[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.4.2009

COM(2009) 184 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Διεύρυνση των ορίων των ΤΠΕ – στρατηγική έρευνας για τις μελλοντικές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στην Ευρώπη

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Πλαίσιο και στόχοι 4

2. Η έρευνα FET είναι απαραίτητη για την προώθηση της αριστείας και την καλλιέργεια της καινοτομίας 4

2.1. Το πρόγραμμα FET ως ανιχνευτής για ριζικά νέες τεχνολογίες της πληροφορίας 4

2.2. Το πρόγραμμα FET προωθεί την αριστεία και καλλιεργεί την καινοτομία στις ΤΠΕ στην Ευρώπη 5

2.3. Προκλήσεις και ευκαιρίες για παγκόσμια πρωτοπορία στην έρευνα FET 7

2.3.1. Ανεπαρκείς επενδύσεις στην Ευρώπη στο πεδίο της μετασχηματιστικής έρευνας υψηλού κινδύνου στις ΤΠΕ 7

2.3.2. Η αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων απαιτεί ανοικτό πνεύμα στην εξερεύνηση ριζοσπαστικά νέων ιδεών 8

2.3.3. Σημαντικά επιστημονικά προβλήματα επιβάλλουν διακλαδική επιστημονική συνεργασία 8

2.3.4. Υπέρβαση του κατακερματισμού και εκπόνηση κοινού στρατηγικού οράματος για αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή ερευνητική προσπάθεια 9

2.3.5. Έλλειψη ειδικευμένων ερευνητών και πολυκλαδικής τεχνογνωσίας στην Ευρώπη 9

2.3.6. Τόνωση της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της θεμελιακής έρευνας 9

2.3.7. Αναξιοποίητο δυναμικό για τη διεθνή συνεργασία 9

3. Ο δρόμος της Ευρώπης προς την παγκόσμια κορυφή στην έρευνα FET 10

3.1. Στρατηγική και στόχοι 10

3.2. Προτεινόμενες γραμμές δράσης 10

3.2.1. Ενίσχυση των FET στο πλαίσιο του θεματικού τομέα ΤΠΕ/ ICT 10

3.2.2. Δρομολόγηση εμβληματικών πρωτοβουλιών FET 11

3.2.3. Κοινός προγραμματισμός και πρωτοβουλίες FET στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας 12

3.2.4. Αύξηση της συμμετοχής νέων ερευνητών στην έρευνα FET 12

3.2.5. Ταχύτερη κεφαλαιοποίηση των επιστημονικών γνώσεων και επίσπευση των καινοτομιών 12

3.2.6. Διευκόλυνση της συνεργασίας με ερευνητικά ιδρύματα παγκόσμιας περιωπής και προσέλκυση στην Ευρώπη ταλέντων παγκόσμιου επιπέδου 13

4. Συμπεράσματα 14

1. Πλαίσιο και στόχοι

Με βάση τους στόχους της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας[1], η παρούσα ανακοίνωση προτείνει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης και του οικοσυστήματος της καινοτομίας μακροπρόθεσμα, με αύξηση των επενδύσεων σε έρευνα υψηλού κινδύνου στον στρατηγικής σημασίας τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ).

Με την παρούσα ανακοίνωση τονίζεται η επιτυχία και η στρατηγική σημασία της έρευνας σε μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (FET[2]) που θέτουν τις βάσεις για το μέλλον των ΤΠΕ και προλειαίνουν το έδαφος για την καινοτομία[3]. Παρουσιάζονται μακροπρόθεσμη στρατηγική και συγκεκριμένες ενέργειες που θα υλοποιηθούν στο 7ο πρόγραμμα πλαίσιο (7 ο ΠΠ) ώστε η Ευρώπη να μπορέσει να αποκτήσει το προβάδισμα στην έρευνα FET ενισχύοντας την ευρωπαϊκή και παγκόσμια διάστασή του. Συμπληρώνονται και ενισχύονται οι δράσεις που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την Ε&Α και την καινοτομία στις ΤΠΕ στην Ευρώπη[4], ιδίως για την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα, την ιεράρχηση των προσπαθειών και τη μείωση του κατακερματισμού. Εξετάζονται επίσης τα πορίσματα της έκθεσης Aho του 2006 σχετικά με την Ε&Α και την καινοτομία[5] όσον αφορά τον ρόλο της επιστημονικής πρωτοπορίας στην προσέλκυση παγκοσμίου επιπέδου βιομηχανιών και η ανάγκη ύπαρξης κέντρων αριστείας για τη δημιουργία κρίσιμης μάζας δραστηριοτήτων σε στρατηγικούς τομείς.

Η Επιτροπή εκδίδει την παρούσα ανακοίνωση σε μια στιγμή που η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε αναταραχή. Ειδικά όταν τα επικρατούντα μοντέλα αγγίζουν τα όριά τους, απαιτούνται επενδύσεις σε νέες βάσεις ώστε στο μέλλον η Ευρώπη να καταλάβει ισχυρή θέση στον τομέα της καινοτομίας.

2. Η έρευνα FET είναι απαραίτητη για την προώθηση της αριστείας και την καλλιέργεια της καινοτομίας

2.1. Το πρόγραμμα FET ως ανιχνευτής για ριζικά νέες τεχνολογίες της πληροφορίας

Από την έναρξή της το 1989, η ευρωπαϊκή έρευνα FET έχει λειτουργήσει ως ανιχνευτής για τον εντοπισμό και τη διαμόρφωση ριζικά νέων τεχνολογιών της πληροφορίας. Με την παρούσα χρηματοδότηση της τάξης των 100 εκατ. ευρώ το χρόνο, υποστηρίζονται εγχειρήματα επιστημόνων και μηχανικών σε αχαρτογράφητα πεδία πέρα από τα όρια των παραδοσιακών ΤΠΕ με ενίσχυση της συνεργασίας στη διεπιστημονική έρευνα στο υψηλότερο επίπεδο γύρω από νέες ερευνητικές ιδέες και θέματα. Η εν λόγω έρευνα μετασχηματίζει ριζικά το ερευνητικό θεματολόγιο και προωθεί σημαντικές τεχνολογικές, βιομηχανικές και κοινωνικές καινοτομίες στην Ευρώπη. Παράγει νέες πρακτικές που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η έρευνα.

Η κατανόηση και αξιοποίηση της αυτο-οργάνωσης και της εξέλιξης των κοινωνικών και βιολογικών συστημάτων, λ.χ., ανοίγει το δρόμο για την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων για την επόμενη γενιά λογισμικού και τεχνολογιών δικτύων. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι οδηγεί απλώς σε καινοτομίες στον τομέα της ιατρικής, αλλά και προσφέρει νέα υποδείγματα για υπολογιστικές τεχνολογίες χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης, ανεκτικές σε σφάλματα και με δυνατότητες προσαρμογής.

Το Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα FET είναι μοναδικό στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει τα εξής χαρακτηριστικά:

- Θεμελιακή. Θέτει νέες βάσεις για το μέλλον των ΤΠΕ διερευνώντας νέες αντισυμβατικές ιδέες και επιστημονικά παραδείγματα που είναι πάρα πολύ μακροχρόνια ή παρακινδυνευμένα για τη βιομηχανική έρευνα.

- Μετασχηματιστική. Ωθείται από ιδέες που αμφισβητούν και μπορεί να μεταβάλουν ριζικά την κατανόησή μας για τις επιστημονικές έννοιες πίσω από τις υφιστάμενες τεχνολογίες πληροφοριών.

- Υψηλού κινδύνου. Οι κίνδυνοι αυτοί εξισορροπούνται όμως από την υψηλή πιθανότητα κερδών και την ευκαιρία για επαναστατικές ανακαλύψεις.

- Στοχοστρεφής. Αποβλέπει στον επηρεασμό των θεματολογίων της μελλοντικής βιομηχανικής έρευνας σε ΤΠΕ.

- Πολυκλαδική. Βασίζεται στην ανάπτυξη συνέργειας και γόνιμη αλληλεπίδραση μεταξύ διαφόρων επιστημονικών κλάδων, όπως η βιολογία, η χημεία, η νανο-, νευρο- και η γνωστική επιστήμη, η ηθολογία, οι κοινωνικές επιστήμες ή η οικονομία.

- Συνεργατική. Συγκεντρώνει τις καλύτερες ομάδες στην Ευρώπη και ολοένα περισσότερο από όλο τον κόσμο με στόχο τη συνεργασία για την κατάρτιση κοινών ερευνητικών θεμάτων.

Τα FET υλοποιούνται μέσω θεματικής έρευνας σε αναδυόμενους τομείς (προδραστική FET) και ανοικτής, απεριόριστης διερεύνησης νέων ιδεών (FET Open).

2.2. Το πρόγραμμα FET προωθεί την αριστεία και καλλιεργεί την καινοτομία στις ΤΠΕ στην Ευρώπη

Το πρόγραμμα FET ενισχύει την αριστεία μέσω συνεργασίας που συνδυάζει τα καλύτερα στοιχεία στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας. Η παγκόσμια αριστεία της έρευνας FET επιβεβαιώνεται από την κατάκτηση βραβείων Νόμπελ και άλλων έγκυρων βραβείων. Από έργα FET παράγονται 2,5 φορές περισσότερα άρθρα και δημοσιεύσεις σε σχέση με το μερίδιό τους στο πρόγραμμα ΤΠΕ, ενώ ταυτόχρονα προκύπτει ανάλογος αριθμός διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας[6]. | Τα έργα FET προσελκύουν τους καλύτερους εγκεφάλους της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων κατόχων βραβείου Νόμπελ Ο Theodor Hänsch (DE), με τον Albert Fert (FR) και τον Peter Grünberg (DE), βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής το 2005 και το 2007 αντίστοιχα, υπήρξαν εταίροι σε διάφορα έργα FET. |

Η έρευνα FET καλλιεργεί την καινοτομία. Έχει αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού κλάδου των ΤΠΕ, με τη δημιουργία εντελώς νέων πεδίων οικονομικής δραστηριότητας, νέων βιομηχανιών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) υψηλής τεχνολογίας.

Οι FET είναι πρόδρομος καθιερωμένων και βιομηχανικών θεματολογίων έρευνας σε παγκόσμιο επίπεδο και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζεται και οργανώνεται η θεμελιακή διακλαδική επιστημονική έρευνα. Οι FET ενέπνευσαν μηχανισμούς χρηματοδότησης, όπως το πρόγραμμα της Agence Nationale de la Recherche (ANR)[7] στη Γαλλία ή το πρόγραμμα NEST Adventure and Pathfinder[8] και το διάδοχό του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας[9]. Το FET υποστήριξε επίσης νέες μορφές πολυκλαδικών ερευνητικών φορέων, π.χ. το Ευρωπαϊκό Κέντρο για Τεχνολογίες Διαβίωσης[10].

Ως αποτέλεσμα αυτού του ρόλου ανιχνευτή, το σύστημα FET έχει επιτύχει σημαντικές επιτυχίες στον εντοπισμό και τη διερεύνηση νέων ερευνητικών πεδίων που κατέστησαν στη συνέχεια καθιερωμένα θέματα έρευνας για τις ΤΠΕ.

Για παράδειγμα, η στήριξη των FET έχει κρίσιμη σημασία στη διερεύνηση των κβαντικών τεχνολογιών πληροφοριών στην Ευρώπη. Οι τεχνολογίες αυτές επαγγέλλονται τεράστια υπολογιστική ισχύ, πέρα από τις ικανότητες οποιουδήποτε συμβατικού υπολογιστή και, επιπλέον, ασφαλείς επικοινωνίες κατά 100%. Επενδύοντας έγκαιρα στον τομέα αυτό, οι FET συνέβαλαν ώστε η Ευρώπη να καταλάβει ηγετική θέση παγκοσμίως[11], ενώ κινητοποίησε 5–7πλάσιες επενδύσεις στα κράτη μέλη. Μεταξύ των περαιτέρω αναμενόμενων επιπτώσεων περιλαμβάνονται νέες τεχνολογίες, όπως κβαντικά ρολόγια και κβαντικές οθόνες. Οι FET δρομολόγησαν τα πρώτα ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα σχετικά με τα συστήματα πληροφοριών που εμπνέονται από τη βιολογία και τις νευροεπιστήμες. Βιολόγοι, νευροεπιστήμονες και πληροφορικοί διερευνούν από κοινού τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες. Ο αντίκτυπος αυτής της έρευνας, που επεκτείνεται αρκετά πέρα από τις ΤΠΕ, περιλαμβάνει νέα νευρωνικά εμφυτεύματα για άτομα με αναπηρίες, νέα μοντέλα νευρωνικών συστημάτων, νέα νευρομορφικά συστήματα πληροφορικής ή ανθεκτικά αυτο-εξελισσόμενα κυκλώματα και δίκτυα. Σε πρώιμη φάση του προγράμματος Esprit[12], οι FET υποστήριξαν έρευνα για μικρο-, νανο- και οπτοηλεκτρονική, μικροσυστήματα και φωτονική. Προηγμένα ερευνητικά θέματα που διερευνήθηκαν κατά τη δεκαετία του '90[13] υιοθετήθηκαν ευρύτερα στην έρευνα ΤΠΕ που κατευθυνόταν από τη βιομηχανία. | Ασφαλείς κατά 100% επικοινωνίες Η έρευνα FET για κβαντικές τεχνολογίες άνοιξε νέα δυνατότητα για 100% ασφαλείς επικοινωνίες που υιοθετήθηκε από επιχειρήσεις όπως η Siemens, η Thales και η ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας idQuantique Α.Ε., η οποία κατέχει ηγετική θέση σε αυτή την τεχνολογία. Κίνηση με τη δύναμη της σκέψης για αποκατάσταση της κινητικότητας παραλύτων Το έργο MAIA ανέπτυξε νέα τεχνολογία που βασίζεται σε μη επεμβατικές διεπαφές εγκέφαλο/υπολογιστή οι οποίες επιτρέπουν σε ανάπηρους να χρησιμοποιούν νοητικές εντολές για την οδήγηση μιας αναπηρικής καρέκλας. Απομίμηση της τελειότητας του εγκέφαλου Το έργο FACETS διερευνά τις πτυχές και μιμείται τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες, για νέα συστήματα πληροφορικής με χαμηλή κατανάλωση και ανοχή σε σφάλματα. Γνωσιακός συνοδός ρομπότ Το έργο COGNIRON ανέπτυξε ένα συνοδό ρομπότ που αντιλαμβάνεται την ανθρώπινη δραστηριότητα, αλληλεπιδρά κοινωνικά με τον άνθρωπο και μαθαίνει νέες δεξιότητες και καθήκοντα. |

Η έρευνα FET σε πολύπλοκα συστήματα , έχει δημιουργήσει ένα νέο ερευνητικό πεδίο και διάνοιξε ριζικά νέες προοπτικές για πολλές επιστήμες. Με τη μοντελοποίηση της συμπεριφοράς πολύπλοκων τεχνο-κοινωνικών συστημάτων και παρέχοντας τα εργαλεία των ΤΠΕ για τον έλεγχο των νέων απειλών εναντίον τέτοιων συστημάτων (π.χ. χρηματοπιστωτικές αγορές ή εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών), η εν λόγω έρευνα συμβάλλει σε καλύτερη χάραξη πολιτικής, βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα , παράλληλα με εντελώς νέα έννοιες για συναισθηματικά ευφυή και αξιόπιστα συστήματα ΤΠΕ.

Οι FET έθεσαν την προηγμένη ρομποτική στο θεματολόγιο της έρευνας για τις ευρωπαϊκές ΤΠΕ. Πρώτες οι FET διάνοιξαν βασικούς τομείς έρευνας, ενώ ταυτόχρονα η ευρωπαϊκή βιομηχανία[14] κατάστρωνε στρατηγικές για ρομποτική παροχής υπηρεσιών. Οι FET συνέβαλαν στην εδραίωση της ευρωπαϊκής ερευνητικής κοινότητας ρομποτικής και στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Τεχνολογικής Πλατφόρμας για την ρομποτική παροχής υπηρεσιών.

Επιπλέον, οι FET υπήρξαν πρωτοπόρες στην έρευνα για καινοτόμες ιδέες, όπως τεχνητά ζωντανά κύτταρα, συνθετική βιολογία, χημική επικοινωνία, συλλογική νοημοσύνη ή αμφίδρομη διεπαφή εγκέφαλου/μηχανής.

2.3. Προκλήσεις και ευκαιρίες για παγκόσμια πρωτοπορία στην έρευνα FET

2.3.1. Ανεπαρκείς επενδύσεις στην Ευρώπη στο πεδίο της μετασχηματιστικής έρευνας υψηλού κινδύνου στις ΤΠΕ

Η έρευνα FET καλλιεργεί την καινοτομία και είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού κλάδου των ΤΠΕ, αίροντας τα εμπόδια στην περιβάλλουσα των σημερινών τεχνολογιών. Περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση του «κατακλυσμού δεδομένων» και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των παγκόσμιων συστημάτων, η συνεχιζόμενη μικρογράφηση συστατικών μερών για ΤΠΕ πέρα από τα όρια των σημερινών τεχνολογιών και οικολογικότερες λύσεις για ΤΠΕ. Πρέπει να διερευνηθούν νέα μοντέλα και να αξιολογηθούν ριζικές εναλλακτικές λύσεις που θα προετοιμάσουν την επόμενη γενιά τεχνολογιών ΤΠΕ και την άρση αυτών των εμποδίων.

Οι σημαντικότεροι ανταγωνιστές της Ευρώπης έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της θεμελιακής έρευνας για τη διατήρηση ηγετικής θέση στις ΤΠΕ. Στις ΗΠΑ, προτάθηκε η αναδιάταξη του ομοσπονδιακού προγράμματος Ε&Α για τεχνολογίες δικτύωσης και πληροφοριών προκειμένου να συμπεριληφθούν περισσότερες μεγάλης κλίμακας, μακροπρόθεσμες και πολυκλαδικές δραστηριότητες έρευνας και οραματική έρευνα, με μεγάλες πιθανότητες αντισταθμιστικών κερδών[15]. Η Κίνα περιέλαβε την τεχνολογία πληροφοριών στο οικείο πρόγραμμα βασικής έρευνας[16] για την κάλυψη των μειζόνων εθνικών στρατηγικών αναγκών.

Περισσότερο από ποτέ, μέσα σε δυσχερές οικονομικό πλαίσιο, οι εσωτερικές επενδύσεις των ευρωπαϊκών βιομηχανιών τείνουν να επικεντρωθούν σε βραχυπρόθεσμες, αγοραστρεφείς ερευνητικές προτεραιότητες και όχι σε υψηλού κινδύνου έρευνα στις ΤΠΕ. Η τάση αυτή πρέπει να αναστραφεί με τη διάθεση περισσότερων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα υψηλού κινδύνου.

2.3.2. Η αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων απαιτεί ανοικτό πνεύμα στην εξερεύνηση ριζοσπαστικά νέων ιδεών

Οι ΤΠΕ αναγνωρίζονται ευρύτερα για τον ουσιώδη ρόλο τους στον μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας. Για κοινωνικά προβλήματα που σχετίζονται με ζητήματα όπως η αειφόρος ανάπτυξη, η αλλαγή του κλίματος, η υγεία, η γήρανση του πληθυσμού, η κοινωνική και οικονομική ένταξη και η ασφάλεια απαιτούνται νέες ρηξικέλευθες λύσεις για τις οποίες οι ΤΠΕ διαδραματίζουν καίριο ρόλο.

Για να καταστούν δυνατοί ριζικοί μετασχηματισμοί, οι ερευνητές πρέπει να διαθέτουν την ελευθερία να εξερευνήσουν νέες αντισυμβατικές ιδέες και ανατρεπτικές προσεγγίσεις, αφήνοντας να ωριμάσουν οι πιο ελπιδοφόρες από αυτές.

Η θεμελιακή μετασχηματιστική έρευνα σε συνδυασμό με μια νέα στάση απέναντι στην επιχειρηματικότητα θα φέρει την Ευρώπη σε καλή θέση ώστε να αξιοποιήσει πλήρως τις νέες ευκαιρίες της αγοράς μόλις προκύψουν.

2.3.3. Σημαντικά επιστημονικά προβλήματα επιβάλλουν διακλαδική επιστημονική συνεργασία

Η Ευρώπη χρειάζεται σταθερή επιστημονική προσπάθεια στα όρια μεταξύ ΤΠΕ και άλλων κλάδων ώστε να αντιμετωπίσει τα τρέχοντα κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα και για να αποκτήσει τεχνολογικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Πρέπει να συγκροτηθεί κρίσιμη μάζα και οι κατακερματισμένες ερευνητικές προσπάθειες πρέπει να ενταχθούν γύρω από μεγάλης κλίμακας εμβληματικές πολυκλαδικές επιστημονικές ερευνητικές πρωτοβουλίες με γνώμονα την επιστήμη και προσανατολισμένες στο στόχο.

Η πρόσφατα δρομολογημένη πρωτοβουλία Virtual Physiological Human (VPH)[17] και το έργο Blue Brain[18] επιβεβαιώνουν τη σημασία αυτών των προσπαθειών. Η VPH στοχεύει στην εξατομικευμένη προσομοίωση του ανθρώπινου σώματος, γεγονός που υπόσχεται πρωτοφανή πρόοδο στην πρόληψη των ασθενειών και την υγειονομική περίθαλψη. Συνδυάζει προσπάθειες μέσω του προγράμματος πλαισίου[19] και παγκόσμια συνεργασία, κυρίως με τις ΗΠΑ. Η Blue Brain είναι η πρώτη σφαιρική προσπάθεια για την αντίστροφη εξέλιξη του εγκεφάλου των θηλαστικών, προκειμένου να γίνει κατανοητή η λειτουργία και οι δυσλειτουργίες του εγκεφάλου με τη βοήθεια λεπτομερών προσομοιώσεων.

Η Ευρώπη πρέπει να υποστηρίξει εμβληματικές πρωτοβουλίες που ξεπερνούν το πεδίο εφαρμογής των δραστηριοτήτων του παρόντος προγράμματος FET.

2.3.4. Υπέρβαση του κατακερματισμού και εκπόνηση κοινού στρατηγικού οράματος για αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή ερευνητική προσπάθεια

Η θεμελιακή έρευνα ΤΠΕ στην Ευρώπη παραμένει κατακερματισμένη σήμερα στα περισσότερα πεδία, γεγονός που οδηγεί σε επικάλυψη προσπαθειών, αποκλίνουσες προτεραιότητες και ανεκμετάλλευτο δυναμικό. Η Ευρώπη χρειάζεται να αναπτύξει κοινές ερευνητικές κατευθύνσεις με βάση ένα κοινό όραμα για την θεμελιακή έρευνα και θα επωφεληθεί από την εφαρμογή του μοντέλου FET σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

2.3.5. Έλλειψη ειδικευμένων ερευνητών και πολυκλαδικής τεχνογνωσίας στην Ευρώπη

Η έλλειψη ειδικευμένων ερευνητών και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για υψηλού επιπέδου διακλαδική εμπειρογνωμοσύνη σε αναδυόμενα ερευνητικά πεδία συνιστούν τροχοπέδη στις προσπάθειες της Ευρώπης να αποκτήσει και να διατηρήσει την αριστεία στην έρευνα ΤΠΕ.

Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην αριστεία ώστε να προσελκύσει τους καλύτερους ερευνητές του κόσμου και να χειραφετήσει ταλαντούχους νέους ερευνητές προκειμένου να καταλάβουν ηγετικές θέσεις στην έρευνα. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη υποστήριξη σε πολυκλαδικές ερευνητικές σταδιοδρομίες και προγράμματα σπουδών.

2.3.6. Τόνωση της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της θεμελιακής έρευνας

Οι ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και έντασης έρευνας είναι ιδιαίτερα καθοριστικές για να ηγηθούν της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της θεμελιακής έρευνας. Η στενότερη συμμετοχή στην έρευνα FET θα τις έθετε σε καλύτερη θέση ώστε να αδράξουν τις εμφανιζόμενες επιχειρηματικές ευκαιρίες.

Τα στρατηγικά ερευνητικά θεματολόγια των ευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών που σχετίζονται με ΤΠΕ και οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες[20] θα επωφεληθούν από τη συμπερίληψη των βιομηχανικών αναγκών για μακροπρόθεσμη έρευνα στις ΤΠΕ. Η συστηματική διάδοση των αποτελεσμάτων των FET στη βιομηχανία θα μείωνε την απόσταση μέχρι την εφαρμογή.

Πρέπει να εξευρεθούν νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ της βιομηχανίας και της ερευνητικής κοινότητας, ξεπερνώντας καίριους τεχνολογικούς φραγμούς και απελευθερώνοντας δυναμικό για μακροπρόθεσμη βιομηχανική ανάπτυξη.

2.3.7. Αναξιοποίητο δυναμικό για τη διεθνή συνεργασία

Η διεθνής συμμετοχή είναι αναξιοποίητη πηγή για τις FET. Από την συγκέντρωση των πόρων και την προώθηση της αριστείας σε παγκόσμιο επίπεδο προκύπτει σαφής προστιθέμενη αξία. Η αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων, όπως είναι ο έλεγχος των επιδημιών, η πολυπλοκότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών ή η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, απαιτούν παγκόσμια, διακλαδική επιστημονική συνεργασία.

Η έρευνα σε FET προσφέρεται ιδιαίτερα για διεθνή συνεργασία λόγω του θεμελιακού της χαρακτήρα και της παγκόσμιας διάστασης των επιστημονικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει.

3. Ο δρόμος της Ευρώπης προς την παγκόσμια κορυφή στην έρευνα FET

3.1. Στρατηγική και στόχοι

Για να βρεθεί η Ευρώπη στην καλύτερη θέση ώστε να καρπωθεί τα μεγάλα κοινωνικο-οικονομικά οφέλη από τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα των ΤΠΕ, είναι σημαντικό να υιοθετήσει τολμηρή στρατηγική για να καθοδηγήσει την εξερεύνηση και την ανάπτυξη των θεμελίων για μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες.

Προς τούτο πρέπει η Ευρώπη να στοχεύει στην επίτευξη των παρακάτω, έως το 2015:

- διπλασιασμός των ευρωπαϊκών επενδύσεων για μετασχηματιστική θεμελιακή έρευνα σε μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες,

- εντοπισμός και δρομολόγηση δύο ή τριών νέων τολμηρών εμβληματικών πρωτοβουλιών στην έρευνα FET, που θα κατευθύνουν ευρύτερες διακλαδικές επιστημονικές προσπάθειες της ερευνητικής κοινότητας προς την κατεύθυνση θεμελιακών αλμάτων στην περιβάλλουσα των ΤΠΕ,

- υλοποίηση τριών έως πέντε κοινών προσκλήσεων μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την υποστήριξη έρευνας FET σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος,

- υλοποίηση πρωτοβουλιών που θα επιτρέψουν σε ταλαντούχους νέους ερευνητές να συμμετάσχουν και να καθοδηγήσουν ερευνητικές προσπάθειες διακλαδικής επιστημονικής συνεργασίας υψηλού κινδύνου,

- υλοποίηση πρωτοβουλιών που θα ενθαρρύνουν ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και έντασης έρευνας να αναπτυχθούν και να εφαρμόσουν τα πρώτα αποτελέσματα από έρευνα FET.

Η Ευρώπη πρέπει να θέσει τα θεμέλια για τη διατήρηση της κρίσιμης μάζας των προσπαθειών που απαιτούνται για υποστήριξη των πρωτοβουλιών αυτών με τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών φορέων χρηματοδότησης της έρευνας και των αντίστοιχων φορέων των κρατών μελών, και ευρύτερα κατά περίπτωση. Η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίζει ταχύτερη κεφαλαιοποίηση και από κοινού χρήση επιστημονικών γνώσεων και τεχνολογικών βάσεων που προκύπτουν από δημόσια χρηματοδοτούμενη έρευνα, και επίσης να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει την ερευνητική συνεργασία με επιστημονικές κορυφές παγκοσμίως.

3.2. Προτεινόμενες γραμμές δράσης

3.2.1. Ενίσχυση των FET στο πλαίσιο του θεματικού τομέα ΤΠΕ/ICT

Η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει την υποστήριξή της για έρευνα FET στο πλαίσιο του θεματικού τομέα των ΤΠΕ ως ουσιαστικό μέρος του συστήματος έρευνας και καινοτομίας. Πρέπει να δημιουργηθεί μια κρίσιμη μάζα πόρων για προκαθορισμένες ερευνητικές πρωτοβουλίες FET (προδραστική FET), με υψηλό δυναμικό μετασχηματιστικού αντίκτυπου. Πρέπει επίσης να εντείνει την υποστήριξή της για στοχοθετημένη έρευνα υψηλού κινδύνου χωρίς περιορισμούς από προκαθορισμένα ερευνητικά θεματολόγια (FET Open) σαν πλατφόρμα δημιουργικότητας και αντισυμβατικών ερευνητικών ιδεών με υψηλό δυνητικό αντίκτυπο και ως σημαντική πηγή νέων ερευνητικών θεμάτων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει την αύξηση του προϋπολογισμού του 7ου ΠΠ για έρευνα FET κατά 20% ανά έτος, από το 2011 έως το 2013. Καλεί τα κράτη μέλη να συνδυάσουν αυτή την προσπάθεια με ανάλογες αυξήσεις.

Η Ευρώπη πρέπει να προωθήσει την έρευνα υψηλού κινδύνου, την οικοδόμηση και διάρθρωση των αναδυόμενων διακλαδικών επιστημονικών ερευνητικών κοινοτήτων FET και τη διερεύνηση νέων μορφών διακλαδικής ερευνητικής συνεργασίας που υπερβαίνει τις υφιστάμενες οργανωτικές δομές και πρότυπα. Πρέπει επίσης να ενισχύσει την ικανότητά της για μόνιμη πρόβλεψη των μελλοντικών τάσεων στην έρευνα ΤΠΕ, για τη στράτευση της ερευνητικής κοινότητας FET στην οικοδόμηση ευρωπαϊκών χαρτών πορείας στην έρευνα και για τη διαμόρφωση σχετικών μελλοντικών ερευνητικών πρωτοβουλιών[21].

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μαζί με τους εθνικούς φορείς χρηματοδότησης, θα στηρίξει τη δράση που αποσκοπεί στη δημιουργία των βέλτιστων συνθηκών για την άνθηση έρευνας υψηλού κινδύνου στην Ευρώπη και τη δημιουργία μόνιμης ικανότητας πρόβλεψης. Καλεί επίσης την ερευνητική κοινότητα να αναπτύξει, πιο συστηματικά, κοινά ευρωπαϊκά θεματολόγια έρευνας.

3.2.2. Δρομολόγηση εμβληματικών πρωτοβουλιών FET

Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάσει φιλόδοξες, στοχοστρεφείς εμβληματικές πρωτοβουλίες FET σε ευρωπαϊκή κλίμακα, που να μπορούν να συνδυάζουν μεγάλες και διαρκείς προσπάθειες για την ευρωπαϊκή έρευνα σε σαφώς προσδιορισμένα θεμελιακά προβλήματα, σε κλίμακα πολύ μεγαλύτερη από τις τρέχουσες πρωτοβουλίες FET. Πρέπει να προωθείται εκτεταμένη και φιλόδοξη ευρωπαϊκή και παγκόσμια συνεργασία, και συγκέντρωση πόρων που υπερβαίνουν τις υφιστάμενες κατακερματισμένες πρωτοβουλίες και προγράμματα. Αυτές οι πρωτοβουλίες μεγάλης κλίμακας ενδεχομένως να απαιτήσουν συνεργασία με άλλες θεματικές ενότητες του 7ου ΠΠ και πρέπει να στοχεύουν στη δημιουργία βιώσιμων ευρωπαϊκών κέντρων αριστείας παγκόσμιας κλάσης και στην καθιέρωση της Ευρώπης ως επικεφαλής στην προώθηση της καινοτομίας σε πεδία με ευοίωνες προοπτικές, ενώ παράλληλα πρέπει να αποσκοπούν στην αύξηση της απόδοσης των επενδύσεων σε περιοχές στοχοθετημένης έρευνας υψηλού κινδύνου. | Εμβληματική πρωτοβουλία FET: Η κατανόηση της ζωής προετοιμάζει μελλοντικές ΤΠΕ Μια εμβληματική πρωτοβουλία FET θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο λειτουργίας με σκοπό προσομοιώσεις μεγάλης κλίμακας για την κατανόηση του τρόπου επεξεργασίας πληροφοριών από τη φύση και εφαρμογή των γνώσεων αυτών για την ανάπτυξη μελλοντικών βιοϋπολογιστών. Η μοναδική αυτή προσπάθεια θα προσελκύσει τους καλύτερους επιστήμονες υπολογιστών, βιολόγους και φυσικούς από την Ευρώπη και πέραν αυτής. |

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και την ερευνητική κοινότητα για να προσδιοριστούν και να καθοριστούν πιθανές εμβληματικές πρωτοβουλίες FET και να δρομολογηθούν δύο τουλάχιστον από αυτές μέχρι το 2013.

3.2.3. Κοινός προγραμματισμός και πρωτοβουλίες FET στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας

Η Ευρώπη πρέπει να συντονίζει τις εθνικές και κοινοτικές προσπάθειες πιο στενά για τον εντοπισμό και την υποστήριξη κοινών ερευνητικών προτεραιοτήτων που προκύπτουν από τους ευρωπαϊκούς χάρτες πορείας για την έρευνα. Αυτό περιλαμβάνει την δυνατότητα δρομολόγησης κοινών πρωτοβουλιών εκ μέρους των κρατών μελών σε πεδία κοινού ενδιαφέροντος όπου υφίστανται εθνικές πρωτοβουλίες. Αρχικά θα μπορούσαν να επικεντρωθούν σε τομείς όπως οι κβαντικές και οι νευρο- τεχνολογίες πληροφοριών, όπου υπάρχουν ευρωπαϊκοί χάρτες πορείας για την έρευνα και στη συνέχεια να επεκταθούν σταδιακά σε άλλα πεδία. Αυτές οι συντονισμένες δράσεις θα βοηθήσουν να ξεπεραστεί ο κατακερματισμός των σημερινών ευρωπαϊκών ερευνητικών προσπαθειών σε επιλεγμένους τομείς και να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή ερευνητική συνεργασία[22].

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να διερευνήσουν τις ευκαιρίες για την ενίσχυση της συνεργασίας στις FET, ιδίως με αξιοποίηση του δυναμικού των πρωτοβουλιών ERA-NET/ERA-NET plus. Πρέπει να στοχεύουν στη δρομολόγηση τριών έως πέντε κοινών προσκλήσεων FET μεταξύ των κρατών μελών κατά την περίοδο 2010-2013 σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος.

3.2.4. Αύξηση της συμμετοχής νέων ερευνητών στην έρευνα FET

Η δημιουργικότητα και ο δυναμισμός των νέων ερευνητών είναι απαραίτητα στοιχεία για την αμφισβήτηση της τρέχουσας νοοτροπίας, ώστε να τεθούν νέες βάσεις για μελλοντικές ΤΠΕ και για να ηγηθούν της επιτυχίας αυτών των προσπαθειών στην πορεία του χρόνου. Η Ευρώπη πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για προσέλκυση νέων ερευνητών, ιδίως νέων γυναικών, για έρευνα σε FET και πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα να καθοδηγήσουν τη διακλαδική επιστημονική ερευνητική συνεργασία. Η Ευρώπη πρέπει να προωθήσει τον καθορισμό και την έγκαιρη υιοθέτηση των νέων, επιστημονικών και διαχειριστικών, διακλαδικών προγραμμάτων διδασκαλίας, στα κράτη μέλη καθώς και στο πλαίσιο του ΕΙΤ[23].

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υλοποιήσει πρωτοβουλίες για να ενταθεί η συμμετοχή νέων ερευνητών στην έρευνα FET και για να τους ενθαρρύνει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο σε διακλαδικά επιστημονικά ερευνητικά έργα. Η ερευνητική κοινότητα καλείται να χρησιμοποιήσει ιδίως συντονισμό και δράσεις στήριξης[24], καθώς και υποτροφίες Marie Curie[25] για την ανάπτυξη και την προώθηση της αφομοίωσης των νέων προγραμμάτων σπουδών από τις εθνικές και περιφερειακές εκπαιδευτικές αρχές, όπως και στο πλαίσιο του ΕΙΤ.

3.2.5. Ταχύτερη κεφαλαιοποίηση των επιστημονικών γνώσεων και επίσπευση των καινοτομιών

Η ερευνητική κοινότητα και η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να εντείνουν το διάλογό τους με σκοπό να προσδιοριστούν καλύτερα οι ανάγκες της βιομηχανίας και τα σημεία συμφόρησης τεχνολογίας για τα οποία απαιτείται έρευνα και να εξασφαλίσουν ταχεία αφομοίωση των πρώιμων ερευνητικών αποτελεσμάτων στην εφαρμογοστρεφή έρευνα.

Η ερευνητική κοινότητα και η ευρωπαϊκή βιομηχανία καλούνται να εντείνουν τη συνεργασία τους στο πλαίσιο των συναφών με τις ΤΠΕ ευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών. Η ερευνητική κοινότητα καλείται να εντείνει τις ενέργειές της για διευκόλυνση της διάδοσης των αποτελεσμάτων των FET στους ενδιαφερόμενους.

Η συμμετοχή της βιομηχανίας σε θεμελιακή έρευνα πρέπει να ενθαρρύνεται. Ειδικότερα, οι ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και υψηλής έντασης ερευνών πρέπει να υποστηριχθούν καλύτερα, δεδομένου ότι πρόκειται για απαραίτητα μέσα για τη μετατροπή των αποτελεσμάτων της έρευνας σε επιτυχείς βιομηχανικές εφαρμογές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υλοποιήσει πρωτοβουλίες για στήριξη ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και έντασης έρευνας ώστε να συμμετάσχουν στην έρευνα και να κατευθύνουν την εκμετάλλευση των πρώιμων αποτελεσμάτων διακλαδικής επιστημονικής έρευνας υψηλού κινδύνου.

Η Ευρώπη πρέπει να ενθαρρύνει το επιστημονικό πνεύμα ελεύθερης ανταλλαγής και ευρείας διάδοσης διακλαδικών επιστημονικών γνώσεων. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνει καινοτόμες προσεγγίσεις για τη συλλογική οικοδόμηση της επιστημονικής γνώσης που προκύπτει από την έρευνα.

Οι FET συμμετέχουν από το 2009 στην πιλοτική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την «ανοιχτή πρόσβαση»[26]. Η ερευνητική κοινότητα καλείται να αξιοποιήσει τις πρωτοβουλίες που ενισχύουν τις πρακτικές επικοινωνίας, διάδοσης και δημιουργίας γνώσεων.

3.2.6. Διευκόλυνση της συνεργασίας με ερευνητικά ιδρύματα παγκόσμιας περιωπής και προσέλκυση στην Ευρώπη ταλέντων παγκόσμιου επιπέδου

Είναι απαραίτητη συνεργασία παγκόσμιας κλάσης σε παγκόσμια κλίμακα προκειμένου η Ευρώπη να αντιμετωπίσει τα θεμελιακά προβλήματα στην επιστημονική έρευνα. Η Ευρώπη πρέπει να προσελκύσει τους καλύτερους επιστήμονες από όλο τον κόσμο για να συμμετάσχουν στην έρευνα FET και να εγκατασταθούν στην Ευρώπη. Πρέπει να συμμετέχει ενεργά και, όπου είναι επωφελές για την Ευρώπη, να στηρίζει οικονομικά τη συνεργασία με τις καλύτερες ερευνητικές ομάδες ανά την υφήλιο.

Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει εταιρικές συνεργασίες με μη ευρωπαϊκούς φορείς χρηματοδότησης σε πεδία προτεραιότητας. Πρέπει επίσης να ενθαρρύνει και να διευκολύνει τη συνεργασία που θα προκύψει μεταξύ ερευνητικών ομάδων σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με την αρχή από τη βάση προς την κορυφή . Οι πρωτοβουλίες αυτές αναμένεται να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή αριστεία στην έρευνα ΤΠΕ και το ρόλο της στην καθοδήγηση της προόδου και της καινοτομίας παγκοσμίως.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεργαστεί με μη ευρωπαϊκούς οργανισμούς χρηματοδότησης, όπως π.χ. από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία, για την καθιέρωση μηχανισμών υποστήριξης της ερευνητικής συνεργασίας και την οικοδόμηση συμμαχιών με σκοπό την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων.

4. Συμπεράσματα

Στην παρούσα ανακοίνωση υπογραμμίζεται η δέσμευση της Επιτροπής για ενίσχυση της έρευνας FET στον τομέα των ΤΠΕ στην Ευρώπη. Προτείνεται ένας συνδυασμός πρωτοβουλιών που δεν συνεπάγονται μόνο αύξηση των επενδύσεων, αλλά και στενότερο συντονισμό και συνεργασία μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων, καθώς και νέες φιλόδοξες εμβληματικές πρωτοβουλίες FET. Τα κράτη μέλη καλούνται να εγκρίνουν τους προτεινόμενους στόχους και τη στρατηγική, καθώς και να ενθαρρύνουν τις εθνικές και περιφερειακές αρχές, τα πανεπιστήμια και τους δημόσιους ερευνητικούς οργανισμούς και τους ιδιωτικούς φορείς να συμμετέχουν στις προετοιμασίες για μελλοντική δράση.

Ο στόχος της στρατηγικής είναι να προσελκύσει τους καλύτερους ερευνητές από όλον τον κόσμο στην Ευρώπη, να αυξηθούν οι επενδύσεις της βιομηχανίας και να προωθηθεί η καινοτομία. Οι επενδύσεις σε έρευνα που στηρίζει μελλοντικές ΤΠΕ θα ανταμειφθούν με τόνωση της ευρωπαϊκής μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας.

[1] COM(2008) 800: Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας.

[2] Αναφέρεται σε FET στις TΠΕ.

[3] Όπως προσδιορίζεται στην έκθεση ISTAG για τις FET, Νοέμβριος 2008.

[4] COM(2009)116: Μια στρατηγική για την Ε&Α και την καινοτομία στις ΤΠΕ στην Ευρώπη: Ανεβάζοντας τον πήχη.

[5] http://ec.europa.eu/invest-in-research/action/2006_ahogroup_en.htm.

[6] Στοιχεία της Επιτροπής.

[7] www.agence-nationale-recherche.fr/.

[8] http://cordis.europa.eu/nest/home.html.

[9] http://erc.europa.eu/.

[10] http://www.ecltech.org/.

[11] Παράγει το 50% του συνόλου των αξιολογημένων από ομότιμους δημοσιεύσεων παγκοσμίως το 2007 (www.qurope.net).

[12] http://cordis.europa.eu/esprit/home.html.

[13] Η εν λόγω έρευνα έθεσε τα θεμέλια της «μετά τον Moore» (more-than-Moore) και της μετά-CMOS εποχής στην Ευρώπη.

[14] http://ec.europa.eu/information_society/tl/research/priv_invest/etp/index_en.htm.

[15] Έκθεση του προεδρικού συμβουλίου εμπειρογνωμόνων για την έρευνα και την τεχνολογία (Council of Advisors on Science and Technology), Αύγουστος 2007.

[16] http://www.973.gov.cn/English/Index.aspx.

[17] http://www.vph-noe.eu/.

[18] http://bluebrain.epfl.ch/.

[19] http://cordis.europa.eu/fp7/home_en.html.

[20] http://ec.europa.eu/information_society/tl/research/priv_invest/jti/index_en.htm.

[21] Βάσει μεθόδων όπως αυτές που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο δράσεων ‘πρόβλεψη’ του IPTS του ΚΚΕρ (http://is.jrc.ec.europa.eu).

[22] COM(2008)468.

[23] Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας.

[24] ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/docs/wp/cooperation/ict/c_wp_200901_en.pdf.

[25] http://ec.europa.eu/research/fp6/mariecurie-actions/action/fellow_en.html.

[26] http://ec.europa.eu/research/science-society/open_access.