ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM ( 83) 793 
 
 
 
Vol. 1983/0 275 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the openi ng to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Community and the European Atomic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this f ile is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 198 3 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 vom 27 .9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COM(83) 793 τελικό
Βρυξέλλες, 6 Ιανουαρίου 1984
ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 79/7/ΕΟΚ; 
ΤΗΣ 19ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1978,  ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 
ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ 
ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ
COM(83) 793 τελικό

ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
Στις 19 Δεκεμβρίου 1976, το Συμβοδλιο των Ευρωττσ.Υκίν Κοινοτήτων εξδ- 
δωσε οδηγία. περί της προοδευτικής εραρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης 
α.νδρίν και γυναικών σε βήματα κοινωνικής πσωίλισης. Η οδηγία αυτή κοινοποιή­
θηκε ετα κρήτη μήλη στι.ς 22 Δεκεμβρίου 1978.
Σδμφωνα με το δρθρο Π της οδηγίας, τα κρίτη μήλη θήτουν σε ισχδ τις 
αναγκαίες νομοθετικής, κανονιστικής και διοικητικής διστίξεις για να. συμμορφο- 
9ο6ν με την οδηγία εντδς S ετίν απδ της κοινοποιήσεις της.
Σκοπδς της : οδηγίας αυτής είναι να τερματιστεί κίθε ίμεση ή ήμμεση διίκρι- 
αη που βασίζεται στο ρβλο, στα εκ του νδμου συστήματα που εξασφαλίζουν προστασία  
σ,πδ τους κινδδνους ασθδνειας, αναπηρίας, γήρατος, εργατικοδ ατυχήματος, επαγγελ- 
ματικής ασθδνειας και ανεργίας.
Η Επιτροπή, πρακειμήνου να είναι σε θδση να εκπληρίχτει τις υποχρείσεις 
που υπδχει δυνίμει της συνθήκης και, ενδεχομδνως, να διευκολβνει την εφαρμογή 
της οδηγίας αυτής, προετοίμασε την παροδσα ήκθπση η οποία σκιαγραφεί τα προβλή­
ματα που δημίσυργοδντσι λδγω της προσαρμογής της νομοθεσίας των κρατίν μελδν 
στην οδηγία.
Η ήκθεση αυτή συντίχθηκε κυρίως με βδση τις απαντήσεις που απδστειλαν 
οι κυβερνήσεις των κρατίν μελίν καθίς και τις απαντήσεις των μελίν της Συμβου­
λευτικής Επιτροπής για την ΐσδτητσ ευκσ.ιρίίν μετσξβ σν^ρίν και γυναικίν που 
συστίθηκε στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκήν Κοινοτήτων με απδφαση της Επιτροπής 
της 9/12/1982 (ΐ) (βλ. περίληψη των απαντήσεων αυτίν στο παρδρτημα).
Πρήπει να σημειωθεί δτΐ ορισμδνα κρίτη ρίλη δεν περίμενσν τη λήξη της 
προθεσμίας εραρμογής για να αρχίσουν την αναθείρηση της νομοθεσίας τους. Σε 
ορισμδνα κρίτη μαλιστα ραίνεται δτΐ η 1  αναθείρηση αυτή ήχει προχωρήσει αρκετδ. 
Πδντως διαπιατδνανται επίσης εξελίξεις προς την αντίστρορη κατεδθυνση σε σημεία 
που να γίνεται λίγος για "οπισθοδρδμηση" της αρχής της ίσης μεταχείρισης σε 
ορισμδνες<  χίρες (π.χ. στο θδλγιο και στις Κίτω Χίρες).
Η Επιτροπή παρακολοδθησε με ρεγίλη προσοχή την οξήλιξη της κατάστασης. 
Οφείλει να μερίμνί. ίστε, κστί τη μεταβετική περίοδο, να λο.μθίνανται μίτρα για 
την προοδευτική εφαρμογή της οδηγίες και να σποωεβγετσι κίθε μήτρο που θα ήταν 
δυνστδ να Πδσει σε κίνδυνο την αρχή της μη "ιίκριατης·
Η παροδσα ήκθεση ακολουθεί αυτή τη γραμμή.
'  Το πρίτο τμήμα. της ίκθεσης σναφίρεται στα προβ.λήυατα εφαρμογής της οδη­
γίας. Το δεδτερσ τμήμα, πραγματεδεται ορισμδνα ζητήματα ερμηνείας, ιδίως ίσον 
αφορί τις ήμμεσες διακρίσεις και τα προβλήματα που τίθενται σχετικί με το 
καθ’ δλη πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
(1) θλ. ΕΕ αριθ*. L 20 σελίδα 28 της 2Π. 1.1982.

2.
I . ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ!
A - Ανάγκη τήρησης των προθεσ; ι ιών
Κατά το Κοινοτικέ Δίκαιο η οδηγία οίνοι νομική πράξη αναγκαστικού 
χαρακτήρα' ερίζει ένα ή περισσδτερους συγκεκριμένους στίχος τους οποίους 
πρέπει να επιτβχουν τα κράτη μέλη μέσα σε ορισμένη προθεσμία. Αντίθετα 
απδ τον κανονισμέ που ισχύει άμεσα erra, κράτη μέλη και αποτελεί and..την ημε­
ρομηνία ισχύος του τμήμα της εσωτερικής τους έννομης τάξης, η οδηγία αφήνει  
στα κράτη την επιλογή των νομικών μέσων που θα θεσπίσουν σε συνάρτηση με το  
σύστημά τους προκειμένου να προσαμμώσουν μέσα σε ορισμένη προθεσμία την εθνι­
κή νομοθεσία τους κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας.
Η ανάγκη τήρησης της πρ°θεσμίης ( 2Ρ Δεκεμβρίου 1904} συνεπάγεται 
δτ I  τα αναγκαία υδτρσ πρέπει να αποφασιστούν σε εδθετο χρδνο, στις πε­
ριπτώσεις που τα μέτρα αυτί, πρέπει ακδμη να ληφθούν. Η Επιτροπή έχει το 
δικαίωμα να κινήσει διαδικασία για πα.ρίΡαση κατί του κράτους μέλους που 
δεν θα έχει συμμορφωθεί κατί την ημερομηνία αυτή προς την οδηγία.
θ - Πρίοδος πραγματοποιηθείσα δ στο στάδιο της πραγματοποίησης - Ανάγκη 
συπτηματ ι  κής εξέτασης εκ μέρους των κυβερνήσεων όλων των εκ του νδ— 
μο'ϋ συστημάτων τους"
Η πρίοδος που έχει πραγματοποιηθεί *σον αφορά την προοδευτική εφαρμο­
γή της οδηγίας 7°/7/Ε0Κ εί ναι σήμαντική,ιδίας σε ορισμένες χώοες,δπως μπο­
ρεί να διαπιστώσει κανείς σνατρέχοντας στο παράρτημα (ΐ). Το Ηνωμένο Βα­
σίλειο παραδείγματος χίριν θέσπισε συστηματικά πρδγραμμα μέτρων για το 
σκοπδ αυτά. Σε άλλες χώρες, τα αναγκαία μέτρα πρέπει σ.κδμα να ληφθούν, 
για τη συμπλήρωση ενδεχομένως των περίστασισκών αποφάσεων που έχουν ληφθεί 
μετά την έκδοση της οδηγίας. Σε άλλες χώρες τέλος η εφαρμογή της οδηγίας 
δε φαίνεται να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα (ϋμοσπονδίακή Δημοκρατία 
της Γερμανίας, Δανία, Γαλλία, Ιταλία). Ανεξάρτητα πάντως ο.πδ την έκταση 
της πρσάδου αυτής, ορίζεται στο ίδιο το κείμενο της οδηγίας (άρθρο 5 και 
θ) δτι τα κράτη μέλη πρέπει να. λάβουν τα αναγκαία μέτρα προκειμίνου να 
καταργήσουν τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που 
είναι αντίθετες προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης σε θέματα, κοινωνικής 
ασφάλισης.
Είναι επομένως αναγκαίο να. προβοδν τα κράτη μέλη σε συστηματική εξέταση 
άλαν των εκ του νδμου συστημάτων τους που εφαρμδζσνται ατις διάφορες κατη­
γορίες προσώπων (μισθωτούς, μη μισθωτούς, δημδσιους υπαλλήλους, ...) που 
θα μποροδσον να κα.λμφθοβν απδ το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Η εξέταση 
πρέπει να επεκτείνεται σε 6λες τις πλευρές της νομοθεσίας : πεδίο εφαρμογής 
των συστημάτων, δροι πρίσβοσης, υποχρέωση καταβολής εισφορών, υπολογισμάς 
των εισφορών, υπολογισμάς τον παροχών, δροι διάρκειας και διατήρησης του 
δικαιώματος παροχών. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί άσον αφορά τις κα­
λούμενες παροχές μέριμνας (ή κοινωνικής βοήθειας). Οι παροχές αυτές καλύπτο­
νται απδ την οδηγία στο μέτρο που προορίζονται να συμπληρώσουν ή να αντι­
καταστήσουν τις παροχές της κοινωνικής ασφάλισης.
C - Ανάγκη αναδρομής κατά την εξέτααη αυτή, στη γνώμη της Συμβουλευτικής  
Επιτροπής για την ισότητα ευκαιριών
Η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την 
ισδτητσ ευκαίρι^ν δσον αφορά τα προβλήματα εφαρμογής της οδηγίας^?).
(1) Βλ, στο παράρτημα τις απαντήσεις των κυβερνήσεων κε.ι τις παρατηρήσεις 
τηο Συμβουλευτικής Επιτροπής για την ισδτητσ ευκαιριών.
(β) Ολόκληρό το κείμενο της γνώμης αυτής παρατίθετσι πτο παράρτημα.

3.
Υιοθετεί τις ακδλουθες υποδείξε ι  ς που υπέβαλε η εν λόγο επιτροπή επί συγκεκρι­
μένων σημείων ήατε να επιτευχθεί η Γποτ, ~λεσμστ ι  κή κα ι συντανιη,ιένη εφαρμογή 
της οδηγίας.
1■ #Οσον αφορδ τις παροχές σε χρήμα,
- 6ταν προβλέπανται πλασματικές τιμής ή αμοιβές για περιόδους που εξομοιδ- 
νονται με περιόδους ασφδλισης, οι τιμές ή οι αμοιβές αυτής δεν πρήπει νο 
έχουν διάφορή ανίλογπ με το φύλο*
- 6ταν η νομοθεσία προβλέπει παροχές που υπολογίζονται με συντελεστή "νοικοκυριού'
για ζευγδρι στο οποίο και οι δύο σύζυγοι είναι ασφαλισμένοι, το δικαίωμα 
για τις παροχής αυτής πρέπει να μπορεί να γεννήταί για οποιοδήπατε απδ 
τους συζύγους" στην περίπτωση τον συντίξεων γήρατος, οι συντήκεις αυτής 
δεν πρέπει να απονήμονται σε συνδρτηση με την ηλικία ενής μήναν απδ τους 
δβο Συζύγους.
2. Οι "παροχής μέριμνας" καλύπτονται απδ την οδηγία κδ.θε ηορδ που αντι- 
κα'θ ιοτοΟν ή συμπληρώνουν παροχής ασφδλισης ή κοινωνικής ασφδλειας. Οι σχετι­
κής νομοθεσίες πρέπει να αναθε(5ρηθαβν δοτέ να αποφευχθεί κδθε διδκριση.
3. *Οταν αναγνωρίζετσι δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ήχΐ μδνο στον 
ασφαλισμένο αλλδ και στον σύζυγδ του, οι δροι άσκησης του δικαιδματος αυτοβ 
πρέπει να είναι οι ίδιοι για τους δβο συζύγους. Λεν μπορούν να προβλέπονται 
πιο αυστηροί δροι για το σύζυγο μιας ασφαλισμένης σπ’δτι για τη σύζυγο ενδς 
ασφαλισμένου, στις εθνικής ρυθμίσεις ούτε στην κοινοτική ρύθμιση που αφορδ 
την κοινωνική ασφήλιση τον διακινούμενον εργαζομένων. Η Επιτροπή αναφέρει 
επιπλέον δτι,για ορισμένες χήρες, η Συμβουλευτική Επιτροπή για την ισδτητσ 
ευκαιριδν υπογρδυμίσε δτι απομένουν σκδμη ορισμένα προβλήματα προς επίλυση 
(βλέπε παρδρτημσ). Εφιστδται η προσοχή τον σχετικήν κυβερνήσεων επί των 
πληροφοριδν αυτήν.
Δ -Ανήχκη υπόδειξης πδτε και για ποιοΰς λόγους γίνεται χρήση των επιτρεπδμενων 
~εξαιρήσεων.
Η οδηγία παρέχει στα κρδτη μέλη την ευχέρεια να προβλέπουν ορισμένες 
εξαιρέσεις (ήρθρο 7). Τα κρδτη μέλη που επιθυμούν να κδνουν χρήση της ευχέ­
ρειας αυτής πρέπει vc ενημερήνουν σχετική την Επιτροπή, ορίζοντας επακρι­
βής τη διδταξη του δρθρου 7 στην οποία αναφέρονται. Πρέπει να προστεθεί 
δτι σύμφωνα με το δρθρο 7 παρδγραφος 2 τα κρδτη μέλη πρέπει να προβαίνουν 
περιοδική σε εξέταση δλον των θεμδτων που εξαιρούνται δυνδμει του δρθρου 
7 παρδγραφος 1, προκειμένου να εξακριβδνουν αν δικαιολογείται λσμβανομένης 
υπδψη της κοινωνικής εξέλιξης η διατήρηση των εν λδγω εξαιρέσεων, και να 
ενημερήνουν σχετική την Επιτροπή. Η Επιτροπή, απδ την πλευρδ της, οφείλει να 
φροντίζει να μη δημιουργούνταI καταχρήσεις. Σύμφωνα με τη σταθερή νομολογία 
του Δικαστηρίου των Ευρ:τταίκήν Κοινοτήτων (1) "η οπαγδρευση διακρίσεων δεν 
είναι παρδ η έκφραση της γενικής αρχής της ισότητας που κατατδσσεται στις 
θεμεΧίδδείς αρχές του κοινοτικού δικαίου’ και η αρχή αυτή απαιτεί να μην 
τυχχδνουν διαφορετικής μεταχείρισης παρεμφερείς καταστήσεις εκτός αν η 
διαφοροποίηση είναι αντικειμενικό δικαιολογημένη".
Κατδ συνέπεια τα κρδτη μέλη πρέπει να αιτιολογούν τους λόγους για τους 
οποίους προσφεύγουν στο δρθρο 7.
(1) Βλ. παραδείγματος χδριν, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 117-75 και 16-77: 
συλλογή νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκόν' Κοινοτήτων τόμος 1977 
σ. 1753.

4.
Επιπλέον οι εξαιρέσεις πρέπει να ερμηνεδσντσι στενδ.
*Ετσι η Επιτροπή δφειλε να εξετδσει μία περίπτωση στη''' οποία προβλέπο— 
ντσν κανόνες για το απαρδδεκτο της σδρευσης μεταξβ σβνταξης κα| μ ισθοδ σε ηλικίες 
διαφορετικές για τους δνδρες και για τις γυναίκες, ενδ κα. ι  οι μέν και οι δέ ήταν 
δικαιοβχσι σβνταξης στην ίδια ηλικία, (ΐ).
Η Επιτροπή κρίνει δτι σε τέτοια περίπτωση η εξαίρεση που βασίζεται ατο 
δρθρα 7 παρδγρσφος 1,α, δεν είναι παραδεκτή διδτι η εξαίρεση αυτή αφορδ μόνο την 
ίδια την ηλικία σ'νταξιοδδτησης. Επομένως πρέπει να εφαρμοστεί η αρχ.ή της ίσης 
μεταχείρισης, που συνεπδγεταί την απουσία κδθε διδκρισης, ιδίως δσον αφορδ τους 
δρους χορήγησης των παροχδν και επομένως και τους δρους σδρευσης των παροχδν 
αυτδν ενδεχομίνως με ένα επαγγελματικδ είσδδημα.
Ε - Απαγόρευση της οπισθοδρόμησης
Κατδ την δπσφη της Επιτροπής, η υιοθέτηση απ<5 το Ευμβούλιο αυτής της οδηγίας  
που τείνει να εξασφαλίσει την προοδευτική εφαρμογή της αρχής της ισότητας ατον τομέα
της κοινωνικής ασφδ.λισης, συνεπδγεταί δτι κατδ τη διδρκεΐα της προθεσμίας που έχει 
ταχθεί στα κρδτη μέλη για την ενσωμδτωσή της στο εσωτερικό δίκαιο, τα κρδτη μέλη 
πρέπει να φροντίζουν να μη θεσπίζουν σε εθνικδ επίπεδο ατον σχετικέ τομέα, οποιο- 
δήποτε μέτρο απδ το οποίο θα <~πέρρεαν νέες καταστδσεις διδκρισης ή επιδείνωση των 
καταστδσεων διδκρισης που υφίστσνται κατδ την ημερομηνία έκδοσης της οδηγίας.
Η Επιτροπή θεωρεί πρδγματι δτι το κοινοτικέ δίκαιο δεν μπορεί προφανές 
να ορίζει σε μία οδηγία ένα ατδχο που πρέπει να επιτευχθεί σε εθνικδ επίπεδο μέσα 
σε ορισμένη προθεσμία και να παραμένει αδιδφορο σχετικέ με τους εθνικοβς κανδνες 
που θεσπίζονται κατδ τη διδρκειο της προθεσμίας αυτής και που,σημε ι  δνοντας οπι- 
σθοδρδμηση σε σχέση μπ την κατδσταση· που υφίοτετο κατδ την έκδοση της οδηγίας,θα 
ακολουθούσαν κατεβθυνση αντίθετη με τσ σκοπδ που πρέπει να επιτευχθεί και θα μπο- 
ροβσαν να θέσουν σε κίνδυνο την υλοποίηση του στδχου ή ενδς απδ τους στόχους που 
επιδιδκαντα,ι με την οδηγία. |
Η Επιτροπή μερίμνδ επομένως δοτέ να μη δημιουργηθεί κατδ τη διδρκεια της 
με.τσβστι κής περίδδου καμία οπ ισθοδρδμηση ,κα ι  θα κινήσει εδν είναι αναγκαίο δια­
δικασίες για παρδβπση κατδ την κυβερνήσεων οι οποίες θα θέσπιζαν κανόνες που θα  
είχαν τέτοιο αποτέλεσμα.
IΌ Απδντηση στη γραπτή ερδτηση αριθ. 19?/Ρ? του ι<. ΊΕΙΝΝΕ προς την Επιτροπή, 
ΕΕ αριθ. Ε 219 της 16.Ε. 19Β3, σ. 9.

II .  ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ
Α - Οι έμμεσες διακρίσεις
Τσ πρδθλημα
Η οδηγία 79/θ/ΕΟΚ προΡλέπει - στο άρθρο Λ.  - την απουσία κάθε διάκρισης 
που Ρασίζεται στο φβλσ — είτε άμεσα, είτε έμμεσο -, σε συσχετισμέ ιδίως με την 
έγγαμη ή οικογενειακή κατάσταση.
Το κείμενο αυτδ κσριστά αναγκσί0 τη διευκρίνηση ορισμένων θεμάτων: 
τι είναι έμμεση διάκριση! σε ποιο μέτρο αποτελεί ο συσχετισμδς με την έγγαμη η οι­
κογενειακή κατάσταση έμμεση διάκριση*, τι πρέπει να νοείται ως έγγαμη η οικογενεια­
κή κατάσταση*, ποια είναι τα. άλλα στοιχείο, που μποροδν να έχουν αποτελέσματα έμ­
μεσης διάκρισης! κλπ.
Το θέμα έχει τεθεί συγκεκριμένο, παραδείγματος χίριν, ίσον αφορά τη 
Ρελγική ρβθμιση για την ασφάλιση ανεργίος στην οποίο, περιέχεται η έννοια του 
"ορχηγοβ νοικοκυριοβ" (ΐ), Ετη συνέχεια ενάς μέτρου που ελήφθη στο Βέλγιο με σκο­
πέ να με ι  άνετα ι  μετά απέ δδα χρδνιο το ποσδ της αποζημίωσης τον ανέργων που δεν 
είναι αρχηγοί νοικοκυριοβ, υποΡλήθηκε στην Επιτροπή καταγγελία Ρασιζδυενη σε 
εικαζδμενη έμμεση διάκριση. Η διάκριση αυτή προέκυπτε απδ το γεγονδς δτι ο ορχη- 
γβς του νοικοκυριοβ - στην προκειμένη περίπτωση ο ασφαλισμένος ή η ασφαλισμένη που 
είχε συντηροδμενο σδζυγσ ή που ανελάμΡα'Ό μένος (η) το Ράρος τον παιδιδν - ήταν, 
στο 95^ τον περιπτίσεωνγ δνδρας,
Παρδμοιο πρδ^λημο ετέθη στις Κάτω Χάρες δτον η κυΡέρνηση οποφδσισε 
ν/α προορίζει τις ελάχιστες παροχές σε περίσταση ανεργίας ή αναπηρίας για τα νοι­
κοκυριά. που διέθεταν υδνο ένα μισθέ, Αιαπιστάνεται και εδά έτι - στις περισσδτερες 
περιστάσεις - μδνο α άνδρσς μπορεί οτην πράξη να επωφελείται οπέ το μέτρο αυτδ.
,  Το πρδρλημα τίθεται γενικέτερο σε δλες τις νομοθεσίες κοινωνικής ασφά­
λισης (ιδίως Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία) που προθλέπουν προσαυξήσεις για το 
συντηροβμπνσ σβζιιγσ. Μολονάτι σι προσαυξήσεις αυτές μπορσδν να χορηγοδνται τδσο 
στον ά.νδρα δσο και στη. γυναίκα, στην πράξη δ ιαπ ιστάνετα ι  δτι οι προσαυξήσεις αυ­
τές προστίθενται τις περισσδτερες ωορές στις παροχές που χορηγοδντα ι  στους δνδρες.
Η αιτία της κατάστασης αυτής είναι πάντα η ίδιο! το ποσοστά, δραστηρίδ- 
τητας των πνδράν και των γυναικάν είναι διαφορετικά. Εχεδδν δλοι οι άνδρες ασκοβν 
επαγγελματική δραστηριβτητα (εκτίς απδ τις περιπτάσεις ασθένειας ή ανεργίας), ενά 
οι γυναίκες που μένουν στο οπίτι είναι ακβμα πολυάριθμες.
(1) Βλ. σημείο 2, α, κατωτέρω.

6.
Επομένως λίγες γυναίκες μπορούν να δικαιολογήσουν την δπαρξη συντηρούμενου 
συζύγου. Κατά συνέπεια αν προβλέπεται προσαύξηση τον παροχών για το συντη­
ρούμενο σύζυγο, ο δικαιούχος θα είναι συνήθως ο ένδρσς.
Στοιχεία προσανατολισμοί
Η Επιτροπή αναγνωρίζει δτι το πρδβλημα είναι πολύπλοκο και αμφί— 
λεγέμενο. Δεν ισχυρίζεται έτι το έχει Εξαντλήσει, αλλέ είχε ήδη την ευκαιρία 
να αποφο.νθεί επί ορισμένων σημείων, Εξάλλου έχει αναλέβει μελέτη που αποβλέπει 
στη σδγκριση της έμμεσης διάκρισης στις εθνικές έννομες τέξεις. Μπορεί επίσης 
να στηριχθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου καί στις γνώμες της Συμβουλευ­
τικής Επιτροπής για την ισίτητσ ευκαιριών.
Μέσα στα έριο α·/τέ, ορισμένα αποτελέσματα,που πρέπει να συνοψιστούν, 
μποροδν πέντ^ς να θεωρηθούν σαν κεκτημένα,
1. *Evvoic της έμμεσης διάκρισης
Στην απάντησή της σε μία κοινοβουλευτική ερώτηση (1), η Επιτροπή 
διευκρίν ισε ως εξής την έποψή της σχετικέ με την έννοια της έμμεσης διέκρίσης
στις οδηγίες για την ισότητα μεταχείρισης. Στην περίπτωση εκείνη, γινόταν ανα­
φορά στην έμμεση διίκριση σε συσχετισμέ με την έγγαμη ή οικογενειακή κατδσταση,
- Η έννοια της "έμμεσης διέκρισης" σε συσχετισμέ με την έγγαμη ή οικο­
γενειακή κατάσταση δεν έχει οριστεί ούτε σε κοινοτικό επίπεδο ούτε στις εργασίες  
προπαρασκευής των οδηγιών 76/207 της 9ης Φεβρουαρίου 1976 και 7θ/7 της 19ης Δεκεμ­
βρίου 1978,
- Η έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλια CPM (8Ρ)Β32 τελικέ της 
9ης Φεβρουάριου 1981 σχετικέ με την εφαρμογή της οδηγίας 76/207 παραθέτει - στις 
σελίδες 13 έως 21 - ππλυέριθμα παραδείγματα διακρίσεων τις οποίες τα κρέτη μέλη 
Πε^ροδν 'ως έμμεσες.
- Η Επιτροπή, σπέ την πλευρέ της, θεωρεί έτι η ερμηνεία που πρέπει 
να δοθεί στους έρους αυτούς είναι έτι σνασέρονται στις συγκαλυμμένες διακρίσεις 
που θα μπορούσαν να. προκύψου” στην πράξη, για τους εργαζόμενους ενές συγκεκρι­
μένου φύλου, λέγω του έτι λαμβένεταί υπέψη η έγγαμη ή οικογενειακή κατάσταση για τον  
καθορισμέ των δικαιωμάτων που καλέτττοντσι απέ το πεδίο εφαρμογής των δύο οδηγιών.
(1) Γραπτή ερέτηση αριθ, 229^/81 υποβληθείσα απέ την Κα LIZTM στην Επιτροπή 
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

7.
Η ίποφη αυτή m e  Επιτροπής ισοδύναμοί με την σναγνΛριση του 6τι η ’έμμεση 
διδκριση καταλήγει στην πρδξη οτπ ίδιο "αποτέλεσμα" με την δμεση διδκριση.
Η μδνη διαρορδ είναι δτι η πρέ·τη δεν βασίζεται δμεοα 'ττο φίλο. Πρέπει επομένως 
να. δ ιαπι στηθεί η ταατδτητα στίχου μέσω της ταυτίτητας αποτελέσματος. Αυτή η 
ταυτίτητσ αποτελέσματος πρέπει δμως να είναι ολοκληρωτικήΐ Είναι επιπλέον 
επαρκής γιε. να δ ιαπι σταθεί η ταυτδτητα στίχου’ , Πρέπει να δ ιαπι στηθεί πρδθεση 
διδκρισης",
Ένα πρδτο στοιχείο απίντησης στα ερωτήματα αυτί παρέχεται απδ· σ ν  απδ— 
Φάση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 19Ρ1 στην υπδθεση αριθ. 96/θυ \JENKINS/ 
KINGSGATE. Στην υπδθεση αυτή το Δικαστήριο δήλωσε δτι η διάφορή αμοιβής (ωριαίας) 
μεταξβ εργαζομένων κατδ. πλήρη απασχδληση και εργαζομένων κατί μερική απσσχδληση 
δεν αποτελεί διδκριση που απαγορεδεται σδμφονα με το δρθρο 119 της Συνθήκης, 
εκτδς εδν στην πραγματικδτητα είναι μδνο ένα έμμεσο μέσο για τη μείωση του 
επιπέδου αμοιβήν των εργαζομένων κατδ μερική απασχδληση,λδγω του γεγονδτος δτι 
αισή η ομδδα εργαζομένων αποτελείται κστέ τρδπο αποκλειατικδ ή βαρίνοντα απδ 
πρδσωπα θηλυκοί γένους.
Το Δικαστήριο αναφέρει πίντως οτο σκεπτικό δτι η διάφορό αμοιβής αυτοί του  
είδους μπορεί να εξηγείται λέγω της μεσολδβησης παραγδντων οι οποίοι δικαιολο- 
γοδνταί αντικειμενικδ και είναι ξένοι προς κδθε ιδέα διδκρισης. Προκειμένου να 
εκτιμηθεί εδν υπδρχει ή δχΐ διδκριση, πρέπει επομένως να εξεταστεί εδν αυτοί 
οι παρδγοντες υρίατανταί, "λαμβανομένων υιδδφη των πραγματικήν περιστατικών, 
του προηγουμένου και των αιτιολογιών του εργοδδτη".
Φαίνεται επομένως 6τι, στο πλαίσιο αυτδ και στην κατδσταση που βρίσκεται 
σήμερα το ζήτημαj η θεώρηση δτι ένα μέτρο θίγει πρδσωπα συγκεκριμένου φίλου 
διαδραματίζει σημαντικέ ρδλσ, είτε το μέτρο αυτδ τα θίγει κατδ τρδπο αποκλει­
στικέ, είτε απλώς βσρδνοντα. Αυτή η "στατιστική" θεώρηση μπορεί μίλι στα να 
αποβεί αποφεΡ ιατική ελλείψει όλλων στοιχείων εκτίμησης με τα οποία θα μπορούσε  
να αιτιολογηθεί το μέτρο με αντίκειμενικοδς λίγους. Στην περίπτωση αυτή, πρδγμα- 
τι,το επιτευχθέν αποτέλεσμα υποδηλώνει τον επιδιωκδμενσ στίχο.
Η Επιτροπή κρίνει κατδ συνέπεια - στο παρδν στδδιο των συλλογισμών της - 
δτι μπορεί να πιθανολογηθεί έμμεση διδκριση δτσν ένα μέτρο, φαινομενικέ ουδέ­
τερο, θίγει στην ττρδξη, κατδ τρδπο βαρίνοντα, τους εργαζδμενους συγκεκριμένου 
φίλου χωρίς να χρειδζεταί να διαπιστωθεί η πρδθεση διδκρισης. Αντίθετα, έναπδ- 
κείταί στο πρδσωπο που έλαβε το εικαζδμενο διακριτικέ μέτρο να προσκομίσει τα  
στοιχεία εκτίμησης που υποδεικνύουν δτι το μέτρο αυτδ βασίστηκε σε λίγους αντι­
κειμενικέ δικαιολογημένους και ξένους προς κδθε ιδέα διδκρισης.
(ΐ) Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τόμος  
1901, σελ. 911.

π.
2. Συσχετισμός με την έγγαμη ή οικογενειακή κατάσταση
Η έγγαμη κστδστσση είναι το γεγονδς δτι κίποιος είναι παντρεμένος 
με ένα σδζυγπ (ή ενδεχομένως συμβιδνει ελεβθερα, σν αποδίδονται ισοδβναμα 
νομικδ αποτελέσματα σε αυτή την κατδσταση). Η οικογενειακή κατδσταση προκβπτει 
απδ την βπσρξη ο ι  κογενε ι  ακίν δεσμίν μεταξβ ενβς δικαιοβχου και τον ελκδντον 
δικαίωμα απδ αυτβν.
Πρέπει να τονιστεί 6τι αυτδς καθεαυτδς ο συσχετίσμδς με την έγγαμη 
ή οικογενειακή κατδσταση δεν ατταγορεβεται αττί τις οδηγίες γιε: την ισδτητα με­
ταχείρισης. Διαφορετικοί δεν θα γινδτσν κατανοητέ το γεγονβς δτι το ίδιο δρθρο 
Ί της οδηγίος 79/7/ΞΟΚ αρορέ τις "ποοσ:υξήσεις λδγπ συξίγου και προστατευδ- 
μενου προσδπου", δπου ο οοσχετισμδς με την δγγσμη ιδίας κατδαταση είναι σαφής,
Αυτδ που απο.γορεβετα. ι  είναι να απορρέουν αποτελέσματα διίκρισης απδ 
το συσχετισμδ αυτδ.
Έτσι, πρδκειται για πρδβληυπ. δμμεσης διίκρισης που τίθεται δσον αραρδ 
την δννοΐο. του δρχηγοβ νοικοκυριοβ και τις προσαυξήσεις λέγει προστατευδμενου 
συξβγου. Τα προβλήματα αυτδ. θα αναπτυχθοβν με τη σειρδ.
α) Η έννοια του αρχηγοβ νοικοκυριοβ
Η δννοια. του αρχηγοβ νοικοκυριοβ (ή του αρχηγοί οικογένειας) δχει σχε- 
δδν εκλείφει στο Λστικδ Δίκαιο, υπδρχει δμος ακδμη σε ορισμένες διστίζεις κοι­
νωνικής ασφδλισης. Υπδρχουν εξδλλσυ συγγενείς έννοιες έπος στήριγμα της οικο— 
γένεΐαςζστα αγγλικδ " ìjreadwinner ", ατα ολλανδικέ " Koetwinner ")f έννοιες 
που υποδηλώνουν οτην πρδξη - αε νοικοκυριδ ίπαυ υπδρχουν δβο σδζυγοι - ένα 
δεσμέ υποτέλειας (αρχηγδς νοικοκυριοβ) ή οικονομικής εξδρτησης (στήριγμα, της 
οικογένειας) του ενδς απέναντι στον δ.λλο (ΐ).
. >  Η Επιτροπή κρίνει δσον αφορδ το θέμα α.ιττδ (?) δτι είναι αδίνατο να 
δοθεί ουδέτερος ορισμδς στην έννοια του αρχηγοβ νοικοκυριοβ και δτι κατδ συνέ­
πεια η έννοια αυτή πίνσ.ι ασυμβίβαστη με την αρχή της ίσης μεταχείρισης και την 
εξδλειψη τον διακρίσεων.
(ΐ) Σημειώνεται δτι στο ^ίκαισ είναι δυνατέ να υπίρξει η ιδιδτητα ταυ πτη— 
ρί', 'ματος της οικογένειας,απαλλαγμένη απδ διακρίσεις: η ιδιδτητα. που θα 
ανδγνοριζβταν σε καθένα, απδ τους συξβγους δταν και οι δίο συμβδλλουν στα 
εισοδήματα· του νοικοκυριοβ.
(?) Διστβποσε την δποφη στην κυθέρνηση του Βελγίου, του οποίου η νομοθεσία  
στον τομέα της ασφδλισης ανέργίας διατηρεί την έννοια αυτή.
ί

9.
Κατ*εφαρμογή της αρχής αυτής, Π Επιτροπή κοίνπι ίτΐ δεν·υπίρχει λβγος 
\/r- θεωρείται ένας απδ τους συζίγους 'X "αρχηγές νσικοκυριηί", υποθέτοντας έτσι 
βτΐ μπορεί να υπάρχει οπηιαδήποτε ιεραρχία μπτ'-·ξί συζίγην: αυτοί πρέπει να το­
ποθετούνται οε ίση βδση.
Αυτβς είναι ένας απί τους λόγους γιε. τους οπαίους η οδηγία 79/7 δεν 
έλαβε υπδφη της την έννοια του αρχηγοί νοικοκυριού’αναφέρει τους συζύγους και 
το προστετσυίμεντ nriarTrn και επιτρέπει, μβνο γιο το συστήματα μοκροχρίνιον 
παροχών, παρεκκλίσεις ίσον ,·αφορί τα παρίγογσ δικαιώματα της συζύγου ή της 
προστατευίμενης συζύγου.
Εξάλλου η έννοια " α ρ χ η γ ίς  νοικοκυριού" δεν αντσππκρίνεται πλέον ούτε 
σε κοινωνιολογική πρα,γμο.τικίτητα ούτε στις διαΐδ.ξεις του Αστικού Δικαίου.
fO Προσαυξήσεις για προστατευέμενο σύζυγο
Το άρθρο 1 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ προβλέπει την απουσία διάκρισης ίσον 
αφορά — μεταξύ άλλον - τις προσαυξήσεις που οφείλονται λέγω συζύγου και προ- 
στστευδμβνου προσώπου. Το: κείμενο αυτί οδήγησε σε αντιφατικές ερμηνείες ίσον 
αφορά το ερώτηυα αν το εν λέγω ίρθρο, διαχωρίζοντας το σύζυγο απί τα προστπ— 
Τουίμενο πρδσοπα, απαγδρευε τις προσαυξήσεις λίγο προστατευδμενου συζύγου.
Στο σρχικδ της σχέδιο, η Επιτροπή προέβλεπε γενικδ τα προπτατευδμενα 
Πρίσοπα, χωρίς να κδνει διάκριση μεταξύ συζύγου και άλλην προσώπων. Η τρέχουσα 
διατύπωση προέκυοε απδ τη μέριμνα να καλύπτεται - δσον αφορά το σδζυγο - δχΐ 
μδνπ ο προατατευδμενος σύζυγος, αλλά επίσης και ο μη προστατευδμενος σύζυγος 
στην περίπτωση που προβλέπονταί προσαυξηυένες παροχές για τον σδζυγο αυτδ. 
Επομένος η πρίθεση δεν ήταν οσφαλίς να απαγορείονται οι προσαυξήσεις λίγο 
προστατευδμενου συζύγου, αλλδ να δίνεται η δυνατότητα τίσο στον δνδρα ίσο και 
στη γυναίκα να επικαλείται το δικαίωμα Tf'v προσσυξήσεων αυτών στην περίπτωση 
που ο σίζυγδς του συντηρείται απί αυτίν.
Στην πρδξη πάντως ο δικαιοίχος αυτίν τον προδαυξήσεον είναι τις 
περισσίτσρες φορές ο ένδρσ.ς, γΐΓ( τους λίγους που ανασέρΠηκον πιο πδνο, και η 
περίσταση αυτοί του είδους είναι δυνατδ να δημτουργήσει την πιθανολίγηση έμ­
μεσης διίκρισης, εκτίς αν σποδείχθεί - ίπος σνποέρΒηκε-ίτι υπάρχουν δικαιο­
λογημένοι αντικειμενικοί λβγοι ξένοι προς κδθε ιδέα διίκρισης. Οι λόγοι αυτοί 
υπάρχουν: προέρχονται απί τη φροντίδα να αντirrroBpιστοίν τα βάρη του νοικο- 
κυριοί ελλείψει κδΒε δλλου επαγγελματικοί εισοδήματος, παρά ενάς μεμονωμένου 
ατάμου. Επίαης πρέπει να εξεταστεί σε ποιά μέτρο είναι, δικαιολογημένη αυτή η 
ανησυχία. Η Επιτροπή κρίνει άτι οι προσαυξήσεις αυτές είναι δικαιολογημένες 
μάνο στην περίπτωση των κοινωνικών παροχών που εξασφαλίζουν ένα ελάχιστο άριο 
πόρων. Αντίθετα οι παροχές που είναι αναλογικές προς το μισθό ο οποίος δεν 
Περιλαμβάνει προσαυξήσεις για προστατευόμενο σύζυγο, θεωρούνται από την Επι­
τροπή ότι δημιουργούν έμμεσες διακρίσεις σύμφωνα με το πνεύμα της οδηγίας, 
κΰι θα πρέπει οι παροχές αυτές να μειωθούν η να καταργηθούν.

1Π.
Tid το λδγο α.υτδ η Επιτροπή κρίν~ι ί5τι οι προσαυξήσεις σ.υτδς ην. πρδπεί 
μα.κροπρδθοσμα ve βγουν ποριορισμβνσ απατελδσμστσ. ή να κατάργησήν.
ρ, Ανάγκη αποφυγής του κ ι  v^-Cvnn δμμεσον 5I  α.κρίσεπν στ Iς δ I  ατδξε I  ς κο ι  νον ι  κής 
ασρδλισης
Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γνώμη της Ευμρου*ευτικής Επιτροπής 
για την Γσδτητπ ευκαιριών, η ηποΤα Kptvr.ι:
— Sti πρβπει να. υττδρξοι μδριμνα βττο οι * ιστίξεις τον νομοθεσι ών 
κο ι  ν-ν ι  κής σσρδΛ ισης ποι; εραρμδζονταί στην εργασία κατδ. μερική απασχβληση 
να μη συνεπδ.γοντα. ι  κανίνα αποτδλεσμα βμμεοης διίκρισης, στο μδτρο που οι
I  I  Q C'.LPrf*^ m c οοβν ατην ττρίίη κυρίας τις γυναίκας'
— Sti οι δροι που απαιτσδνταί γΐ~ τη γσρήγηπΠ τον koivovik V παροχήν^ 
οι οποίες κοΛΟπτονταI απβ την/ οδηγία, ’ -ρίποι να μποροδν να πληροδντπι απδ τους 
εργπζδμενους και τον δδο ιρΟλην, ανεξδ.ρτητα απβ την οικογενειακή τους κατδσταση
— δτι πρδπει να. ο^ακοIPr,9oi εδν οι προσαυξήσεις που υπδργουν σο 
ορισμδνος εθνικδς νομοθεσίες υπ5ρ του προστστευδμενου συζδγου δεν βγουν στην 
πρδ.?,η ππστδλεσμσ δυσμενσδς διάκρισης, δεδομδνου δτι πκδμη και δτα.ν το δικαίσμσ 
για. τις προσαυξήσεις συτδς γεννδτπΐ υπβρ τον δδο συΕβγαν, στις περισσβτορες 
περιπτώσεις ο προατσ.τευδμενπς σδζυγός είναι η γυναίκα κγ>  ι  κατδ συνδπεια. οι 
ΐγγσμες εργσζδμενες δεν επωρελοβνταί σχεδβν ποτδ απβ τις προσα.υξήσε ι  ς αυτδς·

11.
n “ Καθ'ίλη πεδίο r.'x< p|jry^ri
Έχει δσθ~ί η ευκαιρία να δ ιαπιστηθεί δτι το κσθ’ίλη πεδίο εααρμογής 
της οδηγίας είναι ορισμένο πεοιοριστι κί. Υπενθυμίζεται βτι η οδηγία καλίπτει τα 
εκ του νδμου συστήματα που εξασφαλίζουν προστασία α.πδ τους κ ι  νδίνους σσθδνε ισς, 
αναπηρίας, γήρατος, εργατικοί ατυχήματος, ππσγγελμοτικής ασθήνειας και ανοργίας. 
Οι παροχής κοινωνικής μίπιμνος λαμΡδνονταί επίσης υπδΐ|η στο μήτρα που προορί­
ζονται να. συμπληρδσ^υν ή να. α.ντ ι  καταστήσουν παροχής κοινωνικής ασπδλισης.
Αποκλείονται απδ το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας οι παροχής τον επί- 
ζήντων και οι οικογενειακής παροχδς (εκτδς εδ.ν πρδκειται για οικογίενειακές πα­
ροχής που χορηγοδνται ας προοαυξήσεις παροχδν που οφείλονται λδγω τον κινδί- 
νων που σναφδροντσί στην οδηγία).
Πατδσο, δσον αφορδ το πεδίο εφαρμογής που οριοθετείταί κατ’αυτδν τον 
τρδπο, προδκυψαν προβλήματα ερμηνείας.
1. Στην περίπτωση τον εργατικήν ητυχημδταν και των επαγγελματικήν ασθε-
νε ιδν, το ερδτημα που τίθεται είνα I  αν , οτην περίπτοχτη που τα ατυχήματα ή οι 
ασΠδνε ι  ες δχουν σα οτυνίπεια το Οδνατο, οι παροχής τον επιζήντων καλδπτονται 
απδ τΓ|ν οδηγία ή δχΐ .
Γία να. δοθεί σπδντηση πτο ερδτημα αυτδ πρήπει πρδτα να ληφθεί υπδφη 
βτι η οδηγία καλδπτει τον τομδα τον εργατικήν ατυχημδτων και των επαγγελματικήν 
ασθενείήν χωρίς να εξαιρεί την περίπτωση του θανδτου.
Εξδλλου, η σχετική νομοθεσία είναι αρκετδ διαςοορετική - στις χήρες 
μήλη που δχουν ειδική σδατημα για τον επο.γγελματικδ κίνδυνο - σπβ τις ασφαλίσεις 
συντδξεων γενικδ: ο χήρος δπος και η χήρα μποροίν να. λίθουν αυτδς τις συντδξεις 
θα,νδτου δεδομδνου δτΐ αυτδς ο τίπος αδνταξης σνταποκρίνεται οτην ιδδα της 
επα.νδρθοσης της προκληθείσσ.ς ζημίας» Αντίθετα, οτο σδατημα τον επιζήντων μδνο 
η χήρα είναι συνήθως δικαισβχος της σίνταξης επιβίωσης. Κατί συνδπεία η Επι­
τροπή κρίνει δτΐ οι συντδξεις εργατικήν ατυχημδ.τον και επαγγελματικήν ασθενεί ήν 
σε περίιςτωση Βανδΐου εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ.
?, Η περίπτωση της 11  Invalidity care allowtuice M . Ιτο Ηνομδνο Βασίλειο
υπδρχει μία παροχή που καλείτο?”  IWSlidity οβί’β kllOWahBe" και κατα_
ρδλλετσι στα πρβσωπε που οσχολοβνται με σνδπηρο πρβσωπο και το φροντίζουν.
Η παροχή τυτή δεν υφίαταται καθδλου στη ρδθμιση των δλλων κρατδν μελδν. 
Σε ορισμδνες νομοθεσίες πδντως υπδρχει δνα ειδικβ επίδομα ή μία προσπίξηση που 
κςτα^δλλεταί στο ίδιο το ανδπηρο πρβσωπο για την συμπαρδοταση τρίτου προσδπου.
Η παροχή του Ηνωμδνου Βασιλείου εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της
οδηγίας*,
ν  Καταρχήν πρδπεί να ληοθεί υπδφη ίτι η οδηγία εφαρυβζεταί μδνο στον 
ενεργδ πληθυσμδ: θα πρήπεί επομίνως το εν λδγω πρδσωπο να αποτελεί μδρος του 
πληθυσμοί αυτοί.
0α πρήπει επίσης να υπδκειται το πρδσωπο συτδ σε ήνα απδ τους προ- 
θλεπδμενους κινδίνους. Στην' εξεταζβμενη περίπτωση υπδρχει ρήραιπ ο κίνδυνος 
της αναπηρίας, αλλδ τον υρίσταταί πρβσωπο δλλο απδ τον ενδεχδμενο δικαιούχο 
τπς '«invalidity care allowance".

1 oI ·
Η Επιτροπή κρίνει ωοτδσο ίτΐ, λπμθανομήνην υπβμη τον μορφών 
αποζημίοσης που οδηγαών,στί ς ώλλες νομοθεσίες,οτα ίδιο ππατώλεαμα με 
το επίδομα του Ηνωμίνου Ποσιλείου,αλλδ με τη μεσολδβηση πρσσαβζησης 
της παροχής προς τον ίδιο τον ανδπηρο, θα ήταν σκίριμο, προκε ΐμδνου 
να εναρμονιστεί η εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης, να μην εξαιρείται 
η εν λδγα παροχή απδ την εφαρμογή της οδηγίας, τουλάΐχίοτον στις 
περιπτώσεις οτίς οποίες ο δ ι  κα. ι  οδχσς ανήκει στον ενεργδ πληθυσμδ.

REPLIES OF MEMBER STATESAnnex 1
BELGIUM
In 1980, Belgium adopted three measures with a view to
implementing the Directive. The main aim of these 
measures is to bring to an end discrimination 
regarding the concept·  of dependency in the fields of 
invalidity and sickness (in particular, health care).
Belgium expects further measures to be necessary in 
order to ensure equal treatment for men and women in
matters of social security — no information has 
yet been received about any such measures.
The 198O measures bring about the following changes:-
1. A decree of the 23rd of January introduces a new
wider definition of a worker with a dependant to
include women with dependent husbands.
2. A decree of the 16th of May recognizes the
principle of equal treatment for men and women as
far as dependants in the health care (compulsory
health insurance) scheme are concerned. It amends a 
decree of the 4th of November 19^3 in the 
following ways:-
i). A husbanl may be a dependant just as a wife
may bo.
ii). A person who stays at home and is responsible
for the housework may be male or female. Where
a child (aged over 14) is 30 responsible, such a 
child may be of either sex.
iii). Whore the father and mother do not live together,
any children are the dependants of the parent 
who looks after them.
3. A decree of the 30th of June concerning health
care and invalidity amends a decree of the 24th of 
December 1974 so that a person who stays at home
and is responsible for the housework may be male
or female.

-  2 -
DENMARK
Denmark considers that Danish legislation, as it stands, 
complies with the Directive and she provides a list 
of recent (  viz., 1974 - 1980 )  legislation, which has 
brought this about(l).
Where any form of discrimination still exists, Denmark 
believes that it is covered by the exclusions as 
provided for in the Directive(2).
(1). a). Law concerning daily allowances in case of
illness or confinement (see law no.66 of the 
21st of February 19 7B).
b) . Law concerning national sickness insurance (see
*
law no.94 of the 9th of March 1976).
c) .  Law concerning hospitals (see law no.324 of the
19th of June 1974)·
d). Law concerning invalidity pensions (see law no.
677 of the 15th of December 1 9 7 L i  ). 
c). Law concerning old age pensions (see law no . 676
of the 15th of December 197^)·
f) .  Law concerning insurance against accidents at
work (see law no.79 of "the 8th of March 1978).
g) .  Law concerning child allowances and other family
allowances (see taw r.o .609 of the 29th of 
November 197b).
h) .  Law concerning social assistance (see law no.333
of the 27th of June 196O).
i) .  Law concerning (supplementary) pensions for employees
(see law r.o.203 of the 3rd of May 1978).
j) .  Law concerning placements and unemployment insurance
(see law no.373 of the· of August 19&0).

- 3-
(2). a). Concerr.ing old -.go pensions and invalidity
pension:: - nan-Danish women wh;· -..re  married or 
were lately married to Danes have the same 
rights to these pensions as Danish women - 
covered by art.7, para·. 1(c).
b) . Concerning the granting of a wife's allowance
to the holder of an old age or invalidity 
pension - the wife, who is aged between 62 and 
67 years old, is not herself the holder of a 
pension - covered by art.7f  para.'(c).
c) . Concerning the right of "single" women to an
old age pension at the age of 62 - covered 
by art.7, para.1(a).
d) . Concerning widows eligible to invalidity
pensions - they may sometimes use the period of 
residence of their deceased husband as the basis 
for calculation - covered by art.7. 
c). Concerning the existence of widows' pensions - 
there are no corresponding widowers' pensions - 
covered by art.3(2).
f). Concerning social assistance - non-Danish -women whot
are or who have been married to a Danish 
national have the same rights as the latter to 
social assistance in the form of regular 
maintenance payments - falls outside of the 
Di re c t i ve .

-  4 -
PRANCE
France considers that no measures are necessary in order for her to 
comply with the Directive.
She takes advantage of the exclusions possible under art. 7*l(a) & (b).
LUXEMBOURG
On the 6th March, 1921, Luxembourg wrote that the ~ Directive had been 
submitted to the Committee on Women's Labour, Social Security Section, 
so that the latter might propose measures in order to secure the 
implementation of the said Directive.
No information has been received about any such proposals.
GERMANY
On the 12th of February, 1921, Germany wrote that she intends to 
look at the relevant German legislation to see if any reforms are 
necessary.
No information has yet been received about any such reforms.

- 5 -
IRELAND
There were several points on which Irish legislation did not 
comply with the Directive, when it was being negotiated. Of 
the3e points, some have been dealt with totally (1), come have 
been dealt with partially ( 2) and some have yet to be dealt 
with ( 3).
(1) . Different rates of Jocial Security contributions - this
was contrary to art. .1.1 - since April 1979, contributions
have been as.-eased on a percentage basis up to a 
certain ceiling, with the same percentage rates and 
ceiling applying to men and women.
*
(2) . a). Duration cf payment of unemployment benefit - for
most married women payment wa3 made over a shorter 
period of time - this was contrary' to art.4.1· In
April 1979 1 the maximum limit for dependent women was
extended from 196 days to 312 days. The maximum 
limit is generally 390 days, so discrimination 
against married women remains.
b). Area of eligibility for unemployment assistance - in 
October 197·', the restriction on the eligibility of 
single women and wido'ws was removed. The restriction 
on the eligibility of married women remains - this 
is contrary to art.4.1.
(3) . a). Lower rates of payment -1 in the case of flat rate
disability and unemployment benefits most married 
women receive lose than other beneficiaries - this 
is contrary to art.4.1·
i
b). Increases in benefit: for dependants -- in the social
insurance system, the conditions on which these may 
be paid are different for men and women - this is
contrary to art.4.1.

O
c). Increases in benefits for dependants - in the social 
assistance schemes, the conditions on which these may 
be paid are different for men and women - this is 
contrary to art.4.1.
The Irish Government decided to set up a working party to examine 
the concept of dependency and the problems that would arise in 
applying the principle of equal treatment to men and women in 
social security. This working party has reported back to the Irish 
Government and the latter is to decide upon further legislation 
in the light of this report. No information has yet been 
received about any proposed legislation.

- 7 -
ITALY
Italy considers that, the law of the 9th of December, 1977, 
(no.903) anticipated the Directive by abolishing discrimination 
in this field. Indeed the law goes further than the 
Directive requires, by abolishing discrimination in matters 
such as family allowances and widow's pensions and by moving  
towards a common retirement age.
The Italian Ministry of Labour has contacted other Ministries 
and relevant organizations because, the field of application 
being so large, not everything falls within the ambit of the 
Ministry of Labour. Ibirther information will be cent as coon 
as possible.
The changes that the law has made are as follows:-
1. Article 4:
’ ./omen normally retire five years earlier thin men which
means that they have not made the forty years of
contributions which are necessary for them to have full 
pension rights. Under this article, women now have the 
option to ’ work until the same age as men in order to
obtain the same pension rights. Moreover, private companies 
cannot compulsorily retire women before they leave 
obtained these necessary rights.
2. Article 7:
Under this article men are given the same rights as 
women regarding new born children, viz., men can leave work 
for a maximum of six months during .the first year of a
child's life, provided that the mother of the child has
not claimed this right or that the father has the sole 
responsibility for the child. During the six months, a 
daily allowance is paid. This is equivalent to 30,- of the
parent's wages; the criteria for receiving the came may be 
compared with those applicable in cases of sickness.
This article covers all workers in the public and private 
sectors, apprentice., and members of co-operative societies.
It docs not up,ly to those who work at home or to
domestic servants.

-  8 -
3· Article 9:
Under this article, both the father and mother have
the right to claim and to obtain family allowances 
and increases of benefits. The same rights exist and 
the same limits apply to women and to those in 
receipt of a pension as to men.
If both the father and the mother claim in respect 
of a child, the allowance will be given to the 
parent who has the care of the child.
4. Article 10:
Under this article, men and women who work in
agriculture now enjoy the same rights as regards 
protection against the risk of accidents at work.
5. Article 11:
Under this article, men and women now enjoy the same
rights to a pension, e.g., invalidity, old age, 
survivor·s,(cf. art.12 infra).
It applies to employees, the self-employed and the 
liberal professions alike.
6. Article 12;
Under this article men and women r.o.; enjoy the same
rights to benefits for such things as accidents at 
work and professional illnesses (cf. art.11 supra).

- 9 -
NETHERLANDS
There were three points or. which Dutch legislation did not
comply with the Directive, when it was introduced.
1 ). Invalidity pension ( A l l · / ) - married women were not covered 
by the scheme - this was contrary to art.4.1·  Legislation 
in 1978 was destined tc end this discrimination by 
?Oth December 1979 - every man and woman, single and 
married, may claim invalidity pension in his or her own
name. Both husband and wife may claim for dependent 
children.
2) .  Old age pension (.U.L1) a married couple may only claim
a pension if the husband (who is considered as the 
breadwinner) in 6 5,  even if his wife is older than he is -
this is contrary to art./!.^.  In order to end this 
discrimination there was a consultative period which end.d
cn 1st January 1981.  On 17th July 1981 ,  a proposal was 
submitted to the Economic and Locial Committee.
3) .  Unemployment - there an.- at present three different schemes
(80,'j, 75,·),  Supplementary Benefit). These -chcm.es are to be 
amalgamated and. the opportunity will be taken to end all 
discriminatory provisions (  e.y., under the supplement ary 
Benefit scheme, the husband .is considered as the breadwinner,  
even if he is not whereas the wife has tp prove that 
she is the breaIwinner ). As yet, no timetable has been
announced for this.

-  10  -
UNITED KINGDOM
The United Kingdom believes that the Social Security Act, 1980 and 
the Social Security (Northern Ireland) Order, 1980 will ensure equal 
treatment for men and women in matters of social security before 
the end of the implementation period.
The changes that this recent legislation has made or will make
are as follows:-
1) . A two-stage implementation of the Directive, as far as a
married woman, residing with her husband, who is claiming an 
increase in benefit (national insurance or industrial injuries)
in respect of her children, is concerned.
i). The replacement of the condition that the husband must be 
incapable of self-support by the condition that the
husband's weekly earnings, if any, should not exceed the
amount of the increase.
It is intended to introduce this provision in November 1983·
ii). The latter mentioned condition will cease to have effect 
altogether, thus either the husband or the wife will be
able to make a claim irrespective of their spouse's
earnings.
It is intended to introduce this change in November 19&4·
2) .  Concerning a married woman's claim for an increase in benefit
for her husband
i). The replacement of the condition that the husband must be 
incapable of self-support by the condition that the
husband's weekly earnings, if any, should not exceed the
amount of the increase.
Thus, as regards unemployment benefit, sickness benefit and 
maternity allowance, an increase for a dependent spouse will
be available to a husband or to a wife on the same 
conditions.
It is intended to introduce this provision in November 1983·

-  11  -
ii). Despite art.7.1(d) of the Directive, an increase in a 
wife's invalidity pension for her husband will depend 
on the rule chat the husband's earnings do not 
exceed the amount of the increase claimed. Thus, this 
goes further than the Directive, but it does not 
ensure (fully) equal rights for husband and wife<  for 
it does not provide for a "tapered earnings rule".
It is intended to introduce this change in
November 1983.
3) .  Although the United Kingdom believes that the following
change is not necessary under the' Directive, she has 
decided to abolish increases for certain prescribed 
relatives (usually daughters at university or female 
relatives acting as unpaid housekeepers, of which there
are only about 200 cases at any one time), for which
there were different qualification conditions according 
to the sex of the dependant.
In November 1981,  the provision governing these increases 
was abolished as far as any new cases were concerned.
Increases being paid before the abolition of the 
provision should be phased out by November 1983·
4) .  A beneficiary of either sex can already claim an
increase in benefit in respect of a female child carer
(provided the beneficiary ■  is entitled to a dependency 
increase in respect of the child).
The United Kingdom intends to go further than the 
requirements of the Directive, by allowing an increase 
to be paid whatever the sex of the child carer, except
that where a child carer is a man, it will only be
paid in those cases where it would be paid for a
husband. The earnings test applicable to a husband will
also apply to a male child carer.
The date of the coming into force of this provision 
has yet to be announced.

-12 "
5) . At present, increases in benefit for adult dependants,
claimed by beneficiaries who are over pensionable age,  
may only be paid if the latter satisfy the  
conditions for entitlement to a retirement pension.  
Under regulations yet to be announced, increases in  
benefit will be paid at the same percentage rate as  
applies for increases in the retirement pension.
The date of the coming into force of these  
regulations has also to be announced.
6) . The industrial injuries scheme will be extended so
that those provisions which already apply to a  
husband's claim for an increase in respect of his  
wife, will also apply to a wife's olaim in respect  
of her husband. In each case it will have to be  
shown that the spouses are either residing together,  
or that the claimant is contributing at least the  
amount of the increase to the maintenance of 
his/her spouse.
The present condition that the husband must be  
incapable of self-support will be replaced by an  
earnings test.
It is intended to introduce this change in  
November 1983·
7) . The definition of "incapable of self-support", no
longer being required for dependency benefit purposes,  
will be deleted from Schedule 20 of the Social  
Security Act,1975 and from Schedule 17 of the Social  
Security (Northern Ireland) Act,1975·
8) . Under the present supplementary benefit (social
assistance) scheme, the requirements and resources of a  
married or unmarried couple are aggregated, but only  
the man may claim and receive benefit on behalf of  
the family.
The scheme will be changed to provide that either one  
of a couple may claim, subject to certain conditions  
being satisfied.
It is intended tp introduce this change in November 
1983.

- 13 -
GIBRALTAR
(Gibraltarians benefit from the free movement provisions of the 
Treaties, despite the colonial status of Gibraltar. Gee the 
United Kingdom Declaration on the Definition of the Term 
"Nationals”.) 
It was thought that there were two points on which Gibraltar 
was not fully in compliance with the Directive. Both these 
points will be dealt with by January 19^5·
1. Women's contributions are lower than men*3 — this is contrary
to art.4.1 - since 1980 the contributions for both men and 
women have been increased annually by the «same flat amount, 
and not by percentages as in the past - the remaining 
difference in contributions will be eliminated by January 1985·
2. Women’s right not to pay contributions - this is contrary to 
art.4.1 - as from January 1985, this right will no longer 
exist - the right will however continue to exist, as provided 
for in art.7.l(«), for those women who have already chosen
to exercise this right.
On one further point, Gibraltar goes further than the Directive 
requires. From January 1st 19^5 ·  a ·  man will qualify for an old 
age pension by virtue of his wife's contributions. Thus ,  Gibraltar 
does not take advantage of art.7.1(c).

Annex 2
Examinations of the replies from the members of the Committee  
concerning the gradual implementation of the principle of equal treatment  
in matters of social security (statutory schemes)
The application of Directive 79/7/7/EEC does not appear to  
give rise to problems under the laws of the Federal Republic of Germany,  
Denmark, Italy, Luxemburg and, in all probability, France (no reply' received).
The reply from the Federal Republic refers, however, to the need  
to change the tables of certain imputed incomes (especially for periods  
treated as periods of insurance).
The Danish reply indicates that the government's attention has  
been drawn to certain situations in the field of pensions involving the  
problem of indirect discrimination (no further given).
In other countries, however, there are still problems to be over­
come.
BELGIUM
f
Problems have been identified in connection with unemployment,  
pensions, maternity leave and part-time work.
yD®22Ì2^!!!£DÌ “ a more favourable regime is applied to unemployed  
persons who are heads of households, whether male or female. However, only  
5% of unemployed females are heads of households, whereas the figure for  
unemployed males is 39%; there is, therefore, a possibility of indirect  
discrimination.
Pensions - apart from the difference in ages, discrimination is  
apparent in the methods of calculation (the "household" rate is available  
only to male married workers) and the minimum amounts of pension.
532ÌSEQÌÌZ_iSay® “ unemployed women suffer & reduction in the  
maternity leave allowance.
Part—time_work - access to social security has been improved  
in the case of part-time work :  however, 90% of those concerned are women.

-  2 -
NETHERLANDS
From the reply, the changes in legislation give rise to considerable  
reservations insofar as the concept of "head of household" (kostwinner) has  
not been totally eliminated. The result is that the financial independence  
of a married female worker will not be guaranteed in the same way as a mar­
ried male worker. In this respect, a problem of interpretation of the  
Directive arises with regard to the concept of indirect discrimination in  
the .case of increases for a dependent spouse. According to the reply, such  
increases should be eliminated except in the strictly limited case referred  
to in Article 7, (d) of the Directive.
The reply also raises the problem of adapting public assistance  
legislation.
UNITED KINGDOM
The measures adopted by the government relate mainly to benefits  
for dependents (including spouses) where equal treatment would be guaranteed.  
In some cases, these measures even go beyond the scope of the Directive.
In other cases, however, implementing provisions have still to  
be adopted: increases for an adult dependent on a pensioner and supplemen­
tary benefits (in the latter case there is the possibility of indirect  
discrimination if one of the conditions laid down can only be fulfilled by  
males).
Finally, no measures have been notified with regard to:
supplementary pensions (the age of the husband determines entitlement);  
the family income supplement (there has to be at least one full-time  
income: that of the Tiusband)- ;  ;
free care during visits to other Community countries (the husband may  
obtain this for his dependent wife but a wife can do so for her depen­
dent husband only in a case of infirmity;  
other benefits considered to be excluded from the Directive.
o
O ' O

Advisory Committee on  
Equal Opportunities  
for Women and Men Annex 3
Progressive implementation of the principle of  
equal treatment for men and women in matters  
of social security (statutory schemes)
OPINION
Having considered a number of questions raised by the implementation  
of Directive 79/7/EEC on equal treatment for men and women in matters of  
social security (statutory schemes) and pleased, moreover, by the steps  
taken by the Commission to ensure the application in practice of equal  
treatment in this sphere (legal instruments to supplement Directive 79/7/EEC,  
the establishment of a network of experts to monitor the implementation of  
Community legislation etc), the Committee issued the following opinion :
1. With regard to cash benefits the Committee considers that :
- where imputed values or incomes are laid down for periods treated as
insurance periods, these values or incomes .should not differ according,  
to sex; r~
- where legislation provides for benefits calculated on a "household"  
rate, for a couple both of whom are insured, these should be available  
to either one or the other spouse; old-age pensions should not be  
granted on the basis of the age of only one of the spouses.
2. Supplementary benefits are covered by the Directive where they replace  
or supplement insurance or social security benefits. The legislation  
in question should be reviewed to eliminate all discrimination.
3. Where the right to health care is granted not only to the insured person  
but also to the spouse, the conditions for exercising this right must be  
the same for both spouses; it is not therefore possible to lay down more  
stringent conditions for the husband of a female insured person than for  
the wife of a male insured person either under national rules or Community  
regulations on migrant workers.
4. With regard to indirect discrimination, the Committee takes the view that :
- care should be taken that the provisions of social security legislation  
relating to part-time work do not have any indirect discriminatory effect  
insofar as these provisions in fact mainly concern women;
- the conditions laid down for the granting of social benefits covered
by the Directive must be capable of being fulfilled by workers of either  
sex regardless of their material status;
I

-  2 -
- it is necessary to check whether increases granted for dependent spouses  
under the Laws of some Member States do not in practice have a discri­
minatory effect since, even where these increases are available by Law  
to either spouse, the dependent spouse will in most cases be the wife  
and consequently married female workers will hardly ever receive these  
increases.
In this connection, certain members of the Committee pointed out  
that, generally speaking, these increases were to be regarded as indirect  
discrimination based on marital or family status. However, the whole  
Committee reserved its position on this subject pending a more detailed  
study of the concept of indirect discrimination as envisaged in the new  
Community action programme on the promotion of equal opportunities for  
women 1982-85.
I