ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
- . ΚΟΜ(90) 556 τελικό 
Βρυξέλλες, 16 Νοεμβρίου 1990 
Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΕ ΕΝΑ ΑΝΟΙΚΤΟ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Κατευθυνθείς για μια κοινοτική προσέγγιση 
(AvoKoivtion της Ετη τροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο) 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Α. Εισαγωγή 3 
Ι. Προσδιορισμός του κοινοτικού ενδιαφέροντος 3 
II. Η εμπειρία της βιομηχανικής προσαρμογής 4 
III. Παγκόσμιες προκλήσεις εν όψει § 
IV. Το πλαίσιο της κοινοτικής βιομηχανικής πολιτικής 7 
Β. Η κοινοτική προσέγγιση 8 
Ι. Εξασφάλιση των απαραίτητων προϋποθέσεων για την προσαρμογή 10 
1. Διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού περί βάλλοντος: ένα 
ουσιώδες έργο 10 
2. Διατήρηση ενός σταθερού οικονομικού περιβάλλοντος 12 
3. Εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου κατάρτισης 12 
4. Προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 12 
5. Επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικής 
προστασίας 13 
Π. Παροχή των καταλυτών για την προσαρμογή 15 
1. Η εσωτερική αγορά ως παράγοντας αλλαγής 15 
α) Πρότυπα και ποιότητα των προϊόντων 15 
β) Δημόσιες προμήθειες 1β 
Υ) Η κατάργηση των εθνικών ποσοστώσεων 13 
δ) Ένα συνεκτικό νομικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις 19 
ε) Διευρωπαϊκά δίκτυα 20 
2. Η Κοινότητα ως διεθνής εμπορικός εταίρος 20 
111.Επιτάχυνση της προσαρμογής 21 
Γ. Εξασφάλιση μιας συνεκτικής και αποτελεσματικής προσέγγισης 23 
Ι. Διατήρηση της τάσης προς τις διεθνείς επενδύσεις 24 
II. Ενίσχυση του ανταγωνισμού στο εσωτερικό και εξωτερικό πεδίο 25 
111.Προώθηση των πλεονεκτημάτων της Κοινότητας 25 
Δ. Συμπεράσματα 26 
I. Εισαγωγή 
To πλαίσιο της βιομηχανικής πολιτικής υπήρξε αντικείμενο επανειλημμένων διενέξεων 
για πολλά χρόνια στην Κοινότητα. Πιο πρόσφατα το θέμα συζητήθηκε ζωηρά και στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η συζήτηση σχετικά με το θέμα της βιομηχανικής πολιτικής 
συχνά δυσχεραίνεται από την έλλειψη σαφούς ορισμού και κατάλληλου εννοιολογικού 
πλαισίου. Η έννοια της διεθνούς ανταγωνιστικότητας» που συχνά προτείνεται ως 
στόχος για τη βιομηχανική πολιτική, είναι και αυτή αόριστη και διφορούμενη. 
Η παρούσα περίοδος είναι κατάλληλη για να επιχειρηθεί „ παίρνοντας υπόψη την 
εμπειρία, να αποσαφηνισθεί το πλαίσιο μιας σύγχρονης βιομηχανικής πολιτικής για 
την Κοινότητα στο σημερινό παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Πολλοί λόγοι 
συνηγορούν για μια τέτοια αποσαφήνιση: 
οι οικονομίες της Κοινότητας έχουν υποστεί βασικές διαρθρωτικές μεταβολές 
κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών και φθάνουν σε μια καμπή. 
παρόλο που ο ρυθμός της διαρθρωτικής προσαρμογής υπήρξε υψηλός, απομένουν 
ακόμα να γίνουν πολλά· 
η μελλοντική βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Κοινότητας 8α εξαρτάται 
όλο και περισσότερο από την ικανότητα της να αντιμετωπίζει τις μεγάλες 
παγκόσμιες προκλήσεις, ιδιαίτερα τον ανταγωνισμό από τους βασικούς 
διεθνείς εταίρους. 
Στο εσωτερικό της Κοινότητας» αναπτύσσεται μία αυξανόμενη συναίνεση - τουλάχιστον 
σιωπηρά - σχετικά με το είδος της πολιτικής που θα εδραιώσει τις κατάλληλες 
συνθήκες για μία ισχυρή και ανταγωνιστική βιομηχανία. Αυτή η εμφανιζόμενη 
συναίνεση σφυρηλατήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την εμπειρία των πολιτικών που 
ακολουθήθηκαν στην Κοινότητα κατά τη διάρκεια των τελευταίων 4-5 ετών. Το κύριο 
ζήτημα 6εν είναι αν μία βιομηχανική πολιτική είναι σκόπιμη, καθώς αναγνωρίζεται 
όλο και περισσότερο ότι οι κυβερνήσεις έχουν, στις αναπτυγμένες οικονομίες, 
σημαντική επίδραση στη βιομηχανική ανάπτυξη και απόδοση. Αντίθετα, το κύριο 
ζήτημα είναι ποιες συνθήκες πρέπει να πληρούνται ώστε να ενισχυθεί η βέλτιστη 
κατανομή των πόρων από τις δυνάμεις της αγοράς, με στόχο την επιτάχυνση της 
διαρθρωτικής προσαρμογής και τη βελτίωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και 
του βιομηχανικού και ιδιαίτερα τεχνολογικού πλαίσιου σε μακροπρόθεσμη βάση. 0 
ρόλος των δημόσιων αρχών είναι κυρίως να λειτουργήσουν ως καταλύτης και να 
ανοίξουν το δρόμο για τον εκσυγχρονισμό. Η κύρια ευθύνη για το βιομηχανικό 
ανταγωνισμό πρέπει να βαρύνει τις ίδιες τις εταιρίες, οι οποίες όμως πρέπει να 
έχουν τη δυνατότητα να αναμένουν από τις δημόσιες αρχές σαφείς και προβλέψιμες 
συνθήκες άσκησης των δραστηριοτήτων τους. 
|Γ flp^fiiooiouoc του Κοινοτικού ενδιattéoovToe 
Για τη διαμόρφωση του πλαισίου της βιομηχανικής πολιτικής, πρέπει να γίνει 
αναφορά στο ενδιαφέρον της Κοινότητας. Αυτό σημαίνει εξέταση: 
της σχετικής κατάστασης της βιομηχανίας της Κοινότητας» 
των βασικών παραγόντων ανταγωνιστικότητας στις παγκόσμιες αγορές. 
- του τρόπου με τον οποίο τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να συμβάλουν στη 
βελτίωση της ανταγωνιστικότητας ασκώντας ολοκληρωμένα και συντονισμένα τις 
υπευθυνότητες τους. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι μόνο μία ανταγωνιστική βιομηχανία θα επιτρέψει στην 
Κοινότητα να διατηρήσει τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία, πράγμα που αποτελεί 
την ουσία του κοινοτικού ενδιαφέροντος. 
Η εξέταση αυτή πρέπει να στηρίζεται: 
στον καθορισμό των κοινών συμφερόντων και των τομέων πιθανών συγκρούσεων με 
τους κύριους ανταγωνιστές της· 
στην ανάλυση και τον προσδιορισμό των προοπτικών της σχετικής βιομηχανικής 
και τεχνολογικής κατάστασης της Κοινότητας· 
στην ανάπτυξη συζήτησης σχετικά με τα βιομηχανικά προβλήματα σε μεσοπρόθεσμη 
βάση-
στην ενεργό συνεργασία μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών (εταιρίες, 
κοινωνικοί εταίροι, επιστημονικοί φορείς, τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και 
κοινοτικές αρχές)-
στην ανάπτυξη κοινών δραστηριοτήτων που στηρίζονται σε νέους τύπους 
βιομηχανικής συνεργασίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος με τους εταίρους μας. 
Μ. Η ευπειοία της ΒιομηγανικΑς ttoooaouovne 
Οι οικονομίες των χωρών της Κοινότητας έχουν υποστεί βασικές μεταβολές κατά τα 
τελευταία 4-6 έτη. Οι μεταβολές αυτές πήραν τη μορφή μιας μεγάλης κλίμακας 
μακροοικονομικής σταθεροποίησης που οδηγεί στην επάνοδο σε μη πληθωριστική 
ανάπτυξη, μιας μακρόπνοης διαρθρωτικής προσαρμογής και της ισχυρότερης 
βιομηχανικής ανάκαμψης μετά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970. Αυτές οι 
παγκόσμιες μεταβολές, των οποίων η επίτευξη υπήρξε μακρά και επίπονη» στηρίχτηκαν 
σε 3 κύριους παράγοντες για τους οποίους η Κοινότητα προσέφερε ένα πολύτιμο 
πλαίσιο και που με τη σειρά τους αποκάλυψαν ένα μεγάλο βαθμό κοινοτικής 
συναίνεσης: μακροοικονομική σταθεροποίηση, ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, και 
ουσιαστικά μέτρα που αποσκοπούσαν στην ισχυροποίηση της οικονομικής και 
τεχνολογικής βάσης. 
Οι πολιτικές αυτές προκάλεσαν την αξιοσημείωτη αναστροφή μιας οικονομικής 
κατάστασης η οποία σχεδόν ομόφωνα θεωρούνταν, στην αρχή της περασμένης δεκαετίας, 
oTt ήταν καταδικασμένη σε στασιμότητα, σε υψηλή ανεργία και σε βιομηχανική 
παρακμή. Η ισχύς του επιτυχούς συνδυασμού μακροοικονομικών και διαρθρωτικών 
πολιτικών μπορεί εν μέρει να αποδοθεί στα παρακάτω χαρακτηριστικά που 
εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία για το μέλλον: 
πρώτον, n πολιτική στηρίχθηκε στη διαπίστωση ότι οι οικονομίες των χωρών 
της κοινότητας, ιδιαίτερα στον βιομηχανικό τομέα, βρίσκονται αντιμέτωπες 
με μία συνεχή ανάγκη διαρθρωτικής προσαρμογής. Η ορθή αντίδραση στις 
προκλήσεις αυτές δεν βρίσκεται στις άμεσες λύσεις αλλά στα μέτρα που 
αποσκοπούν στην ισχυροποίηση της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης. Μία 
τέτοια πολιτική πρέπει να εφαρμοστεί για αρκετά'μεγάλη χρονική περίοδο 
ώστε να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση της βιομηχανίας· 
δεύτερον, οι πολιτικές που ακολουθούνται τόσο σε μακροοικονομικό όσο και 
σε μικροοικονομικό επίπεδο πρέπει να ενισχύουν η μία την άλλη και να 
στηρίζονται σε ευρεία συναίνεση ανάμεσα στα κράτη μέλη. Κατά τα 
τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη πρόοδος στην επίτευξη συνοχής 
μεταξύ των εθνικών οικονομικών πολιτικών, κάτι που πρέπει να επεκταθεί. 
Το ΕΝΣ ως προπομπός της οικονομικής και νομισματικής ένωσης αποτελεί μία 
σημαντική συμβολή· 
τρίτον, οι ακολουθούμενες πολιτικές απαιτούν επίσης υψηλό βαθμό συνέπειας 
και διαφάνειας» γεγονός που εξηγεί τα ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα για 
τις βιομηχανικές επενδύσεις, που τυπικά απαιτούν μακροπρόθεσμες 
προοπτικές. 
Οι βιομηχανικές πολιτικές πρέπει να διδαχθούν από την εμπειρία του παρελθόντος. 
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, το βάρος των δύο πετρελαϊκών κρίσεων 
έπεσε κυρίως στις επιχειρήσεις, πράγμα που είχε καταστροφικές συνέπειες για την 
οικονομική κατάσταση των εταιριών και την ικανότητα τους να επενδύουν και να 
παραμένουν ανταγωνιστικές. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 19ÔÛ, αντίθετα, η 
αποδοτικότητα των επιχειρήσεων αυξήθηκε εντυπωσιακά. Οι εταιρίες μπόρεσαν 
προοδευτικά να αποκαταστήσουν πιο ομαλές οικονομικές συνθήκες και συνεπώς να 
αναλάβουν μεγάλα επενδυτικά προγράμματα τόσο για την επέκταση του παραγωγικού 
δυναμικού όσο Kat για τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Δεν θα πρέπει κανείς να 
παραβλέψει το γεγονός ότι n προσαρμογή στην Κοινότητα έχει ακόμη να διανύσει 
μακρύ δρόμο μέχρι την επίλυση του προβλήματος της υψηλής ανεργίας σε πολλά κράτη 
μέλη, «αϊ τη βελτίωση των θέσεων στην παγκόσμια αγορά. 
πι. ΠανκόσυιεΓ ποοκλήσεις__ενόψ£ΐ 
Ενώ η πρόσφατη απόδοση της βιομηχανίας της Κοινότητας είναι συνολικά θετική, οι 
οικονομικές προοπτικές» τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μεσοπρόθεσμες, φανερώνουν ήδη 
σήμερα νέες παγκόσμιες βιομηχανικές προκλήσεις καθώς και πολυάριθμες 
μοκροοικονομικές αβεβαιότητες. Σαν αποτέλεσμα, παρόλο που τώρα φαίνεται ότι τα 
σλόγκαν της ευρωσκλήρωσης και του ευρωπεσσιμισμού των ερχών της δεκαετίας του 
1980 ήταν καταφανώς υπερβολικά, δεν υπάρχει ωστόσο περιθώριο για αυτόικανοποίηση-
Έχοντας να διατηρήσει και να βελτιώσει ένα υψηλό επίπεδο, η βιομηχανία της 
Κοινότητας οφείλει να παρουσιάζει τεχνολογική, εμπορική και οικονομική υπεροχή 
ώστε νσ γίνει δυνατή n πραγματοποίηση των αναγκαίων δαπανών για κοινωνικούς και 
περιβαλλοντικούς σκοπούς. Το οικονομικό περιβάλλον όμως θα παρουσιάσει 
αναπόφευκτα περισσότερες δυσκολίες: 
ο ανταγωνισμός παίρνει ακόμα πιο γενικό χαρακτήρα και γίνεται πιο έντονος 
τόσο στις παγκόσμιες όσο και στις κοινοτικές αγορές. Οι επιτυχίες που 
σημβί^σαν οι κύριοι ανταγωνιστές της Κοινότητας σε πολλούς τομείς της 
βιομηχανίας, όπου τώρα η ανταγωνιστικότητα τίθεται σε διεθνές επίπεδο, 
κάνουν την Κοινότητα να προβληματίζεται για τα μοκροπρόθεσμα βιομηχανικά 
ενδιαφέροντα της» Οι κοινοτικές εταιρίες συνεχίζουν να κατέχουν ηγετικές 
θέσεις σε πολλούς τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως n αεροδιαστημική, τα 
χημικά και τα Φαρμακευτικά προϊόντα, πρέπει όμως να αναγνωριστούν οι 
δυσκολίες που συναντώνται σε ορισμένες αγορές για τα ηλεκτρονικά 
(επεξεργασία δεδομένων, ημιαγωγοί, εξαρτήματα) για τα οποία οι διεθνείς 
συνθήκες ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές, ιδιαίτερα ως 
αποτέλεσμα του βαθμού συγκέντρωσης της παγκόσμιας παραγωγής και της 
ύπαρξης εμποδ ί ων Μ εισοδου". 
η τεχνογνωσία εξακολουθεί να απαιτεί ακόμα μεγαλύτερες επενδύσεις και 
μικραίνει συνεχώς τον κύκλο ζωής των προϊόντων. Ασφαλώς, μια σειρά από 
m*imÊ*tm*mÊÊÈÊmmtwmmM°<· y η ^^•^.•,:,-^- - . 
τεχνολογίες κλειδιά που εμφανίζονται (προηγμένα υλικά, ηλεκτρονικά και 
συστήματα πληροφοριών υψηλής τεχνολογίας, ολοκληρωμένα συστήματα 
παραγωγής, εφαρμογές στη βιολογία και την ιατρική) βρίσκονται επίσης στα 
χέρια της Κοινότητας, η βιομηχανική εφαρμογή τους όμως γίνεται όλο και 
πιο δύσκολη. Μόνο όσοι καταφέρνουν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της 
τεχνολογικής προόδου μπορούν να διατηρήσουν και να βελτιώσουν την 
ανταγωνιστικότητα. Αυτό ισχύει τόσο για τη φύση των προσφερόμενων 
προϊόντων όσο και για τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους παραγωγής· 
- ο ρόλος των διεθνών στρατηγικών των επιχειρήσεων είναι τώρα καθοριστικός. 
Συνεπώς, οι πολιτικές για την εγκατάσταση των παραγωγικών δραστηριοτήτων 
αποφασίζονται τώρα με βάση μία συστηματική σύγκριση των συνθηκών 
παραγωγής. Η Κοινότητα έχει το πλεονέκτημα να Φιλοξενεί πολλές μεγάλες 
διεθνείς επιχειρήσεις. Είναι όμως σημαντικό να παραμείνει ανταγωνιστική 
σαν τόπος παραγωγής γι* αυτές τις επιχειρήσεις, Η παρουσία βιομηχανικών 
συμπλεγμάτων έχει ιδιαίτερη σημασία για το θέμα αυτό. Μεγάλη σημασία έχει 
επίσης και η παρουσία των εταιριών της Κοινότητας στις αγορές των βασικών 
ανταγωνιστών της· 
οι μακροοικονομικές συνθήκες θα γίνουν πιο δυσχερείς για επενδύσεις στη 
μεταποίηση με την εμφάνιση ισχυρού ανταγωνισμού στη ζήτηση των διαθέσιμων 
αποθεματικών· Στο θέμα αυτό είναι σημαντικές τρείς βασικές εξελίξεις: ο 
αυξανόμενος ρόλος του περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, η ανάγκη για γρήγορη 
ανοικοδόμηση εύρωστων και ανταγωνιστικών οικονομιών στην Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη και η πρόκληση για την αντιμετώπιση των συνεπειών της 
γήρανσης των κοινωνιών μας. Οι δύο πρώτες συνεπάγονται μεγάλες απαιτήσεις 
για επενδύσεις ενώ η τελευταία θα απαιτήσει επιπλέον οικονομικούς πόρους 
για τις κοινωνικές ανάγκες των ηλικιωμένων. Ο υψηλός ρυθμός σχηματισμού 
κεφαλαίου που απαιτείται θα καταστήσει μεγαλύτερη την αποδοτικότητα των 
ιδιωτικών επενδύσεων για την προσέλκυση νέων αποταμιεύσεων. 
τέλος, οι τρέχουσες εξελίξεις υπενθυμίζουν ότι δεν πρέπει ποτέ να 
λησμονείται η ευθραυστότητα των δυτικών μεταποιητικών οικονομιών. Το 
μακροοικονομικό πλαίσιο βελτιώθηκε σημαντικά στην Κοινότητα κατά τη 
διάρκεια της τελευταίας περιόδου. Ωστόσο, η ευαισθησία απέναντι στις 
εξωτερικές κρίσεις, στον τομέα των τιμών συναλλάγματος και των τιμών 
πετρελαίου, παραμένει υψηλή. Επιπλέον, n Κοινότητα πρέπει να παρακολουθεί 
με ιδιαίτερη προσοχή την κατάσταση στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες 
είναι ακόμη πιο ευαίσθητες στις εξωτερικές κρίσεις λόγω της 
ευθραυστότητας τωνν οικονομιών Τους που οφείλεται στο επίπεδο του χρέους 
τους, στην πτώση των τιμών ορισμένων πρώτων υλών, και στις δυσκολίες που 
συναντούν για την εξαγωγή παραδοσιακών προϊόντων. Η βοήθεια προς της 
αναπτυσσόμενες χώρες για να βγουν από την κρίση αποτελεί επίσης συμφέρον 
και της ίδιας της Κοινότητας. Αυτό καθιστά ακόμα πιο σημαντική την 
ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την αποφυγή αναταραχής σε παγκόσμιο 
επίπεδο. 
Αυτός ο συνδυασμός παραγόντων παρουσιάζει τέσσερις βασικές προκλήσεις για τη 
βιομηχανία της Κοινότητας: 
το επίπεδο διαβίωσης και το επίπεδο απασχόλησης στην Κοινότητα θα 
εξακολουθήσει να εξαρτάται από την ικανότητα να αντιμετωπίζει με επιτυχία 
το διεθνή βιομηχανικό ανταγωνισμό. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί n 
Κοινότητα να βρίσκεται επικεφαλής του τεχνολογικού ανταγωνισμού, να 
σημειώνει μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας, να πραγματοποιεί 
ικανοποιητικές επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και ιδιαίτερα να 
αποδέχεται έναν υψηλό ρυθμό διαρθρωτικών αλλαγών. Γε μία τέτοια 
βιομηχανική στρατηγική δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για την Κοινότητα αν 
θέλει να διατηρήσει και να βελτιώσει ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο· 
Η ικανότητα των εταιριών να κάνουν όλο και πιο αποδοτικές επενδύσεις τόσο 
για εξοπλισμό και τεχνογνωσία όσο και για κατάρτιση και εξειδίκευση θα 
εξακολουθήσει να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση. Οι εταιρίες πρέπει να 
είναι σε θέση να παράγουν ικανοποιητικούς όγκους οικονομικών πόρων, 
πράγμα που με τη σειρά τους σημαίνει ότι η διατήρηση των επιπέδων 
αποδοτικότητας πρέπει να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα. Οι συνέπειες στον 
τομέα των εξελίξεων στους μισθούς και τη φορολογία πρέπει να γίνουν 
πλήρως αντιληπτές-
η ικανότητα αποτελεσματικού ελέγχου της διάδοσης των τεχνολογικών 
καινοτομιών θα προσφέρει ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Σχετικά 
με αυτό το θέμα, η ικανότητα της βιομηχανίας της Κοινότητας να αξιοποιεί 
πλήρως τις δυνατότητες και τα αποτελέσματα της έρευνας και των εξελίξεων 
που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη στον τομέα της έρευνας θα έχει, όσο 
ποτέ άλλοτε, μεγάλη σημασία για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της. 
Ακόμα όμως μεγαλύτερη σημασία 8α έχει η ικανότητα της βιομηχανίας να 
εκσυγχρονίζεται -συμπεριλαμβανομένου του βαθμιαίου εκσυγχρονισμού- σε 
όλους τους τομείς των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, και να επιτύχει μία 
καλύτερη αντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης για αγαθά και 
υπηρεσίες· 
η ικανότητα εξασφάλισης του ανθρώπινου δυναμικού που θα ανταποκρίνεται 
στις τεχνολογικές εξελίξεις και την νέα οργάνωση της εργασίας. Αυτό 
απαιτεί, ιδιαίτερα, μία μεγαλύτερη ικανότητα πρόβλεψης των μελλοντικών 
αναγκών εξειδίκευσης για τη βιομηχανία της Κοινότητας. 
Η Επιτροπή είναι ικανοποιητικά προετοιμασμένη για να αντιμετωπίσει αυτές τις 
προκλήσεις. Η ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς αποτελεί βασικό παράγοντα για την 
αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Επιπλέον, οι προοπτικές για την ευρωπαϊκή 
οικονομία και οι εξελίξεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη παρέχουν πρόσθετες 
δυνατότητες. 
ιν, το ττλαίσιο Tnc κοινοτικής βιομηχανικής ποντικής 
Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός πλαισίου βιομηχανικής 
πολιτικής για το σύνολο της Κοινότητας. Δίνει έμφαση στην ανάγκη επικέντρωσης στη 
δημιουργία του σωστού επιχειρηματικού περιβάλλοντος και στην προτεραιότητα που 
πρέπει να δοθεί σε μία θετική, ανοικτή και προσανατολισμένη στην επικουρικότητα 
προσέγγιση. Η σκοπιμότητα για ένα τέτοιο πλαίσιο για την Κοινότητα υπαγορεύεται 
τόσο από την εμπειρία του πρόσφατου παρελθόντος όσο και από τα βασικά 
χαρακτηριστικά της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι κατά κλάδο προσεγγίσεις στη 
βιομηχανική πολιτική μπορεί να δώσουν αποτελέσματα για ένα διάστημα έχουν όμως ως 
αναπόφευκτο επακόλουθο τον κίνδυνο καθυστέρησης των διαρθρωτικών προσαρμογών και 
συνεπώς την απώλεια θέσεων εργασίας στο μέλλον. Το άνοιγμα στις διεθνείς 
εμπορικές συναλλαγές και ο σεβασμός των κανόνων που διέπουν τις συναλλαγές αυτές 
παρέχουν στην οικονομία τα κατάλληλα μηνύματα και αποτρέπουν την Κοινότητα να 
καταφεύγει σε διάφορους τύπους προστατευτικών μέτρων που χρησιμοποιούνται συνήθως 
για την προστασία των εγχώριων παραγωγών κατά την προώθηση τέτοιων πολιτικών. Η 
εμπειρία δείχνει ότι ένα περιβάλλον ανταγωνισμού που επιβάλλεται σε όλους στην 
ίδια βάση αποτελεί την καλύτερη εγγύηση Υΐα μία ισχυρή και ανταγωνιστική 
βιομηχανία. 
Το πλαίσιο βιομηχανικής πολιτικής για την Κοινότητα πρέπει επομένως να στηρίζεται 
στην κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των παρακάτω βασικών στοιχείων: 
i 
- πρώτον, να καθορίζει σταθερές και μακροπρόθεσμες συνθήκες για την 
αποτελεσματική λειτουργία της οικονομίας της αγοράς: διατήρηση ανταγωνιστικού 
περιβάλλοντος, καθώς και υψηλού επιπέδου κατάρτισης και κοινωνικής συνοχής. 
- δεύτερον, να παρέχει τους βασικούς καταλύτες για τη διαρθρωτική προσαρμογή. 
Σε σχέση μ' αυτό. η ολοκλήρωση της Εσωτερικής Αγοράς θα παίξει στρατηγικό 
ρόλο. Οι σρχές στις οποίες στηρίζεται το πρόγραμμα της Εσωτερικής Αγοράς 
περιλαμβάνουν την εναρμόνιση ουσιωδών στοιχείων και την αμοιβαία αναγνώριση 
των εθνικών συστημάτων των κρατών μελών και παρέχουν επίσης τις καλύτερες 
δυνατότητες για τη βιομηχανική ανάπτυξη· 
- τρότον, να αναπτύσσει τα μέσα για την επιτάχυνση της διαρθρωτικής 
προσαρμογής και για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. 
Β. Η κοινοτική προσέγγιση 
Η ίδια η Εσωτερική Αγορά αποτελεί ένα αναγκαίο βήμα για να μπορέσουν οι 
επιχειρήσεις να βλέπουν, να σκέπτονται και να ενεργούν στρατηγικά αέοα από τα 
εθνικά όρια. Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας της διεθνοποίησης είναι 
απαραίτητη μία σειρά άλλων μέτρων, που ενισχύουν έτσι την ικανότητα της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας να ανταγωνίζεται τόσο στη δική της αγορά όσο και σε 
παγκόσμιο επίπεδο. Η εσωτερική αγορά είναι επίσης ανοικτή και σε εταιρίες από 
τρίτες χώρες. Συνεπώς έχει όλο Kct μεγαλύτερη σημασία η προετοιμασία της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας για ισχυρότερο ανταγωνισμό. 
0 καλύτερος όρος με τον οποίο μπορεί να αποδοθεί η διαδικασία προσαρμογής της 
βιομηχανίας σε μόνιμη βάση στα μηνύματα που στέλνει η αγορά είναι η διαρθρωτική 
προσαρμογή. Περιλαμβάνει τη σταθερή μετακίνηση πόρων σε απόκριση αυτών των 
μηνυμάτων προς τους περισσότερο παραγωγικούς τομείς, και κάνει επομένως δυνατή 
την επίτευξη ενός ακόμα υψηλότερου βιοτικού επιπέδου. Η διαρθρωτική προσαρμογή 
και η διεθνής ανταγωνιστικότητα συνδέονται στενά μεταξύ τους καθώς η δυνατότητα 
αποδοτικής παραγωγής προϊόντων για τις αγορές προκύπτει ακριβώς από αυτή την 
άμεση προσαρμογή των πόρων στη ζήτηση» γεγονός που αποτελεί τη βάση της 
διαρθρωτικής προσαρμογής. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να βρεί το δικό της 
δρόμο, πρέπει όμως παράλληλα να θέλει να διδάσκεται από τους άλλους. Συνεπώς, η 
ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να διαμορφώσει ένα λογικό πλαίσιο για να 
μπορεί n βιομηχανία να αντιμετωπίζει με επιτυχία τον ανταγωνισμό σε παγκόσμιο 
επίπεδο. 0 αποτελεσματικός ανταγωνισμός, καθώς και τα οικονομικά και κοινωνικά 
κίνητρα για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων αποτελούν τους πιο σημαντικούς όρους 
για τη δημιουργία του απαραίτητου εδάφους για μία οικονομία της αγοράς. 
Πίσω, επομένως, από την κοινοτική προσέγγιση για τη βιομηχανική πολιτική 
βρίσκεται n θέληση να προωθηθεί η πιο αποτελεσματική λειτουργία των αγορών. Μία 
δυναμική βιομηχανική πολιτική αφορά την αποτελεσματική και συντονισμένη εφαρμογή 
όλων εκείνων των μέτρων που επιδρούν στη διαρθρωτική προσαρμογή της βιομηχανίας. 
Για να διαμορφωθεί μία αποτελεσματική βιομηχανική προσέγγιση μπορούν να 
χρησιμοποιηθούν τρείς άξονες: 
- διατήρηση ενός ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος 
Μία αποδοτική οικονομία της αγοράς απαιτεί από τους οικονομικούς συντελεστές να 
αναλάβουν την κύρια πρωτοβουλία και ευθύνη για τη διαρθρωτική προσαρμογή. Αυτό 
σημαίνει ότι οι δημόσιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν συνοδευτικό μέτρα για να 
υποβοηθούν και να επιταχύνουν τη διαδικασία, ιδιαίτερα στον τομέα της δημιουργίας 
υποδομής (για παράδειγμα εκπαίδευση, ενεργειακά και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, 
δυνατότητες έρευνας και ανάπτυξης) αλλά δεν μπορούν ποτέ να υποκαταστήσουν τις 
αποφάσεις που λαμβάνονται από τις επιχειρήσεις. 0 συνδετικός κρίκος μεταξύ 
κινδύνου και ανταμοιβής δεν μπορεί να σπάσει και πρέπει να ανήκει στην ευθύνη των 
εταιριών, βστόσο, το απαραίτητο περιβάλλον για τη βιομηχανική ανάπτυξη δεν 
επιτυγχάνεται πάντοτε εύκολα. Τα επιμέρους συμφέροντα προσπαθούν πάντοτε να 
αποσπάσουν ευνοϊκή μεταχείριση σε βάρος της ελεύθερης δράσης των δυνάμεων της 
αγοράς, Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να πείσει τις εταιρίες ότι 
τέτοιες ενέργειες που βάζουν εμπόδιο στον ανταγωνισμό αποδεικνύονται σε τελευταία 
ανάλυση αντιπαραγωγικές. 
Η δημιουργία ενός ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος πρέπει επίσης να 
εξασφαλίζει την κατάργηση των περιττών και σχολαστικών γραφειοκρατικών ρυθμίσεων. 
Οι κοινοτικές πολιτικές πρέπει να ικανοποιούν και αυτή την απαίτηση. Η Εσωτερική 
Αγορά πρέπει να γίνει όσο το δυνατό λιγώτερο γραφειοκρατική. Αυτό περιλαμβάνει 
ιδιαίτερα μία οριζόντια προσέγγιση της εναρμόνισης* ειδικοί κατά κλάδο κανόνες 
δεν πρέπει να θεσπίζονται παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Τόσο η Κοινότητα 
όσο και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει έτσι κατά τη διάρκεια της τελευταίας 
δεκαετίας ενέργειες που αποσκοπούν στο να εξασφαλίσουν ότι κατά την λήψη 
κανονιστικών και διοικητικών μέτρων θα λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη να μην 
επιβάλλονται περιττά βάρη στη βιομηχανία, και ιδιαίτερα στις μικρότερες 
επιχειρήσεις. Το ευνοϊκό επιχειρηματικό κλίμα που δημιουργήθηκε έτσι έχει 
οδηγήσει στη δημιουργία και την ανάπτυξη πολλών μικρών επιχειρήσεων που με τη 
σειρά τους συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση της απασχόλησης. 
Για να διατηρηθεί το υγιές επιχειρηματικό περιβάλλον πρέπει να συνεχιστεί η 
εφαρμογή τέτοιων μέτρων. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ρυθμίσεις που εξασφαλίζουν 
τις διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους της βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων και 
των MME, όσο το δυνατόν νωρίτερα κατά τη διαμόρφωση των προτάσεων που θα 
επηρεάσουν τη δράση τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι θεμιτοί πολιτικοί στόχοι όπως 
αυτοί που αφορούν τον κοινωνικό τομέα καθώς και τον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος και του καταναλωτή πρέπει να θυσιαστούν για τα συμφέροντα της 
βιομηχανίας. Οι επιπτώσεις τους στη βιομηχανία πρέπει ωστόσο να λαμβάνονται υπόψη 
έτσι ώστε να μπορεί να υιοθετηθεί μία λογική και ισόρροπη προσέγγιση. 
- επιλογή μιας εποικοδομητικής ττροσέγγισης για την προσαρμογή 
Μία εποικοδομητική προσέγγιση για τη βιομηχανική προσαρμογή συνεπάγεται τη 
διαμόρφωση πολιτικής που να δίνει τη δυνατότητα στις δημόσιες αρχές να αποφεύγουν 
τις "αμυντικές" βιομηχανικές πολιτικές προστατευτικής φύσης, πολιτικές που 
προέκυψαν κατά το παρελθόν από την αποτυχία έγκαιρης πρόβλεψης των αναγκαίων 
προσαρμογών ή σαν ένας τρόπος διευκόλυνσης της απαιτούμενης προσαρμογής. Αυτό 
υπήρξε μόνο εν μέρει επιτυχές, για παράδειγμα στην πολιτική για το χάλυβα. Στην 
πράξη, οι περισσότερες "κλαδικές- πολιτικές απέβλεπαν περισσότερο σε κοινωνικούς 
στόχους παρά στην επίτευξη της προσαρμογής. Αντίθετα, η βιομηχανική προσέγγιση 
της Κοινότητας πρέπει να στηρίζεται στην ενεργό προώθηση της εποικοδομητικής 
προσαρμογής. Οι κλαδικές πολιτικές πρέπει να προωθούν τη διαρθρωτική προσαρμογή 
και να μην την επιβραδύνουν. Οι ειδικές κατά κλάδο πολιτικές πρέπει να 
εξετάζονται προσεκτικά και ενδεχομένως να τροποπούνται ανάλογα. 
- διατήρηση μιας ανοικτής προσέγγισης σε σχέση με τις αγορές 
Η βέλτιστη κατανομή των πόρων απαιτεί επίσης οι αγορές να είναι ανοικτές, τόσο 
προς το εξωτερικό όσο και προς το εσωτερικό της Κοινότητας. Χωρίς ανοικτές αγορές 
δεν μπορούν να αποκομισθούν τα οφέλη από τον ανταγωνισμό και την εξειδίκευση. 
Επομένως, το άνοιγμα των αγορών πρέπει να γενικευτεί και στη διαδικασία αυτή 
πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι εταίροι εξίσου στη βάση της αμοιβαίας κατανόησης 
και της αποτελεσματικής εφαρμογής κανόνων που εγγυώνται τη σωστή διεξαγωγή των 
εμπορικών συναλλαγών. 
H Κοινότητα θα παραμείνει επίσης ανοικτή για άμεσες επενδύσεις από Τρίτες Χώρες. 
Οι άμεσες επενδύσεις αποτελούν στοιχείο που ενισχύει τον ανταγωνισμό καθώς 
ανταλλάσσεται τεχνογνωσία και βιομηχανική εμπειρία, ενώ n διεθνής οικονομική 
ολοκλήρωση τοποθετείται σε ευρύτερη βάση. 
Τα κύρια στάδια της διαρθρωτικής προσαρμογής περιλαμβάνουν τρία βασικά ζητήματα: 
- τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για να μπεί σε εφαρμογή n διαρθρωτική 
προσαρμογή-
- τους καταλύτες, που επενεργούν στην επιθυμία των επιχειρήσεων να 
προχωρήσουν στην προσαρμογή ανταποκρινόμενες σε πιέσεις και δυνατότητες-
- τους επιταχυντές, που προωθούν περαιτέρω τη διαρθρωτική προσαρμογή. 
Ι. ΕΕασωάλιση των απαραίτητων παοϋποΒέσεων v<fl την ποοσαουονή 
Για να συμμετάσχει ενεργά η βιομηχανία στη διαδικασία της διαρθρωτικής 
προσαρμογής πρέπει να ικανοποιούνται μία σειρά από προϋποθέσεις. 
1. Διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος: ένα ουσιώδες έργο 
Για να επιτευχθούν ανταγωνιστικές συνθήκες είναι απαραίτητο: 
-πρώτον, να επιδεικνύεται η μεγαλύτερη δυνατή επαγρύπνηση σε περίπτωση πολύ 
μεγάλων συγκεντρώσεων. Η επαγρύπνηση αυτή πρέπει να εξασφαλίζει τον καλύτερο 
δυνατό συνδυασμό των απαιτήσεων που επιβάλλει ο διεθνής ανταγωνισμός και της 
διατήρησης ομαλών και ανταγωνιστικών συνθηκών λειτουργίας μεταξύ των 
συντελεστών στην εγχώρια αγορά. 
Η διεθνοποίηση των αγορών κάνει δυνατή όχι μόνο την πραγματοποίηση 
μεγαλύτερων οικονομιών κλίμακας αλλά και την εξειδίκευση σε πιο συγκεκριμένα 
τμήματα της αγοράς. Ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη τυποποίηση των προϊόντων 
προσδίδει πρωτεύουσα σημασία στον εκσυγχρονισμό των προϊόντων, την 
κατασκευαστική αρτιότητα, το σχεδιασμό και την αξιοπιστία, σε σύγκριση με πιο 
παραδοσιακούς παράγοντες όπως n γειτνίαση με τις αγορές, τα συστήματα 
διανομής και η σταθερότητα των πελατών. Οι βάσεις για τον ανταγωνισμό έχουν 
μεταβληθεί σημαντικά, ιδιαίτερα με τα εμπόδια που υψώνονται για τις εισαγωγές 
από την αύξηση της ελάχιστης αποδοτικής κλίμακας εργασιών και τις όλο και πιο 
εντατικές δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης. Η πολιτική ανταγωνσιμού πρέπει να το 
λάβει και αυτό υπόψη. Για την εκτίμηση του προβλήματος των συγκεντρώσεων 
είναι αναγκαίο αυτή να μην περιοριστεί στην κοινοτική αγορά τη στιγμή που οι 
συγκεντρώσεις υπόκεινται στο διεθνή ανταγωνισμό. 
Απέναντι σε μία τέτοια τάση προς τη διεθνοποίηση, οι ευρωπαϊκές εταιρίες 
πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στους όρους ανταγωνισμού κατά τον 
καλύτερο τρόπο. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί μεγαλή 
προσοχή στον προσδιορισμό της κατάλληλης αγοράς στην οποία πρέπει να 
διατηρηθεί ο ανταγωνισμός. Οι χώρες με ισχυρούς διεθνώς βιομηχανικούς κλάδους 
διαπιστώνεται συνήθως ότι έχουν ανταγωνιστικές εταιρίες στον ίδιο βιομηχανικό 
Κλάδο -ακόμα και όταν οι εγχώριες αγορές τους είναι πολύ μικρές. Πράγματι, ο 
εγχώριος ανταγωνισμός μεταξύ εταιριών μπορεί να πεί κανείς ότι αποτελεί ένα 
σημαντικό στοιχείο Yta την επιτυχία στο εξωτερικό. Η ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς θα προσφέρει την αναγκαία βάση τόσο για να γίνει δυνατή η 
ανάπτυξη επιχειρήσεων ικανοποιητικής κλίμακας όσο και για να εξασφαλίσει ότι 
ο ανταγωνισμός στην αγορά αυτή θα είναι αποτελεσματικός. Καθώς οι συνθήκες 
11 
ανταγωνισμού ποικίλλουν αισθητά μεταξύ των διαφόρων κλάδων και κατά τη 
διάρκεια του χρόνου, είναι απαραίτητο τέτοιες συνθήκες να αναλύονται σε 
μόνιμη βάση ώστε να είναι δυνατή η σωστή εκτίμηση του κινδύνου που 
αντιπροσωπεύουν οι πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις. 
0 κανονισμός σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων εισάγει το αναγκαίο 
νομικό μέτρο για τον έλεγχο από την Κοινότητα μεγάλων συγχωνεύσεων και 
εξαγορών. 0 κανονισμός προσφέρει έναν υψηλό βαθμό αναγκαίας νομικής ασφάλειας 
και ταχύτητας για τις εταιρίες κατά την αναζήτηση κατάλληλων επιχειρησιακών 
στρατηγικών ώστε να ανταγωνιστούν στην εσωτερική αγορά, πράγμα που πρέπει 
οπωσδήποτε να περιλαμβάνει τη δυνατότητα ανάπτυξης μέσω συγχωνεύσεων και 
εξαγορών όσο ο ανταγωνισμός παραμένει αποτέλεσμα*ικός στις αντίστοιχες 
αγορές. 0 κανονισμός θα εξασφαλίσει τη γρήγορη αποδοχή των συγχωνεύσεων οι 
οποίες δεν στρέφονται εναντίον του ανταγωνισμού. 
- δεύτερον, η οικονομική ενίσχυση από δημόσιες αρχές πρέπει να εξετάζεται 
αυστηρά και να ελέγχεται- Καθώς οι άλλες μορφές προστατευτισμού εξαφανίζονται 
σιγά σιγά» η σημασία των κρατικών επιδοτήσεων ως μηχανισμός κατά του 
ανταγωνισμού τείνει να αυξάνεται. Πέρα από την αρνητική τους επίδραση στον 
ανταγωνισμό, οι κρατικές επιδοτήσεις μπορεί επίσης να έχουν σοβαρές συνέπειες 
για την οικονομική σύγκλιση μέσα στην Κοινότητα. Τα μεγάλα και πολυ^ 
ανεπτυγμένα κράτη μέλη θα είναι πάντοτε σε θέση να ξεπερνούν τα λιγωτερο 
ανεπτυγμένα κράτη μέλη τΠς περιφέρειας της Κοινότητας. Τα τέσσερα μεγαλύτερα 
κοάτη μέλη αντιπροσωπεύουν το 88* των συνολικών χορηγουμένων επιδοτήσεων. 0 
στόχος της βιομηχανικής πολιτικής πρέπει να είναι η δημιουργία των συνθηκών 
που θα επιτρέψουν τον καλύτερο έλεγχο αυτών των επιχορηγήσεων. 
Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί οι κρατικές δαπάνες να μη γίνουν ένας 
καλυμένος μηχανισμός κατά του ανταγωνισμού που θα παρεμποδίζει τη 
διαρθρωτική προσαρμογή, αντί να συμβάλουν θετικά στην ανταγωνιστικότητα σε 
μία περιοχή. · Επιπλέον, n αποτελεσματικότητα των κοινοτικών πολιτικών για 
την επίτευξη μεγαλύτερης συνοχής μπορεί να βελτιωθεί με κάποια προοδευτική 
μείωση της έντασης των επιδοτήσεων στις κεντρικές και πιο ευημερούσες 
περιοχές. 
0 συνδετικός κρίκος μεταξύ του ελέγχου των κρατικών επιδοτήσεων και τΠς 
οικονομικής σύγκλισης περιλαμβάνει πολλές πλευρές. Τα υπάρχοντα ανώτατα όρια 
επιδοτήσεων για τους σκοπούς της περιφερειακής ανάπτυξης πρέπει να 
εφαρμοστούν με αυστηρότητα. Δεν είναι τόσο το μέγεθος της χορηγούμενης 
επιδότησης όσο η σημασία της διαφοροποίησης ανάμεσα στις υπάρχουσες μορψες 
επιδοτήσεων που λειτουργεί ως κίνητρο για τη μετεγκατάσταση των βιομηχανιών. 
Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη μέλη μπορούν συνεπώς να κάνουν σημαντικές 
οικονομίες υπό την προϋπόθεση ότι παραμένουν οι κατάλληλες διαφοροποιήσεις σε 
χαμηλό επίπεδο. Εκτός από τις εθνικές κρατικές επιδοτήσεις, πρέπει να 
ελέγχεται η χορήγηση επιδοτήσεων σε μετρητά η με άλλους τρόπους απο 
περιφερειακές ή τοπικές αρχές, επειδή αυτή αυξάνει το συνολικό όγκο 
επιδότησης και ενδεχομένως επιδεινώνει τις διαταραχές στη συνοχή καθώς οι 
αρχές στις περισσότερο ευημερούσες περιοχές της Κοινότητας είναι σε θέση να 
προσφέρουν πιο πλούσια κίνητρα. 
Η α^Ια των επιδοτήσεων περιφερειακής ανάπτυξης μπορεί επίσης να υπονομευθεί 
από τη συνέχιση των κρατικών επιδοτήσεων κλαδικού χαρακτήρα, οι οποίες 
παραποιώντας τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό ενός βιομηχανικού κλάδου 
μεταβάλλουν επίσης τις αποφάσεις για τη βέλτιστη θέση εγκατάστασης. Οι 
ειδικές επιδοτήσεις κατά κλάδο πρέπει να π«ριοριστούν τόσο σε διάρκβια οσο 
και σε αξία, και προοδευτικά να μειωθούν. 0 βασικός τους στόχος είναι η 
διευκόλυνση των διαρθρωτικών προσαρμογών. Τέλος, δεν πρέπει να επιτραπεί n 
επιστροφή στις κλαδικές επιχορηγήσεις με τη μορφή υπαρχόντων σχεδίων 
περιφερειακής ανάπτυξης στις περισσότερο ανεπτυγμένες περιοχές της 
Κοινότητας, ιδιαίτερα προκειμένου για επενδύσεις έντασης κεφαλαίου. 
Η επιβολή ενός φραγμού στη διεθνή κόυρσα επιχορηγήσεων αποτελεί μία σημαντική 
προϋπόθεση για την περαιτέρω μείωση των κρατικών επιδοτήσεων στην Κοινότητα. 
Οι διεθνείς εταίροι της Κοινότητας πρέπει να επιβάλλουν πιο αυστηρούς κανόνες 
στις κρατικές επιδοτήσεις. 
2. Διατήρηση ενός σταθερού οικονομικού περιβάλλοντος 
Η επάνοδος σε ένα οταοερό οικονομικό περιβάλλον που εξασφαλίζει τη βελτιωμένη 
λειτουργία του μηχανισμού τιμών έκανε δυνατή τη βιομηχανική ανάκαμψη στην 
Κοινότητα. Η διατήρηση τέτοιων συνθηκών ιδιαίτερα όσον αφορά τις αποταμιεύσεις 
και τις επενδύσεις, θα συνεχίσει να είναι αναγκαία. 
Οι δημοσιονομικές πολιτικές έχουν επίσης ισχυρή επίδραση στην επενδυτική 
ικανότητα των εταιριών, και συνεπώς στην ικανότητα τους να ρυθμίζουν τις συνθήκες 
της αγοράς. Από τη μία πλευρά, οι δημόσιες αρχές πρέπει να είναι σε θέση να 
συγκεντρώνουν τα απαραίτητα οικονομικά μέσα για τις δραστηριότητες τους, πράγμα 
που περιλαμβάνει την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων. Από την άλλη πλευρά, η 
δημοσιονομική διαχείριση ιδιαίτερα των κερδών και της υποτίμησης, επιδρά στο 
κόστος και τη διαθεσιμότητα πόρων για επενδύσεις της εταιρίας. Ιδιαίτερη σημασία 
στο πλαίσιο αυτό έχει η δημοσιονομική μέθοδος υποτίμησης και τα παρακρατούμενα 
κέρδη. Σε μία εποχή πολύ έντονου διεθνούς ανταγωνιασμού, οι συνέπειες τέτοιων 
μέτρων για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης δεν μπορούν πλέον να αγνοούνται. Η 
υποτίμηση του μετοχικού κεφαλαίου γίνεται ακόμα γρηγορότερα με τον τεχνολογικό 
εκσυγχρονισμό. Σαν επακόλουθο έρχεται η μεγαλύτερη απαίτηση για σχηματισμό ιδίων 
κεφαλαίων, που πρέπει να ευνοείται από τη δημοσιονομική πολιτική, πράγμα που ήδη 
συμβαίνει σε ορισμένα κράτη μέλη. 
3. Εξασφάλιση υψηλού επιπέδου κατάρτισης 
Το υψηλό επίπεδο κατάρτισης αποτελεί το θεμέλιο για το αναγκαίο επίπεδο του 
ανθρώπινου κεφαλαίου που απαιτούν οι ανεπτυγμένες οικονομίες. Είναι n ικανότητα 
παραγωγής και αφομοίωσης νέων τεχνολογιών, μεθόδων οργάνωσης και πολιτιστικής 
πολυμορφίας, και όχι τόσο το ίδιο το επίπεδο γνώσεων, που γίνεται όλο και 
περισσότερο προϋπόθεση για την αποτελεσματική διαρθρωτική προσαρμογή. Η συνεχής 
εκμάθηση πρέπει επομένως να γίνει μόνιμη συμπεριφορά και πρακτική για τη συνεχή 
αναβάθμιση της εξειδίκευσης. Επίσης έχουν εμφανιστεί ορισμένες ανισορροπίες σε 
σχέση με την προσφορά και τη ζήτηση καταρτισμένων ατόμων. Η ολόπλευρη μόρφωση 
αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία η οποία μπορεί να 
ισχυροποιηθεί περαιτέρω με μία μεγαλύτερη ανάπτυξη των εξειδικευμένων γνώσεων 
μέχρι το τέλος του σχολείου. Η συνεχής έρευνα και κατάρτιση με προσανατολισμό 
στην αγορά είναι απαραίτητες για τη διατήρηση ή την επίτευξη ανταγωνιστικών 
πλεονεκτημάτων σε εξειδικευμένες αγορές. 
4. Προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 
Η πολυμορφία των περιοχών της Ευρώπης παρουσιάζει προκλήσεις καθώς και 
πλεονεκτήματα. Η αποτελεσματικότητα της μεγάλης αγοράς μπορεί να διευρυνθεί με 
την ενίσχυση της οικονομικής συνοχής μεταξύ των περιοχών της. Η προσαρμογή των 
λιγώτερο ευνοημένων περιοχών στην ενιαία αγορά του 1992 υποστηρίζεται από τα 
διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας, τα οποία αυξήθηκαν για το σκοπό αυτό. Τα 
ταμεία αυτά επενεργούν στους παράγοντες που είναι αποφασιστικοί για την 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων όπως n δημιουργία προηγμένης υποδομής και n 
ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού. Η οικονομική σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών 
43 
και η μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των περιοχών πραγματοποιούνται πιο εύκολα μεταξά 
χωρών και περιοχών που βρίσκονται σε ένα πιο προχωρημένο επίπεδο οικονομικής 
ανάπτυξης. "Εχει σημασία να εξασφαλιστεί, στις βιομηχανίες εκείνων των περιοχών 
που είναι σημαντικά λιγώτερο ανεπτυγμένες από τις κεντρικές περιοχές της 
Κοινότητας, η δυνατότητα πρόσβασης στους τύπους υποδομής που θα τους επιτρέψουν 
να ανταγωνιστούν με πιο ισότιμους όρους όχι μόνο με άλλες περιοχές μέσα στην 
Ευρώπη αλλά και στην παγκόσμια αγορά. 0 διάλογος και η συνεργασία μεταξύ της 
βιομηχανίας και των δημόσιων αρχών παίζουν ζωτικό ρόλο σ* αυτή τη διαδικασία. 
Μία βιομηχανία ευέλικτη, εκσυγχρονιστική, και με υψηλό επίπεδο κατάρτισης απαιτεί 
ισχυρή κοινωνική συνοχή. Η ενημέρωση και η συμμετοχή των υπαλλήλων σε 
διαβουλεύσεις και στη λήψη των αποφάσεων διευκολύνει τη διαρθρωτική προσαρμογή 
διασφαλίζοντας την εμπιστοσύνη στις επιχειρηματικές αποφάσεις και συμβάλλει στη 
ταχεία εισαγωγή νέων εργασιακών μεθόδων και στην ανακατανομή του ανθρώπινου 
δυναμικού στο εσωτερικό της επιχείρησης. Οι κατάλληλες μορφές ενημέρωσης και 
διαβουλεύσεων που θα περιλαμβάνουν τους υπαλλήλους σε όλη την κλίμακα της 
επιχείρησης θα ενισχύσουν τη δραστηριοποίηση τους και τη δεκτικότητα τους σε 
αλλαγές. Ιδιαίτερα δημιουργικό ρόλο σε μια τέτοια διαδικασία θα παίξει η καλή 
ισορροπία μεταξύ των αναγκών των ενδιαφερομένων μερών. 
Σε τέτοιες συνθήκες οι προσαρμογές μπορούν επίσης να πραγματοποιηθούν ευκολότερα 
εφόσον ένα ικανοποιητικό επίπεδο κοινωνικής προστασίας μειώνει τους κινδύνους από 
την αλλαγή και προωθεί έτσι την κινητικότητα. Ταυτόχρονα η οικονομία και οι 
μεμονωμένες επιχειρήσεις απαιτούν ένα μεγάλο βαθμό ευελιξίας, που δεν θα πρέπει 
να παρεμποδίζεται άσκοπα από πολύ περιοριστικές κανονιστικές πρακτικές. 
Τα ελαστικά ωράρια εργασίας, που μπορεί να πάρουν διάφορες μορφές, μεταξύ των 
οποίων και πρωτόγνωρες, θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων και/ή 
συμφωνιών, ανάλογα με την περίπτωση- Αυτό δεν αναμένεται μόνο να ενθαρρύνει τη 
δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και να διευκολύνει την καλύτερη 
χρησιμοποίηση του παραγωγικού εξοπλισμού σε αντιστοιχία με τις μεταβαλλόμενες 
συνθήκες της αγοράς και ταυτόχρονα να συμβάλει στη βελτίωση των συνθηκών 
εργασίας, ιδιαίτερα όσον αφορά την υγεία των εργαζομένων και τις δυνατότητες τους 
για καλύτερη οργάνωση του χρόνου τους τόσο εντός όσο και εκτός εργασίας. Παρόλο 
που μία τέτοια συνοχή δεν μπορεί να μην έχει κόστος για τις επιχειρήσεις, το 
κόστος αυτό πρέπει να ιδωθεί κάτω από το πρίσμα του οφέλους που είναι αυτές σε 
θέση να αντλήσουν καθώς και σαν απαραίτητος όρος γιο την ομαλή διεξαγωγή των 
δραστηριοτήτων τους. Είναι σημαντικό το υψηλότερο κοινωνικό κόστος να καλύπτεται 
με μεγαλύτερη παραγωγικότητα. 
δ. Επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικής προστασίας 
Η συνεχής οικονομική ανάπτυξη μπορεί να διατηρηθεί μόνο με ένα υψηλό επίπεδο 
προστασίας του περιβάλλοντος. Καθώς δεν είναι πλέον δυνατό η διαχείριση των 
περιβαλλοντικών πόρων να γίνεται χωρίς την απαραίτητη μέριμνα για την ουσιαστική 
τους αξία, είναι αναγκαίο να εξασφαλίζεται ότι η χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων 
θα γίνεται κατά τρόπο συνετό και ορθολογικό. Είναι επίσης αναγκαίο το κόστος 
χρήσης αυτών των πόρων να ενσωματώνεται στην τιμή αγοράς των προϊόντων. 
Αρχικά, το ανεβασμένο ενδιαφέρον για τα περιβαλλοντικά ζητήματα οδήγησε σε μια 
αυξημένη ροή πληροφοριών, και σε ένα πλέγμα νόμων που αποσκοπούν στην προστασία 
της υγείας και του φυσικού περιβάλλοντος. &λο και περισσότερο, το ενδιαφέρον για 
το περιβάλλον υπογραμμίζεται με την αυξανόμενη ζήτηση των καταναλωτών για 
προϊόντα και υπηρεσίες που θεωρούνται φιλικά προς το περιβάλλον. Το περιβάλλον 
έχει από μόνο του μία αξία. Συνεπώς πρέπει να χρησιμοποιείται με σύνεση. 
Στην περίπτωση οξυμένων κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον, οι απαγορεύσεις 
είναι αναπόφευκτες. Για να μπορέσει να διατηρηθεί, το περιβάλλον αντιμετωπίζεται 
ως πολύτιμος πόρος για τον οποίο οι δημόσιες αρχές πρέπει να επιβάλλουν ένα 
πλαίσιο για τη χρήση του ώστε να μην εξαντληθεί. Αυτή n προσανατολισμένη προς την 
αγορά προσέγγιση συμβαδίζει με την αρχή ότι ο ρυπαίνων πληρώνει. 
Καθώς είναι τώρα βέβαιο ότι η ανάγκη να αποδίδεται η ανάλογη σημασία στο 
περιβάλλον είναι επιτακτική σε όλο τον κόσμο για όλους τους τομείς της 
οικονομίας, η ηγετική θέση που κατέχουν οι κοινοτικές εταιρίες στον τομέα της 
περιβαλλοντικής προστασίας μπορεί να αποτελέσει ένα βασικό ανταγωνιστικό 
πλεονέκτημα. Ένα τέτοιο πλεονέκτημα, που επιτεύχθηκε με τον καθορισμό υψηλών 
προτύπων για την προστασία του περιβάλλοντος, δεν πρέπει να χαθεί. Καθώς και οι 
διεθνείς ανταγωνιστές της ευρωπαϊκής βιομηχανίας συμμορφώνονται με όλο και πιο 
υψηλά πρότυπα για το περιβάλλον, είναι επιτακτική ανάγκη τα ευρωπαϊκά πρότυπα να 
μπορέσουν να τα ξεπεράσουν ή τουλάχιστον να τα φθάσουν ώστε οι ευρωπαϊκές 
εταιρίες να μήν συναντούν εμπόδια στην ελεύθερη διεξαγωγή των εμπορικών 
συναλλαγών. Η συμμόρφωση με τέτοια υψηλά επίπεδα θα είναι επίσης αναγκαία μέσα 
στην ενιαία αγορά, όχι μόνο για την τήρηση των απαιτήσεων της νομοθεσίας αλλά και 
για να γίνει πιο εύκολη η αποδοχή από τους καταναλωτές και να αποφευχθεί n 
πολυδιάσπαση λόγω της πολυμορφίας των εθνικών μέτρων. Εφόσον έχουν ορισθεί σε 
υψηλό επίπεδο, τα πρότυπα για την προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να είναι 
προβλέψιμα και σταθερά έτσι ώστε η βιομηχανία να μπορεί να παράγει σε μία 
ικανοποιητική κλίμακα για να κάνει απόσβεση των απαιτούμενων επενδύσεων. 
Στηριζόμενες στο πλεονέκτημα τους, πολλές επιχειρήσεις προετοιμάζουν ενεργά τις 
εξελίξεις στον τομέα των προτύπων για το περιβάλλον υιοθετώντας τις κατάλληλες 
περιβαλλοντικές στρατηγικές. Με την εφαρμογή εσωτερικών περιβαλλοντικών ελέγχων, 
πολλές εταιρίες μπορούν να συνδυάσουν τη μελέτη, το σχεδιασμό» την παραγωγή και 
την προώθηση στην αγορά των προϊόντων τους με τις κατάλληλες παραγωγικές μεθόδους 
και καθαρές τεχνολογίες. Αυτό επιτρέπει τη σημαντική εξοικονόμιση ενέργειας της 
οποίας προηγουμένως γινόταν σπατάλη κατά την παραγωγική διαδικασία, για τη 
θέρμανση και τη μεταφορά των αγαθών, και κατά τη χρησιμοποίηση των υλικών και της 
εργατικής δύναμης. Η προσέγγιση αυτή οδήγησε σε επενδύσεις οι οποίες δεν 
προσθέτουν απλώς "φίλτρα" σε υπάρχουσες εγκαταστάσεις για να δεσμεύσουν τα 
απόβλητα αλλά επικεντρώνουν στην νρόληψη της παραγωγής αποβλήτων. 
Το υψηλό ποσοστό των συνολικών επενδύσεων που διατίθενται για την περιβαλλοντική 
προστασία σε ορισμένους τομείς εξασφαλίζει μία τεράστια αγορά στις βιομηχανίες 
που παρέχουν τα αναγκαία προϊόντα και την τεχνογνωσία. Η σημερινή αγορά εκτιμάται 
από τον ΟΟΣΑ σε ένα ποσό που βρίσκεται μεταξύ 65 και 90 δισ. ECU, από τα οποία 40 
δισ. ECU στην Κοινότητα. Το γεγονός ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ακόμα να 
διανύσουν πολύ δρόμο μέχρι να φθάσουν σε παρόμοια επίπεδα εξοπλισμού με αυτά των 
ΗΠΑ και της Ιαπωνίας για ορισμένους τύπους προστασίας σημαίνει σήμερα ότι ο 
ρυθμός ανάπτυξης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει 
να είναι ιδιαίτερα γρήγορος. Επιπλέον, ο έλεγχος της συμμόρφωσης με τ® πρότυπα 
για το περιβάλλον και με τη νομοθεσία θα ανοίξει νέες δυνατότητες για τις 
επιχειρήσεις στην αγορά. Τέτοιες δυνατότητες μπορεί επίσης να συμβάλουν στη 
διάδοση των γνώσεων σχετικά με την οικονομία που μπορεί να επιτευχθεί από την 
υιοθέτηση καθαρών τεχνολογιών. 
Ένα υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας επιτυγχάνεται όλο και περισσότερο με 
οικονομικά και δημοσιονομικά μέτρα και εθελοντικές υπηρεσίες παρά με νομοθετικά 
μέτρα. Για να αποφευχθούν παραμορφώσεις στον ανταγωνισμό, πρέπει επιπλέον να 
υπάρχουν πολιτικές που να αποσκοπούν στον καθορισμό εναρμονισμένων προτύπων και 
κανονισμών, ιδιαίτερα στους τομείς της ενέργειας, της διαχείρισης και της 
διάθεσης των αποβλήτων, της ανακύκλωσης, των αποτεφρωτήρων, των εκπομπών 
οχημάτων, των χλωροφθορανθράκων και των αγροχημικών προϊόντων (λιπάσματα). Αντί 
να θεωρείται ότι οι απαιτήσεις της περιβαλλοντικής προστασίας αποτελούν εμπόδιο 
45 
για την ανάπτυξη, πρέπει να αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως ευκαιρία σε 
όφελος της ανταγωνιστικότητας. Οι καλά επεξεργασμένες πολιτικές για την προστασία 
του περιβάλλοντος οδηγούν επομένως σε αύξηση της απόδοσης και σε μόνιμες 
βελτιώσεις της ανταγωνιστικής θέσης της βιομηχανίας. 
Π. Παοογή των καταλυτών νια την ποοσαουονή 
Ορισμένες πολιτικές παίζουν έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη βιομηχανική 
πολιτική ενεργώντας ως καταλύτες για την αλλαγή. Πρόκειται για τις πολιτικές 
εκείνες οι οποίες ευνοούν την πρωτοβουλία των εταιριών και τις κατευθύνουν σε μία 
μακροπρόθεσμη προοπτική που στηρίζεται στα κοινοτικά συμφέροντα, και οι οποίες 
πρέπει να προτιμώνται. Η εδραίωση ενός υγιούς οικονομικού περιβάλλοντος απαιτεί 
έτσι μία σαψή πολιτική συναίνεση σχετικά με την οικονομική πολιτική που θα 
ακολουθηθεί και τις αναγκαίες αποφάσεις που απορρέουν από αυτή. Μία τέτοια 
βιομηχνική πολιτική δεν είναι κατά κανένα τρόπο μία πολιτική του "laissez-faireν 
1. Η εσωτερική αγορά ως παράγοντας αλλαγής 
Το πρόγραμμα ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς μπορεί να θεωρηθεί ως κατ* εξοχήν 
βιομηχανική πολιτική, καθώς δημιουργεί μια εγχώρια αγορά του μεγέθους και της 
ποιότητας που απαιτείται. Είναι λάθος να θεωρηθεί ότι σε μία περίοδο όπου ο 
ανταγωνισμός παίρνει όλο και περισσότερο διεθνή χαρακτήρα στις κυριότερες 
παγκόσμιες αγορές, η σημασία της εγχώριας αγοράς μειώνεται. Όλοι οι ανταγωνιστές 
χρειάζονται μία εγχώρια βάση, από την οποία μπορούν στην συνέχεια να επεκτείνουν 
τις δραστηριότητες τους στο εξωτερικό. 
Τα πλεονεκτήματα των οικονομιών κλίμακας για τις επενδύσεις στην εγχώρια αγορά 
δεν αωορούν μόνο τη μαζική παραγωγή, αλλά και την ανάπτυξη εξειδικευμένων 
προϊόντων. Εξίσου σημαντική με το μέγεθος της εγχώριας αγοράς είναι και η 
ποιότητα της. Αυτό οφείλεται κυρίως στη φύση της εγχώριας ζήτησης, για παράδειγμα 
για εξειδικευμένα προϊόντα, και στα ιδιαίτερα στοιχεία του πολιτιστικού 
περιβάλλοντος που προσφέρουν ειδικά πλεονεκτήματα για τον ανταγωνισμό σε 
συγκεκριμένους βιομηχανικούς κλάδους. Η ιταλική επιτυχία στο σχεδιασμό αποτελεί 
ένα παράδειγμα. 0 τρόπος με τον οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα της εσωτερικής 
αγοράς με βάση κυρίως την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης επιτρέπει την 
αποτελεσματική αξιοποίηση πολλών από αυτά τα τοπικά χαρακτηριστικά διανοίγοντας 
νέες ευκαιρίες αγορών χωρίς ουσιαστικά να θυσιάζονται τα τοπικά ειδικά 
πλεονεκτήματα. Με αυτή την έννοια η διασυνδεόμενη και ανταγωνιστική φύση της 
ευρωπαϊκής εγχώριας αγοράς είναι το εντελώς αντίθετο μιας ομογενούς και χωρίς 
διαφοροποιήσεις μαζικής αγοράς για τυποποιημένα προϊόντα. Τέτοιες αγορές δεν 
προσφέρουν πλέον σημαντικά πλεονεκτήματα απέναντι σε όλο και πιο απαιτητικούς 
καταναλωτές που ενδιαφέρονται για την ποιότητα και έχουν εξατομικευμένες ανάγκες. 
Οι διαφορές στις προτιμήσεις και στα πολιτισμικά χαρακτηριστικά εγγυώνται επίσης 
ότι και στο μέλλον θα υπάρχει μια ποικιλόμορφη αγορά. Η κατάργηση των εσωτερικών 
συνόρων μπορεί να οδηγήσει σε νέες ανταγωνιστικές συνθήκες, και κατά συνέπεια σε 
ακόμα πιο εξεζητημένα προϊόντα. 
Παρόλο που το πρόγραμμα της εσωτερικής αγοράς αποτελεί ένα σύνολο το οποίο πρέπει 
να εφαρμοσθεί πλήρως ώστε να μπορέσουν να αντληθούν τα οφέλη για τις 
επιχειρήσεις, ορισμένοι τομείς του προγράμματος αποδίδουν ιδιαίτερα οφέλη σε 
σχέση με αυτά που θα προκύψουν από την ενιαία αγορά σε ότι αφορά τις οικονομίες 
κλίμακας και της δυνατότητες για μεγαλύτερη εξειδίκευση. 
α) Πρότυπα και ποιότητα των προϊόντων 
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών, n ευρωπαϊκή τυποποίηση μετατράπηκε 
από περιθωριακή δραστηριότητα σε δραστηριότητα που συγκεντρώνει ιδιαίτερη 
liiiljggji^^ 
προσοχή. Η κινητήρια δύναμη γι' αυτή την αλλαγή υπήρξε n σημασία που προσέδωσαν 
τα εθελοντικά πρότυπα στην τεχνική νομοθεσία της Κοινότητας. Η ανάπτυξη ενός 
ευρωπαϊκού συστήματος προτύπων αποτελεί, ωστόσο, μία διαδικασία σε εξέλιξη που θα 
πάρει αρκετά χρόνια για να ολοκληρωθεί. 
Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση της τεχνικής εναρμόνισης και τυποποίησης, η 
νομοθεσία περιορίζεται στον καθορισμό των στοιχειωδών απαιτήσεων που πρέπει να 
πληρούνται από τα προϊόντα ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία της δημόσιας υγείας 
ή ασφάλειας, ή η προστασία του περιβάλλοντος ή των καταναλωτών. Τα ευρωπαϊκά 
πρότυπα εφοδιάζουν τους κατασκευαστές με ένα σύνολο τεχνικών προδιαγραφών που 
θεωρείται σε κάθε οδηγία ότι παρέχουν ένα τεκμήριο συμμόρφωσης προς τις 
στοιχειώδεις απαιτήσεις. Τα σχετικά ευρωπαϊκά πρότυπα παραμένουν εθελοντικά. 
Μετά την υιοθέτηση της νέας προσέγγισης, ο αριθμός των νέων ευρωπαϊκών προτύπων 
αυξήθηκε γρήγορα από 19 το 1985 σε 150 το 1989. Ο αριθμός αυτός παραμένει χαμηλός 
σε σύγκριση με τα μη εναρμονισμένα εθνικά πρότυπα, καθώς και σε σύγκριση με τις 
απαιτήσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή του προγράμματος εσωτερικής αγοράς. 
Τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν είναι μόνο αναγκαία για την κατάργηση των τεχνικών 
Φραγμών στις εμπορικές συναλλαγές, αλλά γίνονται όλο και περισσότερο ένα στοιχείο 
κλειδί για την προώθηση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Τα πρότυπα προωθούν 
την ανταγωνιστικότητα με: 
- τη μείωση του κόστους για τους παραγωγούς· 
- τη διαμόρφωση των προτιμήσεων των καταναλωτών λόγω της εξοικείωσης τους με 
τα προϊόντα· 
- τη δυνατότητα εμφάνισης νέων αγορών, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη νέων 
τεχνολογιών» όπου τα πρότυπα γίνονται προϋπόθεση για τη βιομηχανική παραγωγή 
ή την προώθηση των προϊόντων. 
Στους τομείς εκείνους όπου οι αγορές αποκτούν παγκόσμιο χαρακτήρα, είναι 
σημαντικό να καθοριστούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα στο απαιτούμενο επίπεδο και να 
είναι συμβατά με τα διεθνή πρότυπα. Ωστόσο, n ανάγκη ύπαρξης ευρωπαϊκών προτύπων 
θα εξακολουθήσει να υφίσταται, γιατί τα διεθνή πρότυπα δεν είναι δεσμευτικά αλλά 
έχουν τη μορφή συστάσεων. Ελλείψει διεθνώς συμφωνημένων προτύπων, θα είναι επίσης 
αναγκαίος ο καθορισμός προτύπων σε ευρωπαϊκό επίπεδο αρχικά, προλειαίνοντας έτσι 
το έδαφος για τη θέσπιση διεθνών προτύπων. Τα πρότυπα για τις νέες τεχνολογίες 
πρέπει να καθοριστούν γρηγορότερα από ποτέ πριν, ώστε να μπορέσουν αυτές να 
ανταποκριθούν στις ανάγκες της αγοράς. 
Για να μπορέσουν τα πρότυπα να παίξουν ένα σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της 
βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας πρέπει να αποκτήσουν αξιοπιστία οτην αγορά και να 
γίνουν το μέτρο με βάση το οποίο θα κρίνονται οι ανταγωνιστές. Είναι σημαντικό, 
επομένως, να καθοριστούν σε υψηλό επίπεδο. Κατ' αυτό τον τρόπο, η αξία των 
προτύπων κερδίζει σε αποδοχή από τους τελικούς χρήστες ενώ η υποχρέωση των 
παραγωγών να βελτιώσουν την ποιότητα ώστε να τηρήσουν αυτά τα πρότυπα λειτουργεί 
ως κίνητρο. Η εθελοντική προσέγγιση που έχει υιοθετηθεί για την εφαρμογή -πέρα 
από τις νομικές απαιτήσεις πιστοποίησης- σημαίνει OTt πρέπει να είναι δυνατή η 
επίτευξη συμφωνίας για πρότυπα υψηλού τεχνικού επιπέδου. Σημαίνει επίσης ότι η 
ιδιωτική πρωτοβουλία εκ μέρους των επιχειρήσεων πρέπει να παίζει σημαντικό ρόλο 
στη διαδικασία καθορισμού των προτύπων.και στη χρηματοδότηση των σχετικών 
δαπανών. 
Η επιτυχής τυποποίηση συνεπάγεται την επιτυχή εφαρμογή* Η ύπαρξη αξιόπιστων 
διαδικασιών για την πιστοποίηση, τον έλεγχο και τις δοκιμές παίζει ένα ρόλο 
1} 
κλειδί για τη δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν να αυξηθεί η εμπιστοσύνη 
και να γίνει αποτελεσματική η αμοιβαία αναγνώριση των διαδικασιών σε κάθε κράτος 
μέλος. 
Οι αποδοτικές διαδικασίες εφαρμογής των προτύπων συνεπάγονται ένα επιπλέον κέρδος 
για την ανταγωνιστικότητα εφόσον δεν περιορίζονται στην πιστοποίηση αλλά 
καλύπτουν επίσης και την εκτίμηση συμμόρφωσης -όπου εκτός από την πιστοποίηση 
περιλαμβάνονται οι δοκιμές, τα συστήματα ελέγχου ποιότητας και η παροχή εγγύησης. 
Η βιομηχανία αποκομίζει τα περισσότερα πλεονέκτημα όταν ο έλεγχος λαμβάνει χώρα 
πριν από την παραγωγή» (κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης ενός πρωτότυπου ή 
μοντέλου)» ή κατά τη διάρκεια της παραγωγής (με τη μορφή επίβλεψης του προϊόντος 
ή της παραγωγικής διαδικασίας), Η βιομηχανία χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο 
συστήματα ελέγχου ποιότητας ως πηγή ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων καθώς και για 
τη μείωση του κόστους που οφείλεται στην έλλειψη ποιότητας. Η τριμερής 
πιστοποίηση προσδίδει αξιοπιστία α' αυτές τις προσπάθειες τόσο στο εσωτερικό της 
εταιρίας όσο και εξωτερικά για τους πελάτες. 
β) Δημόσιες προμήθειες 
Η μεγάλη σημασία των δημόσιων προμηθειών για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα 
έχει τρείς πλευρές: 
• Πρώτον, το τεράστιο μέγεθος των δημόσιων προμηθειών -600 δισ. ECU ή 18% του 
ΑΕΠ το 1987- σημαίνει ότι η πρόσβαση στην αγορά αυτή έχει πολύ μεγάλη 
σημασία για όλες τις εταιρίες. Από αυτή την τεράστια αγορά, οι διαθέσιμες 
πληροφορίες για τα μεγαλύτερα κράτη μέλη δείχνουν ότι λιγότερο από το 4% 
καλύπτεται από εισαγωγές - και σε ορισμένες περιπτώσεις λιγότερο από το 1*. 
Σε σύγκριση με τις αγορές γενικά, για τις οποίες η διείσδυση των εισαγωγών 
είναι περίπου 20% γι' αυτές τις χώρες, οι δημόσιες προμήθειες είναι ακόμα 
πολύ κλειστές. 
- Δεύτερον, οι δημόσιες προμήθειες μπορεί να διευρύνουν την τεχνολογική 
ικανότητα αυξάνοντας τη ζήτηση προϊόντων της πιο προηγμένης τεχνολογίας. Για 
να ενισχυθεί αυτό το αποτέλεσμα» οι προσκλήσεις ενδιαφέροντος πρέπει να 
διαμορφώνονται κατά προτίμηση με ανοιχτό τρόπο και να μην καθορίζουν το 
•επίπεδο της τεχνολογίας*. 
- Τρίτον, οι δημόσιες προμήθειες είναι έντονα συγκεντρωμένες σε μία σχετικά 
μικρή ομάδα βιομηχανικών τομέων, και το αν οι βιομηχανίες αυτές θα αναπτύξουν 
τα προϊόντα και τις εξειδικεύσεις που απαιτούνται ώστε να έχουν επιτυχία σε 
διεθνές επίπεδο εξαρτάται από μία ανταγωνιστική αγορά δημόσιων προμηθειών. 
Λιγότεροι από 20 υποτομείς από τους 60 στους οποίους έγινε έρευνα σχετικά με 
την ακολουθούμενη πρακτική στο θέμα των προμηθειών αποτελούν συνολικά 
περισσότερο από το 85% των δημόσιων προμηθειών. Οι δημόσιες προμήθειες 
αντιπροσωπεύουν έτσι ένα σημαντικό ποσοστό των συνολικών πωλήσεων για 
εξοπλισμό παραγωγής ενέργειας, υπολογιστές και μηχανήματα γραφείου (30%), 
εξοπλισμό αεροδιαστημικής (50%)· και τροχαίο σιδηροδρομικό υλικό και 
εξοπλισμό τηλεπικοινωνιών (90%). 
Η πραγματοποίηση σημαντικών οικονομιών κλίμακας κατά την παραγωγή αυτών των 
προϊόντων οδήγησε σε σημαντικούς φραγμούς εισαγωγής και στη δημιουργία 
ολιγοπωλιακών συνθηκών. Η έλλειψη εκσυγχρονιστικού ανταγωνισμού οδήγησε στην 
επανοκατεύθυνση των προσπαθειών προς την ικανοποίηση των υπαρχουσών τεχνικών 
απαιτήσεων σε βάρος του εκσυγχρονισμού των προϊόντων, της προώθησης των προϊόντων 
στην αγορά και την επίτευξη καλύτερης σχέσης ποιότητας τιμής. 
Οι κυβερνήσεις δικαιολογούν συχνά την ανάγκη αποδοχής τέτοιων συνθηκών με 
MMltfMiÉiiiiMi^^ -»<***** „ *(** ν* , ^..../-,...-,..<·• ^..v,-,v<.-,-:,;.^vt..,,v,_ 
<i* v* ·**"· Î.1 itw i#HJ ~- * « 
επιχειρήματα υπέρ των "εθνικών πρωτοπόρων εταιριών" ώστε να εξασφαλίσουν τον 
εφοδιασμό σε προϊόντα, να διατηρήσουν μία παρουσία σε ορισμένους ευαίσθητους 
τομείς υψηλής τεχνολογίας ή να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας. Η αποτυχία 
τέτοιων στρατηγικών γίνεται έντονα ^i£pfi στον τομέα της επεξεργασίας δεδομένων 
όπου η Ευρώπη δεν κατάφερε ποτέ να αναπτύξει προμηθευτές ανταγωνιστικούς σε 
διεθνές επίπεδο παρά την έντονη κρατική υποστήριξη. Χωρίς την απαίτηση 
προσαρμογής που δημιουργείται από την ύπαρξη Μιας σειράς ανταγωνιστών, το 
αναγκαίο κίνητρο για τον εκσυγχρονισμό συνήθως λείπει. Οι αποκαλούμενες 
βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας χάνουν γρήγορα τα όποια ανταγωνιστικά 
πλεονεκτήματα που τους δίνει η προστασία. Γι' αυτές επομένως ειδικά τις 
βιομηχανίες έχει μεγάλη σημασία το άνοιγμα των δημόσιων προμηθειών. Ωστόσο οι 
αγορές αυτές θα ανοίξουν αποτελεσματικά μόνο αν ισχύσουν τα αναγκαία πρότυπα σε 
ευρωπαϊκά επίπεδο. 
Η ενίσχυση του ανταγωνισμού θα δώσει ώθηση στις ενδοκοινοτικές εμπορικές 
συναλλαγές ενώ θα οδηγήσει και σε σημαντικές μειώσεις των τιμών. Η μείωση των 
τιμών πηγάζει από το γεγονός ότι οι δημόσιες αρχές αγοράζουν όλο και περισσότερο 
από προμηθευτές που προσφέρουν τους καλύτερους όρους, σε συνδυασμό με το γεγονός 
ότι και οι προμηθευτές οι ίδιοι μειώνουν τις τιμές τους για να ανταποκριθούν στις 
μεγαλύτερες ανταγωνιστικές προκλήσεις. Μακροπρόθεσμα, οι χαμηλότερες τιμές θα 
βρουν αντανάκλαση στο κόστος παραγωγής. Αυτό θα οδηγήσει σε σημαντικές ενέργειες 
αναδιάρθρωσης (συγχωνεύσεις και κλείσιμο εγκαταστάσεων). Οι διαρθρωτικές αυτές 
αλλαγές θα εκφραστούν με σημαντικά κέρδη στην απόδοση και με την εμφάνιση 
παραγωγικών μονάδων βέλτιστου μεγέθους σε σχέση με την πιο ολοκληρωμένη κοινοτική 
αγορά. Ωστόσο, τα οφέλη από το άνοιγμα των δημόσιων προμηθειών δεν θα μπορέσουν 
να αντληθούν παρά μόνο αν ισχύσουν πλήρως και αποτελεσματικά οι αναγκαίοι 
κανόνες. Στο πλαίσιο του ανοίγματος των δημόσιων προμηθειών σε διεθνές επίπεδο, 
είναι επιθυμητό οι ανταγωνιστές της Κοινότητας να τηρούν εξίσου αυστηρούς όρους 
με αυτούς που εφαρμόζει η Κοινότητα στη δική της αγορά. 
γ) Η κατάργηση των εθνικών ποσοστώσεων 
Ακόμη και σήμερα, περισσότερα από 30 χρόνια μετά τη συνθήκη της Ρώμης, τα κράτη 
μέλη εξακολουθούν να εφαρμόζουν περισσότερες από δύο χιλιάδες εθνικές ποσοστώσεις 
στις εισαγωγές από τρίτες χώρες, ιδιαίτερα σε εφαρμογή του άρθρου 115 της 
Συνθήκης, καθώς και μία σειρά διμερών "εθελουσίων περιορισμών στις εξαγωγές" για 
την προστασία της βιομηχανίας τους από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες σε μία 
σειρά τομέων, μεταξύ των οποίων για παράδειγμα τα αυτοκίνητα, τα υφάσματα, τα 
παιχνίδια, οι πορσελάνες και τα χημικά προϊόντα. Οι ρυθμίσεις αυτές δεν 
συμβαδίζουν με τους στόχους της εσωτερικής αγοράς σε ότι αφορά την ελεύθερη ροή 
όλων των αγαθών και υπηρεσιών μέσα στην Κοινότητα. Η εσωτερική αγορά πρέπει 
επίσης να είναι ανοικτή σε αγαθά και υπηρεσίες που προέρχονται από τρίτες χώρες 
εφόσον αυτά εισάγονται νόμιμα στην Κοινότητα. Μετά την ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς, δεν θα είναι πλέον δυνατή η άσκηση συνοριακών ελέγχων στα ενδοκοινοτικά 
σύνορα για την εφαρμογή τέτοιων περιορισμών. 
Η κατάργηση των ποσοστώσεων απέναντι στις τρίτες χώρες καθώς και άλλων συναφών 
μέτρων αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο της βιομηχανικής πολιτικής επειδή εκθέτει 
τις εθνικές αγορές σε πιο έντονο διεθνή ανταγωνισμό και κατ* αυτό τον τρόπο τις 
προετοιμάζει για τις παγκόσμιες προκλήσεις. Η αναγκαία διαρθρωτική προσαρμογή που 
προκύπτει σαν αποτέλεσμα της κατάργησης των ποσοτικών περιορισμών πρέπει να 
λαμβάνεται υπόψη από τις διαρθρωτικές πολιτικές της Κοινότητας, και εί δυνατόν με 
οριζόντια μέτρα. Οι αμυντικές προστατευτικές πολιτικές στρατηγικές και οι 
επιχορηγήσεις για τη διατήρηση μη επικερδών δραστηριοτήτων δεν αποτελούν την 
κατάλληλη απάντηση για τη μόνιμη ισχυροποίηση της ανταγωνιστικότητας της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας. 
δ) Ένα συνεκτικό νομικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις 
Το πρόγραμμα της εσωτερικής αγοράς επηρεάζει επίσης το νομικό πλαίσιο για την 
άσκηση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Κοινότητα. Οι εταιρίες πρέπει να 
έχουν στη διάθεση τους τα κατάλληλα νομικά μέτρα ώστε να μπορούν να επιλέξουν τη 
νομική μορφή και το μέγεθος που ταιριάζουν καλύτερα στις ανάγκες τους. 
Εφόσον οι συγχωνεύσεις αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για να αποκτήσουν οι 
εταιρίες το βέλτιστο μέγεθος, η εσωτερική αγορά πρέπει να παρέχει τις αναγκαίες 
νομικές συνθήκες γι' αυτό, υπό τον όρο πάντα ότι ικανοποιούνται οι στοιχειώδεις 
απαιτήσεις διατήρησης του ανταγωνισμού. Προς το παρόν, οι συγχωνεύσεις εταιριών 
σε διαφορετικές χώρες γίνονται, από νομική άποψη, δυσκολότερα απ* ό,τι πρέπει. 
Στη δημοσιονομική πολιτική, οι δύο οδηγίες σχετικά με τις συγχωνεύσεις, 
διαιρέσεις, μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων και ανταλλαγές μετοχών που 
αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών και σχετικά με το κοινοτικό σύστημα 
φορολογίας που εφαρόζεται στην περίπτωση μητρικών και θυγατρικών εταιριών 
διαφορετικών κρατών μελών, που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο την 23η Ιουλίου 1990 
και που πρόκειται να τεθούν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1992 θα καταργήσουν τα 
βασικά φορολογικά εμπόδια για τη συνεργασία και την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων 
μέσα στην Κοινότητα. Πριν από το τέλος του 1990 θα υποβληθούν και επιπλέον 
προτάσεις σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που καθορίστηκαν στην ανακοίνωση της 
Επιτροπής στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές 
για την αναμόρφωση της φορολογίας της 20ης Απριλίου 1990. Από την άποψη της 
βιομηχανικής πολιτικής, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον n δυνατότητα των πολυεθνικών 
μητρικών εταιριών και των θυγατρικών τους να μεταφέρουν τις ζημίες. Σε ότι αφορά 
το δίκαιο των εταιριών, αναμένεται ότι η έκδοση της 10ης οδηγίας σχετικά με τις 
συγχωνεύσεις μεταξύ εταιριών διαφορετικών κρατών θα καταργήσει τα εναπομένοντα 
εμπόδια που οφείλονται στις υπάρχουσες εθνικές νομοθεσίες. Η δημιουργία μιας 
κοινής θυγατρικής σημαίνει ότι Τουλάχιστον ένας εταίρος θα βρεθεί αντιμέτωπος με 
ένα νομικό σύστημα με το οποίο δεν είναι αρκετά εξοικειωμένος ενώ, και πάλι, τα 
Φορολογικά ζητήματα ίσως ενεργήσουν σαν αντικίνητρο. &ταν οι επιχειρήσεις 
επιθυμούσαν να ασκήσουν από κοινού μία δραστηριότητα, δεν είχαν στη διάθεση τους 
την κατάλληλη μορφή ευρωπαϊκής εταιρίας. 
Η σύσταση της ευρωπαϊκής ομάδας οικονομικών συμφερόντων συνέβαλε στην μερική 
αντιμετώπιση του προβλήματος. Η έγκριση του καθεστώτος της Ευρωπαϊκής Εταιρίας, η 
οποία υποβλήθηκε στο Συμβούλιο πριν από αρκετούς μήνες, θα προωθήσει κατά ένα 
ακόμα βήμα τη δυνατότητα των εταιριών που έχουν συσταθεί σε διαφορετικά κράτη 
μέλη να συγχωνεύονται ή να σχηματίζουν μία εταιρία που θα έχει τον έλεγχο άλλων ή 
μία κοινή θυγατρική σε ευρωπαϊκή μορφή» αποφεύγοντας ταυτόχρονα τις νομικές και 
πρακτικές δυσκολίες που προκύπτουν από την ύπαρξη δώδεκα διαφορετικών νομικών 
συστημάτων. Εφόσον η αηόφαοη για την υιοθέτηση ενός τέτοιου καθεστώτος θα 
αποτελεί αντικείμενο επιλογής για τις ίδιες τις εταιρίες, και η δυνατότητα χρήσης 
εταιρικών μορφών που έχουν συσταθεί σε εθνικό επίπεδο θα παραμένει, η νέα αυτή 
νομική μορφή θα πρέπει να βρεί τη θέση της σε αντιπαράθεση με τα υπάρχοντα εθνικά 
και κοινοτικά νομικά μέτρα. Μπορεί όμως κανείς να αναμένει την ευρεία αποδοχή της 
ως αποτέλεσμα της αυξανόμενης ευρωπαϊκής βιομηχανικής συνεργασίας. 
Πέρα από τις δυνατότητες που ανοίγει η εσωτερική αγορά για βιομηχανική 
συνεργασία, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας παίζει επίσης ένα σημαντικό 
ρόλο για να πάρουν οι επιχειρήσεις διεθνή χαρακτήρα. Η εξασφάλιση γρήγορης και 
αποτελεσματικής προστασίας μέσα σε όλη την αγορά αποτελεί ένα ισχυρό κίνητρο για 
τον εκσυγχρονισμό. Αυτό ισχύει επίσης για τις κοινοτικές διατάξεις που καλύπτουν 
την προστασία των εργαζομένων, πράγμα που αποτελεί προϋπόθεση για την ελεύθερη 
ροή πληροφοριών μέσα στην εσωτερική αγορά. 
ε) Διευρωπαϊκά δίκτυα 
Τα διευρωπαϊκά δίκτυα αποτελούν συτατικό στοιχείο της ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς και συμβάλλουν στην ολοκλήρωση της βιομηχανίας και των αγορών της 
Κοινότητας συμπληρώνοντας τους συνδετικούς κρίκους που λείπουν μεταξύ των 
υπαρχόντων εθνικών συστημάτων. Πέρα από την Κοινότητα, τα διευρωπαϊκά δίκτυα 
συμβάλλουν στην πραγματοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομικής ζώνης και στην 
οικονομική ανάπτυξη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης προσφέροντας την 
αναγκαία υλικοτεχνική βάση για την ανάπτυξη επιχειρηματικής δραστηριότητας με την 
Κοινότητα. Στο εσωτερικό της Κοινότητας, τα δίκτυα συμβάλλουν στην ανάπτυξη των 
περιφερειών διευκολύνοντας την πρόσβαση τους στις κεντρικές περιοχές. 
Η κυκλοφορία των προσώπων και η άνετη διακίνηση αγαθών απαιτεί πυκνή, γρήγορη και 
οικονομικά αποδοτική υποδομή μεταφορών για επιβάτες και εμπορεύματα, ενώ 
ιδιαίτερη σημασία έχει n κατάργηση των σημείων συνωστισμού που εναπομένουν και η 
βελτίωση της ολοκλήρωσης των διαφόρων τύπων μεταφορικών μέσων (σιδηρόδρομος). Η 
ενιαία αγορά απαιτεί επίσης ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο ολοκληρωμένων σε 
ευρωπαϊκή κλίμακα καθώς και κατάλληλα σχεδιασμένα και κατασκευασμένα 
διασυνδεόμενα εθνικά συστήματα διανομής ενέργειας στην Κοινότητα. (Τα έργα 
βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σε ορισμένους τομείς όπως τα τελωνεία, οι στατιστικές 
και η κοινωνική ασφάλιση. Το τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο προβλέπει ερευνητικές 
εργασίες, που θα προηγούνται του καθορισμού προτύπων, σχετικά με την ολοκλήρωση 
των συστημάτων με στόχο την επίτευξη μιας κοινής βάσης μεθοδολογίας και 
τυποποίησης). Τέλος, η δημιουργία δικτύων κατάρτισης μεταξύ πανεπιστημίων, 
εταιριών και ερευνητικών κέντρων της Κοινότητας γίνεται όλο και πιο αναγκαία για 
να δοθεί μία διεθνής διάσταση στην κατάρτιση-
2. Η Κοινότητα ως διεθνής εμπορικός εταίρος 
Μία ανοικτή και προσεκτική εμπορική πολιτική που στηρίζεται στην αυστηρή εφαρμογή 
των συμφωνημένων διεθνών κανόνων αποτελεί αναγκαίο συμπλήρωμα για το άνοιγμα της 
εσωτερικής αγοράς. Η προσέγγιση που γινόταν από την Κοινότητα ήταν πάντοτε 
ανοικτή, τόσο λόγω των στενών ιστορικών δεσμών με τον υπόλοιπο κόσμο όσο και λόγω 
του ηγετικού της ρόλου στο διεθνές εμπόριο. Μία ανοικτή προσέγγιση με τη σειρά 
της απαιτεί τον σεβασμό των κανόνων του παιγνιδιού από όλους τους εμπορικούς 
εταίρους καθώς η οικονομία της Κοινότητας θα γίνει πιο ευαίσθητη OTtç πρακτικές 
αυτές σε ευθεία αναλογία με το ακόμα μεγαλύτερο άνοιγμα. Η αποτυχία τήρησης αυτών 
των κανόνων θα οδηγούσε σε νέες πιέσεις για προστατευτικά μέτρα. 0 στόχος της 
Κοινότητας, που συνδέεται στενά με την αρχή της ισορροπίας μεταξύ δικαιωμάτων και 
υποχρεώσεων, πρέπει να είναι n εξασφάλιση του ότι οι αγορές των ανταγωνιστών της 
Κοινότητας θα είναι εξίσου ανοικτές με αυτές της Κοινότητας. 
Στο πλαίσιο αυτό, δεν μπορεί να υπερτονισθεί η σημασία της επιτυχούς κατάληξης 
των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης στα πλαίσια της GATT. Ένα τέτοιο 
αποτέλεσμα θα ανοίξει νέες δυνατότητες για την κοινοτική βιομηχανία στις ξένες 
αγορές «ου εξακολουθούν να προστατεύονται όπως οι νέες βιομηχανικές χώρες της 
Ασίας, και σε τομείς που προηγουμένως δεν καλύπτονταν από τη συμφωνία, ιδιαίτερα 
στον τομέα των υπηρεσιών. 
0 Γύρος της Ουρουγουάης παρέχει επίσης μία εξαιρετική ευκαιρία για μία συνολική 
συμφωνία σχετικά με τους διεθνείς κανόνες του παιγνιδιού που είναι καταλληλότεροι 
από αυτούς που ίσχυαν στο παρελθόν για την αποτροπή περιπτώσεων αδικίας. 
Το μεγαλύτερο άνοιγμα των διεθνών αγορών πρέπει να συνοδεύεται από τους 
αναγκαίους όρους διεξαγωγής των εμπορικών συναλλαγών στη βάση του ισότιμου και 
νόμιμου ανταγωνισμού. Ιδιαίτερα οι κανόνες που αφορούν το ντάμπιγκ πρέπει να 
είναι διαφανείς και αυστηροί. Δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία σχετικά με 
την πρόθεση της Κοινότητας να τους εφαρμόσει με συνέπεια. Ωστόσο, πρέπει να 
εξασφαλιστεί ότι ο ισχυρός εταίρος δεν θα επιβάλλει μονομερώς τη δική του 
ερμηνεία στον ασθενέστερο. Οι βελτιώσεις στις διαδικασίες ρύθμισης των διαφορών 
πρέπει να εξασφαλίζουν το σεβασμό αυτών των κανόνων, από τη στιγμή που θα έχουν 
καθοριστεί. Αυτό περιλαμβάνει σαφώς την περίπτωση παράκαμψης από τρίτες χώρες. 
Η επίτευξη των νέων πλεονεκτημάτων καθώς και αυτών που θα προκύψουν από την 
ενοποίηση της εσωτερικής αγοράς είναι δυνατή μόνο αν ακολουθηθεί η πορεία προς 
μία παγκόσμια οικονομία πραγματικά ανοικτή και δίκαιη. Για το σκοπό αυτό, 
καλύτερη είναι η πολυμερής προσέγγιση η οποία επιτρέπει τη συνεργασία όλων των 
εταίρων, ιδιαίτερα των αναπτυσσόμενων χωρών, οι συνέπειες της διεθνοποίησης των 
αγορών επιβάλλουν επιπλέον μεγαλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εταίρων σε 
όλα τα επίπεδα. 
III. Επιτάνυνση TIIC ffoogqouovnc 
Μία θετική προσέγγιση της βιομηχανικής προσαρμογής συνεπάγεται επίσης την 
προσφυγή σε μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στην επιτάχυνση της διαδικασίας. Τα 
μέτρα αυτά αφορούν: 
• την ανάπτυξη της τεχνολογικής ικανότητας της Κοινότητας. Η επίδραση της 
τεχνολογίας δεν περιορίζεται σε ορισμένους τομείς υψηλής τεχνολογίας αλλά 
επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία, τόσο σε σχέση με τα προϊόντα όσο και σε 
σχέση με τις μεθόδους παραγωγής. Έτσι, η κατοχή βασικών τεχνολογιών όπως 
ευέλικτα συστήματα παραγωγής και τεχνολογίες της πληροφορίας, νέα υλικά και 
βιοτεχνολογία έχει μεγάλη σημασία για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών 
εταιριών. 
Για παράδειγμα, οι τεχνολογίες της πληροφορίας κάνουν δυνατή την όλο και ταχύτερη 
εισαγωγή, επεξεργασία, αποθήκευση και μετάδοση σημαντικής ποσότητας πληροφοριών. 
Σχεδόν όλες αφορούν βιομηχανικές δραστηριότητες στις οποίες οι μέθοδοι διοίκησης 
έχουν αλλάξει. Πιο συγκεκριμένα επηρεάζουν την απόδοση των εταιριών με την 
ανάπτυξη αποτελεσματικότερων μέσων σχεδιασμού, παραγωγής, εξομοίωσης και 
βελτιστοποίησης και με τη βελτίωση του τρόπου διοίκησης τους. 
Η σημασία που έχει η κατοχή νέων βασικών και διαδιδομένων τεχνολογιών για την 
ανταγωνιστικότητα σχεδόν όλων των οικονομικών δραστηριοτήτων πρέπει επομένως να 
γίνει σαφώς κατανοητή. Για να εξακολουθήσουν να συμμετέχουν στην κούρσα της 
τεχνολογίας, πολύ περισσότερο για να καλύψουν σε ορισμένες περιπτώσεις τις 
καθυστερήσεις, οι εταιρίες οφείλουν να αναλύσουν και να εκτιμήσουν πλήρως τους 
κινδύνους καθώς και τους σημαντικούς οικονομικούς πόρους και το ανθρώπινο 
δυναμικό (υλικές και μη υλικές επενδύσεις, ανάγκη σύστασης ομάδων πολύ υψηλής 
εξειδίκευσης, συχνά διεπιστημονικών) που απαιτείται. Πρέπει να συνδυάσουν 
μακροπρόθεσμες στρατηγικές και βραχυπρόθεσμη ευελιξία στο πλαίσιο ενός 
ολοκληρωμένου, σταθερού και προβλέψιμου περιβάλλοντος που θα εξασφαλίζουν οι 
δημόσιες αρχές. 
0 ρόλος των δημόσιων αρχών πρέπει επομένως να στηρίζεται κατ' αρχήν στη 
συνειδητοποίηση της γενικής σημασίας της τεχνολογίας. Στο πλαίσιο αυτό. η 
Κοινότητα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην ανησυχία που εκφράζεται σχετικά 
με την επιδείνωση της θέσης της σε ορισμένους τομείς προηγμένης τεχνολογίας. 
Το τελικό αποτέλεσμα των συνδυασμένων ενεργειών των εταιριών, των δημόσιων αρχών 
και των επιστημόνων στον τομέα της τεχνολογίας πρέπει να δώσει τη δυνατότητα στην 
Κοινότητα να αποκτήσει ένα πολύ υψηλό επίπεδο ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμια 
κλίμακα. 
0^t*<S*.ki4fc¥«u«,s ,-V'BÎ-[*"*H>'-j'*..V.à*;*i-rf;iS 
4< 
Οι προσπάθειες για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της Κοινότητας στους τομείς της 
μελέτης, ανάπτυξης, διάδοσης και αξιοποίησης της τεχνολογίας πρέπει να 
συγκεντρωθούν στις συνθήκες που επικρατούν σ' αυτούς τους τομείς. 
Η ικανότητα χειρισμού κατά τον καλύτερο τρόπο των τεσσάρων αυτών στοιχείων 
καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη βιομηχανική απόδοση των εταιριών και σημαίνει ότι οι 
δημόσιες αρχές 8α εξασφαλίσουν το πλαίσιο που θα επιτρέψει την πλήρη αξιοποίηση 
τους. 
Το γεγονός ότι οι δομές της βιομηχανίας αποκτούν όλο και μεγαλύτερη αλληλεξάρτηση 
διεθνώς δείχνει εξάλλου ότι n βιομηχανία της Κοινότητας βρίσκει τη θέση της στα 
πλαίσια της αυξανόμενης συνεργασίας μεταξύ ομάδων σε παγκόσμιο επίπεδο. 
0 στρατηγικός ρόλος της διάδοσης και αξιοποίησης της τεχνολογίας σημαίνει ότι η 
προώθηση της δεν μπορεί να επιτευχθεί με απομονωμένα μέτρα. Απαιτεί την εφαρμογή 
μια σειράς αλληλοσυνδεόμενων μέτρων: 
με την ενίσχυση του μεγέθους και του πνεύματος συνεργασίας των προ-
ανταγωνιστικών ερευνητικών προσπαθειών. Είναι σαφές ότι για να μπορέσουν να 
καρποφορήσουν οι προσπάθειες των δημόσιων αρχών, οι εταιρίες πρέπει να 
βελτιώσουν το δικό τους χαμηλό επίπεδο επενδύσεων νια τεχνολογική έρκννα, 
ανάπτυξη και εκσυγχρονισμό. Στο ζήτημα αυτό είναι σκόπιμη η δημιουργία του 
κατάλληλου δημοσιονομικού περιβάλοντος. 
με την προώθηση μιας ενεργού πολιτικής για τον εκσυγχρονισμό που να 
στηρίζεται στη γρήγορη μεταφορά τεχνογνωσίας από τη βασική έρευνα μέχρι το 
επίπεδο της βιομηχανικής εφαρμογής, εξασφαλίζοντας ιδιαίτερα τη δυνατότητα 
στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση σε αυτή την τεχνογνωσία και 
να την χρησιμοποιούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ένα σημαντικό μέρος 
αυτής της πολιτικής πρέπει συνεπώς να αφιερωθεί στη διάδοση της πληροφορίας, 
και σε διεθνές επίπεδο. 
με τη θετική επίδραση trou μπορεί να έχουν στη ζήτηση το υψηλό επίπεδο 
προτύπων, n εφαρμογή προηγμένων τεχνολογικά διευρωπαϊκών δικτύων και οι 
δημόσιες προμήθειες που θα είναι ανοικτές στις πιο εξελιγμένες τεχνολογίες. 
με την εντατικοποίηση της κατάρτισης, ιδιαίτερα με εξειδικευμένα ιδρύματα 
ανώτερης εκπαίδευσης. 
- μία δυναμική πολιτική απέναντι στις μικρού και μεσαίου μεγέθους 
επιχειρήσεις. Οι μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις, λόγω της συμβολής τους 
στην ευελιξία της παραγωγής και της ικανότητας τους να προσαρμόζονται γρήγορα 
στις νέες τάσεις της αγοράς, παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στη διαρθρωτική 
προσαρμογή. Οι πολιτικές που αποσκοπούν στη διατήρηση μιας επιχειρηματικής 
συνείδησης και στη δημιουργία και ανάπτυξη μικρού και μεσαίου μεγέθους 
επιχειρήσεων πρέπει να συνεχιστούν. Οι προσπάθειες για τη διατήρηση των βαρών για 
την οικονομία σε λογικά όρια είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τις μικρές 
επιχειρήσεις, το ίδιο όπως και οι υπηρεσίες παροχής πληροφοριών και ενίσχυσης 
προς τις επιχειρήσεις και οι μηχανισμοί για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ 
των επιχειρήσεων. Οι πολιτικές για τη βελτίωση της πρόσβασης των μικρότερων 
επιχειρήσεων στην Κοινότητα και τις εξωτερικές αγορές είναι εξίσου σημαντικές. 
Εφόσον μοιραστούν τους κινδύνους, οι μεγάλες εταιρίες και οι μικρομεσαίες 
επιχειρήσεις μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται, ενώ η παρουσία ισχυρών προμηθευτών 
που απευθύνονται στην παγκόσμια αγορά αποτελεί όλο και περισσότερο ένα σημαντικό 
παράγοντα για την ανταγωνιστική επιτυχία. Στο μέλλον θα είναι αναγκαία r\ 
εξασφάλιση της παράλληλης ανάπτυξης των μικρών και μεγάλων εταιριών, ιδιαίτερα με 
τη συνεργασία. 
*3 
- καλύτερη χρήση του ανθρώπινου δυναμικού, που διευκολύνει την εισαγωγή νέων 
τεχνολογιών και μεθόδων εργασίας με την επαγγελματική κατάρτιση και την πιο 
αποτελεσματική ανακατανομή του ανθρώπινου δυναμικού με την επανακατάρτιση. 
Απέναντι στην απειλούμενη έλλειψη εξειδικευμένων εργαζομένων και σε ένα πολύ 
ταχύτερο ρυθμό εκσυγχρονισμού, η προσαρμοστικότητα και η ποιότητα του ανθρώπινου 
κεφαλαίου έχει καταστεί καθοριστικό στοιχείο για τη βιομηχανική 
ανταγωνιστικότητα, και είναι το στοιχείο στο οποίο οι ανεπτυγμένες οικονομίες 
πρέπει στο μέλλον να επιδείξουν τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη. Είναι σημαντικό να 
κατανοηθεί ότι η αναβάθμιση των εξειδικεύσεων πρέπει να γίνει σε όλη την έκταση 
της βιομηχανίας και να μην περιοριστεί μόνο στις λεγόμενες βιομηχανίες υψηλής 
τεχνολογίας. Η διάκριση μεταξύ βιομηχανιών "υψηλής τεχνολογίας* και "χαμηλής 
τεχνολογίας" χάνει τη σημασία της. Ακόμα και σε παραδοσιακούς τομείς υπάρχει 
συνεχής ζήτηση για μεγαλύτερες βελτιώσεις και περαιτέρω εξειδίκευση. 
Μακροπρόθεσμα η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα είναι πολύ δύσκολο να στηριχτεί μόνο στις 
τιμές για να παραμείνει ανταγωνιστική· πρέπει να βελτιώσει περαιτέρω την 
τεχνολογία των προϊόντων της και να αξιοποιήσει πλήρως τα περιθώρια 
παραγωγικότητας. 
-εξασφάλιση των αναγκαίων συνθηκών για την ανάπτυξη των υπηρεσιών στις 
επιχειρήσεις. Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της παραγωγής και των μεθόδων διοίκησης 
υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να διαθέτουν ένα δυναμικό και ανταγωνιστικό τομέα 
υπηρεσιών. Βασικός στόχος πρέπει να είναι n επέκταση της ολοκλήρωσης του 
προγράμματος της εσωτερικής αγοράς και στην κατάργηση των εμποδίων που απομένουν 
για τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς αυτών των υπηρεσιών. Οι προσπάθειες που 
καταβάλλονται για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των οικονομικών 
υπηρεσιών θα αποφέρουν επίσης οικονομίες στη βιομηχανία. 
Γ. Εξασφάλιση μιας συνεκτικής και αποτελεσματικής προσέγγισης 
Ολες οι πολιτικές που επιδρούν στη βιομηχανική πολιτική πρέπει να εξεταστούν κάτω 
από κοινή προοπτική και να είναι αμοιβαία συμβατές. Παρ' όλα αυτά, πρέπει να 
αναπτυχθούν ειδικές πολιτικές και εφαρμογές στο κατάλληλο επίπεδο. Εξασφάλιση της 
συνεκτικότητας σημαίνει: 
Πρώτον, όπως συμβαίνει με όλες τις πολιτικές της Κοινότητας, η αρχή της 
επικουρικότητας - σύμφωνα με την οποία n Κοινότητα πρέπει να επιφορτίζεται μόνο 
με καθήκοντα που μπορούν να εκτελούνται καλύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο - πρέπει να 
εφαρμόζεται στις βιομηχανικές υποθέσεις. Με την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, 
είναι συχνό το Φαινόμενο οι αγορές στις οποίες αναπτύσσουν τις δραστηριότητες 
τους οι επιχειρήσεις να μη συμπίπτουν πλέον με τις εθνικές επικράτειες. Στην 
περίπτωση αυτή, οι εξωτερικές οικονομίες μπορούν να αναπτυχθούν περισσότερο σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο παρά σε εθνικό. Για παράδειγμα, τα μεγάλα επενδυτικά σχέδια για 
έρευνα και ανάπτυξη ή τα μεγάλα έργα υποδομής μπορούν να υλοποιηθούν 
αποτελεσματικότερα αν οι εθνικοί πόροι είναι πιο συγκεντρωμένες. 
Γι' αυτό, πρέπει να προσδιοριστεί, για τη βιομηχανική πολιτική, η σωστή αναλογία 
των κοινοτικών, εθνικών και τοπικών ευθυνών. Για παράδειγμα, στον τομέα της 
έρευνας και της ανάπτυξης, οι ευθύνες μοιράζονται μεταξύ της προανταγωνιστικής 
άψης της χρηματοδοτούμενης από την Κοινότητα έρευνας, από τη μια, και των σχεδίων 
EUREKA, που είναι πλησιέστερα στην αγορά, από την άλλη. Τα προγράμματα που 
αποσκοπούν στην προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας και στην πρόσβαση των MME στα 
ερευνητικά προγράμματα είναι επίσης σημαντικά σε επίπεδο Κοινότητας. Οπωσδήποτε, 
τα εθνικά ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα θα διατηρήσουν την προτεραιότητα 
τους, και θα πρέπει να διασφαλίζεται ο συντονισμός των προγραμμάτων αυτών με τις 
προσπάθειες της Κοινότητας. 
Δεύτερον, η εμπειρία των δεκαετιών *70 και '80 έδειξε πως οι τομεακές πολιτικές 
παρεμβατικού τύπου δεν αποτελούν αποτελεσματικό όργανο για την προώθηση της 
•^•^mtmtmfimma'mm,\mumk fâim^mmîmim*^ 
«V 
διαρθρωτικής προσαρμογής. Κατέστησαν λιγότερο πιεστική για τη βιομηχανία την 
ανάγκη πραγματοποίησης των αναγκαίων προσαρμογών, οδήγησαν σε πολύ κακή κατανομή 
των πόρων και όξυναν τα προβλήματα της δημοσιονομικής ανισορροπίας. Φυσικά, n 
κατάσταση των διαφόρων βιομηχανικών τομέων της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν είναι 
στατική και κατά καιρούς πρέπει να ανατιμετωπίζονται σε κοινοτικό επίπεδο 
προβλήματα που θίγουν ειδικούς τομείς. 
Στο παρελθόν, ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα προσαρμογής αντιμετωπίστηκαν σε 
κοινοτικό επίπεδο, για παράδειγμα στους τομείς του χάλυβα, της υφαντουργίας και 
της ναυπηγικής. Επίσης, η Κοινότητα χρειάστηκε και θα εξακολουθήσει να χρειάζεται 
να δίνει ιδιαίτερη ιτροσοχή σε τομείς που παίζουν ένα ρόλο κλειδί στην ανάπτυξη 
της ευρωπαϊκής οικονομίας και βιομηχανίας στο σύνολο τους, όπως οι 
τηλεπικοινωνίες, οι ημιαγωγοί, η αεροναυπηγική και n ναυτιλιακή βιομηχανία. Είναι 
οπωσδήποτε σημαντικό οι πολιτικές που απευθύνονται σε ειδικούς τομείς να 
βρίσκονται σε πλήρη αρμονία με τις γενικές αρχές της βιομηχανικής πολιτικής που 
εκτέθηκαν itapaitàvtù. 
Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις συντονισμένες προσπάθειες 
για την έρευνα. Εξίσου επιθυμητή θα ήταν η ενθάρρυνση της βιομηχανίας για τη 
δημιουργία κοινών ερευνητικών εργαστηρίων (τα οποία όμως δεν θα χρηματοδοτούνται 
απαραίτητα από την Κοινότητα), ιδιαίτερα για την προώθηση της ανάπτυξης εφαρμογών 
κατά κλάδους για τις Τεχνολογίες κλειδιά. Τα ειδικευμένα ιδρύματα ανώτατης 
εκπαίδευσης αποδεικνύονται επίσης σημαντικά για την εξασφάλιση στη βιομηχανία του 
αναγκαίου εξειδικευμένου προσωπικού και τη διευκόλυνση της μεταφοράς των 
αποτελεσμάτων της έρευνας στη βιομηχανία. Αναγκαία είναι επίσης τα ιδιαίτερα 
υψηλά επίπεδα κατάρτισης στους ειδικούς τομείς για να ευνοηθεί η εισαγωγή των 
νέων τεχνολογιών στην παραγωγή. 
Τρίτον, είναι απαραίτητες οι αυξανόμενες διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους της 
βιομηχανίας για να ενισχυθεί η συναίνεση μέσα στην Κοινότητα και να 
προσανατολιστούν οι ευρωπαϊκές πολιτικές προς τα πραγματικά προβλήματα. Ιδιαίτερη 
σημασία έχει να ληφθεί υπόψη σε βάθος η γνώμη των εκπροσώπων της βιομηχανίας όσο 
το δυνατό νωρίτερα κατά τη διαμόρφωση των πολιτικών και των κατευθύνσεων. Οι 
διαβουλεύσεις αυτές πρέπει να οργανωθούν με τους εκπροσώπους τόσο των MME όσο και 
των μεγάλων επιχειρήσεων. Επίσης, οι εκπρόοωποι των εργαζομένων πρέπει να έχουν 
αρκετές ευκαιρίες να εκφράσουν τα σχόλια τους. 
Ι. Διατήρηση της τάσης ποος TIC διεθνείς επενδύσεις 
Η αυξανόμενη διεθνοποίηση της οικονομίας απαιτεί, πέρα από τις δραστηριότητες 
τους για την εσωτερική αγορά, οι παράγοντες της Κοινότητας να είναι σε θέση να 
κάνουν αυξανόμενες επενδύσεις στο εξωτερικό προκειμένου να εφαρμόσουν τις γενικές 
στρατηγικές. Οι επενδύσεις αυτές δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι έρχονται σε αντίθεση 
με τις προσπάθειες που στοχεύουν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας στο 
εσωτερικό της Κοινότητας, αλλά ότι είναι συμπληρωματικές αυτών των τελευταίων. Οι 
ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προχωρούν ήδη σε σημαντικές βιομηχανικές επενδύσεις σε 
τρίτες χώρες, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά οι αλλαγές που συντελούνται 
στην Ευρώπη απαιτούν ενίσχυση της διαδικασίας αυτής. Αν οι οικονομίες της αγοράς 
που εμφανίζονται στην Ανατολική Ευρώπη συνεχίσουν στο δρόμο που ξεκίνησαν, θα 
χρειαστούν μια σημαντική μεταφορά τεχνολογίας, τεχνογνωσίας και κεφαλαίων. 
Λαμβάνοντας υπόψη τους γεωγραφικούς, ιστορικούς και πολιτικούς δεσμούς της 
Κοινότητας με τις χώρες αυτές, πρέπει να γίνουν προσπάθειες για την ανάπτυξη της 
ροής των επενδύσεων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων προς την Ανατολική Ευρώπη. Η 
ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει επίσης να ενισχύσει την παρουσία της στην Άπω 
Ανατολή. Οι προφανείς δυσκολίες πρόσβασης στις αγορές αυτές δεν πρέπει να 
οδηγήσουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία στην αδιαφορία γι* αυτές. Από την άποψη αυτή, 
θα πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά η ανάλυση των συνθηκών που είναι σε θέση να 
ευνοήσουν την ανάπτυξη των εξωτερικών επενδύσεων των επιχειρήσεων της Κοινότητας. 
Η Κοινότητα οφείλει να υποστηρίξει τις προσπάθειες αυτές με ένα παράλληλο άνοιγμα 
της αγοράς. 
II. Ενίογυση του αντανωνισυοΰ στο εσωτερικό και «£ωτεαικό πρ-δί» 
Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να αυξήσει τον ανταγωνισμό στην 
αγορά της Κοινότητας. Ωστόσο, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή ώστε οι κινήσεις 
συγκέντρωσης που γίνονται με στόχο την ενιαία αγορά να μην αποτελέσουν εμπόδιο 
στην ελεύθερη δράση των δυνάμεων της αγοράς. Η τάση ορισμένων ομάδων να 
αποκτήσουν κυρίαρχη θέση με την πρόφαση πως επιδιώκουν ένα επαρκές κρίσιμο 
μέγεθος πρέπει να ανα\.υβε'ί λεπτομερώς. Από ορισμένες πλευρές, μία σειρά διεθνικών 
συγχωνεύσεων που δεν αφήνουν μια επιχείρηση να αναλάβει τις σημαντικές εθνικές 
συμβάσεις μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρότερο ανταγωνισμό μεταξύ των ομάδων που 
προκύπτουν, απ* ό*τι η επιλογή της "εθνικής πρωτοπόρου εταιρίας". 0 τρόπος με τον 
οποίο διενεργείται η συγκέντρωση είναι συνεπώς εξίσου σημαντικός με το βαθμό 
συγκέντρωσης. Η αναγκαία νομική βάση για να διατηρηθεί ο ανταγωνισμός στην αγορά 
της Κοινότητας έχει τώρα εξασφαλιστεί. Απομένει να διαμορφωθούν τα κατάλληλα μέσα 
για την εκτίμηση της βιομηχανικής επίδρασης των συγκεντρώσεων αυτών. Η εφαρμογή 
του νέου κανονισμού περί συγχωνεύσεων θα οδηγήσει αοφαΧ&ς σε μια πλήρη ανάλυση 
των σχετικών αγορών. 
0 σεβασμός του ανταγωνισμού στις διεθνείς αγορές θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. 
Η διεθνοποίηση των αγορών και τα ολοένα αυξανόμενα μεγέθη των κύριων ομάδων 
απαιτούν τη δημιουργία μηχανισμών που θα αποτρέπουν την εμφάνιση, σε διεθνές 
επίπεδο, μονοπωλιακών ή ολιγοπωλιακών καταστάσεων που θα ήταν απαράδεκτες σε 
εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Η ολοένα αυξανόμενη τάση προς τη Φίλελευθεροποίση 
όπως και οι συνακόλουθες δυνατότητες που ανοίγει στις διεθνείς επιχειρήσεις ο 
Γύρος της Ουρουγουάης θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ενίσχυση των 
αντίανταγωνιστικών τάσεων και των κυρίαρχων θέσεων που είναι ήδη ορατές σε 
ορισμένες αγορές, όπως είναι ο εξοπλισμός επεξεργασίας δεδομένων και ο 
τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός ή τα ηλεκτρονικά είδη πλατιάς κατανάλωσης. Η μελέτη 
των μέσων επίλυσης του προβλήματος αυτού πρέπει να αρχίσει αμέσως, τόσο στο 
εσωτερικό της Κοινότητας όσο και σε διεθνές επίπεδο. 
III. ΠοοώΒηοη των πλεονεκτημάτων Tnc Κοινότητα 
Η βιομηχανική ολοκλήρωση πρέπει να θεωρηθεί ως όργανο οικονομικής και κοινωνικής 
συνοχής. Οι περιφερειακές διαφορές, που επιτρέπουν τη δημιουργία νέων πηγών 
ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων μέσω κατάλληλων ειδικεύσεων, αποτελούν ένα από τα 
πλεονεκτήματα της Κοινότητας. Η προσαρμογή των περιφερειακών βιομηχανιών στην 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς μπορεί, συνεπώς, να αποτελέσει σημαντικό άξονα 
ανάπτυξης της Κοινοτικής βιομηχανίας. Για το σκοπό αυτό πρέπει να συνεχιστούν οι 
προσπάθειες που έχουν ήδη αναληφθεί μέσω των διαρθρωτικών ταμείων με στόχο την 
ανάπτυξη, εκ μέρους των πιο αδύναμων περιοχών, των υποδομών εκείνων καθώς και της 
ποιότητας του ανθρώπινου δυναμικού που είναι αναγκαία για την επιτυχία των 
επιχειρήσεων σε ανταγωνιστικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο της δραστηριότητας αυτής, 
πρέπει να δοθεί μια τεχνική βοήθεια σε ορισμένα τμήματα της βιομηχανίας, για 
παράδειγμα μέσω προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας όπως εκείνο που στοχεύει στη 
βελτίωση της δυναμικότητας των MME στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. Σε μια 
δυναμική αγορά, η αναδιάρθρωση μπορεί να γίνει χωρίς να προκαλέσει αρνητικές 
συνέπειες για την απασχόληση και την παραγωγή, όπως συμβαίνει σε περίοδο ύφεσης. 
Το υποαπασχολούμενο δυναμικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί με παραγωγικό τρόπο και ήδη 
τα πλεονεκτήματα αρκετών περιοχών, ιδιαίτερα στο νότο της Κοινότητας, προσελκύουν 
επενδυτές άλλων περιοχών. 
im*m*wm Λ>^/«"•*.>.-*»:<--»* -<· 
Δ. Συμπεράσματα 
Ι. Η Επιτροπή προτείνει στο Συυθοόλιο ποο<- ένκοιηηΤ 
- την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τη σημασία της βιομηχανικής προσαρμογής 
που έχει ήδη επιτευχθεί και με την ανάγκη συνέχισης της προσαρμογής αυτής για 
την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. 
- την αντίληψη πως η· βιομηχανική πολιτική της Κοινότητας οφείλει να προάγει τη 
διαρκή προσαρμογή στις βιομηχανικές μεταβολές μέσα σε μια ανοιχτή και 
ανταγωνιστική αγορά. Βασίζεται στην αρχή των ελεύθερων ανταλλαγών, στηρίζεται 
στην ανταγωνιστική λειτουργία των αγορών και θεμελιώνεται σε μια μακροχρόνια 
βιομηχανική και τεχνολογική προοπτική. 
την αρχή πως n πολιτική αυτή εκφράζεται με την καθιέρωση ενός περιβάλλοντος 
ευνοϊκού για την πρωτοβουλία των επιχειρήσεων μέσω της συνεκτικής χρήσης του 
συνόλου των κοινοτικών δραστηριοτήτων που επηρεάζουν τη βιομηχανία. 
το γεγονός πως τα βιομηχανικά προβλήματα σε περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο 
πρέπει να επιλύονται όλο και περισσότερο με οριζόντια μέτρα. 
II. Για την εοοομονΛ των αργών αυτών στο υπάονον αντανωνιστ ικά πλαίσιο η 
Επιτροπή προτείνει η Κοινότητα και τα κράτη υέλη me·. 
!. Να βελτιώσουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς: 
εξασφαλίζοντας την ολοκλήρωση της βάσει της προσέγγισης της Λευκής 
Βίβλου, κατάληλα προσαρμοσμένης και εφαρμοσμένης σε εθνικό επίπεδο· 
εφαρμόζοντας καλύτερο έλεγχο στις δημόσιες χρηματοπιστωτικές παρεμβάσεις 
ενίσχυσης της βιομηχανίας, ιδιαίτερα εφόσον οι παρεμβάσεις αυτές 
επηρεάζουν τις επενδύσεις υψηλής έντασης κεφαλαίου* 
επιδιώκοντας μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των διαφόρων κοινοτικών και εθνικών 
δραστηριοτήτων που αφορούν τη βιομηχανική πολιτική. Για να γίνει αυτό και 
να εξασφαλιστεί η επικουρικότητα, έχει σημασία η ανάπτυξη του διαλόγου 
και των ανταλλαγών πληροφοριών· 
διαπιστώνοντας την ανάγκη να ληφθούν υΐϊόψη της πολιτικής αυτής οι 
εξελίξεις που προκύπτουν από τη γενίκευση των αγορών, από την παραγωγή 
και τους φορείς της, καθώς και από τις βιομηχανικές πολιτικές των κύριων 
ανταγωνιστών της Κοινότητας. 
2. Να βελτιώσουν τη λειτουργία της παγκόσμιας αγοράς: 
με μια συνεχή προσπάθεια υπέρ του αυξανόμενου ανοίγματος και της αυστηρής 
εφαρμογής του πολυμερούς εμπορικού συστήματος-
διευκολύνοντας τη ροή των διεθνών επενδύσεων· 
μέαω της επαγρύπνησης κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, και της 
θέλησης να αντιμετωπιστούν· 
διευκολύνοντας τη συνεργασία με τους διεθνείς εταίρους της Κοινότητας, 
μεταξύ άλλων με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
εξασφαλίζοντας, βάσει της αρχής της εξισορρόπησης καθηκόντων και 
υποχρεώσεων, πως οι αγορές των ανταγωνιστών της θα είναι ανοιχτές όσο και 
η δική της αγορά. 
3. Να ακολουθήσουν πολιτικές θετικής προσαρμογής αποσκοπώντας στη δημιουργία 
οικονομικού περιβάλλοντος ευνοϊκού για την ιδιωτική πρωτοβουλία και τις 
επενδύσεις μέσα στην Κοινότητα: 
διατηρώντας ένα μακροοικονομικό πλαίσιο προσανατολισμένο προς τη 
σταθερότητα και με στόχο του τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη 
χρηματοδότηση των βιομηχανικών επιχειρήσεων. Στο υπάρχον πλαίσιο της 
αυξανόμενης διεθνούς οικονομικής αστάθειας ένα αξιόπιστο μακροοικονομικό 
περιβάλλον είναι όλο και πιο αναγκαίο για τις επιχειρήσεις· 
ευνοώντας την ενίσχυση της προσπάθειας των επιχειρήσεων, της Κοινότητας 
και των κρατών μελών στο θέμα της τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης, 
εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερόμενων παραγόντων 
και ιδιαίτερα μεταξύ παραγωγών και χρηστών των νέων τεχνολογιών, και 
χρησιμοποιώντας το βιομηχανικό δυναμικό των ανανεωτικών πολιτικών και των 
πολιτικών τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης τόσο σε εθνικό όσο και σε 
κοινοτικό επίπεδο· 
- προσανατολίζοντας όλο και περισσότερο τα εθνικά και κοινοτικά διαρθρωτικά 
όργανα προς την υποστήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής και την ενίσχυση 
της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων στις λιγότερο ανεπτυγμένες 
περιοχές· 
ενισχύοντας τις πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τους τις ειδικές ανάγκες 
των MME και την προαγωγή Της δημιουργίας επιχειρήσεων. Θα έπρεπε να 
αναπτυχθούν ιδιαίτερα οι εθνικές και κοινοτικές ενέργειες στήριξης της 
ενδοκοινοτικής και διεθνούς συνεργασίας μεταξύ των MME και των μεγάλων 
επιχειρήσεων· 
αναγνωρίζοντας πως ένα υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος 
προσφέρει στη βιομηχανία παράλληλα προκλήσεις και ευκαιρίες, και πως n 
ανταγωνιστικότητα και η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι ασύμβατες· 
εφαρμόζοντας αποτελεσματικές πολιτικές για την ανάπτυξη του ανθρώπινου 
δυναμικού, ιδιαίτερα μέσω μιας προσέγγισης συνεχούς προσαρμογής των 
ειδικεύσεων, που βασίζεται σε λεπτομερή γνώση των αναγκών της 
βιομηχανίας-
υποστηρίζοντας την καθιέρωση των αναγκαίων για την καλή λειτουργία της 
μεγάλης αγοράς διευρωπαϊκών δικτύων* 
εξασφαλίζοντας μια επαρκώς προσεκτική παρακολούθηση της βιομηχανικής 
ανάπτυξης ώστε να διασφαλιστεί η ικανοποίηση των αναγκών προσαρμογής. 
ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ 
i npoYnoeEiEii 
* AvTaYttvicpos 
* OIKOVOUIKO irepipoXXov 
* Eirtire6a CKttal6cucriC 
* OlKOVOUlKH KOI 
KOlVWVlKfi ouvoxn 
* npooraota xou 
TtcptpdXXovToc 11. KATAAYTEZ 
* Εσωτερική Αγορά 
* Εμπορική 
πολιτική III EniTAXYNTEI 
Έρευνα 
Ανάπτυξη 
Τεχνολογία 
Ανανέωση 
* Επαγγελματική 
κατάρτιση 
* Μικρομεσαίες 
επιχειρήσεις 
* Υπηρεσίες στις 
επιχειρήσεις 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΟΚ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1990 
Α) Το γενικό πλαίσιο 1 
ι Απόδοση του εμπορίου της ΕΟΚ 1 
ιι Διμερείς οικονομικές σχέσεις ΕΟΚ-ΗΠΑ-Ιαπωνίας 1 
Ι Ι Ι Παραγωγικότητα 2 
Β) Μια πολύ βελτιωμένη οικονομία 2 
Ι Επιστροφή στη μη πληθωριστική ανάπτυξη 2 
11 Ο δρόμος της προσαρμογής 3 
II! Συνέχιση της σύγκλισης 3 
Γ) Η αναζωογόνηση της βιομηχανίας της ΕΟΚ 4 
ι Παραγωγή 4 
II Επενδύσεις και απασχόληση 4 
Δ) Ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΟΚ 5 
ι Η κατάσταση του ανταγωνισμού 5 
II Ανταγωνιστικότητα των τιμών 6 
III Άλλοι παράγοντες ανταγωνιστικότητας 7 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ 31 
Σχήμα 1 Συμμετοχή της ΕΟΚ, των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας στις παγκόσμιες εξαγωγές 
από τις βιομηχανικές χώρες. 
Σχήμα 2 Εξέλιξη των εμπορικών ισοζυγίων της ΕΟΚ 1980-1989. 
Σχήμα 3 Εξέλιξη του εμπορίου μεταποιημένων προϊόντων. 
Σχήμα 4 Διμερείς οικονομικές σχέσεις ΕΟΚ-ΗΠΑ-Ιαπωνίας. 
Σχήμα 6 Επίπεδα και εξέλιξη της παραγωγικότητας. 
Σχήμα 6 Εξέλιξη της παραγωγικότητας στη βιομηχανία. 
Σχήμα 7 Κύριοι οικονομικοί δείκτες. 
Σχήμα 8 Δείκτες προσαρμογής 
Σχήμα 9 Εξέλιξη της παραγωγής, των επενδύσεων και της απασχόλησης στη 
βιομηχανία. 
Σχήμα 10 Εξέλιξη της βιομηχανικής παραγωγής της ΕΟΚ, των ΗΠΑ και Της Ιαπωνίας. 
Σχήμα 11 Βιομηχανική παραγωγή κατά τομέα. 
Σχήμα 12 Εξέλιξη των πραγματικών επιτοκίων. 
Σχήμα 13 Κόστος κεφαλαίου. 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ 
Πίνακας 1 Εξέλιξη της βιομηχανικής παραγωγής. 
Πίνακας 2 Ανταγωνιστική κατάσταση της βιομηχανίας της ΕΟΚ κατά τομέα. 
H ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΟΚ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1990 3^ 
Α. Το γενικό πλαίσιο 
Το επίπεδο της ολοκλήρωσης που έχει ήδη επιτευχθεί από την παγκόσμια οικονομία 
σημαίνει ότι η βιομηχανία της ΕΟΚ θα αντιμετωπίσει ένα ανοικτό και ανταγωνιστικό 
περιβάλλον. Αυτό το περιβάλλον είναι ένα περιβάλλον όπου ο ανταγωνισμός αποκτά όλο 
και περισσότερο σφαιρικό χαρακτήρα σε όλες τις μεγάλες αγορές του κόσμου. Συνεπώς, 
n πρόκληση για τη βιομηχανία της ΕΟΚ θα είναι ότι θα αντιμετωπίσει παγκόσμιο 
ανταγωνισμό και όχι μόνο στη δική της εγχώρια αγορά. 
Ι. Απόδοση ευποη ί ου Tng ΕΟΚ 
Μια πρώτη ένδειξη σχετικά με τη θέση που βρίσκεται η ΕΟΚ σε σχέση με τους 
μεγαλύτερους ανταγωνιστές της μπορεί να συναχθεί από την εξέλιξη των μεριδίων 
εξαγωγών. Δεδομένου ότι είναι Φυσικό να μειώνεται το μερίδιο της ΕΟΚ στις 
παγκόσμιες εξαγωγές, όλο και περισσότερες χώρες μπαίνουν στη διαδικασία ανάπτυξης 
μέοω του εμπορίου, το μερίδιο στις παγκόσμιες εξαγωγές από τις αναπτυγμένες χώρες 
παριστά ένα καλύτερο μέτρο ανταγωνιστικής απόδοσης. Στη βάση αυτή, η ΕΟΚ φαίνεται 
ότι διατηρεί τη δική της απόδοση με ένα παρόμοιο μερίδιο εξαγωγών το 1987 όπως και 
το 1970 (σχ. 1). Μια απότομη πτώση σημειώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, 
αλλά αυτή τώρα έχει σταθεροποιηθεί, ωστόσο χωρίς να ανακτηθεί το μερίδιο εξαγωγών 
που χάθηκε τότε. Αυτή n απόδοση είναι ακόμα πιο αξιοσημείωτη δεδομένου ότι το 
δεύτερο μέρος της δεκαετίας έδειξε επίσης εξαιρετικά ισχυρές ενδοκοινοτικές 
εξαγωγές, οι οποίες τώρα αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 5056 των παγκόσμιων εξαγωγών από 
τις βιομηχανικές χώρες (εξαιρουμένων των ενδοκοινοτικών εξαγωγών). Πολύ πιο 
συνταρακτικές αλλαγές συνέβησαν στους κύριους ανταγωνιστές της Κοινότητας, αωοό οι 
ΗΠΑ έχαόαν σημαντικό μερίδιο σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και στο 
πρώτο μισό της δεκαετίας του 1980 προς όφελος της Ιαπωνίας. Συνεπώς, το ιαπωνικό 
μερίδιο έχει σταθεροποιηθεί και το μερίδιο των ΗΠΑ παρουσίασε ανάκαμψη. 
Σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, η ΕΟΚ διατήρησε πλεόνασμα στο 
εξωκοινοτικό εμπόριο μεταποιημένων προϊόντων* το πλεόνασμα αυτό αν συνδυαστεί με το 
αποτέλεσμα της απότομης πτώσης των ενεργειακών τιμών το 1986 ήταν αρκετό για να 
δώσει ένα συνολικό εμπορικό πλεόνασμα τη χρονιά αυτή (σχ. 2). Ωστόσο, μετά τα μέσα 
της δεκαετίας το ισοζύγιο μεταποιημένων προϊόντων άρχισε να Φθίνει. 
Δεν είναι σαφές ποιος συνδυασμός εξασθενημένης ανταγωνιστικότητας τιμών, ισχυρής 
εγχώριας ζήτησης στην Ευρώπη και αποτελεσμάτων της διεύρυνσης» είναι υπεύθυνος 
γι'αυτή την πιο ασθενή απόδοση εξαγωγών της Κοινότητας στο δεύτερο μέρος της 
δεκαετίας. Ταυτόχρονα, το ενδοκοινοτικό εμπόριο μεταποιημένων προϊόντων παρουσίασε 
μια τέτοια ισχυρή ανάπτυξη όπως εκείνη των εισαγωγών από τρίτες χώρες (σχ. 3). 
Είναι πιθανόν ότι, παρά το αποτέλεσμα της διεύρυνσης, η βιομηχανία ανέμενε την 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και χρησιμοποίησε την εγχώρια βάση για να 
αναπτύξει την αναγκαία κλίμακα λειτουργίας ώστε να μπορεί να ανταγωνίζεται 
αποτελεσματικά στις αγορές των τρίτων χωρών, παρά να μειώσει την ικανότητα της Υΐα 
εξαγωγές. 
M Atuepglc otKOvouittétr σγέσειο ΕΟΚ-ΗΠΑ-Ιαπωνίας 
Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ ΕΟΚ, ΗΠΑ και Ιαπωνίας ως των μεγαλύτερων αγορών του 
κόσμου* δείχνουν πράγματι αδυναμίες για την ΕΟΚ ως παγκόσμιο ανταγωνιστή. Οι 
εμπορικές σχέσεις μεταξύ της ΕΟΚ και των ΗΠΑ και μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας 
είναι καλά αναπτυγμένες (σχ. 4). Οι σχέσεις μεταξύ της ΕΟΚ και της Ιαπωνίας είναι 
λιγότερο αναπτυγμένες, ιδιαίτερα προς την κατεύθυνση ΕΟΚ-1 απών ία. Δεδομένου ότι όλο 
και περισσότερο οι παγκόσμιοι ανταγωνιστές δημιουργούν μονάδες μεταποίησης επιτόπου 
ώστε να επωφελούνται από τη γειτονία των αγορών, να εκμεταλλεύονται τις τοπικές 
δυνατότητες έρευνας και ανάπτυξης και να ελαττώνουν τις εμπορικές τριβές, οι άμεσες 
ξένες επενδύσεις έχουν γίνει επίσης παράγοντας στην ικανότητα για παγκόσμιο 
ανταγωνισμό. Εδώ πάλι ο δεσμός ΕΟΚ-ΗΠΑ είναι ισχυρός και προς τις δύο κατευθύνσεις 
(αν και προς όφελος της ΕΟΚ), πολύ ασθενέστερος στην περίπτωση ΗΠΑ-Ιαπωνίας και 
πολύ ασθενής μεταξύ της ΕΟΚ και της Ιαπωνίας, και πάλι ειδικά όσον αφορά τις 
ευρωπαϊκές επενδύσεις στην Ιαπωνία. 
-5- " ~" "" "" ~ 
Δεδομένου ότι η Ιαπωνία έχει γίνει η πρώτη αγορά στην οποία τόσο πολλά νέα προϊόντα 
εισάγονται και δοκιμάζονται, αυτό παριστά μια εντυπωσιακή αδυναμία. 
ΜΙ. Πσρσνωνικότητα 
Αν εκτός από τις μετρήσεις της διεθνούς απόδοσης εξετάσουμε και τους λόγους οι 
οποίοι αποτελούν τη βάση της, πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση στο ρόλο της 
παραγωγικότητας. Η μεγαλύτερη παραγωγικότητα επιτρέπει να επιτευχθούν υψηλότερα 
βιοτικά επίπεδα και παρέχει επίσης ένα θεμελιώδες ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. 
Εξάλλου, αν και όλες οι χώρες δεν μπορούν να βελτιώσουν ταυτόχρονα τα μερίδια τους 
στις παγκόσμιες αγορές, όλες μπορούν να αναβαθμίσουν τις οικονομίες τους μέσω της 
αυξημένης παραγωγικότητας. 
Η μέτρηση της παραγωγικότητας θέτει διάφορα προβλήματα ορισμού τα οποία 
επιδεινώνονται στο διεθνές επίπεδο. Μια προσεγγιστική μέτρηση της συνολικής 
παραγωγικότητας της εργασίας είναι το ΑΕΠ ανά μισθωτό. Το 1988 η παραγωγικότητα των 
ΗΠΑ ναρέμ^νε ουσιαστικά υψηλότερη από την παραγωγικότητα της ΕΟΚ ή της Ιατιωνίας. Η 
χαμηλή συνολική παραγωγικότητα της Ιαπωνίας μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από τη 
χαμηλή παραγωγικότητα στη γεωργία και σε πολλές υπηρεσίες. Τα στοιχεία από τα μέσα 
της δεκαετίας του 1980 δείχνουν ότι η ιαπωνική μεταποιητική παραγωγικότητα ήταν 
σαφώς ανώτερη από την παραγωγικότητα στην υπόλοιπη οικονομία, αντίθετα με την ΕΟΚ, 
και ότι η ιαπωνική μεταποιητική παραγωγικητα αναμένεται να ξεπεράσει την αντίστοιχη 
της ΕΟΚ χωρίς να φθάσει ακόμη την παραγωγικότητα των ΗΠΑ. 
Όπως είναι πασίγνωστο, οι ρυθμοί αύξησης της παραγωγικότητας μειώθηκαν σημαντικά 
παγκοσμίως μετά την πρώτη ενεργειακή κρίση (σχ. 5). Από τότε και μετά, στην Ιαπωνία 
αυξήθηκε το ΑΕΠ ανά μισθωτό σχεδόν κατά 1% ετησίως ταχύτερα από ό,τι στην ΕΟΚ. 
Επιπροσθέτως, η απόδοση των ΗΠΑ άρχισε να βελτιώνεται ύστερα από δεκαετίες χαμηλής 
μεγέθυνσης. Για τη μέτρηση της μεταποιητικής παραγωγικότητας, το Υπουργείο Εργασίας 
των ΗΠΑ συλλέγει στοιχεία για 7 χώρες της ΕΟΚ καθώς και για τις ΗΠΑ και για την 
Ιαπωνία, για την ωριαία παραγωγή, πράγμα που αποτελεί έναν πολύ πιο αυστηρό ορισμό 
της παραγωγικότητας της εργασίας (σχ. 6). Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, η 
ιαπωνική μεταποιητική παραγωγικότητα αυξήθηκε ακόμη γρηγορότερα από την 
παραγωγικότητα της οικονομίας ως σύνολο, κατά 2% περισσότερο από ό.τι η 
παραγωγικότητα της ΕΟΚ και των ΗΠΑ. Μεταξύ των κρατών μελών, n αύξηση της 
παραγωγικότητας παρουσίασε ευρεία διακύμανση, όπου το Βέλγιο και το Ηνωμένο 
Βασίλειο πέτυχαν υψηλούς ρυθμούς αύξησης της μεταποιητικής παραγωγικότητας και η 
àavta και n Γερμανία μάλλον χαμηλούς ρυθμούς. Επομένως, η σημερινή κατάσταση και οι 
τάσεις όσον αφορά τη διεθνή παραγωγικότητα, δεν επιτρέπουν καμία αυταρέσκεια στην 
Ευρώπη. 
Παρά το ότι είναι σημαντική, n παραγωγικότητα της εργασίας μας δίνει μόνο ένα μέρος 
της εικόνας. Η παραγωγικότητα του κεφαλαίου, ή με άλλα λόγια n αποτελεσματικότητα 
με την οποία χρησιμοποιείται το κεφάλαιο, καθορίζει επίσης το βαθμό στον οποίο 
μπορεί να επιτευχθούν υψηλότερα βιοτικά επίπεδα και βελτιωμένη ανταγωνιστικότητα. 
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία για τις κεφαλαιοποιήσεις δεν παρέχουν αξιόπιστη βάση 
για διεθνείς συγκρίσεις. Παρ'όλα αυτά, φαίνεται ότι οι βελτιώσεις στη μεταποιητική 
τεχνολογία και n εισαγωγή εύκαμπτων μεταποιητικών συστημάτων αυξάνουν τόσο την 
αποτελεσματικότητα με Την οποία χρησιμοποιείται το κεφάλαιο όσο και την 
παραγωγικότητα της εργασίας. Σε μια τέτοια διαδικασία όχι μόνο είναι μικρότερος ο 
κίνδυνος της υποκατάστασης της εργασίας από το κεφάλαιο αλλά επίσης τα οικονομικά 
οφέλη που αναμένονται είναι πολύ μεγαλύτερα. Αντίστροφα, απαιτείται υψηλό επίπεδο 
οργανωτικών δεξιοτήτων ώστε να εφαρμοστεί αποτελεσματικά n παρούσα φάση των 
επενδύσεων. 
Β. Μια πολύ βελτιωμένη οικονομία 
Ι. Επιστοοβιή στη un πληθωριστική ανάπτυΕη 
Μετά την ανάκαμψη από την πετρελαϊκή κρίση του 1979/80, η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ 
επιταχύνθηκε σταθερά για να φθάσει σε μια τάση ίση με 3% ετησίως, τάση που θα ήταν 
πιθανόν να διατηρηθεί και το 1990 και το 1991 (σχ. 7). Η απασχόληση, για την οποία 
η ευρωπαϊκή απόδοση ήταν ιδιαίτερα χαμηλή στη δεκαετία του 1990, αυξάνεται τώρα με 
ρυθμό 1% περίπου ετησίως. Αφού έφθασε μια αιχμή ίση με 1,7% το 1989, ο ρυθμός 
αύξησης προβλέπεται να επιβραδυνθεί τα επόμενα δύο έτη αλλά να παραμείνει ακόμα 
σημαντικά θετικός. 33 
ir ''17 WiiliiiÎilÎwiiBlÉiiiiîni Ίίΐ' - ',^ 
Παρ'όλα αυτά το ποσοστό ανεργίας αφού έφθασε σε μια αιχμή ίση με 10,8% το 1985, 
παραμένει απαράδεκτα υψηλό, στο 8,5% του εργατικού δυναμικού. Για να μειωθεί 
σημαντικά το σημερινό ποσοστό θα απαιτηθούν συνεχιζόμενη ισχυρή ανάπτυξη στην 
απασχόληση μεσοπροθέσμως, σε συνδυασμό με τη μείωση του αριθμού των νέων που 
εισέρχονται στην αγορά εργασίας. 
Η καλή απόδοση της παραγωγής και της απασχόλησης υποστηρίχθηκε από την έντονη 
δραστηριοποίηση που ανελήφβη ατο πρώτο μισό της δεκαετίας για να μειωθεί ο 
πληθωρισμός. Το 1986 και το 1987 η επιβράδυνση του πληθωρισμού διευκολύνθηκε 
παραπέρα από τη μείωση των τιμών του πετρελαίου και την ανατίμηση των κοινοτικών 
νομισμάτων. 
Από το 1988 και μετά ο πληθωρισμός άρχισε και πάλι να αυξάνεται μέσω ενός 
συνδυασμού αυξήσεων στην τιμή των εισαγόμενων πρώτων υλών, μέσω υποτίμησης του ECU 
σε σχέση με το δολάριο, μιας ορισμένης επιτάχυνσης του εργασιακού κόστους και των 
αποτελεσμάτων των αυξανόμενων πιέσεων πάνω στις παραγωγικές ικανότητες (όπου ο 
βαθμός χρησιμοποίησης έφθασε την ιστορική αιχμή του 1973 ξανά το 1989). Η άμεση 
αντίδραση των νομισματικών αρχών αναμενόταν να σταθεροποιήσει τις αυξήσεις των 
τιμών γύρω στο 5%, και σε 4,5% το 1991. Οι πρώτες ενδείξεις σχετικά με το πιθανό 
αποτέλεσμα της κρίσης του περσικού κόλπου είναι ότι το αποτέλεσμα στην ανάπτυξη 
αναμένεται να είναι μέτριο, αλλά σχετικά με τον πληθωρισμό θα είναι πιο σοβαρό. 
Άρα, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες τάσεις εγχώριου πληθωρισμού, η κρίση 
δημιουργεί ανησυχία. Μια από τις πρώτες προτεραιότητες των υπευθύνων για τη χάραξη 
πολιτικής πρέπει να είναι το να αποφύγουμε να επιστρέψουμε στο φαύλο κύκλο του 
πληθωρισμού λόγω αυξήσεων των μισθών και των τιμών. Μια παρόμοια σταθεροποίηση 
αναπόφευκτα συνεπάγεται αύξηση των επιτοκίων τα οποία προβλέπεται να αυξηθούν σε 
πραγματικούς όρους. 
Τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών βελτιώθηκαν κατά τη διάρκεια του πρώτου μέρους της 
δεκαετίας και παρουσίασαν πλεόνασμα το 1983 για να φθάσουν το 1.4% του ΑΕΠ το 1986. 
Στα τέλη της δεκαετίας στην Κοινότητα σημειώθηκε μικρό πλεόνασμα το οποίο 
προβλέπεται να διατηρηθεί το 1990 και το 1991. 
11, Q όρόμος της προοαρμοΥής 
Αν εξετάσουμε τα μέσα με τα οποία η Κοινότητα έφθασε σ'αυτό το ευνοϊκό αποτέλεσμα, 
είναι σαφές ότι καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η συγκράτηση των μισθών. Η μείωση του 
μεριδίου των μισθών στο ΑΕΠ οδήγησε σε αύξηση της αποδοτικότητας (αριστερή κλίμακα 
στο σχήμα 8), που βοήθησε να τονωθούν οι επενδύσεις με τελικό αποτέλεσμα την 
μεγαλύτερη απασχόληση (δεξιά κλίμακα). Οι επενδύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό 
άρχισαν να αυξάνονται έντονα το 1985. Από τότε και μετά διατηρήθηκε αυτή n τάση, μ* 
εξαίρεση μια προσωρινή διακοπή το 1986. Ος αποτέλεσμα οι συνολικές επενδύσεις για 
τη δεκαετία αυξήθηκαν κατά 30% και οι επενδύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό κατά 
60%. 
Ιδιαίτερη σημασία είχε η μεγαλύτερη αναπτυξιακή συνιστώσα της απασχόλησης. Στη 
δεκαετία του 1960 η ετήσια μεγέθυνση κατά 4,8% μόλις και μετά βίας δημιουργούσε 
ποσοστό 0,3% νέων θέσεων εργασίας. Σήμερα μεγένθυση ύψους 3% συνοδεύεται από καθαρή 
ετήσια αύξηση της απασχόλησης μεγαλύτερη από 1%. Αυτό αποδεικνύει τη σημασία της 
μακροοικονομικής προσαρμογής στη διαδικασία δημιουργίας απασχόλησης σε σχέση με μια 
στενή τομεακή επικέντρωση *ου στο παρελθόν οδήγησε σε αμυντικές πολιτικές με στόχο 
τη διαφύλαξη των θέσεων εργασίας. 
ΠΙ, Evv*Ytrt" rnc βύνκλιοηο 
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο οικονομικής ανάκαμψης υπήρξε η συνέχιση της πραγματικής 
σύγκλισης καθώς οι λιγότερο ευνοημένες περιοχές και χώρες μειώνουν τη διαφορά μετά 
τα μέσα της δεκαετίας του 1980 (με μείωση κατά περισσότερο από 1/5 των διαφορών στα 
εθνικά ανά κεφαλή ΑΕΠ μεταξύ 1985 και 1990 όπως μετρήθηκαν με βάση τον σταθμισμένο 
συντελεστή μεταβολής). Πράγματι, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία πέτυχαν 
εντυπωσιακά αποτελέσματα, παρουσιάζοντας συντελεστή ανάπτυξης μεγαλύτερο από έναν 
αυξανόμενο κοινοτικό μέσο όρο. υπως και στη δεκαετία του 1960, η καλύτερη 
οικονομική ανάπτυξη σε όλη την Κοινότητα συμβαδίζει με μια βαθμιαία άμβλυνση των 
οικονομικών διαφορών. Στη διαδικασία αυτή μόνο η Ελλάδα ανάμεσα στα λιγότερο 
προχωρημένα κράτη μέλη απέτυχε να πάρει μέρος. 
Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία η κινητήρια δύναμη για την επιτάχυνση της £§ 
ανάπτυξης ήταν οι επενδύσεις. Έτσι, το μερίδιο των επενδύσεων στο συνολικό ΑΕΠ 
αυξήθηκε κατά περισσότερο από το 1/5 Φθάνοντας σε ποσοστό (σο με 26% στην Ισπανία, 
και κατά 1/3 σχεδόν σε 30% περίπου στην Πορτογαλία, σημαντικά παραπάνω από το 
κοινοτικό μερίδιο του 21%. Στην Ιρλανδία, η επιτάχυνση της ανάπτυξης οφειλόταν στις 
εξαγωγές. Συνεπώς, η σύγκλιση εδράζεται τώρα πια σε μια υποστηρίξιμη βάση 
βελτιώσεων των παραγωγικών ικανοτήτων και της ανταγωνιστικότητας. 
Γ. Η αναζωογόνηση της βιομηχανίας της ΕΟΚ 
Ι. Παραγωγή 
Η βιομηχανική απόδοση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 χαρακτηρίστηκε από 
την πολύ απότομη ύφεση κατά την αρχή της δεκαετίας μετά τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση 
και τη μακρόχρονη μεταγενέστερη περίοδο ανάκαμψης (σχ, 9). Η ύφεση στη βιομηχανία 
ήταν πολύ πιο έντονη και παρατεταμένη για τις επενδύσεις (που μειώθηκαν κατά 8%) 
και για την απασχόληση (χάθηκαν 4,4 εκατομμύρια θέσεων εργασίας) παρά για την 
παραγωγή CHOU μειώθηκε κατά 3%). Ορισμένες βιομηχανίες, ιδιαίτερα η χαλυβουργία για 
τις οποίες η απασχόληση μειώθηκε κατά 40%, επλήγησαν ακόμη περισσότερο. Αυτές οι 
εξελίξεις οδήγησαν στην πεποίθηση στις αρχές της δεκαετίας ότι οι ευρωπαϊκές 
οικονομίες αναπόφευκτα βούλιαζαν σε μια κατάσταση αποβιομηχανοποίησης. 
Αυτές οι ζοφερές προβλέψεις διαψεύσθηκαν στην πράξη» αφού η βιομηχανική παραγωγή 
αυξήθηκε σταθερά από το 1983 και μετά. Έφθασε σε μια αιχμή (ση με 4% ετησίως κατά 
τα τελευταία δύο χρόνια και ακόμη περισσότερο για μερικούς από εκείνους τους τομείς 
που επλήγησαν περισσότερο από την ύφεση (χάλυβας, ναυπηγεία). υλη η αύξηση στην 
παραγωγή προήλθε από τη μεταποίηση ενώ ο μεταλλευτικός και ο οικοδομικός τομέας 
σημείωσαν σημαντικές μειώσεις στη διάρκεια της δεκαετίας συνολικά, δπως είναι 
εύλογο να περιμένουμε από την ισχυρή απόδοση των επενδύσεων της οικονομίας, τη 
μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγής σημείωσαν τα κεφαλαιουχικά αγαθά. Παρά την έντονη 
πρόσφατη απόδοση στην Κοινότητα, η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε σημαντικά 
γρηγορότερα στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 τόσο στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία παρά 
στην Ευρώπη, κυρίως ως αποτέλεσμα της ταχύτερης ανάκαμψης μετά την ύφεση (σχ. 10). 
Ένας μέσος όρος για τη βιομηχανία ως σύνολο σαφώς θα συγκαλύπτει πολύ διαφορετικές 
αποδόσεις για τους επιμέρους τομείς. Π.χ., η μέση ετήσια αύξηση της παραγωγής στην 
τελευταία δεκαετία κυμάνθηκε μεταξύ του -2% για τα είδη υπόδησης και ένδυσης έως 
+5,8% για τα πλαστικά προϊόντα (σχ. 11). two πιο αναλυτικά εξετάζουμε κάποιον τομέα 
τόσο μεγαλύτερη μεταβολή βρίσκουμε (πίνακας 1). Οι πολύ μεγάλοι τομείς όπως η 
χημική βιομηχανία οι μηχανολογικές κατασκευές, οι ηλεκτρολογικές κατασκευές και οι 
βιομηχανίες τροφίμων, ποτών και καπνού - κάθε μία από τις οποίες αντιπροσωπεύει 
πάνω από το 10% της βιομηχανικής παραγωγής - περιέχουν πολλούς διαφορετικούς 
κλάδους. Κάθε κλάδος μπορεί να συμπεριφέρεται διαφορετικά και για το λόγο αυτό τα 
πολύ συγκεντρωτικά στοιχεία έχουν μικρή αξία για την τομεακή ανάλυση. 
Μ. Επενδύσει g και απασγόληση 
Η βιομηχανική ανάκαμψη υποστηρίχθηκε από τις επενδύσεις οι οποίες αυξήθηκαν κατά 
3,7% ετησίως για τη δεκαετία ως σύνολο και κατά 8% τόσο κατά το 1988 και κατά το 
1989. Αυτή η ισχυρή απόδοση των επενδύσεων συνιστά ένα από τα πιο σημαντικά θεμέλια 
για τη βιομηχανική επέκταση κατά την επόμενη δεκαετία και δικαιολογεί την 
αισιοδοξία για το μέλλον της βιομηχανίας της ΕΟΚ. 
Από το 1987 και μετά, η βιομηχανία έπαψε επίσης να χάνει θέσεις εργασίας και από 
Τότε συνεισφέρει στην καθαρή δημιουργία απασχόλησης με 500.000 περίπου θέσεις 
εργασίας ετησίως. 
Το ίδιο σημαντική με την ανάκαμψη της παραγωγής, των επενδύσεων και της απασχόλησης 
υπήρξε η διαρθρωτική προσαρμογή της βιομηχανίας της ΕΟΚ η οποία παρουσιάζει 
ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις βιομηχανίες έστω και με διαφορετικά 
επίπεδα ωριμότητας, βιομηχανικής διάρθρωσης και μοντέλων ζήτησης. Τομείς όπως η 
χαλυβουργία, τα ναυπηγεία, η αυτοκινητοβιομηχανία, οι μηχανολογικές κατασκευές η 
χημική βιομηχανία και τα ηλεκτρονικά καταναλωτικά αγαθά, έχουν όλοι συμπεριλάβει 
πολύ πιο υψηλά επίπεδα προχωρημένων τεχνολογιών ώστε δεν μπορούμε πια να μιλάμε 
σήμερα για βιομηχανίες υψηλής ή χαμηλής τεχνολογίας αλλά μόνον για προϊόντα που ~ · 
μτϊορεί να έχουν διαφορετικά επίπεδα πολύπλοκου. Ος αποτέλεσμα, η τεχνολογική 
καινοτομία έχει γίνει η κύρια πηγή του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος (βλέπε 
παρακάτω). Με τη σειρά τους, οι απαιτήσεις για έρευνα και ανάπτυξη και για το 
επίπεδο των προσόντων των εργαζομένων έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά. Προβλέπεται αυτές 
οι τάσεις να συνεχιστούν και ακόμη να εντατικοποιηθούν κατά την επόμενη δεκαετία. 
Συνεπώς, είναι σημαντικό, να αποφύγουμε να πέσουμε στην παγίδα του να θεωρήσουμε 
ορισμένες βιομηχανίες ως καταδικασμένες σε τεχνολογική απαρχαίωση και ώριμες για 
μεταφορά στο εξωτερικό για να επωφεληθούν από πηγές εφοδιασμού χαμηλότερου κόστους. 
Ωστόσο, η γενίκευση της τεχνολογίας ως πηγής ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος 
συνεπάγεται ότι ο έλεγχος των κεντρικών τεχνολογιών όπως τα προχωρημένα υλικά και η 
ηλεκτρονική, τα συστήματα πληροφορικής, τα ολοκληρωμένα συστήματα παραγωγής, οι 
εφαρμογές των εμβιοεπιστημών, οι οποίες είναι σημαντικές για ένα μεγάλο αριθμό 
βιομηχανιών, έχει αποκτήσει ζωτική σημασία. Αυτό απαιτεί να διατηρηθεί η υπεροχή 
στις ρυθμιστικές τεχνολογίες και να αναπτυχθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί για την 
προσαρμογή τους και για τη διάδοση τους ανάμεσα στις επιμέρους βιομηχανίες. 
Ορισμένες βιομηχανίες παίζουν επίσης ένα ρυθμιστικό ρόλο μέσω της τεχνολογίας που 
ενσωματώνεται στα προϊόντα τους που χρησιμοποιούνται ευρέως ως "οικοδομικοί λίθοι* 
για άλλα προχωρημένα προϊόντα σε ένα πλήθος βιομηχανιών. Ένα βασικό παράδειγμα 
τέτοιων προϊόντων είναι οι ημιαγωγοί. 
Δ. Ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΟΚ 
Ι. Η κατάαταοη του αντανωνισυοό 
Για να αξιολογήσουμε την παρούσα ανταγωνιστική θέση της βιομηχανίας της ΕΟΚ. η 
εξέταση των θέσεων τομεακού εμπορίου (η επιλεγόμενη ανάλυση "του αποκαλυπτόμενου 
συγκριτικού πλεονεκτήματος") είναι μια πολύ χρήσιμη μέθοδος. Παρ'όλα αυτά μια 
παρόμοια ανάλυση δεν μας λέει τίποτα σχετικά με το γιατί οι επιμέρους βιομηχανίες 
πρέπει να είναι σε μια τέτοια θέση ούτε για το πώς αναμένεται να εξελιχθεί η 
κατάσταση τους στο μέλλον. Μας δίνει περισσότερο μια φωτογραφία παρά μια εξήγηση-
Για το 1988 υπάρχουν αρκετές πληροφορίες διαθέσιμες (100 σχεδόν διαφορετικές 
κατηγορίες προϊόντων). Δεδομένου ότι γρήγορες μεταβολές από το πλεόνασμα στο 
έλλειμα ή αντίστροφα μπορεί να συμβούν για διάφορες βιομηχανίες για τις οποίες το 
εμπόριο εκπροσωπεί ένα μικρό μόνο μέρος της παραγωγής, χρησιμοποιήθηκε ένας 
συνδυασμός υψηλών μεριδίων παραγωγής που εξάγεται και ο λόγος των εξαγωγών σε σχέση 
με τις εισαγωγές, για την κατάταξη σε κατηγορίες της ανταγωνιστικής θέσης των 
επιμέρους βιομηχανιών. Π.χ., θεωρούμε ότι αποτελούν τομείς για τους οποίους η θέση 
της Κοινότητας είναι ευνοϊκή, είτε ένα θετικό εμπορικό ισοζύγιο σε συνδυασμό με ένα 
πολύ υψηλό μερίδιο παραγωγής που εξάγεται ή ένα μέτριο μερίδιο παραγωγής που 
εξάγεται (10 έως 30%) και πολύ μεγάλος λόγος εξαγωγών προς εισαγωγές (μεγαλύτερος 
από 3). 
Η θέση της Κοινότητας είναι ευνοϊκή ή πολύ ευνοϊκή για ένα μεγάλο αριθμό κατηγοριών 
προϊόντων (44) αλλά δυσμενής ή πολύ δυσμενής για ορισμένες άλλες κατηγορίες (23) 
(πίνακας 2). Κάθε άλλο παρά συγκεντρωμένα σε λίγους τομείς ισχύος, τα προϊόντα για 
τα οποία n Κοινότητα είναι ανταγωνιστική, καλύπτουν πολλές διαφορετικές κατηγορίες, 
συμπεριλαμβανομένων ορισμένων προϊόντων σε βιομηχανίες που γενικά δεν θεωρούνται 
ότι είναι μεταξύ των ευρωπαϊκών ισχυρών σημείων (χαλυβδοσωλήνες, ηλεκτρικά 
φωτιστικά σώματα και βιομηχανικός ηλεκτρολογικός εξοπλισμός, έπιπλα, κτλ.). Αντί να 
αναλύουμε με βάση ολόκληρες βιομηχανίες, αποδεικνύεται προσφορότερο να αναλύουμε με 
βάση ειδικούς κλάδους. Ακόμη και για τις βιομηχανίες όπου η θέση της Κοινότητας δεν 
είναι γενικά καλή, οι παραγωγοί μπορεί να συνεχίσουν να είναι ανταγωνιστικοί για 
ειδικούς κλάδους. Έτσι, είναι σημαντικό να αναπτύξουμε ισχυρά σημεία για όλες τις 
κατηγορίες που θα διευκολύνουν τους ευρωπαίους παραγωγούς να ανταγωνίζονται 
αποτελεσματικά σε μια μεγάλη ποικιλία διαφορετικών κλάδων. 
Οταν αξιολογούμε τη συνολική ανταγωνιστική ισχύ, προκύπτει επίσης το ερώτημα σε 
ποια έκταση είναι πηγή δύναμης η ειδίκευση στις εξαγωγές. Η προφανέστατη εξαγωγική 
επιτυχία ορισμένων ιαπωνικών βιομηχανιών, παρά το πλατύ φάσμα προϊόντων που 
εξάγονται με επιτυχία από την Ιαπωνία, οδήγησε στο να αποκτήσουν ένα συγκεκριμένο 
ενδιαφέρον οι στρατηγικές εξειδίκευσης (στόχευση). Μια τέτοια εξειδίκευση 
αναπόφευκτα συνεπάγεται μεγαλύτερη ευτρωτότητα σε αλλαγές των συνθηκών αγοράς, ώστε 
για να είναι δικαιολογημένη πρέπει να εξασφαλίζει σημαντικά 0ελτιωμένη απόδοση. 
Η εξειδίκευση σε μεγάλο βαθμό μπορεί να συνδεθεί με το μέγεθος, και μέσα στην 
Ευρώπη χώρες όπως η Σουηδία και n Ελβετία που έχουν μεγάλη διεθνή επιτυχία στις 
εξαγωγές, έχουν μάλλον ειδικευμένες δομές. Η κοινοτική ειδίκευση υλοποιείται σε 
εθνικό και περιφερειακό επίπεδο μάλλον παρά σε κοινοτικό (π.χ. η Γερμανία σε 
κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, η Ιταλία σε καταναλωτικά αγαθά, το Βέλγιο και η Δανία στις 
μεταφορές και το Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο σε χρηματοοικονομικές 
υπηρεσίες). Δεδομένου ότι αυτές οι ειδικεύσεις αντιστοιχούν σε ειδικές συνθήκες που 
κάνουν αυτές τις χώρες ανταγωνιστικές σε ορισμένους τομείς, μια παρόμοια ειδίκευση 
σε πάγκοινοτικό επίπεδο θα δυσχέραινε μάλλον παρά θα διευκόλυνε την 
ανταγωνι στ ικότ ητα. 
II. Ανταγωνιστικότητα τιμών 
Μπορούμε να μετρήσουμε ορισμένους καθοριστικούς παράγοντες της ανταγωνιστικότητας. 
Όταν μειώνεται , n συναλλαγματική ισοτιμία τότε n ανταγωνιστικότητα των τιμών 
βελτιώνεται επειδή οι εξαγωγές γίνονται φθηνότερες και οι εισαγωγές ακριβότερες. 
Γενικά, στη διάρκεια της δεκαετίας, οι πραγματικές ονομαστικές συναλλαγματικές 
ισοτιμίες στην ΕΟΚ σε σχέση με τις βιομηχανικές χώρες μειώθηκαν κατά 30%. Η 
ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία του δολαρίου αυξήθηκε κατά 50% πριν να 
ξαναμειωθεί σε ένα ελαφρώς υψηλότερο επίπεδο από ό.τι στην αρχή της δεκαετίας, και 
οι ιαπωνικές ισοτιμίες σχεδόν διπλασιάστηκαν. 
Η μείωση των πραγματικών συναλλαγματικών ισοτιμιών παρέχει βραχυπρόθεσμη τόνωση της 
ανταγωνιστικότητας αλλά μακροπρόθεσμα n ικανότητα να υποστηριχθούν υψηλότερες 
συναλλαγματικές ισοτιμίες είναι σημείο βελτιωνόμενης ανταγωνιστικότητας και 
αυξανόμενων βιοτικών επιπέδων. 0 επιθυμητός στόχος είναι να υπάρχει σταθερότητα των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών που να διευκολύνει τον εύλογο και υγιή προγραμματισμό από 
τις εταιρίες αντί να υιοθετούνται πολιτικές για την υποτίμηση των νομισμάτων. Μέσα 
στην Ευρώπη, ο στόχος του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών του ευρωπαϊκού 
νομισματικού συστήματος κατά την τελευταία δεκαετία, ήταν ακριβώς να παρέχει 
παρόμοια σταθερότητα. 
Τα πραγματικά μοναδιαία κόστη εργασίας μειώθηκαν κατά τη δεκαετία του 19S0 και 
έφθασαν στο χαμηλότερο τους επίπεδο των τελευταίων 3 δεκαετιών. Αυτό το επίτευγμα 
ήταν πολύ αξιοσημείωτο διότι έτσι υποσκελίστηκαν τόσο οι ΗΠΑ, όπου τα μοναδιαία 
εργασιακά κόστη παρέμειναν οταΒερά και η Ιαπωνία (όπου τα κόστη μειώθηκαν κατά 50% 
σε σχέση με τους ρυθμούς της ΕΟΚ). Σε συνδυασμό με τις κινήσεις των συναλλαγματικών 
ισοτιμιών, τα μοναδιαία εργασιακά κόστη μειώθηκαν επίσης κατά τη διάρκεια της 
δεκαετίας, αντίθετα με τις ΗΠΑ όπου αυξήθηκαν απότομα κατά τα μέσα της δεκαετίας 
και κατόπιν μειώθηκαν και πάλι, και με την Ιαπωνία όπου αυξάνονται σταθερά. 
Το κόστος της χρηματοδότησης επενδύσεων για τις επιχειρήσεις είναι επίσης ένα 
σημαντικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας των τιμών, ιδιαίτερα σε βιομηχανίες 
έντασης κεφαλαίου ή βιομηχανίες όπου n τεχνολογική αλλαγή απαρχαιώνει τις 
προηγούμενες επενδύσεις. Δεδομένου ότι οι ιαπωνικές εταιρίες χρηματοδοτούν ένα 
σημαντικό μέρος τον δραστηριοτήτων τους με δανειακά μάλλον παρά ίδια κεφάλαια, τα 
μακροπρόθεσμα πραγματικά επιτόκια έχουν μεγάλη επίδραση σ'αυτές. Στο σύνολο της 
δεκαετίας, τα πραγματικά επιτόκια στην Ιαπωνία ήταν κατά μέσο όρο 4,4%" σε σύγκριση 
με το 4,256 για την ΕΟΚ και 5,2% για τις ΗΠΑ. Με την άνοδο των επενδύσεων, ωστόσο, ο 
ρυθμός με τον οποίο οι επενδύσεις πρέπει να χρηματοδοτούνται αντιστοιχεί πιο στενά 
με το ρυθμό του δευτέρου μέρους της δεκαετίας, όταν ο μέσος όρος των ιαπωνικών 
πραγματικών επιτοκίων ήταν ακόμη 4,4% σε σύγκριση με 5,4% για τις ΗΠΑ και 5,5% για 
την ΕΟΚ. Στη διάρκεια της δεκαετίας, τα ιαπωνικά επιτόκια αντέδρασαν γρηγορότερα 
στις πληθωριστικές πιέσεις και αυξήθηκαν και μειώθηκαν γρηγορότερα από ό,τι στις 
ΗΠΑ και ειδικά στην Ευρώπη (σχ. 12). Το αποτέλεσμα υπήρξε ένα πριμ χαμηλού κινδύνου 
παρόμοιο με το πριμ που υπάρχει στη Γερμανία μέσα στην ΕΟΚ, όπου οι χώρες με χαμηλό 
πληθωρισμό έχουν επίσης γενικά χαμηλότερα πραγματικά επιτόκια. 
Η χρηματοδότηση των επενδύσεων με δανειακά κεφάλαια διαθέτει ένα σημαντικό 
πλεονέκτημα σε σχέση με τη χρηματοδότηση με τα ίδια κεφάλαια και με τα μη 
διανεμόμενα κέρδη ως πηγή κεφαλαίων, διότι οι τόκοι των ληφθέντων δανείων 
θεωρούνται ως δαπάνη πριν από τους φόρους για φορολογικούς σκοπούς. Ο συνδυασμός *ΐ 
των χαμηλών επιτοκίων και ενός υψηλού λόγου δανειακών προς (δια κεφάλαια μπορεί να 3£ 
δώσει, επομένως, ένα ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσω της χαμηλού κόστους 
χρηματοδότησης- Λστόσο, οι εταιρίες είναι πιο εύτρωτες στις κυκλικές μειώσεις των 
κερδών, διότι οι τόκοι πρέπει να χρηματοδοτηθούν από την ταμειακή ροή. Άρα, οι 
εταιρίες πρέπει είτε να μειώσουν το δανεισμό για να είναι σίγουρες ότι θα μπορέσουν 
να καταβάλλουν τους τόκους των ληφθέντων δανείων, ή πρέπει να είναι ικανές να 
βασίζονται σε χρηματοπιστωτικό σύστημα που υποστηρίζει τις εταιρίες που έχουν 
βραχυπρόθεσμες δυσκολίες ταμειακής ροής. 
Ένας πιο πλήρης χειρισμός του κόστους χρηματοδότησης 8α κάλυπτε όλες τις πιθανές 
πηγές κεφαλαίων καθώς και τα αποτελέσματα τόσο του πληθωρισμού όσο και της 
Φορολόγησης των κερδών και των αποσβέσεων, για να υπολογίζεται το κόστος του 
κεφαλαίου. Δεδομένου ότι το κόστος του κεφαλαίου θα κυμαίνεται σε συνάρτηση με τις 
πηγές χρηματοδότησης καθώς και τη φύση της επένδυσης, είναι απαραίτητο να γίνονται 
συγκρίσεις με βάση τις διάφορες κατηγορίες επενδύσεων. Σύμφωνα με τη Federal 
Reserve Bank της Νέας Υόρκης, οι ιαπωνικές εταιρίες έχουν πετύχει χαμηλό κόστος 
κεφαλαίου μέσω ενός πλήθους διαφορετικών επενδύσεων, αλλά πιο ειδικό για τα 
προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης. Οι γερμανικές εταιρίες έχουν πετύχει ένα 
συγκρίσιμο χαμηλό κόστος κεφαλαίου για τον εξοπλισμό και τις μηχανές αλλά ενδιάμεσο 
κόστος για τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης, ανάμεσα στο κόστος στην Ιαπωνία 
και στο κόστος στο ΗΒ και στις ΗΠΑ (σχ. 13). 
Χαμηλό κόστος κεφαλαίου συνεπάγεται ότι το κρίσιμο κατώφλι που πρέπει να ξεπεράσει 
ένα πρόγραμμα πριν κριθεί βιώσιμο θα είναι αντίστοιχα μικρότερο και οι επενδύσεις 
που θα πραγματοποιηθούν αντίστοιχα μεγαλύτερες. Αυτές οι εμπορικές επενδύσεις 
ουσικά παράγουν κατόπιν αποτελέσματα με τη μορφή υψηλού επιπέδου παραγωγής, 
καινοτομίας όσον αφορά τα νέα προϊόντα και τελικά κερδών στο μερίδιο της αγοράς. 
Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, την επιβεβαίωση του αντίκτυπου του κόστους 
του κεωαλαίου στις επενδύσεις μπορούμε να την αναζητήσουμε στο μερίδιο των 
επενδύσεων στην οικονομία, με ύφος 30% στην Ιαπωνία. 20% στη Γερμανία και 17,6* 
στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο, 
m ιλλ^ι umAvttiiTftg αντανωνιστικότηταο 
Δεν αρκεί να ελέγχουμε τις τιμές των παραγόντων και να διατηρούμε ελκυστικές 
συναλλαγματικές ισοτιμίες για να επιτύχουμε διεθνή ανταγωνιστικότητα. Στην εποχή 
μας της γρήγορης τεχνολογικής αλλαγής που συνεπάγεται σημαντικές οικονομίες 
κλίμακας, διαφοροποιημένα προϊόντα, μεγαλύτερη ευκαμφία και επιχειρήσεις που 
δουλεύουν παγκοσμίως, οι περισσότερες πηγές των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων 
μάλλον δημιουργούνται παρά παραχωρούνται* Η πιο αποτελεσματική χρήση των υλικών και 
η ανάπτυξη υποκατάστατων κάνει την κατοχή των πρώτων υλών να έχει σχετικά μικρή 
σημασία και με τον αυξανόμενο αυτοματισμό η πρόσβαση στην πιο σύγχρονη τεχνολογία 
γίνεται όλο και πιο σημαντική. 
το να μετρήσουμε άλλους παράγοντες ανταγωνιστικότητας εκτός από τις τιμές δεν είναι 
καθόλου εύκολη δουλειά. 0 κυριότερος ανάμεσα στους συντελεστές της 
ανταγωνιστικότητας είναι n ποιότητα. Φλο και πιο απαιτητικοί οι καταναλωτές 
τοποθετούν την ποιότητα του προϊόντος - όσον αφορά το σχέδιο, την κατασκευή και την 
απόδοση του - ανάμεσα στα πρώτα κριτήρια αγοράς. Η χαμηλή τιμή δεν μπορεί να 
αντισταθμίσει τη χαμηλή ποιότητα και δεδομένου ότι δεν μπορούμε να υποχρεώσουμε 
τους καταναλωτές να αγοράζουν προϊόντα που δεν επιθυμούν, οι παραγωγοί πρέπει να 
ικανοποιούν τον ανταγωνισμό πρώτα από όλα όσον αφορά την ποιότητα. Αν και ορισμένα 
ποιοτικά χαρακτηριστικά είναι δυνατόν να αντικατοπτρίζονται σε αντικειμενικές 
εκτιμήσεις - όπως π.χ. ο αριθμός των βλαβών που σημειώνονται σε κάποιο μοντέλο 
αυτοκινήτου - n ικανότητα να επιβάλεις ένα προϊόν σε υψηλή τιμή αποτελεί τον 
καλύτερο δείκτη ανώτερης ανταγωνιστικής θέσης. 
Τα σύγχρονα κατασκευαστικά συστήματα έχουν κατά πολύ επιλύσει το πρόβλημα της 
ισορροπίας μεταξύ ποιότητας και τιμής μέσω της εξοικονόμησης δαπανών που 
προέρχονται από χαμηλούς συντελεστές απόρριψης ελαττωματικών κομματιών. Ωστόσο, τα 
συστήματα αυτά είναι πολύπλοκα στη λειτουργία τους και απαιτούν μεγάλες οργανωτικές 
δεξιότητες εκτός βέβαια από την τεχνική εμπειρία και το κεφάλαιο. Με τη σειρά τους 
αυτές οι δεξιότητες έχουν γίνει πηγή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και δεν είναι 
δυνατόν να αντιγραφούν εύκολα. 
~-"ΐ"Γ- "'"' """ •— 
Με τον (διο τρόπο, μέσα σε ένα στρατηγικό και εμπορικό περιβάλλον που υφίσταται 3 J 
γρήγορη μεταβολή, η πρόσβαση σε ορισμένες υπηρεσίες εταιριών (σύμβουλοι μάνατζμεντ, 
νομικές υπηρεσίες, υπηρεσίες μάρκετιγκ, μάνατζμεντ ανθρώπινου δυναμικού, υπηρεσίες 
επικοινωνιών και πληροφόρησης} αποτελεί μεγάλο παράγοντα για την επιτυχή προσαρμογή 
των εταιριών και των προϊόντων τους στις συνθήκες της αγοράς και συνεπώς πηγή 
ανταγωνιστ ικού πλεονεκτήματος. 
Με πολύ ταχύτερους ρυθμούς εισαγωγών νέων προϊόντων, η καινοτομία έχει γίνει μεγάλη 
πηγή ανταγωνιστικότητας. Έχει διαπιστωθεί ότι n ικανότητα για εισαγωγή καινοτομιών 
συνδέεται ασθενώς με τα μέτρα που σχετίζονται με τους πόρους όπως n συνολική 
δαπάνη έρευνας και ανάπτυξης. Μεγαλύτερη σημασία έχουν n ικανότητα για γρήγορη 
εφαρμογή νέων τεχνολογιών τόσο στα προϊόντα όσο και στις διαδικασίες και ο έλεγχος 
των κεντρικών τεχνολογιών που ρυθμίζουν εκ των προτέρων τις εμπορικές καινοτομίες. 
Αυτό συνεπάγεται ότι η εργασία με την οποία μεταφέρονται οι γνώσεις από τη βασική 
έρευνα μέσω της προανταγωνιστικής έρευνας, στις εμπορικές εφαρμογές και n ικανότητα 
για δημιουργία επαυξητικών βελτιώσεων στην τεχνολογία σε όλες τις φάσεις της 
παραγωγικής διαδικασίας, έχουν μεγάλη σημασία. Παράλληλα, αυτό σημαίνει ότι η 
ικανότητα για τη διαχείριση της καινοτομίας είναι ένα ουσιώδες στοιχείο για την 
ανταγωνιστική επιτυχία. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι προσπάθειες των ίδιων των 
εταιριών στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης και της καινοτομίας 
διαδραματίζουν τον αποφασιστικό ρόλο στην ανταγωνιστικότητα. 
EC, US & JAPANESE SHARES OF WORLD EXPORTS 
FROM INDUSTRIALIZED COUNTRIES 
DEVELOPMENT OF EC TRADE BALANCES 1980-1989 
Mio ECU 
150000 r 
100000 
50000 h 
0 
-50000 
-100000 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 
Trade Balance Manufactures Balance 
Source: EUROSTAT 
DEVELOPMENT OF TRADE IN MANUFACTURED GOODS 
by volume 1985 =100 
160 
150 h 
140 
130 m 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 
Imports Exports Intra—EC 
Source: EUROSTAT to 
w 
EC-US-JAPAN 
1989 Billion ECU Fig. 4 
Exports 
Stocks of Foreign Direct Investment 
LEVELS AND DEVELOPMENT OF PRODUCTIVITY 
GDP PER PERSON EMPLOYED 
1988 In purchasing power parities 
JAPAN 
10,000 20,000 30,000 40,000 50,000 60,000 70,000 1 
10 GROWTH IN GDP PER PERSON EMPLOYED 
V. per annum 
LmÊÊM 0.2 „U,,W, 
EC US 
1961-73 E3 1974-81 Ξ 1982-88 JAPAN 
(O 
Development of Manufacturing Productivity 
% per annum 1979-1989 
MAIN ECONOMIC INDICATORS 
(annual % change in GDP, GDP prices, employment, 
& balance on current transactions as % of GDP) 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 
GDP Growth Inflation Employment Growth Balance of Payments 
Source: European Economy and Economic Budgets 
1990-1991 
0N 
ADJUSTMENT INDICATORS 
(adjusted wage share in GDP, profitability*, 
investment share in GDP, employment ratio*) 
90 
80 
70 h 
60 
50 
40 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 
Share of wages Profitability Share of investment Employment ratio 
Source: European Economy and Economic Budgets 
* Index: 1961-73 = 100 
* Share of employment in total population to 
00 
«4J 
DEVELOPMENT OF PRODUCTION, INVESTMENT & 
EMPLOYMENT IN INDUSTRY 
EUR 12 1985= 100 
140 
130 
120 
110 
100 h 
90 
80 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 
Production Investment Employment 
Sources: EUROSTAT & Survey on EC investments CO 
DEVELOPMENT OF INDUSTRIAL PRODUCTION 
EC, US & JAPAN 
130 
120 h 
1 10 
100 h 
90 h 
80 1985» 100 
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 
EC US JAPAN 
Source: EUROSTAT Industrial Trends to 
• 
ο 
INDUSTRIAL PRODUCTION 
Annual average percentage change 1980-1989 
2% 0% 2% 4% 5.8% 
6% Manufacturing industry 
Mineral oil refining 
Processing of metals 
Non—metallic minerals 
Chemical industry 
Metal products 
Mechanical engineering 
Electrical engineering 
Motor vehicles 
Other means of transport 
Food,drink & tobacco 
Textile industry 
Footwear & clothing 
Pulp Sc paper 
Printing & publishing 
Rubber & tyres 
Plastic products 
<Q 
* 
DEVELOPMENT OF REAL INTEREST RATES % 1980-1989 
1980 1981 1982 
European Economy No 42 1983 
EC 1984 1985 1986 1987 1988 1989 
US PS JAPAN (O 
r\> 

Table 1 
ΛΙ 
DEVELOPMENT OF INDUSTRIAL PRODUCTION 1985 = 100 
Sector 1980 1989 Annual % 
Increase 
Mining & quarrying 96.9 84.1 -2.3% 
Manufacturing industry 98.3 Π 5.5 1.8% 
Mineral oil refining 91 100.1 1.1% 
Production of metals 101.5 108.7 0.8% 
Iron and steel 102 123 2.1% 
Non metallic minerals 113 117.3 0.4% 
Construction materials 119 111.8 -0.7% 
Glass Industry 95.3 114.2 2.0% 
Ceramic goods 107.7 116.2 0.8% 
Chemicals 86.4 114.6 3.2% 
Metal products 110.8 116.4 0.5% 
Foundries 113 117 0.4% 
Boilermaking 108 114 0.6% 
Hand Tools 107 99 -1.0% 
Metal Packaging 95 99 0.5% 
Mechanical engineering 106.5 115.2 0.9% 
Machine tools 120 116 -0.4% 
Cutting tools 104 101 -0.4% 
Textile machinery 100 114 1.5% 
Electrical engineering 87.3 119.6 3.6% 
Domestic appliances 108.2 120 1.3% 
Electric lighting 99.8 123.2 2.4% 
Consumer electronics 122.1 138.5 1.6% 
Motor vehicles 93.7 127.7 3.5% 
Other means of transport 111.7 112 0.0% 
Shipbuilding 128 67 -10.3% 
Railway rolling stock 114 77 -5.5% 
Aerospace 79 119 6.0% 
Food,drink & tobacco 93 111.1 2.0% 
Meat 84.2 118.3 3.9% 
Dairy products 95.9 107.9 1.3% 
Textiles 103.4 105.5 0.2% 
Leather & leather goods 85 99 1.9% 
Footwear & clothing 109.3 91 -2.0% 
Timber & wooden furniture 121.3 119.3 -0.2% 
Paper & paper products 94.7 122.9 2.9% 
Printing 100 133.9 3.3% 
Rubber & tyres 92.5 122.9 3.2% 
Plastic products 92 129 5.8% 
Other manufacturing industries 
Musical instruments 104 106 0.2% 
Toys 120 106 -1.4% 
Total Industry 96.8 113 1.7% 
Source: EUROSTAT and Panorama of EC industry 
COMPETITIVE SITUATION OF EC INDUSTRY BY SECTOR 
1988 J-y 
Sector Sector 
Code Exports Imports Ratio 
(% production) X/M 
Very favourable situation: Group A 
Furs .- 456 
Textile machinery * 323 
Paper machinery 327 
Medical equipment 372 
Food, chemical machinery 324 
Steel tubes 222 
Alcohol & spirits 424 
Non-metallic mineral products 245 
Rolling stock 362 
Favourable situation: Group Β 
Precision instruments 371 
Machine tools 322 
Transmission equipment 326 
Abrasives 246 
Mining machinery 325 
Shipbuilding 361 
Ceramic goods 248 
Agricultural machinery 321 
Steel rolling 223 
Electric lighting 347 
Motor vehicles 351 
Power transformers 342 
Pharmaceuticals 257 
Industrial electrical apparatus 343 
Other chemical products 256 
Household appliances 346 
Motor parts 353 
Iron & steel 221 
Glass 247 
Tools 316 
Plastics processing 483 
Furniture 467 
Soaps & detergents 258 
Structural metal products 314 
Wine 425 
Paint 255 
Trailers & caravans 352 
Dairy products 413 
Boilermaking 315 
Clay products 241 
Brewing 427 
Pasta 417 
Bread & flour 419 
Soft drinks 428 
Concrete 243 64.2 
50.5 
34.8 
32.3 
31.4 
30.7 
16.5 
15.7 
12.8 
28.8 
26.4 
24.5 
23.3 
23.2 
20.5 
20 
IS 
16.9 
16.5 
15.6 
15.5 
15.3 
15.4 
14.4 
13.2 
13.1 
12.8 
12.3 
11.8 
11.1 
10.6 
9.2 
9 
8.4 
6.7 
6.1 
6 
5.4 
4.1 
3.5 
2.9 
2.6 
2.1 
1.5 56.4 
26 
20.3 
30 
12.4 
11.9 
1.5 
4.3 
3 
22.9 
15.5 
15.4 
13.3 
11.5 
12.3 
6.9 
7.7 
8.2 
10.8 
9.4 
10.8 
7 
14.6 
9 
11 
5.3 
6.6 
7.1 
7.7 
7.5 
6 
1.7 
2.5 
0.1 
1.9 
1.4 
1.3 
1 
0.2 
0.2 
0.3 
0.8 
0.4 
0.2 1.1 
1.9 
1.7 
1.1 
2.5 
2.6 
11.0 
3.7 
4.3 
1.3 
1.7 
1.6 
1.8 
2.0 
1.7 
2.9 
2.3 
2.1 
1.5 
1.7 
1.4 
2.2 
1.1 
1.6 
1.2 
2.5 
1.9 
1.7 
1.5 
1.5 
1.8 
5.4 
3.6 
84.0 
3.5 
4.4 
4.6 
5.4 
20.5 
17.5 
9.7 
3.3 
53 
7.5 
Positive Balance: Group C s-r 
Asbestos 244 
Paper & board 472 
Metals transformation 313 
Printing 473 
Confectionery 421 
Grain milling 416 
Foundries 311 
Retreading rubber tyres 482 
Insulated wires & cables 341 
Forging 312 
Animal feedingstuffs 422 
Cement 242 
Wooden containers 464 
Tobacco products 429 
Balai\ce: X/M=l 
Aerospace 364 
Man-made fibres 260 
Cork & brushes 466 
Textiles industry 430 
Photographic laboratories 493 
Negative Balance: Group D 
Fish processing 415 
Building materials 231 
Oils & fats 411 
Semi-finished wood products 462 
Meat processing 412 
Carpentry 463 
Unfavourable situation: Group Ε 
Musical instruments 492 
Toys 494 
Non-ferrous metals 224 
Other household chemicals 259 
Office machines 330 
Footwear 451 
Leather tanning 441 
Consumer electronics 345 
Knitting industry 436 
Carpets 438 
Motorcycles 363 
Clothing 453 
Other wood manufactures 465 
Fruit & vegetables processing 414 
Pulp,paper & board 471 
Wood sawing 461 
Starch 418 
Potassium & phosphates 232 
Very unfavourable situation: Group F 
Jewellery 491 
Optical instruments 373 
Clocks & watches 374 
Leather products 442 
Rubber products 481 9.6 
7.1 
6.3 
6.1 
6 
5.5 
5.2 
5.1 
4.1 
3.5 
2.8 
2.5 
2.2 
1.7 
25.8 
25.4 
19.9 
16.4 
5 
9.4 
8.1 
6.4 
5.6 
5.2 
4.1 
28.6 
25.7 
21.6 
20.5 
20.5 
20.2 
19.9 
19.9 
19.5 
18.9 
14.2 
13.1 
11.7 
10.2 
ZA 
5.3 
3 
0 
205.7 
52.8 
52.2 
40.9 
13.4 3.3 
6 
4.5 
2.6 
2.6 
2.4 
2.5 
2 
3 
1.5 
2.2 
0.9 
0.8 
0.8 
25.2 
24.6 
20.2 
17.1 
4.Z 
25.1 
9.7 
18.9 
22.3 
6.4 
7.4 
50.5 
47.4 
45.7 
25.6 
37.4 
68.1 
22.6 
38.7 
26.2 
20.8 
29 
23.6 
16.3 
19.3 
36.7 
54 
12.3 
13.7 
915.5 
61.8 
71.3 
433 
59.4 2.9 
1.2 
1.4 
2.3 
2.3 
2.3 
2.1 
2.6 
1.4 
23 
13 
2.8 
2.8 
2.1 
1.0 
1.0 
1.0 
1.0 
1.0 
0.4 
0.8 
03 
03 
0.8 
0.6 
0.6 
0.5 
0.5 
0.S 
0.5 
0.3 
0.9 
0.5 
0.7 
0.9 
0.5 
0.6 
0.7 
0.5 
0.2 
0.1 
0.2 
0.0 
0.2 
0.9 
0.7 
0.9 
0.2 

ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 08 13 
Αρι*. καταλόγου ; CB-CO-90-585-GR-C 
ISBN 92-77-66060-0 
ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ μέχρι 30σελίδες: 3,50ECU για κάύε 10 επιπλέον σελίδες: i,25ECU 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων ίων Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg ISSN 0254-1483 
COM(90) 556 τελικό