ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ 1221/97 του Συμβουλίου περί των γενικών κανόνων εφαρμογής για ενέργειες της παραγωγής και της εμπορίας μελιού

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Εισαγωγή

2. Παγκόσμια κατάσταση

2.1. Παραγωγή

2.2. Συναλλαγές

2.2.1. Eξαγωγή

2.2.2. Εισαγωγή

3. Κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση

3.1. Ισοζύγιο εφοδιασμού

3.2. Διάρθρωση της παραγωγής

3.2.1. Απογραφή

3.2.2. Κόστος παραγωγής

3.3. Διάρθρωση της αγοράς

3.3.1. Χαρακτηριστικά της αγοράς μελιού

3.3.2. Εμπορία

3.3.3. Τιμή στην παραγωγή

3.3.4. Τιμή κατά την εισαγωγή

3.3.5. Πρόσβαση στην αγορά

4. Εφαρμογή των εθνικών προγραμμάτων

4.1. Πρόβλεψη δαπανών

4.2. Eκτέλεση των δαπανών

4.3. Αξιολόγηση

4.3.1. Στόχοι της δράσης

4.3.2. Aνάλυση των δαπανών κατά ενέργεια. Λαμβανόμενα αποτελέσματα

4.3.3. Προτάσεις των κρατών μελών

5. Δυσκολίες και αιτήματα του τομέα

6. Προοπτικές και προτάσεις

6.1. Προοπτικές

6.2. Προτάσεις

7. Παραρτήματα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ 1221/97 του Συμβουλίου περί των γενικών κανόνων εφαρμογής για ενέργειες της παραγωγής και της εμπορίας μελιού

Εισαγωγή

Το Συμβούλιο εξέδωσε τον Ιούνιο του 1997 τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ 1221/97 [1] με σκοπό τη βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού τα κράτη μέλη μπορούν να καταρτίζουν ετήσια εθνικά προγράμματα σε στενή συνεργασία με τις επαγγελματικές και συνεταιριστικές οργανώσεις, που περιλαμβάνουν μία ή περισσότερες από τις πέντε ακόλουθες κατά προτεραιότητα δράσεις: τεχνική βοήθεια, καταπολέμηση της βαρρόας, εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας, μέτρα στήριξης των εργαστηρίων ανάλυσης μελιού και εφηρμοσμένη έρευνα σε θέματα ποιοτικής βελτίωσης του μελιού.

[1] ΕΕ αριθ. L 173, της 1.7.1997, σ. 1. Κανονισμός που τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2070/98 (ΕΕ αριθ. L 265, της 30.9.1998, σ. 1).

Η Επιτροπή έχει θεσπίσει τις λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού αυτού τον Νοέμβριο του 1997 με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ 2300/97 [2]. Οι εν λόγω λεπτομέρειες εφαρμογής προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία τα οποία πρέπει να περιλαμβάνουν τα εθνικά προγράμματα, την ημερομηνία ανακοίνωσης των προγραμμάτων, τον τρόπο κατανομής των κοινοτικών μέσων που προορίζονται για τη συγχρηματοδότηση των προγραμμάτων, καθώς και τα στοιχεία που αφορούν τις μελέτες διάρθρωσης του τομέα.

[2] ΕΕ αριθ. L 319 du 21.11.1997, σ. 4. Κανονισμός που τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1438/2000 (ΕΕ αριθ. L 161, της 1.7.2000, σ. 65).

Τα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει τις έρευνές τους σχετικά με τη διάρθρωση του τομέα με σκοπό τη συμπλήρωση των στατιστικών δεδομένων όσον αφορά την μελισσοκομία. Οι μελέτες αυτές αφορούν τη διάρθρωση της παραγωγής, καθώς και την εμπορία και τη διαμόρφωση των τιμών.

Το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ 1221/97 προβλέπει την υποβολή, κάθε τρία έτη, μιας έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού. Η παρούσα έκθεση ανταποκρίνεται στο γεγονός αυτό.

Παγκόσμια κατάσταση

Η πρώτη περιοχή παραγωγής στον κόσμο είναι η Ασία και ακολουθούν η Ευρώπη και η Βόρειος και Κεντρική Αμερική (πίνακας 1). Στο πλαίσιο του παγκοσμίου εμπορίου, η Κίνα είναι ο πρώτος παγκόσμιος εξαγωγέας και η Ευρωπαϊκή Ένωση η πρώτη αγορά εισαγωγής.

Παραγωγή

Η παγκόσμια παραγωγή μελιού ανήλθε σε 1 173 000 τόνους το 1999, σύμφωνα με τις στατιστικές που δημοσίευσε ο FAO (πίνακας 1). Η παγκόσμια παραγωγή αυξήθηκε κατά 30% μεταξύ 1979 και 1989. Κατά την επόμενη δεκαετία, μεταξύ 1989 και 1999, η αύξηση αυτή ήταν της τάξης του 3%, πράγμα που αποδεικνύει τη σταθερότητα της παγκόσμιας παραγωγής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί με 116 000 τόνους το 1999 τον τρίτο παγκόσμιο παραγωγό μετά την Κίνα με 214 000 τόνους και την ΚΑΚ με 134 000 τόνους (πίνακας 2). Άλλες χώρες μεταξύ των κυριοτέρων παραγωγών στον κόσμο είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (101 000 τόνοι) και η Αργεντινή (85 000 τόνοι).

Συναλλαγές

Οι παγκόσμιες συναλλαγές αντιστοιχούν σε 25% περίπου της συνολικής παραγωγής μελιού.

Eξαγωγή

Οι παγκόσμιες εξαγωγές μελιού ανήλθαν περίπου σε 300 000 τόνους το 1998 (πίνακας 3α). Η Κίνα εξήγαγε 37% της παραγωγής της σε μέλι το 1998, πράγμα που αντιπροσωπεύει 26% του συνολικού παγκοσμίου εμπορίου.

Οι κυριότερες αγορές, προς τις οποίες προορίζονται οι κινεζικές εξαγωγές μελιού είναι κατά σειρά σπουδαιότητας Ιαπωνία, Ηνωμένες Πολιτείες και Γερμανία (πίνακας 3β). Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1994 η Ιαπωνία υπήρξε η πρώτη αγορά των εξαγωγών μελιού της Κίνας και έκτοτε επήλθε μεταβολή του προορισμού των εξαγωγών αυτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ως πρώτη αγορά εισαγωγής. Φαίνεται ότι η αντικατάσταση του μελιού από άλλες γλυκαντικές ουσίες στα συστατικά ορισμένων αεριούχων ποτών ευρείας κατανάλωσης στην Ιαπωνία αποτελεί τον λόγο της μεταβολής αυτής στα εξαγωγικά ρεύματα.

Εισαγωγή

Οι παγκόσμιες εισαγωγές μελιού αντιστοιχούν σε 300 000 τόνους περίπου το 1998 (πίνακας 4). Η κύρια αγορά εισαγωγής είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση που απορρόφησε 47% των εισαγομένων ποσοτήτων μελιού στον κόσμο το 1998. Η Γερμανία με 85 000 τόνους και το Ηνωμένο Βασίλειο με 21 000 τόνους αντιπροσωπεύουν περίπου 70% του συνολικού εισαγόμενου όγκου από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 1999 (πίνακας 6).

Οι παγκόσμιες εισαγωγές αυξήθηκαν κανονικά από το τέλος της δεκαετίας του εβδομήντα (γραφική παράσταση 2) λόγω της αύξησης της κατανάλωσης των φυσικών και διαιτητικών προϊόντων, του δυναμισμού ορισμένων εμπόρων να εισάγουν ειδικά μέλια ή μέλι σε χαμηλή τιμή, συνήθως υπό μορφή μειγμάτων, καθώς και λόγω της αύξησης της βιομηχανικής χρησιμοποίησης μελιού σε ορισμένες χώρες.

Κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή μελισσοκομία παρουσιάζει ετερογενή διάρθρωση τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και εμπορίας.

Ισοζύγιο εφοδιασμού

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει έλλειμμα όσον αφορά το μέλι και συνήθως πρέπει να εισαγάγει περίπου το ήμισυ του μελιού που καταναλώνει. Ο βαθμός αυτοεφοδιασμού το 1998/99 ήταν 47,4% και για πρώτη φορά παρέκκλινε του ποσοστού των 50% (πίνακας 5).

Οι τρεις πρώτοι παραγωγοί μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία με αντιστοίχως 33 000, 27 000 και 16 000 τόνους μελιού το 1998/99. Η παραγωγή μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρέμεινε σταθερή κατά την περίοδο 1997-1999 (γραφική παράσταση 3).

Εξάλλου, οι εισαγωγές μελιού αυξήθηκαν κατά 11,5% κατά την περίοδο 1997-1999 (γραφική παράσταση 4). Η Αργεντινή κατέστη ο πρώτος εξαγωγέας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση με 30% του συνόλου των κοινοτικών εισαγωγών μελιού το 1999, ενώ η Κίνα παρέμεινε στη δεύτερη θέση με 23% και το Mεξικό κατέχει την τρίτη θέση με 12% (πίνακας 6).

Αντίθετα, οι κοινοτικές εξαγωγές με προορισμό τις τρίτες χώρες αφορούν περίπου 6 000 τόνους και αντιπροσωπεύουν μόλις 5% της παραγωγής του 1999 (πίνακας 7).

Διάρθρωση της παραγωγής

Απογραφή

Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη, ο συνολικός αριθμός μελισσοκόμων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα των δώδεκα ήταν 435 000 το 1992, από τους οποίους 13 000 ήταν δηλωμένοι ως επαγγελματίες. Κατ' αυτή την έννοια, για να θεωρηθεί κανείς επαγγελματίας μελισσοκόμος, πρέπει να εκμεταλλεύεται τουλάχιστον 150 κυψέλες [3]

[3] Αριθμητικό στοιχείο που προτείνεται στο πλαίσιο της Επιτροπής γεωργικών επαγγελματικών οργανώσεων της ΕΕ (COPA) και της επιτροπής γεωργικής συνεργασίας της ΕΕ (COGECA).

Το 1999 και σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο συνολικός αριθμός μελισσοκόμων ήταν 460 071 και ο αριθμός επαγγελματιών μελισσοκόμων εκτιμάτο σε 14 351. Κατ' αυτό τον τρόπο, διαπιστώνεται αύξηση κατά 5,7% του συνολικού αριθμού ευρωπαίων μελισσοκόμων, ενώ οι επαγγελματίες αυξήθηκαν κατά 10% (πίνακας 8).

Κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου 1992-1999, ο αριθμός των κυψελών αυξήθηκε κατά 11% φθάνοντας σε 8 652 643. Οι επαγγελματίες μελισσοκόμοι εξακολουθούν να εκμεταλλεύονται περισσότερο από τρία εκατομμύρια κυψέλες, πράγμα του αντιπροσωπεύει 42,4% του συνόλου των κυψελών στην Ευρώπη. Πράγματι, η αναλογία σε σχέση με το σύνολο των κοινοτικών κυψελών παραμένει σταθερή σε σύγκριση με την απογραφή του 1992. Το κράτος μέλος με τις περισσότερες κυψέλες είναι η Ισπανία περισσότερο από δύο εκατομμύρια κυψέλες, ακολουθούμενη από την Γαλλία με ενάμιση εκατομμύριο περίπου κυψέλες.

Εάν θεωρήσουμε τον δείκτη επαγγελματισμού ως τη σχέση μεταξύ του αριθμού των επαγγελματιών και του συνολικού αριθμού των μελισσοκόμων, η Ισπανία παρουσιάζει τον υψηλότερο βαθμό επαγγελματισμού με 16,4%, ακολουθούμενη από την Ελλάδα και την Πορτογαλία με 12,5% και 6,9% αντιστοίχως. Πράγματι, τα τρία αυτά κράτη μέλη (Ισπανία, Ελλάδα και Πορτογαλία) συγκεντρώνουν το 73% του συνόλου των κυψελών των επαγγελματιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα άλλη κράτη μέλη για τα οποία η απογραφή έδειξε υψηλά ποσοστά σε συνολικό αριθμό κυψελών παρουσιάζουν χαμηλότερους δείκτες επαγγελματιών.

Σε απόλυτη αξία, οι επαγγελματίες μελισσοκόμοι συγκεντρώνονται σε τρία κράτη μέλη, ενώ η Ισπανία συγκεντρώνει το 32% του συνόλου της απογραφής επαγγελματιών μελισσοκόμων, η Γαλλία 21% του συνόλου και η Ελλάδα 21% επίσης.

Η αύξηση που παρατηρείται φαίνεται ότι αποτελεί συνέπεια της βελτίωσης των στατιστικών του τομέα παρά πραγματική αύξηση του τομέα. Η αναλογία κυψελών που τυγχάνουν εκμετάλλευσης από επαγγελματίες παραμένει σταθερή, καθώς και το ποσοστό επαγγελματισμού του τομέα σε κάθε χώρα.

Κόστος παραγωγής

Τα κράτη μέλη ανακοίνωσαν τα στοιχεία σχετικά με το κόστος παραγωγής όπως αναφέρεται στο σημείο 4 του παραρτήματος ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97 της Επιτροπής. Το κόστος παραγωγής κατανέμεται σε σταθερό και μεταβλητό κόστος. Το κόστος που λαμβάνεται υπόψη ως σταθερό για το εν λόγω οικονομικό έτος περιλαμβάνει τις δαπάνες που αφορούν τον εξοπλισμό εργασίας και τη μεταφορά, τα κτήρια, την απόσβεσή τους καθώς και τις ασφαλίσεις και τους φόρους. Από την άλλη πλευρά, το μεταβλητό κόστος περιλαμβάνει τις δαπάνες για τη χειμερινή διατροφή των μελισσιών, τις υγειονομικές αγωγές, τη συσκευασία, τις εγκαταστάσεις και τη διαχείμαση.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν ληφθεί, τα κράτη μέλη μπορούν να συγκεντρωθούν σε τρεις κατηγορίες (IRL χωρίς αξιολόγηση):

- υψηλό κόστος από 112 έως 142 EUR/κυψέλη (D, S, FIN, UK, NL),

- μέσο κόστος από 56 έως 91 EUR/κυψέλη (A, DK, B, L, P),

- χαμηλό κόστος από 20 έως 41 EUR/κυψέλη (EL, E, F, I).

Φαίνεται ότι είναι δύσκολο να καθορισθεί ένας μέσος όρος του κόστους παραγωγής σε κοινοτικό επίπεδο λαμβανομένων υπόψη των διαθέσιμων στοιχείων στα περισσότερα κράτη μέλη (πίνακας 9). Υπάρχει ετερογένεια όσον αφορά το κόστος που καταγράφεται, το οποίο καταδεικνύει μια απόκλιση άνω των 120 EUR/κυψέλη μεταξύ των πλέον απομακρυσμένων κρατών μελών. Αυτό αληθεύει κυρίως για το σταθερό κόστος συγκρίνοντας τις γειτονικές χώρες (S και FIN με 109 και 38 EUR/κυψέλη αντιστοίχως.NL, B και D με 16,5, 45 και 65 EUR/κυψέλη, αντιστοίχως) και για ορισμένα κράτη μέλη (NL και FIN), για τα οποία το μεταβλητό κόστος δεν επεξηγείται ή επεξηγείται ελάχιστα. Ωστόσο, ένας ορισμένος βαθμός γειτνίασης μπορεί να συναχθεί από τους αριθμούς που αφορούν τρία κράτη μέλη που κατέχουν 56% του συνολικού πληθυσμού μελισσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατ' αυτό τον τρόπο, ο μέσος όρος του κόστους παραγωγής που έχει ανακοινωθεί από την Ελλάδα, την Ισπανία και τη Γαλλία είναι 36,5 EUR/κυψέλη.

Διάρθρωση της αγοράς

Χαρακτηριστικά της αγοράς μελιού

Κύριο χαρακτηριστικό της αγοράς μελιού είναι η παρουσία δύο σαφώς διαφοροποιημένων προϊόντων: το επιτραπέζιο μέλι και το βιομηχανικό μέλι.

Το επιτραπέζιο μέλι χρησιμοποιείται για οικιακή κατανάλωση κυρίως για επάλειψη στο ψωμί. Άλλες χρήσεις του είναι ως γλυκαντικού σε παρασκευάσματα μαγειρικής, στα ποτά ή στα σπιτικά γλυκά.

Η αξιολόγηση του επιτραπέζιου μελιού από τον καταναλωτή πραγματοποιείται βάσει παραγόντων όπως είναι η καταγωγή, το χρώμα, η υφή και η βοτανική ποικιλία.

Το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης μελιού αντιστοιχεί σ' αυτό τον τύπο και μπορούμε να θεωρήσουμε ότι 85% του συνόλου του μελιού που διατίθεται σε εμπορία είναι επιτραπέζιο μέλι.

Το βιομηχανικό μέλι χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων (αρτοποιία, ζαχαροπλαστική, σιτηρά, ποτά) ως γλυκαντικό ή ως αρωματική ουσία και στη βιομηχανία φαρμακευτικών προϊόντων και καλλυντικών, καθώς και στον τομέα του καπνού. Παρά την εμφάνιση υποκαταστάτων [4] σε χαμηλότερη τιμή, το μέλι εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε ορισμένα προϊόντα διατροφής, τόσο λόγω της ειδικής γεύσης που προσδίδει στα τρόφιμα, όσο και λόγω της σημασίας της ένδειξης του συστατικού αυτού στην ετικέτα.

[4] Το βιομηχανικό μέλι βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλα προϊόντα υποκατάστασης όπως π.χ. το σιρόπι ιμβερτοποιημένου σακχάρου και το σιρόπι αραβοσίτου.

Το μερίδιο της αγοράς βιομηχανικού μελιού εκτιμάται σε 15% επί του συνόλου του μελιού που καταναλώνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, και κατ' αυτό τον τρόπο, η Ιταλία εμφανίζει το μεγαλύτερο ποσοστό με 40% βιομηχανικού μελιού επί του συνόλου της ποσότητας μελιού που διατίθεται στο εμπόριο στη χώρα αυτή.

Εμπορία

Στην ευρωπαϊκή αγορά μελιού συμμετέχουν οι συσκευαστές, οι εισαγωγείς και οι αντιπρόσωποι της βιομηχανίας. Ένας αυξανόμενος αριθμός συσκευαστών προτιμά να εισαγάγει απευθείας ένα μέρος από το μέλι αυτό. Το μέλι φθάνει στους καταναλωτές μέσω των συνήθων κυκλωμάτων διανομής τροφίμων μετά τη συσκευασία του (γραφική παράσταση 5).

Όσον αφορά τους συσκευαστές, υπάρχουν τρεις κατηγορίες που υπεισέρχονται στο κύκλωμα:

1. Οι συσκευαστές - παραγωγοί είναι οι μελισσοκόμοι που διαθέτουν εγκαταστάσεις για την παρασκευή και τη συσκευασία του μελιού. Πωλούν απευθείας στον καταναλωτή ή στους λιανοπωλητές. Ανήκουν εν γένει στην κατηγορία των βιοτεχνών και δεν εμπορεύονται μέλι εισαγωγής.

2. Οι συσκευαστές - συνεταιρισμοί είναι οι ομάδες μελισσοκόμων που αγοράζουν, παρασκευάζουν, συσκευάζουν και διαθέτουν σε εμπορία το μέλι συχνά με το δικό τους εμπορικό σήμα. Συμβαίνει κάποιες φορές να αγοράζουν μέλι εισαγωγής.

3. Οι συσκευαστές που αγοράζουν το μέλι τόσο από τους μελισσοκόμους όσο και τους εισαγωγείς.διαθέτουν ένα δικό τους εμπορικό σήμα, αν και μπορούν να συσκευάζουν μέλι με άλλα εμπορικά σήματα. Πωλούν το μέλι τόσο στο λιανικό εμπόριο όσο και στη βιομηχανία.

Μια αξιολόγηση της σημασίας των τύπων εμπορίας του μελιού (πίνακας 10) αποδεικνύει ότι στην πλειονότητα των κρατών μελών, με εξαίρεση την Ισπανία, το μισό ή περισσότερο από το παραγόμενο μέλι πωλείται απευθείας στους καταναλωτές και στους λιανοπωλητές. Η απευθείας πώληση στον καταναλωτή αντιπροσωπεύει 35,7% και η απευθείας πώληση στον λιανοπωλητή 22%, πράγμα που καταδεικνύει ότι περισσότερο από 50% του μελιού που διατίθεται στο εμπόριο από τους παραγωγούς, πωλείται απευθείας. Από την άλλη πλευρά, η απευθείας πώληση αντιπροσωπεύει 38% περίπου του συνόλου του μελιού που διατίθεται σε εμπορία από τους ευρωπαίους παραγωγούς, από το οποίο 32% αντιστοιχεί στις πωλήσεις στους συσκευαστές μελιού.

Τιμή στην παραγωγή

Εν γένει, οι τιμές σε επίπεδο παραγωγής είναι αντιστρόφως ανάλογες προς το συνολικό όγκο παραγωγής. Κατ' αυτό τον τρόπο, μια άφθονη συγκομιδή αυξάνει την προσφορά μελιού στην αγορά και τείνει να μειώσει τις τιμές.

Οι τιμές που καταβάλλονται στους μελισσοκόμους ποικίλλουν αισθητά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Η διακύμανση αυτή αποτελεί εν μέρει συνέπεια της απουσίας εναρμονισμένων κριτηρίων για τη δήλωση των τιμών, καθώς και της ετερογένειας των κυκλωμάτων εμπορίας. Ωστόσο, το 1997 διαπιστώθηκαν οι ακόλουθες τάσεις (πίνακας 11):

- στη Γερμανία και την Αυστρία, οι τιμές απευθείας πώλησης στον καταναλωτή είναι οι υψηλότερες με 8 EUR ανά χιλιόγραμμο. Στις άλλες χώρες μέλη οι τιμές κυμαίνονται μεταξύ 5 και 3,5 EUR/kg,

- οι τιμές πώλησης στα κέντρα συσκευασίας είναι λιγότερο υψηλές στα κράτη μέλη με σημαντικό ποσοστό επαγγελματιών μελισσοκόμων. Κατ' αυτό τον τρόπο, στην Ισπανία, τη Γαλλία και την Πορτογαλία η τιμή πώλησης στα κέντα συσκευασίας είναι 1,58, 1,88 και 1,95 EUR/χγρ αντιστοίχως. Η τιμή αυτή στη Γερμανία είναι 5 EUR/χγρ και στην Αυστρία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Φινλανδία κυμαίνεται γύρω στα 3 EUR/kg.

Οι μέσες τιμές πώλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση που σταθμίζονται από τον όγκο είναι 5,1 EUR/χγρ για το μέλι που πωλείται απευθείας στους καταναλωτές από τους παραγωγούς και 2,05 EUR/χγρ για το μέλι που πωλείται στους συσκευαστές από τους παραγωγούς (πίνακας 11).

Τιμή κατά την εισαγωγή

Κατά μέσο όρο, οι δηλώσεις τιμών για το μέλι εισαγωγής στους ευρωπαϊκούς λιμένες έχουν μειωθεί κατά 18% για την περίοδο 1998-1999 (γραφική παράσταση 6). Η μείωση των τιμών κατά την εισαγωγή είναι μικρότερη όταν συγκρίνονται τα τελωνειακά στοιχεία για όλες τις κοινοτικές εισαγωγές. Έτσι, η μέση μείωση για την ίδια περίοδο είναι 11% (πίνακας 12).

Οι τιμές κατά την εισαγωγή εξαρτώνται από την κατηγορία του μελιού, την αγορά προορισμού και την οικονομική κατάσταση των χωρών εξαγωγής, που μπορούν να προσφέρουν το μέλι σε χαμηλές τιμές λόγω της ανάγκης που αντιμετωπίζουν οι οικονομίες τους για ισχυρά νομίσματα.

Η Κίνα, η Αργεντινή και το Μεξικό από κοινού αντιπροσώπευαν 70% και 66% του συνόλου των εισαγωγών μελιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1998 και 1999 αντιστοίχως (πίνακας 6). Το 1998, οι μέσες τιμές κατά την εισαγωγή του μελιού από την Κίνα και την Αργεντινή ήταν κατά 17,5% και 5,5% κάτω από το μέσο όρο της τιμής του μελιού κατά την εισαγωγή στην Κοινότητα. Το 1999, η ίδια αυτή σχέση τιμών ήταν κατά 24% για την Κίνα και κατά 6,3% για την Αργεντινή κάτω από τον κοινοτικό μέσο όρο (πίνακας 12).

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ο ανταγωνισμός μεταξύ του μελιού κοινοτικής παραγωγής και του μελιού εισαγωγής εντατικοποιήθηκε. Ορισμένοι ουδέτεροι τύποι μελιού, που είναι εύκολοι στην ανάμιξη και οι οποίοι εισάγονται σε χαμηλά επίπεδα τιμών, μπορούν να επηρεάσουν την τιμή στην κοινοτική παραγωγή, κυρίως για το μέλι από όλα τα άνθη ανεξαιρέτως.

Πρόσβαση στην αγορά

Εν γένει, για να μπορούν να διατεθούν σε εμπορία στο κοινοτικό έδαφος, όλα τα μέλια πρέπει να είναι σύμφωνα στους ορισμούς και τις προδιαγραφές που καθορίζονται με την οδηγία 74/409/ΕΟΚ [5]. Τον Ιούνιο του 2000, το Συμβούλιο κατέληξε σε πολιτική συμφωνία όσον αφορά μια νέα οδηγία για το μέλι, η οποία εισάγει τις ακόλουθες βασικές τροποποιήσεις:

[5] ΕΕ αριθ. L 221, της 12.8.1974, σ.10.

- προσαρμογή των ορισμών και των κριτηρίων σύνθεσης του μελιού στις τιμές που καθορίζονται από τον Κώδικα Τροφίμων για το επιτραπέζιο μέλι,

- υποχρεωτική σήμανση της καταγωγής του μελιού, τόσο από την Κοινότητα όσο και από της τρίτης χώρας,

- λεπτομέρειες εφαρμογής με σκοπό τον καθορισμό εναρμονισμένων μεθόδων ανάλυσης.

Από την άλλη πλευρά, το κοινό δασμολόγιο που εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπει την εφαρμογή 17,3% ad valorem μετά την εφαρμογή της προοδευτικής μείωσης του δασμού που έχει παρασχεθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας του Μαρακές. Τα προϊόντα καταγωγής χωρών ΑΚΕ, που έχουν προσυπογράψει τη σύμβαση της Λομέ και των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών μπορούν να τύχουν εξαγωγής με μηδενικό δασμό στην Κοινότητα.

Στο πλαίσιο της διμερούς συμφωνίας που έχει συναφθεί με το Μεξικό, και που έχει τεθεί σε εφαρμογή από 1ης Ιουλίου 2000, υπάρχει μια παραχώρηση ποσόστωσης 30 χιλιάδων τόνων μελιού με μειωμένο δασμό 50% ΜΕΚ [6].

[6] Μάλλον ευνοούμενο κράτος.

Εφαρμογή των εθνικών προγραμμάτων

Τα εθνικά προγράμματα που έχουν καταρτισθεί δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1221/97 με σκοπό τη βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας του μελιού έχουν εκδοθεί για τις τέσσερις πρώτες περιόδους. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η καθυστερημένη έκδοση των εθνικών προγραμμάτων της πρώτης περιόδου κατέστησε αναγκαία τη μεταφορά κοινοτικών μέσων στο επόμενο δημοσιονομικό έτος, εξαιρετικά, για να καταστεί δυνατή η εκτέλεσή τους.

Πρόβλεψη δαπανών

Όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97, τα κράτη μέλη ανακοινώνουν τα προγράμματά τους στην Επιτροπή πριν από τις 15 Απριλίου κάθε έτους. Τα προγράμματα που ανακοινώνονται πρέπει να περιλαμβάνουν το εκτιμώμενο κόστος και το σχέδιο χρηματοδότησης.

Βάσει των ανακοινώσεων των κρατών μελών όσον αφορά τις προβλέψεις δαπανών, οι οποίες κατανέμονται κατά ενέργεια, οι διαθέσιμοι πόροι κατανέμονται σε συνάρτηση με το κοινοτικό ζωικό κεφάλαιο μελισσών, που αναφέρεται στο παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97. Οι αποφάσεις για την έγκριση των εθνικών προγραμμάτων αρχίζουν να ισχύουν την 1η Σεπτεμβρίου κάθε έτους.

Τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής των προγραμμάτων, τέσσερα κράτη μέλη με μεγαλύτερο ζωικό κεφάλαιο μελισσών, δηλαδή η Ισπανία, η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ιταλία, συγκεντρώνουν τα τρία τέταρτα περίπου των διαθέσιμων κοινοτικών πόρων κατ' έτος. Για το πρόγραμμα 2000, η Ισπανία προβλέπει δαπάνες που αντιστοιχούν σε 26% των κοινοτικών πόρων, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 18%, καθώς και από την Ελλάδα και την Ιταλία με 14% (πίνακας 13).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η καταπολέμηση της βαρρόας καταλαμβάνει με 40% το μεγαλύτερο μέρος των προγραμματισμένων δαπανών και αυτό στα περισσότερα κράτη μέλη. Στη συνέχεια ακολουθούν η τεχνική βοήθεια με 25%, η νομαδική μελισσοκομία με 17% σε οκτώ κράτη μέλη και οι αναλύσεις του μελιού και τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας με 10% έκαστο.

Η εξέλιξη των προβλέψεων των 5 ενεργειών σε κοινοτικό επίπεδο στο σύνολό τους (γραφική παράσταση 7) είναι μικρότερη από ό,τι σε επίπεδο κρατών μελών.

Σε σχέση με τις διάφορες ενέργειες που περιλαμβάνονται στα προγράμματα, η Ελλάδα και η Ιταλία προβλέπουν 31% και 20% των συνολικών κοινοτικών δαπανών για τεχνική βοήθεια προς τους μελισσοκόμους. Η Ισπανία προβλέπει 25% των κοινοτικών συνολικών δαπανών για καταπολέμηση της βαρρόας, ακολουθούμενη από την Πορτογαλία με 13% και την Γαλλία με 11%. Όσον αφορά τον εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας, η Ισπανία προβλέπει 63% του συνόλου των κοινοτικών δαπανών για τον τομέα αυτόν, ακολουθούμενη από την Γαλλία και την Ιταλία με 22 και 21%, αντιστοίχως. Όσον αφορά την ενίσχυση για την πραγματοποίηση εργαστηριακών αναλύσεων, η Γαλλία προβλέπει 30% του συνόλου των κοινοτικών δαπανών ακολουθούμενη από την Ελλάδα και την Ισπανία με 16 και 12%, αντιστοίχως. Η Γαλλία προβλέπει δαπάνη 38% του κοινοτικού συνόλου για σχέδια έρευνας με σκοπό την ποιοτική βελτίωση του μελιού ακολουθούμενη από την Ελλάδα με 14% και την Ισπανία με 10%.

Eκτέλεση των δαπανών

Η εκτέλεση των δαπανών πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από την 31η Αυγούστου κάθε έτους και οι σχετικές πληρωμές πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί το αργότερο στις 15 Οκτωβρίου, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2300/97. Κατά τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα τα οριστικά στοιχεία για το πρόγραμμα 2000.

Το 1998 και λόγω της καθυστερημένης έγκρισης των προγραμμάτων και των διοικητικών δυσκολιών που ενέκυψαν στα περισσότερα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή για το πρώτο έτος, η εκτέλεση των προβλέψεων δαπανών επετεύχθη μόνο κατά περίπου 50% (πίνακας 14). Προκειμένου να καταστεί δυνατή για τα κράτη μέλη η εκτέλεση των δαπανών των προγραμμάτων τους, θα πραγματοποιηθεί, εξαιρετικά, μεταφορά των χρηματοδοτικών μέσων προς τον προϋπολογισμό 1999.

Το 1999, η εκτέλεση των δαπανών των προγραμμάτων των κρατών μελών ανήλθε σε 68% του συνόλου των προβλεπομένων δαπανών (πίνακας 15). Tρία κράτη μέλη εξετέλεσαν το σύνολο της πρόβλεψης δαπανών τους: η Δανία, οι κάτω χώρες και η Σουηδία. Μεταξύ των κρατών μελών που αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού, η Ισπανία εξετέλεσε 89% της πρόβλεψης δαπανών της και η Ιταλία 68%. Αντίθετα, η Ελλάδα και η Γαλλία εξετέλεσαν ένα μικρό μέρος του προϋπολογισμού τους με 28 και 50% των προβλεπομένων δαπανών, αντιστοίχως. Τα δύο αυτά κράτη μέλη συγκεντρώνουν 18% του μη χρησιμοποιηθέντος προϋπολογισμού επί του συνόλου του προβλεπόμενου προϋπολογισμού για την κοινοτική συγχρηματοδότηση κατά το 1999.

Αξιολόγηση

Στόχοι της δράσης

Ο γενικός στόχος είναι η βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας μελιού. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με την κατάρτιση εθνικών προγραμμάτων που αποσκοπούν στις κατά προτεραιότητα ενέργειες που αναφέρονται στην εισαγωγή της έκθεσης. Οι ειδικοί στόχοι είναι διαφορετικοί σε συνάρτηση με τις εν λόγω κατά προτεραιότητα ενέργειες.

Κατ' αυτό τον τρόπο, η τεχνική βοήθεια σκοπό έχει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της παραγωγής και της εμπορίας μέσω της εφαρμογής καλυτέρων τεχνικών. Τα μαθήματα και άλλες ενέργειες κατάρτισης για τους μελισσοκόμους και τους υπεύθυνους των ενώσεων ή των συνεταιρισμών αποσκοπούν κυρίως στην εκτροφή και πρόληψη των ασθενειών, στις συνθήκες συγκομιδής και συσκευασίας, αποθεματοποίησης και μεταφοράς του μελιού και μελέτη της αγοράς. Τα μαθήματα αυτά έχουν μεγάλη ζήτηση και θεωρήθηκε αναγκαία στα περισσότερα κράτη μέλη η ενίσχυση των σχετικών μέσων των μελισσοκομικών ενώσεων, για να υπάρξει μια καλύτερη ανταπόκριση στα μαθήματα αυτά.

Η καταπολέμηση της βαρρόας και των συναφών ασθενειών έχει σαν στόχο τη μείωση των δαπανών που προκαλούνται από την εφαρμογή των αγωγών στις κυψέλες. Η εν λόγω ασθένεια που οφείλεται σε παράσιτο προκαλεί μεγάλη μείωση των αποδόσεων των μελισσών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την απώλεια αποικιών, εφόσον δεν εφαρμοστεί καμία αγωγή. Η αποδυνάμωση των αποικιών λόγω της βαρρόας αποτελεί έναν από τους λόγους της εμφάνισης των συναφών ασθενειών [7]. Η βαρρόα δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως και η αγωγή των κυψελών με εγκεκριμένα προϊόντα (που δεν αφήνουν κατάλοιπα στο μέλι) είναι ο μόνος τρόπος για να αποφευχθούν οι συνέπειες της ασθένειας αυτής. Κρίθηκε επίσης αναγκαία μία χρηματοδοτική συνδρομή για να αποφευχθεί η αγωγή με μη εγκεκριμένα χημικά προϊόντα ή η προσφυγή σε ελάχιστα αποτελεσματικές μεθόδους.

[7] Ο όρος 'συναφείς ασθένειες' αναφέρεται σε ορισμένες δευτερογενείς μολύνσεις, η μετάδοση των οποίων συνδέεται άμεσα με την βαρρόα (π.χ. Acute Paralysis Viral APV).

Οι ενισχύσεις για τον εξορθολογισμό της νομαδικής μελισσοκομίας αποσκοπούν στη διαχείριση των κινήσεων των κυψελών στο έδαφος της Κοινότητας, καθώς και στη διευθέτηση των διαθέσιμων τόπων που παρουσιάζουν έντονη συγκέντρωση μελισσοκόμων κατά τη διάρκεια της άνθησης. Η σύνταξη ενός βιβλίου που θα αφορά την νομαδική μελισσοκομία, η πραγματοποίηση επενδύσεων σε εξοπλισμό και η σύνταξη χαρτών που εμφανίζουν τις περιοχές με μελιφόρα φυτά, μπορούν να συμβάλουν, μεταξύ άλλων, στην διαχείριση της νομαδικής μελισσοκομίας.

Τα μέτρα στήριξης για την πραγματοποίηση των αναλύσεων του μελιού σκοπό έχουν να βελτιωθεί η εμπορία του μελιού. Η χρηματοδότηση των αναλύσεων που αφορούν τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του μελιού ανάλογα με την βοτανική προέλευση, επιτρέπει στον μελισσοκόμο να αποκτήσει μια ακριβή γνώση της ποιότητας του μελιού που έχει συγκομισθεί, και κατ' αυτό τον τρόπο να αξιοποιήσει καλύτερα το προϊόν του στην αγορά.

Στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού, η δυνατότητα να ενταχθούν ειδικά προγράμματα εφηρμοσμένης έρευνας σε θέματα ποιοτικής βελτίωσης του μελιού στα εθνικά προγράμματα και η διάδοση των αποτελεσμάτων τους, μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση του εισοδήματος των παραγωγών στις ειδικές περιοχές.

Aνάλυση των δαπανών κατά ενέργεια. Λαμβανόμενα αποτελέσματα

Εν γένει, οι προβλέψεις δαπανών κατά τύπο ενέργειας (γραφική παράσταση 7) καταδεικνύουν ότι η καταπολέμηση της βαρρόας κατέχει το μεγαλύτερο μέρος (40%) των προγραμματισμένων δαπανών στα περισσότερα κράτη μέλη. Ακολουθούν η τεχνική βοήθεια με 25%, η νομαδική μελισσοκομία με 17% και οι αναλύσεις του μελιού και τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας με 10% καθένα.

Το 1999 [8], η ανάλυση της εκτέλεσης των δαπανών κατά τύπο ενέργειας (πίνακας 16) καταδεικνύει ότι η καταπολέμηση της βαρρόας απορροφά 42% των δαπανών των προγραμμάτων των κρατών μελών ακολουθούμενη από τις δαπάνες τεχνικής βοήθειας με 20% και εξορθολογισμού της νομαδικής μελισσοκομίας με 19,5% του συνόλου των δαπανών. Τα σχέδια εφηρμοσμένης έρευνας αφορούν 10% της δαπάνης και οι αναλύσεις του μελιού 8,5% του συνόλου των δαπανών.

[8] Ως αναφορά λαμβάνεται η εκτέλεση των δαπανών του έτους 1999, διότι κατά το προηγούμενο έτος ενέκυψαν δυσκολίες θέσης σε λειτουργία του καθεστώτος και τα στοιχεία του 2000 είναι εν μέρει μόνο διαθέσιμα.

Είναι δύσκολο, βάσει των στοιχείων που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη, να πραγματοποιηθεί μία αξιολόγηση που θα αφορά το σύνολο των ενεργειών.

Είναι πιο εύκολο να προσδιοριστεί η ενέργεια ενημέρωσης δεδομένου ότι ο αριθμός των μαθημάτων καθώς και ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι αρκετά υψηλός σε σχέση με το σύνολο των μελισσοκόμων (πίνακας 17-A). Από την άλλη πλευρά, πολλά κράτη μέλη δηλώνουν μαθήματα κατάρτισης κατά μη διαφοροποιημένο τρόπο μεταξύ των ενεργειών τεχνικής βοήθειας και καταπολέμησης της βαρρόας, πράγμα που καθιστά δύσκολη την αξιολόγηση.

Όσον αφορά την καταπολέμηση της βαρρόας, η ποικιλία των τύπων των μέτρων που έχουν αναληφθεί καθιστά δυσχερή τη σύγκριση αποτελεσμάτων μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να πραγματοποιηθεί μία αξιολόγηση (πίνακας 17-B). Eν γένει, τρεις τύποι προσέγγισης έχουν ακολουθηθεί από τα εθνικά προγράμματα: η ενίσχυση για την εφαρμογή των χημικών αγωγών, ο πειραματισμός και η έρευνα επί των εναλλακτικών μεθόδων καταπολέμησης και η παρακολούθηση με επί τόπου μελισσοκομικές τεχνικές.

Ο εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας φαίνεται ότι αποδίδει θετικά αποτελέσματα σε ορισμένα κράτη μέλη που έχουν προβεί σε επενδύσεις σε ειδικό εξοπλισμό για τον εν λόγω τύπο παραγωγής ή για βελτίωση των εγκαταστάσεων (πίνακας 17-Γ). Άλλα κράτη μέλη έχουν ερμηνεύσει την εν λόγω ενέργεια με έναν πιο περιοριστικό τρόπο και έχουν επικεντρώσει την προσοχή τους στην εκπόνηση χαρτών στους οποίους εμφαίνονται οι περιοχές με μελιφόρα φυτά ή στον υγειονομικό έλεγχο κατά τη μετακίνηση των κυψελών.

Οι αναλύσεις του μελιού συνέβαλαν κατά γενικό τρόπο στην επίτευξη του στόχου της αξιοποίησης του μελιού από τους μελισσοκόμους πριν από την εμπορία.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν συμπεριλάβει στα προγράμματά τους σχέδια έρευνας όσον αφορά την ποιοτική βελτίωση του μελιού. Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών δεν είναι ακόμη διαθέσιμα (πίνακας 17-Δ-E).

Προτάσεις των κρατών μελών

Ένας μεγάλος αριθμός κρατών μελών συνάντησε δυσκολίες κατά το πρώτο έτος της θέσης εφαρμογή των εθνικών προγραμμάτων, πράγμα που αντικατοπτρίζεται από το χαμηλό ποσοστό εκτέλεσης των δύο πρώτων ετών. Τα κύρια στοιχεία που συνέβαλαν στη δημιουργία των δυσκολιών αυτών είναι τα εξής:

- θέσπιση κατά το τέλος του έτους 1997 του κανονισμού εφαρμογής της Επιτροπής,

- η επιπλέον προθεσμία που ζητήθηκε από ορισμένα κράτη μέλη με σκοπό την εκπόνηση της μελέτης σχετικά με τη διάρθρωση του τομέα,

- ο καινοτόμος χαρακτήρας του καθεστώτος και η έλλειψη πείρας στο πλαίσιο των διοικητικών διαρθρώσεων των κρατών μελών σ' αυτόν τον τομέα.

Ειδικές δυσκολίες επισημάνθηκαν από τα κράτη μέλη όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και τη διοικητική διαχείριση των προγραμμάτων. Το χρονοδιάγραμμα του κοινοτικού καθεστώτος ενίσχυσης της μελισσοκομίας (βλ. σημείο 4.1) δεν είναι συμβιβάσιμο με τα δημοσιονομικά χρονοδιαγράμματα έξη κρατών μελών (D, E, F, I, NL και UK). Όσον αφορά τα διοικητικά θέματα, τρία κράτη μέλη επισήμαναν γενικές δυσκολίες διοικητικής διαχείρισης για τη θέση σε εφαρμογή του καθεστώτος (EL, F και I) και τέσσερα ανέφεραν διοικητικές δυσκολίες που αφορούν το συντονισμό με τις περιφέρειες (D, E, I και P).

Σ' αυτό το πλαίσιο, φαίνεται ότι η αιτία ενός μέρους των δυσκολιών αυτών είναι η συγκέντρωση των αιτήσεων απόδοσης των δαπανών γύρω στις 15 Οκτωβρίου, ήτοι κατά το τέλος του δημοσιονομικού έτους του EΓΤΠΕ-Εγγυήσεις. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να οριστικοποιήσουν την εκτέλεση των δαπανών στις 31 Αυγούστου κάθε έτους, πράγμα που τους επιτρέπει να γνωρίζουν κατά την ημερομηνία αυτή τι πρέπει να καταβάλλουν. Από τη στιγμή αυτή, τα κράτη μέλη διαθέτουν 45 ημέρες για την εκτέλεση των πληρωμών αυτών. Eπιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν να πληρώσουν κατά το μέτρο που πραγματοποιούνται οι ενέργειες και να ζητήσουν την απόδοση από το ΕΓΤΠΕ -Εγγυήσεις, χωρίς να αναμένουν την έλευση της 15ης Οκτωβρίου κάθε έτους. Το γεγονός αυτό επιτρέπει μία ταχεία διαχείριση των προγραμμάτων, η οποία είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες χρηματοδότησης των κρατών μελών.

Άλλες διευκρινήσεις σχετικά με τις παρατηρήσεις των κρατών μελών έχουν ως εξής:

- ανάγκη διοικητικών μέσων για τη διαχείριση των προγραμμάτων (E και P). Στην περίπτωση αυτή, εναπόκειται στο κράτος μέλος να εξεύρει τα μέσα για την εφαρμογή του προγράμματος όπως προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1258/1999 του Συμβουλίου [9],

[9] ΕΕ αριθ. L 160, της 26.6.1999, σ. 103.

- ανάγκη προκαταβολών στα κράτη μέλη (I και A). Το EΓΤΠΕ-Εγγυήσεις διαθέτει ένα σύστημα απόδοσης στο οποίο τα κράτη μέλη προβαίνουν πρώτα στις δαπάνες για λογαριασμό του Ταμείου και στην συνέχεια το EΓΤΠΕ-Εγγυήσεις ως αποδίδει, σύμφωνα με ένα συγκεκριμένο χρηματοδοτικό σύστημα, το οποίο ορίζεται από τους κανονισμούς που το διέπουν,

- τροποποίηση του συστήματος διανομής των προβλέψεων δαπανών (DK και A). Οι προβλέψεις δαπανών επιτρέπουν την κατανομή των κοινοτικών μέσων βάσει του ζωικού κεφαλαίου μελισσών σε κάθε κράτος μέλος. Ωστόσο, μετά την έκδοση των προγραμμάτων, τα κράτη μέλη διαθέτουν μία ευελιξία 10% μεταφοράς ανάμεσα στις προβλέψεις δαπανών για τις διαφορετικές ενέργειες στο εσωτερικό του προγράμματός τους,

- πολυετής διαχείριση των προγραμμάτων (D, EL και NL). Το καθεστώς αυτό εντάσσεται στην πολιτική των αγορών και η δημοσιονομική του διαχείριση καθορίζεται από το EΓΤΠΕ-Εγγυήσεις βάσει ετησίων περιόδων. Επιπλέον, το καθεστώς αυτό δεν προβλέπει μία ημερομηνία παρέλευσης, πράγμα που επιτρέπει στα κράτη μέλη ένα μεσοπρόθεσμο προγραμματισμό. Είναι δυνατό να θεσπισθούν ενδεχόμενες τροποποιήσεις του κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής, για να καταστεί δυνατή μία απλουστευμένη διαχείριση. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούν να υποβάλουν κάθε έτος μόνο τις ενδεχόμενες προσαρμογές ή τροποποιήσεις των προγραμμάτων του προηγούμενου έτους και κατ´αυτό τον τρόπο να ακολουθήσουν μια συνεχή και συνεπή γραμμή στα προγράμματά τους,

- καταπολέμηση άλλων ασθενειών των μελισσών (DK, D και NL). Το καθεστώς αυτό αποσκοπεί στη μείωση των δαπανών που προκαλούνται από την εφαρμογή αγωγών στις κυψέλες κατά της βαρρόας και δεν έχει σαν στόχο την καταπολέμηση άλλων ασθενειών των μελισσών (βλ. 4.3.1). Οι εργασίες που πρέπει να αναληφθούν για την βαρρόα (όπως η εφαρμογή και ο πειραματισμός με άλλες μεθόδους καταπολέμησης) είναι σπουδαιότερες από αυτές που προβλέπονται στην περίπτωση άλλων ασθενειών, και επί πλέον πρόκειται για τη μόνη διαδεδομένη ασθένεια σε όλα τα κράτη μέλη,

- aύξηση του ποσοστού ευελιξίας κατά την εκτέλεση των προβλεπομένων δαπανών από κάθε ενέργεια (I και A). Το ποσοστό ευελιξίας 10% που έχει καθοριστεί φαίνεται ότι είναι κατάλληλο διότι μια μεγαλύτερη ευελιξία θα μπορούσε να εξουδετερώσει τον στόχο ανάληψης υποχρεώσεων των κρατών μελών σε σχέση με τις προβλέψεις δαπανών τους. Ωστόσο, υφίσταται η δυνατότητα τροποποίησης, με ψηφοφορία, στο πλαίσιο της επιτροπής διαχείρισης, των ποσών που προβλέπονται για τις ενέργειες, που υπερβαίνουν το όριο του 10% κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των προγραμμάτων, χωρίς ωστόσο να υπερβαίνουν το διατιθέμενο σύνολο στο σχετικό εθνικό πρόγραμμα,

- άλλες ενέργειες όπως ενίσχυση στους νέους μελισσοκόμους (D) και χρηματοδότηση της προώθησης (E). Οι αιτήσεις αυτές δεν υπεισέρχονται στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού αλλά μάλλον στο πλαίσιο των γενικών πολιτικών όπως αγροτική ανάπτυξη και προώθηση των γεωργικών προϊόντων αντιστοίχως.

Από την άλλη πλευρά, τα περισσότερα κράτη μέλη δήλωσαν ότι είχαν μία εξαιρετική συνεργασία με τις οργανώσεις και τις ενώσεις του τομέα. Μόνο η Αυστρία επιθυμεί να βελτιώσει τη συνεργασία αυτή, καθώς και μία ένωση επαγγελματιών μελισσοκόμων του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία ζητά να ληφθούν όσο το δυνατόν καλύτερα υπόψη οι επιθυμίες της κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων.

Όλα τα άλλα κράτη μέλη ζήτησαν τη διατήρηση του καθεστώτος ενίσχυσης στη μελισσοκομία λόγω της θετικής του επίδρασης στο τομέα παραγωγής και εμπορίας μελιού. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη ζήτησαν να αυξηθούν τα παρεχόμενα στο καθεστώς αυτό κοινοτικά μέσα (Ισπανία, Iταλία και Σουηδία).

Δυσκολίες και αιτήματα του τομέα

Οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν από τους εκπροσώπους του τομέα μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

- Στη Γερμανία, λόγω της ομοσπονδιακής διάρθρωσης, είναι συχνά πολύπλοκη η κατανομή των δαπανών σύμφωνα με τους κανόνες εφαρμογής. Ο περιορισμός κατά το τέλος Αυγούστου για την περίοδο εκτέλεσης των επιλέξιμων ενεργειών αποτελεί πρόβλημα, όπως εξάλλου η χρονική διαφορά μεταξύ του γερμανικού δημοσιονομικού έτους και αυτού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημαντικές ενέργειες όπως οι αναλύσεις της ποιότητας και η αγωγή κατά της βαρρόας είναι εφικτές μόνο μετά το τέλος της εποχής των μελισσών, δηλ. κατά το τέλος Αυγούστου Οι ενισχύσεις δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιηθούν εξ ολοκλήρου στη Γερμανία. Της ευρωπαϊκής αυτής ενίσχυσης μπόρεσε να τύχει το μεγαλύτερο μέρος των μελισσοκόμων, και είναι απαραίτητο να εξακολουθήσει να ισχύει.

- Στην Ισπανία, μεγάλη ικανοποίηση προκαλεί το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκαν οι χορηγηθείσες ενισχύσεις στο σύνολό τους σχεδόν. Τα αποτελέσματα αυτά οφείλονται στην πίεση που άσκησαν οι οργανώσεις μελισσοκόμων για να διευρυνθούν τα κριτήρια επιλεξημότητας για τις διάφορες θέσεις. Ωστόσο, οι ανάγκες σε επενδύσεις καθώς και το κόστος τους υπερβαίνουν κατά πολύ τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του κανονισμού 1221/97, και η ενίσχυση αυτή παραμένει κατά συνέπεια ανεπαρκής.

- Στη Γαλλία, μολονότι ο απολογισμός είναι θετικός, τους μελισσοκόμους λυπεί το γεγονός ότι έτυχαν μόνο κατά ένα πολύ οριακό τρόπο των ενισχύσεων που προβλέπονται από τον κανονισμό. Το 1999 και το 2000, η Γαλλία χρησιμοποίησε μόλις 50% των ποσών που της είχαν αρχικά παρασχεθεί. Οι Γάλλοι μελισσοκόμοι τονίζουν ότι ένα μεγάλο μέρος των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν για την έρευνα, παρασχέθηκαν σε δημόσιους οργανισμούς, οι οποίοι θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από άλλες θέσεις του προϋπολογισμού. Η διοικητική δυσκινησία εμπόδισε τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης στη συμμετοχή τους σε οιαδήποτε μορφή συγχρηματοδότησης (οι διαδικασίες εφαρμογής καθιστούν δυσχερή την εφαρμογή των τοπικών ενεργειών). Οι προθεσμίες για την επίτευξη των επενδύσεων είναι πολύ μικρές (το γεγονός ότι το δημοσιονομικό έτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν συμπίπτει με το ημερολογιακό έτος περιπλέκει την κατάσταση). Οι Γάλλοι μελισσοκόμοι εξετίμησαν την παρουσία των μελισσοκομικών οργανώσεων στην οργανωτική επιτροπή. Οι Γάλλοι μελισσοκόμοι λυπούνται ιδιαίτερα για την υποαπορρόφηση της ενίσχυσης. Φοβούνται ότι οι ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των ενισχύσεων που χορηγούνται, δημιουργούν στρεβλώσεις ανταγωνισμού και καθιστούν επισφαλή την ύπαρξη της μελισσοκομίας σε ορισμένα κράτη μέλη.

- Στην Ιταλία η γνώμη όσον αφορά τις επιπτώσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1221/97 είναι θετική.

- Στη Φιλανδία η ενημέρωση των μελισσοκόμων συνέβαλε στο να αποφευχθούν μεγάλες απώλειες και ο απολογισμός κρίνεται κατά συνέπεια θετικός. Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα παραμένει απαραίτητο διότι παρέχει τους πόρους για μία εργασία αναγκαία για την επιβίωση του τομέα έναντι της βαρρόας. Το ποσό της ενίσχυσης δεν πρέπει να μειωθεί.

- Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όλες οι προσπάθειες εστιάστηκαν σε ένα μόνο μέτρο, στον έλεγχο της βαρρόας, πράγμα που αποτελεί μία μεγάλη απογοήτευση για τους μελισσοκόμους του Ηνωμένου Βασιλείου. Επιπλέον, οι Βρετανοί μελισσοκόμοι επισημαίνουν μετά λύπης τους ότι το Υπουργείο Γεωργίας χρησιμοποίησε το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων για εργασίες, που αντιστοιχούν στις απαιτήσεις επιλεξιμότητας που προβλέπονται από τον κανονισμό. Οι βρετανοί μελισσοκόμοι ζητούν ωστόσο να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται ο κανονισμός, με αυξημένη ωστόσο συμμετοχή των ενώσεων στην προετοιμασία του προγράμματος.

Προοπτικές και προτάσεις

Προοπτικές

Η μελισσοκομική παραγωγή συμβάλλει στην γεωργική οικονομία, στην αγροτική ανάπτυξη και στην οικολογική ισορροπία.

Η μελισσοκομία δεν διαθέτει μηχανισμούς κοινής οργάνωσης αγοράς και μεταξύ άλλων, είναι δύσκολο να συγκεντρωθούν στατιστικές και πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τον τομέα. Ωστόσο, η τάση που διαφαίνεται δείχνει μία στασιμότητα του όγκου παραγωγής και αύξηση του όγκου των εισαγωγών. Αν και οι μέσες τιμές κατά την εισαγωγή έχουν ελαφρά αυξηθεί κατά τα τελευταία έτη, η εκτιμώμενη διαφορά μεταξύ των μέσων τιμών παραγωγής [10] και των μέσων τιμών κατά την εισαγωγή [11] είναι περίπου 1,05 EUR/kg.

[10] Σταθμισμένη μέση τιμή κατά την εμπορία στα κέντρα συσκευασίας (πίνακας 11).

[11] Μέση τιμή κατά την εισαγωγή για την περίοδο 1994-1999 (πίνακας 12).

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ευρωπαϊκή μελισσοκομία εμφανίζει μία σαφή εξάρτηση από την εξωτερική αγορά, διότι η εσωτερική χρησιμοποίηση είναι περίπου η διπλάσια της κοινοτικής παραγωγής. Κατ' αυτό τον τρόπο η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί την πρώτη αγορά εισαγωγής στον κόσμο απορροφώντας 47% του εισαγόμενου ανά τον κόσμο μελιού. Στο πλαίσιο των διμερών συμφωνιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποίησε σημαντικές παραχωρήσεις σε ορισμένες χώρες παραγωγής, όπως στο Μεξικό και σε χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.

Προτάσεις

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1221/97 για τη βελτίωση της παραγωγής και της εμπορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται ότι έχει αρχίσει να αποδίδει θετικά στον τομέα της μελισσοκομίας. Κύριο χαρακτηριστικό του τομέα αυτού είναι η ποικιλία των συνθηκών παραγωγής, η διασπορά και η ετερογένεια των παραγόντων που υπεισέρχονται τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και σε επίπεδο εμπορίας.

Οι κατά προτεραιότητα ενέργειες που λαμβάνονται υπόψη από τον κανονισμό αυτό, αν και περιορισμένες από δημοσιονομική άποψη, κατέδειξαν μία πραγματική ποιοτική αξία για τον τομέα της μελισσοκομίας. Μετά από τις πρώτες δυσκολίες της εφαρμογής τους, τα εθνικά προγράμματα φαίνεται ότι έχουν επιτύχει ένα ικανοποιητικό επίπεδο στα κράτη μέλη.

Λαμβανομένης υπόψη της εφαρμογής των εθνικών προγραμμάτων στα κράτη μέλη καθώς και της παρούσας κατάστασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρείται σκόπιμη η διατήρηση του κανονισμού αυτού.

Eπιπλέον, σκόπιμο είναι να ενισχυθεί η συνεργασία των αρμοδίων αρχών ορισμένων κρατών μελών με τις αντιπροσωπευτικές και συνεταιριστικές οργανώσεις του τομέα της μελισσοκομίας, όσον αφορά την κατάρτιση των εθνικών προγραμμάτων.

Εξάλλου, φαίνεται σκόπιμο να διατηρηθούν τα εθνικά προγράμματα σε ένα μονοετές πλαίσιο. Λαμβανομένης επίσης υπόψη της ομοιότητας των προγραμμάτων ενός έτους σε σχέση με το προηγούμενο, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να εισαγάγει στον κανονισμό εφαρμογής μία απλουστευμένη διαχείριση για να επιτραπεί στα κράτη μέλη να υποβάλουν κάθε έτος μόνο τις ενδεχόμενες προσαρμογές και τροποποιήσεις των προγραμμάτων του προηγούμενου έτους. Η Επιτροπή θα υποβάλει επομένως το ταχύτερο δυνατό μια προσαρμογή των διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ 2300/97 της Επιτροπής.

7. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Πίνακας 1. Παγκόσμια παραγωγή ανά περιφέρεια (1000 τόνοι)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 1. Παγκόσμια παραγωγή μελιού (1000 τόνοι)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 2. Παγκόσμια παραγωγή μελιού κατά χώρα (1000 τόνοι)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 3α. Παγκόσμιες εξαγωγές μελιού

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 3β. Εξαγωγές της Κίνας κατά προορισμό (1000 τόνοι)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 4. Παγκόσμιες εισαγωγές μελιού

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 2. Παγκόσμιες εισαγωγές μελιού (1000 τόνοι)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 5. Ισοζύγιο εφοδιασμού του μελιού

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 3. Παραγωγή μελιού Ευρωπαϊκή Ένωση (1000 τόνοι)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 4. Εισαγωγή μελιού Ευρωπαϊκή Ένωση (1000 τόνοι)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 6. Εισαγωγές μελιού από την Ευρωπαϊκή Ένωση (1000 τόνοι)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 7. Εξαγωγές μελιού από την Ευρωπαϊκή Ένωση (1000 τόνοι)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 8. Απογραφή μελισσοκομίας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 9. Κόστος παραγωγής (ευρώ/κυψέλη)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 5. Διάγραμμα του εμπορικού ρεύματος

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 10. Διάρθρωση της εμπορίας (μελέτη 1997)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 11. Τιμή πώλησης (ευρώ/χγρ.)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 6. Τιμή εισαγωγής στους ευρωπαϊκούς λιμένες ($/τόνο)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 12. Μέση τιμή κατά την εισαγωγή (ευρώ/χγρ.)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γραφική παράσταση 7. Προβλέψεις δαπανών ανά τύπο δράσης (ευρώ)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 8. Εκτέλεση των δαπανών ανά τύπο δράσης (ευρώ)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 13. Προβλέψεις δαπανών ανά δράση (ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 14. Εκτέλεση των δαπανών - Πρόγραμμα 1998 (ε.ν. και ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 15. Εκτέλεση των δαπανών - Πρόγραμμα 1999 (ε.ν. και ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 16. Εκτέλεση των δαπανών ανά δράση - 1998 - 1999 - 2000 (EUR) (*)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 17. Αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων για το μέλι

A. Ενημέρωση - Τεχνική βοήθεια

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 17. Αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων (συνέχεια)

B. Καταπολέμηση της βαρρόας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 17. Αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων (συνέχεια)

Γ. Εξορθολογισμός της νομαδικής μελισσοκομίας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 17. Αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων (συνέχεια)

Δ. Ανάλυση του μελιού

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 17. Αξιολόγηση της εφαρμογής των προγραμμάτων (συνέχεια)

E. Έρευνα για την ποιότητα του μελιού

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>