ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.09.1996 
COM(96) 398 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Oi véoi γεωργοί και το πρόβλημα της ανάληψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων 
στην ευρωπαϊκή γεωργία 

Οι νέοι γεωργοί και το πρόβλημα της ανάληψης των γεωργικών 
εκμεταλλεύσεων στην ευρωπαϊκή γεωργία 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Σελίδα 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ \ Ο^ 
Π. ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ 2 
1. ΕΡΗΜΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ 
2. ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
3. ΕΞΟΔΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 
4. ΔΙΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ 
ΠΙ. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 
1. ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ 5α 4 
1.1. Οι ενισχύσεις εγκατάστασης και οι επενδυτικές ενισχύσεις 
1.2. Οι ενισχύσεις για την επαγγελματική κατάρτιση των νέων γεωργών 
2. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΓΠ 5 
3. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 6 
3.1 Στόχος 1: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των αναπτυξιακά 
καθυστερημένων περιφερειών 
3.2. Στόχος 5β: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των αγροτικών 
περιοχών 
3.3. Στόχος 6: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των 
αραιοκατοικημένων περιφερειών 
3.4. LEADER (συνάφεια των ενεργειών αγροτικής ανάπτυξης) 
3.5. Πρότυπα σχέδια και σχέδια επίδειξης. 
4. ΟΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΑΓΟΡΩΝ 8 
5. ΑΛΛΑ ΜΕΤΡΑ 9 
5.1. Τα κοινοτικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης 
5.2. Το νέο κοινοτικό ερευνητικό πρόγραμμα 
5.3. Πληροφόρηση 
IV. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
1. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 11 
1.1. Οι ενισχύσεις εγκατάστασης 
1.2. Η επαγγελματική κατάρτιση 
1.3. Το καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης 
1.4. Τα συστήματα αγοράς 
2. ΕΘΝΙΚΑ ΜΕΤΡΛ 13 
2.1. Φόρος κληρονομιάς 
2.2. Φορολογία 
2.3. Μισθωτήριο 
2.4. Προετοιμασία της μεταβίβασης: νέες μορφές εταιρικής σχέσης 
γονέα/τέκνου (ή άλλου διαδόχου) 
2.5. Υπηρεσίες αντικατάστασης 
2.6. Εγκατάσταση νέων μη αγροτικής προέλευσης 
3. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ 15 
-y 
Οι νέοι γεωργοί και to πρόβλημα της ανάληψης των εκμεταλλεύσεων στην 
ευρωπαϊκή γεωργία 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η έκθεση αυτή αποτελεί συνεισφορά της Επιτροπής στο διάλογο για το ζήτημα της εγκατάστασης των 
νέων στο γεωργικό επάγγελμα και ανταποκρίνεται στο αίτημα που εκφράστηκε κατά την άτυπη σύνοδο 
των υπουργών Γεωργίας στα Ιωάννινα. 
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν σήμερα περίπου 8,5 εκατομμύρια γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Σύμφωνα 
με την τελευταία έρευνα του EUROSTAT για τη διάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων των Δώδεκα 
(1989/91), μόνο το 8,3% των αρχηγών εκμεταλλεύσεων είναι ηλικίας κάτω των 35 ετών, ενώ το 24,5%, 
δηλαδή ένας περίπου κάτοχος στους τέσσερις, είναι ηλικίας άνω των 65 ετών. Η μέση ηλικία των κατόχων 
εκμεταλλεύσεων αυξήθηκε σημαντικά κατά τα τελευταία έτη: σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το 
53,6% των ευρωπαίων κατόχων εκμεταλλεύσεων είναι ηλικίας άνω των 55 ετών. Αν και δεν υπάρχουν 
ακόμα πλήρη αριθμητικά στοιχεία, φαίνεται ότι παρόμοια κατάσταση επικρατεί και στα νέα κράτη μέλη. 
Η κατάσταση των νέων γεωργών στην Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη 
πολυμορφία δεδομένων που καθιστά δύσκολη την ουσιαστική σύγκριση της κατάστασης τους στα διάφορα 
κράτη μέλη. Εξάλλου, σε συνθήκες σημαντικών οικονομικών αλλαγών, η έλλειψη ορισμένων στατιστικών 
δεδομένων ή το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά γίνονται πολύ γρήγορα ανεπίκαιρα καθιστούν ακόμη 
δυσκολότερη την κατάρτιση μιας πλήρους αξιολόγησης. 
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι κατά κανόνα οι νέοι διαχειρίζονται εκμεταλλεύσεις των οποίων η μέση 
έκταση δεν είναι μόνο μεγαλύτερη από τη μέση έκταση σε εθνική κλίμακα, αλλά και η μεγαλύτερη από τη 
μέση έκταση των κατόχων όλων των άλλων κατηγοριών ηλικιών. Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η μέση ΧΓΕ 
(χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση) την οποία διαχειρίζονται κάτοχοι ηλικίας κάτω των 35 ετών 
ανέρχεται σε 19,4 εκτάρια, ενώ η συνολική μέση έκταση είναι 15 εκτάρια. Η μέση γεωργική έκταση 
παρουσιάζει σταθερή μείωση για κάθε κατηγορία ηλικιών και η μικρότερη έκταση είναι 6,7 εκτάρια για 
τις εκμεταλλεύσεις των οποίων οι αρχηγοί είναι γεωργοί ηλικίας άνω των 65 ετών. Η τάση αυτή 
παρατηρείται σε όλα τα κράτη μέλη, αν λάβουμε υπόψη τις διαφορές ως προς τη μέση ΧΓΕ σε απόλυτους 
όρους σε κάθε χώρα, με αποτέλεσμα η θέση των νέων γεωργών να προσεγγίζει περισσότερο τη θέση των 
μεγαλυτέρων τους σε ηλικία και όχι στη θέση των νέων γεωργών που είναι εγκατεστημένοι σε ένα άλλο 
κράτος μέλος. Αν και η οικονομική κατάσταση των κατόχων εκμεταλλεύσεων παρουσιάζει και αυτή 
μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, η οικονομική κατάσταση των νέων δεν παρουσιάζει μεγάλη 
απόκλιση από την κατάσταση των μεγαλύτερων σε ηλικία γεωργών στην ίδια περιφέρεια. Όσον αφορά 
τον προσανατολισμό της παραγωγής, πρέπει να επισημάνουμε ότι η παρουσία των νέων είναι σημαντική 
στους τομείς της ανθοκομίας και της γαλακτοπαραγωγής. 
Μπορούμε, ωστόσο, να καταλήξουμε σε ορισμένα βασικά συμπεράσματα όσον αφορά τα προβλήματα που 
αντιμετωπίζουν οι γεωργοί κατά το στάδιο της εγκατάστασης τους και να εντοπίσουμε ορισμένες χρήσιμες 
πρωτοβουλίες σε κοινοτική και εθνική κλίμακα. Όσον αφορά το ζήτημα της εγκατάστασης των νέων 
γεωργών, οι κοινοτικές διατάξεις εξασφαλίζουν το κατάλληλο πλαίσιο δράσης σε πολλές περιπτώσεις, 
ιδίως μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων που παρέχουν τα μέσα τα οποία επιτρέπουν στα κράτη μέλη και 
στις περιφέρειες να θέτουν σε εφαρμογή ειδικά μέτρα. Πρέπει, εντούτοις, να επισημάνουμε ότι τα μέτρα 
που λαμβάνουν τα διάφορα κράτη μέλη υπέρ των νέων γεωργών παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, και 
ως προς τη χρησιμοποίηση των μέσων των Διαρθρωτικών Ταμείων και ως προς τις οργανώσεις αγορών. 
Επειδή είναι σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ζωτικό συμφέρον να προασπίσει τη δυναμική του 
γεωργικού τομέα για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος, η Επιτροπή αποφάσισε με την 
παρούσα έκθεση να προωθήσει ορισμένες κατευθύνσεις, προκειμένου να υπάρξει η απαιτούμενη ελάχιστη 
συνοχή ως προς τις διευκολύνσεις που παρέχονται στους νέους γεωργούς σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Στο πλαίσιο της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας, η αναλυόμενη προσέγγιση θα συνεχίσει να 
παρέχει ένα σημαντικό περιθώριο κινήσεων στα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή τους στην πράξη, 
ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές συνθήκες στις διάφορες εξεταζόμενες περιοχές. 
ice 
II. ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ 
Όπως και οι οικονομικοί φορείς άλλων τομέων που παρουσιάζουν ταχείες ριζικές αλλαγές, πολλοί 
γεωργοί βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και με το αίσθημα της 
ανασφάλειας, τα οποία πλήττουν και τους νέους. Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι πολλές από τις 
οικονομικές κυρίως δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι γεωργοί δεν αφορούν ειδικά το γεωργικό 
επάγγελμα, αλλά κάθε οικονομική δραστηριότητα στο στάδιο της διαδοχής. 
1. ΕΡΗΜΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ 
Η πληθυσμιακή απογύμνωση είναι το εμφανέστερο πρόβλημα των περιοχών της "αγροτικής περιφέρειας" 
που εξαρτώνται από τη γεωργική δραστηριότητα. Χαρακτηριστικά στοιχεία των περιφερειών αυτών είναι 
η χαμηλή πυκνότητα και η γήρανση του πληθυσμού. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στη φυσική εξέλιξη 
του αριθμού των απασχολουμένων στη γεωργία, εξαιτίας της γενικευμένης χρησιμοποίησης 
παραγωγικότερων μεθόδων. Στο γεωργικό τομέα, στον οποίο κυριαρχεί ο οικογενειακός χαρακτήρας των 
εκμεταλλεύσεων, η αύξηση της παραγωγικότητας συνεπάγεται μείωση του αριθμού των εκμεταλλεύσεων 
και/ή αύξηση της μερικής απασχόλησης. Είναι συνεπώς αναπόφευκτο, όταν συνταξιοδοτείται ένας 
παραγωγός που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, η εκμετάλλευση του να συγχωνεύεται με μια άλλη 
ή αυτός που τον διαδέχεται να εργάζεται σε αυτήν με μερική απασχόληση. 
Επιπλέον, οι περισσότερο ευαίσθητες ή καθυστερημένες αγροτικές περιοχές πλήττονται συχνά από έλλειψη 
υποδομών και ανεπαρκή διαφοροποίηση των οικονομικών δραστηριοτήτων. Είναι γενικά αναγνωρισμένη 
η ανάγκη του να αναπτυχθούν οι βασικές υπηρεσίες (κυρίως στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, 
του πολιτισμού και της αναψυχής, των δημόσιων συγκοινωνιών), αλλά η ικανοποίηση της προσκρούει 
στην αυξανόμενη πίεση για μείωση των δημόσιων δαπανών. 
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό πρόβλημα που οξύνεται όλο και περισσότερο και εξαρτάται, σε 
μεγάλο βαθμό, από τα μέτρα που είναι δυνατό να ληφθούν σε περιφερειακή και εθνική κλίμακα. Αν δεν 
αναληφθεί δράση προς αυτή την κατεύθυνση, ένα μεγάλο μέρος της προσπάθειας που έχει καταβάλει η 
Ευρωπαϊκή Ένωση για την αγροτική ανάπτυξη θα έχει περιορισμένα, αν όχι μηδενικά, αποτελέσματα. 
2. ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Τα άτομα που ζουν στις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζουν πολλαπλά 
κοινωνικά προβλήματα: τον κίνδυνο της απώλειας της πολιτιστικής τους ταυτότητας παράλληλα με την 
απώλεια του παραδοσιακού τρόπου ζωής· το κοινό σε όλους τους νέους συναίσθημα της αδυναμίας και 
μη συμμετοχής στη δημόσια ζωή και στη λήψη των αποφάσεων που τους αφορούν. Τη στιγμή που 
αποφασίζουν για το μέλλον τους, οι νέοι επηρεάζονται πολύ από την εικόνα που έχει η κοινή γνώμη για 
το επάγγελμα του γεωργού, εφόσον φαίνεται να μην εκτιμά πλήρως τη συμβολή του στην οικονομία και 
στην προστασία του περιβάλλοντος. 
Επιπλέον, πρέπει να επισημάνουμε τη σημαντική συνεισφορά των γυναικών στη διατήρηση του αγροτικού 
περιβάλλοντος, για την οποία απαιτείται μια ισορροπημένη πληθυσμιακή διάρθρωση. Είναι γνωστά τα 
αίτια της τρέχουσας ανισορροπίας στον πληθυσμό των αγροτικών περιοχών, εφόσον οι νέες γυναίκες που 
διαθέτουν συχνά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης μετακινούνται μαζικά προς τα αστικά κέντρα. Αυτό 
προκάλεσε μια ασυνήθιστη διάρθρωση του πληθυσμού, με ασυνήθιστα υψηλό αριθμό ηλικιωμένων και 
άγαμων ανδρών και με μικρό αριθμό γυναικών, ιδίως νέων γυναικών ηλικίας από 20 έως 39 ετών. Το 
φαινόμενο αυτό τείνει να αποδυναμώσει τον οικονομικό, πολιτισμικό και κοινωνικό ιστό των αγροτικών 
κοινωνιών και να διαιωνισθεί μέχρι την οριστική εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών. 
Όμως, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι ο ρόλος των γυναικών περιορίζεται στην εξασφάλιση 
συντροφιάς και βοηθητικών υπηρεσιών, όσο σημαντικές κι αν είναι αυτές, τις οποίες παρέχουν για τη 
διαβίωση και την εργασία στη γεωργική εκμετάλλευση. Υπολογίζεται ότι σήμερα μόνο το 10% των 
κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι γυναίκες, αν και αυτές αντιπροσωπεύουν το 35% περίπου του 
ενεργού δυναμικού που απασχολείται στη γεωργία. Η διεύρυνση του ρόλου των γυναικών στη διαχείριση 
των γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι αναπόφευκτη και ζωτικά αναγκαία. Όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι 
οι γυναίκες έχουν την ικανότητα και τα προσόντα να διαχειριστούν με επιτυχία μια εκμετάλλευση και, 
με τη βελτίωση της 
επαγγελματικής κατάρτισης και την απαιτούμενη στήριξη, θα ήταν δυνατό να βελτιωθεί σημαντικά η 
σημερινή κατάσταση. Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι οι περισσότερες δημιουργικές ιδέες για τη 
διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων των εκμεταλλεύσεων προέρχονται από τις γυναίκες και ότι οι ίδιες 
οι γυναίκες είναι συχνά σε πλεονεκτικότερη θέση για να εισφέρουν στο νοικοκυριό το συμπληρωματικό 
εισόδημα, που ορισμένες φορές είναι αναγκαίο, με την εργασία τους εκτός του γεωργικού τομέα, συχνά 
με το καθεστώς της μερικής απασχόλησης, στοιχείο που χαρακτηρίζει όλο και περισσότερο την 
απασχόληση στις αγροτικές περιοχές. 
3. ΕΞΟΔΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 
Το κυριότερο από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ειδικά οι νέοι γεωργοί είναι το πρόβλημα της 
χρηματοδότησης. Λόγω της τεχνολογικής ανάπτυξης, της ειδίκευσης, της αύξησης του βιώσιμου 
οικονομικού μεγέθους μιας εκμετάλλευσης, για την εγκατάσταση απαιτούνται όλο και μεγαλύτερα 
κεφάλαια. 
Για την αγορά της γης, η αξία της γης και οι φορολογικές επιβαρύνσεις μειώνουν τους περιορισμένους 
πόρους χρηματοδότησης του νέου γεωργού. Ακόμα και στην περίπτωση κληρονομικής μεταβίβασης της 
εκμετάλλευσης των γονέων μπορούν να προκύψουν δυσκολίες. Πρέπει να συμμετάσχουν και οι άλλοι 
κληρονόμοι στο διακανονισμό της μεταβίβασης, στην εκτίμηση και διανομή των περιουσιακών στοιχείων, 
γεγονός που μπορεί να προκαλέσει διαφωνίες. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι ότι ο κληρονόμος που 
αναλαμβάνει την εκμετάλλευση πρέπει να αποζημιώσει τους συγκληρονόμους του, άλλοτε με συμβολικό 
ποσό και άλλοτε με την τιμή που επικρατεί στην αγορά. Με τον τρόπο αυτό, ένα μεγάλο μέρος των 
κερδών της επιχείρησης αναλώνεται για περίοδο πολλών ετών για την καταβολή του φόρου κληρονομιάς 
και, ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατό να επανεπενδυθούν στην εκμετάλλευση. 
Όσον αφορά ορισμένες παραγωγές, τα δικαιώματα παραγωγής έχουν αποκτήσει εμπορική αξία. Αυτό 
αυξάνει ακόμα περισσότερο τις ανάγκες του νέου γεωργού σε κεφάλαια, εφόσον οφείλει να αγοράσει όχι 
μόνο τη γη και τα μέσα παραγωγής, αλλά και τα δικαιώματα παραγωγής. Επίσης, οι νέοι είναι συχνά 
υποχρεωμένοι να αποκαταστήσουν την παραγωγική ικανότητα που είχε μειωθεί κατά την τελευταία 
περίοδο δραστηριότητας της προηγούμενης γενιάς. 
Συχνότατα, οι νέοι γεωργοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες για την απόκτηση πίστωσης. Οι τράπεζες χορηγούν 
δάνεια ευκολότερα στις ήδη εγκατεστημένες γεωργικές εκμεταλλεύσεις παρά σε σχέδια τα οποία δεν έχουν 
ακόμα αποδείξει την αποτελεσματικότητα τους, γεγονός που καθιστά επιλεκτική τη διαδικασία παροχής 
πίστωσης. 
4. ΔΙΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ 
Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τέκνα γεωργών αναλαμβάνουν τις εκμεταλλεύσεις και πρόκειται να 
εγκατασταθούν, που είναι και οι περισσότερες περιπτώσεις, η καθαρή μεταβίβαση είναι συχνά αδύνατη. 
Η ηλικία των γονέων και το γεγονός ότι μπορεί να έχουν και άλλα νεότερα παιδιά υπό την προστασία 
τους, καθιστούν αναγκαία τη συνεκμετάλλευση. Άρα, η γεωργική εκμετάλλευση θα πρέπει να είναι σε θέση 
να παράγει εισόδημα για δύο νοικοκυριά για ένα αρκετά μεγάλο διάστημα (10-15 ετών). Επιπλέον, στις 
περισσότερες μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο, ο νέος γεωργός 
βρίσκεται σε μεγάλη οικονομική εξάρτηση χωρίς να υπάρχει ίση κατανομή των ευθυνών. Στις περιπτώσεις 
μάλιστα που είναι αδύνατη η εξασφάλιση επαρκούς στέγης και για τις δύο οικογένειες, λόγω οικονομικών 
ή πρακτικών δυσκολιών (όταν για παράδειγμα είναι αδύνατη η έκδοση άδειας οικοδομής σύμφωνα με τις 
πολεοδομικές διατάξεις), τα προβλήματα αυτά είναι οξύτερα. 
III. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 
Σήμερα, υπάρχει ένα σύνολο διατάξεων για την παροχή βοήθειας στους νέους γεωργούς: διάφορα ειδικά 
μέσα στο πλαίσιο των "οριζόντιων" διαρθρωτικών μέτρων γενικής εφαρμογής, τα συνοδευτικά μέτρα της 
μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, ορισμένες ενέργειες που εντάσσονται στην πολιτική αγροτικής ανάπτυξης και 
στις περιφερειακές πολιτικές καθώς και οι δυνατότητες που παρέχουν οι κοινές οργανώσεις αγορών. 
1. ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ 5α 
1.1. Οι ενισγύσεις εγκατάστασης και οι επενδυτικές ενισνύσεκ 
Οι ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των άρθρων 10 και 11 του κανονισμού (ΕΟΚ) αρ. 2328/91 για τη 
βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, αποβλέπουν στο να τεθούν επικεφαλής 
των γεωργικών διαρθρώσεων νέοι που θα είναι σε θέση να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα της 
γεωργίας. Έχουν ως στόχο να δώσουν στους νέους τα μέσα για να αντιμετωπίσουν τα έξοδα 
εγκατάστασης, ιδίως για να αποκτήσουν τα προϋπάρχοντα κινητά και ακίνητα περιουσιακά στοιχεία και, 
κατά συνέπεια, να καλύψουν τους κινδύνους που συνδέονται με τις νέες ευθύνες των νέων κατόχων 
εκμεταλλεύσεων. 
Οι ενισχύσεις προορίζονται για νέους γεωργούς που δεν έχουν συμπληρώσει το 40ό έτος της ηλικίας τους 
(ορισμένα κράτη μέλη έχουν θέσει ως όριο ηλικίας τα 35 έτη) και οι οποίοι αποκτούν τη νομική ευθύνη 
και τη διαχείριση μιας εκμετάλλευσης που απαιτεί εργασία η οποία ισοδυναμεί τουλάχιστον με μία 
μονάδα πλήρους απασχόλησης. Ο νέος γεωργός πρέπει να εγκατασταθεί για πρώτη φορά έχοντας ως 
κύρια ενασχόληση του τη γεωργία ή να αρχίσει, μετά την εγκατάσταση του με καθεστώς μερικής 
απασχόλησης, να ασκεί τη γεωργική δραστηριότητα ως κύρια απασχόληση. Το μέτρο αυτό, που στο 
παρελθόν περιοριζόταν στους γεωργούς οι οποίοι εξασφάλιζαν τουλάχιστον το μισό εισόδημα τους από 
τη γεωργική δραστηριότητα, επεκτάθηκε πρόσφατα και στις πολλαπλές δραστηριότητες που καλύπτουν 
τις δασικές, τουριστικές ή βιοτεχνικές δραστηριότητες. 
Σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις για την προώθηση της εγκατάστασης νέων γεωργών, οι δικαιούχοι 
πρέπει να κατέχουν επαρκή επαγγελματικά προσόντα. Πρέπει να είναι απόφοιτοι μέσης εκπαίδεσης ή 
πανεπιστημιακής γεωργικής σχολής. Αν ο νέος γεωργός δεν διαθέτει παρόμοιο δίπλωμα, τότε πρέπει να 
παρακολουθήσει πρακτική άσκηση προετοιμασίας για την εγκατάσταση του, διάρκειας τουλάχιστον 150 
ωρών. 
Το κοινοτικό καθεστώς υπέρ των νέων γεωργών περιλαμβάνει δύο χωριστές κατηγορίες ενισχύσεων: 
Τις ενισχύσεις για την εγκατάσταση καθ'αυτήν, που περιλαμβάνουν μία ενιαία επιδότηση 
μέγιστου ποσού 15.000 ECU, την οποία το κράτος μέλος μπορεί να αντικαταστήσει με ισοδύναμη 
επιδότηση επιτοκίων και μία επιδότηση επιτοκίων 5% διαρκείας 15 ετών για τα δάνεια που 
συνάπτονται για να καλυφθούν τα έξοδα εγκατάστασης και των οποίων η χρηματική αξία δεν 
μπορεί να υπερβαίνει τα 15.000 ECU και τα οποία μπορούν να χορηγούνται με τη μορφή 
ισοδύναμης επιχορήγησης. 
Τις συμπληρωματικές επενδυτικές ενισχύσεις του 25% για τις νέες επενδύσεις που προβλέπονται 
στο πλαίσιο του κοινοτικού καθεστώτος για τα Σχέδια Υλικής Βελτίωσης (ΣΥΒ), υπό τον όρο 
ότι ο νέος κατέχει τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα και υποβάλλει το σχέδιο εντός 
προθεσμίας 5 ετών μετά την εγκατάσταση του. Οι ενισχύσεις αυτές μπορούν να χορηγούνται 
ανεξάρτητα από τις ενισχύσεις εγκατάστασης. 
Η εφαρμογή του καθεστώτος είναι προαιρετική για τα κράτη μέλη: μπορούν να το εφαρμόσουν εν όλω 
ή εν μέρει και μπορούν επίσης να χορηγούν εθνικές ενισχύσεις με μεγαλύτερα ποσά που υπάγονται σε 
χωριστές διατάξεις. Θεωρήθηκε, πράγματι, ότι τα κράτη μέλη είναι αρμοδιότερα να κρίνουν, στο πλαίσιο 
της γενικής δικής τους νομοθεσίας και των αναγκών τους, κατά πόσον είναι αναγκαία η χρησιμοποίηση 
των παρεχόμενων δυνατοτήτων και να προσδιορίσουν τις προτεραιότητες τους. 
Επειδή υπάρχουν μεγάλες διαφορές στις διαρθρώσεις και τις παραδόσεις, η εφαρμογή του καθεστώτος στα 
διάφορα κράτη μέλη παρουσιάζει μεγάλη πολυμορφία. Τα περισσότερα κράτη, συμπεριλαμβανομένων των τριών 
νέων κρατών μελών, επέλεξαν την εφαρμογή και του συστήματος των ενισχύσεων στην εγκατάσταση και των 
συμπληρωματικών επενδυτικών ενισχύσεων. Οι Κάτω Χώρες κατάργησαν το σύστημα των ενισχύσεων στην 
εγκατάσταση το 1992, αλλά χορηγούν τις συμπληρωματικές επενδυτικές ενισχύσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο, το 
οποίο δεν εφάρμοσε τις ενισχύσεις στην εγκατάσταση, αποφάσισε πρόσφατα να μην χορηγεί πλέον ούτε τις 
επενδυτικές ενισχύσεις. 
Σημαντικές όμως είναι οι διαφορές και ως προς τη φύση των χορηγούμενων ενισχύσεων. Ορισμένα κράτη μέλη 
έχουν καθορίσει συμπληρωματικούς όρους επιλεξιμότητας. Άλλα έχουν επιλέξει ένα ενιαίο σύστημα, ενώ άλλα 
έχουν επιλέξει ένα μικτό σύστημα που συνδυάζει ενίσχυση με επιδότηση επιτοκίου. Πολύ μεγάλες διαφορές 
παρουσιάζουν και τα ποσά των ενισχύσεων από τη μία χώρα στην άλλη: ορισμένες χώρες περιορίζονται στο 
μέγιστο ποσό που χρηματοδοτεί το ΕΓΤΠΕ, και ορισμένες φορές σε χαμηλότερο ποσό, ενώ τα άλλα κράτη μέλη 
χορηγούν συμπληρωματικά μεγάλα ποσά από εθνικούς πόρους. 
Το 1994 περισσότεροι από 23.000 νέοι γεωργοί στην Ευρώπη έλαβαν την ενίσχυση εγκατάστασης και 8.500 έλαβαν 
τη συμπληρωματική επενδυτική ενίσχυση. Η χρηματοδοτική συμμετοχή της Κοινότητας αυξήθηκε σημαντικά και 
οι συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων ανήλθαν το 1993 σε 183 εκατ. ECU. Από το 1989, όταν τέθηκε σε ισχύ η 
μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων, υπολογίζεται ότι 190.000 νέοι γεωργοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση 
επωφελήθηκαν από τις δυνατότητες που παρέχουν οι διατάξεις για τις γεωργικές διαρθρώσεις. 
1.2. Οι ενισγύσεις για την επαγγελματική κατάρτιση των νέων γεωργών 
Το μέτρο για τη χορήγηση ενισχύσεων στην επαγγελματική κατάρτιση, που βασίζεται στο άρθρο 28 του 
κανονισμού (ΕΟΚ) αρ. 2328/91, αποσκοπεί στην εξύψωση του επιπέδου γεωργικής κατάρτισης, ώστε να αυξηθούν 
τα αποτελέσματα των άλλων διαρθρωτικών μέτρων του Στόχου 5α. Οι ενισχύσεις αποσκοπούν στην 
παρακολούθηση και τη διοργάνωση μαθημάτων ή συμπληρωματικών πρακτικών ασκήσεων κατάρτισης και 
επανεκπαίδευσης σε γεωργικά θέματα για νέους γεωργούς, οι οποίοι πρέπει να παρακολουθήσουν πρακτική 
άσκηση διαρκείας τουλάχιστον 150 ωρών, ώστε να αποκτήσουν το επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης που 
απαιτείται για να λάβουν την ενίσχυση στην εγκατάσταση. Το ποσό της ενίσχυσης ανέρχεται σε 10.500 ECU ανά 
άτομο, εκ των οποίων τα 4.000 ECU διατίθενται για μαθήματα που αφορούν το περιβάλλον, το δάσος και τη 
διαφοροποίηση της παραγωγής. 
Η συνεισφορά του ΕΓΤΠΕ για την επαγγελματική κατάρτιση ανήλθε το 1993 σε 8,7 εκατ. ECU. Αν και δεν 
υπάρχουν λεπτομερή αριθμητικά στοιχεία, υπολογίζεται ότι ο αριθμός συμμετοχών στα μαθήματα 
συμπληρωματικής κατάρτισης μπορεί να ανέλθει στις 10.000 ετησίως. 
2. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΓΠ 
Στα συνοδευτικά μέτρα που αποφασίστηκαν στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ περιλαμβάνεται το 
κοινοτικό καθεστώς ενισχύσεων για την πρόωρη συνταξιοδότηση, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αρ. 2079/92 
που παρέχει ικανοποιητικό εισόδημα στους ηλικιωμένους γεωργούς οι οποίοι αποφασίζουν να τερματίσουν τη 
δραστηριότητα τους. Το καθεστώς αυτό ευνοεί την αντικατάσταση, την αναδιάρθρωση και τη βελτίωση της 
οικονομικής βιωσιμότητας των υφισταμένων εκμεταλλεύσεων. Ως εκ τούτου, μπορεί να εξασφαλίσει καλύτερους 
όρους και για την εγκατάσταση των νέων γεωργών και για την ανάπτυξη της γεωργικής εκμετάλλευσης. 
Το κοινοτικό καθεστώς πρόωρης συνταξιοδότησης αφορά τους αρχηγούς εκμεταλλεύσεων, ηλικίας 55 ετών και 
άνω, οι οποίοι παύουν οριστικά τη γεωργική δραστηριότητα και εκχωρούν την εκμετάλλευση τους. Οι ενισχύσεις 
καταβάλλονται με τη μορφή μιας επιχορήγησης εκκίνησης (μέγιστου συγχρηματοδοτούμενου ποσού 36.225 ECU) 
ή μιας ετήσιας αποζημίωσης (μέγιστου ποσού 12.075 ECU). Το άτομο που αναλαμβάνει την εκμετάλλευση 
δεσμεύεται να ασκεί τη γεωργική δραστηριότητα ως κύρια απασχόληση για 5 τουλάχιστον έτη και να τηρεί τις 
απαιτήσεις της προστασίας του περιβάλλοντος. Οφείλει επίσης να αυξήσει σημαντικά το μέγεθος της 
εκμετάλλευσης του. 
Η εφαρμογή του καθεστώτος είναι προαιρετική. Μέχρι σήμερα, δέκα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει το μέτρο αυτό, 
αλλά, κατά κανόνα, πολύ πρόσφατα. Το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν το 
εφαρμόζουν, ενώ 
από τα νέα κράτη μέλη μόνο η Φινλανδία το εφάρμοσε. Το σύνολο των προγραμμάτων αφορά τη συνταξιοδότηση 
205.000 περίπου κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων και την αποδέσμευση έκτασης που υπερβαίνει τα 4,3 εκατ. 
εκτάρια, εκ των οποίων το 5% έως 10% θα διατεθούν για μη γεωργικές χρήσεις, όπως η δασοκομία και η 
δημιουργία προστατευόμενων φυσικών περιοχών. Η υπόλοιπη έκταση θα διαβιβαστεί σε κατόχους 
εκμεταλλεύσεων που θα τη χρησιμοποιήσουν για να επεκτείνουν την εκμετάλλευση τους ή για πρώτη 
εγκατάσταση. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν προβλέψει στα προγράμματα τους πρόωρης συνταξιοδότησης όρους 
που ευνοούν ειδικά τους νέους γεωργούς. 
Υπάρχουν δύο ακόμη συνοδευτικά μέτρα: το ένα μέτρο αφορά τις μεθόδους παραγωγής που πληρούν τις 
απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και τη διατήρηση του φυσικού χώρου (κανονισμός (ΕΟΚ) αρ. 
2078/92) και το άλλο αφορά καθεστώτα ενισχύσεων για τη δασοκομία στη γεωργία (κανονισμός (ΕΟΚ) αρ. 
2080/92). Αν και τα μέτρα αυτά δεν αφορούν ειδικά τους νέους γεωργούς, έχουν γι αυτούς ειδικό ενδιαφέρον: 
οι νέοι είναι πράγματι πιο έτοιμοι να προσαρμόσουν την παραγωγή τους, παραδείγματος χάρη στο πλαίσιο των 
μέτρων για τη θέσπιση του βιολογικού τρόπον παραγωγής και της επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε να 
επωφεληθούν από τις νέες προοπτικές της γεωργίας. 
3. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
Τα προαναφερθέντα ειδικά μέτρα υπέρ των νέων γεωργών δεν μπορούν να εξασφαλίσουν από μόνα τους την 
ικανοποίηση των αναγκών των νέων οι οποίοι αποφασίζουν να ζήσουν και να εργασθούν στην ύπαιθρο. Πρέπει 
να επισημάνουμε ότι μόνο μέσα από μια ευρύτερη προσέγγιση, ιδίως με τη δράση που εφαρμόζεται από τη 
μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων στις αγροτικές περιοχές που υπάγονται στους Στόχους 1, 5β και 6 
καθώς και με την πρωτοβουλία LEADER, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να δώσει συγκεκριμένη απάντηση στα 
προβλήματα τους. 
3.1. Στόνος 1: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των αναπτυξιακά καθυστερημένων περιφερειών 
Στις περιοχές που υπάγονται στο Στόχο 1, η Κοινότητα στήριξε με τις χρηματοδοτήσεις των τριών Διαρθρωτικών 
Ταμείων (ΕΓΤΠΕ, ΕΤΠΑ, ΕΚΤ) τις προσπάθειες για τη διαφοροποίηση και τον αναπροσανατολισμό της 
παραγωγής στις αγροτικές περιοχές, με στόχο την αναζωογόνηση του οικονομικού ιστού και την αναχαίτιση της 
τάσης για εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών. 
Στους αναπτυξιακούς άξονες προτεραιότητας στους οποίους εστιάζεται η κοινοτική ενίσχυση, όπως αυτοί 
καθορίζονται στα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης (ΚΠΣ), περιλαμβάνονται η γεωργία και η αγροτική ανάπτυξη, 
ο εκσυγχρονισμός των οικονομικών διαρθρώσεων και η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Η μεταρρύθμιση 
του Ιουλίου 1993 διεύρυνε το πεδίο δράσης του ΕΓΤΠΕ σε νέους τομείς, όπως η βελτίωση του αγροτικού 
περιβάλλοντος, η πολιτική για την ποιότητα και προώθηση της παραγωγής, η στήριξη της εφαρμοσμένης έρευνας 
και τα μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής. Όλα τα εν λόγω μέτρα μπορούν να ωφελήσουν τους νέους γεωργούς, 
οι οποίοι μπορούν να είναι άμεσοι αποδέκτες ή να ωφεληθούν έμμεσα από τη βελτίωση του περιβάλλοντος μέσω 
των διαρθρωτικών μέτρων που ενθαρρύνουν την επιστροφή στην ύπαιθρο. 
Ο Στόχος 1 καλύπτει σήμερα το 45,5% της επικράτειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το 26,6% του πληθυσμού 
της. Οι πόροι που διατίθενται για το Στόχο αυτό κατά την περίοδο 1994-1999 ανέρχονται σε 103,5 δις ECU. 
3.2. Στόγος 5β: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των αγροτικών πεοιογών 
Ο Στόχος 5β αφορά την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης, η 
οποία προβλέπει τόσο την προσαρμογή και τη διαφοροποίηση του πρωτογενούς τομέα όσο και την ανάπτυξη των 
διαφόρων οικονομικών τομέων του αγροτικού χώρου. 
Οι αναπτυξιακές στρατηγικές αποσκοπούν, λοιπόν, στη διατήρηση του πληθυσμού των αγροτικών περιοχών, 
μέσω της αύξησης των εισοδημάτων και της γενικής βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές. 
Η ιδιαιτερότητα των προγραμμάτων του Στόχου 5β έγκειται στην παρέμβαση σε πολλούς ταυτόχρονα τομείς προς 
όφελος όλων των οικονομικών δραστηριοτήτων που θα 
μπορούσαν να συμβάλλουν στην αγροτική ανάπτυξη, όπως η γεωργία, το δάσος, οι MME, ο τουρισμός και το 
περιβάλλον, παρέμβαση η οποία συνοδεύεται από μια σημαντική προσπάθεια στον τομέα της επαγγελματικής 
κατάρτισης. 
Η ολοκληρωμένη προσέγγιση που ακολουθείται στα προγράμματα στηρίζει την ενεργή συμμετοχή όλων των 
εταίρων σε τοπικό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Ο πληθυσμός των επιλέξιμων περιοχών του Στόχου 5β 
ανέρχεται σε 33 εκατομ. κατοίκους περίπου, ή στο 8,9% του κοινοτικού πληθυσμού. Οι διαθέσιμες πιστώσεις της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης των 15 χωρών ανέρχονται σε 6.877 εκατ. ECU για την περίοδο 1994-1999. 
3.3. Στόγος 6: ανάπτυξη και διαρθρωτική προσαρμογή των αραιοκατοικημένων περιφερειών 
Η Πράξη Προσχώρησης των τριών νέων κρατών μελών πρόσθεσε ένα νέο Στόχο προτεραιότητας στη δράση των 
Διαρθρωτικών Ταμείων. Πρόκειται για το Στόχο 6 ο οποίος προωθεί την ανάπτυξη και τη διαρθρωτική 
προσαρμογή των περιφερειών με εξαιρετικά χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού, οι οποίες βρίσκονται στη Φινλανδία 
και τη Σουηδία. Οι πόροι των τριών Ταμείων, στα οποία προστίθεται και το ΧΜΠΑ, που θα διατεθούν σε αυτές 
τις περιφέρειες για την περίοδο 1995-1999, ανέρχονται σε 741 εκατ. ECU. 
Όπως και στις περιφέρειες του Στόχου 1, τα προγράμματα καλύπτουν το σύνολο των οικονομικών 
δραστηριοτήτων αυτών των περιφερειών. Αν ληφθεί υπόψη η σημασία των αγροτικών περιοχών σε αυτές, οι 
διατάξεις που ενέκρινε η Επιτροπή προβλέπουν την εφαρμογή ολοκληρωμένων συνόλων μέτρων αγροτικής 
ανάπτυξης που προορίζονται να στηρίξουν τις τοπικές πρωτοβουλίες σε όλους τους τομείς και με τον τρόπο 
αυτό να προσδώσουν μια νέα δυναμική στο σύνολο του αγροτικού χώρου. 
3.4. LEADER (συνάφεια των ενεργειών αγροτικής ανάπτυξης) 
Το πρόγραμμα LEADER είναι μια κοινοτική πρωτοβουλία που περιέχει τοπικές στρατηγικές οι οποίες βασίζονται 
στις προτάσεις των αγροτικών κοινοτήτων για την αναζήτηση λύσεων των αναπτυξιακών προβλημάτων. Το 
πρόγραμμα έχει στόχο τον εντοπισμό των καινοτόμων λύσεων για τα διάφορα προβλήματα των αγροτικών 
περιοχών με την αξιοποίηση του εγχώριου δυναμικού. 
Το πρόγραμμα LEADER II, με ενισχυμένη χρηματοδότηση (1.700 εκατ. ECU για τα τρία Ταμεία) σε συνδυασμό 
με την αυστηρότερη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας κατά το στάδιο προγραμματισμού 1994-1999, θα 
στηρίξει τέσσερις τύπους μέτρων: την απόκτηση ικανοτήτων (επεξεργασία της αναπτυξιακής στρατηγικής με βάση 
την αξιολόγηση του χώρου, την παροχή κινήτρων και τη συμμετοχή των τοπικών εταίρων), την υλοποίηση 
καινοτόμων προγραμμάτων επίδειξης που θα είναι δυνατό να μεταφέρονται σε όλους τους τομείς της αγροτικής 
ανάπτυξης· τις ανταλλαγές εμπειριών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας μέσω ενός ευρωπαϊκού δικτύου αγροτικής 
ανάπτυξης· σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας. 
Στο πρώτο στάδιο της εφαρμογής του, το πρόγραμμα LEADER χρηματοδότησε 217 ομάδες τοπικής δράσης. Για 
τον σκοπό αυτό χορηγήθηκε κοινοτική χρηματοδότηση 445 εκατ. ECU που συνέβαλε στην πραγματοποίηση 
συνολικής επένδυσης ύψους 1.155 εκατ. ECU, τα οποία εκτός από την Κοινότητα χορήγησαν τα κράτη μέλη και 
οι τοπικοί οικονομικοί φορείς. Αυτή η κοινοτική πρωτοβουλία, που σημείωσε μεγάλη επιτυχία κατά το πρώτο 
στάδιο της εφαρμογής της, συμβάλλει στη δημιουργία μιας αναπτυξιακής δυναμικής και, ως εκ τούτου, στη 
δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την ανάπτυξη όλων των πρωτοβουλιών στην ύπαιθρο και ιδίως των 
πρωτοβουλιών των νέων. 
3.5. Πρότυπα σχέδια και σγέδια επίδειξης 
Για να αυξηθούν τα αποτελέσματα της δράσης του υπέρ της αγροτικής ανάπτυξης, το ΕΓΓΠΕ χρηματοδοτεί την 
υλοποίηση πρότυπων έργων που αφορούν την προσαρμογή των γεωργικών και δασικών διαρθρώσεων κα0<ός και 
σχέδια επίδειξης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των πρωτοβουλιών που αφορούν την ανάπτυξη και την 
αξιοποίηση των δασών καθώς και τη μεταποίηση και εμπορία των γεωργικών προϊόντων. Η δράση αυτή έχει 
στόχο να καταδείξει τις δυνατότητες των νέων συστημάτων και τεχνικών και κυρίως στο να γίνει μια ευρύτατη 
διάδοση των γνώσεων και της αποκτηθείσας πείρας. 
Οπως έχει ήδη διευκρινιστεί, τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης βάσει τοχν Στόχων 1, 5β και 6, του προγράμματος 
LEADER ή των πρότυπων σχεδίων και των σχεδίων επίδειξης δεν αφορούν αποκλειστικά τους νέους γεωργούς. 
Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία με τα οποία θα μπορούσε να αξιολογηθεί η συμμετοχή τους στα μέτρα αυτά. Όλες 
οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά την κατάρτιση των επιχειρησιακών προγραμμάτων και την 
παρακολούθηση των διαφόρων μέτρων, δείχνουν ότι η συμμετοχή των νέο/ν γεωργών είναι σημαντικότατη ή και 
καθοριστική για ορισμένες δράσεις, όπως το πρόγραμμα LEADER. 
4. ΟΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΑΓΟΡΩΝ 
Τα υφιστάμενα καθεστώτα στο πλαίσιο των διαφόρων Κοινών Οργανώσεων Αγορών (ΚΟΑ) μπορούν να 
καταταγούν σε τρεις κατηγορίες από τη σκοπιά της εγκατάστασης τοαν νέων παραγωγών. 
Ορισμένες ΚΟΑ προβλέπουν ατομικά "δικαιώματα παραγαχγής" με στόχο τον έλεγχο της παραγωγής. Από την 
άποψη αυτή, ο σημαντικότερος τομέας είναι τα γαλακτοκομικά. Σε αυτό τον τύπο καθεστώτος εντάσσονται: τα 
δικαιώματα στην ενίσχυση για τις θηλάζουσες αγελάδες, για τα αιγοπρόβατα, τον καπνό και το σκληρό σιτάρι. 
Στον αμπελοοινικό τομέα, ο περιορισμός των δικαιωμάτων φύτευσης δημιουργεί μια παρόμοια κατάσταση. 
Όπως οι ατομικές αναφορές βασίζονται κατ " αρχήν στις αποδόσεις της παραγωγής στο παρελθόν, τα καθεστώτα 
αυτά συνεπάγονται ορισμένους περιορισμούς (ος προς τη δυνατότητα έναρξης της παραγωγής. Οι γεωργοί που 
επιθυμούν να εγκατασταθούν στο επάγγελμα πρέπει να αποκτήσο\>ν εκμεταλλεύσεις που διαθέτουν ποσοστώσεις 
παραγωγής. 
Για να εξηγήσουμε την κατάσταση α\»τή θα μπορούσαμε να αναφερθούμε στο υφιστάμενο καθεστώς στον τομέα 
του γάλακτος. Το καθεστώς αυτό, για το οποίο υπήρξε νέα ρύθμιση που εφαρμόζεται από τον Απρίλιο 1993, 
βασίζεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αρ. 3950/92 του Συμβουλίου, που καθόρισε τις συνολικές εθνικές ποσότητες 
και όρισε ως ατομικές ποσότητες αναφοράς τη διαθέσιμη ποσότητα στην εκμετάλλευση την 31η Μαρτίου 1993. 
Οι διατάξεις αυτές επιβεβαιώνουν την αρχή ότι οι ποσότητες που αντιστοιχούν σε μια εκμετάλλευση 
μεταβιβάζονται μαζί με την εκμετάλλευση σε περίπτίιχτη πώλησης, μίσθωσης ή μεταβίβασης της βάσει 
κληρονομικής διαδοχής. Θεσπίζει επίσης μια ελαστικότητα, εφόσον επιτρέπει, υπό τον έλεγχο των κρατών μελών, 
τη μεταβίβαση ποσοστώσεων μεταξύ παραγωγαιν χιυρίς τη μεταβίβαση γαιών, προκειμένου να διειικολυνθεί η 
αναδιάρθρωση του τομέα. 
Η ύπαρξη ενός εθνικοί) αποθεματικού αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για την εφαρμογή του συστήματος, ώστε 
να παραχωρούνται ποσότητες αναφοράς κατά προτεραιότητα σε παραγωγούς βάσει αντικειμενικών κριτηρύσν. 
Το αποθεματικό αντό τροφοδοτείται από διάφορες πηγές και εντάσσονται σε αυτό ποσότητες αναφοράς οι οποίες 
δεν έχοι»ν κατανεμηθεί ατομικά. Είναι, ωστόσο, δυνατό να τροφοδοτηθεί μετά από μια γραμμική μείακιη του 
συνόλου των ποσοτήτων αναφοράς με απόφαση του κράτους μέλους. Επιπλέον, πάντα με στόχο την 
αναδιάρθρωση και την προστασία του περιβάλλοντος, ο κανονισμός παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να 
θέτουν σε εφαρμογή μέτρα για την εκούσια παύση της παραγωγής γαλακτοκομικά™ και για την ανακατανομή σε 
άλλους παραγωγούς των ποσοτήτοχν αναφοράς που αποδεσμεύονται με τον τρόπο αυτό. 
Όπως και σε άλλους τομείς, οι κοινοτικές διατάξεις παρέχουν στα κράτη μέλη κάποια ελαστικότητα εφαρμογής 
ως προς την κατανομή ποσοτήτων που μεταφέρονται στο αποθεματικό ή διατηρούνται κατά τη μεταβίβαση. Η 
ελαστικότητα α\»τή μπορεί να ευνοήσει τους νέους γεωργούς, αν και δεν υπάρχει σχετικός κανόνας ή υποχρέοχιη. 
Πράγματι, η κοινοτική νομοθεσία θεσπίζει τους όρους βάσει τ<υν οποίων οι νέοι παραγα/γοί μπορούν να 
συγκαταλέγονται στους παραγωγούς στους οποίους είναι δυνατό να χορηγούνται κατά προτεραιότητα 
συμπληρωματικές ποσότητες αναφοράς, δωρεάν ή με κάποιο αντιστάθμισμα που πρόκειται να καθοριστεί. Η 
μέχρι τώρα πείρα δείχνει ότι η εφαρμογή αυτοιν των διατάξεων στα κράτη μέλη παρουσιάζει πολύ μεγάλες 
διαφορές. Κάθε κράτος μέλος λοιπόν διαθέτει τα μέσα για να ενισχύει τους νέους που εγκαθίστανται στο 
γεωργικό επάγγελμα, στα οποία περιλαμβάνεται και ο όγκος των εΟνικίίιν αποθεματικοί^ ποσοτήτισν που μπορεί 
να παίξουν σημαντικό ρόλο. 
Στο πλαίσιο των καθεστώτων ενίσχυσης των προβατίνοον και των αιγών (κανονισμός (ΕΟΚ) αρ. 3013/89) και 
της ενίσχυσης στις θηλάζουσες αγελάδες (κανονισμός (ΕΟΚ) αρ. 805/68), που υπόκεινται επίσης σε ατομικές 
εγγυημένες ποσότητες, αποφασίστηκε η δημιουργία ενός αρχικού εθνικού αποθεματικού που ανερχόταν σε Ι % 
έο>ς 3% του συνόλου των ατομικό/ν ποοοτήτοιν. Τα αποθεματικά 
αυτά, που προορίζονται για την ικανοποίηση απρόβλεπτων αιτήσεων για ενίσχυση, έχουν ουσιαστικά εξαντληθεί. 
Και στα δύο καθεστώτα ενισχύσεων, το εθνικό αποθεματικό τροφοδοτείται από δύο πηγές. Στην περίπτωση που 
οι παραγωγοί δεν χρησιμοποιούν τουλάχιστον το 70% του δικαιώματος τους, το τμήμα εκείνο που δεν 
χρησιμοποιείται μεταφέρεται συνήθως στο εθνικό αποθεματικό. Επιπλέον, κατά την οριστική μεταβίβαση 
δικαιωμάτων επιδότησης χωρίς τη μεταβίβαση της εκμετάλλευσης, είναι δυνατό να μεταφέρεται ένα μέρος (μέχρι 
15%) στο αποθεματικό. 
Διαπιστώνεται σημαντική διαφορά ανάμεσα στα κράτη μέλη ως προς τη χρησιμοποίηση αυτών των αποθεματικών 
για την ικανοποίηση των αναγκών των νέων γεωργών. Ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν μια πολιτική με στόχο 
να επαναφέρουν στο αποθεματικό όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος των δικαιωμάτων παραγωγής. Άλλα κράτη 
μέλη ενθαρρύνουν μάλλον την ανακατανομή των δικαιωμάτων μέσω της φυσιολογικής λειτουργίας της αγοράς. 
Η απόκλιση αυτή εξηγείται εν μέρει από τα συνολικά δικαιώματα παραγωγής που υπάρχουν σε κάθε κράτος 
μέλος σε σχέση με τον αριθμό των πραγματικά εκτρεφόμενων ζώων. 
Παρομοίως, και η τρέχουσα ΚΟΑ για τα αμπελοοινικά προϊόντα επιβάλλει περιορισμό της παραγωγής μέσω του 
μηχανισμού των δικαιωμάτων φύτευσης: απαγορεύονται οι νέες φυτεύσεις. Παρόλ ^ αυτά, είναι δυνατό να 
χορηγούνται άδειες για νέες φυτεύσεις, με εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία, και κυρίως στην περίπτωση 
εκτέλεσης σχεδίων υλικής βελτίωσης που ανταποκρίνονται στους όρους οι οποίοι καθορίζονται από την 
κοινοτική ρύθμιση. 
Η δεύτερη κατηγορία αφορά τις ΚΟΑ που προβλέπουν μέτρα περιορισμού της παραγωγής τα οποία 
εφαρμόζονται συλλογικά. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για τον τομέα των "μεγάλων καλλιεργειών" (σιτηρών, 
ελαιούχων και πρωτεϊνούχων προϊόντων) στον οποίο η καταβολή των ενισχύσεων ανά εκτάριο περιορίζεται σε 
μια καθορισμένη βασική έκταση ανά περιοχή, ή στον τομέα του βοείου κρέατος σε ό,τι αφορά τις επιδοτήσεις για 
τα αρσενικά βοοειδή, οι οποίες δεν είναι δυνατό να υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο ποσό σε περιφερειακή 
κλίμακα. Στους τομείς αυτούς, ο νέος γεωργός αντιμετωπίζει λιγότερες δυσκολίες να ξεκινήσει την παραγωγή 
του χωρίς ιστορικά στοιχεία αναφοράς. Πρέπει, ωστόσο, να ληθφεί υπόψη το γεγονός ότι η πλήρης καταβολή 
της αντισταθμιστικής πληρωμής πραγματοποιείται μόνον εντός του ορίου μιας περιφερειακής βασικής έκτασης· 
σε περίπτωση υπέρβασης, επιβάλλεται αναλογική μείωση της ενίσχυσης. 
Υπάρχουν, τέλος, ορισμένς ΚΟΑ στις οποίες η στήριξη των τιμών των προϊόντων στην κοινοτική αγορά 
πραγματοποιείται μέσω της προστασίας στα σύνορα και επιστροφών κατά την εξαγωγή, εντός του ορίου μιας 
ειδικής μέγιστης ποσότητας. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, με τις οργανώσεις αγοράς οπωροκηπευτικών, για τη 
χοιροτροφία και την εκτροφή πουλερικών. Στους τομείς αυτούς είναι δυνατή η εγκατάσταση σε μια γεωργική 
εκμετάλλευση ή η μετατροπή της παραγωγής προς τους τομείς αυτούς, χωρίς να απαιτούνται ειδικά ιστορικά 
στοιχεία αναφοράς. 
5. ΑΛΛΑ ΜΕΤΡΑ 
5.1. Τα κοινοτικά προνοάιιιιατα επαννελιιατικής κατάρτισης 
Οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές και οι ριζικές τεχνολογικές αλλαγές απαιτούν να διαθέτουν οι 
απασχολούμενοι στη γεωργία, και ιδίως οι νέοι γεωργοί, σωστή επαγγελματική κατάρτιση και μεγάλη ικανότητα 
προσαρμογής. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ενέκρινε διάφορα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης και της 
επαγγελματικής κατάρτισης (YOUTHSTART, "Socrates", "Leonardo") τα οποία, αν και δεν αφορούν ειδικά τους 
νέους γεωργούς, μπορούν να ωφελήσουν είτε τους νέους που εντάσσονται σε κάποιο γεωργικό επάγγελμα, είτε 
εκείνους που επιθυμούν να αναλάβουν άλλες οικονομικές δραστηριότητες σε αγροτικές περιοχές. 
Η κοινοτική δράση στον τομέα της γεωργικής επαγγελματικής κατάρτισης, που υλοποιείται στο πλαίσιο των 
υφισταμένων προγραμμάτων, έχει ήδη δώσει τα αποτελέσματα της. Περισσότεροι από 2.000 φοιτητές ωφελήθηκαν 
το 1992 από συμφωνίες συνεργασίας και ανταλλαγών μεταξύ πανεπιστημίων και γεωπονικών σχολών στο 
πλαίσιο του προγράμματος ERASMUS. Στο πλαίσιο του προγράμματος COMETT, οκτώ ενώσεις πανεπιστημίων-
επιχειρήσεων για την κατάρτιση (AUEF) ανέπτυξαν ένα ισχυρό ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφοράς τεχνολογίας στον 
τομέα των 
βιοτεχνολογιών. Τέλος, το πρόγραμμα PETRA στήριξε τη δημιουργία ενός τεράστιου δικτύου ερευνητικών 
κέντρων και ιδρυμάτων επαγγελματικής κατάρτισης για την ανθοκομία. 
5.2. Το νέο κοινοτικό ερευνητικό πρόγραμμα 
Στο πλαίσιο του 4ου Προγράμματος για τις κοινοτικές ενέργειες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης 
για την περίοδο 1995-1998, το Συμβούλιο ενέκρινε ειδικό πρόγραμμα για τη γεωργία, τη δασοκομία και την 
αγροτική ανάπτυξη. Στόχος του προγράμματος είναι η απόκτηση της επιστημονικής βάσης για την επεξεργασία, 
την εφαρμογή και την αξιολόγηση της κοινοτικής πολιτικής σε αυτούς τους τομείς. 
Οι εξελίξεις που θα προκύψουν από τις δραστηριότητες του προγράμματος θα συμβάλλουν στην υλοποίηση 
κοινοτικών πολιτικών για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής πρωτογενούς 
παραγωγής, στην ευρωστία των βιομηχανιών και των τελικών χρηστών καθώς και στην επίτευξη ικανοποιητικού 
επιπέδου απασχόλησης. Το ποσό που υπολογίζεται ότι θα χρειαστεί για την εκτέλεση του προγράμματος 
ανέρχεται σε 315 εκατ. ECU. 
5.3. Πληροφόρηση 
II Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συνάψει στενές σχέσεις με τις οργανώσεις νέων γεωργών για να διευκολύνει την 
πληροφόρηση και τον προβληματισμό τους, με τη βοήθεια σεμιναρίων, συνεδριάσεων και επισκέψεων 
πληροφόρησης. Επιπλέον, πρέπει να αναφέρουμε το πρόγραμμα ανταλλαγών νέων γεωργών (PEJA) που είχε 
αποδέκτες 2.000 νέους το 1994: διευκολύνει τις ανταλλαγές εμπειριών και τη μελέτη της γεωργίας σε άλλες χώρες, 
σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, διαρκείας τριών εβδομάδων έως πολλών μηνών, ιδίως στα κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
10 
IV. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
1. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 
1.1. Οι ενισχύσεις εγκατάστασης 
Για να ικανοποιηθούν καλύτερα τα αιτήματα και για να λυθούν οι δυσκολίες των νέων γεωργών, θα μπορούσαν 
να προβλεφθούν βελτιώσεις των κοινοτικών μέτρων. Όμως, η βελτίωση αυτή δεν συνεπάγεται κατ ^ ανάγκη τη 
θέσπιση νέων ενισχύσεων αλλά κυρίως, στο παρόν στάδιο, την πλήρη εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων. 
Για να ληφθούν υπόψη οι τρέχουσες εξελίξεις στις συνθήκες άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας και για να 
ικανοποιηθεί το αίτημα της καλύτερης αντιμετώπισης των πολλαπλών δραστηριοτήτων, το Συμβούλιο αποφάσισε 
το 1994 να διευρύνει τη χορήγηση αυτών των ενισχύσεων στους νέους οι οποίοι, αν και δεν ασκούν τη γεωργία 
ως κύρια ενασχόληση, εγκαθίστανται στο επάγγελμα με το καθεστώς της πολλαπλής δραστηριότητας, εγκρίνοντας 
για το σκοπό αυτό τον συνυπολογισμό των δασοκομικών, τουριστικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων. Θα ήταν 
λοιπόν δυνατό να επανεξετασθούν οι όροι χορήγησης των ενισχύσεων, ώστε να προσαρμοστούν αυτές καλύτερα 
στις τοπικές ιδιαιτερότητες (για παράδειγμα στις ορεινές περιοχές) και στο εντεινόμενο φαινόμενο της 
συσσώρευσης θέσεων απασχόλησης. 
Όσον αφορά τα χρηματοδοτικά μέσα, πρέπει να αναφέρουμε ότι αυξήθηκε κατά 20% περίπου το ανώτατο όριο 
των συγχρηματοδοτούμενων ενισχύσεων, προκειμένου να δοθεί στους νέους η δυνατότητα να υποστούν καλύτερα 
τα έξοδα εγκατάστασης. Επίσης, έγινε ελαστικότερη η δυνατότητα χορήγησης ενισχύσεων με τη μορφή της 
επιδότησης επιτοκίου. 
II Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να κάνουν πλήρη χρήση και με συνέπεια των 
διαφόρων προτεινόμενων κοινοτικών μέτρων, ώστε να είναι περισσότερο χρήσιμα και προσαρμοσμένα στις 
τοπικές ιδιαιτερότητες. Κατά την εφαρμογή των μέτρων θα πρέπει οι εθνικές και περιφερειακές αρχές να έχουν 
στη διάθεση τους τους απαραίτητους χρηματοδοτικούς πόρους και να μεριμνούν για την ταχεία και 
αποτελεσματική εφαρμογή τους. 
1.2 Η επαγγελματική κατάρτιση 
Η κατάρτιση των νέων γεωργών, και κυρίως όταν αυτοί είναι τέκνα γεωργών, έχει ζωτική σημασία για να 
κατέχουν τις σύνθετες τεχνικές και λογιστικές γνώσεις της διαχείρισης μιας γεωργικής εκμετάλλευσης. Πρέπει 
κυρίως να επισημάνουμε τη σημασία των νέων μορφών κατάρτισης που συνδέονται με το περιβάλλον και το να 
ενταχθούν περισσότερο οι περιβαλλοντικές ανησυχίες στις παραδοσιακές ενέργειες επαγγελματικής κατάρτισης, 
ώστε να μάθουν οι νέοι να αξιοποιούν την περιβαλλοντική διάσταση στις αποφάσεις τους και να 
συνειδητοποιήσουν το ρόλο τους στη διατήρηση της ποιότητας του περιβάλλοντος. 
Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης 
των κρατών μελών και ανάμεσα στο επίπεδο που απαιτείται σε κάθε χώρα για τη χορήγηση των ενισχύσεων. Για 
το λόγο αυτό, η Επιτροπή πιστεύει ότι πρέπει να εξεταστεί διεξοδικότερα άν υπάρχει το απαιτούμενο επίπεδο 
κατάρτισης και να εξεταστούν καλύτεροι τρόποι προσανατολισμού των υφισταμένων προγραμμάτων. Εξάλλου, 
πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή των νέων και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων των αγροτικών περιοχών της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης στα κοινοτικά προγράμματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, σε συνδυασμό 
κυρίως με τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί και τα οποία ήταν συχνά σημαντικά και καινοτόμα. 
1.3. Το καθεστώς της πρόωρης συνταξιοδότησης 
Τα μέτρα πρόωρης συνταξιοδότησης, σε συνδυασμό με την πολιτική ενισχύσεων στην εγκατάσταση, θα έπρεπε 
να αποσκοπούν ειδικά στην είσοδο νέων στο γεωργικό τομέα, αν και οι νέοι ευνοούνται εκ των προτέρων σε 
σχέση με τα άλλα άτομα που αναλαμβάνουν μια εκμετάλλευση, εφόσον λαμβάνουν την ενίσχυση στην 
εγκατάσταση. Η Επιτροπή συνιστά να ακολουθήσουν και άλλα κράτη μέλη αυτό που κάνουν ήδη ορισμένα κατά 
την εφαρμογή του καθεστώτος, δηλαδή να ευνοούν κατά προτεραιότητα την ανάληψη των εκμεταλλεύσεων από 
11 
έναν νέο γεωργό, χορηγώντας για παράδειγμα μεγαλύτερη επιδότηση στον γεωργό που εκχωρεί την εκμετάλλευση 
του σε έναν νέο ο οποίος βρίσκεται στο στάδιο της εγκατάστασης, ή να προβλέπουν την παραχώρηση μέρους των 
αποδεσμευόμενων εκτάσεων στους νέους γεωργούς. Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να εξετάσει τις δυνατότητες του 
να υπάρξει μεγαλύτερη σύνδεση ανάμεσα στην πρόωρη συνταξιοδότηση και την εγκατάσταση. 
1.4. Τα συστήματα αγοράς 
Η δημιουργία αποθεματικών ποσοτήτων αναφοράς, των οποίων η διαχείριση γίνεται σε εθνική κλίμακα, επέτρεψε 
στα κράτη μέλη να παρέχουν τα διαθέσιμα δικαιώματα παραγωγής σε ομάδες προτεραιότητας, στις οποίες 
περιλαμβάνονται οι νέοι γεωργοί. Εντούτοις, η πείρα δείχνει ότι υπήρξαν πολύ μεγάλες διαφορές <πην 
ανακατανομή των δικαιωμάτων παραγωγής που απορρέει από τη διαχείριση των εθνικών αποθεμάτων. Εκτός 
από τους παράγοντες που επηρεάζουν την προσφορά και τη ζήτηση δικαιωμάτων παραγωγής, οι διαφορές αυτές 
οφείλονται επίσης στη διαφορετική αντιμετώπιση των κρατών μελών: ορισμένα προσπαθούν να επηρεάσουν την 
ανακατανομή των δικαιωμάτων παραγωγής, ενώ άλλα ευνοούν την ελεύθερη λειτουργία των κανόνων της αγοράς 
για να περιορίσουν τον φόρτο των διοικητικών διαδικασιών. 
Επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάθε συμφέρον να διατηρεί ένα δυναμικό γεωργικό τομέα, διευκολύνοντας τη 
συνεχή είσοδο στο επάγγελμα νέων κατόχων εκμεταλλεύσεων με υψηλά προσόντα, η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι 
αναγκαίο να εξεταστούν όλες οι δυνατότητες και τα μέσα για την υλοποίηση αυτού του στόχου. 
Το πρώτο ερώτημα είναι με ποιόν τρόπο θα μπορούσαν να αποδεσμεύονται αδιάκοπα ειδικά δικαιώματα 
παραγωγής για να παρέχονται σε νέους γεωργούς. Είναι προφανές ότι το μέτρο αυτό δεν είναι δυνατό να 
οδηγήσει στην υπέρβαση των δικαιωμάτων που είναι σήμερα εγγυημένα στο πλαίσιο της ΚΓΠ. Η ανάγκη της 
διατήρησης μιας συνεπούς οργάνωσης αγοράς και δημοσιονομικής πολιτικής υποχρεώνει την Επιτροπή να 
απορρίψει κάθε προσέγγιση που θα συνεπαγόταν τη δημιουργία νέων δικαιωμάτων τα οποία θα οδηγούσαν σε 
υπέρβαση των υφιστάμενων περιορισμών. 
Για να αποδεσμευθούν όσο το δυνατόν περισσότερα δικαιώματα παραγωγής υπέρ των νέων γεωργών, εντός των 
υφισταμένων εγγυημένων ορίων, θα ήταν δυνατό να περιοριστεί αυστηρότερα η εκχώρηση των υφισταμένων 
δικαιωμάτων παραγωγής ακόμα και μέσω της πώλησης, της μίσθωσης ή της μεταβίβασης, και κυρίως όταν η 
εκμετάλλευση των δικαιωμάτων αυτών δεν γίνεται εξ " ολοκλήρου από τον δικαιούχο. Η παύση της γεωργικής 
δραστηριότητας και προγράμματα εκούσιας εγκατάλειψης του επαγγέλματος θα μπορούσαν επίσης να 
εξασφαλίσουν πόρους για το αποθεματικό και θα μπορούσε επίσης να προβλεφθεί μια γραμμική μείωση των 
δικαιωμάτων των υφιστάμενων παραγωγών. Θα ήταν λοιπόν δυνατό, χάρη στο συνδυασμό διαφόρων μέτρων, 
να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί ένα επαρκές αποθεματικό που θα καλύπτει τις ανάγκες των νέων γεωργών, 
χωρίς να καταστρατηγηθούν τα δικαιώματα άλλων ομάδων προτεραιότητας. 
Πράγματι, ο καθορισμός κατηγοριών προτεραιότητας έχει αφεθεί σήμερα στη διακριτική δυνατότητα των κρατών 
μελών, τα οποία αποφασίζουν βάσει αντικειμενικών κριτηρίων. Η πείρα δείχνει ότι, κατά τη χορήγηση 
δικαιωμάτων που προέρχονται από το εθνικό αποθεματικό, τα κράτη μέλη διστάζουν να τα χορηγήσουν κατά 
προτεραιότητα στην κατηγορία των νέων γεωργών με το επιχείρημα ότι πρέπει να υπάρξει η ίδια μέριμνα και 
για άλλους γεωργούς (αυτούς που υπέβαλαν αναπτυξιακό σχέδιο, τους μικροκαλλιεργητές, τους γεωργούς των 
μειονεκτικών περιοχών). Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη να βρεθεί μια ισορροπημένη λύση που να ευνοεί τους 
νέους γεωργούς, χωρίς να αισθάνονται παραγκωνισμένες άλλες κατηγορίες προτεραιότητας. Πρόκειται 
αναμφίβολα για δύσκολη επιλογή, αλλά πρέπει να υπάρξει επιλογή. 
Η Επιτροπή, αφού εξέτασε όλες αυτές τις πτυχές, πιστεύει ότι είναι δυνατό να αναληφθεί δράση που θα 
επιτρέψει στους νέους γεωργούς να αρχίσουν τη σταδιοδρομία τους σε συνθήκες οικονομικής σταθερότητας και 
χρηματοδοτικής ασφάλειας. Προς την κατεύθυνση αυτή μπορούν να συμβάλουν οι εν ενεργεία παραγωγοί, εφόσον 
αυτοί επωφελούνται περισσότερο από τη σταθερότητα των τιμών και των άμεσων ενισχύσεων που συνδέονται 
με τα μέτρα περιορισμού της προσφοράς. Σε πρακτικό επίπεδο, η προτεινόμενη προσέγγιση απαιτεί από τα κράτη 
μέλη να εξασφαλίσουν σε μόνιμη βάση επαρκή δικαιώματα παραγωγής, που θα καθορίζονται σε συνάρτηση με 
τον αριθμό των γεωργών οι οποίοι εμπίπτουν στις κατηγορίες προτεραιότητας και με αυτό που κρίνεται ως 
ελάχιστο επίπεδο παραγωγής που απαιτείται για τη βιωσιμότητα της γεωργίας. Λυτό το 
12 
αποθεματικό δικαιωμάτων παραγωγής πρέπει να συσταθεί με βάση τα υφιστάμενα αποθεματικά. Όσον αφορά 
το συνολικό όγκο των προς κατανομή δικαιωμάτων, θα πρέπει να διατεθεί κατ > απόλυτη προτεραιότητα ένα 
ελάχιστο σταθερό ποσοστό στους νέους γεωργούς. 
Ισως ορισμένα κράτη μέλη δεν είναι πολύ διατεθειμένα να παράσχουν τους απαιτούμενους διοικητικούς πόρους 
για τη διαχείριση ενός συστήματος ανακατανομής των δικαιωμάτων παραγωγής, όπως προτείνεται. Διάφοροι, 
ενδεχομένως, παράγοντες θα μπορούσαν να τα εμποδίσουν να υιοθετήσουν αυτή την προσέγγιση, όπως το 
γεγονός ότι υπάρχει ήδη μια ευνοϊκή κατάσταση σε σχέση με τη διάρθρωση των ηλικιών του γεωργικού 
πληθυσμού και με τις δυνατότητες πρόσβασης στη γεωργία στους εξεταζόμενους τομείς. Θα μπορούσαν επίσης 
να προβάλουν το επιχείρημα ότι η ύπαρξη μιας αγοράς, στην οποία τα δικαιώματα παραγωγής εφαρμόζονται 
αποτελεσματικά και με λογικό κόστος, παρέχει ικανοποιητικές ευκαιρίες στους νέους που εγκαθίστανται στο 
επάγγελμα και στις άλλες κατηγορίες γεωργών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. 
Η Επιτροπή αμφιβάλλει σοβαρά ότι τα προβλήματα των κατηγοριών προτεραιότητας, συμπεριλαμβανομένων και 
των νέων γεωργών, θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ικανοποιητικά χωρίς την πλήρη εφαρμογή του 
προτεινόμενου συστήματος. Αν, ωστόσο, αποδειχθεί ότι σε ορισμένους τομείς οι επιβαρύνσεις από μια τέτοια 
προσέγγιση θα υπερέβαιναν σημαντικά τα πιθανά οφέλη και ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι θα μπορούσαν να 
υλοποιηθούν με άλλα μέσα, όπως για παράδειγμα με διεπαγγελματικές συμφωνίες, τότε η Επιτροπή δεν θα 
αρνιόταν να εξετάσει αυτές τις δυνατότητες. Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η κοινοτική νομοθεσία προβλέπει ήδη 
ενισχύσεις για τις επαγγελματικές οργανώσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία 
των απαιτούμενων διοικητικών δομών για την υλοποίηση παρόμοιων πρωτοβουλιών. 
2. ΕΘΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 
2.1. Φόρος κληρονοιιιάς 
Πρέπει να επισημάνουμε ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε ορισμένους τομείς και που επηρεάζουν σημαντικά 
την εγκατάσταση των νέων γεωργών, εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Πράγματι, 
η εκτίμηση των δυσκολιών των νέων που εγκαθίστανται στο γεωργικό επάγγελμα δείχνει ότι στις περισσότερες 
περιπτώσεις πρόκειται για τα ίδια εμπόδια που αντιμετωπίζουν και οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κατά το 
ευαίσθητο στάδιο της διαδοχής: φόρος κληρονομιάς, φορολογία, δυσκολίες στην παροχή πίστωσης1. Η ανάλυση 
αυτών των προβλημάτων και των οικονομικών επιπτώσεων τους δείχνει ότι θα ήταν χρήσιμο για τα κράτη μέλη 
να συντονίσουν ορισμένες πτυχές των πολιτικών τους και να προβλέψουν τη δυνατότητα λήψης ορισμένων 
μέτρων, σε φορολογικό και νομικό επίπεδο, ώστε να διευκολύνουν τη μεταβίβαση των επιχειρήσεων και ιδίως 
των γεωργικών επιχειρήσεων. 
Σε θέματα κληρονομικής διαδοχής, τα νομικά καθεστώτα, όπως και οι οικογενειακές πρακτικές, διέπονται από 
διαφορετικές αντιλήψεις περί γεωργικής εκμετάλλευσης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η κυρίαρχη αντίληψη περί 
κληρονομιάς της εκμετάλλευσης έχει σαν αποτέλεσμα την ίση κατανομή σε είδος των γεωργικών περιουσιακών 
στοιχείων κατά τη στιγμή της κληρονομικής διαδοχής, γεγονός που συνεπάγεται τον κατακερματισμό της έγγειας 
ιδιοκτησίας. Σε άλλες χώρες, το κληρονομικό δικαίωμα διέπεται από την αρχή της διατήρησης της γεωργικής 
επιχείρησης, και σε ορισμένες περιπτώσεις ο στόχος αυτός συνδυάζεται με την οικονομική προστασία των 
συγκληρονόμων. 
Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να εξετάσουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τις ενδεχόμενες λύσεις 
που είναι δυνατό να δοθούν στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι κατά το στάδιο της διαδοχής. Για 
παράδειγμα, στις περιπτώσεις που πρέπει να διασφαλιστεί η αποζημίωση των κληρονόμων, πρέπει η καταβολή 
αυτής της αποζημίωσης να κλιμακώνεται σε διάστημα πολλών ετών, ώστε να εξασφαλιστεί η συνέχεια των 
δραστηριοτήτων της επιχείρησης, χωρίς αυτή να στερηθεί τους χρηματοδοτικούς της πόρους, ή ακόμα και για 
να αποτραπεί το ενδεχόμενο να παραιτηθεί ο νέος γεωργός από την ανάληψη της επιχείρησης. 
2.2. Φορολογία 
Το φορολογικό βάρος που συνδέεται με τη λειτουργία της μεταβίβασης (ή με τις ενισχύσεις στην εγκατάσταση) 
είναι μια από τις βασικές δυσκολίες για τους νέους. Τα φορολογικά καθεστώτα σε ζητήματα μεταβίβασης 
παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών (ορισμένα έχουν ειδικό καθεστώς για τη γεωργία), 
ή ως προς τον τρόπο μεταβίβασης (κληρονομική διαδοχή ή μεταβίβαση εν ζιοη, όπως η πώληση και η δωρεά). 
Η μεταβίβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (MME) αποτέλεσε αντικείμενο Σύστασης της 
Επιτροπής με ημερομηνία 7 Δεκεμβρίου 1994, Ε.Ε. ΕΚ αριθ. L 385 της 31.12.1994, σελ. 14). 
13 
Πρέπει συνεπώς να γίνει σύσταση στα κράτη μέλη να εξετάσουν, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της οικονομικής 
πολιτικής τους, τη δυνατότητα παροχής απαλλαγών ή φορολογικών μειώσεων κατά τη μεταβίβαση των γεωργικών 
επιχειρήσεων. Θα μπορούσε να τεθεί ως όρος σε αυτούς που αναλαμβάνουν τις επιχειρήσεις να ασκήσουν την 
οικονομική δραστηριότητα για καθορισμένο χρονικό διάστημα. Η επιβίωση περισσότερων επιχειρήσεων συμβάλλει 
στο να μειωθούν οι απώλειες οικονομικής δραστηριότητας και θέσεων απασχόλησης και στη διατήρηση μιας 
πηγής φορολογικών εσόδων και κοινωνικών εισφορών. 
Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν την αρχή της φορολογικής ουδετερότητας για τις 
ενέργειες που πραγματοποιούνται για να προετοιμαστεί αποτελεσματικά η μεταβίβαση μιας επιχείρησης: σύσταση 
εταιρείας, συγχώνευση, διαίρεση εταιρειών, ανταλλαγή μετοχών ή άλλες. 
2.3. Μισθωτήριο 
Τα κράτη μέλη πρέπει να μελετήσουν διεξοδικότερα τον ρόλο της νομοθεσίας σε ζητήματα μίσθωσης της γης κατά 
την εγκατάσταση, ιδίως της οικογενειακής μίσθωσης ως μορφής σταδιακής μεταβίβασης των εκμεταλλεύσεων. Η 
νομοθεσία που διέπει τη μίσθωση γης παρουσιάζει σημαντικές διαφορές στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Ελαστικές διατάξεις για τη μίσθωση ή αντίθετα η μίσθωση που διέπεται από αυστηρούς κανόνες παρουσιάζουν 
πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Στην περίπτωση ενός ελαστικού συστήματος, ο μισθωτής τυγχάνει μικρότερης 
προστασίας αλλά έχει ευκολότερη πρόσβαση στη γη, ενώ στην περίπτωση που η προστασία του μισθωτή είναι 
μεγαλύτερη, ο ιδιοκτήτης διστάζει να εκμισθώσει τη γη του σε νέους γεωργούς. 
2.4. Προετοιμασία της μεταβίβασης: νέες μορφές εταιρικής ανέσης νονέα-τέκνου (ή άλλου διαδόγου) 
Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να εξετάσουν τη δυνατότητα εισαγωγής στα συστήματα τους νομικών 
μορφών συνεργασίας ανάμεσα στο γονέα και το τέκνο (ή άλλον διάδοχο). Αυτό θα δίνει στο γονέα γεωργό τη 
δυνατότητα να συνεργάζεται στη διαχείριση της εκμετάλλευσης με τον διάδοχο του, ο οποίος θα αναλάβει την 
οικογενειακή εκμετάλλευση, και στον διάδοχο να αποκτήσει κάποια αυτονομία πριν να αναλάβει μόνος τη 
διαχείριση. Αν αυτή η συνεργασία χρησιμοποιηθεί σε εκμεταλλεύσεις ικανοποιητικού οικονομικού μεγέθους, 
εξασφαλίζει στο νέο μια ικανοποιητική αμοιβή και κυρίως τη σταδιακή μεταβίβαση της ιδιοκτησίας της 
εκμετάλλευσης, ώστε να είναι στη συνέχεια σε θέση να εγκατασταθεί σε αυτήν χωρίς ανυπέρβλητες δυσκολίες 
χρηματοδότησης. Εξασφαλίζει τη σταδιακή μεταβίβαση του επιχειρηματικού κεφαλαίου που συσσώρευσαν οι 
γονείς, το κόστος του οποίου διαμοιράζονται τα δύο μέρη. 
2.5. Υπηρεσίες αντικατάστασης 
Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν και σε άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι 
γεωργοί μετά την εγκατάσταση τους. Η δυνατότητα, ιδίως, να εξασφαλίζεται η αδιάκοπη λειτουργία της 
εκμετάλλευσης σε περίπτωση απουσίας αποτελεί ένα στοιχείο που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την 
επιλογή αυτού του επαγγέλματος από τους νέους. 
Τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη υπηρεσιών αντικατάστασης, οι οποίες βρίσκονται σήμερα 
σε ανάπτυξη. Μία δυνατότητα, που έχει ήδη προβλεφθεί ανάμεσα στα μέτρα τα οποία χρηματοδοτούνται βάσει 
της κοινοτικής νομοθεσίας, είναι η χορήγηση ενισχύσεων για τη δημιουργία παρόμοιων υπηρεσιών. Ενας άλλος 
τρόπος για την προώθηση της αντικατάστασης είναι το να παρέχουν οι δημόσιες υπηρεσίες διάφορες μορφές 
διευκόλυνσης των συμβατικών σχέσεων εργασίας, ιδίως σε ό,τι αφορά τις συνηθέστερες μορφές των υπηρεσιών 
αντικατάστασης: μερική απασχόληση, περιστασιακή ή εποχιακή, η "παροχή εργασίας" μη κερδοσκοπικού 
χαρακτήρα, οι νόμιμοι τρόποι πρόσληψης ενός εργαζόμενου από περισσότερους κατόχους γεωργικών 
εκμεταλλεύσεων. 
2.6. Η εγκατάσταση νέων u-η αγροτικής προέλευσης 
Για να εξασφαλιστεί η διατήρηση σε όλες τις περιοχές ενός ικανοποιητικού αριθμού υποψηφίων για ανάληψη 
εκμεταλλεύσεων, πρέπει να ανοίξει το επάγγελμα και σε νέους που προέρχονται από άλλους χώρους. Είναι 
αλήθεια ότι 
14 
το ξεκίνημα των νέων γεωργών που δεν προέρχονται από αγροτικές οικογένειες είναι δυσκολότερο: για να 
εγκατασταθεί σε μια εκμετάλλευση ένας νέος ο οποίος δεν διαδέχεται τους γονείς του, πρέπει να επενδύσει κατά 
την εγκατάσταση του και κατά τα επόμενα έτη πολύ περισσότερα σε σχέση με το παιδί ενός γεωργού. Παρόλ ^ 
αυτά, ορισμένα αποτελέσματα μελετών δείχνουν ότι και αυτού του είδους οι εκμεταλλεύσεις τελικά επεκτείνονται 
και έχουν τις ίδιες πιθανότητες επιτυχίας στη δραστηριότητα τους. 
Στη Γαλλία τέθηκε με επιτυχία σε πειραματική εφαρμογή ένα σύστημα επαφών ανάμεσα σε ηλικιωμένους 
κατόχους εκμεταλλεύσεων χωρίς διάδοχο και σε νέους μη αγροτικής προέλευσης. Το σύστημα αυτό βασίζεται στην 
κατάρτιση ευρετηρίων κατά νομούς που διευκολύνουν τη συνάντηση των αρχηγών εκμεταλλεύσεων με νέους που 
ενδιαφέρονται να αναλάβουν την εκμετάλλευση. Αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι οι δυνατότητες επιτυχίας 
εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική κατάσταση της εξεταζόμενης περιοχής, πρέπει οι πρωτοβουλίες 
που αναλαμβάνονται να είναι συνεπείς με το στόχο της ανάπτυξης βιώσιμων γεωργικών εκμεταλλεύσεων. 
3. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ 
Τέλος, πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί κάθε ενέργεια πληροφόρησης και αξιοποίησης του επαγγέλματος από τους 
νέους. Σε ορισμένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργούν ή καταρτίζονται "ευρετήρια 
ενδιαφερομένων για εγκατάσταση" ή άλλοι μηχανισμοί, με στόχο να ευνοήσουν τις επαφές ανάμεσα σε αυτούς 
που παραχωρούν και σε αυτούς που αναλαμβάνουν τις εκμεταλλεύσεις και να βοηθήσουν τους νέους με την 
παροχή κατάλληλης πληροφόρησης, ιδίως όσον αφορά τις εθνικές και κοινοτικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή είναι 
έτοιμη να εξετάσει τις δυνατότητες πλαισίωσης παρόμοιων πρωτοβουλιών. 
Επιπλέον, όσον αφορά ειδικότερα την ισχύουσα νομοθεσία σε επίπεδο κρατών μελών στους τομείς που αφορούν 
τη μεταβίβαση εκμεταλλεύσεων και την εγκατάσταση των νέων, μπορούμε να επισημάνουμε μια έλλειψη αμοιβαίας 
πληροφόρησης σχετικά με τους διάφορους τρόπους που επιλέγονται για την αντιμετώπιση ορισμένων κοινών 
προβλημάτων. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή προτίθεται να οργανώσει ή να συντονίσει ενέργειες πληροφόρησης 
στον τομέα αυτό και να συμβάλλει στη διάδοση των "ορθών πρακτικών" που καταγράφονται στις νομοθεσίες 
των κρατών μελών, με τη διοργάνωση σεμιναρίων που θα επιτρέψουν να συζητηθούν σε κοινοτική κλίμακα τα 
αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί. 
15 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 398 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 03 04 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-393-GR-C 
ISBN 92-78-07632-5 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
•ης