Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τη «Διαχείριση, εκμετάλλευση και προστασία των δασών στην ΕΕ»

(98/C 64/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφασή της από 15ης Ιανουαρίου 1997, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, 4η παράγραφο της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με τη «Διαχείριση, εκμετάλλευση και προστασία των δασών στην ΕΕ» και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 2 «Χωροταξία της υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές Περιοχές» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 268/97 rιv) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 15 Οκτωβρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Kaija-Maija Perkiφ 7

κατά την 20ή σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ης Νοεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Τα δάση αποτελούν σημαντική πηγή ανανεώσιμων φυσικών πόρων στην ΕΕ. Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στη διαφορετική από χώρα σε χώρα ή από περιφέρεια σε περιφέρεια εκμετάλλευση των δασών, αλλά γενικά μπορεί να πει κανείς ότι εφαρμόζεται η αρχή της πολλαπλής χρήσης.

1.2. Η πολλαπλή χρήση σημαίνει εκμετάλλευση των δασών τόσο από οικονομικής πλευράς όσο και από πλευράς ψυχαγωγίας ή προστασίας. Με την οικονομική εκμετάλλευση των δασών διασφαλίζεται η διατήρηση των δασών ως πηγής και φορέα απασχόλησης και οικονομικής ευημερίας στην Ευρώπη. Η οικονομική ευημερία καθιστά δυνατή την υλοποίηση προγραμμάτων για την προστασία των δασών καθώς και τη χρηματοδότηση υπηρεσιών ψυχαγωγίας.

1.3. Θεωρητικά για τη διαχείριση και την εκμετάλλευση των δασών πρέπει να υιοθετηθεί η αρχή της βιωσιμότητας. Ως εκ τούτου πρέπει να ληφθεί υπόψη τόσο η οικολογική και οικονομική όσο και η κοινωνική βιωσιμότητα.

1.4. Επειδή η σημασία του δασικού τομέα δηλαδή της δασοκομίας και της δασικής βιομηχανίας καθώς και οι συνθήκες εκμετάλλευσης των δασών διαφέρουν στα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, ακόμα και από περιφέρεια σε περιφέρεια, λογικό είναι για τη λήψη αποφάσεων στον τομέα αυτό να εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή κάθε κράτος μέλος να χαράζει τη δική του δασική πολιτική. Υπάρχουν ωστόσο ορισμένοι τομείς δραστηριοτήτων όπως η καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η έρευνα και η κατάρτιση τόσο σε κοινοτικό όσο και σε διεθνές επίπεδο όπου η δασική πολιτική της ΕΕ μπορεί να παραγάγει προστιθέμενη αξία.

1.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τη διαχείριση, εκμετάλλευση και προστασία των δασών ούτως ώστε να αναδειχθεί η σημασία των δασών για την ανάπτυξη των περιφερειών και την ευημερία. Ιδιαίτερα σημαντική θέση θεωρείται σήμερα η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 18 Δεκεμβρίου 1996 έκθεσης σχετικά με τη δασική στρατηγική της ΕΕ, στην οποία προτείνονται τα μέτρα τα οποία πρέπει να θέσει σε εφαρμογή η Επιτροπή. Επίσης η τρέχουσα μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων θα πρέπει να επηρεάσει τις δυνατότητες ανάπτυξης του δασικού τομέα στο μέλλον.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η σημερινή κατάσταση του δασικού τομέα στις χώρες της ΕΕ

2.1.1. H κυριότερη οικονομική εκμετάλλευση των δασών συνίσταται στην παραγωγή ακατέργαστης ξυλείας που χρησιμεύει ως πρώτη ύλη στην παραδοσιακή και χημική δασική βιομηχανία καθώς και ως πηγή ενέργειας. Τα δάση παράγουν επίσης μούρα, μανιτάρια, φελλό και θηράματα. Σε ορισμένες περιοχές η ψυχαγωγική λειτουργία των δασών και το κυνήγι αποτελούν σημαντική πηγή εισοδημάτων.

2.1.2. Επίσης, τα δάση προστατεύουν από τη διάβρωση του εδάφους, τις κατολισθήσεις, τη μόλυνση των υδάτων και του αέρα, διαδραματίζοντας το ρόλο του διηθητή δημιουργούν αποθέματα άνθρακα και αναστέλλουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σε αντίθεση με την οικονομική εκμετάλλευση των δασών οι παράγοντες αυτοί είναι δύσκολο να υπολογιστούν χρηματικά, αλλά συμβάλλουν σημαντικά στην εθνική οικονομία.

2.1.3. Η αξία της παραγωγής βιομηχανίας ξύλου για το σύνολο των κρατών μελών της ΕΕ ήταν το 1991 70 δισεκατομμύρια δολάρια (FAO). Η μεγαλύτερη παραγωγή σημειώθηκε στη Γερμανία ύψους 17 δισεκατομμυρίων δολάρια. Η Σουηδία, η Γαλλία και η Φινλανδία ακολουθούν με 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσοστό της βιομηχανίας ξύλου στην Ευρώπη ανέρχεται σε 2,4 % του ΑΕγχΠ. Το μεγαλύτερο το έχει η Φινλανδία με 6 % και το μικρότερο το Λουξεμβούργο με 1,2 %.

2.1.4. Τα προϊόντα της βιομηχανίας ξύλου αποτελούν σημαντικό τμήμα των εξαγωγών των κρατών μελών. Το 1993 το ύψος των εξαγωγών των δασοκομικών προϊόντων ανήρχετο για το σύνολο της Ευρώπης σε 37 δις δολάρια ΗΠΑ, και η αξία των εξαγωγών ακατέργαστης ξυλείας σε 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Το ποσοστό εξωγωγής δασοκομικών προϊόντων διαφέρει πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, από 0,4 % έως 31,5 %. Η Αυστρία, η Σουηδία και η Φινλαδία έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό λόγω μεγάλης παραγωγής, αλλά και τη μικρότερη κατανάλωση. Μεγάλοι εξαγωγείς είναι η Γερμανία και η Γαλλία, παρόλο που η κατανάλωση δασοκομικών προϊόντων στις χώρες αυτές είναι υψηλή.

2.1.5. Η ένταξη των νέων κρατών μελών συνέβαλε αισθητά στην αύξηση της αυτάρκειας της ΕΕ σε δασοκομικά προϊόντα. Για παράδειγμα, το ποσοστό αυτάρκειας της παραγωγής πριονισμένης ξυλείας από το 56 % έφτασε 89 %, του ξυλοπολτού από 47 % σε 82 %, του χαρτιού και του χαρτονιού από 76 % σε 106 %. Η αυτάρκεια κάθε χώρας διαφέρει σε μεγάλο βαθμό λόγω της ποσότητας και της εκμετάλλευσης της ξυλείας. Από την άλλη πλευρά τούτο είναι παράδειγμα του φυσικού καταμερισμού εργασίας μεταξύ των κρατών μελών.

2.1.6. Τα δάση αποτελούν σημαντικό φορέα απασχόλησης στην ΕΕ. Μόνο η δασική βιομηχανία απασχολεί 4 εκατομμύρια εργαζόμενους. Δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία για την απασχόληση στη δασοκομία, δηλαδή για τη διαχείριση και την υλοτομία, αλλά είναι σημαντική η επίδραση όσον αφορά την απασχόληση. Στην Ευρώπη 12 εκατομμύρια μικροϊδιοκτήτες δασών αναλαμβάνουν μόνοι τους τη διαχείριση και την υλοτομία, αλλά και οι επιχειρήσεις διαθέτουν έμμισθους υλοτόμους και οδηγούς δασικών μηχανημάτων.

2.1.7. Εξάλλου, ο δασικός τομέας συμβάλλει έμμεσα στη γενική κατάσταση της απασχόλησης, ιδιαίτερα δε μέσω των τομέων κατασκευής, σιδηρουργίας, χημικής βιομηχανίας και μεταφορών.

2.1.8. Η επίδραση του δασικού τομέα στην απασχόληση είναι ιδιαίτερα εμφανής στις αγροτικές και ορεινές ζώνες της ΕΕ. Η διαχείριση των δασών, η υλοτομία καθώς και η μεταφορά ξυλείας διατηρούν το εργατικό δυναμικό στις απομακρυσμένες περιφέρειες. Επίσης, οι βιοτεχνικού χαρακτήρα επιχειρήσεις μεταποίησης της ξυλείας αποτελούν πηγή θέσεων απασχόλησης στις περιφέρειες αυτές.

2.1.9. Οι συνθήκες ανάπτυξης των δασών στην ΕΕ διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας κλιματολογικών βιολογικών και οικολογικών συνθηκών. Για παράδειγμα, οι χώρες της Μεσογείου ανήκουν γεωγραφικά στη μεσογειακή ζώνη, ενώ οι σκανδιναβικές χώρες ανήκουν στην αρκτικοαλπική ζώνη. Τα δάση της Νοτίου Ευρώπης αποτελούνται από φυλλοβόλα δένδρα ενώ της Βορείου και των ορεινών περιοχών από κωνοφόρα. Στις ορεινές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα δάση βρίσκονται σε ιδιαίτερη κατάσταση που προστίθεται στα ιδιαίτερα γεωγραφικά τους χαρακτηριστικά.

2.1.10. Η συνολική έκταση των δασών της Ευρώπης είναι 130 εκατομμύρια εκτάρια, εκ των οποίων τα 87 εκατομμύρια δάση παραγωγής ξυλείας. Τα περισσότερα δάση βρίσκονται στις σκαδιναβικές χώρες, στη Γερμανία και τη Γαλλία. Το μεγαλύτερο ποσοστό δασικής έκτασης το έχει η Φινλανδία (58 %) και το μικρότερο η Ιρλανδία (6 %). Ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι 27 %.

2.1.11. Τις τελευταίες δεκαετίες η αύξηση των δασών στην ΕΕ έχει υπερβεί τον όγκο παραγωγής ξυλείας. Ο όγκος της ξυλείας στα 15 κράτη μέλη έχει, κατά την τελευταία 40ετία αυξηθεί από 4,1 δισε κατομμύρια κυβικά μέτρα σε 11,3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Τα μεγαλύτερα αποθέματα ξυλείας βρίσκονται στη Γερμανία, στη Γαλλία, στη Σουηδία και στη Φινλανδία. Στις χώρες αυτές σημειώνεται επίσης η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση δασών, δηλαδή το 73 %, καθώς και το 75 % του συνολικού όγκου παραγόμενης ξυλείας της ΕΕ. Η μέση παραγωγή ξυλείας είναι 70 %. Η μεγαλύτερη σημειώνεται στην Πορτογαλία (96 %) και η μικρότερη στην Ιταλία (45 %).

2.1.12. Είναι πολλοί οι λόγοι της αύξησης. Μεταξύ άλλων, τα μέτρα διαχείρισης των δασών όπως αποστραγγίσεις, λιπάνσεις, δενδροφυτεύσεις, εκτεταμένες αναδασώσεις, καθώς και παύση των καλλιεργειών συνέβαλαν στην εν λόγω αύξηση. Οι όξινες βροχοπτώσεις, επιζήμιες μακροπρόθεσμα, και η αύξηση της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα συνέβαλαν και αυτές στη λίπανση και στην αύξηση τμήματος των δασών της Ευρώπης.

2.1.13. Οι αριθμοί σχετικά με την αύξηση του όγκου ξυλείας ανά εκτάριο καταδεικνύουν πόσο διαφορετικές είναι οι συνθήκες αύξησης των δασών στα διάφορα κράτη μέλη. Τα μεγαλύτερα ποσοστά σημειώνονται στην Ιρλανδία (8,4 κυβ.μ. ανά εκτάριο ετησίως) και στη Δανία (7,5 κυβ.μ. ανά εκτάριο ετησίως) και τα μικρότερα στην Ελλάδα (1,5 κυβ.μ. ανά εκτάριο ετησίως) και στη Φινλανδία (3,6 κυβ.μ. ανά εκτάριο ετησίως).

2.1.14. Παράλληλα με τις μη ανακυκλωμένες ίνες που προέρχονται από το δάσος, το ανακυκλωμένο χαρτί έχει καταστεί σημαντική πρώτη ύλη για τη δασική βιομηχανία. Το μέσο ποσοστό ανάκτησης ανακυκλωμένου χαρτιού είναι 40 % και κυμαίνεται από 7 % στην Ιρλανδία έως και 66 % στην Αυστρία. Είναι φυσικό, οι χώρες, στις οποίες παράγεται η μεγαλύτερη ποσότητα ανακυκλωμένου χαρτιού να παράγουν και μεγάλες ποσότητες προϊόντων με βάση το ανακυκλωμένο χαρτί. Η κατάσταση αυτή δεν χρήζει αλλαγής με τη θέσπιση κανονισμών εάν διασφαλιστεί το άνοιγμα της αγοράς ανακυκλωμένου χαρτιού.

2.1.15. Τα δύο τρίτα των δασικών εκτάσεων της ΕΕ ανήκουν σε ιδιώτες. Αντίθετα, στην Ελλάδα και στην Ιρλανδία το κράτος κατέχει πάνω από το ήμισυ των δασικών εκτάσεων. Στην ΕΕ, ο αριθμός των ιδοκτητών δασών ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια, εκ των οποίων το μεγαλύτερο τμήμα είναι οικογενειακού τύπου ιδιοκτήτες. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες όπως η Σουηδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, οι κυριότεροι ιδιοκτήτες δασών είναι επιχειρήσεις. Εξάλλου το καθεστώς ιδιοκτησίας διαφέρει ακόμα και μέσα στην ίδια χώρα. Ο μεγάλος αριθμός ιδιοκτητών δασικών εκτάσεων συνεπάγεται μείωση του μεγέθους των εκτάσεων αυτών. Η ποικιλομορφία των καθεστώτων ιδιοκτησίας και των οικονομικών συστημάτων επηρεάζει τη δασονομική πολιτική με πολύπλευρο χαρακτήρα σε κάθε κράτος μέλος ή περιφέρεια σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

2.1.16. Η υγεία των δασών είναι ιδιαίτερα σημαντική εφόσον αποτελούν πηγή ευημερίας και παράγοντα διάτηρησης της βιοποικιλότητας του χώρου. Τα δάση αποτελούν σημαντικό απόθεμα άνθρακα (85-120 εκατομμύρια τόνοι άνθρακα κατ' έτος) το οποίο συνεχώς αυξάνεται με την ανάπτυξη των δασών. Εάν δεν ληφθούν μέτρα για την έγκαιρη υλοτομία ή την καταπολέμηση της ρύπανσης των δασικών εκτάσεων, η σήψη των δασών θα έχει σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, οπότε τα δάση δεν θα μπορούν να λειτουργούν, όπως σήμερα, ως ασπίδα κατά του φαινομένου του θερμοκηπίου.

2.1.17. Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ένα φαινόμενο που δεν γνωρίζει σύνορα. Το διοξείδιο του θείου, το οξείδιο του αζώτου και η αμμωνία προκαλούν οξίνιση του εδάφους ιδιαίτερα στις πυκνοκατοικημένες βιομηχανικές ζώνες. Τον ίδιο κίνδυνο ωστόσο αντιμετωπίζουν και τα δάση της Νοτίου και Βορείου Ευρώπης, ιδιαίτερα ευαίσθητα στην οξίνιση, καθώς και τα δάση των ορεινών περιοχών.

2.1.18. Τα δάση της Ευρώπης απειλούνται επίσης από τις καταιγίδες, τα έντομα και τους μήκυτες. Οι πυρκαγές των δασών αποτελούν επίσης σοβαρό πρόβλημα για αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ. Σε ολόκληρη της Ευρώπη οι πυρκαγές καταστρέφουν κάθε χρόνο από 300 000 έως 500 000 εκτάρια δασικών εκτάσεων, εκ των οποίων το 97 % βρίσκονται στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία την Ελλάδα και στην Πορτογαλία. Οι χώρες αυτές θεωρούνται περιοχές υψηλού κινδύνου, όσον αφορά τις πυρκαγές, από την ΕΕ.

2.1.19. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, χάρη σε διάφορα σχέδια για την προστασία και τον έλεγχο των δασών, έχουν μειωθεί αισθητά τόσο οι κατεστραμμένες εκτάσεις όσο και η διάρκεια των πυρκαγιών. Από την άλλη πλευρά έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των πυρκαγιών. Ως εκ τούτου είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιοριστούν οι αιτίες των πυρκαγιών και να ληφθούν μέτρα για την πρόληψή τους. Σχετικά πρέπει επίσης να τονισθεί ότι ορισμένες χώρες κάνουν χρήση των πυρκαγιών βάσει σχεδίου και με έλεγχο για να αναπτυχθεί η πανίδα και η χλωρίδα.

2.2. Νομική βάση των μέτρων για τη δασοκομία

2.2.1. Στις Συνθήκες της Ρώμης και του Μάαστριχτ δεν προβλέπονται διατάξεις για τη δασική πολιτική. Ωστόσο τα δασικά θέματα αποτελούν αντικείμενο διαφόρων άλλων πολιτικών και οι νομικές βάσεις των αποφάσεων που έχουν ληφθεί σχετικά είναι ακόλουθες:

- γεωργική πολιτική (άρθρο 43) 7

- πολιτική ανταγωνισμού (άρθρο 92) 7

- εναρμόνιση των νομοθεσιών (άρθρο 100) 7

- εμπορική πολιτική (άρθρο 113) 7

- πολιτική περιβάλλοντος (άρθρο 130 Ρ και 130 Σ) 7

- Άρθρο 235.

2.2.2. Το 1989 το Συμβούλιο ενέκρινε και συμπλήρωσε ένα πρόγραμμα δράσης για τα δάση, στο οποίο περιλαμβάνονται μέτρα υπέρ της δασοκομίας. Στις επόμενες παραγράφους αναφέρονται συνοπτικά τα μέτρα αυτά.

2.2.3. Κανονισμός (ΕΟΚ) σχετικά με την προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση (αριθ. 2157/92 και 307/97): για την περίοδο 1992-1996 εκπονήθηκε πανευρωπαϊκό πρόγραμμα ελέγχου της γενικής κατάστασης των δασών καθώς και δίκτυο από σημεία για την εντατική παρακολούθηση των δασικών οικοσυστημάτων. Η Κοινότητα υποστηρίζει επίσης πρότυπα σχέδια για τη μελέτη της λειτουργίας των δασικών οικσυστημάτων και την αποκατάσταση των κατεστραμμένων δασών. Με το νέο κανονισμό που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 1997 παρατείνεται η εφαρμογή του σχεδίου και για την περίοδο 1997-2001 με προϋπολογισμό ύψους 40 εκατομμυρίων Ecu (29,4 εκατ. Ecu για την περίοδο 1992-1996).

2.2.4. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) σχετικά με την προστασία από τις πυρκαγιές (αριθ. 2158/92 και 308/97) κατέστησε δυνατή τη χρηματοδότηση σχεδίων για την προστασία και τον έλεγχο των πυρκαγιών, ιδιαίτερα δε για την πρόβλεψη δασικών δρόμων, αντιπυρικών ζωνών, σημείων ανεφοδιασμού σε νερό, εξοπλισμού καθαρισμού και παρακολούθησης. Τα σχέδια που αφορούν τον προσδιορισμό των αιτιών των πυρκαγιών, τις εκστρατείες ενημέρωσης και την εφαρμογή συστήματος πληροφόρησης χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα. Η Επιτροπή ενέκρινε την παράταση της εφαρμογής του κανονισμού και για την περίοδο 1997-2001, με προϋπολογισμό ύψους 70 εκατ. Ecu (1992-1996 70 εκατ. Ecu).

2.2.5. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) σχετικά με την ενίσχυση των δασών στο πλαίσιο της ανάπτυξης της υπαίθρου (αριθ. 1610/89 και 4256/88) προβλέπει τη λήψη μέτρων για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σχετικά με τη δασοκομία στις λιγότερο αναπτυγμένες και αραιοκατοικημένες σήμερα ζώνες της υπαίθρου (περιοχές των στόχων 1, 5β και 6). Στις δραστηριότητες αυτές εντάσσονται: η αναδάσωση, η αναβάθμιση των δασοτότων καθώς και η ανάπτυξη της δασικής υποδομής. Προτεραιότητα δίνεται σε περιοχές όπου η δασοκομία συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, σε περιοχές όπου απαιτούνται δράσεις για την καταπολέμηση της διάβρωσης του εδάφους και για την προστασία των υδάτων, καθώς και σε περιοχές όπου ο τουρισμός και η ψυχαγωγική λειτουργία του δάσους διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

2.2.6. Με τον κανονισμό (ΕΟΚ) σχετικά με την επεξεργασία και την εμπορία των δασοκομικών προϊόντων (αριθ. 867/90) υποστηρίζονται οι δράσεις υπέρ της ανάπτυξης των διαφόρων πτυχών του δασικού τομέα στις περιοχές των στόχων 1, 5β και 6. Οι δράσεις αυτές αφορούν την υλοτόμηση, τον τεμαχισμό, την αποφλοίωση, την κοπή και την αποθήκευση. Τα προϊόντα επεξεργασίας, όπως για παράδειγμα τα πριονίδια, δεν υπάγονται στις υποστηριζόμενες δράσεις.

2.2.7. Με τον κανονισμό (ΕΟΚ) που αφορά τα δασικά μέτρα στη γεωργία (αριθ. 2080/92) προβλέπεται η χρηματοδότηση για την αναδάσωση αγροτεμαχίων, η λήψη μέτρων σχετικά με τη συντήρηση των αναδασωμένων περιοχών, τη διαφύλαξη παραγωγής ενέργειας από ξυλεία, και την υποστήριξη της διάρθρωσης της δασοκομίας καθώς και άλλα σύγχρονα μέσα διοχέτευσης της ξυλείας (π.χ. γερανός με καλώδιο). Αυτά τα μέτρα στήριξης προέκυψαν από τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 1993-1997 είναι ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων Ecu.

2.2.8. Με τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 1615/89 και 400/94 για το ευρωπαϊκό σύστημα πληροφόρησης και επικοινωνίας για τα δάση (EFICS) επιδιώκεται η συλλογή συγκρίσιμων και αντικειμενικών πληροφοριών όσον αφορά τους δασικούς πόρους, τα δασικά προϊόντα, τη διαρθρωτική οργάνωση της δασοκομίας, τις κοινοτικές δράσεις καθώς και τις εθνικές δασικές πολιτικές. Ο προϋπολογισμός για την περίοδο 1993-1997 είναι ύψους 3,9 εκατομμυρίων. Ecu.

2.2.9. Η ΕΕ το 1994 ενέκρινε τον κανονισμό (αριθ. 1467/94) για τη διατήρηση, το χαρακτηρισμό, τη συλλογή και τη χρησιμοποίηση γενετικών πόρων στη γεωργία και τη δασοκομία. Στην πράξη, τα σχέδια που αφορούν τους δασικούς γενετικούς πόρους δεν καλύπτονται από κοινοτικές χρηματοδοτήσεις.

2.2.10. Η έρευνα για τα δάση χρηματοδοτείται εν μέρει από το κοινοτικό πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα. Επειδή, πριν την ένταξη των νέων κρατών μελών η σημασία των δασών ήταν σχετικά αμελητέα, τα ποσά που διατίθεντο για τη δασική έρευνα ήταν λιγοστά και η χρηματοδότηση γινόταν μέσω σχεδίων για τη γεωργία, το περιβάλλον, τη βιοτεχνολογία και την ενέργεια. Για παράδειγμα το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα (FAIR) προέβλεπε χρηματοδοτήσεις για σχέδια σχετικά με τα δάση. Το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο προβλέπεται να αρχίσει να εφαρμόζεται το έτος 1998.

2.3. Άλλες νομικές ρυθμίσεις

2.3.1. Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων ο δασικός τομέας χρηματοδοτείται μέσω αναπτυξιακών σχεδίων για τις περιοχές των στόχων 1, 5β και 6 και ενδεχομένως για τις περιοχές του στόχου 2. Το ΕΓΤΠΕ χρηματοδοτεί μικρού μεγέθους επιχειρήσεις σε αγροτικές ζώνες για την ανάπτυξη των προϊόντων, μελέτες της αγοράς και σχέδια για τη βέλτιστη απόδοση της διαχείρισης. Με τον τρόπο αυτό ενδέχεται να βελτιωθεί η απασχόληση στην ύπαιθρο και ταυτόχρονα να αυξηθούν τα έσοδα των περιφερειών, εφόσον αυξάνεται η προστιθέμενη αξία των προϊόντων. Παρομοίως οι χρηματοδοτήσεις του ΕΤΠΑ προορίζονται για τη στήριξη των ΜΜΕ στο δασικό τομέα. Το ΕΚΤ καθιστά δυνατή τη χρηματοδότηση σχεδίων που αφορούν τη διαχείριση, την εκμετάλλευση και την προστασία των δασών.

2.3.2. Η κοινοτική πρωτοβουλία Leader II παρέχει βοήθεια στο πλαίσιο της κατηγορίας Β3 «αύξηση της προστιθέμενης αξίας των γεωργικών, δασικών και αλιευτικών προϊόντων» για την εκπόνηση μικρής κλίμακας σχεδίων που να προάγουν την ανάληψη καινοτόμων δράσεων.

2.3.3. Το εμπόριο των σπόρων και των φυτών των δένδρων του δάσους διέπεται από τις οδηγίες 66/404/ΕΟΚ (οδηγία για την προέλευση) και 71/161/ΕΟΚ (οδηγία για την ποιότητα). Στην οδηγία σχετικά με την προέλευση περιλαμβάνονται διατάξεις για την ταξινόμηση των δασικών προϊόντων, που είναι εμπορεύσιμα στο εσωτερικό της Κοινότητας, καθώς και για την ενημέρωση σε ό,τι αφορά την εμπορία τους. Στην οδηγία σχετικά με την ποιότητα προσδιορίζονται οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά την ποιότητα των σπόρων που διατίθενται στο εμπόριο και την ονομασία των φυτών που πωλούνται.

2.3.4. Όσον αφορά τον υπολογισμό και την ποιότητα της ξυλείας, οι σχετικές διατάξεις περιλαμβάνονται στην οδηγία 68/89/ΕΟΚ, η οποία είναι υπό τροποποίηση.

2.4. Η διαχείριση των δασικών θεμάτων στο εσωτερικό της ΕΕ

2.4.1. Στην Επιτροπή δεν υπάρχει ΓΔ που να ασχολείται ειδικά με τα δασικά θέματα, αλλά τα εν λόγω θέματα αποτελούν αντικείμενο μελέτης στο πλαίσιο διαφόρων ΓΔ. Η σημαντικότερη μονάδα υπάρχει στην ΓΔ VI η οποία έχει ως αντικείμενο ειδικές δράσεις στην ύπαιθρο (δασική ανάπτυξη). Θέματα του δασικού τομέα εξετάζονται επίσης στις ακόλουθες ΓΔ: ΓΔ ΙΙΙ (βιομηχανία), ΓΔ IV (ανταγωνισμός), ΓΔ ΧΙ (προστασία του περιβάλλοντος), ΓΔVIII (ανάπτυξη), ΓΔ ΧΙΙ (επιστήμη, έρευνα και ανάπτυξη), ΓΔ Ι (εξωτερικές σχέσεις) και ΓΔ XVII (ενέργεια). Στη ΓΔ βιομηχανίας έχει συσταθεί μονάδα για τη δασική βιομηχανία, η οποία συμβάλλει στην εκτίμηση των δασικών θεμάτων κατά τη λήψη αποφάσεων.

2.4.2. Στη ΓΔ γεωργίας υπάρχει μόνιμη δασική επιτροπή, στο πλαίσιο της οποίας οι εκπρόσωποι των διαφόρων κρατών μελών προβαίνουν στην ανταλλαγή απόψεων για δασικά θέματα επί διεθνούς επιπέδου. Η επιτροπή αυτή λειτουργεί επίσης ως επιτροπή διαχείρισης και λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση σχεδίων που αφορούν την υγεία των δασών, για παράδειγμα.

2.4.3. Η διαχείριση των δασών στα κράτη μέλη της ΕΕ έχει οργανωθεί με διάφορους τρόπους ανάλογα με το βαθμό σπουδαιότητας των θεμάτων αυτών για την οικονομία των χωρών: δηλαδή εάν η εκμετάλλευση των δασών είναι πρωτεύουσας σημασίας ή εάν ο ρόλος των δασών από οικολογική, κοινωνική και πολιτιστική πλευρά είναι σημαντικός. Τα υπουργεία που μπορεί να είναι αρμόδια για τη διαχείριση των θεμάτων αυτών είναι το υπουργείο γεωργίας και δασών, το υπουργείο περιβάλλοντος ή το υπουργείο βιομηχανίας. Διαφορές υπάρχουν επίσης όσον αφορά την εκπροσώπηση των τοπικών αρχών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων.

2.4.4. Η εκμετάλλευση και η προστασία των δασικών πόρων των κρατών μελών και των περιφερειών της ΕΕ διέπονται από νομοθετικές ρυθμίσεις και κανόνες, αλλά και από θεσμικά μέσα. Η πολιτική στήριξης του δασικού τομέα διαφέρει σε μεγάλο βαθμό, ιδιαίτερα όσον αφορά την οργάνωση της κατάρτισης και της ενημέρωσης, αλλά και τη φορολογία των δασών και την οργάνωση της έρευνας. Για παράδειγμα η φορολογία των δασών μπορεί να στηριχθεί στην επιβολή φόρων κεφαλαίων με βάση είτε τη φορολόγηση εσόδων από ακίνητη περιουσία ή πωλήσεις είτε με τη φορολόγηση των εισοδημάτων. Οι ίδιοι παράγοντες που επηρεάζουν τις διάφορες διοικητικές ρυθμίσεις, καθορίζουν και τη δασική πολιτική των διαφόρων χωρών.

2.5. Διεθνής δασική πολιτική

2.5.1. Σε διεθνείς συναντήσεις τα κράτη μέλη δρουν ως αυτόνομες οντότητες, δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει αρμοδιότητες εκπροσώπησης αλλά γενικά συντονίζουν τις δράσεις τους για τη λήψη κοινής θέσης. Το 1992 στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, που διοργανώθηκε στο Ριο ντε Ιανέιρο, εγκρίθηκε συμφωνία για τη βιολογική πολυμορφία καθώς και για τις κλιματικές μεταβολές. Εγκρίθηκε επίσης το κεφάλαιο 11 της Agenda 21 στο οποίο εξετάζονται οι τρόποι πρόληψης της καταστροφής των δασών.

2.5.2. Το 1993 στο Ελσίνκι οι ευρωπαϊκές χώρες και η ΕΕ συμφώνησαν για την εφαρμογή της σύμβασης του Ρίο. Επίσης μεταξύ άλλων εγκρίθηκαν «ψηφίσματα για τη βιώσιμη διαχείριση και εκμετάλλευση των δασών της Ευρώπης» καθώς και οι γενικές αρχές για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Συνεπώς, τα κράτη μέλη πρέπει τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο να χαράξουν δασική στρατηγική στην οποία να λαμβάνεται υπόψη η εν λόγω σύμβαση και από την άλλη πλευρά να επιδιώξουν να καταστεί σαφέστερο το περιεχόμενό της κατά την επόμενη διάσκεψη που θα πραγματοποιηθεί το 1998 στην Πορτογαλία.

2.5.3. Το κέντρο βάρους στην υπό εξέταση γνωμοδότηση εστιάζεται στην ανάπτυξη του δασικού τομέα στις περιφέρειες της ΕΕ, και δεν εξετάζεται η διεθνής ανάπτυξή του ευρύτερα. Ωστόσο, η ανάπτυξη των γειτονικών περιοχών της ΕΕ είναι σημαντική εφόσον η δράση της ΕΕ προωθεί την προσαρμογή των υποψήφιων προς ένταξη κρατών. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα, ιδιαίτερα η ατμοσφαιρική ρύπανση, είναι υπεράνω συνόρων και έτσι είναι απαραίτητη η συνεργασία για την επίλυσή τους. Στη διάσκεψη του Ελσίνκι τα κράτη μέλη που υπέγραψαν, υιοθέτησαν ψήφισμα προκειμένου να ενθαρυνθούν τα κράτη με μεταβατική οικονομία να προωθήσουν τη βιώσιμη διαχείριση και εκμετάλλευση των δασικών πόρων. Η συνεργασία μπορεί να αναπτυχθεί με την ανταλλαγή πληροφοριών ή με την εκπόνηση διμερών ή πολυμερών σχεδίων τα οποία να επικεντρώνονται στην επίλυση τεχνικών, επιστημονικών, θεσμικών και νομικών προβλημάτων.

2.5.4. Η οικονομική ενίσχυση για τη συνεργασία μεταξύ γειτονικών της ΕΕ περιοχών πραγματοποιείται στο πλαίσιο των προγραμμάτων Ρhare και Tacis και της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg. Τα μη κράτη μέλη λαμβάνουν την ενίσχυση στο πλαίσιο των δύο πρώτων προγραμμάτων, ενώ τα μέτρα που αφορούν τα κράτη μέλη χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Interreg.

2.6. Κριτήρια για τη βιώσιμη δασοκομία

2.6.1. Η βιώσιμη διαχείριση και εκμετάλλευση των δασών έχει υιοθετηθεί ως γενική αρχή σε ολόκληρη την Ευρώπη. Βιωσιμότητα σημαίνει εκμετάλλευση των δασών και των δασικών εκτάσεων με στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλίας τους, της παραγωγικότητας, της ικανότητας ανανέωσης και της ζωτικότητας. Πρέπει επίσης να διατηρηθεί τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον η οικολογική, οικονομική και κοινωνική λειτουργία του δάσους σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η διαχείριση και η εκμετάλλευση των δασών δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος των άλλων οικοσυστημάτων. Κατά συνέπεια η οικολογική, οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διαχείριση και εκμετάλλευση των δασών.

2.6.2. Υπάρχουν πολλά κριτήρια για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών - στην πρώτη συνάντηση του Ελσίνκι τα κριτήρια της βιωσιμότητας χωρίστηκαν σε έξι κατηγορίες:

1) δασικοί πόροι και κύκλος του άνθρακα 7

2) παραγωγικές λειτουργίες του δάσους 7

3) κοινωνικοοικονομικές λειτουργίες του δάσους 7

4) βιοποικιλότητα 7

5) προστατευτικές λειτουργίες του δάσους 7

6) υγεία των δασών.

Για κάθε κατηγορία έχουν οριστεί περιγραφικοί και ποσοτικοί δείκτες, στους οποίους θα πρέπει να κατοχυρωθεί η ενεργός συμμετοχή των περιφερειών μέσω του καθορισμού των δικών τους δεικτών.

2.6.3. Πριν από μερικές δεκαετίες η παραγωγή ξυλείας ήταν η σημαντικότερη πτυχή σε ό,τι αφορούσε την εξέταση των δασών, αλλά η έμφαση που δίνεται τώρα στη βιολογική πολυμορφία ή βιοποικιλότητα των δασών έχει αλλάξει την κατάσταση. Με τον όρο βιοποικιλότητα νοείται, αφενός, η πολυμορφία των ειδών και, αφετέρου, η πολυμορφία των οικοσυστημάτων.

2.6.4. Σχετικά με την εμπορική διαχείριση των δασών, η βιοποικιλότητα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εφαρμογή δασοκομικών μεθόδων σε επίπεδο μικρών δασικών εκτάσεων και κατά την αναδάσωση. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθούν συμπληρωματικά μέτρα για την προστασία των απειλούμενων ειδών, όπως η θέσπιση προστατευόμενων περιοχών ή περιορισμών στην εκμετάλλευση των δασών. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται η δημιουργία ζωνών, για την προστασία των οικοσυστημάτων, στις οποίες να αποκλείεται μερικώς ή εξ ολοκλήρου κάθε εμπορική εκμετάλλευση.

2.6.5. Προς το παρόν η ΕΕ υποστηρίζει την ενθάρρυνση και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω δύο οδηγιών: την οδηγία για τα πτηνά (79/409/ΕΟΚ) και την οδηγία Habitat (92/43/ΕΟΚ). Με βάση τη δεύτερη προετοιμάζεται η δημιουργία του διευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000 στο οποίο περιλαμβάνονται ζώνες με τα διάφορα οικοσυστήματα που ορίζονται στην οδηγία.

2.6.6. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των δασών, όπως η οξίνιση και άλλου είδους φθορές, αναφέρονται στο σημείο 2.1. Άλλα κριτήρια για την εκτίμηση της υγείας των δασών αφορούν την ισορροπία των θρεπτικών συστατικών του εδάφους, την ξυλεία και τις φυλλοπτώσεις. Το ποσοστό φυλλόπτωσης στις δασικές εκτάσεις κυμαίνεται από 6 % στην Πορτογαλία έως 37 % στη Δανία. Η φυλλόπτωση οφείλεται στις κλιματικές συνθήκες, στην ηλικία των δένδρων, στην ατμοσφαιρική ρύπανση καθώς και σε διάφορες ασθένειες και μήκυτες.

2.6.7. Τα δάση προστατεύουν το έδαφος από τη διάβρωση και την ξηρασία και, στις ορεινές περιοχές, από τις χιονοστιβάδες 7 ταυτόχρονα συμβάλλουν στην ανανέωση των πόσιμων υδάτων. Ωστόσο, τα δάση δεν μπορούν να μειώσουν παρά μόνο για περιορισμένο διάστημα την οξίνιση και τον ευτροφισμό που υπερβαίνουν τη φυσική ικανότητα απορρόφησης που διαθέτουν τα δασικά οικοσυστήματα.

2.6.8. Οι δασικοί πόροι επηρεάζουν τη βιωσιμότητα μέσω του όγκου της ξυλείας και της ευνοϊκής ανάπτυξης του δασικού τομέα (βλ. σημεία 2.1.10 και 2.1.11). Η ηλικιακή διάρθρωση της ξυλείας πρέπει να είναι η καλύτερη δυνατή στην οποία να εκπροσωπούνται επαρκώς όλες οι ηλικίες των δένδρων με τρόπο γεωγραφικώς ισόρροπο ούτως ώστε να διασφαλιστεί η υλοτομία. Επειδή υπάρχουν πολλά γηραιά ή εγκατελελειμένα δάση κινδυνεύει η ισορροπία του άνθρακα επειδή η ξυλεία που αποσυντίθεται εκπέμπει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από όσο μπορούν να απορροφήσουν τα υπόλοιπα υγιή δένδρα.

2.6.9. Στα μέτρα για την παραγωγική λειτουργία του δάσους περιλαμβάνεται η σχέση μεταξύ υλοτομημένης και αναπτυσσόμενης ξυλείας καθώς και μεταξύ δασοκομικών μεθόδων και των στοιχειωδών βελτιώσεων (βλ. σημεία 2.4.11-2.4.14). Η τιμή της ξυλείας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τους όρους της αγοράς, αλλά η αρκετά υψηλή τιμή λειτουργεί ως κίνητρο για τους ιδιοκτήτες να φροντίσουν το δάσος τους και να λάβουν υπόψη τη βιοποικιλότητα κατά την εφαρμογή των δασοκομικών μεθόδων. Δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία για τα άλλα αγαθά που παράγει το δάσος, όπως μανιτάρια και μούρα, τα οποία ωστόσο μπορεί να έχουν μεγάλη σημασία σε τοπικό επίπεδο.

2.6.10. Οι κοινωνικοοικονομικές πτυχές της βιώσιμης δασοκομίας είναι πολλές. Οι συνέπειες του δασικού τομέα και των συναφών βιομηχανιών στην απασχόληση είναι σημαντικές δεδομένης της ανεργίας που πλήττει την Ευρώπη. Δύσκολα υπολογίσιμα, αλλά ευκρινώς αναγνωρίσιμα είναι τα κοινωνικού χαρακτήρα κριτήρια όπως η πολιτιστική αξία των δασών, η οποία είναι εμφανής από τη στάση των ανθρώπων έναντι της φύσης και από τα πολιτιστικά έργα σε διάφορους τομείς. Είναι σημαντικό να τονισθεί η σπουδαιότητα της οικογενειακής δασοκομίας για μια βιώσιμη εκμετάλλευση των δασών, καθώς επίσης και η σημασία της για μια δραστήρια ζωή στην ύπαιθρο.

2.6.11. Τελευταία έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη συμμετοχής των πολιτών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά τα δάση. Αλλά η μελέτη διαφόρων μορφών συμμετοχής κατέδειξε πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί μια λύση που να ικανοποιεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Δεν συμπίπτουν πάντα οι απόψεις των ιδιοκτητών δασών, των εκπροσώπων της δασικής βιομηχανίας και των υποστηρικτών της προστασίας της φύσης. Ο σχεδιασμός βάσει συμμετοχής είναι ευκολότερος σε δάση κρατικής ή δημοτικής ιδιοκτησίας τα οποία κατά κάποιο τρόπο ανήκουν στους πολίτες. Η εκμετάλλευση των ιδιωτικών δασών διέπεται, σε μεγάλο βαθμό, από τη νομοθεσία, από κατευθυντήριες γραμμές που αφορούν τις δασοκομικές μεθόδους, από την εκπαίδευση και την κατάρτιση, από την παροχή συμβουλών και από τις απαιτήσεις των αγοραστών για την ποιότητα της ξυλείας.

2.6.12. Οι απαιτήσεις των αγοραστών για τη ξυλεία και τα δασοκομικά προϊόντα που έχουν παραχθεί με μεθόδους που ανταποκρίνονται στη βιωσιμότητα οδήγησαν στην ανάγκη της πιστοποίησης των δασών και της θέσπισης οικολογικού σήματος για τα προϊόντα. Σήμερα εξετάζονται συστήματα πιστοποίησης καθώς και άλλα σχετικά συστήματα για τη βιώσιμη δασοκομία.

3. Προβλήματα και δυνατότητες του δασικού τομέα στην ΕΕ

3.1. Προβλήματα

3.1.1. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, μακροπρόθεσμα, των δασών είναι η μόλυνση του περιβάλλοντος και του εδάφους. Ευτυχώς, κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουν μειωθεί οι εκπομπές διοξειδίου του θείου από τα βιομηχανικά απόβλητα, ωστόσο οι εκπομπές καυσαερίων και ιδιαίτερα τα οξείδια του αζώτου και η αυξημένη συγκέντρωση όζοντος σε χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας, παραμένουν μείζον πρόβλημα.

3.1.2. Όπως αναφέρεται και στο σημείο 2.1.19, οι πυρκαγιές των δασών αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για τη Νότιο Ευρώπη. Οι περισσότερες από τις καμένες περιοχές βρίσκονται σε άγονες, με λίγα δάση, και δύσβατες περιφέρειες όπου είναι δύσκολη τόσο η πρόληψη των πυρκαγιών όσο και η αναδάσωση. Οι ενδιαφερόμενες χώρες θεωρούν ότι δεν επαρκεί η βοήθεια που παρέχει η ΕΕ για την πρόληψη των πυρκαγιών και την αναδάσωση καμένων περιοχών λόγω του μεγέθους της καταστροφής. Ιδιαίτερα η πρόληψη των πυρκαγιών αποτελεί σημαντικό τμήμα των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων. Για να είναι αποτελεσματικότερη η πρόληψη είναι σημαντική η γνώση των αιτιών των πυρκαγιών. Οι αιτίες διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή: για παράδειγμα, το κλίμα, η ξηρασία, η ερήμωση της υπαίθρου, ακατάλληλες μέθοδοι βοσκής ή ο τουρισμός μπορεί να είναι οι αρχικές αιτίες της καταστροφής.

3.1.3. Στα κράτη μέλη της ΕΕ, όπου τα δάση είναι λίγα ή όπου η οικονομική τους σημασία δεν είναι σημαντική, πρόβλημα αποτελεί η αδιαφορία των κατοίκων για τα δάση. Τούτο οδηγεί στην υποτίμηση της αξίας των δασών από οικονομικής απόψεως και από πλευράς προστασίας. Με την αστυφιλία μειώνεται επίσης η κατανόηση της σημασίας και των συνεπειών που έχουν τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τα δάση - διαχείριση, υλοτομία, προστασία.

3.1.4. Τα δάση απειλούνται επίσης από καταστροφές που οφείλονται σε έντομα και σε μήκυτες, στη μόλυνση και στη μείωση της στάθμης των υδροφόρων οριζόντων, σε ορισμένα κράτη μέλη όπως στη Σουηδία και στη Φινλανδία στην κατάχρηση δικαιωμάτων που απορρέουν από το εθιμικό δίκαιο, καθώς και από καταστροφές που προκαλούν φυσικά φαινόμενα όπως καταιγίδες και χιονοπτώσεις. Ενδείκνυται ο έλεγχος της εισαγόμενης ή της διακινούμενης στην ΕΕ ξυλείας για τον εντοπισμό παρασίτων.

3.1.5. Η εφαρμογή λανθασμένων μεθόδων κατά την διαχείριση και την υλοτομία θέτουν σε κίνδυνο τη βιοποικιλότητα των δασών και μειώνουν τις αντιστάσεις τους έναντι της μόλυνσης. Για παράδειγμα, η αναδάσωση με ένα μόνο είδος εκτεταμένων υλοτομημένων ζωνών, η χρήση μη ιθαγενών φυτών και η φύτευση ή η σπορά ειδών διαφορετικής γενετικής προέλευσης απειλούν την ευημερία των δασών. Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει και ο αποκλεισμός μεγάλων ζωνών από τη συστηματική καλλιέργεια και υλοτομία.

3.1.6. H ορολογία σχετικά με το περιβάλλον διαφέρει πολύ από τη μια χώρα στην άλλη. Τούτο διαπίστωσε η ΕΤΠ κατά την εκπόνηση της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας για τους περιφερειακούς δρυμούς. Για να είναι συγκρίσιμες οι πληροφορίες, για παράδειγμα όσον αφορά τις προστατευόμενες ζώνες, θα πρέπει τουλάχιστον σε επίπεδο στατιστικής να είναι ομοιόμορφη η ορολογία. Οι ίδιου τύπου προστατευόμενες περιοχές πρέπει να έχουν την ίδια ονομασία, έστω και εάν στην καθημερινή χρήση ονομάζονται διαφορετικά.

3.1.7. Δεν είναι εύκολη η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων τρόπων εκμετάλλευσης των δασών. Δεν υπήρξε πάντα χρόνος διαβούλευσης των ιδιοκτητών δασών πριν τη θέση σε εφαρμογή προγραμμάτων προστασίας, και με τον τρόπο αυτό σημειώθηκε καθυστέρηση στην πραγματοποίηση ορθολογικών σχεδίων. Ο χωροταξικός σχεδιασμός και η δασική ζώνη, που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, συμβάλλουν στην επίλυση των διαφορών που υπάρχουν όσον αφορά τις μεθόδους που εφαρμόζονται.

3.1.8. Η παραγωγή δασοκομικών προϊόντων και η ανταγωνιστική ικανότητά τους σε χώρες εκτός ΕΕ, ιδιαίτερα στην Νοτιοανατολική Ασία, έχει βελτιωθεί και συγκρίνεται με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή. Οι ταχείας ανάπτυξης δασικές καλλιέργειες παράγουν καλής ποιότητας πρώτη ύλη, την οποία χρησιμοποιούν οι τοπικές μονάδες επεξεργασίας. Εφόσον οι χώρες της ΕΕ παράγουν σήμερα το 20 % της παγκόσμιας παραγωγής ξυλοπολτού και το 26 % χάρτου, απαιτείται η διατήρηση της ανταγωνιστικής τους θέσης με την πραγματοποίηση επενδύσεων για τη βελτίωση των προϊόντων και την αύξηση της παραγωγικότητας. Επειδή η προσφυγή στη θέσπιση προστατευτικών δασμών είναι δυνατή μόνο για την αντιμετώπιση του ντάμπιγνκ, το μόνο μέσο για να διατηρήσουν οι ευρωπαίοι παραγωγοί τα μερίδια της αγοράς είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικής ικανότητας.

3.1.9. Η σοβαρότερη απειλή από την απώλεια της ανταγωνιστικότητας όσον αφορά την ποιότητα ή τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας των δασοκομικών προϊόντων είναι η αρνητική στάση των καταναλωτών για τα προΐόντα αυτά. Δεν πρέπει να αγνοείται η προβολή της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων από οικολογικής πλευράς.

3.1.10. Ο κατακερματισμός των δασικών ιδιοκτησιών σε πολλά κράτη της ΕΕ δημιουργεί προβλήματα διότι πολύ μικρές δασικές εκτάσεις δεν έχουν οικονομική σημασία για τους ιδιοκτήτες τους. Εξάλλου, είναι δύσκολο να παρασχεθεί στους ιδιοκτήτες αυτούς η κατάλληλη κατάρτιση ή κατάλληλες συμβουλές. Από την άλλη πλευρά, οι μικρής κλίμακας δασικές ιδιοκτησίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη μεθόδων διαχείρισης που έχουν σαν αποτέλεσμα τη διαφύλλαξη της βιοποικιλότητας των δασών.

3.1.11. Η διαχείριση των δασικών θεμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάγεται στην αρμοδιότητα πολλών ΓΔ. Δεν είναι πάντα αναγκαίο μια απόφαση που λαμβάνεται σε κάποιο πολιτικό τομέα να έχει συνέπειες στο δασικό τομέα. Αν και ο ρόλος της αρμόδιας για τα δάση μονάδας και της μόνιμης επιτροπής δασών έχει ενισχυθεί, ο συντονισμός για τα δασικά θέματα παραμένει ελλιπής. Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει και στη διάρθρωση του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα, εφόσον εξετάζεται η ένταξη σχεδίων για τα δάση σε διάφορα προγράμματα έρευνας.

3.2. Δυνατότητες του δασικού τομέα στην ΕΕ

3.2.1. Η αύξηση στην ΕΕ των δασικών πόρων και το επί μακρόν χαμηλό επίπεδο υλοτομίας σε σχέση με την ανάπτυξη των δασών καθιστούν δυνατή την επέκταση των δυνατοτήτων της δασικής βιομηχανίας. Τούτο θα συμβάλει στην αύξηση του βαθμού αυτάρκειας της ΕΕ σε δασοκομικά προϊόντα και κατά συνέπεια του όγκου εξαγωγών της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται νέες θέσεις απασχόλησης στο δασικό τομέα και στις συναφείς βιομηχανίες.

3.2.2. Οι μικρής κλίμακας δράσεις στον τομέα της δασικής βιομηχανίας αποτελούν πηγή νέων θέσεων απασχόλησης στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερα οι απομακρυσμένες περιφέρειες διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην παραγωγή πρώτων υλών, εφόσον η ξυλεία μεταφέρεται πολύ μακριά για την επεξεργασία. Για την επιτυχία των δράσεων αυτών απαιτείται συνεργασία με τη μορφή, παραδείγματος χάριν, υπεργολαβιών με επικεφαλείς ανάδοχες εταιρείες ή με συνεταιρισμούς που απαρτίζονται από πολλές μικρές επιχειρήσεις. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί επίσης στην κατάρτιση των επιχειρηματιών, καθώς και στις επιχειρηματικές ικανότητες, την ανάπτυξη των προϊόντων, τη διαχείριση και την ανάπτυξη συστημάτων για την ποιότητα των προϊόντων.

3.2.3. Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων χορηγούνται ενισχύσεις για τις προαναφερθείσες δράσεις στις περιοχές των στόχων 1, 5β και 6. Επιπλέον, με την κοινοτική πρωτοβουλία Leader ΙΙ παρέχονται δυνατότητες για την εκπόνηση και την υλοποίηση καινοτόμων σχεδίων και σχεδίων επίδειξης στο πλαίσιο των κατηγοριών χρηματοδότησης Β3 (αύξηση της προστιθέμενης αξίας των γεωργικών, δασοκομικών και αλιευτικών προϊόντων) και Γ (σχέδια διεθνούς συνεργασίας).

3.2.4. Στο πλαίσιο του ΕΚΤ χρηματοδοτούνται δράσεις για την κατάρτιση διαφόρων ομάδων συμφερόντων όσον αφορά τις μεθόδους για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών.

3.2.5. Εκτός από το χαρτί παράγονται και άλλα προϊόντα από την ξυλεία όπως υλικά οικοδομών και έπιπλα. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν χημικά προϊόντα, χρωστικές ουσίες, διακοσμητικά, εξοπλισμός κάπνισης ακόμα και είδη διατροφής. Ο φελλός που παράγεται από τη φελλοφόρο βελανιδιά χρησιμοποιήθηκε επί μακρόν ως πρώτη ύλη. Τα μεταλλικά και τα πλαστικά είδη ή τα ανταλλακτικά που προέρχονται από μη ανανεώσιμους φυσικούς πόρους θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από προϊόντα επεξεργασμένης ξυλείας αρκεί να πραγματοποιηθούν οι κατάλληλες επενδύσεις στην έρευνα και στην ανάπτυξη των προϊόντων αυτών.

3.2.6. Σημαντική προοπτική είναι η αύξηση της χρήσης του ξύλου ως πηγής ενέργειας. Σε πολλές χώρες υπάρχει άφθονη μικρών διαστάσεων ξυλεία κατώτερης ποιότητας που είναι ακατάλληλη για οποιαδήποτε άλλη χρήση. Για παράδειγμα, οι ιδιοκτήτες δασών θα μπορούσαν να προβούν στη δημιουργία συνεταιρισμών για την παροχή θέρμανσης σε κατοικίες, γραφεία, χωριά ακόμη και μικρά αστικά κέντρα. Τούτο θα μπορούσε να συνδυαστεί και με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Επίσης, στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα υπολείμματα ξυλείας από πριονιστήρια, παλιό χαρτί και χαρτόνια.

3.2.7. Η χρησιμοποίηση του ξύλου ως καυσίμου έχει οικονομικά πλεονεκτήματα όχι μόνο για τις μεμονωμένες περιφέρειες αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Συμβάλλει στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα επιτρέπει την αποφυγή μεγάλων και επικίνδυνων μεταφορών και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις αγροτικές περιφέρειες. Εξάλλου, τα καύσιμα από ξυλεία προκαλούν σχετικά περιορισμένες εκπομπές εάν η καύση τους είναι σωστή ιδιαίτερα από πλευράς CO2. Για την ανάπτυξη της διαχείρισης ως ενέργειας που παράγεται από ξύλο απαιτείται ακόμη πολλή εργασία, όπως η επεξεργασία πριονιδίων σε πλινθάνθρακα (μπρικέττα) ή η καύση πριονιδίων σε υγρή μορφή.

3.2.8. Η χρήση του ξύλου για ενεργειακούς σκοπούς πρέπει να αντιμετωπιστεί ευνοϊκά από πλευράς φορολογίας, και/ή με υποστήριξη των επενδύσεων σε εγκατάσταση καύσης σχετικά ακριβές.

3.2.9. Η χρησιμοποίηση του ανακυκλωμένου χαρτιού ως πρώτη ύλη αποτελεί και δυνατότητα και πρόβλημα. Κάθε χαρτί που χρησιμοποιείται εκ νέου μειώνει τον όγκο απορριμμάτων των χωματερών. Ωστόσο οι ίνες δεν μπορούν να ανακυκλώνονται επ' άπειρον και απαιτείται πάντα ένα ποσοστό νέων ινών στην χαρτοποιία. Θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μελέτες για την εκτίμηση του συνολικού οικονομικού κόστους και οφέλους που έχει η χρησιμοποίηση ανακυκλωμένων ινών για να αποφευχθούν λύσεις που να ευνοούν την αδικαιολόγητη χρήση τους. Η καύση ανακυκλωμένων ινών είναι επίσης σημαντική επιλογή που χρήζει προσοχής.

3.2.10. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα χρησιμοποίησης «non-food» καλλιεργειών στην χαρτοποιία. Από την άλλη πλευρά, με τη συνέχιση των καλλιεργειών οι παραγόμενες από αυτές ίνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προώθηση της ποιότητας του χαρτιού εκτύπωσης.

3.2.11. Τα δάση παρέχουν σημαντικές δυνατότητες για την ανάπτυξη στους τομείς του τουρισμού και της ψυχαγωγίας. Τα τουριστικά γραφεία διοργανώνουν ήδη εκδρομές και κυνήγι σε δασικές εκτάσεις, αλλά θα μπορούσαν να συμπληρώσουν τις δραστηριότητές τους προσφέροντας στους τουρίστες τη δυνατότητα να δουν πώς ασκείται η δασοκομία. Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ και της κοινοτικής πρωτοβουλίας Leader παρέχονται οικονομικές ενισχύσεις για την υλοποίηση αναπτυξιακών σχεδίων.

3.2.12. Πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες ώστε τα δάση να χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση του φαινομένου του θερμοκηπίου και για την προστασία του περιβάλλοντος από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, αλλά και από φυσικά φαινόμενα.

4. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιου σχετικά με τη δασική στρατηγική της ΕΕ

4.1. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 18 Δεκεμβρίου 1996 ψήφισμα σχετικά με τη δασική στρατηγική της ΕΕ. Σύμφωνα με το ψήφισμα η ενλόγω στρατηγική πρέπει:

α) να είναι καθολική και ενωτική στο χαρακτήρα 7

β) να ενθαρρύνει την αλληλεγγύη εντός του τομέα 7

γ) να σέβεται την επικουρικότητα, δηλαδή να υπάγεται και να συμπληρώνει τα εθνικά προγράμματα.

4.2. Για το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων σε ευρωπαϊκή κλίμακα όσον αφορά:

α) την προστασία των δασικών πόρων 7

β) την προστασία από τις πυρκαγιές 7

γ) τη διατήρηση της βιοποικιλότητας 7

δ) τα μέτρα που επηρεάζουν το γενικό περιβάλλον 7

ε) την ανάπτυξη του ψυχαγωγικού ρόλου των δασών 7

στ) την αναβάθμιση της αξίας των δασικών πόρων.

4.3. Για την αποτελεσματική προστασία των δασικών πόρων η δράση πρέπει να επικεντρώνεται:

- στη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών 7

- στην ενθάρρυνση της αναδημιουργίας των δασοτόπων 7

- στη θέσπιση προτύπων ελέγχου του εισαγόμενου υλικού (κατά των επιδημιών, των παρασίτων και των ασθενειών) 7

- στην αύξηση του φυτοϋγειονομικού ελέγχου έτσι ώστε να περιληφθούν όλες οι πτυχές της δασοκομίας και στην αύξηση της χρηματοδότησης όπου χρειάζεται 7

- στην ενθάρρυνση της έρευνας και της ανάπτυξης αποδεκτών από περιβαλλοντική άποψη μεθόδων για τον έλεγχο των εντόμων και των ασθενειών 7

- στην εξασφάλιση ότι και στις άλλες πολιτικές της ΕΕ που συνδέονται με την ατμοσφαιρική ρύπανση, την ανάπτυξη του κατασκευαστικού τομέα κ.λπ. λαμβάνεται υπόψη ο δασικός παράγοντας 7

- στην επικύρωση της συμφωνίας του ΟΗΕ για το περιβάλλον 7

- στην προώθηση της έρευνας για μια ολοκληρωμένη και βιώσιμη ισορροπία μεταξύ ανθρώπων, θηραμάτων-δάσους που αντιστοιχεί στις σύγχρονες οικολογικές, κοινωνικοπολιτιστικές και οικονομικές απαιτήσεις 7

- στην εκτίμηση της άγριας πανίδας και χλωρίδας κατά τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των δασών 7

- στη διεξαγωγή περισσότερων ερευνών ως προς τους τομείς που επηρεάζουν την καταστροφή των θηραμάτων και τη συμμετοχή των ιδιοκτητών δασικών εκτάσεων, δικαιούχων κυνηγετικών δικαιωμάτων και του ευρύτερου κοινού.

4.4. Όσον την προστασία από τις πυρκαγιές ενδείκνυται:

- να χορηγηθούν επιπλέον πόροι για την αναδάσωση των καμένων περιοχών στις δράσεις που χρηματοδούνται ανεπαρκώς στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2158/92 7

- καλύτερος συντονισμός των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων που διατίθενται για την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές 7

- η διεξαγωγή περαιτέρω ερευνών όσον αφορά τις μεθόδους πρόληψης, ανίχνευσης και καταπολέμησης των πυρκαγιών και η ενίσχυση ειδικευμένων κέντρων 7

- καλύτερος συντονισμός των υφιστάμενων μέτρων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο με τη συμμετοχή των αρμοδίων αρχών και της μόνιμης δασικής επιτροπής 7

- η περαιτέρω ανάπτυξη της βάσης δεδομένων για τη βελτίωση του συστήματος προστασίας των δασών από τις πυρκαγιές.

4.5. Οι δράσεις που αφορούν τη διατήρηση της βιοποικιλότητας συνίστανται:

- στην αύξηση των διατιθέμενων κεφαλαίων στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1467/94 ούτως ώστε να εφαρμόζεται πλήρως στο δασικό τομέα 7

- στη χάραξη των κατευθυντήριων γραμμών για την προστασία, τη διατήρηση και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας σε όλα τα δάση 7

- στην προώθηση της έρευνας για την αναδάσωση, ιδίως στις μονοκαλλιέργειες 7

- στην προώθηση της γενικότερης γνώσης όσον αφορά την αύξηση της βιοποικιλότητας 7

- στην προώθηση της έρευνας για τη μέτρηση και την ενίσχυση της σχέσης κόστους αποτελεσματικότητας σε ό,τι αφορά τη βιοποικιλότητα 7

- στην προώθηση των ερευνών όσον αφορά τον αντίκτυπο των δασικών πρακτικών στη βιοποικιλότητα.

4.6. Όσον αφορά τα μέτρα που επηρεάζουν το γενικό περιβάλλον, η ΕΕ πρέπει:

- να ενθαρρύνει τις έρευνες σε όλους τους τομείς δραστηριότητας 7

- να χορηγήσει μεγαλύτερες ενισχύσεις για την αναδάσωση σε άτομα και στις αρμόδιες τοπικές και περιφερειακές αρχές 7

- να συμβάλει στο να αυξηθεί η ετήσια επιχορήγηση από τα κράτη μέλη και να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με το πραγματικό κόστος 7

- να συντονίσει τις πολιτικές της ΕΕ για συναφή θέματα ώστε να ληφθεί υπόψη και ο δασικός παράγοντας 7

- να μεριμνήσει ώστε να αυξηθούν τα κεφάλαια υπέρ των συνοδευτικών μέτρων της ΚΓΠ που αφορούν τη δασοκομία.

4.7. Όσον αφορά την ανάπτυξη του ψυχαγωγικού ρόλου των δασών ενδείκνυται:

- να ενθαρρυνθεί η συνεργασία και να αναληφθεί δράση εκεί όπου τα δάση εκτείνονται πέραν των εθνικών συνόρων 7

- να ολοκληρωθεί ο ψυχαγωγικός ρόλος των δασών με την κοινοτική πολιτική ανάπτυξης της υπαίθρου.

4.8. Σε ό,τι αφορά την αναβάθμιση της αξίας των δασικών πόρων η κοινοτική δράση πρέπει να επικεντρωθεί:

- στην αύξηση του διαθέσιμου προϋπολογισμού επί πενταετία 7

- στην εκπόνηση κατάλληλων, ανά τύπο, κατευθυντήριων γραμμών για τη διαχείριση των δασών 7

- στην προαγωγή της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στη δασοκομία, ιδιαίτερα με την ενίσχυση των γνώσεων που έχουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις πρακτικές που ακολουθούν τα υπόλοιπα 7

- στην προώθηση της έρευνας και της ευρύτερης κατανόησης για τα δημόσια οφέλη των δασών 7

- στην προώθηση της έρευνας και της χρησιμοποίησης βελτιωμένων τεχνικών 7

- στην ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ χρηστών και ιδιοκτητών καθώς και του δημοσίου και των ιδιωτών 7

- στην προώθηση της έρευνας σε ό,τι αφορά τις δυνατότητες εμπορίας ξυλείας 7

- στην προώθηση της έρευνας για τις δυνατότητες της ξυλείας ως πηγής ενέργειας 7

- στην προώθηση της χρήσης του βελτιωμένου γενετικού αποθέματος προς όφελος της ποιότητας 7

- στη βελτίωση της ενημέρωσης σχετικά με τους δασικούς πόρους υπέρ της βιομηχανίας επεξεργασίας ξύλου.

4.9. Από πλευράς θεσμικής οργάνωσης προτείνεται η επέκταση του ρόλου της μόνιμης δασικής επιτροπής και στον τομέα της οικολογικής πιστοποίησης, των υγειονομικών μέτρων, του αναπαραγωγικού υλικού και, επιπλέον, της δασικής έρευνας ούτως ώστε να καταστεί το κύριο όργανο συντονισμού των δασικών πολιτικών. Προτείνεται επίσης η ανάληψη δράσης για την αύξηση της αποτελεσματικότητας του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφόρησης και Επικοινωνίας για τα Δάση.

4.10. Στο ψήφισμα απαιτείται για την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων η αύξηση της χρηματοδότησης της ΕΕ κατά 353 εκατομμύρια Ecu ετησίως, δηλαδή αύξηση κατά 1 765 δισεκατομμύρια Ecu σε πενταετή βάση.

5. Θέσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

5.1. Γενικές παρατηρήσεις

5.1.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τις απόψεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ότι δηλαδή τα κοινοτικά μέτρα, που αποβλέπουν στη διαρκή διαχείριση των δασών, στην πάλη κατά της ατμοσφαιρικής μόλυνσης και στον περιορισμό των πυρκαγιών στα δάση, στο πνεύμα των Διασκέψεων του Ρίο και του Ελσίνκι, πρέπει να είναι συμπληρωματικά στις εθνικές δασικές πολιτικές.

5.1.2. Η ΕΤΠ επισημαίνει τη σπουδαιότητα της εισαγωγής της αρχής της βιώσιμης διαχείρισης και εκμετάλλευσης των δασών σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Η Επιτροπή θε πρέπει σε όλες τις δράσεις της να προωθεί την εφαρμογή της αρχής αυτής ούτως ώστε να δοθεί η ίδια προσοχή σε όλες τις πτυχές της βιωσιμότητας - οικολογική, οικονομική και κοινωνική.

5.1.3. Σύμφωνα με την άποψη της ΕΤΠ, ο ρόλος της ΕΕ όσον αφορά τα διεθνή δασικά θέματα συνίσταται στο να προβάλει τις κοινές θέσεις των κρατών μελών της για τα υπό εξέταση θέματα. Στα θέματα που πρέπει να προβάλει η ΕΕ περιλαμβάνονται: η πρόληψη των κλιματικών μεταβολών, καθώς και η λήψη και εφαρμογή μέτρων και γενικών δεικτών σχετικά με τη βιοποικιλότητα και τη βιώσιμη διαχείριση των δασών. Επίσης, ο προληπτικός έλεγχος για την ύπαρξη παρασίτων στην ξυλεία εντάσσεται σε αυτή την κατηγορία.

5.1.4. Η ΕΕ μπορεί να συνεισφέρει τα μάλλα στο δασικό τομέα με την προώθηση της κατάρτισης, της έρευνας και της παροχής πληροφοριών και συμβουλών καθώς και με την υποστήριξη αναπτυξιακών δράσεων στην ύπαιθρο.

5.1.5. Η δασοκομία είναι μια οικονομική δραστηριότητα η οποία αναπτύσσεται συνεχώς και κατά συνέπεια δεν ενδείκνυται η δημιουργία συστήματος στήριξης παρόμοιου με αυτό της ΚΓΠ. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι το σημερινό επίπεδο των πόρων που διατίθενται στη δασοκομία είναι ικανοποιητικό και θα παραμείνει και στο μέλλον, ιδιαίτερα εφόσον λαμβάνεται υπόψη η δημοσιονομική κατάσταση της ΕΕ. Στο πλαίσιο των χρηματοδοτήσεων θα πρέπει ωστόσο, εφόσον δεν παρεμβάλλονται άλλες ανάγκες, να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη διάθεση περισσότερων πόρων για την πρόληψη των πυρκαγιών των δασών στη Νότια Ευρώπη και στην αναδάσωση των καμένων περιοχών.

5.1.6. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προβεί επειγόντως στη σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής για τα δάση στην οποία να εκφράζουν τις απόψεις τους οι περιφέρειες και διάφοροι κύκλοι συμφερόντων όπως οι ιδιοκτήτες δασών των κρατών μελών, οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας, οι έχοντες άδεια θήρας, οι εργαζόμενοι καθώς και σύλλογοι για την προστασία της φύσης.

5.1.7. Η ΕΤΠ θα στηρίξει τη διοργάνωση διεθνών συνεδριάσεων με σκοπό να αναπτυχθούν οι γνώσεις και οι ανταλλαγές εμπειριών στο δασικό τομέα. Οι υπάρχουσες διαρθρώσεις συνεργασίας στον Ατλαντικό, τη Βαλτική, τη Βόρειο Θάλασσα, τη Μεσόγειο κ.λπ. θα μπορούσαν να αποτελέσουν χώρους σημαντικών ανταλλαγών.

5.2. Προτάσεις που αφορούν μέτρα για τη διαχείριση των δασών

5.2.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ότι, δηλαδή, η ΕΕ πρέπει να προβεί στη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών και στον ορισμό γενικών αρχών για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών. Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες πρέπει να διατυπώσουν συγκεκριμένες συστάσεις για τα δάση, οι οποίες να βασίζονται στην οικολογική κατάσταση των δασών, στην υφιστάμενη διάρθρωση και ηλικία των δένδρων καθώς και στους διάφορους τρόπους εκμετάλλευσης των δασών. Εξάλλου, σε πολλές χώρες οι εθνικές συστάσεις πρέπει να συμπληρωθούν με περιφερειακές συστάσεις. Ωστόσο, η ΕΤΠ επιθυμεί να επισημάνει ότι σε πολλά κράτη μέλη και σε πολλές περιφέρειες ισχύουν συγκεκριμένες διατάξεις με στόχο τη βιώσιμη και τακτική διαχείριση των δασών, οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη.

5.2.2. Η Επιτροπή πρέπει να στηρίξει τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους να εκπονήσουν μακροπρόθεσμα σχέδια για τη διαχείριση και εκμετάλλευση των δασών επειδή και να υποβάλουν τα σχέδια αυτά σε παροδική επανεξέταση, μόνο μέσω συστηματικής προσέγγισης επιτυγχάνονται διαρκή θετικά αποτελέσματα.

5.2.3. Η ΕΤΠ επισημαίνει τις δράσεις που στηρίζει η Επιτροπή όπως η σπουδαιότητα χρηματοδότησης ερευνών για την ανάπτυξη οικολογικών μεθόδων διαχείρισης των δασών και για τον καθορισμό των οικονομικών οφελών. Οι οικολογικές μέθοδοι διαχείρισης συνίστανται, μεταξύ άλλων, στην ανανέωση των δασών σε μικρή κλίμακα, με τη χρήση αρχικά τοπικών ειδών. Η πρόλευση του υλικού αναπαραγωγής πρέπει να ανταποκρίνεται στο έδαφος της ενδιαφέρομενης περιοχής με συνεκτίμηση του μακρού χρόνου εκτέλεσης που απαιτούν τα εν λόγω προγράμματα.

5.2.4. Η ΕΤΠ προτείνει, κατά την αναθεώρηση των οδηγιών που διέπουν το εμπόριο σπόρων και φυτών, η Επιτροπή να λάβει υπόψη τους παράγοντες που καθορίζουν τη χρήση του πλέον κατάλληλου για τη συγκεκριμένη περιοχή υλικού αναπαραγωγής, όπως, για παράδειγμα, την πρόελευσή του, το μέγεθος και το είδος των σπόρων.

5.2.5. Προκειμένου η ΕΕ και τα κράτη μέλη να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστα από ποσοστική και ποιοτική άποψη στοιχεία όσον αφορά τα δάση, ενδείκνυται η δημιουργία συστήματος ταξινόμησης των δασών που να συμφωνεί με το καλύτερο διαθέσιμο κοινό σύστημα.

5.3. Προτάσεις όσον αφορά την εκμετάλλευση των δασών

5.3.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το ψήφισμα του ΕΚ σχετικά με την πολλαπλή λειτουργία των δασών. Σε πολλές δασικές εκτάσεις η οικονομική και ψυχαγωγική λειτουργία των δασών πρέπει να συνδυάζεται με την εφαρμογή της αρχής για τη βιώσιμη διαχείρισή τους.

5.3.2. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι για να διατηρηθεί η ανταγωνιστική ικανότητα της ΕΕ στον τομέα των δασοκομικών προϊόντων, η Επιτροπή πρέπει να στηρίξει την έρευνα και την ανάπτυξη νέων και υψηλού βαθμού μεταποίησης προϊόντων.

5.3.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τη βελτίωση των ερευνητικών δραστηριοτήτων με βάση το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο. Στα προγράμματα για τις προτεινόμενες περιοχές προτεραιότητας «πρόωθηση της ανταγωνιστικότητας και βιώσιμη ανάπτυξη» και «περιβάλλον ζωής και οικοσύστημα» πρέπει να προβλέπονται ειδικές χρηματοδοτήσεις για την βιώσιμη ανάπτυξη της δασοκομίας και των δασοκομικών προϊόντων με συνεκτίμηση του μακρού χρόνου που απαιτούν τα εν λόγω προγράμματα.

5.3.4. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την πρόταση του ΕΚ για την προώθηση της χρήσης του ξύλου ως πηγής παραγωγής ενέργειας.

5.3.5. Παράλληλα με τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων είναι ζωτικής σημασίας να διατεθούν πόροι για την υποστήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στον τομέα της επεξεργασίας ξύλου. Τούτο συνεπάγεται επίσης την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και την ανάπτυξη τοπικών σημάτων ποιότητας.

5.3.6. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό, στο πλάισιο ερευνητικών και υποδειγματικών δράσεων να χρηματοδοτούνται σχέδια στα οποία προτεραιότητα να έχει η χρήση μη ανακυκλωμένων ινών, ανακυκλωμένων ινών και ινών από καλλιέργειες που δεν παράγουν εδώδιμα προϊόντα στην δασική βιομηχανία. Η έρευνα θα πρέπει να εστιάζεται στον προσδιορισμό της διάρκειας της οικονομικής ζωής της ίνας καθώς και στην εξεύρεση ορθού συνδυασμού ινών και άλλων λύσεων για τη χρήση των ανακυκλωμένων ινών, π.χ. στην παραγωγή ενέργειας.

5.3.7. Η ποσότητα των ανακυκλωμένων και μη ινών δεν θα πρέπει να διέπεται από τεχνητούς περιορισμούς, μέτρα στήριξης ή φορολογικές λύσεις.

5.3.8. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση του ΕΚ όσον αφορά την εκστρατεία κατάρτισης και ενημέρωσης για τη σημασία των δασών και των δασοκομικών προϊόντων. Στην εκστρατεία θα πρέπει να δίδεται έμφαση στις ιδιότητες του ξύλου ως φιλικής προς το περιβάλλον πρώτης ύλης. Θα πρέπει δε να απευθύνεται στους καταναλωτές, στους μαθητές και σπουδαστές καθώς και στους φορείς της βιομηχανίας και τους δημόσιους υπαλλήλους.

5.4. Προτάσεις σχετικά με τα μέτρα προστασίας

5.4.1. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η ΕΕ πρέπει να προβεί στη διατύπωση συστάσεων για τη βιοποικιλότητα των δασών τις οποίες κάθε κράτος μέλος θα μπορεί να ακολουθεί με βάση τις απόψεις των περιφερειών του.

5.4.2. Η ΕΤΠ θα ήθελε να τονίσει τη σημασία της προστασίας της ιδιοκτησίας των δασών και τη σημασία της ιδιοκτησίας για την προστασία των δασών και την ανάπτυξη μιας βιώσιμης δασοκομίας.

5.4.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες για την προστασία πολύτιμων δρυμών και τοπίων. Η υλοποίηση του προγράμματος Natura 2000 είναι ιδιαίτερα σημαντική από την άποψη αυτή. Ωστόσο, κατά την εφαρμογή των μέτρων προστασίας πρέπει να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή, να προηγείται διαβούλευση των τοπικών πληθυσμών και κυρίως των ιδιοκτητών δασών. Επίσης, η έκταση των προγραμμάτων προστασίας πρέπει να είναι ανάλογη με τους διαθέσιμους πόρους. Η ΕΤΠ επίσης επισημαίνει ότι ο χωροταξικός σχεδιασμός, για τον οποίο είναι υπεύθυνες οι περιφέρειες και οι δήμοι, συμβάλλει στον προσδιορισμό των προστατευόμενων ζωνών και στην προσέγγιση των κύκλων συμφερόντων. Η δημιουργία περιφερειακών ή εθνικών πάρκων ανταποκρίνεται στους στόχους αυτούς.

5.4.4. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι, κατά τη διατύπωση των συστάσεων και των γενικών κριτηρίων για το σύστημα πιστοποίησης των δασών, η ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι κάθε κράτος μέλος και περιφέρεια έχει τη δυνατότητα να προσαρμόσει το σύστημα ανάλογα με τις ειδικές συνθήκες που το χαρακτηρίζουν. Το σύστημα πρέπει να εφαρμόζεται σε εθελοντική βάση και να ανταποκρίνεται στα πρότυπα των ιδιοκτητών δασών, στις μεθόδους εμπορίας ξυλείας και στις φυσικές συνθήκες. Το σύστημα πρέπει να χαρακτηρίζεται από τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας ώστε καμιά πλευρά να μην επιβαρυνθεί με αδικαιόλογητο κόστος κατά την εφαρμογή ή τον έλεγχο της πιστοποίησης.

5.4.5. Κατά το σχεδιασμό του πέμπτου ευρωπαϊκού προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα υπάρχουν επαρκείς πόροι τόσο για την έρευνα σχετικά με τις συνέπειες της περιβαλλοντικής μόλυνσης στα δάση όσο και για την έρευνα των επιπτώσεων που πιθανόν έχουν στο περιβάλλον οι μέθοδοι διαχείρισης των δασών.

5.4.6. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 307/86 είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι με τον τρόπο αυτό το δίκτυο ελέγχου της κατάστασης των δασών θα καταστεί αποτελεσματικότερο και θα διευκολυνθεί η ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τα Δάση.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA