Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα»

(98/C 407/04)

Στις 21 Απριλίου 1998 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Ιουλίου 1998, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Lemmetty.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 101 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 1 αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Κύρια σημεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής

1.1. Η Επιτροπή υπέβαλε ανακοίνωση στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Μια προηγούμενη ανακοίνωση είχε δημοσιευτεί στις 24 Νοεμβρίου 1993 και η Επιτροπή έχει την εντύπωση ότι είναι σήμερα απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον το υφιστάμενο πλαίσιο εξακολουθεί να επαρκεί και μπορεί να ανταποκριθεί σε μία σειρά σημαντικών εξελίξεων.

1.2. Η ανάγκη αλλαγής απορρέει από την ύπαρξη παραγόντων που αποτελούν διαρκή απειλή για την υγεία, ακόμα περισσότερο όμως από την αυξανόμενη πίεση που υφίστανται τα συστήματα προστασίας της υγείας σε συνδυασμό με την αυξημένη διάρκεια ζωής του πληθυσμού, τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας καθώς και τις νέες διατάξεις για τη δημόσια υγεία που περιλαμβάνονται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

1.3. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να αναθεωρηθούν ριζικά και να αναδιατυπωθούν οι προτεραιότητες, οι διαρθρώσεις και οι μέθοδοι δράσης. Το συμπέρασμα αυτό είναι απόρροια της αξιολόγησης των σημερινών προγραμμάτων για την προστασία της δημόσιας υγείας και των εμπειριών που αποκτήθηκαν από αυτά.

1.4. Η ανακοίνωση αναφέρεται εν συντομία στην κατάσταση της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν στον τομέα αυτό τα κράτη μέλη, στις προκλήσεις της διεύρυνσης και στη διεθνή διάσταση. Εξετάζεται ο ρόλος της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας, ιδιαιτέρως υπό το φως της Συνθήκης του Μάαστριχτ, καθώς και το μέλλον της κοινοτικής πολιτικής στο χώρο της δημόσιας υγείας.

1.5. Στην ανακοίνωση προτείνεται να στηριχθούν οι πολιτικές δράσεις της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας πάνω σε τρεις άξονες:

- τη βελτίωση της ενημέρωσης για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας 7

- την ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία 7

- βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών.

1.5.1. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εν λόγω τρεις άξονες δράσης θα πρέπει να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της διεύρυνσης καθώς το θέμα των απαιτήσεων που αφορούν την υγεία σε άλλους πολιτικούς τομείς.

1.6. Στην ανακοίνωση δεν περιλαμβάνονται επίσημες προτάσεις για τη νέα πολιτική της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας, επιδιώκεται όμως η προαγωγή μιας ευρείας συζήτησης σχετικά με την κατεύθυνση της κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία κατά την προσεχή χιλιετηρίδα. Μετά τη συζήτηση αυτή, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με τη νέα πολιτική, μετά την κύρωση της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

2. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για την κοινοτική πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας

2.1. Από την άποψη αυτή, αξίζει να υπενθυμηθούν προηγούμενες γνωμοδοτήσεις που εξέδωσε η ΟΚΕ (), οι οποίες επηρέασαν τις γενικές γραμμές της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας όπως αναφέρεται σήμερα στην ανακοίνωση της Επιτροπής και ιδιαιτέρως στα τμήματα 5, 6 και αλλού.

2.2. Όσον αφορά τα προγράμματα δράσης που καταρτίστηκαν από την Επιτροπή, η ΟΚΕ έκανε τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

- περιορισμένοι πόροι: η ΟΚΕ θεωρούσε πάντοτε ότι οι πόροι που διατίθεντο για την εκτέλεση κάθε προγράμματος δεν επαρκούσαν για την επίτευξη των στόχων του 7

- συνεκτικότητα και συμπληρωματικότητα: η Επιτροπή κρίνει ότι έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία να εξασφαλιστούν η συνεκτικότητα και η συμπληρωματικότητα των διαφόρων δράσεων και προγραμμάτων που εκτελούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας, προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη ή αλληλοεπικάλυψη των δράσεων και να εξασφαλισθεί μία αποτελεσματική διάδραση αυτών 7

- επιτροπολογία: η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι οι απόψεις των διαφόρων κοινωνικοοικονομικών εταίρων και ομάδων συμφερόντων που ασχολούνται με την πολιτική στο χώρο της δημόσιας υγείας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά της σύστασης των συμβουλευτικών επιτροπών οι οποίες προορίζονται να βοηθήσουν την Επιτροπή για τη θέσπιση κριτηρίων και διαδικασιών με στόχο την επιλογή και τη χρηματοδότηση έργων με βάση τα διάφορα προγράμματα, καθώς και για τη θέσπιση διαδικασίας αξιολόγησης.

2.2.1. Αφού ανέλυσε τα προγράμματα δράσης, η Επιτροπή προβαίνει σήμερα σε παρόμοιες παρατηρήσεις: τα προγράμματα δεν είναι τόσο ευέλικτα όσο θα έπρεπε και οδήγησαν σε σημαντική διοικητική επιβάρυνση, καθηλώνοντας πολύτιμους πόρους.

2.3. Στις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ τονίζεται επίσης η σημασία που έχει η ενίσχυση της οριζόντιας προσέγγισης της προστασίας της υγείας. Η προσέγγιση αυτή έχει πλέον υιοθετηθεί, και διατυπώνεται στο νέο άρθρο 152 της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Επίσης, υπάρχει μία νέα παράγραφος 4β η οποία αναφέρεται σε «μέτρα στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα».

2.3.1. Οι διατάξεις της Συνθήκης του Άμστερνταμ εξετάζονται περαιτέρω στο σημείο 3.8.

2.4. Όσον αφορά το θέμα της μελλοντικής πολιτικής της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας, πρέπει να γίνει ιδιαίτερη μνεία στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την προηγούμενη ανακοίνωση της Επιτροπής για το «πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας», που υιοθετήθηκε στις 6 Ιουλίου 1994 ().

2.4.1. Στη γνωμοδότηση αυτή τονίζονται τα ακόλουθα σημεία:

- τα ιδιαίτερα προβλήματα ανά ομάδα ηλικίας (π.χ. ομάδες νέων και ηλικιωμένων), καθώς και ευάλωτες κατηγορίες (π.χ. μετανάστες και λιγότερο προνομιούχες ομάδες) 7

- η διασύνδεση της πολιτικής στον τομέα της υγείας με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση (π.χ. απασχόληση) 7

- ο «οριζόντιος χαρακτήρας» της δημόσιας υγείας, πέραν της κοινωνικής πολιτικής, προκειμένου να συμπεριληφθούν και ορισμένοι άλλοι παράγοντες (π.χ. περιβάλλον).

3. Γενικά σχόλια

3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (), αναγνωρίζει τη σημασία της ανακοίνωσης της Επιτροπής και των πορισμάτων της συζήτησης που περιλαμβάνονται σε αυτή. Η συζήτηση αυτή είναι σήμερα πάρα πολύ επίκαιρη δεδομένου ότι πολλά προβλήματα έχουν φτάσει σε ένα στάδιο το οποίο επιτρέπει να γίνουν γενικές παρατηρήσεις. Επίσης, προέκυψαν εξωτερικές προκλήσεις, ενώ πρέπει να γίνουν και προετοιμασίες για την εφαρμογή των διατάξεων της νέας Συνθήκης.

3.2. Η κατάσταση της δημόσιας υγείας βελτιώνεται σε όλη την επικράτεια της Κοινότητας, ωστόσο υπάρχει δυνατότητα να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο τόσο στα κράτη μέλη, όσο και στην Κοινότητα. Για το λόγο, αυτό η ΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι απολύτως απαραίτητο να ενισχυθεί η κοινοτική πολιτική για τη δημόσια υγεία.

3.3. Αναλύοντας την κατάσταση της δημόσιας υγείας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή προβάλει αξιόλογα και αδιαμφισβήτητα σημεία. Ωστόσο, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι, σε αντίθεση με την πάρα πολύ λεπτομερή εξέταση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δημόσια υγεία, η ανακοίνωση δεν περιλαμβάνει πολλές συγκεκριμένες προτάσεις για την ανάληψη δράσης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ τονίζει ότι οι πολίτες τρέφουν υψηλές προσδοκίες αλλά διακατέχονται και από σοβαρές ανησυχίες σχετικά με το μέλλον της προστασίας της υγείας.

3.4. Η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι υπάρχουν πολλά ανεπίλυτα θέματα, εκτός από αυτά που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Οι δαπάνες για την υγεία στην Κοινότητα έχουν αυξηθεί, χωρίς ωστόσο να έχουν ληφθεί υπόψη οι νέες εξελίξεις που παρατηρούνται στο χώρο της οικονομικής πολιτικής και η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Άλλα θέματα που πρέπει να εξεταστούν είναι η διασυνοριακή προστασία της υγείας και η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη.

3.5. Η πρόκληση της διεύρυνσης και η διεθνής διάσταση

3.5.1. Τα θέματα της διεύρυνσης και της διεθνούς διάστασης θα μπορούσαν να έχουν εξεταστεί λεπτομερέστερα. Τα θέματα αυτά πρέπει να εξεταστούν με περισσότερη προσοχή και η ΟΚΕ προτείνει την ανάληψη περαιτέρω δράσεων, ιδιαιτέρως όσον αφορά τις υποψήφιες χώρες.

3.5.2. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία θα αποτελέσει μία από τις κύριες αποστολές της Κοινότητας μετά την ένταξη των ΧΚΑΕ, θα πρέπει να δοθεί στις υποψήφιες χώρες κάθε δυνατή βοήθεια, όχι μόνο με τη θέσπιση νομοθεσίας, αλλά και με την ένταξη των χωρών αυτών στα τρέχοντα προγράμματα για την προστασία της υγείας και τη γενική πολιτική που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της δημόσιας υγείας και μάλιστα σε όσο το δυνατό περισσότερο πρώιμο στάδιο.

3.5.3. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να καταρτίσει έκθεση στην οποία θα αξιολογεί την κατάσταση της υγείας στις υποψήφιες χώρες, με τρόπο παρόμοιο με αυτόν που υιοθετήθηκε στην ανακοίνωση για (το περιβάλλον και τη διεύρυνση). Η έκθεση συμβάλει στον εντοπισμό τομέων όπου ενδέχεται να υπάρξει συνεργασία και να παρασχεθεί τεχνική υποστήριξη (π.χ. ανταλλαγή πληροφοριών, βοήθεια από εμπειρογνώμονες στα τρέχοντα προγράμματα κ.λπ.). Επίσης, η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει συνεργασία με τον ΠΟΥ για την εκτίμηση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η υγεία στις υποψήφιες χώρες.

3.5.3.1. Στα πλαίσια της διεύρυνσης, η ΟΚΕ τονίζει το σημαντικό ρόλο των έργων Phare και δεν αποδέχεται οποιαδήποτε μείωση των ενισχύσεων που παρέχονται στον τομέα της υγείας.

3.5.4. Δεδομένου ότι υπάρχουν καλές επαφές με διεθνής οργανισμούς που προάγουν την υγεία στο χώρο τους, επαρκεί να επιστηθεί η προσοχή στην ανάγκη συνεργασίας και στην αποφυγή άσκοπων επαναλήψεων. Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία έχουν οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την υγεία και αναλαμβάνονται στον ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο στο πλαίσιο των G7 καθώς και με τη μορφή της ευρωμεσογειακής συνεργασίας. Συνεπώς, η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι είναι απαραίτητο να συνεχίσει η Επιτροπή τη στενή συνεργασία της με την ΠΟΥ, τον ΟΟΣΑ και το Συμβούλιο της Ευρώπης.

3.6. Ο ρόλος της Κοινότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας

3.6.1. Η Επιτροπή αναλύει το ρόλο που διαδραματίζει σήμερα η Κοινότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας ασκώντας αυτοκριτική και, υποβάλλοντας τις νέες προτάσεις της, αναγνωρίζει τα προβλήματα και τις ελλείψεις που παρατηρήθηκαν. Ωστόσο, πολλά από τα προβλήματα, όπως οι περιορισμένοι πόροι και η ανελαστικότητα των προγραμμάτων, έχουν επισημανθεί εκ των προτέρων από την ΟΚΕ και από άλλα όργανα.

3.6.2. Ορισμένα απρόβλεπτα γεγονότα, όπως η κρίση με τη ΣΕΒ, έκαναν τους πολίτες να απαιτήσουν από την Κοινότητα να αντιδράσει και να αναλάβει πρωτοβουλίες στο χώρο της δημόσιας υγείας. Η κατάσταση αυτή οδήγησε, εκτός άλλων, σε μία αναδιοργάνωση της Επιτροπής και στην αύξηση των πόρων. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η στιγμή είναι τώρα κατάλληλη, με την αρχή του νέου αιώνα, για να αναλυθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω ο ρόλος της Κοινότητας στο χώρο της δημόσιας υγείας. Δεν χρειάζεται μία κρίση για να γίνει αυτό. Από την άποψη αυτή, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι υπεύθυνα για την προβολή ορισμένων ασθενειών και προβλημάτων που είναι πιο εύκολο «να πουληθούν» (σύνδρομο Creutzfeldt-Jacob - CJD, χάπια κατά της ανικανότητας, κ.λπ.), ενώ ενδέχεται να έχει υποτιμηθεί το βάρος ορισμένων περισσότερο σημαντικών κινδύνων και θεμάτων που σχετίζονται με την υγεία. Για να αναφερθεί ένα σημαντικό θέμα, σημειώνεται ότι η ΟΚΕ καταρτίζει σήμερα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με τίτλο «Η αντίσταση στα αντιβιοτικά ως απειλή για τη δημόσια υγεία».

3.6.3. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαίο να αναδιοργανωθούν τα προγράμματα για τη δημόσια υγεία σε κοινοτική κλίμακα, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη διαχείρισή τους. Ωστόσο, τονίζει την εξαιρετική σημασία που έχει η πάρα πολύ προσεκτική αξιολόγηση τόσο των εμπειριών που αποκτήθηκαν, όσο και των συνεπειών που ενδέχεται να έχουν οι νέες μέθοδοι οργάνωσης και διαχείρισης, προτού θεσπιστούν νέες οργανωτικές διαχειριστικές διαρθρώσεις. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να συνεκτιμήσει τα αποτελέσματα της εφαρμογής υφιστάμενων προγραμμάτων, τις απόψεις της Επιτροπής και των κρατών μελών καθώς και των εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στην εκτέλεση των προγραμμάτων αυτών.

3.7. Η σχέση Κοινότητας-κρατών μελών όσον αφορά τα συστήματα για την προστασία της υγείας

3.7.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι, παρά το γεγονός ότι τα συστήματα για την προστασία της υγείας εμπίπτουν καθ'ολοκληρία στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που είναι κοινά για τους εργαζόμενους στον κλάδο τα οποία είναι πιθανόν να καταστούν περισσότερο «ορατά» σε κοινοτική κλίμακα λόγω της «ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων» (βλ. παρακάτω) και της διεύρυνσης (όπως προαναφέρθηκε).

3.7.2. Στα πλαίσια αυτά, το Μέρος 6 της ανακοίνωσης αφορά κυρίως τα εθνικά συστήματα. Όπως αναφέρθηκε σε επανειλημμένες περιπτώσεις στο παρελθόν, η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στη συνεργασία με τα κράτη μέλη καθώς και μεταξύ αυτών και εφιστά την προσοχή στην αρχή της επικουρικότητας. Συνεπώς, είναι της άποψης ότι ο ρόλος της Κοινότητας στο χώρο της προστασίας της υγείας πρέπει να είναι η διαρκής προαγωγή της υγείας και η πρόληψη των ασθενειών, καθώς και η ανταλλαγή πληροφοριών η οποία εξυπηρετεί άριστα τη δημόσια υγεία τόσο στην Κοινότητα, όσο και στα κράτη μέλη.

3.7.3. Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) (), στις υποθέσεις Kohl και Decker καταδεικνύουν ότι το ΔΕΚ, εφαρμόζοντας τις αρχές της «ελεύθερης διακίνησης εμπορευμάτων, υπηρεσιών και κεφαλαίων», που περιλαμβάνονται στη Συνθήκη, έλαβε αποφάσεις οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τα συστήματα υγείας των κρατών μελών. Συνεπώς, η νομολογία του ΔΕΚ ασκεί πάρα πολύ σημαντική επιρροή στα εθνικά συστήματα υγείας.

3.7.4. Οι εν λόγω αποφάσεις του ΔΕΚ βασίζονται κυρίως στις διατάξεις της Συνθήκης που αφορούν την οικονομική συνεργασία. Οι διατάξεις για την κοινωνική προστασία που περιλαμβάνονται στις συνθήκες είναι περιορισμένες και, συνεπώς, το θέμα της κοινωνικής προστασίας ρυθμίζεται σε κοινοτική κλίμακα μάλλον σε περιορισμένο βαθμό. Από την άποψη αυτή η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι συνέπειες της «ελεύθερης διακίνησης» δεν πρέπει να εξετάζονται αποκλειστικά από την άποψη της αγοράς και ότι οι κανόνες της αγοράς δεν θα πρέπει με τη σειρά τους να επηρεάζουν τα συστήματα υγείας των κρατών μελών. Επιπλέον, πιστεύει ότι τα συστήματα υγείας και οι σχετικές υπηρεσίες πρέπει να θεωρείται ότι αποτελούν στοιχείο της ποιότητας διαβίωσης των ευρωπαίων πολιτών.

3.8. Διατάξεις για τη δημόσια υγεία στη νέα Συνθήκη του Άμστερνταμ

3.8.1. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο άρθρο 152 της Συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημόσια υγεία, δεδομένου ότι το άρθρο αυτό θα αποτελέσει τη βάση κάθε μελλοντικής εξέλιξης. Η ΟΚΕ έχει επικροτήσει επανειλημμένα την αυξανόμενη σημασία του ρόλου που διαδραματίζει η Κοινότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας.

3.8.2. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι η διάταξη σύμφωνα με την οποία «Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Κοινότητας εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου» μεταφέρθηκε στην αρχή του άρθρου 152. Η πρόταση αυτή θα πρέπει να έχει καθοριστική σημασία για τη χάραξη της νέας πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας καθώς και των αντίστοιχων αξόνων δράσης.

3.8.3. Οι νέες διατάξεις καλύπτουν την ανάληψη δράσης η οποία «αποβλέπει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας καθώς και στην πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και στην αποτροπή των πηγών κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία».

3.8.4. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι στις αρχές αυτές μπορεί να στηριχθεί το σύνολο της μελλοντικής πολιτικής για την προστασία της δημόσιας υγείας. Τα καθήκοντα που αναλαμβάνονται, που είναι πάρα πολύ σημαντικά, επιτρέπουν την επιμονή στην επαρκή χρηματοδότηση σε κοινοτική κλίμακα.

3.8.5. Η ΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι οι διατάξεις της νέας Συνθήκης θα πρέπει να ενθαρρύνουν την Επιτροπή να αναδιοργανώσει τον τομέα της δημόσιας υγείας και επιτρέπουν την καλύτερη διάθεση των πόρων. Το μέλλον της κοινοτικής πολιτικής για τη δημόσια υγεία εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα πόρων, πράγμα που σημαίνει ότι οι υφιστάμενοι πόροι θα πρέπει να χορηγούνται σύμφωνα με ορισμένες προτεραιότητες και να κατανέμονται με δίκαιο τρόπο, αφού αξιολογηθούν σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση το κόστος και τα οφέλη που απορρέουν από την εφαρμογή της «αρχής της πρόνοιας».

3.8.5.1. Επιπλέον, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ΓΔ V πρέπει, γενικά, να απασχολεί περισσότερο προσωπικό και, ειδικά, να διαθέτει περισσότερους υψηλά καταρτισμένους εμπειρογνώμονες στον τομέα της δημόσιας υγείας. Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλισθεί ο συντονισμός με άλλες ΓΔ.

3.8.6. Η ΟΚΕ καλεί επειγόντως την Επιτροπή να διασαφηνίσει αυτές τις ουσιαστικές προϋποθέσεις στα επόμενα βήματα που θα αναληφθούν στα πλαίσια της διαδικασίας. Επιπροσθέτως, θεωρεί ότι ο ρόλος της δημόσιας υγείας θα μπορούσε να ενισχυθεί περισσότερο εάν υπήρχε ένα Επίτροπος που θα απασχολείτο ειδικά με το θέμα της δημόσιας υγείας σε κοινοτική κλίμακα.

3.9. Μία μελλοντική πολιτική της Κοινότητας για τη δημόσια υγεία

3.9.1. Όσον αφορά το μέλλον της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας, οι προτεινόμενοι άξονες δράσης δεν αφορούν παρά μόνο ένα μέρος αυτών που πρέπει να γίνουν για να υλοποιηθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί και να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις. Η ΟΚΕ θα ήθελε να δοθεί προτεραιότητα σε συγκεκριμένους στόχους. Επιπροσθέτως, αμφιβάλει ότι οι προτεινόμενοι τρεις άξονες δράσης θα οδηγήσουν στην αποτελεσματική αντιμετώπιση θεμάτων καθοριστικής σημασίας, όπως η διεύρυνση και οι συνέπειες που έχουν για την υγεία άλλες κοινοτικές πολιτικές.

3.9.2. Στο σημείο αυτό η ΟΚΕ θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή στο κοινωνικό πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για το 1998-2000 και στην προετοιμασία του 5ου προγράμματος-πλαισίου Ε& ΤΑ.

3.9.3. Τέλος, στα συμπεράσματα της ανακοίνωσης η Επιτροπή υπόσχεται να υποβάλει εν εύθετω χρόνω συγκεκριμένες προτάσεις για τη χάραξη νέας πολιτικής, μετά την κύρωση της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Στα πλαίσια αυτά, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να γίνει μία ολοκληρωμένη περιγραφή των δράσεων στον τομέα της δημόσιας υγείας.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η Επιτροπή προτείνει τρεις άξονες δράσης για τη μελλοντική πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας. Έτσι υποθέτει ότι οι αρχές και οι θέσεις που διατυπώνονται στην ανακοίνωση του 1993 εξακολουθούν να είναι επίκαιρες, ενώ στην πραγματικότητα πρέπει να επανεξεταστούν επιμελώς.

4.1.1. Η μελλοντική δράση της Κοινότητας θα πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών, ταυτόχρονα όμως πρέπει να αναληφθούν και άλλες δράσεις οι οποίες θα υποστηρίζουν την ανάπτυξη της προστασίας της δημόσιας υγείας και της υγεινομικής μέριμνας στα κράτη μέλη. Όσον αφορά το τελευταίο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ανταλλαγή πληροφοριών και στη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών με βάση τις γενικώς παραδεκτές καλύτερες πρακτικές. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε θέματα που θεωρείται ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία για την υγεία των πολιτών, για την καλύτερη προστασία της υγείας καθώς και σε τομείς όπου η δράση της Κοινότητας μπορεί να αποδώσει μία πρόσθετη αξία. Κατά την εκτέλεση των δράσεων αυτών θα πρέπει να συνεκτιμηθούν κατά το δέοντα τρόπο οι συνθήκες οι οποίες ορίζουν και περιορίζουν το φάσμα των κοινοτικών δράσεων.

4.2. Πρώτος άξονας: Βελτίωση της ενημέρωσης για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας

4.2.1. Στα πλαίσια του πρώτου άξονα η Επιτροπή τονίζει ότι είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν αξιόπιστα συστήματα ενημέρωσης για την υγεία. Η ενημέρωση είναι απαραίτητη όσον αφορά την κατάσταση της υγείας, τους παράγοντες που την καθορίζουν και τα συστήματα για την προστασία της. Σε κάθε περίπτωση η Επιτροπή υποδεικνύει τομείς όπου θα πρέπει να αναληφθεί δράση. Τα σημεία που αναφέρονται έχουν πολύ γενικό χαρακτήρα.

4.2.2. Η ΟΚΕ θα επιδοκίμαζε τη δημοσίευση μιας περισσότερο ολοκληρωμένης δήλωσης στην οποία θα αναφέρονταν άλλες σημαντικές προτεραιότητες όπως η λειτουργική ικανότητα και αδυναμία, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας ή της ανικανότητας άσκησης εργασίας, καθώς και η υγεία και η λειτουργική ικανότητα τόσο του ενεργού πληθυσμού που φθάνει σε προχωρημένη ηλικία, όσο και των ηλικιωμένων.

4.2.3. Λαμβανομένων υπόψη των Συνθηκών, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Κοινότητα θα μπορούσε με βάση τον πρώτο άξονα να αποδώσει ύψιστη προτεραιότητα σε θέματα τα οποία αφορούν την προστασία της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών, ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να προωθήσει την ανάληψη δράσεων οι οποίες υποστηρίζουν τη βελτίωση της δημόσιας υγείας και της προστασίας της υγείας ως σύνολο.

4.2.4. Η ΟΚΕ είναι επίσης της γνώμης ότι η Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι μελλοντικές δράσεις με βάση τον πρώτο άξονα θα εξυπηρετούν και θα υποστηρίζουν με άμεσο τρόπο τη βελτίωση της δημόσιας υγείας και των συστημάτων για την προστασία της υγείας στα κράτη μέλη.

4.3. Άξονας 2: Ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία

4.3.1. Με τον άξονα 2 καταβάλλεται κατά κύριο λόγο μία προσπάθεια να δοθεί έμφαση στη συνεργασία και την υποστήριξη των αρχών στα κράτη μέλη, και η ανακοίνωση αναφέρεται σε πρόσφατα παραδείγματα διαφόρων επιδημιών.

4.3.2. Ο άξονας αυτός θα επιτρέπει την παρακολούθηση σε κοινοτική κλίμακα και την κατάρτιση ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης καθώς και την ανάπτυξη ικανότητας για την ταχεία ανάληψη δράσεων. Τον Απρίλιο του 1998, το Συμβούλιο υιοθέτησε κοινή θέση για το «Πρόγραμμα δράσης για τις σπάνιες ασθένειες» και, το Μάιο του 1998, επετεύχθη μέσω της διαδικασίας συνδιαλλαγής συμφωνία για το «Δίκτυο επιδημιολογικής παρακολούθησης και έλεγχος των μεταδοτικών ασθενειών».

4.3.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη διεύρυνση της ικανότητας της Κοινότητας να αντιδρά σε κινδύνους που απειλούν την υγεία, έτσι ώστε, παράλληλα με τις μεταδοτικές ασθένειες, να αντιμετωπίζονται και άλλες άμεσες απειλές και κίνδυνοι για την υγεία. Επιπλέον, θεωρεί ότι στον άξονα αυτό θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν και πρότυπα υγείας όπως αυτά που έχουν σχέση με την ασφάλεια των τροφίμων και το περιβάλλον.

4.4. Άξονας 3: Βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών

4.4.1. Ο άξονας 3 αφορά τη βελτίωση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών. Η Επιτροπή επιθυμεί να βελτιώσει τη σημερινή μέθοδο δράσης της η οποία στηρίζεται στα προγράμματα. Αναφέρεται επίσης και η ανάγκη αναδιανομής των πόρων. Επί του σημείου αυτού, η Επιτροπή καταβάλει μία προσπάθεια να προωθήσει τη συζήτηση για τις προτεραιότητες θέτοντας η ίδια τα ερωτήματα που πρέπει να εξεταστούν.

4.4.2. Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να αξιολογήσει ιδιαίτερα μέτρα και δράσεις που επηρεάζουν το βαθμό επίγνωσης του τομέα της δημόσιας υγείας, τις νοοτροπίες και τις συμπεριφορές που παρατηρούνται στο πεδίο που καλύπτει ο άξονας αυτός («καθοριστικοί παράγοντες της υγείας») παραθέτοντας παραδείγματα που αφορούν εξελίξεις που έχουν σχέση με τον καπνό, το αλκοόλ, τα ναρκωτικά και τη διατροφή.

4.4.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν χρήσιμο να επεκταθεί ο κατάλογος παραδειγμάτων για να συμπεριληφθούν σε αυτόν οι υγιεινοί τρόποι ζωής, η σωματική δραστηριότητα, οι παράγοντες που επηρεάζουν τις διάφορες μορφές αλλεργίας και το άσθμα, η κοινωνική συμπεριφορά και η πνευματική υγεία. Η σημασία των παραγόντων αυτών παραβλέπεται και υποτιμάται πάρα πολύ συχνά. Από την άλλη πλευρά, δεν θα μπορούσε να δικαιολογηθεί η συμπερίληψη της διαφήμισης, επειδή αυτή δεν αποτελεί παρά ένα μόνο τρόπο επικοινωνίας που δεν είναι μοναδικός.

4.4.4. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η προσέγγιση του θέματος της πρόληψης των ασθενειών στο έγγραφο είναι πάρα πολύ περιορισμένη, καθώς και ότι θα έπρεπε να επεκταθεί για να συμπεριλάβει όλους τους παράγοντες που έχουν σημασία, δηλαδή μέτρα που αφορούν το φυσικό και το κοινωνικό περιβάλλον, στο σύνολο του πληθυσμού, σε ομάδες υψηλού κινδύνου καθώς και σε μεμονωμένα άτομα.

4.5. Οι επιδράσεις των κοινωνικών πολιτικών για την υγεία και η ανάγκη μιας «οριζόντιας προσέγγισης»

4.5.1. Εκτός από τους τρεις άξονες δράσης, η ανακοίνωση αναφέρεται και στις επιδράσεις που έχουν οι κοινωνικές πολιτικές στην υγεία. Η Επιτροπή υπέβαλε τρίτη έκθεση σχετικά με την ενσωμάτωση των απαιτήσεων προστασίας της υγείας στις πολιτικές της Κοινότητας (1996) (), καθώς και ένα πρόσθετο έγγραφο το οποίο σχετίζεται με αυτό. Ωστόσο, με βάση τη νέα Συνθήκη η οποία αποσκοπεί στην «εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Κοινότητας», η ΟΚΕ κρίνει ότι η σύνταξη απλώς εκθέσεων δεν επαρκεί, επειδή αυτές αναφέρονται μόνο στο παρελθόν (εν προκειμένω, παρουσιάζουν την κατάσταση προ διετίας), ενώ δεν διατυπώνονται σ'αυτές συστάσεις για την ανάληψη μελλοντικής δράσης.

4.5.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ένας τρόπος για την εξασφάλιση μιας υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας σε άλλες πολιτικές δράσεις θα ήταν ο ορισμός ενός τέταρτου άξονα δράσης ο οποίος θα αφορά την ενσωμάτωση των προτύπων υγείας σε όλες τις κοινωνικές δράσεις. Εάν η Επιτροπή δεν έχει την πρόθεση να ενεργήσει κατ'αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει τουλάχιστον να παρουσιάσει μία μέθοδο η οποία να εξασφαλίζει ότι οι πτυχές που άπτονται της υγείας θα λαμβάνονται υπόψη κατά το δέοντα τρόπο.

4.5.3. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη μιας οριζόντιας προσέγγισης και δεν είναι ικανοποιημένη με το «γενικό συντονισμό» που περιγράφεται στην ανακοίνωση. Επιπλέον, προκειμένου να βελτιωθεί η προστασία της δημόσιας υγείας στον καθορισμό των κοινοτικών πολιτικών, η ΟΚΕ υποδεικνύει ότι κάθε πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνει αξιολόγηση των επιδράσεών της για τη δημόσια υγεία. Αυτή θα πρέπει να είναι μία από τις νέες προσεγγίσεις της μελλοντικής πολιτικής της Κοινότητας.

4.5.4. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι το Συμβούλιο (), κάλεσε την Επιτροπή να συμπεριλάβει, στις ετήσιες εκθέσεις της για την εκτέλεση του γενικού προγράμματος εργασιών του προηγούμενου έτους, τμήματα τα οποία θα αναφέρονται στις επιδράσεις επί της δημόσιας υγείας και να υποδείξει στο ετήσιο πρόγραμμα εργασιών της τις προτάσεις οι οποίες ενδέχεται να επιδράσουν επί της δημόσιας υγείας.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την ανακοίνωση της Επιτροπής επειδή θεωρεί αποδεκτή τη νέα προσέγγιση με βάση τρεις άξονες. Ωστόσο, πιστεύει ότι ο τρόπος που εξετάζεται στην ανακοίνωση «Η μελλοντική κοινοτική πολιτική για τη δημόσια υγεία» είναι πάρα πολύ γενικός, ενώ δεν δίνεται προτεραιότητα σε ορισμένες δράσεις που αφορούν το πεδίο που καλύπτουν οι προτεινόμενοι άξονες. Το έγγραφο της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνει λεπτομερείς προτάσεις στις οποίες θα διευκρινίζεται ο τρόπος με τον οποίο προτίθεται η Επιτροπή να υλοποιήσει τις δράσεις που προτείνονται με βάση τον κάθε άξονα. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τις επιδράσεις που έχουν για την πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας οι νέες εξελίξεις στο χώρο της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής για την απασχόληση, καθώς και των θεμάτων της ενιαίας αγοράς (δηλαδή οι αποφάσεις του ΕΔ).

5.2. Επιπλέον, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ανακοίνωση:

- δεν αξιοποιεί πλήρως τις διατάξεις της νέας Συνθήκης του Άμστερνταμ και ιδιαιτέρως την απαίτηση για την «εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων» 7

- θα πρέπει να συμπεριλάβει έναν τέταρτο άξονα δράσης ο οποίος θα αφορά την ενσωμάτωση των προτύπων υγείας σε άλλες πολιτικές και δράσεις ή θα παρουσιάζει μία άλλη πρακτική μέθοδο η οποία θα εξασφαλίζει ότι θα λαμβάνονται υπόψη οι πτυχές της υγείας 7

- θα πρέπει να συμπεριλάβει μία βαθύτερη ανάλυση του θέματος της διεύρυνσης καθώς και των επιδράσεων που θα έχει και των κινδύνων που συνεπάγεται για την κοινωνική πολιτική στο χώρο της δημόσιας υγείας. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να καταρτίσει μία «έκθεση αξιολόγησης» με θέμα «Υγεία και διεύρυνση» η οποία θα αποτελέσει ένα μέσο για τον εντοπισμό πιθανών τομέων συνεργασίας και για την τεχνική υποστήριξη των υποψηφίων χωρών.

5.3. Η ΟΚΕ καλεί συνεπώς την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις συστάσεις αυτές κατά το επόμενο στάδιο το οποίο, κατά την άποψή της, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τη χάραξη ενός ολοκληρωμένου περιγράμματος για την ανάληψη δράσης στο χώρο της δημόσιας υγείας.

5.4. Τέλος, η ΟΚΕ πιστεύει ότι έχει καθοριστική σημασία να αναδιοργανωθούν και να ενισχυθούν οι υπηρεσίες της Επιτροπής που δρουν στο χώρο της δημόσιας υγείας και συνιστά τον ορισμό ενός Επιτρόπου που θα απασχολείται αποκλειστικά με τη δημόσια υγεία σε κοινοτική κλίμακα.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τα ακόλουθα θέματα: «Ανακοίνωση για το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» - ΕΕ C 388 της 31.12.1994 7 «Σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση του καρκίνου» - ΕΕ C 393 της 31.12.1994 7 «Ανακοίνωση για την προαγωγή της υγείας, της πληροφόρησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης» - ΕΕ C 102 της 24.4.1995 7 «Πρόγραμμα δράσης για την πρόληψη της τοξικομανίας» - ΕΕ C 110 της 2.5.1995 7 «Πρόγραμμα κοινοτκής δράσης σχετικά με την πρόληψη του AIDS και ορισμένων άλλων μεταδοτικών ασθενειών» - ΕΕ C 133 της 31.5.1995 7 «Πρόγραμμα κοινοτικής δράσης σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας» - ΕΕ C 174 της 17.6.1996 7 «Πολλαπλές συνέπειες που προέκυψαν από την κρίση της σπογκώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (Γνωμοδότηση Πρωτοβουλίας) - ΕΕ C 295 της 7.10.1996 7 «Δίκτυο επιδημιολογικής παρακολούθησης και έλεγχος των μεταδοτικών ασθενειών» - ΕΕ C 30 της 30.1.1997 7 «Πρόγραμμα δράσης για την πρόληψη των τραυματισμών» - ΕΕ C 19 της 21.1.1998 7 «Πρόγραμμα δράσης για τις σπάνιες ασθένειες» - ΕΕ C 19 της 21.1.1998 7 «Πρόγραμμα δράσης για τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση» - ΕΕ C 19 της 21.1.1998 7 «Ανακοίνωση για την υγεία των καταναλωτών και την ασφάλεια των τροφίμων» - ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ανακοίνωση για το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» - ΕΕ C 388 της 31.12.1994.

() Υπό την επιφύλαξη της έγκρισης από τη σύνοδο ολομέλειας.

() Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αριθ. C-120/95 (28.4.1998) όπου τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης ΕΚ απαγορεύουν τη θέσπιση εθνικών κανόνων σύμφωνα με τους οποίους ένα ίδρυμα κοινωνικής ασφάλισης ενός κράτους μέλους αρνείται να αποζημιώσει έναν ασφαλισμένο χορηγώντας ένα κατ'αποκοπή ποσό για το κόστος γυαλιών με διορθωτικούς φακούς που αγοράστηκαν σε ένα κατάστημα οπτικών που βρίσκεται σε ένα άλλο κράτος μέλος, προβάλλοντας ως επιχείρημα ότι για την αγορά οποιουδήποτε ιατρικού προϊόντος στο εξωτερικό («ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων») απαιτείται προηγούμενη έγκριση.

Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αριθ. C-158/96 (28.4.1998) όπου τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης ΕΚ απαγορεύουν τη θέσπιση εθνικών κανόνων σύμφωνα με τους οποίους για την επιστροφή οδοντιατρικών εξόδων, σύμφωνα με τις κλίμακες που ισχύουν στο κράτος ασφάλισης, για περίθαλψη από ορθοδοντικό που είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος απαιτείται προηγούμενη έγκριση από τον Οργανισμό στον οποίο είναι ασφαλισμένο το ενδιαφερόμενο πρόσωπο («ελεύθερη διακίνηση υπηρεσιών»).

() Βλ. COM(98) 34 τελικό, «3η Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ενσωμάτωση των απαιτήσεων προστασίας της υγείας στις πολιτικές της Κοινότητας (1996)».

() ΕΕ C 169 της 4.6.1998.