ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έκθεση του 2012 για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις /* COM/2012/070 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Έκθεση του 2012 για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το 2011, η Επιτροπή υπέβαλε την πρώτη έκθεση για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις (ΕΕΕΕ) προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η έκθεση εκδόθηκε ως συνέχεια σε δέσμευση που περιέχεται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[1], η οποία ακολούθως ενσωματώθηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις»[2]. Στόχος της έκθεσης είναι να «να εστιαστεί η προσοχή [σε πολιτικό επίπεδο] στις κοινές προσπάθειες που χρειάζονται σχετικά με ένα επιλεγμένο σύνολο εμποδίων πρόσβασης στην αγορά» που αποτρέπουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την πραγματοποίηση εξαγωγών ή επενδύσεων σε τρίτες χώρες. Η έκθεση είχε σκοπό να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση όσον αφορά τη σημασία που έχει να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια αυτά με στοχευόμενες και συντονισμένες ενέργειες ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να καρπωθούν τα οφέλη της παγκόσμιας αγοράς σύμφωνα με το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων που έχει πραγματοποιήσει με τους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ σε πολυμερές ή διμερές επίπεδο. Το παρόν έγγραφο είναι η δεύτερη έκθεση για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις. Περιλαμβάνει απολογισμό της προόδου που έχει ήδη σημειωθεί ως προς τα 21 εμπόδια που προσδιορίστηκαν στην πρώτη έκδοση και προσδιορίζει επίσης ορισμένα νέα εμπόδια για τα οποία τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη αξίζει να ενεργήσουν συντονισμένα και να καθορίσουν πολιτικές προτεραιότητες. Η παρούσα έκθεση, όπως και η έκδοση του 2011, επικεντρώνεται σε εμπόδια στην αγορά που θέτουν ορισμένοι στρατηγικοί εταίροι της ΕΕ, π.χ. η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία, η Κοινή Αγορά του Νότου (Mercosur)[3], η Ρωσία και οι ΗΠΑ[4]. Η εστίαση σε ορισμένους από τους στρατηγικούς εταίρους της ΕΕ δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι δεν θα αντιμετωπιστούν τα εμπόδια σε άλλες αγορές. Αντίθετα, η Επιτροπή δραστηριοποιείται σε μια μεγαλύτερη ομάδα εμπορικών εταίρων στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και χώρες όπως το Βιετνάμ, η Ινδονησία, η Ουκρανία και η Τουρκία – όπου οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σημαντικό αριθμό εμποδίων – προκειμένου να βελτιωθούν οι συνθήκες πρόσβασης στην αγορά. Η εξάλειψη των ειδικών εμποδίων στο εμπόριο εξακολουθεί να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες και ένα σημαντικό στοιχείο της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ. Η εξάλειψή τους αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία στο παρόν πλαίσιο της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης, η οποία έχει μεγάλο αντίκτυπο σε πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και στους πολίτες στην ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, το εμπόριο γίνεται ο θεμελιώδης μοχλός για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και για τη δημιουργία θέσεων εργασίας[5]. Ταυτόχρονα, ωστόσο, η αύξηση των κινδύνων που συνεπάγεται ο προστατευτισμός[6] αποτελεί απειλή για το ανοικτό σύστημα εμπορικών συναλλαγών. Ως εκ τούτου, είναι προς το συμφέρον της ΕΕ να προωθήσει και να συνεχίσει το άνοιγμα των εμπορικών συναλλαγών σε όλα τα φόρα, τόσο τα πολυμερή όσο και στα διμερή. Δεδομένου ότι μειώνονται οι προοπτικές για την έγκριση του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα στο εγγύς μέλλον, η ΕΕ έχει επανεστιάσει την εμπορική στρατηγική της στις διμερείς διαπραγματεύσεις. Μια ιδιαίτερα περιεκτική και φιλόδοξη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Νότια Κορέα άρχισε να ισχύει προσωρινά την 1η Ιουλίου 2011 και θα προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Ολοκληρώθηκαν διμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις με την Κεντρική Αμερική, καθώς και με την Κολομβία και το Περού. Ολοκληρώνονται οι διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία, έχουν σημειώσει πρόοδο οι διαπραγματεύσεις με τον Καναδά, την Ινδία και τη Σιγκαπούρη και συνεχίζονται με τη Μαλαισία και τη Mercosur. Έχουν ξεκινήσει νέες διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών με τη Γεωργία και τη Μολδαβία ενώ διεξάγονται συζητήσεις με την Ινδονησία, το Βιετνάμ, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων. Η προσχώρηση της Ρωσίας στον ΠΟΕ ανοίγει νέες προοπτικές για τις διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη για μια νέα συμφωνία. Όσον αφορά τις ΗΠΑ και την Κίνα, η ΕΕ συμμετέχει στο διάλογο υψηλού επιπέδου με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τα εμπόδια πρόσβασης στην αγορά. Επιπλέον όσον αφορά την Κίνα, η ΕΕ εξετάζει επί του παρόντος κατά πόσο είναι επιθυμητό και εφικτό να καθοριστεί μία αυτόνομη επενδυτική συμφωνία. Με ένα τόσο εντυπωσιακό πρόγραμμα διαπραγματεύσεων είναι σημαντικό να καταστούν αμετάκλητες οι δεσμεύσεις που αφορούν την πρόσβαση των ευρωπαϊκών εταιρειών στην υπάρχουσα αγορά τρίτων χωρών και οι εταιρείες να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες αγορές. Αυτό θα συμβάλλει και στη δημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου συνθηκών για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, η επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων δεν είναι παρά η μία πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά – που είναι εξίσου σημαντική – είναι να εξασφαλιστεί ότι οι ευκαιρίες που δημιουργούνται μέσω των διαπραγματεύσεων μεταφράζονται σε πραγματικές εμπορικές ροές επιτόπου. Πολύ συχνά, στην πράξη, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια για να εισέλθουν σε ξένες αγορές. Τα εμπόδια αυτά έχουν συχνά τη μορφή μη δασμολογικών εμποδίων, όπως οι τεχνικοί κανονισμοί και τα πρότυπα, οι δαπανηρές τελωνειακές διαδικασίες ή η άτολμη άσκηση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Από την αρχή της οικονομικής κρίσης το 2008 τα εμπόδια πολλαπλασιάζονται όλο και περισσότερο σε περιοχές όπου οι διεθνείς εμπορικές ρυθμίσεις εξακολουθούν να είναι μάλλον ελλιπείς, όπως στις δημόσιες συμβάσεις και τους περιορισμούς στις εξαγωγές. Οι εμπορικές διαπραγματεύσεις και η εκτέλεση πρέπει να συμβαδίζουν. Η ενίσχυση του προγράμματος διαπραγματεύσεων συνεπάγεται αναπόφευκτα μεγαλύτερη έμφαση στην εκτέλεση. Αυτό τονίζεται επίσης σε πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[7], το οποίο παρέχει χρήσιμες κατευθύνσεις για τις εργασίες της Επιτροπής και των κρατών μελών σχετικά με τα εμπορικά εμπόδια. Αντικατοπτρίζει την αύξηση της επίγνωσης σε πολιτικό επίπεδο ότι η αντιμετώπιση των εμπορικών εμποδίων έχει καίρια σημασία τόσο για τη νομιμότητα όσο και για την αποτελεσματικότητα της εμπορικής πολιτικής. Ως συνέπεια, η εκτέλεση των μέτρων πρέπει να επιδιωχθεί κατά προτεραιότητα, ιδίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης Το βασικό μήνυμα της παρούσας έκθεσης είναι σύμφωνο με τη θεμελιώδη ιδέα της στρατηγικής για την πρόσβαση στην αγορά: όταν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ενώνουν τις δυνάμεις τους για επικεντρωμένη και αποφασιστική δράση με συντονισμένο τρόπο, τα εμπόδια σε τρίτες χώρες μπορούν να εξαλειφθούν και οι ευρωπαϊκές εταιρείες μπορούν να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε ξένες αγορές. Η επιτυχία δεν έρχεται πάντα γρήγορα ούτε είναι πάντα τόσο εκτεταμένη όσο θα ήθελαν οι οικονομικοί φορείς. Όμως όταν συμβαίνει αυτό, μπορεί να παρέχει σημαντικά οικονομικά οφέλη στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους πολίτες. Η δεύτερη αυτή έκδοση της έκθεσης για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις έχει την εξής δομή: Το τμήμα 2 παρουσιάζει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά τα εμπόδια που προσδιορίστηκαν στην τελευταία έκθεση και προσδιορίζει τις επιλογές για περαιτέρω δράση στους τομείς στους οποίους η πρόοδος δεν είναι ακόμη ικανοποιητική. Το τμήμα 3 προτείνει μια σειρά νέων εμποδίων για τη δράση κατά προτεραιότητα στο μέλλον. Το τμήμα 4 χαράζει μια νέα τάση για την καθιέρωση πολιτικών εκβιομηχάνισης που περιορίζουν το εμπόριο σε ορισμένες χώρες. 2. ΕΜΠΟΔΙΑ 2011: ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΟΥ ΣΗΜΕΙΩΘΗΚΕ; Στην έκθεση του 2011 για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις προσδιορίστηκαν 21 εμπόδια σε έξι εμπορικούς εταίρους/περιφέρειες. Τα εμπόδια αυτά θεωρήθηκαν μείζονος σημασίας για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αν ληφθεί υπόψη ο δυνητικός οικονομικός ή συστημικός αντίκτυπος και η στρατηγική σημασία των χωρών στις οποίες εμφανίστηκαν τα εμπόδια αυτά. Αυτά τα ζητήματα που αφορούν την πρόσβαση στην αγορά έχουν αναχθεί σε βασικές προτεραιότητες στις διμερείς εμπορικές σχέσεις της ΕΕ με τις οικείες χώρες. Η Επιτροπή επιδίωξε συστηματικά να τα θίγει σε όλες τις διμερείς συνεδριάσεις και μέχρι το υψηλότερο πολιτικό επίπεδο σε όλες τις ενδεδειγμένες περιπτώσεις (π.χ. συνόδους κορυφής). Στο τμήμα αυτό θα αναφερθούν οι σημαντικότερες δράσεις που αναλήφθηκαν σχετικά με τα εμπόδια καθώς και η πρόοδος που επιτεύχθηκε κατά τη διάρκεια του 2011. Μια συνοπτική παρουσίαση όλων των δράσεων που θα αναλάβει η Επιτροπή, μεταξύ άλλων και σε επίπεδο εργασίας, διατίθεται στο επισυναπτόμενο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πρόοδος οδήγησε σε πλήρη εξάλειψη του εμποδίου. Σε άλλες περιπτώσεις, αν και έχουν υπάρξει βελτιώσεις, ορισμένα εμπόδια παραμένουν. Για ελάχιστα εμπόδια, η κατάσταση επιδεινώθηκε σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος παρά τις πολυάριθμες δράσεις που είχαν αναληφθεί. Η ανάλυση στο τμήμα αυτό θα διενεργηθεί σε αυτές τις τρεις κατηγορίες ανάλογα με το βαθμό της επιτευχθείσας προόδου. Για τη Ρωσία, η επικείμενη προσχώρηση στον ΠΟΕ παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης πολλών μακροχρόνιων ζητημάτων πρόσβασης στην αγορά· η κατάσταση των εμποδίων στη Ρωσία, ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναλυθεί σε χωριστή κατηγορία. 2.1 Εμπόδια για τα οποία επιτεύχθηκε ουσιαστική πρόοδος Επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος σε δύο μέτρα σχετικά με την Ινδία. Πρώτον, σημειώθηκε επιτυχία στην κατάργηση των περιορισμών όσον αφορά την εξαγωγή βαμβακιού, ιδίως όσον αφορά τα νήματα από βαμβάκι και το ακατέργαστο βαμβάκι, τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή το 2010. Τον Αύγουστο του 2011, η κυβέρνηση της Ινδίας τελικά κατάργησε όλους τους εναπομείναντες ποσοτικούς περιορισμούς που αφορούσαν το ακατέργαστο βαμβάκι. Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν περιορισμοί στην εξαγωγή του βαμβακιού. Οι περιορισμοί στην εξαγωγή βαμβακιού και των προϊόντων του προκαλούσαν μεγάλη ανησυχία λόγω της πίεσης για αύξηση των παγκόσμιων τιμών και των στρεβλώσεων που προκαλούσαν στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Επιπλέον, η Ινδία παρέμεινε μια από τις κύριες πηγές εισαγωγής προϊόντων βαμβακιού της ΕΕ: το 2009, το 23% των εισαγωγών των εν λόγω προϊόντων στα οποία επιβάλλονταν περιορισμοί προέρχονταν από την Ινδία. Ως εκ τούτου, η κατάργηση αυτού του εμποδίου έχει μεγάλη οικονομική σημασία για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, ιδίως στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας. Κατά τη διάρκεια του 2011, οι αρχές της Ινδίας έγιναν πολλές φορές αποδέκτες των ανησυχιών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του γενικού διευθυντή της ΓΔ Εμπορίου. Το δεύτερο μέτρο της Ινδίας όπου σημειώθηκε σημαντική πρόοδος αφορά τις απαιτήσεις για τη χορήγηση αδειών που θεσπίστηκαν το 2010 για τον τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, οι οποίες τελικά τροποποιήθηκαν ούτως ώστε να εξαλειφθούν οι περισσότερες από τις επαχθείς προϋποθέσεις. Σύμφωνα με τις αρχικές απαιτήσεις που θεσπίστηκαν το 2009 και το 2010 με βάση ανησυχίες για την ασφάλεια, οι αλλοδαποί πάροχοι τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού πρέπει να έχουν μεταφέρει την τεχνολογία τους μέσα στα τρία πρώτα έτη της σύμβασης και να έχουν αντικαταστήσει τους μηχανικούς τους με μηχανικούς από την Ινδία μέσα σε δύο έτη. Επιπλέον, ορισμένες ευαίσθητες πληροφορίες πρέπει να ανακοινώνονται στις ινδικές αρχές για λόγους ασφαλείας. Οι απαιτήσεις αυτές, ωστόσο, απομακρύνονται σημαντικά από τις παγιωμένες διεθνείς πρακτικές. Λόγω των ανησυχιών που εξέφρασαν διάφοροι παράγοντες και χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, η Ινδία τελικά κατάργησε τους αυστηρούς κανόνες ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων για την υποχρεωτική μεταφορά τεχνολογίας. Οι δράσεις που ανέλαβε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια του 2011 αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικές. Το ζήτημα θίχτηκε με κάθε ευκαιρία και από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Barroso κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ και Ινδίας τον Δεκέμβριο του 2010. Η πρόοδος που σημειώθηκε συνέβαλε στην επίλυση των θεμάτων που αφορούν περισσότερο τον κλάδο παραγωγής της ΕΕ. Η συνολική αγορά του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού της Ινδίας αποτιμήθηκε περίπου σε 16,7 δισεκατομμύρια ευρώ κατά το οικονομικό έτος 2010-11. Η Επιτροπή εξακολουθεί να συνεργάζεται στενά με τον οικείο κλάδο παραγωγής και θα συνεχίσει να παρακολουθεί ορισμένα τεχνικά ζητήματα που εκκρεμούν ακόμα. 2.2 Εμπόδια ως προς τα οποία επιτεύχθηκε πρόοδος Σημειώθηκε επίσης πρόοδος σε ορισμένα άλλα εμπόδια που προσδιορίστηκαν στην έκθεση του 2011 για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις. Ωστόσο, τα ζητήματα αυτά δεν έχουν ακόμα επιλυθεί πλήρως και, ως εκ τούτου, θα παραμείνουν στον κατάλογο των προτεραιοτήτων για το 2012. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα εμπόδια είναι συστημικού χαρακτήρα και απασχολούν επί μακρόν τις διμερείς εμπορικές σχέσεις. Επομένως, οι βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν το 2011 είναι ελπιδοφόρα μηνύματα για το τι θα μπορούσε να επιτευχθεί εφέτος. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συζητά αυτά τα θέματα σε όλα τα φόρα, με βάση την ικανοποιητική πρόοδο που επιτεύχθηκε το 2011, με σκοπό την επίτευξη πλήρους εξάλειψής τους το 2012. Όσον αφορά την Κίνα, η επίμονη δράση της Επιτροπής έχει αποδώσει καρπούς όσον αφορά ένα από τα πλέον συστημικά ζητήματα στον κατάλογο των διμερών εμπορικών διαφορών. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σχετικά με την αποκαλούμενη πολιτική της «εγχώριας καινοτομίας» που βασίζεται στην αρχή της παροχής πρόσβασης στις δημόσιες συμβάσεις μόνο για καινοτομικά προϊόντα των οποίων η διανοητική ιδιοκτησία είναι καταγωγής Κίνας. Μετά τις αρχικά θετικές ενδείξεις που υπήρξαν ήδη στη συνεδρίαση του υψηλού επιπέδου οικονομικού και εμπορικού διαλόγου τον Δεκέμβριο του 2010, η Κίνα έκανε συγκεκριμένα βήματα το 2011 για την αποσύνδεση των συμβάσεων από απαιτήσεις σχετικά με την καταγωγή της διανοητικής ιδιοκτησίας, π.χ. με την εξάλειψη κάθε αναφοράς στην εγχώρια καινοτομία από το σχέδιο εκτελεστικού διατάγματος του νόμου για τις δημόσιες συμβάσεις και με τη δέσμευση για την κατάργηση των υποχρεωτικών καταλόγων (συμπεριλαμβανομένων των επαρχιακών καταλόγων). Επιπλέον, το Υπουργείο Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ) εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την κατάργηση τριών εθνικών πολιτικών σχετικά με την εγχώρια καινοτομία. Τέλος, στη σύνοδο της μικτής επιτροπής ΗΠΑ-Κίνας για το εμπόριο τον Νοέμβριο του 2011, η Κίνα έκανε κι άλλα πιο συγκεκριμένα βήματα όσον αφορά την εξασφάλιση της υλοποίησης των δεσμεύσεων σε επαρχιακό επίπεδο. Η Επιτροπή αναγνωρίζει και χαιρετίζει τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί το 2011 ως σημαντικό βήμα προς την εξάλειψη των διατάξεων που εισάγουν διακρίσεις σε έναν σημαντικό τομέα όπως είναι οι δημόσιες συμβάσεις. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τη συνέχεια που δίνεται στις δεσμεύσεις τις οποίες ανέλαβε η κινεζική πλευρά, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι θα καταλήξουν σε πραγματική πρόσβαση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε κινεζικές αγορές. Εν τω μεταξύ, καταγράφονται θετικές εξελίξεις όσον αφορά τη δράση της ΕΕ για την αντιμετώπιση των κινεζικών περιορισμών στις εξαγωγές πρώτων υλών, στο πλαίσιο της διένεξης που ξεκίνησε στο πλαίσιο του ΠΟΕ το 2009 όσον αφορά εννέα προϊόντα[8]. Η ειδική ομάδα του ΠΟΕ εξέδωσε την έκθεσή της τον Ιούλιο του 2011, που διευκρινίζει ότι οι περιορισμοί κατά την εξαγωγή, όπως εφαρμόζονται από την Κίνα σε ορισμένες πρώτες ύλες, δεν είναι σύμφωνοι με τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η Κίνα βάσει της νομοθεσίας του ΠΟΕ. Η ειδική ομάδα διαπίστωσε, συγκεκριμένα, ότι οι εξαγωγικοί δασμοί της Κίνας για τις εν λόγω πρώτες ύλες δεν συνάδουν με τις υποχρεώσεις της Κίνας σύμφωνα με το πρωτόκολλο προσχώρησής της στον ΠΟΕ. Διαπιστώθηκε ότι οι εξαγωγικές ποσοστώσεις που επιβάλλει η Κίνα για τις εν λόγω πρώτες ύλες παραβιάζουν τη γενική απαγόρευση θέσπισης ποσοτικών περιορισμών στις εξαγωγές. Επιπλέον, η ειδική ομάδα διαπίστωσε ότι η επιβολή των εν λόγω μέτρων δεν ήταν δικαιολογημένη, επειδή υπάρχουν ανησυχίες για την προστασία του περιβάλλοντος ή για ελλείψεις βασικού προϊόντος. Η Κίνα προσέβαλε την έκθεση της ειδικής ομάδας και, στις 30 Ιανουαρίου 2012, το δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο του ΠΟΕ επιβεβαίωσε τον παράνομο χαρακτήρα των κινεζικών ποσοστώσεων και εξαγωγικών δασμών. Κατά τη διάρκεια του 2011, η Επιτροπή συνέχισε επίσης να θίγει το ευρύτερο ζήτημα των περιορισμών στις εξαγωγές πρώτων υλών, πέραν της συγκεκριμένης υπόθεσης ενώπιον του ΠΟΕ, δεδομένου ότι η κινεζική πολιτική εξακολουθεί να καλύπτει ένα πολύ ευρύ φάσμα των θεμελιωδών στοιχείων των πρώτων υλών, όπως είναι οι σπάνιες γαίες. Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης του δευτεροβάθμιου δικαιοδοτικού οργάνου, η Επιτροπή θα εξετάσει με ποιο τρόπο θα αντιμετωπιστεί το θέμα περαιτέρω. Και με την Ινδία, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών, επιτεύχθηκε κάποια πρόοδος όσον αφορά τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά ζητήματα, ειδικότερα όσον αφορά γενετικό υλικό των βοοειδών με την προοπτική της εναρμόνισης με τα διεθνή πρότυπα. Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος για να καταργηθούν πλήρως τα εμπόδια στις εξαγωγές από την ΕΕ. Επιπλέον, στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων, η Ινδία παρείχε ειδικές κατευθυντήριες γραμμές τον Οκτώβριο του 2011, που θα διευκολύνουν το εμπόριο αρκετών γεωργικών προϊόντων διατροφής της ΕΕ που εξάγονται στην Ινδία. Συνολικά, ωστόσο, η Ινδία πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την περαιτέρω εναρμόνισή της με τα διεθνή πρότυπα ώστε να ανοίξει πλήρως την αγορά της στα προϊόντα της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα συνεχίσει να συζητά τα ζητήματα αυτά σε όλα τα πολυμερή και διμερή φόρα με τις αρχές της Ινδίας, βασιζόμενη στα θετικά επιτεύγματα του 2011. Στην Ιαπωνία, ενώ οι προκαταρκτικές συζητήσεις εξελίσσονται με την προοπτική της ενδεχόμενης έναρξης των διαπραγματεύσεων για σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών το 2012, σημειώθηκε κάποια πρόοδος για τα ιατροτεχνολογικά βοηθήματα στο πλαίσιο της συνέχειας που δόθηκε στις δεσμεύσεις που έλαβε η Ιαπωνία στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Ιαπωνίας το 2009. Ύστερα από τακτικές επαφές με το Υπουργείο Υγείας, Εργασίας και Πρόνοιας, οι διαδικασίες έγκρισης «πριν από τη διάθεση στην αγορά» που εφαρμόζονταν στην Ιαπωνία για τα ιατροτεχνολογικά βοηθήματα διευκρινίστηκαν και βελτιώθηκε λίγο η διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης για ορισμένες κατηγορίες ιατροτεχνολογικών βοηθημάτων (π.χ. οι επιτόπιοι έλεγχοι στα ιατροτεχνολογικά βοηθήματα κατηγορίας IV διενεργούνται κάθε δύο χρόνια και όχι συχνότερα). Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την εφαρμογή της δέσμευσης αυτής και θα εξακολουθήσει να επιδιώκει περαιτέρω βελτίωση και απλοποίηση των ιαπωνικών διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης για να εξασφαλίσει ότι δεν αποτελούν αδικαιολόγητο εμπόδιο στην πρόσβαση των ιατροτεχνολογικών βοηθημάτων και άλλων προϊόντων στην αγορά. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος με την Ιαπωνία στο μέτωπο των δημοσίων συμβάσεων, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις που ολοκληρώθηκαν με επιτυχία τον Δεκέμβριο του 2011. Η Ιαπωνία, στην πραγματικότητα, ανέλαβε τη δέσμευση απέναντι στην ΕΕ να εφαρμόσει την ρήτρα ασφάλειας λειτουργίας στη σύμβαση για τους σιδηροδρόμους με τρόπο διαφανή που δεν εισάγει διακρίσεις. Η δέσμευση αυτή πρέπει να καταλήξει στην χωρίς διακρίσεις χρήση της ρήτρας, διατηρώντας με αυτόν τον τρόπο τη σύμβαση για τους σιδηροδρόμους ανοιχτή στους ξένους φορείς. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος όσον αφορά τον νόμο των ΗΠΑ για εξονυχιστικό έλεγχο. Ως αποτέλεσμα αρκετών δράσεων, μεταξύ άλλων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει την αναβολή της έναρξης ισχύος του εν λόγω μέτρου, που είχε αρχικά προβλεφθεί για την 1η Ιουλίου 2012. Υπάρχει η ελπίδα ότι αυτό είναι ένα πρώτο βήμα που θα οδηγήσει στην κατάργηση της εν λόγω νομοθεσίας από το Κογκρέσο των ΗΠΑ. Προηγήθηκαν δράσεις που λήφθηκαν στο πλαίσιο του Διατλαντικού Οικονομικού Συμβουλίου (ΔΟΣ), ιδίως το 2010 και το 2011, όπου ένα από τα θέματα ήταν το ασφαλές εμπόριο. Η συνεργασία για την ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ ενισχύθηκε από κοινή δήλωση της Υπουργού Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ κα Napolitano και των Επιτρόπων Šemeta, Kallas και Malmström στις 23 Ιουνίου 2011. Η δήλωση αυτή παρέχει ένα πολιτικό πλαίσιο για τη συνεργασία ΕΕ-ΗΠΑ, τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και σε πολυμερείς οργανισμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τελωνείων (ΠΟΤ), η Διεθνής Οργάνωση Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ), ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΔΝΟ), και η Παγκόσμια Ταχυδρομική Ένωση (UPU). Στη συνεδρίαση του Διατλαντικού Οικονομικού Συμβουλίου (ΔΟΣ) τον Νοέμβριο του 2011, η ΕΕ και οι ΗΠΑ έδωσαν συνέχεια στη δήλωση συμπληρώνοντας τις προπαρασκευαστικές τους εργασίες για την αμοιβαία αναγνώριση των προγραμμάτων εταιρικών εμπορικών σχέσεων, τα οποία, αφού υπογραφούν και υλοποιηθούν το 2012, θα αποτελέσουν μέρος μιας εναλλακτικής λύσης σε σχέση με τη διαδικασία εξονυχιστικού ελέγχου. Υπήρξε επίσης κάποια – αν και περιορισμένη – επιτυχία σχετικά με το νόμο «Buy American» (προτιμήστε αμερικανικά προϊόντα). Το πακέτο κινήτρων που υποβλήθηκε το 2009 κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης[9] και το οποίο περιείχε εκτεταμένες διατάξεις για την προτίμηση αμερικανικών προϊόντων έληξε τον Σεπτέμβριο του 2011 και δεν παραταθεί. Ωστόσο, η τάση του Κογκρέσου των ΗΠΑ και της κυβέρνησης να παρουσιάζουν νομοθετικές προτάσεις με παρόμοιες διατάξεις για την προτίμηση αμερικανικών προϊόντων συνεχίζεται στο σημερινό πλαίσιο της κρίσιμης οικονομικής κατάστασης. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η ανακοίνωση του Πρόεδρου Ομπάμα τον Σεπτέμβριο του 2011 της πρότασης «American Jobs Act» (νόμος για τη δημιουργία αμερικανικών θέσεων εργασίας), βάσει της οποίας αναμένεται να καθιερωθεί ένα πρόγραμμα δημόσιων δαπανών για την υποδομή, στο πλαίσιο των απαιτήσεων για την προτίμηση αμερικανικών προϊόντων. Οι προοπτικές για την έγκριση αυτών των πρωτοβουλιών παραμένουν μάλλον αβέβαιες επί του παρόντος, λαμβάνοντας υπόψη το σημερινό πολιτικό πλαίσιο του Κογκρέσου των ΗΠΑ. Ωστόσο, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί με προσοχή όλες τις πιθανές εξελίξεις προς την κατεύθυνση της θέσπισης διατάξεων για την προτίμηση αμερικανικών προϊόντων στο πλαίσιο νέας νομοθεσίας. 2.3 Ρωσία – Oι συνέπειες της προσχώρησης στoν ΠΟΥ στην μακροπρόθεσμη πρόσβαση στην αγορά Η Ρωσία έχει ολοκληρώσει την 18χρονη διαδικασία για την προσχώρηση στον ΠΟΕ και θα προσχωρήσει επίσημα κατά τη διάρκεια του 2012. Η Ρωσία, ως εκ τούτου, θα πρέπει να εφαρμόσει πολυμερείς ρυθμίσεις που αναμένεται να βοηθήσουν στην επίλυση πολλών διμερών ζητημάτων που αφορούν την πρόσβαση στην αγορά και εκκρεμούν εδώ και καιρό, βοηθώντας, παράλληλα, να μην εισαχθούν νέα μέτρα που αντιβαίνουν στις δεσμεύσεις της απέναντι στον ΠΟΕ, πριν καταστεί επίσημα μέλος του. Πρώτον, η προσχώρηση στον ΠΟΕ θα διευθετήσει και τα ρωσικά επενδυτικά μέτρα που σχετίζονται με το εμπόριο στον τομέα των οχημάτων και των κατασκευαστικών στοιχείων τους. Σύμφωνα με τους συμφωνηθέντες όρους προσχώρησης, το ρωσικό πρόγραμμα επενδύσεων θα εξαιρεθεί από τους κανόνες του ΠΟΕ μέχρι την 1η Ιουλίου 2018, όταν η Ρωσία θα έχει καταργήσει σταδιακά τα μέτρα αυτά. Ταυτόχρονα, ωστόσο, μια διμερή συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας καθορίζει τον μηχανισμό αντιστάθμισης που θα τεθεί σε λειτουργία σε περίπτωση που οι εξαγωγές εξαρτημάτων και κατασκευαστικών στοιχείων μηχανοκίνητων οχημάτων της ΕΕ μειωθούν ως αποτέλεσμα της εφαρμογής των ρωσικών μέτρων. Αναμένεται επίσης πρόοδος στον τομέα των τελωνειακών πρακτικών. Οι ανησυχίες που προέκυψαν στο πλαίσιο της δημιουργίας τελωνειακής ένωσης έχουν εν μέρει κατευναστεί χάρη στη στενή επαφή μεταξύ της Επιτροπής και των ρωσικών αρχών και στη μεταβατική περίοδο εφαρμογής του νέου τελωνειακού κώδικα. Νέες τελωνειακές πρακτικές σε μεγάλο βαθμό δεν μεταφράστηκαν σε περισσότερα εμπόδια για την πρόσβαση στην αγορά, όπως είχαν αρχικά εκφραστεί φόβοι. Ωστόσο, ζητήματα όπως η αυθαίρετη ερμηνεία της τελωνειακής νομοθεσίας από ρωσικές αρχές εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία. Η πρόσβαση της Ρωσίας στον ΠΟΕ αναμένεται να επιφέρει ορισμένες βελτιώσεις, αφού η Ρωσία αρχίσει να υπόκειται στις διατάξεις του ΠΟΕ και σε συμφωνίες όπως η συμφωνία του ΠΟΕ για τη δασμολογητέα αξία, εφόσον όλες θα συμβάλουν στη διευκόλυνση του εμπορίου. Έχουν επίσης αρχίσει εργασίες με σκοπό την υλοποίηση των στόχων του στρατηγικού πλαισίου για την τελωνειακή συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας, με στόχο να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφάλεια και την προστασία. Αναμένεται επίσης πρόοδος στον τομέα της διανοητικής ιδιοκτησίας όταν ο διμερής κοινωνικός διάλογος ΕΕ-Ρωσίας συνεχίσει να αποδεικνύεται πολύ χρήσιμος για την αντιμετώπιση προβλημάτων που συνδέονται με την εφαρμογή της νομοθεσίας. Τέλος, αναμένεται πρόοδος σε πολυάριθμα ζητήματα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας, δεδομένου ότι η Ρωσία πρέπει να διασφαλίσει την πλήρη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα και να τα εφαρμόζει με τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις. Η Ρωσία θα πρέπει να εξασφαλίσει επίσης ότι τα μέτρα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας βασίζονται στις αρχές της διαφάνειας και της επιστημονικής αιτιολόγησης και ότι είναι αναλογικά και δεν εισάγουν διακρίσεις. Οι προενταξιακές συζητήσεις για θέματα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας στο πλαίσιο του ΠΟΕ έχουν ήδη ως αποτέλεσμα η Ρωσία να αναλάβει ορισμένες δεσμεύσεις και να θεσπίσει πολλά κείμενα - και σε επίπεδο τελωνειακής ένωσης με τη Λευκορωσία και το Καζαχστάν - για την προετοιμασία της πλήρους εναρμόνισης των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων με τα διεθνή πρότυπα από την ημερομηνία προσχώρησης. Άλλες αποφάσεις ή πρότυπα θεσπίστηκαν ή βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας[10]. Η εφαρμογή αυτών των πράξεων και της λοιπής νομοθεσίας σύμφωνα με τους υγειονομικούς και φυτοϋγειονομικούς κανόνες του ΠΟΕ πρέπει να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία συμμορφώνεται πλήρως με τις υποχρεώσεις υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας αμέσως μετά την προσχώρησή της στον ΠΟΕ, ιδίως όσον αφορά την καταπολέμηση των διακρίσεων και την αναλογικότητα. Παράλληλα, η Επιτροπή συνεχίζει τις διμερείς συζητήσεις με τη Ρωσία, καθώς και με τους εταίρους της τελωνειακής ένωσης, όσον αφορά την περαιτέρω προσαρμογή των ρυθμίσεων της Ρωσίας και της τελωνειακής ένωσης στους διεθνείς κανόνες. Με την ένταξη της Ρωσίας στον ΠΟΕ, έχει γίνει ένα πολύ σημαντικό βήμα προς την κατάργηση πολλών από τα μακροχρόνια εμπορικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στη ρωσική αγορά. Η παρακολούθηση της εφαρμογής των δεσμεύσεων της Ρωσίας στο πλαίσιο του ΠΟΕ όσον αφορά την πρόοδο για τα εν λόγω εμπόδια θα είναι προτεραιότητα στην ατζέντα όσον αφορά την επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ το 2012 και μετέπειτα. 2.4 Εμπόδια για τα οποία δεν σημειώθηκε πρόοδος το 2011 Παρά τη δράση που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη διάρκεια του 2011, ιδίως με την παραπομπή ζητημάτων στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά ορισμένα εμπόδια τα οποία θα παραμείνουν στον κατάλογο των προτεραιοτήτων για το 2012. Για παράδειγμα, η Κίνα δεν σημείωσε πρόοδο σχετικά με δύο εμπόδια που προσδιορίστηκαν στην έκθεση του 2011 για τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις. Οι επενδύσεις συνεχίζουν να είναι ένας σημαντικός τομέας στις διμερείς σχέσεις με την Κίνα, δεδομένων των μεγάλων δυνατοτήτων που προσφέρονται από τη χώρα αυτή. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια στις επενδύσεις και η εικόνα δεν έχει βελτιωθεί το 2011. Εκτός από τους υφιστάμενους μηχανισμούς ελέγχου για τις άμεσες ξένες επενδύσεις, το Φεβρουάριο του 2011 η Κίνα ενέκρινε εθνικό μηχανισμό επανεξέτασης της ασφάλειας που επιτρέπει την εξέταση συγχωνεύσεων και εξαγορών στις οποίες εμπλέκονται ξένοι επενδυτές, με βάση παρατηρήσεις για την εθνική ασφάλεια (βλ. τμήμα 3). Το υπερβολικά ευρύ και διφορούμενο πεδίο εφαρμογής του έχει εγείρει ανησυχίες όσον αφορά νέα εν δυνάμει εμπόδια στο μέλλον για τους ξένους επενδυτές στην Κίνα. Το μήνυμα αυτό επιβεβαιώθηκε από το πολυαναμενόμενο σχέδιο αναθεώρησης του επενδυτικού καταλόγου, ο οποίος εκδόθηκε από την εθνική επιτροπή ανάπτυξης και μεταρρύθμισης τον Απρίλιο του 2011, ο οποίος δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες για μεγαλύτερο άνοιγμα της Κίνας στις ξένες επενδύσεις, για παράδειγμα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών[11], των κατασκευών, της λιανικής, ή της ταχείας ταχυδρομικής αποστολής ή μερικών κλάδων της βιομηχανίας παραγωγής, όπως τα αυτοκίνητα, ιδίως στον υποτομέα των ηλεκτρικών οχημάτων. Ο Επίτροπος De Gucht έθιξε το ζήτημα αυτό με την ευκαιρία της μικτής επιτροπής του Ιουλίου 2011 και η Επιτροπή παρείχε λεπτομερή σχόλια στις κινεζικές αρχές σε τεχνικό επίπεδο. Ο κατάλογος εγκρίθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2011 χωρίς ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το σχέδιο του Απριλίου. Η Επιτροπή συνεχίζει να εργάζεται ενεργά όσον αφορά τις συνολικές επενδυτικές σχέσεις με την Κίνα. Μετά την έναρξη των εργασιών της διμερούς ειδικής ομάδας επενδύσεων ΕΕ-Κίνας το 2010, συνεχίζονται οι συζητήσεις για τις εργασίες προς την ενδεχόμενη έναρξη των διαπραγματεύσεων με σκοπό τη σύναψη επενδυτικής συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης - Κίνας, η οποία αναμένεται να περιλάβει πτυχές της πρόσβασης στην αγορά καθώς και υψηλότερα πρότυπα προστασίας για τις επενδύσεις καθώς και περαιτέρω μηχανισμούς διαφάνειας για την αύξηση της ασφάλειας δικαίου για τους επενδυτές της ΕΕ στην Κίνα. Στον τομέα της τυποποίησης και των τεχνικών κανόνων, τα κινεζικά εμπόδια στον τομέα της ασφάλειας των ΤΠΕ που προσδιορίστηκαν ως προτεραιότητα (π.χ. OSCCA[12] κανονισμός σχετικά με την εμπορική κρυπτογράφηση και το πολυεπίπεδο σύστημα προστασίας – MLPS) εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία. Η Επιτροπή έχει καταβάλει πολλές προσπάθειες το 2011 θίγοντας το ζήτημ αυτό σε επίπεδο υπουργών. Σε κάθε περίπτωση – και ειδικότερα όσον αφορά την αναθεώρηση του συνόλου των κανονισμών του OSCCA – οι κινεζικές αρχές έχουν επισημάνει ότι ο αναθεωρημένος κανονισμός θα δημοσιευθεί για διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη πριν από την έγκρισή του· επίσης οι κινεζικές αρχές θα κατευνάσουν τις ανησυχίες του κλάδου και θα είναι πιο ανοιχτές στην ξένη τεχνολογία. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα για την έγκριση του νέου κανονισμού, που αναμενόταν το 2011, παραμένει ασαφές. Εν τω μεταξύ, οι κανονισμοί OSCCA και MLPS εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως νομική βάση για τη θέσπιση μέτρων που αφορούν την ασφάλεια των πληροφοριών, όπως στην περίπτωση των 6 προτύπων για συσκευές ΤΠ. Το 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξακολουθήσει να θίγει το θέμα αυτό σε κάθε ευκαιρία και θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για να έρθει σε επαφή με όλες τις κινεζικές αρχές που εμπλέκονται σε αυτή την πολυσύνθετη δέσμη μέτρων. Δεν επιτεύχθηκε καμία σημαντική πρόοδος στην Ινδία όσον αφορά το άνοιγμα ορισμένων τομέων στις ξένες επενδύσεις, όπως οι νομικές υπηρεσίες, η λογιστική, ο ασφαλιστικός τομέας, ο τραπεζικός τομέας και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Ομοίως, εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για τη μεταρρύθμιση του τομέα των ταχυδρομείων και για τις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες στις υπηρεσίες κατεπείγουσας παράδοσης. Τα ζητήματα αυτά αντιμετωπίζονται κυρίως στο πλαίσιο των τρεχουσών διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών. H προτεινόμενη νομοθεσία που συζητείται πριν εκδοθεί αναμένεται να επιτρέψει τις ξένες επενδύσεις στις υπηρεσίες λιανικής και διανομής. Από την άλλη πλευρά, οι επενδύσεις στην πολυσηματική λιανική γρήγορα αναβλήθηκαν επ’ αόριστον λόγω των αρνητικών πολιτικών και κοινωνικών αντιδράσεων. Στην Ιαπωνία, περιορισμένη ήταν η πρόοδος που επιτεύχθηκε σε κάποια από τα εμπόδια που προσδιορίστηκαν στην έκθεση του 2011 για τα εμπόδια στις επενδύσεις και στο εμπόριο, παρά την εντατικοποίηση των διμερών δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια του 2011. Μετά την τελευταία συνάντηση κορυφής ΕΕ-Ιαπωνίας το Μάιο του 2011, ξεκίνησε μια διαδικασία προκειμένου να διερευνηθεί το πεδίο εφαρμογής και το επίπεδο των στόχων που επιδιώκονται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για σύναψη μελλοντικών συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών. Η διαδικασία αυτή προσφέρει ένα χρήσιμο φόρουμ για την άρση συγκεκριμένων εμποδίων με τις ιαπωνικές αρχές. Αν και επιτεύχθηκε κάποια πρόοδος σχετικά με τις διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης για τα ιατροτεχνολογικά βοηθήματα (βλ. τμήμα 2.2.), η κατάσταση παρέμεινε αμετάβλητη όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Τέλος, δεν υπήρξαν βελτιώσεις όσον αφορά τα εμπόδια που προσδιορίστηκαν το 2011 για τις χώρες της Mercosur, στις οποίες, αντιθέτως, παρατηρήθηκε συνέχιση ορισμένων τάσεων προστατευτισμού, ιδίως σε ό, τι αφορά τα μέτρα που εφαρμόζονται στην Αργεντινή και τη Βραζιλία[13]. Για ορισμένα από τα εμπόδια αυτά (π.χ. περιορισμοί στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών και εξαγωγικοί περιορισμοί πρώτων υλών στην Αργεντινή και τη Βραζιλία), η διαπραγμάτευση για τη σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών είναι το κύριο πλαίσιο στο οποίο συζητιούνται τα ζητήματα· ως εκ τούτου, τα εν λόγω ζητήματα θα έχουν προτεραιότητα σε αυτό το πλαίσιο. Η Επιτροπή αναφέρθηκε επίσης σε αυτές τις διενέξεις με την Αργεντινή και τη Βραζιλία σε διμερές επίπεδο και θα συνεχίσει να το πράττει το 2012. Στην περίπτωση της Αργεντινής για τη μη αυτόματη χορήγηση αδειών εισαγωγής (NALs), το σύστημα αυτό παρέμεινε σε ισχύ και η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί. Πράγματι, τον Μάρτιο του 2011 η Αργεντινή επέκτεινε την εφαρμογή της μη αυτόματης χορήγησης αδειών εισαγωγής στον κατάλογο των 178 νέων δασμολογικών κλάσεων[14]. Κατά συνέπεια, το μη αυτόματο σύστημα χορήγησης αδειών καλύπτει πλέον 589 δασμολογικές κλάσεις, πράγμα το οποίο επηρεάζει το 12,3% των εξαγωγών της ΕΕ στην Αργεντινή. Ενώ οι εξαγωγές από την ΕΕ έχουν πληγεί από τα εν λόγω μέτρα σχετικά λιγότερο από ό, τι οι εξαγωγές από άλλες χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα ή η Βραζιλία, η απώλεια για τις ευρωπαϊκές εταιρείες από την εφαρμογή του παρόντος συστήματος χορήγησης αδειών εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 147 εκατ. USD από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο 2011. Η Επιτροπή έχει θέσει αυτό το ζήτημα στην Αργεντινή με διάφορες ευκαιρίες και σε διμερές επίπεδο και μαζί με μεγάλο αριθμό άλλων χωρών σε οικείους φορείς του ΠΟΕ. Έπειτα από τις παρεμβάσεις της Επιτροπής, η κυβέρνηση της Αργεντινής έδειξε έναν περιορισμένο βαθμό ετοιμότητας προκειμένου να βρει λύσεις κατά περίπτωση. Αυτό συνέβαλε σε κάποιο βαθμό στη μείωση των σοβαρότερων περιπτώσεων για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Το πρόβλημα, ωστόσο, παραμένει πολύ σοβαρό, ειδικότερα, επειδή η Αργεντινή εξώθησε εταιρείες να προσφύγουν σε προγράμματα αντιστάθμισης εισαγωγών/εξαγωγών, σύμφωνα με τα οποία, για κάθε πέσο που εισάγεται, οι εταιρείες οφείλουν να εξάγουν το ίδιο νομισματικό ποσό, στρεβλώνοντας σε μεγάλο βαθμό τις επιχειρηματικές αποφάσεις. Λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης, η Επιτροπή εξέτασε όλες τις πιθανές εναλλακτικές επιλογές, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης διαδικασίας επίλυσης των διαφορών στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Αυτό περιλαμβάνει επίσης διαβουλεύσεις με άλλες χώρες που έχουν πληγεί από αυτή τη διαδικασία. Επίσης η κατάσταση επιδεινώθηκε όσον αφορά την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις στη Βραζιλία. Το 2010, η Βραζιλία εισήγαγε οριζόντιο προτιμησιακό περιθώριο 25% στο πλαίσιο της εθνικής νομοθεσίας για τις δημόσιες συμβάσεις που εφαρμόστηκε αμέσως στον τομέα των ΤΠΕ. Το ζήτημα τέθηκε αρκετές φορές, όπως στη Μεικτή Επιτροπή, κατά τη διάρκεια του 2011. Ωστόσο, στο μεταξύ, η κυβέρνηση της Βραζιλίας ανακοίνωσε ότι τα προτασιακά περιθώρια θα εφαρμοστούν και για την υγεία, τις επικοινωνίες και τον εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας. Όλα τα εμπόδια που αναφέρονται στο τμήμα αυτό πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής το 2012 για τη λήψη κατάλληλων μέτρων. Η Επιτροπή θα εργαστεί σκληρά για την αντιμετώπιση αυτών των εμποδίων και θα εντείνει περαιτέρω τη δράση της σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων, ανάλογα με την περίπτωση, των διμερών συναντήσεων κορυφής, μέσω των διαπραγματεύσεων για σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών ή των διαδικασιών επίλυσης των διαφορών με σκοπό να εξασφαλιστεί ότι θα σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος μέχρι την επόμενη έκθεση το 2013. 3. ΝΕΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΣΤΙΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΜΑΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Εκτός από τα εμπόδια που προσδιορίστηκαν ως άλυτα στην έκθεση του 2011 για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις, μια σειρά νέων εμποδίων που αφορούν την πρόσβαση στην αγορά εμφανίστηκαν το 2011 και αξίζει να περιληφθούν στον κατάλογο των προτεραιοτήτων για τη λήψη κατάλληλων μέτρων το 2012. Η Κίνα προχώρησε σε σημαντικά βήματα όσον αφορά τις επενδύσεις, και σε συνδυασμό με την έκδοση του 12ου πενταετούς σχεδίου, στο οποίο χαράσσονται οι προτεραιότητες για τη βιομηχανική ανάπτυξη που πρέπει να επιτευχθούν τα πέντε επόμενα χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό, η Κίνα ενέκρινε εθνικό μηχανισμό ελέγχου ασφάλειας για τις συγχωνεύσεις και εξαγορές που αφορούν αλλοδαπούς επενδυτές το Φεβρουάριο του 2011, σύμφωνα με τον οποίο η Κίνα θα μπορούσε να διακόψει τις εξαγορές από αλλοδαπούς επενδυτές λόγω εθνικών ζητημάτων ασφάλειας. Με βάση το κείμενο του μέτρου και τον προσωρινό ενδεικτικό κατάλογο των τομέων που θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να συμπεριληφθούν στο πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού αυτού, φαίνεται ότι η έννοια της εθνικής ασφάλειας είναι πολύ ευρεία και θα μπορούσε να επεκταθεί και στην οικονομική πολιτική. Οι τομείς που θεωρούνται σημαντικοί για την εθνική ασφάλεια περιλαμβάνουν ορισμένους τομείς που ξεπερνούν την έννοια της «κλασικής» ασφάλειας όπως είναι η άμυνα ή η ενέργεια και περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, τα ιατρικοτεχνολογικά βοηθήματα, τις υπηρεσίες παράδοσης, αποθήκευσης, λιανικής και χονδρικής. Μια άλλη πηγή ανησυχίας είναι οι όροι χρηματοδότησης των κινεζικών εξαγωγών και οι επιδοτήσεις. Η Κίνα χρησιμοποιεί εξαγωγικές πιστώσεις που δεν είναι σύμφωνες με τους κανόνες του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ για να τονώσει τις κορυφαίες εθνικές εξαγωγές της σε τομείς εντάσεως κεφαλαίου που είναι συχνά οι τομείς υψηλής τεχνολογίας. Αυτή η πρακτική όλο και περισσότερο θέτει σοβαρές προκλήσεις για τις πολύ μεγάλες, παγκόσμιες και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις της ΕΕ και απειλεί τομείς που είναι σημαντικοί για την οικονομία της ΕΕ, όχι μόνο σε αγορές τρίτων χωρών αλλά και στην ίδια την Ευρώπη. Επιπλέον, πολλές βιομηχανίες επιδοτούνται με αδιαφανή τρόπο και, μεταξύ άλλων, μέσω δραστηριοτήτων των κρατικών επιχειρήσεων και των τραπεζών, καθώς και μέσω της παροχής γης, υλικών και ενέργειας που επιδοτούνται. Το ζήτημα αυτό δεν είναι καινούργιο. Ωστόσο, πρέπει να εντατικοποιηθεί η δράση για την αντιμετώπιση αυτών των αντιανταγωνιστικών πρακτικών και πρέπει να εγείρονται συστηματικά στο υψηλότερο επίπεδο, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των επιπτώσεων των εν λόγω πρακτικών όσον αφορά την παρεμπόδιση της πρόσβασης στην αγορά σε πολλούς τομείς καθώς και στη στρέβλωση του ανταγωνισμού στις διεθνείς αγορές. Η Ινδία έχει κινήσει τη διαδικασία θέσπισης νέας εθνικής πολιτικής παραγωγής (NMP), η οποία εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2011 από την κυβέρνηση αλλά δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Κοινοβούλιο. Το σχέδιο αναφέρει μέτρα που αποσκοπούν στην ανάπτυξη εγχώριας βιομηχανίας παραγωγής όπως είναι τα κίνητρα - με τη μορφή φορολογικών απαλλαγών και κρατικών επιδοτήσεων - για την εγχώρια ανάπτυξη της τεχνολογίας καθώς και προτιμησιακές αγορές από κυβερνητικούς φορείς προϊόντων που έχουν αναπτυχθεί στην εγχώρια αγορά και τεχνολογιών. Επιπλέον, η κυβέρνηση θα εξετάσει τη χρήση των δημόσιων συμβάσεων σε συγκεκριμένους τομείς με απαιτήσεις για προστιθέμενη αξία σε τοπικό επίπεδο σε τομείς όπως ο εξοπλισμός ηλιακής ενέργειας, το λογισμικό, ο εξοπλισμός για την αποτελεσματική μεταφορά καυσίμων και συστήματα ασφάλειας που βασίζονται στις ΤΠ. Αν και η NMP είναι ακόμη ένα σχέδιο, οι διατάξεις της έχουν ήδη μεταφερθεί σε διάφορα τομεακά σχέδια. Το ινδικό Υπουργείο Επικοινωνιών και Τεχνολογίας της Πληροφορίας βρίσκεται στο στάδιο της οριστικοποίησης τριών χωριστών αλλά αλληλένδετων εθνικών πολιτικών που αφορούν τα ηλεκτρονικά, την τεχνολογία της πληροφορίας και των τηλεπικοινωνιών που ανακοινώθηκαν τον Οκτώβριο του 2011 για δημόσιο σχολιασμό. Η Επιτροπή έχει ήδη λάβει μέτρα, ούτως ώστε να εκφράσει τις ανησυχίες της ΕΕ: Η αντιπρόεδρος Kroes και ο Επίτροπος De Gucht απέστειλαν επιστολή στις ινδούς ομολόγους τους. Επιπλέον, σε μια πρόσφατη επίσκεψη στην Ινδία, η αντιπρόεδρος Kroes συζήτησε το θέμα με αρκετές αρμόδιες αρχές. Τέλος, εισήχθησαν ορισμένα νέα μέτρα στις χώρες Mercosur, και η Βραζιλία ήταν ιδιαίτερα δραστήρια κατά τη διάρκεια του 2011. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2011, η Βραζιλία αύξησε το φόρο των βιομηχανικών προϊόντων (IPI) για την παραγωγή αυτοκινήτων και φορτηγών που δεν πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις της τοπικής παραγωγής. Προκειμένου να επωφεληθούν από τη φορολογική απαλλαγή, το 65% των εξαρτημάτων των οχημάτων πρέπει να παράγονται στη Βραζιλία· οι εταιρείες πρέπει να επενδύουν τουλάχιστον το 0,5% των ακαθάριστων πωλήσεων στην Ε&Α στη Βραζιλία και πρέπει να διεκπεραιώνουν ορισμένες βασικές διαδικασίες παραγωγής στη Βραζιλία. Το μέτρο τέθηκε σε εφαρμογή στις 12 Δεκεμβρίου 2011 και αναμένεται να παραμείνει σε ισχύ μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2012. Η Επιτροπή έχει ήδη εξετάσει το ζήτημα αυτό σε διμερές επίπεδο με τη Βραζιλία και με οικείους φορείς του ΠΟΕ καθώς και με άλλους εταίρους που έχουν πληγεί. Θα παραμείνει σε επαφή με τις επιχειρήσεις που έχουν πληγεί για την ανάληψη περαιτέρω κατάλληλων ενεργειών προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί ο αρνητικός αντίκτυπος στις επιχειρήσεις της ΕΕ. Η Βραζιλία θέσπισε επίσης αυστηρότερες διαδικασίες για τις εισαγωγές κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και ειδών ένδυσης με αυστηρότερους τελωνειακούς ελέγχους. Οι εισαγωγές κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και ειδών ένδυσης ακολουθούν σήμερα τη γκρίζα και την κόκκινη τελωνειακή διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι τα εμπορεύματα υπόκεινται σε φυσικό έλεγχο και τα δείγματα μπορούν να υποβάλλονται σε εργαστηριακές δοκιμές. Κατά συνέπεια, το χρονικό διάστημα για την αποδέσμευση των εισαγωγών μπορεί να διαρκέσει έως και 90 ημέρες (+ 90 επιπλέον ημέρες εάν χρειάζεται). Επιπλέον, οι τελωνειακές αρχές ζητούν περισσότερα πιστοποιητικά. Η Αργεντινή εισήγαγε νέους περιορισμούς στον τομέα των υπηρεσιών αντασφάλισης. Τον Φεβρουάριο του 2011, ο ρυθμιστικός φορέας ασφαλίσεων της Αργεντινής («Superintendencia de Seguros de la nacion ή SSN») εξέδωσε ψήφισμα για την τροποποίηση του κανονιστικού πλαισίου για την αντασφάλιση. Μεταξύ των ουσιωδών διατάξεών του, ο νέος κανονισμός επιτρέπει μόνον σε εθνικές επιχειρήσεις ή υποκαταστήματα αλλοδαπών εταιρειών με τοπική έδρα να παρέχουν υπηρεσίες αντασφάλισης στη χώρα. Κατά παρέκκλιση, οι εταιρείες μπορούν να ζητήσουν απαλλαγή από αυτή την υποχρέωση όταν μπορούν να αποδείξουν ότι ο βαθμός του κινδύνου δεν μπορεί να καλυφθεί στην τοπική αγορά. Τον Μάιο του 2011, ένα νέο ψήφισμα κατέστησε λίγο πιο ελαστικό το ρυθμιστικό πλαίσιο επιτρέποντας τη διασυνοριακή παροχή των υπηρεσιών αντασφάλισης τόσο για τους κινδύνους άνω των 50 εκατομμυρίων USD όσο και για τις υπηρεσίες αντεκχώρησης. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί, π.χ. δεν επιτρέπεται η αντασφάλιση στο εξωτερικό που καλύπτει την ασφάλιση ζωής ούτε η μεταφορά στο εξωτερικό πάνω από το 40% των ασφαλίστρων τοπικών αντασφαλιστών. 4. ΜΙΑ ΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΣΤΙΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ Από την ανάλυση του ευρύτερου πλαισίου των εμποδίων που αναφέρθηκαν, προκύπτει ότι τα μέτρα συχνά αποτελούν μέρος των εθνικών βιομηχανικών σχεδίων τα οποία περιέχουν διατάξεις που εισάγουν διακρίσεις για τα ξένα προϊόντα, υπηρεσίες και επενδύσεις. Αυτό αντικατοπτρίζει μια γενική τάση η οποία εμφανίστηκε τα δύο τελευταία έτη, ιδίως στις αναδυόμενες οικονομίες. Από το 2008 μέχρι το 2009, στην αρχή της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης, πολλές χώρες προσέφυγαν σε κάποια μορφή δημόσιας παρέμβασης προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές επιδράσεις στη ζήτηση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μέτρα αυτά είχαν δυνητικά στρεβλωτικό αποτέλεσμα στο εμπόριο. Ως ένα βαθμό, τα μέτρα αυτά είχαν στόχο την προστασία τομέων που επλήγησαν ιδιαίτερα από τις αρνητικές επιπτώσεις της μείωσης της παγκόσμιας ζήτησης. Γενικά, υπήρξε μια σαφής σχέση μεταξύ της κρίσης και των μέτρων που λήφθηκαν, τα οποία προορίζονταν στην πραγματικότητα να ισχύουν μόνον προσωρινά, εν αναμονή της ανάκαμψης της οικονομίας. Ωστόσο, το πρόσφατο κύμα των περιοριστικών για το εμπόριο μέτρων, ιδίως στις αναδυόμενες οικονομίες, είναι διαφορετικού χαρακτήρα. Τα μέτρα δεν συνδέονται πλέον με την κρίση, δεδομένου ότι οι χώρες αυτές έχουν σταθερά ανακάμψει από την κρίση και έχουν σημειώσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης (τουλάχιστον από το 2010 και μετά). Ως εκ τούτου, τα εν λόγω μέτρα δεν είναι προσωρινού χαρακτήρα αλλά έχουν ενσωματωθεί σε εθνικά βιομηχανικά σχέδια που συνεχίζουν να υπάρχουν για μεγαλύτερες περιόδους και αποσκοπούν στην διαρθρωτική μεταβολή των προτύπων παραγωγής των εθνικών οικονομιών με στήριγμα τα πιθανά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Είναι αδιαμφισβήτητα δικαίωμα των αναδυόμενων οικονομιών να υιοθετήσουν βιομηχανικές πολιτικές για τη διαρθρωτική μεταβολή και βελτίωση των προτύπων παραγωγής τους· ωστόσο, αυτές οι πολιτικές θα πρέπει να βασίζονται σταθερά στις αρχές της μη διακριτικής μεταχείρισης και των ίσων όρων ανταγωνισμού. Η Κίνα έχει μακρά παράδοση που ευνοεί την εθνική βιομηχανική ανάπτυξη που στηρίζεται στις διακρίσεις εις βάρος των ξένων φορέων και στον αθέμιτο ανταγωνισμό. Αυτό αντανακλάται και στο 12ο πενταετές σχέδιο που εγκρίθηκε το Μάρτιο του 2011. Το σχέδιο αποτελεί μια ποιοτική στροφή από αυτό που είχε θεωρηθεί ως «επεκτακτικό» μοντέλο ανάπτυξης προς ένα μοντέλο που αποσκοπεί στη βιομηχανική ενοποίηση, την ενεργειακή απόδοση, την αύξηση της παραγωγικότητας και την έμφαση στην ποιοτική αναβάθμιση με συνολικό στόχο να ανελιχθεί στην αλυσίδα της αξίας παραγωγής και να καταστεί η ανάπτυξη της Κίνας περισσότερο βιώσιμη. Επιπλέον, το 12ο πενταετές σχέδιο δίνει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση του τομέα των υπηρεσιών, δείχνοντας μια ακόμα μεταστροφή της πολιτικής της Κίνας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι πιθανό η Κίνα να συνεχίσει να παρέχει υποστήριξη σε επιλεγμένες «στρατηγικές αναδυόμενες βιομηχανίες» (π.χ. καθαρή ενέργεια, ηλεκτρικά οχήματα, ΤΠΕ και ευρυζωνικά δίκτυα, φαρμακευτικά προϊόντα), και μέσω της κατεύθυνσης των επενδύσεων (συχνά με τη μορφή υποχρεωτικών απαιτήσεων για τη μεταφορά τεχνολογίας) και μέσω της χρηματοδότησης. Το 12ο πενταετές σχέδιο και οι διατάξεις του επενδυτικού καταλόγου έχουν ήδη ληφθεί υπόψη σε διάφορα τομεακά σχέδια σε κεντρικό και επαρχιακό επίπεδο. Όσον αφορά τα προγράμματα που καθιερώθηκαν σε κεντρικό επίπεδο πρόσφατα, εκδόθηκε το 12ο πενταετές σχέδιο για την εθνική επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη, το οποίο βασίστηκε στην αρχή της ενίσχυσης ανεξάρτητων ικανοτήτων καινοτομίας. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι το νέο σχέδιο για τα ηλεκτρικά οχήματα που αναπτύσσεται από το Υπουργείο Βιομηχανίας και Τεχνολογίας των Πληροφοριών (MIIT) αναμένεται να επιβάλλει απαιτήσεις για αναγκαστική μεταφορά τεχνολογίας σε κοινές επιχειρήσεις όπου οι ξένοι επενδυτές κατέχουν μερίδιο μειοψηφίας. Επιπροσθέτως, εκφράστηκαν ανησυχίες ότι το Υπουργείο MIIT θα εισαγάγει την απαίτηση σύμφωνα με την οποία μέχρι το 2015 όλα τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα που πωλούνται στην Κίνα θα πρέπει να φέρουν κινεζικά εμπορικά σήματα. Εντούτοις, πρόσφατα η Κίνα διαβεβαίωνε ότι δεν προτίθεται να διατηρήσει σε ισχύ μέτρα που δίνουν εντολή για μεταφορά τεχνολογίας ούτε καμία απαίτηση για τις εταιρείες που έχουν δημιουργηθεί με ξένες επενδύσεις να καθιερώσουν εγχώρια σήματα στην Κίνα. Με βάση αυτά τα θετικά μηνύματα και τα θετικά μέτρα που έχουν ληφθεί σχετικά με την εγχώρια καινοτομία, η Επιτροπή ενθαρρύνει την Κίνα να προωθήσει την καινοτομία όσον αφορά τις αρχές αυτές όπως οι ίσοι όροι ανταγωνισμού και η προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας. Ταυτόχρονα όμως οι επιδοτήσεις και η χρηματοδότηση των εξαγωγών εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της καινοτομικής βιομηχανικής ανάπτυξης της χώρας. Η εθνική πολιτική παραγωγής (ΕΠΠ) που έχει εισαχθεί πρόσφατα από την Ινδία είναι μια άλλη περίπτωση βιομηχανικής πολιτικής που βασίζεται εν μέρει σε αρχές που εισάγουν διακρίσεις. Το σχέδιο αυτό θέτει ως στόχο την αναμόρφωση της οικονομίας και της απασχόλησης της Ινδίας αυξάνοντας το ποσοστό της παραγωγής στο ΑΕΠ από 16% στο 25% μέχρι το 2022, με επίκεντρο την εγχώρια παραγωγή. Όπως αναφέρεται παραπάνω (τμήμα 3), το σχέδιο συνδυάζει στοιχεία προτίμησης για τα εγχώρια προϊόντα στις δημόσιες συμβάσεις και απαιτήσεις ως προς το τοπικό περιεχόμενο για αγορές ιδιωτικών φορέων, με φορολογικά πλεονεκτήματα και κρατικές επιδοτήσεις που ωφελούν την ανάπτυξη εγχώριων τεχνολογιών. Θα είναι επομένως καθοριστικής σημασίας η προσεκτική παρακολούθηση της εφαρμογής της ΕΠΠ και των σχετικών τομεακών σχεδίων[15] όσον αφορά τη συμβατότητα με τους διεθνείς κανόνες. Εθνικά σχέδια εκβιομηχάνισης έχουν επίσης πρόσφατα θεσπιστεί στη Βραζιλία και στην Αργεντινή. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, το «Plano Brasil Maior» εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2011 ως γενικό σχέδιο με στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής ανάπτυξης της χώρας. Προκύπτουν προβλήματα στο βαθμό που τα ειδικά μέτρα του σχεδίου προβλέπουν τέτοιες μέσα, όπως η έμμεση επιδότηση ή οι φορολογικές απαλλαγές που ωφελούν συγκεκριμένους τομείς της παραγωγής (π.χ. κλωστοϋφαντουργία και υποδηματοποιία, κινητή τηλεφωνία και λογισμικό, μεταξύ άλλων). Ένα στοιχείο του Plano Maior είναι η επέκταση του προτιμησιακού περιθωρίου 25% στις δημόσιες συμβάσεις στον τομέα των ΤΠΕ, και είναι πιθανό να επεκταθεί σε άλλους τομείς όπως η υγεία, η άμυνα, οι επικοινωνίες και ο εξοπλισμός υψηλής τεχνολογίας. Η εμπορική πολιτική της Αργεντινής έχει χαρακτηρισθεί κατά τα τελευταία έτη από τις αλλαγές προς την κατεύθυνση του «διοικούμενου εμπορίου» και των πολιτικών υποκατάστασης των εισαγωγών, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που επηρεάζουν τις εισαγωγές και τις εξαγωγές – και το σύστημα NAL είναι βεβαίως στο επίκεντρο της πολιτικής αυτής με βραχυπρόθεσμες λύσεις για τα βασικά μακροοικονομικά προβλήματα. Τμήματα του πρόσφατου «βιομηχανικού στρατηγικού σχεδίου 2020» απεικονίζουν την προσπάθεια της Αργεντινής για την ανάπτυξη πιο μακροπρόθεσμης προοπτικής σε τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα κεφαλαιουχικά αγαθά, τα υποδήματα, τα γεωργικά μηχανήματα, τα οικοδομικά υλικά, τα φάρμακα, οι χημικές ουσίες και η κλωστοϋφαντουργία αλλά επιβεβαιώνουν και τα περιοριστικά στοιχεία για τις εισαγωγές που περιγράφονται παραπάνω. Συνεπώς υπάρχει ο κίνδυνος μέτρα, όπως η μη αυτόματη χορήγηση αδειών εισαγωγής, να παραμείνουν σε ισχύ στο μέλλον στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής εκβιομηχάνισης, η οποία βασίζεται στην υποκατάσταση των εισαγωγών. Εκτός από τα εθνικά αναπτυξιακά σχέδια, πολλές χώρες θεσπίζουν επιμέρους μέτρα που στρεβλώνουν το εμπόριο με σκοπό την ενθάρρυνση της βιομηχανικής ανάπτυξης. Τα περισσότερα από τα μέτρα που αναφέρονται ως προτεραιότητες στην παρούσα έκθεση πράγματι ανήκουν σε αυτό το μοντέλο εκβιομηχάνισης. Προϋποθέσεις ως προς το τοπικό περιεχόμενο, συχνά σε σχέση με τις επενδύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις, φαίνεται να είναι ένα από τα πλέον χρησιμοποιούμενα είδη των μέσων που στρεβλώνουν το εμπόριο στο πλαίσιο της εκβιομηχάνισης. Εκτός από την ινδική εθνική πολιτική παραγωγής και τα σχετικά τομεακά σχέδια, ένα άλλο συναφές μέτρο στο πλαίσιο αυτό είναι η λεγόμενη «πρωτοβουλία εντοπισμού για τη βιομηχανία αυτοκινήτων» στη Ρωσία, σύμφωνα με την οποία οι ξένοι επενδυτές υποχρεούνται να εφαρμόσουν σταδιακά το κατώφλι της τοπικής παραγωγής χρησιμοποιώντας ένα καθορισμένο ποσοστό τοπικού περιεχομένου. Το μέτρο αυτό θα καταργηθεί σταδιακά μέχρι το 2018, μετά την προσχώρηση της Ρωσίας στον ΠΟΕ. Μεταξύ των νέων μέτρων, η εφαρμογή από τη Βραζιλία του φόρου που επιβάλλεται στα βιομηχανικά προϊόντα αυτοκινητοβιομηχανίας συνεπάγεται απαιτήσεις για την τοπική παραγωγή ώστε να επωφεληθεί από τη μείωση του φόρου κατά 30%. Οι απαιτήσεις τυποποίησης και αξιολόγησης της συμμόρφωσης φαίνεται επίσης ότι είναι ένα μέσο που χρησιμοποιείται συχνά για την προώθηση της βιομηχανικής ανάπτυξης. Η προσέγγιση της Κίνας αποτελεί ένα καλό παράδειγμα για τον καθορισμό προτύπων. Παρά τις υψηλές προσδοκίες σε ό, τι αφορά τη βιομηχανική ανάπτυξη και την καινοτομία, η Κίνα εξακολουθεί να έχει μια εξαιρετικά εθνική προσέγγιση όσον αφορά τον καθορισμό προτύπων και τεχνικών απαιτήσεων[16]. Αυτό αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο για την πρόσβαση στην αγορά, διότι στην πραγματικότητα προστατεύει την εγχώρια βιομηχανία από τον ξένο ανταγωνισμό. Οι φιλόδοξοι στόχοι που τίθενται στο 12ο πενταετές σχέδιο να αποκτήσει ηγετική θέση παγκοσμίως σε ορισμένα προϊόντα ή τομείς θα απαιτήσουν από την Κίνα να μεταβάλει τη συμπεριφορά της και να ενσωματωθεί περισσότερο στο διεθνές πλαίσιο της τυποποίησης και των τεχνικών κανόνων. Η περίπτωση της ασφάλειας της ΤΠ στην Κίνα αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τρέχουσα προσέγγιση στο θέμα της τεχνικής ρύθμισης και της αξιολόγησης της συμμόρφωσης εμποδίζει σημαντικά την πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Βάσει των εθνικών ανησυχιών για την ασφάλεια, η Κίνα έχει αναπτύξει διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης που απαιτούν υπερβολικά επαχθείς δοκιμές και διαδικασίες, οι οποίες, στις περισσότερες περιπτώσεις, πρέπει να πραγματοποιούνται από εθνικά εργαστήρια. Επιπλέον, για την απόκτηση των αναγκαίων πιστοποιήσεων για να εισέλθουν στην κινεζική αγορά, υποχρεωτικές απαιτήσεις είναι η κοινοποίηση των πληροφοριών ιδιοκτησίας και η χρήση της εγχώριας τεχνολογίας. Την ίδια προσέγγιση ακολουθεί η Ινδία στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, δεδομένου ότι η αρχική πρόταση των μέτρων ασφαλείας για τον εξοπλισμό των τηλεπικοινωνιών, τα οποία τροποποιήθηκαν στη συνέχεια, περιείχαν την απαίτηση να κοινοποιούνται οι κωδικοί προέλευσης για την απόκτηση πιστοποίησης. Η αναθεωρημένη πρόταση βελτιώνει πράγματι την κατάσταση σε σχέση με προηγούμενες προτάσεις· ωστόσο, εξακολουθεί να προβλέπει την υποχρεωτική δοκιμή σε ινδικά εργαστήρια καθώς και άλλες επαχθείς απαιτήσεις δοκιμών. Επιπλέον, το πρόσφατο σχέδιο της εθνικής πολιτικής τηλεπικοινωνιών ενθαρρύνει την ανάπτυξη εθνικών προτύπων και, ιδίως για θέματα που αφορούν την ασφάλεια, το σχέδιο αναφέρεται στην ανάπτυξη ενός συγκεκριμένου για την Ινδία τρόπου καθορισμού τεχνικών απαιτήσεων και προτύπων. Τέλος, ο απλούστερος τρόπος για την προστασία της τοπικής παραγωγής είναι μέσω του περιορισμού των εισαγωγών ανταγωνιστικών προϊόντων, καθώς και των εξαγωγών, ιδίως των πρώτων υλών, με στόχο τη μείωση του κόστους της εγχώριας κατασκευής. Όσον αφορά τους περιορισμούς στις εξαγωγές, υπάρχει γενική ανοδική τάση και, στην πραγματικότητα, ο ΠΟΕ την χαρακτήρισε ως μία από τις πιο ανησυχητικές τάσεις για το εμπόριο το προηγούμενο έτος. Τα παραδείγματα που αναφέρονται παραπάνω επιβεβαιώνουν την όλο και μεγαλύτερη σημασία των μέτρων που περιορίζουν το εμπόριο ως στοιχείων των εθνικών πολιτικών εκβιομηχάνισης. Αυτός είναι λόγος σοβαρής ανησυχίας δεδομένου ότι τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο των εν λόγω σχεδίων είναι πιθανόν να είναι διαρθρωτικά και να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στο ζήτημα αυτό πολύ προσεκτικά και θα λάβει τα κατάλληλα μέτρα. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η εξασφάλιση της πρόσβασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις αγορές τρίτων χωρών είναι ένα κεντρικό στοιχείο της εξωτερικής διάστασης όσον αφορά την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη. Μέσα από τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών, τη συμμετοχή στρατηγικών εταίρων σε φόρα υψηλού επιπέδου και την αυστηρή επιβολή των δικαιωμάτων στο πλαίσιο πολυμερών και διμερών συμφωνιών, η εμπορική πολιτική της ΕΕ συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη του στόχου που έχει τεθεί για την «Ευρώπη 2020», που είναι η έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η παρούσα έκθεση δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί με την εστιασμένη δράση σε διάφορα επίπεδα, περιλαμβάνοντας, κατά περίπτωση, το πολιτικό επίπεδο, σε ό, τι αφορά την άρση των εμποδίων στις αγορές τρίτων χωρών. Επιπλέον, η συντονισμένη δράση της Επιτροπής και των κρατών μελών μπορεί να κάνει τη διαφορά. Όταν διακυβεύονται σημαντικά οικονομικά συμφέροντα, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να διστάσουν να χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα μέσα για την προάσπιση των συμφερόντων της ΕΕ με συντονισμένο τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επανειλημμένως απευθύνει εκκλήσεις για βελτιωμένη συνέργια μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των εθνικών αρχών, σύμφωνα με τις διατάξεις των Συνθηκών, για ενισχυμένο συντονισμό μεταξύ των θεσμικών παραγόντων, για την καλύτερη ενσωμάτωση όλων των συναφών πράξεων και πολιτικών και για αποτελεσματικότερες συνεδριάσεις κορυφής με τρίτες χώρες. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει, επομένως, να συνεχίσουν συντονισμένα να ενισχύουν τις αντίστοιχες ενέργειες και με την ενδυνάμωση των μέσων εταιρικής σχέσης για την πρόσβαση στην αγορά και με την αυστηρή παρακολούθηση της έκθεσης για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις. Επιπλέον, όταν οι εταίροι της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν τηρούν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους, μια επιλογή θα είναι η προσφυγή σε μηχανισμό διευθέτησης των διαφορών και καλά στοχευόμενα αντίποινα, αν χρειαστεί. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις περιπτώσεις που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση είναι σαφή: δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις για πολλά από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στις αγορές τρίτων χωρών. Η εξάλειψη των εμποδίων αυτών απαιτεί επίμονη και συντονισμένη δράση από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. Οι εργασίες αυτές μπορεί να μην γίνονται πάντα αντιληπτές από το ευρύ κοινό αλλά έχουν πολύ συγκεκριμένες και απτές συνέπειες στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους πολίτες. [1] Ευρώπη 2020, Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. http://europa.eu/press_room/pdf/complet_en_barroso___007_-_europe_2020_-_en_version.pdf [2] Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις, COM (2010) 612, 9.11.2010. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146955.pdf [3] Αργεντινή και Βραζιλία. [4] Για τους στρατηγικούς εταίρους βλέπε: Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 2010 σημείο 4: «Οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βασικούς παράγοντες σε παγκόσμιο επίπεδο παρέχουν ένα χρήσιμο εργαλείο για την επιδίωξη των ευρωπαϊκών στόχων και συμφερόντων. Αυτό θα λειτουργήσει μόνον εφόσον οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις αποτελούν αμφίδρομους διαύλους με βάση τα αμοιβαία συμφέροντα και οφέλη και την αναγνώριση ότι όλοι οι παράγοντες έχουν τόσο δικαιώματα όσο και καθήκοντα.» [5] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής "Trade as Driver of Prosperity" (Το εμπόριο ως μοχλός ευημερίας» που συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής «Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις». [6] Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, Overview of developments in the international trading system (Επισκόπηση των εξελίξεων στο διεθνές εμπόριο), 21 Νοεμβρίου 2011 · Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, έκθεση για τα εμπορικά μέτρα των G20 (Μάϊος έως μέσα Οκτωβρίου 2011), 25 Οκτωβρίου 2011· DG Εμπορίου, Eighth Report on Trade Restrictive Measures (Όγδοη έκθεση για τα περιοριστικά μέτρα για το εμπόριο) – Οκτώβριος 2011-Σεπτέμβριος 2011, Οκτώβριος 2011 http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2011/october/tradoc_148288.pdf [7] Έκθεση για τα εμπόδια στο εμπόριο και τις επενδύσεις [2011/2115 (INI)], Επιτροπή διεθνούς εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Εισηγητής: Robert Sturdy. [8] Στις 23 Ιουνίου 2009, η ΕΕ και οι ΗΠΑ, και στη συνέχεια το Μεξικό, ζήτησαν διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ με την Κίνα σχετικά με τους περιορισμούς στις εξαγωγές της Κίνας για εννέα προϊόντα: τον βωξίτη, το κώκ (οπτάνθρακα), τον φθορίτη, το καρβίδιο πυριτίου, το πυριτούχο μέταλλο, τον ψευδάργυρο, το μαγνήσιο, το μαγγάνιο και τον κίτρινο φώσφορο. Ειδικότερα, η ΕΕ ζήτησε διαβουλεύσεις για τους εξαγωγικούς δασμούς της Κίνας και τις ποσοστώσεις και τα μέτρα της για τις ποσοστώσεις και για τη χορήγηση αδειών καθώς και για το σύστημα της Κίνας για την ελάχιστη τιμή εξαγωγής. Συστάθηκε ομάδα τον Δεκέμβριο 2009. [9] Στις 13 Φεβρουαρίου 2009, το Κογκρέσσο ψήφισε το νόμο ύψους 790 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αμερικανική οικονομική ανάκαμψη και για την επανεπένδυση (ARRA) στον οποίο περιλαμβάνονται δύο διατάξεις για την προτίμηση αμερικανικών προϊόντων που απαγορεύουν τα κονδύλια ARRA να χρησιμοποιούνται: i) για έργα κατασκευής, μετασκευής, συντήρησης, ή επισκευής ενός δημόσιου κτιρίου ή δημόσιων έργων, εκτός αν όλος ο σίδηρος ο χάλυβας και τα μεταποιημένα προϊόντα που χρησιμοποιούνται στα έργα παράγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες ii) και/ή για δημόσιες συμβάσεις του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας σχετικά με λεπτομερή κατάλογο κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων (π.χ. είδη ένδυσης, σκηνές, βαμβάκι και φυσικές ίνες, κ.τ.λ.), εκτός αν το προϊόν έχει αναπτυχθεί και υποστεί επεξεργασία στις Ηνωμένες Πολιτείες. [10] Αυτά τα πρότυπα αναμένεται να παράσχουν εγγυήσεις για τη διαφάνεια, την αναλογικότητα, τη μη εισαγωγή διακρίσεων, την ισοδυναμία, την εκτίμηση επικινδυνότητας, τον κτηνιατρικό έλεγχο και πιστοποίηση, τις άδειες εισαγωγών και διαμετακόμησης μεταξύ άλλων. [11] Η ασφάλιση για παράδειγμα εξακολουθεί να ανήκει στην «περιορισμένη» κατηγορία επενδύσεων. [12] Γραφείο κρατικής κρυπτογραφίας. [13] ΓΔ Εμπορίου, Eighth Report on Trade Restrictive Measures (Όγδοη έκθεση για τα περιοριστικά μέτρα για το εμπόριο) – Οκτώβριος 2011-Σεπτέμβριος, Οκτώβριος 2011 http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2011/october/tradoc_148288.pdf [14] Το διευρυμένο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνει επίσης ορισμένα αυτοκίνητα και μέρη τους, καθώς και μοτοσικλέτες, ποδήλατα και τα μέρη τους, κλωστοϋφαντουργικά, μεταλλουργικά προϊόντα και ορισμένα ηλεκτρικά προϊόντα. [15] Εκτός από το εθνικό σχέδιο της πολιτικής των τηλεπικοινωνιακών (τμήμα 3), ένα άλλο συναφές σχέδιο είναι το Jawaharal Nehru National Solar Mission (εθνική αποστολή ηλιακής ενέργειας) που εγκρίθηκε το 2008, το οποίο φαίνεται ότι συνδέει τις επενδύσεις σε ορισμένα έργα υποδομής για την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας με απαιτήσεις «εγχώριου περιεχομένου» που συνεπάγεται ότι ορισμένες απαιτήσεις για τον εξοπλισμό ηλιακής ενέργειας που χρησιμοποιείται από τους φορείς ανάπτυξης τέτοιων έργων πρέπει να κατασκευάζονται στην Ινδία. Επιπλέον, η Ινδία αναμένεται να προσφέρει επιδοτούμενες τιμές για την αγορά ηλιακής ενέργειας που παράγεται από έργα στο πλαίσιο της εθνικής αποστολής ηλιακής ενέργειας· ωστόσο, μόνο οι φορείς ανάπτυξης μπορούν να επωφελούνται από τις επιδοτούμενες τιμές αν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ως προς το τοπικό περιεχόμενο του σχεδίου. Πάλι στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το Υπουργείο Νέων και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δημοσίευσε σχέδια κατευθυντήριων γραμμών τον Σεπτέμβριο του 2011 απαιτώντας από τους παρόχους στροβιλογεννητριών αιολικής ενέργειας με ικανότητα που υπερβαίνει τα 15 MW να κατασκευάσουν εγκαταστάσεις παραγωγής στην Ινδία, αποκλείοντας με αυτόν τον τρόπο τους ξένους προμηθευτές. [16] Για παράδειγμα, υπάρχουν περιορισμοί όσον αφορά τη συμμετοχή εταιριών που έχουν δημιουργηθεί με ξένες επενδύσεις σε διάφορους τομείς, ένας από τους οποίους είναι η ΤΠΕ.