Αριθ. C 221/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 8. 89 
3.3.3. Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ τονίζει ιδιαίτερα την 
ανάγκη: 
— να απλουστευθούν και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, 
ώστε οι μικρομεσαίες εηιχειρήσεις (ΜΜΕ) να είναι σε θέση 
Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 1989. 
1. Πλαίσιο της γνωμοδότησης 
Η γνωμοδότηση αποτελεί λογική συνέχεια της ενημερωτικής 
έκθεσης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποδει­
κνύει συνεχώς ότι είναι το αρμόδιο όργανο για την εξέταση 
των μειζόνων προβλημάτων της κοινωνίας, τόσο οικονομικών 
όσο και κοινωνικών και πολιτιστικών. Συνεπώς, το ενδιαφέ­
ρον που δείχνει για τη φτώχεια δεν είναι καινοφανές, εφόσον 
διαρκής της μέριμνα είναι να καταγγέλλει τις καταφανείς 
ανισότητες και να ζητεί την εφαρμογή δραστικών πολιτικών, 
απευθύνοντας έκκληση για αυθεντική αλληλεγγύη. Η ΟΚΕ, 
βασιζόμενη σε μια ενημερωτική έκθεση του τμήματος κοινω­
νικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμά­
των, εξέδωσε καταρχάς μια γνωμοδότηση για το πρόγραμμα 
μεσοπρόθεσμων κοινοτικών δραστηριοτήτων με στόχο την 
οικονομική και κοινωνική ένταξη των λιγότερο ευνοημένων 
ομάδων. 
Σήμερα, συνάγει ένα πολιτικό συμπέρασμα. Τόσο στην ενημε­
ρωτική της έκθεση όσο και στην παρούσα γνωμοδότηση, δεν 
(') Έγγρ. CES τελ. (15ης Μαρτίου 1988). να συμμετάσχουν σε μεγαλύτερο βαθμό στο προτεινόμενο 
πρόγραμμα, 
— να διατίθενται ελεγχόμενα κριτήρια περιοδικής εκτίμησης 
της προόδου που σημειώνεται κατά την εφαρμογή των 
προγραμμάτων και των αποτελεσμάτων τους. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
εξετάζεται η φτώχεια σε γενικό πλαίσιο, αλλά κυρίως οι 
καταστάσεις «μεγάλης φτώχειας». Η επιλογή αυτή δεν είναι 
μειωτική. Δείχνει μια πρωταρχική μέριμνα αν ληφθεί υπόψη 
η επιδείνωση των καταστάσεων φτώχειας. 
Ωστόσο, η ΟΚΕ τονίζει με σθένος και χωρίς περιστροφές ότι 
πρέπει να καταπολεμηθούν όλες οι αιτίες και όλες οι συνέ­
πειες της φτώχειας αυτής καθεαυτής, επειδή πρόκειται για 
αδικία την οποία δεν μπορεί να αποδεχθεί μια κοινωνία που 
επαγγέλλεται ανθρωπιστικές αρχές και αξίες. 
Η φτώχεια έχει δυστυχώς μια δυναμική που οδηγεί 
αναπόδραστα προς το χειρότερο αν δεν ληφθούν μέτρα για 
να αποτραπεί η εμφάνιση της ή η ανάπτυξη της. 
Το γεγονός ότι καμία κοινωνία δεν έχει κατορθώσει να 
εξαλείψει τη φτώχεια δεν πρέπει να ισοδυναμεί με μοιρο­
λατρία με την οποία πρέπει κανείς να συνηθίσει «να ζει». Γνωμοδότηση για τη φτώχεια 
(89/C 221/04) 
Στις 27 Απριλίου 1987, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 20, 
παράγραφος 4 του εσωτερικού κανονισμού, να καταρτίσει, βάσει της ενημερωτικής έκθεσης που 
υιοθετήθηκε από το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στις 
9 Μαρτίου 1989 (ι), γνωμοδότηση για τη φτώχεια. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 6 Ιουλίου 1989 με βάση 
την εισηγητική έκθεση του κ. Burnel. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 268η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 12ης 
Ιουλίου 1989) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/11 
Εφόσον δεχόμαστε ότι κάθε πρόοδος πρέπει να αποτελεί 
κοινό κτήμα όλων και δεν μπορεί να έχει άλλο τελικό σκοπό 
από τον άνθρωπο, πρέπει να οδηγεί σε μεγαλύτερη ελευθερία 
και δικαιοσύνη. 
1.1. Θέμα 
Η μεγάλη φτώχεια οφείλεται σε τρεις σοβαρές ελλείψεις: 
— στην έλλειψη στέγασης, ή αξιοπρεπούς στέγασης για έναν 
άνθρωπο ή μια οικογένεια, 
— στην έλλειψη οικονομικών πόρων: αυτό συμβαίνει κυρίως 
με άτομα που έχουν πληγεί από μακροχρόνια και την 
επαναληπτική ανεργία, 
— στην έλλειψη κοινωνικής και υγειονομικής προστασίας. 
Τα άτομα που πλήττονται από τη μεγάλη φτώχεια δεν έχουν 
κανένα «δίκτυο ασφάλειας». Είναι περιθωριοποιημένα και 
πολύ συχνά αποκλεισμένα ήδη από την κοινωνία. 
1.2. Στόχος 
— να επαναποκτήσουν τα άτομα αυτά και οι οικογένειες τους 
όλα τα δικαιώματα και τα μέσα που αναγνωρίζονται από 
την παγκόσμια διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώ­
που. Αυτό ισχύει π.χ. για την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, 
την πρόσβαση στην εργασία και στην περίθαλψη κλπ. 
1.3. Δράσεις 
— η ΟΚΕ έχει επιλέξει κατά προτεραιότητα τρεις 
δραστηριότητες που έχουν και αυτές διαρκή σημασία. 
Οι πρωταρχικές αυτές παρεμβάσεις έχουν διατυπωθεί με τη 
μορφή δικαιωμάτων: το δικαίωμα στην εκπαίδευση και στην 
κατάρτιση, το δικαίωμα στην επικοινωνία και στην πληροφό­
ρηση, το δικαίωμα ύπαρξης ενός εγγυημένου ελάχιστου εισο­
δήματος που να έχει ως στόχο την επαγγελματική και κοινω­
νική επανένταξη. 
2. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 
2.1. Φτώχεια και μεγάλη φτώχεια 
2.1.1. Σε δύί» περιπτώσεις, το 1970 και το 1985, η Επιτροπή 
υπολόγισε τον αριθμό των ατόμων που διαθέτουν εισόδημα 
κατώτερο του ημίσεος του μέσου εισοδήματος της χώρας 
στην οποία είναι εγκατεστημένοι. Πρόκειται για άτομα που 
έχουν τη νόμιμη κατοικία τους σε κάθε ένα από τα εν λόγω 
κράτη. 
Στη σημερινή Κοινότητα των δώδεκα κρατών μελών, η εκτί­
μηση έχει αυξηθεί από 38 σε 44 εκατομμύρια, δηλαδή από το 
11,8% στο 14% του πληθυσμού. Το φάσμα και το ενδιαφέρον 
των εκτιμήσεων αυτών είναι τέτοια που η ΟΚΕ εκφράζει τη 
βαθιά της λύπη, επειδή δεν έχουν δοθεί στην Επιτροπή τα 
κατάλληλα μέσα για μια εμπεριστατωμένη γνώση της δομής 
των στοιχείων που ανακοινώθηκαν με τον τρόπο αυτό. 2.1.2. Οι εκτιμήσεις αυτές της Επιτροπής οδηγούν την 
ΟΚΕ σε δύο παρατηρήσεις και τρία συμπεράσματα. 
2.1.2.1. Δύο παρατηρήσεις 
α) Για κάθε κράτος, τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την 
άθροιση διαφορετικών καταστάσεων, μεταξύ των οποίων 
υπάρχουν πολύ αισθητές διαφορές, επειδή συνεκτιμάται 
η διάθεση μικρών και πολύ μικρών εισοδημάτων και η 
ανυπαρξία οποιουδήποτε εισοδήματος. 
β) Η στατιστική διασπορά των εισοδημάτων διαφέρει από 
το ένα κράτος στο άλλο. Οι συνθήκες και οι τρόποι ζωής 
δεν είναι ίδιοι. Η φτώχεια δεν βιώνεται κατά τον ίδιο 
τρόπο. Οι οικογενειακοί δεσμοί αλληλεγγύης είναι διαφο­
ρετικοί. Η αντιμετώπιση των περιπτώσεων φτώχειας γίνε­
ται με ποικίλους τρόπους. Οι ανομοιομορφίες των μέτρων 
κοινωνικής προστασίας, π.χ. στον τομέα της ανεργίας, της 
αντιστάθμισης των οικογενειακών πόρων ή του γήρατος, 
ασκούν έντονη επίδραση στη σοβαρότητα και την εξέλιξη 
των καταστάσεων της φτώχειας. 
2.1.2.2. Τρία συμπεράσματα: 
α) Παρά τα εθνικά και κοινοτικά μέτρα που έχουν ληφθεί 
μεταξύ 1970 και 1985, οι διαφορές δεν έχουν αμβλυνθεί, 
επειδή σημειώνεται αισθητή συνολική αύξηση 
(+ 15,75%) του αριθμού των ατόμων που διαθέτουν περιο­
ρισμένο, μηδαμινό ή κανένα εισόδημα (+ 6 εκατομμύρια, 
ήτοι 1,9% του πληθυσμού). 
β) Η σύνθεση του φτωχού πληθυσμού μεταβλήθηκε κατά την 
περίοδο 1970-1985. Διαπιστώνεται γενικά μια μείωση του 
σχετικού ποσοστού των ηλικιωμένων ατόμων και μια πολύ 
αισθητή αύξηση του αριθμού των ανέργων και των μονο-
γονικών οικογενειών. Υπάρχει φόβος ότι η διατήρηση 
ενός υψηλού επιπέδου ανεργίας στην ΕΟΚ θα οδηγήσει 
σε διαιώνιση των καταστάσεων μεγάλης φτώχειας αν δεν 
ληφθούν πολύ δραστικά μέτρα. 
γ) Όσο σημαντικός και αν είναι ο παράγοντας «εισόδημα», 
δεν είναι ο μόνος εμπλεκόμενος, όταν πρόκειται να 
ανιχνευθεί η προέλευση της μεγάλης φτώχειας και η 
επιτάχυνση των διεργασιών που οδηγούν σε αυτή. Ο συσ­
σωρευτικός ρόλος των αιτιών και ο πολυσύνθετος χαρα­
κτήρας τους είναι προφανής ('). 
2.2. Βασιζόμενη στην παρατήρηση των γεγονότων, η ΟΚΕ 
τονίζει: 
2.2.1. Ότι η μεγάλη φτώχεια είναι πριν από κάθε φιλοσο­
φική ή ηθική θεώρηση, μια·πολυπρόσωπη πραγματικότητα 
και, μερικές φορές, λανθάνουσα και ανυποψίαστη. Αυτή είναι 
η έννοια που πρέπει να δεσπόσει σε οποιαδήποτε δράση κατά 
των αιτιών και των συνεπειών της. 
(') Βλ. ενημερωτική έκθεση παράγραφος 3.2.4. 
Αριθ^^ΡΙ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^^ 
111 ^Οτιηε^ομοίωση της μεγάλης φτώχειας σαν συνέ^ 
πειατηςμοίραςή μεμιααπότιςαναπόφευκτεςσυνέπειες 
της προόδου καιτηςε^έλι^ης,θα είχε ως αποτέλεσμα την 
παθητική αποδοχή της. Πρόκειται για μια στάση πουηΟΚΕ 
απέρριπτε πάντα ομόφωνα 
1^.1 ^Οτισεκανέναν^εν μπορεί να καταλογισθείηευθΰνη 
^ρηοη επειδή είναι φτωχός. 11 φτώχεια είναι τέτοια δόκιμα 
σία και αδικία που κανένα από τα θΰματά της ^εν θα την 
επιθυμοΰσεγιατονεαυτότου. 11 άγνοιατων κοινωνικών 
δικαιωμάτων έχει μια βαρύτητα που εκτιμά κανείς εσφαλμένα 
ότανι^ίωςέχειτηντυχη να έχει κανονικά πρόσβαση σε αυτά. 
Πρέπειπάνταναείναικανείςπροσεκτικόςναμηνκατα^ικά^ει 
βιαστικά^ ο φτωχός στον οποίο μπορεί να καταλογισθεί 
αμέλεια έχει συχνά ελαφρυντικά, τόσο οικογενειακά και κοι 
νωνικάόσοκαιι^υχολογικάήσωματικά 
^.^ Οτι η Επιτροπή τόνισε^εόντωςτη σημασίατου 
αριθμουτωνευάλωτωνατόμωνε^αιτίαςκαιμόνοτηςχρηματι 
κής δυσπραγίας, πέραν από κάθε άλλο παράγοντα. 
Αν τα στατιστικά στοιχεία ^εν επιτρέπουν να εκτιμηθεί με 
ακρίβειαοαριθμόςτωνατόμωνπου βρίσκονται σε κατάσταση 
μεγάλης φτώχειας, μια εκτίμηση του αριθμού αυτοΰ μεταξύ 
^και Ιθεκατομμυρίωνφαίνεταιεΰλογη, υπότοφωςτων 
παρατηρήσεων που συγκεντρώθηκαν στα διάφορα κράτη 
μέλη. 
1 Α^εις 
ΠΟΚΕ υποστηρίζει τρία εί^η βράσεων.Οι βράσεις αυτές, οι 
οποίες περιλαμβάνουν τις συστάσεις που έχουν ή^η^ιατυ 
πωθείήαποτελοΰν πηγή έμπνευσης, είναι πολυάριθμες. 
Πολΰ συχνά οι κυριότερες αιτίες της μεγάλης φτώχειας συγ 
χέονται με τις συνέπειες της, οι οποίες συσσωρεύονται και 
^ιεισ^ΰουνοιμενστις^ε ^υνεπώς,πρόκειταικατάκΰριο 
λόγο^ για την ανεργία, την έλλειψη γενικής και επάγγελμα 
τικής κατάρτισης, την έλλειψη στέγασης, την αδυναμία 
επικοινωνίας και ενημέρωσης, την υπερχρέωση, η οποία 
οφείλεται συχνά στην έλλειψη πληροφόρησης και, μερικές 
φορές,σε μια παραπλανητική διαφήμιση,την κατάρρευση 
των οικογενειακών ^ομών,την μη προσαρμογήήτηνανεπάρ 
κεια των πόρων καιτων μεθόδων κοινωνικής καιυγειονο 
μικής προστασίας. 
Πολλές από τις αιτίες αυτές επιβαρύνουν συστηματικά και 
σε ακόμη μεγαλύτερη έκταση τα μειονεκτοΰντα άτομα, τους 
αλλοδαπούς που προέρχονται από φτωχές χώρες,τααπομο 
νωμένα ηλικιωμένα άτομα και, γενικότερα, όλα τα άτομα που 
προέρχονται από απόκληρους οικογενειακούς και κοινω 
νικοΰςκΰκλουςήτα οποία ^ουν σε οικονομικά ευαίσθητες 
και κοινωνικά ανεπαρκώς εφοδιασμένες περιοχές 
1Ρ ^^^^^η^^^^^^^^^τ^^^^^ 
1ΡΡ Προσωπικοί και συλλογικοί τρόποι συμπεριφοράς, 
κανείς ^εν μπορεί να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις του για 
αλληλεγγύη ανληφθοΰνυπόι^η οι κίνδυνοι που περικλείειη 
πρόκληση της μεγάλης φτώχειας. ^ε αυτό εννοείταιορόλος της πολιτικής, ηθικής και κοινω 
νικής αγωγής και κατάρτισης, καιηευθΰνη των οικογενειών 
— πρώτοςεντοπισμόςτων στοιχειωδών ^εσμώναλληλεγ 
γΰης^,τωνσχολείωνκαι των μέσων μαγικής ενημέρωσης. 
11.1 Πολιτικές. Οσο αναγκαίες και αν είναι οι ατομικές 
πράξεις γενναιοδωρίας ^εν θα μπορέσουν ποτέ να αντί 
καταστήσουν την πολιτική βούληση, την οποία μπορούν 
μόνο να γαλουχήσουνηπεποίθησηκαιηπιστή προσήλωση 
των πολιτών στις υποχρεώσεις τους. 
Πε^άλει^ηήοαισθητόςπεριορισμόςτωναιτιώντηςμεγάλης 
φτώχειας καιηεπανόρθωση των συνεπειών τους εξαρτώνται 
αναγκαστικά από πολιτικές, νομοθετικές και δημοσιονομικές 
αποφάσεις, οι οποίες πρέπει να οδηγούν σε σημαντικά αποτε^ 
λέσματα. 
Ενώπιονενόςτόσο σοβαρουκαιανυπόφορουαπόανθρω 
πιστική και κοινωνική άπο^η,προβλήματος όπωςημεγάλη 
φτώχεια,επιβάλλεται η επανεξέταση και η αντικειμενική 
εκτίμηση του αποτελέσματος των πολιτικών που έχουν εφαρ 
μοσθεί προηγουμένως, ^τις περιπτώσεις κατά τις οποίεςθα 
ήταν εύλογο να γίνουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, η 
προσφυγή σε συγκυριακές περιστασιακές λύσεις αποκρύπτει, 
στην καλύτερη περίπτωση προσωρινά, το κακό αλλά ^εν το 
αντιμετωπίζει στη ρί^α του. 
II ^ι^^υ^^ο 
111. Αναζήτηση και εντοπισμός των προσωπικών και 
οικογενειακών καταστάσεωνμεγάλης φτώχειας, ενγνώσει 
του γεγονότος ότι υπάρχει κίνδυνος ναλησμονηθοΰν οι περί 
πτώσεις της καλυμένηςανέχειαςήοι καταστάσεις που είναι 
δύσκολο να συλληφθούν αυθόρμητα. 
^την προκειμένη περίπτωση, ο ρόλος του σχολείου, των 
τοπικών,κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών καιτων 
ιδρυμάτων και οργανώσεων κάθε μορφής, των οποίων οι 
δραστηριότητες προσεγγίζουν περισσότερο την πραγματικός 
τητα^συνοικία, χωριό, ..^θαείναι καθοριστικός. 
1^1 Καταμέτρηση της μεγάλης φτώχειας σε όλα τάκοι 
νωνιολογικάκαιγεωγραφικάεπίπε^α,για να εκτιμηθεί η 
σημασία της,ηποσοτικήε^έλι^ηκαιοβαθμός σοβαρότητας 
της 
απορεί να κινητοποιηθείηκοινή γνώμη για μια ι^έα αλλά 
^εν μπορεί πράγματιναπροκληθείτο ενδιαφέρον της για 
^ράση παρά μόνο βάσει γεγονότων,πράγμα που συνεπάγεται 
τηγνώσησυγκεκριμένων περιπτώσεων καιτον καθορισμό 
ακριβών και κοινώς αντιληπτών στόχων. 
III μολονότι οι καταστάσεις μεγάλης φτώχειας ^ια^ 
φέρουν σε αριθμό από το ένα κράτος στοάλλο,ησοβαρότητα 
καθεμιάςαπό αυτές είναιπάνταμεγάλη.^υνεπώς,κανένα 
κράτος ^εν μπορεί να απεκδυθεί των ευθυνών του για όποιον 
είναι θΰμα παρόμοιων καταστάσεων. 
Πέραν από τις εθνικές καταστάσεις γιατιςοποίεςε^ευρί 
σκονται λΰσειςπου αποφασί^ονταικαιχρηματο^οτοΰνται 
από τα κράτη και τα θεσμικά όργανα τους,ηΕυρώπη έχει 
άμεση ευθύνη να αντιμετωπίσει από κοινού την πρόκληση 
της μεγάλης φτώχειας, συμφωνά με το πνεύμα και το γράμμα 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/13 
των συνθηκών, και με αναφορά στο σύνολο αξιών και αρχών 
που αποτέλεσαν τη βάση της Κοινότητας και οι οποίες γαλου­
χούν τους κοινωνικούς της σκοπούς (ι). 
Αυτό θα πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα: 
α) Τη συστηματική ενσωμάτωση της διάστασης «μεγάλη 
φτώχεια» σε όλες τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτι­
στικές συζητήσεις 
Όσον αφορά την αποκατάσταση των ατομικών και οικο­
γενειακών θεμελιωδών δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται 
σε όλους τους πολίτες, πρέπει καταρχάς να αναληφθεί 
δράση κατά του αποκλεισμού, στα συνήθη πολιτικά πλαί­
σια (απασχόληση, στέγαση, επικοινωνία, κατάρτιση, 
υγεία...). 
β) Την αύξηση των τακτικών ανταλλαγών πληροφοριών και 
εμπειριών μεταξύ των κρατών. 
γ) Την καλύτερη διασαφήνιση των εννοιών «φτώχεια» και 
«μεγάλη φτώχεια» ως πραγματικοτήτων που εκτιμώνται 
βάσει γεγονότων, 
δ) Την ενεργοποίηση των ειδικών κοινοτικών προγραμμά­
των, και την εξασφάλιση της επωφελούς χρησιμοποίησης 
επαρκών χρηματοδοτικών πόρων (2). 
3.2.4. Οι κυριότερες αιτίες της μεγάλης φτώχειας έχουν 
καταστεί ανάγλυφες (3). Αδιάκοπες προσπάθειες πρέπει να 
καταβληθούν έναντι των αιτιών αυτών. 
Αυτό ισχύει για: 
α) Την ανεργία: η γνωμοδότηση παρεπέμπει συνεπώς, στις 
προηγούμενες συστάσεις και θέσεις της ΟΚΕ, που δια­
τηρούν όλη τη σημασία τους. 
Όσο θα εξακολουθεί να υπάρχει υψηλή ανεργία, τόσο θα 
υπάρχει ο σοβαρός κίνδυνος της μεγάλης φτώχειας. 
Οποιαδήποτε και αν είναι η «πληγή» που πρέπει να θερα­
πευθεί — πράγμα που ισχύει για την ανεργία — αν δεν 
καταπολεμηθούν οι αιτίες της, στην ουσία δεν θα εξευρε­
θεί καμμία λύση. Επομένως, υπάρχει κίνδυνος να χρειάζε­
ται συνεχώς μια νέα εκκίνηση, ενώ οι συνέπειες της θα 
επιδεινώνονται. 
Η σημασία του παράγοντος «ανεργία» κάθε άλλο παρά 
αποκρύπτει άλλες αιτίες πόσο μάλλον που όλες συνδέο­
νται συχνά, αλληλοδιεισδύουν και αυτοτροφοδοτούνται. 
Αυτό συμβαίνει με: 
β) Τη στέγαση. Η έλλειψη στέγης αποτελεί έντονο χαρακτη­
ριστικό του κοινωνικού και επαγγελματικού αποκλεισμού 
και περιθωριοποίησης. Τα άστεγα άτομα στερούνται 
γενικά των κανονικών δικαιωμάτων. Αδυνατούν συνήθως 
(') Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώ­
ματα στην Κοινότητα (ΕΕ αριθ. L 126 της 23. 5. 1989). 
(2) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την πρόταση απόφασης του 
Συμβουλίου για καθιέρωση μεσοπρόθεσμου προγράμματος κοινο­
τικής δράσης για την οικονομι-κή και κοινωνική ένταξη των λιγό­
τερο ευνοούμενων ομάδων (ΕΕ αριθ. C 159 της 26. 6. 1989). 
(3) Βλέπε ενημερωτική έκθεση, σημείο 1.5. να εξεύρουν απασχόληση, εκτός από ορισμένες πολύ προ­
σωρινές απασχολήσεις ή εργασίες που τους εξευρίσκουν 
φιλανθρωπικές ενώσεις και οργανισμοί. 
γ) Την κατάρρευση των οικογενειακών προτύπων, για τα 
οποία δεν είναι βέβαιο αν είναι αιτίες ή συνέπειες. Οι 
καταστάσεις αυτές έχουν άμεση επίδραση στην επιτά­
χυνση των διαδικασιών της μεγάλης φτώχειας, αφού εκφυ­
λίζουν τους στοιχειώδεις δεσμούς αλληλεγγύης, τους 
οποίους θα πρέπει κανείς να μπορεί να επικαλείται όταν 
βρίσκεται σε δυσκολία. 
δ) Την ανεπαρκή αποτελεσματικότητα και τη μη προσαρ­
μογή των συστημάτων και των πολιτικών κοινωνικής 
ασφάλειας που αποκλείουν συχνά τις οικογένειες που 
ενδέχεται ακριβώς να έχουν μεγάλη ανάγκη μέριμνας 
(παροχές και κοινωνική μέριμνα) λόγω των κινδύνων που 
διατρέχουν. 
3.3. Πρωταρχικές δράσεις 
Στη λογική σειρά των εκτιμήσεων της ενημερωτικής έκθεσης, 
η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε 
τρεις δράσεις. 
3.3.1. Η γενική και επαγγελματική εκπαίδευση 
και κατάρτιση 
3.3.1.1. Με τη δραστική καταπολέμηση του αναλφαβητι­
σμού και της αγραμματωσύνης. 
Η ΟΚΕ υποστηρίζει την UNESCO που ανέλαβε την πρω­
τοβουλία και ευαισθητοποίησε το 1990 τη διεθνή κοινή 
γνώμη για την κοινωνική σοβαρότητα του αναλφαβητισμού 
και της αγραμματωσύνης. 
3.3.1.2. Με δράσεις με τις οποίες θα καταπολεμούνται τόσο 
οι αιτίες όσο και οι συνέπειες της σχολικής αποτυχίας. 
— Αιτίες που συνδέονται με απρόσφορες μεθόδους διδα­
σκαλίας, έλλειψη προσανατολισμού και ανεπάρκεια των 
πόρων που διατίθενται για το σχολείο, 
— Κοινωνικές και οικογενειακές αιτίες: κατάρτιση και 
ενημέρωση των γονέων, στέγαση, οικογενειακοί πόροι, 
σχέσεις γονέων και διδασκάλων ... 
3.3.1.3. Η ΟΚΕ έχει τονίσει συχνά τη σημασία κυρίως: 
— της σχέσης του σχολείου με την επαγγελματική ζωή, 
— του σχολικού και επαγγελματικού προσανατολισμού, 
— της μαθητείας και της εναλλακτικής κατάρτισης, 
— της διαρκούς επιμόρφωσης. 
Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει τις σχετικές θέσεις και συστάσεις που 
έχει ήδη διατυπώσει. 
Αριθ.0^14 Επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^^^ 
11Ρ4. Οι νέοι που αποτυγχάνουν στο σχολείο προερ 
χονται κυρίως από οικογένειες στις οποίες οι γονείς έχουν 
αντιμετωπίσει τις ίδιες δυσκολίες. Οι δυσκολίες αυτές είναι 
σήμερα μεγαλύτερες λόγω του πολυσυνθέτου χαρακτήρα των 
γνώσεων που πρέπει να αποκτηθούν και των συνθηκών δια 
βίωσης^π.χ.επιπτώσεις της ^καταναλωτικής κοινωνίας^. 
Συνεπώς^ οι νέοιαυτοί^δοκιμά^ουν^απότοσχολείοτη γεύση 
της αποτυχίας.Τοσχολείο που θα έπρεπε να γεφυρώσει τις 
διάφορες^ καθίσταται συνεπώς γιο αυτούς το πρώτο στάδιο 
της περιθωριοποίησης.Τοάμεσο αποτέλεσμα είναι είτε να 
επαναστατήσουν είτε να κλεισθούν στον εαυτό τους καινά 
οδηγηθούν στην απομόνωση. Ρια τους μαθητές που έχουν 
αποτύχει παταγωδώς στο σχολείο το σχολείο οδηγεί στην 
ανεργίαήστην τυχαία και χωρίς μέλλον εργασία. 
112. Ν επικοινωνία και η ενημέρωση 
112.Ρ ϋρόκειται για θεμελιώδη δικαιώματα^οελεύθερος 
άνθρωποςπρέπει ναείναισεθέση να επικοινωνεί μετον 
πλησίον τουηενημέρωση συνδέεται με την καθημερινή και 
την κοινωνική ^ωή.^ωρίς ενημέρωση δεν είναι δυνατόν να 
γίνουν ελεύθερες επιλογές. 
υστέρηση της δυνατότητας επικοινωνίας οδηγείς κατά συνε 
πεια^ πολύ σύντομα στην απώλεια της αυτονομίας και στην 
περιθωριοποίηση. 
112.2. ^εξουσία της παροχής πληροφοριών είναι αδια­
χώριστη από την ευξύνη που αναλαμβάνεται έναντι όλων των 
αποδεκτών της ενημέρωσης και κυρίως των φτωχότερων^ οι 
οποίοι αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες να κατανοήσουν 
και να γίνουν αντιληπτοί και κατανοητοί. 
Ρια το λόγο αυτό^ οι υπεύθυνοι για την ενημέρωση σε όλους 
τους τομείς ^μέσα μαγικής ενημέρωσης και κρατικές υπηρε­
σίες^ εκπαίδευση ...^πρέπει να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο 
στηνκαταπολέμηση των αιτιώνκαι των συνεπειών του κοινω 
νικού και πολιτιστικού αποκλεισμού Αυτό συνεπάγεταιτη 
γλωσσική απλούστευσης ιδίως διο^κητική^τη βελτίωση της 
υποδοχής και την υποχρεωτική εξατομίκευση των σχέσεων 
με τους πιο στερημένους. 
111 Το ελάχιστο εισόδημα για την ένταξη 
στην κοινωνία 
^Εχει δύο συμπληρωματικούς στόχους^ 
111Ρ ^α κατοχυρωθεί στα άτομα και στιςοικογένειες 
πόροι που νατους επιτρέπουν να καλύπτουν τις βασικές 
λειτουργίες και ανάγκες τους^ πέραν από την απλή συντή 
ρήση 
1^.12. Ταυτόχρονα^ να παρασχεθεί στους δικαιούχους 
αυτής της ^διαφορικής παροχής εισοδήματος^ κοινωνική 
μέριμνα και μέριμνα για την κατάρηση^ ώστε να οδηγηθούν 
σταδιακάστοδρόμοτηςεπανένταξης^επανεκμάθηση της 
καθημερινής ^ωής, αν αυτό είναι αναγκαίος και επάγγελμα 
τικήεπανένταξη^γιαταάτοματηςενεργούςηλικίαςπου 
είναι σωματικά και διανοητικά σε θέση να εκπαιδευθούν και 
να εργασθούν. 1111 ^ια τέτοια παροχή^ηοποίαπρέπεινα αποτελεί 
κύριο θέμα της καταπολέμησης της περιθωριοποίησης^ έχει 
τους περιορισμούς και τα όρια της^ 
— το ποσό της πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να παροτρύνει 
σε δράση και εργασίας 
^ οι όροι χορήγησης της πρέπει να είναι απλοί για ναείναι 
ευκατάληπτοι από τους δικαιούχους^ διαφορετικά υπάρχει 
κίνδυνος να απωλέσουν τα δικαιώματα τους τα άτομα και 
οι οικογένειες που δικαιούνται από το νόμο να απολαμβά­
νουν της παροχής αυτής^ 
^ηκοινωνική μέριμνα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη και 
να αποσκοπεί σε εφικτούς και ρεαλιστικούς στόχους 
καθώς και σε στόχους που είναι δυνατόν να εκτιμηθούν 
από εκείνους τους οποίους αφορούνε 
^ηχορήγηση της παροχής καιηκοινωνική ένταξη πρέπει 
να έχουν στενότερη σχέση με τις περιπτώσεις που πρέπει 
να αντιμετωπισθούν.Αυτό προσδίδει σημασία στις τοπι­
κές πρωτοβουλίες και υπηρεσίες^ 
^είναιαπόλυτααναγκαίο να συντριβεί τοπλέγματηςαποτυ^ 
χίας που οδηγεί στην μεγάλη φτώχεια, ^ια επιτυχίας όσο 
ασήμαντη και αν είναι^ αποτελεί πάντα ένα πρώτο βήμα 
προς την επανένταξης 
^η προσπάθεια επανένταξης πρέπει να καταλήγει σε 
προσφορά εργασίαςηοποία^ διαμέσου τωνχαρακτηριστι^ 
κών της^ θα συγκεκριμενοποιεί με σαφή τρόπο την 
^πρόοδο^ που έχει επιτευχθείς 
^οι εργασίες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της 
επανένταξης πρέπει να έχουν όλες τις εγγυήσεις μιας 
εργασίας. Αεν θα πρέπει ποτέ να παραβλάπτουν έμμεσα 
τα κοινωνικά εχέγγυα και κεκτημένα^ 
^τα άτομα τα οποίαν λόγωτης ηλικίας τους^τηςυγείας τους 
ήτης ψυχολογικής τους κατάστασης^ δεν θα μπορούσαν 
να ενσωματωθούν στο σύστημα επανένταξης^ επιβάλλεται 
να λαμβάνουν τις διάφορες ενισχύσεις που δικαιολογείη 
θέση τους 
4 ^υ^πε^^ατα 
4.Ρ 11 πολιτική και κοινωνική ελευθερία και δημοκρατία 
δεν μπορούν να συνυπάρξουν με υι^ηλό επίπεδο ανέχειας. 
4.2 Στόχος είναι να βοηθηθούν οι πιο φτωχοί να 
απαγκιστρωθούν από τη μόνιμη ενίσχυσης δίνοντας τους τη 
δυνατότητα να συμβάλλουν,ανάλογαμετιςδυνατότητέςτους^ 
στηνανακάλυι^ηαπότους ίδιους της άσκησης τηςελευθερίας 
καιτωνπροσωπικων^κοινωνικών και οικογενειακών ευθυ^ 
νών 
4.^ ^Ολοι οι φορείς μιας ^εξουσίας^ οποιασδήποτε μορ^ 
φής^ έχουν καθήκον να προσεγγίσουν τους πιο φτωχούς. 
4.4. 11 αποτελεσματικότητα της καταπολέμησης της μεγά 
λης φτώχειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την όσο το 
δυνατό ρεαλιστικότερη αντιμετώπιση της. 11 διαπίστωση 
28. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 221/15 
αυτή, που έχει επαληθευθεί από τα γεγονότα, καθιστά 
ανάγλυφο τον πρωταρχικό ρόλο των τοπικών φορέων παρέμ­
βασης (εκλεγμένοι, διοικήσεις, κοινωνικοί λειτουργοί, και 
κάθε είδους ενώσεις και οργανώσεις ...). Αυτοί πρέπει να 
ενθαρρυνθούν συγκεκριμένα στις βασικές δραστηριότητες 
που έχουν αναλάβει για την επιτυχία του συστήματος ανίχνευ­
σης της μεγάλης φτώχειας και της επανένταξης. 
4.5. Αν και η ΟΚΕ περιορίζει τη γνωμοδότηση της αφενός 
μεν στη μεγάλη φτώχεια, αφετέρου δε στην Ευρώπη, διατυ­
πώνει ωστόσο τρεις παρατηρήσεις: 
4.5.1. Η μεγάλη φτώχεια είναι η κατάληξη μιας διαδι­
κασίας σχετικά πολυάριθμων, και σχετικά επακόλουθων ή 
ταχέων σταδίων. 
Επίσης οι περιπτώσεις φτώχειας πρέπει να εντοπίζονται και 
να αντιμετωπίζονται ευθύς εξαρχής πριν εξελιχθούν σοβαρά. 
4.5.2. Υπάρχουν άτομα, οικογένειες και πληθυσμοί ευάλω­
τοι. Αν αγνοηθεί ή υποτιμηθεί η πραγματικότητα αυτή, υπάρ­
χει ο κίνδυνος να αφεθεί ελεύθερη η διαδικασία της φτώχειας 
και να επιταχυνθεί μέχρι το απόλυτο τέλος της. 
Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 1989. Συνεπώς η Επιτροπή έκρουσε δέοντος τον κώδωνα του κινδύ­
νου, καθιστώντας έκδηλη την αύξηση του αριθμού των 
ατόμων με ισχνά εισοδήματα (μισθωτοί και μη). 
4.6. Το γεγονός ότι 6 έως 10 εκατομμύρια άτομα έχουν 
πληγεί σοβαρά, στις χώρες μας, από απόλυτη φτώχεια, αποτε­
λεί ανυπόφορη πραγματικότητα. 
Ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να μας κάνει να λησμονήσουμε ότι, 
έξω από τα σύνορα των χωρών μας, εκατομμύρια γυναικών, 
ανδρών και παιδιών πεθαίνουν από την πείνα. 
Το ερώτημα αυτό, που έχει πολύ σοβαρές συνέπειες, έλαβε 
υπόψη η ΟΚΕ στο πλαίσιο πολλών γνωμοδοτήσεων. Έχει 
επιμείνει, για παράδειγμα, στην ανάπτυξη της τεχνικής 
ενίσχυσης, στη χρησιμοποίηση των πλεονασμάτων τρο­
φίμων, στις τιμές των πρώτων υλών, στα προβλήματα που 
θέτει η υπερχρέωση των πιο φτωχών χωρών. 
Δεν θα ήταν σκόπιμο να συνεχισθεί η σημερινή συλλογιστική 
για τη μεγάλη φτώχεια στην Ευρώπη, με άλλες σκέψεις για 
τη φτώχεια στον κόσμο, την πραγματικότητα της, τις αιτίες 
της, τις συνέπειες της και τα μέσα που πρέπει να τεθούν σε 
εφαρμογή για την αντιμετώπιση της; Για να γίνει αυτό, η 
Ευρώπη πρέπει να είναι μια γνήσια Κοινότητα και να έχει 
υπό τον έλεγχο της τις εσωτερικές της αντιφάσεις. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE