^η^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων Αριθ. ^^7 
προβλήματα που εκκρεμούν ακόμη. Είναι βέβαιο εξάλλου, 
ότιηΚοινότητα, όπως και καμιά άλλη χώρα, δεν θα πρέπει 
να εξαναγκασθεί να θυσιάσει τα ζωτικά της συμφέροντα, σε 
αντίθεση με την κατευθυντήρια αρχή των διαπραγματεύσεων 
Βρυξέλλες,^επτεμβρίου199θ. 
1 Εξαγωγή 
1.1 Επειδή περισσότεροι άνθρωποι από ποτέ απολαμβά­
νουν περισσότερηςανα^υχής, η εκπληκτική άνθησητου 
τουρισμού μεταβάλλει τη φύση του με τρόπο δραματικό και 
όχιπάντοτεπροςτοκαλΰτερο.ΤοΕυρωπαϊκόΕτοςΤου-
ρισμοΰπροσφέρεταιγια ναπραγματοποιηθεί η εκτίμηση 
ώστε να θεσπισθεί μια κοινοτική πολιτική για τον τουρισμό 
καιηπροετοιμασία για περαιτέρω σημαντική αύξηση του 
αριθμού των τουριστών. 
1.1 ^ΟΚΕ έκρινε ότιησυμβολή της στην εν λόγω εκτί­
μηση της κατάστασης και της κατάστρωσης μιας πολιτικής 
μεσκοπόναεπηρεασθείηεξέλιξη όφειλε να έχει τη μορφή 
μιας σοβαρής εξέτασης του μέλλοντος του τουρισμού και της 
συμβολής του στην περιφερειακή ανάπτυξη, με την ευρύτατη 
έννοια της, συμπεριλαμβανομένης της πολεοδομίας και της 
χωροταξίας όπου σχετίζονται με το θέμαϋ κοινοτική πολι 
τική για τον τουρισμό υπήρξε μέχρι τώρα περιορισμένη σε 
έκταση και ασχολήθηκε κυρίως με την προστασία του κατά 
ναλωτή^βλέπε^Εκθεση^.ΗΟΚΕ ευνοεί μια περιεκτικότερη 
πολιτική,της οποίας σημείο εκκίνησης είναιοσκοπός που 
περιγράφεταιστοάρθρο^τηςαπόφασηςτου^υμβουλίου του ΕύρουτηςΟυρουγουάης, που καθορίσθηκε στη Ριι^ι^^Ι 
Ε^το19^ο, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει ναεπιτευχθούν 
συνθήκες ισορροπίας ως προς τα πλεονεκτήματα και τις υπο 
χρεώσεις μεταξύ των μερών. 
για το Πρόγραμμα Αράσης σχετικά με το Ευρωπαϊκό^Ετος 
Τουρισμού ^,δηλαδήηανάγκη να ^τονισθείηοικονομική 
και κοινωνική σημασία του τουριστικού τομέα μεταξύ άλλων 
και στην περιφερειακή πολιτική και τη δημιουργία απασχό­
λησης^. 
1.1 Οτουρισμός αναπτύχθηκε σε οικονομική δραστηριό­
τητα επειδή προσφέρει ποικιλία υπηρεσιών εις ανταπόκριση 
καταναλωτικής ζήτησης. Κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια 
ιδιαίτεραοτουριστικός τομέας σημειώνει σταθερή ανάπτυξη. 
1.^. ^ςοικονομική δραστηριότηταοτουρισμόςεξαρτάται 
όλο και περισσότερο από διάφορες κοινοτικές πολιτικές.Ο 
τουρισμός δεν αποτελεί απομονωμένο τομέα. Πολλοί τομείς 
^μεταφορές, περιβάλλον, γεωργία, κοινωνική και αγροτική 
ανάπτυξη,κλπ.^θίγουν και θίγονται από τον τουρισμό.Π 
πολιτική συνεπώςηοποία αφορά τους εν λόγω τομείς οφείλει 
να λάβει πλήρως υπόι^η τις εξελίξεις της τουριστικής 
δραστηριότητας. 
^^^ΙΜ^τ^Ο Ο^ Εν^ο^τ^^γ^τ^ντο^^ά^^τ^νζε^^ε^^^νάζτ^ξ^ 
^9Θ^]]1^ 
ΚατάτησύνοδοτουΟκτωβρίου 19^9 ^συνεδρίαση της 19ης Οκτωβρίου 19^ηθΚΕ αποφάσισε να 
επιφορτίσει το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας με την προετοιμασία 
μιας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας ^άρθρο^θ,παράγραφος^τουΕ.Κ.^ και αντίστοιχης έκθεσης για 
τον τουρισμό και την περιφερειακή ανάπτυξη. 
Τοτμήμαπεριφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίαςκαι πολεοδομίας, στοοποίοανατέθηκεηπροετοιμασία 
των σχετικών εργασιών επεξεργάσθηκε τηγνωμοδότησή του στις 19Ιουλίου 199θ,μεβάσητην 
εισηγητική έκθεση του κ. Βασιλαρά. 
Κατά τη ^79η σύνοδο ολομέλειας^συνεδρίαση της ^θής^επτεμβρίου!99θ^ηθΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα 
μείον μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση της. 
Αριθ. C 332/158 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12. 90 
1.4.1. Βάσει των ανωτέρω η ΟΚΕ θεωρεί ότι: 
(α) επιβάλλεται να γίνεται δεκτό ότι τουρισμός και περιφε­
ρειακή πολιτική δεν είναι δυνατό να εξετασθούν με τρόπο 
απομονωμένο. Ο τουρισμός εμπλέκει τις τοπικές και περι­
φερειακές αρχές και επιχειρήσεις, τόσο εκείνες που 
έχουν άμεση σχέση με αυτόν (ξενοδοχεία, εστιατόρια, 
καφενεία, κλπ.) όσον και εκείνες που συνδέονται εμμέσως 
(εμπόριο, βιοτεχνία, γεωργία, κλπ.) 
(β) η ανάπτυξη του τουρισμού συνεπώς εμπλέκει την ευθύνη 
σε όλα τα επίπεδα: η αρχή της επικουρικότητας πρέπει 
να εφαρμοσθεί 
(γ) είναι ανάγκη να τονισθεί ότι οι όροι «τουρισμός» και 
«περιφερειακή ανάπτυξη» δεν εφαρμόζονται μόνο σε 
γεωργικές, κατά κύριο λόγο, περιοχές, αλλά επίσης σε 
βιομηχανικές περιοχές όπου επιχειρείται διαφο­
ροποίηση δραστηριοτήτων. 
2. Η κρίση στον τουρισμό: προς μια νέα προσέγγιση του 
θέματος 
2.1. Ο τουρισμός και οι δραστηριότητες που αφορούν την 
αναψυχή αποτελούν τομέα σημαντικής ανάπτυξης. Το 2000 
θα αποτελούν το μεγαλύτερο ενιαίο τομέα σε όλες τις 
αναπτυγμένες χώρες, μια άμεση συνέπεια υψηλότερων βιοτι­
κών επιπέδων. 
Αυτή η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση, σε αντιπαράθεση με 
μια άνιση ανάπτυξη και ορισμένους απολύτως φυσιολογικούς 
περιορισμούς της προσφοράς, προκάλεσαν κρίση στον του­
ρισμό. 
2.2. Οι τυπικές διακοπές στην παραλία υπό τον ήλιο, στα 
χιονοδρομικά κέντρα ή αλλού οδήγησαν σε υπερκορεσμό, 
σε υπέρ-εκμετάλλευση και απογύμνωση των πόρων για τον 
τουρισμό σε πολλές περιοχές, και προκαλούν σοβαρή περι­
βαλλοντική χειροτέρευση, και πολιτιστικό υποβιβασμό. 
2.3. Εις αντίδραση οι τουρίστες εγκαταλείπουν αυτά τα 
παραδοσιακά θέρετρα και στρέφονται προς νέους προορι­
σμούς, τόσο εντός όσο και εκτός Ευρωπαϊκής Κοινότητας, 
και νέους τύπους τουρισμού. 
2.3.1. Π.χ. στη Μεσόγειο, οι παντός είδους πόροι 
βρίσκονται ήδη υπό πίεση για τα εκατό εκατομμύρια του­
ρίστες που υποδέχεται. Μερικές προγνώσεις προβλέπουν 
διπλασιασμό του αριθμού μέχρι το έτος 2000. Είτε παραμεί­
νουν πιστοί σε παραδοσιακούς προορισμούς, πράγμα 
απίθανο, είτε μεταβούν σε νέους γύρω από τη Μεσόγειο, οι 
συνέπειες θα είναι καταστροφικές εκτός αν καταρτισθούν 
σχέδια εγκαίρως για να αντιμετωπισθεί η πρόκληση και να 
περιορισθούν οι βλάβες στο εύθραυστο περιβάλλον. 
2.4. Επιβάλλεται όπως στην πολιτική για τον τουρισμό 
και την περιφερειακή ανάπτυξη συνεκτιμηθούν οι μεταβολές 
αυτές. Η ΟΚΕ τονίζει ότι αυτό σημαίνει προσπάθειες από 
όλους τους ενδιαφερόμενους για τη δημιουργία ποιότητας 
στον κοινοτικό τουρισμό με ταυτόχρονη διατήρηση του 
κόστους σε ανταγωνιστικά όρια και ιδιαίτερα: (α) επανεξέταση των σφαλμάτων του παρελθόντος (κατα­
στροφή της οικολογικής ισορροπίας, υπερφόρτωση των 
υπαρχουσών εγκαταστάσεων) διαμέσου της ανταλλαγής 
εμπειριών όσον αφορά το σχεδιασμό των τουριστικών 
εξελίξεων και την υιοθέτηση κατάλληλων πολιτικών 
(β) επενδύσεις σε υποδομές, ιδιαίτερα περιβαλλοντικές 
υποδομές('), στα θέρετρα διακοπών που έχουν πληγεί 
από την εντεινόμενη κρίση 
(γ) ενεργό ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού 
(δ) ρυθμίσεις, όπου είναι αναγκαίο σε κοινοτικό επίπεδο, για 
τη διατήρηση και ανύψωση των προτύπων 
(ε) υποστήριξη για ανανέωση παλαιών ξενοδοχειακών κατα­
λυμάτων και αποκατάσταση παλαιών κτιρίων για του­
ριστικά καταλύματα και άλλες εγκαταστάσεις. 
2.5. Εν συντομία, το μακροπρόθεσμο γενικό συμφέρον 
προηγείται της βραχυπρόθεσμης σκοπιμότητας. Στόχος 
επιβάλλεται να είναι η διατήρηση και η δημιουργία κάλλους, 
η διατήρηση των πραγμάτων στην ανθρώπινη κλίμακα και η 
ενίσχυση της ευαισθησίας. 
3. Η προώθηση της τουριστικής διεποχικότητας και ποιότη­
τας 
3.1. Τα μέτρα που ελήφθησαν για την εφαρμογή του ψηφί­
σματος του Συμβουλίου «Όσον αφορά μια καλύτερη εποχική 
και γεωγραφική κατανομή του Τουρισμού» χρειάζεται να 
επανεξετασθούν και να αντιμετωπισθεί η λήψη δεσμευτικότε-
ρων διαρθρωτικών μέτρων για την καλύτερη χρονική κατα­
νομή των σχολικών και άλλων διακοπών. 
3.2. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού μπορεί να βοη­
θήσουν στην προέκταση της τουριστικής περιόδου, να δημι­
ουργήσουν υψηλότερη ποιότητα και να συμβάλουν στην 
αύξηση της ελκυστικότητας πολλών περιοχών. Η ΟΚΕ θεω­
ρεί ότι ένα ολοκληρωμένο κοινοτικό πρόγραμμα για τον 
τουρισμό οφείλει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην καλύτερη 
χρήση των πόρων μέσω της προσφυγής σε εναλλακτικές 
μορφές τουρισμού, όπως οι ακόλουθες. 
3.3. Πολιτιστικός τουρισμός 
3.3.1. Ο πολιτιστικός τουρισμός δεν πρέπει να ασχολείται 
μόνο με την καλλιτεχνική και πολιτιστική κληρονομιά μιας 
περιοχής αλλά και με τη σύγχρονη δημιουργικότητα τς. 'Οσοι 
περιηγούνται μια περιοχή με κύριο σκοπό την επίσκεψη 
πολιτιστικών χώρων (μνημεία, μουσεία, θέατρα, αίθουσες 
τέχνης, κλπ.) τείνουν κατά κανόνα να έλθουν σε μεγαλύτερη 
επαφή με τον τοπικό πληθυσμό και να δείξουν μεγαλύτερη 
ανοχή και κατανόηση για τα τοπικά χαρακτηριστικά και 
συνήθειες. 
(') Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το ENVIREG, ΕΕ αριθ. C 112 
της 7. 5. 1990. 
31. 12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/159 
3.3.2. Τουρίστες του είδους αυτού είναι, πιθανόν, περισσό­
τερο ευαίσθητοι σε περιβαλλοντικά θέματα, δίνουν το καλό 
παράδειγμα και βοηθούν τους εντόπιους να αποκτήσουν μεγα­
λύτερη συνείδηση της αξίας του κόσμου που τους περιβάλλει. 
3.3.3. Ο πολιτιστικός τουρισμός τονώνει τη δημιουργι­
κότητα. Πολλοί καλλιτέχνες, άνθρωποι του πνεύματος και 
της δράσης, εμπνεύσθηκαν ύστερα από επισκέψεις σε του­
ριστικούς χώρους. 
3.3.4. Ο πολιτιστικός τουρισμός υπόκειται λιγότερο σε 
εποχιακές διακυμάνσεις. Χώροι με μικρότερο πληθυσμό 
παρέχουν μεγαλύτερη απόλαυση. Μια εκτεταμένη τουριστική 
περίοδος αποφέρει μεγαλύτερο εισόδημα στους οργανωτές 
και τις χώρες υποδοχής. Ταξείδια εκτός εποχής είναι φθη­
νότερα και έχουν μεγαλύτερη απήχηση στα ασθενέστερα 
οικονομικώς μέλη της κοινωνίας. 
3.3.5. Απαιτείται συνεκτική δράση για την αντιμετώπιση 
των αναγκών εκείνων που επισκέπτονται, ανεξαρτήτως 
εποχής, μνημεία, μουσεία και έργα τέχνης, δηλαδή αυξημένη 
διαφήμιση, ανύψωση της εικόνας του πολιτιστικού του­
ρισμού, κίνητρα για τους ταξειδιωτικούς πράκτορες, προστα­
σία των τουριστικών χώρων από τη σύληση. Ιδιαιτέρως η 
Κοινότητα, οι κυβερνήσεις και οι τοπικές αρχές χρειάζεται 
να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην: 
(α) προστασία, προαγωγή και πλήρη χρήση των ιστορικών 
και πολιτιστικών χώρων και μνημείων καθώς και χώρων 
φυσικής καλλονής (στους οποίους περιλαμβάνονται 
άλση αναψυχής, αθλητικά κέντρα, κλπ.) 
(β) οργάνωση, και προβολή πολιτιστικών γεγονότων και 
προγραμμάτων αναψυχής 
(γ) προβολή εκτός Ευρώπης της εικόνας της ηπείρου ως 
πολιτιστικού προορισμού, τόσο αρχαίου όσο και συγ­
χρόνου. 
3.4. Κοινωνικός τουρισμός 
3.4.1. Ο κοινωνικός τουρισμός οργανώνεται από ενώσεις 
μη κερδοσκοπικού σκοπού ώστε στον τουρισμό να έχουν 
πρόσβαση, από πλευράς ποιότητας και τιμών, τα λιγότερο 
εύπορα στρώματα της κοινωνίας. 
3.4.2. Μεγάλοι εθνικοί οργανισμοί, που στην Ευρώπη θα 
καταστούν πιθανόν υπερεθνικοί, έχουν ιδρυθεί για να παρά­
σχουν στους ηλικιωμένους και στους νέους τη δυνατότητα να 
ταξειδεύσουν οποτεδήποτε, με ειδική έμφαση στην ποιότητα 
του τουρισμού. Η Κοινότητα, οι εθνικές και οι τοπικές αρχές 
οφείλουν να υποστηρίξουν σχέδια για την προαγωγή του 
κοινωνικού τουρισμού περιλαμβανομένων όλων των μορφών 
ανταλλαγών (αδελφοποίηση πόλεων κλπ.). Είναι ανάγκη 
όπως ο κοινωνικός τουρισμός ενταχθεί στην τοπική οικονο­
μία π.χ. το δίκτυο τουριστικών χωριών (EUROVILLAGES) 
που προτείνεται από το Διεθνές Γραφείο Κοινωνικού Του­
ρισμού. 
3.4.3. Η ΟΚΕ ζητά όπως η Κοινότητα χρηματοδοτήσει μια 
μελέτη σχετικά με τα μέσα για τη δημιουργία ενός ταξειδιωτι-
κού επιχειρηματία ειδικευμένου στον κοινωνικό τουρισμό 
εντός της Κοινότητας, με κύριο σκοπό την ανάπτυξη του 
τουρισμού εκτός αιχμής για ηλικιωμένους και νέους. 3.5. Λγροτουρισμός (Διακοπές σε αγροκτήματα) 
3.5.1. Ο αγροτουρισμός συνιστά φιλοξενία που προσφέρε­
ται από μεμονωμένα αγροκτήματα και συνεπώς στηρίζεται 
στη συνεχιζόμενη ύπαρξη παρόμοιων αγροκτημάτων. Επιτρέ­
πει στους καλλιεργητές να επεκτείνουν τη δραστηριότητα 
τους, με τη χρησιμοποίηση υφισταμένων πόρων που θα παρέ­
μεναν διαφορετικά ανεκμετάλλευτοι και θα εξαφανίζονταν 
προοδευτικά. Προσφέρει επαφή με την ύπαιθρο σε όσους 
ζουν μακρυά από αυτή, ένα άθικτο περιβάλλον στη διαφύλαξη 
του οποίου συμβάλλει, και δεσμούς με την τοπική κοινότητα. 
3.5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί τον αγροτουρισμό ως μία δραστηριό­
τητα που θα πρέπει να καταλαμβάνει μικρότερο μέρος της 
εργάσιμης ημέρας από την υπόλοιπη εργασία στο αγρόκτημα. 
Χρειάζεται να θεσπισθεί ένα όριο στα κέρδη από τον αγροτου­
ρισμό πέραν του οποίου δεν θα θεωρείται πλέον ως μέρος της 
γεωργικής εκμετάλλευσης. 
3.5.3. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές και εφόσον λαμβάνονται 
μέτρα για να αποφευχθεί αθέμιτος ανταγωνισμός και απαρά­
δεκτες συνθήκες, όσοι, βάσει της υφιστάμενης νομοθεσίας, 
είναι υπεύθυνοι για ή συμμετέχουν στη διαχείριση του 
αγροκτήματος δεν θα χρειάζεται, όπως συμβαίνει με άλλους 
τουριστικούς κλάδους, να έχουν άδεια εξασκήσεως του επαγ­
γέλματος. 
3.5.4. Κοινοτικά μέτρα εναρμόνισης απαιτούνται για να 
αντιμετωπισθεί η τάση σύμφωνα με την οποία ο αγροτουρι-
σμός και η αγροκαλλιέργεια θεωρούνται ιδιαίτερες 
δραστηριότητες. Η ενέργεια αυτή αποτελεί απαραίτητη συνι­
στώσα της πολιτικής τόσο για την ολοκληρωμένη αγροτική 
ανάπτυξη όσο και για τη διαφοροποίηση κατά την προσφορά 
ευκαιριών προς το σκοπό του τουρισμού. 
3.6. Ορεινός Τουρισμός 
3.6.1. Μερικές ορεινές περιοχές έχουν κατεστημένες του­
ριστικές δραστηριότητες συχνά υπεραναπτυγμένες και επιζή­
μιες για τον οικείο χώρο ενώ το δυναμικό άλλων δεν έχει 
ακόμη αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Η ΟΚΕ εμμέ­
νει στην άποψη ότι η πολιτική για τον ορεινό τουρισμό 
χρειάζεται να ολοκληρωθεί με άλλες πολιτικές για την 
ανάπτυξη των περιοχών αυτών, ειδικότερα την προστασία 
από πυρκαγιές των δασών, διάβρωση και κατολισθήσεις, τον 
σεβασμό του φυσικού περιβάλλοντος και την προστασία των 
καλλονών του τοπίου. Στο πλαίσιο αυτό, η πεζοπορία, η 
περιήγηση με μικρά άλογα, οι εκδρομές, τα φυσικά μονοπά­
τια, ο αγροτουρισμός, κλπ. πρέπει να ενισχυθούν και έτσι να 
βοηθήσουν στην επέκταση της δραστηριότητας σε όλο το 
έτος. 
4. Μια εσωτερική αγορά για τον τουρισμό 
4.1. Η ολοκλήρωση του προγράμματος για τη δημιουργία 
της εσωτερικής αγοράς το 1992 θα αποφέρει μεγάλα οφέλη 
στον τουρισμό, και όχι λιγότερα στις μεταφορές, στην 
Αριθ. C 332/160 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
παροχή υπηρεσιών και σε ολόκληρο το πεδίο των δικαιωμά­
των του πολίτη (κατάργηση των ενδοκοινοτικών συνοριακών 
ελέγχων). Ευρωπαίοι πολίτες που κυκλοφορούν στην Κοινό­
τητα δεν θα τυγχάνουν πλέον μεταχείρισης αλλοδαπού. Η 
ΟΚΕ επαναλαμβάνει την ένθερμη υποστήριξη της στην 
ολοκλήρωση του προγράμματος αυτού λόγω της σημασίας 
του για τον τουρισμό και την περιφερειακή ανάπτυξη. 
4.2. Πολλά όμως μέτρα απαιτούνται ακόμη για να δημιου­
ργηθεί μια ενιαία αγορά στον τουρισμό. Παρόμοια μέτρα 
περιλαμβάνουν: 
α) θέσπιση κοινών ρυθμίσεων για την προστασία των του­
ριστών από τους εκμεταλλευτές, άλλες πηγές ενοχλήσεων 
και παροχή εσφαλμένων πληροφοριών 
β) προσωποποίηση του συστήματος κατάταξης σε κατηγο­
ρίες των τουριστικών καταλυμάτων (αριθμός αστέρων 
κλπ.)-
γ) καθιέρωση συστήματος πληροφοριών και κρατήσεων για 
αεροπλάνα και ξενοδοχεία με βάση υπολογιστές 
δ) ελάχιστες απαιτήσεις προτύπων συμβάσεων (π.χ. που θα 
ρυθμίζουν τις σχέσεις μεταξύ ξενοδόχων, μεταφορέων και 
ταξειδιωτικών επιχειρηματιών, ταξειδιωτικών επιχειρη­
ματιών και πρακτορείων ταξειδίων, και τις σχέσεις με τους 
πελάτες σε όλα τα στάδια) 
ε) συμβατότητα πιστωτικών καρτών και ηλεκτρονικών 
μέσων πληρωμής ταυτόχρονα με την ενθάρρυνση της χρη­
σιμοποίησης της ECU για να απλοποιηθούν και να στα­
θεροποιηθούν οι τουριστικές συναλλαγές 
ζ) αποτελεσματική λειτουργία ενός πανευρωπαϊκού συστή­
ματος για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας 
η) κατάστρωση κοινής πολιτικής σε διεθνές και κοινοτικό 
επίπεδο για την προστασία των τουριστών από τρομοκρα­
τικές επιθέσεις και για τη βελτίωση της ασφάλειας στα 
κράτη μέλη. 
4.3. Ορισμένα μέτρα που προβλέπονται στο πρόγραμμα για 
το 1992 είναι δυνατόν πάντως να θίγουν τον τουρισμό. Σχε­
τικά, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή ιδιαιτέρως στις παρατηρή­
σεις της για την εφαρμογή του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας 
(ΦΠΑ) και των ειδικών φόρων κατανάλωσης στις μεταφορές, 
βάσει της πρότασης για τη φορολογική εναρμόνιση (ι). Το 
τμήμα ανησυχεί μήπως παρόμοια μέτρα αυξήσουν τα κόμι­
στρα για ενδοκοινοτικές μεταφορές και με τον τρόπο αυτό 
εισάγουν διακρίσεις υπέρ των εξωκοινοτικών μεταφορών. 
4.4. Επίσης, μέτρα για τη φορολογική εναρμόνιση που 
αφορούν ξενοδοχεία και τουριστικές εγκαταστάσεις δύνα­
νται, αν εφαρμοσθούν με τρόπο γενικό να ανυψώσουν τις 
δαπάνες και να δημιουργήσουν κινδύνους για πολλές 
εκατοντάδες θέσεις απασχόλησης. Η ΟΚΕ προειδοποιεί κατά 
της λήψης παρόμοιων αυστηρών μέτρων. 
(') Γνωμοδότηση για την ανάπτυξη της Πολιτικής Αεροπορίας στην 
Κοινότητα (ΕΕ αριθ. C 112/90 της 7. 5. 1990, παράγραφος 7.2 
γνωμοδότηση για τα θετικά μέτρα υπέρ των θαλάσσιων μεταφορών 
- ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990. 5. Τουρισμός και μια Ευρώπη περισσότερο συνεκτική 
5.1. Για την περιφερειακή ανάπτυξη ο τουρισμός παρέχει 
τη δυνατότητα διεύρυνσης της οικονομικής βάσης τόσο των 
λιγότερο ανεπτυγμένων όσο και των βιομηχανικών περιοχών. 
Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για μια περισσότερο ισόρροπη 
κατανομή του τουρισμού από την άποψη της εποχής και του 
χώρου. Είναι προς το συμφέρον όλων των κρατών μελών και 
θα ενισχύσει την περιφερειακή ανάπτυξη και φροντίδα για το 
περιβάλλον. Η κατακερματισμένη προσέγγιση των θεμάτων 
αυτών στο παρελθόν δεν είχε επαρκή θετικά αποτελέσματα. 
5.2. Μια συνεκτικότερη προσέγγιση χρειάζεται να δώσει 
έμφαση στη βελτίωση τόσο της ποιότητας όσο και της ποι­
κιλίας του τουριστικού «προϊόντος» που προσφέρεται. Η Κοι­
νότητα και τα κράτη μέλη απαιτείται να καταστήσουν την 
ποιοτική βελτίωση κύριο κριτήριο για την παροχή 
ενισχύσεων για την τουριστική ανάπτυξη. 
5.3.1. Τα διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας (περιφε­
ρειακό, κοινωνικό, γεωργικό) χρηματοδοτούν με μεγάλα 
ποσά σημαντικά τουριστικά έργα, τόσο απευθείας (μαρίνες, 
κέντρα συνεδρίων) όσο και εμμέσως, χρηματοδοτώντας 
δηλαδή άλλα έργα οδοποιίας, παροχής ηλεκτρικού και 
νερού). Δάνεια για ξενοδοχεία και τουριστικές εγκα­
ταστάσεις, και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) βεβα­
ίως, χορηγούνται επίσης και από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα 
Επενδύσεων που σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό συνδυάζο­
νται με τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Είναι απαραίτητο όμως η 
κοινοτική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τον τουρισμό στα 
πλαίσια της Γενικής Διεύθυνσης XXIII της Επιτροπής να 
συνδεθεί ήδη από το αρχικό στάδιο έτσι ώστε να εξασφαλισ­
θεί ένας αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των διαφόρων 
ταμείων. 
5.3.2. Η ΟΚΕ τονίζει ιδιαιτέρως την ανάγκη να διπλασια­
σθούν οι πόροι των διαρθρωτικών ταμείων που θα χρησιμο­
ποιηθούν σε επενδύσεις τουριστικών έργων, στα πλαίσια των 
κατευθύνσεων που εκτίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση. 
5.3.3. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ έχει την πεποίθηση 
ότι στην επίτευξη του στόχου αυτού θα συμβάλουν και οι 
νέες διαδικασίες προγραμματισμού (κοινοτικά προγράμματα 
υποστήριξης (ΚΠΥ), πολυετή λειτουργικά προγράμματα, 
κλπ.). Με ικανοποίηση σημειώνει για παράδειγμα ότι τα 
ΚΠΥ για την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία τοποθετούν 
την τουριστική ανάπτυξη μεταξύ των πέντε κορυφαίων πεδίων 
προτεραιότητας και υποστηρίζουν σαφώς τα βασικά συμπε­
ράσματα που σκιαγραφούνται στην παρούσα γνωμοδότηση 
(εναλλακτικός τουρισμός, ευρύτερη γεωγραφική και εποχική 
κατανομή της τουριστικής κίνησης, γενική υποδομή, κατάρ­
τιση). 
5.3.4. Η ΟΚΕ παραμένει ωστόσο επιφυλακτική σε ό,τι 
αφορά τη σχέση εκφραζόμενων αγαθών προθέσεων και 
πρακτικής τους εφαρμογής. Η απόσταση λόγων και έργων 
είναι σαφώς μεγαλύτερη όταν μικρό μόνο μέρος των κοινό-
31. 12. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/161 
τικών πόρων διατίθεται για τον τουρισμό ενώ άλλες δαπάνες, 
σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, έχουν ίση ή και μεγαλύτερη 
σχέση με την τουριστική ανάπτυξη. Η ΟΚΕ καταλήγει στο 
συμπέρασμα ότι τα συμφέροντα του τουρισμού θα πρέπει 
να ληφθούν υπόψη πολύ πιο σοβαρά μέσω προγραμμάτων-
πλαίσια (βλέπε σημείο 6.1 παρακάτω) για κάθε τουριστική 
περιοχή. Τα τελευταία αυτά θα πρέπει να αποτελούν προϋπό­
θεση για παροχή ενισχύσεων από τα διαρθρωτικά ταμεία της 
Κοινότητας. 
5.3.5. Τα τοπικά προγράμματα-πλαίσιο αυτού του είδους 
θα πρέπει με τη σειρά τους να ενταχθούν στα πλαίσια ενός 
συνολικού προγράμματος για την προώθηση του τουρισμού 
στο εσωτερικό της Κοινότητας και για την προσέλκυση 
επισκεπτών από μη κοινοτικές χώρες. Η ΟΚΕ εκφράζει την 
ελπίδα ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα βασισθεί στις κατευ­
θυντήριες που τίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση και σε 
ανάλογες που θα προκύψουν από το Ευρωπαϊκό Έτος Του­
ρισμού, με τη παράλληλη συμβολή του φορέα που προτείνε­
ται στο σημείο 6.2 παρακάτω. 
5.4. Η τουριστική ανάπτυξη στις πλέον μειονεκτικές περι­
οχές εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη διαθεσιμότητα 
ενός πυρήνα εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού, αλλά παρό­
μοιο προσωπικό θα απαιτήσει αποδοχές ανάλογες με εκείνες 
που καταβάλλονται σε άλλους παραγωγικούς τομείς. Αυτό 
είναι εξαιρετικά δύσκολο εκεί όπου η τουριστική δραστηριό­
τητα είναι εντελώς εποχιακή. 
5.4.1. Η ανεύρεση λύσεων απαιτεί συντονισμένα μέτρα σε 
αριθμό τομέων, όπως η παράταση της τουριστικής περιόδου 
και η ανάπτυξη πρόσθετων οικονομικών δραστηριοτήτων 
κατά την περίοδο ασθενούς ζήτησης (οικοδομές, γεωργία, 
αλιεία, μεταποιητική βιομηχανία, βιοτεχνίες κλπ.). Όλες 
απαιτούν επαγγελματική προετοιμασία σε αριθμό ειδικεύ­
σεων, την εναρμόνιση των συστημάτων ασφάλισης και κοινω­
νικής πρόνοιας στους διάφορους τομείς, μαζί με ένα σύστημα 
που θα προνοεί για την καταβολή αποδοχών στους εργαζόμε­
νους κατά την περίοδο της μη αποσχόλησής τους. 
5.4.2. Είναι προφανές ότι για λόγους κοινωνικής δικαιοσύ­
νης και για να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ 
των κρατών μελών όσον αφορά το κόστος εργασίας, οι δια­
τάξεις αυτές θα πρέπει να υλοποιηθούν βάσει κοινοτικών 
συντονιστικών οδηγιών. 
5.4.3. Η επαγγελματική κατάρτιση στον τουριστικό τομέα 
επιβάλλεται να υποστηριχθεί από ένα κοινοτικό πειραματικό 
πρόγραμμα για να καθιερωθεί κοινό πλαίσιο για μαθήματα 
κατάρτισης, με κατάλληλη πρόβλεψη και σεβασμό για παρα­
δόσεις και έθιμα (διατροφή, τοπικά έθιμα κλπ.), στο οποίο θα 
περιλαμβάνονται ιδρύματα που ειδικεύονται σε παρόμοιους 
τομείς. 
5.4.4. Η ΟΚΕ υποδέχεται ευνοϊκά το πρόσφατο ευρωπαϊκό 
σχέδιο για την τοποθέτηση ασκούμενων σε ξενοδοχεία^) 
που πρέπει να καταστεί καλύτερα γνωστό, να αναπτυχθεί σε 
(') SOCIAL EUROPE SUPPLEMENT 8/89. σ. 103/4. μακροπρόθεσμη βάση και να επεκταθεί σε άλλες κατηγορίες 
υπαλλήλων και τομείς της τουριστικής δραστηριότητας. 
Παρέχεται έτσι η ευκαιρία στους υπαλλήλους να επωφε­
ληθούν από παρόμοια προγράμματα αποκτώντας καλύτερη 
γνώση των συνθηκών που επικρατούν σε άλλα μέρη της 
Κοινότητας, μαθαίνοντας γλώσσες και βρίσκοντας απασχό­
ληση κατά τη διάρκεια της περιόδου εκτός αιχμής. 
6. Συμπεράσματα 
6.1. Η πρωταρχική πρωτοβουλία για την ανάπτυξη του 
τουρισμού θα παραμείνει με τα κοινοτικά κράτη και περιφέ­
ρειες. Όπως ένα στρατηγικό σχέδιο είναι απαραίτητο για 
οιαδήποτε δραστηριότητα, έτσι είναι αναγκαίο όπως, σε κάθε 
τουριστική περιοχή, η ανάπτυξη να βασίζεται σε ένα σχέδιο-
πλαίσιο που θα συζητηθεί ευρύτατα μεταξύ όλων των υπεύθυ­
νων αρχών, των αναπτυξιακών φορέων, των επιχειρηματιών 
και των κοινωνικών εταίρων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα διαρθρω­
τικά ταμεία της Κοινότητας οφείλουν τότε μόνο να χορηγούν 
ενίσχυση και υποστήριξη όταν υπάρχει απόδειξη για την 
ύπαρξη παρόμοιου σχεδίου υπέρ του οποίου οι συμμετέχοντες 
είναι προετοιμασμένοι να αναλάβουν σημαντική δέσμευση. 
Με ελάχιστες εξαιρέσεις δεν θα παρέχεται υποστήριξη για 
μεμονωμένα σχέδια ή κατακερματισμένη ανάπτυξη. 
6.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ίδρυση ενός οργανισμού ή 
ιδρύματος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την προαγωγή 
του τουρισμού που θα συγκεντρώνει τους οργανισμούς του­
ρισμού και άλλα επαγγελματικά συμφέροντα θα αποτελούσε 
πλεονέκτημα. Ο οργανισμός αυτός θα έχει σαν αποστολή 
την προαγωγή της τουριστικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα, τόσο εντός όσο και εκτός αυτής, και θα παρέχει 
ένα βήμα για συζήτηση καθώς και το αναγκαίο υλικό υποστή­
ριξης και μια τράπεζα δεδομένων. 
6.3. Η ΟΚΕ κρίνει εξάλλου χρήσιμη την ανάπτυξη σε 
κοινοτικό επίπεδο του κοινωνικού διαλόγου μεταξύ των κοι­
νωνικών εταίρων του τουριστικού τομέα. 
6.4. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε όπως ο τουρισμός αναγνωρισθεί 
ως σημαντικός τομέας που απαιτεί κατάλληλη κοινοτική 
δράση μέσω ειδικής αναφοράς του σε οιαδήποτε αναθεώρηση 
της συνθήκης, όπως πρότεινε η ιταλική Προεδρία. 
6.5. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι ανάγκη όπως ο ζωτικός 
δεσμός μεταξύ τουριστικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος 
λαμβάνεται υπόψη σε κάθε στάδιο. Πρέπει να αντανακλάται 
σε οργανωτικές διαρθρώσεις π.χ. η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία 
Περιβάλλοντος πρέπει να προικισθεί με μια υπηρεσία που θα 
ασχολείται ειδικά με τον τουρισμό. Επίσης, όλες οι μεσόγεια-
Αριθ. C 332/162 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
κές χώρες, που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση για την προστα­
σία της θάλασσας της Μεσογείου κατά της ρύπανσης, επιβάλ-
Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 1990. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Με το σχέδιο οδηγίας αναθεωρείται μερικώς η από 
19ης Σεπτεμβρίου 1983 οδηγία του Συμβουλίου για την 
«Προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφεί­
λονται στην έκθεση τους σε διάφορους παράγοντες κατά 
τη διάρκεια της εργασίας: αμίαντος», οδηγία η οποία στη 
συνέχεια θα αναφέρεται ως οδηγία για τον αμίαντο. 
1.2. Η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση για το σχέδιο της εν 
λόγω οδηγίας τον Σεπτέμβριο του 1981 ('). Υπενθυμίζεται ότι 
η οδηγία για τον αμίαντο ήταν η δεύτερη μεμονωμένη οδηγία 
στα πλαίσια της 27ης Νοεμβρίου 1980 οδηγίας-πλαίσιο για 
την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που 
οφείλονται στην έκθεση τους σε χημικούς, φυσικούς και 
βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία (80/1107/ΕΟΚ). Η 
ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση για την οδηγία-πλαίσιο το 
1979. 
(') ΕΕ αριθ. C 310 43. της 30. II. 1981. λεται να εντείνουν την εφαρμογή της: το κοινοτικό 
πρόγραμμα MEDSPA έχει ειδική σημασία στο σημείο αυτό. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
1.3. Τα βασικά στοιχεία της τωρινής αναθεώρησης 
αφορούν ορισμένες από τις διατάξεις της οδηγίας για τον 
αμίαντο που προβλέπονται στο άρθρο 9 της οδηγίας, τις τιμές 
λήψεως μέτρων (άρθρο 3, παράγραφος 3 της οδηγίας) και 
τις οριακές τιμές έκθεσης στο χώρο εργασίας (άρθρο 8 της 
οδηγίας). Επιπλέον, στο άρθρο 5 της οδηγίας, το οποίο 
σήμερα απλώς απαγορεύει την εκτόξευση αμιάντου διά ψεκα­
σμού, προστίθενται ειδικές προτάσεις που αφορούν την κατα­
σκευή οικοδομών. 
1.4. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της τωρινής πρότασης με την 
επιφύλαξη των παρακάτω παρατηρήσεων. 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Υπενθυμίζεται ότι το 1981 σε γνωμοδότηση της ΟΚΕ 
πάνω στην οδηγία για τον αμίαντο αναφερόταν ότι: Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 83/477/ΕΟΚ 
σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεση τους στον 
αμίαντο κατά τη διάρκεια της εργασίας 
(90/C 332/43) 
Στις 21 Ιουνίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 118 Α της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 13 Σεπτεμβρίου 
1990 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty. 
Κατά τη 279η σύνοδο ολομέλειας, συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου 1990, η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.