ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Καινοτομία στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγη

1.1. Η καινοτομία ως βασικός παράγοντας στην πολιτική για τις επιχειρήσεις

1.2 Η ανάγκη για την ανακοίνωση

1.3 Το περιεχόμενο της ανακοίνωσης

2. τάσεις στην Ευρωπαϊκή πολιτική για την καινοτομια

2.1 Η πρόοδος μετά το Σχέδιο Δράσης για την Καινοτομία του 1996

2.2 Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν πολιτικές για τη καινοτομία

2.3 Η μεταρρύθμιση του συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σημειώνει πρόοδο

2.4 Το διοικητικό και κανονιστικό περιβάλλον είναι ακόμη ιδιαίτερα περίπλοκο

2.5 Ενθάρρυνση των επενδύσεων στην καινοτομία

2.6 Προώθηση της έρευνας που τροφοδοτεί την καινοτομία

2.7 Ενίσχυση της αφομοίωσης τεχνολογίας από τις επιχειρήσεις

2.8 Δημιουργία κέντρων τεχνολογίας

2.9 Ολοένα μεγαλύτερη προτεραιότητα στις νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις που βασίζονται στην τεχνολογία

3. επιδοσεισ καινοτομιασ στην ενωση

3.1 Ανεπαρκής ικανότητα προώθησης νέων προϊόντων και υπηρεσιών

3.2 Παγκοσμιοποίηση και καινοτομία

3.3 Απουσία επαρκούς αριθμού αποφοίτων πανεπιστημίου και σπουδαστών με αντίστοιχα προσόντα

3.4 Η καινοτομία θα επωφεληθεί από την ενίσχυση της έρευνας στην Ένωση

3.5 Ανάγκη βελτίωσης της διάδοσης της τεχνολογίας

3.6 Ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας καινοτομίας των παραδοσιακών βιομηχανιών

3.7 Η αυξανόμενη σημασία του τομέα των υπηρεσιών

3.8 Καινοτομία και προστασία του περιβάλλοντος

4. πεντε στοχοι

στοχοσ 1 συνοχη των πολιτικων για την καινοτομια

στοχοσ 2 ενα κανονιστικο πλαισιο που συμβαλλει στην καινοτομια

στοχοσ 3 ενθαρρυνση τησ δημιουργιασ και αναπτυξησ καινοτομων επιχειρησεων

στοχοσ 4 βελτιωση των βασικων διασυνδεσεων στο συστημα καινοτομιασ

στοχοσ 5 μια κοινωνια ανοιχτη στην καινοτομια

5. συνοψη

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ευρωπαϊκός πίνακας επιδόσεων καινοτομίας

1. Εισαγωγη

Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να θέσει τις γενικές γραμμές πολιτικής για την ενίσχυση της καινoτομίας στην Ένωση.

Η σπουδαιότητα της καινοτομίας τονίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας το Μάρτιο του 2000. Ως απάντηση στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης και της νέας οικονομίας που βασίζεται στη γνώση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε τη δημιουργία ενός φιλόδοξου προγράμματος για την ανάπτυξη υποδομών γνώσης, για την ενίσχυση της καινοτομίας και της οικονομικής μεταρρύθμισης και για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας και εκπαίδευσης. Αυτό συνοψίζεται στον στρατηγικό στόχο που τέθηκε στη Λισσαβώνα για την επόμενη δεκαετία: η Ένωση θα πρέπει να γίνει η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης σε παγκόσμιο επίπεδο, με δυνατότητα αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.

Για να επιτευχθεί ο στόχος που τέθηκε στη Λισσαβώνα, η καινοτομία θα πρέπει να διεισδύσει στην οικονομία μας και να γίνει θερμά δεκτή από την κοινωνία. Η καινοτομία έχει ουσιώδη σημασία προκειμένου οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να είναι ανταγωνιστικές και αποτελεί, κατά συνέπεια, βασικό στοιχείο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, καθώς και έναν από τους βασικούς στόχους της πολιτικής για την έρευνα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας επιβεβαίωσε τους στόχους που καθορίζονται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας» [1] για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της καινοτόμου επίδρασης των ευρωπαϊκών ερευνητικών προσπαθειών και ζήτησε την ανάληψη συγκεκριμένων μέτρων για την εφαρμογή τους. Οι πολιτικές για τις επιχειρήσεις και την έρευνα εμπλουτίζονται αμοιβαία, ιδίως όσον αφορά την καινοτομία που βασίζεται στην τεχνολογία [2].

[1] COM(2000) 6.

[2] Η Πράσινη Βίβλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 1995 για την καινοτομία ανέφερε ότι «καινοτομία είναι η ανανέωση και η διεύρυνση του φάσματος των προϊόντων και των υπηρεσιών και των σχετικών αγορών. η καθιέρωση νέων μεθόδων παραγωγής, προμήθειας και διανομής. η εισαγωγή αλλαγών στη διοίκηση, την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και τις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού» (Δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Συμπλήρωμα 5/95).

Στην παρούσα ανακοίνωση πραγματοποιείται μια επισκόπηση της προόδου που έχει πραγματοποιηθεί στην Ένωση όσον αφορά την προώθηση της καινοτομίας από επιχειρήσεις, διερευνώνται οι νέες προτεραιότητες που θα πρέπει να τεθούν και ορίζονται οι γενικές γραμμές πολιτικής για τα επόμενα τέσσερα έτη.

1.1. Η καινοτομία ως βασικός παράγοντας στην πολιτική για τις επιχειρήσεις

Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας επεσήμαναν δύο ανάγκες:

- να εξαχθεί το μέγιστο δυνατό όφελος σε καινοτομία από την ερευνητική προσπάθεια σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο,

- να δημιουργηθεί ένα φιλικό περιβάλλον για τη σύσταση και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων.

Αυτές οι προτεραιότητες αντικατοπτρίζουν, εν πρώτοις, τη σημασία της τεχνολογικής καινοτομίας ως δημιουργού νέων προϊόντων, υπηρεσιών και διαδικασιών, καθώς και τα συγκεκριμένα εμπόδια σε αυτού του είδους την καινοτομία και, κατά δεύτερο λόγο, την ανάγκη για καινοτομία (είτε αυτή βασίζεται στην τεχνολογία είτε όχι), η οποία μέσω των «πρωτοπόρων» θα διεισδύσει ενδυναμώνοντας ολόκληρο τον οικονομικό και κοινωνικό ιστό.

Κατά κύριο λόγο, επαφίεται στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να δεχθούν την πρόκληση της καινοτομίας, να επιδείξουν τη δημιουργικότητά τους και να τη χρησιμοποιήσουν για την κατάκτηση νέων αγορών. Η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια ανακοίνωση [3] στην οποία καθορίζονται οι προϋποθέσεις ώστε όλες οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους, νομικού καθεστώτος, τομέα δραστηριότητας ή τόπου εγκατάστασης να έχουν τη δυνατότητα να αναπτυχθούν ώστε να συνεισφέρουν στο γενικό στόχο.

[3] Προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πολιτική για τις επιχειρήσεις στα πλαίσια της οικονομίας της γνώσης, COM(2000) 256 τελικό.

Για να επιβιώσει στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον, καμία επιχείρηση δεν μπορεί να μείνει στάσιμη. Όλες οι επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι ανοιχτές σε νέες ιδέες, νέους τρόπους εργασίας, νέα εργαλεία και εξοπλισμό και να είναι ικανές να αφομοιώνουν και να επωφελούνται από αυτά. Η πολιτική για την προώθηση της καινοτομίας θα πρέπει να αποτελεί κύριο συστατικό μιας σύγχρονης πολιτικής για τις επιχειρήσεις. Αυτό σημαίνει υποστήριξη της πολιτικής για τις επιχειρήσεις με μέτρα που έχουν ως ειδικό στόχο την ενθάρρυνση της ανάδυσης και ανάπτυξης «πρωτοπόρων» επιχειρήσεων και τη ροή της καινοτομίας από αυτές στον ευρύτερο τομέα των επιχειρήσεων.

Συνεπώς, η διαδικασία αυτή απαιτεί επιπρόσθετες προϋποθέσεις που συντελούν ειδικά στη δημιουργία και ανάπτυξη εξαιρετικά καινοτόμων επιχειρήσεων (που συχνά βασίζονται σε προηγμένες τεχνολογίες), στην κυκλοφορία νέων ιδεών και τεχνολογιών και σε ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο οι επιχειρήσεις θα μπορούν να απορροφήσουν αυτές τις νέες ιδέες και τεχνολογίες και να επωφεληθούν από αυτές.

Η εξασφάλιση της ύπαρξης αυτών των προϋποθέσεων αποτελεί το στόχο της πολιτικής για την καινοτομία, η οποία αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας ανακοίνωσης.

1.2 Η ανάγκη για την ανακοίνωση

Στην Πράσινη Βίβλο του 1995 για την Καινοτομία [4] η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τόνισε το «έλλειμμα καινοτομίας» στην Ευρώπη. Το μεταγενέστερο Πρώτο Σχέδιο Δράσης για την Καινοτομία στην Ευρώπη [5] (1996) πρότεινε γραμμές δράσης προς εφαρμογή από τα κράτη μέλη και από την Επιτροπή.

[4] COM(95) 688 τελικό.

[5] COM(96) 589 τελικό

Έκτοτε, επιταχύνεται η τάση προς την παγκοσμιοποίηση και την οικονομία της γνώσης, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την ανάπτυξη του Διαδικτύου. Όπως αναγνωρίστηκε και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, είναι πιο σημαντικό παρά ποτέ οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να έχουν μια υπεροχή στην καινοτομία, ώστε να επιτύχουν σε ένα ολοένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Από το σχέδιο δράσης του 1996 και μετά έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, που συνοψίζεται στο κεφάλαιο 2 της παρούσας ανακοίνωσης. Τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ποικίλες πολιτικές και μέτρα για την ενθάρρυνση της καινοτομίας, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Η Επιτροπή ενήργησε προσαρμόζοντας τα προγράμματά της σύμφωνα με τους στόχους του σχεδίου δράσης και λαμβάνοντας υπόψη την καινοτομία στους κοινοτικούς κανονισμούς που αφορούν τις επιχειρηματικές δραστηριότητες, και ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και εσωτερικής αγοράς.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, οι συνολικές επιδόσεις της Ένωσης στον τομέα της καινοτομίας δεν έχουν βελτιωθεί σε σχέση με τους βασικότερους ανταγωνιστές της.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας ζήτησε την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων για την καινοτομία. Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει την πρώτη εικόνα του πίνακα επιδόσεων (βλ. Παράρτημα), με βάση τις διαθέσιμες επί του παρόντος στατιστικές. Είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνεται μια τέτοια εργασία σε επίπεδο Ένωσης. Από την εικόνα αυτή και από άλλα στοιχεία [6] φαίνεται ότι αν και οι επιδόσεις πολλών κρατών μελών στον τομέα της καινοτομίας βρίσκονται ήδη στο ίδιο - ή και σε υψηλότερο - επίπεδο σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της Ευρώπης, τα περισσότερα κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν περαιτέρω τις προσπάθειές τους.

[6] Βλ. έγγραφο εργασίας της Επιτροπής, SEC [θα προστεθεί αναφορά]

Η δημιουργία μίας «διαχωριστικής γραμμής καινοτομίας» που θα χωρίζει τις επιμέρους περιφέρειες ανάλογα με το εάν μπορούν ή όχι να επωφεληθούν και να αναπτυχθούν στο πλαίσιο της νέας οικονομίας αποτελεί έναν αναδυόμενο κίνδυνο. Για να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος αυτός, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια αύξησης των επιδόσεων καινοτομίας μέσω της άντλησης διδαγμάτων από «ορθές πρακτικές». Στον χώρο των επιχειρήσεων, υπάρχει επίσης σαφές χάσμα μεταξύ των επιχειρήσεων που μπορούν να προσαρμοστούν και εκείνων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσπάθειά τους να ξεπεράσουν την αντίσταση στη αλλαγή και τα διαρθρωτικά εμπόδια για την καινοτομία.

Εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη συνοχής, υπό την έννοια των μεγάλων διαφορών στις επιδόσεις των κρατών μελών και των περιφερειών. Το πλήρες όφελος από την εσωτερική αγορά δεν μπορεί να αξιοποιηθεί σε αυτή την κατάσταση συνεχούς κατακερματισμού του ευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας (γεγονός που επιβεβαιώνεται από τη σχετική αδυναμία σύναψης τεχνολογικών συμμαχιών μεταξύ ευρωπαϊκών επιχειρήσεων). Κρίνεται, συνεπώς, απαραίτητο να ανανεωθεί το μήνυμα του Πρώτου Σχεδίου Δράσης για την Καινοτομία στην Ευρώπη: η καινοτομία στην Ένωση καθυστερεί και οι προσπάθειες σε επίπεδο κρατών μελών και Ένωσης θα πρέπει να συνδυαστούν για τη διόρθωση της κατάστασης προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος που τέθηκε στη Λισσαβώνα. Αυτός είναι ο στόχος της παρούσας ανακοίνωσης.

1.3 Το περιεχόμενο της ανακοίνωσης

Προτείνονται πέντε στόχοι προτεραιότητας για δημόσια δράση με σκοπό την ενθάρρυνση ενός αποτελεσματικού πανευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας:

- Συνοχή των πολιτικών για την καινοτομία

- Ένα κανονιστικό πλαίσιο που να συμβάλλει στην καινοτομία

- Ενθάρρυνση της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων

- Βελτίωση των βασικών διασυνδέσεων στο σύστημα καινοτομίας

- Μια κοινωνία ανοιχτή στην καινοτομία

Στο κεφάλαιο 2 παρουσιάζεται μια επισκόπηση των τάσεων της ευρωπαϊκής πολιτικής για την καινοτομία και στο κεφάλαιο 3 εξετάζονται οι τρέχουσες επιδόσεις καινοτομίας στην Ένωση. Στο κεφάλαιο 4 παρουσιάζονται οι πέντε στόχοι και αναφέρεται τι θα πρέπει να γίνει ώστε να υπάρξει πρόοδος τόσο ως προς τους στόχους όσο και ως προς τις καθορισμένες προθεσμίες. Το κεφάλαιο 5 συνοψίζει τις βασικές γραμμές δράσης.

2. τάσεις στην Ευρωπαϊκή πολιτική για την καινοτομια

Από το Σχέδιο Δράσης για την Καινοτομία του 1996 έως σήμερα εισήχθησαν πολλές πολιτικές και μέτρα για την ενθάρρυνση της καινοτομίας τόσο σε επίπεδο κρατών μελών όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Επιτροπή συλλέγει και αναλύει πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές για την καινοτομία στην Ένωση μέσω του «Διαγράμματος τάσεων για την καινοτομία στην Ευρώπη», ένα έργο που ξεκίνησε το 1999. Από την ανάλυση αυτή, που είναι η πρώτη στο είδος της στον τομέα της πολιτικής για την καινοτομία, διακρίνονται διάφορες τάσεις, οι οποίες συνοψίζονται στο παρόν κεφάλαιο [7], παράλληλα με τις εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ.

[7] Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στο έγγραφο SEC [θα προστεθεί αναφορά ].

Είναι προφανές ότι συντελείται πρόοδος, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αρκετά νωρίς για να εξαχθούν αξιόπιστα συμπεράσματα.

2.1 Η πρόοδος μετά το Σχέδιο Δράσης για την Καινοτομία του 1996

Το σχέδιο δράσης βασίστηκε στη «συστημική» άποψη, σύμφωνα με την οποία η καινοτομία θεωρείται ότι προκύπτει από σύνθετες αλληλεπιδράσεις μεταξύ πολλών ατόμων, οργανισμών και περιβαλλοντικών παραγόντων, παρά από μια γραμμική πορεία από τη νέα γνώση έως το νέο προϊόν. Η υποστήριξη αυτής της άποψης έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια.

Η καινοτομία ενισχύθηκε ως θεμελιώδης στόχος στο Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ε&ΤΑ (Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη) [8] που εκδόθηκε το 1998. Σε όλα τα θεματικά προγράμματα ενσωματώθηκαν πυρήνες καινοτομίας με σκοπό να εξασφαλιστεί η αξιοποίηση και η μεταφορά τεχνολογιών. Τα κριτήρια αξιολόγησης καθώς και οι κανόνες που εφαρμόζονται για την αξιοποίηση και τη διάδοση των ερευνητικών αποτελεσμάτων προσαρμόστηκαν στον ίδιο στόχο. Κάθε ερευνητικό έργο περιλαμβάνει ένα «Σχέδιο Εφαρμογής Τεχνολογίας», το οποίο επιτρέπει την παρακολούθηση της χρήσης των αποτελεσμάτων και την εκτίμηση του κοινωνικού και οικονομικού αντικτύπου τους.

[8] Απόφαση αριθ. 182/1999/ΕΚ της 22.12.1998.

Το Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ε&ΤΑ περιλαμβάνει ένα «οριζόντιο» πρόγραμμα για την «Προώθηση της καινοτομίας και την ενθάρρυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ», στο πλαίσιο του οποίου λαμβάνεται ένα φάσμα μέτρων ενίσχυσης και χάραξης πολιτικής, καθώς και ειδικά μέτρα προς όφελος των ΜΜΕ.

Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί από τα θεματικά και οριζόντια προγράμματα όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία θα τροφοδοτήσει το διάλογο σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για την πρόοδο προς ένα ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας, καθώς και για το σχεδιασμό μελλοντικών κοινοτικών δράσεων στον τομέα της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των Προγραμμάτων-Πλαισίων.

Η προώθηση των ικανοτήτων έρευνας και καινοτομίας κατά τρόπο ολοκληρωμένο έχει ενσωματωθεί ως προτεραιότητα σε όλους τους τομείς παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων.

Με την αναδιοργάνωση της Επιτροπής το 1999, η πολιτική για την καινοτομία ανατέθηκε στη νέα Γενική Διεύθυνση για τις Επιχειρήσεις, παράλληλα με την ευθύνη για την εφαρμογή του οριζόντιου προγράμματος για την «προώθηση της καινοτομίας» του Πέμπτου Προγράμματος-Πλαισίου Ε&TA. Αυτή η τοποθέτηση, σε συνδυασμό με την ενσωμάτωση της καινοτομίας ως στόχου της πολιτικής στον τομέα της έρευνας, γεφυρώνει την έρευνα, τη βιομηχανία και την επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ αναγνωρίζει ότι τα δυσκολότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καινοτόμοι είναι συνήθως μη τεχνικής φύσεως.

Η πολιτική για την καινοτομία διαδραματίζει ζωτικό ρόλο όσον αφορά τη δέσμευση της Κοινότητας να ενισχύσει τις οικονομικές επιδόσεις μέσω της εφαρμογής διαρθρωτικής πολιτικής και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Οι Γενικές Κατευθυντήριες Γραμμές Οικονομικής Πολιτικής για το 2000 πρότειναν τη συνέχιση των μέτρων πολιτικής για την προώθηση της ανάπτυξης μιας οικονομίας της γνώσης στην Ευρώπη, ιδίως με την εξασφάλιση ενός κατάλληλου πλαισίου συνθηκών, με την αύξηση της ανάμειξης του ιδιωτικού τομέα, την προώθηση εταιρικών σχέσεων Ε&Α και τη σύσταση επιχειρήσεων στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας, καθώς και με τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

Κατά συνέπεια, απαιτείται μια ευρεία στρατηγική, με σταθερούς δεσμούς με άλλες πρωτοβουλίες της Επιτροπής που σχετίζονται με την καινοτομία, ιδίως τις πολιτικές για τις επιχειρήσεις, την Ε&Α και τις περιφερειακές πολιτικές καθώς και άλλες πρωτοβουλίες προς εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Για παράδειγμα, η Ομάδα Δράσης για την Απλοποίηση του Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος (BEST - βλ. τμήμα 2.4) οδήγησε στον προσδιορισμό ορθών πρακτικών και εξελίχθηκε σε μία "Διαδικασία BEST", η οποία περιγράφεται στην πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πολιτική για τις επιχειρήσεις. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις Μικρές Επιχειρήσεις, τον οποίο χαιρέτισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira τον Ιούνιο του 2000, ορίζει τις αρχές και τις γραμμές δράσης για τη διαμόρφωση του καλύτερου δυνατού περιβάλλοντος για τις μικρές επιχειρήσεις και την επιχειρηματική δραστηριότητα εν γένει. Η επανεξέταση των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων που βρίσκεται σε εξέλιξη και οι νέες πρωτοβουλίες σε κανονιστικό επίπεδο συνδέονται επίσης με την καινοτομία, όπως και πολλά στοιχεία της πρόσφατης πρωτοβουλίας της Επιτροπής eLearning για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε μια κοινωνία της γνώσης, καθώς και η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση.

2.2 Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν πολιτικές για τη καινοτομία

Η πολιτική για την καινοτομία έχει εξελιχθεί σε μια νέα οριζόντια πολιτική που συνδέει παραδοσιακούς τομείς όπως, για παράδειγμα, την οικονομική και τη βιομηχανική πολιτική και την πολιτική έρευνας. Όλα τα κράτη μέλη έχουν καταβάλει σημαντική προσπάθεια για την ανάπτυξη νέων δομών και εργαλείων για την πολιτική καινοτομίας. Διακρίνονται τρεις βασικές πτυχές:

- νέες διοικητικές δομές που βασίζονται στη «συστημική» φύση της καινοτομίας,

- ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανάγκες για καινοτομία και προώθηση εντονότερου διαλόγου μεταξύ της επιστήμης, της βιομηχανίας και του κοινού,

- ανάπτυξη στρατηγικού οράματος και διορατικότητας για την καινοτομία.

Για παράδειγμα, ο γαλλικός νόμος περί καινοτομίας και έρευνας του 1999, περιλαμβάνει μια δέσμη ολοκληρωμένων μέτρων για την ενθάρρυνση της μεταφοράς τεχνολογιών από τη δημόσια έρευνα στην οικονομία, καθώς και για την ενθάρρυνση της σύστασης καινοτόμων επιχειρήσεων.

Πολλές χώρες έχουν δημιουργήσει «συμβούλια καινοτομίας» ή έχουν επεκτείνει τον ρόλο των παραδοσιακών «επιστημονικών συμβουλίων» προς την κατεύθυνση της καινοτομίας. Οι χώρες με επιτυχημένο ιστορικό καινοτομίας θεωρούν ότι η μακροχρόνια ύπαρξη τέτοιων δομών συντονισμού υψηλού επιπέδου έχει καθοριστική σημασία προκειμένου να ξεπεραστούν οι άκαρπες αντιπαραθέσεις και η «στενή λογική» μεταξύ των υπουργείων. Ορισμένες χώρες ξεκίνησαν προσπάθειες σημαντικού επαναπροσδιορισμού των αρμοδιοτήτων των υπουργείων τους ή ακόμη δημιούργησαν υπουργεία στους τίτλους των οποίων είναι εμφανείς οι ευνοϊκοί προς την καινοτομία στόχοι τους.

Τάσεις της πολιτικής για την καινοτομία στα κράτη μέλη

Εδώ και αρκετό καιρό τα κράτη μέλη αναπτύσσουν πρωτοβουλίες με στόχο:

- Την προώθηση της έρευνας που διεξάγεται από επιχειρήσεις

- Τη βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας

- Την προώθηση της αφομοίωσης της τεχνολογίας και της διαχείρισης της καινοτομίας από τις ΜΜΕ.

Πρόσφατα, προέκυψαν πρόσθετες προτεραιότητες:

- Η εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ της έρευνας, των πανεπιστημίων και των εταιρειών

- Η προώθηση της δημιουργίας ομάδων (clusters) καθώς και η προώθηση άλλων μορφών συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και άλλων οργανισμών που εμπλέκονται στη διαδικασία της καινοτομίας

- Η ενθάρρυνση της σύστασης επιχειρήσεων που βασίζονται στην τεχνολογία.

Υπάρχει ακόμη αυξανόμενο ενδιαφέρον για τρία περαιτέρω θέματα:

- Απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών που αντιμετωπίζουν οι καινοτόμες επιχειρήσεις

- Χρήση της φορολογίας και άλλων έμμεσων μεθόδων για την ενθάρρυνση της καινοτομίας και της έρευνας

- Ανάπτυξη στρατηγικού οράματος για την καινοτομία και την έρευνα και ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού για τα θέματα αυτά.

Τέλος, διακρίνονται διάφορες γενικές τάσεις:

- Η «συστημική» προσέγγιση της πολιτικής για την καινοτομία

- Η ενίσχυση της συμπληρωματικότητας μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών

- Νέες μορφές δημόσιων/ιδιωτικών εταιρικών σχέσεων

- Νέοι ρόλοι για τη δημόσια πολιτική ως μέσου διευκόλυνσης της καινοτομίας

Η αντιμετώπιση της παγκοσμιοποίησης.

2.3 Η μεταρρύθμιση του συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σημειώνει πρόοδο

Τα μειονεκτήματα του υφιστάμενου ευρωπαϊκού συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι γνωστά. Το 1997, η Επιτροπή εξέδωσε μια Πράσινη Βίβλο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας [9]. Ακολούθησε ανακοίνωση [10], η οποία εκδόθηκε το 1999 και περιλάμβανε μια πρόταση κανονισμού για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η πρόταση αυτή εγγυάται μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και συνοχή της νομολογίας και θα αποφέρει σημαντικά οφέλη σε ό,τι αφορά το κόστος και την απλοποίηση των διαδικασιών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας ζήτησε το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας να είναι έτοιμο μέχρι τα τέλη του 2001 και η Επιτροπή υιοθέτησε την πρόταση κανονισμού για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στις 5 Ιουλίου 2000.

[9] COM(97) 314 τελικό.

[10] COM(99) 42 τελικό.

Εφιστάται η προσοχή των ερευνητών και των επιχειρηματιών στη σημασία των ζητημάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η Επιτροπή έχει συστήσει υπηρεσίες ενημέρωσης και παροχής βοήθειας που απευθύνονται ειδικά σε συμμετέχοντες στην κοινοτικά χρηματοδοτούμενη έρευνα. Η στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕPO) οδήγησε στη δημιουργία της υπηρεσίας ενημέρωσης esp@cenet για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας από το EPO.

2.4 Το διοικητικό και κανονιστικό περιβάλλον είναι ακόμη ιδιαίτερα περίπλοκο

Η πολυπλοκότητα των διοικητικών και κανονιστικών διαδικασιών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες. Επηρεάζει επίσης την ικανότητα των επιχειρήσεων για καινοτομία: ο μεγάλος όγκος ρυθμίσεων, για παράδειγμα, σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες έγκρισης νέων προϊόντων, αυξάνει το κόστος ανάπτυξής τους και επιμηκύνει το χρόνο μέχρι τη διάθεσή τους στην αγορά.

Μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Άμστερνταμ τον Ιούνιο του 1997, η Επιτροπή σύστησε μια ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων (την oμάδα δράσης BEST [11]), στην οποία ανέθεσε την κατάρτιση συγκεκριμένων προτάσεων σε αυτό τον τομέα. Βάσει των συστάσεων της ομάδας δράσης, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο Βιομηχανίας του Νοεμβρίου 1998 σειρά προτάσεων για την απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της ή στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η πρόοδος σε αυτό το θέμα θα παρακολουθείται μέσω τακτικών εκθέσεων.

[11] Ομάδα δράσης για την απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

2.5 Ενθάρρυνση των επενδύσεων στην καινοτομία

Τα τελευταία τρία χρόνια σημειώθηκε σημαντική βελτίωση σε ό,τι αφορά τις συνθήκες χρηματοδότησης της καινοτομίας μέσω κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου στην Ένωση. Πρόσφατες στατιστικές [12] επιβεβαιώνουν μια ευοίωνη τάση: τα συνολικά κεφάλαια που αντλήθηκαν από τον ευρωπαϊκό ιδιωτικό τομέα το 1999 ήταν αυξημένα κατά 25 % σε σύγκριση με το 1998, από τα 20,3 δισ. ευρώ σε 25,4 δισ. ευρώ, ενώ οι συνολικές επενδύσεις σημείωσαν αύξηση 74 %, από 14,5 δισ. ευρώ σε 25,1 δισ. ευρώ. Από αυτά, οι επενδύσεις στην τεχνολογία αντιστοιχούν σε 6,8 δισ. ευρώ (αύξηση 70 %), εκ των οποίων τα 5,2 δισ. ευρώ ήταν κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου [13]. Ωστόσο, οι καλές αυτές επιδόσεις θα πρέπει να συγκριθούν με το γεγονός ότι το 1999 οι Ηνωμένες Πολιτείες επένδυσαν τριπλάσια και πλέον κεφάλαια επενδυτικού κινδύνου στην τεχνολογία από όσα επενδύθηκαν στην Ευρώπη, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο αντίστοιχος ρυθμός ανάπτυξης σε σχέση με το προηγούμενο έτος στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν 108 %.

[12] Ευρωπαϊκή Ένωση Εταιρειών Επιχειρηματικών Κεφαλαίων «Money for Growth: The European Technology Investment Report 1999» (PricewaterhouseCoopers).

[13] Επενδύσεις κεφαλαίων αρχικής ώθησης, εκκίνησης / αρχικής φάσης και επέκτασης.

Τα περισσότερα κράτη μέλη προωθούν ολοένα και περισσότερο την ιδιωτική χρηματοδότηση της καινοτομίας, στοχεύοντας κυρίως στα πρώτα στάδια της διαδικασίας της καινοτομίας. Αρκετές πρωτοβουλίες εφαρμόζονται με βάση το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ε&ΤΑ. Ειδικότερα, το πειραματικό έργο I-TEC, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ), ενθαρρύνει τις επενδύσεις κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου σε τεχνολογικούς τομείς και στις φάσεις εκκίνησης καινοτόμων επιχειρήσεων. Επίσης, έχει συσταθεί ένα γραφείο υποστήριξης (LIFT), το οποίο βοηθά στην αναζήτηση χρηματοδότησης για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας που χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Τέλος, τα κοινοτικά ερευνητικά προγράμματα εφαρμόζουν δράσεις για την προώθηση της διασύνδεσης μεταξύ δυνητικών επιχειρηματιών, ΜΜΕ και επενδυτών [14]. Τα διδάγματα που εξάγονται από αυτές τις δράσεις διαδίδονται μέσω της δικτύωσης των επενδυτών και μέσω της παροχής εργαλείων και κατάρτισης.

[14] Για παράδειγμα, το Φόρουμ "Βιοτεχνολογία και Χρηματοδότηση", το οποίο συστάθηκε από κοινού από το θεματικό ερευνητικό πρόγραμμα για τις «Βιοεπιστήμες» και τη «European Association of Securities Dealers».

Μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ, στο οποίο ζητήθηκε η εφαρμογή ενός προγράμματος χρηματοδοτικής ενίσχυσης για καινοτόμες ΜΜΕ, η Επιτροπή ενέκρινε σειρά μέτρων το Μάιο του 1998 και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) έθεσε σε εφαρμογή το «Σχέδιο Ειδικής Δράσης του Άμστερνταμ» καθώς και την «Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση Τεχνολογίας», σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων [15].

[15] Βλ. «Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση - Μέτρα χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης», COM(2000) 266 τελικό.

Ενισχύοντας τις δράσεις αυτές, τον Ιούνιο του 2000 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έθεσε σε εφαρμογή την «Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000», ενώ ενισχύει και τους δεσμούς της με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων. Δεσμοί συνεργασίας θα εξασφαλίσουν τη συμπληρωματικότητα και τη συνέργεια μεταξύ του προγράμματος πλαισίου και της πρωτοβουλίας της ΕΤΕπ.

2.6 Προώθηση της έρευνας που τροφοδοτεί την καινοτομία

Η Ε&Α από ιδιωτικές επιχειρήσεις αποτελεί σημαντικό δείκτη της ικανότητας για καινοτομία σε εθνικό επίπεδο και τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ποικίλες προσεγγίσεις για τη βελτίωση της απόδοσής τους. Οι χώρες στις οποίες η επιχειρηματική Ε&Α παρουσιάζει αδυναμίες τείνουν να υιοθετούν γενικά προγράμματα και φορολογικά κίνητρα, ενώ οι χώρες με σχετικά ισχυρή επιχειρηματική Ε&Α συχνά εφαρμόζουν μέτρα που αφορούν συγκεκριμένους τύπους εταιριών (όπως νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις, ΜΜΕ, ταχέως αναπτυσσόμενες ή επιχειρήσεις υψηλής εντάσεως έρευνας), συγκεκριμένους τομείς και «βασικές τεχνολογίες» ή συγκεκριμένους στόχους (όπως αυξημένη απασχόληση των ερευνητών). Για παράδειγμα, στις Κάτω Χώρες οι εργοδότες που είναι υπεύθυνοι για την αφαίρεση του φόρου εισοδήματος και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τον μεικτό μισθό των εργαζομένων που απασχολούν, μπορούν να μειώσουν το ποσό που καταβάλλουν στις αρχές όταν πρόκειται για προσωπικό Ε&Α, ελαφρύνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο το μισθολογικό βάρος της Ε&Α.

Οι χώρες συνοχής επενδύουν σημαντικά ποσά για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών τους αδυναμιών στον τομέα της επιχειρηματικής Ε&Α. Τα μεγάλα πολυετή προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, αλλά η προσέγγιση των προγραμμάτων τείνει ολοένα και περισσότερο να συμπληρώνεται από φορολογικά μέτρα για την τόνωση των επιχειρηματικών επενδύσεων σε Ε&Α. Τα προγράμματα αυτά είναι καθιερωμένα ή εισάγονται σε αρκετά κράτη μέλη.

Λόγω του ότι μεγάλο μέρος των ερευνητικών προσπαθειών στην ΕΕ αναλαμβάνεται στο πλαίσιο ερευνητικών ιδρυμάτων και ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, είναι σημαντικό να συνεχιστεί και να ενισχυθεί η αλληλεπίδρασή τους με την βιομηχανία. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας στη βιομηχανία και την ευρύτερη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των δημόσιων ερευνητικών οργανισμών, με σκοπό την ενίσχυση της καινοτόμου επίδρασης της έρευνας που διεξάγουν.

2.7 Ενίσχυση της αφομοίωσης τεχνολογίας από τις επιχειρήσεις

Η ενίσχυση της μεταφοράς τεχνολογίας προς τις ΜΜΕ και της ικανότητάς τους να αφομοιώνουν την τεχνολογία αποτελεί παραδοσιακό πυλώνα της πολιτικής για την καινοτομία. Η προσέγγιση με βάση τη ζήτηση, η μεταφορά της «σιωπηρής» τεχνογνωσίας της καινοτομίας και η φυσική γειτνίαση με την πηγή της τεχνολογίας θεωρούνται κρίσιμοι παράγοντες επιτυχίας. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν επιστημονικά πάρκα, περιφερειακά κέντρα τεχνολογίας, γραφεία συνδέσμου σε ακαδημαϊκούς και ερευνητικούς οργανισμούς και έργα επίδειξης. Το σουηδικό σχέδιο TUFF [16], για παράδειγμα, δίνει τη δυνατότητα σε ΜΜΕ να συγκροτούν ομάδες ώστε να μπορούν να γίνονται πελάτες των δημόσιων φορέων παροχής τεχνολογίας Ε&Α.

[16] TUFF: Teknikutbyte Fφr Fφretag.

Διαπιστώνεται ωστόσο ότι οι φορείς χάραξης της πολιτικής για την καινοτομία απορρίπτουν ολοένα περισσότερο τη διάκριση μεταξύ της ανάντη «προώθησης της Ε&Α» και της κατάντη «απορρόφησης της τεχνολογίας». Σύμφωνα με τη «συστημική» αντίληψη, οι υποκείμενοι φραγμοί για την καινοτομία προκύπτουν από διαφορές πολιτισμικής ή διαχειριστικής κυρίως φύσης που υφίστανται ανάμεσα σε εκείνους που επιτελούν την έρευνα στο δημόσιο τομέα και σε εκείνους που απορροφούν τα αποτελέσματα στον ιδιωτικό τομέα. Η αυξανόμενη έμφαση στον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά τον διπλό του ρόλο ως χρήστη της τεχνολογίας και ως «μεταφραστή» των αναγκών της αγοράς σε προβλήματα έρευνας οδήγησε στην ανάδυση ενός νέου στόχου πολιτικής, του στόχου της «βελτίωσης της διασύνδεσης έρευνας/βιομηχανίας». Στο πλαίσιο του Σχεδίου Εταιρειών Εκπαίδευσης (Teaching Company Scheme ) στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, νέοι απόφοιτοι υψηλής ειδίκευσης εργάζονται σε εταιρείες για δυο χρόνια πάνω σε ένα έργο κεντρικής σημασίας όσον αφορά τις ανάγκες της εταιρείας και υπό την κοινή επίβλεψη ακαδημαϊκών και προσωπικού της εταιρίας. Οι ΜΜΕ αποτελούν έως και το 90 % των συμμετεχουσών εταιρειών.

2.8 Δημιουργία κέντρων τεχνολογίας

Σε αρκετές χώρες αναδιαμορφώνονται τα σχέδια κινητικότητας και επανασχεδιάζονται τα σχέδια επιδότησης Ε&Α προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων παραγόντων: ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, όμιλοι επιχειρήσεων και μεμονωμένες εταιρείες.

Διακρίνονται δύο τάσεις: «δίκτυα εξειδίκευσης» σε συγκεκριμένες τεχνολογίες, εθνικής γεωγραφικής εμβέλειας, και εγκαταστάσεις τύπου «κέντρου τεχνολογίας» (technology valley) με βάση τις περιφέρειες, που ακολούθησαν το πρότυπο της Silicon Valley. Η μεταστροφή από την υποστήριξη μεμονωμένων εταιρειών στην υποστήριξη ομάδων αποτελεί γενική τάση στα περισσότερα κράτη μέλη.

Στο Βέλγιο, η φλαμανδική κυβέρνηση υποστηρίζει σήμερα 11 ομάδες, οι οποίες ορίζονται ως δίκτυα συνεργαζόμενων επιχειρήσεων, οι οποίες μπορούν επίσης να συνεργαστούν με ερευνητικούς οργανισμούς. Στα τέλη του 1998, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα δράσει καταλυτικά για τη δημιουργία κέντρων τεχνολογίας, τα οποία θα έχουν τη μορφή ομάδων που θα περιλαμβάνουν επιχειρήσεις εντάσεως γνώσης και υψηλής τεχνολογίας, καθώς και ένα κορυφαίο ερευνητικό ινστιτούτο και τουλάχιστον μία εταιρεία υψηλής τεχνολογίας με ένα επιτυχημένο προϊόν στη διεθνή αγορά. Σε σύγκριση με άλλες ομάδες, τα κέντρα τεχνολογίας είναι περισσότερο προσανατολισμένα προς προηγμένες τεχνολογίες και περιλαμβάνουν συχνά περισσότερες επιχειρήσεις που βρίσκονται σε φάση εκκίνησης ή ανάπτυξης.

2.9 Ολοένα μεγαλύτερη προτεραιότητα στις νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις που βασίζονται στην τεχνολογία

Το 1997 η Επιτροπή ξεκίνησε διαβουλεύσεις όσον αφορά τον τρόπο παροχής του καλύτερου δυνατού περιβάλλοντος σε δυνητικούς επιχειρηματίες για τη σύσταση καινοτόμων επιχειρήσεων και την πλήρη αξιοποίηση των οφελών της ευρωπαϊκής αγοράς. Η διαδικασία αυτή οδήγησε στο πρώτο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για Καινοτόμες Επιχειρήσεις, που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη το Νοέμβριο του 1998.

Με βάση τα συμπεράσματα του Φόρουμ, το 1999 η Επιτροπή ξεκίνησε μια πειραματική δράση με προϋπολογισμό 15 εκατ. ευρώ με σκοπό την ενθάρρυνση μηχανισμών για την υποστήριξη της σύστασης και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων. Ο κύριος στόχος είναι ο εντοπισμός και η δικτύωση περιοχών αριστείας που παρέχουν το καλύτερο περιβάλλον για τη σύσταση και ανάπτυξη νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων. Οι επιλεγμένες περιοχές θα διαμορφώσουν μια «ευρωπαϊκή βιτρίνα καινοτομίας», με σημαντικό αντίκτυπο και μεγάλη επίδραση για όλες τις περιφέρειες, ενθαρρύνοντάς τις να θέσουν σε εφαρμογή παρόμοιες πρωτοβουλίες προσαρμοσμένες στο τοπικό τους περιβάλλον.

3. επιδοσεισ καινοτομιασ στην ενωση

Η παρούσα ανακοίνωση περιέχει την πρώτη σκιαγράφηση ενός ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας (Παράρτημα). Μαζί με επιπρόσθετες στατιστικές πληροφορίες [17], ο πίνακας αυτός παρέχει τα στοιχεία για μια αξιολόγηση των επιδόσεων καινοτομίας της Ένωσης και των κρατών μελών της.

[17] Παρουσίαση σε έγγραφο SEC [θα προστεθεί αναφορά].

Το συνολικό αποτέλεσμα δεν είναι αισιόδοξο. Τα περισσότερα κράτη μέλη θα πρέπει να αυξήσουν τις προσπάθειές τους σε όλα τα επίπεδα για να απαλλαγούν από τα εμπόδια και τη δυσκαμψία και θα πρέπει να αλλάξουν τις νοοτροπίες εκείνες που τα εμποδίζουν να αξιοποιήσουν πλήρως τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις της οικονομίας της γνώσης.

3.1 Ανεπαρκής ικανότητα προώθησης νέων προϊόντων και υπηρεσιών

Η πρόοδος προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και οι ορθές νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές που απαιτούνται από την οικονομική και νομισματική ένωση και την εισαγωγή του ευρώ βελτιώνουν γενικά το κλίμα για τις επιχειρήσεις. Υπάρχει η δυνατότητα για τις επιχειρήσεις να επωφεληθούν από τις ευνοϊκές μακροοικονομικές προοπτικές και να χρησιμοποιήσουν την ενιαία εσωτερική αγορά ως εφαλτήριο για τις παγκόσμιες αγορές.

Εντούτοις, είναι σχετικά λίγες οι επιχειρήσεις στην Ένωση που επενδύουν σε καινοτόμα προϊόντα, υπηρεσίες και διαδικασίες προκειμένου να εξελιχθούν σε μείζονες εμπορικές δυνάμεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό δείχνει ότι ορισμένοι κρίσιμοι παράγοντες που αφορούν την καινοτομία δεν είναι ακόμη επαρκώς ανεπτυγμένοι.

Κατά μέσο όρο, το 51 % των επιχειρήσεων της ΕΕ στον μεταποιητικό τομέα και το 40 % στον τομέα των υπηρεσιών, όταν ρωτήθηκαν, απάντησαν ότι θεωρούν ότι είναι καινοτόμες. Εντούτοις, τα νέα προϊόντα στην αγορά αποτελούν μόλις το 7 % του κύκλου εργασιών των ευρωπαϊκών μεταποιητικών επιχειρήσεων. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι παρ' όλο που η επίγνωση της σημασίας της καινοτομίας είναι ευρέως διαδεδομένη μεταξύ των επιχειρήσεων, η συμβολή της καινοτομίας στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας παραμένει εύθραυστη και αντανακλάται στην ανεπαρκή ικανότητα προώθησης νέων προϊόντων και υπηρεσιών στις παγκόσμιες αγορές καθώς και στην αδυναμία ταχείας ανταπόκρισης στις αλλαγές της ζήτησης.

Η μεταστροφή από παραδοσιακά σε πιο αειφόρα βιομηχανικά συστήματα παραγωγής αποτελεί σημαντική πρόκληση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, η οποία θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να υιοθετήσει στρατηγικές έρευνας και καινοτομίας στις οποίες θα συνδυάζονται στόχοι ανταγωνιστικότητας και αειφορίας [18].

[18] Το κοινοτικό ερευνητικό πρόγραμμα για την "Ανταγωνιστική και Αειφόρο Ανάπτυξη" έχει ακριβώς ως στόχο την ενθάρρυνση τέτοιων στρατηγικών καινοτομίας.

3.2 Παγκοσμιοποίηση και καινοτομία

Η παγκοσμιοποίηση ενισχύει τις προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και την Ένωση στο σύνολό της. Το τεχνολογικό ισοζύγιο της ΕΕ είναι αρνητικό, ενώ τα αντίστοιχα στοιχεία για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία εξελίσσονται ολοένα και πιο θετικά. Για τις επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, τόσο η ανταμοιβή για επιτυχημένες καινοτομίες όσο και οι επιπτώσεις της μη πραγματοποίησης καινοτομιών είναι μεγαλύτερες και ταχύτερες από ποτέ. Οι επιχειρήσεις της ΕΕ μπορούν να αποκομίσουν πλούσια οφέλη, όπως έδειξε η επιτυχία στον τομέα της κινητής τηλεφωνίας. Σε πολλούς όμως τομείς και περιφέρειες οι δυσχέρειες για την καινοτομία παραμένουν, ενθαρρύνοντας τους απογοητευμένους Ευρωπαίους επιστήμονες, επιχειρηματίες και επενδυτές να αναζητήσουν την τύχη τους αλλού - συνήθως στις Ηνωμένες Πολιτείες.

3.3 Απουσία επαρκούς αριθμού αποφοίτων πανεπιστημίου και σπουδαστών με αντίστοιχα προσόντα

Η καινοτομία και οι επιχειρήσεις απαιτούν τα συστήματα εκπαίδευσης και ανώτερης κατάρτισης των κρατών μελών να είναι σε θέση να βοηθούν τους σπουδαστές να αναπτύσσουν τις κατάλληλες δεξιότητες και το κατάλληλο πνεύμα. Ο αριθμός των μαθητών που μελετούν κλάδους που συνδέονται με την καινοτομία (για παράδειγμα, θετικές επιστήμες) είναι πολύ μικρός. Γενικά στους τομείς που αφορούν τις θετικές επιστήμες, οι μαθητές στην ΕΕ έχουν συνήθως λιγότερο καλές επιδόσεις στα τυποποιημένα διαγωνίσματα σε σχέση με τους μαθητές στις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία. Επίσης, στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο αριθμός των σπουδαστών του τομέα των θετικών επιστημών και της τεχνολογίας είναι χαμηλότερος σε σχέση με τις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία. Θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω δεσμοί μεταξύ των επιχειρήσεων και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να αναπτυχθεί μία θετική στάση απέναντι στην καινοτομία στο πλαίσιο της διαδικασίας μάθησης στο σύνολό της. Εξίσου σημαντική για το μέλλον θα είναι η παροχή ευκαιριών διά βίου εκπαίδευσης, ιδίως ενόψει της γήρανσης του εργατικού δυναμικού και του αυξανόμενου ρυθμού της καινοτομίας και των αλλαγών.

3.4 Η καινοτομία θα επωφεληθεί από την ενίσχυση της έρευνας στην Ένωση

Η σταθερή ροή ιδεών με εμπορική προοπτική που αναδύονται από την έρευνα αποτελεί βασικό παράγοντα που συμβάλλει στην καινοτομία. Οι ακαθάριστες δαπάνες της ΕΕ σε Ε&Α ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος για το 1997 κυμάνθηκαν σε χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Εκείνο που είναι ιδιαιτέρως σοβαρό σε ό,τι αφορά την καινοτομία είναι το γεγονός ότι οι διαφορές οφείλονται κυρίως στο ότι οι προσπάθειες βιομηχανικής έρευνας στην ΕΕ είναι πολύ λιγότερες: η Ε&Α ανά επιχείρηση στην Ένωση αντιστοιχεί μόλις στο 60 % του αντίστοιχου ποσοστού στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η σχετική αδυναμία της ιδιωτικής Ε&Α στην Ευρώπη εξηγεί, επίσης, σε μεγάλο βαθμό το γεγονός ότι η ΕΕ διαθέτει λιγότερους ερευνητές στο εργατικό δυναμικό της (5,0 ανά 1.000 άτομα) σε σχέση είτε με τις Ηνωμένες Πολιτείες (7,4) είτε με την Ιαπωνία (9,6). Ο αριθμός των ερευνητών στις επιχειρήσεις είναι μόλις 2,4 ανά 1.000 άτομα (εργατικού δυναμικού) στην ΕΕ, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι 5,9 και στην Ιαπωνία 6,3 [19]. Αν και αυτοί οι αριθμοί υποκρύπτουν σημαντικές διαβαθμίσεις ανάλογα με τη χώρα, την περιφέρεια, την επιχείρηση και τον τομέα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ιδιωτική έρευνα και η απασχόληση ερευνητών σε επιχειρήσεις θα πρέπει να προωθηθεί έντονα.

[19] Στοιχεία του 1997 για την ΕΕ, του 1993 για τις ΗΠΑ και του 1998 για την Ιαπωνία.

Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας» προτείνει τρόπους βελτίωσης του συντονισμού και της δικτύωσης προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η απόδοση των υφισταμένων κατακερματισμένων εθνικών συστημάτων Ε&Α και να απελευθερωθεί το δυναμικό Ε&Α της Ευρώπης.

3.5 Ανάγκη βελτίωσης της διάδοσης της τεχνολογίας

Αν και η διάδοση της τεχνολογίας και η απορρόφησή της από τις ΜΜΕ αποτελεί, εδώ και αρκετό διάστημα, προτεραιότητα για τις εθνικές πολιτικές για την καινοτομία, υπάρχει ακόμη περιθώριο σημαντικής βελτίωσης. Η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων και των πανεπιστημίων ή των ερευνητικών ιδρυμάτων δεν είναι ακόμη ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στα περισσότερα κράτη μέλη. Κατά μέσο όρο, μόνο το 13 % των επιχειρήσεων συνεργάζονται με φορείς που αποτελούν την υποδομή της ευρωπαϊκής Ε&Α και καινοτομίας.

Από διαθέσιμες στατιστικές προκύπτει ότι όταν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ιδρύματα (συνήθως μεγάλου μεγέθους) δημιουργούν τεχνολογικούς δεσμούς έξω από τα δικά τους εθνικά σύνορα, προτιμούν και πάλι αντίστοιχες εταιρείες που εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες παρά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο αριθμός των στρατηγικών τεχνολογικών συμφωνιών μεταξύ αμερικανικών και ευρωπαϊκών εταιρειών σημείωσε αύξηση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ ο αριθμός παρόμοιων συμμαχιών ανάμεσα σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μειώθηκε.

Οι εσωτερικές ροές της ευρωπαϊκής τεχνολογίας χρειάζονται περαιτέρω ενθάρρυνση, κατά τρόπο ώστε να επωφεληθούν και οι ΜΜΕ.

3.6 Ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας καινοτομίας των παραδοσιακών βιομηχανιών

Ένα από τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης οικονομίας της γνώσης είναι το αυξημένο εύρος της γνώσης πάνω στο οποίο βασίζονται όλοι οι τομείς της βιομηχανίας. Σήμερα, μια βιομηχανία με χαμηλό επίπεδο Ε&Α μπορεί κάλλιστα να είναι μείζων χρήστης γνώσης που παράγεται αλλού. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η παραδοσιακή βιομηχανία θα μπορέσει να είναι ανταγωνιστική μόνο με την εξέλιξή της σε βιομηχανία εντάσεως γνώσης. Η ενίσχυση της έντασης γνώσης σε παραδοσιακούς τομείς είναι εξίσου πιθανό να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και πλούτο όπως και η εμφάνιση εντελώς νέων βιομηχανιών.

Σε πολλές βιομηχανίες οι οποίες συμβατικά θεωρούνται χαμηλής τεχνολογίας, πολλές εταιρείες «αγοράζουν» καινοτομία με τη μορφή εγκαταστάσεων και εξοπλισμού. Η νέα τεχνολογία δεν φτάνει σε αυτές άμεσα από τη βάση της ακαδημαϊκής γνώσης ή ως αποτέλεσμα ενδοεπιχειρησιακής έρευνας, αλλά διεισδύει μέσω προμηθευτών και συμβουλευτικών υπηρεσιών.

Η κοινωνία της γνώσης δίνει την ευκαιρία σε όλους τους τομείς και τις επιχειρήσεις να είναι φορείς καινοτομίας. Το πλέον εμφανές παράδειγμα είναι η ενσωμάτωση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας των υπολογιστών (και του λογισμικού) σε μια αυξανόμενη ποικιλία προϊόντων. Από την άποψη αυτή, το χάσμα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την ενσωμάτωση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών στα προϊόντα («ένταση ΤΠΕ») παραμένει ανησυχητικό.

3.7 Η αυξανόμενη σημασία του τομέα των υπηρεσιών

Δεν έχει δοθεί επαρκής προσοχή στην καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών, παρά τις δυνατότητες που παρουσιάζει ο συγκεκριμένος τομέας για σημαντική αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγής.

Ο τομέας των υπηρεσιών απαρτίζεται από ένα μάλλον ανομοιογενές σύνολο κλάδων. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές νοοτροπίας απέναντι στην καινοτομία, για παράδειγμα, μεταξύ των υπηρεσιών ΤΠΕ (τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών) και των περισσότερο παραδοσιακών τομέων, όπως οι μεταφορές ή το εμπόριο. Καθώς πρόκειται για τεχνολογίες διευκόλυνσης, οι ΤΠΕ είναι πολύ σημαντικότερες από οποιαδήποτε άλλη σύγχρονη τεχνολογία σε όλο το φάσμα του τομέα των υπηρεσιών και η διάδοσή τους είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της ικανότητας καινοτομίας του τομέα.

Οι κλάδοι των υπηρεσιών (εκτός από τις υπηρεσίες που σχετίζονται με τις ΤΠΕ) δαπανούν λιγότερα κεφάλαια από ό,τι οι μεταποιητικές βιομηχανίες σε Ε&Α. Το ανθρώπινο κεφάλαιο αντικαθιστά την Ε&Α ως τη βασικότερη εισροή καινοτομίας. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση, σε συνδυασμό με τη διάδοση νέων τεχνολογιών, είναι συνεπώς τα κύρια συστατικά της πολιτικής για την καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών. Θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να εξαλειφθούν τα ελλείμματα σε ικανότητες και να εφαρμοστούν σχέδια κατάρτισης προκειμένου να βοηθηθούν εργαζόμενοι χαμηλότερης εξειδίκευσης.

3.8 Καινοτομία και προστασία του περιβάλλοντος

Η πρόκληση της αποσύνδεσης της οικονομικής ανάπτυξης από την όξυνση των περιβαλλοντικών προβλημάτων ανοίγει ευκαιρίες για την καινοτομία. Η ευαισθησία απέναντι στο φυσικό περιβάλλον οδηγεί σε αυξανόμενη ανάγκη για νέα προϊόντα και υπηρεσίες που βελτιώνουν την αποδοτικότητα της χρήσης πόρων, συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος και μειώνουν τις επιπτώσεις στο κλίμα. Πέραν του ότι βοηθά να διασφαλιστεί η αειφόρος ανάπτυξη, η καινοτομία συμβάλλει στην ανάδυση βιώσιμων επιχειρηματικών και εργασιακών προοπτικών στο συγκεκριμένο τομέα.

Κατά συνέπεια, οι συνθήκες υπό τις οποίες δημιουργούνται και διαδίδονται καινοτομίες διαμορφώνονται από την αυξανόμενη προσοχή που δίδεται στο περιβάλλον και από τις αυξανόμενες παρεμβάσεις των δημοσίων αρχών σε αυτόν το συγκεκριμένο τομέα με σκοπό τη συμπλήρωση των γενικών πολιτικών καινοτομίας.

4. πεντε στοχοι

Αν και αυξάνεται η εμπειρία των κρατών μελών, ο αντίκτυπος αυτής της εμπειρίας δεν είναι ακόμη επαρκής. Θα πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες από τα κράτη μέλη αλλά και σε επίπεδο Ένωσης ώστε να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον το οποίο να στηρίζει την καινοτομία.

Η επίγνωση της σπουδαιότητας της πολιτικής για την καινοτομία και της «οριζόντιας» φύσης της σε πολλές περιπτώσεις άργησαν να αναπτυχθούν στα κράτη μέλη. Η ακαταλληλότητα του γραμμικού προτύπου καινοτομίας σημαίνει ότι η λήψη μεμονωμένων μέτρων δεν στέφθηκε με επιτυχία, με αποτέλεσμα να απαιτούνται ευρύτερες στρατηγικές για τη μείωση του ελλείμματος καινοτομίας. Ειδικότερα, η σχέση του κανονιστικού, διοικητικού και οικονομικού περιβάλλοντος με την καινοτομία συχνά έχει υποτιμηθεί.

Σήμερα, η ευαισθητοποίηση είναι γενικότερη και αρχίζουν να εντοπίζονται ορθές πρακτικές, εξακολουθεί όμως να προβάλλεται αντίσταση απέναντι στις αλλαγές που απαιτούνται για τη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος που θα ενισχύει περισσότερο την καινοτομία, και αυτό συχνά με βάση πολιτιστικούς ή θεσμικούς παράγοντες. Οι πέντε στόχοι που παρουσιάζονται στην παρούσα ανακοίνωση συμβάλλουν στην ενίσχυση της ικανότητας των κρατών μελών να υπερβαίνουν τα εμπόδια αυτά, με αποτέλεσμα τη δημιουργία δυναμικών συνθηκών και, ως εκ τούτου, την ανάπτυξη και τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας που μπορεί να προσφέρει η καινοτομία.

Το γενικό κλίμα για την καινοτομία στα κράτη μέλη διαμορφώνεται μέσω των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών για την καινοτομία (Στόχος 1), μέσω του κανονιστικού πλαισίου (Στόχος 2) και μέσω του βαθμού στον οποίο η κοινωνία είναι ανοιχτή στην καινοτομία (Στόχος 5). Σε αυτές τις γενικές προϋποθέσεις, οι οποίες αφεαυτές δεν επαρκούν για τη δημιουργία καινοτομίας, θα πρέπει να προστεθούν δύο πιο συγκεκριμένοι στόχοι: η εστίαση στη δημιουργία και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν αποφασιστική σημασία στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης (Στόχος 3) και η ανάπτυξη του συστημικού προτύπου καινοτομίας μέσω της βελτιστοποίησης της λειτουργίας βασικών διεπαφών μεταξύ των παραγόντων που εμπλέκονται στη διαδικασία της καινοτομίας (Στόχος 4).

Τα κύρια χαρακτηριστικά των στόχων αυτών είναι:

Στόχος 1: Συνοχή των πολιτικών για την καινοτομία. Η Ένωση θα πρέπει να δώσει βάρος σε μέτρα και σχέδια σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο μέσω του συντονισμού για τη συγκριτική μελέτη (benchmarking) των εθνικών πολιτικών και για τη διάδοση ορθών πρακτικών. Ένας ευρωπαϊκός πίνακας επιδόσεων καινοτομίας που θα ενημερώνεται τακτικά θα επισύρει την προσοχή στο θέμα της προόδου προς ένα στόχο βελτίωσης των επιδόσεων καινοτομίας.

Στόχος 2: Ένα κανονιστικό πλαίσιο που συμβάλλει στην καινοτομία. Η ρύθμιση είναι απαραίτητη, αλλά οι υπερβολικές ρυθμίσεις εμποδίζουν την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των καινοτόμων επιχειρήσεων. Υπάρχει ολοένα αυξανόμενη ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οφέλη που προκύπτουν από τη μείωση του κόστους της επιχειρηματικής δραστηριότητας καθώς και από τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Στόχος 3: Ενθάρρυνση της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων. Η Ευρώπη έχει ανάγκη από ένα βελτιωμένο περιβάλλον για τις νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και για τη σύσταση και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων γενικότερα. Τέτοιες επιχειρήσεις ενδυναμώνουν την οικονομία όντας οι «πρωτοπόροι» που εισάγουν νέες ιδέες, από τους οποίους θα αναδυθούν οι αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις του μέλλοντος. Τα εμπόδια όμως για τη δημιουργία και ανάπτυξη τέτοιων επιχειρήσεων εξακολουθούν να είναι μεγαλύτερα στην Ευρώπη από ό,τι στους ανταγωνιστές της.

Στόχος 4: Βελτίωση των βασικών διασυνδέσεων στο σύστημα καινοτομίας. Κάθε επιχειρηματικός τομέας, είτε πρόκειται για τον τομέα της μεταποίησης είτε για τον τομέα των υπηρεσιών, τους παραδοσιακούς τομείς ή τους τομείς της «νέας οικονομίας», πρέπει να έχει ως στόχο να επωφεληθεί από την καινοτομία. Για να επιτευχθεί αυτό, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε γνώσεις, ικανότητες, χρηματοδοτική υποστήριξη, πηγές συμβουλών και ενημέρωση για την αγορά. Λαμβανομένης συνεχώς υπόψη της «συστημικής» προσέγγισης της καινοτομίας, είναι αναγκαία η βελτίωση της λειτουργίας ορισμένων διασυνδέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και άλλων παραγόντων της καινοτομίας μέσω δράσεων που θα στοχεύουν ειδικά σε αυτές τις διασυνδέσεις. Τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας εφιστούν ιδιαίτερα την προσοχή στις διασυνδέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων και των κεφαλαιαγορών, της Ε&Α και των ιδρυμάτων κατάρτισης, των συμβουλευτικών υπηρεσιών και των τεχνολογικών αγορών. Ο στόχος 4 επικεντρώνεται στην αποτελεσματική λειτουργία αυτών των διασυνδέσεων ώστε η καινοτομία να διεισδύσει σε ολόκληρο τον οικονομικό και κοινωνικό ιστό.

Στόχος 5: Μια κοινωνία ανοιχτή στην καινοτομία. Η καινοτομία είναι μια ανθρώπινη δραστηριότητα. Κάθε πολίτης είναι πιθανός δημιουργός, φορέας εφαρμογής και χρήστης της καινοτομίας. Οι προαναφερθέντες στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν πλήρως χωρίς την ύπαρξη ανοιχτού πνεύματος απέναντι στην καινοτομία, το οποίο θα βασίζεται στην επίγνωση της φύσης των ευκαιριών και των κινδύνων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω ελεύθερου διαλόγου μεταξύ του τομέα της έρευνας, των επιχειρήσεων, της κυβέρνησης, των ομάδων συμφερόντων και του κοινού.

Οι πέντε στόχοι αντανακλούν τις τρέχουσες προτεραιότητες για την ενίσχυση της καινοτομίας στην Ευρώπη και συμπλέουν με τη συναίνεση στην οποία κατέληξε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας σχετικά με τους γενικούς προσανατολισμούς της πολιτικής.

στοχοσ 1 συνοχη των πολιτικων για την καινοτομια

Η ευρωπαϊκή ποικιλομορφία μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα, αν ξεπεραστεί το μειονέκτημα του κατακερματισμού του ευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας ζήτησε την ανάπτυξη μιας νέας ανοιχτής μεθόδου συντονισμού για τη συγκριτική μελέτη των εθνικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης ενός ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας.Η διαδικασία εγαθίδρυσης του ευρωπαικού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας πρέπει , κατ'αυτή τήν έννοια , νά είναι σύμφωνη μέ τήν συγκριτική μελέτη τών εθνικών ερευνητικών πολιτικών , δηλαδή, οι δείκτες καί τά δεδομένα πού χρησιμοποιούνται νά είναι σύμφωνα μεταξύ των. Αυτή η ανοιχτή μέθοδος αποτελεί ένα μέσο διάδοσης βέλτιστων πρακτικών και επίτευξης της μεγαλύτερης δυνατής σύγκλισης σχετικά με τους κύριους στόχους της ΕΕ. Είναι σχεδιασμένη κατά τρόπο ώστε να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν τις δικές τους πολιτικές και περιλαμβάνει:

- τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την Ένωση, συνδυασμένων με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων,

- την καθιέρωση, όπου κρίνεται απαραίτητο, ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών και σημείων αναφοράς σε σχέση με τις καλύτερες παγκοσμίως πρακτικές, προσαρμοσμένων στις ανάγκες των διαφόρων κρατών μελών και τομέων ως μέσο σύγκρισης των βέλτιστων πρακτικών,

- τη μετάφραση αυτών των ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές θέτοντας συγκεκριμένους στόχους και υιοθετώντας μέτρα, πάντα λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές και περιφερειακές διαφορές,

- περιοδική παρακολούθηση, αξιολόγηση και επισκόπηση, οργανωμένη ως διαδικασία αμοιβαίας μάθησης.

Δράσεις των κρατών μελών // Αναθεώρηση

Οι εθνικές και περιφερειακές πολιτικές για την καινοτομία πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις «βέλτιστες πρακτικές» και να τις προσαρμόζουν στο ιδιαίτερό τους περιβάλλον // 2002

Εξασφάλιση της ύπαρξης μηχανισμών συντονισμού μεταξύ εθνικού και περιφερειακού επιπέδου και μεταξύ των διαφόρων αρχών που είναι υπεύθυνες για θέματα σχετικά με την καινοτομία, ώστε να διασφαλιστεί μια συνεκτική προσέγγιση της πολιτικής για την καινοτομία // 2001

Εφαρμογή περιοδικού προσδιορισμού στόχων, παρακολούθησης, αξιολόγησης και επισκόπησης των περιφερειακών και εθνικών προγραμμάτων για την ενίσχυση της καινοτομίας και των φορέων που τα εφαρμόζουν // 2001

Σε επίπεδο Ένωσης, η Επιτροπή θα πρέπει να ενεργήσει καταλυτικά και να συμβάλει στην ενίσχυση των δραστηριοτήτων των κρατών μελών. Οι στόχοι είναι οι εξής:

- η εξέταση και συγκριτική μελέτη των πολιτικών για την καινοτομία καθώς και των επιδόσεων των κρατών μελών και η σύγκρισή τους με τους κύριους ανταγωνιστές τους: τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία

- η καθιέρωση του ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας (βλ. την πρώτη προσπάθεια κατάρτισης ενός τέτοιου πίνακα επιδόσεων, με τη χρήση διαθέσιμων στατιστικών, στο Παράρτημα)

- η δημοσίευση περιοδικής έκθεσης σχετικά με τις ευρωπαϊκές επιδόσεις σε θέματα καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης του πίνακα επιδόσεων

με τη χρήση μεθόδων όπως:

- ανάπτυξη ενός πλαισίου διαλόγου για τις πολιτικές καινοτομίας στην Ένωση και για το συντονισμό τους

- βελτίωση της διαθεσιμότητας στατιστικών σχετικά με την καινοτομία

- οργάνωση «επισκοπήσεων» σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος, ως μια συμβολή στην αξιολόγηση των μέτρων που ενθαρρύνουν την καινοτομία και στον προσδιορισμό των «βέλτιστων πρακτικών»

- ανάλυση και παρακολούθηση σημαντικών εξελίξεων σε άλλα μέρη του κόσμου και μελέτες σε συγκεκριμένα θέματα που σχετίζονται με την καινοτομία.

Για την ανάληψη του έργου αυτού, η Επιτροπή σκοπεύει να επεκτείνει το εύρος της ανάλυσης και της συγκριτικής μελέτης που ξεκίνησε το Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ε&ΤΑ, μέσω της ενίσχυσης της σχετική πρόβλεψης και μέσω της ένταξης του ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας στο συνολικό πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις.

Δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής // Χρόνος

Εφαρμογή ενός πλαισίου διαλόγου, συντονισμού και συγκριτικής μελέτης των επιδόσεων και των πολιτικών των κρατών μελών για την καινοτομία // Αρχές του 2001

Καθιέρωση του ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας ως στοιχείου της ανάλυσης και συγκριτικής μελέτης των δραστηριοτήτων της πολιτικής για τις επιχειρήσεις // Αρχές του 2001

στοχοσ 2 ενα κανονιστικο πλαισιο που συμβαλλει στην καινοτομια

Οι κανονισμοί είναι χρήσιμοι, αλλά οι υπερβολικές ρυθμίσεις είναι αντιπαραγωγικές για τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα για τις καινοτόμες επιχειρήσεις. Τα κανονιστικά και διοικητικά εμπόδια για την καινοτομία παραμένουν πολύ μεγάλα και απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να μειωθεί το κόστος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και να εξαλειφθεί η περιττή γραφειοκρατία. Αυτό ήταν κάτι που επίσης επισημάνθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας, τα οποία αναφέρονται στην ανάγκη ύπαρξης ενός κανονιστικού κλίματος που να συμβάλλει στην καινοτομία.

Για να εδραιωθεί ένα τέτοιο κλίμα, οι δημόσιες δράσεις σε αυτό το πεδίο θα πρέπει να συνδυάζουν τη μετριοπάθεια με τη φιλοδοξία και την αποτελεσματικότητα:

- μετριοπάθεια, γιατί ο ρυθμός των τεχνολογικών, οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών ενθαρρύνει νέες προσεγγίσεις, με βάση την ανάπτυξη συναίνεσης και την αυτορρύθμιση από τις επιχειρήσεις, οι οποίες πρέπει να συνεργαστούν για την επεξεργασία προδιαγραφών και κανονισμών που θα σέβονται τα συμφέροντα του καταναλωτή και του περιβάλλοντος

- φιλοδοξία, γιατί το συνολικό κανονιστικό πλαίσιο πρέπει πάντα να αποτελεί ευθύνη του νομοθέτη (η νομοθεσία για το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι ένα καλό παράδειγμα του διαχωρισμού των ρόλων μεταξύ των επιχειρήσεων, των διοικήσεων και της νομοθετικής εξουσίας)

- αποτελεσματικότητα, γιατί η νομοθεσία πρέπει να έχει ακριβώς το επιθυμητό αποτέλεσμα και να μειώνει τις αρνητικές επιπτώσεις, όπως η στρέβλωση του ανταγωνισμού, στο ελάχιστο. Γι' αυτό το σκοπό, θα πρέπει να δημιουργηθούν οι απαραίτητες διοικητικές δομές προκειμένου να διασφαλιστεί ότι στο πλαίσιο του σχεδιασμού της νομοθεσίας θα λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες της καινοτομίας (πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα).

Οτιδήποτε είναι καλό για την πολιτική για τις επιχειρήσεις είναι γενικά καλό και για την καινοτομία και αντίστροφα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που είναι σχεδιασμένα για να διευκολύνουν, και ίσως και να ενθαρρύνουν ακόμη (μέσω φορολογικών μέτρων), την ανάληψη κινδύνων και τη δημιουργία επιχειρήσεων. Ωστόσο, το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει ακόμη αρκετά θέματα τα οποία έχουν ισχυρό αντίκτυπο στην καινοτομία. Αυτά είναι:

- τα δικαιώματα πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας: αυτό αναφέρεται στη μελλοντική διαθεσιμότητα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, καθώς επίσης, γενικότερα, στις νομικές εξελίξεις στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ) σε σχέση με νέες τεχνολογίες (τεχνολογίες πληροφοριών, βιοτεχνολογίες κ.λπ.)

- εμπόδια, με τη μορφή κανόνων και κανονισμών, στη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας που επιτεύχθηκαν με τη στήριξη δημόσιας χρηματοδότησης (συμπεριλαμβανομένων εμποδίων υπό τη μορφή των όρων απασχόλησης των ερευνητών στον δημόσιο τομέα)

- περιττές ρυθμίσεις («υπερβολική ρύθμιση»), οι οποίες επιβραδύνουν την εισαγωγή των νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά

- μέτρα που ενθαρρύνουν την καινοτομία, όπως άμεσες και έμμεσες κρατικές ενισχύσεις, σύμφωνα με τα άρθρα 87 και 88 της συνθήκης (φορολογικά μέτρα, για παράδειγμα),

- προσαρμογή παραδοσιακών μεθόδων για την αναφορά και τεκμηρίωση των άυλων πάγιων στοιχείων των επιχειρήσεων.

Σε αυτούς τους τομείς, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να συνεργαστούν για τη δημιουργία ενός νομικού και κανονιστικού κλίματος που θα συμβάλει περισσότερο στην καινοτομία, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη και άλλους στόχους, όπως η συνολική μείωση των κρατικών ενισχύσεων.

Πέραν της απλοποίησης και της εναρμόνισης των νομοθετικών και διοικητικών τους κανόνων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρώσουν ιδιαίτερα την προσοχή τους στη φορολογία, στους τρόπους διάδοσης της γνώσης και στο καθεστώς εργασίας των ερευνητών στον δημόσιο τομέα, προκειμένου να εξαλειφθούν τα εμπόδια στη διάδοση της γνώσης, στην αξιοποίησή της και στη δημιουργία επιχειρήσεων βασισμένων στη γνώση.

Δράσεις των κρατών μελών // Χρόνος

Προσαρμογή των κανόνων για τη διάδοση των αποτελεσμάτων δημόσια χρηματοδοτούμενης έρευνας (χορήγηση αδειών, πρόσβαση σε γνώσεις πρώτης γραμμής κ.λπ.) ώστε να ενθαρρυνθεί η αξιοποίηση και η μεταφορά των αποτελεσμάτων, με στόχο την προώθηση της καινοτομίας // Υπό εξέλιξη

Θέσπιση φορολογικών μέτρων, σύμφωνα με τα άρθρα 87 και 88 της συνθήκης, για την ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων σε έρευνα και καινοτομία και την απασχόληση ερευνητών από τον ιδιωτικό τομέα // Προς αναθεώρηση το 2002

Σε επίπεδο Ένωσης, η Επιτροπή θα εξετάσει ποιες από τις πτυχές του νομικού και κανονιστικού περιβάλλοντος που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της μπορούν να βελτιωθούν με σκοπό την ενίσχυση της καινοτομίας, για παράδειγμα:

- κανόνες που θα παρέχουν στους ερευνητές και στις επιχειρήσεις αποτελεσματικά μέσα για την προστασία και την αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων,

- προδιαγραφές, πρότυπα και μέθοδοι αξιολόγησης προϊόντων ως εργαλεία για την προώθηση της καινοτομίας,

- ευρωπαϊκά λογιστικά πρότυπα

και θα αναλάβει μελέτες για την εξέταση «ορθών πρακτικών» που προκύπτουν από τις δράσεις των κρατών μελών, ιδιαίτερα από τις δράσεις που αφορούν φορολογικά μέτρα για την ενθάρρυνση των επενδύσεων σε έρευνα και καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στα αποτελέσματα της δημόσια χρηματοδοτούμενης έρευνας.

Δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής // Χρόνος

Εντοπισμός και προώθηση της χρήσης ορθών πρακτικών και, όπου κρίνεται απαραίτητο, διαμόρφωση κανόνων για την προσαρμογή των υφιστάμενων κανονιστικών περιβαλλόντων και τη μετατροπή τους ώστε να γίνουν πιο ευνοϊκά για την καινοτομία (για παράδειγμα, στους προαναφερθέντες τομείς) // Τέλη 2001

Συμβολή στην τακτική υποβολή εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο όσον αφορά τη βελτίωση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου και σχετικά με τα υπολειπόμενα εμπόδια που υφίστανται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε επίπεδο κρατών μελών, από την άποψη της διευκόλυνσης της καινοτομίας // Πρώτη έκθεση: μέσα 2002

στοχοσ 3 ενθαρρυνση τησ δημιουργιασ και αναπτυξησ καινοτομων επιχειρησεων

Πολλές γνωστές επιχειρήσεις ήταν πριν από λίγο καιρό καινοτόμες νεοσύστατες επιχειρήσεις. Η δημιουργία και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, οι οποίες ορίζονται ως επιχειρήσεις που βασίζονται στην τεχνολογία και δραστηριοποιούνται στις πιο ελπιδοφόρες αγορές, πρέπει να ενθαρρύνεται. Από αυτές τις επιχειρήσεις θα προκύψουν οι αυριανές επιτυχημένες επιχειρήσεις που θα προσφέρουν θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και θα λειτουργούν ως φορείς καινοτομίας στο πλαίσιο παραδοσιακών τομέων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας ζήτησε ένα καλύτερο περιβάλλον για τις νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και για τη σύσταση και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων γενικότερα.

Ένα τέτοιο περιβάλλον περιλαμβάνει την πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες, τεχνογνωσία, κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου και κεφάλαια αρχικής ώθησης, σχέδια καθοδήγησης και δομές υποστήριξης, όπως φυτώρια και εκκολαπτήρια επιχειρήσεων κ.λπ., καθώς και επιχειρηματικό πνεύμα. Αυτό είναι το σκεπτικό πίσω από την ιδέα των «κέντρων τεχνολογίας», η οποία αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη υποστήριξη στην Ευρώπη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για τη δημιουργία ενός νομικού, φορολογικού και οικονομικού περιβάλλοντος ευνοϊκού για τη δημιουργία και ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων.

Η διασύνδεση μεταξύ επιχειρήσεων και χρηματοοικονομικών αγορών απαιτεί προσοχή καθώς οι χρηματοοικονομικοί περιορισμοί, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης κατάλληλων πηγών χρηματοδότησης, εξακολουθούν να συγκαταλέγονται μεταξύ των συχνότερα αναφερομένων εμποδίων για την καινοτομία. Η διαθεσιμότητα κεφαλαίων αρχικής ώθησης και αρχικής φάσης αποτελεί βασικό πρόβλημα για την ανάπτυξη τεχνολογικά καινοτόμων επιχειρήσεων. Αν και οι επιχειρηματικοί επενδυτές και οι τοπικές επιχειρήσεις χορήγησης κεφαλαίων αρχικής ώθησης μπορούν να βοηθήσουν στη σύσταση μιας επιχείρησης, η χρηματοοικονομική τους ικανότητα δεν επαρκεί για την εξασφάλιση ταχείας ανάπτυξης. Παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ένωση εξακολουθεί να υπολείπεται των Ηνωμένων Πολιτειών, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τον αριθμό των φορέων παροχής κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου που δραστηριοποιούνται στην αγορά, αλλά και σε ό,τι έχει σχέση με την αναλογία των συνολικών επενδύσεων που αφιερώνονται σε χρηματοδότηση αρχικής φάσης και των επενδύσεων σε τεχνολογία.

Η διοίκηση νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας απαιτεί ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων, καθώς και ειδικές ικανότητες όσον αφορά τις επιβοηθητικές υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρήσεων. Το επιχειρηματικό πνεύμα θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διδασκαλίας στα πανεπιστήμια και σε άλλα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Θα πρέπει να αναδειχθούν πρότυπα που θα ενθαρρύνουν τους νέους να εξετάζουν το ενδεχόμενο της σύστασης μιας επιχείρησης ως μία από τις εναλλακτικές επιλογές αναζήτησης εργασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνουν σχέδια εκπαίδευσης, κατάρτισης και υποστήριξης του επιχειρηματικού πνεύματος και της διαχείρισης της καινοτομίας, σύμφωνα με τις δικές τους δομές εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Δράσεις των κρατών μελών // Χρόνος

Συνέχιση των προσπαθειών για τη δημιουργία ενός νομικού, φορολογικού και οικονομικού περιβάλλοντος ευνοϊκού για τη δημιουργία και την ανάπτυξη νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων // Υπό εξέλιξη

Υποστήριξη, σε περιφερειακό επίπεδο, της δημιουργίας ή της ενίσχυσης επαρκών υπηρεσιών και δομών υποστήριξης, όπως φυτώρια επιχειρήσεων κ.λπ. // Υπό εξέλιξη

Εκπόνηση σχεδίων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα επιχειρηματικού πνεύματος και διαχείρισης της καινοτομίας, όπου αυτά δεν υπάρχουν, στο πλαίσιο των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των σχολών διοίκησης επιχειρήσεων και διάδοση ορθών πρακτικών στον τομέα αυτό // Προς αναθεώρηση: μέσα του 2001

Σε επίπεδο Ένωσης, οι δραστηριότητες των κρατών μελών θα ωφεληθούν από πρωτοβουλίες δικτύωσης και από την πρόσδοση ευρωπαϊκής διάστασης στις περιφερειακές υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρήσεων, μέσω της ανάπτυξης μέσων όπως ο ευρωπαϊκός ηλεκτρονικός κατάλογος καινοτόμων νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων (κατά το χρήσιμο παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών) και μέσω της διάδοσης ορθών πρακτικών.

Η Επιτροπή μπορεί επίσης να εφαρμόσει μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων σε δημόσιους διαγωνισμούς και σε κοινοτικά προγράμματα, όπως το Πρόγραμμα-Πλαίσιο έρευνας, αλλά και σε άλλα σχέδια, όπως η «Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000» της ΕΤΕπ. Οι νέες επιχειρήσεις μπορεί να είναι διστακτικές στο να εισέλθουν στον ανταγωνισμό λόγω του δυσανάλογου κόστους που έχει η προετοιμασία της υποβολής προσφορών και προτάσεων.

Δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής // Χρόνος

Ενθάρρυνση δραστηριοτήτων δικτύωσης, όπως το δίκτυο περιφερειών αριστείας για τη δημιουργία επιχειρήσεων, τα δίκτυα υπηρεσιών κατάρτισης και υποστήριξης (φυτώρια επιχειρήσεων, κεφάλαια αρχικής ώθησης κ.λπ.), ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού ηλεκτρονικού καταλόγου καινοτόμων νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων // 2001

Ενίσχυση των υπηρεσιών υποστήριξης με ευρωπαϊκή διάσταση, όπως το γραφείο υποστήριξης LIFT για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας (πύλη Διαδικτύου, εργαλειοθήκη on line) και τα fora επενδυτών για τη διασύνδεση ερευνητών, επιχειρήσεων και επενδυτών, συμβολή στην ανάπτυξη μεθόδων αξιολόγησης των άυλων πάγιων στοιχείων των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα για την αποτίμηση χαρτοφυλακίων ΔΠΙ // 2002

Διευκόλυνση της πρόσβασης νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων σε δημόσιους διαγωνισμούς, κοινοτικά προγράμματα (και στα αποτελέσματά τους) καθώς και στην «Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000» της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (EΤΕπ) // 2001

στοχοσ 4 βελτιωση των βασικων διασυνδεσεων στο συστημα καινοτομιασ

Η καινοτόμος δραστηριότητα δεν σχετίζεται μόνο με την έρευνα, τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας και το ατομικό επιχειρηματικό πνεύμα. Κάθε επιχειρηματικός τομέας, στους κλάδους τόσο της μεταποίησης όσο και των υπηρεσιών, σχετίζεται με την καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων και των παραδοσιακών βιομηχανιών. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας εξέλιξης της καινοτομίας που αφορά όλους τους τομείς. Γι' αυτές τις επιχειρήσεις, η καινοτομία δεν βασίζεται άμεσα στην έρευνα, αλλά σε νέες μεθόδους διαχείρισης, σε νέα επιχειρηματικά πρότυπα βασισμένα στις τεχνολογίες των πληροφοριών και επικοινωνιών, σε επενδύσεις σε νέο εξοπλισμό, σε νέες δεξιότητες και στη δικτύωση. Συνεπώς, όσο η κατανόηση της καινοτομίας διευρύνεται και εξελίσσεται σε βασικό στοιχείο της πολιτικής για την οικονομική ανάπτυξη, τόσο αυξάνεται η σπουδαιότητα της περιφερειακής διάστασης της πολιτικής για την καινοτομία. Πολλές δράσεις σχεδιάζονται αποτελεσματικότερα σε περιφερειακό επίπεδο, εφόσον σε αυτό το επίπεδο μπορούν να αξιολογηθούν καλύτερα οι ανάγκες των επιχειρήσεων και το περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν.

Κατά συνέπεια, η πολιτική για την καινοτομία πρέπει να ενθαρρύνει την καινοτομία να διεισδύει στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό: στις παραδοσιακές και στις νέες βιομηχανίες, στις μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, σε όλες τις περιφέρειες. Η καινοτομία στην Ένωση θα πρέπει να εξελιχθεί σε ένα φαινόμενο που θα περιλαμβάνει τους πάντες.

Τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας προσδιορίζουν την ανάγκη για συγκεκριμένη δράση προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι βασικές διασυνδέσεις στα δίκτυα καινοτομίας: διασυνδέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων και των χρηματοοικονομικών αγορών, της Ε&Α και των ιδρυμάτων κατάρτισης, των συμβουλευτικών υπηρεσιών και των τεχνολογικών αγορών. Η αποτελεσματικότητά τους συμβάλλει στην καλύτερη αφομοίωση της γνώσης και στη διάδοση της καινοτομίας σε ολόκληρη την Ένωση.

Σύμφωνα με τη «συστημική» προσέγγιση της καινοτομίας, οι διασυνδέσεις αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται μεμονωμένα. Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες, για παράδειγμα, θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθοδηγούν τις επιχειρήσεις σε πηγές χρηματοδότησης και πόρους Ε&Α. Εφόσον η υποστήριξη της καινοτομίας παρέχεται πιο αποτελεσματικά σε περιφερειακό επίπεδο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενσωματώσουν στις περιφερειακές τους στρατηγικές καινοτομίας μια συνεκτική προσέγγιση για την ενδυνάμωση αυτών των διασυνδέσεων.

Δεν ωφελούνται μόνο οι νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας από την αποτελεσματικότερη διασύνδεση με την Ε&Α και τα ιδρύματα κατάρτισης. Οι επιχειρήσεις σε παραδοσιακούς τομείς, ιδιαίτερα οι ΜΜΕ, μπορούν να χρησιμοποιήσουν προς όφελός τους τη μεταφορά τεχνολογίας και την εισαγωγή νέων τεχνικών διαχείρισης.

Οι παραδοσιακές προσεγγίσεις στην παραγωγή και τη χρήση της γνώσης θα πρέπει να προσαρμοστούν στο συστημικό όραμα της διαδικασίας καινοτομίας. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να εδραιωθούν νέες σχέσεις μεταξύ των δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων, των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων. Πέραν του παραδοσιακού τους ρόλου στην εκπαίδευση και την έρευνα, τα πανεπιστήμια θα πρέπει να αναπτύξουν μια τρίτη αποστολή: την προώθηση της διάδοσης της γνώσης και των τεχνολογιών, ιδιαίτερα στο τοπικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η συγκριτική μελέτη των δραστηριοτήτων των μεγάλων δημόσιων ερευνητικών οργανισμών και προγραμμάτων σε σχέση με τη μεταφορά τεχνολογίας και τις εταιρικές σχέσεις με επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που λειτουργούν σε επίπεδο Κοινότητας.

Καθώς η έλλειψη δεξιοτήτων και εξειδικευμένου προσωπικού αναδύεται ως μείζον εμπόδιο για την καινοτομία, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δώσουν περισσότερη προσοχή στη διά βίου εκπαίδευση για να διευκολύνουν την αφομοίωση των νέων τεχνολογιών [20]. Τα ιδρύματα κατάρτισης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξάλειψη των αδυναμιών, για παράδειγμα παρέχοντας κατάρτιση σε θέματα ΤΠΕ στους εργαζόμενους στον τομέα των υπηρεσιών.

[20] Προκειμένου να συμβάλει στην ανάπτυξη ευκαιριών διά βίου εκπαίδευσης, η Επιτροπή υιοθέτησε την πρωτοβουλία eLearning, η οποία με τη σειρά της επιδιώκει τη στήριξη καινοτόμων τεχνικών μάθησης.

Η διάρθρωση της σταδιοδρομίας των ερευνητών θα πρέπει να είναι πιο συνεκτική καθ' όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής. Ειδικότερα, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η γεωγραφική και διατομεακή (πανεπιστήμια, δημόσια εργαστήρια, βιομηχανία) κινητικότητα των ερευνητών μέσω συγκεκριμένων οδών.

Οι περιφερειακές δομές πρέπει να είναι σε θέση να ενθαρρύνουν την καινοτομία και να παρέχουν υποστήριξη σε καινοτόμους και δυνητικούς καινοτόμους, μέσω της διασύνδεσης με συμβουλευτικές υπηρεσίες και τεχνολογικές αγορές. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η ενδυνάμωση και η ανάπτυξη του επαγγελματισμού των δομών υποστήριξης επιχειρήσεων, καθώς και η διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις τεχνολογικές αγορές (οικονομική ενημέρωση). Θα πρέπει επίσης να υπάρχουν αποτελεσματικοί δεσμοί μεταξύ των περιφερειών, ώστε η καθεμία να μαθαίνει από τις εμπειρίες των άλλων, να παρέχεται στις επιχειρήσεις-«πελάτες» τους πρόσβαση στην ευρωπαϊκή διάσταση ως ένα βήμα επιχειρηματικής ανάπτυξης και να μειωθεί γενικά η «διαχωριστική γραμμή της καινοτομίας».

Στηριζόμενες στην εμπειρία που έχει ήδη αποκτηθεί στον τομέα αυτό, ιδίως μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων και των δράσεων RITTS/RIS [21], οι περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να συμπεριλάβουν και να ενισχύσουν στις αναπτυξιακές στρατηγικές τους μέτρα ενίσχυσης της καινοτομίας με σκοπό την οργάνωση, στο επίπεδό τους, του κατάλληλου περιβάλλοντος για την ανάπτυξη ισχυρής περιφερειακής ικανότητας καινοτομίας.

[21] Περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας και μεταφοράς τεχνολογίας / περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας.

Δράσεις των κρατών μελών // Αναθεώρηση

Προώθηση και συντονισμός περιφερειακών πρωτοβουλιών και περιφερειακών παραγόντων για το σχεδιασμό και την εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων έρευνας καί καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο // 2002

Διευκόλυνση της εφαρμογής προγραμμάτων διά βίου εκπαίδευσης με σκοπό τη βελτίωση της γενικότερης αφομοίωσης των νέων τεχνολογιών και την εξάλειψη των ελλείψεων δεξιοτήτων // 2002

Ενθάρρυνση των πανεπιστημίων να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή, πέραν των παραδοσιακών αποστολών της εκπαίδευσης και της έρευνας, στην προώθηση της διάδοσης γνώσεων και τεχνολογιών // 2002

Ενθάρρυνση της συγκριτικής μελέτης (benchmarking) των δραστηριοτήτων των μεγάλων δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων σε σχέση με τη μεταφορά τεχνολογίας και την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων με επιχειρήσεις // 2001

Σε επίπεδο Ένωσης απαιτείται μια πιο συνεκτική προσέγγιση και θα πρέπει να συνεχιστεί η ενθάρρυνση των δραστηριοτήτων δικτύωσης με σκοπό την προώθηση διεθνικών τεχνολογικών εταιρικών σχέσεων, την ανάπτυξη του επαγγελματισμού των δομών υποστήριξης της καινοτομίας και τη διάδοση «ορθών πρακτικών». Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας από τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και τα δημόσια ερευνητικά κέντρα, τα οποία γενικά είναι λιγότερο ανοιχτά στην ανάπτυξη σχέσεων με επιχειρήσεις σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ιδρύματα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Γι' αυτό το λόγο προτείνεται η παροχή βοήθειας προς τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια με σκοπό τη δημιουργία ενός δικτύου ή μιας ένωσης για την προώθηση της διάδοσης γνώσεων και ορθών πρακτικών όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας.

Η καινοτομία άνευ έρευνας αξίζει επίσης ιδιαίτερης προσοχής, ως μια σημαντική πηγή τεχνικής προόδου. Προτείνεται να ενθαρρυνθεί η δοκιμή μεθοδολογιών υποστήριξης των επιχειρήσεων ώστε να αφομοιώνουν γνώσεις, να προσθέσουν μια ευρωπαϊκή διάσταση ως ένα βήμα προς τις παγκόσμιες αγορές και να αναβαθμίσουν τις μεθόδους που χρησιμοποιούν όσον αφορά τη διαχείριση της καινοτομίας.

Δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής // Χρόνος

Παροχή βοήθειας προς τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και δημόσια ερευνητικά κέντρα με σκοπό τη δημιουργία ενός δικτύου/ένωσης για την προώθηση της διάδοσης γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας // 2001

Λήψη μέτρων για την ενθάρρυνση της διάδοσης «ορθών πρακτικών» και της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών όσον αφορά πολιτικές έρευνας καί καινοτομίας. // 2001

Υποστήριξη πρωτοβουλιών σε επίπεδο ΕΕ, όπως η δημιουργία δικτύων και πιλοτικά πειράματα, με σκοπό τη διευκόλυνση της δημιουργίας διεθνικών τεχνολογικών εταιρικών σχέσεων, και διάδοση μη τεχνολογικής καινοτομίας, ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ // 2001

στοχοσ 5 μια κοινωνια ανοιχτη στην καινοτομια

Η κοινωνία υπήρξε συχνά επιφυλακτική απέναντι στην καινοτομία. Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της καινοτομίας δεν κατανέμονται πάντα ισότιμα, ιδιαίτερα όταν μια καινοτομία εισάγεται για πρώτη φορά. Χρειάζεται χρόνος για να εκτιμηθούν τα οφέλη της αλλαγής και της καινοτομίας. Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας είναι σημαντικά ως πηγή πληροφόρησης σχετικά με την πρόοδο στην έρευνα και την καινοτομία: επίσης, εφιστούν την προσοχή στο θέμα της ισορροπίας μεταξύ των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων.

Είναι απαραίτητο να καταστούν τόσο οι ευκαιρίες όσο και οι κίνδυνοι που παρουσιάζουν οι νέες τεχνολογίες όσο το δυνατόν περισσότερο διαφανείς, στο πλαίσιο ευρέος διαλόγου με τον τομέα της επιστήμης, τις επιχειρήσεις και το ευρύ κοινό, λαμβανομένου υπόψη του δυνητικού οικονομικού και κοινωνικού κόστους της «απουσίας καινοτομίας» (για παράδειγμα, στον τομέα των τεχνολογικών καινοτομιών για τη μείωση της ρύπανσης και την ενίσχυση της οικολογικής αποτελεσματικότητας). Αυτός είναι ο μόνος τρόπος ώστε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στην καινοτομία.

. Η νέα γενιά θα πρέπει να διδαχθεί πώς θα αναπτυχθεί μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο σύνθετος και υπόκειται σε συνεχείς αλλαγές. Εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αντιμετωπίσει την πρόκληση, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού του συστήματος Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για να διασφαλιστεί και η συμμετοχή των μειονεκτούντων ατόμων της κοινωνίας.

Οι επιχειρήσεις πρέπει να συμβάλουν διασφαλίζοντας την τακτική ανανέωση των γνώσεων και δεξιοτήτων του προσωπικού τους. Λόγω της σπουδαιότητας της εργασιακής ζωής, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην καινοτομία στον χώρο εργασίας και στον τρόπο εισαγωγής της. Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν επίσης μείζονα ρόλο στην εδραίωση της εμπιστοσύνης μέσω της συναίνεσης, της αυτορρύθμισης και των προτύπων ποιότητας.

Ο στόχος πρέπει να είναι μια καλά ενημερωμένη ευρωπαϊκή κοινωνία, ικανή για ώριμο διάλογο σχετικά με τις καινοτόμες εξελίξεις και όχι προβληματική σε ό,τι αφορά τη συζήτηση των θεμάτων της καινοτομίας ή την εφαρμογή των καινοτόμων εξελίξεων εξαιτίας της ανεπαρκούς κατανόησης της επιστήμης, της τεχνολογίας και της αλλαγής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι χώρες που ακολουθούν μια έντονα συναινετική προσέγγιση και υποστηρίζουν τον ποιοτικό διάλογο σε θέματα καινοτομίας, παρουσιάζουν επίσης και υψηλούς δείκτες καινοτομίας.

Οι διοικητικοί φορείς των κρατών μελών, μέσω των δημόσιων συμβάσεων προμηθειών που συνάπτουν, αποτελούν μείζονες καταναλωτές αγαθών και υπηρεσιών: μέσω κατάλληλων πολιτικών στον τομέα των προμηθειών, θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε δύναμη που θα ενισχύσει τη ζήτηση για καινοτομία.

Δράσεις των κρατών μελών // Αναθεώρηση

Ενθάρρυνση σφαιρικών συζητήσεων «των άμεσα ενδιαφερομένων» σε θέματα καινοτομίας με τη συμμετοχή των επιστημόνων, της βιομηχανίας, των καταναλωτών και των δημόσιων αρχών // 2002

Τόνωση της ζήτησης καινοτομίας μέσω της εφαρμογής δυναμικών πολιτικών στον τομέα των προμηθειών από τους δημόσιους διοικητικούς φορείς // 2003

Σε επίπεδο Ένωσης, θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθούν δεσμοί μεταξύ των μέτρων που υιοθετούν τα κράτη μέλη προκειμένου να βελτιωθεί η ενημέρωση του κοινού, να προωθηθεί ο δημόσιος διάλογος και να ληφθούν υπόψη οι απόψεις του κοινού. Όλα αυτά θα συνέβαλαν στη διεύρυνση του ορίζοντα των εθνικών δραστηριοτήτων, στη διευκόλυνση της «συναίνεσης» σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στην ανάπτυξη ενός ειδικά ευρωπαϊκού οράματος της επιστήμης και της καινοτομίας. Για τον σκοπό αυτό, μπορούν να εφαρμοστούν σχέδια τεχνολογικής πρόβλεψης, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τον ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας, με βάση τα οποία θα συζητηθούν και θα ανταλλαγούν απόψεις σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους οι ευκαιρίες και η επίδραση της επιστήμης και της καινοτομίας επηρεάζουν το μέλλον της Ευρώπης. Επίσης, θα πραγματοποιηθούν ειδικές εκδηλώσεις και, για να εκτιμηθεί η στάση απέναντι στην καινοτομία στην ΕΕ, στις δημοσκοπήσεις του «Ευρωβαρόμετρου» θα προστεθεί ένα τμήμα «βαρομέτρου καινοτομίας».

5. συνοψη

Οι πολιτικές για την καινοτομία και την έρευνα μπορούν να συμβάλουν σε σημαντικό βαθμό στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος για την καινοτομία. Θα πρέπει να ενταθούν οι συνδυασμένες προσπάθειες σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Ωστόσο, η δημόσια δράση για την ενίσχυση της καινοτομίας θα πρέπει να λάβει χώρα κυρίως σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Οι συστάσεις που εμπεριέχονται στην παρούσα ανακοίνωση και απευθύνονται στα κράτη μέλη αναφέρονται στον ακόλουθο πίνακα:

Κύριες συστάσεις προς τα κράτη μέλη

1. Οι εθνικές και περιφερειακές πολιτικές για την καινοτομία πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις «βέλτιστες πρακτικές» σε άλλα κράτη μέλη και να τις προσαρμόζουν στο ιδιαίτερο περιβάλλον τους.

2. Εξασφάλιση της ύπαρξης μηχανισμών συντονισμού μεταξύ εθνικού και περιφερειακού επιπέδου και μεταξύ των διαφόρων αρχών που είναι υπεύθυνες για θέματα σχετικά με την καινοτομία, ώστε να διασφαλιστεί μια συνεκτική προσέγγιση της πολιτικής για την καινοτομία.

3. Εφαρμογή περιοδικού προσδιορισμού στόχων, παρακολούθησης, αξιολόγησης και επισκόπησης των περιφερειακών και εθνικών προγραμμάτων για την ενίσχυση της καινοτομίας και των φορέων που τα εφαρμόζουν.

4. Προσαρμογή των κανόνων για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της δημόσια χρηματοδοτούμενης έρευνας, ώστε να ενθαρρυνθεί η αξιοποίηση και μεταφορά των αποτελεσμάτων, καθώς και η συγκριτική μελέτη (benchmarking) των δραστηριοτήτων των μεγάλων δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων σε σχέση με τη μεταφορά τεχνολογίας και την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων με επιχειρήσεις.

5. Συνέχιση των προσπαθειών για τη δημιουργία, σύμφωνα με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, ενός νομικού, φορολογικού και οικονομικού περιβάλλοντος ευνοϊκού για τη δημιουργία και την ανάπτυξη νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων.

6. Υποστήριξη, σε περιφερειακό επίπεδο, της δημιουργίας ή της ενίσχυσης κατάλληλων υπηρεσιών υποστήριξης και δομών, όπως φυτώρια επιχειρήσεων κ.λπ., προώθηση και συντονισμός περιφερειακών πρωτοβουλιών και περιφερειακών παραγόντων για το σχεδιασμό και την εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο.

7. Εκπόνηση σχεδίων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα επιχειρηματικού πνεύματος και διαχείρισης της καινοτομίας στο πλαίσιο των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των σχολών διοίκησης επιχειρήσεων. Ενθάρρυνση των πανεπιστημίων να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή, πέραν των παραδοσιακών αποστολών της εκπαίδευσης και της έρευνας, στην προώθηση της διάδοσης γνώσεων και τεχνολογιών.

8. Προώθηση των επενδύσεων σε έρευνα και της απασχόλησης ερευνητών από επιχειρήσεις μέσω της παροχής φορολογικών κινήτρων, σύμφωνα με τα άρθρα 87 και 88 της συνθήκης, και διευκόλυνση της εφαρμογής προγραμμάτων διά βίου εκπαίδευσης με σκοπό τη βελτίωση της γενικότερης αφομοίωσης των νέων τεχνολογιών και την εξάλειψη των ελλείψεων δεξιοτήτων

9. Ενθάρρυνση σφαιρικών συζητήσεων «των άμεσα ενδιαφερομένων» σε θέματα καινοτομίας με τη συμμετοχή των επιστημόνων, της βιομηχανίας, των καταναλωτών και των δημόσιων αρχών.

10. Τόνωση της ζήτησης καινοτομίας μέσω της εφαρμογής δυναμικών πολιτικών στον τομέα των προμηθειών από τους δημόσιους διοικητικούς φορείς.

Κύριες δραστηριότητες προς εφαρμογή από την Επιτροπή

Η Επιτροπή θα λειτουργήσει καταλυτικά ενισχύοντας τα μέτρα και τις πολιτικές των κρατών μελών με τη συγκριτική μελέτη των επιδόσεων καινοτομίας και των πολιτικών τους, τη συμβολή στη βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος και με την προώθηση της δημιουργίας δικτύων και της διάδοσης ορθών πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η προώθηση της καινοτομίας θα ενσωματωθεί στο συνολικό πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, ενώ θα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους κύριους γενικούς στόχους που θα επιδιώκονται συστηματικά στα προγράμματα-πλαίσια Ε&ΤΑ, συμβάλλοντας στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Οι κύριες δραστηριότητες της Επιτροπής θα είναι:

1. Η προώθηση του διαλόγου, του συντονισμού και της συγκριτικής μελέτης των επιδόσεων και των πολιτικών για την καινοτομία των κρατών μελών, καθώς και σε ό,τι αφορά τον ευρωπαϊκό πίνακα επιδόσεων καινοτομίας (βλέπε Στόχο 1: Συνοχή των πολιτικών για την καινοτομία).

2. Η συνέχιση των μελετών σε θέματα σχετικά με την καινοτομία. Οι μελέτες αυτές θα επικεντρωθούν, αφενός, στο κανονιστικό περιβάλλον προκειμένου να συμβάλουν στην προσαρμογή του ώστε να καταστεί πιο ευνοϊκό για την καινοτομία και, αφετέρου, στην τακτική υποβολή εκθέσεων προόδου σχετικά με τη βελτίωση του περιβάλλοντος αυτού (βλέπε Στόχο 2: Ένα κανονιστικό πλαίσιο που συμβάλλει στην καινοτομία).

3. Η συνέχιση και ενίσχυση δραστηριοτήτων που ενθαρρύνουν: την υποστήριξη της δημιουργίας δικτύων και την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών με ευρωπαϊκή διάσταση, όπως το Γραφείο υποστήριξης για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας (LIFT). δραστηριότητες για τη διευκόλυνση της διεπαφής σε ευρωπαϊκό επίπεδο μεταξύ ερευνητών, βιομηχανίας και επενδυτών. το υφιστάμενο δίκτυο περιφερειών αριστείας για τη δημιουργία επιχειρήσεων. νέα δίκτυα ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και δημόσιων ερευνητικών κέντρων για την προώθηση της διάδοσης γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας. και την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού ηλεκτρονικού καταλόγου νεοϊδρυόμενων καινοτόμων επιχειρήσεων (βλέπε Στόχο 3: Ενθάρρυνση της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων και Στόχο 4: Βελτίωση των βασικών διασυνδέσεων στο σύστημα καινοτομίας).

4. Συμβολή στην ανάπτυξη μεθόδων αξιολόγησης των άυλων πάγιων στοιχείων νέων καινοτόμων επιχειρήσεων και στην ανάπτυξη μέτρων για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στα κοινοτικά προγράμματα και αποτελέσματα καθώς και στην «Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000» της ΕΤΕπ (βλέπε Στόχο 3: Ενθάρρυνση της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων).

5. Συνέχιση και ενίσχυση της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ περιφερειών σε θέματα πολιτικής για την καινοτομία, ανταλλαγή ορθών πρακτικών και πιλοτικών πειραμάτων προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάπτυξη διεθνικών τεχνολογικών εταιρικών σχέσεων και η διάδοση μη τεχνολογικών πτυχών της καινοτομίας, ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ (βλέπε Στόχο 4: Βελτίωση των βασικών διασυνδέσεων στο σύστημα καινοτομίας).

_______________________

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ευρωπαϊκός πίνακας επιδόσεων καινοτομίας

Ο «ευρωπαϊκός πίνακας επιδόσεων καινοτομίας» περιλαμβάνει μια σειρά δεικτών οι οποίοι στο σύνολό τους παρέχουν μια εκτίμηση των επιδόσεων καινοτομίας στην Ευρώπη. Αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης προσπάθειας συγκριτικής μελέτης εκ μέρους της Γενικής Διεύθυνσης "Επιχειρήσεις", που καλύπτει την ευρωπαϊκή πολιτική για τις επιχειρήσεις και την ανταγωνιστικότητα στο σύνολό της. Το παρόν Παράρτημα παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας πρώτης προσπάθειας κατάρτισης του ευρωπαϊκού πίνακα επιδόσεων καινοτομίας με τη χρήση διαθέσιμων στατιστικών.

Ο πίνακας επιδόσεων καινοτομίας επιτρέπει, αφενός, την εκτίμηση των σχετικών δυνατών σημείων και αδυναμιών των επιδόσεων καινοτομίας των κρατών μελών και, αφετέρου, για ένα περιορισμένο αριθμό δεικτών για τους οποίους υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, τη σύγκριση των επιδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις επιδόσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας.

Ο πίνακας επιδόσεων είναι σχεδιασμένος ώστε να καταγράφει τις βασικές κινητήριες δυνάμεις μιας οικονομίας της γνώσης καθώς και διάφορες μετρήσεις της παραγωγής καινοτομίας. Οι δείκτες κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες:

* Ανθρώπινο δυναμικό

* Δημιουργία νέας γνώσης

* Μετάδοση και εφαρμογή της γνώσης

* Χρηματοδότηση της καινοτομίας, παραγωγή και αγορές

Οι δείκτες του πίνακα επιδόσεων προέρχονται από επίσημες στατιστικές (π.χ. Eurostat, ΟΟΣΑ). Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν διαθέσιμες επίσημες πηγές, χρησιμοποιούνται αξιόπιστες ιδιωτικές στατιστικές.

Ο πίνακας επιδόσεων περιλαμβάνει τόσο «παραδοσιακούς» δείκτες με βάση την Ε&Α και τις στατιστικές σχετικά με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, όσο και δείκτες που προέρχονται από πρόσφατες έρευνες. Μια σημαντική πηγή δεδομένων είναι η «Κοινοτική Έρευνα για την Καινοτομία» (CIS). Η έρευνα αυτή αναπτύχθηκε την περίοδο 1991-1993 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ. Εφαρμόζεται από όλα τα κράτη μέλη κατά τρόπο εναρμονισμένο και έχει εξελιχθεί ως μέσο στατιστικών για την καινοτομία της Κοινότητας και πρότυπο για κράτη που δεν είναι μέλη της ΕΕ, όπως ο Καναδάς και η Αυστραλία. Επί του παρόντος, η έρευνα διεξάγεται μόνο κάθε τέσσερα έτη, γεγονός που εξηγεί τον λόγο για τον οποίο τα διαθέσιμα στοιχεία χρονολογούνται από το 1996.

Μια διακρατική σύγκριση των δεικτών καινοτομίας μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό των δυνατών σημείων σε εθνικό επίπεδο καθώς και των αδύνατων σημείων τα οποία επιδέχονται δημόσια ή ιδιωτική παρέμβαση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ότι η καινοτομία είναι μια σύνθετη δραστηριότητα που επηρεάζεται από ένα ευρύ φάσμα παραγόντων. Ένας πίνακας επιδόσεων καινοτομίας μπορεί να προσφέρει μόνο μια γενική περιγραφή των δυνατών και αδύνατων σημείων των εθνικών δυνατοτήτων καινοτομίας.

Οι αιτιώδεις σχέσεις μεταξύ των πολιτικών για την καινοτομία και των βελτιώσεων στις επιδόσεις του εθνικού συστήματος καινοτομίας θα παραμείνουν, ως επί το πλείστον, σε επίπεδο εικασίας. Γι' αυτό το λόγο ο πίνακας επιδόσεων συμπληρώνεται από μια σειρά «επισκοπήσεων» με στόχο τον προσδιορισμό πιο ποιοτικών σημείων αναφοράς και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών στην πολιτική για την καινοτομία.

Το τρέχον σχέδιο πίνακα επιδόσεων παρουσιάζεται στον Πίνακα 1.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ανθρώπινο δυναμικό

Η κλίμακα και η ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες τόσο για την καινοτομία (δημιουργία νέας γνώσης) όσο και για τη διάδοση (διάδοση γνώσεων σε όλο το εύρος της οικονομίας). Για την καινοτομία, κρίσιμο παράγοντα αποτελεί το διαθέσιμο δυναμικό επιστημόνων και μηχανικών που περιλαμβάνεται στον δείκτη 1.2.

Για τη διάδοση, και συνεπώς για την παραγωγικότητα, αυτό που έχει σημασία είναι το επίπεδο των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού που ασχολείται με τον χειρισμό νέου εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένου του λογισμικού γραφείου καθώς και της Προηγμένης Κατασκευαστικής Τεχνολογίας (ΠΚΤ) στην παραγωγή. Αυτές οι ενδιάμεσες τεχνικές δεξιότητες αποκτώνται συνήθως με την παρακολούθηση προγραμμάτων μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Καλύπτονται εν μέρει στο δείκτη 1.1, αλλά οι σχετικές δεξιότητες που αποκτώνται μέσω της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και μέσω της κατάρτισης κατά την εργασία δεν καλύπτονται από τους διαθέσιμους δείκτες. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πίνακας επιδόσεων παρέχει μια καλή κάλυψη των απαιτήσεων για το ανθρώπινο δυναμικό που συνδέονται με την καινοτομία, διακρίνονται όμως αδυναμίες σε ό,τι αφορά την κάλυψη των απαιτήσεων για το ανθρώπινο δυναμικό που σχετίζονται με τη διάδοση της γνώσης.

Οι δείκτες 1.3 και 1.4 δεν αποτελούν, υπό την αυστηρή έννοια του όρου, δείκτες ανθρώπινου δυναμικού για την καινοτομία, αλλά μάλλον δείχνουν το αποτέλεσμα της καινοτομίας στην απασχόληση. Αποτελούν επίσης δείκτες της δομής της οικονομίας.

Δημιουργία νέας γνώσης

Οι τρεις δείκτες για τη δημιουργία γνώσης μετρούν την εφευρετική δραστηριότητα, η οποία είναι η πηγή κάθε οφέλους που προκύπτει από την καινοτομία. Και οι τρεις βασίζονται σε παραδοσιακές στατιστικές για την καινοτομία. Άλλες μέθοδοι δημιουργίας καινοτομίας, όπως η προσαρμογή νέου εξοπλισμού στα συστήματα παραγωγής και υπηρεσιών μιας εταιρείας, καλύπτονται εμμέσως από τους δείκτες που αφορούν τη μετάδοση και εφαρμογή γνώσεων.

Μετάδοση και εφαρμογή νέων γνώσεων

Η επίσημη εφευρετική δραστηριότητα, η οποία καλύπτεται από τους δείκτες δημιουργίας γνώσης, αποτελεί μία μόνο όψη της καινοτομίας. Οι επιχειρήσεις καινοτομούν επίσης υιοθετώντας καινοτομίες που ανέπτυξαν άλλες εταιρείες ή ιδρύματα και προσαρμόζοντάς τις στις δικές τους ανάγκες. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις μπορούν να εξασφαλίζουν ιδέες και τεχνικές πληροφορίες από εξωτερικές πηγές, τις οποίες χρησιμοποιούν στη συνέχεια για να αναπτύξουν καινοτομίες εντός της επιχείρησης ή σε συνεργασία με άλλες. Το τμήμα αυτό περιλαμβάνει τρείς δείκτες που αντλούνται στο σύνολό τους από τη δεύτερη Κοινοτική Έρευνα για την Καινοτομία (CIS-2), και οι οποίοι εκτιμούν διαφορετικές πτυχές της μετάδοσης γνώσεων.

Δυο από τους δείκτες περιορίζονται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) που απασχολούν από 20 έως 249 εργαζομένους. Υπάρχουν δυο λόγοι γι' αυτό τον περιορισμό. Ο πρώτος είναι ότι οι ΜΜΕ διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην καινοτομία, τόσο ως διαμεσολαβητές ανάμεσα στη δημόσια υποδομή έρευνας και τις μεγάλες επιχειρήσεις, όπως συμβαίνει στον τομέα της βιοτεχνολογίας, όσο και ως δημιουργοί νέων ιδεών. Η CIS παρέχει αρκετούς τρόπους μέτρησης του ποσοστού των καινοτόμων ΜΜΕ που δεν βασίζονται σε επίσημη Ε&Α (τομέας όπου οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν καλύτερες επιδόσεις). Ο δεύτερος είναι ότι σχεδόν όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις ασχολούνται με τις καινοτόμες δραστηριότητες που καλύπτουν αυτοί οι τρεις δείκτες. Αυτό σημαίνει ότι στα αποτελέσματα θα κυριαρχούν ούτως ή άλλως οι ΜΜΕ, εφόσον αυτές αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα των επιχειρήσεων του τομέα της μεταποίησης σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Όλοι οι δείκτες της CIS-2 παρουσιάζουν διαφορές στο ποσοστό απόκρισης ανά χώρα, το οποίο ποικίλλει από κάτω του 30 % στη Γερμανία έως 85 % στη Γαλλία, γεγονός που αποτελεί χαρακτηριστικό πρόβλημα των ερευνών. Το βασικό πρόβλημα με τα χαμηλά ποσοστά απόκρισης είναι ότι οι επιχειρήσεις που επιλέγουν να απαντήσουν θα μπορούσαν να είναι λιγότερο ή περισσότερο καινοτόμες, κατά μέσο όρο, από εκείνες που δεν απάντησαν. Αυτά και άλλα διδάγματα θα ληφθούν υπόψη στον επόμενο γύρο της CIS. Προς το παρόν, δεν υπάρχει άλλη εφαρμόσιμη εναλλακτική λύση από τη χρήση της CIS, η οποία παραμένει η σημαντικότερη πηγή δεδομένων για την καινοτομία στην Ευρώπη.

Χρηματοδότηση της καινοτομίας, παραγωγή και αγορές

Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει έξι δείκτες οι οποίοι καλύπτουν ένα φάσμα θεμάτων: την προσφορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, (δύο δείκτες), τις πωλήσεις καινοτομιών, τήν χρήση του διαδικτύου, τις επενδύσεις σε ΤΠΕ και την οικονομική δραστηριότητα στους προηγμένους τομείς.

Οι πηγές δεδομένων γι' αυτούς τους δείκτες περιλαμβάνουν δεδομένα που έχουν συλλεγεί από ιδιωτικές επιχειρήσεις καθώς και δημόσια δεδομένα. Δεν γνωρίζουμε πολλά για την αξιοπιστία των δεδομένων που προέρχονται από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, πολλοί δείκτες βασίζονται σε αυτά τα δεδομένα λόγω έλλειψης αντίστοιχων δημόσιων δεδομένων για αρκετούς δείκτες που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από πλευράς πολιτικής, όπως η προσφορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

Σύνοψη των αποτελεσμάτων

Ο πίνακας 2 συνοψίζει τους δείκτες καινοτομίας για κάθε χώρα. Συνολικά, η εικόνα επιβεβαιώνει την ύπαρξη ανισοτήτων όσον αφορά τις επιδόσεις καινοτομίας στην Ευρώπη. Ορισμένες χώρες, ιδίως μερικές από τις πιο μικρές, πετυχαίνουν αρκετά υψηλά αποτελέσματα, ορισμένες φορές καλύτερα και από τις ΗΠΑ. Η χώρα με την υψηλότερη επίδοση είναι η Σουηδία, με επίπεδα υψηλότερα του μέσου όρου στους 12 από τους 16 δείκτες, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία (8), τη Γερμανία και τη Δανία (από 7).

Η πλέον καινοτόμος από τις μεγαλύτερες οικονομίες είναι η Γερμανία, η οποία είναι ιδιαίτερα δυνατή στη δημιουργία γνώσης. Η Ιταλία και η Ισπανία είναι λιγότερο καινοτόμες σε αυτήν την ομάδα, ενώ η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία παρουσιάζουν μια μικτή εικόνα, με ορισμένα αδύνατα και ορισμένα δυνατά σημεία.

Το γεγονός ότι οι μικρότερες οικονομίες, όπως η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία και η Σουηδία εμφανίζονται ως οι πλέον καινοτόμες θα μπορούσε να είναι παραπλανητικό. Η βιομηχανική κατανομή στις μικρές οικονομίες συχνά επικεντρώνεται σε ορισμένους τομείς, ενώ οι μεγαλύτερες οικονομίες παρουσιάζουν μεγαλύτερη διαφοροποίηση, καλύπτοντας όλους τους τομείς από τη χαμηλή ως την υψηλή τεχνολογία. Το γεγονός αυτό κάνει τα αποτελέσματα να τείνουν προς το μέσο όρο για πολλούς δείκτες καινοτομίας στις μεγάλες οικονομίες, ενώ οι μικρές οικονομίες μπορούν να επιδείξουν είτε χαμηλή είτε υψηλή ικανότητα καινοτομίας, ανάλογα με τους τομείς που κυριαρχούν σε κάθε οικονομία. Αυτό είναι φανερό στην υψηλή ικανότητα καινοτομίας της Σουηδίας, της Φινλανδίας και της Ιρλανδίας και στη χαμηλή ικανότητα καινοτομίας της Ελλάδας και της Πορτογαλίας. Φυσικά, αυτή η στροφή προς τους τομείς χαμηλής ή υψηλής τεχνολογίας δεν είναι τυχαία, αλλά μπορεί να αντανακλά την αναζήτηση τομέων συγκριτικού πλεονεκτήματος και υψηλού οφέλους τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς οργανισμούς.

Οι ΜΜΕ της Φινλανδίας παρουσιάζουν επιδόσεις κάτω του μέσου όρου , στους περισσότερους από τους αντίστοιχους δείκτες... Αυτό υποδηλώνει ότι τα δυνατά σημεία καινοτομίας της Φιλανδίας βρίσκονται στις μεγάλες επιχειρήσεις, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να δημιουργήσει ανησυχίες μελλοντικά. Αντιστρόφως, οι ΜΜΕ της Δανίας παρουσιάζουν ικανότητα καινοτομίας γύρω ή άνω του μέσου όρου, αν και αυτό θα μπορούσε να οφείλεται εν μέρει στη βιομηχανική δομή της Δανίας, η οποία διαθέτει λίγες μεγάλες επιχειρήσεις.

Οι ΗΠΑ παρουσιάζουν αποτελέσματα άνω του μέσου όρου στους περισσότερους δείκτες καινοτομίας. Τα αποτελέσματά τους όσον αφορά το ποσοστιαίο μερίδιο της παραγωγής υψηλής τεχνολογίας είναι οριακά, με αύξηση 1 %.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>