Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο - Αντίκτυπος και αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς»

(97/C 206/14)

Στις 21 Απριλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Απριλίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pasotti.

Κατά την 345η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 23ης Απριλίου 1997), η Oικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 59 ψήφους υπέρ, 8 ψήφους κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής είναι ο καρπός μιας σημαντικής εργασίας ανάλυσης ως προς τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς (ΕΑ) για την οποία μπορεί να έχει κανείς κάποια ιδέα εάν εξετάσει το Παράρτημα Ι: Ενημερωτικές πηγές της ανακοίνωσης της Επιτροπής.

Διατρέχει στη διάρθρωσή του το ΠΕΑ (Πρόγραμμα της Ενιαίας Αγοράς) και τίθεται ως στιγμή «πολιτικής» επαλήθευσης της πορείας που έχει διανυθεί.

Όπως όλες οι συνοψίσεις, μα κυρίως λόγω της οπτικής γωνίας που είχε υιοθετηθεί, στην ανακοίνωση της Επιτροπής γίνεται αναφορά στα κυριότερα αποτελέσματα της θεωρητικής ανάλυσης 7 η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να δοθεί η μεγαλύτερη δυνατή διάδοση και στις αναλυτικές μελέτες που τη στηρίζουν, κυρίως εκείνες στις οποίες βασίζονται τα πιο «τεχνικά» κεφάλαια του εγγράφου.

1.2. Στο κεφάλαιο με τα συνοπτικά συμπεράσματα η Επιτροπή κρίνει αναγκαίο να παρουσιάσει μία σύνθεση των αποτελεσμάτων του ΠΕΑ: ακριβώς γιατί η ΟΚΕ δίνει μεγάλη σημασία σε όλες τις προσπάθειες που αποβλέπουν στη δημιουργία ως προς την ενιαία αγορά της ευρύτερης δυνατής ομοφωνίας μεταξύ των πολιτών της Ευρώπης 7 ήταν ατυχία που κατά την παρουσίαση των αριθμητικών τιμών όσον αφορά τις οικονομικές συνέπειες της ενιαίας αγοράς σε όρους ανάπτυξης, δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και πληθωρισμού, δεν ήταν ταυτόχρονα διαθέσιμα τα ακριβή αποδεικτικά στοιχεία της Επιτροπής. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο πολιτικός αντίκτυπος του εγγράφου πιθανόν να μειώθηκε.

1.3. Ειδικότερα, όσον αφορά την ανεργία, οι τιμές που παρουσιάζονται επισημαίνουν πόσο σοβαρό παραμένει ακόμα το πρόβλημα. Είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε ωστόσο ότι το Σύμφωνο εμπιστοσύνης της Επιτροπής «Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη» θεωρεί την ΕΑ απαραίτητη, αλλά όχι επαρκή, συνθήκη για να ενθαρρυνθεί η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και για να επιτευχθεί βιώσιμη ανάπτυξη. Μολονότι οι επιπτώσεις στην απασχόληση θα πρέπει να θεωρηθούν ως βασικός στόχος της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η στενή αιτιατή σύνδεση της ΠΕΑ με τα αποτελέσματά της ως προς την απασχόληση, δεν δίνει τη δέουσα σημασία στην πολυπλοκότητα της υφιστάμενης σχέσεως, παραγνωρίζει κυρίως τη συμπληρωματική σχέση που θα πρέπει να αποκατασταθεί μεταξύ της ΠΕΑ και των άλλων πολιτικών της ΕΕ.

2. Η μέθοδος της ΟΚΕ

2.1. Η συμβολή της ΟΚΕ στην εργασία της Επιτροπής δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί έξω από τους φορείς της αγοράς, έστω και αν αυτοί είναι εργαζόμενοι καταναλωτές ή παραγωγοί αγαθών ή υπηρεσιών (που στη συνέχεια για λόγους ευκολίας ορίζονται «ως παράγοντες»).

Από αυτή τη σκοπιά, μολονότι η μη εύκολη οικονομική συγκυρία των τελευταίων ετών και οι διαρθρωτικές προσαρμογές της βιομηχανίας έχουν πιθανότατα περιορίσει την εμφάνιση θετικών αποτελεσμάτων, επηρεάζοντας τις κρίσεις για τις δράσεις που προωθήθηκαν, συντελέστηκαν ωστόσο σημαντικά βήματα προς τα εμπρός.

2.2. Στη διαδικασία ορισμού/εφαρμογής των οικονομικών πολιτικών η παρακολούθηση της πορείας των ενεργειών που έχουν αναληφθεί αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την εξακρίβωση των κρίσιμων παραγόντων. Αυτό ισχύει ειδικότερα στο κοινοτικό επίπεδο, λόγω της πολυπλοκότητας των διασυνδέσεων μεταξύ των φορέων που συμμετέχουν σ'αυτές, λόγω των βαθειών διαφορών μεταξύ των χωρών, και κυρίως στην υπό εξέταση περίπτωση, λόγω επέκτασης του πεδίου εφαρμογής και του χρονικού ορίζοντος αναφοράς. Στην προοπτική αυτή η πολιτική αξιοπιστία των θέσεων που περιέχονται στο έγγραφο της Επιτροπής εξαρτάται σημαντικά από τη στερεότητα των τεχνικών αναλύσεων που τις υποστηρίζουν.

2.3. Παράλληλα με τη δημοσίευση των αναλυτικών μελετών, και την εμπειρική τους ολοκλήρωση και την υποστήριξη της δραστηριότητας επαλήθευσης εκ μέρους της Επιτροπής, η ΟΚΕ κρίνει χρήσιμη την απόκτηση ανεξάρτητων αξιολογήσεων της διαδικασίας για την υλοποίηση της ΕΑ μέσω ακρόασης των παραγόντων. Από μεθοδολογική σκοπιά αυτή η ακρόαση βρίσκεται σε στενή σχέση με την ανάλογη πρωτοβουλία που πραγματοποιήθηκε στην ΟΚΕ το 1995 και συμβάλλει με αυτή στον ορισμό μιας πιο δυναμικής ανάλυσης της ΕΑ στο πεδίο της άμεσης αρμοδιότητας της ΟΚΕ.

2.4. Η ακρόαση αυτή επιπλέον χρησιμοποιείται, επίσης, ως ένα φόρουμ που θα χορηγήσει ποιοτικά στοιχεία αξιολόγησης (ποιότητα της ζωής, επιπτώσεις στις πιο αδύναμες κοινωνικές κατηγορίες, προστασία του περιβάλλοντος) της διαδικασίας υλοποίησης του ΠΕΑ, που θα αποβλέπουν στην ολοκλήρωση της ποσοτικής προσέγγισης που ακολουθείται στο έγγραφο της Επιτροπής.

2.5. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ χωρίζεται σε δύο μέρη:

- την αξιολόγηση ορισμένων κρίσιμων παραγόντων του ΠΕΑ 7

- την παρακολούθηση του αντίκτυπου στις συμμετέχουσες κατηγορίες.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Μια μεγάλη πολιτιστική πρόοδος

3.1.1. Καταρχάς θα πρέπει να υπογραμμισθεί πως έχει αλλάξει η στάση των διαφόρων φορέων: σήμερα αισθανόμαστε περισσότερο πολίτες της Ευρώπης χάρις επίσης στην ΕΑ, γιατί καθημερινά υπεισέρχεται στη ζωή μας μέσω προϊόντων, εγγυήσεων, κανόνων, τρόπων παραγωγής με ένταση που ίσως δεν παρουσιάζεται πλήρως στο έγγραφο της Επιτροπής.

3.1.2. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα παλαιά «φυσικά» τελωνειακά εμπόδια έχουν αντικατασταθεί από τα «εν δυνάμει» εμπόδια που αντιπροσωπεύουν οι διάφοροι κανόνες και δεσμεύσεις, αλλά δεν υπάρχει επίσης αμφιβολία ότι εάν για μια περίοδο τα τελωνεία ήταν τα όρια της κάθε χώρας σήμερα από τη στιγμή που αποκτήθηκε η «ιθαγένεια» στην ΕΑ είναι πιο εύκολο να μετακινηθεί κανείς, να αγοράσει, να πωλήσει, να ζήσει σε σχέση με το παρελθόν.

3.1.3. Η ίδια ποιότητα, οι ίδιες οικονομικές πολιτικές, ο μεγαλύτερος βαθμός ανταγωνισμού τείνουν να δημιουργήσουν ένα περίγυρο στον οποίο αξιολογούνται, με ισότητα αρχικών ευκαιριών, οι διαφορετικές ικανότητες των παραγόντων. Καταρρίπτονται έτσι προοδευτικά θέσεις προστατευόμενου εισοδήματος, αυξάνονται οι δυνατότητες για τις επιχειρήσεις της αγοράς, περιορίζονται οι συμφωνίες περί μονοπωλίων.

3.1.4. Οι παράγοντες που συμμετέχουν στη διαδικασία της διεθνοποίησης σήμερα σκέφτονται «στα πλαίσια» της ΕΑ: για τις ΜΜΕ είναι πραγματικά όλα τα προβλήματα και τα εμπόδια που αναφέρονται στο έγγραφο, και πιθανόν και άλλα ακόμα θα πρέπει να προστεθούν στην εξέτασή μας, αλλά ένας επιχειρηματίας που εξάγει έστω και ένα ελάχιστο ποσοστό του κύκλου εργασιών του θα πρέπει σήμερα να αντιμετωπίσει μία επένδυση ή να μελετήσει ένα νέο προϊόν το πραγματοποιεί στα πλαίσια της ΕΑ.

3.1.5. Αυτή η βαθειά συμμετοχή της πολιτιστικής συμπεριφοράς των παραγόντων αποτελεί ίσως το πιο αναντίρρητο αποτέλεσμα που έχει επιτευχθεί από τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν έως σήμερα.

3.2. Ένταση και βάθος της ΕΑ: ένα κριτήριο ανάλυσης των αποτελεσμάτων

3.2.1. Ποιο είναι το μέτρο της διείσδυσης της ΕΑ στην Ευρώπη; Σε όλο το έγγραφο της Επιτροπής επιχειρείται ένας απολογισμός της λειτουργίας της ΕΑ 7 σε ορισμένους τομείς, και για ορισμένους παράγοντες η αποτελεσματικότητα της δράσης που έχει αναληφθεί εμφανίζεται σχεδόν ασυνήθιστη. Αν σκεφθεί κανείς την ελευθερία διακίνησης και λειτουργίας των αγορών κεφαλαίου, η ολοκλήρωση έχει προσεγγίσει υψηλά επίπεδα. Εάν σκεφθεί κανείς την ελευθερία διακίνησης των μεγάλων βιομηχανικών και χρηματοδοτικών ομίλων, πιθανόν αυτά που επισημαίνονται από την Επιτροπή ως δεσμεύσεις που θα πρέπει να αρθούν, εμφανίζονται αντιθέτως ως ευκαιρίες επένδυσης. Για τους ομίλους αυτούς και για πολλές εταιρείες διαστάσεων κατάλληλα προσαρμοσμένων στην έκταση της ΕΑ, η εντατικότητα της λειτουργίας της ΕΑ είναι αρκετά υψηλή 7 αν όμως κατέλθει κανείς την κλίμακα, εάν διατρέξει το βάθος της πολυσύνθετης ευρωπαϊκής διάρθρωσης, τότε μπορεί να διαπιστώσει ότι το βάθος και η εντατικότητα είναι αντιστρόφως ανάλογες παράμετροι: όταν αυξάνεται η πρώτη μειώνεται η δεύτερη. Και αυτό αποτελεί ένδειξη ότι δεν μπορεί να μη μετασχηματισθεί σε κριτήριο ανάλυσης, σε μέτρο: ο βαθμός λειτουργίας της ΕΑ είναι αυτός που αναφέρεται στην τελευταία επιχείρηση, στον τελευταίο καταναλωτή, στον τελευταίο παράγοντα της ΕΑ.

3.2.2. Δεν φαίνεται αυτό να αποτελεί «εξωτερικό» κριτήριο: αυτό θα ήταν έτσι μόνο αν έχει υπόψη του κανείς μια Ευρώπη στην οποία η ΕΑ επιτυγχάνει μεν σημαντικά αποτελέσματα, περιορισμένα όμως από την άποψη της βελτιστοποίησης των οικονομικών πόρων.

3.2.3. Η ΟΚΕ προσβλέπει προς μία ευρύτερη, πιο δυνατή, πιο ολοκληρωμένη, ακόμη και κοινωνικά, Ευρώπη: η αντίθετη απόδειξη πράγματι προέρχεται από τη διαπίστωση ότι εκείνοι για τους οποίους έχει επιτευχθεί η μέγιστη εντατικότητα λειτουργίας είναι αυτοί οι ίδιοι για τους οποίους ήταν δυνατό να διακινούνται ήδη στις διάφορες κοινοτικές χώρες χωρίς απαραίτητα να εφαρμόζονται οι κοινοί κανόνες. Αντίθετα, οι μεγαλύτερες δεσμεύσεις, το μεγαλύτερο παραγόμενο κόστος από τους κανόνες, τα μεγαλύτερα προβλήματα που προκαλούνται από τις βραδύτητες και τις μη λήψεις αποφάσεων εκ μέρους των κυβερνήσεων και των εθνικών διοικήσεων επιβαρύνουν ακόμη σε μεγάλο βαθμό τους παράγοντες εκείνους που συναντούσαν πάντα δυσκολίες στην ελεύθερη διακίνηση. Για τους λόγους αυτούς η περιφερειακή ένταση είναι κριτήριο μέτρησης της λειτουργίας της ΕΑ. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ειδικότερα, που αποτελούν θεμελιώδη συνιστώσα της ευρωπαϊκής παραγωγικής δομής, οι οποίες μέσω ολόκληρης της δύσκολης φάσης της αναδιάρθρωσης των μεγάλων επιχειρήσεων συνέχισαν να παρέχουν τη συγκεκριμένη συμβολή τους στη διατήρηση της απασχόλησης και της ανάπτυξης, διατρέχουν τον κίνδυνο να μη μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από τα οφέλη που προορίζει γι'αυτές το ΠΕΑ.

3.3. Ο χρόνος της ενιαίας αγοράς

3.3.1. Μία άλλη παράμετρος με την οποία θα πρέπει να μετρηθεί η λειτουργία της ΕΑ είναι ο χρόνος που έχει διανυθεί και ο χρόνος που είναι ακόμα στη διάθεσή μας.

Οι ενέργειες που απέβλεπαν στην οικοδόμηση της ΕΑ διαδέχθηκαν με ολοένα μεγαλύτερη συχνότητα η μία την άλλη από το 1987. Είναι δυνατόν σήμερα, ύστερα από 9 έτη, να δοθεί στους παράγοντες μία ημερομηνία εντός της οποίας θα θεωρηθεί ως ολοκληρωμένη αυτή η γιγαντιαία διαδικασία; Μια «μαθηματική» επιλογή είναι δύσκολη, υπάρχει όμως μια οπτική που είναι τεχνική και ιστορική ταυτόχρονα: η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

3.3.2. Η αποτελεσματική λειτουργία της ΕΑ είναι αναγκαία, έστω και όχι ικανή, συνθήκη για το πέρασμα στο ενιαίο νόμισμα. Είναι μια από τις πιο δεσμευτικές αποφάσεις που πήρε ποτέ η Ένωση. Και έχει τέτοια πολυπλοκότητα και τεχνική δυσκολία που παρά τις σημαντικές πνευματικές προσπάθειες που έγιναν ως τώρα, κανένας δεν μπορεί με βεβαιότητα να δηλώσει ότι έχει αναλυθεί η κάθε πτυχή του θέματος.

3.3.3. Για το λόγο αυτό η επιβολή ημερομηνίας χωρίς να επιλυθούν τα θέματα που η Επιτροπή προτείνει στο τελευταίο κεφάλαιο του εγγράφου μπορεί να έχει πολύ δαπανηρές συνέπειες.

3.3.4. Εάν στον κόστος της αβεβαιότητας της δυσκολίας που η καθιέρωση του εύρω θα επιφέρει θα πρέπει να προστεθούν το κόστος και οι δυσκολίες μιας ΕΑ που εφαρμόζεται με ανεπαρκή εντατικότητα, ο συνδυασμός των δύο διαδικασιών μπορεί να «δηλητηριάσει» τους λιγότερο ολοκληρωμένους παράγοντες με δύσκολα προβλεπόμενες συνέπειες, αλλά σίγουρα καταστρεπτικές.

3.3.5. Για τους λόγους αυτούς, ο βαθμός υλοποίησης του ΠΕΑ πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο προωθημένος της στιγμή της καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος. Από τη στιγμή που η προθεσμία του 1999 αφήνει μόνο δύο έτη για την ολοκλήρωση του ΠΕΑ, χρειάζεται, συνεπώς, να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε ό,τι απομένει ακόμη προς υλοποίηση να υλοποιείται παράλληλα με την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος.

Στην προοπτική αυτή η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την εξαγγελία της Επιτροπής ότι θα υποβάλει πρόγραμμα Δράσης για την έγκαιρη ολοκλήρωση της ΕΑ τη στιγμή της εισαγωγής του ενιαίου νομίσματος, όπως είχε ήδη ζητηθεί από την ΟΚΕ το 1995.

3.3.6. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν, επί του παρόντος, τους οικονομικούς παράγοντες που πλήττονται περισσότερο από τα υφιστάμενα προβλήματα και εμπόδια. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δεν κατόρθωσαν, εν γένει, να επωφεληθούν πλήρως από τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς. Κατά συνέπεια, θα πρέπει οι νομοθετικές προσπάθειες να επικεντρωθούν στη λήψη μέτρων για τη διοικητική απλοποίηση, την πληροφόρηση και τη διαφάνεια, τα οποία θα επιτρέψουν την άρση των εμποδίων και τη διασφάλιση πραγματικού ανταγωνισμού για όλους.

3.4. Φορολογική πολιτική: κίνδυνοι και ευκαιρίες

3.4.1. Το θέμα των σχέσεων μεταξύ ΕΑ και Νομισματικής Ένωσης σχετίζεται λογικά, από την άλλη μεριά, με τη σχέση της νομισματικής ένωσης και των άλλων μοχλών οικονομικής πολιτικής που διαθέτουν τα κράτη μέλη: τη φορολογική και δημοσιονομική πολιτική. Οι διαφορές μεταξύ της αξίας των νομισμάτων είναι πράγματι ένας μηχανισμός προσαρμογής για τις διαφορές μεταξύ της διάρθρωσης και της πορείας των διαφόρων εθνικών οικονομιών. Δεδομένου ότι οι διαφορές αυτές είναι φυσιολογικές, η εξάλειψη αυτού του μηχανισμού προϋποθέτει για την επίτευξη των στόχων της οικονομικής σύγκλισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ύπαρξη μηχανισμών υποκατάστασης όπως είναι η κινητικότητα των παραγόντων και το αποτέλεσμα της αντιστάθμισης ακριβώς μιας συμβατικής φορολογικής και δημοσιονομικής πολιτικής.

3.4.2. Μολονότι αναγνωρίζεται ότι ένας ορισμένος βαθμός διαφοροποίησης μεταξύ της φορολογικής πολιτικής των κρατών μελών, αποτελεί ένα φυσιολογικό δεδομένο της Ένωσης, η παγκοσμιοποίηση των αγορών και η διεθνής κινητικότητα των κεφαλαίων καθιστούν στο εξής προφανή - όπως ήδη αναφέρεται στη γνωμοδότηση που η ΟΚΕ κατήρτισε πέρυσι για το ΕΝ - τα όρια αποτελεσματικότητας που διαθέτουν πλέον οι δράσεις των κρατών μελών εάν δεν υπάρξει συννενόηση.

3.4.3. Ο λεπτός χαρακτήρας των ζητημάτων που συνδέονται με τη φορολογική πολιτική είναι προφανής. Αυτό καταδεικνύεται, καταρχάς, από την αρχή της ομοφωνίας που απαιτείται για τις σχετικές αποφάσεις, της οποίας η ΟΚΕ αναγνωρίζει, σε γενικές γραμμές, το βάσιμο. Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να οδηγήσει στην υποτίμηση των συνεπειών της συνεχιζόμενης έλλειψης αποφάσεων, ενώπιον της οποίας είναι τελικώς επιθυμητή η καθιέρωση των αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία, τουλάχιστον για τα πιο σημαντικά θέματα. Υπάρχει, πράγματι, αληθινός κίνδυνος, οι υποτιθέμενες «φυσιολογικές» διαφορές στη φορολογική μεταχείριση και στην υπάρχουσα κοινωνική νομοθεσία στα κράτη μέλη να μετατραπούν σε μέσα που οδηγούν στον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών. Στην προοπτική αυτή, η ανακοίνωση της Επιτροπής επισημαίνει, π.χ., ότι η έλλειψη εναρμονισμένης στρατηγικής ως προς τη φορολόγηση των εισοδημάτων κεφαλαίου συνεχίζει να αποτελεί σοβαρό παράγοντα στρέβλωσης του ανταγωνισμού, κυρίως, σε ό,τι αφορά τις πτυχές που συνδέονται με την απασχόληση.

3.4.4. Άλλοι σημαντικοί τομείς όπως είναι το σύστημα ΦΠΑ που βασίζεται στην αρχή της προέλευσης, η εξάλειψη της διπλής φορολογίας και γενικότερα η εναρμόνιση του συστήματος φορολογίας των εταιρειών, αποτελούν πολύ σημαντικούς παράγοντες μη εφαρμογής των μέτρων που προβλέπονται στο Λευκό Βιβλίο. Το πέρασμα σε ένα κοινοτικό σύστημα έμμεσης φορολογίας συνεκτικό και ισχυρώς ενσωματωμένο στο ΠΕΑ, θα αποτελέσει συνεπώς το πρώτο σημαντικό σημάδι με το οποίο θα κατανοηθεί ότι το φορολογικό σύστημα δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική και απόλυτη κυριαρχία των εθνικών κυβερνήσεων. Η ΟΚΕ καταρτίζει για το θέμα αυτό ειδική γνωμοδότηση.

3.4.5. Η ΟΚΕ συνεπώς εκφράζει την ευχή να μπορέσει, βάσει των ενδείξεων στα φορολογικά θέματα που περιέχονται στις κύριες κατευθύνσεις της μελλοντικής δράσης που θα πρέπει να καταρτισθούν από την Επιτροπή για την ολοκλήρωση της ΕΑ, να αναπτυχθεί μια ευρύτερη συζήτηση για την κατάρτιση ορισμένων ειδικών φορολογικών και δημοσιονομικών πολιτικών με συντονισμένο τρόπο σε κοινοτικό επίπεδο.

3.5. Από τους φορείς στους ρυθμιστές

3.5.1. Η αγορά αποτελεί ένα σύνολο κανόνων. Δεν είναι δυνατόν να γίνεται λόγος για ΕΑ χωρίς ρητή αναφορά στη δημόσια διοίκηση (ΔΔ). Εάν οι φορείς προχωρούν στην αποδοχή της ΕΑ είναι δύσκολο να εκφρασθεί η ίδια κρίση και για μεγάλο τμήμα των ΔΔ στα κράτη μέλη και στις άλλες χώρες του ΕΟΧ: 11 χρόνια περίπου μετά τη συμφωνία για το Λευκό Βιβλίο μόνο τα μισά των μέτρων που περιέχονταν στο Βιβλίο αυτό έχουν γίνει δεκτά στα κράτη μέλη, με σημαντικές διαφορές στα συστήματα εφαρμογής.

3.5.2. Η πλήρης και ενεργός συμμετοχή των ΕΟ στην υλοποίηση του ΠΕΑ πρέπει συνεπώς να αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς στόχους των μελλοντικών δράσεων στο πεδίο αυτό. Προς το σκοπό αυτό αποφασιστική ώθηση μπορεί να προέλθει από τους ίδιους «φορείς», που αντιμετωπίζουν καθημερινά τις δυσκολίες που προκύπτουν από τα προβλήματα αποδοχής και εφαρμογής. Η έλλειψη αποτελεσματικών μέτρων προσφυγής περιορίζει αισθητά αυτή τη δυνατότητα. Ακόμη, σήμερα, μολονότι έχουν συντελεστεί αποφασιστικά βήματα προς τα εμπρός, είναι δύσκολο για τους ιδιωτικούς παράγοντες να έχουν πρόσβαση στα διάφορα δικαστικά συστήματα για να πετύχουν τη δικαίωσή τους. Οι προσφυγές στην Επιτροπή είναι σχετικά πιο απλές, οι χρόνοι απάντησης όμως παραμένουν βραδείς.

3.5.3. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται πολύ περιορισμένη η θέληση των κρατών μελών και των άλλων χωρών του ΕΟΧ να πραγματοποιήσουν απλοποιήσεις στις αντίστοιχες εθνικές νομοθεσίες, για παράδειγμα σε ό,τι αφορά τους τεχνικούς κανόνες, ενώ πολλά πράγματα απομένουν ακόμα να γίνουν στον τομέα των υπηρεσιών γενικού ενδιαφέροντος, ξεκινώντας από το σαφή καθορισμό τους, για τις οποίες τα κράτη μέλη διατηρούν ακόμη διαφορετικές μεταχειρίσεις. Η αρνητική σημασία αυτής της κατάστασης με δυσκολία μπορεί να υποτιμηθεί. Ειδικότερα, το κόστος που προέρχεται από τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες, στους οποίους συχνά προστίθενται - καθιστώντας τους πιο πολύπλοκους - οι εθνικοί κανόνες, αποτελεί πρόβλημα για το μεγαλύτερο τμήμα των μικρών επιχειρήσεων.

3.5.4. Επαναλαμβάνεται, συνεπώς, με ένταση η σκοπιμότητα συνεργασίας των ΔΔ των κρατών μελών και των άλλων χωρών του ΕΟΧ, τόσο μεταξύ τους όσο και και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, για να προωθηθεί αποτελεσματικώς η δέσμευση για την υλοποίηση της ΕΑ. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να επιτρέψει η Επιτροπή την αυξανόμενη συμμετοχή των κοινωνικών «παραγόντων» στη διαδικασία αυτή, αξιοποιώντας αυτό το δυναμικό εμπειρίας. Συμπληρωματικά επίσης η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να γίνει καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχει το μέσο του κανονισμού επεκτείνοντας, όπου είναι δυνατό, τη χρήση του. Μπορεί τουλάχιστον να προβλεφθεί ότι στις περιπτώσεις, κατά τις οποίες οι ζημίες που υφίστανται οι παράγοντες λόγω καθυστερήσεων της αποδοχής είναι σημαντικές, οι οδηγίες θα περιλαμβάνουν ρητώς προθεσμία για την ενδεδειγμένη αποδοχή, στο τέλος της οποίας η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορεί να παρεμβαίνει με κανονισμό.

4. Μελλοντικές προοπτικές της ΕΑ

4.1. Όπως προκύπτει σαφώς από τις ενδείξεις που περιέχονται στο συμπερασματικό κεφάλαιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής είναι αναγκαίο να υπάρξει αποφασιστική συνέχεια για να καταστεί πλήρως αποτελεσματικό το ΠΕΑ. Θέματα όπως η πραγματική εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, η ολοκλήρωση των μέτρων του Λευκού Βιβλίου και η απαίτηση απλοποίησης των εθνικών και κοινοτικών κανόνων έχουν ήδη τονισθεί προηγούμενα.

4.2. Είναι συνεπώς σκόπιμο να υπογραμμισθεί ότι το ΠΕΑ θα πρέπει να αντιμετωπισθεί στην ευρύτερη προοπτική του συνόλου των κοινοτικών πολιτικών, εξασφαλίζοντας το μέγιστο δυνατό συντονισμό μεταξύ των μέσων αυτών προκειμένου να υπάρξει ανταπόκριση στις προκλήσεις που ανιμετωπίζει η ΕΕ στα θέματα της απασχόλησης και της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας.

4.3. Στην προοπτική αυτή ειδική επιλογή θα πρέπει να επιφυλαχθεί στο ρόλο που το ΠΕΑ μπορεί να διαδραματίσει από τη μια μεριά στην ανάπτυξη των συμφωνιών που ισχύουν ήδη - όπως με τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και με την Ελβετία, και από την άλλη μεριά στις διαδικασίες προένταξης των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης.

5. Όπως συνέβη και με το πρόγραμμα 1992 και με την Ενιαία Πράξη, η Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη μεταρρύθμιση της Συνθήκης πρέπει να δώσει στο πρόγραμμα δράσης 1999 τα μέσα για να επιτύχει. Οι τροποποιήσεις πρέπει κυρίως να αφορούν:

- την πρόβλεψη από τη Συνθήκη μιας νέας προθεσμίας για την εισαγωγή του ενιαίου κοινού νομίσματος για την ολοκλήρωση της Ενιαίας αγοράς,

- την επέκταση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο σχετικά κυρίως με την ελεύθερη διακίνηση των ατόμων, την τελωνειακή συνεργασία και την φορολογία που συνδέεται άμεσα με την λειτουργία της ενιαίας αγοράς,

- τη διεύρυνση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων στο πεδίο της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας και σε ορισμένα ζητήματα που σχετίζονται σήμερα με τον τρίτο πυλώνα, κυρίως την ελεύθερη διακίνηση των ατόμων και την τελωνειακή συνεργασία,

- την ενίσχυση των εξουσιών ανάληψης πρωτοβουλίας και ελέγχου που διαθέτει η Επιτροπή σχετικά με την λειτουργία της ενιαίας αγοράς,

- κώδικα συμπεριφοράς των κρατών για την λειτουργία της ενιαίας αγοράς που θα διασφαλίζει μεγαλύτερη αυτοπειθαρχία και μέριμνα για το ευρωσυμβατό των εθνικών διατάξεων, προκειμένου να περιοριστεί η εμφάνιση εμποδίων στο αρχικό στάδιο.

6. Ακρόαση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΟΚΕ)

6.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διοργάνωσε στις 5 Μαρτίου δημόσια ακρόαση με θέμα «Ποιά ενιαία αγορά για το ενιαίο νόμισμα;». Ο στόχος της ακρόασης αυτής ήταν διττός:

- αφενός, να γίνει αναφορά στους φραγμούς, που συνεχίζουν να υπάρχουν, στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, από τους οποίους 62 είχαν καταμετρηθεί στην προηγούμενη ακρόαση του Ιουνίου 1994, και

- αφετέρου, να συμμετάσχει στο πρόγραμμα δράσεως του 1999, προκειμένου να επιτευχθούν αποφασιστικής σημασίας πρόοδοι, αναφορικά με την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, από τώρα έως την κυκλοφορία του ευρώ, όπως το είχε, ήδη, ζητήσει η ΟΚΕ από το 1995.

6.2. Πραγματοποιήθηκαν τέσσερις συνεδριάσεις που αφιερώθηκαν, αντίστοιχα, στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, στην φορολογική εναρμόνιση και στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Αντλήθηκαν τα εξής συμπεράσματα:

- η κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας σημείωσε σαφή πρόοδο, καθιστά όμως ακόμη περισσότερο αισθητή τη διατήρηση των νομοθετικών, τεχνικών και φορολογικών συνόρων μεταξύ των κρατών 7

- περισσότερες από τους μισούς φραγμούς που καταμετρήθηκαν από την ΟΚΕ το 1994 παραμένουν στη θέση τους και μόνο μερικοί πρόοδοι πραγματοποίηθηκαν όσον αφορά τους λοιπούς, ενώ έκαναν την εμφάνισή τους και νέοι 7

- κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών περιορίσθηκαν οι νέες κοινοτικές ρυθμίσεις, αλλά περισσότερες νέες εθνικές ρυθμίσεις (1 έως 2 καθημερινώς) μπόρεσαν να δημιουργήσουν νέους φραγμούς στις συναλλαγές 7

- διαπιστώνεται επίσης ένα μείζον πρόβλημα όσον αφορά την εξίσωση της κοινοτικής νομοθεσίας με την εθνική: οι κοινοτικοί κανόνες, που είναι συχνότερα οδηγίες, παραμένουν ημιτελείς, πολλές φορές δεν εφαρμόζονται ορθώς και αφήνουν ένα σημαντικότατο περιθώριο σε παρεκκλίσεις και σε συμπληρωματικές διατάξεις, σε εθνικό επίπεδο 7

- η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος αποτελεί μια ουσιαστική φάση για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, θα καταστήσει όμως εμφανείς τις ελλείψεις και τις δυσλειτουργίες της. Η κατάσταση αυτή δικαιολογεί πλήρως την εφαρμογή ενός προγράμματος επειγούσης φύσεως για την επίλυση των ανωτέρω προβλημάτων 7

- η διακυβερνητική διάσκεψη πρέπει να δώσει στο πρόγραμμα αυτό τα μέσα για να επιτύχει. Τα κράτη πρέπει να υιοθετήσουν ένα κώδικα καλής συμπεριφοράς για να καταργηθεί από τη ρίζα της η δημιουργία νέων φραγμών. Οι χρήστες πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένοι για τα δικαιώματά τους και τα μέσα προσφυγής, στα οποία η πρόσβαση θα πρέπει να απλουστευθεί 7

- η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά την επεξεργασία του προγράμματος δράσης για το 1999, θα πρέπει επίσης να συμβάλει για να προσδιορισθεί σαφέστερα η ίδια η έννοια της «ενιαίας αγοράς»: θα πρέπει να διευκρινισθεί το τι πρόκειται να ενοποιηθεί πλήρως, το τι θα υπόκειται στην αποτελεσματικότητα των αμοιβαίων αναγνωρίσεων και το τι θα παραμείνει, επι μονίμου βάσεως, διαφορετικό μεταξύ των κρατών μελών. Η σύγκριση με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου και του φορολογικού τομέα μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία συγκρίσης, λαμβάνοντας υπόψη το ειδικό πλαίσιο της Ευρώπης.

Βρυξέλλες, 23 Απριλίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS