Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση Κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις"

(2000/C 117/02)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, σχετικά με την ανωτέρω πρόταση

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Φεβρουαρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Malosse.

Κατά την 370η σύνοδο ολομέλειάς της, της 1ης και 2ας Μαρτίου 2000 (συνεδρίαση της 1ης Μαρτίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Μία από τις ουσιαστικές καινοτομίες της Συνθήκης του Άμστερνταμ είναι η υπαγωγή στο πεδίο των κοινοτικών αρμοδιοτήτων σημαντικού τμήματος αυτού που αποκαλείται τρίτος πυλώνας της Ένωσης, δηλαδή των δικαστικών υποθέσεων και των εσωτερικών θεμάτων.

1.1.1. Δυνάμει του άρθρου 2 της αναθεωρημένης Συνθήκης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ως στόχο τη διατήρηση και την ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης μέσα στον οποίο θα εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και όπου τα υποκείμενα δικαίου θα μπορούν να επικαλούνται τα δικαιώματά τους και να απολάβουν ίσων εγγυήσεων με εκείνες που διαθέτουν ενώπιον των δικαστηρίων της χώρας τους.

1.2. Στα πλαίσια του προγράμματος δράσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής για την εφαρμογή των νέων διατάξεων της Συνθήκης του Άμστερνταμ σχετικά με την αποκατάσταση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ζητείται να υιοθετήσει η Κοινότητα μέτρα στο πεδίο της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις τα οποία είναι απαραίτητα για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

1.3. Στην προοπτική αυτή εγγράφεται η πρόταση κανονισμού που υποβάλλεται για γνωμοδότηση στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς πράγματι απαιτεί τον προσδιορισμό σαφών κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας για τις διαφορές που δημιουργούνται μεταξύ επιχειρήσεων και πολιτών στα διάφορα κράτη μέλη, κυρίως προκειμένου να προσδιορισθεί ποια είναι η αρμόδια δικαστική αρχή. Με το ίδιο σκεπτικό, είναι απαραίτητο να θεσπισθούν διατάξεις που θα αποβλέπουν στη διασφάλιση της αναγνώρισης και της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων.

1.4. Στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας, της αναγνώρισης και της εκτέλεσης των αποφάσεων αστικών και εμπορικών υποθέσεων, η πρωτοβουλία της Επιτροπής δεν ξεκινάει από το μηδέν. Πράγματι, έχοντας επίγνωση ότι είναι αναγκαία η ύπαρξη ορισμένης νομικής ασφάλειας όσον αφορά τις διαφορές που θα δημιουργηθούν εντός της εσωτερικής αγοράς, τα κράτη μέλη, στα πλαίσια της διακυβερνητικής συνεργασίας και των διμερών συνεργασιών, είχαν προχωρήσει στην κατάρτιση συμβάσεων με το ίδιο αντικείμενο. Η "Σύμβαση των Βρυξελλών", που υπογράφηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1968 μεταξύ των έξι κρατών μελών της τότε Ευρωπαϊκής Κοινότητας και αναφέρεται στη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, είναι η σημαντικότερη για τα εν λόγω θέματα.

1.4.1. Το 1971 υπογράφηκε πρωτόκολλο για την ερμηνεία της Σύμβασης αυτής από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η Σύμβαση και το Πρωτόκολλο που αποτελούν μέρη του κεκτημένου διότι έχουν συναφθεί βάσει του άρθρου 293 της Συνθήκης ΕΟΚ, επεκτάθηκαν στη συνέχεια σε όλα τα νέα κράτη μέλη. Θα πρέπει να επισημανθεί ωστόσο ότι η σημερινή Σύμβαση των Βρυξελλών όπως τροποποιήθηκε μετά τις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, δεν ισχύει ακόμη σε όλα τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι έχει επικυρωθεί μόνο από λίγα κράτη.

1.5. Παράλληλα με τη Σύμβαση των Βρυξελλών, η Σύμβαση του Λουγκάνο που υπογράφηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1988, επαναλαμβάνει τις αρχές της Σύμβασης των Βρυξελλών για τις σχέσεις μεταξύ των κρατών της Ένωσης και των κρατών της ευρωπαϊκής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών (ΕΖΕΣ).

2. Η πρόταση κανονισμού που υποβάλλεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2.1. Οι κυριότερες διατάξεις της πρότασης:

2.1.1. Ο κανονισμός που πρόκειται να αντικαταστήσει τη Σύμβαση των Βρυξελλών και τις πολυάριθμες διμερείς συμβάσεις έχει ως στόχο:

- την εισαγωγή σύγχρονων και ομοιόμορφων κανόνων άμεσης διεθνούς δικαιοδοσίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις·

- την απλούστευση των απαραίτητων διατυπώσεων για την ταχεία αναγνώριση και περιαφή εκτελεστήριου τύπου των αποφάσεων μέσω απλής και ενιαίας διαδικασίας.

2.1.2. Στον τομέα της δωσιδικίας, η πρόταση ορίζει "ως γενική δωσιδικία την αρχή της κατοικίας του εναγόμενου", δηλαδή τη χώρα στην οποία έχει τη νόμιμη κατοικία του το άτομο ή την έδρα της η εταιρεία που έχουν σχέση με τη διαφορά. Ωστόσο, ο κανονισμός προβλέπει ειδικές διατάξεις για ορισμένες κατηγορίες διαφορών:

2.1.2.1. Για τις συμβατικές διαφορές:

Κατ' αρχήν, η διαφορά φέρεται ενώπιον του δικαστηρίου στον τόπο όπου η υποχρέωση που βρίσκεται στη βάση της αιτήσεως εκτελέσθηκε ή πρέπει να εκτελεσθεί.

- για την παράδοση εμπορευμάτων, είναι ο τόπος στον οποίο δυνάμει της σύμβασης το εμπόρευμα έπρεπε ή θα πρέπει να παραδοθεί·

- για την παροχή υπηρεσιών, ο τόπος όπου έγινε ή όφειλε να γίνει η παροχή των υπηρεσιών·

- για τις υποχρεώσεις διατροφής, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του πιστωτή·

- για τις διαφορές σχετικά με τις σχέσεις ασφαλιστών - ασφαλιζόμενων, ο ασφαλιστής μπορεί να εναχθεί ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του ενάγοντος (ασφαλίζων, ασφαλισμένος ή δικαιούχος)·

- για όλες τις συμβάσεις που συνάπτονται από καταναλωτές - στο ίδιο πνεύμα πάντοτε, να προστατευθεί δηλαδή το πιο αδύναμο μέρος της σύμβασης - αναγνωρίζεται η δικαιοδοσία της χώρας που διαμένει ο καταναλωτής, ακόμη και για τις αγορές εμπορευμάτων και υπηρεσιών μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου·

- για τις συμβάσεις εργασίας, ο κανονισμός αναγνωρίζει τον τόπο κατοικίας του απασχολούμενου.

2.1.2.2. Για τις διαφορές που συνιστούν αδίκημα ή οιονεί αδίκημα:

- Ο εναγόμενος μπορεί να οδηγηθεί ενώπιον του δικαστηρίου στον τόπο όπου έλαβε χώρα ή ενδέχεται να λάβει χώρα το αδίκημα.

2.1.2.3. Ο κανονισμός καθορίζει επίσης κανόνες αποκλειστικής δικαιοδοσίας για ορισμένες διαφορές προσδιορίζοντας, κυρίως για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ως αρμόδιο το δικαστήριο του κράτους μέλους κατάθεσης ή καταχώρισης.

2.1.3. Στον τομέα της αναγνώρισης, το σχέδιο κανονισμού θέτει την αρχή της ισχύος των αποφάσεων αυτοδικαίως στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η διάταξη αυτή σημαίνει ότι η ίδια η διαδικασία δεν χρειάζεται να αρχίσει και σε άλλο κράτος μέλος. Εάν έχει κινηθεί η διαδικασία αμφισβήτησης, η διαδικασία που θα ακολουθηθεί θα είναι η προβλεπόμενη από το τμήμα εκτέλεσης. Στο ίδιο επίσης τμήμα αναφέρονται οι λόγοι της μη αναγνώρισης και της μη εκτέλεσης (άρθρα 41 και 42), που έχουν περιορισθεί αισθητά σε σχέση με τους ανάλογους κανόνες που περιέχονται στη Σύμβαση των Βρυξελλών.

2.1.4. Στον τομέα της εκτέλεσης, ο κανονισμός θεμελιώνεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη των δικαστικών αρχών που πρέπει να επιτρέψει την εφαρμογή των αποφάσεων (δικαστική απόφαση, διάταξη νόμου, εντολή εκτέλεσης ...) σε κράτος μέλος άλλο από το κράτος στο οποίο εξεδόθη η απόφαση.

2.1.4.1. Η διαδικασία της "περιαφής εκτελεστήριου τύπου" που προβλέπεται στη Σύμβαση των Βρυξελλών, αποτελούσε, λόγω της διάρκειας και των εξόδων, πραγματικό κώλυμα για την εφαρμογή των αποφάσεων εντός της Ένωσης. Συνεπώς, στο σχέδιο κοινοτικού κανονισμού η διαδικασία αυτή απλοποιείται: Έτσι η αρμόδια δικαστική αρχή που έχει επιφορτιστεί με τη διαπίστωση της εκτελεστότητας μιας απόφασης στο κράτος από το οποίο έχει ζητηθεί η εκτέλεση της θα πρέπει να περιορίζει την παρέμβασή της σε απλό, τυπικό έλεγχο των εγγράφων που της υποβάλλονται για την θεμελίωση της αίτησης "περιαφής εκτελεστήριου τύπου". Οι λόγοι της μη εκτέλεσης δεν πρέπει να εξετάζονται αυτεπαγγέλτως από το δικαστή, σ' αυτή τη φάση της διαδικασίας. Οι λόγοι αυτοί μπορούν να εξετασθούν αργότερα, όταν δηλαδή ο αντίδικος κατά του οποίου διενεργείται η εκτέλεση καταθέσει την προσφυγή.

2.1.4.2. Στον τομέα των ασφαλιστικών μέτρων, ο κανονισμός προβλέπει ότι μία ξένη απόφαση μολονότι δεν έχει κηρυχθεί εκτελεστή στο κράτος που υποβάλλει την αίτηση εκτέλεσής της, μπορεί να θεμελιώνει παρόλα αυτά την ύπαρξη απαίτησης που να επιτρέπει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων (υπό την προϋπόθεση ότι αυτό προβλέπεται από τη νομοθεσία του κράτους αυτού). Η διάταξη αυτή θα επιτρέψει την προστασία των συμφερόντων του πιστωτή εν αναμονή της απόφασης "περιαφής εκτελεστήριου τύπου".

2.1.5. Το σχέδιο κανονισμού αναφέρεται μόνο στα κράτη μέλη που έχουν υπογράψει τη Συνθήκη για τη δικαστική συνεργασία στις αστικές υποθέσεις, πράγμα που αποκλείει να εφαρμοσθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία και τη Δανία. Υπό την έννοια αυτή, το εν λόγω σχέδιο κανονισμού αποτελεί σαφώς καινοτομία για την κοινοτική δικαστική τάξη, έστω και εάν οι χώρες αυτές έχουν τη δυνατότητα, να ακολουθήσουν τα 12 άλλα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή του κειμένου. Φαίνεται ήδη, ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία θα ασκήσουν το δικαίωμα της διακριτικής τους ευχέρειας και θα θεσπίσουν τον κανονισμό· σχετικά με τη Δανία το θέμα παραμένει σε εκκρεμότητα. Όσον αφορά τις διαφορές με υπηκόους ή εταιρείες που είναι εγκατεστημένοι σε τρίτες χώρες ισχύουν οι εθνικοί κανόνες, εκτός από την περίπτωση ρήτρας που αποδίδει αποκλειστική δικαιοδοσία στα δικαστικά όργανα κράτους μέλους.

2.2. Οι καινοτομίες σε σχέση με τη Σύμβαση των Βρυξελλών:

2.2.1. Η Σύμβαση των Βρυξελλών και η Σύμβαση του Λουγκάνο χρησίμευσαν ως πρότυπο κατά την προετοιμασία του σχεδίου κανονισμού. Από το Δεκέμβριο του 1997 είχε κινηθεί η διαδικασία αναθεώρησής τους και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προτείνει, πριν την επικύρωση της Συνθήκης του Άμστερνταμ, τη σύναψη νέας σύμβασης για τη βελτίωση της σημερινής. Οι προτάσεις βελτίωσης φυσικά συμπεριλαμβάνονται στη νέα πρόταση.

2.2.2. Η κυριότερη καινοτομία έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για σχέδιο ενιαίου κανονισμού (και όχι οδηγίας που θα επέτρεπε αποκλίνουσες εθνικές διατάξεις).

2.2.3. Το σχέδιο κανονισμού παρουσιάζει με ακρίβεια το ανεξάρτητο δίκαιο που θα ισχύει στις εμπορικές συναλλαγές που θα πραγματοποιούνται στην ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά: πώληση αγαθών και παροχή υπηρεσιών. Οι διατάξεις αυτές αποφεύγουν την παραπομπή στους κανόνες του διεθνούς δικαίου και συνεπώς αποβλέπουν τη βελτίωση της νομικής ασφάλειας των συναλλαγών.

2.2.4. Το σχέδιο κανονισμού επεκτείνει τη δυνατότητα σε όλες τις συμβάσεις που συνάπτονται απευθείας με τους καταναλωτές, να επιλέγεται η δωσιδικία της κατοικίας του καταναλωτή, ακόμη και όταν πρόκειται για πωλήσεις μέσω του ηλεκτρονικού εμπορίου.

2.2.5. Η πρόταση απλοποιεί αισθητά τη διαδικασία "περιαφής εκτελεστήριου τύπου" περιορίζοντας τις εξουσίες του δικαστή, πράγμα που διευκολύνει έτσι την ελεύθερη κυκλοφορία των δικαστικών αποφάσεων στην Κοινότητα.

2.2.6. Η πρόταση περιορίζει κάπως το πεδίο των εξαιρέσεων που μπορούν να επιτρέψουν προσφυγή κατά της αναγνώρισης και της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος. Έτσι, π.χ. γίνεται λόγος για δήλωση που διαπιστώνει την εκτελεστική ισχύ που προφανώς είναι αντίθετη με τη δημόσια τάξη προσθέτοντας τον όρο "προφανώς" σε σχέση με τη διατύπωση της Σύμβασης των Βρυξελλών προκειμένου να μειωθεί η εμβέλειά της.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η εμβέλεια των γνωμοδοτήσεων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

3.1.1. Η έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ επιτρέπει στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να ασκεί το συμβουλευτικό της ρόλο για την υλοποίηση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη. Πρόκειται για θεμελιώδες πεδίο από τη σκοπιά της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών. Ως το μόνο θεσμικό όργανο στο οποίο εκπροσωπούνται οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, η ΟΚΕ έχει σ' αυτό μια αξιοσημείωτη ευκαιρία να τεθεί στην υπηρεσία των πολιτών της Ένωσης.

3.1.2. Κατά τη διάρκεια της συνόδου ολομελείας της 20ής και 21ης Οκτωβρίου 1999, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ενέκρινε τη γνωμοδότηση με θέμα "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την επίδοση και την κοινοποίηση στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδικαστικών πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις", (εισηγητής: ο κ. Hernandez Bataller)(1). Στη γνωμοδότηση αυτή η ΟΚΕ υποστήριξε την πρόταση της Επιτροπής, εκφράζοντας ωστόσο τη λύπη της που η πράξη αυτή δεν προτείνεται με τη μορφή κανονισμού (πράγμα που γίνεται σήμερα) και ζήτησε κυρίως τη δημιουργία μηχανισμών ενημέρωσης των πολιτών. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της που η Επιτροπή αποφάσισε να μετατρέψει το σχέδιο οδηγίας σε σχέδιο κανονισμού.

3.1.3. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να διασφαλισθεί η συνοχή μεταξύ των δύο εν λόγω σχεδίων κανονισμών διότι "επίδοση και κοινοποίηση" αποτελούν τις προϋποθέσεις για την "αναγνώριση και εκτέλεση" των αποφάσεων. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι δράσεις για την πληροφόρηση και την κατάρτιση των επαγγελματιών και των πολιτών πρέπει να είναι συνεκτικές και σφαιρικές όσον αφορά τα δύο κείμενα.

3.2. Η σκοπιμότητα ενός κοινοτικού οργάνου:

3.2.1. Η αντικατάσταση της Σύμβασης των Βρυξελλών, από τα 12 κράτη μέλη που συμμετέχουν στο φάκελο δικαιοσύνη/ασφάλεια της Συνθήκης, μέσω κανονισμού άμεσης εφαρμογής εμφανίζεται ως σημαντική πρόοδος, κυρίως στο μέτρο όπου προσφέρει περισσότερη νομική ασφάλεια (ένα μόνο κείμενο αντί για τις πολυάριθμες και πολύμορφες συμβάσεις). Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μπορεί να διασφαλίσει την ενιαία εφαρμογή των διατάξεων των κανονισμών σε όλα τα κράτη μέλη.

3.2.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας να εφαρμόσουν τον κανονισμό και εύχεται να ακολουθήσει και η Δανία το παράδειγμά τους, βάσει των όρων που έχουν συμφωνηθεί, ούτως ώστε να εφαρμοσθεί ο κανονισμός στην πράξη και κατά τρόπο ενιαίο σε όλη την Κοινότητα.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Βελτίωση των διαδικασιών εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων

4.1.1. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere που πραγματοποιήθηκε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999 απεικονίζουν πολύ καλά ότι αυτή η πρόταση κανονισμού δεν μπορεί να θεωρηθεί παρά μόνο ως μία φάση για τη δημιουργία ενός πραγματικού κοινού δικαστικού χώρου που θα επιτρέψει στους πολίτες και στις επιχειρήσεις να μπορούν να κατοχυρώνουν και να εκτελούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους με πλήρη νομική ασφάλεια. Έτσι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Tampere καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει ελάχιστους κανόνες που θα διασφαλίσουν ένα κατάλληλο επίπεδο νομικής βοήθειας για τις διαμεθοριακές υποθέσεις σε ολόκληρη την Ένωση όπως επίσης και κανόνες κοινών ειδικών διαδικασιών προκειμένου να απλοποιηθεί και να επιταχυνθεί ο διακανονισμός διαμεθοριακών διαφορών όσον αφορά τις αιτήσεις μικρής αξίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις όπως επίσης και τις απαιτήσεις διατροφής και ορισμένες άλλες απαιτήσεις.

4.1.2. "Ευρωπαϊκός συντηρητικός τίτλος"

4.1.2.1. Η πρόταση κανονισμού πρέπει να γίνει δεκτή διότι επιτρέπει την απλούστευση της διαδικασίας περιαφής εκτελεστήριου τύπου, δεν είναι όμως επαρκής για να συμβάλει στη δημιουργία ενός αποδοτικού δικαστικού χώρου. Όταν μία απόφαση κηρυχθεί εκτελεστή τότε οφείλει να ακολουθήσει τη διαδικασία εκτέλεσης. Όμως οι διαδικασίες αυτές είναι πολύ διαφορετικές στα διάφορα κράτη μέλη. Μολονότι φαίνεται, προς το παρόν, δύσκολη η ενοποίηση των διαδικασιών εκτέλεσης, εντούτοις η ΟΚΕ προτείνει ορισμένες προσαρμογές κυρίως όσον αφορά τα συντηρητικά μέτρα.

4.1.2.2. Έτσι στο άρθρο 44 της πρότασης κανονισμού προβλέπεται ότι ο ενάγων μπορεί να ζητήσει τη λήψη συντηρητικών μέτρων σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους στο οποίο υποβλήθηκε η αίτηση χωρίς να απαιτείται να έχει κηρυχθεί η απόφαση εκτελεστή βάσει του άρθρου 37. Η διάταξη αυτή επιτρέπει στον αιτούντα να αποκτήσει, κατά κάποιο τρόπο, ένα "ευρωπαϊκό συντηρητικό τίτλο". Ωστόσο, η διάταξη αυτή δεν είναι ακόμη ικανοποιητική διότι σε ορισμένες χώρες απαιτείται ακόμη και στην περίπτωση αυτή άδεια του δικαστηρίου. Θα έπρεπε επίσης να έχει προβλεφθεί ότι είναι επαρκής τίτλος δικαστική απόφαση άλλου κράτους μέλους μολονότι δεν έχει περιαφεί τον τίτλο του εκτελεστού προκειμένου να εφαρμοσθούν ορισμένες διαδικασίες εκτέλεσης, όπως η συντηρητική τραπεζική κατάσχεση που υπάρχει στα περισσότερα κράτη μέλη της Ένωσης.

4.1.3. "Ανάγκη για απλές και ταχείες διαδικασίες προσφυγής"

4.1.3.1. Η ΟΚΕ έχει υπογραμμίσει τη σημασία διαδικασιών προσφυγής που θα είναι απλές όσον αφορά την πρόσβαση και την ταχύτητα εκτέλεσης με την ευκαιρία της γνωμοδότησης για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών"(2). Οι σχετικές προτάσεις δυστυχώς αποσύρθηκαν από την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου.

4.1.3.2. Η ΟΚΕ προτείνει να μελετηθούν ολοκληρωμένες προτάσεις, που θα συμπεριλαμβάνουν την απλούστευση και την ταχύτερη διεκπεραίωση των διαδικασιών καθώς και ελάχιστους κανόνες νομικής αρωγής προς τους πολίτες.

4.1.3.3. Στον τομέα της εκτέλεσης, ο στόχος που πρέπει να τεθεί είναι η καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου, που θα παράγει αμέσως αποτελέσματα, μετά την απόφαση, σε όλη την κοινοτική επικράτεια. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την ιδέα αυτή που την έθεσε υπό μελέτη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Tampere τον Οκτώβριο του 1999.

4.1.4. "Για ένα ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο"

4.1.4.1. Η ΟΚΕ ζητεί να αρχίσει χωρίς καθυστέρηση η διαδικασία για την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου και ειδικότερα στους τομείς που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως: απαιτήσεις διατροφής, καθυστερήσεις πληρωμών, καθυστερήσεις μισθών, μη καταβολή μισθών λόγω πτώχευσης της επιχείρησης. Η ΟΚΕ προτείνει όπως η Επιτροπή αναγνωρίσει, σε πρώτη φάση, την ισχύ του εν λόγω ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου (αυτοδικαίως εκτελεστός χωρίς να απαιτείται να υποβληθεί σε διαδικασία περιαφής εκτελεστήριου τύπου) για τις μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις. Προκειμένου να γίνει αποδεκτή η ιδέα ενός ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει την εισαγωγή μιας "ευρωπαϊκής" διαδικασίας είσπραξης των "ευρωπαϊκών" πιστώσεων, διαδικασία που θα ισχύει ομοιόμορφα σε όλα τα κράτη μέλη. Οι προϋποθέσεις και η διεξαγωγή της εν λόγω διαδικασίας μπορούν να είναι ανάλογες της διαδικασίας της γερμανικής ή γαλλικής διαταγής πληρωμής. Η γενίκευση παρόμοιας διαδικασίας θα αχρηστεύσει, μακροπρόθεσμα, τη διαδικασία περιαφής εκτελεστήριου τύπου, εφόσον η εκδοθείσα απόφαση θα ανταποκρίνεται, σε κάθε κράτος μέλος, στις ίδιες προϋποθέσεις εκτέλεσης.

4.1.5. "Προς μία σύγκλιση των δικαίων"

4.1.5.1. Παράλληλα, θα ήταν σκόπιμο επίσης να διασφαλιστεί η σύγκλιση των αστικών και εμπορικών δικαίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πράγμα που αποτελεί μακροπρόθεσμα προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός πραγματικού χώρου ελευθερίας, δικαιοσύνης και ασφάλειας.

4.2. Η προσαρμογή του σχεδίου στο ηλεκτρονικό εμπόριο

4.2.1. Το άρθρο 15 της πρότασης κανονισμού προκάλεσε τις έντονες ανησυχίες των εκπροσώπων των επιχειρήσεων και σήμανε την έναρξη αντιπαραθέσεων. Το άρθρο 15 επαναλαμβάνει την αρχή του άρθρου 13 της εν ισχύι Σύμβασης των Βρυξελλών που ορίζει καθ' ύλην αρμόδιο το δικαστήριο της κατοικίας του καταναλωτή. Η δωσιδικία αυτή εφαρμόζεται βάσει του άρθρου 13 της Σύμβασης των Βρυξελλών, υπό τον όρο ότι ο καταναλωτής ανταποκρίθηκε σε πρόταση ή διαφήμιση που έγινε στη χώρα της κατοικίας του ... Στο σχέδιο κανονισμού και ειδικότερα στο άρθρο 15 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καινοτομεί προκειμένου να υπαχθεί και το ηλεκτρονικό εμπόριο στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου. Το σχέδιο εξομοιώνει την προσφορά προϊόντων ή υπηρεσιών μέσω του Ίντερνετ με πρόταση ή διαφήμιση σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 15 του σχεδίου κανονισμού "μια επιχείρηση η οποία κατευθύνει με οποιοδήποτε μέσο τέτοιου είδους δραστηριότητες σ' αυτό το κράτος μέλος ή σε διάφορα κράτη, συμπεριλαμβανομένου και του εν λόγω κράτους μέλους".

4.2.2. Το θέμα είναι να γνωρίζει κανείς εάν η επιχείρηση που προτείνει τις υπηρεσίες της μέσω του ηλεκτρονικού εμπορίου επιδιώκει εκούσια ή ακούσια να επεκτείνει την αγορά της και πέραν της αγοράς προς την οποία απευθύνεται συνήθως. Το χαρακτηριστικό του Ίντερνετ είναι ότι καταργεί τα σύνορα πράγμα που οδηγεί στην πλανητική αγορά. Πρέπει όμως να γίνει κατανοητό ότι η προοπτική να οδηγηθεί μια μικρή επιχείρηση ενώπιον αλλοδαπού δικαστηρίου μειώνει την επιθυμία της να καταφύγει στο Ίντερνετ. Έτσι, η ΕΕ βρίσκεται ενώπιον της ακόλουθης διπλής πρόκλησης: αφενός, πρέπει να εξασφαλίσει την καλύτερη δυνατή νομική προστασία των πολιτών της λόγω της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου, και των κινδύνων του (κυρίως, διότι απαιτείται, γενικά από τον καταναλωτή μία προκαταβολή), και, αφετέρου, να μην εμποδίσει τη χρήση του εν λόγω μέσου προβολής των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ. Η πρόκληση αυτή αφορά κατ' αρχάς τον ευρωπαϊκό χώρο δικαιοδοσίας, περιέχει όμως και μία διεθνή διάσταση, ιδίως στον τομέα της προστασίας του καταναλωτή διότι σήμερα η πλειοψηφία των προτάσεων που βρίσκονται στο Ίντερνετ προέρχεται από εταιρείες που είναι εγκατεστημένες σε τρίτες χώρες.

4.2.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί να βελτιωθούν οι σχέσεις εμπόρων/καταναλωτών σ' αυτή τη νέα μορφή διανομής. Φρονεί συνεπώς ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στους κατάλληλους μηχανισμούς που θα συμβάλουν στην αύξηση της εμπιστοσύνης των συμβαλλομένων με την υποστήριξη των ευρωπαϊκών αρχών: κώδικες δεοντολογίας, "κυβερνοδικαστήριο", διαμεσολάβηση. Παρόμοια μέτρα θα αποτελέσουν τα καλύτερα εχέγγυα για την αποτελεσματική ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και της εκμετάλλευσής του από τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Άλλωστε, η προοπτική αυτή πρέπει να αντιμετωπισθεί σε διεθνές επίπεδο. Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να προβεί στην καταγραφή των ακολουθουμένων ορθών πρακτικών, σε διεθνές επίπεδο, στον εν λόγω τομέα και να υποστηριχθεί η εφαρμογή τους στην Ευρώπη.

4.2.4. Εν αναμονή των αποτελεσμάτων που θα προκύψουν από τα μέτρα εμπιστοσύνης, η ΟΚΕ συνιστά να διατηρηθεί το άρθρο 13 της Σύμβασης των Βρυξελλών, που ισχύει σήμερα, το οποίο ορίζει ως καθ' ύλην αρμόδιο το δικαστήριο της κατοικίας του καταναλωτή. Επιπλέον, για να ενισχυθεί η προστασία του, η ΟΚΕ φρονεί ότι η αρχή αυτή πρέπει να επεκταθεί και στις περιπτώσεις που ο καταναλωτής εγκατέλειψε το κράτος της κατοικίας του, κατόπιν παρότρυνσης του αντισυμβαλλόμενου, προκειμένου να συνάψει τη σύμβαση. Αντίθετα, όσον αφορά το ηλεκτρονικό εμπόριο η διατύπωση που περιέχεται στον νέο κανονισμό ("με οποιοδήποτε μέσο κατευθύνει τις δραστηριότητες της σ' αυτό το κράτος μέλος") δεν είναι αρκετά σαφής για να δημιουργήσει κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ των μερών. Με τη διατήρηση του ορισμού που δίνει το ισχύον άρθρο 13 της Σύμβασης ("πρόταση ή διαφήμιση στο κράτος μέλος"), ανατίθεται στο δικαστή η φροντίδα να εξακριβώσει με ποιό τρόπο ο καταναλωτής πληροφορήθηκε την προσφορά, με ενεργητικό ή παθητικό τρόπο. Πρέπει να προσανατολισθούμε περισσότερο σε αποτελεσματικές μεθόδους διακανονισμού των συμβάσεων, που θα έχουν προσαρμοσθεί στο ηλεκτρονικό εμπόριο και θα προστατεύουν τον καταναλωτή.

4.2.5. Για τον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου, η ΟΚΕ προτείνει τον τύπο της αυτόματης ρύθμισης σύμφωνα με την οποία συνιστάται, χωρίς να περιορίζεται το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη, η καθιέρωση αυτόματων μηχανισμών προσφυγής στη διαμεσολάβηση, ιδίως για τις μικρής αξίας συναλλαγές, π.χ. που δεν θα υπερβαίνουν το ποσό των 2500 ευρώ. Οι επιχειρήσεις πρέπει επίσης να έχουν τη δυνατότητα, μέσω δυναμικής εκστρατείας πληροφόρησης των καταναλωτών, να περιορίζουν την πελατεία τους σε συγκεκριμένες χώρες. Εάν είναι αναγκαίο μπορεί να προβλεφθεί κανονισμός για το συγκεκριμένο τομέα ο οποίος θα συνιστά με έμφαση τη διαμεσολάβηση· η προσφυγή στη δικαιοσύνη θα αποτελεί το έσχατο μέσο.

4.3. Λοιπές βελτιώσεις επί της παρούσας πρότασης

4.3.1. Για να διευκολυνθεί η ερμηνεία του νέου κανονισμού, η ΟΚΕ προτείνει να διευκρινισθούν ορισμένες έννοιες σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), π.χ. σχετικά με το άρθρο 5 παρ. 3, το ΔΕΚ προσδιόρισε την έννοια του πλημμελήματος ή του οιονεί πλημμελήματος. Με το ίδιο πνεύμα και με την φροντίδα πάντοτε για μία διαυγή ερμηνεία, μπορούν να συμπληρωθούν ορισμένα άρθρα της πρότασης βάσει της νομολογίας του ΔΕΚ, π.χ. σχετικά με την συμβατική έννοια ή την αρχή του τόπου στον οποίο εκτελέσθηκε ή πρέπει να εκτελεσθεί η ενοχή, στην οποία βασίζεται το αίτημα, στην περίπτωση που πρόκειται για τρίτη χώρα.

4.4. Προώθηση εξωδικαστικού διακανονισμού

4.4.1. Η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον εξωδικαστικό διακανονισμό των αστικών και εμπορικών διαφορών. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω διαιτησίας. Στην περίπτωση αυτή τα μέρη απευθύνονται, κοινή συναινέσει, σε έναν ιδιωτικό δικαστή ο οποίος θα λάβει απόφαση δεσμευτική για τα μέρη. Μπορεί επίσης να γίνει με διαμεσολάβηση ή συμβιβασμό. Στην περίπτωση αυτή, τα δύο μέρη απευθύνονται σε έναν τρίτο προκειμένου να τα βοηθήσει να επιλύσουν τη διαφορά τους. Μόνο τα μέρη αποφασίζουν για τη λύση που θα δοθεί και δεν μπορεί να τους επιβληθεί καμία απόφαση. Λόγω της βραδύτητας και των δαπανών των διαδικασιών ενώπιον των δικαστηρίων, οι πολίτες και οι οικονομικοί παράγοντες, ιδίως οι ΜΜΕ, αποθαρρύνονται γρήγορα, πριν ακόμη αναλάβουν οποιαδήποτε ενέργεια. Είναι επίσης ευκταίο να δημιουργηθούν διαδικασίες με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μερών, κυρίως με τη διαμεσολάβηση σε θέματα ιδιωτικών διαφορών υπό τον όρο ότι θα είναι απλές, ταχείες και μη δαπανηρές.

4.4.2. Όσον αφορά τη διαμεσολάβηση, έχει πρωταρχική σημασία να διασφαλισθεί η ποιότητα της παρασχεθείσας υπηρεσίας, η ικανότητα και η ανεξαρτησία των διαμεσολαβητών όπως αυτές ορίζονται στη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 98/25/ΕΚ, σχετικά με τις εφαρμοστέες αρχές στα αρμόδια όργανα για την εξωδικαστική επίλυση των μικροδιαφορών. Γι' αυτό το λόγο κρίνεται σκόπιμο να ενισχυθεί κυρίως η ευρωπαϊκή συνεργασία ώστε να καταστούν πιο ομοιογενείς οι διαδικασίες και να επιμορφωθούν οι διαμεσολαβητές στο διακανονισμό των διασυνοριακών διαφορών.

4.4.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση του Συμβουλίου του Tampere να εξετάσει τις ενέργειες που μπορούν να αναληφθούν για την προώθηση των εν λόγω διαδικασιών στην Κοινότητα. Η ΟΚΕ με σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας επί του εν λόγω θέματος, θα συντελούσε σημαντικά στην προώθησή του αφού η γνωμοδότησή της θα ήταν ο καρπός της διεξοδικής διαβούλευσής της με τις οργανώσεις της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών στις οποίες ανήκει η εφαρμογή των διαδικασιών του αυτόματου διακανονισμού.

4.5. Η ενημέρωση των διαδίκων (σημείο 29 των συμπερασμάτων του Tampere)

4.5.1. Όπως ζητήθηκε στη γνωμοδότηση για την "επίδοση και κοινοποίηση στα κράτη μέλη των δικαστικών και εξωδικαστικών πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις" (εισηγητής ο κ. Hernández Bataller) η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των μηχανισμών ενημέρωσης των διαδίκων και κατά προτεραιότητα των πολιτών, των συλλόγων προστασίας, των συνδικάτων των μισθωτών, των μικρών επιχειρήσεων, των βιοτεχνών και ελεύθερων επαγγελματιών καθώς και των συλλόγων τους. Αυτή η προσπάθεια ενημέρωσης θα πρέπει να συμπεριλάβει τη σύνταξη "οδηγού διαμεθοριακών χρηστών" όπως επίσης και τη συγκρότηση τοπικών ενημερωτικών δικτύων (δίκτυο Eures για τους μεθoριακούς εργαζομένους, Euro Info Center για τις ΜΜΕ) προκειμένου να διαδοθούν ευρύτατα τα νέα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις στο εσωτερικό του νέου κοινού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

4.5.2. Όσον αφορά την ίδια την πρόταση κανονισμού, η ΟΚΕ προτείνει να εκδοθεί ένα ενημερωτικό φυλλάδιο, ιδίως για τους χρήστες (νομικούς, συλλόγους, καταναλωτές, ...) στο οποίο θα περιέχεται με μορφή πίνακα, ανάλογου με εκείνον που έχει καταχωρηθεί στις αιτιολογικές σκέψεις του σχεδίου, σύγκριση κατ' άρθρο με τη Σύμβαση των Βρυξελλών. Το ίδιο ενημερωτικό φυλλάδιο πρέπει συγχρόνως να αναφέρεται στον κανονισμό "για την επίδοση και κοινοποίηση στα κράτη μέλη των δικαστικών και εξωδικαστικών πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις".

Βρυξέλλες, 1η Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) ΕΕ C 368 της 20.12.1999, σ. 47.

(2) ΕΕ C 407 της 28.12.1998.