Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση σχεδίου δράσης για την περίοδο 1995-1999 για την καταπολέμηση του καρκίνου εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας () (94/C 393/03)

Στις 13 Ιουλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 5 Σεπτεμβρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Colombo.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 318η σύνοδο ολομέλειά της (συνεδρίαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1994) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει την υιοθέτηση του νέου προγράμματος δράσης κατά του καρκίνου, που εντάσσεται στην διευρυμένη διάσταση της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας, και η οποία ταυτοχρόνως βασίζεται στην αξιολόγηση των εμπειριών και των αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν από τα προγενέστερα προγράμματα 1987-1989 και 1990-1994.

1.2. Η έκθεση αξιολόγησης των πρώτων 6 ετών λειτουργίας, που εγκρίθηκε στις 15 Μαρτίου 1993 και που, εκτός από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διαβιβάσθηκε επισήμως και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αποδεικνύει ότι η Κοινότητα έχει έναν ειδικό ρόλο να διαδραματίσει, παρέχοντας μια προστιθέμενη αξία στις δράσεις που περιλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο και προκαλώντας σημαντικές οικονομίες κλίμακος χάρη στις πραγματοποιούμενες συνέργειες.

1.3. Η σημασία των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν καθώς και η επιτυχία άλλων σχεδίων δράσης όπως το πρόγραμμα για την καταπολέμηση του AIDS, ενεθάρρυναν την διεύρυνση της κοινοτικής πρωτοβουλίας στον τομέα αυτό, με απτό αποτέλεσμα την ενσωμάτωση του άρθρου 129 στις Συνθήκες. Σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου αυτού, και ειδικότερα της έννοιας της « πρόληψης », παραπέμπουμε στην γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την ανακοίνωση για το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας ().

1.4. Είναι σκόπιμο να εξεταστούν τα περιεχόμενα του νέου προγράμματος δράσης υπό το φως της νέας αυτής προσεγγίσεως, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της υγείας των πολιτών.

2. Αιτιολογία και περιεχόμενο του νέου σχεδίου δράσης

2.1. Τα πιο πρόσφατα δεδομένα (1990) δείχνουν έναν ετήσιο ρυθμό της τάξεως των 1 300 000 νέων περιπτώσεων καρκίνου και 840 000 θανάτων από καρκίνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα τέταρτο σχεδόν των θανάτων πρέπει να αποδοθεί σε ασθένειες που οφείλονται στο καρκίνο, με ελαφρές σχετικά διακυμάνσεις από χώρα σε χώρα, δεδομένου ότι το σχετικό βάρος των περιπτώσεων καρκίνου είναι σοβαρότερο στο Βορρά σε σύγκριση με το Νότο. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η θνησιμότητα λόγο καρκίνου παρουσιάζει καθαρή αύξηση στα πλαίσια μιας προοδευτικής γηράνσεως του πληθυσμού.

2.2. Η θνησιμότητα εντούτοις είναι υψηλότερη για τους άνδρες παρά για τις γυναίκες σε όλα τα Κράτη Μέλη, με ιδιαιτέρως αισθητές διαφορές σε ορισμένες χώρες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι γυναίκες έχουν 40 % λιγότερες πιθανότητες θανάτου από καρκίνο σε σχέση με τους άνδρες. Η κυριότερη αιτία εμφανίσεως της νόσου και θνησιμότητας των ανδρών πρέπει να αποδοθεί κυρίως στην μεγάλη χρήση καπνού και οινοπνευματωδών ποτών, κατόπιν στην επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες καθώς και στις βιολογικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των δύο φύλων. Ένας επεξηγηματικός παράγοντας της χαμηλότερης νοσηρότητας και θνησιμότητας των γυναικών μπορεί να αποδοθεί στις μεγαλύτερες δυνατότητες έγκαιρης διάγνωσης.

2.3. Τα διαθέσιμα στοιχεία σύμφωνα με τα οποία 30 % των θανάτων από καρκίνο οφείλονται στον καπνό, από 3 % εως 10 % (ανάλογα την χώρα) οφείλονται στα οινοπνευματώδη και 30 % περίπου πρέπει να αποδοθούν στην διατροφή, δείχνουν ότι άνω των δύο τρίτων των θανάτων από καρκίνο εξαρτώνται από τον τρόπο ζωής και συνεπώς μπορούν να αποφευχθούν εάν αλλάξει η συμπεριφορά των ατόμων.

2.4. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (COM(93) 559 τελικό) προτείνει τέσσερις στόχους που πρέπει να κατευθύνουν τη δράση της Κοινότητας. Το πρόγραμμα « Η Εύρωπη κατά του καρκίνου » προβλέπει συνολικώς τους εξής στόχους :

- πρόληψη των πρόωρων θανάτων που πλήττουν ιδιαίτερα τους νέους και τον ενεργό πληθυσμό 7

- αύξηση της προσδοκίας ζωής χωρίς αναπηρία ή ασθένεια 7

- προαγωγή της ποιότητας ζωής με την βελτίωση της γενικότερης κατάστασης της υγείας και την αποφυγή χρονίων ασθενειών που προκαλούν αναπηρία 7

- προώθηση της γενικής ευεξίας του πληθυσμού, με περιορισμό στο ελάχιστο ιδιαίτερα των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών που οφείλονται στις ασθένειες.

2.5. Η κοινοτική δράση θα θέσει την έμφαση, ιδιαιτέρως στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, την ενίσχυση των δράσεών τους, την προαγωγή και συντονισμό των πολιτικών και των προγραμμάτων τους.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.

Διάθεση οικονομικών πόρων

3.1.1. Όπως και κατά το παρελθόν, πολύ περισσότερο μάλιστα υπό το φως του άρθρου 129, η ΟΚΕ ανησυχεί για τα περιορισμένα χρηματοπιστωτικά μέσα που διατίθενται για το σχέδιο δράσης (64 εκατ. Ecu).

3.1.2. Η ΟΚΕ στο σημείο 3.4.3 εκφράζει την λύπη της για την ισχνότητα των πόρων σε αντίθεση με την σπουδαιότητα της κοινοτικής υποστήριξης που παρέχεται στους καπνοπαραγωγούς.

3.1.3. Εάν εξετασθούν τα ποσά που κατανέμονται μεταξύ των δραστηριοτήτων έρευνας και πρόληψης και εκείνων που αφορούν την ποιότητα περίθαλψης των ασθενών, η ισχνότητα των πόρων εκπλήσσει ακόμη περισσότερο. Η κοινοτική παρέμβαση πρέπει να επικεντρώνεται στις συνέργειες με την αποφυγή ευρείας διασποράς, ενώ παράλληλα πρέπει να αποδοθεί μέγιστη σημασία στην ανάπτυξη έγκυρων μέτρων πρόληψης και βελτίωσης της ποιότητας της θεραπείας.

3.2.

Μηχανισμοί διαβούλευσης και συμμετοχής

3.2.1. Σε ό,τι αφορά την συμβουλευτική επιτροπή που θα επικουρεί την Επιτροπή (άρθρο 5), η ΟΚΕ συνιστά όπως παράλληλα με τους εκπροσώπους των κρατών μελών, των υγειονομικών φορέων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων του τομέα, που αναφέρονται στο σημείο 93 της ανακοίνωσης που επισυνάπτεται στην πρόταση, εξασφαλιστεί επαρκής χώρος για τις κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις, τις οργανώσεις καταναλωτών και περιβαλλοντολόγων, οι οποίοι έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στις εκστρατείες ενημέρωσης και προλήψεως.

3.2.2. Λαμβανομένου υπόψη του βεληνεκούς της δράσεως κατά του καρκίνου και των πολλαπλών δεσμών με άλλες συναφείς πτυχές της δημόσιας υγείας, η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι απαραίτητη η συμμετοχή όλων των δυνατών εταίρων (βλ. σημεία 95, 96 και 97 της ανακοίνωσης). Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία αποκτάται επίσης και διαμέσου της κυκλοφορίας των εμπειριών και των συνεργειών μεταξύ των διαφόρων συνομιλητών, που συνδέονται με τις επιτροπές εθνικού συντονισμού.

3.2.3. Η ΟΚΕ σημειώνει θετικά την δέσμευση της Επιτροπής (άρθρο 7) να της υποβάλει ετήσια έκθεση σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος δράσης 7 η πρακτική αυτή ευνοεί την διαφάνεια και επιτρέπει την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας και καθιστά δυνατή τη σταδιακή διόρθωση της βολής για την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής αποτελεσματικότητας.

3.3.

Έρευνα στον τομέα της υγείας και της βιοϊατρικής

3.3.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση της συμπληρωματικότητας που θεσπίζεται στο άρθρο 4 μεταξύ των δράσεων του παρόντος προγράμματος και του προγράμματος έρευνας στον τομέα της βιοϊατρικής και της υγείας που εντάσσεται και πάλι στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαίσιο.

3.3.2. Η ΟΚΕ θέλει να τονίσει ότι οι συνέργειες στον τομέα της έρευνας, και συγκεκριμένα της γενετικής, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και ότι η υλοποίηση ενός καλού δικτύου μητρώων του καρκίνου επιτρέπει τώρα τη σύγκριση της επιδημιολογικής καταστάσεως στα περισσότερα κράτη μέλη (βλ. σημείο 5 της ανακοίνωσης) και την καλύτερη χάραξη των στόχων της έρευνας.

3.3.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία για μία καλύτερη συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων Γενικών Διευθύνσεων (υγείας και έρευνας) με σκοπό να διασφαλισθούν ταχείες και απλοποιημένες διαδικασίες χρηματοδότησης με την παροχή κατάλληλων εγγυήσεων και απαραίτητων ελέγχων.

3.4.

Σχέσεις μεταξύ της πολιτικής για τη δημόσια υγεία και των άλλων πολιτικών

3.4.1. Η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στο τρίτο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 129 που ορίζει :

« Οι απαιτήσεις στον τομέα της προστασίας της υγείας αποτελούν συνιστώσα των άλλων πολιτικών της Κοινότητας. »

3.4.2. Αυτό ισχύει ειδικότερα για την πρόληψη μιας ασθένειας όπως ο καρκίνος, που συνδέεται κυρίως με τον τρόπο ζωής, το είδος διατροφής, την ποιότητα του περιβάλλοντος γενικότερα, καθώς και την ποιότητα του περιβάλλοντος στον τόπο εργασίας.

3.4.3. Για τον λόγο αυτό η ΟΚΕ συνιστά να ελεγχθεί η συνοχή των άλλων κοινοτικών πολιτικών με τους επιδιωκόμενους στόχους του σχεδίου δράσεως κατά του καρκίνου. Δεν είναι η πρώτη φορά που η ΟΚΕ απορεί για την κατάφωρη αντίφαση μεταξύ της εκστρατείας κατά του καπνίσματος και των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων προς τους καπνοπαραγωγούς.

3.4.4. Η ΟΚΕ εγκρίνει εντούτοις την πρόθεση της Επιτροπής, όπως διατυπώνεται στο σημείο 38 της ανακοινώσεως να υποβάλει ετήσια έκθεση σχετικά με τις πτυχές των πολιτικών που αφορούν την προστασία της υγείας, οι οποίες θα περιληφθούν στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής.

3.4.5. Προτείνεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε ό,τι αφορά τη διασταύρωση της γεωργικής πολιτικής με την πολιτική για την προστασία των καταναλωτών και την βελτίωση του τρόπου διατροφής (πρέπει να ενθαρρυνθεί η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και παρέχεται η κατάλληλη ενημέρωση για τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρησιμοποίηση ενός διαιτολογίου βασισμένου υπερβολικά σε ζωϊκά λίπη).

3.4.6. Μία άλλη πτυχή αφορά τη διασταύρωση της πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος με την πολιτική για την προστασία της υγείας : η αύξηση των κακοηθών μελανωμάτων που οφείλονται στην έκθεση στον ήλιο, επιβάλλει όχι μόνο τη μεγαλύτερη ενημέρωση του κοινού αλλά επίσης τη λήψη αποφασιστικότερων κοινοτικών δράσεων σε ό,τι αφορά την προστασία της στοιβάδας του όζοντος, όπως έχει ήδη διατυπωθεί σε άλλες γνωμοδοτήσεις από την ΟΚΕ ().

4. Γενικές παρατηρήσεις επί των ειδικών δράσεων

4.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει το σύστημα των στόχων που εκτίθεται στο V κεφάλαιο της ανακοινώσεως καθώς επίσης και τις σχετικές προτεραιότητες.

4.2. Αντιθέτως θεωρεί ότι δεν έχει αναπτυχθεί όσο θα έπρεπε το μέρος που αναφέρεται στην σχέση μεταξύ καρκίνου και περιβαλλοντικής μολύνσεως και καλεί την Επιτροπή να εμβαθύνει την πτυχή αυτή, κυρίως στα ερευνητικά προγράμματα.

4.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η θεαματικότερη δράση εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην πρόληψη κατά του καπνίσματος, με την πραγματοποίηση στοχευμένων εκστρατειών και τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων, σχετικά με τις οποίες η ΟΚΕ έχει ήδη αποφανθεί (). Η ΟΚΕ χαίρεται επίσης διότι κι άλλες πτυχές της προλήψεως αρχίζουν να τονίζονται καλύτερα, ειδικότερα όσον αφορά την δίαιτα.

4.4. Σε ό,τι αφορά τις εκστρατείες ενημέρωσης, η ΟΚΕ ζητεί να στοχεύουν περισσότερο σε συγκεκριμένες ομάδες αποδεκτών και να βελτιωθεί η ποιότητα του σχετικού μηνύματος, που πρέπει να ανταγωνίζεται τα αντίθετα διαφημιστικά μηνύματα και να είναι πειστικό και όχι εκφοβιστικό.

4.5. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να επιδειχθεί στις επιδημιολογικές αποκαλύψεις που επιτρέπουν τον καλύτερο έλεγχο της ασθένειας. Θα πρέπει να βελτιωθούν τα συστήματα καταγραφής, να εναρμονιστούν οι συλλογές αξιόπιστων στοιχείων, και, αφού εξασφαλισθεί η ανωνυμία, να αποφευχθεί η περίπτωση τα πρότυπα για την προστασία των προσωπικών στοιχείων () να παρεμβάλλονται στις ανάγκες της υγειονομικής έρευνας.

5. Ειδικές παρατηρήσεις επί των μεμονωμένων ειδικών δράσεων ()

5.1.

Μητρώα για τον καρκίνο, επιδημιολογικές μελέτες

5.1.1. Οι δραστηριότητες για την καταχώρηση σε μητρώα των περιπτώσεων καρκίνου είναι απαραίτητες με σκοπό τη συλλογή και διάδοση αξιόπιστων και συγκρίσιμων επιδημιολογικών στοιχείων, και αποτελεί απαραίτητο μέρος κάθε προγράμματος για τον έλεγχο του καρκίνου. Η αναγνώριση μητρώων σχετικά με νεοπλάσματα που έχουν υποστεί επιτυχή χειρουργική επέμβαση στην Ευρώπη, που άρχισε να εφαρμόζεται το 1989 μέσω της ίδρυσης του « European network of cancer registries » () θα επιτρέψει τη διακρίβωση τομέων που δεν παρέχουν τέτοιου είδους υπηρεσίες.

Για το λόγο αυτό λαμβάνονται υπόψη οι εξής προτεραιότητες στο πλαίσιο των δράσεων των κρατών μελών, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας :

α) η κατάρτιση μητρώων σε γεωγραφικές περιοχές της Κοινότητας όπου σήμερα δεν υφίστανται,

β) η ενίσχυση υφιστάμενων μητρώων που παρουσιάζουν ελλείψεις στην διοικητικοοργανωτική δομή, ειδικότερα μέσω χρηματοπιστωτικών ενισχύσεων και επαγγελματικής κατάρτισης,

γ) η ανάπτυξη επαφών μεταξύ των ευρωπαϊκών μητρώων με τους στόχους που διατυπώνονται ήδη στο « European network », και αποτελούν ήδη απόλυτη προτεραιότητα στα προγράμματα της Επιτροπής.

5.1.2. Λόγω της ανομοιογένειας των γεωγραφικών χαρακτηριστικών και του πληθυσμού, η Ευρώπη παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον πειραματικό πρότυπο από την άποψη της επιδημιολογίας. Πρέπει συνεπώς να θεωρηθεί ως πρωταρχικός στόχος η ενίσχυση της πραγματοποίησης επιδημιολογικών μελετών σε συγκεκριμένους τόπους κοινοτικού ενδιαφέροντος, όχι μόνο για τη βελτίωση της συνεργατικής συμπεριφοράς. Ειδικότερα, η συλλογή και ανάλυση επιδημιολογικών δεδομένων στην επικράτεια της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τα σπάνια νεοπλάσματα ή τα νεοπλάσματα με μικρές επιπτώσεις, προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες απόκτησης γνώσεων, οι οποίες διαφορετικά είναι δύσκολο να αποκτηθούν σε προσωπικό επίπεδο. Φαίνεται εξάλλου πρόσφορο να ενθαρρυνθεί ο θεσμός των τραπεζών σε θέματα βιολογίας, ανοικτών στους ευρωπαίους ερευνητές που ασχολούνται με διάφορους κλάδους της ογκολογίας, ώστε να προωθηθεί κατ`αυτόν τον τρόπο ο συντονισμός των ερευνών και να επιτευχθούν σημαντικές οικονομίες κλίμακας.

5.2.

Πρόληψη

5.2.1.

Πρόληψη μέσω της εκπαίδευσης σε θέματα υγείας

5.2.1.1. Η κατάλληλη εκπαίδευση του πληθυσμού σε θέματα υγείας αποτελεί ουσιαστικό και προκαταρκτικό στάδιο για κάθε πρόγραμμα πρόληψης των νεοπλασμάτων. Για το λόγο αυτό θεωρούνται πρωταρχικής σημασίας τα προγράμματα που χαρακτηρίζονται από τις ακόλουθες μορφές παρέμβασης :

1) Οργάνωση εκστρατειών ενημέρωσης για τον καρκίνο που προβλέπουν τον συντονισμό τουλάχιστον σε περιφερειακό επίπεδο, με δράσεις σε επίπεδο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, οικογενειακών ιατρών και τοπικών υγιειονομικών μονάδων. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να ληφθούν υπόψη στρατηγικές δράσεις που στοχεύουν :

α) στην ενημέρωση σχετικά με τις νοσηρές επιπτώσεις του καπνίσματος, και στην οργάνωση εκστρατειών αποστροφής,

β) στην ενημέρωση σχετικά με τις νοσηρές επιπτώσεις που προκαλούνται από την υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, λιπαρών τροφών και, γενικότερα ενημέρωση που αποβλέπει στη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για μια σωστή διατροφή,

γ) στην ενημέρωση του γυναικείου πληθυσμού σε ό,τι αφορά τη σωστή γυναικολογική υγιεινή, τους τρόπους και τη συχνότητα γυναικολογικών ελέγχων και ελέγχου του μαστού με σκοπό την κατάλληλη παρακολούθηση,

δ) στην ενημέρωση σχετικά με την υπερβολική έκθεση στον ήλιο για την πρόληψη του καρκίνου του δέρματος,

ε) στην ενημέρωση του ανδρικού πληθυσμού σχετικά με την ορθή υγιεινή και τη σκοπιμότητα συχνών αυτοεξετάσεων και τακτικών ιατρικών ελέγχων.

Πρέπει εξάλλου να ληφθούν υπόψη οι δημογραφικές τάσεις που σημειώνονται στην Ευρώπη, οι οποίες δεικνύουν μια σταδιακή αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων. Τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία για την προσαρμογή της προσέγγισης της πληροφόρησης που απευθύνεται στον πληθυσμό, τόσο στον διοικητικό και τεχνικό τομέα όσο και στον ψυχολογικό.

2) Μαθήματα κατάρτισης και ενημέρωσης του ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού που εργάζεται σε νοσοκομεία και σε εξωνοσοκομειακές μονάδες (οικογενειακοί ιατροί, τοπικά κέντρα υγείας, παθολόγοι). Σχετικά με το θέμα αυτό αξίζει να υπογραμμισθούν οι θετικές επιπτώσεις που μπορούν να επιφέρουν οι ενισχυμένες παρεμβάσεις πρόληψης στην ευρωπαϊκή επικράτεια σε ό,τι αφορά τον έλεγχο και την ενημέρωση ομάδων πληθυσμού υψηλού κινδύνου.

3) Κατάλληλες ενισχύσεις για τη βελτίωση και την ανταλλαγή ιατρικού προσωπικού που εργάζεται σε κέντρα υψηλής ειδίκευσης στον τομέα της ογκολογίας στην ευρωπαϊκή επικράτεια, και επέκταση των ενεργειών αυτών σε κέντρα που δεν έχουν ακόμη επιτύχει υψηλά επίπεδα παροχής υπηρεσιών.

5.2.1.2. Στα πλαίσια της εκπαίδευσης σε θέματα υγείας στον τομέα της ογκολογίας επιβεβαιώνεται αναμφίβολα η απαίτηση να υπάρξουν, με κατάλληλη γεωγραφική κατανομή σε κοινοτικό επίπεδο, σχολεία για την περαιτέρω κατάρτιση σε θέματα ογκολογίας που απευθύνονται στο νοσοκομειακό προσωπικό. Δεν είναι περιττό να υπογραμμισθεί μέχρι σε ποιό βαθμό ένα τέτοιου είδους ειδικευμένο προσωπικό είναι απαραίτητο για την κατάλληλη μεταχείριση των ασθενών που παρουσιάζουν νεόπλασμα και πόσο υπάρχει μέχρι στιγμής έλλειψη του προσωπικού αυτού σε πολλές περιοχές της Κοινότητας.

5.2.1.3. Η διακρίβωση κέντρων αναφοράς στον τομέα της ογκολογίας (στα πλαίσια των ογκολογικών ιδρυμάτων και των πανεπιστημιακών και γενικών νοσοκομείων) δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη δεν έχει ακόμη αρχίσει. Ένας τέτοιος προσανατολισμός θα επιτρέψει σε επίπεδο κρατών μελών και θα ευνοήσει ουσιαστικά την έκδοση μικρού διαφημιστικού φυλλαδίου που θα διανεμηθεί σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια, το οποίο θα περιέχει κατάλογο των κέντρων αυτών, τα διοικητικο-οργανωτικά χαρακτηριστικά τους και τις ενδεχόμενες ειδικότητες στον τομέα της ογκολογίας.

5.2.1.4. Δεδομένης της ολοένα μεγαλύτερης συμμετοχής των μέσων μαζικής ενημέρωσης στη διάδοση των πληροφοριών στον τομέα της υγείας, είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί σε ποιο βαθμό η ακατάλληλη χρήση των μέσων ενημέρωσης μπορεί να αποτελέσει αιτία παραπληροφόρησης. Τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση των ασθενειών από νεόπλασμα. Εκφράζεται συνεπώς η επιθυμία υιοθέτησης, από κάθε κράτος μέλος, ισχυρών μηχανισμών ελέγχου των πηγών επιστημονικής πληροφόρησης. Για τον σκοπό αυτό, είναι δυνατό να συσταθεί μια ευρωπαϊκή υπηρεσία που θα αποτελείται από ογκολόγους και εμπειρογνώμονες των μέσων μαζικής ενημέρωσης, με στόχο την κατάρτιση περιοδικού πληροφοριακού υλικού και την ευρεία διάδοσή του σε όλη την κοινοτική επικράτεια. Η διάδοση του υλικού αυτού είναι δυνατό να ανατεθεί στα ιδρύματα που ασχολούνται με την εκπαίδευση στον τομέα της υγείας σε κάθε κράτος μέλος.

5.2.2.

Δευτερογενής και τριτογενής πρόληψη

5.2.2.1. Η διάγνωση πρόωρων οργανικών βλαβών ή προνεοπλασμάτων σε συνάρτηση με την έγκαιρη και αποτελεσματική θεραπεία μπορεί να οδηγήσει στην ίαση σε μεγάλο ποσοστό των περιπτώσεων, που σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι δυνατό να ανέλθει στο 85 %. Με στόχο την αύξηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται από τα μέσα που χρησιμοποιούνται σήμερα στα προγράμματα δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης, είναι απαραίτητο όπως η μεγαλύτερη συνειδητοποίηση των θεμάτων υγείας εκ μέρους του πληθυσμού συνδυάζεται με τις ενημερωμένες γνώσεις του προσωπικού υγείας και τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και οργάνωση των διαρθρώσεων που απευθύνονται στη δημόσια υγεία.

5.2.2.2. Προγράμματα εξονυχιστικού πληθυσμιακού ελέγχου σχετικά με το καρκίνωμα στον εγκέφαλο επέφεραν αισθητή μείωση του δείκτη θνησιμότητας για το είδος αυτό νεοπλασίας σε αρκετές χώρες. Τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα των προγραμμάτων πληθυσμιακού ελέγχου για το καρκίνωμα του μαστού, βασισμένα στις εξετάσεις μαστογραφίας δημιούργησαν κατάλληλες προϋποθέσεις για την οργάνωση των προγραμμάτων αυτών σε εθνικό επίπεδο, όπως συνέβη πρόσφατα στη Μεγάλη Βρεττανία. Προγράμματα πληθυσμιακού ελέγχου για τον καρκίνο των πνευμόνων απέφεραν αποθαρρυντικά αποτελέσματα σε μεγάλο βαθμό, ενώ φαίνονται θετικά τα αρχικά στοιχεία των εξετάσεων που βρίσκονται σήμερα στο στάδιο διεξαγωγής σε ό,τι αφορά τον έλεγχο των νεοπλασιών του παχέως/ορθού εντέρου, του καρκίνου των ωοθηκών και του προστάτη και του νευροβλαστώματος κατά την παιδική ηλικία.

Συνεπώς, είναι πρωταρχικής σημασίας να ευνοηθούν, στα πλαίσια των κοινοτικών δράσεων, τα προγράμματα εκείνα που αφορούν την έγκαιρη διάγνωση των ακόλουθων νεοπλασιών στις οποίες είναι λογικό να υπάρξει μια θετική σχέση κόστους - ωφελειών :

1) καρκίνος του τραχήλου της μήτρας,

2) καρκίνος του μαστού,

3) νεοπλασίες του παχέος/ορθού εντέρου,

4) καρκίνος των ωοθηκών,

5) καρκίνος του προστάτη,

6) νευροβλάστωμα κατά την παιδική ηλικία.

Εάν για τις δύο πρώτες περιπτώσεις τα αποτελέσματα είναι ήδη πειστικά, στις τέσσερις ακόλουθες παρέχονται οι προϋποθέσεις για να ενθαρρυνθεί η συνέχιση της δράσεως αυτής.

5.2.2.3. Η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των τεχνικών ελέγχου προβλέπει ως απαραίτητο στοιχείο την επιλογή του δείγματος κινδύνου που πρέπει να υποβληθεί σε διάγνωση. Τούτο, τόσο από την άποψη των χαρακτηριστικών του πληθυσμού όσο και από διοικητικο-οργανωτική άποψη. Όσο πιο δαπανηρές είναι οι σημερινές μέθοδοι έγκαιρης διάγνωσης και περιορισμένης διαθεσιμότητας στον εκάστοτε τόπο (βλ. υπερήχους του καρκίνου των ωοθηκών, ενδοσκόπηση των νεοπλασμάτων του παχέος/ορθού εντέρου), τόσο περισσότερο είναι απαραίτητη μια κατάλληλη επιλογή του δείγματος για να παραμείνει αποτελεσματικό το εγχείρημα που προωθείται. Πράγμα το οποίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη διακρίβωση οικογενειακών ομάδων με υψηλό κίνδυνο νεοπλασίας (ειδικότερα καρκίνο των ωοθηκών, του μαστού και του παχέος/ορθού εντέρου).

Φαίνεται συνεπώς ότι είναι πρωταρχικής σημασίας να ευνοηθούν τα προγράμματα ελέγχου που χρησιμοποιούν (για τις διάφορες νεοπλασίες του καρκίνου του εγκεφάλου, και ειδικότερα του καρκίνου των ωοθηκών, του μαστού και του παχέος/ορθού εντέρου) κριτήρια επιλογής βασισμένα σε οικογενειακές έρευνες. Τέτοια προγράμματα μπορούν να λάβουν εθνικές και/ή ευρωπαϊκές διαστάσεις και σε κάθε περίπτωση συνεπάγονται μια υψηλή προστιθέμενη αξία συνεργασίας. Πρέπει εξάλλου να ληφθούν υπόψη οι ευκαιρίες που προσφέρονται από τέτοια προγράμματα σε ό,τι αφορά τον εφοδιασμό τραπεζών βιολογικού υλικού από άτομα με υψηλό κίνδυνο νεοπλασίας.

5.2.2.4. Γενικότερα, είναι ανάγκη να υπογραμμισθεί ότι πρέπει να ευνοηθούν οι δράσεις εκείνες που μπορούν να επωφεληθούν, σε ό,τι αφορά τα χαρακτηριστικά του εξεταζόμενου πληθυσμού, τους τρόπους διάγνωσης και διοικητικής οργάνωσης, από τη σχετική εξοικονόμηση των δαπανών που προκύπτει από τη δυνατότητα ταυτόχρονου ελέγχου περισσότερων νεοπλασιών. Πράγμα το οποίο είναι συμβατό με προγράμματα διάγνωσης στον γυναικείο πληθυσμό και, ακόμα εμφανέστερα, με προγράμματα που απευθύνονται σε οικογενειακές ομάδες με κίνδυνο παρουσίασης αδενοκαρκινωμάτων σε διάφορα στάδια εκδήλωσης.

5.3.

Ποιότητα της θεραπευτικής αγωγής κατά των νεοπλασμάτων

5.3.1. Στα πλαίσια της βελτίωσης της ποιότητας των θεραπευτικών αγωγών στην ογκολογία πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στους ακόλουθους τομείς παρέμβασης :

α) Μελέτες σχετικά με την κλινική σημασία της εντατικοποίησης της δόσης της αντιβλαστικής χημειοθεραπείας που φανέρωσε θεραπευτικά οφέλη στο αρχικό στάδιο. Ειδικότερα, πρέπει να ευνοηθούν οι μελέτες εκείνες οι οποίες, εκτός από το κλινικό και θεραπευτικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν, προσφέρουν σημαντικές καινοτομίες στον βιοτεχνολογικό τομέα σχετικά με τις παρεμπίπτουσες θεραπείες.

β) Μελέτες μετα-ανάλυσης για να αποκτηθούν, μέσω νέας επεξεργασίας των αποτελεσμάτων των ελεγχόμενων κλινικών μελετών, οι πληροφορίες εκείνες που δεν προκύπτουν με σαφήνεια από τις μεμονωμένες μελέτες.

γ) Κλινικές μελέτες που βασίζονται στην χρήση νέων φαρμάκων και/ή νέων θεραπευτικών μεθόδων. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζονται οι ευκαιρίες που δίδονται για μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των φαρμακευτικών και των κλινικών ερευνών που πραγματοποιούνται σε κέντρα υψηλής ειδίκευσης σε θέματα ογκολογίας.

5.4.

Δραστηριότητες έρευνας

5.4.1. Εκφράζεται η επιθυμία να επικεντρωθούν οι κοινοτικές προσπάθειες στο πλαίσιο των δράσεων της ΕΕ και ειδικότερα του προγράμματος Biomed στην μελέτη για τον μοριακό χαρακτηρισμό των νεοπλασιών. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη μελέτη γνωστής μορφής όγκων που μπορούν να αποτελέσουν αξιόπιστο πρότυπο, ενώ οι γνώσεις που αποκτώνται από τη μελέτη των όγκων αυτών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για όγκους που εμφανίζονται σποραδικά. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ευνοηθεί η σύσταση τραπεζών νεοπλαστικών ιστών που θα συνεργάζονται και θα είναι διαθέσιμες στα διάφορα ενδιαφερόμενα κέντρα.

Μεταξύ των μελετών που ασχολούνται με τον καλύτερο μοριακό χαρακτηρισμό των όγκων, πρέπει να ευνοηθούν ιδιαίτερα οι μελέτες εκείνες των οποίων τα αποτελέσματα μπορούν να αφορούν τους ακόλουθους στόχους :

5.4.1.1. Διακρίβωση του πληθυσμού με κίνδυνο εμφάνισης νεοπλασίας λόγω γενετικών καταβολών. Όπως είναι γνωστό, έχουν διακριβωθεί σήμερα ορισμένες μοριακές μεταβολές που παρουσιάστηκαν σε οικογένειες με υψηλή εμφάνιση νεοπλασμάτων. Προβλέπεται για το λόγο αυτό, ότι η διεύρυνση των μελετών αυτών είναι δυνατό να επιτρέψει σε λίγο χρονικό διάστημα τη διάγνωση ατόμων υψηλού γενετικού κινδύνου, βάσει μιας ιατρικής εξέτασης που μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη δειγματοληψία αίματος. Είναι συνεπώς εμφανές, στο πλαίσιο αυτό, σε ποιό βαθμό είναι σημαντικό να ευνοηθεί η συνεργασία μεταξύ επιδημιολόγων, ιατρών γενετικής και μοριακής βιολογίας με σκοπό την οργάνωση μελετών μοριακής επιδημιολογίας.

5.4.1.2. Βελτίωση της διάγνωσης των όγκων με σκοπό την καταλληλότερη σύσταση της θεραπευτικής αγωγής. Τούτο είναι πράγματι πολύ σημαντικό για τη διακρίβωση των ατόμων εκείνων που μετά την πρωτογενή θεραπευτική αγωγή έχουν ανάγκη από περαιτέρω (βοηθητική) θεραπεία διότι είναι φορείς νεοπλασιών υψηλής επιθετικότητας. Είναι γνωστό επίσης ότι, εάν βασισθεί κανείς απλά στα κλινικά και παθολογικά στοιχεία ενός όγκου, δεν είναι σήμερα δυνατό να γίνει κατάλληλη διάγνωση. Είναι αληθοφανές ότι οι μελέτες της μοριακής βιολογίας είναι καθοριστικές για τον σκοπό αυτό στό βαθμό που επιτρέπουν τη διακρίβωση σημαντικών μοριακών περιστατικών στην εξέλιξη της διάγνωσης της ίδιας της νεοπλασίας.

5.4.1.3. Η εξεύρεση και εφαρμογή γενικών θεραπευτικών αγωγών για την καταπολέμηση των όγκων, με σκοπό τη βελτίωση γενετικών ελαττωμάτων του όγκου ή την αναχαίτιση της εμφάνισης και της δράσης των ογκογενών (των πρωτεϊνών εκείνων που, όταν αλλοιωθούν ή παραχθούν σε υπερβολικές ποσότητες προκαλούν την εμφάνιση του όγκου).

5.4.1.4. Πειράματα νέων μορφών ανοσοποίησης κατά του καρκίνου, βασισμένα στο ενεργό ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς ή στη χρησιμοποίηση κυττάρων του ασθενούς που μεταδίδονται με γονίδια μέσω κυτταρικών οπών. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη σημασία στην ανάπτυξη των επονομαζόμενων εμβολίων κατά του καρκίνου, τα οποία βασίζονται στη χρησιμοποίηση τμημάτων του όγκου και αποσκοπούν στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς κατά της νεοπλασίας. Πρέπει συνεπώς να ευνοηθούν γνωστικές μελέτες που αφορούν την αλληλεπίδραση μεταξύ ασθενούς και όγκου με σκοπό την καλύτερη κατανόηση αυτών των ανοσοποιητικών και ορμονικών πτυχών και, γενικότερα, των παραγόντων του οργανισμού που μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση και τη διάδοση της νεοπλασίας.

Βρυξέλλες, 14 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() ΕΕ αριθ. C 139 της 21. 5. 1994, σ. 12.

() ΕΕ αριθ. C 295 της 22. 10. 1994.

() ΕΕ αριθ. C 52 της 19. 2. 1994.

() Βλ. ειδικότερα ό,τι αφορά την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, ΕΕ αριθ. C 159 της 26. 6. 1989 και τη διαφήμιση για το κάπνισμα ΕΕ αριθ. C 62 της 12. 3. 1990 και ΕΕ αριθ. C 313 της 30. 11. 1992.

() Βλ. πρόταση οδηγίας για την προστασία των ατόμων σε ό,τι αφορά την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων στην ΕΕ αριθ. C 277 της 5. 11. 1990, και τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ στην ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991.

() Το σημείο 5, το οποίο διατυπώθηκε με τη συμβολή του καθηγητή Mancuso του Καθολικού Πανεπιστημίου « Sacro cuore » προτείνει μια σειρά χώρων δράσεως για την ανάπτυξη μελλοντικών προγραμμάτων λαμβάνοντας υπόψη τις γενικές εκτιμήσεις που αναφέρονται ανωτέρω.

() European Network of Cancer Registries; an initiative by : IARC, The Danish Cancer Registry, IARC, The Latin Language Registry Group in the framework of the EAK programme. Acting director : H.H Storm, Danish Cancer Society, Copenhagen, Denmark.