Βρυξέλλες, 12.10.2004

COM(2004) 642 τελικό

2004/0239 (COD)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ

για περαιτέρω ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1998, το Συμβούλιο Υπουργών εξέδωσε τη σύσταση για την ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση[1]. Η σύσταση καλεί τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν ή να δημιουργήσουν συστήματα διασφάλισης της ποιότητας και να ενθαρρύνουν τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τις αρμόδιες αρχές να συνεργαστούν και να ανταλλάξουν τις εμπειρίες τους. Με τη σύσταση ζητείται επίσης από την Επιτροπή να υποστηρίξει τη συνεργασία αυτή και να υποβάλει εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των στόχων της σύστασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε επίπεδο κρατών μελών.

Η έκθεση της Επιτροπής δείχνει ότι σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας και την προώθηση της συνεργασίας. Οι εξελίξεις αυτές, αν και θετικές, είναι ανεπαρκείς. Υπάρχει ανάγκη για περισσότερα μέτρα μεγάλης εμβέλειας, ώστε να βελτιωθούν οι επιδόσεις της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για να αποτελέσει ένα περισσότερο διαφανές και αξιόπιστο προϊόν για τους ευρωπαίους πολίτες και για τους σπουδαστές και επιστήμονες από άλλες ηπείρους. Μετά την ανασκόπηση της εφαρμογής της σύστασης, η Επιτροπή καλείται επομένως να εκπονήσει όχι μόνο έκθεση, αλλά και πρόταση για νέα σύσταση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Συνεπώς, η Επιτροπή θα προτείνει στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εκδώσει μια νέα σύσταση, η οποία θα βασίζεται στη σύσταση του 1998 και θα συμβάλλει με συγκεκριμένο τρόπο στο στόχο της αμοιβαίας αναγνώρισης των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας και αξιολογήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η παρούσα αιτιολογική έκθεση εξηγεί τα πέντε μέτρα που σκιαγραφούνται στην προτεινόμενη σύσταση και τα οποία παρατίθενται αυτούσια με πλάγια γράμματα.

2. ΠΕΝΤΕ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΑΜΟΙΒΑΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ

A. Εσωτερικοί μηχανισμοί διασφάλισης της ποιότητας

«Να ζητήσουν από όλα τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να εισαγάγουν ή να αναπτύξουν αυστηρούς εσωτερικούς μηχανισμούς διασφάλισης της ποιότητας.»

Οι ενώσεις και τα δίκτυα πανεπιστημίων έχουν αναλάβει διάφορες πρωτοβουλίες, με την υποστήριξη της Επιτροπής, για να αναπτύξουν την εσωτερική διαχείριση της ποιότητας (ή «καλλιέργεια της ποιότητας») εντός των ιδρυμάτων, όπως περιγράφεται στο σημείο 3.3 της παρούσας έκθεσης. Η ορθή πρακτική της ενεργού διατήρησης και ανάπτυξης της διαχείρισης της ποιότητας εξακολουθεί, ωστόσο, να είναι αραιά και άνισα διαδεδομένη στην Ευρώπη. Είναι αναγκαίο να διαδοθεί η πρακτική αυτή, που σχετίζεται με ζητήματα στελέχωσης και διακυβέρνησης των ιδρυμάτων, σε μια ευρύτερη ποικιλία ιδρυμάτων στην Ευρώπη, έτσι ώστε να συμπληρωθεί και να αποκτήσει βάση η εξωτερική αξιολόγηση. Η Επιτροπή θα χαρτογραφήσει την πρόοδο στον τομέα αυτό και θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες διαχείρισης της ποιότητας.

B. Μια κοινή δέσμη προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών

«Να ζητήσουν από όλους τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να είναι αμερόληπτοι στις αξιολογήσεις τους, να εφαρμόζουν τα χαρακτηριστικά της διασφάλισης της ποιότητας που καθορίζονται στη σύσταση του Συμβουλίου του Σεπτεμβρίου 1998 και να εφαρμόζουν μια κοινή δέσμη προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών για τους σκοπούς της αξιολόγησης.»

Οι υπουργοί οι αρμόδιοι για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, που συνεδρίασαν στο Βερολίνο το Σεπτέμβριο του 2003, ενέκριναν εντολή για το ENQA (Ευρωπαϊκό δίκτυο για τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση), καλώντας το, μέσω των μελών του και σε συνεργασία με τα EUA, EURASHE και ESIB, να αναπτύξει «μια κοινή δέσμη προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας». Το ENQA ξεκίνησε τις εργασίες του σχετικά με την εντολή αυτή και θα υποβάλει σχετική έκθεση, μέσω της ομάδας παρακολούθησης της Μπολόνιας, κατά την προσεχή υπουργική σύνοδο στο Μπέργκεν, το Μάιο του 2005. Η Επιτροπή διατυπώνει την εξής θέση σχετικά με αυτό το μέρος της εντολής:

Πρότυπα, κριτήρια και σημεία αναφοράς

Τα πρότυπα στο πλαίσιο αυτό είναι κριτήρια ή σημεία αναφοράς τα οποία χρησιμοποιούνται από τους οργανισμούς όταν αξιολογούν ή διαπιστεύουν ιδρύματα ή προγράμματα. Η κοινή δέσμη προτύπων δεν πρέπει, ωστόσο, να αποτελέσει περιοριστικό παράγοντα. Τα πρότυπα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως σημεία αναφοράς , καθόσον θα παρέχουν κοινή γλώσσα αναφοράς. Οι οργανισμοί πρέπει να επισημάνουν και να δημοσιεύσουν τα πρότυπα που εφαρμόζουν και να τα συσχετίσουν με τα κοινά σημεία αναφοράς. Τα σημεία αναφοράς αναμένεται να αυξήσουν τη διαφάνεια και τη συγκρισιμότητα στην Ευρώπη. Θα βοηθούν στην επισήμανση των ομοιοτήτων και των διαφορών μεταξύ των προγραμμάτων σπουδών, χωρίς να τα εναρμονίζουν. Τα πανεπιστήμια και τα άλλα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα πρέπει να έχουν την ευχέρεια να διαφοροποιούνται, να καινοτομούν και να υπερβαίνουν τα όσα προβλέπονται στην κοινή δέσμη προτύπων.

Δύο νέες δέσμες προτύπων αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερη σημασία: η ύπαρξη εσωτερικών μηχανισμών διασφάλισης της ποιότητας και η αξιοποίηση των γνώσεων και των ικανοτήτων που προκύπτουν από τη μάθηση. Για να είναι κατάλληλα, τα σημεία αναφοράς θα πρέπει να επικαιροποιούνται τακτικά και να συμβαδίζουν με τις ανακύπτουσες νέες γνώσεις και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας. Ένας τρόπος οργάνωσης της επικαιροποίησης είναι η δημιουργία πάνελ ενδιαφερόμενων μερών , στα οποία θα συμμετέχουν καθηγητές πανεπιστημίου, επαγγελματίες και επιτυχείς σπουδαστές/απόφοιτοι που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα αναλάβει την πρωτοβουλία να συγκαλέσει μια πρώτη σειρά πάνελ ενδιαφερόμενων μερών κατά το ακαδημαϊκό έτος 2004-2005.

Διαδικασίες

Από την έρευνα του ENQA[2] προέκυψε ότι έχει αποδειχθεί η αξία της βασικής διαδικασίας που καθορίζεται στη σύσταση του Συμβουλίου του 1998 και ότι εφαρμόζεται γενικά στις περισσότερες αξιολογήσεις. Η εν λόγω διαδικασία, η οποία συνιστάται σε κοινοτικό πλαίσιο, εντάχθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο των ιδεών της Μπολόνιας από τους υπουργούς στο Βερολίνο. Ένα επιθυμητό αποτέλεσμα αυτού του μέρους της εντολής θα ήταν ένα Εγχειρίδιο του ENQA για διαδικασίες διασφάλισης της ποιότητας, το οποίο θα περιείχε ένα σύνολο από κοινού αποδεκτών υποδειγμάτων ή πρωτοκόλλων, με βάση την ορθή πρακτική στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα ήταν ευκταία η δημοσίευση ενός τέτοιου εγχειριδίου. Σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου του 1998 και με την ανακοίνωση του Βερολίνου του 2003, η Επιτροπή αναμένει συστηματική διεθνή συμμετοχή στη διακυβέρνηση των οργανισμών και στις αξιολογήσεις.

Κατευθυντήριες γραμμές

Οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν αρχές που πρέπει να τηρούνται κατά τη διενέργεια εξωτερικών αξιολογήσεων. Μια κοινή δέσμη κατευθυντηρίων γραμμών ή αρχών θα καταρτιστεί μέσω της εντολής του ENQA. Ορισμένες από τις αρχές αυτές μπορούν ήδη να εντοπιστούν, όπως η αυτονομία των πανεπιστημίων, η δημόσια υποχρέωση λογοδοσίας και η ανεξαρτησία των εξωτερικών οργανισμών, η αναλογικότητα και η αμεροληψία. Θα ήταν ευκταίο αυτό το μέρος του έργου να οδηγήσει στην κατάρτιση ενός Κώδικα αρχών για την ευρωπαϊκή διασφάλιση της ποιότητας, στον οποίο θα μπορούσαν να προσχωρήσουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και το οποίο θα συμπεριλαμβανόταν επίσης στο εγχειρίδιο του ENQA.

Γ. Ευρωπαϊκό μητρώο οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης

«Να ενθαρρύνουν τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης, σε συνεργασία με τους οργανισμούς που εκπροσωπούν την τριτοβάθμια εκπαίδευση, να καταρτίσουν ένα ‘Ευρωπαϊκό μητρώο οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης’, όπως περιγράφεται στο παράρτημα, και να καθορίσουν τους όρους εγγραφής στο μητρώο αυτό.»

Οι εξωτερικές αξιολογήσεις έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο εάν ο σχετικός οργανισμός πληροί τα υψηλότερα πρότυπα ανεξαρτησίας και επαγγελματισμού. Για το λόγο αυτό προτείνεται να υποβάλλονται σε τακτική ανασκόπηση οι ίδιοι οι οργανισμοί διασφάλισης της ποιότητας που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη. Τα αποτελέσματα των ανασκοπήσεων αυτών θα πρέπει να δημοσιεύονται. Στο Βερολίνο, οι υπουργοί ζήτησαν από το ENQA και τους εταίρους «να διερευνήσουν τρόπους εξασφάλισης ικανοποιητικής αξιολόγησης από ομότιμους ειδικούς για τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας και/ή διαπίστευσης». Αυτή η ανασκόπηση των οργανισμών θα πρέπει να οδηγήσει στην κατάρτιση ενός Ευρωπαϊκού μητρώου («Καταλόγου», «Γραφείου συλλογής και διανομής πληροφοριών») οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας , που θα καλύπτει δημόσιους, ιδιωτικούς και επαγγελματικούς οργανισμούς, οι οποίοι δραστηριοποιούνται ή εδρεύουν στην Ευρώπη σε περιφερειακή, εθνική, ευρωπαϊκή ή διεθνή βάση. Η δημοσίευση του Μητρώου στον ιστοχώρο θα συμβάλει στην αποδοχή των συστημάτων αξιολόγησης και διαπίστευσης και των εκτιμήσεων και θα διευκολύνει έμμεσα την αναγνώριση των προσόντων στην Ευρώπη και πέραν αυτής.

Θα πρέπει να καθοριστούν όροι αναφοράς για τον ορισμό των χαρακτηριστικών ενός καλού οργανισμού, καθώς και διαδικασίες και κατευθυντήριες γραμμές για αυτό το είδος ανασκόπησης. Θα πρέπει να επινοηθεί ένα σύστημα ανασκόπησης, με ελέγχους και μηχανισμούς εξισορρόπησης μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών: πανεπιστημίων, σπουδαστών, κοινωνικών εταίρων και επαγγελματικών φορέων, κυβερνήσεων και οργανισμών.

Το Μητρώο θα συνεπάγεται ότι τα ίδια τα σημερινά και μελλοντικά μέλη του ENQA και των άλλων οργανισμών που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη θα υπόκεινται στη διασφάλιση της ποιότητας και στην αξιολόγηση. Οι περισσότεροι οργανισμοί αναμένεται ότι δεν θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες να αποδεχθούν τους όρους αναφοράς, και θα τους παρέχεται σήμα ποιότητας. Τα υποψήφια μέλη θα παρακινούνται να ανυψώσουν το επίπεδο των εργασιών τους, πριν εγγραφούν ως πλήρη μέλη. Θα τους παρέχεται ειδική βοήθεια κατά τη διαδικασία ανάπτυξης των ικανοτήτων τους .

Δ. Αυτονομία του πανεπιστημίου για την επιλογή οργανισμού

«Να προσφέρουν τη δυνατότητα στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να επιλέγουν, μεταξύ των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης του Ευρωπαϊκού Μητρώου, τον οργανισμό που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά τους.»

Θα πρέπει να δίνεται στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης η ευχέρεια να επιλέγουν έναν οργανισμό ο οποίος να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους, υπό τον όρο ότι ο οργανισμός αυτός συγκαταλέγεται στο Μητρώο, και του οποίου η ανεξαρτησία και η αξιοπιστία αναγνωρίζονται από τη χώρα τους. Μπορεί να είναι ένας οργανισμός σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναπτύξουν στρατηγική διαπίστευσης . Τα πανεπιστήμια θα διαχειρίζονται τη διαπίστευσή τους και θα εξετάζουν ποιο είδος διαπίστευσης εξυπηρετεί καλύτερα τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους. Με βάση τη στρατηγική αυτή, μπορεί να επιλέξουν την περιφερειακή, εθνική ή διεθνή διαπίστευση.

Ε. Αρμοδιότητα του κράτους μέλους ως προς την αποδοχή των αξιολογήσεων και τη συναγωγή συμπερασμάτων

«Να αποδέχονται τις αξιολογήσεις όλων των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης που συγκαταλέγονται στο Ευρωπαϊκό Μητρώο, ως βάση για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν τη χορήγηση αδειών ή χρηματοδότησης των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και θέματα όπως είναι η επιλεξιμότητα για φοιτητικές υποτροφίες και φοιτητικά δάνεια.»

Τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για την οργάνωση των εθνικών τους συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας. Καθορίζουν το εθνικό πλαίσιο προσόντων. Παρέχουν στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης το δικαίωμα να χορηγούν πτυχία (χορήγηση αδειών). Τα κράτη μέλη χρηματοδοτούν το μεγαλύτερο μέρος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και τις φοιτητικές υποτροφίες και τα φοιτητικά δάνεια. Επομένως, τα κράτη μέλη αποφασίζουν το είδος διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης που χρειάζονται για να λάβουν θετικές ή αρνητικές αποφάσεις όσον αφορά τη χορήγηση άδειας και χρηματοδότησης.

Κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων αυτών, τα κράτη μέλη στηρίζονται όλο και περισσότερο στην κρίση του ή των εθνικών τους οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας. Σε σπάνιες περιπτώσεις[3], ορισμένα κράτη μέλη αποφάσισαν να προβλέψουν τη δυνατότητα αναγνώρισης της κρίσης ενός οργανισμού από άλλη ευρωπαϊκή χώρα ως ισοδύναμης με την κρίση των εθνικών οργανισμών. Είναι πράγματι συζητήσιμο το κατά πόσο είναι αναγκαίο να δημιουργήσει η κάθε χώρα το δικό της σύστημα διασφάλισης της ποιότητας. Η συνεργασία θα μπορούσε να αποφέρει οικονομίες κλίμακας και συνέργειες μέσω της συνένωσης της εμπειρογνωμοσύνης και της αυξημένης αντικειμενικότητας και αξιοπιστίας. Το Βέλγιο (Φλάνδρα) και οι Κάτω Χώρες αποφάσισαν μάλιστα να δημιουργήσουν ένα κοινό σύστημα διαπίστευσης. Στις περιπτώσεις αυτές, η κρίση ενός ξένου οργανισμού αντικαθιστά την κρίση ενός εθνικού οργανισμού και οι επακόλουθες αποφάσεις για τη χορήγηση άδειας ή χρηματοδότησης βασίζονται στην εν λόγω κρίση.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι η αναγνώριση αρμοδιοτήτων σε οργανισμούς από άλλες ευρωπαϊκές χώρες συνιστά θετική εξέλιξη. Η ανταγωνιστικότητα που δημιουργείται με τον τρόπο αυτό θα παρακινήσει τους οργανισμούς να βελτιωθούν και να αναβαθμίσουν τις υπηρεσίες που προσφέρουν και θα ανυψώσει τις υπηρεσίες τους αξιολόγησης και διαπίστευσης σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό με τη σειρά του θα συμβάλει στην αύξηση της ποιότητας των εν λόγω αποτελεσμάτων. Θα μπορούσε επίσης να ωθήσει τους οργανισμούς να ειδικευτούν. Ορισμένοι ενδέχεται να επιλέξουν έναν περιφερειακό, εθνικό ή ευρωπαϊκό ρόλο. Άλλοι μπορεί να επικεντρωθούν στην αξιολόγηση των ιδρυμάτων ή σε ορισμένους επιστημονικούς κλάδους (π.χ., μηχανολογία) ή ομάδες επιστημονικών κλάδων (όπως οι ανθρωπιστικές επιστήμες ή οι κοινωνικές επιστήμες). Η δυνατότητα διακρατικής διασφάλισης της ποιότητας με τον τρόπο αυτό θα συνιστούσε επίσης αποτελεσματική υποστήριξη για την αμοιβαία αναγνώριση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας, των αξιολογήσεων της διασφάλισης της ποιότητας ή της διαπίστευσης και, ως εκ τούτου, για την αναγνώριση των προσόντων τόσο σε ευρωπαϊκή κλίμακα όσο και πέραν αυτής, αφήνοντας ωστόσο την πρωτοβουλία στα πανεπιστήμια και στις εθνικές αρχές.

Μια εναλλακτική δυνατότητα για τα κράτη μέλη είναι να διατηρήσουν την αξιολόγηση και τη διαπίστευση των ιδρυμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να επιτρέψουν στα πανεπιστήμια να αναζητήσουν ένα πρόγραμμα διαπίστευσης στο εξωτερικό παράλληλα με την εθνική διαπίστευση των ιδρυμάτων. Τα πανεπιστήμια θα επιλέγουν τη δυνατότητα αυτή, όχι για να αποκτήσουν άμεση πρόσβαση στην κρατική χρηματοδότηση, αλλά μάλλον για λόγους προβολής, όπως συμβαίνει ήδη στους τομείς της μηχανολογίας και των εμπορικών σπουδών.

Το μεγαλύτερο μέρος της αξιολόγησης και της διαπίστευσης πραγματοποιείται σε εθνική ή περιφερειακή βάση. Αναμένεται ότι θα αυξηθούν η συγκρισιμότητα και ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας αυτών των τοπικών εργασιών μέσω της χρήσης μιας «κοινής δέσμης προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών», καθώς και μέσω της συμμετοχής ξένων εμπειρογνωμόνων. Σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων, υπάρχει περιθώριο για διακρατική αξιολόγηση και διαπίστευση . Σε πολύ διεθνοποιημένους τομείς σπουδών, όπως οι εμπορικές σπουδές, η ιατρική ή η μηχανολογία, τα πανεπιστήμια ή οι (δημόσιοι ή ιδιωτικοί) χορηγοί τους ενδέχεται να θεωρήσουν την εισαγωγή διεθνών σημάτων χρήσιμη για λόγους προβολής ή προστασίας των καταναλωτών. Τα ολοκληρωμένα προγράμματα σπουδών, όπως τα κοινά «μάστερ», απαιτούν προφανώς την καταβολή προσπάθειας συνεργασίας εκ μέρους των οικείων οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας.

Η Επιτροπή υποστηρίζει τη δημιουργία και τη δοκιμαστική φάση μηχανισμών διακρατικής αξιολόγησης και διαπίστευσης ενιαίων και κοινών προγραμμάτων σπουδών και είναι έτοιμη να υποστηρίξει προτάσεις επαγγελματικών οργανώσεων συγκεκριμένων τομέων για τη δημιουργία ευρωπαϊκής διαπίστευσης σε τομείς όπως η ιατρική ή η μηχανολογία. Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα υποστηρίξει τη δρομολόγηση ενός περιορισμένου αριθμού πρωτοβουλιών διαπίστευσης ευρωπαϊκού εύρους το 2004-2005. Απουσία ευρωπαϊκής διαπίστευσης, τα πανεπιστήμια, που αντιλαμβάνονται την ανάγκη για διαπίστευση πέρα από τη δική τους χώρα, μπορεί να δελεαστούν να αναζητήσουν την απονομή σημάτων έξω από την Ευρώπη, και ιδίως από οργανισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα πέντε αυτά μέτρα θα απαιτήσουν την ανάληψη αποφασιστικής δράσης σε επίπεδο ιδρυμάτων και οργανισμών, καθώς και σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα ιδρύματα πρέπει να αναπτύξουν μια αυστηρή εσωτερική διαχείριση της ποιότητας και να καταρτίσουν μια «στρατηγική διαπίστευσης». Οι οργανισμοί θα πρέπει να εφαρμόσουν πλήρως τη σύσταση του 1998 και να προετοιμαστούν για αυστηρή ενδελεχή εξέταση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποστηρίξουν τα πανεπιστήμιά τους και να επιτρέψουν την αυτονομία των πανεπιστημίων, μέχρι και για την επιλογή του οργανισμού. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να επιτρέψουν στους οργανισμούς τους να δραστηριοποιούνται ανεξάρτητα και διασυνοριακά. Θα πρέπει να είναι έτοιμοι να αποδεχθούν την αξιολόγηση αξιόπιστων οργανισμών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή λειτουργούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η ευρωπαϊκή συνεργασία θα πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού «Μητρώου» («καταλόγου», «γραφείου συλλογής και διανομής πληροφοριών») αξιόπιστων οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης. Με τον τρόπο αυτό, θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα η «αμοιβαία αναγνώριση» που έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων.

Η νέα σύσταση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα δώσει ισχυρή ώθηση στη δημιουργία ενός συνεκτικού ευρωπαϊκού συστήματος διασφάλισης της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, θα συμβάλει στην αύξηση της ποιότητας, θα διευκολύνει την αναγνώριση των προσόντων και θα προωθήσει την κινητικότητα.

2004/0239 (COD)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ

για περαιτέρω ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως τα άρθρα 149 παράγραφος 4 και 150 παράγραφος 4,

την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής[4],

τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[5],

τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[6],

ενεργώντας σύμφωνα με τη διαδικασία που καθορίζεται στο άρθρο 252 της Συνθήκης[7],

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Παρά το γεγονός ότι η εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1998, για την ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σημείωσε επιτυχία, όπως φαίνεται από την έκθεση της Επιτροπής τής 30ής Σεπτεμβρίου 2004, υπάρχει ακόμη ανάγκη να βελτιωθούν οι επιδόσεις της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε να καταστεί περισσότερο διαφανής και αξιόπιστη για τους ευρωπαίους πολίτες και για τους σπουδαστές και πανεπιστημιακούς από τις άλλες ηπείρους.

(2) Η σύσταση του Συμβουλίου περιελάμβανε το αίτημα για υποστήριξη και, όπου χρειαζόταν, για δημιουργία διαφανών συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας. Στο πλαίσιο αυτό, όλα σχεδόν τα κράτη μέλη θέσπισαν εθνικά συστήματα διασφάλισης της ποιότητας και ανέλαβαν την πρωτοβουλία ή έδωσαν τη δυνατότητα να δημιουργηθούν ένας ή περισσότεροι οργανισμοί διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης.

(3) Η σύσταση του Συμβουλίου περιελάμβανε το αίτημα τα συστήματα διασφάλισης της ποιότητας να στηρίζονται σε μια σειρά βασικών χαρακτηριστικών, μεταξύ των οποίων είναι η αξιολόγηση των προγραμμάτων ή των ιδρυμάτων με εσωτερικές ή εξωτερικές διαδικασίες, η συμμετοχή των σπουδαστών, η δημοσίευση των αποτελεσμάτων και η διεθνής συμμετοχή.

(4) Τα χαρακτηριστικά αυτά εφαρμόστηκαν γενικά σε όλα τα συστήματα διασφάλισης της ποιότητας και επικυρώθηκαν από τους υπουργούς Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τη σύνοδό τους στο Βερολίνο το Σεπτέμβριο του 2003, μέσα στο πλαίσιο της διαδικασίας της Μπολόνιας για την επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

(5) Το ευρωπαϊκό δίκτυο για τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (ENQA) δημιουργήθηκε το 2000 και τα μέλη του, που είναι οργανισμοί διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης από όλα τα κράτη μέλη, αυξάνονται διαρκώς.

(6) Οι υπουργοί Παιδείας, που συνεδρίασαν στο Βερολίνο το Σεπτέμβριο του 2003, «ζήτησαν από το ENQA μέσω των μελών του και σε συνεργασία με τα EUA, EURASHE και ESIB, να αναπτύξουν μια κοινή δέσμη προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας, να διερευνήσουν τρόπους εξασφάλισης ικανοποιητικής αξιολόγησης από ομότιμους ειδικούς για τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας και/ή διαπίστευσης, και να υποβάλουν έκθεση στους υπουργούς το 2005 μέσω της ομάδας παρακολούθησης».

(7) Είναι επιθυμητό να καταρτιστεί ένας θετικός κατάλογος ή μητρώο ανεξάρτητων και αξιόπιστων οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη, είτε πρόκειται για περιφερειακούς ή εθνικούς, γενικούς ή εξειδικευμένους, δημόσιους ή ιδιωτικούς, κερδοσκοπικούς ή μη, για την υποστήριξη της διαφάνειας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και τη διευκόλυνση της αναγνώρισης των προσόντων και των περιόδων σπουδών στο εξωτερικό.

(8) Μέσα στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, το Μάρτιο του 2002, υπογράμμισε στα συμπεράσματά του ότι τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης πρέπει να καταστούν « ποιοτικό σημείο αναφοράς παγκοσμίως »[8],

ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ:

Α. Να ζητήσουν από όλα τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να εισαγάγουν ή να αναπτύξουν αυστηρούς εσωτερικούς μηχανισμούς διασφάλισης της ποιότητας.

Β. Να ζητήσουν από όλους τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να είναι αμερόληπτοι στις αξιολογήσεις τους, να εφαρμόζουν τα χαρακτηριστικά της διασφάλισης της ποιότητας που καθορίζονται στη σύσταση του Συμβουλίου του Σεπτεμβρίου 1998 και να εφαρμόζουν μια κοινή δέσμη προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών για τους σκοπούς της αξιολόγησης.

Γ. Να ενθαρρύνουν τους οργανισμούς διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης, σε συνεργασία με τους οργανισμούς που εκπροσωπούν την τριτοβάθμια εκπαίδευση, να καταρτίσουν ένα «Ευρωπαϊκό Μητρώο Οργανισμών Διασφάλισης της Ποιότητας και Διαπίστευσης», όπως περιγράφεται στο παράρτημα, και να καθορίσουν τους όρους εγγραφής στο μητρώο αυτό.

Δ. Να προσφέρουν τη δυνατότητα στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που λειτουργούν στην επικράτειά τους να επιλέγουν μεταξύ των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας ή διαπίστευσης του Ευρωπαϊκού Μητρώου, τον οργανισμό που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά τους.

Ε. Να αποδέχονται τις αξιολογήσεις όλων των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης που συγκαταλέγονται στο Ευρωπαϊκό Μητρώο, ως βάση για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν τη χορήγηση αδειών ή χρηματοδότησης των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και θέματα όπως είναι η επιλεξιμότητα για φοιτητικές υποτροφίες και φοιτητικά δάνεια.

ΙΙ. ΚΑΛΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

Α. Να συνεχίσει, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, την υποστήριξή της στη συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης, των αρμόδιων αρχών και των άλλων φορέων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αυτό.

Β. Να υποβάλλει κάθε τρία χρόνια στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών εκθέσεις προόδου για την ανάπτυξη των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας στα διάφορα κράτη μέλη και για τις δραστηριότητες συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της προόδου που σημειώνεται όσον αφορά την επίτευξη των προαναφερόμενων στόχων.

Βρυξέλλες, […]

Για το Συμβούλιο Για το Κοινοβούλιο

Ο πρόεδρος Ο πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

«Το Ευρωπαϊκό Μητρώο Οργανισμών Διασφάλισης της Ποιότητας και Διαπίστευσης»

Το Μητρώο περιλαμβάνει κατάλογο αξιόπιστων οργανισμών, τις αξιολογήσεις των οποίων να μπορούν να εμπιστεύονται τα κράτη μέλη (και οι δημόσιες αρχές των κρατών μελών). Το Μητρώο στηρίζεται στις ακόλουθες κύριες αρχές:

1. Ο κατάλογος καταρτίζεται από εκπροσώπους των οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης που δραστηριοποιούνται στα κράτη μέλη, σε συνεργασία με τους εκπροσώπους του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (πανεπιστημιακή και μη πανεπιστημιακή τριτοβάθμια εκπαίδευση, σπουδαστές, καθηγητές και ερευνητές) και τους κοινωνικούς εταίρους.

2. Στους όρους καταχώρισης των οργανισμών στο Μητρώο περιλαμβάνονται:

- Η δέσμευση για πλήρη ανεξαρτησία όσον αφορά την κρίση τους.

- Η αναγνώριση από ένα ή περισσότερα κράτη μέλη (ή δημόσιες αρχές των κρατών μελών).

- Η λειτουργία βάσει της κοινής δέσμης προτύπων, διαδικασιών και κατευθυντηρίων γραμμών που αναφέρονται στο σημείο 6 της παρούσας σύστασης.

- Η τακτική εξωτερική αξιολόγηση από ομότιμους ειδικούς και άλλους εμπειρογνώμονες, καθώς και η δημοσίευση των κριτηρίων, των μεθοδολογιών και των αποτελεσμάτων αυτής της αξιολόγησης.

[1] Σύσταση του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1998 για την ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (98/561/ΕΚ), ΕΕ L 270/56 της 07.10.1998.

[2] Quality Procedures in European Higher Education – An ENQA Survey, ENQA Occasional Papers 5, April 2003. http://www.enqa.net/texts/procedures.pdf

[3] Δανία, Γερμανία και Κάτω Χώρες

[4] ΕΕ C […], […], σ. […]

[5] ΕΕ C […], […], σ. […]

[6] ΕΕ C […], […], σ. […]

[7] ΕΕ C […], […], σ. […]

[8] Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης – Συμπεράσματα της προεδρίας. http://ue.eu.int/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/71025.pdf