Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκίνητων οχημάτων και την τροποποίηση των οδηγιών 73/239/ΕΟΚ και 92/49/ΕΟΚ (Τέταρτη οδηγία ασφάλισης αυτοκινήτων)» () (98/C 157/02)

Στις 4 Νοεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 100 Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 1998, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Pelletier.

Κατά την 353η σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Μαρτίου 1998 (συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 94 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η βελτίωση της αποζημίωσης των θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προβληματίσει έντονα τις νομοθετικές αρχές της ΕΕ ήδη από τη δημιουργία της ενιαίας ασφαλιστικής αγοράς.

1.2. Ο προβληματισμός αυτός αιτιολογείται από την ανάγκη τόσο να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, η οποία διασφαλίζεται από τη Συνθήκη, όσο και να ολοκληρωθεί η ενιαία αγορά.

1.3. Η τέταρτη οδηγία ασφάλισης αυτοκινήτων υπαγορεύεται από την αυξανόμενη κινητικότητα των πολιτών της ΕΕ οι οποίοι πραγματοποιούν τακτικές διαμονές μικρής διάρκειας σε κράτη μέλη άλλα από εκείνο της μόνιμης κατοικίας τους. Αυτές οι ροές πληθυσμού, συχνά κατά τις περιόδους διακοπών, χαρακτηρίζονται από τη σταθερή αύξηση του όγκου τους και από το γεγονός ότι αφορούν κατά πολύ άνισο τρόπο τα διάφορα κράτη μέλη. Πράγματι, από την άποψη αυτή, οι χώρες μπορούν να κατανεμηθούν σε εκείνες που «εξάγουν» τουρίστες, σε εκείνες που «εισάγουν», και στις χώρες διέλευσης.

1.4. Η στατιστική πιθανότητα του κινδύνου για ένα φυσικό πρόσωπο που διέρχεται άλλο κράτος μέλος από εκείνο της προέλευσής του, να υποστεί ατύχημα, είναι πραγματική, όπως επιβεβαιώνουν και οι αναφορές που αποστέλλονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ακόμα και εάν ο αριθμός των ατόμων που ενέχονται παραμένει χαμηλός.

2. Προηγούμενα

2.1. Το σύστημα του πράσινου δελτίου, που εφαρμόστηκε στα τέλη της δεκαετίας του '40 κατόπιν πρωτοβουλίας της Επιτροπής Μεταφορών του ΟΗΕ, οργάνωσε, στο πλαίσιο σύμβασης των επαγγελματικών οργανώσεων ασφαλιστικών επιχειρήσεων (inter-bureaux), την αποζημίωση για τα τροχαία ατυχήματα που συμβαίνουν εκτός χώρας καταχώρησης από οχήματα ασφαλισμένα σε ευρωπαϊκή χώρα.

2.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη βελτίωση της αποζημίωσης των θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων στην ΕΕ από της εκδόσεως, το 1972, της πρώτης οδηγίας για την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων οχημάτων (72/166/ΕΟΚ), με την οποία κατέστη υποχρεωτική η ασφάλιση της αστικής ευθύνης σε όλη την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Η δεύτερη (84/5/ΕΟΚ) και η τρίτη (90/232/ΕΟΚ) οδηγία για την ασφάλιση αυτοκινήτων ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο την προστασία των θυμάτων.

2.3. Η δεύτερη οδηγία της 30ής Δεκεμβρίου 1983, βασιζόμενη στο σύστημα του πράσινου δελτίου, ρύθμιζε τις περιπτώσεις τροχαίων που συνέβαιναν στη χώρα διαμονής του θύματος και στα οποία εμπλέκονται οχήματα καταχωρημένα και ασφαλισμένα στο ίδιο το κράτος μέλος ή σε άλλο.

2.4. Η τρίτη οδηγία της 14ης Μαΐου 1990 ρυθμίζει τη λειτουργία της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στις ασφάλειες αυτοκινήτων και καλύπτει τις περιπτώσεις όπου το τροχαίο λαμβάνει χώρα στο κράτος διαμονής του θύματος και προκαλείται από όχημα καταχωρημένο στην ίδια χώρα αλλά ασφαλισμένο σύμφωνα με το καθεστώς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από μια ασφαλιστική εταιρία άλλου κράτους μέλους.

2.4.1. Συγκεκριμένα, η οδηγία κατέστησε υποχρεωτική την προσχώρηση, στο Γραφείο Πράσινου Δελτίου και στο Ταμείο Εθνικών Εγγυήσεων, όλων των ασφαλιστικών εταιριών που λειτουργούν στην αγορά, είτε είναι εγκατεστημένες σε ένα κράτος είτε όχι.

2.5. Συνεπώς, οι οδηγίες για την ασφάλιση αυτοκινήτων δεν επιτρέπουν την ικανοποιητική κάλυψη των περιπτώσεων των θυμάτων τροχαίου εκτός του κράτους διαμονής τους.

2.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διαπιστώνοντας το κενό, υπέβαλε στις αρχές της δεκαετίας του '90 το ερώτημα αυτό στις δύο πλέον αρμόδιες επαγγελματικές οργανώσεις για να δώσουν μια λύση: την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλίσεων και το Συμβούλιο των Γραφείων.

2.7. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλίσεων, η οποία διαχειρίζεται το σύστημα του πράσινου δελτίου, κατήρτισε σύμβαση για τους «επισκέπτες θύματα» προκειμένου να ληφθεί υπόψη και αυτή η περίπτωση. Ωστόσο, δεν επετεύχθη συμβατική λύση διότι, αφενός, το σύνολο των γραφείων δεν συμφωνούσε και, αφετέρου, η επέκταση της άμεσης αξίωσης - βάση του συστήματος της προσφυγής σε εκπρόσωπο- δεν μπορούσε να διασφαλισθεί με βέλτιστες συνθήκες νομικής ασφάλειας.

2.8. Διαπιστώνοντας το αδιέξοδο σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλίσεων τάχθηκε σαφώς υπέρ της κατάρτισης πρότασης οδηγίας, μόνο μέσο που διασφαλίζει ένα ομοιογενές επίπεδο προστασίας σε όλη την ΕΕ και θεσπίζει σε όλα τα κράτη μέλη το δικαίωμα άμεσης αξίωσης έναντι του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του υπευθύνου.

2.9. Οι πολυάριθμες αναφορές από θύματα τροχαίων σε κράτος άλλο από εκείνο της προέλευσής τους, με τις οποίες καταγγέλλονταν οι καθυστερήσεις στην καταβολή αποζημιώσεων και η αργοπορία των διαδικασιών, οδήγησαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ασχοληθεί με το ζήτημα το 1995. Η επιτροπή νομικών θεμάτων όρισε εισηγητή τον κ. Willy Rothley, ο οποίος είχε υποβάλει και το ψήφισμα που υιοθέτησε το ΕΚ στις 26 Οκτωβρίου 1995, σύμφωνα με το άρθρο 138 Β της Συνθήκης.

2.10. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έλαβαν υπόψη το αίτημα του ΕΚ και συνέταξαν πρόταση οδηγίας με βάση τις ακόλουθες αρχές:

- θέσπιση του δικαιώματος άμεσης αξίωσης έναντι του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του υπευθύνου 7

- ορισμό από όλες τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, αντιπροσώπων υπεύθυνων για το διακανονισμό των ζημιών σε κάθε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

- δημιουργία ενός οργανισμού πληροφόρησης, οποίος θα αναλάβει να ενημερώνει τα θύματα για τα στοιχεία της ασφαλιστικής επιχείρησης που καλύπτει τον υπεύθυνο καθώς και για τα στοιχεία του αντιπροσώπου που είναι υπεύθυνος για το διακανονισμό των ζημιών στη χώρα διαμονής του θύματος 7

- θέσπιση της υποχρέωσης της ασφαλιστικής επιχείρησης να υποβάλει, εντός ορισμένης προθεσμίας, και με την ποινή κυρώσεων, προσφορά αποζημίωσης 7

- σε περίπτωση μη ορισμού αντιπροσώπου ή μη ικανοποιητικής απάντησης του ασφαλιστή εντός της ταχθείσας προθεσμίας, τίθεται σε λειτουργία μια διαδικασία αποζημίωσης των θυμάτων από έναν οργανισμό ad hoc στον τόπο κατοικίας ο οποίος, στη συνέχεια, έχει απαίτηση κατά του «λειτουργικού ομολόγου» του στο κράτος μέλος όπου συνέβη το τροχαίο.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση οδηγίας, η οποία αποτελεί απαραίτητο στάδιο για την οικοδόμηση της ενιαίας αγοράς προς όφελος των καταναλωτών οι οποίοι, σε περιπτώσεις τροχαίων που σημειώνονται στο εξωτερικό, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τις ακόλουθες δυσκολίες:

- προβλήματα γλωσσικά και επικοινωνίας 7

- δυσχερής εντοπισμός του υπεύθυνου του τροχαίου και της ασφαλιστικής επιχείρησης που τον καλύπτει 7

- διαφορετικοί όροι ανάληψης της ευθύνης του υπεύθυνου του τροχαίου 7

- διαφορετικοί νόμοι και διαδικασίες αποζημίωσης από τη μια χώρα στην άλλη.

3.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να υιοθετηθεί η πρόταση το συντομότερο δυνατόν και να αποτελέσει αντικείμενο δημοσιότητας τόσο από την Επιτροπή όσο και στα κράτη μέλη, από όλα τα μέρη που ενδιαφέρονται για την προώθηση ενός τέτοιου μηχανισμού: δημόσιες αρχές, επαγγελματικές οργανώσεις ασφαλιστών, ενώσεις καταναλωτών, τουριστικές επιχειρήσεις, κ.λπ.

3.3. Ωστόσο, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι, εκτός από τη δυνατότητα βελτίωσης της διατύπωσης ορισμένων σημείων, συνεχίζουν να υφίστανται ερωτήματα στους ενδιαφερόμενους κύκλους όσον αφορά την εκπλήρωση, εντός των καθορισμένων προθεσμιών, ορισμένων υποχρεώσεων που προβλέπονται από την πρόταση οδηγίας και κυρίως της υποχρέωσης σχετικά με την θέσπιση ενός ενημερωτικού μητρώου με τους αριθμούς κυκλοφορίας των αυτοκινήτων, τα στοιχεία των ασφαλιστικών επιχειρήσεων για θέματα αστικής ευθύνης και την ταυτότητα του αντιπροσώπου που είναι επιφορτισμένος με τον διακανονισμό των τροχαίων.

3.4. Συνεπώς, το ζήτημα μιας πρόσθετης προθεσμίας για την εφαρμογή αυτής της ειδικής διάταξης της οδηγίας αρμόζει να εξετασθεί, στο βαθμό που η θέσπιση ενός τέτοιου μητρώου, το οποίο δεν υπάρχει επί του παρόντος με αυτή τη μορφή σε πολλά κράτη μέλη, απαιτεί ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, προκειμένου να συγκεντρωθούν τα τεχνικά και οικονομικά μέσα που απαιτούνται για την ορθή λειτουργία του.

3.5. Το ζήτημα του κόστους εφαρμογής της οδηγίας αυτής συζητήθηκε από τους ενδιαφερόμενους κύκλους σε γενικές γραμμές. Η ΟΚΕ επιθυμεί να μάθει εάν η Επιτροπή επιχείρησε, μέσω των γνωστών δελτίων αξιολόγησης των επιπτώσεων, να εκτιμήσει το οικονομικό κόστος αυτής της νομοθετικής πρωτοβουλίας.

3.6. Εξάλλου, είναι σαφές για την ΟΚΕ ότι οι ενέργειες δεν μπορούν να σταματήσουν με την υιοθέτηση της οδηγίας.

3.6.1. Ακόμη και εάν πρόκειται για γενικότερο πρόβλημα, κρίνεται σκόπιμο να εξετάσει η Επιτροπή με ποια μέσα μπορεί να επιταχυνθεί και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των θυμάτων στους κανόνες απόδειξης, ιδίως όσον αφορά θέματα έκδοσης και διαβίβασης των αναφορών της αστυνομίας ή της χωροφυλακής.

3.6.2. Όσον αφορά την προσπάθεια προσέγγισης των κανόνων σχετικά με τα δικαιώματα αποζημίωσης και αποκατάστασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τούτη κρίνεται ευκταία, ακόμη και εάν επί του παρόντος δεν φαίνεται ότι είναι οι συνθήκες ώριμες για αυτό.

3.6.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλειών συνέβαλε, στο βαθμό που την αφορά, ώστε να διευκολυνθεί στην πράξη ο διακανονισμός των τροχαίων που προκαλούνται στο εξωτερικό, θεσπίζοντας ένα πρότυπο «ευρωπαϊκού κοινού δηλωτικού εντύπου» το οποίο χρησιμοποιείται σε πολλά κράτη μέλη.

Δικαίωμα άμεσης αξίωσης

3.7. Η θέσπιση του εν λόγω δικαιώματος από τη νομοθεσία όλων των κρατών μελών αποτελεί αναμφισβήτητα ένα ουσιαστικό βήμα για τη βελτίωση της κατάστασης των θυμάτων που ζητούν αποκατάσταση. Επίσης, πρόκειται για καινοτομία για το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

3.8. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το δικαίωμα άμεσης αξίωσης ισχύει μόνο για τα θύματα που ανταποκρίνονται στα κριτήρια του άρθρου 1, δηλαδή τα θύματα τροχαίου σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο της κατοικίας τους, όπου το τροχαίο προκαλείται από όχημα με αριθμό κυκλοφορίας άλλου κράτους μέλους, και ασφαλισμένο από επιχείρηση εγκατεστημένη στο άλλο κράτος μέλος.

3.9. Η ΟΚΕ διερωτάται για τους λόγους αυτών των περιορισμών και θεωρεί ότι η πρόταση οδηγίας αποτελούσε την ευκαιρία να επεκταθεί η δυνατότητα αυτή σε γενικό δικαίωμα όλων των θυμάτων τροχαίων που σημειώθηκαν στο σύνολο της επικράτειας της ΕΕ.

Ορισμός αντιπροσώπου αρμόδιου για το διακανονισμό των ζημιών

3.10. Τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, στις οποίες έχει χορηγηθεί άδεια για την άσκηση δραστηριότητας στον τομέα 10, να ορίσουν σε κάθε κράτος μέλος έναν αντιπρόσωπο αρμόδιο για το διακανονισμό των ζημιών. Με τη νέα αυτή υποχρέωση, που βαρύνει τις επιχειρήσεις, επιδιώκεται να διευκολυνθεί το θύμα. Ακόμη, προστίθεται στον κατάλογο των διατυπώσεων που πρέπει να εκτελούνται για την απόκτηση της άδειας.

3.10.1. Ο ορισμός ενός τέτοιου αντιπροσώπου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση της ευρωπαϊκής άδειας.

3.11. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την μέθοδο που επιλέγηκε αλλά έχει ορισμένα ερωτηματικά όσον αφορά τις συνθήκες εφαρμογής τους από τις εποπτικές αρχές. Οι αρχές αυτές οφείλουν να οργανωθούν προκειμένου να υποχρεώσουν τις επιχειρήσεις που απέκτησαν άδεια, να ορίσουν αντιπρόσωπο και να μεριμνούν ώστε οι φάκελοι των αιτήσεων να είναι πλήρεις. Θα ήταν ευκταίο να ευαισθητοποιήσουν οι ευρωπαϊκές ασφαλιστικές επιχειρήσεις τις οικείες εποπτικές αρχές όσον αφορά τη σημασία αυτής της νέας αποστολής και να επιτύχουν την θέσπιση μιας πρόσθετης σχετικής διάταξης στο πρωτόκολλο για την συνεργασία των εποπτικών αρχών των ασφαλιστικών επιχειρήσεων των χωρών του ΕΟΧ, όπως τροποποιήθηκε το 1997.

3.12. Αυτές οι νέες διατυπώσεις δεν φαίνεται να επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις στο βαθμό που ο κατάλογος των φυσικών ή νομικών προσώπων που μπορούν να αναλάβουν το ρόλο αυτό παραμένει ανοιχτός. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει στην αιτιολογική έκθεση για το άρθρο 3 ότι πρόθεσή της ήταν «να δοθεί μεγάλη ελευθερία στις επιχειρήσεις». Οι επιχειρήσεις θα μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν χωρίς πρόβλημα τις υφιστάμενες δομές: θυγατρικές, υποκαταστήματα, πρακτορεία, γραφεία διακανονισμού των ζημιών ή φυσικά πρόσωπα που ασκούν ήδη το δικηγορικό λειτούργημα, ή καθήκοντα εντολοδόχου, φορολογικού αντιπροσώπου ή αντιπροσώπου παροχής υπηρεσιών υπό την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας 90/618/ΕΟΚ.

3.13. Ακόμη, ο ορισμός ενός τέτοιου αντιπροσώπου δεν εμποδίζει βεβαίως την επιχείρηση να έρθει σε άμεση επαφή με το θύμα. Η ευελιξία αυτή που οδήγησε στην θέσπιση της δυνατότητας προσφυγής στον αντιπρόσωπο, αρμόδιο για τον διακανονισμό των ζημιών, είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι αντιστοιχεί στην ποικιλία των περιπτώσεων, κυρίως εκείνων όπου το θύμα έχει συνάψει ασφάλεια «νομικής προστασίας».

3.14. Ο ορισμός της εντολής που συνδέει τον αντιπρόσωπο με την επιχείρηση που τον όρισε, οφείλει να διαπνέεται από την ίδια ευελιξία (άποψη που επικράτησε στο άρθρο 3 παρ. 5), προκειμένου να μην υποχρεωθούν οι επιχειρήσεις να μεταβάλουν τις συμβατικές σχέσεις τους με τρίτα πρόσωπα ή τον τρόπο οργάνωσής τους στις αγορές του εξωτερικού.

3.15. Όσον αφορά τα προσόντα του αντιπροσώπου, υπεύθυνου για τον διακανονισμό των ζημιών, είναι ευκταίο να διευκρινισθεί σαφώς ότι τούτος θα συνομιλεί με το θύμα στην επίσημη γλώσσα ή γλώσσες του κράτους διαμονής του. Η γλωσσική δυσκολία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην καλή λειτουργία των διαδικασιών αποζημίωσης.

Θέσπιση μιας υποχρέωσης υποβολής προσφοράς για αποζημίωση

3.16. Το άρθρο 3, παρ. 6, θεσπίζει την υποχρέωση υποβολής προσφοράς για αποζημίωση, εντός διαστήματος τριών μηνών και επί ποινή κυρώσεων «στην περίπτωση που η ευθύνη έχει διαπιστωθεί και η ζημία έχει προσδιορισθεί ποσοτικά». Πρόκειται για μια πολύ ουσιαστική διάταξη, από την οποία θα εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, η αποτελεσματικότητα της οδηγίας και θα καταστήσει εξαιρετική την παρέμβαση του οργανισμού αποζημίωσης που αναφέρεται στο άρθρο 5.

3.17. Αυτή η υποχρέωση υποβολής προσφοράς ισχύει στη γαλλική αγορά, ήδη από την θέση σε ισχύ του νόμου της 5ης Ιουλίου 1985. Το σύστημα αυτό, το οποίο προβλέπει χρηματικές κυρώσεις σε περίπτωση μη υποβολής προσφοράς ή μη ικανοποιητικής προσφοράς, λειτουργεί ικανοποιητικά εδώ και περισσότερο από δέκα έτη, για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις και για τους ασφαλισμένους.

3.18. Εξάλλου, υπό το πρίσμα της γαλλικής εμπειρίας, παρατηρείται ότι η καλή λειτουργία της υποχρέωσης, η οποία βαρύνει την επιχείρηση που ασφαλίζει την αστική ευθύνη του υπευθύνου, βασίζεται στην ρεαλιστική αξιολόγηση των διαδικασιών εκτίμησης των σωματικών βλαβών και των ζημιών. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο κώδικας των ασφαλιστικών επιχειρήσεων αναφέρεται στην έννοια της συνολικής εκτίμησης της κατάστασης του θύματος.

3.19. Η αναφορά αυτή, η οποία αντιστοιχεί, εξάλλου, σε ένα μέτρο που χρησιμοποιείται και σε άλλες αγορές της ΕΕ (Βέλγιο, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, κ.λπ.) αξίζει να εξετασθεί με προσοχή στο βαθμό που μπορεί να εγγυηθεί μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στον μηχανισμό προς όφελος τόσο των ασφαλιστικών επιχειρήσεων όσο και των θυμάτων.

3.20. Η ΟΚΕ διερωτάται σχετικά με τη δυνατότητα επίτευξης συμφωνίας για την εισαγωγή μιας τέτοιου είδους αναφοράς, με την μορφή προσθήκης στο τέλος της πρώτης περίπτωσης του άρθρου 3, παρ. 6: «και συγκεκριμένα τη γενική κατάσταση του θύματος». Ωστόσο, η τροποποίηση αυτή έχει νόημα μόνον εάν η χρήση της γενικευθεί στα κράτη μέλη.

3.21. Αυτή η επιδίωξη ρεαλιστικής αντιμετώπισης θα πρέπει επίσης να οδηγήσει στη διευκρίνιση ότι η αίτηση αποζημίωσης που υποβάλει, είτε το ίδιο το θύμα, είτε ένας από τους αντιπροσώπους του, πρέπει να αιτιολογείται και να περιλαμβάνει το σύνολο των στοιχείων που απαιτούνται για την εκτίμηση των σωματικών βλαβών και των ζημιών.

Δημιουργία μητρώου

3.22. Ο οργανισμός ενημέρωσης που αναφέρεται στο άρθρο 4, παρ. 1 έχει ως κύρια αποστολή την «τήρηση μητρώου των αυτοκίνητων οχημάτων που είναι εγγεγραμμένα στην επικράτειά του, των επιχειρήσεων ασφάλισης της αστικής ευθύνης που καλύπτουν τα οχήματα αυτά και των αντιπροσώπων που είναι υπεύθυνοι για τον διακανονισμό των ζημιών...», προκειμένου να διευκολύνεται ο εντοπισμός της υπεύθυνης ασφαλιστικής επιχείρησης, πληροφορία απαραίτητη για την έναρξη της διαδικασίας διακανονισμού των ζημιών.

3.23. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη δημιουργία ενός τέτοιου μηχανισμού, ο οποίος επιδιώκει την συνδρομή των θυμάτων τροχαίων και, ακόμη, μπορεί να προσφέρει πρόσθετα μέσα για την καταπολέμηση της μη ασφάλισης. Ωστόσο, διερωτάται κατά πόσο είναι εφικτή η εφαρμογή του εντός των προθεσμιών που προβλέπει η πρόταση οδηγίας.

3.24. Πράγματι, εντοπίζονται πολλές δυσκολίες:

- σε πολλά κράτη μέλη, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις που καλύπτουν την αστική ευθύνη αυτοκινήτων δεν διαθέτουν πάντοτε πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό κυκλοφορίας κάθε οχήματος 7

- επί του παρόντος, δεν είναι εφικτό σε όλα τα κράτη μέλη να εντοπισθεί η ασφαλιστική επιχείρηση μέσω του αριθμού κυκλοφορίας. Ένα τέτοιο σύστημα ισχύει στην Γερμανία και την Αυστρία, ενώ στην Γαλλία και την Ιταλία μέσω του αριθμού κυκλοφορίας, μπορεί να εντοπισθεί ο οδηγός 7

- τα υφιστάμενα αρχεία που αντιστοιχούν έως ένα βαθμό στο περιεχόμενο που ορίζει το άρθρο 4, υπάγονται στη διαχείριση ενός ή πολλών οργάνων (δημόσιες αρχές, επαγγελματικές ενώσεις, ανεξάρτητοι οργανισμοί, ...), τα οποία χρειάζονται περιθώριο χρόνου για να προσδιορίσουν τη συνεργασία τους προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ενιαίο «σημείο πρόσβασης».

3.25. Πάντως η ΟΚΕ εμμένει στο να παραχωρηθεί πρόσθετη προθεσμία, π.χ. 30 μηνών αντί των 24. Μια τέτοια προθεσμία επιτρέπει σε όλα τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν, σύμφωνα με τους διεθνείς και κοινοτικούς κανόνες στον τομέα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, ένα ενιαίο «σημείο πρόσβασης», το οποίο να συλλέγει με αξιόπιστο τρόπο και εάν είναι δυνατόν σύμφωνα με κοινά πρότυπα, το σύνολο των πληροφοριών, γνωρίζοντας ότι το «σύστημα» αυτό θα δημιουργηθεί ανάλογα με την περίπτωση, είτε εκ του μηδενός, είτε με βάση αρχεία υφιστάμενα αλλά αποσπασματικά.

3.26. Ακόμη, μια τέτοια προθεσμία θα επιτρέψει την καλύτερη αξιοποίηση των εμπειριών που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον στον τομέα των μητρώων. Για το λόγο αυτό, επισημαίνεται η καλή λειτουργία ενός τέτοιου μητρώου στην ισπανική αγορά από το Μάρτιο 1996. Είναι γεγονός ότι από την ημερομηνία αυτή οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις ενημερώνουν, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες, το Ταμείο Εγγυήσεων τους, σχετικά με τον αριθμό κυκλοφορίας των οχημάτων που καλύπτουν, το όνομα και τη διεύθυνση, τη φύση της σύμβασης (ετήσια, περιορισμένης διάρκειας, κ.λπ.), την περίοδο ισχύος της καθώς και τις αναφορές σχετικά με τη μάρκα του οχήματος και τον αριθμό καταχώρησης της επιχείρησης στην ελεγκτική αρχή.

Όροι παρέμβασης του οργανισμού αποζημίωσης

3.27. Η πρόταση οδηγίας περιγράφει λεπτομερώς τους όρους σύμφωνα με τους οποίους οι οργανισμοί αποζημίωσης μπορούν να προβούν στην αποζημίωση των θυμάτων σε περίπτωση μη τήρησης από τις επιχειρήσεις των διατάξεων του άρθρου 3.

3.27.1. Το άρθρο 5 αποτελεί ασπίδα προστασίας και, όπως αναγνωρίζει και η Επιτροπή στην αιτιολογική της έκθεση, «θα εφαρμόζεται μόνο σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις».

3.28. Ο οργανισμός αποζημίωσης θα είναι, ανάλογα με το κράτος μέλος, είτε το Ταμείο Εγγυήσεων ή το Γραφείο του Πράσινου Δελτίου. Αρμόζει βεβαίως, τη στιγμή της μετάβασης, να λάβουν τα κράτη μέλη τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξη των δύο στόχων που ορίζονται στο εν λόγω άρθρο:

- να δοθούν τα υλικά και οικονομικά μέσα στις υφιστάμενες δομές προκειμένου να μπορούν να αποζημιώνουν τα θύματα σε σημαντική αναλογία 7

- να διασφαλισθεί η ορθή λειτουργία του συμψηφισμού μεταξύ των οργανισμών αποζημίωσης, οι οποίοι εάν και «λειτουργικοί ομόλογοι» σύμφωνα με τον όρο που χρησιμοποιείται στην αιτιολογική έκθεση, μπορεί να μην αποτελούν ανάλογες δομές στο μέτρο που, για παράδειγμα, το Ταμείο Εγγυήσεων του κράτους διαμονής έχει απαίτηση από το Γραφείο Πράσινου Δελτίου της χώρας όπου συνέβη το τροχαίο.

3.29. Στο μέτρο που οι δύο υπάρχουσες δομές μπορούν να αναλάβουν το ρόλο αυτό, θα ήταν χρήσιμο να επισυναφθεί παράρτημα στην οδηγία με ένα κατάλογο που να απαριθμεί τους οργανισμούς αποζημίωσης σε κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 5. Ο κατάλογος αυτός θα ενημερώνεται τακτικά και θα αποτελεί ένα παράγοντα νομικής ασφάλειας.

3.30. Ακόμη, χρειάζεται να εξετασθεί η λύση πρόσθετης ρήτρας στις υφιστάμενες συμβάσεις μεταξύ Γραφείων και Ταμείων Εγγυήσεων, προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση της δίμηνης προθεσμίας που ορίζεται για τις διαδικασίες προσφυγής.

3.30.1. Επιπλέον, μια τέτοια λύση θα δώσει τη δυνατότητα διμερούς οργάνωσης της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με το κατ'εκτίμηση ύψος των ζημιών, προκειμένου να αποφευχθούν οι παρακινδυνευμένες εκτιμήσεις.

3.31. Το άρθρο 6 καλύπτει τις περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατόν να εντοπισθεί η ασφαλιστική επιχείρηση και προβλέπει την αποζημίωση του θύματος από το Ταμείο Εγγυήσεων του τόπου κατοικίας του. Θα ήταν χρήσιμο να προβεί η Επιτροπή σε ορισμένες διευκρινίσεις προκειμένου να καταστεί σαφές για ποιες περιπτώσεις ισχύει τούτο.

3.31.1. Πράγματι:

- είτε ο οργανισμός ενημέρωσης που προβλέπεται στο άρθρο 4 δεν λειτούργησε σωστά και δεν μπόρεσε να δώσει, εξαιτίας διαφόρων δυσλειτουργιών, τα στοιχεία τόσο της ασφαλιστικής επιχείρησης για θέματα αστικής ευθύνης όσο και τα στοιχεία του αντιπρόσωπου της 7

- είτε η διαπίστωση της ταυτότητας του ασφαλιστή δεν κατέστη δυνατή για αντικειμενικούς λόγους: έγκλημα εγκατάλειψης χωρίς διακρίβωση του αριθμού κυκλοφορίας του υπευθύνου, μη ισχύουσα σύμβαση, κ.λπ.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

Άρθρο 1

4.1. Η γεωγραφική επικράτεια που καλύπτεται, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, είναι αποκλειστικά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο είναι εφικτό και σκόπιμο να επεκταθεί και σε άλλες χώρες.

4.2. Χρειάζεται να διευκρινισθούν πολλές καταστάσεις:

- Τα κράτη μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ισλανδία, Νορβηγία, Λίχτενσταϊν) ενδέχεται να καλυφθούν από την κοινοτική οδηγία, μετά την υιοθέτησή της στο πλαίσιο των συμφωνιών μεταξύ ΕΕ και ΕΟΧ.

- Η Ελβετία, συνοριακή χώρα πολλών κρατών μελών, αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα διότι δεν αποτελεί καν μέλος του ΕΟΧ. Επί του παρόντος, διενεργούνται διμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινοτικών αρχών και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, οι οποίες πρόσφατα κατέληξαν στους όρους της οδικής διέλευσης. Η ΟΚΕ διερωτάται με ποια υφιστάμενα νομικά μέσα θα ήταν δυνατόν, για λόγους προστασίας των θυμάτων, να επεκταθούν τα μέτρα που προβλέπονται από την οδηγία και σε πολίτες της ΕΕ, θύματα τροχαίου σε ελβετικό έδαφος. Βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσε να υιοθετηθεί μια λύση που να βασίζεται σε μια συμβατική μορφή, παρόμοια με την Διμερή Σύμβαση για την ασφάλεια ζημιών.

- Οι ΧΚΑΕ έχουν επίσης κοινά σύνορα με πολλά κράτη μέλη και η κυκλοφορία αυτοκινήτων αυξάνεται συνεχώς στο έδαφός τους. Πρόκειται να ενταχθούν στην ΕΕ και, για ορισμένες από αυτές, οι διαπραγματεύσεις διεύρυνσης θα αρχίσουν στις 31 Μαρτίου 1998. Οι ΧΚΑΕ προσχώρησαν στο σύστημα του Πράσινου Δελτίου και συμμετέχουν στην Πολυμερή Σύμβαση Εγγυήσεων. Θα ήταν, λοιπόν, σκόπιμο να ακολουθηθεί η μέθοδος των συμβάσεων μέχρι την ένταξή τους στην ΕΕ.

- Η κατάσταση των υπόλοιπων τρίτων χωρών είναι πιο περίπλοκη όσον αφορά τις νομικές αρχές. Ωστόσο, η ΟΚΕ διερωτάται ποια είναι η ρύθμιση, για παράδειγμα, για μια περίπτωση που δεν καλύπτεται από το άρθρο 1, όπου σημειώνεται τροχαίο από αυτοκίνητο με αριθμό κυκλοφορίας τρίτης χώρας, με οδηγό έναν αμερικανό πολίτη, ο οποίος καλύπτεται από μια μεθοριακή ασφαλιστική εγγύηση, η οποία παρέχεται από ασφαλιστική επιχείρηση εγκατεστημένη στην ΕΕ.

4.2.1. Το άρθρο 1 συνδέει κατά τρόπο αναπόσπαστο τον αριθμό κυκλοφορίας και την ασφάλιση. Όμως, φαίνεται ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι δύο αυτοί σωρευτικοί όροι δεν τηρούνται.

4.3. Η ΟΚΕ παρατηρεί, εξάλλου, ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά στα συστήματα χορήγησης άδειας κυκλοφορίας που ισχύουν στην ΕΕ, είτε πρόκειται για τις αρχές, επιφορτισμένες με την χορήγηση πινακίδων, για τα απαραίτητα στοιχεία, τις προθεσμίες για την αλλαγή τους, διότι οι οδηγίες για τα αυτοκίνητα δεν εξετάζουν το ζήτημα.

4.3.1. Το ζήτημα αυτό χρειάζεται περαιτέρω εξέταση διότι έχουν ήδη σημειωθεί ορισμένες περιπτώσεις ασφάλισης υπό καθεστώς ανεξέλεγκτης ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στον τομέα του αυτοκινήτου.

Άρθρο 2

4.4. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της επέκτασης του δικαιώματος άμεσης αξίωσης σε όλα τα άτομα που υφίστανται βλάβες υπό την έννοια του άρθρου 1, παρ. 2 της οδηγίας 72/166/ΕΟΚ. Συνεπώς, προτείνει να τροποποιηθεί ως εξής η διατύπωσή του:

«Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε κάθε άτομο που υπέστη βλάβες, υπό την έννοια του άρθρου 1, παρ. 2, της οδηγίας 72/166/ΕΟΚ να έχει δικαίωμα άμεσης αξίωσης κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης που καλύπτει το άτομο που φέρει την αστική ευθύνη.»

Άρθρο 3

4.5. Κρίνεται σκόπιμο να εισαχθεί αναφορά στην υποχρέωση του αντιπροσώπου που είναι επιφορτισμένος με το διακανονισμό των ζημιών να επικοινωνεί με το θύμα στη γλώσσα του. Αυτή η διευκρίνιση μπορεί να προστεθεί στο τέλος της παραγράφου 4, με την ακόλουθη μορφή:

«Οφείλει να επικοινωνεί με το θύμα στην επίσημη γλώσσα ή γλώσσες της χώρας διαμονής του τελευταίου.»

4.6. Η παράγραφος 6, της οποίας η διατύπωση είναι ουσιαστική προκειμένου να διασφαλισθεί, προς όφελος των θυμάτων, η καλή λειτουργία της υποχρέωσης υποβολής προσφοράς, πρέπει να συμπληρωθεί με τρία σημεία.

4.7. Εν πρώτοις, πρέπει να προβλεφθεί η περίπτωση όπου το αίτημα αποζημίωσης του θύματος απορρίπτεται ως υπερβολικό από την ασφαλιστική επιχείρηση, η οποία εντός τριμηνίας οφείλει να αιτιολογήσει την άρνησή της.

4.7.1. Η φράση «προσφορά αποζημίωσης» περιλαμβάνει χωρίς αμφιβολία και την περίπτωση της μηδενικής αποζημίωσης. Όμως, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η διατύπωση πρέπει να είναι σαφέστερη όπως, π.χ., εκείνη του άρθρου 5, παρ. 1, εδ. 2, όπου γίνεται χρήση της φράσης «αιτιολογημένη απάντηση».

4.7.2. Η ακόλουθη φράση μπορεί να τοποθετηθεί μετά τη φράση «προσφορά αποζημίωσης»: «ή αιτιολογεί με σαφή τρόπο τους λόγους απόρριψης της αίτησης αποζημίωσης».

4.8. Μια παρόμοια διευκρίνιση πρέπει να προστεθεί όσον αφορά τη διατύπωση της αίτησης αποζημίωσης. Πράγματι, λαμβανομένων υπόψη των κυρώσεων που πλήττουν την έλλειψη απάντησης ή την μη ικανοποιητική απάντηση, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε η τελευταία να είναι πλήρης και αιτιολογημένη, κατά το δυνατόν.

4.8.1. Θα ήταν λοιπόν χρήσιμο να προστεθεί το επίθετο «αιτιολογημένη», μετά τη φράση «αίτηση αποζημίωσης» που αναφέρεται στην παράγραφο 1.

4.9. Είναι απαραίτητο να διασαφηνιστεί στο γαλλικό κείμενο η διατύπωση της δεύτερης περίπτωσης, η οποία καλύπτει τις περιπτώσεις όπου η ασφαλιστική επιχείρηση μπορεί να «παράσχει κατάλληλη απάντηση» αντί να «υποβάλλει προσφορά αποζημίωσης». Πράγματι, οι δύο προϋποθέσεις που αναφέρονται μπορούν να είναι σωρευτικές ή εναλλακτικές. Χρειάζεται λοιπόν να αντικατασταθεί η λέξη «και» από τις λέξεις «ή/και».

Άρθρο 4

4.10. Είναι σκόπιμο να εισαχθεί ήδη από το άρθρο 4 αναφορά στο Ταμείο Εθνικών Εγγυήσεων. Συνεπώς, η ακόλουθη φράση μπορεί να προστεθεί στο τέλος της τελευταίας φράσης της τρίτης παραγράφου: «καθώς και το όνομα και τη διεύθυνση του οργανισμού που αναφέρεται στο άρθρο 1, παρ. 4, της οδηγίας 84/5/ΕΟΚ».

4.11. Το άρθρο αναφέρει λεπτομερώς το περιεχόμενο των συγκεκριμένων πληροφοριών για τη διευκόλυνση του διακανονισμού των ζημιών, ορίζει τις υποχρεώσεις αυτές ως ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και ασφαλιστικών επιχειρήσεων. Δυστυχώς, δεν γίνεται καμία αναφορά στην υποχρέωση των οργανισμών αποζημίωσης των κρατών μελών να ανταλλάσσουν τις πληροφορίες αυτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει στην αιτιολογική της έκθεση ότι «η συνεργασία μεταξύ των κέντρων ενημέρωσης είναι απαραίτητη για την γνωστοποίηση του αριθμού εγγραφής του οχήματος και του ονόματος του ασφαλιστή στη χώρα διαμονής του θύματος, δεδομένου ότι οι πληροφορίες αυτές δεν βρίσκονται καταχωρημένες παρά μόνο στη χώρα εγγραφής του οχήματος.»

4.11.1. Η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να πραγματοποιηθεί ρητή αναφορά στο άρθρο 4 στη συνεργασία αυτή και προτείνει την ενσωμάτωση της ακόλουθης πρότασης ως νέας παραγράφου 4:

«4. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να διευκολυνθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των οργανισμών ενημέρωσης που θεσπίζονται σύμφωνα με την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου.»

Άρθρο 6

4.12. Προκειμένου να αποφευχθούν οι παρανοήσεις σχετικά με τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο εν λόγω άρθρο, θα ήταν χρήσιμο να αντικατασταθεί η αρχή της πρώτης φράσης «Εάν δεν είναι δυνατή η διαπίστωση της ταυτότητας του ασφαλιστή» από την ακόλουθη πιο σαφή διατύπωση:

«Στην περίπτωση που ο οργανισμός ενημέρωσης δεν μπόρεσε να διαπιστώσει την ταυτότητα του ασφαλιστή ενός οχήματος που έχει καταχωρηθεί στα μητρώα της επικράτειας το ...»

Άρθρο 7

4.13. Λαμβανομένων υπόψη των δυσκολιών πρακτικής εφαρμογής του αρχείου που αναφέρεται στο άρθρο 4, η ΟΚΕ συνιστά την παράταση της 24μηνης προθεσμίας που ορίζει η παράγραφος 1 σε 30μηνη.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 343 της 13.11.1997, σ. 11.