Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης και με την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1017/68, (ΕΟΚ) αριθ. 2988/74, (ΕΟΚ) αριθ. 4056/86 και (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 (κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης)"

(2001/C 155/14)

Στις 17 Οκτωβρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Μαρτίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bagliano.

Κατά την 380ή σύνοδο ολομέλειάς της της 29ης Μαρτίου 2001, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 83 ψήφους υπέρ και μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην Λευκή Βίβλο "για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΚ"(1), που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 1999, η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους απαιτείται ριζική "μεταρρύθμιση". Αποτέλεσμα ήταν να ανοίξει μία ευρεία συζήτηση, πράγμα που ζήτησε η ίδια η Επιτροπή, στην οποία έλαβαν μέρος όλοι οι ενδιαφερόμενοι - επιχειρήσεις, ενώσεις, νομικοί και οικονομολόγοι, δικηγόροι και δικαστές, εθνικές κυβερνήσεις - με κριτικά σχόλια, εκτιμήσεις, προτάσεις, καθώς και με μεταγενέστερες αναλύσεις, διεξοδικές διερευνήσεις και σκέψεις.

1.2. Σύνοψη

1.2.1. Με την μεταρρύθμιση καταργείται η υποχρεωτική κοινοποίηση των περιοριστικών συμφωνιών του ανταγωνισμού (που απαγορεύονται με βάση την 1η παράγραφο του άρθρου 81), η οποία ήταν απαραίτητη (με βάση την παράγραφο 3 του ιδίου άρθρου) για την χορήγηση απαλλαγής από την απαγόρευση (της παραγράφου 1). Η διαδικασία αυτή διεξάγεται σήμερα ενώπιον της Επιτροπής, η οποία έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα να παρέχει την απαλλαγή (για το λόγο αυτό το ισχύον σύστημα επονομάζεται "σύστημα απαλλαγής"). Η Επιτροπή παραιτείται συνεπώς από το "μονοπώλιο" που διαθέτει να χορηγεί απαλλαγές (με βάση την παράγραφο 3 του άρθρου 81), κερδίζει ωστόσο επιπλέον χρόνο και πόρους που θα μπορούσαν να αφιερωθούν στα προβλήματα που θέτουν τα μεγάλα μονοπώλια και οι διεθνείς συμπράξεις και, κατ' επέκταση, στα σοβαρότερα προβλήματα.

1.2.2. Ως εκ τούτου, το "συγκεντρωτικό", με άξονα την Επιτροπή, σύστημα εγκαταλείπεται - για τους σκοπούς της εφαρμογής του συνόλου του άρθρου 81 (και άρα και της παραγράφου 3, δίχως υποχρέωση κοινοποίησης) - υπέρ ενός συστήματος "αποκεντρωμένου" που παρέχει εξουσίες στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και στα εθνικά δικαστήρια τα οποία μπορούν να παρέμβουν μόνον εκ των υστέρων σε περίπτωση διαφωνίας.

1.2.3. Στις επιχειρήσεις ανατίθεται η ευθύνη της ερμηνείας του άρθρου 81 (συμπεριλαμβανομένης και της παραγράφου 3) προκειμένου να αξιολογείται κατά πόσον μία συμφωνία είναι νόμιμη.

1.2.4. Στην Επιτροπή ανατίθεται:

- ο ρόλος της καθοδήγησης και του ελέγχου μέσω, μεταξύ άλλων, "ανακοινώσεων", "κανονισμών" και "αποφάσεων" σε ό,τι αφορά τις ειδικές περιπτώσεις·

- η ευθύνη του συντονισμού των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, με την προϋπόθεση ότι θα υπάρχει η απαραίτητη συνεργασία εκ μέρους όλων (αρχών και δικαστηρίων).

1.3. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τη Λευκή Βίβλο

1.3.1. Μετά από σχετική αίτηση της Επιτροπής και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε γνωμοδότηση σχεδόν ομόφωνα (με δύο μόνον αποχές)(2), στις 8 Δεκεμβρίου 1999. Στη γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ χαρακτηρίζει την μεταρρύθμιση του συστήματος εφαρμογής των άρθρων 81 και 82, που περιλαμβάνεται στη Λευκή Βίβλο, "θαρραλέα και εξαιρετικά καινοτόμο".

1.3.2. Μολονότι σημειώνει ότι "θεωρεί αιτιολογημένη και θεμιτή την πρόταση μεταρρύθμισης", η ΟΚΕ υπογραμμίζει ωστόσο ότι υφίστανται "δυσκολίες και κίνδυνοι" που θα μπορούσαν να υπερνικηθούν μόνον "μέσω συγκεκριμένου προγράμματος προκαταρκτικών και συνοδευτικών μέτρων". Στη γνωμοδότηση τα εν λόγω μέτρα κρίνονται "ουσιαστικά" και "αναγκαία".

1.3.3. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ εκτιμήθηκε για τον ουσιαστικά θετικό και εποικοδομητικό χαρακτήρα της και οι ιδέες και υποδείξεις της σχολιάστηκαν σε πολυάριθμες διασκέψεις.

1.3.4. Οι ανησυχίες της ΟΚΕ αφορούν κυρίως:

- την νομική ασφάλεια (ολόκληρη η ενότητα 2.3.6 περιλαμβάνει επίσης σημαντικές και συγκεκριμένες οδηγίες και προτάσεις)

- το δικαίωμα υπεράσπισης (2.3.5.7)

- την ομοιομορφία των ερμηνειών (2.3.5.10)

- την υπερίσχυση του κοινοτικού δικαίου (1.5.5)

- της διαφύλαξη της ενότητας και της συνοχής του συστήματος (2.3.5)

- την ανάγκη συμμετοχής των εθνικών αρχών και δικαστηρίων στη σχετική συζήτηση (2.3.2 και 2.3.3).

2. Παρατηρήσεις

2.1. Ο προτεινόμενος κανονισμός της Επιτροπής αποτελεί το πρώτο βήμα προς την ορθή κατεύθυνση για την εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί φυσικά και τάσσεται στο πλευρό της Επιτροπής ως προς το θαρραλέο και καινοτόμο αυτό έργο της.

2.2. Είναι συνεπώς απαραίτητο και χρήσιμο να προταχθεί πάραυτα ότι η πρόταση της Επιτροπής, μολονότι περιέχει τις κύριες αρχές της φέρουσας διάρθρωσης της μεταρρύθμισης, δεν παρέχει εντούτοις πλήρες νομοθετικό πλαίσιο και επομένως δεν επιτρέπει μία συνολική, κατάλληλη και αποτελεσματική αξιολόγηση. Εξακολουθούν να απουσιάζουν σημαντικά στοιχεία της μεταρρύθμισης ... Πράγματι, τόσο στο κείμενο του διατακτικού όσο και στην αιτιολογική έκθεση περιλαμβάνονται πολυάριθμες παραπομπές σε μεταγενέστερες πράξεις της Επιτροπής (κανονισμούς, ανακοινώσεις, προσανατολισμούς, κατευθυντήριες γραμμές) για πτυχές που δεν είναι δευτερεύουσες και χωρίς να υποδεικνύεται επαρκώς το περιεχόμενό τους, τα κριτήρια, τα όρια και οι σχετικές προθεσμίες.

2.3. Σε ό,τι αφορά τις "ανησυχίες της ΟΚΕ" (βλέπε πιό πάνω 1.3.4), δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένες παρατηρήσεις της ΟΚΕ επί της ουσίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη "νομική ασφάλεια" (βλ. σημεία 2.3.6.3, 2.3.6.4, 2.3.6.5, 2.3.6.6, 2.3.6.7, 2.3.6.8 της γνωμοδότησης του 1999) και τη "διαφύλαξη της ομοιογένειας του κοινοτικού συστήματος ανταγωνισμού" (βλ. και τις 13 υποπαραγράφους του σημείου 2.3.5 της γνωμοδότησης του 1999).

2.4. Επιπλέον η πρόταση:

- δεν περιλαμβάνει, ή δεν προβλέπει, ορισμένα μέτρα υποστήριξης που σύμφωνα με την ΟΚΕ είναι "ουσιαστικά, απαραίτητα και προδικαστικά" (βλέπε το σημείο 3 των "συμπερασμάτων" της γνωμοδότησης του 1999),

- δεν προβλέπει τη λήψη περαιτέρω συμπληρωματικών μέτρων που αντιθέτως καθίστανται απαραίτητα από τους κανόνες που περιλαμβάνονται στο ίδιο το κείμενο της πρότασης (π.χ.: "ανακοινώσεις" σχετικά με το βάρος της αποδείξεως και τον εφαρμοστέο νόμο).

2.5. Ωστόσο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι ικανοποιημένη από το έργο που μέχρι σήμερα επιτέλεσε η Επιτροπή - το οποίο προέκυψε από την ευρεία συζήτηση για τη Λευκή Βίβλο - και, ιδιαίτερα, από την πρώτη αυτή νομοθετική πρωτοβουλία.

2.6. Η άμεση εφαρμογή των άρθρων 81 και 82, "χωρίς να είναι αναγκαία η προηγούμενη έκδοση σχετικής απόφασης", αποτελεί την αρχή που εμπεριέχει ο κανόνας του άρθρου 1 και τον ίδιο τον ορισμό της μεταρρύθμισης, δηλ. της μετάβασης από το καθεστώς κοινοποίησης και έγκρισης στο καθεστώς εξαίρεσης εκ του νόμου.

2.6.1. Σαφής, αλλά κυρίως θαρραλέα με την επιγραμματική συντομία της, είναι η επόμενη διάταξη του άρθρου 3 - "Σχέση μεταξύ των άρθρων 81 και 82 και των νομοθεσιών ανταγωνισμού των κρατών μελών" - που αναμένεται να εκριζώσει έναν από τους κύριους λόγους ανησυχίας.

2.6.2. Στη γνωμοδότησή της του Δεκεμβρίου 1999(3), η ΟΚΕ είχε υπογραμμίσει τη σημασία αυτού του προβλήματος το οποίο "δεν πρέπει να εμπίπτει αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια των αρμοδίων δικαστηρίων και αρχών" (σημείο 2.3.5.12). Εξάλλου, το άρθρο 83 της Συνθήκης της Ρώμης - άρα, ήδη από την αρχή! - μεταξύ των "αναγκαίων" κανονισμών ή οδηγιών "για την εφαρμογή των αρχών που αναφέρονται στα άρθρα 81 και 82" (άρθρο 83, σημείο 1), περιλαμβάνει ρητά και την διάταξη εκείνη που σκοπό έχει να καθορίσει "τη σχέση μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών αφενός" και του κοινοτικού δικαίου αφετέρου (άρθρο 83, σημείο 2, εδάφιο ε).

2.6.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η υποχρέωση (που προβλέπεται ακριβώς από το άρθρο 3) της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου - όταν τα γεγονότα και οι πράξεις "είναι πιθανό να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών" - αποτελεί την καλύτερη απάντηση στις ανησυχίες "επανεθνικοποίησης" των κανόνων ανταγωνισμού. Ο σημαίνων, ωστόσο, χαρακτήρας του κανόνα αυτού απαιτεί, τη στιγμή που θα τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός, να υιοθετηθεί ειδική ερμηνευτική "ανακοίνωση" προκειμένου να αποσαφηνισθεί σε ποιές περιπτώσεις θεωρείται ότι οι συναλλαγές έχουν όντως "επηρεαστεί".

2.7. Το βάρος αποδείξεως, για το οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο 2, κατανέμεται μεταξύ καταγγέλοντος (παραβίαση της παραγράφου 1 του άρθρου 81) και υπεράσπισης (ύπαρξη των προϋποθέσεων που απαριθμούνται στο σημείο 3).

2.7.1. Για να καταστεί, ωστόσο, δυνατό να εφαρμοστεί η εν λόγω αρχή είναι απαραίτητο να παρέμβει η Επιτροπή προκειμένου να δοθούν περαιτέρω προσανατολισμοί ως προς το πραγματικό περιεχόμενο των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 81. Η απαίτηση αυτή προκύπτει από το γεγονός ότι, όπως αναγνωρίζει η ίδια η Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο (σημεία 56 και 57), υφίστανται διάφορες ερμηνείες (είτε της Επιτροπής, είτε του Δικαστηρίου) σε ό,τι αφορά τη σχέση μεταξύ της παραγράφου 1 και της παραγράφου 3 του άρθρου 81.

2.8. Αρμοδιότητες της Επιτροπής

2.8.1. Η παράγραφος 2 του άρθρου 4 (Κεφάλαιο ΙΙ - Αρμοδιότητες) εκχωρεί στην Επιτροπή, με τρόπο αρκετά λεπτομερή (αλλά απόλυτα ανεπαρκή), την ειδική αρμοδιότητα να ζητεί "υποχρεωτικώς να καταχωρούνται" - μέσω κανονισμού - "είδη συμφωνιών, αποφάσεων, ενώσεων επιχειρήσεων και εναρμονισμένων πρακτικών". Ακόμη και ο προσδιορισμός των ειδών συμφωνιών και οι "λεπτομέρειες της καταχώρησης", καθώς και οι "κυρώσεις που επισύρει η αθέτηση της υποχρέωσης" αποτελούν αντικείμενο ειδικού κανονισμού (βλ. επίσης το άρθρο 34, εδάφιο α, του κανονισμού, που ακολουθεί).

2.8.1.1. Σε ό,τι αφορά την εν λόγω υποχρέωση "καταχώρησης", πρόκειται, αναμφισβήτητα, για μία καινοτομία, που, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με την κατάργηση των κοινοποιήσεων (η οποία κατέχει κεντρικό ρόλο στην μεταρρύθμιση). Δεν πρέπει να υποτιμηθούν οι ενδεχόμενες γραφειοκρατικές υποχρεώσεις και επιβαρύνσεις, τις οποίες, αντίθετα, το πνεύμα και ο σκοπός της "μεταρρύθμισης" επιδιώκουν να μειώσουν, να εξαλείψουν και να απλουστεύσουν. Εάν σε κάποιο κράτος μέλος υφίσταται ήδη σχετικό "μητρώο", θα χρειαστεί προφανώς να αποφευχθεί το ενδεχόμενο συνύπαρξης δύο μητρώων.

2.8.1.2. Πρόκειται για μία "καταχώρηση" την οποία η Επιτροπή κρίνει "σκόπιμη, για λόγους αύξησης της διαφάνειας" (αιτιολογική σκέψη 10), μολονότι "δεν προσπορίζει κανένα δικαίωμα στις επιχειρήσεις" (άρθρο 4.2). Όταν ο προαναγγελθείς κανονισμός είναι άγνωστος, ένας κανόνας που καθιερώνει μία "υποχρέωση" (με κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης) δίχως να προβλέπει αντίστοιχο "δικαίωμα" φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, απαράδεκτος. Είναι γεγονός ότι στην παράγραφο 2 του άρθρου 4 αναφέρεται: "Η Επιτροπή μπορεί ..."· ακόμη ωστόσο και εάν πρόκειται σαφώς μόνον για πιθανό κανόνα, αυτό σημαίνει, σε όλες τις περιπτώσεις, ότι το Συμβούλιο εκχωρεί σχεδόν εν λευκώ αρμοδιότητες στην Επιτροπή (και ως προς τις κυρώσεις). Δίχως να είναι γνωστοί οι κανόνες εφαρμογής, που η Επιτροπή θα υιοθετήσει προκειμένου να ασκήσει την εν λόγω "εξουσία" της, δεν είναι συνεπώς ούτε δυνατό, ούτε φρόνιμο να διατυπωθεί οριστική αξιολόγηση.

2.8.2. Μεταξύ των αρμοδιοτήτων που ανατίθενται στην Επιτροπή, περιλαμβάνεται εξάλλου και η εξουσία να "επιβάλλει κάθε αναγκαία υποχρέωση, περιλαμβανομένων των κατασταλτικών μέτρων διαρθρωτικού χαρακτήρα" (άρθρο 7.1) προκειμένου να δοθεί τέλος σε διαπιστωθείσα παράβαση.

2.8.2.1. Η αντίστοιχη αιτιολογική σκέψη 11 δεν προσθέτει κανένα νέο στοιχείο, αλλά αντίθετα, στην αιτιολογική έκθεση που προηγείται του κειμένου του κανονισμού, ο σχολιασμός του εν λόγω άρθρου δεν αφήνει καμία αμφιβολία: τα εν λόγω μέτρα "ενίοτε είναι αναγκαία για να τεθεί ουσιαστικό τέλος σε μία παράβαση. Πρόκειται ιδίως για την περίπτωση ορισμένων συμφωνιών συνεργασίας και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, όπου πιθανόν να είναι επιβεβλημένη η εκποίηση κάποιων στοιχείων ενεργητικού".

2.8.2.2. Εάν το θέμα είναι να υπάρξει παρέμβαση σε ήδη υπάρχουσες καταστάσεις, το σχετικό "μέτρο", στο οποίο εξάλλου η Λευκή Βίβλος δεν κάνει την παραμικρή αναφορά, φαίνεται απόλυτα ασυμβίβαστο με το σύστημα και το ίδιο το πνεύμα τόσο του ισχύοντος κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, όσο και της ίδιας της προγραμματισμένης "μεταρρύθμισης" και θα εισήγαγε ένα νέο μέσο για την πολιτική ανταγωνισμού, δίχως να έχει προηγηθεί επαρκής προκαταρκτική συζήτηση και δίχως η Επιτροπή να έχει δώσει τις απαραίτητες διευκρινίσεις.

2.8.2.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει σχετικά ότι τα "μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα" αποτελούν από τη φύση τους μέτρα με εξαιρετικά υψηλό κόστος (οικονομικό και κοινωνικό), τα οποία είναι δύσκολο να εφαρμοστούν, ενώ, συχνά, η αποτελεσματικότητά τους είναι αβέβαιη και περιορίζεται στην ίδια την ανταγωνιστικότητα και τη συνολική οικονομική αποδοτικότητα. Όπως κατέδειξε η εμπειρία που αποκόμισαν τόσο η ίδια η Επιτροπή, όσο και οι οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες στο θέμα της εφαρμογής των κανόνων για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, οι κατάλληλες προληπτικές διαδικασίες αποτελούν τα αποτελεσματικότερα μέτρα για την επίλυση διαρθρωτικών προβλημάτων του ανταγωνισμού. Για τους λόγους αυτούς, κατά τη Λευκή Βίβλο (σημείο 79) "για τις μη αυτόνομες λειτουργικά κοινές επιχειρήσεις κρίνεται σκόπιμο να διατηρηθεί μελλοντικά το καθεστώς προηγούμενης έγκρισης". Από την πλευρά της, η ΟΚΕ διατύπωσε την ευχή, στη γνωμοδότησή της του Δεκεμβρίου 1999 (από 2.3.6.3 έως 2.3.6.7), να επεκταθεί το καθεστώς προληπτικής κοινοποίησης και σε άλλες περιπτώσεις.

Ο κανονισμός δεν αναφέρει τίποτε επ' αυτού. Μόνον στην τελευταία φράση του σύντομου κεφαλαίου Ι της αιτιολογικής έκθεσης, και αποκλειστικά για τις μη αυτόνομες επιχειρήσεις παραγωγής, η Επιτροπή παραπέμπει το πρόβλημα "στο πλαίσιο της επερχόμενης συζήτησης για την αναθεώρηση του Κανονισμού αυτού" για τις συγκεντρώσεις.

2.8.2.4. Από την τετράχρονη πείρα εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων για τον ανταγωνισμό έχει καταδειχθεί - και μάλιστα εκτός του πλαισίου εφαρμογής του κανονισμού για τις συγκεντρώσεις - ότι αρκετές και πολύ σημαντικές πρωτοβουλίες δεν μπόρεσαν να εφαρμοστούν από τα ενδιαφερόμενα μέρη επειδή ακριβώς δεν υπήρξε επίσημη ή ανεπίσημη εξουσιοδότηση από πλευράς Επιτροπής. Η ΟΚΕ στη σχετική γνωμοδότησή της το 1999 (σημείο 2.3.6.9), είχε συστήσει τα εξής: "Εν πάση περιπτώσει, απαιτείται να διευκρινισθεί και εξασφαλισθεί ότι η κατάργηση του συστήματος της 'προληπτικής κοινοποίησης' δεν θα παρεμποδίσει κατά κανένα τρόπο - αλλά μάλλον θα ευνοήσει - την προληπτική διενέργεια διαλόγου μεταξύ των επιχειρήσεων, τις Επιτροπής και των εθνικών αρχών, κατόπιν αιτήματος των ίδιων των επιχειρήσεων. Ο 'διάλογος' αυτός δεν είναι προφανώς δυνατό να υποκαταστήσει 'απόφαση' ούτε να προσδώσει ασφάλεια δικαίου, αλλά μπορεί να αποτελέσει έναν απολύτως σκόπιμο προληπτικό, άτυπο και μη δεσμευτικό, έλεγχο στην περίπτωση σημαντικών υποθέσεων και άρα να καθιερωθεί ως πρακτική βασισμένη στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και διαφάνεια". Η ίδια η Επιτροπή, στο σχόλιό της στο άρθρο 4 ("Αρμοδιότητα της Επιτροπής"), 4η παράγραφος, παραδέχεται ότι "βάσει του νέου συστήματος, ο γενικός κανόνας είναι ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να εξετάζουν οι ίδιες κατά πόσον η συμπεριφορά τους είναι σύννομη".

2.8.2.5. Δίχως φυσικά να υπάρχει η πρόθεση να αμφισβητηθεί ο "γενικός κανόνας", το μέσον της "αιτιολογημένης γνώμης" - που δεν αναφέρεται ωστόσο παρά στην αιτιολογική έκθεση (στο τέλος του κεφαλαίου ΙΙ) - φαίνεται να εξασφαλίζει τη δέουσα αναγνώριση του δικαιώματος των επιχειρήσεων:

"Τέλος, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να είναι πρόθυμη να συζητά ειδικές περιπτώσεις με τις επιχειρήσεις, όταν τούτο κρίνεται σκόπιμο. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα παρέχει καθοδήγηση σε σχέση με συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές οι οποίες θέτουν ανεπίλυτα και όντως καινοφανή ερμηνευτικά ζητήματα. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ανακοίνωση όπου θα καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ενδεχομένως θα εκδίδει αιτιολογημένη γνώμη. Παρόλα αυτά, το όποιο σύστημα γνωμών δεν πρέπει να προσπορίζει στις επιχειρήσεις το δικαίωμα να αξιώνουν την έκδοση γνώμης, διότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με επανασύσταση του συστήματος κοινοποιήσεων".

Στο τέλος του σημείου 3 του "Δελτίου εκτίμησης των επιπτώσεων" (τελευταία παύλα) η Επιτροπή είναι μάλλον πιο ακριβής, δεδομένου ότι κάνει λόγο για "σπάνιες περιπτώσεις", οι οποίες "εγείρουν καινοφανή ή ανεπίλυτα ερωτήματα". Όπως και να έχουν τα πράγματα, η Επιτροπή θα πρέπει να είναι διαθέσιμη να εκδίδει "γνώμη" όχι μόνον σε "σπάνιες περιπτώσεις", αλλά και στην περίπτωση σημαντικών επενδύσεων ή σημαντικών και μη αντιστρέψιμων διαρθρωτικών τροποποιήσεων.

2.8.3. Το κεφάλαιο ΙΙΙ αναθέτει στην Επιτροπή πολλές άλλες "αρμοδιότητες", πράγμα που επιτρέπει στην Επιτροπή να διατηρεί - με το μέσο της "απόφασης" - έναν λειτουργικό ρόλο πολύ ενεργό, όπως:

- να θέτει "τέλος στη διαπιστωθείσα παράβαση" (άρθρο 7.1)·

- να διατάσσει "τη λήψη προσωρινών μέτρων" (άρθρο 8.1)·

- να καθιστά υποχρεωτικές τις "δεσμεύσεις" που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις προκειμένου "να άρουν τις αιτιάσεις της Επιτροπής" (άρθρο 9.1)·

- να κινεί εκ νέου, σε ορισμένες περιπτώσεις (άρθρο 9.3), την περατωμένη διαδικασία με "απόφασή" της·

- να αποφαίνεται ότι "το άρθρο 81 της συνθήκης δεν είναι εφαρμοστέο" (καθώς και το άρθρο 82) ως προς μία συγκεκριμένη συμφωνία (άρθρο 10).

2.8.3.1. Σε ό,τι αφορά το άρθρο 10, η νομική ασφάλεια που παρέχεται στις επιχειρήσεις θα ήταν σημαντικά υψηλότερη εάν η Επιτροπή αποφάσιζε να προβεί σε "διαπίστωση του ανεφάρμοστου", όχι μόνον για λόγους κοινού συμφέροντος, αλλά και σε περίπτωση που υπήρχε βάσιμο συμφέρον για τις ίδιες τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στην περίπτωση σημαντικών επενδύσεων ή διαρθρωτικών τροποποιήσεων.

2.8.3.2. Το ευρύ αυτό φάσμα δυνατοτήτων δράσης, που προβλέπεται από το άρθρο 7, μπορεί να καταστεί ενεργό "κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως" (άρθρα 7.1 και 10.1) και, σε ό,τι αφορά τη "λήψη προσωρινών μέτρων", "σε περίπτωση κατεπείγοντος" (άρθρο 8.1). Οι περιπτώσεις αυτές πρέπει να διευρυνθούν με βάση τα όσα προτείνονται στο σημείο 2.8.3.1.

2.8.4. Στη γνωμοδότησή της για τη Λευκή Βίβλο, η ΟΚΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της που η Επιτροπή πρέπει να διατηρήσει τον "καθοδηγητικό και ελεγκτικό" ρόλο της ακόμη και στο πλαίσιο ενός αποκεντρωμένου συστήματος, προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού και να παρασχεθεί νομική ασφάλεια στις επιχειρήσεις. Φρονεί συνεπώς ότι χρειάζεται μεγαλύτερη σαφήνεια, προκειμένου να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι εξουσίες που έχουν ανατεθεί στην Επιτροπή.

2.8.5. Η πρόταση κανονισμού εκχωρεί ιδιαίτερες εξουσίες στην Επιτροπή, όχι μόνον προκειμένου να λαμβάνει "αποφάσεις" (κεφάλαιο ΙΙΙ), αλλά και προκειμένου να διεξάγει έρευνες (κεφάλαιο V). Με τον τρόπο αυτό διευρύνεται, σε σχέση με σήμερα, το φάσμα των παρεμβάσεών της, καθώς και η ισχύς τους, με βάση την πιο κάτω αιτιολογία:

"Η ανίχνευση των παραβάσεων της νομοθεσίας ανταγωνισμού γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητο, για την αποτελεσματική προστασία του ανταγωνισμού, να συμπληρωθούν οι ανακριτικές εξουσίες της Επιτροπής" (αιτιολογική σκέψη 21).

Συγκεκριμένα η Επιτροπή δύναται να:

- προβαίνει σε "έρευνες για επιμέρους οικονομικούς κλάδους" (άρθρο 17)·

- ζητεί την "υποβολή πληροφοριακών στοιχείων" (άρθρο 18)·

- συλλέγει "καταθέσεις" (άρθρο 19)·

- διενεργεί "επιτόπιους ελέγχους" (άρθρο 20).

Ακόμη και ως προς αυτό το ζήτημα η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι ο εν λόγω κανονισμός του Συμβουλίου θα πρέπει να διευκρινίζει με ακρίβεια τα όρια των εν λόγω εξουσιών.

2.8.5.1. Η ΟΚΕ δεν λησμονεί την αιτιολογική σκέψη 29 όπου επιβεβαιώνεται ότι: "Σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας οι οποίες διατυπώνονται στο άρθρο 5 της συνθήκης, ο παρών κανονισμός περιορίζεται στις ελάχιστες ρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για την επίτευξη του στόχου του, που είναι η αποτελεσματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού, και δεν υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για τον σκοπό αυτό". Ωστόσο έχει έντονα την πεποίθηση ότι η αρχή αυτή πρέπει να έχει μία δεσμευτική αξία που να μην είναι απλώς αφηρημένη και, κατά συνέπεια, συνιστά στην Επιτροπή να την λάβει συγκεκριμένα υπόψη στις πολυάριθμες εκτελεστικές πράξεις που θα υιοθετήσει για την εφαρμογή τού, τόσο ουσιαστικά μεταρρυθμιστικού, κανονισμού αυτού.

2.9. Απαλλαγές κατά κατηγορία

Στη γνωμοδότησή της του Δεκεμβρίου 1999, η ΟΚΕ είχε επιβεβαιώσει ότι "συμφωνεί εν γένει με το ρόλο που αποδίδεται από τη Λευκή Βίβλο στις 'ερμηνευτικές ανακοινώσεις' και στους 'κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία'" (παράγραφος 2.3.4.1) που η Επιτροπή επιφυλασσόταν να υιοθετεί ούτως ώστε "να μπορεί να προσαρμόζει και να εξειδικεύει τη συναφή νομοθεσία" (αιτιολογική σκέψη 9). Οι κοινοτικοί αυτοί κανονισμοί "διασφαλίζουν την ισχύ συγκεκριμένων κατηγοριών συμφωνιών", όπως σχολιάζει η Επιτροπή στην αιτιολογική έκθεση (ΙΙ, Γ, 2, β, 1ο εδάφιο).

2.9.1. Η Επιτροπή, πάλι στην αιτιολογική έκθεση (ΙΙ, Γ, 3, 5ο εδάφιο), υποστηρίζει επίσης: "Στον τομέα της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού, η προσπάθεια των επιχειρήσεων να αξιολογήσουν τη συμπεριφορά τους διευκολύνεται από ορισμένες απαλλαγές κατά κατηγορία, καθώς και από ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής με τις οποίες αποσαφηνίζεται το καθεστώς εφαρμογής των κανόνων. Η Επιτροπή δεσμεύεται να καταβάλει ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια σε αυτόν τον τομέα, ως συμπληρωματικό στοιχείο της τρέχουσας μεταρρύθμισης. Το άρθρο 28 της πρότασης κανονισμού προνοεί ότι η Επιτροπή έχει τη γενική αρμοδιότητα για τη θέσπιση κανονισμών περί απαλλαγών κατά κατηγορία. Η εξουσία αυτή διασφαλίζει την ικανότητα της Επιτροπής να αντιδρά με τη δέουσα ταχύτητα στις νέες εξελίξεις και στα μεταβαλλόμενα δεδομένα των αγορών".

2.9.2. Δεδομένου ότι πρόκειται για μία "γενική αρμοδιότητα", η Επιτροπή θα έχει με τον τρόπο αυτό τη δυνατότητα να επωφεληθεί, στο νέο αποκεντρωμένο σύστημα, από ένα μέσο όχι μόνον απλοποίησης και διαφάνειας, αλλά και "καθοδήγησης και ελέγχου" της κοινοτικής πολιτικής του ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση αυτή αλλά υπογραμμίζει ότι η "γενική εντολή" θα πρέπει να συνοδεύεται από ορισμένες προϋποθέσεις.

2.10. Συνεργασία με τις εθνικές αρχές και δικαστήρια

2.10.1. Το "κεφάλαιο IV" του κανονισμού κατέχει κεντρική θέση στο νέο προτεινόμενο σύστημα δεδομένου ότι είναι αφιερωμένο στη συνεργασία:

- μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών, και

- μεταξύ της Επιτροπής και των δικαστηρίων των κρατών μελών.

2.10.1.1. Το άρθρο 11.1 διευκρινίζει ότι η "συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών" θα πρέπει να είναι "στενή", έτσι ώστε να συναποτελέσουν ένα "δίκτυο" το οποίο θα αποβεί η απαραίτητη υποδομή για την ανταλλαγή πληροφοριών και την παροχή συνδρομής. Η αρχή αυτή του "δικτύου", των μηχανισμών ενημέρωσης και διαβούλευσης, της διαβίβασης των φακέλων και ακόμη και των υποθέσεων, οδηγεί σαφώς προς την σωστή κατεύθυνση, θα πρέπει ωστόσο να υποστηριχθεί και από την παράλληλη αρχή της διασφάλισης των δικαιωμάτων των αποδεκτών του νέου αποκεντρωμένου συστήματος (των επιχειρήσεων και καταναλωτών).

2.10.1.2. Στην αιτιολογική έκθεση, ο σχολιασμός του άρθρου 11 (ΙV, άρθρο 11, 1ο εδάφιο) αναφέρει ρητά:

"... οι σχετικοί λεπτομερείς κανόνες πρόκειται να καθοριστούν με κανονισμό εφαρμογής της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 34 καθώς και με ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ αρχών ανταγωνισμού".

Με την διευκρίνιση αυτή η Επιτροπή ανταποκρίνεται μόνον εν μέρει στην παρατήρηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής η οποία, μολονότι θετική απέναντι σε αυτούς τους μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ Επιτροπής και εθνικών αρχών (κάθετη συνεργασία), τονίζει ωστόσο ότι δεν γίνεται πουθενά λόγος για την συνεργασία των εθνικών αρχών μεταξύ τους (οριζόντια συνεργασία), η οποία είναι εξίσου απαραίτητη και χρειάζεται σαφείς και δεσμευτικούς κανόνες. Πάντως, το άρθρο 13, το οποίο προβλέπει έναν μηχανισμό (μερικής) συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών (για την αναστολή μίας διαδικασίας που αφορά υπόθεση με την οποία ασχολείται ήδη άλλη εθνική αρχή) έχει προαιρετικό χαρακτήρα. Σε σχέση με το άρθρο 13, και ακόμη και το άρθρο 12, το άρθρο 11 φαίνεται πιο δεσμευτικό.

2.10.1.3. Το άρθρο 11 θα έπρεπε να καθιστά σαφές το σύστημα των αρμοδιοτήτων και συνεπώς και της κατανομής των υποθέσεων, για τις οποίες γίνεται λόγος στο άρθρο 5. Οι μεμονωμένες υποθέσεις μπορούν να ανατεθούν στις εθνικές αρχές ενός κράτους μέλους. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο να αποφασίσει η Επιτροπή, με βάση ειδικά κριτήρια, ποιές από τις εθνικές αρχές είναι αρμόδιες για τον έλεγχο μίας σημαντικής για τον ανταγωνισμό συμφωνίας· είναι σημαντικό οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες να μην συγχέονται στο εσωτερικό του "δικτύου", παρά να προσδιορίζονται με σαφήνεια και να καθίστανται αναγνωρίσιμες για τις επιχειρήσεις, έτσι ώστε να συσταθεί ένα μέσο ικανό να διασφαλίζει - σε συνδυασμό με τα άλλα μέσα και μηχανισμούς - την ενιαία εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού στο πλαίσιο ενός "δικτύου" αρχών ανταγωνισμού.

2.10.2. Η συνεργασία με τα εθνικά δικαστήρια περιλαμβάνει αναμφισβήτητα λεπτές πτυχές που δύσκολα ρυθμίζονται με δεσμευτικούς κανόνες. Πράγματι, το άρθρο 15 έχει, πρακτικά, προαιρετικό χαρακτήρα (τόσο για τις εθνικές αρχές, όσο και για την Επιτροπή), με εξαίρεση το σημείο 2 το όποίο δεν έχει μεν ανατρεπτικό χαρακτήρα, στην ουσία όμως είναι δεσμευτικό, και προβλέπει:

"Τα δικαστήρια των κρατών μελών στέλλουν στην Επιτροπή αντίγραφο των δικαστικών αποφάσεων με τις οποίες εφαρμόζονται τα άρθρα 81 ή 82 της συνθήκης, εντός μηνός από την έκδοσή τους".

2.10.2.1. Η Επιτροπή ωστόσο (σημείο 3 του ιδίου άρθρου 15) μπορεί επίσης να ζητεί από τα εθνικά δικαστήρια να της διαβιβάσουν "οποιοδήποτε αναγκαίο έγγραφο". Εξάλλου, η Επιτροπή δύναται να υποβάλλει παρατηρήσεις και να εκπροσωπείται. Εντούτοις, στο εν λόγω άρθρο ουδεμία νύξη γίνεται στα δικαιώματα των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων (να ενημερώνονται, να υποβάλλουν αντιγνωμοδοτήσεις, κ.λπ.).

2.10.2.2. Στις περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζεται το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού, οι διάδικοι μίας διαφοράς που έχει παραπεμφθεί σε δικαστήριο πρέπει να έχουν το δικαίωμα να ζητούν τη γνώμη μίας από τις αρχές. Η υποβολή παρατηρήσεων για λόγους κοινού συμφέροντος (άρθρο 15, παράγραφος 3) δεν αρκεί. Μόνον το δικαίωμα των διαδίκων να ζητούν τη γνώμη των αρχών ανταγωνισμού καθιερώνει τις αρμοδιότητες των εν λόγω αρχών στις σχετικές αγορές και διασφαλίζει την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού στις δικαστικές διαδικασίες. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να μειωθεί αισθητά ο κίνδυνος να λάβουν τα εθνικά δικαστήρια αντικρουόμενες αποφάσεις.

2.10.3. Η "συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών", καθώς και η "συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Επιτροπής" έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο ειδικών "ανακοινώσεων" το 1996 και το 1993 αντίστοιχα.

2.10.3.1. Σε ό,τι αφορά την πλέον πρόσφατη, την ανακοίνωση του 1996, η οποία αφορούσε τις εθνικές αρχές, η ΟΚΕ έκλεισε ως εξής τη γνωμοδότησή της(4):

"Η πρόθεση αυτής της ανακοίνωσης είναι, χωρίς αμφιβολία, αξιέπαινη. Γίνεται λόγος γι' αυτήν εδώ και πολλά χρόνια. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν φαίνεται πειστικό, και μπορεί, ενδεχομένως, μόνο να βελτιώσει τις τυπικές σχέσεις μεταξύ Επιτροπής και εθνικών αρχών, με την ελπίδα ωστόσο ότι δεν θα παρατείνει τις χρονικές προθεσμίες αλλά, αντιθέτως, θα τις μειώσει αισθητά. Μια πραγματική και αποτελεσματική αποκέντρωση προϋποθέτει όντως πιο αποφασιστικές ενέργειες όπως, για παράδειγμα:

- η αναθεώρηση του κανονισμού 17/62 και

- η εναρμόνιση των εθνικών δικαίων για τον ανταγωνισμό, δίδοντας προτεραιότητα, εντός σύντομων προθεσμιών, στα διαδικαστικά πρότυπα.".

2.10.4. Οι εξελίξεις κινούνται προς την κατεύθυνση που είχε προβλέψει η ΟΚΕ, με εξαίρεση όμως την διαδικασία εναρμόνισης των εθνικών δικαίων με το κοινοτικό δίκαιο στον τομέα του ανταγωνισμού. Ως προς το θέμα αυτό, η Επιτροπή αναγνωρίζει στην αιτιολογική έκθεση (ΙΙ, Γ, 2, α, 2ο εδάφιο, σ. 11) ότι: "Αρκετές από τις εθνικές νομοθεσίες ανταγωνισμού έχουν ως πρότυπο τα άρθρα 81 και 82. Εντούτοις, τυπικώς δεν έχει υπάρξει καμία εναρμόνιση, και εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές, τόσο ως προς τις νομικές ρυθμίσεις όσο και ως προς την ακολουθούμενη πρακτική. Οι διαφορές αυτές συνεπάγονται ενδεχομένως την ανόμοια αντιμετώπιση συμφωνιών και πρακτικών που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών". Ταυτόχρονα όμως η Επιτροπή παραμένει πεπεισμένη ότι το άρθρο 3 "διασφαλίζει απλά και αποτελεσματικά την υπαγωγή όλων των συναλλαγών που παράγουν διασυνοριακά αποτελέσματα σε ένα και το αυτό νομοθετικό πλαίσιο" (ό.π., 3ο εδάφιο).

2.10.5. Δεν είναι ωστόσο δυνατό να παραμεληθεί η σημασία των διαδικαστικών κανόνων. Ως προς αυτό το θέμα η ΟΚΕ δεν μπορεί να συμμεριστεί τη θέση της Επιτροπής. Πράγματι, στην τελευταία παράγραφο του κεφαλαίου ΙΙΙ της αιτιολογικής έκθεσης αναφέρεται ότι:

"Η πρόταση δεν φιλοδοξεί να εναρμονίσει τις εθνικές διαδικαστικές διατάξεις, με εξαίρεση την παραχώρηση στην Επιτροπή και στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού της εξουσίας να υποβάλλουν παρατηρήσεις με δική τους πρωτοβουλία".

2.10.6 Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να διατυπώσει εκ νέου την ανησυχία της ότι στην πράξη - η οποία τόσο διαφέρει στα επί μέρους κράτη μέλη - ενδέχεται να αχρηστευτεί ο ενιαίος χαρακτήρας των αρχών, ως προς τον οποίο, κατά τα άλλα, είναι όλοι σύμφωνοι. Οι "διαδικασίες" (τουλάχιστον ως προς τη διοικητική μορφή τους) οφείλουν, έως έναν βαθμό, να αντανακλούν τον ενιαίο χαρακτήρα των αρχών. Η ΟΚΕ συνιστά επίσης στην Επιτροπή να μην παραβλέπεται το γεγονός ότι το άρθρο 83 της Συνθήκης προβλέπει μεταξύ άλλων και το ενδεχόμενο της επιλογής της οδηγίας ως ενός από τα μέσα που είναι αναγκαία "για την εφαρμογή των αρχών που αναφέρονται στα άρθρα 81 και 82". Η "οδηγία" αποτελεί μέσω ελαστικότερο τόσο διότι προβλέπει γενικότερα τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ εναλλακτικών λύσεων, όσο και διότι παρέχει την κατάλληλη χρονική προθεσμία για την εφαρμογή των κανόνων. Αποτελεί συνεπώς ένα μέσο που μπορεί να υιοθετηθεί προκειμένου η προβλεπόμενη εναρμόνιση να αρχίσει, έστω και μακροπρόθεσμα, να λαμβάνει νομοθετικό χαρακτήρα, ακόμη και σε σύνθετους τομείς όπως ο τομέας των "διαδικασιών".

2.11. Συμβουλευτική Επιτροπή

2.11.1. Το άρθρο 14 τοποθετεί την Συμβουλευτική Επιτροπή στο κέντρο του μηχανισμού συνεργασίας (κεφάλαιο IV) και ενισχύει τον ρόλο της με την πρόβλεψη είτε της γραπτής διαδικασίας, είτε της δυνατότητας συζήτησης ακόμη και των υποθέσεων με τις οποίες ασχολούνται οι εθνικές αρχές. Στη γνωμοδότησή της για τη Λευκή Βίβλο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, είχε δηλώσει σχετικά ότι είναι απολύτως σύμφωνη με την ενίσχυση αυτή ενόψει ακριβώς του συντονισμού "μεταξύ των 'αποφάσεων' της Επιτροπής και εκείνων των αρμοδίων επί θεμάτων ανταγωνισμού αρχών" (σημείο 1.5.4.2).

2.11.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ωστόσο ότι, στο κανονιστικό πλαίσιο που προτείνεται με τον νέο κανονισμό του Συμβουλίου, ο συμβουλευτικός ρόλος της ΟΚΕ εξακολουθεί να παραμένει ανεπαρκής και διατυπώνει την ευχή να προβλεφθεί μία μεγαλύτερη και πιο έγκυρη δημοσιότητα των γνωμοδοτήσεών της, καθώς και να επεκταθεί το πεδίο των αρμοδιοτήτων της ώστε να περιλαμβάνει και ανακοινώσεις, προσανατολισμούς, κατευθυντήριες γραμμές και ίσως και κανονισμούς, δίχως ωστόσο να επιβαρύνονται ή να καθυστερούν οι διαδικασίες.

2.12. Δικαιώματα υπεράσπισης

2.12.1. Το άρθρο 26.1 ανταποκρίνεται μόνο εν μέρει στις ανησυχίες που έχουν διατυπωθεί για τα δικαιώματα υπεράσπισης. Πράγματι, "η Επιτροπή παρέχει στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων που εμπλέκονται στη διαδικασία τη δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις αιτιάσεις της Επιτροπής", αλλά τους την παρέχει μόνον περιορισμένα σε ό,τι αφορά τις αποφάσεις που συνδέονται με τη διαπίστωση και παύση της παράβασης (άρθρο 7) και τα προσωρινά μέτρα (άρθρο 8), καθώς και τα πρόστιμα (άρθρο 22) και τις χρηματικές ποινές (άρθρο 23). Ακόμη δε και το σημείο 2 που ακολουθεί δεν μπορεί παρά να παραπέμπει στα ίδια άρθρα, μολονότι η διατύπωση του έχει συνταχθεί με γενικούς όρους: "Κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας διασφαλίζονται πλήρως τα δικαιώματα υπεράσπισης των ενδιαφερομένων μερών".

2.12.2. Η ΟΚΕ καταδεικνύει ότι η αρχή αυτή - που στην ουσία αποτελεί την εγγύηση της κατ' αντιμωλίαν διεξαγωγής της δίκης - αποτελεί αρχή γενικού χαρακτήρα, η οποία πρέπει, συνεπώς, να αναγνωρίζεται ρητά, κατά τρόπο γενικό, στον παρόντα κανονισμό.

2.12.3. Η εν λόγω εγγύηση πρέπει επίσης να διασφαλίζεται στις εθνικές διαδικασίες που συνδέονται με τις αντίστοιχες κοινοτικές. Για παράδειγμα, πριν ανασταλεί μία διαδικασία ή διαβιβαστεί από μία αρχή σε μίαν άλλη πρέπει τουλάχιστον να ακουστεί η γνώμη των επιχειρήσεων οι οποίες πρέπει να διαθέτουν τη δυνατότητα να εκφέρουν τη γνώμη τους σχετικά με την αναστολή και την ενδεχόμενη διαβίβασή της.

2.13. Αποκέντρωση, συνοχή των δεδικασμένων και διαδικασίες άσκησης εφέσεως

2.13.1. Το ζήτημα των ένδικων μέσων αποτελεί ένα άλλο θεμελιώδες πρόβλημα, για το λόγο ότι σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα, το οποίο ωστόσο δεν διαθέτει ενιαία αρχή για την εκδίκαση των εφέσεων, είναι δύσκολο να διασφαλιστεί, όχι μόνον το δικαίωμα υπεράσπισης, αλλά ακόμη και η συνεπής και ενιαία εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού σε όλη την ΕΕ. Για να επιτευχθεί το εν λόγω αποτέλεσμα δεν επαρκούν, φυσικά, οι εξουσίες που διαθέτει η Επιτροπή στο πλαίσιο της "στενής" συνεργασίας της με τις εθνικές αρχές και δικαστήρια.

2.13.2. Στη γνωμοδότησή της του 1999 για την Λευκή Βίβλο, η ΟΚΕ είχε υπογραμμίσει (σημείο 2.3.5.11) ότι το μέσο που παρέχει τις μεγαλύτερες εγγυήσεις, σε ό,τι αφορά τόσο την αποφυγή της ασυμφωνίας μεταξύ των αποφάσεων και των αξιολογήσεων, όσο και την διασφάλιση του ενιαίου χαρακτήρα του συστήματος, πρέπει να βασίζεται επίσης και σε ένα κοινοτικό σύστημα για την εκδίκαση των εφέσεων. Πράγματι, για τους σκοπούς αυτούς δεν επαρκούν οι αρμοδιότητες συντονισμού (περιλαμβανομένης και της αρμοδιότητας έκδοσης γνώμης) και καθοδήγησης που έχουν εκχωρηθεί στην Επιτροπή ή η εξουσία παραπομπής στο Δικαστήριο για την επίλυση των εν λόγω προδικαστικών υποθέσεων.

2.13.3. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση της πολυπλοκότητας και της δυσκολίας αυτού του προβλήματος, τόσο από την άποψη του κοινοτικού δικαίου, όσο και του εθνικού δικαίου των κρατών μελών, φρονεί ωστόσο ότι θα πρέπει να αντιμετωπισθεί με μία μεταρρύθμιση μακράς πνοής, όπως εκείνη της αποκέντρωσης της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού. Χρειάζεται εδώ να επινοηθεί ένας "νομοθετικός ορίζοντας" που μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα πρέπει να προβλέπει περαιτέρω αναθεωρήσεις της Συνθήκης. Στο μεταξύ, ακόμη και με μικρά βήματα, ο νομοθέτης της Κοινότητας οφείλει να αναζητήσει και να εξεύρει κατάλληλες και συνεπείς λύσεις που να ανταποκρίνονται στο πνεύμα και τους σκοπούς της μεταρρύθμισης.

2.13.4. Φυσικά, ένα ενδεχόμενο κοινοτικό σύστημα εκδίκασης των εφέσεων θα πρέπει να υπόκειται στους κατάλληλους περιορισμούς και να εξετάζει, κατ' αρχήν, τις εθνικές αποφάσεις που λαμβάνονται κατά τον τελευταίο βαθμό δικαιοδοσίας. Αρμόδιο όργανο εκδίκασης πρέπει να είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ή το Πρωτοδικείο, μετά τις απαραίτητες τροποποιήσεις των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων.

2.14. Η αρμοδιότητα έκδοσης προδικαστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι σημαντική αλλά δεν αρκεί. Με την αποκέντρωση, πολλές αποφάσεις που πρώτα έπρεπε να εκδικάζονται ενώπιον του Πρωτοδικείου (εφόσον έχουν υιοθετηθεί από την Επιτροπή) θα μπορούν να εκδικάζονται (εφόσον έχουν υιοθετηθεί από εθνικά όργανα) μόνο ενώπιον εθνικών οργάνων και δεν νοείται τα ενδεχόμενα προβλήματα, ακόμη και τα ουσιαστικά, να μπορούν να επιλύονται μόνον με προδικαστικές αποφάσεις.

2.14.1. Το άρθρο 32 του νέου αυτού κανονισμού περιορίζεται στην εκ νέου παρουσίαση της πλήρους δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με το ακριβές κείμενο του άρθρου 17 του κανονισμού 17/62. Συνεπώς, ο έλεγχος που ασκεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξακολουθεί να περιορίζεται στην "εκδίκαση των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων με τις οποίες η Επιτροπή επιβάλλει πρόστιμο ή χρηματική ποινή".

2.14.2. Το πρόβλημα της θέσπισης ενός ευρωπαϊκού επιπέδου εκδίκασης των εφέσεων είναι αναπόφευκτο, όπως, εν πάση περιπτώσει, πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπιστεί και το πρόβλημα των απαραίτητων προσαρμογών των αρμοδιοτήτων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

3. Συμπέρασμα

3.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει με αποφασιστικότητα τη μεταρρύθμιση του συστήματος εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού, καθώς και το παρόν πρώτο νομοθετικό μέσο, με το οποίο υλοποιούνται η ουσιαστική δομή και οι ουσιαστικοί μηχανισμοί, επαινεί δε την ακριβή και θαρραλέα νομοθετική γλώσσα που υιοθετήθηκε.

3.2. Λόγω όμως ακριβώς του σύνθετου χαρακτήρα του θέματος και για να ανταποκριθεί στο αξιέπαινο εγχείρημα της Επιτροπής η ΟΚΕ δεν αποκρύπτει εντούτοις ότι θα επιθυμούσε να τεθούν στη διάθεσή της περισσότερες διευκρινίσεις και πληροφορίες, με επίσημες πράξεις που να υποστηρίζουν και συνοδεύουν την πρόταση, όπως ευχόταν στη γνωμοδότησή της του Δεκεμβρίου 1999.

3.3. Η ΟΚΕ θα παρακολουθήσει με μεγάλο ενδιαφέρον τις μελλοντικές εργασίες της Επιτροπής, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στις σημαντικές συμπληρωματικές διατάξεις που έχουν προαναγγελθεί και δεσμευόμενη να συνεχίσει τη συνήθη εποικοδομητική συνεργασία της με την Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) COM(1999) 101 τελικό - ΕΕ C 132 της 12.5.1999.

(2) ΕΕ C 51 της 23.2.2000, σ. 55.

(3) ΕΕ C 51 της 23.2.2000, σ. 55.

(4) CES 1510/96 της 19ης Δεκεμβρίου 1996, σημ. 11, ΕΕ C 75 της 10.3.1997, σ. 22.