[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.11.2009

COM(2009) 649 τελικό

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ EPSCO Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΑΣΕΙΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ EPSCO Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΑΣΕΙΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΕ

Η ασθενής οικονομική επίδοση οδήγησε σε μείωση της απασχόλησης και ανεργία…

Στα μέσα του 2009, η απασχόληση στην ΕΕ μειώθηκε κατά 4,3 εκατομμύρια (1,9%) σε σύγκριση με τον προηγούμενο χρόνο, σχεδόν σε όλους τους τομείς, με ιδιαίτερη όμως μείωση στις κατασκευές και στη βιομηχανία. Η επίδοση της αγοράς εργασίας επιδεινώθηκε σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως όμως στα κράτη της Βαλτικής, στην Ιρλανδία και την Ισπανία, όπου σημειώθηκε μεγάλη κάμψη της στεγαστικής αγοράς η οποία οδήγησε σε μείωση της απασχόλησης στον κατασκευαστικό τομέα. Αντίθετα, σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως το Βέλγιο και τη Γερμανία, τα επίπεδα απασχόλησης παρέμειναν σχετικά σταθερά στις επιδράσεις της κρίσης, εν μέρει λόγω της εκτεταμένης προσφυγής σε ρυθμίσεις εργασίας μειωμένου χρόνου και σε άλλα μέτρα (διάγραμμα 1).

Διάγραμμα 1: Ποσοστιαία αλλαγή της απασχόλησης στα κράτη μέλη της ΕΕ 2008q2−2009q2

[pic] Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί. Τα στοιχεία δεν έχουν προσαρμοστεί εποχιακά για την αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

…αλλά η αύξηση της ανεργίας έχει, έως τώρα, περιοριστεί

Παρά τις σαφείς ενδείξεις επιδείνωσης, μέχρι στιγμής, η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας έχει αντέξει σχετικά καλά, δεδομένης της απρόοπτης οικονομικής ύφεσης. Η ανεργία αυξήθηκε (διάγραμμα 2), όμως λιγότερο απ’ ό,τι θα φοβόταν κανείς με βάση την ένταση της ύφεσης και την απότομη κάμψη της εμπιστοσύνης. Για παράδειγμα, παρά την απότομη οικονομική ύφεση και την έντονη πτώση της επιχειρηματικής εμπιστοσύνης στην ΕΕ, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, έως το Νοέμβριο του 2009 το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ είχε αυξηθεί κατά 2,1%, σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα, ενώ στις ΗΠΑ είχε αυξηθεί κατά 3,6%. Ωστόσο, το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ εξακολούθησε να παρουσιάζει αυξητική τάση από την άνοιξη του προηγούμενου χρόνου και μετά και το Σεπτέμβριο του 2009 είχε αυξηθεί σε 9,2%, αύξηση κατά 2,5% σε σχέση με την άνοιξη του 2008. Η συνολική ανεργία αυξήθηκε κατά ένα τρίτο (38%): αύξηση 6 έως 22,1 εκατομμύρια.

Διάγραμμα 2: Ποσοστά ανεργίας για τα κράτη μέλη της ΕΕ

[pic] Πηγή: Eurostat, σειρές για την ανεργία. Στοιχεία εποχιακά προσαρμοσμένα. Σημ.: Στοιχεία για το ΗΒ Ιούλιος 2008–Ιούλιος 2009, EE, EL, IT και RO 2008 q2–2009 q2.

…με τους νέους, τα άτομα χαμηλής ειδίκευσης, τους μετανάστες και, μεταξύ αυτών, τους προσωρινά απασχολούμενους να πλήττονται περισσότερο μέχρι τώρα…

Η κρίση πλήττει τους άνδρες και τις γυναίκες διαφορετικά. Αρχικά, οι άνδρες πλήττονταν περισσότερο από την ύφεση σε σχέση με τις γυναίκες, αφού πολλοί από τους τομείς που χτυπήθηκαν εντονότερα από την κρίση ήταν περισσότερο ανδροκρατούμενοι από πλευράς απασχόλησης[1]. Ωστόσο, η γυναικεία απασχόληση πλήγηκε επίσης σοβαρά τους τελευταίους μήνες, αντικατοπτρίζοντας την επέκταση της κρίσης σε άλλους τομείς με μεγαλύτερη συμμετοχή των φύλων στην απασχόληση, σε σχέση με τους τομείς που πλήγηκαν αρχικά. Υπήρξε επίσης συνεχής και έντονη αύξηση της ανεργίας των νέων, οι οποίοι πλήγηκαν ιδιαίτερα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη παροχής υποστήριξης για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων. Επίσης έντονα πλήγηκαν τα άτομα με χαμηλή ειδίκευση και οι μετανάστες με χαμηλό επίπεδο προσόντων, γεγονός που εν μέρει αντικατοπτρίζει τους τομείς και τα επαγγέλματα που απειλήθηκαν περισσότερο από την ύφεση, όπως οι κατασκευές και τα χαμηλής ειδίκευσης χερωνακτικά και στοιχειώδη επαγγέλματα. Από πλευράς είδους απασχόλησης, τα άτομα με προσωρινές συμβάσεις εργασίας πλήγηκαν σχετικά περισσότερο από την απώλεια θέσεων εργασίας. Όλες αυτές οι ομάδες είναι παραδοσιακά οι περισσότερο μειονεκτούσες στην αγορά εργασίας και η σημερινή ύφεση επιδείνωσε τη σχετική κατάστασή τους.

Διάγραμμα 3: Αυξήσεις των ποσοστών ανεργίας ανά φύλο, ηλικία, επίπεδο ειδίκευσης και εθνικότητα, 2008q2–2009q2

[pic] Πηγή: Eurostat, έρευνα για το εργατικό δυναμικό της ΕΕ. Στοιχεία που δεν έχουν προσαρμοστεί εποχιακά.

…και οι συνθήκες στην αγορά εργασίας αναμένεται να επιδεινωθούν πριν από τη βελτίωση

Παρά τις πρόσφατες ενθαρρυντικές οικονομικές ενδείξεις, ακόμη έχουμε να αντιμετωπίσουμε, τουλάχιστον εν μέρει, την πλήρη επίδραση της οικονομικής κρίσης στις αγορές εργασίας. Ενώ, συνολικά, οι αγορές εργασίας αποδείχθηκαν σχετικά ανθεκτικές, η ΕΕ αναμένεται ότι θα απωλέσει περίπου 7,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στο διάστημα 2009-2010, με την ανεργία να φτάνει ενδεχομένως περίπου το 10,3% έως το 2010, δηλαδή αύξηση πάνω από 3 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τα επίπεδα του 2008. Η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι η απασχόληση αντιδρά στις οικονομικές συνθήκες με ορισμένη καθυστέρηση και, σύμφωνα με τις περισσότερες προβλέψεις και ενώ η ανάκαμψη φαίνεται ότι έχει ήδη αρχίσει, η οικονομική μεγέθυνση θα παραμείνει συγκρατημένη για πολλά χρόνια. Η κύρια αντίδραση στην απότομη ύφεση στις οικονομικές δραστηριότητες το φθινόπωρο του προηγούμενου έτους άρχισε να έχει επιδράσεις στη διάρκεια του 2009 και οι συνθήκες της αγοράς εργασίας αναμένεται να επιδεινωθούν για ορισμένο χρονικό διάστημα, ακόμη και μετά την επανεκκίνηση της οικονομικής μεγέθυνσης.

Οι ενδείξεις δείχνουν μια σημαντική αποθεματοποίηση εργατικού δυναμικού, δεδομένου ότι οι περισσότερες προσαρμογές έως τώρα δείχνουν να αφορούν τη μείωση της παραγωγικότητας παρά την απώλεια απασχόλησης. Ένας άλλος μηχανισμός προσαρμογής στη μείωση της ζήτησης και στην οικονομική ύφεση ήταν η μείωση μισθών σε αντάλλαγμα για τη σταθερότητα στην απασχόληση.

Συνολικά, η αγορά εργασίας της ΕΕ προσαρμόστηκε στην κρίση κυρίως μέσω της μειωμένης εργατικής παραγωγικότητας παρά μέσω της μείωσης της απασχόλησης: στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες, σχεδόν ολες οι προσαρμογές της αγοράς εργασίας πραγματοποιήθηκαν μέσω της μείωσης της παραγωγικότητας, με σχεδόν καμία μείωση της απασχόλησης. Η αύξηση της αποθεματοποίησης εργατικού δυναμικού αντικατοπτρίζει τόσο τις αντιλήψεις των εταιρειών, ότι δηλαδή η μείωση της παραγωγής είναι προσωρινή (και, ως εκ τούτου, αποφεύγουν την καταστροφή του εταιρικού ανθρώπινου κεφαλαίου) και τις προσπάθειες της δημόσιας πολιτικής να συγκρατηθεί η αύξηση της ανεργίας, π.χ. με ρυθμίσεις εργασίας μειωμένου χρόνου.

Ωστόσο, η μείωση του παραγωγικού αποτελέσματος, σε συνδυασμό με την αποθεματοποίηση εργατικού δυναμικού, οδήγησε σε σημαντική αύξηση του εργατικού κόστους. Εάν η παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού δεν επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα, δεν μειωθεί το μοναδιαίο εργατικό κόστος και δεν βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των τιμών των εταιρειών, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος αποδόμησης αυτής της αποθεματοποίησης εργατικού δυναμικού, που θα οδηγήσει σε περαιτέρω επιδείνωση της ανεργίας, εκτός αν η οικονομική δραστηριότητα αυξηθεί σημαντικά.

ΟΙ ΕΩΣ ΤΩΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Οι δέσμες δημοσιονομικής τόνωσης και τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης περιλαμβάνουν μέτρα απασχόλησης[2]…

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της, συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών τραπεζών, ανέλαβαν πολύ σημαντική πολιτική δράση για την αντιμετώπιση της σοβαρής κρίσης. Τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης περιλαμβάνουν διατάξεις για την απασχόληση, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τις κοινωνικές πολιτικές. Η συνολική, σε όλη την ΕΕ, δέσμη τόνωσης στα προγράμματα ανάκαμψης των κρατών μελών είναι σημαντική και ανέρχεται σε 1,8% του ΑΕΠ (διάγραμμα 4). Η κατάσταση στα κράτη μέλη διαφέρει όσον αφορά το πεδίο των δεσμών τόνωσης και την επίδραση της κρίσης στη μεγέθυνση και την απασχόληση. Ορισμένα κράτη μέλη πλήγηκαν περισσότερο από την κρίση, όπως η Λετονία και η Λιθουανία, και έπρεπε να καταφύγουν σε εκτενή προγράμματα δημοσιονομικής σταθεροποίησης. Τα μέτρα για την υποστήριξη της ορθής λειτουργίας της αγοράς εργασίας και την αύξηση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών αποτελούν περίπου το ήμισυ των μέτρων ανάκαμψης που έλαβαν τα κράτη μέλη. Η Αυστρία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ισπανία, η Σουηδία και το ΗΒ παρείχαν τη μεγαλύτερη δημοσιονομική τόνωση σε μέτρα αυτών των δύο κατηγοριών.

Διάγραμμα 4: Επισκόπηση της χρηματοδότησης των μέτρων ανάκαμψης στα σχέδια ανάκαμψης των κρατών μελών της ΕΕ

[pic] Σημ.: Στην περίπτωση της Ουγγαρίας αναφέρθηκε μεικτή χρηματοδότηση 1,45%

Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής

...τα οποία επικεντρώνονται στις τρεις συμφωνηθείσες προτεραιότητες της ΕΕ…

Η πολιτική απάντηση όσον αφορά την απασχόληση κάλυπτε τις τρεις προτεραιότητες που είχαν συμφωνηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: διατήρηση της απασχόλησης, δημιουργία θέσεων εργασίας και προώθηση της κινητικότητας· αναβάθμιση των δεξιοτήτων και αντιστοίχισή τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας· αύξηση της πρόσβασης στην απασχόληση και στήριξη των νοικοκυριών.

Συνολικά, οι αγορές εργασίας της ΕΕ αντέδρασαν σε πρώτη φάση με την αναπροσαρμογή της παραγωγής και του συνολικού χρόνου εργασίας, για την αντιμετώπιση της μείωσης της ζήτησης, παρά με τη μείωση των επιπέδων απασχόλησης. Προγράμματα αντιστάθμισης για την εργασία μειωμένου χρόνου, στο πλαίσιο των οποίων οι εργοδότες μπορούν να ζητήσουν προσωρινή κρατική ενίσχυση για την κάλυψη της μισθολογικής διαφοράς για εργαζομένους που εργάζονται με μειωμένο ωράριο, προστάτευσαν τις ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας από την αρχική επίδραση της ύφεσης. Πράγματι, η σχετική ανθεκτικότητα της αγοράς εργασίας της ΕΕ αντικατοπτρίζει, εν μέρει, τη χρήση παρόμοιων μέτρων εσωτερικής αναπροσαρμογής (π.χ. συστήματα εργασίας μειωμένου χρόνου και λιγότερες ώρες εργασίας, προσωρινές διαθεσιμότητες κ.α.) που προορίζονταν για τη διατήρηση υφιστάμενων θέσεων εργασίας και την ταυτόχρονη αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των πλέον ευάλωτων, μέσω ενισχυμένων προγραμμάτων κατάρτισης (CY, DE, ES, HU, IE, IT, LT, NL, AT, PT), και την υποστήριξη της μετάβασης από μια θέση εργασίας σε άλλη (CY, CZ, ES και NL). Οι ρυθμίσεις αυτές υπήρξαν αποτελεσματικότερες όταν περιλάμβαναν διάταξη με την οποία η επιλεξιμότητα βασιζόταν σε προκαθορισμένα κριτήρια, ένα από τα οποία ήταν, για παράδειγμα, η σύνδεσή τους με συναφή με την εργασία κατάρτιση ώστε να βελτιώνεται η απασχολησιμότητα των εργαζομένων και να διευκολύνεται η ενδεχόμενη μετάβασή τους σε νέες θέσεις εργασίας, όπως π.χ. στην Τσεχία και τις Κάτω Χώρες, όπου η κατάρτιση κατέστη υποχρεωτική για όλους τους εργαζομένους μειωμένου χρόνου, αλλά και σε AT, BE, DE, HU. Οι αυστηρότερες προϋποθέσεις που επιβλήθηκαν σε εταιρείες, π.χ. σε AT, HU, NL και SI, αποσκοπούσαν στον περιορισμό του κινδύνου απωλειών αποτελεσματικότητας ή της παράτασης του χρόνου της, ορισμένες φορές αναπόφευκτης, αναδιάρθρωσης της εταιρείας ή της εγκατάστασης.

Οι ευκαιρίες και τα κίνητρα κατάρτισης επεκτάθηκαν στις περισσότερες χώρες, λόγω της κρίσης, με την επαγγελματική πρακτική εξάσκηση να αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως βασικό μέσο για τη βελτίωση της απασχολησιμότητας των ήδη απασχολουμένων. Για την καλύτερη αντιμετώπιση των αναγκών της αγοράς εργασίας, ο εκσυγχρονισμός και η βελτίωση της διοικητικής ικανότητας των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (ΔΥΑ) αποτέλεσε το σημείο εστίασης διαφόρων κρατών μελών. Πολλές ΔΥΑ (π.χ. UK, NL, BE, DE, FI, SE) δημιούργησαν συστήματα πρώιμης παρέμβασης – συχνά σε σύμπραξη με τους κοινωνικούς εταίρους, τις τοπικές αρχές και άλλους ενδιαφερομένους της αγοράς εργασίας. Τα συστήματα αυτά αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση γρήγορων και ασφαλών μεταβάσεων για τα άτομα που απειλούνταν με απολύσεις και, έτσι, στην πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας.

Στο πλαίσιο των μέτρων τους ανάκαμψης, πολλά κράτη μέλη ανέλαβαν ενέργειες για τη στήριξη του εισοδήματος των πιο ευάλωτων πολιτών τους, π.χ. με την αύξηση του επιπέδου του κατώτατου εισοδήματος ή του κατώτατου μισθού, με την επέκταση της κάλυψης ή την παράταση της διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας, με την ενίσχυση άλλων κοινωνικών επιδομάτων ή με την εισαγωγή φορολογικών ελαφρύνσεων ή εξαιρέσεων για συγκεκριμένες ομάδες. Επίσης, πολλά κράτη επενδύουν στην υποδομή τους για την υγεία, τη μακροχρόνια φροντίδα, την παιδική μέριμνα ή την κοινωνική στέγαση. Αυτό έχει το διπλό στόχο της προώθησης της απασχόλησης και της βελτίωσης της πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες για όλους, συμπεριλαμβανομένων των πλέον ευάλωτων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την προώθηση της απασχόλησης των γυναικών και της ισότητας των φύλων και για την πρόληψη της μακράς παραμονής εκτός αγοράς εργασίας για ορισμένους εργαζομένους, όπως σε προηγούμενες οικονομικές υφέσεις.

Θεσπίστηκαν διάφορα μέτρα για την υποστήριξη της ενεργούς συμμετοχής που βρίσκονται περισσότερο μακριά από την αγορά εργασίας και για την προώθηση της απασχόλησης των ατόμων που απειλούνται περισσότερο από τον αποκλεισμό: ενίσχυση των ΔΥΑ για την παροχή περισσότερο εξατομικευμένης υποστήριξης (BG, DK, DE, EL, ES, FR, LT, NL, PT, AT, SI, UK)· επέκταση της πρόσβασης σε κατάρτιση (BG, CZ, DE, EL, FR, FI, IE, LT, PT, UK)· επιδότηση της απασχόλησης για τα άτομα που βρίσκονται περισσότερο μακριά από την αγορά εργασίας (FR, HU, LT) και προώθηση ειδικά της απασχόλησης ατόμων με αναπηρίες (ES, RO). Σε πολλά κράτη μέλη θεσπίστηκαν προσωρινές ελαφρύνσεις όσον αφορά τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για την τόνωση της ζήτησης εργατικού δυναμικού κατά την περίοδο της κρίσης, ενώ συγκεκριμένα μέτρα στόχευαν σε μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους και στην αποφυγή της χρήσης συστημάτων πρόωρης συνταξιοδότησης (PL, PT).

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Οι τρεις προτεραιότητες που εντοπίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξακολουθούν να αποτελούν το σωστό πολιτικό πλαίσιο:

Διατήρηση της απασχόλησης, δημιουργία θέσεων εργασίας και προώθηση της κινητικότητας

Παρότι οι άμεσες και μακροπρόθεσμες επιδράσεις στην απασχόληση από τα μέτρα τόνωσης και ανάκαμψης δεν έχουν ακόμη εκτιμηθεί λεπτομερώς, μέχρι στιγμής είναι σαφές ότι τα μέτρα αποδείχτηκαν αποτελεσματικά όσον αφορά τον περιορισμό της αύξησης του ποσοστού ανεργίας σε πολλές χώρες, ιδίως όσον αφορά τις ρυθμίσεις εργασίας μειωμένου χρόνου (ΡΕΜΧ). Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα μέτρα θα είναι περισσότερο αποτελεσματικά αν σχεδιάζονται με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και ότι οι επενδύσεις τόνωσης δεν πρέπει να καθυστερούν από σύνθετες διαδικασίες υλοποίησης.

Δεδομένης της περαιτέρω αύξησης της ανεργίας, τα συστήματα ΡΕΜΧ μπορούν να συνεχίσουν να εξυπηρετούν το σκοπό τους, βραχυπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι είναι προσωρινά αποτελεσματικά και στοχευμένα και εφαρμόσιμα μόνο σε εταιρείες στις οποίες η πτώση της ζήτησης μπορεί να αποδοθεί σε έκτακτες και προσωρινές συνθήκες. Λόγω της αλλαγής στις συνθήκες της αγοράς εργασίας, τα κριτήρια επιλεξιμότητας, η διάρκεια και οι δημοσιονομικές προδιαγραφές των συστημάτων αυτών πρέπει να εξετάζονται κάθε 6 μήνες, επιτρέποντας έτσι τη βελτίωση της στοχευσης και της διαχείρισης των πόρων. Επιπλέον, επειδή μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα οι εταιρείες να βρεθούν με υπερβολικό πλεονάζον προσωπικό, τα μέτρα για την εργασία μειωμένου χρόνου πρέπει να συμπληρώνονται με μέτρα στήριξης της απασχολησιμότητας και διευκόλυνσης των μετακινήσεων στην αγορά εργασίας.

Σχετικά με τη συνέπεια προς τους μακροπρόθεσμους στόχους, οι ΡΕΜΧ παρέχουν ασφάλεια που αφορά κυρίως τη σημερινή θέση εργασίας του εργαζομένου: η ασφάλεια χάνεται με την εγκατάλειψη της προστατευόμενης θέσης εργασίας. Σε εναρμόνιση με την προσέγγιση της μακροχρόνιας ευελιξίας με ασφάλεια, είναι σημαντικό να παρέχεται γενικότερη ασφάλεια της απασχόλησης, που να επιτρέπει στους πολίτες να μετακινούνται προς περισσότερο παραγωγικά τμήματα της οικονομίας, εάν χρειάζεται. Ένας πιθανός τρόπος προόδου είναι ο συνδυασμός των ΡΕΜΧ με την κατάρτιση και η εισαγωγή ή η επέκταση ενός συστήματος συνδεόμενων με την εργασία παροχών και φορολογικών ελαφρύνσεων. Δεδομένων του βάθους και της φύσης της κρίσης, είναι πολύ πιθανόν να απαιτηθεί σημαντική αναδιάρθρωση κατά την έξοδο της οικονομίας από την κρίση (π.χ. στις κατασκευές, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, στην αυτοκινητοβιομηχανία). Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρξει ένας συμψηφισμός ανάμεσα στη σημερινή ανεργία και σε περισσότερες απολύσεις σε μεταγενέστερο στάδιο, ιδίως αν ο ρυθμός ανάκαμψης είναι αργός.

Η βελτίωση της κατάστασης στις αγορές εργασίας απαιτεί επίσης ένταση των προσπαθειών για την υποστήριξη της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη θεσπίσει οικονομικά κίνητρα και επιδοτήσεις προσλήψεων για τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας για συγκεκριμένες ομάδες εργαζομένων. Οι νέες εκκινήσεις και η επένδυση στην επιχειρηματική επέκταση μπορούν να διευκολυνθούν με τη μείωση της γραφειοκρατίας και των διοικητικών απαιτήσεων για εταιρείες, καθώς και με τη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης και υπηρεσιών υποστήριξης για νέους επιχειρηματίες και νέες επιχειρήσεις. Πρέπει να εξεταστούν κίνητρα για επενδύσεις σε καινοτόμους και αναπτυσσόμενους τομείς (όπως οι πράσινες και οι καθαρές θέσεις εργασίας)· ομοίως, η κοινωνική οικονομία είναι μια σημαντική πηγή δημιουργίας θέσεων εργασίας, αφού εξαρτάται λιγότερο από τον επιχειρηματικό κύκλο και συχνά προσφέρει υπηρεσίες που χαρακτηρίζονται από ένταση της εργασίας και είναι κοινωνικά χρήσιμες.

Αναβάθμιση των δεξιοτήτων και αντιστοίχισή τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας:

Με την αύξηση της ανεργίας και τη μείωση των θέσεων εργασίας, είναι σημαντική η ύπαρξη αποτελεσματικών συστημάτων ενεργοποίησης. Η απόδοση μεγαλύτερης έμφασης στις ευθύνες των ατόμων που αναζητούν εργασία πρέπει να συνοδεύεται από την παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών και προγραμμάτων αναζήτησης εργασίας και από ένα επαρκές εισόδημα αναπλήρωσης, ιδίως για τα άτομα με πολύ μικρές προοπτικές απασχόλησης.

Η αντιμετώπιση της ανεργίας απαιτεί ενισχυμένες πολιτικές για την αγορά εργασίας, καλύτερη στόχευση των προγραμμάτων και των υπηρεσιών και την αύξηση της ικανότητας των ΔΥΑ. Στόχος είναι να εξασφαλίζεται η ασφάλεια της «διαδρομής» κάθε ατόμου (ανάπτυξη των δεξιοτήτων, απασχολησιμότητα και πλαίσια ασφαλείας όσον αφορά την κοινωνική προστασία) και η ασφάλεια των προσλήψεων για τις επιχειρήσεις, με την ταυτόχρονη αντιμετώπιση των αυξανόμενων αλλαγών στην αγορά εργασίας και της απειλής (μαζικών) απολύσεων. Για τους άνδρες και τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανεύρεση πρώτης απασχόλησης, μπορεί να εξεταστεί η προσέγγιση της «προηγούμενης κατάρτισης». Για το σύνολο του εργατικού δυναμικού, η αναβάθμιση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων είναι αποφασιστικής σημασίας για την εξασφάλιση της προσαρμοστικότητας και της απασχολησιμότητας σε αβέβαιες εποχές. Οι φορείς παροχής εκπαίδευσης και κατάρτισης πρέπει να ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας σε εποχές κρίσης. Οι ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν τις ανάγκες των νέων, για τους οποίους η έλλειψη επαγγελματικής εμπειρίας είναι συχνά το κύριο εμπόδιο πρόσβασης σε συστήματα υποστήριξης και στην ανεύρεση πρώτης απασχόλησης.

Η επαγγελματική, τομεακή και γεωγραφική κινητικότητα μπορεί να διευκολύνει τις μετακινήσεις σε νέες θέσεις εργασίας και να βοηθήσει στην πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας. Μια προσέγγιση πρώιμης παρέμβασης απαιτεί διαρκή συνεργασία μεταξύ των ΔΥΑ και των εργοδοτών, ώστε η παρέμβαση να γίνεται πριν από την πραγματοποίηση απολύσεων. Η αυξημένη συνεργασία ανάμεσα στις υπηρεσίες απασχόλησης, τις δημόσιες αρχές, τους οργανισμούς κατάρτισης και, κυρίως, τους εργοδότες και τους κοινωνικούς εταίρους είναι επίσης πολύ σημαντική για την παροχή κατάλληλων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων εξειδίκευσης και αναδιάταξης και των μαθητειών για νέους. Αυτή η συνεργασία είναι επίσης απαραίτητη για την προετοιμασία του εργατικού δυναμικού για τις νέες, αυριανές θέσεις εργασίας, ιδίως σε αναπτυσσόμενους τομείς.

Αύξηση της πρόσβασης στην απασχόληση και στήριξη των νοικοκυριών:

Ένα βασικό στοιχείο που καθορίζει την αύξηση της πρόσβασης και την ανεύρεση εργασίας είναι ο σχεδιασμός συστημάτων φορολογίας και παροχών. Για το σκοπό αυτό, η συμπληρωματικότητα ανάμεσα στις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και τα συστήματα φορολογίας και παροχών πρέπει να ενισχυθεί. Στοιχεία των συστημάτων φορολογίας και παροχών, όπως οι λεγόμενες παγίδες ανεργίας ή κοινή οικογενειακή φορολόγηση, μπορεί να αποθαρρύνουν τα άτομα των οποίων το εισόδημα είναι συμπληρωματικό αλλά και αυτά των οποίων το εισόδημα είναι το κύριο σε ένα νοικοκυριό από την (εκ νέου) είσοδο ή την παραμονή τους στην αγορά εργασίας, ιδίως σε βάση πλήρους χρόνου. Για την παραμονή των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων στην αγορά εργασίας, πρέπει να αποφεύγεται η παροχή δυνατοτήτων πρόωρης εξόδου από την αγορά εργασίας. Η μείωση του εργατικού κόστους που δεν συνδέεται με τους μισθούς μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για να βοηθηθούν, ιδίως, τα άτομα με πολλαπλές μειονεξίες (χαμηλή ειδίκευση, νέοι και ηλικιωμένοι εργαζόμενοι) να παραμείνουν στην αγορά εργασίας.

Η αύξηση των ορίων για τη φορολόγηση εισοδήματος, κάτω από τα οποία δεν καταβάλλεται φόρος, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική φορολογική ελάφρυνση που θα αφορά και θα στοχεύει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα. Η Σουηδία έχει θεσπίσει φορολογικές ελαφρύνσεις του εισοδήματος από αμοιβόμενη απασχόληση. Αυτό συνάδει με τους μακροπρόθεσμους στόχους της ανταμοιβής της εργασίας και αναμένεται να έχει θετικές και μακροπρόθεσμες επιδράσεις στην απασχόληση.

Παρότι η μείωση του εργατικού κόστους που δεν συνδέεται με τους μισθούς είναι ένα σημαντικό μέτρο για την αύξηση αλλά και τη διατήρηση της απασχόλησης, ο κίνδυνος του «παθητικού κόστους» είναι υψηλός: Η μείωση για τους εργοδότες των φόρων, των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και άλλων μορφών κόστους που δεν συνδέεται με τους μισθούς είναι θεμιτά μόνο εάν αυτά τα μέτρα έχουν άμεση επίδραση στις αποφάσεις του εργοδότη να προσλάβει ή να διατηρήσει προσωπικό – π.χ. με την ανάθεση επιδοτούμενων συμβάσεων μερικού χρόνου με πιο ελκυστικές συνθήκες για τις εταιρείες.. Εάν δεν υπάρχει άμεση επίδραση στις προσλήψεις, άλλες προσωρινές κυβερνητικές ισοδύναμες δαπάνες, με σκοπό την υποστήριξη της αύξησης της απασχόλησης άμεσα σε τομείς έντασης της εργασίας που αντιμετωπίζουν ελλείψεις ειδικοτήτων (π.χ. στον τομέα της φροντίδας) μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές σε βραχυπρόθεσμη διάσταση.

Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη στήριξη των νοικοκυριών έως ότου αρχίσει η ανάκαμψη, παρότι η ικανότητα των κρατών μελών διαφέρει ως προς το ζήτημα αυτό. Οι παροχές είναι σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ χαμηλές ή πολύ περιορισμένης διάρκειας. Από την άλλη, ο σχεδιασμός και η έκταση των παροχών πρέπει να προσδιοριστούν ανάλογα, έτσι ώστε να περιοριστούν οι αποθαρρυντικές επιδράσεις όσον αφορά την ανάληψη εργασίας από τους δικαιούχους. Οι εργαζόμενοι με συμβάσεις ορισμένου ή μερικού χρόνου πρέπει επίσης να επωφελούνται από την ασφάλιση έναντι της ανεργίας αλλά και άλλων κινδύνων. Περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί στους αυτοαπασχολούμενους, οι οποίοι συχνά δεν διαθέτουν ασφάλιση όσον αφορά την απώλεια της εργασίας, και στους νέους που βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση.

Οι άμεσες κοινωνικές μεταβιβάσεις είναι σημαντικές για τη μείωση των δυσμενών κοινωνικών επιδράσεων, αφού απευθύνονται άμεσα στα άτομα που τις χρειάζονται περισσότερο και παρέχουν θετική, άμεση τόνωση στην οικονομία. Οι κυβερνήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν υφιστάμενους διαύλους για τη χορήγηση των παροχών στα νοικοκυριά και, επομένως, είναι δύσκολο να οριστούν κριτήρια. Ο σχεδιασμός των παροχών πρέπει να υποστηρίζει τη δραστηριοποίηση και την προσαρμογή στις αλλαγές, συμβάλλοντας έτσι στην καλύτερη επίδοση της αγοράς εργασίας κατά την ανάκαμψη της οικονομίας. Ωστόσο, οι κυβερνητικές μεταβιβάσεις σε νοικοκυριά βασίζονται κατά πολύ σε ανεπαρκείς πόρους και, συχνά, οδηγούν σε άμεση αύξηση του εθνικού χρέους. Οι μεταβιβάσεις αυτές μπορούν επίσης να δημιουργήσουν εξάρτηση από παροχές και να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της προσφοράς εργατικού δυναμικού και, κατά συνέπεια, την αναποτελεσματικότητα και τη δυσλειτουργία των αγορών εργασίας. Επομένως, οι δαπάνες για παροχές πρέπει να μειώνονται όσο η αγορά εργασίας ανακάμπτει.

Εργαζόμενοι με προσωρινές συμβάσεις εργασίας απολύθηκαν μαζικά σε χώρες με μεγάλες ανισορροπίες ανάμεσα σε επισφαλείς βραχυπρόθεσμες συμβάσεις και σε μόνιμες συμβάσεις εργασίας. Για την ενίσχυση των δικαιωμάτων αυτής της ομάδας εργαζομένων, τα κράτη μέλη ακολούθησαν διαφορετικές προσεγγίσεις: ορισμένα κράτη περιόρισαν τη μέγιστη διάρκεια των προσωρινών συμβάσεων στα 2 χρόνια, στο πλαίσιο μιας νέας ρύθμισης κατά της κρίσης· άλλα παρέτειναν τη μέγιστη διάρκεια των προσωρινών συμβάσεων πέραν των 2 ετών. Σε κάθε πλαίσιο, το βασικό στοιχείο είναι ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι αρχές πρέπει να συνεργάζονται για να εξασφαλίζουν την παραμονή όσο το δυνατόν περισσότερων εργαζομένων στην αγορά εργασίας και ότι η νομοθεσία για την απασχόληση και οι συμβατικές ρυθμίσεις πρέπει να εξασφαλίζουν επαρκώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών. Αυτό απαιτεί την αντιμετώπιση κατακερματισμένων αγορών, μέσω μεταρρυθμίσεων σε εναρμόνιση με την προσέγγιση της ευελιξίας με ασφάλεια, που μεταφέρει την εστίαση από την προστασία στη θέση εργασίας στην ασφάλεια της απασχόλησης στην αγορά.

ΠΕΝΤΕ ΚΥΡΙΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 2010 ΚΑΙ ΜΕΤΑ

Η σοβαρότητα της σημερινής ύφεσης δικαιολογεί τη συνέχιση και την ενίσχυση των πολιτικών για την αγορά εργασίας και την παροχή στήριξης στα εισοδήματα των ατόμων που τη χρειάζονται περισσότερο, ακόμη και αν το ΑΕΠ αυξηθεί με χαμηλό ρυθμό τον επόμενο χρόνο, όπως αναμένεται. Από τη στιγμή που θα αρχίσει η μεγέθυνση της οικονομίας, πρέπει να δοθεί έμφαση στη σταδιακή μετάβαση από βραχυπρόθεσμα μέτρα για την κρίση σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας που θα έχουν ως στόχο την τόνωση της δυνητικής μεγέθυνσης και την προσέλκυση των πολιτών στην αγορά εργασίας, όπως επεσήμανε πρόσφατα η επιτροπή απασχόλησης[3]. Η εν λόγω επιτροπή ζητεί επίσης την αύξηση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης με την παροχή της δυνατότητας και των κινήτρων στους πολίτες να παρατείνουν τον επαγγελματικό τους βίο, μέσω πολιτικών που προωθούν πρακτικές καλύτερης διαχείρισης των ηλικιών στους χώρους εργασίας και φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων όσον αφορά τα κίνητρα εργασίας στα συνταξιοδοτικά συστήματα. Για το σκοπό αυτό, η ευελιξία με ασφάλεια και η ενεργός ενσωμάτωση παρέχουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν ένα πρόσφορο συνδυασμό προτεραιοτήτων, σε εναρμόνιση με την κατάσταση στις αγορές εργασίας και την κοινωνική τους κατάσταση αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Οι στρατηγικές για την ευελιξία με ασφάλεια που διευκολύνουν τη μετάβαση στην εργασία, εξαλείφουν εμπόδια όσον αφορά τη συμμετοχή και διευκολύνουν την ανέλιξη στην αγορά εργασίας είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Σύμφωνα με τις κοινές αρχές της ΕΕ για την ευελιξία με ασφάλεια, πέντε κύριες δράσεις είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση των αρνητικών επιδράσεων της κρίσης στην απασχόληση και την επιστροφή σε βιώσιμη μεγέθυνση της απασχόλησης μετά το τέλος της κρίσης:

1. Επένδυση σε αποτελεσματικά μέτρα για την αγορά εργασίας και σε δεξιότητες για την αποφυγή μακρόχρονιας ανεργίας

Ύψιστη προτεραιότητα αποτελεί η επένδυση σε αποτελεσματικά μέτρα για την αγορά εργασίας, την επαρκή κοινωνική προστασία και την παροχή κατάλληλης εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος να καταστεί η ανεργία διαρθρωτική. Η παραμονή ανδρών και γυναικών στην εργασία διευρύνει τη βάση των ατόμων που συνεισφέρουν στη φορολογία και την κοινωνική ασφάλιση και, έτσι, συμβάλλει στη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, τη μακροοικονομική σταθερότητα και την καλή λειτουργία των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Οι υπηρεσίες απασχόλησης πρέπει να ενισχυθούν για να έχουν απήχηση σε όλους όσοι τις χρειάζονται, συμπεριλαμβανομένων των νέων και των εργαζομένων που απειλούνται με απόλυση. Οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι έγκαιρες και στοχευμένες και να επιδιώκουν τη συμπληρωματικότητα με άλλα μέτρα που αποσκοπούν στο να καταστεί η εργασία περισσότερο ελκυστική και αποδοτική, ώστε να υπάρχει ασφάλεια στις επαγγελματικές μετακινήσεις και να μειωθούν η αεργία και η διάρκεια των επιπτώσεων της ανεργίας. Αυτό πρέπει να συνδυάζεται με μέτρα που αποσκοπούν στην εξασφάλιση και την παροχή κινήτρων για τους πολίτες για παράταση του επαγγελματικού βίου, μέσω πολιτικών για την αγορά εργασίας που προωθούν καλύτερες πρακτικές διαχείρισης των ηλικιών στους χώρους εργασίας και φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων των εργασιακών κινήτρων στα συνταξιοδοτικά συστήματα. Τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται με την παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης με εστίαση στην εξεύρεση εργασίας για άτομα με υψηλό δυναμικό απασχολησιμότητας και την παροχή εκτενούς, εξατομικευμένης υποστήριξης σε άτομα που αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες. Στους ανέργους και στους εργαζομένους με μειωμένο χρόνο εργασίας και σε φθίνοντες τομείς πρέπει να παρέχονται προγράμματα αναβάθμισης των δεξιοτήτων και εκ νέου κατάρτισης. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να είναι στοχευμένα, έτσι ώστε να απηχούν τις μελλοντικές ανάγκες της αγοράς εργασίας σε δεξιότητες και να προετοιμάζουν για την ανάκαμψη.

Τα κράτη μέλη καλούνται να αξιοποιήσουν καλύτερα τα υφιστάμενα ευρωπαϊκά ταμεία, ιδίως το ΕΚΤ και το ΕΤΠΑ, για τη στήριξη μέτρων ανάκαμψης, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας και της ικανότητας των ΔΥΑ, για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών που παρέχονται στα άτομα που αναζητούν απασχόληση και στους εργαζομένους και τις εταιρείες που βρίσκονται σε διαδικασία αναδιάρθρωσης.

2. Υποστήριξη των εταιρειών στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας

Είναι σημαντική η προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, με τη διευκόλυνση της σύστασης νέων επιχειρήσεων και την ενίσχυση των υπηρεσιών για την υποστήριξη νέων επιχειρηματιών και εταιρειών. Συγκεκριμένα, υπάρχει ένα υψηλό δυναμικό για τη δημιουργία επιχειρήσεων μεταξύ των γυναικών, κάτι που πρέπει να αξιοποιηθεί. Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την αύξηση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και στη διαθεσιμότητα πιστώσεων, όπως επίσης και για την παροχή κινήτρων σε εταιρείες να δημιουργήσουν ή να διατηρήσουν θέσεις εργασίας και να προσφέρουν μαθητείες. Η ανάπτυξη ενός αυξημένου και εποικοδομητικού διαλόγου με τους κοινωνικούς εταίρους είναι σημαντικός και για να εξασφαλίζεται ότι οι μισθολογικές εξελίξεις είναι αντίστοιχες με την παραγωγικότητα και τις τομεακές και τοπικές συνθήκες της αγοράς εργασίας.

Το ΕΚΤ, το ΕΤΠΑ και άλλα ταμεία της ΕΕ μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτερα για την προώθηση της επιχειρηματικότητας, της αυτοαπασχόλησης και για την υποστήριξη σε ΜΜΕ και μικροεπιχειρήσεις. Η παροχή οικονομικών κινήτρων για καινοτομία και κατάρτιση μπορεί να βοηθήσει, αφενός, για τη διερεύνηση του δυναμικού αναπτυσσόμενων τομέων, νέων τεχνολογιών και νέων τρόπων επιχειρηματικότητας και, αφετέρου για την ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας.

3. Διατήρηση θέσεων εργασίας με την ευέλικτη οργάνωση της εργασίας

Με την αύξηση της ανεργίας, η εσωτερική ευελιξία είναι ένας σημαντικός μηχανισμός για τη διατήρηση θέσεων εργασίας: το 2010, οι ρυθμίσεις για εργασία με μειωμένο χρόνο μπορούν ακόμη να αποτελέσουν έναν αποτελεσματικό τρόπο για τη διατήρηση της απασχόλησης εργαζομένων που, διαφορετικά, θα απολύονταν, συμπεριλαμβανομένων αυτών στις ΜΜΕ. Τα συστήματα αυτά μπορούν να μειώσουν τις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης, βραχυπρόθεσμα, να αποσοβήσουν σημαντικές απολύσεις και δαπάνες (εκ νέου) προσλήψεων για εταιρείες και την απώλεια του ανθρώπινου κεφαλαίου τους. Ωστόσο, οι ρυθμίσεις αυτές πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο οικονομικά ορθό και βιώσιμο: πρέπει να συνδυάζονται με την (εκ νέου) κατάρτιση, να ισχύουν μόνο για εταιρείες με ισχυρά θεμέλια και η διάρκειά τους και τα κριτήρια επιλεξιμότητας να υπόκεινται σε τακτική επανεξέταση. Σε τομείς και εταιρείες που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές απώλειες όσον αφορά την εξωτερική ανταγωνιστικότητα, τα μέτρα πρέπει να εστιάζουν στον εξοπλισμό του εργατικού δυναμικού με τις δεξιότητες που απαιτούνται για νέες θέσεις εργασίας, για τη διευκόλυνση της μετακίνησης σε αναπτυσσόμενους τομείς δραστηριότητας.

4. Υποστήριξη των νέων και των ατόμων που πλήττονται περισσότερο από την κρίση

Η μεγαλύτερη απειλή από την αύξηση της ανεργίας έγκειται στην προοπτική του μόνιμου αποκλεισμού. Είναι ήδη πολύ δύσκολο για τους νέους, ιδίως για εκείνους με χαμηλή ειδίκευση, και για άτομα στα περιθώρια να (επαν)εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Πρέπει να ενισχυθούν τα μέτρα για την υποστήριξη της απασχόλησης ευάλωτων ομάδων, ιδίως για να καταστεί η εργασία περισσότερο ελκυστική οικονομικά, για τη χορήγηση παροχών που να συνδέονται με την εργασία, για στοχευμένες μειώσεις του εργασιακού κόστους που δεν συνδέεται με τους μισθούς και άλλες επιδοτήσεις. Ιδίως για τους νέους, η παροχή θέσεων απόκτησης επαγγελματικής εμπειρίας και μαθητειών και η ανάπτυξη καινοτόμων μεθόδων μάθησης, όπως η μάθηση βάσει έργων, μπορούν να διευκολύνουν τη μετάβαση από το σχολείο στην εργασία. Η ανάπτυξη διαύλων ευέλικτης μάθησης μπορεί να βοηθήσει στη σταδιακή απόκτηση νέων δεξιοτήτων και ειδικοτήτων, στην πρόοδο στο σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης και στην επαγγελματική ανέλιξη και εξέλιξη. Για τα άτομα με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων και για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανέργους, κύρια προτεραιότητα είναι η παροχή κατάλληλης κατάρτισης για τη διατήρηση της απασχολησιμότητάς τους. Ο μόνιμος αποκλεισμός μπορεί να αποτελέσει έναν ιδιαίτερο κίνδυνο για τις γυναίκες, ιδίως εκείνες που ειναι επιφορτισμένες με την παροχή φροντίδας, αφού αντιπροσωπεύουν την πλειοψηφία των άεργων ατόμων, για τους ακούσια μερικού χρόνου εργαζομένους και για τα άτομα των οποίων το εισόδημα είναι συμπληρωματικό σε ένα νοικοκυριό. Χρειάζονται ειδικά μέτρα για να αποφευχθεί η έξοδος από την αγορά εργασίας και να αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό του εφεδρικού γυναικείου εργατικού δυναμικού. Η αναζήτηση εργασίας και οι πρωτοβουλίες στήριξης του εισοδήματος για ευάλωτα άτομα που αναζητούν εργασία πρέπει να συντονίζονται καλύτερα και να παρακολουθείται από κοντά η επίδρασή τους, έτσι ώστε να αποφεύγεται η απώλεια αποτελεσματικότητας και η αρνητική επίδραση στα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Τα επιχειρηματικά μοντέλα των ΔΥΑ πρέπει να περιλαμβάνουν, με την αποτελεσματική συνεργασία με άλλους κυβερνητικούς, μη κυβερνητικούς και ιδιωτικούς φορείς (π.χ. δημοτικές αρχές, ΜΚΟ, εμπορικά επιμελητήρια, φορείς παροχής υπηρεσιών απασχόλησης) και, κυρίως, με όλες τις εταιρείες και τους κοινωνικούς εταίρους, για την ανάπτυξη συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

5. Βελτίωση της κατάστασης για τα άτομα με άτυπες συμβάσεις

Η αύξηση της ανεργίας και το συνακόλουθο κοινωνικό κόστος πλήττουν δυσανάλογα τους εργαζομένους με συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης και άλλες άτυπες συμβάσεις εργασίας, οι οποίοι συχνά έχουν ανεπαρκή κάλυψη από τα συστήματα ασφάλισης έναντι ανεργίας και από τις ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας (αφού συνδέονται συνήθως με παροχές). Στο σημερινό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα σημαντική η βελτίωση της ασφάλειας της απασχόλησης και η υποστήριξη των επαγγελματικών μετακινήσεων. Είναι επίσης σημαντικό να αντιμετωπιστεί ο κατακερματισμός των αγορών εργασίας, μέσω μεταρρυθμίσεων σε εναρμόνιση με την προσέγγιση της ευελιξίας με ασφάλεια, που θα μετατοπίζει την εστίαση από την προστασία της θέσης εργασίας στην ασφάλεια στην αγορά. Ο κοινωνικός διάλογος μπορεί να συμβάλει στο να εξασφαλιστεί η παραμονή όσο το δυνατόν περισσότερων εργαζομένων στην αγορά εργασίας και η παροχή, από τη νομοθεσία περί κοινωνικής ασφάλισης και απασχόλησης, επαρκών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για τους εργαζομένους και τους εργοδότες σε όλα τα είδη συμβάσεων.

[1] «Ανάπτυξη, απασχόληση και κοινωνική πρόοδος στην ΕΕ», Επιτροπή κοινωνικής προστασίας, Σεπτέμβριος 2009.

[2] Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την αντίδραση στην κρίση σε στενή συνεργασία με την επιτροπή απασχόλησης, την επιτροπή κοινωνικής προστασίας και την επιτροπή οικονομικής πολιτικής. Εκτενέστερη επισκόπηση των μέτρων απασχόλησης των κρατών μελών είναι διαθέσιμη στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.eu-employment-observatory.net/resources/meetings/MISEPSwedenSummaryTables.pdf

[3] «Bringing more people into the labour markets» EMCO ADHOC/18/201000