ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 16.05.1995 
COM(95) 190 τελικό 
ΛΝΛΚΟΙΝΩΣΠ ΊΊΙΣ ΙίΙΙΠ ΡΟΙΠΙΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΛΙ ΓΟ ΗΥΡΩ11ΛΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ (ΝΑΚ) 

Προοπτικές επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας 
με τα νέα ανεξάρτητα κρότη (ΝΑΚ)' 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ill 
1. Εισαγωγή 1 
2. Στόχοι της κοινοτικής συνεργασίας μ€ τα ΝΑΚ 1 
3. Ενίσχυση νησίδων για μια νέα επιστημονική κουλτούρα 2 
3.1. Περιορισμένος αριθμός σχεδίων και βελτιωμένη ενίσχυση 2 
3.2. Ενσωμάτωση του INTAS 3 
3.3. Συνεργασία με το TACIS και συντονισμός με τα κρότη μέλη 3 
3.4. Ευέλικτη διάρθρωση σχεδίων για τη δημιουργία υποδομής 4 
3.5. Περιφερειακή διαφοροποίηση 4 
3.6. Θεματικές προτεραιότητες 4 
4. Βελτιωμένη ποιότητα και εφαρμογή σχεδίων 5 
4.1. Ενίσχυση για την εκπόνηση σχεδίων 5 
4.2. Η αίτηση υποψηφιότητας ως ένα από τα κριτήρια επιλογής 5 
4.3. Αναπροσαρμογή και διεθνής τεχνολογική συνεργασία 6 
5. Στήριξη ενός ευνοϊκότερου περιβάλλοντος Ε&Τ 7 
5.1 Βελτιωμένη πληροφόρηση 7 
5.2. Πρωτοβουλίες αναζήτησης εταίρων 7 
5.3. Αίκτυο παρακολούθησης 7 
5.4. Νομοθετικές προϋποθέσεις 8 
5.5. Μεταφορά πιστώσεων . 8 
6. Μροΰποθέσεις για ξένες άμεσες επενδύσεις (FDD 8 
7. Λειτουργικά συμπεράσματα: ενέργειες και μέσα 8 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ Η ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ 
Ε&Τ στα ΝΑΚ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ TOY INTAS 
{•-
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ 
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ ΙΝΑΚ) 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα εντείνει τις προσπάθειες της για διεθνή συνεργασία στον τομέα της 
επιστήμης και της τεχνολογίας με τα ΝΑΚ, επιδιώκοντας αμοιβαία πλεονεκτήματα και 
εγκολπούμενη τους στόχους που απορρέουν από το πνεύμα των Συμφωνιών Σύμπραξης και 
Συνεργασίας. 
Ωστόσο, μετά από έξι χρόνια οικονομικής ύφεσης ο τομέας της ΕΤΑ, ως κινητήριος μοχλός 
της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης πρέπει να υποστηριχθεί ώστε να μπορέσει να 
εκδηλωθεί και πάλι σε αποτελεσματικότερες και κινητικότερες δομές οπό αυτές που επέτρεψε 
μέχρι σήμερα η γενικότερη μεταρρυθμιστική διαδικασία. Η συνεργασία στην επιστήμη και την 
τεχνολογία με τα ΝΑΚ αποσκοπεί λοιπόν: 
στον αναπροσανατολισμό των επιστημόνων προς την έρευνα που αφορά δημόσιες και 
ιδιωτικές ανάγκες 
στην υπέρβαση των πεπαλαιωμένων δομών και στην προώθηση της διαδικασίας για τον 
εκμοντερνισμό τους 
στην αξιοποίηση των βιομηχανικών προοπτικών και των τεχνολογικών επιτεύξεων 
στην αναζήτηση εταίρων για συνεργασία στις νέες αναδυόμενες αγορές και 
στην βαθμιαία αποστρατικοποίηση της επιστήμης. 
0/ άμεσες δράσεις της πρώτης φάσης αποσκοπούσαν στη χρηματοδοτική ενίσχυση ενός ευρέος 
φάσματος ερευνητών εργαζομένων σε σχετικό μικρά σχέδια. 0/ δράσεις αυτές έμειναν σε 
κάποιο ακαδημαϊκό επίπεδο. Τα κονδύλια που προορίζονταν για τη συνεργασία με την 
Ανατολική Ευρώπη στο τέταρτο Πρόγραμμα-πλαίσιο μειώθηκαν κατά το ήμισυ από το 1994. 
0/ ακόμη διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να κατευθυνθούν με ικανοποιητικότερο τρόπο. Θα δοθεί 
προτεραιότητα σε ερευνητικά σχέδια για τη βραχυπρόθεσμη επίτευξη αποτελεσμάτων στον 
βιομηχανικό και στον δημόσιο τομέα. Για να βελτιωθεί το επίπεδο των αιτήσεων και η ποιότητα 
των σχεδίων θα παρασχεθεί πραγματική υποστήριξη σε λιγότερα σχέδια που εμφανίζουν όμως 
μεγαλύτερη a fia σε.ό,τι αφορά τις προοπτικές δημιουργίας πολιτιστικών νησίδων ανανεωμένης 
ΕΤΑ. Μετά το πέρας της πιλοτικής φάσης INTAS θα πρέπει να υιοθετηθεί μια νέα προσέγγιση. 
Παρά τους περιορισμένους πόρους, η Ευρωπαϊκή ' Ενωση θα χρηματοδοτήσει εν μέρει και τη 
βασική έρευνα υψηλής στάθμης. 
Via να βελτιωθεί η ποιότητα των σχεδίων αντιμετωπίζεται η λήψη διαφόρων μέτρων τα οποία 
θα επιτρέψουν μελλοντικό τη χορήγηση σημαντικότερης χρηματοδοτικής ενίσχυσης: 
θα ενισχυθεί η προπαρασκευαστική φάση των σχεδίων 
θα βελτιωθεί το σύστημα γενικής πληροφόρησης και αναζήτησης εταίρων 
θα διευκρινισθούν καλύτερα τα κριτήρια επιλογής των σχεδίων 
θα ληφθούν μέτρα για τη σταθεροποίηση των κανονιστικών, οικονομικών και πολιτικών 
προϋποθέσεων της ΕΤΑ-
0/ μελλοντικές δράσεις και ο καθορισμός προτεραιοτήτων θα βασίζονται στον διάλογο με τα 
ΝΑΚ και στο δίκτυο τεχνολογικής αξιολόγησης και παρακολούθησης. 
Θα επιδιωχθεί επιπλέον η ενεργός συνεργασία του TACIS και των κρατών μελών. 
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ (ΝΑΚ) 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η διεθνής συνεργασία Ε&Τ με τα ΝΑΚ της πρώην Σοβιετικής Ένωσης πραγματοποιείται σε ένα 
δύσκολο περιβάλλον αφού η μεταρρύθμιση του επιστημονικού τομέα ενσωματώνεται μέσα σε 
μια γενικότερη διαδικασία πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Η διαδικασία οικονομικών μεταρρυθμίσεων 
και ο εκδημοκρατισμός αποδείχθηκαν δύσκολο έργο και έτσι η μελλοντική ανάπτυξη παραμένει 
απρόβλεπτη. Έχουν ανακύψει τεράστια κοινωνικά προβλήματα και ξεκίνησαν και στρατιωτικές 
συγκρούσεις. 
Η έκθεση στις δυνάμεις της παγκόσμιας αγοράς μιας προηγουμένως προστατευμένης οικονομίας 
οδήγησε στην κατάρρευση των μη ανταγωνιστικών βιομηχανικών και κατά συνέπεια σε μια 
διαρκή συρρίκνωση του ΑΕΠ, κατά τα έξι τελευταία χρόνια. Επειδή υπάρχουν επιφυλάξεις 
σχετικά με την σημερινή νομική κατάσταση και το πολιτικό μέλλον των κρατών αυτών, οι 
δυτικές βιομηχανίες παραμένουν επιφυλακτικές σε ό,τι αφορά τη συνέχιση περαιτέρω 
επενδυτικών προσπαθειών (βλ. 6). Σήμερα, υπάρχουν μόνο λίγες επιμέρους ενδείξεις 
ανάκαμψης, ενώ μεγάλα τμήματα της κοινωνίας υποφέρουν από την οικονομική και κοινωνική 
ύφεση. Στις συνθήκες αυτές, ο τομέας ΕΤΑ πρέπει να αναπτύσσει τις λειτουργίες του ως νέος 
ρυθμιστής της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. 
Μετά τις πρώτες εμπειρίες της εργασίας Ε&Α με τα ΝΑΚ, επιβάλλεται να επαναπροσδιορισθούν 
οι στόχοι και οι πρωτοβουλίες και να επιδιωχθεί ο καλύτερος συντονισμός των διαθεσίμων 
μέσων. Στόχος της ανακοίνωσης αυτής είναι να δοθεί το έναυσμα για έναν διάλογο σχετικά, 
ειδικότερα με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
2. Στόχοι της κοινοτικής συνεργασίας με τα ΝΑΚ 
Έργο των κυβερνήσεων των ΝΑΚ είναι να καθοδηγήσουν την πολύπλοκη διαδικασία των 
μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο μέσω της διεθνούς συνεργασίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να 
συμβάλει σημαντικό στην εν λόγω διαδικασία. Μετά από τις Συμφωνίες Σύμπραξης και 
Συνεργασίας, βλ. παράρτημα [...], οι δράσεις συνεργασίας που αναλαμβάνονται στην περιοχή 
θα πρέπει να συμβάλουν στη σταθερότητα και να προαγάγουν τη διαδικασία ειρηνικής 
ολοκλήρωσης μέσα στην παγκόσμια οικονομία, μετά από την προηγούμενη απομόνωση των 
κρατών αυτών. Όλες οι δράσεις που θα ενθαρρυνθούν πρέπει να εξυπηρετούν το αμοιβαίο 
συμφέρον της ΕΕ και των ΝΑΚ. Η χρηματοδοτική ενίσχυση που θα παρασχεθεί από την 
Κοινότητα σε σχέδια συνεργασίας Ε&Τ δεν πρέπει να έχουν επιπτώσεις ασυμβίβαστες με τους 
ισχύοντες κανόνες του ανταγωνισμού. 
Ο τομέας ΕΤΑ σήμερα υποφέρει έντονα από τις αναχρονιστικές δομές και τις μεγάλες περικοπές 
των πόρων της Ε&Τ (για μια ανάλυση της παρούσας κατάστασης βλ. παράρτημα 1). 0/ 
επισφαλείς οικονομικές συνθήκες απαιτούν ταχύτερες μεταρρυθμίσεις από αυτές που έγιναν 
μέχρι τώρα δυνατές κατά τη γενική διαδικασία μεταρρυθμίσεων. Η ΕΤΑ πρέπει να αποκτήσει 
τώρα πιο ευέλικτη και αποτελεσματική δομή, η οποία μπορεί να στηριχθεί από τους ίδιους 
οικονομικούς πόρους των ΝΑΚ. Κατά συνέπεια η διεθνής συνεργασία της ΕΕ στην Ε&Τ πρέπει 
να στοχεύει: 
στον αναπροσανατολισμό των επιστημόνων προς την έρευνα που αφορά δημόσιες 
και ιδιωτικές ανάγκες 
στην υπέρβαση των πεπαλαιωμένων δομών και στην προώθηση της διαδικασίας για τον 
εκμοντερνισμό τους 
στην αξιοποίηση των βιομηχανικών προοπτικών και των τεχνολογικών επιτεύξεων 
στην αναζήτηση εταίρων για συνεργασία στις νέες αναδυόμενες αγορές και 
στην βαθμιαία αποστρατικοποίηση της επιστήμης. 
Το κύριο όργανο της ΕΕ για την ενίσχυση και την ενθάρρυνση των μεταρρυθμιστικών διαδικασιών αποτελεί το 
Πρόγραμμα Τεχνικής Βοήθειας για την Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών (TACIS) με ετήσιο προϋπολογισμό 
500 περίπου εκατ. ECU. Αλλο και για την Ε&Τ υιοθετήθηκε ευρύ φάσμα διαφόρων δράσεων και προγραμμάτων 
για την ενίσχυση της διαδικασίας. Ειδικότερα το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑ περιλαμβάνει στο πρόγραμμα 
διεθνούς συνεργασίας (INC0) διατάξεις σχετικό με δράσεις συνεργασίας. Οι τομείς που αναφέρονται στο 
πρόγραμμα εργασίας του INCO είναι: περιβαλλοντική προστασία και διατήρηση των φυσικών ισορροπιών, 
προηγμένες επικοινωνίες και τηλεματική, τεχνολογίες της πληροφορίας, τεχνολογίες υλικών και παραγωγής, 
βιοτεχνολογία και μεταφορές. Επιπλέον, υπάρχει η δυνατότητα συμμετοχής για επιμέρους σχέδια σε άλλα ειδικά 
προγράμματα [για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις δράσεις της ΕΕ βλ. παράρτημα 1.1 και 2, ενώ για 
περισσότερες πληροφορίες σχετικό με τα επιτεύγματα βλ. COM(94)420 τελικό). 
Ο μέσος όρος των διαθέσιμων ετησίως κονδυλίων στο Αο πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑ για "συνεργασία με τις χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τα νέα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης" {σύνολο 
248,5 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1998), ελαττώθηκαν στο μισό περίπου, συγκρινόμενα προς τα 120,1 
εκατ. ECU που χορηγήθηκαν για ένα χρόνο το 1994. 
3. Ενίσχυση νησίδων για μια νέα επιστημονική κουλτούρα 
Η γενικότερη διευκρίνιση προτεραιοτήτων για τον μετασχηματισμό της Ε&Τ στα ΝΑΚ παρέμεινε αντιφατική παρά 
τις πολυάριθμες ατομικές και αυθόρμητες προσπάθειες διαφόρων εθνικών και διεθνών φορέων\ Κατά την πρώτη 
φάση η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θεωρούσε σημαντικό ότι θα έπρεπε η διεθνής συνεργασία να συμβάλει στη 
διατήρηση του ενθουσιασμού για την επιστήμη και στην κινητοποίηση των ερευνητών ώστε να εθισθούν με τις 
ανταγωνιστικές διαδικασίες. Κατά συνέπεια οι διαθέσιμοι πόροι διασπάσθηκαν μεταξύ πολλών μικρών σχεδίων. 
Η διεθνής ενίσχυση συχνά παρέκαμψε τις υπάρχουσες δομές. Οι δικαιούχοι ήταν μεμονωμένοι επιστήμονες σε 
ανεπίσημα πλαίσια συνεργασίας. Στρατηγική της ΕΕ ήταν να μην παρεμβαίνει στο έργο των ερευνητικών 
ιδρυμάτων και μάλιστα να δίδει ευρείες ευκαιρίες προσαρμογής σε επιστήμονες που εκδήλωναν την προθυμία και 
παρουσίαζαν τα εχέγγυα. Έτσι ξεκίνησε μια πρώτη ευρεία διαδικασία επιλογής για την διεθνή χρηματοδότηση 
σχεδίων. Κατά τη διάρκεια της φάσης αυτής η συνεργασία Ε&Τ βασικό διατήρησε έναν ακαδημαϊκό χαρακτήρα 
και συνεπάγονταν μικρή μόνον βιομηχανική συμμετοχή. 
Δεδομένης της εμπειρίας του παρελθόντος και του επείγοντος της οικονομικής κατάστασης, η επόμενη φάση θα 
πρέπει να δώσει ώθηση στις διαδικασίες μετασχηματισμού και να συνεπάγεται αυξημένες δυνατότητες 
διαμόρφωσης των ενδεδειγμένων σχετικά δομών. 0/ κυβερνήσεις των ΝΑΚ, καταρχήν, επιδιώκουν να 
ακολουθήσουν αυτή την κατεύθυνση αν και η κακή οικονομική κατάσταση συχνό παρακωλύει τη σωστή 
εφαρμογή της για πολιτικούς λόγους. Η διεθνής υποστήριξη θα πρέπει επομένως να χρησιμοποιήσει πόρους που 
θα ενθαρρύνουν τις νέες τάσεις και να δρομολογήσει συνθήκες ελπιδοφόρας ανάπτυξης της επιστήμης. Η ΕΕ 
ως ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος αναλαμβάνει ιδιαίτερες ευθύνες σε ό,τι αφορά τους γείτονες των ΝΑΚ. 
Παρακάτω η Επιτροπή ρίχνει ορισμένες ιδέες για τον τρόπο εφαρμογής μιας δεύτερης φάσης Ε&Τ για τη διεθνή 
συνεργασία με τα ΝΑΚ. 
3.1. Περιορισμένος αριθμός σχεδίων και βελτιωμένη ενίσχυση 
Με τη νέα στρατηγική θα πρέπει να προωθείται η δημιουργία νησίδων ανανεωμένης κουλτούρας ΕΤΑ. 0/ πόροι 
θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε λιγότερα και πιο αξιόπιστα σχέδια. Όχι μόνο τα επιλεγόμενα σχέδια τα ίδια 
αλλά και επίσης το περιβάλλον τους θα πρέπει να εμφανίζουν σε ό,τι αφορά τη γενική διαδικασία 
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι όχι Xtyorepa από 40.000 ομάδες εμπειρογνωμόνων υποτίθεται ότι 
συμβά\\ουν στην ε~ι\ογή προτεραιοτήτων Ε&Τ και στην αξιολόγηση των ινστιτούτων, β\: 
OECD, Science, Technology and Innovation Policies, Federation of Russia, Volume 1, Paris 1994, 
a. 36 
μεταρρυθμίσεων. Via τη βελτίωση της ποιότητας των σχείδων σε ό,τι αφορά την καλύτερη εφαρμογή τους, θα 
χρειασθεί ενεργός υποστήριξη. Προβλέπεται μια μεγόλη ποικιλία μέτρων υποστήριξης: 
* βελτίωση του συστήματος γενικής πληροφόρησης και αναζήτησης εταίρων 
* ενίσχυση της προπαρασκευαστικής φάσης των σχεδίων 
* ικανοποιητικότερη διευκρίνιση των κριτηρίων επιλογής σχεδίων και 
* μέτρα για τη σταθεροποίηση των κανονιστικών, οικονομικών και πολιτικών προϋποθέσεων της ΕΤΑ 
3.2. Ενσωμάτωση του INTAS (περίληψη παράρτημα II) 
To INTAS δημιουργήθηκε ως πιλοτικό όργανο δυνάμενο να δρα κατά τρόπο επείγοντα και ευέλικτο, ικανό να 
προσελκύει πρόσθετους πόρους επιπλέον αυτών που παρέχονται από την Κοινότητα και να εξασφαλίζει την 
επίσημη συμμετοχή των κρατών μελών σε δράσεις που πραγματοποιούνται εκτός προγράμματος πλαισίου. Το 
INTAS περιεβλήθη τη μορφή ιδιωτικής ένωσης βελγικού δικαίου. Η πιλοτική φάση του πσρετόθη μέχρι τις 31 
Δεκεμβρίου του 1995. Τσ μέλη του INTAS σήμερα είναι τα κρότη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ηορβηγία, 
η Ελβετία και η Κοινότητα η ίδια. 
To INTAS στη σημερινή του μορφή απέτυχε να επιτύχει τους στόχους που του ανετέθησσν κατά την ίδρυση του. 
Από ανεξάρτητους ελέγχους προκύπτει ότι ο χρόνος για την κατάρτιση των συμβάσεων είναι πολύ μεγάλος, 
οι δαπάνες της δομής αυτής πολύ υψηλές και η αξιολόγηση των σχεδίων που υποβάλλονται σ' αυτό δεν κρίθηκε 
πάντα ως αρκετά διαφανής. Επιπλέον, οι απρόβλεπτες αλλαγές που συμβαίνουν στην Ανατολική Ευρώπη δεν 
επέτρεψαν την ενσωμάτωση της δράσης αυτής στο τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο, αν και το πρόβλημα αυτό 
αντιμετωπίσθηκε ικανοποιητικό στο τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο. 
Λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων παρατηρήσεων, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι δράσεις συνεργασίας με 
τα ΝΑΚ στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας πρέπει να συνεχισθούν αλλά κατά τρόπο πιο 
επικεντρωμένο σε τομείς πραγματικής προτεραιότητας. Η προπαρασκευαστική δράση εκτός προγράμματος 
πλαισίου έδειξε ότι οι προϋποθέσεις δεν είχαν πληρωθεί για την δημιουργία μιας ιδιαίτερης δομής (άρθρο 130^ 
της συνθήκης ΕΚ). Via να καταστεί η δράση αυτή πιο αποτελεσματική, θα συνεχισθεί εφεξής στο σύνηθες 
κανονιστικό πλαίσιο που προβλέπεται για την εφαρμογή των προγραμμάτων έρευνας, διατηρώντας τις 
ιδιαιτερότητες του INTAS, όπως εξηγείται λεπτομερώς στο παράρτημα II. 
3.3. Συνεργασία υε το TACIS και συντονισμός υε τα κράτη μέλη 
Via να αξιοποιηθούν καλύτερα τα εντόνως μειωμένα κονδύλια θα πρέπει οι δράσεις Ε&Α να επιδιώξουν την 
ενεργό συνεργασία και στήριξη του TACIS. 0/ γενικές δράσεις υποστήριξης, όπως λόγου χάρη οι εγκαταστάσεις 
συστημάτων πληροφόρησης, η παροχή ενισχύσεων στην προπαρασκευαστική φάση των σχεδίων, η παροχή 
νομικών και διαχειριστικών συμβουλών κατά συστηματικότερο τρόπο, θα πρέπει να συνδεθούν στενότερα με τις 
δράσεις που αναλαμβάνονται από το TACIS. Η συνεργασία Ε&Τ εξάλλου θα βρίσκεται σε επαφή και να ενισχύει 
τα σχέδια TACIS. 
Υπάρχει έλλειμμα πληροφοριών σχετικό με τις διάφορες δραστηριότητες που έχουν δρομολογήσει τα κρότη μέλη 
χωριστό στον τομέα της συνεργασίας Ε&Τ με τα ΝΑΚ. Via να βελτιωθεί η αμοιβαία γνώση ώστε να ενταθούν οι 
συνεργιστικές δράσεις και ο συντονισμός, η Επιτροπή ξεκίνησε ήδη διάφορες μελέτες σχετικό με τις δράσεις που 
έχουν αναληφθεί από τα μεμονωμένα κράτη μέλη2. Μελέτες του τύπου αυτού θα συνεχισθούν και θα 
διευρυνθούν, αξιοποιώντας το πλούσιο υλικό που επίσης υπάρχει στους κόλπους άλλων οργανισμών όπως ο 
ΟΟΣΑ, η Παγκόσμια Τράπεζα, η UNCTAD και ο GATTAYTO. 
European Commission, Science, Research, Development: Cooperation in Science and Research with 
Central and Eastern Europe, Brussels 1994 
3.4. Ευέλικτη διόρθωση σχεδίων για τη δημιουργία υποδομής 
Από τα ταμεία συνεργασίας Ε&Τ δεν πρόκειται να δοθεί άμεση θεσμική υποστήριξη. Το έργο για την υπέρβαση 
των ελλείψεων σε θέματα υποδομής και της ανάγκης δημιουργίας νέων ή ανανεωμένων μακροπρόθεσμων δομών 
αποτελεί καθήκον των κυβερνήσεων των ΝΑΚ. Η διεθνής συνεργασία στην Ε&Τ θα υποστηρίξει το έργο αυτό 
με τη χρηματοδότηση σχεδίων. To TACIS, ως πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει 
τις ενέργειες αυτές με θεσμική ενίσχυση. Καταρχήν, η τρέχουσα πολιτική και νομική κατάσταση ενθαρρύνει την 
χρηματοδότηση σχεδίων. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την εξεύρεση καλύτερων και περισσότερο 
βιώσιμων νομικών λύσεων για το θέμα των επενδύσεων σε επιστημονικές υποδομές. 
3.5. Περιφερειακή διαφοροποίηση 
Η αποκέντρωση και η περιφερειοποίηση των δυνατοτήτων της ΕΤΑ πρέπει να ενθαρρυνθεί. Σε γενικές γραμμές 
υπηρεσίες που εμφανίζουν υψηλή πυκνότητα Ε&Τ διαθέτουν μεγαλύτερες δυνατότητες να εκμοντερνίσουν τις 
επιστημονικές υποδομές τους με τις δικές τους δυνάμεις. Περιφερειακό ερευνητικό κέντρα χωρίς σοβαρές 
διασυνδέσεις διακινδυνεύουν περισσότερο να καταρρεύσουν, όμως έχουν κρίσιμη σημασία για την τοπική 
ανάπτυξη. Με βάση γενικότερα κριτήρια επιλογής υψηλής στάθμης, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία σε 
ό,τι αφορά την περιφερειακή σπουδαιότητα τους. 
Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι οι πρώην μεμονωμένες "επιστημουπόλεις", αστικές μονο-δομές που ενισχύονταν 
από την κεντρική διοίκηση κυρίως από το Υπουργείο 'Αμυνας. Πρέπει να συνειδητοποιηθεί ότι η στρατιωτική 
έρευνα θα συνεχίσει να πραγματοποιείται σε πολλές από τις πόλεις αυτές ενώ ο μετασχηματισμός τους σε 
κανονικές πόλεις δεν αποτελεί ρητό στόχο των ενδιαφερομένων κυβερνήσεων. To ISTC (διεθνές επιστημονικό 
και τεχνολογικό κέντρο) κινείται προς την κατεύθυνση της μετατροπής με την ενίσχυση μη στρατιωτικών 
προγραμμάτων στις πρώην επιστημουπόλεις. Η γενική ιδέα για την μετατροπή αυτών των "μυστικών πόλεων" 
οι οποίες μετατράπηκαν σε ανοιχτές "τεχνοπόλεις" αντιμετωπίζεται με κάποιο σκεπτικισμό. Πιστεύεται ότι οι 
δομές της αγοράς στα ΝΑΚ είναι πολύ ασθενείς ακόμη για να μπορούν να στηρίξουν αυτοδύνμα ιδρύματα. Μία 
αποτελεσματικότερη προσπάθεια για την μετατροπή τους σε "κανονικές" πόλεις πρέπει να επιδιωχθεί μέσω μιας 
γενικότερης διαφοροποίησης των επαγγελματικών δομών σ'αυτές. Η ικανοποίηση των περιφερειακών αναγκών 
της αγοράς θα οδηγήσει στη δημιουργία καλύτερων προοπτικών από ό,τι μια εκ βάθρων τεχνολογική 
αναστάτωση. 
3.6. Θεματικές προτεραιότητες 
Οι γενικές προτεραιότητες της συνεργασίας ΕΤΑ προσδιορίστηκαν στο παρελθόν. Ερευνητικό σχέδια ιδιαίτερα 
στον τομέα του περιβάλλοντος αποκτούν ενδιαφέρον, π.χ. για περιοχές όπως η Μαύρη Θάλασσα, η Αράλη 
Λίμνη, η Λίμνη της Βαϊκάλης κλπ. Θα συνεχισθεί επίσης η συνεργασία στο Τσερνομπίλ και σε άλλες περιοχές 
σχετικό με τις επιπτώσεις της ραδιενεργού μόλυνσης και με την πυρηνική ασφάλεια. Τα ΝΑΚ μπορούν επίσης 
να συμβάλουν σημαντικό σε έρευνες σχετικά με τις παγκόσμιες κλιματικές μεταβολές, λόγω της πρόσβασης που 
έχουν στην κλιματική ζώνη της Αρκτικής, της ύπαρξης διαστημικής τεχνολογίας και επίσης λόγω της τεράστιας 
εδαφικής τους έκτασης. 
Το μέρος που αφορά τα ΝΑΚ οτο πρόγραμμα εργασίας του Ειδικού Προγράμματος Εργασίας με τις τρίτες χώρες 
και τους διεθνείς οργανισμούς, παρουσιάζει μια επισκόπηση των σημαντικότερων τομέων της συνεργασίας ΕΤΑ. 
Το ενδιαφέρον στις περιοχές αυτές οφείλεται στην ιδιαίτερη σημασία που αποδίδει η ΕΕ στη συνεργασία στα 
σχετικά θέματα όπου τα ΝΑΚ χρειάζονται να ασκήσουν υποδομές, να εκμοντερνίσουν τις βιομηχανίες τους, να 
βελτώσουν το χαμηλό επίπεδο ζωής ή να αντιμετωπίσουν άλλα μεγάλα προβλήματα των κοινωνιών τους. Όλα 
αυτό τα θέματα βασίζονται στο αμοιβαίο συμφέρον και εμφανίζουν ελπιδοφόρες δυνατότητες ανάπτυξης. Τα 
θέματα αυτό συχνό αναφέρονται σε άλλες πολιτικές, ιδιαίτερα στην ανάπτυξη της παγκόσμιας κοινωνίας της 
πληροφορίας και στις μεταφορές, στις βιομηχανικές τεχνολογίες και στον τομέα της παραγωγής ενέργειας στην 
παραγωγή και τις μεταφορές. 
Η πυρηνική τεχνολογία και η διαστημική τεχνολογία αποτελούσαν τους πιο προηγμένους και με το μεγαλύτερο 
γόητρο τεχνολογικούς κλάδους οτο παρελθόν. Και οι δύο αυτοί κλάδοι συνδέονταν με τον στρατιωτικό τομέα 
αλλά και οι δύο εμφανίζουν δυνατότητες ειρηνικών εφαρμογών. Η θέση τους στη μελλοντική κοινωνία ωστόσο και 
ειδικότερα η οικονομική τους βάση και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα τους πρέπει να εξετασθούν με ιδιαίτερη 
προσοχή. Οι επενδύσεις κατά το παρελθόν ήταν τεράστιες αλλά οι εγκαταστάσεις υποβαθμίζονται γρήγορο. Χωρίς 
κάποιο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και οικονομική υποστήριξη και οι δύο αυτοί τομείς θα αντιμετωπίσουν ένα αβέβαιο 
μέλλον. Αυτό θα οδηγήσει σε απώλειες για την διαστημική τεχνολογία και για την παγκόσμιο κοινότητα της ΕΤΑ 
γενικότερα. Via τον πυρηνικό κλάδο μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε επισφαλείς εξελίξεις. 
Η οικονομία, οι οικονομικές σπουδές, οι κοινωνικές επιστήμες, η νομική έρευνα προσανατολισμένη προς την αγορά, 
οι επιχειρήσεις και η δημόσια διοίκηση αποτελούν αντικείμενα που παρουσίαζαν ελλείψεις ή αδυναμίες στα 
προηγούμενα χρόνια. Αν και προσφέρονται από το TACIS/ACE, την Παγκόσμια Τράπεζα και πολλά ιδιωτικό 
πανεπιστήμια, υπάρχουν ακόμα ελλείψεις στις κοινωνικές επιστήμες. Ειδικότερα ελλείπουν δυνατότητες 
παρακολούθησης της ανάπτυξης και της εφαρμογής ενός ρεαλιστικού μηχανισμού ανάδρασης, feedback, σχετικά με 
την κατεύθυνση της ανάπτυξης (Αξιολόγηση Τεχνολογίας). Το Δίκτυο Παρακολούθησης (5.3.) θα συμβάλει στην 
εμπέδωση των δράσεων αυτών. 
4. Βελτιωμένη ποιότητα και εφαρμογή σχεδίων 
Στις σημερινές συνθήκες κατάλληλα σχέδια είναι εκείνα τα οποία οδηγούν είτε σε εφαρμογές είτε σε ρεαλιστικές 
δυνατότητες επίλυσης προβλημάτων στο εγγύς μέλλον. 
Από την πλευρό των βιομηχανιών της ΕΕ, συναντήθηκαν δυσκολίες εξεύρεσης προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, ακόμη 
δε περισσότερες για να εφαρμοστούν στα προϊόντα αυτά δυτικό συστήματα παραγωγής2. Μια αρτιότερη 
προπαρασκευή των βιομηχανικών σχεδίων ΕΤΑ θα συμβάλει στο μέλλον καλύτερα από ό,τι η εντατική χρηματοδότηση 
μη στοχοθετημένων σχεδίων. Επιβάλλεται επομένως να επιλεγούν καλύτερα και να προπαρασκευασθούν τα ερευνητικά 
σχέδια για μελλοντικές βιομηχανικές εφαρμογές. 
Πρέπει επίσης να εξετασθεί προσεκτικό και η εφαρμογή των ερευνητικών αποτελεσμάτων κατά την επιλογή των 
στόχων των ερευνητικών προτάσεων στον δημόσιο τομέα. Οι περιορισμένοι πόροι θα επηρεάσουν την επιλογή των 
προτάσεων για χρηματοδότηση της ΕΕ ανάλογα με τις δυνατότητες που οι προτάσεις αυτές εμφανίζουν για τη 
βελτίωση της κατάστασης. 
4.1. Ενίσχυση νια την εκπόνηση σχεδίων 
Οι ανοικτές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων όπως γίνονται στα ειδικά προγράμματα ΕΤΑ δεν κρίνονται πάντα ως 
ο καταλληλότερος τρόπος για την εκπόνηση ικανοποιητικών προτάσεων. Θα πρέπει να δρομολογηθεί ένας χρήσιμος 
διάλογος με τις αρχές των ΝΑΚ με εμπειρογνώμονες των ΝΑΚ και των κρατών μελών, με τον ίδιο τρόπο που 
λειτουργούν οι "στρογγυλές τράπεζες βιομηχανικής συνεργασίας". Ο διάλογος αυτός με τις αρχές των ΝΑΚ αποσκοπεί 
στον εντοπισμό και την διαπραγμάτευση των καταλλήλων επιλογών για βιομηχανικά σχέδια ή για σχέδια δημοσίου 
συμφέροντος. 
Πρέπει σε γενικές γραμμές να βελτιωθεί η προπαρασκευαστική φάση των σχεδίων. Θα οργανωθούν κοινό σεμινάρια 
και εργαστήρια σε επιλεγμένους τομείς, για τη σύσταση δικτύων εκεί όπου το επίπεδο των προβλεπομένων σχεδίων 
κρίνεται ως πολύ ακαδημαϊκό. Θα πρέπει να υπάρχει πρόσβαση στα σχέδια COST για τα νέα ανεξάρτητα κρότη έτσι 
ώστε να επιτευχθεί καλύτερη συνεργασία στα δίκτυα. Από τα δίκτυα αυτό θα πρέπει να προκύψουν μελλοντικό σχέδια. 
Ένα ποσοστό του προϋπολογισμού για τις προβλεπόμενες τροπολογίες περιλαμβάνει τη χρηματοδότηση σεμιναρίων 
και δικτύων τα οποία θα χρησιμεύσουν ιδίως στην προπαρασκευή των προτεινομένων σχεδίων. 
4.2. Η αίτηση υποωηΦιότητας ως ένα από τα κριτήρια επιλογής 
Via να επιλεγούν βιομηχανικά ερευνητικά σχέδια που θα εμφανίζουν ρεαλιστικές πιθανότητες εφαρμογής πρέπει να 
εισαχθούν καλύτερα στοχοθετημένα κριτήρια επιλογής, εκτός των συνήθων κριτηρίων υψηλής στάθμης σχεδίων. 
Πόρισμα της IRDAC 7ι<* ττ)*' επιστημονική και τεχνολογική συνερ-γασία με τις χώβί; της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
Στη σημερινή κατάσταση επιβάλλεται να προωθηθούν τα σχέδια εκείνα που ευρίσκονται κοντά στη βιομηχανική 
παραγωγή. 0/ εταίροι που παρουσιάζουν σχέδια επομένως πρέπει να έχουν ενδείξεις ότι το προτεινόμενο σχέδιο είναι 
ικανοποιητικού επιπέδου και ότι συμμετέχει στον όμιλο ένας βιομηχανικός εταίρος. 
Επιπλέον, οι προτάσεις για ερευνητικά σχέδια πρέπει σε γενικές γραμμές να περιλαμβάνουν και μία μελέτη 
σκοπιμότητας. Η μελέτη αυτή εκπονείται από τους προτείνοντες εταίρους και θεωρείται ως προϋπόθεση υποβολής 
πρότασης. Σ'αυτήν περιγράφονται οι προβλεπόμενες εφαρμογές και πρέπει να αναφέρεται ένας συνεργαζόμενος 
εταίρος ο οποίος δεσμεύεται για τη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου. 0 εταίρος αυτός που είναι 
υπεύθυνος για την εφαρμογή των αποτελεσμάτων σε σχέδια δημοσίου συμφέροντος πρέπει να είναι π.χ. μια υπηρεσία, 
όπως οργανισμός περιβάλλοντος ή μια περιφερειακή δημόσια υπηρεσία. Via βιομηχανικά σχέδια θα πρέπει ο εταίρος 
αυτός να είναι μια νέα MME του εκάστοτε ΝΑΚ ή μια ενδιαφερόμενη επιχείρηση της ΕΕ. 
4.3. Αναπροσαρμογή και διεθνής τεχνολογική συνεονασία 
Τεχνολογίες αιχμής του πρώην στρατιωτικο-βιομηχανικού συγκροτήματος πρέπει να μετακινήσουν σε νέες παραγωγικές 
διαδικασίες του μη στρατιωτικού τομέα. Ωστόσο οι αγορές των ΝΑΚ δεν φαίνονται ακόμη προετοιμασμένες για την 
παραγωγή προϊόντων υψηλών προδιαγραφών. Η προϋπόθεση ότι πρέπει να αναζητηθεί ένας βιομηχανικός εταίρος 
δεσμευμένος με την εφαρμογή των αποτελεσμάτων μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη στη σημερινή κατάσταση των ΝΑΚ. 
Έτσι η αναπροσαρμογή που είναι απαραίτητη καθίσταται στις εν λόγω προϋποθέσεις εξαιρετικό δύσκολη. 
To ISTC παρέχει τη δυνατότητα στους επιστήμονες να εργασθούν σε σχέδια αυτού του τύπου. Τα σχέδια του ISTC 
χρηματοδοτούνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την ΕΕ (μέσω του TACIS)4 και από την Ιαπωνία. Επιστήμονες και 
ερευνητές ενισχύονται στις εργασίες τους που έχουν σχέση με την ασφάλεια των πυρηνικών αντιδραστήρων, τη 
διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων, την αεροδιαστημική, την ανάπτυξη νέων υλικών, εμβολίων και άλλων 
ιατρικών τεχνολογιών και μέσων αντιμετώπισης μιας ποικιλίας περιβαλλοντικών προβλημάτων. Τα σχέδια που ξεκίνησαν 
κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του ISTC χρηματοδοτούν περισσότερους από 8200 επιστήμονες και μηχανικούς 
οι οποίοι προηγούμενα εργάζονταν σε όπλα μαζικής καταστροφής και σε τεχνολογίες πυραύλων. Το ερώτημα είναι 
κατά ποιο τρόπο θα καταστούν τα σχέδια αυτά ικανά να αποδώσουν αποτελέσματα με πρακτικές εφαρμογές στην 
βιομηχανία και στο δημόσιο τομέα, ενώ θα συνεχίζεται επίσης η ενίσχυση της βασικής έρευνας. 
Via την αναπροσαρμογή ορισμένων από τα ερευνητικό ιδρύματα στρατιωτικής υψηλής τεχνολογίας κρίνεται 
σκοπιμότερο να εμπεδωθεί συνεργασία με τις επιχειρήσεις της ΕΕ για την ανάπτυξη τεχνικού εξοπλισμού παραγωγής 
στη Δύση και για τις αγορές της ΕΕ από ό,τι να επιχειρηθεί παραγωγή προϊόντων μη στρατιωτικής χρήσεως για τη 
ρωσική αγορά. Η γενικότερη ιδέα για τη συγκρότηση κοινών επιχειρήσεων ΕΤΑ, χρησιμοποιώντας τις ερευνητικές 
εγκαταστάσεις των ΝΑΚ για την παραγωγή προϊόντων που προορίζονται για τις αγορές της ΕΕ, πρέπει να διερευνηθεί 
με ιδιαίτερη προσοχή. Στην παρούσα κατάσταση αυτός ο τύπος συνεργασίας μπορεί να προσφέρει περισσότερα 
πλεονεκτήματα και για τις δύο πλευρές. Πρόκειται για επιλογή που απευθύνεται σε δραστήρια εργαστήρια και 
ινστιτούτα ώστε να ασχοληθούν με Ε&Α υπό πραγματικές συνθήκες αγοράς. Πρέπει οπωσδήποτε να υπερβληθεί το 
εμπόδιο της γενικότερης απροθυμίας των στρατιωτικών ερευνητικών κέντρων να λάβουν μέρος σε μια τέτοια 
συνεργασία με δυτικές επιχειρήσεις για μη στρατιωτικούς σκοπούς (π.χ. τεχνολογία λέιζερ σε ιατρικό εξοπλισμό). Θα 
πρέπει να εξετασθούν οι νομικές επιπτώσεις σχετικό καθώς και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που πρέπει να 
διασφαλισθούν. 
0 δρόμος για την αναπροσαρμογή των συγκροτημάτων αυτών και της σημερινής βιομηχανικής παραγωγής, με τη 
βοήθεια δυτικών εταιρειών, φαίνεται να είναι μακρύς. Ωστόσο, η ανοικτή συνεργασία με εταίρους της ΕΕ θα συμβάλει 
έντονο στην επίτευξη των σκοπών αυτών. 0 διάλογος με τις αρχές των ΝΑΚ, τα προπαρασκευαστικό εργαστήρια και 
τα δίκτυα εκπόνησης κοινής στρατηγικής και μελετών σκοπιμότητας, θα προετοιμάσουν το δυσχερές αυτό έργο. 
5. Στήριξη ενός ευνοϊκότερου περιβάλλοντος Ε&Τ 
Δεν είναι μόνο τα ίδια τα σχέδια που χρειάζονται καλύτερη υποστήριξη στην προπαρασκευαστική τους φάση. 
Απαιτείται ενεργητική υποστήριξη του συνολικού περιβάλλοντος στο οποίο θα λειτουργήσουν κατά τρόπο αξιόπιστο 
και αποτελεσματικό τα σχέδια αυτά. Η έλλειψη γενικότερων υποδομών πρέπει να αντιμετωπισθεί από τις εθνικές 
αρχές. 
5.1. Βελτιωμένη πληροφόρηση 
Μεγάλη δυσκολία σχετικό αποτελεί η πρόσβαση στα αναγκαία πληροφοριακά στοιχεία που αφορούν την επιστήμη 
καθώς και την κατάσταση της τεχνογνωσίας στον τομέα της τεχνολογίας. Πρόκειται για πληροφορίες για το γενικότερο 
σύστημα παρακολούθησης των εξελίξεων καθώς επίσης και για το σύστημα από πρακτικής πλευράς αναζήτησης 
εταίρων. Εκτός από στατιστικές οικονομικής φύσεως και δείκτες δεν υπάρχει το κατάλληλο σύστημα και οι διαθέσιμες 
πληροφορίες δεν είναι ακόμη ικανοποιητικού επιπέδου. Η ανεπαρκής πληροφόρηση για την γενικότερη κατάσταση 
δημιουγεί μεγάλα προβλήματα. Οι πληροφορίες οι διαθέσιμες για τις μεγάλες πόλεις όπως η Μόσχα και η Αγία 
Πετρούπολη, συγκεντρώθηκαν κατά τα προηγούμενα χρόνια της συνεργασίας. Υπάρχουν επίσης διαθέσιμες 
πληροφορίες για τις περιοχές του Νοβοσιμπίρσκ, του Εκατερίνενμπουργκ, του Ροστόβ και πρότυπες δράσεις όπως στο 
Νίζνι Ηόβγκοροντ. Όμως, σε άλλες περιοχές της Ρωσίας και στα άλλα ΝΑΚ, οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι μάλλον 
επιφανειακές. 
Κατεβλήθησαν πολλές προσπάθειες αξιολόγησης των δυνατοτήτων που υπάρχουν σήμερα, από διάφορους 
οργανισμούς και συμβούλους. Ωστόσο, ακόμη σήμερα δεν υπάρχουν διαθέσιμες γενικές πληροφορίες για την 
κατάσταση, δηλαδή ένα μητρώο ή μια τράπεζα δεδομένων για τα υπάρχοντα ιδρύματα και τις σημερινές παραγωγικές 
δυνατότητες θα πρέπει επομένως να πραγματοποιηθούν. Πρέπει επίσης να ενθαρρυνθούν επιστημονικά δίκτυα 
επικοινωνίας για να εξυπηρετήσουν τη βελτίωση των συστημάτων πληροφόρησης. 
5.2. Πρωτοβουλίες αναζήτησης εταίρων 
Υπηρεσίες παροχής των ενδεδειγμένων πληροφοριών είναι ζωτικής σημασίας για ερευνητικό κέντρα των οποίων οι 
προγενέστερες σχέσεις έχουν πληγεί από την κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η αναζήτηση εταίρων για 
κοινές ερευνητικές προτάσεις αποτελεί ήδη δύσκολο έργο και για πιο ευνοϊκές καταστάσεις. Η αναζήτηση εταίρων 
ωστόσο στα πλαίσια ενός ανεπαρκώς ανεπτυγμένου πληροφοριακού συστήματος περιορίζει ακόμη περισσότερο τις 
δυνατότητες επιτυχούς συνεργασίας. Πρέπει να παρασχεθεί πρόσθετη στήριξη για τους ενδεχομένους εταίρους των 
ΝΑΚ από τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα συνδεδεμένα κρότη καθώς και τις χώρες της ΕΟΚ για την εξεύρεση των 
ενδεδειγμένων συνεργατών. Αυτό που μετρό δεν είναι τόσο η ποσότητα της πραγματοποιηθείσας ερευνητικής 
εργασίας όσο η ποιότητα της. Υπάρχουν ήδη εν λειτουργία στην ΕΕ υποδειγματικά όργανα για τη βελτίωση της 
συνεργασίας ΕΤΑ: τα Κέντρα Αναμετάδοσης. Τέτοια όργανα μαζί με τα δίκτυα τεχνολογικής αξιολόγησης και 
παρακολούθησης για τα ΝΑΚ θα βελτιώσουν την ποιότητα των σχεδίων και θα συμβάλλουν στη δημιουργία 
μακροπρόθεσμης υποδομής. 
Επιπλέον, θα μπορούσαν να οργανωθούν θεματικές "ημερίδες διαμεσολάβησης" όπου θα λαμβάνουν μέρος 
ενδιαφερόμενες βιομηχανίες και άλλοι οργανισμοί, σε συνεργασία με το TACIS και τις δράσεις των κρατών μελών. 
5.3. Δίκτυο παρακολούθησης 
Η περαιτέρω επιλογή προτεραιοτήτων για τη μορφή δράσης και του προσανατολισμού των ενεργειών θα συνοδεύεται 
από συνεχή διάλογο με τις αρχές των ΝΑΚ. 0/ τοπικής φύσεως πληροφορίες πρέπει να είναι εύκολης πρόσβασης και 
καλύτερα συντονισμένες, να συνδέονται δε με μελέτες αξιολόγησης και παρακολούθησης. Θα πρέπει να συγκροτηθεί 
ένα δίκτυο παρακολούθησης περιφερειακής φύσεως στα διάφορα ΝΑΚ μακροπρόθεσμα. Τα κεντρικά σημεία του 
δικτύου θα εργάζονται σε συνεχή βάση για τη βελτίωση των πληροφοριών (τράπεζες δεδομένων), για την 
αξιολόγηση των μεταβολών και την παρακολούθηση των σχεδίων συνεργασίας ΕΤΑ καθώς και των τοπικών επιπτώσεων 
τους. Ταυτόχρονα θα χρησιμοποιηθούν αυτά για την καλύτερη διάδοση των πληροφοριών και τον συντονισμό μεταξύ 
των περιοχών και των ΝΑΚ. 
5.4. Νομοθετικές προϋποθέσεις 
Οι νομικές προϋποθέσεις αποτελούν κύριο δεσμευτικό παράγοντα. Δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, φυσική 
ιδιοκτησία ως επίσης και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (ευρεσιτεχνίες) προκαλούν τα μεγαλύτερα προβλήματα 
σε ό,τι αφορά τη συνεργασία. Η Ρωσική Ομοσπονδία θέσπισε έναν νέο νόμο για τις ευρεσιτεχνίες με βάση τον 
Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ευρεσιτεχνιών (ΑΡΕ). Ωστόσο χωρίς τη δραστήρια επιβολή του νόμου και τους ενδεδειγμένους 
μηχανισμούς ελέγχου η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε κοινό ερευνητικό σχέδια θα είναι περιορισμένη. Οι εταίροι 
της διεθνούς συνεργασίας έχουν ανάγκη γενικότερης ασφάλειας σε ό,τι αφορά τις δεσμεύσεις τους, τα καθήκοντα και 
τους κινδύνους που αναλαμβάνουν. Οι πρωτοβουλίες απαιτούν σταθερό νομικό πλαίσιο στο οποίο μπορούν να 
προσφεύγουν σε περιπτώσεις αμφισβητήσεων. Η νομική αντιμετώπιση των προβλημάτων στα ΝΑΚ, είναι από πολλές 
απόψεις ασαφής. Μια κοινή υπηρεσιακή ομάδα η ομάδα εργασίας θα μπορούσε να συμβάλει στην βελτίωση των 
νομοθετικών συνθηκών. 
5.5. Μεταφοοά πιστώσεων 
Υπάρχουν επίσης ασάφειες σε ό,τι αφορά την επιβολή τελών κατά τη μεταφορά πιστώσεων. To ISTC επέτυχε την 
απαλλαγή καταβολής τελών. Ευρίσκονται υπό εξέλιξη προσπάθειες για την επίτευξη μιας αναλόγου εξαίρεσης για το 
INTAS. Η φορολόγηση φαίνεται να είναι βαρύτερη όταν εμπλέκονται ιδρύματα. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε 
προσπάθειες παράκαμψης των επισήμων ιδρυμάτων και στη χορήγηση ερευνητικών επιχορηγήσεων πιο συχνά σε 
μεμονωμένους επιστήμονες. Οι δυνατότητες του τραπεζικού συστήματος πρέπει επίσης να αποτελέσουν αντικείμενο 
προβληματισμού. Θα πρέπει να δρομολογηθούν σύντομα κοινές συζητήσεις και να συγκροτηθεί μια ομάδα εργασίας 
για τον σκοπό αυτό με τους εκπροσώπους άλλων κυβερνητικών ή μη κυβερνητικών οργανισμών . 
6. Προϋποθέσεις για ξένες άμεσες επενδύσεις (FDD 
Η γενικότερη νομοθετική αβεβαιότητα παραμένει ακόμη το κύριο κώλυμα για αυξημένες βιομηχανικές επενδύσεις από 
τη Δύση. Η ανάπτυξη της έρευνας και της βιομηχανίας συνδέονται στενό. Η επιβαλλόμενη διαρθρωτική αλλαγή του 
τομέα της επιστήμης συνδέεται με το ενδιαφέρον των ιδιωτικών επενδυτών για συνεργασία με τις βιομηχανίες των ΝΑΚ 
και των ερευνητικών τους κέντρων καθώς και με τις υπηρεσίες σχεδιασμού. Η βιομηχανία των ΝΑΚ πρέπει να 
συνειδητοποιήσει καλύτερα τις τρέχουσες ανάγκες και συνθήκες της εσωτερικής και εξωτερικής αγοράς. Τα 
προγράμματα συνεργασίας στην επιστήμη και την τεχνολογία μπορούν μόνον αυτό να προετοιμάσουν το έδαφος. 
Η Ε&Τ μπορούν να δώσουν την αναγκαία ώθηση, αλλά χωρίς ξένες επενδύσεις δεν μπορεί να ξεκινήσει καμιά σοβαρή 
διαδικασία εκμοντερνισμού με μακροπρόθεσμες προοπτικές και με βιώσιμες οικονομικές επιπτώσεις. 
Πραγματικές οικονομικές αλλαγές αναμένονται εκεί όπου οι ξένες επενδύσεις εισρέουν στις χώρες. Καταρχήν οι 
επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρονται γι'αυτό, και με τη βελτίωση της 
γενικότερης οικονομικής κατάστασης στη Δύση, πρέπει να αναμένεται η πραγματοποίηση περισσοτέρων επενδύσεων. 
Με ανασφαλή νομοθετική κατάσταση και με προβλήματα για το γενικότερο πολιτικό μέλλον των χωρών, το επίπεδο 
των επενδύσεων σήμερα εξακολουθεί να παραμένει σχετικά σε χαμηλά επίπεδα, παρά τους ελκυστικούς όρους της 
υψηλής στάθμης τεχνολογικού επιπέδου, των τεραστίων διαστάσεων της αγοράς και των χαμηλών μισθολογίων. 
7. Λειτουργικά συμπεράσματα: ενέργειες και μέσα 
Ο νέος προσανατολισμός των δραστηριοτήτων διεθνούς συνεργασίας ΕΤΑ με τα ΝΑΚ, θα πρέπει να επικεντρωθεί στα 
εξής σημεία: 
1. Λιγότερα και αποδοτικότερα σχέδια σε ό,τι αφορά τις εφαρμογές 
2. Ενσωμάτωση του INTAS 
3. Προπαρασκευή των δράσεων, των σχεδίων και εξεύρεση μελλοντικών εταίρων μέσω διαλόγου με τις αρχές των 
ΝΑΚ και κατάρτιση σχεδίων με τη χρηματοδότηση δικτύων. 
4. Νέες απαιτήσεις για υποβολή προτάσεων: υποβολή μελετών σκοπιμότητας και συμμετοχή ενός εταίρου για τις 
εφαρμογές των αποτελεσμάτων 
5. Συνεργασία και στοίχηση με το TACIS και άλλα προγράμματα της ΕΕ· συντονισμός με τις δράσεις των κρατών 
μελών, την ΕΤΑΑ (EBRD) και την Παγκόσμια Τράπεζα. 
6. νενικά: υψηλότερο ποσοστό ενισχύσεων για μέτρα στήριξης προς βελτίωση της ποιότητας και της εφαρμογής των 
σχεδίων: 
* Τράπεζα δεδομένων για τα ενδιαφερόμενα ερευνητικό ιδρύματα, το επιστημονικό τους 
επίπεδο, αξιολόγηση αποτελεσμάτων, τρέχοντα σχέδια κλπ. 
* Κίνητρα για την ανάπτυξη ενός αποκεντρωμένου δικτύου παρακολούθησης των ΝΑΚ 
* Δράσεις αναζήτησης εταίρων, ημερίδες πληροφόρησης κλπ. με τις ενδιαφερόμενες βιομηχανίες 
* Μέτρα για τη βελτίωση των νομοθετικών και οικονομικών συνθηκών της ΕΤΑ. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ Η ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ Ε&Τ ΣΤΑ ΝΑΚ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
1. Πλαίσιο της συνεργασίας ΕΕ με τα ΝΑΚ 
2. Εξέλιξη της συνεργασίας Ε&Τ με τα ΝΑΚ 
3. Σημερινές συνθήκες σύγχυσης της Ε&Τ στη Σοβιετική Ένωση 
3.1. Η κληρονομιά του παρελθόντος 
3.2. Διαστάσεις του επιστημονικού τομέα 
3.3. Η κατανόηση του φαινομένου φυγής εγκεφάλων 
3.4. Νέα εδαφική κατανομή του τομέα Ε&Τ στσ ΝΑΚ 
3.5. Η ποικιλομορφία της περιφερειακής συνεργασίας 
1. Πλαίσιο της συνεργασίας ΕΕ με τα ΝΑΚ 
Λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη σταθερότητας αλλά και τις βασικές οικονομικές ευκαιρίες που διαγράφονται, 
συμφέρον της ΕΕ είναι να αναπτύξει εμπορικές ανταλλαγές και επενδυτικές σχέσεις με όλη την περιοχή στα πλαίσια 
ενός νομοθετικού πλαισίου. Η Επιτροπή πρόσφατα υπέγραψε "Συμφωνίες Συνεργασίας και Σύμπραξης" (ACP) με την 
Ρωσική Ομοσπονδία, την Ουκρανία, το Καζακστόν και το Κιργιστόν. Με όλες τις άλλες χώρες, εκτός του Τατζικιστάν, 
ευρίσκονται υπό διαπραγμάτευση συμφωνίες συνεργασίας και σύμπραξης ή διερευνητικές συζητήσεις. 
Η ευρείας διατύπωσης συμφωνία περιέχει ένα ειδικό άρθρο για συνεργασία ΕΤΑ. Αναφέροντας τον στόχο για την 
πρόσβαση στα αντίστοιχα προγράμματα ΕΤΑ, οι τρεις κύριοι τομείς συνεργασίας που μνημονεύονται είναι: η ανταλλαγή 
επιστημονικών και τεχνικών πληροφοριών, κοινές πρωτοβουλίες ΕΤΑ, δράσεις επιμόρφωσης και κινητικότητας. Προς 
το αμοιβαίο συμφέρον, στόχος είναι να δοθεί ειδική σημασία στην αναδιάταξη των επιστημόνων και των ερευνητών 
που ασχολούνται με όπλα μαζικής καταστροφής. Προβλέπονται διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό διατάξεων που 
αφορούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. 
Το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑ προσφέρει συνεργασία σε Ε&Τ για τα ΝΑΚ στη δράση 2: "Συνεργασία με τρίτες χώρες 
και διεθνείς οργανισμούς'", μέρος Α2: "Συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τα νέα 
ανεξάρτητα κρότη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης". Επιπλέον τόσο το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο όσο και το πρόγραμμα 
πλαίσιο της EURATOM προβλέπουν τη δυνατότητα συμμετοχής εταίρων από τα ΝΑΚ με βάση κάθε φορά ένα 
ίο 
συγκεκριμένο σχέδιο, σε άλλα ειδικά προγράμματα. Via τον λόγο αυτό, οι εταίροι χωρίζονται σε δύο ομάδες των ΝΑΚ: 
* ευρωπαϊκά ΝΑΚ που μπορούν να συμμετάσχουν σε όλα τα ειδικό προγράμματα του προγράμματος πλαισίου 
δυνάμει του όρθρου 130 Ι της συνθήκης ΕΟΚ και 
* μη ευρωπαϊκά ΝΑΚ για συμμετοχή σε όσα ειδικά προγράμματα είναι ανοικτό δυνάμει μιας ad hoc διάταξης της 
ειδικής απόφασης του προγράμματος. 
To TACIS, το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας των ΝΑΚ που ξεκίνησε το 1991 με ετήσιο προϋπολογισμό 500 εκατ. ECU, 
παρέχει τεχνογνωσία και τεχνικό εξοπλισμό σε μεγάλους οργανισμούς δημοσίου και ιδιωτικού συμφέροντος. To TACIS 
χορήγησε 20 εκατ. ECU στο διεθνές κέντρο επιστημών και τεχνολογίας της Μόσχας (ISTC), που συγκροτήθηκε ως 
διεθνής οργανισμός από τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία. Στόχος του είναι να απασχολήσει 
εμπειρογνώμονες και ερευνητές του στρατιωτικού τομέα σε μη στρατιωτικό προγράμματα. To TACIS χρηματοδοτεί 
επίσης την ACE, τη Δρόση για Συνεργασία στον τομέα της Οικονομίας, ενισχύει δε επίσης δράσεις που αφορούν τις 
εφαρμογές της επιστήμης και της τεχνολογίας στην οικονομία της αγοράς, καθώς επίσης την επιμόρφωση των 
επιστημόνων, των εκπαιδευτικών και των επαγγελματιών. 
2. Η εξέλιξη της συνεργασίας Ε&Τ με τα ΝΑΚ 
Στην πρώτη φάση, μετά από τη διάσπαση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, η ΕΕ δρομολόγησε ευρέος φάσματος 
δράσεις συνεργασίας Ε&Τ για να ενισχυθούν οι διαδικασίες μεταρρύθμιεσης5. Η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας 
της πυρηνικής σχάσης (Τσερνομπίλ) και του ITER, το πρόγραμμα ελεγχόμενης σύντηξης, είχαν ήδη ξεκινήσει 
προηγουμένως. Η δράση COPERNICUS δρομολογήθηκε για την Κεντρική Ευρώπη, ενώ ερευνητές των ΝΑΚ 
συνεβλήθησαν σ'αυτό το 1994. Παρασχέθηκε ενίσχυση για τη συμμετοχή σε κοινό σχέδια πέντε ειδικών 
προγραμμάτων του τρίτου προγράμματος πλαισίου. To INTAS ιδρύθηκε για την ενίσχυση του γενικού δυναμικού ΕΤΑ 
των ΝΑΚ μέσω κοινών σχεδίων. Το THERMIE εγκαινίαζε συνεργασία στον ενεργειακό τομέα, ενώ το TEMPUS τη 
συνεργασία στην ανώτατη εκπαίδευση. Η συμμετοχή των ΝΑΚ σε ορισμένες δράσεις COST διηύρυνε τα κοινό 
επιστημονικό δίκτυα της Ευρώπης. To EUREKA έκανε δεκτή τη Ρωσική Ομοσπονδία ως μέλος στη βιομηχανική 
συνεργασία. Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί έρευνας, όπως το CERN, το ESO, η ESA ενίσχυαν τις ήδη υπάρχουσες σχέσεις 
στους ειδικούς επιστημονικούς τους τομείς. Επιπλέον, τα κρότη μέλη χωριστό, άλλα κρότη, διεθνείς οργανισμοί και 
μη κυβερνητικοί οργανισμοί συνέβαλαν σε διάφορους τομείς στην ενίσχυση της επιστημονικής συνεργασίας χωρίς 
ιδιαίτερο συντονισμό. 
3. Οι σημερινές συνθήκες σύγχυσης της Ε&Τ στη Σοβιετική Ένωση 
Η επιστήμη είχε μεγάλο γόητρο στην πρώην Σοβιετική Ένωση και η πίστη στη δύναμη της "επιστημονικής-
τεχνολογικής προόδου" ανήκε στα κομμουνιστικά ρητορικά σχήματα. Παρά τον όγκο και την αναμφισβήτητη 
ποιότητα των δράσεων ΕΤΑ, υπήρχαν ταυτόχρονα πολύ έκδηλες αδυναμίες. Η οργάνωση των επιστημών 
ακολουθούσε άλλους δρόμους από αυτούς που επιβάλλονταν από τις επιστημονικές έννοιες που πρέπει κανονικά να 
ισχύουν στις οικονομίες της αγοράς και στις δημοκρατίες. Η επιστήμη στην πρώην Σοβιετική Ένωση ήταν εξυπαρχής 
δεσμευμένη σε επιλεγμένες τεχνολογίες οι οποίες τις περισσότερες φορές συνέβαλαν στην εμπέδωση 
βλέπε ειδικότερα το COM(94) 420 τελικό: "Συνερ-γασία στην επιστήμη και τεχνολο-γία μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αφενός και τα νέα 
ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης αφετέρου", και το φυλλάδιο της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής: επιστημονική' και τεχνολογική συνερ"γασία με την Ανατολική Ευρώπη, Βρυξέλλες -
Λουξεμβούργο 1994 
| Μ 
στρατιωτικής υπεροχής και στην επίδειξη της ανωτερότητας του κομμουνισμού. Via το λόγο αυτό στα αρχικό στάδια 
το σύστημα λειτουργούσε με μεγάλη επιτυχία. Η εξέλιξη όμως αυτή έφθασε στο ανώτερο σημείο της με την εκτόξευση 
του σπούτνικ. 
Τη δεκαετία του '80 η πρώην Σοβιετική Ένωση έχασε το τραίνο της δυναμικής ανάπτυξης των τεχνολογιών της 
πληροφορίας και της επικοινωνίας καθώς και των εφαρμογών τους στην κοινωνία. Στη Δύση "η πληροφορία" 
προχώρησε ώστε να γίνει ένας από τους βασικούς παράγοντες της τεχνολογικής ανάπτυξης (κοινωνία της 
πληροφορίας). Όμως οι μη δημοκρατικές κοινωνίες δεν μπορούσαν να επιτρέψουν την ανεξέλεγκτη ατομική 
επικοινωνία. Έτσι, η δομή της κοινωνίας έγινε ο κύριος φραγμός για την αξιοποίηση των νέων αυτών τεχνολογικών 
επιτευγμάτων. Η πρόοδος στις σημερινές κοινωνίες δεν εξαρτάται απλώς από τις επιστημονικές εξελίξεις αλλά πρέπει 
επίσης να εξασφαλίζει την ενδεδειγμένη εφαρμογή της στην κοινωνία. Η παραμέληση του ζητήματος αυτού συνέβαλε 
αναμφισβήτητα στην τελική κατάρρευση του οικονομικού συστήματος. 
3.1. Κληρονομιά του παρελθόντος 
Οι συνθήκες επιστημονικής ανάπτυξης μέσα στην πρώην Σοβιετική Ένωση μπορούσαν να προσφέρουν αρκετές 
εντελώς διαφορετικές και πρωτότυπες λύσεις στον επιστημονικό τομέα οι οποίες δεν γνωστοποιούνταν στη διεθνή 
επιστημονική κοινότητα. Τα χαρακτηριστικό του προηγούμενου συστήματος από το οποίο προέκυψαν τα προβλήματα 
μπορούν να ανακεφαλαιωθούν ως εξής: 
* κυρίαρχος στρατιωτικός προσανατολισμός της Ε&Τ και της αντίστοιχης βιομηχανικής παραγωγής με ορισμένες 
κλίσεις προς ειδικό θέματα όπως η πυρηνική φυσική, η αεροδιαστημική και οι τεχνολογίες των λέηζερ καθώς 
επίσης και τα μαθηματικό, 
* απομόνωση των περισσότερων επιστημόνων από την παγκόσμια κοινότητα, μυστικότητα μεγάλου μέρους των 
εργασιών τους, που συχνό πραγματοποιούνταν σε μυστικές πόλεις, ελλιπής γνώση γλωσσών που χρησιμοποιούνται 
από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα και ελάχιστη συμμετοχή σε διεένή συνέδρια και δίκτυα, 
* έλλειψη ατομικής ιδιοκτησίας, χωρίς δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας και ατομικές ευρεσιτεχνίες 
* κεντρομόλος νοοτροπία με αρνητικές συνέπειες για τις περιοχές: περιφερειακές ανισορροπίες, χωρίς σύνδεση 
με τοπικό προβλήματα, μεγάλη απόσταση μεταξύ χώρων βιομηχανικής παραγωγής και αντιστοίχων ερευνητικών 
κέντρων, 
* απουσία ενεργών δεσμών μεταξύ εκπαίδευσης (πανεπιστήμια) και έρευνας (Ακαδημία Επιστημών ή ερευνητικά 
κέντρα), 
* δυσκίνητη γραφειοκρατία με παράλογο ιεραρχικό τρόπο οργάνωσης που συνέβαλε στη μεγάλη υποβάθμιση του 
συστήματος Ε&Α κατά τη δεκαετία του '80, χωρίς αξιολογήσεις κόστους-αποτελεσματικότητας ή συνείδηση του 
κόστους στον υπόψη τομέα, 
* έλλειψη προσανατολισμού αγοράς και καταναλωτικού προσανατολισμού χωρίς ικανότητες επίλυσης 
προβλημάτων, απόλυτη ευθυγράμμιση προς την κατεύθυνση της προσφοράς σε μια κεντρικά σχεδιασμένη 
οικονομία, 
* έλλειψη τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών για τη βιομηχανία και τα καταναλωτικό αγαθό, 
* έλλειψη συνειδητοποίησης των περιβαλλοντικών προβλημάτων και απουσία τεχνολογιών εξοικονόμησης 
ενέργειας, 
* απουσία κάθε προβληματισμού σχετικά με προβλήματα κόστους-αποτελεσμστικότητας και κάθε οικονομικού και 
χρηματοδοτικού κριτηρίου, χωρίς ανεξάρτητη και ορθολογική πειθαρχία στα οικονομικό, στις χρηματοοικονομικές 
υποθέσεις, χωρίς επιχειρηματικές μελέτες, μάνατζμεντ, κλπ. .. 
\λΖ 
* απουσία έρευνας στις εμπειρικές κοινωνικές επιστήμες για την παρακολούθηση των εν εξελίξει κοινωνικών 
διαδικασιών, με μόνο τον "επιστημονικό μαρξισμό-λενινισμό" ως ιδεολογικό έρεισμα 
Ο επιστημονικός τομέας αν και ισχυρός, καλό ανεπτυγμένος και κυρίαρχος στην κοινωνία, αντιμετωπίζει σημαντικές 
προκλήσεις. Η συνεργασία με την ΕΕ μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη σημαντικών διαρθρωτικών μεταβολών που 
χρειάζονται για να προσαρμοστεί το σύστημα στη νέα κατάσταση. 
3.2. Διαστάσεις του επιστημονικού τουέα 
Ο επιστημονικός τομέας σε ό,τι αφορά το απασχολούμενο προσωπικό, συγκρινόμενος με άλλες βιομηχανικές χώρες 
ήταν πραγματικά υπερτροφικός. Μετά από μία απότομη πτώση οι επιστήμονες ερευνητές και μηχανικοί για κάθε 
χίλιους εργαζόμενους (12,9 το 1989, 11,4 το 1990) ήταν ακόμη 10,1 το 1991, ενώ π.χ. στην ΕΕ το 1991 έφθανε 
το 4,2. 
0/ κυβερνήσεις περιέκοψαν δραστικό τις δαπάνες για την επιστήμη, αφού ο επιστημονικός τομέας που παρέλαβαν δεν 
ήταν σε θέση να συμβάλει στη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης βραχυπρόθεσμα. Από το 3,5% 
περίπου του ΑΕΠ που δαπανήθηκε για την Ε&Α κατά τα τέλη της δεκαετίας του '80, το ποσοστό αυτό8 έφθασε το 
2,1% του ΑΕΠ το 1990. Σήμερα, στη Ρωσική Ομοσπονδία το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο του 0,5%, 
λαμβανομένου υπόψη ότι το ΑΕΠ το ίδιο συρρικνώθηκε οτο 50% περίπου. Συγκριτικό αναφέρεται ότι το ποσοστό 
των δαπανών σε Ε&Τ στην ΕΕ είναι το 2% του ΑΕΠ. 
Ο δραστικός περιορισμός των χρηματοδοτικών πόρων έγινε χωρίς κατάλληλο σχεδιασμό. Εν τω μεταξύ το Ρωσικό 
Υπουργείο Επιστημών και Τεχνολογίας πρότεινε ένα πρόγραμμα προτεραιοτήτων. Λόγω των πολύ δυσμενών 
κοινωνικών επιπτώσεων, μένει να διαπιστωθεί κατά πόσο το πρόγραμμα θα οδηγήσει σε περιορισμένες και 
αποτελεσματικότερες δομές της ΕΤΑ. Ινστιτούτα και οργανισμοί με περισσότερους των 5.000 εργαζομένων είναι 
λιγότερο παραγωγικοί και, ως μεγάλα συγκροτήματα, έχουν την τάση σε γενικές γραμμές να ανθίστανται σε 
μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. 
Με τις σημερινές συνθήκες οι εκροές του επιστημονικού κλάδου είναι ανεπαρκείς. Ο τρέχων προϋπολογισμός 
δαπανάται κυρίως σε βασικές ανάγκες, όπως η θέρμανση και ο ηλεκτρισμός. Επιπλέον, οι μισθοί του προσωπικού είναι 
πολύ χαμηλοί, πράγμα που υποβαθμίζει το ενδιαφέρον των εργαζομένων, ενώ συχνά ορισμένα ινστιτούτα κλείνουν 
για μερικές μέρες και εβδομάδες για να εξοικονομήσουν ενέργεια ή νοικιάζουν εγκαταστάσεις τους για να 
εξοικονομήσουν έτσι χρήμα. 
3.3. Η κατανόηση του φαινομένου της Φυγής εγκεφάλων 
Η ελάττωση του προσωπικού στα ογκώδη συγκροτήματα πρέπει να συνεχίσει. Το ερώτημα είναι με ποιο τρόπο θα 
κρατηθούν οι καλύτεροι επιστήμονες αφενός και πώς θα ενθαρρυνθούν οι αποχωρούντες ερευνητές να αξιοποιήσουν 
το επιστημονικό τους δυναμικό ώστε να συμβάλουν στον εκμοντερνισμό των βιομηχανιών. Κατά την έννοια αυτή 
η φυγή εγκεφάλων είναι απαραίτητη. Ο φόβος της φυγής εγκεφάλων προτάθηκε ως κύριο επιχείρημα κατά την 
εκπόνηση προγραμμάτων υποτροφιών. Ωστόσο, οι υποτροφίες συχνό αποτελούν ενθάρρυνση προς φυγή. 
Δεν έχουν χορηγηθεί υποτροφίες στα πλαίσια του συστήματος συνεργασίας ΕΤΑ της ΕΕ με τα ΝΑΚ. Αντ'αυτών, η ΕΕ 
προβλέπει σχέδια ερευνητικής συνεργασίας - π.χ. για MME ώστε να τεθούν οι βάσεις ανάπτυξης τεχνολογικών 
προϊόντων - σχέδια το οποία αναπροσανατολίζουν καλύτερα την εσωτερική μετανάστευση εγκεφάλων από εργασίες 
χαμηλού επιπέδου σε τομείς τεχνικής αιχμής και βιομηχανικού εκμοντερνισμού. Οι επιστήμονες δεν βλέπουν με καλό 
μάτι το θέμα της εσωτερικής φυγής. Λόγω του προγενέστερου γοήτρου των επιστημόνων: μια "χαμηλής στάθμης 
διορθωμένο μετά από υπολογισμούς του ΟΟΣΑ βλέπε: OECD, Science, Technology and Innovation 
Policies, Federation of Russia, Volume I, Paris 1994 
M* 
βιοποριστική απασχόληση" για έναν "ικανοποιητικότερο μισθό" φαίνεται απαράδεκτο δίλημμα. Με τις πιέσεις που 
υπάρχουν για τον περιορισμό του συνολικού αριθμού ερευνητών, οι μετακινήσεις στον ιδιωτικό τομέα πρέπει να 
Θεωρούνται ως διαδικασίες αυτορρύθμισης γιο την ανακατανομή ταλαντούχων επιστημόνων σε νέες και ενδεδειγμένες 
απασχολήσεις. 
"Η εξωτερική φυγή εγκεφάλων" παρά τους αρχικούς φόβους έμεινε σε χαμηλό επίπεδα. Μετά από ένα πρώτο κύμα 
μαζικών αποχωρήσεων επιστημόνων το 1990/91, (μετανάστευση Εβραίων και νερμανών) η μετανάστευση των 
επιστημόνων έπεσε σε χαμηλό επίπεδα. Αυξάνεται ο αριθμός συμβάσεων μειωμένου χρόνου επιστημόνων με ξένα 
ινστιτούτα ή βιομηχανίες, οι οποίες προσφέρουν μεταβατικές λύσεις σε άτομα που επιθυμούν να διευρύνουν τις 
γνώσεις τους και αξιοποιούν τα προσόντα τους σε νέο περιβάλλον. Μετά από μια πρώτη αντίδραση πανικού, σήμερα 
προβάλλονται ορισμένα θετικό στοιχεία της φυγής εγκεφάλων. Η μετακίνηση επιστημόνων προς ένα ανοικτό 
πολιτικό σύστημα με νέα κανάλια ανταλλαγών - διαφορετικά του παρελθόντος - τους δίνει τη δυνατότητα να 
συνεχίσουν τις επαφές τους με τα ιδρύματα στα οποία εργάζονταν προηγουμένως, συνήθως με αμοιβαίο όφελος και 
για τις δύο πλευρές. Οι σχέσεις αυτού του είδους διαμορφώνουν ένα άτυπο πλέγμα επικοινωνίας ινστιτούτων. 
Δεν υπάρχουν διαθέσιμες δημοσίως πληροφορίες σχετικά με τη φυγή εγκεφάλων στο στρατιωτικό-βιομηχανικό 
συγκρότημα συγκεκριμένων χωρών ασχολουμένων με την τεχνολογία των όπλων. Σημειώθηκαν συχνές μετακινήσεις 
ρώσων επιστημόνων, ειδικότερα από τις χώρες της Βαλτικής αλλά επίσης και από το Καζακστάν ή άλλες μη ρωσικές 
δημοκρατίες. Έχοντας εργαστεί σε κέντρα στρατιωτικής έρευνας εκτός Ρωσίας, σήμερα ανεπάγγελτοι και χωρίς 
σχέσεις με τη Ρωσία ή με ρωσικά ερευνητικά ιδρύματα ή ακόμη και με το κρότος όπου διαβιούν, αποτελούν ομάδα 
ανθρώπων η οποία μπορεί να υποκύψει στον πειρασμό να δεχθεί προσφορές τρίτων χωρών. To ISTC συγκεκριμένα 
καταβάλλει προσπάθειες να αξιοποιήσει την τεχνογνωσία της στρατιωτικής έρευνας σε μη στρατιωτικούς σκοπούς, 
πράγμα που θα περιορίσει τη φυγή εγκεφάλων στον τομέα αυτόν. 
3.4. Νέα εδαφική κατανομή του τομέα της Ε&Τ στα ΝΑΚ 
Ως συνέπεια της κατάρρευσης της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ο τομέας της Ε&Τ διασπάστηκε. Σημαντικά ινστιτούτα 
και χώροι βιομηχανικής παραγωγής που αποτελούσαν αλυσίδα, ευρίσκονται σήμερα σκορπισμένοι σε διάφορα κρότη. 
Διασπασμένοι, ατελείς κύκλοι παραγωγής και καινοτομίας αποτελούν σύνηθες πρόβλημα. 
Το 70% περίπου των ερευνητικών ιδρυμάτων παρέμεινε στο έδαφος της ρωσικής ομοσπονδίας αλλά με παράλογη 
γεωγραφική κατανομή. Η Ουκρανία είναι ο δεύτερος σε σημασία χώρος στρατιωτικής και μη στρατιωτικής Ε&Τ μετά 
τη Ρωσία. Ορισμένα ΝΑΚ διατηρούν οτο έδαφος τους υψηλές συγκεντρώσεις (στρατιωτικών) ερευνητικών κέντρων 
που παρουσιάζουν δυσκολίες προσαρμογής προς τις εθνικές ανάγκες, ενώ άλλες χώρες δεν διαθέτουν κανένα υψηλού 
επιπέδου ερευνητικό ίδρυμα για τη μελλοντική τους ανάπτυξη. Και οι δύο αυτές καταστάσεις δημιουργούν σοβαρό 
προβλήματα σε ό,τι αφορά την ενίσχυση των ιδρυμάτων από τις νέες εθνικές δομές. 
Η επανασύνδεση προγενεστέρων δεσμών δεν πρόκειται να προσφέρει αναγκαστικό τις καλύτερες λύσεις αφού οι 
συνθήκες παραγωγής και οι προοπτικές της αγοράς έχουν αλλάξει. 0: προτάσεις συνεργασίας εκ μέρους πρώην 
συνεργαζομένων εταίρων θα γίνουν δεκτές μόνο εάν μπορούν να συμβάλουν στον βιομηχανικό εκμοντερνισμό. 
3.5. Η ποικιλομορφία της πεοιΦεοειακής συνεργασίας 
Οι στρατηγικές της περιφερειακής συνεργασίας των ΝΑΚ είναι σαφείς αφού η ανάπτυξη πολιτικών σχέσεων μεταξύ 
μεμονωμένων κρατών δεν είναι ακόμη σταθερή. Οι σχέσεις που διαμορφώνονται κατά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ 
του NATO, του ΟΑΣΕ και μεμονωμένων ΝΑΚ επηρεάζουν τη σταθερότητα στην περιοχή. Η Ρωσική Ομοσπονδία 
αντιπροσωπεύει, με την τεράστια οικονομική, κοινωνική και οικονομική της ισχύ, τη μεγαλύτερη πρόκληση για την 
ΕΕ. le ό,τι αφορά άλλα ΝΑΚ, τα δυτικότερα από αυτό (Ουκρανία, Λευκορωσία, Μολδαβία) έχουν μεγάλη ανάγκη 
φθηνής ενέργειας. Οι δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας έχουν στα χέρια τους σημαντικές οικονομικές δυνατότητες, 
ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας, αλλό χρειάζονται μαζικές επενδύσεις για την κατάλληλη αξιοποίηση τους. 
I «to 
0/ υπερκαυκασιανές δημοκρατίες χρειάζονται ακόμα μεγαλύτερη ενίσχυση, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα την αστάθεια 
που εμφανίζει η όλη περιοχή. Κατά συνέπεια η πρόσβαση των κρατών αυτών στο ευρωπαϊκό εμπορικό δίκτυο, στις 
επενδύσεις και την τεχνολογία αποτελεί προτεραιότητα όλων των εταίρων. Η Ρωσική Ομοσπονδία θα εξακολουθήσει 
να είναι ο κύριος διαμορφωτικός παράγων και η πορεία της θα επηρεάσει σημαντικά τις επιλογές όλων των άλλων 
ΝΑΚ. 
0/ αρχικές διαφορές μεταξύ χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και ΝΑΚ θα υποβαθμισθούν εάν προχωρήσει 
παραπέρα η οικονομική ανάπτυξη. Η σύναψη περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ γειτονικών χωρών θα συμβάλλει στη 
δημιουργία νέων σχημάτων συνεργασίας. Έτσι ήδη διαμορφώνονται ζώνες CEEC/NAK με διαφορετικές ανάγκες 
συνεργασίας σε Ε&Τ: η δυτική ζώνη που συνδέεται με την ΕΕ, μια παραπέρα ζώνη δυτικών ΝΑΚ μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ, 
μια υπερκαυκασιανή ζώνη, οι κεντροασιατικές δημοκρατίες και η Ίδια η Ρωσική Ομοσπονδία. Διάφορες μελέτες και 
συνεχής διάλογος θα επιτρέψουν να διερευνηθούν οι μεταβαλλόμενες συνθήκες και δυνατότητες. 
US 
ΣΥΝΤΜΉΣΕΙΣ 
ACE 
ACP 
APE 
CEEC 
CIS 
COPERNICUS 
COST 
CERN 
CRAFT 
ESA 
ESO 
EU 
EUREKA 
FDI 
FP 
fSU 
IMF 
INCO 
INTAS 
ISTC 
IRDAC 
NATO 
NIS 
OECD 
OSCE 
R&D 
RF 
RTD 
TACIS 
TEMPUS 
THERMIE 
UNCTAD 
WTO Δράση συνεργασίας στον τομέα της οικονομίας 
Συμφωνία Σύμπραξης και Συνεργασίας 
Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ευρεσιτεχνιών 
Χώρες Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
Κοινοπολιτεία ανεξαρτήτων κρατών (ΚΑΚ) 
Δρόση ενίσχυσης των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και από το 1994 των 
ΝΑΚ, στον τομέα της έρευνας, πλην των πέντε ειδικών προγραμμάτων για τρίτες χώρες 
Ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας 
Ευρωπαϊκό κέντρο πυρηνικών ερευνών 
Κοινή ερευνητική δράση για την τεχνολογία 
Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος 
Ευρωπαϊκό μεσημβρινό παρατηρητήριο 
Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) 
Ευρωπαϊκό δίκτυο συνεργασίας για τη βιομηχανική έρευνα 
Ξένες άμεσες επενδύσεις 
Πρόγραμμα πλαίσιο (Π.Π) 
Πρώην Σοβιετική Ένωση 
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 
Διεθνής συνεργασία στην Ε&Τ (πρόγρσμα της ΓΔ XII) 
Διεθνής Ένωση για την προώθηση της συνεργασίας με επιστήμονες των ανεξάρτητων κρατών 
της πρώην Σοβιετικής Ένωσης 
Διεθνές κέντρο επιστήμης και τεχνολογίας 
Βιομηχανική και συμβουλευτική Ε&Α επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 
Βορειοατλαντική Αμυντική Οργάνωση 
Νέα ανεξάρτητα κρότη (ΝΑΚ) 
Οργανισμός οικονομικής συνεργασίας και ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) 
Οργάνωση για την ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ευρώπη (πρώην CSCE) 
' Ερευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) 
Ρωσική Ομοσπονδία 
Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη 
Τεχνική βοήθεια για την κοινοπολιτεία ανεξαρτήτων κρατών 
Διευρωπαϊκό πρόγραμμα κινητικότητας σπουδαστών πανεπιστημίου 
Ευρωπαϊκή τεχνολογία για την αξιοποίηση της ενέργειας 
Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη 
Παγκόσμια Οργάνωση Εμπορίου 
4* 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
Η ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ TOY INTAS 
1. Ιστορικό υπόμνημα 
Μετά από τη διάσπαση της ΕΣΣΔ, οι επιτσχυνόμενες εξελίξεις οδήγησαν στην αποδιοργάνωση του οικονομικού 
συστήματος πράγμα που έθεσε σε κίνδυνο τη θέση της επιστήμης και της τεχνολογίας στα νέα ανεξάρτητα κρότη 
(ΝΑΚ) που προήλθαν από την εν λόγω διάσπαση. 
Μετά από αρκετό ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και δεδομένης της κρίσιμης κατάστασης της επιστήμης 
στην Ανατολική Ευρώπη, που δεν μπορούσε να προβλεφθεί κατά την στιγμή που εγκρίθηκε το 3ο πρόγρσμμα-πλαίσιο, 
αποφασίσθηκε η διάθεση κονδυλίων, εκτός προγράμματος πλαισίου, για τη συνεργασία στην επιστήμη και την 
τεχνολογία με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. 
Το Συμβούλιο Υπουργών Έρευνας του Απριλίου 1992 αποφάσισε να υποστηρίξει την πρωτοβουλία της Επιτροπής για 
την ενίσχυση της επιστήμης και της τεχνολογίας στα ΝΑΚ και ζήτησε από την Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα 
σύστασης ενός διεθνούς ιδρύματος. 
Η Ένωση για την προώθηση της συνεργασίας με επιστήμονες των ΝΑΚ (INTAS) ιδρύθηκε, για περιορισμένο χρονικό 
διάστημα δοκιμαστικό, ως ένωση ιδιωτικού δικαίου του Βελγίου. Τα καταστατικό της εν λόγω Ένωσης εγκρίθηκαν 
από την Επιτροπή στις 17 Δεκεμβρίου 1992 για μια πειραματική φάση που λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 1994. 
0/ στόχοι του INTAS ήταν: 
να προσφέρει γρήγορα μια αποτελεσματική ενίσχυση με τη βοήθεια ευέλικτης και αποτελεσματικής δράσης για την 
προάσπιση του επιστημονικού δυναμικού των ΝΑΚ· 
νσ προσελκύσει πρόσθετους πόρους και εταίρους επιπλέον αυτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
να εξασφαλίσει την επίσημη συμμετοχή των κρατών μελών σε μια δρόση εκτός προγράμματος-πλαισίοσ 
Η σύσταση ενός χωριστού μόνιμου φορέα, πέρα από τη γενική οργάνωση των προγραμμάτων ΕΤΑ της Κοινότητας, 
θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί δυνάμει του όρθρου 130Ν παρ. 1 της συνθήκης στην έκδοση Ενιαία Πράξη. Η 
διάταξη αυτή απαιτεί την ομόφωνη γνώμη του Συμβουλίου. Αρχικά επιβάλλονταν επομένως να εξασφαλισθεί, χάρις 
στην πειραματική φάση, η επίτευξη των παραπάνω στόχων εκ μέρους του INTAS, κατά ικανοποιητικό τρόπο. 
Το Συμβούλιο με την έγκριση, στις 23 Νοεμβρίου 1994, ενός ειδικού προγράμματος για την έρευνα και την 
τεχνολογική ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης και της επίδειξης, στα πλαίσια της συνεργασίας με τις τρίτες χώρες και 
τους διεθνείς οργανισμούς (1994-1998), επιβεβαίωσε τη συμμετοχή της Κοινότητας στην πειραματική φάση του INTAS 
που παρετόθη μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1995. Στο παράρτημα 1 του ειδικού προγράμματος, το Συμβούλιο 
Al· 
ενέκρινε τη συμμετοχή της Κοινότητας στο INTAS ως προπαρασκευαστική δράση, με ημερομηνία λήξεως την 
31.12.95. Κάθε περαιτέρω πρόταση απαιτεί μια σχετική απόφαση του Συμβουλίου. 
Ο Επίτροπος ο αρμόδιος για την έρευνα έστειλε στις 27 Δεκεμβρίου 1994 μια επιστολή στα κρότη μέλη της Ένωσης 
αναφέροντας ότι η Επιτροπή θα υπέβαλε στο Συμβούλιο μια ανακοίνωση σχετικό με το μέλλον του INTAS. 
Κατά τις εργασίες του Συμβουλίου της 1 Οης Μαρτίου 1995 η Επιτροπή ενημέρωσε το Συμβούλιο για την απόφαση 
της να χρηματοδοτήσει το INTAS με ποσό ύψους 5 εκατ. ECU για το 1995. Το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή 
να επανεξετάσει προς τα άνω την εν λόγω απόφαση. Η Επιτροπή ανήγγειλε επίσης ότι θα υπέβαλε στο Συμβούλιο 
της $ης \ουνίου 1995 ένα έγγραφο σχετικά με το μέλλον της κοινοτικής συμμετοχής στο INTAS. 
2. Επιχειρησιακή εμπειρία του INTAS 
Μια κλειστή πρόσκληση υποβολής προτάσεων δημοσιεύθηκε πριν από την επίσημη ίδρυση του INTAS. Μετό την 
προκαταρκτική αυτή ενέργεια, το INTAS αποφάσισε να δημοσιεύσει ανοικτές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για 
όλους τους τομείς των φυσικών επιστημών και των ανθρωπιστικών επιστημών με την πρόθεση να προκληθεί το 
ενδιαφέρον όσο μεγαλύτερου αριθμού επιστημόνων από τα ΝΑΚ. 
Σε μια μελέτη της Coopers & Lybrand (Σεπτέμβριος 94) σημειώνονταν ότι η αξιολόγηση των σχεδίων που υποβλήθηκαν 
στο INTAS δεν πραγματοποιήθηκε πάντα κατά τρόπο διαφανήότι οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ανακίνησαν 
προσδοκίες που δεν δικαιολογούνταν από τα διαθέσιμα κονδύλια και όιτ η εικόνα του INTAS παρουσίαζε ορισμένα 
χαρακτηριστικό δυσκαμψίας. 
Σύμφωνα με τον έλεγχο που πραγματοποίησε η Ernst & Young, η Ένωση σήμερα δεν διαθέτει λογιστικό σύστημα που 
να επιτρέπει τη συστηματική παρακολούθηση των απαιτήσεων και των αναλήψεων. 
3. Σχέση μεταξύ αποτελεσμάτων του INTAS και καθορισθέντων στόχων 
3.1. Ταχύτητα και αποτελεσματικότητα της δράσης 
Η συνεργασία με τα ΝΑΚ δεν είναι ασφαλώς εύκολο πράγμα. Ωστόσο, το Διεθνές Κέντρο για την Επιστήμη και την 
Τεχνολογία (ISTC), που δημιουργήθηκε μετά από διακυβερνητική συμφωνία (Χαπωνία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ρωσική 
Ομοσπονδία, Ευρωπαϊκή Ένωση) στη Μόσχα για να στηριχθεί το πέρασμα των επιστημονικών δραστηριοτήτων του 
στρατιωτικού τομέα προς ειρηνικές δραστηριότητες, ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Απρίλιο του 1994, ενώ πάνω από 
3.000 επιστήμονες επιχορηγήθηκαν ήδη με κονδύλια του οργανισμού αυτού στους 10 μήνες που ακολούθησαν. 
Ομοίως, το πρόγραμμα COPERNICUS (που αφορά τις CEEC και τα ΝΑΚ) που καθοδηγείται από τις ΓΔ III, XII και XIII 
δημοσίευσε το 1994 μια προκήρυξη υποβολής προτάσεων. Η προκήρυξη αυτή έκλεισε στις 2 Μαίου 1994 και για 
καθεμία από τις 220 προτάσεις που επιλέχθηκαν (45 μετέχοντες προέρχονται από την πρώην ΕΣΣΔ), υπογράφηκαν 
συμβάσεις στους 8 μήνες μετά από την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας, ενώ κατόπιν για περισσότερο από ένα 
λ* 
χρόνο μετά την ημερομηνία αυτή, δεν υπογράφηκε καμία σύμβαση που αφορούσε την πρόσκληση υποβολής 
προτάσεων του INTAS το 1994. 
Επιβάλλεται εδώ να παρατηρηθεί ότι ακόμη και για την πρόσκληση του 1993 μεγάλος αριθμός συμβάσεων έμεινε 
χωρίς υπογραφή. 
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι με την ίδρυση ενός οργανισμού εκτός Επιτροπής δεν επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες 
αλλά μάλλον συνέβη το αντίθετο. 
Εξάλλου, οι δαπάνες του INTAS για κάθε δαπανόμενο εκατομμύριο ECU, είναι ανώτερες κατά 5 φορές περίπου από 
τις δαπάνες των υπηρεσιών της Επιτροπής για μια ανάλογη δράση όπως το COPERNICUS, πράγμα που βασικά 
οφείλεται στη διαφορά του αριθμού των ατόμων που εργάζονται για κάθε δράση. Ο έλεγχος της Ernst & Young εκτιμά 
ότι οι διοικητικές δαπάνες καλύπτουν στο 13,5% του προϋπολογισμού 1994, που ανέρχεται σε 22,7 εκατ. ECU. Το 
ποσοστό αυτό θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο εάν συνεχίσει η λειτουργία του INTAS σε επίπεδα χαμηλότερα ακόμη 
της σημερινής χρηματοδότησης. 
Όλη η δράση του INTAS βασίζονταν στην ενίσχυση μεγαλύτερου δυνατού αριθμού επιστημόνων από τα νέα 
ανεξάρτητα κράτη, σε όλους τους τομείς των φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Η πολιτική αυτή 
δικαιολογούνταν από τον INTAS δεδομένης της επείγουσας κατάστασης που είχε δημιουργηθεί μετά τη διάσπαση της 
Σοβιετικής Ένωσης και βρίσκονταν πράγματι στη βάση μιας σειράς δράσεων αυτού του τύπου που είχε αναλάβει το 
Διεθνές Ίδρυμα για την Επιστήμη που ιδρύθηκε από τον Κ. Soros. Σήμερα η κατάσταση ανάγκης εξελίχθηκε σε ένα 
διαρθρωτικό φαινόμενο που επιβάλλεται να αντιμετωπισθεί κατά διαφορετικό τρόπο. Οι διαστάσεις του φαινομένου 
αυτού ξεπερνούν ευρύτερα τις δυνατότητες υποστήριξης του προγράμματος πλαισίου και, όπως διαπιστώθηκε από την 
αξιολόγηση του επιστημονικού ρωσικού συστήματος που πραγματοποιήθηκε από τον ΟΟΣΑ, ο αριθμός των ερευνητών 
στη χώρα αυτή είναι πολύ υψηλός. Οι κοινοτικές δράσεις, σε συμφωνία με τις κατευθυντήριες γραμμές της δράσης 
2 του προγράμματος πλαισίου, δεν μπορούν παρά να επικεντρωθούν στο αμοιβαίο όφελος μεταξύ κρατών μελών της 
Ένωσης και δικαιούχων χωρών καθώς και στην επιλεκτική ενίσχυση των πιο ανταγωνιστικών ομάδων. Η 
ακολουθούμενη από το INTAS πολιτική δεν ευθυγραμμίζεται με τους στόχους του Λου προγράμματος πλαισίου σε ό,τι 
αφορά τη διεθνή συνεργασία, ούτε με τα συμφέροντα των ΝΑΚ, αφού καταβάλλεται προσπάθεια, με περιορισμένα 
μέσα, να διατηρηθεί το ερευνητικό δυναμικό σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας, πράγμα που δεν 
δικαιολογείται από την οικονομική συγκυρία. 
Η εξέταση του πίνακα των επιλεχθέντων σχεδίων εμφανίζει μεγάλη διασπορά, συχνά σε τομείς πολύ μακριό από τα 
προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν σήμερα οι χώρες αυτές καθώς και από τα κριτήρια που διαλαμβάνονται στα 
καταστατικά του INTAS για την "προαγωγή της επιστημονικής έρευνας ως βασικού στοιχείου οικονομικής και 
κοινωνικής προόδου και εμπέδωσης της δημοκρατίας". 
3.3. Συμπληρωματική χοηματοδότηση της Ευοωπαίκής 'Ενωσης 
Μεταξύ των μελών του INTAS, χώρες οι οποίες ήταν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέφεραν πρόσθετη 
δημοσιονομική συμβολή, επιπλέον αυτής της Κοινότητας, ύψους 0,33 εκατ. ECU (δηλ. 0,6%). Ο κοινοτικός 
προϋπολογισμός χρηματοδότησε το 95% ενώ οι συνεισφορές της Αυστρίας, της Φινλανδίας, της Νορβηγίας, της 
Σουηδίας και της Ελβετίας ανήλθαν στο ποσό των 2,41 εκατ. ECU. Επιπλέον, τα μέλη του INTAS συνεισέφεραν οκτώ 
αποσπασμένους εθνικούς εμπειρογνώμονες ενώ η Επιτροπή απέσπασε στο INTAS δύο υπαλλήλους. Στο 4ο 
4f 
πρόγραμμα πλαίσιο, το ποσοστό ενίσχυσης από τον κοινοτικό προϋπολογισμό θα ανέλθει στο 100% περίπου μετά 
από την προσχώρηση των νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συμμετοχή της Νορβηγίας και της 
Ελβετίας οτο 4ο πρόγραμμα πλαίσιο, βάσει της συμφωνίας του ΕΟΧ και της συμφωνίας διμερούς σύνδεσης αντίστοιχα. 
Στις συνθήκες αυτές, οι λόγοι που δικαιολογούν τη χωριστή δομή του INTAS παύουν να υπάρχουν: πράγματι, η 
προπαρασκευαστική δράση δείχνει ότι δεν υπάρχει λόγος για την συγκρότηση ενός αυτόνομου φορέα (σημερινό 
όρθρο 130Ν σε συνδυασμό με το όρθρο 130Ξ παράγραφος 1 της συνθήκης). 
Εξάλλου, το μέσο ύψος των ετήσιων κονδυλίων που προβλέπονται για το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο είναι κατώτερο κατά 
έναν συντελεστή 2 σε σχέση προς αυτά που διατέθηκαν το 1994. Αυτό σημαίνει ότι, για να επιτευχθούν οι στόχοι 
της δράσης 2 του προγράμματος πλαισίου και για να μην ελαττωθεί υπερβολικό η ενίσχυση στην CEEC, το ποσό που 
η Επιτροπή θα μπορέσει να αφιερώσει μελλοντικό για τις προβλεπόμενες δράσεις του INTAS θα περιοριστούν στα 10 
εκατ. ECU. ΣΓΟ ποσό αυτό θα προστεθούν, όπως και στο υπόλοιπο τμήμα της διεθνούς συνεργασίας, 
χρηματοδοτήσεις προερχόμενες από τις δικαιούχες χώρες. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το ποσό αυτό δεν 
επιτρέπει να χρηματοδοτηθεί ένας φορέας του οποίου το κόστος λειτουργίας (όπου περιλαμβάνονται και οι 
αποσπασμένοι εθνικοί εμπειρογνώμονες) είναι τόσο υψηλό όπως αυτό του INTAS (πάνω από 2,5 εκατ. ECU το 
χρόνο). 
3.3. Φόρουμ συζητήσεων και συντονισμού 
To INTAS επέτρεψε τη συμμετοχή των κρατών μελών στη μεθόδευση της εν λόγω δράσης στήριξης των επιστημόνων 
των ΝΑΚ σε περίοδο κατά την οποία δεν υπήρχε επιτροπή προγράμματος. Η δημιουργία της επιτροπής προγράμματος 
για την διεθνή συνεργασία του 4ου προγράμματος πλαισίου, αφαιρεί από το INTAS αυτόν τον λόγο ύπαρξης. 
Πράγματι η πανομοιότυπη λειτουργία της επιτροπής προγράμματος της διεθνούς συνεργασίας τύπου III Α αφενός και 
η νενική συνέλευση του INTAS αφετέρου, συνεπάγονται σύγχυση αρμοδιοτήτων. 
4. Συμπεράσματα 
Το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο ενσωματώνει τη δράση συνεργασίας με τα ΝΑΚ ενώ η επιτροπή προγράμματος για τη διεθνή 
συνεργασία επικουρεί την Επιτροπή στην εφαρμογή της δράσης αυτής. Η κατάσταση ανάγκης των δικαιούχων χωρών 
έχοντας εξελιχθεί σε διαρθρωτικό πρόβλημα, επιβάλλει την αντικατάσταση της προπαρασκευαστικής δράσης από μια 
κανονιστική δράση ενσωματωμένη στο πρόγραμμα πλαίσιο της Κοινότητας. Εξάλλου, οι ετήσιοι πόροι σήμερα 
διαθέσιμοι για την επιστημονική συνεργασία με την Ανατολική Ευρώπη ελαττώθηκαν στο μισό σε σχέση με αυτούς που 
είχαν διατεθεί το 1994. Έτσι η ελάττωση αυτή συνηγορεί υπέρ της επαναφοράς των δράσεων στους κόλπους του 
προγράμματος πλαισίου. 
To INTAS δεν κατάφερε να αντλήσει αξιοσημείωτη χρηματοδότηση πέρα από τους πόρος που χορηγήθηκαν από την 
Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επιχειρησιακή εμπειρία του INTAS δεν κατέδειξε, αντίθετα, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα 
δράσεως μεγαλύτερες από αυτές που επιτυγχάνονται στους κόλπους των υπηρεσιών της Επιτροπής. Ωστόσο, η 
ανάγκη και το συμφέρον της Ευρώπης να ενισχυθεί το επιστημονικό και τεχνικό δυναμικό των ΝΑΚ παραμένουν. Τα 
κεκτημένα του INTAS θα πρέπει να διατηρηθούν και να αξιοποιηθούν και να εξασφαλισθεί η συνέχεια των δράσεων. 
*&0 
Στις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή κατέληξε στα εξής συμπεράσματα: 
1. Η Επιτροπή δεν προτείνει κάποιο σχέδιο απόφασης στο Συμβούλιο για την περαιτέρω συμμετοχή της 
Κοινότητας στο INTAS πέρα από τις 31.12.95. Αφετέρου, η Επιτροπή ως εκπρόσωπος της Κοινότητας στα 
πλαίσια της νενικής Συνέλευσης του INTAS δεν θα συγκατατεθεί στη συνέχιση της λειτουργίας της ένωσης 
(σύμφωνα με το όρθρο 1 παράγραφος 4 των καταστατικών του INTAS) πέρα από την εν λόγω ημερομηνία. 
2. Οι δράσεις συνεργασίας που ενισχύουν την επιστήμη και την τεχνολογία των ΝΑΚ πρέπει να συνεχιστούν. 
Εντούτοις, οι δράσεις αυτές πρέπει να στοχοθετηθούν καλύτερα ώστε τα διαθέσιμα μέσα να κατευθύνονται 
σε τομείς πραγματικής προτεραιότητας, αφού οι τεράστιες ανάγκες σε σχέση προς τα διαθέσιμα μέσα δεν 
επιτρέπουν, χωρίς την αναπόφευκτη διασπορά, να καλυφθεί το σύνολο των επιστημονικών κλάδων. Η 
ενίσχυση αυτή πρέπει ιδιαίτερα να επικεντρωθεί στους εξής τομείς: 
εκεί όπου η τεχνογνωσία της πρώην ΕΣΣΔ είναι η σημαντικότερη (διάστημα, 
πληροφορική, μαθηματικά, θεωρητική φυσική ...)· 
εκεί όπου ο εξοπλισμός και οι συλλογές βασικών δεδομένων μπορούν να αξιοποιηθούν 
καλύτερα 
εκεί όπου η έρευνα είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίλυση ορισμένων μεγάλων 
ειδικών προβλημάτων των χωρών αυτών. 
3. Το αντίστοιχο μέρος του προγράμματος της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας θα εκτελεσθεί στο σύνηθες 
κανονιστικό πλαίσιο, που προβλέπεται για την εκτέλεση των προγραμμάτων έρευνας. Ανάλογα με τις 
ανάγκες, θα είναι δυνατό να συμμετάσχουν στην κοινοτική δράση εθνικοί εμπειρογνώμονες από τα κρότη 
μέλη. 
4. Η Επιτροπή επικουρείται από την Επιτροπή Προγράμματος διεθνούς συνεργασίας σύμφωνα με τους κανόνες 
που διέπουν τις επιτροπές. Η επιτροπή προγράμματος αναλαμβάνει τον ρόλο της γενικής συνέλευσης του 
INTAS. 
5. Τσ καθήκοντα του επιστημονικού συμβουλίου του INTAS θα συνεχίσουν να εκτελούνται από μια επιτροπή 
που θα συσταθεί για τον σκοπό αυτόν. 
6. Via να αξιοποιηθούν τα κεκτημένα και να διατηρηθεί το πολιτικό μήνυμα της συνεργασίας με τα ΝΑΚ, η 
ονομασία INTAS θα διατηρηθεί καθώς επίσης και οι πραγματοποιηθείσες επαφές στα ΝΑΚ. 
7. Στα πλαίσια των οικονομικών μέσων που προβλέπονται στο ειδικό πρόγραμμα συνεργασίας με τα ΝΑΚ, θα 
αφιερωθεί ποσό ύψους 10 εκατ. ECU τον χρόνο, για την περίοδο 1996-1998, για την εν λόγω δράση. Στο 
ποσό αυτό θα προστεθούν, όπως και σε άλλες δράσεις διεθνούς συνεργασίας, χρηματοδοτήσεις 
προερχόμενες από τις δικαιούχους χώρες. 
<2Α 
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 
1. ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
Ενσωμάτωση στις υπηρεσίες της Επιτροπής των δραστηριοτήτων της Διεθνούς Ένωσης για την προώθηση της 
συνεργασίας με τους επιστήμονες των νέων ανεξάρτητων κρατών της πρώην ΕΣΣΔ (INTAS) και δράση συνεργασίας 
με τους επιστήμονες των κρατών αυτών. 
2. ΓΡΑΜΜΗ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΙΤΛΟΣ 
Β6-7211 
Διεθνής επιστημονική συνεργασία 
3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ 
Απόφαση του Συμβουλίου της 22ης Νοεμβρίου 1994 (94/807/ΕΚ) 
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
4.1 Vενικός στόχος της δράσης 
Ενσωμάτωση των υπηρεσιών της ένωσης INTAS στους κόλπους των υπηρεσιών της Επιτροπής για την προαγωγή της 
επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας με τα νέα ανεξάρτητα κρότη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, ιδίως δε 
στα πλαίσια της σταθεροποίησης του δυναμικού ΕΤΑ με την υποστήριξη των επιστημόνων των χωρών αυτών. 
4.2 Τομείς καλυπτόμενοι από την δράση 
Μέτρα που απαιτούνται για το προσωπικό και τα κτίρια για την πραγματοποίηση μιας δράσης επιστημονικής και 
τεχνολογικής συνεργασίας, ιδιαίτερα δε για τη σταθεροποίηση του δυναμικού ΕΤΑ όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα 
εργασίας το σχετικό με τη διεθνή συνεργασία. 
4.3 Περίοδος καλυπτόμενη από τη δράση 
' Ετος 1996 και επόμενα 
5. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΔΑΠΑΝΩΝ/ΕΣΟΔΩΝ 
Μη υποχρεωτικές δαπάνες. 
6. ΤΥΠΟΣ ΔΑΠΑΝΩΝ ΕΣΟΔΩΝ 
Πρόκειται για δαπάνες της Επιτροπής που αντικαθιστούν τη χρηματοδοτική επιχορήγηση της ένωσης INTAS. Στόχος 
εδώ είναι να μεταφερθούν τα μέσα που απαιτούνται για την υλοποίηση των σχεδίων επιστημονικής και τεχνολογικής 
συνεργασίας μεταξύ χωρών μελών και νέων ανεξάρτητων κρατών της πρώην Σοβιετικής ' Ενωσης. 
*2 
7. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 
7.1 Προβλεπόμενες πιστώσεις (1995-1998) 
Αρχική χρηματοδότηση του προγράμματος 
Διαθέσιμες για το 1995 πιστώσεις 
APBRS (Προσχέδιο Προϋπολογισμού) 
Συμμετοχή ΕΖΕΣ/ΕΟΧ 
Διαθέσιμες πιστώσεις για δαπάνες παρέμβασης 1995 
APBRS 
Συμμετοχή ΕΖΕΣ/ΕΟΧ 578,000 εκατ. ECU* 
56,450 εκατ. ECU 
3,467 εκατ. ECU 
0,940 εκατ. ECU 
Σύνολο κονδυλίων 1995: 60.857 εκατ. ECU 
42,621 εκατ. ECU 
3,467 εκατ. ECU 
0,723 εκατ. ECU 
Σύνολο κονδυλίων 1995 για δαπάνες παρέμβασης: 46,811 εκατ. ECU 
Δαπάνες προς κάλυψη της παρούσας δράσης, όρθρο 53 5,000 εκατ. ECU 
' ΥΠΟΛΟΙΠΟ: 41.811 εκατ. ECU 
ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
εκατ. ECU 
Υποχρεώσεις 
Πληρωμές 1995 
59,917 
38,636 1996 
145,000 
106,000 1997 
176,000 
86,000 1998 
197,083 
146,000 1999 + 
— 
201,364 ΣΥΝΟΛΟ* 
578,000 
578,000 
7.2 Τρόπος υπολογισμού του συνολικού κόστους της δράσης 
1992 
1993 
1994 
1995 
1996 4 εκατ. ECU 
22 εκατ. ECU 
20 εκατ. ECU 
5 εκατ. ECU 
10,6 εκατ. ECU (αντικείμενο της αίτησης) Επιδότηση στο INTAS 
7.3 Λεπτομερής ανάλυση του κόστους της δράσης 
Η δράση αφορά δαπάνες λειτουργίας για νέες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. 
Επιστροφή 8 αποσπασμένων εθνικών εμπειρογνωμόνων = 300,000 ECU 
Μόνιμο προσωπικό 5 ατόμων = 250,000 ECU 
Μίσθωμα και μισθωμένος εξοπλισμός = 50,000 ECU 
Νέα πρόσκληση υποβολής προτάσεων = 10,000,000 ECU 
Η Επιτροπή θα υποβάλει στο Κοινοβούλιο και οτο Συμβούλιο πρόταση για την αύξηση του PC IV (1994-1998) 
κατά 7%, λόγω της διεύρυνσης. 
«28 
7.4 Ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα κονδυλίων (σε εκατ. ECU) 
Πιστώσεις 
υποχρεώσεων 
πληρωμών 1996 
10,6 
0,6 1997 
10,6 
10,6 1998 
10,6 
10,6 
8. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 
8.1 Ειδικοί στόχοι, ενδιαφερόμενος πληθυσμός 
Στόχος της ενσωματούμενης στην Επιτροπή δράσης είναι να συμβάλει στην προώθηση της συνεργασίας με τα νέα 
ανεξάρτητα κρότη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης, 
ειδικότερα δε σταθεροποιώντας το δυναμικό ΕΤΑ στις ενδιαφερόμενες χώρες. 
8.2 Αιτιολόγηση της δράσης 
Η δράση της οποίας η πιλοτική φάση περιορίζεται στο έτος 1995, εγγράφεται στα πλαίσια της διεθνούς συνεργασίας 
στον τομέα της έρευνας (όρθρο 130Θ της συνθήκης) για την προστασία του δυναμικού ΕΤΑ όπως προβλέπεται στο 
πρόγραμμα εργασίας. 
8.3 Παρακολούθηση και αξιολόγηση της δράσης 
Τα σχέδια παρακολουθούνται και αξιολογούνται οτο γενικότερο πλαίσιο των σχεδίων του 4ου προγράμματος πλαισίου. 
9. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ 
Υπάρχουν πολυάριθμοι διοικητικοί και οικονομικοί έλεγχοι σε όλα τα στάδια ανάθεσης και εκτέλεσης των ερευνητικών 
συμβάσεων. Μεταξύ των ελέγχων αυτών αναφέρονται: 
Από την υπογραφή της σύμβασης: 
Αρχική επιλογή των προτάσεων με βάση την επιστημονική επάρκεια του σχεδίου και του ρεαλιστικού κόστους της 
έρευνας σε σχέση προς τα ενδεχόμενα αποτελέσματα της. 
Ανάλυση των οικονομικών στοιχείων που διαβιβάζονται από τους προτείνοντες στο έντυπο διαπραγμάτευσης. 
Μετά την υπογραφή της σύμβασης: 
Εξέταση των δελτίων δαπανών πριν από την πληρωμή, σε πολλά επίπεδα (διαχειριστικό, οικονομικό, 
επιστημονικό). 
Επιτόπου έλεγχοι που επιτρέπουν, με την εξέταση των δικαιολογητικών, τον εντοπισμό σφαλμάτων ή άλλων 
παρατυπιών. Via να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των ελέγχων αυτών, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συνέστησαν 
ομάδα ελέγχου που καθοδηγεί το σύνολο των πραγματοποιούμενων ελέγχων. 0/ έλεγχοι αυτοί πραγματοποιούνται 
είτε από τα μέλη της ομάδας αυτής, είτε ανατίθενται σε εταιρείες ελέγχου με τις οποίες η Επιτροπή υπέγραψε 
συμβάσεις-πλαίσια, υπό την καθοδήγηση του προσωπικού της εν λόγω ομάδας ελέγχου. 
y>4 

ISSN 0254-1483 
COM(95) 190 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 15 11 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-223-GR-C 
ISBN 92-77-89076-2 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβσύργο 
es