[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 3.9.2010

COM(2010) 458 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας και την υλοποίηση των στόχων που καθορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες» του 2009

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Εισαγωγή και νομική βάση

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ), το οποίο συστάθηκε με απόφαση της Επιτροπής[1] το 2007, εφαρμόζει το Ειδικό Πρόγραμμα (ΕΠ) «Ιδέες» σύμφωνα με το Έβδομο Πρόγραμμα Πλαίσιο (ΠΠ7).

Το ΕΣΕ αποτελείται από ένα ανεξάρτητο Επιστημονικό Συμβούλιο (ΕπΣ) που υποστηρίζεται από μια ειδική εκτελεστική δομή (ΕΕΔ). Το 2007 συστάθηκε[2] ο Εκτελεστικός Οργανισμός του ΕΣΕ (ΕΟΕΣΕ) σύμφωνα με το γενικό καθεστώς των εκτελεστικών οργανισμών[3], με σκοπό να αναλάβει το ρόλο της ΕΕΔ από την Επιτροπή. Η ευθύνη για την υλοποίηση του προγράμματος «Ιδέες» και την υποστήριξη του ΕπΣ ανατέθηκε στον ΕΟΕΣΕ μέσω πράξης εξουσιοδότησης[4] και χορηγήθηκε αυτονομία στον ΕΟΕΣΕ τον Ιούλιο του 2009. Ένα άλλο σημαντικό ορόσημο κατά τη διάρκεια του 2009 ήταν η «Επανεξέταση των Δομών και των Μηχανισμών» του ΕΣΕ, μια ανεξάρτητη αξιολόγηση ορισμένων βασικών παραμέτρων του ΕΣΕ, βάσει της εμπειρίας που αποκόμισε από τη δημιουργία του.

Σύμφωνα με το άρθρο 4.4 και το παράρτημα Ι της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ΕΠ «Ιδέες», η παρούσα ετήσια έκθεση της Επιτροπής, η οποία καταρτίστηκε σε συνεργασία με το ΕπΣ του ΕΣΕ, παρουσιάζει την αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με τις δραστηριότητες του ΕΣΕ και την επίτευξη των στόχων του το 2009. Εκφράζονται επίσης ευχαριστίες για τη συνεισφορά του ΕΟΕΣΕ.

Θέματα Στρατηγικής

Το ΕπΣ είναι υπεύθυνο για την κατάστρωση της επιστημονικής στρατηγικής του ΕΣΕ και θεσπίζει το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας (ΠΕ) «Ιδέες».

Μηχανισμοί χρηματοδότησης

Το επιστημονικό συμβούλιο στοχεύει στον καθορισμό ενός σαφούς και σταθερού οράματος για τις ερευνητικές δραστηριότητες του ΕΣΕ μέσω δύο καθεστώτων επιχορηγήσεων σε όλους τους τομείς της έρευνας:

- Οι επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε ανεξάρτητους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους (επιχορηγήσεις/υποτροφίες εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ (ΕΕκΕ)): αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τους ερευνητές που απέκτησαν πρόσφατα το διδακτορικό τους να ανεξαρτητοποιηθούν

- Οι επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε έμπειρους ερευνητές (επιχορηγήσεις/υποτροφίες προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ (ΕΠρΕ)): για την καλύτερη έρευνα που διεξάγεται από έμπειρους ερευνητές που εργάζονται στην Ευρώπη.

Πρόγραμμα εργασίας 2010 για το ειδικό πρόγραμμα «Ιδέες»

Το ΠΕ 2010 για το ΕΠ «Ιδέες»[5] συντάχθηκε από το ΕπΣ στις 2/04/09 και στη συνέχεια εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 29/07/09.

Δεν επήλθε καμία σημαντική αλλαγή στρατηγικής μέσω του ΠΕ 2010, αν και τα προγράμματα επιχορήγησης επιλέχθηκαν βάσει της αποκτηθείσας εμπειρίας. Για να διασφαλιστεί περαιτέρω μια πιο κατάλληλη αξιολόγηση και των δύο υποομάδων που ανταγωνίζονται για την ΕΕκΕ του ΕΣΕ (π.χ. κύριοι ερευνητές στα πρώιμα στάδια μετάβασης στην ερευνητική ανεξαρτησία και ερευνητές στο στάδιο εδραίωσης της ερευνητικής τους δραστηριότητας ή ομάδας), το ΕπΣ παρέτεινε την επιλεξιμότητα των υποψηφίων σε 2-10 έτη μετά το διδακτορικό τους. Αυτό ήταν εφικτό επίσης ως αποτέλεσμα του σημαντικά αυξημένου προϋπολογισμού για το 2010.

Υπ’αυτό το πνεύμα επιλεξιμότητας, κατά την αξιολόγηση οι υποψήφιοι κύριοι ερευνητές υποδιαιρούνται σε δύο κύριες ομάδες, σε υποψήφιους που έχουν πάρει το διδακτορικό τους εντός 2 έως 6 ετών (οι οποίοι αναφέρονται γενικότερα ως «αρχάριοι») και σ’αυτούς που το έχουν πάρει εντός 6 έως 10 ετών (οι οποίοι αναφέρονται γενικότερα ως «έμπειροι») πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης. Για να διασφαλιστεί συγκρίσιμος βαθμός επιτυχίας μεταξύ «αρχάριων» και «έμπειρων», ο ενδεικτικός προϋπολογισμός κάθε κριτικής επιτροπής επιμερίστηκε αναλογικώς προς τις χρηματικές ανάγκες των προτάσεων που κατατέθηκαν από τις δύο κατηγορίες υποψηφίων.

Άλλες προσαρμογές συμπεριλάμβαναν περαιτέρω απλοποίηση των κανόνων σχετικά με επανυποβολές και πολλαπλές αιτήσεις και την καθιέρωση μέτρων για την αύξηση της προσέλκυσης ερευνητών από τρίτες χώρες στην ΕΕ και στις συνδεδεμένες χώρες καθώς και την περαιτέρω ενθάρρυνση της συμμετοχής θηλέων επιστημόνων. Πρόσθετη χρηματοδότηση θα καταστεί διαθέσιμη σε ερευνητές από τρίτες χώρες, με σκοπό να τους ενθαρρύνει και να τους βοηθήσει να καταξιωθούν στην Ευρώπη και θα δοθεί προτεραιότητα σε προηγούμενες διακοπές σταδιοδρομίας και μη συμβατικές σταδιοδρομίες που αναμένεται ότι θα ενθαρρύνει τη μεγαλύτερη συμμετοχή θηλέων επιστημόνων.

Μεθοδολογία εξέτασης από ομότιμους κριτές

Το ΕΣΕ χρησιμοποιεί μια δομή από επιτροπές εξέτασης από ομότιμους κριτές υψηλού επιπέδου οι οποίες επιλέγονται από το ΕπΣ και περιλαμβάνουν ερευνητές, μηχανικούς και εκπροσώπους του ακαδημαϊκού χώρου τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ. Αυτές οι επιτροπές καλύπτουν όλους τους ερευνητικούς κλάδους και οργανώνονται για την ΕΠρΕ και την ΕΕκΕ σύμφωνα με πλαίσιο το οποίο υποδιαιρείται σε τρία μεγάλα πεδία: Φυσικές επιστήμες και μηχανική (ΦΜ), βιοεπιστήμες (ΕΖ) και κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (ΚΑ).

Υλοποιηση του Προγράμματος

Απορροφήθηκαν πλήρως πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων άνω των 794,861,770 € και εκτελέστηκαν πληρωμές άνω των 221,422,331,50 €, αντιπροσωπεύοντας το 100% των επιχειρησιακών πιστώσεων του ΕΠ «Ιδέες» για το 2009.

Επιχορηγήσεις

Από το 2008, οι προσκλήσεις του ΕΣΕ βασίζονται σε διαδικασία υποβολής αιτήσεων ενός σταδίου, όπου οι υποψήφιοι οφείλουν να υποβάλλουν την πλήρη πρότασή τους, καθώς και σε μια αξιολόγηση δύο σταδίων[6].

Οι επιχορηγήσεις χορηγούνται στις καλύτερες προσφορές ανάλογα με το διαθέσιμο προϋπολογισμό. Η προσφορά γίνεται βάσει της ίδιας της πρότασης και της χρηματοδότησης που προτείνεται από την εξέταση από ομότιμους κριτές.

Επιχορηγήσεις εκκίνησης ανεξάρτητης έρευνας του ΕΣΕ

Η πρόσκληση της ΕΕκΕ του ΕΣΕ δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο 2008 με προθεσμία υποβολής το φθινόπωρο 2008 και ενδεικτικό προϋπολογισμό 295,8 εκατομμυρίων ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 2.503 προτάσεις, οι οποίες χωρίζονται ανά κλάδο ως εξής: 1.112 σε ΦΜ, 927 σε ΕΖ και 464 σε ΚΑ. Χάρη στην αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού σε 325 εκατομμύρια ευρώ με τις συνεισφορές των συνδεδεμένων χωρών του ΠΠ7, μπόρεσαν να χρηματοδοτηθούν 242 προτάσεις[7].

Η πρόσκληση της ΕΕκΕ του ΕΣΕ δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο 2009 με προθεσμία μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 2009 και ενδεικτικό προϋπολογισμό 528 εκατομμυρίων ευρώ. Συνολικά κατατέθηκαν 2.873 προτάσεις, οι οποίες χωρίζονται ανά κλάδο ως εξής: 1.205 προτάσεις στις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική, 1.029 στις επιστήμες της ζωής και 639 στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες[8].

Επιχορηγήσεις του ΕΣΕ σε έμπειρους ερευνητές

Συνολικά 282 αιτήσεις που κατατέθηκαν για την πρόσκληση ΕΠρΕ του ΕΣΕ χρηματοδοτήθηκαν από τελικό προϋπολογισμό 553 εκατομμυρίων ευρώ συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των συνδεδεμένων χωρών του ΠΠ7[9].

Η πρόσκληση της ΕΠρΕ του ΕΣΕ δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο 2008 με προθεσμία την άνοιξη 2009 και ενδεικτικό προϋπολογισμό 489,5 εκατομμυρίων ευρώ. Καθότι αναμενόταν να είναι υψηλή η ζήτηση, το ΕπΣ αποφάσισε τη σύνδεση των δύο πρώτων προκλήσεων για την ΕΠρΕ του ΕΣΕ (2008 και 2009). Για το λόγο αυτό, το ΠΕ «Ιδέες» του 2008 ανέφερε ότι κανένας υποψήφιος δεν μπορούσε να συμμετέχει σε περισσότερες από μία προτάσεις σε οποιαδήποτε από τις δύο προσκλήσεις. Η πρόσκληση του 2009 ωστόσο συγκέντρωσε 1.583 υποψηφιότητες εκ των οποίων 236 επελέγησαν αρχικά για χρηματοδότηση. Περαιτέρω προτάσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των συνεισφορών των συνδεδεμένων χωρών του ΠΠ7.

Η πρόσκληση για την ΕΠρΕ του ΕΣΕ 2010 δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2009 με προθεσμία μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου 2010 και ενδεικτικό προϋπολογισμό 590 εκατομμυρίων ευρώ. Πληροφορίες σχετικά με την εν λόγω πρόσκληση θα είναι διαθέσιμες στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής του 2010.

Επιτροπή του προγράμματος

Η επιτροπή προγράμματος[10] του ΕΠ «Ιδέες» λειτουργεί, πέρα από τα επίσημα καθήκοντά της, ως σημαντικό δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών του ΠΠ7, του ΕπΣ, της γενικής γραμματείας (Γεν. Γραμ.) του ΕΣΕ και της Επιτροπής. Το 2009, οι συναντήσεις της εν λόγω επιτροπής έλαβαν χώρα στις 23/04 και στις 30/09.

Δεοντολογική εξέταση

Ανεξάρτητη δεοντολογική επιτροπή εξέτασε 113 από τα έργα που επελέγησαν για χρηματοδότηση σύμφωνα με την πρόσκληση για την ΕΠρΕ του ΕΣΕ το 2009 και πραγματοποίησε πλήρη δεοντολογική εξέταση σε 42 από αυτά. Όλα εκτός από ένα έργο πέρασαν επιτυχώς την εξέταση[11].

Στο πλαίσιο της πρόσκλησης για την ΕΠρΕ του ΕΣΕ του 2009 επελέγησαν 146 προτάσεις για δεοντολογική εξέταση, η οποία εντόπισε 49 προτάσεις για πλήρη δεοντολογική εξέταση και 78 προτάσεις για τις οποίες ζητήθηκαν μόνο εγκρίσεις από τις εθνικές αρχές. Η πλήρης δεοντολογική εξέταση διοργανώθηκε από τον ΕΟΕΣΕ με εξαίρεση τις 19 προτάσεις που χρειάζονταν επεμβατικές μεθόδους σε ανθρώπους – κυρίως παιδιά – και σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα και ως εκ τούτου υποβλήθηκαν στην Επιτροπή λόγω της ευαίσθητης φύσης τους.

Προσφυγές

Υπό τη σύνθεσή της για το πρόγραμμα «Ιδέες», η επιτροπή προσφυγών[12] εξέτασε 85 αιτήσεις προσφυγής σχετικά με προτάσεις που υπεβλήθησαν στο πλαίσιο της πρόσκλησης για επιχορηγήσεις εκκίνησης του ΕΣΕ 2009 και 74 αιτήσεις στο πλαίσιο της πρόσκλησης για τις επιχορηγήσεις προηγμένης έρευνας του 2009, οι οποίες αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως κατά προσέγγιση 3,5% και 4,5% των προτάσεων που υποβλήθηκαν για κάθε πρόσκληση.

Η επιτροπή προσφυγών συμπέρανε ότι έπρεπε να αξιολογηθούν ή να επαναξιολογηθούν 10 αιτήσεις σχετικά με την πρόσκληση για επιχορηγήσεις εκκίνησης του ΕΣΕ 2009. Σε μια τέτοια περίπτωση όσον αφορά με ένα επιλεγμένο έργο, άλλαξε η προηγούμενη απόφαση σχετικά με το ποσό χρηματοδότησης. Οι αποφάσεις σχετικά με τις αιτήσεις προσφυγής στην περίπτωση των επιχορηγήσεων προηγμένης έρευνας του ΕΣΕ για το 2009 δεν είχαν οριστικοποιηθεί μέχρι το τέλος του έτους.

Επικοινωνία

Το ΕΣΕ έλαβε μέρος σε διάφορες εκδηλώσεις με ενδιαφέρον για την επιστημονική κοινότητα και εξέδωσε και διένειμε διαφημιστικό υλικό.

Συνεδριάσεις

Ένα συνέδριο αφιερωμένο εξολοκλήρου στο ΕΣΕ πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 13/03/09 και συνέπεσε με την ολομέλεια του ΕπΣ που έλαβε μέρος εκεί[13]. Στο συνέδριο εκφώνησαν λόγο εκπρόσωποι του ΕΣΕ, η τούρκικη κυβέρνηση και η τοπική ερευνητική κοινότητα, καθώς και δικαιούχοι επιχορηγήσεων του ΕΣΕ και φορείς.

Το ΕΣΕ είχε εμφανή και σημαντικό ρόλο στο συνέδριο Research Connection (7-8/05/09) το οποίο διοργανώθηκε από την Επιτροπή στην Πράγα κατά τη διάρκεια της Τσεχικής προεδρίας της ΕΕ.

Το ΕΣΕ συμμετείχε επίσης και στην 58η συνάντηση Nobel Laureates στο Λιντάου (28/06-3/07), στο Source Event, μια έκθεση επιστημονικής σταδιοδρομίας στο Λονδίνο (25/09) και στην πρώτη ευρωπαϊκή έκθεση ερευνητικής σταδιοδρομίας στο Βερολίνο (4/12).

Τα εγκαίνια του ΕΟΕΣΕ, ΕΣΕ – Το μέλλον ξεκινάει σήμερα , έλαβαν χώρα το Σεπτέμβριο του 2009 με αφορμή την αυτονόμηση και μεταφορά του σε νέες εγκαταστάσεις.

Πραγματοποιήθηκε μια σειρά από ημερίδες πληροφόρησης για φορείς, οι οποίες οργανώνονται συχνά μέσω του δικτύου εθνικών σημείων επαφής. Οι εκδηλώσεις έλαβαν χώρα σε όλη την ΕΕ και στις συνδεδεμένες χώρες του ΠΠ7 και περιλάμβαναν πόλεις όπως τη Δανία, την Ουγγαρία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, τη Σερβία, τη Σουηδία, το ΗΒ και τη Νορβηγία.

Το ΕΣΕ προσπάθησε επίσης να αυξήσει την παρουσία του στις ΗΠΑ συμμετέχοντας στην Ευρωπαϊκή Έκθεση Σταδιοδρομίας (Βοστώνη), στην Ετήσια Συνέλευση (Σικάγο) της Αμερικάνικης Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης (ΑΕΠΕ) και στη Διεθνή Έκθεση Σταδιοδρομίας (Σαν Φρανσίσκο).

Δημοσιεύσεις

Δημοσιεύτηκε η δεύτερη ετήσια έκθεση του ΕΣΕ, η οποία καταρτίστηκε υπό την εποπτεία του ΕπΣ και επισήμανε τις δραστηριότητες και τα επιτεύγματα του ΕΣΕ. Έμφαση δόθηκε στις προοπτικές και τις προσδοκίες των κύριων ερευνητών των χρηματοδοτούμενων έργων.

Στις έντυπες δημοσιεύσεις συμπεριλαμβάνονταν φυλλάδια, ενημερωτικά δελτία και αφίσες που εξακολουθούν να διανέμονται ευρέως, ως ένας τρόπος παρουσίασης του ΕΣΕ και του έργου του. Έχει δημιουργηθεί ένα βίντεο το οποίο παρουσιάζει τη στρατηγική του ΕΣΕ, το στόχο και τη χρηματοδότηση μέσω των επιχορηγήσεων εκκίνησης του ΕΣΕ και αναμένεται να κυκλοφορήσει ευρέως. Ενημερωμένη πληροφόρηση παρέχεται επίσης μέσω του δικτυακού τόπου του ΕΣΕ[14] και του CORDIS[15], της ευρωπαϊκής πύλης σχετικά με την έρευνα και την ανάπτυξη.

Παρακολούθηση, ανάλυση και αξιολόγηση του ειδικού προγράμματος «Ιδέες»

Μια στρατηγική και ένα πλαίσιο για την παρακολούθηση, ανάλυση και αξιολόγηση του ΕΣΕ που είχε προηγουμένως αναπτυχθεί εξακολούθησε να εφαρμόζεται το 2009.

Το 2008 προκρίθηκαν δύο προτάσεις για δράσεις συντονισμού και υποστήριξης (CSAs). η μία αναλύει τον αντίκτυπο του προγράμματος σε επίπεδο ερευνητών, ερευνητικών οργανισμών, χρηματοδοτικών ιδρυμάτων και πολιτικών δομών, ενώ η άλλη εξετάζει τις επιπτώσεις σε επίπεδο εξέλιξης σταδιοδρομίας, φιλοξενούντων οργανισμών, ερευνητικών δομών και ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Μετά από ανάλυση αυτών των αποτελεσμάτων, δημοσιεύτηκε ένας δεύτερος γύρος προσκλήσεων για δράσεις συντονισμού και υποστήριξης το 2009, εστιάζοντας στα «κενά» σε θέματα και τομείς ενδιαφέροντος όπου δεν προκρίθηκε καμία πρόταση για χρηματοδότηση στην προηγούμενη πρόσκληση. Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται έως τα τέλη του 2010.

Μια άλλη δράση συντονισμού και υποστήριξης, για την οποία προκηρύχθηκε πρόσκληση το 2008, παρέχει υποστήριξη στον πρόεδρο και τους αντιπροέδρους του ΕπΣ στους χώρους εργασίας τους.

Δομές και Μηχανισμοί του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνας

Το επιστημονικό συμβούλιο

Κατά τη διάρκεια του 2009, το ΕπΣ συνεδρίασε πέντε φορές εν ολομελεία σε διαφορετικούς τόπους εντός των κρατών μελών και σε συνδεδεμένες χώρες του ΠΠ7, με σκοπό να προωθήσει το ΕΣΕ και το ΕΠ «Ιδέες» σε αυτές τις χώρες καθώς και να προσελκύσει την προσοχή στην τοπική ερευνητική και επιστημονική κοινότητα. Το 2009, το Επιστημονικό Συμβούλιο συνεδρίασε δύο φορές στις Βρυξέλες (27-29/04 και 12-14/10) και μία ακόμη φορά στην Κωνσταντινούπολη (10-12/03), στη Βαρσοβία (29/06-1/07) και στο Rehovot, Ισραήλ (14-16/12).

Η επιτροπή του ΕΣΕ, η οποία συστάθηκε από το ΕπΣ για να σχεδιάζει τις συνεδριάσεις του ΕπΣ και να μεσολαβεί με τον ΕΟΕΣΕ, συνεδρίασε πέντε φορές κατά τη διάρκεια του έτους.

Διορισμός νέων μελών

Το 2008 συστάθηκε από την Επιτροπή μια «επιτροπή επιλογής»[16] προκειμένου να προτείνει νέα μέλη για την κάλυψη τριών κενών θέσεων στο ΕπΣ και να προβεί σε συστάσεις σχετικά με μέθοδο για τη μελλοντική αντικατάσταση μελών[17]. Η επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της στην Επιτροπή τον Ιανουάριο του 2009 μετά από διαβουλεύσεις με την επιστημονική κοινότητα[18].

Βάσει των προτάσεων αυτής της επιτροπής, η Επιτροπή όρισε τον καθηγητή Δρ. Sierd A. P. L. Cloetingh (VU Amsterdam), τον καθηγητή Carlos M. Duarte (Ισπανικό συμβούλιο για την επιστημονική έρευνα, CSIC) και την καθηγήτρια Henrietta L. Moore (πανεπιστήμιο του Cambridge) ως νέα μέλη του ΕπΣ[19]. Όσον αφορά μελλοντικούς διορισμούς, η επιτροπή πρότεινε να ανανεώνεται κατά προσέγγιση το ένα τρίτο του ΕπΣ κάθε δύο χρόνια (που σημαίνει θητεία γενικά έξι ετών, ανανεώσιμη) και να καθιερωθεί η επιτροπή επιλογής ως μόνιμη επιτροπή η οποία θα προτείνει τα νέα μέλη που θα καλύπτουν τις κενές θέσεις όταν προκύπτουν.

Γενικός γραμματέας του ΕΣΕ

Την 30ή Ιουνίου, η θητεία του πρώτου Γεν. Γραμ. του ΕΣΕ, του καθ. Ernst-Ludwig Winnacker, έληξε. Ο καθ. Andreu Mas-Colell, καθηγητής οικονομικών στο Universitat Pompeu Fabra στη Βαρκελώνη και πρόεδρος του Graduate School of Economics της Βαρκελώνης, ανέλαβε τη θέση με θητεία μέχρι το Δεκέμβριο 2011[20].

Ο Γεν. Γραμ. του ΕΣΕ δρα κάτω από τις εντολές του ΕπΣ και είναι υπεύθυνος για την αποτελεσματική διαμεσολάβηση μεταξύ του ΕπΣ, της Επιτροπής και του ΕΟΕΣΕ, και παρακολουθεί την αποτελεσματική εφαρμογή, από τον ΕΟΕΣΕ, της στρατηγικής και των θέσεων που λαμβάνει το ΕπΣ.

Ο εκτελεστικός οργανισμός του ΕΣΕ

Η διοικητική αυτονομία χορηγήθηκε στον ΕΟΕΣΕ στις 15/07/09. Τα επίσημα εγκαίνιά του έλαβαν χώρα στις νέες εγκαταστάσεις του στις Βρυξέλες στις 24/09 στο πλαίσιο της εκδήλωσης « ΕΣΕ – Το μέλλον είναι σήμερα» στην οποία εκφώνησε λόγο ο Δρ. Tobias Krantz (Σουηδός υπουργός τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας, εκπροσωπώντας την προεδρία της ΕΕ), ο Janez Potočnik (Ευρωπαίος επίτροπος για θέματα επιστήμης και έρευνας), ο Herbert Reul, βουλευτής του ΕΚ (πρόεδρος της επιτροπής ITRE του ΕΚ), ο καθ. Fotis C. Kafatos (πρόεδρος του ΕΣΕ και πρόεδρος του ΕπΣ του) και ο Δρ. Jack Metthey (διευθυντής ad interim του ΕΟΕΣΕ και διευθυντής στην Επιτροπή), στην οποία προσήλθαν καλεσμένοι φορείς και προσωπικό του ΕΟΕΣΕ.

Από τον Ιούλιο του 2009, ο ΕΟΕΣΕ είναι υπεύθυνος για όλα τα θέματα διοικητικής διεκπεραίωσης και την εκτέλεση του προγράμματος όπως προβλέπεται στο ΠΕ.

Οι δραστηριότητες του ΕΟΕΣΕ ελέγχονται από μια διευθύνουσα επιτροπή, η οποία διορίζεται από την Επιτροπή και αποτελείται από υπάλληλους της Επιτροπής, ένα μέλος του ΕπΣ και έναν ανεξάρτητο επιστήμονα. Ο Γεν. Γραμ. του ΕΣΕ είναι παρατηρητής. Το 2009, η διευθύνουσα επιτροπή συνεδρίασε 4 φορές και εξέδωσε αποφάσεις σχετικά με το ετήσιο ΠΕ και τον προϋπολογισμό του ΕΟΕΣΕ, την οργανωτική δομή και την ημερομηνία αυτονομίας. Σε κάθε μία από τις συνεδριάσεις της, η διευθύνουσα επιτροπή έλαβε μια αναλυτική έκθεση προόδου από τον διευθυντή του ΕΟΕΣΕ.

Προσωπικό του ΕΟΕΣΕ

Ο βαθμός πρόσληψης και η πραγματική ανάληψη καθηκόντων αυξήθηκε σημαντικά το 2009 σε σχέση με το προηγούμενο έτος. 201 νέες προσλήψεις αύξησαν το συνολικό προσωπικό του ΕΟΕΣΕ σε 262 άτομα, καταγράφοντας τετραπλάσια αύξηση από το 2008.

Όσον αφορά τη διοίκηση του ΕΟΕΣΕ, σήμερα έχουν συμπληρωθεί 13 από τις 16 θέσεις.

Εκτός από τα θέματα επιλογής και πρόσληψης, κατά το 2009, ο ΕΟΕΣΕ φρόντισε για την εδραίωση και ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού του. Ειδικότερα, η διευθύνουσα επιτροπή θέσπισε κανόνες εφαρμογής σχετικά με τη διαχείριση προσωπικού.

Μνημόνιο συνεννόησης (MoU)

Τον Ιούλιο του 2009, υπεγράφη ένα μνημόνιο συνεννόησης (MoU) μεταξύ της Επιτροπής και του ΕΟΕΣΕ, σύμφωνα με το άρθρο 4.3 της πράξης εξουσιοδότησης. Σκοπός είναι να καθιερωθούν ρυθμίσεις για την καθημερινή αλληλεπίδραση μεταξύ της μητρικής ΓΔ και του ΕΟΕΣΕ για την υλοποίηση του ΕΠ «Ιδέες».

Επανεξέταση των δομών και των μηχανισμών

Η διαδικασία επανεξέτασης

Το παράρτημα Ι της απόφασης του Συμβουλίου που θεσπίζει το ΕΠ «Ιδέες» προβλέπει ότι «θα επανεξετασθούν ανεξάρτητα και οι δομές και μηχανισμοί του ΕΣΕ, με κριτήρια την επιστημονική αριστεία, την αυτοτέλεια, την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια και με πλήρη σύμπραξη του επιστημονικού συμβουλίου[21].

Η επανεξέταση πραγματοποιήθηκε μεταξύ Φεβρουαρίου και Ιουλίου 2009. Το ΕπΣ του ΕΣΕ συμμετείχε πλήρως στη διαδικασία επανεξέτασης και ήταν γενικά σύμφωνο με τους τελικούς προσανατολισμούς που υιοθέτησε η επιτροπή.

Γραπτές αποδείξεις και έγγραφα παρουσιάστηκαν από την Επιτροπή στην ειδική ομάδα, στο ΕπΣ και ευρωπαϊκούς ερευνητικούς οργανισμούς[22]. Πραγματοποιήθηκαν ακροάσεις με υπαλλήλους της Επιτροπής (από τις γενικές διευθύνσεις έρευνας και προϋπολογισμού και από τη νομική υπηρεσία) και του ΕπΣ (πρόεδρο, αντιπροέδρους και γεν. γραμ.) και με τον πρόεδρο της ευρωπαϊκής ένωσης των διευθυντών της χρηματοδότησης έρευνας και ερευνητικών ιδρυμάτων που στηρίζονται σε δημόσιο φορέα, EUROHORCS. Καταρτίστηκε ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο για υποψήφιους, μέλη της επιτροπής και διαιτητές ειδικά για τη διαδικασία εξέτασης από ομότιμους κριτές, την οποία διαδικασία διαχειρίζεται και τα αποτελέσματα αυτής αναλύονται από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο.

Αποτελέσματα της επανεξέτασης

Η επιτροπή παρουσίασε την έκθεσή της τον Ιούλιο[23]. Δήλωσε συνολικά ότι το ΕΣΕ σημείωσε επιτυχία «πέρα από κάθε προσδοκία», η σύσταση του οποίου αποτελεί ορόσημο στην ευρωπαϊκή έρευνα, ανταποκρίθηκε γενικά στο σκοπό της ακαδημαϊκής ελευθερίας, αριστείας και ποιότητας και προκάλεσε «θετικό αντίκτυπο» σε κάποια ευρωπαϊκά εθνικά συστήματα έρευνας.

Η επιτροπή προσδιόρισε ωστόσο ορισμένα συγκεκριμένα προβλήματα σχετικά με τους κανόνες και τις πρακτικές που εφαρμόζονται στη διακυβέρνηση του ΕΣΕ τα οποία δεν προσαρμόστηκαν πλήρως στην αποστολή του ΕΣΕ να χρηματοδοτεί την έρευνα αιχμής, προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ΕΣΕ. Οι οικονομικοί κανόνες είναι «δυσβάσταχτοι» και βασίζονται περισσότερο στην πρόληψη κινδύνων απάτης ή κακής διαχείρισης παρά στην εμπιστοσύνη.

Τα άμεσα μέτρα που πρότεινε η έκθεση περιλαμβάνουν την απλούστευση και την ενσωμάτωση των δομών διακυβέρνησης με τη συγχώνευση των θέσεων του γεν. γραμ. του ΕΣΕ και του διευθυντή του ΕΟΕΣΕ, την προσαρμογή της χρηματοδοτικής φιλοσοφίας στην έρευνα αιχμής, την καθιέρωση μόνιμων επιτροπών σχετικά με πληθώρα θεμάτων, τη θέσπιση νέων και απλουστευμένων διαδικασιών για τους αξιολογητές και τα μέλη επιτροπών, τη βελτίωση της διαφάνειας, την οικονομική αποζημίωση των μελών του ΕπΣ και τη διευκόλυνση της πρόσληψης επιστημόνων από τον ΕΟΕΣΕ.

Η επιτροπή επίσης πρότεινε την αλλαγή της «οιονεί συμβατικής» επιχορήγησης σε εφάπαξ επιχορήγηση δίνοντας στους δικαιούχους επιχορηγήσεων την ευελιξία να προσαρμόσουν την κατεύθυνση της τρέχουσας έρευνάς τους. Προτάθηκαν πιο απλές διαδικασίες για τον διορισμό και τη διαχείριση ειδικών στη διαδικασία εξέτασης από ομότιμους κριτές.

Τέλος, η επιτροπή υιοθέτησε την πρόταση της επιτροπής επιλογής σχετικά με τον διορισμό νέων μελών του ΕπΣ[24] , και, για λόγους μεγαλύτερης διαφάνειας, πρότεινε να δημοσιευθούν πρακτικά του ΕπΣ.

Έχοντας λάβει υπόψη τις προσφερόμενες ευκαιρίες και τους ενδεχόμενους κινδύνους που αφορούν τους δύο τύπους δομής, η επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, μολονότι το μοντέλο εκτελεστικού οργανισμού, στη σημερινή του τυπική μορφή, συνεπάγεται ορισμένους περιορισμούς, δεν θα ήταν δικαιολογημένο – τουλάχιστον όσο εξακολουθούν να υπάρχουν οι προοπτικές ανάπτυξης και προσαρμογής του ΕΟΕΣΕ στις φιλοδοξίες του ΕΣΕ – να υπάρξει μετάβαση σε μια νέα δομή με βάση το άρθρο 187 της ΣΛΕ[25], δεδομένων των δυσκολιών και κινδύνων που κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν και ιδίως του κινδύνου πολιτικής παρέμβασης στην επιστημονική ανεξαρτησία του ΕΣΕ. Η επιτροπή εισηγείται τη διεξαγωγή, μετά από μια διετία, μιας νέας ανεξάρτητης επανεξέτασης.

Αντίδραση του επιστημονικού συμβουλίου στην επανεξέταση

Το ΕπΣ διατύπωσε αντιδράσεις στην επανεξέταση, σχολιάζοντας τις μεμονωμένες συστάσεις που έγιναν[26]. Το ΕπΣ έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στις προτάσεις να προσαρμόσει το διοικητικό καθεστώς ώστε να αντεπεξέλθει καλύτερα στην αποστολή του ΕΣΕ και την ανάγκη να εξετάσει περαιτέρω τη νομική δομή του.

Αντίδραση της Επιτροπής στην επανεξέταση και επαναξιολόγηση

Μια ανακοίνωση της Επιτροπής δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο 2009 ως απάντηση στην επανεξέταση[27]. Καθόριζε την στρατηγική και τις προτεινόμενες ενέργειες για το επόμενο στάδιο του ΕΣΕ, βασιζόμενη στις συστάσεις που διατυπώνονταν στην έκθεση της ειδικής ομάδας επανεξέτασης του ΕΣΕ.

Οι ενέργειες αυτές περιλαμβάνουν: πρόσληψη του διευθυντή του ΕΟΕΣΕ ως διακεκριμένου επιστήμονα με εκτεταμένη διοικητική πείρα, ενσωμάτωση της στρατηγικής σε θέματα επικοινωνίας του ΕΣΕ για να επιτευχθεί μια σαφής εικόνα, συνολική κάλυψη, ενισχυμένη διαφάνεια, μείωση των κινδύνων σύγκρουσης συμφερόντων, αποσαφήνιση των ρόλων του ΕΟΕΣΕ και του ΕπΣ και διερεύνηση των δυνατοτήτων προσφοράς αμοιβών για τα μέλη του ΕπΣ που παρευρίσκονται σε συνεδριάσεις ολομελείας του ΕπΣ (ως αναγνώριση της προσωπικής τους δέσμευσης, ιδίως του προέδρου και των αντιπροέδρων).

Η Επιτροπή σκοπεύει επίσης να συγκροτήσει μια ανεξάρτητη μόνιμη επιτροπή επιλογής για τα μελλοντικά μέλη του ΕπΣ ώστε να διασφαλιστεί η σταδιακή ανανέωση του ΕπΣ.

Τα μεσοπρόθεσμα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση αφορούν κυρίως προτάσεις για τις οικονομικές και διοικητικές διαδικασίες. Η Επιτροπή θα αξιοποιήσει την ευκαιρία που παρουσιάζεται με την επικείμενη ανά τριετία επανεξέταση του δημοσιονομικού κανονισμού ώστε να εξετάσει πώς το πλαίσιο που καθιερώνει μπορεί να προσαρμοστεί καλύτερα στις ευρωπαϊκές πολιτικές στον εν λόγω τομέα, και να απλοποιηθεί, σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε πρόσφατα[28].

Θεωρώντας το ΕΣΕ «σε κατάσταση συνεχούς προσαρμογής», η Επιτροπή παρακολουθεί το ΕΠ «Ιδέες» στο οποίο αναφέρονται τα εξής: «… Η εφαρμογή και διαχείριση της δραστηριότητας θα επανεξετάζεται και θα αξιολογείται σε συνεχή βάση ώστε να σταθμίζονται τα επιτεύγματά της και να προσαρμόζονται και βελτιώνονται οι διαδικασίες βάσει της αποκτώμενης πείρας…»

Συμπερασματα και πρό οπτικεσ για το 2010

Τα δύο κύρια βήματα προόδου στο χρονοδιάγραμμα 2009 του ΕΣΕ ήταν η χορήγηση αυτονομίας στον ΕΟΕΣΕ και η επανεξέταση των δομών και των μηχανισμών.

Το 2010, θα επιτελεσθεί περαιτέρω πρόοδος σχετικά με αυτές τις εξελίξεις. Η μεταπαρακολούθηση της εξέτασης του ΕΣΕ περιλαμβάνει τον διορισμό διευθυντή του ΕΟΕΣΕ· προβλέπονται επίσης τροποποιήσεις στη νομοθεσία για να ενσωματωθούν βελτιώσεις στη δομή και τις δραστηριότητες του ΕΣΕ, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων στη διαδικασία εξέτασης από ομότιμους κριτές. Μια

ανεξάρτητη επιτροπή επιλογής θα συγκροτηθεί επίσης ενόψει της ανανέωσης κάποιων μελών που αναμένεται για το τέλος της πρώτης θητείας τους τον Φεβρουάριο του 2011.

Η χρηματοδότηση επιχορηγήσεων του ΕΣΕ αναμένεται να διατηρήσει τον τρέχοντα ρυθμό ανάπτυξης, με αύξηση του ετήσιου προϋπολογισμού κατά το ΠΠ7. Η Επιτροπή διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι το ΕΣΕ συνεχίζει να είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στους ερευνητές και ότι η φήμη του ενισχύεται από τις επιδόσεις που έχουν καταγραφεί. Επειδή πιθανότατα ο όγκος προτάσεων υψηλής ποιότητας θα αυξηθεί, το ΕΣΕ αναμένεται να βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση να συνεισφέρει στις φιλοδοξίες της Ευρώπης για παγκόσμια αριστεία στην έρευνα και ως εκ τούτου στο στόχο της στρατηγικής της Ευρώπης 2020[29]για την ανάπτυξη μιας οικονομίας βασισμένης στη γνώση και την καινοτομία. Οι στόχοι, καθώς και τα κυριότερα σκέλη της μελλοντικής αρχιτεκτονικής και των μηχανισμών χρηματοδότησης της ενωσιακής έρευνας, θα αναπτυχθούν περαιτέρω στην εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση της καινοτομίας» που αναγγέλθηκε στην ανακοίνωση «Ευρώπη 2020» και θα παρουσιαστεί το φθινόπωρο του 2010.

[1] 2007/134/ΕΚ (ΕΕ L 57, 24.02.2007, σελ.14)

[2] 2008/37/EΚ (ΕΕ L9, 12.01.2008, σελ.15)

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 58/2003 (ΕΕ L 11, 16.1.2003, σελ. 1)

[4] Ε(2008) 5694 (δεν έχει δημοσιευθεί)

[5] Ε(2009)5928 της 29.07.09, δεν έχει δημοσιευθεί

[6] Βλ. επίσης 3.3

[7] Πρόσθετοι κορυφαίοι ερευνητές επελέγησαν στο δεύτερο διαγωνισμό ΕΕκΕ του ΕΣΕ (Ανακοίνωση τύπου ΕΕκΕ του ΕΣΕ, 29/10/09)

[8] Η τρίτη πρόσκληση της ΕΕκΕ του ΕΣΕ συγκέντρωσε συνολικά 2.873 προτάσεις, ERC Update, 18/12/09 (http://erc.europa.eu/pdf/NewsRelease_StG3_submissions.pdf)

[9] Πληροφορίες σχετικά με αυτήν την πρόσκληση περιλήφθηκαν στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής του 2008 [COM(2009)488τελικό].

[10] Άρθρο 8 του Συμβουλίου Δεκ 2006/972/EΚ

[11] Το έργο που δεν ολοκλήρωσε επιτυχώς την πρώτη εξέταση υπεβλήθη σε περαιτέρω εξέταση η οποία βρισκόταν σε εξέλιξη έως τα τέλη του έτους.

[12] ΕΕ L 391 και ΕΕ L 400 της 30.12.2006 (κανόνες ΕΚ και Euratom αντίστοιχα) και διορθωτικό για το Euratom στην ΕΕ L 54 της 22. 02.2007, σελ. 4

[13] Βλ. επίσης 5.1

[14] http://erc.europa.eu/

[15] http://cordis.europa.eu/

[16] Τα μέλη της επιτροπής αυτής ήταν ο καθηγητής Eero Vuorio (πρύτανης του πανεπιστημίου του Turku), ως πρόεδρος, και η καθηγήτρια Hélène Ahrweiler (επίτιμη πρύτανης και πρύτανης της ακαδημίας Παρισίων), η καθηγήτρια Zita Aušrelė Kučinskienė (κοσμήτορας της ιατρικής σχολής, Πανεπιστήμιο του Βίλνιους) και ο καθηγητής Arnold Schmidt (καθηγητής στο τεχνολογικό πανεπιστήμιο της Βιέννης), ως μέλη

[17] News Alerts on EU Research: Set up of the ERC Identification Committee. Βρυξέλλες, 23/09/08 (http://ec.europa.eu/research/index.cfm?pg=newsalert&lg=en&year=2008&na=na-230908)

[18] Επιτροπή επιλογής του ΕπΣ του ΕΣΕ. Τελική έκθεση (19/01/09)

[19] Δελτίο τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. New ERC ScC members appointed (27/04/09)

[20] Νέος Γενικός Γραμματέας του ΕΣΕ, δελτίο τύπου, 2/07/09 (http://erc.europa.eu/pdf/Press_release_New_SecGen_02_07_09.pdf)

[21] Η επιτροπή αυτή, με πρόεδρο τον Vaira Vike-Freiberga, τον λόρδο Sainsbury ως αντιπρόεδρο και τους ακόλουθους ως μέλη: Yves Mény (ο οποίος ήταν επίσης ο εισηγητής), Fiorella Kostoris Padoa Schioppa, Lars-Hendrik Röller και Elias Zerhouni, συγκροτήθηκε με την απόφαση της Επιτροπής Ε(2009) 1871

[22] Αυτοί ήταν: ALLEA (All European Academies), EARTO (European Association of Research and Technology Organisations), ESF (Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για την Επιστήμη), EUROHORCs (Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Ερευνητικών Συμβουλίων), EIRMA (Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Διαχείριση της Βιομηχανικής Έρευνας), BUSINESSEUROPE (Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων), EUA (Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων), EASAC (Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Ακαδημιών) και Academia Europaea

[23] Επιτροπή εξέτασης, Η πορεία προς έναν παγκόσμιας κλάσης οργανισμό προκαταρκτικής έρευνας: Εξέταση των δομών και μηχανισμών του ευρωπαϊκού συμβουλίου έρευνας (23/07/09)

[24] Βλ. 5.1

[25] Πρώην άρθρο 171 της συνθήκης ΕΚ· «Η Ένωση μπορεί να δημιουργεί κοινές επιχειρήσεις ή οποιαδήποτε άλλη αναγκαία υποδομή για την καλή εκτέλεση των προγραμμάτων ενωσιακής έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ένωσης»

[26] Η απάντηση του ΕπΣ του ΕΣΕ στην έκθεση σχετικά με την επανεξέταση των δομών και των μηχανισμών του ευρωπαϊκού συμβουλίου έρευνας «Η πορεία προς έναν παγκόσμιας κλάσης οργανισμό προκαταρκτικής έρευνας». (25/08/09)

[27] (COM(2009) 552 τελικό)

[28] COM(2010)187.

[29] COM(2010)2020.