ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ — ΓΑΛΛΙΑ

Κρατική ενίσχυση SA.49414 (2019/NN) — Μεταρρύθμιση του νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου που εφαρμόζεται στην αποθήκευση φυσικού αερίου στη Γαλλία

Πρόσκληση υποβολής παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2020/C 112/03)

Με επιστολή της 28ης Φεβρουαρίου 2020 που αναδημοσιεύεται στην αυθεντική γλώσσα του κειμένου της επιστολής στις σελίδες που ακολουθούν την παρούσα περίληψη, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γαλλία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το ανωτέρω μέτρο.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί του μέτρου για το οποίο η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία εντός προθεσμίας ενός μήνα από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας περίληψης και της επιστολής που ακολουθεί, στην ακόλουθη διεύθυνση:

European Commission Directorate-General for Competition State Aid Registry 1049 Bruxelles/Brussel BELGIQUE/BELGIË Φαξ + 32 22961242 Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Οι παρατηρήσεις αυτές θα κοινοποιηθούν στη Γαλλία. Το απόρρητο της ταυτότητας του ενδιαφερόμενου μέρους που υποβάλλει τις παρατηρήσεις μπορεί να ζητηθεί γραπτώς, με μνεία των σχετικών λόγων.

Στις 23 Νοεμβρίου 2017 η Γαλλία κοινοποίησε εκ των προτέρων στην Επιτροπή σχέδιο μηχανισμού ρύθμισης της αποθήκευσης φυσικού αερίου.

Το μέτρο αυτό βασίζεται στον νόμο περί υδρογονανθράκων της 30ής Δεκεμβρίου 2017, ο οποίος θέτει τέλος στην έρευνα και την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων και περιλαμβάνει διάφορες διατάξεις σχετικά με την ενέργεια και το περιβάλλον, με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2018. Οι γαλλικές αρχές δεν έχουν ορίσει την ημερομηνία λήξης του μηχανισμού, αλλά το πεδίο εφαρμογής του επανεξετάζεται τουλάχιστον ανά πενταετία.

Ο ρυθμιστικός μηχανισμός εφαρμόστηκε χωρίς να κοινοποιηθεί επισήμως στην Επιτροπή και χωρίς την έγκρισή της.

Σκοπός του ρυθμιστικού μηχανισμού είναι να εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού της γαλλικής επικράτειας με φυσικό αέριο. Εφαρμόζεται σε έναν περιορισμένο κατάλογο εγκαταστάσεων υπόγειας αποθήκευσης φυσικού αερίου που θεωρούνται απαραίτητες για την εγγύηση της ασφάλειας του εφοδιασμού της Γαλλίας με φυσικό αέριο· ο κατάλογος αυτός ορίζεται με διάταγμα. Οι εγκαταστάσεις αυτές πρέπει να διατηρούνται σε λειτουργία και η ικανότητά τους εκπλειστηριάζεται σύμφωνα με τις διαδικασίες που καθορίζει η CRE (Επιτροπή ρύθμισης της ηλεκτρικής ενέργειας). Στο πλαίσιο του ρυθμιστικού μηχανισμού, τα έξοδα των επιχειρήσεων αποθήκευσης καλύπτονται, στο μέτρο που αντιστοιχούν στα έξοδα μιας αποδοτικής επιχείρησης. Το επιτρεπόμενο εισόδημά τους καθορίζεται με απόφαση της CRE. Εάν τα έσοδα που εισπράττουν απευθείας από τους πελάτες τους είναι χαμηλότερα από το επιτρεπόμενο εισόδημά τους, οι επιχειρήσεις αποθήκευσης λαμβάνουν αποζημίωση ίση με τη διαφορά μεταξύ των δύο αυτών ποσών. Η αποζημίωση αυτή χρηματοδοτείται μέσω ειδικής χρέωσης που περιλαμβάνεται στα τέλη χρήσης του δικτύου μεταφοράς τα οποία εισπράττουν οι διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς από τους προμηθευτές φυσικού αερίου. Στη συνέχεια, η αποζημίωση καταβάλλεται στις επιχειρήσεις αποθήκευσης. Μέρος των εξόδων που σχετίζονται με τη χρέωση αποθήκευσης μετακυλίεται στους τελικούς καταναλωτές μέσω των προκαθορισμένων τιμολογίων πώλησης φυσικού αερίου.

Το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων που καταβλήθηκαν στις τρεις ρυθμιζόμενες επιχειρήσεις αποθήκευσης (Storengy, Géométhane και Teréga) ανήλθε σε 529 εκατ. EUR το 2018 και σε 540 εκατ. EUR το 2019.

Η Επιτροπή διατυπώνει την προκαταρκτική εκτίμηση ότι ο ρυθμιστικός μηχανισμός συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Όσον αφορά τη νομική βάση αξιολόγησης του συμβιβάσιμου του εν λόγω μέτρου, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές για ρυθμιστικό μηχανισμό της αποθήκευσης φυσικού αερίου με στόχο την εγγύηση της ασφάλειας του εφοδιασμού. Η Επιτροπή μπορεί να κηρύξει ένα μέτρο ενίσχυσης συμβιβάσιμο απευθείας δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ. Εντούτοις, στην παρούσα περίπτωση, η Επιτροπή διατηρεί σε αυτό το στάδιο αμφιβολίες κατά πόσον ο ρυθμιστικός μηχανισμός είναι αναλογικός για τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού και κατά πόσον εξασφαλίζει την αποφυγή αρνητικών επιπτώσεων στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

Ειδικότερα, αφενός, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για τους σκοπούς του καθορισμού του επιτρεπόμενου εισοδήματος των επιχειρήσεων αποθήκευσης, η CRE επιτρέπει στις επιχειρήσεις αποθήκευσης να λαμβάνουν απόδοση του παγίου κεφαλαίου. Για τον υπολογισμό της εν λόγω απόδοσης πραγματοποιείται αποτίμηση της αξίας των υπό ρύθμιση στοιχείων ενεργητικού. Για τον σκοπό αυτό, η CRE χρησιμοποιεί τη μέθοδο του «τρέχοντος οικονομικού κόστους» με βάση την ακαθάριστη λογιστική αξία των στοιχείων ενεργητικού που αναφέρεται στα λογιστικά στοιχεία των επιχειρήσεων αποθήκευσης. Επομένως, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η CRE δεν προέβη σε ανεξάρτητη οικονομική αποτίμηση της αγοραίας αξίας των στοιχείων ενεργητικού κατά τον χρόνο εφαρμογής του ρυθμιστικού μηχανισμού, γεγονός που θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την αναλογικότητα του μέτρου.

Αφετέρου, με βάση τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο ο μηχανισμός να προκαλεί αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού i) μεταξύ των προμηθευτών φυσικού αερίου της Γαλλίας και άλλων κρατών μελών, ii) μεταξύ των επιχειρήσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου, αφενός, και των φορέων εκμετάλλευσης ΥΦΑ και των διαχειριστών των γραμμών διασύνδεσης, αφετέρου, και iii) μεταξύ των γαλλικών επιχειρήσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου και των αντίστοιχων επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καλεί τη Γαλλία και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να της κοινοποιήσουν πρόσθετα αποδεικτικά στοιχεία χρήσιμα για την αξιολόγηση της αναλογικότητας του μέτρου και των επιπτώσεών του στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

(1) Projet de loi mettant fin à la recherche ainsi qu’à l’exploitation des hydrocarbures et portant diverses dispositions relatives à l’énergie et à l’environnement.

(2) Rapport de l’Inspection générale des finances, du Conseil général de l’économie et du CGEDD d’avril 2017 «Stockage souterrain de gaz», p. 8.

(3) Rapport de l’Inspection générale des finances, du Conseil général de l’économie et du CGEDD d’avril 2017 «Stockage souterrain de gaz», p. 9.

(4) Réponse des autorités françaises du 16 février 2018.

(5) À l’exception du point de sortie Alveringem, qui peut être alimenté depuis le terminal méthanier de Dunkerque ou depuis le PIR Dunkerque en gaz non-odorisé, via des canalisations raccordées en amont de la station d’odorisation.

(6) Décret no 2014-328 du 12 mars 2014 modifiant le décret no 2006-1034 du 21 août 2006 relatif à l'accès aux stockages souterrains de gaz naturel.

(7) Ce recours a été rejeté définitivement par la juridiction française compétente le 18 juillet 2018.

(8) Directive 2009/73/CE du Parlement Européen et du Conseil du 13 juillet 2009 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel et abrogeant la directive 2003/55/CE (OJ L 211, 14.8.2009, p. 94–136).

(9) Règlement (UE) 2017/1938 du Parlement européen et du Conseil du 25 octobre 2017 concernant des mesures visant à garantir la sécurité de l'approvisionnement en gaz naturel et abrogeant le règlement (UE) no 994/2010 (JO L 280 du 28.10.2017, p. 1–56).

(10) Loi no 2017-1839 du 30 décembre 2017 mettant fin à la recherche ainsi qu'à l'exploitation des hydrocarbures et portant diverses dispositions relatives à l'énergie et à l'environnement.

(11) Article L.141-4 du code de l’énergie.

(12) Article L.421-3-1 du code de l’énergie.

(13) Article L.421-3-1 du code de l’énergie.

(14) Article L.421-5-1 du code de l’énergie.

(15) Prénotification du 22 janvier 2018.

(16) Article L.452-1 du code de l’énergie.

(17) Note des autorités françaises du 31 juillet 2018.

(18) Deux de ces scénarios sont issus de la PPE. Ceux-ci envisagent des baisses de consommation respectives, hors production d’électricité, de - 17 % et - 13 % en 2028 par rapport à l’année de référence 2012. Les trois autres scénarios ont été élaborés par les gestionnaires des réseaux gaziers dans le cadre du bilan prévisionnel pluriannuel prévu à l’article L. 141-10 du code de l’énergie. Ils envisageant des baisses de consommation respectives, hors production d’électricité, de - 11 %, - 2 % et - 18 % en 2028 par rapport à l’année de référence 2012.

(19) Par exemple, la France a estimé le coût de construction des gazoducs Arc Lyonnais, Eridan et Perche visant à faciliter le transport de gaz du Nord vers le Sud de la France à 1,6 milliards d’euros.

(20) Autorités françaises sur la base de la consultation publique du 27 juillet 2017 no 2017-012 relative à la création d’une zone de marché unique du gaz en France au 1er novembre 2018 — Commission de régulation de l’énergie — 2017.

(21) Autorités françaises sur la base de la consultation publique du 27 juillet 2017 no 2017-012 relative à la création d’une zone de marché unique du gaz en France au 1er novembre 2018 — Commission de régulation de l’énergie — 2017.

(22) Notes des autorités françaises du 9 mai 2018.

(23) https://www.ecologique-solidaire.gouv.fr/sites/default/files/2019.02.22%20Projet%20de%20décret%20PPE.pdf.

(24) Délibération no 2018-039 du 22 février 2018 portant décision relative aux modalités de commercialisation des capacités de stockage dans le cadre de mise en œuvre de l’accès régulé des tiers aux stockages souterrains de gaz naturel en France.

(25) Atelier de travail avec les acteurs du marché en octobre 2017; consultation publique en décembre 2017; table ronde avec des expéditeurs et des consommateurs; plusieurs auditions des opérateurs de stockage.

(26) Délibération de la CRE no 2018-068 du 22 mars 2018 portant décision sur le tarif d’utilisation des infrastructures de stockage souterrain de gaz naturel de Storengy, TIGF et Géométhane à compter de 2018.

(27) Réponse de la CRE du 9 avril 2018.

(28) Etude de Frontier Economics de 2018 transmise par la CRE le 19 novembre 2018.

(29) Comme indiqué dans la note de la CRE du 1er février 2019, cette méthode découle de la loi de finances rectificative du 28 décembre 2001 qui a institué une commission spéciale (la Commission Houri) en charge de déterminer le prix de cession, par l’État, des réseaux de transport de gaz naturel. Une méthode comparable fut également utilisée pour la valorisation des actifs des terminaux méthaniers et des opérateurs de distribution de gaz naturel.

(30) Source: Délibération de la CRE no 2018-068 précitée.

(31) Le «gaz coussin» désigne le gaz injecté de façon pérenne dans les réservoirs souterrains et indispensable au fonctionnement des stockages car nécessaire au maintien d’une pression minimale de stockage permettant la fourniture du volume utile avec le profil de soutirage requis (délibération de la CRE no 2018-068 précitée).

(32) En particulier, le rapport du cabinet Compass Lexecon du 20 mars 2017 recommandait de fixer le CMPC entre 4,2 et 5,8 %.

(33) Délibération de la CRE du 26 janvier 2012 portant décision de certification de la société GRTgaz; délibération no 2019-135 de la CRE du 25 juin 2019 portant décision sur le maintien de la certification de la société Teréga à la suite de trois prises de participation du groupe Crédit Agricole dans des entreprises de production d’énergie.

(34) Délibération de la CRE du 26 janvier 2012 portant décision de certification de la société TIGF; délibération de la CRE du 4 février 2016 portant décision sur le maintien de la certification de la société TIGF à la suite de l’entrée de la société Predica dans le capital de TIGF Holding.

(35) Délibération de la CRE no 2018-69 du 22 mars 2018 portant décision d’introduction d’un terme tarifaire stockage dans le tarif d’utilisation des réseaux de transport de GRTgaz et TIGF.

(36) La «modulation hivernale» est définie par la CRE comme la différence, lorsqu’elle est positive, entre (i) la capacité souscrite ferme par chacun de ses clients sur chaque PITD et (ii) la somme de la consommation moyenne journalière de chaque client et de la part de sa capacité déclarée interruptible. Les clients s’étant déclarés délestables sans risque et les clients «contre-modulés», i.e. dont la part hiver (rapport entre la consommation du client des mois de novembre à mars inclus et sa consommation sur l’ensemble de l’année civile) est inférieure à 50 %, sont exclus de ce calcul.

(37) Dans l’ancien système institué par un décret no 2006-1034, qui s’appliquait jusqu’en 2018, les obligations de stockage étaient imposées aux fournisseurs de clients ne s’étant pas déclarés délestables sans risque raccordés aux réseaux de distribution.

(38) Article L.445-3 du code de l’énergie: «Les tarifs réglementés de vente du gaz naturel sont définis en fonction des caractéristiques intrinsèques des fournitures et des coûts liés à ces fournitures. Ils couvrent l'ensemble de ces coûts […].»

Article R.445-3 du code de l’énergie: «Pour chaque fournisseur est définie une formule tarifaire qui traduit la totalité des coûts d'approvisionnement en gaz naturel. La formule tarifaire et les coûts hors approvisionnement permettent de déterminer le coût moyen de fourniture du gaz naturel, à partir duquel sont fixés les tarifs réglementés de vente de celui-ci, en fonction des modalités de desserte des clients concernés.

Les coûts hors approvisionnement comprennent notamment: […] 2o Les coûts d'utilisation des stockages de gaz naturel, le cas échéant».

(39) Délibération no 2018-069 précitée (p. 7-8).

(40) Délibération no 2018-069 précitée.

(41) Courriel de la CRE du 16 novembre 2018.

(42) Délibération no 2018-069 de la CRE du 22 mars 2018 précitée.

(43) Prénotification du 22 janvier 2018.

(44) Arrêts du 16 mai 2002, France/Commission, C 482/99, EU:C:2002:294, point 24; du 30 mai 2013, Doux Élevage et Coopérative agricole UKL-ARREE, C 677/11, EU:C:2013:348, point 27, et du 19 décembre 2013, Association Vent De Colère! e.a., C 262/12, EU:C:2013:851, point 16.

(45) Arrêt du 19 décembre 2013, Association Vent De Colère! e.a., C 262/12, EU:C:2013:851, point 17 et jurisprudence citée.

(46) Arrêts du 16 mai 2002, France/Commission, C-482/99, EU:C:2002:294, point 36, du 30 mai 2013, Doux Élevage et Coopérative agricole UKL-ARREE, C-677/11, EU:C:2013:348, point 34, du 28 mars 2019, Allemagne/Commission, C 405/16 P, EU:C:2019:268, point 55, et du 20 septembre 2019, FVE Holýšov I e.a. / Commission, T-217/17, EU:T:2019:633, point 105.

(47) Arrêts du 2 juillet 1974, Italie/Commission, 173/73, EU:C:1974:71, point 35; du 19 décembre 2013, Association Vent De Colère! e.a., C-262/12, EU:C:2013:851, point 25, du 28 mars 2019, Allemagne/Commission, C-405/16 P, EU:C:2019:268, point 58, et du 20 septembre 2019, FVE Holýšov I e.a. / Commission, T-217/17, EU:T:2019:633, point 107.

(48) Arrêt du 20 septembre 2019, FVE Holýšov I e.a. / Commission, T-217/17, EU:T:2019:633, point 126.

(49) Arrêt du 28 mars 2019, Allemagne/Commission, C-405/16 P, EU:C:2019:268, point 59 et jurisprudence citée, et du 20 septembre 2019, FVE Holýšov I e.a. / Commission, T-217/17, EU:T:2019:633, point 108.

(50) Arrêt du 15 mai 2019, Achema e.a, C 706/17, EU:C:2019:407, point 66.

(51) Arrêt du 17 juillet 2008, Essent NEtwerk Noord BV, C 206/06, EU:C:2008:413.

(52) Arrêt du 17 juillet 2008, Essent NEtwerk Noord BV, C 206/06, EU:C:2008:413, points 47 et 66.

(53) Arrêt du 17 juillet 2008, Essent NEtwerk Noord BV, C 206/06, EU:C:2008:413, point 49.

(54) Arrêts du 17 juillet 2008, Essent Netwerk Noord e.a., C-206/06, EU:C:2008:413, point 79, du 27 juin 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania, C-74/16, EU:C:2017:496, point 65 et, du 15 mai 2019, Achema e.a, C 706/17, EU:C:2019:407, point 74.

(55) Arrêts du 14 janvier 2015, Eventech, C-518/13, EU:C:2015:9, points 53 à 55, ainsi que du 21 décembre 2016, Commission/World Duty Free Group e.a., C-20/15 P et C-21/15 P, EU:C:2016:981, point 54

(56) Arrêts du 5 mars 2015, Banco Privado Português et Massa Insolvente do Banco Privado Português, C-667/13, EU:C:2015:151, point 51, du 18 mai 2017, Fondul Proprietatea, C-150/16, EU:C:2017:388, point 34, et du 15 mai 2019, Achema e.a, C 706/17, EU:C:2019:407, point 94.

(57) Directive 98/30/CE du Parlement européen et du Conseil du 22 juin 1998 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel, puis directive 2003/55/CE du Parlement européen et du Conseil du 26 juin 2003 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel et abrogeant la directive 98/30/CE, et directive 2009/73/CE du Parlement Européen et du Conseil du 13 juillet 2009 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel et abrogeant la directive 2003/55/CE.

(58) Arrêts du 18 mai 2017, Fondul Proprietatea, C-150/16, EU:C:2017:388, point 33 et jurisprudence citée, et arrêt du 15 mai 2019, Achema e.a, C 706/17, EU:C:2019:407, point 126.

(59) Communication de la Commission — Lignes directrices concernant les aides d’État à la protection de l’environnement et à l’énergie pour la période 2014-2020, OJ C 200, 28.6.2014, p. 1–55.

(60) Décision du 11 avril 2018, Total/ENGIE, M.8771, pt. 23; décision du 21 octobre 2009, RREEF FUND/ENDESA/UFG/SAGGAS, M.5649, pt. 14; décision du 14 novembre 2006, GDF/Suez, M.4180, pt. 342.