ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με τις δράσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας και την υλοπίηση των στόχων που καθορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες» το 2011 /* COM/2012/0297 final */





1. Εισαγωγή και Νομική Βάση Το κύριο έργο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), το οποίο συνεστήθη με την απόφαση 2007/134/ΕΚ[1] της Επιτροπής, συνίσταται στην εφαρμογή του ειδικού προγράμματος «Ιδέες», συνολικού προϋπολογισμού 7,51 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το ΕΣΕ αποτελείται από ένα ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο, το οποίο υποστηρίζεται από ειδική εκτελεστική δομή με τη μορφή Εκτελεστικού Οργανισμού του ΕΣΕ (ΕΟΕΣΕ)[2], που έχει συσταθεί σύμφωνα με το γενικό καθεστώς των εκτελεστικών οργανισμών. Η ευθύνη για την υλοποίηση του προγράμματος «Ιδέες» και την υποστήριξη του επιστημονικού συμβουλίου ανατέθηκε το 2008 από την Επιτροπή στον ΕΟΕΣΕ και τον Ιούλιο του 2009 παραχωρήθηκε στον ΕΟΕΣΕ αυτονομία. Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 και το παράρτημα Ι της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες», στην παρούσα ετήσια έκθεση της Επιτροπής, η οποία καταρτίστηκε σε συνεργασία με το επιστημονικό συμβούλιο του ΕΣΕ και με τον Εκτελεστικό Οργανισμό του ΕΣΕ, παρουσιάζεται η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με τις δραστηριότητες του ΕΣΕ και την επίτευξη των στόχων του το 2011. Την παρούσα έκθεση συμπληρώνει έκθεση του Επιστημονικού Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή και τα επιτεύγματα του προγράμματος κατά τη διάρκεια του έτους 2011[3]. 2. Θέματα Στρατηγικής Το επιστημονικό συμβούλιο είναι αρμόδιο για τη χάραξη της επιστημονικής στρατηγικής του ΕΣΕ, μεταξύ άλλων για τη θέσπιση του πλέον σημαντικού εγγράφου στρατηγικής του ΕΣΕ, του ετήσιου προγράμματος εργασίας «Ιδέες». 2.1. Μηχανισμοί χρηματοδότησης Δύο καθεστώτα επιχορηγήσεων αποτελούν τον πυρήνα του προγράμματος εργασίας «Ιδέες». Επιχορηγήσεις/υποτροφίες εκκίνησης, για την στήριξη των ερευνητών στην πρώιμη φάση της σταδιοδρομίας τους, με σκοπό τη δημιουργία εργασιακών συνθηκών που θα τους βοηθήσουν να καταστούν ανεξάρτητοι επικεφαλής έρευνας. Επιχορηγήσεις/υποτροφίες προηγμένης έρευνας, για τη στήριξη διακεκριμένων και καθιερωμένων επικεφαλής έρευνας με την διάθεση των αναγκαίων πόρων που θα τους δώσουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να εργάζονται με τις ομάδες τους, αναζητώντας νέα επιτεύγματα στους ερευνητικούς τους τομείς. Για την ενίσχυση του ρόλου του ΕΣΕ στην αλυσίδα καινοτομίας από έρευνα αιχμής σε κοινωνικοοικονομικά οφέλη, το επιστημονικό συμβούλιο δημιούργησε και έθεσε σε λειτουργία το 2011 μια νέα δυνατότητα χρηματοδότησης – την «Proof of Concept» (απόδειξη του εφικτού μιας ιδέας) – η οποία παρέχεται στους αποδέκτες επιχορηγήσεων του ΕΣΕ, για να αποδείξουν τις δυνατότητες καινοτομίας που προσφέρουν οι ιδέες που προκύπτουν από τα προγράμματά τους τα οποία χρηματοδοτούνται από το ΕΣΕ. Στόχος αυτού του προγράμματος είναι να καλυφθεί ένα κενό χρηματοδότησης στα πρώτα στάδια μιας καινοτομίας. 2.2. Πρόγραμμα εργασίας 2011 για το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες» Το πρόγραμμα εργασίας του 2011 για το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες» καταρτίστηκε από το επιστημονικό συμβούλιο στις 14 Απριλίου 2010 και στη συνέχεια εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 19 Ιουλίου 2010[4]. Το πρόγραμμα εργασίας αναθεωρήθηκε για να συμπεριληφθεί η νέα δυνατότητα χρηματοδότησης, η Proof of Concept. Η αναθεωρημένη εκδοχή, που εκπονήθηκε από το επιστημονικό συμβούλιο στις 29 Νοεμβρίου 2010, εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 24 Μαρτίου 2011[5]. Εκτός από την εισαγωγή των επιχορηγήσεων Proof of Concept, λίγες αλλαγές έγιναν στην επιστημονική στρατηγική. Η επιλεξιμότητα για την επιχορήγηση εκκίνησης παρατάθηκε περαιτέρω· κυμαίνεται επί του παρόντος από 2 έως 12 έτη μετά την απονομή του διδακτορικού διπλώματος (2 έως 7 για «αρχάριους» και 7 έως 12 για «έμπειρους»). Χαλάρωσε επίσης ο περιορισμός όσον αφορά την υποβολή νέας αίτησης· οι υποψήφιοι μπορούν πλέον να υποβάλουν εκ νέου αίτηση στην επόμενη πρόσκληση εάν η πρότασή τους έχι αξιολογηθεί άνω του ποιοτικού ορίου. Ο διατομεακός χώρος μετονομάστηκε σε «τέταρτο πεδίο» με 10% ενδεικτικό προϋπολογισμό. 2.3. Μεθοδολογία εξέτασης από ομότιμους κριτές Το ΕΣΕ χρησιμοποιεί μια δομή με επιτροπές εξέτασης από ομότιμους κριτές υψηλού επιπέδου, οι οποίοι επιλέγονται από το επιστημονικό συμβούλιο και απαρτίζονται από επιστήμονες, μηχανικούς και εκπροσώπους του ακαδημαϊκού χώρου, εντός και εκτός ΕΕ. Αυτές οι επιτροπές καλύπτουν όλους τους ερευνητικούς κλάδους και οργανώνονται εντός πλαισίου υποδιαιρούμενου σε τρία μεγάλα πεδία: φυσικές επιστήμες και μηχανική, βιοεπιστήμες και κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Όπως και με τις προηγηθείσες προσκλήσεις, ο αριθμός των ομάδων ήταν 25 για αμφότερα τα καθεστώτα επιχορηγήσεων εκκίνησης και επιχορηγήσεις προηγμένης έρευνας. Οι προτάσεις Proof of Concept αξιολογήθηκαν από ειδική ομάδα ομοτίμων κριτών οι οποίοι εργάστηκαν εξ αποστάσεως. 3. Υλοποίηση των προγραμμάτων Κατά την υλοποίηση του προγράμματος το 2011, εκτελέστηκαν πλήρως πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων 1,3 δισ. ευρώ (συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων) και πληρωμές ύψους 725 εκατ. ευρώ, ήτοι το 100% των επιχειρησιακών πιστώσεων του ειδικού προγράμματος «Ιδέες» για το 2011. Περίπου το 2,2% του επιχειρησιακού προϋπολογισμού δαπανήθηκε για τη διοίκηση. 3.1. Επιχορηγήσεις Από την κατάρτιση του προγράμματος εργασίας του 2008, οι προσκλήσεις του ΕΣΕ πραγματοποιούνται με διαδικασία υποβολής αιτήσεων ενός σταδίου, κατά το οποίο οι υποψήφιοι πρέπει να υποβάλουν την πλήρη πρότασή τους, καθώς και με αξιολόγηση δύο σταδίων. Οι επιχορηγήσεις χορηγούνται στις καλύτερες προτάσεις ανάλογα με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό. Η προσφορά γίνεται βάσει της ίδιας της πρότασης και της χρηματοδότησης που προτείνεται κατόπιν της αξιολόγησης των ομότιμων κριτών. 3.1.1. Επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ Η πρόσκληση του 2011 για επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2010 με ενδεικτικό προϋπολογισμό 661 εκατ. ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 4.080 προτάσεις, οι οποίες κατανέμονται ανά κλάδο ως εξής: 1.690 προτάσεις στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 1.440 στις βιοεπιστήμες και 950 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Επελέγησαν συνολικά 485 προτάσεις για χρηματοδότηση, και χορηγήθηκαν συνολικά άνω των 670 εκατ. ευρώ με συνολικό μέσο ποσόν επιχορήγησης περίπου 1,4 εκατ. ευρώ. Η πρόσκληση του 2012 για επιχορηγήσεις εκκίνησης του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2011, με ενδεικτικό προϋπολογισμό 730 εκατ. ευρώ. Συνολικά υποβλήθηκαν 4.741 προτάσεις: 2.058 στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 1653 προτάσεις στις βιοεπιστήμες και 1030 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ήτοι 43%, 35% και 22% του συνόλου. Η κατανομή είναι παρόμοια με εκείνη στην πρόσκληση για επιχορηγήσεις εκκίνησης του 2011 και την αντίστοιχη πρόσκληση του 2010. 3.1.2. Επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε έμπειρους ερευνητές Η πρόσκληση του 2011 για επιχορηγήσεις προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2010 με ενδεικτικό προϋπολογισμό 661 εκατ. ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 2.284 προτάσεις, οι οποίες κατανέμονται ανά κλάδο ως εξής: 917 προτάσεις στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική (40%), 789 στις βιοεπιστήμες (35%) και 578 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (25%). Κατόπιν της διαδικασίας αξιολόγησης επελέγησαν συνολικά για χρηματοδότηση 294 προτάσεις. Συνολικά διατέθηκε ποσό 700 εκατ. ευρώ περίπου, ενώ το συνολικό μέσο ποσό χορηγηθείσας επιχορήγησης ήταν περίπου 2,4 εκατ. ευρώ. Η πρόσκληση για επιχορηγήσεις/υποτροφίες προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ του 2012 δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2011, με προθεσμία από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 2012 και με ενδεικτικό προϋπολογισμό 680 εκατομμυρίων ευρώ. 3.1.3. Proof of Concept του ΕΣΕ Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το Proof of Concept δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2011, με ενδεικτικό προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ, το ήμισυ περίπου του οποίου για καθένα από τα δύο στάδια αξιολόγησης μετά τη λήξη των προθεσμιών υποβολής τον Ιούνιο και τον Νοέμβριο του 2011, αντιστοίχως. Μόνον ερευνητές που είχαν ήδη λάβει επιχορήγηση εκκίνησης ή προηγμένης έρευνας ΕΣΕ ήταν επιλέξιμοι να υποβάλουν αίτηση χρηματοδότησης Proof of Concept. Εντός της πρώτης προθεσμίας λήφθηκαν συνολικά 78 προτάσεις, εκ των οποίων 73 κρίθηκαν επιλέξιμες για αξιολόγηση με την ακόλουθη κατανομή ανά πεδίο της αρχικής χορηγηθείσας επιχορήγησης ΕΣΕ του αιτούντος: 58% στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 34% στις βιοεπιστήμες και 8% στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Κατά τη διαδικασία αξιολόγησης επελέγησαν 30 προτάσεις προς χρηματοδότηση. Εντός της δεύτερης προθεσμίας λήφθηκαν συνολικά 73 προτάσεις, εκ των οποίων 67 κρίθηκαν επιλέξιμες προς αξιολόγηση με την ακόλουθη κατανομή ανά πεδίο της αρχικής χορηγηθείσας επιχορήγησης ΕΣΕ του αιτούντος: 61% στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 34% στις βιοεπιστήμες και 5% στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. 3.2. Επιτροπή προγράμματος Πέρα από τα επίσημα καθήκοντά της, η επιτροπή προγράμματος του ειδικού προγράμματος «Ιδέες» λειτουργεί ως σημαντικό δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών στο 7ο ΠΠ, του επιστημονικού συμβουλίου, της γενικής γραμματείας του ΕΣΕ και της Επιτροπής. Το 2011 οι συναντήσεις της εν λόγω επιτροπής έλαβαν χώρα στις 5 Απριλίου και στις 24 Οκτωβρίου. 3.3. Δεοντολογική εξέταση Συνολικά, κατά τη διάρκεια του 2011, στην εξέταση των προτάσεων από δεοντολογικής άποψης συμμετείχαν 55 εξωτερικοί εμπειρογνώμονες και κκαλύφθηκε το 100% των προτάσεων. Επισημάνθηκαν 3 εξ αυτών μόνον επειδή αφορούσαν ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Οι προτάσεις αυτές θα διαβιβαστούν στην Επιτροπή για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. 3.4. Έννομη προστασία Το 2011 υποβλήθηκαν 234 προσφυγές που αντιπροσώπευαν το 3,6% των υποβληθεισών προτάσεων, ήτοι σημαντική μείωση σε σχέση με το 4,6% το 2010. Οι δύο επιτυχείς προσφυγές οφείλονταν σε σφάλματα ατομικής αξιολόγησης κατά το πρώτο στάδιο της διαδικασίας αξιολόγησης. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις έγινε πλήρης επαναξιολόγηση η οποία κατέληξε ότι και οι δύο προτάσεις θα έπρεπε να είχαν προεπιλεγεί για χρηματοδότηση· Το αποτέλεσμα ήταν να επιλγούν οι δύο προτάσεις για χρηματοδότηση. 3.5. Επικοινωνία Κατά τη διάρκεια του 2011 το ΕΣΕ ενέτεινε τις δραστηριότητες ευαισθητοποίησης περί των δυνατοτήτων χρηματοδότησης, τόσο στην Ευρώπη όσο και εκτός αυτής, διασφαλίζοντας την παρουσία του και τη συμμετοχή του σε σημαντικές διεθνείς διασκέψεις και εκθέσεις για την έρευνα, καθώς και σε εκθέσεις και εργαστήρια για τη σταδιοδρομία, ενώ αυξήθηκε η ορατότητα των χρηματοδοτούμενων από το ΕΣΕ προγραμμάτων στο ευρύ κοινό και στα μέσα επικοινωνίας. Στην Ευρώπη, το ΕΣΕ έλαβε μέρος στα ετήσια συνέδρια του European Molecular Biology Organisation στη Βιέννη και της European Sociological Association στη Γενεύη, στο συνέδριο των European Biochemical Societies στο Τορίνο, στο Nature Jobs Career Fair στο Λονδίνο, στη σύνοδο των European Universities Public Relations and Information Officers στην Πράγα, στη Falling Walls Conference στο Βερολίνο, καθώς και στην EU Innovation Convention στις Βρυξέλλες. Ειδική προσπάθεια καταβλήθηκε σε χώρες με χαμηλή συμμετοχή στα καθεστώτα επιχορήγησης του ΕΣΕ. Τον Ιούνιο, με την ευκαιρία της Ουγγρικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ΕΣΕ οργάνωσε στη Βουδαπέστη, από κοινού με την Ουγγρική Ακαδημία Επιστημών, σημαντική διάσκεψη για την «Προώθηση της αριστείας στην έρευνα στην Ευρώπη». Η προβολή δόθηκε σε κορυφαίους ερευνητές οι οποίοι πέτυχαν να λάβουν εξαιρετικά ανταγωνιστικές επιχορηγήσεις του ΕΣΕ. Μια επιλογή υποτρόφων του ΕΣΕ έδωσαν τις μαρτυρίες τους, συμπεριλαμβανομένου του Νομπελίστα του 2010 Konstantin Novoselov. Στη Ρίγα (Λετονία) οργανώθηκε παρουσίαση του ΕΣΕ σε συνεργασία με την εθνική ακαδημία επιστημών. Στην Πολωνία οργανώθηκε σειρά εργαστηρίων ευαισθητοποίησης από τα πολωνικά εθνικά και περιφερειακά σημεία επαφής. Στις 25 Μαΐου 2011, το ΕΣΕ κλήθηκε για ανταλλαγή απόψεων με την επιτροπή βιομηχανίας, έρευνας και ενέργειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ITRE). Ανταλλαγή απόψεων έλαβε επίσης χώρα στο Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας στις 30 Σεπτεμβρίου 2011 με τον αρμόδιο Επίτροπο για την έρευνα, την καινοτομία και την επιστήμη και τον πρόεδρο του ΕΣΕ. Εκτός Ευρώπης, το ΕΣΕ ήταν εκ νέου παρόν σε εκδηλώσεις σε ορισμένες χώρες προτεραιότητας, ιδίως στις ΗΠΑ (MIT-European Career, American Association for the Advancement of Science, Annual meeting of the Society for Neuroscience, American Association for Cancer Research, Bio International Conference, American Geophysical Union Meeting), στην Κίνα (επίσκεψη σε ερευνητικούς οργανισμούς και πανεπιστήμια στο Πεκίνο), στην Ινδία (Indian Science Congress στο Chennai και συμμετοχή σε εκστρατεία της ΕΕ που οργανώθηκε από την Αντιπροσωπεία της ΕΕ σε ολόκληρη τη χώρα) και στη Βραζιλία (Σάο Πάολο και Μπραζίλια), με την ευκαιρία της 60ής επετείου του Research Foundation Agency της Βραζιλίας. Μέλη του επιστημονικού συμβουλίου και προσωπικό του εκτελεστικού οργανισμού συνέβαλαν σε πολλές από τις δραστηριότητες προβολής και παρακολούθησαν άλλα επιστημονικά συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν στην ΕΕ και σε άλλα μέρη του κόσμου (όπως η ετήσια σύνοδος της American Society for Cell Biology στο Ντένβερ των ΗΠΑ, η ετήσια διάσκεψη της American Anthropological Association Annual Conference στο Μόντρεαλ και η φθινοπωρινή σύνοδος της Material Research Society στη Βαρσοβία). Το ΕΣΕ συγκέντρωσε την προσοχή των μέσων ενημέρωσης τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκοσμίως σε όλη τη διάρκεια του έτους, ως οργανισμός αλλά και μέσω των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων του και των υποτρόφων του. Οι δράσεις για τον τύπο κατέληξαν σε μεγάλο αριθμό άρθρων σε εξειδικευμένα αλλά και γενικού ενδιαφέροντος έντυπα (άνω των 1.900 αναφορών) σε πολλές ανακοινώσεις τύπου και επικαιροποιήσεις που δόθηκαν στα μέσα ενημέρωσης. Δημοσιεύθηκαν πολλές συνεντεύξεις με τον πρόεδρο του ΕΣΕ, τον γενικό γραμματέα ή μέλη του επιστημονικού συμβουλίου, επίσης σε μεγάλες ημερήσιες εφημερίδες. Δημοσιεύθηκαν τρία «Special Features» για την παρακολούθηση των νέων με την ευκαιρία της ημέρας για τη νόσο Alzheimer, τον μήνα ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού και τη διάσκεψη των Η.Ε. για την κλιματική αλλαγή στο Ντέρπαν. Τα Εθνικά Σημεία Επαφής (ΕΣΕπ), τα οποία υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη και λειτουργούν ως συντελεστές διάδοσης της πληροφόρησης των πιθανών υποψηφίων, ενημερώνονταν σε συνεχή βάση για τις εξελίξεις του ΕΣΕ και των προσκλήσεών του. Τέλος, τον Σεπτέμβριο τέθηκε σε λειτουργία ένας εντελώς νέος δικτυακός τόπος, με νέα μορφή και περιεχόμενο, νέα εμφάνιση, σαφέστερη και χρηστικότερη πλοήγηση, πρόσθετες λειτουργίες και δυναμικότερη προσέγγιση. Τον Μάρτιο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά ένα τριμηνιαίο ενημερωτικό δελτίο με τον τίτλο «ideas» για να προσφέρει αναλυτικότερες πληροφορίες και παρουσιάσεις των επιτευγμάτων, προγραμμάτων, υποτρόφων και εταίρων του ΕΣΕ. 3.6. Παρακολούθηση, εκτίμηση και αξιολόγηση (ΠΕΑ) του ειδικού προγράμματος «Ιδέες» Εκπονήθηκε αξιολόγηση των κυριότερων αποτελεσμάτων του ΕΣΕ σε συνδυασμό με εκ των προτέρων εκτίμηση των επιπτώσεων της πρότασης της Επιτροπής για τον Ορίζοντα 2020, το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία[6]. Στα πορίσματα της αξιολόγησης αυτής περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: · Έως το τέλος του 2011, περισσότερα από 2.000 προγράμματα έρευνας αιχμής βρίσκονταν στο στάδιο της υλοποίησης σε 470 περίπου διακεκριμένα ερευνητικά ιδρύματα στην Ευρώπη. · Από το 2011, 36 υπότροφοι ΕΣΕ έλαβαν διεθνούς κύρους επιστημονικά βραβεία και διακρίσεις, μεταξύ των οποίων 4 βραβεία Νόμπελ και 3 Fields Medals. · Ο αριθμός των άρθρων στα οποία γίνεται μνεία χρηματοδότησης ΕΣΕ σε διεθνή περιοδικά με αξιολόγηση από ομότιμους αυξήθηκε από άνω των 1.200 το 2010 σε άνων των 1.750 το 2011, ενώ από το 2008 ανέρχονται συνολικά σε άνω των 3.400. Αυτό οφείλεται στον αυξανόμενο αριθμό των προγραμμάτων καθώς, και στο γεγονός ότι τα προγράμματα στο τελικό τους στάδιο παράγουν περισσότερα αποτελέσματα. · Εάν εστιάσει κανείς σε άρθρα των δύο εκ των γνωστότερων επιστημονικών περιοδικών (Nature and Science) διαπιστώνεται η ταχέως αυξανόμενη παρουσία του ΕΣΕ. Το 2011, κάθε βδομάδα ένα τουλάχιστον χρηματοδοτούμενο από το ΕΣΕ πρόγραμμα δημοσίευε τα πορίσματά του είτε στο Nature είτε στο Science. Αυτό αντιστοιχούσε σε συχνότητα ανά δύο εβδομάδες το 2010 και ανά επτά εβδομάδες το 2009. Το 2010 η Επιτροπή, ο ΕΟΕΣΕ και το επιστημονικό συμβούλιο ανέλαβαν δράση σύμφωνα με τις συστάσεις για επανεξέταση των δομών και των μηχανισμών του ΕΣΕ[7]. Στο πλαίσιο απόφασης για την τροποποίηση της απόφασης σχετικά με την ίδρυση του ΕΣΕ[8], η Επιτροπή επιβεβαίωσε τις ρυθμίσεις για την τοπική υποστήριξη του προέδρου και των αντιπροέδρων του επιστημονικού συμβουλίου στη θέση εργασίας τους και καθιέρωσε προαιρετική αμοιβή για τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις ολομέλειας του επιστημονικού συμβουλίου, σε αναγνώριση της προσωπικής δέσμευσης των μελών του επιστημονικού συμβουλίου και του χρόνου που αφιερώνουν στα καθήκοντά τους εντός του ΕΣΕ. Με την ίδια απόφαση καθιερώθηκε η έννοια της μόνιμης επιτροπής επιλογής για τον εντοπισμό μελλοντικών μελών του επιστημονικού συμβουλίου. Τα μέτρα αυτά κατέστησαν λειτουργικά και συνοδεύτηκαν από προϋπολογισμό στην αναθεώρηση του προγράμματος εργασίας «Ιδέες» τον Μάρτιο του 2011[9]. Σε ό,τι αφορά τη διακυβέρνηση του ΕΣΕ, η Επιτροπή συνεργαζόμενη στενά με το επιστημονικό συμβούλιο, ανέλαβε περαιτέρω πρωτοβουλία προβληματισμού σχετικά με μια βιώσιμη και μακρόπνοη λύση ενόψει του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Ο προβληματισμός αυτός έχει ανατεθεί σε ειδική ομάδα του ΕΣΕ, η οποία συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 και στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του επιστημονικού συμβουλίου, η ειδική επιτροπή επανεξέτασης του ΕΣΕ και η Επιτροπή[10]. Η έκθεση της ειδικής ομάδας του ΕΣΕ δημοσιεύθηκε στις 12 Ιουλίου του 2011[11] και διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το κυριότερο συμπέρασμά της ήταν ότι στο χρονοδιάγραμμα του «Ορίζοντας 2020» το μέλλον του ΕΣΕ διασφαλίζεται καλύτερα στο πλαίσιο της δομής ενό εκτελεστικού οργανισμού. Η έκθεση συφωνούσε σε μεγάλο βαθμό με τα συμπεράσματα της επανεξέτασης του ΕΣΕ το 2009. Αναγνωρίζει την αξιοθαύμαστη επιτυχία του ΕΣΕ έως τώρα και προτείνει μέτρα για τη βελτίωση των πράξεών του. Μία από τις συνιστώμενες καινοτομίες είναι η πρόνοια ενός σχεδόν πλήρους απασχόλησης προέδρου του ΕΣΕ, εγκατεστημένου στις Βρυξέλλες, πρόνοια η οποία απαλλάσσει από την ανάγκη ύπαρξης ενός γενικού γραμματέα του ΕΣΕ. Οι συστάσεις της ειδικής ομάδας ενσωματώθηκαν στις προτάσεις της Επιτροπής για το ειδικό πρόγραμμα υλοποίησης του «Ορίζων 2020[12]. 4. Οργάνωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνας 4.1. Το επιστημονικό συμβούλιο Η ανανέωση του ενός τρίτου των μελών του επιστημονικού συμβουλίου πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2011 και παρουσιάστηκε στην περσινή ετήσια έκθεση[13]. Η μόνιμη επιτροπή επιλογής συνεχίζει την αναζήτηση μελλοντικών μελών και τον Δεκέμβριο του 2011 ανήγγειλε τη διαβούλευση με την επιστημονική κοινότητα[14] για την προσεχή περίοδο επιλογής, που πρόκειτα να λήξει τον Οκτώβριο του 2012. Μετά την ανανέωση του επιστημονικού συμβουλίου, οι καθηγητές Pavel Exner και Carl-Henrik Heldin, αμφότεροι ιδρυτικά μέλη του επιστημονικού συμβουλίου, εξελέγησαν αντιπρόεδροι[15]. Το 2011, το επιστημονικό συμβούλιο εξέλεξε τον καθηγητή Donald Bruce Dingwell, καθηγητή πειραματικής ηφαιστειολογίας στο πανεπιστήμιο Ludwig-Maximilian του Μονάχου, τρίτο γενικό γραμματέα του μετά τους Ernst-Ludwig Winnacker και Andreu Mas-Colell. Ο καθηγητής Dingwell ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Σεπτεμβρίου του 2011[16]. Το επιστημονικό συμβούλιο πραγματοποίησε 5 συνεδριάσεις ολομέλειας το 2011, δύο από τις οποίες εκτός Βρυξελλών: στη Βουδαπέστη (Ουγγαρία) τον Ιούνιο και στη Ρίγα (Λετονία) τον Οκτώβριο. Περίληψη των συνεδριάσεων ολομέλειας δημοσιεύεται στον ιστότοπο του ΕΣΕ[17]. Εκτός από τις συνόδους ολομέλειας, μέλη του επιστημονικού συμβουλίου συνεδριάζουν σε ομάδες εργασίας για την εξέταση συγκεκριμένων θεμάτων. Το 2011, ο εκτελεστικός οργανισμός διοργάνωσε διάφορες συνεδριάσεις των ομάδων εργασίας του ΕΣΕ, «Καινοτομία και σχέσεις με τη βιομηχανία», «Ανοιχτή πρόσβαση», «Διεθνοποίηση» και «Ισορροπία μεταξύ των φύλων». Οι ομάδες εργασίας προβαίνουν σε ανάλυση της επιστημονικής στρατηγικής του ΕΣΕ και συμβάλλουν στη χάραξή της μέσω της υποβολής προτάσεων προς έγκριση από την ολομέλεια του επιστημονικού συμβουλίου, στους τομείς της αρμοδιότητάς τους: εξετάζουν τη σχέση του ΕΣΕ με τον βιομηχανικό/επιχειρηματικό κλάδο και τον αντίκτυπο της έρευνας για την καινοτομία την οποία χρηματοδοτεί το ΕΣΕ· διαμορφώνουν τη θέση του ΕΣΕ σε ό,τι αφορά την ανοικτή πρόσβαση· διερευνούν κατάλληλους μηχανισμούς για μεγαλύτερη συμμετοχή μη ευρωπαίων ερευνητών, κυρίως από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα (χώρες BRIC) στα πραγράμματα του ΕΣΕ· μεριμνούν ώστε το ΕΣΕ να πρωτοπορεί σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ γυναικών και ανδρών υποτρόφων. Το επιστημονικό συμβούλιο έχει δύο μόνιμες επιτροπές, μία για την αξιολόγηση από ομοτίμους και μία για τις συγκρούσεις συμφερόντων και τα επιστημονικά παραπτώματα. Σειρά εγγράφων εργασίας που περιλαμβάνουν αναλύσεις και βασικά μηνύματα για συγκεκριμένα θέματα που εξετάστηκαν από τις ομάδες εργασία και από τις μόνιμες επιτροπές εκπονήθηκαν από τον εκτελεστικό οργανισμό, σε συνεργασία με μέλη των ομάδων. Για την καλύτερη διασύνδεση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον εκτελεστικό οργανισμό, ο πρόεδρος και οι αντιπρόεδροι του επιστημονικού συμβουλίου, ο γενικός γραμματέας του ΕΣΕ και ο διευθυντής του οργανισμού συνεδριάζουν τακτικά ως Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΣΕ. Στις συνεδριάσεις αυτές είναι παρόντα και τα διευθυντικά στελέχη του οργανισμού. Το Διοικητικό Συμβούλιο συνεδρίασε στις Βρυξέλλες 10 φορές το 2011, ιδίως για την προετοιμασία ή τη διασφάλιση της συνέχειας των συνεδριάσεων του επιστημονικού συμβουλίου. Η προετοιμασία των συνεδριάσεων της ολομέλειας του επιστημονικού συμβουλίου και των συναντήσεων των μελών της ΕΣΕ με τα ενδιαφερόμενα μέρη γίνεται με την οργανωτική και διοικητική υποστήριξη του εκτελεστικού οργανισμού. Ο οργανισμός παρέχει επίσης συμβουλές και αναλύσεις που διευκολύνουν το επιστημονικό συμβούλιο στην εκτέλεση των καθηκόντων του, όπως περιγράφεται στο παράρτημα 1 του ειδικού προγράμματος Ιδέες, καθώς και υποστήριξη στις επιχειρησιακές δραστηριότητες των ομάδων εργασίας και των μόνιμων επιτροπών του. 4.2. Ο εκτελεστικός οργανισμός του ΕΣΕ Από τον Ιούλιο του 2009, ο ΕΟΕΣΕ είναι υπεύθυνος για όλα τα θέματα διοικητικής διεκπεραίωσης και για την εκτέλεση του προγράμματος, όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας. Οι δραστηριότητες του οργανισμού τελούν υπό την επίβλεψη διευθύνουσας επιτροπής, η οποία διορίζεται από την Επιτροπή. Σε συμφωνία με τα συμπεράσματα της ειδικής ομάδας ΕΣΕ, η συμμετοχή της διευθύνουσας επιτροπής τροποποιήθηκε ώστε να συμπεριλάβει ως εξωτερικά μέλη δύο μέλη του επιστημονικού συμβουλίου, τους καθηγητές Sierd Cloetingh και Tomasz Dietl. Της επιτροπής προεδρεύει ο Γενικός Διευθυντής της ΓΔ Έρευνα και Τεχνολογία και ο γενικός γραμματέας του ΕΣΕ έχει ρόλο παρατηρητή. Το 2011, η διευθύνουσα επιτροπή συνεδρίασε τέσσερεις φορές και εξέδωσε αποφάσεις που αφορούν το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας, τον προϋπολογισμό και τους λογαριασμούς του οργανισμού. Ο διευθυντής του ΕΟΕΣΕ διαβίβασε στη διευθύνουσα επιτροπή αναλυτική έκθεση προόδου, σε κάθε μία από τις συνεδριάσεις της. 4.2.1. Προσωπικό του οργανισμού Ο προϋπολογισμός λειτουργίας του 2011 προβλέπει οργανόγραμμα που περιλαμβάνει 100 έκτακτους υπαλλήλους, και προϋπολογισμό για 253 συμβασιούχους υπαλλήλους και για 7 αποσπασμένους εθνικούς εμπειρογνώμονες, ήτοι συνολικά 360 υπαλλήλους. Στο τέλος Δεκεμβρίου 2011 ο οργανισμός απασχολούσε συνολικά 350 υπαλλήλους: 97 έκτακτους υπαλλήλους, 245 συμβασιούχους υπαλλήλους και 8 αποσπασμένους εθνικούς εμπειρογνώμονες. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Δεκεμβρίου του 2011, το προσωπικό του οργανισμού περιλαμβάνει περίπου 36% άνδρες και 64% γυναίκες. Όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ των φύλων σε επίπεδο προσωπικού υψηλής εξειδίκευσης (έκτακτοι και συμβασιούχοι υπάλληλοι στην ομάδα καθηκόντων IV), το 54% των θέσεων καλύπτονται από γυναίκες. Στο τέλος του 2011 το προσωπικό του Εκτελεστικού Οργανισμού του ΕΣΕ προήρχετο από 24 κράτη μέλη. Ο Pablo Amor διαδέχθηκε τον Jack Metthey στη θέση του προσωρινού διευθυντή του εκτελεστικού οργανισμού του ΕΣΕ την 1η Ιανουαρίου 2011. 5. Συμπερασματα και πρόοπτικεσ για το 2012 Οι επιχορηγήσεις/υποτροφίες του ΕΣΕ έχουν τύχει θετικής υποδοχής από την ερευνητική κοινότητα. Από την έναρξή του το 2007, το ΕΣΕ ολοκλήρωσε 8 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για καθεστώτα επιχορηγήσεων εκκίνησης και προηγμένης έρευνας. Στη διαγωνιστική διαδικασία συμμετείχαν συνολικά άνω των 26.000 προτάσεων εκ των οποίων 2.500 επελέγησαν για χρηματοδότηση μετά από αυστηρή εξέταση από ομοτίμους. Το 2012, το επιστημονικό συμβούλιο θα εισαγάγει τις Επιχορηγήσεις Συνέργειας για να δώσει τη δυνατότητα σε μικρές ομάδες ερευνητών να αξιοποιήσουν συμπληρωματικές δεξιότητες, γνώσεις και πόρους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν από κοινού προβλήματα έρευνας αιχμής, υπερβαίνοντας τα ατομικά επιτεύγματα ενός εκάστου των ερευνητών. Οι επιχορηγήσεις συνέργειας εισάγονται σε πιλοτική βάση με προϋπολογισμό 150 εκατ. ευρώ[18]. Το 2012 θα πραγματοποιηθούν επίσης οι συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για τον Ορίζοντα 2020. Μια από τις κύριες φιλοδοξίες του Ορίζοντα 2020 είναι να στηριχθεί η θέση της ΕΕ ως παγκόσμιας πρωτοπόρου στην έρευνα με ειδικό προϋπολογισμό 24,6 δισεκ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένης αύξησης στην χρηματοδότηση κατά 77% για το ΕΣΕ. Η τόνωση του προϋπολογισμού του ΕΣΕ θα επιτρέψει τη στήριξη περισσότερων κορυφαίων ερευνητών και των πρωτοπόρων ιδεών τους, και ιδίως την παροχή προοπτικών σε νέους ερευνητές. Τέλος, το 2012 ο εκτελεστικός οργανισμός του ΕΣΕ θα έχει συμπληρώσει 3 χρόνια αυτόνομης ύπαρξης και θα υποβληθεί σε εξωτερική αξιολόγηση, η οποία θα περιλαμβάνει ανάλυση κόστους-οφέλους. Η έκθεση αξιολόγησης θα διαβιβαστεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στο Ελεγκτικό Συνέδριο. [1] ΕΕ L 57 της 24.2.2007, σ. 14 [2] 2008/37/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με την ίδρυση του Εκτελεστικού Οργανισμού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας για τη διαχείριση του ειδικού κοινοτικού προγράμματος «Ιδέες» στον τομέα της έρευνας αιχμής κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού (EΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου (ΕΕ L 9 της 12/1/2008, σ. 15). [3] http://erc.europa.eu/sites/default/files/document/file/erc_annual_report_2011.pdf [4] Ε(2010)4898 της 19.7.10, δεν έχει δημοσιευθεί [5] Ε(2011)1848 της 24.3.2011, δεν έχει δημοσιευθεί [6] COM(2011) 809 τελικό της 30.11 2011 [7] Έκθεση της ειδικής ομάδας επανεξέτασης: Η πορεία προς έναν παγκόσμιας κλάσης οργανισμό έρευνας αιχμής: Εξέταση των δομών και μηχανισμών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (23 Ιουλίου 2009). http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=158 Απάντηση της Επιτροπής: Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο C(2009) 552 τελικό της 22/10/2009 http://ec.europa.eu/research/evaluations/pdf/archive/other_reports_studies_and_documents/commission_communication_on_the_erc_review_-_22_october_2009.pdf [8] Απόφαση αριθ. 2011/12/EΕ της 12/01/2011, ΕΕ L 9 της 13/1/2011, σ. 5 [9] Ε(2011)1848 της 24.3.2011, δεν έχει δημοσιευθεί [10] Δελτίο Τύπου IP/10/1759 http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/10/1759&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=fr [11] http://erc.europa.eu/about-erc/reviews-and-development-erc [12] COM(2011) 811 τελικό της 30.11 2011 [13] COM(2011) 497 της 17.8.2011. [14] http://ec.europa.eu/research/index.cfm?pg=newsalert&lg=en&year=2011&na=na-121211 [15] http://erc.europa.eu/pdf/ERC_Press_release_Vice-Presidents.pdf [16] http://erc.europa.eu/pdf/ERC_Press_release_New_Secretary_General.pdf [17] http://erc.europa.eu/about-erc/organisation [18] http://ec.europa.eu/research/fp7/pdf/wp2012/wp2012_ideas_en.pdf