Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την εκούσια συμμετοχή οργανισμών σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικονομικού ελέγχου"(1)

(1999/C 209/11)

Στις 11 Δεκεμβρίου 1998, το Συμβούλιο αποφάσισε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 130 Σ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα γεωργίας, αγροτικής ανάπτυξης, περιβάλλοντος στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαΐου 1999, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pezzini.

Κατά τη 364η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 26ης Μαΐου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτηση με 71 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Πρόλογος

1.1. Η αναθεώρηση του εν λόγω κανονισμού, που βασίζεται σε μελέτη αξιολόγησης της εφαρμογής στα κράτη μέλη, όπως επίσης στις εξελίξεις της κοινοτικής πολιτικής στα θέματα του περιβάλλοντος, που αξιοποιούν τα εκούσια μέσα και την υπευθυνότητα των διαφόρων παραγόντων στα πλαίσια της προώθησης της βιώσιμης ανάπτυξης, περιλαμβάνει ορισμένα σημαντικά στοιχεία καινοτομίας που θα πρέπει να εξεταστούν.

1.2. Η ΟΚΕ σημειώνει θετικά ότι ορισμένες καινοτομίες ανταποκρίνονται σε υποδείξεις που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότησή της για την αρχική πρόταση(2), ειδικότερα σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των εργαζομένων, την υποστήριξη που θα πρέπει να δοθεί στις ΜΜΕ, τη σκοπιμότητα ενός λογότυπου και το ενδιαφέρον προοδευτικής διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής.

1.3. Τα κυριότερα στοιχεία καινοτομίας είναι τα ακόλουθα:

- διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής (άρθρο 3)·

- αποκατάσταση διασύνδεσης μεταξύ του διεθνούς προτύπου ISO 14001 και του EMAS, προκειμένου να διευκολύνεται το πέρασμα από το ένα στο άλλο και να αποφευχθούν οι επικαλύψεις (παράρτημα I)·

- συμμετοχή των εργαζομένων στην εφαρμογή του EMAS (άρθρο 1)·

- αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ (άρθρο 10, 1)·

- χρήση του EMAS στην εφαρμογή και τον έλεγχο της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, με τους αναγκαίους έστω διαχωρισμούς (άρθρο 10, 2)·

- υιοθέτηση ευκρινούς λογότυπου (άρθρο 8)·

- ανάπτυξη προωθητικής στρατηγικής (άρθρο 11)·

- διασφάλιση συνεκτικής εφαρμογής στα κράτη μέλη μέσω επίσης σύστασης ενός Φόρουμ των αρμόδιων οργανισμών και των οργανισμών διαπίστευσης (άρθρα 4 και 5).

1.4. Θα πρέπει εξάλλου να υπογραμμιστούν σημαντικά στοιχεία συνέχειας, κυρίως σε ό,τι αφορά την προστιθέμενη αξία του EMAS, που απαιτούν να προχωρήσουμε πέρα από τον απλό σεβασμό των σημερινών περιβαλλοντικών κανόνων (τρίτη αιτιολογική σκέψη), όπως επίσης να δοθεί ισχυρή έμφαση στην επικουρικότητα, που αφήνει ευρύ πεδίο στα κράτη μέλη για τα μέτρα εφαρμογής.

1.5. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της το ότι η διάσκεψη που οργανώθηκε από τη γερμανική προεδρεία τον Ιανουάριο του 1999 για την αναθεώρηση του EMAS υπήρξε μια χρήσιμη στιγμή προβληματισμού και εμβάθυνσης σχετικά με τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί. Από την άλλη πλευρά η διάσκεψη επιβεβαίωσε την αναγκαιότητα να ξεπεραστούν ορισμένα σημαντικά εμπόδια στην ομοιογενή ανάπτυξη του EMAS στο εσωτερικό των κρατών μελών, στο φως επίσης μιας σαφούς μείωσης των αιτήσεων διαπίστευσης στην περίπτωση της Γερμανίας, ηγετικής χώρας έως τώρα στην εφαρμογή του σχεδίου.

1.6. Ειδικότερα, η ΟΚΕ συμφωνεί με την απαίτηση να αναπτυχθεί το EMAS, κυρίως μέσω της διευκόλυνσης της πρόσβασης των ΜΜΕ στο πρόγραμμα, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα το στόχο της επιδίωξης συνεχούς βελτίωσης της περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας μέσω της μέγιστης διαφάνειας έναντι του κοινού.

1.7. Η ΟΚΕ μπόρεσε να εμβαθύνει την προβληματική που συνδέεται με τη γεωγραφική ανισότητα στην εφαρμογή και ειδικότερα με τα εμπόδια που εμφανίσθηκαν σε ορισμένες χώρες καθώς και με τις μεθόδους για την άρση τους, μέσω επίσης της ακρόασης που οργανώθηκε σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Προστασίας του Περιβάλλοντος της Ιταλίας (ANPA) στις 16 Μαρτίου 1999 στη Ρώμη όπου συμμετείχαν ευρύτατα και εποικοδομητικά κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες και οργανώσεις που συμμετέχουν στο πρόγραμμα EMAS.

1.8. Η ακρόαση αυτή επέτρεψε να φανερωθεί η απαίτηση για καλύτερη προώθηση του συστήματος εκ μέρους των κρατών μελών και της Επιτροπής, όπως επίσης για ευρύτερη συμμετοχή των ενδιαφερομένων φορέων, και ειδικότερα των επαγγελματικών οργανώσεων, των συνδικάτων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθιερώνοντας έτσι μηχανισμούς σύμπραξης για τη διάδοσή του.

1.9. Σχετικά με αυτό η ΟΚΕ θα αξιολογήσει τη σκοπιμότητα συμπληρωματικής γνωμοδότησης προκειμένου να υπάρξει εμβάθυνση σε όλες τις πτυχές των διαδικασιών εφαρμογής, που δεν αντιμετωπίζονται από τον κανονισμό, και οι οποίες στην πράξη δεν διευκολύνουν την προσχώρηση στο ΕΜΑΣ, ειδικότερα εκ μέρους των ΜΜΕ.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το σύστημα EMAS αποτελεί ένα χρήσιμο μέσο για την επίτευξη του κυριότερου στόχου της προώθησης βιώσιμων πρότυπων παραγωγής και κατανάλωσης (ανάπτυξης) του οποίου πρέπει να επιβεβαιωθούν ορισμένες σημαντικές αρχές όπως είναι:

- βασίζεται στο νόμους της αγοράς·

- προβλέπει την εκούσια συμμετοχή.

- προωθεί την προσέγγιση κοινής ευθύνης στο πεδίο της προστασίας του περιβάλλοντος·

- προσφέρει πλαίσιο αποτελεσματικής διαχείρισης των επιπτώσεων στο περιβάλλον·

- βελτιώνει την περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα κυρίως στη βιομηχανία αλλά επίσης στους άλλους τομείς·

- παράγει έγκυρα και διαφανή αποτελέσματα·

- είναι συμπληρωματικό σε σχέση με μια κανονιστική προσέγγιση επιβολής και ελέγχου.

2.1.1. Ο συμπληρωματικός χαρακτήρας του EMAS σημαίνει ότι το μέσο αυτό θα πρέπει να συνδυάζεται με άλλα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, στα πλαίσια της προώθησης της "βιώσιμης ανάπτυξης" εκ μέρους των δημόσιων αρχών, με την ενεργό συμβολή όλων των παραγόντων· είναι προφανές ότι το μέσο αυτό απευθύνεται κυρίως στις επιχειρήσεις, αλλά αποκτά εμφανή χαρακτήρα και προστιθέμενη αξία σε ένα πλαίσιο ευρύτερης συμμετοχής, κυρίως των πολιτών, που αποτελούν τους παραλήπτες της περιβαλλοντικής δήλωσης.

2.1.2. Δεν θα πρέπει να παραγνωριστούν οι "πράσινης" κατεύθυνσης εξελίξεις των δημοπρασιών (Green procurement), που τείνουν να επιβραβεύουν παραγωγικές μεθόδους και βιώσιμες περιβαλλοντικές υπηρεσίες, και γενικότερα ο ορισμός εκ μέρους της Επιτροπής μιας ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων (IPP), για την οποία έχει προαναγγελθεί πράσινο βιβλίο· οι νέες αυτές εξελίξεις μπορούν να δημιουργήσουν ένα πιο θετικό πλαίσιο για την διαπίστευση EMAS.

2.1.3. Πράγματι, αν η προσχώρηση στο ΕΜΑΣ είναι προαιρετική για τις επιχειρήσεις και τις οργανώσεις, αντιθέτως αποτελεί υποχρέωση για τις δημόσιες αρχές να προωθήσουν το μέσο αυτό, ενθαρρύνοντας τη διάδοσή του στα πλαίσια των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται έναντι των πολιτών για την ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον και να το εστιάζουν, επί παραδείγματι, ως προτιμησιακό στοιχείο, μεταξύ των άλλων όρων, στα κριτήρια για την ανάθεση δημόσιων αγορών.

2.2. Γεωγραφική ανισότητα και επικουρικότητα

2.2.1. Έχοντας εξακριβώσει ότι υφίσταται ισχυρή γεωγραφική ανισότητα όσον αφορά την επιτυχία του EMAS μεταξύ των κρατών μελών, που μπορεί να επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα στο επίπεδο των σχέσεων των επιχειρήσεων με την αγορά, χρειάζεται να υπάρξει καλύτερος προβληματισμός ως προς την εμπειρία που έχει αποκτηθεί προκειμένου να εξακριβωθούν τα μέσα για την προώθηση μεγαλύτερης ομοιογένειας, χωρίς να θεωρηθούν ως άτεγκτη εφαρμογή των κανόνων, αλλά κυρίως προσδιορισμός των κινήτρων και των μέσων ενθάρρυνσης εκείνων που είναι συμβατά με τους κανόνες της ανταγωνιστικότητας και του ανταγωνισμού.

2.2.2. Τέσσερα κράτη, η Αυστρία, η Γερμανία, η Ολλανδία και η Σουηδία έχουν ποσοστό σχετικής πυκνότητας (αριθμός των επιχειρήσεων που υιοθετούν το ΕΜΑΣ επί του συνόλου των επιχειρήσεων ανά χώρα) αρκετά υψηλότερο από την υπόλοιπη επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2.2.1. Αυτή η "θετική ανωμαλία" θα πρέπει να μας οδηγήσει σε ορισμένες σκέψεις, δεδομένου ότι σίγουρα τα αποτελέσματα αυτά επιτεύχθηκαν με τη χρήση μέσων και εργαλείων που δεν προβλέπονται ρητά από τον κανονισμό και μπορούν σκοπίμως να διαδοθούν.

2.2.2.2. Σημαντικό στοιχείο της εμπειρίας αυτής είναι για παράδειγμα η διοικητική αποκέντρωση και η χρήση των εμπορικών επιμελητηρίων, των οργανώσεων επιχειρήσεων και εργαζομένων καθώς και των οργανώσεων για την προώθηση του συστήματος, η ποιότητα και η ποσότητα των επαληθευτών, η διάδοση των πληροφοριών, η εφαρμογή νέων και προωθημένων περιβαλλοντικών τεχνολογιών, η ύπαρξη παγιωμένου και ορθά εφαρμοζόμενου κανονιστικού πλαισίου. Είναι ευνόητο ότι η ύπαρξη ισχυρής παράδοσης σεβασμού προς το περιβάλλον ευνοεί τη διάδοση εθελούσιων πρακτικών προστασίας του περιβάλλοντος όπως το EMAS.

2.2.3. Μεταξύ των μέτρων που ενδεχομένως να αντιμετωπισθούν μπορούν να αναφερθούν τα ακόλουθα:

- φορολογικές επιστροφές εκ των υστέρων ενόψει των αποτελεσμάτων της διαχείρισης που επέφεραν απτές περιβαλλοντικές επιπτώσεις·

- διοικητική αποκέντρωση των επαληθεύσεων και των πιστοποιήσεων·

- απορρόφηση στο EMAS άλλων διατάξεων που προβλέπονται από τις εθνικές νομοθεσίες στο πεδίο του περιβάλλοντος·

- κίνητρα στις μεγάλες επιχειρήσεις για τη συμμετοχή τους στην εφαρμογή των προγραμμάτων EMAS των υποπρομηθευτών·

- ενσωμάτωση στην περιβαλλοντική δήλωση του ονόματος των υποπρομηθευτικών επιχειρήσεων·

- συμμετοχή των δημόσιων διοικήσεων σε εδαφικό επίπεδο, λόγω των διαδεδομένων δραστηριοτήτων στον ίδιο κλάδο, θεωρώντας τες ως μέσα συντονισμού ενόψει συλλογικής πιστοποίησης·

- μεγαλύτερη ευθύνη διαχείρισης των αποκεντρωμένων επιχειρηματικών ενώσεων, προκειμένου να διευκολυνθεί ειδικότερα η συμμετοχή των ΜΜΕ, με υποστήριξη από μέτρα τεχνικής και δημοσιονομικής βοήθειας·

- μεγαλύτερη ευκρίνεια και δημοσιότητα των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται·

- πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην ενημέρωση και την κατάρτιση που προορίζονται κυρίως για τις αντιπροσωπευτικές κλαδικές ενώσεις των ΜΜΕ.

2.2.4. Το Φόρουμ των αρμόδιων οργανισμών και των αρχών διαπίστευσης μπορεί αναμφίβολα να διευκολύνει τις ανταλλαγές εμπειριών, ωστόσο ακόμη και η ίδια η πίεση της ενιαίας αγοράς θα οδηγήσει στην εναρμόνιση: δεν είναι τυχαίο που στην Ιταλία μεταξύ των επιχειρήσεων που έχουν καταχωρηθεί περιλαμβάνονται κυρίως μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες ή εταιρείες που προμηθεύουν τις αγορές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.

2.2.5. Το ομοιογενές λειτουργικό επίπεδο που θα πρέπει να διασφαλισθεί στην ενιαία αγορά αποτελεί ουσιαστικό κίνητρο για την υιοθέτηση του EMAS (βλ. σημείο 5 της εισηγητικής έκθεσης)· η Επιτροπή χαράζει πολύ περιοριστικά όρια στη δράση της, βάσει της επικουρικότητας δεν θα πρέπει ωστόσο να παραγνωριστούν οι αρμοδιότητες που παραχωρούνται σ'αυτή από το άρθρο 10 παράγραφος 4 (προώθηση συνεκτικής προσέγγισης) και το άρθρο 11 (ενημερωτική προώθηση σε κοινοτικό επίπεδο)·πρέπει να αναρωτηθεί κανείς, ενόψει της ανομοιογένειας των αποτελεσμάτων, εάν αυτά τα καθήκοντα έχουν αναληφθεί πλήρως, αν ληφθεί υπόψη η αναγκαιότητα αύξησης της περιβαλλοντικής συνείδησης μεταξύ των πολιτών και των φορέων στους διάφορους τομείς.

2.3. Επέκταση του πεδίου εφαρμογής

2.3.1. Πρόκειται για φιλόδοξο στόχο που δικαιολογείται από μια σειρά πειραματικών σχεδίων· επιπλέον, υποστηρίζεται επίσης και από τη διαπίστωση, που έχει γίνει επανειλημμένα, ότι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα έχει επιπτώσεις, έστω και σε διαφοροποιημένο βαθμό, στο οικολογικό περιβάλλον.

2.3.2. Κατά την εξέταση της σκοπιμότητας της πρότασης επέκτασης με την οποία η ΟΚΕ καταρχήν συμφωνεί θα πρέπει ωστόσο να απορριφθούν δύο πολύ απλοϊκές απόψεις.

2.3.2.1. Η πρώτη είναι όσων κρίνουν αδύνατη την επέκταση γιατί σε ορισμένους τομείς, βλ. για παράδειγμα τις υπηρεσίες, δεν υπάρχουν αντικειμενικά διαπιστώσιμες περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε ένα γεωγραφικό χώρο, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι υπάρχουν έμμεσα αποτελέσματα.

2.3.2.2. Η δεύτερη είναι η άποψη της Επιτροπής που αντιμετωπίζει το πρόβλημα θεωρώντας ότι έχουν δοθεί λύσεις, όταν δηλαδή δηλώνει ότι:

α) τα πειραματικά σχέδια αποδεικνύουν ότι υφίσταται ζήτηση περιβαλλοντικής διαπίστευσης και εκτός του μεταποιητικού τομέα·

β) ότι πολυάριθμοι άλλοι τομείς έχουν αξιοσημείωτες περιβαλλοντικές επιπτώσεις τόσο άμεσες όσο και έμμεσες και

γ) ότι τα συστήματα διαχείρισης EMAS μπορούν να εφαρμοσθούν σε όλους τους τομείς της οικονομίας.

2.3.3. Θα πρέπει αντιθέτως να υπογραμμιστεί ότι η άμεση και γενικευμένη επέκταση του ΕΜΑΣ θέτει ένα πρόβλημα που δεν είναι εύκολη η επίλυσή του λόγω της διαφορετικής χροιάς των περιβαλλοντικών επιπτώσεων μεταξύ του μεταποιητικού τομέα και των άλλων τομέων, ειδικότερα του τομέα των υπηρεσιών, αλλά ότι οπωσδήποτε θα πρέπει λογικά να αντιμετωπισθεί, στη βάση των ακόλουθων τριών θεμελιωδών εννοιών:

- τη ρητή διαβεβαίωση ότι σε όλους τους τομείς μπορεί να εφαρμοσθεί το EMAS με τρόπο ώστε να αποκλεισθεί οποιαδήποτε ασάφεια σε σχέση με ενδεχόμενες εξαιρέσεις ή ευνοϊκούς αποκλεισμούς·

- μια πιο εμπεριστατωμένη έρευνα βάσει πάντοτε συγκεκριμένων σχεδίων που θα οδηγήσει στην κατάρτιση ειδικών κριτηρίων αναφοράς προκειμένου να επιτραπεί να αξιολογηθούν ορθώς οι περιβαλλοντικές επιδόσεις στους διαφόρους τομείς, και να συμπεριληφθεί ο σοφός προσδιορισμός του τόπου διαπίστευσης, όπως εξάλλου έχει ζητηθεί από την ΟΚΕ στη γνωμοδότηση σχετικά με τον αρχικό κανονισμό(3)·

- την πρόβλεψη προοδευτικής χρονικής διαβάθμισης και προτεραιότητας όσον αφορά την επέκταση στους τομείς που έχουν αποκλεισθεί·προς το παρόν θα πρέπει να εξερευνηθούν οι δυνατότητες εφαρμογής στο δημόσιο τομέα και στις υπηρεσίες.

2.4. Συμμετοχή των εργαζομένων

2.4.1. Η συμμετοχή αυτή, μολονότι έχει ενσωματωθεί στο άρθρο 1 (δ) δεδομένου ότι θεωρείται ως παράγοντας ουσιαστικής επιτυχίας του EMAS, παραμένει μια γενική δήλωση αρχής. Λείπουν συνεπώς σχετικές λεπτομέρειες ως προς τους τρόπους και τις μορφές της συμμετοχής αυτής, αντίθετα με ότι συμβαίνει στον κανονισμό του 1993 (άρθρο 3.1 και 7.2).

2.4.2. Ο νέος κανονισμός θα πρέπει να διασφαλίζει τη συμμετοχή και τη διαβούλευση των εργαζομένων, μέσω των αντιπροσωπευτικών οργανώσεών τους στο επίπεδο των επιχειρήσεων, τόσο στην προετοιμασία όσο και στην εφαρμογή των προγραμμάτων, κυρίως σε ό,τι αφορά τα προβλήματα των επαγγελματικών προσόντων και της οργάνωσης της εργασίας.

2.5. Χρήση του EMAS στην εφαρμογή και τον έλεγχο της περιβαλλοντικής νομοθεσίας

2.5.1. Η διατύπωση του άρθρου 10.2 προσφέρει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα χρησιμοποίησης της καταχώρησης στο EMAS στα πλαίσια της εφαρμογής και του ελέγχου της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, για να αποφευχθούν οι ανώφελες επικαλύψεις.

2.5.2. Πρόκειται για ενδιαφέρον μέσο, ακόμη και στο φως των θεωρήσεων που αναπτύχθηκαν στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας(4).

2.5.3. Χωρίς να παραγνωριστεί ότι η προστιθέμενη αξία του EMAS έγκειται στο ότι προχωρεί πέρα από το συμβατό με τη νομοθεσία, η προσχώρηση στο σύστημα μπορεί να διαρθρωθεί ανά στάδια στα πλαίσια ενός διαλόγου μεταξύ επιχείρησης και αρμόδιας αρχής, ευνοώντας έτσι τη δυνατότητα συμμόρφωσης, και συμβάλλοντας στην ανάδειξη των αφανών καταστάσεων.

2.5.4. Η αποφυγή ανώφελων επικαλύψεων αντιπροσωπεύει αναμφίβολα έναν παράγοντα παρακίνησης για την επιχείρηση, όπως επίσης κίνητρο για τις υπεύθυνες αρχές στα θέματα περιβάλλοντος να προωθήσουν τη διάδοση του συστήματος EMAS.

2.5.5. Η ΟΚΕ συνεπώς εκφράζει την αμηχανία της για την πλήρη έλλειψη αναφοράς στην ενδεχόμενη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, η οποία αντιθέτως θα μπορούσε να διαδραματίσει χρήσιμο ρόλο στην benchmarking των εμπειριών και να προσφέρει τεχνική και επιστημονική υποστήριξη στην κατάρτιση των γενικών κατευθύνσεων.

2.6. Πώς να διευκολυνθεί η προσχώρηση των ΜΜΕ και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων

2.6.1. Χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες δυναμικές που θεμελιώνουν τις συμπεριφορές και τις επιλογές των μικρών επιχειρηματιών, που αναλαμβάνουν ένα μεγάλο αριθμό αρμοδιοτήτων και οφείλουν να τις διαχειρισθούν καθορίζοντας τις προτεραιότητες βάσει του διαθέσιμου χρόνου και του περιορισμένου αριθμού συνεργατών. Αυτό σημαίνει πως οτιδήποτε είναι προαιρετικό, και επιφέρει σημαντικές δεσμεύσεις σε χρόνο και πόρους, αποφεύγεται στο μέτρο του δυνατού εκτός και αν αποδεικνύεται η χρησιμότητά του για την επιχείρηση.

2.6.2. Είναι συνεπώς αναγκαίο να προβλεφθούν ειδικές διαδικασίες, σύνταξη απλοποιημένων εγγράφων, κύκλων ελέγχου και επαληθεύσεων που να αντιστοιχούν στο εύρος και τον τύπο της επιχείρησης. Σχετικά με αυτό η ΟΚΕ σημειώνει ότι οι συχνές επαληθεύσεις επιφέρουν γραφειοκρατικές δυσχέρειες και υπερβολικό κόστος κυρίως στις ΜΜΕ.

2.6.3. Είναι προφανές ότι ο προϋπολογισμός της μεγάλης πλειοψηφίας των μικρών επιχειρήσεων δεν επιτρέπει την αποκλειστική διάθεση ενός ατόμου σε δαπανηρές διοικητικές υποχρεώσεις χρειάζεται για το λόγο αυτό να προβλεφθούν διαρθρώσεις παροχής υπηρεσιών και παροχής ενίσχυσης εκ μέρους των αρμόδιων αρχών στα θέματα του περιβάλλοντος που διευκολύνουν τη συμμετοχή, προσδιορίζοντας την κατάλληλη εδαφική διάσταση.

2.6.4. Ειδικότερα πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της επιμόρφωσης εσωτερικών ελεγκτών (αναθεωρητών), που να είναι κατάλληλοι για τις προβληματικές των μικρών επιχειρήσεων. Οι τελευταίες αυτές, σε αντίθεση με τις μεγάλες επιχειρήσεις που διαθέτουν συστήματα διαχείρισης της ποιότητας, δύσκολα διαθέτουν εσωτερικούς μισθωτούς που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο. Στην κατάρτιση θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν και οι ενώσεις του κλάδου, αφού υποστηριχθούν καταλλήλως από τις δημόσιες αρχές. Η στιγμή του εσωτερικού ελέγχου είναι θεμελιώδης για να επιτευχθεί, σε διάλογο με τις αρμόδιες περιβαλλοντικές αρχές, η συμμόρφωση στους ισχύοντες κανόνες, ως πρώτο βήμα για την προώθηση προς την διαπίστευση EMAS (βλ. άρθρο 0.2).

2.6.5. Είναι επίσης επιθυμητό να καταρτίσουν κατευθυντήριες υποδείξεις για να διευκολυνθεί η δραστηριότητα των επαληθευτών έναντι των ΜΜΕ, με εναρμόνιση των κριτηρίων επαλήθευσης.

2.7. Ευκρίνεια και αξιοπιστία του EMAS

2.7.1. Το EMAS αποτελεί εκούσιο μέσο που καθιστά έγκυρες στα μάτια του κοινού, χάρις στη διαφάνεια της διαδικασίας και στην επαλήθευσή του εκ μέρους των αρμόδιων αρχών, τις προσπάθειες βελτίωσης των περιβαλλοντικών επιδόσεων διαφόρων οικονομικών φορέων. Ως μέσο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, συνεπάγεται συμμετοχή όλων των παραγόντων για μια κατάλληλη ενημέρωση του κοινού. Η διάδοσή του θα ενισχύεται στα πλαίσια κατά τα οποία οι δημόσιες αρχές επιδιώκουν ενεργώς μια πολιτική βιώσιμης ανάπτυξης με τη συμμετοχή όλων των δομών κατάρτισης και εκπαίδευσης, και ειδικότερα το σχολείο.

2.7.2. Πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για να διαχωριστεί από τα ιδιωτικά συστήματα πιστοποίησης, αξιολογώντας τα στοιχεία προστιθέμενης αξίας και διασφάλισης των πολιτών, μειώνοντας το γραφειοκρατικό χαρακτήρα και ενισχύοντας τα συμβουλευτικά και ενημερωτικά στοιχεία του. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ κρίνει ότι η υιοθέτηση λογότυπου, όπως προβλέπεται από το νέο κανονισμό, θα είναι αρκετά χρήσιμη.

2.7.3. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την προώθηση του EMAS σε κοινοτικό επίπεδο, η ΟΚΕ υποδεικνύει να συνοδευτεί η δημοσίευση του νέου κανονισμού με γενικές κατευθύνσεις που θα αναφέρουν τις καλύτερες πρακτικές, τα πιο συνήθη εμπόδια και οτιδήποτε άλλο μπορεί να βοηθήσει για την καλύτερη γνώση και χρήση του μέσου. Η ΟΚΕ διαβεβαιώνει από τώρα για τη συμβολή της στην κατάρτιση των εν λόγω γενικών κατευθύνσεων αν της ζητηθεί.

2.7.4. Η ΟΚΕ θεωρεί θεμελιώδες να εξασφαλίσουν όλα τα κράτη μέλη ευρύτατη διαβούλευση καθώς και την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων που ενδιαφέρονται για το πρόγραμμα. Πράγματι οι μεγαλύτερες επιτυχίες έχουν καταγραφεί στις περιπτώσεις όπου οι μηχανισμοί λειτουργούν πλήρως πλάι στις αρμόδιες αρχές. Θα ήταν συνεπώς σκόπιμο να ενσωματωθεί αυτή η απαίτηση στο κείμενο, αναφέροντας ρητά στον κανονισμό τη συμμετοχή αυτή καθώς και την αναγκαιότητα ενός ισχυρού πνεύματος υποστήριξης της συνυπευθυνότητας στα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης. Ο προσδιορισμός των ενδιαφερόμενων μερών (Stakeholders) θα πρέπει να ενσωματωθεί στο άρθρο 2 και σ'αυτό θα πρέπει να στραφεί η περιβαλλοντική δήλωση. Η διαβούλευση με αυτούς τους φορείς εκ μέρους των αρμόδιων οργανισμών πρέπει να προβλεφθεί ρητώς (άρθρο 5). Τέλος, πρέπει να προβλεφθεί στο άρθρο 11 η ενεργός συμμετοχή τους όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού και την προώθηση του συστήματος.

2.7.5 Τέλος, η ΟΚΕ σημειώνει ότι δεν προβλέπεται καμία συγκριτική έκθεση των αποτελεσμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσο που μπορεί να αποδειχτεί πολύ χρήσιμο για τη διάδοση της προσχώρησης στο ΕΜΑΣ. Για το λόγο αυτό μπορεί να εξετασθεί η περίπτωση να ανατεθεί αυτό το καθήκον, σε συγκεκριμένες προθεσμίες, στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, προκειμένου να καταρτισθούν δείκτες επιτυχίας που θα διευκολύνουν τον έλεγχο ποιότητας του ΕΜΑΣ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.8. Ειδικές παρατηρήσεις

2.8.1. Ορισμός οργανισμού και χώρου δραστηριοτήτων (άρθρο 2, εδάφια ιβ και ιγ)

2.8.1.1. Εάν ο χώρος δραστηριοτήτων είναι σαφώς οριοθετημένος γεωγραφικά, με εξακριβωμένο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, το ίδιο δεν ισχύει για τον οργανισμό. Χρειάζεται να αποφευχθεί ο κίνδυνος να διαπιστεύεται ένας οργανισμός μολονότι διαθέτει χώρο που δεν συμβιβάζεται με την ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαία η κατάρτιση σαφών κριτηρίων αναφοράς κυρίως στα θέματα των υπηρεσιών. Για παράδειγμα: τι συμβαίνει σε περίπτωση που ένας οργανισμός είναι διασπασμένος σε περισσότερους του ενός χώρους;

2.8.2. Καλύτερες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΑΤ)

2.8.2.1. Το άρθρο 3α του ΕΜΑΣ προέβλεπε την υποχρέωση της επιχείρησης να αναφέρει τις στρατηγικές της για την προστασία του περιβάλλοντος με σκοπό τη συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών της επιδόσεων, που θα πρέπει να επιδιώκεται μέσω της χρήσης του ΒΑΤ. Το νέο κείμενο δεν περιλαμβάνει πλέον αυτό το σημαντικό σημείο. Το παράρτημα Ι.Β.2 του ΕΜΑΣ ΙΙ πρέπει να συμπεριλάβει αναφορά στις ΒΑΤ ως μέσο για τη συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των οργανισμών που απαιτούν διαπίστευση και ως σημαντικό δείκτη για τον ελεγκτή. Η αναφορά αυτή περιορίζεται βεβαίως στους τομείς εκείνους όπου η χρήση των BAT αποτελεί πάγιο στοιχείο.

2.8.3. Συμβατό με την περιβαλλοντική νομοθεσία

2.8.3.1. Το ΕΜΑΣ Ι δεν επέτρεπε την καταχώρηση των επιχειρήσεων που δεν βρίσκονται σε συμφωνία με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η πρόταση αναθεώρησης αντιθέτως δεν είναι σαφής σχετικά με την αναγκαιότητα να υπόκειται η πιστοποιημένη από το ΕΜΑΣ οργάνωση σε συστηματικούς ελέγχους του συμβατού με τις εθνικές περιβαλλοντικές νομοθεσίες, έστω και σε περίπτωση που μια σειρά διατάξεων αναφέρονται σε αυτές (άρθρα 3β και 6.1 (ε), παραρτήματα Ι Β.1, ΙΙ Β 2.6, V 5.4.3). Ειδικότερα, δεν αναφέρεται σαφώς εάν η περιβαλλοντική δήλωση πρέπει να περιέχει τις πληροφορίες σχετικά με το γεγονός αν ο οργανισμός σέβεται την εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία. Το παράρτημα ΙΙΙ για το περιεχόμενο της περιβαλλοντικής δήλωσης πρέπει να συμπεριλάβει αυτόν τον τύπο πληροφοριών στην παράγραφο 3.2.

2.8.4. Χρήση του ΕΜΑΣ στον έλεγχο της συμμόρφωσης με την περιβαλλοντική νομοθεσία

2.8.4.1. Χρειάζεται να διαβαστεί το άρθρο 10.2 για το διπλασιασμό των δραστηριοτήτων ελέγχου, σε συνδυασμό με το περιεχόμενο του άρθρου 1, παράγραφος 3. Το ΕΜΑΣ δεν υποκαθιστά τους συνήθεις περιβαλλοντικούς ελέγχους και δεν αποτελεί διπλασιασμό στο βαθμό που τα πλαίσια του ΕΜΑΣ και των περιβαλλοντικών ελέγχων είναι διαφορετικά και συμπληρωματικά. Η καταχώρηση, προαιρετικό μέσο των βιομηχανιών, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους ελέγχους και την εποπτεία που ασκούν οι δημόσιες αρχές. Αυτό μπορεί ωστόσο να χρησιμοποιηθεί στα πλαίσια της επικουρικότητας για να αποφευχθούν οι επικαλύψεις και να απλοποιηθούν οι διοικητικές διαδικασίες που προβλέπονται από τις εθνικές νομοθεσίες.

2.8.5. Περιβαλλοντική δήλωση (παράρτημα ΙΙΙ)

2.8.5.1. Η πρόταση της Επιτροπής είναι περιοριστική σε σχέση με το προηγούμενο κείμενο του Κανονισμού. Σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙΙ 3.2 ένας οργανισμός κοινοποιεί επισήμως τους γενικούς στόχους του, χωρίς να περιγράφει τις στρατηγικές ή τους λεπτομερείς στόχους. Η περιβαλλοντική δήλωση, επιπλέον, μπορεί να διαμορφωθεί με τρόπο μερικό (στοχοθετημένη). Αυτό δεν πρέπει να επιτραπεί, η δήλωση πρέπει να είναι ενιαία και πλήρης.

2.8.5.2. Είναι σημαντικό να συσχετισθεί το περιεχόμενο της περιβαλλοντικής δήλωσης με ό,τι προβλέπεται στο παράρτημα Ι, στο σημείο 3 για την "εξωτερική ανακοίνωση" με την έννοια ότι πρέπει να υπάρξει "ανοικτός διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών κοινοτήτων και των πελατών, για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο". Σ'αυτή τη ζήτηση πρέπει να ανταποκριθεί η περιβαλλοντική δήλωση.

2.8.6. Συμμετοχή των εργαζομένων

2.8.6.1. Για να αποφευχθούν βολικές ερμηνείες, στα παραρτήματα ΙΙ και V, οι λέξεις "το προσωπικό" πρέπει να αντικατασταθούν με τις λέξεις "οι εργαζόμενοι". Πρέπει επίσης να διασφαλισθεί, σύμφωνα με το δικαίωμα ενημέρωσης και συμβατικών διαβουλεύσεων, η μετάδοση των αποτελεσμάτων στους εκπροσώπους των εργαζομένων σε επίπεδο επιχείρησης.

2.9. Επιτροπή διαχείρισης (άρθρο 14)

2.9.1. Το πέρασμα από την επιτροπή ρύθμισης στην επιτροπή διαχείρισης ενισχύει την πρωτοβουλία της Επιτροπής και την καθιστά ταχύτερη και αποτελεσματική κυρίως σε διεθνές επίπεδο, υπάρχει όμως κίνδυνος να εξασθενίσει η συμμετοχή των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 26 Μαΐου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) EE C 400 της 22.12.1998, σ. 7.

(2) ΕΕ C 332 της 16.2.1992.

(3) EE C 332 της 16.2.1992.

(4) ΕΕ C 73 της 9.3.1998και EE C 95 της 30.3.1998.