[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 10.3.2011

COM(2011) 114 τελικό

Εκθεση της ΕπιτροπΗς προς το ΕυρωπαϊκΟ ΣυμβοΥλιο

Έκθεση 2011 σχετικά με τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις Προώθηση της συμμετοχής των στρατηγικών οικονομικών εταίρων μας στη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά: Προτεραιότητες δράσης για την εξάλειψη των εμποδίων στο εμπόριο

SEC(2011) 298 τελικό

Εκθεση της ΕπιτροπΗς προς το ΕυρωπαϊκΟ ΣυμβοΥλιο

Έκθεση 2011 σχετικά με τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις Προώθηση της συμμετοχής των στρατηγικών οικονομικών εταίρων μας στη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά: Προτεραιότητες δράσης για την εξάλειψη των εμποδίων στο εμπόριο

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ως ο μεγαλύτερος εμπορικός όμιλος του κόσμου και η σημαντικότερη πηγή και προορισμός ξένων άμεσων επενδύσεων, η ΕΕ έχει εγγενές συμφέρον να εξασφαλίσει ένα ανοικτό και δίκαιο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Το συμφέρον αυτό αναμένεται μόνο να αυξηθεί κατά τα προσεχή έτη – έως το 2015, το 90 % της παγκόσμιας ανάπτυξης θα πραγματοποιηθεί εκτός Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή οικονομία χρειάζεται να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία των υψηλότερων επιπέδων ανάπτυξης στο εξωτερικό, ιδίως στην Ασία.

Ένα βασικό μήνυμα της νέας εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ[1] είναι ότι, παράλληλα με το πρόγραμμα διαπραγματεύσεων, η ανανεωμένη εμπορική πολιτική μας πρέπει να έχει μια πιο θετική προσέγγιση, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα έχουν νόμιμες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά και ότι τα δικαιώματά μας θα ασκούνται σωστά για τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή θα επικεντρωθεί σ’ αυτό το πρόγραμμα και θα καταβάλει κάθε προσπάθεια για την υλοποίησή της. Η Επιτροπή είναι επίσης αποφασισμένη να συνεχίσει την καταπολέμηση του προστατευτισμού. Πράγματι, αυτό οφείλεται ακριβώς στο γεγονός ότι η ΕΕ πιστεύει στα οφέλη των ανοικτών αγορών, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, και ότι χρειάζεται να συνεργαστεί με τους εταίρους της στις προσπάθειες που καταβάλλει, με πνεύμα αμοιβαιότητας και αμοιβαίου συμφέροντος[2].

Η παροχή βοήθειας στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στις αγορές των τρίτων χωρών υπήρξε και εξακολουθεί να είναι ουσιαστικό στοιχείο της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, αλλά η ΕΕ χρειάζεται να εντείνει τις προσπάθειές της. Έχει καταδειχθεί ότι η κύρια σύγχρονη πρόκληση της εμπορικής πολιτικής δεν είναι βασικά να καταργηθούν οι δασμοί για τα προϊόντα, αλλά να υπερπηδηθούν τα κανονιστικά εμπόδια, πράγμα που θα επιτρέψει την καλύτερη πρόσβαση στην αγορά για τις υπηρεσίες και τις επενδύσεις, να ανοίξουν οι αγορές όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, πράγμα που θα επιτρέψει την καλύτερη προστασία και την ενίσχυση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ), και να αντιμετωπιστούν τα αδικαιολόγητα εμπόδια που εμποδίζουν την αειφόρο προμήθεια πρώτων υλών. Γενικότερα, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι το εμπόριο συμβάλλει στη βιώσιμη ανάπτυξη, λαμβανομένων υπόψη των κοινωνικών επιπτώσεων των εμποδίων στο εμπόριο. Μελέτες δείχνουν ότι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) της ΕΕ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περισσότερο από μισή εκατοστιαία μονάδα, αν ολοκληρώναμε το διμερές και το πολυμερές πρόγραμμα διαπραγματεύσεών μας[3]. Ακόμη, αυτό το αριθμητικό στοιχείο μπορεί να διπλασιαστεί, αν η ΕΕ σημειώσει πραγματική πρόοδο όσον αφορά τα μη δασμολογικά εμπόδια (ΜΔΕ) και τα κανονιστικά ζητήματα με τους κύριους εμπορικούς εταίρους της, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα[4]. Η εμπορική πολιτική μπορεί και πρέπει να συνεισφέρει σημαντικά στην απασχόληση και την ανάπτυξη.

H στρατηγική πρόσβασης στην αγορά[5] αποτελεί βασικό στοιχείο των δραστηριοτήτων επιβολής μας για τη διασφάλιση του ότι οι εμπορικές συμφωνίες μεταφράζονται αποτελεσματικά σε πραγματικά εμπορικά οφέλη. Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις προληπτικές δράσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων μέσω της χρήσης των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης, όπως προβλέπεται στις συμφωνίες του ΠΟΕ για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και τα υγειονομικά και τα φυτoϋγειονομικά μέτρα. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να εξακολουθήσει να αναπτύσσει τον νέο και συνεργατικό τρόπο εργασίας με τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις με σκοπό την αντιμετώπιση των εμποδίων στις αγορές των τρίτων χωρών, και να καταστήσει την εξάλειψη των εμποδίων ακρογωνιαίο λίθο των σχέσεών μας με τις τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων του ύψιστου επιπέδου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, τα ζητήματα πρόσβασης στην αγορά θα πρέπει να αποτελέσουν σημαντικό μέρος των συζητήσεων που πραγματοποιούνται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με την ενίσχυση των στρατηγικών οικονομικών εταιρικών σχέσεών μας, με τον καθορισμό προτεραιοτήτων, τον εξορθολογισμό των διαφόρων μέσων και τον συντονισμό των μηνυμάτων μας, με σκοπό την αποτελεσματικότερη προώθηση των συμφερόντων της ΕΕ στο εξωτερικό. Είναι επίσης χρήσιμο να επικεντρωθούμε στις προτεραιότητες μόλις αρχίσει να λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης.

Η παρούσα έκθεση είναι η πρώτη ετήσια έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις στις τρίτες χώρες, όπως ανακοινώθηκε για πρώτη φορά στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[6]. Παρέχει μια ευκαιρία να εστιαστεί η προσοχή στις κοινές προσπάθειες που χρειάζονται σχετικά με ένα επιλεγμένο σύνολο εμποδίων πρόσβασης στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων και των πρακτικών βιομηχανικής πολιτικής «πέραν των συνόρων»[7]. Πράγματι, υπήρξε σημαντική επανεστίαση του ενδιαφέροντος για τη βιομηχανική πολιτική από τους κύριους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει μερικές φορές πρακτικές όπως η ενεργή προώθηση «εθνικών πρωταθλητών» που ενδέχεται να είναι εις βάρος των συμφερόντων της ΕΕ.

Τα επιλεγμένα εμπόδια είναι εκείνα που έχουν μεγάλη οικονομική και/ή συστηματική σημασία για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στις αγορές ορισμένων στρατηγικών εταίρων. Αυτά περιλαμβάνουν επίσης περιορισμούς στις εξαγωγές πρώτων υλών, οι οποίοι δεν είναι εμπόδια «πρόσβασης στην αγορά» με την αυστηρή έννοια, αλλά είναι εξίσου επιβλαβής για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως για τους ευρωπαίους παραγωγούς προϊόντων για την αγορά επόμενου σταδίου, που ενσωματώνουν τις πρώτες ύλες, στα τελικά προϊόντα που εξάγουν. Η παρούσα έκθεση θα βοηθήσει να επικεντρωθούν οι συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις κοινές προτεραιότητες πρόσβασης στην αγορά,, έτσι ώστε να αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό της συνδυασμένης ισχύος της ΕΕ και να εξασφαλιστούν τα άμεσα οφέλη ανάπτυξης και απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

σημαντικά εμπόδια στις σχέσεις μας με τουσ στρατηγικόΥς εταίρους

Η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στα εμπόδια που έχουν μεγάλη οικονομική και/ή συστημική σημασία για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στις αγορές ορισμένων από τους στρατηγικούς εταίρους μας – Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Βραζιλία/Αργεντινή (η ομαδοποίηση γίνεται λόγω της διάστασης Mercosur), Ρωσία και ΗΠΑ. Το 2009 το εμπόριο με τους εν λόγω εταίρους αντιπροσώπευε το 45 % του εμπορίου μας σε αγαθά και εμπορικές υπηρεσίες (όπου οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 19 % και η Κίνα το 10 %) και το 41 % των ροών των ξένων άμεσων επενδύσεών μας (ΞΑΕ)[8] (όπου μόνο οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 35 %). Δεδομένου ότι η ΕΕ δεν έχει σήμερα διμερείς διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) με τέσσερις από τους έξι εταίρους, μια ενισχυμένη κοινή προσέγγιση προς αυτές τις χώρες έχει όλως ιδιαίτερη σημασία.

Η εστίαση της έκθεσης σ’ αυτούς τους στρατηγικούς εταίρους δεν σημαίνει φυσικά ότι η Επιτροπή υποβαθμίζει τη σημασία των εμποδίων σε άλλες σημαντικές και συχνά αναδυόμενες αγορές, όπως οι χώρες ASEAN, οι χώρες του συμβουλίου συνεργασίας του Κόλπου, οι νότιες ή ανατολικές γειτονικές χώρες ή άλλοι στρατηγικοί εταίροι, όπως, για παράδειγμα, το Μεξικό και η Νότια Αφρική. Το επισυναπτόμενο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής συμπληρώνει την παρούσα έκθεση, παρέχοντας περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις προσπάθειες που καταβάλλονται και τις δράσεις που προβλέπονται για την αντιμετώπιση των εμποδίων που προσδιορίστηκαν στο ευρύτερο πλαίσιο των 32 εξαγωγικών αγορών προτεραιότητας.

Η επιλογή ειδικών εμποδίων βασίζεται σε πρόσφατες κοινές αξιολογήσεις της κατάστασης στις εν λόγω επτά χώρες, όπως η βασική αξιολόγηση των εμποδίων που πραγματοποιήθηκε το 2009/2010 έπειτα από αίτηση του Συμβουλίου[9], η οποία οδήγησε στον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά 205 εμπόδια για 32 αγορές, καθώς και στη συνεχή παρακολούθηση των προστατευτικών μέτρων που επιβλήθηκαν μετά την πρόσφατη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση[10].

Κίνα

Η Κίνα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ, ενώ η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας. Η Κίνα δεν είναι μόνο πηγή φθηνών καταναλωτικών αγαθών, αλλά και πηγή βασικών εισροών για τις μεταποιητικές βιομηχανίες μας. Παρά το σημαντικό διμερές εμπορικό έλλειμμά μας, η Κίνα έχει καταστεί η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αγορά για τις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών μας, καθώς και σημαντικός προορισμός επενδύσεων της ΕΕ. Η ΕΕ εξήγαγε στην Κίνα το 2009 εμπορεύματα αξίας 82 δισεκατομμυρίων ευρώ – παρά την κρίση, αξίας μεγαλύτερης κατά 4 % σε σύγκριση με το 2008, και, έως το τέλος του Οκτωβρίου του 2010, οι εξαγωγές μας ήταν αυξημένες κατά 38 % σε ετήσια βάση. Συνολικά, οι εξαγωγές από την ΕΕ στην Κίνα υπερδιπλασιάστηκαν (121 %) μεταξύ του 2005 (πρώτοι 11 μήνες) και του 2010 (11 πρώτοι μήνες). Ωστόσο, αυτό το επίπεδο εξαγωγών της ΕΕ εξακολουθεί να παραμένει χαμηλότερο από το δυνητικό, και η καλύτερη πρόσβαση στην αγορά θα επιτρέψει στους εξαγωγείς και τους επενδυτές της ΕΕ να συμβάλουν, και να συμμετάσχουν πλήρως, στην εκπληκτική οικονομική ανάπτυξη της Κίνας.

Δέκα χρόνια μετά την προσχώρηση στον ΠΟΕ, η Κίνα εξακολουθεί να χρειάζεται να βελτιώσει τις επιδόσεις της όσον αφορά την εφαρμογή των βασικών αρχών του ΠΟΕ περί μη διακριτικής μεταχείρισης, διαφάνειας και εθνικής μεταχείρισης. Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στην πρόσβαση στην αγορά όσον αφορά την τυποποίηση και τους τεχνικούς κανονισμούς, καθώς και τις υπηρεσίες, τις επενδύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις. Η ανεπαρκής επιβολή των ΔΔΙ και οι επαχθείς διαδικασίες πιστοποίησης εξακολουθούν να προκαλούν πολύ μεγάλες ανησυχίες. Μια σημαντική και αυξανόμενη ανησυχία είναι ότι η Κίνα εμφανίζεται να έχει αναπτύξει μέτρα παρεμβατικής βιομηχανικής πολιτικής με σκοπό την υποκατάσταση των εισαγωγών, την υποχρεωτική μεταφορά τεχνολογίας και τη χορήγηση προτιμησιακής πρόσβασης των τοπικών παραγωγών σε πρώτες ύλες. Τα εν λόγω μέτρα περιλαμβάνουν επιδοτήσεις στη βιομηχανία, όπως προτιμησιακά δάνεια από κρατικές τράπεζες, παραχωρήσεις γαιών, προτιμησιακές τιμές για τις εισροές (ενέργεια) και εξαγωγικές πιστώσεις.

Τα ακόλουθα εμπόδια έχουν προσδιοριστεί ως ζητήματα προτεραιότητας για τις επιχειρήσεις της ΕΕ:

1) Στον τομέα των πρώτων υλών , η Κίνα προσφεύγει τώρα συστηματικά σε περιοριστικά για την αγορά μέτρα, όπως εξαγωγικούς δασμούς και ποσοστώσεις. Το 2009 οι περιορισμοί αυτοί επηρέασαν τις εισαγωγές πρώτων υλών της ΕΕ από την Κίνα, αξίας περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ, που ανέρχονται στο 6 % των συνολικών εισαγωγών των εν λόγω προϊόντων εκ μέρους της ΕΕ. Το 59 % των κινεζικών εισαγωγών που επηρεάστηκαν από τα εν λόγω μέτρα ήταν οι βιομηχανικές πρώτες ύλες. Αυτά τα εμπόδια στο εμπόριο είναι ιδιαίτερα προβληματικά σ’ ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου δεν υπάρχουν άμεσα διαθέσιμες άλλες εναλλακτικές πηγές προμήθειας ή υποκατάστατες πρώτες ύλες. Τα πρόσφατα ζητήματα σχετικά με το εμπόριο σπανίων γαιών παρουσιάζουν εύγλωττα το πρόβλημα. Τα εμπόδια που υπάρχουν στην Κίνα σχετικά με τις σπάνιες γαίες επηρέασαν το 62 % των συνολικών εισαγωγών αυτών των ειδών σπανίων γαιών που πραγματοποίησε η ΕΕ το 2009[11]. Η μείωση των ποσοστώσεων των εξαγωγών σπανίων γαιών στην Κίνα προκάλεσε σημαντικές ελλείψεις στην αγορά και απότομες αυξήσεις των τιμών, με σημαντικό αντίκτυπο στο κόστος παραγωγής των εφαρμογών που βασίζονται στις σπάνιες γαίες. Οι τιμές των σπανίων γαιών αυξήθηκαν έως και κατά 500 % και προβλέπεται να αυξηθούν ακόμη περισσότερο λόγω της τελευταίας μείωσης των ποσοστώσεων των εξαγωγών. Η βιομηχανία της ΕΕ χρησιμοποιεί σπάνιες γαίες σε ένα όλο και ευρύτερο φάσμα εφαρμογών επόμενου σταδίου, ενώ οι κυριότερες χρήσεις είναι οι καταλυτικοί μετατροπείς για αυτοκίνητα, ο τομέας των ΤΠΕ (π.χ. τυπωμένα κυκλώματα, οπτικές ίνες και ημιαγωγοί), οι λυχνίες που βασίζονται στον φωσφόρο, οι ισχυροί μόνιμοι μαγνήτες (που χρησιμοποιούνται π.χ. στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή στις ανεμογεννήτριες), τα κεραμικά και το γυαλί υψηλής τεχνολογίας. Συνεπώς, τα συμφέροντα για την τρέχουσα και ιδίως για τη μελλοντική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι υψηλά.

2) Μια βασική ανησυχία όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις καθώς και τη διανοητική ιδιοκτησία είναι η πολιτική της « αυτόχθονης καινοτομίας », η οποία έχει ως σκοπό να στηρίξει τις κινεζικές επιχειρήσεις ώστε ανελιχθούν στην αλυσίδα της προστιθεμένης αξίας. Πρόκειται για σοβαρή ανησυχία για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που επιθυμούν να κάνουν εξαγωγές από την ΕΕ ή που δραστηριοποιούνται ήδη στην Κίνα. Κατά το παρελθόν, η πολιτική αυτή εμπόδισε σε μεγάλο βαθμό την πρόσβαση στις κινεζικές δημόσιες συμβάσεις σε πολλούς καινοτόμους τομείς, από την πράσινη τεχνολογία έως τις τηλεπικοινωνίες, με την απαίτηση για τις ξένες επιχειρήσεις να καταχωρίζουν τα ΔΔΙ τους στην Κίνα. Τα σχέδια κανόνων απαιτούν επίσης από τους υποψηφίους να δημοσιοποιούν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες που σχετίζονται με την καινοτομία και τα ΔΔΙ.

Ωστόσο, στον τελευταίο οικονομικό και εμπορικό διάλογο υψηλού επιπέδου, η κινεζική κυβέρνηση διαβεβαίωσε ότι δεν θα αντιμετωπίζει τα αγαθά και τις υπηρεσίες διαφορετικά βάσει του τόπου στον οποίο είναι καταχωρισμένες οι ευρεσιτεχνίες τους και ότι δεν θα θεσπίζει ούτε θα διατηρεί μέτρα που θα έχουν την καταγωγή της ανάπτυξης ή της διανοητικής ιδιοκτησίας ως προτιμησιακό όρο για τις δημόσιες συμβάσεις. Η Επιτροπή δέχθηκε με ευχαρίστηση αυτή την ανακοίνωση, αλλά θα παρακολουθεί στενά την εφαρμογή των μέτρων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που εφαρμόζονται σε επαρχιακό επίπεδο, έτσι ώστε να διασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εγχώριων επιχειρήσεων, των επιχειρήσεων ξένων συμφερόντων που είναι εγκατεστημένες στην Κίνα και των ξένων επιχειρήσεων.

Γενικότερα, το κινεζικό πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις παραμένει ελλιπές και αδιαφανές. Χρειάζονται σημαντικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να εξασφαλιστούν η συμμόρφωσή του με τα διεθνή πρότυπα και ένα προβλέψιμο περιβάλλον για όσους συμμετέχουν στους σχετικούς διαγωνισμούς. Η προσχώρηση της Κίνας στη συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις (ΣΔΣ) είναι πολύ σημαντική για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

Στον ευρύτερο τομέα των ΔΔΙ, η πρόσβαση στο κινεζικό σύστημα επιβολής των ΔΔΙ παραμένει δύσκολη για τις ξένες επιχειρήσεις, ιδίως για εκείνες που δραστηριοποιούνται σε δημιουργικούς και καινοτόμους τομείς. Βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, καθώς εφαρμόζονται γι’ αυτές αυστηρότερες διαδικαστικές απαιτήσεις. Συγκεκριμένα, οι απαιτήσεις νομικού και συμβολαιογραφικού τύπου για τα πληρεξούσια και τα αποδεικτικά στοιχεία που προέρχονται από το εξωτερικό είναι επαχθείς και δαπανηρές και εμποδίζουν τις ξένες επιχειρήσεις να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους ενώπιον των δικαστηρίων και των διοικητικών αρχών με αποτελεσματικό τρόπο. Επιπλέον, τα προσωρινά μέτρα είναι δύσκολο να επιτευχθούν στην πράξη, και οι αποζημιώσεις που αποφασίζονται από τα δικαστήρια είναι συχνά πολύ χαμηλές.

3) Η Κίνα επιβάλλει όλο και περισσότερες απαιτήσεις συμμόρφωσης με ειδικά κινεζικά πρότυπα και σχετικές επαχθείς διαδικασίες δοκιμής και πιστοποίησης από τρίτα μέρη . οι απαιτήσεις αυτές έρχονται συχνά σε σύγκρουση με τα διεθνή πρότυπα και τις διεθνείς πρακτικές, θέτοντας τις ξένες επιχειρήσεις σε μειονεκτική θέση. Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί ο τομέας της τεχνολογίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ), όπου η συνολική περιπλοκότητα και έλλειψη διαφάνειας των κανονιστικών πρακτικών και των πρακτικών αξιολόγησης της πιστότητας που εφαρμόζει η Κίνα συμβάλλουν σε ένα όλο και περισσότερο απρόβλεπτο επιχειρηματικό περιβάλλον και στην εμφάνιση σοβαρών προβλημάτων πρόσβασης στην αγορά για τις ξένες επιχειρήσεις και για τις επιχειρήσεις ξένων συμφερόντων.

4) Όσον αφορά τις επενδύσεις , οι τρέχουσες ροές δείχνουν ένα πολύ μεγάλο αναξιοποίητο δυναμικό. Μολονότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επένδυσαν περισσότερα από 5 δισεκατομμύρια ευρώ στην Κίνα το 2009, το ποσό αυτό είναι μικρότερο από το 3 % των συνολικών επενδυτικών εκροών. Το τρέχον επενδυτικό κλίμα στην Κίνα εμποδίζεται από την έλλειψη διαφάνειας και προβλεψιμότητας. Επιπλέον, οι κινεζικοί κανονισμοί, ιδίως στον τομέα της ενέργειας (όσον αφορά τις απαιτήσεις περί προσόντων, την περιορισμένη πρόσβαση στην παραχώρηση δημοσίων έργων και τις απαιτήσεις περί συναρμολόγησης) εμποδίζουν τις εταιρείες ενέργειας της ΕΕ να έχουν πλήρη πρόσβαση στην κινεζική αγορά, ιδίως στον τομέα της ανανεώσιμης ενέργειας.

Επιπλέον, όπως φαίνεται στον επονομαζόμενο «κατάλογο επενδύσεων», πολλοί σημαντικοί τομείς στην Κίνα παραμένουν κλειστοί στις ξένες επενδύσεις ή η πρόσβαση σ’ αυτούς είναι περιορισμένη μέσω κοινοπραξιών, ανωτάτων ορίων αξίας κεφαλαίων, ορίων ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων κ.λπ. Μέσω του συνδυασμένου αντικτύπου των διαφόρων μέτρων, η Κίνα χρησιμοποιεί το επενδυτικό καθεστώς της ως εργαλείο για να καθοδηγεί την οικονομική ανάπτυξή της, ιδίως ευνοώντας τις τοπικές επιχειρήσεις μέσω της τεχνολογίας και της μεταφοράς τεχνογνωσίας. Αυτό προκαλεί σοβαρή ανησυχία στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που επιθυμούν να επενδύσουν στην Κίνα. Η προσεχής επανεξέταση του καταλόγου επενδύσεων παρέχει μια καλή ευκαιρία για να δοθεί στις κινεζικές αρχές ένα σαφές μήνυμα σχετικά με την ανάγκη ενός πραγματικά ανοικτού και άνευ διακρίσεων επενδυτικού κλίματος στην Κίνα.

Ινδία

Η Ινδία είναι σημαντικός εμπορικός εταίρος της ΕΕ και αυξανόμενη οικονομική δύναμη. Με ποσοστό ανάπτυξης μεταξύ 8 και 10 % ετησίως, είναι μια από τις ταχύτερα αυξανόμενες οικονομίες στον κόσμο. Το κατά κεφαλήν εισόδημά της υπερδιπλασιάστηκε κατά την περίοδο 1990-2005. Παράλληλα, σε τέσσερα μόνο χρόνια, το εμπόριο μεταξύ ΕΕ και Ινδίας αυξήθηκε κατά 31 % και υπερέβη τα 53 δισεκατομμύρια ευρώ το 2009, οι δε επενδύσεις της ΕΕ στην Ινδία υπερτετραπλασιάστηκαν από το 2003 και έφτασαν τα 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ το 2009.

Ωστόσο, το εμπορικό καθεστώς και το κανονιστικό περιβάλλον της Ινδίας εξακολουθούν να παραμένουν συγκριτικά περιοριστικά[12]. Πέρα από τα υψηλά δασμολογικά εμπόδια, η Ινδία επιβάλλει επίσης πολλά μη δασμολογικά εμπόδια με τη μορφή ποσοτικών περιορισμών, αδειών εισαγωγής, επαχθών υποχρεωτικών δοκιμών (όπως π.χ. για τα ελαστικά οχημάτων) και πιστοποιήσεων για μεγάλο αριθμό προϊόντων, καθώς και με τη μορφή περίπλοκων και χρονοβόρων τελωνειακών διατυπώσεων. Όσον αφορά τη διανοητική ιδιοκτησία, έχει σημειωθεί κάποια βελτίωση της υποδομής για την επιβολή των ΔΔΙ. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανησυχίες σχετικά με τις αντιδράσεις της Ινδίας όσον αφορά την παραποίηση και την πειρατεία. Επιπλέον, στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, το νομοθετικό πλαίσιο της Ινδίας παραμένει ελλιπές. Χρειάζονται σημαντικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να εξασφαλιστούν η συμμόρφωσή του με τα διεθνή πρότυπα και ένα προβλέψιμο περιβάλλον για όσους συμμετέχουν στους σχετικούς διαγωνισμούς.

Κατά συνέπεια, οι τρέχουσες εμπορικές επιδόσεις μεταξύ ΕΕ και Ινδίας υπολείπονται κατά πολύ των δυνητικών δυνατοτήτων. Η ολοκληρωμένη και φιλόδοξη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ινδία, η οποία είναι υπό διαπραγμάτευση, θα μπορούσε να είναι μία από τις σημαντικότερες συμφωνίες που έχει συνάψει η ΕΕ. Μια εμπορική συμφωνία αυτού του βεληνεκούς θα απέφερε σημαντικά οφέλη και στις δύο οικονομίες, τα οποία, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, θα ήταν της τάξης των 9-19 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Τα ακόλουθα εμπόδια δημιουργούν σημαντικά προβλήματα στο εμπόριο με την Ινδία και χρειάζεται να εξαλειφθούν:

1) Προτάθηκαν επαχθείς διατυπώσεις χορήγησης αδειών σχετιζόμενες με τις νέες διατάξεις ασφαλείας, οι οποίες, αν εφαρμοστούν πλήρως, θα επηρεάσουν την πρόσβαση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις εμπορικές δημόσιες συμβάσεις στον τομέα των τηλεπικοινωνιών . Οι διατάξεις ορίζουν ως προϋποθέσεις κατάλληλη διαβάθμιση ασφαλείας και απαιτήσεις μεταφοράς τεχνολογίας, καθώς και υποχρέωση αντικατάστασης των αλλοδαπών μηχανικών με Ινδούς. Οι απαιτήσεις αυτές είναι διεθνώς άνευ προηγουμένου, και θα βλάψουν τις επενδύσεις στην Ινδία. Το 2009 η ΕΕ πραγματοποίησε εξαγωγές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού στην Ινδία αξίας έως 1 δισεκατομμυρίου ευρώ.

2) Ένα άλλο τοπικό εμπορικό ζήτημα αφορά τα πρόσφατα μέτρα περιορισμού των εξαγωγών βαμβακιού που έλαβε η Ινδία. Από το 2004 έως το 2009 οι εισαγωγές βαμβακιού της ΕΕ αυξήθηκαν κατά 17 %. Στην Ινδία, πολλά προϊόντα βαμβακιού αντιμετωπίζουν εξαγωγικούς περιορισμούς[13]. Μολονότι οι συνολικές εισαγωγές της ΕΕ όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα βαμβακιού μειώθηκαν κατά 48 % κατά την πενταετή περίοδο, τα πρόσφατα μέτρα σχετικά με αυτά τα προϊόντα είναι σημαντικά, δεδομένου ότι το 23 % των εισαγωγών αυτών των προϊόντων που πραγματοποίησε η ΕΕ το 2009 ήταν από την Ινδία. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Ινδία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος βαμβακοπαραγωγός στον κόσμο (20 % της συνολικής παραγωγής) και ο μόνος παγκοσμίως καθαρός εξαγωγέας βαμβακιού, η πολιτική της έχει σημαντικό αντίκτυπο στην παγκόσμια προσφορά βαμβακιού και, κατά συνέπεια, στις τιμές, επιτείνοντας την παγκόσμια ανοδική τάση των τιμών. Ως εκ τούτου, η ευρωπαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζει πολύ υψηλές τιμές και έλλειψη προσφοράς, αφού η Ινδία η είναι η κύρια πηγή εισαγωγής προϊόντων βαμβακιού της ΕΕ.

3) Επιπλέον, η επενδυτική πολιτική της Ινδίας εξακολουθεί να εμποδίζει τις ξένες επενδύσεις. Πολλοί σημαντικοί οικονομικοί τομείς, όπως το πολυσηματικό λιανικό εμπόριο, παραμένουν κλειστοί σε ξένες επενδύσεις, και έχουν θεσπιστεί πολλά μέτρα για τον έλεγχο των ροών ξένων κεφαλαίων και την εξασφάλιση μέγιστου οφέλους για τις τοπικές επιχειρήσεις μέσω της μεταφοράς τεχνολογίας και τεχνογνωσίας.

4) Τέλος, οι υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές (ΥΦΥ) απαιτήσεις για τις εισαγωγές , που υπερβαίνουν τα διεθνή πρότυπα χωρίς επιστημονική αιτιολόγηση, εμποδίζουν τις διάφορες εξαγωγές της ΕΕ, κυρίως όσον αφορά τα πουλερικά, το χοιρινό κρέας, τα λαχανικά, τα φρούτα και την ξυλεία.

Ιαπωνία

Η Ιαπωνία, η οποία έχει πολύ ανεπτυγμένη οικονομία και διαδραματίζει σημαντικό εμπορικό και επενδυτικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι ήδη σημαντικός εταίρος της ΕΕ, ενώ εξακολουθεί να προσφέρει περαιτέρω δυνητικές εμπορικές ευκαιρίες. Με ποσοστό περίπου 4 % των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών της ΕΕ το 2009, η Ιαπωνία είναι η έβδομη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά της ΕΕ. Ωστόσο, κατά την περίοδο 2005-2009 οι εξαγωγές αγαθών της ΕΕ στην Ιαπωνία μειώθηκαν κατά σχεδόν 6 % κατά μέσο όρο ετησίως. Το γεγονός ότι το εμπορικό πλεόνασμα της Ιαπωνίας παρέμεινε υψηλό είναι εν μέρει αντανάκλαση των συνεχιζόμενων προβλημάτων πρόσβασης στην αγορά, που αντιμετωπίζουν οι ξένες επιχειρήσεις στην Ιαπωνία.

Μολονότι οι δασμοί στην Ιαπωνία είναι γενικά χαμηλοί, τα εμπόδια στο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών καθώς και τα εμπόδια στις επενδύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις παραμένουν υψηλά και θεωρούνται από τη βιομηχανία της ΕΕ ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους η ιαπωνική αγορά συχνά θεωρείται δυσκολότερη από άλλες αγορές[14]. Ωστόσο, το 2010 προέκυψε μια ανανεωμένη δέσμευση για στενότερους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ ΕΕ και Ιαπωνίας στο πλαίσιο των συζητήσεων στην επονομαζόμενη Ομάδα υψηλού επιπέδου που συστάθηκε από τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Ιαπωνίας τον Απρίλιο του 2010. Η ΕΕ κατέστησε σαφές ότι η ικανότητα της Ιαπωνίας να αποδείξει ότι τα κανονιστικά εμπόδια μπορούν να εξαλειφθούν είναι ο σημαντικότερος όρος για στενότερη οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ της ΕΕ και της Ιαπωνίας.

Συνεπώς, τα ακόλουθα τρία σημαντικά εμπόδια είναι καλές δοκιμαστικές περιπτώσεις για τη φιλοδοξία της Ιαπωνίας να βελτιώσει την πρόσβαση στην αγορά για κοινό όφελος τόσο της ΕΕ όσο και της Ιαπωνίας.

1) Το πρώτο παράδειγμα σχετίζεται με τα σημαντικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις της ΕΕ στην ιαπωνική αγορά δημοσίων συμβάσεων – παρά το γεγονός ότι η Ιαπωνία είναι συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας για τις δημόσιες συμβάσεις (ΣΔΣ) του ΠΟΕ. Η Ιαπωνία έχει δεσμευτεί να ανοίξει στους εταίρους της ΣΔΣ (και, συνεπώς, στις επιχειρήσεις της ΕΕ) την αγορά δημοσίων συμβάσεων που ανέρχεται σε περίπου 22 δισεκατομμύρια ευρώ. Το 2007 αντιπροσώπευε μόνο το 4% των συνολικών αγορών δημοσίων συμβάσεων της Ιαπωνίας και το 0,5% του ΑΕγχΠ της. Αντίθετα, οι ιαπωνικές επιχειρήσεις είχαν πρόσβαση στις αγορές δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ που ανέρχονταν σε 312 δισεκατομμύρια ευρώ (ή 2,5% του ΑΕγχΠ της ΕΕ). Με το πρόβλημα αυτό συνδέονται, μεταξύ άλλων, οι περιορισμοί πρόσβασης στις συμβάσεις που συνάπτονται με τις επιχειρήσεις σιδηροδρομικών και αστικών μεταφορών, τα υπερβολικά κατώτατα όρια για τις δημόσιες συμβάσεις δομικών έργων και η έλλειψη εξαντλητικής κάλυψης των τοπικών αναθετουσών αρχών.

2) Δεύτερον, η εισαγωγή νέων ιατροτεχνολογικών βοηθημάτων στην ιαπωνική αγορά εξακολουθεί να είναι δύσκολη, αφού το νομοθετικό πλαίσιο της Ιαπωνίας προβλέπει ανεπαρκή αναγνώριση των διεθνών προτύπων και χρονοβόρες διαδικασίες έγκρισης. Μόνο τα μισά από τα ιατροτεχνολογικά βοηθήματα που χρησιμοποιούνται στις αγορές της ΕΕ και των ΗΠΑ είναι διαθέσιμα στην Ιαπωνία.

3) Όσον αφορά τον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών , η ευρωπαϊκή ασφαλιστική βιομηχανία εκφράζει συνεχώς σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την προτιμησιακή μεταχείριση της Japan Post από τον ιάπωνα νομοθέτη. Η νέα νομοθεσία που καταρτίστηκε από την κυβέρνηση θα οδηγήσει σε ακόμη περισσότερες διακρίσεις εις βάρος των ξένων ασφαλιστικών εταιρειών αντί να εξασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού για τις ιδιωτικές ιαπωνικές και ξένες επιχειρήσεις.

Mercosur: Βραζιλία και Αργεντινή

Η Βραζιλία είναι ο 10ος εμπορικός εταίρος της ΕΕ (στοιχεία του 2009) με εξαγωγές αγαθών από την ΕΕ που ανέρχονται σε περισσότερα από 21 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το ένα τέταρτο τον συνολικού της εμπορίου. Η Βραζιλία είναι επίσης ο μεγαλύτερος εξαγωγέας γεωργικών προϊόντων στην ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας το ένα όγδοο των συνολικών γεωργικών εισαγωγών της ΕΕ. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Βραζιλία. Ωστόσο, η αγορά της Βραζιλίας είναι σχετικά υψηλά προστατευόμενη, εφαρμόζοντας δασμολόγιο κατά μέσο όρο 12 % και σημαντικά μη δασμολογικά εμπόδια που εμποδίζουν τις δραστηριότητες των εμπόρων και των επενδυτών.

Η Αργεντινή είναι επίσης σημαντικός εμπορικός εταίρος της ΕΕ, και η ΕΕ είναι επίσης ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στην Αργεντινή, αντιπροσωπεύοντας περίπου τις μισές ΞΑΕ στην Αργεντινή. Όπως υπογραμμίστηκε σε διάφορες εκθέσεις παρακολούθησης που καταρτίστηκαν από διεθνείς οργανισμούς καθώς και από την Επιτροπή[15], οι αντιδράσεις σε επίπεδο εμπορικής πολιτικής της Αργεντινής καθ’ όλη τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης ήταν ιδιαίτερα προβληματικές, με σημαντικό αριθμό νέων προστατευτικών μέτρων που θεσπίστηκαν από το 2008 και μετά.

Ως μέλη της Mercosur , η Βραζιλία και η Αργεντινή διαπραγματεύονται επί του παρόντος συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ, η οποία θα περιλαμβάνει συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, χρειάζεται να εξαλειφθούν τα ακόλουθα σημαντικά εμπόδια στο εμπόριο, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην αγορά και για τις δύο χώρες:

1) Στη Βραζιλία , η εύλογη πρόσβαση των ξένων επιχειρήσεων στην αυξανόμενη αγορά των δημόσιων συμβάσεων , η οποία είναι ήδη περιορισμένη, γίνεται όλο και δυσκολότερη – ένας πρόσφατος νόμος καθιέρωσε περιθώριο προτίμησης για τα τοπικά αγαθά και υπηρεσίες ύψους 25 % και περιόρισε στους εθνικούς προμηθευτές τις δημόσιες συμβάσεις σχετικά με αγαθά και υπηρεσίες που θεωρούνται εθνικού στρατηγικού συμφέροντος. Αυτό επηρεάζει ήδη τους ευρωπαίους προμηθευτές στον τομέα των ΤΠΕ. Το μέγεθος (το 2007 εκτιμήθηκε σε περίπου 133 δισεκατομμύρια ευρώ) και το υψηλό δυναμικό της αγοράς δημοσίων συμβάσεων στη Βραζιλία το καθιστά σημαντικό εμπόδιο – ακόμη δε περισσότερο, αφού η λογική του μέτρου φαίνεται να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης βιομηχανικής πολιτικής.

2) Όσον αφορά τόσο τη Βραζιλία όσο και την Αργεντινή , υπάρχουν περιορισμοί στις θαλάσσιες μεταφορές που ανησυχούν άμεσα τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Οι συμφωνίες καταμερισμού του φορτίου μεταξύ Βραζιλίας και Αργεντινής περιορίζουν για τις ναυτιλιακές εταιρείες της ΕΕ τις ευκαιρίες να δραστηριοποιηθούν σε διεθνές εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών. Το μέγεθος και η αύξηση των εμπορικών ροών εντός Mercosur και μεταξύ ΕΕ και Mercosur, καθώς και η πιθανή αύξηση των εν λόγω ροών ως συνέπεια ενδεχόμενης ΣΕΣ μεταξύ Mercosur και ΕΕ, καθιστούν αυτό το ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό για τις επιχειρήσεις της ΕΕ.

Η Βραζιλία και η Αργεντινή εμποδίζουν επίσης το εμπόριο με διάφορα μέτρα που περιορίζουν τις εξαγωγές πρώτων υλών . Στα προϊόντα που θίγονται περιλαμβάνονται τα γεωργικά προϊόντα και επίσης οι δορές, τα δέρματα και το υγρό χρωμιόδερμα. Όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα, για ορισμένα προϊόντα όπως η σόγια, οι εξαγωγικοί φόροι στην Αργεντινή ανέρχονται σε 35 %. Σε συνδυασμό με επαχθείς εξαγωγικές διατυπώσεις, όπως τα «μητρώα εξαγωγών» π.χ. για το βοδινό κρέας και οι κόκκοι, τα εν λόγω μέτρα έχουν σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στους ευρωπαίους παραγωγούς προϊόντων για την αγορά επόμενου σταδίου και, τελικά, τους καταναλωτές. Οι ακατέργαστες δορές, δέρματα και το υγρό χρωμιόδερμα, για τα οποία η Βραζιλία και η Αργεντινή είναι πολύ σημαντικοί παραγωγοί σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελούν εν προκειμένω σημαντικό παράδειγμα. Η βιομηχανία δέρματος της ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις προμήθειες από τη Βραζιλία και την Αργεντινή. Το 2009 οι εισαγωγές βοδινών ακατέργαστων δορών, δερμάτων και υγρού χρωμιοδέρματος της ΕΕ από τη Βραζιλία, για τις οποίες υπήρχαν περιορισμοί, ανήλθαν σε 87 εκατομμύρια ευρώ (12 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ), και για την Αργεντινή, οι εισαγωγές των προϊόντων που αντιμετωπίζουν περιορισμούς ανήλθαν σε 81,2 εκατομμύρια ευρώ (10 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ). Η χρήση εξαγωγικών φόρων στις δορές και τα δέρματα οδηγεί σε σοβαρά μειονεκτήματα ανταγωνισμού για τη βιομηχανία δέρματος της ΕΕ, δεδομένου ότι αυτοί ανέρχονται σε πολύ σημαντικό ποσοστό του κόστους παραγωγής του δέρματος. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, παράλληλα με τη θέσπιση εξαγωγικών περιορισμών, η Βραζιλία και Αργεντινή αναπτύσσουν τις βιομηχανίες τους τελικών προϊόντων δέρματος. Χάρη στην εύκολη πρόσβαση σε φθηνές πρώτες ύλες που δεν είναι διαθέσιμες στους ξένους ανταγωνιστές τους, οι βιομηχανίες αυτές έχουν ήδη καταστεί πολύ ανταγωνιστικές στο διεθνές επίπεδο.

4) Τέλος, ένας σημαντικός εμπορικός περιορισμός που έχει επιβάλει η Αργεντινή σε αντίδραση στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση είναι η επέκταση του συστήματος μη αυτόματης χορήγησης αδειών για ευρύ φάσμα προϊόντων. Το εν λόγω σύστημα, το οποίο αρχικά είχε επικεντρωθεί στα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα είδη υπόδησης και τα παιχνίδια, εφαρμόζεται όλο και περισσότερο σε άλλα προϊόντα, όπως τα ελαστικά οχημάτων, οι χαλύβδινοι σωλήνες, τα μηχανήματα και οι μηχανικές συσκευές (π.χ. ανελκυστήρες, μηχανές συγκομιδής), το βασικό μέταλλο και τα προϊόντα του, καθώς και τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων. Υπάρχουν εκτιμήσεις δυνητικών απωλειών ύψους τουλάχιστον 45 εκατομμυρίων ευρώ για τους ευρωπαίους εξαγωγείς. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι το πεδίο εφαρμογής του συστήματος μη αυτόματης χορήγησης αδειών ενδέχεται να διευρυνθεί ακόμη περισσότερο. Ένα έντονο χαρακτηριστικό των εν λόγω μέτρων είναι πολύ συχνά οι «εθελοντικοί» περιορισμοί των εισαγωγέων, ώστε να εξισορροπηθούν οι εισαγωγές τους με την εγχώρια παραγωγή. Με την ίδια λογική, η κυβέρνηση της Αργεντινής έλαβε επίσης μέτρα περιορισμού των εισαγωγών ορισμένων τροφίμων , δηλαδή ενθαρρύνοντας ανεπίσημα τα σουπερμάρκετ να μην πωλούν πλέον αυτά τα προϊόντα και καθυστερώντας την έκδοση των επονομαζόμενων «πιστοποιητικών ελεύθερης κυκλοφορίας».

Ρωσία

H Ρωσία είναι ένας από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους της ΕΕ, και οι διμερείς εμπορικές ροές σημείωσαν μεγάλα ποσοστά αύξησης έως τα μέσα του 2008, όταν η Ρωσία θέσπισε μονομερείς εμπορικούς περιορισμούς σε αντίδραση στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση για να προστατεύσει την εγχώρια βιομηχανία της. Τα προστατευτικά αυτά μέτρα επηρέασαν σοβαρά τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Το 2009 οι εξαγωγές αγαθών της ΕΕ στη Ρωσία μειώθηκαν σε 65,6 δισεκατομμύρια ευρώ (από 89,1 δισεκατομμύρια ευρώ το 2007), ενώ οι εισαγωγές από τη Ρωσία ανήλθαν σε 115 δισεκατομμύρια ευρώ (από 114,5 δισεκατομμύρια ευρώ το 2007). Για τις εμπορικές υπηρεσίες, οι εξαγωγές της ΕΕ ήταν 18,3 δισεκατομμύρια ευρώ (2009) και οι εκροές των ΞΑΕ της ΕΕ ήταν 26,3 δισεκατομμύρια ευρώ (2008). Οι δημόσιες επιχειρήσεις εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ρωσική οικονομία.

Ο αρνητικός αντίκτυπος διαφόρων πρόσφατων προστατευτικών πολιτικών της Ρωσίας στις εξαγωγές της ΕΕ διαιωνίστηκε μέσω της παγίωσης των προσωρινών ρωσικών δασμολογικών αυξήσεων στο πλαίσιο του κοινού εξωτερικού δασμολογίου της τελωνειακής ένωσης με το Καζακστάν και τη Λευκορωσία που άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2010[16]. Η Ρωσία πρόσφατα επιτάχυνε τη διαδικασία προσχώρησής της στον ΠΟΕ και προτίθεται να την ολοκληρώσει κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, πράγμα που θα έχει ως συνέπεια να επανέλθουν οι αυξημένοι δασμοί στα χαμηλότερα επίπεδα που είχαν αποφασιστεί στις διαπραγματεύσεις με τα μέλη του ΠΟΕ.

Τα τελευταία χρόνια η Ρωσία εφάρμοσε υψηλούς εξαγωγικούς δασμούς σε πολλά εμπορεύματα που είναι σημαντικά για τους εισαγωγείς της ΕΕ, όπως η ξυλεία, τα σιδηρούχα και τα μη σιδηρούχα θραύσματα μετάλλων. Λόγω της βαρύτητας των προμηθειών από τη Ρωσία, οι πολιτικές αυτές έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις βιομηχανίες της ΕΕ. Οι εισαγωγές των εν λόγω βιομηχανικών πρώτων υλών που πραγματοποιεί η ΕΕ από τη Ρωσία και που αντιμετωπίζουν εμπόδια ανήλθαν το 2009 σε 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Στο πλαίσιο της προσχώρησης της Ρωσίας στον ΠΟΕ, η οποία θα εξασφαλίσει σταθερότερους όρους εμπορικών συναλλαγών για τις επιχειρήσεις στη Ρωσία και με τη Ρωσία, επιτεύχθηκε πρόσφατα μια διμερής συμφωνία για την επίλυση των ζητημάτων που εκκρεμούν, όπως οι εξαγωγικοί δασμοί στην ξυλεία και η διακριτική μεταχείριση στα σιδηροδρομικά τέλη.

Τα ακόλουθα εμπορικά εμπόδια διακρίνονται για τη μεγάλη σημασία τους όσον αφορά τα συμφέροντα των επιχειρήσεων της ΕΕ:

1) Βασική ανησυχία για εξαγωγείς της ΕΕ, ιδίως για τις μικρές επιχειρήσεις, εξακολουθούν να είναι οι δαπανηρές και επαχθείς τελωνειακές διατυπώσεις , συμπεριλαμβανομένων των αυθαίρετων μεθόδων εκτίμησης και προσφυγής στις κατώτατες τιμές. Η εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης μεταξύ Ρωσίας, Καζακστάν και Λευκορωσίας έχει επιδεινώσει τα προβλήματα σ’ αυτόν τον τομέα.

2) Οι ανησυχίες σχετικά με την επιβολή των ΔΔΙ παραμένει επίσης προτεραιότητα στην ατζέντα με τη Ρωσία. Στη Ρωσία εξακολουθεί να υπάρχει υψηλό επίπεδο πειρατείας. Η πώληση και η χρήση παραποιημένων προϊόντων γίνεται ευρύτατα τόσο σε υπαίθριες αγορές όσο και σε κανονικά καταστήματα λιανικής πώλησης. Επιπλέον, οι συστηματικές παραβάσεις διπλωματών ευρεσιτεχνίας, εμπορικού απορρήτου και τεχνογνωσίας σε καινοτόμους τομείς θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Με τη δημιουργία της τελωνειακής ένωσης μεταξύ Ρωσίας, Καζακστάν και Λευκορωσίας την 1η Ιανουαρίου 2010 ανέκυψε σημαντικός κίνδυνος περαιτέρω χαλάρωσης της επιβολής της προστασίας των εμπορικών σημάτων. Ο κίνδυνος σχετίζεται με το χαλαρό καθεστώς προστασίας των ΔΔΙ στο Καζακστάν, τα διάτρητα σύνορα του οποίου επιτρέπουν την είσοδο παραποιημένων προϊόντων και τις παράνομες παράλληλες εισαγωγές από ασιατικές χώρες, ιδίως από την Κίνα.

3) Η επενδυτική πολιτική της Ρωσίας, η οποία αποσκοπεί στην προστασία και την ενίσχυση των εγχώριων βιομηχανιών, εξακολουθεί να αποτελεί άλλη πηγή σοβαρής ανησυχίας. Τα επενδυτικά μέτρα που σχετίζονται με το εμπόριο περιλαμβάνουν απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου, εγχώριων πωλήσεων, εξαγωγικών επιδόσεων και μεταφοράς τεχνολογίας. Η πρόσφατη «πρωτοβουλία γεωγραφικής θέσης», η οποία αποσκοπεί στην παροχή κινήτρων στις ξένες επιχειρήσεις να εγκαταστήσουν παραγωγικές μονάδες στη Ρωσία σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των τομέων της αυτοκινητοβιομηχανίας, των ηλεκτρονικών και των φαρμακευτικών προϊόντων, είναι η πιο πρόσφατη έκφανση αυτής της πολιτικής. Επιπλέον, η ρωσική νομοθεσία σχετικά με τις ξένες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς επιβάλλει πολύ χαμηλά κατώτατα όρια για την εκ των προτέρων έγκριση των ξένων επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας στη Ρωσία, πράγμα που καθιστά τις επενδύσεις της ΕΕ στη ρωσική αγορά επόμενου σταδίου στον τομέα της ενέργειας πολύ περίπλοκες.

4) Τέλος, εξίσου σημαντικά είναι τα ζητήματα που σχετίζονται με τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές απαιτήσεις, οι οποίες εξακολουθούν να εμποδίζουν σε μεγάλο βαθμό τις εξαγωγές της ΕΕ στη Ρωσία. Τα περισσότερα από τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα δεν συνάδουν με τα διεθνή πρότυπα και δεν υποστηρίζονται από κάποια επιστημονική αιτιολόγηση. Η οικονομική αξία των εξαγωγών που επηρεάζονται δυνητικά απ’ αυτά τα εμπόδια είναι σημαντική: το 2009 οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων στη Ρωσία αποτελούσαν περίπου το 10 % των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ στη Ρωσία και ήταν περίπου 7 δισεκατομμύρια ευρώ. Ως εκ τούτου, η Ρωσία αποτελεί πρωταρχική εξαγωγική αγορά για τα γεωργικά προϊόντα, και οι σχετικοί εν προκειμένω περιορισμοί δημιουργούν άμεσο κίνδυνο για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σ’ αυτό τον τομέα.

Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής

Οι ΗΠΑ είναι, με μεγάλη διαφορά, ο μεγαλύτερος εμπορικός και επενδυτικός εταίρος της ΕΕ. Το 2009 οι εξαγωγές αγαθών και εμπορικών υπηρεσιών της ΕΕ στις ΗΠΑ ανήλθαν σε 322 δισεκατομμύρια ευρώ (20,6 % των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ), ενώ οι εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών από τις ΗΠΑ ανήλθαν σε 281,9 (17,6 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ). Η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν την πιο ολοκληρωμένη οικονομική σχέση στον κόσμο, η οποία χαρακτηρίζεται από απαράμιλλα επίπεδα αμοιβαίων αποθεμάτων επενδύσεων που έφθασαν το 2009 τα 1.044,1 δισεκατομμύρια ευρώ επενδύσεων των ΗΠΑ στην ΕΕ και τα 1.134 δισεκατομμύρια επενδύσεων της ΕΕ στις ΗΠΑ, και ροές που έφθασαν το 2009 τα 75,1 δισεκατομμύρια ευρώ από την ΕΕ στις ΗΠΑ και τα 97,8 δισεκατομμύρια ευρώ από τις ΗΠΑ στην ΕΕ.

Ωστόσο, το τεράστιο δυναμικό της διατλαντικής σχέσης κάθε άλλο παρά αξιοποιείται πλήρως. Δεδομένων των χαμηλών μέσων δασμολογικών συντελεστών (κάτω του 3 %), το κλειδί για την ελευθέρωση αυτού του δυναμικού είναι η εξάλειψη των μη δασμολογικών εμποδίων. Τα μεγαλύτερα εμπόδια που βρίσκονται στις διαφορές μεταξύ των προτύπων και των κανονισμών τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Τα σχετικά συμφέροντα είναι μεγάλα: μια πρόσφατη μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εξάλειψη μόνο των μισών από τα υπάρχοντα μη δασμολογικά εμπόδια και τις κανονιστικές διαφορές μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ θα οδηγήσουν στην αύξηση του ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 122 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως [17].

Στο πλαίσιο μιας τόσο μεγάλης και βαθιά ριζωμένης φιλίας, θα πρέπει να εξαλειφθούν κατά προτεραιότητα τα ακόλουθα εμπόδια που διατηρούνται από τις ΗΠΑ.

1) Είναι σημαντικό να σημειωθεί το χαμηλό επίπεδο ανοίγματος των αγορών δημοσίων συμβάσεων των ΗΠΑ στις επιχειρήσεις της ΕΕ που επιθυμούν να συμμετάσχουν στους σχετικούς διαγωνισμούς. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι ΗΠΑ στο πλαίσιο της ΣΔΣ, το οποίο καλύπτει μόνο το 3,2 % της αγοράς δημοσίων συμβάσεων των ΗΠΑ (συνολικής αξίας 34 δισεκατομμυρίων ευρώ). Αντίθετα, η ΕΕ έχει δεσμευτεί να ανοίξει περίπου το 15 % των αγορών των δημοσίων συμβάσεών της στα υπόλοιπα συμβαλλόμενα μέρη της ΣΔΣ. Η πρωτοβουλία «Buy American» (αγοράστε αμερικανικά) έχει περιορίσει ακόμη περισσότερο την αποτελεσματική πρόσβαση στις αγορές δημοσίων συμβάσεων των ΗΠΑ σε τομείς που δεν καλύπτονται από τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν οι ΗΠΑ στο πλαίσιο της ΣΔΣ, μέσω νέων διακριτικών διατάξεων που περιλαμβάνονται στον αμερικανικό νόμο περί οικονομικής ανάκαμψης και επανεπενδύσεων (American Economic Recovery and Reinvestment Act) και σε παρόμοια νομοθετήματα. Οι εν λόγω διατάξεις δημιούργησαν πρόσθετη αβεβαιότητα για τις ξένες επιχειρήσεις στην αγορά των ΗΠΑ και πράγματι δεν τις επέτρεψαν να συμμετάσχουν σε ορισμένους διαγωνισμούς, κυρίως στον τομέα των δομικών έργων, και είχαν πολύ αρνητικό άμεσο αντίκτυπο που οδήγησε στη λήψη παρόμοιων μέτρων σε άλλες χώρες. Παράδειγμα ζημιογόνων πρακτικών αποτελεί η απαγόρευση αγορών εκ μέρους της κυβέρνησης των ΗΠΑ από εταιρείες που έχουν αλλάξει φορολογική έδρα (inverted companies), δηλαδή οι οποίες ήταν αρχικά εταιρείες των ΗΠΑ, αλλά άλλαξαν φορολογική έδρα και υπήχθησαν στο φορολογικό σύστημα άλλης χώρας.

2) Ένα άλλο οριζόντιο εμπόδιο, το οποίο δυνητικά έχει σημαντικό οικονομικό και πρακτικό αντίκτυπο στις εξαγωγές της ΕΕ στις ΗΠΑ, είναι οι διατάξεις περί «εξονυχιστικού ελέγχου κατά 100 %» (100 % scanning). Αυτή τη νομοθεσία των ΗΠΑ, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ασφάλειας μέσω της εξουδετέρωσης των δυνητικών τρομοκρατικών απειλών στο διεθνές σύστημα θαλάσσιου εμπορίου με εμπορευματοκιβώτια, προβλέπει τον εξονυχιστικό έλεγχο κατά 100 % (προέλεγχος των εμπορευματοκιβωτίων πριν από την άφιξή τους στα λιμάνια των ΗΠΑ) όλων των εμπορευματοκιβωτίων με προορισμό τις ΗΠΑ έως την 1η Ιουλίου 2012. Οι επιπτώσεις αυτού του μέτρου έχουν τέτοια έκταση που θα ενεργήσουν ως σοβαρός φραγμός στο εμπόριο μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ. Μολονότι πρόσφατα σημειώθηκε πρόοδος στο πλαίσιο των συζητήσεων του Διατλαντικού Οικονομικού Συμβουλίου όσον αφορά την αναγνώριση από τις ΗΠΑ της έννοιας του «εγκεκριμένου οικονομικού φορέα», η ΕΕ θα πρέπει να εξακολουθήσει να παρακολουθεί πολύ στενά τις περαιτέρω εξελίξεις σχετικά με το εν λόγω εμπόδιο.

τα σημαντικΟΤΕΡΑ εμπόδια: Μια οριζόντια ανάλυση σχετικά με τις κοινες τάσεις και προτεραιότητες

Τα εμπόδια που παρουσιάστηκαν στο τμήμα 2 είναι μια επιλογή των σημαντικότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις όταν επιθυμούν να έχουν πρόσβαση στις αγορές των στρατηγικών εταίρων μας. Ορισμένα είδη εμποδίων επανεμφανίζονται. Η παρακάτω ανάλυση αυτών των κοινών χαρακτηριστικών μπορεί να χρησιμεύσει για τον προσδιορισμό βέλτιστων τρόπων επίλυσης των προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων για περαιτέρω ευχέρεια ενεργειών και για τον καθορισμό μιας ενισχυμένης (και πολύ δυναμικής) στρατηγικής εξάλειψης των εμποδίων για το μέλλον.

Δημόσιες συμβάσεις

Οι αγορές δημοσίων συμβάσεων παραμένουν σημαντικά κλειστές στους ξένους ενδιαφερομένους, όπως καταδεικνύεται σαφώς από τα προβλήματα που υπογραμμίστηκαν στις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Βραζιλία. Ωστόσο, οι αγορές αυτές κάθε άλλο παρά είναι αμελητέες από εμπορικής πλευράς. Το αναξιοποίητο δυναμικό είναι σημαντικό. Το 2007 οι δαπάνες για τις δημόσιες συμβάσεις ανήλθαν σε περίπου 16 % του ΑΕγχΠ στην ΕΕ, 11 % στις ΗΠΑ και 18 % στην Ιαπωνία. Για τις αναδυόμενες και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες δεν υπάρχουν ικανοποιητικά στοιχεία. Το 2007 εκτιμήθηκε ότι οι εν λόγω αγορές δημοσίων συμβάσεων ανήλθαν σε περίπου 212 δισεκατομμύρια ευρώ στην Ινδία και η Mercosur (Βραζιλία και Αργεντινή) μαζί. Το μέγεθος αυτό μπορεί ακόμη να είναι σχετικά μικρό σε απόλυτες τιμές, αλλά οι αγορές αυτές αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά και είναι πιθανόν να αποτελέσουν σημαντικές μελλοντικές επιχειρηματικές ευκαιρίες σε τομείς στους οποίους η βιομηχανία της ΕΕ είναι πολύ ανταγωνιστική.

Ωστόσο, οι δημόσιες συμβάσεις είναι εύλογα το μεγαλύτερο τμήμα του εμπορίου που εξακολουθεί να είναι σχετικά προστατευμένο από διεθνείς δεσμεύσεις. Μόνο 14 χώρες είναι συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις (ΣΔΣ). Μόνο οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία μεταξύ των έξι στρατηγικών εταίρων που προσδιορίστηκαν στην παρούσα έκθεση είναι επί του παρόντος μέλη της ΣΔΣ, ενώ η Κίνα είναι σε διαδικασία διαπραγμάτευσης της προσχώρησής της. Επιπλέον, ακόμη και οι χώρες που έχουν προσχωρήσει στη ΣΔΣ έχουν διαπραγματευθεί σημαντικά όρια για τις δεσμεύσεις τους περί ανοίγματος της αγοράς υπό τη μορφή ελάχιστων κατώτατων ορίων ή εξαιρέσεων τομέων ή οντοτήτων (όπως, σε επίπεδο κατώτερο του ομοσπονδιακού). Συνεπώς, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι όταν ξέσπασε η χρηματοοικονομική κρίση το 2008/09, σημειώθηκε διάδοση των προστατευτικών μέτρων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων[18].

Επιπλέον, η ΣΔΣ χαρακτηρίζεται επίσης από σημαντική ασυμμετρία μεταξύ αυτού που προσφέρουν τα διάφορα συμβαλλόμενα μέρη υπό τη μορφή δεσμεύσεων για πρόσβαση στην αγορά, αφού η ΕΕ είναι πολύ πιο ανοικτή από τα υπόλοιπα συμβαλλόμενα μέρη. Είναι σαφές ότι οι εμπορικοί εταίροι μας δεν πέτυχαν τη σχετική αμοιβαιότητα σ’ αυτό τον τομέα. Για παράδειγμα, το 2007 η αξία των δημοσίων συμβάσεων των ΗΠΑ που προσφέρθηκε σε ξένες επιχειρήσεις που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στους σχετικούς διαγωνισμούς στο πλαίσιο της ΣΔΣ ήταν μόλις 34 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ για την Ιαπωνία ήταν 22 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό έρχεται σε μεγάλη αντίθεση με τις αγορές δημοσίων συμβάσεων αξίας 312 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχει δεσμευτεί να ανοίξει η ΕΕ. Συνεπώς, υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα να πιέσουμε για μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, ιδίως όσον αφορά τους στρατηγικούς εταίρους μας που δεν έχουν αναλάβει ανάλογες με τις δικές μας δεσμεύσεις. Θα χρειαστεί να ενταθούν οι προσπάθειες προκειμένου να αυξηθούν οι διεθνείς δεσμεύσεις – είτε μέσω των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο της ΣΔΣ και της παράτασης της ιδιότητας του συμβαλλόμενου σ’ αυτή μέρους, είτε μέσω των ΣΕΣ που διαπραγματεύεται η ΕΕ, είτε μέσω στοχοθετημένων διμερών δράσεων.

Ωστόσο, λόγω του σχετικού ανοίγματος της ΕΕ στις ξένες επιχειρήσεις που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε διαγωνισμούς για δημόσιες συμβάσεις, η περαιτέρω ευχέρειά της για εμπορικές διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόσβαση σε ξένες αγορές δημοσίων συμβάσεων είναι μειωμένη[19]. Για να ενισχυθεί η εν λόγω ευχέρεια και να διασφαλιστεί η βελτιωμένη συμμετρία στην πρόσβαση στις αγορές δημοσίων συμβάσεων, η Επιτροπή δήλωσε, παρουσιάζοντας τα σχετικά επιχειρήματα, στην πρόσφατη ανακοίνωσή της για την εμπορική πολιτική και στην «Πράξη για την ενιαία αγορά» ότι είναι αναγκαία μια ειδική πρωτοβουλία και ότι προτίθεται να υποβάλει εν προκειμένω σχετική πρόταση εντός του τρέχοντος έτους. Οι πρωταρχικοί στόχοι του νέου νομικού μέσου θα είναι η αποσαφήνιση των κανόνων που διέπουν την πρόσβαση αγαθών, υπηρεσιών και επιχειρήσεων τρίτων χωρών στην αγορά δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ, εξασφαλίζοντας έτσι ίσους όρους ανταγωνισμού στην εν λόγω αγορά, καθώς και η ενίσχυση της θέσης της ΕΕ όταν διαπραγματεύεται την πρόσβαση των επιχειρήσεών της στις αγορές δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών, προκειμένου να επιτύχει (περαιτέρω) άνοιγμα των αγορών δημοσίων συμβάσεων των εμπορικών εταίρων μας.

Επιπλέον, θα χρειαστεί υψηλό επίπεδο δεσμεύσεων προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ένα εύλογο μερίδιο των ξένων αγορών δημοσίων συμβάσεων.

Αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ)

Οι δυσκολίες που υπογραμμίστηκαν παραπάνω όσον αφορά την κινεζική και τη ρωσική αγορά είναι συμπτώματα των μεγάλων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις όταν εξάγουν αγαθά και υπηρεσίες με προστατευόμενη διανοητική ιδιοκτησία. Στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία το συγκριτικό πλεονέκτημα της οικονομίας της ΕΕ βρίσκεται όλο και περισσότερο στην υψηλή προστιθέμενη αξία και στα αγαθά και υπηρεσίες με ένταση διανοητικής ιδιοκτησίας. Κατά συνέπεια, η ανάπτυξη, η απασχόληση και η καινοτομία στην ΕΕ εμποδίζονται σοβαρά όταν οι ιδέες, τα εμπορικά σήματα και τα προϊόντα μας αποτελούν αντικείμενο πειρατείας και παραποίησης. Η έλλειψη νομικής προστασίας και αποτελεσματικής επιβολής των ΔΔΙ, συμπεριλαμβανομένης της ανεπαρκούς προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων, εμποδίζει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να εκμεταλλευτούν τα οφέλη σημαντικών εξαγωγικών ευκαιριών. Απλό παράδειγμα είναι το ακόλουθο: Το 2007 τα γεωργικά προϊόντα με προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης (ΠΟΠ) και προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις (ΠΓΕ) είχαν εκτιμώμενη αξία χονδρικής πώλησης ύψους 14,2 δισεκατομμυρίων ευρώ, και εκτιμάται ότι περίπου το 30% των προϊόντων με ΠΟΠ και ΠΓΕ εξάγεται εκτός ΕΕ. Συνεπώς, η ενίσχυση της προστασίας των ΔΔΙ για τις επιχειρήσεις μας είναι πολύ σημαντικό στοιχείο προκειμένου να εξασφαλίσουμε την ικανότητα της ΕΕ να ανταγωνίζεται στην παγκόσμια οικονομία.

Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά την προστασία των ΔΔΙ, κυρίως μέσω της αυξημένης εφαρμογής της στρατηγικής της Επιτροπής για την επιβολή τους[20]. Σημαντικές διατάξεις σχετικά με τα ΔΔΙ αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων σε διμερείς συμφωνίες. Η εμπορική συμφωνία καταπολέμησης της παραποίησης (ACTA) έχει συναφθεί με πολλές χώρες που έχουν όμοιες απόψεις[21]. Οι ειδικοί «διάλογοι για τα ΔΔΙ» ενισχύθηκαν με ορισμένους βασικούς εταίρους, όπως η Κίνα και Ρωσία. Το νεοσυσταθέν γραφείο βοήθειας των ΜΜΕ για θέματα ΔΔΙ σε σχέση με την Κίνα είναι επίσης πολύ αποτελεσματικό ως προς τη βοήθεια που παρέχει στις ευρωπαϊκές ΜΜΕ προκειμένου να προστατεύσουν και ένα υπερασπιστούν τα ΔΔΙ τους στην εν λόγω χώρα[22], μαζί με το πρόγραμμα «IPR2»[23], το οποίο είναι ένα πρόγραμμα σύμπραξης μεταξύ των αρχών της ΕΕ και της Κίνας που αποσκοπεί στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της επιβολής των ΔΔΙ στην Κίνα.

Η πρόσφατη αξιολόγηση της στρατηγικής της Επιτροπής για την επιβολή των ΔΔΙ[24] κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η στρατηγική αυτή είναι κατάλληλη και οδήγησε σε πολλές επιτυχίες, αλλά απαιτεί ορισμένες προσαρμογές μετά την ήδη 6ετή εφαρμογή της. Έτσι, η Επιτροπή επανεξετάζει τώρα τη στρατηγική της, η οποία θα πρέπει να αναβαθμιστεί μέσω μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης (που θα περιλαμβάνει, ειδικότερα, ένα ευρύτερο φάσμα συμφερόντων των ενδιαφερομένων, όπως ζητήματα που σχετίζονται με την ανάπτυξη), με βάση την προαναφερθείσα αξιολόγηση και άλλες πηγές πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των εκτενών διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερομένους.

Αειφόρος προμήθεια πρώτων υλών

Η αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης και η ανοδική πίεση των τιμών λόγω της ταχείας εκβιομηχάνισης των αναδυόμενων οικονομιών έχουν προκαλέσει ανησυχίες όσον αφορά την εύρυθμη λειτουργία των παγκόσμιων αγορών πρώτων υλών[25]. Οι εισαγωγές πρώτων υλών αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών της ΕΕ. Για την παραγωγή και την εξαγωγή πολλών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και πιο «πράσινων» προϊόντων, η βιομηχανία της ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές συγκεκριμένων πρώτων υλών.

Συνεπώς, οι εμπορικοί περιορισμοί που επιβάλλονται γι’ αυτά τα αγαθά μπορούν δυνητικά να επηρεάσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ. Όταν η παραγωγή μιας συγκεκριμένης πρώτης ύλης συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό χωρών, οι εξαγωγικοί περιορισμοί έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην παγκόσμια αγορά για τη συγκεκριμένη πρώτη ύλη και μπορούν να αποτελέσουν πολύ σοβαρή ανησυχία για τη βιομηχανία της ΕΕ[26]. Επιπλέον, η χρήση εξαγωγικών περιορισμών από μια χώρα παραγωγής ασκεί πίεση στους άλλους εξαγωγείς να ακολουθήσουν το ίδιο παράδειγμα, έτσι ώστε να προστατεύσουν την εγχώρια βιομηχανία παραγωγής προϊόντων επόμενου σταδίου, πράγμα που οδηγεί σε μια αλυσιδωτή αντίδραση η οποία επιτείνει τις στρεβλώσεις στις παγκόσμιες αγορές και ωθεί τις τιμές σε ανοδική πορεία. Επιπλέον, καθώς οι εγχώριες τιμές στις χώρες που εφαρμόζουν περιορισμούς θα έχουν πτωτική τάση, αυτό ενδέχεται να αποθαρρύνει περαιτέρω επενδύσεις στην παραγωγή/εξόρυξη και, κατά συνέπεια, να θέσει περαιτέρω σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη προμήθεια των εν λόγω πρώτων υλών.

Από τις χώρες που επελέγησαν στην παρούσα έκθεση, η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Κίνα, η Ινδία και η Ρωσία επιβάλλουν επί του παρόντος περιορισμούς στις εξαγωγές πρώτων υλών. Τα μέτρα αυτά επηρέασαν τις εισαγωγές πρώτων υλών της ΕΕ με αξία σχεδόν 6 δισεκατομμύρια ευρώ το 2009. Μια πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ έδειξε ότι 65 μέλη του ΠΟΕ εφάρμοζαν εξαγωγικούς δασμούς κατά τη διάρκεια της περιόδου 2003-2009[27]. Τα στοιχεία που συνέλεξε η Επιτροπή[28] έδειξαν ότι τον Σεπτέμβριο του 2009 οι εξαγωγικοί περιορισμοί που αντιμετώπιζαν οι επιχειρήσεις της ΕΕ αφορούσαν περισσότερες από 1.200 δασμολογικές γραμμές[29]. Μεταξύ των χωρών που επιβάλλουν τον μεγαλύτερο αριθμό μέτρων συγκαταλέγονται η Κίνα, η Ρωσία, η Αργεντινή και η Ουκρανία. Οι τομείς της που επλήγησαν περισσότερο ήταν τα γεωργικά προϊόντα, τα ορυκτά, τα χημικά προϊόντα, οι ακατέργαστες δορές και δέρματα, η ξυλεία και τα προϊόντα ξύλου, καθώς και τα μέταλλα.

Ωστόσο, η αντιμετώπιση αυτού του είδους εμπορικών στρεβλωτικών μέτρων αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση, δεδομένου ότι δεν διέπονται πλήρως από τις τρέχουσες ρυθμίσεις του ΠΟΕ. Ενώ οι ποσοτικοί περιορισμοί (κυρίως οι εξαγωγικές ποσοστώσεις και οι άδειες εξαγωγής) υπόκεινται στους κανόνες της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (ΓΣΔΕ), οι εξαγωγικοί φόροι δεν καλύπτονται γενικά από τις πολυμερείς υποχρεώσεις[30]. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της γενικής προσέγγισής της σχετικά με τις πρώτες ύλες, ανέπτυξε μια ειδική εμπορική στρατηγική για τις πρώτες ύλες, η οποία βασίζεται σε τρεις πυλώνες: διαπραγματεύσεις για τις σχετικές υποχρεώσεις σε πολυμερή και διμερή βάση, ενίσχυση των υφιστάμενων δικαιωμάτων καταγγέλλοντας τους αθέμιτους εξαγωγικούς περιορισμούς, και μέσω διαδικασιών ρύθμισης διαφορών σε επίπεδο ΠΟΕ, κατά περίπτωση, καθώς και δραστηριότητες εκτός δομών προς τρίτες χώρες, προκειμένου να τις πείσουν για την παγκόσμια φύση του ζητήματος των πρώτων υλών και για τα οφέλη τους από την εφαρμογή σαφών εμπορικών κανόνων στον εν λόγω τομέα.

Η ΕΕ έχει εφαρμόσει αυτή τη στρατηγική, μεταξύ άλλων, με τη διεξαγωγή πολλών εμπορικών διαπραγματεύσεων, με την καταγγελία στον ΠΟΕ πολλών μέτρων περιορισμού των εξαγωγών τα οποία εφαρμόζει η Κίνα, όπου η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος τα καταλληλότερα επόμενα βήματα που θα μπορούσαν να ληφθούν, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας καταγγελίας στον ΠΟΕ, και με την προώθηση συζητήσεων σχετικά με το ζήτημα των διμερών επαφών και σε διάφορα φόρουμ, όπως ο ΟΟΣΑ. Θα εξακολουθήσει να χρειάζεται να τίθεται το ζήτημα των πρώτων υλών με τους σχετικούς εταίρους στο υψηλότερο επίπεδο και να χρησιμοποιούνται τα μέσα ρύθμισης των διαφορών και οι διαπραγματεύσεις της ΣΕΣ, κατά περίπτωση, στο πλήρες δυναμικό τους.

Υπηρεσίες

Ο τομέας των υπηρεσιών, ο οποίος διευρύνεται ταχέως, συμβάλλει παγκοσμίως στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τομέα. Στην ΕΕ, ο τομέας των υπηρεσιών αντιπροσωπεύει περίπου τα τρία τέταρτα του ΑΕγχΠ, πάνω από το 70 % των θέσεων εργασίας της ΕΕ[31] και περίπου το 30 % των εξαγωγών της ΕΕ. Ωστόσο, το εμπόριο υπηρεσιών αντιπροσωπεύει μόνο το 20 % του παγκόσμιου εμπορίου. Η ΕΕ ηγείται σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά το εμπόριο υπηρεσιών, αντιπροσωπεύοντας το 27% των παγκόσμιων εξαγωγών και το 25% των παγκόσμιων εισαγωγών το 2009. Οι υπηρεσίες είναι, λοιπόν, ένας τομέας του διεθνούς εμπορίου στον οποίο η βιομηχανία της ΕΕ είναι πολύ ανταγωνιστική, αλλά στον οποίο τα εμπόδια στο εμπόριο – όπως αντικατοπτρίζονται από τα εμπόδια που παρουσιάζονται στο τμήμα 2 για την Ιαπωνία και η Mercosur – εξακολουθούν να την εμποδίζουν να εκμεταλλευτεί τα πλήρη οφέλη της μεγάλης ανταγωνιστικότητάς της. Οι περιορισμοί στο εμπόριο υπηρεσιών λαμβάνουν τη μορφή είτε εμποδίων εισόδου στην αγορά, είτε άμεσων διακρίσεων μεταξύ εγχώριων και ξένων παρόχων υπηρεσιών, είτε κανονιστικών εμποδίων που εφαρμόζονται σε όλους τους παρόχους αλλά δημιουργούν εκ των πραγμάτων πρόσθετους φραγμούς για τους ξένους παρόχους.

Δεδομένου ότι περίπου το 75 % του εμπορίου υπηρεσιών αφορά την παροχή υπηρεσιών υποδομής, η αύξηση του ανοίγματος του εμπορίου υπηρεσιών θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των κατασκευαστικών επιχειρήσεων, οδηγώντας σε συνολικά κέρδη ευημερίας. Οι προσπάθειές μας να ανοίξουν οι αγορές υπηρεσιών στο εξωτερικό πρέπει να ενισχυθεί. Η ΕΕ διαπραγματεύεται επί του παρόντος την ελευθέρωση του εμπορίου υπηρεσιών στο πολυμερές πλαίσιο της ΓΣΔΕ και μέσω διμερών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών. Ο τελευταίος τρόπος έχει ήδη οδηγήσει στην επίτευξη ενός σημαντικού πακέτου μέτρων ελευθέρωσης στο πλαίσιο της ΣΕΣ ΕΕ-Κορέας. Με αφετηρία το σημαντικό αυτό προηγούμενο, η ΕΕ θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στις υπηρεσίες με στόχο την επίτευξη πολύ φιλόδοξων αποτελεσμάτων σε μελλοντικές συμφωνίες, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, ιδίως με την Ινδία και τον Καναδά.

Επενδύσεις

Η τρέχουσα φάση της παγκοσμιοποίησης, με την προώθηση των ολοκληρωμένων αλυσίδων προμήθειας, χαρακτηρίζεται από δραματική αύξηση των ξένων άμεσων επενδύσεων (ΞΑΕ). Οι ΞΑΕ αναγνωρίζονται ως ένας από τους βασικούς παράγοντες προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης, ακόμη και για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι ΞΑΕ αντιπροσωπεύουν μια σημαντική πηγή κερδών παραγωγικότητας και διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην ίδρυση επιχειρήσεων στο εξωτερικό και στη δημιουργία των παγκόσμιων αλυσίδων προμήθειας, ως μέρος της σύγχρονης διεθνούς οικονομίας. Πρόσφατες έρευνες κατέδειξαν επίσης ότι ένα ανοικτό επενδυτικό κλίμα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση των θέσεων εργασίας στην ΕΕ[32]. Ως η μεγαλύτερη πηγή ΞΑΕ στην παγκόσμια οικονομία, η ΕΕ έχει βασικό συμφέρον όσον αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης στις ξένες αγορές και την ελευθέρωση του πλήρους δυναμικού της εσωτερικής ισχύος της ΕΕ σχετικά με τις υπηρεσίες και την εγκατάσταση.

Τα εμπόδια στις ξένες επενδύσεις λαμβάνουν τη μορφή κανονιστικών περιορισμών, που ταξινομούνται από τον ΟΟΣΑ σε τρεις γενικές κατηγορίες: i) περιορισμοί ξένης ιδιοκτησίας μετοχικών κεφαλαίων ii) υποχρεωτικές διαδικασίες εξονυχιστικού ελέγχου και έγκρισης, οι οποίες αυξάνουν το κόστος συμμετοχής και iii) λειτουργικοί περιορισμοί, όπως όρια όσον αφορά τους ξένους υπηκόους που εργάζονται σε θυγατρικές εταιρείες ή απαιτήσεις εθνικότητας και κατοικίας για τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου, περιορισμοί εισόδου και κυβερνητικές ρυθμίσεις που εισάγουν διακρίσεις ή περιορισμοί σχετικά με τον επαναπατρισμό των κερδών. Οι περισσότεροι περιορισμοί αφορούν στους τομείς των υπηρεσιών, οι δε βιομηχανίες με τους περισσότερους περιορισμούς είναι ο τομέας των μεταφορών, ο τομέας των τηλεπικοινωνιών, ο χρηματοοικονομικός τομέας και ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας. Μολονότι δεν είναι εύκολο να μετρηθεί ο βαθμός στον οποίο υπάρχουν περιορισμοί για τις ΞΑΕ ανά χώρα, τα υψηλά επίπεδα εμποδίων στις επενδύσεις στην Ινδία, την Κίνα και τη Ρωσία, όπως παρουσιάστηκε στο τμήμα 2, ξεχωρίζει.

Δεδομένων των oφελών των ξένων επενδύσεων, η ΕΕ αγωνίζεται να δημιουργήσει ένα ελκυστικό και σταθερό κλίμα για τους ευρωπαίους επενδυτές στο εξωτερικό, καθώς και να διατηρήσει και να προωθήσει ένα ανοικτό επενδυτικό καθεστώς στο εσωτερικό, με πνεύμα αμοιβαιότητας και αμοιβαίου οφέλους. Αυτό γίνεται μέσω ενός συνδυασμού διαπραγματεύσεων και διαλόγων με βασικούς εταίρους, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία, καθώς και μέσω της ενεργής συμμετοχής στις εργασίες που πραγματοποιούνται σε διεθνή φόρουμ, όπως ο ΟΟΣΑ, η UNCTAD, και η ομάδα G8/G20. Με την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας και την επέκταση της αρμοδιότητάς της ΕΕ στις ΞΑΕ, η ανάπτυξη και η διαχείριση της επενδυτικής πολιτικής γίνεται πιο ολοκληρωμένα στο ευρωπαϊκό επίπεδο, και η ΕΕ έχει ενισχυμένες διαπραγματευτικές δυνατότητες, έτσι ώστε όχι μόνο να συμβάλει στην προοδευτική εξάλειψη των περιορισμών όσον αφορά τις ξένες άμεσες επενδύσεις στις τρίτες χώρες αλλά και να παράσχει καλύτερη επενδυτική προστασία για όλες τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις – και, παράλληλα, να διασφαλίσει τα επίπεδα προστασίας που είχαν διαπραγματευθεί πριν από τη συνθήκη της Λισαβόνας τα κράτη μέλη ατομικά με τις τρίτες χώρες. Η Επιτροπή έχει ήδη δημοσιεύσει ανακοίνωση[33] σχετικά με μια διεθνή επενδυτική πολιτική η οποία αυξάνει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στους στόχους της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης οι οποίοι προβλέπονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Η ανανεωμένη εμπορική στρατηγική δεσμεύει επίσης την ΕΕ να καλύψει τις ανάγκες των επενδυτών της ΕΕ εκτός ΕΕ, με τη διαπραγμάτευση σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόσβαση στην αγορά και διατάξεις προστασίας των επενδύσεων με τους βασικούς εμπορικούς εταίρους, προσδίδοντας πιο επείγοντα χαρακτήρα στις διαπραγματεύσεις με την Ινδία, τον Καναδά και τη Σιγκαπούρη, όπου οι διαπραγματεύσεις έχουν ήδη προχωρήσει. Η ΕΕ θα εξετάσει επίσης τη σύναψη ενδεχόμενων μεμονωμένων επενδυτικών συμφωνιών με άλλους κύριους εμπορικούς εταίρους, όπως η Κίνα και η Ρωσία.

Πέρα από το πολύ ουσιαστικό και εξελικτικό αυτό πρόγραμμα διαπραγματεύσεων, η ύπαρξη ειδικών εμποδίων στις επενδύσεις θα απαιτήσει την εξέταση διαφόρων ζητημάτων κατά περίπτωση, σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν εφαρμόζονται διακρίσεις εις βάρος των ευρωπαίων επενδυτών.

Κανονιστικά ζητήματα – Τεχνικοί κανονισμοί και πρότυπα (Τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο και υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά ζητήματα)

Τα εμπόδια που σχετίζονται με τεχνικούς κανονισμούς και πρότυπα κατέχουν εξέχουσα θέση στους καταλόγους των ανησυχιών σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά πολλών εξαγωγέων της ΕΕ. Τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν στο τμήμα 2 περιλαμβάνουν προβλήματα στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφορίας στην Κίνα και την Ινδία ή στον τομέα των ιατροτεχνολογικών βοηθημάτων στην Ιαπωνία. Τα εμπόδια αυτά μπορεί να έχουν σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο για τους παραγωγούς, δεδομένου ότι, αν μη τι άλλο, απαιτούν την προσαρμογή των προϊόντων και των εγκαταστάσεων παραγωγής προκειμένου να συμμορφωθούν με τις διάφορες απαιτήσεις. Καθώς οι επιχειρήσεις της ΕΕ γίνονται όλο και περισσότερο μέρος των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, οι διάφορες στους κανονισμούς και τα πρότυπα αυξάνουν το κόστος συμμετοχής στην παγκόσμια οικονομία και μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των τοπικών επιχειρήσεων στην παγκόσμια αγορά.

Όσον αφορά τα κανονιστικά ζητήματα που αναφέρθηκαν παραπάνω σε σχέση με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Ρωσία, αυτά θα μπορούσαν δυνητικά να επηρεάσουν τις εξαγωγές της ΕΕ ύψους περίπου 13,7 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2009. Τα κανονιστικά εμπόδια είναι επίσης πολύ σημαντικά εμπόδια στο διατλαντικό εμπόριο. Εκτείνονται σε πολλούς τομείς, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα πρότυπα ασφαλείας των ΗΠΑ συνεπάγονται 42 πρότυπα με τα οποία πρέπει να συμμορφωθούν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων και σχετικού εξοπλισμού που πωλούνται στις ΗΠΑ και τα οποία διαφέρουν από τα διεθνή πρότυπα, ή όπως η κλωστοϋφαντουργία, με τις εκτεταμένες απαιτήσεις που προβλέπονται από τον νόμο για τη βελτίωση της ασφάλειας των καταναλωτικών προϊόντων.

Ορισμένα κανονιστικά εμπόδια οφείλονται απλώς σε διαφορές όσον αφορά την κανονιστική προσέγγιση. Οι διάφορες αυτές μπορεί να είναι εύλογες και να αντικατοπτρίζουν απλώς τις ιστορικές εξελίξεις στις κανονιστικές προσεγγίσεις, τις διαφορές στα επίπεδα εισοδήματος, τις καταναλωτικές προτιμήσεις και τις αντιλήψεις περί κινδύνου. Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις, οι διαφορές – όπως οι απαιτήσεις διπλών δοκιμών και οι ανάγκες υπερβολικής συγκέντρωσης εγγράφων – χρησιμοποιούνται με συστηματικότερο τρόπο, με σκοπό να ευνοήσουν ή να προστατεύσουν την εγχώρια παραγωγή. Μολονότι η τελευταία περίπτωση απαιτεί έντονη, στοχοθετημένη και αυστηρή απάντηση εκ μέρους της ΕΕ, η πρώτη περίπτωση χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με συστηματικότερη, μακροχρόνια συνεργασία και διάλογο, ενισχύοντας ειδικότερα τη διαφάνεια και την προβλεψιμότητα των κανονιστικών συστημάτων.

Το παράδειγμα των κινεζικών μέτρων στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφορίας, το οποίο αναφέρθηκε στο τμήμα 2, παρουσιάζει τα προβλήματα που σχετίζονται με τα κανονιστικά πρότυπα. Στον ορισμό των ανησυχιών όσον αφορά την ασφάλεια, τα κινεζικά μέτρα υπερβαίνουν κατά πολύ την κοινή πρακτική που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες και τα σχετικά διεθνή πρότυπα[34]. Η ανάγκη συμμόρφωσης με τα εν λόγω κινεζικά πρότυπα επιβάλλει σημαντικό κόστος στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Μολονότι παρεμβάσεις υψηλού επιπέδου οδήγησαν σε ορισμένες προσαρμογές της κινεζικής πολιτικής, το βασικό πρόβλημα της μη αναγνώρισης των διεθνών προτύπων εξακολουθεί να παραμένει. Η ΕΕ πραγματοποιεί τις κινεζικές αρχές διάφορους κανονιστικούς διαλόγους, με σκοπό την επίτευξη της χρήσης των διεθνών προτύπων και της περαιτέρω συμμετοχής της Κίνας σε διεθνείς οργανισμούς τυποποίησης. Είναι σαφές ότι τα συμφέροντα είναι πολύ μεγάλα και ότι θα χρειαστούν τακτικές συζητήσεις υψηλού επιπέδου, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων στο πλαίσιο του οικονομικού και εμπορικού διαλόγου υψηλού επιπέδου αλλά και στις συνόδους κορυφής, προκειμένου να επιτευχθεί απτή πρόοδος.

Όπως συνηθίζεται στα κανονιστικά ζητήματα, η προληπτική δράση πριν θεσπιστούν τα μέτρα είναι σαφώς προτιμότερη από την προσπάθεια κατάργησης των μέτρων που έχουν ήδη περάσει από τη νομοθετική διαδικασία. Αυτό χρειάζεται να ενταχθεί στη στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση των κανονιστικών ζητημάτων.

Κατά την ίδια έννοια, η χρήση εμποδίων στο εμπόριο υπό τη μορφή κανόνων για την ασφάλεια των τροφίμων ή για την προστασία της υγείας των ζώων και των φυτών, όπως φαίνεται από τα σημαντικά εμπόδια που περιγράφηκαν στο τμήμα 2 για τη Ρωσία και την Ινδία, έχει αυξηθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα για τους εξαγωγείς της ΕΕ. Τα παραδείγματα της Ρωσίας και της Ινδίας δείχνουν ότι οι κυβερνήσεις συχνά υπερβαίνουν τα απαιτούμενα για την προστασία της υγείας των καταναλωτών τους και χρησιμοποιούν υγειονομικούς και φυτοϋγειονομικούς περιορισμούς για να προστατεύσουν τους εγχώριους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων από τον θεμιτό ανταγωνισμό. Καθώς τα δασμολογικά εμπόδια για τα γεωργικά προϊόντα θα μειώνονται προοδευτικά τα προσεχή έτη, ο κίνδυνος να επεκταθούν ακόμη περισσότερο τα προβλήματα αυτά είναι υπαρκτός.

Εμπόδια σχετικά με τελωνειακά ζητήματα

Όπως καταδείχθηκε στο τμήμα 2 με τα τελωνειακά μέτρα της Ρωσίας και με το σύστημα αδειών για τις εισαγωγές της Αργεντινής, εξακολουθούν να υπάρχουν παραδοσιακά τελωνειακά εμπόδια μαζί με πιο επιτηδευμένες νέες μορφές μέτρων. Τα μέτρα και στις δύο χώρες έχουν προκαλέσει ανησυχίες για τους ευρωπαίους εξαγωγείς από την εμφάνιση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 και μετά. Μια λεπτομερής ανάλυση της εφαρμογής των μέτρων αποκαλύπτει ένα συγκεκριμένο υπόδειγμα έλλειψης διαφάνειας, εφαρμογής διοικητικών διακρίσεων υπό τη μορφή επαχθών διατυπώσεων και συχνά αυθαίρετης ερμηνείας των υφιστάμενων κανόνων, π.χ. όσον αφορά τη δασμολογητέα αξία.

Η ΕΕ έχει καταγγείλει έντονα τέτοια μέτρα, ιδίως όταν υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύει ότι τα μέτρα δεν είναι συμβατά προς τις αρχές του ΠΟΕ, όπως στην περίπτωση του συστήματος αδειών για τις εισαγωγές της Αργεντινής. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, ούτε η συντονισμένη δράση, στο πλαίσιο του ΠΟΕ, με άλλους εταίρους που επίσης θίγονται από τα μέτρα δεν απέφερε σημαντικά αποτελέσματα. Συνεπώς, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο μπορούν να χρησιμοποιηθούν επιτυχώς άλλα μέσα, όπως οι επίσημες διαδικασίες επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο του ΠΟΕ ή παρεμβάσεις εντονότερου πολιτικού χαρακτήρα.

Η ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ: Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα τα σημαντικά εμπόδια πρόσβασης στην αγορά;

Μολονότι ο ακριβής οικονομικός αντίκτυπος των εμποδίων που αναφέρθηκαν στην παρούσα έκθεση δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν λεπτομερώς, οι ευρωπαϊκές εξαγωγές που δυνητικά επηρεάζονται απ’ αυτά τα μέτρα είναι της τάξης των 96 έως 130 δισεκατομμυρίων ευρώ (9 έως 12 % των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ το 2009) και οι εισαγωγές πρώτων υλών της ΕΕ είναι αξίας περίπου 6 δισεκατομμυρίων ευρώ [35] . Οι εν λόγω εκτιμήσεις του «δυνητικά θιγόμενου εμπορίου» δεν θα πρέπει να ερμηνευθούν ως ένδειξη του «διαφυγόντος εμπορίου» της ΕΕ. Το διαφυγόν εμπόριο είναι σιωπηρά μόνο ένα μέρος του «θιγόμενου εμπορίου» και θα πρέπει να είναι πολύ χαμηλότερο, αλλά – λαμβανομένων υπόψη των διαθέσιμων πληροφοριών και του περίπλοκου χαρακτήρα των εν λόγω εμποδίων – δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με ακρίβεια [36] . Ωστόσο, τα αριθμητικά στοιχεία παρέχουν μια ένδειξη των εμπορικών όγκων που δυνητικά επηρεάζονται από τα διάφορα μέτρα. Συνεπώς, η εξάλειψη αυτών των εμποδίων θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στις εξαγωγές της ΕΕ και θα παρείχε πρόσθετη πρόσβαση σε σημαντικές αγορές δημοσίων συμβάσεων. Πέρα από τα οικονομικά κέρδη που θα προκύψουν από το πρόγραμμα διαπραγματεύσεων της ΕΕ, αυτό θα ήταν πολύ σημαντική συμβολή στην εξωτερική διάσταση των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

Ωστόσο, για να επιτευχθούν αυτά τα κέρδη, είναι απαραίτητο όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, και ιδίως η Επιτροπή, ως αντιπρόσωπος της ΕΕ στις εμπορικές υποθέσεις, επικουρούμενη από τις αντιπροσωπείες της ΕΕ, που τώρα ενσωματώνονται στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, αφενός, και οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, αφετέρου, να δραστηριοποιηθούν ενεργά. Αυτό που χρειάζεται είναι κοινές προσπάθειες σε όλα τα επίπεδα , ώστε να σταλούν συντονισμένα μηνύματα στους στρατηγικούς εταίρους μας, στα οποία θα υπογραμμίζεται η σημασία, για τη διμερή σχέση μας, της εξάλειψης των εμποδίων που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση. Το να μιλήσουμε με μία ενιαία φωνή έχει εν προκειμένω πολύ μεγάλη σημασία. Αν η ΕΕ μπορεί να δράσει με συντονισμένο και αποφασιστικό τρόπο, χρησιμοποιώντας τις διάφορες όψεις των εργαλείων που διαθέτουμε στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεών μας με οργανωμένο τρόπο, οι στρατηγικοί εταίροι μας θα εξετάζουν, κατά πάσα πιθανότητα, τις ανησυχίες μας εποικοδομητικά.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις συνεδριάσεις του Σεπτεμβρίου και του Δεκεμβρίου του 2010 εξέφρασε την ανάγκη να οριστούν τα συμφέροντα της ΕΕ έναντι των στρατηγικών εταίρων μας. Ανέθεσε στην Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για τις εξωτερικές υποθέσεις και την πολιτική ασφάλειας/Αντιπρόεδρο της Επιτροπής, σε συνεργασία με την Επιτροπή και το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, « να καθορίσει τα κοινά ευρωπαϊκά συμφέροντα και να προσδιορίσει όλους τους δυνατούς τρόπους για την επίτευξή τους ». Η παρούσα έκθεση, στο πλαίσιο του προγράμματος ενίσχυσης της ανανεωμένης εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, μπορεί να θεωρηθεί συνεισφορά σ’ αυτή την εντολή. Τα εμπόδια που παρουσιάστηκαν στην παρούσα έκθεση και η συνοδευτική οριζόντια ανάλυση συνιστούν μια επιλογή των ζητημάτων πρόσβασης στην αγορά που θα πρέπει να εξεταστούν κατά προτεραιότητα με τους στρατηγικούς εταίρους της ΕΕ .

Υπάρχουν ήδη πολλά ειδικά φόρουμ υψηλού επιπέδου με ορισμένους από τους στρατηγικούς εταίρους της ΕΕ, όπως το Διατλαντικό Οικονομικό Συμβούλιο με τις ΗΠΑ, ο οικονομικός και εμπορικός διάλογος υψηλού επιπέδου με την Κίνα ή η Ομάδα υψηλού επιπέδου με την Ιαπωνία. Η πρόσβαση στην αγορά και ιδίως τα κανονιστικά εμπόδια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα εν λόγω φόρουμ. Ωστόσο, για να διεκδικηθούν εντονότερα τα συμφέροντα της ΕΕ, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να είναι έτοιμη, κατά περίπτωση, να θέσει το ζήτημα των εμποδίων πρόσβασης στην αγορά στις συνόδους κορυφής και σε άλλες συνεδρίασης πολύ υψηλού επιπέδου.

Προφανώς, τα επιθετικά και αμυντικά συμφέροντα συνδέονται, και η αμοιβαιότητα και τα αμοιβαία οφέλη είναι σημαντικές έννοιες στις διεθνείς σχέσεις και ειδικότερα στην εμπορική πολιτική. Συνεπώς, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί μόχλευση αν συνδεθούν οι ανησυχίες της ΕΕ σχετικά με τα εμπόδια πρόσβασης τις αγορές των στρατηγικών εταίρων της με τα αντίστοιχα συμφέροντά τους όσον αφορά την αυξημένη πρόσβαση αγορά της ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό, για τις δημόσιες συμβάσεις, όπως παρουσιάστηκαν στο τμήμα 3 της παρούσας έκθεσης, θα προταθεί ειδική πρωτοβουλία. Σε όλους τους άλλους τομείς θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα υπάρχοντα εργαλεία, αξιοποιώντας το πλήρες δυναμικό τους, προκειμένου να πεισθούν οι εταίροι της ΕΕ να ανταποκριθούν στις προσπάθειες ανοίγματος που καταβάλλει.

Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση των συμφερόντων σχετικά με την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Οι αντιπροσωπείες είναι οι «δορυφόροι» μας που αναλύουν την κατάσταση στα εγχώρια συστήματα των στρατηγικών εταίρων μας, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων και των πρακτικών στον τομέα της βιομηχανικής πολιτικής. Θα είναι σημαντικό να χρησιμοποιήσουμε αυτούς τους «δορυφόρους» κατά τρόπον ώστε οι πολιτικές παρεμβάσεις υψηλού επιπέδου για τα εμπόδια πρόσβασης στην αγορά να είναι καλά προετοιμασμένες και να βασίζονται σε όλες τις διαθέσιμες πολιτικές και οικονομικές πληροφορίες, καθώς και να δίνεται η κατάλληλη και έγκαιρη συνέχεια επιτόπου.

Η παρούσα έκθεση καθορίζει μια φιλόδοξη ατζέντα. Στόχος της είναι να αναβαθμίσει και να προσδιορίσει το επίπεδο των παρεμβάσεων της ΕΕ όσον αφορά τις συγκεκριμένες ανησυχίες για τα εμπόδια πρόσβασης στις αγορές των στρατηγικών εταίρων μας. Η συντονισμένη δράση στο πιο υψηλό πολιτικό επίπεδο μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά προς όφελος των εξαγωγικών και επενδυτικών συμφερόντων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, προς όφελος της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην Ευρώπη. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τακτικά την πρόοδο αυτής της ατζέντας και θα υποβάλει, σε ετήσια βάση σχετική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

[1] Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις, COM(2010) 612 της 9.11.2010.

[2] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

[3] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής « Το εμπόριο ως μοχλός ευημερίας» (Trade as a Driver of Prosperity), το οποίο συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής « Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις »·

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146940.pdf

[4] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής « Το εμπόριο ως μοχλός ευημερίας» (Trade as a Driver of Prosperity), βλ. υποσημείωση 3, σ. 9· http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146940.pdf

[5] COM(2007) 803 της 11.12.200.

[6] COM(2010) 2020 της 3.3.2010.

[7] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις πρακτικές της βιομηχανικής πολιτικής, βλ. « Ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης », COM(2010) 614 της 28.10.2010.

[8] Το 2009 η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε μια μικρή αποεπένδυση στην Ιαπωνία.

[9] Συμπεράσματα του Συμβουλίου (GAERC) της 8ης Δεκεμβρίου 2008, έγγρ. 16198/08.

[10] Βλ., για παράδειγμα, ΓΔ Trade, « Seventh Report on potentially trade restrictive measures », Νοέμβριος 2010· http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/october/tradoc_146796.pdf

[11] Ως σπάνιες γαίες νοούνται τα μέταλλα σπανίων γαιών, σκάνδιο και ύττριο (ΕΣ 280530), οι ενώσεις του δημητρίου (ΕΣ 284610) και οι ενώσεις μετάλλων σπανίων γαιών (ΕΣ 284690).

[12] Το 2008 η Παγκόσμια Τράπεζα κατέταξε την Ινδία στην 120ή θέση (μεταξύ 178 χωρών) όσον αφορά την «ευκολία διεξαγωγής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων».

[13] Κωδικοί ΕΣ 5201, 5202, 5203, 5205, 5206 και 5207.

[14] «Assessment of barriers to trade and investment between the EU and Japan», έκθεση της Copenhagen Economics, Νοέμβριος 2010· http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/february/tradoc_145772.pdf

[15] Βλ., για παράδειγμα, ΓΔ Trade, « Seventh Report on potentially trade restrictive measures ", Νοέμβριος 2010· http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/october/tradoc_146796.pdf.

[16] Η Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό κόστος των αυξημένων δασμών που καθιέρωσε η Ρωσία κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και που παγιώθηκαν στο κοινό εξωτερικό δασμολόγιο της τελωνειακής ένωσης μεταξύ Ρωσίας, Καζακστάν και Λευκορωσίας ανέρχεται σε περίπου 540 εκατομμύρια ετησίως (περίπου 860 εκατομμύρια ετησίως στην τελωνειακή ένωση στο σύνολό της). Βλ., επίσης: ΓΔ Trade, Fifth report on potentially trade restrictive measures , Νοέμβριος 2009· ΓΔ Trade, Sixth report on potentially trade restrictive measures , Μάιος 2010.

[17] «Non-Tariff Measures in EU-US Trade and Investment – An Economic Analysis » από την Ecorys· δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο στις 16 Δεκεμβρίου 2009,

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2009/december/tradoc_145613.pdf

[18] Βλ., για παράδειγμα, ΓΔ Trade, « Seventh Report on potentially trade restrictive measures », Νοέμβριος 2010.

[19] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής « Το εμπόριο ως μοχλός ευημερίας» (Trade as a Driver of Prosperity), το οποίο συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής « Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις »· σ. 52 και επ. και «Προς μια Πράξη για την Ενιαία αγορά - για μια κοινωνική οικονομία της αγοράς με υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας», βλ. πρόταση αριθ. 24, σ. 18.

[20] Στρατηγική για την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στις τρίτες χώρες, 2004.

[21] Αυστραλία, Καναδάς, Ιαπωνία, Κορέα, Μεξικό, Μαρόκο, Νέα Ζηλανδία, Σιγκαπούρη, Ελβετία, Ηνωμένες Πολιτείες και ΕΕ.

[22] http://www.china-iprhelpdesk.eu

[23] http://www.ipr2.org

[24] Αξιολόγηση της στρατηγικής για την επιβολή των ΔΔΙ στις τρίτες χώρες, ADE, Νοέμβριος 2010 – http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_147053.pdf

[25] Για λεπτομερέστερες πληροφορίες, βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Το εμπόριο ως μοχλός ευημερίας» (Trade as a Driver of Prosperity), το οποίο συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής «Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις»· σ. 65 και σχήμα 15.

[26] Ο κίνδυνος της προμήθειας οφείλεται στο γεγονός ότι υψηλό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής (δηλ. η δυνατότητα επεξεργασίας που μετατρέπει τις πρώτες ύλες σε εμπορικά βιομηχανικά προϊόντα) προέρχεται κυρίως από μία ή από ελάχιστες χώρες: αυτό ισχύει όσον αφορά την Κίνα (αντιμόνιο, φθορίτης, γάλλιο, γερμάνιο, γραφίτης, ίνδιο, μαγνήσιο, σπάνιες γαίες και βολφράμιο), τη Ρωσία (PGM), τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (κοβάλτιο, ταντάλιο) και τη Βραζιλία (νιόβιο και ταντάλιο). Αυτή η συγκέντρωση παραγωγής, σε πολλές περιπτώσεις, συνδυάζεται με χαμηλή δυνατότητα υποκατάστασης και με χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης.

[27] Αυτό αντιπροσώπευε μια σημαντική αύξηση σχετικά με την περίοδο 1997-2002, όταν 39 μέλη του ΠΟΕ χρησιμοποιούσαν τέτοια μέσα· βλ. J. Kim, «Recent trends in export restrictions», έγγραφα εργασίας του ΟΟΣΑ για την εμπορική πολιτική OECD, 101, 2010.

[28] Η βάση δεδομένων καλύπτει 19 χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αλγερίας, της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Κίνας, της Αιγύπτου, της Ινδίας, της Ινδονησίας, του Καζακστάν, της Ρωσίας, της Νότιας Αφρικής, της Ταϊλάνδης και της Ουκρανίας.

[29] Ως μέτρο ορίζεται μια δασμολογική γραμμή σε επίπεδο ΕΣ4 που αποτελεί αντικείμενο ποσοτικού περιορισμού (ποσόστωση εξαγωγών ή απαγόρευση εξαγωγών), ένας φόρος εξαγωγής ή μια μη αυτόματη διαδικασία χορήγησης άδειας εξαγωγής· βλ. ΓΔ Trade, «Raw materials 2009 Annual Report», http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/june/tradoc_146207.pdf

[30] Εκτός από τις περιπτώσεις διαπραγμάτευσης των διατάξεων στα πρωτόκολλο προσχώρησης του ΠΟΥ, όπως στην περίπτωση της Κίνας και της Ρωσίας για πολλές πρώτες ύλες.

[31] Σύμφωνα με την έκθεση «Η απασχόληση στην Ευρώπη το 2010» (σ. 165), το 2009 η απασχόληση στους τομείς των υπηρεσιών στην ΕΕ ήταν ίση με 70,4%.

[32] Βλ. έκθεση της Copenhagen Economics, « Impacts of EU outward FDI », 20 Μαΐου 2010, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/june/tradoc_146270.pdf.

[33] COM(2010) 343 τελικό, 07.07.2010· http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/july/tradoc_146307.pdf

[34] Το σχετικό πρότυπο θα ήταν το ISO/IEC 15408, το οποίο συμπληρώνεται από μια συμφωνία αναγνώρισης κοινών κριτηρίων για τη νομοθετική ρύθμιση της αμοιβαίας αναγνώρισης των πιστοποιητικών ασφαλείας ΤΠ.

[35] Ο αριθμός αυτός καλύπτει μόνο τους εξαγωγικούς περιορισμούς στις εισαγωγές γεωργικών και βιομηχανικών πρώτων υλών, που αντιστοιχούν μόνο στο ένα τρίτο των συνολικών εισαγωγών πρώτων υλών της ΕΕ (το 11 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ). Τα υπόλοιπα δύο τρίτα των εισαγωγών πρώτων υλών της ΕΕ αφορούν τις ενεργειακές πρώτες ύλες (το 23 % των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ). Ενώ εξακολουθούν να καταρτίζονται λεπτομερείς στατιστικές όσον αφορά τους εξαγωγικούς περιορισμούς για τις ενεργειακές πρώτες ύλες, είναι σαφές ότι οι περιορισμοί αυτοί επικρατούν σε πολλές βασικές χώρες παραγωγής ενέργειας. Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί εν προκειμένω η Ρωσία, όπου εφαρμόζεται εξαγωγικός δασμός ύψους 30 % στο φυσικό αέριο, ο οποίος επηρεάζει τις εισαγωγές φυσικού αερίου της ΕΕ ύψους 13,1 δισεκατομμυρίων ευρώ (το 28 % των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ).

[36] Οι εκτιμήσεις αυτές, οι οποίες βασίζονται στις υπάρχουσες εμπορικές ροές, επηρεάζονται επίσης από άλλους παράγοντες που τείνουν να υποτιμήσουν την πραγματική αξία του «δυνητικά επηρεαζόμενου εμπορίου». Για παράδειγμα, όσο μεγαλύτερο είναι το εν λόγω εμπορικό εμπόδιο τόσο χαμηλότερες θα είναι οι παρατηρούμενες «επηρεαζόμενες» εμπορικές ροές. Σε ακραίες περιπτώσεις, όταν πρόκειται για απαγόρευση εξαγωγών ή εισαγωγών, δεν θα υπάρχει παρατηρούμενο εμπόριο και δεν θα υπάρχει αντίκτυπος όσον αφορά το μέγεθος «δυνητικά επηρεαζόμενο εμπόριο», ενώ στην πραγματικότητα ο οικονομικός αντίκτυπος ενός τέτοιου εμποδίου είναι πολύ σημαντικός. Ως εκ τούτου, το εν λόγω μέγεθος ενδέχεται να τείνει να βαρύνει περισσότερο τα χαμηλότερα εμπόδια και να υποτιμά τη σημασία των πιο περιοριστικών εμποδίων.