ΕΠΙΤΡΟΙΙΗ TON EYPOIIAÎKilN KOINOTHTON 
Βρυξέλλες, 08.11.1995 
COM(95) 526 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ MME 
Σχόλια της Επιτροπής σχετικά με την τρίτη ετήσια έκθεση (1995) 

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ MME 
Σχόλια της Επιτροπής σχετικά με την τρίτη ετήσια έκθεση (1995) 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Στο πλαίσιο των κοινοτικών πρωτοβουλιών που στοχεύουν στην προώθηση της καλύτερης 
παρατήρησης της οικονομικής ανάπτυξης των επιχειρήσεων ως τμήμα της δυναμικής της 
αποτελεσματικής υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς1, και συγκεκριμένα στο πλαίσιο του 
Ευρωπαϊκού παρατηρητήριου για τις MME που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή το Δεκέμβριο 
του 1992, το "Economisch Instituut voor het Midden-en Kleinbedrijf' (E1M), συντονιστής του 
δικτύου που αποτελείται από τους οργανισμούς "ΚΜΟ Studiecentrum", Δανικό Τεχνολογικό 
Ινστιτούτο (DTI), "Institut fur Mittelstandforschung" (IMF), Ελληνικός Οργανισμός Μικρομεσαίων 
Επιχειρήσεων και Χειροτεχνίας (ΕΟΜΜΕΧ), "Instituto Vasco de Estudios e Investigacion" <IKEI), 
"Association pour la Promotion et le Développement Industriel" (APRODI), Ινστιτούτο Οικονομικών 
και Κοινωνικών Ερευνών (ESRI), "Università Commerciale Luigi Bocconi", "Chambre des Métiers 
du Grand Duché de Luxembourg", "Economisch Instituut voor het Midden-en Kleinbedreijf (EIM), 
Ιδρυμα Ερευνών AGDER, "Institut fur Gewerbe-und Handwerksforschung", "Instituto de Apoio as 
Pequenas e Médias Empresas e ao Investimento" (IAPMEI), Σχολή Οικονομικών και Διοίκησης 
Επιχειρήσεων του Turku, "Nârings-och teknikutvecklingsverket" (NUTEK) και Σχολή Βιομηχανικών 
και Επιχειρηματικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Warwick, υπέβαλε στην Επιτροπή μια 
τρίτη ανεξάρτητη έκθεση σχετικά με την κατάσταση και τις προοπτικές των MME2. 
Όπως και οι προηγούμενες, η παρούσα έκθεση είναι κυρίως μια ανασκόπηση που παρουσιάζει 
τις τελευταίες επιχειρηματικές εξελίξεις και προοπτικές στην ευρωπαϊκή οικονομία και μάλιστα 
αρκετά συχνά σε τομείς όπου τα στοιχεία είναι λιγοστά αλλά ζωτικής σημασίας για μια 
αποτελεσματική ανάλυση. Εξασφαλίζει ειδική κάλυψη και αναλυτική εξέταση του αντίκτυπου της 
εσωτερικής αγοράς στις MME και μελετά μια σειρά τρεχόντων θεμάτων που έχουν σχέση με 
την κατανόηση των σημερινών και των μελλοντικών τάσεων των MME. Εξετάζει τις πρόσφατες 
εξελίξεις στην Κοινότητα και τις εθνικές πολιτικές που επηρεάζουν το επιχειρηματικό 
περιβάλλον και τις επιδόσεις των MME. Και, με τον τρόπο αυτό, αποσκοπεί στην ενίσχυση και 
στη δημιουργία μιας βάσης για ουσιαστικό διάλογο και μεγαλύτερη κατανόηση των οριζόντιων 
θεμάτων που άπτονται των MME. 
1 Απόφαση τον Συμβουλίου 93/379/ΕΟΚ της 14ης Ιουνίου 1993, Ε.Ε. L 161 της 2ας Ιουλίου 1993. 
2 
Μετά τη θέση σε ισχύ του Ετ»ρο)παϊκού Οικονομικού Χώρου την 1η Ιανουαρίου 1994, η συμμετοχή στο δίκτυο του 
Παρατηρητηρίου επεκτάθηκε σε ερευνητικά ινστιτούτα των κρατών μελών της ΕΖΕΣ/του ΕΟΧ, σε ανεπίσημη και 
εθελοντική βάση. Έτσι στο σχέδιο αυτό συμμετέχουν η Αυστρία, η Φινλανδία, η Νορβηγία και η Σουηδία, με 
αξιόλογη υποστήριξη από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Κατά στινέπεια, η παρούσα ετήσια έκθεση καλύπτει αυτή τη 
στιγμή τα 15 κράτη μέλη της Ε.Ε. και τη Νορβηγία και οι μελλοντικές εκδόσεις της θα αναφέρονται επίσης στην 
Ισλανδία και το Λιχτενστάιν. 
Η Επιτροπή σημειαΥνει με ικανοποίηση ότι οι προηγούμενες εκθέσεις έτυχαν καλής υποδοχής και 
συζητήθηκαν ευρέως σε όλους τους σχετικούς κύκλους3 και πιστεύει ότι αυτή η νέα έκθεση θα 
είναι εξίσου σημαντική πηγή ιδεών πληροφοριών και εμπειρίας. Η συμβολή των MME στη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την αειφόρο ανάπτυξη είναι ιδιαίτερα σημαντική. 
Δεδομένων των υψηλών επιπέδων ανεργίας σ'ολόκληρη την Ευρώπη, οι MME θα συνεχίσουν 
αναμφισβήτητα να διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης και 
η πολιτική επιχειρήσεων καθίσταται ολοένα σημαντικότερη για τη δημιουργία νέων ευκαιριών 
απασχόλησης. Αλλά η επιτυχής επίλυση προβλημάτων και διαμόρφωση πολιτικής υπέρ των MME 
απαιτεί πρόσβαση σε πληροφορίες οι οποίες κατά παράδοση δεν διατίθενται εύκολα σε όλα τα 
κράτη μέλη. Επομένίος, η Επιτροπή θεωρεί ότι το Παρατηρητήριο μπορεί ασφαλώς να συνεχίσει 
να ενεργεί ως μια από τις πιο σημαντικές αναλυτικές πηγές με βάση τις οποίες θα μελετώνται 
πρακτικές προτάσεις για την προώθηση, την καινοτομία και τη συμπλήρωση του φάσματος των 
υφιστάμενοι δράσεων, στο πλαίσιο της νέας μορφής εταιρικής σχέσης που προτείνεται βάσει 
του Ολοκληρ(ομένου Προγράμματος υπέρ τοιν MME και του βιοτεχνικού τομέα4 και ελπίζει ότι 
η παρούσα έκθεση θα συμβάλλει στην ικανοποίηση των αναγκών πληροφόρησης όλων το)ν 
ενδιαφερομένων για το μέλλον των MME και εμπλεκομένων σε πολιτικές συζητήσεις, τόσο σε 
εθνικό όσο και σε ευροοπαϊκό επίπεδο. 
Το παρόν έγγραφο, το οποίο έχει συνταχθεί με βάση τη δομή της έκθεσης, είναι περίληψη των 
σχολίων της Επιτροπής σχετικά με την έκθεση, αναφέρεται κυρίως σε νέα δεδομένα και 
αποτελέσματα που έχουν παρασχεθεί από το Παρατηρητήριο και εστιάζεται κυρίως στα πιο 
αμφισβητήσιμα πορίσματα ή ζητήματα της έκθεσης που είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στην 
εξωτερική κριτική. Έτσι, παρουσιάζει τα σχόλια της Επιτροπής σχετικά με τα τμήματα της 
έκθεσης που αφορούν τις επιδόσεις των επιχειρήσεων (κεφάλαια 1-5) και το περιβάλλον των 
επιχειρήσεων (κεφάλαια 6-13), ενώ καλύπτει επίσης τις θεματικές της μελέτες (κεφάλαια 14-16) 
και τα συμπεράσματα (κεφάλαια 17-18). Όπως έγινε και με τα σχόλια της σχετικά με την πρώτη 
και τη δεύτερη έκθεση5, η Επιτροπή δεν εκτίμησε συστηματικά τα δεδομένα για κάθε κράτος 
μέλος ή τα παραρτήματα της έκθεσης αν και μπορεί να γίνεται περιστασιακή χρήση τους για 
να παρουσιαστούν ή να τονιστούν ορισμένες από τις ιδέες και τις έννοιες που 
χρησιμοποιούνται. 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ 
Η Επιτροπή δέχτηκε ευνοϊκά αυτή την τρίτη έκθεση σχετικά με την κατάσταση των MME, 
ειδικότερα επειδή επανεπιβεβαιώνει σαφώς την ανάγκη για προώθηση της αμοιβαίας 
διαβούλευσης και του κοινού συντονισμού που οδηγούν στην ανταλλαγή των καλύτερων 
πρακτικών μεταξύ κρατούν μελών ως μέσου για την παροχή πλήρους ελευθερίας δράσης στο 
δυναμισμό και το καινοτόμο δυναμικό των MME, με βάση τις κατευθύνσεις που 
παρουσιάζονται στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 19946. 
Βλέπε ειδικότερα το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΡΕ 186.411 της 19ης Ιανουαρίου 1995) και τη 
γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (CES 52/95 της 25ης Ιανουαρίου 1995) σχετικά με τη δεύτερη 
ετήσια έκθεση από το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για MME. 
4 
COM (94) 207 τελικό της 3ης Ιουνίου 1994. 
COM (93) 527 τελικό της 5ης Νοεμβρίου 1993 και COM (94) 352 τελικό της 7ης Σεπτεμβρίου 1994, αντίστοιχα. 
6 ΕΕ C 294 της 22ας Οκτώβριοι' 1994. 
Η τρίτη ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις MME αποσκοπεί ειδικότερα 
στο να προσφέρει σε ιδρύματα και άτομα μια περιεκτική πληροφόρηση σχετικά με τις επιδόσεις 
των MME στην εσωτερική αγορά και τους παράγοντες που την επηρεάζουν. Βασίζεται κυρίως 
σε συγκρίσιμα δεδομένα που έχει συλλέξει η EUROSTAT καθώς και στο εννοιολογικό πλαίσιο 
που παρουσιάζεται στις εκθέσεις "οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη" και, μετά τη σύσταση της 
Επιτροπής7, η δομή της αναπροσαρμόστηκε ίόστε να εξετάζονται ρητά τα διάφορα σημεία που 
θα πρέπει να παρουσιάζονται και οι διάφορες μεταβλητές που θα πρέπει να αναλύονται ως 
στοιχεία των επιδόσεανν των MME ή του επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος. 
Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, ο Ευρωπαϊκός τομέας των MME θεωρείται ότι 
περιλαμβάνει επιχειρήσεις (εκτός από τη γεωργία, τη θήρα, τη δασοκομία και την αλιεία) που 
απασχολούν λιγότερα από 500 άτομα. Επιπλέον, στο εσωτερικό του τομέα των MME 
διακρίνονται οι εξής ευρείες κατηγορίες μεγέθους: 
μικροεπιχειρήσεις: 0-9 απασχολούμενοι· 
μικρές επιχειρήσεις: 10-99 απασχολούμενοι, με περαιτέρω υποδιαίρεση μερικές φορές σε 
10-19, 20-49 και 50-99 απασχολουμένους· 
μεσαίες επιχειρήσεις: 100-499 απασχολούμενοι, με περαιτέρω υποδιαίρεση μερικές φορές 
σε 100-249 και 250-499 απασχολουμένους8. 
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η μεθοδολογία που χρησιμοποιεί το Παρατηρητήριο έχει ήδη 
αποδείξει ότι εξασφαλίζει τη χρήση συγκρίσιμίον δεδομένων σε όλες τις εκθέσεις, παρέχοντας 
έτσι μια σωστά διαρθρίημένη και περιεκτική βάση για την καθοδήγηση της εξέλιξης τους στα 
επόμενα έτη. Υπενθυμίζει, πάντως, ότι τα στατιστικά κατώφλια που χρησιμοποιεί το 
Παρατηρητήριο για τον ορισμό των MME πρέπει σαφώς να αναθεωρηθούν, ώστε να 
αντικατοπτρίζουν όσο το δυνατόν ακριβέστερα την κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα αυτής 
της κατηγορίας επιχειρήσεων. Επιπλέον, η περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένίον σχετικά με την 
περίοδο 1991-95 επιβάλλει κάποια προσοχή όσον αφορά την καταλληλότητα και την ακρίβεια 
ποιοτικών εκτιμήσεων που γίνονται στην έκθεση, ιδίως όταν εξελίξεις που εκτιμάται ότι 
σημειώθηκαν κατά την εν λόγω περίοδο συγκρίνονται με αυτές που είχαν επισημανθεί κατά τα 
προηγούμενα έτη. 
Βλέπε COM (94) 352 τελικό της 7ης Σεπτεμβρίου 1994, σελίδα 19. 
Η γενική έκφραση "MME" είναι η μοναδική που χρησιμοποιείται σε όλο το παρόν έγγραφο για να υποδηλώσει όλες 
τις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερα από 500 άτομα. Επομένως, οποιαδήποτε άλλη αναφορά σε 
μικροεπιχειρήσεις, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αναφέρεται σε συγκεκριμένες 
κατηγορίες μεγέθους. 
1. Οιχονομιχή ανάπτυξη xat τομεαχέζ εξελίξεις 
Καθώς η παρούσα έκθεση συντάσσεται με βάση τον ίδιο πυρήνα στατιστικών δεδομένων που 
χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της δεύτερης έκθεσης του Παρατηρητηρίου και αφορά κυρίως το 
1990, δεν υπάρχουν, προφανούς, σημαντικές διαφορές που πρέπει να σημειωθούν όσον αφορά 
τα κύρια χαρακτηριστικά και τη δομή του Ευρωπαϊκού μη πραπογενούς ιδιωτικού τομέα, εκτός 
από εκείνες που προκύπτουν από την επέκταση της γεωγραφικής της κάλυψης9. Επομένως, με 
βάση τις εκτιμήσεις του ίδιου του Παρατηρητηρίου, μπορεί ευλόγως να υποτεθεί ότι υπάρχουν 
επί του παρόντος στην Ευρώπη περισσότερες από 17 εκατομμύρια επιχειρήσεις, από τις οποίες 
το 99,9% περίπου απασχολούν λιγότερους από 500 εργαζομένους και το 93% περίπου είναι 
μικροεπιχειρήσεις. Συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων επιχειρήσεων, η μέση επιχείρηση της 
ευρα)παϊκής οικονομίας έχει περίπου 6 απασχολουμένους (από 3 απασχολουμένους στην Ελλάδα 
έως 13 στη Σουηδία), ενώ η μέση MME απασχολεί λίγο περισσότερο από 4 άτομα. Ως 
αποτέλεσμα, οι MME πιστεύεται ότι καλύπτουν τώρα περισσότερες από 70 εκατομμύρια θέσεις 
εργασίας, που αντιπροσωπεύουν ένα εντυπα)σιακό 71% της συνολικής απασχόλησης10 στον 
Ευρα>παϊκό μη πρωτογενή ιδιωτικό τομέα. 
Παρά τους στατιστικούς περιορισμούς που αναφέρονται παραπάνω υπάρχει τουλάχιστον ένα 
γενικό, σχετικά νέο πόρισμα στην έκθεση που απαιτεί περαιτέρω εξέταση. Αν και η εργατική 
παραγωγικότητα στις MME, όπως υπολογίζεται με την προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο 
άτομο, φαίνεται να είναι κάτω από τον εθνικό μέσο όρο σε όλες σχεδόν τις χώρες (με εξαίρεση 
το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γερμανία και τη Νορβηγία), η γραφική παράσταση της κατηγορίας 
μεγέθους φαίνεται να έχει το σχήμα πυραμίδας, φθάνοντας την υψηλότερη τιμή της για τις 
επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους. Μαζί με άλλα πορίσματα σχετικά με τις τομεακές και εθνικές 
διακυμάνσεις στις MME όσον αφορά την εργατική παραγωγικότητα και αν υποθέσουμε ότι 
υπάρχει μια θετική σχέση μεταξύ μέσου μεγέθους επιχείρησης και έντασης κεφαλαίου, προκύπτει 
ότι η σχετική κατανομή MME και μεγάλων επιχειρήσεων στην οικονομία συνδέεται με την ίδια 
τη φύση της παραγωγικής διαδικασίας και διέπεται εν μέρει από την οικονομική 
αποδοτικότητα". Αν εξεταστεί από πολιτική άποψη, το εν λόγω αποτέλεσμα φαίνεται να παρέχει 
μια σαφή ένδειξη όσον αφορά την ανάγκη για περαιτέρω μελέτη και ανάπτυξη 
διαφοροποιημένων προσεγγίσεων και μέσων πολιτικής, προσαρμοσμένων στις ειδικές ανάγκες 
τα)ν διαφόρων τύπων επιχειρήσεων, ανάλογα με το μέγεθος, την κατηγορία και τη θέση τους στο 
οικονομικό πλέγμα. Επιπλέον, αν εξεταστεί μαζί με τις ήδη διαθέσιμες ενδείξεις για την ύπαρξη 
θεμελιωδών διαφορετικών προβλημάτανν, στάσεων και συμπεριφορών στον τομέα των MME12, 
το πόρισμα αυτό ενισχύει σαφώς την άποψη της Επιτροπής για επανεξέταση των σημερινών 
ορισμών των MME με σκοπό την υιοθέτηση μιας γενικής, αν και ευέλικτης, ταξινόμησης 
κατηγοριών μεγέθους που θα αντανακλούσε καλύτερα τις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ 
των Οιαφόρίον τύπων επιχειρήσεων. 
ίο 
12 Βλέπε σημείοχτη 2 παραπάνω. Όπως διαπιστώνεται στα σχόλια της Επιτροπής σχετικά με τη δεύτερη έκθεση, η 
Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία είναι πολύ περισσότερο προσανατολισμένες προς τις μεγάλες επιχειρήσειςαπό 
τα προηγούμενα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και παρουσιάζουν, (ος σύνολο, μικρότερο αριθμό 
επιχειρήσε(ον ανά 1000 κατοίκους και υψηλότερο μέσο μέγεθος επιχείρησης από οποιαδήποτε άλλη χώρα. 
Που ορίζεται ως αριθμός των ατόμων που εργάζονται τουλάχιστον 15 ώρες εβδομαδιαίως συμπεριλαμβανομένων 
τ(ον αυτοαπασχολουμένων. 
Κατά την έννοια αυτή, οι δυνάμεις της αγοράς μόνες θα πρέπει να εργαστούν προς μια οικονομία βέλτιστης 
κλίμακας, με τις MME και τις μεγάλες επιχειρήσεις να επιδιώκουν να κυριαρχήσουν σε εκείνους τους τομείς και 
τις αγορές όπου κατά κανόνα μπορούν να επωφεληθούν αχό τη μεγαλύτερη εργατική παραγωγικότητα. Ωστόσο τα 
πορίσματα αυτά πρέπει να θεωρούνται προσωρινά και απαιτούν περαιτέρω εξέταση. 
Βλέπε COM (94) 352 τελικό της 7ης Σεπτεμβρίου 1994, σελίδα 4. 
Επίσης, το Παρατηρητήριο θε<όρησε χρήσιμη την ανάλυση των εξελίξεων μεταξύ 1988 και 1995 
διακρίνοντας τρεις υποπεριόδους, καθόσον τα εν λόγω έτη μπορεί να θεωρηθεί ότι περικλείουν 
μια ακολουθία τριών διαφορετικών φάσεων ανάπτυξης (1988-1990), στασιμότητας (1990-1993) 
και ανάκαμψης (1993-1995). Τα αποτέλεσμα που παρουσιάζονται στην έκθεση συμφωνούν με τα 
προηγούμενα πορίσματα που δείχνουν ότι οι MME είχαν γενικώς καλύτερες επιδόσεις από τις 
μεγάλες επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του πρώτου μέρους της περιόδου αυτής, τουλάχιστον εάν 
οι αντίστοιχες επιδόσεις τους μετρηθούν με βάση τους μέσους ετήσιους ρυθμούς αύξησης της 
πραγματικής προστιθέμενης αξίας, του πραγματικού κύκλου εργασιών και της απασχόλησης. 
Αντιστροφή της τάσης αυτής, που μπορεί να είναι αποτέλεσμα της πτώσης των οικονομικών 
επιδόσεων, των μικροεπιχειρήσεανν, φαίνεται ίοστόσο να παρουσιάζεται από το 1990 και μετά 
καθώς η διαιρορά ανάπτυξης μεταξύ MME, αφενός, και μεγάλων επιχειρήσεονν, αφετέρου, 
καθίσταται ολοένα μικρότερη και στις τρεις διαστάσεις και είναι ιδιαίτερα εμφανής κατά την 
περίοδο 1993-1995 όπου οι μεγάλες επιχειρήσεις αναπτύσσονται ακόμη ταχύτερα από τις MME. 
Ολόκληρη την περίοδο 1988-95, ωστόσο, οι MME είχαν καλύτερες επιδόσεις από τις μεγάλες 
επιχειρήσεις όσον αφορά τον ετήσιο πραγματικό κύκλο εργασιών καθώς και την αύξηση της 
απασχόλησης και οι μικρές επιχειρήσεις, αν και κάθε άλλο παρά απρόσβλητες από την ύφεση, 
ήταν οι μόνες που κατόρθίοσαν να εξασφαλίσουν σημαντική καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Συγκεκριμένα, η διαφορά ανάπτυξης της απασχόλησης ήταν θετική σε όλες τις χώρες εκτός από 
την Ιρλανδία, την Ισπανία και τη Νορβηγία και αρκετά σημαντική σε τομείς όπως το χονδρικό 
εμπόριο, η λιανική διανομή, οι μεταφορές και οι επικοινωνίες και οι υπηρεσίες παραγωγού. 
Επιπλέον, ορισμένα αποτελέσματα από πρόσφατη έρευνα δείχνουν ότι οι επιδόσεις ανάπτυξης 
των MME έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη συνολική οικονομική ανάπτυξη και ότι η πολιτική 
μικρών επιχειρήσεων μπορεί να θεωρηθεί ίος μέσον για τη μείωση της ανεργίας ή ως μέσο 
ενίσχυσης της οικονομικής ανάπτυξης. Αν και είναι οπωσδήποτε κατανοητό ότι υπάρχουν 
εναλλακτικές οδοί για την επίτευξη του ίδιου ποσοστού οικονομικής ανάπτυξης, τα στοιχεία της 
έρευνας υποδηλώνουν ότι οι πολιτικές οι οποίες δίδουν μεγαλύτερη έμφαση στον τομέα των 
μικρών επιχειρήσεων αναμένεται να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες, ταυτόχρονα, να 
εξασφαλίσουν υψηλά επίπεδα απασχόλησης. Έτσι, αξίζει να εξεταστεί αν η εμφανής αντιστροφή 
της σχετικής θέσης των MME και των μεγάλων επιχειρήσεων είναι ενδεικτική και γενική ή αν, 
όπως φαίνεται να δείχνουν ορισμένα στοιχεία της έκθεσης σχετικά με τις δομές ανάπτυξης της 
παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας, είναι απλώς το μεταβατικό αποτέλεσμα μιας 
διακεκριμένης συμπεριφοράς κατηγορίας μεγέθους και βημάτων προσωρινής προσαρμογής στους 
οικονομικούς κύκλους. 
2. ΕπίΥειοηματική δραστηριότητα xat δυναμική των επινειρήσεων 
Ένα σημαντικό μέρος του κεφαλαίου αυτού πρέπει να θεαιρηθεί ως ενημέρωση των εργασιών 
που πραγματοποιήθηκαν ήδη από το Παρατηρητήριο στο πλαίσιο της πρώτης ετήσιας έκθεσης 
του. Οπως είχε υπογραμμιστεί τότε, η ετερογένεια των διαθέσιμων πηγών δεδομένων και 
πληροφόρησης δεν επιτρέπει να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα και ως εκ τούτου τα 
αποτελέσματα που παρουσιάζονται πρέπει να εξεταστούν με προσοχή. Προστέθηκαν επίσης 
ορισμένες νέες αντιλήψεις σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν οι νέες επιχειρήσεις στη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την προώθηση της βιομηχανικής και εμπορικής ανανέωσης, 
οι οποίες όμο)ς βασίζονται, σε μεγάλο βαθμό, σε περιορισμένες και κυρίως προφορικές 
πληροφορίες. 
Παρά τον αναλυτικό αυτό περιορισμό η έκθεση επιβεβαιώνει έτσι την οικονομική ζωτικότητα 
του ευρωπαϊκού ιδιωτικού τομέα γενικά και τη σημασία της αυτοαπασχόλησης στον τομέα των 
MME ειδικά. Αλλά αυτό που οπωσδήποτε δεν είναι πρωτοφανές, είναι το γεγονός ότι η 
αξιοσημείωτη σταθερότητα των ευρωπαϊκών τάσεων όσον αφορά την εγγραφή νέων επιχειρήσεων 
και αυτοαπασχόλησης μεταξύ 1988 και 1993 φαίνεται να είναι το πλέον ορατό αποτέλεσμα 
ορισμένων αντίθετίον, αντισταθμιστικοί εξελίξεων όταν η ανάλυση πραγματοποιείται σε 
χαμηλότερο επίπεδο συγκέντρωσης. Πράγματι, ενώ τα τομεακά δεδομένα υπογραμμίζουν τη 
σημασία της συνεχούς διαδικασίας "τεταρτογενοποίησης" της ευρωπαϊκής οικονομίας και 
φαίνονται να επιβεβαιώνουν τις προηγούμενες ενδείξεις ταχύτερης ανανέωσης του οικονομικού 
πλέγματος στον τομέα παροχής υπηρεσίίόν, τα δεδομένα σχετικά με τις εγγραφές επιχειρήσεων 
φαίνεται να παρουσιάζουν μια σημαντική αύξηση της δημιουργίας επιχειρήσεων στη Δανία, στο 
Αουξεμβούργο, στις Κάτω ΧαΊρες και στην Πορτογαλία παράλληλα με μια θεαματική μείωση 
τίον δραστηριότητα™ δημιουργίας επιχειρήσεων σε χώρες όπως η Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο 
και η Νορβηγία, κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου13. Επιπλέον, ορισμένα 
αποτελέσματα σχετικά με την επιβίωση των νέων επιχειρήσεων, τα κοινωνικοοικονομικά 
χαρακτηριστικά του δημιουργού της επιχείρησης καθώς και τους λόγους δημιουργίας και 
ανάπτυξης μιας επιχείρησης και τα κυριότερα εμπόδια και φραγμούς στη δημιουργία και στην 
επέκταση των επιχειρήσεο)ν δείχνουν ότι οι καλύτερες επιδόσεις, όσον αφορά την επιβίωση των 
νέίον επιχειρήσεων, παρουσιάζονται στα κράτη μέλη τα οποία έχουν ήδη αναπτύξει ορισμένα 
επίσημα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης και συναφείς με τα προσόντα απαιτήσεις που 
έχουν σχέση με την πρόσβαση σε ορισμένα επαγγέλματα ή δραστηριότητες. 
Οι πολιτικές συνέπειες το)ν πορισμάτων αυτών δεν είναι σαφείς, καθόσον τα δεδομένα που 
παρουσιάζονται στους διάφορους πίνακες της έκθεσης δεν είναι καθόλου συγκρίσιμα και μάλιστα 
μερικές φορές φαίνονται αντιφατικά14. Εντούτοις, κρίνοντας από τις κύριες αιτίες αποτυχίας 
των επιχειρήσεων και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο φόβος της ανεργίας είναι ένα όλο και 
σημαντικότερο κίνητρο δημιουργίας μιας επιχείρησης, τα εν λόγω δεδομένα ενισχύουν σαφώς 
την πεποίθηση της Επιτροπής σχετικά με τη σημασία της επαρκούς πληροφόρησης και της 
παροχής συμβουλών, καθ(ός και της κατάλληλης κατάρτισης και εκπαίδευσης στις νεοϊδρυθείσες 
επιχειρήσεις και της προώθησης της αμοιβαίας διαβούλευσης και του συντονισμού μεταξύ 
κρατών μελών, κυρίως για τη βελτίίοση και την απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος 
με στόχο τη μείωση των περιορισμών που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις και την απελευθέρωση 
του δυναμικού τους για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, όπως υποστηρίζει το 
Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα. 
Ωστόσο, νεώτερα στοιχεία δείχνουν ότι ο αριθμός των νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων παρουσίασε ανοδική τάση το 
1994 στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
Για παράδειγμα, τα στοιχεία για την αυτοαπασχόληση περιλαμβάνουν τη γεωργία και δεν συμφωνούν πάντοτε με 
εκείνα που παρουσιάζονται σε προηγούμενες εκθέσεις, ενώ τα δεδομένα σχετικά με τις νέες εγγραφές ανά 1.000 
κατοίκοι>ςκαιανά 1.000 επιχειρήσειςδενεπιβεβαιο'^>νταιπάντοτεαπόδιαΟέσιμεςστατιστικέςπληροφορίες σχετικά 
με τον αριθμό επιχειρήσεων ανά 1.000 κατοίκους. 
3. Απασγόληστι 
Σημειώνοντας ότι η χάραξη πολιτικής απαιτεί να γνωρίζει κανείς όχι απλώς πού δημιουργούνται 
οι νέες θέσεις εργασίας αλλά και πώς και γιατί δημιουργούνται, το Παρατηρητήριο προβαίνει 
σε προσεκτική αξιολόγηση της τρέχουσας συζήτησης σχετικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας 
ανά μέγεθος επιχείρησης και προσθέτει ορισμένα νέα εμπειρικά πορίσματα στα ήδη επιτευχθέντα 
αποτελέσματα στον εν λόγίο τομέα, για να καταλήξει στο ότι η μεθοδολογική κριτική που 
προκαλούν ορισμένες μελέτες σχετικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας από τις MME δεν 
ανατρέπει την προηγούμενη ανάλυση του και η διαπίστωση ότι οι MME δημιουργούν γενικά 
περισσότερες θέσεις εργασίας από τις μεγάλες επιχειρήσεις εξακολουθεί να ισχύει στην Ευρώπη. 
Επιπλέον, φαίνεται ότι τα καθαρά ποσοστά δημιουργίας θέσεων εργασίας είναι αντιστρόφίος 
ανάλογα με το αρχικό μέγεθος της επιχείρησης, το οποίο σημαίνει ότι το εν λόγω συμπέρασμα 
ισχύει ανεξάρτητα από τη σχετική θέση της εταιρίας στον κύκλο ζωής της. Με βάση τα 
δεδομένα απασχόλησης για το 1990 και τις ίδιες εκτιμήσεις του Παρατηρητηρίου για τα μέσα 
ποσοστά ετήσιας αύξησης της απασχόλησης ανά κατηγορία μεγέθους, φαίνεται πράγματι ότι η 
δημιουργία θέσεων εργασίας από τις MME υπεραντιστάθμισε τις απωλεσθείσες θέσεις εργασίας 
στις μεγάλες επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου 1988-19951S. 
Παρά τις ενθαρρυντικές αυτές ενδείξεις, παραμένει σαφές ότι η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, 
στον τομέα των επιχειρήσε<ον στην Ευρίόπη δεν είναι καθόλου εντυπωσιακή και απέχει πολύ 
από το να συμβάλλει σημαντικά στη μείίοση της ανεργίας. Επιπλέον, η έκθεση αναφέρει σαφώς 
ότι οι MME ενδέχεται επίσης να έχουν απίολέσει θέσεις εργασίας κατά τη διάρκεια των 
τελευταίων ετών. Γενικά και μεσοπρόθεσμα, η Επιτροπή εκτιμά ωστόσο αναγκαίο να 
επικεντρωθεί ιδιαίτερα η προσοχή σε ζητήματα όπως η βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης 
για το εργατικό δυναμικό με την προώθηση των επενδύσεων στην επαγγελματική κατάρτιση και 
τη βελτίωση της ποιότητας του ανθρώπινου δυναμικού, η αύξηση της έντασης ανάπτυξης της 
απασχόλησης με την ενθάρρυνση αλλαγίόν στην οργάνωση και το χρόνο εργασίας, η μείωση του 
κόστους της μη μισθωτής εργασίας, κυρίίος στο χαμηλότερο επίπεδο της κλίμακας μισθών και 
παραγωγικότητας και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών και των μέτρων που 
λαμβάνονται για την αγορά εργασίας προκειμένου να καταπολεμηθεί ο κοιναννικός αποκλεισμός, 
κυρίως με την αύξηση της ευελιξίας στους τομείς της επαγγελματικής και γεωγραφικής 
κινητικότητας και την ενδεχόμενη παροχή κινήτρων για τη δημιουργία και την απορρόφηση νέων 
θέσεων εργασίας. Όσον αφορά τις MME, η Επιτροπή θα επιδιώξει να προα)θήσει, να ανανεώσει 
και να συμπληρώσει το φάσμα των υφιστάμενων δράσεων, κυρίως εκείνων που έχουν ήδη 
εγκριθεί στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για τις MME και του Ολοκληρωμένου Προγράμματος, 
προκειμένου να διευκολυνθεί η δημιουργία και κατά συνέπεια η ανάπτυξη επιχειρήσεων, να 
μειωθούν οι διοικητικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στις MME, να βελτιωθεί η πρόσβαση 
τους στα κεφάλαια και στη χρηματοδότηση και να τις βοηθήσει στις προσπάθειες τους να 
επωφεληθούν πλήρως από τις ευκαιρίες της εσωτερικής αγοράς, κυρίως προκειμένου να 
ενισχυθεί η συμμετοχή τους στα διάφορα κοινοτικά προγράμματα και σε κάποια μορφή διεθνούς 
συνεργασίας. Με αυτό το στόχο και με βάση τα πορίσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που 
πραγματοποιήθηκε στις Κάννες, η Επιτροπή σκοπεύει ειδικότερα να παρουσιάσει μια Λευκή 
Βίβλο για τις MME στο Συμβούλιο Κορυφής στη Μαδρίτη. 
Πράγματι, φαίνεται ότι στις μεγάλες και μεσαίες επιχειρήσεις σημειώνεται μείωση των θέσεων εργασίας με μέσο 
ετήσιο ποσοστό 0,5% περίπου (δηλαδή, συνολικά, περίπου 75.000 και 140.000 αντίστοιχα απωλεσθείσες θέσεις 
εργασίας ανά έτος κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου). Έτσι, η δημιουργία θέσεων εργασίας ήταν σχεδόν 
εξ' ολοκλήρου επίτευγμα των μικρών επιχειρήσεων (0,75% ή περίπου 235.000 νέες θέσεις εργασίας ανά έτος), 
δεδομένου ότι οι μικρές εταιρίες αύξησαν ελάχιστα το επίπεδο απασχόλησης τους (κατά μέσο όρο, λιγότερο από 
0,1% ανά έτος). 
Ταυτόχρονα, κατά γενική εκτίμηση, οι MME δεν είναι μια εντελίός ανεξάρτητη μηχανή 
ανάπτυξης της απασχόλησης και πρέπει να επιδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις βιομηχανικές 
αλληλεπιδράσεις μεταξύ επιχειρήσεων όλων τονν μεγεθών. Έτσι, στο κεφάλαιο αυτό εξετάζεται 
επίσης η συμβολή τονν MME στην ευέλικτη παραγωγή και οι συνέπειες της στην ποιότητα της 
εργασίας. Αν και αναγνωρίζεται σαφώς ο ρόλος των MME στην απορρόφηση των κατηγοριών 
εργατικού δυναμικού με τη μικρότερη ζήτηση, η έκθεση υπαινίσσεται ότι μια ευέλικτη παραγωγή 
η οποία είναι υποπροϊόν της δημιουργίας μεγάλων επιχειρήσεων σε ένα αβέβαιο και διαρκώς 
εξελισσόμενο οικονομικό περιβάλλον, έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα της 
εργασίας των MME. 
Συγκεκριμένα, στηρίζεται σε κάποιες αρκετά γνωστές, εξαιρετικά τεκμηριωμένες και 
αλληλεπιδρούσες τάσεις (αύξηση του ποσοστού συμμετοχής και των θέσεων απασχόλησης των 
γυναικών, τομεακή μετατόπιση της απασχόλησης από την μεταποιητική βιομηχανία στις υπηρεσίες 
και αύξηση του αριθμού των θέσεων μερικής και προσωρινής απασχόλησης, μεταξύ άλλων) για 
να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, γενικά, είναι πιθανότερο οι MME να έχουν ένα σημαντικό 
ποσοστό εργατικού δυναμικού το οποίο καλύπτεται από συμβάσεις μερικής ή προσωρινής 
απασχόλησης απ' ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, διαπιστώνεται επίσης ότι οι MME 
χρησιμοποιούν σχετικά συχνότερα λιγότερο εκπαιδευμένο, και ως εκ τούτου λιγότερο 
παραγωγικό, εργατικό δυναμικό, είναι σχετικά απρόθυμες να αναλάβουν ενέργειες στον τομέα 
της επαγγελματικής κατάρτισης και προσφέρουν λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες εργασίας, 
τουλάχιστον από την άποψη των μισθών και το)ν κοινωνικών πλεονεκτημάτων. 
Ωστόσο, τα επιχειρήματα που παρουσιάζονται στην έκθεση για την υποστήριξη της άποψης ότι 
η ποιότητα εργασίας τ<ον MME βρίσκεται μάλλον "στη σκοτεινή πλευρά της ευέλικτης 
παραγωγής" δεν είναι καθόλου πειστικά. Λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές διαφορές που 
παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών που ενδέχεται να οφείλονται σε ένα συνδυασμό 
αναπτυξιακών και πολιτιστικίόν παραγόντίον16, το Παρατηρητήριο παραβλέπει σε μεγάλο βαθμό 
την ακούσια διάσταση της μερικής και της προσωρινής απασχόλησης και είναι λογικό να 
θείορηθεί ότι οι τομεακές πτυχές είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικές με τις διαφορές των 
κατηγοριών μεγέθους για να εξηγηθεί η ποιότητα και η διάρκεια μιας απασχόλησης. Έτσι, τα 
πορίσματα της έκθεσης δεν μπορούν παρά να τονίσουν την ανάγκη για περαιτέρω ανάλυση των 
ζητημάτων αυτίόν πριν να εξαχθούν οποιαδήποτε λειτουργικά συμπεράσματα. 
Στο μεταξύ και εκτιμώντας ότι οι δυσμενείς συνθήκες απασχόλησης στις MME, στο βαθμό που 
οδηγούν σε χαμηλότερο κόστος παραγωγής, θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τα μειονεκτήματα 
του κόστους που συνδέονται με το μέγεθος, σε σύγκριση με τις μεγάλες επιχειρήσεις, αξίζει να 
τονιστεί ότι οι MME έχουν τα δικά τους ειδικά προβλήματα που πρέπει να ρυθμιστούν, 
προκειμένου να επιτραπεί η ανάπτυξη τους, κυρίως μέσω νέονν στοχοθετημένων καινοτόμων 
πρωτοβουλιών και ειδικότερα εκείνων που αποσκοπούν στην επίλυση προβλημάτων κλίμακας, 
γνώσεων, συμπληρίοματικότητας και συντονισμού. Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι βασικά αν οι 
MME ή οι μεγάλες εταιρίες προσφέρουν καλύτερες δυνατότητες απασχόλησης αλλά να 
βελτιωθούν οι κοινίονικές και οικονομικές επιδόσεις όλων των εταιριών. Σε μια εποχή που η 
εργασία θεωρείται όλο και περισσότερο μάλλον ως πηγή παρά απλώς ένα κόστος, η Επιτροπή 
θα πρέπει να προτείνει την αναζήτηση μέσων που συνδέουν άμεσα την βελτίωση των προτύπων 
εργασίας με την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. 
16 Αξίζει να σημειωθεί, για παράδειγμα, ότι η μερική απασχόληση είναι σχεδόν ασήμαντη στις νότιες/περιφερειακές 
χ(όρες (Ελλάδα, Ιταλία, Ιρλανδία, 1 Ιορτογαλία και Ισπανία)και οι περισσότερες από αυτές μπορούν να καταταχθούν 
μεταξύ των χωρών που έχουν τις μεγαλύτερες εβδομάδες εργασίας (αντικαθιστώντας την Ιταλία με το Ηνωμένο 
Βασίλειο στις πέντε πρώτες)· επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι ο μεγαλύτερος αριθμός συμβάσεων προσωρινής 
εργασίας, με. μεγάλη διαφορά από τα άλλα κράτη, παρατηρείται στην Ισπανία. 
10 
4. Περιφερειακές ανισότητες 
Αναγνωρίζοντας τη σημασία της περιφερειακής διάστασης των MME και της πολιτικής για την 
απασχόληση, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίηση της για τη συμπερίληψη στην έκθεση ενός 
κεφαλαίου για τις περιφερειακές ανισότητες, ιδιαίτερα επειδή αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει 
ορισμένες βασικές τάσεις σε σχέση με το ρόλο τα)ν MME στο μετριασμό των ανισοτήτίον 
αυτών. 
Τα δεδομένα της έκθεσης, τα οποία παρεμπιπτόντως αναφέρονται μόνο στην απασχόληση στην 
μεταποιητική βιομηχανία, επιβεβαιώνουν ότι οι MME συμβάλλουν με ιδιαίτερα σημαντικό τρόπο 
στη δημιουργία απασχόλησης στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. Ωστόσο, προκειμένου μια 
τέτοιου είδους ανάλυση να προσδώσει αξία στις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή για 
τη χάραξη πολιτικής στον εν λόγω τομέα, πρέπει είτε να παρουσιάζει ορισμένα νέα γεγονότα 
είτε να παρέχει πιο εμπεριστατωμένες επεξηγήσεις της παρούσας περιφερειακής κατάστασης των 
MME. Η βασική κριτική του κεφαλαίου αυτού συνίσταται στο ότι δεν φαίνεται να 
εκπληρώνονται οι εν λόγο) στόχοι. 
Από τη μια πλευρά, η έκθεση αναφέρει ότι οι περιφέρειες του στόχου 2 εξαρτώνται σχετικά 
λιγότερο από τις MME όσον αφορά την απασχόληση αλλά αυτό δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον 
από την άποψη της εκπόνησης πολιτικής, δεδομένου ότι η βάση για την έγκριση τονν κοινοτικίόν 
πρίοτοβουλιών RECHAR, RESIDER και KONVER δεν ήταν ότι οι περιφέρειες του στόχου 2 
εξαρτιόνταν λιγότερο από τις MME αλλά ότι για ιστορικούς λόγους δεν υπήρχε παράδοση 
επιχειρηματικίόν όραστηριοτήτιον στις περιφέρειες αυτές. Γι'αυτό το λόγο οι MME είναι 
λιγότερο σημαντικές στις περιφέρειες του στόχου 2. Κατά συνέπεια, τα προγράμματα που 
εφαρμόζονται τώρα στο πλαίσιο των κοινοτικών πρωτοβουλιών έχουν ως κύριο στόχο να 
προωθήσουν την ανάπτυξη των MME προκειμένου να αντισταθμιστούν οι απώλειες θέσεων 
απασχόλησης στις μεγάλες παρακμάζουσες βιομηχανίες όπως του άνθρακα και χάλυβα. 
Από την άλλη πλευρά, το Παρατηρητήριο διαπίστωσε ότι οι περιφέρειες του στόχου 5β) δεν 
παρουσιάζουν ομοιόμορφα χαρακτηριστικά ως προς το επίπεδο εξάρτησης τους από τις MME 
όσον αφορά την απασχόληση. Παρά το γεγονός αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι MME 
αποτελούν την πεμπτουσία του επιχειρηματικού ιστού στις αγροτικές περιοχές και ότι η 
ανάπτυξη τους είναι ένας από τους αποφασιστικούς παράγοντες που μπορούν να εξασφαλίσουν 
την οικονομική διαφοροποίηση των περιοχών αυτών. Κατά τη γνώμη του, επομένως, οι 
μελλοντικές εκθέσεις πρέπει να ασχοληθούν με το θέμα αυτό και να εξετάσουν τα ειδικά 
προβλήματα τα οποία αντιμετίοπίζουν οι MME στις αγροτικές περιοχές, κυρίως όσον αφορά 
την απομόνωση τους, την ανεπάρκεια και την κακή διαχείριση των υπηρεσιών υποστήριξης, την 
έλλειψη υπεργοληπτικ<όν εταιρεκόν, τις δυσκολίες προσέλκυσης προσωπικού υψηλής ειδίκευσης 
και το μεγάλο κόστος σύνδεσης με τα σύγχρονα επικοινωνιακά δίκτυα. Επιπλέον, η Επιτροπή 
επιθυμεί να επισημάνει ότι το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καινοτομίας και Αγροτικής 
Ανάπτυξης, το οποίο δημιουργήθηκε στα πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας Leader II με 
στόχο τον εντοπισμό, τον χαρακτηρισμό και τη διευκόλυνση της μεταφοράς καινοτομιών που 
αναπτύσσονται σε αγροτικό περιβάλλον, θα μπορούσε, ειδικότερα, να συμβάλει στην ανταλλαγή 
αποτελεσματικών πρακτικών που αποσκοπούν στην παροχή υποστήριξης σε MME σε αγροτικές 
περιοχές. 
11 
Η έκθεση τονίζει ιδιαίτερα το ρόλο των μικροεπιχειρήσεων στη δημιουργία απασχόλησης. 
Ωστόσο, δεν υπάρχει ανάλυση του αντίκτυπου τιον μετακινήσεων τόσο εντός τανν περιφερειών 
όσο και μεταξύ των περιφερείίόν που μπορεί να είναι ένα υποπροϊόν της δυναμικής των 
μικροεπιχειρήσεων. Εξαλλοι», δεν αναφέρονται οι τομείς στους οποίους οι μικροεπιχειρήσεις 
είναι σχετικά σημαντικότερες σε περιφερειακό επίπεδο και το ζήτημα της έμμεσης συνεισφοράς 
των μικροεπιχειρήσεων στην απασχόληση, που μπορεί να ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των 
τομέίον, είναι ακόμη προς εξέταση. 
Η έκθεση αναφέρεται στη χιορική διαδικασία αποκέντρωσης και αποκαλύπτει ότι οι μικρές 
πόλεις και οι περιφερειακές ζίόνες αύξησαν τον ενεργό πληθυσμό τους σε σχέση με τις μεγάλες 
πόλεις και τα αστικά κέντρα. Θα ήταν πιο ενδιαφέρον να γνωρίζουμε αν η απασχόληση στις 
μικρές πόλεις έχει πράγματι αυξηθεί σε απόλυτες τιμές. 
Η έκθεση δίδει επίσης έμφαση στην ανάλυση των αποκλίσεων μεταξύ των παραμεθόριων 
περιοχίόν. Ωστόσο, δεν επεξηγείται σαφώς γιατί μια τέτοια λεπτομερής ανάλυση διενεργείται 
σ'αυτό το στάδιο και δεν φαίνεται να οδηγεί σε κάποια σημαντικά συμπεράσματα από πολιτική 
άποψη. 
Η Επιτροπή εκτιμά λοιπόν ότι το θέμα που εξετάζεται στο κεφάλαιο αυτό είναι πολύ ευρύ για 
να επιτρέψει την άντληση σημαντικών πολιτικίόν συμπερασμάτων και ότι στο μέλλον θα ήταν 
σκοπιμότερο να εξεταστεί ένα σαφέστερα καθορισμένο θέμα. Για παράδειγμα, καθίός η ανάλυση 
της έκθεσης αυτού του έτους υποδηλώνει ότι ορισμένες λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες 
υπήρξαν πολύ αποτελεσματικές στην προώθηση της δραστηριότητας των MME για την 
αντιμετώπιση των αναγκών απασχόλησης, θα ήταν σκόπιμο να υπάρχει μια λεπτομερής ανάλυση 
του τρόπου με τον οποίο εξελίχθηκαν οι MME στις εν λόγω περιφέρειες συμπεριλαμβανομένων 
περιπτωσιολογικών μελετών και ερευνών, όπως συνέβη με τις προηγούμενες εκθέσεις του 
Παρατηρητηρίου. Ένας δεύτερος τομέας που αξίζει να εξεταστεί είναι αυτή καθαυτή η 
διαδικασία ανάληψης επιχειρηματικής δραστηριότητας στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες. 
Τα συμπεράσματα της έκθεσης σχετικά με την επιχειρηματική δραστηριότητα είναι αναμενόμενα, 
θα ήταν σκόπιμο να υπάρχουν κάποια στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο των διαφόρων ειδών 
πολιτικίόν πρωτοβουλιών, και ιδίως εκείνων που λαμβάνουν σήμερα κοινοτική υποστήριξη στα 
πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείανν, στην ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε 
παρακμάζουσες περιφέρειες. Και εδώ θα ήταν χρήσιμες περιπτωσιολογικές μελέτες ή έρευνες. 
Από την άλλη πλευρά, αν υποθέσουμε ότι δεν πρέπει να υπάρχει μεγάλη εξάρτηση ούτε από 
τις μικρές και μεσαίες εταιρίες ούτε από τις μεγάλες εταιρίες, θα άξιζε ενδεχομένως να 
εξεταστεί αν οι περιφέρειες που γνώρισαν την ικανοποιητικότερη ανάπτυξη οικονομικής 
ευημερίας είναι εκείνες που παρουσίαζαν ένα καλό συνδυασμό μεγεθών βιομηχανιών και 
επιχειρήσεων και των οποίων ο εμπορικός τομέας χαρακτηριζόταν από μια σχετικά ταχεία 
εξέλιξη. Πράγματι, αν το δυναμικό καθαρής αύξησης θέσεων απασχόλησης με τη δημιουργία 
νέων εταιριών είναι μεγαλύτερο στις περιφέρειες στις οποίες δεν υπήρξε ποτέ κυριαρχία των 
MME και προκειμένου να διερευνηθεί με λογικό κόστος χωρίς διακρίσεις έναντι των 
υφιστάμενων επιχειρήσεων, θα πρέπει να υπάρχει κατά συνέπεια κάποιο περιθώριο για χάραξη 
πολιτικής που αποσκοπεί τόσο στη βελτίωση του γενικού επιχειρηματικού κλίματος όσο και στην 
αύξηση του αριθμού δημιουργίας νέων επιχειρήσεων για τις οποίες οι συνθήκες της 
περιφερειακής αγοράς είναι σχετικά ευνοϊκές ή σχετικά ασήμαντες. 
12 
5. Εξαγωγές και διεθνής προσανατόλισες 
Το παρόν κεφάλαιο της έκθεσης ασχολείται με τις εξαγωγές τα>ν MME και το διεθνή 
προσανατολισμό τους. Στην πραγματικότητα, εξετάζονται μόνο οι εξαγωγές και έτσι 
παραβλέπεται ένα σημαντικό μέρος της παρούσας διαδικασίας διεθνοποίησης17. Καθώς η πολιτική 
της Επιτροπής για τις επιχειρήσεις δεν ασχολείται με την προώθηση των εξαγωγών αλλά με 
άλλες πτυχές της διεθνοποίησης, η έκθεση βοηθάει ελάχιστα στη διαμόρφωση μελλοντικής 
πολιτικής ή στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέσων προώθησης της διεθνοποίησης 
των MME, είτε στο πλαίσιο της Ένωσης για την εσωτερική αγορά είτε εκτός της Ένα>σης. 
Ένα μεγάλο μέρος του κεφαλαίου είναι αφιερωμένο στην παρατήρηση ότι οι εταιρίες το)ν 
μικρότεροι οικονομιών πραγματοποιούν περισσότερες εξαγωγές από εκείνες των μεγάλων 
οικονομιών. Αυτό είναι αναπόφευκτο δεδομένου ότι οι μικρές χίόρες μπορούν να υποστηρίξουν 
ένα στενότερο φάσμα βιομηχανιών στις εσωτερικές τους αγορές από ό,τι οι μεγάλες χώρες και 
πρέπει ίος εκ τούτου να ασκούν εμπόριο για την απόκτηση των προϊόντων λόγω έλλειψης 
βιομηχανιών. Οι μεγάλες χίόρες ασχολούνται περισσότερο με ενδοτομεακές συναλλαγές και σε 
πολλές περιπτώσεις αυτό αντιπροσωπεύει ένα πιο ενδιαφέρον θέμα εξέτασης. Εν πάση 
περιπτώσει, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ του εμπορίου εντός του ΕΟΧ και εκτός του ΕΟΧ 
και όχι του εμπορίου εντός και εκτός της ΕΕ. Συνδιάζοντας την προσέγγιση αυτή με τις 
περιφερειακές συγκεντρώσεις για παράδειγμα στις Βόρειες χίόρες, στο Μπενελούξ, στις 
Βρετανικές νήσους και στην Ιβηρική χερσόνησο, οι συνέπειες του μεγέθους των εθνικών 
οικονομιών και των τοπικίόν προτιμήσεων μπορούν να ελαχιστοποιηθούν και να επιτρέψουν μια 
ακριβέστερη ανάλυση των εξαγωγών. 
Όσον αφορά την υψηλότερη εξαγωγική ροπή των μεγάλων εταιριών, μια δήλωση αυτού του 
είδους πρέπει να διατυπωθεί με ορισμένες επιφυλάξεις, ακόμη και αν μπορεί να διαπιστωθεί 
μια θετική συσχέτιση μεταξύ του μέσου μεγέθους επιχείρησης σε μια βιομηχανία και του 
μεριδίου εξαγωγών της στον κύκλο εργασιών. Αφενός, η τεχνολογική ένταση ενδέχεται να 
αποτελέσει μια βασική μεταβλητή για τις εξαγωγές από τις MME και, αφετέρου, πολλές MME, 
κύρύης στον τομέα των υπηρεσιών, εξυπηρετούν τις αγορές τοπικής κατανάλωσης. Οι εταιρίες 
που εξυπηρετούν αυτές τις αγορές δεν μπορούν συνήθως να εξάγουν, υπό τη συμβατική έννοια 
του όρου, δεδομένου ότι οι αλλοδαποί πελάτες πρέπει να έρθουν προς αυτές. Η αυξανόμενη 
τάση για εξαγωγές από τις MME του τομέα των υπηρεσιών ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα της 
ανάπτυξης των υπηρεσίίόν παραγωγού, όπου είτε ο προμηθευτής πηγαίνει στον πελάτη είτε 
χρησιμοποιούνται οι τηλεπικοιναννίες για την παροχή μιας πραγματικά διασυνοριακής υπηρεσίας. 
Σε κάθε περίπτωση θα ήταν σκόπιμο να συγκριθεί η εξαγωγική ροπή των επιχειρήσεων στους 
τομείς εκείνους όπου πραγματοποιούνται εύκολα εξαγωγές18. 
Ι Ιαραδείγματος χάριν, σύμιρονα με την UNCTAD, μία στις δέκα επενδύσεις που πραγματοποιούνται σήμερα στο 
εξωτερικό προέρχεται από Μ Μ Κ. Επιπλέον, οι διά<|χ^ες σύγχρονες μορφές διεθνούς επιχειρηματικήςσυνεργααίας, 
όπως είναι οι συμμαχίες ή οι ουμιμωνίες παροχής αδειών εκμετάλλευσης, μπορούν να αποδειχθούν ολοένα και πιο 
ενδιαφέρουσες για τις MME. 
Εκτός από τις γενικές αυτές παρατηρήσεις, μπορεί επίσης να, σημειωθεί ότι το κείμενο δεν είναι ακριβές σε 
ορισμένα σημεία. Δεν είναι εντελώς OOHJTÔ να μιλάμε για αποκανονιστικοποίηση των εμπορικών δασμών, οι οποίοι 
μειώθηκανκατά τη διάρκεια Λιαδοχικώνδιαπραγματεύσεων της GATT, ούτε για εναρμόνιση προτύπων, δεδομένου 
ότι υπάρχει επίσης αμοιβαία αναγνώριση. Τέλος, η Νορβηγία ψήφισε όχι όσον αφορά την προσχώρηση στην Ένωση 
και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μέλος 
13 
6. Μακροοικονομικό περιβάλλον 
Η Επιτροπή δεν έχει να διατυπώσει ιδιαίτερες παρατηρήσεις σχετικά με το κεφάλαιο αυτό που 
βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα μακροοικονομικά δεδομένα που δημοσιεύονται από τις δικές της 
υπηρεσίες. Γενικά, αυτό επιβεβαιώνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία έχει εισέλθει σε μια φάση 
συνεχούς ανάκαμψης, η οποία καθοδηγείται από ταχεία αύξηση της εξωτερικής ζήτησης και ότι 
έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος προς την ονομαστική σύγκλιση, βελτιώνοντας ταυτόχρονα 
την ανταγωνιστικότητα τα)ν τιμών των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και την αποδοτικότητα τους. 
Ωστόσο, φαίνεται ότι είναι απαραίτητες κάποιες συμπληρωματικές προσπάθειες σε ορισμένα 
κράτη μέλη προκειμένου να μειωθεί το δημόσιο και εξωτερικό τους έλλειμμα σε ένα πιο 
αποδεκτό επίπεδο και η ανεργία αναμένεται να παρουσιάσει μια μικρή μόνο πτώση στο εγγύς 
μέλλον. 
Έτσι, οι πρόσφατες βελτιώσεις της υφιστάμενης κατάστασης και των προοπτικών της 
ευρωπαϊκής οικονομίας δεν πρόκειται να αλλάξουν σημαντικά τη φύση και τη διάσταση των 
μακροοικονομικών προκλήσείον που αντιμετωπίζει η Επιτροπή, όπως παρουσιάζονται στη 
"Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση" και αφορούν 
κυρίίος την επίτευξη και τη διατήρηση υψηλών ποσοστών δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και 
τη διασφάλιση ότι πληρούνται οι απαραίτητοι όροι για την ομαλή μετάβαση στην Οικονομική 
και Νομισματική Ένωση. Η εκπλήρωση των εν λόγω στόχανν απαιτεί ως εκ τούτου την έγκριση 
και την ανάπτυξη πολιτικίόν που αποσκοπούν στην αύξηση των συνολικών επιπέδων 
ανταγωνιστικότητας και αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, στη βελτίωση της 
λειτουργίας της αγοράς εργασίας, στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την αύξηση του 
παραγωγικού δυναμικού και στην εξασφάλιση ενός σταθερού μακροοικονομικού περιβάλλοντος. 
7. Πρόσφατες εξελίξεις της πολιτικής για τις MME 
Η έκθεση αναφέρει διάφορες πρωτοβουλίες και πολιτικές που έχουν αναπτυχθεί από τα κράτη 
μέλη υπέρ των MME. Αυτό δείχνει την αυξανόμενη αναγνώριση από τα κράτη μέλη του 
καθοριστικού ρόλου που διαδραματίζουν οι MME στη δημιουργία απασχόλησης, στην 
ανταγωνιστικότητα και στην οικονομική ανάπτυξη. Η φύση των προτεινόμενων μέτρων 
καταδεικνύει επίσης ότι όσον αφορά τόσο την ύπαρξη των βασικίόν προβλημάτων των MME 
όσο και τα προβλεπόμενα μέτρα για το μετριασμό τους, υπάρχει κάποια σύγκλιση στα διάφορα 
κράτη μέλη. Αυτό υποδηλώνει επίσης το συμπληρωματικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν 
τα ευρωπαϊκά όργανα στον εν λόγω τομέα, κυρίως προωθώντας την ανταλλαγή των καλύτερων 
πρακτικών. 
Όσον αφορά τη μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθείται από το Παρατηρητήριο, η Επιτροπή 
εκτιμά ίοστόσο ότι η ποιότητα της ανάλυσης μπορεί να βελτιωθεί στο μέλλον από πολλές 
απόψεις. Πράγματι, για παράδειγμα, μια σαφής και συνοπτική παρουσίαση των πρόσφατων 
εξελίξεων ανά είδος μέτρου, όπως έγινε στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής και μάλλον 
ανά κράτος μέλος, θα διευκόλυνε τη συγκριτική ανάλυση και συνεπώς θα ανέβαζε την 
προστιθέμενη αξία του κεφαλαίου αυτού. 
14 
8. Ανορά εργασίας 
Τα παρόν κεφάλαιο επικεντρίόνεται βασικά στις περιβαλλοντικές πτυχές της απασχόλησης στις 
επιχειρήσεις και συμπληρώνει επο)φελώς τα κεφάλαια σχετικά με την "απασχόληση" και την 
"εκπαίδευση και επιχειρηματική δραστηριότητα". Η Επιτροπή δεν θα διατυπώσει ως εκ τούτου 
περαιτέρω σχόλια για τα ζητήματα εκείνα που εξετάζονται ήδη αλλού. 
Έχοντας υπόψη την υφιστάμενη, και αναμενόμενη με ανυπομονησία, γενική οικονομική 
ανάκαμψη, ορισμένα από τα στοιχεία του κεφαλαίου αυτού είναι ωστόσο ενοχλητικά. 
Αναφέρουμε μόνο λίγα παραδείγματα: υπάρχουν ενδείξεις σε πολλά μέρη της Ευρώπης ότι, 
παρά τον μεγάλο αριθμό διαθέσιμων θέσείον απασχόλησης, οι εργοδότες αντιμετωπίζουν 
δυσκολίες στην εξεύρεση ατόμων που διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα και αυτό μπορεί 
ακόμη να παρεμποδίσει την αύξηση της παραγωγής και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ή, 
ακόμη, ότι η αυξανόμενη χρήση της αριθμητικής και λειτουργικής ευελιξίας, όποια και αν είναι 
η σημασία της για την οικονομική αποτελεσματικότητα, μπορεί να οδηγήσει σε μια κάθε άλλο 
παρά βέλτιστη χρησιμοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και να συμβάλλει στην εμφάνιση 
κάποιου είδους "διπλής" αγοράς εργασίας, λόγο) μιας αναμενόμενης πόλωσης των 
επαγγελματικίόν προσόντων. 
Αλλά τα γεγονότα πρέπει να εξετάζονται ως μέσα ανάλυσης των προβλημάτων και εντοπισμού 
ενδεχόμενων λύσεων και όχι ως ζητήματα που πρέπει να παραβλέπονται αν δεν συμφωνούν με 
τη δική μας αντίληψη για το πιός πρέπει να είναι τα πράγματα. Στο πλαίσιο αυτό, και 
δείχνοντας ότι τα διάφορα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν με πολύ διαφορετικό τρόπο παρόμοιες 
δυσχέριες, πράγμα που φαίνεται να ισχύει όσον αφορά τα ζητήματα σχετικά με την αγορά 
εργασίας19, η έκθεση υπογραμμίζει σαφώς την ανάγκη προώθησης της αμοιβαίας διαβούλευσης 
και του κοινού συντονισμού, κυρίως όσον αφορά τη μελέτη και την ανταλλαγή "ορθών 
πρακτικών" μεταξύ κρατίόν μελίόν. 
Βέβαια, η πολύπλοκη φύση των αγοριόν εργασίας και ο κεντρικός ρόλος τους για την 
εκπλήρωση κοιν<ονικών και οικονομικών στόχοιν απαιτούν την κατανόηση των συστημάτονν τονν 
κρατίόν μελών λαμβάνοντας υπόψη τα διακριτικά εθνικά χαρακτηριστικά του επιχειρηματικού 
περιβάλλοντος καθώς και τις ισχύουσες θεσμικές και νομοθετικές διατάξεις. Ωστόσο, η Επιτροπή 
πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εξασφάλιση ενός πλαισίου εντός του οποίου κάθε 
κράτος μέλος μπορεί ελεύθερα να επιλέγει τα μέσα που θα χρησιμοποιήσει για την επιδίωξη των 
στόχων του σχετικά με την απασχόληση. Με πλήρη σεβασμό των εθνικών επιλογών ή 
προτιμήσεων, φαίνεται σκόπιμο να εξεταστεί το κατά πόσον είναι δυνατό να συνδιαστούν 
διάφορες εμπειρίες προκειμένου να βελτιωθεί η συνολική αποδοτικότητα και να ενθαρρυνθούν 
τα κράτη μέλη να συνεργαστούν στην ανάπτυξη πολιτικών με στόχο την ελαχιστοποίηση του 
κόστους και την εξασφάλιση συμβατότητας μεταξύ των διαφόρων εθνικών συστημάτων όποτε 
χρειάζεται να αλληλεπιδρούν εντός της Ένωσης. 
J9 Τόσο το επίπεδο (% του ΑΕγχΙΙ) όσο και η δομή τονν δημόσιων δαπανών για τις πολιτικές της αγοράς εργασίας 
μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά α'ολόκληρη την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, η Δανία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, 
η Νορβηγία και η Σουηδία έχουν ένα σχετικά υψηλό επίπεδο δαπανών (σε αντίθεση κυρίως με την Ελλάδα, την 
Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ οι δαπάνες για την κατάρτιση και τα μέτρα υπέρ των νέων 
υπερέχουν στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία και οι επιδοτήσεις για την απασχόληση είναι 
σημαντικότερες στο Βέλγιο, τη Δανία και την Ισπανία. 
15 
9. Κεφάλαιο και γρτιματοοότηση 
Αυτό το κεφάλαιο της έκθεσης δεν προκαλεί ιδιαίτερες παρατηρήσεις εκ μέρους της Επιτροπής. 
Ωστόσο πρέπει να διευκρινιστεί ότι η διευκόλυνση MME που αναφέρεται από το 
Παρατηρητήριο, σχετικά με τη χορήγηση επιδοτήσεων επιτοκίου για τα δάνεια της ΕΤΕπ. υπέρ 
των MME που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, είναι ένα προσωρινό μέσο του οποίου η λήξη 
έχει καθοριστεί στις 31 Ιουλίου 1995. 
Το κεφάλαιο επιτρέπει τη διαμόρφωση μιας σφαιρικής άποψης όσον αφορά τις προσπάθειες που 
καταβάλλονται σε επίπεδο κρατίόν μελίόν για τη διευκόλυνση της πρόσβασης το>ν επιχειρήσεων 
στις πηγές χρηματοδότησης. Αυτό εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ανησυχίας για τις MME 
ενίό η έκθεση απαριθμεί μια σειρά ήδη ισχύονπην μέτρανν. Ως εκ τούτου, θα ήταν ενδιαφέρον 
να εξεταστούν στο μέλλον οι λόγοι για τους οποίους τα ειδικά προγράμματα ή άλλες ενέργειες 
που αναπτύσσονται από τις δημόσιες αρχές ή από αυτά καθ'αυτά τα χρηματοπιστωτικά 
ιδρύματα δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες των MME. 
Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι οι σχέσεις μεταξύ των τραπεζών και των MME, που 
αποτελούν μια σημαντική πτυχή για τη βελτίωση της πρόσβασης των MME στις πηγές 
χρηματοδότησης, θα βρίσκονται στο επίκεντρο των εργασιών της νέας Στρογγυλής Τραπέζης 
τραπεζών-ΜΜΕ, οι οποίες θα δώσουν συνέχεια στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με 
την έκθεση της Στρογγυλής Τραπέζης των Υψηλών Προσωπικοτήτων του τραπεζικού τομέα20. 
Αφετέρου, η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης τη δράση της στον τομέα της βελτίωσης της 
πρόσβασης των επιχειρήσεονν στη χρηματοδότηση και στις πιστώσεις, κυρίως όσον αφορά την 
ενίσχυση των ιδίων κεφαλαίων στις επιχειρήσεις που προωθούν καινοτομίες και στις 
επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας καθώς και όσον αφορά τη διευκόλυνση της πρόσβασης των 
MME στις δευτερεύουσες χρηματιστηριακές αγορές. 
10. Υποδομές 
Δεδομένης της σημασίας των υποδομών επικοινωνίας στη σύγχρονη οικονομία, η Επιτροπή 
εκτιμά πάρα πολύ το γεγονός ότι το ζήτημα αυτό αποτελεί αντικείμενο ενός ειδικού κεφαλαίου 
στην έκθεση, ιδιαίτερα επειδή η μελέτη δεν περιορίζεται στις υποδομές με τη συμβατική έννοια 
του όρου, αλλά επίσης συμπεριλαμβάνει τις σύγχρονες υποδομές, δηλαδή τις άΐΐλες. Η 
ποιότητα των υποδομίόν επηρεάζει πράγματι άμεσα το επίπεδο παραγωγικότητας των 
επιχειρήσεων αλλά, όπως το υπογραμμίζει και η έκθεση, οι περιφερειακές ανισότητες 
παραμένουν πολύ σημαντικές. 
Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίηση της επίσης για το γεγονός ότι η έκθεση επιδιώκει να 
προσδιορίσει την επενέργεια μοχλού των δημόσιων επενδύσεων στην παραγωγικότητα των 
επιχειρήσεων. Ωστόσο, θα ήταν προτιμότερο η επιλεγείσα προσέγγιση όσον αφορά τις 
επενδύσεις σε υποδομές να μην είναι μόνο μακροοικονομική αλλά να παρέχει και κάποια 
συγκεκριμένα παραδείγματα. Το κεφάλαιο αυτό θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να 
προσδιορίσει ποια είναι η θέση των υποδομών στους καθοριστικούς παράγοντες μιας 
εγκατάστασης, σε σύγκριση με άλλους παράγοντες οι οποίοι ενδέχεται να επηρεάσουν μια 
απόφαση επένδυσης (απόσταση της αγοράς, ποιότητα του εργατικού δυναμικού και του 
περιβάλλοντος ή ακόμη ύπαρξη οικονομικών κινήτρίον). Επιπλέον, η έκθεση αποσκοπεί τα 
στοιχεία που θα επέτρεπαν την αναγνιόριση τονν τύπων επιχειρήσεων, ανάλογα με το μέγεθος 
τους, τον τομέα τους ή την εθνικότητα τους, για τις οποίες το επίπεδο των υποδομών 
επηρεάζει περισσότερο την παραγωγική διαδικασία. 
20 
"Για μια αποτελεσματικότερη εταιρική σχέση μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και των MME", COM (94) 
435 τελικό της 28 Οκτωβρίου 1994. 
16 
Επιπλέον, και δεδομένου ότι το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις υποδομές με την ευρεία έννοια του 
όρου, θα ήταν επίσης χρήσιμο να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες των ενεργειακών δαπανών και 
της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς ενέργειας για τις MME, σύμφωνα και με προηγούμενη 
σχετική παρατήρηση που έγινε από την Επιτροπή21. Πράγματι, η διαθεσιμότητα ενεργειακών 
πόρων στις καλύτερες δυνατές τιμές και με τους καλύτερους δυνατούς όρους, δηλαδή 
εξασφαλίζοντας την ασφάλεια του εφοδιασμού και κατοχυρώνοντας την αειφόρο, μη 
πληθίοριστική ανάπτυξη με παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος, θείορείται αποφασιστικός 
παράγοντας για την ενίσχυση της συνολικής ανταγαννιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, 
και ιδίως της ανταγίονιστικότητας των MME. 
Αν μια προσέγγιση τίον επιπτώσεοιν των νέων υποδομίόν ανά είδος υποδομής είναι σημαντική, 
φαίνεται ίοστόσο ότι τα συγκεντρίοθέντα αποτελέσματα έχουν αξιοποιηθεί ανεπαρκώς, ιδίίος για 
τις σιδηροδρομικές οδούς και υποδομές. Για παράδειγμα, η γνώση του αριθμού των χιλιομέτρων 
τίον αυτοκινητοδρόμανν που κατασκευάστηκαν στην Ισπανία και στην Πορτογαλία μεταξύ 1986 
και 1992 παρουσιάζει ελάχιστο ενδιαφέρον και η προτεινόμενη ανάλυση όσον αφορά τις 
σιδηροδρομικές υποδομές είναι πολύ συνοπτική για να συνεκτιμά πλήρως τις συνέπειες που 
μπορεί να έχει για την Ευρώπη η αποπεράτωση ενός δικτύου νέων γραμμών για τρένα μεγάλης 
ταχύτητας ή ακόμη η ανάπτυξη της συνδιασμένης σιδηροδρομικής-οδικής μεταφοράς. Εντούτοις, 
η περίπτωση των τηλεπικοινίονκόν εξετάζεται καλύτερα και θα μπορούσε να αποτελέσει 
υπόδειγμα, τόσο επί της ουσίας όσο και επί του τύπου. 
Όσον αφορά τα ζητήματα που εγείρονται από την υλοποίηση νέίον υποδομίόν, η Επιτροπή 
συμμερίζεται πλήρως τα συμπεράσματα του Παρατηρητηρίου. Η κατασκευή νέων υποδομίόν δεν 
μπορεί, από μόνη της, να δίόσει λύση στα φαινόμενα κορεσμού ή ρύπανσης. Μόνο μια 
μακροπρόθεσμη προοπτική που λαμβάνει υπόψη το κοινωνικό όφελος κάθε είδους υποδομής 
μπορεί να αποδειχθεί ίοφέλιμη. Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση, οι καλές υποδομές είναι 
απαραίτητες αλλά δεν επαρκούν για να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα στην οικονομία. Θα 
ήταν ίοστόσο ευκταίο vit εξαγάγει το Παρατηρητήριο πιο λειτουργικά συμπεράσματα όσον αφορά 
το είδος υποδομής στο οποίο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα και τα οφέλη που πρέπει να 
αποκομίσουν οι MME. 
Τέλος, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίηση της για το γεγονός ότι θίγονται από την έκθεση 
οι άύλες υποδομές και συμμερίζεται σε μεγάλο βαθμό το ενδιαφέρον του Παρατηρητηρίου να 
τοποθετήσει την κοινίονία τίον πληροφοριών σε ένα φιλελεύθερο πλαίσιο και να εξασφαλίσει τη 
διάδοση τανν νέων τεχνολογκόν στις MME. 
Η έκθεση επιμένει στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι MME όσον αφορά την πρόσβαση 
στην κοινίονία τανν πληροφοριών και καταγράφει, με ακρίβεια, τα πλεονεκτήματα που θα 
μπορούσε να τους παράσχει. Ως προς αυτό, οι τρεις εντοπιζόμενοι τομείς (κατάρτιση, 
τηλεεργασία και σύναψη δημοσίων συμβάσεονν) είναι σημαντικοί και το κεφάλαιο αυτό 
παρουσιάζει ένα χρήσιμο πίνακα τίον προκλήσείον που ορθίόνει η υλοποίηση υποδομών στην 
Ευρώπη. Εντούτοις είναι λυπηρό το γεγονός ότι δεν τονίζεται επαρκώς ο κίνδυνος των 
περιφερειακών ανισοτήτων που ενδέχεται να προκύψουν, κυρίως στο πλαίσιο της ανάπτυξης 
νέίον τεχνολογιών. Έτσι, αν και η ανάλυση είναι συχνά ακριβής, παραμένει πολύ γενική ίος 
προς ορισμένα σημεία και δεν παραχωρεί την πρέπουσα θέση σ'αυτές καθ'αυτές τις 
ιδιαιτερότητες τίον MME. 
Ηλ. COM(94)352 τελικό, της 7ης Σεπτεμβρίου 1994, σ. 6. 
17 
11. Τεγνολογία και καινοτομία 
Η Επιτροπή αναγνίορίζει την ποιότητα της ανάλυσης που πραγματοποιείται στην έκθεση σχετικά 
με το κεφάλαιο "Τεχνολογία και καινοτομία". Οι ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι οι MME είναι 
υπεύθυνες για ένα πολύ μεγάλο μέρος τα)ν καινοτομιών είναι σίγουρα ένα από τα 
σημαντικότερα στοιχεία της ανάλυσης αυτής. Ωστόσο, η μελέτη του κεφαλαίου αυτού δείχνει 
σαφώς τους περιορισμούς της ποσοτικής πληροφόρησης που χρησιμοποιείται από το 
Παρατηρητήριο καθώς τα συγκεντρωθέντα στατιστικά στοιχεία παρέχουν μόνο επιμέρους 
πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση ταιν MME σε συγκεκριμένες χώρες αφήνοντας ένα πολύ 
μικρό περιθίόριο για αποτελεσματικές συγκρίσεις και συνολικά συμπεράσματα. 
Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν σκόπιμο να υπάρχουν περισσότερες στατιστικές πληροφορίες για 
τη διαχρονική οικονομική σημασία τιον μικρίόν επιχειρήσεανν τεχνολογικής βάσης, θείορούνται 
ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη συνολική διαδικασία καινοτομίας των μεγαλύτερανν 
χωρών της Ένωσης, αλλά αναφέρονται ελάχιστα σχετικά με τη δομή ανάπτυξης τους στις 
λιγότερο αναπτυγμένες χίόρες ή για το αν αναμένεται να αποκτήσουν αυξανόμενη σημασία για 
τις οικονομίες τους. 
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση καινοτομίας στις MME, θα ήταν σκόπιμο να εξεταστούν 
λεπτομερώς τα χαρακτηριστικά και το μέγεθος των εσωτερικών πόρων που αποτελούν συνήθως 
την πηγή χρηματοδότησης νούμερο ένα για την καινοτομία. Ταυτόχρονα, θα ήταν ενδιαφέρον 
να αναλυθεί το μέγεθος συνεργασίας με άλλες επιχειρήσεις ή πανεπιστήμια που αποτελεί κρίσιμο 
παράγοντα για καινοτομία στις MME. 
Τέλος, η συμμετοχή σε Ευρωπαϊκά προγράμματα Ε&ΤΑ καθίσταται όλο και δημοφιλέστερη 
μεταξύ των MME. Ωστόσο, από την εξέταση του αριθμού των MME που συμμετέχουν στο 3ο 
πρόγραμμα πλαίσιο διαπιστώνεται ότι συμμετέχει μια μικρή μειοψηφία των MME και οι 
επιχειρήσεις αυτές έχουν συνήθως υψηλές ερευνητικές δυνατότητες. Τα κοινοτικά προγράμματα 
Ε&ΤΑ βασίζουν την επιλογή των υποψηφίονν σε πολύ ανταγοννιστικά κριτήρια όπ<ος η 
τεχνολογική υπεροχή και ο καινοτόμος χαρακτήρας του σχεδίου. Η εφαρμογή τονν κριτηρίανν 
αυτών αποκλείει αναπόφευκτα επιχειρήσεις οι οποίες από μόνες τους δεν διαθέτουν καθόλου 
ή διαθέτουν ελάχιστες ερευνητικές δυνατότητες. Το πρόγραμμα CRAFT ξεκίνησε για να 
ανταποκριθεί στις ανάγκες των πιο συμβατικα'νν επιχειρήσεων επιτρέποντας σε ομάδες MME να 
αναθέσουν σε εξωτερικούς συνεργάτες τις ερευνητικές τους ανάγκες για ένα συγκεκριμένο 
σχέδιο. Η εισαγίογή αυτού του ειδικού για τις MME τύπου σχεδίανν στο πρόγραμμα BRITE-
EURAM (1991-1994) οδήγησε στον τριπλασιασμό του αριθμού των MME που πήραν μέρος στο 
πρόγραμμα. Οι περισσότερες από τις εταιρείες αυτές ανήκουν σε παραδοσιακούς τομείς. Έτσι, 
αυτό το είδος σχεδίανν έχει τώρα εισαχθεί και σε άλλα προγράμματα. Μια σαφής διάκριση 
μεταξύ των παραδοσιακών προγραμμάτων και τανν επεκτεινόμενα^ προγραμμάτων τύπου CRAFT 
θα ήταν απαραίτητη. 
18 
12. Εκπαίδευση χαι επιγειοηιιατίχή δραστηριότητα 
Το κεφάλαιο αυτό της έκθεσης αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας γενικής εικόνας για την 
παρούσα κατάσταση στον τομέα της εκπαίδευσης και προσπαθεί να εκτιμήσει τη σημασία και 
τα όρια της για την ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η προσπάθεια αυτή αν και 
αξιόλογη από μόνη της, δεδομένου ότι είναι η πρώτη φορά που το Παρατηρητήριο 
αντιμετανπίζει ρητώς τα ζητήματα αυτά, ισοδυναμεί σε γενικές γραμμές με μια εύλογη και έντιμη 
επισκόπηση της διεξαγώμενης έρευνας και τανν αποτελεσμάτων διερεύνησης, με ελάχιστη 
προστιθέμενη αξία από μόνη της όσον αφορά τη δυνατότητα προσδιορισμού ενός συγκεκριμένου 
αριθμού ειδικών χαρακτηριστικών της εκπαίδευσης που βασίζεται στην επιχειρηματική 
δραστηριότητα σε σχέση με τη γενική εκπαίδευση. 
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών όσον 
αφορά το επίπεδο εκπαίδευσης του πληθυσμού τους και τα ποσοστά συμμετοχής σε σπουδές 
είναι λιγότερο σημαντικά σήμερα απ' ό,τι ήταν στο παρελθόν και περιορίζονται σε μεγάλο 
βαθμό στο ποσοστό σπουδαστών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Εκφράζοντας την ικανοποίηση 
της για το γενικό αυτό συμπέρασμα, το οποίο δείχνει σαφώς ότι επιτυγχάνεται σημαντική 
πρόοδος προς ένα καλύτερα εκπαιδευμένο και καταρτισμένο εργατικό δυναμικό και άρα 
ικανότερο να προσαρμοστεί στην εξέλιξη που οφείλεται στην τεχνολογική πρόοδο και στις 
απαιτήσεις τανν ολοένα και πιο ευέλικτανν αγορών εργασίας, η Επιτροπή επιθυμεί ωστόσο να 
τονίσει ότι κάθε σοβαρή ανάλυση της εκπαίδευσης και της επιχειρηματικής δραστηριότητας 
πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη ένα σύνολο κοινίονικών και πολιτιστικών παραγόντων που 
επηρεάζουν τόσο τη σχετική θέση τανν διαφόρανν κρατών μελών όσο και την πορεία ανάπτυξης 
τους στον τομέα αυτό22. 
Ωστόσο, η έκθεση καταδεικνύει ότι, για όλες τις χώρες για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία, οι 
επιχειρηματίες και οι δημιουργοί επιχειρήσεανν έχουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης από το 
μέίτο αντίστοιχο επίπεδο του εργατικού δυναμικού. Επιπλέον, υπάρχουν θετικοί δεσμοί μεταξύ 
του επιπέδου εκπαίδευσης τονν επιχειρηματιών και της ανάπτυξης της επιχείρησης, καθώς και 
τονν εξαγίογικών δυνατοτήτων της. Ωστόσο, οι περισσότεροι επιχειρηματίες δεν έχουν λάβει 
ειδική εκπαίδευση σε επιχειρηματικά θέματα. Η Επιτροπή συμφωνεί απόλυτα με το 
Παρατηρητήριο ότι πρέπει να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη προσοχή στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης 
τανν επιχειρηματικών ικανοτήτίον μέσω του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης, 
περιλαμβανομένων θεμάτίον όπο)ς είναι η πολυθεματική προσέγγιση, οι προσωπικές ικανότητες 
και η κατάρτιση τανν εκπαιδευτών. Η ενθάρρυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών 
για τα διάφορα δοκιμαστικά σχέδια που εφαρμόζονται ήδη στα κράτη μέλη, όπως αυτά που 
αναφέρονται στο παρόν κεφάλαιο, θα ήταν ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη. 
13. Nomxô περιβάλλον 
Το κεφάλαιο αυτό της έκθεσης ίίποτελεί βασικά μια στατιστική επισκόπηση τίον νομικών μορφών 
τίον επιχειρήσείον και το)ν επιπτώσεων τους όσον αφορά τον κίνδυνο, τη νομική ευθύνη, τις 
ανάγκες σε κεφάλαιο και τις διοικητικές διατυπώσεις. Υπάρχει επίσης σαφής σχέση με ζητήματα 
όπίος η μεταφορά ή η μεταβίβαση επιχειρήσείον, είτε με κληρονομιά είτε με πώληση. 
22 Συμπληρωματικά στοιχεία που δημοσιεύονται (.ιπό την Eurostat δείχνονν, για παράδειγμα, ότι το ποσοστό 
αιτήσεων συμμετοχής στην εκπαίδευση για τα άτομα ηλικίας 15-24 ετών είναι εξαιρετικά χαμηλό στο Ηνωμένο 
Βασίλειο και στην Ιρλανδία, πράγμα που αντιστοιχεί ενδεχομένως στην πρόωρη είσοδο στον κόσμο της εργασίας 
και ότι οι γνώσεις όσον α<|χ>ρά την επεξεργασία δεδομένων και η εκπαίδετ'οη μετά το πέρας της υποχρεωτικής 
εκπαίδευσης βρίσκονται στα χ( (μηλότερα επίπεδα στις χιόρες του Νότου (Ελλάδα, Ιταλία, Ι Ιορτογαλία και Ισπανία) 
ενώ τα αντίστοιχα επίπεδα είναι ιδιαίτερα \η|ιηλά σε. μικρές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης όπως η Δανία και οι 
Κάτω Χ(όρες. 
19 
Όπως τονίζει το συμπέρασμα, δεν υπάρχουν ουσιαστικά καλές ή κακές νομικές μορφές 
επιχειρήσείον αλλά ο επιχειρηματίας πρέπει να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τη νομική μορφή 
που είναι προσαρμοσμένη καλύτερα στην επιχείρηση του και στην προσωπική του κατάσταση23. 
Ως προς αυτό, η έκθεση παρουσιάζει μια καλή επισκόπηση τανν ζητημάτανν και υπογραμμίζει την 
ανάγκη για ορισμένα κράτη μέλη επίτευξης τουλάχιστον καλύτερης ισορροπίας μεταξύ ζητημάτανν 
όπίος οι ανάγκες σε κεφάλαιο και το παθητικό. Οι φορολογικοί συντελεστές, είτε πρόκειται για 
το φόρο εισοδήματος είτε για το φόρο εισοδήματος εταιριών, έχουν επίσης αντίκτυπο. 
Μια σημαντική πολιτική συνέπεια που προκύπτει από τη μελέτη αυτή θα μπορούσε να είναι ότι 
η Επιτροπή πρέπει να συνεχίσει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξετάσουν και να 
προσαρμόσουν το εταιρικό τους δίκαιο με στόχο την καλύτερη ικανοποίηση τανν αναγκών τα)ν 
επιχειρηματιών που επιθυμούν να δημιουργήσουν μια επιχείρηση. Επίσης πρέπει να μελετήσει 
τη δυνατότητα εξάπλίοσης της ιδέας του ΕΟΟΣ μειώνοντας ή απλοποιώντας τις απαραίτητες 
προϋποθέσεις για τη δημιουργία τέτοιων ομίλίον και να εξαλείψει τα εμπόδια για τις 
δραστηριότητες που μπορούν να αναλάβουν. Αυτό θα πρέπει επίσης να συμφωνεί με μια από 
τις συστάσεις της έκθεσης της ομάδας Molitor. 
Όσον αφορά το ζήτημα τανν προτύπίον, η έκθεση επιβεβαιώνει την προηγούμενη ερμηνεία της 
Επιτροπής ότι οι MME αισθάνονται αποκλεισμένες από τη διαδικασία εκπόνησης προτύπίον και 
δεν διαθέτουν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με το τι συμβαίνει. Ενδεχομένίος υπάρχει κάποια 
αλήθεια στον υπαινιγμό ότι τα πρότυπα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις μεγάλες 
επιχειρήσεις για τον περιορισμό του ανταγοννισμού. Η Επιτροπή συμφαννεί ίος εκ τούτου ότι 
οι MME πρέπει να εκπροσίοπούνται καλύτερα στις διαδικασίες τυποποίησης και ότι όργανα 
όπιος η CEN και η CENELEC πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις απόψεις τους. 
Το σύντομο τμήμα σχετικά με την εξασφάλιση της ποιότητας για τις Ευρωπαϊκές MME 
βρίσκεται επίσης σε συμφίονία με την προηγούμενη ερμηνεία της Επιτροπής. Υπάρχουν διάφορα 
ζητήματα όπα>ς η εξασφάλιση της ποιότητας και η πιστοποίηση, καθώς και οι απαιτήσεις 
οικολογικού ελέγχου και οικολογικής επισήμανσης οι οποίες δεν είναι υποχρεωτικές αλλά 
πρόκειται να καταστούν εφόσον οι MME είτε πρέπει να τις τηρούν για να είναι κατάλλληλες 
για υπεργολάβοι, είτε αισθάνονται την ανάγκη αυτή προκειμένου να παραμείνουν ανταγοννιστικές. 
Αυτό σημαίνει ότι οι διαδικασίες εξασφάλισης της ποιότητας και πιστοποίησης πρέπει να είναι 
φιλικές προς το χρήστη και όχι πολύ δαπανηρές για τις MME. Όπως υποδηλώνει σαφώς η 
έκθεση, το κόστος της πιστοποίησης ISO 9000 ανά εργαζόμενο είναι υψηλότερο για τις MME 
απ' ό,τι για τις μεγάλες εταιρίες. 
14. Διοικητικές επιβαρύνσεις 
Αόγίο του ενδιαφέροντος που επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή στη βελτίίοση και στην απλοποίηση 
του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ειδικότερα για τις MME, η θεματική αυτή μελέτη είναι 
πολύ επίκαιρη. Είναι ίσοις η πρίότη φορά που γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια παρουσίασης 
μιας απογραφής της παρούσας κατάστασης το>ν διοικητικών επιβαρύνσείον που υφίστανται οι 
επιχειρήσεις στην Ευρώπη και παροχής κάποκον εκτιμήσείον όσον αφορά τον αντίκτυπο 
σ'αυτές. 
23 
Οπως είναι αναμενόμενο, η έκθεση εκτιμά οτι οι ατομικές επιχειρήσεις και οι εταιρικές σχέσεις έχουν σημαντικά 
σχετικά πλεονεκτήματα κατά τη διάρκεια των πρώτων σταδίων του κύκλου ζωής της επιχείρησης (κυρίως όσον 
αφορά την εκκίνηση και την αρχική ανάπτυξη) και ότι η μορφή ανώνυμης εταιρίας (ιδιωτικής ή δημόσιας) επιτρέπει 
την ευκολότερη προσέγγιση ζητημάτων όπιος η μεταγενέστερη ανάπτυξη ή η μεταβίβαση. 
20 
Οι εκτιμήσεις που δείχνουν ότι οι υποχρεώσεις οι οποίες προκύπτουν από την ύπαρξη μιας 
επιχείρησης κυμαίνονται αυτή τη στιγμή μεταξύ 60 και 70% του συνόλου των διοικητικών 
επιβαρύνσείον επιβεβαιώνουν την αντίληψη της Επιτροπής σχετικά με τα κύρια προβλήματα που 
δημιουργούνται στις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα στις μικρές επιχειρήσεις και εκείνες που μόλις 
έχουν ξεκινήσει. Τα προβλήματα κατανόησης τόσο του φόρου εταιρειών όσο και της φορολογίας 
εισοδήματος, καθώς και η κοινίονική ασφάλιση και άλλες υποχρεώσεις που συνδέονται με την 
πρόσληψη εργαζομένονν αντιπροσωπεύουν σαφώς μια σημαντική επιβάρυνση. 
Είναι επίσης καθησυχαστική η διαπίστίοση της έκθεσης ότι το κλειδί για τη μείωση τονν 
διοικητικών επιβαρύνσείον βρίσκεται σε κάθε κράτος μέλος καθώς και στα Ευρωπαϊκά όργανα. 
Πρόκειται για μια πτυχή που αναγνίορίζεται όλο και περισσότερο σε άλλες εκθέσεις και 
υπογραμμίστηκε από την ομάδα Molitor. Πράγματι, όπα>ς προκύπτει από τις πρόσφατες 
εργασίες που έχουν αναληφθεί, είναι σαφές ότι η εθνική νομοθεσία αποτελεί μια σημαντική 
πηγή διοικητικών επιβαρύνσείον, ειδικότερα στους τομείς της φορολογίας και τίον εισφορών 
κοιναννικής ασφάλισης. 
Είναι επίσης ενδιαφέρουσα η διαπίστίοση ότι, όπίος αναφέρεται στην έκθεση, κατά τη γνώμη 
τίον επιχειρηματιών οι κύριες αιτίες τανν διοικητικών επιβαρύνσεων είναι η πολυπλοκότητα και 
ο αριθμός εντύπανν που πρέπει να συμπληρώνουν. Το θέμα αυτό θα εξακολουθήσει να 
συγκεντρώνει την προσοχή της Επιτροπής και τονίστηκε ήδη στο πρόσφατο Φόρουμ που 
διοργάνίοσε η Επιτροπή στο Παρίσι (19-20 Ιουνίου 1995) για την βελτίωση και την 
απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ιδίως για τις νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις. 
Η έκθεση αυτή είναι επίσης η πρίότη η οποία επιχειρεί μια συνολική εκτίμηση του κόστους τανν 
διοικητικών επιβαρύνσείον για τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Η εκτίμηση τονν 180 έίος 230 δισ. 
ECU, ήτοι 3 έ<ος 4% του ΛΕγχΙΙ, δικαιολογεί πληροίς τη δράση της Κοινότητας και ειδικότερα 
τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή στο πλαίσιο του Ολοκληρίομένου Προγράμματος υπέρ τανν 
MME και της βιοτεχνίας. Ίσο>ς δεν προκαλεί έκπληξη η διαπίστίοση, όπως προκύπτει από τα 
στοιχεία, ότι το συνολικό κόστος των διοικητικών επιβαρύνσεαιν σε κάθε επιχείρηση είναι 
υψηλότερο για τις μεγάλες επιχειρήσεις απ' ό,τι για τις μικρές αλλά το κόστος ανά εργαζόμενο 
είναι υψηλότερο για τις μικρές επιχειρήσεις. Αυτό δικαιολογεί ακόμη περισσότερο, αν 
χρειάζονται και άλλες δικαιολογίες, την επικέντρίοση του ενδιαφέροντος στα ειδικά προβλήματα 
των MME. 
Τέλος, η έκθεση υποδεικνύει ότι, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι σημαντικότερες ενέργειες για τη 
μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων είναι η βελτίωση της πληροφόρησης και της παροχής 
συμβουλών, η εξέταση της αντικατάστασης και/ή απλοποίησης των υφιστάμενων νόμων και η 
μελέτη του ενδεχόμενου αντίκτυπου της νέας νομοθεσίας στις επιχειρήσεις. Επίσης τονίζει τα 
διάφορα επίπεδα προόδου που έχουν επιτευχθεί από τα κράτη μέλη στον τομέα αυτό. Αυτό 
ενισχύει ακόμη περισσότερο την απόφαση της Επιτροπής να διεξαγάγει τις εργασίες της 
σύμφωνα με τις διατάξεις του Ολοκληρίομένου Προγράμματος και ιδία)ς να προωθήσει τη 
διάδοση τανν καλύτερίον πρακτικών στα κράτη μέλη μέσα) συντονισμένα^ δράσεανν. 
21 
15. Υπηρεσίες παραγωγού 
Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίηση της για τη συμπερίληψη μιας θεματικής μελέτης σχετικά 
με τις υπηρεσίες παραγίογού στην έκθεση, ειδικότερα λόγα) του ότι διαφαίνεται σαφής 
κατανόηση του αντικειμένου και τανν βασικών ζητημάτων στον τομέα αυτό. Γενικά, οι υπηρεσίες 
παραγίογού ορίζονται σίοστά (ος δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών τανν οποίανν τα προϊόντα 
αγοράζονται, κυρίίος, από επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου περιλαμβάνουν επιχειρηματικές και 
επαγγελματικές υπηρεσίες (παροχή συμβουλών, διαφήμιση, μηχανική και λογισμικό), 
χρηματοδοτικές υπηρεσίες, ασφαλιστικές υπηρεσίες και υπηρεσίες σχετικές με ακίνητη περιουσία, 
όπίος κατανέμονται στις τάξεις 81-85 της ταξινόμησης οικονομικών όραστηριοτήτανν NACE 70 
και θείορούνται υψίστης σημασίας για τις MME, τόσο από άποψη προσφοράς όσο και από 
άποψη ζήτησης. 
Εντούτοις, μπορεί να θεαιρηθεί ότι η χρησιμότητα ενός τέτοιου ορισμού, καθώς και της 
επακόλουθης ανάλυσης, περιορίζεται από το γεγονός ότι αποκλείονται οι μεταφορές και οι 
επικοιναννίες, οι ονομαζόμενες διανεμητικές υπηρεσίες. Μια εναλλακτική εφαρμογή του ορισμού 
που δίδεται παραπάνίο θα μπορούσε πράγματι να βασίζεται σε μια τετραμερή κατανομή των 
πινάκανν εισροών-εκροών σύμφίομα με δύο κριτήρια: είτε η εκροή προορίζεται κυρίως για άλλες 
επιχειρήσεις ή για την τελική ζήτηση είτε η εισροή προέρχεται κυρίίος από τους ίδιους πόρους 
τίον επιχειρήσείον ή από αγορές από άλλες επιχειρήσεις. 
Οι τομείς που αγοράζουν λιγότερο από το μέσο όρο της οικονομίας από άλλες επιχειρήσεις 
αλλά πίολούν περισσότερο από το μέσο όρο τίον εκροών τους σε άλλες επιχειρήσεις θεωρούνται 
λοιπόν τομείς πρίοτογενούς εισροής. Σήμερα στην Ευρώπη, περιλαμβάνουν όλες τις υπηρεσίες 
παραγίογού και μόνο αυτές. Οι εκροές τους χρησιμοποιούνται μάλλον από όλους τους τομείς 
της οικονομίας παρά από κάποιο συγκεκριμένο τομέα και αυτό δείχνει το στρατηγικό τους ρόλο 
στη σύγχρονη οικονομία. Τομείς οι οποίοι και αγοράζουν περισσότερο από το μέσο όρο και 
πωλούν περισσότερο από το μέσο όρο ιτε άλλες επιχειρήσεις μπορούν να θεο>ρηθούν ενδιάμεσοι 
μεταποιητικοί τομείς. Περιλαμβάνουν συμβατικούς πρωτογενείς τομείς όπίος γείοργία και 
ενέργεια, τανν οποίανν η προστιθέμενη αξία προέρχεται τώρα μάλλον από την επεξεργασία και 
το φινίρισμα παρά από την ανάπτυξη ή την ανάκτηση, καθώς και προμηθευτές κεφαλαιουχικών 
και επενδυτικών αγαθών όπίος παραγωγούς μηχανών γραφεία)ν και μεταφορικών μέσων. Οι 
τελευταίες δύο κατηγορίες συνδέονται με τομείς οι οποίοι πωλούν περισσότερο από το μέσο όρο 
της οικονομίας στη γενική ζήτηση. Ανάλογα με το αν αγοράζουν περισσότερο ή λιγότερο από 
το μέσο όρο της οικονομίας από άλλες επιχειρήσεις, μπορούν να χαρακτηριστούν ως υπηρεσίες 
τελικής μεταποίησης ή τελικές υπηρεσίες. Έχοντας υπόψη ότι οι υπηρεσίες βρίσκονται είτε στην 
αρχή είτε στο τέλος της οικονομικής διαδικασίας, είναι σαφές ότι πρέπει να εξετάζονται 
χίοριστά και ότι οι τυχόν πολιτικές συνέπειες ενδέχεται να είναι διαφορετικές για κάθε 
κατηγορία. 
22 
Το κεφάλαιο επίσης διακρίνει πολύ σα>στά τον υποτομέα υπηρεσιών παραγωγού ο οποίος είναι 
κοινώς γναιστός, ελλείψει καταλληλότερου όρου, α>ς "επιχειρηματικές υπηρεσίες"24. Ωστόσο και 
εδίό το περιεχόμενο αυτού του υποτομέα είναι πολύ στενά ορισμένο. Εκτός από την 
ονομαζόμενη προηγμένη τριτογενή βιομηχανία επαγγελματικοί και τεχνικών υπηρεσιών υπάρχουν 
πολλές κοινότοπες δραστηριότητες όπα>ς καθαρισμός γραφείίον, πρακτορεία ευκαιριακής 
απασχόλησης ή υπηρεσίες ασφάλειας. Στο πίίρελθόν οι δραστηριότητες αυτές συνέβαλαν 
σημαντικά στην ανάπτυξη των επιχειρηματικών υπηρεσιών που αποτελούν το δεύτερο μεγάλο 
τομέα αγοράς της Ευρανπαϊκής οικονομίας μετά το χονδρικό εμπόριο και τη λιανική διανομή. 
Σύμφαννα με τη γνώμη του Παρατηρητηρίου, η σχετική αδυναμία της ζήτησης υπηρεσκόν 
παραγίογού την οποία παρουσιάζουν οι MME έχει ουσιαστικά τη ρίζα της στη δυσκολία τους 
vit προσδιορίζουν τις ανάγκες τους στον εν λόγο) τομέα και στην άγνοια τους όσον αφορά τις 
παρεχόμενες υπηρεσίες για την ικανοποίηση τους, αλλά τα προβλήματα αυτά μπορούν να 
μετριαστούν μέσα) της κατάρτισης και της πληροφόρησης του προσα)πικού των MME, καθώς 
και με μέτρα που ενθαρρύνουν τις MME να απευθύνονται στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. 
Έτσι, δικαιολογούνται δράσεις όπίος το Euromanagement, που αποσκοπούν στην κατάρτιση τανν 
στελεχών και των διευθυντών τίον MME, καθώς και, κυρίως, ορισμένα συμπληρωματικά μέτρα 
του Πορτογαλικού προγράμματος PEDIP, του οποίου επωφελούνται μόνο όσοι κάνουν χρήση 
εγκεκριμένανν επιχειρήσείον υπηρεσκόν για την κατάρτιση του φακέλου υποψηφιότητας. 
Ένας άλλος λόγος της μικρής χρήσης τονν υπηρεσκόν παραγίογού από τις MME είναι το κόστος 
τιον εν λόγιο υπηρεσκόν, το οποίο ανχνά θείορείται πολύ ιη|>ηλό δεδομένονν των περιορισμένονν 
χρηματοοικονομικών μέσανν τα οποία διαθέτουν οι επιχειρήσεις μικρού μεγέθους. Στις 
περιπτώσεις αυτές, μέτρα όπίος η χορήγηση ενισχύσεων υπό μορφή φοροαπαλλαγής ή 
επιδοτήσείον σε περίπτίοση προσφυγής σε επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, που ισχύουν σε 
ορισμένα κράτη μέλη και κυρίίος στη Γαλλία και στην Ιταλία, φαίνονται ως κατάλληλα μέσα, 
τονν οποίανν η επέκταση σε άλλα κράτη μέλη θα ήταν σκόπιμο να ενθαρρυνθεί25. 
Εξάλλου, η προσφορά υπηρεσκόν παραγίογού φαίνεται να προέρχεται κυρίίος από τις MME και 
συγκεκριμένα από τις μικροεπιχειρήσεις. Ιδιαίτερα, η απασχόληση στους τομείς που εξαρταννται 
από τις υπηρεσίες παραγο>γού έχει αυξηθεί σημαντικά κατά τα τελευταία έτη. Η αξιοσημείίοτη 
αυτή αύξηση, που αναμένεται vit εντατικοποιηθεί ακόμη περισσότερο με την εσωτερική αγορά, 
ενισχύει το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι εν λόγω τομείς από άποψη απασχόλησης και ως 
εκ τούτου τη σημασία υποστήριξης της ανάπτυξης της απασχόλησης στις MME παροχής 
υπηρεσκόν, όπως συνιστά η Λευκή Βίβλος για την ανάπτυξη, την ανταγίονιστικότητα και την 
απασχόληση, τόσο μέσο) της βελτίοκτης της παραγίογικότητας των υπηρεσιών παραγωγού όσο και 
με πρίοτοβουλίες όπίος αυτή τονν κέντρων επιχείρησης και καινοτομίας, που αποσκοπούν στην 
προίόθηση της δημιουργίας και της ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων διαθέτοντας τους ένα 
πλήρες σύνολο υπηρεσκόν. 
24 
25 Πράγματι, οι όροι "υπηρεσίες παράγωγου" και "επιχειρηματικές υπηρεσίες" είναι σ\ινώνυμοι στο σίφίεκριμένο 
πλαίσιο, αλλά ο ένας χρησιμοποιείται με ευρεία και ο άλλος με στενότερη έννοια. 
Είναι επίσης πιθανόν, εκτός από το ζήτημα του υψηλού κόστους που θίγεται στο παρόν κεφάλαιο, οι υπηρεσίες 
εξωτερικής προέλευσης να μπορούν να παρασχεθούν μόνο σε μια ελάχιστη ποσότητα που υπερβαίνει τις απαιτήσι ις 
το>ν μικρότερων εταιριών Ι·'πίσης. οι μικρές εταιρίες ενδέχεται να προσφεύγουν περισσότερο σε υπηρεσίες που 
παρέχονται μάλλον από τις δικές τους οργανώσεις παρά από τον αντίστοιχο τομέα της αγοράς, ιδιαίτερα σε χώρες 
που διαθέτουν επιμελητήρια δημοσίου δικαίου στα οποία υποχρεούνται να καταβάλλουν εισφορές. 
23 
Κατά την εξέταση της αύξησης των υπηρεσιών παραγίογού και της ανάπτυξης της 
παραγίογικότητας, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η σοβαρή ανεπάρκεια τανν εθνικών λογαριασμίόν 
ίος πηγής δεδομένίον. Δεν υπάρχουν κατάλληλα μέτρα φυσικής εκροής υπηρεσκόν και έτσι η 
εισροή εργασίας χρησιμοποιείται συχνά ίος υποκατάστατο της εκροής. Στην πράξη, τα κέρδη 
παραγίογικότητας της εργασίας εκμηδενίζονται και διαταράσσεται σοβαρά το δυναμικό ανάπτυξης 
υπηρεσιών του οποίου η αξία τείνει να αυξάνεται ταχύτερα από αυτή της οικονομίας συνολικά 
για τους ποιοτικούς λόγους που αναφέρονται στην έκθεση, καθώς και λόγα) του γεγονότος ότι 
χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση εργασίας. Επιπλέον, το ερώτημα του κατά πόσο και σε ποιο 
βαθμό η εξέλιξη τίον υπηρεσκόν παραγωγού προσφέρουν νέες ευκαιρίες ανάπτυξης για τις 
ευρίοπαϊκές MME είτε ίος προμηθευτών τέτοκον υπηρεσιών είτε βελτιώνοντας τις επιδόσεις τους 
στις εγχώριες και στις διεθνείς αγορές παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναπάντητο, δεδομένου ότι 
η ανάλυση τανν στατιστικών βασικών υπηρεσιών η οποία είναι προσανατολισμένη κυρίως στην 
ποσότητα εξακολουθεί να συγκαλύπτει τα ουσιαστικότερα αυτά προβλήματα. Αναγνωρίζοντας 
την ανάγκη υπερνίκησης αυτών τονν βασικών δυσκολιών η Κοινότητα έχει ήδη εγκρίνει ένα 
πρόγραμμα για την ανάπτυξη στατιστικών στον τομέα τονν υπηρεσιών26 το οποίο θα επιτρέψει 
την ύπαρξη περισσότερα^ συγκρίσιμίον και χρησιμότερανν δεδομένίον στο εγγύς μέλλον. 
16. Ο Βιοτε/νικός τομέας 
Δικαίίος, η έκθεση υπενθυμίζει τις σημαντικές αποκλίσεις όσον αφορά τον ορισμό της βιοτεχνίας 
από τα κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή προσθέτει συχνά οι "μικρές επιχειρήσεις" 
όταν αναφέρεται στη βιοτεχνία, διότι, παρά τις διαφορές στο επίπεδο της οργάνα)σης και της 
νομοθεσίας, η βιοτεχνία και οι μικρές επιχειρήσεις έχουν πολλά κοινά σημεία. Η δομή 
οργάνίοσης της βιοτεχνίας προκύπτει συχνά από μια μακρά εξέλιξη και οι βιοτέχνες 
αναγνίορίζονται μέσα) τίον εθνικών τους δομών των οποίων δεν επιθυμούν την τροποποίηση. 
Δεν υπάρχει αναγκαιότητα για την εναρμόνιση των ορισμών η οποία να προκύπτει από την 
εσαπερική αγορά. 
Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή δηλώνει πάντα ότι δεν έχει την πρόθεση να προτείνει την 
εναρμόνιση τίον ορισμίόν της βιοτεχνίας. Βέβαια, είναι δύσκολο να επιτευχθούν συνεκτικές 
στατιστικές σχετικά με τη βιοτεχνία λόγα) πολυάριθμων αποκλίσεων όσον αφορά τον αριθμό 
επαγγελμάτανν που επιλέγονται, το οικονομικό βάρος του τομέα, το μέγεθος των επιχειρήσείον, 
τη δομή οργάνίοσης, ή την επαγγελματική κατάρτιση των μαθητευόμενων, των εξειδικευμένα^ 
εργατών και τανν αρχιτεχνίτων. Αλλά η προσέγγιση του Παρατηρητηρίου, το οποίο επιθυμεί την 
εναρμόνιση τανν ορισμίόν της βιοτεχνίας προκειμένου να επιλυθούν τα στατιστικά προβλήματα, 
όπως αναφέρεται στην έκθεση, δεν μπορεί να γίνει δεκτή από την Επιτροπή. Αντιθέτα)ς, η 
Επιτροπή είναι πρόθυμη να υποστηρίξει εργασίες στο στατιστικό τομέα σε στενή συνεργασία με 
την Eurostat προκειμένου να βελτια)θεί η ποιότητα των υφιστάμενων στατιστικών, μειώνοντας 
παράλληλα τους κινδύνους υπερβολικής αύξησης του φόρτου τίον επιχειρήσεων. 
Όσον αφορά τα αποτελέσματα της δεύτερης Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τη βιοτεχνία και τις 
μικρές επιχειρήσεις, που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο στις 26 και 27 Σεπτεμβρίου 1994, 
η Επιτροπή παρουσίασε μια συνοπτική έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα και τη συνέχεια που 
σκοπεύει να δώσει στα συμπεράσματα και τις πραντοβουλίες που ενδέχεται να προταθούν από 
τα κράτη μέλη. 
Απόφαση 92/326/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 1992. 
24 
17. Παοατηοητής εσωτερικής avooac MME 
Επεκτείνοντας την ανάλυση που είχε διεξαχθεί στις προηγούμενες εκθέσεις, το κεφάλαιο αυτό 
επικεντρώνεται στην τριμερή αλληλεπίδραση μεταξύ τανν επιδόσεονν, της δυναμικής και του 
οικονομικού περιβάλλοντος τονν MME στο πλαίσιο της ολοκλήρακτης της εσιοτερικής αγοράς. 
Επιπλέον, καθώς οι πραγματικές και κατ'εκτίμηση εξελίξεις τα)ν μεταβλητών αυτών 
αναφέρονται στην περίοδο 1988-1994, το Παρατηρητήριο θεώρησε σκόπιμο να διακρίνει δύο 
διαφορετικές ομάδες χίορών (EUR-12 και ΕΖΕΣ-4), ανάλογα με το αν ήταν ή όχι μέλη της 
Ένωσης κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. 
Συνολικά, οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεση δείχνουν σαφώς ότι οι πρόσφατες 
βελτιώσεις της σφαιρικής οικονομικής κατάστασης και η πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά 
την πραγματική και την ονομαστική σύγκλιση σε μακροοικονομικό επίπεδο27 έχουν κάποια 
αντιστοιχία σε επίπεδο επιχείρησης. Πράγματι, οι MME παρουσίασαν μάλλον ικανοποιητικά 
αποτελέσματα στην EUR-12 καθώς το επιχειρηματικό τους περιβάλλον αναμφίβολα εξελίχθηκε 
επιτυγχάνοντας ένα υψηλότερο βαθμό συνοχής28. Σε συγκεντρωτικό επίπεδο, η σύγκλιση είναι 
ιδιαίτερα εμφανής σε τομείς όπως φορολογική και νομισματική πολιτική, τεχνολογία και 
καινοτομία, κεφάλαιο και χρηματοδότηση, αγορές εργασίας, μακροοικονομική δύναμη και 
παρουσία στις παγκόσμιες αγορές, ενώ σε επίπεδο δείκτη μόνο τρεις από τις μεμονωμένες 
μεταβλητές που λαμβάνονται υπόψη από το Παρατηρητήριο παρουσίασαν κάποια σημαντική 
ίιπόκλιση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Επιπλέον, το επιχειρηματικό περιβάλλον στην 
ΕΖΕΣ-4 φαίνεται επίσης να προσεγγίζει όλο και περισσότερο αυτό που επικρατεί στην Ένοκτη, 
στους περισσότερους τομείς, με μόνη εξαίρεση το κεφάλαιο και τη χρηματοδότηση όπου 
παρατηρούνται κάποιες σχετικά δυσμενείς εξελίξεις στις επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου και στη 
διαθεσιμότητα κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου. 
Παρά τη γενική αυτή τάση, παρατηρείται κάποια απόκλιση στις πολιτικές σχετικά με την αγορά 
εργασίας (συνδυαζόμενη με κάποια εκτροπή της ΕΖΕΣ-4 από την EUR-12 και παρά τις 
εντοπισμένες τάσεις σύγκλισης στις παροχές ανεργίας, που μετρώνται με συντελεστές 
αντικατάστασης και πολιτικές εκκίνησης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων), τις επιβαρύνσεις που 
επιβάλλονται στις επιχειρήσεις (κυρίως τις κανονιστικές επιβαρύνσεις) και τις εργασιακές σχέσεις 
(ειδικά όσον αφορά τις εργασιακές διατάξεις, οι οποίες, παρεμπιπτόντως, δεν θεωρήθηκαν από 
το Παρατηρητήριο ότι επηρεάζουν σημαντικά τις επιδόσεις των MME). Αν και πρέπει να 
σημεκοθεί ότι οι εν λόγα) τομείς είναι ακριβώς οι τρεις τομείς που θεωρήθηκαν οι πιο 
συνεκτικοί το 1988, παρέχοντας έτσι μεγαλύτερη ελευθερία στις εθνικές πολιτικές, το αποτέλεσμα 
αυτό φαίνεται να αποτελεί μια ακόμη ένδειξη για το πόσο σημαντικό είναι να επιδίδεται 
ιδιαίτερη προσοχή στα διακριτικά χαρακτηριστικά των εργασιακών και νομικών συστημάτων των 
Οιαφόρανν κρατών μελίόν, όπίος υπογραμμίστηκε σε προηγούμενα κεφάλαια, κάθε φορά που 
πρέπει να εκτιμάται ο αντίκτυπος του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στις επιδόσεις των MME. 
27 
Βλέπε, για παράδειγμα, την "Ετήσια οικονομική έκθεση για το 1995", COM (94) 615 τελικό της 13ης Δεκεμβρίου 
1994. 
28 
Όπως και στην έκθεση, η έννοια της αΰγκλιοης (ή απόκλισης) έχει εδώ δυναμικό χαρακτήρα και αντιστοιχεί σε 
μια μετακίνηση προς αύξηση (ή μείωση) της συνοχής, που θεωρείται το στατικό της αντίστοιχο. 
25 
Πράγματι και όπως ενδέχεται να είναι αναμενόμενο, μια βαθύτερη εξέταση των διαφόρων 
καταστάσεων που περιγράφονται από το Παρατηρητήριο επιτρέπει τις περισσότερες φορές τον 
προσδιορισμό διαφορετικών ομάδίον χωρών και ως εκ τούτου τη διερεύνηση των γενικών 
ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ αυτών. Ωστόσο, αυτό δεν είναι τόσο καταφανές όσο στην 
περίπτίοση των επιβαρύνσείον που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις, όπου διαμορφώνονται σαφώς 
4 συνδιασμοί29. Εκτιμώντας ότι η παρατηρούμενη απόκλιση στις πολιτικές σχετικά με την αγορά 
εργασίας ήταν, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα μιας γενικής μετακίνησης προς υψηλότερα επίπεδα 
δημόσιων δαπανών για τις εφαρμοζόμενες πολιτικές σχετικά με την αγορά εργασίας και ότι 
αυτό μπορεί ενδεχομένίος να εξηγηθεί από μια παρόμοια τάση στο διττό χαρακτήρα των αγορών 
εργασίας, η Επιτροπή πιστεύει ίοστόσο ότι τα συμπεράσματα της έκθεσης δίδουν ιδιαίτερη 
έμφαση στη σημασία συνέχισης τίον προσπαθειών της προς την περαιτέρω απλοποίηση του 
(διοικητικού) επιχειρηματικού περιβάλλοντος, κυρίίος μέσα) συντονισμένανν ενεργειών με τα κράτη 
μέλη, όπίος υποστηρίζεται στο Ολοκληρίομένο Πρόγραμμα. 
Όσον αφορά τις επιδόσεις τίον MME, αν και παρατηρείται κάποιος βαθμός απόκλισης που 
φαίνεται να προκύπτει από ελάχιστες μεμονωμένες περιπτώσεις, η έκθεση αναφέρει ότι οι 
πρόσφατες βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας και της δημιουργίας προστιθέμενης αξίας δεν 
αντιστοιχεί παρά σε περιορισμένο βαθμό στην αύξηση της απασχόλησης. Αν και μια γενική 
αύξηση των δυνατοτήτίον αυτοχρηματοδότησης των επιχειρήσεων γίνεται οπωσδήποτε δεκτή με 
ικανοποίηση, ειδικά εφόσον μπορεί αναμφίβολα να δράσει ως παράγοντας βελτίωσης των 
μελλοντικών επενδύσείον, άλλες μελέτες υποδηλώνουν επίσης ότι η ροπή των επιχειρήσεων προς 
επενδύσεις εξακολουθεί να επηρεάζεται αρνητικά από τις πληθωριστικές προοπτικές, τις 
διαφορές επιτοκίανν και την αστάθεια τανν συναλλαγματικών ισοτιμιών. Έτσι, η προώθηση της 
ανάπτυξης ενός σταθερού μακροοικονομικού περιβάλλοντος με την εφαρμογή μιας σωστής 
μακροοικονομικής πολιτικής φαίνεται πράγματι να είναι ένας από τους σημαντικότερους 
μεμονίομένους παράγοντες για την ενίσχυση της επιχειρηματικής ανάπτυξης και της 
επιχειρηματικής δραστηριότητας, καθώς και της ανάπτυξης της απασχόλησης και της διεθνούς 
ανταγαννιστικότητας τανν MME. Και εδώ, οι πολιτικές που δίδουν περισσότερη έμφαση στον 
τομέα των μικρών επιχειρήσείον είναι οι καταλληλότερες για την επίτευξη των στόχων αυτών, 
καθώς το Παρατηρητήριο έχει διαπιστώσει ότι μάλλον η δομή παρά το επίπεδο των δημόσιων 
δαπανών τείνει να συνδυάζεται με παράγοντες που αυξάνουν ή μειώνουν τις επιδόσεις των 
MME30. 
Τέλος, η Επιτροπή δεν μπορεί παρά να εκφράσει την ικανοποίηση της για τα τελικά 
συμπεράσματα της έκθεσης. Γενικά, διαπιστώνεται ότι το επιχειρηματικό περιβάλλον βελτιώθηκε 
κατά τη διάρκεια τανν 6 τελευταίανν ετών, ότι η σύγκλιση στο επιχειρηματικό περιβάλλον 
συνέβαλε στην ενίσχυση των επιδόσεων των MME και, κυρίως, η ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς φαίνεται να επηρεάζει θετικά τόσο το επιχειρηματικό περιβάλλον όσο και τις επιδόσεις 
τανν MME. 
29 
30 Υψηλότερες από το μέσο όρο οικονομικές και ρτιθμιστικές επιβαρύνσεις στην Ατ>στρία, το Βέλγιο και τη Γερμανία, 
υψηλότερες ρυθμιστικές και χαμηλότερες οικονομικές επιβαρύνσεις στη Γαλλία, τη Δανία, το Λουξεμβούργο και 
τις Κάτω Χώρες, ττψηλότερες οικονομικές και χαμηλότερες ρυθμιστικές επιβαρύνσεις στη Γαλλία, την Ιταλία, την 
Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία και, τέλος, χαμηλότερες ρυθμιστικές και οικονομικές επιβαρύνσεις στη 
Φινλανδία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. 
Στο πλαίσιο αυτό. η ορολογική και κοινωνική πολιτική, καθώς και οι προσπάθειες Ε&Α θεωρούνται στην έκθεση 
ως στοιχεία του επιχειρηματικούπεριβάλλοντοςπου επιδεινώθηκαν,από την άποψη των επιδόσεωντων MME, κατά 
τη διάρκεια της περιόδου 1988-1994. 
26 
Φυσικά, τα συμπεράσματα αυτά πρέπει να γίνουν δεκτά με κάποιες επιφυλάξεις, καθώς είναι 
ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί πλήρως ο αντίκτυπος της εσωτερικής αγοράς στις MME. 
Συγκεκριμένα, καθώς καθίστανται βαθμιαία διαθέσιμες μεγαλύτερες χρονολογικές σειρές και ο 
χρόνος που παρέρχεται από την επίσημη της θέση σε ισχύ επιτρέπει να γίνονται ορατά 
περισσότερα αποτελέσματα της, το Παρατηρητήριο θα κληθεί σίγουρα να συνεχίσει και να 
βελτιώσει την ανάλυση του, κυρίίος εξετάζοντας νέες αιτιώδεις σχέσεις και προσαρμόζοντας το 
πεδίο εφαρμογής τους. Ακόμη, εφόσον η εσωτερική αγορά θεωρείται ως ένα πρόγραμμα το 
οποίο πρέπει να ανοίξει νέες δυνατότητες για τις επιχειρήσεις, οι οποίες είχαν περιοριστεί 
προηγουμένίος μόνο στην αγορά ενός κράτους μέλους, προσφέροντας τους την ευκαιρία να 
αναπτυχθούν, είναι ενθαρρυντική η διαπίστωση ότι, δεδομένίον τίον διαθέσιμων στοιχείανν, τηρεί 
τις υποσχέσεις της. Ενισχύοντας το συντονισμό των δραστηριοτήτων της με αυτές που 
αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη, η επιχειρηματική κοινότητα και οι μεσάζοντες που είναι 
υπεύθυνοι για την παροχή βοήθειας στις επιχειρήσεις και την υποστήριξη της ανάπτυξης και 
της προσαρμογής τίον MME και του βιοτεχνικού τομέα, η Κοινότητα θα συνεχίσει να 
καταβάλλει όλες της τις προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι στόχοι αυτοί θα 
εκπληρωθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. 
18. Ζητήματα πολιτικής 
Η έκθεση περιλαμβάνει ορισμένες συστάσεις που αφορούν την πολιτική υπέρ των MME. Οι 
συστάσεις αυτές απευθύνονται καταρχήν στα ευρωπαϊκά όργανα αν και μπορούν επίσης να 
εφαρμοστούν σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. 
Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη ότι οι πολιτικές υπέρ των MME πρέπει να 
προσαρμοστούν καλύτερα στις βασικές αλλαγές του πλαισίου στο οποίο ασκούν τις 
δραστηριότητες τους οι MME μέσα στην Ευρανπαϊκή Ένωση. Μεταξύ των τάσεων αυτών, η 
έκθεση αναφέρεται, δικαίίος, στην εξάπλίοση τίον αγορών τόσο σε ευραχπαϊκό όσο και σε 
παγκόσμιο επίπεδο, στη μετάβαση στην κοινίονία τονν πληροφοριών και στις προκλήσεις που 
τίθενται στις MME από τη Αευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση. 
Οι θεμελίίόδεις αυτές αλλαγές οδήγησαν ήδη την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει τις πολιτικές 
της υπέρ τα)ν MME, κυρίίος στους ακόλουθους τομείς, οι οποίοι αναφέρονται στην έκθεση: 
σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο· 
ανοικτό και ανταγίονιστικό περιβάλλον· 
δίκτυο υποδομών, μεταφορών, τηλεπικοινα)νιών και τεχνολογιών της πληροφορίας· 
ενίσχυση της ανταγίονιστικότητας τίον επιχειρήσεων 
ευνοϊκό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις· 
μέτρα στήριξης τανν επιχειρήσεων. 
Σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο 
Η έκθεση αναφέρει ότι το αποτελεσματικότερο μέτρο που μπορούν να λάβουν οι κυβερνήσεις 
υπέρ τανν MME συνίσταται στη βελτίωση τα)ν μακροοικονομικών συνθηκών υπό τις οποίες 
ασκούν τις δραστηριότητες τους οι επιχειρήσεις αυτές. 
27 
Η Επιτροπή διατύπίοσε συστάσεις σχετικά με τον τομέα αυτό στη Λευκή Βίβλο της για την 
ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Εκεί υπογραμμίζει ότι η συνέχιση της 
υλοποίησης της ΟΝΕ αποτελεί θεμέλιο λίθο της δημιουργίας ενός σταθερού μακροοικονομικού 
πλαισίου για τις επιχειρήσεις. 
Ανοικτό και ανταγωνιστικό περιβάλλον 
Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποσκοπούν στη 
διεύρυνση τανν αγορών τανν επιχειρήσεων, τόσο στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο 
και σε επίπεδο τρίτων χίορών (ΕΟΧ, ΠΟΕ), ίοφέλησαν σημαντικά τις MME, παρά την ύπαρξη 
κάποκον δαπανών προσαρμογής. Οι MME αύξησαν ταχύτατα το μερίδιο τους στις εξαγωγές 
και είχαν το προνόμιο να αυξηθεί ο ανταγωνισμός στην εγχώρια τους αγορά. Η Επιτροπή θα 
συνεχίσει να μεριμνά για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, ειδικότερα για τις MME, 
και να ενθαρρύνει τις εξαγανγές προς τις τρίτες χώρες. 
Οι δημόσιες αρχές έχουν επίσης καθήκον να αποφεύγουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στις 
αγορές. Η Επιτροπή έχει τις δικές της ευθύνες στον τομέα αυτό, τόσο στο εσωτερικό της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης (πολιτική ανταγωνισμού που εφαρμόζεται στις επιχειρήσεις και έλεγχος 
τιον κρατικών ενισχύσειον) όσο και έναντι τανν τρίτων χωρών (εμπορική πολιτική). 
Στις ετήσιες εκθέσεις της για την πολιτική του ανταγωνισμού, η Επιτροπή τονίζει το 
συμπληρωματικό και απαραίτητο ρόλο που διαδραματίζει η πολιτική του ανταγωνισμού στο 
πλαίσιο της παγκόσμιας εξάπλίοσης των ανταλλαγών και των απαιτήσεων της ανάπτυξης, της 
ανταγαννιστικότητας και της απασχόλησης31. Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση, είναι αναγκαίο 
να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο αυτό οι ιδιαιτερότητες των MME. Η Επιτροπή διαμόρφωσε 
εξάλλου την πολιτική της για τον ανταγαννισμό και τον έλεγχο τανν κρατικών ενισχύσεων σε 
συνάρτηση με το μέγεθος τανν επιχειρήσείον32. Και αυτό, κυρίως, για να επιτραπεί στις MME 
να συνεργαστούν οι μεν με τις δε ή να δημιουργήσουν εταιρικές σχέσεις με μεγάλες επιχειρήσεις, 
προκειμένου να εξασφαλίσουν την επιβίίοσή τους στο πλαίσιο μιας αυξανόμενης διεθνοποίησης, 
αποφεύγοντας ταυτόχρονα συμφαννίες ή πρακτικές που παρεμποδίζουν την ορθή λειτουργία τίον 
αγορών. 
Δίκτυο υποδομών, μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και τεχνολογιών της πληροφορίας 
Η έκθεση συνιστά στις δημόσιες αρχές να διαθέσουν στις επιχειρήσεις κατάλληλα δίκτυα 
υποδομίόν, τηλεπικοινίονκόν και μεταφορών και, ιδιαίτερα, να διευκολύνουν την πρόσβαση των 
MME σ'αυτά. 
Τα Ευρίοπαϊκά όργανα θα συνεχίσουν τις ενέργειες τους στον εν λόγω τομέα, κυρίως μέσω 
παρεμβάσεων της ΕΤΕπ και τανν διαρθρίοτικών ταμείων καθώς και με την ανάπτυξη των 
διευρωπαϊκών δικτύων και της κοινωνίας των πληροφοριών. 
Βλέπε κυρίως την XXIV (1994) και XXIII (1993) έκθεση για την πολιτική του ανταγωνισμού. 
32 
Βλέπε κυρίως την XXII έκθεση (1992) για την πολιτική του ανταγωνισμού, σελίδα 57. 
28 
Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, κυρίως με ένα καλύτερο σύστημα 
εκπαίδευσης και την ενίσχυση της ΕΤΑ 
Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση, είναι σκόπιμο να προσαρμοστούν καλύτερα τα συστήματα 
εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης στις ανάγκες των επιχειρήσεων και ιδίως της 
βιοτεχνίας. Η Λευκή Βίβλος για την ανάπτυξη, την ανταγίονιστικότητα και την απασχόληση 
προτείνει στον τομέα αυτό μια σειρά συγκεκριμένανν κοινοτικοί πρωτοβουλιών που 
συμπληρώνουν τις ενέργειες που αναλαμβάνονται σε επίπεδο κρατών μελών. 
Η ενίσχυση της ανταγίονιστικότητας τονν επιχειρήσείον απαιτεί επίσης συμπληρίοματική 
προσπάθεια στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ). Στις εκθέσεις της 
σχετικά με το συντονισμό τανν δραστηριοτήτίον υπέρ των MME33, η Επιτροπή διευκρινίζει τις 
διάφορες δράσεις στον εν λόγα) τομέα και ειδικότερα αυτές που αφορούν τις MME. 
Ευνοϊκό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις 
Δικαίως, η έκθεση τονίζει τη σημασία της δημιουργίας καλύτερου νομικού, διοικητικού, 
φορολογικού και κοινοτικού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις. Η Λευκή Βίβλος για την 
ανάπτυξη, την ανταγίονιστικότητα και την απασχόληση υπογραμμίζει εξάλλου ότι μια από τις 
αδυναμίες τίον MME εξαρτάται ακριβώς από τη διαρθραηική ικανότητα τίον επιχειρήσείον αυτών 
να υπερνικήσουν τις πολύπλοκες δυσκολίες του διοικητικού και νομοθετικού περιβάλλοντος 
(κυρίίος τις διοικητικές και νομοθετικές επιβαρύνσεις, τη θέσπιση νέων κανόνων σχετικά με 
περιβαλλοντικά και κοιναννικά ζητήματα, την καθιέρωση ενός νέου συστήματος τυποποίησης-
πιστοποίησης στο πλαίσιο της εφαρμογής της εσωτερικής αγοράς και τους φραγμούς στην 
άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων). 
Είναι αυτονόητο ότι, στον τομέα αυτό, οι νομοθέτες και οι διοικήσεις, εθνικές ή κοινοτικές, 
έχουν άμεση ευθύνη. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή συνεχίζει τη δράση της που αποσκοπεί στη 
μείίοση των υπερβολικών γραφειοκρατικο'νν επιβαρύνσείον και δυσχερειών όσον αφορά τόσο τις 
δικές της ενέργειες (κυρίίος το σύστημα αξιολόγησης του αντίκτυπου της κοινοτικής νομοθεσίας 
στις επιχειρήσεις) όσο και αυτές τανν κρατίόν μελίόν. Ως προς αυτό, η Επιτροπή οργάνίοσε 
ήδη, στο πλαίσιο τονν συντονισμένων ενεργειών με τα κράτη μέλη που προβλέπονται στο 
Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα υπέρ των MME, ένα Φόρουμ στο Παρίσι, στις 19 και 20 Ιουνίου 
1995, που επέτρεψε τον εντοπισμό και την ανταλλαγή τανν καλύτερων πρακτικών που 
εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. 
33 
Βλέπε κτ^ρίως "Οι κοινοτικές δράσεις υπέρ των MME και της βιοτεχνίας", COM (94) 221 τελικό της 7ης 
Σεπτεμβρίου 1994. 
29 
Όπίος αναφέρει η έκθεση, ένα καλύτερο νομικό περιβάλλον των επιχειρήσεων δε σημαίνει 
αποκλειστικά προσπάθεια αποκανονιστικοποίησης. Πράγματι, για ορισμένα βασικά προβλήματα, 
όπως οι προθεσμίες πληρωμής, η μεταβίβαση επιχειρήσεων και οι νομικές μορφές, μπορεί να 
είναι χρήσιμη η ανάληψη νομοθετικών πρωτοβουλιών. Έτσι, η Επιτροπή ενέκρινε προσφάτως 
συστάσεις που απευθύνονται στα κράτη μέλη σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής34 και τη 
μεταβίβαση επιχειρήσείον35. Επίσης ενθαρρύνει την ανάπτυξη κατάλληλων νομικών μορφών για 
τις επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες τους σε ενδοκοινοτικό επίπεδο (κυρίως τους 
ΕΟΟΣ, για τους οποίους έχει δημιουργηθεί το δίκτυο REGIE και τις ευρωπαϊκές νομικές μορφές 
για τους συνεταιρισμούς, τις ενώσεις και τα ιδρύματα). 
Τα μέτρα στήριξης 
Στην έκθεση γίνεται επίσης αναφορά στη σημαντική συνεισφορά τα)ν υπηρεσιών στήριξης στην 
ανταγίονιστικότητα τίον επιχειρήσεα)ν. Πράγματι, η πολυπλοκότητα της διαχείρισης μιας 
εταιρείας και η ανάπτυξη στρατηγικών προσανατολισμών εξακολουθούν να δημιουργούν 
ιδιαίτερα προβλήματα σε σημαντικό αριθμό MME. Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση, 
προκειμένου να επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα αυτό απαιτείται, αφενός, μεγαλύτερη 
διαθεσιμότητα των εν λόγα) υπηρεσιών, ιδίως στις περιφερειακές περιοχές και, αφετέρου, 
μεγαλύτερη ζήτηση και χρήση από τις MME τανν υφιστάμενων μέτρανν στήριξης. 
Η Επιτροπή θα συνεχίσει να βελτιώνει την προσφορά των δικών της μέτρων στήριξης, κυρίως 
στους τομείς της πληροφόρησης (δίκτυο ΕΚΠ) και του συντονισμού (δίκτυα BC-NET, BRE, 
Europartenariat, Interprise). Επιπλέον, θα αναπτύξει συντονισμένες ενέργειες με τα κράτη 
μέλη που αποσκοπούν στην ανταλλαγή των καλύτερων πρακτικών τόσο όσον αφορά την 
προσφορά υπηρεσιών στις επιχειρήσεις (Φόρουμ στη Μαδρίτη το Νοέμβριο του 1995) όσο και 
τα μέτρα προώθησης της ζήτησης πληροφοριών, κατάρτισης και συμβουλών εκ μέρους των 
επιχειρήσεων. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Οι ετήσιες εκθέσεις του Παρατηρητηρίου ξεκίνησαν μαζί με την εσωτερική αγορά και έκτοτε 
εξελίχθηκαν. Μέσω της προσεκτικής προσαρμογής του πεδίου εφαρμογής και της δομής τους, 
αλλά και χάρη στη βαθμιαία επέκταση της γεωγραφικής τους κάλυψης η οποία περικλείει τώρα 
τα περισσότερα κράτη μέλη του ΕΟΧ, παρέχουν τακτικά μια πλήρη και χρήσιμη ανάλυση των 
MME στην ευρωπαϊκή οικονομία. 
Γενικά, η πρίότη έκθεση αποτελεί ανασκόπηση τα)ν ευρωπαϊκών MME και αναλύει τις 
αναμενόμενες συνέπειες της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς από ποιοτική άποψη. Κατά 
την έννοια αυτή, βρίσκεται σε "μηδενικό επίπεδο" όσον αφορά την κατάσταση των MME στην 
Ευρανπαϊκή Ένωση. 
34 Ε.Ε. C 144 και L 127 της ΙΟης Ιουνίου 1995. 
35 Ε.Ε. C 400 και L 385 της 3Ιης Δεκεμβρίου 1994. 
30 
Η δεύτερη έκθεση εστιάζεται περισσότερο στη δυναμική σε σχέση με την πρώτη. Είτε πρόκειται 
για δημιουργία απασχόλησης και κατάρτιση, για κεφάλαιο και χρηματοδότηση, ή για καινοτομία 
και διάδοση τεχνολογίας, αποδείχθηκε ότι δεν είναι δυνατό να παρουσιαστούν οι εξελίξεις μαζί 
με τις δομές και παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας πρώτης ανάλυσης σύγκλισης/απόκλισης, 
παρακολουθώντας έτσι τα προβλεπόμενα αποτελέσματα της ολοκλήρωσης της εσαντερικής αγοράς 
κατά την περίοδο 1988-1993. 
Η παρούσα τρίτη έκθεση, όπίος και οι προηγούμενες, περιλαμβάνει πολλά γεγονότα και 
χρήσιμες πληροφορίες. Εκτός από τη συνήθη ετήσια ενημέρωση των επιδόσεων των MME, 
εστιάζεται περισσότερο σε ορισμένες πτυχές του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και επιδίδει 
ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη του Παρατηρητή Εσωτερικής Αγοράς MME. Διεξήχθηκαν 
θεματικές μελέτες σχετικά με τις διοικητικές επιβαρύνσεις, τομέας ο οποίος εφιστά κυρίως την 
προσοχή στο πολιτικό επίπεδο, καθώς και σχετικά με τις υπηρεσίες παραγωγού, τομέας που 
παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αναβάθμιση των εργασιών και της παραγωγικότητας 
των MME. 
Ειδικότερα, η έκθεση δείχνει σαφώς ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων 6 ετών το 
επιχειρηματικό περιβάλλον τονν MME παρουσίασε σύγκλιση στην πρώην Ευρώπη τονν 12 στο 
βαθμό που οι συνθήκες που επιβάλλονται στις αγορές κεφαλαίανν, οι προσπάθειες που 
καταβάλλονται σε εθνικό επίπεδο σχετικά με την τεχνολογία και την καινοτομία, καθώς και η 
φορολογική και νομισματική πολιτική εναρμονίστηκαν προοδευτικά στο εσωτερικό της 
Ευρωπαϊκής Ένα)σης. Επιπλέον, την ίδια περίοδο το επιχειρηματικό περιβάλλον στα νέα κράτη 
μέλη (Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία) και στη Νορβηγία είχε ήδη προσεγγίσει το 
επιχειρηματικό περιβάλλον της Ένίοσης. 
Ωστόσο, η έκθεση καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι οι MME δεν επωφελούνται ακόμη 
πλήρως της παρούσας οικονομικής ανάκαμψης. Σε σύγκριση με την περίοδο 1988-93, κατά την 
οποία οι MME υπεραντιστάθμησαν την απώλεια θέσεων εργασίας στις μεγάλες επιχειρήσεις, η 
δημιουργία θέσεανν εργασίας από τις MME είναι τώρα στάσιμη, καθώς της αργής ανάκαμψης 
τίον MME προηγήθηκε μια επιβράδυνση της ανάπτυξης του αριθμού επιχειρήσείον στην Ευρώπη, 
λόγω μικρής πτώσης στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και αύξησης των κλεισιμάτίον. 
Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στα ποσοστά γεννήσεων νέων επιχειρήσεων σ'ολόκληρη την 
Ευρώπη, όπου παρατηρείται σχετικά υψηλό ποσοστό γεννήσεων στη Γερμανία και τη Φινλανδία 
και μάλλον χαμηλό στην Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό έρχεται σε 
αντίθεση με την ομοιότητα τανν κινήτρων σ'ολόκληρη των Ένωση (όπως η επιθυμία της 
ανεξαρτησίας ή η απειλή της ανεργίας) και τους παράγοντες επιτυχίας που συνδέονται με την 
έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας (όπίος η εμπειρία στη διοίκηση και το επίπεδο 
εκπαίδευσης). Προφανώς, οι διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν στο επιχειρηματικό 
περιβάλλον, όπως η ευημερία του πληθυσμού και οι ειδικές φορολογικές πολιτικές που 
απευθύνονται στις MME, επηρεάζουν σημαντικά τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων. 
Το πνεύμα πραντοβουλίας τανν επιχειρηματιών, οι αποφάσεις τους σχετικά με τις προσλήψεις και 
τις επενδύσεις είναι υψίστης σημασίας για την ανάπτυξη. Σκοπός κάθε δημόσιας πολιτικής 
πρέπει λοιπόν να είναι η παροχή συνεκτικού και ευδιάκριτου πλαισίου εντός του οποίου οι 
οικονομικοί παράγοντες μπορούν να ανταγαννίζονται ελεύθερα βάσει της ίσης μεταχείρισης και 
ίος εκ τούτου μια τέτοια πολιτική πρέπει να δημιουργεί ένα κύκλο πρωτοβουλιών, απασχόλησης 
και ανάπτυξης. Γι' αυτό, πρέπει να ενισχυθούν τα μεμονωμένα κίνητρα για την παραγωγικότητα, 
να ενθαρρυνθεί ο ανταγαννισμός και, γενικά, να αυξηθεί η ευελιξία της αγοράς. 
31 
Το ψήφισμα του Συμβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 1994 παρέχει πλήρη ελευθερία στο δυναμισμό 
και το καινοτόμο δυναμικό τίον MME σε μια ανταγωνιστική οικονομία, ενώ ταυτόχρονα 
αναγνωρίζει σαφώς ότι η εξέλιξη τους και, ιδιαίτερα, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα τους 
στις αλλαγές εξακολουθούν να παρεμποδίζονται από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. 
Ένα απλό, ορθολογιστικό και συνεκτικό πολιτικό πλαίσιο είναι συνεπώς απαραίτητο για την 
αναζήτηση των αποτελεσματικότερων μέσων ώστε να υπερνικήσουν τις δυσκολίες τους και να 
στηριχτούν στις δικές τους δυνάμεις. Η έκθεση επιβεβαιώνει σαφώς τη λογική αυτή καθώς και 
την ανάγκη για ενίσχυση της συνεχούς δέσμευσης της Κοινότητας όσον αφορά τη βελτίωση του 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την υποστήριξη της ανάπτυξης και της προσαρμοστικότητας 
των επιχειρήσεων σύμφοννα με τις κατευθύνσεις που παρουσιάζονται στο Ολοκληρωμένο 
Πρόγραμμα υπέρ των MME και της βιοτεχνίας, που προετοιμάζει το έδαφος για τη δεύτερη 
γενιά πολιτικής στον τομέα τανν επιχειρήσείον. 
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να έχει ως πρωταρχικό στόχο την εξασφάλιση 
ότι η πολιτική της Κοινότητας στον τομέα των επιχειρήσεων παρουσιάζει υψηλή προστιθέμενη 
αξία και τη συμβολή στην οικονομική αναζωογόνηση και στην αύξηση της απασχόλησης με την 
ανάπτυξη δραστηριοτήτίον που παρουσιάζουν άμεσο ενδιαφέρον για τις επιχειρήσεις και με την 
επιτάχυνση της αλληλεπίδρασης μεταξύ τανν υφιστάμενίον μέσων. Έχοντας αυτό υπόψη, θα 
προσπαθήσει ιδιαίτερα να προίοθήσει και να ενισχύσει την αμοιβαία διαβούλευση και συνεργασία 
με όλους τους εταίρους της, τα κράτη μέλη, τα ευρωπαϊκά όργανα και τις επιχειρηματικές 
οργανώσεις, ώστε οι προσπάθειες της Ένωσης υπέρ των MME να μεταφραστούν στην πράξη 
σε ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση. 
32 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ MME 
Τρίτη ετήσια έκθεση 
Έκθεση που υποβλήθηκε στη Γενική Διεύθυνση XXIII 
(Πολιτική τίον επιχειρήσείον, εμπόριο, τουρισμός και κοινωνική οικονομία) 
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το: 
ENSR - European Network for SME Research 
και συντονίστηκε από το: 
ΕΙΜ - Small Business Research and Consultancy 
33 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Το παρόν κείμενο είναι περίληψη της Τρίτης Ετήσιας Έκθεσης του Ευρανπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις 
MME. Η Πρώτη Ετήσια Έκθεση δημοσιεύθηκε το Μάιο του 1993 και κάλυπτε κυρίίος τη δομή τίον MME και 
τους τομείς λειτουργίας τους. Η Δεύτερη Ετήσια Έκθεση εξέταζε τις εξελίξεις που είχαν συνέπειες για τις 
MME και δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 1994. Οι δύο αυτές εκθέσεις κάλυπταν τα 12 κράτη μέλη της 
Ευρανπαϊκής Ένίοσης. Στην φετεινή έκθεση περιλαμβάνονται επίσης η Αυστρία, η Φινλανδία, η Νορβηγία 
και η Σουηδία, εν όψει της ένταξης τίον χωρών αυτών στην Ευρωπαϊκή Ένίοση την 1η Ιανουαρίου 1995. 
Δυστυχώς, η Νορβηγία αποφάσισε κατά της ένταξης. Έτσι, αυτή η Τρίτη Ετήσια Έκθεση καλύπτει όλες τις 
χώρες του Ευρανπαϊκού Οικονομικού Χώρου, εκτός από την Ισλανδία. 
Ως ένα σημείο, η δομή της έκθεσης έχει αλλάξει. Το κύριο μέρος αφορά την εξέλιξη της μονάδας 
παρακολούθησης της εσωτερικής αγοράς για τις MME (SIM - Internal Market Monitor - SIMM). Αυτή η 
μονάδα παρακολούθησης μετρά τις συνέπειες της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς για τις MME. Η 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς επηρέασε τόσο τις επιχειρηματικές επιδόσεις όσο και το επιχειρηματικό 
περιβάλλον των MME. Επομένως, γίνεται διάκριση μεταξύ τανν πληροφοριών που έχουν συλλεχθεί για το 
επιχειρηματικό περιβάλλον τανν MME (Μέρος Ι) και των πληροφοριών που έχουν συλλεχθεί για το 
επιχειρηματικό περιβάλλον τανν MME (Μέρος II). Οι θεματικές μελέτες της φετεινής έκθεσης (Μέρος III) 
αφορούν το διοικητικό φόρτο για τις MME και τον τομέα των υπηρεσιών παραγωγού. Έχουν ενημερωθεί 
ορισμένες πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην περυσινή θεματική μελέτη για τον τομέα της χειροτεχνίας. 
Στο τελευταίο (Μέρος IV) παρουσιάζονται τα συμπεράσματα. Εδώ περιλαμβάνονται τα κύρια αποτελέσματα 
του SIMM και μια γενική επισκόπηση τανν ζητημάτίον πολιτικής που προκύπτουν από τις πληροφορίες που 
περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση. 
ΜΕΡΟΣ Ι 
1. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟΜΕΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
Οικονομική κατηγορία κατά κατάταξη μεγέθους 
Η οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη τονν 16 κατά την περίοδο 1988-1995 μπορεί να υποδιαιρεθεί σε μια 
περίοδο ανάπτυξης (1988-1990), μια περίοδο στασιμότητας (ϊ 990-1993), και μια ανάκαμψη (1994-1995). 
Παρά τις διαφορές του συνολικού ρυθμού ανάπτυξης, η EU 12 και η EFTA-4 παρουσιάζουν την ίδια 
διαμόρφωση τομεακής ανάπτυξης και ανάπτυξης κατά κατηγορίες μεγέθους. 
Φαίνεται ότι το κάθε στάδιο του επιχειρηματικού κύκλου είχε διαφορετικές συνέπειες για τις MME και τις 
μεγάλες επιχειρήσεις. Η παγκόσμια οικονομική στασιμότητα έπληξε πρίότα τον τομέα των μεγάλων 
επιχειρήσεανν που ήταν προσανατολισμένος προς τις εξαγίογές, ενώ οι MME επηρεάστηκαν με μια χρονική 
υστέρηση. Κατά την περίοδο ανάκαμψης παρατηρείται το αντίστροφο φαινόμενο. Επειδή η ανάκαμψη 
βασίζεται κυρίίος στις εξαγίογές, οι μεγάλες επιχειρήσεις ήταν οι πρώτες που είχαν ίοφέλεια. Πάντως, από 
το 1994 και μετά, η αύξηση της εμπιστοσύνης της βιομηχανίας και των καταναλωτών είχε ευνοϊκά 
αποτελέσματα στην οικονομική ανάπτυξη. Πάντίος, η εγχώρια ζήτηση αυξάνεται με πολύ χαμηλό ρυθμό, λόγα) 
της χαμηλής αύξησης τίον πραγματικών εισοδημάτίον. 
34 
Η οικονομική στασιμότητα είχε σοβαρές συνέπειες για την αγορά εργασίας. Ο συνολικός αριθμός θέσεων 
απασχόλησης του ιδκοτικού τομέα στην Ευρώπη ήταν σε γενικές γραμμές ο ίδιος το 1988 και το 1995, υπήρξε 
όμίος αύξηση της παραγίογικότητας της εργασίας. Κατά την περίοδο 1988-1990 η ετήσια αύξηση της 
απασχόλησης στις MME ήταν πάνα) από 2 %, ενώ η απασχόληση στις μεγάλες επιχειρήσεις αυξήθηκε μόνο 
οριακά. Η απασχόληση στις Μ Μ Ε μειώθηκε κατά 1 % ετησίίος, και στις μεγάλες επιχειρήσεις κατά σχεδόν 2 %. 
Κατά τα αρχικά στάδια της οικονομικής ανάκαμψης, η αύξηση της απασχόλησης παρουσίασε ανάκαμψη πρίότα 
στις μεγάλες επιχειρήσεις, και μετά από ένα χρονικό διάστημα στις MME. Ιδιαίτερα για τις MME, η 
διαδικασία της δημιουργίας θέσείον απασχόλησης αναμένεται ότι θα είναι αργή λόγα) του ότι ήδη υπάρχει 
υπέρβαση του δυναμικού. 
Κατά την περίοδο 1988-1990 ο αριθμός τανν επιχειρήσείον αυξήθηκε σημαντικά. Οι τομείς με την πιο 
ταχύρρυθμη επέκταση ήταν το χονδρικό εμπόριο, οι μεταφορές και οι επικοινίονίες, και οι υπηρεσίες 
παραγίογού. Στις περισσότερεςχώρες η αύξηση του αριθμού τανν επιχειρήσείον επιβραδύνθηκε κατά τη διάρκεια 
της ύφεσης. Κατά την περίοδο της οικονομικής στασιμότητας οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες είχαν 
αρνητικές συνέπειες στη δημιουργία νέίον επιχειρήσεων και οδήγησαν επίσης σε αυξημένο αριθμό κλεισίματος 
επιχειρήσεων. 
Κατά την περίοδο 1988-1995, η παραγίογικότητατης εργασίας στις MME αυξάνονταν κατά 2 % ετησία)ς, αλλά 
η αύξηση της παραγίογικότητας επιταχύνεται από το 1990. Κατά την ύφεση και την ανάκαμψη ο αυξημένος 
διεθνής ανταγωνισμός οδήγησε τόσο τις MME όσο και τις μεγάλες επιχειρήσεις να αυξήσουν την 
αποτελεσματικότητα τους. Η αύξηση της παραγίογικότητας της εργασίας, μαζί με τη χαμηλή αύξηση τα)ν 
μισθών, οδήγησε σε μείαχτη του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, και αυτό βελτίίοσε τα κέρδη. 
Τομεακά χαρακτηριστικά 
Οι τομείς με σχετικά μεγάλο μέγεθος επιχειρήσείον είναι η εξόρυξη, η μεταποίηση και, σε μικρότερο βαθμό, 
οι μεταφορές και οι επικοιναννίες. Στις κατασκευές και τους περισσότερους τομείς τανν υπηρεσιών το μέσο 
μέγεθος τα)ν επιχειρήσεανν στην Ευρώπη των 16 είναι κάτα) από το συνολικό μέσο όρο των έξι 
απασχολουμένου. Γενικά, φαίνεται ότι υπάρχει μια θετική συσχέτιση μεταξύ του βαθμού έντασης κεφαλαίου 
της παραγίογής και του μεγέθους τανν επιχειρήσείον. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι η υψηλότερη ένταση 
κεφαλαίου οδηγεί σε αύξηση τανν οικονομιών κλίμακας και σε εμπόδια για την είσοδο. 
Το μικρό μέσο μέγεθος τίον επιχειρήσείον μεταξύ TÎOV MME ενός βιομηχανικού κλάδου αντιστοιχεί με υψηλή 
σχετική παραγίογικότητα της εργασίας μεταξύ τίον MME του κλάδου αυτού. Για παράδειγμα, στους 
περισσότερους τομείς του εμπορίου και τανν υπηρεσιών οι MME έχουν την υψηλότερη παραγίογικότητα 
εργασίας ενώ, αντίστροφα, στην εξόρυξη και στη μεταποίηση, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν υψηλότερη 
παραγίογικότητα εργασίας. Επομένίος, η κατανομή τανν MME και τανν μεγάλίον επιχειρήσείον στους τομείς 
της βιομηχανίας φαίνεται ότι είναι αποτελεσματική από μακροοικονομική άποψη. 
35 
Κατά την περίοδο 1988-1995 οι ρυθμοί ανάπτυξης ήταν υψηλότεροι στους εξαγωγικούς τομείς: εξόρυξη, 
μεταποίηση, και μεταφορές και επικοινίονίες. Αυτό ισχύει τόσο για τις MME όσο και για τις μεγάλες 
επιχειρήσεις. Αυτό τονίζει τη σημασία της διεθνούς ολοκλήρωσης και της εξειδίκευσης για την οικονομική 
ανάπτυξη. Οι κατασκευές, το λιανικό εμπόριο, και οι προσίοπικές υπηρεσίες, που εξαρτώνται σε μεγάλο 
βαθμό από τις εγχώριες αγορές, παρουσίασαν τους χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης. Στο εσίοτερικό τίον 
περισσότερανν τομέανν οι MME παρουσίασαν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, από άποψη προστιθεμένης 
αξίας, σε σχέση με τις μεγάλες επιχειρήσεις. Μόνο στη μεταποίηση σημείίοσαν καλύτερες επιδόσεις οι μεγάλες 
επιχειρήσεις με βάση το μέτρο αυτό. 
Είναι περίεργο το ότι οι τομεακές διαφορές στην αύξηση της απασχόλησης αντιστοιχούν σε μικρό μόνο βαθμό 
με διαφορές στην αύξηση της προστιθεμένης αξίας. Η τάση για μείίοση του κόστους οδήγησε σε μείίοση της 
απασχόλησης, ιδιαίτερα στους εξαγ<ογικούς τομείς της μεταποίησης, και τίον μεταφορών και επικοινίονιών. 
Στους τομείς αυτούς, οι επιχειρήσεις αύξησαν την προστιθέμενη αξία τους, ενίό μεύυσαν την απασχόληση 
τους. Επομένως, οι τομείς που παρουσίασαν την υψηλότερη αύξηση προστιθεμένης αξίας πέτυχαν την 
υψηλότερη αύξηση στην παραγίογικότητα της εργασίας. 
Σε επίπεδο τομέα φαίνεται ότι μια μικρή αύξηση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος- ως μέτρο της 
ανταγωνιστικότητας - αντιστοιχεί με σχετικά υψηλό βαθμό αύξησης της προστιθεμένης αξίας. Αυτό ισχύει 
ιδιαίτερα για τις μεγάλες επιχειρήσεις αλλά επίσης, σε μικρότερο βαθμό, και για τις MME. Έχει διατυπανθεί 
η υπόθεση ότι οι MME που είναι λιγότερο ευέλικτες όσον αφορά την προσαρμογή του αποθέματος εργατικού 
δυναμικού στις μεταβολές της ζήτησης, διατήρησαν κατά ένα μέρος την ανταγωνιστικότητα τους μειώνοντας 
τα ποσοστά κέρδους κατά τη διάρκεια των ετών που εξετάζονται περισσότερο από ό,τι οι μεγάλες 
επιχειρήσεις. 
2. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 
Νέες επιχειρηματικές τάσεις 
Οι ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά τις τάσεις στη δημιουργία νέίον 
επιχειρήσεανν κατά τα πέντε προηγούμενα έτη. Γενικά, υπήρξε μικρή μείίοση του ρυθμού της δημιουργίας νέίον 
επιχειρήσείον στην Ευρώπη. 
Το μεγαλύτερο ποσοστό νέίον επιχειρήσείον δημιουργήθηκε στον τομέα τίον υπηρεσκόν. 
Κατά μέσο όρο, από το σύνολο τανν ενάρξεων λειτουργίας επιχειρήσείον, το 87 % επιζεί το πρώτο έτος, το 
68 % επιζεί για τρία τουλάχιστον έτη, και το 55 % επιζεί μέχρι το τέλος του πέμπτου έτους. Πάντίος, οι 
ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές· για παράδειγμα, το ποσοστό επιβίίοσης για 5 έτη 
κυμαίνεται από 45 % στο Λουξεμβούργο ίος 63 % στη Γερμανία. 
36 
Νέες επιχειρήσεις, δημιουργία απασχόλησης και ανάπτυξη 
Οι νέες επιχειρήσεις αντιπροσανπεύουνσημαντικό ποσοστό της ακαθάριστηςδημιουργίας θέσεων απασχόλησης 
στις περισσότερες ευρονπαϊκές χίόρες, υπάρχουν όμίος μεγάλες διαφορές μεταξύ τίον χωρίον. Επιπλέον, η 
επέκταση τίον υπαρχουσών επιχειρήσείον είναι, στις περισσότερες χίόρες, πιο σημαντική πηγή δημιουργίας 
θέσεανν απασχόλησης από τις ενάρξεις λειτουργίας νέίον επιχειρήσείον. 
θα πρέπει να τονιστεί ότι η μεγάλη πλειονότητα τανν επιχειρηματιών δεν ενδιαφέρονται να επεκτείνουν την 
επιχείρηση τους· μόνο μια μειοψηφία έχει φιλοδοξίες ανάπτυξης. 
Χαρακτηριστικά του νέου επιχειρηματία 
Σε οποιαδήποτε χώρα, ο μέσος ευρανπαίος που ξεκινάει μια επιχείρηση είναι άντρας, ηλικίας 35 ετών, που 
είχε στο παρελθόν εμπειρία από MME ίος μεσαίο στέλεχος ή α)ς ειδικευμένος εργαζόμενος,και το μορφωτικό 
του επίπεδο είναι παρόμοιο με το μέσο όρο του πληθυσμού της χώρας του. 
Πάντως, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τίον ευρίοπαϊκών χίορών, όσον αφορά, για παράδειγμα, το 
ποσοστό τα)ν γυναικών και τίον ανέργανν μεταξύ τονν νέων επιχειρηματιών. Επίσης, τα χαρακτηριστικά του 
επιχειρηματία διαφέρουν ανάλογα με το είδος των δραστηριοτήτων της ιδρυθείσας επιχείρησης. 
Κίνητρα και παράγοντες επιτυχίας για την έναρξη λειτουργίας και την επέκταση μιας επιχείρησης 
Οι παράγοντες έλξης όπως η προσωπική ικανοποίηση, η επιθυμία για ανεξαρτησία, και η εκμετάλλευση 
επιχειρηματικών ευκαιριών φαίνεται ότι είναι τα πιο σημαντικά κίνητρα για το ξεκίνημα μιας νέας 
επιχείρησης, ενώ παράλληλα υπάρχει η ανεργία (ή ο κίνδυνος ανεργίας), ένας παράγοντας ώθησης που έχει 
αποκτήσει αυξανόμενη σημασία κατά τα πρόσφατα έτη. 
Αν και πολλές ευρωπαϊκές μελέτες δείχνουν ότι η προηγούμενη εμπειρία διοίκησης επιχειρήσεων, οι εμπορικές 
γνώσεις, τα προσωπικά κίνητρα, η μεγάλη εμπιστοσύνη και η εκπαίδευση, είναι σημαντικοί παράγοντες 
επιτυχίας, θα πρέπει να σημεια)θεί ότι η επιλογή της κατεύθυνσης της επιχείρησης και η καλή προετοιμασία 
πριν από το ξεκίνημα φαίνεται ότι είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικοί παράγοντες. 
Εμπόδια και φραγμοί για το ξεκίνημα και την επέκταση μιας επιχείρησης 
Η έλλειψη κεφαλαίου είναι, με μεγάλη διαφορά, το πιο σοβαρό εμπόδιο τόσο για το ξεκίνημα όσο και για την 
επέκταση μιας επιχείρησης. Στη συνέχεια ακολουθούν τα προβλήματα σχετικά με την αγορά, οι ανεπαρκείς 
επιχειρηματικές ικανότητες, και το επίπεδο τίον φόρίον και τίον κοινίονικών εισφορίόν. 
37 
3. ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ 
MME και δημιουργία απασχόλησης 
Πρόσφατα αμφισβητήθηκε ο ισχυρισμός ότι οι MME, και ιδιαίτερα οι μικροεπιχειρήσεις, δημιουργούν τις 
περισσότερες θέσεις απασχόλησης στις βιομηχανικές οικονομίες. Μεταξύ άλλανν, ο Οργανισμός Οικονομικής 
Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) παρατήρησε ότι διάφορα προβλήματα σχετικά με την απόκτηση και 
ανάλυση δεδομένίον μπορεί να έχουν οδηγήσει σε υπερεκτίμηση της δημιουργίας θέσείον απασχόληση από τις 
MME. 
Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει λεπτομερώς τα μεθοδολογικά προβλήματα τα σχετικά με αυτό το ζήτημα. 
Συμπεραίνει ότι σε ορισμένες μελέτες μπορεί να υπήρξε κάποια υπερεκτίμηση της δημιουργίας απασχόλησης 
από τις MME στο πρόσφατο παρελθόν, αλλά ότι η θέση ότι οι MME γενικά δημιουργούν περισσότερες θέσεις 
απασχόλησης από τις μεγάλες επιχειρήσεις εξακολουθεί να ισχύει. 
Κατά την πρόσφατη συζήτηση σχετικά με τη δημιουργία απασχόλησης από τις MME, αναπτύχθηκε μια θεωρία 
ότι ένα μεγάλο μέρος του αυξανόμενου μεριδίου των MME στην απασχόληση είναι αποτέλεσμα συνειδητών 
στρατηγικών των μεγάλίον επιχειρήσείον που επιδιώκουν να μειώσουν τις αβεβαιότητες μέσω της ευέλικτης 
παραγωγής και μέσα) της μεταβίβασης τανν μη βασικών δραστηριοτήτα)νσε εξίοτερικούς προμηθευτές. Το παρόν 
κεφάλαιο εξετάζει αυτό το επιχείρημα, και καλύπτει τα ζητήματα ευελιξίας και ποιότητας της απασχόλησης 
στις MME. 
Ευελιξία στις MME 
Τα χαρακτηριστικά της ευελιξίας της εργασίας στις MME έχουν διάφορες διαστάσεις, οι σημαντικότερες από 
τις οποίες είναι η μερική απασχόληση και η προσα)ρινή απασχόληση. Η μερική απασχόληση αυξάνεται στις 
περισσότερες ευρίοπαϊκές χίόρες. Γενικά, οι γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες από τους άντρες να 
εργάζονται με μερική απασχόληση, και οι υπηρεσίες τείνουν να απασχολούν περισσότερους εργαζομένους με 
μερική-απασχόληση σε σχέση με τη μεταποίηση. 
Η διάσταση του μεγέθους της επιχείρησης στη μερική απασχόληση συνδέεται σαφώς με την τομεακή διάσταση. 
Για παράδειγμα, ενώ στη Δανία οι μικρές επιχειρήσεις κατά κανόνα συνδέονται με τη μερική απασχόληση σε 
όλους τους τομείς και οι μεγάλες επιχειρήσεις συνδέονται με την πλήρη απασχόληση, στις Κάτω Χώρες οι 
MME χρησιμοποιούν περισσότερη μερική απασχόληση σε ορισμένους τομείς, όπα)ς οι προσωπικές υπηρεσίες, 
αλλά το αντίστροφο ισχύει σε άλλους τομείς, στις κατασκευές για παράδειγμα. 
Η προσωρινή απασχόληση καλύπτει σημαντικό ποσοστό του ευρίοπαϊκού εργατικού δυναμικού (10 % των 
γυναικών και 7 % τίον ανδρών) και παρουσίασε αύξηση σε απόλυτα και σε σχετικά μεγέθη κατά την περίοδο 
1987-1991. Σε ορισμένες χώρες (Ισπανία, Δανία και Πορτογαλία) τα επίπεδα της προσίορινής απασχόλησης 
είναι αρκετά υψηλότερα από τον ευρίοπαϊκό μέσο όρο. 
Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι πιο πιθανό να καταφεύγουν σε προσίορινά 
συμβόλαια, όταν όμίος μια μικρή επιχείρηση χρησιμοποιεί προσίορινά συμβόλαια, μεγαλύτερο ποσοστό του 
προσίοπικού της τείνει να καλύπτεται από αυτά. 
38 
Ποιότητα της απασχόλησης στις MME 
OL MME γενικά απασχολούν νεότερους και λιγότερο μορφίομένους εργαζόμενους από τις μεγάλες 
επιχειρήσεις, τμήματα του εργατικού δυναμικού που γενικά εργάζονται υπό χειρότερες συνθήκες εργασίας. 
Αλλες ενδείξεις σχετικά με την ποιότητα της απασχόλησης στις MME τείνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Οι 
ενδείξεις δείχνουν ότι η συχνότητα εμφάνισης οργανισμών υγείας και ασφάλειας σε επίπεδο επιχείρησης 
αυξάνει σταθερά όσο αυξάνει το μέγεθος της επιχείρησης, όσον αφορά όμίος τα ποσοστά εργατικών 
ατυχημάτίον, οι τομεακές επιδράσεις είναι πιο σημαντικές από το μέγεθος της επιχείρησης. 
4. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ 
Μερίδιο των MME στη βιομηχανική απασχόληση σε επίπεδο περιφέρειας 
Επιβεβαιώνοντας προηγούμενες εκθέσεις του Παρατηρητηρίου, το παρόν κεφάλαιο δείχνει ότι οι MME, και 
ιδιαίτερα οι μικροεπιχειρήσεις, παίζουν σημαντικό ρόλο στην απασχόληση στις περιφέρεις της Ευρώπης. 
Επιπλέον, δείχνει ότι υπάρχουν ισχυρές και περιφερειακές ανισότητες στο εσίοτερικό τα)ν χωρών όσον αφορά 
το ρόλο τίον MME στη βιομηχανική απασχόληση. Αυτές οι ανισότητες εξηγούνται γενικά από την τομεακή 
εξειδίκευση τανν περιφερειών, που μπορεί να είναι είτε περιφέρειες με μεταποιητικούς τομείς που 
κυριαρχούνται (από την άποψη της απασχόλησης) από MME, είτε περιφέρειες με μεταποιητικούς τομείς που 
κυριαρχούνται από μεγάλες επιχειρήσεις. 
Οι μεγαλύτερες διαφορές στο εσίοτερικό χίορών παρατηρούνται στις Κάτα) Χώρες, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, 
την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Νορβηγία. Η βιομηχανική απασχόληση σε περιφέρειες του στόχου 1 
κυριαρχείται ιδιαίτερα από MME σε σύγκριση με άλλες περιφέρειες. Το φαινόμενο δεν είναι τόσο σαφές για 
τις περιφέρειες του στόχου 2, και είναι ακόμη λιγότερο σαφές για τις περιφέρειες του στόχου 5. Τέλος, 
επιβεβαιώνεται το "μεθοριακό αποτέλεσμα" που περιγράφεται στην Πρώτη Ετήσια Έκθεση, κατά το οποίο το 
μερίδιο τίον MME στη βιομηχανική απασχόληση παρουσιάζει σημαντικές διαφορές εκατέρωθεν τα)ν 
ευρωπαϊκών συνόρίον. 
Μεταβολή της βιομηχανικής απασχόλησης κατά κατηγορία μεγέθους σε επίπεδο περιφέρειας 
Οι περισσότερες περιφέρειες παρουσίασανσημαντικές απώλειες βιομηχανικής απασχόλησης κατά την περίοδο 
1988-1992. Πάντίος, η πτώση της βιομηχανικής απασχόλησης ήταν μεγαλύτερη στις μεγάλες επιχειρήσεις παρά 
στις MME, και οι μικροεπιχειρήσεις είχαν ιδιαίτερα καλές επιδόσεις. 
Όσον αφορά τις περιφέρειες τανν στόχανν, στις περισσότερες από αυτές οι βιομηχανικές MME παρουσίασαν 
είτε αύξηση της απασχόλησης είτε μικρότερη μείωση απ' ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα 
για τις μικροεπιχειρήσεις. 
Η μείίοση της απασχόλησης στη μεταποίηση ήταν μεγαλύτερη στις περιφέρειες με μεγάλες πόλεις απ' ό,τι στις 
περιφέρειες που εξειδικεύονται σε παραδοσιακές βιομηχανίες. 
39 
Αυτοαπασχόληση και νέες επιχειρήσεις σε επίπεδο περιφέρειας 
Στις χώρες για τις οποίες υπάρχουν δεδομένα, υπάρχουν ενδείξεις μεγάλων εσαντερικών ανισοτήτίον στα 
περιφερειακά ποσοστά αυτοαπασχόλησης. 
Αν και κάθε χώρα έχει τα δικά της γείογραφικά χαρακτηριστικά, οι ενδείξεις από τη Γαλλία, τη Γερμανία, 
την Ιταλία, την Ισπανία και τη Νορβηγία δείχνουν ότι οι περιφέρειες της πρίοτεύουσας και τίον μεγάλίον 
πόλείον έχουν χαμηλότερο ποσοστό αυτοαπασχόλησης. Το ποσοστό τίον αυτοαπασχολουμένων είναι γενικά 
μεγαλύτερο στις περιφέρειες που παραδοσιακά κυριαρχούνται από MME. Εξάλλου, οι περιφέρειες που ήταν 
εξαρτημένες από βαριές βιομηχανίες έχουν χαμηλότερο ποσοστό αυτοαπασχόλησης. Αυτό θα μπορούσε να 
εξηγηθεί από την έντονη παρουσία της νοοτροπίας του μισθωτού, σε συνδυασμό με τα χαμηλότερα προσόντα 
του εργατικού δυναμικού. 
Τα δεδομένα από τη Γαλλία και την Ιρλανδία δείχνουν επίσης ότι οι περιφερειακές διαφορές στη δημιουργία 
νέων επιχειρήσεων συνδέονται στενά με τις υπάρχουσες διαφορές στο οικονομικό και πολιτιστικόπεριβάλλον 
των περιφερειών. 
5. ΕΞΑΓΩΠΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ 
Εξαγωγές κατά χώρες 
Σε όλους τους τομείς το ποσοστό τανν επιχειρήσείον που εξάγουν αυξάνεται με τον αριθμό τίον 
απασχολουμένων. Πάντως, τα δεδομένα από την Πορτογαλία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, τη Δανία και τη 
Γαλλία δείχνουν ότι ο αριθμός μικρών επιχειρήσεα)ν με εξαγωγικό χαρακτήρα αυξάνεται. Ορισμένοι τομείς 
όπως η μεταποιητική βιομηχανία και το χονδρικό εμπόριο, τείνουν να είναι πιο εξαγωγικοί από άλλους, λόγω 
όμα)ς της διεθνοποίησης αυτό φαίνεται ότι αλλάζει. Τα δεδομένα από το Ηνα)μένο Βασίλειο, τις Κάτω 
Χίόρες, την Ισπανία και την Πορτογαλία δείχνουν ότι αυξάνονται οι εισαγιογές από λιανέμπορους και από 
επιχειρήσεις του τομέα τανν υπηρεσκόν. 
Λόγω της διεθνοποίησης της παραγίογής ο αριθμός τίον μικρών, και ιδιαίτερα καινοτόμων, επιχειρήσεων που 
εξάγουν αυξάνεται, και οι επιχειρήσεις αυτές εισέρχονται σε εξαγωγικές αγορές με νέα προϊόνταπολύ σύντομα 
μετά από την παρουσίαση τίον προϊόντανν αυτών στην εγχώρια αγορά. 
Ένταση εξαγωγών 
Ο συσχετισμός μεταξύ της έντασης εξαγίογίόν και της κατηγορίας μεγέθους της επιχείρησης για όλους τους 
τομείς δεν είναι πολύ ισχυρός. Πάντίος, για τις μεταποιητικές επιχειρήσεις η ένταση εξαγωγών αυξάνεται 
όντίος όσο αυξάνεται το μέγεθος της επιχείρησης. Οι MME στις μικρότερες χίόρες συνήθως παρουσιάζουν 
υψηλότερη ένταση εξαγίογίόν από τις αντίστοιχες τανν μεγάλίον χωρών, όμίος τα στοιχεία από τα πρόσφατα 
έτη δείχνουν ότι οι διαφορές μειώνονται. 
Εξαγωγική στρατηγική 
Δεν υπάρχει ενιαία εξαγανγική στρατηγική μεταξύ τίον Μ Μ Ε, και η εξαγίογική συμπεριφορά είναι κατά κανόνα 
ένα μίγμα εκμάθησης στην πράξη, στρατηγικών όεσμεύσεανν και τυχαίίον παραγόντων. 
40 
Η ποιότητα του προϊόντος είναι ο κύριος καθοριστικός παράγοντας στην απόφαση για εξαγωγή ή όχι, όμως 
βασικοί παράγοντες επιτυχίας στις εξαγίογικές αγορές είναι οι ικανότητες της διοίκησης και η απευθείας 
σύνδεση με την αγορά αυτή, δηλαδή οι ενεργές εξαγίογές. Τα χαρακτηριστικά αυτά εμφανίζονται συχνότερα 
στις μεγάλες παρά στις μικρές επιχειρήσεις. 
Οι φραγμοί τίον εξαγίογίόν για τις MME συνδέονται πολύ στενά με τους φραγμούς για την επέκταση και την 
ανάπτυξη. Οι κύριοι εσίοτερικοί φραγμοί είναι η έλλειψη κεφαλαίου, και οι ανεπαρκείς ικανότητες των 
διοικούντίον. Οι κύριοι εξίοτερικοί φραγμοί είναι τεχνικοί εμπορικοί περιορισμοί και γραφειοκρατικές 
διαδικασίες, προβλήματα μάρκετινγκ και διανομής και, στις πιο απομακρυσμένες χώρες, τα υψηλά 
μεταφορικά κόστη και τα προβλήματα επικοινίονιών. 
Κρατικές προμήθειες 
Η σημασία των κρατικών προμηθειών αυξάνεται σημαντικά, όμίος οι διεθνείς προμήθειες δεν έχουν αυξηθεί 
σημαντικά κατά τη δεκαετία του 1990. Το 1993 μόνο το 2 % των δημοσίανν συμβάσεανν προμηθειών ανατέθηκαν 
σε αλλοδαπές επιχειρήσεις. Η συμμετοχή σε όιαγαννισμούς στο εξίοτερικό δημιουργεί διάφορα προβλήματαγια 
τις MME, τα οποία είναι σχετικά με πολιτιστικές διαφορές, προβλήματα γλώσσας, ανεπαρκείς γνώσεις για 
την αγορά, και έλλειψη πόρονν για δραστηριότητες προώθησης. 
Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ) 
Οι ΕΟΟΣ είναι μια ενδιαφέρουσα νέα νομική μορφή για διεθνική επιχειρηματική συνεργασία, όπου οι 
επιχειρήσεις παραμένουν ανεξάρτητες από οικονομική και νομική άποψη. Ο αριθμός τονν ΕΟΟΣ αυξάνεται 
με ταχύ ρυθμό. Ο μεγαλύτερος αριθμός βρίσκεται στο Βέλγιο, τη Γαλλία και τις Κάτα) Χώρες. Πάντως, 
δημιουργούνται κυρίως μεταξύ επιχειρήσεων μεσαίου μεγέθους που ασχολούνται με τις υπηρεσίες και τη 
μεταποιητική βιομηχανία. 
ΜΕΡΟΣ II 
6. ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 η παγκόσμια οικονομία υπέστη ύφεση. Η αύξηση του ΑΕΠ στην Ευρώπη 
τίον 16 μειώθηκε από περισσότερο από 3 % στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σε 1 % το 1992, και έφθασε στο 
απόλυτο ελάχιστο του -0,5 % το 1993. Το 1994 άρχισε μια αξιοσημείίοτα γρήγορη ανάκαμψη, που αναμένεται 
ότι θα συνεχιστεί το 1995. Η ραγδαία ανάπτυξη του παγκοσμίου εμπορίου είναι η δύναμη που κινεί αυτή την 
ανάκαμψη. Σε σύγκριση με τις ΗΠ Α η ανάπτυξη στην ΕΕ υστερεί, όμως η ανάπτυξη στην ΕΕ είναι μεγαλύτερη 
από την ανάπτυξη στην Ιαπο)νία. Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ έφθασαν στο ναδίρ της ύφεσης το 1993, με 
μόνες εξαιρέσεις τις αγγλοσαξοννικές χίόρες και τη Δανία. Το μέγεθος της κάμψης παρουσίαζε σημαντικές 
διακυμάνσεις. Οι χίόρες της νότιας Ευρώπης ήταν σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, καθώς και η Γερμανία, η 
Γαλλία και το Βέλγιο. Οι επενδύσεις και η ιδκοτική κατανάλίοση παρουσίασαν ιδιαίτερη ύφεση στις αρχές της 
δεκαετίας του 1990, όμίος το 1994 σημειώθηκε σαφής ανάκαμψη, και το 1995 αναμένεται μεγάλη αύξηση τανν 
επενδύσείον, αλλά μικρή μόνο ανάκαμψη της κατανάλίοσης. 
41 
Αν και η ανάπτυξη επιταχύνεται στο εσιοτερικό της ΕΕ, ο πληθωρισμός μειώθηκε σε 2,5 % (το 1994). Οι 
διαφορές του πληθα)ρισμού μεταξύ τίον χίορίόν της ΕΕ εξακολουθούν να είναι σημαντικές, παρουσιάζουνόμως 
μείίοση. Ο πληθίορισμός είναι υψηλότερος στις χώρες της νότιας Ευρα'νπης. Εκτός από το 1992, τα επιτόκια 
στην ΕΕ ουσιαστικά ακολουθούσαν τα γερμανικά επιτόκια. Το βραχυπρόθεσμο επιτόκιο μειώθηκε το 
1993-1994, όμίος τα μακροπρόθεσμα επιτόκια αυξήθηκαν. 
Η κατάσταση της αγοράς εργασίας στην Ε Ε εξακολουθεί να είναι πηγή ανησυχίας. Κατά την περίοδο 1991 έίος 
1994 η απασχόληση στην ΕΕ είχε έντονη μείίοση λόγα) της ύφεσης. Για το 1995 προβλέπεται μια χαμηλή αύξηση 
της απασχόλησης ενίό εξακολουθεί να υπάρχει πλεόνασμα εργατικού δυναμικού στο εσωτερικό τανν 
επιχειρήσείον. Οι αυξήσεις τονν μισθών στην ΕΕ ήταν χαμηλές κατά τα πρόσφατα έτη. Επειδή η αύξηση τη 
παραγίογικότητας ήταν υψηλή το 1994, τα κόστη εργασίας ανά μονάδα προϊόντος μειώθηκαν σημαντικά και 
με τον τρόπο αυτό η ανταγίονιστικότητα, από άποψη τιμών, τίον βιομηχανιών της ΕΕ βελτιώθηκε. Σε 
σύγκριση με τις ΗΠ Α και την Ιαπίονία, τα κόστη εργασίας ανά μονάδα προϊόντος είχαν την ταχύτερη αύξηση 
στην ΕΕ κατά την περίοδο 1988 έίος 1993, όμως το 1994 η αύξηση ήταν χαμηλότερη στην ΕΕ. 
Τα νομίσματα της ΕΕ παρουσίασαν σημαντική αστάθεια κατά τα πρόσφατα έτη, που οφείλονταν κατά ένα 
μέρος σε πολιτική αστάθεια και σε προβλήματα του προϋπολογισμού. Αναμένεται ότι οι αγορές 
συναλλάγματος θα εξακολουθήσουν να είναι ευπαθείς και το 1995. 
Όσον αφορά τις κρατικές δαπάνες, οι χώρες με τις υψηλότερες κρατικές δαπάνες της Ευρώπης των 16 (ως 
ποσοστό του ΑΕΠ) είναι η Σουηδία, η Δανία, οι Κάτω Χώρες, η Ιταλία και η Νορβηγία (αυτές δαπανούν 
περισσότερο από 55 % του ΑΕΠ). Κατά μέσο όρο, οι κρατικές δαπάνες της Ευρώπης των 16 ανέρχονται σε 
51 % του ΑΕΠ, σε σύγκριση με 38 % στις ΗΠΑ και 31 % στην Ιαπωνία. Τα έσοδα του δημοσίου από φόρους 
και κοιναννικές εισφορές στην Ευρώπη ανέρχονται σε 45 % του ΑΕΠ, σε σύγκριση με 34 % στις ΗΠΑ και την 
Ιαπωνία. Τα μεγάλα χρέη που έχουν συσσωρεύσει πολλά κράτη της ΕΕ κατά τις τελευταίες δεκαετίες είναι 
πηγή ανησυχίας. Σήμερα μόνο έξι χίόρες ικανοποιούν το κριτήριο του χρέους 60 % για την ΟΝΕ. Στο Βέλγιο, 
την Ελλάδα και την Ιταλία, το δημόσιο χρέος υπερβαίνει το 100 % του ΑΕΠ. Κατά μέσο όρο, η καθαρή λήψη 
δανείίον του δημοσίου στην Ευρίόπη τίον 12 ανέρχεται σε 6 %. Το 1993 τα μεγαλύτερα ελλείμματα του 
προϋπολογισμού εμφανίζονταν στη Σουηδία και την Ελλάδα (και οι δύο είχαν έλλειμμα 13 % του ΑΕΠ). Το 
Λουξεμβούργο είναι η μόνη χώρα της ΕΕ με θετικό δημόσιο ισοζύγιο. 
7. ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ME MME 
Πρόσφατες εξελίξεις 
Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι η εξέταση τίον πρόσφατανν εξελίξείον στις πολιτικές που αφορούν MME 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκεκριμένα, παρουσιάζει νέες κατευθύνσεις υποστήριξης από τις κυβερνήσεις των 
κρατίόν μελίόν. 
42 
Οι πολιτικές που έχουν σχεδιαστεί για την ενίσχυση τίον MME περιλαμβάνουν τη βοήθεια στην καινοτομία, 
την ανάπτυξη προϊόντίονκαι τις επενδύσεις με υψηλό κίνδυνο, την παροχή βοήθειας για τις εξαγίογές και την 
καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Για να μειωθεί η εξάρτηση τανν MME από την τραπεζική 
χρηματοδότηση πολλές χώρες έχουν εισαγάγει προγράμματα που ενθαρρύνουν τις επίσημες και ανεπίσημες 
επενδύσεις σε MME. 
Αναγνίορίζεται γενικά ότι ο φόρτος λόγα) διοικητικών διαδικασιών είναι σχετικά βαρύς για τις MME. Οι 
κρατικές πολιτικές για τις MME στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία και τις Κάτα) Χώρες δίνουν 
ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα αυτό. Περισσότερες πληροφορίες για αυτό το ζήτημα παρουσιάζονται στο 
κεφάλαιο 14. 
Καταβλήθηκαν προσπάθειες όσον αφορά τη βελτίίοση του ανθρώπινου κεφαλαίου στις επιχειρήσεις (για 
παράδειγμα, στη Δανία, τη Φινλανδία, τη Νορβηγία, την Πορτογαλία και το Ηνα)μένο Βασίλειο). Αυτές 
εμφανίζονται κυρίως με τη μορφή προγραμμάτα)ν εκπαίδευσης των στελεχών και του εργατικού δυναμικού. 
Η δημιουργία υποδομών για παροχή πληροφοριών και υπηρεσιών, που συμπληρώνουν τις εσωτερικές 
ικανότητες των MME, είναι μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη όσον αφορά την υποστήριξη που παρέχεται στις 
MME. Αυτές οι υποδομές είναι συνήθίος περιφερειακά δίκτυα παρόχίον πληροφοριών σχεδιασμένα έτσι ώστε 
να είναι προσπελάσιμα και να παρέχουν διαφανή υποστήριξη πολιτικής στις MME. Είναι μια αναγνώριση 
του γεγονότος ότι η εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες είναι βασική απαίτηση πολλών MME. 
Περιβαλλοντικές πολιτικές 
Στις περισσότερες χώρες υπήρξε σαφής πρόοδος όσον αφορά τα περιβαλλοντικά πρότυπα και την 
περιβαλλοντική πολιτική, εξακολουθούν όμίος να υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τα)ν πιο ανεπτυγμένων 
περιβαλλοντικά χωρών, και ιδιαίτερα τίον σκανδιναβικα'νν χίορών, της Αυστρίας και της Γερμανίας, και τονν 
λιγότερο προηγμένων χωρών. Οι φόροι και οι επιδοτήσεις είναι τα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής που 
χρησιμοποιούνται περισσότερο. 
8. ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Η αγορά εργασίας: γενική επισκόπηση 
Η υψηλή και αυξανόμενη ανεργία σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χίόρες δείχνει ότι υπάρχει μεγάλη προσφορά 
εργασίας από ποσοτική άποψη. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι οι ανάγκες των MME για 
εργασία μπορούν να καλυφθούν εύκολα· όμως, η αγορά εργασίας παρουσιάζει αυξανόμενη κατάτμηση που 
διαταράσσει αυτό το φαινόμενο της γενικής υπερπροσφοράς. 
43 
Ελλείψεις ειδικοτήτων και προβλήματα πρόσληψης 
Μια μεγάλη προσφορά εργασίας από προσωπική άποψη δεν σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε 
ικανοποιητική προσφορά εργασίας από ποιοτική άποψη. Το κεφάλαιο αυτό δείχνει ότι σε πολλούς τομείς, 
και σε πολλά επαγγέλματα, οι MME στις περισσότερες ευρανπαϊκές χίόρες αντιμετανπίζουν ελλείψεις 
ειδικυτήτανν τόσο από ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη. 
Ταυτόχρονα, οι MME γενικά δεν αναφέρουν ότι υπάρχουν σοβαρά προβλήματα λόγα) αυτών των ελλείψεων 
ειδικοτήτανν. Για παράδειγμα, οι ελλείψεις δεν οδήγησαν σε μείίοση της παραγίογής βραχυπρόθεσμα. Πάντως, 
τα προβλήματα αυτά μπορεί να έχουν δυσμενείς συνέπειες για τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα,αύξηση της 
απασχόλησης και παραγίογή τιον MME μακροπρόθεσμα. 
Τα αίτια αυτίόν τα)ν ελλείψείον ειδικοτήτίον μπορεί να είναι εξωτερικά, για παράδειγμα το εκπαιδευτικό 
σύστημα μπορεί να μην παρέχει επαρκές απόθεμα εργατικού δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης ή με τις 
κατάλληλες ειδικότητες. Οι ελλείψεις ειδικοτήτων μπορεί όμίος να προέρχονται επίσης από εσωτερικές 
ανεπάρκειες· για παράδειγμα, οι MME δεν δίνουν επαρκή προσοχή στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού 
τους, για παράδειγμα με την ανεπαρκή χρήση μαθημάτανν επαγγελματικής κατάρτισης. 
Ένα σημαντικό θέμα συζήτησης σήμερα είναι το αν τα υψηλά ποσοστά αντικατάστασης είναι ή όχι πρόβλημα 
για τις MME όσον αφορά την κάλυψη τανν απαιτήσεων τους για προσίοπικό. Αν και τα ποσοστά αυτά 
παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, δεν υπάρχουν ενδείξεις συσχέτισης 
μεταξύ του υψηλού ρυθμού αντικατάστασης (επίδομα ανεργίας ως ποσοστό του προηγούμενου μισθού) και 
της ύπαρξης προβλημάτα)νπρόσληψης προσίοπικού στις MME. 
Πολιτικές για την αγορά εργασίας 
Υπάρχουν πολύ μεγάλες διαφορές όσον αφορά τα ποσά που δαπανώνται σε κάθε χώρα για ενεργές πολιτικές 
σχετικά με την αγορά εργασίας. Οι δαπάνες για ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας α)ς ποσοστό του 
ΑΕΠ κυμαίνονται από περίπου 1 % στο Λουξεμβούργο ίος σχεδόν 7 % στη Φινλανδία. 
Οι περισσότερεςπρίοτοβουλίεςστις ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας δεν είναι σχεδιασμένες ιδιαίτερα 
για τις MME, ορισμένες όμίος παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις MME. 
Σε όλες τις χώρες, οι ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας περιλαμβάνουν δραστηριότητες κατάρτισης, 
όμως οι δαπάνες για τέτοιες πολιτικές είναι ιδιαίτερα σημαντικές στη Γερμανία και τη Σουηδία. Οι ενεργές 
πολιτικές περιλαμβάνουν επίσης επιδοτήσεις μισθών για την απασχόληση στοχευόμενων ομάδων των ανέργων, 
για παράδειγμα νέίον ή μακροχρόνια ανέργίον. Στο Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία τα προγράμματα αυτά 
χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα από τις MME. Επίσης, όλες οι χώρες έχουν εφαρμόσει προγράμματα που 
παρέχουν επιχορηγήσεις σε ανέργους που ξεκινούν μια επιχείρηση. 
Τέλος, η συζήτηση στρέφεται σε δύο ενδιαφέρουσες δανικές και γαλλικές πρίοτοβουλίες που στοχεύουν στην 
ενίσχυση τονν επαγγελματικώνόεξιοτήτανν στις MME. 
44 
9. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 
Κενά πληροφόρησης στην αγορά των MME 
Οι τράπεζες παραπονιούνται ότι δεν δέχονται επαρκή πληροφόρηση για τις MME. Οι γενικές οικονομικές 
πληροφορίες είναι συχνά σποραδικές, ή όχι αρκετά λεπτομερείς, είναι όμίος πολύ δαπανηρό για τα 
χρηματοπιστίοτικά ιδρύματα να συλλέγουν και να αναλύουν πληροφορίες σε τέτοια κλίμακα από μόνα τους. 
Οι ίδιες οι MME είναι μάλλον απρόθυμες να παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες σε χρηματοπιστωτικά 
ιδρύματα, για λόγους εμπιστευτικότητας, και επειδή απλώς δεν είναι σε θέση να παρέχουν πληροφορίες 
υψηλής ποιότητας. Επομένίος οι τράπεζες δημιουργούν δικές τους βάσεις δεδομένίον και, επιπλέον, συλλέγουν 
πληροφορίες από εξειδικευμένες υπηρεσίες πληροφόρησηςόπίος επιχειρηματικές βάσεις δεδομένίον με εκθέσεις 
από ετήσιες εκθέσεις επιχειρήσείον. Στην ΕΕ δημιουργούνται όλο και περισσότερα μηχανισμοί διαβάθμησης 
φερεγγυότητας, αυτοί όμίος δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι για τις MME δεδομένου ότι η διαβάθμιση θεωρείται 
α)ς καλό μέτρο για εταιρείες που εκδίδουν ομόλογα, οι οποίες σπάνια συγκαταλέγονται στις MME. Είναι 
πολύ σημαντικό να υπάρχει μακροχρόνια σχέση μεταξύ των επιμέρους MME και της τράπεζας τους, έτσι ώστε 
να είναι πιο εύκολο για την τράπεζα να κρίνει την οικονομική επιφάνεια και τις απαιτήσεις κεφαλαίου των 
MME. 
Καταλληλότητα των πιστωτικών λύσεων 
Το μεγαλύτερο μέρος της εξίοτερικής χρηματοδότησης για τις MME παρέχεται από τράπεζες. Το τραπεζικό 
σύστημα για τη χρηματοδότηση τονν MME χαρακτηριζόταν πάντα από τη βραχυπρόθεσμη προσέγγιση, με 
παροχή δανείίον έναντι εγγυήσείον, και με επενδύσεις που αποφεύγουν τον κίνδυνο. Επομένίος, όλα σχεδόν 
τα κράτη έχουν εφαρμόσει ένα ευρύ φάσμα προγραμμάτων που προσφέρουν στις MME υποστήριξη για την 
εξωτερική χρηματοδότηση, για παράδειγμα με ένα πρόγραμμα εγγύησης δανείίον, ή με την ενίσχυση της 
δημιουργίας συστημάτανν αμοιβαίίον εγγυήσείον. 
Χρηματοδότηση μετοχικού κεφαλαίου 
Οι μικρές επιχειρήσεις είναι παραδοσιακά πολύ ανεξάρτητες και είναι επομένα)ς πολύ απρόθυμες να 
μοιράζονται το μετοχικό τους κεφάλαιο. Σε πολλές χώρες το κράτος προσπαθεί να βελτιώσει τη διαθεσιμότητα 
κεφαλαίου για τις MME, που μπορεί να γίνει με τη διαθεσιμότητα ανεπίσημου καθώς και επίσημου 
επιχειρηματικού κες^αλαίου. Το ανεπίσημο επιχειρηματικό κεφάλαιο ενθαρρύνεται, για παράδειγμα, με την 
αποφυγή της διπλής φορολογίας. Με το επίσημο επιχειρηματικό κεφάλαιο, ένα από τα κυριότερα προβλήματα 
είναι ότι οι εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου επενδύουν ως επί το πλείστον σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, 
και αποφεύγουν τις επιχειρήσεις που τώρα αρχίζουν τη λειτουργία τους. Αυτό οφείλεται στον υψηλό κίνδυνο 
και το χρονοβόρο χαρακτήρα τέτοκον επενδύσεα)ν, σε συνδυασμό με τη χαμηλή ρευστότητα των νέων 
εταιρειών. Τα διάφορα κράτη προσπάθησαν να λύσουν αυτά τα προβλήματα· για παράδειγμα, στην Ελλάδα 
και την Πορτογαλίακρατικοί οργανισμοί παρέχουν μέσα συγχρηματοδύτησηςσε επενδυτές κεφαλαίου έναρξης 
και επιχειρηματικού κεφαλαίου. 
Για να μεΐίοθούν ορισμένα από τα προβλήματα τίον MME σχετικά με την εξίοτερική χρηματοδότησηκεφαλαίου 
ορισμένες χώρες δημιούργησαν δευτεροβάθμια χρηματιστήρια. Πάντίος, τα πειράματα αυτά ήταν γενικά 
ανεπιτυχή, έχοντας ίος αποτέλεσμα χαμηλά επίπεδα κεφαλαίίον και περιορισμένο ενδιαφέρον εκ μέρους τίον 
επενδυτών. 
45 
Διοικητικές ικανότητες 
Στις MME δεν παρέχονται αρκετές πληροφορίες για τα διαθέσιμα μέσα χρηματοδότησης,και επίσης πολλές 
φορές οι MME έχουν υπανάπτυκτες διοικητικές ικανότητες, με τις οποίες θα μπορούσαν να χειριστούν 
χρηματοοικονομικά θέματα οι ίδιες. Πάντίος, η κατάσταση αυτή έχει βελτκοθεί με την ανάπτυξη μέσων 
κατάρτισης. 
10. ΥΠΟΔΟΜΕΣ 
Οι MME και οι υλικές υποδομές 
Η δημιουργία ενός πραγματικού διευρωπαϊκού δικτύου υποδομών αντιπρυσανπεύει ένα σημαντικό στόχο εν 
όψει της ολοκλήρα)σης της εσαπερικής αγοράς. Θα πρέπει να έχει θετικά αποτελέσματα για τις MME της 
Ευρώπης, όχι μόνο λόγα) τίον ετικαιριών για υπεργολαβίες που θα προσφέρει, αλλά επίσης και λόγω των 
πιθανών αποτελεσμάτανντου για την ανταγίονιστικότητα τους. 
Όσον αφορά την αρχική προσφορά υποδομών από άποψη οδών, σιδηροδρόμων και τηλεφωνίας, θα πρέπει 
να έχουμε υπόψη μας ότι οι ευρονπαϊκές χώρες έχουν διάφορα προβλήματα ανάλογα με το επίπεδο οικονομικής 
ανάπτυξης της καθεμιάς. Ενώ οι λιγότερο προηγμένες χώρες έχουν σαφές έλλειμμα υποδομών, τόσο από 
ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη, οι προηγμένες χίόρες αντιμετωπίζουνπροβλήματακορεσμού, ιδιαίτερα 
στα οδικά τους δίκτυα. Έχοντας αυτά ίος δεδομένα, η σύγκλιση αυξάνει σ' αυτούς τους τρεις τομείς. 
Θα πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι οι υποδομές είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για την 
οικονομική ανάπτυξη και, ιδιαίτερα, για την ανάπτυξη τίον MME. Θα πρέπει επίσης να αξιολογηθούν οι 
πιθανές αρνητικές συνέπειες τίον νέίον υποδομών. 
Οι MME και οι τεχνολογίες των επικοινωνιών και των πληροφοριών 
Η επανάσταση των πληροφορκόν και οι "λείοφύροι τίον πληροφορκόν" υπάρχουν ήδη και θα αναπτυχθούν 
περισσότερο μελλοντικά αλλάζοντας τον τρόπο ζωής, και το εργασιακό περιβάλλον, σ' όλη την Ευρώπη. 
Οι MME μπορούν ήδη να πετύχουν σημαντικά πλεονεκτήματα μέσω τανν ευκαιριών που προσφέρονται από 
τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών, ακόμη και αν οι μεγάλες επιχειρήσεις φαίνεται ότι τις χρησιμοποιούν 
περισσότερο σήμερα. Θα πρέπει να σημεκοθεί ότι το κόστος της εισαγωγής και της αρχικής χρήσης αυτών των 
πληροφορκόν, και οι αδυναμίες όσον αφορά τις εσοντερικές ικανότητες τανν μικρών επιχειρήσεων, 
αντιπροσανπεύουν φραγμούς για τη χρήση τους εκ μέρους τονν MME. 
Πάντίος, περιπτωσιολογικές μελέτες σε διάφορες ευρίοπαϊκές χώρες αποκαλύπτουν το μεγάλο δυναμικό των 
νέίον και τίον υπαρχουσίόν τεχνολογίίόν τίον επικοινίονιών για τις MME. Οι χίόρες του νότου θα μπορούσαν 
να επίοφεληθούναπό τις εμπειρίες που έχουν συσσίορεύσειοι βόρειες χίόρες με την εισαγίογήκαι την εφαρμογή 
νέίον προϊόντων και υπηρεσκόν πληροφόρησης. 
46 
Η μάθηση από απόσταση, η εργασία από απόσταση, η ηλεκτρονική υποβολή προσφορών σε διαγωνισμούς, 
και τα δίκτυα τηλεματικής προσφέρουν από κοινού πολλές ευκαιρίες για τις MME. Σ' αυτές περιλαμβάνονται 
η πρόσβαση σε διάφορες υπηρεσίες πληροφόρησης εντός επικοινωνίας (on line), η ανταλλαγή πληροφοριών 
με τους κύριους εργολήπτες, και η διαχείριση τραπεζικών λογαριασμών. 
11. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 
Συμβολή των MME στην παραγωγή καινοτομιών 
Το κεφάλαιο αυτό δείχνει ότι οι MME διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις καινοτομίες. Υπάρχουν ισχυρές 
ενδείξεις ότι αυτό ισχύει τόσο για τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας όσο και για τις παραδοσιακές 
βιομηχανίες. Στις παραδοσιακές βιομηχανίες, οι καινοτόμες MME βασίζονται κυρίίος σε εισροές όπίος 
τεχνολογικές αλλαγές ενσίοματίομένες σε εξοπλισμό, και υιοθέτηση τεχνολογιών που έχουν αναπτυχθεί σε 
άλλους τομείς. Επομένίος, αποδεικνύεται ότι οι MME μπορεί να είναι καινοτόμες ακόμη και αν δεν 
πραγματοποιούν επίσημες δραστηριότητες Ε&Α. Αυτό αλλάζει την καθιερωμένη εικόνα της συμβολής στην 
καινοτομία χωρών όπίος η Ιταλία ή η Ισπανία, που έχουν μεγάλους αριθμούς MME σε παραδοσιακούς 
κλάδους, αλλά οι οποίες έχουν χαμηλές δαπάνες Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ. 
MME, καινοτομία και επιχειρηματικό περιβάλλον 
Όσον αφορά το επιχειρηματικό περιβάλλον, περιπτίοσιολογικές μελέτες σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες 
υποστηρίζουν συμπεράσματα σχετικά με τα θετικά αποτελέσματα που μπορούν να υπάρξουν για την 
καινοτομία λόγω της γεωγραφικής συγκέντρίοσης MME που ανήκουν στον ίδιο βιομηχανικό τομέα. Αυτές οι 
συγκεντρώσεις, που καλούνται βιομηχανικές περιφέρειες, παίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις 
παραδοσιακές βιομηχανίες της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Αυστρίας, ενώ σε άλλες χώρες, όπως στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, τα επιστημονικά πάρκα επιτρέπουν στις MME υψηλής τεχνολογία να ενισχύουν τις 
σχέσεις τους με τις επιστημονικές υποδομές. Ενώ οι παραδοσιακές βιομηχανικές περιφέρειες μπορεί να 
υπάρχουν από πολύ καιρό και να είναι αποτέλεσμα "φυσικών" οικονομικών διαδικασιών, το φαινόμενο του 
επιστημονικού πάρκου είναι πιο πρόσφατο και εξαρτάται από μια συνειδητή παρέμβαση πολιτικής. 
Εθνικές πολιτικές τεχνολογίας 
Οι περισσότερες ευρίοπαϊκές χίόρες έχουν εφαρμόσει πολιτικές, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό 
επίπεδο, που αποβλέπουν στην ενίσχυση της καινοτομίας και των τεχνολογικών ικανοτήτανν τίον MME. Στα 
χρησιμοποιούμενα μέσα περιλαμβάνονται φορολογικά κίνητρα, επιδοτήσεις για Ε&Α και καινοτομία και 
υποστήριξη για μεταφορά τεχνολογίας. Η Γαλλία και η Γερμανία είναι δύο χώρες με πολύ ανεπτυγμένη 
τεχνολογική πολιτική. 
Οι MME και τα ευρωπαϊκά προγράμματα Ε&ΤΑ 
Τα Ευρίοπαϊκά προγράμματα Ε&ΤΑ παίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις λιγότερο προηγμένες χώρες, και 
γενικά γίνονται περισσότερο προσιτά για τις MME. Πάντίος, θα πρέπει να τονιστεί ότι τα πρόσφατα 
ευρίοπαϊκά προγράμματα Ε&ΤΑ εξακολουθούν να ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες MME υψηλής 
τεχνολογίας και μεγάλίον βιομηχανιών, παρά στις ανάγκες MME τανν παραδοσιακώνκλάδανν. 
47 
12. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ 
Η εκπαίδευση στις ευρωπαϊκές χώρες 
Σε σύγκριση με τις χίόρες του βορρά, οι χίόρες του νότου της Ευρίόπης εξακολουθούν να έχουν χαμηλότερο 
ποσοστό πληθυσμού με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης- πάντίος, η διαφορά αυτή μάλλον θα μεκοθεί στο μέλλον, 
δεδομένου ότι όλες σχεδόν οι χίόρες σήμερα προσφέρουν τις ίδιες ευκαιρίες εκπαίδευσης για τους νέους. 
Όσον αφορά τα ποσοστά συμμετοχής φοιτητών, οι διαφορές μεταξύ χίορών περιορίζονται σήμερα στο ποσοστό 
φοιτητών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (από 4 % στην Πορτογαλίασε 10 % στη Φινλανδία). Επίσης, διαφορές 
φύλου εμφανίζονται στο τριτοβάθμιο επίπεδο. Γενικά, οι γυναίκες ασχολούνται περισσότερο με 
εξίοπανεπιστημιακή τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενίό υπάρχουν περισσότεροι άντρες στην πανεπιστημιακή 
τριτοβάθμια εκπαίδευση. Επιπλέον, οι άντρες ασχολούνται πολύ περισσότερο από τις γυναίκες με 
επιστημονικές και μηχανολογικές σπουδές. 
Επίπεδο εκπαίδευσης, συμπεριφορά και επιδόσεις των επιχειρηματιών 
Σε όλες τις χώρες για τις οποίες υπάρχουν δεδομένα, οι επιχειρηματίες και οι πρωτοεμφανιζόμενοι 
επιχειρηματίες παρουσιάζουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης από το μέσο όρο του εργατικού δυναμικού, 
αλλά οι περισσότεροι δεν έχουν κάνει ειδικές επιχειρηματικές σπουδές. 
Προπαντός αυτοί που ξεκινούν καινοτόμες επιχειρήσεις και επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας έχουν γενικά 
υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης από τον μέσο πρωτοεμφανιζόμενο επιχειρηματία. 
Το κεφάλαιο αυτό δείχνει επίσης ότι για ορισμένους τομείς το ποσοστό επιβίωσης των επιχειρήσεων 
βελτιώνεται όταν το επίπεδο εκπαίδευσης του επιχειρηματία είναι υψηλότερο. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο 
γεγονός ότι αυτοί οι νέοι επιχειρηματίες τείνουν να είναι καλύτερα προετοιμασμένοι. 
Επιπλέον, υπάρχουν θετικές διασυνδέσεις μεταξύ του επιπέδου εκπαίδευσης του επιχειρηματία και τον 
αναπτυξιακό προσανατολισμό της επιχείρησης, την τάση της για δικτύα)ση, και τις πιθανότητες εξαγωγών. 
Η προσέγγιση της επιχειρηματικότητας στο εκπαιδευτικό σύστημα 
Η εκπαίδευση έχει τις δυνατότητες να καλλιεργήσει επιχειρηματικό πνεύμα, και υπάρχουν σοβαροί λόγοι για 
να το κάνει. Πρώτον, η εκπαίδευση αναγνωρίζει την κοινωνικοοικονομική σημασία τανν MME. Δεύτερον, 
αναγνίορίζει ότι μπορεί να τονίόσει το επιχειρηματικό πνεύμα με την ανάπτυξη ορισμένίον επιχειρηματικών 
ικανοτήτίον. Τρίτον, οι φοιτητές και οι πτυχιούχοι δείχνουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για την 
επιχειρηματικότητα.Τέλος, η συνεργασία με τις MME θα μπορούσε να βελτιώσει την προσοχή που δίνει το 
εκπαιδευτικό σύστημα στην επιχειρηματικότητα. 
48 
Υπάρχουν πάντίος ορισμένοι φραγμοί που θα πρέπει να υπερνικηθούν. Πρώτον, η εκπαίδευση είναι 
υπερβολικά θείορητική και δεν είναι επαρκώς προσαρμοσμένη στις επιχειρήσεις ή τις MME. Δεύτερον, η 
εκπαίδευση δεν έχει αρκετά πολυεπιστημονική προσέγγιση. Τρίτον, δίνεται υπερβολικά λίγη έμφαση στην 
ανάπτυξη προσανπικώνικανοτήτίονπου είναι επιθυμητές από επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα από στελέχη μικρών 
επιχειρήσείον. Τέταρτον, η εκπαίδευση γενικά αφιερώνει πολύ περισσότερη προσοχή σε μεγάλους οργανισμούς 
και στη νοοτροπία του μισθαντού απ' ό,τι στις MME ή την επιχειρηματικότητα. Και τέλος, οι διδάσκοντες 
δεν γνα)ρίζουν αρκετά για την επιχειρηματικότητα και τις MME. 
13. ΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Νομικές μορφές 
Οι νομικές μορφές τίον επιχειρήσείον γενικά έχουν τα ίδια περίπου χαρακτηριστικά σε όλες τις ευρωπαϊκές 
χώρες. Ατομικές επιχειρήσεις υπάρχουν στις περισσότερες χίόρες (εκτός από το Λουξεμβούργο και τη 
Σουηδία) και είναι η νομική μορφή που χρησιμοποιείται πιο συχνά από τους αυτοαπασχολούμενους,και από 
τις επιχειρήσεις στο λιανικό εμπόριο και τις υπηρεσίες. Πάντα)ς, οι στατιστικές για τις νομικές μορφές 
δείχνουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τίον ευρα)παϊκίόν χίορών. 
Συγκεκριμένα, ενώ οι ατομικές επιχειρήσεις επικρατούν στην Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και την 
Γερμανία, οι εταιρείες περιορισμένης ευθύνης καλύπτουν μεγάλο ποσοστό των επιχειρήσεων, 
περιλαμβανομένων και τίον μικρών επιχειρήσεων, στη Σουηδία, το Λουξεμβούργο, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο 
Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Φινλανδία, το Βέλγιο και τις Κάτω Χώρες. Οι ομόρρυθμες εταιρείες είναι πολύ 
σημαντικές στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, την Φινλανδία, την Αυστρία, την Ελλάδα, και σε μικρότερο 
βαθμό τη Σουηδία και τις Κάτο) Χίόρες, αλλά δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία στις άλλες χώρες. Για πέντε χώρες 
(Γαλλία, Κάτίο Χίόρες, Ισπανία, Αυστρία και Σουηδία) υπάρχουν δεδομένα για τις νομικές μορφές κατά 
κατηγορία μεγέθους. Σε όλες αυτές τις χίόρες εκτός από τη Σουηδία η πλειονότητα τίον μικροεπιχειρήσεων 
είναι ατομικές επιχειρήσεις. Το ποσοστό των ατομικίόν επιχειρήσείον μειώνεται όσο αυξάνει η κατηγορία 
μεγέθους της επιχείρησης. Οι περισσότερες επιχειρήσεις με περισσότερους από 10 απασχολουμένους είναι 
εταιρείες περιορισμένης ευθύνης ή επιχειρήσεις ανώνυμης εταιρικής μορφής. 
Εκτός από τη νομική μορφή κατά μέγεθος και τομέα, υπάρχουν δύο τομείς στους οποίους υπάρχουν 
σημαντικές διαφορές μεταξύ τίον ευρίοπαϊκών χίορών: το ποσοστό του φόρου στα κέρδη και οι απαιτήσεις 
κεφαλαίου για εταιρείες. Οι παράγοντες αυτοί εξηγούν τις διαφορετικές νομικές μορφές που προτιμώνται στα 
διάφορα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, είναι σαφές ότι μια διαφορά μεταξύ του ποσοστού φορολογίας 
εισοδήματος και του ποσοστού φορολογίας των εταιρειών που ευνοεί σαφώς τις δεύτερες ενθαρρύνει τις 
επιχειρήσεις να αποκτούν καθεστώς περιορισμένης ευθύνης. Αλλοι σημαντικοί παράγοντες, όπως το σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης, μπορεί επίσης να εξηγούν την επιλογή του καθεστώτος περιορισμένης ευθύνης. 
49 
Κανόνες και πρότυπα 
Αν και ο ρυθμός υλοποίησης τονν ευρίοπαϊκώνκανόνίον και προτύπανν είναι υψηλός στις περισσότερες χώρες, 
οι MME εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικές και ανεπαρκώς πληροφορημένες σχετικά με τη διαδικασία 
εναρμόνισης και τα πλεονεκτήματα της. Θα πρέπει πάντίος να τονιστεί ότι αυτή η διαδικασία είναι κατά πάσα 
πιθανότητα πιο ευνοϊκή στις μεγάλες προηγμένες χώρες. 
Εξασφάλιση ποιότητας 
Ένα σημαντικό ποσοστό τίον MME εξακολουθούν να είναι απρόθυμες να αποκτήσουν πιστοποίηση 
εξασφάλισης της ποιότητας. Οι MME πιο συχνά αναγκάζονται να δεχθούν την πιστοποίηση του ISO απ' ό,τι 
το κάνουν εθελοντικά. Επιπλέον, φραγμοί όπίος το σχετικό κόστος, ο χρόνος που απαιτείται, η απώλεια της 
ευελιξίας, και οι πολλές διοικητικές επιβαρύνσεις, δημιουργούν προβλήματα για την πιστοποίηση στις MME. 
Αν και το κόστος της πιστοποίησης αυξάνει με το μέγεθος της επιχείρησης, το κόστος ανά απασχολούμενο 
είναι μεγαλύτερο για τις MME απ' ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
ΜΕΡΟΣ III 
14. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΦΟΡΤΟΣ 
Ο διοικητικός φόρτος ορίζεται ίος "υποχρεανιικές διοικητικές διαδικασίες που είναι αποτέλεσμα της 
νομοθεσίας και τις οποίες οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να διεκπεραιώσουν". 
Στο κεφάλαιο αυτό διακρίνονται δύο κύριοι νομοθετικοί τομείς που δημιουργούν διοικητικό φόρτο για τις 
επιχειρήσεις· αυτοί είναι η νομοθεσία σχετικά με όλες τις επιχειρήσεις (επιβάρυνση για να "είναι επιχείρηση") 
και νομοθεσία σχετικά με την απασχόληση (επιβάρυνση για να "έχουν απασχολουμένους"). 
Η μελέτη διαπιστώνει ότι ο διοικητικός φόρος που οφείλεται στο να "είναι επιχείρηση" προκαλεί μεταξύ του 
60 % και του 70 % του συνόλου του διοικητικού φόρτου. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτού του διοικητικού 
φόρτου οφείλεται στους τομείς της φορολογίας των εταιρειών, της φορολογίας μερισμάτίον, της φορολογίας 
εσόδων, των ισολογισμών, του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων. 
Οι διοικητικές διαδικασίες που οφείλονται στο να έχει κανείς απασχολουμένους προκαλούν μεταξύ του 30 % 
και 40 % του συνόλου του διοικητικού φόρτου. Το μεγαλύτερο μέρος του φόρτου αυτού προέρχεται ιδιαίτερα 
από την παρακράτηση φόρονν μισΟοπώνκαι την πληρίομή κοινίονικα'νν εισφορών. 
Αν και είναι σπάνια η διεξοδική έρευνα σχετικά με το διοικητικό φόρτο στα κράτη μέλη της ΕΕ, κατέστη 
δυνατό να εκτιμηθεί το συνολικό κόστος για τις ιδκοτικές επιχειρήσεις εκτός πρίοτογενούς τομέα, το οποίο 
οφείλεται στις υποχρεαντικές διοικητικές διαδικασίες. Το συνολικό ύψος του διοικητικού φόρτου για τις 
επιχειρήσεις στην Ευρώπη εκτιμάται ότι είναι μεταξύ 3 % και 4 % του ΑΕΠ ετησίιος, δηλαδή μεταξύ 180 και 
230 δισ. ECU ανά έτος. 
50 
Το συνολικό κόστος που οφείλεται στις υποχρεωτικές διοικητικές διαδικασίες είναι υψηλότερο στις μεγάλες 
επιχειρήσεις απ' ό,τι στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Πάντίος, το κόστος ανά απασχολούμενο είναι 
υψηλότερο στις MME. 
Σε πανευρίοπαϊκό επίπεδο καθώς και σε επιμέρους κράτη μέλη αναλαμβάνονται πραποβουλίες για να μειωθεί 
ο διοικητικός φόρτος τίον επιχειρήσείον. 
Σε επίπεδο Ευρώπης, οι πιο σημαντικές στρατηγικές, πολιτικές και μέτρα για τη μείίοση του διοικητικού 
φόρτου είναι δράσεις σχετικά με τη βελτίίοσητης πληροφόρησης και τανν συμβουλο'νν, την αντικατάσταση και 
απλούστευση τίον υπαρχόντανννόμανν,και την προσοχή που δίνεται σε πιθανές πηγές διοικητικού φόρτου που 
συνδέονται με νέα νομοθεσία. 
Σε εθνικό επίπεδο χρησιμοποιούνται διαφορετικές στρατηγικές, πολιτικές και μέτρα για τη μείωση του 
διοικητικού φόρτου στις διάφορες χίόρες. Για παράδειγμα, στο Βέλγιο και την Ελλάδα δίνεται έμφαση στην 
απλούστευση τίον εντύπαννκαι τανν απαιτήσεαννγια παροχή στοιχείων. Στη Φινλανδία και τη Νορβηγία δίνεται 
έμφαση στις διοικητικές διαδικασίες και τους οργανισμούς που επεξεργάζονται αυτές τις πληροφορίες. Στην 
Πορτογαλία, τη Σουηδία και το Ηνίομένο Βασίλειο, οι υπάρχοντες νόμοι αντικαθίστανται από νέους νόμους 
που μειώνουν τις υποχρεαντικές διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται για τις επιχειρήσεις. Επίσης, στις 
Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, δίνεται προσοχή στις πιθανές πηγές διοικητικού φόρτου λόγω νέας 
νομοθεσίας. 
15. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ 
Οι υπηρεσίες παραγωγού ορίζονται ίος δραστηριότητες στον τομέα τίον υπηρεσιών το προϊόν των οποίίον 
αγοράζεται κυρίίος από επιχειρήσεις. Οι υπηρεσίες αυτές είναι ενδιάμεσες ή βοηθητικές για τις παραγανγικές 
διαδικασίες άλλων βιομηχανιών. Περιλαμβάνουν επιχειρηματικές και επαγγελματικές υπηρεσίες, 
χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ασφαλιστικές υπηρεσίες, και υπηρεσίες σχετικές με ακίνητη περιουσία. 
Οι MME κινούνται σε ένα άκρίος ανταγα)νιστικόπεριβάλλον·η χρήση υπηρεσιών παραγωγού είναι ουσιαστικής 
σημασίας παράγοντας για την ανταγίονιστικότητα τους, με τους εξής τρόπους: προώθηση της πρόσβασης σε 
τεχνολογικές πληροφορίες, ανάπτυξη καινοτομκόν σε προϊόντα και διεργασίες, αύξηση εξαγωγών, και 
βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά. Πάντίος, η ζήι:ηση για εξωτερικές υπηρεσίες εκ μέρους τανν MME 
συγκεντρώνεται στις πιο συμβατικές υπηρεσίες, όπίος η λογιστική. Στις MME, η ζήτηση για άλλες υπηρεσίες 
παραγίογού όπίος το μάρκετινγκ, η εκπαίδευση και η κατάρτιση εξακολουθεί να φαίνεται σχετικά χαμηλή. Μια 
σημαντική αιτία γι' αυτό είναι ότι οι διευθύνοντες και οι επιχειρηματίες στις MME συχνά δεν είναι σε θέση 
να επισημάνουν προβληματικές περιοχές που θα μπορούσαν να έχουν οφέλη από τη χρήση εξωτερικών 
υπηρεσκόν, και δεν γνίορίζουν το εύρος τίον διαθεσίμίον υπηρεσιών. Αλλη αιτία μπορεί να είναι το γεγονός 
ότι πολλές υπηρεσίες έχουν αναπτυχθεί έτσι ώστε να καλύπτουν τις απαιτήσεις μεγάλίον επιχειρήσεανν, και 
δεν είναι κατάλληλα σχεδιασμένες για χρήση από μικρές επιχειρήσεις. 
51 
Οι μικρές επιχειρήσεις χαρακτηρίζονταιαπό υψηλό βαθμό εσωτερικής παροχής υπηρεσιών, όπου οι υπηρεσίες 
συχνά παρέχονται από τον ίδιο τον επιχειρηματία, ή ανεπίσημα μέσα) τίον προσανπικών επαφών του. Η ζήτηση 
για εξωτερικές υπηρεσίες παραγίογού είναι υψηλότερη στις μεσαίες επιχειρήσεις, που είναι περισσότερο ικανές 
να αλληλεπιδρούν με εξίοτερικούς παρόχους και έχουν τις οικονομικές δυνατότητες να αποκτήσουν τέτοιες 
υπηρεσίες. Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν τις οικονομικές δυνατότητες να διαμορφώνουνεσωτερικές υπηρεσίες 
για τις συγκεκριμένες ανάγκες τους, αλλά αναπτύσσουν επίσης συνέργειες μεταξύ της παροχής τρεχουσίόν 
υπηρεσίίόν εσωτερικά και της αναζήτησης εξειδικευμένα^ εξίοτερικών υπηρεσιών. Επομένα)ς, ο βαθμός 
συνδυασμένης εσαπερικής και εξιοτερικής παροχής υπηρεσιών είναι υψηλότερος στις μεγάλες επιχειρήσεις. 
Οι υπηρεσίες παραγίογού καλύπτουν το 11 % περίπου της συνολικής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα εκτός 
του πραπογενούς τομέα στην Ευρίόπη. Στον τομέα τονν υπηρεσκόν παραγίογού, οι επιχειρηματικές υπηρεσίες 
συνήθίος καλύπτουν το μεγαλύτερο ποσοστό απασχόλησης. Η παροχή τίον υπηρεσιών αυτίόν κυριαρχείται από 
τις MME σε όλες τις χίόρες. Πάντίος, ο τραπεζικός τομέας και οι ασφαλίσεις κυριαρχούνται από μεγάλες 
επιχειρήσεις. 
Μεταξύ 1988 και 1994, οι υπηρεσίες παραγίογού παρουσίασαν τον υψηλότερο μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 
από κάθε άλλο τομέα από άποψη απασχόλησης, ποσοστό ανάπτυξης λίγο κάτα) του μέσου από άποψη 
προστιθεμένης αξίας, και τις χαμηλότερες επιδόσεις από άποψη παραγωγικότητας. Όσον αφορά την 
απασχόληση, οι μικροεπιχειρήσεις στις υπηρεσίες παραγίογού παρουσίασαν τον υψηλότερο μέσο ρυθμό 
ανάπτυξης, ακολουθούμενες από τις μικρές επιχειρήσεις. 
Σε διάφορες χώρες υπάρχει εξαιρετικός βαθμός συγκέντρωσης των υπηρεσιών παραγωγού στο εσωτερικό των 
πιο ανεπτυγμένων περιφερειών, και τίον κεντρικίόν περιοχών τανν κυριότερων πόλεων. Αυτό οφείλεται κατά 
ένα μέρος στη διαθεσιμότητα υποδομών για την υποστήριξη τους, τις ευκαιρίες για άμεσες επαφές, τη 
διαθεσιμότητα ειδικευμένου προσίοπικού, και το γόητρο της εγκατάστασης σε κεντρικές περιοχές. Πάντως, 
οι περιοχές που εξασφαλίζουν τη μεγαλύτερη αύξηση σε υπηρεσίες παραγωγού είναι συχνά αυτές που είναι 
ακριβώς έξω από τα όρια των κυριότερανν πολεοδομικών συγκροτημάτων, όπου η συμφόρηση και τα ενοίκια 
είναι χαμηλότερα, αλλά εξακολουθούν να είναι ευπρόσιτες για τη βάση των πελατών. 
Δεν φαίνεται ότι υπάρχει σαφής κρατικής πολιτική για την ανάπτυξη αυτίόν τίον όραστηριοτήταννπαροχής 
υπηρεσκόν σε οποιαδήποτε χώρα, ορισμένα προγράμματαύμίος ενίσχυσαν τόσο την παροχή όσο και τη ζήτηση 
των υπηρεσιών αυτών. Επίσης, οι κρατικές αρχές σχεδιάζουν νέα προγράμματα πολιτικής τα οποία, με την 
ανάπτυξη της τεχνολογίας και της παροχής υπηρεσκόν, αποσκοπούν στη βελτίίοση της ποιότητας του τοπικού 
περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργούν οι MME. 
16. ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
Χαρακτηριστικά 
Οι επιχειρήσεις του χειροτεχνικού τομέα χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση εργασίας στην παραγωγή, και 
από το μικρό μέγεθος με σχετικά υψηλό ποσοστό άκρίος εξειδικευμένα^ εργαζομένιον. Είναι συνήθίος 
ανεξάρτητες, με συνδυασμό ιδιοκτησίας και διοίκησης, και συνήθίος υπάρχουν στενοί δεσμοί μεταξύ της 
επιχείρησης και της οικογένειας. 
52 
Σημασία 
Σε ευρανπαϊκό και εθνικό επίπεδο η σημασία του χειροτεχνικού τομέα αναγνίορίζεται όλο και περισσότερο ίος 
παράγοντας οικονομικής σταθερότητας, ίος θεμέλιο επαγγελματικών ικανοτήτίον, και ίος πηγή νέου 
επιχειρηματικού πνεύματος. Πάντίος, ο βαθμός της προσοχής που δίνεται στον χειροτεχνικό τομέα διαφέρει 
από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για την διαφοροποίηση τανν διαθέσιμων 
στατιστικών δεδομένίον. Ακόμη και σε χίόρες στις οποίες δίνεται μεγάλη προσοχή στον χειροτεχνικό τομέα, 
και όπου οι χειροτεχνικοί κλάδοι είναι ορισμένοι από το νόμο, τα στατιστικά δεδομένα για τη χειροτεχνία 
μπορεί να είναι σπάνια εφόσον ο ορισμός συχνά είναι προσανατολισμένοςπρος το επάγγελμα, ενίό οι γνήσιες 
επαγγελματικές στατιστικές είναι προσανατολισμένες προς τους τομείς. 
Προς μια κοινή έννοια 
Για να καταστεί δυνατή η στατιστική παρακολούθηση σε όλη την Ευρίόπη, λαμβάνονται μέτρα για την 
ανάπτυξη συγκρίσιμίον στατιστικών για τα κράτη μέλη. Στη Δεύτερη Ετήσια Έκθεση του Ευρωπαϊκού 
Παρατηρητήριου για τις MME έγινε μια πρίότη απόπειρα για ανάπτυξη ενός κοινού χαρακτηρισμού τανν 
χειροτεχνικών τομέανν που θα επέτρεπε να γίνονται συγκρίσεις με νόημα μεταξύ τίον χίορών. Πράγματι, αυτή 
η μη συγκρισιμότητατίον εθνικίον χειροτεχνικών στατιστικών έγινε κορυφαίο ζήτημα κατά την προετοιμασία 
για το Συνέδριο του Χειροτεχνικού Τομέα στο Βερολίνο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσε ένα 
προσυνεδριο για τις στατιστικές χειροτεχνίας τον Ιούνιο του 1994 στο Gôttingen και ένα προπαρασκευαστικό 
συνέδριο για τους ορισμούς και τις στατιστικές της χειροτεχνίας το Σεπτέμβριο του 1994 στη Ρίόμη. Τέλος, 
στό συνέδριο του Βερολίνου το Σεπτέμβριο του 1994 διατυπώθηκε το συμπέρασμαύτι η ανάπτυξη συγκρίσιμανν 
στατιστικών για το χειροτεχνικό τομέα θα πρέπει να εξακολουθήσει στο κοντινό μέλλον. 
Χειροτεχνικός τομέας και συνέδριο του Βερολίνου 
Τα συμπεράσματα τανν δώδεκα προσυνεδρίων, που διοργανώθηκαν πριν από τη συνδιάσκεψη του Βερολίνου, 
είχαν ως αποτέλεσμα τη "συνοπτική παρουσίαση τα)ν 12 προσυνεδρίων", με βάση την οποία η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή συνέταξε το έγγραφο εργασίας: "Χειροτεχνικός τομέας και μικρές επιχειρήσεις". Συζητήθηκαν 
θέματα με καίριο ενδιαφέρον για το χειροτεχνικό τομέα και τις μικρές επιχειρήσεις, καταγράφηκαν 
προβλήματα και διατυπώθηκαν συστάσεις. 
Προς μια κατάλληλη πολιτική 
Μετά το πρώτο συνέδριο για τη χειροτεχνία στην Avignon, η Ευρανπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το ολοκληρίομένο 
πρόγραμμα υπέρ τανν MME και του χειροτεχνικού τομέα, με νέες προσεγγίσεις που στόχευαν στις αμοιβαίες 
διαβουλεύσεις και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ τίον κρατών μελών, και σε συλλογικές προσπάθειες μεταξύ 
τους για τη βελτίίοση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος των εταιρειών. Πάντως, τα μέσα που διατίθενται 
για το χειροτεχνικό τομέα και τις μικρές επιχειρήσεις, από άποψη πληροφόρησης, χρηματοδότησης ή 
κατάρτισης, εξακολουθούν να είναι ανεπαρκή για να τους επιτρέψουν να ίοφεληθούν πλήρίος από υπάρχουσες 
δράσεις και προγράμματα. Η Δεύτερη Ετήσια Έκθεση του Ευρανπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις MME 
παρουσίασε τα προβλήματα και διατύπιοσε συστάσεις. Το ίδιο έκανε και το συνέδριο του Βερολίνου αργότερα. 
53 
Τα κύρια σημεία της Δεύτερης Ετήσιας Έκθεσης και του συνεδρίου του Βερολίνου ήταν παρόμοια, 
αναγνίορίζοντας τα γενικά προβλήματα που αντιμετανπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις και οι χειροτεχνικές 
επιχειρήσεις. Και τα δύο ζήτησαν τα εξής: 
μια κοινή ευρίοπαϊκή ταυτότητα της χειροτεχνίας και τίον μικρών επιχειρήσείον, και την ανάγκη 
βελτίίοσης τίον γνώσεανν σχετικά με το ρόλο και την οικονομική σημασία του χειροτεχνικού τομέα, με 
λεπτομερείς μελέτες και τομεακή ανάλυση· 
μια λογική πολιτική κατάρτισης, προσαρμοσμένη στην επαγγελματική πρακτική με κατάρτιση μετά τη 
μαθητεία και με διεθνή ανταλλαγή εμπειριών και εκπαιόευομένανν· 
εναρμόνιση κανονισμών, φορολογίας,και διοικητικών και κοινοννικών υποχρεώσεονν· 
πιο εύκολη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, με παρόμοιες συνθήκες σε όλα τα κράτη μέλη· 
παρακίνηση τίον επαγγελματικών ενώσεανν για μεγαλύτερη συνεργασία σε εθνικό και σε διεθνές 
επίπεδο. 
ΜΕΡΟΣ IV 
17. ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ MME 
Κατά την περίοδο 1988-94, η αύξηση της απασχόλησης στις MME, αν και ευνοϊκή σε σύγκριση με τις μεγάλες 
επιχειρήσεις, ήταν απογοητευτική δεδομένου ότι η προστιθέμενη αξία στις MME αυξήθηκε πολύ πιο γρήγορα 
απ' ό,τι η απασχόληση. Πράγματι, η αύξηση της προστιθέμενης αξίας στις MME οφειλόταν στην αύξηση της 
παραγωγικότητας,πράγμα που οδήγησε στη διατύπίοση της παρατήρησης ότι, αν και οπίοσδήποτε δεν υπήρξε 
ανάπτυξη χωρίς απασχόληση στις MME, η ανάπτυξη στις MME ήταν εκτατική από την άποψη της 
απασχόλησης. 
Η ανάλυση της μονάδας παρακολούθησης της εσο>τερικής αγοράς για τις MME (SIMM) τόνισε το γεγονός ότι 
ίΐυτή η ανάπτυξη με επέκταση της απασχόλησης μπορεί - κατά ένα μέρος - να εξηγηθεί από δύο παράγοντες, 
την ακαταλληλότητα της συμβατικής πολιτικής για την αγορά εργασίας, που αναγκάζει τους επιχειρηματίες 
να "δια'λέγουν" μια αναπτυξιακή διαδρομή έκτασης εργασίας με δεδομένα τα σημερινά προβλήματαπρόσληψης 
προσίοπικού και το γεγονός ότι οι MME όλο και περισσότερο κινούνται σε διεθνείς και εκτεταμένες αγορές 
και όχι σε εγχώριες και προφυλαγμένες αγορές. 
To SIMM παρατηρεί ότι, γενικά, το επιχειρηματικό περιβάλλον στο οποίο κινούνται οι MME συγκλίνει στην 
ΕΕ-12. Όσον αφορά τις κρατικές πολιτικές, οι φορολογικές και νομισματικές πολιτικές συγκλίνουν· οι 
πολιτικές για την αγορά εργασίας στην Ένίοση αποκλίνουν. Όσον αφοράτις γενικές συνθήκες της αγοράς στην 
ΕΕ-12, η ισχύς και η ευημερία τίον κρατίόν μελών παρουσίασαν σύγκλιση κατά την περίοδο 1988-94, και το 
ίδιο ισχύει για τις συνθήκες στις αγορές κεφαλαίου και εργασίας, και τις εγχώριες προσπάθειες σχετικά με 
την τεχνολογία και την καινοτομία. 
Οι δυναμικές τανν MME συγκλίνουν επίσης, και το ίδιο και τα κέρδη, όμίος οι επιδόσεις τανν MME (από 
άποψη προστιθεμένης αξίας, απασχόλησης και εξαγίογίόν) παρουσίασαν απόκλιση κατά την περίοδο 1988-94. 
Αυτό οφείλεται κυρίίος στην αποκλίνουσα συμπεριφορά τονν MME στην Ιταλία και το Ηνίομένο Βασίλειο. 
54 
Γενικά, το επιχειρηματικό περιβάλλον, η επιχειρηματική δυναμική, και οι επιδόσεις τίον MME στις χώρες 
ΕΖΕΣ-4 γίνονται όλο και περισσότερο όμοια με την ΕΕ-12 κατά την περίοδο 1988-94. Πάντίος, η απόσταση 
μεταξύ τίον χωρίον της ΕΕ-12 και ΕΖΕΣ-4 εξακολουθεί να είναι σημαντική. 
Στο SIMM διενεργήθηκαν ορισμένες αναλύσεις για να εξηγηθούν οι επιδόσεις τονν MME από άποψη 
επιχειρηματικού περιβάλλοντος, επεκτείνοντας έτσι την πρακτική χρησιμότητα του SIMM για τους αρμόδιους 
για τη διαμύρφίοση πολιτικής. 
Η ανάλυση δείχνει ότι οι κρατικές πολιτικές, και ιδιαίτερα οι φορολογικές και οι νομισματικές πολιτικές, 
έχουν σαφή ρόλο όσον αφορά την ενίσχυση τίον επιδόσείον τίον MME, οι τρέχουσες πολιτικές για την αγορά 
εργασίας δεν είναι προσαρμοσμένες για τις ανάγκες τανν MME, και οι κρατικές πολιτικές Ε&Α φαίνεται ότι 
είναι σχεδόν στο σύνολο τους διαμορφίομένες με βάση τον τομέα τίον μεγάλίον επιχειρήσείον. Αυτές μπορεί 
ακόμη και να εκτοπίσουν τους μικρής κλίμακας τρόπους παραγανγής. 
Οι δείκτες βιομηχανικών σχέσεανν δεν επηρέασαν τις επιδόσεις των MME. 
Τέλος, το SIMM παρουσιάζει ορισμένα προκαταρκτικά συμπεράσματα σχετικά με την εξέλιξη της ποιότητας 
του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, από την άποψη τανν MME, και με τη σύγκλιση της ΕΕ-12. Μια 
αξιολόγηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό βελτιώθηκε κατά την 
περίοδο 1988-94, τουλάχιστον όσον αφορά τις επιδόσεις των MME, και υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η 
σύγκλιση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένίοσης είχε θετικά 
αποτελέσματα για τις επιδόσεις τίον MME. 
18. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Στις προηγούμενες εκθέσεις είχε δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε συστάσεις για θέματα πολιτικής, με στόχο την 
ενίσχυση της ανάπτυξης τίον MME και του χειροτεχνικού τομέα, και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
Στην παρούσα έκθεση τα ζητήματα πολιτικής αναφέρονται στις βασικές θέσεις μεταξύ των προαναφερθεισών 
επιδόσεων τανν MME, της λειτουργίας τανν αγορών, και του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της περισσότερο 
ενοποιημένης Ευρίόπης. 
Αυτά τα ζητήματα πολιτικής αφορούν κυρίως το υπερεθνικό ευρωπαϊκό επίπεδο πολιτικής· μπορεί να έχουν 
ενδεικτική χρησιμότητα για προσεγγίσεις εθνικής και περιφερειακής πολιτικής. 
Ο ανταγίονισμόςστις αγορές φαίνεται ότι παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ανάλογα με τον τομέα και τη χίόρα, 
ύπίος μπορεί να φανεί από τα προαναφερθέντα ποσοστά εισόδων, εξόόανν και επιβίίοσης. Αυτές οι διαφορές 
στον ανταγαννισμό ή τη λειτουργία της αγοράς επηρεάζουν, και επηρεάζονται από, την οικονομική θέση τανν 
MME. 
Η διαδικασία της απορύθμισης του διασυνοριακού εμπορίου ακολουθήθηκε από μια ισχυρή τάση για πιο 
διεξοδική απορρύθμιση των αγορίόν, τόσο σε εθνικό επίπεδο, όσο και στο υπερεθνικό ευρανπαϊκό επίπεδο. 
55 
Αυτές οι πολιτικές απορρύθμισης, οι οποίες αποβλέπουν στην εξάλειψη τονν δυσκαμψιών στις επιχειρηματικές 
λειτουργίες, εστιάζονται κυρίίος στην καλύτερη λειτουργία τανν αγορίόν. Αναμένεται ότι με τη δημιουργία 
περισσότερου ανταγίονισμυύ σε τοπικές, εθνικές και διεθνείς αγορές, ο τομέας τίον επιχειρήσεων θα γίνει πιο 
ανταγίονιστικός στις διεθνείς αγορές. Κατά συνέπεια, ίίυτό θα οδηγήσει σε περισσότερες επιχειρηματικές 
ευκαιρίες, και στη δημιουργία ευκαιριών για περισσότερες θέσεις απασχόλησης. 
Θα πρέπει να αναζητηθεί μια καλά ισορροπημένη στρατηγική για το σχεδιασμό πολιτικής σ' αυτόν τον τομέα 
της πολιτικής απορύθμισης και ανταγωνισμού. 
Λιάιρορα αντιφατικά χαρακτηριστικά τίον πολιτικών αυτών που οδηγούν σε μείίοση τονν ί|>ραγμών εισόδου 
αφενός αλλά και σε επιχειρηματικές στρατηγικές προσανατολισμένες προς το σχηματισμό μεγαλύτερονν 
ειαιρειών αφετέρου, θα πρέπει να εξεταστούν σοβαρά εν όψει του γενικού στόχου της βέλτιστης λειτουργίας 
τίον αγορίόν. θα πρέπει να ενισχυθούν στρατηγικές πολιτικής για την άρση τονν τεχνητών φραγμών εισόδου 
που δημιουργήθηκαν από κυβερνήσεις σε μια προσπάθεια προστασίας τανν υπαρχουσίόν επιχειρήσείον αντί να 
καταβληθεί προσπάθεια για βελτιστοποίηση της λειτουργίας τονν αγορίόν. 
Όσον αφορά τη δημιουργία ενός πιο ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντοςστο οποίο οι Μ ΜΕ θα μπορούν 
να ξεκινούν, να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται (δημιουργώντας έτσι θέσεις απασχόλησης), θα πρέπει να 
δοθεί περισσότερη προσοχή από άποψη πολιτικής στο νομικό πλαίσιο στο οποίο είναι υποχρεωμένες να 
κινούνται οι MME, τη διαθεσιμότητα και τη χρήση σύγχρονων υποδομών, το διοικητικό φόρτο, τη 
διαθεσιμότητα και τη χρήση υπηρεσκόν παραγίογού, και την παροχή επιχειρηματικής κατάρτισης και 
κατάρτισης σχετικά με τη διοίκηση επιχειρήσείον. 
Θα πρέπει να αναπτυχθεί μια ιδιαίτερη κατεύθυνση πολιτικής που θα εστιάζει στο ζήτημα τανν διοικητικών 
διαδικασκόν και τανν συνεπεκόν τους για τις επιχειρήσεις. Προτείνεται η ανάπτυξη κατάλληλίονστρατηγικίόν 
για τη μείίοση TÎOV συνεπεκόν τανν διοικητικών διαδικασκόν για τις επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα τις 
μικροεπιχειρήσεις, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις. Θα πρέπει να ενισχυθεί μια πιο συντονισμένη 
δράση με την ανταλλαγή εμπειρκόν που έχουν αποκτηθεί στα επιμέρους κράτη μέλη. 
Τα μέσα για τη βελτίίοση της κατάστασης αυτής περιλαμβάνουν την ανάπτυξη ενός αντικειμενικού και 
συγκρίσιμου Δείκτη Διοικητικού Φόρτου. Ένας τέτοιος δείκτης θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως στόχος προς 
εφαρμογή για τους αρμόδιους για τη διαμόρφίοση πολιτικής κατά το σχεδιασμό νέανν πολιτικών. 
Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η χρήση νέων τεχνολογίίόν όπιος το EDI, και να εξεταστεί η χρήση σχετικά νέων 
οργανίοτικών εννοιών για τη συλλογή κοινοννικών εισφορών, για παράδειγμα, έτσι ώστε να ενισχυθεί η 
καταπολέμηση του φόρτου τιον διοικητικών διαδικασιών. 

f<r 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 526 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 08 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-570-GR-C 
ISBN 92-77-95406-X 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβσύργο