Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διεξαγωγή επίσημων ελέγχων στις ζωοτροφές και στα τρόφιμα"

(COM(2003) 52 τελικό - 2003/0030 (COD))

(2003/C 234/08)

Στις 28 Φεβρουαρίου 2003 και σύμφωνα με τα άρθρα 37, 95 και 152 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2003, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Chiriaco.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων(1), που δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή το 2000, ανέφερε μεταξύ των αιτιών των επανειλημμένων κρίσεων τροφίμων που κατεγράφησαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες, την ανεπάρκεια, τις αντιφάσεις και τα κενά των διατάξεων που ισχύουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και προσδιόριζε ειδικότερα ως αδύνατα σημεία την καθαρά τομεακή προσέγγιση και τη σημαντική ανομοιογένεια όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων και την οργάνωση των συστημάτων ελέγχων μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών.

1.2. Η αρχή του να δίδεται προτεραιότητα στην ασφάλεια των τροφίμων και η ολοκληρωμένη προσέγγιση θεωρήθηκαν ως οι κύριες αρχές που διέπουν τους νέους κανόνες που η ΕΕ καταρτίζει στον τομέα αυτό, σε συμφωνία με το περιεχόμενο της Λευκής Βίβλου.

1.3. Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002 που θεσπίζει τις αρχές και τις γενικές απαιτήσεις της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, ιδρύεται μία Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων και προσδιορίζονται διαδικασίες στο πεδίο της ασφάλειας των τροφίμων(2). Το γεγονός αυτό αποτελεί θεμελιώδες σημείο αναφοράς για την παρούσα πρόταση, η οποία, εξάλλου, συσχετίζεται, αφενός, με την πρόταση κανονισμού για την υγιεινή των τροφίμων(3), που βρίσκεται στη φάση της υιοθέτησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και, αφετέρου, με την πρόταση κανονισμού για τον καθορισμό ειδικών διατάξεων για την οργάνωση των επίσημων ελέγχων στα προϊόντα ζωικής προέλευσης που προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο, η οποία υιοθετήθηκε από την Επιτροπή στις 11 Ιουλίου 2002(4). Η δέσμη αυτή προτάσεων συμπληρώνεται τώρα με τη νέα πρόταση για την υγιεινή των ζωοτροφών, επί της οποίας η ΕΟΚΕ καλείται να αποφανθεί στο άμεσο μέλλον(5).

1.4. Η υπό εξέταση πρόταση υλοποιεί την θεμελιώδη αρχή του να δίδεται προτεραιότητα στην ασφάλεια των τροφίμων μέσω της υιοθέτησης της σφαιρικής και ολοκληρωμένης προσέγγισης των ελέγχων στο σύστημα παραγωγής ζωοτροφών και τροφίμων. Η παραγωγική διαδικασία εξετάζεται στο σύνολό της, τόσο ως κλάδος, όσο και στα διάφορα επιμέρους συστατικά που παρεμβαίνουν στη σύνθεση του προϊόντος (ζωοτροφές, πρόσθετες ουσίες, τρόφιμα), προκειμένου να καταστεί δυνατό ο έλεγχος να ασκείται σε όλο το φάσμα του παραγωγικού κύκλου, δηλαδή από το αγρόκτημα, συμπεριλαμβανομένων των εκμεταλλεύσεων εκτροφής ζώων, (ή τη θάλασσα) στο τραπέζι.

1.5. Επιπλέον, η πρόταση προσδιορίζει με σαφήνεια την υπευθυνότητα των κρατών μελών, τα οποία πρέπει να μεριμνούν ώστε οι διάφοροι φορείς να εφαρμόζουν ορθά την κοινοτική νομοθεσία, μέσω ενός επαρκούς συστήματος ελέγχων, προβλέπει δε επίσης τους τρόπους και τα χρονικά διαστήματα εντός των οποίων οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα επαληθεύουν και θα αξιολογούν, με έρευνες και επιθεωρήσεις, την ικανότητα των κρατών μελών να ανταποκριθούν στην εν λόγω ευθύνη τους.

1.6. Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι το σύστημα των ελέγχων και οι συναφείς δραστηριότητες έχουν ήδη προσαρμοστεί στην αρχή του να δίδεται προτεραιότητα στην ασφάλεια τροφίμων. Πράγματι, σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν, ήδη, είτε ενεργοποιηθεί νέες θεσμικές και διαδικαστικές λύσεις, είτε συσταθεί υπηρεσίες, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Ωστόσο, οι αρμοδιότητες και τα χαρακτηριστικά των εθνικών υπηρεσιών ποικίλουν, ενώ η Ευρωπαϊκή Αρχή έχει αποκλειστικώς καθήκοντα παροχής επιστημονικών συμβουλών, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των κινδύνων, και ενημέρωσης του κοινού, και όχι αρμοδιότητες παρακολούθησης και ελέγχου: τις αρμοδιότητες αυτές διατηρούν αποκλειστικά οι υπηρεσίες της Επιτροπής, ειδικότερα δε η Υπηρεσία Κτηνιατρικής και Φυτοϋγειονομικής Επιθεώρησης.

1.7. Με αφετηρία τις βασικές αρχές που προβλέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002, η νέα στρατηγική προβλέπει ότι η Επιτροπή θα χαράξει τους κοινούς προσανατολισμούς για την οργάνωση των συστημάτων ελέγχου και θα πραγματοποιήσει επιθεωρήσεις σε κάθε κράτος μέλος προκειμένου να επαληθευθεί η αποτελεσματικότητα, καθώς και η συνοχή με τα προγράμματα ελέγχου που έχουν θεσπισθεί σε εθνικό επίπεδο.

1.8. Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει, έξι μήνες μετά την υιοθέτηση του κανονισμού, να προσδιορίσει το δικό του πρόγραμμα ελέγχου και ολοκληρωμένης παρέμβασης με πολυετείς προβολές. Τέλος, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να υποβάλει ετήσια έκθεση για τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν και τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί. Το σύνολο των εκθέσεων των κρατών μελών συγκροτεί τη βάση της ετήσιας έκθεσης που η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

1.9. Εξάλλου, αυτό το σύστημα ελέγχων, για να αποδειχθεί αποτελεσματικό, θα πρέπει να εφαρμόζεται όχι μόνο στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες, (που θα είναι πλήρη μέλη τη στιγμή που το σύστημα θα τεθεί σε ισχύ), αλλά και στις εισαγωγές που προέρχονται από τις χώρες που συνδέονται με την ΕΕ με διμερείς συμφωνίες, στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα, ή με άλλες ειδικές συμφωνίες (Νορβηγία, Ισλανδία και Νήσοι Φερόες), ή από άλλες ενδεχομένως χώρες. Συνεπώς, όσον αφορά την εναρμόνιση των ελέγχων, εκτός από την ευρωπαϊκή διάσταση, υφίσταται και μία διεθνής διάσταση.

1.10. Ενώ για τις χώρες που συνδέονται με διμερείς συμφωνίες, στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα, ισχύουν κανόνες οι οποίοι έχουν θεσπιστεί με σκοπό τη διασφάλιση ενός ισοδύναμου επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και της υγείας των ζώων, για τις λιγότερο ανεπτυγμένες αναπτυσσόμενες χώρες, η Επιτροπή αντιμετωπίζει την περίπτωση ειδικής μεταχείρισης, η οποία δεν προβλέπεται μεν να περιλαμβάνει εξαιρέσεις, θα περιλαμβάνει ωστόσο δράσεις υποστήριξης των εθνικών προγραμμάτων ελέγχου, καθώς και δράσεις επιμόρφωσης και, ενδεχομένως, επιτόπιες αποστολές κοινοτικών εμπειρογνωμόνων.

1.11. Η πρόταση περιέχει μια σειρά πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στη βελτίωση του επιπέδου του ελέγχου για την ασφάλεια των τροφίμων, για την εφαρμογή των οποίων ζητείται σημαντική αύξηση της χρηματοδοτικής υποστήριξης, η οποία θα πρέπει να ανέλθει από 3 σε 16 εκατομμύρια ΕUR.

1.12. Οι κυρώσεις για τους παραβάτες πρέπει να είναι "αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές" και να εφαρμόζονται με βάση ένα ελάχιστο επίπεδο ασφαλείας. Σε περίπτωση σοβαρών παραβάσεων (οι οποίες ορίζονται στο Παράρτημα VI ως "ποινικά αδικήματα", όταν διαπράττονται εσκεμμένα ή λόγω σοβαρής αμέλειας) πρέπει να επιβάλλονται ποινικές κυρώσεις (άρθρο 55).

1.13. Σε περίπτωση σοβαρών ελλείψεων εκ μέρους ενός κράτους μέλους (π.χ. αναποτελεσματικότητα ή ανεπάρκεια του συστήματος ελέγχων), προβλέπεται η προσθήκη μιας νέας διάστασης στο προβλεπόμενο από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002 μέτρο διασφάλισης, μέσω, ενδεχομένως, της υιοθέτησης μέτρων προστασίας όπως, για παράδειγμα, η προσωρινή πτώση της εμπορίας των προϊόντων.

1.14. Πρέπει να υπογραμμιστεί, τέλος, ότι το σύστημα ελέγχων θα εφαρμοστεί στην Ευρώπη των 25, δεδομένου ότι ο κανονισμός θα αρχίσει να ισχύει και για τα δέκα νέα κράτη μέλη, πράγμα που σημαίνει ότι θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες υπέρ μιας εναρμόνισης, προκειμένου να διασφαλιστεί η ελεύθερη διακίνηση στην εσωτερική αγορά με όλες τις εγγυήσεις ασφάλειας των τροφίμων.

1.15. Όσον αφορά το θέμα αυτό, η ΕΟΚΕ είναι ενήμερη σχετικά με τις δραστηριότητες ελέγχου που αναπτύσσονται αυτή τη στιγμή στα κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες, με την συμμετοχή εμπειρογνωμόνων, σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο, και με σκοπό την πλήρη επισκόπηση της κατάστασης και, κατ' επέκταση, τον προσδιορισμό των κατάλληλων μέτρων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση της πρότασης, την οποία κρίνει ικανοποιητική όσον αφορά τη διάσταση της εσωτερικής αγοράς και την απαίτηση ενός καλύτερου προγραμματισμού και μιας εναρμόνισης των συστημάτων ελέγχου στο κοινοτικό πλαίσιο, προς το συμφέρον της προστασίας των καταναλωτών.

2.2. Η κεντρική σημασία που αποδίδεται στην ασφάλεια των τροφίμων και η ολοκληρωμένη προσέγγιση ανταποκρίνονται στην απαίτηση της αποκατάστασης και παγίωσης της εμπιστοσύνης των πολιτών, που κλονίστηκε από τις επανειλημμένες κρίσεις στον τομέα των τροφίμων. Ως προς το θέμα αυτό έχει ουσιαστική σημασία, αφενός, να αναπτυχθούν αποτελεσματικές και μόνιμες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, προκειμένου να προσδιοριστούν οι προτεραιότητες των ελέγχων σε συνδυασμό με την εκτίμηση των κινδύνων, και, αφετέρου, να εδραιωθούν οι ικανότητες λειτουργίας και συντονισμού του Ευρωπαϊκού Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ). Εξάλλου, έχει θεμελιώδη σημασία η προσέγγιση να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, να βασίζεται σε εταιρικές σχέσεις και να προβλέπει την ενημέρωση των καταναλωτών.

2.2.1. Ενώ, αυτή τη στιγμή, η Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων αρχίζει να λειτουργεί - πρόκειται δε να αποκτήσει πλήρη λειτουργική αυτονομία μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2003 - το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων διαπιστώνει ακόμα, πράγμα που επανειλημμένως έχει καταδείξει η ΕΟΚΕ, ότι είναι απαραίτητο να τονωθεί ο δυναμισμός της δράσης του, μέσω της διάθεσης των κατάλληλων πόρων. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει ισχυρή συνεργία και επικοινωνία μεταξύ των κοινοτικών οργάνων και των αρμόδιων εθνικών αρχών.

2.3. Στην πρόταση εκφράζεται ιδιαίτερη ικανοποίηση για μια σειρά από καινοτόμες πτυχές ή πτυχές από τις οποίες προκύπτει ότι επιδεικνύεται μεγαλύτερη αποφασιστικότητα σε σχέση με το παρελθόν. Αυτές είναι:

α) ο καλύτερος προσδιορισμός της ευθύνης των κρατών μελών σε συνάρτηση με τις άμεσες αρμοδιότητές που διαθέτουν ως ελεγκτές - τόσο ως "κάτοχοι αρμοδιοτήτων ελέγχου", όσο και ως "εγγυητές της υγείας των πολιτών" - με πλήρη σεβασμό της αρχής της ευθύνης του φορέα, που έχει προσδιοριστεί στους κανονισμούς σχετικά με την υγιεινή·

β) η ευθύνη του φορέα και του εισαγωγέα ως μέσο απλοποίησης της δραστηριότητας ελέγχου: ενθαρρύνεται ο πραγματικός "αυτοέλεγχος", όσον αφορά την τήρηση των κανόνων υγιεινής και ασφάλειας, και συνδυάζεται με τις κατάλληλες κυρώσεις, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, όπως επίσης και με διάφορους τύπους ενθάρρυνσης, όταν οι μηχανισμοί εκούσιας πιστοποίησης μειώνουν τις δαπάνες των αρμόδιων αρχών·

γ) η κατάρτιση του προσωπικού που αναλαμβάνει τον έλεγχο (αρχή που θα πρέπει να διέπει όλη τη νέα νομοθεσία στον τομέα των τροφίμων και όχι μόνον)·

δ) η ουσιαστική ισότητα των ρόλων, των αρχών και των μέτρων που υιοθετούνται·

ε) η καθιέρωση της αρχής του "ελέγχου με υποστήριξη" των ικανοτήτων ελέγχου και της εφαρμοσιμότητας των προγραμμάτων που υποβάλλονται από τα κράτη: η μέθοδος αυτή καθιστά πιο αποδεκτή την αρχή της επικουρικότητας, μέσω μιας ουσιαστικής καθοδήγησης με επιμορφωτικό χαρακτήρα·

στ) η βελτιστοποίηση του υπάρχοντος συστήματος ελέγχου και η εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων·

ζ) η επισημοποίηση του ρόλου των επιθεωρητών (που υφίσταται ήδη στην πράξη αλλά όχι επισήμως) και ο προσδιορισμός των διαφόρων τύπων επιμόρφωσης που περιέχονται στο παράρτημα ΙΙ·

η) ο ποσοτικός προσδιορισμός των πόρων και ο προσδιορισμός των επιμέρους κονδυλίων του κοινοτικού προϋπολογισμού και των πηγών χρηματοδότησης (δημοσιονομικό δελτίο και άρθρα 26-29)·

θ) η αρχή του προγραμματισμού μέσω των πολυετών εθνικών προγραμμάτων ελέγχου και των ετήσιων εκθέσεων (τίτλος V, άρθρα 42-44)·

ι) ο ενιαίος ορισμός των αδικημάτων προς κύρωση με μέτρα ποινικού χαρακτήρα (παράρτημα VI), δεδομένου ότι διαπιστώθηκε (αιτιολογική σκέψη 44) ότι τα σημερινά συστήματα κύρωσης (κυρίως διοικητικού χαρακτήρα) δεν επαρκούν πάντοτε για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης προς τους κανόνες.

2.4. Οι προσπάθειες που θα πρέπει να καταβληθούν προκειμένου τα εθνικά συστήματα ελέγχου να μπορέσουν να προσαρμοστούν στα νέα καθήκοντα ποικίλλουν ανάλογα: με την αποτελεσματικότητα και τις λειτουργικές ενισχύσεις των υφιστάμενων συστημάτων, με την καλή λειτουργία ενός συστήματος που βασίζεται σε εταιρικές σχέσεις με τους παράγοντες του τομέα, όπως επίσης και με την ισχύουσα, λίγο έως πολύ ολοκληρωμένη, προσέγγιση (σε ορισμένα κράτη μέλη οι αρμοδιότητες ελέγχου κατανέμονται μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών που δεν συντονίζονται πάντοτε σωστά). Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να προβλεφθεί μια προκαταρκτική επιθεώρηση που θα αποβλέπει στο να εξεταστούν, από κοινού με τα διάφορα κράτη μέλη, οι όροι του συστήματος ελέγχου που ισχύει σήμερα, προκειμένου να εντοπιστούν εγκαίρως οι αναγκαίες προσαρμογές.

2.5. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και να διατεθούν ικανοποιητικοί πόροι στα νέα κράτη μέλη που θα χρειαστεί να προσαρμόσουν τα συστήματά τους στο κοινοτικό κεκτημένο. Ως αποτέλεσμα της τρέχουσας διαδικασίας παρακολούθησης των εν λόγω κρατών μελών, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εντοπίσει ορισμένα κρίσιμα σημεία του συστήματος ελέγχων τα οποία απαιτούν τη λήψη ιδιαίτερων μέτρων, κυρίως όσον αφορά τις ενισχύσεις και την κατάρτιση του προσωπικού, το καθεστώς και τον αριθμό των εργαστηρίων, το επίπεδο εξοπλισμού τους, κ.λπ.

2.5.1. Πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο λήψης ειδικών μέτρων για τις μικρές επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητα σε τοπική κλίμακα και για τις βιοτεχνίες προκειμένου να προωθηθεί η συμμόρφωσή τους προς τα υπάρχοντα πρότυπα.

2.6. Όσον αφορά τη διαχείριση των κρίσεων και τα προγράμματα έκτακτων περιστάσεων (άρθρο 13) είναι αναγκαία η προσαρμογή των λειτουργικών διαδικασιών υπό το φως των εμπειριών από τις πρόσφατες κρίσεις. Επιπλέον, οι διαδικασίες ελέγχου, ειδικότερα όσον αφορά τις ζωοτροφές, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και τις φυσικές καταστροφές. Είναι γνωστό πράγματι ότι σε περιπτώσεις καταστροφών όπως είναι οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι εκρήξεις ηφαιστείων και οι σεισμοί, οι ζωοτροφές μπορούν να υποστούν σοβαρές αλλοιώσεις. Πρόκειται έτσι για συμβάντα που επιφέρουν μια σειρά αναστατώσεων, οι οποίες συνδέονται κυρίως με την έκτακτη κατάσταση που προκαλούν. Συνεπώς, είναι εύκολο να διαφύγουν ακόμη και από τους πιο στοιχειώδεις κανόνες προστασίας.

2.7. Όσον αφορά τους ελέγχους στις εισαγωγές από τρίτες χώρες (τίτλος II, κεφάλαιο V), θα πρέπει να ενισχυθεί η διεθνής συνεργασία στο πλαίσιο του Codex Alimentarius και του κώδικα SPS (OMC) και να γίνει διάκριση μεταξύ τρίτων χωρών ανάλογα με το αναπτυξιακό τους επίπεδο, ενώ παράλληλα θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην τεχνική και επιστημονική ενίσχυση των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών, προκειμένου να διευκολυνθεί ο σεβασμός των κοινοτικών κανόνων και να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να τεθούν νέοι φραγμοί. Οι διαδικασίες που αναφέρονται στο σημείο 34 της εισαγωγής και, στη συνέχεια, διευκρινίζονται στα επιμέρους άρθρα, είναι σημαντικές, προκειμένου να αποφευχθεί η εισαγωγή μολυσμένων πρώτων υλών και να διασφαλιστεί η ασφάλεια των ευρωπαίων καταναλωτών. Χρειάζεται για το λόγο αυτό να ληφθεί υπόψη ότι οι χώρες αυτές, ειδικότερα όσον αφορά τα σιτηρά, τις αποξηραμένες ζωοτροφές και τα υλικά ζωοτεχνικής προέλευσης, συχνά δεν ελέγχουν τη χρήση φυτοφαρμάκων, χημικών λιπασμάτων, αναβολικών ουσιών κ.λπ. και απαιτούν τεχνικοεπιστημονική ενίσχυση κατά τη διεξαγωγή των ελέγχων.

2.7.1. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις μόλυνσης που οφείλονται σε διαδοχικούς αθέμιτους χειρισμούς (ζωοτροφές σε τεμάχια), που πραγματοποιούνται εκτός της χώρας προέλευσης· εάν ο σεβασμός των ευρωπαϊκών υγειονομικών κανόνων, που ελέγχεται στην χώρα προορισμού, επιτρέψει την άρνηση παραλαβής του φορτίου, αυτό μπορεί να αποτελέσει σοβαρή ζημιά για τη χώρα προέλευσης.

2.7.2. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να προβλεφθούν, στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες, διαρθρώσεις υποστήριξης ή ενίσχυσης που να επιτρέπουν να επαληθεύεται, στην χώρα προέλευσης, η απαιτούμενη συμμόρφωση και ενδεχομένως να υποδεικνύουν διαδικασίες και λύσεις προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των ευαίσθητων τοπικών παραγωγικών διαρθρώσεων. Επιπλέον, θα πρέπει να προβλεφθούν μορφές ελέγχου που να προσδιορίζουν με ακρίβεια τις ευθύνες των διαφόρων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγέων.

2.8. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, το δημόσιο σύστημα ελέγχων θα πρέπει να αλληλεπιδρά θετικά με τα συστήματα πιστοποίησης της ποιότητας και της ασφάλειας και των συστημάτων ανιχνευσιμότητας που θέτουν εκουσίως σε λειτουργία οι φορείς του τομέα. Αυτό σημαίνει ότι το ζήτημα της διεπιστημονικής κατάρτισης όσον αφορά την ασφάλεια και την ποιότητα, δεν αφορά μόνον το προσωπικό ελέγχου (άρθρο 51 και παράρτημα 2), αλλά και όλους τους παράγοντες του κλάδου, στους οποίους περιλαμβάνονται, εκτός από τους αρμόδιους φορείς, και το προσωπικό των εγκαταστάσεων, της μεταφοράς και της αποθήκευσης, όπως καθίσταται σαφές από τον κανονισμό που προτείνεται για τον τομέα της υγιεινής. Η προληπτική προσέγγιση και η ευθύνη των φορέων έχουν πράγματι ουσιαστική σημασία προκειμένου να καταστεί πιο αποτελεσματικό το δημόσιο σύστημα ελέγχου, μειώνοντας το σχετικό κόστος και επιτρέποντας στις αρμόδιες αρχές να επικεντρώνονται στους πρωταρχικούς κινδύνους.

2.8.1. Προκειμένου να διασφαλιστεί καλύτερα η προστασία των καταναλωτών, είναι απαραίτητο να ενθαρρυνθεί η συνεργία μεταξύ των συστημάτων δημόσιου ελέγχου και των διαδικασιών αυτοελέγχου και ανιχνευσιμότητας, που θέτουν σε λειτουργία οι παράγοντες της βιομηχανίας τροφίμων, πράγμα που επιτυγχάνεται καλύτερα όταν οι εν λόγω διαδικασίες συμπληρώνονται με εκούσια συστήματα πιστοποίησης. Ενδιαφέροντα πειράματα βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σε ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν (benchmarking) στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνιών στον συγκεκριμένο κλάδο (ανιχνευσιμότητα) για την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων(6).

2.8.2. Οι κοινωνικοοικονομικές οργανώσεις του τομέα και οι ενώσεις καταναλωτών μπορούν να συμβάλουν θετικά στην κατάρτιση των υπευθύνων και στη διάδοση των πληροφοριών για το σύστημα ελέγχων που έχει τεθεί σε λειτουργία. Θεμελιώδη σημασία έχουν ωστόσο η διαφάνεια των μηχανισμών και η συμμετοχή των παραγόντων του κλάδου στον σχετικό διάλογο και στην εταιρική σχέση.

2.9. Μια επωφελής συνεργία μπορεί να παγιωθεί με την ενσωμάτωση των κριτηρίων της ασφάλειας και της ποιότητας των τροφίμων στην αναθεώρηση της ΚΓΠ, έστω και αν ο προτεινόμενος κανονισμός απαιτεί να πραγματοποιούνται οι έλεγχοι για τις ΚΟΑ στο πλαίσιο του καθιερωμένου ειδικού συστήματος ελέγχου. Η ΕΟΚΕ σημειώνει πράγματι ότι η "πολλαπλή συμμόρφωση" που περιλαμβάνεται στην πρόταση κανονισμού για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης στο πλαίσιο της ΚΓΠ(7), η οποία προβλέπει ότι, για να χορηγηθούν οι ενισχύσεις, πρέπει να υπάρχει συμμόρφωση προς τους κυριότερους κανόνες που ισχύουν στους τομείς της δημόσιας υγείας, της υγείας των ζώων και των φυτών και της καλής διαβίωσης των ζώων, και η οποία επιτρέπει την προσφυγή σε εξειδικευμένες συμβουλές στις επιχειρήσεις, μπορεί να διαδραματίσει προληπτικό ρόλο και να μειώσει τους εκ των υστέρων ελέγχους. Στη γνωμοδότησή της η ΕΟΚΕ συνιστά τα συστήματα παροχής συμβουλών στις επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα να εισαχθούν σε εθελούσια βάση και φρονεί ότι "οι συμβουλές αυτές δεν πρέπει να δίδονται μόνο σε σχέση με την τήρηση των κανόνων αλλά να αποβλέπουν στην συνεχή βελτίωση της οικονομικής, οικολογικής και κοινωνικής κατάστασης της επιχείρησης", να παρέχονται δε και κατάλληλα κίνητρα(8). Προκειμένου να παγιωθεί λοιπόν μία επωφελής συνεργία πρέπει να προβλεφθούν μορφές επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων αρχών και των διαφόρων παραγόντων.

2.10. Η ΕΟΚΕ κρίνει θετικά όσα αναφέρονται σχετικά με τις διαδικασίες συντονισμού όταν στους σχετικούς ελέγχους συμμετέχουν διαφορετικές υπηρεσίες και κυρίως όταν υπάρχει εκχώρηση αρμοδιοτήτων (αιτιολογικές σκέψεις 15 και 16 και άρθρο 5), καθώς και τις διατάξεις εναρμόνισης των εργαστηρίων αναφοράς, κυρίως όταν η αρμοδιότητα των ελέγχων εκχωρείται σε μη κυβερνητικά όργανα (αιτιολογικές σκέψεις 17-21), τα οποία θα πρέπει να διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους και να παρακολουθούνται στο έργο τους.

2.10.1. Είναι ουσιαστικό να εναρμονιστούν σε κοινοτικό επίπεδο οι προϋποθέσεις και οι κανόνες λειτουργίας των οργανισμών που έχουν την ευθύνη της διεξαγωγής ελέγχων, να τυποποιηθούν οι μέθοδοι δειγματοληψίας και ανάλυσης και να οριστεί η συχνότητα με την οποία πρέπει να διενεργούνται. Πρέπει συνεπώς να ενισχυθούν οι δραστηριότητες των κοινοτικών εργαστηρίων αναφοράς και του Κοινού Κέντρου Ερευνών και να αυξηθούν οι πόροι που προορίζονται για το σκοπό αυτό στο 6ο πρόγραμμα πλαίσιο.

2.11. Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί, τώρα μάλιστα που η Ευρώπη θα αριθμεί 25 μέλη, στην παροχή βοήθειας και τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών (τίτλος IV), μέσω μιας εντατικοποίησης των ανταλλαγών εμπειριών και "ορθών πρακτικών" μεταξύ των φορέων που διενεργούν τους ελέγχους: πράγματι, η προσέγγιση την οποία υιοθετεί η πρόταση δεν είναι τόσο η αριθμητική ενίσχυση της κεντρικής ευρωπαϊκής διάρθρωσης της Υπηρεσίας Κτηνιατρικής και Φυτοϋγειονομικής Επιθεώρησης, αλλά η παγίωση της ικανότητάς της να λειτουργεί σε δίκτυο συντονίζοντας και εναρμονίζοντας τις επιχειρησιακές πρακτικές των ελέγχων.

2.12. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των επίσημων ελέγχων, η οποία θα βασίζεται στην επικουρικότητα, χρειάζεται να υπάρξει μέριμνα. ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο στρέβλωσης του ανταγωνισμού, μέσω της θέσπισης κοινών κανόνων, κυρίως όσον αφορά τα τέλη επιθεώρησης που επιβάλλονται στους φορείς. Όσα αναφέρονται στο άρθρο 28 και αφορούν τα τέλη έχουν χαρακτήρα αρκετά γενικό. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί να προβλεφθεί η παρακολούθηση των συστημάτων επιβολής τελών που υφίστανται στα κράτη μέλη, προκειμένου να επαληθευτεί κατά πόσον είναι συμβατά μεταξύ τους, και να προσδιοριστούν ακριβέστερα μέσα εναρμόνισης. Πρέπει επίσης να διαπιστωθεί σε ποιες περιπτώσεις τα τέλη αυτά επιβαρύνουν με ανόμοιο τρόπο τους διάφορους φορείς του τομέα, από την πρωτογενή παραγωγή στην τελική διανομή, ούτως ώστε να μην γίνονται διακρίσεις. Είναι ωστόσο προφανές ότι η δαπάνη των ελέγχων στις περιπτώσεις που αποδεικνύεται η μη συμμόρφωση θα πρέπει κυρίως να επιβαρύνει τους υπεύθυνους, ενώ θα πρέπει επίσης να εξετασθούν μηχανισμοί επιβράβευσης των περιπτώσεων ορθής εφαρμογής της εκούσιας πιστοποίησης της συμμόρφωσης.

2.13. Όσον αφορά την οργάνωση των τοπικών συστημάτων δημόσιου ελέγχου εκφράζεται η ευχή να προσδιοριστούν εργαστήρια αναφοράς, σε περιφερειακό επίπεδο, για τις τοπικές υπηρεσίες, τα οποία να χρηματοδοτηθούν, κατά τη φάση της έναρξης λειτουργίας τους, από κοινού, μέσω κοινοτικών και εθνικών πόρων.

2.14. Η ΕΟΚΕ σημειώνει την κατάργηση μιας σειράς οδηγιών (άρθρο 61), δεδομένου ότι οι διατάξεις τους υιοθετούνται ή συμπληρώνονται με τον παρόντα κανονισμό. Ζητεί ωστόσο να γίνει μία προσεκτική επαλήθευση της αντιστοιχίας των διατάξεων, κυρίως σε σχέση με την οδηγία για την χρηματοδότηση των κτηνιατρικών ελέγχων (96/43/ΕΚ), με σκοπό την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού εξαιτίας μιας ιδιαίτερα διαφοροποιημένης εφαρμογής των ελέγχων εκ μέρους των κρατών μελών.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ολοκληρωμένη προσέγγιση της πρότασης της Επιτροπής και θεωρεί ότι η εν λόγω πρόταση συμβάλλει θετικά στην υλοποίηση της αρχής του να δίδεται προτεραιότητα στην ασφάλεια των τροφίμων, στο πλαίσιο του συστήματος διεξαγωγής ελέγχων στις ζωοτροφές και τα τρόφιμα.

3.2. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι για να εξασφαλιστεί η επιτυχία της ολοκληρωμένης προσέγγισης είναι απαραίτητο να προωθηθεί μία ισχυρή εταιρική σχέση μεταξύ των διαφόρων παραγόντων του τομέα, η οποία να βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και τη διαφάνεια και να λειτουργεί στο πλαίσιο της δέουσας ισορροπίας μεταξύ επίσημων μηχανισμών ελέγχου και μηχανισμών αυτοελέγχου, ανάληψης ευθυνών και εκούσιας πιστοποίησης των παραγωγών.

3.3. H EOKE πιστεύει ότι δεν είναι δυνατόν να διασφαλιστεί η ασφάλεια των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση εάν δεν προωθηθεί και δεν ενισχυθεί, αφενός, η συνεργασία με τρίτες χώρες - μέσω συμφωνιών και ειδικών μέτρων, τα οποία να διαβαθμίζονται ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης των εν λόγω χωρών - και, αφετέρου, η διεθνής συνεργασία στο πλαίσιο του Codex Alimentarius, αφού ισχυροποιηθεί η παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην επιτροπή αυτή, και του ΠΟΕ.

3.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εναρμόνιση των ελέγχων στις υποψήφιες χώρες και ζητεί να προωθηθούν δράσεις κατάρτισης και ενημέρωσης, οι οποίες να μην απευθύνονται αποκλειστικά στους αρμόδιους για τη διεξαγωγή ελέγχων, αλλά και στους υπευθύνους των διαφόρων τομέων και στο ευρύ κοινό.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(1999) 719 τελικό, γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ στην ΕΕ C 204 της 18.7.2000.

(2) ΕΕ L 31 της 1.2.2002.

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ στην ΕΕ C 155 της 29.5.2001.

(4) COM(2002) 377 τελικό, ΕΕ C 262 της 29.10.2002, ΕΕ C 95 της 23.4.2003.

(5) COM(2003) 180 τελικό.

(6) Βλέπε για παράδειγμα το εθνικό σύμφωνο για την ασφάλεια και την ποιότητα τροφίμων που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων και υπογράφηκε στο CNEL (Εθνικό Συμβούλιο Οικονομίας και Εργασίας) στις 8 Ιουλίου 2002 από τις γεωργικές, συνδικαλιστικές επιχειρηματικές και εμπορικές οργανώσεις και από το Υπουργείο Γεωργικής και Δασικής Πολιτικής.

(7) COM(2003) 23 τελικό - 2003/0006.

(8) COM(2003) 23 τελικό - 2003/2006, σημείο 4.3.2.