Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τη "Μεταρρύθμιση της ΚΓΠ - Ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών περιοχών"

(2000/C 317/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Σεπτεμβρίου 1999, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 5, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να καταρτιστεί σχετική γνωμοδότηση που να ανατεθεί στην επιτροπή 2 "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, αλιεία"·

έχοντας υπόψη τον Κανονισμό (ΕΟΚ) αρ. 1257/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από τον Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) και για την τροποποίηση και κατάρτιση ορισμένων κανονισμών(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 526/99 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 4 Μαΐου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Mitcell (Μέλους του Δημοτικού Συμβουλίου του Dumfries και Galloway, ΗΒ/ΕΚΦΔ)·

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 34η σύνοδο ολομέλειας της που πραγματοποιήθηκε στις 14 και 15 Ιουνίου 2000 (συνεδρίαση της 14ης Ιουνίου) την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την αρχή μίας βιώσιμης ευρείας και ολοκληρωμένης πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης. Εκφράζεται η ελπίδα ότι τα εθνικά πλαίσια πολιτικής θα αποσκοπούν επίσης και αυτά στην υποστήριξη βιώσιμων αγροτικών κοινοτήτων, στη διατήρηση των δραστηριοτήτων της υπαίθρου και στην προώθηση βιώσιμων και αποτελεσματικών γεωργικών συστημάτων. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να επιδιωχθεί μία καλύτερη ισορροπία μεταξύ των μέτρων που αποσκοπούν στην προώθηση της ευημερίας του γεωργικού τομέα και των μέτρων που συμβάλλουν στην ευρύτερη βιώσιμη ανάπτυξη των περιοχών της υπαίθρου.

1.2. Οι προσφάτως εγκριθέντες κανονισμοί της Επιτροπής για την Αγροτική Ανάπτυξη (ΚΑΑ) και για τα Διαρθρωτικά Ταμεία (ΚΔΤ) χαράσσουν ένα πλαίσιο για την προώθηση των προαναφερομένων σκοπών. Ωστόσο, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές μπορούν και χρειάζεται:

- να υποστηρίξουν δράσεις στα πλαίσια των κανονισμών για την αγροτική ανάπτυξη και για τα διαρθρωτικά ταμεία,

- να προωθήσουν και να αναλάβουν παράλληλες δράσεις που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικών και βιώσιμων αγροτικών και γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

1.3. Έγινε σαφές ότι, παρά την πρόσφατη αποτυχία των συνομιλιών στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, η ευρωπαϊκή γεωργία θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς και προκλήσεις σε διεθνές επίπεδο. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζεται ότι η γεωργία και οι συναφείς δευτερεύοντες τομείς και αγροτικές επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν βασικό και μακροπρόθεσμο ρόλο στην κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική επιβίωση της αγροτικής Ευρώπης. Από κοινού, οι παράγοντες αυτοί καθιστούν έκδηλη την ανάγκη λήψης μέτρων για την προώθηση της αυξημένης αποτελεσματικότητας, ανταγωνιστικότητας και ποικιλομορφίας των γεωργικών και αγροτικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Προς το σκοπό αυτό, εκφράζεται η ελπίδα ότι θα δοθεί η δυνατότητα σε πολλές γεωργικές επιχειρήσεις να θεωρούν εαυτές ως βιώσιμες και αποτελεσματικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις, και όχι πλέον ως "ξεχωριστό τομέα".

1.4. Πολλές τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν ήδη αρχίσει να συμβάλλουν στην προώθηση της αυξημένης αποτελεσματικότητας και ανταγωνιστικότητας των γεωργικών και αγροτικών επιχειρηματικών τομέων με την ανάθεση αγροτικών και γεωργικών μελετών και ερευνητικών προγραμμάτων, πολλά από τα οποία περιλαμβάνουν σειρά προτάσεων για την ανάπτυξη βοηθητικών υπηρεσιών και διακλαδικών μορφών συνεργασίας με στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων στις τοπικές ανάγκες.

1.5. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να ενθαρρύνουν την υποστήριξη της ανάπτυξης της αγροτικής οικονομίας με τον τρόπο αυτό, αλλά έχει επίσης επίγνωση της δυνατότητας ανάληψης σημαντικότερων δράσεων στον εν λόγω τομέα, που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αγροτική ανάπτυξη άμεσα και μέσω των δράσεων που προβλέπονται στον ΚΔΤ παράλληλα με τις συναφείς δράσεις στο πλαίσιο του ΚΑΑ, είτε μέσω μιας ολοκληρωμένης παρέμβασης, όπως προβλέπεται σε ορισμένες περιοχές, είτε με κατάλληλο συντονισμό των μέτρων ΚΑΑ και των μέτρων ΚΔΤ που εφαρμόζονται σε κάθε αγροτική περιοχή της Ευρώπης.

1.6. Αναγνωρίζεται ο σημαντικός ρόλος των τοπικών αρχών στο σχεδιασμό και τον έλεγχο της χρήσης γης. Οι τοπικές αρχές πρέπει να υποστηρίζουν τις νέες προσεγγίσεις της αγροτικής ανάπτυξης και εξετάζουν τους τρόπους προώθησής τους σε τοπικό επίπεδο. Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη αυτή πρέπει να είναι τόσο υπεύθυνη όσο και βιώσιμη. Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών για τη οργάνωση των υπηρεσιών προς το άτομο, την οικογένεια, τις επιχειρήσεις και τους τοπικούς δήμους είναι ουσιώδης. Χωρίς μια θετική μεταρρύθμιση αυτών των υπηρεσιών καμία ανάπτυξη δεν είναι δυνατή στις αγροτικές περιοχές.

1.7. Αναγνωρίζοντας τους ρόλους αυτούς της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, η ΕΤΠ επιβεβαιώνει ότι τα υπουργεία γεωργίας των κρατών μελών μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη και ενθάρρυνση πιο δημιουργικών λύσεων στη μετατροπή της γεωργίας. Απαιτείται στενότερη συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Η ευέλικτη ερμηνεία και εφαρμογή, π.χ. των κανονισμών περί Αγροτικής Ανάπτυξης και Κρατικών Ενισχύσεων θα αποτελεί σήμα προόδου προς μια θετική ανάπτυξη.

2. Ο κανονισμός για την αγροτική ανάπτυξη

2.1. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι ο Κανονισμός για την Αγροτική Ανάπτυξη, που υιοθετήθηκε στα πλαίσια της μεταρρύθμισης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, θα πρέπει να δίδει έμφαση στην ενίσχυση των τοπικών πρωτοβουλιών που συμπληρώνουν τα στρατηγικά πλαίσια σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Θα πρέπει να προβλεφθεί μία στρατηγικά προγραμματισμένη και τοπικά υποστηριζόμενη πολυκλαδική προσέγγιση συνεργασίας που θα μεγιστοποιήσει την οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και περιβαλλοντική αναζωογόνηση της αγροτικής οικονομίας. Είναι επιτακτικά αναγκαίος ο συντονισμός των στρατηγικών με εκείνες άλλων οργανισμών και εταίρων, ενώ θα πρέπει να ενθαρρυνθούν κοινές πρακτικές εργασίας και μορφές στρατηγικής διασυνοριακής συνεργασίας. Ωστόσο, είναι αναγκαία μία συντονισμένη προσέγγιση για τη χρησιμοποίηση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων, των δυνατοτήτων του προγράμματος Leader+, του ΚΑΑ.

Αν και ο κανονισμός αγροτικής ανάπτυξης και η κοινοτική πλαισίωση των ενισχύσεων στη γεωργία αποτελούν ένα νέο πλαίσιο, έχει σημασία να διασφαλισθεί ότι οι όροι υλοποίησής τους στο εθνικό και περιφερειακό επίπεδο δεν αποτελούν τροχοπέδη στην παρέμβαση των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα αυτό.

2.2. Η ΕΤΠ σημειώνει και υποστηρίζει το γεγονός ότι το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού για την αγροτική ανάπτυξη είναι ευρύ και ότι, κατά συνέπεια, ο κανονισμός αυτός μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη ορισμένων τομέων δράσης. Στα πλαίσια των κανονισμών αυτών υπάρχουν επαρκή περιθώρια για την υποστήριξη τόσο των γεωργικών όσο και των μη γεωργικών δραστηριοτήτων, καθώς επίσης και περιθώρια έντονης υποστήριξης των περιβαλλοντικών θεμάτων. Η επίτευξη ισορροπίας και ολοκλήρωσης μεταξύ των τριών αυτών στοιχείων προσφέρει καταπληκτική ευκαιρία για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών της Ευρώπης.

2.3. Οι δράσεις αγροτικής ανάπτυξης που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του ΚΑΑ θα πρέπει να ολοκληρωθούν ή τουλάχιστον να συντονισθούν με τις δράσεις στο πλαίσιο του ΚΔΤ, συμβάλλοντας έτσι, στις αγροτικές περιοχές, στην επίτευξη του πρωταρχικού ευρωπαϊκού στόχου της οικονομικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης των περιοχών με διαρθρωτικά ελλείμματα.

2.4. Σχετικά με το παραπάνω σημείο 2.2, υπάρχουν ορισμένες αρχές που υποστηρίζονται από την ΕΤΠ στην παρούσα γνωμοδότηση:

- Η αγροτική ανάπτυξη πρέπει να περιλαμβάνει αγροτικές και μη δραστηριότητες.

- Αναγνωρίζεται η αυξανόμενη σημασία των πολλαπλών δραστηριοτήτων και των πολύμορφων πηγών εισοδήματος σε επίπεδο αγροτικής εκμετάλλευσης.

- Οι γεωργοί πρέπει να είναι ελεύθεροι (και αρχικά θα ζητούν υποστήριξη) για την ανάληψη δραστηριοτήτων διαφοροποίησης τόσο εντός όσο και εκτός των πλαισίων των βασικών αγροτικών ασχολιών τους.

- Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι οι πολλαπλές δραστηριότητες και η διαφοροποίηση προωθούνται καλύτερα όταν οι τοπικές αγροτικές οικονομίες είναι εύρωστες και καλά αναπτυγμένες. Ένα μέρος της χρηματοδότησης της Αγροτικής Ανάπτυξης θα διοχετευθεί δεόντως για τη γενικότερη οικονομική αναζωογόνηση των τοπικών αγροτικών κοινοτήτων και αγορών, ιδίως εκείνων όπου διατηρούνται ή δημιουργούνται θέσεις εργασίας.

2.5. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι με την έγκρισή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Κανονισμός για την Αγροτική Ανάπτυξη θα πρέπει να εξελιχθεί (κατά τα προσεχή έτη) σε κεντρικό στοιχείο για την υλοποίηση των γεωργικών προσαρμογών. Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι οι διαθέσιμοι πόροι των κρατών μελών διαφέρουν σημαντικά, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τη δυνατότητα αντίδρασής τους κατά τα πρώτα χρόνια. Είναι επίσης λογικό να υποστηριχτεί ότι ορισμένες περιοχές είναι πιο ικανές από άλλες να αντιμετωπίσουν τις εξωτερικές πιέσεις που υφίσταται τώρα η γεωργική και αγροτική οικονομία.

3. Βελτίωση της αγροτικής ανταγωνιστικότητας και αποτελεσματικότητας

3.1. Ο κανονισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων

3.1.1. Για να ενισχύσει την οικονομική και κοινωνική συνοχή, η Κοινότητα έχει θέσει ως στόχο της να μειώσει τις διαφορές αναπτυξιακού επιπέδου μεταξύ των διάφορων περιφερειών και την καθυστέρηση των πιο μειονεκτικών περιοχών, στις οποίες ανήκουν και οι αγροτικές, μέσω της δράσης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), η οποία θα συμβάλει στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση.

3.2. Μείωση του κόστους της γεωργικής παραγωγής

3.2.1. Η αποτελεσματικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και η ανταγωνιστικότητα και η βιωσιμότητα της αγροτικής οικονομίας μπορεί να προαχθούν με τη μείωση του κόστους της γεωργικής παραγωγής, την αύξηση της αξίας των προϊόντων, με την επίτευξη οριζόντιων και κάθετων συνεργασιών, τη συγχώνευση εκμεταλλεύσεων ή με την εξασφάλιση συμπληρωματικών πηγών αγροτικών ή μη εσόδων. Εξυπακούεται ότι η μείωση του παραγωγικού κόστους δεν πρέπει να γίνει εις βάρος της προστασίας του περιβάλλοντος, της ποικιλίας των προϊόντων, της διατήρησης της απασχόλησης και μιας ισόρροπης δραστηριότητας στις αγροτικές περιοχές. Η συνεκτίμηση της ειδικότητας των εδαφών, η διατήρηση και επέκταση ενός ζώντος αγροτικού κόσμου, η διακοπή και υποχώρηση της ρύπανσης των εδαφών και των υδάτων αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις που επιβάλλουν στην ΕΕ όχι μόνο να διατηρήσει τις ενισχύσεις τις παρεχόμενες στα περιφερειακά σχέδια που τείνουν προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά και να τις αυξήσουν σημαντικά και με τρόπο προοδευτικό. Αυτές οι ανάγκες πρέπει να συνεκτιμηθούν με τρόπο σαφή και διαρκή από όλα τα όργανα που θεσπίζουν τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου όπως ο ΠΟΕ.

3.2.2. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι σε ορισμένες περιοχές οι οικονομικές πιέσεις ενδέχεται να καταστήσουν απαραίτητη τη συγχώνευση αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Ενώ οι πιέσεις αυτές είναι κατανοητές, είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί μία ισορροπία μεταξύ των οικονομικών πιέσεων για τη διατήρηση βιώσιμων μονάδων και της ανάγκης που παρατηρείται στις περισσότερες γεωργικές περιοχές να υποστηριχθούν μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις όπου η συγχώνευση δεν αποτελεί βιώσιμη ή επιθυμητή εναλλακτική λύση. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια και για την επιβίωση μικρότερων γεωργικών εκμεταλλεύσεων και αγροκτημάτων.

3.2.3. Ένα σημαντικό τμήμα των δράσεων που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων θα αφορά τις αγροτικές περιοχές του στόχου 1 και το 28 % του ενισχυόμενου πληθυσμού του στόχου 2 αντιστοιχεί στις αγροτικές περιοχές σε παρακμή. Ωστόσο, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, ο προγραμματισμός των διαρθρωτικών ταμείων πραγματοποιήθηκε σε περιφερειακή βάση και περιλαμβάνει ομοιογενείς στρατηγικές και δράσεις για τις αγροτικές, τις βιομηχανικές, τις αστικές και τις αλιευτικές ζώνες.

3.2.4. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι το κόστος παραγωγής μπορεί επίσης να μειωθεί με συνεταιριστικές μεθόδους. Ωστόσο, το μέγεθος και η φύση των συνεταιρισμών διαφέρει σημαντικά στις αγροτικές περιοχές της Ευρώπης, η δε κεντρική θέση της παρούσας γνωμοδότησης είναι ότι η ΕΤΠ επιθυμεί να ενθαρρυνθεί η κοινή εφαρμογή επιτυχών μοντέλων καλής πρακτικής για τη βελτίωση της συνολικής ποιότητας και του ρυθμού προσαρμοστικότητας των περιφερειών. Οι συλλογικές δράσεις στα πλαίσια συναφών δραστηριοτήτων παραγωγής, όπως τα μηχανήματα και το εργατικό δυναμικό, οι συλλογικές δραστηριότητες αγροτικής ανάπτυξης (π.χ. χωροταξική και αγροτική αναδιαμόρφωση), το μάρκετινγκ και η προστιθέμενη αξία στο πρωτογενές προϊόν (ιδίως σε τοπικό επίπεδο) αποτελούν παραδείγματα του είδους δραστηριότητας που θα μπορούσε να ενθαρρυνθεί.

3.2.5. Η ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών εξαρτάται εν γένει από την εφαρμογή πολυάριθμων μικροσχεδίων επένδυσης και παροχής υπηρεσιών, η διαχείριση των οποίων είναι πιο δαπανηρή από ό,τι στις βιομηχανικές και τις αστικές ζώνες, όπου ο κινητήρας της ανάπτυξης στηρίζεται συχνά σε μεγάλα σχέδια. Από την άλλη πλευρά, η μείωση και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και η ανεπάρκεια των υποδομών και των υπηρεσιών που έχει στη διάθεσή του αυξάνουν τις δυσκολίες παραγωγής νέων επενδυτικών σχεδίων. Όλα αυτά συνοδεύονται από περιορισμένη ανταγωνιστική δυνατότητα χρήσεως των πόρων γραμμών ενίσχυσης και οριζόντιων δράσεων που δεν λαμβάνουν υπόψη την ιδιαιτερότητα του αγροτικού κόσμου. Γι' αυτό, η ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, ο προγραμματισμός των οποίων πραγματοποιείται από κοινού με τις βιομηχανικές, τις αστικές και τις αλιευτικές, απαιτεί να χαραχθούν ειδική στρατηγική και μέτρα, για να εξασφαλισθεί ότι διατίθενται στις περιοχές αυτές οι διαρθρωτικοί πόροι που τους αναλογούν, και να θεσπισθούν διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων σε αυτές τις ζώνες, με τις οποίες θα εντοπίζονται αυτές οι καταστάσεις και θα διασφαλίζεται η έγκαιρη ανάπτυξη των κατάλληλων δράσεων στις εν λόγω περιοχές.

3.3. Προστιθέμενη αξία στην παραγωγή

3.3.1. Η ποιότητα αποτελεί το κλειδί της επιτυχίας σε μια όλο και πιο ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά. Υπάρχει μια όλο και πιο αυξανόμενη τάση των καταναλωτών να αγοράζουν τοπικά, φρέσκα και "οικεία" προϊόντα. Οι πρωτοβουλίες εμπορίας τοπικών ειδών διατροφής θα πρέπει να ενθαρρυνθούν περαιτέρω, καθώς επίσης και η ανάπτυξη αγροτικών αγορών, ώστε να περιοριστεί η αλυσίδα ειδών διατροφής. Για να ενθαρρυνθούν οι πρωτοβουλίες εμπορίας τοπικών ειδών διατροφής, θα πρέπει να εξεταστεί το θέμα του κανονισμού περί κρατικών ενισχύσεων, για να επιτευχθεί και στην περίπτωση αυτή μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την προσέγγιση και την εφαρμογή. Θα πρέπει να γίνει σαφής διάκριση όσον αφορά την εμπορία των προϊόντων που προορίζονται για πώληση σε τοπικό επίπεδο και των προϊόντων που προορίζονται για εξαγωγή, ώστε να καταστεί δυνατή η παροχή ενίσχυσης και να αποφευχθούν τα σοβαρά προβλήματα μετακίνησης. Η ΕΤΠ επισημαίνει επίσης ότι σε πολλά κράτη μέλη υφίστανται ήδη τόσο αποτελεσματικά δίκτυα για την διασφάλιση της ποιότητας παραγωγής των προϊόντων διατροφής και όσο και επίσημοι οργανισμοί παρακολούθησης των τροφίμων.

3.3.2. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι οι καλλιέργειες οργανικών προϊόντων και οι καλλιέργειες προϊόντων που δεν προορίζονται για διατροφή μπορούν να επιτύχουν τη διαφοροποίηση της αγροτικής παραγωγής και να αποτελέσουν σημαντική εναλλακτική προστιθέμενη αξία και συμπληρωματική πηγή εσόδων στον τομέα της παραγωγής τροφίμων. Αυτό συμβαίνει επίσης συχνά με την παραγωγή που έχει σχέση με την τοπική αγορά τροφίμων και ποτών.

Ένα παρόμοιο παράδειγμα καλής πρακτικής αποτελεί το σχέδιο "Αγροτική αγορά" που υποστηρίζει το πρόγραμμα Leader ΙΙ και η χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών δικτύων για την εμπορία τοπικών προϊόντων με συνεργασία μεταξύ περιφερειών της Αυστρίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Ελλάδας.

3.3.3. Η ΕΤΠ σημειώνει ότι οι καλλιέργειες οργανικών προϊόντων και οι καλλιέργειες προϊόντων που δεν προορίζονται για διατροφή μπορούν να επιτύχουν τη διαφοροποίηση της αγροτικής παραγωγής και να αποτελέσουν σημαντική εναλλακτική προστιθέμενη αξία και συμπληρωματική πηγή εσόδων στον τομέα της παραγωγής τροφίμων. Αυτό συμβαίνει επίσης συχνά με την παραγωγή που έχει σχέση με την τοπική αγορά τροφίμων και ποτών.

3.4. Η εξασφάλιση συμπληρωματικών πηγών εισοδήματος

3.4.1. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι τα συμπληρωματικά έσοδα μπορεί να έχουν τη μορφή διαφοροποίησης τόσο των αγροτικών όσο και των μη αγροτικών δραστηριοτήτων. Υπάρχει ήδη μια αρκετά αναπτυγμένη σειρά δραστηριοτήτων για την υποστήριξη της διαφοροποίησης των αγροτικών δραστηριοτήτων, αν και ορισμένοι ενδέχεται σωστά να υποστηρίξουν ότι δεν διατίθενται επαρκή κεφάλαια προς το σκοπό αυτό. Ωστόσο, η αυξανόμενη σημασία της διαφοροποίησης των μη αγροτικών δραστηριοτήτων (και η πρόσβαση των γεωργών στις δραστηριότητες αυτές) πρέπει να αναγνωρισθεί για να αντιμετωπίσει η γεωργία τα προβλήματα επιβίωσής της κάνοντας χρήση όλων των μέσων που έχει στη διάθεσή της. Οι σχετικές πιθανές δράσεις περιγράφονται γενικά στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη και στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1783/1999 για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, αλλά, για μια ακόμη φορά, τα εθνικά υπουργεία γεωργίας πρέπει να είναι ευέλικτα και καινοτόμα για να ενθαρρυνθούν αποτελεσματικές προοπτικές δράσεις που να βασίζονται κυρίως σε μια στρατηγική "από τη βάση προς τα άνω". Οι δράσεις αυτές ενδέχεται να περιλαμβάνουν τον τουρισμό, τις αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες σε αγροτικό επίπεδο, την κατασκευή και την πώληση προϊόντων/ειδών βιοτεχνίας, τη μίσθωση κατοικιών, την υποστήριξη και ανάπτυξη ελαφράς βιομηχανίας και μικρών επιχειρήσεων, τις ειδικευμένες συμφωνίες παροχής υπηρεσιών και τα έσοδα από σχετικές με το περιβάλλον επιχειρήσεις ή δράσεις. Σύμφωνα με την ΕΤΠ, ένα εξελιγμένο και λειτουργικό ευρυζωνικό δίκτυο αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της υπαίθρου.

Επιπλέον, οι καινοτόμες προσεγγίσεις όσον αφορά τη μεταρρύθμιση για τη χρήση της γης σε ορισμένες περιοχές ενδέχεται να παράσχει ευρύτερες εμπορικές ευκαιρίες για ορισμένες αγροτικές εκμεταλλεύσεις και θα ήταν χρήσιμο να εξετασθούν.

Για να διασφαλισθεί πράγματι η πολλαπλή δραστηριότητα της γεωργικής επιχείρησης τα κατ' ιδία κράτη καλούνται να τροποποιήσουν κατάλληλα την ισχύουσα νομοθεσία σχετικά με την φορολογία, την πρόνοια και την επαγγελματική τάξη.

3.4.2. Ωστόσο, η επιτυχία του ΚΑΑ, του ΚΔΤ ή άλλων δραστηριοτήτων τοπικής διαφοροποίησης θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα προσαρμογής του αγροτικού τομέα και του αγροτικού πληθυσμού στις αλλαγές. Μια προϋπόθεση των αλλαγών αυτών πρέπει να είναι η ανάληψη αποτελεσματικών δραστηριοτήτων δημιουργίας ικανοτήτων κατάρτισης, ανάπτυξης και υποστήριξης των γεωργών και άλλων αγροτικών επιχειρήσεων. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η παροχή στήριξης στον τομέα της κατάρτισης θα πρέπει να έχει μεν συμπληρωματικό χαρακτήρα, αλλά να έχει επίσης σχέση με δράσεις και προσπάθειες διαφοροποίησης αναδιάρθρωσης και συνεργασίας, εφόσον δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο της βασικής κατάρτισης στον τομέα της γεωργίας. Δυνατότητες κατάρτισης και επιμόρφωσης θα πρέπει επίσης να υπάρχουν και για θέσεις εργασίας που δεν έχουν σχέση με τη γεωργία, ώστε οι γεωργοί και οι απασχολούμενοι στη γεωργία να είναι πιο ικανοί να εξεύρουν εναλλακτική εργασία κατά πλήρη ή μερική απασχόληση.

3.4.3. Η αναδιάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, η διαφοροποίηση από τις βασικές ή παραδοσιακές δραστηριότητες ή η ανάπτυξη νέων μεθόδων συνεργασίας θα απαιτήσει επίσης υγιή επιχειρηματικό προγραμματισμό. Εξίσου σημαντικό θα είναι το θέμα της πρόσβασης σε ευέλικτες μορφές χρηματοδότησης και οικονομικής υποστήριξης. Η διάθεση δανειακών πόρων με ευνοϊκούς όρους θα πρέπει να προωθηθεί ώστε να ενθαρρυνθούν νέες και αναπτυξιακές προσπάθειες και να εφαρμοστούν παράλληλα αναπτυξιακά σχέδια βάσει ενισχύσεων. Είναι απαραίτητο να ολοκληρωθούν, να συντονισθούν και να διευκρινισθούν οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται σ' αυτόν τον τομέα στο πλαίσιο των διαθρωτικών ταμείων και του κανονισμού για την αγροτική ανάπτυξη.

3.4.4. Η βιώσιμη ανάπτυξη επιβάλλει την ανάληψη γεωργικών δραστηριοτήτων με τρόπο που να προστατεύει το περιβάλλον. Για πολλές τοπικές και περιφερειακές αρχές, η ποιότητα του περιβάλλοντος αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ελκυστικότητας μιας περιοχής τόσο για τον τουρισμό όσο για τις εγχώριες επενδύσεις. Ενώ αυτό θα είναι το μέτρο σε εθνικό επίπεδο, είναι σημαντικό να ληφθούν μέτρα ώστε οποιαδήποτε γεωργική/περιβαλλοντική πολιτική να λαμβάνει υπόψη τις προσπάθειες που καταβάλλονται κυρίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Τα κεφάλαια που διατίθενται για την προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν μια χρήσιμη, βιώσιμη και συμπληρωματική πηγή γεωργικού εισοδήματος.

3.4.5. Ένα αναγνωρισμένο πρόβλημα στη γεωργία ολόκληρης της Ευρώπης είναι ο αυξανόμενος αριθμός ηλικιωμένων γεωργών και το ανασταλτικό αποτέλεσμα που αυτό μπορεί να έχει για έναν τομέα που απαιτεί αναδιάρθρωση. Η υποστήριξη νέων γεωργών νεαρής ηλικίας για την εξαγορά αγροτικών εκμεταλλεύσεων ή για την παραμονή τους στο επάγγελμα με στόχο την ανάπτυξη των γεωργικών επιχειρηματικών ικανοτήτων τους θα συμβάλει επίσης στην αναδιάρθρωση του τομέα, αλλά ταυτόχρονα θα προστατεύσει τη βιωσιμότητα των αγροτικών μας κοινοτήτων. Η είσοδος νέων αγροτών στον γεωργικό τομέα επιβάλλεται να καταστεί ειδικός στόχος της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ. Η ΕΤΠ προτείνει να επανεξετασθεί κάθε κοινοτικός κανόνας που υφίσταται ήδη με σκοπό να τροποποιηθεί και συντονισθεί κατάλληλα ώστε να επιτευχθεί μια ιδιαίτερη πολιτική της ΕΕ υπέρ των νέων γεωργών. Η ΕΤΠ προτείνει να αποτελέσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων Γεωργών (CEJA) παράδειγμα προς μίμηση στο πλαίσιο του προγράμματος για την πραγματοποίηση εκπαιδευτικών ανταλλαγών μεταξύ των νέων γεωργών.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η παρούσα γνωμοδότηση αναγνωρίζει τις τρέχουσες και μελλοντικές πιέσεις για αλλαγή στις γεωργικές μας κοινότητες, καθώς επίσης και τον τρόπο με τον οποίο αυτό εξακολουθεί να έχει στενή σχέση με το μέλλον της γεωργίας και τους συναφείς τομείς. Η γνωμοδότηση δεν επιδιώκει να σχολιάσει το κατά πόσο είναι επιθυμητή ή όχι η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, δεδομένου ότι αυτό έχει εξεταστεί με άλλα μέσα.

4.2. Η γνωμοδότηση υποστηρίζει τα δυνητικά ευεργετικά αποτελέσματα των κανονισμών για την αγροτική ανάπτυξη και για τα διαρθρωτικά ταμεία και αναζητεί τρόπους για την προώθηση παράλληλων δραστηριοτήτων υποστήριξης σε τοπικό επίπεδο που ελπίζεται ότι θα αυξήσουν τις δυνατότητες επιτυχούς εφαρμογής του Κανονισμού για την Αγροτική Ανάπτυξη. Επίσης, η γνωμοδότηση προσπαθεί να περιγράψει τα οφέλη που προκύπτουν από την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών και άλλων αγροτικών επιχειρήσεων με την προώθηση πιο οργανωμένης ανταλλαγής εμπειριών ιδίως στον τομέα των συνεργατικών μεθόδων εργασίας, της μείωσης του κόστους παραγωγής, της προστιθέμενης τοπικής αξίας και της ανάπτυξης αποτελεσματικών ειδών εναλλακτικού εισοδήματος.

4.3. Ωστόσο, οι προτεινόμενες δράσεις που αναλύονται παραπάνω αντιμετωπίζουν συχνά περιορισμούς κλίμακας ή κριτικής μάζας, η δε ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η διαπεριφερειακές/εθνικές δράσεις συνεργασίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα άλλο μέσο προώθησης της αυξημένης επιτυχίας των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Η ανταλλαγή εμπειριών θα μπορούσε από την άποψη αυτή να προωθήσει παρόμοιες εμπορικές διασυνδέσεις ή να ανοίξει το δρόμο για νέες και βιώσιμες αγορές.

4.4. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι οι δράσεις αυτές μπορούν να προωθηθούν σε τοπικό επίπεδο από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, και ότι ο ρόλος αυτός θα πρέπει να ενθαρρυνθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω.

4.5. Η ολοκλήρωση και ο συντονισμός των δράσεων που προβλέπονται στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη με τις δράσεις των διαρθρωτικών ταμείων και των κοινοτικών πρωτοβουλιών που μπορούν να εφαρμοσθούν στις αγροτικές περιοχές, όπως η Leader+ και η Ιnterreg, θα δώσουν τη δυνατότητα να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά τους, πολλαπλασιάζοντας τον αντίκτυπο των ευρωπαϊκών, των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών πόρων στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των αγροτικών περιοχών.

4.6. Η ανταγωνιστικότητα των αγροτικών περιοχών των στόχων 1 και 2 θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον προγραμματισμό των δράσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, τα οποία θα πρέπει να παράσχουν στις περιοχές αυτές κατάλληλη για τον πληθυσμό και την έκτασή τους χρηματοδότηση, που θα τους επιτρέψει να μετριάσουν τις ελλείψεις τους σε υποδομές και υπηρεσίες και να διαφοροποιήσουν τη δραστηριότητά τους, μέσω της χάραξης ειδικής στρατηγικής και της εφαρμογής ειδικών μέτρων, που θα αποσκοπούν στην επίλυση των ιδιαίτερων προβλημάτων τους, τα οποία διαφέρουν από τα προβλήματα των βιομηχανικών, αστικών και αλιευτικών περιοχών, και θα επιτρέπουν και θα εξασφαλίζουν την ανάπτυξή τους, πτυχές που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και κατά την παρακολούθηση και αξιολόγηση των δράσεων.

Βρυξέλλες, 14 Ιουνίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ L 160 της 26.6.1999, σ. 80.