ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(91) 259 τελικό 
Βρυξέλλες, 3 Σεπτεμβρίου 1991 
Πρόταση 
Σύστασης του Συμβουλίου 
όσον αφορά την προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων 
στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων 
(συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο) 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

- 2 -
ΠΕΡIΕΧΟΜΕΝΑ 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 
II. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 3 
Α. Προηγούμενα και προετοιμασία 3 
Β. Τυπολογία συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής των 
εργαζομένων 5 
Γ. Συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην οικονομική θεωρία 6 
Δ. Το υφιστάμενο νομικό και δημοσιονομικό πλαίσιο για τα συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην ΕΚ 8 
Ε. Συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην πράξη 11 
ΣΤ. Αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής 15 
Ζ. Διαμεθοριακή επέκταση εντός της ΕΚ των συστημάτων χρηματοοικο­
νομικής συμμετοχής 17 
Η. Σχετικά θέματα και εξελίξεις 19 
θ. Ρόλος των κοινωνικών εταίρων 19 
Ι. Ρόλος των κυβερνήσεων 20 
III. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ 21 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 24 
(2) 
- 3 -
ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Στο πλαίσιο της καθιέρωσης της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Αγοράς, τα Ευρωπαϊκά 
Συμβούλια του Αννόβερου, της Ρόδου και της Μαδρίτης έκριναν ότι θα έπρεπε 
να προσδοθεί η (δια σημασία τόσο στις κοινωνικές όσο και στις οικονομικές 
πλευρές αυτής και στο ότι αυτές θα έπρεπε κατά συνέπεια να αναπτυχθούν με 
ισόρροπο τρόπο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (σε πολυάριθμα ψηφίσματα στα 
οποία προέβη με δική του πρωτοβουλία) και η ΟΚΕ (στη γνώμη της της 22ας 
Φεβρουαρίου 1989) υιοθέτησαν μια παρόμοια άποψη. 
2. Κατά την ανάπτυξη της προσέγγισης αυτής, ο κοινοτικός χάρτης των 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων καθορίζει, στο σημείο 12, 
μεταξύ άλλων, ότι οι εργοδότες ή οι οργανώσεις εργοδοτών αφενός και οι 
οργανώσεις εργαζομένων αφετέρου θα έχουν το δικαίωμα να διαπραγματεύονται 
και να συνάψουν συλλογικές συμφωνίες σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται 
από την εθνική νομοθεσία και πρακτική. Στο σημείο 17 του χάρτη καθορίζεται 
ότι η πληροφόρηση, η διαβούλευση και η συμμετοχή των εργαζομένων πρέπει να 
αναπτύσσεται σύμφωνα με κατάλληλες γραμμές, λαμβάνοντας υπόψη τις πρακτικές 
που ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη. 
3. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, στο πρόγραμμα δράσης της σχετικά με την 
εφαρμογή του χάρτη, η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεση της να παρουσιάσει 
ένα κοινοτικό μέτρο σχετικά με "τη διανομή μετοχών και τη χρηματοοικονομική 
συμμετοχή των εργαζομένων". Υπογραμμίζοντας τις προηγούμενες δηλώσεις της 
υπέρ της συμμετοχής των εργαζομένων στο σχηματισμό του ενεργητικού και τον 
παραγωγικό σχηματισμό κεφαλαίου ως μέσου για μεγαλύτερη δικαιοσύνη για την 
κατανομή του πλούτου και για την επίτευξη κατάλληλου επιπέδου μη 
πληθωριστικής ανάπτυξης, η Επιτροπή έκρινε ότι "...οι απαιτήσεις του 
οικονομικού ανταγωνισμού καθώς και οι νέες προσεγγίσεις διαχείρισης 
οδήγησαν στην καθιέρωση διαφόρων μηχανισμών για τη χρηματοοικονομική 
συμμετοχή των μισθωτών εργαζομένων που επιτυγχάνουν τους στόχους στους 
οποίους γίνεται αναφορά παραπάνω, καθώς και άλλους δια των οποίων ο ρόλος 
των εργαζομένων στις επιχειρήσεις συμβιβάζεται με τις φιλοδοξίες τους για 
καλύτερη αμοιβή και με τη χρηματοοικονομική ισορροπία της επιχείρησης." 
Σύμφωνα με το χάρτη και όπως ανακοίνωσε στο πρόγραμμα δράσης της, η 
Επιτροπή επομένως προτείνει μια σύσταση που αποσκοπεί στη διευκόλυνση και 
την ενθάρρυνση της ανάπτυξης πρακτικών όπως: 
- "συμμετοχή στο κέρδος" στις διάφορες μορφές της 
- κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους. 
Η φύση του μέτρου που επιλέχθηκε, σύσταση του Συμβουλίου, ωθείται, αφενός, 
από τη φύση του θέματος η οποία, όπως επιδεικνύεται παρακάτω, συνιστά 
έντονα να δίδεται προτίμηση σε ένα μη δεσμευτικό όργανο. Αφετέρου, μια 
σύσταση του Συμβουλίου είναι πιο κατάλληλη επιλογή από μια σύσταση της 
Επιτροπής, λόγω της άποψης που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ότι το 
καθεστώς αυτού του μέτρου θα έπρεπε να αρκεί για να έχει αντίκτυπο σε όλα 
τα μέρη. 
II. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 
Α. Προηγούμενα και προετοιμασία 
4. Η τριμερής διάσκεψη της 24ης Ιουνίου 1976 ζήτησε από τις κυβερνήσεις και 
τους κοινωνικούς εταίρους να λάβουν κατάλληλα μέτρα για την ενθάρρυνση του 
σχηματισμού ενεργητικού από τους εργαζομένους. Η εργασία που έγινε κατά τα 
μεταγενέστερα λίγα έτη, σε στενή συνεργασία με εμπειρογνώμονες που 
προέρχονταν από τις κυβερνήσεις, τους κοινωνικούς εταίρους με βάση εντολή 
- 4 -
του Συμβουλίου (Κοινωνικών Υποθέσεων), κατέληξε σε ένα υπόμνημα σχετικά με 
τη συμμετοχή των εργαζομένων στο σχηματισμό ενεργητικού, που εγκρίθηκε από 
την Επιτροπή τον Αύγουστο του 1979. Το υπόμνημα αυτό δεν περιείχε επίσημες 
προτάσεις της Επιτροπής αλλά μάλλον δύο διαφορετικά σύνολα κατευθυντηρίων 
γραμμών. Το πρώτο σύνολο κατευθυντηρίων γραμμών αποσκοπούσε στην ενίσχυση 
της κοινωνικής άποψης των κινήτρων για προσωπικές οικονομίες, ενώ το 
δεύτερο σύνολο κατευθυνόταν προς την ανάπτυξη συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής των εργαζομένων. 
5. Η κύρια συνέχιση αυτού του υπομνήματος και η προσθήκη που έγινε σ'αυτό 
το 1983 αποτελούσαν αντικείμενο ενός ψηφίσματος που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο τον Οκτώβριο του 1983, κατά το οποίο το ΕΚ υποστήριζε την 
προσέγγιση που προβλεπόταν στο υπόμνημα και ζητούσε από την Επιτροπή να 
εκδώσει σύσταση σχετικά με το θέμα. Η Επιτροπή δεν μπόρεσε να ικανοποιήσει 
αυτό το αίτημα κατά τα επόμενα έτη, εξ αιτίας άλλων προτεραιοτήτων στο 
πρόγραμμα εργασίας της, όμως το θέμα εξακολούθησε να αποτελεί αντικείμενο 
προσοχής από ΕΚ. 
6. Στην ανακοίνωση, στο πρόγραμμα δράσης της πρόθεσης της να παρουσιάσει 
ένα κοινοτικό μέτρο σχετικά με τη διανομή μετοχών και τη χρηματοοικονομική 
συμμετοχή των εργαζομένων, η Επιτροπή εξέθεσε μια προσέγγιση που είναι 
διαφορετική από εκείνη που ακολουθήθηκε πριν από 10 χρόνια και που λαμβάνει 
υπόψη της τις πρόσφατες εξελίξεις και τις σημερινές πολιτικές στον τομέα 
αυτό στα πλαίσια της ΕΚ. Το μέσο αυτό θα εστιάζεται στη συμμετοχή των 
εργαζομένων στα κέρδη και στην αναάπτυξη του κεφαλαίου της επιχείρησης τους 
καθώς και στην κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους μάλλον παρά να 
προσπαθεί να καλύψει όλες τις πλευρές της γενικής πολιτικής σχηματισμού 
ενεργητικού ή κινήτρων που προσφέρονται στον πληθυσμό ως σύνολο ή σε 
ειδικές ομάδες εισοδήματος εκτός από το πλαίσιο της απασχόλησης. 
7. Κατά τη διαδικασία της προετοιμασίας αυτού του κοινοτικού μέσου η 
Επιτροπή χρηματοδότησε ένα σχέδιο έρευνας που ανέλαβε το Ευρωπαϊκό 
Πανεπιστημιακό Ίδρυμα της Φλωρεντίας, με ειδικό στόχο την απόκτηση μιας 
καλής γενικής άποψης σχετικά με "την κατάσταση της τέχνης" όσον αφορά την 
χρηματοοικονομική συμμετοχή των εργαζομένων στην ΕΚ. Τα αποτελέσματα αυτού 
του σχεδίου περιγράφονται στην ονομαζόμενη "Έκθεση-PEPPER" (PEPPER είναι τα 
αρχικά στα αγγλικά του τίτλου "Προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα 
κέρδη και στα αποτελέσματα της επιχείρησης"). Τα επόμενα περιγραφικά 
κεφάλαια (Β-ΣΤ) συνοψίζουν σε πλατειά κλίμακα τα πιο σημαντικά πορίσματα 
της έκθεσης. Περισσότερες λεπτομέρειες, βιβλιογραφικές παραπομπές κλπ. 
περιέχονται στην ίδια την έκθεση (Συμπλήρωμα 3/91 της "Κοινωνικής 
Ευρώπης"). 
8. Οι δύο κύριοι ανταγωνιστές της ΕΚ στις παγκόσμιες αγορές, οι ΗΠΑ και η 
Ιαπωνία, εφαρμόζουν ήδη συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής σε πιο 
ουσιαστική κλίμακα απ' ό,τι η Κοινότητα. 
Ορισμένες εκτιμήσεις σχετικά με τις ΗΠΑ δείχνουν ότι κατά την περίοδο 1977-
87 ο αριθμός των σχεδίων συμμετοχής στα κέρδη ανέβηκε από 300.000 σε 
500.000. Ήδη το 1978 17 εκατ. περίπου εργαζόμενοι καλύπτονταν από 
καταχωρημένα συστήματα συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη. Ίατερα από 
φορολογικές παραχωρήσεις που ενθαρρύνουν μια ειδική μορφή 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής, τα σχέδια ιδιοκτησίας αποθέματος από τους 
εργαζομένους (ES0PS) γνώρισαν εντυπωσιακή αύξηση, για να φθάσουν το 1990 
στον αριθμό των 10.000 ES0PS περίπου, που κάλυπταν 10 εκατ. εργαζομένους. 
Στην Ιαπωνία, η χρηματοοικονομική συμμετοχή των εργαζομένων αποτελεί ήδη 
μακροχρόνια παράδοση, παρόλο που ορισμένα χαρακτηριστικά των συστημάτων 
μπορεί να διαφέρουν από αυτά που είναι συνήθη. Μεταξύ των ιαπωνικών 
επιχειρήσεων η συμμετοχή στα κέρδη είναι διαδεδομένη σε πλατειά κλίμακα. 
- 5 -
Τα "δώρα" από τη συμμετοχή στα κέρδη καταβάλλονται συνήθως δύο φορές ο 
χρόνο και υπολογίζεται ότι ανέρχονται στο 25% του συνολικού εισοδήματος 
ενός εργαζομένου. Μια άλλη συχνή πρακτική είναι να ενθαρρύνονται οι 
εργαζόμενοι να αγοράζουν μετοχές της εταιρίας. Ορισμένοι προέβαλαν το 
επιχείρημα ότι το χαμηλό ποσοστό ανεργίας και το χαμηλό επίπεδο πληθωρισμού 
στην Ιαπωνία μπορούν να αποδοθούν στη συμμετοχή των εργαζομένων στα κέρδη, 
όμως είναι σχεδόν βέβαιο ότι αποτελεί υπεραπλούστευση. 
Β. Τυπολογία TMV συστημάτων για τη χρηματοοικονομική συμμετοχή των 
εργαζομένων 
9. Υπάρχει ευρύ φάσμα διαφορετικών μορφών συμμετοχής των εργαζομένων στα 
αποτελέσματα της επιχείρησης. Αυτές μπορούν να καταταχθούν σε δύο κύριες 
κατηγορίες, θα μπορούν να συνυπάρχουν ή όχι και σε ορισμένες περιπτώσεις να 
αλληλοκαλύπτονται: συμμετοχή στα κέρδη και κυριότητα μετοχών από τους 
εργαζομένους. 
Β-1 Συυυετογή στα κέοδη 
10."Συμμετοχή στα κέρδη" υπό τη στενή έννοια προϋποθέτει κατανομή των 
κερδών από τους παρέχοντες κεφάλαιο και εργασία, δίδοντας στους 
εργαζομένους, εκτός από ένα καθορισμένο μισθό, ένα μεταβλητό μέρος 
εισοδήματος που συνδέεται άμεσα με τα κέρδη ή με ένα άλλο μέτρο των 
αποτελεσμάτων της επιχείρησης. Η συμμετοχή στα κέρδη παρέχει στους 
εργαζομένους ένα τακτικό "δώρο" που προέρχεται από τα κέρδη τα οποία 
κανονικά θα καταθετούνταν στο κεφάλαιο, όμως, αντίθετα με τα παραδοσιακά 
"δώρα" που συνδέονται με την ατομική απόδοση (π.χ. ποσοστά κατά τεμάχιο 
παραγωγής), η συμμετοχή στα κέρδη είναι ένα συλλογικό σχήμα που εφαρμόζεται 
σε όλους ή σε μια μεγάλη ομάδα εργαζομένων. 
Στην πράξη, η συμμετοχή στα κέρδη μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. Σε 
επίπεδο επιχείρησης, μπορεί να παράσχει στους εργαζομένους άμεσα ή 
ετεροχρονισμένα οφέλη· μπορεί να γίνει με καταβολή σε μετρητά, με τη 
χορήγηση μετοχών της επιχείρησης ή άλλων τίτλων· ακόμη μπορεί να λάβει τη 
μορφή διάθεσης σε ειδικά κεφάλαια που επενδύονται πος όφελος των 
εργαζομένων. Σε υψηλότερα επίπεδα, η συμμετοχή στα κέρδη παίρνει τη μορφή 
συνεισφορών σε ταμεία μισθωτών εθνικής η περιφερειακής κλίμακας. 
Η συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται στην πληρωμή τοις μετρητοίς συνδέει τα 
δώρα των εργαζομένων άμεσα με ορισμένα μέτρα απόδοσης της επιχείρησης 
(κέρδη, εισόδημα, προστιθέμενη αξία ή άλλα), που στις περισσότερες 
περιπτώσεις συνεπάγονται άμεση πληρωμή. Εντούτοις, μπορεί επίσης να 
πρόκειται για ένα ετεροχρονισμένο σύστημα: π.χ. αν ένα ορισμένο ποσοστό 
κερδών τοποθετείται στα κεφάλαια της επιχείρησης τα οποία στη συνέχεια 
επενδύονται στο όνομα των εργαζομένων. Μια διάκριση επίσης γίνεται μεταξύ 
συμμετοχής στο όφελος και συμμετοχής στο κέρδος, παρόλο που και τα δύο 
σχετίζονται σαφώς· η συμμετοχή στα οφέλη τυπικά συνίσταται σε ένα σύστημα 
πληρωμής ομαδικών κινήτρων που στρέφεται γύρω από την παραγωγικότητα, τη 
μείωση του κόστους ή άλλα κριτήρια, λιγότερο κατανοητά απ' ό,τι η 
δυνατότητα κέρδους. 
Η συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται στην κατανομή συνίσταται στην παροχή 
στους εργαζομένους, ανάλογα με τα κέρδη ή κάποιο άλλο μέτρο απόδοσης της 
επιχείρησης, μιας μερίδας μετοχών της επιχείρησης στην οποία εργάζονται. 
Οι μετοχές αυτές συνήθως παγώνονται σε ένα ταμείο για μια ορισμένη χρονική 
περίοδο πριν να επιτραπεί στους εργαζομένους να τις διαθέσουν, Όταν οι 
μετοχές υπόκεινται σε μια ελάχιστη περίοδο παρακράτησης χρησιμοποιείται ο 
όρος ετεοογοονιουένη συυυετογή στα κέοδη. 
- 6 -
Β-2 Κυριότητα υετοχών από TOUC εργαζομένους 
11. Η κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους προβλέπει τη συμμετοχή των 
εργαζομένων στα αποτελέσματα της επιχείρησης με έμμεσο τρόπο, δηλαδή με 
βάση τη συμμετοχή στην κυριότητα, είτε λαμβάνοντας μερίσματα είτε με την 
ανατίμηση κεφαλαίου που ανήκει στους εργαζομένους είτε με συνδυασμό και των 
δύο. Ενώ τέτοια συστήματα δεν έχουν άμεση σχέση με τα κέρδη της 
επιχείρησης, έχουν σχέση με τη δυνατότητα κέρδους της επιχείρησης και έτσι 
καθιστούν ικανούς τους συμμετέχοντες να επωφελούνται από την αύξηση των 
κερδών της εταιρίας. 
Η κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους μπορεί να είναι τόσο ατομική όσο 
και συλλογική. Οι μετοχές μπορεί να βρίσκονται στην επιχείρηση στην οποία 
εργάζεται ο εργαζόμενος ή αλλού. Εντούτοις, το σχέδιο σύστασης εστιάζεται 
κυρίως σε εκείνα τα συστήματα κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους που 
έχουν σχεδιαστεί με τη ρητή πρόθεση να παρέχουν στους εργαζομένους μια 
πρόσθετη πηγή εισοδήματος που έχει σχέση με τα αποτελέσματα της 
επιχείρησης. 
Η κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. 
Τυπικά μια μερίδα μετοχών της εταιρίας επιφυλάσσεται για τους εργαζομένους 
και προσφέρεται υπό ευνοϊκούς όρους· ακόμη μπορεί να προσφέρονται στους 
εργαζομένους πριμοδοτήσεις για να αγοράζουν μετοχές της επιχείρησης τους 
μετά από καθορισμένο χρονικό διάστημα υπό ευνοϊκούς φορολογικούς όρους. 
Εναλλακτικά, μια ομάδα οφέλους των εργαζομένων συνίσταται στα πλαίσια των 
σχεδίων κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους (ESOPS), που αγοράζει 
απόθεμα της εταιρίας το οποίο τοποθετείται περιοδικά στο λογαριασμό ESOPS 
του κάθε εργαζομένου. Η αγορά των επιχειρήσεων από τους εργαζομένους είναι 
μια ειδική μορφή κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους. 
Στη σχετική βιβλιογραφία, ο γενικός όρος "κυριότητα μετοχών από τους 
εργαζομένους" χρησιμποιείται συχνά με την έννοια τόσο της συμμετοχής στα 
κέρδη που βασίζεται στις μετοχές όσο και στην κυριότητα μετοχών από τους 
εργαζομένους· ο όρος "συμμετοχή στα κέρδη" χρησιμοποιείται καμιά φορά με 
την έννοια τόσο της συμμετοχής στα κέρδη με τη στενή έννοια της πληρωμής 
που έχει σχέση με το κέρδος και της συμμετοχής στα κέρδη που βασίζεται στις 
μετοχές. Η διάκριση μεταξύ ατομικής και συλλογικής κυριότητας μετοχών από 
τους εργαζομένους επίσης δεν είναι πάντοτε εντελώς σαφής. 
Αυτό το σχέδιο σύστασης αναφέρεται κατά πρώτον σε εκείνα στα συστήματα τα 
οποία είναι: εσωτερικά (εφαρμόζονται στα πλαίσια μιας επιχείρησης)· 
συλλογικά (αφορούν όλους ή ένα σημαντικό μέρος των εργαζομένων)· συνεχή 
(εφαρμόζονται σε τακτική βάση)· και προβλέπουν τη συμμετοχή των εργαζομένων 
σε ορισμένα μέτρα απόδοσης της επιχείρησης (είτε άμεσα είτε έμμεσα). 
Γ. Συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην οικονομική θεωρία 
12. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 80 αναπτύχθηκε έντονη συζήτηση μεταξύ 
των οικονομολόγων σχετικά με τα πιθανά αποτελέσματα των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Εκείνοι που ήσαν υπέρ, προέβαλαν το 
επιχείρημα ότι θα υπάρξουν τρεις κύριοι τύποι ευεργετικών αποτελεσμάτων. 
0 πρώτος είναι το παρακινητικό αποτέλεουα. το οποίο αναμένεται να λήξει σε 
υψηλότερη εργασιακή παραγωγικότητα και βελτιωμένη γενική απόδοση της 
επιχείρησης. Το εισόδημα των εργαζομένων που συνδέεται άμεσα με τα 
αποτελέσματα της επιχείρησης αναμένεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη 
δραστηριοποίηση και ενθουσιασμό, μεγαλύτερη συνταύτιση των εργαζομένων με 
- 7 -
τα ενδιαφέροντα της εταιρίας τους, μικρότερο ποσοστό απουσιών και κίνηση 
εργατικού δυναμικού, μειωμένες διαμάχες μέσα στην εταιρία, μειωμένη ένταση 
μεταξύ εργατικού δυναμικού και διεύθυνσης και βελτιώσεις στην οργάνωση της 
εργασίας. 
Άλλα σχετικά πιθανά αποτελέσματα είναι η συμβολή για μεγαλύτερη κοινωνική 
δικαιοσύνη στη διανομή του συνολικού πλούτου και μια εξασφάλιση κατά του 
διαχειριστικού οπορτουνισμού, ενθαρρύνοντας μια κοινή συμπεριφορά 
μεγιστοποίησης του πλούτου. Πιο έμμεσα με την κατάσταση αυτή συνδέονται 
αποτελέσματα και στόχοι όπως η βελτίωση της κατανόησης των εργαζομένων των 
θεμελιωδών αρχών της οικονομίας της επιχείρησης ή η ενθάρρυνση θετικών 
συμπεριφορών για την επίτευξη βιομηχανικής δημοκρατίας. 
Το δεύτερο θεωρητικό επιχείρημα είναι ότι η συμμετοχή στα κέρδη παρέχει 
μεγαλύτερη ευελ,ιΕΙα jjiy. s ι ροφημάτων uay. εργαζομένων. Αυξάνοντας τη 
συχνότητα προσαρμογών στις αμοιβές, η συμμετοχή στα κέρδη είναι πιθανόν να 
καταλήξει σε λιγότερο μεταβλητή απασχόληση και μπορεί, επομένως, να μειώσει 
την πίεση λόγω πλεονάζοντος προσωπικού. 
Εκτός από τα αποτελέσματα αυτά που αναμένονται σε επίπεδο επιχείρησης, 
ορισμένοι οικονομολόγοι (J. Vanek και M. Weitzman) υποστήριξαν ότι η 
συμμετοχή στα κέρδη θα μπορούσε να έχει σταθεροποιητικά μακροοικονομικά 
αποτελέσματα. Μια "οικονομία συμμετοχής" στα πλαίσια της οποίας οι 
εταιρίες παρέχουν στους εργαζομένους συμμετοχή στα κέρδη ως υποκατάστατο 
για ένα μέρος του μισθού τους, θα μπορούσε να έχει σημαντικά πλεονεκτήματα 
σε μια "οικονομία μισθών". Εφόσον οι εταιρείες θα λάμβαναν υπόψη τους το 
βασικό μισθό και ότι το σύνολο της αμοιβής ως το σχετικό οριακό κόστος 
εργατικού δυναμικού, η συμμετοχή στα κέρδη θα μείωνε το οριακό κόστος 
απασχόλησης επιπλέον εργατικού δυναμικού και, επομένως, όχι μόνο θα αύξανε 
την απασχόληση αλλά θα τοποθετούσε το σύνολο της οικονομίας σε μια 
κατάσταση πλήρους απασχόλησης. Τότε οι νομισματικές πολιτικές θα μπορούσαν 
να χρησιμοποιηθούν για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, χωρίς να υπάρχει 
φόβος να προκύψει ανεργία. 
13. Ορισμένα αλληλένδετα επιχειρήματα κατά των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής που μπορούν επίσης να βρεθούν στη 
βιβλιογραφία είναι ειδικότερα τα εξής: 
α) Εξασθένιση των δικαιωμάτων περιουσίας. Οικονομολόγοι της σχολής 
"Δικαιωμάτων ιδιοκτησίας" προέβαλαν το επιχείρημα ότι η νομοθεσία που 
ενθαρρύνει κάθε μορφή οικονομικής δημοκρατίας αντιπροσωπεύει μια 
συνεχή διάβρωση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, χρησιμοποιώντας τη 
γραφική εξουσία για τη μεταφορά πλούτου από τους κεφαλαιούχους στους 
εργαζομένους. Επομένως η συμμετοχή στα κέρδη θεωρείται ως καθαρά 
διανεμητικό "σύστημα κατάσχεσης πλούτου" χωρίς ενδεχόμενα 
αποτελέσματα δημιουργίας κινήτρων. Οι οικονομολόγοι αυτοί προβλέπουν 
σε πλατειά κλίμακα αρνητική σχέση μεταξύ των εργαζομένων και της 
απόδοσης, λόγω της απώλειας διευθυντικού ελέγχου και της εξασθένισης 
της εξουσίας των κεφαλαιούχων, καθώς και των αυξημένων απαιτήσεων για 
συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων. Επιπλέον, στις 
περιπτώσεις που τα εισοδήματα των εργαζομένων περιλαμβάνουν συμμετοχή 
στα κέρδη, το δυνάμενο να επανεπενδυθεί πλεόνασμα θα είναι χαμηλότερο 
και επομένως η ανάπτυξη και η μελλοντική απασχόληση θα επηρεαστούν 
αρνητικά. 
- 8 -
β) Ανεπάρκεια των ομαδικών κινήτρων. Διατυπώθηκε επίσης το επιχείρημα 
ότι τα ομαδικά κίνητρα δεν είναι αποτελεσματικά, εφόσον τα κίνητρα 
διαλύονται μέσα σε μια ομαδική διάταξη κατά την οποία οι αμοιβές 
συνδέονται με την ομαδική προσπάθεια. Η κατανομή στα κέρδη παρέχει 
στον κάθε εργαζόμενο μόνο ένα μικρό μέρος κάθε πρόσθετου κέρδους που 
οφείλεται στη δική του προσπάθεια· επομένως οι εργαζόμενοι θα μπουν 
στον πειρασμό να αφήσουν τους άλλους να δουλέψουν γι'αυτούς και θα 
προκύψουν δυσκολίες στην παρακολούθηση της επιμέρους συνεισφοράς του 
κάθε εργαζομένου. Εντούτοις, μια συμπεριφορά που θα διέπεται από 
πνεύμα μεγαλύτερης συνεργασίας και θα προκύπτει από τη 
χρηματοοικονομική συμμετοχή (ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από συμμετοχή 
στη λήψη αποφάσεων), θα μπορούσε να αντισταθμίσει αυτά τα ενδεχόμενα 
αρνητικά αποτελέσματα. 
γ) Κίνδυνος. Τα συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής μπορούν επίσης 
να εκθέσουν τους εργαζομένους σε απαράδεκτο βαθμό κινδύνου. Λόγω της 
πρακτικής αδυναμίας διαφοροποίησης της χρήσης της εργασίας τους σε 
διαφόρους οικονομικούς τομείς και επιχειρήσεις (όπως οι κεφαλαιούχοι 
πράττουν με το κεφάλαιο τους) και, κατά συνέπεια, "παίζοντας τα όλα 
για όλα", οι εργαζόμενοι όχι μόνο θα διατρέχουν τον κίνδυνο ανεργίας, 
αλλά επίσης θα διατρέχουν πρόσθετο κίνδυνο εισοδήματος, ιδιαίτερα 
συμμετέχοντας με την απόκτηση "άμεσα ή έμμεσα" μετοχών ή ομολόγων που 
εκδίδει ο εργοδότης τους. Αυτός ο πρόσθετος κίνδυνος μπορεί να 
αντισταθμιστεί από υψηλότερη ασφάλεια απασχόλησης την οποία 
αναμένεται να παράσχει η συμμετοχή στα κέρδη, ενώ η έκθεση στον 
κίνδυνο μπορεί να περιοριστεί αν οι εργαζόμενοι αποκλείονται από την 
πλήρη συμμετοχή σε επιχειρησιακά κέρδη και απώλειες και, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, με τη χρήση διαφόρων μορφών ασφάλισης που μπορεί να 
βοηθήσει στη μείωση των κινδύνων (όμως με τους τρόπους αυτούς 
περιορίζονται και τα ενδεχόμενα κέρδη). 
Στο σύνολο, η θεωρητική συζήτηση σχετικά με τα συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής καθεαυτή δεν παρέσχε ακόμη αποφασιστική υποστήριξη των 
επιχειρημάτων υπέρ ή κατά των συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής. 
Μια περισσότερο εκ του πλησίον εξέταση της πρακτικής τέτοιων συστημάτων θα 
παράσχει περισσότερες ενδείξεις (βλ. τμήματα 20 έως 30). 
Δ. Το υφιστάμενο νομικό και δημοσιονομικό πλαίσιο για τα συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην ΕΚ. 
Δ-1 Γενικά γαοακτηοιστικά 
14. Το νομικό και δημοσιονομικό καθεστώς που διέπει τα συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμεοχής στις χώρες της ΕΚ είναι πολύ ετερογενές. Η 
γαλλική εμπειρία, που βασίζεται στη νομοθεσία η οποία από το 1967 κατέστησε 
την ετεροχρονισμένη διανομή των κερδών (συμμετοχή των εργαζομένων στην 
ανάπτυξη της εταιρίας) υποχρεωτική στις επιχειρήσεις ορισμένου μεγέθους, 
αποτελεί σαφή αντίθεση με την εθελοντική φύση των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής που υπάρχουν σε όλες τις άλλες χώρες της ΕΚ. 
Εντούτοις, υπάρχει επίσης ουσιαστική ποικιλία νομικών και δημοσιονομικών 
πλαισίων μεταξύ χωρών στις οποίες τα συστήματα εφαρμόζονται εθελοντικά από 
τις επιχειρήσεις, ιδίως όσον αφορά τους όρους υποβολής αίτησης για 
φορολογικά οφέλη και τα κίνητρα που πραγματικά προσφέρονται. 
- 9 -
Προς στιγμήν δύο χώρες της ΕΚ έχουν πλήρη νομοθεσία, η οποία αποτελείται 
από ειδικούς νόμους για τους διαφόρους τύπους συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής: η Γαλλία, από το 1959 και το HVWMéVQ Βασίλειο από το 1978. 
Στις περισσότερες από τις άλλες χώρες έχουν υιοθετηθεί μέτρα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής πιο περιορισμένου εύρους. 
Έτσι στο Βέλνιο. τη Aflvlfl, τη rgpuflViq, την ΕλλάνΑ, την Ιρλανδία,, την 
Ολλανδία και την Ποοτοναλία. έχουν θεσπιστεί ευνοϊκές δημοσιονομικές 
διατάξεις για ορισμένα συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Παρόλα 
αυτά, τα μέτρα που υιοθετήθηκαν μέχρι τώρα ρυθμίζουν ένα περιορισμένο 
αριθμό ειδικών μορφών συστημάτων και, συχνότατα, όταν προσφέρουν φορολογικά 
κίνητρα αυτά είναι ασήμαντα. Επιπλέον, οι διατάξεις αυτές συνήθως 
εκδίδονταν ως μέρος γενικότερης νομοθεσίας, π.χ. στην Γερυανία και στην 
Ολλανδία της νομοθεσίας για τα συστήματα αποταμίευσης και στο Βέλνιο της 
νομοθεσίας για τις εταιρείες. 
Στην Ιταλία, το ΛουΕευΒούρνο και την Ισπαν(CI. δεν υπάρχουν ειδικές νομικές 
διατάξεις σχετικά με τη χρηματοοικονομική συμμετοχή και κατά συνέπεια δεν 
προσφέρονται ιδιαίτερα φορολογικά κίνητρα προς το παρόν, παρόλο που οι 
διατάξεις που περιέχονται σε πιο γενικούς νόμους αντιμετωπίζουν τη 
δυνατότητα εισαγωγής συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής και, σε 
ορισμένες από αυτές τις χώρες, το νομικό πλαίσιο δεν είναι δυσμενές 
(ιδιαίτερα στην Ισπανία). 
Δ-2 Ei6iKéc uoptpéc που ενθαρρύνονται 
15. Σήμερα, οι κύριοι τύποι χρηματοοικονομικής συμμετοχής που ενθαρρύνονται 
από τις κυβερνητικές πολιτικές με φορολογικά πλεονεκτήματα είναι διάφορες 
μορφές κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους και, σε μικρότερη έκταση, 
μορφές ετεροχρονισμένης διανομής των κερδών, ενώ η συμμετοχή στα κέρδη που 
βασίζεται σε παροχές σε μετρητά προς το παρόν υποστηρίζεται ενεργά μόνο σε 
λίγες χώρες της ΕΚ. 
16. Κυβερνητικά μέτρα που ενθαρρύνουν διαφόρους τύπους κυριότητας μετοχών 
από τους εργαζομένους απαντώνται σε όλες τις χώρες στις οποίες προβλέπεται 
επίσημη υποστήριξη για ορισμένες μορφές χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Σε 
ορισμένες χώρες, αυτή ήταν η μόνη ή κύρια μορφή χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής στην οποία προσφερόταν προτιμησιακή μεταχείριση. Έτσι, στο 
Βέλγιο φορολογικά κίνητρα παρασχέθηκαν προς στιγμήν αποκλειστικά υπέρ των 
διαφόρων μορφών κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους· στην Γεουανία. η 
εισαγωγή νέων δημοσιονομικών διατάξεων το 1984 αποσκοπούσε κατά κύριο λόγο 
στο να ενθαρρύνει τις συνεισφορές των επιμέρους εργαζομένων στο εταιρικό 
κεφάλαιο, ενώ στην Ιρλανδία, από τους δύο νόμους που εκδόθηκαν μέχρι τώρα, 
ο ένας αφορά ειδικά μια ειδική μορφή κυριότητας μετοχών από τους 
εργαζομένους (με δυνατότητα επιλογής μετοχών). 
Η επίσημη ενθάρρυνση για την κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους κάθε 
άλλο παρά έλλειψε σε άλλες χώρες. Στη Δανία, οι προσφορές μετοχών της 
επιχείρησης υπέρ των εργαζομένων με προτιμησιακούς όρους ενθαρρύνθηκαν από 
το 1958. Στην Γαλλία, εκδόθηκαν ευνοϊκές φορολογικές διατάξεις υπέρ μιας 
ποικιλίας συστημάτων κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένοους, 
συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων με δυνατότητα επιλογής μετοχών (από το 
1970), των προσφορών μετοχών με προτιμησιακούς όρους (από το 1973), της 
ελεύθερης διανομής μετοχών στους εργαζομένους (από το 1980), των ταμείων 
επενδύσεων εργαζομένων (από το 1983) και αγορών επιχειρήσεων από τους 
εργαζομένους (από το 1984). Στην £ÀÀa£fl, τα νομικά κωλύματα για την 
ελεύθερη διανομή μετοχών της εταιρείας στους εργαζομένους σ'αυτήν άρθηκαν 
από το 1987 και από τότε η κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους 
- 10 -
(συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων με δυνατότητα επιλογής μετοχών) 
ενθαρρύνθηκε με ευνοϊκές νομικές διατάξεις. Στην Πορτογαλία η κυριότητα 
μετοχών από τους εργαζομένους προωθήθηκε στα πλαίσια των μέτρων 
ιδιωτικοποίησης του 1990. Στο MB, δημοσιονομικά μέτρα ενθάρρυναν ορισμένα 
ειδικά συστήματα κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους, 
συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων αγοράς μετοχών (buy one get one free, 
που εισάχθηκε το 1978), της δυνατότητας επιλογής μετοχών από όλους τους 
εργαζομένους (το ονομαζόμενο σύστημα "Save as you earn", που προωθήθηκε από 
το 1970), της δυνατότητας επιλογής μεταξύ μετοχών ή επιπλέον αμοιβής (από 
το 1987) και ESOPS (από το 1989). 
17. Ετεοογοονισυένη συυυετογή στα κέρδη, η οποία στις περισσότερες 
περιπτώσεις συνίσταται στη χορήγηση μετοχών της επιχείρησης (ή άλλων 
τίτλων) σε εργαζομένους, οι οποίες είναι παγωμένες για ορισμένη χρονική 
περίοδο ή η κατεύθυνση κερδών σε ταμεία επενδύσεων προς όφελος των 
εργαζομένων, ενθαρρύνθηκε σε διάφορες χώρες (Δανία. Γαλλία. Γεουανία. 
Ιρλανδία. Ολλανδία και ΗΒ). Στη Δανία, τα συστήματα απόκτησης μετοχών και 
ομολογιών από τους εργαζομένους που καθιερώθηκαν στα πλαίσια ενός 
διακανονισμού συμμετοχής στα κέρδη έτυχαν προτιμησιακής φορολογικής 
μεταχείρισης από το 1958. Στην Γαλλία, ένας νόμος του 1967 εισήγαγε τη 
συμμετοχή των εργαζομένων στην ανάπτυξη της εταιρείας. Αυτό ήταν 
υποχρεωτικό για όλες τις επιχειρήσεις άνω των 100 εργαζομένων (το 1990 
επεκτάθηκε σε όλες τις επιχειρήσεις που απασχολούσαν πάνω από 50 
εργαζομένους). Σύμφωνα με το σύστημα ένα μέρος των κερδών τοποθετείται σε 
ένα ειδικό ταμείο της επιχείρησης από το οποίο στη συνέχεια γίνονται 
επενδύσεις προς όφελος όλων των εργαζομένων· τόσο οι επιχειρήσεις όσο και 
οι εργαζόμενοι εξαιρούνται από φόρους και επιβαρύνσεις κοινωνικής 
ασφάλισης. Στην Γεουανία. ειδικά επενδυτικά ταμεία, που μερικές φορές 
συνδυάζουν πόρους της επιχείρησης με οικονομίες των εργαζομένων (οι οποίες 
μέχρι ένα ορισμένο ποσό είναι αφορολόγητες), ενθαρρύνθηκαν από τις αρχές 
της δεκαετίας του 60. Είναι μόνο από το 1984, εντούτοις, που η επένδυση σε 
ειδικά παραγωγικό κεφάλαιο προωθήθηκε ενεργά με νομοθετικά μέτρα. Η 
συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται στις μετοχές ενθαρρύνθηκε με φορολογικές 
απαλλαγές ή εκπτώσεις τόσο στο ΗΒ (από το 1978) όσο και στην Ιρλανδία (από 
το 1982), με τον όρο ότι οι μετοχές κρατούνται σε ένα τραστ για ένα 
ορισμένο χρονικό διάστημα. Στην Ολλανδία χορηγήθηκαν μικρότερης σημασίας 
δημοσιονομικά πλεονεκτήματα υπέρ της συμμετοχής στα κέρδη από τη δεκαετία 
του 60, με τον όρο ότι τα δώρα παγώνονται σε ειδικούς λογαριασμούς για ένα 
ορισμένο χρονικό διάστημα. 
18. Τέλος, Π ςυμμετοχή στα κέρδη πον βασίζεται σε παοογέο υετοητών 
ενθαρρύνθηκε ενεργά με ειδικούς νόμους μόνο σε δύο χώρες της ΕΚ: στην 
Γαλλία (από το 1959) και στο ufi (από το 1987). Στην Ελλάδα και στην 
Πορτογαλία. παρόλο που ειδικοί νόμοι προώθησαν αυτό το είδος 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής, οι διατάξεις που περιέχονται σε γενικότερους 
νόμους παρέχουν δημοσιονομικά πλεονεκτήματα τόσο στις εταιρείες όσο και 
στους εργαζομένους. Σε άλλες χώρες, δεν υπάρχει νομοθεσία για την 
υποστήριξη αυτού τους είδους συμμετοχής στα κέρδη, ιδιαίτερα στο Βέλνιο. τη 
Γερμανία και την Ολλανδία, όπου οι επιχειρήσεις που εισάγουν τέτοια 
συστήματα βαρύνονται με υψηλούς φόρους και συνεισφορές κοινωνικής 
ασφάλισης. 
19. Με λίγα λόγια, η μεγάλη πλειονότητα των συστημάτων που ενθαρρύνονται 
σήμερα με κυβερνητικές πολιτικές είναι εκείνα που επιτρέπουν στους 
εργαζομένους να αποκτούν μετοχές της επιχείρησης τους, είτε αυτόματα (όπως 
συμβαίνει στην περίπτωση της συμμετοχής στα κέρδη βάσει μετοχών ή της 
κατανομής μετοχών της εταιρείας) ή με την παρότρυνση της εθελοντικής 
κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους (με την αγορά εκ μέρους των 
- 11 -
εργαζομένων μετοχών της επιχείρησης). Αυτό φαίνεται να αντικατοπτρίζει 
τους κοινούς και αλληλένδετους στόχους που επιδιώκουν οι επιμέρους 
κυβερνήσεις και επιχειρήσεις. Λόγω της υποχρεωτικής κατακράτησης και άλλων 
περιορισμών μεταπώλησης των μετοχών, η πλειονότητα των συστημάτων που 
ενθαρρύνονται σήμερα είναι φύσης που προσανατολίζεται στην αποταμίευση, 
είτε με την τοποθέτηση μέρους των κερδών σε ειδικά ταμεία ή τραστ της 
επιχείρησης ή ακόμη με την εθελοντική συνεισφορά των εργαζομένων στο 
κεφάλαιο. 
Ε. Συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην πράξη 
Ε-1 Γενικά χαρακτηριστικά 
20. Παρατηρείται μεγάλη ποικιλία από τη μια χώρα στην άλλη στα είδη 
συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής που απαντώνται στην πράξη. Αυτά 
περιλαμβάνουν δώρα τοις μετρητοίς, συστήματα βασισμένα σε μετοχές και άλλες 
μορφές ετεροχρονισμένης συμμετοχής στα κέρδη καθώς και ορισμένα ιδιαίτερα 
συστήματα κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους, όπως δωρεάν διανομή 
μετοχών στους εργαζομένους ή προσφορές μετοχών με προτιμησιακούς όρους, 
πριμοδοτήσεις απόκτησης αποθέματος για όλους τους εργαζομένους ή μόνο για 
τα εκτελεστικά στελέχη, σχέδια κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους ή 
τραστ (ES0PS και ESOTs) και αγορά των επιχειρήσεων από τους εργαζομένους. 
Οι πιο διαφοροποιημένες μορφές βρίσκονται στο ΗΒ και στη Γαλλία. 
Στις χώρες αυτές όπου ενθαρρύνθηκε κάποια μορφή χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής από την κυβέρνηση, οι κύριοι τύποι που εφαρμόζονται από τις 
επιχειρήσεις είναι πράγματι εκείνοι που προωθούνται με επίσημα κυβερνητικά 
μέτρα. Η προτιμησιακή φορολογική μεταχείριση που προβλέπεται ιδιαίτερα 
κατά την κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους και/ή την ετεροχρονισμένη 
συμμετοχή στα κέρδη, δεν φαίνεται να έχει οδηγήσει στην κατά κύριο λόγο 
υιοθέτηση του στην πρακτική (Βέλνιο. Γαλλία. Γεουανία. Ιρλανδία και ΗΒ). 
Στο Βέλγιο, η κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους - ο μόνος τύπος που 
σήμερα ενθαρρύνεται από το νόμο) - είναι η κύρια μορφή χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής που εφαρμόζεται από τις επιχειρήσεις, καθώς το δυσμενές και 
αβέβαιο δημοσιονομικό κλίμα για άλλες μορφές κατέληξε σε περιορισμένη 
εφαρμογή της συμμετοχής στα κέρδη. Στη Γαλλία, παρόλο που θεσμοθετήθηκε η 
συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται σε καταβολή μετρητών κερδών σε 
περισσότερο από 30 χρόνια, ο αριθμός των συμφωνιών για συμμετοχή στα κέρδη 
βασισμένη σε καταβολή μετρητών το 1986 αποτελούσε μόνο το 20% εκείνων που 
συνάφθηκαν σχετικά με την "συμμετοχή" (υποχρεωτική)· επιπλέον, το 1986 η 
γαλλική νομοθεσία ενθαρρύνει ρητά τους εργαζομένους να επενδύουν τα δώρα 
που τους έχουν καταβληθεί σε μετρητά σε ταμείο αποταμίευσης της επιχείρησης 
(το οποίο στη συνέχεια επανεπενδύεται, συχνά σε μετοχές της επιχείρησης). 
Στη Γεουανία. κύρια μορφή είναι η συμμετοχή των εργαζομένων στο κεφάλαιο 
της επιχείρησης και το 80% των εργαζομένων σε επιχειρήσεις που εφαρμόζουν 
συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής κατέχουν μετοχές κεφαλαίου. Στην 
Ιρλανδία, εφόσον σήμερα παρέχεται προτιμησιακή δημοσιονομική μεταχείριση, 
μόνο υπέρ της συμμετοχής στο κέρδος που βασίζεται στις μετοχές και υπέρ των 
συστημάτων επιλογής μεταξύ μετοχών και επιπλέον αποδοχών, οι μορφές αυτές 
είναι επίσης οι πλέον διαδεδομένες. Στο Ηβ, σήμερα το 84% όλων των 
καταχωρημένων συστημάτων είναι αυτού του τύπου (72% είναι διάφορες μορφές 
κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους και 12% συστήματα συμμετοχής στα 
κέρδη βασισμένα σε μετοχές), ενώ μόνο 16% είναι συστήματα που βασίζονται σε 
αμοιβή ανάλογα με τα κέρδη. 
- 12 
Στις χώρες χωρίς ειδική νομοθεσία σχετικά με την κυριότητα μετοχών από τους 
εργαζομένους (Ιταλία. AwEsy(?QppYQ. Ιοπανία) και σε εκείνες που προβλέπουν 
μόνο περιορισμένα ή σχετικά πρόσφατα εισαχθέντα κίνητρα (Δανία. Ελλάδα. 
Ολλανδία. Ποοτοναλία). η συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται σε καταβολή 
χρημάτων, φαίνεται ότι είναι ακόμα σήμερα η κύρια μορφή συμμετοχής στα 
κέρδη που εφαρμόζεται από τις εταιρείες. 
Ε-2 Διάδοση 
21. Πρόσφατα παρατηρήθηκε σημαντική ανάπτυξη των διαφόρων μορφών συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής στην πλειονότητα των χωρών της ΕΚ. Σήμερα η 
χρηματοοικονομική συμμετοχή είναι περισσότερο από αλλού διαδεδομένη στη 
Γαλλία, όπου υπάρχουν πάνω από 10.000 συμφωνίες σχετικά με τη συμμετοχή των 
εργαζομένων στην ανάπτυξη της εταιρείας και 7.000 ακόμη συμφωνίες σχετικά 
με τη συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται στην καταβολή χρημάτων. Στο ΗΒ, 
υπάρχουν σήμερα πάνω από 7.000 διαφορετικά συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής τα οποία εφαρμόζονται από το 30% του συνόλου των βρετανικών 
εταιρειών (20% έχουν υιοθετήσει ένα τουλάχιστον σύστημα συμμετοχής όλων των 
εργαζομένων και ένα ακόμη 9% έχουν υιοθετήσει συστήματα μόνο για 
εκτελεστικά στελέχη). Η μεγάλη πλειονότητα των συστημάτων στο ΗΒ, πάνω από 
4.300 - είναι συστήματα με δυνατότητα επιλογής μεταξύ μετοχών και μετρητών, 
έναντι 1.200 συστημάτων συμμετοχής στα κέρδη που βασίζεται σε μετρητά, 
περίπου 900 συστημάτων δυνατότητας επιλογής μετοχών από όλους τους 
εργαζομένους και 900 συστημάτων συμμετοχής στα κέρδη που βασίζονται σε 
μετοχές και μόνο 20 περίπου ESOPs. 
Γενικά, σε άλλες χώρες, τα συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής 
χρησιμοποιούνται σε λιγότερο ευρεία κλίμακα. Για ορισμένες από αυτές τις 
χώρες, μόνο εκτιμήσεις διατίθενται προς το παρόν. Σε ορισμένες περιπτώσεις 
αυτά παρουσιάζουν υψηλού βαθμού αποκλίσεις που εξαρτώνται κυρίως από τον 
ορισμό που χρησιμοποιείται. 
Στην Ιρλανδία, υπάρχουν σήμερα 250 καταχωρημένα συστήματαα από τα οποία 60% 
προβλέπουν δυνατότητα επιλογής μετοχών και 40% τη συμμετοχή στα κέρδη που 
βασίζεται στις μετοχές. Στην Δανία ο συμβατικός αριθμός των συστημάτων 
εκτιμάται ότι δεν είναι πάνω από 200, από τα οποία το συνηθέστερο είναι το 
σύστημα συμμετοχής στα κέρδη που βασίζεται στην παροχή μετρητών. Στην 
Γεουανία 1.600 εταιρείες περίπου εισήγαγαν συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής των εργαζομένων αλλά αν και περιλαμβάνονται επίσης άτυποι και 
λιγότερο τακτικοί διακανονισμοί, μπορεί να υπάρχουν μέχρι 5.000 εταιρείες 
που εφαρμόζουν κάποιο είδος χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Για την Ιταλία 
εκτιμήθηκε ότι 25% των μεγάλων εταιρειών σήμερα παρέχουν στους εργαζομένους 
σ' αυτές μεταβλητές αμοιβές, αλλά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις αυτές 
συνδέονται άμεσα με ένα δείκτη απόδοσης της επιχείρησης· επιπλέον, 30 
περίπου καταχωρημένες εταιρείες πρόσφεραν μετοχές με προτιμησιακούς όρους 
στους εργαζομένους σ'αυτές κατά τα τελευταία έτη. Στην Ολλανδία περίπου 
30% των επιχειρήσεων σήμερα χρησιμοποιούν σχετικά συστήματα, όμως μόνο για 
6% μπορεί να λεχθεί ότι διαθέτουν ένα "πραγματικό" σύστημα συμμετοχής στα 
κέρδη. Για το Βέλγιο δεν διατίθενται εκτιμήσεις προς το παρόν σχετικά με 
την εφαρμογή συμμετοχής στα κέρδη· όσον αφορά την κυριότητα μετοχών από 
εργαζομένους, 20 καταχωρημένες εταιρείες πρόσφεραν μετοχές στους 
εργαζομένους σ'αυτές το 1989. Στο ΛουΕευΒούονο μια πρόσφατη έρευνα 
αποκάλυψε ότι 22% των εταιρειών εισήγαγαν "συμμετοχή τα κέρδη", χωρίς όμως 
να προσδιορίζουν ποιου τύπου. Στην Ισπανία μέχρι 44% των μεσαίων και 
μεγάλων επιχειρήσεων παρέχουν στους εργαζομένους ένα μεταβλητό συντελεστή 
αμοιβής που έχει σχέση με την απόδοση της επιχείρησης, όμως μόνο στο 6% των 
εταιρειών οι αμοιβές αυτές συνδέονται άμεσα με τα κέρδη. Για την Ελλάδα 
και την ΠΟΡΤΟΥαλία δεν διατίθενται εκτιμήσεις σήμερα σχετικά με την 
εφαρμογή συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής. 
- 13 -
Τα συστήματα που προβλέπουν χρηματοοικονομική συμμετοχή των εργαζομένων δεν 
συνδέουν όλα, πραγματικά, τις αποδοχές των εργαζομένων άμεσα με ένα δείκτη 
απόδοσης της επιχείρησης. Μερικές φορές η σύνδεση αυτή είναι πράγματι πολύ 
χαλαρή, ιδιαίτερα στην Ισπανία. Ιταλία και την Ολλανδία. 
Ε-3 Μένεθοο Tnc επιγε^onσnc και τουεακή διανουή 
22. Δεν προκύπτει σαφές κοινό σχήμα σχετικά με τη σημασία του μεγέθους της 
επιχείρησης. Στη Γεουανία συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής των 
εργαζομένων υιοθετούνται κυρίως από μικρές επιχειρήσεις, παρόλο που πολύ 
λίγες από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις (που απασχολούν πάνω από 10.000 
εργαζομένους) διαθέτουν επίσης τέτοια συστήματα. Στο ΗΒ. οι μεγάλες κυρίως 
εταιρείες υιοθέτησαν ένα από τα καταχωρημένα συστήματα που παρέχουν 
δικαίωμα για φορολογικά πλεονεκτήματα, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις έτειναν 
να εισάγουν μη εγκεκριμένα συστήματα που βασίζονται σε παροχές μετρητών. 
Στην ΓαλλΙ α απαντάται ένα μίγμα και των δύο, εφόσον τα συστήματα συμμετοχής 
ήταν κατά συνήθεια υποχρεωτικά κατά κύριο λόγο στις μεγαλύτερες 
επιχειρήσεις, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις εισάγουν κυρίως συστήματα 
συμμετοχής στα κέρδη που βασίζονται σε παροχές σε μετρητά. Στο Βέλνιο. την 
Ιταλία, την |gflqy(α και την ΠΟΡΤΟΥαλία οι μεγάλες επιχειρήσεις φαίνεται να 
διαθέτουν κατά κύριο λόγο τέτοια συστήματα. 
Όσον αφορά τη διανομή των συστημάτων ανά τύπο βιομηχανίας φαίνεται ότι στις 
περισσότερες χώρες τα συστήματα εισάγονται σε ευρεία ποικιλία τομέων, ενώ 
σε ορισμένες χώρες όπως το ΛουΕευΒούονο. η Ποοτοναλία και το ΗΒ, ο 
χρηματοοικονομικός τομέας χρησιμοποιεί τα συστήματα αυτά περισσότερο από 
ό,τι ο μέσος όρος. 
Ε-4 ΕοναΕόυενοι που αωοοούν τα συστήυατα 
23. Στην Γαλλία και το ΗΒ μεγάλος αριθμός αργαζομένων συμμετέχει σε 
συστήματα χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Στην Γαλλία, οι διάφοροι τύποι 
συστημάτων καλύπτουν σχεδόν 6 εκατ. εργαζομένους από τους οποίους 4 εκατ. 
περίπου συμμετέχουν πραγματικά (περίπου 18% του συνόλου των εργαζομένων). 
Αυτό δεν είναι εκπληκτικό λαμβανομένου υπόψη ότι η Γαλλία είχε τη πιο 
μακροχρόνια παράδοση και κατέστησε ορισμένα συστήματα υποχρεωτικά. Στο Hfi 
3,5 εκατ. εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής, όμως ο πραγματικός αριθμός που επωφελείται 
εκτιμήθηκε σε 3 εκατ. (περίπου 8% του συνόλου των εργαζομένων). 
Σε άλλες χώρες το ποσοστό των εργαζομένων που συμμετέχει είναι χαμηλότερο. 
Στην Ολλανδία 350.000 εργαζόμενοι περίπου συμμετείχαν σε συστήματα 
συμμετοχής στα κέρδη στα μέσα της δεκαετίας του '70 (περίπου 7,4% του 
συνόλου ή 12% του τομέα της αγοράς των εργαζομένων), ενώ στη Γεουανία 1,3 
εκατ. εργαζόμενοι σήμερα συμμετέχουν σε συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής (περίπου 5% του συνόλου των εργαζομένων). Για την Ιρλανδία δεν 
διατίθενται επίσημα μεγέθη, όμως σύμφωνα με μια εκτίμηση 40.000 εργαζόμενοι 
περίπου σήμερα συμμετέχουν σε συστήματα συμμετοχής στα κέρδη που βασίζονται 
σε μετοχές (πάνω από 3% του συνόλου). Μεταβλητές αποδοχές που συνδέονται 
με την απόδοση της επιχείρησης παρέχουν στην Ιταλία στο 2% περίπου των 
εργαζομένων. 
- 14 -
Όμως, τα μεγέθη αυτά μπορεί να είναι αντικείμενο υπερεκτίμησης λαμβανομένου 
υπόψη ότι σε ορισμένες χώρες τα (δια άτομα μπορεί να συμμετέχουν ταυτόχρονα 
σε διαφόρους τύπους συστημάτων. Ακόμη αυτά τα εθνικά μεγέθη δεν είναι 
άμεσα συγκρίσιμα, εφόσον πολλές φορές συνδέονται με εντελώς διαφορετικά 
συστήματα. Επιπλέον δεν είναι διαθέσιμα όλα τα συστήματα για όλους τους 
εργαζομένους ούτε όλοι οι εργαζόμενοι που έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής 
συμμετέχουν απαραίτητα. Στην περίπτωση συστημάτων με δυνατότητα επιλογής 
για ορισμένες ομάδες εργαζομένων, τα οποία είναι με μεγάλη διαφορά τα πιο 
δημοφιλή συστήματα σε ορισμένες χώρες (ΗΒ. Ιρλανδία), στις συχνότερες 
περιπτώσεις μόνο ένα μικρό ποσοστό εργαζομένων επωφελείται (στο Hfi συνήθως 
όχι πάνω από το 10% των εργαζομένων). Ταυτόχρονα, στα συστήματα επιλογής 
μετοχών ή σε άλλα είδη συστημάτων που διατίθενται για όλους τους 
εργαζομένους, ο βαθμός της συμμετοχής δεν είναι πάντοτε υψηλός. Παρόλο που, 
για παράδειγμα στη Γεουανία. το ποσοστό συμμετοχής των εργαζομένων στα 
συστήματα που προσφέρονται ήταν περίπου 80%, στο Hfi, στα συστήματα επιλογής 
μετοχών του τύπου "Save as you earn" (SAYE) το ποσοστό συμμετοχής ήταν 
συχνά όχι πάνω από 15%. 
Ε-5 Κέοδη των εοναΕουένων 
24. Σήμερα τα κέρδη που πραγματοποιούν οι εργαζόμενοι με τα συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής, είτε με βάση τη διανομή κέρδους είτε με βάση 
την κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους, στις περισσότερες περιπτώσεις 
παραμένουν χαμηλά. 
Το ποσό που χορηγείται για κατανομή δύσκολα υπερβαίνει ποτέ το 10% του 
μέσου όρου των αποδοχών του εργαζομένου και το 5% των κερδών της 
επιχείρησης. Στη Γαλλία το μερίδιο κέρδους ανά εργαζόμενο τόσο στα 
συστήματα που βασίζονται σε παροχές μετρητών όσο και στα συστήματα 
ετεροχρονισμένης διανομής κερδών ανέρχεται περίπου σε 3-4% του μισθού, ενώ 
στην Ολλανδία το μερίδιο κέρδους ανέρχεται σε 4.5-6.5% των μέσων αποδοχών 
του εργαζομένου. Στο Hfi οι αποδοχές που συνδέονται με το κέρδος ανέρχονται 
περίπου στο 7% των μέσων αποδοχών, όμως στα συστήματα που βασίζονται στις 
μετοχές συνήθως οι αποδοχές αυτές δεν υπερβαίνουν το 2-4% του συνολικού 
μισθού. Ορισμένες ιταλικές επιχειρήσεις παρέχουν στους εργαζομένους σ'αυτές 
σημαντικές μεταβλητές πληρωμές, όμως ο τομεακός μέσος όρος κυμαίνεται από 
3-8% του ελάχιστου εθνικού μισθού. Στην Ισπανία μεταβλητές αποδοχές των 
εργαζομένων σε ορισμένες περιπτώσεις ανήλθαν στο 10-25% των συνολικών 
αποδοχών. Όμως ο μέσος όρος των αποδοχών που συνδέονται με τα κέρδη συνήθως 
δεν αντιπροσωπεύει πάνω από 5% του κόστους εργασίας. 
Στα συστήματα κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους, μη λαμβανομένων 
υπόψη των προσφορών μετοχών ως μέρους μέτρων ιδιωτικοποίησης, το ποσοστό 
των μετοχών που επιφυλάσσονται για τους εργαζομένους στις περισσότερες 
περιπτώσεις δεν έχει υπερβεί το 5% του συνόλου των μετοχών που εκδίδονται 
και η έκπτωση στις μετοχές (εφόσον προβλέπεται) συνήθως ήταν μάλλον χαμηλή. 
Ε-6 Σννοτττικάς πίνακας 
25. 0 συνημμένος συνοπτικός πίνακας που βασίζεται στα πορίσματα της έκθεσης 
PEPPER παρουσιάζει μια γενική άποψη, σε ένα συγκριτικό πλαίσιο, της γενικής 
στάσης των κρατών μελών της ΕΚ απέναντι στη χρηματοοικονομική συμμετοχή, τη 
νομοθεσία και τα φορολογικά πλεονεκτήματα, τους πλέον συχνούς τύπους 
συστημάτων που υιοθετούνται από τις επιχειρήσεις και, εφόσον διατίθενται, 
ορισμένα άλλα σχετικά μεγέθη (αριθμός συστημάτων, εταιρειών και 
εργαζομένων, καθώς και μέσος όρος μεριδίων κέρδους ανά εργαζόμενο ή άλλα 
οφέλη). 
- 15 -
ΣΤ. Στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα TMV συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής 
26. Στα τμήματα 12 και 13 περιέχονται τα κύρια θεωρητικά επιχειρήματα που 
προβάλλονται υπέρ ή κατά των συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής. Στο 
κεφάλαιο αυτό εξετάζονται τα εμπειρικά στοιχεία που αφορούν τα 
επιχειρήματα. 
Τα θεωρητικά επιχειρήματα που προβάλλονται υπέρ των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής αφορούν τους ακόλουθους κύριους τύπους 
ευεργετικών αποτελεσμάτων: τη δημιουργία κινήτρων, που αναμένεται να 
καταλήξει σε υψηλότερη εργασιακή παραγωγικότητα και βελτιωμένη απόδοση της 
επιχείρησης· τη μεγαλύτερη μισθολογική ευελιξία που αναμένεται να καταλήξει 
σε λιγότερο μεταβλητή απασχόληση και/ή μεγαλύτερη απασχόληση, τόσο σε 
επίπεδο επιχείρησης όσο και σε μακροοικονομικό επίπεδο. 
Κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής, διατίθενται δύο πηγές πληροφόρησης: οι οικονομετρικές 
εκτιμήσεις και οι έρευνες σχετικά με τη στάση των εργαζομένων και των 
επιχειρήσεων απέναντι σ'αυτά τα συστήματα. 
Εντούτοις, τα στοιχεία που αναφέρονται παραπάνω είναι προκαταρκτικά και 
πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Αφενός, οι έρευνες σχετικά με τη στάση 
εργαζομένων και επιχειρήσεων βασίζονται στην αντίληψη των αποτελεσμάτων και 
όχι στα (δια αποτελέσματα. Αφετέρου, παρόλο που τα οικονομετρικά πρότυπα 
είναι πιο αντικειμενική πηγή πληροφορίας, υπεισέρχονται ορισμένα ειδικά 
προβλήματα, όπως ο υψηλός βαθμός ευαισθησίας των αποτελεσμάτων στον 
προσδιορισμό του προτύπου, οι δείκτες πράγματι χρησιμοποιούνται και οι 
τεχνικές εκτίμησης· ακόμη παρατηρούνται δυσκολίες στην απομόνωση των 
αποτελεσμάτων της συμμετοχής στα κέρδη από άλλους οργανωτικούς παράγοντες 
και εξωτερικές αιτίες καθώς και ασάφεια όσον αφορά το διαχωρισμό της αιτίας 
από το αποτέλεσμα. 
ΣΤ-1 Δηυιουονία κινήτρων 
Οι οικονομετρικές εκτιμήσεις των αποτελεσμάτων των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής στη δημιουργία κινήτρων στους εργαζομένους 
μέχρι τώρα ήσαν λίγες και συγκεντρώθηκαν αποκλειστικά σε τρεις χώρες: 
Γερμανία. ΗΒ KOI Γαλλία (για την οποία μόνο μια οικονομετρική μελέτη 
διατίθεται). Στοιχεία και από τις τρεις χώρες δείχνουν θετικά σαφή 
αποτελέσματα στη δημιουργία κινήτρων στους εργαζομένους και στην 
παραγωγικότητα. 0 θετικός δεσμός μεταξύ συμμετοχής στα κέρδη και 
παραγωγικότητας υποστηρίζεται επίσης από ορισμένες παρόμοιες μελέτες στις 
ΗΠΑ. Όμως, τα αποτελέσματα αυτά είναι ίσως προς το παρόν σχετικά 
περιορισμένα λόγω του χαμηλού ποσοστού των κερδών των εργαζομένων κατ'αυτόν 
τον τρόπο στις συνολικές αποδοχές. 
Δεν υπάρχει ειδικό σύστημα το οποίο να έχει a priori σημαντικά 
πλεονεκτήματα απέναντι στα άλλα. Παρ'όλα αυτά η εμπειρία μέχρι σήμερα 
δείχνει ότι τα συστήματα που βασίζονται σε παροχές μετρητών μπορεί να είχαν 
πιο σημαντικά αποτελέσματα στη δημιουργία κινήτρων απ'ό,τι τα συστήματα που 
βασίζονται στις μετοχές. Αυτό υποστηρίζεται τόσο από οικονομετρικές 
εκτιμήσεις όσο και από έρευνες της στάσης των εργαζομένων. Σε ορισμένες 
από αυτές τις έρευνες, η συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται σε παροχές 
μετρητών ήταν με μεγάλη διαφορά το πιο δημοφιλές σύστημα, ενώ πολλά 
συστήματα ετεροχρονισμένης διανομής κερδών και κυριότητας μετοχών από τους 
εργαζομένους δεν πέτυχαν το στόχο να αυξήσουν τη συμμετοχή των εργαζομένων 
ως μετόχων και τη μεγαλύτερη ταύτιση τους με τα συμφέροντα της επιχείρησης 
- 16 -
τους. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η συμμετοχή των 
εργαζομένων στα συστήματα συμμετοχής στο κεφάλαιο στην Γεουανία είναι κάτω 
του ανώτατου ορίου και ότι είναι συχνή πρακτική τόσο στη Γαλλία όσο και στη 
Βρετανία να πωλούν οι εργαζόμενοι τις μετοχές τους μόλις αυτοί μπορέσουν. 
Από άποψη επιμέρους εργαζομένου, η κρίσιμης σημασίας διαφορά μεταξύ των δύο 
τύπων συστημάτων φαίνεται να βρίσκεται στους περιορισμούς μεταπώλησης, 
εφόσον οι εργαζόμενοι συνήθως προτιμούν να μπορούν να εισπράττουν το 
μερίδιο τους στο κέρδος κάθε στιγμή (παρά το γεγονός ότι τα συστήματα που 
βασίζονται σε παροχές μετρητών, γενικά, προσελκύουν χαμηλότερα, αν όχι 
καθόλου, φορολογικά κίνητρα). 
Επομένως, εφόσον για οποιοδήποτε λόγο τα συστήματα που δεν βασίζονται σε 
παροχές μετρητών πρέπει να έχουν προτεραιότητα, μπορεί να χρειαστεί να 
συνοδεύονται αυτά από ορισμένα πλεονεκτήματα απέναντι στα συστήματα που 
βασίζονται σε παροχές μετρητών. Εφόσον αυτά σχεδιάζονται κατάλληλα, τα 
συστήματα που βασίζονται στις μετοχές όχι μόνο θα μπορούσαν να έχουν 
παρόμοια αποτελέσματα δημιουργίας κινήτρων με τα συστήματα που βασίζονται 
σε παροχές μετρητών, αλλά θα μπορούσαν επίσης να διασφαλίζουν πιο 
μακροπρόθεσμη αφοσίωση εκ μέρους των εργαζομένων. Πράγματι, υπάρχουν 
περιπτώσεις κατά τις οποίες τα συστήματα που βασίζονται στις μετοχές μπορεί 
να διασφαλίζουν όχι μόνο τα σωστά κίνητρα αλλά και να προτιμώνται. 
ΣΤ-2 Ευελιξία υισθών 
28. Τα αποτελέσματα της συμμετοχής στα κέρδη, στην απασχόληση μέσω μιας 
μεγαλύτερης ευελιξίας των μισθών είναι πολύ πιο συζητήσιμα καθόσον τα 
οικονομετρικά στοιχεία είναι ανάμικτα. Αφετέρου, ορισμένα προγενέστεραα 
στοιχεία για το Hfi δείχνουν ότι η συμμετοχή στα κέρδη είχε θετικό και 
σημαντικό αποτέλεσμα στην απασχόληση αλλά πιο πρόσφατες εκτιμήσεις δείχνουν 
ότι το μέγεθος του αποτελέσματος μπορεί να μην είναι πολύ μεγάλο. 
Αφετέρου, στοιχεία από τη Γαλλία δείχνουν ότι η συμμετοχή στα κέρδη 
κατέληξε σε μεγαλύτερη μισθολογική ευελιξία, λιγότερο συχνές διακυμάνσεις 
στην απασχόληση και σε υψηλότερη και πιο σταθερή αύξηση της απασχόλησης. 
ΣΤ-3 Μακοοοικονουικά αποτελέουατα 
29. Δεδομένου ότι η συμμετοχή στα κέρδη προς το παρόν δεν είναι επαρκώς 
διαδεδομένη στην κάθε χώρα έτσι ώστε να έχει σημαντικά μακροοικονομικά 
αποτελέσματα, τα αποτελέσματα αυτά δεν μπορούν πραγματικά να διαπιστωθούν 
εμπειρικά. Παρόλα αυτά, διάφορες οικονομετρικές μελέτες δείχνουν ότι οι 
επιχειρήσεις και στις τρεις χώρες για τις οποίες διατίθενται εκτιμήσεις -
στη Γαλλία, τη Γερμανία και το Hfi - θεωρούν τις συνολικές αποδοχές και όχι 
το βασικό μισθό ως οριακό κόστος εργασίας, αντικρούοντας έτσι το θεμελιώδη 
ισχυρισμό της υπόθεσης του Vanek-Weitzman (βλ. τμήμα 12). 
ΣΤ-4 Σύνδεση υε τη συυυετογή στη λήα»η αποφάσεων 
30. Η σύνδεση μεταξύ των αποτελεσμάτων της χρηματοοικονομικής συμμετοχής 
και της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων εξαρτάται ουσιαστικά από τα ειδικά 
αποτελέσματα που εξετάζονται. Όσον αφορά τα αποτελέσματα στην απασχόληση, 
τα οικονομετρικά στοιχεία που υπάρχουν είναι ανάμεικτα, ενισχύοντας σε 
ορισμένες περιπτώσεις την υπόθεση ότι τα αποτελέσματα μπορεί να είναι 
υψηλότερα αν η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων απουσιάζει. Αφετέρου, τα 
επικρατούντα στοιχεία σχετικά με τη δημιουργία κινήτρων τόσο από 
οικονομετρικές όσο και από πιο άτυπες μελέτες δείχνουν ότι ο συνδυασμός της 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής με τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων μπορεί να 
έχει σημαντικά ευργετικά αποτελέσματα. Η λιγότερο θετική στάση των 
εργαζομένων απέναντι στα συστήματα που βασίζονται στις μετοχές φαίνεται να 
- 17 -
έχει σχέση με την πρακτική σε διάφορες χώρες σύμφωνα με την οποία στους 
εργαζομένους δεν παρέχονται πάντοτε τα (δια δικαιώματα όπως και στους 
άλλους μετόχους (κυρίως δικαίωμα ψήφου). Η μεγαλύτερη συμμετοχή των 
εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων μπορεί πράγματι, σε πολλές περιπτώσεις, να 
διευκολύνει ουσιαστικά την επίτευξη ορισμένων από τους στόχους των 
συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής. 
Ζ. Διαμεθοριακή επέκταση των συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής (ΧΣ) 
στην ΕΚ 
31. Τα δεδομένα στα τρία προηγούμενα κεφάλαια σχετικά με το υπάρχον νομικό 
και δημοσιονομικό πλαίσιο την πρακτική των συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής και τα στοιχεία των αποτελεσμάτων τους, αντλούνται ουσιαστικά 
από την έκθεση PEPPER. Η μελέτη της πρακτικής της χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής στις χώρες της ΕΚ, το νομικό πλαίσιο κλπ. με την έκθεση PEPPER, 
διεξάχθηκε βασικά μέσα στο υπάρχον νομικό και δημοσιονομικό πλαίσιο της 
κάθε χώρας, δηλαδή με μια "εθνική" προοπτική και στη συνέχει συγκρίθηκε με 
τις άλλες χώρες. Ορισμένες αντιδράσεις στην προσέγγιση αυτή έκαναν την 
Επιτροπή να αντιληφθεί ότι με τον τρόπο αυτό ορισμένα ενδοκοινοτικά 
προβλήματα της χρηματοοικονομικής συμμετοχής δεν καλύπτονται επαρκώς. 
Ορισμένες πολυεθνικές επιχειρήσεις που λειτουργούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
(των οποίων ο αριθμός αναμένεται χωρίς αμφιβολία να αυξηθεί) επιθυμούν, για 
διαφόρους λόγους, να καθιστούν τα οφέλη από τα συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής διαθέσιμα στους εργαζομένους σ'αυτές στις διάφορες χώρες της ΕΚ 
κάτω από συγκρίσιμους όρους. Εκτός από τα συνήθη κίνητρα τα οποία μπορεί να 
έχουν οι εταιρείες για να εφαρμόζουν συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής σε ένα εθνικό πλαίσιο, οι εταιρείες αυτές έχουν επίσης διεθνικά 
κίνητρα όπως η ενίσχυση της ομαδικής ταυτότητας και της αίσθησης του 
εργαζομένου ότι ανήκει σε πολυεθνικό όμιλο με την εφαρμογή της ΧΣ ως μέσου 
για την επίτευξη αυτού. Εναλλακτικά μπορεί αυτές να αντιμετωπίζουν πρακτικά 
προβλήματα που προκύπτουν όταν οι εργαζόμενοι στα πλαίσια του ομίλου 
επιθυμούν να εξακολουθήσουν να συμμετέχουν στο σύστημα ΧΣ ακόμη και όταν 
μετατίθενται για να εργαστούν σε διαφορετική μονάδα του ομίλου σε άλλη 
χώρα. Επιπλέον, όταν μια πολυεθνική εταιρεία εφαρμόζει ένα επιτυχές σύστημα 
σε μια συγκεκριμένη χώρα, π.χ. στη χώρα καταγωγής της, οι εργαζόμενοι στις 
άλλες χώρες συχνά ζητούν κάτι παρόμοιο. 
Σήμερα, οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να διασχίσουν τα σύνορα με τα 
συστήματα τους ΧΣ αντιμετωπίζουν ορισμένα κωλύματα. Τα κωλύματα αυτά 
μπορούν σε γενικές γραμμές να υπαχθούν σε τρεις γενικές κατηγορίες: 
α) κοινωνικοπολιτισμικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών* 
β) διαφορές στη δημοσιονομική/χρηματοοικονομική μεταχείριση των 
συστημάτων· 
γ) διοικητικές/διαδικαστικές προϋποθέσεις. 
Οι κοινωνικοπολιτισμικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών δεν είναι καθεαυτές 
το κυριότερο κώλυμα, όμως μπορεί να απαιτούν από την ενδιαφερόμενη 
επιχείριση επιπλέον προσπάθειες να εξηγήσει τις προθέσεις της ή μπορεί να 
απαιτούν από αυτήν να διαπραγματεύεται με τους εργαζομένους και τους 
εκπροσώπους τους με διαφορετικό τρόπο απ'ό,τι συνήθιζε. Περισσότερες 
πληροφορίες σχετικά με όλα τα προβλήματα των συστημάτων ΧΣ που θα 
παρέχονται σε ευρεία κλίμακα, όπως αυτή η σύσταση θα ενθαρρύνει, θα έπρεπε 
ήδη να έχουν ευνοϊκό αντίκτυπο στην υπέρβαση τέτοιων αστάθμητων φραγμών. 
Η δεύτερη κατηγορία, διαφορές στη δημοσιονομική/χρηματοοικονομική 
μεταχείριση των συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής, είναι εκείνη από 
την οποία προκύπτει ο μεγαλύτερος αριθμός προβλημάτων. Σε χώρες όπου 
ορισμένα είδη συστημάτων ΧΣ καθίστανται ελκυστικά από την κυβέρνηση 
- 18 -
ιδιαίτερα με δημοσιονομικά κίνητρα, αυτός ο τύπος συστήματος γενικά είναι 
εκείνος που εισάγεται συνηθέστερα από τις επιχειρήσεις (βλ. επίσης τμήμα 
34). Είναι κατανοητό ότι όταν εκείνες οι επιχειρήσεις επιθυμούν να 
εφαρμόζουν παρόμοιο σύστημα στο εξωτερικό και όταν τα κίνητρα αυτά τότε δεν 
διατίθενται, το εν λόγω σύστημα μπορεί να γίνει πολύ λιγότερο ελκυστικό και 
ακόμη και οι όροι φορολόγησης και συνεισφορών κοινωνικής ασφάλισης μπορούν 
να καταστήσουν τη χρήση του σε ορισμένες χώρες απαγορευτικά δαπανηρή. Οι 
επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ότι κάθε χώρα έχει το δικό της δημοσιονομικό 
σύστημα και σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και ότι οι διαφορές στα συστήματα 
αυτά θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν για πολλά ακόμη χρόνια στην ΕΚ. 
Ταυτόχρονα, εντούτοις, παρατηρούν ότι ορισμένες λεπτομέρειες των σχετικών 
δημοσιονομικών κανονισμών και κανονισμών κοινωνικής ασφάλισης καθιστούν τη 
διαμεθοριακή εφαρμογή των συστημάτων ΧΣ ανώφελα επαχθή και ότι η κατάσταση 
θα μπορούσε να διευκολυνθεί με την αναθεώρηση τέτοιων λεπτομερειών χωρίς να 
χρειάζεται να γίνει εξονυχιστική μελέτη μεγάλης κλίμακας αυτών των 
κανονισμών. Αυτό θα μπορούσε να γίνει χωρίς προσπάθεια εναρμόνισης των 
δημοσιονομικών συστημάτων ή των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης - τα οποία 
σαφώς δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής αυτής της σύστασης. Τέτοιες 
παρατηρήσεις έχουν σχέση κυρίως με τη μεταχείριση των συστημάτων κυριότητας 
μετοχών από τους εργαζομένους και των συστημάτων δυνατότητας επιλογής 
μετοχών στις διάφορες χώρες. 
Μια τρίτη κατηγορία, τα διοικητικά κωλύματα δημιουργεί παρόμοια προβλήματα, 
έστω και αν αυτά είναι λιγότερο θεμελιώδους χαρακτήρα και επομένως, τελικά, 
λιγότερο απαγορευτικής φύσης. 
Σε ορισμένες χώρες υπάρχει η διαδικασία για την αναγνώριση συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής πριν κανείς μπορέσει να ωφεληθεί από μια 
ευνοϊκή δημοσιονομική/χρηματοοικονομική μεταχείριση. Οι διαδικασίες αυτές 
μπορεί να περιέχουν στοιχεία τα οποία είναι πιο δύσκολο να ικανοποιηθούν 
από μια αλλοδαπή επιχείρηση απ'ό,τι από μια εγχώρια. Συχνά υπάρχει η 
προϋπόθεση της παροχής σημαντικού αριθμού πληροφοριών π.χ. όταν εκδίδονται 
μετοχές για να διατεθούν στους εργαζομένους. Πολλές φορές υπάρχει η 
υποχρέωση να χρησιμοποιούνται τοπικοί παράγοντες που θα μεσολαβούν στο 
χειρισμό ενός συστήματος έτσι ώστε να αναγνωριστεί αυτό. Η κυριότητα 
μετοχών από τους εργαζομένους μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα όταν οι 
μετοχές δεν καταχωρούνται ούτε αποτελούν αντικείμενο συναλλαγής σε μια 
συγκεκριμένη χώρα. Συστήματα τα οποία χρησιμοποιούν τραστ ή κοινά ταμεία 
επένδυσης μπορεί να συναντήσουν προβλήματα όταν τέτοιου είδους νομικά 
πρόσωπα δεν αναγνωρίζονται εύκολα στο εξωτερικό (πρόβλημα νομικού 
καθεστώτος). 
Παρόλο που τα περισσότερα από αυτά τα κωλύματα μπορεί στο τέλος να 
υπερνικηθούν, η ύπαρξη τους μπορεί είτε να αποθαρρύνει επιχειρήσεις από το 
να επεκτείνουν τα συστήματα τους χΣ στο εξωτερικό ή, συχνά, τουλάχιστον 
αυξάνει το κόστος τους. Αξίζει να εξεταστεί η έκταση κατά την οποία η 
κατάσταση θα μπορούσε ήδη να διευκολυνθεί με την ευρύτερη χρήση μιας 
προσέγγισης που βασίζεται στην αμοιβαία αναγνώριση. 
Στο στάδιο αυτό η Επιτροπή δεν μπορεί να προσφέρει έτοιμες λύσεις στα 
προβλήματα που προξενούνται από τα διοικητικά κωλύματα και/ή από τις 
διαφορές στη δημοσιονομική/χρηματοοικονομική μετακίνηση. Προτείνει 
επομένως να συστήσει μια ομάδα εργασίας, αποτελούμενη από εμπειρογνώμονες 
από όλα τα κράτη μέλη, για να μελετήσει τα προβλήματα αυτά. Η ύπαρξη τύπων 
(formulae) θα είχε ευεργετικά αποτελέσματα σε τεράστιο βαθμό στη 
διαμεθοριακή εφαρμογή συστημάτων ΧΣ στην ΕΚ* οι τύποι αυτοί εφόσον γίνονταν 
αποδεκτοί θα αναγνωριζόταν λίγο-πολύ σε όλα τα κράτη μέλη και θα 
δημιουργούσαν το δικαίωμα να ζητούν οι ενδιαφερόμενοι, σε, κάθε χώρα, 
μεταχείριση η οποία θα ήταν γνωστή εκ των προτέρων και θα λειτουργούσε όσον 
το δυνατόν περισσότερο κάτω από συγκρίσιμες συνθήκες. Επομένως συνιστάται 
- 19 -
να επιφορτισθεί η ομάδα εργασίας με τη μελέτη των δυνατοτήτων για τη 
δημιουργία τύπων ΧΣ των εργαζομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο για καθένα από τα 
ακόλουθα τρία είδη συστημάτων: 
α) σύστημα διανομής των κερδών· 
β) σύστημα κυριότητας μετοχών από εργαζομένους 
γ) σύστημα δυνατότητας επιλογής μετοχών. 
Η. Σχετικά θέματα και εξελίξεις 
32. Η προώθηση συστημάτων ΧΣ δεν λαμβάνει χώρα στο κενό αλλά συνδέεται με 
άλλες διάφορες σχετικές κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις. Οι σημαντικότερες 
από αυτές τις εξελίξεις αναφέρονται παρακάτω όχι μόνο για να δοθεί προσοχή 
στη σχέση τους με τα συστήματα ΧΣ, αλλά επίσης και για να δειχθεί 
αναμφίβολα ότι τα εν λόγω θέματα καθεαυτά βρίσκονται εντός του σχεδίου 
εφαρμογής αυτού του σχεδίου σύστασης και επομένως δεν εξετάζονται με 
λεπτομέρειες. 
Σχετικά θέματα που δεν εμπίπτουν στην παρούσα σύσταση είναι: 
- γενικές διαδικασίες για πληροφόρηση, διαβούλευση και συμμετοχή στα 
πλαίσια των επιχειρήσεων· 
- γενικές τάσεις στις μισθολογικές πολιτικές και τις μισθολογικές 
διαπραγματεύσεις, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων αποδοχών που έχουν 
σχέση με την (ατομική) απόδοση· 
- γενικές τάσεις στην κυριότητα μετοχών και στο σχηματισμό ενεργητικού· 
- συνεταιρισμοί και συνεταιριστικό κίνημα· 
- η ευρωπαϊκή νομοθεσία των εταιρειών· 
- ελευθέρωση των αγορών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και κεφαλαίων στα 
πλαίσια της επίτευξης της εσωτερικής αγοράς· 
- χρηματοδότηση (συμπληρωματικών) συντάξεων. 
θ. Ρόλος των κοινωνικών εταίρων 
33. Οι κοινωνικοί εταίροι παίζουν ρόλο κρίσιμης σημασίας τόσο κατά την 
προετοιμασία των συστημάτων ΧΣ όσο και κατά την εφαρμογή τους. Η 
τοποθέτηση και η συμπεριφορά των κοινωνικών εταίρων στις διάφορες χώρες της 
ΕΚ μέχρι τώρα ήταν μάλλον αποκλίνουσες. Φυσικά, υπάρχουν σημαντικές 
διαφορές όσον αφορά την έκταση κατά την οποία τα συστήματα ΧΣ υπήρξαν θέμα 
συζήτησης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και αυτό αντικατοπτρίζεται στην 
τοποθέτηση τους. 
Σε χώρες στις οποίες τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούνται σπάνια, οι ενώσειο 
εργοδοτών δεν φαίνεται να έχουν υιοθετήσει ακόμη οριστική άποψη. Αλλού, οι 
ενώσεις εργοδοτών γενικά έδωσαν έμφαση στην υποστήριξη τους για τα 
συστήματα σε επίπεδο επιχείρησης, εφόσον αυτά μπορούν να εισαχθούν με 
εθελοντική βάση και η τελική μορφή των συστημάτων μπορεί να αποφασιστεί σε 
επίπεδο επιχείρησης. Η δυνατότητα παροχής φορολογικών διευκολύνσεων είναι 
σημαντικό κίνητρο για τη χρήση τέτοιων συστημάτων αλλά όχι το 
επικρατέστερο. Οι εργοδότες συνήθως θεωρούν τα συστήματα ΧΣ σημαντικό μέσο 
για τη βελτίωση της δημιουργίας κινήτρων στους εργαζομένους και της 
αφοσίωσης τους στα συμφέροντα της επιχείρησης. Στο πλαίσιο αυτό η πρώτη 
προτίμηση του εργοδότη γενικά φαίνεται να είναι τα είδη των συστημάτων που 
βασίζονται στις μετοχές (εφόσον αυτό είναι εφαρμόσιμο). 
- 20 -
Οι ενώσει εοναΕουένων συχνά ήταν απρόθυμες να διευκολύνουν την εισαγωγή 
συστημάτων χΣ. 
Εξέφρασαν διάφορες κύριες ανησυχίες: 
- δεν τις ικανοποιεί το γεγονός ότι τα συστήματα αυτά συχνά εισάγονται 
μονομερώς από τους εργοδότες, πράγμα το οποίο τις καθιστά καχύποπτες 
σχετικά με τα πραγματικά κίνητρα που βρίσκονται πίσω από τα συστήματα· 
- τα συστήματα ΧΣ θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυξημένη ανισότητα μεταξύ 
μισθωτών, μεταξύ εκείνων που εργάζονται σε πολύ επικερδείς τομείς και 
εκείνων που απασχολούνται σε λιγότερο ανθηρούς τομείς· 
- τα συστήματα ΧΣ μπορεί να οδηγήσουν σε υψηλούς κινδύνους για τους 
εργαζομένους που εμπλέκονται αν για παράδειγμα ένα πολύ σημαντικό μέρος 
του εισοδήματος τους γίνεται μεταβλητό ή αν αυτοί προβαίνουν σε σημαντική 
τοποθέτηση σε ομόλογα ή μετοχές που εκδίδει ο εργοδότης τους (βλ. τμήμα 
13)· 
- η εισαγωγή τέτοιων συστημάτων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να 
παρακάμψει ή να εξασθενίσει τις συλλογικές μισθολογικές διαπραγματεύσεις* 
- αν οδηγήσουν τα φορολογικά κίνητρα σε σημαντική απώλεια εισοδήματος εκ 
φόρων για το κράτος, το χρήματα αυτό τότε θα πρέπει να αναζητηθεί αλλού ή 
το κράτος θα μπορούσε να αποπειραθεί να μειώσει το επίπεδο των συλλογικών 
υπηρεσιών. 
Ως εναλλακτική λύση οι ενώσεις εργαζομένων παρουσίασαν συχνά προτάσεις 
σχετικά με τις συλλογικές μορφές κατανομής των κερδών μέσω ταμείων 
μισθωτών αυτά θεωρούνται ως σημαντικό μέσο για μια πιο ομαλή κατανομή 
εισοδήματος και πλούτου. 
Παρόλα αυτά πολλές ενώσεις εργαζομένων σήμερα έχουν πιο πραγματική 
τοποθέτηση σχετικά με τη χρηματοοικονομική συμμετοχή. Η τοποθέτηση αυτή 
εξελίχθηκε με την πραγματική διάδοση των συστημάτων στην πρακτική και 
ποικίλλει από την παροχή πιο άμεσης υποστήριξης στα συστήματα σε ορισμένες 
χώρες έως μια στάση αναμονής σε άλλες. Σε διάφορες χώρες, στις οποίες οι 
κεντρικές ενώσεις εργαζομένων δεν αποδέχονται εντελώς τη ΧΣ, πολλές τοπικές 
ενώσεις εργαζομένων έχουν πιο θετική στάση και συμμετέχουν ενεργά στην 
υπογραφή συμφωνιών, οι οποίες αναμένεται ότι θα παράγουν θετικά 
αποτελέσματα για τα μέλη τους. 
Για να δημιουργηθεί ένα κλίμα εποικοδομητικής συνεργασίας μεταξύ των 
κοινωνικών εταίρων σχετικά με τα θέματα αυτά, φαίνεται επομένως ουσιώδες να 
γίνεται η εισαγωγή συστημάτων ΧΣ σε εθελοντική βάση και από τις δύο πλευρές 
και να αποτελεί αντικείμενο σοβαρών διαπραγματεύσεων μεταξύ τους. Η ύπαρξη 
συστημάτων ΧΣ δεν θα έπρεπε να εξασθενίζει ή να υποκαθιστά τις συνήθεις 
διαπραγματεύσεις μισθών μεταξύ των κοινωνικών εταίρων που διαπραγματεύονται 
τους βασικούς μισθούς και άλλους όρους εργασίας. 
Ι. Ρόλος των κυβερνήσεων 
34. Η ανάπτυξη των συστημάτων ΧΣ επηρεάζεται έντονα από την κυβερνητική 
δράση. Οι κυβερνήσεις είναι κατά κύριο λόγο υπεύθυνες για τη δημιουργία 
ενός νομικού και δημοσιονομικού πλαισίου, το οποίο μπορεί να ευνοήσει 
τέτοια συστήματα ή να εμποδίσει την εισαγωγή τους. Αυτό απεικονίζεται με 
το πόρισμα της έκθεσης PEPPER ότι σε εκείνες τις χώρες στις οποίες ένα 
ιδιαίτερο είδος συστήματος ΧΣ ενθαρρύνθηκε από την κυβέρνηση, τα συστήματα 
που εισάγονται συνηθέστερα από τις επιχειρήσεις είναι πράγματι εκείνα που 
- 21 -
προωθούνται με επίσημα κυβερνητικά μέτρα. Ιδιαίτερα η ύπαρξη φορολογικών 
κινήτρων δημιουργεί μεγάλη διαφορά. Τέτοια κίνητρα μπορεί να χρειάζονται 
μόνο προσωρινά: όταν το σχετικό σύστημα αποκτήσει κάποια κεκτημένη 
ταχύτητα, το κίνητρο μπορεί να μειωθεί ή να εξαλειφθεί. Τα πορίσματα της 
έκθεσης PEPPER συνιστούν ότι τα ενδεχόμενα πλεονεκτήματα των συστημάτων ΧΣ 
θα δικαιολογούσαν το να αντιμετωπίζουν σοβαρά οι κυβερνήσεις το ενδεχόμενο 
της εισαγωγής τέτοιων δημοσιονομικών διευκολύνσεων. 
Σήμερα, διάφορες επίσημες κυβερνητικές θέσεις σε επιμέρους χώρες της ΕΚ 
μπορούν να εξεταστούν απέναντι σε ένα φόντο διαφορετικών παραδόσεων και 
ιδιαίτερα μεγάλων διαφορών στην ουσιαστική εμπειρία στην πράξη, όσον αφορά 
τα συστήματα ΧΣ. Σε χώρες όπως η Γαλλία και το ΗΒ» Π κυβερνητική πολιτική 
ενθάρρυνε ενεργά τη χρήση συστημάτων ΧΣ για σημαντικό αριθμό ετών. Στο 
Βέλνιο. τη ûflyia, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την 
Ολλανδία, τα συστήματα ΧΣ διαφόρων τύπων υπήρξαν αντικείμενο συζητήσεων 
εθνικού επιπέδου, όμως η κυβερνητική υποστήριξη είτε ήταν περιορισμένη ή 
ανύπαρκτη ή αναφαινόταν σχετικά πρόσφατα. Ένα σημαντικό θέμα στις 
πολιτικές συζητήσεις πολλές χώρες ήταν και σε κάποια έκταση ακόμη είναι, 
κατά πόσο τα συστήματα σε επίπεδο επιχείρησης ή τα πιο κεντρικά συλλογικά 
συστήματα πρέπει να ενθαρρύνονται. Στη Δανία. Γεουανία και Ιταλία 
ιδιαίτερα, το θέμα των ταμείωνμ ισθωτών εθνικής κλίμακας βρισκόταν στο 
επίκεντρο των συζητήσεων, όμως, λόγω απουσίας γενικής ομοφωνίας και λόγω 
ανεπαρκούς υποστήριξης για υποχρεωτικκούς συλλογικούς διακανονισμούς, καμία 
από τις προτάσεις που παρουσιάστηκαν δεν εγκρίθηκε. Στο ΛουΕευΒούονο. την 
Πορτογαλία και την Ιοττανία, το θέμα της ΧΣ έτυχε μέχρι τώρα πολύ 
περιορισμένης προσοχής και δεν βρισκόταν μεταξύ των θεμάτων προτεραιότητας 
για συζήτηση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Μόνο πολύ πρόσφατα και πιθανώς 
σε σχέση με την ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα κοινοτικό μέτρο και τη 
δημοσίευση της έκθεσης PEPPER, αυξήθηκε το ενδιαφέρον για τα θέματα της ΧΣ 
σε ορισμένες από αυτές τις χώρες. 
Οι κυβερνήσεις μέχρι τώρα ενήργησαν βασικά από εθνική άποψη όσον αφορά τη 
ΧΣ. Όπως εκτίθεται στο τμήμα 31, τα υφιστάμενα εθνικά νομικά και 
δημοσιονομικά πλαίσια περιέχουν βέβαια έναν αριθμό κωλυμάτων για τις 
επιχειρήσεις που εφαρμόζουν κάποιο σύστημα ΧΣ σε μία χώρα της ΕΚ, όταν 
αυτές επιθυμούν να καταστήσουν διαθέσιμα τα οφέλη από το σύστημα αυτό 
επίσης, κάτω από συγκρίσιμες συνθήκες, στους εργαζομένους σ'αυτές σε μια 
άλλη χώρα της ΕΚ. Λύσεις για τέτοια προβλήματα μπορούν να βρεθούν μόνο με 
την ενεργητική βοήθεια των κυβερνήσεων. 
Οι κυβερνήσεις μπορούν να ενθαρρύνουν τη χρήση συστημάτων ΧΣ με την παροχή 
επαρκών πληροφοριών σε όλα τα μέρη που ενδεχόμενα ενδιαφέρονται, 
συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα πληροφοριών σχετικά με τις εμπειρίες που 
αποκτήθηκαν σε άλλα κράτη μέλη. 
Ill ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ 
35. Η πρόταση αυτή είναι το προϊόν ενός φάσματος προπαρασκευαστικών 
δραστηριοτήτων. Αυτές περιλαμβάνουν το σχέδιο έρευνας που διεξάχθηκε στο 
ευρωπαϊκό πανεπιστημιακό ίδρυμα, σε συνεργασία με εμπειρογνώμονες από τα 
κράτη μέλη, το οποίο κατέληξε στην έκθεση PEPPER. Πραγματοποιήθηκαν επίσης 
διαβουλεύσεις ευρείας κλίμακας μεταξύ των δύο κοινωνικών εταίρων τόσο σε 
κεντρικό επίπεδο (κοινωνικός διάλογος) όσο και σε τομεακή βιομηχανική βάση, 
που ενέπλεκε όλους τους τύπους επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων και των 
μικρομεσαίων. 
Οι διαβουλεύσεις αυτές κατέστησαν ικανή την Επιτροπή να λάβει γνώση των 
διαφόρων απόψεων σχετικά τόσο με το έγκαιρο μιας κοινοτικής πρότασης στο 
πεδίο αυτό όσο και τη νομική φύση και το περιεχόμενο του προτεινόμενου 
- 22 -
μέτρου. Επιλέχθηκε μια σύσταση, κοινοτικό μέτρο μη δεσμευτικής φύσης, διότι 
κάτω από τις συνθήκες αυτές θεωρήθηκε ότι είναι το πιο κατάλληλο για να 
αποκτήσει εθελοντική και ενεργή υποστήριξη για την εισαγωγή συστημάτων ΧΣ 
απ'όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. 
36. ΣΤΟΥΟ€ και πεδίο ε<ραουονή€ 
Στόχος της πρότασης είναι να ενθαρρύνει την πλατιά διαδεδομένη χρήση 
διαφόρων μορφών συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και τα αποτελέσματα 
των επιχειρήσεων, είτε με τη διανομή των κερδών είτε με την κυριότητα 
μετοχών από τους εργαζομένους είτε με συνδυασμό και των δύο. 
Η σύσταση απευθύνεται σε όλες τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΚ αλλά 
παραδέχεται ότι υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση στα συστήματα που απαντώνται 
σήμερα στην Κοινότητα, την οποία δεν αναζητά να μειώσει. Ταυτόχρονα 
υπάρχουν ευρείες διαφορές μεταξύ τωνκρατών μελών όσον αφορά την πραγματική 
εμπειρία του από συστήματα ΧΣ* εξ αιτίας των διαφορών αυτών είναι πολύ 
χρήσιμο, ιδιαίτερα για τις χώρες που έχουν λιγότερη εμπειρία, να διαδοθούν 
επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα διάφορα συστήματα που εφαρμόζονται, τις 
δυνατότητες τους, τα αποτελέσματα τους κλπ. 
37. Η ποοτεινόυενη προσέγγιση 
Ειδικότερα συνιστάται στα κράτη μέλη: 
- να διασφαλίζουν ότι υπάρχουν επαρκείς νομικές δομές που επιτρέπουν την 
εισαγωγή των μορφών ΧΣ στις οποίες αναφέρεται η παρούσα σύσταση· 
να αντιμετωπίσουν το ενδεχόμενο παροχής δημοσιονομικών ή άλλων 
οικονομικών κινήτρων (η σημασία τέτοιων κινήτρων καταδεικνύεται στο τμήμα 
20)· 
- να διευκολύνουν την παροχή πληροφοριών και να λαμβάνουν υπόψη εμπειρίες 
που αποκτώνται παντού στην ΕΚ· 
- να επιτρέπουν στους κοινωνικούς εταίρους επαρκώς ευρύ φάσμα εναλλακτικών 
λύσεων από τις οποίες να γίνεται επιλογή σε επίπεδο πλησίον των εργαζομένων 
και της επιχείρησης· 
- να ενθαρρύνουν το να λαμβάνονται υπόψη ορισμένα χαρακτηριστικά κλειδιά 
(που περιγράφονται στο τμήμα 39), κατά τη σύσταση νέων συστημάτων ή κατά 
την αναμόρφωση αυτών που υπάρχουν 
- να εξετάσουν μετά από τρία έτη σε ποια έκταση αυξήθηκε η ΧΣ των 
εργαζομένων στη χώρα τους και να ανακοινώσουν τα αποτελέσματα μέσα σε 4 έτη 
στην Επιτροπή. 
38. Για να εξετάσει τα διαυεθοοιακά Εητήυατα Tnc χΣ. που περιγράφονται στο 
τμήμα 31, η Επιτροπή θα συστήσει ομάδα εργασίας που θα εξετάσει τις 
δυνατότητες για τη δημιουργία τύπων για τα ακόλουθα τρία είδη συστημάτων ΧΣ 
των εργαζομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο έτσι ώστε να βελτιωθούν οι ευκαιρίες 
για την εφαρμογή, κάτω από συγκρίσιμες συνθήκες, σε όλη την έκταση της 
Κοινότητας, τέτοιων συστημάτων: 
α) ένα σύστημα διανομής των κερδών· 
β) ένα σύστημα κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους· 
γ) ένα σύστημα δυνατότητας επιλογής μετοχών. 
39. Βασικά ϊαοακτηοιοτικά των ουστηυάτων ΧΣ 
Σ'αυτό το σχέδιο σύστασης έχει ήδη υπογραμμισθεί η σημασία της καθιέρωσης 
ενός ευρέος φάσματος εναλλακτικών συστημάτων από τα οποία τα πιο κατάλληλα 
θα μπορούν να επιλεγούν. Εντούτοις εφόσον η επιτυχία των συστημάτων αυτών 
εξαρτάται κυρίως από ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά, θα ήταν σκόπιμο να 
ληφθούν υπόψη εμπειρίες που αποκτήθηκαν ήδη αλλού μέσα στην ΕΚ. Όταν 
- 23 -
καταρτίζονται νέα συστήματα ή όταν αναθεωρούνται αυτά που υπάρχουν, 
συνιστάται επομένως να αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα 
χαρακτηριστικά, τα οποία φαίνεται να είναι κρίσιμης σημασίας: 
α) Κανονικότητα: τα συστήματα ευνοούνται από την εφαρμογή σε τακτική βάση 
και από τη χορήγηση "δώρων" τουλάχιστον μια φορά το χρόνο ή συχνότερα, για 
να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη δημιουργία κινήτρων· 
β) Προκαθορισμένος τόπος (formula): ο τύπος που προσδιορίζει τα οφέλη των 
εργαζομένων πρέπει να καθορίζεται σαφώς πριν από την έναρξη κάθε περιόδου 
αναφοράς. Οι επιμέρους κυβερνήσεις μπορούν να αποφασίζουν κατάπόσον μία ή 
περισσότερες παράμετροι του τύπου μπορούν να καθιερωθούν σε εθνικό επίπεδο 
(μέσω ειδικής νομοθεσίας) κατά πόσον ο τύπος (formula) μπορεί να αποτελέσει 
αντικείμενο ελεύθερης διαπραγμάτευσης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, 
πιθανώς μέσα σε ένα νομικό πλαίσιο καθιερωμένο για τη διευκόλυνση και την 
ενθάρρυνση συστημάτων ΧΣ. 0 ίδιος ο τύπος δεν θα έπρεπε να καθορίζεται μια 
για πάντα, εφόσον πρέπει να αποτελεί αντικείμενο επαναδιαπραγμάτευσης· από 
την άλλη πλευρά δεν θα έπρεπε να υφίσταται πάρα πολύ συχνές (π.χ. ετήσιες) 
αλλαγές, εφόσον θα απιτηθεί εφαρμογή ορισμένων ετών πριν να αποκτηθεί 
επαρκής εμπειρία· 
γ) Όχι υποκατάστατο των διαπραγματεύσεων για τους μισθούς: η ύπαρξη 
συστημάτων ΧΣ δεν πρέπει να θεωρείται ως υποκατάστατο των κανονικών 
διαπραματεύσεων που αφορούν τους βασικούς μισθούς και τις άλλες συνθήκες 
απασχόλησης. Τα πλεονεκτήματα από τέτοια συστήματα πρέπει να προστίθενται 
στους βασικούς μισθούς και όχι να αποτελούν μέρος τους, π.χ., με την ύπαρξη 
καταστατικών ελάχιστων μισθών. 
δ) Εθελοντική συμμετοχή: τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι επιμέρους 
εργαζόμενοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν αν θέλουν ή όχι να 
συμμετέχουν σε συστήματα. 
ε) Υπολογισμός των οφελών των εργαζομένων: τα "δώρα" δεν πρέπει να 
καθορίζονται εκ των προτέρων αλλά να μεταβάλλονται και να συνδέονται με την 
απόδοση της επιχείρησης (εκφρασμένη σε κέρδη ή σε κάποιον άλλον δείκτη της 
επιχείρησης) για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ανάλογα με ένα 
προσυμφωνημένο τύπο (formula)· αυτός ο τύπος πρέπει επίσης να προσδιορίζει 
σαφώς το δείκτη της επιχείρησης που θα χρησιμοποιηθεί. Τα πορίσματα της 
έκθεσης PEPPER δείχνουν ότι ο μέσος όρος των οφελών αντιστοιχεί σε λιγότερο 
από το 5% των εγγυημένων μισθών των εργαζομένων μέσα σε ένα έτος κανονικής 
δυνατότητας κέρδους και δεν αναμένεται να παράγουν καθεαυτά ουσιαστικά 
κίνητρα. 
στ) Κίνδυνοι: εκτός από ένα βαθμό μεταβλητότητας του εισοδήματος που 
ενυπάρχει στα συστήματα ΧΣ, οι εργαζόμενοι μπορεί να διατρέχουν επιπλέον 
κινδύνους όταν αποκτούν τίτλους με επιχειρησιακό κίνδυνο (π.χ. μετοχές ή 
ομολογίες)· όταν οι κίνδυνοι αυτοί είναι έντονα συγκεντρωμένοι (π.χ. τίτλοι 
που εκδίδονται από την εργοδότρια εταιρεία) και ευρείς σε σχέση με τα 
συνολικά περιουσιακά στοιχεία στοιχεία του εργαζομένου, μπορεί να 
καταλήξουν να θεωρηθούν απαράδεκτα υψηλοί παρόλο που επιπλέον που επιπλέον 
κίνδυνοι που συνδέονται με τα συστήματα συμμετοχής στα κέρδη μπορεί ήδη σε 
κάποια έκταση να αντισταθμίζονται με υψηλότερη ασφάλεια της απασχόλησης την 
οποία αναμένεται να παράσχει η συμμετοχή στα κέρδη· κάτω από τέτοιες 
συνθήκες μπορεί να είναι σκόπιμο ή να αναζητηθεί καλύτερη εξάπλωση των 
κινδύνων ή να εξεταστούν οι δυνατότητες ασφάλισης από πολύ μεγάλες απώλειες 
στην αξία αυτών των στοιχείων. 
24 
ζ) Δικαιούχοι: δικαιούχοι είναι κυρίως οι εργαζόμενοι, δηλαδή οι μισθωτοί 
που καλύπτονται από συμβάσεις εργασίας* τα οφέλη πρέπει κατά το δυνατόν να 
διατίθενται σε όλους ή τουλάχιστον στους περισσότερους εργαζομένους της 
επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων μερικής απασχόλησης και 
των προσωρινών. 
η) Τύπος επιχείρησης: συστήματα μπορούν να εφαρμοστούν τόσο από ιδιωτικές 
εταιρείες όσο και από δημόσιες επιχειρήσεις, στο βαθμό που υπάρχουν ή 
μπορούν να υπάρξουν διαθέσιμοι δείκτες των αποτελεσμάτων ή των κερδών της 
επιχείρησης. 
θ) Μέγεθος της επιχείρησης: οι μικρού και μεσαίου μεγέθους εταιρείες πρέπει 
να έχουν τις κατάλληλες δυνατότητες για την εφαρμογή συστημάτων ΧΣ· 
ιδιαίτερα είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι οι διοικητικές υποχρεώσεις 
θα είναι λογικές και ότι οι ελάχιστες οικονομικές απαιτήσεις, εφόσον 
απαιτούνται δεν θα είναι πολύ υψηλές. Σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, 
ιδιαίτερα σε πολυεθνικές εταιρείες, μπορεί να είναι χρήσιμο να συνδέονται 
όλα ή μέρος από τα οφέλη των εργαζομένων με την απόδοση ξεχωριστών μονάδων 
κέρδους αντί με τα συνολικά αποτελέσματα της επιχείρησης. 
ι) Πολυπλοκότητα: πολύπλοκα συστήματα πρέπει να αποφεύγονται, καθώς τα 
αποτελέσματα είναι συνήθως καλύτερα αν το σύστημα μπορεί να γίνει εύκολα 
κατανοητό από όλους τους εργαζομένους. 
κ) Ενημέρωση και κατάρτιση: για την επιτυχία οποιουδήποτε τύπου συστήματος 
θα απαιτηθεί σημαντική προσπάθεια για την παροχή της κατάλληλης ενημέρωσης 
σε όλους τους ενδιαφερόμενους εργαζομένους. Προς το σκοπό αυτό η εφαρμογή 
συστημάτων ΧΣ μπορεί επίσης να δημιουργήσει σύνδεσμο με δραστηριότητες που 
προωθεί η Κοινότητα σε άλλους τομείς: ενημέρωση και διαβούλευση, κατάρτιση, 
εκπαίδευση. 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Υποβάλλοντας αυτή την πρόταση για σύσταση στο Συμβούλιο, η Επιτροπή, 
σύμφωνα με το πρόγραμμα δράσης της σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού 
χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων, αποσκοπεί να 
υπογραμμίσει τη σημασία την οποία αποδίδει στη συμμετοχή των εργαζομένων 
στα κέρδη και τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων, είτε με τη διανομή των 
κερδών είτε με την κυριότητα μετοχών από τους εργαζομένους είτε με 
συνδυασμό και των δύο. Αυτό είναι το πνεύμα με το οποίο πρέπει να 
εξετασθεί το παρόν σχέδιο σύστασης. 
Η δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα αποτελείται κυρίως από τα εξής: 
- ενθάρρυνση της χρήσης συστημάτων ΧΣ και της ανταλλαγής μεταξύ χρηστών των 
εμπειριών από αυτά τα συστήματα· 
- την παροχή σχετικών πληροφοριών σχετικά με τα συστήματα ΧΣ· 
- την ενθάρρυνση της δημιουργίας ορισμένων ειδών συστημάτων ΧΣ που πρέπει 
να χρησιμοποιούνται σε όλη την έκταση της Κοινότητας κάτω από συγκρίσιμες 
συνθήκες· 
- την παρακολούθηση των περαιτέρω εξελίξεων στον τομέα αυτό. 
- 25 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΠΟΡΙΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ Β4ΒΕΣΗΣ PEPPER 
ΙυντουονοΜίεε: 
PS: Συμμετοχή στα κέρδη SPS: Συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται στις μετοχές- BSP: Συμμετοχή στα κέρδη που βασίζεται σε ομολογίες- CPS: Συμμετοχή στα κέρδη που 
βασίζεται σε παροχές μετρητών- DPS: Ετεροχρονισμένη διανομή τω* κερδώα/ταμεία επενδύσεων- ISO: Κυριότητα μέτοχων από τους εργαζομένους- SO: δυνατότητα επιλογής 
μετοχών- DSO: διακριτική δυνατότητα επιλογής μετοχών- ESOP: Σχέδια κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους- ΕΒΟ: Αγορά επιχειρήσεων από τους εργαζομένους. 
Χώρα Γενική 
στάση Νομοθεσία 
Ειδικοί νόμοι Φορολογικά Κύριοι 
και έτος εισαγωγής οφέλη τύποι Διάδοση των συστημάτων PEPPER 
Αριθμός συστημάτων Εμπλεκόμενοι Οφέλη εργαζομένων ή 
εμπλεκόμενες εργαζόμενοι μερίδιο κέρδους/ 
εταιρείες εργαζόμενος 
BE/ΓΙΟ Κατά κύριο λόγο 
δυσμενής, όμως 
σήμερα 
συζητείται Διάφοροι, αλλά 
σχετικά με την ESO 
(από το 1962), 
συμπεριλαμβανομένων 
και 30 (1964) Μάλλον 
περιορισμένα, 
ιδιαίτερα για 
τις 30 ESO Περίπου 20 Κατά μέσο όρο Μετοχές που επιφυλάσσονται 
καταχωρημένες 5% (κυμαίνονται για εργαζομένους 4% του μέσου όρου 
ετα<ρε(ες από 1-28 % των υετογών που εκδίδονται συνολικά 
CPS Πολυεθνικές 
Ασφάλιση 
Τράπεζες 
Διανομή Περίπου 5% των κερδών που 
μπορούν να διανεμηθούν» 
8-15% των αποδοχών που 
σχετίζονται με την απόδοση 
ΔΑΝΙΑ Κατά κύριο λόγο 
ευνοϊκή και 
συζητείται Σχετικά με SPS και 
ESO (από το 1958) Ορισμένα για CPS 
SPS (μετοχές 
ή ομολογίες) 
και Ε30 SPS 
flSS_ 
ESQ ΓονΑ, 50 Συστήματα. 
20 Συστήματα 
27 Συστήματα 
32 Συστήματα 2 % του μετοχικού κεφαλαίου 
PW 3t4QQ ανά ξΡΥαζόμεγσ 
κάτω του 2% του συνολικού 
υετογικού κεααλαίου 
Σύνολο 200 και άνω 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ Κατά κύριο λόγο 
ευνοϊκή με εξαίρεση 
τα CPS-
συζητούνται 
εντατικά Μερικοί: για DPS 
(από το 1961) 
και ES0 
(κατά κύριο λόγο 
από το 1984) Μικρής ESO und 
σημασίας έως το DPS 
1984 μόνο για 
DPS και ESO PS γενικά 1.600 εταιρείες 
(0,1 % του 
συγφλουϊ 1,3 εκατ. 
80% συμμετέχουν 
QWffiK Κεφάλαιο εργαζομένων 
15 δισ. DM (μόνο 5% του ετήσιου 
IÇQZOYIW TW ετοΗρείΜ) 
Ανώτ. όριο 5 000 
εταιρείες κυρίως 
μικρής κλίμακας 5,4 % των 
ατόμων 6,8 % των μισθών 
- 26 -
Χώρα Γενική 
στάση Νομοθεσία 
Ειδικοί νόμοι Φορολογικά Κύριοι 
και έτος εισαγωγής οφέλη τύποι Διάδοση των συστημάτων PEPPER 
Αριθμός συστημάτων Εμπλεκόμενοι Οφέλη εργαζομένων ή 
εμπλεκόμενες εργαζόμενοι μερίδιο κέρδους/ 
εταιρείες εργαζόμενος 
ΓΑΛΛΙΑ Πολύ ευνοϊκή 
συζητείται εντατικά CPS (1959) 
DPS (1967) 
SO (1970) 
ESO (από το 1973) 
Ταμεία επενδύσεων 
εργαζομένων (1973) 
ΕΒΟ (1984) 
Ενιαία νομοθεσία 
για όλες τις 
μορφές το 1986, τρο­
ποποιήθηκε το 1990. Ουσιαστικά τόσο DPS 
για εταιρείες 
όσο και για 
εργαζομένους CPS 12 000 εταιρείες 
+ 10 200 
συμφωνίες 4,6 εκατ. 
(3 εκατ. 
επωφελούμενοη Κατά μέσον όρο 
3,4 % του μισθού 
7 000 1,4 Mi 11 icnen Κατά μέσον όρο 
4.1 % του υιοθού 
ESO* 350 εταιρείες 600 000* 
(2/3 καταγωοηυένεσ Δωρεάν διανομή μετοχών: 
3% του υιοθού 
SO 600 καταχωρημένες 
εταιρείες 
ΕΒΟ Δεκαετία 1980-90: 
10-20 κατ'έτος 
ΕΛΛΑΔΑ Αυξανόμενη 
αποδοχή Διατάζεις σε διαφό­
ρους νόμους: 
σχετικά με CPS 
(από το 1984) και 
με ESO (κατά κύριο 
λόγο από το 1987) Σημαντικά για 
CPS CPS Περιορισμένος-
Τράπεζες 
Ασφάλιση 
Ένδυση 
Τρόφιμα Εφ' άπαξ ποσό CD 30 000-
50000 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ Ευνοϊκή και 
ουζητάται SPS (1982) 
30(1986) Μέτρια SL 139 Συστήματα. fftred, στελέχη Πιθανώς wtfà 
3BS_ 104 Συστήματα 35QO0 
Όλα στον 
ιδιωτικό τομέα 
ΙΤΑΛΙΑ Όχι σαφώς καθορισμένη 
αλλά ορισμένες μορφές 
συζητούνται Δεν υπάρχουν, εκτός Όχι 
από γενικές 
διάταξε ι ες 
(Αστικός 
Κώδικας, 1942) CPS 25% όλων των με- 400 000; 
γάλων εταιρειών εφαρμόζεται σε 
1988: 60 ιδιωτικές 80% όλων των 
gTff/pg/gÇ εργαζομέγωγ 3% των μέσων αποδοχών 
(μπορεί όμως να ανέλθει σε 10% 
και άνω) 
ESO 30 καταχωρημένες 
εταιρείες Λιγότερο από 5 % του συνολικού 
μετοχικού κεφαλαίου 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ Δεν είναι σαφώς Δεν υπάρχουν 
καθορισμένη Όχι CPS 
ESO 22% των εταιρειών, 
κυρίως τράπεζες Συνήθως όχι πάνω από 
0,5-2 μηνών μισθός 
* Αναφέρεται μόνο στην ελεύθερη διανομή μετοχών της επιχείρησης σε εργαζομένους. 
- 27 -
Χώρα Γενική 
στάση Νομοθεσία 
Ειδικοί νόμοι φορολογικά Κύριοι 
και έτος εισαγωγής οφέλη τύποι Διάδοση των συστημάτων PEPPER 
Αριθμός συστημάτων Εμπλεκόμενοι Οφέλη εργαζομένων ή 
εμπλεκόμενες εργαζόμενοι μερίδιο κέρδους/ 
εταιρείες εργαζόμενος 
ΟΛΛΑΝΔΙΑ Ευνοϊκή 
συζητούνται 
έντονα Ορισμένα κίνητρα, 
προσφέρονται μόνο 
ceCPS Μικρής σημασίας 
υπό αίρεση όσον 
αφορά το πάγωμα SPS, BBS 
CPS + SO CPS 6-30 % των 1975: 4,5-6,5 % των 
εταιοειύ/ 350 000 υέοων αποδογών 
Πολύ περιορισμένος 
αριθ. (3% όλων των συστημάτων) 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ Δεν είναι σαφώς 
καθορισμένη και κατά 
κύριο λόγο 
δεν συζητώνται Μόνο γενικές 
διατάξεις για 
PS + ESO 
(ευνοϊκές) Κατά κύριο 
λόγο για PS Κατά κύριο 
λόγοΟΡ8 Περιορισμένη αλλά 
διαδεδομένης 
μορφής 
Μεγάλες εταιρείες 
στη χρηματοδότηση Πολλές φορές 
περιορίζονται 
στα εκτελεστικά 
στελέχη 
ΙΣΠΑΝΙΑ Δεν καθορίζονται 
σαφώς αλλά 
συζητείται Μόνο γενικές διατά- Μικρής 
ζεις στη νομοθεσία σημασίας 
για τους εργαζομένους (εκτός για ΕΒΟ) 
ΕΒΟ (1986) CPS 44% των μεσαίων 
και μεγάλων επι-, 
χειρήσεων αλλά 6% 
συνδέονται άμεσα 
με τα κέρδη 2% των μισθωτών Αποδοχές που συνδέονται με το κέρδος: 
εργαζομένων 
(συχνά το ποσό- 5% του κόστους εργασίας 
στό περιορίζεται σε ορισμένες περιπτώσεις 
στα εκτελεστικά έως 10-25% των συνολικών αποδοχών 
ΗΒ Πολύ ευνοϊκή και 
συζητείται SPS (1978) 
30(1980) 
D30 (1984) 
CPS0987) 
ESOPS (1989) 
ESO (1978- ) Σημαντικά, DSO 
για επιχειρή­
σεις και έργα- CPS 
ζομένους 
3Ε5-4. 326 ΣνΟΤήματα Ουσιαστικά 
1 175 293000 7% των αποδοϊών των εονοΖουένων 
890 757 000 2-4% TW ονγολιιΦ/ μι<&# 
22. -ffiL 623 000 
•bhOB—-V-» JQ_ 
Σύνολο: 7 282 Συστήματα 
30% των εταιρειών 2 εκατ. εργαζό­
μενοι που επω­
φελούνται 
Πηγή: Τα παραπάνω στοιχεία συλλέχθηκαν με βάση πληροφορίες που περιέχονται στα κεφάλαια 4-15 σχετικά με τις εμπειρίες των επιμέρους χωρών. 
- 28 -
Πρόταση 
Σύστασης του Συμβουλίου 
όσον αφορά την προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων 
στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων 
(συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
-τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως 
το άρθρο 235, 
-την πρόταση σύστασης που υποβλήθηκε από την Επιτροπή, 
-τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
-τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
-ότι στην ανακοίνωση της που αφορά το πρόγραμμα δράσης, σχετικά με την 
εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων, η Επιτροπή ανήγγειλε την πρόθεση της να παρουσιάσει κοινοτικό 
μέσο για τη διανομή μετοχών και τη χρηματοοικονομική συμμετοχή των 
εργαζομένων, 
-ότι έχει εκπονηθεί έκθεση σχετικά με την προώθηση της συμμετοχής των 
εργαζομένων στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων στα κράτη μέλη 
της Κοινότητας, και ότι στην έκθεση αυτή επισημαίνεται ότι στην Κοινότητα 
συναντάται μεγάλη ποικιλία συστημάτων, όπως παροχές σε μετρητά, συστήματα 
που βασίζονται στις μετοχές και στην ετεροχρονισμένη διανομή των κερδών και 
διάφοροι τύποι ειδικών συστημάτων κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους, 
-ότι η ενθάρρυνση, σε κοινοτικό επίπεδο, των συστημάτων χρηματοοικονομκής 
συμμετοχής των εργαζομένων πρέπει να θεωρείται ως μέσο για την επίτευξη 
καλύτερης κατανομής του πλούτου που δημιουργείται από τις επιχειρήσεις, και 
ότι πρέπει συγχρόνως να προωθείται η μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων 
στην πρόοδο των εταιρειών τους, 
-ότι μολονότι το βασικό τμήμα των εμπειρικών ερευνών σχετικά με τις 
συνέπειες των συστημάτων αυτών στην πράξη δεν παρέχει ακόμα ακαταμάχητες 
αποδείξεις για ισχυρά συνολικά πλεονεκτήματα, υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις 
ότι τέτοια συστήματα έχουν ορισμένες θετικές συνέπειες, ιδίως όσον αφορά 
την παροχή κινήτρων και την βελτίωση της παραγωγικότητας των εργαζομένων 
και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, 
-ότι είναι σκόπιμο να προωθηθεί η ευρύτερη διάδοση των συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής στα πλαίσια της Κοινότητας, χωρίς να 
επιζητείται η δραστική εναρμόνιση ή η μείωση του υπάρχοντος ευρέος φάσματος 
διαθέσιμων συστημάτων, 
-ότι η τελική επιτυχία αυτής της κοινοτικής πρωτοβουλίας εξαρτάται σε 
μεγάλο βαθμό από το ενεργό ενδιαφέρον και τη συμμετοχή των ίδιων των 
κοινωνικών εταίρων, 
- 29 -
-ότι, στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς, είναι αναγκαίο να 
μελετηθούν οι δυνατότητες ανάπτυξης διεθνικών προτύπων για τη συμμετοχή των 
εργαζομένων στα κέρδη και τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων, 
-ότι η παρούσα δράση φαίνεται απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί, στο 
πλαίσιο της λειτουργίας της Κοινής Αγοράς, ένας από τους στόχους της 
Κοινότητας, 
- 30 -
I. ΚΑΛΕ Ι ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ : 
Να αναγνωρίσουν τα πιθανά οφέλη από την ευρύτερη χρήση μεγάλης ποικιλίας 
συστημάτων για την αύξηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και στα 
αποτελέσματα των επιχειρήσεων είτε μέσω της συμμετοχής στα κέρδη, είτε μέσω 
της κυριότητας μετοχών από τους εργαζομένους, είτε με συνδυασμό και των 
δύο. 
II. ΣΥΝΙΣΤΑ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ: 
1. Να διασφαλίζουν την καταλληλότητα των νομικών δομών, προκειμένου να 
καταστεί δυνατή η εισαγωγή των συστημάτων χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής στις οποίες αναφέρεται η παρούσα σύσταση. 
2. Να εξετάζουν τη δυνατότητα παραχώρησης φορολογικών ή άλλων 
οικονομικών κινήτρων προς ενθάρρυνση της εισαγωγής ορισμένων 
συστημάτων. 
3. Να ενθαρρύνουν τη χρήση ορισμένων συστημάτων με τη διευκόλυνση της 
παροχής επαρκούς ενημέρωσης σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. 
4. Να λαμβάνουν υπόψη τις εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί σε άλλες 
περιοχές της Κοινότητας, όταν σχεδιάζουν την προνομιακή αντιμετώπιση 
ορισμένων τύπων συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής. 
5. Να διασφαλίζουν στους κοινωνικούς εταίρους τη δυνατότητα επιλογής 
μέσα από επαρκώς ευρύ φάσμα εναλλακτικών λύσεων με βάση διαβουλεύσεις 
μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων ή των εκπροσώπων τους. 
6. Να διασφαλίζουν ότι αυτή η επιλογή μπορεί να γίνει σε επίπεδο το 
οποίο, λαμβάνοντας υπόψη την εθνική πρακτική στο θέμα αυτό, να 
βρίσκεται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον εργαζόμενο και στην 
επιχείρηση. 
7. Να ενθαρρύνουν την εξέταση των βασικών θεμάτων που εκτίθενται στο 
Παράρτημα, όταν εκπονούνται νέα συστήματα χρηματοοικονομικής 
συμμετοχής ή όταν αναθεωρούνται τα υπάρχοντα συστήματα. 
8. Να μελετούν, μετά την παρέλευση τριετίας από την έκδοση της παρούσας 
σύστασης, τα διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο στοιχεία σχετικά με την 
ανάπτυξη της χρηματοοικονομικής συμμετοχής των εργαζομένων και να 
ανακοινώνουν τα αποτελέσματα στην Επιτροπή. 
9. Να εντείνουν την ενημέρωση των κοινωνικών εταίρων όσον αφορά την 
κατανόηση των εν λόγω ζητημάτων 
- 31 -
III ΛΑΜΒΑΝΕΙ ΥΠΟΨΗ ΤΗΝ ΠΡΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ: 
10. Να συστήσει ομάδα εργασίας για τη μελέτη των δυνατοτήτων 
δημιουργίας, σε κοινοτικό επίπεδο, προτύπων συστημάτων 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής από εργαζομένους, ώστε να 
προωθείται η εφαρμογή τέτοιων συστημάτων υπό παρεμφερείς συνθήκες 
σε όλη την Κοινότητα· στα συστήματα αυτά περιλαμβάνονται οι τρεις 
ακόλουθοι τύποι : 
α) σοστημΓ συμμετοχής στα κέρδη· 
β) σύστημα κυριότητας μετοχών από εργαζομένους· 
γ) σύστημα εναλλακτικών αποθέματος. 
11. Να υποβάλλει έκθεση στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της 
παρούσας Σύστασης εντός τεσσάρων ετών από την έκδοση της, με βάση 
τις πληροφορίες που της διαβιβάζονται από τα κράτη μέλη. 
Βρυξέλλες, Για το Συμβούλιο 
0 Πρόεδρος 
- 32 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Βασικά θέματα που πρέπει να εξετάζονται όταν καταρτίζονται νέα συστήματα 
χρηματοοικονομικής συμμετοχής ή όταν αναθεωρούνται υπάρχοντα συστήματα 
1. Κανονικότητα: τα συστήματα ωφελούνται από την εφαρμογή σε τακτική 
βάση και από την χορήγηση "δώρων" (bonus) τουλάχιστον μία φορά το 
χρόνο ή συχνότερα. 
2. Προκαθοοιουένο πρότυπο: το πρότυπο που προσδιορίζει τα οφέλη των 
εργαζομένων πρέπει να καθορίζεται σαφώς πριν την έναρξη κάθε περιόδου 
αναφοράς. 
3. ΌΧΙ υποκατάστατο TWV διαπραγυατ6ν>06ων για TQVC μισθονς: η ύπαρξη 
συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής δεν πρέπει να θεωρείται ως 
υποκατάστατο των κανονικών διαπραγματεύσεων που αφορούν τους μισθούς 
και τις άλλες συνθήκες απασχόλησης. 
4. Εθελοντική συυυετογή: τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι μεμονωμένοι 
εργαζόμενοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν αν θέλουν ή 
όχι να ζητούν ή να συμμετέχουν σε συστήματα. 
5. ΥπολοΥίσυόο των οφελών των εοναΕουένων: τα "δώρα" (bonus) δεν πρέπει 
να καθορίζονται εκ των προτέρων αλλά να μεταβάλλονται και να 
συνδέονται με την απόδοση της επιχείρησης (εκφρασμένη σε κέρδη ή σε 
κάποιον άλλο δείκτη της επιχείρησης) για μία συγκεκριμένη χρονική 
περίοδο, ανάλογα με ένα προσυμφωνημένο πρότυπο* το πρότυπο αυτό 
πρέπει επίσης να προσδιορίζει σαφώς το δείκτη απόδοσης της 
επιχείρησης που θα χρησιμοποιηθεί. 
6. Ποσά: για να υπάρξουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα στην παροχή 
κινήτρων, το μέσο ύψος των δώρων πρέπει από τη μία πλευρά να είναι 
σημαντικό σε σχέση με το σταθερό τμήμα της αμοιβής των εργαζομένων, 
ενώ από την άλλη ίσως είναι σκόπιμο να υπάρχει ένα ανώτατο όριο (σε 
ποσό ή σε ποσοστό) ώστε να αποφεύγονται μεγάλες διακυμάνσεις στο 
συνολικό εισόδημα. 
7. Κίνδυνοι : εκτός από τη μεταβλητότητα του εισοδήματος που ενυπάρχει 
στα συστήματα, οι εργαζόμενοι μπορεί να διατρέχουν επιπλέον κινδύνους 
όταν αποκτούν τίτλους με επιχειρηματικό κίνδυνο (π.χ. μετοχές ή 
ομολογίες)· όταν οι κίνδυνοι αυτοί είναι έντονα συγκεντρωμένοι (π.χ. 
προέρχονται από την εργοδότρια εταιρία) και ευρείς σε σχέση με τα 
συνολικά περιουσιακά στοιχεία του εργαζόμενου, αξίζει να εξεταστεί 
προσεκτικά η δυνατότητα κάποιας μορφής ασφάλισης από πολύ μεγάλες 
απώλειες στην αξία αυτών των στοιχείων. 
8. ΔικαιούΥοι: οι δικαιούχοι είναι κυρίως οι εργαζόμενοι, δηλαδή οι 
μισθωτοί που καλύπτονται από συμβάσεις εργασίας· πρέπει να υπάρχει 
όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πρόσβαση στα συστήματα αυτά για όλους τους 
εργαζομένους της επιχείρησης. Γενικώτερα οι εργαζόμενοι σε κατάσταση 
του ίδιου στόχου πρέπει να έχουν ίσα δικαιώματα όσον αφορά την 
πρόσβαση στα συστήματα συμμετοχής. 
9. TOïïQÇ επίΥείοηοηο: συστήματα μπορούν να εφαρμοστούν τόσο από 
ιδιωτικές εταιρίες όσο και από δημόσιες επιχειρήσεις, στο βαθμό που 
υπάρχουν, ή μπορούν να υπάρξουν, διαθέσιμοι δείκτες των αποτελεσμάτων 
ή των κερδών της επιχείρησης. 
- 33 -
10. Μέγεθος της 6ΐηχ6(ρρ.οης: οι μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις 
πρέπει να έχουν τις κατάλληλες δυνατότητες για την εφαρμογή 
συστημάτων χρηματοοικονομικής συμμετοχής* πιο συγκεκριμένα είναι 
σημαντικό να εξασφαλίζεται ότι οι διοικητικές υποχρεώσεις θα είναι 
λογικές και ότι οι ελάχιστες οικονομικές απαιτήσεις, εφόσον 
απαιτούνται, δεν θα είναι πολύ υψηλές* σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, 
ιδιαίτερα σε πολυεθνικές εταιρίες, μπορεί να είναι χρήσιμο να 
συνδεθούν όλα ή μέρος από τα οφέλη των εργαζομένων με την απόδοση 
ξεχωριστών μονάδων κέρδους, αντί με τα συνολικά αποτελέσματα της 
επιχείρησης. 
11. Πολυπλοκότητα: πολύπλοκα συστήματα πρέπει να αποφεύγονται, καθώς τα 
αποτελέσματα είναι συνήθως καλύτερα αν το σύστημα μπορεί να γίνει 
εύκολα κατανοητό από όλους τους εργαζόμενους. 
12. Ενημέρωση &&1 κατάΡΤΙΟΠ: για την επιτυχία οποιουδήποτε τύπου 
συστήματος θα απαιτηθεί σημαντική προσπάθεια για την παροχή της 
κατάλληλης ενημέρωσης και κατάρτισης, εφόσον είναι αναγκαίο, σε όλους 
τους ενδιαφερόμενους εργαζόμενους. 

ISSN 0254-1483 
COM(91)259 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 08 
Apit3. καταλόγου : CB-CO-91-328-GR-C 
ISBN 92-77-74684-X 
'-.'^r.zl'j. ΕπιοΓ^ων Σκδόοεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
• 2 j λ 5 ί ^χ e m b ο ur g