Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το "Σχέδιο κανονισμού της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις για την απασχόληση"(1)

(2002/C 241/27)

Στις 30 Απριλίου 2002, και σύμφωνα με τα άρθρα 149 και 150 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, σχετικά με τον ανωτέρω κανονισμό σχέδιο.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να ορίσει γενικό εισηγητή τον κ. Ζοhrer για την προετοιμασία της σχετικής γνωμοδότησης.

Κατά την 392η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 18ης Ιουλίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 120 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Περιεχόμενο της πρότασης της Επιτροπής

1.1. Το εν λόγω σχέδιο κανονισμού σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την απασχόληση πρόκειται να αντικαταστήσει τις ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την απασχόληση. Σ' αυτό προτείνεται η εξαίρεση ορισμένων τύπων ενισχύσεων, οι οποίοι επιτρέπονται βάσει των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, και συγκεκριμένα η ενίσχυση για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και η ενίσχυση για την ενθάρρυνση εργοδοτών να προσλαμβάνουν εργαζομένων σε μειονεκτική θέση, όπως μακροχρόνιους ανέργους και άτομα σε μειονεκτική θέση. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες εξαιρούνται οι ενισχύσεις διευκρινίσθηκαν σε σύγκριση με τις ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές και είναι σύμφωνες με τις ήδη υπάρχουσες προϋποθέσεις στις περιπτώσεις που χορηγούνται ενισχύσεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στο πλαίσιο νέων επενδυτικών σχεδίων. Στο σχέδιο κανονισμού εξαιρείται, επίσης, η ενίσχυση για την κάλυψη των συνεχών εξόδων των οφειλόμενων στην απασχόληση προσωπικού με ειδικές ανάγκες.

1.2. Πολλά από τα μέτρα για την αγορά εργασίας που έλαβαν τα κράτη μέλη για την ενίσχυση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης ή την πρόσληψη εργαζομένων σε μειονεκτική θέση δεν εμπίπτουν στον ορισμό των κρατικών ενισχύσεων. Ειδικότερα, γενικά μέτρα, όπως μειώσεις των φόρων αμειβομένων υπηρεσιών ή των κοινωνικών εισφορών, τα οποία ισχύουν αυτομάτως για όλες τις επιχειρήσεις ενός κράτους μέλους, όταν αυτές προσλαμβάνουν, για παράδειγμα, μακροχρόνιους ανέργους, δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις. Το σχέδιο κανονισμού θα ισχύει μόνο για τα μέτρα που δεν εμπίπτουν στον ορισμό της κρατικής ενίσχυσης βάσει του άρθρου 87(1) της Συνθήκης ΕΚ, επειδή αυτά ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις έναντι άλλων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει, κατ' αρχήν, την πρόταση της Επιτροπής. Αυτή συμβάλλει στην επιδίωξη των πολιτικών στόχων για τη απασχόληση της ΕΕ και διασαφηνίζει τις νομικές διατάξεις, υπό τις οποίες είναι δυνατόν να συνεχισθεί η χορήγηση ενισχύσεων για την απασχόληση χωρίς να απαιτείται προηγουμένως σχετική ανακοίνωση της Επιτροπής. Αυτή εξυπηρετεί, εξάλλου, και την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών.

2.2. Η προώθηση της απασχόλησης ενέχει στην οικονομική και κοινωνική πολιτική της ΕΕ, δικαίως, μία συνεχώς αυξανόμενη σημασία. Όπως επιβεβαιώνει η Επιτροπή στην αιτιολογία της, τα κράτη μέλη ενδιαφέρονται δικαιολογημένα για την εφαρμογή μέτρων, τα οποία παρακινούν τις επιχειρήσεις να δημιουργούν νέες θέσεις απασχόλησης και κυρίως για εργαζομένους σε μειονεκτική θέση.

2.3. Η Επιτροπή, στην αιτιολογική σκέψη 6, ορίζει ότι τα μέτρα γενικής φύσης, τα οποία δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό προς όφελος συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή παραγωγικών τομέων, δεν αποτελούν κρατική ενίσχυση. Στην πράξη, υπάρχει ο κίνδυνος να προκύψουν προβλήματα με την οριοθέτηση αυτών των κρατικών ενισχύσεων, βάσει του εν λόγω κανονισμού, καθώς και των σχετικών γενικών μέτρων. Για τη νομική ασφάλεια, θα ήταν επιθυμητός ένας σαφής ορισμός.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την έκδοση από την Επιτροπή μίας λεπτομερούς περιγραφής των γενικών μέτρων υπό τη μορφή ερμηνείας. Επίσης, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη, σε περίπτωση αμφιβολιών, να προβαίνουν σε διασαφήνιση της κατάστασης σε συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

2.4. Η μεγάλη σημασία της νομικής ασφάλειας προκύπτει επίσης από τις διαφορές που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή του Κανονισμού σχετικά με τις ενισχύσεις για την κατάρτιση και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα τομεακά ταμεία κατάρτισης που δημιουργήθηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους σε ορισμένες χώρες.

2.5. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει σε δύο τομείς, οι οποίοι, κατά τη γνώμη της, τυγχάνουν περιορισμένης προσοχής στην πρόταση της Επιτροπής.

2.5.1. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ο προτεινόμενος κανονισμός θα έπρεπε να ισχύσει και για ενισχύσεις, οι οποίες συμβάλλουν στη συνέχιση σχεδίων "εργασίας υπό προστασία". Αυτά, κατά κανόνα, επιδιώκουν την επίτευξη σημαντικών κοινωνικών στόχων, οι οποίοι προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία, ενώ η δράση τους δεν πρέπει να ταυτίζεται με τη δράση των εμπορικά προσανατολισμένων επιχειρήσεων. Ο κανονισμός θα έπρεπε να καλύπτει και αυτή την ανάγκη, συμπεριλαμβάνοντας και τις εν λόγω ενισχύσεις, και να καταλήγει σε έναν ορισμό της "εργασίας υπό προστασία".

2.5.2. Σχετικές μελέτες καταδεικνύουν ότι επιχειρήσεις στον κοινωνικό τομέα (όπως συνεταιριστικές επιχειρήσεις, ενώσεις και σύλλογοι κλπ.) μπορούν να έχουν ενεργό συμμετοχή στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Η ιδιαίτερη σημασία των επιχειρήσεων στον κοινωνικό τομέα έχει αναγνωρισθεί επανειλημμένα από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Θα μπορούσαμε να παραπέμψουμε εν προκειμένω μόνο στα πιο πρόσφατα παραδείγματα, όπως είναι η πράσινη βίβλος για την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων ή το έγγραφο συζήτησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους συνεταιρισμούς των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

2.5.3. Για να τονισθεί ο ιδιαίτερος ρόλος των εν λόγω επιχειρήσεων, η ΕΟΚΕ προτείνει τη συνεκτίμησή του κατά τον καθορισμό του πιθανού ύψους της έντασης ενίσχυσης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στο άρθρο 2 - ορισμοί

3.1.1. Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

3.1.1.1. Στο παράρτημα Ι, στο οποίο παρατίθεται ο ορισμός των ΜΜΕ, γίνεται παραπομπή στη σύσταση της Επιτροπής, της 3ης Απριλίου 1996, σχετικά με τον ορισμό των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Πρέπει να διασφαλισθεί ότι, σε περίπτωση ενδεχόμενης τροποποίησης της εν λόγω σύστασης κατά τη διάρκεια ισχύος του παρόντος κανονισμού, αυτή θα ληφθεί υπόψη, και το παράρτημα θα προσαρμοσθεί αναλόγως, χωρίς να χρειάζεται η επανάληψη μιας νέας νομοθετικής διαδικασίας.

3.1.1.2. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης ευνοϊκότερων διατάξεων για τις ΜΜΕ. Ωστόσο, δεν μπορεί να δεχτεί τον αποκλεισμό των μεγάλων επιχειρήσεων στις αποκαλούμενες "μη επιλέξιμες" περιοχές από τις διατάξεις σχετικά με τη "δημιουργία θέσεων απασχόλησης" με βάση το σκεπτικό ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις "δεν αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες" (αιτιολογική σκέψη 21). Οι μεγάλες επιχειρήσεις, ακριβώς όπως και οι μικρές επιχειρήσεις, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες δυσκολίες που δικαιολογούν την πρόβλεψη γι' αυτές της δυνατότητας να λαμβάνουν ενισχύσεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

3.1.2. Νέοι

3.1.2.1. Στην πρόταση της Επιτροπής ως νέοι ορίζονται τα άτομα κάτω των 25 ετών που δεν έχουν βρει ακόμη την πρώτη τακτικά αμειβόμενη θέση απασχόλησης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχουν νέοι, οι οποίοι βάσει ενός μικτού κύκλου επαγγελματικής κατάρτισης είχαν ήδη μία, αν και ειδική, σύμβαση εργασίας, αλλά μετά από την ολοκλήρωση της κατάρτισής τους δεν απασχολήθηκαν πλέον από τον ίδιο εργοδότη και ούτε βρήκαν άλλη θέση απασχόλησης. Και αυτή η ομάδα νέων πρέπει να συμπεριληφθεί εν προκειμένω.

3.1.3. Εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας

3.1.3.1. Το προτεινόμενο όριο ηλικίας φαίνεται στην ΕΟΚΕ ιδιαίτερα αυστηρό, καθώς σε ορισμένα κράτη μέλη ισχύουν διαφορετικά όρια (συχνά εξαρτώμενα και από το φύλο), ενώ σε άλλα είναι δυνατόν να ποικίλει η κατάσταση ανάλογα με τον τομέα ή την περιφέρεια. Γι' αυτό, προτείνεται να επιλεγεί ένας ορισμός, ο οποίος αφήνει στα κράτη μέλη μία περισσότερο ελαστική εφαρμογή, εφόσον υφίστανται εν προκειμένω γενικώς ισχύουσες εθνικές ρυθμίσεις.

3.1.4. Γυναίκες

3.1.4.1. Το μέσο χρονικό διάστημα των δύο ετών για τον υπολογισμό του ποσοστού ανεργίας φαίνεται ιδιαίτερα μεγάλο. Για την κατάλληλη αντίδραση, θα έφτανε ένα έτος ως χρονικό διάστημα αναφοράς. Γι' αυτό, θα πρέπει να ληφθεί ακόμη υπόψη ότι ένας υπερβολικά υψηλός μέσος όρος ανεργίας των γυναικών δεν πρέπει να θεωρείται ανεπιφύλακτα ως ένδειξη γενικού μέσου όρου ανεργίας στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει τον παρακάτω ορισμό:

3.1.4.2. Οι γυναίκες σε περιφέρειες ΝUTS II, όπου η μέση ανεργία έχει υπερβεί κατά 150 % το μέσο όρο της σχετικής περιφέρειας για τουλάχιστον ένα ημερολογιακό έτος.

3.1.5. Εργαζόμενοι με ειδικές ανάγκες

3.1.5.1. Ο ορισμός που επιλέγεται εν προκειμένω από την Επιτροπή είναι ιδιαίτερα περιοριστικός. Επιπλέον, με την υποπερίοδο "... και δεν είναι ικανά να εισέλθουν στην αγορά εργασίας" η Επιτροπή αποκλείει την ενίσχυση οργανώσεων, οι οποίες απασχολούν άτομα με ειδικές ανάγκες σε προστατευόμενες θέσεις απασχόλησης, καθώς αυτή η διατύπωση καλύπτει μόνο την κανονική αγορά εργασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει την παρακάτω διατύπωση:

- Τα άτομα, τα οποία σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία θεωρούνται ως άτομα με ειδικές ανάγκες.

3.2. Στο άρθρο 4 - Ενισχύσεις για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης

3.2.1. Κατ' αρχήν, η πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία οι διάφορες εντάσεις ενίσχυσης επιτρέπονται στις περιφέρειες, οι οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχεία α) ή γ), είναι επιλέξιμες για περιφερειακή ενίσχυση, πράγμα που δεν συμβαίνει με τις περιφέρειες που δεν πληρούν τους όρους για ανάλογη επιλεξιμότητα, είναι κατανοητή.

3.2.2. Για τον υπολογισμό της έντασης ενίσχυσης, επιλέγονται από την Επιτροπή ορισμένες διαδικασίες, οι οποίες ισχύουν και για τις περιφερειακές ενισχύσεις. Ο εν λόγω υπολογισμός είναι για τους μη ειδικούς δύσκολα κατανοητός και, στην πράξη, προκαλεί πάντοτε δυσχέρειες, επειδή συγχέονται η ακαθάριστη με την καθαρή ένταση ενίσχυσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά το εν λόγω θέμα να τεθεί σε γενική συζήτηση και να επιδιωχθεί η εξεύρεση μίας απλούστερης μεθόδου για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.

3.2.3. Επιπλέον, δεν είναι κατανοητή για την ΕΟΚΕ η ανισότητα μεταχείρισης που υφίσταται μεταξύ του τομέα χάλυβα και των λοιπών οικονομικών τομέων. Όταν δημιουργούνται νέες θέσεις απασχόλησης και χορηγείται γι' αυτό κρατική ενίσχυση, θα έπρεπε να μην εξαρτάται από τον τομέα στον οποίο δημιουργούνται οι θέσεις απασχόλησης. Ως εκ τούτου, θα έπρεπε να εξαιρούνται απλώς οι τομείς που ορίζονται ως εξαιρετέοι στο άρθρο 1 σχετικά με το πεδίο εφαρμογής.

3.3. Επιχειρήσεις του κοινωνικού τομέα

3.3.1. Επιχειρήσεις του κοινωνικού τομέα (συνεταιρισμοί, σύλλογοι, ενώσεις...) διαδραματίζουν συχνά ιδιαίτερο ρόλο στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση μίας περιφέρειας, αυτές συχνά δραστηριοποιούνται σε περιοχές στις οποίες δεν υπάρχουν παραδοσιακοί οικονομικοί τομείς ή αυτοί διέρχονται κρίση.

3.3.2. Ο κοινωνικός τομέας προωθεί εξάλλου και την κοινωνική συνοχή και ένταξη. Χάρη στη δραστηριότητα των συνεταιρισμών και των συλλόγων, επιτυγχάνεται η επαγγελματική ένταξη ατόμων και ομάδων, που απειλούνται με περιθωριοποίηση λόγω προσωπικών δυσχερειών.

3.3.3. Τέλος, οι επιχειρήσεις του κοινωνικού τομέα έχουν συχνά αποφασιστική σημασία για τις κοινότητες, οι οποίες, λόγω βιομηχανικής ή κοινωνικής αναδιάρθρωσης, υφίστανται κρίση ή πλήττονται από τη φυγή του πληθυσμού τους προς τα αστικά κέντρα. Εν προκειμένω, οι εν λόγω επιχειρήσεις αποτελούν δυναμικά κέντρα για βιώσιμη τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη.

3.3.4. Γι' αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει, στο άρθρο 4 για τις επιχειρήσεις και τις οργανώσεις του κοινωνικού τομέα, να ορισθεί ανώτατο όριο για την ένταση ενίσχυσης της τάξης του 20 %.

3.4. Στο άρθρο 6 - Συμπληρωματικό κόστος απασχόλησης εργαζομένων με ειδικές ανάγκες

3.4.1. Οι περιγραφόμενες στο άρθρο 6 του σχεδίου κανονισμού ενισχύσεις για την απασχόληση εργαζομένων με ειδικές ανάγκες αφορούν απλώς την απασχόληση εργαζομένων με ειδικές ανάγκες εντός της κανονικής αγοράς εργασίας και σε επιχειρήσεις με κερδοσκοπικό προσανατολισμό.

3.4.2. Αυτές δεν λαμβάνουν υπόψη τους την απασχόλησης εργαζομένων με ειδικές ανάγκες στο πλαίσιο σχεδίων προστατευόμενης εργασίας. Αυτά μπορεί να είναι έντονα δραστήρια οικονομικά ιδρύματα, τα οποία, εντούτοις, εκπληρούν ένα σημαντικό κοινωνικό έργο και δεν έχουν κερδοσκοπικό προσανατολισμό.

3.4.3. Για τη συνεκτίμηση αυτών των σχεδίων ανάλογα με το κοινωνικό λειτούργημά τους, η ΕΟΚΕ προτείνει την απαλλαγή, γενικά, από την υποχρέωση κοινοποίησης εκείνων που συμβάλλουν οικονομικά στην ίδρυση και τη συντήρηση τέτοιων ιδρυμάτων (καθώς και στις διοικητικές δαπάνες ή τα έξοδα μεταφορών).

3.5. Στο άρθρο 11 - Διαφάνεια και εποπτεία

3.5.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η υποχρέωση των κρατών μελών για την τεκμηρίωση των χορηγούμενων ενισχύσεων δεν πρέπει να οδηγήσει στη μεταβίβαση διοικητικών καθηκόντων στις επιχειρήσεις και, κατά συνέπεια, στην πρόσθετη γραφειοκρατική και χρηματοοικονομική επιβάρυνσή τους.

3.6. Στο άρθρο 12 - Έναρξη και διάρκεια ισχύος

3.6.1. Η προτεινόμενη από την Επιτροπή χρονική περίοδος ισχύος μέχρι τις 31.12.2006 συμφωνεί με την περίοδο προγραμματισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων. Η Επιτροπή, χάριν της συνέχειας, θα πρέπει να αρχίσει την αναθεώρηση του κανονισμού εγκαίρως, ώστε με την εκπνοή της διάρκειας ισχύος να τεθεί σε ισχύ ένας νέος κανονισμός.

Βρυξέλλες, 18 Ιουλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) EE C 88 της 12.4.2002, σ. 2.