Γνωμοδότηση για το ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην περιφερειακή ανάπτυξη (94/C 133/01)

Στις 22 Νοεμβρίου 1993, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 4, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να εκδώσει γνωμοδότηση για το ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην περιφερειακή ανάπτυξη.

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, πολεοδομίας και χωροταξίας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 18 Ιανουαρίου 1994, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. E. Muller.

Κατά την 313η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης και 24ης Φεβρουαρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και μια αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 23 Νοεμβρίου 1993, η ΟΚΕ εξουσιοδότησε το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης να εκδώσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας βάσει της ενημερωτικής έκθεσης του τμήματος.

Η έκθεση αυτή, πρέπει να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο μέρος της παρούσας γνωμοδότησης. Αποκαλύπτει το σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ΕΤΕ στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της επιτυχούς έκβασης των κοινοτικών πολιτικών και ειδικότερα της πολιτικής περιφερειακής ανάπτυξης.

1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει ότι αποτελεί καθήκον της να εκδηλώσει ενδιαφέρον και να προσφέρει την υποστήριξή της στη βελτίωση του συντονισμού των κοινοτικών, εθνικών και περιφερειακών, οργάνων και των πολιτικών που ασκούνται στα διάφορα επίπεδα και σε τομείς που αφορούν σε διάφορους βαθμούς την πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης. Τούτο αποδεικνύεται χρήσιμο σε μια στιγμή κατά την οποία ορίζονται ή προβάλλονται διάφοροι νέοι πολιτικοί προσανατολισμοί και συγκεκριμένα: η μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων, η δημιουργία του Ταμείου Συνοχής, η δημιουργία της Επιτροπής των Περιφερειών, η πρόσφατη εξέλιξη που διαπιστώθηκε στα κράτη μέλη όσον αφορά την περιφερειακή και διαρθρωτική πολιτική, η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και η επίδρασή της στην Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση, τα συμπεράσματα των Διασκέψεων Κορυφής του Εδιμβούργου, της Κοπεγχάγης και των Βρυξελλών, που αφορούν κυρίως τις αρμοδιότητες της ΕΤΕ, η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, ο ρόλος που αναμένεται να διαδραματίσει η ΟΚΕ στο μέλλον όσον αφορά τις διαβουλεύσεις και την ενημέρωση, η διαρθρωτική και περιφερειακή ανάπτυξη στο πλαίσιο της κοινοτικής ανάπτυξης και χωροταξίας στην προοπτική της Ευρώπης του έτους 2000 και μετά, η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και η αίτηση ένταξης νέων κρατών μελών.

Εξάλλου, είναι σκόπιμο να θεωρήσουμε ότι οι παρεμβάσεις της ΕΤΕ υπέρ της ανάπτυξης των τρίτων χωρών τις οποίες επαινεί η ΟΚΕ, ιδιαίτερα στη γνωμοδότησή της για τη «Λατινική Αμερική (1)», αποτελούν παράγοντα σταθερότητας και ανάπτυξης και συμβάλλουν έτσι, ώς ένα σημείο, στην υπερπήδηση ορισμένων δυσκολιών που θίγουν την Κοινότητα και τις περιφέρειές της.

1.3. Η προαναφερόμενη έκθεση, η οποία πρέπει να εκληφθεί ως μία «εθελουσιαρχική» περιγραφή ορισμένων πτυχών που έχουν σχέση με το ρόλο και τη λειτουργία της ΕΤΕ στα πλαίσια της περιφερειακής ανάπτυξης, καταλήγει στη διατύπωση διαφόρων ερωτημάτων που αφορούν τις δραστηριότητες και την εξέλιξη της ΕΤΕ, τα οποία είναι σκόπιμο να συνοδευτούν από μία σειρά προτάσεων και συστάσεων για να επιτευχθεί η βέλτιστη αποτελεσματικότητα του κοινοτικού αυτού χρηματοδοτικού οργανισμού που είναι η ΕΤΕ.

2. Η ΕΤΕ στο νέο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1. Αφού πέρασε από τα διάφορα στάδια που περιγράφονται στα κεφάλαια 3 και 4 της έκθεσης, η σημερινή θέση της ΕΤΕ φαίνεται να έχει πλέον έντονα επηρεαστεί, όχι μόνον από τα πρόσφατα μέτρα που ήταν απόρροια των συνόδων κορυφής του Εδιμβούργου, της Κοπεγχάγης και των Βρυξελλών, αλλά και από την αυξανόμενη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχουν οι παρεμβάσεις της ΕΤΕ και την ανάγκη βελτίωσής τους.

2.2. Για το λόγο αυτό είναι σκόπιμο να αναφερθούν, μεταξύ άλλων:

2.2.1. Η συμφωνία συνεργασίας για την υλοποίηση του δημοσιονομικού μέσου για τη συνοχή (μελλοντικό Ταμείο Συνοχής). Η συμφωνία αυτή, που υπογράφηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1993, πρέπει να θεωρηθεί ως μία ενέργεια υπέρ μιας στενότερης συνεργασίας με στόχο να επιτευχθεί μία υψηλή συμπληρωματικότητα ανάμεσα στις επενδύσεις που χρηματοδοτεί η Τράπεζα και τις επιδοτήσεις που παρέχει ο κοινοτικός προϋπολογισμός. Πρέπει να πιστεύσουμε ότι οι μέθοδοι που θα αποφασιστούν θα φανερώσουν πόσο χρήσιμος θα ήταν ένας συντονισμός των οργάνων σε μεγαλύτερη κλίμακα, καθώς επίσης και πόσο απαραίτητο θα ήταν να επιτευχθεί μία μεγαλύτερη διαφάνεια προς όλους τους εταίρους.

2.2.2. Διάφορες θέσεις της Επιτροπής, και ειδικότερα το σημείωμα που παρουσίασε το μέλος της Επιτροπής, κ. Bruce Millan, στο άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών που είναι επιφορτισμένοι με τις περιφερειακές πολιτικές, στις 12 και 13 Νοεμβρίου 1993, με τίτλο «Να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των κοινοτικών διαρθρωτικών προγραμμάτων (1994-1999)».

Το σημείωμα αυτό, που έχει ενδιαφέρον από πολλές απόψεις, αποκαλύπτει ότι «τα αποτελέσματα των προσπαθειών, που κατεβλήθησαν με στόχο τον αρμονικότερο συνδυασμό των δανείων και των επιδοτήσεων, παρέμειναν μέχρι σήμερα απογοητευτικά» και ότι το νέο άρθρο 198 Ε της Συνθήκης θα μπορούσε να χρησιμεύσει για να διευκολυνθεί μία διαδικασία προγραμματισμού δανειοδοτήσεων, η οποία να συντονίζεται με τη δραστηριότητα των διαρθρωτικών ταμείων.

2.2.3. Το ψήφισμα του Συμβουλίου της 22ας Νοεμβρίου 1993 για την «ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας και την ανάπτυξη της απασχόλησης στην Κοινότητα» (1).

Το ψήφισμα αυτό υπογραμμίζει το ρόλο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) ως απαραίτητων παραγόντων για την ανάκαμψη της ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και καλεί ταυτόχρονα την Επιτροπή να ενθαρρύνει «την υποστήριξη που παρέχουν το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και η ΕΤΕ στις επενδύσεις στις ΜΜΕ, κυρίως με την αδιάλειπτη ανάπτυξη του προγράμματός της για συνολικά δάνεια». Το ψήφισμα υπογραμμίζει επίσης ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει μέριμνα έτσι ώστε να ωφεληθούν οι ΜΜΕ από τις παρεμβάσεις της ΕΤΕ και να μπορούν οι ΜΜΕ - και κυρίως οι μικρότερες από αυτές - να έχουν πρόσβαση στο μηχανισμό εγγυήσεων. Είναι, επιπλέον, απαραίτητο να κληθεί η ΕΤΕ να λάβει υπόψη τα ενδεχόμενα πλεονεκτήματα που θα είχε μία διαφοροποίηση των οικονομικών μεσολαβητών.

Τα σημεία που τονίστηκαν στο ψήφισμα της 22ας Νοεμβρίου 1993 απαιτούν, χωρίς αμφιβολία, να γίνουν μερικές σκέψεις, να πραγματοποιηθούν διαβουλεύσεις και να αναληφθούν δράσεις στα διάφορα επίπεδα.

2.2.4. Η συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η οποία περιλαμβάνει ένα δημοσιονομικό μηχανισμό ο οποίος προβλέπει:

- δάνεια ύψους 1,5 δισεκατομμυρίων Ecu από την ΕΤΕ, με επιδοτήσεις επιτοκίου 2 %, τα οποία χορηγούνται από τις 6 χώρες που προσχωρούν στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, από τη μία πλευρά, και

- επιδοτήσεις 500 εκατομμυρίων Ecu, η υλοποίηση των οποίων θα πραγματοποιηθεί, σύμφωνα με μία συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών και της ΕΤΕ, από την Τράπεζα, ύστερα από διαβούλευση με την Επιτροπή και τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), στα πλαίσια μιάς συμβουλευτικής επιτροπής.

2.2.5. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 1993.

Στα πλαίσια των οικονομικών προοπτικών που καθορίσθηκαν στο Εδιμβούργο, και για τη χρηματοδότηση των δικτύων στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και του περιβάλλοντος, καθώς και των υποδομών του τομέα της πληροφόρησης, το Συμβούλιο:

- προβλέπει ότι «η ΕΤΕ, στα πλαίσια των συνήθων δραστηριοτήτων της, και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων θα συνεισφέρουν 7 δισεκατομμύρια Ecu το χρόνο υπό τη μορφή δανείων και εγγυήσεων», και

- καλεί το Συμβούλιο υπουργών Οικονομικών, σε συνεργασία με την Επιτροπή και την ΕΤΕ, «να μελετήσει τους τρόπους που θα επιτρέψουν τη διάθεση έως 8 δισεκατομμυρίων Ecu επιπλέον το χρόνο, υπό τη μορφή δανείων προς όφελος των δραστών που έχουν αναλάβει την υλοποίηση των δικτύων».

2.3. Από την έκθεση, τα σημειώματα και τις θέσεις που αναφέραμε, προκύπτουν ορισμένα προβλήματα τα οποία θα πρέπει να λάβουμε υπόψη και θα αναλύσουμε στα ακόλουθα κεφάλαια.

3. Διαβούλευση, συνεργασία, συντονισμός και συνοχή

3.1. Μορφές συνεργασίας και διαβούλευσης με τα άλλα κοινοτικά όργανα

Στην οπτική μιας αποτελεσματικότερης κινητοποίησης των διαθέσιμων δημοσιονομικών πόρων της αγοράς κεφαλαίων, ενόψει του στόχου της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, όπως υπογραμμίστηκε από το Συμβούλιο περιφερειακής πολιτικής που πραγματοποιήθηκε στις 12 και 13 Νοεμβρίου 1993, ορισμένες βελτιώσεις φαίνονται απαραίτητες.

3.1.1. Έτσι, στα πλαίσια των σχέσεων με την Επιτροπή, και με στόχο την επίτευξη μιας μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας, θα ήταν σκόπιμο να συμμετέχει η Τράπεζα στις εργασίες της Επιτροπής για τα Διαρθρωτικά Ταμεία κατά ένα συστηματικότερο τρόπο.

Αυτό θα επέτρεπε, για παράδειγμα, να περιορισθούν καταστάσεις κατά τις οποίες μία πρωτοβουλία που, στα πλαίσια ενός λειτουργικού προγράμματος, θα εθεωρείτο επιλέξιμη για δάνειο εκ μέρους της Επιτροπής, να θεωρηθεί, σε ένα μεταγενέστερο στάδιο, ότι δεν πληροί, κατά τη γνώμη της ΕΤΕ τις προϋποθέσεις για να της χορηγηθεί δάνειο.

Για το λόγο αυτό, θα ήταν σκόπιμο να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα έτσι ώστε ο μηχανισμός διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους, όπως προβλέπεται από το άρθρο 4 του κανονισμού-πλαίσιο (1), να συμπεριλάβει και την ΕΤΕ.

3.1.2. Αν ληφθούν υπόψη οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν και αξιοποιήθηκαν όσον αφορά μια πολιτική επενδύσεων που συμβαδίζει με τη γενική εξέλιξη της Κοινότητας, μια συμμετοχή της ΕΤΕ, υπό μορφή διαβουλεύσεων στη φάση σύλληψης των νέων προσανατολισμών στους διάφορους τομείς της κοινοτικής πολιτικής, θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη για όλους τους ενεχόμενους παράγοντες. Η ενέργεια αυτή προϋποθέτει, ενδεχομένως, μια ορισμένη αλλαγή τακτικής της Τράπεζας, της Επιτροπής, του Συμβουλίου και των κρατών μεμονωμένα.

Όσο για την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αυτή θα μπορούσε να μελετήσει σε βάθος τη σκοπιμότητα και τις μορφές μιας συνεργασίας με την ΕΤΕ σε ένα καθορισμένο στάδιο της διαβούλευσης, κυρίως επειδή, γενικά, δεν της δίνεται η ευκαιρία να ασχοληθεί με τις δραστηριότητες και τους προσανατολισμούς της ΕΤΕ.

Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε βελτίωση της κατάστασης αυτής, ιδιαίτερα δεδομένου ότι λόγω της σύνθεσης και της αποστολής της, αποτελεί συμβουλευτικό όργανο το οποίο έχει μια γενική θεώρηση του συνόλου των κοινοτικών πολιτικών και μπορεί να επιτελέσει έργο «πολλαπλασιαστή» έναντι των κοινωνικο-οικονομικών κύκλων που ενδιαφέρονται για την περιφερειακή ανάπτυξη. Στο γενικό πλαίσιο του ρόλου της ΟΚΕ και των δυνατοτήτων διαβούλευσης που είναι σε θέση να προσφέρει, είναι σκόπιμο να αναφέρουμε τις πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ σχετικά με την «εσωτερική αγορά της Κοινότητας μετά το 1992» και σχετικά με «ένα στρατηγικό πρόγραμμα για την εσωτερική αγορά» (2).

3.1.3. Κατά συνέπεια, μία επανεξέταση του συνόλου των διαδικασιών διαβούλευσης θα αποδειχθεί απαραίτητη δεδομένου ότι, από τώρα και στο εξής, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να επιτευχθεί ένας συντονισμός των όλο και πιο ποικίλων δραστηριοτήτων της Τράπεζας.

Θα πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος συμβιβασμού και συντονισμού των δραστηριοτήτων στα πλαίσια του ταμείου Συνοχής, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και της υλοποίησης του δημοσιονομικού μηχανισμού ΕΖΕΣ και των παραδοσιακών αποστολών που έχουν μεταβιβαστεί στην ΕΤΕ, στα πλαίσια της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη δραστηριότητα της Επιτροπής που έχει τους ίδιους στόχους.

3.2. Η ενισχυμένη ένταξη της ΕΤΕ στην κοινοτική περιφερειακή πολιτική και ο συντονισμός της με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές

3.2.1. Οι σχέσεις συνεργασίας της ΕΤΕ και των διαφόρων οργάνων της Κοινότητας περιγράφονται στο κεφάλαιο 3 της ενημερωτικής έκθεσης.

3.2.2. Τα νέα, λοιπόν, μέσα, η θέσπιση των οποίων αποφασίστηκε πρόσφατα στα πλαίσια της λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, αποκαλύπτουν πως είναι απαραίτητο να αναζητηθεί με μεγαλύτερο ζήλο η ανάπτυξη νέων συνεργιών των αρχών που παρεμβαίνουν στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων και της ΕΤΕ, η οποία συμβάλλει, στα πλαίσια της αποστολής της, στις επενδυτικές δραστηριότητες που ανταποκρίνονται στους κοινοτικούς στόχους, δηλαδή στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής. Τέτοιου είδους συνέργιες μπορούν να υλοποιηθούν μόνο εάν στηρίζονται σε μηχανισμούς συνεργασίας και συντονισμού που είναι ταυτόχρονα και συγκεκριμένοι και ευέλικτοι. Η αναγκαιότητα τέτοιου είδους συνεργιών ενισχύεται, εξάλλου, από τα συμπεράσματα του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών που αναφέρονται στο σημείο 2.2.5.

3.2.3. Υφίστανται αυτοί οι μηχανισμοί ; Και εάν ναι, λειτουργούν κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται στις πολιτικές που πρέπει να αναληφθούν ; Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει πως δεν επαρκούν.

Πράγματι, δεν θα μπορούσαμε να δώσουμε μία διαφορετική ερμηνεία στις προσκλήσεις και τις ενδείξεις που εμφανίζονται σε διάφορα κοινοτικά έγγραφα. Μπορούμε, μεταξύ άλλων, να αναφέρουμε σχετικά το σημείωμα της 12ης και 13ης Νοεμβρίου 1993, που αναφέραμε πιο πάνω, στο οποίο υπογραμμίζεται ότι «η άμεση συμμετοχή της ΕΤΕ στην υλοποίηση των κοινοτικών πλαισίων στήριξης παρέμεινε περιορισμένη» 7 ότι ενδείκνυται να επιτευχθεί μία διαδικασία δανειοδοτικού προγραμματισμού η οποία να συντονίζεται με τη δράση των διαρθρωτικών ταμείων 7 ότι οι σχέσεις των κοινοτικών οργάνων με τους εθνικούς εταίρους θίγονται από την έντονη διοικητική ακαμψία που υφίσταται σε διάφορα επίπεδα.

3.2.4. Μολονότι αναγνωρίζει ότι υπάρχει βούληση για δράση και ότι πράγματι καταβάλλεται προσπάθεια για συνεργασία και συντονισμό της ΕΤΕ με τα άλλα όργανα, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι υπάρχουν ελλείψεις σε όλα τα επίπεδα και επιμένει ιδιαίτερα στην αναγκαιότητα να επιτευχθούν, στο επίπεδο των κρατών μελών και - στο εσωτερικό των κρατών - στις τάξεις των εθνικών οικονομικών παραγόντων, περιφερειακών ή τοπικών, μέθοδοι διαβούλευσης, συνεργασίας και συντονισμού, πιο άμεσες και πιο διαφανείς.

3.2.5. Στο πλαίσιο αυτό, τίθεται όχι μόνο το πρόβλημα της λειτουργίας των εθνικών και περιφερειακών επιτροπών παρακολούθησης, αλλά και γενικά το πρόβλημα μιας εκ των προτέρων αξιολόγησης των σχεδίων και μιας εκ των υστέρων αξιολόγησης των επιτευγμάτων τους, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν και την επίδραση που είχαν οι δραστηριότητες που αναλήφθηκαν στους διάφορους τομείς και στόχους της κοινοτικής πολιτικής.

Για να υπάρξει αποτελεσματικότερη ανταπόκριση στην ανάγκη συμπληρωματικότητας και συντονισμού των διαφόρων τύπων επενδύσεων - οι οποίοι διαφέρουν τόσο ως προς τους άμεσους στόχους τους, όσο και ως προς την έκτασή τους - τίθεται το ερώτημα κατά πόσο θα ήταν σκόπιμο να αντιμετωπισθεί το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός είδους παρατηρητηρίου, από το οποίο θα μπορούσε κανείς να διακρίνει, με συντονισμένο τρόπο, τους αρμούς ανάμεσα στα μέσα που χρησιμοποίησαν η ΕΤΕ, οι κοινοτικοί προϋπολογισμοί και οι εθνικοί προϋπολογισμοί, και τις δραστηριότητες που αναλήφθηκαν με στόχο μία οικονομική και κοινωνική συνοχή, η οποία να είναι επωφελής για τους ενδιαφερόμενους πληθυσμούς και να γίνεται αντιληπτή από όλους. Το παρατηρητήριο αυτό θα μπορούσε, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, να ενσωματωθεί απόλυτα στις ήδη υπάρχουσες διαρθρώσεις, δίχως να επιβαρυνθεί περαιτέρω η διοίκηση και ο προϋπολογισμός.

4. Η ΕΤΕ και οι ενδιάμεσοι οργανισμοί

4.1. Ο ρόλος τους

Η συνεργασία με άλλες τράπεζες αποτελεί βασικό στοιχείο της δραστηριότητας της ΕΤΕ και εκδηλώνεται, ιδιαίτερα, με τη χορήγηση συνολικών δανείων που επιτρέπουν στην Τράπεζα να επεκτείνει τη δράση της στη χρηματοδότηση μικρών σχεδίων.

Η χρηματοδότηση σχεδίων μικρών και μεσαίων διαστάσεων συνιστά σημαντική και αναπτυσσόμενη δραστηριότητα της ΕΤΕ η οποία, πάντως, για προφανείς λόγους λειτουργικής αποτελεσματικότητας, δεν μπορεί να εξασφαλίσει την προετοιμασία και διαχείριση των συναλλαγών. Για το λόγο αυτό, η Τράπεζα ανέπτυξε, από το 1968, μια μορφή ιδιαίτερης συνεργασίας με τράπεζες ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που ειδικεύονται σε εθνικό, περιφερειακό ή κλαδικό επίπεδο, που αποκαλούνται «ενδιάμεσοι οργανισμοί», και οι οποίοι είναι οι εταίροι της ΕΤΕ όσον αφορά την εφαρμογή μιας ιδιαίτερης τεχνικής δανειοδότησης, η οποία αποκαλείται η τεχνική των «συνολικών δανείων».

Στην ουσία, η τεχνική αυτή έγκειται στο άνοιγμα ενός ορίου πίστωσης σε ένα ενδιάμεσο οργανισμό ο οποίος και είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση των κεφαλαίων και την κατανομή των ποσών μεταξύ των διαφόρων σχεδίων τα οποία επιλέγονται σε συμφωνία με την ΕΤΕ και πληρούν τους όρους και τους στόχους που καθορίστηκαν κατά τη στιγμή της χορήγησης του συνολικού δανείου.

4.2. Τα κριτήρια που διέπουν την επιλογή των ενδιάμεσων οργανισμών

Τα κριτήρια που διέπουν την επιλογή των ενδιάμεσων οργανισμών από την ΕΤΕ αφορούν, βασικά, τη χρηματοοικονομική κατάσταση του οργανισμού και την εκτίμηση της ικανότητάς του να κάνει καλή χρήση του συνολικού δανείου, σε συνάρτηση με την εμπειρογνωμοσύνη του, τη γνώση της αγοράς και τη συνάφειά του με τους οικονομικούς κλάδους ή τους στόχους και τις σχετικές περιφέρειες καθώς και το χαρτοφυλάκιό του από απόψεως του είδους των επενδύσεων που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν.

4.3. Διαπιστώνεται ότι η συνεργασία με τους οργανισμούς που είναι εγκατεστημένοι στα διάφορα κράτη μέλη αναπτύσσεται σε διάφορους βαθμούς σε συνάρτηση με τις ανάγκες και τις δυνατότητες του τραπεζικού δικτύου. Πράγματι, στις χώρες όπου η τραπεζική ρευστότητα είναι πιο άφθονη παροδοσιακά, η ανάγκη για προσφυγή σε δάνεια της ΕΤΕ τείνει να είναι μικρότερη. Το αυτό παρατηρείται και στις περιφέρειες και τις χώρες όπου η οικονομική δρατηριότητα είναι περιορισμένη.

4.4. Με την πάροδο των ετών, η συνεργασία με τους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς αναπτύχθηκε και η Τράπεζα δημιούργησε δεσμούς με εκατό περίπου οργανισμούς - εταίρους που είναι εγκατεστημένοι σε όλη την επικράτεια της Κοινότητας.

Πρέπει να παρατηρηθεί ότι εάν δεν υπάρχει προκαθορισμένη κατανομή των άμεσων δανείων, η κατανομή αυτή δεν υφίσταται ούτε όσον αφορά τα συνολικά δάνεια. Ο όγκος τους εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από τη ζήτηση η οποία είναι συνάρτηση της διαθέσιμης ρευστότητας της αγοράς και του σχετικού επιπέδου των επιτοκίων. Όσον αφορά τον όγκο των μεταφερομένων κεφαλαίων, η ΕΤΕ, συνήψε, το 1992, συνολικά δάνεια ύψους 3 258 εκατομμυρίων Ecu. Συνολικά, χορηγήθηκαν 8 788 δάνεια βάσει τρέχοντων συνολικών δανείων, ύψους 4 071 εκατομμυρίων Ecu. Οι ετήσιες εκθέσεις της ΕΤΕ παρέχουν ακριβείς ενδείξεις όσον αφορά την κατανομή ανά χώρα και κλάδο.

5. Οι ενδιάμεσοι οργανισμοί και η διαχείριση των συνολικών δανείων

5.1. Ο ενδιάμεσος οργανισμός που είναι νομικά ο δανειολήπτης της ΕΤΕ θα πρέπει να δεσμευθεί να αξιοποιήσει το συνολικό δάνειο σύμφωνα με τις οδηγίες που δίνονται από την ΕΤΕ. Πρέπει, επίσης, να εγγυηθεί ότι το συνολικό αυτό δάνειο θα εξοφληθεί.

Η σύμβαση συνολικού δανείου συνάπτεται για ένα ορισμένο ποσό, με ορισμένο επιτόκιο, για ορισμένη διάρκεια και σε ορισμένο νόμισμα. Τα δάνεια που παρέχονται στα πλαίσια του συνολικού δανείου δεν πρέπει, άλλωστε, να παρέχονται αναγκαστικά στο νόμισμα του τελευταίου. Προβλέπεται, επίσης, πλαίσιο παροχής υπηρεσιών από τον ενδιάμεσο στη σύμβαση συνολικού δανείου. Στην πράξη, πολυκλαδικές ομάδες της ΕΤΕ (χρηματιστές, οικονομολόγοι, μηχανικοί) θα αξιολογήσουν επιτόπου την ικανότητα των ενδιαμέσων να διανέμουν το δάνειο και, σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα αυτής της αξιολόγησης από το προσωπικό της τράπεζας, θα επιλεγεί το σύστημα ελέγχου χορήγησης προσωπικών δανείων. Αυτός ο έλεγχος μπορεί, λοιπόν, να οργανωθεί διαφορετικά ανάλογα με την εμπειρία του ενδιάμεσου οργανισμού και με τη σχέση εμπιστοσύνης που υπάρχει με την ΕΤΕ. Η τράπεζα θα προχωρήσει, στη συνέχεια, απλώς στην εξέταση των καταλόγων με τις αιτήσεις χρηματοδότησης που υποβάλλονται από τον ενδιάμεσο ή, αντιθέτως, θα προχωρήσει σε έλεγχο κάθε μεμονωμένου φακέλου. Αυτή η εξέταση μπορεί, αν χρειασθεί, να συνεπάγεται επισκέψεις επιτόπου. Αυτός ο έλεγχος θα επεκταθεί επίσης, εκ των υστέρων, αφού το δάνειο έχει χορηγηθεί στον τελικό παραλήπτη, κατά την εξέλιξη των χρηματοδοτούμενων σχεδίων.

5.2. Οι προσωπικές συμβάσεις που υπογράφονται από τον ενδιάμεσο οργανισμό με τον τελικό παραλήπτη θα πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο που ορίζεται στη σύμβαση συνολικού δανείου. Ωστόσο, τα επιτόκια που εφαρμόζονται από τον ενδιάμεσο οργανισμό καθορίζονται από τον τελευταίο και αντικατοπτρίζουν γενικά τους όρους δανειοδότησης της ΕΤΕ στους οποίους προστίθεται ένα περιθώριο που προορίζεται για να καλυφθούν τα έξοδα διαχείρισης όπως, επίσης, και ο τραπεζιτικός κίνδυνος στον οποίο εκτίθεται ο ενδιάμεσος. Υπενθυμίζουμε ότι, πράγματι, ο ενδιάμεσος είναι αυτός που δανείζεται από την ΕΤΕ και την οποία πρέπει να εξοφλήσει και ότι, συνεπώς, θα πρέπει να συμπεριλάβει στον υπολογισμό του επιτοκίου που εφαρμόζεται στα επιμέρους δάνεια το κόστος του κινδύνου. Εάν η ΕΤΕ δεν διαθέτει, πράγματι, δεσμευτικά μέτρα όσον αφορά τον καθορισμό του επιτοκίου που θα εφαρμοσθεί στον τελικό παραλήπτη, τίθεται, ωστόσο, το ερώτημα εάν και σε ποιο βαθμό τα επιτόκια που εφαρμόζονται μπορούν να αποτελέσουν στοιχείο ανταγωνισμού μεταξύ των ενδιαμέσων και να επηρεάσουν την απόφαση της ΕΤΕ να χορηγήσει συνολικό δάνειο στον τάδε ή στο δείνα οργανισμό.

Ο αυξανόμενος αριθμός χρηματοπιστωτικών οργανισμών ή συνεργαζόμενων τραπεζών αποτελεί, χωρίς αμφιβολία, παράγοντα που προωθεί τον ανταγωνισμό και έχει, συνεπώς, μετριαστικό ρόλο όσον αφορά τα εφαρμοζόμενα περιθώρια. Οι όροι παροχής πιστώσεων βάσει συνολικού δανείου της ΕΤΕ εξαρτώνται, επίσης, πέρα από τα στοιχεία που αναφέρθηκαν πιο πάνω, και από άλλα στοιχεία που χαρακτηρίζουν ειδικά την κάθε χώρα και τα οποία συνδέονται με το γενικό ύψος των επίπεδο επιτοκίων στην αγορά, όπως, επίσης, ενδεχομένως, και με τις ρυθμίσεις που διέπουν την κάλυψη του συναλλαγματικού κινδύνου.

Πρέπει να προστεθεί ότι, πέρα από τους ευνοϊκούς όρους πίστωσης που οι υπεύθυνοι των σχεδίων μπορούν να πετύχουν δανειζόμενοι κεφάλαια από την ΕΤΕ, ειδικά κυβερνητικά μέτρα, που προορίζονται να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις στον τάδε ή στο δείνα τομέα και έχουν τη μορφή χρηματοδοτικών εγγυήσεων, φορολογικών μέτρων ή επιδοτήσεων επιτοκίου, μπορούν να συμβάλουν, επίσης, στο να καταστούν τα δάνεια της ΕΤΕ ένα συμφέρον μέσο χρηματοδότησης για τον τελικό παραλήπτη.

Εντούτοις, το σύστημα προσφυγής στους ενδιάμεσους μπορεί να συνεπάγεται αρνητικά στοιχεία για τις ΜΜΕ. Πράγματι, ορισμένοι κρίνουν ότι οι όροι δανειοδότησης στα πλαίσια του σημερινού συστήματος παραμένουν λιγότερο πλεονεκτικοί από τους όρους που θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω άμεσων διαπραγματεύσεων με την ΕΤΕ, όπως συμβαίνει με τις μεγάλες επιχειρήσεις ή τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.

5.3. Πέρα από τα προβλήματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι όροι εγγύησης και οι τρόποι εξόφλησης των δανείων, που εφαρμόζονται από τους ενδιάμεσους έναντι των επενδυτών, θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο πιο λεπτομερούς εξετάσεως.

6. Οι ενδιάμεσοι οργανισμοί και ο ρόλος τους στους νέους προσανατολισμούς

6.1. Ο προσωρινός μηχανισμός δανειοδότησης του Εδιμβούργου, που διευρύνθηκε από τη συνάντηση κορυφής της Κοπεγχάγης, και ο οποίος αναθέτει μεγαλύτερο ρόλο στην ΕΤΕ κατά την εφαρμογή της οικονομικής πολιτικής της Κοινότητας, επεκτάθηκε στις ΜΜΕ. Προβλέπεται ότι η Κοινότητα χορηγεί επιδοτήσεις που προορίζονται να μειώσουν τα επιτόκια των δανείων που χορηγεί η ΕΤΕ στις ΜΜΕ της Κοινότητας (1).

Παρατηρείται ότι, σύμφωνα με τους όρους του κανονισμού της, η ΕΤΕ δεν μπορεί να χορηγεί επιδοτήσεις επιτοκίων. Αυτό δεν εμποδίζει, ωστόσο, ένα άλλο κοινοτικό όργανο να πλαισιώνει τα χορηγούμενα δάνεια με επιδοτήσεις επιτοκίων, που αναλαμβάνονται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Δεδομένου ότι τα δάνεια της ΕΤΕ στις ΜΜΕ τα διαχειρίζονται ενδιάμεσοι οργανισμοί μέσω συνολικών δανείων, είναι φανερό ότι οι ενδιάμεσοι αυτοί οργανισμοί είναι σε θέση να διαδραματίσουν ένα ρόλο στο βαθμό που, ως μοχλοί χρησιμοποίησης των επιδοτήσεων, θα μπορούν να χρηματοδοτήσουν το τμήμα εκείνο του κόστους των σχεδίων που δεν μπορεί να καλύψει η ΕΤΕ.

Η Επιτροπή, κρίνει, πράγματι, ότι οι ενδιάμεσοι χρηματοδοτικοί οργανισμοί θα μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο μηχανισμό και θα φροντίσει, σε συνεργασία με την ΕΤΕ, ώστε το ευεργέτημα των κοινοτικών επιδοτήσεων να διοχετεύεται ολοκληρωτικά στους τελικούς παραλήπτες.

Φαίνεται ότι οι συγκεκριμένες διαδικασίες συνεργασίας με την ΕΤΕ δεν έχουν ακόμα καθορισθεί και ότι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα ως προς το θέμα αυτό.

6.2. Οι ενδιάμεσοι οργανισμοί θίγονται, επίσης, από την απόφαση να δημιουργηθεί Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων. Αυτό το ταμείο (βλέπε σημείο 5.6 πιο πάνω) θα λειτουργήσει, στην πράξη, ως ταμείο εγγυήσεων. Προβλέπεται, πράγματι, ότι, όσον αφορά τις ΜΜΕ, το ταμείο θα παρέχει εγγυήσεις στα πλαίσια των συνολικών δανείων που χορηγούνται σε τραπεζικά ιδρύματα.

Το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων θα εγγυάται αυτά τα συνολικά δάνεια θα πρέπει να έχει αποτέλεσμα στο επιτόκιο που εφαρμόζεται από τους ενδιάμεσους οργανισμούς. Πράγματι, στο μέτρο που οι τελευταίοι δεν θα πρέπει πλέον να εγγυώνται το συνολικό δάνειο, δεν θα πρέπει πλέον να συνυπολογίζουν το κόστος κινδύνου στο επιτόκιο που εφαρμόζεται για τον τελικό παραλήπτη, το οποίο, έτσι, θα μειωθεί ανάλογα.

6.3. Σε περίπτωση που θα ήταν επιθυμητό να προσαρμοστούν οι όροι δανειοδότησης των ΜΜΕ προς τις επιδοτήσεις επιτοκίου που αναφέρονται παραπάνω και τους όρους εκείνους που διασφαλίζονται για μεγάλες επιχειρήσεις και μεγάλα προγράμματα, θα έπρεπε να εξετασθεί εάν η ΕΤΕ θα όφειλε να ακολουθήσει ανάλογους τρόπους χρηματοδότησης, όπως αυτοί που εφαρμόζονται από ορισμένες τράπεζες επενδύσεων των κρατών μελών.

Και στην περίπτωση αυτή ακόμη, θα πρέπει να καθοριστούν οι συγκεκριμένες διαδικασίες οργάνωσης και εφαρμογής αυτών των νέων αρχών.

7. Η ΕΤΕ και η προώθηση των επενδύσεων των ΜΜΕ

7.1. Η σημασία που έχουν οι ΜΜΕ στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς έχει επανειλημμένα υπογραμμισθεί. Από πολυάριθμα ψηφίσματα, δηλώσεις και στρατηγικές δράσεις, προκύπτει η στενή σχέση των επιχειρήσεων αυτών με ένα μεγάλο τμήμα των κοινοτικών πολιτικών. Έτσι, η πολιτική υπέρ των ΜΜΕ περιλαμβάνεται ασφαλώς στους πρωταρχικούς κοινοτικούς στόχους όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση και την περιφερειακή ανάπτυξη. Η ετήσια έκθεση του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για τις ΜΜΕ που εκδόθηκε πρόσφατα επιβεβαιώνει τη σημασία του τομέα των ΜΜΕ (2).

7.2. Οι δυνατότητες ανάπτυξης, και μάλιστα επιβίωσης, των ΜΜΕ εξαρτώνται, κατά πολύ, από τους όρους χρηματοδότησης που έχουν στη διάθεσή τους κατά τη σύστασή τους και από τους όρους εκείνους από τους οποίους μπορούν να ωφεληθούν στη συνέχεια.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, σε πολλές γνωμοδοτήσεις της (3), έχει τονίσει το πρόβλημα της χρηματοδότησης των ΜΜΕ και της πρόσβασής τους στην αγορά κεφαλαίων. Εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία που ανέλαβε η Επιτροπή να καταρτίσει ανακοίνωση σχετικά με τα προβλήματα της χρηματοδότησης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που θα επιτρέψει, χωρίς αμφιβολία, να αποσαφηνισθεί μια σειρά προβλημάτων που έχουν επισημανθεί έως σήμερα σε σχέση με τα μειονεκτήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ στα θέματα αυτά.

Άλλωστε, στα συμπεράσματα που μπορούν να συναχθούν από την ανακοίνωση αυτή μετά από τη διαδικασία διαβούλευσης, στην οποία συμμετέχει η ΟΚΕ, θα μπορούσαν να αναφέρονται οι παρεμβάσεις της ΕΤΕ που είναι δυνατόν να βελτιώσουν την κατάσταση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων και οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνίστανται στη θέσπιση μιας σειράς τρόπων χρηματοδότησης, όπως είναι, για παράδειγμα, η χρηματοδότηση με κεφάλαια κινδύνου.

7.3. Πρέπει να επισημανθεί ότι από τώρα ήδη η ΕΤΕ παρεμβαίνει, μέσω της παροχής πιστώσεων για συνολικά δάνεια, στη χρηματοδότηση των επενδύσεων των ΜΜΕ. Η ετήσια έκθεση της ΕΤΕ για το έτος 1992 αναφέρει ότι επί συνόλου 8 788 πιστώσεων που χορηγήθηκαν για τρέχοντα συνολικά δάνεια, 4 782 χορηγήθηκαν σε ΜΜΕ στις υπό ενίσχυση ζώνες και αντιπροσωπεύουν ποσό 1 463,1 εκατομμυρίων Ecu και 2 529 χορηγήθηκαν σε ΜΜΕ εκτός των υπό ενίσχυση ζωνών και αντιπροσωπεύουν ποσό 2,8 εκατομμυρίων Ecu.

Τα κριτήρια για τον καθορισμό των ΜΜΕ είναι αυτά που εφαρμόζονται γενικά σε κοινοτική κλίμακα και έχουν σχέση με τον αριθμό των μισθωτών (εκτός για το ξενοδοχειακό τομέα) και τις καθαρές κεφαλαιουχικές επενδύσεις του ισολογισμού. Εξάλλου, δεν είναι δυνατόν να χορηγηθούν δάνεια της ΕΤΕ, εάν στο κεφάλαιο της ΜΜΕ δεν συμμετέχει μία μεγάλη επιχείρηση.

Οι τρόποι εξόφλησης και ο βαθμός ευελιξίας που είναι προσαρμοσμένος στις ειδικές χρηματοδοτικές ανάγκες των ΜΜΕ που αναπτύσσονται ή που δημιουργούνται, χρειάζεται να εξετασθούν πιο εμπεριστατωμένα.

Θα ήταν, επίσης, σκόπιμο να υπενθυμισθεί ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, εκτός από τη χρηματοδότηση μεγάλων προγραμμάτων υποδομών στα πλαίσια των διευρωπαϊκών δικτύων, θα εγγυηθεί επίσης τη χρηματοδότηση επενδύσεων υπέρ των ΜΜΕ. Είναι, ωστόσο, λυπηρό που τα μέσα τα οποία έχουν παρασχεθεί σε αυτό το ταμείο είναι περιορισμένα.

7.4. Θα ήταν ασφαλώς χρήσιμο να βελτιωθούν τα συστήματα «εκ των υστέρων» αξιολόγησης με σκοπό να συναχθούν πιο ορθά συμπεράσματα, έστω πάντα κατά προσέγγιση, σχετικά με την οικονομική δικαιολόγηση και την κοινωνική αξία των παρεμβάσεων της ΕΤΕ, όπως, επίσης, και με την αξία του σημερινού συστήματος χορήγησης πιστώσεων για συνολικά δάνεια.

7.5. Με εξαίρεση τα υπό υλοποίηση μέτρα, όπως είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και το σύστημα επιδότησης επιτοκίων, τα οποία εξετάστηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια, μπορεί να τεθεί το ερώτημα σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο οι παρεμβάσεις της ΕΤΕ υπέρ των ΜΜΕ μπορούν να βελτιωθούν.

Οι οικονομικοί κύκλοι φαίνεται να αντιμετωπίζουν, τουλάχιστον σε ορισμένα κράτη μέλη, δυσκολίες με το σύστημα των ενδιάμεσων οργανισμών που παρεμβαίνουν κυρίως όσον αφορά τα συνολικά δάνεια. Η επίλυση αυτού του είδους των δυσχερειών δεν έγκειται, βέβαια, στην αντικατάσταση των ενδιαμέσων με την εγκατάσταση θυγατρικών της ΕΤΕ στα κράτη μέλη ή στην ανάληψη ενεργειών που αντιβαίνουν στις αρχές της οικονομίας της αγοράς.

Με τη βελτίωση του συστήματος ενημέρωσης που απευθύνεται στους ενδιαφερόμενους οικονομικούς παράγοντες σε κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τομεακό επίπεδο, με την ενίσχυση του συντονισμού της Επιτροπής και της ΕΤΕ, των επιχειρήσεων και των πιστωτικών ιδρυμάτων, των επαγγελματικών οργανώσεων και των δημόσιων αρχών, μπορούν να χαραχθούν ορισμένοι νέοι προσανατολισμοί που να συμφωνούν με την πολιτική που εφαρμόζεται έναντι των τομέων των ΜΜΕ. Έτσι, για παράδειγμα, οι εκθέσεις παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων ανά κράτος μέλος που δημοσιεύονται από την Επιτροπή (Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής) θα μπορούσαν, επίσης, να αναφέρουν, συστηματικά, τις παρεμβάσεις της ΕΤΕ. Με τον τρόπο αυτό, με τις ενέργειες στις οποίες προβαίνει σήμερα η Επιτροπή σε υψηλό επίπεδο με τους τραπεζικούς κύκλους, θα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται, επίσης, τα προβλήματα χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, γενικότερα, και οι δυνατότητες συνεργασίας με την ΕΤΕ, ειδικότερα. Με τον τρόπο αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να επανεξετάσουν ορισμένες πτυχές της πολιτικής τους για την ενίσχυση των επενδύσεων, της φορολογικής πολιτικής, της περιφερειακής πολιτικής, της πολιτικής για τη χωροταξία, και τούτο με την προοπτική της δημιουργίας δυνατοτήτων συνεργασίας και συντονισμού στα πλαίσια της αποστολής της ΕΤΕ. Με τον τρόπο αυτό, επίσης, οι ΜΜΕ και οι επαγγελματικές τους οργανώσεις θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν στέρεες και αποδοτικές εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων που όχι μόνο θα συμβάλουν στο να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις πιστώσεις, αλλά και, όταν αυτό κριθεί σκόπιμο, θα μπορέσουν να διαδραματίσουν αποτελεσματικά το ρόλο ενδιάμεσων οργανισμών για συνολικά δάνεια.

8. Η ΕΤΕ και τα νέα πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και νομισματικά δεδομένα

8.1. Η παρούσα ενημερωτική έκθεση δεν επεκτάθηκε στις προοπτικές του ρόλου της ΕΤΕ που καθορίζεται εξάλλου στη Συνθήκη της Ρώμης και επιβεβαιώθηκε από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν μπορεί ωστόσο να αγνοηθεί το γεγονός ότι εξαγγέλλονται ήδη νέοι προσανατολισμοί στο προδιαγεγραμένο πλαίσιο και συγκεκριμένα ύστερα από τις Διασκέψεις Κορυφής του Εδιμβούργου, της Κοπεγχάγης και των Βρυξελλών.

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1993, υπογράφηκε μεταξύ της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και της ΕΤΕ συμφωνία συνεργασίας για την εφαρμογή του «χρηματοδοτικού μέσου σύγκλισης» (μελλοντικό Ταμείο Σύγκλισης).

8.2. Τα ατομικά δάνεια και πιστώσεις στα πλαίσια συνολικών δανείων χορηγούνται βάσει «οριζόντιων κριτηρίων» που ανάγονται σήμερα σε διάφορους στόχους κοινοτικού ενδιαφέροντος. Εκτός από την περιφερειακή ανάπτυξη, πρόκειται για τους ακόλουθους στόχους: διευρωπαϊκές υποδομές ή δίκτυα, περιβάλλον και πλαίσιο ζωής, ενεργειακοί και βιομηχανικοί στόχοι που περιλαμβάνουν το σκέλος της διεθνούς ανταγωνιστικότητας και το σκέλος των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Αν ληφθούν υπόψη οι μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν στο πρόσφατο παρελθόν (άνοιγμα των συνόρων προς την Ανατολική Ευρώπη - αυξανόμενα μεταναστευτικά ρεύματα), η κατάσταση στασιμότητας ή οικονομικής ύφεσης στην Κοινότητα και οι συνακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις όπως είναι η αυξανόμενη ανεργία, καθώς και η διαδικασία διεύρυνσης της Κοινότητας, η συγκρότηση του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και η προοπτική της ευρωπαϊκής πολιτικής και νομισματικής ένωσης, προβλέπεται ότι οι στόχοι κοινοτικού ενδιαφέροντος που καλύπτονται σήμερα από την ΕΤΕ να αλλάξουν τόνο και τομέα. Το ερώτημα που τίθεται είναι, λοιπόν, κατά πόσον η ΕΤΕ θα υποστεί άμεσα τους περιορισμούς και τις αλλαγές που επιβάλλονται όσον αφορά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και κατά πόσον θα είναι σε θέση να ανταπεξέλθει με ικανοποιητικό τρόπο διατηρώντας παράλληλα τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της τράπεζας επενδύσεων. Είναι πιθανόν ότι η διαδικασία προσαρμογής θα αποκτήσει τότε σημαντικές διαστάσεις και, γι'αυτό, καλό θα είναι να μην επιβαρυνθούν οι ήδη υπάρχουσες γραφειοκρατικές διαδικασίες.

8.3. Στο μέτρο που η Τράπεζα είναι αναγκασμένη να επέμβει ως Τράπεζα Επενδύσεων στα πλαίσια της Συνθήκης, θα εναπόκειται, κατά πρώτον, στα κράτη μέλη να προτρέπουν τους οικονομικούς παράγοντες να προσφεύγουν στις παροχές της Τράπεζας σχετικά με τις πολιτικές που σκοπεύουν να ακολουθήσουν στα οικονομικά και κοινωνικά θέματα, κυρίως όσον αφορά την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Με την ίδια λογική, θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί το ενδεχόμενο να παρέχονται διαφοροποιημένοι δανειοδοτικοί όροι, ανάλογα με το προβλεπόμενο αποτέλεσμα της χρηματοδότησης.

8.4. Μπροστά στις προσαρμογές που, όλο και περισσότερο, επιβάλλεται να γίνουν σε διάφορους τομείς των κοινοτικών πολιτικών, μία εμπεριστατωμένη και συνολική σκέψη σχετικά με το ρόλο της ΕΤΕ φαίνεται χρήσιμη.

9. Τελικές παρατηρήσεις

9.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, με τη γνωμοδότηση και με την έκθεση που τη συνοδεύει, μπορεί να συμβάλει:

α) στην ευρύτερη ενημέρωση όσον αφορά την αποστολή και τις δραστηριότητες της ΕΤΕ, χάρις στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που μπορούν να επιτύχουν τα μέλη της άμεσα, μέσω της κατάλληλης δημοσίευσης στις κοινωνικο-οικονομικές οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν.

β) στην καλύτερη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων και των ορίων παρέμβασης της ΕΤΕ και στην πιο άμεση ευαισθητοποίηση των ενδιαφερόμενων οικονομικών κύκλων: ΜΜΕ, τοπικές ομάδες και, γενικότερα, οι κοινωνικοί εταίροι.

γ) στην καθιέρωση πιο στενής συνεργασίας της ΕΤΕ με την ΟΚΕ, κυρίως προκειμένου να δοθεί απάντηση σε ορισμένες επικρίσεις όσον αφορά τη λειτουργία της τράπεζας και στις περιπτώσεις που, για τη χάραξη και την εφαρμογή των νέων προσανατολισμών, κριθεί σκόπιμο να υπάρχει ευρεία συναίνεση και κατάλληλη ενημέρωση.

δ) ixστην αποτελεσματική διαβούλευση σχετικά με μια σειρά ζητημάτων που θίγηκαν συνοπτικά στα προηγούμενα κεφάλαια.

9.2. Τα ζητήματα αυτά μπορούν να αφορούν τα ακόλουθα θέματα:

α) τη βελτίωση των πληροφοριών για τη λειτουργία της ΕΤΕ με την αξιοποίηση των κατάλληλων μέσων και των υπαρχόντων ενημερωτικών δικτύων όπως είναι, για παράδειγμα, τα Euro-Info-Centers.

β) την αναζήτηση μεθόδων συντονισμού και την εξασφάλιση της συμπληρωματικότητας των ενεργειών των διαρθρωτικών ταμείων της Κοινότητας, των πολιτικών για την ενίσχυση των επενδύσεων των κρατών μελών και των παρεμβάσεων της ΕΤΕ.

γ) τον ορισμό του ρόλου της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ως φορέα ενημέρωσης, διαβούλευσης, και προβληματισμού, που προσφέρεται στις επαγγελματικές οργανώσεις που ενδιαφέρονται για το πρόβλημα της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων και για την αποστολή που έχει να επιτελέσει η ΕΤΕ στον τομέα της χρηματοδότησης και επενδύσεων.

δ) την ορθή εκτίμηση των ατελειών που διαπιστώνονται συχνά μεταξύ των δυνατοτήτων επέμβασης της ΕΤΕ, αφενός, και των δυνατοτήτων απορρόφησης των μέσων που προσφέρουν τα κράτη μέλη για την υλοποίηση της περιφερειακής πολιτικής τους, αφετέρου, καθώς και την αναζήτηση μιας καλύτερης σύγκλισης.

ε) την κατάρτιση συστήματος ενημέρωσης και συνεργασίας της Επιτροπής, της ΕΤΕ και της ΟΚΕ, στα διάφορα στάδια προώθησης των νέων ενεργειών όσον αφορά την περιφερειακή ανάπτυξη.

στ) τις ανταλλαγές απόψεων σχετικά με τη βελτίωση των όρων χρηματοδότησης για τις ΜΜΕ, με συνεκτίμηση του ρόλου των ενδιάμεσων οργανισμών, των τρόπων εξόφλησης των δανείων, του συστήματος αξιολόγησης των παρεμβάσεων της ΕΤΕ και των δυνατοτήτων αναβάθμισης του ρόλου των εταιρειών αμοιβαίας εγγύησης, των οποίων η ανάπτυξη πρέπει να υποστηριχθεί από την Επιτροπή και στη λειτουργία των οποίων θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβάλει η ΕΤΕ.

ζ) τους τρόπους που επιτρέπουν στους ενδιάμεσους οργανισμούς, οι οποίοι έχουν εξειδικευθεί στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ, να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων όσον αφορά τη χορήγηση εγγυήσεων στις ΜΜΕ και αυτό εξαιτίας κυρίως του ιδιαίτερου ρόλου που διαδραματίζουν οι ΜΜΕ στο μηχανισμό αναζωογόνησης της ανάπτυξης.

Θα ήταν, επίσης, σκόπιμο να εξετασθεί, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής των Βρυξελλών και τις προτάσεις του Συμβουλίου, με ποιους τρόπους θα μπορούσε να εφαρμοσθεί το σύστημα επιδότησης των επιτοκίων ώστε να ωφεληθούν οι ΜΜΕ. Η ΟΚΕ θεωρεί, σχετικά, ότι είναι σκόπιμο να εξετασθούν οι δυνατότητες σύναψης συμφωνιών, μεταξύ των ενδιάμεσων τραπεζών και των επιλέξιμων επιχειρήσεων, οι οποίες να περιλαμβάνουν ρήτρες επιδότησης βάσει προκαθορισμένου επιτοκίου.

9.3. Βάσει της παρούσας γνωμοδότησης και της έκθεσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να προετοιμασθεί ήδη από τώρα συμπόσιο σχετικά με θέματα που θα καθορισθούν από κοινού με την Επιτροπή, την ΕΤΕ και, ενδεχομένως, την Επιτροπή Περιφερειών, προκειμένου να προωθηθεί, στα πλαίσια της ΟΚΕ, μια μορφή διαλόγου που θα συμβάλει στο να γίνουν καλύτερα κατανοητά τα κύρια στοιχεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και να δοθούν οι ενδεικνυόμενες λύσεις. Το συμπόσιο αυτό θα έχει διπλό ενδιαφέρον: θα επιτρέψει μια πρώτη συνεργασία της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, της Επιτροπής των Περιφερειών, και θα θέσει το πρόβλημα της αξιολόγησης των σχέσεων των οργάνων που έχουν διαφορετικές λειτουργίες και διαφορετικές μεθόδους προσέγγισης.

Βρυξέλλες, 23 Φεβρουαρίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) Έγγρ. CES 87/90, ΕΕ αριθ. C 705 της 26. 3. 1990.

(2) ΕΕ αριθ. C 326 της 3. 12. 1993.

(3) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2081/93.

(4) ΕΕ αριθ. C 201 της 26. 7. 1993 και ΕΕ αριθ. C 304 της 10. 11. 1993.

(5) Έγγρ. COM(93) 332 τελικό - «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την παροχή κοινοτικών επιδοτήσεων επιτοκίου για δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕ σε ΜΜΕ στο πλαίσιο της προσωρινής δανειοδοτικής της διευκόΝλυνΝσης».

CES 1005/93 - «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου με την οποία η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να συνάπτει δανειοληπτικές πράξεις με σκοπό τη χορήγηση δανείων στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ενδιάμεσης χρηματοδοτικής διευκόλυνσης [έγγρ. COM(93) 332 τελικό].

CES 1002/93 - «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την παροχή κοινοτικών επιδοτήσεων επιτοκίου για δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕ σε ΜΜΕ στο πλαίσιο της προσωρινής δανειοδοτικής της διευκόλυνσης» [έγγρ. COM(93) 332 τελικό].

(6) The European Observatory for SMEs - European Network for SME Research - EIM, P.O. Box 7001, NL - 2701 AA ZOETERMEER.

(7) Και συγκεκριμένα:

Γνωμοδότηση για την «Πολιτική των επιχειρήσεων - Μία νέα διάσταση για τις ΜΜΕ» (ΕΕ αριθ. C 102 της 18. 4. 1991).

Γνωμοδότηση για το «Ρόλο των εταιρειών αμοιβαίας εγγύησης στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ στην Κοινότητα» (ΕΕ αριθ. C 169 της 6. 7. 1992).

Γνωμοδότηση για τις «ΜΜΕ και βιοτεχνικές επιχειρήσεις» (ΕΕ αριθ. C 332 της 16. 12. 1992).

Γνωμοδότηση για την «Πολιτική των επιχειρήσεων - ΜΜΕ» (ΕΕ αριθ. C 161 της 14. 6. 1993).