[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 23.01.2006

COM(2006) 14 τελικό

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με ένα κοινοτικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 2006-2010

Στρατηγική βάση για τις προτεινόμενες δράσεις {SEC(2006) 65}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΔΡΑΣΗ 1 – Αναβάθμιση των υφιστάμενων ελάχιστων προτύπων για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 3

1.1. Ιστορικό 3

1.2. Η καλή μεταχείριση των ζώων ως ακρογωνιαίος λίθος των κοινοτικών πολιτικών 4

1.3. Κεντρική θέση της προστασίας των ζώων στο πλαίσιο της αναθεωρημένης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) 6

2. ΔΡΑΣΗ 2 – Απόδοση υψηλής προτεραιότητας στην προώθηση της μελλοντικής έρευνας με γνώμονα τις πολιτικές για την προστασία και καλή μεταχείριση των ζώων και εφαρμογή του τριπτύχου αντικατάσταση, μείωση και βελτίωση 7

2.1. Ιστορικό 7

2.2. Ένα ευρωπαϊκό κέντρο ή εργαστήριο για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 9

2.3. Εφαρμογή νέων πρακτικών εργαλείων για την εξασφάλιση της καλής μεταχείρισης των ζώων 9

2.4. Εφαρμογή της αρχής των τριών στόχων κατά τη διενέργεια πειραμάτων με ζώα 10

3. ΔΡΑΣΗ 3 – Εισαγωγή τυποποιημένων δεικτών καλής μεταχείρισης των ζώων 11

3.1. Ιστορικό – ολοκληρωμένη προσέγγιση 11

3.2. Ευρωπαϊκό σήμα καλής μεταχείρισης των ζώων – ταξινόμηση των συστημάτων παραγωγής με βάση τις εφαρμοζόμενες απαιτήσεις καλής μεταχείρισης 12

4. ΔΡΑΣΗ 4 – Εξασφάλιση ότι οι κτηνοτρόφοι/ζωέμποροι καθώς και το ευρύ κοινό συμμετέχουν και ενημερώνονται περισσότερο σχετικά με τα τρέχοντα πρότυπα προστασίας και καλής μεταχείρισης των ζώων και συνειδητοποιούν πλήρως το ρόλο τους στην προώθηση της προστασίας και της καλής μεταχείρισης των ζώων 13

4.1. Ιστορικό – μεταστροφή της συμπεριφοράς του κοινού 13

4.2. Τι έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής; 14

4.3. Ενημερωμένοι εκτροφείς/μεταφορείς ζώων και ευρύ κοινό: οι καλύτεροι υπέρμαχοι της καλής μεταχείρισης των ζώων 14

5. ΔΡΑΣΗ 5 – Συνεχιζόμενη παροχή υποστήριξης και δρομολόγηση νέων διεθνών πρωτοβουλιών για την ευαισθητοποίηση και την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων 15

5.1. Ιστορικό 15

5.2. Συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων (ΟΙΕ) 16

5.3. Προώθηση της καλής μεταχείρισης των ζώων στις πολυμερείς και διμερείς σχέσεις της ΕΕ 17

5.4. Ενίσχυση των γνώσεων για την καλή μεταχείριση των ζώων στις αναπτυσσόμενες χώρες και δημιουργία εμπορικών ευκαιριών 18

1. ΔΡΑΣΗ 1 – Αναβάθμιση των υφιστάμενων ελάχιστων προτύπων για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων

1.1. Ιστορικό

Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία έτη έγιναν πολλές μεγάλες κατακτήσεις στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων, οι κοινωνίες έχουν εδώ και πολλές γενεές αναγνωρίσει την υποχρέωσή τους να φροντίζουν τα ζώα υπό την ευθύνη τους και πολλές χώρες ήδη διαθέτουν παγιωμένη νομοθεσία για την προστασία των ζώων και την πρόληψη της βίαιης μεταχείρισής τους. Το πρώτο νομοθέτημα για την καλή μεταχείριση των ζώων στο επίπεδο της ΕΚ θεσπίστηκε το 1974 και αφορούσε την προστασία των ζώων κατά τη σφαγή[1]. Οι αιτιολογικές σκέψεις της εν λόγω οδηγίας υπογραμμίζουν τη σημασία που ήδη είχε η καλή μεταχείριση των ζώων και η πρόληψη της άσκοπης ταλαιπωρίας τους:

«Ότι, εξάλλου, είναι σκόπιμο να αναληφθεί επί κοινοτικού επιπέδου δράση που αποσκοπεί στην απαλλαγή των ζώων, γενικά, από οποιαδήποτε σκληρή μεταχείριση· ότι θεωρείται ευκταίο, σε πρώτη φάση, να αναφέρεται η δράση αυτή στις συνθήκες που επιτρέπουν να υφίστανται τα ζώα κατά τη σφαγή τους μόνο τους απόλυτα αναπόφευκτους πόνους·»

Στα έτη που ακολούθησαν δημιουργήθηκε ένα συνεχώς εξελισσόμενο κοινοτικό νομοθετικό πλαίσιο σχετικά με την προστασία των ζώων. Η Επιτροπή διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες που έχουν σκοπό να εξασφαλίσουν ότι η νέα νομοθεσία σχετικά με τα πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων θεμελιώνεται στη συνεχώς εξελισσόμενη επιστημονική γνώση, εμπειρογνωμοσύνη και πρακτική εμπειρία. Βάσει της αποστολής της που την καθιστά θεματοφύλακα των κοινοτικών συνθηκών, η Επιτροπή έχει επίσης την αρμοδιότητα να μεριμνά για τη σωστή ενσωμάτωση και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και η υπηρεσία επιθεωρήσεων της Επιτροπής (Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων: ΓΤΚΘ) παίζει σημαντικό ρόλο στην εκπλήρωση των καθηκόντων αυτών. Την επιστημονική βάση των πολιτικών αυτών στηρίζει η δραστηριότητα μιας σειράς συμβουλευτικών οργάνων: η επιστημονική κτηνιατρική επιτροπή[2], η επιστημονική επιτροπή για την υγεία και την ορθή μεταχείριση των ζώων[3], η ομάδα συμβούλων για τις δεοντολογικές συνέπειες της βιοτεχνολογίας (GAIEB) και πιο πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων[4].

Όσον αφορά τα ζώα εκτροφής η νομοθεσία έχει μέχρι τώρα εξελιχθεί σημαντικά και θέτει ελάχιστους κανόνες για την προστασία τους. Η εκτροφή ορισμένων ειδών (μόσχοι, χοίροι, ωοτόκες όρνιθες) διέπεται από λεπτομερείς κανόνες ενώ η εκτροφή άλλων, όπως οι αγελάδες κρεατοπαραγωγής ή γαλακτοπαραγωγής, τα προβατοειδή, οι γαλοπούλες, οι χήνες κ.λπ., αποκλειστικά από γενικές απαιτήσεις. Είναι πλέον δύσκολο να δικαιολογηθεί η απουσία συγκεκριμένων προτύπων καλής μεταχείρισης για τα περισσότερα εκτρεφόμενα είδη , εάν λάβει κάποιος υπόψη τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία και την πρόοδο που έχουν πραγματοποιήσει διεθνή όργανα, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, στην αντιμετώπιση παρόμοιων θεμάτων[5]. Σταδιακά συγκεντρώνονται στοιχεία σχετικά με την ευαισθησία των ψαριών, θέμα που έχει ήδη απασχολήσει το Συμβούλιο της Ευρώπης, και το Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιών καταρτίζει επίσης κατευθυντήριες γραμμές καλής μεταχείρισης των εκτρεφόμενων ψαριών.

Οι πολιτικές της ΕΕ για το περιβάλλον από τη δεκαετία του '80 περιείχαν νομοθετικές διατάξεις οι οποίες σε συνδυασμό με την εναρμόνιση στην ενιαία αγορά προώθησαν βελτιώσεις της καλής μεταχείρισης των ζώων. Με την εισαγωγή του άρθρου 175 το πεδίο της κοινοτικής νομοθεσίας αγκάλιασε νέους τομείς προστασίας και καλής μεταχείρισης των ζώων. Οι περιβαλλοντικές πολιτικές της Επιτροπής καλύπτουν για παράδειγμα θέματα που αφορούν τα πρότυπα μη βάναυσης παγίδευσης, το εμπόριο άγριων ειδών, τη φύλαξη ζώων σε ζωολογικούς κήπους, την εισαγωγή ορισμένων δερμάτων νεογνών φώκιας κ.λπ. Στους ειδικούς στόχους του προγράμματος δράσης της ΕΕ για το περιβάλλον « Περιβάλλον 2010: Το μέλλον μας, η επιλογή μας» , που καλύπτει την περίοδο από το 2001 έως το 2010, περιλαμβάνεται επίσης η προστασία των φυσικών βιοτόπων και της άγριας ζωής. Στο διεθνή χώρο η Κοινότητα έχει, για παράδειγμα, συνάψει μια συμφωνία με τον Καναδά και τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με τα διεθνή πρότυπα μη βάναυσης παγίδευσης και μια αρκετά παρόμοια συμφωνία με τις ΗΠΑ με τη μορφή συμφωνηθέντων πρακτικών.

Στον τομέα της προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα η Επιτροπή υπέβαλε ήδη από το 1985 πρόταση οδηγίας για την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς. Επιπλέον, με την απόφαση 1999/575/EΚ η Κοινότητα προσχώρησε στη Σύμβαση ETS 123 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς. Με τη Σύμβαση αυτή ενισχύθηκε η δέσμευση της Ένωσης να συνεχίσει τις προσπάθειες αντικατάστασης των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα, καθώς και βελτίωσης της καλής μεταχείρισης όσων συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται. Στην ΕΕ περίπου 10 εκατομμύρια ζώα χρησιμοποιούνται κάθε έτος για τη διεξαγωγή έρευνας και δοκιμών, από τις οποίες το 25% θεωρούνται δοκιμές κανονιστικού χαρακτήρα, όπως δοκιμές ασφαλείας, δοκιμές τροφίμων και έλεγχος φαρμάκων. Η χρήση ζώων στη βιομηχανία και την έρευνα παρουσίαζε έως πρόσφατα μείωση κυρίως λόγω των αλλαγών στις μεθόδους ανακάλυψης και έρευνας χημικών παραγόντων και λιγότερο λόγω της χρήσης εναλλακτικών μεθόδων που δεν χρησιμοποιούν ζώα κατά τη διεξαγωγή δοκιμών κανονιστικού χαρακτήρα.

1.2. Η καλή μεταχείριση των ζώων ως ακρογωνιαίος λίθος των κοινοτικών πολιτικών

Το πρωτόκολλο για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων που προσαρτήθηκε στη Συνθήκη ΕΚ με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ ορίζει τους βασικούς τομείς δράσης στους οποίους η Κοινότητα και τα κράτη μέλη οφείλουν, όταν θεσπίζουν και εφαρμόζουν την πολιτική τους, να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις απαιτήσεις καλής μεταχείρισης όλων των ζώων. Σε διάφορες έρευνες οι πολίτες της ΕΕ έχουν εκφράσει σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό την επιθυμία τους να τηρούνται υψηλά πρότυπα για την καλή μεταχείριση των ζώων, τα οποία να είναι σε θέση να επηρεάζουν τόσο άμεσα όσο και έμμεσα την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό τα κανονιστικά συστήματα όσο και τα συστήματα στήριξης στη γεωργία να προσαρμοστούν στις τάσεις αυτές. Η Επιτροπή αναγνώρισε τη σχέση που υπάρχει μεταξύ της ασφάλειας των τροφίμων και της καλής μεταχείρισης των ζώων, αφενός, στη λευκή βίβλο της για την ασφάλεια των τροφίμων και, αφετέρου, ακολουθώντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τους ελέγχους υγείας, καλής μεταχείρισης των ζώων και ασφάλειας των τροφίμων σε όλη την τροφική αλυσίδα, ιδίως με τον κανονισμό (ΕΚ) 882/2004[6]. Ο κανονισμός αυτός προβλέπει επίσης την οργάνωση μαθημάτων κατάρτισης για το προσωπικό των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών προκειμένου να εφαρμοστεί μια εναρμονισμένη προσέγγιση στους επίσημους ελέγχους που διενεργούν τα κράτη μέλη. Ωστόσο, η κατάρτιση αυτή πρέπει να εκληφθεί μόνον ως συμπλήρωμα και όχι ως υποκατάστατο της κατάρτισης που πρέπει να οργανώνουν τα ίδια τα κράτη μέλη. Επίσης, τα τελευταία είναι σκόπιμο να αποκτήσουν έναν χώρο ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με την εμπειρία τους από την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της καλής μεταχείρισης των ζώων, διευκολύνοντας έτσι τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι δαπάνες επικοινωνίας, να αποφευχθούν επικαλύψεις και να επιτευχθεί η μεγαλύτερη δυνατή διοικητική αποτελεσματικότητα, είναι αναγκαίο να μελετηθούν οι δυνατότητες χρήσης σύγχρονων τεχνολογιών και λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για την εκτέλεση ενεργειών που αφορούν τη διαβίβαση και την επεξεργασία των προβλεπόμενων πληροφοριών.

Η απόφαση 90/424/EΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες δαπάνες στον κτηνιατρικό τομέα ορίζει ότι η Κοινότητα συμμετέχει στην εφαρμογή μιας ενημερωτικής πολιτικής στον τομέα της προστασίας των ζώων και προβλέπει τη χρηματοδότηση των μελετών που είναι αναγκαίες για την προετοιμασία και την ανάπτυξη της νομοθεσίας στον τομέα προστασίας των ζώων. Πρέπει επίσης να εξερευνηθεί η δυνατότητα αξιοποίησης των μέσων που προβλέπει η απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τη χρηματοδοτική ενίσχυση των κύριων πρωτοβουλιών στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης που συνοδεύει το παρόν έγγραφο εργασίας.

Η Κοινότητα διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες σχετικά με την προστασία των ζώων που εκτρέφονται για πειραματικούς σκοπούς, την επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων που υποκαθιστούν τη χρήση ζώων για τη διεξαγωγή πειραμάτων, την παγίδευση των άγριων ζώων, την καλή μεταχείριση των ζώων που ζουν σε ζωολογικούς κήπους, το εμπόριο άγριων ζώων και απειλούμενων ειδών. Άλλες πολιτικές όπως η διαφύλαξη των απειλούμενων ειδών, η διατήρηση της βιολογικής και γενετικής ποικιλομορφίας και τα επιτεύγματα στον τομέα της βιοτεχνολογίας, για παράδειγμα η κλωνοποίηση ζώων, απαιτούν σοβαρή εξέταση των πιθανών συνεπειών που έχουν για την καλή μεταχείριση των ζώων. Σύμφωνα με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική στη στρατηγική της Επιτροπής για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας[7], επισημαίνεται η ανάγκη να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των ψαριών εκτροφής και να ληφθούν υπόψη οι συστάσεις που έχουν διατυπώσει οργανισμοί όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης με σκοπό την ενδεχόμενη εκπόνηση ειδικής νομοθεσίας για την προστασία των ψαριών εκτροφής.

Όσον αφορά την προστασία των πειραματόζώων, η Επιτροπή επεξεργάζεται την παρούσα στιγμή την αναθεώρηση της οδηγίας 86/609/EΟΚ. Σκοπός της τελευταίας είναι να ενισχυθεί η νομοθεσία στον τομέα των πειραμάτων με ζώα στην ΕΕ και να εξασφαλιστεί ότι τα ζώα που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για πειράματα τυγχάνουν κατάλληλης φροντίδας και δεν υφίστανται βάναυση συμπεριφορά. Στην αναθεώρηση αυτή θα εξεταστούν ιδίως οι απαιτήσεις για την έγκριση διεξαγωγής πειραμάτων, για το προσωπικό και τα ιδρύματα καθώς και για την επιθεώρηση των ιδρυμάτων που εκτρέφουν, παρέχουν ή χρησιμοποιούν ζώα εργαστηρίων όπως και η εισαγωγή μιας διαδικασίας δεοντολογικής επισκόπησης.

Οι συνέργιες μεταξύ των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής με αρμοδιότητα την προστασία των ζώων θα διευκολύνει σαφώς το ρόλο της Επιτροπής για την εκπλήρωση των απαιτήσεων που διατυπώνονται στο πρωτόκολλο της Συνθήκης. Η δικτύωση των αρμοδιοτήτων πρέπει να γίνεται με συστηματικότερο τρόπο, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η κατάλληλη παρακολούθηση μακροπρόθεσμων στρατηγικών και για να εκπληρωθούν οι προσδοκίες των πολιτών της ΕΕ όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων προστασίας των ζώων.

1.3. Κεντρική θέση της προστασίας των ζώων στο πλαίσιο της αναθεωρημένης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ)

Με τα πρόσφατα μέτρα αναθεώρησης της ΚΑΠ εισήχθη, από το 2007, η αρχή της πολλαπλής συμμόρφωσης με διάφορα πρότυπα των δικαιούχων άμεσων πληρωμών, όπως τα πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων. Ο εντοπισμός μιας παράβασης θα έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή κυρώσεων, που θα συνίστανται είτε στη μείωση είτε στην ανάκληση των καταβληθεισών επιδοτήσεων, ενώ το σύστημα επιβολής κυρώσεων θα εξασφαλίζει την αναλογικότητά τους με τη σοβαρότητα των παραβάσεων.

Ωστόσο, σημαντικότερα είναι τα νέα μέτρα στο πλαίσιο των πολιτικών ανάπτυξης της υπαίθρου όσον αφορά τα ενδεχόμενα οφέλη από την καλή μεταχείριση των ζώων. Η στήριξη των επενδύσεων σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις ή η επεξεργασία και εμπορία γεωργικών προϊόντων μπορεί να θεωρηθεί ότι βελτιώνουν την καλή μεταχείριση των ζώων. Επιπλέον, με τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα υπάρχει η δυνατότητα να συμπεριλαμβάνεται η τήρηση της σχετικής νομοθεσίας για την καλή μεταχείριση των ζώων στις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας που πρέπει να ικανοποιούν τα κράτη μέλη.

Έχουν επίσης εισαχθεί τα παρακάτω νέα συνοδευτικά μέτρα:

- το κεφάλαιο γεωργία-περιβάλλον βελτιώθηκε με το μέτρο στήριξης των ιδιοκτητών γεωργικών εκμεταλλεύσεων που εφαρμόζουν τεχνικές εκτροφής ζώων οι οποίες υπερκαλύπτουν τις βασικές απαιτήσεις των βέλτιστων μεθόδων εκτροφής ζώων,

- στο κεφάλαιο μέτρων «Τήρηση προτύπων» προβλέπεται η χορήγηση χρηματοδοτικής βοήθειας σε εκτροφείς για τις λειτουργικές δαπάνες τους με σκοπό την προσαρμογή σε απαιτητικά πρότυπα με βάση την κοινοτική νομοθεσία στους τομείς του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας, της υγείας των ζώων και των φυτών, καθώς και της καλής μεταχείρισης των ζώων. Επιπλέον, μπορεί να στηριχτεί η χρήση «Υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε εκτροφείς» που βοηθούν τους εκτροφείς στην εφαρμογή των προτύπων,

- στο κεφάλαιο «Ποιότητα τροφίμων» παρέχεται υποστήριξη για τη συμμετοχή σε σχέδια ποιότητας τροφίμων (όπως σχέδια που βασίζονται σε υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων) και για ομάδες παραγωγών που πραγματοποιούν δραστηριότητες ενημέρωσης, προώθησης και διαφήμισης σχετικά με τα υποστηριζόμενα σχέδια ποιότητας, όπως τα σχέδια που βασίζονται σε βελτιωμένες διατάξεις «καλής μεταχείρισης των ζώων».

Είναι συνεπώς σαφές ότι εντός του νέου πλαισίου της αναθεωρημένης ΚΑΠ τα κράτη μέλη και η Επιτροπή διαθέτουν περισσότερα εργαλεία, έτσι ώστε να ανταποκριθούν στις προσδοκίες της κοινωνίας για την επίτευξη μιας περισσότερο βιώσιμης παραγωγής και βελτιωμένων προτύπων καλής μεταχείρισης των ζώων. Για παράδειγμα, στο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα βιολογικά τρόφιμα και τη βιολογική γεωργία[8] η Επιτροπή τόνισε ότι η βιολογική γεωργία διαδραματίζει έναν διττό κοινωνικό ρόλο, καθώς διαφυλάττει το περιβάλλον και την καλή μεταχείριση των ζώων και παράλληλα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των καταναλωτών, θέση που προσυπέγραψε στη συνέχεια και το Συμβούλιο[9]. Σε αυτό το σχέδιο δράσης η Επιτροπή ανέλαβε να διασαφηνίσει τα δημόσια αυτά αγαθά ορίζοντας ότι η προστασία της υψηλού επιπέδου καλής μεταχείρισης των ζώων αποτελεί έναν από τους σκοπούς της βιολογικής γεωργίας. Η συγκεκριμένη αυτή δράση έχει πλέον πραγματοποιηθεί με την πρόταση (νέου) κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την παραγωγή και τη σήμανση των βιολογικών προϊόντων. Η πρόταση αυτή προβλέπει την αρχή της συμμόρφωσης της βιολογικής γεωργίας με τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων.

2. ΔΡΑΣΗ 2 – Απόδοση υψηλής προτεραιότητας στην προώθηση της μελλοντικής έρευνας με γνώμονα τις πολιτικές για την προστασία και καλή μεταχείριση των ζώων και εφαρμογή του τριπτύχου αντικατάσταση, μείωση και βελτίωση

2.1. Ιστορικό

Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του πρωτοκόλλου της Συνθήκης ΕΚ, οι πολιτικές έρευνας που λαμβάνουν κοινοτική χρηματοδότηση ενσωματώνουν συγκεκριμένα την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη η καλή μεταχείριση των ζώων και οι δεοντολογικές ανησυχίες κατά τη διαμόρφωση των ερευνητικών πολιτικών. Είναι σημαντικό οι εξελίξεις στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων να βασίζονται σε έγκυρα επιστημονικά στοιχεία και παράλληλα να μεριμνούν για τις δεοντολογικές πτυχές των νέων τεχνολογιών, όπου αυτό κρίνεται κατάλληλο. Αυτό πρέπει να γίνεται όταν οι νέες βιοτεχνολογίες (όπως η κλωνοποίηση των ζώων) έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν την καλή μεταχείριση των ζώων όπως επίσης και όταν αναπτύσσονται ορισμένα γεωργικά συστήματα, όπως η παραγωγή με εκτατικές ή βιολογικές μεθόδους. Συνεπώς, οι πολιτικές και οι συστάσεις που σχετίζονται με την καλή μεταχείριση των ζώων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία. Αντίστοιχα, όταν δεν υπάρχουν τα αντικειμενικά στοιχεία που απαιτούνται για την ανάπτυξη των κατάλληλων πολιτικών και συστάσεων, η απουσία αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για να οριοθετείται η συζήτηση σχετικά με την κατεύθυνση της νέας έρευνας.

Η Επιτροπή στήριξε μια σειρά ερευνητικών σχεδίων για την καλή μεταχείριση των ζώων εκτροφής[10], από κοινωνιολογικές μελέτες για τη συμπεριφορά των καταναλωτών έως μελέτες εκμεταλλεύσεων για την καλή μεταχείριση των ζώων στον τομέα παραγωγής βοδινού κρέατος και κρέατος πουλερικών[11] και, με θέμα την «ποιότητα και ασφάλεια των τροφίμων», στηρίζει την παρούσα στιγμή ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την «ένταξη της καλής μεταχείρισης στην αλυσίδα ποιότητας των τροφίμων: από την ανησυχία του κοινού στη βελτίωση της διαβίωσης και στη διαφάνεια της ποιότητας»[12]. Επίσης υποστηρίχθηκε μια σειρά από σχέδια που ασχολούνται με τις δεοντολογικές, νομικές και κοινωνικές πτυχές της εκτροφής και της αναπαραγωγής ζώων εκτροφής (και των νέων τεχνολογιών αναπαραγωγής, όπως η κλωνοποίηση). Επιπλέον, στήριξη παρέχεται στην έρευνα στο πλαίσιο του θέματος «Παγκόσμια Αλλαγή και Οικοσυστήματα» όσον αφορά τις έξυπνες στρατηγικές δοκιμής των χημικών και του θέματος «Γονιδιωματική και Βιοτεχνολογία στην υπηρεσία της υγείας» όσον αφορά τις προγνωστικές στρατηγικές δοκιμών in vitro για την ανθρώπινη έκθεση σε χημικές ουσίες, καθώς και, τέλος, σε ειδικά σχέδια για την τοξικολογία και τις χημικές ουσίες που προκαλούν ενδοκρινικές διαταραχές.

Το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη[13] βρίσκεται την παρούσα στιγμή στο στάδιο της κατάρτισης και αναμένεται να καλύψει την περίοδο από το 2007 έως το 2013. Στην πρόταση γίνεται αναφορά στην καλή μεταχείριση του ζωικού κεφαλαίου στο θέμα 2 «Τρόφιμα, γεωργία και βιοτεχνολογία» του προγράμματος συνεργασίας στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ανάπτυξη της γνώσης με βάση τη βιοοικονομία. Η έρευνα με βάση το πρόγραμμα-πλαίσιο έχει σκοπό να βελτιώσει την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και να ανταποκριθεί στις ανάγκες συναφών ευρωπαϊκών πολιτικών. Στο πρόγραμμα-πλαίσιο εντάσσεται ειδικά η έρευνα που έχει στόχο να στηρίξει τις πολιτικές και υπάρχει ένας μηχανισμός διαβούλευσης για να ιεραρχούνται οι προτεραιότητες έρευνας σε σχέση με την πολιτική που διαμορφώνουν οι άλλες γενικές διευθύνσεις. Παρόμοιες διαβουλεύσεις θα αξιοποιηθούν για να δοθεί προτεραιότητα στη σχετική έρευνα για την καλή μεταχείριση των ζώων στο 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Οι δραστηριότητες των τριών θα στηριχτούν στις τέσσερις από τις εννέα θεματικές προτεραιότητες: 1. Υγεία, 2. Τρόφιμα, γεωργία και βιοτεχνολογία, 4. Νανοεπιστήμες, νανοτεχνολογίες, υλικά και νέες τεχνολογίες παραγωγής και 6. Περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής του κλίματος). Επιπλέον, οι πλατφόρμες τεχνολογίας, όπως οι πλατφόρμες για την παγκόσμια υγεία των ζώων και την εκτροφή και αναπαραγωγή των ζώων εκτροφής, θα παρέχουν σημαντικά πρόσθετα στοιχεία για την καλή μεταχείριση των ζώων.

2.2. Ένα ευρωπαϊκό κέντρο ή εργαστήριο για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων

Καθώς η καλή μεταχείριση των ζώων έχει πλέον εδραιωθεί ως επιστημονικός κλάδος, μελετάται το σχέδιο δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού κέντρου ή εργαστηρίου για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων. Το ευρωπαϊκό κέντρο/εργαστήριο θα μπορούσε να αναλάβει μια σειρά από καθήκοντα σχετικά με τη χάραξη του εν λόγω σχεδίου δράσης. Ειδικότερα, θα μπορούσε να συμμετάσχει στη διαδικασία τυποποίησης/πιστοποίησης των νέων δεικτών καλής μεταχείρισης που είναι βασικοί για την εκτέλεση της δράσης 3 (Τυποποιημένοι δείκτες καλής μεταχείρισης των ζώων). Επιπλέον, το κέντρο θα μπορούσε να συντονίσει και να παροτρύνει την έρευνα για την αναβάθμιση των υφιστάμενων προτύπων καθώς και να προωθήσει τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας όσον αφορά την εκ φύσεως σύνδεση της καλής μεταχείρισης των ζώων με την υγεία των τελευταίων και κατ’ επέκταση με την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων. Η πτυχή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τον τρέχοντα αλλά και το μελλοντικό προβληματισμό σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων τόσο στην ΕΕ όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στους κόλπους του κέντρου θα μπορούσε επίσης να φιλοξενηθεί ένα κέντρο αριστείας με στόχο την ενθάρρυνση της ανταλλαγής πληροφοριών σε όλους τους τομείς της καλής μεταχείρισης των ζώων. Η ανταλλαγή αυτή θα μπορούσε να γίνει με διάφορους τρόπους: από την επίτευξη της κατανόησης βασικών θεμάτων με τη διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας για την καλή μεταχείριση των ζώων με σαφώς καθορισμένους στόχους, τη διοργάνωση προγραμμάτων ανταλλαγών, την προώθηση εναλλακτικών μεθόδων αντί για τα πειράματα με ζώα έως τον καθορισμό ενός πιο επίσημου πλαισίου ή σημείου αναφοράς για την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συλλογή και προώθηση βέλτιστων πρακτικών. Επίσης, το κέντρο θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού σήματος για την καλή μεταχείριση των ζώων (βλ. κεφάλαιο 3.2), καθορίζοντας μια σειρά εναρμονισμένων ευρωπαϊκών κριτηρίων αναφοράς που θα βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Το κέντρο θα μπορούσε επίσης να συμμετάσχει στην εκπόνηση κοινωνικοοικονομικών μελετών και αξιολογήσεων αντικτύπου όσον αφορά την εφαρμογή σημαντικών νέων μέτρων για την καλή μεταχείριση των ζώων.

2.3. Εφαρμογή νέων πρακτικών εργαλείων για την εξασφάλιση της καλής μεταχείρισης των ζώων

Η έρευνα πρέπει να εστιάσει ολοένα και περισσότερο την προσοχή της στην ανάπτυξη συστημάτων επιτήρησης με επίκεντρο την εφαρμογή των απαιτήσεων καλής μεταχείρισης των ζώων, έτσι ώστε οι επίσημοι έλεγχοι να διενεργούνται με πιο αποτελεσματικό και προδραστικό τρόπο. Ειδικότερα, ο έλεγχος των συνθηκών καλής μεταχείρισης των ζώων κατά τη μεταφορά τους πρέπει να έχει ως βάση του την πρόληψη ακατάλληλων συνθηκών μεταφοράς και όχι την επιβολή διοικητικών κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης της κοινοτικής νομοθεσίας, που, για παράδειγμα, συχνά εντοπίζονται στο τέλος του δρομολογίου. Στην πραγματικότητα, την προσέγγιση αυτή ακολουθεί η νομοθεσία που θεσπίστηκε πρόσφατα [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1/2005]. Παρόλα αυτά, για την εφαρμογή των κανόνων αυτών οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών πρέπει να καταβάλουν πρόσθετες προσπάθειες. Κατά συνέπεια, πρέπει να αξιοποιηθούν περισσότερο η χρήση και η ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών (συστήματα ανίχνευσης, μέσα επικοινωνίας και ηλεκτρονική ταυτοποίηση), έτσι ώστε να εξευρεθούν μέθοδοι που θα βοηθούν τις αρμόδιες αρχές στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.

2.4. Εφαρμογή της αρχής των τριών στόχων κατά τη διενέργεια πειραμάτων με ζώα

Όσον αφορά τη χρήση ζώων για πειραματικούς σκοπούς, η οδηγία 86/609/ΕΟΚ είχε ως στόχο να ενθαρρύνει την εξεύρεση εναλλακτικών μεθόδων αντί της διενέργειας πειραμάτων με ζώα και το 1991 ιδρύθηκε το ευρωπαϊκό κέντρο για την επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων δοκιμών. Το κέντρο αυτό συμβάλλει άμεσα στην καλή μεταχείριση των ζώων με την εφαρμογή της αρχής των τριών στόχων (αντικατάσταση, μείωση και βελτίωση) και την επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων. Αυτό συνεπάγεται την παροχή οριζόντιας στήριξης για την εφαρμογή και την παρακολούθηση της πολιτικής σε διάφορους τομείς προστασίας των καταναλωτών και διενέργειας δοκιμών ασφάλειας, όπως τα χημικά, τα καλλυντικά προϊόντα, τα βιοκτόνα, τα τρόφιμα, τα βιολογικά και ιατρικά εργαλεία. Οι εναλλακτικές μέθοδοι αντί των πειραμάτων με ζώα κατέχουν έναν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στην εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας παρότι οι δημόσιες και οι πολιτικές πιέσεις που ασκούνται καθώς και η διαθεσιμότητα των εναλλακτικών μεθόδων χαρακτηρίζονται από διακυμάνσεις μεταξύ των διαφόρων τομέων. Οι εναλλακτικές μέθοδοι, πέρα από τα οφέλη που προσπορίζουν για την καλή μεταχείριση των ζώων, διαθέτουν επίσης το δυναμικό παροχής αξιόπιστων στοιχείων χάρις στη διενέργεια ποιοτικά ελεγχόμενων και σύγχρονων δοκιμών που προσφέρουν μεγαλύτερη ταχύτητα και μικρότερες δαπάνες σε σχέση με τις κλασικές δοκιμές με ζώα. Για παράδειγμα, έχει υπολογιστεί ότι με τη χρήση έξυπνων στρατηγικών για τις δοκιμές μπορεί να μειωθεί η ανάγκη (δαπάνες και ζώα) διενέργειάς τους στο πλαίσιο του REACH[14] έως και 70%: διαθέσιμες και αναμενόμενες πληροφορίες, (ποσοτικές) σχέσεις δομής/δραστικότητας [(Q)SARs], ομαδοποίηση, διασταύρωση κ.λπ. (πηγή: Ευρωπαϊκό Γραφείο Χημικών Ουσιών και Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ίδρυμα για την Αξιολόγηση Αντικτύπου), χωρίς να υποβαθμίζεται η επιστημονική ποιότητα των τελικών στοιχείων. Στο πλαίσιο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι η έννοια των τριών στόχων αποτελεί ήδη αναπόσπαστο μέρος της κοινοτικής προσέγγισης για τη χρήση πειραματόζωων. Τελικός σκοπός της προσέγγισης αυτής είναι τα πειράματα με ζώα να αντικατασταθούν από μεθόδους που δεν απαιτούν τη χρήση ζώων. Όσον αφορά τα πειράματα για τα οποία εξακολουθούν να απαιτούνται ζώντα ζώα, ο στόχος είναι ο αριθμός των ζώων αυτών να μειωθεί και να βελτιωθούν οι μέθοδοι που εφαρμόζονται, έτσι ώστε ο πόνος, η ταλαιπωρία και η αγωνία που τους προξενούνται να περιορίζονται στο ελάχιστο. Θα χρειαστεί να γίνουν περαιτέρω εργασίες για να ενισχυθεί η πλήρης εφαρμογή της αρχής των τριών στόχων σε όλους τους τομείς χρήσης ζώων, να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα της οδηγίας 86/609/EΟΚ με τη νομοθεσία που απαιτεί τη διενέργεια πειραμάτων με ζώα, καθώς και να εξεταστούν λεπτομερέστερα οι δυνατότητες αμοιβαίας αποδοχής στοιχείων και σύναψης συμφωνιών αλληλοαναγνώρισης ως μέσου για τη μείωση του αριθμού των πειραματόζωων. Η δημιουργία ενός κοινοτικού εργαστηρίου αναφοράς για την επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων δοκιμών αναμένεται να ενισχύσει και άλλο την ποιότητα των εναλλακτικών μεθόδων δοκιμών και να επιταχύνει τη διαδικασία επικύρωσης.

Στο πλαίσιο της ανάληψης μιας νέας πρωτοβουλίας ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής κ. Günter Verheugen και ο επίτροπος κ. Janez Potočnik διοργάνωσαν στις 7 Νοεμβρίου 2005 στις Βρυξέλλες ένα συνέδριο με θέμα τις εναλλακτικές μεθόδους αντί των πειραμάτων με ζώα. Το συνέδριο αποτέλεσε την αφετηρία για τη σύναψη μιας ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης μεταξύ Επιτροπής και βιομηχανικού κλάδου με στόχο την προώθηση εναλλακτικών μεθόδων στη θέση των πειραμάτων με ζώα. Με την εταιρική αυτή σχέση το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικών Βιομηχανιών (CEFIC), η Ευρωπαϊκή Ένωση Φυτικής Προστασίας (ECPA), η Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοβιομηχανιών (EuropaBio), η ευρωπαϊκή συνομοσπονδία βιομηχανιών καλλυντικών και ειδών υγιεινής (COLIPA), η διεθνής ένωση βιομηχανιών σαπουνιών, απορρυπαντικών και προϊόντων συντήρησης στην Ευρώπη (A.I.S.E.) καθώς και η ευρωπαϊκή ομοσπονδία φαρμακευτικών βιομηχανικών και ενώσεων (EFPIA) συμφωνούν στη λεγόμενη διακήρυξη των Βρυξελλών σχετικά με την αρχή των τριών στόχων. Με βάση την εν λόγω διακήρυξη θα συγκροτηθεί ομάδα δράσης των ενδιαφερομένων με σκοπό να καταρτίσει κατά το πρώτο τρίμηνο του 2006 πρόγραμμα δράσης στο οποίο θα καθορίζονται συγκεκριμένες βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δραστηριότητες. Θα σχεδιαστεί με την προοπτική να εξευρεθούν εμπόδια στην επίτευξη προόδου και να προταθούν κατάλληλες λύσεις προκειμένου να ευοδωθούν η ανάπτυξη, η επικύρωση και η κανονιστική αποδοχή εναλλακτικών προσεγγίσεων, όπως είναι:

( η χαρτογράφηση των ερευνητικών δραστηριοτήτων και των υφιστάμενων στρατηγικών,

( η ερευνητική συνεργασία για την ενίσχυση και τη διεύρυνση των υφιστάμενων δραστηριοτήτων μεταξύ των εταίρων και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων,

( η ανάπτυξη εναλλακτικών προσεγγίσεων, όπως οι έξυπνες στρατηγικές δοκιμών,

( οι πρακτικοί μηχανισμοί για τη βελτίωση της διαδικασίας επικύρωσης με βάση τις υπάρχουσες γνώσεις,

( οι πρακτικοί μηχανισμοί για τη διευκόλυνση της διαδικασίας κανονιστικής αποδοχής των εναλλακτικών προσεγγίσεων.

Θα δημοσιεύεται ετησίως μια έκθεση για την εταιρική σχέση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος δράσης με αποδέκτη το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Η πρώτη έκθεση πρόκειται να δημοσιευτεί έως το Δεκέμβριο 2006.

3. ΔΡΑΣΗ 3 – Εισαγωγή τυποποιημένων δεικτών καλής μεταχείρισης των ζώων

3.1. Ιστορικό – ολοκληρωμένη προσέγγιση

Τη σημερινή εποχή οι ευρωπαίοι καταναλωτές έχουν πάψει να αντιλαμβάνονται την εκτροφή ζώων απλά και μόνο ως μέσο παραγωγής τροφίμων. Αντίθετα, αυτή συνυφαίνεται με άλλους βασικούς κοινωνικούς σκοπούς, όπως είναι η ασφάλεια και η ποιότητα των τροφίμων, η προστασία του περιβάλλοντος, η βιώσιμη ανάπτυξη και η μέριμνα για την καλή μεταχείριση των ζώων. Επίσης, η σχέση της καλής μεταχείρισης, της υγείας των ζώων και της ασφάλειας των τροφίμων έχει αναγνωριστεί σε διεθνές επίπεδο[15]. Η σωστή και ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας που διέπει την καλή μεταχείριση των ζώων έχει ιδιαίτερη σημασία και η ανάπτυξη δεικτών καλής μεταχείρισης που συνδυάζουν ακρίβεια και μετρησιμότητα θα συμβάλει στην εν λόγω εφαρμογή και θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και των εν ισχύι προτύπων. Την παρούσα στιγμή παρατηρούνται δύο συγκεκριμένες τάσεις: η συνύπαρξη υποχρεωτικών ή εθελοντικών προγραμμάτων που προχωρούν πέρα από τα ελάχιστα πρότυπα της κοινοτικής νομοθεσίας, καθώς και η επιβεβαίωση από τις τάσεις της αγοράς ότι σε πολλές χώρες παγκοσμίως οι πωλήσεις προϊόντων που παράγονται με βιώσιμες μεθόδους είναι δυνατόν να αυξηθούν. Και οι δύο αυτές τάσεις διευκολύνουν σαφώς τη συνεχή βελτίωση των συνθηκών μεταχείρισης των ζώων παρά το ότι πρέπει να διοχετευθούν περισσότερες πληροφορίες στους καταναλωτές, έτσι ώστε αυτοί να κατανοήσουν καλύτερα την προστιθέμενη αξία των προτύπων καλής μεταχείρισης και να επιλέξουν ευκολότερα τα προϊόντα που προτιμούν.

3.2. Ευρωπαϊκό σήμα καλής μεταχείρισης των ζώων – ταξινόμηση των συστημάτων παραγωγής με βάση τις εφαρμοζόμενες απαιτήσεις καλής μεταχείρισης

Οι λιανοπωλητές και οι παραγωγοί αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο ότι η καλή μεταχείριση των ζώων αποτελεί θεμελιώδη πτυχή της εικόνας και της ποιότητας των προϊόντων. Η παραδοχή αυτή γεννά με τη σειρά της την ανάγκη να δημιουργηθούν αξιόπιστα συστήματα επιτήρησης των ζώων στις εκμεταλλεύσεις, με τα οποία θα εξακριβώνεται η καλή μεταχείρισή τους και θα εξασφαλίζονται οι κατάλληλες συνθήκες παραγωγής. Τα ανεξάρτητα προγράμματα ελέγχου της καλής μεταχείρισης των ζώων που εφαρμόζουν υπεύθυνοι επιχειρήσεων μεταποίησης, επιχειρήσεις λιανικής πώλησης και πολυεθνικές επιχειρήσεις αποτελούν όλο και πιο σύνηθες φαινόμενο τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Ήδη στα διάφορα κράτη μέλη υπάρχουν διάφορα εθελοντικά συστήματα για την επισήμανση των προϊόντων, τα οποία βασίζονται στη συμμόρφωση με διάφορες παραμέτρους, όπως τα πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων. Τα κοινοτικά πρότυπα εμπορίας που διέπουν τόσο τα αυγά όσο και το κρέας πουλερικών περιλαμβάνουν ήδη κανόνες που αφορούν την επισήμανση καλής μεταχείρισης των πουλερικών.

Όσον αφορά τα αυγά για παράδειγμα, από την 1η Ιανουαρίου 2004 τα επιτραπέζια αυγά θα φέρουν έναν διακριτικό κωδικό ο οποίος, μεταξύ άλλων, θα συμπεριλαμβάνει έναν άλλο κωδικό που θα φανερώνει την μέθοδο εκτροφής των πουλερικών που παρήγαγαν τα εν λόγω αυγά. Για την ενημέρωση των καταναλωτών παρέχονται υποχρεωτικά εξηγήσεις σχετικά με τον κωδικό αυτό, είτε επάνω στη συσκευασία προκειμένου για συσκευασμένα αυγά είτε σε ξεχωριστό φυλλάδιο για αυγά που πωλούνται χύμα. Τα κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει ενημερωτικές εκστρατείες, που συγχρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για να ευαισθητοποιήσουν τους καταναλωτές ως προς την έννοια του κωδικού. Επιπλέον, ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 2295/2003 της Επιτροπής ορίζει ότι «Οι ενδείξεις πάνω στα αυγά και τις συσκευασίες πρέπει να είναι ευκρινείς και ευανάγνωστες, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 7 έως 10 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1907/90» . Όσον αφορά τα επιτραπέζια αυγά που εισάγονται από τρίτες χώρες εκτός των χωρών που διαθέτουν συμφωνία αντιστοιχίας με την ΕΚ, αυτά σφραγίζονται στη χώρα καταγωγής κατά τρόπο ευκρινή και ευανάγνωστο με την ένδειξη του κωδικού ISO της χώρας καταγωγής, του οποίου προηγείται η ένδειξη: «προδιαγραφές εκτός ΕΕ».

Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού σήματος καλής μεταχείρισης των ζώων αποτελεί μια επιλογή που αξίζει να εξερευνηθεί στο προσεχές μέλλον, με βάση την οποία θα μπορούσαν να προωθούνται τα προϊόντα που παράγονται με ιδιαίτερα υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης. Έτσι, οι καταναλωτές θα μπορούν να επιλέγουν ευκολότερα μεταξύ των προϊόντων που τηρούν απλώς τα βασικά πρότυπα (ελάχιστα πρότυπα που καθορίζει η κοινοτική νομοθεσία) και των προϊόντων που τηρούν υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης (τα οποία περιέχονται σε εθελοντικούς κώδικες συμπεριφοράς ή στη νομοθεσία κρατών μελών με αυστηρότερους από τους κοινοτικούς κανόνες).

Ένα σαφές σήμα, με το οποίο προσδιορίζεται το επίπεδο καλής μεταχείρισης των ζώων κατά τη διαδικασία παραγωγής θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο προώθησης των προϊόντων, όπως ήδη συμβαίνει με την ταυτοποίηση ορισμένων γεωργικών προϊόντων με βάση ειδικά τοπικά χαρακτηριστικά. Το σύστημα αυτό ταξινόμησης πρέπει να βασίζεται σε τυποποιημένους επιστημονικούς δείκτες που θα αναγνωρίζονται ευρέως τόσο στην ΕΕ όσο και σε διεθνές επίπεδο και θα είναι επιστημονικά τεκμηριωμένοι, με στόχο τη διευκόλυνση της εμπορίας των σχετικών προϊόντων. Προκειμένου να δοθεί στους καταναλωτές η δυνατότητα επιλογής με τη βοήθεια αντικειμενικών πληροφοριών που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία και υπό το πρίσμα των πολυάριθμων, συχνά ανταγωνιστικών ή και αντικρουόμενων, σημάτων και προτύπων, είναι ανάγκη να αναπτυχθεί ένα ευρωπαϊκό πρότυπο ποιότητας που θα βασίζεται στις τρέχουσες ερευνητικές εργασίες.

4. ΔΡΑΣΗ 4 – Εξασφάλιση ότι οι κτηνοτρόφοι/ζωέμποροι καθώς και το ευρύ κοινό συμμετέχουν και ενημερώνονται περισσότερο σχετικά με τα τρέχοντα πρότυπα προστασίας και καλής μεταχείρισης των ζώων και συνειδητοποιούν πλήρως το ρόλο τους στην προώθηση της προστασίας και της καλής μεταχείρισης των ζώων

4.1. Ιστορικό – μεταστροφή της συμπεριφοράς του κοινού

Τις τελευταίες δεκαετίες σημειώθηκε μια σαφής μεταστροφή του κοινού απέναντι όσον αφορά τη στάση του απέναντι στα ζώα και τον τρόπο που τα βλέπει μέσα στην κοινωνία. Οι ευρωπαίοι καταναλωτές αποτελούν ένα καλό παράδειγμα της αλλαγής νοοτροπίας. Όλο και μεγαλύτερος αριθμός καταναλωτών δίνουν σημασία στις «πράσινες και καθαρές» μεθόδους παραγωγής και ενδιαφέρονται για τα οφέλη που μπορούν να προσπορίσουν τα καινοτόμα συστήματα παραγωγής όσον αφορά την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς και την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων, όπως είναι η εκτροφή ζώων ελεύθερης βοσκής ή οι μέθοδοι της βιολογικής γεωργίας. Η νοοτροπία των καταναλωτών και των παραγωγών έχει υποστεί μια ριζοσπαστική αλλαγή, καθώς από την απλή πρόληψη της βίας και της περιττής ταλαιπωρίας των ζώων επικεντρώνεται πλέον στην εξασφάλιση της καλής μεταχείρισής τους και της ικανοποίησης των σημαντικότερων αναγκών τους.

4.2. Τι έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής;

Έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες έτσι ώστε η προσέγγιση για τη διαμόρφωση της πολιτικής στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων να επιτρέπει την ενσωμάτωση των διαφόρων απόψεων και τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων στις διαβουλεύσεις. Στο πλαίσιο αυτό διενεργήθηκαν ειδικά ερευνητικά σχέδια καθώς και έρευνες για να εξακριβωθεί η στάση των καταναλωτών απέναντι στην καλή μεταχείριση των ζώων. Στον τομέα προστασίας των πειραματόζωων συγκροτήθηκαν ομάδες εργασίες τεχνικών εμπειρογνωμόνων από ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών (επιστήμονες, ΜΚΟ, βιομηχανία, εκπρόσωποι κυβερνήσεων κ.λπ.). Επίσης, διοργανώθηκαν ειδικές συναντήσεις διαβούλευσης με τους ενδιαφερόμενους για την προετοιμασία άλλων προτάσεων της Επιτροπής, όπως η προστασία των κοτόπουλων κρεατοπαραγωγής.

Όσον αφορά τα ζώα εκτροφής, η νεοπαγής συμβουλευτική ομάδα για την τροφική αλυσίδα και για την υγεία των ζώων και των φυτών θα αποτελέσει το χώρο διεξαγωγής των συζητήσεων με τους ενδιαφερομένους σε αρχικό στάδιο όσον αφορά τις μελλοντικές κατευθύνσεις πολιτικής. Έχουν επίσης πραγματοποιηθεί ανοιχτές διαβουλεύσεις μέσω του Διαδικτύου για θέματα σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων εκτροφής (π.χ. μεταφορά των ζώων) καθώς και για τη μελλοντική ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα των χημικών και της χρήσης ζώων σε δοκιμές (REACH). Οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν αποδείξει τα οφέλη από τη διεξαγωγή ενός ανοιχτού διαλόγου με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Παρόμοιες πρωτοβουλίες διαβούλευσης είναι σε απόλυτη συμφωνία με τις αρχές που διατυπώνονται στη λευκή βίβλο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Για να εκπληρωθούν οι προσδοκίες των καταναλωτών, η καλή μεταχείριση των ζώων ενσωματώνεται πλέον πλήρως με τις μεταρρυθμίσεις της κοινοτικής ΚΑΠ στη γεωργική πολιτική της ΕΕ.

4.3. Ενημερωμένοι εκτροφείς/μεταφορείς ζώων και ευρύ κοινό: οι καλύτεροι υπέρμαχοι της καλής μεταχείρισης των ζώων

Η στάση των καταναλωτών και του κοινού καθώς και οι προσδοκίες υψηλότερων προτύπων καλής μεταχείρισης των ζώων αποτελούν κεντρική εστία προσοχής κατά τη διαμόρφωση της πολιτικής καλής μεταχείρισης των ζώων. Ωστόσο, οι καταναλωτές πρέπει επίσης να καταλάβουν ότι η εφαρμογή αυστηρότερων κανόνων καλής μεταχείρισης των ζώων μπορεί να προκαλέσει πρόσθετες δαπάνες στους παραγωγούς και ενδεχομένως να οδηγήσει σε ακριβότερες τιμές των προϊόντων. Σύμφωνα με μελέτες, πολυάριθμοι καταναλωτές έχουν εκφράσει την προθυμία τους να πληρώσουν ακριβότερα για προϊόντα που προέρχονται από ένα φιλικότερο προς τα ζώα σύστημα παραγωγής[16].

Η σωστή επισήμανση των προϊόντων και η παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές αποτελούν υπό το πρίσμα αυτό ζωτικά συστατικά. Είναι γεγονός ότι, σύμφωνα με μια κοινωνιολογική μελέτη που εκπονήθηκε στην Ευρώπη, η έλλειψη επισήμανσης για τις μεθόδους παραγωγής δεν επέτρεπε στους καταναλωτές να επιλέξουν ενδεχομένως προϊόντα φιλικότερης προς τα ζώα παραγωγής[17]. Είναι ανάγκη να ερευνηθεί βαθύτερα το ζήτημα των καταναλωτικών ανησυχιών και της επισήμανσης των προϊόντων και να ευαισθητοποιηθεί το ευρύτερο κοινό στις εφαρμοζόμενες μεθόδους παραγωγής των εκτρεφόμενων ζώων, τις εναλλακτικές μεθόδους που βασίζονται σε αυστηρότερα πρότυπα μεταχείρισης των ζώων, καθώς και να αξιολογηθούν οι συνέπειές τους για την οικονομική βιωσιμότητα των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανταγωνιστικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί της ΕΕ στο πλαίσιο της ολοένα και μεγαλύτερης παγκοσμιοποίησης του εμπορίου γεωργικών προϊόντων.

Η Επιτροπή, με τη στήριξη των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων φορέων, πρέπει να διαμορφώσει επειγόντως την κατάλληλη στρατηγική για να επικοινωνήσει με τους πολίτες σχετικά με το ζήτημα της προστασίας και της καλής μεταχείρισης των ζώων. Επίσης, η Επιτροπή θα εξετάσει την προοπτική δημιουργίας μιας πλατφόρμας ενημέρωσης σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων έτσι ώστε να διεξαχθεί περαιτέρω διάλογος και ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ σημαντικών συντελεστών στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων. Όσον αφορά, για παράδειγμα, τα ζώα εκτροφής, η ανάληψη μιας τέτοιας πρωτοβουλίας σε συνδυασμό με τα εργαλεία της αυξημένης ενημέρωσης των καταναλωτών και της σαφούς επισήμανσης των προϊόντων προλειαίνουν το έδαφος για τη δημιουργία ενός ενάρετου κύκλου. Στον κύκλο αυτό η ζήτηση προϊόντων τροφίμων που παράγονται με φιλικότερο για τα ζώα τρόπο θα διαβιβάζεται μέσω της αλυσίδας παροχής από τους καταναλωτές στους πρωτογενείς παραγωγούς οι οποίοι με τη σειρά τους θα μπορούν να πωλούν ακριβότερα τα προϊόντα αυτά και έτσι να ανακτούν τυχόν υψηλότερες δαπάνες παραγωγής συναφείς με τα πρότυπα αυτά.

5. ΔΡΑΣΗ 5 – Συνεχιζόμενη παροχή υποστήριξης και δρομολόγηση νέων διεθνών πρωτοβουλιών για την ευαισθητοποίηση και την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων

5.1. Ιστορικό

Προς το παρόν η διεθνής συναίνεση σχετικά με τη σημασία που αποδίδεται στην καλή μεταχείριση των ζώων είναι περιορισμένη και τα μέτρα που ισχύουν στην ΕΕ δεν μπορούν να συγκριθούν εύκολα με τα πρότυπα που επικρατούν σε τρίτες χώρες. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές πολιτιστικές συμπεριφορές και παραδόσεις και οι ηθικές αξίες παίζουν σίγουρα σημαντικό ρόλο στην εκτροφή των ζώων. Η ΕΕ συμμετείχε ενεργώς σε διάφορα διεθνή φόρα για να ενισχύσει την ευαισθητοποίηση του κοινού και να συμβάλει στη διαμόρφωση συναίνεσης ως προς τη σημασία της καλής μεταχείρισης των ζώων. Από τη δεκαετία του ’60 το Συμβούλιο της Ευρώπης εργάστηκε ενεργώς για την προστασία των ζώων στο πλαίσιο διαφόρων Συμβάσεων[18]. Η Κοινότητα αποτελεί μέρος (ή έχει καθεστώς παρατηρητή) σε ορισμένες από τις Συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης που αποσκοπούν στην καλή μεταχείριση των ζώων, όπως στους τομείς των πειραμάτων με ζώα, της μεταφοράς, εκτροφής και σφαγής ζώων. Η Κοινότητα διαδραματίζει έναν ενεργό ρόλο σε διάφορες από τις εν εξελίξει δραστηριότητες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Οι πρόσφατες και μελλοντικές διευρύνσεις της ΕΕ απαιτούν επίσης μεγάλη προσοχή ως προς τις συνέπειες που θα έχουν για τις κοινοτικές πολιτικές καλής μεταχείρισης των ζώων. Χρειάζεται η διεξαγωγή διαλόγου με χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Τουρκία και η Κροατία ως προς το θέμα αυτό, καθώς και με άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και όσες καλύπτονται για παράδειγμα από την ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας. Υπάρχουν διάφορα μέσα που αποσκοπούν στην ευκολότερη εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων από τις υπό προσχώρηση χώρες (π.χ. σεμινάρια TAIEX με στόχο την παροχή τεχνικής βοήθειας, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη διευκόλυνση της ανταλλαγής εμπειριών και γνώσεων).

Ένα βασικό ζήτημα που θίγει η ανακοίνωση σχετικά με τη νομοθεσία για την καλή μεταχείριση των ζώων και την κατάσταση στις τρίτες χώρες, την οποία δημοσίευσε η Επιτροπή το 2002[19], είναι εάν οι διαφορές προτύπων στη μεταχείριση των ζώων δημιουργούν ανταγωνιστικά μειονεκτήματα. Με αφετηρία την υπόθεση ότι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού (είτε υπέρ είτε εις βάρος των παραγωγών της ΕΕ) λόγω διαφορετικών προτύπων έχουν σαφώς το δυναμικό να υποσκάψουν τα υψηλότερα πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων, η έκθεση ερευνά μια σειρά από διαύλους για να παρεμποδίσει μια τέτοια εξέλιξη: μηχανισμοί της αγοράς, διάλογος σε διεθνές επίπεδο, προώθηση προτύπων καλής μεταχείρισης των ζώων με τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών, βελτίωση των συστημάτων επισήμανσης των προϊόντων, ενίσχυση της θέσης των κανόνων καλής μεταχείρισης των ζώων στους κόλπους της κοινοτικής γεωργικής πολιτικής κ.λπ.

Η ΕΕ έχει σημειώσει σημαντικά βήματα προόδου όσον αφορά τα στρατηγικά μέσα που εντόπιζε η έκθεση αυτή, τα οποία απέδωσαν εν γένει συγκεκριμένα αποτελέσματα και συνεχίζουν να αποτελούν μια αξιόλογη προσέγγιση για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων σε διεθνές επίπεδο και την ενθάρρυνση της εφαρμογής βελτιωμένων προτύπων στην ΕΕ. Είναι σαφές ότι απαιτείται ένας μηχανισμός επιτήρησης που θα επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ των υποχρεωτικών προτύπων καλής μεταχείρισης που εφαρμόζονται στην ΕΕ με τα πρότυπα που επικρατούν σε τρίτες χώρες έτσι ώστε να αναλύονται τυχόν συνέπειες εμπορικού χαρακτήρα. Ελλοχεύει ο κίνδυνος αυστηροί κανόνες καλής μεταχείρισης των ζώων σε ορισμένες χώρες να οδηγήσουν στη μετεγκατάσταση δραστηριοτήτων σε χώρες που εφαρμόζουν χαλαρότερους κανόνες ή οι χώρες αυτές να διαθέτουν αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

5.2. Συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων (ΟΙΕ)

Λόγω του παγκόσμιου χαρακτήρα του οργανισμού αυτού που αριθμεί 167 χώρες μέλη, της μακρόχρονης δραστηριότητάς του στην επεξεργασία προτύπων για την υγεία των ζώων και την εκ φύσεως σύνδεση της υγείας των ζώων με την καλή μεταχείρισή τους, ο οργανισμός είναι στην κατάλληλη θέση για να καλλιεργήσει τη συναίνεση σε διεθνές επίπεδο σχετικά με το θέμα της καλής μεταχείρισης των ζώων. Οι χώρες μέλη του οργανισμού του ζήτησαν να διατυπώσει λεπτομερώς ένα όραμα και μια στρατηγική για την καλή μεταχείριση των ζώων και το Μάιο του 2002 με ο οργανισμός εξουσιοδοτήθηκε ένα ειδικό ψήφισμα να εκπονήσει, βασιζόμενος σε επιστημονικά στοιχεία, συστάσεις και πρότυπα για την καλή μεταχείριση των ζώων. Στα πρόσφατα σημαντικά γεγονότα περιλαμβάνεται η διοργάνωση από τον οργανισμό του πρώτου παγκόσμιου συνεδρίου σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων το Φεβρουάριου του 2004, η έκδοση το Μάιο του 2004 κατευθυντήριων γραμμών για την καλή μεταχείριση των ζώων και η έκδοση το Μάιο του 2005 ειδικών κατευθυντήριων γραμμών για την καλή μεταχείριση των ζώων.

Όπως αναγνωρίστηκε σε ψήφισμα του Συμβουλίου υπουργών Γεωργίας που εγκρίθηκε το Δεκέμβριο 2002, ο οργανισμός αποτελεί το αρμόδιο όργανο για την επεξεργασία διεθνών προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων και η Κοινότητα επιθυμεί να συμμετάσχει ενεργώς στην ανάπτυξη των παγκόσμιων προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών για την καλή μεταχείριση των ζώων. Επίσης, ο οργανισμός, με το ψήφισμά του αριθ. XVII του 2004, ίδρυσε ένα παγκόσμιο ταμείο για την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων σκοπός του οποίου είναι να εφαρμόσει προγράμματα δράσης, επιστημονικής έρευνας και κατάρτισης, να διοργανώσει σεμινάρια, διασκέψεις και εργαστήρια, να παραγάγει μέσα ενημέρωσης και στηρίξει τα στρατηγικά σχέδια του οργανισμού και τις δραστηριότητες των αναπτυσσόμενων χωρών στους τομείς εντός του πεδίου αρμοδιοτήτων του τελευταίου, όπως η προώθηση της καλής μεταχείρισης των ζώων.

5.3. Προώθηση της καλής μεταχείρισης των ζώων στις πολυμερείς και διμερείς σχέσεις της ΕΕ

Στον τομέα του εμπορίου και των εξωτερικών σχέσεων η Επιτροπή έχει προωθήσει τις απόψεις της ΕΕ σχετικά με τη σημασία της καλής μεταχείρισης των ζώων, όπως με την ειδική εισήγηση που πραγματοποίησε στον ΠΟΕ όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων και το εμπόριο γεωργικών προϊόντων[20]. Η ΓΣΔΕ του 1994 ή άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ δεν κάνουν σαφή αναφορά στην καλή μεταχείριση των ζώων και μέχρι στιγμής καμία απόφαση του οργανισμού στο πλαίσιο της διαδικασίας επίλυσης διαφορών δεν έχει ασχοληθεί με το θέμα αυτό, κάτι που θα ξεκαθάριζε το καθεστώς της καλής μεταχείρισης των ζώων στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Η ΕΕ τόνισε μεταξύ άλλων στην εισήγηση ότι « Ο στόχος που επιδιώκει η ΕΚ θέτοντας το ζήτημα της καλής διαβίωσης των ζώων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ δεν είναι να εξευρεθεί μια βάση για την εισαγωγή νέων τύπων μη δασμολογικών εμποδίων » αλλά « η προώθηση υψηλών προδιαγραφών καλής διαβίωσης των ζώων, η παροχή σαφών πληροφοριών στους καταναλωτές και παράλληλα η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του γεωργικού τομέα και της βιομηχανίας τροφίμων της ΕΚ ». Η ανακοίνωση τόνισε την ανάγκη να αποφευχθεί ο εμπορικός προστατευτισμός και παράλληλα να εξασφαλιστεί ότι το εμπόριο δεν αντίκειται στις προσπάθειες της ΕΕ να προωθήσει την καλή μεταχείριση των ζώων εντός των συνόρων της. Παρότι η συμφωνία για τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα ασχολείται σε γενικές γραμμές με την εξάπλωση των ζωικών και φυτικών ασθενειών και με θέματα ασφάλειας τροφίμων, η συμφωνία για τους τεχνικούς φραγμούς στο εμπόριο περιέχει έναν κατάλογο θεμιτών στόχων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη λήψη μέτρων. Ωστόσο, η συνεκτίμηση της καλής μεταχείρισης των ζώων στο πλαίσιο των παραπάνω συμφωνιών φαίνεται να παρουσιάζει δυσκολίες, εκτός εάν αποδειχτεί με σαφήνεια η σχέση μεταξύ κακής μεταχείρισης των ζώων και συναφών κινδύνων για την υγεία τους από τη χώρα καταγωγής. Η έννοια της καλής μεταχείρισης των ζώων κατά την έννοια του άρθρου XX της ΓΣΔΕ πρέπει επίσης να αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης. Ειδικότερα, όταν υπάρχει ο κίνδυνος ορισμένα προϊόντα να χάσουν την πρόσβασή τους στην αγορά λόγω αυστηρών προτύπων για την καλή μεταχείριση των ζώων, η αξιολόγηση αντικτύπου των σχετικών προτάσεων πολιτικής πρέπει να περιλαμβάνει την ανάλυση των προτύπων και των μεθόδων για την καλή μεταχείριση των ζώων που εφαρμόζονται σε τρίτες χώρες οι οποίες κατά πάσα πιθανότητα θα υποστούν τις συνέπειες παρόμοιων καταστάσεων. Ως γενική αρχή είναι σαφές ότι η μια χώρα μέλος του ΠΟΕ μπορεί να λάβει μέτρα προστασίας των ζώων εντός της επικράτειάς της αλλά γενικά δεν πρέπει να επιβάλει τους κανόνες καλής μεταχείρισης των ζώων που εφαρμόζει στο έδαφος χωρών εξαγωγής ή σε χώρες εκτός της δικαστικής της δικαιοδοσίας. Στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ στη Ντόχα η ΕΕ επιθυμεί να εξετασθούν τα θέματα καλής μεταχείρισης των ζώων στο πλαίσιο του πυλώνα για τις εθνικές ενισχύσεις. Ο κανονισμός αριθ. 1257/99 της ΕΕ για την αγροτική ανάπτυξη, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό αριθ. 1783/2003 με τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ το 2003 επίσης επιτρέπει την καταβολή πληρωμών σε εκτροφείς που τηρούν υψηλότερα πρότυπα και μπορεί να εφαρμοστεί από το 2005/2006. Η τυχόν καταβολή παρόμοιων πληρωμών πρέπει να γίνει σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες εμπορίου του ΠΟΕ.

Η Κοινότητα, ως συμπλήρωμα της πρωτοβουλίας του ΔΓΕ, έχει αρχίσει να διαπραγματεύεται την ένταξη των προτύπων καλής μεταχείρισης των ζώων σε διμερείς συμφωνίες της ΕΕ και προμηθευτών ζώων και ζωικών προϊόντων σε τρίτες χώρες (π.χ. Χιλή και Καναδάς). Η ΕΕ έχει επίσης προωθήσει ενεργώς τον προβληματισμό για την καλή μεταχείριση των ζώων στο πλαίσιο των κτηνιατρικών συμφωνιών με άλλες τρίτες χώρες που είναι εμπορικοί εταίροι της. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την καλή μεταχείριση των ζώων του ΔΓΕ που έχουν συμφωνηθεί διεθνώς παρέχουν την ιδανική βάση για τη διεξαγωγή συζητήσεων και την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των εμπορικών αυτών εταίρων. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της συμφωνίας για τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα μεταξύ ΕΚ και Χιλής έχει συγκροτηθεί μια ειδική ομάδα εργασίας με αντικείμενο την καλή μεταχείριση των ζώων και αποστολή να προωθήσει τη δημιουργία μιας κοινής αντίληψης σχετικά με την εφαρμογή των σχετικών προτύπων, την διεύρυνση των υφιστάμενων γνώσεων και την ανταλλαγή επιστημονικής εμπειρογνωμοσύνης. Για το σκοπό αυτό, έχουν διοργανωθεί μια σειρά από επιστημονικά σεμινάρια, προγραμματίζονται πρόσθετες πρωτοβουλίες στον τομέα των δραστηριοτήτων γνώσης/κατάρτισης και αναπτύσσονται μελλοντικές στρατηγικές στον τομέα της κτηνιατρικής εκπαίδευσης, όπως η ανάληψη πρωτοβουλιών ηλεκτρονικής μάθησης.

5.4. Ενίσχυση των γνώσεων για την καλή μεταχείριση των ζώων στις αναπτυσσόμενες χώρες και δημιουργία εμπορικών ευκαιριών

Σε ένα σεμινάριο που διοργανώθηκε πρόσφατα από διάφορες οργανώσεις προστασίας των ζώων στο πλαίσιο του διαλόγου της Επιτροπής με την κοινωνία των πολιτών εξετάστηκε το θέμα « Βιώσιμη γεωργική παραγωγή και βέλτιστες μέθοδοι καλής μεταχείρισης των ζώων: ε μπορικές ευκαιρίες για τις αναπτυσσόμενες χώρες[21].» Σύμφωνα με τα συμπεράσματα και τις συστάσεις του σεμιναρίου, τα συστήματα εκτατικής και βιώσιμης γεωργίας με βάση υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων εξακολουθούν να επικρατούν στην εκτροφή ζώων σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι πρωτοβουλίες διαλόγου με χώρες που εφαρμόζουν υψηλά πρότυπα καλής μεταχείρισης των ζώων πρέπει να εξερευνηθούν περισσότερο από την Κοινότητα, έτσι ώστε να αναπτυχθούν αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις με τις συμμετέχουσες κυβερνήσεις και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ο κανονισμός (ΕΚ) 882/2004 προβλέπει τη συμμετοχή εκπροσώπων από τις αναπτυσσόμενες χώρες σε μαθήματα κατάρτισης που διοργανώνονται για το προσωπικό των αρμόδιων αρχών κρατών μελών που είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων καλής μεταχείρισης των ζώων. Οι περισσότερες συμφωνίες του ΠΟΕ προβλέπουν ειδικές διατάξεις που επιτρέπουν την ειδική και διαφοροποιημένη μεταχείριση σε αναπτυσσόμενες και λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Οι διατάξεις αυτές παρέχουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερες προθεσμίες συμμόρφωσης με τα νέα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα που επηρεάζουν προϊόντα των εν λόγω χωρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ειδική και διαφοροποιημένη μεταχείριση παρέχεται με τη μορφή της εξαίρεσης των χωρών αυτών για ένα καθορισμένο διάστημα από την τήρηση ορισμένων υποχρεώσεων που προβλέπουν οι συμφωνίες και με τη χορήγηση τεχνικής βοήθειας στον τομέα του εμπορίου, με κύριο στόχο τη διατήρηση και την επέκταση των ευκαιριών πρόσβασης για τις εξαγωγές τους. Η Επιτροπή συμμετέχει σε προγράμματα σχετικά με την τεχνική βοήθεια στον τομέα του εμπορίου, μεταξύ άλλων χορηγεί βοήθεια για τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από αναπτυσσόμενες χώρες σε συνεδριάσεις διαφόρων οργανισμών καθορισμού προτύπων που αναγνωρίζονται επισήμως από τον ΠΟΕ (στην περίπτωση του ΔΓΕ, ο οργανισμός αυτός θεωρείται από τον ΠΟΕ ως ο διεθνής οργανισμός που είναι αρμόδιος για την υγεία των ζώων και πρόσφατα το ΔΓΕ εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την καλή μεταχείριση των ζώων) καθώς και αποστέλλει τεχνικούς εμπειρογνώμονες κρατών μελών σε αναπτυσσόμενες χώρες. Η εν λόγω συνεργασία και η οργάνωση κατάρτισης, στην οποία μπορούν να συμμετέχουν τεχνικοί εμπειρογνώμονες από αναπτυσσόμενες χώρες, πρέπει να ενθαρρύνονται.

[1] Οδηγία 74/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου.

[2] http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/oldcomm4/previous_en.html

[3] http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/scah/index_en.html

[4] http://www.efsa.eu.int/

[5] http://www.coe.int/T/E/Legal_affairs/Legal_co-operation/Biological_safety,_use_of_animals/

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 882/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διενέργεια επισήμων ελέγχων της συμμόρφωσης προς τη νομοθεσία περί ζωοτροφών και τροφίμων και προς τους κανόνες για την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων.

[7] CΟΜ(2002) 511 τελικό.

[8] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο- Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα βιολογικά τρόφιμα και τη βιολογική γεωργία [COM(2004) 415 τελικό]

[9] Συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου 2004 σχετικά με την ανακοίνωση (2004) 415 τελικό.

[10] Βλ. http://europa.eu.int/comm/research/agriculture/index_en.html για όλη την έρευνα που σχετίζεται με τη γεωργία.

[11] Βλ. http://europa.eu.int/comm/research/quality-of-life/animal-welfare/seminars/pdf/animal-welfare_en.pdf για επισκόπηση.

[12] FOOD-CT-2004-506508, «Ποιότητα της διαβίωσης» βλ. www.welfarequality.net.

[13] http://europa.eu.int/comm/research/future/index_en.cfm

[14] Καταχώριση, αξιολόγηση και αδειοδότηση των χημικών προϊόντων και περιορισμοί που επιβάλλονται σε αυτά (Reach).

[15] Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιών – Κώδικας για την υγεία των χερσαίων ζώων 2005 – Προσάρτημα 3.7.1 – Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων.

[16] http://europa.eu.int/comm/food/animal/welfare/euro_barometer25_en.pdf

[17] «Ενδιαφέρον των καταναλωτών για την καλή μεταχείριση των ζώων και αντίκτυπος στην επιλογή τροφίμων». Έκθεση ΕΕ-CT36-3678. Δρ. Spencer Henson και δρ. Gemma Harper, Πανεπιστήμιο του Reading.

[18] Ευρωπαϊκές Συμβάσεις για την προστασία των ζώων συντροφιάς, των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς σκοπούς των ζώων που εκτρέφονται κατά τη μεταφορά και τη σφαγή.

[19] http://europa.eu.int/comm/food/animal/welfare/references/2002_0626_en.pdf

[20] COM(2002) 626 τελικό, βλ. παράρτημα.

[21] http://trade-info.cec.eu.int/civilsoc/meetdetails.cfm?meet=11116#parts