Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ “Μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ: για τα δάση και τον δασικό τομέα”»

[COM(2018) 811 final]

(2020/C 47/13)

Εισηγητής: ο κ. Andreas THURNER

Συνεισηγητής: ο κ. Antonello PEZZINI

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 18.2.2019 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 22.1.2019 (εν αναμονή της αίτησης γνωμοδότησης) Αρμόδιο τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον Υιοθετήθηκε από το τμήμα 1.10.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 30.10.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 547 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 162/0/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις πολιτικής

Η ΕΟΚΕ…

1.1. ζητεί μια επικαιροποιημένη δασική στρατηγική της ΕΕ μετά το 2020, ως μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Αυτή η νέα στρατηγική θα μπορούσε εύλογα να έχει ορίζοντα το 2050, ώστε να διασφαλιστεί η συνεκτική εφαρμογή των αναγνωρισμένων πολιτικών δεσμεύσεων, όπως το στρατηγικό σχέδιο των Ηνωμένων Εθνών για τα δάση, οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και η συμφωνία του Παρισιού. Η σημασία των δασών, της δασοκομίας και των συναφών κλάδων για την επίτευξη των εν λόγω στόχων θα πρέπει να αναγνωριστεί σε όλους τους τομείς και να οδηγήσει σε βελτιστοποίηση της διατομεακής συνεργασίας·

1.2. τονίζει την αλλαγή του κλίματος ως μείζονα πρόκληση για τον πλανήτη με άμεσες, κυρίως αρνητικές, συνέπειες για τον ίδιο τον τομέα των δασών. Ταυτόχρονα, ο δασικός τομέας έχει μεγάλες δυνατότητες να προσφέρει λύσεις μετριασμού μέσα από μια βιώσιμη και κυκλική βιοοικονομία, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστούν σε εύθετο χρόνο αποτελεσματικές στρατηγικές προσαρμογής. Πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω το πλήρες δυναμικό δέσμευσης CO 2 με την ενίσχυση της αξιοποίησης του ξύλου κατά τρόπο βιώσιμο, με την αύξηση της υποκατάστασης των πρώτων υλών και της ενέργειας που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα και με την εντατικοποίηση της αποθήκευσης άνθρακα σε προϊόντα ξύλου μακράς διάρκειας· Τα δάση που αποτελούνται από ποικίλα είδη εμπερικλείουν περισσότερα οφέλη για το κλίμα από ό,τι οι μονοκαλλιέργειες, οι οποίες μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα·

1.3. τονίζει τη σημασία της περαιτέρω ανάπτυξης εναρμονισμένων συστημάτων πληροφοριών για τα δάση, προκειμένου να αυξηθούν οι γνώσεις και τα δεδομένα σχετικά με τη διαθεσιμότητα και την κατάσταση των δασικών πόρων και τις ευκαιρίες που προσφέρουν για την παροχή πολλαπλών υπηρεσιών στην κοινωνία, μεταξύ άλλων ανανεώσιμων πρώτων υλών, ενέργειας και άλλων δασικών προϊόντων·

1.4. υπογραμμίζει τη σημασία του πολυλειτουργικού ρόλου των δασών και επισημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή συνιστά απειλή για τις οικοσυστημικές υπηρεσίες. Λόγω της κλιματικής αλλαγής, η πιθανότητα φυσικών διαταραχών, όπως οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες, η ξηρασία και οι ζημίες που προκαλούνται από παράσιτα, όπως οι σκολύτες, αναμένεται να αυξηθεί. Η καθιέρωση ενός σταθερού συνδυασμού χρηματοδοτικών μέσων είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της συνέχειας των επενδύσεων τόσο στη σύγχρονη τεχνολογία, όσο και στη λήψη μέτρων για το κλίμα και το περιβάλλον, ώστε να ενισχυθεί ο πολυλειτουργικός ρόλος των δασών· Όσον αφορά τις ιδιωτικές δασικές εκμεταλλεύσεις, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και οι αποφάσεις που σχετίζονται με τα δάση να πραγματοποιούνται σε συνεργασία με ιδιοκτήτες δασών·

1.5. συνιστά να χαρτογραφηθεί η τρέχουσα κατάσταση του εργατικού δυναμικού και να προβλεφθούν οι ανάγκες σε εργατικό δυναμικό στον ευρωπαϊκό δασικό τομέα, ιδίως όσον αφορά το δασικό εργατικό δυναμικό. Για την περαιτέρω ανάπτυξη της δασικής αλυσίδας αξίας και τη διασφάλιση της ζωτικότητας των οικοσυστημάτων χρειάζεται μια ακριβής εικόνα της ελκυστικότητας του τομέα και του εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού του· Η αξιοπρεπής απασχόληση και συνθήκες εργασίας αποτελούν προϋπόθεση για την προσέλκυση των νέων ατόμων στον δασικό τομέα·

1.6. ενθαρρύνει, όσον αφορά τις δασικές πολιτικές της ΕΕ, την ισχυρή εκ των προτέρων συμμετοχή της Μόνιμης Δασικής Επιτροπής, της ομάδας διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών για τη δασοκομία και τον φελλό και της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις δασικές βιομηχανίες και σχετικά με τον τομέα θέματα, ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως η διαθέσιμη εμπειρογνωμοσύνη·

1.7. τονίζει τη σημασία της μείωσης της αποδάσωσης και της υποβάθμισης των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο με την ενίσχυση της ενεργού και αειφόρου διαχείρισης των δασών, π.χ. μέσω μιας πανευρωπαϊκής συμφωνίας, η οποία θα κινητοποιεί την τοπικά παραγόμενη βιομάζα στην Ευρώπη και θα υποστηρίζει τη μετάβαση προς πιο βιώσιμα καταναλωτικά πρότυπα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

Η ΕΟΚΕ…

2.1. επικροτεί την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ και σημειώνει ότι οι περισσότερες από τις δράσεις του πολυετούς σχεδίου υλοποίησης (ΠΣΥ για τα δάση) υλοποιήθηκαν όπως προβλεπόταν·

2.2. χαιρετίζει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για την πρόοδο κατά την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ και τις συστάσεις για ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για τα δάση·

2.3. επαναλαμβάνει τη σημασία της επικουρικότητας των κρατών μελών όσον αφορά τη δασική πολιτική και υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο της δασικής στρατηγικής της ΕΕ ως εργαλείου συντονισμού και συνεκτικότητας πολιτικής στις διάφορες δασικές πολιτικές, προκειμένου να ενισχυθεί η ολιστική θεώρηση της αειφόρου διαχείρισης των δασών (ΑΔΔ) και της αλυσίδας αξίας του δασικού τομέα·

2.4. τονίζει τη σημασία του δασικού τομέα όσον αφορά τη μετάβαση από την οικονομία των ορυκτών καυσίμων στη βιοοικονομία. Ο ισχυρός ρόλος του δασικού τομέα στην κυκλική βιοοικονομία θα παράσχει μεγάλες ευκαιρίες στην ευρωπαϊκή οικονομία να επιτύχει τεχνολογική ηγεσία παγκοσμίως στον τομέα αυτό·

2.5. αναδεικνύει την αλλαγή του κλίματος ως μείζονα πρόκληση για την ανθρωπότητα και τον πλανήτη η οποία πλήττει ήδη σοβαρά τα δάση και τον δασικό τομέα (π.χ. αντίκτυπος στην ποσότητα και την ποιότητα των προμηθειών ξυλείας και τεράστιες ποσότητες κατεστραμμένης ξυλείας). Κατά συνέπεια, είναι κρίσιμης σημασίας τα μέτρα άμβλυνσης και η διαχείριση των δασών, αλλά και η προσαρμογή τους στις μεταβαλλόμενες κλιματολογικές συνθήκες. Τα υγιή και ανθεκτική δάση διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο ως προς το θέμα αυτό. Η ενεργός και αειφόρος διαχείριση, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της βιοποικιλότητας των δασών, αποτελούν απαραίτητες παραμέτρους για τη μακροπρόθεσμη διατήρηση της ανθεκτικότητας και της ζωτικότητάς τους. Η περαιτέρω ανάπτυξη της αξιοποίησης του ξύλου (π.χ. μέσω της ψηφιοποίησης και νέων τεχνικών) και η χρήση του ξύλου και προϊόντων ξυλείας αποτελούν βασικά στοιχεία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω το πλήρες δυναμικό δέσμευσης CO 2 με την αύξηση της υποκατάστασης των πρώτων υλών και της ενέργειας που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα, αλλά και με την αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα ξύλου μακράς διάρκειας·

2.6. τονίζει τη σημασία της έρευνας και καινοτομίας στην αναζήτηση λύσεων για περισσότερο βιώσιμες αλυσίδες αξίας με βάση την ξυλώδη βιομάζα. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η πρόοδος προς την κατεύθυνση της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όσον αφορά τις τεχνολογίες επεξεργασίας, καθώς και η ανάπτυξη νέων καινοτόμων λύσεων για τις αγορές με βάση την ξυλώδη βιομάζα· Η περαιτέρω ανάπτυξη και η υιοθέτηση ψηφιακών και τεχνολογικών λύσεων θα διευκολύνει τις δασοκομικές τεχνολογίες ακριβείας και θα βελτιώσει τη βιώσιμη διαχείριση των δασών·

2.7. αναγνωρίζει τη σημασία του πολυλειτουργικού ρόλου των δασών και της παροχής πολλαπλών υπηρεσιών οικοσυστήματος, και αναγνωρίζει την αλλαγή του κλίματος ως σοβαρή απειλή για την εκπλήρωση του ρόλου αυτού από τα δάση. Επομένως, απαιτούνται επαρκείς πόροι για τη διασφάλιση της συνέχισης των διαφόρων υπηρεσιών οικοσυστήματος, συμπεριλαμβανομένης της προστατευτικής λειτουργίας των δασών, καθώς και της αειφόρου προσφοράς ξυλείας για την κοινωνία, διατηρώντας παράλληλα τη βιοποικιλότητα και διασφαλίζοντας την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος. Η καθιέρωση ενός σταθερού συνδυασμού χρηματοδοτικών μέσων (π.χ. ΕΤΕπ, ΕΤΣΕ, ΚΓΠ, ΕΚΤ, εθνικά κονδύλια, ιδιωτικά κεφάλαια) θα διασφαλίσει τη συνέχιση των επενδύσεων τόσο στη σύγχρονη τεχνολογία, όσο και στη λήψη μέτρων για το κλίμα και το περιβάλλον που ενισχύουν τον πολυλειτουργικό ρόλο των δασών· Το μελλοντικό ΠΔΠ θα πρέπει να εξετάσει τη σύσταση ειδικού ταμείου για τη στήριξη μέτρων για τον μετριασμό σημαντικών απωλειών που θα υπάρξουν στη δασοκομία λόγω της κλιματικής αλλαγής·

2.8. υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των ενεργά διαχειριζόμενων δασών και της δασικής βιομηχανίας στη δημιουργία πρόσθετων πράσινων θέσεων εργασίας και ανάπτυξης στις αγροτικές και αστικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων όσων σχετίζονται με υπηρεσίες οικοτουρισμού, αναψυχής και υγείας·

2.9. τονίζει ότι οι νέες και σύγχρονες τεχνικές στον δασικό τομέα απαιτούν εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας. Επί του παρόντος, η έλλειψη ειδικευμένων νέων εργαζομένων φαίνεται να αποτελεί πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Επομένως, πρέπει να ληφθούν κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης και την προσέλκυση νέων στον τομέα των δασών. Από την άποψη αυτή, χρήσιμο βήμα θα ήταν η χαρτογράφηση του εργατικού δυναμικού·

2.10. τονίζει την ανάγκη να ενισχυθούν ο έγκαιρος προγραμματισμός, η συνεργασία και οι επενδύσεις όσον αφορά την πρόληψη και την αντιμετώπιση φυσικών διαταραχών, όπως οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες, η ξηρασία και οι ζημίες που προκαλούνται από παράσιτα (π.χ. από σκολύτες) και νόσους·

2.11. υπογραμμίζει τη σημασία του προστατευτικού ρόλου των δασών έναντι της διάβρωσης, των χιονοστιβάδων, των κατολισθήσεων και των πλημμυρών, ιδίως στις ορεινές περιοχές·

2.12. σημειώνει ότι τα δάση είναι φυσικά οικοσυστήματα με βιοποικιλότητα, συμπεριλαμβανομένων των δασών υπό διαχείριση. Ωστόσο, οι φυτείες βιομηχανικής μονοκαλλιέργειας, ιδίως ξενικών ειδών, που συχνά πάσχουν από έλλειψη βιοποικιλότητας, συνεπάγονται αυξημένο κίνδυνο καταστροφών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν ενεργούν ως καθαροί ταμιευτήρες διοξειδίου του άνθρακα. Η βιώσιμη δασοκομία πρέπει να περιλαμβάνει την ανάγκη για δασική κάλυψη μεικτού είδους, η διαχείριση της οποίας ασκείται με δασοκομικό μοντέλο διαρκούς κάλυψης. Τα δάση που αποτελούνται από ποικίλα είδη εμπερικλείουν περισσότερα οφέλη για το κλίμα από ό,τι οι μονοκαλλιέργειες, οι οποίες μπορούν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα·

2.13. ενθαρρύνει την καλύτερη εκ των προτέρων ενσωμάτωση της τεχνογνωσίας της Μόνιμης Δασικής Επιτροπής, της ομάδας διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών για τη δασοκομία και τον φελλό και της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις δασικές βιομηχανίες και σχετικά με τον τομέα θέματα στις δασικές πολιτικές της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί η γνωστική βάση ως προς τη δασική αλυσίδα αξίας κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, τη διενέργεια εκστρατειών ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης και την έγκριση και υλοποίηση πολιτικών αποφάσεων·

2.14. Οι δήμοι και οι περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της αειφόρου χρήσης των δασών και της ζωτικότητας του δασικού τομέα, έχουν δε την ευκαιρία να εξετάζουν το θέμα αυτό κατά τις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων·

2.15. θεωρεί ότι είναι σημαντική η λήψη των κατάλληλων μέτρων επικοινωνίας και ενημέρωσης σχετικά με την ΑΔΔ προκειμένου να διασφαλιστεί η υποστήριξη της κοινωνίας. Από την άποψη αυτή, τα αστικά και περιαστικά δάση προσφέρουν μεγάλες δυνατότητες, καθώς υπάρχουν ισχυρές διασυνδέσεις μεταξύ της κοινωνίας (τοπική αναψυχή) και του δασικού τομέα.

2.16. τονίζει ότι είναι σημαντικό να προωθηθεί η διαδικασία για μια νομικά δεσμευτική συμφωνία για τα δάση, προκειμένου να ενισχυθεί το πλαίσιο πολιτικής για τα δάση στον πανευρωπαϊκό χώρο.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Τα δάση διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

3.1.1. Η μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία αποτελεί πολύ μεγάλη πρόκληση, αλλά και ευκαιρία, και απαιτεί σημαντική μείωση των εκπομπών από ορυκτά καύσιμα, καθώς και σημαντική αύξηση της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα. Η υποκατάσταση των πρώτων υλών και των καυσίμων από πρώτες ύλες ορυκτής προέλευσης προσφέρει τεράστιες δυνατότητες όσον αφορά την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

3.1.2. 2 απαιτεί συνεχή και αυξανόμενη ανάπτυξη βιομάζας, καθώς και σωστές μεθόδους συλλογής και χρονοδιάγραμμα. Η μακροπρόθεσμη αποθήκευση βιογενούς άνθρακα απαιτεί ενισχυμένη (περισσότερη, καλύτερη, μεγαλύτερη σε διάρκεια) χρήση προϊόντων ξυλείας. Η ενεργός και βιώσιμη διαχείριση των δασών και η αποδοτική από πλευράς πόρων χρήση ξυλείας αποτελούν βασικά στοιχεία της επίτευξης των κλιματικών στόχων (όπως υπογραμμίζεται ήδη σε προηγούμενη γνωμοδότηση με θέμα «Η επίδραση της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής στον γεωργικό και στον δασοκομικό τομέα» half-life values ) για τα προϊόντα υλοτομημένης ξυλείας μέσω της χρήσης περιβαλλοντικά κατάλληλων τεχνολογιών συντήρησης του ξύλου. Η αποτελεσματική απορρόφηση COαπαιτεί συνεχή και αυξανόμενη ανάπτυξη βιομάζας, καθώς και σωστές μεθόδους συλλογής και χρονοδιάγραμμα. Η μακροπρόθεσμη αποθήκευση βιογενούς άνθρακα απαιτεί ενισχυμένη (περισσότερη, καλύτερη, μεγαλύτερη σε διάρκεια) χρήση προϊόντων ξυλείας. Η ενεργός και βιώσιμη διαχείριση των δασών και η αποδοτική από πλευράς πόρων χρήση ξυλείας αποτελούν βασικά στοιχεία της επίτευξης των κλιματικών στόχων (όπως υπογραμμίζεται ήδη σε προηγούμενη γνωμοδότηση με θέμα «Η επίδραση της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής στον γεωργικό και στον δασοκομικό τομέα» ( 1 ) και σε άλλη παλαιότερη γνωμοδότηση με θέμα «Επιμερισμός των προσπαθειών στο χρονικό πλαίσιο έως το 2030 και ο τομέας της χρήσης γης, της αλλαγής της χρήσης γης και της δασοπονίας (LULUCF)» ( 2 ) ). Οι προσπάθειες για την ενίσχυση της χρήσης προϊόντων ξυλείας μπορούν να επωφεληθούν με την αναγνώριση ενός ευρύτερου φάσματος «προϊόντων υλοτομημένης ξυλείας» βάσει του κανονισμού LULUCF ( 3 ) και, εν πάση περιπτώσει, με την εξασφάλιση μεγαλύτερων τιμών χρόνου υποδιπλασιασμού () για τα προϊόντα υλοτομημένης ξυλείας μέσω της χρήσης περιβαλλοντικά κατάλληλων τεχνολογιών συντήρησης του ξύλου.

3.1.3. 3 ξύλου συλλαμβάνει περίπου 1 000 kg CO 2 2 . Ως εκ τούτου, η ενεργός διαχείριση των δασών στο πλαίσιο πρακτικών ΑΔΔ Ένα mξύλου συλλαμβάνει περίπου 1 000 kg CO ( 4 ) . Η αυξανόμενη βιομάζα έχει αποδεδειγμένη ικανότητα απορρόφησης CO. Ως εκ τούτου, η ενεργός διαχείριση των δασών στο πλαίσιο πρακτικών ΑΔΔ ( 5 ) και η συνεχής αναγέννηση δασικών εκτάσεων είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη της μέγιστης βιώσιμης αύξησης που ενισχύει τη διαθεσιμότητα βιομάζας.

3.2. Τα πολυλειτουργικά δάση και οι υπηρεσίες οικοσυστήματος απαιτούν επαρκή αμοιβή

3.2.1. Εκτός από τα προϊόντα ξυλείας και μη (π.χ. φελλό, μανιτάρια, μούρα), τα δάση παρέχουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών οικοσυστήματος από τις οποίες εξαρτώνται οι αγροτικές, περιαστικές και αστικές κοινότητες (π.χ. νερό, οξυγόνο, χώρος αναψυχής, υπηρεσίες υγείας). Οι αλλαγές στις συνθήκες λόγω της κλιματικής αλλαγής αυξάνουν την πίεση στα δάση και τον κίνδυνο φυσικών καταστροφών. Κατά συνέπεια, τα κατάλληλα μέτρα προστασίας του κλίματος και οι προσπάθειες μετριασμού και προσαρμογής πρέπει να ενισχύουν την ανθεκτικότητα και τον πολυλειτουργικό ρόλο των δασών.

3.2.2. Παρά τη δύσκολη κατάσταση στην αγορά που προκαλούν οι καταστροφές, οι οποίες επιδεινώνονται από την αλλαγή του κλίματος (π.χ. σκολύτες, εκριζώσεις από τον άνεμο, δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες και ξηρασία), είναι υψίστης σημασίας να διασφαλιστεί η συνέχεια των υπηρεσιών οικοσυστήματος προκειμένου να διατηρηθεί ο πολυλειτουργικός αυτός ρόλος των δασών. Ως εκ τούτου, είναι ουσιαστικής σημασίας το κατάλληλο περιβάλλον αγοράς να στηρίζει την προμήθεια ξυλείας και ξυλώδους βιομάζας για τις δασικές βιομηχανίες.

3.2.3. Θα ήταν επίσης σκόπιμη η διερεύνηση της εμπορευματοποίησης των αντισταθμίσεων άνθρακα μέσω των αγορών ανθρακούχων εκπομπών. ( 6 ) Για παράδειγμα, το έργο CARBOMARK του πιλοτικού προγράμματος Life ( 7 ) ασχολείται με την ανάπτυξη εθελοντικών τοπικών αγορών άνθρακα με στόχο τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Στόχος είναι να προωθηθεί μια τοπική αγορά για την εμπορία πιστώσεων άνθρακα σε εθελοντική βάση, ως μέσο ενίσχυσης των πολιτικών της ΕΕ για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής: — αμβλύνοντας τις επιπτώσεις των αερίων του θερμοκηπίου με την προώθηση της δέσμευσης άνθρακα, — δημιουργώντας εισόδημα για τις μειονεκτούσες περιφέρειες μέσω της εκτίμησης της αξίας της υπηρεσίας δέσμευσης άνθρακα που παρέχεται από το δασικό οικοσύστημα, — προωθώντας την υιοθέτηση στρατηγικών αντιστάθμισης από τις τοπικές διοικήσεις, — καθιστώντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις πιο υπεύθυνες και, ως εκ τούτου, ενθαρρύνοντάς τις να μετριάσουν τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι ο μηχανισμός αντιστάθμισης δεν είναι δυσανάλογος προς οιαδήποτε κατεύθυνση και δεν παρεμποδίζει την αειφόρο αξιοποίηση του ξύλου και την αειφόρο διαχείριση των πόρων.

3.3. Η βιώσιμη και κυκλική βιοοικονομία παρέχει οικονομικές ευκαιρίες στον τομέα της δασοκομίας, με μεγάλες δυνατότητες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής (όπως περιγράφεται ήδη σε προηγούμενη γνωμοδότηση (8))

3.3.1. Η βιώσιμη βιοοικονομία συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής μέσω διαφόρων μηχανισμών: τη δέσμευση του CO 2 από την ατμόσφαιρα σε βιομάζα μέσω της φωτοσύνθεσης, την αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα βιολογικής προέλευσης και την υποκατάσταση προϊόντων και πρώτων υλών που βασίζονται σε ορυκτά με υλικά, προϊόντα και καύσιμα βιολογικής προέλευσης.

3.3.2. Τα προϊόντα ξυλείας μπορούν να αποθηκεύουν άνθρακα για μεγάλο χρονικό διάστημα, κρατώντας τον έτσι μακριά από την ατμόσφαιρα. Τα προϊόντα ξύλου μακράς διάρκειας, όπως η ξυλεία για ξύλινες κατασκευές και τα έπιπλα υψηλής ποιότητας συνιστούν τα αποτελεσματικότερα μέσα αποθήκευσης άνθρακα. Η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση προϊόντων βιολογικής προέλευσης με μικρότερη διάρκεια ζωής εγγυάται ότι ο άνθρακας παραμένει αποθηκευμένος. Όλα αυτά τα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των προηγμένων βιοκαυσίμων, των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και των πράσινων χημικών, έχουν μεγάλες δυνατότητες αντικατάστασης πρώτων υλών και προϊόντων που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα, τα οποία αποτελούν την κύρια αιτία της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, στο τέλος της διάρκειας ζωής και χρήσης τους, τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για νέα προϊόντα βιολογικής προέλευσης ή ως βιοενέργεια και, ως εκ τούτου, να αντικαταστήσουν ορυκτές πηγές ενέργειας. Υπάρχει, φυσικά, και η περίπτωση των παράπλευρων ροών κατά μήκος της αλυσίδας αξίας.

3.3.3. Η διευκόλυνση της καθιέρωσης εύρυθμων αλυσίδων αξίας βιολογικής προέλευσης με βάση το ξύλο μέσω της διατομεακής συνεργασίας μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών οικοσυστημάτων και ευκαιριών για τον τομέα. Από την άποψη αυτή, είναι σημαντικό να δοθεί προτεραιότητα στην έρευνα, την καινοτομία και την αναβάθμιση των καινοτομιών, καθώς και στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, προκειμένου να υποστηριχθούν οι εν λόγω αλυσίδες αξίας με βάση το ξύλο, και η κυκλική βιοοικονομία εν γένει.

3.4. Η ενίσχυση της αειφόρου διαχείρισης των δασών (ΑΔΔ) και η ανάσχεση της παγκόσμιας αποψίλωσης των δασών πρέπει να παραμείνουν σαφείς στόχοι της δασικής στρατηγικής της ΕΕ

3.4.1. Η ΑΔΔ αποτελεί εθνική αρμοδιότητα των κρατών μελών της ΕΕ και ο από κοινού συμφωνημένος ορισμός της ενσωματώνεται στις εθνικές και υποεθνικές νομοθεσίες που εφαρμόζονται σε όλη την ΕΕ. Οι βιώσιμες δασοκομικές πρακτικές βασίζονται σε συστήματα διακυβέρνησης των δασών σε εθνικό επίπεδο. Τα εθελούσια αγορακεντρικά εργαλεία, όπως η πιστοποίηση, μπορούν να αποτελέσουν έναν τρόπο απόδειξης της βιωσιμότητας.

3.4.2. Η μείωση της παγκόσμιας αποδάσωσης και της υποβάθμισης των δασών με την ενίσχυση της ενεργού και αειφόρου διαχείρισης των δασών μέσω μιας πανευρωπαϊκής συμφωνίας, η ενσωμάτωση ισχυρών κεφαλαίων για τη βιωσιμότητα στις εμπορικές συμφωνίες, η αξιοποίηση της τοπικά παραγόμενης βιομάζας στην Ευρώπη και η υποστήριξη της μετάβασης προς πιο βιώσιμα πρότυπα κατανάλωσης συνιστούν το κλειδί για την επίτευξη των ΣΒΑ. Επιπλέον, απαιτούνται κοινές προσπάθειες για τη στήριξη των δραστηριοτήτων αναδάσωσης σε παγκόσμιο επίπεδο.

3.4.3. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ενίσχυση της δράσης της ΕΕ για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών στον κόσμο» ( 9 )

4. Ιστορικό

4.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεση ενδιάμεσης αναθεώρησης ( 10 ) με θέμα την «Πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ» («η έκθεση») στις 7 Δεκεμβρίου 2018. Η έκθεση παρέχει πληροφορίες όσον αφορά την πρόοδο στην εφαρμογή καθενός από τους οκτώ τομείς προτεραιότητας που προσδιορίζονται από τη δασική στρατηγική της ΕΕ ( 11 ) 1. Στήριξη των αγροτικών και αστικών κοινοτήτων μας 2. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας των δασικών βιομηχανιών, της βιοενέργειας και της ευρύτερης πράσινης οικονομίας στην ΕΕ 3. Τα δάση σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα 4. Προστασία των δασών και ενίσχυση των υπηρεσιών των οικοσυστημάτων 5. Τι είδους δάση έχουμε και πώς μεταβάλλονται αυτά; 6. Νέα και καινοτόμα δασοκομικά προϊόντα προστιθέμενης αξίας 7. Συνεργασία για τη συνεκτική διαχείριση και την καλύτερη κατανόηση των δασών μας 8. Τα δάση από παγκόσμια σκοπιά

4.2. Το πολυετές σχέδιο υλοποίησης ( 12 ) (ΠΣΥ για τα δάση) απαριθμεί προτεραιότητες για την Επιτροπή έως το 2017. Η έκθεση επιδιώκει επίσης να συμβάλει στον καθορισμό των προτεραιοτήτων για την υπόλοιπη περίοδο 2018-2020.

4.3. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υλοποίηση της δασικής στρατηγικής της ΕΕ βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε καλό δρόμο. Τα εκκρεμή στοιχεία είτε βρίσκονται στο στάδιο της εφαρμογής είτε πρόκειται να εφαρμοστούν μέχρι το 2020. Ωστόσο, η έκθεση δεν εξετάζει την περίοδο μετά το 2020.

4.4. Στις 15 Απριλίου 2019, το Συμβούλιο ενέκρινε τα συμπεράσματά του ( 13 ) για την πρόοδο κατά την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ και κάλεσε την Επιτροπή «να ξεκινήσει να εξετάζει επιλογές για μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ μετά το 2020». Λογικά, ένα τέτοιου είδους στρατηγικό πλαίσιο θα πρέπει να αφορά τα δάση και τον δασικό τομέα στο σύνολό του.

4.5. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση ( 14 ) σχετικά με την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της, τον Απρίλιο του 2019.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η επίδραση της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής στον γεωργικό και στον δασοκομικό τομέα» (ΕΕ C 291 της 4.9.2015, σ. 1).

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Επιμερισμός των προσπαθειών στο χρονικό πλαίσιο έως το 2030 και ο τομέας της χρήσης γης, της αλλαγής της χρήσης γης και της δασοπονίας (LULUCF)» ( ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 103).

(3) Κανονισμός (ΕΕ) 2018/841 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, σχετικά με τη συμπερίληψη των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των απορροφήσεων από δραστηριότητες χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας στο πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030, καθώς και για την τροποποίηση του κανονισμού (EE) αριθ. 525/2013 και της απόφασης (EE) αριθ. 529/2013/ΕΕ (ΕΕ L 156 της 19.6.2018, σ. 1).

(4) Πηγή: BFW [Ομοσπονδιακό Κέντρο Ερευνών για τα Δάση/Bundesforschungszentrum für Wald]-Praxisinformation αρ. 28 (2012, σελίδα 4)

(5) Resolution H1 General Guidelines for the Sustainable Management of Forests in Europe [Ψήφισμα H1 – Γενικές κατευθυντήριες γραμμές για την αειφόρο διαχείριση των δασών στην Ευρώπη]

(6) Voluntary Carbon Market Insights: 2018 Outlook and First-Quarter Trends [Απόψεις σχετικά με την εθελοντική αγορά άνθρακα: Προοπτικές για το 2018 και τάσεις πρώτου τριμήνου]

(7) CARBOMARK - Improvement of policies toward local voluntary carbon markets for climate change mitigation [Βελτίωση των πολιτικών για τις τοπικές εθελοντικές αγορές άνθρακα με στόχο τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής]

(8) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η βιοοικονομία – συμβολή στην υλοποίηση των στόχων της ΕΕ σε θέματα κλίματος και ενέργειας, καθώς και των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών» (ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 45).

(9) COM(2019) 352 final

(10) EU forest strategy on track to achieve its 2020 aims [Η δασική στρατηγική της ΕΕ βρίσκεται σε καλό δρόμο όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της για το 2020]

(11) COM(2013) 659 final

(12) SWD(2015) 164 final

(13) Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την πρόοδο σχετικά με την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ και ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για τα δάση

(14) Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα Εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ (ΕΕ C 275 της 14.8.2019, σ. 5).