Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των ατόμων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών"

(2000/C 51/13)

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1999, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 12 Νοεμβρίου 1999. (Μόνος εισηγητής ο κ. Retureau).

Κατά την 368η σύνοδο ολομέλειας της 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 8ης Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 117 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά και 2 αποχές την εξής γνωμοδότηση.

1. Νομική βάση, περιεχόμενο και εμβέλεια της πρότασης

1.1. Στο σχέδιο εκτίθεται με σαφήνεια η νομική βάση και το αιτιολογικό της πρότασης κανονισμού. Στην πραγματικότητα πρόκειται για την εφαρμογή της οδηγίας 95/46/ΕΚ(1) της 24/10/1995 από τους οργανισμούς και τα όργανα της Κοινότητας σχετικά με τις δραστηριότητες επεξεργασίας και διαβίβασης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

1.2. Τα όργανα και οι οργανισμοί της Κοινότητας, και ειδικότερα η Επιτροπή, επεξεργάζονται συχνά δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της δραστηριότητάς τους. Η Επιτροπή ανταλλάσσει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της άσκησης της κοινής γεωργικής πολιτικής, για τις ανάγκες διαχείρισης της τελωνειακής ένωσης και των διαρθρωτικών ταμείων, καθώς και στο πλαίσιο διαφόρων άλλων κοινοτικών πολιτικών.

1.3. Κατά τον χρόνο έκδοσης της οδηγίας 95/46/ΕΚ, η Επιτροπή και το Συμβούλιο ανέλαβαν την δέσμευση με δημόσια δήλωσή τους να τηρούν την οδηγία και κάλεσαν και τα υπόλοιπα όργανα και οργανισμούς της Κοινότητας να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους (η κοινή δήλωση δημοσιεύθηκε στις 24/10/1995). Από την ημερομηνία αυτή τα κοινοτικά όργανα εφαρμόζουν στην πράξη τις διατάξεις της οδηγίας.

1.4. Εφεξής, από την θέση σε ισχύ της Συνθήκης του Άμστερνταμ, στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας περιέχεται ειδική διάταξη, το άρθρο 286, που προβλέπει ότι από 1ης Ιανουαρίου 1999 τα όργανα και οι οργανισμοί της Κοινότητας θα πρέπει να εφαρμόζουν τους κοινοτικούς κανόνες που ισχύουν για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και οι οποίοι καθορίζονται κατά το μεγαλύτερο μέρος στις οδηγίες 95/46/ΕΚ και 97/66/ΕΚ(2). Προβλέπει επίσης ότι η εφαρμογή των κανόνων αυτών θα πρέπει να τελεί υπό την επίβλεψη ανεξάρτητου εποπτικού φορέα, ο οποίος θα συσταθεί βάσει της διαδικασίας που ορίζεται στο άρθρο 251, γεγονός που αποτελεί την σημαντικότερη καινοτομία του σχεδίου κανονισμού.

1.5. Η παρούσα πρόταση κανονισμού αποσκοπεί (με ορισμένη καθυστέρηση σε σχέση με την ημερομηνία εφαρμογής που προβλέπεται από την Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης) στην επίτευξη του διττού αυτού στόχου.

1.6. Ωστόσο, ορισμένα σημαντικά θέματα είναι δύσκολο να εξετασθούν λόγω της καθυστέρησης με την οποία υπεβλήθη η πρόταση.

1.7. Π.χ. το θέμα του ορισμού των οργανισμών και οργάνων της Κοινότητας που αναφέρονται στον κανονισμό. Στην κατάσταση που επισυνάπτεται στην πρόταση, η Europol αποκλείεται σαφώς από τις προβλεπόμενες διατάξεις. Τι θα ισχύσει, π.χ., όσον αφορά το σύστημα πληροφορικής του Σένγκεν και της ειδικής ελεγκτικής του αρμοδιότητας: πρέπει να μείνουν χωρισμένα ή μπορεί να προβλεφθεί η ενοποίηση τους; Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα όργανα του τρίτου πυλώνα.

1.8. Άλλο σημαντικό θέμα: οι υπάλληλοι και γενικότερα τα άτομα που εργάζονται στους οργανισμούς και τα όργανα της Κοινότητας συμπεριλαμβάνονται στην πρόταση, αλλά π.χ. η σύνδεση των προτεινομένων διατάξεων με εκείνες του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης του ευρωπαϊκού δημόσιου λειτουργήματος δεν είναι πολύ εμφανής (παρ' όλα αυτά στο παράρτημα προβλέπεται η παρέμβαση των επιτροπών προσωπικού)· ζητήθηκε άραγε η γνώμη των εκπροσώπων του προσωπικού; Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων όσον αφορά το προσωπικό δεν θα έπρεπε άραγε να αποτελέσει αντικείμενο αυτοτελών ειδικών διατάξεων, προκειμένου να προστατευθούν όσο γίνεται περισσότερο η ιδιωτική ζωή και τα δικαιώματα των ατόμων που εργάζονται στις Κοινότητες, αρχίζοντας από τα στοιχεία που γνωστοποιούνται με το ερωτηματολόγιο πρόσληψης και κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας ή η διάρκεια της σύμβασης και κατά την ενδεχόμενη ανανέωσή της;

1.9. Τέλος, η πρόταση δεν αφορά παρά μόνο τα φυσικά πρόσωπα, πράγμα που καθιστά εμφανή τα όρια της οδηγίας του 1995, η οποία αποκλείει τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου τα οποία παρ' όλα αυτά αποτελούν αντικείμενο συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων. Πάντως, πρέπει να τονισθεί ότι η οδηγία του 1995 αναφέρεται στα νομικά πρόσωπα, στο βαθμό που επεξεργάζονται ή αποθηκεύουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, φυσικών προσώπων. Εντούτοις, η προς εξέταση πρόταση αναφέρεται αποκλειστικά στην επεξεργασία και τη διάδοση δεδομένων από τα όργανα της Κοινότητας, τα οποία μπορεί να αφορούν φυσικά ή νομικά πρόσωπα, η προτεινόμενη όμως προστασία δεν καλύπτει παρά μόνο τα φυσικά.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Το Συμβούλιο, το οποίο βέβαια έχει κάθε δικαίωμα να τάξει προθεσμία για την έκδοση των γνωμοδοτήσεων, όρισε στην ΟΚΕ πολύ σύντομο χρονικό διάστημα για την έκδοση της γνωμοδότησής της για ένα σημαντικό και περίπλοκο σχέδιο κανονισμού, το ο0ποίο αφορά την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων κατά την επεξεργασία και κυκλοφορία προσωπικών δεδομένων.

2.1.1. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να διαθέτει περισσότερο χρόνο για μία πιο εμπεριστατωμένη συμμετοχή στη νομοθετική διεργασία της συναπόφασης η οποία αφορά άμεσα ορισμένο αριθμό μελών των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων που εκπροσωπεί.

2.2. Η ΟΚΕ και στο παρελθόν διατύπωσε τις θέσεις της σε ανάλογη γνωμοδότηση(3):

α) για δύο προτάσεις οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με:

- την προστασία των ατόμων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα,

- την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής στο πλαίσιο των δημόσιων ψηφιακών δικτύων τηλεπικοινωνιών,

β) καθώς και για μία πρόταση απόφασης του Συμβουλίου στον τομέα της ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών.

2.3. Οι γενικές αρχές που αφορούν την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τις απαραίτητες εγγυήσεις για το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων και της ιδιωτικής ζωής που εκτίθενται από την ΟΚΕ στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση, συνεχίζουν να είναι επίκαιρες και ενδεδειγμένες όσον αφορά το υπό εξέταση σχέδιο κανονισμού. Είναι σύμφωνες με την σύμβαση αριθ. 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης(4) η οποία πρέπει να αποτελέσει το υπόδειγμα σχετικά με την αξιολόγηση του σχεδίου κανονισμού σε συνδυασμό με τις νομοθεσίες και πρακτικές των κρατών μελών και με την οδηγία του 1995.

2.3.1. Η ΟΚΕ καλεί μετ' εμμονής το Συμβούλιο να αποδεχθεί τις αρχές και τις προτάσεις που εκτίθενται στη γνωμοδότηση του 1991 και στην παρούσα γνωμοδότηση και να τις λάβει πλήρως υπόψη, προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος σε σχέση με την Οδηγία του 1995, όσο είναι δυνατό, έχοντας υπόψη τις προϋποθέσεις της νομικής βάσης και εν πάση περιπτώσει να τις έχει υπόψη κατά την επανεξέταση, για ενδεχόμενη αναθεώρηση, της Οδηγίας ενόψει του 2001.

2.3.2. Η ΟΚΕ φρονεί πράγματι ότι οι οργανισμοί και τα όργανα της Κοινότητας πρέπει να παρέχουν τη μεγαλύτερη δυνατή προστασία και εγγύηση όταν επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα, στηριζόμενα στους πλέον προοδευτικούς διεθνείς κανόνες και εθνικές νομοθεσίες και στις καλύτερες πρακτικές των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα, προκειμένου να αποτελέσουν το παράδειγμα και να προωθήσουν μία προοδευτική εναρμόνιση, όταν μάλιστα το σχέδιο αφορά εκτός από την επεξεργασία των δεδομένων, την ελεύθερη κυκλοφορία και τα προϊόντα της επεξεργασίας τους, όχι μόνο εντός της Ένωσης αλλά και εκτός αυτής.

2.4. Έχοντας υπόψη την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των δεδομένων, η ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών, οι αυξημένες δυνατότητες μόνιμης αποθήκευσης των δεδομένων στις διάφορες βάσεις, η αυξανόμενη εξειδίκευση των τεχνικών επεξεργασίας και διασύνδεσης καθώς και η ανάπτυξη των μέσων διαβίβασης και πρόσβασης στις πληροφορίες αποτελούν παράγοντες που αυξάνουν την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας και των εγγυήσεων για τα σχετικά άτομα.

2.4.1. Όμως οι εν λόγω εξελίξεις των τεχνολογιών και των συστημάτων προσφέρουν επίσης νέες δυνατότητες στους τομείς της προστασίας από την μη επιτρεπόμενη πρόσβαση, της ασφάλειας διαβίβασης, της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και της άσκησης των ατομικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων πρόσβασης, διόρθωσης ή άρνησης όσον αφορά τη χρήση ή την διάδοση των δεδομένων που τους αφορούν. Καταρχάς πρέπει να γίνει μάλλον αναφορά στις υφιστάμενες τεχνικές αντί στο κόστος τους, εκτός εάν το κόστος αυτό είναι δυσανάλογο, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο ασφάλειας που επιδιώκεται να επιτευχθεί.

2.4.2. Η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και οι εγγυήσεις που τους προσφέρονται πρέπει να ενσωματωθούν πλήρως στη διαμόρφωση των μέσων και των μεθόδων συλλογής, επεξεργασίας, χρήσης και διαβίβασης των δεδομένων· ακόμη κάθε εμπλεκόμενο άτομο στα διάφορα επίπεδα, από τη συλλογή έως την τελική χρήση, πρέπει να ανταποκρίνεται στα κριτήρια της καταλληλότητας και του αυστηρού απορρήτου του οποίου ενδεχόμενη παραβίαση πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο κυρώσεων που θα είναι επαρκώς αποτρεπτικές. Η πρόταση ακολουθεί κυρίως την κατεύθυνση αυτή και αποτελεί σε γενικές γραμμές, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, ένα προστατευτικό κείμενο το οποίο περιέχει εγγυήσεις, δυνατότητες πρόσβασης, και διοικητικές και νομικές προσφυγές γενικά ικανοποιητικές.

2.4.3. Πρέπει να επισημανθούν οι πρόοδοι που έχουν επιτελεσθεί σε σύγκριση με την Οδηγία του 1995, όπως η δωρεάν πρόσβαση στα δεδομένα, και να αναφερθεί ότι η διαβίβαση συνοδεύεται από ακριβείς και σαφείς διατάξεις, όπως τον ορισμό των ευαίσθητων δεδομένων, και των απαγορευμένων επεξεργασιών, τον ακριβή ορισμό της έννοιας "επαρκών" εγγυήσεων για τη διαβίβαση των δεδομένων σε χώρες ή όργανα που δεν καλύπτονται από την Οδηγία του 1995 τη συνεκτίμηση όλων των δυνατών μορφών επεξεργασίας δεδομένων, ή η συγκρότηση ανεξάρτητων εποπτικών φορέων σε καθένα από τους οργανισμούς και όργανα της κοινότητας οι οποίοι θα επιτρέπουν με την εκ των προτέρων εποπτεία την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών και του ιδιωτικού βίου σε σύγκριση με την εκ των υστέρων εποπτεία.

2.4.4. Παρ' όλα αυτά, ορισμένες διατάξεις πρέπει να βελτιωθούν. Όμως η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι η σύνταξη του Κανονισμού που ετοίμασε η Επιτροπή δεν μπορεί να υπερβεί το πλαίσιο της Οδηγίας του 1995 της οποίας ορισμένες ανεπάρκειες είχε ήδη επισημάνει η ΟΚΕ. Από τις ειδικές προστατευτικές διατάξεις, όπως π.χ. τους τομείς του απορρήτου και του σεβασμού της φήμης των επιχειρήσεων, πρέπει κυρίως να ωφεληθούν, τα νομικά πρόσωπα, ιδίως τα σωματεία και οι ενώσεις που δεν διαθέτουν νομική προσωπικότητα. Πρέπει να διασφαλισθεί οπωσδήποτε παρόμοια προστασία και να καταβληθούν προσπάθειες για την εξεύρεση των κατάλληλων τρόπων για την υλοποίηση της. Πρέπει επίσης να βελτιωθούν οι προτεινόμενες διατάξεις όσον αφορά τις ανεξάρτητες αρχές οι οποίες υπάγονται τελείως στην νομοθετική εξουσία του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

2.5. Η ΟΚΕ φρονεί ότι όλα τα προβλεπόμενα μέτρα από τη συλλογή έως την επεξεργασία και την διαβίβαση πρέπει να έχουν αυστηρά καθορισμένους σκοπούς και η άσκησή τους να ελέγχεται εκ των προτέρων. Θα πρέπει να ανταποκρίνονται στα κριτήρια της νομιμότητας που εκτίθενται με ακρίβεια στην πρόταση και να είναι απαραίτητα για τις εργασίες των αρμόδιων οργάνων και οργανισμών.

2.6. Όσον αφορά το προσωπικό που χρησιμοποιείται από τους οργανισμούς και τα όργανα της Κοινότητας, η ΟΚΕ φρονεί ότι για το εν λόγω προσωπικό πρέπει να αφιερωθεί ένα ειδικό κεφάλαιο στο οποίο θα προστατεύονται τα προσωπικά τους δεδομένα και θα γίνεται σεβαστή η ιδιωτική τους ζωή. Το κεφάλαιο αυτό πρέπει να δίνει τουλάχιστον την ευχέρεια στον μελλοντικό ευρωπαίο επόπτη να καθορίζει, κατόπιν διαβούλευσης με τα αντιπροσωπευτικά όργανα του προσωπικού, τις ερωτήσεις που δεν θα μπορεί να υποβάλονται κατά την πρόσληψη, κυρίως στον τομέα της υγείας, ή οι οποίες απαγορεύονται δηλ. να μην ερωτώνται οι γυναίκες εάν είναι έγκυοι ή όχι και να ρυθμισθεί περιοριστικά το περιεχόμενο του ατομικού φακέλου κάθε ατόμου. Είναι σκόπιμο να ληφθεί ως παράδειγμα η Συλλογή των πρακτικών οδηγιών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) όσον αφορά την προστασία των ατομικών δεδομένων των εργαζομένων, καθώς και η Σύσταση αριθ. 171 της ΔΟΕ σχετικά με τις υπηρεσίες υγείας στην εργασία (1985).

2.7. Όσον αφορά τους οργανισμούς και τα όργανα, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η πρόταση καλύπτει πράγματι όλους τους κοινοτικούς τομείς και κάνει δεκτή την ερμηνεία του άρθρου 286 της Συνθήκης όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής το οποίο περιλαμβάνει όλα τα όργανα· μία περιοριστική ερμηνεία που θα παραμέριζε π.χ. την Euraton ή τη CECA από το πεδίο εφαρμογής θα είχε παράλογες συνέπειες και θα ήταν αντίθετη προς τους επιδιωκόμενους στόχους.

2.8. Ωστόσο, με την προοδευτική ένταξη στις αρμοδιότητες της Κοινότητας του τρίτου πυλώνα (που δεν υπάγεται στην Οδηγία του 1995) και έχοντας υπόψη την ανάγκη δημιουργίας ενός οριζόντιου μέσου που θα αφορά επίσης τα συλλεγέντα, επεξεργασθέντα και διαβιβασθέντα δεδομένα, όσον αφορά τους τομείς δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας, η ΟΚΕ προτείνει να επεκταθεί η αρμοδιότητα του ευρωπαίου επόπτη για την προστασία των δεδομένων από τώρα και στο σύστημα πληροφοριών του Σένγκεν και προοδευτικά σε όλες τις συμβάσεις του τρίτου πυλώνα βάσει των οποίων η προστασία των δεδομένων έχει σχεδιασθεί κατά τρόπο αυτόνομο με ειδικούς κανόνες και εποπτικά όργανα μολονότι βασίζονται σε κοινές αρχές. Μία παρόμοια προστασία πρέπει εξάλλου να δημιουργηθεί όσον αφορά τη δικαστική συνεργασία όπου δεν έχει ακόμη προβλεφθεί. Στην πρόταση αυτή υπάρχει το ενδεχόμενο για πρόσθετα πρωτόκολλα στις προαναφερθείσες συμβάσεις.

2.9. Με βάση τις γενικές αυτές παρατηρήσεις και λαμβάνοντας υπόψη όλα τα νέα στοιχεία και τις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί εν τω μεταξύ, σε σχέση με την παλαιότερη γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ, διατυπώνει ορισμένες προτάσεις και συστάσεις πιο ακριβείς και εμπεριστατωμένες στις ειδικές παρατηρήσεις της, διαπιστώνοντας συνάμα ορισμένες θετικές και ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις. ακολουθώντας τη σειρά των κεφαλαίων και παραρτημάτων της πρότασης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις και συστάσεις

3.1. Άρθρο 2, εδ. γ), ορισμοί. Το αρχείο ορίζεται ως ένα "διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων"· τα δεδομένα δεν χρειάζεται να είναι διαρθρωμένα προκειμένου να υποστούν επεξεργασία και εκμετάλλευση, θα αρκούσε να γίνεται αναφορά σε ένα σύνολο δεδομένων προσωπικού ή ατομικού χαρακτήρα.

3.2. Άρθρο 4, εδ. δ), ποιότητα των δεδομένων. Πρέπει να λαμβάνεται κάθε "εύλογο" μέτρο ώστε να διορθώνονται ή να καταργούνται τα δεδομένα που είναι ανακριβή ή ελλιπή, ή ακατάλληλα όσον αφορά τους σκοπούς της επεξεργασίας,· θα έπρεπε να ορίζεται "κάθε δυνατό μέτρο".

3.2.1. Άρθρο 5, εδ. δ), νομιμότητα επεξεργασίας. Η ΟΚΕ κάνει δεκτά τα εν λόγω κριτήρια νομιμότητας, φρονεί όμως ότι στο σημείο αυτό θα έπρεπε να γίνεται λόγος για "ενσυνείδητη συγκατάθεση".

3.3. Άρθρο 6, περαιτέρω επεξεργασία για σύννομους σκοπούς. Όταν πραγματοποιείται επεξεργασία για διαφορετικούς σκοπούς από τους αρχικά προβλεφθέντες, τα άτομα που αφορά η εν λόγω επεξεργασία θα πρέπει να ενημερώνονται εκ των προτέρων, κατά τη συλλογή ή όταν λαμβάνεται η εν λόγω απόφαση, σχετικά με το εν λόγω ενδεχόμενο.

3.4. Άρθρο 9, διαβίβαση δεδομένων.

3.4.1. Παράγραφοι 1 έως 4: όταν διαβιβάζονται δεδομένα προς άλλα πρόσωπα και φορείς που δεν υπόκεινται στην οδηγία 95/46/ΕΚ ή σε χώρες που δεν έχουν κυρώσει τη Σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, τότε θα πρέπει να διασφαλίζεται εκ των προτέρων ότι το επίπεδο προστασίας είναι ισοδύναμο (και όχι μόνο "ενδεδειγμένο", αυτή είναι όμως η διατύπωση της οδηγίας). Όμως, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι διατάξεις που προβλέπονται στην πράξη σχετικά με την ισοδυναμία είναι απολύτως προστατευτικές.

3.4.2. Παράγραφοι 5 και 6: ο ευρωπαίος επόπτης προστασίας δεδομένων (ΕΕΠΔ) πρέπει να ενημερώνεται εκ των προτέρων για τις περιπτώσεις που θα γίνεται παρέκκλιση προκειμένου να έχει τη δυνατότητα για ενδεχόμενη αντίρρηση.

3.5. Άρθρο 10, παρ. 1, απαγορευόμενες επεξεργασίες. Το περιεχόμενο της εν λόγω παραγράφου είναι ευρύτερο από εκείνο του άρθρου 6 της Σύμβασης 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, εκτός όταν πρόκειται για ποινικές καταδίκες στις οποίες αναφέρεται περιοριστικότερα η παράγραφος 5 του άρθρου 10 (δεν απαγορεύονται καθόλου). Η ΟΚΕ προτιμά μία πιο λεπτομερή διατύπωση, όπως: "απαγορεύεται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που παρέχουν πληροφορίες για τη φυλετική ή εθνική καταγωγή, τα πολιτικά φρονήματα, τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις και γενικότερα κάθε πεποίθηση ή φρόνημα που δεν χαρακτηρίζεται ως έγκλημα από το διεθνές δίκαιο, η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, καθώς και η επεξεργασία δεδομένων που αναφέρονται στην υγεία, στη γενετική κληρονομιά ή στην σεξουαλική ζωή". Μολονότι η γενετική κληρονομιά θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στην υγεία, αναμφισβήτητα η διατύπωση σχετικά με τις απαγορευμένες επεξεργασίες πρέπει να επανεξετασθεί όταν τροποποιηθεί η οδηγία.

3.6. Άρθρο 17, κοινοποίηση σε τρίτους. Η δυνατότητα παρέκκλισης από την υποχρέωση κοινοποίησης των τροποποιήσεων ή του κλειδώματος δεδομένων είναι πολύ αόριστη και ευρεία.

3.7. Άρθρο 23, παρ. 1, ασφάλεια της επεξεργασίας. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να διασφαλίζει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ασφάλειας κατά την επεξεργασία και τη διαβίβαση των δεδομένων, λαμβάνοντας υπόψη την πρόοδο της διαθέσιμης τεχνολογίας, εφόσον το κόστος δεν είναι δυσανάλογο, και να λαμβάνει υπόψη το επίπεδο της ασφάλειας που επιδιώκεται να επιτευχθεί.

3.8. Άρθρο 25. Υπεύθυνος(οι) για την προστασία των δεδομένων και παραρτήματα Ι και ΙΙ:

3.8.1. Πρόκειται για βασικό θέμα που αφορά την ανεξαρτησία και τα προσόντα των προσώπων που ορίζονται από τους οργανισμούς και τα όργανα για να συλλέγουν, επεξεργάζονται και διαβιβάζουν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα.

3.8.2. Οι προβλεπόμενες διατάξεις προστατεύουν τα εν λόγω πρόσωπα από κάθε ανάρμοστη άσκηση πίεσης των αρμόδιων για τους διορισμούς αρχών οι οποίες είναι επίσης και οι ιεραρχικοί τους προϊστάμενοι και κατά συνέπεια εξαρτώνται από αυτούς.

3.8.3. Πράγματι, πρέπει ρητώς να διακοπεί αυτή η σχέση εξάρτησης σχετικά με τα καθήκοντά τους που αφορούν την προστασία των δεδομένων και να μην εξαρτώνται παρά μόνο από την ευρωπαίο επόπτη(5). Τα εν λόγω καθήκοντα δεν πρέπει να υποβάλονται σε αξιολόγηση ή βαθμολόγηση εκ μέρους των ιεραρχικά ανωτέρων ούτε να επηρεάζουν αρνητικά την σταδιοδρομία τους σε περίπτωση διαφωνίας με τις εν λόγω αρχές όταν πρόκειται για θέματα προστασίας των δεδομένων. Η διάρκεια παραμονής στην εν λόγω θέση θα έπρεπε να είναι μεγαλύτερης διαρκείας προκειμένου να τους διασφαλίζεται μεγαλύτερη ανεξαρτησία που θα τους επιτρέπει να ενεργούν μακροπρόθεσμα και με ασφάλεια.

3.8.4. Εκτιμάται ότι το ποσοστό του χρόνου εργασίας που πρέπει να αφιερωθεί για την προστασία των δεδομένων από τους υπεύθυνους (γενικά 5 %, ειδικότερα άνω του 10 %), όπως και τα μέσα που έχουν τεθεί στη διάθεσή τους, φαίνονται ευθύς εξαρχής αρκετά περιορισμένα. Πρέπει να τους παρασχεθεί ελευθερία κινήσεων και ευελιξία προκειμένου να ασκήσουν πλήρως τα καθήκοντά τους και να τους χορηγηθούν οι κατάλληλοι ανθρώπινοι πόροι και τα κατάλληλα μέσα, σύμφωνα με τις ανάγκες τους.

3.9. Άρθρο 28. Εκ των προτέρων έλεγχος εκ μέρους του ευρωπαίου επόπτη προστασίας δεδομένων (ΕΕΠΔ).

3.9.1. Η αρχή που πρέπει να καθιερωθεί είναι όπως κάθε επεξεργασία που μπορεί να παρουσιάσει ιδιαίτερους κινδύνους όσον αφορά τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των υπό εξέταση προσώπων θα αποτελεί αντικείμενο προηγουμένου ελέγχου από τον επόπτη. Η ύπαρξη ή η καθιέρωση "ευαίσθητων" επεξεργασιών απαιτούν πράγματι, έναν εκ των προτέρων βαθύτερο προβληματισμό και την παρέμβαση της ανεξάρτητης αρχής, πράγμα που προβλέπεται από το κείμενο διότι πρόκειται για θεμελιώδη εγγύηση.

3.9.2. Όμως, στην προβλεπόμενη κατάσταση θα πρέπει να προστεθούν ορισμένες πράξεις επεξεργασίας και εν πάση περιπτώσει ο ΕΕΠΔ είναι σκόπιμο να εξετάζει εκ των προτέρων καταστάσεις όπως:

- τις πράξεις επεξεργασίας οι οποίες συνεπάγονται μία νέα χρήση των υπαρχουσών τεχνολογιών,

- τις πρόσθετες πτυχές που προτείνει η ΟΚΕ για το άρθρο 10,

- τις πράξεις επεξεργασίας που αφορούν την αστυνομία, την ασφάλεια, το ποινικό δίκαιο, τη μετανάστευση και τη διαμονή προσώπων τρίτων χωρών (π.χ. χορήγηση θεώρησης, κανονικότητα διαμονής),

- τις πράξεις επεξεργασίας που χρησιμοποιούν τεχνικές ταύτισης γενικής ισχύος,

- τις διασυνδέσεις μεταξύ αρχείων διαφορετικών σκοπών,

- τις πράξεις επεξεργασίας δεδομένων που έχουν συλλεγεί για άλλους σκοπούς,

- τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή πράξεων επεξεργασίας με τις οποίες αναγνωρίζονται εξαιρέσεις από τις προστατευτικές αρχές των προσώπων,

- τις πράξεις επεξεργασίας που προσφεύγουν ή απαιτούν διεθνείς διαβιβάσεις δεδομένων εκτός των κοινοτικών ορίων,

- τις στατιστικές έρευνες που ενέχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα καθώς και εκείνες που αφορούν ολόκληρες κατηγορίες πληθυσμού ή επαγγελμάτων.

3.10. Άρθρο 32: Ασφάλεια στο πλαίσιο των εσωτερικών τηλεπικοινωνιακών δικτύων, τέλος της παραγράφου 1. Η ΟΚΕ συνιστά να τροποποιηθεί η διατύπωση: "τα εν λόγω μέτρα πρέπει να κατοχυρώνουν ικανοποιητικό βαθμό ασφάλειας σε σχέση με το μέγεθος του κινδύνου και με τη διαρκή εξέλιξη του, λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων της επιστημονικής προόδου και ενδεχομένως του κόστους εφαρμογής τους, στην περίπτωση που είναι δυσανάλογο σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους".

3.11. Εποπτεύουσα αρχή.

3.11.1. Άρθρο 38. Ο (ΕΕΠΔ). Στην παράγραφο 1 θα έπρεπε να διευκρινίζεται ότι ιδρύεται ανεξάρτητη εποπτεύουσα αρχή.

3.11.2. Άρθρο 39. Διορισμός. Η πρόταση προβλέπει το διορισμό του ΕΕΠΔ "κατόπιν κοινής συμφωνίας" μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για 4 έτη, ανανεώσιμα (πόσες φορές;).

3.11.3. Η ΟΚΕ εμμένει και πάλι στην απαραίτητη ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ, ο οποίος δεν πρέπει να διορίζεται από τα όργανα, την Επιτροπή ή το Συμβούλιο, τα οποία οφείλουν να επεξεργάζονται συνεχώς ή να αναθέτουν την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων και να διασφαλίζουν τη διάδοση ή διαβίβασή τους. Φαίνεται σκοπιμότερο και πιο πρακτικό από τεχνική άποψη να διορίζεται ο ΕΕΠΔ, όπως και ο Διαμεσολαβητής, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόπιν διαβούλευσης με την Επιτροπή και το Συμβούλιο. Ένα πρόσθετο εχέγγυο ανεξαρτησίας μπορεί να αποτελέσει μία θητεία αισθητά μεγαλύτερης διάρκειας (ενδεχομένως διπλάσιας της προβλεπόμενης) που να μην είναι όμως ανανεώσιμη.

3.11.4. Τα καθήκοντα του ΕΕΠΔ είναι ιδιαίτερα επαχθή και ποικίλα, και τα δημοσιονομικά παραρτήματα που συνοδεύουν την πρόταση φαίνονται κάπως περιορισμένα σε σύγκριση με τις υποχρεώσεις που του επιβάλλονται.

3.11.5. Για την ΟΚΕ, το κατάλληλο επίπεδο των μέσων της μελλοντικής αρχής και η επάνδρωση της με ικανό αριθμό προσωπικού με υψηλά τεχνικά προσόντα, αποτελούν απαρέγκλιτες ανάγκες.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να εξετάσει διεξοδικότερα το σύνολο των διατάξεων που της έχουν υποβληθεί σχετικά με μία τόσο αποφασιστικής σημασίας πρόταση κανονισμού για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των ατόμων έναντι της κοινοτικής διοίκησης.

4.2. Ένα παρόμοιο σχέδιο αντιπροσωπεύει τεράστια εργασία η οποία πρέπει να εκτιμηθεί δεόντως για τις σημαντικές προστασίες που προτείνει. Τα όρια της καθορίζονται από την οδηγία του 1995. Η ΟΚΕ έχοντας επίγνωση ότι στην πρόταση συμπεριλαμβάνονται οι πρόοδοι που έχουν εν τω μεταξύ σημειωθεί, διατυπώνει παρ' όλα αυτά στη γνωμοδότηση της τις γενικές και ειδικές παρατηρήσεις της προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή ελπίζοντας ότι η συμβολή της θα επιτρέψει να ενισχυθούν οι εγγυήσεις για την άσκηση των ελευθεριών και των δικαιωμάτων τα οποία απολαμβάνουν τα άτομα στον κοινοτικό χώρο και πέραν αυτού.

4.3. Πάντως, η ΟΚΕ με βάση την αξιολόγηση που προβλέπεται για το 2001 σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας και σύμφωνα με τις συγκεκριμένες προτάσεις τροποποίησης που θα της υποβληθούν τότε προς εξέταση, θα υποβάλει έγκαιρα λεπτομερείς και ολοκληρωμένες προτάσεις όσον αφορά τη φύση και την εμβέλεια των μεταβολών που θα επιθυμούσε να πραγματοποιηθούν στο παρόν κείμενο.

Βρυξέλλες, 8 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ L 281 της 23.11.1995, σ. 31.

(2) ΕΕ L 24 της 30.1.1998, σ. 1.

(3) Η γνωμοδότηση του εισηγητή κ. Salmon, δημοσιεύτηκε στην ΕΕ C 159 της 17.6.1991, σ. 38.

(4) Συμβούλιο της Ευρώπης -(STE αριθ. 108) Σύμβαση για την προστασία των ατόμων έναντι της αυτόματης επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Όλα τα σημερινά κράτη μέλη έχουν επικυρώσει την σύμβαση, δεν ισχύει όμως το ίδιο για τις περισσότερες από τις υποψήφιες χώρες.

(5) Παρόμοιες διατάξεις προβλέπονται π.χ. από την σύμβαση αριθ. 81 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας όσον αφορά τους επόπτες εργασίας.