[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 3.5.2006

COM(2006) 200 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διεύρυνση, δύο χρόνια μετά – Μια οικονομική επιτυχία

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διεύρυνση, δύο χρόνια μετά – Μια οικονομική επιτυχία

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διεύρυνση, δύο χρόνια μετά – Μια οικονομική επιτυχία

I. Εισαγωγή: η διεύρυνση, ένα πετυχημένο εγχείρημα 3

II. Σημαντική ανάπτυξη και σταθερότητα 4

III. Μεγαλύτερη ενσωμάτωση στην οικονομία της ΕΕ 5

III.1. Αύξηση των εμπορικών συναλλαγών 5

III.2. Περισσότερες άμεσες ξένες επενδύσεις 5

III.3. Έντονος δυναμισμός στον χρηματοπιστωτικό τομέα 6

IV. Ομαλή προσαρμογή 7

IV.1. Αβάσιμοι οι φόβοι μετεγκατάστασης 7

IV.2. Περιορισμένα μεταναστευτικά ρεύματα 8

IV.3. Επιτυχής μεταφορά της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά 9

IV.4. Γεωργία, η επιτυχής αντιμετώπιση μιας σημαντικής πρόκλησης 10

IV.5. Ενίσχυση της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής 11

V. Ελεγχόμενη επίπτωση της διεύρυνσης στον προϋπολογισμό 11

VI. Συμπέρασμα 12

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διεύρυνση, δύο χρόνια μετά – Μια οικονομική επιτυχία

I. Εισαγωγή: η διεύρυνση, ένα πετυχημένο εγχείρημα

1. Η πέμπτη διεύρυνση της ΕΕ, την 1η Μαΐου 2004, αποτέλεσε το πλέον φιλόδοξο εγχείρημα στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: ήταν η μεγαλύτερη από πλευράς πληθυσμού αλλά και αριθμού χωρών που προσχώρησαν στην ΕΕ και η περισσότερο πολύπλοκη, δεδομένου ότι εισήλθαν στην ΕΕ δέκα νέες χώρες με πολύ διαφορετικές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.

2. Οι οικονομικές επιπτώσεις της διεύρυνσης αυτής εξετάστηκαν εκτεταμένα μέχρι το Μάιο του 2004. Οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν πριν από την προσχώρηση προέβλεπαν σημαντική επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης στα νέα κράτη μέλη (1,3-2,1% πρόσθετη αύξηση του ΑΕΠ ετησίως). Τα παλαιά κράτη μέλη αναμενόταν να επωφεληθούν και αυτά από την προσχώρηση, πλην όμως λόγω του σχετικά περιορισμένου οικονομικού μεγέθους των νεοεισερχόμενων – λιγότερο από 5% του συνολικού ΑΕΠ για την ΕΕ-25 – οι επιπτώσεις θα ήταν οριακές. Οι συνέπειες όσον αφορά τα μεταναστευτικά ρεύματα, τη μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων, την πτωτική πίεση στους μισθούς στα παλαιά κράτη μέλη και το κόστος προσαρμογής στα νέα κράτη μέλη, αναμενόταν ότι θα ήταν περιορισμένες και μεταβατικές.

3. Δύο χρόνια μετά τη διεύρυνση, είναι ώρα να γίνει απολογισμός. Η εμπειρία από την πέμπτη αυτή διεύρυνση μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για την κατανόηση των οφελών και των προκλήσεων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η εν λόγω εμπειρία μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τις επόμενες διευρύνσεις. Μολονότι η προσχώρηση των νέων κρατών μελών που έλαβε χώρα το 2004 είχε κατ΄αρχάς και κυρίως πολιτική και στρατηγική διάσταση, δεδομένης της σημασίας της για την επανένωση της Ευρώπης, η παρούσα ανακοίνωση και η μελέτη στην οποία βασίζεται[1], εστιάζεται στην οικονομική διάσταση της διεύρυνσης. Αξιολογεί κατά πόσον υλοποιήθηκαν οι προσδοκίες ενός θετικού οικονομικού αντίκτυπου, οι οποίες επικρατούσαν πριν από τη διεύρυνση, παρά τις όποιες ανησυχίες τόσο στα υφιστάμενα κράτη μέλη όσο και στις υπό ένταξη χώρες.

4. Όπως τονίζεται στη συνέχεια, οι θετικές οικονομικές προσδοκίες υλοποιήθηκαν. Τα νέα κράτη μέλη προέβησαν σε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις προκειμένου να εκσυγχρονιστούν, και αποτελούν πλέον νέες δυναμικές οικονομίες της αγοράς. Η σταθερότητα την οποία προσέφερε η προσχώρηση συνέβαλε στην αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και των επενδύσεων μεταξύ της ΕΕ-15 και της ΕΕ-10, καθώς και στο εσωτερικό των δέκα νέων κρατών μελών, δημιουργώντας μια κατάσταση στην οποία όλοι αποκομίζουν όφελος: με τη συμβολή στην ανάπτυξη και στην αύξηση της απασχόλησης στην ΕΕ-10, με τη δημιουργία νέων ευκαιριών για τις επιχειρήσεις στην ΕΕ-15, γεγονός το οποίο τους επιτρέπει να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους μέσα σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον με συνεχώς μεγαλύτερες προκλήσεις και με ευνοϊκό αντίκτυπο στους καταναλωτές σε ολόκληρη την ΕΕ, οι οποίοι μπορούν πλέον να επωφεληθούν από μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής. Συνολικά, η πέμπτη διεύρυνση, με την εγκαθίδρυση μιας ευρύτερης και πιο ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς, δημιούργησε τις προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία να καταστεί ισχυρότερη και περισσότερο δυναμική, ώστε να μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τον συνεχώς αυξανόμενο διεθνή ανταγωνισμό. Γενικότερα, και ουσιαστικά, με την παγίωση της ειρήνης, της σταθερότητας, της ασφάλειας, της ευημερίας, της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου σε ολόκληρη την Ευρώπη, είναι σαφές ότι η πέμπτη διεύρυνση, όπως και οι προηγούμενες, αποτέλεσε ένα πετυχημένο εγχείρημα για όλα τα κράτη μέλη.

II. Σημαντική ανάπτυξη και σταθερότητα

5. Η προσχώρηση αρκετών λιγότερων ευημερούντων κρατών διεύρυνε τις εισοδηματικές διαφορές στην ΕΕ, με το κατά κεφαλή ΑΕΠ (μετρούμενο σε ΜΑΔ) να κυμαίνεται από το 40% του μέσου όρου της ΕΕ-15 στη Λετονία έως το 210% στο Λουξεμβούργο. Η οικονομική ανάπτυξη ήταν κατά μέσο όρο ταχύτερη στα νέα κράτη μέλη (3¾% ετησίως την περίοδο 1997-2005) σε σχέση με τα παλαιά (2½%). Η διαδικασία κάλυψης της υστέρησης είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του μέσου εισοδήματος της ΕΕ-10 από το 44% του επιπέδου της ΕΕ-15 το 1997 (έτος κατά το οποίο συγκεκριμενοποιήθηκαν οι προοπτικές διεύρυνσης στα σχέδια της Επιτροπής, στο πλαίσιο της Agenda 2000 ) στο 50% το 2005. Γενικά, οι χώρες με τα αρχικά χαμηλότερα κατά κεφαλή εισοδήματα παρουσίασαν τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης. Σε λίγες μόνο περιπτώσεις οι ρυθμοί ανάπτυξης ήταν χαμηλότεροι των αναμενόμενων, για ορισμένα χρόνια. Οι ισχυρές οικονομικές επιδόσεις βελτίωσαν την κατάσταση στην αγορά εργασίας των εν λόγω χωρών και, μετά από μακρά περίοδο ύφεσης, η απασχόληση σταθεροποιήθηκε το 2004 και αυξήθηκε κατά 1,5% περίπου το 2005.

6. Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη συνοδεύθηκε από αυξανόμενη μακροοικονομική σταθερότητα. Η υπό εξέλιξη οικονομική ολοκλήρωση και η επέκταση των διαδικασιών συντονισμού των οικονομικών πολιτικών και δημοσιονομικής εποπτείας της ΕΕ στα νέα κράτη μέλη ενίσχυσαν την πειθαρχία της οικονομικής πολιτικής. Ο πληθωρισμός και τα επιτόκια στα νέα κράτη μέλη πλησίασαν εκείνα της ΕΕ-15, αντανακλώντας την συνολική αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής. Οι εξελίξεις στα δημόσια οικονομικά, ωστόσο, παρουσίασαν μικρότερη ομοιογένεια, γεγονός που αντικατοπτρίζει επίσης την επίπτωση των συνδεόμενων με τη μετάβαση μεταρρυθμίσεων. Ενώ έξι από τα νέα κράτη μέλη προσχώρησαν στην ΕΕ με δημόσια ελλείμματα άνω του ορίου του 3% του ΑΕΠ που προβλέπεται στη Συνθήκη, τα περισσότερα από αυτά πραγματοποίησαν εν τω μεταξύ πρόοδο στη διόρθωση της κατάστασης υπερβολικού ελλείμματος, η οποία χαρακτηρίζει επίσης επί του παρόντος εξίσου μεγάλο αριθμό παλαιών κρατών μελών. Στα περισσότερα κράτη της ΕΕ-10, το δημόσιο χρέος είναι αρκετά χαμηλότερο εκείνου των κρατών της ΕΕ-15.

III. Μεγαλύτερη ενσωμάτωση στην οικονομία της ΕΕ

III.1. Αύξηση των εμπορικών συναλλαγών

7. Οι συναλλαγές απελευθερώθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, μέσω των ευρωπαϊκών συμφωνιών που υπεγράφησαν με τις υποψήφιες χώρες. Στις αρχές της δεκαετίας αυτής, δημιουργήθηκε ζώνη ελεύθερων συναλλαγών που κάλυπτε το 85% του διμερούς εμπορίου. Ήδη πριν από τη διεύρυνση, η προοπτική της προσχώρησης στην ΕΕ οδήγησε σε αυξημένη εμπορική ολοκλήρωση εντός της ΕΕ-25. Οι χώρες της ΕΕ-10 έχουν πολύ ανοικτές οικονομίες, και οι συναλλαγές (εξαγωγές συν εισαγωγές) αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 93% του ΑΕΠ, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μέσο όρο του 55% για την ΕΕ-15. Το μερίδιο της ΕΕ-15 στο σύνολο των συναλλαγών της EΕ-10 αυξήθηκε από 56% περίπου το 1993 σε 62% το 2005. Το μερίδιο αγοράς της ΕΕ-10 στις εισαγωγές της ΕΕ-15 αυξήθηκε επίσης κατά 8 εκατοστιαίες μονάδες κατά την περίοδο 1993-2005, ανερχόμενο σε 13% περίπου (εξαιρουμένων των συναλλαγών μεταξύ των 15 παλαιών κρατών μελών). Η Τσεχική Δημοκρατία και η Πολωνία αποτελούν τους κυριότερους εξαγωγείς (με μερίδια αγοράς περίπου 3,5 % εκάστη). Μολονότι οι χώρες της ΕΕ-10 αποκόμισαν σημαντικά οφέλη από πλευράς μεριδίων αγοράς, λόγω του ανταγωνιστικού κόστους εργασίας στις χώρες αυτές, η ΕΕ-15 εξακολουθεί, εν τούτοις, να εμφανίζει σημαντικό εμπορικό πλεόνασμα στις συναλλαγές με τα νέα κράτη μέλη. Σε μεγάλο βαθμό, η ολοκλήρωση των εμπορικών συναλλαγών καταδεικνύει την ύπαρξη στοιχείων συμπληρωματικότητας μεταξύ των κρατών μελών. Οι εκτιμήσεις αναφορικά με το συγκριτικό πλεονέκτημα επιβεβαιώνουν ότι οι συναλλαγές της ΕΕ-10 αφορούν προϊόντα που χαρακτηρίζονται επί του παρόντος από τεχνολογία χαμηλής και μέσης – χαμηλής ειδίκευσης, με εντατική χρησιμοποίηση του συντελεστή της εργασίας. Το εμπόριο στην ΕΕ-15 είναι περισσότερο ειδικευμένο σε προϊόντα που απαιτούν υψηλότερες δεξιότητες και ένταση κεφαλαίου.

8. Με τη διεύρυνση, ο μέσος δασμός που επιβάλλεται από την ΕΕ-10 σε εισαγωγές από τρίτες χώρες μειώθηκε από 8,9% σε 4,1%, που αποτελεί το μέσο δασμολογικό συντελεστή που ισχύει στην ΕΕ. Μολονότι οι χώρες της ΕΕ-10 αντιμετωπίζουν έντονο ανταγωνισμό από τις αναδυόμενες οικονομίες, ιδίως από την Κίνα και την Ινδία, έχουν εν τούτοις αυξήσει σημαντικά το μερίδιό τους στις παγκόσμιες αγορές (από 1% των συνολικών εξαγωγών παγκοσμίως το 1992 σε 2,8% το 2003). Όπως συμβαίνει γενικά με τις οικονομίες που βρίσκονται σε φάση κάλυψης της υστέρησης, οι χώρες της ΕΕ-10 εμφάνισαν σχετικά μεγάλα εμπορικά ελλείμματα, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν εύκολα από εισερχόμενες άμεσες ξένες επενδύσεις. Παρά τη μείωση των δασμών και τον ανταγωνισμό από τις αναδυόμενες αγορές, το μέσο εμπορικό έλλειμμα μειώθηκε έντονα κατά τα πρόσφατα χρόνια, ανερχόμενο σε 3% του ΑΕΠ περίπου το 2005. Σε αρκετές χώρες, ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές εξωτερικές ανισορροπίες που απαιτούν στενή παρακολούθηση της ακολουθούμενης πολιτικής - ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με υψηλά ποσοστά πληθωρισμού.

III.2. Περισσότερες άμεσες ξένες επενδύσεις

9. Η παρουσία αλλοδαπών επιχειρήσεων στα νέα κράτη μέλη αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, οι δε άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ), οι οποίες ήταν σχεδόν ανύπαρκτες δέκα περίπου χρόνια νωρίτερα, υπερέβησαν τα 190 δισ. ευρώ το 2004 ή το 40% του τοπικού ΑΕΠ. Τα παλαιά κράτη μέλη είναι οι κυριότεροι επενδυτές, με μερίδιο τριών τετάρτων του συνόλου των ΑΞΕ στα νέα κράτη μέλη. Η Γερμανία αποτελεί το σπουδαιότερο επενδυτή και δραστηριοποιείται κυρίως στη Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Σλοβακία, ενώ οι Σκανδιναβικές χώρες αποτελούν τους βασικότερους επενδυτές στις τρεις Βαλτικές Χώρες. Το μεγαλύτερο μέρος των ΑΞΕ (55%) απορροφούν οι υπηρεσίες και ακολουθεί η μεταποιητική βιομηχανία (37%). Ενώ στις Βαλτικές Χώρες, και σε μικρότερο βαθμό στην Πολωνία, οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη μεταποιητική βιομηχανία εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε παραδοσιακούς κλάδους, όπως η μεταποίηση ειδών διατροφής, η κλωστοϋφαντουργία και τα προϊόντα από ξύλο, στην Ουγγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία, οι ξένες επενδύσεις εστιάζονται όλο και περισσότερο σε σύγχρονους βιομηχανικούς τομείς (π.χ. μηχανήματα γραφείου, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τηλεπικοινωνίες, αυτοκίνητα).

III.3. Έντονος δυναμισμός στον χρηματοπιστωτικό τομέα

10. Μετά τη τραπεζική κρίση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, λόγω της διαδικασίας μετάβασης, τα νέα κράτη μέλη πραγματοποίησαν αξιοσημείωτη πρόοδο στην ανάπτυξη ενός σταθερού χρηματοπιστωτικού περιβάλλοντος, αποφεύγοντας με τον τρόπο αυτό σοβαρές χρηματοοικονομικές διαταράξεις, μολονότι σε ορισμένες περιπτώσεις η συναλλαγματική τους ισοτιμία παρουσίασε σημαντική μεταβλητότητα.

11. Με εξαίρεση την Κύπρο και τη Μάλτα, οι οποίες είχαν εξ΄αρχής οικονομίες της αγοράς, τα χρηματοπιστωτικά συστήματα στα νέα κράτη μέλη είναι κατά κανόνα μικρά σε σύγκριση με εκείνα των χωρών της ΕΕ-15, πλην όμως μεγεθύνονται με ταχείς ρυθμούς, όπως δείχνει η πρόσφατη αύξηση των πιστώσεων. Τα εκκρεμή δάνεια στις οκτώ χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να υπολείπονται κατά πολύ του μέσου επιπέδου της ζώνης του ευρώ. Το ίδιο ισχύει και για την κεφαλαιοποίηση των χρηματιστηριακών αγορών. Η ολοκλήρωση προχώρησε με ταχείς ρυθμούς στον τραπεζικό τομέα, όπου οι διασυνοριακές επενδύσεις και οι ρυθμοί διείσδυσης αλλοδαπών τραπεζών είναι πλέον πολύ υψηλότεροι απ΄ότι στην ΕΕ-15. Ο εντονότερος ανταγωνισμός οδήγησε σε φθηνότερα δάνεια, ιδιαίτερα ενυπόθηκα, και σε μείωση των καθαρών περιθωρίων κέρδους στα επίπεδα της ζώνης του ευρώ (περίπου 0,5%) στην Ουγγαρία, τη Λετονία και τη Σλοβακία. Αντίθετα, σε ορισμένες χώρες, όπως η Πολωνία και η Σλοβενία, τα καθαρά περιθώρια κέρδους παραμένουν στα σχετικά υψηλά επίπεδα του 3%, που σημαίνει ότι υπάρχει πεδίο ενίσχυσης του ανταγωνισμού στον εν λόγω τομέα.

12. Η προσχώρηση των νέων χωρών προσέφερε στις εταιρείες χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης της ΕΕ-15 τις δυνατότητες να αναπτυχθούν σε νέες αγορές και να βελτιώσουν τη διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων τους. Από τις δυνατότητες αυτές επωφελήθηκαν σε σημαντικό βαθμό πολλές τράπεζες από τα περισσότερα παλαιά κράτη μέλη. Η Αυστρία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα: οι τράπεζες της έχουν επενδύσει το 25% των κεφαλαίων τους στην ΕΕ-8. Οι Σκανδιναβικές τράπεζες είναι ιδιαίτερα δραστήριες στις Βαλτικές Χώρες.

IV. Ομαλή προσαρμογή

IV.1. Αβάσιμοι οι φόβοι μετεγκατάστασης

13. Το δικαίωμα εγκατάστασης αποτελεί θεμελιώδη ελευθερία η οποία απορρέει από τη Συνθήκη και βασικό στοιχείο της εσωτερικής αγοράς, που εξασφαλίζει την αποτελεσματική κατανομή των πόρων και, τελικά, οδηγεί σε συνολική οικονομική ευημερία. Ωστόσο, η αυξημένη σώρευση άμεσων ξένων επενδύσεων από τα παλαιά κράτη μέλη στα νέα προκάλεσε ανησυχίες στην ΕΕ-15 σχετικά με την μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων και την επακόλουθη απώλεια θέσεων εργασίας. Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι οι ροές ΑΞΕ προς τα νέα κράτη μέλη, μολονότι είναι σημαντικές για τις αποδέκτριες χώρες, αποτέλεσαν στην πραγματικότητα μικρό μόνο μέρος των συνολικών εκροών ΑΞΕ από την ΕΕ-15: όσον αφορά την τελευταία, το μερίδιο των εκροών κατά το 2004 προς τα νέα κράτη μέλη ήταν 4%, έναντι 53% προς άλλα κράτη μέλη της ΕΕ-15 και 12% προς τις ΗΠΑ. Επιπλέον, μεγάλο μέρος των ΑΞΕ από την ΕΕ-15 στα νέα κράτη μέλη, ειδικότερα στον κλάδο των υπηρεσιών όπου απορροφώνται οι περισσότερες ΑΞΕ, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο προγραμμάτων ιδιωτικοποίησης για την κατάκτηση ταχέως αναπτυσσόμενων αγορών και δεν συνεπάγεται την υποκατάσταση δραστηριοτήτων οι οποίες ασκούνταν προηγουμένως στη χώρα προέλευσης των επενδύσεων.

14. Διάφορες μελέτες προσπάθησαν να εντοπίσουν τον αντίκτυπο της μετεγκατάστασης στην απασχόληση. Πρόσφατη έρευνα για ορισμένες χώρες της ΕΕ-15 καταδεικνύει ότι μόλις 1-1,5% των ετήσιων συνολικών μετακινήσεων στην απασχόληση μπορεί να αποδοθεί στην μετεγκατάσταση και ότι μόνο ένα μέρος αφορά τη μετεγκατάσταση στα νέα κράτη μέλη. Στη Γερμανία και την Αυστρία, για παράδειγμα, δύο χώρες που συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους επενδυτές στην ΕΕ-10, υπολογίζεται ότι οι επενδύσεις αυτές κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια δημιούργησαν λιγότερες θέσεις απασχόλησης, σωρευτικά, της τάξης του 0,3-0,7%, ποσοστό πολύ χαμηλό εάν ληφθεί υπόψη ιδιαίτερα και το σύνολο των θέσεων απασχόλησης που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της ιδίας περιόδου. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις, η εξωτερικά ανάθεση μέρους της παραγωγικής διαδικασίας στα νέα κράτη μέλη επέτρεψε στις επιχειρήσεις της ΕΕ-15 να ενισχύσουν την ανταγωνιστική τους θέση, με σαφώς ευνοϊκή επίπτωση στην απασχόληση.

15. Μολονότι οι επιπτώσεις της μετεγκατάστασης και, γενικότερα, της αναδιάρθρωσης δεν είναι σημαντικές από μακροοικονομική άποψη, μπορεί εν τούτοις να είναι σοβαρές σε ορισμένους κλάδους ή ορισμένες περιοχές. Για το λόγο αυτό, στην ανακοίνωσή της σχετικά με την αναδιάρθρωση[2], η Επιτροπή αναγνώρισε την ανάγκη πρόβλεψης και πλαισίωσης των αλλαγών. Στην ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή εκθέτει μια προσέγγιση που αποβλέπει στην καλύτερη ολοκλήρωση των διαφόρων κοινοτικών μέσων, ιδιαίτερα των διαρθρωτικών ταμείων, προκειμένου να περιοριστεί το συναφές κόστος.

16. Στο πλαίσιο των σχετικών συζητήσεων, υποστηρίχθηκε ότι η μετεγκατάσταση μπορεί να οφείλεται στις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους συντελεστές φορολόγησης των εταιρειών. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι διεθνείς επενδύσεις επηρεάζονται κυρίως από άλλους παράγοντες, όπως είναι το ανά μονάδα κόστος εργασίας ή οι οικονομίες κλίμακας (πλεονεκτήματα που συνδέονται με τη γεωγραφική θέση, το μέγεθος της αγοράς, τις εξωτερικές οικονομίες, το γενικότερο οικονομικό κλίμα, το ανθρώπινο κεφάλαιο), που οδηγούν σε χωρική συγκέντρωση. Επιπλέον, η επίπτωση της φορολογίας στα έσοδα των επιχειρήσεων, και άρα στις επενδυτικές αποφάσεις, είναι πιθανό να εξαρτάται περισσότερο από άλλες πτυχές του γενικότερου φορολογικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της φορολόγησης της εργασίας, της φορολογικής βάσης και της γενικότερης διαφάνειας και ολοκλήρωσης του συστήματος φορολόγησης των εταιρειών (διπλή φορολόγηση, τιμές μεταβίβασης και δυνατότητα μεταφοράς των εταιρικών εσόδων μεταξύ της μητρικής και των θυγατρικών). Παρά τη μείωση των συντελεστών φορολογίας των επιχειρήσεων και τις αλλαγές των διαφορικών φορολογικών συντελεστών μεταξύ των χωρών, οι φόροι που καταβάλλονται από τις επιχειρήσεις της ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ παρέμειναν σχετικά σταθεροί κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, τόσο στα παλαιά όσο και στα νέα κράτη μέλη. Πιθανοί λόγοι μπορεί να είναι η γενική διεύρυνση των φορολογικών βάσεων ή, για ορισμένα κράτη μέλη, η αύξηση των κερδών που αντικατοπτρίζουν υψηλότερες αποδόσεις των κεφαλαίων. Συνολικά, τα στοιχεία αυτά φαίνεται να επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση ότι οι ίδιοι οι συντελεστές φορολογίας των επιχειρήσεων έπαιξαν λιγότερο καθοριστικό ρόλο στον επηρεασμό των επενδυτικών αποφάσεων, σε σύγκριση με άλλους παράγοντες.

IV.2. Περιορισμένα μεταναστευτικά ρεύματα

17. Δεδομένου ότι οι φραγμοί στις εμπορικές συναλλαγές, στις άμεσες ξένες επενδύσεις και σε άλλες κινήσεις κεφαλαίων είχαν αρθεί πριν από τη διεύρυνση, η ελεύθερη κυκλοφορία ατόμων και εργαζομένων αποτέλεσε τη σημαντικότερη νέα διάσταση της οικονομικής ολοκλήρωσης την 1η Μαΐου 2004. Η ελεύθερη κυκλοφορία εργατικού δυναμικού αποτέλεσε ένα από τα πλέον πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα σε εθνικό επίπεδο, εξαιτίας των φόβων αυξημένου ανταγωνισμού σε επίπεδο εργασίας και μισθών από την προσχώρηση των νέων κρατών μελών. Ως εκ τούτου, η συνθήκη προσχώρησης του 2003 παρείχε τη δυνατότητα – για μεταβατική περίοδο επτά το πολύ ετών – παρέκκλισης από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, ειδικότερα, επιτρέποντας την επιβολή εθνικών περιορισμών σε εργαζομένους από όλα τα νέα κράτη μέλη πλην της Κύπρου και της Μάλτας. Κατά τη διάρκεια της πρώτης διετούς φάσης των μεταβατικών διατάξεων, η Ιρλανδία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισαν να μην εφαρμόσουν περιορισμούς, μολονότι το Ηνωμένο Βασίλειο θέσπισε καθεστώς υποχρεωτικής εγγραφής. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ-15 διατήρησαν το καθεστώς άδειας εργασίας, ορισμένες φορές σε συνδυασμό με ένα σύστημα ποσοστώσεων. Κατά την πρώτη φάση της μεταβατικής περιόδου, όλα τα νέα κράτη μέλη άνοιξαν μεταξύ τους τις αγορές εργασίας, πλην όμως η Πολωνία, η Σλοβενία και η Ουγγαρία εφαρμόζουν αμοιβαίους περιορισμούς σε σχέση με τους εργαζομένους της ΕΕ-15. Οι μεταβατικές αυτές διατάξεις επρόκειτο να επανεξεταστούν μετά από δύο χρόνια. Κατά την πρώτη επανεξέταση στις αρχές του 2006[3], τέσσερα κράτη μέλη (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία και Φινλανδία) αποφάσισαν να άρουν τους περιορισμούς για την δεύτερη τριετή φάση των μεταβατικών ρυθμίσεων που άρχιζε την 1η Μαΐου 2006, ενώ έξι άλλα κράτη μέλη (Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Ιταλία, Κάτω Χώρες και Λουξεμβούργο) αποφάσισαν να τους χαλαρώσουν.

18. Τα μεταναστευτικά ρεύματα από την ΕΕ-10 ήταν γενικά περιορισμένης έκτασης, ακόμα και προς χώρες οι οποίες έχουν επιτρέψει την χωρίς περιορισμούς κυκλοφορία των εργαζομένων, και δεν σημειώθηκαν σημαντικά προβλήματα στις αγορές εργασίας των χωρών υποδοχής. Η κατάσταση αυτή είναι παρόμοια με την κατάσταση που παρατηρήθηκε και κατά τις προηγούμενες διευρύνσεις. Πράγματι, οι αλλοδαποί εργαζόμενοι συμπλήρωσαν, τουλάχιστον, το υφιστάμενο πλέγμα δεξιοτήτων στις αγορές εργασίας της ΕΕ-15. Η πρώτη επανεξέταση των μεταβατικών διατάξεων επιβεβαίωσε ότι, στην πραγματικότητα, τα μεταναστευτικά ρεύματα από τρίτες χώρες είναι πολύ μεγαλύτερα σε σύγκριση με την κινητικότητα των εργαζομένων εντός της ΕΕ. Το 2005, στις δύο χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά μη υπηκόων εντός του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, δηλαδή στην Αυστρία και στη Γερμανία (περίπου 10%), ένα μικρό μόνο ποσοστό (1,5% και 0,6%, αντίστοιχα) προέρχεται από την ΕΕ-10 (ενώ περίπου 7% είναι υπήκοοι τρίτων χωρών). Το μεγαλύτερο ποσοστό υπηκόων χωρών της ΕΕ-10 (περίπου 2%, έναντι συνολικού ποσοστού 8% για όλους τους μη υπηκόους) βρίσκεται στην Ιρλανδία.

19. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι, αν και είναι δύσκολο να εξηγηθούν τα αίτια, τα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν επιβάλει περιορισμούς για τους εργαζομένους της ΕΕ-10 (π.χ. η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο) είναι εκείνα τα οποία παρουσιάζουν τα καλύτερα αποτελέσματα από πλευράς απασχόλησης. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν προσεκτικά εάν πρέπει να συνεχίσουν να επιβάλλουν περιορισμούς, δεδομένης της κατάστασης των εθνικών τους αγορών εργασίας. Η διατήρηση των περιορισμών στην απασχόληση δεν φαίνεται δικαιολογημένη με βάση καθαρά οικονομικές παραμέτρους. Οι ροές εργατικού δυναμικού καθορίζονται, σε τελική ανάλυση, από την ζήτηση και την προσφορά και, κάτω από τις συνθήκες αυτές, υπάρχει κίνδυνος καταστρατήγησης των κανόνων που οδηγεί στην ανάπτυξη παραοικονομίας. Επιπλέον, οι περιορισμοί είναι δυνατόν να οδηγήσουν τους μετανάστες στην αποδοχή εργασίας η οποία υπολείπεται των προσόντων τους και στην μείωση του επιπέδου των μισθών, προκαλώντας σπατάλη δεξιοτήτων και παρέκκλιση της αγοράς προς το χαμηλότερο άκρο της κλίμακας δεξιοτήτων και μισθών. Τέλος, οι εξελίξεις της αγοράς εργασίας στις χώρες της ΕΕ-10 ήταν θετικές, ιδιαίτερα μετά την προσχώρηση, με τα ποσοστά ανεργίας να σημειώνουν σημαντική μείωση σε όλα σχεδόν τα κράτη αυτά. Με βάση τη διαπίστωση αυτή, δεν υπάρχει λόγος να αναμένεται αυξημένη μετακίνηση των εργαζομένων εκτός της ΕΕ-10, δεδομένου επίσης ότι οι προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης παραμένουν ιδιαίτερα καλές.

IV.3. Επιτυχής μεταφορά της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά

20. Η εσωτερική αγορά δεν περιορίζεται μόνο στην εφαρμογή νέων νομικών κανόνων. Ο οικονομικός της αντίκτυπος από πλευράς αύξησης των συναλλαγών, περισσότερων ξένων επενδύσεων και δημιουργίας ενός αποτελεσματικού χρηματοπιστωτικού τομέα μεταφράζεται σε τεράστια οφέλη για τα παλαιά και τα νέα κράτη μέλη. Όσον αφορά τη νομοθεσία, τα νέα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει ταχεία πρόοδο στην εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου, με την ενσωμάτωση, μέχρι το Μάρτιο του 2006, του 99% των οδηγιών στην εθνική τους νομοθεσία. Στην πραγματικότητα, τα νέα κράτη μέλη παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με τα παλαιότερα όσον αφορά την ενσωμάτωση του δικαίου της ΕΕ. Κατά συνέπεια, δεν χρειάστηκε ποτέ να γίνει επίκληση της ρήτρας διασφάλισης που προβλέπεται στις συνθήκες προσχώρησης. Τα νέα κράτη μέλη υπολείπονται κατά τι του μέσου όρου όλων των κρατών μελών μόνο στον τομέα του ανταγωνισμού.

21. Οι εν λόγω προσπάθειες ενσωμάτωσης της νομοθεσίας επέτρεψαν στα νέα κράτη μέλη να προβούν σε ριζικές μεταρρυθμίσεις του τρόπου λειτουργίας των οικονομιών τους. Η θέσπιση σύγχρονων κανονιστικών πλαισίων, σε τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές αγορές, το δίκαιο των εταιρειών, η λογιστική ή η πνευματική ιδιοκτησία, δημιούργησε ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις και την ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα αυτό αντισταθμίζει το κόστος συμμόρφωσης με το κοινοτικό κεκτημένο, που σε ορισμένους τομείς μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό (π.χ. 100 δισ. ευρώ περίπου στους τομείς των μεταφορών ή του περιβάλλοντος), μολονότι το κόστος αυτό κατανέμεται σε μια μακρά χρονική περίοδο και συγχρηματοδοτείται με τη συνδρομή της ΕΕ.

IV.4. Γεωργία, η επιτυχής αντιμετώπιση μιας σημαντικής πρόκλησης

22. Κατά τη διαδικασία διεύρυνσης δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στο γεωργικό τομέα, αρχικά λόγω της μεγάλης αύξησης των γεωργικών εκτάσεων στην ΕΕ (25%), της παραγωγής (10%) και του αριθμού των γεωργών (άνω του 50%) και, κατά δεύτερο λόγο, εξαιτίας του βασικού ρόλου που εξακολουθεί να διαδραματίζει η Κοινή Γεωργική Πολιτική στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η παραγωγικότητα των νέων κρατών μελών στο γεωργικό τομέα είναι σημαντικά χαμηλότερη από εκείνη στην ΕΕ-15 και η διαφορά των εισοδημάτων είναι ανάλογη. Ωστόσο, η κατάσταση στον τομέα αυτό είναι ιδιαίτερα ετερογενής, τόσο στα παλαιά όσο και στα νέα κράτη μέλη. Ορισμένα από τα νέα κράτη μέλη εμφανίζουν υψηλά ποσοστά απασχόλησης σε γεωργικές δραστηριότητες με σκοπό την αυτοσυντήρηση (19% στην Πολωνία το 2005, 16% στη Λιθουανία και 12,5% στη Λετονία), κατάσταση παρόμοια με εκείνη της Ελλάδας και της Πορτογαλίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Χώρες όπως η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία, από την άλλη πλευρά, εμφανίζουν σχετικά χαμηλό ποσοστό γεωργικής απασχόλησης (περίπου 4%), που ήδη είναι παρόμοιο με το μέσο επίπεδο στα παλαιά κράτη μέλη.

23. Η αυξημένη ολοκλήρωση των εμπορικών συναλλαγών, οι εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων, καθώς και η στήριξη από την ΕΕ, έχουν συμβάλει στον εκσυγχρονισμό της γεωργίας, στην άνοδο του εισοδήματος των γεωργών και στην αύξηση του ζωικού κεφαλαίου στην ΕΕ-10. Κατά την περίοδο 1999-2004 διπλασιάστηκαν σχεδόν οι γεωργικές εμπορικές συναλλαγές τόσο εντός της ΕΕ-10 όσο και μεταξύ της ΕΕ-10 και της ΕΕ-15. Οι συναλλαγές σε μεταποιημένα προϊόντα, δείκτης ενός σύγχρονου γεωργικού τομέα, αυξήθηκαν επίσης σημαντικά κατά την ίδια περίοδο. Οι άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις επέτρεψαν την σημαντική άνοδο των πραγματικών εισοδημάτων των γεωργών, τα οποία αυξήθηκαν κατά 70%, κατά μέσο όρο, μεταξύ 1999/2003 και 2004/2005, ενώ στην ΕΕ-15 τα εισοδήματα παρέμειναν γενικά αμετάβλητα. Κατά συνέπεια, οι φόβοι δυσμενών επιπτώσεων στο εισόδημα λόγω της διεύρυνσης δεν επαληθεύθηκαν ούτε στα νέα ούτε στα παλαιά κράτη μέλη. Ωστόσο, το ετήσιο εισόδημα ανά μονάδα εργασίας στη ΕΕ-10 ανερχόταν μόνο στο 16% του επιπέδου της ΕΕ-15 το 2004/05 (υψηλότερα πάντως από το 10% το 1999-2003), γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχουν σαφώς πολλά περιθώρια περαιτέρω εξορθολογισμού και αύξησης της παραγωγικότητας στο γεωργικό τομέα των νέων κρατών μελών.

IV.5. Ενίσχυση της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής

24. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, στα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης παρατηρήθηκε έντονη μείωση της απασχόλησης και ταχεία αύξηση της ανεργίας, λόγω συνδυασμού κυκλικών παραγόντων και διαρθρωτικών προσαρμογών. Ενώ η κατάσταση στην αγορά εργασίας έχει βελτιωθεί τελευταία, στο 56% του πληθυσμού που είναι σε ηλικία εργασίας, το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ-10 είναι επί του παρόντος σημαντικά χαμηλότερο εκείνου στην ΕΕ-15, ιδιαίτερα στους νέους και περισσότερο ηλικιωμένους εργαζόμενους. Επιπλέον, στο 13,4% του εργατικού δυναμικού, το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ-10 είναι 5,5 ποσοστιαίες μονάδες άνω του μέσω όρου της ΕΕ-15. Παρατηρούνται μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα νέα κράτη μέλη (όπως και στην ΕΕ-15), με τα ποσοστά ανεργίας να κυμαίνονται το 2005 από περίπου 6% στη Κύπρο και τη Σλοβενία σε άνω του 16% στη Σλοβακία και περίπου 18% στην Πολωνία.

25. Τα νέα κράτη μέλη προβαίνουν σε μεταρρυθμίσεις των αγορών εργασίας μέσω των εθνικών τους μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων, στο πλαίσιο της στήριξης της στρατηγικής της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Οι στόχοι της στρατηγικής της Λισσαβόνας όσον αφορά την απασχόληση παραμένουν φιλόδοξοι για πολλά από τα κράτη μέλη αυτά, τα οποία έχουν χαμηλά ποσοστά απασχόλησης. Η ικανότητα προσαρμογής στις αγορές εργασίας, και ειδικότερα η ανάπτυξη δεξιοτήτων και ανθρώπινων πόρων, αποτελεί σημαντική πρόκληση. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο παρέχει συνδρομή για την στήριξη των προσπαθειών στον εν λόγω τομέα.

26. Τα νέα κράτη μέλη δεν αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες ευθυγράμμισής τους με το κοινοτικό κεκτημένο στους τομείς της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, το οποίο περιλαμβάνει ελάχιστα πρότυπα σχετικά με το εργατικό δίκαιο, την υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία, την ισότητα των φύλλων και την καταπολέμηση των διακρίσεων, καθώς επίσης τον κοινωνικό διάλογο και τη συμμετοχή στις διαδικασίες της ΕΕ όσον αφορά την απασχόληση, την κοινωνική ένταξη και την κοινωνική προστασία. Η ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου και οι συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις στον τομέα της κοινωνικής προστασίας συγκαταλέγονται μεταξύ των σοβαρότερων προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Οι απαραίτητες προϋποθέσεις για μια επιτυχή στρατηγική συντρέχουν ήδη, δεδομένου ότι ορισμένα από τα νέα κράτη μέλη συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων με τις καλύτερες επιδόσεις στην ΕΕ όσον αφορά συγκεκριμένους βασικούς δείκτες, όπως το ποσοστό του πληθυσμού που απειλείται από τη φτώχεια: 8% στη Τσεχική Δημοκρατία και 10% στη Σλοβενία το 2003.

V. Ελεγχόμενη επίπτωση της διεύρυνσης στον προϋπολογισμό

27. Η επίπτωση της διεύρυνσης στους δημοσιονομικούς πόρους παρέμεινε υπό έλεγχο, τόσο στα νέα όσο και στα παλαιά κράτη μέλη. Συνολικά, τα τελευταία 15 χρόνια μεταβιβάστηκαν περίπου 28 δισ. ευρώ στα νέα κράτη μέλη[4]. Ήδη πριν από το Μάιο του 2004, η ΕΕ παρείχε τη συνδρομή της για την προετοιμασία της προσχώρησης. Το ετήσιο ποσό αυξήθηκε με την πάροδο των ετών, υπερβαίνοντας μόλις το 2% του ΑΕΠ της ΕΕ-10 το 2005. Τα ποσά των εκταμιεύσεων προς τα νέα κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν το 6,9% του προϋπολογισμού της ΕΕ (δεδομένα που βασίζονται στην εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2004), ποσοστό υψηλότερο του μεριδίου των εν λόγω κρατών στο ΑΕΠ της ΕΕ (4,7%). Τα στοιχεία αυτά είναι ενδεικτικά της δέσμευσης των πλουσιότερων κρατών μελών να βοηθήσουν τα φτωχότερα. Ωστόσο, η χρηματοδοτική συνδρομή των παλαιών κρατών μελών σε σχέση με τη διεύρυνση παραμένει περιορισμένη, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύει μόνο το 0,1% του ΑΕΠ τους.

28. Τα νέα κράτη μέλη είναι καθαροί δικαιούχοι του προϋπολογισμού της ΕΕ. Για το σύνολο της ομάδας των χωρών, ο μέσος όρος των καθαρών μεταβιβάσεων της ΕΕ ανήλθε το 2004 σε 0,6% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ), κυμαινόμενος από 0,25% του ΑΕΕ για την Ουγγαρία έως 2,1% του ΑΕΕ για τη Λιθουανία. Στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο 2007-2013, οι καθαρές μεταβιβάσεις προς τα νέα κράτη μέλη αναμένεται να τριπλασιαστούν σχεδόν από το 1% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο το 2004-2006, με την υπόθεση της πλήρους απορρόφησης του ανώτατου ποσού που προβλέπεται για τις πιστώσεις πληρωμών. Το εν λόγω επίπεδο συνδρομής θα εξακολουθήσει να αντιπροσωπεύει μικρή μόνο επιβάρυνση για την ΕΕ-15.

29. Λόγω των απαιτήσεων προσθετικότητας (σε ορισμένους τομείς, τα κονδύλια από την ΕΕ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις εθνικές δαπάνες), των υποχρεώσεων συγχρηματοδότησης (για την προαγωγή της χρηματοδοτικής ευθύνης), καθώς και των συνεισφορών στον προϋπολογισμό της ΕΕ, υπήρχαν φόβοι άσκησης σοβαρών πιέσεων στους εθνικούς προϋπολογισμούς των νέων κρατών μελών. Οι φόβοι αυτοί φαίνεται ότι δεν επιβεβαιώθηκαν, χάρη επίσης σε ειδικές πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως η διευκόλυνση “Schengen” και ο μηχανισμός “αντισταθμιστικής χρηματοδότησης”. Εκτιμάται ότι κατά το 2004 υπήρξε θετικό καθαρό αποτέλεσμα στους εθνικούς προϋπολογισμούς, της τάξης του 0,3% του ΑΕΠ για το σύνολο της ΕΕ-10, αποτέλεσμα το οποίο υπερβαίνει το 1% του ΑΕΠ στις Βαλτικές Χώρες.

VI. Συμπέρασμα

30. Γενικά, η πέμπτη διεύρυνση λειτούργησε ως καταλύτης για τον οικονομικό δυναμισμό και τον εκσυγχρονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βοηθώντας τις οικονομίες των παλαιών και νέων κρατών μελών να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις προκλήσεις που θέτει η παγκοσμιοποίηση. Παράλληλα, οι οικονομικές αλλαγές που προήλθαν από τη διεύρυνση αυτή απορροφήθηκαν αρκετά ομαλά και δεν υπάρχουν ενδείξεις σχετικά με την πρόκληση διαταράξεων στις αγορές προϊόντων ή εργασίας. Η προσεκτική προπαρασκευή της διεύρυνσης κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας αποτέλεσε βασικό παράγοντα για την επιτυχή κατάληξη του εγχειρήματος.

31. Ενώ η μέχρι τώρα πορεία της διεύρυνσης δικαιολογεί κάποια αισιοδοξία, δεν θα πρέπει να υποτιμήσει κανείς τις εναπομένουσες προκλήσεις. Τόσο τα νέα όσο και τα παλαιά κράτη μέλη έχουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της γήρανσης των πληθυσμών τους και τις συναφείς δημοσιονομικές επιπτώσεις, τον παγκόσμιο ανταγωνισμό που εντείνει τις πιέσεις στις οικονομίες τους και την ανάγκη προσαρμογής τους στα πραγματικά αυτά δεδομένα. Για την προσαρμογή αυτή, τα κράτη μέλη χρειάζεται να εκσυγχρονίσουν τα συστήματα κοινωνικής προστασίας και να καταστούν κοινωνίες γνώσης και καινοτομίας. Η περαιτέρω σύγκλιση των οικονομιών, που αποτελεί η ίδια μακροπρόθεσμη πρόκληση, θα συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη του στόχου αυτού.

32. Σε ένα κόσμο στον οποίο κυριαρχεί ο διεθνής ανταγωνισμός, κυρίως από την Ασία, ο οικονομικός δυναμισμός έχει πρωταρχική σημασία. Η πέμπτη διεύρυνση προσέφερε νέες ευκαιρίες ανάληψης σοβαρών προσπαθειών προς την κατεύθυνση αυτή, τόσο στα παλαιά όσο και στα νέα κράτη μέλη. Η περαιτέρω ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση θα βοηθήσει την Ευρώπη να παραμείνει ανταγωνιστική και να επωφεληθεί από την αύξηση των εσωτερικών και εξωτερικών συναλλαγών και από τις καλύτερες προοπτικές για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι καταναλωτές θα αποκομίσουν οφέλη από την μεγαλύτερη εσωτερική αγορά, τις τεχνολογικές καινοτομίες, τις χαμηλότερες τιμές και θα είναι συνεπώς σε καλύτερη θέση να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες από τον αναδυόμενο νέο καταμερισμό της εργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Η στρατηγική της Λισσαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση και η μετάβαση στο ευρώ προσφέρουν το κατάλληλο πλαίσιο για την υλοποίηση των αναγκαίων διαρθρωτικών αλλαγών. Τα κράτη μέλη πρέπει να κινηθούν με αποφασιστικότητα προς την κατεύθυνση αυτή που οδηγεί στη δημιουργία μιας δυναμικής Ευρωπαϊκής Ένωσης στην παγκόσμια σκηνή, η οποία θα αποφέρει περαιτέρω σημαντικά οφέλη σε όλους τους ενδιαφερόμενους, τόσο εντός της ΕΕ όσο και εκτός αυτής.

[1] "Διεύρυνση, δύο χρόνια μετά – μια οικονομική επιτυχία", μελέτη του Γραφείου Συμβούλων Ευρωπαϊκής Πολιτικής και της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, Occasional Paper , αριθ. 24, 2006, Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/publications/occasionalpapers_en.htm

[2] “Αναδιάρθρωση και απασχόληση – πρόβλεψη και πλαισίωση της αναδιάρθρωσης για την ανάπτυξη της απασχόλησης: ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ”, ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(2005) 120 τελικό, 31 Μαρτίου 2005, διαθέσιμο στη διεύθυνση:http://ec.europa.eu/comm/employment_social/news/2005/apr/com_restruct_en.pdf

[3] "Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία των μεταβατικών διατάξεων που ορίζονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 (περίοδος 1η Μαΐου 2004 - 30 Απριλίου 2006)", Ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(2006) 48 τελικό της 8 Φεβρουαρίου 2006, διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/en/com/2006/com2006_0048en01.pdf

4 Τα αριθμητικά αυτά στοιχεία αντιστοιχούν σε πραγματικές εκταμιεύσεις, ενώ για την περίοδο 2004-2006 είχαν προβλεφθεί 40 δις ευρώ ως πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων.