C 39/43

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις»

(2020/C 39/09)

Εισηγητής : ο κ. Thomas Habermann (DE/EPP), σύμβουλος του περιφερειακού διαμερίσματος Rhön-Grabfeld

I. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. υπογραμμίζει ότι η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί συνέχεια της δέσμευσης της ΕτΠ, στο πλαίσιο της ειδικής ομάδας «Επικουρικότητα και αναλογικότητα - Κάνουμε λιγότερα με πιο αποδοτικό τρόπο» και του θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας· η δέσμευση αυτή συνίσταται στην παροχή ανατροφοδότησης σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ πραγματοποίησε από κοινού με το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών (ΣΕΔΠ) έρευνα σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να αξιολογηθεί η εφαρμογή του νομικού πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις από τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης. Τονίζει ότι τα αποτελέσματα της έρευνας, λόγω του πολύ διαφορετικού βαθμού συμμετοχής στα κράτη μέλη, δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά σε επίπεδο ΕΕ, αλλά απλώς αποκαλύπτουν τις επικρατούσες τάσεις· εφιστά επίσης την προσοχή στην έκθεση του Ιουλίου 2019 σχετικά με την πρώτη διαβούλευση με το Δίκτυο περιφερειακών κόμβων της ΕτΠ (RegHub) ( 1 ) , η οποία ουσιαστικά επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα της έρευνας του Συμβουλίου των Δήμων και των Περιφερειών της Ευρώπης (ΣΕΔΠ) και της ΕτΠ·

2. διαπιστώνει ότι η εκτενής μεταρρύθμιση των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις το 2014 μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο από τα κράτη μέλη εν μέρει το 2016, εν μέρει πολύ αργότερα· ως εκ τούτου, με ανώτατη περίοδο τριών ετών από την έναρξη ισχύος του εθνικού νόμου για τις δημόσιες συμβάσεις με άμεσο αποτέλεσμα, αποτυπώνεται μια περιορισμένη μόνο εικόνα της πρακτικής εφαρμογής των νέων διατάξεων·

3. υπογραμμίζει ότι τόσο η διοικητική πρακτική όσο και οι οικονομικοί παράγοντες έχουν μόλις αρχίσει να προσαρμόζονται στο τροποποιημένο καθεστώς για τις προμήθειες και ότι, επί του παρόντος, βρίσκονται κατά ένα μέρος σε εξέλιξη διαδικασίες προσαρμογής· τονίζει, επίσης, ότι αυτές οι διαδικασίες προσαρμογής συνδέονται σε πολλά μέρη με σημαντικές δαπάνες κατάρτισης και παροχής συμβουλών, εν μέρει από εξωτερικούς νομικούς συμβούλους· στο πλαίσιο αυτό, είναι σαφώς της άποψης ότι, κατά τα επόμενα έτη, δεν θα είναι σκόπιμο να δρομολογηθούν νέες νομοθετικές διατάξεις·

4. αποσαφηνίζει ότι η παρούσα γνωμοδότηση δεν είναι προσανατολισμένη στη νέα νομοθετική μεταρρύθμιση, αλλά εξετάζει τις τρέχουσες δυσκολίες των τοπικών και περιφερειακών αρχών ανάθεσης όσον αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο· επιπλέον, εξετάζει συγκεκριμένα ζητήματα που ανέδειξε πρόσφατα η Επιτροπή στη μη νομοθετική της ανακοίνωση για πιο αποτελεσματικές, βιώσιμες και επαγγελματικές προμήθειες τον Οκτώβριο του 2017 ( 2 )

5. υποστηρίζει τον στόχο και τα κύρια στοιχεία των οδηγιών, ιδίως τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, την προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ, τις νέες έννοιες της αυτεπιστασίας και της διαδημοτικής συνεργασίας, τη δυνατότητα -στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης πολιτικών αποφάσεων των ίδιων των αρχών- της χρήσης στρατηγικών κριτηρίων για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων, καθώς και την προαγωγή της διαφάνειας και της ακεραιότητας·

6. τονίζει ότι, όπως κατέδειξαν τα αποτελέσματα της έρευνας ( 3 ) , η διασυνοριακή σύναψη συμβάσεων δεν αποφέρει προστιθέμενη αξία στις τοπικές και στις περιφερειακές αρχές. Παρά τις τακτικές αλλά δαπανηρές και χρονοβόρες διαδικασίες υποβολής προσφορών που διεξάγονται σε όλη την ΕΕ, υποβάλλονται ελάχιστες ή καθόλου διασυνοριακές προσφορές· η αιτία πρέπει προφανώς να αναζητηθεί στο γεγονός ότι οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες που τίθενται στη διάθεση των κρατών διαφέρουν μεταξύ τους και αποτελούν, ως εκ τούτου, εμπόδιο στη συμμετοχή των επιχειρήσεων και των αρχών γειτονικών χωρών: δεδομένου ότι σχεδιάζονται και υλοποιούνται εντός των εθνικών κρατών, οι πλατφόρμες συχνά δεν παρέχουν δυνατότητα χρήσης διαφορετικών γλωσσών ή ενσωμάτωσης διοικητικών διαδικασιών άλλων κρατών πέραν του κράτους στο οποίο βρίσκεται η αναθέτουσα αρχή·

7. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ( 4 ) ότι η ορθή εφαρμογή του νομικού πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις έχει πλέον καταστεί αυτοσκοπός, αντί να αντιμετωπίζεται ως μέσο για την παραγγελία εργασιών, προμηθειών ή υπηρεσιών·

8. επισημαίνει ότι πρέπει να αποσαφηνιστεί σε ποιες περιπτώσεις οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να προωθήσουν την τοπική οικονομική ανάπτυξη και τις τοπικές δομές προς όφελος της βιωσιμότητας και του θετικού περιβαλλοντικού ισοζυγίου μέσω βραχειών αλυσίδων εφοδιασμού (π.χ. Πρωτοβουλία «Τοπική ξυλεία»/Holz von hier) σύμφωνα με την αρχή της «αγοράς τοπικών προϊόντων»·

9. υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με την αρχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο συνυπολογισμός των οικολογικών, κοινωνικών ή καινοτόμων κριτηρίων κατά την ανάθεση δημόσιων υπηρεσιών, ο οποίος κατέστη δυνατός με τη μεταρρύθμιση του 2014, πρέπει να παραμείνει πλήρως στη διακριτική ευχέρεια του οικείου οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης· θεωρεί ότι τυχόν μελλοντική δέσμευση για την εφαρμογή στρατηγικών στόχων για τις δημόσιες συμβάσεις πρέπει να απορριφθεί σαφώς σε οποιαδήποτε διαδικασία σύναψης συμβάσεων, για την αποφυγή της περιττής επιβάρυνσης των διαδικασιών δημόσιων συμβάσεων· επισημαίνει ότι, σε πολλές διαδικασίες σύναψης συμβάσεων, ο συνυπολογισμός των στρατηγικών στόχων για τις δημόσιες συμβάσεις δεν είναι αποτελεσματικός, για παράδειγμα, στις τυποποιημένες προμήθειες προϊόντων·

10. τονίζει ότι οι πρόσθετοι στόχοι πολιτικής αυξάνουν τόσο την πιθανότητα σφαλμάτων όσο και τον κίνδυνο σύγκρουσης μεταξύ αυτών των στόχων· υπογραμμίζει ότι οι στόχοι των δημόσιων συμβάσεων μπορούν να επιτευχθούν μόνο στον βαθμό και υπό τον όρο να μην υπονομευτεί ο πρωταρχικός στόχος της παροχής ποιοτικών προϊόντων και υπηρεσιών στους πολίτες σε λογικές τιμές·

11. τονίζει επίσης ότι, στη μεταρρύθμιση του 2014, αναγνωρίστηκε σαφώς τόσο το δικαίωμα των αρχών να παρέχουν και να οργανώνουν τις δικές τους υπηρεσίες μέσω των δικών τους οργανισμών, επιχειρήσεων και δημόσιων επιχειρήσεων, όσο και οι νέες έννοιες της αυτεπιστασίας και της διαδημοτικής συνεργασίας. Οι συμβάσεις προμηθειών με τρίτους αποτελούν μόνο μία από τις πολλές εναλλακτικές επιλογές για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών ( 5 ) . Τέλος, η ΕτΠ τονίζει το δικαίωμα των δημόσιων αρχών ανάθεσης να επαναδημοτικοποιούν τις συμβάσεις που έχουν ανατεθεί σε τρίτους.

12. θεωρεί ότι ο στόχος της αύξησης των κατώτατων ορίων πέραν των οποίων πρέπει να δημοπρατούνται οι δημόσιες συμβάσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι ορθός, προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ της διαφάνειας, αφενός, και του διοικητικού φόρτου για τις αρχές και τις ΜΜΕ, αφετέρου· για τον λόγο αυτό, καλεί την Επιτροπή να προωθήσει μακροπρόθεσμα σε επίπεδο ΠΟΕ μια σημαντική αύξηση των ορίων που προβλέπονται στη συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις.

II. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Στρατηγικές προμήθειες

13. θεωρεί ότι, με βάση τις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις του 2014, οι δημόσιες αρχές ανάθεσης έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν υπόψη στρατηγικούς στόχους κατά τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων· τούτο, σε μεμονωμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε «καλύτερη σύμβαση προμηθειών» από την άποψη της αρχής ανάθεσης·

14. ωστόσο, επισημαίνει ότι η συνεπόμενη διοικητική επιβάρυνση των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να είναι ανάλογη προς τα οφέλη που μπορούν να προσφέρουν οι δημόσιες συμβάσεις για τους πολίτες. Οι δημόσιες συμβάσεις δεν είναι, κατά κύριο λόγο, κατάλληλες για την επίτευξη πολιτικών στόχων, π.χ. στον τομέα της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, της κοινωνικής ένταξης και της καινοτομίας, ή για την προώθηση ορισμένων κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων. Εντούτοις, τούτες χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως μέσο για την προώθηση και την επίτευξη άλλων πολιτικών στόχων. Όμως, δεν πρέπει να παραβλέπονται ούτε ο σκοπός ούτε η ουσία των δημόσιων συμβάσεων που είναι ο καθορισμός της καλύτερης σχέσης ποιότητας/τιμής, σύμφωνα με τις αρχές της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της οικονομικής βιωσιμότητας της δημόσιας διοίκησης·

15. επισημαίνει ότι —όπως κατέδειξαν τα αποτελέσματα της έρευνας ΕτΠ/ΣΕΔΠ— οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές είναι ευαισθητοποιημένες σχετικά με την επιλογή οικολογικών, κοινωνικών και καινοτόμων κριτηρίων ανάθεσης. Τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται μάλλον σπάνια, αφενός, διότι δεν υπάρχει ανάγκη και, αφετέρου, διότι το υψηλό ενδεχόμενο σφάλματος αυξάνει και τις πιθανότητες δικαστικών προσφυγών· ειδικότερα, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές διαμαρτύρονται για την έλλειψη των επαγγελματικών ικανοτήτων που απαιτούνται προκειμένου να δοθεί ώθηση σε αυτό το είδος συμβάσεων·

16. υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, αν και έχουν τη δυνατότητα ανάθεσης συμβάσεων βάσει διαφόρων ποιοτικών κριτηρίων, συχνά προτιμούν τη φθηνότερη τιμή διότι θεωρούν ότι αυτή αποτελεί τόσο την καλύτερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων όσο και κριτήριο πιο εύκολα εφαρμόσιμο·

17. παραπέμπει στην κριτική που διατύπωσε η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της ( 6 ) ότι, στο 55 % των διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων, η ανάθεση πραγματοποιείται μόνο με βάση τη χαμηλότερη τιμή· επισημαίνει ότι στις σχετικές διαδικασίες σύναψης συμβάσεων μπορεί να έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη στρατηγικοί στόχοι, αφού π.χ. τα κριτήρια για την προστασία του περιβάλλοντος ή την ενεργειακή απόδοση μπορούν να εφαρμοστούν εξίσου αποτελεσματικά στο επίπεδο της συγγραφής υποχρεώσεων και, κατά συνέπεια, η ανάθεση της σύμβασης να πραγματοποιείται με βάση τη χαμηλότερη τιμή·

18. υπογραμμίζει ότι —σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας— η ανάγκη για στρατηγικά κριτήρια ανάθεσης διαφέρει σημαντικά. Συνεπώς, οι αρχές ανάθεσης θεωρούν γενικά ότι δεν χρειάζονται φιλικές προς την καινοτομία συμβάσεις, έχουν αντικρουόμενες απόψεις για τις κοινωνικές συμβάσεις και είναι, ως επί το πλείστον, υπέρ της σύναψης περιβαλλοντικών συμβάσεων· διαπιστώνει ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες κατά την εφαρμογή όλων των κριτηρίων λόγω της πολυπλοκότητας του νομικού πλαισίου, όσον αφορά τον καθορισμό των όρων εκτέλεσης της σύμβασης και, ιδίως, την αξιολόγηση της ισοδυναμίας των εθνικών πιστοποιητικών και σημάτων που χρησιμοποιούνται για την απόδειξη της συμμόρφωσης με τα κριτήρια ( 7 )

19. υπογραμμίζει ότι, μέχρι σήμερα, η χρήση καινοτόμων δημόσιων συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της σύμπραξης για την καινοτομία ή των προεμπορικών συμβάσεων προμηθειών, περιοριζόταν σε λίγες τοπικές και περιφερειακές αρχές ορισμένων κρατών μελών. Οι κυριότεροι λόγοι είναι ότι η προώθηση της έρευνας και της ανάπτυξης σπάνια βρίσκεται στο προσκήνιο, οι προμήθειες αφορούν τυποποιημένα προϊόντα ή υφίστανται δημοσιονομικοί περιορισμοί. Ένα μέσο για την προώθηση των καινοτόμων προμηθειών θα μπορούσε να είναι η πρωτοβουλία για τους σημαντικούς αγοραστές (Big Buyers) της Επιτροπής. Η ΕτΠ τονίζει, ωστόσο, ότι οι ομαδοποιημένες μορφές προμηθειών και οι όμιλοι αγοραστών συχνά διευκολύνουν ιδίως τις μικρότερες τοπικές αρχές και βελτιώνουν την αποτελεσματικότητά τους·

Πρόσβαση των ΜΜΕ στις αγορές δημόσιων συμβάσεων

20. υπενθυμίζει ότι η προώθηση των ΜΜΕ ήταν μία από τις πέντε προτεραιότητες της μεταρρύθμισης των δημοσίων συμβάσεων του 2014· επισημαίνει ότι οι ΜΜΕ και οι νεοφυείς επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την τήρηση οικονομικών ή τεχνικών κριτηρίων καταλληλότητας. Επιπλέον, οι καθυστερημένες πληρωμές, οι ελλιπείς γνώσεις για τις βασικές πτυχές των προμηθειών από τις ΜΜΕ και το υψηλό δυνητικό κόστος των δικαστικών προσφυγών παραμένουν σημαντικά εμπόδια·

21. επισημαίνει ότι τα μέτρα που ελήφθησαν μέχρι σήμερα για την αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ —όπως δείχνει και η έρευνα ΕτΠ/ΣΕΔΠ— δεν οδήγησαν στην αναμενόμενη βελτίωση·

22. τονίζει ότι οι στρατηγικοί στόχοι δημόσιων συμβάσεων συνιστούν συχνά σημαντικό εμπόδιο για τη συμμετοχή στις διαδικασίες υποβολής προσφορών, ιδίως για τις ΜΜΕ, σε σχέση με τις επαγγελματικά οργανωμένες μεγάλες επιχειρήσεις, δεδομένου ότι, συχνά, οι ΜΜΕ συχνά δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για την εκπλήρωση των στρατηγικών κριτηρίων ανάθεσης· τονίζει ότι η ενίσχυση της στρατηγικής ανάθεσης μπορεί να είναι σε αντίθεση με τον σωστό και αξιέπαινο στόχο της προώθησης και της διευκόλυνσης της πρόσβασης των ΜΜΕ στη διαδικασία ανάθεσης συμβάσεων·

23. υπογραμμίζει, σε αυτό το πλαίσιο, την ανάγκη αναθεώρησης του ορισμού που ισχύει επί του παρόντος για τις ΜΜΕ σε ευρωπαϊκό επίπεδο ( 8 ) · εξηγεί ότι, σύμφωνα με τον ισχύοντα ορισμό, οι επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους (της αποκαλούμενης μέσης κεφαλαιοποίησης, με έως και 500 υπαλλήλους) διαθέτουν, σε μεγάλο βαθμό, συγκρίσιμες δομές με τις ΜΜΕ (< 250 υπαλλήλους και ετήσιο κύκλο εργασιών ≤ 50 εκατ. ευρώ ή συνολικό ισολογισμό ≤ 43 εκατ. ευρώ), όμως δεν απολαμβάνουν προνομιακή μεταχείριση έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων· υπογραμμίζει, στο πλαίσιο των αυξανόμενων τάσεων προστατευτισμού σε σημαντικές αγορές, τη σημασία του να τοποθετηθεί η ΕΕ εποικοδομητικά και με έμφαση στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, προς το συμφέρον της εγχώριας ευρωπαϊκής οικονομίας, και να συνεκτιμήσει τις ΜΜΕ ως ισχυρό οικονομικό παράγοντα, ιδίως στις αγροτικές περιοχές·

24. επιλεκτικές επιλογές, όταν οι πάροχοι υπηρεσιών λειτουργούν στο πλαίσιο απλής διαδικασίας έγκρισης ή ανοικτού μοντέλου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν εφαρμόζεται η οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις επισημαίνει ότι το νέο καθεστώς για τις κοινωνικές και άλλες ειδικές υπηρεσίες δυσχεραίνει το έργο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και διευκρινίζει ότι τα προβλήματα που ανακύπτουν συνδέονται, μεταξύ άλλων, με την ιδιαίτερη φύση αυτών των υπηρεσιών και με το συγκεκριμένο πλαίσιο στο οποίο παρέχονται· επικρίνει το γεγονός ότι η πρόσκληση υποβολής προσφορών είναι πλέον υποχρεωτική πέραν ενός ορισμένου κατώτατου ορίου (750.000 ευρώ), παρά το γεγονός ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι λόγοι για τους οποίους αυτό το είδος υπηρεσιών δεν έχει αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά, και επισημαίνει ότι οι εν λόγω κανόνες δεν συνάδουν πάντοτε με τα εθνικά συστήματα των κρατών μελών. Στις περιπτώσεις στις οποίες οι δημόσιες αρχές δεν προβαίνουν σεεπιλογές, όταν οι πάροχοι υπηρεσιών λειτουργούν στο πλαίσιο απλήςή ανοικτού μοντέλου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν εφαρμόζεται η οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις ( 9 ) . Οι κανόνες που θεσπίζονται στην οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις δεν είναι πάντοτε κατάλληλοι για τα εθνικά συστήματα των κρατών μελών και μπορούν, στην πράξη, να οδηγήσουν σε δυσανάλογο διοικητικό φόρτο για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές ( 10 ) . Επιπλέον, το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος δεν είναι σαφές, λόγω των παραπομπών του παραρτήματος XIV στους αόριστου περιεχομένου κωδικούς CPV·

25. θεωρεί ότι η κατάτμηση των συμβάσεων σε μικρότερα τμήματα ωφελεί ιδιαίτερα τις ΜΜΕ και τις επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους και, ως εκ τούτου, αποτελεί καλή προσέγγιση· επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι μη αποδοτικές επιχειρήσεις ή τα πολύ μικρά τμήματα ενδέχεται να αυξήσουν τις διαχειριστικές και τις συντονιστικές δαπάνες των φορέων ανάθεσης·

Διασυνοριακή αγορά προϊόντων και υπηρεσιών

26. διαπιστώνει ότι το συνολικό ποσοστό των διασυνοριακών συμβάσεων μειώθηκε από 5,95 % το 2013 σε 3,4 % το 2017 ( 11 )

27. τονίζει ότι η έννοια των δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο λειτουργικό· ωστόσο, ακόμη και αν συλλαμβάνεται λειτουργικά, τα διάφορα είδη υπηρεσιών σχεδιασμού δεν μπορούν να προστίθενται κατά τον υπολογισμό της αξίας της σύμβασης, αλλά μάλλον θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως χωριστές συμβάσεις· εξηγεί ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την προστασία και την αυξημένη συμμετοχή των ΜΜΕ στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων·

28. καλεί την Επιτροπή να υιοθετήσει πιο ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τις ηλεκτρονικές διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων, προκειμένου να ενισχυθεί η νομική ασφάλεια και να βελτιωθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ στις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις·

12. 29. επισημαίνει ότι η διάταξη του άρθρου 10 στοιχείο η) της οδηγίας για τις δημόσιες συμβάσεις (Οδηγία 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 12 ) ) αντικατοπτρίζει τη μεγάλη σημασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων παροχής βοήθειας, οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν ιδίως σε περιπτώσεις καταστροφών, μέσω εθελοντικών δραστηριοτήτων· είναι της άποψης ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αναφέρουν ρητά στο εθνικό τους δίκαιο ποιες οργανώσεις θεωρούνται μη κερδοσκοπικές, εφόσον η εθνική νομοθεσία διασφαλίζει ότι οι οργανώσεις αυτές συμμορφώνονται με τα κριτήρια που έχει θεσπίσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ( 13 )

30. υπογραμμίζει ότι στην έρευνα ΕτΠ/ΣΕΔΠ, το 70 % των ερωτηθέντων αναφέρει ότι η διασυνοριακή αγορά δεν προσδίδει προστιθέμενη αξία λόγω της έλλειψης προσφορών από άλλα κράτη μέλη και μόλις το 24 % αναφέρει ότι προωθεί τον ανταγωνισμό και οδηγεί σε καλύτερες εναλλακτικές επιλογές· εφιστά την προσοχή στα πορίσματα της έκθεσης σχετικά με το Δίκτυο περιφερειακών κόμβων (RegHub), σύμφωνα με τα οποία, ορισμένοι τομείς, ιδίως κοινωνικού ενδιαφέροντος, δεν διαθέτουν διασυνοριακή πτυχή και ότι, ως εκ τούτου, απουσιάζει η απαιτούμενη συνάφεια της εσωτερικής αγοράς·

31. συμφωνεί, καταρχήν, με τον στόχο της Επιτροπής να αυξηθεί ο αριθμός των διασυνοριακών διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων· επισημαίνει ότι αιτίες των λίγων διασυνοριακών αναθέσεων συμβάσεων είναι, μεταξύ άλλων, η απαιτούμενη πολυγλωσσία των εγγράφων των συμβάσεων, η οποία είναι χρονοβόρα και δαπανηρή και αυξάνει αναπόφευκτα το κόστος, και η διαφορετική ερμηνεία των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις από τα κράτη μέλη·

32. επισημαίνει ότι μια άλλη κύρια αιτία μπορεί να είναι τα διαφορετικά πρότυπα και η νομοθεσία των κρατών μελών για παράδειγμα, στο εργατικό δίκαιο, στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία ή στις κατασκευές· αυτοί οι παράγοντες αποτρέπουν τους δυνητικούς ενδιαφερόμενους από άλλα κράτη μέλη να υποβάλουν προσφορές, ιδίως ΜΜΕ οι οποίες, συχνά, δεν διαθέτουν τους αναγκαίους υλικούς και νομικούς πόρους για να εκπληρώσουν τις απαιτήσεις άλλων κρατών μελών·

33. υπογραμμίζει ότι είναι πολύ συνηθισμένο οι εταιρείες να ιδρύουν θυγατρικές σε άλλα κράτη μέλη, προκειμένου να βρίσκονται εγγύτερα στις τοπικές αγορές. Συνήθως, οι θυγατρικές και όχι η μητρική εταιρεία υποβάλλουν προσφορές στο πλαίσιο των τοπικών και των περιφερειακών διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων. Οι συναλλαγές αυτές δεν συμπεριλαμβάνονται στις στατιστικές για τις διασυνοριακές δημόσιες συμβάσεις·

34. τέλος, τονίζει ιδιαίτερα τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι υποβάλλοντες προσφορά για την αντιμετώπιση των διαφόρων απαιτήσεων των κρατών μελών για τα πιστοποιητικά και τις διασυνοριακές ηλεκτρονικές υπογραφές· αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο χρειάζεται να προβλεφθούν κοινές κατευθυντήριες γραμμές, με σκοπό τη θέσπιση κοινών συστημάτων δικαίου και πληροφορικής και τη δημιουργία ηλεκτρονικών πλατφορμών οι οποίες θα παρέχουν δυνατότητα συμμετοχής στις αρχές και τις επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους στα διάφορα γειτονικά κράτη·

Μέτρα για τη βελτίωση της υλοποίησης

35. επισημαίνει ότι ο αποκαλούμενος επαγγελματισμός που έχει ανακοινώσει η Επιτροπή, δηλαδή η κατάρτιση των διοικητικών υπαλλήλων, εμπίπτει πλήρως στην οργανωτική κυριαρχία των κρατών μελών και ιδίως των τοπικών και των περιφερειακών αρχών· επιπλέον, φοβάται ότι οι περαιτέρω κατευθυντήριες γραμμές και τα εγχειρίδια της Επιτροπής για την επαγγελματικοποίηση των δημόσιων αρχών ανάθεσης (όπως για παράδειγμα το σχεδιαζόμενο European Professionalisation Framework - EPF) θα σήμαινε μάλλον πρόσθετη διαχειριστική δαπάνη για τους φορείς ανάθεσης με το ήδη ούτως ή άλλως εκτενές ρυθμιστικό πλαίσιο·

36. χαιρετίζει το τελικό σχέδιο δράσης της 26ης Οκτωβρίου 2018 που διαμορφώθηκε από την Εταιρική σχέση για τις καινοτόμες και υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις στο πλαίσιο του Αστικού Θεματολογίου ( 14 ) , και υποστηρίζει ειδικότερα τις συστάσεις που απευθύνονται: α) στην ΕΕ προκειμένου να εξετάσει το ενδεχόμενο ενωσιακής χρηματοδότησης σε κοινές διασυνοριακές δημόσιες συμβάσεις, σε δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, σε στρατηγικές δημόσιες συμβάσεις, ιδίως κοινωνικές συμβάσεις (δηλαδή χρήση κοινωνικών ρητρών και κριτηρίων ανάθεσης σε διαδικασίες και συμβάσεις ανάθεσης) και σε κυκλικές δημόσιες συμβάσεις, β) στα κράτη μέλη προκειμένου να επενδύσουν στην ανάπτυξη ικανοτήτων για τις καινοτόμες και υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις και γ) στα κράτη μέλη και στις πόλεις προκειμένου να αυξήσουν τις δυνατότητες κατάρτισης όσον αφορά τις κυκλικές δημόσιες συμβάσεις και τις καινοτόμες και υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις·

37. θεωρεί ότι η ΕΕ οφείλει να διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των διαφόρων ευρωπαϊκών τομέων πολιτικής που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις και τις πολιτικές ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα ενισχυθεί συνολικά ως βιομηχανικό κέντρο και ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα είναι ανταγωνιστικές σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο·

38. καλεί την Επιτροπή να προωθήσει μια διαδικασία για αξιόπιστα και σαφή σήματα και πιστοποιητικά, αναγνωρισμένα σε ολόκληρη την ΕΕ, ιδίως στον τομέα της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, προκειμένου να διαμορφωθεί ασφάλεια δικαίου και να μειωθεί ο φόρτος εργασίας των φορέων ανάθεσης επιτόπου·

39. επισημαίνει ότι η ανάπτυξη ιδίων συστημάτων ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων και εθνικών διαδικτυακών πυλών δημόσιων συμβάσεων προκάλεσε εν μέρει προβλήματα συμβατότητας τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και εντός αυτών· η ανάπτυξη πλήρως συμβατών συστημάτων θα μπορούσε να απλουστεύσει και να επιταχύνει σημαντικά τις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων·

40. τέλος, υπογραμμίζει ότι οι οδηγίες δεν ικανοποίησαν το βασικό μέλημα της εκτενούς απλούστευσης για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές· ωστόσο, θεωρεί ότι, λόγω της συνέχειας και των λόγων που προαναφέρθηκαν, αντενδείκνυται οπωσδήποτε νέα νομοθετική μεταρρύθμιση κατά τα επόμενα έτη.

Βρυξέλλες, 8 Οκτωβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Karl-Heinz LAMBERTZ

(1) Επιτροπή των Περιφερειών, Συντονιστική ομάδα για την επικουρικότητα, Δίκτυο περιφερειακών κόμβων για την πολιτική της ΕΕ, έλεγχος εφαρμογής, πρώτη διαβούλευση για τις δημόσιες συμβάσεις, Ιούλιος 2019.

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Να γίνουν οι δημόσιες συμβάσεις προμηθειών αποτελεσματικές μέσα στην Ευρώπη και για την Ευρώπη» της 3.10.2017 (COM(2017) 572).

(3) Βλέπε την έρευνα που διεξήχθη από την ΕτΠ από κοινού με το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών (ΣΕΔΠ) με θέμα «Αξιολόγηση της εφαρμογής των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις του 2014: Ζητούμενα και ευκαιρίες σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο».

(4) Βλέπε κοινή έρευνα ΕτΠ/ΣΕΔΠ.

(5) Βλέπε γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών της 5.7.2018 με θέμα «Δέσμη μέτρων για τις δημόσιες συμβάσεις», εισηγητής: Adrian Ovidiu Teban (RO/EPP).

(6) Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Να γίνουν οι δημόσιες συμβάσεις προμηθειών αποτελεσματικές μέσα στην Ευρώπη και για την Ευρώπη» της 3.10.2017 (COM(2017) 572 final).

(7) Έρευνα ΕτΠ/ΣΕΔΠ.

(8) Σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ της 6.5.2003 (ΕΕ L 124 της 20.5.2003, σ. 36).

(9) Υποθέσεις C-410/14, Falk Pharma, και C-9/17, Tirkkonen.

(10) Γνωμοδότηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των δημόσιων συμβάσεων (βοήθεια για τη νεολαία και κοινωνική πρόνοια), που δημοσιεύθηκε από την πλατφόρμα REFIT στις 14 Μαρτίου 2019 κατόπιν αιτήματος του ολλανδικού υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Αθλητισμού.

(11) Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τμήμα πολιτικής στους τομείς της οικονομίας, των επιστημών και της ποιότητας ζωής Contribution to Growth. European Public Procurement.Delivering Economic Benefits for Citizens and Businesses, (Συμβολή στην ανάπτυξη. Ευρωπαϊκές δημόσιες συμβάσεις. Οικονομικά οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις), Ιανουάριος 2019.

(12) ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65.

(13) ΔΕΕ, απόφαση της 21.3.2019 στην υπόθεση C-465/17.

(14) https://ec.europa.eu/futurium/en/system/files/ged/final_action_plan_public_procurement_2018.pdf