Αριθ. C 318/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 12.88 
5. Βιομηχανικά απορρίμματα 
Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του γεγονότος ότι τα παρόντα σχέδια 
οδηγιών εξετάζουν μόνο την περίπτωση των οικιακών απορ­
ριμμάτων. Εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι τα βιομη­
χανικά απορρίμματα και άλλα παρόμοια απόβλητα (π.χ. από 
Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 1988. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ, στηριζόμενη στο πρόγραμμα δράσης των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την προστασία του περιβάλλο­
ντος (1987-1992) και λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη το κεφά­
λαιο 2.6 «Πληροφορίες και εκπαίδευση» του προγράμματος 
αυτού, επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την 
υιοθέτηση από το Συμβούλιο μιας απόφασης για την πρόληψη 
των προσβολών του περιβάλλοντος (2) μέσω δράσεων στους 
τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Τα προβλε­
πόμενα μέτρα αποτελούν την λογική και απαραίτητη 
υλοποίηση του προγράμματος δράσης των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Η 
ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση της για το 
πρόγραμμα δράσης και στις πρωτοβουλίες της, στα πλαίσια 
του Ευρωπαϊκού 'Ετους Περιβάλλοντος, για την ανάπτυξη 
της ευαισθητοποίησης των πολιτών για το περιβάλλον, διαμέ­
σου της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. 
(') ΕΕ αρνθ. C 197 της 27. 7. 1988, σ. 13. 
(2) ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987. τον ιατρικό τομέα) παρουσιάζουν ειδικά προβλήματα λόγω 
της εν μέρει ιδιαίτερα επικίνδυνης σύνθεσης τους αλλά και 
λόγω των δυνατοτήτων μιας ανάκτησης των ουσιών αξίας. 
Το θέμα αυτό δεν είναι δυνατόν να εξετασθεί στα παρόντα 
πλαίσια, θα πρέπει όμως κατά το δυνατό ταχύτερο να υπαχθεί 
σε μια ρύθμιση σε κοινοτικό επίπεδο. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
1.2. Η πρόληψη της ρύπανσης και των προσβολών του 
περιβάλλοντος με την έγκαιρη διαφώτιση και πληροφόρηση 
καθώς και με την ανάπτυξη μηχανισμών για πρακτική δράση 
μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα με την ανάπτυξη μιας συστη­
ματικής περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η ενσωμάτωση της 
περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε όλους τους αντίστοιχους 
τομείς της σχολικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, της 
ανώτατης εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της εξωσχο­
λικής επιμόρφωσης προσφέρει τη δυνατότητα να προσελκυ-
θεί το ενδιαφέρον των πολιτών, ανδρών και γυναικών, για τα 
περιβαλλοντικά προβλήματα έγκαιρα και εμπεριστατωμένα. 
Με την απόκτηση γνώσεων από διάφορους τομείς, μπορεί να 
προκληθούν αλλαγές στη συμπεριφορά και βελτιώσεις και 
να επιτευχθεί μια μεγαλύτερη δέσμευση και ετοιμότητα. Η 
περιβαλλοντική εκπαίδευση θα πρέπει να λάβει υπόψη διάφο­
ρες κατηγορίες πολιτών όπως π.χ. διδακτικό προσωπικό, 
επιστήμονες, εκπαιδευόμενους παραγωγούς, καταναλωτές, 
και καταναλώτριες και με τη χρησιμοποίηση κατάλληλων 
διδακτικών μέσων και μεθόδων να εξαπλώσει και να εμβαθύ­
νει την περιβαλλοντική γνώση. 
1.3. Η συστηματική ανάπτυξη της συνείδησης για το περι­
βάλλον σε ένα πρωιμότερο στάδιο της εκπαίδευσης μέσω της 
μεθοδικής διάδοσης αξιόπιστων πληροφοριών για περιβαλ-Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την πρόληψη των προσβολών του 
περιβάλλοντος με δράσεις στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης(') 
(88/C 318/03) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 30 Μαΐου 1988 σύμφωνα με το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης ΕΟΚ, να 
ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 5 Σεπτεμβρίου 1988, με βάση την εισηγητική 
έκθεση του κ. Nierhaus. 
Η ΟΚΕ εξέδωσε ομόφωνα κατά τη 258η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 28ης Σεπτεμβρίου 
1988) την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
12. 12. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 318/7 
λοντικά προβλήματα και τους περιφερειακούς και γενικούς 
συσχετισμούς τους καθιστά δυνατή όχι μόνο μια πιο ευσυνεί­
δητη συμπεριφορά των καταναλωτών και καταναλωτριών, 
αλλά και επιτρέπει στους εργοδότες και στις εργοδότριες και 
στους απασχολούμενους στις δημόσιες και ιδωτικές επιχειρή­
σεις και διοικήσεις να αναγνωρίζουν προϊόντα και παραγωγι­
κές μεθόδους που βλάπτουν το περιβάλλον και μέσω συστη­
ματικών πρωτοβουλιών να προωθήσουν τη μετατροπή τους 
σε ανεκτά για το περιβάλλον προϊόντα και παραγωγικές μεθό­
δους. Ζημιές που προκαλούνται στο περιβάλλον από τη γεωρ­
γία μπορούν να αποφευχθούν μέσω της συστηματικής ενημέ­
ρωσης και εκπαίδευσης των παραγωγών επιζήμιων για το 
περιβάλλον προϊόντων. Επιπλέον μπορεί κατ'αυτόν τον τρόπο 
να ενθαρρυνθεί η αντικατάσταση επιζήμιων για το περιβάλ­
λον προϊόντων ή η μεταβολή των γεωργικών παραγωγικών 
μεθόδων. 
1.4. Η επιδιωκόμενη πολυδιάστατη περιβαλλοντική εκπαί­
δευση μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό της αλληλεπίδρα­
σης των διάφορων παραγόντων που δρουν στο περιβάλλον 
και στην ανάπτυξη συνεπώς μιας νέας σχέσης ανθρώπου και 
φύσης. Ταυτόχρονα μια εκτενής περιβαλλοντική εκπαίδευση 
που θα εκτείνεται σε περισσότερους τομείς παρέχει τη δυνα­
τότητα μιας θεωρητικής και πρακτικής κατάρτισης, κατά την 
οποία παράλληλα με την μετάδοση εξειδικευμένων γνώσεων 
πρέπει να αναλύεται και να εκτιμάται και η σχέση μεταξύ 
οικονομίας και περιβάλλοντος. 
1.5. Τα προβλεπόμενα μέτρα περιβαλλοντικής εκπαίδευ­
σης μπορούν να εγκαινιάσουν μια εκτεταμένη ανταλλαγή 
πληροφοριών και απόψεων καθώς και μια καλύτερη συνεργα­
σία διάφορων ομάδων μεταξύ των κρατών της ΕΚ και της 
Επιτροπής. Συνεπώς συμβάλλουν σε μια εντατική διαδικασία 
συνειδητοποίησης των διάφορων δεοντολογικών δοξασιών 
για τη σχέση φύσης και ανθρώπου καθώς και στην αντίληψη 
περί των αξιών και της πολιτιστικής πολυμορφίας της ΕΚ. 
Η ανταλλαγή εμπειριών σε όλους τους τομείς της γενικής 
και επαγγελματικής εκπαίδευσης καθώς και της εξωσχολικής 
εκπαίδευσης και της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης συμβάλ­
λει στην όξυνση της συνείδησης των πολιτών για την 
αναγκαιότητα μιας προληπτικής περιβαλλοντικής πολιτικής. 
Αυτό αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την θετική μετα­
βολή της συμπεριφοράς των πολιτών έναντι του περιβάλλο­
ντος, καθώς και για τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλ­
λοντος ('). 
1.6. Μια περιβαλλοντική εκπαίδευση που περιλαμβάνει τις 
ιδιαίτερες απόψεις των κρατών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
καθώς και τις περιφερειακές και συνολικές επιπτώσεις των 
προσβολών του περιβάλλοντος και καθιστά κεντρική ιδέα τις 
ζημιές στη φύση και στον άνθρωπο, μπορεί να βοηθήσει, 
ώστε εκ μέρους των πολιτών, ανδρών και γυναικών, των 
διάφορων κρατών μελών να επιδειχθεί περισσότερη κατανό­
ηση των ειδικών προβλημάτων των χωρών και ταυτόχρονα 
περισσότερη προθυμία και ικανότητα για ειδική υποστήριξη 
των προληπτικών περιβαλλοντικών μέτρων. 
1.7. Ααμβάνοντας υπόψη την πολυμορφία των εθνικών 
εκπαιδευτικών συστημάτων, η ΟΚΕ επικροτεί την επιδιωκό-
(') Βλ. και ψήφισμα της 9ης Ιουνίου 1986 (ΕΕ αριθ. C 184 της 
23. 7. 1986) για τη διαπαιδαγώγηση των καταναλωτών στα πλαί­
σια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. μένη συστηματικότητα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο και διαπιστώνει σ'αυτή μια πρώτη αν 
και ατελή απάντηση στα σχετικά αιτήματα της ΟΚΕ που 
περιέχονται στη γνωμοδότηση της για το 4ο πρόγραμμα περι­
βαλλοντικής δράσης. Οι εκπαιδευτικές φάσεις της γενικής 
και επαγγελματικής εκπαίδευσης, της πανεπιστημιακής 
εκπαίδευσης και της εξωσχολικής επιμόρφωσης θα πρέπει 
να εξετασθούν όσον αφορά το περιεχόμενο τους και την 
καταλληλότητα τους συστηματικά και σύντομα από την Επι­
τροπή σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο ανάπτυξης της 
επαγγελματικής εκπαίδευσης (Cedefop) και του Ευρωπαϊκού 
Ιδρύματος βελτίωσης των συνθηκών ζωής και εργασίας, με 
σκοπό την ενσωμάτωση αντικειμένων περιβαλλοντικού περι­
εχομένου στα διάφορα προγράμματα. Επιπλέον θα πρέπει 
να δοθεί βάρος στην ανάπτυξη και δοκιμαστική εφαρμογή 
ειδικού υλικού εκπαίδευσης και εκμάθησης, και ιδιαίτερα 
υλικού για την εξειδίκευση του εκπαιδευτικού προσωπικού 
στον τομέα του περιβάλλοντος. Εξάλλου θα πρέπει να καταρ­
τισθεί και να δημοσιευθεί μελέτη για τα μέχρι τώρα εκτελε­
σθέντα πρότυπα σχέδια. 
Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι χωρίς συστηματική ανάπτυξη 
της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και έρευνας 
οι στόχοι της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου για την 
πρόληψη των προσβολών του περιβάλλοντος με δράσεις 
στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης δεν είναι 
εφικτοί. ΓΓαυτό προτείνει την συμπλήρωση της πρότασης 
της Επιτροπής, στην οποία θα προβλέπεται ρητά οικονομική 
ενίσχυση προτύπων σχεδίων στα πλαίσια της παρούσας πρό­
τασης. 
Επιπλέον θα πρέπει οι επιχειρήσεις ή οι οργανισμοί των 
οποίων τα προγράμματα χρηματοδοτούνται και με δημόσιους 
πόρους, να παροτρυνθούν να προωθήσουν την εκπαίδευση 
των συνεργατριών και συνεργατών τους στον τομέα του περι­
βάλλοντος. Αυτό θα ανταποκρινόταν στην πρακτική που ήδη 
ακολουθείται σε πολλά κράτη μέλη, σύμφωνα με την οποία 
τα προγράμματα ενισχύονται με δημόσιους πόρους μόνο σε 
περίπτωση που η εφαρμογή τους συνδυάζεται με τον έλεγχο 
της ανταπόκρισης των προγραμμάτων αυτών με τις απαιτή­
σεις που περιβάλλοντος. 
1.8. Αόγω της σημασίας της παρουσίας ειδικευμένων 
ατόμων ειδικών ατόμων για την προστασία του περιβάλλο­
ντος στις επιχειρήσεις και στις κρατικές διοικήσεις (εντεταλ­
μένοι για την προστασία του περιβάλλοντος) η ΟΚΕ συνιστά 
μια ειδική πρωτοβουλία της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων, που εκτός από τον τομέα της επαγγελματικής κατάρ­
τισης των ειδικευμένων ατόμων και παράλληλα προς τα 
δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των ειδικευμένων ατόμων 
για το περιβάλλον θα ορίζει και τις προϋποθέσεις ελεύθερης 
διακίνησης μέσα στην ΕΚ καθώς και τις απαιτήσεις εκπαίδευ­
σης και μετεκπαίδευσης για τους διάφορους κλάδους ειδικο­
τήτων. Τα καθήκοντα αυτών των αρμοδίων για το περιβάλλον 
θα πρέπει να είναι αντίστοιχα με εκείνα των αρμοδίων για 
την ασφάλεια, οι οποίοι ήδη υπάρχουν. Θα πρέπει να ληφθούν 
ιδιαίτερα υπόψη οι θετικές επιπτώσεις που έχει η προστασία 
του περιβάλλοντος στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Συγχρό­
νως θα πρέπει να διευκολυνθεί η εφαρμογή περιβαλλοντικών 
διατάξεων στις επιχειρήσεις αυτές και να προωθηθεί η 
ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων υπέρ της προστασίας και της 
βελτίωσης του περιβάλλοντος. Ειδικευμένα για το περιβάλ­
λον άτομα θα πρέπει να προβλεφθούν και για τη γεωργία, για 
να περιορισθούν συστηματικά οι ζημίες περιβάλλοντος. 
Αριθ. C 318/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 12. 88 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Άρθρο 1, παράγραφος 2 
Η ΟΚΕ προτείνει να συμπληρωθούν οι ακόλουθοι στόχοι και 
πτυχές: 
Μετά την 3η περίπτωση να παρεμβληθούν τα εξής: 
«— η ευθύνη των γενεών για ένα άθικτο περιβάλλον και 
την διατήρηση των φυσικών θεμελίων ζωής μελλοντικών 
γενεών (σύμβαση γενεών).» 
Μετά την τελευταία περίπτωση να προστεθεί το ακόλουθο 
κείμενο: 
«— η ευθύνη των εργαζομένων, ανδρών και γυναικών 
καθώς και των ειδικευμένων ατόμων στις επιχειρήσεις 
και κρατικές διοικήσεις για συνειδητή συμπεριφορά 
έναντι του περιβάλλοντος, αβλαβείς για το περιβάλλον 
παραγωγικές μεθόδους και αβλαβή για το περιβάλλον 
προϊόντα·» 
«— η ευθύνη όλων των τομέων της οικονομίας για να 
μειωθούν ή να αποφευχθούν συστηματικά οι ζημίες του 
περιβάλλοντος.» 
2.2. Άρθρο 2 
2.2.1. Η παράγραφος 1 να συμπληρωθεί ως εξής: 
«— Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών εξασφαλίζουν 
την ενσωμάτωση των στοιχείων που ορίζονται στην παρά­
γραφο 2 του άρθρου 1 σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης, 
της γενικής εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρ­
τισης και για τους ενήλικες, σε συνεργασία με τους τοπι­
κούς οργανισμούς, τις περιβαλλοντικές ενώσεις και τις 
ενώσεις καταναλωτών και τους κοινωνικούς εταίρους 
καθώς και, ενδεχομένως με τους συλλόγους γονέων ή 
οικογενειών ή με τους υπεύθυνους για την ανατροφή των 
μαθητών.» 
2.2.2. Στο άρθρο 2, παράγραφος 1, η πρώτη περίπτωση να 
συμπληρωθεί ως εξής: 
«— τηρούν τα στοιχεία αυτά κατά την επεξεργασία των 
εκπαιδευτικών προγραμμάτων, των σχετικών κλάδων 
μαθημάτων, καθώς και κατά την οργάνωση των μαθημά­
των που αφορούν όλους τους κλάδους, λαμβάνοντας 
υπόψη τις διάφορες κατηγορίες στόχων·» 
Η δεύτερη περίπτωση θα πρέπει να τροποποιηθεί ως εξής: 
«— προβλέπουν και ενισχύουν εξωσχολικές δραστηριό­
τητες για την πρακτική εφαρμογή των θεωρητικών 
γνώσεων που έχουν αποκτηθεί όσον αφορά το περιβάλ­
λον· καθώς και για να χρησιμοποιήσουν παράλληλα τις 
υφιστάμενες εμπειρίες αμίσθων ειδικών συνεργατών των 
ενώσεων καταναλωτών, των περιβαλλοντολογικών ή των 
γεωργικών ενώσεων» 
Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 1988. 2.2.3. Στο άρθρο 2, παράγραφος 2, θα πρέπει να τονισθεί 
περισσότερο η ανάγκη εκπαίδευσης των ειδικευμένων 
ατόμων. Συνεπώς η παράγραφος χρειάζεται να διατυπωθεί 
ως εξής: 
«Τα κράτη μέλη ενθαρρύνουν επίσης την κατάρτιση και 
επιμόρφωση ειδικών στους διάφορους κλάδους που 
αφορούν το περιβάλλον, εντάσσοντας οικολογικά θέματα 
στα προγράμματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης. Τα σχο­
λικά, επαγγελματικά και πανεπιστημιακά εκπαιδευτικά 
προγράμματα καθώς και τα προγράμματα της εξωσχο­
λικής επιμόρφωσης πρέπει να καταρτισθούν από την Επι­
τροπή σε συνεργασία με το Cedefop και το Ευρωπαϊκό 
Ίδρυμα βελτίωσης των συνθηκών ζωής και εργασίας. 
Μια τέτοια δράση θα ευδοκιμούσε και στον τομέα της 
επαγγελματικής εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της 
ανώτατης παιδείας και θα κατηύθυνε και τη συμπεριφορά 
μελλοντικών ειδικευμένων ατόμων εντονότερα προς τη 
διατήρηση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων.» 
2.2.4. Τα εθνικά προγράμματα που προβλέπονται στο 
άρθρο 2, παράγραφος 3, για τη γενική και επαγγελματική 
εκπαίδευση επιβάλλεται να αξιοποιηθούν από την Επιτροπή 
και, εκτός από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να υποβληθούν 
και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
2.2.5. Στο άρθρο 2, παράγραφος 4 να απαλειφθεί η φράση: 
«που εντάσσεται εξίσου στον τομέα ...». 
2.2.6. Η ΟΚΕ εκφράζεται υπέρ μιας νέας παραγράφου 5, 
στην οποία θα προβλέπεται η προώθηση προτύπων σχεδίων 
στα κράτη μέλη της ΕΚ. 
Προτείνει την ακόλουθη συμπλήρωση: 
«Για να επιταχυνθεί η μετατροπή της περιβαλλοντικής 
εκπαίδευσης στα κράτη μέλη και για την ανταλλαγή 
εμπειριών η Επιτροπή προωθεί πρότυπα σχέδια περιβαλ­
λοντικής εκπαίδευσης, τα οποία περιέχουν όλες τις πτυχές 
των στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 1, 
παράγραφος 2, με οικονομική συμμετοχή. Τα αποτε­
λέσματα των προτύπων αυτών σχεδίων αξιολογούνται και 
τίθενται στη διάθεση του Συμβουλίου των υπουργών Παι­
δείας και των κρατών. Εκτός αυτού καταρτίζεται και δημο­
σιεύεται τεκμηρίωση για μέχρι τώρα πρότυπα σχέδια. 
Επιπλέον προτείνεται η επεξεργασία και η δοκιμαστική 
εφαρμογή διδακτικών βοηθημάτων και παιδαγωγικών 
κατευθύνσεων που να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές 
περιβαλλοντολογικές πτυχές που υπάρχουν σε κάθε κρά­
τος μέλος.» 
2.3. Άρθρο 4 
Η ΟΚΕ αναμένει ότι η έκθεση για την εκτέλεση της απόφα­
σης θα υποβληθεί και στην ΟΚΕ. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT