[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 19.3.2008

COM(2008) 153 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣTO ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΟ 2007 (13η ΕΚΘΕΣΗ)

{SEC(2008) 356}

1. Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση αναφέρεται στις εξελίξεις στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά το 2007[1].

Το κοινοτικό πλαίσιο των κανονιστικών ρυθμίσεων προορίζεται να υπηρετήσει το συμφέρον των χρηστών και των καταναλωτών, εξασφαλίζοντας ότι ο ανταγωνισμός και ο διαρκώς μεγαλύτερος βαθμός ολοκλήρωσης της ευρωπαϊκής αγοράς θα κατευθύνουν τις επενδύσεις σε καινοτόμες, ελκυστικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες. Τελικός στόχος του είναι η κατάργηση των εκ των προτέρων οικονομικών ρυθμίσεων, υπό την προϋπόθεση επαρκούς ανάπτυξης του ανταγωνισμού.

Η μέθοδος αυτή αποδείχθηκε επιτυχής. Υπάρχει, ωστόσο, σημαντικό περιθώριο για την επίτευξη περαιτέρω οφελών από μια ισχυροποιημένη ενιαία αγορά, ενισχυμένο ανταγωνισμό και περιορισμό των κανονιστικών επιβαρύνσεων.

Κατά συνέπεια η Επιτροπή εξέδωσε αναθεωρημένη σύσταση για τις σχετικές αγορές[2] και προτάσεις[3] για την τροποποίηση των οδηγιών που απαρτίζουν το κοινοτικό πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων. Αποβλέπουν εν προκειμένω στην παγίωση της εσωτερικής αγοράς μέσω συνεπέστερης κανονιστικής ρύθμισης σε εθνικό επίπεδο· ενισχυμένης προστασίας των καταναλωτών και των δικαιωμάτων των χρηστών· αποδοτικότερης διαχείρισης και υλοποίησης του ραδιοφάσματος.

2. Εξελίξεις στην αγορά

Ο τομέας των τηλεπικοινωνιών είναι η μεγαλύτερη μεμονωμένη συνιστώσα του τομέα των ΤΠΕ, με περίπου 44% της συνολικής αξίας του[4]. Η αναμενόμενη κατά το 2007 αύξηση κατά 1,9%[5], συνεχίζει να είναι καίριας σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία, συμβάλλοντας με ποσοστό περίπου 12% στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας[6]. Τα εκτιμούμενα έσοδα ανέρχονται σε 293 δις ευρώ, σε σχέση με 289 δις ευρώ το 20064. Στις σταθερές φωνητικές επικοινωνίες συνεχίζεται η καθοδική πορεία όσον αφορά τα έσοδα, ενώ στις κινητές επικοινωνίες συνεχίζεται η αύξηση, η οποία είναι επίσης σημαντική στις σταθερές ευρυζωνικές συνδέσεις.

Το 2007 οι καταναλωτές επωφελήθηκαν και πάλι από μειωμένες τιμές, ιδίως για κινητές φωνητικές υπηρεσίες. Τα κέρδη αυτά συμπληρώθηκαν από αυξημένη διάθεση προσφορών, όπως κινητών ευρυζωνικών επικοινωνιών και υπηρεσιών σταθερών επικοινωνιών υψηλότερων ταχυτήτων, ιδίως μέσω οπτικών ινών. Οι περισσότερες αγορές της ΕΕ παρουσιάζουν αυξημένο όγκο κίνησης και πτωτική τάση στις τιμές, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το 2007 ήταν καλύτερο από το προηγούμενο έτος για τον μέσο ευρωπαίο καταναλωτή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Η Επιτροπή συνέχισε να παρατηρεί προσεκτικά τα πεδία όπου η αγορά απέτυχε να εξασφαλίσει χαμηλότερες τιμές και καλύτερη οικονομική απόδοση. Το 2007, στον κανονισμό για την περιαγωγή[7] αντιμετωπίστηκαν οι υψηλές τιμές για υπηρεσίες περιαγωγής φωνητικών επικοινωνιών στην ΕΕ. Οι απαισιόδοξες προβλέψεις του κλάδου δεν επαληθεύτηκαν. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στις τιμές για υπηρεσίες περιαγωγής μικρών μηνυμάτων (SMS) και δεδομένων, και θα υποβάλει έκθεση προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο το 2008.

Επενδύσεις

Οι συνολικές επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2007 στον τομέα όσον αφορά κεφαλαιουχικές δαπάνες εκτιμάται ότι έχουν υπερβεί τα 50 δις ευρώ, σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το 2006 για τα πέντε συνεχή τελευταία χρόνια.

Οι κατεστημένοι φορείς σταθερών επικοινωνιών επένδυσαν ποσοστό περίπου 13,5% των εσόδων τους κατά το 2007, όπως και το 2006. Το ποσοστό αυτό ξεπέρασαν και πάλι οι εναλλακτικοί φορείς εκμετάλλευσης: λ.χ., οι επικεφαλής εναλλακτικοί φορείς εκμετάλλευσης στη Γαλλία και την Ιταλία επένδυσαν περίπου το 30% των εσόδων τους. Οι συνολικές επενδύσεις νεοεισερχομένων εκτιμώνται σε 25% του συνολικού ποσού.

Οικονομικές προοπτικές

Ύστερα από την αναποφασιστικότητα ορισμένων ετών, ο τομέας των ηλεκτρονικών επικοινωνιών βρίσκεται από το 2005 στο επίπεδο των συνολικών επιδόσεων της αγοράς. Πολλοί χρηματοοικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο τομέας παρουσιάζει πλέον εξαιρετικές επιδόσεις, βασιζόμενοι σε χαρακτηριστικά όπως οι συνεχιζόμενες ισχυρές ταμειακές ροές από σταθερές και ευρυζωνικές δραστηριότητες, σε συνδυασμό με μείωση του χρέους κατά την τελευταία πενταετία και με υψηλές αποδόσεις.

[pic]

Κινητές επικοινωνίες

Τα έσοδα από τις κινητές επικοινωνίες, από 133 δις ευρώ το 20064 εκτιμάται ότι θα φτάσουν στα 137 δις ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 3,8% έναντι 4,1% το προηγούμενο έτος4.

Η διείσδυση συνέχισε να αυξάνεται έως το πλασματικό ποσοστό 111,8% του πληθυσμού σε σύγκριση με 103,2% το προηγούμενο έτος.

[pic]

Ο ρυθμός αύξησης των εσόδων αντικατοπτρίζει τον αυξανόμενο ανταγωνισμό και τις πτωτικές λιανικές τιμές, σε συνδυασμό με κορεσμό, στις περισσότερες χώρες, και με πτωτικά τιμολόγια τερματισμού. Ενώ οι τιμές στη δέσμη περιορισμένης χρήσης[8] μειώθηκαν κατά περίπου 10%, οι αντίστοιχες στις δέσμες μέσης και αυξημένης χρήσης μειώθηκαν κατά περίπου 14%.

Τα σχετικά μερίδια αγοράς των ηγετικών φορέων εκμετάλλευσης, των κύριων ανταγωνιστών και των νεοεισερχόμενων σε κάθε κράτος μέλος δεν παρουσίασαν σημαντική μεταβολή από το 2004.

[pic]

Υπηρεσίες κινητών δεδομένων

Τα SMS συνεχίζουν να αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων, με περίπου 14% των συνολικών εσόδων το 2007, ενώ άλλες υπηρεσίες εσόδων παρουσιάζουν σημαντική αύξηση, από 5% το 2006 σε περίπου 7%.

Οι επικοινωνίες τρίτης γενιάς (3G) παρουσίασαν μεγάλη αύξηση το 2007. Ογδόντα έξι φορείς εκμετάλλευσης παρέχουν επί του παρόντος υπηρεσίες 3G σε εμπορική βάση σε όλα τα κράτη μέλη, έναντι 70 φορέων πέρυσι. Η διείσδυση των 3G αυξήθηκε από 11% στο τέλος του 2006 σε κατ’ εκτίμηση 20% στο τέλος του 2007[9], που αντιστοιχεί σε περισσότερους από 88 εκατομμύρια συνδρομητές. Οι κάρτες δεδομένων για κινητές ευρυζωνικές συνδέσεις καθίστανται σημαντικός πόρος εσόδων (ιδίως στην Αυστρία).

Τέλη τερματισμού σε κινητό δίκτυο (MTR)

Μέσω της κανονιστικής παρέμβασης συνεχίζεται η πίεση για μείωση των MTR, μολονότι η έλλειψη συνεκτικότητας στην προσέγγιση συνιστά τροχοπέδη για την ενιαία αγορά. Ο μέσος όρος έπεσε για πρώτη φορά φέτος κάτω από τα 10 ευρωλεπτά, στα 9,67, που αντιστοιχεί σε μείωση 12% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2006. Υπάρχουν, ωστόσο, μείζονες διαφορές μεταξύ των MTR σε διάφορα κράτη μέλη, από 1,93 ευρωλεπτά στην Κύπρο σε 22,37 στην Εσθονία, ενώ η μέση MTR είναι 8,7 φορές υψηλότερη από τη μέση τιμή τερματισμού σε σταθερό δίκτυο.

[pic]

Φορητότητα κινητών αριθμών

Το προηγούμενο έτος αυξήθηκε κατά 7,1 εκατομμύρια η μεταφορά κινητών αριθμών. Τον Οκτώβριο του 2007, 46 εκατομμύρια συνδρομητές (8,31%) είχαν μεταφέρει τον αριθμό τους. Μόνο στην Ιταλία, περισσότερα από 14 εκατομμύρια συνδρομητές πραγματοποίησαν μεταφορά αριθμού, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 15,96% του συνόλου των αριθμών κινητών συνδέσεων. Η Φινλανδία παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό μεταφοράς αριθμού (68,18%), ακολουθούμενη από τη Δανία (42,06%) και την Ισπανία (27,3%). Συνολικά, ωστόσο, οι επιδόσεις είναι άνισες και αποσπασματικές με αμελητέες μεταφορές αριθμού σε ορισμένα κράτη μέλη και είναι σαφές ότι δεν γίνεται πλήρης εκμετάλλευση του δυνητικού αντίκτυπου στον ανταγωνισμό. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή πρότεινε να περιοριστεί σε μια εργάσιμη ημέρα ο χρόνος που έχουν στη διάθεσή τους οι φορείς εκμετάλλευσης για την εκτέλεση της φορητότητας αριθμού.

[pic]

Περιαγωγή

Ο κανονισμός για την περιαγωγή τέθηκε σε ισχύ στις 30 Ιουνίου 2007 και έχει εφαρμοστεί σε όλα τα κράτη μέλη, με μικρές μόνο δυσκολίες. Οι καταναλωτές εξοικονομούν πλέον σημαντικό ποσοστό στις κλήσεις περιαγωγής, ύψους περίπου 60%. Η Επιτροπή εξετάζει τώρα τη λειτουργία του κανονισμού, ιδίως εάν πρέπει να παραταθεί μετά τον Ιούνιο του 2010 και εάν υφίσταται ανάγκη κανονιστικής ρύθμισης για την περιαγωγή SMS και τηλεφόρτωσης δεδομένων.

Σταθερές φωνητικές επικοινωνίες

Οι σταθερές φωνητικές επικοινωνίες συνεχίζουν να μειώνονται κατά περίπου 5%4, όπως και το 2006. Τα έξοδα εκτιμώνται σε ύψος 794 δις ευρώ. Ο μειωμένος όγκος κίνησης μπορεί να αποδοθεί στη συνεχιζόμενη μεταστροφή στις υπηρεσίες IP και στις κινητές επικοινωνίες.

Το μερίδιο αγοράς των κατεστημένων φορέων κινητών επικοινωνιών (ως έσοδα λιανικής και όγκος κίνησης) έχουν σχεδόν σταθεροποιηθεί, εκτός του μεριδίου των διεθνών κλήσεων, που συνέχισε να μειώνεται. Σε ορισμένες χώρες, οι κατεστημένοι φορείς σταθερών επικοινωνιών ενίσχυσαν, ωστόσο, τη θέση τους, ενώ η αγορά παραμένει ισχυρά συγκεντρωμένη. Παρόλα αυτά, παρατηρήθηκε αύξηση του αριθμού των γραμμών απευθείας πρόσβασης που προσέφεραν νεοεισερχόμενοι, ενώ η φορητότητα σταθερών αριθμών συνεχίζει να έχει συμβάλει σημαντικά στον ανταγωνισμό.

[pic]

Δεσμοποιημένες υπηρεσίες (πακέτα προσφορών)

Παράλληλα με τη σύγκλιση στις τεχνολογικές πλατφόρμες παρατηρείται συνεχής τάση για δεσμοποιημένες υπηρεσίες, όπου οι φορείς εκμετάλλευσης προσφέρουν, έναντι κατ’ αποκοπήν τέλους, μίγμα σταθερών φωνητικών, ευρυζωνικών, κινητών επικοινωνιών και τηλεοπτικής σύνδεσης. Απαραίτητη είναι, ωστόσο, να εξασφαλίζεται η πρόσβαση των εναλλακτικών φορέων εκμετάλλευσης στις απαιτούμενες προσφορές χονδρικής που θα τους επιτρέπουν την παροχή ανταγωνιστικών υπηρεσιών, καθώς να μην περιορίζεται άσκοπα η ελευθερία των χρηστών να αλλάζουν φορέα εκμετάλλευσης. Όπως προκύπτει από κοινοτική έρευνα[10], ποσοστό 29% των νοικοκυριών είναι συνδρομητές σε τουλάχιστον μια δεσμοποιημένη υπηρεσία, έναντι 18% πέρσι.

VoIP

Μολονότι η χρήση VoIP (φωνή μέσω Πρωτοκόλλου του Ίντερνετ) αυξάνεται σε διάφορα κράτη μέλη, π.χ. σε ποσοστό 14% της συνολικής κίνησης σταθερών επικοινωνιών στη Γαλλία, 6,3% στην Αυστρία και 5,6% στη Σλοβενία, το ενδεχόμενο αποκλινουσών προσεγγίσεων από τις διάφορες εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) θα μπορούσε να ματαιώσει το δυναμικό της τεχνολογίας αυτής. Οι αποκλίσεις είναι προφανείς σε θέματα όπως η παραδοσιακή φωνητική υπηρεσία, η αριθμοδότηση, η φορητότητα αριθμού, η διασύνδεση, η ποιότητα υπηρεσίας, και η παροχή πληροφοριών εντοπισμού καλούντος για υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η ευρωπαϊκή ομάδα των ρυθμιστικών αρχών (ERG) εξέδωσε πρόσφατα κοινή θέση για ορισμένα από τα εν λόγω θέματα[11], η οποία έως ένα βαθμό κινείται προς την κατεύθυνση συνεκτικότερης προσέγγισης.

Ευρυζωνικές επικοινωνίες

Τα έσοδα από την κίνηση σταθερών δεδομένων, κυρίως ευρυζωνικών, συνεχίζει να παρουσιάζουν σημαντική αύξηση. Συνολικά, τα έσοδα του εν λόγω κλάδου εκτιμώνται σε 62 δις ευρώ, έναντι 58,5 δις ευρώ το 2006.4

Ο αριθμός των γραμμών σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης ξεπέρασε τα 99 εκατομμύρια την 1η Ιανουαρίου 2008, σε σύγκριση με 80 εκατομμύρια τον Ιανουάριο του 2007.

Ο μέσος βαθμός διείσδυσης στην ΕΕ αυξήθηκε από 16,3% τον Ιανουάριο του 2007, έναντι 20,0% τον Ιανουάριο του 2008.

[pic]

Η απόσταση μεταξύ των κρατών μελών με την υψηλότερη και τη χαμηλότερη διείσδυση αυξήθηκε από 27,4 ποσοστιαίες μονάδες τον Ιανουάριο του 2007 σε 28,0 τον Ιανουάριο του 2008.

Υπάρχουν επίσης σημαντικές διαφορές μεταξύ της διάθεσης ευρυζωνικών συνδέσεων σε αστικές και αγροτικές περιοχές. Λόγου χάρη, η κάλυψη DSL σε αγροτικές περιοχές είναι 71,3%, σε σύγκριση με 89,3% σε εθνικό επίπεδο (αστική κάλυψη 94%). Για τις καλωδιακές συνδέσεις η διαφορά είναι ακόμα μεγαλύτερη, με κάλυψη αγροτικών περιοχών μόλις 7,4% σε σύγκριση με 35,6% σε εθνικό επίπεδο. Η απόσταση στην κάλυψη DSL και την καλωδιακή κάλυψη μεταξύ αγροτικών περιοχών και του εθνικού μέσου όρου είναι ιδιαίτερα σημαντική στη Σλοβακία, την Ιταλία, τη Λετονία και τη Γερμανία[12].

Οι μεταρρυθμιστικές προτάσεις της Επιτροπή θα συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του εν λόγω χάσματος διευκολύνοντας τη χρήση τμημάτων του ραδιοφάσματος που θα καταστούν διαθέσιμα κατά τη μετάβαση σε ψηφιακή μετάδοση ώστε να αυξηθεί η ευρυζωνική πρόσβαση σε αγροτικές περιοχές μέσω ασύρματων υπηρεσιών.

Διεθνής σύγκριση

Τον Ιούλιο του 2007 η Δανία και οι Κάτω Χώρες παρουσίασαν το υψηλότερο ποσοστό διείσδυσης παγκοσμίως, ενώ σειρά άλλων κρατών μελών της ΕΕ κατέλαβαν μερικές από τις πρώτες θέσεις διεθνώς. Μολονότι οι ΗΠΑ και η Νότια Κορέα βελτίωσαν επίσης τις επιδόσεις τους κατά το 2007, υπάρχουν σήμερα οκτώ χώρες της ΕΕ με ισχυρότερη ευρυζωνική διείσδυση από τις ΗΠΑ.

[pic]

Στην ΕΕ, η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στη Φινλανδία, τη Γερμανία, τη Σουηδία, την Ιρλανδία και την Κύπρο. Ενώ όσον αφορά την Φινλανδία και τη Σουηδία η αύξηση βασίζεται στην προηγμένη θέση που ήδη κατείχαν, οι τρεις λοιπές χώρες πραγματοποίησαν άλμα ώστε να φθάσουν στο σημερινό τους επίπεδο.

[pic]

Ευρυζωνικές πλατφόρμες

Η DSL συνεχίζει σε μεγάλο βαθμό να είναι η δεσπόζουσα τεχνολογία ευρυζωνικής πρόσβασης στην ΕΕ, με ποσοστό περίπου 80% του συνόλου των γραμμών. Ωστόσο, η σχετική θέση που κατέχουν οι γραμμές DSL εξελίχθηκε σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες, παρουσιάζοντας αύξηση 22,4% το 2007 έναντι 34,5% το 2006. Ταυτόχρονα, οι εναλλακτικές τεχνολογίες, κύρια η καλωδιακή αλλά και οι οπτικές ίνες έως το σπίτι (FTTH), η ασύρματη (WLL) και η κινητή πρόσβαση, αρχίζουν να παρέχουν δυνατότητες για σημαντικό ανταγωνισμό ανάμεσα στις τεχνολογικές πλατφόρμες.

Η αύξηση των καλωδιακών ευρυζωνικών συνδέσεων έφτασε σε ποσοστό 21,7% από τον Ιανουάριο του 2007, και ήταν ιδιαίτερα ισχυρή στη Γερμανία, την Πολωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, την Ουγγαρία και το Βέλγιο. Στη Σουηδία, τη Λιθουανία και την Εσθονία, τα κράτη μέλη με την υψηλότερη αναλογία γραμμών πρόσβασης με οπτικές ίνες, η FTTH έχει αυξήσει το μερίδιό της στην αγορά σε σύγκριση με το τέλος του 2006· η WLL συνιστά σημαντικό μέσο πρόσβασης στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ιρλανδία και την Σλοβακία, η οποία σημείωσε σημαντική πρόοδο κατά τη διάρκεια του 2007.

Ανταγωνισμός

Ενώ το μερίδιο αγοράς των κατεστημένων φορέων στις ευρυζωνικές επικοινωνίες φαίνεται να μειώνεται (σε ποσοστό 46,3% τον Ιανουάριο του 2008 από 46,8% τον Ιανουάριο του 2007, κατά μέσο όρο), μεγάλο μέρος του ανταγωνισμού συνεχίζει να βασίζεται στην μεταπώληση γραμμών των κατεστημένων φορέων. Παραδείγματος χάρη, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το μερίδιο αγοράς του κατεστημένου φορέα χωρίς τις μεταπωλούμενες γραμμές είναι 25,8%, ποσοστό που σχεδόν διπλασιάζεται όμως εάν συνυπολογιστούν και οι μεταπωλούμενες γραμμές. Στη Γερμανία η διαφορά αυτή ανέρχεται σε 18,0 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ στο Λουξεμβούργο σε 10,8. Το μερίδιο του κατεστημένου φορέα κυμαίνεται από 17,2% στη Ρουμανία σε 88,0% στην Κύπρο.

Μολονότι για να παράσχουν ευρυζωνική σύνδεση στους πελάτες τους βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε μεταπώληση, οι νεοεισερχόμενοι απομακρύνονται από τον απλό ανταγωνισμό βάσει υπηρεσιών. Κατά το περασμένο έτος αυξήθηκε το ποσοστό των αδεσμοποίητων τοπικών βρόχων χονδρικής που αντιστοιχεί πλέον σε 12,8% των γραμμών PSTN (πλήρης αποδεσμοποίηση κατά 54,2%, μερισμένη πρόσβαση κατά 33,8%), ενώ η δυφιορρευματική πρόσβαση αυξήθηκε κατά 10,5%. Το γεγονός ότι υφίστανται πλέον 23,5 εκατομμύρια αποδεσμοποιημένες γραμμές σε σύγκριση με 11,6 εκατομμύρια μεταπωλημένες και 6,0 εκατομμύρια γραμμές δυφιορρευματικής πρόσβασης, υποδηλώνει ότι οι νεοεισερχόμενοι μετατοπίζονται υψηλότερα στην κλίμακα των επενδύσεων.

3. Κανονιστικό περιβάλλον

Θεσμικό πλαίσιο

Εξουσίες και πόροι των Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών (ΕΡΑ)

Η Επιτροπή εξετάζει τον προβληματισμό που έχει προκύψει αναφορικά με την έλλειψη αποτελεσματικών εξουσιών επιβολής των ΕΡΑ, ιδίως όσον αφορά τις μέγιστες χρηματικές κυρώσεις που μπορούν να επιβληθούν (Βουλγαρία, Εσθονία, Αυστρία) ή αμφιβολίες ως προς την ικανότητα των ΕΡΑ να παρέμβουν σε θέματα πρόσβασης και διασύνδεσης (Πολωνία, Σουηδία).

Ενώ έχει αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των ΕΡΑ σε ορισμένες χώρες (Ιταλία, Ιρλανδία, Ουγγαρία, Σουηδία, Κάτω Χώρες), η Επιτροπή εξετάζει τις συνεχιζόμενες επιφυλάξεις που διατυπώνονται ως προς περιορισμούς στους πόρους στη Βουλγαρία, την Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, την Πολωνία και τη Σλοβακία.

Οι ΕΡΑ, ιδίως στα μικρά κράτη μέλη μπορεί να δυσκολευτούν να επιστρατεύσουν την απαραίτητη εμπειρογνωμοσύνη και τους απαιτούμενους πόρους για τη διεξαγωγή ανασκόπησης στις αγορές και για την παρακολούθηση της υλοποίησης των επανορθωτικών μέτρων σε αγορές που γίνονται όλο και πιο σύνθετες.

Ανεξαρτησία

Η ανεξαρτησία των ΕΡΑ είναι προϋπόθεση για την κανονιστική ασφάλεια. Για τη στήριξη της ανεξαρτησίας των ΕΡΑ έχουν ληφθεί μέτρα ή προγραμματίζεται σχετική λήψη στη Λετονία και την Ουγγαρία. Παραμένουν, ωστόσο, επιφυλάξεις για τις περιπτώσεις της Βουλγαρίας και του Λουξεμβούργου, ιδιαίτερα δε στην Πολωνία σε σχέση με τους κανόνες για την απομάκρυνση του επικεφαλής της ΕΡΑ. Η Επιτροπή, στις προτάσεις της για την αναθεώρηση του πλαισίου περιέλαβε επομένως διατάξεις για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των ΕΡΑ.

Προσφυγές

Οι παρατεταμένες και συστηματικές προσφυγές εναντίον αποφάσεων των ΕΡΑ συνεχίζουν να παρεμποδίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή, παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί σε σειρά κρατών μελών για εξομάλυνση της διαδικασίας (Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Μάλτα, Πολωνία και Σουηδία). Οι προτάσεις μεταρρύθμισης που έχει υποβάλει η Επιτροπή στο πεδίο αυτό αναμένεται ότι θα περιορίσουν τα κίνητρα για συστηματική κατάθεση προσφυγών ως μέσο για την καθυστέρηση της εφαρμογής ρυθμιστικών αποφάσεων.

Υλοποίηση ρυθμιστικών μέτρων

Ανασκοπήσεις της αγοράς

Ο πρώτος γύρος των ανασκοπήσεων αγοράς έχει πλέον ουσιαστικά ολοκληρωθεί σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Ως συνέπεια της εν λόγω διαδικασίας, η Επιτροπή έκλεισε τις διαδικασίες επί παραβάσει που εκκρεμούσαν εναντίον έντεκα κρατών μελών, είναι σαφές ότι οι αγορές στις εν λόγω χώρες δεν επωφελήθηκαν από την στοχοθετημένη κανονιστική ρύθμιση που εφαρμόστηκε σε κράτη μέλη όπου η ανασκόπηση πραγματοποιήθηκε εγκαίρως.

Στα κράτη μέλη αυτά όπου ολοκληρώθηκε εγκαίρως ο πρώτος γύρος της ανάλυσης της αγοράς και επιβλήθηκε κατάλληλη κανονιστική ρύθμιση σε επίπεδο χονδρικής, κατέστη δυνατή η άρση κανονιστικών ρυθμίσεων σε ορισμένες αγορές λιανικής. Οι μελλοντικές ανασκοπήσεις αγοράς που θα διεξάγουν οι ΕΡΑ, λαμβάνοντας υπόψη την αναθεωρημένη σύσταση της Επιτροπής για τις σχετικές αγορές, αναμένεται ότι θα έχουν ως αποτέλεσμα περαιτέρω άρση κανονιστικών ρυθμίσεων σε αγορές λιανικής.

Εφαρμογή επανορθωτικών μέτρων

Όσον αφορά την επιβολή και εφαρμογή κανονιστικών επανορθωτικών μέτρων, η κατάσταση παρουσιάζει διακυμάνσεις. Τα τελικά μέτρα δεν έχουν ακόμα εγκριθεί σε σειρά κρατών μελών (π.χ. Ουγγαρία, Πολωνία), ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προξενεί η καθυστέρηση μεταξύ της ολοκλήρωσης της ανάλυσης της αγοράς και της επιβολής των οριστικών υποχρεώσεων, όπως π.χ. στη Γερμανία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο.

Ακόμα και όπου έχουν επιβληθεί οριστικές υποχρεώσεις, σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι επαρκώς λεπτομερείς ώστε να εγγυώνται στέρεα βάση για επενδύσεις και είσοδο στην αγορά. Η έναρξη εμπορικών δραστηριοτήτων καθυστερεί συχνά έως ότου αποσαφηνιστούν καίριες λεπτομέρειες με διαδικασίες προσφυγής ή μεμονωμένης επίλυσης διαφορών.

Επιπλέον, οι όροι τιμολόγησης όσον αφορά προσφορές για προϊόντα που υπάγονται σε επιμέρους κανονιστική ρύθμιση μπορεί ακόμη να μη προβλέπουν κίνητρο για δρομολόγηση ανταγωνιστικών υπηρεσιών από εναλλακτικούς φορείς εκμετάλλευσης (π.χ. Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Πολωνία, Σλοβακία και Σουηδία). Εναλλακτικά, δυσκολίες στη διαδικασία παράδοσης προϊόντων χονδρικής (συμπεριλαμβανομένων διακρίσεων ανεξάρτητως τιμής σε σχέση με τον κλάδο λιανικής φορέων εκμετάλλευσης με σημαντική ισχύ στην αγορά, προβλημάτων με συμφωνίες για το επίπεδο παροχής υπηρεσιών, συντοπισμό, μετάβαση μεταξύ προϊόντων ή φορητότητα) μπορούν να καθυστερήσουν την υλοποίηση και να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα εναλλακτικών προσφορών λιανικής.

Ένα από τα πεδία όπου είναι πλέον προφανής η έλλειψη συνέπειας στην υλοποίηση των επανορθωτικών μέτρων είναι οι μεθοδολογίες κοστοστρέφειας και λογιστικής κόστους. Η εισαγωγή της κοστοστρέφειας μπορεί επίσης να επηρεάζεται από πολύ διαφορετικά χρονικά πλαίσια και να συνεπάγεται διάφορους βαθμούς ασυμμετρίας, όχι κατ’ ανάγκη αιτιολογημένους από τις διαφορετικές συνθήκες στις εθνικές αγορές.

Οι διαφορές αυτές λειτουργούν ως επιπλέον επιβάρυνση των φορέων εκμετάλλευσης που επιδιώκουν να προσφέρουν υπηρεσίες σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς επίσης και παρεμποδίζουν την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς για υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η έλλειψη εξουσιών επιβολής των ΕΡΑ ή η απροθυμία εξάσκησής τους μπορεί να είναι ένας περαιτέρω λόγος για τον οποίο τα επανορθωτικά μέτρα παραμένουν ανεφάρμοστα στην πράξη.

Οι ελλείψεις αυτές έπεισαν την Επιτροπή ως προς την ανάγκη παρέμβασής της στη συζήτηση για τα επανορθωτικά μέτρα, καθώς και για την ανάγκη παραχώρησης βελτιωμένων εξουσιών επιβολής στις ΕΡΑ· αμφότερες οι διαπιστώσεις έχουν περιληφθεί στις μεταρρυθμιστικές προτάσεις της Επιτροπής.

Οι δυσκολίες που έχουν αντιμετωπίσει οι ΕΡΑ στην εξασφάλιση έγκαιρης και αποτελεσματικής εφαρμογής της αρχής της μη διάκρισης στις αγορές που υπάγονται σε κανονιστική ρύθμιση είχε αποτέλεσμα ορισμένες από αυτές (π.χ. Ιταλία, Πολωνία, Σουηδία) να εξετάσουν το ενδεχόμενο εισαγωγής του λειτουργικού διαχωρισμού των υπηρεσιών πρόσβασης στο τοπικό δίκτυο του σταθερού κατεστημένου φορέα εκμετάλλευσης από τις λοιπές, λιανικές και χονδρικές, επιχειρηματικές μονάδες του, ώστε να εξασφαλιστεί η ισότητα πρόσβασης σε επίπεδο χονδρικής, τόσο για το λιανικό κλάδο του κατεστημένου φορέα όσο και για τους εναλλακτικούς φορείς εκμετάλλευσης. Στην Ιρλανδία, ο κατεστημένος φορέας πρότεινε ο ίδιος μια μορφή διαρθρωτικού διαχωρισμού. Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν την ανάγκη εξεύρεσης ενός μηχανισμού για την εξασφάλιση συνεκτικής προσέγγισης σε όλα τα κράτη μέλη.

Διαχείριση του ραδιοφάσματος

Κατά το 2007 σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος προς την κατεύθυνση ενιαίας αγοράς για ασύρματες επικοινωνίες, χάρη σε σειρά μέτρων εναρμόνισης που ελήφθησαν σε επίπεδο ΕΕ αναφορικά με τη χρήση ραδιοφάσματος χωρίς την ανάγκη μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσης (συσκευές μικρής εμβέλειας, RFID, και R-LAN). Συνεχίστηκε επίσης η τάση για ευρύτερη χρήση αγοραίων μεθόδων για τη διαχείριση του ραδιοφάσματος. Οι προτεινόμενες αλλαγές στο πλαίσιο των κανονιστικών ρυθμίσεων αναμένεται ότι θα εμποδίσουν την τάση αυτή, όπως απαιτείται και από τον ρυθμό των νέων τεχνολογιών, της μεταβαλλόμενης απαίτησης για παροχή υπηρεσιών και την αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση των αγορών.

Σε ορισμένα κράτη μέλη επιδιώκεται επίσης να καταστούν οι άδειες ραδιοφάσματος ουδέτερες ως προς τεχνολογία και παρεχόμενη υπηρεσία, σύμφωνα με τις προτάσεις που διατύπωσε η Επιτροπή σχετικά με την κατάργηση της οδηγίας GSM και της προτεινόμενης τροποποίησης του πλαισίου. Οι ρυθμιστικές αρχές της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, λόγου χάρη, ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους, κατά τη μετάβαση στις ψηφιακές ρ/τ εκπομπές, να καταστήσουν ένα μέρος τουλάχιστον του φάσματος που θα ελευθερωθεί ουδέτερο ως προς τεχνολογία και υπηρεσίες, ενώ ορισμένα κράτη μέλη άρχισαν μια διαδικασία που θα μπορούσε να καταλήξει στη χρήση ραδιοφάσματος στη ζώνη των 900MHz για υπηρεσίες τρίτης γενιάς, το οποίο μέχρι τώρα ήταν δεσμευμένο για υπηρεσίες GSM[13]. Η Μάλτα, η Δανία και η Φινλανδία προετοιμάζουν επίσης μείζονα μεταρρύθμιση στη διαχείριση του ραδιοφάσματος.

Ενώ στα περισσότερα κράτη μέλη έχουν υλοποιηθεί οι αποφάσεις της Επιτροπής όσον αφορά το ραδιοφάσμα, οι οποίες ελήφθησαν κατά τη χρονική περίοδο 2004 έως 2007 σύμφωνα με την απόφαση 676/2002/EΚ για το ραδιοφάσμα, απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Μια περαιτέρω δυσχέρεια είναι ότι η κοινοτική νομοθεσία για την εναρμόνιση του ραδιοφάσματος αναδιπλασιάζεται άσκοπα υπό μορφή μη δεσμευτικών διακυβερνητικών συμφωνιών στο πλαίσιο της CEPT.

Σε σύνδεση με την απόφασή της αριθ. 2007/98/EΚ σχετικά με την εναρμόνιση της χρήσης του ραδιοφάσματος για την υλοποίηση συστημάτων που παρέχουν κινητές δορυφορικές υπηρεσίες (MSS), η Επιτροπή υπέβαλε, τον Αύγουστο του 2007, πρόταση για απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία νομικής βάσης για την επιλογή και αδειοδότηση φορέων εκμετάλλευσης MSS σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Προετοιμάζεται επίσης ανάληψη συντονισμένης δράσης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο για τη διευκόλυνση των κινητών επικοινωνιών σε αεροσκάφη.

Είναι σαφές ότι απαιτούνται περαιτέρω εναρμονισμένες διαδικασίες σε κοινοτικό επίπεδο ώστε να εξασφαλιστεί η συντονισμένη και έγκαιρη αδειοδότηση ραδιοφάσματος που είναι απαραίτητο για την παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών. Η Επιτροπή έχει κατά συνέπεια προτείνει να ανατεθεί σε ένα νέο φορέα, την ευρωπαϊκή αρχή για την αγορά ηλεκτρονικών επικοινωνιών, η διευκόλυνση της διαδικασίας αδειοδότησης υπηρεσιών πανευρωπαϊκής κλίμακας.

4. Συμφέρον των καταναλωτών

Οι ΕΡΑ εστίασαν το ενδιαφέρον τους διαρκώς περισσότερο σε θέματα καταναλωτών, ανταποκρινόμενες πιθανώς στην εντεινόμενη ανταγωνιστική δραστηριότητα που συνδέεται με τις συγκλίνουσες αγορές, την ομαδοποίηση διάφορων προσφορών υπηρεσιών και τις αντίστοιχες προσπάθειες που καταβάλλουν οι φορείς εκμετάλλευσης για την προσέλκυση και διατήρηση πελατών.

Διαφάνεια τιμολογίων

Η διαφάνεια ως προς τις τιμές παραμένει ως πρόβλημα, μολονότι συνεχώς περισσότερες ρυθμιστικές αρχές εκπονούν διαδικτυακά εργαλεία για σύγκριση τιμών ώστε να βοηθήσουν τους καταναλωτές να επιλέξουν τον πάροχο, ο οποίος προσφέρει την υπηρεσία που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους.

Διάφορα κράτη μέλη έχουν επίσης εισαγάγει μέτρα για την ενίσχυση της διαφάνειας όσον αφορά υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας και άλλες υπηρεσίες που δεν χρησιμοποιούν γεωγραφικούς αριθμούς, όπου συχνά προκύπτουν προβλήματα από συγκαλυμμένο κόστος και απουσία πληροφοριών σχετικά με την τιμολόγηση.

Η Επιτροπή χαιρετίζει τις εξελίξεις αυτές, οι οποίες συμβαδίζουν με τις προτεινόμενες τροπολογίες στο πλαίσιο.

Καθολική υπηρεσία

Η Γερμανία και το Λουξεμβούργο παραμένουν τα μόνα κράτη μέλη όπου η καθολική υπηρεσία παρέχεται υπό συνήθεις όρους της αγοράς. Ορισμένα άλλα κράτη μέλη, ωστόσο, έχουν επιλέξει να αποκλείσουν μεμονωμένα στοιχεία από την καθολική υπηρεσία (π.χ. κατάλογοι συνδρομητών και υπηρεσίες πληροφοριών καταλόγου στην Ιταλία και την Εσθονία και υπηρεσίες πληροφοριών καταλόγου στην Ιρλανδία και την Αυστρία). Η Τσεχική Δημοκρατία δεν περιλαμβάνει στην καθολική υπηρεσία την πρόσβαση σε σταθερή θέση, ενώ η Σουηδία και η Φινλανδία εξετάζουν λύσεις κινητών επικοινωνιών. Η Ρουμανία περιορίζει την υπηρεσία στην παροχή ‘τηλεκέντρων’ για παροχή πρόσβασης σε αγροτικές περιοχές.

Οι χρήστες με αναπηρίες και με ειδικές ανάγκες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν πολυάριθμους περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες ουσιώδεις για την κοινωνική και οικονομική ζωή. Ενώ το πλαίσιο ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες που απολαμβάνει η πλειονότητα των χρηστών, τα μέτρα που λαμβάνονται και τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση σε ολόκληρη την ΕΕ.

Φορητότητα αριθμού

Η φορητότητα αριθμού είναι πλέον διαθέσιμη για χρήστες κινητών και σταθερών επικοινωνιών σε όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν δράση για τη διευκόλυνση της φορητότητας αριθμούς όσον αφορά υπηρεσίες VoIP (φωνή μέσω Πρωτοκόλλου Ίντερνετ) και φορέα εικονικού δικτύου κινητής τηλεφωνίας (MVNO), αλλά οι κανόνες διαφέρουν σημαντικά, ανάλογα με την ταξινόμηση και χρήση των σχετικών αριθμών. Ο χρόνος που απαιτείται για τη μεταφορά των αριθμών (καθώς και το κόστος) είναι καθοριστικής σημασίας για την ύπαρξη του ανταγωνισμού. Έχουν υπάρξει ορισμένες βελτιώσεις (π.χ. Γαλλία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο), αλλά οι καθυστερήσεις συνεχίζουν να παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό σε πολλά κράτη μέλη, γεγονός για το οποίο η Επιτροπή έχει προτείνει την επιβολή νομικής απαίτησης για πραγματοποίηση της μεταφοράς σε μια εργάσιμη ημέρα.

112

Ο ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ατελείς κλήσεις σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης από σταθερά και κινητά τηλέφωνα σε ολόκληρη την ΕΕ, εκτός της Βουλγαρίας.

Η παροχή πληροφοριών για τον εντοπισμό καλούντος στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης παραμένει προβληματική. Η Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει έξι κράτη μέλη (Ιταλία, Κάτω Χώρες, Λιθουανία, Σλοβακία, Λετονία και Πολωνία) στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ενώ άνοιξε διαδικασία εναντίον της Ρουμανίας λόγω μη εξασφάλισης της παροχής πληροφοριών εντοπισμού καλούντος για κλήσεις προς τον αριθμό 112 σε δίκτυα κινητών επικοινωνιών.

Η ποιότητα της απάντησης σε κλήσεις έκτακτης ανάγκης παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις σε επίπεδο ΕΕ, καθώς δεν υφίστανται εναρμονισμένοι κανόνες για τον τομέα αυτόν. Αναμένοντας την τροποποίηση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ, που θα εξασφαλίσει το πλαίσιο βέλτιστης πρακτικής για τον εν λόγω τομέα, η Επιτροπή εργάζεται μέσω της επιτροπής επικοινωνιών και της ειδικευμένης υποομάδας της σε θέματα πρόσβασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, παράλληλα με την επιτροπή πολιτικής προστασίας, για την βελτίωση της ποιότητας απάντησης στις κλήσεις προς το 112.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ο κλάδος συνεχίζει να παρουσιάζει αυξημένα έσοδα από τη συνεχή ανάπτυξη του κύκλου εργασιών για υπηρεσίες σταθερών ευρυζωνικών και κινητών επικοινωνιών. Ταυτόχρονα, οι καταναλωτές έχουν επωφεληθεί, υπό μορφή μειωμένων τιμών, από την ύπαρξη ενισχυμένου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος.

Το κοινοτικό μοντέλο κανονιστικών ρυθμίσεων αποδείχθηκε ικανό να εξασφαλίσει διαρκώς ανταγωνιστικότερες αγορές παρέχοντας ισχυρή προστασία καταναλωτών και εγγυημένη βασική υπηρεσία.

Στα κράτη μέλη όπου η κανονιστική ρύθμιση έχει εφαρμοστεί σε επίπεδο βέλτιστης πρακτικής, έχει καταδειχθεί το δυναμικό της προς όφελος των καταναλωτών, π.χ. στην ανάπτυξη και εγκατάσταση καινοτόμων ευρυζωνικών υπηρεσιών. Η κανονιστική δράση υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχής όπου είχε διεξαχθεί εγκαίρως διαδικασία ανάλυσης της αγοράς, είχαν επιβληθεί επαρκώς ακριβή και λεπτομερή επανορθωτικά μέτρα σε φορείς εκμετάλλευσης με σημαντική ισχύ στην αγορά, είχε διεξαχθεί αποτελεσματικά η διαδικασία προσφυγών και η διαδικαστική διαδικασία, και οι ρυθμιστικές αρχές δεν είχαν εμποδιστεί στην ενεργό αντιμετώπιση μη τιμολογιακών θεμάτων.

Το πλαίσιο των κανονιστικών ρυθμίσεων προσφέρει, ωστόσο, επί του παρόντος ευρύτατο περιθώριο για την επιβολή των επακριβών κανόνων και για τον τρόπο της εφαρμογής τους στην πράξη. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα κανονιστικό περιβάλλον βασίζεται συχνά σε ανακόλουθες προσεγγίσεις που εμποδίζουν σημαντικά την υλοποίηση γνήσιας ενιαίας αγοράς σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και την πραγμάτωση των οικονομικών οφελών που απορρέουν από αυτήν. Στα παραδείγματα ετερόκλιτης κανονιστικής ρύθμισης περιλαμβάνονται τα αναφερόμενα στα τέλη τερματισμού σε κινητό δίκτυο και οι περίοδοι μετάβασης, οι μεθοδολογίες λογιστικής, η αντιμετώπιση των επικοινωνιών VoIP, η φορητότητα κινητού αριθμού, καθώς και οι μη τιμολογιακές διακρίσεις εκ μέρους συντελεστών με δεσπόζουσα θέση.

Με τις προτάσεις της Επιτροπής που εκκρεμούν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου επιδιώκεται η αντιμετώπιση των εν λόγω θεμάτων με χρήσησι καινοτομικών μεθόδων κατά περίπτωση, και με παράλληλη διατήρηση της βασικής γενικής αντίληψης που διαμόρφωσε το πλαίσιο του 2002.

[1] Εάν δεν επισημαίνεται διαφορετικά, η κατάσταση αναφέρεται στην 31η Δεκεμβρίου 2007 και τα στοιχεία αγοράς στην 1η Οκτωβρίου 2007.

[2] Σύσταση 2007/879/EK της Επιτροπής.

[3] COM(2007) 697-699.

[4] Ευρωπαϊκό παρατηρητήριο τεχνολογίας πληροφοριών (EITO) 2007.

[5] EITO, επικαιροποίηση στοιχείων 2007.

[6] Εκτίμηση βάσει EU KLEMS.

[7] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 717/2007.

[8] Μεθοδολογία του ΟΟΣΑ – βλ. έγγραφο εργασίας υπηρεσιών της Επιτροπής.

[9] IDATE - PAC Consultants – Coe-Rexecode Νοέμβριος 2007.

[10] Έρευνα ηλ-επικοινωνιών των νοικοκυριών (Noεμ.-Δεκ. 2007).

[11] ERG (07) 56 rev 2.

[12] IDATE ‘Broadband Coverage in Europe’ 2007 (ευρυζωνική κάλυψη στην Ευρώπη, δεδομένα 31ης Δεκεμβρίου 2006).

[13] Δεν έχει ακόμα εκδοθεί πρόταση για απόφαση της ΕΕ.