Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη"

(2002/C 19/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις "Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη" (COM(2000) 580 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου, της 12ης Δεκεμβρίου 2000, να εκδοθεί σχετική γνωμοδότηση, βάσει του άρθρου 265, παράγραφος 5, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και να ανατεθούν οι προπαρασκευαστικές εργασίες στην επιτροπή 6 "Απασχόληση, οικονομική πολιτική, ενιαία αγορά, βιομηχανία, ΜΜΕ"·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα "Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη" (COM(1996) 443 τελικό)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1997 (R4-0357/97) για την προαναφερθείσα ανακοίνωση·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 1997 (CES 0605/97)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 16ης Ιανουαρίου 1997 (CdR 148/96 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας·

έχοντας υπόψη τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων·

έχοντας υπόψη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της Διάσκεψης Κορυφής της Στοκχόλμης·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 470/2000 rev. 2) που υιοθετήθηκε κατά πλειοψηφία από την επιτροπή 6 στη συνεδρίαση της 2ας Ιουλίου 2001 (εισηγητής: ο κ. Joseph (F/PSE), Δήμαρχος της Bastidonne, αντιπρόεδρος της περιφέρειας Άλπεων-Κυανής Ακτής)·

εκτιμώντας ότι οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο για ολόκληρη την κοινωνία·

εκτιμώντας ότι η σύγχρονη και διεθνής κοινωνία μπορεί να επιβιώσει μόνον εάν βασίζεται σε ένα ευρωπαϊκό πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης στην οποία ισορροπούνται οι εξής τρεις πυλώνες επί των οποίων βασίζεται: δημοκρατικό πολιτικό σύστημα με θεμελιώδεις ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα, οικονομία της αγοράς, και κοινωνική συνοχή·

εκτιμώντας ότι η έννοια των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας υπάρχει σε όλες τις χώρες, ίσως υπό διαφορετικές μορφές, και αντικατοπτρίζει κοινές αξίες επί των οποίων βασίζεται η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση·

εκτιμώντας ότι η υπό οικοδόμηση Ευρώπη, ενόψει της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2004, πρέπει να αναχθεί σε μια πραγματική Ευρώπη των πολιτών·

υιοθέτησε κατά την 40ή σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Σεπτεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την ανακοίνωση για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη με σκοπό να διευκρινιστούν ο ρόλος κάθε βαθμίδας δημόσιων αρχών και οι διατάξεις που αναφέρονται στον ανταγωνισμό και στην εσωτερική αγορά οι οποίες εφαρμόζονται για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και για να διασαφηνιστεί η βούλησή της να αναπτύξει ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ορθή λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στις οποίες οι εθνικές, τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και η Κοινότητα θα διαδραματίσουν ένα ρόλο σύμφωνα με το άρθρο 16 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι γίνεται σεβαστή η αρχή της επικουρικότητας λόγω της ελευθερίας που διαθέτουν τα κράτη μέλη να προβούν τα ίδια στον καθορισμό των υπηρεσιών που συνιστούν υπηρεσίες κοινής ωφελείας και να αποφασίζουν τα περί εφαρμογής τους όπως προβλέπεται από την Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

φρονεί, όμως, ότι η συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπολείπεται των εύλογων προσδοκιών των διάφορων σχετικών παραγόντων τόσο όσον αφορά το ρόλο και τις αποστολές των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας όσο και τις προοπτικές που προτείνονται από την Ανακοίνωση της Επιτροπής.

διαπιστώνει, εξάλλου ότι η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μολονότι συμβάλλει στη σαφή επίγνωση της πραγματικής σημασίας των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ωστόσο δεν έχει νομική αξία στην ιεραρχία της κοινοτικής νομοθεσίας και δεν μπορεί να θεωρηθεί παρά μόνο ως έγγραφο προθέσεων που δεν δεσμεύει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη λήψη των αποφάσεων της.

εκθέτει τις ακόλουθες απόψεις και συστάσεις για το περιεχόμενο της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

1. Η αποστολή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών σημειώνει με ενδιαφέρον ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον ορισμό της για τις αποστολές των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας αναγνωρίζει την ιδιαιτερότητά τους και τον οικονομικό και κοινωνικό ρόλο τους, προβαίνοντας κυρίως σε ευρεία ερμηνεία της έννοιας των αναγκών των χρηστών που θα πρέπει να καλύπτονται από τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Ως εκ τούτου, η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη ρητή αναφορά στις ειδικές ανάγκες ορισμένων κατηγοριών του πληθυσμού (π.χ., ατόμων με ειδικές ανάγκες ή με χαμηλό εισόδημα) και την υποχρέωση για πλήρη κάλυψη σε όλη την επικράτεια, όχι πάντα με βάση κριτήρια αποδοτικότητας, συμπεριλαμβανομένων και των απομακρυσμένων ή δυσπρόσιτων περιοχών των οποίων η οικονομική ανάπτυξη θα ενισχυθεί και η κοινωνική και εδαφική συνοχή θα βελτιωθεί.

1.2. Η ΕΤΠ φρονεί ότι εφεξής οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας αποτελούν μέρος του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και συμβάλλουν σημαντικά στις αξίες της αλληλεγγύης και της συνοχής. Ως εκ τούτου, διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο για την υλοποίηση των κυριότερων στόχων της ΕΕ.

1.3. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζεται σ' ένα ασαφή ορισμό των υπηρεσιών κοινής ωφελείας που δεν αίρει τη σύγχυση τόσο όσον αφορά τη φύση της λειτουργίας τους ως υπηρεσιών κοινής ωφέλειας όσο και για τη νομική εμβέλεια της αποστολής τους στο κοινοτικό δίκαιο.

1.4. Η ΕΤΠ εφιστά, επίσης, την προσοχή στον ορισμό των υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος σύμφωνα με το άρθρο 16 της Συνθήκης ο οποίος είναι υπερβολικά ασαφής: "... οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος ... λειτουργούν βάσει αρχών και προϋποθέσεων οι οποίες τους επιτρέπουν την εκπλήρωση του σκοπού τους". Βέβαια, η εν λόγω διατύπωση αναγνωρίζει την ιδιαιτερότητα των αποστολών των υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, επιτρέπει, όμως, την ελεύθερη ερμηνεία τους λόγω ελλείψεως γενικού πλαισίου το οποίο καθορίζει τα κριτήρια αξιολόγησης των αποστολών τους και τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους. Ωστόσο, η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι στο πλαίσιο της κατάρτισης από την Επιτροπή κανονισμών για διάφορα είδη υπηρεσιών, πρέπει να δοθεί σημασία στο περιεχόμενο του άρθρου 16.

1.5. Η ΕΤΠ προτείνει τον καθορισμό, σε επίπεδο συνθήκης, κοινών αξιών και αρχών που θα διέπουν την εφαρμογή των υπηρεσιών κοινής ωφελείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να δημιουργηθεί ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς στο σχετικό τομέα σε κοινοτικό επίπεδο.

2. Ο ρόλος των υπηρεσιών κοινής ωφελείας όσον αφορά την οικονομική, κοινωνική, και εδαφική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τη ρητή αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον καίριο ρόλο των υπηρεσιών κοινής ωφελείας όσον αφορά την ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής, και εδαφικής συνοχής και φρονεί ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις οικονομικές, κοινωνικές και εδαφικές επιταγές της συνοχής όσον αφορά τις επιλογές των σχετικών παροχών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και των σχετικών ρυθμίσεων. Εξάλλου, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει τον θεμελιώδη ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στο πλαίσιο του καθορισμού και της ανάπτυξης των υπηρεσιών κοινής ωφελείας.

2.2. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2 της συνθήκης, η αρχή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής υπερισχύει της πολιτικής του ανταγωνισμού και ότι η καθιέρωση συστημάτων έμμεσης διαχείρισης των υπηρεσιών κοινής ωφελείας πρέπει να προσανατολιστεί στην επίτευξη υψηλότερων επιπέδων ευημερίας του πολίτη. Η εκπλήρωση της αποστολής των υπηρεσιών κοινής ωφελείας πρέπει μελλοντικά να αποτελεί αυτοτελή κοινοτική πολιτική και αυτή η ίδια η αποστολή πρέπει να καθοριστεί με σαφήνεια στο άρθρο 3 της συνθήκης· οι δύο στόχοι: το γενικό ενδιαφέρον και ο ανταγωνισμός εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό, δηλαδή την ικανοποίηση του πολίτη και το δικαίωμα στην παροχή καθολικών υπηρεσιών.

2.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει το δικαίωμα σε καθολικές υπηρεσίες οι οποίες παρέχονται σε μόνιμη βάση και, με την προοπτική αυτή, διερωτάται γιατί η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει την καθολική υπηρεσία ως μεταβατικό καθεστώς "κατά τη διαδικασία μετάβασης από μια κατάσταση παροχής υπηρεσιών με μονοπώλιο σε αυτή των ανοιχτών αγορών στον ανταγωνισμό".

2.4. Η ΕΤΠ προτίθεται, με την προοπτική αυτή, να ενισχύσει την αναφορά στις εξής κατευθυντήριες αρχές που αναφέρονται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας:

- το δικαίωμα των δημοσίων αρχών να θεωρούν ότι ορισμένες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας είναι γενικού ενδιαφέροντος όταν οι μηχανισμοί της αγοράς ενδεχομένως δεν είναι σε θέση να διασφαλίσουν την ικανοποιητική παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, και αυτό υπό τη μορφή υποχρεώσεων των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας,

- τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης, δηλαδή την υποχρέωση παροχής μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας σε όλη την επικράτεια μιας χώρας σε προσιτές τιμές και υπό παρόμοιους ποιοτικούς όρους,

- την πλήρη εδαφική κάλυψη, από πλευράς βασικών υπηρεσιών, των απομακρυσμένων ή δυσπρόσιτων ζωνών και των "προβληματικών" ζωνών στα κέντρα των πόλεων,

- το γεγονός ότι είναι απαραίτητο να θεωρούνται τα θεμελιώδη φυσικά στοιχεία και οι σπάνιοι πόροι (νερό, αέρας) ως "κοινά αγαθά", τα οποία μπορούν να τα διαχειρίζονται οι δημόσιες αρχές και οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις δημοσίου δικαίου.

2.5. Η ΕΤΠ επιθυμεί, επίσης, να υπενθυμίσει τη σημασία της εφαρμογής της αρχής της "ισότητας" για τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας όσον αφορά τις απομακρυσμένες, τις ορεινές και τις αραιοκατοικημένες περιοχές με την προοπτική να προωθηθεί όχι μόνο η οικονομική και κοινωνική συνοχή αλλά και η βιώσιμη ανάπτυξη (περιφερειακή και τοπική) και να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης. Αυτό συνεπάγεται, ειδικότερα, την αναθεώρηση των ρυθμίσεων χρηματοδότησης των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας ώστε να υπάρξει δυνατότητα χρηματοδοτικής αντιστάθμισης αλληλεγγύης εφόσον τούτο εναρμονίζεται με τη συγκεκριμένη παροχή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. Ως προς τα ανωτέρω, η ΕΤΠ δεν συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά το βασικό θέμα των κρατικών ενισχύσεων, ιδίως όσον αφορά τις ενισχύσεις "de minimis" που θα μπορούσαν να ισχύσουν για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει, βέβαια, ότι είναι αναγκαία η χρηματοδότηση των πρόσθετων δαπανών που δημιουργούνται από τις αποστολές των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, περιορίζει, όμως, την παροχή δημοσίων ενισχύσεων σ' αυτές. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποκλείει μεθόδους χρηματοδότησης οι οποίες βασίζονται ειδικότερα στην αντιστάθμιση. Η Επιτροπή πρέπει να διασαφηνίσει ότι ο περιορισμός στις πρόσθετες δαπάνες δεν πρέπει να εμποδίζει τα διάφορα κράτη μέλη να διαμορφώσουν, βάσει των συνθηκών και των αναγκών τους, διάφορα συστήματα αντιστάθμισης με στόχο τη δημιουργία ισότιμων όρων άσκησης των αποστολών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην επικράτειά τους.

2.6. Η ΕΤΠ επιθυμεί να επισημάνει ότι η έννοια της εδαφικής συνοχής, η οποία είναι ουσιαστική τόσο για την οικονομική και κοινωνική συνοχή όσο και για την εκπλήρωση των αποστολών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, μολονότι αναγνωρίζεται στο άρθρο 16 της Συνθήκης, που αναφέρεται στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, ωστόσο δεν αναγνωρίζεται από τις βασικές αρχές της συνθήκης και εκτιμά ότι η αναφορά αυτή πρέπει να περιληφθεί στα άρθρα της συνθήκης που αναφέρονται στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.

2.7. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι ενόψει της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας πρέπει να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο για την εδαφική συνοχή και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου στις εν λόγω χώρες, των οποίων το επίπεδο ανάπτυξης υπολείπεται κατά πολύ από το σημερινό κοινοτικό μέσο όρο.

3. Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας όσον αφορά την δημιουργία και τη λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

3.1. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην αρχή της επικουρικότητας η οποία πρέπει να καθοδηγεί την επιλογή και τη λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ιδιαίτερα το γεγονός ότι "πρέπει να ληφθούν μέτρα στο κατάλληλο επίπεδο είτε είναι κοινοτικό είτε εθνικό είτε περιφερειακό είτε τοπικό, ώστε να καθοριστούν κριτήρια που να εφαρμόζονται για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας".

3.2. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία την ευθύνη για την απόφαση σχετικά με την υπηρεσία που πρέπει να θεωρείται ως κοινής ωφέλειας και τον τρόπο λειτουργίας της φέρει καταρχάς το τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με τα Συντάγματα των κρατών μελών.

3.3. Η ΕΤΠ φρονεί ότι το τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, επειδή βρίσκονται εγγύτερα των πολιτών, μπορούν να κρίνουν καλύτερα για τη φύση, τον τρόπο διαχείρισης και την ποιότητα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας που θα χρειασθεί να συγκροτήσουν, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά των σχετικών πληθυσμών.

4. Η εφαρμογή των αρχών του ανταγωνισμού όσον αφορά την αποστολή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

4.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι διευκρινίσεις που έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τη σχέση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας με την ενιαία αγορά δεν είναι απολύτως ικανοποιητικές επειδή δεν λαμβάνει εξίσου υπόψη την πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ και τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας.

4.2. Η ΕΤΠ σημειώνει σχετικά τις τρεις αρχές επί των οποίων βασίζεται η εφαρμογή του άρθρου 86 της συνθήκης περί ανταγωνισμού και επιθυμεί να συμπεριληφθούν τα εξής σχετικά με την εφαρμογή τους στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας:

- Η ουδετερότητα σε ό,τι αφορά την ιδιοκτησία, δημόσια ή ιδιωτική των εταιρειών έχει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει υποχρεωτικά συσχέτιση μεταξύ της ιδιωτικοποίησης των δημόσιων επιχειρήσεων εν ονόματι της πολιτικής του ανταγωνισμού και της εκπλήρωσης των σκοπών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, διότι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν τόσο από τις ιδιωτικές όσο και από τις δημόσιες επιχειρήσεις. Εξάλλου, και η έμμεση διαχείριση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας θα πρέπει να διέπεται από τις αρχές της αποτελεσματικότητας και της εγγύτητας με τους πολίτες.

- Η ελευθερία ορισμού των κρατών μελών σημαίνει ότι είναι υπεύθυνα για τον ορισμό των υπηρεσιών που θεωρούν ότι είναι κοινής ωφέλειας βάσει ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των δραστηριοτήτων. Ο ορισμός αυτός υπόκειται σε έλεγχο μόνο για προφανή λάθη. Η αρχή αυτή πρέπει να εφαρμοστεί στο τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο δυνάμει της αρχής της επικουρικότητας και αφού ληφθούν υπόψη οι κοινωνικοοικονομικές ιδιαιτερότητες των σχετικών περιοχών.

- Η αναλογικότητα, που απορρέει από το άρθρο 86, παράγραφος 2, συνεπάγεται ότι λαμβάνονται υπόψη τα μέσα που είναι αναγκαία για την εκπλήρωση του σκοπού της κοινής ωφέλειας και ότι τα μέσα αυτά μπορούν, σε αντίθεση με την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε ορισμένες περιπτώσεις να δημιουργήσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που οφείλονται σε περιφερειακούς παράγοντες της περιοχής (στην απομάκρυνση που οφείλεται σε γεωγραφικούς λόγους ή που συνδέεται με το έδαφος), στον κοινωνικό αποκλεισμό, στην αειφόρο ανάπτυξη, κ.λπ. προκειμένου να επιτρέψουν πραγματικά την πρόσβαση όλων στις στοιχειώδεις υπηρεσίες.

4.3. Κατά την ΕΤΠ, προκειμένου να δημιουργηθεί μεγαλύτερη νομική ασφάλεια για τις περιφερειακές και τοπικές αρχές κατά την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, είναι επειγόντως αναγκαίο να θεσπιστούν για τις υπηρεσίες αυτές στο παράγωγο δίκαιο (οδηγίες, κανονισμοί, ανακοινώσεις) κατευθυντήριες γραμμές τις οποίες θα ακολουθεί η Επιτροπή ειδικότερα όσον αφορά με την έκταση και την εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου στον τομέα του ανταγωνισμού. Σ' αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να διασαφηνίσει την πρακτική της μέσω καταλόγου παραδειγμάτων και βάσεων δεδομένων. Ωστόσο, η ΕΤΠ φρονεί ότι θα ήταν ευκταίο να θεσπιστούν γενικώς θεωρητικές ρυθμίσεις οι οποίες δεν αποτελούν απλώς συλλογή αποφάσεων οι οποίες αφορούν μεμονωμένες περιπτώσεις.

5. Η εφαρμογή της αρχής της "αποτελεσματικότητα" κατά τη λειτουργία και τη διαχείριση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

5.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ως επιτακτική ανάγκη να ανταποκρίνεται δεόντως η αποστολή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στις συγκεκριμένες ανάγκες των χρηστών και στις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας και ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρονται στους χρήστες.

5.2. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της επικέντρωσης του ενδιαφέροντος όλων των αρμόδιων αρχών της ΕΕ στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας προκειμένου να διασφαλιστεί η καλύτερη ποιότητα των προσφερομένων υπηρεσιών, η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα διαχείρισης, και η εγγύηση της προστασίας των χρηστών, και προτείνει την θέσπιση κοινών κατευθυντηρίων γραμμών αναφοράς για:

- την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών·

- τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων των υπηρεσιών·

- τη διαφάνεια της διαχείρισης και της χρηματοδότησης·

- την αξιολόγηση των υπηρεσιών και τον έλεγχο των χρηστών.

Αν ληφθεί υπόψη η νομική ανασφάλεια που περιβάλλει τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας καθώς ότι οι φορείς που αναλαμβάνουν αυτόν τον τύπο υπηρεσιών (υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ή υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος) είναι συνήθως μεγάλες δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις, η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία των χρηστών (καταναλωτών) δεδομένου ότι οι τελευταίοι βρίσκονται στην ουσία ανυπεράσπιστοι μπροστά στις ενδεχόμενες περιπτώσεις μη τήρησης των υποχρεώσεων σε ό,τι αφορά την ποιότητα ή/και την τιμή των εν λόγω μεγάλων επιχειρήσεων, που μπορούν στην πράξη να ενεργούν από δεσπόζουσα θέση.

5.3. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τις βασικές αρχές που απαριθμούνται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, που θα πρέπει να διέπουν τη λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφελείας, και οι οποίες είναι οι εξής:

- σαφής καθορισμός των βασικών υποχρεώσεων ώστε να διασφαλιστεί η παροχή υπηρεσιών ποιότητας στους χρήστες·

- πλήρης διαφάνεια της χρηματοδότησης των υπηρεσιών (τιμολόγια, συμβατικές ρήτρες, επιλογή, και χρηματοδότηση των παροχών)·

- εγγύηση για καθολική πρόσβαση των χρηστών·

- επιλογή της υπηρεσίας και ενδεχομένως του φορέα και αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ φορέων·

- αξιολόγηση και έλεγχος των παρεχομένων υπηρεσιών από τρίτους.

6. Ενίσχυση της ιδέας της υποχρέωσης παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

6.1. Η ΕΤΠ επισημαίνει:

- ότι το άρθρο 16 της Συνθήκης εφαρμόζεται μόνο στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος και όχι στο σύνολο των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ότι η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβεβαιώνει σιωπηρώς την εν λόγω διαπίστωση διότι αναφέρει τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος μόνο όταν πρόκειται για την πολιτική των ανταγωνισμού πράγμα που συμβάλλει στη διατήρηση της σύγχυσης όσον αφορά τη νομική εμβέλεια των σκοπών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στο κοινοτικό δίκαιο·

- ότι οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας έχουν θέση στο κοινοτικό νομικό σύστημα μόνο μέσω της έννοιας της καθολικής υπηρεσίας, των υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος και των δημόσιων υπηρεσιών και αυτό κυρίως χάρη στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου·

- ότι η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου μολονότι αναγνωρίζει την αποστολή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, εν τούτοις επειδή είναι εκ φύσεως εξελικτική δεν εφαρμόζεται παρά κατά περίπτωση. Δεν μπορεί πλέον να διασφαλίσει μόνη της τη νομική ασφάλεια στους επιχειρηματίες των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.

6.2. Η ΕΤΠ διαπιστώνει την ύπαρξη νομικής ανασφάλειας στη Συνθήκη όσον αφορά τους σκοπούς των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και θεωρεί ότι η προσέγγιση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξετάζει το ρόλο των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ως εξαίρεση του συστήματος του κοινού δικαίου (του ελεύθερου ανταγωνισμού) πράγμα που αντιβαίνει όχι μόνο στο πνεύμα αλλά και στο γράμμα του άρθρου 16 που έχει ως τίτλο "αρχές" της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αντί να υιοθετήσει μια θετική προσέγγιση κυρίως υπέρ του ρόλου τους σχετικά με την προώθηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής.

6.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η αποστολή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας πρέπει να συγκαταλέγεται μεταξύ των βασικών στόχων της ΕΕ, όπως η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Συνεπώς, η δημιουργία της ενιαίας αγοράς και η επιδίωξη του κοινού συμφέροντος είναι συμπληρωματικοί στόχοι στο ευρωπαϊκό σχέδιο για την ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής, και εδαφικής συνοχής της ΕΕ. Ο προσδιορισμός, η διαμόρφωση, και η οργάνωση των καθηκόντων όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας εναπόκεινται κατά προτεραιότητα στις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί εξαιρετικά επείγον να καταστεί σαφέστερο από ό,τι στο παρελθόν ότι οι υποχρεώσεις υπέρ του κοινού συμφέροντος θα λαμβάνονται υπόψη κατά την προώθηση του ανταγωνισμού. Η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης, η ασφάλεια του εφοδιασμού, η συνεχής παροχή και η ποιότητα της υπηρεσίας, και η δημόσια ευθύνη για την παροχή της υπηρεσίας αποτελούν θεμελιώδη κριτήρια όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών προς όφελος του γενικού οικονομικού συμφέροντος.

6.4. Η ΕΤΠ προτείνει τη νομική αναγνώριση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας από τη συνθήκη και την προσθήκη της αποστολής του γενικού συμφέροντος με κατάλληλη μορφή στο άρθρο 3 της συνθήκης προκειμένου να εδραιωθεί η άσκηση των αρμοδιοτήτων των κρατών μελών στον τομέα της των υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος.

7. Ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς σχετικά με τις αποστολές και τη λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

7.1. Η ΕΤΠ επισημαίνει με ενδιαφέρον τις κατευθυντήριες γραμμές που προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σχέση με την ευρωπαϊκή προσέγγιση και το ρόλο των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην κοινοτική πολιτική, δηλαδή:

- το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας όσον αφορά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, την παροχή στους καταναλωτές υπηρεσιών ποιότητας, και την προστασία τους·

- το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας για την ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής, και εδαφικής συνοχής: δημιουργία δικτύων για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ως σημαντικού στοιχείου συνοχής, κυρίως για τις περιοχές της υπαίθρου και για τις υποβαθμισμένες αστικές περιοχές·

- την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας σχετικά με την ελευθερία που δίνεται στα κράτη μέλη να καθορίζουν το περιεχόμενο της υπηρεσίας κοινής ωφέλειας·

- την αναφορά στην προώθηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στο άρθρο 16 της συνθήκης·

- την ανάγκη να υιοθετηθεί μια θετική στάση έναντι των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και να ενθαρρυνθεί σε σύμπραξη με τα εθνικά, περιφερειακά και τοπικά επίπεδα ένα ευρωπαϊκό όραμα για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.

7.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι αρχές αυτές ανταποκρίνονται σε ορισμένες από τις ανησυχίες της στον τομέα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας αλλά παραμένουν πολύ γενικές και υπολείπονται των στόχων τους. Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι, εξάλλου, αντιφατική δεδομένου ότι η ανακοίνωση δίνει προτεραιότητα στην επίσπευση της ελευθέρωσης των δημόσιων τομέων ως άμεση απόκριση στις κατευθυντήριες γραμμές.

7.3. Η ΕΤΠ προτείνει, πέραν της αυτοτελούς νομικής αναγνώρισης της αποστολής των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στη συνθήκη, την επεξεργασία ενός πλαισίου κοινών σημείων αναφοράς που θα καθοδηγούσε τη δράση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

7.4. Η ΕΤΠ σημειώνει με ενδιαφέρον την αναφορά στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και σε άλλες κοινοτικές δράσεις που έχουν τους ίδιους στόχους προστασίας των καταναλωτών, οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής με τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και που μπορούν να συνδράμουν στην εκπλήρωση της αποστολής τους και ιδίως τις δύο πρωτοβουλίες που συνδέονται άμεσα με την πολιτική ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου:

- την υιοθέτηση του σχεδίου ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου στο οποίο καθορίζονται οι πολιτικές επιλογές για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου·

- τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου που θα περιλαμβάνει πτυχές σχετικά με την "χωροθέτηση" των ερευνητικών και ηλεκτρονικών δικτύων.

7.5. Η ΕΤΠ φρονεί ότι οι εν λόγω κοινοτικές πρωτοβουλίες είναι σημαντικές για τη μελλοντική προσέγγιση της περιφερειακής πολιτικής και τα διαρθρωτικά ταμεία, ιδίως λόγω της ανάπτυξης των διεθνικών και διαπεριφερειακών δραστηριοτήτων συνεργασίας που έχει ως άξονα τον πολυκεντρισμό και τη συγκρότηση διευρωπαϊκών και διαπεριφερειακών δικτύων των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.

7.6. Η ΕΤΠ σκοπεύει, προκειμένου να ολοκληρώσει την εξέταση του θέματος και να καταρτίσει μία νέα γνωμοδότηση ενόψει της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2004, να εκπονήσει μία μελέτη σχετικά με τον καθορισμό και την παροχή των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στα διάφορα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 52.