ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Μια νέα Ευρωμεσογειακή Τράπεζα

Περιληψη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάκεν στις 14-15 Δεκεμβρίου 2001 κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει τη δημιουργία Eυρωμεσογειακής Tράπεζας Aνάπτυξης. Στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα.

(1) Λαμβάνοντας υπόψη την συνεχή αύξηση του πληθυσμού στην περιοχή αυτή και τις σημαντικές αναπτυξιακές ανάγκες της, οι απογοητευτικές οικονομικές επιδόσεις των μεσογειακών εταίρων μας την τελευταία δεκαετία και η πρόσφατη επιδείνωση της κατάστασης από το Σεπτέμβριο του 2001 αποτελούν πρόκληση τόσο για τις χώρες-εταίρους όσο και για την ΕΕ και απαιτούν την ταχεία λήψη μέτρων.

(2) Η πρώτη προτεραιότητα για την ενεργοποίηση της αναπτυξιακής διαδικασίας στην περιοχή είναι η μετάβαση σε μια οικονομία που θα ωθείται από έναν ισχυρό ιδιωτικό τομέα. Η κάλυψη των βασικών χρηματοδοτικών αναγκών για την ανάπτυξη της περιοχής απαιτεί την εξασφάλιση σταθερών εισροών κεφαλαίων, καθώς και τη διευκόλυνση συμπληρωματικών ροών πόρων για την στήριξη του ιδιωτικού τομέα και ιδίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν στις χώρες-εταίρους δημιουργηθεί κατάλληλο νομικό και θεσμικό πλαίσιο που θα ευνοεί την ανάπτυξη ισχυρού επιχειρηματικού πνεύματος.

(3) Η οικειοποίηση των μέσων από τις χώρες-εταίρους αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των γενικών αναπτυξιακών πολιτικών και η εταιρική σχέση ένα από τα κεντρικά στοιχεία της Διαδικασίας της Βαρκελώνης. οι μεσογειακές χώρες-εταίροι πρέπει επομένως να είναι μέλη κάθε νέας θεσμικής διάρθρωσης που θα έχει ως σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης της περιοχής τους.

(4) Λαμβανομένης υπόψη της πολιτικής και οικονομικής σημασίας των μεσογειακών χωρών-εταίρων για την Ευρωπαϊκή Ένωση και του πρωταρχικού ρόλου της όσον αφορά την επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια στην περιοχή, ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας μιας ενισχυμένης ή νέας θεσμικής διάρθρωσης για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης έχει ουσιώδη σημασία. Η ΕΚ, τα κράτη μέλη και η ΕΤΕπ πρέπει να διατηρήσουν από κοινού τον έλεγχο αυτής της θεσμικής διάρθρωσης.

(5) Τα χρηματοδοτικά μέσα που αποσκοπούν άμεσα στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορούν να χρηματοδοτούνται από ένα ταμείο ή από ένα τραπεζικό οργανισμό. Ένα τέτοιο ταμείο θα εξαρτιόταν αποκλειστικά, όσον αφορά τους πόρους του, από τις δημοσιονομικές συνεισφορές των χορηγών και δεν θα επέτρεπε κανένα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα σε σχέση με τους διατιθέμενους πόρους. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή θα ήταν δύσκολο να εξασφαλιστεί η οικειοποίηση του νέου μέσου από τις χώρες-εταίρους. Αντίθετα, ένας τραπεζικός οργανισμός θα επέτρεπε να επιτευχθεί ισχυρό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα σε σχέση με τα αντλούμενα κεφάλαια, θα εξασφάλιζε την οικειοποίηση από τις χώρες-εταίρους και θα καθιστούσε διαθέσιμο ένα ευρύ και ευέλικτο φάσμα μέσων, περιλαμβανομένων των δανειοδοτήσεων και των αποκτήσεων συμμετοχών.

(6) Η προτεινόμενη προσέγγιση συνίσταται συνεπώς στη δημιουργία τραπεζικού οργανισμού, ο οποίος θα είναι θυγατρική της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και θα αναλάβει και θα διευρύνει τις σημερινές δραστηριότητες της ΕΤΕπ στην περιοχή. Κυριότερος ρόλος του θα είναι η προώθηση της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και η συμμετοχή στη χρηματοδότηση υποδομών, ιδίως σε τομείς που απελευθερώνονται. Θα βασιστεί στα υφιστάμενα δανειοδοτικά μέσα της Κοινότητας και θα αναλάβει το χαρτοφυλάκιο δανείων της ΕΤΕπ στις μεσογειακές χώρες-εταίρους.

(7) Οι κυριότερες συνεισφορές στη δημιουργία της νέας τράπεζας θα προέλθουν από μετόχους στο επίπεδο της ΕΕ: κράτη μέλη, Ευρωπαϊκή Κοινότητα και ΕΤΕπ. Η τελική απόφαση θα ληφθεί μετά από διάλογο με τις χώρες-εταίρους. Στο παρόν στάδιο όμως, και λαμβάνοντας υπόψη τα πλεονεκτήματα κάθε εναλλακτικής επιλογής, μπορεί να θεωρηθεί ότι η δημιουργία θυγατρικής με πλειοψηφική συμμετοχή της ΕΤΕπ θα ήταν ο απλούστερος και ταχύτερος τρόπος να ενισχυθεί η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών που έχουν εντοπιστεί.

(8) Παρόλο που παρέχει ορισμένες ενδείξεις, η παρούσα έκθεση αφήνει ανοικτά, εν αναμονή της εξέτασής τους σε βάθος, μια σειρά θεμάτων σχετικά με το νέο οργανισμό: ακριβές ποσό του κεφαλαίου του, μερίδιο κάθε ιδρυτικού μέλους στο κεφάλαιο, ενδεχόμενη γεωγραφική κάλυψη των δραστηριοτήτων του, μελλοντικό καθεστώς της εγγύησης του κοινοτικού προϋπολογισμού για τα δάνεια στην περιοχή, μέθοδοι σύνδεσης των χωρών-εταίρων στη δημιουργία και διαχείριση του νέου οργανισμού ("οικειοποίηση"), και μηχανισμοί συντονισμού που θα εγγυώνται την πλήρη ένταξή του στη διαδικασία της Βαρκελώνης.

(8)

Περιληψη 2

1. Εισαγωγή 5

2. Το σημερινο πλαισιο των οικονομικων ευρωμεσογειακων σχεσεων 5

2.1 Ιστορικό 5

2.2 Oικονομική και χρηματοδοτική εταιρική σχέση: αξιολόγηση και προοπτικές 6

3. Η χρηματοδοτικη στηριξη της EE στην περιοχη 8

3.1. Το πρόγραμμα MEDA 8

3.2. Χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ 8

3.3. Συνολικές ροές χρηματοδοτικής στήριξης 9

4. Προϋποθέσεις για βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης των μεσογειακών χωρών-εταίρων 10

5. Ενίσχυση της στήριξης που παρέχει η ΕΕ στην περιοχή 14

5.1. Κυριότερα χαρακτηριστικά 14

5.2. Εναλλακτικές δυνατότητες 15

5.3 Χαρακτηριστικά της θυγατρικής της ΕΤΕπ 18

1. Εισαγωγή

Το έναυσμα για τη δημιουργία της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης δόθηκε το 1995 στη Διάσκεψη της Βαρκελώνης μεταξύ της ΕΕ και των δώδεκα μεσογειακών χωρών-εταίρων της. Αντανακλά τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος αποτελεί χώρο ζωτικής στρατηγικής σημασίας. Η "Διαδικασία της Βαρκελώνης" αποσκοπεί να δημιουργήσει έναν ευρωμεσογειακό χώρο ειρήνης και σταθερότητας, κοινής ευημερίας και συνεργασίας στον κοινωνικό, πολιτιστικό και ανθρωπιστικό τομέα.

Στην περίοδο που ακολούθησε, η αναζήτηση της ειρήνης, της σταθερότητας και της κοινής ευημερίας κατέστη σημαντικότερη παρά ποτέ. Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 κατέδειξαν πόσο εύθραυστες είναι οι οικονομίες των μεσογειακών μας εταίρων. Ταυτόχρονα, η διαδικασία διεύρυνσης σημειώνει ταχεία πρόοδο, υπογραμμίζοντας έτσι την ανάγκη διατήρησης καλής ισορροπίας στις εξωτερικές σχέσεις της Ένωσης.

Ήρθε πλέον η στιγμή να αξιοποιηθούν οι μέχρι τώρα επιτυχίες και να εισέλθει η εταιρική σχέση σε μια νέα φάση, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την προετοιμασία της συνάντησης των ευρωμεσογειακών υπουργών εξωτερικών στη Βαλένθια (22-23 Απριλίου) [1]. Ανταποκρινόμενη στο αίτημα του Συμβουλίου του Λάκεν προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο να διερευνήσουν τη δυνατότητα δημιουργίας Eυρωμεσογειακής Tράπεζας Aνάπτυξης, η παρούσα έκθεση εξετάζει τη δημιουργία μιας Ευρωμεσογειακής Τράπεζας (ΕΜΤ) και τις πρακτικές πτυχές της. Ο κυριότερος ρόλος του οργανισμού αυτού, ο οποίος θα αναλάβει και θα διευρύνει το σύνολο των αποστολών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην περιοχή, θα είναι η στήριξη της ανάπτυξης οικονομιών αγοράς που βασίζονται στον ιδιωτικό τομέα και η διευκόλυνση της χρηματοδότησης υποδομών σε τομείς που βρίσκονται στο στάδιο της απελευθέρωσης. Η ΕΜΤ θα βασιστεί στα υφιστάμενα κοινοτικά μέσα, αναλαμβάνοντας ιδίως το χαρτοφυλάκιο των δανείων της ΕΤΕπ στις μεσογειακές χώρες- εταίρους. Θα παρέχει δάνεια και ίδια κεφάλαια και θα συμβάλλει στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στις χώρες-εταίρους.

[1] SEC(2002)159 τελικό της 13ης Φεβρουαρίου 2002.

Στο πνεύμα της Διαδικασίας της Βαρκελώνης, ο νέος τραπεζικός οργανισμός θα έχει συγχρόνως ευρωπαϊκό και μεσογειακό χαρακτήρα: μέλη ή μέτοχοί του θα είναι οι μεσογειακές χώρες-εταίροι και η Ευρωπαϊκή Ένωση (κράτη μέλη, Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ΕΤΕπ), αλλά η διάρθρωσή του θα είναι ανοικτή ώστε να είναι δυνατή, εάν είναι αναγκαίο, η διεύρυνση της βάσης των μελών του.

2. Το σημερινο πλαισιο των οικονομικων ευρωμεσογειακων σχεσεων

2.1 Ιστορικό

Η οικονομική και χρηματοδοτική εταιρική σχέση είναι ένας από τους τρεις πυλώνες της διαδικασίας της Βαρκελώνης. Ο κυριότερος στόχος της είναι η δημιουργία ενός χώρου κοινής ευημερίας. Με τη Διακήρυξη της Βαρκελώνης, οι χώρες-εταίροι έθεσαν τους ακόλουθους μακροπρόθεσμους στόχους για την οικονομική και χρηματοδοτική συνεργασία:

- επιτάχυνση του ρυθμού διατηρήσιμης κοινωνικό-οικονομικής ανάπτυξης.

- βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης για τους πληθυσμούς τους και μείωση της αναπτυξιακής υστέρησης στην ευρωμεσογειακή περιοχή.

- ενθάρρυνση της περιφερειακής συνεργασίας και ενοποίησης.

Για την επίτευξη των στόχων αυτών, οι εταίροι συμφώνησαν ότι η εταιρική σχέση θα βασίζεται:

- στην προοδευτική δημιουργία ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

- στην κατάλληλη συνεργασία και συντονισμένη δράση στους σχετικούς τομείς.

- στην ουσιαστική αύξηση της χρηματοδοτικής στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους εταίρους της.

2.2 Oικονομική και χρηματοδοτική εταιρική σχέση: αξιολόγηση και προοπτικές

Περισσότερα από έξι έτη μετά την έναρξη της διαδικασίας της Βαρκελώνης, έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος σε πολλούς κρίσιμους τομείς, αλλά σε άλλους τα αποτελέσματα υστερούν σημαντικά σε σχέση με τις προσδοκίες. Η απόκλιση στα επίπεδα ανάπτυξης μεταξύ Ένωσης και μεσογειακών εταίρων δεν μειώθηκε. Αξιόλογη πρόοδος επιτεύχθηκε στη σύναψη συμφωνιών σύνδεσης, αλλά η διαδικασία επικύρωσης είναι πολύ βραδεία. Ωστόσο, η δημιουργία ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών αποτελεί πλέον μη αναστρέψιμη διαδικασία. Επιπρόσθετα, η πρωτοβουλία του Αγαδίρ (δηλαδή η δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Μαρόκου, Τυνησίας, Αιγύπτου και Ιορδανίας, με δυνατότητα προσχώρησης και άλλων χωρών αργότερα), εξασφαλίζει ότι το ελεύθερο εμπόριο μεταξύ μεσογειακών εταίρων θα γίνει πραγματικότητα και αυτό αποτελεί αναγκαίο συμπλήρωμα στην απελευθέρωση του εμπορίου μεταξύ της Ένωσης και των μεσογειακών χωρών-εταίρων.

Το βασικό θέμα για τους εταίρους μας στη διαδικασία της Βαρκελώνης είναι ο τρόπος με τον οποίο θα επιτύχουν ένα υψηλό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης που δεν θα θέτει σε κίνδυνο την εσωτερική και εξωτερική τους ισορροπία και θα δημιουργεί επαρκείς θέσεις απασχόλησης προστατεύοντας συγχρόνως το περιβάλλον. Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης πρέπει να αποτελέσει την πρώτη προτεραιότητα, όχι μόνο για να μειωθούν τα σημερινά υψηλά επίπεδα ανεργίας, αλλά επίσης και διότι εκτιμάται ότι 45 εκατ. νέοι θα εισέλθουν στην αγορά εργασίας τα επόμενα δέκα χρόνια. Η αντιμετώπιση μιας τόσο σημαντικής πρόκλησης απαιτεί ιδίως την απελευθέρωση του εμπορίου και των κινήσεων κεφαλαίων, περιλαμβανομένης της αύξησης των ροών άμεσων ξένων επενδύσεων, τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, τη φορολογική και δημοσιονομική μεταρρύθμιση, την αναδιοργάνωση της αγοράς εργασίας, τη δημιουργία σύγχρονου δικτύου κοινωνικής προστασίας, την εξάλειψη της γραφειοκρατίας και, τέλος, την πραγματοποίηση θεσμικών, νομοθετικών και ρυθμιστικών μεταρρυθμίσεων. Απαιτεί επίσης να εξασφαλιστεί κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στην αυξημένη οικονομική δραστηριότητα λόγω της ελευθέρωσης του εμπορίου και την ανάγκη να προστατευθεί το περιβάλλον σε μια περιοχή που αναγνωρίζεται ευρέως ως ιδιαίτερα εύθραυστη από περιβαλλοντική άποψη. Αυτοί είναι οι τομείς στους οποίους η Επιτροπή, από κοινού με τις χώρες- εταίρους, αναλαμβάνει σήμερα στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA II σημαντικές πρωτοβουλίες για να βοηθήσει τις χώρες αυτές να προετοιμαστούν στην εφαρμογή των συμφωνιών σύνδεσης.

Οι περιοδικές συνεδριάσεις σε επίπεδο υπουργών, υπαλλήλων και εμπειρογνωμόνων αποτελούν πλέον αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας της Βαρκελώνης. Οι συνεδριάσεις αυτές επέτρεψαν τη δημιουργία διαρθρώσεων για την υποβολή συστάσεων και την ανταλλαγή πληροφοριώνr και βέλτιστων πρακτικών. Όσον αφορά τη χρηματοδοτική και οικονομική εταιρική σχέση, έχει καθιερωθεί ένας τακτικός οικονομικός διάλογος τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διμερές επίπεδο. Μια πρώτη συνεδρίαση σε επίπεδο ανώτατων υπαλλήλων πραγματοποιήθηκε τον προηγούμενο Νοέμβριο στο πλαίσιο του ενισχυμένου περιφερειακού οικονομικού διαλόγου.

Η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ συμμετέχουν επίσης στις συνεδριάσεις αυτές, και ιδίως στο διάλογο σε περιφερειακό επίπεδο. Οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί υποστηρίζουν πλήρως τις Συμφωνίες Σύνδεσης και αναγνωρίζουν τον καταλυτικό τους ρόλο για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων. Υπάρχει επίσης τακτικός συντονισμός με το ΔΝΤ, τόσο σε επίπεδο υψηλών υπαλλήλων όσο και σε επίπεδο διαχειριστών σχεδίου. Αυτό επέτρεψε στην Επιτροπή να εξασφαλίσει υψηλό βαθμό συντονισμού με τους άλλους βασικούς φορείς της διαδικασίας αυτής, στην οποία συμμετέχει επίσης και η Παγκόσμια Τράπεζα.

Το δίκτυο FEMISE αποτελεί ένα ακόμη κεντρικό στοιχείο της οικονομικής και χρηματοδοτικής εταιρικής σχέσης. Περιλαμβάνει περισσότερα από 95 μέλη, κυρίως ινστιτούτα οικονομικών ερευνών, από τις 27 χώρες-εταίρους της Διαδικασίας της Βαρκελώνης. Ο κυριότερος στόχος του δικτύου FEMISE είναι η προώθηση της οικονομικής έρευνας σε θέματα προτεραιότητας της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης. Το δίκτυο FEMISE αποτελεί μοναδικό και πολύτιμο μέσο, το οποίο συμπληρώνει με ιδιαίτερη επιτυχία τις εργασίες σε επίπεδο υπουργών και υψηλών υπαλλήλων. Συμβάλλει επίσης σημαντικά στην ενίσχυση της ικανότητας οικονομικής έρευνας στους μεσογειακούς εταίρους.

Με την προοπτική της έναρξης ισχύος νέων συμφωνιών σύνδεσης, ένας αυξανόμενος αριθμός εταίρων θα βρεθούν αντιμέτωποι με μια διπλή πρόκληση: ελευθέρωση, αφενός, του εμπορίου με την Ευρώπη, όπως προβλέπεται στις συμφωνίες σύνδεσης, και προετοιμασία, αφετέρου, της εθνικής οικονομίας για το σκοπό αυτό. Η οικονομική και χρηματοδοτική εταιρική σχέση της Βαρκελώνης συνοδεύει τη διαδικασία αυτή. Συμπληρώνει τις προσπάθειες των χωρών παρέχοντάς τους πόρους, εμπειρογνωμοσύνη και ένα πλαίσιο για την ανάπτυξη του διαλόγου.

Παρόλο που το μέσο MEDA μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επίλυση ενός ευρέως φάσματος προβλημάτων, παραμένει ωστόσο ένα κοινοτικό κυρίως μέσο για τις σχέσεις με τους εθνικούς δημόσιους τομείς και δεν αποσκοπεί παρά μόνο έμμεσα στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Ομοίως, η βοήθεια της ΕΤΕπ στις χώρες αυτές επικεντρώθηκε κυρίως στην κατασκευή απόλυτα αναγκαίων υποδομών. Φαίνεται συνεπώς ότι μια πιο προορατική προσέγγιση στη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα θα συμπληρώσει επωφελώς τη διαδικασία αυτή, ιδίως σε μια συγκυρία στην οποία όλο και περισσότεροι τομείς θα αντιμετωπίζουν εφεξής άμεσα τον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή πρότεινε, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της συνεδρίασης των ευρωμεσογειακών υπουργών εξωτερικών στις 22 και 23 Απριλίου στη Βαλένθια, να ενταχθεί η δημιουργία της ΕΜΤ στο πρόγραμμα δράσης της Βαλένθια [2].

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την προετοιμασία της συνεδρίασης των ευρωμεσογειακών υπουργών εξωτερικών, Βαλένθια 22-23 Απριλίου 2002; SEC(2002), 159 τελικό.

3. Η χρηματοδοτικη στηριξη της EE στην περιοχη

3.1. Το πρόγραμμα MEDA

Το πρόγραμμα MEDA [3], το οποίο καλύπτει τόσο τις διμερείς όσο και τις περιφερειακές σχέσεις στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, περιλαμβάνει δύο συμπληρωματικές πτυχές:

[3] Κανονισμός (ΕΚ) του Συμβουλίου αριθ. 1488/96 της 23ης Ιουλίου 1996, ΕΕ αριθ. L 189 της 30.7.1996, σ. 7, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) του Συμβουλίου αριθ. 2698/2000 της 27ης Νοεμβρίου 2000, ΕΕ αριθ. L 311 της 12.12.2000, σ. 1.

- σε διμερές επίπεδο, δίδεται προτεραιότητα στα σχέδια που εντοπίζονται στα Εθνικά Ενδεικτικά Προγράμματα (ΕΕΠ), τα οποία αφορούν 8 χώρες: Αλγερία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Λίβανος, Μαρόκο, Συρία, Τυνησία και Τουρκία.

- σε περιφερειακό επίπεδο, ο στόχος είναι η στήριξη σχεδίων και περιφερειακών δραστηριοτήτων που υλοποιούνται με τη συμμετοχή περισσοτέρων μεσογειακών εταίρων. Όλοι οι 12 μεσογειακοί εταίροι είναι επιλέξιμοι για χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο του Περιφερειακού Ενδεικτικού Προγράμματος MEDA.

Βασικός άξονας δράσης του προγράμματος MEDA είναι η προετοιμασία για την εφαρμογή των ευρωμεσογειακών συμφωνιών σύνδεσης. Το πρόγραμμα MEDA είναι το κυριότερο χρηματοδοτικό μέσο για τη στήριξη των οικονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των δικαιούχων χωρών. Μεταξύ 1995 και 1999, οι αναλήψεις υποχρεώσεων για χορηγήσεις ανήλθαν σε 4,4 δισεκατ. ευρώ. Η συνολική χορήγηση του προγράμματος MEDA II (2000-2006) ανέρχεται σε 5,35 δισεκατ. ευρώ. Ο πρώτος πίνακας (παράρτημα 1) συνοψίζει τις αναλήψεις υποχρεώσεων της περιόδου 1995-2001. Τα ποσά που αναλήφθηκαν μέσω του προγράμματος MEDA για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα ήταν σημαντικά και ανήλθαν σε 709 εκατ. ευρώ ή στο 18% του συνόλου της διμερούς στήριξης στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA στη περίοδο 1995-2001 (βλέπε παράρτημα 2). Το ποσό αυτό περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για τη στήριξη σχεδίων σε τομείς όπως η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η ιδιωτικοποίηση και οι εμπορικές συναλλαγές. Επιπλέον, το πρόγραμμα MEDA συμβάλλει έμμεσα στην καλύτερη λειτουργία του ιδιωτικού τομέα. Αυτό αφορά όχι μόνο τη στήριξη σε διμερές πλαίσιο για τη δημιουργία καλύτερου ρυθμιστικού και νομικού πλαισίου, αλλά επίσης και διάφορες πρωτοβουλίες σε περιφερειακό επίπεδο, όπως το πρόγραμμα μηχανισμών της ευρωμεσογειακής αγοράς (EURO-MED MARKET, 9,9 εκατ. ευρώ) και το πρόγραμμα καινοτομία, τεχνολογία, ποιότητα (EURO-MED ITQ, 15 εκατ. ευρώ). Τα προγράμματα αυτά έχουν ως σκοπό να διευκολύνουν τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών που θα επιτρέψουν στους φορείς των χωρών-εταίρων να αξιοποιήσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών [4].

[4] Προετοιμάζοντας την ευρωμεσογειακή ζώνη ελευθέρων συναλλαγών: στοιχεία για την περιφερειακή βιομηχανική συνεργασία 2002-2006; SEC (2002) 130 τελικό.

3.2. Χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ

Τα τελευταία πέντε έτη, η ΕΤΕπ, με μέσο ετήσιο όγκο δανειοδοτήσεων 1 δισεκατ. ευρώ περίπου, κατέστη ένας από τους σημαντικότερους φορείς στην περιοχή, όπου το χαρτοφυλάκιο των πράξεών της αντιπροσωπεύει σήμερα περίπου 9 δισεκατ. ευρώ.

Στο πλαίσιο της πρώτης της εντολής για δανειοδοτήσεις στις ευρωμεσογειακές χώρες, η ΕΤΕπ προέβη στην ανάληψη υποχρεώσεων για το σύνολο του διαθέσιμου ποσού 2,3 δισεκατ. ευρώ στην περίοδο 1997-1999. Στο πλαίσιο της δεύτερης εντολής για δανειοδοτήσεις στις χώρες αυτές, η ΕΤΕπ, καλυπτόμενη από την κοινοτική εγγύηση, θα χορηγήσει δάνεια ύψους 6,4 δισεκατ. ευρώ στην περίοδο 2000-2006. Εκτός από την εντολή αυτή, η τράπεζα προέβη το Σεπτέμβριο του 2001 στη σύσταση χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τη μεσογειακή εταιρική σχέση, συνολικού ποσού 1 δισεκατ. ευρώ, που θα της επιτρέψει να χρηματοδοτήσει, με δικό της κίνδυνο (δηλαδή χωρίς την εγγύηση της Κοινότητας) μεγάλα διεθνικά σχέδια στον τομέα των μεταφορών, της ενέργειας και του περιβάλλοντος (έως το 2004).

Το 2001, τα δάνεια της ΕΤΕπ στις μεσογειακές χώρες-εταίρους ανήλθαν σε 1,5 δισεκατ. ευρώ, έναντι 1,2 δισεκατ. το 2000. Συνολικά, παρά τις προσπάθειες για την ανάπτυξη των μακροπρόθεσμων δανείων και των πράξεων σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου μέσω του τοπικού τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού τομέα, το μεγαλύτερο μέρος (περίπου 70%) των δανειοδοτήσεών της εξακολουθεί να αφορά σχέδια υποδομών.

Υπάρχουν ήδη αλληλεπιδράσεις μεταξύ της ΕΤΕπ και του προγράμματος MEDA σε διάφορους τομείς. Τα δάνεια επιμερισμένου κινδύνου για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA και διαχειρίζονται από την ΕΤΕπ. Μια νέα διευκόλυνση κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, ποσού 100 εκατ. ευρώ, δημιουργήθηκε το 2001 στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA και η διαχείρισή της θα ανατεθεί στην ΕΤΕπ. Σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις σχεδίων για την προστασία του περιβάλλοντος, η ΕΤΕπ μπορεί να χορηγεί δάνεια με επιδότηση επιτοκίου από τον προϋπολογισμό του προγράμματος MEDA.

Η ποιότητα των σχεδίων της τράπεζας έχει ουσιαστική σημασία για τη διατηρησιμότητα και την ανταγωνιστικότητα των όρων των δανειοδοτήσεών της. Ωστόσο, ενώ άλλοι τραπεζικοί οργανισμοί πρέπει να διατηρούν τον δείκτη χορηγήσεις/κεφάλαια στο επίπεδο του 1:1, το οποίο εγγυάται τη χρηματοοικονομική τους φερεγγυότητα και εξασφαλίζει κατάταξη ΑΑΑ για την πιστοληπτική τους ικανότητα, η ΕΤΕπ, χάρη στην εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού στις δέσμες χορηγήσεων που εγκρίνει το Συμβούλιο, μπορεί να παρεμβαίνει σε τρίτες χώρες με την ίδια αναλογία χορηγήσεις/κεφάλαια όπως και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή 2,5:1, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη χρηματοοικονομική της φερεγγυότητα. Αυτό παρείχε μέχρι σήμερα στην ΕΤΕπ τη δυνατότητα να εφαρμόζει χαμηλότερα επιτόκια από τις άλλες πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες. Όταν παρεμβαίνει εκτός των ανώτατων ορίων των εγγυημένων κοινοτικών χορηγήσεων, η πολιτική της ΕΤΕπ είναι η αναζήτηση εμπορικών εγγυήσεων με συνήθεις όρους της αγοράς.

3.3. Συνολικές ροές χρηματοδοτικής στήριξης

Το 2000, οι χορηγήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας υπέρ των μεσογειακών χωρών-εταίρων ανήλθαν συνολικά σε 2,5 δισεκατ. ευρώ, από τα οποία 1,9 δισεκατ. ευρώ υπέρ της Τουρκίας. Στις χώρες του Μαγκρέμπ και του Μασρέκ, η Παγκόσμια Τράπεζα ανέλαβε υποχρεώσεις ύψους 605,6 εκατ. ευρώ, έναντι 638,6 εκατ. ευρώ για την ΕΤΕπ. Το μεγαλύτερο μέρος των χορηγήσεων της Αφρικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης αφορούσε τις χώρες του Μαγκρέμπ (291,2 εκατ. ευρώ) και την Αίγυπτο (41,6 εκατ. ευρώ).

Οι συνολικές χορηγήσεις της ΕΕ, περιλαμβανομένης της διμερούς χρηματοδοτικής στήριξης εκ μέρους κρατών μελών, ανήλθαν σε 3,3 δισεκατ. ευρώ, καθιστώντας έτσι την ΕΕ τον πρώτο χορηγό χρηματοδοτικής βοήθειας στις μεσογειακές χώρες-εταίρους (βλέπε παράρτημα 3).

4. Προϋποθέσεις για βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης των μεσογειακών χωρών-εταίρων

Καλύτερες οικονομικές επιδόσεις αλλά ανεπαρκής ρυθμός ανάπτυξης

Οι οικονομικές επιδόσεις της περιοχής κατά τα τελευταία αυτά έτη ήταν ανάμικτες. Οι περισσότερες χώρες-εταίροι σημείωσαν βέβαια αισθητή πρόοδο όσον αφορά την οικονομική σταθεροποίηση, γεγονός το οποίο είχε ως αποτέλεσμα - με ορισμένες εξαιρέσεις - την μάλλον θετική εξέλιξη βασικών δεικτών όπως ο πληθωρισμός, τα δημοσιονομικά ελλείμματα και τα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Αντίθετα, οι δείκτες οικονομικής ανάπτυξης ήταν ιδιαίτερα απογοητευτικοί παρά την ταχεία άνοδο της διεθνούς ζήτησης. οι δείκτες αυτοί ήταν κατώτεροι από εκείνους των χωρών που επέμειναν στην εφαρμογή εθνικών προγραμμάτων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης και ενσωματώθηκαν στην παγκόσμια οικονομία. Η κατάσταση αυτή συνδέεται με την διστακτικότητα που παρουσιάζουν αρκετές χώρες-εταίροι στην ιδέα των ιδιαίτερα απαραίτητων οικονομικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Μία από τις κυριότερες αιτίες των μετριοτάτων επιδόσεων της περιοχής σε όρους ανάπτυξης είναι ο βραδύς ρυθμός ανοίγματος στις εμπορικές συναλλαγές και στις επενδύσεις. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η παρούσα επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και η επίπτωση των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου θα επιδεινώσουν τους βασικούς αυτούς δείκτες σε ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό χωρών.

Η μέση ετήσια αύξηση του ΑΕΠ την περίοδο 1990-2000 ήταν 2% στο Μαγκρέμπ [5] και 3,6% στο Μασρέκ [6]. Όμως, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης θα έπρεπε να ανέρχεται σε τουλάχιστον 7% στο σύνολο των χωρών της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής [7] ώστε να μπορέσουν οι χώρες αυτές να απορροφήσουν το συνεχώς αυξανόμενο εργατικό δυναμικό.

[5] Συμπεριλαμβάνονται η Λιβύη και η Μαυριτανία

[6] Πλην του Ισραήλ

[7] Οι εκτιμήσεις αυτές δεν περιλαμβάνουν το Ισραήλ και την Τουρκία.

Συνολικά, το σημερινό επίπεδο ανάπτυξης είναι πολύ κατώτερο εκείνου που θα ήταν απαραίτητο για να διασφαλιστεί μία βιώσιμη ανάπτυξη και να μειωθεί η φτώχεια στις χώρες αυτές, των οποίων η κοινωνικοοικονομική ισορροπία κινδυνεύει να διαταραχθεί. Στο Μαγκρέμπ, ο πραγματικός ρυθμός ανάπτυξης ήταν μάλιστα ελαφρώς κατώτερος της δημογραφικής αύξησης κατά την τελευταία δεκαετία, γεγονός που προκάλεσε μία ελαφρά συρρίκνωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, η ανεργία αυξήθηκε και ανέρχεται πλέον σε πολύ υψηλά επίπεδα (περίπου 19% στο Μαγκρέμπ και 17% στο Μασρέκ). Ο δείκτης ετήσιας αύξησης του εργατικού δυναμικού είναι σήμερα 3% στο Μαγκρέμπ ενώ η Αίγυπτος οφείλει κάθε έτος να βρίσκει θέσεις εργασίας για περισσότερο από μισό εκατομμύριο νέους.

Ο ρόλος των επενδύσεων και της χρηματοδότησης και οι επενδυτικές ανάγκες

Η συμβολή των επενδύσεων είναι καθοριστική για να μπορέσουν οι μεσογειακές χώρες να επιτύχουν τα αναπτυξιακά επίπεδα που είναι απαραίτητα για μια βιώσιμη ανάπτυξη. Πρέπει επομένως να αυξηθούν οι εγχώριες και ξένες πηγές χρηματοδότησης, ενώ η εξωτερική δημόσια βοήθεια μπορεί να υποστηρίξει τις απαιτούμενες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες ώστε να διευκολυνθεί η διαρθρωτική προσαρμογή. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις και προσαρμογές είναι πράγματι απαραίτητες για την προσέλκυση των ιδιωτικών επενδύσεων και την περαιτέρω ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Η αποτελεσματική λειτουργία υποδομών υπηρεσιών αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για τη στήριξη της βιομηχανίας, για τη διασφάλιση ταχύρυθμης ανάπτυξης στις χώρες αυτές - που θα καθοδηγείται από τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα - και για την επαφή φορέων του εγχώριου ιδιωτικού τομέα με εμπορικούς εταίρους από τον υπόλοιπο κόσμο. Η ύπαρξη αποτελεσματικής χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης είναι καθοριστικής σημασίας καθότι με τον τρόπο αυτό βελτιώνονται οι δείκτες αποταμίευσης και παρέχεται στα χρηματοπιστωτικά συστήματα η δυνατότητα να διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη, ιδίως μέσω της διοχέτευσης των πόρων προς τις πιο παραγωγικές χρήσεις. Για το λόγο αυτό η ύπαρξη εκτεταμένου και υγιούς τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού τομέα είναι ζωτικής σημασίας για μία χώρα.

Μεταξύ των επενδυτικών αναγκών της περιοχής, ορισμένες είναι χαρακτηριστικές χωρών με κατώτερο/μεσαίο εισόδημα. Οι υλικές υποδομές στις περισσότερες από αυτές τις χώρες παρουσιάζουν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές ελλείψεις τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Οι περισσότερες από τις χώρες της περιοχής βρίσκονται κάτω από το μέσο όρο αυτής της ομάδας χωρών από άποψη παραγόμενων μονάδων ηλεκτρικής ενέργειας, χιλιομέτρων ασφαλτοστρωμένων δρόμων, τηλεφωνικών γραμμών, παροχής ασφαλούς ύδατος κ.λπ. Πολλές από τις χώρες αυτές έχουν σοβαρές ελλείψεις σε βασικούς τομείς υποδομών και οι υφιστάμενες υπηρεσίες διαθέτουν ολοένα και λιγότερα μέσα για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες μιας εκρηκτικής δημογραφικής ανάπτυξης και τις νέες απαιτήσεις των χρηστών (ιδίως των ιδιωτικών επιχειρήσεων).

Οι υποδομές σε περιφερειακό επίπεδο παρουσιάζουν επίσης ελλείψεις. Οι συγκρούσεις, διαιρέσεις και αβεβαιότητες που γνωρίζει η περιοχή παρεμπόδισαν την δημιουργία αποτελεσματικών εγκαταστάσεων στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και της διαχείρισης του ύδατος. Η ποιότητα και ο βαθμός ανάπτυξης των υφιστάμενων υποδομών είναι ανεπαρκείς για να μειώσουν το κόστος των συναλλαγών σε επίπεδο συμβιβάσιμο με το διεθνή ανταγωνισμό.

Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να αποτελέσει το μοχλό ανάπτυξης στις μεσογειακές χώρες. Ένα στοιχείο που επιδρά ανασχετικά στην ανάπτυξη του τομέα αυτού είναι οι περιορισμένες πηγές χρηματοδότησης και επενδύσεων που προσφέρει ο εγχώριος χρηματοπιστωτικός τομέας. Σημαντικό λόγο για τη χαμηλή ανάπτυξη του τραπεζικού τομέα αποτελεί η ιδιαίτερα αυξημένη συμμετοχή του δημοσίου στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στην πραγματική οικονομία. Οι εγχώριοι τραπεζικοί τομείς υποφέρουν από έλλειψη αποδοτικότητας και ανταγωνισμού. Σε πολλές χώρες, μία μη αμελητέα αναλογία του πληθυσμού δεν έχει καν πρόσβαση στις τραπεζικές υπηρεσίες.

Δεν υπάρχουν ανεπτυγμένες κεφαλαιαγορές και οι υφιστάμενες πηγές μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης δεν επαρκούν για να προωθήσουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα ενώ οι δανειοδοτήσεις αφορούν ουσιαστικά βραχυπρόθεσμα δάνεια τα οποία συνδέονται με εμπορικές συναλλαγές. Ενώ οι μεγάλοι όμιλοι κατορθώνουν εν γένει να λαμβάνουν τραπεζικές πιστώσεις προβάλλοντας τα αποτελέσματά τους, οι άλλες μορφές χρηματοδότησης, υπό μορφή μετοχικού κεφαλαίου ή ομολογιών, δεν είναι διαθέσιμες. Οι αδυναμίες του νομικού και δικαστικού συστήματος (ιδίως όσον αφορά την κινητοποίηση των εγγυήσεων) αποθαρρύνουν τη χορήγηση τραπεζικών δανείων στις μικρές επιχειρήσεις και στους πελάτες που κατά το παρελθόν δεν έχουν λάβει ποτέ δάνεια. Τα συστήματα μικροχρηματοδότησης που έχουν θεσπιστεί σε ορισμένες χώρες δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στη δυνητική ζήτηση.

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) αποτελούν ουσιαστικό μοχλό των επενδύσεων και της ανάπτυξης, και οι ιδιωτικοποιήσεις είναι καθοριστικής σημασίας για την προσέλκυσή τους. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, τα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις αυξήθηκαν αισθητά στην περιοχή στα τέλη της δεκαετίας 1990 λόγω σημαντικών πράξεων στο Μαρόκο, την Αίγυπτο και την Τυνησία, γεγονός το οποίο οδήγησε σε συμπληρωματικές εισροές ΑΞΕ δεδομένου του υψηλού επιπέδου της ξένης συμμετοχής στις πράξεις αυτές. Ωστόσο, τα εν λόγω έσοδα παρέμειναν σε μέτρια επίπεδα σε σχέση με το μέγεθος της περιοχής και δεν υπερέβησαν τα 4 δισεκατ. ευρώ ετησίως κατά μέσο όρο (περίπου 1% του ΑΕΠ) για τις χώρες του Μαγκρέμπ και του Μασρέκ. Επιπλέον, το επίπεδο των ΑΞΕ εκτός ιδιωτικοποιήσεων παραμένει χαμηλό. Από τις πραγματοποιηθείσες έρευνες στις επιχειρήσεις προκύπτει ότι πολυάριθμοι ιδιώτες επενδυτές αποθαρρύνονται από την αδυναμία των εθνικών θεσμικών οργάνων, και ειδικότερα από το νομικό σύστημα και την αποτελεσματικότητα των διοικητικών διαδικασιών.

Δεδομένης της σημαντικής ακόμη θέσης που κατέχει ο δημόσιος τομέας στις περισσότερες χώρες της περιοχής, οι ιδιωτικοποιήσεις θα παραμείνουν μία ουσιαστική δυνητική πηγή χρηματοδότησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και εισροής σκληρών νομισμάτων, και θα είναι καθοριστικής σημασίας για να προωθηθεί και να διευκολυνθεί η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Εκτίμηση των απαιτούμενων όγκων επενδύσεων

Έγιναν διάφορες εκτιμήσεις για το κόστος αντικατάστασης των παλαιών υποδομών και των συμπληρωματικών επενδύσεων που είναι απαραίτητες για να καταστούν οι παρούσες υποδομές ανταγωνιστικές σε διεθνές επίπεδο. Παρότι οι εκτιμήσεις αυτές ποικίλλουν σε συνάρτηση με τις υποθέσεις εργασίας που έγιναν όσον αφορά την κάλυψη, το δείκτη ανάπτυξης και τις ανάγκες της κάθε χώρας, είναι ωστόσο της ίδιας τάξης μεγέθους, δηλαδή μεταξύ 200 και 300 δισεκατ. δολαρίων για τα δέκα επόμενα έτη στις χώρες της περιοχής MENA [8].

[8] Η περιοχή MENA περιλαμβάνει τις εξής χώρες: Αλγερία, Μπαχρέιν, Τζιμπουτί, Αίγυπτος, Ιράν, Ιράκ, Ιορδανία, Κουβέιτ, Λίβανος, Λιβύη, Μάλτα, Μαρόκο, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Συρία, Τυνησία, Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, Υπερ Ιορδανία και Γάζα, και Υεμένη.

Είναι επίσης δυνατόν να γίνει εκτίμηση των επενδύσεων που απαιτούνται για να ανέλθει ο δείκτης ανάπτυξης της περιοχής σε 7% ετησίως. Ο ρυθμός αυτός ανάπτυξης εκτιμάται ότι είναι ο απαραίτητος για να καταστεί δυνατή η απορρόφηση των νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας και να σταθεροποιηθεί η ανεργία στα σημερινά επίπεδα. Ο υπολογισμός αυτός βασίζεται στον αυξομειωτικό συντελεστή κεφαλαίου-παραγωγής (ICOR), ο οποίος μετρά την αποδοτικότητα της επένδυσης συγκρίνοντας το συντελεστή επένδυσης με το δείκτη ανάπτυξης.

Με βάση συντελεστές ICOR της παγκόσμιας τράπεζας για πέντε χώρες (Αλγερία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Τυνησία, Μαρόκο) και μία εκτίμηση της ονομαστικής διαφοράς μεταξύ πραγματικής και δυνητικής παραγωγής λόγω ανάπτυξης κατώτερης του 7% το 2000 και το 2001, είναι δυνατόν να υπολογιστούν κατά προσέγγιση οι επενδυτικές ανάγκες. Σύμφωνα με τον υπολογισμό αυτό, το επενδυτικό έλλειμμα κυμαίνεται μεταξύ 40-50 δισεκατ. δολαρίων ετησίως στις πέντε αυτές χώρες, βάσει των πρόσφατων δεικτών ανάπτυξης. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι Μεσογειακές χώρες χαρακτηρίζονται από σχετικά υψηλούς συντελεστές ICOR, γεγονός το οποίο φανερώνει έλλειψη ορθολογικότητας στις επενδυτικές αποφάσεις και ότι η στατική αυτή ανάλυση δεν λαμβάνει υπόψη μελλοντικές βελτιώσεις στο επίπεδο της αποτελεσματικότητας και της παραγωγικότητας. Μία βελτίωση των οικονομικών πολιτικών και της αποδοτικότητας των επενδύσεων και ιδίως των δημοσίων επενδύσεων θα μείωνε αισθητά τα ποσά αυτά, τα οποία αντικατοπτρίζουν μάλλον τις σημερινές αδυναμίες παρά πραγματικές ποσοτικές ανάγκες.

Ένα μεγάλο μέρος των απαραίτητων επενδύσεων θα εξακολουθήσουν να εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του δημόσιου τομέα, αλλά ένα ολοένα και μεγαλύτερο τμήμα θα μπορεί να προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα, τόσο από το εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό. Η περιοχή δεν κατόρθωσε να επωφεληθεί από την άνθηση των διεθνών ροών ιδιωτικών κεφαλαίων της τελευταίας δεκαετίας (οι ροές ΑΞΕ εκτός ιδιωτικοποιήσεων είναι σχετικά περιορισμένες). όμως, οι ροές αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν σημαντική πηγή χρηματοδότησης των επενδύσεων στο μέλλον.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνον στον όγκο των επενδύσεων. οι εκτιμήσεις αυτές θα επηρεαστούν από την ποιότητα ή αποδοτικότητα των επενδύσεων, οι οποίες διαδραματίζουν επίσης πρωταρχικό ρόλο. Μία αύξηση των επενδύσεων πρέπει να συνοδευτεί από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που συμβάλλουν στον καλύτερο καταμερισμό των πόρων, στη βελτίωση της ικανότητας απορρόφησης και στην περαιτέρω ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Πώς μπορούν να αυξηθούν οι χρηματοδοτήσεις και επενδύσεις στην περιοχή της Μεσογείου;

Ένα από τα κύρια εμπόδια που τίθενται στην αύξηση των εισροών κεφαλαίων είναι η ιδιαίτερα δυσμενής αντίληψη για τους κινδύνους χώρας, κυρίως πολιτικού χαρακτήρα, σε μία περιοχή που παραδοσιακά χαρακτηρίζεται από τη διατήρηση ανοικτών συγκρούσεων, εντάσεων, ακόμη και προβλημάτων εσωτερικής αστάθειας στις χώρες που την απαρτίζουν. Λόγω των πολιτικών αυτών κινδύνων, οι εν λόγω χώρες έχουν χαμηλή βαθμολογία ή δεν βαθμολογούνται καθόλου από τους διεθνείς οργανισμούς βαθμολόγησης, γεγονός που καθιστά την πρόσβασή τους στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές δαπανηρή και ταυτόχρονα δυσχερέστερη. Παρά την επίπτωση αυτών των πολιτικών κινδύνων και των κινδύνων ασφάλειας για τις επενδύσεις, η διεθνής κοινότητα και οι δικαιούχες χώρες θα μπορούσαν να συμβάλουν ενεργά στην αύξηση του επιπέδου των επενδύσεων βελτιώνοντας τα χαρακτηριστικά του κινδύνου και τις ικανότητες απορρόφησης επενδυτικών πόρων εκ μέρους της περιοχής.

Σε γενικότερο επίπεδο, το επενδυτικό κλίμα πρέπει να βελτιωθεί, όπως αυτό υπογραμμίστηκε στα έγγραφα στρατηγικής ανά χώρα για την περίοδο 2002-2006. Η ανάγκη δημιουργίας συνθηκών καταλληλότερων για την αποταμίευση και τις επενδύσεις γίνεται έντονα αισθητή και προϋποθέτει ιδίως την ύπαρξη υγιούς μακροοικονομικού πλαισίου και χρηματοπιστωτικών, νομικών και διοικητικών οργανισμών υγιών και αξιόπιστων, καθώς και μία αποτελεσματική διαχείριση των δημοσίων πόρων η οποία θα συμβάλει στην κινητοποίηση τόσο των εγχώριων όσο και των εξωτερικών χρηματοδοτικών πόρων.

Οι κυβερνήσεις που επιθυμούν να βελτιώσουν το επιχειρηματικό κλίμα οφείλουν να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τα εμπόδια και να απλουστεύσουν τις διαδικασίες. Η μεταρρύθμιση δεν είναι μόνο ζήτημα νομοθεσίας και πρέπει να αφορά επίσης τις διοικητικές πρακτικές. Σε αυτό το επίπεδο σημαντικό ρόλο θα μπορούσε να διαδραματίσει η διοργάνωση συζητήσεων με συγκεκριμένο θέμα μεταξύ των κυβερνήσεων, του ιδιωτικού τομέα (εγχώριου και ξένου) και των χορηγών κεφαλαίων.

Ένα καλό επενδυτικό κλίμα θα παρείχε στις επιχειρήσεις και στις αγορές μεγαλύτερες δυνατότητες να αναπτυχθούν και να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η εμπειρία αποδεικνύει ότι ο ανταγωνισμός, εγχώριος ή εξωτερικής προέλευσης (μέσω της ελευθέρωσης των συναλλαγών), παρακινεί τις επιχειρήσεις στο να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους και ευνοεί την αύξηση των επενδύσεων.

Η ανάπτυξη ιδιωτικών τραπεζών είναι επίσης απαραίτητη. Οι ιδιωτικές τράπεζες παρακινούμενες από την επιδίωξη του κέρδους βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να προσελκύσουν καλούς πελάτες και να χορηγήσουν δάνεια σε σχέδια με τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχούς ολοκλήρωσης. Είναι επίσης σημαντικό να βελτιωθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ στις χρηματοπιστωτικές και επιχειρηματικές υπηρεσίες (ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου, εταιρική σχέση και καθεστώτα παροχής πιστώσεων μικρού ποσού). Η παροχή τεχνικής βοήθειας υπό μορφή διαχειριστικών δεξιοτήτων και άλλων υπηρεσιών στήριξης στις επιχειρήσεις καθώς και η παροχή συνδρομής για την πρόσβαση στην πληροφορία είναι επίσης απαραίτητες.

Η ελευθέρωση των ΑΞΕ με σκοπό την προσέλκυση σημαντικών ροών κεφαλαίων πρέπει να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο των οικονομικών πολιτικών των χωρών της περιοχής. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης σε μεσοπρόθεσμη βάση και το δυναμικό τους είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσον αφορά τη μεταφορά γνώσεων, δεξιοτήτων και τεχνολογιών, τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη βελτίωση της συνολικής παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και του επιχειρηματικού πνεύματος. Για την προσέλκυση των επενδύσεων αυτών είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί σε κάθε χώρα ένα διαφανές, σταθερό και προβλέψιμο επενδυτικό κλίμα που θα υποστηρίζεται από υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές και εθνικά θεσμικά όργανα.

Γενικά, παρότι ένα κλίμα κοινωνικής γαλήνης είναι μία απαραίτητη προϋπόθεση για τη μείωση του υψηλού επιπέδου των κινδύνων χώρας, ωστόσο, και οι εθνικές οικονομικές πολιτικές θα πρέπει να βελτιωθούν σημαντικά ώστε να μπορέσουν να διαδραματίσουν καθοριστικότερο ρόλο στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη και τις επενδύσεις, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν από τον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ενός ανταγωνιστικού εγχώριου χρηματοπιστωτικού τομέα. Λαμβανομένης υπόψη της χαμηλής σχετικά ανταγωνιστικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα στις περισσότερες χώρες της περιοχής και των σημαντικών επενδυτικών αναγκών αυτών των χωρών, θα πρέπει λογικά να αναμένεται ότι η ζήτηση χρηματοδοτικών πόρων για ανταγωνιστικά σχέδια θα υπερβεί σαφώς την εγχώρια προσφορά.

5. Ενίσχυση της στήριξης που παρέχει η ΕΕ στην περιοχή

5.1. Κυριότερα χαρακτηριστικά

Η δυνατότητα θέσπισης ενός νέου Ευρω-Μεσογειακού οργανισμού χρηματοδοτικής στήριξης και οι διάφορες πιθανές εναλλακτικές λύσεις εξετάστηκαν με βάση την παραπάνω διάγνωση όσον αφορά τις αναπτυξιακές ανάγκες της περιοχής. Τα συμπεράσματα ήταν τα ακόλουθα:

- i./ λαμβανομένης υπόψη της πολιτικής και οικονομικής σημασίας των μεσογειακών χωρών-εταίρων για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και δεδομένου του πρωτεύοντα ρόλου που διαδραματίζει η τελευταία στην χορήγηση επίσημης ενίσχυσης για την ανάπτυξη της περιοχής, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας κάθε νέας ή ενισχυμένης θεσμικής δομής για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης.

- ii./ η οικειοποίηση από τις ενδιαφερόμενες χώρες είναι ένας απαραίτητος όρος για την επιτυχή εφαρμογή των πολιτικών οικονομικής ανάπτυξης και η εταιρική σχέση αποτελεί βασικό στοιχείο της διαδικασίας της Βαρκελώνης. οι ευρωπαϊκές χώρες-εταίροι οφείλουν επομένως να καταστούν πλήρεις εταίροι και να συμμετάσχουν σε κάθε νέο θεσμικό μηχανισμό για την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης.

- iii./ λαμβανομένων υπόψη των υψηλών δεικτών δημογραφικής ανάπτυξης που παρουσιάζει η περιοχή καθώς και των σημαντικών της αναπτυξιακών αναγκών, οι απογοητευτικές οικονομικές επιδόσεις της τελευταίας δεκαετίας αντιπροσωπεύουν μία πρόκληση για την ΕΕ και απαιτούν επείγουσες απαντήσεις.

- iv./ δεδομένης της ανάγκης για ισχυρή ανάκαμψη του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, οι κυριότερες χρηματοδοτικές ανάγκες της περιοχής θα πρέπει να μπορέσουν να ικανοποιηθούν μέσω σημαντικών εισροών κεφαλαίων και της ενθάρρυνσης πρόσθετων ροών για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, ιδίως των ΜΜΕ, και των υποδομών, ιδίως στους τομείς που βρίσκονται σε διαδικασία ελευθέρωσης. Για να γίνει ωστόσο αυτό, οι χώρες - εταίροι θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλο νομικό και θεσμικό πλαίσιο ενώ παράλληλα θα πρέπει να υπάρχει στις χώρες αυτές ισχυρό επιχειρηματικό πνεύμα.

- v./ οι νέες δομές και οργανισμοί πρέπει να μπορέσουν να επωφεληθούν από τις σημαντικές προσπάθειες και προόδους που έχουν ήδη επιτευχθεί και να είναι επομένως συμπληρωματικοί σε σχέση με τις υπάρχουσες δομές.

- vi. / η επικείμενη δημιουργία μιας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών απαιτεί την εκ βάθρων αναδιάρθρωση του ιδιωτικού τομέα και την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων προκειμένου να καταστεί δυνατή η τήρηση των εφαρμοζόμενων κανόνων στην ΕΕ, π.χ. στους τομείς των προϊόντων και του περιβάλλοντος.

- vii./ η αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων που παρουσιάζουν οι διάφορες εναλλακτικές λύσεις δεν πρέπει να περιοριστεί μόνον στα οικονομικά κριτήρια, αλλά να λάβει επίσης υπόψη τα πολιτικά κριτήρια.

5.2. Εναλλακτικές δυνατότητες

Εξετάστηκαν διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες:

i./ Διευκόλυνση ή ταμείο

A./ Μία διευκόλυνση της ΕΤΕπ

Μία πρώτη δυνατή λύση είναι μία δανειοδοτική διευκόλυνση της ΕΤΕπ για την περιοχή. Προς τον σκοπό αυτό τα δανειοδοτικά κονδύλια της ΕΤΕπ για την περιοχή, που σήμερα ανέρχονται σε 6,4 δισ. ευρώ για την περίοδο 2000-2006, μπορούν να αυξηθούν περαιτέρω ή να ανανεωθούν νωρίτερα από το αναμενόμενο. Η λύση αυτή είναι εύκολη στην εφαρμογή της και οι επιπτώσεις της στο λειτουργικό κόστος είναι μικρές.

Έχει, ωστόσο, σημαντικές δημοσιονομικές συνέπειες σε περίπτωση που διατηρηθεί η εγγύηση από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Κάθε επιπρόσθετο 1 δισ. ευρώ σε δανειοδοτικά κεφάλαια θα απαιτούσε προβλέψεις από το Κοινοτικό Ταμείο Εγγυήσεων ύψους 58,5 εκατ. ευρώ. Το περιθώριο ελιγμών βάσει των κανόνων του Κοινοτικού Ταμείου Εγγυήσεων είναι πολύ μικρό και θα έπρεπε να επανεξεταστεί. Πέραν αυτού μία δανειοδοτική διευκόλυνση της ΕΤΕπ δεν θα εξυπηρετούσε την αντιμετώπιση ορισμένων από τις διαπιστωθείσες ανάγκες για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, ιδίως την ανάγκη για ίδια κεφάλαια θα καθιστούσε ακόμη δυσκολότερη την επιθυμητή μετατόπιση των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων προς τον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, η λύση αυτή δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη για περισσότερη οικειοποίηση από τις μεσογειακές χώρες εταίρους.

Λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς αυτούς η λύση αυτή δεν θεωρείται ότι ανταποκρίνεται πλήρως στις διαπιστωθείσες ανάγκες και δεν εξετάζεται περαιτέρω στη φάση αυτή παρότι παραμένει ανοικτή ως ο ευκολότερος τρόπος διεύρυνσης των διαθέσιμων μέσων.

B./ Ταμείο

Μία ριζική ανακατανομή ή αναδιάταξη των δημοσιονομικών μέσων με συγκεκριμένο σκοπό τη δημιουργία ενός ταμείου κεφαλαίων κίνησης για τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα. Ένα ταμείο του τύπου αυτού:

- μπορεί να τεθεί σε λειτουργία γρήγορα,

- μπορεί να συνδυάσει διάφορους διαύλους όπως ίδια κεφάλαια ή τεχνική υποστήριξη.

Ωστόσο, ένα ταμείο:

- δεν θα ήταν σε θέση να συγκεντρώσει πρόσθετους πόρους από τις κεφαλαιαγορές και ως εκ τούτου δεν θα ήταν σε θέση να ασκήσει άμεση επιρροή στη συγκέντρωση κεφαλαίων. ως εκ τούτου η λύση αυτή θα δημιουργήσει μικρότερες ροές κεφαλαίων προς την περιοχή αυτή,

- θα ήταν σχετικά λιγότερο αποτελεσματικό και θα είχε μεγαλύτερο κόστος από άποψη δημοσιονομικών πόρων. Προηγούμενο αποτελεί η σύσταση παρόμοιου μηχανισμού για τις χώρες ΑΚΕ, στο πλαίσιο της "διευκόλυνσης Cotonou", δηλαδή ενός ταμείου κεφαλαίων κίνησης το οποίο χρηματοδοτήθηκε με 2,2 δισ. ευρώ από τον προϋπολογισμό του ΕΤΑ. Συνεπώς, ένα σημαντικής τάξεως ταμείο για την περιοχή της Μεσογείου (τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ έως 1 δισ. ευρώ) θα αποτελούσε πολύ δαπανηρό μηχανισμό για τους προϋπολογισμούς των δωρητών, ως προς τον οποίο δεν υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ελιγμών βάσει των δημοσιονομικών προοπτικών μέχρι το 2006, από την άποψη του προϋπολογισμού της ΕΕ,

- θα ήταν πλήρως εξαρτημένο από την υποστήριξη των δωρητών. Οι χώρες εταίροι δεν θα συνέβαλαν στο ταμείο. Συνεπώς, το μέσο αυτό δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη οικειοποίησης από τις χώρες στις οποίες θα αναπτυχθούν οι σχετικές δραστηριότητες,

- το οποίο θα χρηματοδοτούσε τις ανάγκες ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα στις χώρες εταίρους θα απαιτούσε ολόκληρο το φάσμα χρηματοοικονομικών προϊόντων και ιδίως δανείων τα οποία ένα ταμείο δεν είναι σε θέση να παράσχει.

Εξάλλου, η λύση αυτή δεν θα προσέφερε την αναγκαία πολιτική δημοσιότητα.

Ως εκ τούτου, στη φάση αυτή η λύση ενός ταμείου με δημοσιονομικούς πόρους δεν εξετάζεται περαιτέρω.

ii./Τράπεζα

Ένα τραπεζικό ίδρυμα θα επέτρεπε ευρεία συμμετοχή και οικειοποίηση από τις χώρες εταίρους, θα ασκούσε σημαντική επιρροή στη συγκέντρωση κεφαλαίων και θα προσέφερε ολόκληρο το φάσμα των χρηματοοικονομικών προϊόντων που απαιτούνται για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στις χώρες εταίρους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ανταποκρίνονται ειδικότερα σε μετασυγκρουσιακές καταστάσεις.

Μια Ευρω-Μεσογειακή Τράπεζα (ΕΜΤ) θα πρέπει να εστιαστεί σε τομείς που μέχρι στιγμής υπήρξαν σημεία συμφόρησης για την ανάπτυξη των μεσογειακών χωρών εταίρων και να προσθέσει χρηματοδοτικά μέσα που μέχρι στιγμής λείπουν η υποχρησιμοποιούνται. Βασική αποστολή της θα πρέπει να είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα με τη διοχέτευση χρηματοδοτικών κεφαλαίων σε τοπικές ΜΜΕ μέσω υγιών και ανταγωνιστικών ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων για έργα στις χώρες αυτές. Όσον αφορά τα έργα υποδομής θα πρέπει να προτιμηθούν οι τομείς στους οποίους εφαρμόζονται πολιτικές ελευθέρωσης της αγοράς καθώς και οι τομείς υποδομείς με διαπεριφερειακή διάσταση.

Η ΕΜΤ θα παράσχει δάνεια και κεφάλαια,, είτε άμεσα είτε, όπου αυτό είναι δυνατό, μέσω τοπικών και περιφερειακών ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων. Έτσι θα υποστηριχθεί επίσης και η ανάπτυξη υγιών και ανταγωνιστικών τοπικών ιδιωτικών τραπεζών ενώ θα μπορέσει να αντιστοιχίσει τους δικούς της πόρους σε σκληρό νόμισμα με τοπικά κεφάλαια. Η μεγάλη προτεραιότητα που δίνεται στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα απαιτεί και το αντίστοιχο επιχειρηματικό πνεύμα για τη νέα αυτή θυγατρική. Συμπληρωματικά θα πρέπει να εξεταστεί η περίπτωση της σύστασης ενός μηχανισμού ασφάλισης των κινδύνων με σκοπό την ενίσχυση της συγκέντρωσης κεφαλαίων για νέες επενδύσεις, καθώς και την ανάπτυξη μετασυγκρουσιακών μέσων χρηματοδότησης. Οι επενδύσεις της τράπεζας θα μπορούσαν να συμπληρωθούν με ένα πλαίσιο τεχνικής υποστήριξης.

Η ΕΜΤ θα πρέπει να εφαρμόζει υγιείς τραπεζικές πρακτικές. Προκειμένου να προσφέρει πρόσθετα κεφάλαια και όχι παρεκτραπέντα, τα επιτόκιά της θα μπορούσαν να προσαρμόζονται βαθμιαία ούτως ώστε να αντικατοπτρίζουν το πλήρες κόστος των κεφαλαίων περιλαμβανομένου και του στοιχείου κινδύνου που συνδέεται με την ανάπτυξη ιδιωτικών δραστηριοτήτων στις χώρες εταίρους. Προνομιακή χρηματοδότηση θα πρέπει να παρέχεται μόνο σε ορισμένους επιλεγμένους τομείς όπως τα περιβαλλοντικά έργα στους οποίους τα δάνεια της ΕΤΕπ ήδη λαμβάνουν επιδοτήσεις επιτοκίου χρηματοδοτούμενες από τον προϋπολογισμό της Ένωσης, ή για τη συμπλήρωση δανειακής χρηματοδότησης για συγκεκριμένες πρωτοβουλίες όπως τεχνική υποστήριξη ή προμήθειες επί των αποτελεσμάτων για την ανάπτυξη της χρηματοδότησης ΜΜΕ μέσω του τοπικού τραπεζικού συστήματος. Στόχος της ΕΜΤ θα είναι η μεγιστοποίηση της επιρροής που ασκεί μέσω των παρεμβάσεών της και κατ' επέκταση η ενεργή υποστήριξη πολιτικών συγχρηματοδότησης.

Ωστόσο, υπάρχουν διάφορες δυνατότητες σε σχέση με την ίδρυση μίας τράπεζας περιφερειακής ανάπτυξης. Η κάθε μία από αυτές προσφέρει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα τα οποία απαιτούν προσεκτική εξέταση.

A./ Μία εντελώς νέα τράπεζα περιφερειακής ανάπτυξης

Η ίδρυση ενός εντελώς νέου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος είναι δελεαστική από την άποψη της ορατότητας και της πλήρους συμμετοχής των μεσογειακών χωρών εταίρων. Ωστόσο θα ήταν δαπανηρή και θα απαιτούσε χρόνο, ενδεχομένως μέχρι και δύο έτη, έως ότου αρχίσει να λειτουργεί. Ως εκ τούτου θα πρέπει να γίνουν προβλέψεις ούτως ώστε να διασφαλιστεί ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να βασιστεί σε υφιστάμενες πρακτικές και μηχανισμούς. Πέραν αυτού, με τις τρέχουσες δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ στην Μεσόγειο θα υπήρχε μεγάλο περιθώριο διπλασιασμού των ενεργειών.

Λαμβάνοντας υπόψη τα μειονεκτήματα αυτά η λύση αυτή δεν εξετάζεται περαιτέρω.

B./ Θυγατρική της ΕΤΕπ

a/Μία θυγατρική με πλειοψηφική συμμετοχή της ΕΤΕπ

Η σύσταση νέας τράπεζας στους κόλπους του ομίλου της ΕΤΕπ προσφέρει σημαντικές συνέργειες και οικονομίες κλίμακας οι οποίες θα είχαν επίπτωση στο λειτουργικό κόστος του νέου ιδρύματος. Με την πλειοψηφική της συμμετοχή στο κεφάλαιο της τράπεζας αυτής, η ΕΤΕπ θα είναι σε θέση να περιλάβει το νέο ίδρυμα στους λογαριασμούς της. Επίσης η νέα τράπεζα θα μπορεί να μοιράζεται διάφορες διαχειριστικές πτυχές όπως η διαχείριση του προσωπικού, η λογιστική, η διαχείριση των υποχρεώσεων και η νομική εμπειρογνωμοσύνη με τις κύριες δραστηριότητες της ΕΤΕπ στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η βασική διαχειριστική λειτουργία της νέας θυγατρικής, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια, μπορεί να εστιαστεί στην επιχειρησιακή διαχείριση. Εξαιτίας του χαμηλού λειτουργικού της κόστους, η λύση αυτή επιτρέπει στη θυγατρική να προσφέρει πολύ ανταγωνιστικά επιτόκια.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πλεονεκτήματα που προσφέρει μία τράπεζα προτείνεται να εξεταστεί περαιτέρω η λύση αυτή λαμβάνοντας υπόψη την ήδη σημαντική δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στην περιοχή και την ενσωμάτωση του σημαντικού αυτού στοιχείου.

β/ Μία θυγατρική με μειοψηφική συμμετοχή της ΕΤΕπ

Μία θυγατρική με μειοψηφική συμμετοχή της ΕΤΕπ αντιπροσωπεύει μία ενδιάμεση λύση μεταξύ της εντελώς νέας τράπεζας και της θυγατρικής με πλειοψηφική συμμετοχή. Η λύση της μειοψηφικής συμμετοχής έχει ορισμένα από τα πλεονεκτήματα της θυγατρικής με πλειοψηφική συμμετοχή. Η ΕΤΕπ μπορεί να μεταφέρει ένα μέρος της τεχνογνωσίας της στη νέα θυγατρική ενώ το νέο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μπορεί να επωφεληθεί σε κάποιο βαθμό από την απόσπαση προσωπικού από την ΕΤΕπ για την κάλυψη δικών του διαχειριστικών θέσεων. Ο μικρότερος βαθμός ένταξης στον όμιλο της ΕΤΕπ, σε σχέση με την πλειοψηφική θυγατρική, παρέχει περισσότερη ευελιξία και ανάλογα με την αποστολή του ιδρύματος, μπορεί να διευκολύνει την μετατόπιση του κέντρου βάρους σε διαφορετικές δραστηριότητες.

Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές με την λύση της πλειοψηφικής θυγατρικής. Η νέα τράπεζα δεν θα είναι ενοποιημένη με την ΕΤΕπ και θα είναι πολύ λιγότερο εντεταγμένη στον όμιλο ΕΤΕπ. Οι κεφαλαιακές της ανάγκες θα διαφέρουν από την πλειοψηφική θυγατρική ιδίως αν ο λόγος υποχρεώσεων προς ίδια κεφάλαια χρειαστεί να καθοριστεί σε διαφορετικό επίπεδο. Οι μικρότερες οικονομίες κλίμακας συνεπάγονται μικρότερο λειτουργικό κόστος σε σχέση με την πλειοψηφική συμμετοχή και επηρεάζουν τα επιτόκια δανειοδότησης του νέου ιδρύματος τα οποία θα πρέπει να καθοριστούν σε υψηλότερο επίπεδο από ό,τι στην περίπτωση της ενοποιημένης θυγατρικής.

5.3 Χαρακτηριστικά της θυγατρικής της ΕΤΕπ

Μία θυγατρική της ΕΤΕπ, ανεξάρτητα από το εάν ανήκει κατά πλειοψηφία ή μειοψηφία στην ΕΤΕπ, πρέπει να επιτρέπει την πλήρη συμμετοχή των χωρών εταίρων. Θα πρέπει να έχει την αποστολή που περιγράφεται στο σημείο 5.2.ii. Το υφιστάμενο δανειοδοτικό χαρτοφυλάκιο της ΕΤΕπ στην περιοχή, το οποίο καλύπτεται από κοινοτικές εγγυήσεις, θα πρέπει να μεταφερθεί στη νέα οντότητα με υποχρεώσεις αντίστοιχου ποσού. Από την άποψη των εσόδων, η νέα τράπεζα θα εισπράττει τα καθαρά έσοδα που δημιουργούν τα τρέχοντα δάνεια της ΕΤΕπ στην Μεσόγειο, πράγμα το οποίο θα μειώσει το καθαρό κόστος εκκίνησης σε σχέση με τη σύσταση μίας εντελώς νέας και ανεξάρτητης τράπεζας. Τα υφιστάμενα μη δανειακά μέσα όπως τα προγράμματα παροχής ιδίων ή οιονεί κεφαλαίων τα οποία διαχειρίζεται σήμερα η ΕΤΕπ και χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα MEDA πρέπει επίσης να ενσωματωθούν στο νέο όργανο. Η ενσωμάτωση των υφιστάμενων μέσων όχι μόνο συνεπάγεται την αποφυγή του διπλασιασμού των εργασιών, αλλά συνιστά και έναν αποτελεσματικό και γρήγορο τρόπο σύστασης ενός νέου οργάνου.

Η ΕΜΤ θα προικοδοτηθεί με αρκετά κεφάλαια ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η δανειοληπτική της θέση και να ελαχιστοποιηθεί το κόστος δανεισμού της. Επί του παρόντος, τα δάνεια ΕΤΕπ για έργα στην περιοχή καλύπτονται από γενική εγγύηση 65% του συνολικού ποσού από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Μολονότι οι τρέχουσες δανειοδοτικές δραστηριότητες στην Μεσόγειο θα συνεχίσουν να έχουν εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το μέλλον των εγγυήσεων από τον προϋπολογισμό της Ένωσης για τα δάνεια αυτά και οι συνέπειές τους για τον προϋπολογισμό της ΕΕ και για τα συνολικά επίπεδα δανειοδότησης στην περιοχή πρέπει να μελετηθούν περαιτέρω. Ο συντελεστής υποχρεώσεων προς ίδια κεφάλαια της ΕΜΤ θα αντικατοπτρίζει τον κίνδυνο που συνεπάγονται οι δραστηριότητές της. Για παράδειγμα, λαμβάνοντας υπόψη την πλέον πρόσφατη σχετική εμπειρία, δηλαδή τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, το κεφάλαιο που θα απαιτηθεί για την κάλυψη των πρώτων τεσσάρων ετών της λειτουργίας του ιδρύματος [2003-2006] μπορεί να ανέλθει μεταξύ 7 δισ. και 12 δισ. ευρώ. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα υψηλό ποσοστό έξωθεν συμμετοχής και να περιοριστεί το βάρος στον προϋπολογισμό για τη σύσταση της νέας τράπεζας, θα καταβληθεί το 20% ή το 30% του κεφαλαίου της ΕΜΤ (ενδεικτικά ποσοστά). Το υπόλοιπο θα προέλθει από δάνεια που θα συνάψει στην αγορά. Το αρχικό κεφάλαιο της ΕΜΤ θα αυξηθεί προοδευτικά ανάλογα με την πραγματική της έκθεση σε κινδύνους.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας της ΕΜΤ, αναμένεται ότι οι μέτοχοι από την Ευρωπαϊκή Ένωση - τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η ΕΤΕπ - θα αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου της. Είναι σημαντικό να υπάρξει οικειοποίηση ενός σημαντικού μέρους του κεφαλαίου της ΕΜΤ από τις μεσογειακές χώρες εταίρους ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή τους στη διαδικασία λήψεων αποφάσεων. Οι μέτοχοι από την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες εταίροι από την Μεσόγειο θα δημιουργήσουν από την αρχή τον βασικό πυρήνα των μετόχων. Αργότερα, και εφόσον κριθεί κατάλληλο από τα ιδρυτικά μέλη της, η ΕΜΤ μπορεί να δεχθεί εξωτερικούς μετόχους υπό τον όρο ότι συμμερίζονται τους πολιτικούς στόχους της Ένωσης για την εν λόγω περιοχή. Η ΕΜΤ θα έχει ένα συμβούλιο διοικητών σε υπουργικό επίπεδο καθώς και ένα εξωτερικό συμβούλιο διευθυντών. Η καθοδήγηση από το συμβούλιο διοικητών θα εξασφαλίζει την συνοχή με τις πολιτικές που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης. Η επάνδρωση της ΕΜΤ με επαρκές προσωπικό πρέπει να αντικατοπτρίζει τη σύνθεση του σώματος των μελών της και να συμβάλει στην καλλιέργεια ενός κοινού τραπεζικού και χρηματοδοτικού πνεύματος καθώς και στην ενίσχυση ενός αισθήματος συμμετοχής και οικειοποίησης.

Οι πηγές χρηματοδότησης της ΕΜΤ θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη σύνθεση των μελών της : το μετοχικό της κεφάλαιο θα πρέπει να εξασφαλιστεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τους προϋπολογισμούς των χωρών εταίρων. Η συμμετοχή της ΕΤΕπ θα χρηματοδοτηθεί από ίδιους πόρους. Λαμβάνοντας υπόψη ένα κοινοτικό μερίδιο 5% έως 10% στο κεφάλαιο της ΕΜΤ, ο δυνητικός αντίκτυπος στον κοινοτικό προϋπολογισμό για την πρώτη εγγραφή στο κεφάλαιο βάσει των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών εκτιμάται μεταξύ 70 και 360 εκατ. ευρώ (ενδεικτικά επίπεδα) [9], του οποίου η χρηματοδότηση δεν έχει ακόμη εξασφαλιστεί. Είναι πιθανό να χρειαστεί πρόσθετη εισφορά κεφαλαίων μετά το 2006 στο πλαίσιο των επόμενων δημοσιονομικών προοπτικών ούτως ώστε να καλυφθούν οι αναπτυξιακές ανάγκες της και να εξασφαλιστεί ένας μεγαλύτερος συντελεστής υποχρεώσεων προς ίδια κεφάλαια. Κατά την ιδρυτική περίοδο θα χρειαστεί να ανατεθούν ορισμένες τεχνικές μελέτες, το κόστος των οποίων εκτιμάται σε 500.000 ευρώ.

[9] Χαμηλό ποσό: 7 δισ. ευρώ κεφάλαιο x 5% μερίδιο της Κοινότητας x 20% καταβεβλημένο κεφάλαιο = 70 εκατ. ευρώ.

6. Συμπέρασμα

1. Η τελική επιλογή θα πρέπει να γίνει μετά από διάλογο με τις χώρες εταίρους. Στο παρόν στάδιο, ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τα πλεονεκτήματα της κάθε επιλογής, ο απλούστερος και ταχύτερος τρόπος ενίσχυσης της χρηματοδοτικής υποστήριξης της ΕΕ στις διαπιστωθείσες χρηματοδοτικές ανάγκες είναι η σύσταση θυγατρικής της ΕΤΕπ. Η ΕΜΤ θα απορροφήσει τις τρέχουσες δραστηριότητες της ΕΤΕπ στην περιοχή ούτως ώστε να αποφευχθεί ο διπλασιασμός δραστηριοτήτων μεταξύ κοινοτικών μέσων και οργάνων. Αυτό θα επιτρέψει την πλήρη οικειοποίηση από μέρους των χωρών εταίρων. Μία πλειοψηφική θυγατρική, εξαιτίας των σημαντικών οικονομιών κλίμακας στο εσωτερικό του ομίλου ΕΤΕπ, θα είχε το χαμηλότερο κόστος λειτουργίας και ως εκ τούτου θα ήταν η αποτελεσματικότερη, από άποψη κόστους, επιλογή. Το συμπέρασμα είναι, συνεπώς, ότι η καλύτερη λύση για την κάλυψη των αναγκών που διαπιστώθηκαν είναι η ίδρυση της ΕΜΤ ως θυγατρικής της ΕΤΕπ στην οποία η τελευταία θα διαθέτει πλειοψηφική συμμετοχή.

2. Από τη στιγμή που συμφωνηθούν οι βασικοί προσανατολισμοί του νέου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος η Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕΤΕπ, τα κράτη μέλη και τις χώρες εταίρους, θα προβεί σε ανάλυση των απαραίτητων πρακτικών ενεργειών που απαιτούνται για την εφαρμογή του.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>