Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα μια «Βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την Ευρωπαϊκή Ένωση»

(98/C 180/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 15 Ιανουαρίου με βάση το άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να εκδώσει γνωμοδότηση με θέμα μια βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την Ευρωπαϊκή Ένωση, και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 3 «Μεταφορές και δίκτυα επικοινωνιών» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 255/97 rιv. 3) που υιοθέτησε η επιτροπή 3 στις 13 Νοεμβρίου 1997 με εισηγητές τους κ.κ. Fδrm και Harris 7

υιοθέτησε κατά την 22η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 12 και 13 Μαρτίου 1998 (συνεδρίαση της 12ης Μαρτίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Από της συστάσεώς της, η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε έναν ορισμένο αριθμό γνωμοδοτήσεων σχετικά με την πολιτική μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, απαιτείται να βελτιωθεί επειγόντως ο συντονισμός της πολιτικής μεταφορών στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τούτο είναι σημαντικό προκειμένου να αποκομισθούν πλήρως τα οφέλη της ενιαίας αγοράς χωρίς να προκληθούν επιζήμιες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

2. Επιπλέον, υπό το φως της Συνθήκης του Άμστερνταμ (Ιούνιος 1997) - βάσει της οποίας η γνωμοδοτική δικαιοδοσία της Επιτροπής των Περιφερειών διευρύνεται και οι αρμοδιότητες της Κοινότητας στον τομέα των μεταφορών ενισχύονται - κρίνεται ακόμη σημαντικότερη η εδραίωση των απόψεων της ΕΤΠ, κατά τρόπο ώστε να υποβληθεί σαφής θέση στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Κατά τη διαμόρφωση πολιτικής μεταφορών απαιτείται συνεργασία των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης (ευρωπαϊκού, εθνικού, περιφερειακού και τοπικού), ενώ οι διαρκείς διαβουλεύσεις είναι κεφαλαιώδους σημασίας προκειμένου να διασφαλισθεί ότι όλα τα μέρη καταβάλλουν προσπάθειες για τον ίδιο σκοπό.

3. Τέλος, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί - από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - ότι η σύμπραξη με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με τα νέα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, καθώς και με τις χώρες της περιοχής της Μεσογείου για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την καθιέρωση αρχών και στόχων μιας πανευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών παράγει προστιθέμενη αξία και συμβάλλει, κατ' αυτόν τον τρόπο, στη δημιουργία ισόρροπων μεταφορικών υποδομών σε ολόκληρη την ήπειρο.

4. Κατά τη διάρκεια του 1997, η ΕΤΠ οργάνωσε σειρά σεμιναρίων, προκειμένου να εξετασθούν οι διάφορες πτυχές της πολιτικής μεταφορών που έχουν συνέπειες για την τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση. Παράλληλα με τα σεμινάρια καταρτίσθηκε έκθεση προκειμένου τα συμπεράσματα του καθενός από αυτά να γίνει δυνατό να συμπεριληφθούν στη γνωμοδότηση. Στο παρόν έγγραφο επισυνάπτονται κατατοπιστική ενημέρωση σχετικά με τα σεμινάρια καθώς και πλήρεις λεπτομέρειες σχετικά με τα συμπεράσματα του καθενός χωριστά.

5. Ακόμη, το παρόν σχέδιο γνωμοδότησης συνενώνει σε ένα έγγραφο γνωμοδοτήσεις που υιοθετήθηκαν προγενέστερα από την ΕΤΠ, με στόχο την κατάρτιση ενιαίου και συνεκτικού εγγράφου πολιτικής για ένα αειφόρο ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών για την Ευρώπη. Και, πράγμα που είναι ακόμη σημαντικότερο, το έγγραφο αυτό εκθέτει τις απόψεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα κατά τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων ή κατά την κατάρτιση μελλοντικών γνωμοδοτήσεων της ΕΤΠ στον τομέα των μεταφορών. Αν δεν υπάρξει συμφωνία ως προς την εν λόγω στρατηγική στήριξης, ελλοχεύει ενδεχομένως κίνδυνος κατακερματισμού της πολιτικής εις βάρος της δημιουργίας αειφόρου συστήματος μεταφορών για την Ευρώπη.

6. Η στρατηγική της ΕΤΠ στον τομέα των μεταφορών προτείνεται να βασισθεί στις ακόλουθες αρχές:

α) στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ΕΕ και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, πρέπει να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την ανάπτυξη μίας αειφόρου πολιτικής μεταφορών στην Ευρώπη. Ο ρόλος του καθενός από τα προαναφερθέντα επίπεδα διακυβέρνησης είναι σαφής και διαφορετικός κατά τη χάραξη και την εφαρμογή των στόχων της πολιτικής μεταφορών. Ως εκ τούτου, σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης αειφόρου πολιτικής μεταφορών, θα πρέπει να ζητείται η γνώμη της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, διότι αποτελεί την κυβερνητική βαθμίδα που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες και τους χρήστες των μέσων μεταφοράς. Η δημοκρατική ευθύνη είναι ουσιαστική προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα συμφέροντα των πελατών αποτελούν κύριο μέλημα κατά την παροχή μεταφορικών υπηρεσιών 7

β) στην αρχή σύμφωνα με την οποία οι μεταφορές συνιστούν καίρια συνιστώσα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, των επιπέδων απασχόλησης, και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Συνεπώς, οι μεταφορές θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται ως ζήτημα προτεραιότητας σε κάθε πολιτική για την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη 7

γ) στην αρχή σύμφωνα με την οποία, ενόψει της προετοιμασίας της διεύρυνσης της ΕΕ, απαιτείται να βελτιωθούν οι συνδέσεις των μεταφορών τόσο στο εσωτερικό των μελλοντικών νέων κρατών μελών όσο και μεταξύ της Ένωσης και των εν λόγω χωρών 7 η ύπαρξη ενός ικανοποιητικού συστήματος μεταφορών μπορεί, όσον αφορά τη βελτίωση των υποδομών, να συμβάλει ώστε οι υποψήφιες για την προσχώρηση χώρες να επιτύχουν νωρίτερα τους όρους ένταξης στην ΕΕ. Επομένως, πρέπει κατά την περαιτέρω πορεία των ΧΚΑΕ προς την ένταξη στην ΕΕ να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην περαιτέρω ανάπτυξη των μεταφορικών συστημάτων τους 7

δ) στην αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε τρόπος μεταφοράς πρέπει να αντικατοπτρίζει το πραγματικό κόστος μετακίνησης - όποτε τούτο είναι δυνατόν - προκειμένου να διασφαλισθούν ισότιμες συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων τρόπων μεταφοράς. Πλέον δεν είναι αρκετό να καταβάλλεται μόνον το κόστος της υποδομής ή των καυσίμων, αλλά απαιτείται οι ναύλοι να αντανακλούν και το περιβαλλοντικό και το κοινωνικό κόστος 7

ε) στην αρχή σύμφωνα με την οποία μια πολιτική μεταφορών οφείλει να προωθεί την έννοια της αειφόρου κινητικότητας. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα πρέπει να λαμβάνονται πάντοτε υπόψη σε όλα τα στάδια, από τη χάραξη της πολιτικής έως την εφαρμογή της 7

στ) στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ποιότητα της υπηρεσίας που προσφέρεται στους χρήστες των μεταφορών απαιτείται να συνιστά πρώτιστο μέλημα. Η ασφάλεια, η πρόσβαση, και η προσιτή τιμή είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ανάπτυξη οποιουδήποτε αειφόρου συστήματος μεταφορών 7

ζ) στην αρχή σύμφωνα με την οποία η συνεργασία σε ευρωπαϊκή κλίμακα είναι αναγκαία για το άνοιγμα του ανταγωνισμού εντός του κλάδου των μεταφορών και, επομένως, για τη βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών, της αποτελεσματικότητας και της ανταγωνιστικότητας και, παράλληλα, για την αποτροπή της πρόκλησης επιζήμιων κοινωνικών, περιβαλλοντικών, και οικονομικών συνεπειών 7

η) στην αρχή σύμφωνα με την οποία την εξουσία λήψεως αποφάσεων σε θέματα σχεδιασμού, υπηρεσιών και, όπου χρειάζεται, τιμών των μεταφορών πρέπει να εξακολουθήσουν να έχουν δημοκρατικά εκλεγμένα όργανα 7

θ) στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ολοκλήρωση των διαφόρων τρόπων μεταφοράς σε τοπικό/περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ουσιώδης για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού και αποδοτικού συστήματος μεταφορών. Η ολοκλήρωση είναι, επίσης, σημαντική για την οικονομική ανάπτυξη τόσο των περιφερειακών όσο και των αστικών περιοχών 7

ι) στην αρχή σύμφωνα με την οποία πρέπει να υποστηριχθούν περαιτέρω, αφενός, μια νέα ερευνητική και αναπτυξιακή προσπάθεια και, αφετέρου, η εκτεταμένη διάδοση τεχνολογικών και τηλεματικών λύσεων που μπορούν να συμβάλουν στην υλοποίηση των στόχων μιας αειφόρου πολιτικής μεταφορών.

Τμήμα Α - Ο πρωταρχικός ρόλος που οφείλει να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και η τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση κατά την ανάπτυξη αειφόρου πολιτικής μεταφορών.

Μέρος Α 1. Ευρωπαϊκή Ένωση

7. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη θετική προσέγγιση βάσει της οποίας η Επιτροπή προωθεί τις αξίες της αειφόρου κινητικότητας. Στα έγγραφα πολιτικής και στις πρωτοβουλίες της, η Επιτροπή αφήνει να διαφανεί μια πραγματικά σημαντική δέσμευση για τη ρηξικέλευθη αλλαγή του τρόπου κατά τον οποίο η πολιτική μεταφορών έχει προσεγγισθεί στο παρελθόν. Έγγραφα πολιτικής, όπως το Πρόγραμμα δράσεως της κοινής πολιτικής μεταφορών, το Πράσινο Βιβλίο για δικαιότερες και αποτελεσματικότερες τιμές στον τομέα των μεταφορών, το Πράσινο Βιβλίο για το δίκτυο των πολιτών, καθώς και δράσεις όπως η πρωτοβουλία PACT, καταδεικνύουν στο σύνολό τους τη βούληση να υλοποιηθούν και να προαχθούν μακροπρόθεσμα βιώσιμες λύσεις στον τομέα των μεταφορών.

8. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών σέβεται μεν την αρχή σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται και οι δράσεις να σχεδιάζονται στο πλέον ενδεδειγμένο επίπεδο, αλλά εκφράζει την ανησυχία της ως προς το γεγονός ότι η ΕΕ δεν διαθέτει τους κατάλληλους πόρους για τη συνεκτική εκπλήρωση των στόχων της πολιτικής μεταφορών με την οποία έχει επιφορτισθεί. Παραδείγματος χάρη, ελάχιστη πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά τη δημιουργία των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών, τα οποία συνιστούν ουσιώδες μέσο για την επίτευξη του κοινοτικού στόχου της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Ακόμη, οι κατάλληλες διατάξεις για τα συστήματα μεταφορών πρέπει να αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο των κοινοτικών μέτρων για τη στήριξη της αστικής οικονομικής ανάπτυξης μέσω των διαρθρωτικών ταμείων.

Μέρος Α 2. Περιφερειακές και τοπικές αρχές

9. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών. Οι αρμοδιότητες του τοπικού/περιφερειακού επιπέδου διακυβέρνησης όσον αφορά τις υποδομές, το χωροταξικό σχεδιασμό, την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, την οδική κυκλοφορία και τη στάθμευση, καθώς και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, απαιτούν τη συνεργασία τους κατά τη χάραξη και την εφαρμογή της πολιτικής, και πολύ περισσότερο στο βαθμό που οδηγούν συχνά στη συγχρηματοδότηση σχεδίων τα οποία εφαρμόζονται βάσει της πολιτικής του τομέα μεταφορών (εξοπλισμός και λειτουργία).

10. Τούτο δεν συνιστά μόνον πρακτικό ζήτημα, δεδομένου ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συχνά οφείλουν να διαβλέπουν τις συνέπειες της πολιτικής. Το ζήτημα αυτό είναι, επίσης, ζωτικής σημασίας για τη διαμόρφωση συνεκτικής πολιτικής μεταφορών στα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης. Όλα τα επίπεδα λήψεως αποφάσεων επί θεμάτων που άπτονται των μεταφορών - σε τοπική, περιφερειακή, εθνική, ευρωπαϊκή και πανευρωπαϊκή κλίμακα - πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες προς την ίδια κατεύθυνση. Η ενεργός συνεργασία όλων των φορέων που συμμετέχουν στην προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης συνιστά το μοναδικό τρόπο για την επίτευξη της ολιστικής προσέγγισης που είναι απολύτως αναγκαία.

11. Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι η ανάπτυξη της πολιτικής μεταφορών πρέπει να λαμβάνει διαρκώς υπόψη τις απόψεις των πολιτών. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, ως το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, είναι συνεπώς περισσότερο σε θέση να αντικατοπτρίζουν τις απόψεις των Ευρωπαίων πολιτών.

Συστάσεις

12. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει τα ακόλουθα μέτρα, με στόχο τη βελτίωση της συνεργασίας της Επιτροπής και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα της πολιτικής μεταφορών:

- η ΕΤΠ εκτιμά ότι υφίστανται πολυάριθμοι τομείς στους οποίους η Επιτροπή θα έπρεπε να διαδραματίζει ενεργότερο ρόλο. Παραδείγματος χάρη, η Επιτροπή θα μπορούσε να αναλάβει σημαντικότερο ρόλο για τη χρηματοδότηση σχεδίων με στόχο την ανταλλαγή εμπειριών όσον αφορά τον καθορισμό των ναύλων στις αστικές περιοχές, τα μέτρα ασφαλείας για τις μεταφορές ή την έρευνα για τη χρήση καθαρότερων τεχνολογιών. Θα μπορούσε, επίσης, να ενεργεί κατά τρόπο ώστε να προσελκύει ιδιωτικές επενδύσεις στις δημόσιες μεταφορές ή να της δοθεί εξουσία για τη διενέργεια διαπραγματεύσεων με βιομηχανίες αυτοκινήτων/σιδηροδρόμων/καυσίμων με σκοπό την προαγωγή των απόψεων των πολιτών 7

- η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να συμβάλει περισσότερο στην ενημέρωση του κοινού σχετικά με την ανάγκη καθιέρωσης νέας προσέγγισης έναντι των μεταφορών. Αυτή η μορφή διεθνικής συναίνεσης θα διευκόλυνε το έργο των τοπικών και περιφερειακών αρχών κατά την εφαρμογή των ρηξικέλευθων μέτρων που απαιτούνται για τη μεταρρύθμιση των συστημάτων μεταφορών.

Τμήμα B - Η πολιτική μεταφορών αποτελεί καίρια συνιστώσα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, των επιπέδων απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

13. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσεως παρουσιάζουν σημαντικά πλεονεκτήματα από πλευράς άνεσης και ελευθερίας κίνησης. Καθώς αυξάνεται το εισόδημα, οι ιδιοκτήτες αυτοκινήτων αναμένεται να πολλαπλασιασθούν. Σε περίπτωση, όμως, που όλα αυτά τα επιπρόσθετα αυτοκίνητα χρησιμοποιηθούν εξίσου με τα ήδη υπάρχοντα, θα περιορισθεί αισθητά η ελευθερία κίνησης ή η άνεση των πάντων, οι δρόμοι θα παρουσιάσουν κυκλοφοριακή συμφόρηση και τα πλεονεκτήματα όσον αφορά τη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα που επιτυγχάνονται μέσω της εξέλιξης της τεχνολογίας και των προτύπων για τα οχήματα θα εξουδετερωθούν. Με λίγα λόγια, η ποιότητα ζωής θα επιδεινωθεί ως απόρροια της συνεχούς εξάρτησης από τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσεως. Στην περίπτωση πολλών διαδρομών, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί ως πρακτική εναλλακτική λύση η χρήση λεωφορείων, τραίνων, ποδηλάτων, καθώς και το περπάτημα.

14. Η πολιτική μεταφορών συνιστά σημαντικό παράγοντα ανάκαμψης των μειονεκτικών περιοχών. Η καλυτέρευση της πρόσβασης στις μεταφορές σε μειονεκτικές ή παρακμάζουσες περιοχές είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να διασφαλισθεί η υλοποίηση των στόχων οικονομικής και κοινωνικής αναζωογόνησης. Η βελτίωση των μεταφορών δύναται να συμβάλει είτε στην εκμετάλλευση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων των μειονεκτικών περιοχών είτε στην παροχή στους κατοίκους των εν λόγω περιοχών καλύτερης πρόσβασης σε θέσεις απασχόλησης εκτός της περιοχής τους. Ωστόσο, στο πλαίσιο οποιασδήποτε αειφόρου πολιτικής μεταφορών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη περιορισμού των υποχρεωτικών μετακινήσεων, ιδίως όσον αφορά τις μεταφορές εμπορευμάτων, καθώς και περιορισμού των καταστροφικών κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εν λόγω μεταφορών.

15. Στο πλαίσιο μιας πολιτικής μεταφορών πρέπει, επίσης, να συνυπολογίζονται οι ανάγκες των επιχειρηματικών κύκλων, δεδομένου ότι οι θέσεις απασχόλησης δημιουργούνται χάρη στην ισχυρή οικονομία και την επιτυχή επιχειρηματική δραστηριότητα. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η ρύπανση στις πόλεις και στις περιφέρειές μας προκαλούν αύξηση των δαπανών των επιχειρήσεων και επηρεάζουν την ικανότητά τους να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Η επιτυχία της ευρωπαϊκής οικονομίας εξαρτάται καίρια από την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών. Οι ανταγωνιστές της Ευρώπης επενδύουν στα συστήματα μεταφορών τους και, συνεπώς, η Ευρώπη πρέπει να πράξει το ίδιο προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική.

Συστάσεις

16. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το σύνολο των τοπικών και περιφερειακών αρχών να διασφαλίσουν ότι κατά τη λήψη οποιωνδήποτε αποφάσεων επί θεμάτων πολιτικής μεταφορών στις οποίες συμμετέχουν θα λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, οι ανάγκες των πολιτών τους όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική αναζωογόνηση καθώς και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων εντός ενός πανευρωπαϊκού πλαισίου.

Τμήμα Γ - Ενόψει της προετοιμασίας της διεύρυνσης της ΕΕ, απαιτείται να βελτιωθούν οι υποδομές και οι υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών μεταξύ της ΕΕ και των μελλοντικών κρατών μελών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

17. Έχουν ήδη αρχίσει οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Προκειμένου να στεφθεί με επιτυχία, η διεύρυνση πρέπει να σχεδιασθεί με σχολαστικότητα. Απαιτείται, δε, να υποστηριχθούν όλοι οι τομείς πολιτικής: η διαρθρωτική, η γεωργική και η περιβαλλοντική πολιτική, η πολιτική για την οικονομική ανάπτυξη, καθώς και η πολιτική στον τομέα της υγείας, των μεταφορών, των υποδομών και της έρευνας.

18. Οι εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι η διεύρυνση της Ένωσης μπορεί να επιτευχθεί μόνον με σκληρή δουλειά και με τη συμμετοχή όλων των επιπέδων διακυβέρνησης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έδειξαν ότι είναι διατεθειμένες να αρχίσουν διασυνοριακή συνεργασία. Οι στενότεροι εμπορικοί και πολιτισμικοί δεσμοί μεταξύ των εθνών και των περιφερειών εντός και εκτός της ΕΕ θα αποτελέσουν σημαντικότατο παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση, και την ευημερία των περιφερειών της Ευρώπης και την αρμονική και ισορροπημένη ευρωπαϊκή χωροταξία. Τούτο θα συντελέσει, επίσης, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, καθώς και στην ενίσχυση της δημοκρατίας και της ειρήνης.

19. Για την επίτευξη των εν λόγω επιδιώξεων και για την εκπλήρωση των απαιτήσεων της διεύρυνσης, απαιτείται βελτίωση των υποδομών και των συστημάτων μεταφορών. Η ύπαρξη αποτελεσματικών συστημάτων μεταφορών τόσο στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες όσο και μεταξύ των χωρών αυτών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι κεφαλαιώδης, ως μέσο για την αναβάθμιση του βιοτικού επιπέδου και τη διευκόλυνση της διεύρυνσης. Η ανάπτυξη μεταφορικών αρτηριών συνιστά ένα πρώτο βήμα για τη βελτίωση των υποδομών και για την ολοκλήρωση των δικτύων μεταφορών των μελλοντικών κρατών μελών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο, είναι σημαντικό η στήριξη αυτή να μην περιοριστεί στις οδικές μεταφορές. Είναι απαραίτητο, για περιβαλλοντικούς λόγους, να υπάρξει μεταστροφή προς τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, τις εσωτερικές πλωτές, τις θαλάσσιες και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Για παράδειγμα, το δυναμικό αυτών μέσων μεταφοράς μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως με τη βελτίωση της υποδομής των λιμένων. Ωστόσο, απαιτείται να ληφθούν, επίσης, μέτρα από πλευράς διοίκησης, οργάνωσης και προώθησης της μεταφορικής ικανότητας, προκειμένου - μεταξύ άλλων - να μειωθεί ο χρόνος αναμονής στα σημεία διέλευσης των συνόρων, στα αεροδρόμια, και στους λιμένες.

Συστάσεις

20. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα για τη βελτίωση των υποδομών και του συστήματος μεταφορών στα μελλοντικά κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης:

- η επέκταση του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, έτσι όπως έχει προβλεφθεί από την Επιτροπή, είναι αναγκαία κατά τρόπο ώστε να καλύψει ολόκληρη την Ευρώπη. Τούτο θα συνέβαλλε, αφενός, στην ενίσχυση των δεσμών με τις γειτονικές χώρες της ΕΕ και στην προαγωγή της ανάπτυξης σε διαρθρωτικά ασθενείς περιοχές και, αφετέρου, θα απέβαινε προς όφελος του συνόλου της κοινωνίας. Εντούτοις, καθώς η ΕΕ προετοιμάζεται για τη διεύρυνση, η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ολοκλήρωση των δικτύων μεταφορών των δυνητικών νέων κρατών μελών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 7

- οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο των προσπαθειών για την ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών, των πολιτισμικών ανταλλαγών, και των προσωπικών επαφών μεταξύ των υποψηφίων προς ένταξη χωρών και της Ένωσης. Με την καθιέρωση στενής συνεργασίας με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές των χωρών αυτών, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα συμβάλουν αποτελεσματικά στην επιτάχυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

Τμήμα Δ - Κάθε τρόπος μεταφοράς οφείλει να αντικατοπτρίζει το πραγματικό κόστος μετακίνησης

21. Κάθε τρόπος μεταφοράς έχει επίδραση στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία, στο κόστος λειτουργίας και συντήρησης των δημόσιων υποδομών και, μέχρι ενός ορισμένου σημείου, στην ασφάλεια και στο χρόνο που απαιτείται για τη μετακίνηση των υπολοίπων χρηστών των μεταφορών. Για την υλοποίηση των στόχων πολιτικής που άπτονται των μεταφορών και του περιβάλλοντος, είναι απαραίτητο οι χρήστες να συνυπολογίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό αυτό το εξωτερικό κόστος όταν επιλέγουν κάποιο τρόπο μεταφοράς. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί μέσω της «εσωτερίκευσης», πράγμα το οποίο σημαίνει ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις που αποφασίζουν να προβούν σε μια μεταφορά είναι υποχρεωμένα - ή εξαναγκασμένα - να λάβουν υπόψη τους αυτό το εξωτερικό κόστος. Κατ' αυτόν τον τρόπο το εξωτερικό κόστος μετατρέπεται σε εσωτερικό που επιβαρύνει το χρήστη των μεταφορών ή τον μεταφορέα.

22. Κατά το 1991, το συνολικό εξωτερικό κόστος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίσθηκε σε 250 δις Ecu, εκ των οποίων το 90 % προέκυψε από τις οδικές μεταφορές. Τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία εκτίθενται στο Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τίτλο «Για δικαιότερες και αποτελεσματικότερες τιμές στον τομέα των μεταφορών». Αυτό το Πράσινο Βιβλίο αποτελεί καίρια συνιστώσα της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προαγωγή αποτελεσματικότερων συστημάτων μεταφορών με τη δημιουργία μιας αγοράς εντός της οποίας οι τιμές και τα άμεσα κανονιστικά μέτρα επιδιώκουν να καταστούν τα συστήματα μεταφορών πιο δίκαια, ισόρροπα και ορθολογικά, με στόχο τη διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης των μεταφορών.

23. Παρότι η Επιτροπή έχει αναπτύξει ένα πρότυπο στο Πράσινο Βιβλίο της με τίτλο «Για δικαιότερες και αποτελεσματικότερες τιμές στον τομέα των μεταφορών», δεν έχει επιτευχθεί συναίνεση σχετικά με το ποιες είναι οι δαπάνες που πρέπει να συμπεριληφθούν, σχετικά με τον τρόπο κατά τον οποίο οι δαπάνες αυτές πρέπει να κατανεμηθούν μεταξύ των συμμετεχόντων φορέων, καθώς και σχετικά με τον καθορισμό δίκαιων και αποτελεσματικών ναύλων για τους χρήστες των μεταφορών. Εντούτοις, η κύρια ιδέα ως προς τον καθορισμό των τιμών συνίσταται στο γεγονός ότι πρέπει να συμπεριληφθεί σε αυτές το σύνολο του κοινωνικού κόστους και του κόστους υποδομής. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το κοινωνικό σύνολο δεν επιβαρύνεται πλέον με ολόκληρο το ποσό, ως προς το οποίο πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή σύμφωνα με την οποία ο ρυπαίνων πληρώνει και το οποίο πρέπει να καλύπτεται από τον χρήστη. Ένα δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα καθορισμού των ναύλων θα μπορούσε να συντελέσει στον περιορισμό των δευτερευουσών επιπτώσεων της κυκλοφορίας, στην τόνωση της παραγωγικότητας των συστημάτων μεταφορών και στην παροχή πρόσθετων πόρων στην κοινωνία για τη βελτίωση των υποδομών και των μεταφορών, μέσω διασταυρωμένης χρηματοδότησης μεταξύ των διαφόρων τρόπων μεταφορών.

24. Ως προς το κόστος υποδομής, υφίστανται ορισμένα προβλήματα που άπτονται της έμπρακτης εφαρμογής των αρχών του καθορισμού των ναύλων. Οι υποδομές των σιδηροδρομικών και πλωτών μεταφορών επιδοτούνται σε μεγάλο βαθμό, ενώ το κόστος υποδομής των οδικών μεταφορών - πέραν των εξωτερικών εξόδων - καλύπτεται ευρέως από φορολογικά έσοδα. Συνεπώς, υφίσταται ο κίνδυνος οι πρακτικές εφαρμογές των αρχών της διατίμησης να οδηγήσουν σε μεταστροφή από τις σιδηροδρομικές στις οδικές μεταφορές και, έτσι, να έλθουν σε αντίθεση με το στόχο της πολιτικής. Είναι ουσιαστικό να εφαρμοστεί κατά τρόπο συνετό η αρχή του καθορισμού των ναύλων και να εκληφθεί ως μέσο υλοποίησης της βιώσιμης πολιτικής μεταφορών που σχολιάζεται από το παρόν έγγραφο.

25. Στην εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους οφείλεται επίσης να ληφθούν υπόψη οι περιφερειακές διαφορές. Οι περιφερειακές ιδιαιτερότητες, π.χ. ευαίσθητες περιφέρειες, μεγάλα αστικά κέντρα, κορεσμένες μεταφορικές διαδρομές, απαιτούν εξειδικευμένες λύσεις. Για παράδειγμα, στις απομακρυσμένες περιοχές, η απόσταση μεταξύ των αγορών είναι μεγαλύτερη και το κόστος των μεταφορών υψηλότερο. Συνεπώς, δεν μπορούν να ισχύσουν οι ίδιες λύσεις και είναι απαραίτητο, οι τοπικές και περιφερειακές αυτοδιοικήσεις να συμμετάσχουν σε κάθε φάση της διαδικασίας χάραξης της πολιτικής.

Συστάσεις

26. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα, με στόχο την «εσωτερίκευση» του εξωτερικού κόστους στον τομέα της μετακίνησης και των μεταφορών:

- το Πράσινο Βιβλίο ασχολείται αποκλειστικά με το εξωτερικό κόστος των οδικών μεταφορών και, επομένως, δεν συνυπολογίζει τους υπόλοιπους τρόπους μεταφοράς. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας να αναπτυχθεί συναφής στρατηγική και για τους άλλους τρόπους μεταφορών, προκειμένου να διασφαλισθεί ο θεμιτός ανταγωνισμός και η αποτελεσματική χρήση του συστήματος μεταφορών στο σύνολό του 7

- η αρχή της επικουρικότητας χρήζει εφαρμογής, ιδίως όσον αφορά την υλοποίηση μέτρων σε κάθε επίπεδο λήψεως αποφάσεων. Εντούτοις, οι κατευθυντήριες γραμμές και οι συνολικοί στόχοι στρατηγικής πρέπει να καθορίζονται σε κοινοτική κλίμακα, με τη συμμετοχή των υπολοίπων επιπέδων διακυβέρνησης, για την επίτευξη συναίνεσης. Το εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο λήψεως αποφάσεων πρέπει να διατηρήσει ορισμένα περιθώρια για την ανάληψη δράσεως, κυρίως όσον αφορά την είσπραξη των φορολογικών εισφορών και επιβαρύνσεων στον τομέα των μεταφορών.

Τμήμα Ε - Το περιβάλλον πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα στάδια από τη χάραξη πολιτικής έως την εφαρμογή

27. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει ότι η πολιτική μεταφορών της ΕΕ πρέπει να συμβιβάζει την απαίτηση για μεγαλύτερη κινητικότητα με τη συνακόλουθη καταπόνηση του περιβάλλοντος. Το σύστημα μεταφορών του μέλλοντος απαιτείται να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, χωρίς να προκαλεί εξάντληση των φυσικών πόρων, καταστροφή του περιβάλλοντος, ή επιζήμιες συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία. Το σύστημα μεταφορών του μέλλοντος πρέπει, επίσης, να είναι αειφόρο από οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική και οικολογική άποψη, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της Ατζέντα 21.

28. Προκειμένου να ανταποκρίνεται ο τομέας των μεταφορών στα κριτήρια της «αειφόρου» προστασίας του περιβάλλοντος, είναι αναγκαίο οι δράσεις που αναλαμβάνονται στον εν λόγω τομέα να μην έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και οι εκπομπές ρύπων, ο θόρυβος, οι παρεισδύσεις ή οι λοιπές αρνητικές συνέπειες των προαναφερθεισών δράσεων να μην προξενούν σοβαρές βλάβες στη φύση ή την πολιτισμική κληρονομιά. Το σύστημα μεταφορών πρέπει να προαγάγει τη διατήρηση των φυσικών πόρων και τη διαφύλαξη της πολιτισμικής κληρονομιάς που συνιστούν κληροδότημα για τις επόμενες γενεές. Για να κατορθώσουν οι μελλοντικές γενεές να επωφεληθούν πλήρως των φυσικών και πολιτισμικών πλεονεκτημάτων της Ευρώπης, απαιτείται τα συστήματα μεταφορών να αναπτυχθούν και να σχεδιασθούν κατά τρόπο ώστε να ευνοούνται οι δεσμοί, η αλληλεπίδραση, και η περαιτέρω ανάπτυξη του υφιστάμενου πολιτισμού και του περιβάλλοντος.

29. Λαμβανομένων υπόψη των εξαιρετικά επιζήμιων επιπτώσεων που έχει στο περιβάλλον η κυκλοφορία, η Επιτροπή των Περιφερειών έχει τονίσει επανειλημμένως ότι η αρχή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που παρατίθεται στο άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης ΕΚ πρέπει να συνιστά απαράβατη προϋπόθεση για οποιαδήποτε πανευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών. Η ΕΤΠ έχει, επίσης, πλήρη επίγνωση της ανάγκης εναρμόνισης των αυξανόμενων επιπέδων κυκλοφορίας - και της αυξανόμενης ανάγκης για κινητικότητα, καθώς η Ευρώπη αναπτύσσεται τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής πλευράς - με τα υψηλά πρότυπα που απαιτούνται στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας.

30. Για την επίτευξη αειφόρου κινητικότητας, είναι αναγκαίο να δοθεί προτεραιότητα σε τρόπους και συστήματα μεταφορών που δεν βλάπτουν το περιβάλλον. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς οι οποίες αποσκοπούν στην επίτευξη αειφόρου κινητικότητας και στην αντιμετώπιση της πρόκλησης που συνεπάγονται τα αυξανόμενα επίπεδα των μεταφορών, μεταξύ άλλων, με τη στροφή από τις οδικές μεταφορές προς άλλους τρόπους μεταφορών, λιγότερο επιζήμιους για το περιβάλλον. Στο πλαίσιο του σχεδίου για τις συνδυασμένες μεταφορές στον τομέα της χερσαίας κυκλοφορίας, επιδεικνύεται ιδιαίτερη μέριμνα για την προαγωγή των σιδηροδρόμων, των μικτών μεταφορών και της χρήσης των οδών εσωτερικής ναυσιπλοΐας.

31. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών έχει επίγνωση του γεγονότος ότι, στο άμεσο μέλλον και παρά τα προβλήματα που θέτουν από πλευράς περιβάλλοντος, κυκλοφοριακής συμφόρησης και ασφάλειας, οι οδικές μεταφορές αναμένεται να εξακολουθήσουν να αποτελούν τον πρωτεύοντα τρόπο μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων, και όχι μόνον για σύντομα ταξίδια. Κατά συνέπεια, απαιτείται να ληφθούν μέτρα προκειμένου να καταστούν οι οδικές μεταφορές λιγότερο επιβλαβείς για το περιβάλλον με τη χρήση μέσων, όπως τα τέλη κυκλοφορίας, η φορολογία, η κανονιστική ρύθμιση, και η προώθηση εναλλακτικών και οικολογικών καυσίμων. Είναι, επίσης, ουσιαστικό να συντονισθεί ο χωροταξικός σχεδιασμός και ο σχεδιασμός των μεταφορών, ώστε να μειωθεί η ανάγκη μετακίνησης και μεταφοράς εμπορευμάτων.

32. Οι προσπάθειες που αποσκοπούν στον περιορισμό των εκπομπών ρύπων και των λοιπών περιβαλλοντικών ζημιών πρέπει να καλύπτουν όλους τους τρόπους μεταφοράς. Ο διεθνής χαρακτήρας των θαλάσσιων και αεροπορικών μεταφορών, καθώς και η έλλειψη διεθνών κανόνων στους εν λόγω τομείς δυσχεραίνουν την ανάληψη ταχείας δράσεως, παραδείγματος χάρη, για την αναχαίτιση των διαφόρων περιβαλλοντικών προβλημάτων που προκαλούν οι θαλάσσιες μεταφορές και για τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από πλοία και αεροπλάνα.

Συστάσεις

33. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να καταστεί το σύστημα μεταφορών αειφόρο από περιβαλλοντική άποψη:

- η φορολογία, τα τέλη κυκλοφορίας, και η κανονιστική ρύθμιση αποτελούν μέσα τα οποία, παρότι είναι σε θέση να επηρεάσουν την επιλογή του τρόπου μεταφοράς, δεν έχουν πιθανότητες να επιφέρουν οποιεσδήποτε ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο συμπεριφοράς του χρήστη, εφόσον δεν υπάρχουν πραγματικές εναλλακτικές λύσεις. Απαιτούνται εναλλακτικοί τρόποι μεταφοράς καθώς επίσης και ένας συνδυασμός μέτρων, διότι η επιλογή επηρεάζεται από ποικίλους διαφορετικούς παράγοντες. Η τιμή είναι ένας παράγοντας, θα αποτελέσει όμως στοιχείο ζωτικής σημασίας μόνο εφόσον υφίστανται και εναλλακτικές λύσεις. Η ΕΤΠ προτείνει, συνεπώς, να εκπονήσει η Επιτροπή σχέδιο για τη συγκριτική ανάλυση των επιδόσεων, το οποίο να καθορίζει πρότυπα για τη διάδοση των δημόσιων συγκοινωνιών και των εναλλακτικών τρόπων μεταφοράς (παραδείγματος χάρη από κοινού χρήση του αυτοκινήτου, ευέλικτες διαδικασίες λειτουργίας στον τομέα των δημοσίων συγκοινωνιών). Ένα σχέδιο για τη συγκριτική ανάλυση των επιδόσεων πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τρόπους για τη μείωση της οδικής κυκλοφορίας στις πόλεις (παραδείγματος χάρη, τη διαχείριση των χώρων στάθμευσης) 7

- η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικών περιφερειακών και τοπικών φορέων, να υποστηρίξουν μέτρα τα οποία να ενθαρρύνουν το κοινό να χρησιμοποιεί τις δημόσιες συγκοινωνίες, το ποδήλατο, ή ακόμη να περπατά στο μέτρο που τούτο είναι δυνατόν, προκειμένου να μειωθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο θόρυβος και η κυκλοφοριακή συμφόρηση, καθώς επίσης και να βελτιωθεί η κατάσταση της δημόσιας υγείας. Προκειμένου να καταστεί ελκυστικότερος ο τομέας των δημοσίων συγκοινωνιών, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία σε θέματα ποιότητας και παροχής υπηρεσιών. Για να μειωθεί η άσκοπη μετακίνηση είναι αναγκαίο, κατά την κατασκευή κατοικιών και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στη διαθεσιμότητα των δημόσιων συγκοινωνιών, στη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών και στην ανάγκη να βρίσκονται οι χώροι εργασίας και κατοικίας στον ίδιο τόπο.

Τμήμα ΣΤ - Τα συστήματα μεταφορών πρέπει να είναι ασφαλή, αξιόπιστα, και προσιτά στο σύνολο του πληθυσμού.

34. Η ΕΤΠ επικροτεί τη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στις προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές, ασφαλείς και αξιόπιστες μεταφορές στο πλαίσιο του Προγράμματος δράσεως της κοινής πολιτικής μεταφορών 1995-2000 και στο Πράσινο Βιβλίο για το Δίκτυο των Πολιτών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη ανάληψης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εκφράζει την ικανοποίησή της ως προς το γεγονός ότι οι αρμοδιότητες της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας των μεταφορών διευρύνθηκαν με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, - ως το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, και λόγω της άμεσης σχέσης τους με την παροχή υπηρεσιών μεταφορών στα αστικά κέντρα -, είναι αναγκαίο να συμμετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια της χάραξης πολιτικής, για την εξασφάλιση πρακτικών λύσεων οι οποίες να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών.

35. Η συνεχής αύξηση του όγκου της οδικής κυκλοφορίας, και συγκεκριμένα των οδικών εμπορευματικών μεταφορών, αποτελεί μείζονα κίνδυνο από πλευρά οδικής ασφάλειας. Μία συγκροτημένη πολιτική μεταφορών θα πρέπει να ενθαρρύνει την πιο διαδεδομένη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών και την αύξηση των εμπορευματικών μεταφορών δια της σιδηροδρομικής οδού. Για το σκοπό αυτό, απαιτείται η βελτίωση των δημόσιων μεταφορών και των εναλλακτικών λύσεων για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές. Ωστόσο, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης στον τομέα της ασφάλειας των οδικών, θαλάσσιων και εναέριων μεταφορών. Πρέπει να ενθαρρύνονται συνεχώς φιλόδοξες εκστρατείες ενημέρωσης και πρόληψης προς τους πολίτες όσον αφορά την οδική ασφάλεια.

36. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία οι καταναλωτές δεν επιλέγουν το μέσο μεταφοράς με μοναδικό κριτήριο την τιμή. Η ποιότητα των υπηρεσιών και η ελκυστικότητα αποτελούν, επίσης, σημαντικές παραμέτρους. Τα πρότυπα ασφάλειας και αξιοπιστίας των συστημάτων μεταφορών λειτουργούν συχνά ως καθοριστικοί παράγοντες κατά τη λήψη απόφασης των καταναλωτών ως προς τον τρόπο μεταφοράς που θα χρησιμοποιήσουν. Συχνά, όταν υπάρχει η δυνατότητα, το κοινό επιλέγει να μετακινηθεί με αυτοκίνητο ή ταξί, κυρίως αργά τη νύχτα, σε περίπτωση που αντιληφθεί ότι υπάρχει κίνδυνος κατά τη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών. Το αυτοκίνητο θεωρείται ως ασφαλέστερο μέσο μετακίνησης από τις δημόσιες συγκοινωνίες, παρότι αυτή η άποψη είναι εσφαλμένη. Με βάση τις στατιστικές, τραυματισμοί που προκαλούνται σε οδικά ατυχήματα υπερβαίνουν κατά πολύ τη συχνότητα των ατυχημάτων τα οποία συμβαίνουν κατά τη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών. Ωστόσο, πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια προκειμένου να γίνει αντιληπτό αυτό και να συνεχιστεί η βελτίωση της ασφάλειας των επιβατών των δημοσίων μέσων μεταφοράς, για να πειστεί το κοινό να αλλάξει τις συνήθειες μετακίνησής του. Ακόμη, η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι εργασίες για την ασφάλεια των μεταφορών οφείλουν, όπως και στην περίπτωση του ποιοτικού ελέγχου στη βιομηχανία, να βασίζονται στη στρατηγική του «μηδενικού σφάλματος». Δηλαδή, είναι αποφασιστικής σημασίας οι μακροπρόθεσμοι στόχοι της πολιτικής μεταφορών να αποτρέπουν τη δυνατότητα εμφάνισης μοιραίων δυστυχημάτων της κυκλοφορίας. Μια προσέγγιση αυτού του είδους θα έχει κύρια επίδραση στη στρατηγική και στα επιλεχθέντα ειδικά μέτρα και να οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε καλύτερα αποτελέσματα.

37. H πρόσβαση του συνόλου του πληθυσμού στα συστήματα μεταφοράς αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα. Σημαντικό τμήμα του πληθυσμού αντιμετωπίζει κατά τον έναν ή άλλο τρόπο δυσκολίες από πλευράς κινητικότητας. Ιδιαίτερα όσον αφορά τις δημόσιες μεταφορές, στις οποίες η πρόσβαση είναι δυνατόν να ενθαρρύνει πολύ περισσότερο κόσμο να τις χρησιμοποιεί, η ΕΤΠ θεωρεί ότι η εξασφάλιση ευκολότερης πρόσβασης για όλους μπορεί συχνά να καταστεί αποδοτική από άποψη κόστους.

38. Το πρόβλημα της πρόσβασης δεν είναι μόνο φυσικό, αλλά και κοινωνικό και οικονομικό. Πολλοί άνθρωποι δεν διαθέτουν αυτοκίνητο, ενώ η συντήρηση ενός αυτοκινήτου είναι δαπανηρή. Για το λόγο αυτό, η προαγωγή των δημόσιων συγκοινωνιών δεν είναι μόνο δίκαιη, αλλά εξυπηρετεί και το συμφέρον όλων. Από την άλλη πλευρά το αυτοκίνητο είναι συχνά απαραίτητο προκειμένου οι άνθρωποι που διαμένουν σε αραιοκατοικημένες περιοχές να έχουν πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση, και σε υπηρεσίες, οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη χάραξη της πολιτικής μεταφορών.

Συστάσεις

39. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να καταστεί πιο ασφαλής και προσιτός ο τομέας των μεταφορών στην Ευρώπη:

- Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει συγκεκριμένες δράσεις στο έγγραφο παρακολούθησης που θα καταρτίσει σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για το δίκτυο των πολιτών. Η ΕΤΠ, στη γνωμοδότησή της σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο, αναγνώρισε τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν από την προώθηση εθελούσιων κοινών προτύπων, ως τρόπου προαγωγής της ορθής πρακτικής. Ένα σχέδιο τύπου «γαλάζιας σημαίας», παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείτο για την αναγνώριση των καθαρών παραλίων, θα επιτρέψει στους πολίτες να εξετάζουν και να ελέγχουν τις ευρωπαϊκές επιδόσεις, προκειμένου να κρίνουν την απόδοση των συστημάτων μεταφορών. Μια τέτοια πρωτοβουλία που να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες και σημεία εκκίνησης, θα μπορούσε να προωθήσει εξαιρετικά την πρόσβαση σε ασφαλή και αξιόπιστα συστήματα μεταφορών.

- Στη συνέχεια του Πράσινου Βιβλίου για το δίκτυο των πολιτών, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προτείνει συγκεκριμένες δράσεις με αντικείμενο την ασφάλεια, και την πρόσβαση.

- Η ΕΕ χρηματοδότησε πολλά ενδιαφέροντα και αξιόλογα ερευνητικά σχέδια ώστε να βελτιωθεί η δυνατότητα πρόσβασης στις μεταφορές. Η ΕΤΠ ζητά να συνεχισθεί η χρηματοδότηση αυτών των πρωτοβουλιών και να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες διάδοσης και επίδειξης των αποτελεσμάτων των ερευνών αυτών, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα ενδεχόμενα οφέλη έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη.

Τμήμα Ζ - Ανάγκη για αποτελεσματικά συστήματα μεταφορών και θεμιτούς όρους ανταγωνισμού.

40. Το πρόγραμμα δράσης για το διάστημα 1995-2000 της κοινής πολιτικής μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει πολιτικές και πρωτοβουλίες σε τρεις τομείς καθοριστικής σημασίας. Ένας από αυτούς συνίσταται στη βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς προκειμένου να προωθηθεί η αποτελεσματικότητα, η δυνατότητα επιλογής, και η προσφορά μεταφορικών υπηρεσιών που να είναι φιλικές προς το χρήστη, με ταυτόχρονη διασφάλιση των κοινωνικών προτύπων.

41. Ωστόσο, ο τομέας των μεταφορών χαρακτηρίζεται στο σύνολό του από κανονιστικές ρυθμίσεις και μονοπώλια. Επιπλέον, ο εν λόγω τομέας δεν καθοδηγείται επαρκώς από τις δυνάμεις της αγοράς ούτε και είναι προσανατολισμένος προς τον πελάτη. Για αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή των Περιφερειών έχει υπογραμμίσει ότι ο ανταγωνισμός που διέπεται από σωστούς κανόνες λειτουργίας αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη δημιουργία μίας αποτελεσματικής αγοράς μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών δημόσιων συγκοινωνιών.

42. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τους παρακάτω στόχους της πανευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών, οι οποίοι περιλαμβάνονται στην τελική διακήρυξη της πανευρωπαϊκής διάσκεψης για τις μεταφορές, που πραγματοποιήθηκε στο Ελσίνκι το 1997:

- την επέκταση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των μεταφορών προκειμένου να καλυφθεί ολόκληρη η Ευρώπη, με σκοπό τη στήριξη της εναρμόνισης των νομικών και διοικητικών ρυθμίσεων και τεχνικών προτύπων 7

- την προώθηση του ανταγωνισμού και της απελευθέρωσης στις αγορές μεταφορών, σύμφωνα με τις αρχές της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς 7

- τη διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών με την προσαρμογή των υποδομών, υπηρεσιών και διαδικαστικών ρυθμίσεων.

43. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει, επίσης, τις μεταρρυθμίσεις στους σιδηροδρόμους που προτείνονται στο Λευκό Βιβλίο Στρατηγική για την ανασυγκρότηση των σιδηροδρόμων της Κοινότητας. Εκφράζει έντονη επιθυμία να ακολουθήσει η Κοινότητα μία σύγχρονη, αποτελεσματική, πολιτική στον τομέα των σιδηροδρόμων η οποία να είναι περισσότερο προσανατολισμένη προς τις ανάγκες των χρηστών και της ταχέως μεταβαλλόμενης αγοράς. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι ο διαχωρισμός της εκμετάλλευσης των υποδομών και των μεταφορών αυτών καθ' αυτών, η ελάφρυνση των δανειακών υποχρεώσεων των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων, η διαλειτουργικότητα και η τεχνική εναρμόνιση αποτελούν θεμελιώδεις πτυχές μιας στρατηγικής για τη βελτίωση των ευρωπαϊκών σιδηροδρομικών υπηρεσιών.

44. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει την ανάγκη αποτελεσματικότερης διάρθρωσης των σιδηροδρομικών συνδέσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομικών περιφερειών. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία διαδρόμων μεταφορών (δίκτυα εμπορευματικών μεταφορών) και ελπίζει ότι οι διενεργούμενες μελέτες για διαδρόμους αυτού του είδους θα αποδείξουν ότι οι σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές θα είναι οικονομικά βιώσιμες στις κύριες ευρωπαϊκές διαδρομές. Είναι απαραίτητο όλες τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις να διαθέτουν ελεύθερη και ισότιμη πρόσβαση σε όλα τα κράτη μέλη καθώς επίσης και να ορισθούν ομοιόμορφες αρχές όσον αφορά την τιμολόγηση. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι θα υλοποιηθούν οι καλές προθέσεις της Επιτροπής, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στην ανασυγκρότηση ενός τρόπου μεταφοράς ο οποίος διαφορετικά είναι καταδικασμένος σε ταχεία παρακμή.

Συστάσεις

45. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος μεταφορών, με θεμιτούς όρους ανταγωνισμού:

- η Επιτροπή των Περιφερειών δεν αντιμετωπίζει την απορρύθμιση και τον ανταγωνισμό ως αυτοσκοπό, αλλά ως μέσο για την επίτευξη βελτιωμένων μεταφορών με χαμηλότερο κόστος. Οι ανταγωνιστικές υποβολές προσφορών στην αγορά μεταφορών μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της ανάγκης δημόσιας χρηματοδότησης και να καταλήξουν σε καλύτερη χρήση των φορολογικών πόρων. Η πλήρης υλοποίηση της ενιαίας αγοράς είναι σημαντική για το σύνολο του τομέα των μεταφορών. Η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειρίας στα εν λόγω θέματα, και ιδιαίτερα όσον αφορά την ποιότητα των μεταφορών επιβατών.

- Είναι σημαντικό να διασφαλισθούν τα πρότυπα ποιότητας, παράλληλα με το ανταγωνιστικό περιβάλλον στον τομέα των μεταφορών. Παράδειγμα αποτελεί η παραχώρηση της εκμετάλλευσης των τοπικών υπηρεσιών λεωφορείων σε δικαιοδόχους επιχειρήσεις (franchise) κατόπιν υποβολής ανταγωνιστικών προσφορών για διαδρομές που καθορίζονται από τις τοπικές ή τις περιφερειακές αρχές, οι οποίες καθορίζουν επίσης την ποιότητα της υπηρεσίας (λεωφορεία χαμηλών αναβάθρων, οχήματα χαμηλών εκπομπών). Η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει ότι ο έντονος ανταγωνισμός δεν θα επηρεάσει αρνητικά τα πρότυπα ποιότητας στον τομέα των μεταφορών.

Τμήμα Η - Η θεμελιώδης σημασία της δημοκρατικής αρχής της υποχρέωσης λογοδοσίας για την παροχή υπηρεσιών δημόσιων συγκοινωνιών

46. Η παροχή δημόσιων συγκοινωνιών είναι πρωτίστως δημόσια υπηρεσία. Ένα ορθό πρότυπο δημόσιων συγκοινωνιών έχει βασική σημασία για την αειφόρο ανάπτυξη. Οποιαδήποτε ολιγωρία στον τομέα αυτό θα έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις, ιδιαιτέρως όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση, το περιβάλλον και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

47. Συνεπώς, είναι ουσιώδες, στο μέτρο που τούτο είναι δυνατόν, να πραγματοποιείται έλεγχος στην παροχή υπηρεσιών δημόσιων συγκοινωνιών από υπεύθυνα δημοκρατικά σώματα, είτε άμεσα είτε μέσω ισχυρών κανονιστικών φορέων. Με αυτόν τον τρόπο, θα υπερισχύουν τα συμφέροντα των πολιτών κατά τη χάραξη πολιτικής και οι παρεχόμενες υπηρεσίες θα αντικατοπτρίζουν εν γένει τις απαιτήσεις του πληθυσμού.

48. Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει τη δυνητική θετική συνεισφορά του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στον τομέα της αποδοτικότητας και της παροχής υπηρεσιών πελατών όταν είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία των συστημάτων μεταφορών. Έχει αποδειχθεί ότι η τεχνογνωσία και τα κονδύλια που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα επιφέρουν σπουδαίες βελτιώσεις όσον αφορά τις επενδύσεις και τις υπηρεσίες. Ο δημόσιος τομέας δεν είναι πλέον σε θέση να επωμίζεται τις επαχθείς δαπάνες των δημόσιων μεταφορών. Ο δημόσιος και ιδιωτικός τομέας, σε συνεργασία, είναι ικανοί να εξασφαλίσουν τις επενδύσεις και την ποιότητα των υπηρεσιών που χρειάζονται εδώ και καιρό πολλά συστήματα δημοσίων συγκοινωνιών.

Συστάσεις

49. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να προστατευθεί ο ρόλος της δημόσιας υπηρεσίας που παρέχει ο τομέας των μεταφορών:

- η Επιτροπή των Περιφερειών ζητά από την Επιτροπή να ενθαρρύνει το δημοκρατικό έλεγχο και την ορθή κανονιστική ρύθμιση του τομέα των μεταφορών.

- η ΕΤΠ επικροτεί την τρέχουσα διαδικασία απελευθέρωσης στον τομέα των ευρωπαϊκών μεταφορών. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να επιφέρει σημαντικά οφέλη τόσο στους καταναλωτές όσο και στις επιχειρήσεις. Η περαιτέρω απελευθέρωση θα αυξήσει το όφελος που αποκομίζει ο καταναλωτής λόγω του ανταγωνισμού, και θα παράσχει στους μεταφορείς πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές. Ωστόσο, οι αλλαγές πρέπει να τύχουν της δέουσας παρακολούθησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα θιγεί η ποιότητα της υπηρεσίας, και ότι οι σημαντικότεροι μεταφορείς δεν θα επηρεάζουν την αγορά με αθέμιτο τρόπο εις βάρος των καταναλωτών.

Τμήμα Ι - Είναι απαραίτητη η πλήρης ολοκλήρωση των συστημάτων μεταφορών.

50. Η ολοκλήρωση του συστήματος έχει βασική σημασία για την πραγματοποίηση του στόχου των αειφόρων μεταφορών. Θα πρέπει να υπάρξει πλήρης και αποτελεσματική ολοκλήρωση των τρόπων μεταφοράς στις περιφέρειες και τις πόλεις, και επομένως να ενθαρρυνθεί περισσότερος κόσμος να χρησιμοποιεί τον καταλληλότερο τρόπο μεταφοράς, να μειωθεί η συμφόρηση της οδικής κυκλοφορίας και η ρύπανση, να ενισχυθεί το εμπόριο, και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής στις περιφέρειες και στις πόλεις.

51. Είναι απαραίτητο τα μεταφορικά δίκτυα να ολοκληρωθούν όσον αφορά τα διάφορα μέσα τόσο στο εσωτερικό μιας περιφέρειας όσο και μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών. Τα περιφερειακά δίκτυα οφείλουν να ενσωματωθούν με τα κύρια ευρωπαϊκά και διεθνή συστήματα μεταφορών. Οι σημαντικοί μεταφορικοί κόμβοι, όπως εσωτερικοί και θαλάσσιοι λιμένες, αεροδρόμια, σιδηροδρομικοί σταθμοί και κέντρα συνδυασμένων εμπορευματικών μεταφορών, θα πρέπει να ενσωματωθούν πλήρως στον αμέσως περιβάλλοντα χώρο, κατά τρόπο ώστε οι τοπικές κοινότητες να ωφελούνται από την ενδεχόμενη οικονομική ανάπτυξη, και παράλληλα να καταβληθούν προσπάθειες για τη μείωση των δυσμενών περιβαλλοντικών συνεπειών. Τα συγκοινωνιακά κέντρα αποτελούν πυρήνες απασχόλησης και επενδύσεων και είναι σημαντικό ο άμεσα ενδιαφερόμενος πληθυσμός να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από τη γειτνίαση με μεταφορικούς κόμβους μείζονος σημασίας και όχι μόνο να υφίσταται τα σχετικά μειονεκτήματα.

52. Τα συστήματα μεταφορών της ΕΕ θα πρέπει να ενοποιηθούν με τα συστήματα των χωρών που δεν είναι μέλη της ΕΕ. Τούτο είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της διεύρυνσης της ΕΕ και την οικονομική και πολιτική σταθερότητα των γειτονικών χωρών της Ένωσης. Επίσης, το παραπάνω ισχύει ιδιαίτερα για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες προσαρμόζονται σε νέους δημοκρατικούς θεσμούς και σε πιο φιλελεύθερες συνθήκες εμπορικών συναλλαγών.

53. Η ενοποίηση των συστημάτων μεταφορών των κρατών μελών της ΕΕ και των ευρωπαϊκών περιφερειών κρίνεται σκόπιμη προκειμένου να διευκολυνθούν οι εμπορικές συναλλαγές και ο τουρισμός και να αυξηθεί η κινητικότητα και η προσωπική επαφή μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών. Η ενοποίηση των μεταφορών στο εσωτερικό της ΕΕ αποτελεί σημαντικό μέσο για την υλοποίηση των κυριότερων στόχων της πολιτικής της ΕΕ -τη δημιουργία της ενιαίας αγοράς, την οικονομική και κοινωνική συνοχή εντός της Κοινότητας, το χωροταξικό σχεδιασμό και άλλα.

54. Η ενοποίηση των συστημάτων μεταφορών των κρατών μελών θέτει ζητήματα θεμιτών όρων ανταγωνισμού, για παράδειγμα, μεταξύ μεταφορέων και σιδηροδρομικών εταιρειών. Συναφές ζήτημα αποτελεί κυρίως η ενοποίηση με τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης όπου τα εισοδήματα είναι χαμηλότερα. Είναι ευκταίο να εφαρμοστούν μέτρα προκειμένου να περιοριστούν οι συνακόλουθες κοινωνικές και οικονομικές ζημίες, και να εξασφαλιστούν επαρκείς διεθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις για την εποπτεία της εν λόγω διαδικασίας.

55. Υπό το φως των ανωτέρω παρατηρήσεων, η Επιτροπή των Περιφερειών υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη για ολιστική προσέγγιση μιας ολοκληρωμένης πολιτικής μεταφορών.

56. Σημαντική συνιστώσα της υλοποίησης ενός ολοκληρωμένου συστήματος μεταφορών, είναι η προαγωγή των συνδυασμένων μεταφορών. Οι συνδυασμένες μεταφορές προϋποθέτουν τη μετατροπή των συστημάτων μεταφορών σε «διαλειτουργικά». Δηλαδή, παραδείγματος χάρη, τα εμπορευματοκιβώτια που χρησιμοποιούνται από τα φορτηγά πρέπει να είναι συμβατά με εκείνα που χρησιμοποιούνται από τους σιδηροδρόμους, ώστε να διευκολύνεται η μεταφορά των φορτίων από το οδικό στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Οι αποδοτικές, αποτελεσματικές, και μη δαπανηρές συνδυασμένες μεταφορές θα ενθαρρύνουν τη μεταφορά αγαθών σε μεγάλη απόσταση δια της σιδηροδρομικής οδού/των πλωτών οδών/διά θαλάσσης. Σε αυτήν την περίπτωση η χρήση των φορτηγών θα ήταν απαραίτητη μόνο για τοπικές μετακινήσεις είτε στην αρχή είτε στο τέλος της διαδρομής, δηλαδή μεταξύ των σημείων αφετηρίας και του τόπου προορισμού. Η πλήρης ενοποίηση και η αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων των λιμένων και των θαλάσσιων μεταφορών είναι δυνατή, με τη μεγαλύτερη χρήση των συνδυασμένων μεταφορών.

Συστάσεις

57. Η ΕΤΠ συνιστά τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη ολοκληρωμένου συστήματος μεταφορών:

- η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει το έργο της όσον αφορά την προαγωγή των συνδυασμένων μεταφορών, διευκολύνοντας τους χρήστες των μεταφορών να επιλέγουν τον καταλληλότερο τρόπο μεταφοράς από περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική άποψη. Για αυτόν το λόγο η ΕΤΠ υποστηρίζει απόλυτα πρωτοβουλίες όπως οι Πειραματικές δράσεις στον τομέα των συνδυασμένων μεταφορών (πρόγραμμα PACT). Η ΕΤΠ θα επικροτούσε μία μεγαλύτερη οικονομική δέσμευση όσον αφορά το πρόγραμμα PACT. Επιπλέον, θα επιθυμούσε την υποστήριξη άλλων σχεδίων στον τομέα των συνδυασμένων μεταφορών, τα οποία να εστιάζονται περισσότερο σε τοπικό επίπεδο και να μην αφορούν διεθνείς οδούς ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, αλλά αντιθέτως να έχουν σχέση με πόλεις και περιφέρειες σε ολόκληρη την Ευρώπη 7

- παρά τις σημαντικές δυσκολίες που συναντώνται στον τομέα των συνδυασμένων μεταφορών - οι οποίες σχετίζονται ευρέως με την ανάγκη για επιπρόσθετο χρόνο και προσπάθεια κατά την μεταφορά εμπορευμάτων και επιβατών, γεγονός που συχνά συνεπάγεται πρόσθετο κόστος - η ανάπτυξη προηγμένων και αποτελεσματικότερων κέντρων συνδυασμένων μεταφορών (κέντρα συνδυασμένων εμπορευματικών μεταφορών και λιμένες, αστικοί σταθμοί μεταφορών κ.λπ.) είναι απαραίτητη προκειμένου να μειωθεί η ανάγκη επιπρόσθετης υποδομής για την οδική κυκλοφορία. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο κέντρων συνδυασμένων εμπορευματικών μεταφορών. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η εξέταση όλων των διαθέσιμων τεχνικών, οργανωτικών και χρηματοοικονομικών δυνατοτήτων επιλογής, αποτελεί θέμα ζωτικής σημασίας προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τα μειονεκτήματα των συνδυασμένων μεταφορών έναντι της χρήσης ενός μόνο τρόπου μεταφοράς, και συγκεκριμένα του οδικού.

Τμήμα Κ - Υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη υποστήριξη των νέων πρωτοβουλιών στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, και για διάδοση της επίδειξης τεχνολογικών και τηλεματικών λύσεων.

58. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει επανειλημμένως εκφράσει την άποψη ότι είναι πολύ σημαντικό να προωθηθούν οι νέες τεχνολογίες στον τομέα των μεταφορών και των πληροφοριών οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στους στόχους μιας αειφόρου πολιτικής μεταφορών. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα σχετικά με τα εν λόγω θέματα προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα και η ασφάλεια των μεταφορών, και να προωθηθεί παράλληλα η συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

59. Χάρη σε «έξυπνα» συστήματα μεταφορών μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλύτερα η υπάρχουσα υποδομή, και να αποφευχθεί η καταπόνηση του περιβάλλοντος. Για αυτούς του λόγους, η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την εκτεταμένη χρήση της τηλεματικής και των άλλων σύγχρονων τεχνολογιών, όπως για παράδειγμα των νέων τεχνικών, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στην διασυνοριακή διαλειτουργικότητα των εθνικών δικτύων μεταφορών.

60. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι είναι αναγκαίες οι νέες τεχνολογικές εξελίξεις για τη λειτουργία συστημάτων διαφοροποίησης των τιμών κατά τρόπο λεπτομερή και ακριβή. Τα εν λόγω συστήματα αποτελούν σημαντικά μέσα προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της «εσωτερίκευσης» των εξωτερικών εξόδων των μεταφορών.

Συστάσεις

61. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τα ακόλουθα μέτρα για την προώθηση των νέων τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών και των πληροφοριών:

- η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει σκόπιμη, στο πλαίσιο της πολιτικής έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ, τη χορήγηση μεγαλύτερης χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών και της πληροφορικής και την καταβολή εντονότερων προσπαθειών για τη διάδοση και την επίδειξη των αποτελεσμάτων της εν λόγω έρευνας 7

- η ΕΤΠ εγκρίνει το έργο που έχει επιτελεστεί για την εισαγωγή των συστημάτων τηλεματικής στις μεταφορές και συμμερίζεται την άποψη ότι τα κράτη μέλη πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην εισαγωγή βιώσιμων εφαρμογών με την χρήση αμοιβαίως συμβατού εξοπλισμού, για την αύξηση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ένα σύστημα διαχείρισης των μεταφορών βασιζόμενο στην τηλεματική είναι παράγοντας βασικής σημασίας στα πλαίσια μίας εκτεταμένης στρατηγικής που αποσκοπεί στην αποτροπή της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Η ανάπτυξη αστικών συστημάτων οργανωτικού σχεδιασμού είναι σημαντική προκειμένου να μειωθούν τα προβλήματα που σχετίζονται με τη διανομή των αγαθών στο κέντρο των πόλεων. Η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειρίας όσον αφορά τα εν λόγω ζητήματα καθώς και να υποστηρίζει συναφείς πρότυπες μελέτες και σχέδια.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

62. Το παρόν έγγραφο περικλείει τις γνωμοδοτήσεις που υιοθετήθηκαν προγενέστερα με σκοπό την διαμόρφωση μίας στρατηγικής στήριξης η οποία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς για οποιαδήποτε μελλοντική εργασία της Επιτροπής των Περιφερειών στο πλαίσιο της ανάπτυξης μίας αειφόρου πολιτικής μεταφορών. Με την υιοθέτηση των δέκα κατευθυντήριων αρχών, θα καθιερωθεί ελάχιστο κοινό πρότυπο για τις βιώσιμες μεταφορές σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης. Μεταξύ των αρχών αυτών, κεφαλαιώδους σημασίας είναι η επιβεβαίωση του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών - σύμφωνα με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ- ως του επιπέδου διακυβέρνησης το οποίο βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες, και της ανάγκης να ζητείται η γνώμη των εν λόγω αρχών σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης της πολιτικής μεταφορών.

Βρυξέλλες, 12 Μαρτίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών

Κύκλος σεμιναρίων «Η συμβολή των ευρωπαΐκών περιφερειών και κοινοτήτων για ένα ολοκληρωμένο, αποτελεσματικό και φιλικό προς το περιβάλλον συγκοινωνιακό σύστημα στην Ευρώπη»

1. Ιστορικό

Για την εξασφάλιση μίας σταθερής και οικολογικής κινητικότητας για τον επόμενο αιώνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε δύο πράσινα βιβλία θεμελιώδους σημασίας: Το πρώτο φέρει τον τίτλο «Το δίκτυο των πολιτών» και καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλύτερα το δυναμικό των δημόσιων συγκοινωνιών στην Ευρώπη.

Στο δεύτερο πράσινο βιβλίο, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαιότερες και αποτελεσματικότερες τιμές στον τομέα των μεταφορών», η Επιτροπή προτείνει πολιτικές προσεγγίσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην εσωτερική επίρριψη των εξωτερικών δαπανών.

Αμφότερα τα πράσινα βιβλία τονίζουν το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών οργανισμών στην ανάπτυξη μίας μελλοντικής συγκοινωνιακής πολιτικής, η οποία προάγει τη χρησιμοποίηση του δημόσιου συγκοινωνιακού συστήματος και οδηγεί στον καθορισμό δίκαιων και αποτελεσματικών τιμών.

Ενόψει της πολιτικής σημασίας των δύο βιβλίων κρίνεται σκόπιμο, πέραν της υιοθέτησης μιας γνωμοδότησης, να υπάρξει μία εμβάθυνση όσον αφορά αμφότερα τα εξεταζόμενα θέματα υπό τη μορφή ενός κύκλου σεμιναρίων.

Το ερώτημα οφείλει να τεθεί ως εξής: ποια συμβολή θα μπορούσαν να έχουν οι τοπικοί και περιφερειακοί οργανισμοί στην εξασφάλιση ενός ολοκληρωμένου, αποδοτικού και οικολογικού συστήματος μεταφορών στην Ευρώπη.

2. Προσέγγιση Η σειρά των εκδηλώσεων βασίστηκε στην ακόλουθη προσέγγιση

Αφενός, στην εμβάθυνση των πτυχών, υπό μορφή σεμιναρίων, από την άποψη των περιφερειακών και τοπικών οργανισμών, όπως π.χ.:

- ειδικά προβλήματα ενίσχυσης των δημόσιων συγκοινωνιών σε αστικές, αγροτικές, αραιοκατοικημένες και οικολογικά ευαίσθητες περιοχές, καθώς και προβλήματα διεθνούς και διασυνοριακής συνεργασίας 7

- μελλοντικός ρόλος των περιφερειών, των δήμων και των κοινοτήτων όσον αφορά τον καθορισμό δίκαιων και αποτελεσματικών τιμών 7

- από κοινού δράση των τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών για την υλοποίηση του μελλοντικού έργου.

Αφετέρου, με τη σειρά εκδηλώσεων χρειάστηκε να παρουσιασθεί μία περιφερειακή συλλογική προσέγγιση η οποία να αντιστοιχεί σε μία προσανατολισμένη προς το μέλλον συγκοινωνιακή πολιτική.

Οι κ. Fδrm και Harris υπέβαλαν πρόταση για γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με στόχο τη χάραξη μιας σφαιρικής στρατηγικής για την ΕΤΠ καθώς και την συμπερίληψη στη γνωμοδότηση των συμπερασμάτων της του σεμιναρίου. Επίσης, ο δρ. Weingartner πρότεινε την κατάρτιση ενός «Χάρτη των Περιφερειών» για την πολιτική μεταφορών. Οι εργασίες ανατέθηκαν στον δρα Weingartner και τον κ. Zaplana. Ο εν λόγω Χάρτης απετέλεσε επίσης αντικείμενο διαβουλεύσεων στην καταληκτική διάσκεψη στο Λονδίνο.

Η Επιτροπή συμμετείχε τόσο στην οργάνωση όσο και στη χρηματοδότηση της σειράς εκδηλώσεων (με ποσό ύψους 75 000 Ecu για την κάλυψη των δαπανών των εκδηλώσεων).

3. Εκδηλώσεις

- Επίσημη έναρξη του κύκλου σεμιναρίων στη Βαλέντσια (Ισπανία) στις 10 Απριλίου 1997

Κατόπιν προσκλήσεως του κ. Zaplana, η σειρά εκδηλώσεων άρχισε με τη συνεδρίαση της επιτροπής 3 στις 10 Απριλίου 1997, στη Βαλέντσια.

- 1ο Σεμινάριο με θέμα «Η πολιτική μεταφορών σε ευαίσθητες περιοχές» Ίνσμπρουκ, Αυστρία, 5 και 6 Μαΐου 1997

Το πρώτο σεμινάριο είχε ως στόχο να επιστήσει την προσοχή στην προβληματική των «ευαίσθητων περιοχών» και να μελετήσει τις οικονομικές και οικολογικές πτυχές μιας μελλοντικής πολιτικής μεταφορών. Η πρόσκληση απεστάλη από τον πρόεδρο του κρατιδίου, δρα Weingartner.

- 2ο Σεμινάριο σχετικά με τις περιφερειακές πολιτικές μεταφορών στην περιοχή της Βαλτικής (Norrkoeping, Σουηδία), 26 και 27 Ιουνίου 1997

Το δεύτερο σεμινάριο πραγματοποιήθηκε στο Norrkoeping, κατόπιν προσκλήσεως του κ. Faerm, και αποσκοπεί στη μελέτη των προβλημάτων που υπάρχουν στον τομέα των μεταφορών στην περιοχή της Βαλτικής. Λόγω της πανευρωπαϊκής της διάστασης, η διήμερη εκδήλωση απευθύνθηκε και σε ενδιαφερόμενους εκτός ΕΕ.

- 3ο Σεμινάριο σχετικά με τη διασυνοριακή και τη διαπεριφερειακή συνεργασία (Βόννη, Γερμανία), 9 και 10 Οκτωβρίου 1997

Επίκεντρο των συζητήσεων ήταν η προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας. Με βάση μια σειρά προγραμμάτων, χρειάστηκε να διευκρινιστεί πώς οι νέες μορφές ευρωπαϊκής συνεργασίας μπορούν να οδηγήσουν στην επίλυση των μεταφορικών προβλημάτων. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε κατόπιν προσκλήσεως του υπουργού ευρωπαϊκών υποθέσεων της Βορείου Ρηνανίας-Βεστφαλίας, καθηγητού κ. Dammeyer.

- 4ο Σεμινάριο για τις συνδυασμένες μεταφορές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (Αθήνα, Ελλάς) 23 και 24 Οκτωβρίου 1997

Στόχος της διήμερης εκδήλωσης στην Αθήνα είναι κυρίως η εξέταση του ρόλου των συνδυασμένων μεταφορών στην προσπάθεια για την επίλυση των μεταφορικών προβλημάτων στην Ευρώπη. Στα πλαίσια αυτά, εξετάσθηκαν κατά κύριο λόγο οι μεταφορικές διασυνδέσεις της Ελλάδας με τα γειτονικά κράτη της Νότιας Ευρώπης. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε κατόπιν προσκλήσεως του κ. Κουλουμπή.

- 5ο Σεμινάριο και καταληκτήρια διάσκεψη: Κινητικότητα στις πόλεις - Μια βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές στην ΕΕ (Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο) - 1η Δεκεμβρίου 1997

Η καταληκτική διάσκεψη στο Λονδίνο πραγματοποιήθηκε κατόπιν προσκλήσεως του κ. Toby Harris. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα σεμινάρια, τα οποία επικεντρώθηκαν στα περιφερειακά προβλήματα, η εκδήλωση αυτή είχε κατ' αρχάς ως αντικείμενο τη μελέτη των μεταφορικών προβλημάτων στις αστικές περιοχές και το Πράσινο Βιβλίο «Το δίκτυο των πολιτών». Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν το απόγευμα, όπου τέθηκαν υπόψη του Επιτρόπου Kinnock η γνωμοδότηση πρωτοβουλίας και δόθηκε σε δημοσιότητα το προαναφερθέν ψήφισμα.

Επισυνάπτονται τα τελικά συμπεράσματα του κάθε σεμιναρίου

Πρώτο σεμινάριο στο κρατίδιο του Τυρόλου, Αυστρία «Πολιτική μεταφορών για ευαίσθητους φυσικούς χώρους: οικολογικές και οικονομικές πτυχές» Ίνσμπρουκ 5 και 6 Μαΐου 1997 Τελικά συμπεράσματα

1. Το Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Δικαιότερες και αποτελεσματικότερες τιμές στον τομέα των μεταφορών» () και η Ανακοίνωση με θέμα «Το πρόγραμμα δράσης της κοινής πολιτικής μεταφορών για την περίοδο 1995-2000» () εκθέτουν πολύ ορθά το ζήτημα μιας κατάλληλης και βιώσιμης πολιτικής μεταφορών. Οι περιφέρειες και οι κοινότητες της Ευρώπης ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για μια οικολογική και βιώσιμη πολιτική μεταφορών διότι η κατεύθυνση των ευρωπαϊκών ρευμάτων μεταφορών τις αφορά άμεσα.

2. Η διατήρηση ενός υψηλού βιοτικού επιπέδου, η οποία συνδέεται στενά με μια ανθούσα οικονομία, απαιτεί ένα σχετικά υψηλό δείκτη μεταφορικών υπηρεσιών, οι οποίες μπορούν να παρασχεθούν με διάφορους τρόπους. Για το λόγο αυτό πρέπει να διασφαλισθεί ότι σε κάθε περίπτωση θα χρησιμοποιείται το καλύτερο μεταφορικό μέσο και ότι οι μεταφορικές υπηρεσίες θα προσφέρονται σε ανταγωνιστικές τιμές. Οι άμεσα ενδιαφερόμενες περιφέρειες και κοινότητες ζητούν να συμμετέχουν εγκαίρως και να διαθέτουν ενισχυμένη δυνατότητα συναπόφασης όσον αφορά τα μελλοντικά μέτρα της πολιτικής μεταφορών και τις νέες μεταφορικές υποδομές στην Ευρώπη.

3. Φαίνεται εξαιρετικά δυσχερές να εφαρμοστεί στην πράξη η συνεχώς εξεταζόμενη αρχή ότι το κόστος πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Με τη νέα πρόταση οδηγίας για το κόστος των υποδομών επιδιώκεται η επίτευξη του εν λόγω στόχου. Όμως, για να ανταποκρίνεται μεσοπρόθεσμα το κόστος των μεταφορών στην πραγματικότητα είναι απαραίτητο να συμπεριληφθεί πλήρως το εξωτερικό κόστος. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να καθορισθεί με ακρίβεια το εξωτερικό κόστος. Οι περιφέρειες και οι κοινότητες ζητούν από τα αρμόδια όργανα να προβούν χωρίς καθυστέρηση στη θέσπιση των απαραίτητων βάσεων αξιολόγησης.

4. Στο εσωτερικό της ΕΕ υπάρχουν περιοχές που διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την οικολογική επιβάρυνσή τους. Για παράδειγμα, η περιοχή των Άλπεων χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα ευαίσθητος φυσικός χώρος. Οι περιφέρειες και οι κοινότητες της Ευρώπης επισημαίνουν ότι οι διάφορες τοπικές ιδιαιτερότητες δεν έχουν μέχρι σήμερα ληφθεί επαρκώς υπόψη. Η διοχέτευση των μεταφορών στις οικολογικά ευαίσθητες περιοχές οφείλει να βελτιωθεί στο μέλλον, τόσο για οικονομικούς όσο και για οικολογικούς λόγους. Τα μέλη της Επιτροπής των Περιφερειών είναι αποφασισμένα να συνεργαστούν για τον νέο προσδιορισμό των ευαίσθητων φυσικών χώρων και για τη χάραξη των νέων προσανατολισμών της κοινοτικής πολιτικής μεταφορών.

Δεύτερο σεμινάριο που πραγματοποιήθηκε μετά από πρόσκληση των αρχών του Norrkφping (Ανατολική Σουηδία) με τίτλο «Προβλήματα που αφορούν τις μεταφορές στην περιοχή της Βαλτικής» Norrkφping 26 και 27 Ιουνίου 1997 Συμπεράσματα

1. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρώπης υποστηρίζουν τις τρέχουσες προετοιμασίες για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στον τομέα αυτό είναι σημαντική η ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών, των πολιτιστικών ανταλλαγών και των προσωπικών επαφών μεταξύ των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών και της Ένωσης. Σχετικά οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν να διαδραματίσουν σπουδαίο ρόλο.

2. Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης αυξάνονται με ταχύ ρυθμό. Μια μελέτη () σχετικά με τις εξελίξεις στην περιφέρεια της Βαλτικής Θάλασσας καταδεικνύει ότι η αύξηση θα είναι ταχύτατη κατά τα επόμενα 15 έτη. Η ανάπτυξη των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των παραθαλάσσιων χωρών και περιφερειών της Βαλτικής θα αποτελέσει σημαντικό παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση και την ευημερία στις περιφέρειες της Ευρώπης, είτε αυτές είναι στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό της ΕΕ. Η ανάπτυξη αυτή θα συμβάλει επίσης στη σύσφιγξη των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ των εθνών και των περιφερειών και, επομένως, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην ενίσχυση της δημοκρατίας και της ειρήνης. Με την καθιέρωση μιας στενής συνεργασίας με τις χώρες της Βαλτικής Θάλασσας, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα συμβάλουν πραγματικά στην επιτάχυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

3. Η αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και η διεύρυνση της ΕΕ καθιστούν απαραίτητη τη βελτίωση των συστημάτων υποδομών και μεταφορών. Τα αποτελεσματικά συστήματα μεταφορών, τόσο στις χώρες που είναι υποψήφιες για προσχώρηση όσο και μεταξύ των τελευταίων και της ΕΕ, αποτελούν ένα βασικό μέσο για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Είναι αναγκαίο να γίνουν σημαντικές βελτιώσεις στην υφιστάμενη υποδομή και να ληφθούν μέτρα από διοικητικής και οργανωτικής πλευράς και από την άποψη της αύξησης της μεταφορικής ικανότητας, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να μειωθούν οι περίοδοι αναμονής στις διαβάσεις συνόρων, στα αεροδρόμια και στους λιμένες. Τα μεταφορικά συστήματα πρέπει να βελτιωθούν σε συνάρτηση με μια βιώσιμη ανάπτυξη του περιβάλλοντος και τις απαιτήσεις ασφαλείας.

4. Πολλά προβλήματα είναι δυνατό να επιλυθούν μέσω της συνεργασίας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επίσης έχουν δεσμευθεί σε μια ευρεία συνεργασία όσον αφορά το σχεδιασμό, τις μεταφορές, το περιβάλλον και άλλους τομείς. Ωστόσο, μια συντονισμένη προσπάθεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι επίσης απαραίτητη για την ανάπτυξη μεταφορικών συστημάτων που θα συμμορφώνονται με ορθά περιβαλλοντικά κριτήρια. Η κατασκευή μεταφορικών διαδρόμων («διάδρομοι της Κρήτης») είναι ένα πρώτο βήμα μόνο. Εντούτοις, η διεύρυνση των μεταφορικών συστημάτων δεν πρέπει να περιορισθεί στις οδικές μεταφορές. Για περιβαλλοντικούς λόγους, πρέπει να εξασφαλισθεί η μετάβαση προς τις θαλάσσιες και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Χρειάζεται επίσης να ληφθεί υπόψη η ανάγκη της σύνδεσης των αρτηριών με περιφερειακά και τοπικά μεταφορικά συστήματα και της βελτίωσης των τελευταίων.

5. Για την προώθηση του δυναμικού που προσφέρουν οι θαλάσσιες μεταφορές, είναι αναγκαία η βελτίωση των λιμένων. Οι τελευταίοι πρέπει να καταστούν αποτελεσματικοί ως σταθμοί μεταφόρτωσης και ως σημαντικά κέντρα συνδυασμένων μεταφορών εμπορευμάτων που βασίζονται σε σύγχρονες τεχνολογίες πληροφοριών. Οι υποδομές των λιμένων πρέπει επίσης να διευρυνθούν και να βελτιωθούν. Η ανάπτυξη και η λειτουργία των κέντρων και λιμένων συνδυασμένων μεταφορών εμπορευμάτων υπάγονται κατ' αρχήν στην ευθύνη της αγοράς μεταφορών και των τοπικών αρχών που είναι υπεύθυνες για τη χωροταξία, το έδαφός τους και τους λιμένες. Ωστόσο, η Ένωση και τα μέλη της πιθανόν να χρειασθεί να συμβάλουν στη χρηματοδότηση υποδομών λιμένων (οδικές και σιδηροδρομικές διευκολύνσεις), πρότυπων μελετών και σχεδίων, καθώς και δράσεων για την έρευνα και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών.

6. Η ανάγκη για την ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών και τη διασύνδεσή τους με άλλους τρόπους μεταφοράς δεν προϋποθέτει μόνο την κατασκευή μεταφορικών αρτηριών στα κράτη της Βαλτικής από το Βορρά ως το Νότο. Η Κοινότητα οφείλει επίσης να παράσχει βοήθεια για την ανάπτυξη οδικών αρτηριών από την Ανατολή ως τη Δύση. Οι υπηρεσίες που παρέχονται μέσω των πορθμείων στη Βαλτική Θάλασσα πρέπει επίσης να θεωρηθούν ως μέρη της υποδομής. Τα έθνη και οι περιφέρειες πρέπει να αναλάβουν από κοινού ευθύνη όσον αφορά τη λήψη των απαραίτητων μέτρων για τη διασφάλιση ασφαλών υπηρεσιών μέσω πορθμείων στη Βαλτική. Η ναυπηγική βιομηχανία οφείλει να αναλάβει ευθύνη, από κοινού με τους εκμεταλλευτές λιμένων, τις εθνικές αρχές και την ΕΕ, για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής απόδοσης των θαλάσσιων μεταφορών σε σχέση με τις εκπομπές καυσίμων, την εναπόθεση καταλοίπων πετρελαίου και άλλων αποβλήτων. Αυτό είναι σημαντικό ιδίως για μια ευαίσθητη εσωτερική θάλασσα όπως η Βαλτική.

7. Η κακή ποιότητα της υποδομής και των μεταφορικών συστημάτων είναι ένα δείγμα των εμποδίων στα οποία προσκρούει μια ταχύτατη διαδικασία ολοκλήρωσης στην περιφέρεια της Βαλτικής. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά ακόμη εμπόδια στη διαδικασία της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις χώρες της σχετικής περιφέρειας. Για τον προσδιορισμό των εμποδίων αυτών και για την αναζήτηση τρόπων και μέσων για την εξάλειψή τους, η Επιτροπή πρέπει να προετοιμάσει, από κοινού με τα έθνη και τις περιφέρειες της συγκεκριμένης περιοχής, ένα Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη της περιφέρειας της Βαλτικής Θάλασσας, με στόχο τη διευκόλυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης και την προώθηση της Βαλτικής ως μιας κατ' ουσίαν εσωτερικής θάλασσας στην Ένωση.

Τρίτο σεμινάριο που διοργάνωσε η περιφέρεια της Βόρειας Ρηνανίας - Βεστφαλίας με θέμα τη «Διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία» Συμπεράσματα

1. Το σεμινάριο κατέδειξε ότι χρειάζεται να εντατικοποιηθεί η διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία για δύο λόγους: αφενός διότι τα σύνορα της Ευρώπης έχουν ολοένα και μικρότερη σημασία, αφετέρου διότι αυξάνεται σημαντικά η πολιτική σημασία των ευρωπαϊκών περιφερειών. Οι ενδιαφερόμενες περιφέρειες συμμετέχουν σήμερα ήδη ενεργά στην διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων στον τομέα των μεταφορών.

2. Οι πρωτοβουλίες και τα σχέδια που παρουσιάζονται στα πλαίσια αυτού του σεμιναρίου αποδεικνύουν ότι ακόμη και τα νέα σχέδια της πολιτικής των μεταφορών μπορούν να υλοποιηθούν με επιτυχία ακόμη και σε δύσκολες δημοσιονομικές καταστάσεις στο βαθμό που οι πρωτοβουλίες αυτές στηρίζονται από τη βάση και διασφαλίζουν τη συνεργασία των διαφόρων παραγόντων για την υλοποίηση των σχεδίων αυτών.

3. Αποδείχτηκε όμως, επίσης, ότι χρειάζονται εντατικές προσπάθειες προκειμένου να πειστούν οι πολίτες ότι υφίσταται στενή σχέση μεταξύ ενός προγραμματισμού των μεταφορών που να καλύπτει όλη την επικράτεια της Ευρώπης και των ροών των μεταφορών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

4. Επειδή η ευρωπαϊκή πολιτική λαμβάνει αυξανόμενη σημασία θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μην αναχαιτίσει την περαιτέρω εξέλιξη της πολιτικής των μεταφορών στο εσωτερικό της Ευρώπης.

5. Η ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων πολιτικής των μεταφορών των περιοχών του κέντρου και των συμφερόντων των περιφερειακών περιοχών είναι δύσκολο να επιτευχθεί και γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία να συμμετέχουν στη διαδικασία αυτή και οι ενδιαφερόμενες περιοχές.

6. Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών απαιτεί μια διαρκή προσπάθεια αλλαγής προσανατολισμού. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε σε επίπεδο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είτε στα πλαίσια της μελλοντικής συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής των Περιφερειών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

7. «Τα προβλήματα που δημιουργούν τα σύνορα δεν εξαλείφονται στον ίδιο βαθμό που περιορίζεται η σημασία τους». Γι' αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει και στο μέλλον να προωθεί διασυνοριακά και διαπεριφερειακά σχέδια, όπως συμβαίνει π.χ. στα πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg.

Τέταρτο σεμινάριο που διοργανώθηκε στην Αθήνα με θέμα «Οι συνδυασμένες μεταφορές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη» Αθήνα, 23 και 24 Οκτωβρίου 1997 Συμπεράσματα

1. Υπάρχουν σημαντικές προοπτικές για ανάπτυξη των συνδυασμένων μεταφορών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η περιοχή, λόγω της διάρθρωσης και της γεωγραφικής θέσης της, προσφέρεται για την ανάπτυξη όχι μόνο των χερσαίων μεταφορών, όπως στη Δυτική Ευρώπη, αλλά και των θαλασσίων.

2. Τα τελευταία έτη, οι συνδυασμένες εμπορευματικές μεταφορές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη παρουσιάζουν σημαντικές ροές από και προς τη Δυτική Ευρώπη και αύξηση της κυκλοφορίας μεταξύ των κρατών της περιοχής.

3. Οι συνδυασμένες μεταφορές πρέπει να αποτελέσουν τη σπονδυλική στήλη των εμπορευματικών μεταφορών αξιοποιώντας τα υπάρχοντα δίκτυα με τη βοήθεια κατάλληλων μεθόδων εμπορικής στήριξης. Αυτό πρέπει να γίνει σε συνεργασία με τους ενεχόμενους συντελεστές του ιδιωτικού τομέα (μεταφορείς, εμπορικά επιμελητήρια κ.λπ.) και διαμέσου κατάλληλων συμφωνιών με τους σιδηροδρομικούς οργανισμούς όλων των χωρών της περιοχής τα δίκτυα των οποίων επείγει να βελτιωθούν.

4. Οι θαλάσσιες συνδυασμένες εμπορευματικές μεταφορές πρέπει να περιλάβουν κατάλληλους λιμένες στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, έτσι ώστε με την αποτελεσματικότερη χρήση των υπαρχουσών εγκαταστάσεων και τη βελτίωσή τους (ιδιαίτερα εγκαταστάσεις παραλαβής, ταξινόμησης, και αποθήκευσης εμπορευμάτων και σχετικός εξοπλισμός) να μετατραπούν σε σημαντικά κέντρα συνδυασμένων μεταφορών.

5. Η ανάπτυξη των συνδυασμένων μεταφορών πρέπει να θεωρηθεί από την άποψη της επίδρασής τους στη σχετική περιφέρεια. Η επίδραση αφορά κυρίως την οικονομική ανάπτυξη αλλά, επίσης, και το περιβάλλον ενώ παράλληλα η ασφάλεια αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Ο ρόλος των Περιφερειών στην ευρύτερη Νοτιοανατολική Ευρώπη είναι ζωτικός στο χώρο αυτό δεδομένου ότι οι εγκαταστάσεις των συνδυασμένων μεταφορών βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης της περιοχής.

6. Εξάλλου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε ειδικά θέματα που αποτέλεσαν την αφορμή του σεμιναρίου τα οποία, όμως, δεν εξετάστηκαν ακόμη σε βάθος όπως, για παράδειγμα:

- μορφή και βαθμός συνεργασίας όλων των ενεχομένων παραγόντων καθώς και των ομάδων χρηστών σε θέματα συνδυασμένων μεταφορών υπό τις συνθήκες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης 7

- βελτίωση των προσφερόμενων υπηρεσιών και σχετικός ρόλος του ιδιωτικού τομέα 7

- ανάγκη για μελέτη των συνδυασμένων επιβατικών μεταφορών στην Ανατολική Ευρώπη.

Πέμπτο σεμινάριο- Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο) με θέμα «Αστική κινητικότητα: μια βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την ΕΕ» - Λονδίνο, 1 Δεκεμβρίου 1997 Συμπεράσματα

1. Η τελική διάσκεψη του κύκλου σεμιναρίων της ΕΤΠ για θέματα που αφορούν τις μεταφορές στην Ευρώπη - Αστική κινητικότητα: μια βιώσιμη στρατηγική μεταφορών για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την ΕΕ - πραγματοποιήθηκε στο Guildhall του Λονδίνου την 1η Δεκεμβρίου 1997. Η διάσκεψη φιλοξενήθηκε από τον Σύνδεσμο Δήμων του Λονδίνου (ALG), ο οποίος εκπροσωπεί τους 33 ΟΤΑ της πόλης, δεδομένου ότι στο Λονδίνο δεν υπάρχει κεντρική διοίκηση.

2. Στόχος της διάσκεψης ALG/ΕΤΠ ήταν να εξεταστούν τα προβλήματα μεταφορών στις αστικές περιοχές και να εντοπιστούν πιθανές λύσεις, με βάση την εμπειρία και την εμπειρογνωμοσύνη διαφόρων ευρωπαϊκών πόλεων. Η εκδήλωση διοργανώθηκε προκειμένου να προβληθεί η στρατηγική μεταφορών της ΕΤΠ για τους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την ΕΕ. Ο πρόεδρος του ALG, σύμβουλος κ. Toby Harris, έχει αναλάβει από κοινού με τον κ. Gφran Fδrm, αντιπρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου της πόλης του Norrkφping της Ανατολικής Σουηδίας, την εισήγηση της έκθεσης. Στην έκθεση συνδυάζονται οι προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ για να σχηματίσουν ένα ολοκληρωμένο πολιτικό έγγραφο με τη λήξη της πρώτης θητείας της ΕΤΠ. Στη διάσκεψη παρουσιάστηκαν επίσης τα συμπεράσματα του κύκλου σεμιναρίων της ΕΤΠ.

3. Την προεδρία της διάσκεψης ανέλαβε η αντιπρόεδρος του ALG και σύμβουλος της ΕΤΠ, κ. Sally Powell, αρχίζοντας με την παρουσίαση της στρατηγικής μεταφορών της ΕΤΠ που αναφέρεται στην έκθεση των κ. Harris και Fδrm. Εκφράστηκε η ελπίδα ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, οι εθνικές κυβερνήσεις και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα λάβουν υπόψη τις αρχές αυτές κατά τη χάραξη της πολιτικής μεταφορών που εφαρμόζουν. Ένα σημαντικό στοιχείο της έκθεσης αφορά την ανάγκη συνεργασίας των διαφόρων διοικητικών βαθμίδων για τη χάραξη και την εφαρμογή μιας βιώσιμης πολιτικής μεταφορών.

4. Κύριοι ομιλητές στη διάσκεψη ήταν ο επίτροπος Neil Kinnock, ο βουλευτής Dr. Gavin Strang, καθώς και υψηλά ιστάμενοι πολιτικοί από το ΗΒ και όλη την Ευρώπη. Ο επίτροπος Kinnock επιδοκίμασε τη στρατηγική μεταφορών της ΕΤΠ και τον εποικοδομητικό ρόλο που διαδραματίζει στην ανάπτυξη των πολιτικών της ΕΕ. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στις σημερινές πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον τομέα των αστικών μεταφορών. Επίσης, αναφέρθηκε σε ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες που έχουν σχέση με τις μεταφορές, όπως η πληροφόρηση μέσω του Ίντερνετ για τη διάδοση καλών πρακτικών και το ερευνητικό πρόγραμμα QUATTRO, το οποίο θα αποφέρει ένα κατάλογο κριτηρίων και μεθόδων για την ποιοτική διαχείριση των μεταφορικών συστημάτων.

5. Ο υπουργός μεταφορών, δρ. Gavin Strang, αναφέρθηκε στα σχέδια της κυβέρνησης για την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης πολιτικής μεταφορών στην πρωτεύουσα. Ο υπουργός εξέτασε προτάσεις για τη σύσταση ενός οργανισμού μεταφορών για το Λονδίνο, ο οποίος θα ελέγχεται από ένα άμεσα εκλεγόμενο δήμαρχο και δημοτικό συμβούλιο του Λονδίνου. Στη συνέχεια ανάλυσε ένα από τα μέτρα που μελετώνται προκειμένου να αποκτήσει το Λονδίνο ένα βιώσιμο σύστημα μεταφορών - την επιβολή φόρου για χώρους στάθμευσης για άτομα που δεν κατοικούν στην περιοχή, τα έσοδα του οποίου θα επανεπενδυθούν στο σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών του Λονδίνου.

6. Στη διάσκεψη συμμετείχαν, επίσης, εκπρόσωποι των κυριοτέρων κομμάτων της αντιπολίτευσης. Ο βουλευτής, κ. Richard Ottaway, υπουργός μεταφορών της σκιώδους κυβερνήσεως αρμόδιος για την περιοχή του Λονδίνου και ο βουλευτής κ. Tom Brake, εκπρόσωπος των φιλελεύθερων δημοκρατών για θέματα μεταφορών και σύμβουλος της εκλογικής περιφέρειας του Sutton απάντησαν στην ομιλία του υπουργού μεταφορών.

7. Η απογευματινή συνεδρίαση επικεντρώθηκε σε μελέτες συγκεκριμένων περιπτώσεων από όλη την ΕΕ. Ο βουλευτής Λόρδος Peter Bowness, σύμβουλος της εκλογικής περιφέρειας του Croydon και μέλος της ΕΤΠ, παρουσίασε τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ που κατάρτισε ο ίδιος με αντικείμενο το πράσινο βιβλίο της Επιτροπής για το δίκτυο των πολιτών. Η παρουσίαση ήταν το έναυσμα για την παράθεση, εκ μέρους πολιτικών και δημοσίων υπαλλήλων από όλη την ΕΕ, συγκεκριμένων παραδειγμάτων «δικτύων των πολιτών» που λειτουργούν ήδη. Ο αντιδήμαρχος της Κοπεγχάγης, Bente Frost, αναφέρθηκε στα κίνητρα και τα αντικίνητρα που χρησιμοποιούνται στην Κοπεγχάγη για την προαγωγή των βιώσιμων μεταφορών 7 ο διευθυντής μεταφορών του Βερολίνου, δρ.Ural Kalendar, εξήγησε με ποιο τρόπο ολοκληρώθηκε το σύστημα μεταφορών της πόλης μετά την επανένωση των δύο Γερμανιών 7 ο εκπρόσωπος των διοικητικών αρχών του Σίτυ του Λονδίνου, Bernard Harty, προσδιόρισε τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση των δημοσίων συγκοινωνιών και η δήμαρχος του Στρασβούργου αναφέρθηκε στο νέο σύστημα τροχιοδρόμων της πόλης και τη σημασία που έχει η πρόσβαση στα συστήματα μεταφοράς.

8. Η διάσκεψη ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση του χάρτη μεταφορών της ΕΤΠ εκ μέρους του κ. Zaplana, προέδρου της Βαλέντσια στην Ισπανία και του κ. Weingartner, προέδρου της περιοχής του Τιρόλου στην Αυστρία.

9. Στη διάσκεψη συμμετείχαν περίπου 300 αντιπρόσωποι από όλη την ΕΕ. Η εκδήλωση προσέλκυσε σε σημαντικό βαθμό το ενδιαφέρον του ευρωπαϊκού και του εθνικού Τύπου, καθώς και εφημερίδων και περιοδικών του Λονδίνου και οικονομικών δημοσιευμάτων.

10. Η διάσκεψη σημείωσε μεγάλη επιτυχία, χωρίς όμως να αποτελεί αυτοσκοπό. Το έργο που επιτελέστηκε στο Λονδίνο και στα προηγούμενα σεμινάρια πρέπει να συνεχιστεί. Ιδιαιτέρως, η γνωμοδότηση των κ. Toby Harris και Gφran Fδrm υιοθετήθηκε επισήμως από την ΕΤΠ στη σύνοδο ολομέλειας του Μαρτίου και θα αποτελέσει ένα σημαντικό μέσο ενημέρωσης των διαφόρων θεσμικών οργάνων της ΕΕ σχετικά με τις απόψεις των ευρωπαϊκών οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης για την πολιτική μεταφορών.

() COM(95) 691 τελικό.

() CΟΜ(95) 302 τελικό.

() «Οι αλλαγές στους τομείς του εμπορίου και των μεταφορών στην περιφέρεια της Βαλτικής. Υποθέσεις έως το 2015» 7 o Pontus Εberg και o Elf Strφmquist (Transnord TFK Temaplan EWIV) παρουσίασαν τη μελέτη αυτή κατά το σεμινάριο που πραγματοποιήθηκε στο Norrkφping.