Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

- την "Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3528/86 για την προστασία των δασών στην Κοινότητα από την ατμοσφαιρική ρύπανση" και

- την "Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2158/92 για την πυροπροστασία των κοινοτικών δασών"

(2000/C 51/05)

Στις 5 Οκτωβρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 175 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου, και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 16 Νοεμβρίου 1999. Εισηγητής ήταν ο κ. Ribbe.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 368η σύνοδο ολομέλειας της 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 8ης Δεκεμβρίου) με 102 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 307/97, που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3528/86, για την προστασία των δασών στην Κοινότητα από την ατμοσφαιρική ρύπανση και ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 308/97, που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2158/92(1) για την πυροπροστασία των κοινοτικών δασών, προβλέπουν ως νομική βάση το άρθρο 43 της Συνθήκης ("γεωργία" - άρθρο 37 με τη νέα αρίθμηση). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέβαλε αίτημα για το θέμα αυτό στο Δικαστήριο στις 30 Απριλίου 1997. Στις 25 Φεβρουαρίου 1999, το Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση για τις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-164/97 και C-165/97 που αφορούν το εν λόγω θέμα. Η απόφαση αυτή ορίζει ότι ακυρώνονται οι δύο κανονισμοί και ότι το Συμβούλιο έπρεπε να είχε προβλέψει ως μόνη νομική βάση το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης ("περιβάλλον" - άρθρο 175 με τη νέα αρίθμηση). Ωστόσο, το Δικαστήριο ανέστειλε το ακυρωτικό αποτέλεσμα μέχρις ότου το Συμβούλιο εκδώσει εντός εύλογης προθεσμίας, νέους κανονισμούς με το αυτό αντικείμενο.

1.2. Ανταποκρινόμενη στην απόφαση του ΕΔ, η Επιτροπή προτείνει δύο νέους κανονισμούς που κατ' ουσία είναι παρόμοιοι με τους δύο ακυρωθέντες κανονισμούς, προβλέποντας όμως ως νομική βάση το άρθρο 175 της Συνθήκης. Επισημαίνεται ότι τα συνολικά κονδύλια του προϋπολογισμού για τις δύο δράσεις (αντίστοιχα 34 εκατομμύρια ευρώ και 50 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 1997-2001) προσαρμόστηκαν σύμφωνα με τα ποσά που πραγματικά διατίθενται στον προϋπολογισμό για την περίοδο 1997-1999 και με εκείνα που προβλέπονται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού 2000. Σύμφωνα με τους κανονισμούς του 1997, τα ποσά χρηματοδότησης ανέρχοντο για την ίδια περίοδο σε 40 εκατ. και 70 εκατ. ECU αντίστοιχα.

1.3. Υπενθυμίζεται ότι το κοινοτικό σύστημα παρακολούθησης των δασών που θεσπίσθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3528/86 και παρατάθηκε μέχρι τα τέλη του 2001 με τον κανονισμό του 1997 (βλ. σημείο 1.1), επιδιώκει τη βελτίωση των γνώσεων όσον αφορά την υγεία των δασών. Μαζί με το Διεθνές πρόγραμμα συνεργασίας για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα δάση (ICP Forests)(2), το σύστημα αποτελεί τμήμα ενός πανευρωπαϊκού προγράμματος για την Εντατική Παρακολούθηση των Δασών. Έως το 1990, η παρακολούθηση των δασών πραγματοποιείτο μεμονωμένα. Το 1991, το ICP Forests και η ΕΕ συμφώνησαν για ένα κοινό σύστημα παρακολούθησης. Σήμερα, 34 ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων των 15 κρατών μελών της ΕΕ, συμμετέχουν στο σύστημα.

1.4. Ο γενικός στόχος του κοινοτικού συστήματος παρακολούθησης των δασών που θεσπίστηκε με βάση τον κανονισμό 2158/92/ΕΟΚ και τροποποιήθηκε από τον κανονισμό του 1997, είναι η μείωση του αριθμού των πυρκαϊών και των καμένων εκτάσεων. Για το σκοπό αυτό, χρηματοδοτεί μέτρα για τον εντοπισμό των αιτιών των πυρκαϊών των δασών και τα μέσα καταπολέμησής τους, για τη θέσπιση ή τη βελτίωση συστημάτων πρόληψης (όπως προστατευτικές υποδομές) καθώς και για τη θέσπιση συστημάτων παρακολούθησης των πυρκαϊών στα δάση. Ο κανονισμός του 1997 παρατείνει το σύστημα για μια πενταετία (έως τα τέλη του 2001) αλλά και υπογραμμίζει σαφώς την ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης των κοινοτικών συστημάτων πληροφόρησης (βάσεις δεδομένων) για τις πυρκαϊές των δασών.

1.5. Στην ανακοίνωσή της του 1998 με θέμα τη στρατηγική για τα δάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης(3), η Επιτροπή ανακοίνωσε μια ουσιαστικότερη αναθεώρηση του κοινοτικού συστήματος παρακολούθησης των δασών για το έτος 2001. Βασιζόμενη μεταξύ άλλων σε ένα σχεδιαζόμενο φόρουμ επιστημών και εμπειρογνωμόνων και άλλων ενδιαφερομένων φορέων, προτίθεται να υποβάλει πρόταση τροποποίησης του υφιστάμενου κανονισμού έως το τέλος του 2000. Ένας από τους κύριους στόχους μιας τέτοιας πρότασης θα είναι η επέκταση του συστήματος προκειμένου να συμπεριλάβει, επιπλέον από την ατμοσφαιρική ρύπανση, και άλλους αρνητικούς παράγοντες που επηρεάζουν τα δασικά οικοσυστήματα, όπως ξηρασία, κλιματικές μεταβολές ή ασθένειες(4). Όσον αφορά το κοινοτικό σύστημα παρακολούθησης των δασών, η Ανακοίνωση αναφέρει επίσης την παράτασή του μετά το 2001, υπογραμμίζοντας ότι η εν λόγω δράση θα συνεχισθεί και θα ενισχυθεί(5).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Όπως και στη γνωμοδότησή της(6) για τους κανονισμούς του 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την παράταση των δύο συστημάτων έως τα τέλη του 2001. Επίσης, θεωρεί θετική την προτεινόμενη μεταβολή της νομικής βάσης, η οποία - τηρώντας την απόφαση του ΕΔ - αντικατοπτρίζει πλέον την κύρια περιβαλλοντική διάσταση των εν λόγω συστημάτων.

2.2. Ωστόσο, η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τις δημοσιονομικές πτυχές της πρότασης. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η προβλεπόμενη χρηματοδότηση για τα δύο συστήματα είναι σημαντικά χαμηλότερη από εκείνη που είχε προβλεφθεί στους κανονισμούς του 1997. Η μείωση αυτή περιορίζει το δυναμικό των δύο συστημάτων, τα οποία θα μπορούσαν να συγχρηματοδοτήσουν πολλά χρήσιμα σχέδια. Συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί την Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή να εξετάσει το ενδεχόμενο αύξησης της προτεινόμενης χρηματοδότησης.

2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι σχεδιαζόμενες εκθέσεις για εφαρμογή των δύο κανονισμών πρέπει να αποτελέσουν τη βάση της συζήτησης για την προαναφερθείσα αναθεώρηση (βλ. σημείο 1.5) και θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν αξιολόγηση των επιπτώσεων και της σχέσης κόστους - αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μέτρων. Συνεπώς, η ΟΚΕ προτείνει να δημοσιευθούν οι εν λόγω εκθέσεις ένα έτος πριν από την λήξη ισχύος και των δύο συστημάτων, δηλαδή έως τα τέλη του 2000. Επιπλέον, οι προτεινόμενοι νέοι κανονισμοί πρέπει να περιλαμβάνουν αναφορά στη σχεδιαζόμενη παράταση και των δύο συστημάτων μετά το 2001. Δύο σχετικές τροποποιήσεις προτείνονται στο σημείο 3.

2.4. Η ΟΚΕ δεν επιθυμεί να προβεί σε περαιτέρω παρατηρήσεις ως προς την ουσία των προτεινόμενων συστημάτων, δεδομένου ότι αναμένει τις προτάσεις αναθεώρησης που σχεδιάζεται να υποβληθούν στα τέλη του 2000. Στο στάδιο αυτό, επιθυμεί να περιορισθεί σε ορισμένα σύντομα σχόλια, τα οποία η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη κατά την προπαρασκευή των προτάσεων αναθεώρησης:

- η διαδικασία αναθεώρησης πρέπει να περικλείει όλους τους σχετικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένων και περιβαλλοντικών ΜΚΟ·

- ο συντονισμός με άλλα συστήματα παρακολούθησης (όπως εκείνο που προβλέπεται από την οδηγία 96/62 για την εκτίμηση και τη διαχείριση της ποιότητας του αέρα του περιβάλλοντος) πρέπει να ενισχυθεί·

- η προοπτική (ευρύτερης) συμμετοχής των ΧΚΑΕ, με βάση τις συμφωνίες σύνδεσης και τα αντίστοιχα συμπληρωματικά πρωτόκολλα, πρέπει να εξετασθεί.

2.5. Με βάση την έκθεση του 1999 για την κατάσταση των δασών στην Ευρώπη(7), η οποία δείχνει μεταξύ άλλων μια γενική επιδείνωση της κατάστασης των κορυφών των κυριότερων ειδών δένδρων, η ΟΚΕ υπογραμμίζει τελικά ότι οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικών οφείλουν να αναλάβουν δράση με βάση τις πληροφορίες που παρέχουν τα εν λόγω συστήματα: είναι αρμοδιότητά τους να αναλάβουν τις απαραίτητες πρωτοβουλίες για την αντιστροφή των παρατηρούμενων τάσεων. Ουσιαστική είναι η ανάγκη περιορισμού των τροποσφαιρικών συγκεντρώσεων όζοντος, δεδομένου ότι γίνεται ολοένα σαφέστερο ότι το όζον οδηγεί σε εμφανή βλάβη των δασών, ιδίως στην περιοχή της Μεσογείου.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Με βάση τις ανωτέρω γενικές παρατηρήσεις, η ΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες τροποποιήσεις:

3.1. Άρθρο 1 της προτεινόμενης τροποποίησης του κανονισμού 3528/86

Το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3528/86 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

"Άρθρο 11

(εδάφια 1 και 2, ως έχουν)

3. Ένα έτος πριν από τη λήξη της περιόδου που αναφέρεται στο εδάφιο 1, η Επιτροπή υποβάλει στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, η οποία θα περιλαμβάνει αξιολόγηση των επιπτώσεων και της σχέσης κόστους - αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μέτρων καθώς και συστάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος.

4. Προ της λήξεως της περιόδου που αναφέρεται στο εδάφιο 1, ο παρών κανονισμός θα αναθεωρηθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από πρόταση της Επιτροπής και με βάση την έκθεση που αναφέρεται στο εδάφιο 3."

3.2. Άρθρο 1 της προτεινόμενης τροποποίησης του κανονισμού 2158/92

Το άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2158/92 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

"Άρθρο 10

(εδάφια 1 και 2, ως έχουν)

3. Ένα έτος πριν από τη λήξη της περιόδου που αναφέρεται στο εδάφιο 1, η Επιτροπή υποβάλει στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, η οποία θα περιλαμβάνει αξιολόγηση των επιπτώσεων και της σχέσης κόστους - αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μέτρων καθώς και συστάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος.

4. Προ της λήξεως της περιόδου που αναφέρεται στο εδάφιο 1, ο παρών κανονισμός θα αναθεωρηθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από πρόταση της Επιτροπής και με βάση την έκθεση που αναφέρεται στο εδάφιο 3."

Βρυξέλλες, 8 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Σε πολλά σημεία (π.χ. εξώφυλλο), η ελληνική μορφή του εγγράφου της Επιτροπής αναφέρει λανθασμένα τον Κανονισμό 2158/86 αντί του ορθού 2158/92/ΕΟΚ.

(2) Το πρόγραμμα θεσπίστηκε στο πλαίσιο της Σύμβασης της Οικονομικής Επιτροπής για την Ευρώπη των Ηνωμένων Εθνών (UN-ECE)με θέμα τη Διασυνοριακή ρύπανση μεγάλης έκτασης (CLRTAP).

(3) COM(1998) 649 της 3.11.1998).

(4) Έτσι λαμβάνεται υπόψη το σημείο 5 του σχετικού Ψηφίσματος του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1998, με το οποίο καλείται η Επιτροπή να "(...) βελτιώνει συνεχώς την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος παρακολούθησης της υγείας των δασών, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ενδεχόμενες επιδράσεις στα δασικά οικοσυστήματα".

(5) Και αυτό επιβεβαιώνεται με το Ψήφισμα του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1998, το οποίο στο σημείο 6 "συνιστά τη συνέχιση (...) και την δυνατή βελτίωση του κοινοτικού συστήματος (...) λόγω των θετικών αποτελεσμάτων που σημείωσε (...)".

(6) ΕΕ C 66 της 3.3.1997.

(7) Δημοσιευθείσα από κοινού από την Επιτροπή και τον ΟΗΕ (Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη).