ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Η ΕΕ και το Καλίνινγκραντ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το Καλίνινγκραντ αποτελεί ένα ενιαίο τμήμα της Ρωσίας, που χωρίζεται γεωγραφικά από την υπόλοιπη χώρα και μετά τη διεύρυνση θα περιβάλλεται από την ΕΕ. Δεδομένου ότι η διεύρυνση πλησιάζει, αποδίδεται ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην εν λόγω περιοχή. Σύμφωνα με το έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση του Νοεμβρίου 2000, σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να συμβάλει σε μία συζήτηση που θα πρέπει να αρχίσει η ΕΕ με τη Ρωσία (συμπεριλαμβανομένου του Καλίνινγκραντ) και με τα δύο γειτονικά μελλοντικά κράτη μέλη, την Πολωνία και τη Λιθουανία, για θέματα που θα επηρεάσουν το κοινό μέλλον μας.

Η Ανακοίνωση εξετάζει την επίπτωση της διεύρυνσης της ΕΕ και διαχωρίζει τα θέματα που θα προκύψουν για όλες τις ρωσικές περιοχές [1] από τα θέματα που αφορούν ειδικά το Καλίνινγκραντ. Η διεύρυνση της ΕΕ θα αποτελέσει θετική εξέλιξη για τις γειτονικές χώρες, συμβάλλοντας στη σταθερότητα και την ευημερία. Η Ρωσία είναι αποφασισμένη να επωφεληθεί σημαντικά από τη διεύρυνση, και περιοχές όπως το Καλίνινγκραντ βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση όσον αφορά την αξιοποίηση των νέων ευκαιριών που θα δημιουργηθούν.

[1] Και όλες τις γειτονικές τρίτες χώρες

Η υιοθέτηση του κεκτημένου από την Πολωνία και τη Λιθουανία μετά την προσχώρηση θα επιφέρει αναπόφευκτα μεταβολές σε ορισμένους ισχύοντες κανόνες και πρακτικές μεταξύ της Ρωσίας, της ΕΕ και των νέων κρατών μελών. Ορισμένες από αυτές τις μεταβολές θα έχουν ίση επίπτωση σε όλες τις ρωσικές περιοχές ενώ άλλες θα έχουν ειδικές επιπτώσεις για το Καλίνινγκραντ, ιδίως όσον αφορά την κυκλοφορία αγαθών, ατόμων και την παροχή ενέργειας. Το παρόν έγγραφο εξετάζει επίσης τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούν να συνεργασθούν η ΕΕ και η Ρωσία προς το αμοιβαίο συμφέρον για να μειώσουν την επίπτωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει επί του παρόντος το Καλίνινγκραντ, και τα οποία δεν σχετίζονται άμεσα με τη διεύρυνση, σε τομείς όπως το περιβάλλον, η καταστολή του εγκλήματος, η υγειονομική περίθαλψη και οικονομική ανάπτυξη.

Tο παρόν έγγραφο δεν καταρτίζει επίσημες προτάσεις της Επιτροπής για τη λήψη αποφάσεων αλλά σκιαγραφεί ιδέες και εναλλακτικές λύσεις προς συζήτηση μεταξύ των μερών. Την ευθύνη για το Καλίνινγκραντ φέρει η Ρωσία και η ίδια η περιοχή. Εντούτοις, είναι προς το συμφέρον της ΕΕ και των νέων κρατών μελών της να βοηθήσουν στην εξασφάλιση της ομαλής διεξαγωγής των μεταβολών που απαιτεί η προσχώρηση και να προωθήσουν τη συνεργασία με το Καλίνινγκραντ σε μία σειρά περιφερειακών θεμάτων. Προτείνονται ιδέες για την αντιμετώπιση των θεμάτων που επισημαίνονται στο παρόν έγγραφο. Εάν αποδειχθούν αξιόλογες, μπορεί να αποτελέσουν τη βάση για τις αποφάσεις που θα λάβουν οι αρμόδιες αρχές.

Πληροφορίες για το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η σημερινή κατάσταση στο Καλίνινγκραντ καθώς και για τη σχέση του με τις γειτονικές χώρες και διεθνείς οργανισμούς παρατίθενται στα παραρτήματα του παρόντος εγγράφου.

ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗΣ

Μετακινήσεις εμπορευμάτων

Επί του παρόντος οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας διέπονται από τη συμφωνία εταιρικής σχέσεως και συνεργασίας (ΣΕΣΣ) που υπεγράφη το 1994. Μετά την προσχώρηση, η Πολωνία και η Λιθουανία θα παραλάβουν τη ΣΕΣΣ ως μέρος του κεκτημένου και το κοινό εξωτερικό δασμολόγιο θα ισχύει για το εμπόριο μεταξύ Ρωσίας και της διευρυμένης ΕΕ. Δεδομένου ότι η ΕΕ έχει ήδη πολύ χαμηλά επίπεδα δασμών ΜΕΚ όσον αφορά το εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων με τη Ρωσία, ήτοι 4,1%, ενώ ο δασμός ΜΕΚ της Πολωνίας είναι 15,8% και της Λιθουανίας 5,3%, θα εφαρμόζονται για τα ρωσικά εμπορεύματα σημαντικά χαμηλότεροι δασμοί μετά τη διεύρυνση. Αυτοί οι χαμηλότεροι δασμοί θα εφαρμόζονται σε εμπορεύματα καταγωγής Καλίνινγκραντ στην ίδια βάση με την υπόλοιπη Ρωσία. Λόγω της μικρής απόστασης από τις αγορές της ΕΕ, αυτή η προοπτική ευκολότερης πρόσβασης αποτελεί ευκαιρία για το Καλίνινγκραντ. Δεδομένου ότι το Καλίνινγκραντ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο εμπόριο με γειτονικές περιοχές, θα ήταν προς συμφέρον του να υιοθετήσει τους τεχνικούς κανόνες και πρότυπα της ΕΕ, ώστε να μπορέσει να αξιοποιήσει πλήρως τη βελτίωση της πρόσβασής του στην αγορά. Εντούτοις, μέχρις ότου γίνει λεπτομερέστερη αξιολόγηση, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι οι μεταβολές του εμπορικού καθεστώτος που θα επέλθουν μετά την προσχώρηση μπορεί να έχουν επίπτωση σε συγκεκριμένα προϊόντα.

Συνεπώς προτείνεται να εξετάσουν η ΕΕ και η Ρωσία την επίπτωση της διεύρυνσης στο εμπόριο του Καλίνινγκραντ, στο πλαίσιο της υποεπιτροπής εμπορίου και βιομηχανίας της ΣΕΣΣ. Εάν επισημανθούν ιδιαίτερα προβλήματα, η υποεπιτροπή μπορεί να κληθεί να προτείνει τρόπους αντιμετώπισής τους. Η εν λόγω εκτίμηση θα πρέπει να διεξαχθεί κατά το πρώτο ήμισυ του 2001.

Επί του παρόντος τα εμπορεύματα καταγωγής Καλίνινγκραντ που προορίζονται για τη Ρωσία, και αντίστροφα, διαμετακομίζονται μέσω της Λιθουανίας και της Λετονίας/Λευκορωσίας. Μετά τη διεύρυνση, η ΣΕΣΣ θα προβλέπει ελεύθερη διαμετακόμιση μεταξύ της Λιθουανίας και/ή της Λετονίας, χωρίς τελωνειακούς δασμούς ή άλλους δασμούς διαμετακόμισης (εκτός από τις επιβαρύνσεις για τη μεταφορά και τα διοικητικά θέματα). Η ΣΕΣΣ θα ωφελήσει επίσης το εμπορευματικό εμπόριο μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ δεδομένου ότι παρέχει μεταχείριση ΜΕΚ στη Ρωσία. Όταν η Ρωσία προσχωρήσει στον ΠΟΕ, οι κανόνες του θα εφαρμόζονται στο εμπόριο ΕΕ-Ρωσίας.

Έχουν γίνει επανειλημμένα προτάσεις για ειδικό εμπορικό καθεστώς για το Καλίνινγκραντ. Εντούτοις, δεδομένου ότι το Καλίνινγκραντ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Ρωσίας, θα ήταν δύσκολο να του παρασχεθεί ειδικό καθεστώς, π.χ. καθεστώς ελευθέρων συναλλαγών ή τελωνειακής ένωσης. Αυτό θα προκαλούσε ορισμένα πολιτικά και νομικά προβλήματα, και επιπλέον είναι απίθανο να θελήσει η Ρωσία να χορηγήσει τον απαραίτητο βαθμό αυτονομίας στο Καλίνινγκραντ. Δεδομένης της γενικά ευνοϊκής κατάστασης που περιγράφεται παραπάνω, δεν είναι σαφές εάν είναι απαραίτητη μία τέτοια ειδική μεταχείριση.

Ένα θέμα σχετικά με τις μετακινήσεις εμπορευμάτων που θα απαιτήσει προσοχή είναι οι συνοριακές διαβάσεις. Επί του παρόντος υπάρχουν 23 συνοριακές διαβάσεις μεταξύ του Καλίνινγκραντ, της Πολωνίας και της Λιθουανίας. Για να εξασφαλιστεί αποτελεσματική ροή εμπορευμάτων δια μέσου των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, θα πρέπει να βελτιωθεί τόσο η υλική υποδομή όσο και οι διοικητικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση των συστημάτων πληροφορικής. Η πείρα από την τελευταία διεύρυνση δείχνει ότι η καθιέρωση του κεκτημένου στα σύνορα μεταξύ Φινλανδίας και Ρωσίας μπορεί να επιταχύνει τις διατυπώσεις διέλευσης των συνόρων. Πραγματοποιήθηκαν σημαντικές επενδύσεις στην υποδομή και στις διοικητικές διαδικασίες στη Λιθουανία που αναμένεται ότι θα έχουν επίσης θετικά αποτελέσματα. Θα πρέπει να αξιοποιηθεί αυτή η θετική εμπειρία και να χρησιμοποιηθούν ορισμένα από τα διαθέσιμα κεφάλαια μέσω των προγραμμάτων Phare και Tacis για τη χρηματοδότηση της βελτίωσης των διαμεθοριακών εγκαταστάσεων και διαδικασιών, σε στενή συνεργασία με τις ρωσικές αρχές.

Η ΕΕ, η Ρωσία, η Πολωνία και η Λιθουανία πρέπει να συζητήσουν σχετικά με τη λειτουργική διαχείριση των συνοριακών διαβάσεων, αρχίζοντας από τις οδικές και σιδηροδρομικές διαβάσεις, ιδίως αυτές που συνδέουν την εν λόγω περιοχή με τους Πανευρωπαϊκούς Διαδρόμους Μεταφορών Ι (Χανσεατική οδός/σιδηροδρομική γραμμή) και ΙΧ (μεσαίο τμήμα). Οι συζητήσεις θα πρέπει να καλύπτουν τα τελωνειακά θέματα, τα θέματα περιφρούρησης των συνόρων, τα φυτοϋγειονομικά θέματα και τα θέματα υγείας των ζώων και των ανθρώπων. Θα μπορούν να διεξάγονται σε ομάδες εργασίας, με τη Ρωσία στο πλαίσιο των αρμοδίων υποεπιτροπών ΣΕΣΣ, και με τη Λιθουανία και την Πολωνία στο πλαίσιο της Συμφωνίας για την Ευρώπη. Οι συζητήσεις θα πρέπει να ενθαρρύνουν την επικύρωση των συμφωνιών που εκκρεμούν σχετικά με τη χάραξη των συνόρων και τις συνοριακές διαβάσεις, και θα πρέπει να αποσκοπούν στην έγκριση πολυετούς προσέγγισης για τη βελτίωση των εγκαταστάσεων στην οποία θα προβούν οι αρμόδιες εθνικές αρχές. Στα παραπάνω θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται συμβουλές για την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των λοιπών χρηματοδοτικών πόρων.

Οι μελλοντικές δραστηριότητες διαμετακόμισης θα διευκολυνθούν επίσης χάρη στη βελτίωση των διασυνδέσεων στον τομέα των μεταφορών, και το Καλίνινγκραντ ενσωματώνεται επί του παρόντος, στο πανευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών, και ιδίως στους διαδρόμους I και IX. Το πρόγραμμα Τacis έχει ήδη χρηματοδοτήσει μία στρατηγική για τις μεταφορές πολλαπλών μέσων όσον αφορά το Καλίνινγκραντ. Θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις για την αναβάθμιση των οδικών διαδρόμων Ι και ΙΧ ώστε να συμμορφωθούν στα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Προτείνεται να συζητηθούν τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τη Ρωσία και τις αρχές των γειτονικών χωρών, με σκοπό την εξασφάλιση της χρηματοδότησης των προγραμμάτων προτεραιότητας.

Επί του παρόντος μεταφέρονται στρατιωτικό υλικό και προσωπικό διαμέσου της Λιθουανίας υπό ειδικό καθεστώς με τη Ρωσία. Οι εν λόγω διακανονισμοί πρέπει να εξετασθούν στο πλαίσιο της διεύρυνσης.

Παροχή ενέργειας

Eπί του παρόντος σχεδόν όλες οι ανάγκες του Καλίνινγκραντ στον τομέα της ηλεκτροδότησης καλύπτονται από τις εισαγωγές από την υπόλοιπη Ρωσία δια μέσου της Λιθουανίας μέσω κοινού δικτύου ηλεκτροδότησης. Η Λιθουανία εξετάζει το ενδεχόμενο σύνδεσής της με το δίκτυο ηλεκτροδότησης της Κεντρικής Ευρώπης, εξασφαλίζοντας σύνδεση με την Πολωνία. Ανάλογα με την τεχνική λύση που θα επιλεγεί για αυτή τη σύνδεση (ηλεκτρική γραμμή με ή χωρίς σταθμό μετατροπής) και με το σχετικό κόστος, το Καλίνινγκραντ θα μπορεί είτε να διατηρήσει τη σύνδεσή του με το ρωσικό δίκτυο ηλεκτροδότησης είτε να συνδεθεί με το δίκτυο ηλεκτροδότησης της Κεντρικής Ευρώπης.

Με την επιφύλαξη των μελλοντικών επιλογών προτείνεται να διεξαχθεί μία μελέτη, στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis, για τις ενεργειακές ανάγκες, το ενεργειακό δυναμικό και τα πιθανά "σενάρια", ώστε να εκτιμηθεί, μεταξύ άλλων, η σκοπιμότητα των επιλογών ηλεκτροπαραγωγής στο Καλίνινγκραντ, παροχής εναλλασσόμενου ρεύματος και ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το θέμα των νέων έργων κατασκευής αγωγών αερίου στην περιοχή της Βαλτικής, καθώς και τα σχετικά θέματα διαμετακόμισης θα πρέπει να συμπεριληφθούν στη μελέτη, που θα απαιτήσει στενή συνεργασία μεταξύ της ΕΕ, της Λιθουανίας, της Ρωσίας, (συμπεριλαμβανομένου του Καλίνινγκραντ και των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Κυκλοφορία ατόμων

Η καθιέρωση του κεκτημένου από τα νέα κράτη μέλη θα έχει επίπτωση στις τρίτες χώρες από την άποψη των απαιτήσεων σχετικά με τις θεωρήσεις και τους ελέγχους στα σύνορα. Παρόλο που οι απαιτήσεις του κεκτημένου δεν θα είναι διαφορετικές για το Καλίνινγκραντ απ´ότι για οποιαδήποτε άλλη περιοχή της Ρωσίας ή άλλες γειτονικές τρίτες χώρες, είναι πιθανόν να είναι μεγαλύτερη η επίπτωση στον πληθυσμό απ´ότι σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, λόγω της γεωγραφικής θέσεως του Καλίνινγκραντ.

Η Πολωνία σκοπεύει να υιοθετήσει το κοινοτικό κεκτημένο το 2001 και η Λιθουανία το αργότερο μετά την προσχώρησή της. Η καθιέρωση του κεκτημένου θα έχει επιπτώσεις στον τομέα της διαμετακόμισης και των ταξιδιών. Τα ταξίδια, για οποιοδήποτε σκοπό, προς ή δια μέσου κρατών μελών της ΕΕ, θα επιτρέπονται μόνο στους κατόχους ταξιδιωτικής θεώρησης. Η διέλευση χωρίς θεώρηση (που επιτρέπεται επί του παρόντος στο Καλίνινγκραντ και σε ορισμένες κατηγορίες ρώσων υπηκόων δια μέσου της Λιθουανίας) δεν θα είναι πλέον δυνατή. Επιπλέον, οι υπήκοοι του Καλίνινγκραντ θα υποχρεούνται, για να ταξιδέψουν, να κατέχουν έγκυρο διαβατήριο (δεν θα αρκούν πλέον τα εσωτερικά έγγραφα ταυτότητας που είναι αποδεκτά επί του παρόντος).

Αυτές οι νέες απαιτήσεις δεν θα παρεμποδίσουν απαραίτητα την κυκλοφορία ατόμων μεταξύ του Καλίνινγκραντ και της υπόλοιπης Ρωσίας, καθώς και προς και από τα μελλοντικά κράτη μέλη (ούτε θα ισχύσουν απαραίτητα όλες οι απαιτήσεις από την ημερομηνία προσχώρησης, δεδομένου ότι ορισμένα τμήματα του κεκτημένου θα εφαρμοστούν μόνον όταν καταργηθούν οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα της διευρυμένης Ευρώπης για τα νέα κράτη μέλη). Το κεκτημένο προβλέπει την έκδοση θεωρήσεων διέλευσης, βραχυπρόθεσμων θεωρήσεων και μακροπρόθεσμων εθνικών θεωρήσεων που επιτρέπουν την ομαλή διέλευση των συνόρων και παρέχουν τη δυνατότητα πολλαπλών εισόδων.

Στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών για τις θεωρήσεις και για τα εξωτερικά σύνορα, μπορεί να χρειαστεί να εξεταστούν ορισμένοι τομείς από την άποψη της εξασφάλισης ομαλής κυκλοφορίας των ατόμων: η πιθανότητα κατάρτισης περαιτέρω κανόνων για την κυκλοφορία μικρής κλίμακας στα σύνορα (κυκλοφορία σε περιοχές κοντά στα εξωτερικά σύνορα) για να αποφευχθεί η διατάραξη των τοπικών κοινωνικο-οικονομικών δεσμών. η επίπτωση των ισχυόντων κανόνων στη διέλευση λόγω της ειδικής κατάστασης του Καλίνινγκραντ. το κόστος των διαβατηρίων (αρμοδιότητα της Ρωσίας) και των θεωρήσεων (αρμοδιότητα των τωρινών και των μελλοντικών κρατών μελών της ΕΕ). η παρουσία προξενικών αρχών στο Καλίνινγκραντ για τη διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων (αρμοδιότητα των κρατών μελών της ΕΕ) και η δυνατότητα αξιοποίησης των ειδικών διακανονισμών που επιτρέπει το κεκτημένο. Στο τελευταίο αυτό πλαίσιο, θα πρέπει να εξεταστούν τα παραδείγματα άλλων υποψηφίων χωρών.

Εντούτοις, σημαντικότερη θα είναι η αποτελεσματική λειτουργία των συνοριακών διαβάσεων, με την αναβάθμιση των εγκαταστάσεων και των διαδικασιών και με ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών. Έτσι θα επιταχυνθούν οι αργές και αυθαίρετες διαδικασίες διέλευσης των συνόρων. Η ΕΕ συμβάλλει ήδη στην ανάπτυξη υποδομής στις συνοριακές διαβάσεις, στον εκσυγχρονισμό των διαδικασιών και στην κατάρτιση με σκοπό τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας ατόμων και εμπορευμάτων στα μελλοντικά εξωτερικά σύνορα. Αυτά τα πρακτικά μέτρα διευκολύνουν τη διέλευση των συνόρων, ενώ ταυτόχρονα καταπολεμούν το οργανωμένο έγκλημα και άλλες παράνομες δραστηριότητες.

Με την επιφύλαξη των διαπραγματεύσεων για την προσχώρηση της Πολωνίας ή της Λιθουανίας, προτείνεται να συνεχιστεί η εφαρμογή των πρακτικών μέτρων για τη διεξαγωγή ορθού και αποτελεσματικού ελέγχου στα σύνορα, με τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας ατόμων και εμπορευμάτων διαμέσου των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων. Μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης υπαλλήλου-συνδέσμου.

Η τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός λειτουργικού συστήματος ελέγχου των συνόρων, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών ταξιδιωτικών εγγράφων που δεν είναι δυνατόν να πλαστογραφηθούν.

Στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών για τις θεωρήσεις και για τα εξωτερικά σύνορα, θα ήταν σκόπιμο να εκτιμηθεί η καταλληλότητα των κοινοτικών κανόνων σχετικά με την κυκλοφορία μικρής κλίμακας στα σύνορα και τη διέλευση των συνόρων για την ειδική περίπτωση του Καλίνινγκραντ. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η δυνατότητα αξιοποίησης των ενδεχόμενων ειδικών καθεστώτων που επιτρέπει το κεκτημένο, με βάση παραδείγματα από ισχύοντες διακανονισμούς, ακόμη και σε υποψήφιες χώρες.

Θα ήταν σκόπιμο επίσης να εξεταστεί το κόστος των διαβατηρίων (αρμοδιότητα της Ρωσίας), καθώς και το κόστος των θεωρήσεων (αρμοδιότητα των σημερινών και μελλοντικών κρατών μελών της ΕΕ), στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών. Τόσο τα νέα όσο και τα σημερινά κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο ίδρυσης προξενείων (ή να μοιραστούν τις εγκαταστάσεις για τη μείωση του κόστους) στο Καλίνινγκραντ, με σκοπό τη διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων και την αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

Αυτή η κινητοποίηση για την ασφάλιση της ομαλής κυκλοφορίας ατόμων στα σύνορα θα απαιτούσε κάποιο συντονισμό μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ για την πολιτική στον τομέα των θεωρήσεων, πράγμα που θα ωφελούσε ακόμη περισσότερο τις δύο πλευρές. Αυτές οι ενέργειες θα πρέπει να συνοδεύονται από τους απαραίτητους ελέγχους και δράση κατά των ταξιδιωτών και επιβατών που δεν κατέχουν τα σχετικά ταξιδιωτικά έγγραφα. Η ταχεία σύναψη συμφωνίας επανεισδοχής μεταξύ της Ρωσίας και της ΕΕ θα βοηθούσε στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης.

Θα πρέπει να αναληφθεί πρωτοβουλία πληροφόρησης για να διαλυθούν οι παρεξηγήσεις περί των επιπτώσεων της διεύρυνσης της ΕΕ στην κυκλοφορία τόσο των ατόμων όσο και των εμπορευμάτων διαμέσου των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Συνιστάται να συνάψουν η ΕΕ και η Ρωσία συμφωνία επανεισδοχής το ταχύτερο δυνατόν.

Συνιστάται να παράσχει η ΕΕ στη διοίκηση και στον πληθυσμό του Καλίνινγκραντ και στις παραμεθόριες περιοχές πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης ταχείας και αποτελεσματικής διέλευσης των συνόρων για τα εμπορεύματα και τα άτομα, ενώ παράλληλα θα παρεμποδίζονται οι παράνομες δραστηριότητες.

Αλιεία

Μετά τη διεύρυνση, η Βαλτική θα καταστεί αποκλειστική ζώνη αλιείας της ΕΕ, με εξαίρεση μικρότερες περιοχές γύρω από το Καλίνινγκραντ και την Πετρούπολη.

Συνιστάται να επανεξεταστούν οι σχέσεις ΕΕ-Καλίνινγκραντ στον τομέα της αλιείας υπό το φως των επιπτώσεων της διεύρυνσης στην πρόσβαση στην αλιεία και της μελλοντικής συμφωνίας αλιείας μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας.

ΘΕΜΑΤΑ ΑΜΟΙΒΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΑΜΕΣΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ

Οικονομική ανάπτυξη

Η ανεργία και η φτώχεια αυξήθηκαν εντυπωσιακά στο Καλίνινγκραντ από το 1991 και οι κύριοι δείκτες ευημερίας δείχνουν ότι το βιοτικό επίπεδο είναι χαμηλότερο από το αντίστοιχο της Ρωσίας (βλέπε παράρτημα 1 με περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την οικονομική κατάσταση). Την ευθύνη για την οικονομική ανάπτυξη του Καλίνινγκραντ φέρουν οι κεντρικές αρχές της Μόσχας και οι τοπικές αρχές της περιοχής. Το Καλίνινγκραντ εξαρτάται από τους πόρους του προϋπολογισμού που του παρέχει η Μόσχα και από το εμπόριό του και τις οικονομικές διασυνδέσεις με την υπόλοιπη χώρα. Μέχρι τώρα, η ρωσική περιφερειακή πολιτική είναι λιγότερο αναπτυγμένη από αυτή της ΕΕ όσον αφορά τις μεταβιβάσεις χρηματοδοτικών πόρων και τα κίνητρα επενδύσεων, και η σημερινή ρωσική πολιτική προσανατολίζεται προς ένα πιο συγκεντρωτικό σύστημα. Εντούτοις οι κεντρικές και τοπικές αρχές μπορούν να συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης. ´Οπως και σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, υπάρχει ανάγκη για σταθερό και ασφαλές νομικό και θεσμικό περιβάλλον: χρηστή διαχείριση των επιχειρήσεων, δίκαιη και αποτελεσματική εκτέλεση της νομοθεσίας (π.χ. εγγύηση της προστασίας των δικαιωμάτων των μετόχων και επενδυτών, πτώχευση, λογιστικός έλεγχος και υποβολή εκθέσεων), αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και περαιτέρω ανάπτυξη των ΜΜΕ. Οι θεσμοί της αγοράς θα πρέπει να ενισχυθούν, π.χ. στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στο φορολογικό σύστημα.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορεί η ΕΕ να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη του Καλίνινγκραντ. Ήδη από τώρα, η ΕΕ μπορεί να βοηθήσει με την παροχή συμβουλών, την ανταλλαγή εμπειριών και τη χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος Tacis και διμερών προγραμμάτων των κρατών μελών.

Έχει προταθεί επανειλημμένα να δημιουργηθεί ειδικό ταμείο για την ανάπτυξη του Καλίνινγκραντ. Η Επιτροπή ωστόσο πιστεύει ότι πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η συνεργασία με τις ρωσικές και τις τοπικές αρχές με σκοπό τον εντοπισμό των τομέων προτεραιότητας για την παροχή στήριξης, ώστε να τους βοηθήσει κατόπιν να εξασφαλίσουν την κατάλληλη χρηματοδότηση αυτών των δραστηριοτήτων με επιχορηγήσεις και/ή δάνεια. Η χρηματοδότηση από το πρόγραμμα Tacis για τη Ρωσία μπορεί να πραγματοποιηθεί σε τοπικό επίπεδο, και μετά από συζητήσεις με τις ρωσικές αρχές για τις μελλοντικές προτεραιότητες η Επιτροπή μπορεί να λάβει υπόψη της τις δραστηριότητες προτεραιότητας στο Καλίνινγκραντ.

Πιο συγκεκριμένα, υπάλληλοι και εταιρείες που έχουν τη βάση τους στο Καλίνινγκραντ μπορούν να συμμετάσχουν σε προγράμματα κατάρτισης χρηματοδοτούμενα από το πρόγραμμα Tacis για να συμβάλουν στην ανάπτυξη θεσμικών φορέων της αγοράς όπως τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και τοπικές φορολογικές υπηρεσίες. Οι ντόπιοι διαχειριστές θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε προγράμματα κατάρτισης σε εταιρείες της ΕΕ. Με σκοπό την ανάπτυξη του δυναμικού εξαγωγών και των αγορών του Καλίνινγκραντ στις γειτονικές χώρες, η ΕΕ θα μπορούσε να παρέχει βοήθεια σε τομείς όπως οι διαδικασίες εναρμόνισης των προτύπων και αξιολόγησης της συμμόρφωσης σε αυτά. Το πρόγραμμα Tacis παρέχει υποστήριξη σε μία Υπηρεσία Περιφερειακής Ανάπτυξης στο Καλίνινγκραντ, που θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για την προώθηση του εμπορίου και των επενδύσεων στο Καλίνινγκραντ.

Η Ειδική Οικονομική Ζώνη (ΕΟΖ) δημιουργήθηκε κυρίως για να προσφέρει στις εταιρείες που έχουν τη βάση τους στο Καλίνινγκραντ πλεονεκτήματα υπό μορφή απαλλαγών από δασμούς και φόρους για τις εισαγωγές τους και για προϊόντα ντόπιας παραγωγής που εξάγονται σε άλλες χώρες και στην ρωσική ενδοχώρα. Η ιδέα της προώθησης των οικονομικών δραστηριοτήτων και επενδύσεων μέσω μιας Ειδικής Οικονομικής Ζώνης είναι ενδιαφέρουσα, παρόλο που υπό τη σημερινή μορφή της, η ΕΟΖ μπορεί να έχει ως επίπτωση την στρέβλωση του εμπορίου μέσω επιδοτήσεων που δεν συμβιβάζονται με τους κανόνες της ΣΕΣΣ και του ΠΟΕ. Στην πράξη η ΕΟΖ δεν λειτούργησε ποτέ πλήρως και έλαβε περιορισμένη μόνο στήριξη από τις αρχές. Πάντως, τα πιθανά πλεονεκτήματα και το καθεστώς της ΕΟΖ θα πρέπει να διευκρινιστούν σε συνεννόηση με τις ομοσπονδιακές αρχές και, εάν αποβεί απαραίτητο, να προσαρμοστούν για να ευθυγραμμιστούν με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ρωσίας.

Η κοινωνία των πληροφοριών αποτελεί βασικό παράγοντα ευημερίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Το ευνοϊκό περιβάλλον για την κατανόηση και τη χρησιμοποίηση του Διαδικτύου έχει πρωταρχική σημασία για την ανάπτυξη της οικονομίας, των επιχειρήσεων, της κυβέρνησης και της δημοκρατικής συμμετοχής. Η ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών θα πρέπει να ενθαρρυνθεί και να προσδιοριστούν αποτελεσματικοί τρόποι στήριξης της συμμετοχής του Καλίνινγκραντ στις ενέργειες περιφερειακής συνεργασίας για την κοινωνία των πληροφοριών.

Χρηστή διακυβέρνηση, δημοκρατία και κράτος δικαίου

Η ανάπτυξη του Καλίνινγκραντ και η παρουσία του στην ευρύτερη περιοχή θα μπορούσε να διευκολυνθεί με την ενίσχυση του κράτους δικαίου, και την υλοποίηση των αρχών χρηστής διακυβέρνησης, ιδίως με την προώθηση της δημιουργίας θεσμών και την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΕ θα μπορούσε να συνεισφέρει σε αυτή τη διαδικασία ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή του Καλίνινγκραντ στα προγράμματα της ΕΕ για δημόσια διοίκηση, μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα και συμμετοχή των ντόπιων δημοσίων υπαλλήλων σε προγράμματα κατάρτισης. Θα μπορούσε να παρασχεθεί στήριξη στη διαχείριση του περιφερειακού και τοπικού προϋπολογισμού καθώς και στη διαχείριση των δημοτικών υπηρεσιών.

Μέσω του Γραφείου Τοπικής Στήριξης του προγράμματος Tacis, που ιδρύθηκε στο Καλίνινγκραντ τον Δεκέμβριο 2000, θα προωθηθεί η συμμετοχή των τοπικών παραγόντων σε προγράμματα εταιρικής σχέσεως με οργανώσεις της ΕΕ και δραστηριότητες αλληλεγγύης των λαών, συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων κατάρτισης, ΜΚΟ, συνδικάτων, μέσων μαζικής ενημέρωσης, επαγγελματικών οργανώσεων, επιχειρήσεων, δημοτικών αρχών και δικαστηρίων.

Όπως και σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, υπάρχει ανάγκη καταστολής των παράνομων δραστηριοτήτων που πιθανόν να θίξουν τα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΟΚ. Απαιτούνται δραστικά μέτρα από μέρους των ομοσπονδιακών αρχών, π.χ. για την εφαρμογή και την παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας και των διεθνών συμβάσεων. Η Ειδική Ομάδα καταστολής του οργανωμένου εγκλήματος στην περιοχή της Βαλτικής μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Σε τοπικό επίπεδο μπορεί να αναπτυχθεί συνεργασία για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η κλοπή αυτοκινήτων και στη συνέχεια να επεκταθεί σε άλλους τομείς. Η συνεργασία μπορεί επίσης να προσανατολισθεί προς τη βελτίωση της ανεξαρτησίας του τοπικού δικαστικού τομέα, ιδίως μέσω προγραμμάτων κατάρτισης και αδελφοποίησης που θα απευθύνονται στους δικαστικούς. Οι προσπάθειες ανάπτυξης αποτελεσματικών μέτρων ελέγχου στα σύνορα/τελωνειακών ελέγχων θα πρέπει να σχετίζονται με το ευρύτερο πρόγραμμα δράσεως για την καταστολή του εγκλήματος.

Περιβάλλον

Στις ευρύτερες προσπάθειες βελτίωσης της ποιότητας ζωής στο Καλίνινγκραντ εντάσσεται η ανάγκη εστίασης των προσπαθειών στο περιβάλλον, και ιδίως στη μείωση της ρύπανσης των υδάτων. Μία καθαρότερη Βαλτική θα αποτελούσε όφελος για όλες τις περιοχές της Βαλτικής και θα πρέπει να αποτελέσει πρωταρχικό στόχο για την περιφερειακή συνεργασία. Θα μπορούσαν επίσης να ληφθούν περισσότερα μέτρα για τη μείωση της ρύπανσης που προέρχεται από μικρότερες πόλεις της περιοχής. Το Καλίνινγκραντ θα πρέπει να συμμετάσχει ενεργά στις ομοσπονδιακές προσπάθειες παρακολούθησης του περιβάλλοντος, εναρμόνισης των προτύπων, κλπ.

Λόγω της στρατιωτικής παρουσίας στο Καλίνινγκραντ κατά το παρελθόν, μπορεί να προκύψουν προβλήματα σχετικά με την απόρριψη των πυρηνικών αποβλήτων. Υπάρχουν επίσης προβλήματα που προκύπτουν από την αποθεματοποίηση χημικών όπλων που απομένουν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Tο περιβάλλον αποτέλεσε το κυρίως επίκεντρο της βοήθειας της ΕΕ. Οι τρέχουσες δραστηριότητες περιλαμβάνουν ένα πρόγραμμα διαμεθοριακής συνεργασίας Tacis που ασχολείται με την ποιότητα των υδάτων στα σύνορα με τη Λιθουανία και την Πολωνία και ένα πρόγραμμα Tacis για τη διαχείριση των αποβλήτων στην παράκτια ζώνη του Καλίνινγκραντ. Έχει συναφθεί δάνειο ΕΤΑΑ/NEFCO/NIB για μία εγκατάσταση καθαρισμού των αποβλήτων υδάτων στην πόλη του Καλίνινγκραντ, και διάφορα διμερή προγράμματα για τη βελτίωση του δικτύου υδροδότησης στην περιοχή (βλέπε Παράρτημα 2&3).

Υγεία

Η εξάπλωση μεταδοτικών μέσων αποτελεί σοβαρό πρόβλημα στη Ρωσία και ιδίως στο Καλίνινγκραντ. Αυτά τα προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σε ομοσπονδιακό επίπεδο, αλλά είναι σκόπιμο να λαμβάνονται επίσης προληπτικά μέτρα στο ίδιο το Καλίνινγκραντ. Το πρόγραμμα Tacis υποστηρίζει διάφορες πρωτοβουλίες σε τοπικό επίπεδο καθώς και στον μη κυβερνητικό τομέα για να συμβάλει στη μεταρρύθμιση των συστημάτων παροχής ιατρικής περίθαλψης και να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του HIV. Στο μέλλον, η σύσταση της Ειδικής Ομάδας για τον έλεγχο των μεταδοτικών νόσων στη Βαλτική θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος της φυματίωσης και του HIV σε περιφερειακό επίπεδο.

ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

Σκοπός του παρόντος εγγράφου είναι η συμβολή στη συζήτηση. Όπως περιγράφεται στο παρόν έγγραφο, υπάρχουν πολλά θέματα προς εξέταση, που αφορούν διάφορους εταίρους. Έχει σημασία να προωθηθεί αυτή η συζήτηση στο σωστό πλαίσιο, με πλήρη σεβασμό προς τις αρμοδιότητες καθενός από τους εταίρους. Στο πλαίσιο της ΣΕΣΣ η ΕΕ και η Ρωσία διαθέτουν ήδη τους μηχανισμούς που θα επιτρέψουν τη συζήτηση αυτών των θεμάτων στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο καθώς και την πλήρη τεχνική προετοιμασία της συζήτησης. Κατά τη διαδικασία διεύρυνσης, η ΕΕ μπορεί να συζητήσει όλα αυτά τα θέματα με τις υποψήφιες χώρες. Εάν αποβεί απαραίτητη μία κοινή συζήτηση όλων των εταίρων (ΕΕ, Ρωσία, Λιθουανία και Πολωνία), μπορεί να διοργανωθούν συνεδριάσεις.

Σύμφωνα με το Έγγραφο της Επιτροπής για την Πολιτική στον τομέα της Διεύρυνσης, του Νοεμβρίου 2000, θα πρέπει να εξεταστούν θέματα σχετικά με το Καλίνινγκραντ σε συνεργασία με τη Ρωσία, την Πολωνία και τη Λιθουανία. Προτείνεται, όταν το παρόν έγγραφο συζητηθεί σε εσωτερικό επίπεδο από την ΕΕ, το Συμβούλιο Συνεργασίας ΕΕ-Ρωσίας να συμπεριλάβει το Καλίνινγκραντ στο πρόγραμμα εργασίας του και να συζητήσει σχετικά με τον τρόπο προώθησης των διαφόρων θεμάτων. Τη συνεργασία αυτή θα πρέπει να προετοιμάσουν από κοινού με τη Ρωσία η Προεδρία και η Επιτροπή. Με βάση την έκβαση αυτών των πολιτικών και τεχνικών συζητήσεων, μπορεί να εντοπιστούν τα προβλήματα και οι πιθανές λύσεις τους που θα εξεταστούν από όργανα της ΣΕΣΣ. Προτείνεται επίσης να συζητηθεί η περίπτωση του Καλίνινγκραντ κατά τη διάσκεψη κορυφής ΕΕ-Ρωσίας τον Μάιο 2001. Παράλληλα, η ΕΕ θα συζητήσει τα ίδια θέματα με τη Λιθουανία και την Πολωνία στο πλαίσιο των οργάνων που έχουν δημιουργηθεί βάσει των ευρωπαϊκών συμφωνιών. Εάν αποβεί απαραίτητο, θα διοργανωθούν συνεδριάσεις μεταξύ όλων των μερών. Επιπλέον, για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής συνεργασίας, είναι σκόπιμο να συγκαλούνται ειδικές συνεδριάσεις μεταξύ των ενδιαφερομένων εταίρων, μεταξύ άλλων, για την επίτευξη πρακτικών διακανονισμών.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Προτείνεται:

* να εξετάσουν η Ρωσία και η ΕΕ τις εμπορικές επιπτώσεις της διεύρυνσης στο Καλίνινγκραντ, στο πλαίσιο της υποεπιτροπής εμπορίου και βιομηχανίας της ΣΕΣΣ κατά το πρώτο ήμισυ του 2001.

* να συζητήσουν η ΕΕ, η Ρωσία, η Πολωνία και η Λιθουανία σχετικά με τη λειτουργική διαχείριση των συνοριακών διαβάσεων, αρχίζοντας από τις κύριες οδικές και σιδηροδρομικές διαβάσεις, ιδίως αυτές που συνδέουν την περιοχή με τους Πανευρωπαϊκούς Διαδρόμους Ι και ΙΙ για τις Μεταφορές. Θα ήταν σκόπιμο να διεξαχθούν συζητήσεις σε ομάδες εργασίας με τη Ρωσία στο πλαίσιο των αρμοδίων υπο-ομάδων της ΣΕΣΣ, και με τη Λιθουανία και την Πολωνία στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας.

* να συζητηθούν τα συμπεράσματα της μελέτης TACIS για μία στρατηγική για τις μεταφορές με πολλαπλά μέσα με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις ρωσικές αρχές και τις αρχές των γειτονικών χωρών, με σκοπό την εξασφάλιση χρηματοδότησης των έργων προτεραιότητας.

* να αναληφθεί μελέτη TACIS για τις ανάγκες και τις δυνατότητες στον τομέα της ενέργειας, και τα πιθανά σενάρια.

* να συνεχιστούν τα πρακτικά μέτρα για τη διεξαγωγή σωστού και αποτελεσματικού ελέγχου στα σύνορα, με τη διευκόλυνση των μετακινήσεων ατόμων και εμπορευμάτων δια μέσου των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο χρησιμοποίηση υπαλλήλων-συνδέσμων.

* με την επιφύλαξη των διαπραγματεύσεων με την Πολωνία και τη Λιθουανία για την προσχώρηση, η τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός λειτουργικού συστήματος ελέγχου των συνόρων, συμπεριλαμβανομένων των απαραίτητων ταξιδιωτικών εγγράφων που δεν είναι δυνατόν να πλαστογραφηθούν.

* να εκτιμηθεί η καταλληλότητα των κοινοτικών κανόνων όσον αφορά την κυκλοφορία μικρής κλίμακας στα σύνορα και τη διέλευση των συνόρων για την ειδική περίπτωση του Καλίνινγκραντ. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η δυνατότητα αξιοποίησης των ενδεχόμενων ειδικών διακανονισμών που επιτρέπει το κεκτημένο, με βάση τα παραδείγματα ισχυόντων διακανονισμών, ακόμα και σε υποψήφιες χώρες.

* στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών για τις θεωρήσεις και για τα εξωτερικά σύνορα, θα ήταν σκόπιμο επίσης να εξεταστεί το κόστος των διαβατηρίων (αρμοδιότητα της Ρωσίας), καθώς και το κόστος των θεωρήσεων (αρμοδιότητα των σημερινών και των μελλοντικών κρατών μελών της ΕΕ). Τόσο τα νέα όσο και τα σημερινά κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο ίδρυσης προξενείων (ή να μοιραστούν κοινές εγκαταστάσεις για τη μείωση του κόστους) στο Καλίνινγκραντ, με σκοπό τη διευκόλυνση της έκδοσης θεωρήσεων και την αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

* να συνάψουν η ΕΕ και η Ρωσία το συντομότερο δυνατόν συμφωνία επανεισδοχής.

* η ΕΕ θα πρέπει να παρέχει στη διοίκηση και στον πληθυσμό του Καλίνινγκραντ και στις παραμεθόριες περιοχές πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας των μελλοντικών εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης ταχείας και αποτελεσματικής διέλευσης των συνόρων για τα εμπορεύματα και τα άτομα, με παράλληλη πρόληψη των παράνομων δραστηριοτήτων.

* να αναθεωρηθούν οι σχέσεις αλιείας ΕΕ-Καλίνινγκραντ υπό το φως των επιπτώσεων της διεύρυνσης στην πρόσβαση στην αλιεία και της μελλοντικής συμφωνίας αλιείας μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας.

* βασικά θέματα περιβάλλοντος στο Καλίνινγκραντ να συζητήσουν η ΕΕ και η Ρωσία.

* να αντιμετωπιστούν τα θέματα που αφορούν το Καλίνινγκραντ σε συνεργασία με τη Ρωσία στο πλαίσιο των αρμοδίων φορέων ΣΕΣΣ και, παράλληλα, να συνεχίσει η ΕΕ τη συζήτηση αυτών των θεμάτων με τη Λιθουανία και την Πολωνία στο πλαίσιο των οργάνων της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας. Επιπλέον, για να διευκολυνθεί η διασυνοριακή συνεργασία, θα ήταν σκόπιμο να συγκληθούν ειδικές συνεδριάσεις μεταξύ των ενδιαφερομένων εταίρων, με σκοπό, μεταξύ άλλων, να επιτευχθούν πρακτικοί διακανονισμοί.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Πλαίσιο πληροφόρησης για το Καλίνινγκραντ

1.1. Οικονομική κατάσταση

Η περιοχή του Καλίνινγκραντ είναι τμήμα της Ρωσίας που περιβάλλεται από την Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Βαλτική. Έχει έκταση 15.100 χλμ και πληθυσμό περίπου ένα εκατομμύριο κατοίκους, εκ των οποίων 430.000 είναι συγκεντρωμένοι στην πρωτεύουσα, το Καλίνινγκραντ.

Στη Σοβιετική ´Ενωση το Καλίνινγκραντ αποτελούσε κλειστό στρατιωτικό κέντρο όπου είχε το επιτελείο του ο Σοβιετικός Στόλος της Βαλτικής. Η στρατηγική σημασία του Καλίνινγκραντ μειώθηκε κατά τη δεκαετία του 1990. Από το 1991, το στρατιωτικό προσωπικό στην περιοχή μειώθηκε από 200.000 σε 18.000 και οι ένοπλες δυνάμεις δεν είναι πιθανόν να επανακτήσουν την πολιτική και οικονομική σημασία που είχαν κατά το παρελθόν.

Το Καλίνινγκραντ υπέστη σημαντική οικονομική ύφεση, μαζί με την υπόλοιπη Ρωσία. Η παραγωγή μειώθηκε κατά περισσότερο από το ήμισυ από το 1990. Το Καλίνινγκραντ επλήγη ιδίως από την ρωσική δημοσιονομική κρίση του Αυγούστου 1998 λόγω της εξάρτησής του από το εξωτερικό εμπόριο και ιδίως τις εισαγωγές.

Η γενική οικονομική ύφεση συνοδεύτηκε από δραστικές αλλαγές της δομής της περιφερειακής οικονομίας. Οι βιομηχανίες προϊόντων για στρατιωτική χρήση περιορίστηκαν εντυπωσιακά. Ο κλάδος παραγωγής προϊόντων αλιείας, που αποτελούσε κατά το παρελθόν σημαντική οικονομική δραστηριότητα, παρουσίασε παρόμοια πτώση. Σήμερα, οι κυριότεροι κλάδοι παραγωγής στην περιοχή είναι η εξόρυξη πετρελαίου και ήλεκτρου. Η εξόρυξη του πετρελαίου πραγματοποιείται στα ανοικτά της θάλασσας (περίπου 1 εκατ. τόνοι ετησίως) και αποστέλλεται στη Λιθουανία για διύλιση. Το Καλίνινγκραντ διαθέτει περίπου 90% των παγκοσμίων αποθεμάτων ήλεκτρου, και σχεδόν το σύνολο των ποσοτήτων εξάγονται λαθραία από την περιοχή σε ακατέργαστη μορφή. Άλλες σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες είναι η μεταποίηση τροφίμων, η παραγωγή χαρτοπολτού και χαρτιού, η κατασκευή επίπλων, η παραγωγή μηχανολογικού εξοπλισμού και η ανάπτυξη λογισμικού υπολογιστών. Η γεωργία δεν έχει μεγάλη οικονομική σημασία, παρόλο που η γη στο Καλίνινγκραντ είναι εύφορη και υπάρχουν δυνατότητες ανάπτυξης.

Τα νοικοκυριά του Καλίνινγκραντ βασίζονται ολοένα περισσότερο σε μη δηλωμένες οικονομικές δραστηριότητες. Ως μεθοριακή επαρχία, το Καλίνινγκραντ προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για ανεπίσημες δραστηριότητες και υπολογίζεται ότι αυτές καλύπτουν περισσότερο από το 50% του ακαθάριστου εγχωρίου προϊόντος. Υπολογίζεται ότι περίπου 10.000 άτομα συμμετέχουν σε τακτικές διαμεθοριακές εμπορικές δραστηριότητες του άτυπου τομέα.

Υπάρχουν περίπου 14.000 ΜΜΕ στην περιοχή. Το Καλίνινγκραντ κατατάσσεται στην τρίτη θέση στη Ρωσία από την άποψη του κατά κεφαλήν αριθμού ΜΜΕ. Η έντονη παρουσία τραπεζών της Μόσχας του Καλίνινγκραντ δείχνει επίσης ότι η περιοχή είναι οικονομικά ελκυστική. Εντούτοις, αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στις επενδύσεις στην εν λόγω περιοχή από το εξωτερικό, που είναι κατά μέσο όσο στο ίδιο επίπεδο με τις άλλες περιοχές της Ρωσίας. Από το επιχειρησιακό περιβάλλον, όπως και για τις υπόλοιπες περιοχές της Ρωσίας, λείπει η προβλεψιμότητα, η σταθερότητα και τα κίνητρα. Η προστασία των επενδυτών και της ιδιοκτησίας είναι ανεπαρκής, η νομοθεσία συχνά δεν εφαρμόζεται (το φορολογικό περιβάλλον παραμένει πολύπλοκο και δεν υποστηρίζει τις επιχειρήσεις).

Μία Ειδική Οικονομική Ζώνη (ΕΟΖ) προβλέπει, υπό ορισμένες συνθήκες, δασμολογικά και φορολογικά πλεονεκτήματα για εμπορεύματα που παράγονται στο Καλίνινγκραντ προς εξαγωγή, για εισαγόμενα εμπορεύματα και για εμπορεύματα "εξαγόμενα" στην υπόλοιπη Ρωσία και σε τρίτες χώρες. Η ΕΟΖ προοριζόταν για την προώθηση των οικονομικών δραστηριοτήτων και των ξένων επενδύσεων αλλά η λειτουργία της, στην πράξη, απειλείται από το κλίμα αβεβαιότητας. Η έλλειψη σαφούς υποστήριξης από μέρους των αρχών και οι ενδείξεις για πιθανή ασυμβατότητα με τους κανόνες του ΠΟΕ, περιορίζουν τη σημασία της ΕΟΖ του Καλίνινγκραντ.

Όπως σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, η ανεργία και η φτώχεια αυξήθηκαν εντυπωσιακά από το 1991. Υπολογίζεται ότι το βιοτικό επίπεδο του 30% του πληθυσμού είναι κατώτερο από το ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης. Οι κύριοι δείκτες ευημερίας δείχνουν ότι το βιοτικό επίπεδο στο Καλίνινγκραντ είναι κατώτερο από τον μέσο όρο στην υπόλοιπη Ρωσία, παρόλο που είναι αισθητό στην περιοχή ένα σχετικά υψηλό επίπεδο φαινόμενης κατανάλωσης, π.χ. στις δυτικού τύπου υπεραγορές και εστιατόρια.

1.2. Διασυνδέσεις στον τομέα των μεταφορών

Το οδικό δίκτυο του Καλίνινγκραντ είναι σχετικά πυκνό αλλά χρειάζεται αναβάθμιση. Ορισμένες λωρίδες του Πανευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών που διασχίζουν την περιοχή δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες. Ο Κλάδος B του Διαδρόμου IX, που συνδέει το Καλίνινγκραντ με το Κίεβο, μέσω του Βίλνιους και του Minsk, έχει ιδιαίτερη σημασία για το Καλίνινγκραντ.

Οι σιδηροδρομικές διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες και τη Ρωσία δεν χρησιμοποιούνται επαρκώς σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η κύρια σιδηροδρομική γραμμή, Καλίνινγκραντ-Kάουνας-Mίνσκ-Mόσχα, εξυπηρετεί τη διασύνδεση με τη Λιθουανία και τη Ρωσία για τις μεταφορές εμπορευμάτων. Η γραμμή Καλίνινγκραντ-Ρίγα-Πετρούπολη χρησιμοποιείται λιγότερο για διεθνείς εμπορευματικές μεταφορές, όπως άλλωστε και οι γραμμές προς την Πολωνία (σε μεγάλο βαθμό λόγω διαφορετικής απόστασης των σιδηροτροχιών).

Για την κυκλοφορία προς και από την ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιούνται διάφορες διαδρομές και δεν είναι υποχρεωτική η διέλευση από το Καλίνινγκραντ. Όταν ταξιδεύουν στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, οι Φιλανδοί, Εσθονοί, Λετονοί και Λιθουανοί συνήθως χρησιμοποιούν τον κλάδο του Διαδρόμου I, που ονομάζεται Βαλτική Οδός, ήτοι τη διαδρομή Ελσίνκι-Tαλίν-Ρίγα-Kάουνας-Βαρσοβία, παρακάμπτοντας το Καλίνινγκραντ προς ανατολάς, και αποφεύγοντας την Χανσεατική Οδό, ήτοι τη διαδρομή Ρίγα-Καλίνινγκραντ-Γκντανσκ.

Οι λιμένες του Καλίνινγκραντ χρησιμοποιούνται λιγότερο για τα ξένα εμπορεύματα απ´ότι οι λιμένες της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας. Επίσης, οι εν λόγω λιμένες δεν είναι αρκετά ανταγωνιστικοί για να αντιμετωπίσουν το εσωτερικό εμπόριο της Ρωσίας. Ένα σιδηροδρομικό ταξίδι από τη Μόσχα διαρκεί 25 έως 28 ώρες και κοστίζει ακριβότερα από την αποστολή φορτίων σε εναλλακτικούς λιμένες, όπως το Κlaipeda. Εντούτοις, το Καλίνινγκραντ έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει ένα τμήμα της μεταφοράς φορτίων από τη Λευκορωσία και την Βόρεια Ουκρανία.

Υπάρχει μόνο μία τακτική διεθνής πτήση από το Καλίνινγκραντ, προς την Κοπεγχάγη.

Οι επαφές του Καλίνινγκραντ με γειτονικές χώρες παρεμποδίζονται από τις αργές διατυπώσεις για τη διέλευση των συνόρων και προβλήματα υποδομής σε 23 σημεία οδικής, σιδηροδρομικής, εναέριας και θαλάσσιας διέλευσης της περιοχής.

1.3. Εμπόριο και διαμετακόμιση

Λόγω του μικρού μεγέθους και του ότι περιβάλλεται από ξένο έδαφος, το Καλίνινγκραντ εξαρτάται από τις εισαγωγές, η αξία των οποίων είναι τρεις φορές μεγαλύτερη από αυτή των εξαγωγών του, και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εμπορική και οικονομική αλληλεπίδραση με το κυρίως μέρος της Ρωσίας. Κάθε έτος περισσότερο από έξι εκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων διαμετακομίζονται, κυρίως σιδηροδρομικά, δια μέσου της Λιθουανίας προς και από τη Ρωσία. 55% αυτών των συναλλαγών είναι πετρέλαιο, οπτάνθρακας και άνθρακας. Το Καλίνινγκραντ εισάγει επίσης πολλά εμπορεύματα (συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους των τροφίμων του) από τις άμεσα γειτονικές χώρες, την Πολωνία και τη Λιθουανία, οι οποίες, μαζί με τη Γερμανία, είναι οι σημαντικότεροι εταίροι εξωτερικού εμπορίου του Καλίνινγκραντ. Παρόλο που το Καλίνινγκραντ έχει σχετικά περισσότερες εμπορικές διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες εκτός της Ρωσίας απ´ότι με τις άλλες ρωσικές παραμεθόριες περιοχές, εξακολουθεί να μην είναι σχετικά επαρκώς ενσωματωμένο στην περιφερειακή οικονομία.

1.4. Eνέργεια

Το Καλίνινγκραντ εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από την εισαγόμενη ενέργεια από το κυρίως μέρος της Ρωσίας και παράγει μόνο 20% των αναγκών του (κυρίως σε μικρές εγκαταστάσεις που λειτουργούν με πετρέλαιο εξωτερικής καύσης ή άνθρακα). Η παράδοση πετρελαίου εξωτερικής καύσης και άνθρακα κοστίζει ακριβά και είναι περίπλοκη, δεδομένου ότι εξαρτάται από το καθεστώς διαμετακόμισης που έχει συμφωνηθεί με τις γειτονικές χώρες. Το φυσικό αέριο αποστέλλεται στη Ρωσία μέσω αγωγού που διέρχεται τη Λευκορωσία και τη Λιθουανία. Οι αρχές του Καλίνινγκραντ επιθυμούν να αυξήσουν το ποσοστό φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Κατασκευάζεται επί του παρόντος ένας νέος σταθμός ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργεί με φυσικό αέριο.

1.5. Eκπαίδευση, υγεία, περιβάλλον και εγκληματικότητα

Το Καλίνινγκραντ έχει ικανοποιητικό επίπεδο βασικής εκπαίδευσης. Το κρατικό πανεπιστήμιο του Καλίνινγκραντ και πέντε άλλα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην περιοχή διατηρούν υψηλά επίπεδα. Τα προγράμματα των πανεπιστημιακών σχολών δεν καλύπτουν επαρκώς τομείς όπως η μικροηλεκτρονική, η βιοτεχνολογία, οι νέες διαδικασίες μεταποίησης και η διοίκηση επιχειρήσεων.

Οι δημόσιες υπηρεσίες ιατρικής περίθαλψης στο Καλίνινγκραντ μοιάζουν με το μέσο όρο των αντίστοιχων ρωσικών υπηρεσιών. Ασθένειες όπως η φυματίωση, η διφθερίτιδα, η ιλαρά και ο επιδημικός παρατυφοειδής πυρετός είναι πολύ διαδεδομένες. Η φυματίωση καθίσταται ιδιαίτερα ανθεκτική και διαδίδεται ολοένα περισσότερο, ιδίως μεταξύ των τροφίμων των φυλακών του Καλίνινγκραντ. Η χρήση ναρκωτικών και η πορνεία οδήγησαν στην ανησυχητική εξάπλωση άλλων μεταδοτικών νόσων. Π.χ., το Καλίνινγκραντ είναι μία από τις περιοχές της Ρωσίας με τα περισσότερα καταχωρημένα κρούσματα HIV, και είναι σαφώς η περισσότερο πληγείσα περιοχή της Βαλτικής.

Το Καλίνινγκραντ αποτελεί τη δεύτερη σε σειρά πηγή ρύπανσης στη Βαλτική μετά την Πετρούπολη, δημιουργώντας περισσότερο από 400.000 τόνους ετησίως οικιακών και βιομηχανικών αποβλήτων. Οι υγειονομικές συνθήκες στις αστικές περιοχές επιδεινώνονται, και το αποχετευτικό σύστημα ανάγεται στην προ του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου εποχή. Η Ρωσία έχει δεσμευτεί να μειώσει τη ρύπανση της θάλασσας. Συνεπώς, η έκχυση ρυπαντών έχει μειωθεί σε κάποιο βαθμό από το 1991.

1.6. Περιφερειακή διακυβέρνηση, δημοκρατία και κράτος δικαίου

Στο παρελθόν, η περιφερειακή διοίκηση του Καλίνινγκραντ δεν θεωρείτο γενικά ούτε ικανή ούτε αποδοτική. Ο τρόπος διαχείρισης θεωρείτο αυταρχικός και αδιαφανής. Η ποιότητα της διοίκησης της πόλεως του Καλίνινγκραντ θεωρείτο σε γενικές γραμμές καλύτερη σε σύγκριση με αυτή των περιφερειών (Oblast).

Η ελευθερία λόγου δεν τηρείτο πάντα. Ορισμένοι δημοσιογράφοι υπέστησαν παρενοχλήσεις και υπάρχουν μόνον δύο ανεξάρτητες εφημερίδες στην περιοχή. Οι δικαστικοί φορείς και οι φορείς που είναι αρμόδιοι για την εφαρμογή της νομοθεσίας δεν ήταν αρκετά ανεξάρτητοι από την περιφερειακή κυβέρνηση. Συνεπεία της πρόσφατης εκλογής νέου κυβερνήτη, προσφέρεται τώρα ευκαιρία για βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας της περιφερειακής διοίκησης, και δίνεται νέα ώθηση για τη βελτίωση της εικόνας της περιοχής και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της με πνεύμα συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες του Καλίνινγκραντ.

Οι σχέσεις του Καλίνινγκραντ με τη Μόσχα πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο των συντελούμενων ομοσπονδιακών μεταρρυθμίσεων, που τείνουν προς μεγαλύτερο συγκεντρωτισμό. Το Καλίνινγκραντ αποτελεί μέρος της βορειο-δυτικής ομοσπονδιακής διοικητικής περιφέρειας, με κέντρο την Πετρούπολη. Η πολιτική της Μόσχας δίνει έμφαση στη δημιουργία ενός "ενιαίου οικονομικού χώρου" στη Ρωσία, και ο έλεγχος που ασκεί στο Καλίνινγκραντ πιθανόν να ενισχυθεί.

1.7. Εγκληματικότητα

Όπως και σε πολλές άλλες περιοχές της Ρωσίας, η εγκληματικότητα είναι πολύ εξαπλωμένη στο Καλίνινγκραντ και ευδοκιμεί λόγω των ασθενών θεσμών. Το οργανωμένο έγκλημα, η σωματεμπορία, τα ναρκωτικά και τα κλεμμένα αυτοκίνητα καθώς και η παράνομη μετανάστευση είναι όλα φαινόμενα που συναντώνται στο Καλίνινγκραντ. Το λαθρεμπόριο - ιδίως ήλεκτρου, οινοπνεύματος και τσιγάρων - και η πορνεία είναι επίσης πολύ διαδεδομένα. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, το επίπεδο εγκληματικότητας είναι 20% υψηλότερο από τον ρωσικό μέσο όρο, ιδίως για το οργανωμένο έγκλημα, καθώς και για τα εγκλήματα που διαπράττουν ανήλικοι και άτομα που ενεργούν υπό την επήρεια του οινοπνεύματος. Το οργανωμένο έγκλημα έχει, όπως και σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, γενική αρνητική επίπτωση στο επιχειρηματικό και επενδυτικό περιβάλλον. Η εγκληματικότητα, σε συνδυασμό με τη διαφθορά, αποτελεί απειλή για την οικονομική ανάπτυξη καθώς και για την ανάπτυξη δημοκρατικού συστήματος που να διέπεται από το κράτος δικαίου.

Μέσω της Επιχειρησιακής Επιτροπής της (OPC), η Ειδική Ομάδα για την καταστολή του οργανωμένου εγκλήματος στη Βαλτική διεξάγει κοινές ενέργειες εφαρμογής της νομοθεσίας σε πολλαπλούς τομείς. Ένα σύστημα επικοινωνίας που επιτρέπει την εντατική ανταλλαγή πληροφοριών (BALTCOM) λειτουργεί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Από την αρχή, η Ρωσία υπήρξε ένα από τα πλέον ενεργά μέλη της Ειδικής Ομάδας. Το 1992-2000 το Καλίνινγκραντ συμμετέσχε σε μία σειρά ενεργειών για την καταστολή της κλοπής αυτοκινήτων ("Τhe Kaliningrad project, 1998"), τα ναρκωτικά ("Channel, 1999") και την παράνομη μετανάστευση ("Baltic Guard 1997-98" και "VIVAN, 1999"). To γεγονός ότι η Ρωσία έχει οργανώσει κοινές ενέργειες, συμπεριλαμβάνοντας και την περιοχή του Καλίνινγκραντ, εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από όλες τις άλλες συμμετέχουσες χώρες της Βαλτικής. Αυτές οι κοινές ενέργειες συνέβαλαν στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης και στη βελτίωση της (μη στρατιωτικής) ασφάλειας στη Βαλτική. Χάρη στα παραπάνω, η εικόνα του Καλίνινγκραντ έχει βελτιωθεί σημαντικά στην περιοχή σε σχέση με το 1996, όταν ανέλαβε το έργο της η Ειδική Ομάδα.

1.8. Προβλήματα κινητικότητας των ατόμων που οφείλονται στο γεγονός ότι το Καλίνινγκραντ περιβάλλεται από ξένα εδάφη

Κατά τη σοβιετική περίοδο οι κάτοικοι του Καλίνινγκραντ ταξίδευαν ελεύθερα στη Σοβιετική Ένωση. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, πρέπει να ταξιδέψουν περίπου 500 χλμ μέσω της Λιθουανίας και είτε της Λετονίας είτε της Λευκορωσίας για να φθάσουν στο υπόλοιπο τμήμα της Ρωσίας. Το ίδιο ισχύει για άλλους ρώσους που επιθυμούν να επισκεφθούν τους συγγενείς τους, τους φίλους τους και τους επιχειρηματικούς εταίρους τους στο Καλίνινγκραντ.

1.9. Γειτονικά κράτη, περιφερειακές οργανώσεις, περιοχές, διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα

* Λιθουανία

Η Λιθουανία είναι ένας από τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους του Καλίνινγκραντ και σημαντικός επενδυτής, και βρίσκεται στην οδό διέλευσης μεταξύ της εν λόγω περιοχής και της ενδοχώρας της Ρωσίας. Έχει το μεγαλύτερο ποσοστό επισκεπτών και διακομιστικής κυκλοφορίας από το Καλίνινγκραντ και επιθυμεί να διατηρήσει καλές σχέσεις με τη Ρωσία, για να εξασφαλίσει ότι το Καλίνινγκραντ δεν είναι απομονωμένο και ότι δεν θα καταστεί πηγή οικονομικής ή πολιτικής αστάθειας.

Η Λιθουανία και η Ρωσία καθιέρωσαν θεσμική βάση για συνεργασία μέσω διμερών συμφωνιών στο Καλίνινγκραντ (1991, 1999). Τον Φεβρουάριο 2000, η Ρωσία και η Λιθουανία εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση για την περιφερειακή συνεργασία, γνωστή ως "πρωτοβουλία Nida", και ενέκριναν μία σειρά κοινών προτάσεων για έργα στο πλαίσιο της "Βόρειας Διάστασης", μεταξύ άλλων, στον τομέα των μεταφορών, των αγωγών φυσικού αερίου, της διαχείρισης των υδάτων και της διέλευσης των συνόρων.

* Πολωνία

Υπάρχουν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ορισμένων πολωνικών περιοχών και του Καλίνινγκραντ. Οι δραστηριότητες συνίστανται κυρίως σε εταιρικές σχέσεις και ανταλλαγές σε τοπικό επίπεδο (ΜΜΕ, ακαδημαϊκά ιδρύματα, διοικήσεις), αλλά καλύπτουν επίσης επενδυτικά προγράμματα, π.χ. στον τομέα των μεταφορών, της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Η Πολωνία είναι σημαντικός επενδυτής στο Καλίνινγκραντ και ο σπουδαιότερος εταίρος στον τομέα των κοινοπραξιών με τοπικές επιχειρήσεις.

* Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής, Ευρωπεριοχές και Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα [2]

[2] Tο Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής αποτελείται από 11 παράκτιες χώρες και αποσκοπεί στην εξασφάλιση της ανάπτυξης της δημοκρατίας και της οικονομικής ανάπτυξης στη Βαλτική.

Tο Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής διατηρεί στενούς δεσμούς με τις περιφερειακές αρχές και άνοιξε πρόσφατα τμήμα ευρωπαϊκών σπουδών στο κρατικό πανεπιστήμιο του Καλίνινγκραντ.

Το Καλίνινγκραντ αποτελεί μέρος διαφόρων ευρωπεριοχών, που ιδρύθηκαν με σκοπό την προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας. Η Ευρωπεριοχή "Baltic" περιλαμβάνει τη Δανία, τη Λιθουανία, τη Πολωνία και τη Σουηδία, ενώ η Ευρωπεριοχή "Saule" δημιουργήθηκε μεταξύ δεκαοκτώ περιφερειακών και τοπικών αρχών της Λιθουανίας, της Λετονίας, της Σουηδίας και της Ρωσίας (2 διοικητικές περιφέρειες και μία πόλη στο βόρειο τμήμα της περιοχής του Καλίνινγκραντ). Επιπλέον, η Ευρωπεριοχή "Neman" θα πρέπει να συνδέει κοινότητες της Λιθουανίας, του Καλίνινγκραντ και της Λευκορωσίας.

Για τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η ΕΤΑΑ, η Διεθνής Τράπεζα, η ΝΙΒ και η NEFCO, το Καλίνινγκραντ εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο της Ρωσίας και της Βαλτικής, και μέχρι τώρα δεν έχει τύχει ειδικής μεταχείρισης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

Δραστηριότητες Tacis και άλλες δραστηριότητες της ΕΚ κατά το 1991-2000

Από το 1991, η Ευρωπαϊκή ´Ενωση χρηματοδότησε μία σειρά προγραμμάτων στο Καλίνινγκραντ, κυρίως μέσω του προγράμματος Tacis, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων μεγάλης κλίμακας στους τομείς της θεσμικής ανάπτυξης, της ενέργειας, των μεταφορών, της αναδιάρθρωσης επιχειρήσεων, της κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης και του περιβάλλοντος. Εάν προστεθούν προγράμματα εταιρικής σχέσεως μικρότερης κλίμακας, το Καλίνινγκραντ έχει λάβει περισσότερο από 30 εκατομμύρια ευρώ υπό μορφή ενίσχυσης από το πρόγραμμα Tacis. Επιπλέον, χορηγήθηκε ενίσχυση στο πλαίσιο άλλων προγραμμάτων της ΕΕ, στον τομέα του περιβάλλοντος, των μεταφορών και της κατάρτισης.

1. 1991-1999

Οι δραστηριότητες του προγράμματος Tacis στο Καλίνινγκραντ άρχισαν το 1991 με το πρόγραμμα Τροφίμων & Γεωργίας, που προώθησε τις ιδιωτικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Η εν λόγω περιφέρεια συμμετέσχε επίσης σε δύο προγράμματα Tacis του 1993 για τη Ρωσία που αποσκοπούσαν στη δημιουργία δικτύου φορέων ανάπτυξης ΜΜΕ στη Ρωσία. Οι δραστηριότητες Τacis αυξήθηκαν ιδίως το 1994, όταν επελέγη το Καλίνινγκραντ ως περιοχή προτεραιότητας, με συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσεως. Τα προγράμματα που καταρτίστηκαν το 1994 εκτελέστηκαν κατά τα επόμενα έτη και ολοκληρώθηκαν ως τα τέλη του 1999/αρχές του 2000. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, οι ενέργειες Tacis εστιάζονταν κυρίως:

- στη θεσμική ανάπτυξη, με στήριξη της ανάπτυξης της Ελεύθερης Οικονομικής Ζώνης/Ειδικής Οικονομικής Ζώνης. Στο ίδιο πλαίσιο, χορηγήθηκε ενίσχυση στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας.

- στην αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, με τη δημιουργία ενός Κέντρου Στήριξης των Επιχειρήσεων και την ενίσχυση του τοπικού Φορέα Ανάπτυξης ΜΜΕ. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στον κλάδο παραγωγής προϊόντων αλιείας.

- στην ανάπτυξη του ανθρωπίνου δυναμικού, με τη δημιουργία ενός τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων στην Σχολή Οικονομικών του κρατικού πανεπιστημίου του Καλίνινγκραντ.

Μετά το 1994, το Καλίνινγκραντ συμμετέσχε επίσης, ως πιλοτική περιοχή, σε διάφορα προγράμματα Tacis για τη Ρωσία, ιδίως στον τομέα της ενέργειας. Επίσης επωφελήθηκε σημαντικά από άλλα μέσα του προγράμματος Tacis, όπως:

- Την αδελφοποίηση πόλεων (με την Κοπεγχάγη, το Aalborg, το Southampton και το Bremerhaven);

- Το Πρόγραμμα Πρωτοβουλιών στον τομέα της παραγωγικότητας PIP (PIP), που δημιούργησε ευκαιρίες εκπαίδευσης ντόπιων διευθυντών επιχειρήσεων σε εταιρίες της ΕΕ.

- Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο υψηλόβαθμων στελεχών (ΕSSN) που βοήθησε ΜΜΕ μεταποίησης ξυλείας.

- Τον Διευρωπαϊκό Σύνδεσμο ΜΚΟ (LIEN) που εστιάζεται σε κοινωνικά και υγειονομικά θέματα, και ιδίως στην κοινωνική επανένταξη του πρώην στρατιωτικού προσωπικού και των οικογενειών τους.

- Το TEMPUS, που ενθάρρυνε τη συνεργασία του κρατικού πανεπιστημίου του Καλίνινγκραντ με τα πανεπιστήμια της Σουηδίας και της Δανίας.

- Το ΒISTRO, που υλοποίησε 9 προγράμματα στο Καλίνινγκραντ, που καλύπτουν θέματα όπως η προώθηση των επιχειρήσεων και των εξαγωγών, ο έλεγχος της ρύπανσης καθώς και υγειονομικά θέματα.

- Τη διασυνοριακή συνεργασία, που εστιάζεται κυρίως στη βελτίωση της διασυνοριακής υποδομής καθώς και σε περιβαλλοντικά θέματα (διαχείριση της ποιότητας των υδάτων). Το Καλίνινγκραντ ήταν επιλέξιμο για τη χρηματοπιστωτική διευκόλυνση για προγράμματα μικρής κλίμακας στον τομέα της διασυνοριακής συνεργασίας από το 1996, αλλά ενδιαφέρον για την αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας σημειώθηκε μόνο τελευταία στην περιοχή, τώρα που η πόλη του Καλίνινγκραντ είναι πιο δραστήρια από την περιοχή.

Εκτός από το Tacis, εφαρμόστηκαν και άλλα προγράμματα της ΕΕ στο Καλίνινγκραντ:

- Το πρόγραμμα LIFE της ΓΔ Περιβάλλοντος άρχισε δύο προγράμματα στο Καλίνινγκραντ, στον τομέα της αστικής κυκλοφορίας και του οικοτουρισμού. Η ΓΔ Περιβάλλοντος χρηματοδότησε επίσης τη δημιουργία ενός Περιβαλλοντικού Κέντρου Διοίκησης και Τεχνολογίας (ECAT) στο Καλίνινγκραντ, που μεταβιβάστηκε, το 1997, στις τοπικές αρχές.

- Το πρόγραμμα ECOS/Ouverture της ΓΔ περιφερειακής ανάπτυξης υλοποίησε τρία προγράμματα στο Καλίνινγκραντ, το TROS (Training of Retired Officers), το RUSSTI (Russian Short Sea Transport Investigation) και το AMBER.

- Δύο προγράμματα INTERREG II C υλοποιήθηκαν στη Βαλτική, από τα οποία επωφελήθηκε επίσης το Καλίνινγκραντ, στον τομέα της ανάπτυξης αποδοτικών εναέριων μεταφορών (SEABIRD) και της διαχείρισης του αστικού περιβάλλοντος.

2. 1999-2000

Δεδομένης της γεωγραφικής θέσεως του Καλίνινγκραντ και των ειδικών θεμάτων που συνεπώς πρέπει να εντοπιστούν, η ΕΕ κατήρτισε, το 1999 και το 2000, ένα σημαντικό "πακέτο" νέων προγραμμάτων που προορίζονται για την περιοχή και που θα εκτελεστούν το 2001.

Κατά πρώτον, υπό το φως της διεύρυνσης της ΕΕ, στο πλαίσιο των προγραμμάτων Tacis για τη διασυνοριακή συνεργασία του 1999 και του 2000, δύο συνοριακές διαβάσεις στο Καλίνινγκραντ έλαβαν προτεραιότητα: Chernyshevskoe /Kybartai-Nesterov (οδική/σιδηροδρομική) και Bagrationovsk/Bezledy (οδική), στα σύνορα, αντίστοιχα, με τη Λιθουανία και την Πολωνία. Αυτές οι διαβάσεις, που προσδιορίστηκαν μετά από λεπτομερή μελέτη σκοπιμότητας, είναι οι σημαντικότερες στο Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών. Το εμπόριο και η κυκλοφορία εμπορευμάτων και ατόμων θα διευκολυνθούν με την ανάπτυξη υποδομής, τον εκσυγχρονισμό των διαδικασιών στα σύνορα και την κατάρτιση του προσωπικού των φορέων εφαρμογής της νομοθεσίας με σκοπό τον εντοπισμό των παράνομων δραστηριοτήτων και την αύξηση των ικανοτήτων είσπραξης των φόρων.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της Ειδικής Δράσεως για τη Βαλτική το 1999 και 2000, επελέγησαν πολλά προγράμματα για την περιοχή. Το πρόγραμμα Ανάπτυξης των Λιμένων του Καλίνινγκραντ αποσκοπεί στην τόνωση του εμπορίου και της διαμετακόμισης δια μέσου της περιοχής, με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των λιμενικών εγκαταστάσεων και της διαχείρισής τους. Τέλος, ο εκσυγχρονισμός των λιμένων θα συμβάλει στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη της περιοχής και στην ενσωμάτωσή της στην περιοχή της Βαλτικής. Η διαχείριση των αποβλήτων στην περιφέρεια του Καλίνινγκραντ θα συμβάλει στη δημιουργία ενός αποτελεσματικού και ασφαλούς συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων στην περιοχή για να μετριάσει την επίπτωση της δημιουργίας αποβλήτων τόσο στη δημόσια υγεία όσο και στο περιβάλλον.

Το Καλίνινγκραντ θα λάβει μέρος επίσης, ως πιλοτική περιοχή, μεταξύ άλλων, στο επαναληπτικό πρόγραμμα στον τομέα της υγείας για τη βορειοδυτική περιοχή που αποσκοπεί στη μείωση των διασυνοριακών διαφορών στον τομέα της υγείας και στον κοινωνικό τομέα με την υποστήριξη της μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας στην περιοχή, που αντιμετωπίζει επί του παρόντος επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης και οξέα προβλήματα δημόσιας υγείας. Το Καλίνινγκραντ θα λάβει επίσης μέρος στη Προώθηση καινοτόμων ΜΜΕ στη Βαλτική, που θα αναπτύξει τις ήδη υπάρχουσες καινοτόμους ΜΜΕ που ενισχύουν την υποδομή (τα λεγόμενα τεχνολογικά πάρκα ή "τεχνοπάρκα"), με την ενίσχυση των ικανοτήτων παροχής κατάρτισης, υπηρεσιών εμπορίας και γενικών επιχειρησιακών συμβουλών. Θα διερευνηθεί η δυνατότητα αδελφοποίησης με παρόμοιες οργανώσεις της ΕΕ.

Τέλος, το σημαντικό πρόγραμμα σχετικά με σύμβαση τεχνικής βοήθειας για την προώθηση του εμπορίου και των επενδύσεων στην περιφέρεια του Καλίνινγκραντ θα δώσει έμφαση στην κοινωνικοοικονομική σταθεροποίηση της περιοχής. Κύριος σκοπός είναι η ενίσχυση του Φορέα Περιφερειακής Ανάπτυξης και συνεπώς η ανάπτυξη των οικονομικών δυνατοτήτων της περιοχής και η προώθηση του εμπορίου και των επενδύσεων.

Το Καλίνινγκραντ θα είναι επίσης επιλέξιμο για συμμετοχή σε μελλοντικά προγράμματα Tacis εταιρικής σχέσεως και προώθησης των επενδύσεων, καθώς και στη χρηματοπιστωτική διευκόλυνση για προγράμματα μικρής κλίμακας διασυνοριακής συνεργασίας. Για να μπορέσει το Καλίνινγκραντ να συμμετάσχει ικανοποιητικά στις δραστηριότητες περιφερειακής συνεργασίας, όταν η Κοινότητα διαθέσει τη χρηματοδοτική ενίσχυση ΙΝΤΕRREG, μπορεί να χρειαστεί να γίνει συνδυασμός με χρηματοδότηση Tacis.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

Κύριες διμερείς και περιφερειακές δραστηριότητες στο Καλίνινγκραντ το 1991-1999

Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και άλλα κράτη και χορηγοί βοήθειας, ανέπτυξαν δραστηριότητες στο Καλίνινγκραντ κατά την τελευταία δεκαετία. Οι κοντινές ιδίως χώρες επέδειξαν ενδιαφέρον για το Καλίνινγκραντ και παρέσχον σημαντική τεχνική βοήθεια, σε κυβερνητικό και τοπικό επίπεδο. Δεν ήταν δυνατόν, σε αυτό το στάδιο, να συμπεριληφθεί πίνακας ανασκόπησης όλων των διμερών και άλλων προγραμμάτων που διεξήχθησαν στο Καλίνινγκραντ, δεδομένου ότι τα στοιχεία αυτά δεν είναι ακόμα διαθέσιμα, αλλά μία πρόσφατη ενημέρωση του καταλόγου που υπέβαλε η γραμματεία του Συμβουλίου των Κρατών της Βαλτικής δείχνει τις κυριότερες τάσεις.

Από όλες τις χώρες, η Δανία φαίνεται να είναι η πιο δραστήρια όσον αφορά την παροχή τεχνικής βοήθειας στο Καλίνινγκραντ. Έχει εκτελέσει περίπου πενήντα προγράμματα στην περιοχή από το 1991, ιδίως στους τομείς της ενέργειας και του περιβάλλοντος (ιδίως στον τομέα των υδάτων και της διαχείρισης των λυμάτων), αλλά και στον τομέα ανάπτυξης του ανθρωπίνου δυναμικού και στον κοινωνικό τομέα. Η συνολική βοήθεια που παρέχει στο Καλίνινγκραντ υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ.

Η Σουηδία, που έχει κοινά θαλάσσια σύνορα με το Καλίνινγκραντ, έχει στο ενεργητικό της σημαντικές δραστηριότητες. Τα προγράμματά της κάλυψαν διάφορους τομείς, με επίκεντρο την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, τη διοικητική μεταρρύθμιση και τη στήριξη των τοπικών κυβερνήσεων, την αγροτική μεταρρύθμιση και την πρόληψη των μεταδοτικών ασθενειών. Το συνολικό ποσό της βοήθειας που παρέχει η Σουηδία στο Καλίνινγκραντ είναι περίπου 4,0 εκατομμύρια ευρώ. Επιπλέον, οι τοπικές αρχές της Νότιας Σουηδίας συμμετέχουν σε προγράμματα αλληλεγγύης των λαών και δημιουργίας δικτύων από κοινού με το Καλίνινγκραντ.

Η Γερμανία υλοποίησε περίπου δέκα προγράμματα στην περιοχή, το συνολικό κόστος των οποίων υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο ευρώ. Τα προγράμματα εκτελέστηκαν στον τομέα της εκπαίδευσης, της γεωργίας και της οικονομικής ανάπτυξης. Σημαντικά προγράμματα ανταλλαγών διεξάγονται επίσης στο επίπεδο των γερμανικών Lδnder και πόλεων.

Η Φινλανδία χορήγησε βοήθεια και πόρους για την πρόληψη της επιδημίας HIV στο Καλίνινγκραντ, και συμμετέσχε επίσης, από κοινού με τα NIB/NEFCO/EΤΑΑ, τη Σουηδία και τη Δανία, στο πρόγραμμα υπηρεσιών υδροδότησης και περιβάλλοντος για την πόλη του Καλίνινγκραντ.

Τα προγράμματα της Λιθουανίας καλύπτουν το θέμα της πρόληψης του HIV, την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών, την εκπαίδευση και την ανταλλαγή πρωτοβουλιών στον ακαδημαϊκό τομέα. Οι δραστηριότητες της Πολωνίας στην περιοχή αφορούν κυρίως το περιφερειακό επίπεδο και τη διασυνοριακή συνεργασία.

Σημαντική πρωτοβουλία ήταν η ίδρυση, από το Συμβούλιο Κρατών της Βαλτικής, τον Σεπτέμβριο 2000, ενός τμήματος ευρωπαϊκών σπουδών στο κρατικό πανεπιστήμιο του Καλίνινγκραντ. Μετά το Tartu, τη Ρίγα και το Βίλνιους, οργανώνονται και στο Καλίνινγκραντ μαθήματα ξένων γλωσσών, καθηγητές ευρωπαϊκών πανεπιστημίων θα διδάσκουν στους φοιτητές, και καταρτίζεται νέο πρόγραμμα σπουδών στη Νομική και στην Οικονομική Σχολή.

Άλλες χώρες που παρέχουν τεχνική βοήθεια είναι η Νορβηγία (κυρίως προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας) και οι ΗΠΑ (στον τομέα της προώθησης της κοινωνίας των πολιτών).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

Κατάλογος συντομογραφιών

CBSS Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής

EBRD Eυρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης

ECAT Περιβαλλοντικό Κέντρο Διοίκησης και Τεχνολογίας

EU Eυρωπαϊκή Ένωση

FDI Ξένες Άμεσες Επενδύσεις

FEZ Ελεύθερη Οικονομική Ζώνη

FTA Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών

GATT Γενική Συμφωνία Εμπορίου και Δασμών

GDP Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

HIV Ιός ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας

IFI Διεθνές Χρηματοπιστωτικό Ίδρυμα

JHA Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις

LIEN Linking Inter-European NGOs (Διευρωπαϊκός Σύνδεσμος ΜΚΟ)

MFN Mεταχείριση μάλλον ευνοουμένου κράτους

NGO Μη κυβερνητική οργάνωση

NIB Nordic Investment Bank

NEFCO Nordic Environment Finance Corporation

PCA Συμφωνία εταιρικής σχέσεως και συνεργασίας

SEZ Ειδική Οικονομική Ζώνη

SME Μικρομεσαία επιχείρηση

TB Φυματίωση

TEN Δίκτυο Διευρωπαϊκών Μεταφορών

UCTE Ένωση για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος

USSR Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών

WTO Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V

TGRAPH

TGRAPH