Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τις οριακές τιμές βενζολίου και μονοξειδίου του άνθρακα στον ατμοσφαιρικό αέρα"

(1999/C 138/12)

Στις 10 Μαρτίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Μαρτίου 1999 (εισηγητής ο κ. Gafo Fernández, συνεισηγητές ο κ. Chirialo και η κ. Davison).

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 91 ψήφους υπέρ, μία κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση εντάσσεται στο πλαίσιο των μέτρων που προβλέπονται στην οδηγία 92/62/ΕΚ για την ποιότητα του αέρα, η οποία προέβλεπε ότι πρέπει να ορισθούν, για την εξασφάλιση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, οριακές τιμές για μια σειρά ρύπων, στους οποίους συγκαταλέγονταν το βενζόλιο και το μονοξείδιο του άνθρακα. Η σημερινή πρόταση μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί "θυγατρική οδηγία" της οδηγίας 92/62/ΕΚ.

1.2. Νομική βάση της υπό εξέταση πρότασης οδηγίας είναι το άρθρο 130 Σ, αν και οι αιτιολογικές σκέψεις παραπέμπουν επίσης στα άρθρα 130 Ρ (σε σχέση με την αρχή της προφύλαξης) και 129 (προστασία της υγείας).

1.3. Οι επιπτώσεις αυτών των ρύπων στην υγεία είναι επιστημονικά αποδεδειγμένες. Συγκεκριμένα, το βενζόλιο θεωρείται καρκινογόνο στοιχείο, αν και μόνο μετά από μακροχρόνια έκθεση, και το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ανασχετικό της ικανότητας μεταφοράς οξυγόνου του αίματος, ενώ σε υψηλές συγκεντρώσεις (που είναι δυνατές μόνο σε κλειστούς χώρους) μπορεί να προξενήσει θανατηφόρα δηλητηρίαση.

1.4. Οι πηγές των εκπομπών αυτών των ρύπων είναι ποικίλες, αν και το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών προέρχεται από τη χρήση και την καύση πετρελαϊκών καυσίμων στις οδικές μεταφορές, ενώ οι μισές από τις παγκόσμιες εκπομπές οφείλονται στην καύση δασών, σαβανών και γεωργικών αποβλήτων. Δεν αποτελεί έκπληξη, επομένως, το γεγονός ότι υψηλές συγκεντρώσεις δυνητικά ευαίσθητων περιοχών βρίσκονται σε αστικές ζώνες με έντονη συγκέντρωση οδικής κυκλοφορίας.

1.5. Η θέση σε ισχύ μιας σειράς περιβαλλοντικών δράσεων και διατάξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται ότι θα μειώσει σημαντικά τα τρέχοντα επίπεδα συγκέντρωσης. Συγκεκριμένα:

- σε σχέση με τις οδικές μεταφορές: η θέση σε ισχύ του προγράμματος Auto-Οil και των οδηγιών για την καλύτερη αποτελεσματικότητα των τουριστικών οχημάτων,

- σε σχέση με τις εκπομπές βιομηχανικής προέλευσης: η θέση σε ισχύ της οδηγίας για την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης και της οδηγίας για τις πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC - Φάση Ι).

1.6. Για την κατάρτιση αυτής της πρότασης, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της μια σειρά αναφορών και μελετών, μεταξύ των οποίων αξίζει να αναφέρουμε:

- τα ενδεικτικά επίπεδα ποιότητας του αέρα που έχει θεσπίσει η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) για την περίπτωση του μονοξειδίου του άνθρακα,

- την επέκταση στην περίπτωση του βενζολίου της αρχής που εκφράζεται στην οδηγία για το πόσιμο νερό, να θεσπιστούν όρια προστασίας βασισμένα στην αύξηση του διά βίου κινδύνου καρκινογένεσης κατά ένα άτομο στο εκατομμύριο,

- μια έκθεση που ανέθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανεξάρτητο σύμβουλο σχετικά με την οικονομική αξιολόγηση των στόχων της ποιότητας του αέρα για το βενζόλιο και το μονοξείδιο του άνθρακα,

- τις μελέτες και τα αποτελέσματα του προγράμματος Auto-Οil.

Πραγματοποιήθηκαν, επίσης, διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία, και μη κυβερνητικούς οργανισμούς (ΜΚΟ).

1.7. Οι δράσεις που αφορούν τη μέτρηση, τον έλεγχο, και την επιβολή αυτών των επιπέδων ποιότητας του αέρα διαρθρώνονται γύρω από τους εξής τρεις άξονες:

- Προσδιορισμός οριακών τιμών συγκέντρωσης του βενζολίου και του μονοξειδίου του άνθρακα σύμφωνα με προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα.

- Δημιουργία ενός ομοιογενούς συστήματος σταθμών μέτρησης, το οποίο θα περιλαμβάνει και κατάλληλες εναλλακτικές εγκαταστάσεις ή συστήματα μέτρησης, για τους συγκεκριμένους ρύπους σε όλες τις ζώνες της επικράτειας της Ένωσης.

- Ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα πραγματικά επίπεδα ποιότητας του αέρα που καταγράφονται στην κάθε ζώνη μέτρησης.

1.8. Τέλος, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2004, ως τμήμα της στρατηγικής για την ποιότητα του αέρα, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή αυτής της οδηγίας, η οποία θα περιλαμβάνει και προτάσεις για την αναθεώρησή της.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί αυτή τη δεύτερη "θυγατρική" οδηγία της οδηγίας 96/62/ΕΚ σχετικά με την ποιότητα του αέρα και προτρέπει την Επιτροπή να παρουσιάσει προτάσεις και για τους υπόλοιπους ρύπους, για τους οποίους δεν υπάρχουν ακόμη ρυθμίσεις.

2.2. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η βάση δεδομένων σχετικά με τις διάφορες παραμέτρους της ποιότητας του αέρα είναι ακόμη ανεπαρκής στο σύνολο της Κοινότητας. Αυτό οφείλεται στον εξαιρετικά πολύπλοκο ορισμό των ζωνών, στην ευθύνη των εθνικών αρχών για τον ορισμό τους και στον προσδιορισμό και εντοπισμό "θερμών σημείων" ("hot spots") στο εσωτερικό ορισμένων ζωνών. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί η πολυπλοκότητα των συστημάτων μέτρησης, τα οποία βασίζονται σε έναν συνδυασμό άμεσων μετρήσεων, έμμεσων συστημάτων ,και μαθηματικών μοντέλων εκτίμησης.

2.3. Γι' αυτό, η ΟΚΕ, αν και συμμερίζεται όλους τους στόχους που προβλέπονται στο άρθρο 1, θα προτιμούσε ο καθορισμός ορίων για τις συγκεντρώσεις του βενζολίου και του μονοξειδίου του άνθρακα, ή η διατήρηση της ποιότητας του αέρα όταν είναι σήμερα καλή, να συνδέονται με μια παράλληλη βελτίωση των συστημάτων μέτρησης και επαλήθευσης στο σύνολό τους και, ειδικότερα, με τον επείγοντα εντοπισμό των "θερμών σημείων της ποιότητας του αέρα", στα οποία θα πρέπει να εφαρμοσθούν ειδικά μέτρα.

2.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το γενικό όριο που θεσπίζεται για το βενζόλιο, όπως και οι χρονικά περιορισμένες εξαιρέσεις για περιοχές με σοβαρά κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, πρέπει να περιορισθούν. Στηρίζει δε αυτήν την άποψη στους εξής λόγους:

2.4.1. Στην ανεπαρκή ακρίβεια των συστημάτων μέτρησης (κριτήρια προσδιορισμού των ζωνών, συνδυασμός συστημάτων άμεσης μέτρησης και μοντελοποίησης) σε συνδυασμό με το πάρα πολύ χαμηλό όριο συγκέντρωσης που απαιτείται για το βενζόλιο στον ατμοσφαιρικό αέρα (0,000 005 γραμμάρια ή 5 μικρογραμμάρια/m3), όπως προβλέπεται στην πρόταση οδηγίας.

2.4.2. Στην ανυπαρξία οδηγιών (κατευθυντήριων γραμμών) της ΠΟΥ, που υποκαθίστανται, σύμφωνα με το έγγραφο της Επιτροπής, από μια περιοχή μεταξύ 0,2 και 20 μικρογραμμαρίων/m3, τα οποία ισοδυναμούν με αύξηση του διά βίου κινδύνου καρκινογένεσης κατά ένα άτομο ανά εκατομμύριο κατοίκους λόγω της έκθεσής του κάθε 24ωρο σ' αυτές τις συγκεντρώσεις βενζολίου στον αέρα.

2.4.3. Στη δυσκολία εντοπισμού των θερμών σημείων, καθώς και στην καθαρή αδυναμία να προσδιορισθούν, γενικά, στα σημεία αυτά τα μέσα επίπεδα μείωσης σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την οριακή συγκέντρωση των 5 μικρογραμμαρίων/m3 που προτείνει η Επιτροπή.

2.5. Η ΟΚΕ θεωρεί αποδεκτό το όριο που προτείνεται για το μονοξείδιο του άνθρακα (10 χιλιοστόγραμμα/m3), όπως και την ημερομηνία που προβλέπεται για τη θέση του σε ισχύ (1 Ιανουαρίου 2005).

2.6. Η ΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να βελτιώσουν, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας και του συνόλου των οδηγιών για την ποιότητα του αέρα, τα συστήματα προσδιορισμού των ζωνών που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή αυτών των οδηγιών και να εφαρμόζουν τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες μέτρησης, προκειμένου να αυξηθεί η γενική γνώση και η ακρίβεια μέτρησης της ποιότητας του αέρα, της εξέλιξής της κατόπιν της θέσης σε ισχύ της σειράς των μέτρων που περιγράφονται στην παράγραφο 1 και του ακριβούς και συστηματικού προσδιορισμού όλων των θερμών σημείων της ποιότητας του αέρα.

2.7. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το σύστημα ενημέρωσης του κοινού που προβλέπεται στο άρθρο 6 και το θεωρεί ουσιαστικό στοιχείο τόσο για την ενημέρωση του πολίτη όσο και για τη γενική ευαισθητοποίηση έναντι των προβλημάτων ποιότητας του αέρα και της ανάγκης αναζήτησης ολοκληρωμένων λύσεών τους.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τροπολογία που απορρίφθηκε

Η ακόλουθη τροπολογία, που συγκέντρωσε περισσότερο από το ένα τέταρτο των ψήφων, εξετάστηκε και απορρίφθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας:

Σημείο 2.4.3

"Να αντικατασταθεί από τα εξής:

'Ο εντοπισμός των θερμών σημείων, ειδικότερα στις αστικές περιοχές, και το γεγονός ότι είναι αδύνατο να επιτευχθούν γενικότερα στα νέα σημεία αυτά τα μέσα επίπεδα μείωσης σε σύντομο χρονικό διάστημα, θα μπορούσαν να αιτιολογήσουν τη δυνατότητα, ένεκα κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων, να ζητηθούν γενικευμένες παρατάσεις για περιόδους πέντε ετών και άνω.'

'Κατ' αυτήν την έννοια και προκειμένου να μην καταστούν ανεφάρμοστες οι ρυθμίσεις της οδηγίας, επιβεβαιώνεται το όριο 5 χιλιοστογράμμων/m3 και μόνο στα θερμά σημεία, 10 χιλιοστογράμμων/m3, με την υποχρέωση εκ μέρους των αρμόδιων αρχών να υιοθετήσουν όλες τις κατάλληλες πρωτοβουλίες προλήψεως, προκειμένου το όριο να επανέλθει σε 5 χιλιοστόγράμμα/m3.'"

Αιτιολογία

Υπενθυμίζεται ότι τα όσα προτείνονται στο σημείο 4.6.3 της έκθεσης της Επιτροπής μπορούν, εφόσον εφαρμοσθούν κατά γράμμα, να καταστήσουν ανεφάρμοστο κάθε είδος ορίου δεδομένου ότι πολλά και ποικίλα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα που προκύπτουν από την άκαμπτη εφαρμογή της προδιαγραφής θα μπορούν να αιτιολογήσουν σε όλα τα κράτη μέλη την αίτηση παρατάσεων όσον αφορά τις προθεσμίες εφαρμογής τόσο για τα θερμά όσο και για τα μη θερμά σημεία.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 36, ψήφοι κατά: 57, αποχές: 7.