Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την "Ανταγωνιστικότητα του κατασκευαστικού κλάδου"»

(98/C 214/06)

Στις 6 Νοεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω Ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Απριλίου 1998, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Muller.

Κατά την 354η σύνοδο ολομέλειάς της της 29ης και 30ής Απριλίου 1998 (συνεδρίαση της 29ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 117 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αξίζει την ιδιαίτερη προσοχή της ΟΚΕ διότι εξετάζει την ανταγωνιστικότητα ενός σημαντικού τομέα της ευρωπαϊκής οικονομίας () που χαρακτηρίζεται από υψηλή ένταση εργασίας και εντυπωσιακό αριθμό ΜΜΕ που αναπτύσσουν δραστηριότητες στους διάφορους τομείς των υπηρεσιών και των κατασκευών 7 διότι προσπαθεί να εντοπίσει ένα σημαντικό φάσμα πτυχών που συνδέονται με το σύνολο των φάσεων της κατασκευαστικής διαδικασίας και σε όλα τα επίπεδα τους φορείς που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία 7 διότι εκδίδεται σε μία στιγμή κατά την οποία η ανάγκη για περισσότερη ανταγωνιστικότητα έχει γίνει αισθητή σε όλη την ΕΕ, όπου το πρόβλημα της απασχόλησης βρίσκεται στην πρώτη σειρά των ανησυχιών και των δράσεων, όπου μεταβολές διαρθρωτικής μορφής πρέπει να αξιολογηθούν και να προβλεφθούν στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς και με την προοπτική της διεύρυνσης της ΕΕ και όπου, συνεπώς, είναι επείγον να διευρυνθούν και να συγκεκριμενοποιηθούν όλες οι δυνατότητες που υπάρχουν προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος στον οικονομικό, στον κοινωνικό και στον τεχνικό τομέα.

1.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τον τρόπο ενέργειας της Επιτροπής δηλαδή να μην αρκεσθεί στην καταγραφή των προβλημάτων και στην παρουσίαση ευρείας επιλογής δυνατοτήτων για δράση, αλλά να διατυπώσει μία σειρά συστάσεων, όσον αφορά τους 4 βασικούς στόχους () που πρέπει να επιτευχθούν, συστάσεις οι οποίες θα πρέπει να εξετασθούν διεξοδικά ενόψει της ενσωμάτωσής τους σ' ένα πρόγραμμα δράσης που θα πρέπει να εφαρμοσθεί. Πρέπει να τονισθεί σχετικά η σημασία των πινάκων που έχουν επισυναφθεί στην ανακοίνωση για τις «ειδικές δράσεις που προτείνονται ή συνιστώνται», και οι οποίοι πρέπει να εξετασθούν σε σχέση με τους στόχους ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας.

1.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη μεγάλη ποικιλία, τον πολύπλοκο χαρακτήρα, και το εύρος των προβλημάτων και των δράσεων που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Αντιλαμβάνεται ότι οι πολλαπλοί συσχετισμοί, οριζόντιοι και κάθετοι αισθητοί και δυνητικοί, αλληλεπιδρώντες και αποκλίνοντες, ενδέχεται να καταστήσουν δυσχερή τη σύλληψη ενός συνεκτικού προγράμματος δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΟΚΕ το θεωρεί όμως απαραίτητο. Για τούτο καλεί το Συμβούλιο να επικεντρώσει την προσοχή του, στην οπτική των 4 βασικών στόχων και των προτάσεων που έχουν ήδη διατυπωθεί, στα κυριότερα σημεία αναφοράς που συνοδεύονται με δράσεις προτεραιότητας 7 να χαράξει τις κατευθυντήριες γραμμές από τις οποίες η Επιτροπή θα πρέπει να εμπνευσθεί για να καταστρώσει ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα δράσης, που θα περιέχει κίνητρα και θα υλοποιείται σταδιακά και σε διάφορα επίπεδα αρμοδιοτήτων και ευθύνης, προκειμένου να διασφαλισθεί έτσι μία ενισχυμένη εθνική και ευρωπαϊκή συνοχή.

1.4. Από την άποψη αυτή και έχοντας υπόψη το γεγονός ότι στο στάδιο της προετοιμασίας της υπό εξέταση ανακοίνωσης, η Επιτροπή προέβη σε ευρύτατη επαφή με τους άμεσα ενδιαφερόμενους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει σε γενικές γραμμές το περιεχόμενο και τους στόχους του εγγράφου. Οι παρατηρήσεις που διατυπώνει στην παρούσα γνωμοδότηση αποτελούν κυρίως στοιχεία ενημέρωσης και προτεραιότητας που η ΟΚΕ ζητεί να ληφθούν υπόψη στην συνέχεια των εργασιών, των οποίων το χρονοδιάγραμμα πρέπει να καθορισθεί.

1.5. Η ΟΚΕ, εκτός των συστάσεων που διατυπώνει για τους 4 βασικούς στόχους παραπέμπει απευθείας στο κεφάλαιο 4 «Συμπεράσματα» της παρούσας γνωμοδότησης. Τα συμπεράσματα αυτά δεν έχουν εξαντλητικό χαρακτήρα. Στην παρούσα φάση απευθύνονται στο Συμβούλιο και την Επιτροπή για να καθορισθεί ταχέως το πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με το πρόγραμμα δράσης που πρέπει να καταρτισθεί.

1.6. Η Επιτροπή φρόντισε να περιγραφεί αυτό που πρέπει να κατανοηθεί, στα πλαίσια της υπό εξέταση ανακοίνωσης, ως «κατασκευαστικός κλάδος» (). Η περιγραφή αυτή συνεπάγεται ότι ο κύκλος των δραστηριοποιούμενων σ' αυτή τη μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων εκτείνεται σε ένα τεράστιο και κυμαινόμενο αριθμό επαγγελματικών κατηγοριών ή κοινωνικοοικονομικών ομαδοποιήσεων που έχουν άμεσο συμφέρον. Είναι, κατά συνέπεια, δεκτικοί για διαβουλεύσεις με την κατάλληλη μορφή, και καλούνται να συμμετάσχουν στη σύλληψη και την υλοποίηση των διαφόρων μέτρων που να ενταχθούν στο πρόγραμμα δράσης. Είναι αυτονόητο ότι το δικαίωμα αυτό και η υποχρέωση αυτή δεν αφαιρούν τίποτε από το ρόλο, τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των κοινωνικών εταίρων που συμμετέχουν άμεσα στη ζωή των επιχειρήσεων (εργοδότες και εργαζόμενοι με τις οργανώσεις τους και τα επαγγελματικά σωματεία).

2. Οι παράγοντες της ανταγωνιστικότητας

2.1. Η περιγραφή των παραγόντων ή των στοιχείων της ανταγωνιστικότητας και των συναφών προβλημάτων παρουσιάζει το βαθμό της αλληλεξάρτησης και την ένταση των σχέσεων που μπορεί να δημιουργηθούν μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών παραγόντων που ανήκουν στον κατασκευαστικό κλάδο και των τομεακών πολιτικών της ΕΕ και των κρατών μελών. Η περιγραφή αυτή έχει συγχρόνως, ως αποτέλεσμα να αιτιολογεί κατά τρόπο ισότιμο την αρχή της επικουρικότητας μέσα από την οπτική των τομεακών, εθνικών και περιφερειακών ιδιαιτεροτήτων. Παρέχει επίσης, άμεσα ή έμμεσα, χρήσιμες ενδείξεις για τις δυνατότητες και τις απαιτήσεις των δράσεων που πρέπει να προσαρμοσθούν, να ενισχυθούν, να εφαρμοσθούν και να διοχετευθούν στο εσωτερικό του τομέα των κατασκευών και των οργανισμών στήριξης, ο ρόλος των οποίων δεν πρέπει να υποτιμάται.

2.2. Είναι αλήθεια ότι οι παράγοντες που καθορίζουν την ανταγωνιστικότητα και στους οποίους αναφέρεται η ανακοίνωση σχηματίζουν ένα πολυσύνθετο αμάλγαμα. Οι συντάκτες του εγγράφου προσπαθούν να τους περιγράψουν και να τους αναλύσουν κατά γραμμική ακολουθία σε 10 παραγράφους (από 4.1 έως 4.10). Η ΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση αυτή. Επιδοκιμάζει επίσης την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε σχετικά με τις πολλές όψεις των προβλημάτων.

2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μπορεί να συμφωνήσει με τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στις 10 προαναφερθείσες παραγράφους και ότι κατά συνέπεια δεν συντρέχει λόγος να προβεί στη διατύπωση συμπληρωματικών παρατηρήσεων, πολύ περισσότερο μάλιστα που η περιγραφή των παραγόντων της ανταγωνιστικότητας και των πραγματικών ή δυνητικών συνεπειών τους βρίσκει τη συνέχειά της και τις απαντήσεις στο τμήμα του εγγράφου που εξετάζει τους βασικούς στόχους, τις ειδικές δράσεις που θα πρέπει να σχεδιασθούν και τις συστάσεις που θα πρέπει να εξετασθούν. Και ακριβώς στο τμήμα αυτό της ανακοίνωσης θα εγκύψει περισσότερο η ΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότηση.

3. Οι συστάσεις: ειδικές δράσεις και προτάσεις για ένα πρόγραμμα δράσης

3.1. Το έγγραφο της Επιτροπής δείχνει πόσο είναι αναγκαίο και εφικτό να καταρτισθεί ένα καλά διαρθρωμένο πρόγραμμα δράσης που θα επεκτείνεται στο μέλλον, το οποίο εκτός των δράσεων που θα καθορίζει, θα λαμβάνει υπόψη:

- τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί και θα αξιολογεί τα αποτελέσματά τους 7

- τις σχέσεις των παρεμβάσεων, που συχνά ερμηνεύονται εσφαλμένα, οι οποίες μπορούν να υπάρχουν ή να δημιουργηθούν μεταξύ της πολιτικής του τομέα των κατασκευών και των ακινήτων αφενός, και των διαφόρων κοινοτικών και εθνικών πολιτικών, αφετέρου 7

- την ποικιλία των αρμοδιοτήτων, ικανοτήτων και ευθυνών των παρεμβαινόντων για λογαριασμό του δημοσίου ή ιδιωτικού τομέα 7

- τις δυνατότητες που υπάρχουν προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη καταστάσεις και εξελίξεις της αγοράς και των σχέσεων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης 7

- την ανάγκη για επαρκή αναζήτηση, μίας αποτελεσματικής ολοκλήρωσης των δράσεων, δυναμικών μορφών οριζοντίου και κάθετου συντονισμού και συνεργασίας για ολόκληρο τον κλάδο.

3.2. Βέβαια, η ενέργεια της Επιτροπής μπορεί να φαίνεται φιλόδοξη λόγω του πολύπλοκου προβληματισμού. Είναι όμως απαραίτητη λόγω των όσων διακυβεύονται. Εξάλλου, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι 4 βασικοί στόχοι θα επιτρέψουν τη σύγκλιση των διαφόρων πτυχών και τη δρομολόγηση των δράσεων.

3.3. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή κάνει γνωστή την πρόθεσή της να καταρτίσει το πρόγραμμα δράσης (που θα αποφασισθεί από το Συμβούλιο) σε συνεργασία με τους εκπροσώπους του κλάδου των κατασκευών. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, αυτό συνεπάγεται, κατ' ανάγκη, τη συνεννόηση των εκπροσώπων όλων των κατηγοριών των σχετικών επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, καθώς και των εκπροσώπων των εργαζομένων του κλάδου. Ορισμένες παραδόσεις μικρών επιχειρήσεων, όσον αφορά τη συνεργασία και τη διαβούλευση, πρέπει να διατηρηθούν. Η ΟΚΕ προτίθεται να συμμετάσχει τη συμβουλευτική διαδικασία.

3.4. Επιπλέον, αφού καθορισθούν οι τομείς δράσεων, ενδείκνυται η ανελλιπής παρακολούθηση των εφαρμοσθέντων μέτρων και των αποτελεσμάτων τους. Για να αντιμετωπισθεί η ανάγκη αποτελεσματικής παρακολούθησης, η λειτουργία ενός συστήματος διαβούλευσης και συνεργασίας, με τις σημερινές δομές όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις, πρέπει να καθορίζεται συγκεκριμένα και κατά την έναρξη του προβλεπόμενου προγράμματος δράσης. Είναι σαφές ότι οι κατάλληλοι συντονιστικοί μηχανισμοί των πολιτικών και των δράσεων καθώς και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων αποτελούν ουσιαστική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα ενός προγράμματος ολοκληρωμένης δράσης.

3.5. Πριν να διατυπωθούν απόψεις για τους 4 βασικούς στόχους και τα προτεινόμενα μέτρα, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να τονίσει δύο πτυχές γενικού ενδιαφέροντος:

3.5.1. Στην ανακοίνωση τίθεται θέμα σχετικά με τη φήμη του κλάδου των κατασκευών. Η ΟΚΕ έχοντας επίγνωση των αδυναμιών του κλάδου και των αρνητικών επιπτώσεών τους, δεν μπορεί παρά να υποστηρίξει τις προθέσεις και τις προσπάθειες για την επανόρθωση της κατάστασης. Είναι όμως της γνώμης ότι παράλληλα με συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει πρώτα να αναληφθούν, όπως εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, σε κλαδικό και εθνικό επίπεδο, πρέπει να δοθεί προσοχή στο πρόβλημα αυτό, μέσα από μία σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, μέσω όλων των βασικών στόχων που αναφέρονται στην ανακοίνωση.

3.5.2. Ενώπιον της ποικιλίας των προβλημάτων της ανταγωνιστικότητας και με την προοπτική των πολλών και απαραίτητων αλλαγών που πρέπει να διενεργηθούν στις δομές, στα μέσα, στα προσόντα, στους πόρους, στις διαδικασίες και στις νοοτροπίες, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη διεξαγωγής ενός ειλικρινούς και εποικοδομητικού διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό, με όλους τους παράγοντες του τομέα και ιδιαίτερα με τους κοινωνικούς εταίρους του τομέα. Έχει άλλωστε την πεποίθηση ότι η αναζήτηση και η πρακτική εφαρμογή των καλύτερων μορφών διαλόγου, συνεργασίας και διαβούλευσης μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων παραγόντων θα διευκολύνει τη χάραξη νέων κατευθύνσεων για το μέλλον του κλάδου (π.χ. τομείς προσόντων, ποιότητα, διαδικασία κατασκευής, κώδικας καλής συμπεριφοράς, συντονισμός, επενδύσεις, συνθήκες εργασίας, κ.λπ.)

3.6. 1ος στόχος: η ανάπτυξη μιας συνεκτικής πολιτικής ποιότητας

3.6.1. Ο στόχος αυτός που αποτελεί το μίτο της προσπάθειας για μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα μπορεί να εξετασθεί υπό μορφή δέσμης ποιοτικών στοιχείων διαφορετικής φύσης: αποσαφήνιση του τελικού σκοπού και της έννοιας του έργου 7 προϋποθέσεις και φάσεις του προγραμματισμού, καθορισμός των τεχνικών όρων και των συμβατικών κανόνων, συμμόρφωση με τη συγγραφή υποχρεώσεων, τους προϋπολογισμούς δαπάνης και τις προθεσμίες, τήρηση των προδιαγραφών διάρκειας, των αρχιτεκτονικών κανόνων, της ασφάλειας, της υγείας, του περιβάλλοντος, της αισθητικής, της πολεοδομίας, κ.λπ. Τα ποιοτικά αυτά στοιχεία καθορίζονται από τα προσόντα, την τεχνογνωσία, την εξειδίκευση, και την πείρα στους τομείς της τεχνολογίας, χρηματοδότησης, διαχείρισης, οργάνωσης συντονισμού, συνεργασίας, πολιτισμού και κοινωνικών συνιστωσών που αφορούν κυρίως τις συνθήκες εργασίες, τη σταθερότητα της απασχόλησης και την αξιολόγηση των ατομικών ικανοτήτων.

3.6.2. Εάν όμως μπορεί να ορισθεί η έννοια της ποιότητας και να καθορισθεί ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί, η συνοχή της επιδιωκόμενης ποιοτικής πολιτικής μπορεί, αντιθέτως, να φανεί δυσεπίτευκτη. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, η συνοχή αυτή μπορεί να επιτευχθεί εάν κατά την υλοποίηση του προγράμματος δράσης ληφθούν υπόψη οι διάφοροι παράγοντες που συνδέονται με τους άλλους επιδιωκόμενους βασικούς στόχους. Μεταξύ των παραγόντων αυτών μπορούν να αναφερθούν: οι μέθοδοι και οι δυνατότητες για την πρόκρισή τους, οι όροι πρόσβασης στο επάγγελμα, η αναγνώριση των προσόντων των εργαζομένων, οι συνθήκες απασχόλησης, οι όροι πρόσβασης στην αγορά, το νομικό πλαίσιο, η συμβατική διαφάνεια, οι δυνατότητες πληροφόρησης και μεταφοράς τεχνολογίας και η δυνατότητα να λαμβάνονται υπόψη οι προσδοκίες των πελατών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ παραπέμπει στις αιτιολογικές σκέψεις της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας «Αειφόρος ανάπτυξη - Δόμηση και διαβίωση στην Ευρώπη» ().

3.6.3. Οι συνιστώμενες δράσεις, εξεταζόμενες από την εν λόγω ευρύτερη οπτική γωνία στον πίνακα «Ποιότητα» του παραρτήματος, δεν δίνουν αφορμή, στο στάδιο αυτό, για συμπληρωματικές παρατηρήσεις εκ μέρους της ΟΚΕ.

3.6.4. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι η έννοια της «ποιότητας», εξεταζόμενη ευρύτερα και σφαιρικότερα, περιλαμβάνει, εκτός από τα στοιχεία των τεχνικών προδιαγραφών, και πτυχές, όπως η υγεία, η ασφάλεια, η ενέργεια, οι νέες τεχνολογίες, οι νέες μορφές και μέθοδοι κατασκευής, το περιβάλλον, οι οποίες αποτελούν πρόκληση για τη δημιουργική φαντασία και τις δυνατότητες καινοτομίας των επιχειρήσεων, όπως και για όλους τους άλλους παράγοντες της διαδικασίας κατασκευής. Εξάλλου, πρέπει να επισημανθεί, γενικότερα, ότι οι παράγοντες της ανταγωνιστικότητας, που περιγράφονται στο κεφάλαιο 4 της ανακοίνωσης, αν αξιοποιηθούν, αποτελούν εξίσου μέσα για τη βελτίωση της ποιότητας. Σχετικά, πρέπει να αναφερθεί ως παράδειγμα η ειδίκευση των ανθρώπινων πόρων, θέμα που θα εξετασθεί στο σημείο 3.8.

3.6.5. Η διάκριση που γίνεται (στην παράγραφο 4.1 της Ανακοίνωσης) μεταξύ της «ποιότητας της μεθόδου παραγωγής» και της «ολοκληρωμένης διαχείρισης ποιότητας» είναι βεβαίως ενδιαφέρουσα. Μπορεί όμως να θεωρηθεί ότι είτε υπό τη μία, είτε υπό την άλλη μορφή ή σύστημα, η διάκριση θα εφαρμοσθεί κανονικά, ανάλογα με τις συγκεκριμένες καταστάσεις, που είναι συχνά διαφορετικές. Πάντως, είναι σημαντικό να αξιοποιηθεί και να προωθηθεί η ιδέα και η πρακτική της άρσης των εμποδίων και της πραγματικής συνεργασίας μεταξύ όλων των φορέων που συμμετέχουν στη διαδικασία κατασκευής. Η καθιέρωση ειδικών μορφών ολοκληρωμένης οργάνωσης και διαχείρισης, καθώς και η λειτουργία μέσων και οργάνων σχεδιασμού και συντονισμού, πριν και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας κατασκευής. Είναι απαραίτητο να αναζητηθούν καλύτερα πρότυπα συντονισμού και συνεργασίας, διότι έτσι θα καταστεί δυνατή η τήρηση, και μάλιστα η μείωση, του προϋπολογισμού δαπάνης, του κόστους και των προθεσμιών εκτελέσεως των έργων και παράλληλα θα βελτιωθεί η εικόνα του τομέα.

3.6.6. Το προβλεπόμενο πρόγραμμα δράσης πρέπει οπωσδήποτε να ευνοήσει τη δημιουργία των νομικών και συμβατικών συνθηκών που είναι απαραίτητες για τη λειτουργία του επιλεγέντος συστήματος και να ενισχύσει την ανάληψη δράσεων ευαισθητοποίησης, πληροφόρησης και διαβούλευσης στους κύκλους των σχετικών φορέων.

3.6.7. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις που αναπτύσσονται στις παραγράφους 4.1 και 4.4 της ανακοίνωσης, ενδείκνυται να ενθαρρυνθεί η έρευνα και η ανάπτυξη καινοτόμων τύπων βελτίωσης της ποιότητας, αφού έχουμε υπόψη τις ειδικές πτυχές όπως, π.χ., τις διαστάσεις των προς κατασκευή ακινήτων και τις τεχνικές τους δυσκολίες, τις δυνατότητες των επιχειρήσεων στις οποίες έχει απευθυνθεί πρόσκληση, την εξέλιξη της τυποποίησης, τις μεθόδους έρευνας και την εκούσια πιστοποίηση της ασφάλειας για την ειδική ποιότητα του τομέα, οι οποίες είναι προσιτές στις ΜΜΕ, τη βελτίωση των γνώσεων στους τομείς της τεχνολογίας και της διαχείρισης, την κατάλληλη χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και οργάνωσης της ανταγωνιστικής μηχανικής, την προώθηση της διάδοσης των εν λόγω τεχνολογιών.

3.6.8. Η έννοια της ποιότητας αφορά επίσης τα υλικά κατασκευής, τη δομή και την αισθητική της κατασκευής. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις η ΟΚΕ εξέτασε τις πτυχές αυτές.

3.7. 2ος στόχος: βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου και του γενικού πλαισίου της αγοράς

3.7.1. Στις διάφορες παραγράφους (4.6 - 4.2 - 4.3 - 4.10) της ανακοίνωσης, η οποία αφορά κυρίως τις δημόσιες αρχές, και στο παράρτημά της (3. Εξασφάλιση του θεμιτού ανταγωνισμού και 4. Ο ρόλος των δημόσιων αρχών) εκτίθενται τα σχετικά προβλήματα όσον αφορά το κανονιστικό και το γενικό πλαίσιο της αγοράς και διατυπώνονται συστάσεις για την επίλυση των θεμάτων. Ο κατάλογος των ειδικών δράσεων για «τον εκσυγχρονισμό του ρόλου των δημοσίων αρχών» αξίζει, χωρίς αμφιβολία, ιδιαίτερης προσοχής. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτάσεις που υπέβαλε η Επιτροπή στο στάδιο αυτό.

3.7.2. Στο πλαίσιο των εργασιών της όσον αφορά τις διαδικασίες τυποποίησης, τα προϊόντα κατασκευής, τις δημόσιες συμβάσεις, την αναγνώριση των προσόντων και ιδιαίτερα τις δημόσιες γνωματεύσεις που υποβάλλονται από το Παρατηρητήριο της Ενιαίας Αγοράς, η ΟΚΕ εξέτασε τα προβλήματα της νομοθεσίας και των διαφόρων ειδών προσκόμματα και εμπόδια (). Υπέβαλε προτάσεις στην Επιτροπή, τα κράτη μέλη και στους σχετικούς οικονομικούς τομείς. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να επανεξετασθούν, ειδικότερα από τη σκοπιά της ανταγωνιστικότητας, που αποτελεί το βασικό πρόβλημα για την ανάπτυξη της ΕΕ.

3.7.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει και χαιρετίζει τη βούληση της Επιτροπής να αποφύγει, στις νομοθετικές και κανονιστικές προτάσεις που καλείται να υποβάλει, οποιοδήποτε στοιχείο θα είχε ανασταλτική επίδραση στην αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας.

3.7.4. Εξάλλου, είναι ευκταίο να συνεχίσει η Επιτροπή τις προσπάθειές της στον τομέα του συντονισμού και της συνεργασίας με τις σχετικές Γενικές Διευθύνσεις, ώστε να προχωρήσει στον τομέα της ανταγωνιστικότητας, αλλά και στην ανάληψη των αποτελεσματικών δράσεων που αναμένονται από τις επιχειρήσεις και τους πολίτες.

3.7.5. Εξυπακούεται ότι το έργο της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας του τομέα πρέπει να αναληφθεί, κυρίως, από τις επιχειρήσεις παραγωγής παροχής υπηρεσιών και συμβουλών και γενικά από όλους τους παράγοντες που συμμετέχουν άμεσα στη διαδικασία κατασκευής. Ωστόσο, είναι επίσης αλήθεια ότι στον τομέα των νομοθετικών ρυθμίσεων παρεμβαίνουν άμεσα και οι δημόσιες αρχές. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο Υπουργών και την Επιτροπή να εντάξουν στο πρόγραμμα δράσεων, ως πρώτη δράση, τόσο για τον τομέα των εθνικών ειδικών ρυθμίσεων όσο και για τον τομέα της κοινοτικής νομοθεσίας, την κατάρτιση καταλόγου με τις δυνατές διοικητικές απλουστεύσεις, οι οποίες θα βασίζονται στα επανειλημμένα παράπονα και στις εμπειρίες των καλών πρακτικών. Συγχρόνως, στον κατάλογο αυτό θα πρέπει να επισημαίνονται οι περιπτώσεις ασάφειας και έλλειψης διαφάνειας στα ρυθμιστικά και κανονιστικά θέματα. Ο κατάλογος αυτός πρέπει να οδηγήσει σε συγκεκριμένες δράσεις βελτίωσης.

3.7.6. Στο πλαίσιο των διοικητικών και νομοθετικών εμποδίων, ορισμένες θέσεις που λαμβάνονται με το αιτιολογικό του γενικού συμφέροντος ή με το πρόσχημα της ασφάλειας του περιβάλλοντος ή άλλων απολύτως δικαιολογημένων προληπτικών μέτρων, κινδυνεύουν να παρεμποδίσουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας, όταν οι κανόνες που επιβάλλονται δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη την πραγματικότητα που θα αντιμετωπίσουν οι μεγάλες και διαφόρων δραστηριοτήτων επιχειρήσεις.

3.7.7. Σχετικά με το σύστημα της υπεργολαβίας, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι τα προβλήματα που προκύπτουν δεν αφορούν αποκλειστικά τις ΜΜΕ του κατασκευαστικού κλάδου. Έχει επίγνωση επίσης ότι πρέπει να εξετασθούν διεξοδικά τα θέματα εργασίας με μία γενική επιχείρηση, οι διάφορες μορφές συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και οι δυνατότητες κατάρτισης νέων συστημάτων συνεργασίας. Επιθυμεί, επίσης, να τονίσει τη σημασία και τον επείγοντα χαρακτήρα των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να επιτευχθούν καταστάσεις και όροι που είναι οικονομικά αποδεκτοί και να συμφωνηθούν συμβατικές ρυθμίσεις γενικής εφαρμογής και νομικά υποστηρίξιμες για να διορθωθούν πρακτικές που είναι κυρίως επιζήμιες για τις ΜΜΕ και γι' αυτούς που εργάζονται σ' αυτές. Γι' αυτό θα ήταν σκόπιμο να καταρτισθεί χωρίς καθυστέρηση, κατάλογος με τις «καλές» πρακτικές, εφόσον υπάρχουν στα κράτη μέλη, και να ληφθούν υπόψη κατά την κατάρτιση του προβλεπόμενου προγράμματος δράσης (π.χ. το θέμα ευθύνης της γενικής επιχείρησης στον τεχνικό, φορολογικό και κοινωνικό τομέα).

3.7.8. Η ίδια πρόταση διεξοδικής εξέτασης ισχύει και για άλλους τομείς που πρέπει να εξετασθούν κατά προτεραιότητα, όπως π.χ.:

- οι πρακτικές και οι επιβλαβείς συνέπειες των αδικαιολόγητα πολύ χαμηλών προσφορών 7

- οι διάφοροι μέθοδοι ποιοτικού και κοινωνικού «ντάμπινγκ» 7

- η μη τήρηση των κανόνων ασφάλειας, του εργατικού δικαίου και των κανόνων κοινωνικού περιεχομένου 7

- η τήρηση των προθεσμιών πληρωμής 7

- η εναρμόνιση των διατάξεων που αφορούν τις προθεσμίες εγγύησης, τις ασφάλειες και τις ευθύνες εφόσον αποτελούν αιτίες στρέβλωσης και ανταγωνισμού 7

- οι τύποι των καλών πρακτικών που έχουν καθιερωθεί ή πρόκειται να καθιερωθούν όσον αφορά τις φορολογικές ελαφρύνσεις 7

- τα μέτρα που λαμβάνονται από τον κλάδο με διάφορες μορφές εταιρικής σχέσης όσον αφορά την ασφάλεια στις επιχειρήσεις, την εξοικονόμηση ενέργειας, τις πρωτοβουλίες και τις υποχρεώσεις περιβαλλοντικής μορφής 7

- οι ισχύουσες διατάξεις ή αυτές που πρέπει να προβλεφθούν στο πλαίσιο της «υπόγειας» οικονομίας, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών, κοινωνικών, δημοσιονομικών, φορολογικών, κανονιστικών, ανταγωνιστικών και τεχνικών ιδιαιτεροτήτων του κλάδου.

3.7.9. Η σημασία των κρατικών παραγγελιών για τον κατασκευαστικό κλάδο είναι γνωστή. Τα προβλήματα σχετικά με τις διαδικασίες και τους κανόνες στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων εξετάσθηκαν σε πολλές γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ και ιδίως σε εκείνη για το Πράσινο Βιβλίο για τις δημόσιες συμβάσεις (). Η ΟΚΕ θέλει να πιστεύει ότι αυτή θα ληφθεί υπόψη στο πρόγραμμα δράσης για την «ανταγωνιστικότητα».

3.7.10. Ο ρόλος των δημοσίων αρχών είναι πρωταρχικός όταν πρόκειται να καταρτισθούν σχέδια ή προγράμματα μεσοπρόθεσμων ή μακροπρόθεσμων επενδύσεων. Τα εν λόγω επενδυτικά σχέδια ή προγράμματα αποτελούν ένα σοβαρό μέσο αύξησης της ανταγωνιστικότητας για τις επιχειρήσεις που προσβλέπουν στο μέλλον. Για να αποφευχθεί κάθε είδος πιθανής αναστάτωσης, όπως π.χ. ο κίνδυνος του υπερεξοπλισμού των επιχειρήσεων για συγκεκριμένη σύμβαση, τα σχέδια πρέπει να ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένη ζήτηση και σε πραγματικές ανάγκες και να έχουν συγκεκριμένους στόχους (μεγάλα έργα υποδομών, δημόσια κτίρια, κατοικίες, κοινωνική στέγη). Αυτά στο μέτρο που θα μπορούν να σχηματισθούν αποθεματικά κεφάλαια (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διατίθενται βάσει συμφωνιών χρηματοδότησης μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα) τα οποία θα διατεθούν για τους προβλεφθέντες στόχους και για τους οποίους οι αρχές διαθέτουν επαρκή τεχνικά μέσα και διοικητική μέριμνα και ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο προκειμένου να υλοποιηθούν οι διαφορετικές φάσεις του προγράμματος όταν θα είναι η κατάλληλη στιγμή για την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, για την απασχόληση, για την τεχνολογική ανάπτυξη και τις διαρθρωτικές προσαρμογές. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να τονισθεί ότι απαιτούνται δράσεις που θα διασφαλίζουν επίσης τη συντήρηση και διατήρηση των υποδομών, των ακινήτων, και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Η έκκληση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους που οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δυσχεραίνουν τη χρηματοδότηση νέων επενδύσεων, και καθίσταται όλο και πιο αισθητή η ανάγκη για μία πραγματική εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

3.7.11. Σχετικά με τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα (ΔΔ) η κεφαλαιώδης σημασία τους για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης υπογραμμίσθηκε και αναγνωρίσθηκε επανειλημμένως στις διάφορες ευρωπαϊκές συνόδους κορυφής και κυρίως στην τελευταία «Έκτακτη Σύνοδο Κορυφής για την Απασχόληση» (). Οι επιπτώσεις τους στην ανταγωνιστικότητα υπερβαίνουν τον κατασκευαστικό κλάδο. Επιπλέον, η πραγματοποίησή τους, εκτός των άμεσων θέσεων απασχόλησης που δημιουργούνται αμέσως κατά τη φάση κατασκευής, θα έχει μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, θετικούς και μόνιμους αντίκτυπους στην απασχόληση μέσω του πολλαπλασιαστικού παράγοντα [1 = 3, βλ. μελέτη του Κλάδου που αναφέρεται στην ανακοίνωση ()] στους άλλους κλάδους της οικονομίας.

Η ΟΚΕ επιμένει ότι πρέπει να αναληφθούν προσπάθειες σε όλα τα επίπεδα για να επιταχυνθεί η υλοποίηση των ΔΔ και των κέντρων εξυπηρέτησή τους, ιδίως σύμφωνα με τις συστάσεις που υπέβαλε η ομάδα υψηλού επιπέδου του Επιτρόπου κ. Kinnock και ιδιαίτερα με την καθιέρωση συμπράξεων δημοσίου - ιδιωτών και καλύτερης συνεργασίας όλων των ταμείων που προορίζονται για τη χρηματοδότηση των υποδομών.

3.7.12. Σχετικά με τη διεθνοποίηση των δραστηριοτήτων του κλάδου και πέραν των συνόρων της ΕΕ, η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση της Επιτροπής. Επισημαίνεται ότι στην Ευρώπη ο κλάδος αντιμετωπίζει ένα σκληρό ανταγωνισμό, ιδίως εκ μέρους ιαπωνικών και αμερικανικών ομίλων, από τους οποίους οι μεν κατέχουν «τα σκήπτρα» σε διεθνές επίπεδο ως προς το μέγεθος των επιχειρήσεων ενώ οι δε διακρίνονται για την υπεροχή τους ως καθολικοί ανάδοχοι του έργου.

3.8. 3ος Στόχος: προώθηση μίας ουσιαστικής, αλλά και επί μονίμου βάσεως ανάπτυξης του επιπέδου και της ποιότητας της επαγγελματικής κατάρτισης εντός του τομέα

3.8.1. Ο βασικός αυτός στόχος συνδέεται στενά με την επίτευξη του βασικού στόχου «ποιότητα». Μπορεί να θεωρηθεί και ως ο καταλύτης και ο πυλώνας όλων των δράσεων που στοχεύουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας.

3.8.2. Η ουσιαστική και επί μονίμου βάσεως προτεινόμενη βελτίωση στην Κοινότητα απαιτεί τη διεξαγωγή συνεχούς διαλόγου και συνεργασίας, μεταξύ όλων των παραγόντων του κλάδου, ιδιαίτερα μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Αφορά όλες τις δραστηριότητες, σε όλα τα επίπεδα, των παρεμβαινόντων, διανοίγει προσανατολισμούς και σταδιοδρομίες, ενισχύει την επαγγελματική συνείδηση, την πολιτιστική ευαισθησία, το αίσθημα ευθύνης και το πνεύμα πρωτοβουλίας και καινοτομίας, δημιουργεί νέους δεσμούς και νέες οριζόντιες και κάθετες μορφές ομαδικής εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παράδειγμα εμπειρίες που αποκτήθηκαν από ιδρύματα που λειτουργούν σε ισότιμη βάση.

3.8.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις συστάσεις των απαριθμουμένων στο παράρτημα της ανακοίνωσης δράσεων. Είναι παρόμοιες με αυτές που υπάρχουν ήδη στα διάφορα προγράμματα και στις πρωτοβουλίες της Κοινότητας, των οποίων οι βασικοί τους προβληματισμοί εμπνέονται από το Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση» (1994), από το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση «Διδασκαλία και μάθηση: προς την κοινωνία της μάθησης» (1995), καθώς και από διάφορες συγκεκριμένες κατευθύνσεις στον τομέα της δια βίου εκπαίδευσης, της εναλλακτικής κατάρτισης και της μαθητείας. Οι διάφορες γνωμοδοτήσεις που έχει εκδώσει σχετικά η ΟΚΕ περιέχουν χρήσιμες ενδείξεις, υπό τον όρο ότι θα εξετασθούν με βάση τις ιδιαιτερότητες του κατασκευαστικού κλάδου και των διαφόρων τομέων δραστηριοτήτων του ().

3.8.4. Χρειάζεται άραγε υπόμνηση; Η βασική εκπαίδευση και κατάρτιση που έχουν οργανωθεί σωστά και η δια βίου επιμόρφωση οδηγούν στην απόκτηση των επαγγελματικών προσόντων που αποτελούν ουσιαστικό εγγυητή για τη σταθερότητα της απασχόλησης και μπορούν να διευκολύνουν την προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες. Τα επαγγελματικά προσόντα που συνοδεύονται με την εκτίμηση και αναγνώριση μεταφράζονται σε ποιότητα και παραγωγικότητα, που αποτελούν ουσιαστικούς παράγοντες της ανταγωνιστικότητας, η οποία καθιστά εφικτή τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και του κοινωνικού καθεστώτος όλων που εργάζονται στον κλάδο αυτό, που χαρακτηρίζεται από υψηλής εντάσεως εργασία.

3.8.5. Για τους λόγους αυτούς η ΟΚΕ ζητεί μετ' επιμονής όπως το θέμα της κατάρτισης και της αξιοποίησης των επαγγελματικών προσόντων και ικανοτήτων στον κατασκευαστικό κλάδο αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης βασικής προσοχής κατά τη χάραξη των κατευθυντήριων γραμμών και τη σύλληψη συγκεκριμένων και συντονισμένων δράσεων στα πλαίσια του προγράμματος δράσης που θα καταστρωθεί. Είναι γνωστό ότι διακυβεύεται το μέλλον του κλάδου και εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης.

3.8.6. Στις πρόσφατες εργασίες της Επιτροπής σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση, διαφαίνεται μία προτίμηση για τους αποκαλούμενους «αναδυόμενους τομείς». Αυτό δεν πρέπει να επηρεάσει δυσμενώς τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν και τις επενδύσεις που πρέπει να γίνουν στον κατασκευαστικό κλάδο, ο οποίος ατυχώς δεν συμπεριλαμβάνεται στα μέτρα προτεραιότητας που προορίζονται για τους αναδυόμενους τομείς, οι οποίοι άλλωστε δεν έχουν ορισθεί ορθώς. Η ίδια παρατήρηση ισχύει επίσης και για το έργο που πρέπει να επιτελέσει το Cedefop, το οποίο πρέπει να εμβαθύνει τις γνώσεις σχετικά με την κατάρτιση στον κλάδο. Επισημαίνεται ότι πρέπει να αποφευχθούν οι επικαλύψεις στις εργασίες μελέτης και ανάλυσης.

3.8.7. Η ΟΚΕ, μολονότι διατρέχει τον κίνδυνο να επικριθεί για περιττολογία, εντούτοις πρέπει να υπενθυμίσει ότι η ανάπτυξη των κατάλληλων μορφών κατάρτισης για τα επαγγέλματα του κατασκευαστικού κλάδου αποτελεί ένα ισχυρό μέσο ένταξης των νέων, ότι το φάσμα των προσόντων εκτείνεται κυρίως από τη χειρωνακτική εργασία έως τις ειδικότητες της υψηλής τεχνολογίας, τη διαχείριση των διαδικασιών κατασκευής και την οικονομική διαχείριση, ότι το είδος παραγωγής ευνοεί τις εξατομικευμένες δοκιμαστικές περιόδους για την ένταξη στην εργασία, ότι η διαβάθμιση των προσόντων ευνοεί τη λειτουργία του μηχανισμού προαγωγών και τον εσωτερικό δυναμισμό, ότι τα επαγγελματικά προσόντα πρέπει να βελτιώνονται, π.χ. βάσει κατάλληλων συστημάτων πληροφόρησης, παρατήρησης και επαγγελματικού προσανατολισμού στα οποία θα πρέπει να συμμετέχουν, εκτός των κοινωνικών εταίρων, οι γονείς των νέων, και οι διδάσκοντες που καλούνται να εφαρμόσουν παρόμοια συστήματα στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, προκειμένου να βελτιωθούν οι προσλήψεις των νέων. Τα «Κέντρα πληροφόρησης και κατάρτισης περί οικοδομών» μπορούν να συμβάλουν με τη σειρά τους στην καλύτερη πληροφόρηση και στην εξάλειψη ορισμένων αρνητικών προκαταλήψεων για τον κλάδο.

3.8.8. Στους πίνακες των ειδικών δράσεων, που επισυνάπτονται στην ανακοίνωση, «η εκπαίδευση και η κατάρτιση» κατατάσσονται μαζί με την «ποιότητα», την «τεχνολογία», τις «συνθήκες απασχόλησης» και τα «λοιπά θέματα» στην παράγραφο «Προώθηση των άϋλων επενδύσεων».

3.8.9. Σχετικά με τα ανωτέρω, η ΟΚΕ επιθυμεί να αναπτυχθεί μία καλύτερη στρατηγική, προκειμένου να προωθηθεί με τα κατάλληλα και συνεκτικά κίνητρα η άϋλη διανοητική επένδυση γενικότερα. Είναι αλήθεια ότι οι πολιτικές υπέρ των ΜΜΕ αναφέρονται στη σημασία των επενδύσεων αυτού του είδους. Διαπιστώνεται όμως ότι οι επενδύσεις για την προαγωγή της τεχνογνωσίας, της απόκτησης εμπειριών, τη δυνατότητα πληροφόρησης, των κοινωνικών δεσμεύσεων, της τελειοποίησης και της καινοτομίας στη διαχείριση και την οργάνωση, δεν λαμβάνονται γενικώς υπόψη κατά τον καθορισμό των κριτηρίων εφαρμογής των συστημάτων στήριξης και ενισχύσεων κατά την εκτίμηση της εμπιστοσύνης και της αξιοπιστίας ούτε στα φορολογικά συστήματα απόσβεσης, στους όρους κτήσης και διαδοχής των επιχειρήσεων κ.λπ. Για τη συνετή αξιολόγηση των άϋλων επενδύσεων χρειάζεται μία πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση έτσι ώστε να συνυπολογισθούν σε διάφορα επίπεδα, π.χ. απασχόληση, χρηματοδότηση, φορολογία, κατάρτιση και χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών σε δίκτυο που ευνοεί την αποκεντρωμένη και αλληλεπιδρώσα κατάρτιση μεγάλης κλίμακας.

3.8.10. Δεδομένου ότι ο τομέας της κατάρτισης εμπίπτει κυρίως στο πεδίο των εθνικών περιφερειακών και τοπικών αρμοδιοτήτων η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας είναι απαραίτητη. Το πρόγραμμα δράσης πρέπει να λάβει τα ανωτέρω υπόψη με εποικοδομητικό τρόπο.

3.9. 4ος Στόχος: αναπροσανατολισμός και ενίσχυση της έρευνας και της ανάπτυξης

3.9.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι ο βασικός αυτός στόχος αποτελεί επίσης και θεμελιώδη παράγοντα για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.

3.9.2. Το πρόβλημα αυτό συνδέεται με τα διάφορα προγράμματα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη για τα οποία η ΟΚΕ έχει αποφανθεί στις αλλεπάλληλες γνωμοδοτήσεις της. Για τον κατασκευαστικό τομέα, το πρόβλημα αυτό χαρακτηρίζεται από ορισμένες ιδιαιτερότητες, όπως είναι το σχετικά μικρό μέγεθος επιχειρήσεων, οι δυσκολίες για την έγκαιρη και συνειδητή μεταφορά νέων τεχνολογιών καθώς και ο τοπικός ή περιφερειακός χαρακτήρας των επιχειρήσεων που καθιστά δυσχερή μία προσέγγιση στον τομέα της Ε& Α.

3.9.3. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι φορείς του κλάδου και οι ερευνητικοί κύκλοι αντιλαμβάνονται ορθά τη σημασία της έρευνας και της ανάπτυξης στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Ακόμη και σε επίπεδο Επιτροπής, η προτεραιότητα δίνεται συχνά στον τομέα της έρευνας για τις τεχνολογίες αιχμής, που θεωρούνται οι τομείς του μέλλοντος, εις βάρος των τεχνολογιών μέσης εντάσεως των παραδοσιακών τομέων. Δεν πρέπει να παραμεληθεί ούτε ο ένας ούτε ο άλλος, αλλά να βρεθούν οι καλύτερες λύσεις για όλους τους τομείς που καλούνται να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

3.9.4. H ΟΚΕ θεωρεί ότι το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες του κλάδου. Η Επιτροπή είχε προτείνει την κατάρτιση μίας βασικής δράσης με τον τίτλο «Ανταγωνιστική και βιώσιμη ανάπτυξη: η πόλη του αύριο». Η βασική αυτή δράση αποτελείται από 3 στοιχεία. Το ένα από αυτά αφορά τη μελέτη της επίδειξης των τεχνολογιών ανάκτησης, ανακαίνισης και οικονομικών, καθαρών, αποτελεσματικών και βιώσιμων κατασκευών, ιδιαίτερα για τα μεγάλα κτιριακά σύνολα και την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς ().

3.9.4.1. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία της εν λόγω βασικής δράσης για τον κατασκευαστικό κλάδο και ζητεί να προσεχθεί δεόντως. Για το σκοπό αυτό, η δράση πρέπει να ενταχθεί στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε& Α, στο κεφάλαιο αριθ. 3 «Δράσεις βιώσιμης ανάπτυξης» και όχι στο κεφάλαιο αριθ. 4 «Ενέργεια, περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη». Εάν ληφθεί υπόψη η σημαντική συμβολή του κατασκευαστικού κλάδου στο ΑΕγχΠ της Κοινότητας (11 %) η χορήγηση κοινοτικών πόρων για τα προγράμματα Ε& Α του τομέα (λιγότερο από 5 %) μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ανεπαρκής.

3.9.5. Το επίπεδο έρευνας στον κατασκευαστικό κλάδο όπως και σε όλους τους τομείς που αφορά η έρευνα αυτή (ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, περιβάλλον, συντήρηση και αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, απασχόληση, ενέργεια κ.λπ.) θα πρέπει να γίνει ευρύτερα γνωστό. Οι εκτιμήσεις σχετικά με το επίπεδο έρευνας και την κατανομή των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη χαρακτηρίζονται από έλλειψη ακριβείας. Χρειάζεται, συνεπώς, να καταρτισθεί στα κράτη μέλη κατάλογος με τις εν λόγω δραστηριότητες, να καταχωρηθούν κατά κατηγορίες (π.χ. βασική έρευνα, γενική έρευνα, ανταγωνιστικότητα κ.λπ.) και να ταξινομηθούν ανάλογα με τους φορείς (επιχειρήσεις παραγωγής προϊόντων, επιχειρήσεις κατασκευής, γραφεία συμβούλων, δημόσια ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια ...). Πρέπει ακόμη να θεσπισθούν μέθοδοι για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της έρευνας, της επίδρασής της στην ανταγωνιστικότητα του τομέα, της βελτίωσης και αξιοποίησης των δυνατοτήτων βιώσιμης σύλληψης και κατασκευής καθώς και της αύξησης της παραγωγικότητας.

3.9.6. Το εγχείρημα αυτό θα έδινε τη δυνατότητα στον κατασκευαστικό κλάδο να δραστηριοποιείται σύμφωνα με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του στον τομέα της έρευνας, να προσδιορίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τους στρατηγικούς άξονες και να προωθεί τις κατάλληλες πρωτοβουλίες. Οι ενδιαφέροντες και χρήσιμοι τομείς έρευνας δεν λείπουν (π.χ. προστασία των κτιρίων από διάφορες βλάβες).

3.9.7. Οι σκέψεις αυτές οδηγούν σε ορισμένες διαπιστώσεις από τις οποίες μία επισημάνθηκε ορθώς από την Επιτροπή. Πρόκειται για τις ανεπάρκειες που σημειώθηκαν στην έρευνα σχετικά με τη διαδικασία κατασκευής, τις μορφές διαχείρισης και οργάνωσης οι οποίες αναφέρονται στα πλαίσια των άλλων κεφαλαίων της παρούσας γνωμοδότησης και ιδίως στο κεφάλαιο της ποιότητας.

3.9.8. Πράγματι, οι περισσότερες ερευνητικές δραστηριότητες έχουν ως στόχο τα προϊόντα και, σε μικρότερο βαθμό, τις τεχνολογίες, ενώ αυτή η ίδια η διαδικασία κατασκευής παραμένει η πρωταρχική φροντίδα κάθε επιχείρησης που αποβλέπει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας.

3.9.9. Η επιτυχία του έργου κατασκευής (ποιότητα, τιμή, προθεσμία, αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, περιβάλλον και ασφάλεια) εξαρτάται κυρίως από τις μορφές συντονισμού που θα πρέπει να προσδιορισθούν και να λειτουργήσουν μεταξύ όλων των παραγόντων: εργολάβοι και πελάτες, αρχιτέκτονες, σύμβουλοι-μηχανικοί, παραγωγοί υλικών κατασκευών, επιχειρήσεις κατασκευών κατά επαγγελματικό κλάδο ή καθ' ομάδας, γενικές επιχειρήσεις, υπεργολάβοι. Είναι αλήθεια ότι τα προγράμματα-πλαίσιο της Ε& Α της ΕΕ δεν είναι κατά κανένα τρόπο σε θέση να λύσουν όλα τα προβλήματα που προκύπτουν στο πλαίσιο αυτό. Υπάρχουν όμως ερευνητικές πρωτοβουλίες αναφορικά με την αριστοποίηση της διαδικασίας κατασκευής οι οποίες αξίζει να εξετασθούν ενόψει της εφαρμογής τους σε ευρωπαϊκή κλίμακα, όπως αυτές που απορρέουν από την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών.

3.9.10. Μολονότι ορισμένες ειδικότητες του κατασκευαστικού κλάδου είναι εξαιρετικά καινοτόμες και στον τομέα της καινοτομίας η έρευνα προοδεύει, εντούτοις, λόγω του αποσπασματικού χαρακτήρα και της συντηρητικής νοοτροπίας του κλάδου πρέπει να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια στο επίπεδο της διάδοσης των γνώσεων, της μεταφοράς τεχνολογιών, της πρακτικής εφαρμογής των κανόνων καλής συμπεριφοράς, των συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων, της παροχής κινήτρων για την εισαγωγή νέων τεχνικών και καινοτόμων διαδικασιών.

3.9.11. Παράλληλα, με τις δυνατότητες που περιέχονται και διευκρινίζονται στο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη (ΠΠΕΑ), κυρίως όσες αφορούν τις ΜΜΕ, και παράλληλα με τα σημεία που τονίσθηκαν προηγουμένως, η ΟΚΕ επιθυμεί να υποστηρίξει τις ειδικές δράσεις που επιλέγονται από την Επιτροπή στο παράρτημα της ανακοίνωσης. Όλοι αυτοί οι προβληματισμοί καταδεικνύουν ότι είναι απαραίτητος ο συντονισμός των δράσεων και των μεθόδων και ο σαφής προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων σε ένα τομέα στον οποίο η ΕΕ, τα κράτη μέλη και ο κλάδος καλούνται να δράσουν.

4. Συμπεράσματα

4.1. Τα θέματα που εκτίθενται ανωτέρω, οι αναφερόμενοι προσανατολισμοί και οι προτάσεις που υποβάλλονται πρέπει να εξετασθούν στην προοπτική σχετικής απόφασης του Συμβουλίου για την κατάστρωση ενός προγράμματος δράσης υπέρ του κατασκευαστικού κλάδου. Συμπερασματικά, η ΟΚΕ ενθαρρύνει το Συμβούλιο να προβεί στη λήψη παρόμοιας εποικοδομητικής απόφασης και τονίζει τα εξής σημεία:

4.2. Όσον αφορά τη σύλληψη και την εκτέλεση του προγράμματος δράσης η ΟΚΕ:

4.2.1. επιδοκιμάζει και υποστηρίζει την ενέργεια που ανέλαβε η Επιτροπή. Ως οργανισμός που εκπροσωπεί την ΕΕ, τους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους που είναι οι άμεσοι ή έμμεσοι ενδιαφερόμενοι, προτίθεται να συμμετάσχει εντατικά στη διαδικασία διαβούλευσης σχετικά με το πρόγραμμα δράσης 7

4.2.2. επιμένει ότι πρέπει επειγόντως να δοθεί στον ορισμό ένα πλαίσιο και να χαραχθούν οι κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή ενός προγράμματος σε επίπεδο ΕΕ, κρατών μελών και επιχειρήσεων 7

4.2.3. διευκρινίζει ότι ο επείγων χαρακτήρας αιτιολογείται από την ανάγκη δημιουργίας συγκεκριμένων στοιχείων που θα προετοιμάζουν και διευκολύνουν της διεύρυνση της ΕΕ και την ανάληψη συγκεκριμένης δράσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της «Συνόδου Κορυφής για την Απασχόληση», που συνήλθε στο Λουξεμβούργο στις 20 και 21 Νοεμβρίου 1997, συμπεριλαμβανομένων και των αποτελεσμάτων για τις νέες μορφές παρέμβασης της ΕΤΕ 7

4.2.4. τονίζει ότι οι 4 βασικοί στόχοι έχουν μεγάλη καταλυτική δύναμη έναντι των μερών που καλούνται να δράσουν, δηλαδή του υπεύθυνου της δημόσιας ή ιδιωτικής επιχείρησης, του υπεύθυνου του έργου (μηχανικοί, αρχιτέκτονες, σύμβουλοι, συντονιστές) των εργολάβων και των απασχολουμένων του κλάδου 7

4.2.5. επισημαίνει ότι το πρόγραμμα δράσης πρέπει να στοχεύει στους προσανατολισμούς τους και στους τομείς δράσης του, σε υψηλό βαθμό οριζόντιας και κάθετης ολοκλήρωσης λόγω των αλληλεξαρτήσεων και των συναφειών που δρουν μεταξύ των κλαδικών πολιτικών της ΕΕ και μεταξύ των πεδίων δράσης και της αρμοδιότητας των σχετικών φορέων 7

4.2.6. κρίνει απαραίτητο να συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα δράσης ένα χρονοδιάγραμμα έναρξης και υλοποίησης των δράσεων στα διάφορα επίπεδα λήψης αποφάσεων και παρέμβασης, αφού ληφθεί υπόψη μία εποικοδομητική και δυναμική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας 7

4.2.7. ζητεί να προβλεφθεί ως αυτοτελές μέρος του προγράμματος δράσης η καθιέρωση ενός μηχανισμού που θα βασίζεται στην αρχή της διαβούλευσης και της συνεργασίας και θα έχει ως σκοπό τη διασφάλιση της συνέχισης του προγράμματος, τη διευκόλυνση των ανταλλαγών εμπειριών περιοδικώς, και τη διενέργεια κατάλληλων προσαρμογών 7

4.2.8. υπενθυμίζει τον πρωταρχικό ρόλο που διαδραματίζουν οι σχετικοί οικονομικοί και κοινωνικοί κύκλοι, και οι κοινωνικοί εταίροι για την αποτελεσματική εφαρμογή των προβλεπόμενων δράσεων 7

4.2.9. ζητεί να δραστηριοποιηθεί η συλλογή των στοιχείων και η ενημέρωση των βάσεων δεδομένων που θα επιτρέπουν τη λήψη αποφάσεων οι οποίες θα ανταποκρίνονται στις καταστάσεις και στα αληθινά προβλήματα.

4.3. Σχετικά με τις δράσεις που πρέπει να ενταχθούν στο πρόγραμμα δράσης, η ΟΚΕ:

4.3.1. συνιστά, σε πρώτη φάση, να ακολουθηθούν οι άξονες που έχουν χαραχθεί από τους βασικούς στόχους 7

4.3.2. κρίνει σκόπιμη την κατάρτιση καταλόγου στον οποίο θα καταχωρούνται συστηματικά οι καλές πρακτικές στους διάφορους τομείς που αναφέρονται στην παρούσα γνωμοδότηση, οι οποίες διευκολύνουν την έρευνα για λύσεις και καθιστούν περιττές τις δαπανηρές μελέτες και αναλύσεις οι οποίες συχνά επικαλύπτονται 7

4.3.3. τονίζει τη σημασία που πρέπει να δοθεί στο πλαίσιο των βασικών στόχων, σε τομείς όπως:

- η επαγγελματική κατάρτιση, με κατάλληλα συστήματα κατάρτισης, σε όλα τα επίπεδα,

- η βελτίωση της εικόνας του κλάδου, των συνθηκών απασχόλησης, της οργάνωσης εργασίας, καθώς και της ασφάλειας και της υγείας κατά την εκτέλεση του έργου,

- η βελτίωση των μεθόδων διαχείρισης και οργάνωσης κατά τη διαδικασία κατασκευής,

- η καταγραφή των τομέων της Ε& Α που καλύπτονται και που πρέπει να καλυφθούν,

- η μεταφορά και εφαρμογή νέων τεχνολογιών μέσω της σύναψης στενών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και των ερευνητικών ιδρυμάτων,

- η ενθάρρυνση νέων μορφών συνεργασίας, οι οποίες μπορούν να αντισταθμίσουν τις εγγενείς αδυναμίες των μικρών επιχειρήσεων,

- η εφαρμογή πολιτικών και κανόνων που είναι πιο διαφανείς στον τομέα των δημοσίων έργων και των μορφών κατακύρωσης,

- η άρση των εμποδίων και των αρνητικών επιπτώσεων που βλάπτουν τις προσπάθειες ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της εμβάθυνσης των ζητημάτων που εγείρονται στο κεφάλαιο 3 που προηγείται και ιδιαίτερα στο σημείο 3.7.8,

- η προώθηση των άϋλων επενδύσεων που αφορούν κυρίως το πρόγραμμα διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων και η κατανόηση των νέων δεδομένων στον τομέα της ασφάλειας, του περιβάλλοντος, της ενέργειας, της χρηματοδότησης,

- η αποτελεσματικότητα και η συνεπής εφαρμογή των επενδυτικών, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων, προγραμμάτων και η αναζήτηση των κατάλληλων μορφών εταιρικής σχέσης μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Βασικά στοιχεία του κεφαλαίου 2 της ανακοίνωσης της Επιτροπής: πρώτη βιομηχανία: 11 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ 7 πρώτος βιομηχανικός τομέας ως προς την απασχόληση: 8,8 εκατ. άτομα, 7 % του ενεργού πληθυσμού 7 26 εκατ. εργαζομένων εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από τις κατασκευές 7 «1 = 3», η δημιουργία 1 θέσης απασχόλησης στον κατασκευαστικό κλάδο δημιουργεί έμμεσα 2 πρόσθετες θέσεις απασχόλησης 7 2 εκατ. επιχειρήσεις, από τις οποίες το 97 % απασχολεί λιγότερους από 20 εργαζόμενους και το 93 % λιγότερους από 10.

() Οι 4 βασικού στόχοι είναι οι εξής: η ανάπτυξη μίας συνεκτικής πολιτικής ποιότητας 7 η βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου και του γενικού πλαισίου της αγοράς 7 η προώθηση μιας ουσιαστικής και επί μονίμου βάσεως ανάπτυξης τόσο του επιπέδου όσο και της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης εντός του τομέα 7 ο επαναπροσανατολισμός και η ενίσχυση της έρευνας και ανάπτυξης για να ανταποκριθούν στην απαίτηση των μεταβολών.

() Στην παρούσα ανακοίνωση ο κατασκευαστικός κλάδος θεωρείται υπό την ευρεία έννοια του όρου και περιλαμβάνει τις κατασκευές κατοικιών, κτιρίων μη προοριζόμενων για κατοικίες, έργα πολιτικού μηχανικού και βιομηχανικές κατασκευές. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη όλη η αλυσίδα προμηθευτών - που περιλαμβάνει τις αρχικές πρώτες ύλες μέχρι τα σύνθετα προϊόντα και συστήματα. Εξάλλου, η εκτέλεση της κατασκευής περιλαμβάνει όλες τις φάσεις - από την αρχική σύλληψη μέχρι τις μελέτες σκοπιμότητας, το σχεδιασμό, την εκτέλεση των έργων και τη συντήρηση, την κατεδάφιση (περιλαμβανομένης της ανάκτησης και ανακύκλωσης των υλικών και της διάθεσης και καύσης των απορριμμάτων).

() ΕΕ C 355 της 21.11.1997.

() Γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ με θέμα: «Οι τεχνικές προδιαγραφές και αμοιβαία αναγνώριση» - ΕΕ C 212 της 22.7.1996 7 «Πράσινο Βιβλίο για τις δημόσιες συμβάσεις στην ΕΕ: σκέψεις για το μέλλον» - ΕΕ C 287 της 22.9.1997 7 «Οι ΜΜΕ στις παραμεθόριες περιοχές - τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις διασυνοριακές επιχειρηματικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τις τεχνικές απαιτήσεις» - ΕΕ C 206 της 22.7.1997.

() ΕΕ C 287 της 22.9.1997.

() Συμπεράσματα της Συνόδου § 33 και § 40. Ανακοίνωση της Επιτροπής «Οι κοινωνικές πολιτικές στην υπηρεσία της απασχόλησης» έγγρ. COM(97) 611, σ. 12.

() Μελέτη Secteur «Στρατηγικές για τον κατασκευαστικό κλάδο».

() Γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ με θέμα: Το Λευκό Βιβλίο: Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση - ΕΕ C 295 της 22.10.1994 7 Το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση: διδασκαλία και εκμάθηση προς την κοινωνία της γνώσης - ΕΕ C 295 της 7.10.1996 7 Η έκθεση της Επιτροπής για την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση στην Ευρωπαϊκή Ένωση - ΕΕ C 19 της 21.1.1998 7 Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Η προώθηση της μαθητείας στην Ευρώπη» - ΕΕ C 95 της 30.3.1998.

() COM(97) 142 τελικό της 30ής Απριλίου 1997.