Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Λευκό βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων"

(2000/C 204/06)

Στις 28 Ιανουαρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το "Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων".

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 10 Mαΐου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ataνde Ferreira, εισηγητή, και του κ. Verhaeghe, συνεισηγητή.

Κατά την 373η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαΐου 2000 (συνεδρίαση της 24ης Μαΐου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 105 ψήφους υπέρ, μία κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ παρακολούθησε με προσοχή την αναδιοργάνωση των υπηρεσιών της Επιτροπής σε ό,τι αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, την αξιολόγηση του κινδύνου, την ενημέρωση των καταναλωτών και την παρακολούθηση έπειτα από την κρίση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών. Εξέφρασε την ικανοποίησή της για την προσέγγιση "από το αγρόκτημα στο τραπέζι" την οποία υποστήριξε το Πράσινο Βιβλίο για τη νομοθεσία περί τροφίμων(1) και πρότεινε ορισμένους τρόπους βελτίωσης της νομοθεσίας και των ελέγχων σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, υποστηρίζοντας ότι δεν θεωρούσε ότι μια γενική υπηρεσία τροφίμων ανάλογη με την FDA των ΗΠΑ ήταν προσαρμοσμένη στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Ζητούσε, επίσης, την ενίσχυση του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων του Δουβλίνου (ΓΤΚΘ) ούτως ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότερη εναρμόνιση των συστημάτων ελέγχου στα κράτη μέλη(2).

1.2. Ωστόσο, όταν κλονίστηκε για μια ακόμη φορά η εμπιστοσύνη των καταναλωτών εξαιτίας της κρίσης της διοξίνης (και ενώ γίνονταν ακόμη προσπάθειες για να ξεχαστεί η κρίση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών), έκρινε απαραίτητη την ανάληψη περαιτέρω δράσης σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να πληρωθούν τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στη νομοθεσία, στις εκτελεστικές διαδικασίες, και στους ελέγχους σχετικά με την τροφική αλυσίδα.

1.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η νέα Επιτροπή δίδει μεγάλη προτεραιότητα στο θέμα και έχει προχωρήσει αποφασιστικά στην περαιτέρω αναδιοργάνωση των υπηρεσιών της ορίζοντας μόνο έναν Επίτροπο αρμόδιο σε θέματα υγείας, προστασίας του καταναλωτή, και ασφάλειας των τροφίμων. Από την αρχή της θητείας της, η νέα Επιτροπή ανακοίνωσε την ανάληψη μείζονος πρωτοβουλίας στον εν λόγω τομέα καθώς και την πρόθεσή της να δημοσιεύσει Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων. Ο κ. Prodi επιβεβαίωσε το θετικό αυτό βήμα κατά την ομιλία του στην ολομέλεια της ΟΚΕ, τον Οκτώβριο του 1999.

1.4. Η Επιτροπή, δημοσιεύοντας το Λευκό Βιβλίο, προτείνει τώρα τη σύσταση ανεξάρτητης Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων (ΕΥΤ), η οποία θα είναι αρμόδια για: την εκτίμηση των κινδύνων (εκπόνηση επιστημονικής γνωμοδότησης), τη συλλογή και ανάλυση των πληροφοριών (προγράμματα παρακολούθησης, ελέγχου και επιθεώρησης της ασφάλειας των τροφίμων) και την ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους (ενημέρωση σχετικά με θέματα που άπτονται της ασφάλειας των τροφίμων).

1.5. Η κατευθυντήρια αρχή της μελλοντικής πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων είναι ότι η εν λόγω πολιτική πρέπει να βασίζεται σε μια σφαιρική και ενιαία προσέγγιση.

1.5.1. Το Λευκό Βιβλίο θέτει και άλλες βασικές αρχές:

1) το σαφή καθορισμό των αρμοδιοτήτων των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών (δηλαδή την αρχική ευθύνη θα φέρουν οι παραγωγοί ζωοτροφών, οι γεωργοί, οι ιχθυοτρόφοι, οι αλιείς, και οι λοιποί φορείς του κλάδου των τροφίμων, ενώ οι εθνικές αρχές θα πρέπει να παρακολουθούν και να διασφαλίζουν ότι τηρείται όντως η υποχρέωση αυτή και η Επιτροπή, μέσω του ΓΤΚΘ, θα πρέπει να επιβλέπει τα εθνικά συστήματα ελέγχου)·

2) τη δυνατότητα πλήρους εντοπισμού της προέλευσης των ζωοτροφών και των τροφίμων καθώς και των συστατικών τους·

3) τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών στη χάραξη των σχετικών πολιτικών·

4) την εφαρμογή των τριών συστατικών της ανάλυσης κινδύνων (αξιολόγηση των κινδύνων, διαχείριση των κινδύνων και ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους) και

5) την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης κατά τη διαχείριση των κινδύνων, όπου ενδείκνυται.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ έχει εδώ και καιρό ταχθεί υπέρ μιας σφαιρικής και ολοκληρωμένης προσέγγισης του θέματος της ασφάλειας των τροφίμων στην ΕΕ. Η περασμένη δεκαετία χαρακτηρίστηκε από ορισμένα σκάνδαλα στον τομέα των τροφίμων που οδήγησαν σε έλλειψη εμπιστοσύνης σχετικά με τα είδη διατροφής και την ασφάλειά τους. Πρέπει να θεσπιστεί νομοθεσία που να διέπει το σύνολο της ευρωπαϊκής τροφικής αλυσίδας - από "το αγρόκτημα στο τραπέζι" - κάθε κρίκος της τροφικής αλυσίδας πρέπει να είναι εξίσου δυνατός με τον επόμενο - η δε Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει την αξιόπιστη εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας.

2.2. Μολονότι το υπό εξέταση Λευκό Βιβλίο δεν περιλαμβάνει πολλά ουσιαστικά νέα στοιχεία, αποτελεί στην πραγματικότητα μια αξιοσημείωτη προσπάθεια της Επιτροπής για αναθεώρηση της νομοθεσίας στον τομέα της διατροφής, γενικότερα, και την ασφάλεια των τροφίμων, πιο συγκεκριμένα, συμφωνεί δε με τις αρχές της Πράσινης Βίβλου του 1997.

Πτυχές που αφορούν τον έλεγχο

2.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι το ζήτημα των ζωοτροφών εντάσσεται με ιδιαίτερη συνέπεια στο πεδίο εφαρμογής της πολιτικής για την ασφάλεια των τροφίμων. Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής θα πρέπει να διασφαλίζει τον προσδιορισμό, την εναρμόνιση και την επαρκή χρηματοδότηση των ελέγχων σε όλους τους τομείς σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης.

2.3.1. Το θέμα είναι ασφαλώς να είναι εξίσου αυστηροί και να διενεργούνται σε ισότιμη βάση οι έλεγχοι σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα. Οι δαπάνες θα πρέπει να τυγχάνουν κατάλληλης χρηματοδότησης ώστε να διασφαλισθεί η πλήρης ανεξαρτησία των επιθεωρητών τόσο των κρατών μελών όσο και του ΓΤΚΘ καθώς, επίσης, και η πλήρης και διαφανής συνεργασία των οικονομικών φορέων κατά την εκτέλεση των αρμοδιοτήτων που τους έχουν ανατεθεί.

2.4. Υπάρχουν διαβεβαιώσεις ότι, σε γενικές γραμμές, το σύστημα ταχείας προειδοποίησης λειτουργεί καλά σε ό,τι αφορά τα τρόφιμα που προορίζονται για τον καταναλωτή. Ωστόσο, οι διαβεβαιώσεις αυτές έχουν αμφισβητούμενη σημασία επειδή τη στιγμή αυτή είναι γενικώς αποδεκτό ότι το σύστημα δεν είναι επαρκώς ταχύ και αποτελεσματικό. Χρειάζονται βελτιώσεις του τρόπου αντιμετώπισης των κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης του συστήματος ταχείας προειδοποίησης που θα πρέπει να καταστεί το πλέον αξιόπιστο σημείο ενεργοποίησης των μηχανισμών διαχείρισης κινδύνων στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα πρέπει να είναι πλήρως υπεύθυνη για τη γενική λειτουργία του συστήματος αυτού.

2.5. Στο μεταξύ, στις 22 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε νέα πρόταση για τη θέσπιση μέτρων διασφάλισης με στόχο την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα των ζωοτροφών. Η πρόταση αυτή αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των διαπιστωμένων δυσλειτουργιών της ισχύουσας νομοθεσίας όπως διαπιστώθηκε κατά την πρόσφατη κρίση της διοξίνης στο Βέλγιο.

2.6. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αργή και καθυστερημένη αντιμετώπιση από τις αρμόδιες υπηρεσίες των κρατών οφείλεται στην έλλειψη ενημέρωσης και στην απουσία συντονισμού. Οι οικονομικοί φορείς, όμως, προτιμούν να διαχειρίζονται μόνοι τους τις κρίσεις εάν δεν είναι πεπεισμένοι ότι οι αρχές είναι σε θέση να το πράξουν με σύνεση, με υπευθυνότητα, με αποτελεσματικότητα, και χωρίς διακρίσεις. Η διάρθρωση του συστήματος ταχείας προειδοποίησης πρέπει να διαμορφωθεί με τρόπο ώστε οι αρμοδιότητες να παραχωρούνται δεόντως στα κράτη μέλη και στα άλλα ενδιαφερόμενα μέλη, και να αποτελούν αντικείμενο ορθής διαχείρισης. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι κάθε πληροφορία που θα διαβιβάζεται στην Επιτροπή θα υποβάλλεται σε αυστηρή επιστημονική ανάλυση πριν από την εισαγωγή μέτρων ελέγχου. Αυτό πρέπει να πραγματοποιηθεί με την επίδειξη του δέοντος σεβασμού προς τον εμπιστευτικό χαρακτήρα. Η εμπιστευτικότητα, όμως, δεν θα πρέπει να παρεμποδίζει τον ορθό χειρισμό της κρίσης.

2.7. Ένα αποτελεσματικό σύστημα ταχείας προειδοποίησης (ΣΤΠ) αποτελεί ένα μόνο στοιχείο του χειρισμού μιας κρίσης σχετικά με τα τρόφιμα. Ο χειρισμός αυτός δεν θίγεται με τρόπο ικανοποιητικό στη Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια των τροφίμων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχει ανάγκη για μια αποτελεσματική διαδικασία χειρισμού των κρίσεων σε κοινοτική κλίμακα ώστε να συντονίζονται η εκτίμηση του κινδύνου και ο μεταγενέστερος χειρισμός του από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη, και τις τρίτες χώρες ανάλογα με τις περιστάσεις. Παρόμοιος συντονισμός επιβάλλεται, επίσης, να προβλέπει μια ενιαία μέθοδο επικοινωνίας με τους σχετικούς παράγοντες και το ευρύ κοινό. Ένα μεταρρυθμισμένο ΣΤΠ πρέπει να διαρθρωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να δύναται να χειρίζεται: 1) την εκτίμηση του κινδύνου που διαπιστώνεται σε ένα κράτος μέλος από την ΕΥΤ 2) την εμπιστευτική συζήτηση μεταξύ ΣΤΠ/ΕΟΤ και ενός κράτους μέλους (και των σχετικών επιχειρήσεων) για τον εκτιμηθέντα κίνδυνο και τον περιορισμό του σε μια συγκεκριμένη περιοχή, 3) σε περίπτωση που ο κίνδυνος είναι πραγματικός, η Επιτροπή οφείλει να παρέχει σε όλα τα κράτη μέλη πληροφορίες σχετικά με τη δράση που επιβάλλεται να αναληφθεί, 4) το θέμα της ανάδρασης από όλα τα κράτη μέλη σχετικά με την αναληφθείσα δράση ώστε ο κίνδυνος να περιορίζεται στην επικράτειά τους, χωρίς να διακυβεύεται η διαφάνεια.

2.8. Στο πλαίσιο του ελέγχου των τροφίμων, η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει την υποστήριξή της στην κατάλληλη εφαρμογή της αρχής της "επικουρικότητας". Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τις επιθεωρήσεις σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων και την παρακολούθηση των συναφών παράλληλων δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται από τους αρμόδιους εθνικούς οργανισμούς, η ΟΚΕ τονίζει ότι η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να διασφαλίσει ότι η αρχή της επικουρικότητας δεν θέτει σε κίνδυνο τους στόχους του Λευκού Βιβλίου, κυρίως το πεδίο εφαρμογής και τα οφέλη από την ολοκληρωμένη προσέγγιση και την επί ίσης βάσης εφαρμογή.

Νομοθετικές πτυχές

2.9. Η επιτυχία των μέτρων που προτείνονται στο Λευκό Βιβλίο συνδέεται άμεσα με την υποστήριξη εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Η εφαρμογή τους θα εξαρτηθεί από τη δέσμευση των κρατών μελών. Η ανεξήγητη βραδύτητα της νομοθετικής διαδικασίας, που παρατηρήθηκε στο παρελθόν, και ακόμη και σήμερα, στις περιπτώσεις της "Πρότασης κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κανόνων πρόληψης και καταπολέμησης ορισμένων μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών" και της "Πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 91/68/ΕΟΚ του Συμβουλίου όσον αφορά την τρομώδη νόσο" (COM(98) 623 τελικό - COD 98/0323-0324)(3), δημιουργούν ορισμένες δικαιολογημένες αμφιβολίες ως προς την δέσμευση που υπάρχει σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων στην Κοινότητα όσον αφορά την προστασία της υγείας. Το ζήτημα του ελέγχου της αποτελεσματικής εφαρμογής των κοινοτικών ρυθμίσεων και μέτρων από τις διοικήσεις των κρατών μελών δεν μπορεί να επιλυθεί εύκολα.

2.10. Η εφαρμογή της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας σε εθνικό επίπεδο δεν είναι πάντοτε αποτελεσματική. Η τήρησή της στα κράτη μέλη είναι, εν μέρει, αποσπασματική. Τα μέτρα που έχει λάβει η Επιτροπή για την αποκατάσταση των κενών σε εθνικό επίπεδο αποδείχθηκαν ανεπαρκή με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να έχουν χάσει σήμερα την εμπιστοσύνη τους στους μηχανισμούς ελέγχου της ΕΕ. Οι λοιποί παράγοντες της αλυσίδας τροφίμων όπως π.χ., οι εργαζόμενοι, οι βιομήχανοι, οι επιχειρήσεις διανομής τροφίμων και οι γεωργοί εύχονται, επίσης, να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη τους χάρη σε μια πολιτική για τα τρόφιμα η οποία θα στηρίζεται σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, μια μέγιστη δυνατή εναρμόνιση σε κοινοτική κλίμακα, και μια πραγματική ικανότητα παρέμβασης.

2.11. Ένας σημαντικός παράγοντας στον οποίο οφείλεται η άνιση εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας είναι και καθυστερημένη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο. Θα πρέπει, λοιπόν, η κοινοτική νομοθεσία, στο μέτρο του δυνατού, να αναγνωρίζει την άμεση εφαρμογή των μέσων της κοινοτικής πολιτικής για την ασφάλεια των τροφίμων - όπως ακριβώς έχει ήδη υποστηρίξει η ΟΚΕ και για τη νομοθεσία που αφορά την προστασία των καταναλωτών - όταν αυτή περιλαμβάνει συγκεκριμένα και σαφή δικαιώματα και υποχρεώσεις(4). Όπως έχει ήδη προτείνει κατά το παρελθόν η ΟΚΕ, ο κανονισμός, στις περισσότερες περιπτώσεις, αποτελεί το πλέον κατάλληλο νομοθετικό εργαλείο και πρέπει να χρησιμοποιείται ευρέως στο πλαίσιο της κοινοτικής νομοθεσίας για την Ενιαία Αγορά.

2.12. Η ΟΚΕ διαπιστώνει, επίσης, ότι δεν αναφέρεται σαφώς στο Λευκό Βιβλίο η συμπερίληψη των θαλάσσιων τροφών (δηλαδή ψαριών, οστρακοειδών, μαλακίων, κ.λπ.) και των προϊόντων υδατοκαλλιέργειας. Μια συνεκτική πολιτική για τα τρόφιμα οφείλει να καλύπτει όλα ή τη μεγάλη πλειοψηφία των προϊόντων ή τροφίμων που περιλαμβάνονται σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, από τα αλιευτικά έως τα γεωργικά. Η ΟΚΕ σημειώνει, επίσης, ότι δεν γίνεται καμία αναφορά στην υπαγωγή του πόσιμου ύδατος στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας για την ασφάλεια των τροφίμων και καλεί την Επιτροπή να κινήσει τις απαιτούμενες προς το σκοπό αυτό διαδικασίες.

2.13. Μία πιο σύνθετη περίπτωση, που επίσης δεν εξετάζεται στο Λευκό Βιβλίο, είναι η πρόσφατη διάσταση απόψεων διαπρεπών επιστημόνων, εκ των οποίων οι μεν εργάζονται σε εθνικό επίπεδο και οι δε σε κοινοτικό, όσον αφορά τα μέτρα για την πρόληψη νέων μορφών της ασθένειας Creutzfeld-Jakob (ΑΚΓ). Θα ήταν ενδιαφέρον να λάμβανε θέση το Λευκό Βιβλίο ή να διατύπωνε τους κατάλληλους προβληματισμούς σχετικά με το νεοεμφανιζόμενο αυτό ζήτημα, για τη διαφώτιση της κοινής γνώμης και των οικονομικών παραγόντων.

Κοινωνική διάσταση

2.14. Ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα, που εντάσσεται στη διαδικασία που δρομολογείται με το Λευκό Βιβλίο, είναι εκείνο που αφορά την παραγωγή μη βιομηχανικών προϊόντων από μικρές επιχειρήσεις. Αυτό δεν μπορεί να απουσιάζει από τους σχετικούς προβληματισμούς της Επιτροπής, ως τμήμα της σφαιρικής προσέγγισης που ανέλαβε, ιδίως για την προβλεπόμενη νομοθετική αναθεώρηση, δεδομένου ότι είναι σημαντικό να διατηρηθούν οι αγροτικές ειδικές γνώσεις και εδέσματα, υπό τον όρο ότι τηρούνται οι κανόνες ασφάλειας των τροφίμων.

2.15. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι το Λευκό Βιβλίο δεν αναφέρεται καθόλου στη σημασία των συνθηκών εργασίας για τη διασφάλιση της τήρησης των ορθών διαδικασιών. Πράγματι, η κακοπληρωμένη εργασία, τα ακατάλληλα ωράρια εργασίας, και η έλλειψη της δέουσας κατάρτισης δεν εγγυώνται την ορθή εκτέλεση των εργασιών, ώστε να διασφαλίζεται και η μέγιστη ασφάλεια στον κρίκο που συνιστά ο εργαζόμενος για την τροφική αλυσίδα. Η Επιτροπή ζητεί τη σαφή, κατανοητή, και απλή εφαρμογή των νόμων για τους εργαζόμενους, θεωρεί ότι οι εργαζόμενοι επιβάλλεται να συνδέονται με την δημιουργία ασφάλειας και οι εκπρόσωποί τους να διαθέτουν δικαίωμα προειδοποίησης σε περίπτωση κακής λειτουργίας. Εξάλλου, η ΟΚΕ έχει ήδη λάβει θέση σχετικά με τις δυσμενείς συνέπειες για την απασχόληση, όταν παρατηρούνται κρίσεις της εμπιστοσύνης των καταναλωτών(5).

Τροφιμές απόψεις

2.16. Το έγγραφο εξετάζει βασικά θέματα που αφορούν την επίτευξη υψηλών προτύπων ασφαλείας των τροφίμων. Λόγω της παγκοσμιοποίησης της αγοράς και της πρόσβασης στα τρόφιμα, τα διαιτητικά πρότυπα αρχίζουν τώρα να συγκλίνουν. Πρέπει, εντούτοις, να τονιστεί ότι πολλές ασθένειες που σχετίζονται με τα τρόφιμα, δεν προκαλούνται εξαιτίας των μη ασφαλών τροφίμων, αλλά του μη ισορροπημένου διαιτολογίου και του μη υγιούς τρόπου ζωής. Τονίζεται, πάντως, ότι μια μη ισόρροπη δίαιτα και ένας ανθυγιεινός τρόπος ζωής μάλλον, παρά ή μη ασφαλής τροφή, εμπλέκονται σε ορισμένες ασθένειες που αναμένεται να αυξηθούν τα προσεχή έτη. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα προσεχή χρόνια ενδέχεται να υπάρξει αύξηση και όχι μείωση του αριθμού των ασθενειών που σχετίζονται με το διαιτολόγιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι:

2.17. Η πολιτική της ΕΕ για τα τρόφιμα πρέπει να εστιάσει το ενδιαφέρον της όχι μόνο στην ασφάλεια αλλά και στη διατροφή και το διαιτολόγιο, δεδομένου ότι η προαγωγή της υγείας πρέπει να διαδραματίζει μείζονα ρόλο σε κάθε συζήτηση σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές παραδόσεις σε θέματα διαιτολογίου. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι, στο υπό εξέταση έγγραφο, περιλαμβάνονται απόψεις που αφορούν τα πρότυπα διαιτολογίων.

Εκπαίδευση και κατάρτιση

2.18. Επιπλέον, η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι εκστρατείες, όπως η "Εκστρατεία για την ασφάλεια των τροφίμων" που διεξήχθη το 1997, θα μπορούσαν να προσαρμοσθούν επιτυχώς στην τρέχουσα κατάσταση και να διαδραματίσουν σε τελική ανάλυση σημαντικό εκπαιδευτικό ρόλο. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να αποσκοπούν στην ενημέρωση και την εκπαίδευση των ευρωπαίων καταναλωτών για τα πολυσύνθετα αυτά θέματα. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δώσει ιδιαίτερη έμφαση, κατά το σχεδιασμό των εκστρατειών αυτών, στην κατάρτιση που παρέχεται στα πλαίσια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στην ενσωμάτωση των θεμάτων ασφάλειας των τροφίμων σε όλες τις εκστρατείες προβολής υγειονομικών θεμάτων.

Η αρχή της προφύλαξης

2.19. Στις 2 Φεβρουαρίου 2000, η Επιτροπή εξέδωσε Ανακοίνωση για την αρχή της προφύλαξης. Λόγω της σοβαρότητας του θέματος, η ΟΚΕ θα εκδώσει σε εύθετο χρόνο σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας. Οι σκέψεις σχετικά με την αρχή της προφύλαξης που εκτίθενται στο παρόν έγγραφο εστιάζονται αποκλειστικά σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων. Η αρχή της προφύλαξης θα πρέπει να εφαρμόζεται στα θέματα διαχείρισης του κινδύνου όποτε αυτό χρειάζεται.

2.20. Όπως αναφέρεται ήδη και στη γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο(6), η εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης αποκλειστικά στον τομέα της διαχείρισης των κινδύνων δεν φαίνεται να επιλύει πλήρως το πρόβλημα. Όπως είναι γνωστό, η ίδια η επιστήμη μεταφέρει στην κοινωνία το δικό της τρόπο αντιμετώπισης της αμφιβολίας. Η αντίληψη των πραγμάτων, των αιτίων και των αποτελεσμάτων, μπορεί να τίθεται συνέχεια υπό αμφισβήτηση και, κατά συνέπεια, οι αναλύσεις να τροποποιούνται ή να αλλοιώνονται. Ως εκ τούτου, ακόμη και εάν αποφασίζουν ελεύθερα, οι συντάκτες των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων δεν θα πάψουν να λαμβάνουν υπόψη τη σχετικότητα της γνώσης και να την συνυπολογίζουν κατά την εξαγωγή των συμπερασμάτων τους, στα οποία θα στηρίζεται με τη σειρά της η Επιτροπή αναλαμβάνοντας την πολιτική ευθύνη της απόφασης.

2.21. Η προσέγγιση υπό το πρίσμα της προφύλαξης πρέπει να αποτελέσει την κατευθυντήρια αρχή για το σύνολο της νομοθεσίας στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων. Ωστόσο, στο έγγραφο δεν προτείνεται ένα κατάλληλο πρότυπο για την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης. Οι περιττοί κίνδυνοι πρέπει να περιορισθούν στο ελάχιστο, παρότι ο νομοθέτης και ο κοινοτικός αρμόδιος δεν μπορούν να πάψουν να αντιμετωπίζουν τη ζωή και το μέλλον με αισιοδοξία, ούτε και μπορούν να εμποδίσουν την έρευνα ή να κλείσουν τις πόρτες στην πρόοδο.

2.22. Η αρχή της προφύλαξης μπορεί, στις περιπτώσεις αυτές, να εφαρμοσθεί υπό σαφώς καθορισμένους όρους στα πλαίσια της διαχείρισης των κινδύνων για την προστασία της υγείας των καταναλωτών σε περίπτωση άγνωστου πιθανού κινδύνου, εν αναμονή περαιτέρω επιστημονικών πορισμάτων. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να λαμβάνει κατάλληλα μέτρα προφύλαξης.

Χρονοδιάγραμμα

2.23. Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής του Λευκού Βιβλίου είναι σαφές και αρκετά πλήρες. Οι αρχές που διέπουν την πολιτική στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων "από το αγρόκτημα στο τραπέζι", και οι οποίες βασίζονται στη δυνατότητα εντοπισμού της προέλευσης και στη διαφάνεια, ορίζονται με σαφήνεια και περιλαμβάνουν την προστασία της υγείας ως λογική συνέπεια όλων των μέτρων που αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων.

2.24. Το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα είναι πολύ φιλόδοξο, γεγονός που γεννά αμφιβολίες ως προς τις δυνατότητες τήρησής του. Στο υπό εξέταση έγγραφο δεν καθίσταται σαφές το κατά πόσον το πρόγραμμα δράσης έχει καταρτιστεί με την κατάλληλη σειρά και τις κατάλληλες προτεραιότητες ώστε να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος συνολικός στόχος, ειδικότερα δε ως προς τα ζητήματα που δημιουργούν τις μεγαλύτερες ανησυχίες στους ευρωπαίους πολίτες.

3. Ειδικές παρατηρήσεις - Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων (ΕΥΤ)

3.1. Όπως προκύπτει από τα προαναφερόμενα, η ΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα της σύστασης μιας Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων, η οποία θα είναι αρμόδια για την εκτίμηση των κινδύνων και τη σχετική ενημέρωση υπό τον όρο ότι θα βρεθεί λύση για τα ζητήματα που σκιαγραφούνται παραπάνω καθώς και για εκείνα που εκτίθενται στη συνέχεια.

3.2. Κύρια πρόθεση του Λευκού Βιβλίου είναι να συμβάλει στην υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του καταναλωτή στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων, χάρη στην οποία θα μπορέσει να αποκατασταθεί και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη του καταναλωτή. Αυτό σχεδιάζεται να επιτευχθεί με την εφαρμογή των αρχών της ανεξαρτησίας, της αριστείας, και της διαφάνειας. Κατά τις δράσεις που θα αναπτυχθούν, πρέπει να καταδειχθεί υψηλός βαθμός ευθύνης προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τους καταναλωτές, και τους άλλους παράγοντες της αλυσίδας διατροφής.

Πόροι

3.3. Φαίνεται πως αρκετά συχνά οι πόροι χρησιμοποιούνται πολλές φορές για την αλληλοεπικάλυψη των εργασιών. Διατυπώθηκε η ανησυχία ότι πολλές ουσίες αξιολογούνται ταυτόχρονα σε διεθνές, ευρωπαϊκό, και εθνικό επίπεδο. Η ΟΚΕ ελπίζει να μπορέσει η ΕΥΤ να συμβάλει στην καλύτερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.

3.4. Οι πόροι θα αποτελέσουν τον καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη του εν λόγω προτύπου -και ιδίως για τη διατήρησή του. Χωρίς την διάθεση επαρκών πόρων θα είναι δύσκολο να διασφαλισθεί ανεξαρτησία.

Επιστημονική γνωμοδότηση και κοινή γνώμη

3.5. Σε ό,τι αφορά το ισχύον σύστημα, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι, στο επίπεδο της επιστημονικής θεμελίωσης κατά την εκτίμηση των κινδύνων, η κατάσταση παραμένει αμετάβλητη, έστω και εάν η διασφάλιση της αυτονομίας προσδώσει μεγαλύτερη αξιοπιστία και, κυρίως, διαφάνεια στη διαδικασία παρέμβασης.

3.6. Είναι αξιέπαινο το γεγονός ότι, με τη δημιουργία της νέας αρχής, ανατρέπεται η συνήθης πρακτική της Επιτροπής, την οποία επανειλημμένως έχει επικρίνει η ΟΚΕ, να υπάρχουν στεγανά μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών της. Η κοινή γνώμη δεν έχει συνέλθει ακόμη από την κρίση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών, από τις λοιμώξεις λόγω παρουσίας βακτηριδίων σε προϊόντα διατροφής, από την σοβαρή κατάσταση που προέρχεται από την ακατάλληλη χρήση αντιβιοτικών, από τον εντοπισμό διοξινών σε τροφές. Ωστόσο, η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή, εμπλέκοντας έξι επιτρόπους, σηματοδοτεί την έναρξη ενός προβληματισμού για την εξεύρεση λύσεων για την ασφάλεια των τροφίμων.

3.7. Η μεγαλύτερη αξία της νέας αρχής έγκειται ίσως στο προτεινόμενο πρότυπο για την πληροφόρηση για τον κίνδυνο. Είναι αλήθεια ότι, τον τελευταίο καιρό, η Επιτροπή έθεσε στη διάθεση του κοινού τις γνωμοδοτήσεις των επιστημονικών επιτροπών. Με την ανάθεση στην ίδια την ΕΥΤ της διάδοσης των γνωμοδοτήσεών της, θα ενημερώνονται πλέον οι οικονομικοί παράγοντες, οι πολίτες γενικά, η κοινωνία των πολιτών, και ιδιαίτερα οι οργανώσεις καταναλωτών, γεγονός που αποτελεί μεγάλο βήμα για την ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών και της συμμετοχής του πολίτη στα κοινά. Η συνένοχη αποσιώπηση, τα σφάλματα που θα διαπράττονται ως προς τη διαχείριση των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων που εκτιμούν τους κινδύνους και ως προς τον τρόπο κατά τον οποίο θα ασκείται η προστασία της δημόσιας υγείας ή η κακή εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, θα κρίνονται από την κοινή γνώμη της Ευρώπης. Θα μπορεί να θεμελιώνεται η καταγγελία των σφαλμάτων που θα διαπράττονται. Αυτό θα συμβάλει σημαντικά στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις επιστημονικές γνώμες και στην κατανόηση των συνακόλουθων μέτρων διαχείρισης.

3.8. Το προταθέν πρότυπο που θα παράσχει τη δομή για την παροχή επιστημονικών γνωμοδοτήσεων παγκοσμίου επιπέδου με την υποστήριξη ενός ευρωπαϊκού δικτύου, κρίνεται ως κατάλληλο. Δεν θα είναι, ωστόσο, εύκολο να ολοκληρωθεί και δεν έχει καθορισθεί ακόμη ο μηχανισμός επίτευξης αυτού του στόχου.

3.9. Οι καταναλωτές δεν συμμετέχουν τυπικώς στη διεργασία εκπόνησης των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων. Κατά συνέπεια, τα συμφέροντα των καταναλωτών δεν εξετάζονται ως έδει κατά τη διαδικασία αυτή. Οι καταναλωτές θα επιθυμούσαν να συμμετέχουν σε διάλογο με τους επιστήμονες σχετικά με θέματα που άπτονται της ασφάλειας των τροφίμων, τηρώντας παράλληλα την αρχή της εμπιστευτικότητας, όπου χρειάζεται. Πρέπει να θεσμοθετηθεί η συμμετοχή των καταναλωτών μέσω της τακτικής διοργάνωσης ακροάσεων κατά την κατάρτιση των επιστημονικών εκτιμήσεων. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό είναι σημαντικό προκειμένου να αποδειχθεί η διαφάνεια με πράξεις και φρονεί ότι η γνωστοποίηση του κινδύνου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα πλαίσια αυτά.

3.10. Προκειμένου οι επιστημονικές συμβουλές να είναι υψηλής ποιότητας, είναι απαραίτητο η αρμοδιότητα των επιστημονικών συμβουλευτικών επιτροπών να επανεξετάζεται τακτικά, να διορίζονται σ' αυτές κατάλληλοι εμπειρογνώμονες στους οποίους και να διατίθενται επαρκείς πόροι. Σε ορισμένους τομείς ίσως είναι ανάγκη να διορίζονται εμπειρογνώμονες εκτός ΕΕ. για να διασφαλίζεται υψηλότατη ποιότητα και κατάλληλη ισορροπία της εμπειρογνωμοσύνης.

Στόχοι και λειτουργίες

3.11. Η ΕΥΤ δεν θα έχει αρμοδιότητα για νομοθεσία και έλεγχο (τα δύο συστατικά του χειρισμού του κινδύνου). Ενώ η Λευκή Βίβλος υποδεικνύει ότι η αρχή δύναται να επεκτείνει τις αρμοδιότητές της στο μέλλον, στην αρχική μορφή της αποτελεί ένα ανίσχυρο όργανο που φαίνεται να είναι μια αναδιάρθρωση των υφιστάμενων διευθετήσεων των επιστημονικών επιτροπών. Η ΟΚΕ ανησυχεί μήπως η ΕΥΤ δεν έχει μια καλώς προσδιορισμένη αρμοδιότητα ώστε να επιλύσει πολλά από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ΕΕ. Προκειμένου να υπάρξουν βελτιώσεις, η ΟΚΕ κρίνει ότι η ΕΥΤ οφείλει να συμμετέχει σε ορισμένες διαδικασίες λήψης αποφάσεων ενώ η τελική ευθύνη θα ανήκει στην Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και τα κράτη μέλη. Εάν η Συνθήκη δεν το επιτρέπει, τότε η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει ένα αποτελεσματικό πρότυπο στη δική της διάρθρωση μέχρι να τροποποιηθεί η Συνθήκη.

3.12. Το Λευκό Βιβλίο προτείνει ένα πρότυπο Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων, και δείχνει μια σαφή δέσμευση προς την έννοια μιας πολιτικής για τα τρόφιμα "από το αγρόκτημα ως το τραπέζι", συμπεριλαμβανομένου και του τομέα των ζωοτροφών. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα πώς θα μπορέσουν οι μηχανισμοί διαχείρισης της νέας Υπηρεσίας να διασφαλίσουν την τήρηση των αρχών της αριστείας και της διαφάνειας. Η Επιτροπή θα έπρεπε να παράσχει λεπτομερείς πληροφορίες για τις διαδικασίες επιλογής και τους μηχανισμούς διαχείρισης που προτίθεται να θεσπίσει για την Υπηρεσία.

3.13. Το υπό εξέταση έγγραφο φαίνεται να υποστηρίζει το ισχύον καθεστώς του καταστατικού και της θεσμικής εξάρτησης του ΓΤΚΘ, γεγονός που μάλλον αποτελεί αδύνατο σημείο του προτύπου. Η ανεξάρτητη ΕΥΤ υπάγεται σε μια Γενική Διεύθυνση, θεσμικά εξαρτημένη από την Επιτροπή, όσον αφορά τη συλλογή στοιχείων τα οποία θα πρέπει να υποστηρίζονται με ελέγχους από το ΓΤΚΘ και δεν θα διαθέτει εξουσίες για να διατηρεί άμεση επαφή με τις υπηρεσίες ελέγχου, ούτε για να ζητά διευκρινίσεις ή συμπληρωματικές πληροφορίες όταν τις χρειάζεται. Σύμφωνα με μια πρώτη εξέταση, το πρότυπο θα παρουσίαζε μεγαλύτερη συνέπεια εάν το ΓΤΚΘ αποτελούσε μια λειτουργικά αυτόνομη μονάδα ώστε να διαθέτει η ΕΥΤ αυτονομία ως προς τους ελεγκτικούς μηχανισμούς που μπορεί να χρειάζεται. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να επιτευχθεί εναρμόνιση και το κοινοτικό πλαίσιο εθνικών συστημάτων ελέγχου θα μπορεί να λειτουργεί με βάση λειτουργικά κριτήρια που θα ορισθούν σε κοινοτικό επίπεδο σύμφωνα με κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας και κάνοντας χρήση της απαιτούμενης διοικητικής συνεργασίας.

3.14. Η Επιτροπή καθορίζει στο Λευκό Βιβλίο τους κύριους στόχους της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων, που είναι οι εξής:

- βελτίωση της ποιότητας των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων

- ανεξαρτησία από τα βιομηχανικά και πολιτικά συμφέροντα

- αποδοχή αυστηρού δημόσιου ελέγχου

- αναγνωρισμένη επιστημονική εγκυρότητα

- στενή συνεργασία με τους κρατικούς επιστημονικούς οργανισμούς.

3.15. Η ΟΚΕ φρονεί ότι, η ΕΥΤ πρέπει οφείλει να προσανατολισθεί επίσης προς:

α) την αποδοχή του διαλόγου με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη

β) μια μέγιστη δυνατή υποχρέωση λογοδοσίας, με ποινική ευθύνη σε περιπτώσεις δόλου ή σοβαρής αμέλειας

γ) μια ενιαία προσέγγιση σε όλα τα επίπεδα

δ) τον σαφή καθορισμό των αρμοδιοτήτων σχετικά με τη διάρθρωση και τη διαχείριση

ε) την διαφάνεια για την επίτευξη των στόχων της ΕΥΤ

στ) τον ρόλο ενός κέντρου δημιουργίας γνώσεων λαμβανομένων υπόψη των παραδοσιακών εθνικών ιδιαιτεροτήτων.

Λειτουργίες και μέθοδοι

Λειτουργίες

3.16. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι στην ΕΥΤ πρέπει να ανατεθούν: τα ακόλουθα καθήκοντα:

α) η ΕΥΤ πρέπει να είναι το μόνο όργανο υπεύθυνο για τον καθορισμό και εφαρμογή κατάλληλων τύπων εκτίμησης του κινδύνου όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων

β) η ΕΥΤ πρέπει να διαδραματίζει καίριο ρόλο εξασφαλίζοντας ότι οι καταναλωτές, θα έχουν, επιπλέον, το δικαίωμα παρέμβασης σε περαιτέρω τομείς δράσεως, εάν τούτο φαίνεται σκόπιμο. Σχετικά, η ΕΥΤ είναι ανάγκη να διαδραματίζει έναν ενεργό μάλλον παρά ανταποκριτικό ρόλο·

γ) η ΕΥΤ πρέπει να περιορισθεί σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων και να μην επεκτείνεται σε περιβαλλοντικά θέματα εάν σ' αυτά δεν εμπλέκεται η ασφάλεια των τροφίμων: η αποστολή της είναι απαραίτητο να καλύπτει πτυχές της ευημερίας των ζώων, των ζωονόσων, και της βιοποικιλίας·

δ) η ΕΥΤ πρέπει να παρέχει επιστημονικές συμβουλές στην Επιτροπή όσον αφορά την έγκριση καινοτόμων ειδών διατροφής, καινοτόμων συστατικών, ή καινοτόμων μεθόδων παραγωγής, και ιδιαίτερα την εκτίμηση του κινδύνου με τη βοήθεια της εμπειρίας αναγνωρισμένων οργανισμών σε όλη την Κοινότητα. Εάν είναι αναγκαίο, θα πρέπει να θεσπισθούν πρότυπα ή προδιαγραφές για την εφαρμογή της διαδικασίας αυτής·

ε) η ΕΥΤ πρέπει να είναι υπεύθυνη για την εκτίμηση της καταχώρησης νέων πρόσθετων και αρωματικών ουσιών·

στ) η ΕΥΤ πρέπει να αξιολογεί το ασφαλές των κατάλοιπων των παρασιτοκτόνων, των κατάλοιπων των κτηνιατρικών φαρμάκων, και των μολυσματικών ουσιών στα τρόφιμα·

ζ) η ΕΥΤ πρέπει να καθιερώσει ένα κοινοτικό σύστημα συλλογής δεδομένων για την διατροφή και την κατανάλωση τροφίμων και ένα σύστημα εποπτείας ασθενειών που συνδέονται με τη δίαιτα·

η) η ΕΥΤ πρέπει να είναι υπεύθυνη για την εκτίμηση των προβαλλόμενων ισχυρισμών όσον αφορά την θρεπτική αξία των προϊόντων

θ) η ΕΥΤ πρέπει να παρέχει αμερόληπτη και αντικειμενική επιστημονική βοήθεια στα ευρωπαϊκά όργανα όσον αφορά θέματα που άπτονται της ασφάλειας των τροφίμων και σχετίζονται με τις υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει διεθνών εμπορικών συνθηκών καθώς και για θέματα που πηγάζουν από τη διαδικασία επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ·

ι) η ΕΥΤ πρέπει να είναι σε θέση να πραγματοποιεί έρευνα, παρακολούθηση και εποπτεία, να δίδει συμβουλές και να προτείνει κοινοτική δράση κατά μήκος ολόκληρης της αλυσίδας διατροφής και σε σχέση με την πρωτογενή γεωργική παραγωγή. Στο άλλο άκρο της αλυσίδας της προσφοράς ειδών διατροφής, η ΕΥΠ είναι ανάγκη να διασφαλίζει την παροχή σαφών και κατάλληλων πληροφοριών προς τους καταναλωτές για θέματα διατροφής και υγείας.

Μέθοδοι

3.17. Όσον αφορά τις μεθόδους, η ΟΚΕ κρίνει ότι η ΕΥΤ πρέπει:

α) να ανακοινώνει με σαφήνεια τους κινδύνους στους πολίτες της ΕΕ. με τρόπο ουσιαστικό, χρήσιμο, κατανοητό και συνεκτικό. Θα είναι, επίσης πολύ, χρήσιμο εάν η ΕΥΤ διασφαλίζει ότι η ανακοίνωση του κινδύνου αποτελεί ένα διάλογο διπλής κατευθύνσεως μεταξύ πολιτών και της ίδιας ώστε να μπορεί να λαμβάνει υπόψη τις στάσεις και ιδέες τους. Εάν το σύστημα αυτό δεν αποδειχθεί να είναι πρακτικό, πρέπει να διασφαλισθεί ότι η ανακοίνωση που γίνεται σε εθνικό επίπεδο είναι ομοιόμορφη σε ολόκληρη την Κοινότητα·

β) να ανακοινώνει οφέλη για την υγεία και τη δίαιτα εάν η έρευνα έχει παράσχει ενδείξεις για την ύπαρξή τους·

γ) να αναπτύξει σχέσεις και συνεργασία με τα νομοθετικά σώματα, την Υπηρεσία του Δουβλίνου και άλλα κοινοτικά όργανα. Αυτό θα είναι ζωτικό για την επιτυχία της και για να διασφαλισθεί ότι θέματα που έχουν σχέση με τα τρόφιμα αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά στην Ευρώπη. Έχει σημασία η ΕΥΤ να είναι τελικά υπεύθυνη έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών μελών. Θα χρειασθεί να εργάζεται στενά με όλες τις Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής. Σημασία έχει, επίσης, η σχέση της με τα λοιπά κοινοτικά όργανα, συμπεριλαμβανομένης και της ΕΜΕΑ σχετικά με αμφιλεγόμενα προϊόντα όπου ενδέχεται να υπάρχουν δυσχέρειες προκειμένου να καθορισθεί εάν ένα προϊόν είναι είδος διατροφής ή φάρμακο·

δ) να αναπτύσσει καλές σχέσεις συνεργασίας με άλλους διεθνείς οργανισμούς(7). Η προσφορά τροφίμων αποκτά συνεχώς ένα παγκόσμιο χαρακτήρα όπως και τα θέματα που αντιμετωπίζουν εκείνοι που αποφασίζουν για την πολιτική επί των τροφίμων. Επιπλέον, η ΕΥΤ οφείλει να έχει επίγνωση των διεθνών υποχρεώσεών της σε σχέση με τη διεθνή εναρμόνιση προτύπων και να διασφαλίζει ότι οι συμβουλές της παρέχονται εντός αυτού του πλαισίου.

3.18. Το Λευκό Βιβλίο αναφέρεται σε "άλλους θεμιτούς παράγοντες" που σχετίζονται με την ασφάλεια των τροφίμων όπως είναι, για παράδειγμα, το περιβάλλον, η βιωσιμότητα, η καλή μεταχείριση των ζώων, η ποιότητα των τροφίμων, ο ρόλος της γεωργίας και της βιομηχανίας και η διεθνής διάσταση. Ωστόσο, απαιτείται να καθορισθεί ο τρόπος με τον οποίον τα εν λόγω συμφέροντα μπορούν να εκπροσωπηθούν κατάλληλα και κατά τρόπο ισορροπημένο στο πλαίσιο της πολιτικής για τα τρόφιμα, όπου η ασφάλεια αποτελεί πρωταρχικό στόχο.

3.19. Όλες οι γνώμες της ΕΥΤ, αφού δημοσιευθούν και υποβληθούν στην Επιτροπή, επιβάλλεται να αποτελούν αντικείμενο ανακοίνωσης που θα εκδίδεται σε εύλογο χρόνο.

3.20. Η ΟΚΕ εύχεται ότι η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στο Λευκό Βιβλίο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε την ενσωμάτωση των προαναφερθεισών παρατηρήσεων στο τελικό κείμενο της Επιτροπής, ούτως ώστε να ληφθούν υπόψη οι ρητές επιθυμίες της κοινωνίας των πολιτών.

4. Ειδικές παρατηρήσεις - Σχέδιο δράσης

4.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το προτεινόμενο από την Επιτροπή Σχέδιο Δράσης που περιέχει 80 νομοθετικές προτάσεις που παρατίθενται στη Λευκή Βίβλο. Υπάρχει λόγος να επανεξετασθούν πολλές από τις παραλείψεις εντός των τρεχουσών νομοθετικών προτάσεων περιλαμβανομένης της ανάγκης να θεσπισθούν σαφείς κανόνες ασφαλείας και κατευθυντήριες αρχές για τη νομοθεσία των τροφίμων. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την προτεραιότητα για τη θέσπιση της γενικής οδηγίας για τα τρόφιμα που θα υποβληθεί το Σεπτέμβριο 2000.

4.2. Το σχέδιο δράσης είναι φιλόδοξο ως προς τους στόχους και ως προς το χρονοδιάγραμμα. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι το σύστημα ταχείας προειδοποίησης πρέπει να τροποποιηθεί και να βελτιωθεί, ανεξάρτητα από τη σύσταση της ΕΥΤ.

4.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι το σχέδιο νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με την ανάπτυξη πλήρους συστήματος ταχείας προειδοποίησης και η πρόταση κανονισμού για τη διενέργεια επίσημων ελέγχων σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών πρέπει να υποβληθούν το πρώτο εξάμηνο του 2000 και να υιοθετηθούν από το Συμβούλιο προς το τέλος του έτους, και όχι το Δεκέμβριο του 2001, όπως προβλέπεται (βλ. σημ. 2.4). Σύμφωνα με ρεαλιστικές προβλέψεις, η μελλοντική Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων, η οποία θα αναλάβει τη διαχείριση του συστήματος ταχείας προειδοποίησης, δεν θα μπορέσει να συσταθεί πριν από το 2002, γεγονός που εντείνει την ανάγκη για ανάπτυξη ενός πιο άμεσου συστήματος διαχείρισης των κρίσεων. Η ενίσχυση του υφιστάμενου συστήματος ελέγχων των ζωοτροφών και των τροφίμων έχει καθοριστική σημασία, γεγονός που δεν επιτρέπει την αναβολή της απόφασης.

4.4. Μέχρι τον Ιούνιο του 2000, η Επιτροπή θα υποβάλει την πρόταση κανονισμού για την υγιεινή η οποία θα πρέπει να υιοθετηθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έως τον Ιούνιο του 2002. Η ΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να επιτευχθεί η υιοθέτηση του κανονισμού τον Ιούνιο του 2001. Η ενοποίηση της νομοθεσίας στον τομέα της υγιεινής, συμπεριλαμβανομένων και των κατάλληλων ρυθμίσεων στον κτηνιατρικό τομέα, αποτελεί καθοριστικό μέτρο για την ολοκλήρωση της νομοθεσίας περί ασφάλειας των τροφίμων και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να καθυστερήσει. Στο ίδιο πλαίσιο, είναι ανάγκη να εναρμονισθεί η ισχύουσα νομοθεσία για τα τρόφιμα με τους γενικούς κανόνες υγιεινής ώστε να περιληφθούν οι αρχές για το Σύστημα Ανάλυσης Κινδύνου Κρισίμου Σημείου Ελέγχου (HACCP) και άλλες ισοδύναμες μέθοδοι που πρόκειται να υιοθετηθούν στο μέλλον από την ΕΕ.

4.5. Σε ό,τι αφορά την οδηγία για την επισήμανση, η οποία αποτελεί σημαντικό μέσο ενημέρωσης των καταναλωτών, η ΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό να ενοποιηθεί η οδηγία 79/112/ΕΟΚ, κατά τρόπο ώστε να εκσυγχρονίζει το σύστημα και να το καθιστά συνεκτικό και κατανοητό για τον καταναλωτή ο οποίος θα διαθέτει, έτσι, τη δυνατότητα εμπεριστατωμένης επιλογής.

4.6. Συχνά, στη συσκευασία ή στη διαφήμιση προϊόντων προβάλλονται ισχυρισμοί όσον αφορά την θρεπτική αξία τους χωρίς κατάλληλη επιστημονική τεκμηρίωση, πράγμα που προκαλεί ακατάλληλη χρήση και δημιουργεί αδικαιολόγητες προσδοκίες. Για το λόγο αυτό, τα συμπληρώματα διατροφής, τα εμπλουτισμένα τρόφιμα (σημείο 105 της Λευκής Βίβλου), και τα φυτοθεραπευτικά προϊόντα επιβάλλεται να ρυθμιστούν σε κοινοτική κλίμακα το ταχύτερο δυνατό με εναρμόνιση του ορισμού, της επισήμανσης, και της διαφήμισής τους (ιδιαίτερα για αξιώσεις σχετικά με την υγεία). Επειδή οι ισχυρισμοί όσον αφορά την θρεπτική αξία δεν ρυθμίζονται τώρα σε κοινοτικό επίπεδο και δεν αναφέρονται στο σχέδιο δράσης, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αρχίσει διαβουλεύσεις για τους ισχυρισμούς όσον αφορά την θρεπτική αξία και τις κοινές πρακτικές στα κράτη μέλη με σκοπό να εναρμονισθεί η σχετική κοινοτική νομοθεσία.

4.7. Ο συνημμένος κατάλογος μέτρων αποτελεί, σε γενικές γραμμές, θετικό βήμα (βλέπε ανωτέρω τις προτάσεις για προσθήκες). Ωστόσο, η Επιτροπή πρέπει να καταβάλει μεγαλύτερες προσπάθειες για την ενοποίηση της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων. Εάν η εν λόγω προσπάθεια καρποφορήσει, θα συμβάλει στη νομική σαφήνεια και στην αποδοτικότητα του συνολικού συστήματος και θα τονώσει την εμπιστοσύνη του κοινού. Εξίσου σημαντικός με την ενοποίηση είναι και ο εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας, είτε ως προς τις διαδικασίες εφαρμογής, είτε ως προς την προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο και στα νέα επιστημονικά δεδομένα. Η ΕΥΤ, παρότι δεν θα έχει νομοθετικές αρμοδιότητες, οφείλει να συνδράμει το νομοθέτη στην προσπάθεια αυτή. Εκφράζεται η ελπίδα ότι η Επιτροπή δεν θα παραλείψει να τηρήσει τις υποσχέσεις του Λευκού Βιβλίου (σημείο 84) ως προς την απλούστευση και τη σαφήνεια των κειμένων.

4.8. Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται να παρακολουθεί το νομοθετικό πρόγραμμα και θα παρέμβει στη νομοθετική διαδικασία σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης.

5. Συμπεράσματα

5.1. Εν κατακλείδι, η ΟΚΕ επικροτεί το Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων και υποστηρίζει τις δράσεις που θα αναληφθούν.

5.2. Η ΟΚΕ επικροτεί ειδικότερα:

α) την ολοκληρωμένη προσέγγιση του θέματος της τροφικής αλυσίδας·

β) την ενίσχυση της λειτουργικής ικανότητας της ΕΕ. και το νέο όργανο "ΕΥΤ" που είναι αρμόδιο για την αξιολόγηση των κινδύνων και τη σχετική ενημέρωση·

γ) τον εκσυγχρονισμό και την απλούστευση της ισχύουσας νομοθεσίας για τα τρόφιμα, ώστε να αυξηθεί η συνοχή και να ληφθούν νέα μέτρα, όπου ενδείκνυται.

5.3. Εξάλλου, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων που έχουν αρχίσει, να λάβει υπόψη την παρούσα γνωμοδότησή της κατά την εξέταση των ακόλουθων θεμάτων:

α) του συστήματος ταχείας προειδοποίησης·

β) των κοινωνικών πτυχών·

γ) των θεμάτων διατροφής·

δ) της διάρθρωσης και του ρόλου της ΕΥΤ·

ε) της ικανότητας διαχείρισης των κινδύνων από την Επιτροπή και της αμοιβαίας σχέσης ΕΥΤ και ΓΤΚΘ·

στ) της νομοθεσίας για το πόσιμο ύδωρ·

ζ) της ενσωμάτωσης στις αρχές που θα διέπουν τους μελλοντικούς κανόνες ασφάλειας των τροφίμων, των τομέων της υδατοκαλλιέργειας, της αλιείας, και των θαλάσσιων προϊόντων.

Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Γνωμοδότηση σχετικά με τις "Γενικές αρχές της νομοθεσίας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση" (Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής) και την "Υγεία των καταναλωτών και την ασφάλεια των τροφίμων"(ανακοίνωση της Επιτροπής), ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

(2) Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σχετικά με τον τροφικό, κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό έλεγχο και επιθεώρηση, ΕΕ C 235 της 27.7.1998.

(3) ΕΕ C 45 της 19.2.1999.

(4) Γνωμοδοτήσεις με θέμα "Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και η προστασία των καταναλωτών", CES 1115/91 - ΕΕ C 339 της 31.12.1991 και "Ο καταναλωτής και η εσωτερική αγορά", CES 1320/92 - ΕΕ C 19 της 25.1.1993.

(5) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις "Πολλαπλές συνέπειες που προέκυψαν από την κρίση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης", ΕΕ C 295 της 7.10.1996.

(6) ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

(7) Π.χ. τον FAO, τον ΠΟΥ, του ΠΟΕ την κοινή επιτροπή FAO/ΠΟΥ για τον Κώδικα Διατροφής και το Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιών.