[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 8.7.2009

COM(2009) 286 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Τρίτη ετήσια έκθεση 2008 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας

Εισαγωγή

Στις 27 Φεβρουαρίου 2006, εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας[1] (στο εξής ο «κανονισμός βοήθειας»). Βάσει του κανονισμού αυτού, για το 2006 διατέθηκαν 259 εκατ. ευρώ από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Η παρούσα τρίτη έκθεση καλύπτει την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου ως τις 31 Δεκεμβρίου 2008.

Το 2008, υπό την αιγίδα των ΗΕ, άρχισαν συνομιλίες μεταξύ των δύο αρχηγών των κυπριακών κοινοτήτων για μια συνολική διευθέτηση. Μέχρι το τέλος του έτους είχαν πραγματοποιηθεί 13 γύροι συνομιλιών.

Προγραμματισμός της ενίσχυσης

Βάσει του προϋπολογισμού του 2008 δεν διατέθηκαν συμπληρωματικοί πόροι που να απαιτούν προγραμματισμό.

Μηχανισμοί υλοποίησης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της ενίσχυσης. Οι μηχανισμοί υλοποίησης υπαγορεύτηκαν από την ειδική φύση αυτού του προγράμματος βοήθειας και των δικαιούχων του. Το πρόγραμμα υλοποιείται σε κράτος μέλος της ΕΕ, αλλά σε περιοχή η οποία δεν υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο της κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και στην οποία έχει ανασταλεί η εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ.

Το 2006 συστήθηκε ομάδα διαχείρισης του προγράμματος αποτελούμενη από μόνιμους και συμβασιούχους υπαλλήλους της Επιτροπής με σκοπό την υλοποίηση του προγράμματος στο πλαίσιο της Ειδικής Ομάδας «Τουρκοκυπριακή Κοινότητα» της Γενικής Διεύθυνσης Διεύρυνσης. Κατά την περίοδο αναφοράς, η ομάδα διαχείρισης του προγράμματος ενισχύθηκε περισσότερο. Τον Δεκέμβριο του 2008, η ομάδα διέθετε προσωπικό 38 ατόμων, εκ των οποίων 3 ήταν μόνιμοι υπάλληλοι της Επιτροπής, 23 ήταν συμβασιούχοι υπάλληλοι και 12 ανήκαν στο προσωπικό ιδιώτη αναδόχου (Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit - GTZ) για διοικητική και υλικοτεχνική υποστήριξη.

Η ομάδα διαχείρισης του προγράμματος, η οποία εργάζεται στην Κύπρο με καθεστώς αποστολής μακράς διαρκείας, εξακολούθησε να χρησιμοποιεί το Γραφείο Στήριξης του προγράμματος, το οποίο εγκαινιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2006 και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας. Το Γραφείο Στήριξης του προγράμματος παρέχει το χώρο για συναντήσεις και σεμινάρια με τουρκοκύπριους ενδιαφερόμενους. Επιτρέπει επίσης την άμεση επίβλεψη των αναδόχων. Λόγω του αυξανόμενου αριθμού των υπαλλήλων, το γραφείο μεταφέρθηκε σε μεγαλύτερο οίκημα τον Ιούνιο του 2008. Η διοικητική υποστήριξη θα συνεχίσει να παρέχεται από ιδιώτη ανάδοχο (GTZ) βάσει σύμβασης που ισχύει μέχρι τον Ιούνιο του 2012. Η Αντιπροσωπεία της Επιτροπής στην Κύπρο παρέχει επίσης ένα χώρο συνεδριάσεων και σεμιναρίων.

Το 2008 έγινε για πρώτη φορά αισθητός ο αντίκτυπος του κανόνα της τριετίας για τους συμβασιούχους υπαλλήλους της ομάδας διαχείρισης του προγράμματος, δεδομένου ότι τρία μέλη του προσωπικού αποχώρησαν από την ομάδα και έπρεπε να αντικατασταθούν.

Υλοποίηση κατά την περίοδο αναφοράς

Γενική επισκόπηση

Η Επιτροπή υλοποιεί το πρόγραμμα σε ενιαίο πολιτικό, νομικό και διπλωματικό πλαίσιο. Για να μπορεί η Επιτροπή να υλοποιήσει το πρόγραμμα ακολουθώντας τις αρχές της χρηστής οικονομικής διαχείρισης, απαιτούνται ρυθμίσεις α d hoc .

Όταν πρόκειται γενικά για κοινοτικά χρηματοδοτούμενα προγράμματα βοήθειας, συνάπτεται σύμβαση χρηματοδότησης με την κυβέρνηση της αποδέκτριας χώρας, η οποία θεσπίζει το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου υλοποιείται η ενίσχυση και ρυθμίζονται θέματα όπως η φορολογία και οι άδειες εργασίας και παραμονής. Για το παρόν πρόγραμμα δεν υφίσταται ανάλογη σύμβαση. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να βασιστεί στους κανόνες και τους όρους που θεωρεί ότι ισχύουν σήμερα σε τοπικό επίπεδο. Οι κανόνες και οι όροι αυτοί δεν είναι νομικά εκτελεστοί και ενδέχεται να τροποποιηθούν κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Η έλλειψη σύμβασης χρηματοδότησης σημαίνει ότι η Επιτροπή, όταν συνάπτει συμβατικές ρυθμίσεις με τους αναδόχους της, αναλαμβάνει δυνητικές ευθύνες που κανονικά δεν θα αναλάμβανε. Οι ανάδοχοι ενδέχεται να κοστολογήσουν τις υπηρεσίες τους σε υψηλότερη τιμή για να προστατευθούν από αυτούς τους κινδύνους.

Λόγω του πολιτικού πλαισίου, η εφαρμογή των διαταγών ανάκτησης για ποσά που πρέπει να ανακτηθούν από τουρκοκυπριακές οντότητες (σε περίπτωση μη τήρησης των όρων σύμβασης) ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολη. Η Επιτροπή έχει εγκρίνει μέτρα για να μετριάσει τον κίνδυνο (π.χ. εντατική παρακολούθηση και στήριξη, αναθεωρημένοι όροι πληρωμής).

Για τη βιώσιμη επιτυχία του παρόντος προγράμματος, η Επιτροπή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη στήριξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Οι τουρκοκύπριοι εμπειρογνώμονες συμμετέχουν στην κατάρτιση των τεχνικών προδιαγραφών και της συγγραφής υποχρεώσεων. Οι τουρκοκύπριοι εμπειρογνώμονες συμπεριλαμβάνονται στις επιτροπές αξιολόγησης των προσφορών. Μετά την ανάθεση των συμβάσεων, οι τουρκοκύπριοι δικαιούχοι διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στις διευθύνουσες επιτροπές. Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

Για κάθε έργο ορίζονται τουρκοκύπριοι ομόλογοι. Οι Τουρκοκύπριοι εξοικειώνονται με τις κοινοτικές διαδικασίες και ιδίως τις διαδικασίες πρόσκλησης υποβολής προσφορών και επιλογής. Όσον αφορά τα καθεστώτα επιχορηγήσεων, η απορροφητικότητα των κονδυλίων αυξήθηκε στη διάρκεια του 2008.

Κατά την παρούσα περίοδο αναφοράς, το πρόγραμμα διέτρεξε ορισμένους από τους κινδύνους που επισημάνθηκαν στην δεύτερη ετήσια έκθεση του 2007, ιδίως τον τρόπο με τον οποίο το συνολικό πολιτικό πλαίσιο επηρεάζει την υλοποίηση της βοήθειας.

Το Φεβρουάριο και το Μάρτιο του 2008, η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας κατέθεσε οκτώ προσφυγές κατά της Επιτροπής ενώπιον του Πρωτοδικείου, καθώς και οκτώ αιτήσεις προσωρινών μέτρων, ισχυριζόμενη ότι τα κείμενα των προκηρύξεων διαγωνισμών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος ενδέχεται να υπονοούν αναγνώριση δημόσιας αρχής άλλης από την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, και ζήτησε την ακύρωση όλων των διαδικασιών που είχαν βασιστεί στις προκηρύξεις αυτές.

Ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου απέρριψε τις αιτήσεις προσωρινών μέτρων, με διαταγές που εκδόθηκαν στις 8 και 11 Aπριλίου 2008. Η Επιτροπή αποφάσισε, για να αποφευχθεί κάθε περαιτέρω αμφισβήτηση, να τροποποιήσει το τυπικό κείμενο των προκηρύξεων διαγωνισμών. Το Μάιο του 2008, η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας απέσυρε τις αιτήσεις για τις κύριες υποθέσεις. Οι εν λόγω δικαστικές υποθέσεις προκάλεσαν καθυστερήσεις δύο έως τριών μηνών στην ανάθεση των συμβάσεων για τα οκτώ έργα.

Άλλες καθυστερήσεις σημειώθηκαν κατά την ολοκλήρωση των εσωτερικών διαδικασιών και των απαραίτητων διαπραγματεύσεων για την υπογραφή σύμβασης 9 εκατ. ευρώ με την KfW για την παροχή χρηματοδότησης στις ΜΜΕ με έμμεση κεντρική διαχείριση.

Όσον αφορά την ιδιοκτησία, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τον ταχύτερο ρυθμό παροχής πληροφοριών από την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά το δεύτερο μέρος του 2008.

Πρόοδος ανά στόχο

Ο συνολικός στόχος του προγράμματος βοήθειας είναι να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου προάγοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας και δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση της νήσου, στη βελτίωση των επαφών των δύο κοινοτήτων τόσο μεταξύ τους όσο και με την ΕΕ, και στην προετοιμασία για το κοινοτικό κεκτημένο.

Η χρηματοδοτική βοήθεια στο πλαίσιο του προγράμματος επικεντρώνεται σε πέντε στόχους προτεραιότητας. Από το συνολικά διατεθέν ποσό ύψους 259 εκατ. ευρώ, 240,15 εκατ. ευρώ διατέθηκαν στο επιχειρησιακό μέρος του προγράμματος. Οι κυριότερες δραστηριότητες και ζητήματα κατά την περίοδο αναφοράς ήταν οι εξής:

Στόχος 1: Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών

Κατά την περίοδο αναφοράς, οι δραστηριότητες εστιάστηκαν στην κατάρτιση των μελετών σχεδιασμού και υποβολής προσφορών για τα μεγάλα έργα και τις προμήθειες που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο αυτής της προτεραιότητας. Στην περίπτωση του τομέα της υδροδότησης/αποχέτευσης , ο σύμβουλος σχεδιασμού δεν εκτέλεσε τα καθήκοντά του κατά τρόπο ικανοποιητικό. Η ομάδα διαχείρισης του προγράμματος χρειάστηκε να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για να επαναφέρει την υλοποίηση της σύμβασης στο σωστό δρόμο.

Στον τομέα της υδροδότησης/αποχέτευσης, μέχρι το Δεκέμβριο του 2008 είχαν προκηρυχθεί τρεις προσκλήσεις υποβολής προσφορών για την εκτέλεση έργων (συμπεριλαμβανομένης της δεύτερης προκήρυξης για την αντικατάσταση σωλήνων αμιαντοτσιμέντου στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας[2]). Μετά τη φάση σχεδιασμού, το εκτιμώμενο ποσό του προϋπολογισμού για την εκτέλεση των έργων υδροδότησης/αποχέτευσης αυξήθηκε περισσότερο από 20 εκατ. ευρώ, κυρίως λόγω της διαφορετικής προσέγγισης για τη μονάδα αφαλάτωσης στο Kümkoy/Συριανοχώρι. Η μονάδα προοριζόταν αρχικά για την άντληση και αφαλάτωση του υφάλμυρου νερού από τον υδροφόρο ορίζοντα της Μόρφου. Η προσέγγιση άλλαξε και αποφασίστηκε η αφαλάτωση του θαλάσσιου νερού ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα. Η αλλαγή συνεπάγεται σημαντική αύξηση των εξόδων, που ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στη χρηματοδότηση άλλων σχεδιαζόμενων έργων.

Όσον αφορά την προστασία της φύσης , καταρτίστηκε σχέδιο προγράμματος σχετικά με τη στρατηγική για την κατάρτιση και την αύξηση της ευαισθητοποίησης, και, επιπλέον, συντάχθηκαν προτάσεις για τη διαχείριση των έξι δυνητικών τομέων Natura 2000. Για την αύξηση της ευαισθητοποίησης πραγματοποιήθηκαν δύο δημόσιες συναντήσεις, μία για το ευρύ κοινό και μία άλλη σε έναν από τους έξι[3] δυνητικούς τομείς Natura 2000. Οι Τουρκοκύπριοι προέβησαν σε περαιτέρω ενέργειες για την προστασία των εν λόγω τομέων, καλύπτοντας τέσσερις τομείς με ειδικά μέτρα προστασίας.

Η κατάρτιση μελετών σχεδιασμού για την αποκατάσταση των παλαιών τοποθεσιών εξόρυξης και επεξεργασίας μεταλλεύματος στην περιοχή Lefke/Λεύκα συνεχίζεται. Οι δραστηριότητες έχουν ως στόχο την εξεύρεση λύσεων για την αποκατάσταση των παλαιών τοποθεσιών εξόρυξης με τον ελάχιστο δυνατό αντίκτυπο στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Το 2008 πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες επιτόπιες έρευνες.

Στον τομέα των στερεών αποβλήτων , η Επιτροπή υπέγραψε σύμβαση για την κατάρτιση μελετών, λεπτομερών σχεδίων και φακέλων υποβολής προσφορών για την κατασκευή και την αποκατάσταση διαφόρων εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων βάσει του εγκεκριμένου προγράμματος διαχείρισης στερεών αποβλήτων. Τα κύρια έργα εστιάστηκαν στη διεξαγωγή λεπτομερών ερευνών, τον εντοπισμό των τοποθεσιών και την επιλογή των τεχνολογιών για τις προβλεπόμενες εγκαταστάσεις. Και στον τομέα των στερεών αποβλήτων, οι εκτιμήσεις δαπανών του 2006 αποδείχθηκαν κάτω του δέοντος. Η αποκατάσταση όλων των υφιστάμενων χώρων εναπόθεσης αποβλήτων δεν θα καταστεί δυνατή μέσω του προγράμματος.

Στον τομέα της ενέργειας , προκηρύχθηκαν τρεις συμβάσεις: για μετρητές ηλεκτρικού ρεύματος, τη βαθμονόμηση του ροόμετρου, το σύστημα δοκιμών και το πρόγραμμα μέτρησης αέργου ισχύος. Ο αρχικός διαγωνισμός ήταν ανεπιτυχής. Ο δεύτερος έληξε επιτυχώς στο τέλος του έτους. Χάρη στα ποσά που εξοικονομήθηκαν με την ανταγωνιστική διαδικασία, θα καταστεί δυνατή η προμήθεια πρόσθετων μετρητών το 2009. Έχει συναφθεί σύμβαση με ομάδα τεχνικής βοήθειας που θα συνδράμει την Επιτροπή στην παρακολούθηση της εκτέλεσης των έργων, θα παράσχει στήριξη στην τουρκοκυπριακή επιχείρηση ηλεκτρισμού όσον αφορά τη διαχείριση του τομέα και θα εισαγάγει συστήματα πολλαπλών τιμολογίων. Ολοκληρώθηκε η προετοιμασία διαγωνισμού για την προμήθεια συστήματος SCADA που επιτρέπει την παρακολούθηση και τον έλεγχο του ηλεκτρικού δικτύου σε πραγματικό χρόνο, με προδιαγραφές που εξασφαλίζουν τη συμβατότητα με το υπάρχον σύστημα SCADA στις κυβερνητικά ελεγχόμενες περιοχές. Στον τομέα της ανανεώσιμης ενέργειας, ετοιμάστηκε διαγωνισμός για πειραματική μονάδα ηλιακής ενέργειας με παραγωγική ικανότητα 1 MW.

Ο διαγωνισμός όσον αφορά το κύριο έργο στον τομέα των τηλεπικοινωνιών για την αναβάθμιση και την αντικατάσταση του υπάρχοντος δικτύου με σύγχρονη υποδομή που θα βασίζεται στο διαδίκτυο δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί στο τέλος της περιόδου αναθεώρησης. Υπογράφηκε σύμβαση τεχνικής υποστήριξης που θα βοηθήσει τον τουρκοκύπριο δικαιούχο, αφενός, να διαχειριστεί τον τομέα σύμφωνα με τα κοινοτικά πρότυπα και τη διεθνή βέλτιστη πρακτική και, αφετέρου, να εφαρμόσει ένα συγκροτημένο πρόγραμμα κατάρτισης ενόψει της αναβάθμισης του συστήματος.

Ο οργανωτικός έλεγχος της Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2008. Το κύριο αποτέλεσμα του εν λόγω ελέγχου ήταν η εξεύρεση σειράς εναλλακτικών δυνατοτήτων για την αναδιάρθρωση της επιτροπής ώστε να αναβαθμισθεί η ικανότητά της να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που συνεπάγεται η εναρμόνιση με τις κοινοτικές προδιαγραφές στον τομέα της Οδικής Ασφάλειας. Προκηρύχθηκαν διάφοροι διαγωνισμοί για τη βελτίωση του συστήματος πληροφοριών σχετικά με τα ατυχήματα, για τη βελτίωση του τεχνικού ελέγχου οχημάτων και των εξετάσεων διπλώματος οδήγησης, για τη βελτίωση της λειτουργικής διαχείρισης της κυκλοφορίας και για τη βελτίωση του βασικού οδικού δικτύου.

Στόχος 2: Προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης

Τον Ιούνιο του 2006 συστήθηκε Ομάδα Στήριξης της Αγροτικής Ανάπτυξης (ΟΣΑΑ) μετά από καθυστέρηση τεσσάρων μηνών λόγω προσφυγής που ασκήθηκε κατά της Επιτροπής από απορριφθέντα προσφέροντα. Το κύριο καθήκον της ΟΣΑΑ ήταν να συμβάλει στην κατάρτιση σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης στο οποίο να τίθενται οι προτεραιότητες για τη βελτίωση της γεωργικής παραγωγής με την χρήση επιχορήγησης ύψους 5 εκατ. ευρώ. Έχουν υπογραφεί 26 πιλοτικές συμβάσεις επιχορήγησης άνω των 500.000 ευρώ για τη βελτίωση της υγιεινής στις εκμεταλλεύσεις εκτροφής αιγοπροβάτων. Επιπλέον, δρομολογήθηκε πρόγραμμα επιχορηγήσεων ύψους 5 εκατ. ευρώ με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα αγροτικά χωριά. Η ΟΣΑΑ παρείχε ουσιαστική βοήθεια στους δυνητικούς ενδιαφερόμενους. Δημιουργήθηκε ειδική Μονάδα Διαχείρισης του Προγράμματος με καθήκον να συνδράμει, αφενός, την Επιτροπή στην εκτίμηση των αιτήσεων που υποβάλλονται στο πλαίσιο του προγράμματος επιχορηγήσεων και, αφετέρου, τους επιλεγόμενους αποδέκτες στην υλοποίηση του σχεδίου. Ανατέθηκαν συμβάσεις σε ομάδες τεχνικής βοήθειας στους τομείς της φυτικής και ζωικής παραγωγής με σκοπό να αναπτυχθεί η παροχή υπηρεσιών επέκτασης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και να βελτιωθεί το δυναμικό των κτηνιατρικών υπηρεσιών.

Το 2008 δρομολογήθηκαν δύο διαδικασίες πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων όσον αφορά τα σχολεία . Στο πλαίσιο της πρώτης πρόσκλησης, 13 σχολεία έλαβαν επιχορήγηση. Ο επίτροπος Figel επισκέφτηκε ένα από τα σχολεία το Δεκέμβριο του 2008. Στο πλαίσιο του σχεδίου τους, τρία σχολεία επισκέφτηκαν αντίστοιχα σχολεία στην Ουγγαρία, τη Φινλανδία και τη Γερμανία. Τεχνική βοήθεια χορηγήθηκε για τη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση στον τομέα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η συνεργασία με το Ευρωπαϊκό 'Ίδρυμα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης συνεχίστηκε και το Σεπτέμβριο του 2008 κατέληξε στη δρομολόγηση Πλατφόρμας για την Ανάπτυξη της Εκπαίδευσης.

Επιπλέον, δρομολογήθηκαν δύο διαδικασίες πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων με σκοπό τη στήριξη της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και των ενεργών μέτρων για την αγορά εργασίας, και δόθηκαν 11 επιχορηγήσεις. Η αναβάθμιση των αστικών και τοπικών υποδομών έχει ξεκινήσει από κοινού με το UNDP. Οι εργασίες για την αποκατάσταση του κτηρίου Bedestan στην εντός των τειχών Λευκωσία συνεχίστηκαν. Τα έργα ολοκλήρωσης των τοπικών υποδομών στα χωριά Kalevaç/Kαλυβάκια και Hisarköy/Kαμπύλη ολοκληρώθηκαν. Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την προετοιμασία των έργων αποκατάστασης για την περιοχή Δεισδαιμόνα στην εντός των τειχών πόλη της Αμμοχώστου.

Οι δραστηριότητες στο « Πρόγραμμα δανειοδότησης πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων » επικεντρώθηκαν στη διαπραγμάτευση συμφωνίας 9 εκατ. ευρώ με την Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), αφού ελέγχθηκε με θετικό αποτέλεσμα η ικανότητα της εν λόγω τράπεζας να ασκεί δραστηριότητες στο πλαίσιο διαδικασίας έμμεσης κεντρικής διαχείρισης. Οι δραστηριότητες βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης επικεντρώθηκαν στην κατάρτιση, δρομολόγηση και εκτίμηση προγράμματος επιχορηγήσεων για τουρκοκυπριακές ΜΜΕ ύψους 800.000 ευρώ με σκοπό τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους. Οι προτεραιότητες που έθεσε το πρόγραμμα αφορούσαν την παροχή βοήθειας στις ΜΜΕ στο πλαίσιο της προετοιμασίας τους για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου σε περίπτωση επανένωσης.

Το σχέδιο Στήριξη για την Ανάπτυξη του Ιδιωτικού Τομέα εφαρμόζεται σε συνδιαχείριση με το UNDP. Έχει δρομολογηθεί πρόγραμμα περίπου 600.000 ευρώ για την ενίσχυση μικρών τουρκοκυπριακών εταιρειών με σκοπό τη δημιουργία συστημάτων ηλεκτρονικού εμπορίου και 29 εταιρείες επιλέγηκαν για να λάβουν τη σχετική ενίσχυση.

Στόχος 3: Ενθάρρυνση της συμφιλίωσης, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών

1. Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών: Κύριος στόχος είναι η ενίσχυση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγηση ενός πρώτου προγράμματος επιχορηγήσεων «Κυπριακή Κοινωνία των Πολιτών σε Δράση I» με προϋπολογισμό 2 εκατ. ευρώ και 15 σχέδια έχουν επιλεγεί. Έχει δρομολογηθεί δεύτερο πρόγραμμα επιχορηγήσεων «Κυπριακή Κοινωνία των Πολιτών σε Δράση IΙ» με προϋπολογισμό 2,5 εκατ. ευρώ, για το οποίο υποβλήθηκαν προτάσεις που μέχρι το Δεκέμβριο του 2008 δεν είχαν ακόμη αξιολογηθεί. Η Ομάδα Υποστήριξης της Κοινωνίας των Πολιτών (ομάδα τεχνικής βοήθειας) παρείχε καθοδήγηση και στήριξη στους ενδιαφερόμενους. Επιπλέον, διεξήγαγε ενημερωτική εκστρατεία όσον αφορά το ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και τη σημασία της ενεργού συμμετοχής στα κοινά. Στην έναρξη της εκστρατείας παρευρέθη ο Επίτροπος Spidla. Βάσει του σχεδίου αυτού, η ΕΕ χορήγησε 1,5 εκατ. ευρώ στην Επιτροπή Αγνοουμένων.

2. Αποναρκοθέτηση : Συνολικά, αναμένεται να αποναρκωθούν 20 από τα 26 συμφωνηθέντα ναρκοπέδια βάσει σύμβασης 4 εκατ. ευρώ. Απαιτούνται ακόμη 5 εκατ. ευρώ για την πλήρη αποναρκοθέτηση της ζώνης αντιπαράταξης μέχρι το τέλος του 2010.

3. Σχέδιο διδασκαλίας της Ιστορίας: Το Συμβούλιο της Ευρώπης καθυστέρησε την υπογραφή σύμβασης 1 εκατ. ευρώ για τη διδασκαλία της Ιστορίας λόγω επιφυλάξεων που εξέφρασαν οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στη συνέχεια το σχέδιο εγκαταλείφθηκε διότι κατέστη απηρχαιωμένο λόγω εξελίξεων στον τομέα.

4. Ακαδημία πολιτικών σπουδών : Το σχέδιο, που υλοποιήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη συναίνεσης μεταξύ των νέων κύπριων ηγετών όσον αφορά κύρια θέματα για το μέλλον της νήσου στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης Ευρώπης. Η επίλεκτη ομάδα νέων ηγετών και από τις δύο πλευρές του νησιού συμμετείχε σε δύο σεμινάρια.

Στόχος 4: Προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το πρόγραμμα υποτροφιών συνεχίστηκε για το ακαδημαϊκό έτος 2008-2009. Χορηγήθηκαν 122 υποτροφίες, 30 περισσότερες από το προηγούμενο έτος. Τουρκοκύπριοι επιστήμονες σπουδάζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις Κάτω Χώρες, τη Γαλλία, τη Φινλανδία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Εσθονία και την Ουγγαρία. Η τρίτη διαδικασία πρόσκλησης δρομολογήθηκε το Σεπτέμβριο για το ακαδημαϊκό έτος 2009-2010, και το ενδιαφέρον εκ μέρους των τουρκοκύπριων σπουδαστών για τις πρώτες ενημερωτικές συνεδριάσεις, που οργανώθηκαν το φθινόπωρο, υπήρξε αυξημένο.

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων, βάσει του προγράμματος επιχορηγήσεων « Προώθηση των ανταλλαγών νέων και άλλων απευθείας επαφών » δημοσιεύθηκε με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ. Στόχος είναι να κατανοήσουν οι Τουρκοκύπριοι καλύτερα τις ευρωπαϊκές αξίες, εμπειρίες και πολυπολιτισμικές παραδόσεις. Επιλέχθηκαν επτά μόνο προτάσεις σχεδίων. Το υψηλό ποσοστό απόρριψης των προτάσεων δείχνει τη δυσκολία που παρουσιάζει η κατάρτιση σχεδίων που να ταιριάζουν με τους γενικούς στόχους της δράσης αυτής.

Η σύναψη σύμβασης με ανάδοχο που θα αναλάβει τη λειτουργία του μελλοντικού κέντρου παροχής πληροφοριών στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας καθυστέρησε, λόγω της δυσκολίας εξεύρεσης των κατάλληλων εμπειρογνωμόνων για το σχέδιο.

Στόχος 5: Προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για τη μεταφορά και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου

Ο στόχος αυτός εφαρμόζεται κυρίως μέσω του Γραφείου Τεχνικής Βοήθειας και Ανταλλαγής Πληροφοριών (TAIEX) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το 2008, το TAIEX οργάνωσε 220 δραστηριότητες, όπως εργαστήρια ή σεμινάρια, με 466 εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η βοήθεια επικεντρώθηκε κυρίως στην κατάρτιση του Προγράμματος για τη Μελλοντική Εφαρμογή του Κεκτημένου (PFAA). Ο κύριος στόχος του PFAA είναι να θέσει το πλαίσιο για τον προσδιορισμό συγκεκριμένων τομέων προτεραιότητας του κοινοτικού κεκτημένου, στους οποίους η χορηγούμενη βοήθεια θα αποτελεί προετοιμασία για την επανένωση. Το PFAA έθεσε ως στόχο 12 τομείς του κοινοτικού κεκτημένου.

Λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες της Ομάδας Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF) του ΟΟΣΑ σχετικά με ευάλωτα σημεία που έχουν διαπιστωθεί ως προς τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, το TAIEX παρείχε βοήθεια όσον αφορά τα διεθνή πρότυπα και την εφαρμογή τους. Ως εκ τούτου, τον Οκτώβριο του 2008, το FATF εξέδωσε δημόσια δήλωση, στην οποία αναφέρει ότι τα ευάλωτα σημεία ως προς τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες έχουν μειωθεί σημαντικά. Η Επιτροπή συμφώνησε να συνεχίσει τη δράση της εξ ονόματος του FATF και να παρακολουθεί τις περαιτέρω εξελίξεις.

Στον τομέα του περιβάλλοντος , χορηγήθηκε βοήθεια για τη χαρτογράφηση και το χαρακτηρισμό έξι περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών που χρήζουν ειδικής προστασίας· καταρτίστηκε στρατηγική για το νερό· έγινε απογραφή όλων των υδρογεωτρήσεων και φρεατίων.

Όσον αφορά τη γεωργική πολιτική , συνεχίστηκαν οι εργασίες για τη σύνταξη εγγράφου μεταρρυθμιστικής στρατηγικής, το οποίο θα αναλύει σε βάθος την οικονομία του γεωργικού τομέα, θα επικεντρώνεται στους κύριους τομείς (γαλακτοκομικά, σιτηρά, πατάτες και εσπεριδοειδή) και θα περιλαμβάνει προτάσεις για αλλαγή πολιτικής.

Στο πλαίσιο του σχεδίου για τη δημιουργία υποδομής στον τομέα του περιβάλλοντος , οι κύριες δραστηριότητες επικεντρώθηκαν στην ανάπτυξη συστημάτων για την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα και την εξασφάλιση της ποιότητας. Αφού προσδιορίστηκε ο απαραίτητος εξοπλισμός, καθορίστηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές και δρομολογήθηκε η διαδικασία υποβολής προσφορών.

Ένα από τα κύρια σημεία στα οποία επικεντρώθηκε η παροχή στήριξης ήταν και η ανάγκη βελτίωσης των στατιστικών πληροφοριών.

Εμπειρογνώμονες του φυτοϋγειονομικού τομέα κλήθηκαν να επιβλέψουν το εμπόριο πατάτας στην πράσινη γραμμή, το οποίο το 2008 τριπλασιάστηκε σε σχέση με το 2007, και η αξία του υπερέβη τα 2 εκατ. ευρώ. Εμπειρογνώμονες βοήθησαν επίσης να δρομολογηθεί το εμπόριο ψαριών και εσπεριδοειδών.

Μέσο μη διατεθείσας τεχνικής υποστήριξης και αποθεματικού του προγράμματος

Κατά την περίοδο αναφοράς δεν έγινε χρήση αυτού του μέσου.

Χρηματοδοτική ενίσχυση για την κάλυψη διοικητικών δαπανών σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 του κανονισμού βοήθειας

Συνολικό ποσό ύψους 18,85 εκατ. ευρώ (ήτοι 7,2% της συνολικής χρηματοδότησης) χορηγήθηκε στην Επιτροπή για την υλοποίηση του προγράμματος. Το ποσό αυτό καλύπτει τις δαπάνες του προσωπικού που συμμετέχει στην υλοποίηση και τις δαπάνες που σχετίζονται με το Γραφείο Στήριξης του προγράμματος.

Δημοσιονομική εκτέλεση (ανάθεση συμβάσεων και πληρωμές)

Ανάθεση συμβάσεων

Κατά την περίοδο αναφοράς, ανατέθηκαν συμβάσεις συνολικού ύψους 37 εκατ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, περίπου 31 εκατ. ευρώ διατέθηκαν για συμβάσεις που εμπίπτουν στο επιχειρησιακό μέρος του προγράμματος και 5 εκατ. ευρώ περίπου για δραστηριότητες υποστήριξης βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 3 του κανονισμού για την παροχή βοήθειας.

Μέχρι τα τέλη του 2008, ανατέθηκαν συμβάσεις συνολικού ύψους σχεδόν 70 εκατομμυρίων ευρώ (27%). Από το ποσό αυτό, περίπου 63 εκατ. ευρώ διατέθηκαν για συμβάσεις που εμπίπτουν στο επιχειρησιακό μέρος του προγράμματος.

Πληρωμές

Κατά την περίοδο αναφοράς, η Επιτροπή εκταμίευσε ποσό ύψους περίπου 13 εκατ. ευρώ.

Μέχρι το τέλος του 2008, η Επιτροπή είχε εκταμιεύσει, από το πρόγραμμα, συνολικό ποσό ύψους περίπου 26 εκατ. ευρώ ( 10%).

Παρακολούθηση

Κατά την περίοδο αναφοράς, πραγματοποιήθηκαν τρεις συναντήσεις του Μηχανισμού Ενδιάμεσης Επανεξέτασης (IRM). Ο IRM αποτελεί φόρουμ διεξοδικής συζήτησης με τους αποδέκτες όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος.

Εσωτερικός και άλλος έλεγχος

Το 2008 διενεργήθηκε εσωτερικός έλεγχος από μονάδα του κλιμακίου εσωτερικού ελέγχου της ΓΔ Διεύρυνσης. Οι κύριες συστάσεις επικεντρώθηκαν στην εξασφάλιση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης υπό τις ειδικές νομικές συνθήκες που επικρατούν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.

Πληροφόρηση, δημοσιότητα και προβολή

Κατά την περίοδο αναφοράς, 33 δελτία τύπου εκδόθηκαν για θέματα που σχετίζονται με το πρόγραμμα. Οργανώθηκαν συνολικά 23 δημόσιες εκδηλώσεις. Η ομάδα διαχείρισης του προγράμματος και η Αντιπροσωπεία της ΕΚ είχαν πολλές ευκαιρίες για να αυξήσουν την προβολή του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένης της επίσκεψης Ευρωπαίων Επιτρόπων στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Πραγματοποιήθηκαν ενημερωτικές εκστρατείες με χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, κυρίως για προγράμματα επιχορηγήσεων, όπως το πρόγραμμα υποτροφιών. Η συνεργασία με την Αντιπροσωπεία της ΕΚ στην Κύπρο για τη διάδοση των δελτίων τύπου, οι συνεντεύξεις στα μαζικά μέσα και άλλες δράσεις συνέβαλαν επίσης στη μεγαλύτερη προβολή του προγράμματος. Η ευαισθητοποίηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας σχετικά με το πρόγραμμα αυξήθηκε σημαντικά κατά την περίοδο αναφοράς.

Διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδίως στο πλαίσιο επισκέψεων ανώτερων υπαλλήλων της Επιτροπής στη νήσο. Κατά την περίοδο αναφοράς, πραγματοποιήθηκαν οκτώ επισκέψεις αυτού του είδους. Πραγματοποιήθηκαν επίσης συσκέψεις εργασίας με εκπροσώπους βασικών υπουργείων, ιδίως στους τομείς του περιβάλλοντος, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών ώστε να συνεκτιμηθούν πτυχές του προγραμματισμού ολόκληρης της νήσου, κατά περίπτωση, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού βοήθειας.

Όσον αφορά τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, το 2008 αυξήθηκε σημαντικά η προετοιμασία των σχεδίων που απαιτούν επαλήθευση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή ζήτησε την υποστήριξη της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας ώστε να επιβεβαιώσει τα ονόματα των ιδιοκτητών. Η λήψη αυτών των ονομάτων αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο. Η Επιτροπή πρέπει στη συνέχεια να ζητήσει και να λάβει την συγκατάθεσή τους πριν από την υπογραφή των συμβάσεων έργων.

Συμπεράσματα

Κατά την περίοδο αναφοράς, οι δραστηριότητες εστιάστηκαν στα εξής:

5. Υλοποίηση: κατάρτιση και αναθεώρηση φακέλων υποβολής προσφορών, προκήρυξη προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για μεγάλα προγράμματα, διαγωνισμοί και συμβάσεις εκτέλεσης έργου και παροχής υπηρεσιών, καθώς και επίβλεψη της εκτέλεσης των συμβάσεων.

6. Περαιτέρω ενίσχυση της ομάδας διαχείρισης του προγράμματος: για να καταστεί ευκολότερη η ανάθεση συμβάσεων και η υλοποίηση του προγράμματος προσλήφθηκαν δέκα ακόμη άτομα.

Ορισμένες από τις προκλήσεις που αναφέρθηκαν σε προηγούμενες εκθέσεις παραμένουν. Κατά την περίοδο αναφοράς, μεταξύ των θεμάτων που αφορούσαν την υλοποίηση του προγράμματος βοήθειας ήταν τα εξής:

7. Συνεργασία μεταξύ της τουρκοκυπριακής και της ελληνοκυπριακής κοινότητας : αυτό είναι το κλειδί για την επιτυχία του προγράμματος. Η βελτιωμένη συνεργασία το 2008 διευκόλυνε την υλοποίηση του προγράμματος.

8. Χαμηλή απορροφητικότητα των κονδυλίων από τη δικαιούχο κοινότητα: η τουρκοκυπριακή κοινότητα είναι μικρή και δεν διαθέτει τις αναγκαίες δομές προκειμένου να λάβει τέτοια σημαντική χρηματοδότηση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στη διάρκεια του 2008 σημειώθηκε σημαντική βελτίωση .

9. Δικαστικές υποθέσεις που τώρα έχουν ανακληθεί: προκάλεσαν δίμηνη έως τρίμηνη καθυστέρηση στην υλοποίηση ορισμένων σχεδίων.

10. Καθυστερήσεις όσον αφορά την ιδιοκτησία: ο απαιτούμενος χρόνος για να προσδιορισθούν τα ονόματα των ιδιοκτητών και η ανάγκη να εξασφαλισθεί η συναίνεσή τους πρέπει να εναρμονίζεται με την αυστηρή τήρηση του χρονοδιαγράμματος. Το θέμα αποκτά μεγαλύτερη σημασία δεδομένου ότι πλησιάζει η προθεσμία του 2009 για τις συμβάσεις.

11. Έλλειψη κονδυλίων: μετά την συγκέντρωση των τεχνικών εγγράφων και την προσαρμογή των σχεδίων διαπιστώνεται σημαντική έλλειψη κονδυλίων, και ενδέχεται να μην καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση ενός ή περισσοτέρων από τα προβλεπόμενα σχέδια με βάση τα διαθέσιμα κονδύλια.

[1] ΕΕ L 65 της 7.3.2006, σ. 5.

[2] Η πρώτη σύμβαση εκτέλεσης των έργων υπογράφτηκε το Φεβρουάριο του 2009.

[3] Το πρώτο εξάμηνο του 2009 πραγματοποιήθηκαν πρόσθετες συναντήσεις για τους άλλους πέντε τομείς.