Γνωμοδότηση για την οικονομική κατάσταση 1995 - Συγκυριακές και διαρθρωτικές πτυχές της απασχόλησης

(96/C 18/16)

Στις 30 Μαρτίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την « Οικονομική κατάσταση 1995 - Συγκυριακές και διαρθρωτικές πτυχές της απασχόλησης ».

Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Σεπτεμβρίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Ramaekers.

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με πλειοψηφία, 23 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο τέλος του εικοστού αιώνα, η μείωση της ανεργίας φαίνεται πως αποτελεί την κυριότερη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες. Εμφανίσθηκε την επαύριο της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης, στα τέλη του 1973, και από τότε δεν έπαψε να επιδεινώνεται, ανεβαίνοντας από το 3 % του ενεργού ευρωπαϊκού πληθυσμού σε περισσότερο από 11 % το 1994. Εκτός από την υποχρησιμοποίηση των μέσων παραγωγής και τη σπατάλη ανθρώπινων πόρων που αντιπροσωπεύει, η ανεργία απειλεί σήμερα τη συνοχή του ευρωπαϊκού κοινωνικού υποδείγματος και προξενεί κίνδυνο αποσταθεροποίησης των δημοκρατικών δομών. Επομένως, θέτει ξανά υπό αμφισβήτηση την επιτυχία της εσωτερικής αγοράς και, μακροπρόθεσμα, την υλοποίηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης.

1.2. Η αύξηση της ανεργίας είναι αποτέλεσμα της σύζευξης πολλαπλών επιδράσεων κοινωνικο-δημογραφικής, τεχνολογικής και οικονομικής φύσης, οι οποίες επηρεάζουν τόσο την εξέλιξη του ενεργού πληθυσμού όσο και την ικανότητα της οικονομικής ανάπτυξης να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης. Πιο συγκεκριμένα, εκτός από τον εξορθολογισμό και τον εκσυγχρονισμό του παραγωγικού μηχανισμού που διαπιστώνονται σε πολλούς τομείς και την υποχρησιμοποίηση των ανθρώπινων πόρων που προκύπτει - χωρίς να δημιουργούνται αλλού οι αντισταθμιστικές θέσεις απασχόλησης που είναι απαραίτητες για την απορρόφηση της ανεργίας - οι αιτίες της σημερινής κατάστασης πρέπει να αναζητηθούν στην ανεπαρκή ροπή προς επένδυση από πλευράς του παραγωγικού κεφαλαίου που δημιουργεί θέσεις απασχόλησης.

1.3. Παρά τις ευμενείς οικονομικές προοπτικές για τα δύο προσεχή έτη, η κοινοτική ανεργία παρουσιάζει τον κίνδυνο να σταθεροποιηθεί σε υπερβολικά υψηλά επίπεδα : αν η οικονομική ανάκαμψη εξελιχθεί σύμφωνα με τις προβλέψεις, η κυκλική συνιστώσα της ανεργίας, που εκτιμάται σε 2 % του ενεργού πληθυσμού, θα απορροφηθεί μέσα σε 2 χρόνια. Με άλλα λόγια, το 1977 το 9 % του ενεργού πληθυσμού στην Κοινότητα θα εξακολουθεί να είναι χωρίς απασχόληση.

1.4. Η οικονομική και κοινωνική στρατηγική που καθορίζεται στο Λευκό Βιβλίο και επαναλαμβάνεται στους « Γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας » παραμένει, λοιπόν, επίκαιρη. Η σημαντική μείωση της ανεργίας, από σήμερα ως το 2000, προϋποθέτει μια μη πληθωριστική μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή διεργασία, βασισμένη σε ένα υγιές και σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο, το οποίο θα υποστηρίζεται από τις επενδύσεις. Συμπληρωματικά, θα πρέπει να εφαρμοσθούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, που να αποσκοπούν στην αύξηση του ενδογενούς αναπτυξιακού δυναμικού των οικονομιών της Κοινότητας και στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας, ώστε να δημιουργηθεί ένα αναπτυξιακό υπόδειγμα με μεγαλύτερη ένταση εργασίας.

1.5. Η ΟΚΕ επικροτεί τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν, το Δεκέμβριο 1994, οι οποίες αντικατόπτριζαν τη βούληση να δοθεί προτεραιότητα στην καταπολέμηση της ανεργίας, προσδιορίζοντας τους κύριους άξονες ενός σχεδίου δράσης για την προαγωγή της απασχόλησης. Καλεί τα κράτη μέλη να συγκεκριμενοποιήσουν το συντομότερο δυνατό στο πολυετές πρόγραμμα δράσης τους για την καταπολέμηση της ανεργίας τις προθέσεις τους σε σχέση με τα 5 σκέλη της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης που προδιορίσθηκε στο Έσσεν. Η διαδικασία πολυμερούς εποπτείας των εξελίξεων και των πολιτικών σχετικά με την απασχόληση στην Ένωση - μια διαδικασία την οποία πρότεινε η Επιτροπή στο Συμβούλιο () στο πλαίσιο του άρθρου 103 της Συνθήκης - πρέπει λογικά να επιτρέψει την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της γενικής συνοχής των σημερινών πολιτικών και να καταλήξει στην αναγωγή της απασχόλησης σε κεντρικό στοιχείο της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Γι`αυτό και η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής () να διαμορφωθεί μια νέα προσέγγιση, που θα ευνοεί το στενότερο συντονισμό της Επιτροπής και των κρατών μελών όσον αφορά την ανάλυση, την έρευνα, τη συνεργασία και τη δράση στον τομέα της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας.

1.6. Η μείωση της ανεργίας θα εξαρτηθεί, εξάλλου, από τη συνέχιση και την εξάπλωση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Όσον αφορά αυτό το θέμα, οι τελευταίες διαταραχές στις αγορές συναλλάγματος υπογραμμίζουν την ανάγκη για καλύτερη διεθνή συνεργασία, τόσο στο επίπεδο των οικονομικών πολιτικών όσο και στον τομέα των εμπορικών συναλλαγών. Στο πλαίσιο της ελευθέρωσης των συναλλαγών και των επενδυτικών ροών, μόνο η διεθνής συνεργασία θα μπορέσει να οδηγήσει σε σταθερή ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Οι μη συνεργατικές πολιτικές εξυπηρετούν τα συμφέροντα των κερδοσκόπων, εξασθενίζουν τα μέτρα των οικονομικών πολιτικών και ανακόπτουν την ανάπτυξη.

1.6.1. Είναι σημαντικό, συνεπώς, να ενισχυθεί το ανοιχτό σύστημα εμπορίου και να εξευρεθούν γρήγορα, στο πλαίσιο του ΔΟΕ, λύσεις για τον κατευνασμό των επιμέρους εμπορικών εντάσεων. Συγκεκριμένα, πρέπει να προβληθεί αντίσταση στις πάρα πολλές ακόμη τάσεις για πρακτικές μονόπλευρων παρεμβάσεων και διακρισιακών διμερών συναλλαγών και να απελευθερωθούν οι εθνικές αγορές.

1.6.2. Όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές αγορές, πρέπει να ενισχυθεί το σύστημα της πολυμερούς εποπτείας και να καθιερωθεί μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με την οικονομική κατάσταση τόσο των ιδιωτικών όσο και των δημόσιων παραγόντων, ώστε να αποφευχθούν οι κρίσεις και να βελτιωθούν οι επιδόσεις των χρηματοπιστωτικών συστημάτων. Είναι σημαντικό, τέλος, να θεσπισθούν μηχανισμοί χρηματοδότησης έκτακτης ανάγκης, ώστε να σταθεροποιηθεί η οικονομική κατάσταση των χωρών που ταλανίζονται από οικονομικές κρίσεις. Για το σκοπό αυτό, η Ομάδα των G7, που συνεδρίασε στις 15-17 Ιουνίου 1995 στο Halifax, ανέθεσε πραγματικά στο ΔΝΤ το έργο της ανίχνευσης των πιθανών οικονομικών κρίσεων και αποφάσισε να διπλασιάσει το ταμείο έκτακτης παρέμβασής του σε 50 εκατομμύρια δολλάρια.

1.7. Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η νομισματική αστάθεια κατέδειξε ότι η υλοποίηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης - παρόλο που δεν αποτελεί εγγύηση κατά των διαταραχών σε παγκόσμιο επίπεδο - είναι, εντούτοις, ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλισθεί συν τω χρόνω μια μεγάλη, σταθερή και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη στις χώρες της Κοινότητας.

1.7.1. Γι`αυτό η ΟΚΕ απευθύνει έκκληση για καλύτερη νομισματική συνεργασία και καλεί κάθε κράτος μέλος να θέσει σε εφαρμογή τις πολιτικές που θα του επιτρέψουν να συγκεντρώσει τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για το πέρασμα στην τελική φάση της ΟΝΕ. Αυτή η νομισματική συνεργασία εξαρτάται, ωστόσο, από την καθιέρωση ισοτιμιών, εντός του ΔΝΣ, οι οποίες να αντικατοπτρίζουν ορθά τη σχετική οικονομική κατάσταση κάθε κράτους μέλους.

1.7.2. Αν και η βιωσιμότητα της ενιαίας αγοράς απαιτεί την καθιέρωση ενός ενιαίου νομίσματος, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή, εντούτοις, στις αποπληθωριστικές συνέπειες των αυστηρών νομισματικών και δημοσιονομικών πολιτικών, που συνοδεύουν τη διαδικασία της σύγκλισης. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να αντισταθμισθούν με την ταχεία εφαρμογή των επενδυτικών προγραμμάτων, που προσδιορίσθηκαν ως προτεραιότητες στη Σύνοδο Κορυφής του Έσσεν.

2. Συγκυριακή κατάσταση και μακροοικονομικές πολιτικές

2.1. Από τη δημοσίευση της « Ετήσιας οικονομικής έκθεσης 1995 » της Επιτροπής () στα τέλη του 1994 μέχρι σήμερα, η συγκυριακή κατάσταση σε διεθνές επίπεδο και στην Κοινότητα έχει μεταβληθεί αισθητά, επιβεβαιώνοντας με γεγονότα τις ανησυχίες της ΟΚΕ. Στη γνωμοδότησή της της 30ής Μαρτίου 1995 για την « Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1995 () », η ΟΚΕ μετρίαζε την αισιοδοξία της Επιτροπής και επεσήμαινε ότι δεν είχαν επιτευχθεί οι απαραίτητες προϋποθέσεις για ένα σταθερό ρυθμό ανάπτυξης το 1995 και 1996. Τόνιζε, ιδιαίτερα, τις επιπτώσεις των νομισματικών διαταραχών στην εξωτερική συνιστώσα της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης και την αβεβαιότητα σχετικά με το δυναμισμό της εσωτερικής συνιστώσας, ιδίως δε την κατανάλωση των νοικοκυριών, που θεωρείται ότι αντισταθμίζει τον περιορισμό της εξωτερικής ζήτησης, η οποία ήταν μέχρι σήμερα κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης.

2.2. Οι νομισματικές διαταραχές που δόνησαν τις αγορές συναλλάγματος έχουν, πράγματι, επιβραδύνει το ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη και ενέχουν δυνητικούς κινδύνους κατάλυσης της ενιαίας αγοράς. Ο ΟΟΣΑ, όμως, για να δικαιολογήσει την προς τα κάτω αναθεώρηση των προβλέψεών του για την οικονομική ανάπτυξη, περισσότερο ακόμη και από τις νομισματικές διαταραχές, αναφέρει την εξέλιξη των καταναλωτικών δαπανών, που είναι μικρότερη από την προβλεπόμενη.

2.3. Αν και η Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ προβλέπουν ελαφρά μόνο επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης για το 1996, η ΟΚΕ θεωρεί τη σημερινή οικονομική κατάσταση ανησυχητική από πολλές απόψεις :

- Κατ`αρχάς, οι πιέσεις που υφίστανται ορισμένα νομίσματα εντός του ΕΝΣ φαίνεται πως συνδέονται με τη μείωση της εμπιστοσύνης των αγορών στις οικονομικές πολιτικές που έχουν εξαγγελθεί και ιδιαίτερα με την έλλειψη αξιοπιστίας των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής και των στόχων για μείωση του πληθωρισμού.

- Η συμπεριφορά των αγορών συναλλάγματος, επίσης, κατέστησε φανερή την έλλειψη συντονισμού των οικονομικών πολιτικών, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε δειθνές επίπεδο. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τη συναλλαγματική τους πολιτική ως πρόβλημα κοινού ενδιαφέροντος.

2.4. Η πιο ανησυχητική συνέπεια αυτών των διαταραχών για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι ότι υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσουν έναν αναπτυξιακό κύκλο υπερβολικά μικρό για να μπορέσει να τονωθεί μακροπρόθεσμα η απασχόληση. Στην παρούσα συγκυριακή φάση, κατά συνέπεια, η ΟΚΕ φρονεί ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να θέσει ως προτεραιότητά της την πρόληψη κάθε εξέλιξης που ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη συνέχιση της διεργασίας της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης :

2.4.1. Όσον αφορά το δημοσιονομικό τομέα, η ΟΚΕ συντάσσεται με τους « Γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής της Ένωσης » και απευθύνει έκκληση για ενίσχυση της αξιοπιστίας των δημοσιονομικών πολιτικών, ιδίως στα κράτη μέλη όπου έχει γίνει υποτίμηση του νομίσματος. Στις χώρες αυτές, η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να βοηθήσει να κατευνασθούν οι πληθωριστικές ανησυχίες και να μειωθεί η αστάθεια των συναλλαγματικών ισοτιμιών, προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη μείωση των πραγματικών βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιτοκίων και έτσι να προαχθούν οι επενδύσεις και η απασχόληση. Η ΟΚΕ παραμένει, εντούτοις, πεπεισμένη πως, μεσοπρόθεσμα, η αξιοπιστία των πολιτικών εξυγίανσης, και γενικά η πλήρωση των κριτηρίων του Μάαστριχτ, εξαρτώνται από το βαθμό πραγματικής σύγκλισης των κρατών μελών : η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων και η μείωση της ανεργίας θα καθιστούσαν πιο αξιόπιστη έναντι των χρηματαγορών την πολιτική βούληση ορισμένων κρατών μελών να προβούν στις προσαρμογές που είναι απαραίτητες για το πέρασμα στην τρίτη φάση της ΟΝΕ.

2.4.2. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τις κυβερνήσεις όλων των κρατών μελών να αδράξουν την ευκαιρία που τους προσφέρει η συνεχής οικονομική ανάπτυξη και η μείωση των πραγματικών μακροπρόθεσμων επιτοκίων, για να προβούν στις διαρθρωτικές δημοσιονομικές προσαρμογές που είναι απαραίτητες για να επανέλθουν σε ανεκτά επίπεδα δανειακής επιβάρυνσης μεσοπρόθεσμα. Οι προσπάθειες για μείωση των διαρθρωτικών ελλειμμάτων θα είναι μάλιστα πιο εύκολο να υποστηριχθούν αν αναληφθούν σε φάση έξαρσης της οικονομικής δραστηριότητας, έστω και αν κατά τη διάρκεια παρόμοιων περιόδων η συνέπεια της αυτόματης μείωσης των ελλειμμάτων μειώνει την παρώθηση για δράση προς αυτήν την κατεύθυνση.

2.4.3. Η ΟΚΕ επιμένει ότι αυτές οι εξυγιάνσεις πρέπει να είναι κοινωνικά ισορροπημένες. Στην προσπάθεια εξυγίανσης πρέπει να συμμετάσχουν όλα τα εισοδήματα και οι πιο άποροι πρέπει να προστατευθούν. Επίσης, οι προσπάθειες εξυγίανσης δεν πρέπει να θέσουν εκ νέου υπό αμφισβήτηση τα επίπεδα κοινωνικής προστασίας. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει, εξάλλου, την ανάγκη προσαρμογής της λειτουργίας των συστημάτων κοινωνικής προστασίας στα νέα δημογραφικά, τεχνολογικά, και οικονομικά δεδομένα, ώστε να εξασφαλισθεί για όλους το ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης και να αποφευχθεί η ρήξη των διάφορων μορφών αλληλεγγύης που είναι ουσιώδεις για την κοινωνική συνοχή. Πιο συγκεκριμένα, η επιδείνωση της δημογραφικής ισορροπίας και ο ενδημικός χαρακτήρας της μαζικής ανεργίας έχουν καταστήσει φανερή τη δυσκολία να διατηρηθούν εκείνα τα πρότυπα αλληλεγγύης που χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από την εργασία. Θα πρέπει να εξευρεθούν εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, πράγμα που στο ευρωπαϊκό πλαίσιο της οικονομικής και νομισματικής ολοκλήρωσης επιβάλλει μια καλύτερη συνεργασία στον τομέα της κοινωνικής και της φορολογικής πολιτικής.

2.5. Η ΟΚΕ φρονεί, επίσης, ότι στον καθορισμό των αναλογιών των οικονομικών πολιτικών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ιδιαίτερη κατάσταση κάθε χώρας.

2.5.1. Από αυτήν την άποψη, η ΟΚΕ χαίρεται για τη γενική πτώση των επιτοκίων στις χώρες όπου έχει γίνει υπερτίμηση του νομίσματος και όπου οι κίνδυνοι πληθωρισμού είναι μειωμένοι. Οι χώρες αυτές πρέπει πράγματι να επωφεληθούν από τα περιθώρια ελιγμών που τους προσφέρονται, για να υποστηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη και να διευκολύνουν έτσι τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και της ανεργίας. Αν η πτώση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων γίνει με προοδευτικό και ομαλό τρόπο, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής, ενδέχεται δε μάλιστα να ενισχυθεί από αυτό και η εξωτερική αξία του νομίσματος.

2.5.2. Εξάλλου, στο σημερινό πλαίσιο, η εξέλιξη του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος - με διατήρηση, παράλληλα, της αποδοτικότητας των επενδύσεων - πρέπει λογικά να προσδώσει αξιοπιστία στην καταναλωτική ζήτηση των νοικοκυριών, μέσω της οποίας θα υποστηριχθεί η οικονομική ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Πραγματικά, είναι σαφές ότι στις χώρες όπου τα πραγματικά μακροπρόθεσμα επιτόκια έχουν χαλαρώσει αισθητά και όπου παραμένουν σημαντικές οι δυνατότητες αυτοχρηματοδότησης των επιχειρήσεων, οι αποφάσεις για επενδύσεις θα στηριχθούν ουσιωδώς στις προοπτικές εξέλιξης της ζήτησης, και ιδιαίτερα της καταναλωτικής.

2.5.3. Έτσι, βραχυπρόθεσμα, η εφαρμογή πιο επεκτατικών πολιτικών στις χώρες με σταθερό νόμισμα θα πρέπει να επιτρέψει να αντισταθμισθούν και να διευκολυνθούν οι περιοριστικές πολιτικές που στοχεύουν αποφασιστικά στη μείωση των πληθωριστικών εντάσεων στις χώρες όπου έχει γίνει υποτίμηση του νομίσματος. Είναι αλήθεια ότι στην παρούσα φάση οι χώρες αυτές έχουν μεγάλες ωφέλειες από την υποτίμηση του νομίσματός τους (βασικά προϊόντα - χάλυβας, βιομηχανοποιημένα αγαθά, τουρισμός κλπ.), ούτως ώστε θα είναι δύσκολο να πεισθούν να κάνουν αναστροφή. Η Ένωση πρέπει, εντούτοις, να πεισθεί ότι ο καθορισμός των αναλογιών των μακροοικονομικών πολιτικών σύμφωνα με την ιδιαίτερη κατάσταση κάθε κράτους μέλους θα πρέπει να καταλήξει σε μια ισορροπία, με την οποία θα εξασφαλισθεί το μεσοπρόθεσμο επίπεδο ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομικής δραστηριότητας και θα διευκολυνθούν οι προσπάθειες για τις προσαρμογές που είναι απαραίτητες για το πέρασμα στην τρίτη φάση της ΟΝΕ.

2.6. Τέλος, η ΟΚΕ συντάσσεται με τα συμπεράσματα της έκθεσης της προσωρινής επιτροπής απασχόλησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για « μία συνεκτική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απασχόληση » (εισηγητής : ο κ. Ken Coates) και επιμένει στην ανάγκη να αντισταθμισθούν οι αποπληθωριστικές συνέπειες της τήρησης των κριτηρίων του Μάαστριχτ με τη διεύρυνση των χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης, και ιδιαίτερα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, ώστε να υλοποιηθεί εκείνη η επενδυτική πολιτική που στοχεύει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης μακροπρόθεσμα.

3. Η απασχόληση στην Ευρώπη : σημερινή κατάσταση και προοπτικές

3.1. Στη διάρκεια της περιόδου 1991-1994 η Ευρωπαϊκή Ένωση έχασε τις μισές από τις 10 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης, που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ 1985 και 1990. Ποτέ άλλοτε από τον πόλεμο και ύστερα, δεν είχε γνωρίσει η Ευρώπη τόσο μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας : έτσι, παρά την επιβράδυνση της αύξησης του ενεργού πληθυσμού κατά την ίδια περίοδο - εξαιτίας της παράτασης του χρόνου που διανύεται στο εκπαιδευτικό σύστημα, της εφαρμογής πολιτικών που ευνοούν την πρόωρη συνταξιοδότηση και της αύξησης του αριθμού των « αποθαρρυμένων » ανέργων - το ποσοστό ανεργίας στην Κοινότητα έφθασε το πρωτοφανές επίπεδο 11,2 % του ενεργού πληθυσμού το 1994.

3.2. Στη γνωμοδότησή της για την « Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1995 », η ΟΚΕ υπογράμμιζε τη στάσιμη κατάσταση της αγοράς εργασίας, παρά τη συνεχή βελτίωση της οικονομικής συγκυρίας από τα τέλη του 1993 και μετά. Πραγματικά, η κατάσταση της αγοράς εργασίας σταθεροποιήθηκε στα μέσα του 1994, και έκτοτε το ποσοστό της ανεργίας έμεινε λίγο-πολύ σταθερό, κυμαινόμενο μεταξύ 11 % τον Απρίλιο και 10,7 % τον Ιούλιο 1995, δηλαδή σε επίπεδο ελαφρώς κατώτερο από το ιστορικά υψηλό ποσοστό της άνοιξης του 1994. Το αποτέλεσμα αυτό εξηγείται ίσως εν μέρει διά της αύξησης του ποσοστού απασχόλησης κατά τους μήνες που ακολούθησαν την ανάκαμψη της καθαρής δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην αγορά εργασίας. Αυτό το φαινόμενο συνοδεύεται από αύξηση του όγκου του ενεργού πληθυσμού, πράγμα που περιορίζει τις επιπτώσεις της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην ανεργία.

3.3. Φαίνεται πράγματι ότι η ικανότητα της κοινοτικής οικονομίας να μετατρέπει την ανάκαμψη σε θέσεις απασχόλησης δεν μεταβλήθηκε αισθητά στη διάρκεια των τελευταίων είκοσι ετών : με μέση ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας που υπολογίζεται σε 2 % και αναμενόμενη αύξηση του κοινοτικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της τάξεως του 3 %, η Επιτροπή προβλέπει για φέτος και του χρόνου αύξηση της απασχόλησης κατά 1 % περίπου ετησίως, πράγμα που αντιστοιχεί σε καθαρή δημιουργία περίπου 3 εκατομμυρίων θέσεων για τα δύο έτη. Οι μισές από τις θέσεις που θα δημιουργηθούν αναμένεται να απορροφηθούν από την αύξηση του ενεργού πληθυσμού. Κατά συνέπεια, η ανάκαμψη πρέπει να επιτρέψει σε 1,6 περίπου εκατομμύρια ανέργους να ξαναβρούν εργασία, πράγμα που αντιστοιχεί σε πτώση της ανεργίας από 11,2 % το 1994 σε 10,1 % το 1996.

3.4. Αυτοί οι μέσοι όροι συγκαλύπτουν καταστάσεις πολύ διαφορετικές ανάλογα με το κράτος μέλος, ανάλογα με την ηλικία και το φύλο ή, ακόμη, ανάλογα με την ειδίκευση. Έτσι, το ποσοστό της ανεργίας κρίνεται από 24 % στην Ισπανία και 18 % στη Φινλανδία ως λιγότερο από 4 % στην Αυστρία και το Λουξεμβούργο - όπου η ανεργία έχει άτυπο χαρακτήρα - και αυτά τα εθνικά μεγέθη συγκαλύπτουν, με τη σειρά τους, πολύ μεγάλες διαφορές μεταξύ περιφερειών. Το 12,9 % των ενεργών γυναικών είναι χωρίς δουλειά, έναντι του 9,7 % των ανδρών. Πάνω από το 20 % των νέων μεταξύ 18 και 25 ετών είναι άνεργοι, με πολύ σαφείς διαφορές από χώρα σε χώρα : έτσι, το ύψος της ανεργίας που πλήττει τους νέους είναι ελάχιστα ανώτερο από τον εθνικό μέσο όρο στη Γερμανία (8,6 % έναντι μέσου όρου 8,4 %), ενώ στην Ισπανία είναι το διπλάσιο (45 % έναντι 24,1 %).

3.5. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι οι συγκρίσεις μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να ερμηνεύονται με σύνεση : πράγματι, οι στατιστικές δεν μπορούν να λάβουν υπόψη το βάρος που έχουν ορισμένες εθνικές συμπεριφορές, π.χ. τη σημασία των αποθαρρυμένων εργαζόμενων που δεν απογράφονται πλέον ως άνεργοι, τον αριθμό των ατόμων που εργάζονται ακουσίως κατά μερική απασχόληση ή, ακόμη, το αποτρεπτικό για την εργασία των ύπανδρων γυναικών αποτέλεσμα των φορολογικών και νομικών συστημάτων ορισμένων κρατών μελών. Οι ανόμοιες αυτές καταστάσεις υπογραμμίζουν, ωστόσο, την ανάγκη να εφαρμοσθούν από τα κράτη της Κοινότητας μέτρα προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του εργασιακού τους συστήματος και στη διάρθρωση της ανεργίας τους (κλάδοι οικονομικής δραστηριότητας και θιγόμενος πληθυσμός), αν θέλουν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση της ανεργίας.

3.6. Τέλος, οι εθνικές στατιστικές δεν εξηγούν τις συχνά πολύ έντονες περιφερειακές διαφορές : έτσι, στην Ιταλία το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται σε 7 % του ενεργού πληθυσμού στο Βορρά και 20 % στο Νότο 7 στα νέα Ομόσπονδα Κρατίδια της Γερμανίας, η ανεργία φθάνει ενίοτε το 15-20 % του ενεργού πληθυσμού.

4. Οι διαρθρωτικές πολιτικές καταπολέμησης της ανεπγίας

4.1. Η στήριξη των επενδύσεων, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η βοήθεια στις ΜΜΕ

4.1.1. Η επιστροφή σε μια κατάσταση χρήσης της παραγωγικής ικανότητας έως το 1997 θα επιτρέψει το πολύ την απορρόφηση της κυκλικής συνιστώσας της ανεργίας, που εκτιμάται στο 2 % του ενεργού πληθυσμού. Η ανάπτυξη, μολονότι αναγκαία, δεν είναι συνεπώς επαρκής για την επίτευξη του στόχου που ορίζει το Λευκό Βιβλίο : δημιουργία των 15 εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης που απαιτούνται για να μειωθεί η ανεργία κατά το ήμισυ έως το 2000. Για τη μείωση της αποκαλούμενης « κλασικής » ανεργίας, που εκτιμάται στο 9 % του ενεργού πληθυσμού, θα απαιτηθεί η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης μέσω της αύξησης της παραγωγικής ικανότητας.

4.1.2. Συνεπώς, η μακροοικονομική πολιτική πρέπει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ευνοϊκό για επενδύσεις που να καινοτομούν και να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, καταβάλλοντας προσπάθεια για εξασφάλιση της αποδοτικότητάς τους και παράλληλα αναπτύσσοντας επαρκώς την τελική ζήτηση προκειμένου να δημιουργηθεί το κλίμα εμπιστοσύνης που απαιτούν οι επενδύσεις.

4.1.3. Πιο μακροπρόθεσμα, η βιομηχανική πολιτική πρέπει να ακολουθήσει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ενδογενούς αναπτυξιακού δυναμικού της ευρωπαϊκής οικονομίας. Υπό το πρίσμα αυτό, η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να επιταχυνθεί η εφαρμογή των επενδυτικών προγραμμάτων προτεραιότητας που αποφασίστηκαν στο Έσσεν. Εξάλλου, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι καινοτόμες βιομηχανίες που επενδύουν στις αναπτυσσόμενες αγορές υψηλής τεχνολογίας. Επ`αυτού, η ΟΚΕ σημειώνει τη βούληση του Συμβουλίου να προχωρήσει με σπουδή στο σχέδιο δράσης για την κοινωνία της πληροφορίας. Η ΟΚΕ τονίζει επιμόνως την ανάγκη ανάπτυξης ειδικών σχεδίων που θα επιτρέπουν την πρόσβαση των ΜΜΕ στις νέες πηγές πληροφοριών. Για τούτο, στο πλαίσιο της ανάπτυξης των λεωφόρων των πληροφοριών, είναι σημαντικό οι δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ των ΜΜΕ να ενταχθούν στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνει η Ομάδα των 7. Με δεδομένες τις ακόμη ασαφείς νομικές πτυχές που συνδέονται με τη διάδοση πληροφοριών και δεδομένων μέσω των λεωφόρων των πληροφοριών, η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την έναρξη διαλόγου όσον αφορά, για παράδειγμα, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο των λεωφόρων των πληροφοριών με βάση ένα πρόσφατο Πράσινο Βιβλίο.

4.1.4. Μολονότι η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προσυπογράφει την εφαρμογή διαρθρωτικών μέτρων που αποσκοπούν στην αύξηση των ενδογενών αναπτυξιακών δυνάμεων της Κοινότητας, τονίζει, εντούτοις, ότι η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί μακροπρόθεσμα αναγκαία αλλά όχι και ικανή συνθήκη για τη στήριξη της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Η ενίσχυση του ανταγωνισμού και της ευελιξίας των αγορών που αποτελούν τη βάση για την ανακατανομή των κερδών παραγωγικότητας μεταξύ των τομέων και για τη χρηματοδότηση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στους τομείς χαμηλής παραγωγικότητας, θα πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτή. Υπό την έννοια αυτή, η ενίσχυση των μηχανισμών αγοράς θα πρέπει να διενεργηθεί στο πλαίσιο ενός κοινωνικού διαλόγου. Εξάλλου, όπως διευκρινίζεται στο Λευκό Βιβλίο, η προσοχή δεν θα πρέπει να επικεντρώνεται μόνον στο « πώς παράγουμε; » : « η τεχνολογική πρόοδος προσφέρει ευκαιρίες για την ανάπτυξη και την απασχόληση, υπό τον όρο ότι προλαμβάνονται οι νέες ανάγκες και τα νέα προϊόντα που προέρχονται από τις ανακατατάξεις στην κοινωνική και την οικογενειακή ζωή καθώς και στον πολιτισμό των πόλεων... » (ελεύθερη μετάφραση).

4.1.5. Τέλος, οι ΜΜΕ παρέχουν ένα δυναμικό ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης το οποίο θα πρέπει να αξιοποιηθεί κυρίως με φορολογικά μέτρα που θα ευνοούν τη δημιουργία, την ανάπτυξη και τη μεταβίβασή τους, που θα ελαφρύνουν τα διοικητικά βάρη και θα διευκολύνουν τη συμμετοχή τους σε προγράμματα κατάρτισης και έρευνας. Στην κατεύθυνση αυτή, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να καταρτίσει έκθεση σχετικά με τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα στους τομείς αυτούς και τα μέσα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς τους (). Η ΟΚΕ παρατηρεί επ`αυτού ότι, ακριβώς λόγω της τοπικής ακτίνας δράσης των ΜΜΕ και των σημαντικών αρμοδιοτήτων που εναπόκεινται ακόμη στα κράτη μέλη σε θέματα φορολογίας και διοικητικών απαιτήσεων, τα κράτη μέλη και οι τοπικές αρχές θα είναι οι πρώτοι που θα κληθούν να συμβάλουν στην προώθηση των ΜΜΕ. Η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει ώστε να επικρατήσουν οι βέλτιστες πρακτικές και να παρεμποδιστεί η εμφάνιση νέων διατυπώσεων.

4.2. Οι πολιτικές της αγοράς εργασίας

4.2.1. Μία διαδικασία έντονης μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης, στηριζόμενης στις επενδύσεις και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, δεν θα επιτρέψει τη μείωση του διαρθρωτικού μέρους της κλασικής ανεργίας που προέρχεται από την ακαταλληλότητα ενός μέρους του εργατικού δυναμικού να καταλάβει τις νεοδημιουργηθείσες θέσεις.

4.2.2. Συνεπώς, παράλληλα με τις πολιτικές που στηρίζουν τις υλικές επενδύσεις στους τομείς με ισχυρό αναπτυξιακό δυναμικό, η βιομηχανική πολιτική πρέπει, επίσης, να προωθήσει τις άυλες επενδύσεις προκειμένου να βελτιώσει τα επαγγελματικά προσόντα του εργατικού δυναμικού : για την ακρίβεια, πρέπει να βελτιωθεί η ισορροπία μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες της οικονομίας. Πρέπει, εξάλλου, να προωθηθεί η συνεχής επιμόρφωση και η βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζομένων. Για τούτο, θα πρέπει να δημιουργηθούν γέφυρες μεταξύ σχολείου και επιχείρησης και να ενθαρρυνθεί με φορολογικά και οιονεί φορολογικά κίνητρα η συνεχής κατάρτιση και η μαθητεία σε επιχειρήσεις. Η μαθητεία στη βιομηχανία, όπως και η αρχική και η συνεχής κατάρτιση σε συνδυασμό με εργασία, επιτρέπουν άλλωστε την άμεση πρόσβαση στον κόσμο της εργασίας, σε οποιοδήποτε επίπεδο ειδίκευσης.

4.2.3. Οι πολιτικές αυτές που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, εντάσσονται σε μία μακροπρόθεσμη προοπτική : πρόκειται, όπως διευκρινίζει η Επιτροπή, « για τη διόρθωση της ακαταλληλότητας των σημερινών συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης για να αντιμετωπισθεί η πρόκληση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας ». Η ανεργία αποτελεί, εντούτοις, την άμεση πραγματικότητα, για τούτο και είναι ανάγκη να εφαρμοσθούν μέτρα κατά της απώλειας θέσεων απασχόλησης με γρήγορα και απτά αποτελέσματα ώστε ο πολίτης να ανακτήσει την εμπιστοσύνη του.

4.2.4. Επομένως, τα μέτρα που αποσκοπούν σε μία ανάπτυξη με αυξημένο αριθμό θέσεων απασχόλησης εντάσσονται σε μία περισσότερο βραχυπρόθεσμη λογική. Επ`αυτού, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν όρισε τρεις τομείς δράσης : μείωση του έμμεσου κόστους της εργασίας, μείωση και ανακατανομή του χρόνου εργασίας καθώς και ανάπτυξη της εργασίας με μειωμένο ωράριο και ανάπτυξη νέων πηγών απασχόλησης.

4.2.4.1. Η μείωση του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας ως κίνητρο προσλήψεων αποτελεί σήμερα μέτρο ευρύτατα εφαρμοζόμενο στις χώρες της Κοινότητας. Ως αφετηρία έχει τη διαπίστωση ότι το αυξημένο κόστος της εργασίας ωθεί τις επιχειρήσεις που εκτίθενται στο διεθνή ανταγωνισμό να μετεγκαθίστανται προς οικονομίες χαμηλών ημερομησθίων ή να υποκαθιστούν την εργασία με το κεφάλαιο. Τα μέτρα μείωσης του κόστους της εργασίας αφορούν γενικώς τους ανειδίκευτους εργαζόμενους οι οποίοι και απειλούνται περισσότερο από τη μετεγκατάσταση και την αντικατάσταση. Προκειμένου να αποφευχθεί η προς τα κάτω διεύρυνση της μισθολογικής πυραμίδας, το κόστος απασχόλησης για ανειδίκευτους έχει μειωθεί μέσω ελαφρύνσεων των κοινωνικών εισφορών. Τα μέτρα αυτά, αν και ευρύτατα διαδεδομένα σήμερα, εγείρουν, εντούτοις, ορισμένα ερωτήματα :

4.2.4.1.1. Κατ`αρχάς, η μείωση των υποχρεωτικών κρατήσεων που βαρύνουν την αμοιβή της εργασίας δεν πρέπει να θέτει υπό αμφισβήτηση τα επίπεδα κοινωνικής πρόνοιας. Το πρότυπο της χρηματοδότησης που βασίζεται στους μισθούς θα πρέπει κατ`ανάγκη να αντικατασταθεί με ένα σύστημα ευρύτερης εναλλακτικής χρηματοδότησης οι επιπτώσεις του οποίου στην ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την ίδια την απασχόληση, θα πρέπει να εκτιμηθούν. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παρατηρεί ότι η γενική τάση στην Κοινότητα είναι η αντιστάθμιση των μειώσεων των κοινωνικών εισφορών με μία αύξηση της έμμεσης φορολογίας, ειδικότερα το φόρο προστεθιμένης αξίας. Μολονότι ο ΦΠΑ πλεονεκτεί διπλά, αφενός, διότι εκπίπτει κατά τις εξαγωγές και, αφετέρου, διότι εφαρμόζεται ευκολότερα στο εσωτερικό των χωρών εφόσον γίνεται λιγότερο αισθητός από τον άμεσο φόρο, πλήττει περισσότερο τα μικρά νοικοκυριά τα οποία αντιλαμβάνονται έτσι πολύ περισσότερο τις επιπτώσεις της ακρίβειας των αγαθών και των εμπορευμάτων πρώτης ανάγκης. Τούτο καθίσταται ακόμη περισσότερο αληθές για τις πολυμελείς οικογένειες, για τους άνεργους ή εκείνους που εισπράττουν κατώτατες αποδοχές. Επιπλέον, ο ΦΠΑ έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές και, επομένως, ενέχει τον κίνδυνο πληθωρισμού, με τις ανάλογες επιπτώσεις στο νομισματικό επίπεδο και τα επιτόκια. Εξάλλου, οι μισθολογικές διεκδικήσεις με στόχο την αντιστάθμιση της απώλειας αγοραστικής δύναμης ενέχουν τον κίνδυνο μεσοπρόθεσμης εξουδετέρωσης της μείωσης του κόστους της εργασίας.

4.2.4.1.2. Επιπροσθέτως, δεν είναι προφανές ότι μία μείωση του κόστους της εργασίας θα οδηγήσει σε σημαντική δημιουργία θέσεων απασχόλησης είτε βραχυπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα. Η αντικατάσταση των ανθρώπων από τις μηχανές αποτελεί μακροπρόθεσμη τάση που απορρέει από την εξέλιξη της τεχνολογικής προόδου και επιτείνεται από έναν ολοένα εντεινόμενο ανταγωνισμό. Μολονότι το κόστος της εργασίας συνέβαλε πραγματικά στην επιτάχυνση της διαδικασίας αυτής, δεν είναι βέβαιο ότι η μείωσή του θα μπορέσει να την συγκρατήσει. Εξάλλου, βραχυπρόθεσμα, τα στοχοθετημένα μέτρα μείωσης των ασφαλιστικών επιβαρύνσεων ενέχουν κινδύνους « αποτελέσματος αντικατάστασης » που μειώνουν την αποδοτικότητά τους σε όρους καθαρής δημιουργίας θέσεων απασχόλησης.

4.2.4.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή φρονεί ότι το κέρδος σε παραγωγικότητα πρέπει να διοχετευθεί κατά προτεραιότητα στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Επ`αυτού, η μείωση και η ανακατανομή του χρόνου εργασίας αποτελούν μέσον για μία ανάπτυξη με αυξημένο αριθμό θέσεων απασχόλησης, υπό τον όρο ότι πρόκειται για ανάπτυξη που σημαίνει πραγματική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του εργαζομένου και που δεν επιφέρει πρόσθετες δαπάνες στην επιχείρηση (). Υπό το πρίσμα αυτό, η διαχείριση του χρόνου εργασίας πρέπει να εξετασθεί με τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται χρυσή τομή μεταξύ, αφενός, των προσδοκιών των εργαζομένων να συμβιβάζουν καλύτερα επαγγελματική, κοινωνική και οικογενειακή ζωή και, αφετέρου, των απαιτήσεων των επιχειρήσεων για ανταγωνιστικότητα.

4.2.4.2.1. Σε ορισμένους τομείς μπορεί να θεωρηθεί ότι η μείωση του χρόνου εργασίας, η αναδιοργάνωση των ωραρίων, η αύξηση της χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας, και η μείωση των κοινωνικών εισφορών, δημιουργούν ένα άνετο περιθώριο χειρισμών για τις διαπραγματεύσεις. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή φρονεί ότι μία πολιτική μείωσης του χρόνου εργασίας με αντισταθμιστικές προσλήψεις συνιστά προσέγγιση που μπορεί να αποφέρει συναινετικά αποτελέσματα ευνοϊκά για την απασχόληση.

4.2.4.2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει ότι, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από τις αρχές της δεκαετίας του 80, η μείωση του χρόνου εργασίας πραγματοποιήθηκε σχεδόν αποκλειστικά με την ανάπτυξη της εργασίας με μειωμένο ωράριο, ενώ παρέμεινε σταθερή η καθημερινή διάρκεια της εργασίας για τους εργαζόμενους κατά πλήρη απασχόληση. Εντούτοις, η εργασία κατά μερική απασχόληση αφορά κυρίως τις γυναίκες, με συγκέντρωση στους τομείς των υπηρεσιών, και είναι περιορισμένη στις θέσεις απασχόλησης για ανειδίκευτους και κακώς αμειβόμενους. Επιπλέον, η εργασία κατά μερική απασχόληση και οι άλλες μορφές άτυπης απασχόλησης, όπως η εργασία ορισμένου χρόνου, παρουσιάζουν κενά όσον αφορά την κοινωνική πρόνοια και συχνά συνδέονται με έντονη αστάθεια, ισχυρή ελαστικότητα και απουσία προοπτικών προαγωγής. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί η εργασία κατά μερική απασχόληση να αποβάλει την εικόνα της « εργασίας δεύτερης επιλογής ». Για το σκοπό αυτό, το κοινωνικό καθεστώς του εργαζομένου κατά μερική απασχόληση θα πρέπει να βελτιωθεί προκειμένου να εκλείψει κάθε μορφή στιγματισμού που συνδέεται με την επιλογή της εργασίας κατά μερική απασχόληση. Συγκεριμένα, πρέπει να θεσπισθεί καθεστώς πλήρους κοινωνικής ασφάλισης για τον εργαζόμενο κατά μερική απασχόληση. Τα συστήματα επιδότησης των ανέργων, επίσης, θα πρέπει να εγγυώνται στον ολικώς άνεργο, που επιλέγει να εργασθεί κατά μερική απασχόληση, μισθό οπωσδήποτε ανώτερο από το επίδομα ανεργίας του. Επιπλέον, οι πολιτικές που αποσκοπούν στην ανακατανομή της εργασίας μέσω της προώθησης της εργασίας κατά μερική απασχόληση θα πρέπει να προβλέπουν κίνητρα όσον αφορά τον εργοδότη αλλά και τον απασχολούμενο ούτως ώστε η εργασία κατά μερική απασχόληση να αποτελεί πραγματική « επιλογή » και όχι « καταναγκασμό ». Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει, εξάλλου, να στηρίζονται από εκστρατείες πληροφόρησης του κοινού.

4.2.4.2.3. Συστήματα διακοπής της σταδιοδρομίας με αντισταθμιστικές προσλήψεις έχουν, επίσης, εφαρμοσθεί πειραματικά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως στο δημόσιο τομέα. Οι δυνατότητες των υφιστάμενων συστημάτων διακοπής της σταδιοδρομίας θα πρέπει να επεκταθούν, ιδίως στον ιδιωτικό τομέα, π.χ. με την καθιέρωση νέων μορφών διακοπής της σταδιοδρομίας με ωράριο μερικής απασχόλησης ή με την παράταση της μέγιστης διάρκειας διακοπής της σταδιοδρομίας. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μην συνεπάγονται αυτά τα συστήματα πρόσθετο κόστος για τις επιχειρήσεις. Σε περίπτωση υποχρεωτικής αντικατάστασης με άνεργο, ένα μέρος των ποσών τα οποία εξοικονομούνται από το επίδομα ανεργίας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως κίνητρο για τον εργοδότη, που θα αντισταθμίζει τα πρόσθετα έξοδα που προκύπτουν από την ένταξη νέων εργαζομένων στην επιχείρηση, και ως ενθάρρυνση αυτού του τύπου ανακατανομής του χρόνου εργασίας.

4.2.4.2.4. Τέλος, τα συστήματα διευθέτησης του τέλους της σταδιοδρομίας ή της σταδιακής πρόωρης συνταξιοδότησης, μπορούν να αξιοποιηθούν με τρόπο που να συνδυάζει την ανακατανομή της εργασίας και την κατάρτιση των νέων εργαζομένων. Πράγματι, οι τελευταίες μελέτες του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας τονίζουν το κόστος και την αναποτελεσματικότητα από άποψη δημιουργίας θέσεων απασχόλησης των πρόωρων συντάξεων πλήρως απασχολουμένων, εφόσον οι θέσεις που ελευθερώνονται από τους ηλικιωμένους εργαζόμενους δε μπορούν να καλυφθούν από τους νέους ανειδίκευτους ανέργους. Για να επιλυθεί το πρόβλημα αυτό, θα μπορούσε να εφαρμοσθεί ένα σύστημα κατά το οποίο η δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης με μερική απασχόληση θα συνδεόταν με την πρόσληψη ενός νέου ανέργου με εργασία κατά μερική απασχόληση. Κατά την περίοδο που απαιτείται για τη μεταβίβαση γνώσεων και τεχνογνωσίας, το δημόσιο θα αναλάμβανε τις πρόσθετες δαπάνες της επιχείρησης που θα προκαλούσε η αντικατάσταση ενός εργαζομένου κατά πλήρη απασχόληση με δύο εργαζόμενους κατά μερική απασχόληση.

4.2.4.3. Η ανάπτυξη υπηρεσιών με μεγάλο αριθμό θέσεων απασχόλησης, σε τομείς που δεν υπόκεινται στο διεθνή ανταγωνισμό, είναι μία άλλη ενδιαφέρουσα προσέγγιση. Λόγω της εξέλιξης του τρόπου διαβίωσης, των δημογραφικών αλλαγών, της αύξησης του ποσοστού των απασχολουμένων κ.λπ. έχουν εμφανισθεί νέες, ακόμη ακάλυπτες, κοινωνικές ανάγκες : σταθμοί για άρρωστα παιδιά, υγειονομική και κοινωνική συνοδεία των ηλικιωμένων, βοήθεια στους νέους με προβλήματα, καθημερινή σχολική παρακολούθηση των μαθητών, προστασία του περιβάλλοντος και της φυσικής κληρονομιάς κ.λπ. Πρόκειται για υπηρεσίες με πραγματική οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική χρησιμότητα, οι οποίες, ωστόσο, δεν καλύπτονται πλέον ή δεν καλύπτονται καθόλου. Οι επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας έχουν ήδη έντονη παρουσία σε αυτούς τους νέους τομείς της οικονομίας : με την ένταξη και τη δημιουργία υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες της κοινωνίας συμβάλλουν ενεργά στη σφαιρική πολιτική καταπολέμησης του αποκλεισμού που ορίζει το Λευκό Βιβλίο. Η ανάπτυξη της απασχόλησης σε αυτούς τους τομείς δραστηριότητας θα πρέπει, ωστόσο, να παρέχει ικανές εγγυήσεις ώστε να αποφευχθεί η κοινωνική απορρύθμιση και η ανάπτυξη αβέβαιων θέσεων απασχόλησης. Οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει κατ`αρχάς να έχουν τα χαρακτηριστικά πραγματικής απασχόλησης και να αντιμετωπίζονται έτσι και από τους μισθωτούς. Επίσης, θα πρέπει να δοθεί λύση στο πρόβλημα της ανεπαρκούς ζήτησης διαμορφώνοντας τις τιμές των υπηρεσιών αυτών σε συνάρτηση με τα εισοδήματα, ή μειώνοντας την τιμή πώλησης με μείωση των κοινωνικών επιβαρύνσεων. Παράλληλα, η ανάπτυξη των υπηρεσιών αυτών προϋποθέτει ότι η προσφορά θα είναι διαρθρωμένη και ότι οι προδιαγραφές ποιότητας θα έχουν καθορισθεί με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των καταναλωτών.

4.2.5. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει το θεμελιώδη ρόλο του δημόσιου φορέα όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Με την προοπτική του περάσματος στην κοινωνία των πληροφοριών, ιδιαίτερα, η παρέμβαση των δημόσιων αρχών αποδεικνύεται απαραίτητη, για να διασφαλισθεί η διάδοση και η πρόσβαση του συνόλου του πληθυσμού στις νέες μορφές επικοινωνίας. Από την οπτική αυτή, ο επανορισμός και η εδραίωση του δημόσιου τομέα του μέλλοντος ενέχουν σημαντικές δυνατότητες δημιουργίας θέσεων εργασίας.

4.2.6. Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η εφαρμογή των πολυετών προγραμμάτων για την απασχόληση να συνοδευθεί σε κάθε κράτος μέλος από μια διαδικασία παρακολούθησης και αξιολόγησης, προκειμένου να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα των μέτρων που ελήφθησαν για τη μείωση της ανεργίας και να προωθηθεί, εάν συντρέχει περίπτωση, η προοδευτική βελτίωση των σχεδίων δράσης υπέρ της απασχόλησης.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() « Επόμενες ενέργειες μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν για την απασχόληση » (έγγρ. COM(95)74 τελικό, 8. 3. 1995).

() Έγγρ. COM(95) 250 τελικό, 13. 6. 1995.

() Έγγρ. COM(94) 615 τελικό, 13. 12. 1994.

() EE αριθ. C 133 της 31. 5. 1995.

() Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καννών, 26-27. 6. 1995, Συμπεράσματα από την Προεδρία (SN 211/95, σημείο 1.3).

() Η γενική προβληματική του χρόνου εργασίας εξετάζεται αναλυτικότερα στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (έγγρ. CES 1166/95 - Εισηγήτρια : η κ. van den Burg, Συνεισηγητής : ο κ. Whitworth) που υιοθέτησε η ΟΚΕ κατά την ίδια σύνοδο ολομέλειας, συνεδρίαση της 25. 10. 1995.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η τροπολογία που ακολουθεί, η οποία έλαβε αριθμό ψήφων που αντιπροσωπεύει το ένα τέταρτο τουλάχιστον των ψήφων, απορρίφθηκε κατά τη συζήτηση :

Να αντικατασταθεί το σύνολο του κειμένου από τα ακόλουθα :

1. Εισαγωγή

1.1. Καθώς πλησιάζουμε στο τέλος της χιλιετηρίδας, η μαζική ανεργία στις ανεπτυγμένες χώρες φαίνεται να αποτελεί κατ`εξοχήν ευρωπαϊκό φαινόμενο. Από το 1974 - πρώτο χρόνο για τον οποίο υπάρχουν στατιστικά στοιχεία όσον αφορά τη μόλις διευρυνθείσα, τότε, Κοινότητα των Δώδεκα - η ανεργία αυξήθηκε θεαματικά από το 2,5 % του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού στο 11 % και πλέον το 1994 - τον τελευταίο χρόνο πριν από τη διεύρυνση της Κοινότητας σε δεκαπέντε μέλη.

Τα στοιχεία αυτά, πέρα από τεράστια σπατάλη πολύτιμων ανθρώπινων πόρων, συνιστούν πηγή ανυπόφορης ανθρώπινης εξαθλίωσης και, ταυτόχρονα, δυνητική απειλή για τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Αποτελούν κόλαφο για τον τρόπο κατά τον οποίο οι ευρωπαϊκές χώρες, είτε από κοινού είτε μεμονωμένα, διαχειρίστηκαν - ή μάλλον απέτυχαν να διαχειριστούν - τις οικονομίες τους.

1.2. Παρά τις ευνοϊκές οικονομικές προοπτικές για τα προσεχή δύο έτη, η ανεργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να σταθεροποιηθεί σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα 7 ακόμη και οι πλέον φιλόδοξοι στόχοι για τη μείωσή της δεν κατορθώνουν να προσεγγίσουν την απαιτούμενη βελτίωση, την οποία οι ευρωπαίοι πολίτες δικαίως προσδοκούν.

1.3. Η Επιτροπή προβλέπει αύξηση κατά 1 % περίπου του αριθμού των θέσεων απασχόλησης για καθένα από τα έτη 1995 και 1996, γεγονός το οποίο συνεπάγεται καθαρή δημιουργία 3 εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης. Η αύξηση του ενεργού εργαζόμενου πληθυσμού, η οποία κατά την περίοδο αυτή προβλέπεται να ανέλθει σε 1,4 εκατομμύρια, αντιστοιχεί σε μείωση του αριθμού των ανέργων μόλις κατά 1,6 εκατομμύρια.

1.4. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την Ετήσια Οικονομική Έκθεση, στις 30 Μαρτίου 1995, η ΟΚΕ επεσήμανε ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης για το 1995 και το 1996 και ότι τούτο θέτει υπό αμφισβήτηση το ρεαλιστικό χαρακτήρα του στόχου της Επιτροπής για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

1.5. Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής θέτει ως στόχο τη δημιουργία 15 εκατομμυρίων νέων θέσεων απασχόλησης έως το έτος 2000. Εντούτοις, ακόμη και σε περίπτωση που επιτευχθεί η προβλεπόμενη καθαρή αύξηση για τα έτη 1995/96, θα απομένει να δημιουργηθούν ακόμη 12 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης από το 1997 έως το τέλος του αιώνα. Μια απλή παρεκβολή αριθμητικών στοιχείων αρκεί για να καταδείξει ότι πρόκεται για δύσκολο, και ενδεχομένως μη ρεαλιστικό στόχο, ο οποίος θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνον μέσω του συνδυασμού εξαιρετικά ευνοϊκών οικονομικών συνθηκών, σταθερών καθ`όλη τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου, και αποτελεσματικών στρατηγικών για τη συγκράτηση της ανεργίας.

1.6. Στην απίθανη περίπτωση κατά την οποία θα επιτευχθεί ο προαναφερθείς στόχος, η καθαρή μείωση της ανεργίας - λαμβανομένης υπόψη της αναμενόμενης αύξησης του ενεργού εργαζόμενου πληθυσμού κατά την ίδια περίοδο - θα είναι μόνον 6,4 εκατομμύρια. Τούτο σημαίνει ότι περίπου 12 εκατομμύρια άνθρωποι, ήτοι ποσοστό 7 % του εργαζόμενου πληθυσμού, θα παραμένουν άνεργοι. Το ποσοστό αυτό εξακολουθεί να είναι υπερβολικά υψηλό 7 κατά συνέπεια, εάν αποβλέπουμε στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής της Ευρώπης, θα πρέπει να επιδιώξουμε πολύ σημαντικότερη μείωση της ανεργίας.

1.7. Στην πραγματικότητα, το πιθανότερο είναι να μην επιτευχθούν ούτε καν αυτοί οι ανεπαρκείς στόχοι. Όπως έχει ήδη επισημανθεί, η υλοποίησή τους εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη βιώσιμη ανάπτυξη των ευρωπαϊκών οικονομιών η οποία προϋποθέτει, με τη σειρά της, να συνεχισθεί και να επεκταθεί η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη. Η διατήρηση αναπτυξιακής πορείας επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα συνιστά ασύνηθες, αν όχι πρωτοφανές, φαινόμενο και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο, εκτός βέβαια εάν υιοθετηθούν οι κατάλληλες πολιτικές οι οποίες θα διασφαλίζουν μια τέτοια πορεία.

1.8. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη μια ακόμη παράμετρος. Κατά τα τελευταία χρόνια έχει αποδειχθεί ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν συνεπάγεται πάντοτε αντίστοιχη αύξηση των θέσεων απασχόλησης και, στην πράξη, η ικανότητα της οικονομίας της ΕΕ να μετατρέπει την ανάκαμψη σε θέσεις απασχόλησης δεν μεταβλήθηκε σημαντικά κατά την προηγούμενη εικοσαετία. Παρότι η ανεργία μειώθηκε κατά το δεύτερο ήμισυ του 1994, γύρω στον Απρίλιο του 1995 αυξήθηκε και πάλι σε επίπεδο ελάχιστα χαμηλότερο από το επίπεδο ρεκόρ.

1.9. Έχει ήδη αναφερθεί ότι η μαζική ανεργία, τουλάχιστον μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου, αποτελεί ευρωπαϊκό φαινόμενο. Επομένως, φαίνεται λογικό - κατά την αναζήτηση θεραπείας για μία χρόνια ασθένεια η οποία παραλύει μια ολόκληρη ήπειρο - να εξετασθεί τι συμβαίνει σε άλλες οικονομίες οι οποίες αντιμετώπισαν με μεγαλύτερη επιτυχία αυτή τη μάστιγα. Ιδιαίτερα από το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών μπορούμε να αντλήσουμε πολλά χρήσιμα συμπεράσματα.

2. Συγκρίσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΕ

2.1. Οι οικονομίες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) είναι σε μεγάλο βαθμό και από πολλές απόψεις συγκρίσιμες. Παρότι οι ΗΠΑ προπορεύονται ελαφρώς, οι συνθήκες διαβίωσης των πολιτών της ΕΕ και των ΗΠΑ συγκαταλέγονται μεταξύ των καλύτερων στον κόσμο. Όσον αφορά την υλική ευημερία, οι Ευρωπαίοι πολίτες μπορούν σχεδόν να συναγωνιστούν τους Αμερικανούς.

2.1.1. Ούτε ο πληθυσμός διαφέρει σημαντικά. Το 1994, οι ΗΠΑ αριθμούσαν 260 εκατομμύρια κατοίκους και η ΕΕ 350 εκατομμύρια. Και στις δύο περιπτώσεις παρατηρείται γήρανση του πληθυσμού, παρότι μάλλον μικρότερη στις ΗΠΑ όπου το ποσοστό γεννήσεων είναι υψηλότερο από ό,τι στην ΕΕ.

2.1.2. Επιπλέον, και οι δύο οικονομίες υποχρεώθηκαν να προβούν σε ουσιαστικές διαρθρωτικές αλλαγές κατά το πρόσφατο παρελθόν, εξαιτίας του εντεινόμενου ανταγωνισμού - αρχικά από την Ιαπωνία, στη συνέχεια από άλλες εκβιομηχανιζόμενες χώρες του Ειρηνικού, και πρόσφατα από την Κίνα.

2.2. Επομένως, μπορούμε μεν να διαπιστώσουμε σημαντικές ομοιότητες μεταξύ των δύο οικονομιών, όμως κατά την τελευταία εικοσαετία υφίσταται μια βασική παράμετρος της αποδοτικότητάς τους η οποία εμφανίζει μάλλον διαφορά παρά ομοιότητα : ενώ στην ΕΕ η ανεργία αυξήθηκε από 2,5 % το 1974 σε 11,5 % το 1994, στις ΗΠΑ μειώθηκε από 5,7 % σε 5,6 % την ίδια χρονική περίοδο.

2.2.1. Το 1974, το επίπεδο της ανεργίας στην ΕΕ ήταν κατά 50 % χαμηλότερο από το αντίστοιχο επίπεδο των ΗΠΑ. Το 1994, ήταν διπλάσιο και πλέον ή, με άλλα λόγια, επί μία εικοσαετία η ανεργία δεν παρουσίασε αισθητή μεταβολή στις ΗΠΑ, δεδομένου ότι κυμάνθηκε γύρω στο 6 %, ενώ το επίπεδο της ανεργίας στην ΕΕ υπερτετραπλασιάστηκε εμφανίζοντας, μακροπρόθεσμα, σταθερή ανοδική τάση.

2.2.2. Οι κοινωνιολόγοι πρέπει να ανησυχούν για τις μακροπρόθεσμες τάσεις προς λανθασμένη κατεύθυνση που δεν δείχνουν σημεία ύφεσης. Οι τάσεις αυτές εμφαίνονται σε γραφική παράσταση στη σελίδα 59 του Λευκού Βιβλίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1993 με τίτλο « Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση ». Όταν δύο οικονομίες με τόσο πολλές ομοιότητες παρουσιάζουν τόσο προφανή διαφορά ως προς την απόδοσή τους σε αυτόν τον ζωτικής σημασίας τομέα, συνάγεται αναπόφευκτα το συμπέρασμα ότι τούτο οφείλεται στις διαφορετικές πολιτικές απασχόλησης που εφαρμόσθηκαν στις δύο αυτές οικονομίες.

2.2.3. Πράγματι, τα αριθμητικά στοιχεία που παρατίθενται υποτιμούν το μέγεθος της κρίσης της ανεργίας στην ΕΕ. Ένας λόγος είναι ότι το ποσοστό απασχόλησης - 58 % το 1993 - (σύμφωνα με την « Απασχόληση στην Ευρώπη, 1994 » που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) είναι σημαντικά χαμηλότερο από τα αντίστοιχα ποσοστά άλλων ανεπτυγμένων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ όπου είναι ελαφρώς υψηλότερο του 70 %. Ένα χαμηλό ποσοστό απασχόλησης υποδηλώνει ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός ατόμων που είναι σε ηλικία (ιδίως γυναίκες) και επιθυμούν να εργασθούν, αλλά δεν μπορούν επειδή δεν τους παρέχεται η ευκαιρία. Η πλειονότητα των ατόμων αυτών δεν περιλαμβάνεται στις στατιστικές για την ανεργία.

2.2.4. Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι, στην Ευρώπη, όταν αυξάνεται η ανεργία αυξάνεται ταυτόχρονα και το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας και το ποσοστό της ανεργίας των νέων. Το 1992, το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας στην ΕΕ ήταν 43 % και το ποσοστό της ανεργίας των νέων 21 % 7 στις ΗΠΑ, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 11,2 % και 6,5 %.

2.2.5. Ένα σωστό μέτρο αξιολόγησης της κατάστασης της απασχόλησης/ανεργίας σε μια οικονομία, πρέπει να βασίζεται στο συνδυασμό του ποσοστού των ανέργων και του επιπέδου απασχόλησης. Το μέτρο αυτό δείχνει ότι, η κατάσταση της ΕΕ επιδεινώθηκε τόσο πολύ από το 1974, ώστε στη δεκαετία του `90 η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει απλώς πρόβλημα ανεργίας αλλά τεράστια κρίση στον τομέα της απασχόλησης. Αντιθέτως κατά την ίδια χρονική περίοδο, το επίπεδο ανεργίας στις ΗΠΑ ήταν γενικά σταθερό, ενώ το ποσοστό απασχόλησης βελτιώθηκε από 63 % σε 71 %. Πρέπει, συνεπώς, να αναρωτηθούμε πώς αυτό επιτεύχθηκε.

2.3. Πολύ απλά, ο βασικός λόγος για τον οποίο οι ΗΠΑ διαθέτουν σήμερα πολύ χαμηλότερα επίπεδα ανεργίας είναι ότι η αμερικανική οικονομία δημιούργησε πολύ περισσότερες θέσεις απασχόλησης. Από μελέτη του ΟΟΣΑ για τις θέσεις απασχόλησης που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 1994, προκύπτουν τα εξής αποκαλυπτικά αριθμητικά στοιχεία :

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.3.1. Συνεπώς, παρότι και οι δύο οικονομίες δημιούργησαν 5 εκατομμύρια πρόσθετες θέσεις απασχόλησης στο δημόσιο τομέα, ο ιδιωτικός τομέας των ΗΠΑ δημιούργησε 31 εκατομμύρια πρόσθετες θέσεις απασχόλησης, ενώ εκείνος της ΕΕ, καμία. Με άλλα λόγια, η ΕΕ σημείωσε παταγώδη αποτυχία όσον αφορά τη δημιουργία πρόσθετων θέσεων απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα, σε μία περίοδο κατά την οποία ο ενεργός πληθυσμός αυξανόταν. Τούτο σημαίνει :

(i) ότι έγιναν σημαντικά λάθη στην πολιτική απασχόλησης της ΕΕ και

(ii) ότι οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ μπορούν να αντλήσουν χρήσιμα συμπεράσματα από τους Αμερικανούς ομολόγους τους.

2.4. Είναι ευνόητο ότι η οξεία κρίση απασχόλησης που αντιμετωπίζει η ΕΕ και η συνακόλουθη εξαθλίωση πλέον των είκοσι εκατομμυρίων δυνάμει εργαζομένων και των οικογενειών τους, συνολικά περίπου 100 εκατομμυρίων ευρωπαίων πολιτών, υποδηλώνει ότι η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί μόνον εάν υπάρξει ρηξικέλευθη αλλαγή πολιτικής.

3. Η αγορά εργασίας στις ΗΠΑ

3.1. Υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της άποψης ότι σήμερα το κύριο χαρακτηριστικό του τομέα της απασχόλησης στις ΗΠΑ είναι οι πολυάριθμες νομοθετικές ρυθμίσεις (τόσο ομοσπονδιακές όσο και σε επίπεδο πολιτειών) που τον διέπουν. Άλλη εξίσου πειστική άποψη είναι ότι, πέραν των εν λόγω διατάξεων, κυριαρχεί η φιλοσοφία των ελεύθερων προσλήψεων και απολύσεων (« hire and fire »). Οποιαδήποτε από τις δύο αυτές απόψεις κι αν προτιμήσει κανείς, πρέπει να παραδεχθεί ότι τα πρόσφατα στοιχεία της οικονομίας των ΗΠΑ όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης καταδεικνύουν ότι η αγορά εργασίας λειτουργεί πολύ καλύτερα εκεί από ό,τι στην ΕΕ.

3.2. Είναι μεν γενικώς αποδεκτό ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) συνιστούν την κύρια πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, αλλά δεν έχει αναγνωρισθεί πλήρως η σημασία του ρόλου που διαδραματίζουν σε αυτή τη διαδικασία. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, οι ΜΜΕ διαδραμάτισαν ακόμη σημαντικότερο ρόλο από ό,τι πιστεύετο παλαιότερα.

3.2.1. Στο τέλος του 1991, η Υπηρεσία Υποστήριξης της Διοίκησης Μικρών Επιχειρήσεων (Office of Advocacy of the Small Business Administration - SBA) συνεργάστηκε με το Τμήμα Οικονομικών Ερευνών (Economic Surveys Division) της Υπηρεσίας Απογραφών (Bureau of the Census) προκειμένου να εκπονήσουν ενοποιημένα διαμήκη αρχεία δεδομένων σε επιχειρηματική βάση για να καλύψουν το μη γεωργικό ιδιωτικό τομέα της οικονομίας. Μέχρι το φθινόπωρο του 1994 είχαν ολοκληρωθεί τέτοια αρχεία για το 1989, το 1990 και το 1991.

3.2.2. Κατά την περίοδο 1989-1991 παρατηρήθηκε μέτρια αύξηση της απασχόλησης σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας κατά 681 700 θέσεις, η οποία κατανέμεται ως εξής :

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

3.3. Επικριτές της αμερικανικής πολιτικής για την απασχόληση προσπάθησαν να μειώσουν την αδιαφιλονίκητη επιτυχία της οικονομίας των ΗΠΑ όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης χαρακτηρίζοντας τις θέσεις αυτές ως « McJobs », υπαινισσόμενοι ότι πρόκειται για χαμηλά αμοιβόμενες θέσεις μικρής διάρκειας σε καταστήματα φαστ-φουντ. Οι εν λόγω επικρίσεις δεν ευσταθούν.

3.3.1. Μελέτη που εκπονήθηκε από το Κέντρο Οικονομικής Αποδοτικότητας (Centre for Economic Performance) κατέδειξε ότι κατά τη δεκαετία 1982-1992 το ποσοστό του ενεργού πληθυσμού που εργάσθηκε σε τέτοιου είδους θέσεις απασχόλησης μειώθηκε από 12,1 % σε 11,9 %. Κατά την περίοδο αυτή, η κατηγορία που παρουσίασε, με σημαντική διαφορά, τη μεγαλύτερη ανάπτυξη ήταν οι « Επαγγελματίες/Διευθυντές ». Η εν λόγω κατηγορία, στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι θέσεις με τις υψηλότερες αποδοχές, αυξήθηκε από 27,9 % σε 31,2 %.

3.3.2. Στην « Έκθεση σχετικά με το Αμερικανικό Εργατικό Δυναμικό », που καταρτίστηκε από το Υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ το 1994, αναφέρεται ότι « η συντριπτική πλειονότητα των υπό δημιουργία θέσεων απασχόλησης δεν είναι μικρής διάρκειας σε καταστήματα φαστ-φουντ, οι οποίες είναι τόσο προσφιλείς στη μυθολογία της σύγχρονης οικονομίας. Στην πραγματικότητα, η μεγαλύτερη αύξηση επί του συνόλου των θέσεων απασχόλησης σημειώθηκε σε σχετικά υψηλόμισθες κατηγορίες. Οι θέσεις που παρουσίασαν την ταχύτερη ανάπτυξη κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας ήταν εκείνες για τις οποίες απαιτείται υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, κατάρτισης και εξειδίκευσης ».

3.3.3. Ένα άλλο επιχείρημα που στρέφεται κατά των νέων θέσεων απασχόλησης στις ΗΠΑ είναι ότι παρέχουν μικρότερη ασφάλεια σε σχέση με τις παλαιότερες. Στην πράξη, εκπρόσωποι του Ινστιτούτου Ερευνών υπέρ των Εργαζομένων (Employee Benefit Research Institute) της Ουάσιγκτον δήλωσαν πρόσφατα ότι, κατά μέσο όρο, « οι Αμερικανοί εργαζόμενοι παραμένουν στην ίδια θέση απασχόλησης για μεγαλύτερο διάστημα από ό,τι 20 ή 30 χρόνια πριν ». Αυτό σημαίνει ότι το επιχείρημα περί μεγαλύτερης ανασφάλειας των Αμερικανών εργαζομένων είναι αποκύημα της φαντασίας, ακριβώς όπως και η άποψη σύμφωνα με την οποία οι περισσότερες από τις νέες θέσεις δημιουργούνται σε εστιατόρια φαστ-φουντ.

3.4. Η κινητικότητα των εργαζομένων συνιστά άλλον έναν σημαντικό τομέα στον οποίο η Ευρώπη υστερεί έναντι της Αμερικής. Παρά τις διαρκείς προσπάθειες της ΕΕ για τη βελτίωση της παραμέτρου αυτής και μολονότι η εμφάνιση της ενιαίας αγοράς υποτίθεται ότι θα συνέβαλε προς αυτή την κατεύθυνση, η θέση της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ επιδεινώθηκε σημαντικότατα κατά την υπό εξέταση περίοδο. Η κινητικότητα των εργαζομένων στην ΕΕ αντιστοιχεί, επί του παρόντος, στο 25 % της εσωτερικής μετανάστευσης για εξεύρεση εργασίας στις ΗΠΑ, ενώ στη δεκαετία του `70 αντιπροσώπευε το 50 %.

4. Η ανάγκη απορρύθμισης

4.1. Εν αντιθέσει με την κρατούσα άποψη, η αγορά εργασίας των ΗΠΑ διέπεται από υψηλό αριθμό ρυθμίσεων. Ακολουθούν μερικοί ομοσπονδιακοί νόμοι οι οποίοι ισχύουν σήμερα σε ό,τι αφορά τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα :

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

4.1.1. Διαπιστώνεται κατ`αρχάς ότι ορισμένες ρυθμίσεις υπερβαίνουν σαφώς τις ρυθμίσεις που εφαρμόζονται στο εσωτερικό της ΕΕ και, δεύτερον, ότι η διαδικασία ρυθμίσεων συνεχίστηκε τα τελευταία χρόνια. Υπενθυμίζεται επίσης ότι καθεμία από τις πενήντα πολιτείες μπορεί, και το πράττει, να νομοθετεί στον τομέα της απασχόλησης και οι ρυθμίσεις οι οποίες εφαρμόζονται σε πολλές πολιτείες υπερβαίνουν τη βασική πρόβλεψη του ομοσπονδιακού νόμου.

4.2. Η ΕΕ δικαίως είναι υπερήφανη για την κοινωνική προστασία η οποία παρέχεται στους εργαζόμενους των κρατών μελών και κάθε λύση που προτείνεται για την παρούσα κρίση της απασχόλησης η οποία θα σήμαινε κατάργηση ή περιορισμό του υφιστάμενου συστήματος θα απορρίπτετο από την πλειοψηφία των εργαζομένων. Εντούτοις, τα ανωτέρω παραδείγματα δείχνουν ότι υψηλός βαθμός κοινωνικής προστασίας και δυναμική δημιουργία θέσεων απασχόλησης μπορούν να συνυπάρξουν στο πλαίσιο μιας ενιαίας οικονομίας.

4.3. Υφίσταται γενικά συμφωνία μεταξύ των ευρωπαίων νομοθετών, οικονομολόγων, πολιτικών, εκπαιδευτικών και επιχειρηματιών για τη σημασία του ρόλου των ΜΜΕ στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Τούτο έχει αναγνωριστεί από την Επιτροπή η οποία στο Λευκό Βιβλίο της για την « Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση » (1993) αναφέρει ότι « τα κράτη μέλη θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα εμπόδια που συναντά η αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων των ΜΜΕ για δημιουργία θέσεων εργασίας, καθώς και τις νέες δραστηριότητες και την ανάπτυξη θέσεων εργασίας, με σειρά νέων μέτρων που θα στοχεύουν στην πρόβλεψη και την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ΜΜΕ και των νέων θέσεων απασχόλησης ».

4.4. Τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ οι μικρές επιχειρήσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Εξάλλου, οι θέσεις εργασίας που δημιουργούν οι μικρές επιχειρήσεις είναι πιο σταθερές, με την έννοια ότι επηρεάζονται λιγότερο από τις μακροοικονομικές συνθήκες. Η εμπειρία στις ΗΠΑ δείχνει ότι οι μικροεπιχειρήσεις (με λιγότερο από πέντε εργαζόμενους) αποτελούν τους πρωταρχικούς δημιουργούς θέσεων εργασίας και, κατά συνέπεια, σε κάθε στρατηγική που χαράσσεται με στόχο τη μείωση του ποσοστού ανεργίας, είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση μεταξύ αυτών των μικροεπιχειρήσεων και των μεγαλύτερων επιχειρήσεων οι οποίες υπάγονται στον ισχύοντα ευρωπαϊκό ορισμό των ΜΜΕ. Σημαίνει επίσης ότι οιαδήποτε έρευνα η οποία χρησιμοποιεί τράπεζα δεδομένων όπου δεν αναφέρονται αυτές οι μικροεπιχειρήσεις, (όπως συμβαίνει με πολλές μελέτες) είναι είτε άσχετη είτε επικίνδυνα παραπλανητική και τα συμπεράσματα που εξάγονται από τέτοιου είδους έρευνα πρέπει να αμφισβητούνται.

4.5. Είναι προφανές ότι, εφόσον οι μικρές επιχειρήσεις είναι οι μεγαλύτεροι δημιουργοί θέσεων εργασίας τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ, οι επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπήρξαν πολύ πιο αποτελεσματικές στο ρόλο αυτό από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές. Η μόνη φανερή διαφορά που δικαιολογεί αυτή την ανισότητα είναι το γεγονός ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες όλες σχεδόν οι ομοσπονδιακές ρυθμίσεις για την απασχόληση, καθώς και πολλές ρυθμίσεις πολιτειών, έχουν ρήτρα απαλλαγής για τις μικρές ή τις μικροεπιχειρήσεις.

4.5.1. Ένας από τους λόγους - ίσως ο κυριότερος - που το Κογκρέσσο απάλλαξε όλες τις μικροεπιχειρήσεις και μερικές μικρές επιχειρήσεις από αυτές τις ρυθμίσεις είναι ότι επιδιώκει την τόνωση της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς και το γεγονός ότι αναγνώρισε την καθοριστική συμβολή των μικρών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων στην επίτευξη του στόχου αυτού. Ένας άλλος λόγος μπορεί να είναι η κατανόηση του γεγονότος ότι οι πολύπλοκες ρυθμίσεις επιβαρύνουν πολύ περισσότερο τον ιδιοκτήτη μικρής επιχείρησης από ό,τι τον ειδικευμένο διευθύνοντα σύμβουλο μεγαλύτερης μονάδας.

4.5.2. Οι απαλλαγές ποικίλλουν πολύ. Μπορεί να βασίζονται στον ετήσιο κύκλο εργασιών ή στον αριθμό των εργαζομένων στην επιχείρηση και υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα απαλλαγής ανάλογα με τη μορφή της επιχείρησης. Οι εν λόγω απαλλαγές χορηγούνται εν μέρει λόγω της δυσανάλογης συμβολής των μικρών επιχειρήσεων στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Τώρα που υπάρχουν, είναι πιθανό να ενθαρρύνουν την ίδρυση και ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, μπορούν λογικά να θεωρηθούν ως το αίτιο και το αιτιατό της επιτυχίας των μικρών επιχειρήσεων στις ΗΠΑ.

4.5.3. Μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι εν λόγω απαλλαγές παρέχουν στις μικρές επιχειρήσεις άνισο πλεονέκτημα έναντι των μεγαλύτερων ανταγωνιστών τους. Βέβαια, το όριο της απαλλαγής δεν είναι απλά ένα εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί καθώς αναπτύσσεται η επιχείρηση 7 αποτελεί μάλλον τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ασφαλούς εδάφους (χωρίς ρυθμίσεις) και ναρκοπεδίου το οποίο δημιουργείται από την πληθώρα πολύπλοκων ρυθμίσεων που υπάρχουν στον τομέα της απασχόλησης καθώς και σε άλλους τομείς.

4.5.3.1. Το επιχείρημα ότι οι μικρές επιχειρήσεις διαθέτουν άνισο πλεονέκτημα δεν έχει καμία σχέση με την ουσία του θέματος. Αντίθετα η προσοχή θα πρέπει να εστιαστεί στα μειονεκτήματα που προκύπτουν για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις από την πληθώρα ρυθμίσεων. Η πραγματική επιβάρυνση (λόγω πολλαπλών ρυθμίσεων)των αμερικανικών επιχειρήσεων ίσως να είναι μικρότερη από εκείνη των αντίστοιχων ευρωπαϊκών, αλλά πάντως τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει περιθώριο σημαντικής απορρύθμισης στις ΗΠΑ - και πολύ σημαντικότερης στην ΕΕ.

5. Σύγκριση με άλλες χώρες

5.1. Άλλες χώρες έχουν σημειώσει σημαντική επιτυχία στον έλεγχο του ποσοστού ανεργίας. Η σημαντικότερη εξ αυτών είναι η Ιαπωνία, όπου, με βάση το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής του Δεκεμβρίου 1993, φαίνεται ότι η ανεργία δεν έχει ξεπεράσει το 3 % του εργατικού δυναμικού τα τελευταία 35 χρόνια. Θα μπορούσε αυτό το αξιοσημείωτο ρεκόρ να αποτελέσει την αφορμή ώστε οι ευρωπαϊκές πολιτικές απασχόλησης να βασιστούν στο ιαπωνικό πρότυπο. Πρέπει ωστόσο να καταστεί σαφές η επιτυχία αυτή οφείλεται, εν μέρει, στο γεγονός ότι επετράπη στην Ιαπωνία να διατηρήσει σε ανισορροπία το εξωτερικό της εμπόριο πράγμα το οποίο δεν μπορούσε να μιμηθεί η ΕΕ. Υπάρχουν επίσης σημαντικές πολιτιστικές διαφορές μεταξύ του ευρωπαϊκού και του ιαπωνικού λαού οι οποίες καθιστούν δυσχερή τη μεταφορά των ιαπωνικών συνθηκών εργασίας σε ευρωπαϊκό περιβάλλον. Για το λόγο αυτό το ιαπωνικό παράδειγμα δεν θεωρείται βιώσιμο πρότυπο για τις ευρωπαϊκές πολιτικές απασχόλησης.

6. Ο βασικός στόχος της οικονομικής πολιτικής

6.1. Όσο μεγαλύτερη ευημερία υπάρχει, τόσο πιο πολλά μπορούν να γίνουν για να μετριαστούν τα ειδικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα και να ικανοποιηθούν οι ευρύτερες προσδοκίες των πολιτών της Ευρώπης. Αν δεν σημειωθεί οικονομική αύξηση, ακόμα και το γενικό επίπεδο ευημερίας και κοινωνικής πρόνοιας βρίσκονται σε κίνδυνο, ιδιαίτερα αν ληφθούν υπόψη οι αρνητικές δημογραφικές τάσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

6.2. Ο βασικός στόχος της οικονομικής πολιτικής, τόσο σε εθνική όσο και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, πρέπει να είναι συνεπώς η επίτευξη του υψηλότερου σταθερού ρυθμού πραγματικής ανάπτυξης της οικονομίας, προκειμένου να αυξηθεί όσο το δυνατό περισσότερο η ατομική ευημερία και να διευκολυνθεί η υλοποίηση ευρύτερων κοινωνικών στόχων. Μόνο με τον τρόπο αυτό μπορεί να προστατευθεί το μέλλον του Κοινωνικού Συμβολαίου.

6.3. Τα βασικά στοιχεία ενός υγιούς βασικού πλαισίου για την οικονομία είναι :

(i) υγιές χρήμα - ήτοι, ουσιαστικός έλεγχος της προσφοράς χρήματος και χαμηλός πληθωρισμός

(ii) υγιή δημόσια οικονομικά - ήτοι, διατήρηση των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού και του ύψους του εκκρεμούς δημόσιου χρέους εντός λογικών πλαισίων.

7. Τρέχουσα οικονομική κατάσταση και μακροοικονομικές πολιτικές

7.1. Από τη δημοσίευση της ετήσιας οικονομικής έκθεσης 1995 της Επιτροπής, στα τέλη του 1994, η οικονομική κατάσταση σε διεθνές επίπεδο και στην Κοινότητα έχει μεταβληθεί αισθητά, επιβεβαιώνοντας τις ανησυχίες της ΟΚΕ. Στη γνωμοδότησή της, της 30ης Μαρτίου 1995, για την ετήσια οικονομική έκθεση, η ΟΚΕ μετρίαζε την αισιοδοξία της Επιτροπής, και επεσήμαινε ότι δεν είχαν επιτευχθεί οι απαραίτητες προϋποθέσεις για ένα σταθερό ρυθμό ανάπτυξης το 1995 και το 1996. Τόνιζε ιδιαίτερα τις επιπτώσεις των νομισματικών διαταραχών στην εξωτερική συνιστώσα της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης και την αβεβαιότητα σχετικά με το δυναμισμό της εσωτερικής συνιστώσας, συμπεριλαμβανομένης της κατανάλωσης των νοικοκυριών, η οποία εθεωρείτο ότι θα παρελάμβανε τη σκυτάλη από την εξωτερική ζήτηση ως κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης το 1995 και το 1996.

7.2. Οι νομισματικές διαταραχές που δόνησαν τις εξωτερικές αγορές συναλλάγματος έχουν, πράγματι, επιβραδύνει το ρυθμό ανάπτυξης στην Ευρώπη. Ο ΟΟΣΑ, όμως, ως αιτία της προς τα κάτω αναθεώρησης των προβλέψεών του για την οικονομική ανάπτυξη θεωρεί, ακόμη περισσότερο και από την αβεβαιότητα των τιμών συναλλάγματος, τις καταναλωτικές δαπάνες που είναι μικρότερες από τις προβλεπόμενες. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο συνεχιζόμενο υψηλό ποσοστό ανεργίας και στην επακόλουθη αίσθηση ανασφάλειας σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού 7 οι άνθρωποι δεν έχουν την τάση να δαπανούν χρήματα όταν ανησυχούν για τη μελλοντική ασφάλεια της εργασίας τους.

7.3. Παρόλο που η Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ προβλέπουν ελαφρά μόνο επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης για το 1996, η ΟΚΕ θεωρεί τη σημερινή οικονομική κατάσταση ανησυχητική από πολλές απόψεις.

7.3.1. Κατ`αρχάς, οι πιέσεις που υφίστανται ορισμένα νομίσματα εντός του ΕΝΣ αντανακλούν τη μείωση εμπιστοσύνης των αγορών στις οικονομικές πολιτικές που ακολουθούν οι χώρες αυτές και, ιδιαίτερα, την έλλειψη αξιοπιστίας των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής και των στόχων τους για μείωση του πληθωρισμού. Ο κίνδυνος νέων πιέσεων εντός του ΕΝΣ θα αυξηθεί, εφόσον πλησιάζει η μετάβαση προς το τρίτο στάδιο, αν τα κράτη μέλη δεν επιδείξουν στο μεταξύ τη σαφή πολιτική τους βούληση να προβούν στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

7.3.2. Κατά δεύτερο λόγο, η συμπεριφορά των αγορών συναλλάγματος κατέστησε φανερή την έλλειψη συντονισμού των οικονομικών πολιτικών τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τη συναλλαγματική τους πολιτική ως πρόβλημα κοινού ενδιαφέροντος. Στο διεθνές επίπεδο, απαιτείται η πλήρης και δίκαιη εφαρμογή των συμφωνιών που επετεύχθησαν στο Γύρο της Ουρουγουάης στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ προκειμένου να υλοποιηθεί η υπόσχεση για ανάπτυξη του εμπορίου και ευημερία και να μην χρειαστεί να αντιμετωπιστεί το φάσμα της περιφερειακής αποκέντρωσης, του προστατευτισμού και της κήρυξης νέων εμπορικών πολέμων.

7.4. Η πλέον ανησυχητική πλευρά αυτής της κατάστασης για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι ότι υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί ένας αναπτυξιακός κύκλος υπερβολικά σύντομος για την μακροπρόθεσμη τόνωση της απασχόλησης. Συνεπώς, στο παρόν στάδιο του οικονομικού κύκλου, η ΟΚΕ φρονεί ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να ορίσει ως άμεση προτεραιότητα την πρόληψη κάθε εξέλιξης που ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη συνέχιση της διεργασίας της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης.

7.4.1. Όσον αφορά τον δημοσιονομικό τομέα, στα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καννών αναφέρεται ότι « Μείωση της ανεργίας σημαίνει εφαρμογή σταθερής και προσανατολισμένης νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, σύμφωνα με τους γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δίνει έμφαση στο γεγονός ότι παρόμοιες μακροοικονομικές πολιτικές ωφελούν άμεσα τις θέσεις εργασίας που απειλούνται από το βάρος των δημόσιων ελλειμμάτων. Η αυστηρή δημοσιονομική πολιτική - πέρα από τις θετικές επιπτώσεις της στην σταθερότητα του μακροοικονομικού πλαισίου - συμβάλλει στη μείωση των επιτοκίων, προωθεί τις επενδύσεις και τονώνει την ανάπτυξη. » Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση αυτή 7 είναι πεπεισμένη ότι, μεσοπρόθεσμα, η αξιοπιστία των πολιτικών εξυγίανσης εξαρτάται από το βαθμό πραγματικής σύγκλισης των κρατών μελών 7 η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων και η μείωση της ανεργίας θα καταστήσουν πιο αξιόπιστη έναντι των χρηματογορών την πολιτική βούληση ορισμένων κρατών μελών να προβούν στις προσαρμογές που είναι απαραίτητες για τη μετάβαση στην επόμενη φάση της ΟΝΕ. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τις κυβερνήσεις όλων των κρατών μελών να επωφεληθούν από την ευκαιρία που τους προσφέρει η συνεχής οικονομική ανάπτυξη και η μείωση των πραγματικών μακροπρόθεσμων επιτοκίων, για να προβούν στις διαρθρωτικές δημοσιονομικές προσαρμογές οι οποίες απαιτούνται προκειμένου να επανέλθουν μεσοπρόθεσμα σε ανεκτά επίπεδα χρέους.

7.4.2. Το κλειδί για την επίτευξη και τη διατήρηση αυτών των επιπέδων χρέους είναι η μείωση των δημόσιων δαπανών. Σε κάθε χώρα της Ένωσης το επίπεδο των δημόσιων δαπανών, εκπεφρασμένο ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι υπερβολικά υψηλό. Η σημαντική μείωση των δαπανών αυτών δεν θα συμβάλει μόνο στην επαναφορά του δημόσιου χρέους σε ανεκτά επίπεδα αλλά και στη μείωση των φορολογικών συντελεστών. Τούτο θα τονώσει την οικονομική ανάπτυξη με τη διάθεση μεγαλύτερου τμήματος των εθνικών πόρων στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας που δημιουργεί πλούτο και θα αυξήσει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών. Τούτο με τη σειρά του θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και θα βελτιώσει σημαντικά την κατάσταση της απασχόλησης. Η ευεργετική επίδραση στο κοινό αίσθημα καθώς και η δημιουργία του αισθήματος « ασφάλειας » θα τονώσουν περαιτέρω την αγοραστική δύναμη του καταναλωτή.

7.4.3. Η ΟΚΕ επιμένει ότι οι εν λόγω προσαρμογές πρέπει να είναι κοινωνικά ισορροπημένες. Η προωθούμενη μείωση των δημόσιων δαπανών δεν χρειάζεται, και δεν πρέπει, να γίνει εις βάρος της παροχής βασικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας και της κοινωνικής προστασίας. Σε κάθε χώρα το κόστος διαχείρισης αυτών των υπηρεσιών έχει αυξηθεί λόγω της υπερεπάνδρωσης και των χρονοβόρων γραφειοκρατικών διαδικασιών οι οποίες ταυτίζονται με το δημόσιο τομέα. Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του ΑΕΠ το οποίο διατίθεται στο δημόσιο τομέα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων αυτών διατίθεται στη διαχείρισή του. Οι απαλλαγές από την ισχύουσα εργατική νομοθεσία για τις μικρές επιχειρήσεις τις οποίες προτείνει η ΟΚΕ θα συμβάλουν μόνο στη σημαντική μείωση των δημόσιων δαπανών με την εξάλειψη της ανάγκης για τη θέσπιση κανόνων και των ελέγχων συμμόρφωσης προς αυτούς. Εκτός τούτου, υπάρχει ο ευρύτερος στόχος για τη μείωση των δαπανών σε κάθε τομέα δημόσιων υπηρεσιών.

7.4.4. Οι αυξήσεις των διαθέσιμων εισοδημάτων οι οποίες επιτυγχάνονται με τη μείωση των φορολογικών συντελεστών δεν είναι αυτές καθ`εαυτές πληθωριστικές, όπως θα ήταν οι αντίστοιχες αυξήσεις που θα επιτυγχάνονταν με την αύξηση των μισθών, αλλά στόχος της νομισματικής πολιτικής θα πρέπει να είναι ο έλεγχος κάθε πληθωριστικής τάσης με τη χρήση επιτοκίων προκειμένου να διατηρείται υπό έλεγχο η προσφορά χρήματος.

7.4.5. Η παγκόσμια εμπειρία δείχνει σαφώς ότι οι οικονομίες με χαμηλή φορολογία είναι οικονομίες με μεγάλη ανάπτυξη και οι οικονομίες με μεγάλη ανάπτυξη είναι οικονομίες με χαμηλό ποσοστό ανεργίας. Με άλλα λόγια, χαμηλή φορολογία σημαίνει χαμηλό ποσοστό ανεργίας. Αντίθετα, καθεστώτα με υψηλή φορολογία, και ιδιαίτερα καθεστώτα όπου η υπερβολική φορολογία συνοδεύεται από υπερβολικές ρυθμίσεις, χαρακτηρίζονται από υψηλά ποσοστά μακροχρόνιας, διαρθρωτικής ανεργίας.

8. Πολιτική αγοράς εργασίας

8.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αύξησης της ευελιξίας της αγοράς εργασίας.

8.2. Επίσης, επαναλαμβάνει την άποψή της ότι, οποιαδήποτε διαρθρωτική προσέγγιση της πολιτικής που αφορά την αγορά εργασίας πρέπει να δίνει έμφαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και να προάγει το επιχειρηματικό πνεύμα. Οι προσπάθειες για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και για τη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων του εργατικού δυναμικού πρέπει να είναι συντονισμένες. Σε περίπτωση που η εκπαίδευση δεν συνοδεύεται από τη δημιουργία θέσεων εργασίας, το αποτέλεσμα δεν θα είναι παρά η δημιουργία ενός μεγάλου αριθμού ανέργων με υψηλή κατάρτιση. Κατά παρόμοιο τρόπο, η δημιουργία θέσεων εργασίας χωρίς την παράλληλη βελτίωση της εκπαίδευσης δεν θα έχει νόημα, επειδή δεν θα είναι δυνατή η επάνδρωση των νεοσυσταθεισών θέσεων με το κατάλληλο προσωπικό.

8.2.1. Η πολιτική αγοράς εργασίας πρέπει να προάγει την πραγματοποίηση επενδύσεων που καθιστούν ελκυστικότερη την πρόσληψη προσωπικού. Με άλλα λόγια, ο συντονισμός μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει να βελτιωθεί κατά τρόπο που να καλύπτει τις ανάγκες των διαφόρων κλάδων. Πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προαγωγή της συνεχούς κατάρτισης και τη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζόμενων. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να δημιουργηθούν δίαυλοι διασύνδεσης της σχολικής εκπαίδευσης με την επαγγελματική ζωή και να προσφέρονται κίνητρα για την ενθάρρυνση της διαρκούς επιμόρφωσης και της εκπαίδευσης στις επιχειρήσεις.

8.2.2. Παρόμοιες πολιτικές αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. Όπως αναφέρει και η Επιτροπή, το πρόβλημα είναι να διορθωθούν οι ατέλειες των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης και να βελτιωθεί, μακροπρόθεσμα, η ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, η ανεργία αποτελεί τώρα πραγματικότητα. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα τα οποία να συμβάλλουν άμεσα και αισθητά στην αναχαίτιση της ανεργίας, ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ευρωπαίων πολιτών στην ικανότητα της ΕΕ να τους προσφέρει και να προστατεύσει το βιοτικό επίπεδο που προσδοκούν και που αισθάνονται ότι δικαιούνται.

8.2.3. Η λήψη μέτρων ώστε με την ανάπτυξη να δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις απασχόλησης, εντάσσεται στις πιο βραχυπρόθεσμες πολιτικές. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών υπογράμμισε την αναγκαιότητα προαγωγής μιας ανάπτυξης που δημιουργεί απασχόληση, της αύξησης των μέτρων που αποσκοπούν στην επανένταξη των νέων και των μακράς διαρκείας ανέργων στην αγορά εργασίας, της αύξησης της αποδοτικότητας των αγορών εργασίας, ιδίως με τη μείωση των μη μισθολογικών επιβαρύνσεων.

8.2.3.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη στρατηγική της μείωσης των μη μισθολογικών επιβαρύνσεων. Κάθε μέτρο που συμβάλλει στη μείωση του κόστους εργασίας προάγει την απασχόληση. Οι εργοδότες προσλαμβάνουν εργαζόμενους κυρίως επειδή προσδοκούν να αποκομίσουν κάποιο κέρδος από την απόδοσή τους. Η θεωρία των μισθών, η οποία υποστηρίζεται και από την πρακτική εμπειρία, διδάσκει ότι, υπό τον όρο ότι οι υπόλοιποι συντελεστές παραμένουν σταθεροί, η μείωση του κόστους εργασίας (των μισθών) αυξάνει την προσφορά απασχόλησης και αντιστρόφως. Κατά συνέπεια, πριν αποφασίσει αν θα προσλάβει έναν εργαζόμενο, ο εργοδότης λαμβάνει υπόψη το σχετικό κόστος, στο οποίο συμπεριλαμβάνονται και οι φόροι που επιβάλλει το κράτος στην απασχόληση και ενδεχομένως και το κόστος της απόλυσης ενός εργαζόμενου. Καμία επιχείρηση του ιδιωτικού τομέα δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσει την επ` αόριστον ζήτηση των προϊόντων που παράγει ή των υπηρεσιών που προσφέρει. Σε περίπτωση που μειωθεί η ζήτηση, θα αναγκαστεί να μειώσει τον αριθμό των υπαλλήλων της για να αποφύγει τον κίνδυνο πτώχευσης. Όπως προκύπτει από μελέτη του ΟΟΣΑ με αντικείμενο την απασχόληση, η λήψη νομοθετικών μέτρων που αποθαρρύνουν τις απολύσεις εργαζόμενων αυξάνοντας το αντίστοιχο εργοδοτικό κόστος « ενδέχεται να αυξήσει τη διστακτικότητα των εργοδοτών να προβούν σε νέες προσλήψεις ».

8.2.3.2. Η πολιτική αγοράς εργασίας στον τομέα του ωραρίου πρέπει να αντανακλά την εξέλιξη των εργασιακών διαρθρώσεων εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά το τέλος του αιώνα μας, η κλασσική πενθήμερη εβδομάδα 40 ωρών εργασίας θα αποτελεί μάλλον εξαίρεση παρά κανόνα. Αναμένεται ότι οι εργαζόμενοι θα επιθυμούν να προσαρμόζουν την εργασία τους στην προσωπική τους κατάσταση και στις οικογενειακές τους υποχρεώσεις καθ` όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου. Κατά συνέπεια, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα θα βρεθούν στο επίκεντρο των μελλοντικών εργασιακών σχέσεων και θα αποτελέσουν επιτακτικές ανάγκες στις οποίες θα πρέπει να ανταποκριθούν τόσο οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες όσο και ο νομοθέτης. Η προσαρμογή του ωραρίου ενός εργαζόμενου στις προσωπικές του ανάγκες μπορεί κάλλιστα να επιτευχθεί με τη διεξαγωγή επί μέρους διαπραγματεύσεων και με εθελοντικές συμφωνίες μεταξύ εργοδοτών και εργαζόμενων.

8.2.3.3. Η ανάπτυξη νέων κλάδων απασχόλησης είναι αποτέλεσμα της ανάπτυξης της οικονομίας και μπορεί να επιτευχθεί μόνο υπό τον όρο ότι οι κυβερνήσεις θα εφαρμόζουν μια μακροοικονομική πολιτική που θα προάγει την ανάπτυξη και, ιδιαιτέρως, θα δημιουργεί ένα ευνοϊκό κλίμα για τη δημιουργία και την εξέλιξη μικροεπιχειρήσεων.

8.2.3.3.1. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι οι κυβερνήσεις, εθνικές ή ευρωπαϊκές, δεν δημιουργούν ούτε είναι σε θέση να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης, ούτε μπορούν να τις « προστατεύσουν ». Η δημιουργία απασχόλησης οφείλεται αποκλειστικά στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Είναι το φυσικό αποτέλεσμα αποδοτικών προσπαθειών που πραγματοποιούνται κάτω από συνθήκες που ευνοούν την επιχειρηματική δραστηριότητα. Ο καλύτερος τρόπος για να συμβάλουν οι κυβερνήσεις στην αύξηση της απασχόλησης είναι να ενθαρρύνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα. Οι προσπάθειες των κυβερνήσεων να παρέμβουν στην εξέλιξη αυτή με τη θέσπιση καλοπροαίρετων νομοθετικών μέτρων για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, την αποτροπή των απολύσεων ή την άρση ανισοτήτων που ενδέχεται να υφίστανται μεταξύ διαφόρων ομάδων ή κατηγοριών εργαζομένων, υπήρξαν πάντοτε αντιπαραγωγικές.

8.2.3.3.2. Η τεχνολογική εξέλιξη δημιουργεί, αφενός, προσδοκίες για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης ενώ, αφετέρου, εκθέτει σε κίνδυνο τη διατήρηση των υφιστάμενων. Η πολιτική αγοράς εργασίας πρέπει οπωσδήποτε να προάγει τις νέες τεχνολογίες, οι οποίες δεν είναι επιζήμιες για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης παρά μόνο όταν η κοινωνική οργάνωση στηρίζεται σε ξεπερασμένες και « αρτηριοσκληρωτικές » αντιλήψεις. Οι προσπάθειες για την παράταση της λειτουργίας κλάδων της οικονομίας που έχουν πλέον παρακμάσει, μόνο και μόνο επειδή θεωρείται ότι αποτελούν τμήμα της υφιστάμενης κοινωνικής διάρθρωσης, δεν πρόκειται παρά να επισπεύσουν το τέλος τους και να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση της ανεργίας. Στο μέλλον, η ΕΕ θα πρέπει να μεριμνά για την περαιτέρω αξιοποίηση των ευκαιριών που παρουσιάζονται.

9. Ο ΟΟΣΑ

9.1. Στο έγγραφο του ΟΟΣΑ « Jobs Study - Facts, Analysis, Strategies », που κυκλοφόρησε τα μέσα του 1994, αναφέρονται οι ακόλουθες εννέα βασικές συστάσεις :

- Η μακροοικονομική πολιτική θα πρέπει να προάγει την ανάπτυξη και να της προσδίδει βιώσιμο χαρακτήρα σε συνδυασμό με τις κατάλληλες διαρθρωτικές πολιτικές.

- Η εξέλιξη και η διάδοση της τεχνογνωσίας πρέπει να υποβοηθηθούν με τη βελτίωση των αντίστοιχων αναπτυξιακών πλαισίων.

- Πρέπει να προαχθούν οι εθελοντικές συμφωνίες εργοδοτών-εργαζομένων για την ελαστικοποίηση του ωραρίου (τόσο για περιορισμένο χρόνο όσο και εφ`όρου ζωής).

- Πρέπει να προαχθούν οι επιχειρηματικές δραστηριότητες με την άρση των περιορισμών και των εμποδίων για την ίδρυση και την επέκταση επιχειρήσεων.

- Το κόστος της εργασίας πρέπει να καταστεί περισσότερο ελαστικό με την άρση των περιορισμών που εμποδίζουν την προσαρμογή των αποδοχών στα τοπικά δεδομένα και τα ατομικά επαγγελματικά προσόντα, ιδιαίτερα όσον αφορά τους νέους.

- Πρέπει να τροποποιηθούν οι νομοθετικές διατάξεις που αφορούν τη μονιμότητα της απασχόλησης και οι οποίες επιδρούν ανασταλτικά στην αύξηση της απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα.

- Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε δραστήριες πολιτικές αγοράς εργασίας και να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητά τους.

- Πρέπει να βελτιωθούν οι επαγγελματικές δεξιότητες των εργαζομένων διαμέσου της ριζικής τροποποίησης των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης.

- Πρέπει να μεταρρυθμιστούν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και να τροποποιηθεί η σχέση τους με το φορολογικό σύστημα, κατά τρόπο ώστε η κοινωνική δικαιοσύνη να υλοποιείται με μεθόδους που να εμποδίζουν σε πολύ λιγότερο βαθμό την αποτελεσματική λειτουργία των αγορών εργασίας.

9.2. Η ΟΚΕ προτείνει τα ακόλουθα.

10. Περίληψη

10.1. Η περίληψη μπορεί να είναι σύντομη, δεδομένου ότι το μόνο που χρειάζεται να γίνει είναι να διασυνδεθούν τα διάφορα « νήματα » για την κατάρτιση μιας συνεπούς πολιτικής που θα αποσκοπεί να επαναφέρει στην αγορά εργασίας ένα σημαντικό τμήμα της στρατιάς των ευρωπαίων ανέργων.

10.2. Κατά πρώτον, θα πρέπει να ορισθούν σαφώς οι στόχοι της πολιτικής. Είναι πολύ απλό : πέραν του κύκλου των εργασιών η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δημιουργεί κατά μέσο όρο κάθε χρόνο - και όχι μόνο για την επόμενη πενταετία ή δεκαετία, αλλά και ως τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, 2 εκατομμύρια νέες θέσεις απασχόλησης (πλήρους ή μερικής). Αυτό είναι και η ελάχιστη προϋπόθεση για την άρση της πάρα πολύ σοβαρής κρίσης που υφίσταται σήμερα και η οποία όχι μόνο δημιουργεί οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, αλλά απειλεί και την πολιτική σταθερότητα της ΕΕ.

10.2.1. Προϋπόθεση του προαναφερθέντος είναι η ύπαρξη ενός υγιούς νομίσματος και υγιών δημόσιων οικονομικών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

10.2.2. Τα ελλείμματα των προϋπολογισμών πρέπει να καλυφθούν με τον περιορισμό των δημοσίων δαπανών. Σε πολλά κράτη μέλη αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος να μειωθούν τα ελλείμματα στο επίπεδο σύγκλισης εντός της προθεσμίας που έχει ορισθεί για την εγκαθίδρυση της ΟΝΕ.

10.2.3. Πρέπει να προαχθούν οι καταναλωτικές δαπάνες διαμέσου της αύξησης των εισοδημάτων. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με δύο τρόπους : είτε με την αύξηση των μισθών, είτε με τη μείωση των φόρων. Η αύξηση των μισθών θα επιδρούσε πληθωριστικά επειδή θα οδηγούσε σε αύξηση της προσφοράς χρήματος. Σε περίπτωση που δεν συμβαδίσει με μια αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας, η αύξηση των μισθών θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η αύξηση του κόστους των προϊόντων των επιχειρήσεων θα είχε αντιπαραγωγικές συνέπειες, επειδή το πλεονάζον χρήμα που θα έχουν στη διάθεσή τους οι καταναλωτές θα χάνει την αξία του λόγω της αύξησης των τιμών, με αποτέλεσμα η αύξηση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών να είναι ανύπαρκτη ή πολύ περιορισμένη. Το πλεονάζον εισόδημα των καταναλωτών θα διατίθετο για την αγορά φθηνότερων προϊόντων από χώρες με περισσότερο ανταγωνιστικές οικονομίες, με αποτέλεσμα την αύξηση των εισαγωγών, η οποία θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις στο εμπορικό ισοζύγιο της Ευρώπης. Αντίθετα, η μείωση των φόρων δεν έχει πληθωριστικές επιπτώσεις, επειδή δεν οδηγεί σε αύξηση της συνολικής προσφοράς χρήματος, αλλά την ανακατανέμει από το δημόσιο, στον ιδιωτικό τομέα, δηλαδή από τον τομέα της κατανάλωσης στον τομέα της παραγωγής πλούτου, με αποτέλεσμα να προάγεται η οικονομική ανάπτυξη.

10.2.4. Πρέπει να μειωθούν οι φόροι που επιβαρύνουν την εργασία δεδομένου ότι, είτε επιβάλλονται στον εργοδότη είτε στον εργαζόμενο, οι φόροι αυτοί δυσχεραίνουν τη δημιουργία απασχόλησης.

10.3. Ο κεντρικός στόχος της πολιτικής πρέπει να είναι η δημιουργία ενός κλίματος στο οποίο να μπορούν να αναπτυχθούν και να ευδοκιμήσουν μικρές επιχειρήσεις. Οι κυβερνητικές δαπάνες είναι ήδη υπέρογκες και πολλές μεγάλες επιχειρήσεις (ακόμη και όταν είναι κερδοφόρες) προβαίνουν σε περικοπές θέσεων απασχόλησης. Κατά συνέπεια, είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι εκείνες που θα πρέπει να αποδώσουν το μεγαλύτερο μέρος της απασχόλησης η οποία πρέπει να δημιουργηθεί.

10.3.1. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις διαθέτουν ένα αναπτυξιακό δυναμικό καθώς και ικανότητες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης που πρέπει να αξιοποιηθούν. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών τόνισε ότι « οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στη δημιουργία απασχόλησης και δρουν γενικότερα ως παράγοντας κοινωνικής σταθερότητας και οικονομικής ανάπτυξης ». Το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση σχετικά με τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα στον τομέα αυτό και τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά τους με τη λήψη μέτρων - ιδιαιτέρως φορολογικών - που έχουν ως στόχο την προώθηση της δημιουργίας μικρομεσαίων επιχειρήσεων με τη μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων και τη διευκόλυνση της συμμετοχής τους σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει ιδιαίτερα τη σημασία της πραγματοποίησης επενδύσεων στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της εκπαίδευσης τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Τονίζει επίσης ότι, με στόχο την προαγωγή της απασχόλησης, της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας, επιβάλλεται η καταπολέμηση των υπέρμετρων ρυθμίσεων.

10.3.1.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την προαναφερθείσα στρατηγική του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και ζητεί να ληφθούν δραστήρια μέτρα για την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και ιδιαίτερα αυτών που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως μικροεπιχειρήσεις. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι, για την επίτευξη του στόχου αυτού, επιβάλλεται να ληφθούν φορολογικά μέτρα που να έχουν σχεδιαστεί κατά τρόπο που να διευκολύνει τη σύσταση μικρών επιχειρήσεων, να περιορίζει τα γραφειοκρατικά εμπόδια και να εξυπηρετεί τη συμμετοχή τους σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα. Εν ολίγοις, πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη δημιουργία μιας οικονομίας των επιχειρήσεων. Πρόκειται για οικονομία χαρακτηριζόμενη από χαμηλούς φόρους και την απουσία περιττών ρυθμίσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρηματίες που κινούνται ήδη στην αγορά θα έχουν τη δυνατότητα να διευρύνουν τις δραστηριότητές τους και ότι οι δυνητικοί επιχειρηματίες θα ενθαρρύνονται να εισέλθουν στην αγορά, έχοντας αρκετές δυνατότητες να επιτύχουν επαγγελματικά.

10.3.2. Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αυτής είναι η ουσιαστική απορρύθμιση του τομέα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των μικροεπιχειρηματικών δραστηριοτήτων, οι οποίες θα πρέπει να απαλλαγούν από τις περισσότερες υποχρεώσεις που τους είχαν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια όσον αφορά την απασχόληση. Η δημιουργία απασχόλησης θα πρέπει να έχει μεγαλύτερη προτεραιότητα από την προστασία των θέσεων εργασίας. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει, κατ`αρχάς, να επικεντρωθεί στις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζόμενους. Με βάση το όριο αυτό θα μπορούσαν να υπάρξουν διάφορες βαθμίδες απαλλαγών, οι περισσότερες από τις οποίες θα πρέπει να ισχύουν για τις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από πέντε εργαζόμενους.

10.4. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών συμπέρανε ότι « η σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς έχει καθοριστική σημασία για την διατήρηση του δυναμισμού της οικονομίας και, συνεπώς, για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Για το λόγο αυτό, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ». Η ΟΚΕ συμφωνεί με το συμπέρασμα αυτό.

10.5. Πρέπει να εφαρμοσθούν οι συστάσεις που συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση του ΟΟΣΑ « Jobs Study - Facts, Analysis, Strategies ».

10.6. Το πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη δεν είναι άλυτο. Ωστόσο, για την επίλυσή του, αντί της εμμονής σε « λύσεις » που μέχρι σήμερα έχουν αποδειχθεί εντελώς αποτυχημένες, είναι απολύτως απαραίτητο να τροποποιηθεί ριζικά η πολιτική που ακολουθείται. Ένα πράγμα πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό : εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατορθώσει να λύσει το πρόβλημα αυτό, δεν θα επιζήσει ούτε και θα αξίζει να επιζήσει. »

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ : 51, ψήφοι κατά : 105, αποχές : 8.