Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 404/93 περί κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα της μπανάνας"

(2000/C 140/03)

Στις 29 Νοεμβρίου 1999 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Μαρτίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Barato Triguero.

Κατά την 371η σύνοδο ολομέλειάς της, της 29ης και 30ής Μαρτίου 2000 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 73 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή, στην πρότασή της, τροποποιεί τις πτυχές εκείνες του καθεστώτος που καταδικάστηκαν στην τελευταία έκθεση του ΠΟΕ και μάλιστα προχωρεί πέρα από τα συμπεράσματα της εν λόγω έκθεσης, δεδομένου ότι προβλέπει την αντικατάσταση του καθεστώτος ποσοστώσεων από καθεστώς ενιαίου δασμολογίου.

1.2. Η νέα πρόταση τροποποίησης μπορεί να οδηγήσει σε οπισθοχώρηση στην παραγωγή μπανάνας στην ΕΕ σε σχέση με το καθεστώς που θεσπίστηκε το 1993 και το οποίο κατέστησε δυνατή τη βελτίωση των υποδομών και των διαύλων εμπορίας και την καλύτερη προσαρμογή στις περιβαλλοντικές ανάγκες, πράγμα για το οποίο απαιτήθηκαν μεγάλες επενδύσεις από τον παραγωγικό τομέα για την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς του ώστε να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις παραγωγές άλλων χωρών.

1.3. Η τροποποίηση που προτείνει η Επιτροπή έρχεται σε κατάφωρη αντίφαση με την προτίμηση των παραγωγών της Κοινότητας και των χωρών ΑΚΕ, αλλά μπορεί τελικά να ζημιώσει και τους παραγωγούς άλλων τρίτων χωρών, δεδομένου ότι, κατά πάσα πιθανότητα, θα προκαλέσει πολύ σημαντική μείωση των τιμών στην αγορά της ΕΕ.

1.4. Το έγγραφο της Επιτροπής στηρίζεται στα ακόλουθα σημεία:

1.4.1. Αντικατάσταση του ισχύοντος συστήματος δασμολογικών ποσοστώσεων με σύστημα ενιαίου δασμολογίου, το αργότερο από 1ης Ιανουαρίου 2006.

1.4.2.

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

1.4.2.1. Για την ποσόστωση C, η πρόταση θεσπίζει σύστημα δημοπράτησης με δασμολογική προτίμηση 275 ευρώ/τόννο για την παραγωγή των χωρών ΑΚΕ. Η δασμολογική προτίμηση των χωρών ΑΚΕ στις ποσοστώσεις Α και Β αντιστοιχεί με την εφαρμογή μηδενικού δασμολογίου.

1.4.2.2. Για τις άλλες δύο ποσοστώσεις, δεν καθορίζεται επακριβώς το σύστημα διαχείρισης των ποσοστώσεων A και B. Το κείμενο αναφέρει μόνο ότι η μέθοδος κατανομής των αδειών μπορεί να βασίζεται στις παραδοσιακές ροές (μέθοδος παραδοσιακών/νεοεισερχομένων) ή/και σε άλλες μεθόδους. Δεν διευκρινίζει όμως περίοδο αναφοράς. Ως εκ τούτου, τόσο αυτό όσο και όλα τα υπόλοιπα ζητήματα που αφορούν την κατανομή των αδειών θα ρυθμιστούν μέσω κανονισμού της Επιτροπής.

1.4.2.3. Ο όγκος της προβλεπόμενης συμπληρωματικής δασμολογικής ποσόστωσης θα μπορεί να αυξάνεται όταν αυξάνεται η ζήτηση της Κοινότητας, με βάση το ισοζύγιο της παραγωγής και της κατανάλωσης, καθώς και των εισαγωγών και εξαγωγών. Τόσο τα συστατικά στοιχεία του ισοζυγίου όσο και η υιοθέτησή τους και η αύξηση της συμπληρωματικής δασμολογικής ποσόστωσης προσδιορίζονται σύμφωνα με τη διαδικασία της επιτροπής διαχείρισης.

1.4.2.4. Η Επιτροπή, ύστερα από συμφωνία με τα συμβαλλόμενα μέρη του ΠΟΕ που έχουν ουσιώδες συμφέρον (Κόστα Ρίκα, Κολομβία, Ισημερινός, Παναμάς), μπορεί να εκχωρήσει, σε καθεμιά από τις τέσσερις αυτές χώρες, σταθερό και καθορισμένο ποσοστό των δασμολογικών ποσοστώσεων.

1.4.2.5. Σε περίπτωση ανάγκης ή όταν ο εφοδιασμός της κοινοτικής αγοράς επηρεάζεται από έκτακτες περιστάσεις που πλήττουν τις συνθήκες παραγωγής ή εισαγωγής, η Επιτροπή θα λαμβάνει τα αναγκαία ειδικά μέτρα σύμφωνα με τη διαδικασία της επιτροπής διαχείρισης.

1.4.3. Το νέο καθεστώς προτείνεται να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Απριλίου 2000.

1.5. Το κείμενο της πρότασης τροποποίησης της ΚΟΑ της μπανάνας συνοδεύεται από σύσταση για απόφαση του Συμβουλίου που θα εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διαπραγματεύεται με τις τρίτες χώρες την τροποποίηση του τελωνειακού δασμολογίου για τις μπανάνες που έχει παγιωθεί στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες που έχει καταβάλει η Επιτροπή για να προσαρμόσει, για μια ακόμη φορά, τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 404/93 στις διεθνείς δεσμεύσεις που απορρέουν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) και από την 4η Σύμβαση Λομέ.

2.2. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη ότι, ως συνέπεια της νέας απόφασης της ομάδας εργασίας του ΠΟΕ που εξεδόθη επίσημα στις 12 Απριλίου 1999, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεούται να τροποποιήσει εκ νέου την Κοινή Οργάνωση Αγοράς (ΚΟΑ) του τομέα της μπανάνας. Παράλληλα, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το όργανο διακανονισμού των διαφορών του ΠΟΕ λειτουργεί με μη διαφανή τρόπο και ότι δεν λαμβάνει υπόψη, όσον αφορά τον ανταγωνισμό, τις συγκεκριμένες συνθήκες παραγωγής από άποψη κοινωνική, περιβαλλοντική και βιωσιμότητας. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειές της στους κόλπους του ΠΟΕ προκειμένου να ληφθούν πραγματικά υπόψη αυτοί οι προβληματισμοί.

2.3. Η ΟΚΕ, εντούτοις, φρονεί ότι η πρόταση της Επιτροπής δεν παρέχει τις εγγυήσεις που είναι απαραίτητες για την εμπορία της μπανάνας των παραγωγών της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ, διότι η προτεινόμενη κατάσταση είναι δυσμενέστερη σε σύγκριση με την τελευταία τροποποίηση της ΚΟΑ της μπανάνας, που ετέθη σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1999. Η επιβολή ενιαίου δασμολογίου θέτει, εκ των πραγμάτων, σε πλεονεκτική εμπορική θέση τις μεγάλες επιχειρήσεις και σε μειονεκτική θέση τους μικρούς παραγωγούς και συνεταιρισμούς και τους διαύλους εμπορίας τους, από την άποψη ότι οι πρώτοι διαθέτουν ποικίλες οικονομίες κλίμακας και μέσα που τους επιτρέπουν να διαθέτουν στην αγορά μεγαλύτερη παραγωγή με χαμηλότερο κόστος.

2.4. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία ότι οι προτεινόμενες τροποποιήσεις, και ιδιαίτερα η αυτόματη μετάβαση σε σύστημα ενιαίου δασμολογίου, ενδέχεται να επιφέρουν την εξαφάνιση της παραγωγής μπανάνας της Κοινότητας και των χωρών ΑΚΕ, καθώς και των περισσότερων εμπορικών φορέων που δεν έχουν πολυεθνική διάσταση.

2.5. Η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να ενισχυθεί η εμπορία της μπανάνας που παράγεται υπό κατάλληλες κοινωνικές συνθήκες, δηλαδή κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζονται τα δικαιώματα των γεωργών σε εισόδημα που να τους επιτρέπει ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 33 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και να εξασφαλίζει στους εργαζομένους στις εκμεταλλεύσεις τους ένα δίκαιο μισθό και συνθήκες εργασίας που να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματά τους.

2.6. Η ΟΚΕ φρονεί, πάλι, ότι θα πρέπει να ενισχυθεί η εμπορία της μπανάνας που παράγεται υπό κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες, ότι δηλαδή θα πρέπει να ενισχυθούν γεωργικές πρακτικές όπως π.χ. η βιώσιμη γεωργία, καθώς και όλα τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα που συμβάλλουν στη διατήρηση της περιβαλλοντικής μας κληρονομιάς. Επίσης, πρέπει να αξιοποιηθούν οι βιολογικές καλλιέργειες, καθώς και ο ρόλος που διαδραματίζει η καλλιέργεια στη διαχείριση του εδάφους, τη συντήρηση του αγροτικού περιβάλλοντος, τη διατήρηση των εθνογραφικών αξιών κ.λπ.

2.7. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να εξακολουθήσει να εξασφαλίζεται στους καταναλωτές η ποικιλία προσφοράς των διαφόρων ειδών μπανάνας που διατίθενται σήμερα στην αγορά. Οι καταναλωτές θα μπορούν έτσι να επιλέγουν τα βιολογικά προϊόντα και τα προϊόντα που προέρχονται από το αλληλέγγυο εμπόριο. Επομένως, το νέο σύστημα που θα υιοθετηθεί θα πρέπει να διασφαλίζει τη συνύπαρξη στην αγορά μπανανών προέλευσης ΕΕ, ΑΚΕ και Λατινικής Αμερικής και την ανταπόκριση αυτών των μπανανών στα διάφορα ποιοτικά κριτήρια με συνεκτίμηση των συνθηκών παραγωγής και εμπορίας. Δεδομένου ότι ο ΠΟΕ δεν επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ ομοίων προϊόντων που έχουν παραχθεί υπό διαφορετικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα μπορέσουν να επωφεληθούν από τη βελτίωση που αποτελούν τα οικολογικά συστήματα παραγωγής, καθώς και από τη δεόντως ελεγχόμενη εθελοντική επισήμανση που θα διακρίνει τις μπανάνες που παράγονται υπό συνθήκες "θεμιτού εμπορίου" (fair trade), όπως συμβαίνει για παράδειγμα στις Νήσους Windward.

2.8. Επίσης, η ΟΚΕ φρονεί ότι ο στόχος των Ευρωπαίων παραγωγών θα πρέπει να είναι ολοένα και περισσότερο η ποιότητα, τόσο από την άποψη των οργανοληπτικών ιδιοτήτων όσο και όσον αφορά τη θρεπτική αξία και την παρουσίαση, με σεβασμό του περιβάλλοντος και αποφυγή της υπερβολικής χρήσης προϊόντων φυτοπροστασίας.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η αυτόματη μετάβαση στο σύστημα ενιαίου δασμολογίου που προτείνει η Επιτροπή δεν δικαιολογείται, δεδομένου ότι το σύστημα αυτό ούτε απαιτείται από την ομάδα εργασίας του ΠΟΕ ούτε και είναι επιθυμητό από την πλειονότητα των καταγγελλουσών χωρών και από τους εμπορικούς παράγοντες της αγοράς. Γι' αυτό η ΟΚΕ απορρίπτει την θέσπιση συστήματος ενιαίου δασμολογίου και πιστεύει ότι πρέπει να διατηρηθεί το μη διακριτικό καθεστώς δασμολογικών ποσοστώσεων για περίοδο τουλάχιστον δέκα ετών, κατά τη διάρκεια των οποίων θα πρέπει να μελετηθεί η δυνατότητα καθιέρωσης άλλου συστήματος μετά την παρέλευσή τους. Αυτή η χρονική περίοδος θα δώσει τη δυνατότητα να αξιολογηθεί, ιδιαίτερα, η επίδραση του νέου καθεστώτος στις διάφορες κοινοτικές περιφέρειες παραγωγής, όσον αφορά την απασχόληση, τις παραγωγικές διαρθρώσεις, το εισόδημα των παραγωγών και την εξέλιξη των τιμών στην αγορά.

3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο σημερινός όγκος της συμπληρωματικής δασμολογικής ποσόστωσης που ανέρχεται σε 353000 τόννους, είναι υπερβολικά μεγάλος, γεγονός που επέφερε τη δημιουργία πλεονάσματος στον εφοδιασμό τα τελευταία χρόνια, ιδίως το 1999, οπότε και παρατηρήθηκαν ιδιαίτερα χαμηλές τιμές. Γι' αυτό το λόγο, η ΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να αναθεωρηθεί ο όγκος της ποσόστωσης αυτής με πιο ρεαλιστικά κριτήρια, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της αγοράς.

3.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η μέθοδος που θα επιλεγεί για τη χορήγηση πιστοποιητικών εισαγωγής θα πρέπει να καταστήσει δυνατό να αναπτύξουν οι ΜΜΕ παραγωγής και διανομής δραστηριότητα στην αγορά υπό συνθήκες ίσων ευκαιριών με τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις, ώστε να εξασφαλισθεί η ελευθερία επιλογής των καταναλωτών και μία σχέση ποιότητας/τιμής που να είναι ικανοποιητική και από υγειονομική και περιβαλλοντική άποψη.

3.3.1. Σύμφωνα με τα παραπάνω, η ΟΚΕ φρονεί ότι η προτιμότερη μέθοδος χορήγησης πιστοποιητικών είναι η "μέθοδος των παραδοσιακών/νεοεισερχομένων", που βασίζεται στις εισαγωγές που αποδεικνύονται από τα τελωνειακά πιστοποιητικά και σε μακροπρόθεσμη ιστορική αναφορά, στα πλαίσια της οποίας η επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να επιλέγει την καλύτερη τριετία. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η αποκαλούμενη "μέθοδος της ταυτόχρονης εξέτασης" θα ήταν επίσης ένα κατάλληλο σύστημα χορήγησης των πιστοποιητικών εισαγωγής, αλλά, δεδομένης της κάθετης αντίθεσης που έχει εκδηλωθεί από τις καταγγέλλουσες χώρες για αυτό το σύστημα, η ΟΚΕ φρονεί ότι η επιλογή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα διένεξη στα πλαίσια του ΠΟΕ.

3.3.2. Γι' αυτό, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η "μέθοδος των παραδοσιακών/νεοεισερχομένων" είναι η πλέον κατάλληλη για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της ομάδας εργασίας του ΠΟΕ, ενώ ταυτόχρονα αντιπροσωπεύει θετική ανταπόκριση στις προσδοκίες των χωρών ΑΚΕ και των κοινοτικών παραγωγών. Γενικότερα, η λύση αυτή θα μπορέσει να διασφαλίσει μεγαλύτερη λειτουργικότητα και διαφάνεια της αγοράς.

3.3.3. Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την αναζήτηση κοινής συναίνεσης που να βασίζεται σε ένα σύστημα ιστορικών αναφορών ως προς το οποίο να επιτευχθεί η απαραίτητη συμφωνία του ΠΟΕ.

3.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα καταστεί απαραίτητη η θέσπιση συνοδευτικών μέτρων για να καλυφθούν τα εξής:

- οι ανεπάρκειες του κανονισμού (EOK) αριθ. 404/93 όσον αφορά τον υπολογισμό αντισταθμιστικής ενίσχυσης,

- η μη εφαρμογή ορισμένων διατάξεων του Συμβιβασμού του Λουξεμβούργου του Ιουνίου 1998 και των διακρίσεων που προκύπτουν από αυτόν,

- τα αποτελέσματα που θα έχει η νέα τροποποίηση του καθεστώτος εισαγωγής για τους κοινοτικούς παραγωγούς.

3.4.1. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να περιλαμβάνουν ανατίμηση των κατ' αποκοπή εσόδων αναφοράς για τον υπολογισμό της αντισταθμιστικής ενίσχυσης και όσα άλλα μέτρα κρίνονται απαραίτητα για να διασφαλιστεί στους κοινοτικούς παραγωγούς μπανάνας το ενδεικνυόμενο εισοδηματικό επίπεδο, ώστε να μην ζημιώνονται από δυσμενείς καταστάσεις στις αγορές τους ή για λόγους φυσικών καταστροφών. Η ανατίμηση αυτή, εξάλλου, δικαιολογείται βάσει του νέου άρθρου 299 της Συνθήκης, το οποίο και αποτελεί τη νομική βάση που επιτρέπει την καθιέρωση των ειδικών συνθηκών που απαιτούνται για την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών στις εξόχως απομακρυσμένες περιφέρειες.

3.5. Η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατάσταση πολιτικής αστάθειας που επικρατεί στη Σομαλία και η οποία την εμποδίζει στην παρούσα περίσταση να εξάγει κανονικά μπανάνα στην κοινοτική αγορά. Γι' αυτό, οι παραγωγοί της Σομαλίας θα πρέπει να είναι άμεσοι αποδέκτες ειδικών μέτρων ενίσχυσης.

3.6. Θα έπρεπε να αξιοποιούνται περισσότερο οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την συμπεριφορά των πολυεθνικών εταιρειών στις αναπτυσσόμενες χώρες όσον αφορά τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές και την προστασία των καταναλωτών.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση της ανάγκης προσαρμογής του καθεστώτος εισαγωγής της μπανάνας που θέσπιζε ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 404/93 στην απόφαση του ΠΟΕ, ώστε να τεθεί τέρμα στα μονομερή μέτρα αντιποίνων που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ενάντια στις εισαγωγές ορισμένων προϊόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αγορά τους. Η ΟΚΕ, αφενός, εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι κριτήρια όπως το δικαίωμα στην ανάπτυξη, η βιωσιμότητα των παραγωγών και η κοινωνική διάσταση απουσιάζουν από τους όρους αναφοράς του ΠΟΕ, ο οποίος δεν λαμβάνει υπόψη ούτε τις πραγματικές συνθήκες παραγωγής ούτε τους στόχους της ισορροπίας των κοινωνιών και των εδαφών, και, αφετέρου, τάσσεται κατά της λήψης μονομερών και αυθαίρετων μέτρων που είναι αντίθετα προς την έννοια της πολυμερούς προσέγγισης και της συντονισμένης αναζήτησης δίκαιων λύσεων για τις εμπορικές διενέξεις. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η συμμόρφωση με τα πορίσματα της ομάδας εργασίας δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα της Κοινής Οργάνωσης Αγοράς της μπανάνας ως προς την εκπλήρωση των βασικών στόχων της και ειδικότερα ως προς την διατήρηση της διασφάλισης της εμπορίας της μπανάνας κοινοτικής παραγωγής και παραγωγής χωρών ΑΚΕ, ώστε να εξασφαλίζονται στους παραγωγούς μεν επαρκή έσοδα, στους καταναλωτές δε πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα ποικιλιών μπανάνας διαφόρων προελεύσεων, σε τιμές λογικές σε ολόκληρη την Ένωση.

4.1.1. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ ελπίζει ότι θα ληφθούν υπόψη οι απόψεις της σχετικά με την επιχειρούμενη τροποποίηση της ΚΟΑ της μπανάνας. Η ΟΚΕ δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να αποδεχθεί την κατάργηση του συστήματος κοινοτικής προτίμησης, ακρογωνιαίου λίθου της ΚΓΠ, λόγω της απώλειας της εγγύησης της πρόσβασης των κοινοτικών παραγωγών στην αγορά. Η ΟΚΕ κρίνει, επίσης ότι αποτελεί επιτακτική ανάγκη να διατηρηθεί η προτιμησιακή πρόσβαση στην κοινοτική αγορά, που παρέχει η Ένωση στους παραγωγούς των χωρών ΑΚΕ, στα πλαίσια των Συμφωνιών Λομέ που συνιστούν θεμέλιο λίθο της εξωτερικής και αναπτυξιακής πολιτικής της Κοινότητας, και να εξευρεθεί με κοινή συναίνεση μία λύση που να είναι συμβατή με τους κανόνες του ΠΟΕ.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli