[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 1.2.2010

COM(2010) 6 τελικό/2

CORRIGENDUM:Annule et remplace le document COM(2010) 6 final du 29.1.2010Concerne toutes les versions (correction de la référence croisée 2009 remplacée par 2010)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τα κίνητρα για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS για την περίοδο 2004-2006 {SEC(2010)59}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τα κίνητρα για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS για την περίοδο 2004-2006

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Τύποι εξωτερικών κινήτρων 4

2.1 Ρυθμιστική ευελιξία 4

2.2. Κίνητρα προώθησης 5

2.2.1 Πληροφορική υποστήριξη 6

2.2.2 Χρηματοδοτική στήριξη 7

2.2.3 Τεχνική συνδρομή 8

2.2.4 Δημόσιες συμβάσεις 9

3. Συνοπτική περιγραφή των διαπιστώσεων για κάθε ομάδα δεικτών 10

3.1 Ρυθμιστική ευελιξία 10

3.2 Κίνητρα προώθησης 11

3.2.1 Ενημερωτική στήριξη 11

3.2.2 Χρηματοδοτική στήριξη 12

3.2.3 Τεχνική συνδρομή 13

3.2.4 Δημόσιες συμβάσεις 14

4. Συμπεράσματα 14

1. Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 761/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Μαρτίου 2001, για την εκούσια συμμετοχή οργανισμών σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS)[1] θεσπίζει σύστημα στο πλαίσιο του οποίου οι οργανισμοί αξιολογούν, διαχειρίζονται και βελτιώνουν συνεχώς τις περιβαλλοντικές επιδόσεις τους.

Οι οργανισμοί μπορούν να επωφεληθούν με πολλούς τρόπους από την εφαρμογή του EMAS. Η περισσότερο αειφόρος χρήση των πόρων εξασφαλίζει οικονομικά πλεονεκτήματα, καλύτερη δημόσια εικόνα, μειωμένο κίνδυνο μη συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, καλύτερες σχέσεις με τις ρυθμιστικές αρχές για το περιβάλλον και άλλους συντελεστές, καθώς και κατάλληλη διαχείριση κινδύνων, στοιχεία τα οποία με τη σειρά τους μπορεί να παρακινήσουν τους δανειστές και τους ασφαλιστές να προσφέρουν καλύτερους οικονομικούς όρους.

Το άρθρο 10 παράγραφος 2 του κανονισμού καλεί τα κράτη μέλη να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο η καταχώριση στο EMAS μπορεί να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της εφαρμογής και της εκτέλεσης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας για να αποφευχθεί η άσκοπη αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών που καταβάλλουν οι οργανισμοί και οι αρμόδιες εκτελεστικές αρχές.

Το άρθρο 11 παράγραφοι 1 και 2 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να προωθούν τη συμμετοχή των οργανισμών στο EMAS, ιδίως εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο η καταχώριση στο EMAS μπορεί να λαμβάνεται υπόψη κατά τη θέσπιση των κριτηρίων για τις εθνικές πολιτικές σύναψης δημοσίων συμβάσεων.

Το άρθρο 11 παράγραφος 3 του κανονισμού για το EMAS υποχρεώνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαβιβάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τις πληροφορίες που λαμβάνει από τα κράτη μέλη σχετικά με τα προαναφερόμενα μέτρα προώθησης τα οποία λαμβάνουν τα κράτη μέλη.

Η παρούσα έκθεση εκπληρώνει την υποχρέωση αυτή. Περιγράφει τους τύπους των μέτρων για την παροχή κινήτρων τα οποία εφαρμόζουν τα κράτη μέλη και παρέχει συνοπτική περιγραφή των διαπιστώσεων για κάθε ομάδα δεικτών.

Το έγγραφο εργασίας που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει λεπτομερή στοιχεία τα οποία διαβίβασαν τα κράτη μέλη σχετικά με τα μέτρα παροχής κινήτρων και τους δείκτες που περιγράφονται στην παρούσα έκθεση καθώς και στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους δείκτες και τις βέλτιστες πρακτικές, όπως χαρακτηρίζονται από τα κράτη μέλη στις περιπτώσεις που τα αποτελέσματα συγκεκριμένων μέτρων παροχής κινήτρων είναι θετικά.

Βασικός στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να ενημερωθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και να ευαισθητοποιηθούν οι εθνικές αρχές όσον αφορά τις διάφορες πρακτικές που ακολουθούνται στα κράτη μέλη.

2. Τύποι εξωτερικών κινήτρων

Η φύση των κινήτρων τα οποία παρέχουν οι εθνικές αρχές ποικίλλει και εξαρτάται από τους επιδιωκόμενους στόχους.

Οι κυριότερες ομάδες κινήτρων είναι δύο:

α) ρυθμιστική ευελιξία

β) κίνητρα προώθησης στο πλαίσιο:

- των δημόσιων συμβάσεων

- χρηματοδοτικής στήριξης

- τεχνικής υποστήριξης

- ενημερωτικής υποστήριξης

2.1 Ρυθμιστική ευελιξία

Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, ο όρος ρυθμιστική ευελιξία περιλαμβάνει:

- ρυθμιστική ελάφρυνση, που νοείται ως υποκατάσταση των απαιτήσεων βάσει της νομοθεσίας, χωρίς αλλαγές στην περιβαλλοντική νομοθεσία καθεαυτή

- απορρύθμιση, η οποία συνεπάγεται αλλαγές στην ίδια τη νομοθεσία

Η ρυθμιστική ευελιξία αποβλέπει:

- στην απλούστευση και τον περιορισμό του ρυθμιστικού πλαισίου σε περίπτωση υπερβολικών ρυθμίσεων

- στην άρση των διαδικαστικών εμποδίων

- στον περιορισμό της ανάγκης να υποβάλλονται στη ρυθμιστική αρχή περιττά και επαναλαμβανόμενα έγγραφα

- στην ενθάρρυνση της υπεύθυνης συμπεριφοράς από πλευράς των φορέων εκμετάλλευσης.

Το άρθρο 10 παράγραφος 2 του κανονισμού αποτελεί τη νομική βάση, βάσει της οποίας τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο η καταχώριση στο ΕMAS μπορεί να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της εφαρμογής και της επιβολής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Στον κανονισμό για το EMAS καθορίζονται αυστηρές απαιτήσεις όσον αφορά τη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία, αφού ανεξάρτητοι και εξωτερικοί επαληθευτές καλούνται να διαπιστώσουν ότι ο οργανισμός είναι σε θέση να αποδείξει την πλήρη συμμόρφωσή του προς τις κείμενες διατάξεις. Σε αντιστάθμιση, ορισμένα κράτη μέλη έχουν προσφέρει ρυθμιστική ευελιξία σε οργανισμούς καταχωρισμένους στο EMAS, ούτως ώστε να ελαφρύνουν την πίεση των κανονιστικών ρυθμίσεων και να προσαρμόσουν και την αντιστοιχία των δικών τους πόρων.

Οι ακόλουθοι δείκτες καθορίστηκαν προκειμένου να εκτιμηθεί η αξιοπιστία της ρυθμιστικής ευελιξίας.

Ο δείκτης 1 αφορά τις πληροφορίες που απαιτούνται για τη χορήγηση αδειών και τον εξορθολογισμό των αιτήσεων και δείχνει τον αριθμό των νομοθετικών κειμένων, συμφωνιών ή άλλων εγγράφων που έχει θεσπίσει το κράτος μέλος για τον περιορισμό των διαδικασιών χορήγησης αδειών στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS. Η λογική στην οποία βασίζεται το κίνητρο αυτό είναι ότι πολλές από τις πληροφορίες που απαιτούνται για τις αιτήσεις χορήγησης αδειών συγκεντρώνονται μέσω του συστήματος EMAS, το οποίο παρέχει αξιόπιστες, επικαιροποιημένες και κατάλληλες για χρήση πληροφορίες.

Ο δείκτης 2 αφορά τον περιορισμό ή την ενοποίηση των απαιτήσεων όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων και την παρακολούθηση και δείχνει τον αριθμό των νομοθετικών κειμένων, συμφωνιών ή άλλων εγγράφων τα οποία έχει θεσπίσει το κράτος μέλος με σκοπό τη μείωση/ενοποίηση των απαιτήσεων όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων και την παρακολούθηση. Η λογική στην οποία βασίζεται το κίνητρο αυτό είναι ότι με την περιβαλλοντική δήλωση παρέχονται στις αρμόδιες αρχές δεδομένα και πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια για την υποβολή εκθέσεων ή/και παρακολούθηση, επιτρέποντας να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη των εργασιών.

Ο δείκτης 3 αφορά τη μείωση του αριθμού των ελέγχων και δείχνει τον αριθμό των νομοθετικών κειμένων, συμφωνιών ή άλλων εγγράφων που έχει θεσπίσει το κράτος μέλος για τη μείωση του αριθμού των ελέγχων. Η λογική στην οποία βασίζεται το κίνητρο αυτό συνίσταται στο γεγονός ότι οι πόροι που είναι διαθέσιμοι για τους ελέγχους σε εθνικό επίπεδο είναι πολύ περιορισμένοι. Δεδομένου ότι η εφαρμογή του EMAS διευκολύνει τη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία, οι καταχωρισμένες σε αυτό επιχειρήσεις μπορούν να υπόκεινται σε λιγότερους ή περιορισμένους ελέγχους.

2.2. Κίνητρα προώθησης

Το άρθρο 11 παράγραφος 1 του κανονισμού καθορίζει ορισμένες απαιτήσεις, σκοπός των οποίων είναι να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή των οργανισμών στο EMAS. Στο άρθρο αυτό γίνεται ειδική αναφορά στην προώθηση της συμμετοχής των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο EMAS διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στην πληροφόρηση, σε ταμεία ενίσχυσης, σε κρατικά θεσμικά όργανα και δημόσιες συμβάσεις προμηθειών, εξασφαλίζοντας λογικό τιμολόγιο εγγραφής.

Το άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού παρέχει τη βάση για την ευρεία προώθηση του EMAS μέσω των δημοσίων συμβάσεων. Συγκεκριμένα, προβλέπει ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να εξετάζουν με ποιον τρόπο η καταχώριση στο EMAS μπορεί να λαμβάνεται υπόψη κατά τη θέσπιση των κριτηρίων για τις εθνικές πολιτικές σύναψης δημοσίων συμβάσεων.

Κίνητρα προώθησης μπορούν να παρέχονται στους ακόλουθους βασικούς τομείς:

- ενημερωτική υποστήριξη

- χρηματοδοτική στήριξη

- τεχνική υποστήριξη

- δημόσιες συμβάσεις

2.2.1 Ενημερωτική υποστήριξη

Οι κυριότεροι τύποι ενημερωτικής υποστήριξης που παρέχεται στα κράτη μέλη είναι:

- Προγράμματα πληροφόρησης προσαρμοσμένα στις ανάγκες των οικονομικών φορέων, των μικρών βιομηχανιών και βιοτεχνιών, των συνδικάτων, των δημόσιων αρχών και του ευρύτερου κοινού

- Εκστρατείες ενημέρωσης, απευθυνόμενες σε ειδικές ομάδες συμφερόντων και στο ευρύτερο κοινό, με υποστήριξη από τηλεοπτικές εκστρατείες, άρθρα στον ειδικό τύπο και τις τοπικές εφημερίδες, εκστρατείες προώθησης ή κάθε άλλο μέσο για την αύξηση της γενικής ευαισθητοποίησης

- Διαλέξεις και ημερίδες εργασίας για να ενθαρρυνθεί η ενεργός συμμετοχή, καθώς και η ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών.

Καθορίστηκαν οι ακόλουθοι δείκτες προκειμένου να εξεταστεί η χρήση της ενημερωτικής υποστήριξης ως κινήτρου:

Δείκτης 1 : Αριθμός των διαφόρων εγγράφων που συντάσσονται με σκοπό την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την ενημέρωση σχετικά με το EMAS (έντυπα, ενημερωτικό υλικό, φυλλάδια, κ.λπ.)

Δείκτης 2 : Αριθμός των διαφόρων δημοσιεύσεων (άρθρα, ενημερωτικά δελτία, εφημερίδες, τεχνικά περιοδικά, διαφημιστικές εκστρατείες, διάδοση του λογότυπου EMAS, κ.λπ.), που παρουσιάζουν τους διάφορους τρόπους διάδοσης των πληροφοριών για το EMAS

Δείκτης 3 : Αριθμός των διαφόρων συναντήσεων που διοργανώνονται με σκοπό την παροχή πληροφοριών για το EMAS (διαλέξεις, ημερίδες εργασίας, εκστρατείες, εθελοντικές δραστηριότητες, σεμινάρια, τελετές απονομής βραβείων, εκθέσεις, κ.λπ.)

Δείκτης 4 : Αριθμός δικτυακών τόπων με πληροφορίες για το EMAS (όταν υπάρχουν περισσότεροι του ενός αρμόδιοι φορείς)

Δείκτης 5 : Αριθμός μέσων τα οποία διαχειρίζονται τα κράτη μέλη για τον έλεγχο, την παρακολούθηση και την καταχώριση στο EMAS κ.λπ. (όταν υπάρχουν περισσότεροι του ενός αρμόδιοι φορείς)

Δείκτης 6 : Αριθμός διαφόρων επαφών με οργανισμούς που δεν έχουν καταχωριστεί στο EMAS, με σκοπό την ενημέρωσή τους σχετικά με το EMAS (επιστολές, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κ.λπ.) στις οποίες παρουσιάζονται οι διάφοροι τρόποι επικοινωνίας με τους οργανισμούς

Δείκτης 7 : Αριθμός διαφόρων επαφών με οργανισμούς καταχωρισμένους στο EMAS, με σκοπό τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με το EMAS (επιστολές, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κ.λπ.), από τις οποίες φαίνονται οι διάφοροι τρόποι επικοινωνίας με τους οργανισμούς.

2.2.2 Χρηματοδοτικ ή στήριξη

Οι κυριότεροι τύποι χρηματοδοτικής στήριξης στα κράτη μέλη είναι:

- Επιδοτήσεις για νέες καταχωρίσεις στο EMAS υπό τη μορφή κατ’ αποκοπή ποσού ή ποσοστού επί των συνολικών δαπανών·

- Φορολογικές εκπτώσεις για τις αγορές που αποσκοπούν στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων, ως έμμεσος τρόπος παροχής χρηματοδότησης·

- Ειδικά κονδύλια για τεχνική συνδρομή, κατάρτιση του προσωπικού και εξωτερικούς συμβούλους·

- Μειωμένα τέλη καταχώρισης·

Τέλος, διαπραγμάτευση με τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρείες προτιμησιακών όρων για εταιρείες καταχωρισμένες στο EMAS.

Καθορίστηκαν οι ακόλουθοι δείκτες με σκοπό τη μελέτη της χρήσης της χρηματοδοτικής στήριξης ως κινήτρου:

Ο δείκτης 1 αφορά τον αριθμό νομοθετικών κειμένων, συμφωνιών ή άλλων εγγράφων τα οποία το κράτος μέλος συνδέει με τη χρηματοδότηση του EMAS

Ο δείκτης 2 αφορά τα κονδύλια που διατίθενται για τη χρηματοδότηση της εφαρμογής του EMAS (με εξαίρεση τους μισθούς του προσωπικού)

Ο δείκτης 3 αφορά τη χρηματοδοτική στήριξη για τις νέες καταχωρίσεις στο EMAS και δείχνει το ποσοστό της χρηματοδοτικής στήριξης σε σχέση με τη συνολική χρηματοδότηση των νέων καταχωρίσεων στο EMAS

Ο δείκτης 4 αφορά τις επιδοτήσεις και τη χρηματοδοτική στήριξη για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS και δείχνει το ποσοστό των κονδυλίων που διατέθηκαν σε σχέση με τη συνολική χρηματοδότηση για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS

Ο δείκτης 5 αφορά τις φορολογικές εκπτώσεις για τις αγορές που αποσκοπούν στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων και δείχνει τη στήριξη που παρέχεται στους οργανισμούς για τις αγορές που συνδέονται με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις.

Ο δείκτης 6 αφορά την ειδική χρηματοδοτική στήριξη για: πιλοτικά έργα, προγράμματα προώθησης, περιβαλλοντικές συμφωνίες, κ.λπ. και δείχνει άλλους τρόπους χρηματοδοτικής στήριξης των οργανισμών

Ο δείκτης 7 αφορά τη μείωση των τελών καταχώρισης για τους οργανισμούς.

Ο δείκτης 8 αφορά τα πλεονεκτήματα που παρέχονται στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS και δείχνει τον αριθμό των τραπεζών που προσφέρουν πλεονεκτήματα στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS (χαμηλότοκα δάνεια για την εφαρμογή του EMAS, κ.λπ.)

Ο δείκτης 9 αφορά τον αριθμό των ασφαλιστικών εταιρειών που προσφέρουν πλεονεκτήματα στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS και εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η καταχώριση στο EMAS μπορεί να εξασφαλίσει πλεονεκτήματα στους οργανισμούς.

2.2.3 Τεχνική υποστήριξη

Οι κυριότεροι τύποι τεχνικής συνδρομής που παρέχεται στα κράτη μέλη είναι:

- Εκπαιδευτικά προγράμματα, σε συνεργασία με σχετικές οργανώσεις, π.χ. βιομηχανικά και εμπορικά επιμελητήρια, ή υπό την εποπτεία του εθνικού φορέα του EMAS

- Προγράμματα σταδιακής εφαρμογής, ειδικά σχεδιασμένα για τις ΜΜΕ. Τα συστήματα αυτά προορίζονται να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να φθάσουν σε διάφορα επίπεδα περιβαλλοντικής αριστείας, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους

- Συνέργειες με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, π.χ. ομάδες εργασίας, εταιρικές σχέσεις, αξιολόγηση από συναδέλφους και προπαίδευση κατά παραγγελία (customised coaching)

- Βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επενδύσεις από τις αρχές, για την εκπαίδευση και την επιμόρφωση των επαγγελματιών μέσω εξειδικευμένων προγραμμάτων

- Κατευθυντήριες γραμμές και υλικό εργασίας για συγκεκριμένους τομείς.

Καθορίστηκαν οι ακόλουθοι δείκτες για τη μελέτη της χρήσης της τεχνικής συνδρομής ως κινήτρου:

Δείκτης 1 : Αριθμός εγγράφων που αποβλέπουν στην παροχή στήριξης για την εφαρμογή του EMAS και εξηγούν τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί (εγχειρίδια, οδηγοί χρήσης, υλικό εργασίας, καθοδήγηση, κατευθυντήριες γραμμές, διαδραστικά CD, μελέτες, κ.λπ.)

Δείκτης 2 : Αριθμός προγραμμάτων για σταδιακή εφαρμογή του EMAS, τα οποία έχουν καταρτιστεί ειδικά για να βοηθήσουν τους οργανισμούς να επιτύχουν καλύτερη περιβαλλοντική διαχείριση σε διάφορα επίπεδα, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους

Δείκτης 3 : Αριθμός εκπαιδευτικών προγραμμάτων (κατάρτιση, μαθήματα, δραστηριότητες, κ.λπ.), που αποβλέπουν στην παροχή τεχνικής συνδρομής στους οργανισμούς

Δείκτης 4 : Αριθμός συνεργειών με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, όπως ομάδες εργασίας, εταιρικές σχέσεις, αξιολόγηση από συναδέλφους και προπαίδευση κατά παραγγελία, δίκτυα, λέσχες πληροφόρησης, κ.λπ. Ο δείκτης αυτός δείχνει τους διάφορους τρόπους με τους οποίους οι οργανισμοί μπορούν να ανταλλάξουν πληροφορίες σχετικά με το EMAS

Δείκτης 5 : Αριθμός έργων και άλλων (πιλοτικών) προγραμμάτων που εφαρμόστηκαν με σκοπό την παροχή τεχνικής συνδρομής σε οργανισμούς για την εφαρμογή του EMAS

Δείκτης 6 : Αριθμός άλλων συγκεκριμένων κανόνων (προτύπων) που συμβάλλουν στην εφαρμογή του EMAS.

2.2.4 Δημόσι ες συμβάσεις

Οι αγοραστές του Δημοσίου και άλλοι φορείς που καλύπτονται από τις οδηγίες περί δημοσίων συμβάσεων αποτελούν σημαντική ομάδα καταναλωτών. Περίπου 1 000 δισ. ευρώ ή περίπου 16% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης διατίθεται για δημόσιες συμβάσεις. Η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής μέριμνας στις δημόσιες συμβάσεις θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στην επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης. Εάν, όποτε είναι σκόπιμο, οι αγοραστές του Δημοσίου αναφέρονται στο EMAS στις προκηρύξεις τους για την υποβολή προσφορών, το γεγονός αυτό θα βοηθήσει ώστε να υπάρξει ευαισθητοποίηση για το σύστημα και θα λειτουργήσει ως κίνητρο για τη εγγραφή των αναδόχων στο σύστημα.

Το άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού αποτελεί τη βάση για την ευρεία προώθηση του EMAS μέσω των πρακτικών σύναψης δημοσίων συμβάσεων. Για τον σκοπό αυτό, καλούνται οι δημόσιες αρχές να εξετάζουν, με την επιφύλαξη της κοινοτικής νομοθεσίας, με ποιον τρόπο η καταχώριση στο EMAS μπορεί να λαμβάνεται υπόψη κατά τη θέσπιση των κριτηρίων για τις εθνικές πολιτικές σύναψης δημοσίων συμβάσεων.

Οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις[2] προβλέπουν την υποχρεωτική εφαρμογή από τους υποψηφίους μέτρων περιβαλλοντικής διαχείρισης κατά την εκτέλεση συμβάσεων ειδικών έργων ή υπηρεσιών, π.χ. μια σύμβαση για κατασκευή γέφυρας σε προστατευόμενη περιοχή προϋποθέτει την ανάγκη για συνεχή περιβαλλοντική διαχείριση και υιοθέτηση ειδικών μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια των εργασιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι οδηγίες αναφέρουν ότι το EMAS ή κάθε άλλο ισοδύναμο σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης θα μπορούσε να συνιστά αποδεικτικό στοιχείο της συμμόρφωσης με την απαίτηση για υιοθέτηση μέτρων περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Ο δείκτης 1 αντικατοπτρίζει τη χρήση των δημοσίων συμβάσεων ως κινήτρου στα διάφορα κράτη μέλη και δείχνει τον αριθμό των εγγράφων που συνδέονται με τις δημόσιες συμβάσεις.

3 . Συνοπτική περιγραφή των διαπιστώσεων για κάθε ομάδα δεικτών

3.1 Ρυθμιστική ευελιξία

Διαπιστώθηκε μικρή αύξηση της ρυθμιστικής ευελιξίας. Ωστόσο, μόνο τέσσερα κράτη μέλη (Γερμανία, Σλοβακία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο) εφαρμόζουν κίνητρα που συνδέονται και με τους τρεις δείκτες και δώδεκα κράτη μέλη δεν παρέχουν καθόλου κίνητρα του τύπου αυτού.

Η Γερμανία έχει θεσπίσει τα περισσότερα νομοθετικά κείμενα στον τομέα αυτόν. Η Αυστρία, το Βέλγιο, η Δανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, οι Κάτω Χώρες, η Σλοβακία, η Σλοβενία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν επίσης επεξεργαστεί διάφορα κείμενα.

Η Κύπρος, η Τσεχική Δημοκρατία, η Γαλλία και η Λιθουανία ξεκίνησαν την επεξεργασία διαφόρων κειμένων με ευεργετικές ρυθμίσεις για τους καταχωρισμένους στο EMAS οργανισμούς.

Όσον αφορά τις αιτήσεις για χορήγηση αδειών ή τη μείωση των απαιτήσεων για την υποβολή εκθέσεων και την παρακολούθηση, ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν συγκεκριμένες και περιορισμένες περιπτώσεις στις οποίες ένας καταχωρισμένος στο EMAS οργανισμός μπορεί να επωφεληθεί από ευεργετικές ρυθμίσεις. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, πρόκειται για μείωση των υποχρεώσεων ή απλούστευση των διαδικασιών για τη χορήγηση αδειών στους τομείς της ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης (ΟΠΕΡ), της διαχείρισης των αποβλήτων, τον αδειών υγειονομικής ταφής, των υδάτων και των εκπομπών. Τα κίνητρα που συνδέονται με την ΟΠΕΡ είναι και τα περισσότερα (Κύπρος, Λιθουανία, Σλοβακία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο). Μολονότι πρόκειται για κίνητρο που εκτιμάται ιδιαίτερα από την επιχειρηματική κοινότητα, δεν εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας και, συνεπώς, το δυναμικό του είναι περιορισμένο.

Άλλα κράτη μέλη έχουν παραχωρήσει περισσότερες απαλλαγές στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS, σχετικά με την υποβολή εκθέσεων, όταν οι οργανισμοί αυτοί τηρούν αντιστοίχως τις υποχρεώσεις τους, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται σε ποιες περιπτώσεις. Αυτό το είδος διευρυμένης απαλλαγής παρουσιάζει το μεγαλύτερο δυναμικό, δεδομένου ότι μπορεί να εξασφαλίσει πλεονεκτήματα προσαρμοσμένα σε κάθε οργανισμό. Ωστόσο, για λόγους ασφάλειας δικαίου, και για να διευκολυνθεί η εφαρμογή των κινήτρων αυτών στην πράξη, θα ήταν χρήσιμο να προβλεφθεί η σύνδεσή τους με διαδικασίες υποβολής αίτησης για τη χορήγηση άδειας ή με συγκεκριμένες υποχρεώσεις που συνδέονται με την παρακολούθηση ή την υποβολή εκθέσεων. Όσον αφορά τους ελέγχους, η ευεργετική ρύθμιση μπορεί να συνίσταται είτε σε μείωση του αριθμού των ελέγχων, είτε σε μείωση των καταβλητέων τελών για τους ελέγχους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μείωση των τελών δεν συνδέεται άμεσα με την εγγραφή στο EMAS, αλλά απορρέει από το γεγονός ότι οι έλεγχοι θα απαιτούν κατά κανόνα λιγότερο χρόνο και μικρότερες προσπάθειες από πλευράς των αρχών.

3.2 Κίνητρα προώθησης

3.2.1 Ενημερωτική υποστήριξη

Η ενημερωτική υποστήριξη ήταν αυξημένη κατά την περίοδο 2004-2006 και αφορούσε την εκτύπωση εντύπων, φυλλαδίων, τη δημοσίευση άρθρων σε εφημερίδες και περιοδικά, ή τη διοργάνωση εκδηλώσεων, όπως συνεδρίων ή ημερίδων εργασίας. Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν τουλάχιστον έναν δικτυακό τόπο στον οποίο παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το EMAS.

Σε γενικές γραμμές, όλο το ενημερωτικό υλικό είχε σχεδιαστεί ειδικά για την παροχή πληροφοριών όσον αφορά το EMAS και την προώθησή του. Οι εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν ήταν, στην πλεινότητά τους, αφιερωμένες στο EMAS. Σε ορισμένες όμως περιπτώσεις, το EMAS είχε ενσωματωθεί σε ένα γενικότερο θέμα, όπως η αειφόρος ανάπτυξη ή άλλα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης (Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία και Κάτω Χώρες).

Οι περισσότερες από τις διαλέξεις που διοργανώθηκαν και το ενημερωτικό υλικό που διατέθηκε παρείχαν γενικές πληροφορίες για το σύστημα και επεξηγούσαν τις απαραίτητες διατυπώσεις για την καταχώριση ενός οργανισμού στο EMAS. Διοργανώθηκαν συνέδρια για ένα συγκεκριμένο τομέα δραστηριοτήτων και διανεμήθηκε ενημερωτικό υλικό στην Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λετονία, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, τη Σλοβενία και την Ισπανία. Αν και είναι πάντα απαραίτητη η παροχή γενικών πληροφοριών, η παροχή στήριξης για συγκεκριμένους τομείς μπορεί να παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους οργανισμούς και ενδέχεται να οδηγήσει στην ευρύτερη αποδοχή του συστήματος.

Στην Αυστρία, την Κύπρο, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, τη Ρουμανία, την Ισπανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, διοργανώθηκαν συναντήσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα, για τα ίδια θέματα (κυρίως σε ετήσια βάση). Κατά κανόνα, οι συναντήσεις ήταν περιοδικές και οι εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν για μία μόνο φορά αποτελούσαν την εξαίρεση.

Από τους λιγότερο συχνούς τύπους στήριξης, θα πρέπει να αναφέρουμε τη διοργάνωση τελετών για την απονομή εθνικών βραβείων EMAS, ταινίες μικρού μήκους για την τηλεόραση (Πολωνία και Πορτογαλία) και την παραγωγή «gadgets» σχετικών με το EMAS (Πολωνία).

Τα μέτρα ενημερωτικής υποστήριξης στο πλαίσιο του EMAS απευθύνονται εν γένει στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS, αλλά υπάρχουν και μέτρα που απευθύνονται κυρίως στους οργανισμούς που δεν είναι καταχωρισμένοι στο EMAS (Κύπρος, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ισπανία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο. Οι επαφές με τους καταχωρισμένους οργανισμούς ήταν επίσης συχνές.

Παρόλο που τα κίνητρα ενημερωτικής υποστήριξης παρέχονται για όλους ανεξαιρέτως τους οργανισμούς, περιλαμβανομένων των ΜΜΕ, ορισμένα κράτη μέλη παρέχουν κίνητρα ειδικά για τις ΜΜΕ (Κύπρος, Λιθουανία, Σλοβακία και Ισπανία).

Όσον αφορά τον προϋπολογισμό που διατίθεται για την ενημερωτική υποστήριξη στο πλαίσιο του EMAS, διαπιστώνεται ανοδική τάση σε ορισμένα κράτη μέλη (Γερμανία, Ελλάδα, Πολωνία, Ισπανία, Εσθονία, Γαλλία, Λετονία και Ρουμανία).

3.2.2 Χρηματοδοτικ ή στήριξη

Ο αριθμός των κειμένων που αφορούν τη χρηματοδοτική στήριξη του EMAS παρουσίασε μικρή αύξηση. Τούτο συνέβη στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο προϋπολογισμός που διατέθηκε για το EMAS αυξήθηκε αισθητά, σχεδόν κατά 400%. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι το μεγάλο ποσό που διατέθηκε για το EMAS στην Ισπανία.

Ο προϋπολογισμός που διατέθηκε για το EMAS χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τη διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων, διαφόρων εκδηλώσεων και για την έκδοση εγχειριδίων, εντύπων, κ.λπ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο προϋπολογισμός χρησιμοποιήθηκε επίσης για την κάλυψη των εξόδων του αρμόδιου φορέα.

Η χρηματοδοτική στήριξη για τις νέες καταχωρίσεις στο EMAS δεν είναι ιδιαίτερα σημαντική στη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Σλοβακία, την Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Πορτογαλία.

Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τη χρηματοδοτική στήριξη που χορήγησαν η Σλοβακία, η Ισπανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS.

Κανένα κράτος μέλος δεν προέβλεψε φορολογικές εκπτώσεις για τις αγορές που αποσκοπούν στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων.

Η χρηματοδοτική στήριξη για πιλοτικά έργα, προγράμματα προώθησης, περιβαλλοντικές συμφωνίες, κ.λπ. αυξήθηκε, αν και είναι περιορισμένος ο αριθμός κρατών μελών που παρέχουν αυτού του είδους στήριξη (Φινλανδία, Ισπανία, Αυστρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ιρλανδία, Λετονία και Πορτογαλία).

Αύξηση παρατηρήθηκε όσον αφορά τα κίνητρα που συνδέονται με τη χρηματοδότηση της καταχώρισης στο EMAS, με τη μορφή μείωσης ή κατάργησης των τελών καταχώρισης. Δεν υπάρχουν τέλη καταχώρισης στο Βέλγιο, την Κύπρο, την Εσθονία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία, τη Λετονία, τις Κάτω Χώρες, την Ιταλία (για τους δημόσιους οργανισμούς), ούτε στην Ισπανία (με εξαίρεση την Αυτόνομη Περιφέρεια της Μουρθία), ενώ η Δανία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Λιθουανία, η Ρουμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο επιβάλλουν μειωμένα τέλη καταχώρισης.

Με εξαίρεση την Ιταλία, στην οποία ορισμένες τράπεζες και μεγάλος αριθμός ασφαλιστικών εταιρειών επιφυλάσσουν προνομιακή μεταχείριση στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS, και τη Σλοβακία (όπου μόνο μία τράπεζα προσφέρει πλεονεκτήματα του είδους αυτού), η γενική πολιτική των τραπεζών και των ασφαλιστικών εταιρειών είναι να μην παρέχουν πλεονεκτήματα στους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS.

Όσον αφορά τη στήριξη που παρέχεται στις ΜΜΕ, η κατάργηση των τελών αποτελεί αναμφισβήτητα καλό κίνητρο για τις ΜΜΕ και άλλους οργανισμούς. Για τη μείωση των τελών, η Φινλανδία, η Ρουμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνουν υπόψη το μέγεθος του οργανισμού ή παρέχουν τη μείωση μόνο στις ΜΜΕ. Εκτός από τα μειωμένα τέλη καταχώρισης, χρηματοδοτική στήριξη ειδικά για τις ΜΜΕ παρέχεται στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

3.2.3 Τεχνική συνδρομή

Η τεχνική συνδρομή αυξήθηκε κατά την περίοδο 2004-2006.

Τα περισσότερα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Γερμανία, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ισπανία και Κάτω Χώρες) έχουν καταρτίσει, στο πλαίσιο της τεχνικής συνδρομής, έγγραφα όπως εγχειρίδια, κατευθυντήριες γραμμές, κ.λπ. και έχουν δημιουργήσει συνέργειες με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Παρόλο που η πλειονότητα των εν λόγω εγγράφων και προγραμμάτων αφορούσε όλους τους τομείς της βιομηχανίας, ορισμένα κράτη μέλη συνέταξαν εγχειρίδια και οδηγούς για συγκεκριμένους τομείς, όπως νοσοκομεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και αθλητικές εκδηλώσεις (Ελλάδα), τις δημόσιες υπηρεσίες (Βέλγιο), τους τομείς της χημείας, των τροφίμων, των φαρμακευτικών προϊόντων, των ηλεκτρικών/ηλεκτρονικών συσκευών και άλλους τομείς (Ισπανία), τον τομέα των τροφίμων και των ποτών και τον τομέα της επίπλωσης (Ηνωμένο Βασίλειο). Η παροχή ειδικών συμβουλών στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης προβλέφθηκε στην Εσθονία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία, τη Λετονία, την Πολωνία, τη Σλοβενία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μια στοχοθετημένη προσέγγιση του είδους αυτού προσφέρει πολλές δυνατότητες όσον αφορά την ευρύτερη καθιέρωση του συστήματος.

Αυξήθηκε αισθητά ο αριθμός των εγγράφων και προγραμμάτων που αποσκοπούσαν στη διευκόλυνση της εφαρμογής του EMAS στις ΜΜΕ. Έγγραφα και προγράμματα του είδους αυτού καταρτίστηκαν στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Εκπαιδευτικά προγράμματα και συνέργειες με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών στα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης εφαρμόστηκαν στα περισσότερα κράτη μέλη (Βέλγιο, Κύπρο, Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία, Ιρλανδία, Λετονία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ισπανία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο). Τα εν λόγω προγράμματα και συνέργειες περιλαμβάνουν συχνά ασκήσεις για την εφαρμογή του EMAS στο πλαίσιο ομάδων εργασίας και συνεδριάσεων στις οποίες συμμετέχουν διάφοροι συντελεστές ή οργανισμοί καταχωρισμένοι στο EMAS ή δίκτυα οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Η κατάρτιση των επαληθευτών περιβάλλοντος, των ελεγκτών και του προσωπικού των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί συχνά σημαντικό στοιχείο των προγραμμάτων αυτών.

3.2.4 Δημόσι ες συμβάσεις

Ο αριθμός των εγγράφων που συνδέονται με τις δημόσιες συμβάσεις αυξήθηκε αισθητά και σε αυτό συνέβαλαν τα περισσότερα από τα κράτη μέλη.

Νομοθετικά κείμενα για τις δημόσιες συμβάσεις συντάχθηκαν στην Αυστρία, την Κύπρο, την Τσεχική Δημοκρατία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία, τη Λετονία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ η Τσεχική Δημοκρατία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Νορβηγία, η Πολωνία και οι Κάτω Χώρες εξέδωσαν περισσότερες κατευθυντήριες γραμμές και άλλου είδους έγγραφα.

Εν γένει, τα έγγραφα που παρουσίασαν τα κράτη μέλη σχετίζονται με τη μέριμνα για οικολογικότερες δημόσιες συμβάσεις και, παρά τον σημαντικό και αυξημένο αριθμό τους, τα έγγραφα αυτά δεν συνιστούν, σε όλες τις περιπτώσεις, άμεσο ή σαφές πλεονέκτημα για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS. Μόνο στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ελλάδα, τη Λιθουανία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, την Ισπανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο γίνεται σαφής αναφορά στο EMAS και στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις δημόσιες συμβάσεις.

4. Συμπεράσματα

Τα εξωτερικά κίνητρα που προσφέρονται από τις εθνικές αρχές, ιδίως αν στηρίζονται σε στοχοθετημένες πολιτικές και προγράμματα, μπορούν να έχουν θετική επίδραση στην καθιέρωση του EMAS.

Όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν μέτρα παροχής εξωτερικών κινήτρων για τους οργανισμούς που είναι καταχωρισμένοι στο EMAS. Το γεγονός ότι η επιχειρηματική κοινότητα εξακολουθεί να εκφράζει παραπόνα για την απουσία ουσιαστικών μέτρων αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά κανόνα, τα κίνητρα έχουν σχεδιαστεί για οργανισμούς του ιδιωτικού τομέα. Ωστόσο, το EMAS καλύπτει και τους δημόσιους οργανισμούς και, παρόλο που οι οργανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν κυρίως με γνώμονα το οικονομικό συμφέρον, έχει σημασία ότι τα κράτη μέλη παρέχουν επίσης κίνητρα στον τομέα αυτόν, ειδικά στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι μπορεί να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση.

Η αναθεώρηση του δεύτερου κανονισμού EMAS κατά την περίοδο 2007-2009 αποτελεί σημείο καμπής για το σύστημα. Ένας από τους στόχους της αναθεώρησης είναι να ενισχυθεί ο κανονισμός ούτως ώστε να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στην παροχή κινήτρων και να ενθαρρυνθούν τα κράτη μέλη να παρέχουν τα κίνητρα αυτά. Με την ενίσχυση του συστήματος υποβολής εκθέσεων για τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και τον μηχανισμό που εγγυάται τη συμμόρφωση των οργανισμών, ίσως να παροτρυνθούν οι ρυθμιστικές αρχές να παρέχουν περισσότερα κίνητρα από αυτά που παρέχουν μέχρι στιγμής.

Τα κράτη μέλη οφείλουν να χαράξουν πολιτικές και να καταρτίσουν μακροπρόθεσμα προγράμματα παροχής κινήτρων, ώστε να ενθαρρύνουν τις βέλτιστες πρακτικές. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρέχει την αναγκαία τεχνική συνδρομή και ενημερωτική υποστήριξη για την εφαρμογή του EMAS στους ιδιωτικούς και τους δημόσιους οργανισμούς.

[1] EE L 114 της 24.4.2001, σ. 1.

[2] Οδηγία 2004/17/EΚ και οδηγία 2004/18/EΚ της 31ης Μαρτίου 2004.