Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: "Για μια Ευρώπη της γνώσης"»

(98/C 157/13)

Στις 18 Νοεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, στις 12 Μαρτίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Κορυφίδη.

Κατά την 353η σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Μαρτίου 1998 (συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 65 ψήφους υπέρ, και μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο: «Για μια Ευρώπη της γνώσης», αποτελεί μια σημαντική προσπάθεια προσδιορισμού του πεδίου και του περιεχομένου της νέας γενεάς δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεότητας.

1.2. Αφετηρία και πηγή άντλησης των προβληματισμών και των θέσεων που διατυπώνονται σ' αυτήν είναι η Νέα Συνθήκη, οι σχετικές γενικές θέσεις της Επιτροπής, όπως αυτές διατυπώθηκαν στο πρόγραμμα δράσης (Ατζέντα 2000) και οι προηγούμενες σχετικές ανακοινώσεις, ενώ ο κεντρικός προσανατολισμός της ανακοίνωσης προσδιορίζεται από τις παρακάτω αναγκαιότητες:

- Την αναγκαιότητα διατήρησης της θετικής πολιτικοοικονομικής θέσης της Ένωσης στον κόσμο, με νέα ώθηση της κοινοτικής προσπάθειας στους τομείς της καινοτομίας, της έρευνας, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

- Την αναγκαιότητα σύνδεσης των πολιτικών - μακροοικονομικών και μη - για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, με μια στρατηγική εκπαίδευσης και κατάρτισης, που θα οδηγεί στη συνειδητή απελευθέρωση, καλλιέργεια και αξιοποίηση, όσο γίνεται μεγαλύτερου μέρους των δυνάμεων που διαθέτει κάθε άτομο, για το δικό του καλό, αλλά και για το καλό του κοινωνικού συνόλου.

- Την αναγκαιότητα, τέλος, ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού των εσωτερικών πολιτικών της Ένωσης - πέρα από τους καθαρά οικονομικούς στόχους - για την προώθηση της ιδιότητας του ευρωπαίου πολίτη με την ευρεία έννοια του όρου.

1.3. Προϋπόθεση κλειδί για την οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης αποτελεί, σύμφωνα με την ανακοίνωση, «η σταδιακή δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου, ανοιχτού και δυναμικού». Αυτός ο εκπαιδευτικός χώρος καλύπτει ένα πολυδιάστατο πλαίσιο, μέσα στο οποίο εντάσσεται και η κορυφαία διαδικασία πραγμάτωσης της «δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης».

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να επισημάνει από την αρχή ότι η υπό εξέταση ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί επιγέννημα του Λευκού Βιβλίου για την εκπαίδευση και την κατάρτιση () και της σχετικής ανακοίνωσης που επακολούθησε για τον απολογισμό της συνέχειας που δόθηκε σ' αυτό (). Στα προηγούμενα πλαίσια οι όποιες παρεμβάσεις της στο περιεχόμενο αυτής της ανακοίνωσης έχουν σημείο αναφοράς τις αντίστοιχες σχετικές γνωμοδοτήσεις της ().

2.2. Η υπό εξέταση ανακοίνωση της Επιτροπής έρχεται σε μια στιγμή όπου, με εξαίρεση τη Σύνοδο Κορυφής για την Απασχόληση, οι κεντρικές πολιτικές της ΕΕ επικεντρώνονται στα ζητήματα της διεύρυνσης και της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Στα προηγούμενα πλαίσια η ανακοίνωση αυτή μετατοπίζει το κέντρο ισορροπίας των πολιτικών της Ένωσης σε σημείο περισσότερο ορατό και αντιληπτό από τον μέσο ευρωπαίο πολίτη, κάτι που στην πράξη λειτουργεί ως κίνητρο για περισσότερη ενασχόλησή του με τις πολιτικές της Ένωσης και συνακόλουθα μεγαλύτερη προσέγγισή του σ'αυτήν.

2.3. Σ' ό,τι αφορά το περιεχόμενο της ανακοίνωσης η ΟΚΕ το κρίνει θετικό και κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις ουσιαστικό για τη συνολική προοπτική της ΕΕ. Ειδικότερα η ΟΚΕ σε σχέση με τις θέσεις της Επιτροπής που εμπεριέχονται στην ανακοίνωση επισημαίνει:

2.3.1. Θεωρεί τις θέσεις της Επιτροπής για την προώθηση στο προσκήνιο των πολιτικών που σχετίζονται με τη γνώση (καινοτομία, έρευνα, εκπαίδευση, κατάρτιση), ως θέσεις σημαντικές και πρωτοπόρες. Εξάλλου αποτελούν θέσεις τις οποίες η ΟΚΕ έχει ήδη προβάλλει, ή με τις οποίες έχει ήδη συμφωνήσει, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της.

2.3.2. Θεωρεί τη συσχέτιση των θέσεων αυτών με την προοπτική της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, την προοπτική της απασχόλησης και την προοπτική της δημιουργίας κλίματος και περιβάλλοντος προσωπικής ολοκλήρωσης των ευρωπαίων πολιτών, ως καίριας σημασίας ζήτημα. Η συσχέτιση αυτή συντελεί τα μέγιστα στη προσαρμογή της ΕΕ και των πολιτών της στις νέες συνθήκες που εν δυνάμει δημιουργούνται από την έλευση της κοινωνίας της γνώσης.

2.3.3. Επισημαίνει ότι η ανάπτυξη μιας συντονισμένης στρατηγικής και μακροοικονομικής πολιτικής για την απασχόληση προϋποθέτει νέες εκπαιδευτικές, παιδαγωγικές και διδακτικές συμπεριφορές. Συμπεριφορές, που σχετίζονται με την καλλιέργεια στους νέους και όχι μόνον, μιας άλλης αντίληψης και μεταξύ των άλλων, με την οριοθέτηση μιας άλλης στάσης απέναντι σε τομείς όπως είναι η λεγόμενη οικονομία της αλληλεγγύης ή σε άλλες δραστηριότητες που συνδέονται με ανάγκες οι οποίες δεν ικανοποιούνται ακόμη από την αγορά (π.χ. περιβαλλοντικές ανάγκες).

2.3.3.1. Η ίδια ως άνω στρατηγική και μακροοικονομική πολιτική απαιτεί επιπλέον συνεχή παρακολούθηση και σοβαρή μελέτη όλων των τομέων της παραγωγής και ειδικότερα εκείνων που παρουσιάζουν έντονη (θετική ή αρνητική) τάση μεταβολών. Αυτή ακριβώς η τάση είναι εκείνη που πρέπει να προσδιορίζει, έγκαιρα και προσεκτικά, τις παρεμβάσεις στο επίπεδο της εκπαίδευσης για μεσομακροπρόθεσμες πολιτικές και στο επίπεδο της κατάρτισης, για την ανάπτυξη ενεργειών άμεσης απόδοσης.

2.3.4. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι για τους ευρωπαίους «Ευρώπη της γνώσης» σημαίνει δυνατότητα του κάθε ευρωπαίου πολίτη για πρόσβαση στη γνώση, συνειδητή πολιτική και κοινωνική δράση και δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση. Σημαίνει όμως ταυτόχρονα και «συνεκτική και ολοκληρωμένη κοινωνία που θα βασίζεται στην αλληλεγγύη, σε υψηλό βιοτικό επίπεδο, υγιές περιβάλλον, ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη» (). Με άλλα λόγια και περιεκτικά σημαίνει περισσότερη πολιτική και κοινωνική δημοκρατία.

2.3.5. Σ' ό,τι αφορά στη συγκεκριμένη πρόταση της Επιτροπής για «τη σταδιακή δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου» η θέση της ΟΚΕ είναι, κατ' αρχήν, απόλυτα θετική. Σχετίζεται με τη διατυπωμένη πολλές φορές άποψή της ότι υπάρχει ήδη ακάλυπτος από τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα χώρος, που χρεώνεται στα όργανα της Ένωσης και επιπλέον υπάρχει αναγκαιότητα - στα πλαίσια της επικουρικότητας - για συντονισμό των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων έτσι ώστε να καταστούν αυτά περισσότερο αποτελεσματικά.

2.3.6. Ένα άλλο πρόβλημα που σχετίζεται με την οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης και τον ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό χώρο είναι εκείνο του αποκλεισμού. Ο αποκλεισμός από τη δυνατότητα συμμετοχής στην οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης και από τα αγαθά που αυτή πρόκειται να προσφέρει στην ευρωπαϊκή κοινωνία και τους ευρωπαίους πολίτες δεν αποτελεί μόνον πρόβλημα ατόμων. Αποτελεί και πρόβλημα ολόκληρων κοινωνικών ομάδων και ίσως ολόκληρων περιοχών της Ένωσης. Η πραγματικότητα αυτή καθιστά αδήριτη την ανάγκη για την ανάπτυξη από τώρα αποτρεπτικών, μιας τέτοιας προοπτικής, πολιτικών.

2.3.7. Για την ΟΚΕ οι όποιες νέες κοινοτικές ενέργειες αποφασιστούν για τη νεότητα (εντός ή εκτός εκπαιδευτικών συστημάτων) θα πρέπει να εντάσσονται σε μια συνολικότερη πολιτική που θα διαμορφώνεται, τόσο από τις ρίζες και την ιστορική πορεία του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όσο και από την πορεία και την προοπτική της οικοδόμησης της Ευρώπης της γνώσης. Να μην ξεχνάμε ότι οικοδομούμε μια Ευρώπη κύρια γι' αυτούς που σήμερα είναι νέοι και οι οποίοι, λόγω ακριβώς της ηλικίας τους, δεν συμμετέχουν στους σχεδιασμούς μας. Είμαστε λοιπόν υποχρεωμένοι να τους προσφέρουμε τουλάχιστον την ιστορική μας μνήμη και τις διαχρονικές αξίες που μας οδήγησαν στη σημερινή μας θέση. Καθώς και τη δυνατότητα να κατανοήσουν και να ενταχθούν στη λογική μας, τουλάχιστον κατά τη φάση υλοποίησης των σχεδιασμών μας.

2.3.8. Μια άλλη εικόνα της Ευρώπης της γνώσης οδηγεί σε σκέψεις και προβληματισμούς σε σχέση με το ρόλο που μπορούν να παίξουν οι νέες τεχνολογίες στην ανάπτυξη μιας άλλης μορφής δημοκρατικής λειτουργίας περισσότερο άμεσης και ουσιαστικής. Σ' ένα πλαίσιο απεριόριστων δυνατοτήτων διακίνησης της πληροφορίας είναι ίσως καιρός να δούμε πως μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μπορεί να δημιουργηθεί παιδεία διύλισης της πληροφορίας και ελέγχου της εγκυρότητας της γνώσης. Και επιπλέον, πως μπορεί να αποκτηθεί παιδεία για ανάπτυξη υψηλότερων και αμεσότερων μορφών δημοκρατίας.

2.3.9. Η ΟΚΕ εκφράζει, τέλος, την ικανοποίησή της γιατί οι θέσεις της Επιτροπής στην ανακοίνωση - ιδιαίτερα αυτές που αφορούν στον αριθμό των στόχων, τη συγκέντρωση των ενεργειών, το ρόλο των εμπλεκόμενων συντελεστών και τη διεθνή συνεργασία - βρίσκονται πολύ κοντά στις αντίστοιχες θέσεις της όπως αυτές διατυπώθηκαν εδώ και καιρό, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Οι πολιτικές της γνώσης

3.1.1. Τα προβλήματα που αναδύονται κατά την προσέγγιση της ανακοίνωσης από την ΟΚΕ είναι τα εξής:

- Το πρόβλημα της λεπτομερέστερης αιτιολόγησης της επιλογής για την οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης και το πρόβλημα της τεκμηρίωσης της επιλογής αυτής ως αναγκαιότητας.

- Το πρόβλημα του σαφέστερου προσδιορισμού των όρων «Ευρώπη της γνώσης», «ευρωπαϊκός εκπαιδευτικός χώρος», «δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση».

- Το πρόβλημα του ακριβέστερου προσδιορισμού των μεγεθών (στόχοι, ενέργειες, αριθμός πολιτών που σχετίζονται με τις δράσεις, κόστος δράσεων).

H OKΕ τοποθετούμενη ενισχυτικά και συμπληρωματικά στα όσα σχετικά αναφέρονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής υπογραμμίζει τα εξής:

3.1.1.1. Ο μέσος πολίτης αισθάνεται πλέον έντονα τις αναταράξεις που δημιουργούν στις κοινωνικές ισορροπίες και λειτουργίες η νέα οικονομική τάξη πραγμάτων και οι ρυθμοί εξελίξεων στη γνώση και την τεχνολογία. Απαιτεί λοιπόν λεπτομερή και αντικειμενική πληροφόρηση για το τι γίνεται και συμμετοχή στο τι θα γίνει. Η απαίτηση αυτή υποχρεώνει εκείνους που γνωρίζουν και ειδικότερα όσους εξουσιάζουν τη σύγχρονη γνώση και την πορεία προς την οικοδόμηση της κοινωνίας της γνώσης να προσφέρουν και στους άλλους το φως της γνώσης τους.

3.1.1.2. Στα ευρωπαϊκά πλαίσια η προηγούμενη επισήμανση σημαίνει ότι τα όργανα της ΕΕ και ειδικότερα η Επιτροπή υποχρεούνται πλέον να διατυπώσουν κατανοητές, τεκμηριωμένες και πειστικές απαντήσεις στα πολλά και αγωνιώδη σχετικά ερωτήματα των ευρωπαίων πολιτών. Ερωτήματα, τα οποία αν δεν απαντηθούν θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη δογματικών διαχωριστικών γραμμών. Διαχωριστικών γραμμών, που θα οφείλονται στην έλλειψη πληροφόρησης και γνώσης και θα οικοδομούνται στη βάση της λογικής του άσπρου-μαύρου.

3.1.1.3. Κατά το σχεδιασμό, τη σύνταξη και την υλοποίηση των νέων προγραμμάτων, θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι επισημάνσεις που γίνονται στις προηγούμενες δύο παραγράφους. Οι επισημάνσεις αυτές στην πράξη σημαίνουν: κατανοητή, σοβαρή και πειστική αιτιολόγηση κάθε προγράμματος και προπάντων ουσιαστική γνώση της λογικής και του περιεχομένου του, καθώς και της πορείας που θα ακολουθηθεί για την κατάκτηση των στόχων του.

3.1.2. Η αιτία του ως άνω τρόπου προσέγγισης της ανακοίνωσης της Επιτροπής από την ΟΚΕ σχετίζεται με το ρόλο της ως θεσμού και ειδικότερα με τις ευαισθησίες και τις προτεραιότητές της, που διαμορφώνονται από τα μεγάλα προβλήματα που βιώνει σήμερα η ευρωπαϊκή κοινωνία. Αυτά ακριβώς τα προβλήματα, με προεξάρχοντα τα προβλήματα της απασχόλησης, της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και των κινδύνων που αντιμετωπίζει το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο είναι εκείνα που καθιστούν την ΟΚΕ επιφυλακτική και έντονα διερευνητική σε κάθε τέτοιου είδους κεντρικές επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι' αυτό και η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να συνδέσει τις θέσεις της για την πορεία προς την οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης, ακόμα περισσότερο με τα προβλήματα, τις αγωνίες και τα ερωτήματα των ευρωπαίων πολιτών και ιδιαίτερα των νέων.

3.1.2.1. Συνεπώς, η νέα πρόταση της Επιτροπής στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεότητας, θα κριθεί από το αν κατά την υλοποίησή της συνεργήσει στην επίλυση, ή έστω στην άμβλυνση αυτών των προβλημάτων. Η συνολική λογική της πρότασης της Επιτροπής, που προσδιορίζεται από τους στόχους που θέλει να υπηρετήσει, τον αριθμό και το μέγεθος των ενεργειών, το εύρος και το ρόλο των συντελεστών, καθώς και από το γενικό πλαίσιο ανάπτυξης του όλου συστήματος των προγραμμάτων, κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

3.1.2.2. Για την ΟΚΕ είναι σαφές ότι η Νέα Συνθήκη και οι σχετικές διατάξεις της για την εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνική πολιτική, δημιουργούν εν δυνάμει καλύτερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη των ως άνω πολιτικών.

3.2. Οι πολιτικές διαχείρισης

3.2.1. Οι τρόποι διαχείρισης των προγραμμάτων αποτελούν για την ΟΚΕ ένα σοβαρό πρόβλημα. Η ενημέρωση των ευρωπαίων και η δυνατότητα πρόσβασής τους σ' αυτά αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμά τους και ουσιαστική υποχρέωση προς αυτούς, των οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών. Γι' αυτό και η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειές της για προβολή των κοινοτικών προγραμμάτων από τη φάση του σχεδιασμού και της υλοποίησής τους, έως τη φάση της εξαγωγής των συμπερασμάτων για τα αποτελέσματά τους, αξιοποιώντας όλα τα μέσα ενημέρωσης και ιδιαίτερα τα ηλεκτρονικά. Παράλληλα η ΟΚΕ καλεί όλους τους ευρωπαίους πολίτες να συμμετέχουν ενεργά στην εκπόνηση και υλοποίηση των προγραμμάτων αυτών.

3.2.2. Σ' ό,τι αφορά στη δυνατότητα πρόσβασης και συμμετοχής των ευρωπαίων στα προγράμματα, η ΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια. Στην περίπτωση αυτήν η Επιτροπή καλείται να δημιουργήσει προϋποθέσεις αυτόματης άρσης των εμποδίων που εγείρονται μπροστά στους ευρωπαίους πολίτες, όταν επιδιώκουν συμμετοχή. Η δυνατότητα αναζήτησης λύσεων από τον πολίτη για το εκάστοτε συγκεκριμένο πρόβλημά του, σε ανεξάρτητο δευτεροβάθμιο επίπεδο, είναι μια ιδέα που πρέπει να προωθηθεί.

3.3. Η προώθηση της απασχόλησης

3.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με τη συσχέτιση που γίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, μεταξύ των πολιτικών απασχόλησης και των πολιτικών για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την νεότητα. Υπογραμμίζει όμως από την αρχή ότι οι σχετικές χρεώσεις που γίνονται στην εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν πρέπει να υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους και δεν πρέπει να οδηγούν σε φρούδες προσδοκίες. Το επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης παίζει σίγουρα καθοριστικό ρόλο στην απασχόλησή των ατόμων. Δεν είναι όμως η εκπαίδευση και η κατάρτιση εκείνες οι δυνάμεις που από μόνες τους θα λύσουν το πρόβλημα της απασχόλησης.

3.3.2. Η ως άνω επισήμανση γίνεται περισσότερο, για να μην υπάρξουν χρεώσεις στις πολιτικές εκπαίδευσης και κατάρτισης, ανώτερες των δυνάμεών τους και επιπλέον για να μην υπάρξουν λαθεμένα συμπεράσματα σε σχέση με τους τρόπους επίλυσης του μεγάλου προβλήματος της απασχόλησης.

3.3.3. Τα προτεινόμενα έξι κύρια είδη μέτρων () εκτιμώνται από την ΟΚΕ ως σοβαρή θέση και πρόταση, που καλύπτει ευρύ φάσμα των σχετικών αναγκών. Ιδιαίτερα όμως η ΟΚΕ στέκεται στην πραγματική κινητικότητα και στην πολυσήμαντη αποτελεσματικότητά της. Γι αυτό και προτείνει την ιδιαίτερη ενίσχυση αυτής της δράσης και ταυτόχρονα την αναζήτηση μιας ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων τομέων (εκπαίδευση, κατάρτιση, νεότητα), έτσι ώστε ο συνολικός επιμερισμός να είναι αποδεκτός και με το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, από πλευράς ποιότητας.

3.4. Η οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης

3.4.1. Ιδιαίτερα η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση της Επιτροπής που αποτελεί και θέση του Συμβουλίου ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε μιας καλής ποιότητας γενική βασική εκπαίδευση και σ' ένα φάσμα ικανοτήτων (τεχνολογικών, κοινωνικών και οργανωτικών), που ευνοούν την καινοτομία και καλλιεργούν το επιχειρηματικό πνεύμα. Επισημαίνει όμως από την πλευρά της ότι, για πολλούς λόγους, οι αλλαγές που πρέπει να γίνουν στη γενική βασική εκπαίδευση, δεν μπορούν να γίνουν στα πλαίσια και με αποκλειστική ευθύνη των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Οι ρυθμοί εξελίξεων στη γνώση και την τεχνολογία είναι τέτοιοι, που απαιτούν ευέλικτους και σύγχρονα δομημένους μηχανισμούς παρακολούθησής τους. Επιπλέον οι εξελίξεις αυτές απαιτούν την ανάπτυξη άμεσων αντιδράσεων για αντιμετώπιση των όποιας μορφής επιπτώσεών τους ή και δράσεων για δημιουργική αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν. Γι' αυτό και η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να αναπτύξει τους δικούς της σχετικούς παρεμβατικούς μηχανισμούς, συμπληρωματικά στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα και παράλληλα να δημιουργήσει όλες εκείνες τις προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση και αξιοποίηση των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων και της τεράστιας δύναμης που αυτά εμπεριέχουν.

3.4.2. Οι επισημάνσεις της ΟΚΕ για την ενεργοποίηση των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, προς την κατεύθυνση της συμμετοχής τους στην οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης, έχουν αναφορά τη βεβαιότητα ότι αυτά δεν σχετίζονται επαρκώς με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και πολύ περισσότερο με το στόχο της οικοδόμησης της Ευρώπης της γνώσης.

3.4.3. Σαφώς οι επισημάνσεις αυτές δεν έχουν ως στόχο να μειώσουν την αξία της πολυγλωσσικής και πολυπολιτισμικής διάστασης της Ευρώπης. Αντίθετα η ΟΚΕ επανειλημμένα έχει διατυπώσει τη θέση ότι θεωρεί τη διάσταση αυτή κορυφαίας σημασίας θετική συνθήκη, για την προοπτική της ΕΕ ως θεσμικής οντότητας, καθώς και γενικότερα, για την προοπτική του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου. Θεωρεί όμως ότι είναι καιρός ενόψει της νέας πολιτικής διεθνούς συνεργασίας που αναπτύσσει η ΕΕ, αλλά και ενόψει της προοπτικής των όποιων διευρύνσεών της, να αναζητηθούν, αναδειχθούν και διασφαλιστούν μερικά πολιτισμικά δεδομένα διαχρονικής και ανεκτίμητης αξίας, που μπορούν να καταχωρηθούν ως ευρωπαϊκό πολιτισμικό κεκτημένο ().

3.5. Ο ευρωπαϊκός εκπαιδευτικός χώρος

3.5.1. Σ' ό,τι αφορά στη σταδιακή δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου», ανοιχτού και δυναμικού και την πραγμάτωση στα πλαίσια του χώρου αυτού του στόχου της «δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης», η ΟΚΕ επισημαίνει:

3.5.2. Συμφωνεί καταρχήν με τις διαστάσεις και το περιεχόμενο που δίνει η Επιτροπή στην έννοια του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου. Συμφωνεί επίσης και με τους στόχους που αυτός εξυπηρετεί, καθώς και με τη σταδιακότητα της οικοδόμησής του. Σε γενικές γραμμές η ΟΚΕ εκτιμά ότι:

- Η δυνατότητα συνεχούς και απρόσκοπτης πρόσβασης των ευρωπαίων πολιτών στη σύγχρονη γνώση θα προσδώσει σ' αυτούς νέους ορίζοντες και στόχους για κατάκτηση, νέα εργαλεία για χρήση και νέες πρακτικές δράσης.

- Η ανάπτυξη διεθνικών, διακρατικών και διαπολιτισμικών κοινών δράσεων, θα συντελέσει σίγουρα στη διαμόρφωση και ενίσχυση της ιδιότητας του ευρωπαίου πολίτη, κάτι που προοπτικά αποτελεί προϋπόθεση για το επόμενο μεγάλο κοινό άλμα των ευρωπαίων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς την ολοκλήρωση.

- Η συνεχής ανανέωση των ικανοτήτων των ευρωπαίων για την εναρμόνισή τους με τις σύγχρονες εξελίξεις που αναφέρονται στην οικονομία, την παραγωγή και την εργασία - παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, αυτοματοποίηση της παραγωγής, νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας - μπορεί να προσφέρει και κάτι άλλο. Σε συνδυασμό με τη δυνατότητα των ευρωπαίων για συνεχή πρόσβαση στη γνώση, μπορεί προοπτικά να συντελέσει στην αλλαγή της σχέσης ανθρώπου εργασίας και μάλιστα προς θετική για τον άνθρωπο κατεύθυνση. Ειδικότερα και συγκεκριμένα στη μέχρι τώρα καθαρά βιοποριστική σχέση μεταξύ ευρωπαίου και εργασίας μπορεί να προστεθεί η δημιουργικότητα, δηλαδή η συνθετότερη και υψηλότερη παραγωγική λειτουργία, που μπορεί να κατακτήσει ο άνθρωπος.

3.5.3. Η ΟΚΕ εκτιμά όμως ότι οι βασικοί παράμετροι για την αποδοχή εκ μέρους των ευρωπαίων του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου και συνακόλουθα για την αποτελεσματική ανάπτυξή του, είναι δύο:

- τα προβλήματα της συγκυρίας και ειδικότερα το αποτέλεσμα της μάχης για την απασχόληση και

- η σχέση που θα αναπτυχθεί μεταξύ ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου και εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων.

3.5.4. Ιδιαίτερα σ' ό,τι αφορά στη σχέση μεταξύ εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων και ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου η ΟΚΕ υπογραμμίζει το ρόλο που μπορεί να παίξει η ανάπτυξη από την Επιτροπή της εικονικής εκπαίδευσης με αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών της επικοινωνίας και των πληροφοριών ().

3.5.5. Η ΟΚΕ κρίνει ότι για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου, θα πρέπει να αξιοποιηθούν δεόντως η εμπειρία και οι σχετικές θέσεις του CEDEFOP.

3.6. Οι εμπλεκόμενοι συντελεστές

3.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί επίσης πολύ σημαντικό το κεφάλαιο της ανακοίνωσης που αναφέρεται στους εμπλεκόμενους συντελεστές, κατά την πορεία μετάβασης προς την Ευρώπη της γνώσης. Οι σχετικές θέσεις που διατυπώνονται αποτελούν προτάσεις μεγάλης σημασίας για την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου γενικά ως αντίληψης, αλλά και για την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου, στο επίπεδο της εκπαίδευσης της κατάρτισης και της νεότητας. Η ΟΚΕ στηρίζει ιδιαίτερα τις ως άνω θέσεις της Επιτροπής.

3.6.2. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στην αναγκαιότητα επιπλέον προσδιορισμού των κοινών ορίων δράσης των συντελεστών της εκπαίδευσης, αλλά και των ορίων δράσης κάθε συντελεστή της εκπαιδευτικής διαδικασίας, κατά τομέα προέλευσης. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η όλη προσπάθεια, που απαιτεί σίγουρα προσεκτικά βήματα, δεν πρέπει να οδηγήσει σε μια ισόβαρη εμπλοκή των πάντων σε όλα. Αντίθετα, μέσα από έναν συνεχή, ευρύ και ουσιαστικό διάλογο και στη βάση ότι ο κάθε συντελεστής έχει ιδιαίτερες γνώσεις και λόγο στον τομέα του, το όλο σύστημα θα πρέπει να ισορροπεί κατά την ανάπτυξή του και στα σημεία σύνθεσης των αντιθέσεών του. Εξαίρεση βέβαια από την ως άνω λογική αποτελούν οι κλασσικοί συντελεστές του εκπαιδευτικού έργου, δηλαδή η οικογένεια, η εκπαιδευτική κοινότητα και οι μαθητές. Στο λόγο, τις θέσεις και τις προτάσεις των συντελεστών αυτών θα πρέπει να αποδίδεται πάντα ιδιαίτερη βαρύτητα.

3.7. Ένα πιο ολοκληρωμένο σύστημα

3.7.1. Κεντρικό ζήτημα για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου αλλά και γενικότερα της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής αποτελεί για την ΟΚΕ η ενοποίηση των σχετικών πολιτικών (εκπαίδευση - κατάρτιση - νεότητα) και η συγκέντρωση των σχετικών προγραμμάτων δράσης. Οι πολιτικές εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεότητας, από τη φάση της σύλληψης και της υιοθέτησης, έως τη φάση της υλοποίησής τους θα πρέπει να εντάσσονται σ' ένα ενιαίο πλαίσιο δράσης και να είναι ολοκληρωμένες. Η ως άνω θέση της ΟΚΕ δεν σχετίζεται με αποκλεισμούς στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και πολύ περισσότερο με υιοθέτηση μιας συγκεντρωτικής πολιτικής αντίληψης. Η θέση αυτή σχετίζεται με την αναγκαιότητα να υπάρξει επιτέλους ενιαία στρατηγική εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεότητας και επιπλέον ολοκληρωμένος σχεδιασμός δράσεων.

3.7.2. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για περιορισμένο αριθμό στόχων και μεγαλύτερη συγκέντρωση ενεργειών. Συμφωνεί επίσης με τους συγκεκριμένους στόχους και τις συγκεκριμένες ενέργειες που προτείνονται, αφού αυτές αποτελούν ήδη θέσεις της, διατυπωμένες στη γνωμοδότησή της για το σχετικό Λευκό Βιβλίο, αλλά και στη γνωμοδότησή της σε σχέση με τον «Απολογισμό της συνέχειας που δόθηκε στο Λευκό Βιβλίο-Διδασκαλία και εκμάθηση: Προς την κοινωνία της γνώσης» ().

3.7.3. Συμπληρωματικά στους ως άνω στόχους και ενέργειες η ΟΚΕ επαναφέρει την πρότασή της για υιοθέτηση, προώθηση και γενίκευση του θεσμού της εσωσχολικής βοήθειας ().

3.7.4. Ιδιαίτερα η ΟΚΕ επισημαίνει το πλαίσιο που ορίζει η Επιτροπή για την ανάπτυξη των σχετικών δράσεων. Το ζητούμενο είναι να υπάρξουν δράσεις ολοκληρωμένες και σαφώς δράσεις, που θα αξιοποιούν στο έπακρο και αποτελεσματικά τις σχετικές επενδύσεις. Με διαφορετικά λόγια οι σχετικές δράσεις θα πρέπει να έχουν:

- συγκεκριμένους γενικούς και ειδικούς στόχους, ενταγμένους σ' ένα ευρύτερο πλαίσιο,

- συγκεκριμένο σχεδιασμό της πορείας για την κατάκτηση των στόχων,

- συγκεκριμένες δυνατότητες για τυχόν διορθωτικές παρεμβάσεις, κατά την πορεία υλοποίησης των δράσεων,

- αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των δράσεων, για επανατροφοδότηση, άλλων, νέων δράσεων, με πιο προωθημένους στόχους.

3.7.5. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ θεωρεί θετική την προσέγγιση της Επιτροπής για ένα «κοινό πλαίσιο ενεργειών συντονισμού και παρακολούθησης», που θα «διευκρινίζει τους στόχους, τα είδη των μέτρων, τις κοινές και τις πειραματικές ενέργειες και την παρακολούθηση των καλών πρακτικών». Εφιστά όμως την προσοχή της στην οριοθέτηση των ειδικών πλαισίων δράσης για την εκπαίδευση την κατάρτιση και την νεότητα, κάτι που προβλέπεται να γίνει με σχετικές αποφάσεις. Άποψη της ΟΚΕ είναι ότι θα πρέπει να προσδιοριστούν με σαφήνεια, τόσο τα όρια των κοινών αναφορών και δράσεων, όσο και τα πλαίσια των δράσεων του κάθε τομέα ξεχωριστά.

3.8. Δημοσιονομικοί πόροι

3.8.1. Εκείνο όμως που αποτελεί για την ΟΚΕ το κλειδί της επιτυχίας για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου και συνακόλουθα το κλειδί για την απόκτηση μιας σύγχρονης και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής αντίληψης, είναι οι σχετικές δαπάνες που πρόκειται να διατεθούν για τον σκοπό αυτόν. Εκτίμηση της ΟΚΕ είναι ότι οι δαπάνες που διατίθενται σήμερα για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτικής εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεότητας είναι ανεπαρκείς σε σχέση με το μέγεθος και τη σοβαρότητα των προβλημάτων που στοχεύουν να επιλύσουν. Γι' αυτό και η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα άλλα όργανα της Κοινότητας να επανεξετάσουν τη στάση τους στο θέμα αυτό και να προχωρήσουν άμεσα σε αποφάσεις χρηματοδότησης αντίστοιχες των πραγματικών αναγκών.

3.8.2. Σ' ό,τι αφορά στη συγκεκριμένη πρόταση της Επιτροπής για τη χρηματοδότηση των δράσεων η ΟΚΕ επισημαίνει:

- Θεωρεί ότι η λογική της συγχρηματοδότησης των προγραμμάτων είναι πλέον αποδεκτή απ' όλους. Ο αντίκτυπος όμως ενός προγράμματος στα κράτη μέλη εξαρτάται αφενός από το μέγεθος του προγράμματος και αφετέρου από το ποσοστό χρηματοδότησής του από την Κοινότητα. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα όριο στη χρηματοδότηση των προγραμμάτων από την Κοινότητα κάτω από το οποίο τίθεται σε κίνδυνο η αξιοπιστία του και συνακόλουθα η αξιοπιστία της Ένωσης.

- Τονίζει ότι το σύστημα συγχρηματοδότησης δράσεων ήδη σήμερα λειτουργεί με αποτελεσματικότερο τρόπο εφόσον τα κονδύλια χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τους θεσπισμένους στόχους.

- Έχει τη γνώμη ότι οι γενικές κατευθύνσεις του προγράμματος δράσης Agenda 2000 σε σχέση με τη διαρθρωτική πολιτική και η συγκεκριμένη πρόταση για τη δημιουργία ενός νέου στόχου 3 () συνιστούν ήδη έναν αξιόλογο ακρογωνιαίο λίθο για μια νέα αντίληψη όσον αφορά τη διάθεση των αντίστοιχων δημόσιων πόρων για την εκπαίδευση.

4. Συμπεράσματα

4.1. Οι ρυθμοί εξελίξεων στις επιστήμες και κύρια στην τεχνολογία, καθώς και οι συνακόλουθες ως ένα βαθμό εξελίξεις στην οικονομία και την αγορά εργασίας υποχρεώνουν την ΕΕ να επιταχύνει το βηματισμό της για τον εκσυγχρονισμό και την ολοκλήρωση των θεσμών της. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντική την κεντρική πρόταση της επιτροπής, την κεντρική πρόταση της Επιτροπής για κεφαλαιοποίηση της γνώσης, μεταξύ των άλλων, μέσω της ανάπτυξης, κυκλοφορίας και αξιοποίησης των μέσων κατάκτησής της. Θεωρεί επίσης έγκαιρη και επίκαιρη την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την παρουσίαση της πρότασής της σχετικά με τις μελλοντικές δράσεις της Κοινότητας στους τομείς της Εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεότητας.

4.2. Η ΟΚΕ κατ' αρχήν και σε γενικές γραμμές συμφωνεί με την ουσία, το περιεχόμενο και τη νομική θεμελίωση των σχετικών θέσεων της Επιτροπής. Συμφωνεί επίσης με την πορεία που προτείνεται για την ολοκλήρωση των διαδικασιών έτσι ώστε οι νέες δράσεις για την εκπαίδευση την κατάρτιση και τη νεότητα να τεθούν σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 2000. Οι σχετικές, λοιπόν, επισημάνσεις και προτάσεις της ΟΚΕ λειτουργούν διευκρινιστικά και συμπληρωματικά σε σχέση με την ανακοίνωση της Επιτροπής.

4.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία που έχει για τη συνολικότερη προοπτική της ΕΕ η πρόταση της Επιτροπής για τη «σταδιακή δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου».

Θεωρεί ότι η πρόταση:

- Καλύπτει σαφώς ακάλυπτο, από τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα, ζωτικό χώρο.

- Συντελεί - πάντα στα πλαίσια και τα όρια της συνθήκης - στο συντονισμό των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, έτσι ώστε να καταστούν αυτά περισσότερο αποτελεσματικά και ανταγωνιστικά στην παραγωγή της γνώσης αλλά και στις διαδικασίες κατάκτησής της από τους νέους και γενικότερα από τους πολίτες.

- Μπορεί, μέσω του συστήματος της «δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης», να οδηγήσει τον ευρωπαίο πολίτη σε επίπεδα ατομικής, παραγωγικής και πολιτικοκοινωνικής λειτουργίας, που θα ανταποκρίνονται στο κλίμα και τις απαιτήσεις των καιρών και δεν θα είναι αποκομμένα από τις ρίζες και τις αξίες που διαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. (Ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας, χωρίς αποκλεισμούς και με δυνατότητες συνειδητής και ουσιαστικής συμμετοχής των πολιτών στα δρώμενα).

4.4. Για την ΟΚΕ, η κεντρική ευθύνη για την πορεία οικοδόμησης της Ευρώπης της γνώσης χρεώνεται στα όργανα της Ένωσης και ιδιαίτερα στην Επιτροπή. Η επισήμανση αυτή δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως συγκεντρωτική λογική και αντίληψη. Αντίθετα θα πρέπει να ερμηνευτεί ως επιπλέον και συνεχής κεντρική προσπάθεια για:

- Όλο και περισσότερη διαφάνεια και προβολή στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων, μεγαλύτερη σαφήνεια στην αιτιολόγηση των επιλογών και ακριβέστερο προσδιορισμό των όρων και των μεγεθών.

- Όλο και μαζικότερη και ουσιαστικότερη συμμετοχή των ευρωπαίων πολιτών και των μαζικών φορέων τους στις σχετικές διαδικασίες σχεδιασμού, σύνταξης και υλοποίησης των προγραμμάτων.

- Ουσιαστικότερη σύνδεση των πολιτικών επιλογών και των συγκεκριμένων δράσεων για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη νεότητα με τα μεγάλα, σύγχρονα προβλήματα και ειδικότερα με το πρόβλημα της απασχόλησης.

- Απλούστερη διαχείριση των προγραμμάτων, με καλύτερη αξιοποίηση των πόρων, για απρόσκοπτη και μαζικότερη συμμετοχή των ευρωπαίων σ' αυτά.

4.5. Η ΟΚΕ επιμένει ιδιαίτερα στη σημασία που έχει για την όλη προσπάθεια η αναβάθμιση της ποιότητας της παρεχόμενης γενικής βασικής εκπαίδευσης, καθώς και η συντονισμένη αξιοποίηση της τεράστιας δύναμης που εμπεριέχουν τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα στο σύνολό τους. Καλεί λοιπόν την Επιτροπή να αξιοποιήσει όλες τις υπάρχουσες ιδέες και να βοηθήσει με έξυπνες δράσεις στην υπέρβαση των αγκυλώσεων που κρατούν δέσμια όλα σχεδόν τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα σε αναχρονιστικά πλαίσια λειτουργίας. Προς την ως άνω κατεύθυνση και μεταξύ των άλλων η δημιουργία και ενίσχυση με συγκεκριμένες δράσεις κλίματος άμιλλας στο εσωτερικό της κοινότητας (σχολικές μονάδες, σχολικές περιοχές, εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα) καθώς και η καλλιέργεια ανταγωνιστικού κλίματος προς τα εκτός χωρών μελών εκπαιδευτικά συστήματα, αποτελεί μια ιδέα που αξίζει να προσεχθεί και να υλοποιηθεί ().

4.6. Σ' ό,τι αφορά τις επιμέρους προτάσεις της Επιτροπής, η ΟΚΕ επισημαίνει:

- Συμφωνεί με τις θέσεις της σε σχέση με τον αριθμό των στόχων και τη συγκέντρωση των ενεργειών υπογραμμίζοντας ιδιαίτερα το ρόλο της εικονικής κινητικότητας ως εργαλείου του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου, για την οικοδόμηση της Ευρώπης της γνώσης.

- Θεωρεί τις θέσεις που διατυπώνονται για τον τρόπο ανάπτυξης των δράσεων και τον ρόλο των εμπλεκόμενων συντελεστών ως προτάσεις μεγάλης σημασίας για την προοπτική του κοινωνικού διαλόγου.

- Εκτιμά ότι η ένταξη της νέας πολιτικής για την εκπαίδευση, κατάρτιση και νεότητα στην προοπτική της διεύρυνσης καθώς και ο νέος τρόπος παρακολούθησης και συντονισμού των ενεργειών (νομικά μέσα) κινούνται προς θετική κατεύθυνση. Επισημαίνει όμως την αναγκαιότητα να προσδιοριστούν με σαφήνεια τα όρια του κάθε τομέα ξεχωριστά καθώς και την αναγκαιότητα να καταγραφεί στο μεταξύ η «κοινή ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά».

- Τέλος, σ' ό,τι αφορά τους δημοσιονομικούς πόρους και τη διαχείριση των προγραμμάτων η ΟΚΕ επισημαίνει την αναγκαιότητα για αντιμετώπιση της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεότητας ως πολιτικών άμεσης και πρώτης προτεραιότητας. Συμφωνώντας δε, με τη δημιουργία του στόχου 3, υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα το σύστημα της συγχρηματοδότησης των προγραμμάτων για να λειτουργεί αξιόπιστα και αποτελεσματικά.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() COM(95) 590 τελικό.

() COM(97) 256 τελικό.

() ΕΕ C 295 της 7.10.1996 και ΕΕ C 95 της 30.3.1998.

() Ατζέντα 2000 - COM(97) 2000 Τόμος Ι.

() Πραγματική κινητικότητα, εικονική κινητικότητα, δίκτυα συνεργασίας, γλώσσα και πολιτισμός, καινοτομία, ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς.

() Οι 25 αιώνες συνεχούς ανανέωσης και προόδου της Ευρώπης αποτελούν μια βαριά κληρονομιά για όλους τους ευρωπαίους, αλλά και ανεκτίμητης αξίας πρώτη ύλη για δημιουργία προϋποθέσεων επίλυσης, ή υπέρβασης των όποιων σύνθετων προβλημάτων δημιουργεί η νέα μεταβατική συνθήκη της διεθνοποίησης της οικονομικής και όχι μόνον ζωής στον πλανήτη. Η αξιοποίηση αυτής της κληρονομιάς αποτελεί σίγουρα ευθύνη όλων. Κύρια όμως (θεσμικά και τυπικά), αποτελεί ευθύνη των οργάνων της ΕΕ. Γι' αυτό και η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εντάξει στους προγραμματισμούς της και στα πλαίσια της Συνθήκης, την αναζήτηση, καταγραφή και προβολή των στοιχείων της «κοινής ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς».

() Πρόκειται για την αξιοποίηση και εισαγωγή στην εκπαίδευση, γενικά των σύγχρονων τεχνολογιών, όπου σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία η ΕΕ υστερεί. (Σύμφωνα με την Επιτροπή - ΛΒ για την εκπαίδευση και την κατάρτιση - υπάρχει ήδη σχετική εμπειρία, που αποκτήθηκε από την ανάπτυξη του προγράμματος «εφαρμογές τηλεματικής»).

() COM(95) 590 τελικό και COM(97) 256 τελικό.

() Πρόκειται για έναν θεσμό παρόμοιο μ' εκείνον των «σχολείων εντατικής μάθησης», που αναπτύχθηκαν στις ΗΠΑ. Ο θεσμός έχει ως στόχο την καταπολέμηση του πρώιμου αποκλεισμού των μαθητών από τη μάθηση και τη γνώση. Ο αποκλεισμός αυτός, που δεν είναι πάντα ολικός, είναι το επακόλουθο των δυσκολιών, που αντιμετωπίζουν πολλά παιδιά - κατά κανόνα της πρώιμης σχολικής ηλικίας - για δημιουργική ένταξη στη σχολική ζωή. Αυτές οι δυσκολίες προσαρμογής οι οποίες προέρχονται από διάφορες αιτίες αίρονται κατά κανόνα με την εσωσχολική βοήθεια, που περιλαμβάνει τη διάγνωση του προβλήματος και την επίλυσή του με προσαρμοσμένη αντίστοιχα παιδαγωγική συμπεριφορά και με μερική ή και ολική εξατομίκευση της διδασκαλίας. Ο θεσμός της εσωσχολικής βοήθειας προτείνεται να λειτουργήσει μέσα στο υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα, εντός και εκτός ωρολογίου προγράμματος και με εκπαιδευτικούς που αποκτούν σχετική ειδίκευση. Προτείνεται επίσης ο θεσμός της εσωσχολικής βοήθειας να μην αφορά μόνον τους αδύναμους μαθητές αλλά και εκείνους που διακρίνονται για αντιληπτικές επιδόσεις ανώτερες του ηλικιακού τους επιπέδου και οι οποίοι γι αυτόν ακριβώς το λόγο αντιμετωπίζουν επίσης δυσκολίες δημιουργικής ένταξης στη σχολική ζωή.

() Ενίσχυση των κρατών μελών για να αναπροσαρμόσουν και να εκσυγχρονίσουν τα συστήματά τους στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της απασχόλησης.

() Η ιδέα προσδιορίζεται από την αναγκαιότητα να δημιουργηθεί κλίμα απεγκλωβισμού των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων από την ακινησία, που σε μεγάλο βαθμό έχουν περιέλθει. Για το σκοπό αυτόν προτείνεται η καθιέρωση της «Ολυμπιάδας της γνώσης», ενός θεσμού που θα λειτουργεί με στόχο την επιβράβευση της συμμετοχής μαθητών/φοιτητών, σχολικών μονάδων και γενικότερα εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και εκπαιδευτικών περιοχών σε προσχεδιασμένους από την Επιτροπή στόχους. Η επιβράβευση μπορεί, μεταξύ των άλλων, να σχετίζεται με: ιδιαίτερη επιχορήγηση συγκεκριμένων δράσεων 7 κινητικότητα 7 υποτροφίες 7 αντίστοιχη με το αντικείμενο της επιβράβευσης ενίσχυση υποδομών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες που έλαβαν περισσότερες από το 25 % των εκφρασθεισών ψήφων, απερρίφθησαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 3.8.2

Να διαγραφούν οι δύο τελευταίες περιπτώσεις.

Αιτιολογία

Από τη δεύτερη περίπτωση δεν προκύπτει τι εννοούμε. Μήπως ότι το σύστημα δεν οδηγεί σε αύξηση των κοινοτικών μέσων; Κρίνουμε άραγε ότι αυτό είναι καλό ή κακό;

Η τρίτη περίπτωση αφορά τους τρεις προτεινόμενους στόχους των Διαρθρωτικών Ταμείων, θέμα για το οποίο πρέπει να αναμείνουμε τις απόψεις που θα εκφρασθούν στην ειδική γνωμοδότηση η οποία θα καταρτισθεί για τα εν λόγω ταμεία. Eπιπλέον, η επίσημη χρηματοδότηση δεν μπορεί να εξασφαλισθεί με τα Διαρθρωτικά Ταμεία αλλά με προσπάθειες της Κοινότητας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 22, ψήφοι κατά: 37, αποχές: 11.

Σημείο 4.5

Να αντικατασταθεί η έκφραση «κλίματος άμιλλας στο εσωτερικό της Κοινότητας» από τα εξής: «μιας εντατικής ανταλλαγής εμπειριών».

Αιτιολογία

Δεν μπορεί να δημιουργηθεί εν προκειμένω ένα κλίμα άμιλλας μεταξύ σχολικών μονάδων, σχολικών περιοχών και εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Στην ουσία, ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός αντικαθιστά τους υπόλοιπους. Ένα εθνικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να αντικατασταθεί από ένα άλλο. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να διδαχθούμε ο ένας από τον άλλον, ώστε να καταστούν πιο αποτελεσματικά τα εκπαιδευτικά συστήματα.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 29, ψήφοι κατά: 38, αποχές: 2.