Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Σχέδιο προγράμματος δράσης για την ενιαία αγορά»

(97/C 287/19)

Στις 13 Μαΐου 1997, η Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για το «Σχέδιο προγράμματος δράσης για την ενιαία αγορά».

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε τον κ. F. Pezzini γενικό εισηγητή της γνωμοδότησης.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 59 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές θεωρήσεις

1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το γεγονός ότι παρουσίασε τις γενικές γραμμές του Προγράμματος Δράσης για την Ενιαία Αγορά λίγους μήνες μετά τους προβληματισμούς που περιέχονταν στην ανακοίνωσή της του Οκτωβρίου 1996 με θέμα την Ενιαία Αγορά (ΕΑ).

1.2. Η ταχύτητα αυτή αποτελεί το πιο ενδεικτικό τεκμήριο της ομοφωνίας που προοδευτικά έχει παγιωθεί γύρω από τα θέματα της ΕΑ.

1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει συνεπώς την επιθυμία να ανανεώσουν τα κράτη μέλη και άλλα συνδεδεμένα με την ενιαία αγορά κράτη (Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν ΕΟΧ) τη δέσμευσή τους προκειμένου να ορισθεί καλύτερα το περιεχόμενο της πρότασης που υποβλήθηκε από την Επιτροπή και στη βάση αυτή να λάβουν εγκαίρως και αποφασιστικώς τις αναγκαίες αποφάσεις για την ολοκλήρωση της ΕΑ.

1.4. Όπως ήδη μπόρεσε να εκφράσει στην γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής του Οκτωβρίου 1996, η ΟΚΕ εκφράζει την εκτίμησή της επίσης για την εμπεριστατωμένη ανάλυση σχετικά με τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα του Προγράμματος της Ενιαίας Αγοράς που η Επιτροπή έθεσε ως βάση για την κατάρτιση της παρούσας πρότασης προγράμματος δράσης.

1.5. Οι φιλόδοξοι στόχοι και το περιορισμένο χρονικό διάστημα εφαρμογής των προτεινόμενων μέτρων θα απαιτήσουν πράγματι μεγάλη δέσμευση εκ μέρους των οργάνων της Ένωσης και των κρατών μελών, δέσμευση που υπερβαίνει ευρύτατα το τεχνικό περιεχόμενο των προτεινόμενων μέτρων και η οποία δεν μπορεί να υλοποιηθεί με αξιοπιστία χωρίς την πλήρη και σαφή πολιτική υποστηρίξη των διαφόρων φορέων.

1.6. Για να διευκολυνθεί η πολύπλοκη διαδικασία επίτευξης αυτής της συναίνεσης κρίνεται συνεπώς επιθυμητό να καταβάλει η Επιτροπή κάθε προσπάθεια για να δοθεί η μέγιστη δυνατή δημοσιότητα στα βασικά δεδομένα του θέματος προκειμένου να καταστούν έτσι όσο το δυνατόν πιο σαφή το κόστος και τα οφέλη που προκύπτουν για τους ενδιαφερόμενους φορείς από τις επιλογές που αναφέρονται στο Πρόγραμμα Δράσης.

1.7. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει συνεπώς ότι το ΠΕΑ μολονότι επικεντρώνεται στις οικονομικές πτυχές έχει ευρύτερους στόχους.

1.8. Οι εξαιρετικές οικονομικές δυνατότητες που συνδέονται με την υλοποίηση της μεγαλύτερης ενιαίας αγοράς στον κόσμο αποτελούν ευκαιρία για τη συμβολή στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των 370 εκ. πολιτών της Ένωσης, ανεξάρτητα από το ρόλο και τη γεωγραφική χωροθέτησή τους.

1.9. Μια βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη σε ένα καινοτόμο, δυναμικό και κοινωνικά υπεύθυνο οικονομικό σύστημα δεν μπορεί λοιπόν να συνυπάρξει με μια ενιαία αγορά στην οποία μειώνεται η αποτελεσματικότητα καθώς μειώνονται και οι διαστάσεις των φορέων που συμμετέχουν σ' αυτήν.

1.10. Όπως αναφέρθηκε και στη γνωμοδότηση της 23ης Απριλίου 1997 (), η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στην ικανότητα των οργάνων της Ένωσης των κρατών μελών και άλλων κρατών της Ενιαίας Αγοράς, να καταστίσουν πραγματικά λειτουργική την ΕΑ ακόμη και για τους περιφερειακούς κοινωνικούς φορείς - εργαζομένους, παραγωγούς αγαθών και υπηρεσιών, και καταναλωτές.

1.11. Στην προοπτική αυτή κρίνεται σκόπιμο να συμμετάσχουν με συνέχεια στην προσπάθεια εφαρμογής του Προγράμματος Δράσης όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη - εργοδοτικές οργανώσεις - συνδικάτα - εκπρόσωποι των καταναλωτών κ.λπ.

1.12. Όπως απέδειξαν οι ακροάσεις που πραγματοποιήθηκαν από την ΟΚΕ και την Επιτροπή για την ανακοίνωση του Οκτωβρίου 1996 το ενδιαφέρον για τα θέματα αυτά είναι πολύ υψηλό. Οι αναδράσεις που επιτεύχθηκαν είναι μεγάλης σημασίας και μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο κυρίως για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του Προγράμματος Δράσης 7 και αυτό ακόμη περισσότερο λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών που οφείλονται στις σύντομες προθεσμίες. Ταυτόχρονα, η συμμετοχή αυτή αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για την παγίωση της γενικής πολιτικής συναίνεσης που αναφέρεται παραπάνω και η οποία κρίνεται απαραίτητη για την επιτυχία του Προγράμματος Δράσης.

2. Το Πρόγραμμα Δράσης

2.1. Η ΟΚΕ ανταποκρίνεται πλήρως στην επιθυμία που έχει εκφράσει η Επιτροπή να προωθήσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς δοδομένου ότι αποτελεί σημαντική πτυχή και για την υπό εξέλιξη διεύρυνση της ΕΕ. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα κράτη μέλη θα είναι καλύτερα προετοιμασμένα για τη διεύρυνση εάν τα προτεινόμενα για την ενιαία αγορά μέτρα εφαρμοστούν όσο το δυνατό αποτελεσματικότερα.

2.2. Το Πρόγραμμα Δράσης που προτείνεται από την Επιτροπή δικαιολογημένα υπογραμμίζει ως σημαντικό στοιχείο για την υλοποίηση της ΕΑ την εμπιστοσύνη, των οργάνων, των οικονομικών παραγόντων των πολιτών 7 εμπιστοσύνη ότι οι θεμελιώδεις κανόνες της ΕΑ θα εφαρμοσθούν πλήρως και ενιαίως 7 ότι οι κυριότερες νοθεύσεις του ανταγωνισμού στις αγορές θα αντιμετωπισθούν εγκαίρως και αποτελεσματικώς 7 εμπιστοσύνη για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ότι η ΕΑ η οποία καταρτίστηκε καταρχήν για αυτές ακριβώς, μπορεί συγκεκριμένα να μεταφρασθεί στην πραγματικότητα 7 για τους καταναλωτές εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία και στην ποιότητα των αγαθών και των υπηρεσιών 7 εμπιστοσύνη κυρίως στη δέσμευση των εθνικών αρχών ότι θα επιτρέψουν την λειτουργία της ΕΑ.

2.2.1. Αυτό αποτελεί σημαντική αναγνώριση της πολιτικής και πολιτισμικής σημασίας των επιλογών που συνδέονται με τη μελλοντική δέσμευση για την ΕΑ, θέμα που υπάρχει παντού στα έγγραφα που αφιέρωσε η ΟΚΕ στην ΕΑ.

2.2.2. Ομοιότητες προς την γενικότερη προοπτική που υιοθετήθηκε συναντώνται επίσης και όσον αφορά τη σχέση του ΠΕΑ με την τρίτη φάση της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης καθώς και την ολοκληρωμένη προσέγγιση για τους στρατηγικούς στόχους που αναφέρονται από το πρόγραμμα.

2.2.3. Η ΟΚΕ υπογράμμισε, πράγματι, στη γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής του Οκτωβρίου 1996, ότι η διαδικασία καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος θα πρέπει να προχωρήσει παράλληλα με την υλοποίηση της ΕΑ, κυρίως για να αποτραπεί το ενδεχόμενο οι πιο αδύναμοι φορείς να υποχρεωθούν να λειτουργήσουν σε οικονομικά συστήματα που θα καταστούν πιο ολοκληρωμένα από το ενιαίο νόμισμα χωρίς να μπορούν να ωφεληθούν πλήρως από το σύνολο των κανόνων που προβλέπονται από το ΠΕΑ.

2.2.4. Συνεπώς, καθίσταται προφανής η αναγκαιότητα να προχωρήσουμε στην παράλληλη υλοποίηση όλων των επιμέρους κατευθύνσεων δράσης, δεδομένου ότι ο κάθε τομέας αποτελεί λειτουργική παρέμβαση για την βελτίωση της αποτελεσματικότητας των άλλων.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τους στρατηγικούς στόχους που αναφέρονται στο Πρόγραμμα Δράσης. Οι τέσσερις περιοχές παρέμβασης, πράγματι, προκύπτουν σαφώς από τις συνοπτικές αναλύσεις που υπάρχουν στην ανακοίνωση σχετικά με τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα της ΕΑ που καταρτίστηκε τον παρελθόντα Οκτώβριο, και επιβεβαιώνονται σημαντικά επίσης στους προσανατολισμούς που εκφράστηκαν από τους φορείς κατά τη διάρκεια της ακρόασης που οργανώθηκε από την ΟΚΕ για τα θέματα αυτά τον Μάρτιο του 1997.

2.3.1. Να καταστούν αποτελεσματικοί οι κανόνες της ΕΑ 7 να εξαλειφθούν οι νοθεύσεις της αγοράς 7 να αρθούν τα τομεακά εμπόδια στην ολοκλήρωση 7 να καταστούν συγκεκριμένα τα οφέλη της ΕΑ για τους πολίτες, όλα αυτά αποτελούν επίσης προκλήσεις με τις οποίες θα πρέπει να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα της πολιτικής ομοφωνίας σχετικά με την ΕΑ.

2.3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί με μεγάλο ενδιαφέρον, όσον αφορά τις προβλεπόμενες δράσεις οι οποίες σκοπό έχουν να καταστήσουν αποτελεσματικούς τους κανόνες, την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στον ενεργό ρόλο που οι διοικήσεις των κρατών μελών θα πρέπει να επιτελέσουν για την ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου για μια καλύτερη εφαρμογή των κανόνων, μια ταχύτερη επίλυση των προβλημάτων, μια πιο γρήγορη αντίδραση στις παραβάσεις.

2.3.3. Ειδικότερο ενδιαφέρον αποκτά η πρόβλεψη της καθιέρωσης ενός «δελτίου αξιολόγησης της ΕΑ» για το κάθε ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, το οποίο περιοδικά θα ενημερώνει για την κατάσταση εκτέλεσης του ΠΕΑ. Αυτό θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για τη σαφήνεια των σχέσεων των ευρωπαϊκών εταίρων και θα συμβάλει, στην πράξη, στην επίτευξη της συναίνεσης γύρω από τα θέματα αυτά.

2.3.4. Η ΟΚΕ εκφράζει, επίσης, ικανοποίηση διαπιστώνοντας ότι η Επιτροπή συμφώνησε με τον προσανατολισμό που είχε εκφραστεί στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση σχετικά με τη σημασία των φορολογικών ζητημάτων για την πλήρη αποτελεσματικότητα της δράσης της ΕΑ.

2.3.5. Μολονότι έχει επίγνωση της λεπτότητας του θέματος, η ΟΚΕ θέλησε να δώσει ένα σαφές σήμα ότι ο ανοικτός και χωρίς προκαθορισμένες θέσεις διάλογος μεταξύ των κρατών, δεν μπορεί να αναβληθεί περισσότερο γιατί διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να εξασθενήσει η αποτελεσματικότητα των μέσων οικονομικής πολιτικής των ίδιων των εθνικών διοικήσεων. Οι δράσεις που προτείνονται από το πρόγραμμα της Επιτροπής μπορούν να επιτρέψουν ένα συγκεκριμένο πειραματισμό της αρχής του συντονισμού στα θέματα αυτά.

2.3.6. Επίσης ζήτημα που είναι στενά συνδεδεμένο με το θέμα αυτό αποτελεί η αυστηρή προσέγγιση της πολιτικής του ανταγωνισμού. Και στο ζήτημα αυτό οι γενικές κατευθύνσεις που υποδεικνύονται από την Επιτροπή θα πρέπει μετά από διάλογο με τα κράτη μέλη να υλοποιηθούν αποτελεσματικά στην πράξη. Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό από το πρώτο ήδη αυτό έγγραφο να υπογραμμιστεί ότι οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις σε πολλές περιπτώσεις αντιμετώπισαν μάλλον προβλήματα και όχι βελτίωση της ανταγωνιστικής τους ικανότητας λόγω της επικέντρωσης των ενισχύσεων στις μεγάλες επιχειρήσεις.

2.3.7. Ένα άλλο θέμα που προέκυψε με σαφήνεια κατά τη διάρκεια των εργασιών του παρατηρητηρίου της εσωτερικής αγοράς που συγκρότησε η ΟΚΕ είναι το πρόβλημα του τομέα των υπηρεσιών. Μολονότι αντιπροσωπεύει το 70 % του ΑΕγχΠ της Ένωσης, στον τομέα αυτό παραμένουν σημαντικά εμπόδια για την ολοκλήρωση. Οι χρηματιστικές αγορές, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι μεταφορές και οι τηλεπικοινωνίες αποτελούν χωρίς αμφιβολία τους πιο σημαντικούς τομείς στους οποίους θα πρέπει να υπάρξει αποφασιστική παρέμβαση.

2.3.8. Τέλος, η ΟΚΕ εκφράζει πλήρως την υποστήριξή της στο σημαντικό πρόγραμμα δράσεων που προβλέπει να καταστήσει την ΕΑ πραγματικά επωφελή για τους πολίτες. Αυτό αποτελεί ένα θέμα για το οποίο η ΟΚΕ λόγω ακριβώς της φύσεώς της, έδωσε μεγάλη προσοχή. Αναμένει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά από συνεννόηση με τους κοινωνικούς εταίρους, θα υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της ενημέρωσης και των διαβουλεύσεων των ευρωπαϊκών συμβουλίων των επιχειρήσεων, σε περίπτωση κλεισίματος εγκαταστάσεων παραγωγής με σημαντικές επιπτώσεις για την απασχόληση. Εάν δεν επιτευχθεί η ενσωμάτωση της κοινωνικής διάστασης στην ΕΑ εξασφαλίζοντας ελάχιστα επίπεδα προστασίας και πλήρους απασχόλησης σε όλες τις κοινωνικές κατηγορίες, δεν θα προκύψει η εν δυνάμει υποστήριξη στην ΕΑ.

2.3.9. Τα ζητήματα που συνδέονται με την κινητικότητα της εργασίας και της προστασίας των κοινωνικών δικαιωμάτων είναι σημαντικά. Η σύνδεση με τις φορολογικές πολιτικές είναι προφανής. Στις σημερινές συνθήκες διεθνούς κινητικότητας των κεφαλαίων, δύσκολα μπορεί να αποτραπεί ο κίνδυνος ο ανταγωνισμός μεταξύ των χωρών να τείνει προοδευτικά στην ένταση της φορολογικής πίεσης επι των μη κινητών συντελεστών. Και αυτό αποτελεί μια ειδική πτυχή που θα πρέπει να ενταχθεί καταλλήλως στο διάλογο για τους κανόνες του ανταγωνισμού.

2.3.10. Στο πρόγραμμα δράσης θα έπρεπε να περιληφθούν και άλλα πρωταρχικά θέματα. Πρόκειται συγκεκριμένα για τις ακόλουθες προτεραιότητες:

- να αποτραπεί η υπερβολική δημιουργία τεχνιτών εμποδίων στην πηγή, παραδείγματος χάριν μέσω ενός κώδικος συμπεριφοράς των κρατών μελών για την λειτουργία της ενιαίας αγοράς 7

- να προωθηθούν οι διασυνοριακές περιφερειακές ανταλλαγές, κυρίως για τις ΜΜΕ 7

- να επιτευχθεί η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων, προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η επίδραση της ενιαίας αγοράς επί της μεγεθύνσεως 7

- να συμπληρωθεί η κοινοτική εναρμόνιση της βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας 7

- να ενισχυθεί η τελωνειακή συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα 7

- να αναπτυχθεί κοινή στρατηγική για τη βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές τρίτων χωρών.

2.3.11. Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, η ΟΚΕ υποστηρίζει τον καθορισμό νέων προθεσμιών. Διερωτάται όμως κατά πόσον είναι υλικώς δυνατό να πραγματοποιηθεί στο σύνολό του το Πρόγραμμα Δράσης μέχρι το 1999. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα των νέων προθεσμιών:

- η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει με ποιό τρόπο υπολογίζει να επιταχύνει τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων στους διάφορους τομείς 7

- η Διακυβερνητική Διάσκεψη πρέπει να μορφοποιήσει τη δέσμευση των κρατών να επιταχύνουν την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και να προβούν στις μεταβολές των διαδιακασιών που θα αποδειχτούν αναγκαίες για την τήρηση αυτής της δέσμευσης 7

- η προθεσμία του 2002 πρέπει να ληφθεί επίσης υπόψη για τη ρύθμιση μέχρι αυτή τη χρονολογία, και πριν από την έλευση νέων διευρύνσεων, των θεμάτων που δεν είναι δυνατό να διακανονισθούν ως το 1999.

2.3.12. Τέλος η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της να αναγνωρισθεί επισήμως από τη ΔΔ ο ρόλος του Παρατηρητηρίου της Ενιαίας Αγοράς, μέσω ίσως δηλώσεως που θα υπενθυμίζει το αίτημα του Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το οποίο ζητείται από την ΟΚΕ να επιτελέσει το ρόλο αυτό.

Η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία επίσης να αναφερθούν στο Πρόγραμμα Δράσης της Επιτροπής οι εργασίες της στα πλαίσια του Παρατηρητηρίου.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 65.