Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης, για την περίοδο 1999-2003, όσον αφορά τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, στο πλαίσιο των ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας» () (98/C 19/03)

Στις 27 Ιουνίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Οκτωβρίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Lemmetty και των συνεισηγητών κ. Fuchs και Linssen.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 349η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου 1997), υιοθέτησε με 106 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή υπέβαλε ανακοίνωση σχετικά με ένα κοινοτικό πρόγραμμα δράσης όσον αφορά τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, στο πλαίσιο των ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας. Η ανακοίνωση συνοδεύεται από πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση κοινοτικού προγράμματος δράσης, για την περίοδο 1999-2003, όσον αφορά τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση στο πλαίσιο των ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας.

1.2. Το πρόγραμμα δράσης βασίζεται στα άρθρα 3 (ο) και 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα οποία ορίζεται ότι η προστασία της υγείας αποτελεί στόχο προτεραιότητας. Στην ανακοίνωση της 24ης Νοεμβρίου 1993 σχετικά με το πλαίσιο ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας (), η Επιτροπή καθορίζει ένα πλαίσιο μελλοντικών δράσεων σε κοινοτικό επίπεδο για την επίτευξη των στόχων αυτών.

1.2.1. Μετά την ανακοίνωση, η Επιτροπή υιοθέτησε πρόσφατα προγράμματα δράσεων για την πρόληψη των ατυχημάτων και τις σπάνιες ασθένειες.

1.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει τονίσει με έμφαση επανειλημμένως κατά το παρελθόν το δεσμό που υφίσταται μεταξύ της ρύπανσης του περιβάλλοντος και της υγείας. Στη γνωμοδότησή της της 6ης Ιουλίου 1994 σχετικά με το πλαίσιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τη δημόσια υγεία (), η ΟΚΕ καλούσε την Επιτροπή να υιοθετήσει μία ευρύτερη προσέγγιση για το θέμα αυτό, τονίζοντας τη σημασία που έχει το περιβάλλον για την προώθηση της υγείας.

1.4. Η παρούσα ανακοίνωση και πρόταση για το σχετικό πρόγραμμα δράσεως αφορούν κυρίως τα προβλήματα υγείας που προκαλούνται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Η μόλυνση συμβάλλει σε πολλές από τις σπουδαιότερες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 7 μεταξύ των παραδειγμάτων που αναφέρονται από την Επιτροπή είναι τα αναπνευστικά προβλήματα, οι αλλεργίες, οι καρκίνοι, οι καρδιοαγγειακές ασθένειες και οι λοιμώδεις παθήσεις, οι νευρολογικές διαταραχές και οι βλάβες του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπροσθέτως, τα προβλήματα ακοής και τα αρνητικά αποτελέσματα για την υγεία που προκαλούνται από τον θόρυβο έχουν αποτελέσει ζήτημα ολοένα και μεγαλύτερης σημασίας.

1.4.1. Οι αλλεργίες είναι μεταξύ των κοινότερων χρόνιων παθήσεων που επηρεάζουν άνω του ενός τρίτου του πληθυσμού των ανεπτυγμένων χωρών και ολοένα αυξάνουν περισσότερο (). Πρέπει να σημειωθεί εντούτοις ότι όταν στην πρόταση της Επιτροπής γίνεται αναφορά στις «αλλεργίες», εννοούνται ως επί το πλειστόν οι αλλεργικές συνθήκες αναπνοής (δηλ. δεν συμπεριλαμβάνονται οι τροφικές αλλεργίες ή οι αλλεργίες που προκαλούνται από δερματική επαφή).

1.5. Η πρόληψη των ασθενειών που σχετίζονται με τη ρύπανση αποβλέπει σε τρείς στόχους: πρώτον, μείωση του όγκου των ρυπαντικών ουσιών με συγκεκριμένη δράση στην πηγή τους 7 δεύτερον, μείωση της έκθεσης του ανθρώπου σε αυτές 7 και τρίτον, μείωση των σχετικών επιπτώσεων στα άτομα που εκτίθενται σε τέτοιες ουσίες.

1.6. Μολονότι υπάρχουν στοιχεία για τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση σε κοινοτικό επίπεδο και στα κράτη μέλη, τα στοιχεία σε κοινοτικό επίπεδο δεν παρέχουν καθαρή εικόνα της σχέσεως που υφίσταται μεταξύ ρύπανσης του περιβάλλοντος και κακής υγείας.

1.7. Η Επιτροπή αναφέρει τις δράσεις που έχουν αναληφθεί, τόσο στα κράτη μέλη, όσο και σε διεθνές και κοινοτικό επίπεδο, για την επίλυση του προβλήματος των ασθενειών που σχετίζονται με τη ρύπανση.

1.8. Κατόπιν αυτών, και λαμβανομένων υπόψη των σχετικών δράσεων που έχουν αναληφθεί στον τομέα αυτό και τους περιορισμένους διαθέσιμους πόρους, η Επιτροπή προτείνει τα εξής κριτήρια επιλογής για τον καθορισμό των τομέων προτεραιότητας του προγράμματος:

- τα μέτρα δημόσιας υγείας που σχετίζονται με την εν λόγω ασθένεια να μην αποτελούν σκέλος άλλων κοινοτικών προγραμμάτων 7

- υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι τα σημερινά επίπεδα εκθέσεως στην ρύπανση αποτελούν κίνδυνο για την υγεία και επιπλέον ο αριθμός ατόμων που εκτίθενται σε ρυπογόνες ουσίες είναι σημαντικός 7

- η ασθένεια αποτελεί σημαντικό παράγοντα νοσηρότητας και/ή θνησιμότητας και υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι διαδίδεται ολοένα και περισσότερο, και

- η κοινοτική δράση παρέχει προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη.

1.9. Με την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών, η Επιτροπή εντοπίζει τις ασθένειες που σχετίζονται με τη μόλυνση της ατμόσφαιρας, και κυρίως τις αναπνευστικές ασθένειες και αλλεργίες ως τομείς προτεραιότητας του προτεινόμενου προγράμματος.

2. Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση 1999-2003

2.1. Η Επιτροπή προτείνει ένα πενταετές πρόγραμμα δράσης που επικεντρώνεται κυρίως στην πρόληψη του άσθματος και των άλλων αναπνευστικών παθήσεων και αλλεργιών.

2.2. Η εφαρμογή του προγράμματος θα αποβλέπει στην αύξηση των πληροφοριών σχετικά με τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, στη βελτίωση της προλήψεως κινδύνου και της διαχείρισης των κινδύνων όσον αφορά τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση και στην υποστήριξη μέτρων με σκοπό την πρόληψη των παθήσεων που καλύπτονται από το πρόγραμμα.

2.3. Το πρόγραμμα προβλέπει διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, τους συναφείς διεθνείς οργανισμούς και τις τρίτες χώρες. Επιπροσθέτως, το πρόγραμμα θα υποβάλλεται σε συνεχή αξιολόγηση, και προβλέπεται η εκπόνηση αξιολογικών εκθέσεων σε τακτά διαστήματα.

2.4. Η πρόταση καθορίζει το δημοσιονομικό πλαίσιο για ένα μόνον έτος (1999) του προγράμματος, ορίζοντας ότι η απόφαση για το δημοσιονομικό πλαίσιο της τελευταίας τετραετίας θα ληφθεί αργότερα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής και τη σχετική της πρόταση για ένα κοινοτικό πρόγραμμα δράσης. Το έγγραφο της Επιτροπής καταδεικνύει υψηλό επίπεδο αρμοδιότητας και ειδικευμένης γνώσεως.

3.2. Η ΟΚΕ εγκρίνει το πρόγραμμα δράσεως διότι είναι καλώς αιτιολογημένο, τα δε προτεινόμενα μέτρα ορίζονται με σαφήνεια. Το πρόγραμμα είναι επίσης επίκαιρο καλώς θεμελιωμένο και προβλέπει σημαντική συμβολή της Κοινότητας στα μέτρα που λαμβάνονται σήμερα στον τομέα της δημόσιας υγείας. Επιπροσθέτως, έστω και αν ήδη υπάρχει μεγάλος όγκος πληροφοριών για τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, το πρόγραμμα θα παράσχει οπωσδήποτε προστιθέμενη αξία.

3.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ιδιαιτέρως χρήσιμη την επισκόπηση και περιγραφή των μέτρων που λαμβάνονται σήμερα σε διάφορα επίπεδα όπως παρουσιάζονται από την Επιτροπή. Επιπροσθέτως, η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι εφικτή η προτεινόμενη μίξη οριζόντιων και ειδικών μέτρων για τις σχετικές ασθένειες.

3.2.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι έχει σημασία να μειωθεί ο όγκος των ρυπαντικών ουσιών με την ανάληψη δράσεων στην πηγή τους.

3.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί να διατυπώσει ορισμένες παρατηρήσεις οι οποίες δεν μειώνουν βεβαίως, ούτε την αξία της προτάσεως ούτε τη σημασία του θέματος με το οποίο ασχολείται.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Σχετικά με τον πρώτο ειδικό στόχο του προγράμματος δράσης («Βελτίωση της πληροφόρησης»), η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχει η συγκέντρωση επιστημονικών στοιχείων για την αιτιακή σχέση μεταξύ ρύπανσης και ασθένειας καθώς και η σύγκριση και η αξιολόγηση των διαθέσιμων στοιχείων για την αιτιακή αυτή σχέση σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

4.2. Όσον αφορά τον δεύτερο ειδικό στόχο («Αντίληψη του κινδύνου και διαχείριση»), η ΟΚΕ σημειώνει ότι προκειμένου (i) να προληφθεί η ανώφελη αναστάτωση του κοινού και (ii) να ενθαρρυνθεί η ελαχιστοποίηση της εκθέσεως των ατόμων στου περιβαλλοντικούς κινδύνους, χρειάζονται πολλά περισσότερα μέτρα από την παροχή και μόνο πληροφόρησης. Η έρευνα στον τομέα της ανακοίνωσης κινδύνων δείχνει ότι τα άτομα εφησυχάζουν πολύ περισσότερο από την κατάλληλη ανακοίνωση των σχετικών κινδύνων που προκαλούν τους φόβους τους από την παροχή στοιχείων. Για τον λόγο αυτό εμπιστεύονται περισσότερο εκείνους που παρέχουν πληροφόρηση. Επιπλέον, πρέπει να επιδειχθεί προσοχή και σε πτυχές όπως το κοινωνικό περιβάλλον και η αρμοδιότητα των ενδιαφερόμενων ατόμων.

4.2.1. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θέλει να τονίσει ότι η ανακοίνωση και η παροχή πληροφόρησης πρέπει να οργανώνεται συστηματικώς. Έχει ιδιαίτερη σημασία, επίσης, να μελετηθεί προηγουμένως η ομάδα στόχος.

4.3. Σχετικά με τον τρίτο ειδικό στόχο («Αναπνευστικές ασθένειες και αλλεργίες»), η ΟΚΕ τονίζει ότι με βάση τα ίδια γενικά κριτήρια, το πρόγραμμα δράσης θα μπορούσε να επικεντρωθεί επίσης και σε ορισμένες άλλες σημαντικές ασθένειες.

4.3.1. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ τονίζει επίσης τη σημασία της προλήψεως και άλλων αλλεργιών, όπως οι αλλεργίες που προκαλούνται από τα τρόφιμα.

4.4. Η ΟΚΕ με χαρά σημειώνει ότι θα λάβει αντίγραφα των εκθέσεων αξιολόγησης και εφαρμογής.

4.5. Η ΟΚΕ θα ήθελε επίσης να δοθεί έμφαση στη σημασία της συνεργασίας με τις εθνικές αρχές την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, την ΠΟΥ και τις τρίτες χώρες.

4.5.1. Έχει επίσης σημασία να αναγνωρισθεί το έργο της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) των ΗΠΑ στον τομέα της αξιολόγησης και διαχείρισης των κινδύνων σχετικά με τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα ήταν σημαντικό για την Κοινότητα εάν μπορούσε να επωφεληθεί από το έργο αυτό.

4.6. Προκειμένου να αποφευχθούν οι ανώφελες επικαλύψεις, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες, ούτως ώστε να εξασφαλισθεί ότι τα προτεινόμενα μέτρα συστοιχούν και συμπληρώνουν τις δράσεις που προβλέπονται στα πλαίσια του προγράμματος παρακολούθησης της υγείας () καθώς και οποιαδήποτε άλλη κοινοτική δράση για τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση, όπως εκείνες του Πέμπτου Κοινοτικού Προγράμματος Δράσεως για το Περιβάλλον - «Προς τη Βιωσιμότητα» ().

4.7. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, αδυναμία του προγράμματος είναι η αβεβαιότητα όσον αφορά τη χρηματοδότησή του. Μολονότι η ΟΚΕ κατανοεί τους σχετικούς λόγους, θα ήταν καλό εάν η Επιτροπή παρείχε τουλάχιστον το πλαίσιο των χρηματοπιστωτικών απαιτήσεων για την περίοδο 2000-2003, και αν οι αρχές του προϋπολογισμού εξασφάλιζαν ότι θα ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις αυτές. Ένα πολυετές πρόγραμμα δεν μπορεί να διακινδυνεύσει να μείνει ανολοκλήρωτο, λόγω του προϋπολογισμού.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 214 της 16. 7. 1997, σ. 7.

() COM(93) 559 τελικό, 24. 11. 1993.

() ΕΕ C 388, της 31. 12. 1994.

() Λευκό Βιβλίο για την Αλλεργία στην Ευρώπη. Οργανισμός UCB Αλλεργίας, Μάιος 1997.

() Πρόταση: ΕΕ C 338 της 16. 12. 1995 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 174 της 17. 6. 1996.

() Πρόταση: ΕΕ C 138 της 17. 5. 1993 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ ΕΕ C 287 της 4. 11. 1992.