Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής για τις "Κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998"»

(98/C 19/28)

Στις 3 Οκτωβρίου 1997, ο Eπίτροπος κ. Flynn απέστειλε στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή την ανωτέρω ανακοίνωση, εκφράζοντας τη βεβαιότητα ότι μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξη της ΟΚΕ.

Από κοινού με την Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση του 1997 - η οποία βασίζεται στα πολυετή προγράμματα που υπέβαλαν τα κράτη μέλη - και την Έκθεση για την Απασχόληση στην Ευρώπη του 1997 [έγγρ. COM(97) 479 τελικό], η οποία διαβιβάσθηκε, επίσης, στην ΟΚΕ, οι προτεινόμενες Κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν μία σημαντική συμβολή για το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου που θα πραγματοποιηθεί στις 20 και 21 Νοεμβρίου, καθώς και για τη συνέχεια που θα δοθεί σ' αυτό σύμφωνα με τη νέα διαδικασία που ορίζεται στο Κεφάλαιο για την Απασχόληση.

Η σύνοδος ολομέλειας της ΟΚΕ της 1ης Οκτωβρίου 1997 αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11, παράγραφος 4, και του άρθρου 19, παράγραφος 1, του Εσωτερικού Κανονισμού, να συστήσει μία υποεπιτροπή επιφορτισμένη με την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Δεδομένων των ιδιαίτερα σύντομων σχετικών προθεσμιών, οι οποίες απαιτούνται για την προετοιμασία της συμβολής της ΟΚΕ στη σύνοδο κορυφής για την απασχόληση, η υποεπιτροπή επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή της βάσει επείγουσας διαδικασίας και υπό το φως της γνωμοδότησης, την οποία υιοθέτησε η ΟΚΕ την 1η Οκτωβρίου 1997 για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την Απασχόληση (CES 991/97) και, στη συνέχεια, διαβίβασε στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Η υποεπιτροπή κατήρτισε ένα σχέδιο γνωμοδότησης στις 21 Οκτωβρίου 1997 (εισηγήτρια: η κ. van den Burg).

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της 349ης συνόδου ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 30ής Οκτωβρίου 1997), υιοθέτησε με 123 ψήφους υπέρ, 7 κατά και 13 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την εκτίμησή της για τις προπαρασκευστικές εργασίες της Επιτροπής, οι οποίες κατέληξαν στην Έκθεση για την Απασχόληση στην Ευρώπη και την Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση του 1997, καθώς και σε όλες τις σχετικές έρευνες και στατιστικές που συγκεντρώνονται στις προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές προς συζήτηση στη σύνοδο κορυφής για την απασχόληση του Νοεμβρίου. Αυτές θα πρέπει να κριθούν τόσο ως συμβολή στην προσδοκώμενη επιτυχία της έκτακτης συνόδου κορυφής όσο και ως μία πρώτη απόπειρα επισπευσμένης εφαρμογής της διαδικασίας του Κεφαλαίου για την Απασχόληση της νέας Συνθήκης.

1.2. Στην προηγούμενη γνωμοδότησή της για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την Απασχόληση (CES 991/97), η ΟΚΕ επισήμανε τη σημασία μίας σφαιρικής προσέγγισης, συμπεριλαμβανομένου και ενός ευρύτερου μακροοικονομικού πλαισίου. Η σύνοδος κορυφής για την απασχόληση πρέπει να είναι περισσότερο από μία διάσκεψη για τις πολιτικές των κρατών μελών για την αγορά εργασίας. Η σύνοδος κορυφής πρέπει να προσφέρει μια σαφώς προσανατολισμένη προς την απασχόληση βάση, η οποία θα ενταχθεί στο μίγμα της μακροοικονομικής πολιτικής που σκιαγραφείται στις ευρείες οικονομικές κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδονται κάθε χρόνο βάσει του άρθρου 103.

1.3. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η Επιτροπή ως σύνολο επρότεινε τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες εστιάζονται στις πολιτικές για την αγορά εργασίας. Η ΟΚΕ επιδιώκει, επίσης, να συμβάλει σημαντικά στη σύνοδο κορυφής και σε άλλα πεδία πολιτικής, και ειδικότερα στις πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη και τις επενδύσεις, καθώς και στο φορολογικό τομέα. Έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη και οι δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για την παρουσίαση μίας περαιτέρω επεξεργασίας του προγράμματος που Eθέσπισε το Συμβούλιο του Άμστερνταμ, καθώς και η με βαθμό αυξανόμενο επείγουσα ανάγκη του Συμβουλίου Οικονομικών και των κρατών μελών να παρουσιάσουν κατάλληλα μέτρα μεταξύ άλλων στον τομέα της φορολογίας, τα οποία ενδέχεται να επηρεάσουν θετικά την κατάσταση της απασχόλησης στα κράτη μέλη. Το Σύμφωνο Συντονισμού των Πολιτικών για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση, τη σύναψη του οποίου ζητεί η ΟΚΕ από τη σύνοδο κορυφής, θα πλαισιώσει το εν λόγω φάσμα δεσμεύσεων.

1.3.1. Για την περαιτέρω επεξεργασία κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση βάσει της διαδικασίας της Συνθήκης, έχει επιτακτική σημασία να καταστεί δυνατή η αντιμετώπιση όλων των πεδίων πολιτικής. Τα πεδία, στα οποία θα δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα κατά τα προσεχή έτη, δεν θα πρέπει να καθορισθούν και να οριοθετηθούν εκ των προτέρων. Η ΟΚΕ συνιστά θερμώς ένα τέτοιου είδους ολοκληρωμένο και ευρύ περίγραμμα για τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση.

1.4. Λαμβανομένης υπόψη της πρόθεσης του κ. Juncker να εγκαινίασει μία συνάντηση κορυφής, η οποία θα πραγματοποιείται ανά εξάμηνο με τη συμμετοχή της «Τρόϊκας» των προέδρων του Συμβουλίου και της ηγεσίας των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει, για άλλη μία φορά, την έκκλησή της να συντονισθεί η συμβολή όλων των παραγόντων που αναφέρονται στο Κεφάλαιο για την Απασχόληση και να προβλεφθεί μία αποτελεσματική διαδικασία και διάρθρωση για τη μελλοντική συνεργασία στον τομέα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απασχόληση. Ενόψει της συνόδου κορυφής, είναι ανάγκη να προετοιμασθεί μία πρόταση όσον αφορά το σημείο αυτό, η οποία θα περιλαμβάνει και τη δράση που χρειάζεται να αναληφθεί. Από την πλευρά της, η ΟΚΕ ανυπομονεί να αναλάβει τις δραστηριότητες που πρότεινε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της.

1.5. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι συμφωνήθηκε η σύγκληση μίας κοινής συνεδρίασης του Συμβουλίου Οικονομικών Υποθέσεων με το Συμβούλιο Κοινωνικών Θεμάτων, η οποία θα πραγματοποιηθεί πριν από τη σύνοδο κορυφής, όπως είχε συστήσει. Το εν λόγω κοινό συμβούλιο θα μπορούσε:

- να εκτιμήσει την υφιστάμενη κατάσταση από πλευράς μακροοικονομικών μεγεθών και απασχόλησης και να χαράξει τις γενικές γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης σε συνδυασμό με το μίγμα μακροοικονομικής πολιτικής, ώστε να αυξηθεί η επίδραση της ανάπτυξης στην απασχόληση 7

- να συγκροτήσει σε σύνολο τα αντίστοιχα πεδία πολιτικής, τα οποία θα εξετασθούν στη σύνοδο κορυφής 7

- να αναπτύξει μία συνεχή και αποτελεσματική μέθοδο συνεργασίας, η οποία θα περιλαμβάνει ρόλους που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν τα διάφορα γνωμοδοτικά σώματα.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Στην προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ ζητούσε επειγόντως τον καθορισμό «σαφών στόχων, κριτηρίων επίδοσης, κατάλληλων χρονοδιαγραμμάτων και μηχανισμών παρακολούθησης, οι οποίοι θα έχουν ως αποτέλεσμα τη σύνταξη εθνικών εκθέσεων και την πραγματοποίηση αξιολογήσεων» (CES 991/97, σημείο 2.1.3). Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τους σαφείς στόχους που έθεσε η Επιτροπή όσον αφορά το μέσο ευρωπαϊκό ύψος αύξησης του ποσοστού απασχόλησης και μείωσης του ποσοστού ανεργίας για περίοδο πέντε ετών. Οι εν λόγω στόχοι μπορούν να θεωρηθούν ως πραγματική εφαρμογή του άρθρου 2 της Συνθήκης, το οποίο μπορεί να υλοποιηθεί μόνο εάν η ΕΕ και τα κράτη μέλη εφαρμόσουν πράγματι τα απαιτούμενα μέτρα στον τομέα της απασχόλησης και επιτύχουν τη διατήρηση του τρέχοντος και προβλεπόμενου ετήσιου ρυθμού ανάπτυξης στο επίπεδο του 3 % του ΑΕγχΠ. Η ΟΚΕ επισημαίνει και πάλι ότι απαιτείται να αναληφθεί δέσμευση για την επίτευξη αυτών των στόχων, τόσο από πλευράς της συνολικής μακροοικονομικής πολιτικής για τη στήριξη της ανάπτυξης όσο και από πλευράς των προτεινόμενων μέτρων για να καταστεί η ανάπτυξη δημιουργικότερη όσον αφορά τις θέσεις απασχόλησης και να βελτιωθεί η συμμετοχή και η επανένταξη των ανέργων που βρίσκονται σε ασθενέστερη θέση στην αγορά εργασίας.

2.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι οι προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές δεν θέτουν ειδικούς στόχους, προσρμοσμένους στην εθνική κατάσταση των κρατών μελών. Είναι σαφές ότι τα διαφορετικά εθνικά δεδομένα και συνθήκες θα οδηγήσουν σε ιδιαίτερους επιμέρους στόχους ανά κράτος μέλος και στον κατάλληλο συνδυασμό πολιτικής, η οποία θα δίνει ιδιαίτερη έμφαση προσαρμοσμένη στις ειδικές ανάγκες κάθε κράτους μέλους. Τα εν λόγω προγράμματα κάθε κράτους μέλους θα οδηγήσουν, από κοινού, σε μεγαλύτερη συνοχή και σύγκλιση στο εσωτερικό της ΕΕ και θα συμβάλουν στην επίτευξη του μέσου όρου των γενικών ευρωπαϊκών στόχων.

2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη στρατηγική προσέγγιση της Επιτροπής με την οποία εστιάζει την προσοχή της σε τέσσερις βασικούς άξονες δράσης για τα κράτη μέλη:

- το επιχειρηματικό πνεύμα 7

- την απασχολησιμότητα 7

- την προσαρμοστικότητα, και

- την ισότητα των ευκαιριών.

Αυτοί οι άξονες δράσης πρέπει να ενσωματωθούν στο πλαίσιο μίας στρατηγικής, η οποία θα προσφέρει ευελιξία και θα δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας.

Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία μίας εξισορροπημένης προσέγγισης για τις αλλαγές που χρειάζεται να πραγματοποιηθούν. Υπό τους τέσσερις άξονες, οι μείζονες προκλήσεις έχουν τεθεί σε μία πορεία η οποία συνδυάζει τα οικονομικά και κοινωνικά αιτήματα. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να υιοθετηθεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση μάλλον παρά μία επιλεκτική διαλογή επιμέρους θεμάτων. Κάθε κράτος μέλος θα καθορίσει προφανώς το δικό του συνδυασμό στόχων και μέτρων, αλλά, εν πάση περιπτώσει, έχει επιτακτική σημασία η διατήρηση μίας ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας.

2.4. H OKE εκτιμά, επίσης, την ποσοτική προσέγγιση των μέσων σε πολλά μέρη της πρότασης κατευθυντήριων γραμμών, όπως π.χ. την προσέγγιση του βαθμού συμμετοχής στα μέτρα για την κατάρτιση και την αγορά εργασίας. Και σ' αυτόν τον τομέα, είναι επίσης απαραίτητη η διαφοροποίηση και η εξειδίκευση ανάλογα με τη συγκεκριμένη κατάσταση κάθε κράτους μέλους. Αν είχε ληφθεί υπόψη αυτή η κατάσταση, ο βαθμός ποσοτικής έκφρασης θα είχε συμβάλει στην επίτευξη μιας σωστής ισορροπίας μεταξύ φιλοδοξίας και ρεαλισμού.

2.5. Η ΟΚΕ σημειώνει το σύνδεσμο μεταξύ του κεφαλαίου για το επιχειρηματικό πνεύμα και των πρωτοβουλιών που αναπτύσσει η ΕΤΕπ. Η ΕΤΕπ είναι σε θέση να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ανάπτυξης και των επενδύσεων, ιδίως στον τομέα των ΜΜΕ. Η Επιτροπή θα πρέπει να παροτρύνει την Τράπεζα να υιοθετήσει μια πιο ριψοκίνδυνη στάση και μια πιο εστιασμένη προσέγγιση έναντι των σχεδίων που μπορούν να αυξήσουν την απασχόληση και την ποιότητα των θέσεων εργασίας, λαμβάνοντας βεβαίως δεόντως υπόψη και την εμπορική τους βιωσιμότητα.

2.6. Η σημασία της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στον τομέα δράσης για την απασχολησιμότητα, όπως και η σημασία της βελτίωσης του ύψους των προσόντων του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού, είναι αναντίρρητη. Τόσο από τη μακροοικονομική σκοπιά της ανταγωνιστικότητας και της ικανότητας καινοτομίας, όσο και προς το προσωπικό συμφέρον κάθε εργαζόμενου, είναι επιτακτική ανάγκη να αυξήσουν όσο το δυνατό περισσότερο οι κυβερνήσεις, οι κοινωνικοί εταίροι και οι σχετικοί κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες τις προσπάθειές τους σ' αυτόν τον τομέα. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ιδιαίτερα την έκκληση προς τους κοινωνικούς εταίρους να συνάψουν (γενικές) συμφωνίες π.χ. για τη μαθητεία και τις κατάλληλες συνθήκες για διαβίου μάθηση, τονίζοντας ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξασφαλισθεί η συμμετοχή των ιδιωτικών επιχειρήσεων και των τομεακών οργανώσεων, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, καθώς και να ενθαρρυνθεί η δέσμευση τους σε αποκεντρωμένο επίπεδο. Εκ παραλλήλου, τονίζει τη σημασία της καινοτομίας και της προσαρμογής του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, ώστε να ανταποκριθεί σ' αυτές τις προκλήσεις. Το Συμβούλιο των Υπουργών Παιδείας θα μπορούσε να κληθεί να εξετάσει περαιτέρω τα θέματα της απασχολησιμότητας και της διαβίου μάθησης.

2.7. Στο πλαίσιο της προσαρμογής της οργάνωσης της εργασίας, γίνεται αναφορά στις αλλαγές των συμβάσεων εργασίας. Ορθώς τονίζεται ότι, για να επιτευχθεί μεγαλύτερη ευελιξία της αγοράς εργασίας, απαιτείται περισσότερη και καλύτερη ασφάλεια. Και σ' αυτόν τον τομέα επίσης, επείγει να προαχθούν ισόρροπες (γενικές) συμφωνίες μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε διάφορα επίπεδα, επιπροσθέτως των πρωτοβουλιών της Επιτροπής και των κρατών μελών για προσαρμογή και εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας, ιδίως όσον αφορά την κατάσταση των ατόμων που δεν εργάζονται με συνήθη μορφή εργασίας. Η ΟΚΕ προτείνει να καταρτίσει η Επιτροπή ένα νέο Πρόγραμμα Κοινωνικής Δράσης, στο οποίο να εκτίθενται οι πρωτοβουλίες της με τη χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει το Κοινωνικό Κεφάλαιο, το οποίο πλέον έχει ενσωματωθεί πλήρως στη νέα Συνθήκη, και ζητεί από τους κοινωνικούς εταίρους να διαδραματίσουν εν προκειμένω πλήρως το ρόλο τους.

2.8. Στον τομέα δράσης που αφορά την ισότητα των ευκαιριών, γίνεται σύνδεση μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας και των δημογραφικών απαιτήσεων. Είναι προφανές ότι η βελτίωση των πολιτικών για τη συμφιλίωση του επαγγελματικού και του οικογενειακού βίου μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αύξηση του ποσοστού απασχόλησης μεταξύ των γυναικών και στην κατάργηση του διαχωρισμού των επαγγελμάτων κατά φύλο. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά και πάλι στη γνωμοδότησή της του Οκτωβρίου 1995 για τον χρόνο εργασίας (), όπου έκανε έκκληση για ισόρροπες επιλογές για τη μείωση και την αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας, μεταξύ των οποίων η προαγωγή της δυνατότητας οικειοθελούς επιλογής διαφοροποιημένων ωραρίων εργασίας, ιδίως σε εκείνους τους τομείς, τα επαγγέλματα και τα επίπεδα αρμοδιοτήτων όπου οι πολύωρες εβδομάδες εργασίας είναι ο κανόνας. Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση του χρόνου εργασίας θα διευκόλυνε, ταυτόχρονα, τη συμφιλίωση του επαγγελματικού και του οικογενειακού βίου, την ανακατανομή της απασχόλησης και την ευελιξία της οργάνωσης της εργασίας. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να θέσουν ακόμη πιο φιλόδοξους και ποσοτικά εκφρασμένους στόχους όσον αφορά τις συνθήκες σε αυτόν τον τέταρτο τομέα δράσης, όπως η επέκταση της διάθεσης καλής ποιότητας σταθμών παιδικής μέριμνας. Τέλος, έχει ιδιαίτερη σημασία να ενθαρρυνθεί η διαφοροποίηση των εκπαιδευτικών επιλογών των γυναικών, προκειμένου να βελτιωθεί η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών.

2.9. Φορολογία

Στην προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ έδιδε μεγάλη έμφαση στη φορολογία ως μέσο παρότρυνσης για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη μείωση της ανεργίας. Στην Κοινή Έκθεση παρέχονται πολλά παραδείγματα φορολογικών μέτρων των κρατών μελών, ιδίως εκείνο που ενθαρρύνουν την πρόσληψη ανέργων με μικρή εξειδίκευση, καθώς και μέτρο για τη χρήση των επιδομάτων κοινωνικής ασφάλισης για τη δημιουργία «πρόσθετων» θέσεων απασχόλησης για αυτές τις κατηγορίες. Η ΟΚΕ καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προβεί επειγόντως στην αξιολόγηση και αποτίμηση αυτών των μέτρων, π.χ. ορίζοντας προς τούτο ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων, και να υποβάλει ταχέως προτάσεις για μια πιο διαρθρωμένη προσέγγιση με σκοπό τη μείωση του έμμεσου κόστους της εργασίας, προκειμένου να καταστεί η οικονομική ανάπτυξη δημιουργικότερη από άποψη θέσεων απασχόλησης.

2.10. Πολιτική επενδύσεων

2.10.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία της ενθάρρυνσης των επενδύσεων στην ΕΕ. Η Σύνοδος Κορυφής θα πρέπει να ζητήσει από τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα απαιτούμενα, από αυτή την άποψη, μέτρα. Μόνο κατ'αυτόν τον τρόπο είναι δυνατόν να ενισχυθεί η οικονομική βάση και η εμπιστοσύνη, οι οποίες αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

2.10.2. Η ΟΚΕ τόνισε ανωτέρω το ρόλο της ΕΤΕπ και αναμένει την παρουσίαση του Ειδικού Προγράμματος Δράσης της ΕΤΕπ στο Άμστερνταμ. Η ΟΚΕ συνιστά στην Τράπεζα να συμπεριλάβει τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους συναφείς οργανισμούς του τομέα της αγοράς εργασίας στην ανάπτυξη και την αξιολόγηση των ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων των επενδύσεων που μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της απασχόλησης. Η ΟΚΕ επιθυμεί να ζητείται η γνώμη της για τις μελλοντικές εργασίες στον τομέα αυτό.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 18 της 22. 1. 1996.