Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος για την αύξηση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και για την προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης μέσω της συνεργασίας με τρίτες χώρες (Erasmus World) (2004-2008)"

(COM(2002) 401 τελικό - 2002/0165 (COD))

(2003/C 95/10)

Στις 30 Αυγούστου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Φεβρουαρίου 2003, με εισηγητή τον κ. Rodríguez García Caro.

Κατά την 397η σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Φεβρουαρίου 2003 (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 110 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά και 2 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Το άρθρο 149 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ορίζει, στην πρώτη παράγραφο, ότι η Κοινότητα θα συμβάλει στην ανάπτυξη μιας ποιοτικής εκπαίδευσης προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο, στηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους.

Στην τρίτη παράγραφο του ιδίου άρθρου δηλώνεται ότι η Κοινότητα και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με τρίτες χώρες.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκπληρώνει μια σταθερή δέσμευση ως προς την ανάπτυξη ποιοτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στον κοινοτικό χώρο, μέσω της ανάπτυξης μέτρων που προωθούν τη διασφάλιση της ποιότητας και την αξιολόγηση της ποιότητας ως εργαλεία για την περαιτέρω εδραίωση μιας εκπαίδευσης αναγνωρισμένου εκπαιδευτικού και επιστημονικού επιπέδου στα ευρωπαϊκά κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Επίσης, ορισμένα κράτη μέλη διαθέτουν παράδοση συνεργασίας με τρίτες χώρες σε θέματα εκπαίδευσης, που έχει αναπτυχθεί με την πάροδο του χρόνου, και έχουν παγιοποιήσει μια σημαντική διεθνή αίγλη που προσελκύει φοιτητές από ολόκληρο τον κόσμο που επιθυμούν να ακολουθήσουν σπουδές στους διάφορους πανεπιστημιακούς κύκλους των κρατών αυτών.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της εμπειρίας που έχει αποκτήσει κατά την ανάπτυξη διαφόρων προγραμμάτων στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, έχει τελειοποιήσει διάφορες πρωτοβουλίες συνεργασίας με τρίτες χώρες.

1.3. Η Δήλωση της Μπολόνια του Ιουνίου 1999 επεσήμανε τη σημασία της προώθησης και διασφάλισης της ελκυστικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για τις λοιπές χώρες, ώστε ο προορισμός αυτός να είναι ελκυστικός για τους φοιτητές όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά και οποιουδήποτε μέρους του κόσμου.

1.4. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Ακαδημαϊκών Μονάδων (ECTS), που διευκολύνει πάρα πολύ την αναγνώριση στη χώρα προέλευσης των πανεπιστημιακών σπουδών που πραγματοποιούνται στο εξωτερικό, προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον σε άλλα μέρη του κόσμου. Όπως αναφέρει η Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η περαιτέρω ανάπτυξη αυτού του συστήματος συμβαδίζει με τη διαδικασία της Μπολόνια και με τα συμπεράσματα της συνεδρίασης των Υπουργών Παιδείας, που πραγματοποιήθηκε στην Πράγα το Μάιο του 2001 και κατά την οποία τονίστηκε η σημασία της κινητικότητας, της αναγνώρισης και της εξασφάλισης της ποιότητας(1).

1.5. Τα υφιστάμενα Προγράμματα προβλέπουν περιορισμένες δυνατότητες συνεργασίας με τρίτες χώρες, καθώς καθιστούν δυνατές τις ανταλλαγές, την πρόσβαση φοιτητών τρίτων χωρών σε ευρωπαϊκά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τη δημιουργία κέντρων σπουδών σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ για τη βελτίωση των σπουδών στις χώρες αυτές κλπ. Τα μέσα αυτά, ως προς τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει μακρά εμπειρία, πρέπει να αναπτυχθούν και διευρυνθούν κατά τρόπο περισσότερο τολμηρό τόσο σε ποσοτικό όσο και σε ποιοτικό επίπεδο, δεδομένου ότι μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκή για την επίτευξη των στόχων που περιλαμβάνονται στην πρόταση Απόφασης.

Στα Προγράμματα αυτά δεν προβλέπεται η δημιουργία ευρωπαϊκών μάστερ, ούτε ενώσεων πανεπιστημίων με το σκοπό αυτό, ούτε και το ενδεχόμενο χορήγησης υποτροφιών που να επιτρέπουν σε μεγάλη κλίμακα την κινητικότητα φοιτητών και πανεπιστημιακών αναγνωρισμένου κύρους από τις τρίτες χώρες προς τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια.

1.6. Η πρόταση Απόφασης εμπνέεται από την εμπειρία και την αίγλη προγραμμάτων όπως τα Σωκράτης και Εrasmus ή τα προγράμματα συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Κανένα κοινοτικό πρόγραμμα δεν συνδυάζει κατά τόσο φιλόδοξο τρόπο μια εσωτερική ειδική πρωτοβουλία με ένα σύστημα υποτροφιών ευρείας εμβέλειας. Οι υποτροφίες διεθνούς κύρους μπορεί να αποτελέσουν στο προσεχές μέλλον πρότυπο για την εκπλήρωση του στόχου που επιδιώκει η υπό εξέταση προτεινόμενη Απόφαση.

1.7. Η πρόταση που υποβάλλεται για γνωμοδότηση στην ΕΟΚΕ, αποτελεί ένα εργαλείο που προωθεί τα συμφέροντα των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς ενισχύει τις προσπάθειες για τη διατήρηση και την αύξηση της ποιότητας της προσφοράς των εκπαιδευτικών τους κέντρων, καθιστώντας τα αρκετά ελκυστικά τόσο για τους φοιτητές με αξιόλογη ακαδημαϊκή κατάρτιση όσο και για τους εκπαιδευτικούς αναγνωρισμένου κύρους των εξωκοινοτικών χωρών που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε κατάρτιση, εκπαίδευση ή έρευνα στα πανεπιστήμια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.8. Προς το σκοπό αυτό, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 149 της ΣΕΚ, η υπό εξέταση πρόταση Απόφασης επιχειρεί να στηρίξει και να συμπληρώσει τη δράση των κρατών μελών, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη μιας ποιοτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ελκυστικής για άτομα προερχόμενα από τρίτες χώρες, στα οποία προσφέρονται καλύτερες δυνατότητες πρόσβασης από εκείνες που ισχύουν μέχρι σήμερα.

1.9. Τέλος, και σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην πρόταση Απόφασης, επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε, στην εισαγωγή ετούτη, ένα από τα σημεία που υιοθέτησε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την Πρόταση Σύστασης του Συμβουλίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της διασφάλισης της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση(2):

"Η εξασφάλιση της ποιότητας ως μέσο συνεχούς βελτίωσης της ίδιας της ποιότητας μέσω της συστηματικής εφαρμογής των μεθοδολογιών που περιλαμβάνει, είναι το καλύτερο μέσο για την προώθηση μιας αυθεντικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ποιότητας στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ένωσης, ευνοώντας την τριτοβάθμια εκπαίδευση στα διάφορα κράτη μέλη και διευκολύνοντας την εξομοίωση των διαφόρων εκπαιδευτικών συστημάτων της Ένωσης(3)."

2. Πρόταση Απόφασης

Η πρόταση Απόφασης έχει ως γενικό στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης με την ενίσχυση της εικόνας της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε παγκόσμια κλίμακα και με την ενθάρρυνση της συνεργασίας με τρίτες χώρες, με στόχο να βελτιωθούν οι ανθρώπινοι πόροι και να προαχθεί ο διάλογος και η κατανόηση μεταξύ των λαών και των πολιτισμών.

Το πρόγραμμα προτείνεται για την πενταετή περίοδο 2004-2008.

2.1. Οι ειδικοί στόχοι που ανακοινώνονται είναι οι εξής:

- ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ελκυστικής εντός και εκτός της Ένωσης·

- μια ευρωπαϊκή εκπαίδευση υψηλού επιπέδου·

- αύξηση του διεθνούς ενδιαφέροντος για την απόκτηση ευρωπαϊκών τυπικών προσόντων·

- διάρθρωση της συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Ένωσης και τρίτων χωρών, ώστε να ευνοείται η κινητικότητα.

2.2. Οι κατευθύνσεις των δράσεων για την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας αυτής είναι οι ακόλουθες:

- Προγράμματα μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Υποτροφίες σπουδών για πτυχιούχους τρίτων χωρών.

- Υποτροφίες για ακαδημαϊκό προσωπικό τρίτων χωρών.

- Συμπράξεις ανάμεσα σε προγράμματα μάστερ της ΕΕ και ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τρίτων χωρών.

- Αύξηση της ελκυστικότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη.

- Μέτρα στήριξης.

2.3. "Προγράμματα μάστερ της ΕΕ" είναι η ονομασία που δίδεται σε έναν κύκλο ευρωπαϊκών μεταπτυχιακών σπουδών, με σκοπό να αυξηθεί η προβολή της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης στις τρίτες χώρες. Το κάθε πρόγραμμα μάστερ θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τρία ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τριών κρατών μελών, και η περίοδος σπουδών θα πρέπει να αναπτύσσεται σε δύο τουλάχιστον από τα τρία αυτά ιδρύματα. Η περάτωση των σπουδών θα οδηγεί στην απόκτηση διπλών ή πολλαπλών τίτλων σπουδών.

Τα προγράμματα μάστερ θα μπορούν να παρακολουθούνται σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και των χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών. Η προτεινόμενη μέση διάρκειά τους είναι δεκαπέντε μήνες. Θα απαιτείται η εξασφάλιση ενός αριθμού θέσεων για φοιτητές από τρίτες χώρες, δικαιούχους του συστήματος υποτροφιών που προβλέπεται στο πρόγραμμα.

2.4. Υποτροφίες. Το πρόγραμμα υποτροφιών είναι ενιαίο και περιλαμβάνει δύο πτυχές:

Φοιτητές. Για την υποστήριξη παρατεταμένης παραμονής συνολικής διάρκειας έως δύο ακαδημαϊκών ετών ή είκοσι μηνών. Οι υποτροφίες θα συνδέονται αναγκαστικά με την προσφορά επιλεγμένων μάστερ. Κατά την επιλογή των δικαιούχων θα υπάρχει μέριμνα για την ισορροπημένη κατανομή μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων μάστερ, των διαφόρων τομέων σπουδών και περιφερειών προέλευσης των υποψηφίων, με ενίσχυση της συμμετοχής γυναικών και μειονεκτούντων φοιτητών.

Επισκέπτες πανεπιστημιακοί. Πρέπει να διαθέτουν αναγνωρισμένη ακαδημαϊκή ή επαγγελματική εμπειρία. Πρόκειται για ενισχύσεις για εκπαιδευτικές ή ερευνητικές δραστηριότητες που θα σχετίζονται με το πρόγραμμα μάστερ για το οποίο δέχονται την πρόσκληση. Θα μπορούν να προσκαλούνται κατά ανώτατο όριο τρεις πανεπιστημιακοί ανά ακαδημαϊκό έτος, με μέση διάρκεια παραμονής τριών μηνών.

2.5. Συμπράξεις με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τρίτων χωρών. Σκοπός των συμπράξεων αυτών είναι να ενισχυθεί η παρουσία της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανά τον κόσμο. Επιδιώκεται να καθιερωθούν σχέσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων για την ενίσχυση των πολιτισμικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών. Οι συμπράξεις αυτές με ιδρύματα κύρους θα ενισχύσουν τα μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα παρέχουν στους φοιτητές και στους επισκέπτες πανεπιστημιακούς τη δυνατότητα μετάβασης σε τρίτες χώρες.

Τα προγράμματα θα καθορίζονται για ανώτατη διάρκεια τριών ετών. Θα συνδέουν τα μάστερ της ΕΕ με ιδρύματα τρίτων χωρών και οι περίοδοι σπουδών στα ιδρύματα αυτά θα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του εκάστοτε μάστερ. Η περίοδος σπουδών θα κυμαίνεται μεταξύ ενός και έξι μηνών. Θα περιλαμβάνει επίσης εκπαιδευτικό έργο, ανταλλαγές ακαδημαϊκού προσωπικού, καθώς και τη διάδοση νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας.

2.6. Αύξηση της ελκυστικότητας της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με την προώθηση της προβολής και της προσβασιμότητάς της. Θα περιλαμβάνει δίκτυα οργανισμών τουλάχιστον τριών κρατών μελών, στα οποία θα μπορούν να συμμετέχουν και οργανισμοί από τρίτες χώρες. Οι δράσεις αναπτύσσονται σε τρεις τομείς:

- Υποστήριξη σε κοινές δράσεις προβολής.

- Υποστήριξη για υπηρεσίες που διευκολύνουν την πρόσβαση φοιτητών τρίτων χωρών στην ευρωπαϊκή εκπαίδευση.

- Συμπληρωματικές δραστηριότητες - μεταξύ αυτών και η διασφάλιση της ποιότητας.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ υποδέχεται ευνοϊκά την πρόταση Απόφασης του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και εκφράζει την ικανοποίησή της για τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται προκειμένου, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 149 της ΣΕΚ, να προωθηθεί μια ποιοτική εκπαίδευση στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι' αυτό, φρονούμε ότι ισχύουν πλήρως οι παρατηρήσεις που έχει διατυπώσει η ΕΟΚΕ, με την ευκαιρία της γνωμοδότησης που εξέδωσε για την Πρόταση Σύστασης του Συμβουλίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της διασφάλισης της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, η οποία αναφέρεται ανωτέρω στο κείμενο του παρόντος εγγράφου.

Για ό,τι αφορά την υπό εξέταση πρόταση Απόφασης, η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονται στην προαναφερόμενη Γνωμοδότηση.

3.2. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι συγκεκριμενοποιούνται πρωτοβουλίες που βοηθούν την προώθηση μιας ποιοτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης η οποία θα στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στη σύμπραξη με τρίτους μέσω της συνεργασίας με τα καλύτερα πανεπιστημιακά κέντρα, της αξιοποίησης διακεκριμένων πανεπιστημιακών και της προσέλκυσης των πλέον καταρτισμένων φοιτητών των εν λόγω χωρών. Η αμοιβαία επωφελής αυτή συνεργία θα συμβάλει στη σύσφιξη των δεσμών και θα ευνοήσει την ανάπτυξη, μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών προέλευσης των ενδιαφερομένων, μελλοντικών σχέσεων που θα χαρακτηρίζονται από καλύτερη αλληλοκατανόηση και συνεργασία.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα εθνικά γραφεία θα πρέπει να διαδραματίζουν σημαντική λειτουργία στη χορήγηση υποτροφιών κινητικότητας και στην παροχή πληροφοριών και συμβουλών. Οι δραστηριότητες στο ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να αναληφθούν από ήδη υφιστάμενες ή από νέες δομές όπως π.χ. στο πλαίσιο του Προγράμματος Σωκράτης.

3.3. Διαπιστώνουμε ότι, σε ολόκληρο το διατακτικό της πρότασης Απόφασης, καθώς και στο κείμενο του παραρτήματος που την συνοδεύει, αναφέρεται επανειλημμένως ότι στόχος της είναι η βελτίωση της ποιότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της αναβάθμισης της εικόνας της και της συνεργασίας με τρίτες χώρες. Εντούτοις, παρά την προστιθέμενη αξία που προσδίδει η προσέλκυση φοιτητών και διακεκριμένων εκπαιδευτικών, θα έπρεπε, στο κείμενο της πρότασης, να εξετάζεται και η παρουσία άλλων παραγόντων και στοιχείων σχετικών με την ποιότητα.

3.4. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το κριτήριο που αναφέρεται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σύμφωνα με το οποίο απαιτείται μια προσπάθεια σε κοινοτική κλίμακα που θα ωθήσει τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να συμμετέχουν συστηματικά στις δραστηριότητες συνεργασίας με τρίτες χώρες.

Η αύξηση της διεθνούς ζήτησης εκ μέρους των φοιτητών για κινητικότητα και ανταλλαγές θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να βελτιώνονται συνεχώς, ώστε να καθίστανται περισσότερο ελκυστικά για τους φοιτητές που μετακινούνται. Η συνήθης ροή φοιτητών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και προς συγκεκριμένα κράτη της Ένωσης πρέπει να αρχίσει να συμπληρώνεται με μια μεγαλύτερη εισροή και προς τα λοιπά κράτη της Ένωσης. Οι δράσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα για την κλιμάκωση της αναγνώρισης της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο σύνολό της.

Ενόψει του νέου προγράμματος Εrasmus World, πρέπει να δημιουργηθεί το απαραίτητο νομικό πλαίσιο για την κινητικότητα των υπηκόων τρίτων χωρών στην Ευρώπη.

3.5. Η βάση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών κέντρων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στον τομέα της εκπαίδευσης πρέπει να στηριχθεί στη διαρκή βελτίωση της ποιότητας. Φρονούμε ότι η διασφάλιση της ποιότητας πρέπει να αυξηθεί σε ό,τι αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση και ότι τα διάφορα κέντρα, τμήματα και τίτλοι σπουδών πρέπει να διέπονται από παραμέτρους επιδίωξης της υπεροχής από την άποψη της καθιέρωσης συστημάτων διαχείρισης της συνολικής ποιότητας, τα οποία θα περιλαμβάνουν και τη διασφάλισή της.

Τα κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να λειτουργούν με κριτήρια αριστείας, στα οποία η ικανοποίηση των διαφόρων παραγόντων, η διαρκής βελτίωση και η επίτευξη αποτελεσμάτων θα σηματοδοτούν τη διαφορά από τα κέντρα που δεν συμμετέχουν στις διαδικασίες αυτές. Γι' αυτό, προτείνουμε οι αναφορές στη διασφάλιση της ποιότητας που απαντώνται στο κείμενο να μετατραπούν σε αναφορές στα συστήματα διαχείρισης της συνολικής ποιότητας.

Στη Γνωμοδότησή της για την πρόταση Απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση της δεύτερης φάσης του κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης Σωκράτης(4), η ΕΟΚΕ αξιολόγησε θετικά την ανάληψη δράσεων για τη δημιουργία δεικτών ποιότητας και αξιολόγησης της ποιότητας στην εκπαίδευση(5). Τα κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα συμμετάσχουν στις δράσεις που προβλέπονται στην υπό εξέταση πρόταση Απόφασης θα πρέπει να έχουν συμμετάσχει σε διαδικασίες αξιολόγησης της ποιότητας, είτε από τη θεσμική άποψη είτε από την άποψη των τίτλων που χορηγούν.

3.6. Η κινητικότητα φοιτητών προς τα ευρωπαϊκά κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης περιλαμβάνει, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια διάσταση που συνεχίζεται πέρα από την απλή μεταβίβαση και πρόσληψη γνώσεων σε κλάδους λιγότερο ή περισσότερο καινοτόμους και υπερβατικούς. Η κινητικότητα αυτή έχει επίσης μια ανθρώπινη διάσταση γνώσης, ανταλλαγής και συμβίωσης που, με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να επιφέρει άριστα αποτελέσματα αμοιβαίας κατανόησης και εμπιστοσύνης μεταξύ των χωρών προέλευσης των φοιτητών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προσέλκυση των αρίστων μπορεί να σημαίνει ότι προσελκύονται οι ενδεχόμενες ηγετικές μορφές στους τομείς της πολιτικής και των επιστημών υψηλού επιπέδου των χωρών προέλευσης και, για το λόγο αυτό, το έργο της αύξησης της ροής των διαπολιτισμικών σχέσεων την οποία μπορεί να επιφέρει το περιβάλλον του προγράμματος, αποτελεί στοιχείο που, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, του παρέχει μια επιπρόσθετη αξία ιδιαίτερης σημασίας.

3.7. Υπό την έννοια αυτή, τα μέτρα στήριξης για τον επαναπατρισμό επιστημόνων έχουν μεγάλη σημασία προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος να στερηθούν το κορυφαίο πολιτιστικό και επαγγελματικό δυναμικό τους χώρες που έχουν μεγάλη ανάγκη από το καλύτερό τους ανθρώπινο κεφάλαιο σε θέματα κατάρτισης. Είναι σημαντικό να προωθηθούν τόσο η προσέλκυση της αριστοκρατίας του πνεύματος (ελίτ) τρίτων χωρών όσο και η επιστροφή της στις χώρες προέλευσης. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που διαθέτουν προγράμματα αμοιβαίας αναγνώρισης με κέντρα σε αναπτυσσόμενες χώρες.

3.8. Η γλωσσική ποικιλία πρέπει να διασφαλίζεται κατά την ανάπτυξη του προγράμματος. Η ΕΟΚΕ έχει τοποθετηθεί επανειλημμένως σχετικά με τη σημασία που έχει η γνώση των γλωσσών των κρατών μελών, η διάδοσή τους και η προστασία και προώθηση των λιγότερο διαδεδομένων από αυτές.

Φρονούμε, λοιπόν, ότι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να διαθέτουν πλήρη ελευθερία ώστε να προγραμματίζουν τα μάστερ δίνοντας προσοχή στα γλωσσικά κριτήρια που κρίνουν πλέον κατάλληλα. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ διατυπώνει την παρατήρηση ότι είναι απαραίτητη η διαφύλαξη του γλωσσικού πλούτου της Ένωσης και η κατά το δυνατόν αποφυγή της τάσης προς γλωσσική απλούστευση με πρόφαση την αποτελεσματικότητα ή την αποδοτικότητα.

Για το λόγο αυτό, υποστηρίζουμε τα μέτρα που περιλαμβάνονται στη Δράση "Προγράμματα μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης" της εξεταζόμενης πρότασης Απόφασης τα οποία αφορούν τη γλωσσική προετοιμασία των φοιτητών και τη σχετική υποστήριξη που θα τους παρέχεται.

3.9. Η ΕΟΚΕ εκφράζει σταθερά στις γνωμοδοτήσεις της το ενδιαφέρον της για την προαγωγή της ενσωμάτωσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Γι' αυτό καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να εισαγάγουν στον προϋπολογισμό αυτού του προγράμματος στηρίξεις που συμβάλλουν σε αυτόν το στόχο.

3.10. Η ΕΟΚΕ καλεί το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να μεριμνήσουν ώστε, στο μέτρο του δυνατού, η επεξεργασία της πρότασης να ολοκληρωθεί εντός διαστήματος που θα επιτρέπει την έναρξη των προβλεπόμενων δράσεων κατά τη διάρκεια του έτους 2004.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης Απόφασης, γίνεται αναφορά στην παράγραφο του κειμένου της Απόφασης που αφορά τις "συνδεδεμένες χώρες" οι οποίες θα δύνανται να βελτιώσουν την προετοιμασία των πολιτών τους με βάση τις δράσεις που θα αναληφθούν με την υιοθέτηση της Απόφασης.

Επειδή ο συγκεκριμένος όρος συνδέεται με πολύ συγκεκριμένη εξειδίκευση και χαρακτηρίζει νομικά συγκεκριμένες χώρες που έχουν υπογράψει συμφωνίες σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα ήταν σκόπιμο να διορθωθεί ο όρος αυτός και να αντικατασταθεί με άλλον, πλησιέστερο προς το "φίλες χώρες", που να έχει ευρύτερη έννοια στο πεδίο αυτό. [ΣΤΜ: Η παρατήρηση δεν αφορά το ελληνικό κείμενο, δεδομένου ότι χρησιμοποιείται είτε ο όρος "τρίτες χώρες" είτε, παρακάτω, "τρίτες χώρες εταίροι", ο οποίος δεν δημιουργεί καμία σύγχυση.]

4.2. Στην ίδια παράγραφο της αιτιολογικής έκθεσης, το έγγραφο αναφέρει ρητά τα εξής:

"Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η Κοινότητα θα επιδιώξει επίσης τη βελτίωση των δεσμών μεταξύ των ιδρυμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της βιομηχανίας.

Η ΕΟΚΕ υποδέχεται ευνοϊκά την άποψη αυτή και συμφωνεί ότι υπάρχει ανάγκη σύσφιξης των σχέσεων μεταξύ των εν λόγω ιδρυμάτων και της βιομηχανίας γενικά. Κρίνει, εντούτοις, ότι η πτυχή αυτή δεν διευκρινίζεται επαρκώς στη συνέχεια, στο διατακτικό της απόφασης ή στο παράρτημά της. Φρονούμε ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να διευκρινίζει με ποιον συγκεκριμένο μηχανισμό των δράσεων που προβλέπονται στην πρόταση θα επιδιωχθεί η σύσφιξη των δεσμών αυτών."

4.3. Με βάση τις γενικές παρατηρήσεις που διατυπώνονται ως προς την ποιότητα των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θα μπορούν να συμμετέχουν στις διάφορες δράσεις, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα έπρεπε, κατά τη διαδικασία επιλογής των ευρωπαϊκών πανεπιστημιακών κέντρων που θα συμμετέχουν σε κάθε πρόγραμμα μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να λαμβάνονται υπόψη δύο κριτήρια επιλογής, είτε από κοινού είτε ανεξάρτητα.

Από τη μία πλευρά, θα ήταν σκόπιμο τα κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θα συμμετέχουν στα προγράμματα μάστερ να έχουν θεσπίσει αναγνωρισμένο σύστημα διαχείρισης της ποιότητας το οποίο να έχει ήδη υποστεί, τουλάχιστον, αυτο-αξιολόγηση. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι το εκπαιδευτικό ίδρυμα όχι μόνο πιστεύει στην επιδίωξη της αριστείας, αλλά και έχει ήδη ενταχθεί στην εν λόγω διαδικασία.

Από την άλλη πλευρά, θα ήταν επίσης σκόπιμο να διαπιστώνεται ότι οι τίτλοι επί των οποίων θα στηρίζεται το μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουν υπαχθεί σε διαδικασία αξιολόγησης της ποιότητας, με βάση τη διάρθρωση ενός προτύπου διαχείρισης της ποιότητας.

Τα μέτρα αυτά για τη διαπίστωση της ποιότητας, ή οποιαδήποτε άλλα, θα πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των κριτηρίων επιλογής των προγραμμάτων μάστερ ή των κέντρων που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε ένα πρόγραμμα που επιδιώκει τη βελτίωση της ποιότητας στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ εύστοχο να προβαίνουν τα διάφορα ιδρύματα που συμμετέχουν σε ένα πρόγραμμα μάστερ της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη χορήγηση διπλών ή πολλαπλών τίτλων σπουδών, που θα συμπεριλαμβάνουν στο αντίστοιχο πτυχίο όλα τα συμμετέχοντα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ο σχεδιασμός αυτός των τίτλων σπουδών θα επιτρέπει την προβολή μιας ενοποιητικής εικόνας της ακολουθούμενης ακαδημαϊκής διαδικασίας και θα παρέχει μια ομοιογενή παρουσίαση των σπουδών που πραγματοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.5. Στην παράγραφο 5.3. του δημοσιονομικού δελτίου της πρότασης, αναφέρεται ότι οι υποτροφίες για φοιτητές και ακαδημαϊκούς από τρίτες χώρες συνεπάγονται τη χορήγηση κατ' αποκοπή ποσών για τα έξοδα κατοικίας και διαβίωσης, τα οποία και θα χορηγούνται βάσει αξιολογικών κριτηρίων. Από την άλλη πλευρά, στην παράγραφο 6 του ίδιου δελτίου, προσδιορίζεται μέσο κόστος ανά μονάδα για όλες τις δράσεις, συμπεριλαμβανομένων και των υποτροφιών.

Φρονούμε ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να διευκρινίζει περισσότερο το κριτήριο που ορίζεται ως "αξιολογικό", προκειμένου, κυρίως, να είναι γνωστές οι προϋποθέσεις που θα εφαρμόζονται για την οικονομική επιχορήγηση που προβλέπεται για τον κάθε φοιτητή.

Ανεξάρτητα από τη διευκρίνιση αυτή, και σύμφωνα με την κατευθυντήρια γραμμή που διατυπώνεται και σε άλλες Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, όπως εκείνη που αφορά τη δεύτερη φάση του προγράμματος Σωκράτης, φρονούμε ότι θα ήταν σκόπιμο να εφαρμόζονται διορθωτικά κριτήρια για τη χορήγηση πόρων, ούτως ώστε να διασφαλίζεται η χορήγηση μεγαλύτερων ποσών για τις επιχορηγήσεις και υποτροφίες προς εκείνους που πιστοποιούν χαμηλότερο επίπεδο προσόδων και εισοδημάτων στη χώρα προέλευσής τους.

4.6. Όσον αφορά την κινητικότητα φοιτητών και ακαδημαϊκού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς κέντρα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τρίτων χωρών, η ΕΟΚΕ διατυπώνει τις ίδιες παρατηρήσεις που έχει εκφράσει και στις γνωμοδοτήσεις της για την πρώτη και για τη δεύτερη φάση του Προγράμματος Σωκράτης. Υπό την έννοια αυτή, φρονούμε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει μηχανισμούς κατανομής και ελέγχου των κονδυλίων που διατίθενται για τη μορφή αυτή κινητικότητας, ούτως ώστε να είναι δυνατή η πρόσβαση του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού ατόμων στην πρωτοβουλία αυτή και να αποτρέπεται η μονοπώληση των ενισχύσεων από πρόσωπα ή κέντρα.

4.7. Όσον αφορά τους πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πρόταση Απόφασης τους επιτρέπει να συμμετέχουν στις δράσεις κινητικότητας που προβλέπονται στη Δράση που αφορά συμπράξεις με εκπαιδευτικά κέντρα τρίτων χωρών. Το κείμενο της αιτιολογικής έκθεσης ορίζει ελάχιστη περίοδο διαμονής τριών ετών, χωρίς να αναφέρει εάν ο υπολογισμός αυτός αναφέρεται σε συνεχές ή σε διακεκομμένο χρονικό διάστημα.

Το άρθρο 11 της πρότασης Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών(6), επιτρέπει διακοπές της διαμονής διάρκειας έως έξι μηνών, και ακόμη μεγαλύτερες εάν υφίσταται σοβαρός λόγος, για τα μέλη της οικογενείας πολιτών της Ένωσης που είναι πολίτες τρίτων χωρών, χωρίς αυτό να επιδρά στην ισχύ του δελτίου διαμονής.

Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να διευκρινιστεί η απαίτηση της τριετούς διαμονής, ώστε να είναι σαφές εάν αφορά συνεχείς περιόδους διαμονής ή εάν προβλέπεται δυνατότητα διακοπτόμενης διαμονής. Ομοίως, θα ήταν σκόπιμο να διευκρινιστεί εάν η εν λόγω απαίτηση εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων χωρών που είναι μέλη οικογενειών πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(2001) 385 τελικό.

(2) COM(97) 159 τελικό.

(3) EE C 19 της 21.1.1998.

(4) COM(98) 329 τελικό.

(5) EE C 410 της 30.12.1998.

(6) COM(2001) 257 τελικό.