EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 21/1

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναγκαιότητα εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στην αστική ανάπλαση» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 21/01

Εισηγητής: ο κ. GRASSO

Στις 2 Δεκεμβρίου 2009, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το υπουργείο Στέγασης της Ισπανίας ζήτησε, εξ ονόματος της ισπανικής προεδρίας, την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, με θέμα:

«Αναγκαιότητα εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στην αστική ανάπλαση» (διερευνητική γνωμοδότηση).

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαΐου 2010.

Κατά την 463η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Μαΐου 2010 (συνεδρίαση της 26ης Μαΐου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 87 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η πόλη έχει καταστεί πλέον ένα σύστημα που σπαταλά ενέργεια, αλλά και ο κύριος παράγοντας αλλοίωσης του περιβάλλοντος. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή σε ευρωπαϊκό επίπεδο συντονισμένης δράσης για την ανάπτυξη, με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα, πολιτικών αστικής ανάπλασης αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση των επιβλαβών εκπομπών CO2 και της αλλαγής του κλίματος.

1.2 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επιθυμεί μια στρατηγική παρέμβασης σε επίπεδο πόλης ή μητροπολιτικής περιοχής με σκοπό την ανάπλαση των υποβαθμισμένων συνοικιών από άποψη κατοικίας, πολεοδομίας και κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνθηκών.

1.3 Δυστυχώς, τα συμβατικά μέσα του χωροταξικού σχεδιασμού δεν είναι προσαρμοσμένα σε ένα τέτοιο εγχείρημα, κυρίως επειδή οι πόλεις διαφέρουν μεταξύ τους από άποψη κατάστασης, θέσης και παροχών, και για τον λόγο αυτό δεν είναι δυνατόν να προταθούν ομοιόμορφες λύσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εισηγείται στην ΕΕ να καθορίσει μέσα παρέμβασης τα οποία θα χρησιμοποιούν συστήματα δεικτών αστικής ποιότητας και θα βασίζονται σε κατώτατα όρια κοινωνικής, αστικής και περιβαλλοντικής δυσφορίας, και παράλληλα να επεξεργασθεί δείκτες αστικής ανάπλασης, οι οποίοι θα μετρούν τη διοικητική αποτελεσματικότητα, τον βαθμό επιτυχίας της παρέμβασης και το ποσοστό ικανοποίησης των κατοίκων.

1.4 Παραπέμποντας σε προτάσεις που έχει διατυπώσει σε άλλες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να ληφθεί υπόψη η ιδέα της σύστασης, στο πλαίσιο της εμβάθυνσης και της διεύρυνσης του ευρωπαϊκού διαλόγου για τις βιώσιμες πόλεις, μιας ομάδας υψηλού επιπέδου για την «Αστική Ανάπτυξη και Αειφορία» (1).

1.5 Προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάδυση μιας «νέας αστικής αναγέννησης», η οποία θα προωθεί ένα ολοκληρωμένο μοντέλο αστικής ανάπλασης και θα δίνει έμφαση στη δημογραφική εξέλιξη, στην κοινωνική συνοχή, στην αναμόρφωση του αστικού κοινωνικού ιστού, στην αξιοποίηση της φυσικής κληρονομίας, στη διαδικασία αποϋλοποίησης, στην «ενεργειακή πόλη» και στη βιοποικιλότητα, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητη μια στενή συνεργασία μεταξύ των διάφορων επιπέδων διακυβέρνησης (Επιτροπή, κυβερνήσεις, περιφέρειες, αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης), η οποία θα στηρίζεται ωστόσο σε μια πιο ευέλικτη και λιγότερο άκαμπτη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και όχι μόνον στην αυστηρή ιεράρχηση των αρμοδιοτήτων. Προς τούτο ζητείται η προώθηση θεματικών δικτύων μεταξύ των πόλεων που να διευκολύνουν την εφαρμογή διαδικασιών βιώσιμης αστικής ανάπλασης.

1.6 Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και των υποδομών πρέπει να αποτελεί στρατηγικό παράγοντα της πολιτικής δέσμευσης της ΕΕ στον τομέα της αστικής ανάπλασης, λόγω των οφελών που συνεπάγεται όσον αφορά τη μείωση της ζήτησης ενέργειας και τον αυξημένο αριθμό νέων θέσεων απασχόλησης που θα μπορούσε να δημιουργήσει στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιδιώξει η ΕΕ τους στόχους αυτούς χάρη στην αυξανόμενη ενοποίηση με τομεακά προγράμματα τα οποία καταρτίζει όσον αφορά την πολιτική καινοτομίας της ΕΕ, την πολιτική μεταφορών της ΕΕ για το 2010-2020 και το στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (ΣΧΕΔΙΟ SET - Strategic Energy Technology). Επιθυμεί επίσης την αύξηση των επενδύσεων αναπτύσσοντας, μέσω της ΕΤΕ, τα χρηματοδοτικά μέσα που διαθέτει (JESSICA, JASPERS κ.λπ.) και προωθώντας αποτελεσματικές σχέσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.

1.7 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενοποίηση του συστήματος βιώσιμων μεταφορών και του συστήματος ενέργειας θα αποτελέσει τo θεμέλιο της πολιτικής αστικής ανάπλασης. Άλλωστε, αυτή η πολιτική ολοκλήρωσης πρέπει να υποστηρίζεται από χρηματοδότηση της ΕΕ για βιώσιμα δίκτυα μεταφορών και εναλλακτικές ενεργειακές πολιτικές που είναι απαραίτητες για την ανάπλαση των προαστίων.

1.8 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να θεσπίσουν τα κράτη μέλη παροτρυντικές φορολογικές πολιτικές, που να ενθαρρύνουν τους πολίτες να υποστηρίξουν τον στόχο μετατροπής κάθε κτιρίου στην πόλη σε παραγωγό ενέργειας.

1.9 Η ΕΟΚΕ ζητά την προώθηση της πολιτιστικής ανάπτυξης και της επιχειρηματικής δραστηριότητας, ιδίως στον τομέα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που είναι ικανές να εντοπίσουν καινοτόμες λύσεις για την ανάπλαση και τη δημιουργία «πράσινων» θέσεων εργασίας.

1.10 Η ΕΟΚΕ εκτιμά, εξάλλου, ότι για να προωθηθεί αυξημένη και υπεύθυνη συμμετοχή των πολιτών στην εφαρμογή των προγραμμάτων ολοκληρωμένης αστικής ανάπλασης, χρειάζεται διάλογος και διαβούλευση με τις ομάδες που ζουν στα αστικά κέντρα, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των νέων, καθώς και εκείνων που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλεισμού. Πρέπει να δρομολογηθεί, σε συνεργασία με τα αντιπροσωπευτικά δίκτυα των πολιτών και των κλάδων, μια διαφημιστική εκστρατεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τις συγκεκριμένες δυνατότητες εξοικονόμησης, οι οποίες συνδέονται με την παραγωγή καθαρών μορφών ενέργειας. Η παρούσα εκστρατεία δεν είναι επαρκώς στοχοθετημένη και ο προϋπολογισμός της είναι υπερβολικά περιορισμένος.

1.11 Για να είναι οι ευρωπαϊκές πόλεις σε θέση να ανταγωνιστούν τις ασιατικές μεγαλουπόλεις, οι πολιτικές αστικής αναμόρφωσης των ευρωπαϊκών πόλεων πρέπει να συνδυάσουν την παραδοσιακή μετατροπή των φυσικών χώρων με την αποϋλοποίηση που συνδέεται ειδικότερα με τις τεχνολογίες των τηλεπικοινωνιών, γεγονός που θα επιτρέψει τη διατήρηση του περιβάλλοντος και θα αποτρέψει τη συνεχή απορρόφηση χώρων πρασίνου από τις πόλεις.

1.12 Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης σκόπιμο, από στρατηγική άποψη, να ξεκινήσει μια σημαντική διαδικασία για τη διαμόρφωση ιθύνουσας τάξης που θα διαθέτει αυξημένη υπευθυνότητα, δημιουργικότητα και ποιότητα. Και τούτο με σκοπό να αυξηθεί η ικανότητά της να επιλέγει κατά την άσκηση πολιτικών αναμόρφωσης και αστικής ανάπτυξης σύμφωνα με τους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης που υποστηρίζει η ΕΕ. Ταυτόχρονα η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι απαραίτητη η συνεργασία με την Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και εύχεται την ενίσχυσή της. Όμως, θεωρεί επίσης σκόπιμο και αναγκαίο να παγιωθεί ο επιχειρησιακός πυρήνας που είναι επιφορτισμένος με τις αστικές πολιτικές στη ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής, προκειμένου να επιταχυνθεί η υλοποίηση των προγραμμάτων ανάπτυξης που προτίθεται να εφαρμόσει η Επιτροπή.

2. Εισαγωγή

2.1 Τα δέκα τελευταία χρόνια –και ο Χάρτης της Λειψίας για τις βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις (Μάιος 2007) αποτελεί από την άποψη αυτή μια από τις σημαντικότερες μαρτυρίες της βούλησης των κρατών μελών να συμφωνήσουν σε κοινές στρατηγικές και αρχές στον τομέα της πολιτικής αστικής ανάπτυξης– η συζήτηση σχετικά με τις αστικές πολιτικές προσέλαβε μεγάλες διαστάσεις εντός της ΕΕ. Η ισπανική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ αποδίδει, ως εκ τούτου, μεγάλη σημασία στο ζήτημα αυτό, και ζήτησε από την ΕΟΚΕ και από την Επιτροπή των Περιφερειών να ξεκινήσουν προβληματισμό επί του εν λόγω θέματος και να συνεισφέρουν στη συζήτηση επ’ ευκαιρία της άτυπης συνάντησης των ευρωπαίων υπουργών.

2.2 Ο προβληματισμός αφορά ορισμένα σημαντικά προβλήματα των πόλεων, τα οποία πρέπει να αντιμετωπισθούν με πολιτικές ανάπλασης, που θα διασφαλίσουν, μέσω ολοκληρωμένης προσέγγισης, επίπεδο αστικής αειφορίας προσαρμοσμένο στις διάφορες ανάγκες. Ειδικότερα, πρέπει:

— να βελτιωθεί η ενεργειακή απόδοση των ευρωπαϊκών ακινήτων, των οποίων η παλαιότητα είναι επίσης μια από τις αιτίες των επιβλαβών εκπομπών που επηρεάζουν έντονα την ποιότητα ζωής στις πόλεις, προωθώντας την απασχόληση και παρέχοντας κίνητρα για την καινοτομία και την τεχνολογική ανάπτυξη·

— να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή χάρη σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αναζωογόνησης των υποβαθμισμένων συνοικιών, έτσι ώστε να ευνοηθεί η κοινωνική ένταξη, η καταπολέμηση του αποκλεισμού, η κατάρτιση κ.λπ.·

— να υποστηριχθεί η περιβαλλοντική αειφορία, ιδίως με την αστική αναμόρφωση των υποβαθμισμένων συνοικιών και την προσαρμογή των υφιστάμενων κτιρίων στους στόχους της ενεργειακής απόδοσης, της κατοικησιμότητας και της προσπελασιμότητας, ώστε να αποφευχθεί η απορρόφηση πρόσθετων χώρων πρασίνου.

3. Ολοκληρωμένη πολεοδομία

3.1 Η προστασία του περιβάλλοντος στα διάφορα αστικά επίπεδα και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων πρέπει να αποτελούν έναν από τους κύριους επιχειρησιακούς στόχους των περιφερειακών πολιτικών των κρατών μελών και της ΕΕ.

3.2 Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να δηλώσει ότι συμφωνεί με την αναγκαιότητα υλοποίησης ολοκληρωμένων πολιτικών αστικής αναμόρφωσης, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που καθορίζονται στο έγγραφο που παρουσιάζει τη στρατηγική «ΕΕ 2020» και το έγγραφο στρατηγικής προγραμματισμού της ισπανικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2).

3.2.1 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, πράγματι, με το περιεχόμενο της στρατηγικής «ΕΕ 2020», της οποίας και εγκρίνει τις γραμμές δράσης, και συγκεκριμένα το ότι οι πολιτικές ανάπλασης πρέπει να διαπνέονται από ορισμένες καινοτόμους αρχές:

— βελτιώσεις σε ανθρώπινο επίπεδο, ιδίως όσον αφορά τις ανάγκες των ηλικιωμένων, το επίπεδο ένταξης των νέων μεταναστών, την εξάλειψη της φτώχειας, και ιδίως της παιδικής φτώχειας, και την ανάπτυξη αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών·

— υλοποίηση ανάπτυξης που να βασίζεται στη γνώση·

— ανάπτυξη συμμετοχικής και δημιουργικής κοινωνίας·

— ανάπτυξη ανταγωνιστικής, αλληλένδετης οικονομίας, η οποία θα λαμβάνει υπόψη την κοινωνική οικονομία και την «πράσινη αγορά».

3.2.2 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το πρόγραμμα της ισπανικής προεδρίας είναι σύμφωνο προς τις ως άνω αρχές στον βαθμό που, σε συμφωνία προς τη Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, ένας από τους πρωταρχικούς του στόχους είναι να διασφαλίσει σε όλους το δικαίωμα συμμετοχής στα κοινά και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

3.2.3 Οι εν λόγω στόχοι κινούνται προς την κατεύθυνση μιας αστικής αναμόρφωσης, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονη αλληλεξάρτηση μεταξύ ποιότητας των χώρων και ποιότητας της υποδοχής, δηλαδή μια αναμόρφωση προς όφελος όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από τη γλώσσα, την καταγωγή ή τη θρησκεία τους.

4. Ορισμένα αστικά ζητήματα

4.1 Σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στα προαναφερθέντα έγγραφα, η ιδέα της αστικής ανάπλασης εντάσσεται σε ένα σύνολο σημαντικών αλλαγών που αφορούν τη μορφή και τη φύση των πόλεων (3):

— η ανάπτυξη του φαινομένου της «καλπάζουσας αστικοποίησης», με επιστέγασμα την υψηλή απορρόφηση εδαφών και τις πρόσθετες δαπάνες κλίμακας·

— η παρακμή του λειτουργικού σχεδιασμού των πόλεων, με την κρίση του ιστορικού κέντρου, των –υποβαθμισμένων– προαστίων και των ζωνών παραγωγής·

— η κυριαρχία ουσιαστικά συντηρητικών αποκρίσεων στην κρίση, από τις οποίες απουσιάζει η φαντασία ή η δημιουργικότητα, και κυρίως αποκρίσεων ελάχιστα προσαρμοσμένων σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο·

— η αντικατάσταση του συστήματος των «λειτουργιών» από ένα σύστημα «περιεκτών», οι οποίοι πρέπει να θεωρούνται πολύπλοκοι και εξαιρετικά ευπαθείς χώροι σε μητροπολιτικά εδάφη χωρίς διαφοροποίηση·

— η εξαφάνιση της σημασίας του συνόρου, το οποίο διατηρεί τον διοικητικό χαρακτήρα του, αλλά τείνει να απολέσει την γεωγραφική, συμβολική και πολιτική σημασία του·

— η διάβρωση των χώρων πρασίνου που περιβάλλουν τις πόλεις, που συνεπάγεται σημαντικές απώλειες όσον αφορά την βιοποικιλότητα·

— η αύξηση του χρόνου που αφιερώνεται στις μετακινήσεις μεταξύ κατοικίας και τόπου εργασίας, που έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής·

— οι αστικοί χώροι, ιδίως οι παραδοσιακοί, τείνουν σήμερα να είναι χώροι κλειστοί και εξειδικευμένοι: οι συνοικίες που προορίζονται αποκλειστικά για κατοικία, οι χώροι αναψυχής, η εκπαίδευση που περιορίζεται στα σχολεία ή στα πανεπιστήμια, ο πολιτισμός που περιορίζεται στα μουσεία και στα θέατρα κ.λπ. Ο κλειστός χώρος εξυμνεί την υπεροχή του ιδιωτικού (τόσο ως τρόπου ζωής όσο και ως θεωρίας και πρακτικής του δικαίου) εις βάρος των αναγκών της κοινότητας.

4.2 Πρέπει να αντιπαραθέσουμε στη λογική του κλειστού χώρου εκείνη του άπειρου χώρου, ο οποίος αναπαριστάται από άυλες σχέσεις, καθώς η έννοια του χρόνου τείνει να αντικαταστήσει τη φυσική απόσταση.

4.3 Έτσι, η ανάπλαση των αστικών χώρων πρέπει να συνδυάζει την παραδοσιακή μετατροπή των φυσικών χώρων με την αποϋλοποίηση, η οποία βρίσκει την καλύτερη έκφρασή της στις τεχνολογίες της τηλεπικοινωνίας. Το πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί είναι το δίλημμα μεταξύ του πνεύματος, το οποίο λειτουργεί πλέον με όρους πανταχού παρουσίας, και του σώματος, το οποίο δεν μπορεί να είναι συνεχώς εν κινήσει και χωρίς ρίζες και απαιτεί να οργανωθεί σε ποιοτικούς τόπους και χώρους.

4.4 Επομένως, η διαδικασία της ανάπλασης θα προκύψει από τη συνέργια και την ολοκλήρωση τριών αστικών διαστάσεων:

— η πόλη «αγορά»: επικεντρωμένη στον άνθρωπο, χαρακτηρίζεται από τέλεια αρμονία μεταξύ των περιοχών κατοικίας και του αστικού χώρου, μεταξύ της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής ανάπτυξης·

— η «παγκόσμια/τοπική» («παντοπική») πόλη: προϊόν μιας καλύτερης ισορροπίας μεταξύ της διαδικασίας παγκοσμιοποίησης και της ικανότητας αξιοποίησης των τοπικών πόρων, των ιδιαιτεροτήτων και των διάφορων χρήσεων·

— η αειφόρος πόλη: πρέπει να μπορεί να επιλύσει με δικά της μέσα τα προβλήματα που δημιούργησε η ίδια, χωρίς να μεταθέτει την επίλυσή τους σε άλλους ή στις μελλοντικές γενεές.

5. Ένα ολιστικό μοντέλο αστικής ανάπλασης

5.1 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την ανάδυση μιας «νέας αστικής αναγέννησης» (4), η οποία χαρακτηρίζεται από:

— ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής

— πολιτιστική ανανέωση

— αναμόρφωση του αστικού κοινωνικού ιστού προκειμένου να αντιμετωπισθεί η παρούσα σημαντική ύφεση

— αξιοποίηση της φυσικής κληρονομιάς, μέσω των διαδικασιών αποϋλοποίησης και της ανάπτυξης της βιοποικιλότητας.

5.2 Μια πολιτική που βασίζεται στην ιδέα μιας «νέας αστικής αναγέννησης» θα επέκτεινε την εμβέλεια του «ευρωπαϊκού σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας στις περιφέρειες και στις πόλεις» (PERE) (5), ερμηνεύοντας τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης στη διαχείριση της κρίσης ως διαρθρωτικού δεδομένου, το οποίο έχει αντίκτυπο όχι μόνον στην οικονομική κρίση, αλλά και στην αξιοποίηση όλων των πόρων των κοινοτήτων μας.

5.3 Έτσι, θα προέκυπτε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο αστικής ανάπλασης, ως χωρική έκφραση της «νέας πράσινης συμφωνίας» (6), της οποίας το ολιστικό σύστημα παρέμβασης, που περιλαμβάνει τους ανθρώπινους, τους φυσικούς και τους υλικούς πόρους, θα πρέπει να διαπνέεται ειδικότερα από έναν νέο ορισμό του πλούτου, που να βασίζεται όχι μόνον στη συσσώρευση, αλλά κυρίως στην εξοικονόμηση των πόρων και στην αναβάθμιση του επιπέδου ευημερίας των πολιτών (7).

Το μοντέλο αυτό προϋποθέτει ότι οι τοπικές αρχές αναλαμβάνουν να διευκολύνουν την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και της οικονομίας των περιφερειών τους με σκοπό να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των αγορών και των πράσινων τεχνολογιών. Η πρόταση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την αειφόρο αστική ανάπτυξη θα μπορούσε να διευκολύνει την προώθηση και την ανάπτυξη των θεματικών δικτύων πόλεων, έστω και σε μικρή ή μεσαία κλίμακα, για την επίτευξη αυτών των στόχων.

6. Οι διάφορες συνιστώσες του ολιστικού συστήματος των παρεμβάσεων αστικής ανάπλασης

6.1 Ανθρώπινοι πόροι

6.1.1 Πρέπει να εναρμονισθεί ο στόχος της στρατηγικής της Λισσαβώνας, δηλαδή η οικοδόμηση μιας πιο ανταγωνιστικής κοινωνίας χάρη στην ανάπτυξη των γνώσεων και της δημιουργικότητας, με τον στόχο του εγγράφου προγραμματισμού ΕΕ 2020, το οποίο αναδεικνύει τη σημασία της ενθάρρυνσης της συνοχής εφαρμόζοντας πολιτικές στήριξης για τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς, και ειδικότερα τους ηλικιωμένους, αναβαθμίζοντας το επίπεδο ένταξης, ιδίως των νέων μεταναστών, καταπολεμώντας την φτώχεια και αναπτύσσοντας την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών.

6.1.2 Η ΕΕ απέδωσε έναν πολιτιστικό και πρακτικό χώρο:

— στην ανάπτυξη των κοινοτήτων, ώστε όλοι οι ενδιαφερόμενοι –επαγγελματικές οργανώσεις (πολεοδόμοι, αρχιτέκτονες, μηχανικοί κ.λπ.), οργανώσεις που εκπροσωπούν τους εργολάβους και τις υπηρεσίες στέγασης– να μπορούν να συμμετάσχουν στον πολεοδομικό σχεδιασμό·

— στην ανάπτυξη νέων γνώσεων και στην αρχή της δημιουργικότητας, χάρη στην προώθηση νέων μορφών έρευνας και διδασκαλίας, με τη συνεργασία των πανεπιστημίων και την ενθάρρυνση μοντέλων δημιουργικού σχεδιασμού των πόλεων (8). Ο καλύτερος τρόπος αύξησης της αποτελεσματικότητας αυτών των πολιτικών ανοίγματος είναι η προώθηση μορφών σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.

6.1.3 Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να επανεξετασθούν με σκοπό την

— προώθηση πρακτικών «χρήστης διακυβέρνησης» των πόλεων, συμπεριλαμβανομένων των περιαστικών και αγροτικών περιοχών, ώστε να αυξηθεί, όχι μόνο η οικονομική ευημερία αλλά και η ψυχολογική, πνευματική και κοινωνική·

— δημιουργία νέας απασχόλησης, ιδίως για τους νέους και τους μετανάστες, καθώς και μετειδίκευση των πρώην εργατών και υπαλλήλων, θυμάτων της παρούσας κρίσης. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ προτείνει να προωθηθεί ο περιβαλλοντικός στρατός (carbon army), που θα συνδέεται με την αειφόρο μετατροπή των πόλεων.

6.1.4 Σύμφωνα με τις δημογραφικές προβλέψεις, το 2060 η ηλικία του μισού και πλέον πληθυσμού θα υπερβαίνει τα 48 έτη, θα παγιωθούν τα νέα μεταναστευτικά ρεύματα, ιδίως των νέων προς τις πόλεις, ενώ θα συνεχισθεί η φθίνουσα πορεία των αγροτικών και των μειονεκτουσών περιφερειών. Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να συνεκτιμηθούν σε τοπικό επίπεδο οι εξής δράσεις:

— η καλλιέργεια νοοτροπίας που θα δημιουργεί συνέργειες μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας, θα συμβάλλει στην ανάπτυξη των ΜΜΕ και θα ενισχύει μια αστική κοινότητα βασισμένη στη συμμετοχή και τη δημιουργικότητα·

— η ανάπτυξη μηχανισμών που θα ενισχύουν το διάλογο και τη διαβούλευση με την αστική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των νέων, καθώς και εκείνων που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλεισμού·

— η βελτίωση του επιπέδου ζωής χάρη σε καινοτόμες λύσεις για βιώσιμη κοινωνική στέγαση, υγειονομική περίθαλψη και εκπαιδευτικό σύστημα.

6.1.5 Η νέα απασχόληση που θα δημιουργηθεί με την νέα πράσινη συμφωνία και με την μείωση των εκπομπών απαιτεί πολιτικές κατάρτισης και διάδοσης. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες, ούτως ώστε:

— να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε πλατφόρμες ενημέρωσης της Ε.Ε. (σχετικά με το περιβάλλον, την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας, τις μεταφορές, την οικονομία, …)·

— να υπάρξει σύνδεση με το πρόγραμμα «Κοινότητες γνώσεως και καινοτομίας» (Knowledge and Innovation Communities - KIC) του EIT (european institute of technology- Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Τεχνολογίας) ούτως ώστε να διασφαλιστεί η ταχεία μεταφορά των νέων τεχνολογιών σε τοπικό επίπεδο

— να αναπτυχθεί μια ισχυρή στρατηγική για τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών που αφορούν την ενσωμάτωση των πράσινων τεχνολογιών στις αστικές κοινότητες.

6.2 Φυσικοί πόροι

6.2.1 Λόγω της υπεροχής των φυσικών πόρων σε σχέση με τους υλικούς πόρους, είναι καθοριστικής σημασίας να μελετηθεί ο αστικός μεταβολισμός, προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή διαδικασίες μετατροπής βασισμένες σε εξοικονόμηση των πρώτων υλών και στη διάθεση των αποβλήτων.

6.2.2 Η γνώση του αστικού μεταβολισμού είναι σημαντικό μέσο για την επίτευξη των στόχων βελτίωσης της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος που καθορίζονται από τις διεθνείς συμβάσεις για τη διατήρηση του περιβάλλοντος (Κιότο, βιοποικιλότητα, ύδατα κ.λπ.) με στόχο την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος (9).

6.3 Υλικοί πόροι

6.3.1 Η αστική μετατροπή η οποία απορρέει από τις τρέχουσες διαδικασίες μετασχηματισμού θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ολοένα και λιγότερο από διακριτές, καθορισμένες και περιορισμένες παρεμβάσεις και να προσανατολίζεται ολοένα και περισσότερο προς διαδικασίες ανάπτυξης πολυδύναμων πλαισίων, τα οποία θα χαρακτηρίζονται από την ποιότητα και την ποικιλία των χώρων και από την αλληλεπίδραση των διάφορων στοιχείων: ελαστικότητα, «παραμορφωτικότητα» και ικανότητα υποδοχής.

6.3.2 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανάπλαση των κτιρίων και των υποδομών δεν θα μπορέσει να αποφύγει τις συνέπειες της αύξησης των περιβαλλοντικών περιορισμών, των διαδικασιών ένταξης και του διογκούμενου ρόλου της διαδραστικότητας.

6.4 Άυλοι πόροι

6.4.1 Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με το πρόγραμμα e-Europe του 1999, τη Σύμβαση της Λισσαβώνας (2000) και τα επιχειρησιακά προγράμματα i-2010, διαβλέπει στην ηλεκτρονική κοινωνία τον κύριο παράγοντα ανάπτυξης της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο της ΕΕ επιθυμεί να προωθήσει σχέδια για την επιτάχυνση της εξέλιξης μιας κοινωνίας ικανής να αδράξει τις ευκαιρίες που προσφέρουν η ηλεκτρονική και η διαδραστικότητα. Για τον σκοπό αυτό, προσδιορίζονται μέτρα τα οποία μπορούν να παράσχουν τη δυνατότητα σε όλους τους ευρωπαίους πολίτες να εισέλθουν στην ψηφιακή εποχή και να διαθέτουν επιγραμμική σύνδεση για τη δημιουργία μιας κοινωνίας ανοικτής, χωρίς αποκλεισμούς και θεμελιωμένης στη συνεργασία.

6.4.2 Αναθέτει, επομένως, στις πόλεις το καθήκον να προσελκύσουν γνώσεις, να ανανεώσουν το σύστημα σχέσεων μεταξύ της δημόσιας διοίκησης και των πολιτών, και να παροτρύνουν τη μετειδίκευση του παραγωγικού μηχανισμού (10).

6.4.3 Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι επενδύσεις σε αστική τεχνολογική καινοτομία πρέπει να πραγματοποιηθούν ταχέως και να είναι μαζικές, δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός της Άπω Ανατολής είναι ιδιαίτερα ισχυρός (11).

7. Προς μία νέα πράσινη συμφωνία για τις πόλεις

7.1 Η αστική ανάπλαση είναι πολύπλοκο ζήτημα, αλλά πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο στρατηγικής προκειμένου να αποβεί αποτελεσματική.

7.2 Το πιο επείγον ζήτημα αφορά κατά πάσα πιθανότητα τη στενή σχέση μεταξύ της ανάπλασης των πόλεων και του περιβάλλοντός τους και του προβλήματος της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, οι διαδικασίες αστικής ανάπλασης πρέπει να εξετασθούν υπό το πρίσμα των αρχών της πράσινης οικονομίας και ως ευκαιρία υλοποίησης μιας ευρωπαϊκής νέας πράσινης συμφωνίας (12), στόχος της οποίας μπορεί να είναι η ολοκλήρωση των διάφορων αστικών τυπολογιών: η βιοτική πόλη, η πόλη της ύλης, η πόλη των bit, όλες στην υπηρεσία μιας περισσότερο αλληλέγγυας πόλης.

Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να εξετασθεί εκ νέου ο ρόλος του φυσικού περιβάλλοντος ως παραγωγού αγαθών και υπηρεσιών που είναι απαραίτητες στη ζωή του ανθρώπου.

8. Η βιοτική πόλη

8.1 Ενίσχυση του οικολογικού δικτύου

8.1.1 Η ΕΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη μελέτη της πόλης ως οικοσυστήματος και στην καταγραφή της αξίας της κληρονομιάς των φυσικών υποδομών (στον βαθμό που παρέχουν, για παράδειγμα, καθαρό νερό και αέρα, διασφαλίζουν προστασία κατά των ανέμων ή ακόμη τη γονιμότητα των εδαφών και την επικονίαση), που δύσκολα αντικαθίστανται με τεχνολογικές λύσεις, παρά μόνον με πολύ υψηλό κόστος, και με μικρότερη αποτελεσματικότητα από εκείνη των βιοτικών συστημάτων.

8.1.2 Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι φυσικοί πόροι της Ευρώπης θα μειωθούν έως το 2050 κατά 11 % σε σχέση με το 2000 (13). Επομένως, τα δημόσια θεσμικά όργανα πρέπει να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή στις συνέπειες του φαινομένου αυτού και να αυξήσουν τις επενδύσεις στην προστασία των οικοσυστημάτων, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τα αστικά οικοσυστήματα.

8.2 Παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

8.2.1 Η πόλη αποτελεί στρατηγικό στοιχείο για την ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Πράγματι, η βελτίωση και η τεχνολογική ανανέωση των εγκαταστάσεων θέρμανσης και ψύξης, οι οποίες αντιπροσωπεύουν από 40 έως 50 % της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας, βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής με την ονομασία «20-20-20», με στόχο τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (μείωση κατά 20 % των αερίων του θερμοκηπίου, μείωση κατά 20 % της κατανάλωσης ενέργειας, και αύξηση κατά 20 % της χρησιμοποίησης ανανεώσιμων μορφών ενέργειας).

8.2.2 Η αύξηση του μεριδίου της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, όπως προβλέπεται από το σχέδιο SET (στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών), αποκτά επίσης μεγάλη σημασία λόγω των συνεπειών της για την απασχόληση. Συνεπώς οι αστικές κοινότητες θα έπρεπε να είναι οι πρώτοι αγοραστές των νέων τεχνολογιών· η απόφαση του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να χρηματοδοτήσουν το σχέδιο SET θα συμβάλει ιδιαίτερα στην υλοποίησή του.

9. Η πόλη της ύλης

9.1 Αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων

9.1.1 Η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και των υποδομών αποτελεί στρατηγικό παράγοντα του αστικού μετασχηματισμού της ΕΕ. Χάρη στις νέες τεχνολογίες, η δυνητική αύξηση της απόδοσης είναι τεράστια, και, έως το 2050, η ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας μπορεί να μειωθεί κατά περίπου 300 exajoules για ετήσια μείωση 20-25 γιγατόνων CO2. Επί του παρόντος, οι επενδύσεις που αναπτύσσονται στην ΕΕ στις τεχνολογίες που αποσκοπούν στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης ανέρχονται σε περίπου 60 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

9.1.2 Σε μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε το 2005, εκτιμήθηκε ότι οι αναγκαίες επενδύσεις για την εξοικονόμηση 20 % ενέργειας θα είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός εκατομμυρίου (άμεσων και έμμεσων) θέσεων εργασίας. Οι τομείς στους οποίους θα επικεντρωθεί η εξοικονόμηση αυτή θα είναι ο φωτισμός των κτιρίων, ο τεχνικός εξοπλισμός των γραφείων, οι οικιακές ηλεκτρικές συσκευές και η συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας.

9.1.3 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να μην περιορισθεί ο στόχος αυτός στην εξοικονόμηση ενέργειας, αλλά να τεθεί ο στόχος της μετατροπής κάθε κτιρίου σε παραγωγό ενέργειας.

9.1.4 Κάτι τέτοιο προϋποθέτει σημαντικές επενδύσεις στην έρευνα τα επόμενα χρόνια, προκειμένου να μεταβληθεί ο τρόπος οικοδόμησης των πόλεων βελτιστοποιώντας τον «μεταβολισμό» τους χάρη στη χρησιμοποίηση καινοτόμων υλικών και στην εφαρμογή στα εργοτάξια ολοένα και πιο εξειδικευμένων υλικοτεχνικών λύσεων.

9.1.5 Η ανανέωση των κτιρίων απαιτεί συνέργιες σε οικονομικό επίπεδο και πολιτικές συνεργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο, στον βαθμό που:

— η απώλεια ανταγωνιστικότητας θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην απασχόληση·

— η ανανέωση αυτή πρέπει να υποστηρίξει τον ανταγωνισμό διεθνών συστημάτων, ιδίως στην Ασία, τα οποία βρίσκονται σε στάδιο έντονης επέκτασης. Κατά συνέπεια, οι παρεμβάσεις ανάπλασης πρέπει επίσης να θεωρούνται βάση εξαγωγής·

— πρέπει να συμμετάσχουν στη διαδικασία αυτή οι ευρωπαϊκές χώρες με χαμηλότερο εισόδημα·

— το πρόβλημα δεν μπορεί να διαχωριστεί από εκείνο της κοινωνικής στέγης, το οποίο αφορά εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες.

9.2 Ολοκληρωμένο σύστημα υποδομών

9.2.1 Τα έγγραφα της ΕΕ για την κοινωνική συνοχή υπογραμμίζουν τη σημασία της ενοποίησης μεταξύ όλων των τύπων υποδομών, έννοια η οποία υπερβαίνει την απλή διασφάλιση ποιοτικών συνδέσεων μεταξύ των εδαφών. Στην Ευρώπη, 600 εκατομμύρια ευρώ έχουν προβλεφθεί για επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων έως το 2020, εκ των οποίων 90 δισεκατομμύρια προορίζονται για «έξυπνες» υποδομές.

9.2.2 Η έννοια της ολοκληρωμένης υποδομής πρέπει επίσης να αποτελεί σημαντικό στόχο της αστικής ανανέωσης. Πρέπει να επιτρέπει την πρόσβαση:

— στις υπηρεσίες, όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η εκπαίδευση και η αειφόρος ενέργεια, οι οποίες χάρη στα δίκτυα τηλεπικοινωνιών γίνονται διαδραστικές, όπως στην περίπτωση της τηλεϊατρικής και της ηλεκτρονικής εκπαίδευσης·

— στα συστήματα μεταφορών, των οποίων η αειφόρος ολοκλήρωση προϋποθέτει την ενίσχυση των σιδηροδρομικών συνδέσεων, των πλωτών οδών, της πρόσβασης στους αερολιμένες, και των ποδηλατοδρόμων και πεζοδρόμων, καθώς και την ανάπτυξη διατροπικών αλυσίδων μεταφορών και προηγμένων συστημάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας. Το ολοκληρωμένο σύστημα μεταφορών μπορεί επίσης να υποστηρίξει μια πολεοδομική πολιτική με στόχο την αποφυγή της διασποράς των κατοικιών, επιτρέποντας έτσι τη μείωση του ενεργειακού και κοινωνικού κόστους των μετακινήσεων μεταξύ κατοικίας και εργασίας και των εμπορικών συναλλαγών·

— σε ένα βιώσιμο σύστημα μεταφορών σε συνδυασμό με αποδοτικό ενεργειακό σύστημα που αποτελούν τα θεμέλια για μια πολιτική αστικής ανάπλασης της Ε.Ε. η οποία πρέπει να χρηματοδοτεί κατά προτεραιότητα βιώσιμα δίκτυα μεταφορών και λειτουργικά ενεργειακά δίκτυα στις προς ανάπλαση περιοχές·

— στο ενεργειακό δίκτυο. Η διόγκωση του τομέα των μεταφορών ηλεκτρικής έλξης (βλέπε οδηγία για την ανανεώσιμη ενέργεια), των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής θα επιφέρει γεωμετρική αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να αναπτυχθεί ένα έξυπνο δίκτυο διανομής, το οποίο θα ελαχιστοποιήσει τις απώλειες, θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα, θα μπορεί να προσαρμοσθεί στην εξέλιξη των αναγκών και θα μπορεί να απορροφήσει το πλεόνασμα παραγωγής ηλιακής ενέργειας· πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί η σύσταση ενός αστικού δικτύου σταθμών φόρτισης ηλεκτρισμού και υδρογόνου που θα παρέχεται από τοπικές ανανεώσιμες πηγές·

— στα τηλεματικά δίκτυα, και ειδικότερα στο ευρυζωνικό Διαδίκτυο, το οποίο είναι πλέον απαραίτητο για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

10. Η πόλη των bit

10.1 Οι αστικές πλατφόρμες υψηλής διαδραστικότητας που βρίσκονται σε φάση υλοποίησης χάρη στις τεχνολογίες επικοινωνίας νέας γενιάς προορίζονται να επιταχύνουν τις διαδικασίες μετασχηματισμού των πόλεων και να εισαγάγουν σημαντικές καινοτομίες, επιδιώκοντας τους ακόλουθους στόχους:

— το τέλος του κεντρικού χαρακτήρα των οδικών υποδομών, χάριν της συνέργειας μεταξύ του δρόμου, του GPS, του υπολογιστή, με τη δημιουργία ενός δικτύου που θα επιτρέψει την εμφάνιση διαδραστικών συστημάτων υλικοτεχνικής υποστήριξης·

— τη σύνδεση των κατοικιών με τον υπόλοιπο κόσμο, γεγονός που θα επιτρέψει την επέκταση του ρόλου τους, μετατρέποντάς τες ανάλογα με τη σύνδεση σε χώρο εργασίας, αναψυχής, φροντίδας κ.λπ.·

— την ενοποίηση της προσφοράς δημόσιων υπηρεσιών και ιδιωτικών υπηρεσιών. Αυτό συνεπάγεται διαδικασίες μετατροπής των πλατφορμών της δημόσιας διοίκησης (οικοδομικές άδειες, κτηματολόγιο, εφορία κ.λπ.), προκειμένου να καταστούν προσιτές με διαδραστικό τρόπο στις επιχειρήσεις και στους πολίτες από την κατοικία τους ή από την προσωπική ψηφιακή τους διάταξη·

— την πραγματοποίηση ριζικής προόδου στην παροχή υπηρεσιών υγείας, οι οποίες θα συνοδευθούν από σημαντική μείωση του κόστους. Οι νέες τεχνολογίες δικτύου καθώς και η μικρογράφηση και η φορητότητα των συσκευών επιτρέπουν την κατ’ οίκον παρακολούθηση των σημαντικότερων ζωτικών λειτουργιών και τις επιγραμμικές διαδικασίες περίθαλψης·

— τη μείωση της ασυμμετρίας στις σχέσεις μεταξύ πολιτών και κατόχων γνώσεων (τεχνίτες, μηχανικοί, πολιτικοί υπεύθυνοι κ.λπ.), με αποτέλεσμα μια εξέλιξη στην οποία οι ιστορικές δομές σχέσεων από πάνω προς τα κάτω εγκαταλείπονται υπέρ νέων συνεργατικών δομών·

— την προσεκτική παρακολούθηση ολόκληρου του κύκλου της αστικής ζωής, για την επίτευξη σημαντικών οικονομιών στο επίπεδο της διαχείρισης των πόρων των πόλεων.

11. Η αλληλέγγυα πόλη

11.1 Οι προαναφερθέντες παράγοντες είναι βεβαίως πολύ σημαντικοί, αλλά δεν είναι παρά μέσα μιας διαδικασίας αστικής ανανέωσης, της οποίας πρώτος στόχος είναι η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, σε πνεύμα σεβασμού της θεμελιώδους αρχής της ευρωπαϊκής μας κοινότητας, η οποία έχει επιβεβαιωθεί πολλές φορές.

11.2 Η ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής διέρχεται από την ανανέωση των συστημάτων διαχείρισης σε όλα τα επίπεδα, από το κοινοτικό επίπεδο έως το τοπικό επίπεδο, προκειμένου να αντιμετωπισθούν η πολυπλοκότητα και η πολυμορφία των σχέσεων που χαρακτηρίζουν την κοινωνία μας. Πρέπει να μεταβληθεί η αλυσίδα των σχέσεων όσον αφορά τη συνεργατική προσέγγιση, τη μείωση των ασυμμετριών, και την εξέλιξη της έννοιας της ηγεσίας.

11.3 Συνεργατική προσέγγιση: πρόκειται για μια θεμελιώδη πρακτική της αειφόρου διαχείρισης, προκειμένου να επιτραπεί σε κάθε ενδιαφερόμενο να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων. Οι δυνατότητες αυτής της μεθόδου, η οποία εμφανίσθηκε με την ανάπτυξη των φόρουμ πολιτών, επεκτάθηκαν χάρη στην εξέλιξη των διαδραστικών τεχνολογικών μέσων. Το σύνθημα της αμερικανικής Ακαδημίας Δημόσιας Διοίκησης (National Academy of Public Administration) αποτυπώνει εύλογα τη φιλοσοφία αυτή: «Μην διερωτάστε τι μπορούμε να κάνουμε για εσάς. Διερωτηθείτε τι μπορούμε να κάνουμε μαζί». (14)

11.4 Μείωση των ασυμμετριών: η δυνατότητα πρόσβασης σε πραγματικό χρόνο σε συστήματα γνώσεων ολοένα και πιο αποδοτικά και η δυνατότητα διαλόγου σε πραγματικό χρόνο μειώνουν την απόσταση ανάμεσα στους κατόχους της γνώσης και εκείνους που προηγουμένως ήταν οι παθητικοί χρήστες της. Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και τη σημασία του αστικού χώρου, ο οποίος γίνεται καταλύτης νέων σχέσεων (για παράδειγμα, ιατροί/υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που πραγματοποιούν επισκέψεις από τα νοσοκομεία, σταθμοί του μετρό, υπεραγορές κ.λπ.).

11.5 Η εξέλιξη της έννοιας της ηγεσίας: η αποδόμηση των συστημάτων σχέσεων και ο πολλαπλασιασμός των δυνατοτήτων συνεργασίας επιφέρουν αλλαγή του ρόλου των δημόσιων υπευθύνων, οι οποίοι πρέπει να μπορούν να ασκούν ταυτόχρονα καθήκοντα ηγετών και διαμεσολαβητών.

11.6 Η αξιοσημείωτη εξέλιξη του συστήματος σχέσεων ανοίγει τον δρόμο για έναν σε βάθος μετασχηματισμό των τρόπων οργάνωσης, ιδίως στις τοπικές διοικήσεις, υπό την έννοια ότι οι προσεγγίσεις που βασίζονται στην παρέμβαση, χαρακτηριστικές των στρατηγικών σχεδίων, εγκαταλείπονται υπέρ της θέσπισης κοινών πλατφορμών, χαρακτηριστικών της αειφόρου διαχείρισης. Το μοντέλο της πλατφόρμας, το οποίο η ΕΕ έχει ήδη δοκιμάσει για την οργάνωση των τομέων της παραγωγής και της γνώσης, θα μπορούσε να διευρυνθεί ώστε να θεσπισθεί ένα στενό δίκτυο σχέσεων, το οποίο θα ενσωματώνει το σύνολο των ενδιαφερομένων των αστικών κοινοτήτων, ενθαρρύνοντας πολιτικές επικουρικότητας μεταξύ αδύναμων και ισχυρών κοινοτήτων. Έτσι μπορούμε να κάνουμε λόγο για:

— πλατφόρμα για την ενίσχυση των κοινοτήτων («community building»), με στόχο την υποδοχή του ευρύτερου δυνατού φάσματος ενδιαφερομένων και ομάδων τοπικών κοινοτήτων·

— πλατφόρμα γνώσης, ρόλος της οποίας θα είναι η ανάπτυξη των καινοτόμων πολιτικών που ευνοούν τις γνώσεις και την έρευνα καθώς και η ενθάρρυνση του δημιουργικού μετασχηματισμού των πόλεων·

— πλατφόρμα τεχνολογίας, για την παροχή των διάφορων τεχνογνωσιών που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή και τη διαχείριση των καινοτόμων διαδικασιών·

— πλατφόρμα πόρων, με αντικείμενο: — την ανάπτυξη των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, προϊόντων της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στο πρότυπο των προγραμμάτων JESSICA και JASPER· — την εφαρμογή των χρηματοοικονομικών πολιτικών που επιδρούν θετικά σε επίπεδο της δικαιοσύνης ευνοώντας τους πολίτες με χαμηλό εισόδημα και εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους στις συνολικές στρατηγικές αστικής ανανέωσης· — την ανάπτυξη λογιστικών μεθόδων για τον προσδιορισμό της οικονομικής αξίας των αγαθών και υπηρεσιών που συνεκτιμά το κόστος της απόληψης φυσικών πόρων και της διάθεσης των αποβλήτων. Στόχος είναι η καθιέρωση μιας φορολογικής πολιτικής που θα αποτρέπει τη σπατάλη πρώτων υλών. Τα φορολογικά έσοδα που θα προκύψουν από αυτήν θα πρέπει να προορίζονται για επενδύσεις υπέρ των μειονεκτούντων κοινωνικών στρωμάτων.

Βρυξέλλες, 26 Μαΐου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) ΕΟΚΕ 1525/2008, ΕΕ C 77 της 31.3.2009, σελ. 123.

(2) Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής – Δημόσια διαβούλευση για τη μελλοντική στρατηγική «ΕΕ 2020», Βρυξέλλες, 2009 και Υπουργείο Εξωτερικών και Συνεργασίας. Γραμματεία Ευρωπαϊκής Ένωσης, Πρόγραμμα της ισπανικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 1η Ιανουαρίου - 30 Ιουνίου 2010: «Innovating Europe», Εθνικό τυπογραφείο, Επίσημη εφημερίδα, Μαδρίτη, 2010.

(3) Εξαιρετική παρουσίαση των κύριων προβλημάτων μετασχηματισμού των πόλεων περιέχεται στο Massimo Cacciari, La città, Pazzini Stampatore Editore, Villa Verucchio (RN), 2004.

(4) Richard Rogers, Towards a Strong Urban Renaissance, Urban Task Force, Λονδίνο, 2005. Διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: www.urbantaskforce.org

(5) Ευρωπαϊκή Ένωση – Επιτροπή των Περιφερειών. Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας στις περιφέρειες και στις πόλεις, Βρυξέλλες, 2008. Διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://portal.cor.europa.eu/lisbon/news/Pages/EERPSurvey.aspx

(6) Τα προτεινόμενα έγγραφα είναι τα εξής: «A green new deal for Europe», του Wuppertal Institut, «Rethinking the Economic Recovery: A Global Green New Deal» του περιβαλλοντικού προγράμματος του ΟΗΕ, «A green new-deal» του New Economics Foundation (Ηνωμένο Βασίλειο), «Toward a Transatlantic Green New Deal: Tackling the Climate and Economic Crises», το οποίο δημοσιεύθηκε από το Worldwatch Institute για το Ίδρυμα Heinrich Böll.

(7) Αυτό θα επέτρεπε να εφαρμοσθούν πλήρως σε τοπικό επίπεδο οι συστάσεις που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «ΑΕΠ και πέρα από αυτό: η μέτρηση της προόδου σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο» (COM(2009) 433 τελικό). Διαθέσιμη για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://www.beyond-gdp.eu/de/index.html. Οι εν λόγω συστάσεις βασίζονται στην έκθεση που εκπόνησαν οι κύριοι Stieglitz, Fitoussi, Sen υπό την αιγίδα της ΕΕ με πρωτοβουλία της γαλλικής κυβέρνησης. Η έκθεση είναι διαθέσιμη για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://www.stiglitz-sen-fitoussi.fr/en/index.htm.

(8) Jan Jacob Trip, Creative city development in the Lisbon strategy, TU Delft, 2009. Xavier Vives, Lluís Torrens, The strategies of european metropolitan areas in the context of the European Union enlargement, Pla Estratègic Metropolità de Barcelona, 2005.

(9) Rudolf de Groot, Function-analysis and valuation as a tool to assess land use conflicts in planning for sustainable, multi-functional landscapes, Landscape and Urban Planning 75 (2006) 175–186.

(10) Παγκόσμιο οικονομικό φόρουμ, The Lisbon review 2002- 2006, διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση:

www.weforum.org/pdf/gcr/lisbonreview/report2006.pdf;

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «i2010: η κοινωνία της πληροφορίας και τα μέσα ενημέρωσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης και της απασχόλησης», διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση:

http://europa.eu/legislation_summaries/employment_and_social_policy/job_creation_measures/c11328_fr.htm·

Fondation Ugo Bordoni, Dossier EU i 2010, διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση:

http://www.fub.it/osservatorio/dossieruei2010/liniziativai2010.

(11) Για πληροφορίες σχετικά με τις πόλεις διάχυτης παρουσίας:

MIT: http://web.mit.edu/cre/research/ncc/casestudies.html;

Milla digital: http://www.milladigital.org/ingles/home.php;

Τόκιο: http://www.tokyo-ubinavi.jp/en/about.html;

Σιγκαπούρη: http://www.itu.int/ubiquitous;

Χονγκ Κονγκ: http://www.info.gov.hk/digital21/eng/strategy/2008/Foreword.htm;

Arabianranta (Ελσίνκι): https://www.taik.fi/en/about_taik/arabianranta_.html.

(12) Για το κεφάλαιο αυτό, βλέπε New Economics Foundation, «A Green New Deal», Λονδίνο, 2009, διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://www.neweconomics.org/projects/green-new-deal.

(13) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, L'économie des écosystèmes et de la biodiversité (EEB). Διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/economics/

(14) Διαθέσιμο για μεταφόρτωση στη διεύθυνση: http://www.collaborationproject.org/display/home/Home.