Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής e-Learning - Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο"

(2001/C 144/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής: e-Learning - Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο (COM(2000) 318 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 13ης Ιουνίου 2000, σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής: "e-Learning - Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο" και να αναθέσει την προετοιμασία της στην επιτροπή 7 - Παιδεία, επαγγελματική εκπαίδευση, πολιτισμός, νεολαία, αθλητισμός, δικαιώματα του πολίτη·

έχοντας υπόψη την Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο: να προωθήσουμε την καινοτομία με τις νέες τεχνολογίες" (COM(2000) 23 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τα νέα προγράμματα Σωκράτης, Leonardo και Νεότητα (CdR 226/98 τελικό)(1)·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του σεμιναρίου που διοργάνωσε η επιτροπή 7, σε συνεργασία με την Αυτόνομη Περιφέρεια της Μαδέρας, σχετικά με τη δια βίου μάθηση και την πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης της επιτροπής 7 της 3ης Οκτωβρίου 2000 (CdR 314/2000 ΕΠΙΤ) (εισηγητής: ο κ. Vieira De Carvalho P-EPP)·

υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 36η Σύνοδο Ολομέλειας της 13ης και 14ης Δεκεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 14ης Δεκεμβρίου).

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1.1. Η ΕΤΠ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την πρωτοβουλία e-Learning ως σημαντικό μηχανισμό για την κινητοποίηση των αρμοδίων φορέων, προκειμένου να επιταχυνθεί η μεταρρύθμιση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και να καλυφθούν οι ανάγκες της νέας κοινωνίας της γνώσης.

1.2. Η ΕΤΠ συμμερίζεται τις ανησυχίες που εκδηλώθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000 σχετικά με την επείγουσα ανάγκη να διασφαλισθεί ότι η ΕΕ δεν θα χάσει έδαφος στην παγκόσμια οικονομία, που στηρίζεται στη γνώση, και ότι θα διαθέτει την ικανότητα να ανταποκριθεί στις συνεχείς εξελίξεις των νέων τεχνολογιών, που αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την προώθηση της απασχόλησης, της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης της Ευρώπης.

1.3. Η ΕΤΠ, αναγνωρίζοντας ότι η ταχεία τεχνολογική ανάπτυξη είχε μεγάλο αντίκτυπο στην οικονομία γενικά, πιστεύει ότι η προσαρμογή της κοινωνίας κατά τρόπο που να καλύπτει τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις προϋποθέτει όχι μόνο διαρθρωτικές και βιομηχανικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και πολιτισμικές και κοινωνικές.

1.4. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η δημιουργία μίας κοινωνίας της γνώσης που θα στηρίζεται στην κοινωνική συνοχή μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των νέων αυτών προκλήσεων. Από την άποψη αυτή, ο προσδιορισμός της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης ως καθοριστικών μέσων για την εξασφάλιση της ολοκλήρωσης των ψηφιακών τεχνολογιών, έτσι ώστε να αξιοποιούνται όλες οι δυνατότητές τους, συνιστά σημαντική προϋπόθεση για να διασφαλισθεί η ικανότητα της ΕΕ να αποκομίσει τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη από τις ευκαιρίες αυτές, προετοιμάζοντας όλους τους πολίτες για την ψηφιακή εποχή.

1.5. Η ΕΤΠ επικροτεί το στόχο της πρωτοβουλίας e-Learning να προωθηθεί η ενίσχυση των συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, φορέων εκπαίδευσης, κατάρτισης, πολιτισμού και βιομηχανιών, καθώς και να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία με τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους για την υλοποίηση των τεσσάρων αξόνων δράσης, δηλαδή των σχετικών με τον εξοπλισμό, την κατάρτιση, τα περιεχόμενα και τις υπηρεσίες, και τη δικτύωση

1.6. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι στόχος της πρωτοβουλίας e-Learning είναι να επικεντρώσει τα μέσα των προγραμμάτων και των απαραίτητων κοινοτικών μηχανισμών σε συγκεκριμένο αριθμό στρατηγικών δράσεων, με στόχο να δοθεί μια ευρωπαϊκή διάσταση και προστιθέμενη αξία στις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές πρωτοβουλίες.

1.7. Η ΕΤΠ επικροτεί το στόχο της πρωτοβουλίας να επιτευχθεί αναλογία εξοπλισμού για τα σχολεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από 5 έως 15 χρήστες ανά υπολογιστή πολυμέσων έως το 2004, παρότι αναγνωρίζει ότι ο στόχος αυτός, στον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να συμβάλει, είναι ιδιαίτερα φιλόδοξος, δεδομένου ότι προς το παρόν η αναλογία αυτή παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις, της τάξης του ενός υπολογιστή ανά 25 έως 400 μαθητές.

1.8. Η ΕΤΠ φρονεί ότι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν την τεράστια ευθύνη να εφοδιάσουν τους μαθητές με τις απαραίτητες δεξιότητες για τη χρήση των νέων μέσων πληροφόρησης και επικοινωνίας.

1.9. Σε μια παγκόσμια αγορά όπου το 80 % σχεδόν των πόρων απευθείας σύνδεσης προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι επείγει να καλυφθεί η τεχνολογική υστέρηση της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ, τόσο από την άποψη του εξοπλισμού, όσο και του λογισμικού.

1.10. Η ΕΤΠ εκφράζει, επίσης, την ανησυχία της σχετικά με τις διαφορές που παρατηρούνται στο εσωτερικό της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η Νότια Ευρώπη παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση, ενώ το κέντρο της έχει καλύψει το ήμισυ της απόστασης που την χωρίζει από τις ΗΠΑ.

1.11. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι ο ρυθμός ανανέωσης του εξοπλισμού στον τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), σε ετήσιο ρυθμό περίπου εννέα μηνών, συνιστά καταλύτη για την εξέλιξη της κοινωνίας των πληροφοριών, ασκεί όμως μια τεράστια πίεση επί των δαπανών.

1.12. Η ΕΤΠ επικροτεί τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση του κοινού ως προς την ανάγκη εξοπλισμού των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, όπως π.χ. η Netd@ys.

1.13. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται στο επίκεντρο της επιτυχίας της υλοποίησης μιας κοινωνίας της γνώσης και αντιλαμβάνεται τη σημασία που έχει η στήριξη του εκπαιδευτή, ως ανθρώπινη διεπαφή, δεδομένου ότι οι νέες τεχνολογίες αποτελούν σημαντικό παιδαγωγικό όργανο.

1.14. Η ΕΤΠ τονίζει την ανάγκη για διαρκή κατάρτιση, πολύ περισσότερο που οι τεχνικές γνώσεις δεν είναι στατικές και, συνεπώς, είναι απαραίτητη η τακτική ενημέρωσή τους. Για το λόγο αυτό, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις ΤΠΕ για τη διδασκαλία. Αναγνωρίζεται όμως ότι, αφενός, το πρόβλημα της γήρανσης του σώματος των εκπαιδευτικών, που αποτελείται κατά πλειοψηφία από καθηγητές άνω των 45 ετών, μπορεί να προκαλέσει ορισμένες αντιστάσεις και, αφετέρου, η προσέλκυση καθηγητών ειδικευμένων στις νέες τεχνολογίες είναι δύσκολη.

1.15. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η πρωτοβουλία e-Learning θα συμβάλει ώστε να εντοπιστούν καινοτόμα εκπαιδευτικά πρότυπα χάρη στα οποία οι νέες τεχνολογίες θα προσφέρουν τη δυνατότητα ανάπτυξης νέου τύπου σχέσεων μεταξύ μαθητών και καθηγητών.

1.16. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει την επείγουσα ανάγκη παροχής υπηρεσιών απ' ευθείας σύνδεσης υψηλής ποιότητας, ολοκληρωμένων και εξελικτικών, που να συνδυάζουν εκπαίδευση, συνεχή κατάρτιση και στήριξη.

1.17. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι οι ανοιχτές και ελαστικές μέθοδοι εκμάθησης έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές και μπορούν, συνεπώς, να παράσχουν κίνητρο και για άλλους τομείς επαγγελματικής κατάρτισης, με βάση τις ορθές πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί στα σχολεία, ιδιαίτερα στην εκμάθηση των γλωσσών.

1.18. Η ΕΤΠ στηρίζει τη μετατροπή των δικτύων σχολείων σε τοπικά εκπαιδευτικά κέντρα ή σε πολυκλαδικά κέντρα εκμάθησης, με πρόσβαση για όλον τον πληθυσμό.

1.19. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρόταση για τη δημιουργία μιας ιστοθέσης e-Learning στο Διαδίκτυο, με στόχο την προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών.

1.20. Το μεγάλο οικονομικό κόστος που απαιτείται θα αποτελέσει ένα από τα κυριότερα εμπόδια για την υλοποίηση των στόχων της πρωτοβουλίας. Η ΕΤΠ φρονεί ότι η ανάπτυξη συμπράξεων δημοσίων και ιδιωτικών φορέων μπορεί να συμβάλει στη στήριξη της προσπάθειας αυτής. Προς αυτή την κατεύθυνση, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να αναλάβουν πολύ σημαντικό ρόλο για την κινητοποίηση της στήριξης εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα.

1.21. Η ΕΤΠ υποστηρίζει δυναμικά τη συγχρηματοδότηση της ΕΕ, που παρέχεται υπό την αιγίδα των διαρθρωτικών ταμείων στις επιλέξιμες περιφέρειες, καθώς και μέσω της συμβολής των κοινοτικών προγραμμάτων και των χρηματοδοτικών οργανισμών της Κοινότητας.

1.22. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει την ύπαρξη σημαντικών διαφορών εντός της Ευρώπης, ιδιαίτερα όσον αφορά τις υποδομές, γεγονός που οδηγεί στην επιδείνωση των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών. Η ΕΤΠ επικροτεί τη συνδρομή των διαρθρωτικών ταμείων, και κυρίως τη στήριξη για την παροχή εξοπλισμού στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και για τη σύσταση τοπικών πολυκλαδικών κέντρων με ελεύθερη πρόσβαση για το κοινό. Είναι σημαντικό η συνδρομή αυτή να προστεθεί σε εκείνη που είναι ήδη καθιερωμένη και, ως εκ τούτου, να μην συνεπάγεται την υποκατάσταση ορισμένων στόχων από άλλους στις περιφέρειες-στόχους.

1.23. Η ΕΤΠ είναι της άποψης ότι όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να ωφεληθούν από την κοινωνία των πληροφοριών, ειδικότερα δε εκείνα που βρίσκονται σε απομακρυσμένες, διασκορπισμένες ή αραιοκατοικημένες περιφέρειες ή σε περιοχές που αντιμετωπίζουν κοινωνικά προβλήματα. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει την ανάγκη να αναπτυχθούν εκτεταμένοι μηχανισμοί στήριξης των εκπαιδευόμενων και ατομικοί μηχανισμοί στήριξης διαμέσου σχολείων και προγραμμάτων σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων στα οποία θα συμμετέχουν οι γονείς. Προς αυτή την κατεύθυνση, και χωρίς βέβαια να αποκλείεται η στήριξη εκ μέρους οργάνων λήψεως αποφάσεων άλλων επιπέδων, η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι οι πλέον ενδεδειγμένες για να διασφαλίσουν την ισότητα πρόσβασης και να ενεργήσουν για την καταπολέμηση του αποκλεισμού.

1.24. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η χρήση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση πρέπει να λάβει υπόψη τις ανάγκες των πλέον μειονεκτούντων ατόμων σε όλα τα επίπεδα, και να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ειδικές ανάγκες των παιδιών με προβλήματα δυσλεξίας ή αναπηρίας, ώστε να επιχειρηθεί ο περιορισμός του κοινωνικού χάσματος μεταξύ εκείνων που διαθέτουν και εκείνων που δεν διαθέτουν τη δυνατότητα πρόσβασης στις ΤΠΕ.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

2.1. Η ΕΤΠ τονίζει και σ' αυτή την περίπτωση την άποψή της ότι, από τις αλλαγές που συντελούνται στον τεχνολογικό, τον βιομηχανικό και τον κοινωνικό χώρο και από την συνακόλουθη ανάγκη προσαρμογής, δεν μπορεί να προκύψει καμία διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της ΕΕ στο χώρο της εκπαίδευσης. Ακόμη και η συνεκτίμηση πτυχών της εκπαίδευσης σε άλλες πολιτικές (π.χ. στην οικονομική και κοινωνική πολιτική ή στην πολιτική απασχόλησης) δεν δίνει στην ΕΕ το δικαίωμα να επεκτείνει τους στόχους και τις αρμοδιότητες που προσδιορίζονται στα άρθρα 149 και 150 της ΣΕΚ και αφορούν τη γενική και την επαγγελματική εκπαίδευση.

2.1.1. Η ΕΤΠ τονίζει την ανάγκη να ενσωματωθεί στις δράσεις κατάρτισης των καθηγητών και διαρκούς κατάρτισης η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική πρακτική και συνιστά να επιταχυνθεί η επένδυση για την κατάρτιση αυτή· πιστεύει δε ότι τα κοινοτικά προγράμματα του τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, και κυρίως το Σωκράτης και το Leonardo Da Vinci, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά.

2.1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει απαραίτητο να υιοθετήσει η Επιτροπή τα αναγκαία μέτρα για την εξασφάλιση της πρόσβασης των δικαιούχων των δράσεων στις τεχνολογίες των πληροφοριών, χρηματοδοτώντας τη σύνδεση στο Διαδίκτυο των κέντρων κατάρτισης, καθώς και την κατάλληλη υποστήριξη. Παράλληλα, θεωρεί απαραίτητο να εξετασθεί η δυνατότητα δωρεάν πρόσβασης των κέντρων κατάρτισης στις ΤΠΕ.

2.2. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία εκπαιδευτικών πολυμέσων είναι ακόμη ανεπαρκής, ενώ οι ΗΠΑ έχουν ήδη φτάσει σε μια ώριμη φάση και δημιουργούνται νέες εμπορικές επιχειρήσεις σε συνεργασία με τα πλέον διακεκριμένα πανεπιστήμια. Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου του Διαδικτύου προέρχεται από τις ΗΠΑ, η ΕΤΠ συνιστά την ανάπτυξη ευρωπαϊκών περιεχομένων πληροφορικής και υπηρεσιών. Εξάλλου, προκειμένου να επιτευχθεί η επιζητούμενη ανάπτυξη, επιβάλλεται να εξεύρει η Επιτροπή τα αναγκαία μέσα ώστε να διευκολύνει την ανανέωση του εξοπλισμού και την ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας (κατάλληλο εύρος ζώνης).

2.3. Η ΕΤΠ συνιστά στην Επιτροπή τη στήριξη της παραγωγής και διανομής εκπαιδευτικών προγραμμάτων υψηλής ποιότητας, μέσω της κάλυψης από κοινοτικά προγράμματα.

2.4. Η ΕΤΠ φρονεί ότι οι καθηγητές, οι εκπαιδευτές, οι εκπαιδευόμενοι, οι γονείς, η βιομηχανία και οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν στην ανάπτυξη υπηρεσιών και λογισμικού και στις υποδομές στήριξης.

2.5. Η ΕΤΠ συνιστά, κατά την ανάπτυξη των περιεχομένων πολυμέσων, να γίνεται σεβαστή η γλωσσική και πολιτισμική πολυφωνία, χωρίς να διακυβεύεται η δυναμική της ενοποίησης στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης.

2.6. Τα τελευταία χρόνια, δημιουργήθηκε ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, συνδεδεμένων μέσω του Διαδικτύου, το οποίο διασυνδέει σήμερα περισσότερα από 500 σχολεία, και προωθεί ένα εικονικό φόρουμ για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με περιεχόμενα και με νέες παιδαγωγικές εμπειρίες: το δίκτυο ΕUN (European Schoolnet). Υπό το φως της εμπειρίας αυτής, η ΕΤΠ επικροτεί την πρωτοβουλία αυτή και συνιστά την επέκτασή της σε όσο το δυνατόν περισσότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

2.7. Η δυνατότητα εύκολης πρόσβασης των εκπαιδευτικών σε κατάλληλα διαρθρωμένες υπηρεσίες ανταλλαγής και στήριξης, καθώς και σε παιδαγωγικά περιεχόμενα πολυμέσων, είναι όλο και πιο σημαντική. Η ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική τη χάραξη δράσεων που να διευκολύνουν την κατάρτιση εκπαιδευτών και καθηγητών και την εξοικείωσή τους με τις νέες τεχνικές, καθώς και την ανάπτυξη υπηρεσιών για την παροχή διαλογικών προγραμμάτων μέσω Διαδικτύου, που να προωθούν καινοτόμους παιδαγωγικές πρακτικές. Παράλληλα, θα ήταν σκόπιμο να προωθηθεί η κατάρτιση επαγγελματιών ειδικευμένων στις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και Επικοινωνιών, οι οποίοι να μπορούν, μέσω της εκμάθησης διδακτικών και παιδαγωγικών τεχνικών, να δραστηριοποιηθούν είτε ως εκπαιδευτές για τη στήριξη των εκπαιδευτικών ομάδων, είτε ως εμπειρογνώμονες για την ανάπτυξη διδακτικού υλικού για το Διαδίκτυο, εκπαιδευτικού λογισμικού, κ.λπ. Ζωτικής σημασίας επίσης είναι η συνεργασία σε ολόκληρη την ΕΕ για τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών.

2.8. Η ΕΤΠ συνιστά την ενεργό συμμετοχή όλων των κέντρων κατάρτισης και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, μέσω της σύνδεσης των σχολών με ιδρύματα ερευνών, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, όπως βιβλιοθήκες, σημεία πρόσβασης του κοινού και μουσεία, προκειμένου να ενισχυθεί η καθολική πρόσβαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

2.9. Η ΕΤΠ συνιστά να συγκεντρώνονται οι απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τους στόχους που επιτυγχάνονται προκειμένου να παρακολουθούνται οι εξελίξεις, τόσο στο επίπεδο της χρήσης όσο και της διάδοσης των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, αλλά και να αξιολογείται η πρόοδος που σημειώνεται στην υλοποίηση των στόχων που όρισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρωτοβουλία e-Learning.

2.10. Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, η ΕΤΠ θεωρεί καθοριστική τη συμμετοχή τους για την υλοποίηση των στόχων που ορίζονται στην πρωτοβουλία e-Learning.

Βρυξέλλες, 14 Δεκεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 51 της 22.2.1999, σ. 77.