Τροποποιημένη πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (υποβληθείσα από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 250, παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ)

1. Ιστορικο

Το άρθρο 255 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε από τη συνθήκη του Άμστερνταμ, θεσπίζει δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για κάθε Ευρωπαίο πολίτη καθώς και για κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο εγκατεστημένο στην επικράτεια κράτους μέλους. Το Συμβούλιο είναι επιφορτισμένο με τον καθορισμό, σύμφωνα με τη διαδικασία συναπόφασης και εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, των γενικών αρχών και των ορίων που διέπουν το εν λόγω δικαίωμα πρόσβασης.

Για τους σκοπούς της εφαρμογής του προβλεπόμενου από τη συνθήκη δικαιώματος πρόσβασης, η Επιτροπή υπέβαλε, στις 28 Ιανουαρίου 2000, πρόταση κανονισμού στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. Στις 16 Νοεμβρίου 2000, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε τροπολογίες στην πρόταση αυτή, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων δεν ήταν δυνατόν να γίνει αποδεκτό από την Επιτροπή. Αναβάλλοντας την ψηφοφορία επί του νομοθετικού ψηφίσματός του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε τη δυνατότητα διεξαγωγής διαπραγματεύσεων μεταξύ των οργάνων πριν από την τυπική λήξη της πρώτης ανάγνωσης. Διεξήχθησαν «άτυπες τριμερείς διαπραγματεύσεις», από τις 24 Ιανουαρίου 2001, που κατέληξαν σε έγγραφο συμβιβασμού, το οποίο εγκρίθηκε στις 25 Απριλίου 2001 από την Επιτροπή ελευθεριών και δικαιωμάτων των πολιτών, δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από την Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων των κρατών μελών (δεύτερο μέρος) καθώς και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στη σύνοδο ολομελείας της 2ας και 3ης Μαΐου 2001, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τροπολογίες που τροποποιούν την πρόταση της Επιτροπής σύμφωνα με το συμβιβασμό στον οποίο είχαν καταλήξει οι μεταξύ των τριών οργάνων διαπραγματεύσεις. Σε συνεδρίασή της, η Επιτροπή δήλωσε ότι αποδέχεται όλες τις προαναφερόμενες τροπολογίες.

2. Εξεταση των τροπολογιων

Η Επιτροπή δέχεται να συμπεριλάβει στην τροποποιημένη πρότασή της, ως έχουν, τις τροπολογίες συμβιβασμού αριθ. 81έως 119, οι οποίες εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τη συνεδρίασή του της 3ης Μαΐου 2001. Το αντικείμενο των τροπολογιών 81 έως 118 αναφέρεται παρακάτω. η τροπολογία 119 είναι τεχνικής φύσεως και επιβεβαιώνει την απόσυρση ορισμένων τροπολογιών που είχαν ψηφιστεί στις 16 Νοεμβρίου 2000.

2.1. Αιτιολογικές σκέψεις (τροπολογίες 81 έως 97)

Σε γενικές γραμμές, το κείμενο των αιτιολογικών σκέψεων, όπως τροποποιήθηκε κατόπιν των τροπολογιών, αποσαφηνίζει περισσότερο τους στόχους του κανονισμού. Ορισμένες αιτιολογικές σκέψεις τροποποιήθηκαν προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι τροποποιήσεις που έγιναν στα αντίστοιχα άρθρα.

2.2. Αντικείμενο, δικαιούχοι και πεδίο εφαρμογής (άρθρα 1 και 2 - τροπολογίες 98 και 99)

Το νέο άρθρο 1 υπενθυμίζει τους στόχους του κανονισμού. Η ευχέρεια που παρέχεται στα όργανα να χορηγούν πρόσβαση στα έγγραφά τους σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα που δεν κατοικούν ή δεν έχουν την έδρα τους σε κράτος μέλος, καθιστά σαφέστερη την ισχύουσα πρακτική.

2.3. Ορισμοί (άρθρο 3 - τροπολογία 100)

Προκειμένου να προστατευθεί ο χώρος προβληματισμού των οργάνων, η Επιτροπή είχε προτείνει να αποκλεισθούν από το πεδίο εφαρμογής τα κείμενα για εσωτερική χρήση όπως τα έγγραφα προβληματισμού ή συζήτησης, οι γνωμοδοτήσεις υπηρεσιών και τα ανεπίσημα μηνύματα. Ο περιορισμός αυτός δεν έγινε δεκτός και, κατά συνέπεια, διατηρείται ο ισχύων ορισμός των εγγράφων. Πάντως, τα έγγραφα για εσωτερική χρήση προστατεύονται μέσω ειδικών εξαιρέσεων, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 (βλέπε παρακάτω).

2.4. Περιορισμοί του δικαιώματος πρόσβασης (άρθρο 4 - τροπολογία 101)

Καθεστώς εξαιρέσεων

Με στόχο την αύξηση της διαφάνειας, σχετικά με τις εξαιρέσεις που δεν αναφέρονται στην προστασία του δημόσιου συμφέροντος ή την προστασία της ιδιωτικής ζωής, το έγγραφο διαδίδεται εφόσον το συμφέρον του κοινού να γνωρίσει το περιεχόμενό του υπερισχύει του συμφέροντος προς προστασία. Ωστόσο, όταν η ζημία που μπορεί να προκαλέσει η διάδοση είναι μεγαλύτερου μεγέθους από το συμφέρον που παρουσιάζει η δημοσιότητα, το όργανο οφείλει να αρνηθεί την πρόσβαση στο έγγραφο.

Κατάλογος εξαιρέσεων

Στην πρόταση κανονισμού, η Επιτροπή είχε αναφέρει ρητώς, μεταξύ των υποχρεωτικών εξαιρέσεων, την διεξαγωγή των διαδικασιών παράβασης, συμπεριλαμβανομένων των προπαρασκευαστικών σταδίων.

Επιδεικνύοντας πνεύμα συμβιβασμού, η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να δεχθεί τη μη ρητή αναφορά των διαδικασιών παράβασης μεταξύ των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού, δεδομένου ότι θεωρεί ότι το εγκριθέν κείμενο συνεπάγεται τη διατήρηση της ισχύουσας πρακτικής σε ό,τι αφορά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της στον τομέα του ελέγχου της τήρησης του κοινοτικού δικαίου. Η πρακτική αυτή προκύπτει από την ερμηνεία των εν λόγω διατάξεων από μέρους του Δικαστηρίου. Αποφάσισε να υπενθυμίσει την πρακτική αυτή σε δήλωση στα πρακτικά του Συμβουλίου.

Προστασία του χώρου προβληματισμού

Η νέα παράγραφος 3 του άρθρου 4 επιτρέπει την προστασία των εγγράφων για εσωτερική χρήση πριν από τη λήψη απόφασης καθώς και, σε ορισμένες περιστάσεις ακόμη και μετά τη λήψη απόφασης, των εγγράφων που περιέχουν γνώμες οι οποίες διατυπώνονται στο πλαίσιο προκαταρκτικών συζητήσεων και διαβουλεύσεων εντός του οργάνου.

Έγγραφα τρίτων

Προβλέπεται ότι το όργανο συμβουλεύεται τους τρίτους προκειμένου να προσδιορίσει αν η διάδοση πρέπει να απορριφθεί δυνάμει μιας από τις εξαιρέσεις (παράγραφος 4). Στην παράγραφο 5 περιλαμβάνεται το κείμενο της δήλωσης αριθ. 35 που είναι προσαρτημένη στη συνθήκη του Άμστερνταμ.

Λήξη της δυνατότητας εφαρμογής των εξαιρέσεων

Οι εξαιρέσεις εφαρμόζονται μόνο καθόσον διάστημα η προστασία είναι δικαιολογημένη. Σε συνάρτηση με τα κείμενα για το άνοιγμα στο κοινό των ιστορικών αρχείων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων [1], προβλέπεται ότι οι περισσότερες εξαιρέσεις παύουν να εφαρμόζονται μετά την παρέλευση περιόδου τριάντα ετών από την ημερομηνία παραγωγής του εγγράφου.

[1] Απόφαση αριθ. 359/83 ΕΚΑΧ της Επιτροπής της 8ης Φεβρουαρίου 1983 Κανονισμός (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 354/83 του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1983

2.5. Εφαρμογή από τα κράτη μέλη (άρθρο 5 - τροπολογία 102)

Το νέο άρθρο 5 καθιστά σαφέστερη την αρχή της εντιμότητας που αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις (πρώην αιτιολογική σκέψη αριθ. 12, η οποία έγινε αριθ. 15). Προβλέπει ότι τα κράτη μέλη, όταν λαμβάνουν αίτηση πρόσβασης σε έγγραφο προερχόμενο από κάποιο όργανο, ζητούν τη γνώμη του εν λόγω οργάνου προκειμένου να μην παρεμποδίσουν την επίτευξη των στόχων του κανονισμού.

2.6. Επεξεργασία των αιτήσεων (άρθρα 6 έως 8 και 10 - τροπολογίες 103 έως 105 και 107)

Η μείωση της προθεσμίας απάντησης σε 15 εργάσιμες ημέρες ανταποκρίνεται στην προθεσμία που προβλέπεται στον κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφορά των υπαλλήλων της Επιτροπής.

2.7. Καθεστώς εφαρμοστέο στα ευαίσθητα έγγραφα (άρθρο 9 - τροπολογία 106)

Όλα τα συγκεκριμένα μέτρα για την πρόσβαση σε ευαίσθητα έγγραφα έχουν συγκεντρωθεί σε ειδικό άρθρο. Οι αιτήσεις εξετάζονται αποκλειστικά από προσωπικό που είναι εξουσιοδοτημένο να λαμβάνει γνώση του περιεχομένου των εγγράφων (παράγραφος 2). Τα ευαίσθητα έγγραφα δεν αναφέρονται στο δημόσιο μητρώο και δεν διαδίδονται παρά μόνο με την έγκριση του συντάκτη τους (παράγραφος 3).

2.8. Μητρώα, άμεση πρόσβαση και δημοσιεύσεις (άρθρα 11 έως 13 - τροπολογίες 109 έως 111)

Οι σχετικές με τα μητρώα διατάξεις είναι λεπτομερέστερες σε σχέση με εκείνες της αρχικής πρότασης της Επιτροπής. Εκείνες που αναφέρονται στην άμεση πρόσβαση στα έγγραφα καθώς και στη δημοσίευση ορισμένων τύπων εγγράφων στην Επίσημη Εφημερίδα υπερβαίνουν το αυστηρό πλαίσιο του άρθρου 255 της συνθήκης, αλλά ανταποκρίνονται εν γένει στην ισχύουσα πρακτική. Εξάλλου, τα τρία όργανα εκδήλωσαν το ενδιαφέρον τους να αναπτύξουν τη διάδοση των εγγράφων τους με ηλεκτρονικά μέσα.

2.9. Συνοδευτικά μέτρα και μέτρα παρακολούθησης (άρθρα 14 έως 17 - τροπολογίες 108 και 112 έως 115)

Το τροποποιημένο κείμενο περιέχει περισσότερο συγκεκριμένες διατάξεις σχετικά, αφενός, με το συντονισμό μεταξύ των οργάνων, ιδίως με τη σύσταση επιτροπής, και, αφετέρου, με την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού.

2.10. Έναρξη ισχύος - συμβατότητα των ισχυουσών διατάξεων με τον κανονισμό (άρθρα 18 και 19 - τροπολογίες 116 και 117)

Υπό το φως του κανονισμού, θα επανεξετασθούν οι ειδικοί κανόνες σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα οι οποίοι περιέχονται στην ισχύουσα νομοθεσία. Στο ίδιο πνεύμα, θα πρέπει να ελεγχθεί αν τα κείμενα σχετικά με το άνοιγμα στο κοινό των ιστορικών αρχείων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (βλέπε σημείο 2.4) δεν περιέχουν διατάξεις αντίθετες με τον κανονισμό περί πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα.

2.11. Εφαρμογή στους κοινοτικούς οργανισμούς - έκκληση στις υπηρεσίες και τους οργανισμούς που δεν καλύπτονται από τον κανονισμό (κοινή δήλωση - τροπολογία 118)

Οι κανόνες σχετικά με τη πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα θα καταστούν εφαρμοστέοι στους οργανισμούς που έχουν δημιουργηθεί από τα αναφερόμενα στον κανονισμό όργανα. Η κοινή δήλωση προβλέπει ότι, για το σκοπό αυτό, θα ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα.

Τα τρία όργανα απευθύνουν έκκληση στους κοινοτικούς οργανισμούς και υπηρεσίες, που δεν καλύπτονται από τον κανονισμό, να θεσπίσουν κανόνες για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφά τους οι οποίοι να είναι συμβατοί με τον κανονισμό.

3. Συμπερασμα

Δυνάμει του άρθρου 250 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή τροποποιεί την πρόταση κανονισμού όπως εκτίθεται ανωτέρω.