ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 353 τελικό 
Βρυξέλλες;05.10.1994 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΟΘΕΙ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 
ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ 
"ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ 
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ - ΣΤΑΘΜΙΣΗ 
ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ" 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 
Εισαγωγή 
Ι. Η διαδικασία διαβούλευσης 
Α. Μέθοδος διαβούλευσης 
Β. Αξιολόγηση της διαβούλευσης 
Η. Ανάλυση της διαβούλευσης 
Α. Παρουσίαση των θέσεων 
Β. Ανάλυση των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια 
Γ. Παρατηρήσεις επί των σχολίων 
III. Ανάλυση των επιλογών όσον αφοοά την πρώτη διαβούλευση 
Α. θέση της Επιτροπής όσον αφορά τις επιλογές 
Β. Συμπεράσματα 
Γ. Χρονοδιάγραμμα 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 2 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 7 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 
Ι Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 12 
Α. Μέθοδος διαβούλευσης 12 
1. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 12 
2. ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΙ ΦΟΡΕΙΣ 12 
Β. ΑΕιολόνηση της διαβούλευσης 13 
1. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 13 
2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 14 
α) Δυναμική της διαδικασίας διαβούλευσης 14 
β) Αντιπροσωπευτικότητα των θέσεων 14 
γ) Ποιότητα των πληροφοριών 14 
Π. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 15 
Α. Παρουσίαση των θέσεων 15 
1. ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 15 
α) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 15 
β) Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 15 
γ) Τα κράτη μέλη 15 
2. ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ 16 
α) Ανάλογα με την εμβέλεια της στρατηγικής των επιχειρηματικών 
φορέων: ευρωπαϊκή στρατηγική / εθνική στρατηγική 16 
β) Ανάλογα με τις δραστηριότητες των επιχειρηματικών φορέων: 
δραστηριότητες που περιορίζονται στο χώρο του τύπου / 
δραστηριότητες που καλύπτουν πολλά μέσα μαζικής ενημέρωσης 
16 
γ) Ανάλογα με τη χώρα καταγωγής των επιχειρήσεων: ανοιχτή χώρα / 
κλειστή χώρα 17 
δ) Ανάλογα με την πείρα των επιχειρήσεων: νέοι επιχειρηματικοί φορείς 
/ υφιστάμενοι επιχειρηματικοί φορείς 17 
ε) Ανάλογα με τη διάρκεια της στρατηγικής: βραχυπρόθεσμη / 
μακροπρόθεσμη στρατηγική 17 
Β. Ανάλυση των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια 18 
1. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙ 
ΔΡΑΣΗ 18 
2. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΙΑΣ 
ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 24 
3. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ 25 
4. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ 
ΕΘΝΙΚΩΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΩΝ. 26 
Γ. Παρατηρήσεις επί των σχολίων 26 
1. ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΙΑΣ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
26 
2. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
ΤΗΣ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑΣ 29 
3. Η "ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ" ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ 
ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ 30 
III. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ 
ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ 31 
Α. Θέση της Επιτροπής όσον αφορά τις επιλογές 31 
1. ΕΠΙΛΟΓΗ Ι (ΚΑΜΙΑ ΔΡΑΣΗ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ) 31 
2. ΕΠΙΛΟΓΗ II (ΣΥΣΤΑΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) 34 
3. ΕΠΙΛΟΓΗ III (ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΩΣ 
ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ) 
α) - Όσον αφορά τους κοινοτικούς στόχους. 35 
β) Όσον αφορά τις προοπτικές εξελίξεων. 39 
γ) Όσον αφορά τις επιπτώσεις 39 
δ) Όσον αφορά την συνεκτικότητα 42 
Β. Συμπεράσματα. 43 
1- ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ 43 
2- ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΙΑΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 44 
α) Μία γενική ισορροπημένη προσέγγιση 44 
β) Το κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας 45 
γ) Το κριτήριο του φορέα ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
45 
δ) Άλλα θέματα 46 
3. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΚΥΚΛΩΝ 
"ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ" 46 
Γ. Χρονοδιάγραμμα 47 
Παραρτήματα 
1. Κατάλογος των μη εμπιστευτικών γραπτών σχολίων 
2. Κατάλογος των ευρωπαϊκών οργανισμών που κλήθηκαν στη σύσκεψη της 26ης 
και 27ης Απριλίου 1993 
3. Συνοπτική παρουσίαση του Πράσινου Βιβλίου 
4. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 20ής Ιανουαρίου 1994 
5. Γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 1993 
6. Δελτίο σχετικά με τις διαφορές μεταξύ των εθνικών ρυθμίσεων 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
1. Ύστερα από το αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ορισμένων 
ενδιαφερόμενων φορέων, η Επιτροπή ζήτησε, τον Ιανουάριο του 1993, από όλα τα 
ενδιαφερόμενα μέρη να συμμετάσχουν σε ευρεία διαδικασία διαβούλευσης με βάση 
το Πράσινο Βιβλίο "Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
στην εσωτερική αγορά. Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια". 
Μπορεί τώρα να γίνει ένας αρχικός απολογισμός αυτής της διαβούλευσης που 
άρχισε με πρωτοβουλία της Επιτροπής εδώ και ένα χρόνο και πλέον. Τα αρχικά 
συμπεράσματα αυτής της διαβούλευσης συνάγονται σε μια στιγμή που είναι 
καθοριστική για την ανάπτυξη του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην 
Ευρώπη και θα συμβάλλουν στη διαμόρφωση της πολιτικής της Επιτροπής υπέρ 
της κοινωνίας της πληροφορίας που αναλύεται στο Λευκό Βιβλίο "ανάπτυξη, 
ανταγωνιστικότητα, απασχόληση". Από αυτήν την άποψη, η παρούσα ανακοίνωση 
αποτελεί ένα πρώτο στοιχείο απάντησης στην έκθεση της "High Level Group" 
("Ομάδα Bangemann") η οποία είχε επιφορτιστεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να 
υποβάλει προτάσεις για την κοινωνία της πληροφορίας. Πράγματι, αυτή η έκθεση 
δίνει έμφαση ιδίως στις ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις που θα έχει στην εσωτερική 
αγορά η ανομοιογένεια μεταξύ των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με 
την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
2. Στόχος των διαβουλεύσεων επί του Πράσινου Βιβλίου ήταν να συγκεντρώσει η 
Επιτροπή τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να μπορέσει να λάβει θέση 
επί του ευαίσθητου προβλήματος της ανάληψης κοινοτικής νομοθετικής δράσης 
όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων κοινοτικής ενημέρωσης. Το Πράσινο 
Βιβλίο είχε εντοπίσει ορισμένα εμπόδια στην ομαλή λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς τα οποία οφείλονταν στην ανομοιογένεια μεταξύ των εθνικών ρυθμίσεων 
όσον αφορά την κυριότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, 
ραδιόφωνο, τύπος). Στόχος αυτών των εθνικών ρυθμίσεων είναι να εξασφαλιστεί 
η πολυφωνία χάρη στον περιορισμό της πρόσβασης στην ιδιοκτησία μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, ιδίως στην ιδιοκτησία, από το ίδιο πρόσωπο, πολλών επιχειρήσεων 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Το Πράσινο Βιβλίο έδειξε ότι αυτή η ανομοιογένεια 
δημιουργεί ορισμένους κινδύνους περιορισμών στην ελεύθερη κυκλοφορία των 
υπηρεσιών MME μεταξύ των κρατών μελών και ελευθερία εγκατάστασης των 
επιχειρήσεων MME, μία σημαντική έλλειψη ασφάλειας του δικαίου και 
περιορισμούς ή στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Το Πράσινο Βιβλίο κατέληγε με 
την παρουσίαση τριών εναλλακτικών λύσεων, χωρίς η Επιτροπή να λαμβάνει θέση, 
στο στάδιο αυτό, υπέρ της μιας ή της άλλης από αυτές. Η πρώτη επιλογή 
συνίσταται στη μη παρέμβαση στο επίπεδο της Ένωσης· η δεύτερη επιλογή είναι 
μια σύσταση που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών 
μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη διαφάνεια όσον αφορά την ιδιοκτησία 
MME· η τρίτη επιλογή είναι η εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών όσον αφορά 
την ιδιοκτησία μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
3. Η διαδικασία διαβουλεύσεων, που διήρκησε περισσότερο από ένα χρόνο, 
επέτρεψε τη διατύπωση της γνώμης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Και τα δύο όργανα έλαβαν θέση υπέρ 
της επιλογής III. Τα κράτη μέλη των οποίων ζητήθηκε η γνώμη τόνισαν ότι 
υπάρχουν δυσχέρειες έτσι ώστε να δικαιολογείται η υιοθέτηση της επιλογής Π. 
4. Η διαβούλευση επέτρεψε κυρίως τη διατύπωση σχολίων εκ μέρους των 
ενδιαφερομένων μερών, δηλαδή τόσο των μεμονωμένων επιχειρηματικών φορέων 
όσο και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με την 
πάροδο του χρόνου οι διαβουλεύσεις εντάθηκαν και αυξήθηκε ο αριθμός των 
επαφών ή των γραπτών σχολίων ενώ παράλληλα σημειώθηκαν μεταβολές των 
διαφόρων θέσεων. Οι απαντήσεις στο συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο που 
στάλθηκε το περασμένο καλοκαίρι έδειξαν μια μεταβολή στις θέσεις των 
ενδιαφερόμενων μερών. Τώρα, ακόμη και αν διίστανται οι απόψεις, φαίνεται ότι η 
πλειοψηφία των επιχειρηματικών φορέων είναι κατά του status quo (επιλογή Ι) και 
υπέρ μιας μεταβολής του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου όσον αφορά το 
καθεστώς MME. Αντίθετα, οι θέσεις διίστανται περισσότερο ή είναι λιγότερο 
σαφείς όσον αφορά το επίπεδο (ευρωπαϊκό ή εθνικό) στο οποίο πρέπει να γίνει 
αυτή η αλλαγή. 
5. Αυτή η γενική στάση φαίνεται να έχει διαμορφωθεί από πολλούς παράγοντες: 
~ Ανάμεσα στα εμπόδια στην εσωτερική αγορά που αναφέρονται στο Πράσινο 
Βιβλίο, από τις διαβουλεύσεις έγινε φανερό ότι η νομική ασφάλεια που δημιουργεί 
το υφιστάμενο συνονθύλευμα κανονιστικών ρυθμίσεων έχει αποθαρρύνει την 
πραγματοποίηση επενδύσεων στα ευρωπαϊκά MME. Αυτή η κατάσταση περιορίζει 
τις δυνατότητες των επιχειρήσεων MME να επωφεληθούν από τις δυνατότητες 
ανάπτυξης που παρέχει η εσωτερική αγορά και, κατ'αυτόν τον τρόπο να 
διαδραματίσουν ενεργότερο ρόλο στην προώθηση της πολυφωνίας. 
~ Το νέο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον που σχετίζεται με την "κοινωνία 
της πληροφόρησης", τα διακυβεύματα της οποίας τονίστηκαν στο Λευκό Βιβλίο της 
Επιτροπής για την "ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση", δίνουν μία νέα 
διάσταση στις δυσχέρειες που προκαλεί η έλλειψη κοινών κανόνων στο επίπεδο της 
Ένωσης όσον αφορά καθεστώς ιδιοκτησίας στον τομέα των MME. Η διεθνοποίηση 
τη βιομηχανίας των MME και οι νέες τεχνολογίες πληροφοριών προϋποθέτουν την 
πλήρη αξιοποίηση των ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς προκειμένου να 
διεκολυνθεί η μετατροπή αυτού του τομέα σε μια ευρωπαϊκή, ανταγωνιστική και 
σύγχρονη βιομηχανία, που να μπορεί να διαδραματίσει πλήρως τον καθοριστικό 
ρόλο της στη λειτουργία των δημοκρατικών καθεστώτων. Το γεγονός ότι η 
θέσπιση κανονιστικού πλαισίου προσαρμοσμένου στην κοινωνία της 
πληροφόρησης αποτελεί έναν από τους στόχους προτεραιότητας του Λευκού 
Βιβλίου εξηγείται από αυτήν την επιτακτική ανάγκη. Επίσης, η έκθεση της "High 
Level Group" τονίζει τη σπουδαιότητα μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για να πάψει 
να υφίσταται η ανομοιογένεια που χαρακτηρίζει τις εθνικές ρυθμίσεις όσον αφορά 
την ιδιοκτησία MME. 
~ Για την προσαρμογή στο νέο αυτό περιβάλλον οι εθνικές νομοθεσίες που 
αφορούν την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης εξελίσσονται ή αρχίζουν 
να εξελίσσονται σε ορισμένα κράτη μέλη. Πράγματι, η διεθνοποίηση και η 
ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών πληροφοριών καθιστούν ολοφάνερη την έλλειψη 
προσαρμογής των εθνικών νομοθεσιών όσον αφορά το καθεστώς ιδιοκτησίας στον 
τομέα των MME και καθιστούν αναγκαία την τροποποίηση τους. Η προοπτική 
μιας τέτοιας εθνικής νομοθετικής δραστηριότητας, μη συντονισμένης στο επίπεδο 
της Ένωσης, ενδέχεται να επιτείνει τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει στην 
εσωτερική αγορά η ανομοιογένεια μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και να οδηγήσει 
στον κατακερματισμό της αγοράς. 
6. Δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία MME βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή της 
ανάπτυξης της και λαμβανομένης υπόψη της σπουδαιότητας αποδίδει η Επιτροπή, 
όπως και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στη διατήρηση της πολυφωνίας, θα 
μπορούσε να κριθεί απαραίτητη μία κοινοτική πρωτοβουλία που θα αφορά την 
ιδιοκτησία των MME. Στην περίπτωση αυτή μια τέτοια πρωτοβουλία θα επέτρεπε 
την απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των MME, 
διευκολύνοντας ιδίως την άσκηση της ελευθερίας εγκατάστασης των επιχειρήσεων 
MME και την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών MME στην Ένωση. Θα 
επέτρεπε τη διατήρηση της πολυφωνίας στην περίπτωση ορισμένων 
συγκεντρώσεων. Θα δημιουγούσε συγχρόνως το ανώτατο επίπεδο νομικής 
ασφάλειας που είναι αναγκαίο για τις επενδύσεις στον τομέα των MME και ένα 
δίχτυ ασφαλείας που θα απέτρεπε τις περιπτώσεις συγκεντρώσεων που θα έθεταν 
σε κίνδυνο την πολυφωνία και οι οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τους 
παραδοσιακούς κανόνες του δικαίου επί του ανταγωνισμού. 
7. Η Επιτροπή θα κινήσει μία δεύτερη διαδικασία διαβούλευσης με όλα τα 
ενδιαφερόμενα μέρη με τον διττό στόχο: 
να ανασκευάσει ή να επιβεβαιώσει την αναγκαιότητα μιας κοινοτικής 
πρωτοβουλίας· 
εφόσον κριθεί απαραίτητη μία τέτοια πρωτοβουλία να διευκρινίσει το πλαίσιο 
της. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Ύστερα από το αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 1 και ορισμένων 
ενδιαφερόμενων φορέων, η Επιτροπή άρχισε από τον Ιανουάριο του 1993 
εκτεταμένες διαβουλεύσεις με βάση το Πράσινο Βιβλίο "πολυφωνία και 
συγκέντρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά. Στάθμιση της 
αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια"2. 
Με την έκδοση του πράσινου αυτού βιβλίου, η Επιτροπή επεδίωξε, εκτός από την 
παροχή μιας βάσης προβληματισμού, να υπογραμμίσει τη σημασία που προσδίδει 
στη διατήρηση της πολυφωνίας στο χώρο χωρίς σύνορα που αποτελεί η εσωτερική 
αγορά. Πράγματι, η εφαρμογή των ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς, δεν μπορεί 
να πραγματοποιηθεί σε βάρος της πολυφωνίας· αντίθετα, συμβάλλει στην ενίσχυση 
της, μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρει στους πολίτες και τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης. 
Το Πράσινο Βιβλίο αποσκοπούσε στην εκτίμηση της ανάγκης να αναληφθεί δράση 
σε κοινοτικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των εθνικών 
ρυθμίσεων σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πράγματι, 
όλα τα κράτη μέλη από τα μέσα της δεκαετίας του 80 θέσπισαν κανόνες σχετικά με 
την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ο στόχος των κανόνων αυτών 
είναι να περιοριστεί η ελευθερία των φορέων ώστε να διατηρηθεί η πολυφωνία. 
Μπορούν να διακριθούν τέσσερα είδη διατάξεων: 
τα όρια στη συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνο μέσον μαζικής ενημέρωσης, που 
παρεμποδίζουν ένα και μόνο πρόσωπο (φυσικό ή νομικό) να ελέγχει (ή να 
συμμετέχει σε) πολλά μέσα μαζικής ενημέρωσης του ιδίου τύπου συγχρόνως· 
παραδείγματος χάρη, απαγορεύεται η ιδιοκτησία άνω των "Χ" τηλεοπτικών 
σταθμών ή άνω του "Χ"% του κεφαλαίου ενός δεύτερου σταθμού εάν ο φορέας 
ελέγχει ήδη έναν πρώτο σταθμό· 
τα όοια στη συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης, που 
παρεμποδίζουν ένα και μόνο πρόσωπο να ελέγχει (ή να συμμετέχει σε) πολλά μέσα 
μαζικής ενημέρωσης διαφορετικών κατηγοριών· παραδείγματος χάρη, μία 
επιχείρηση ημερήσιου τύπου δεν μπορεί να ελέγχει ένα τηλεοπτικό σταθμό ή ένας 
τηλεοπτικός σταθμός δεν μπορεί να ελέγχει ένα ραδιοφωνικό σταθμό· 
τα όρια στη σνμμετογή στο κεφάλαιο μιας ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής 
επιχείρησης που εφαρμόζονται ανεξαρτήτως της σώρευσης των ελέγχων άλλων 
μέσων μαζικής ενημέρωσης· παραδείγματος χάρη, σε ορισμένα κράτη μέλη είναι 
αδύνατο, ακόμη και για ένα πρόσωπο που δεν κατέχει κανένα μέσο μαζικής 
ενημέρωσης, να υπερβεί το ποσοστό 25% oôç oôiiàôï-ri> oà Yiâ ôçëâïôôéêu oôâèîû· 
1 Ψήφισμα της 15ης Φεβρουαρίου 1990 " για τις συγκεντρώσεις στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης"· ΕΕ αριθ. L 68 της 19.3.90, σ.137. Ψήφισμα της 16çô OâÔôàiânUïô 1992 για τη 
συγκέντρωση στα MME και την πολυγνωμία, ΕΕ αριθ. C 284 της 2.11.1993 σ. 44. 
2COM (92) 480 τελικό, της 23ης Δεκεμβρίου 1992 
9 
τα όοια σγετιχά ιιε τα "disqualified persons" που απαγορεύουν σε ορισμένες 
κατηγορίες φορέων ή οργανισμών να έχουν έγκριση ή άδεια λειτουργίας 
ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού· παραδείγματος χάρη, ορισμένα κράτη μέλη 
προβλέπουν ότι οι δημόσιοι οργανισμοί, η τοπική αυτοδιοίκηση, οι θρησκευτικοί ή 
πολιτικοί οργανισμοί, οι διαφημιστικές επιχειρήσεις είναι "disqualified persons". 
Αφού υπογράμμισε ότι οι εν λόγω κανονιστικές ρυθμίσεις διαφέρουν πολύ από το 
ένα κράτος μέλος στο άλλο (παράρτημα 7) και ανέλυσε τον αντίκτυπο των εν λόγω 
διαφορών στην Κοινότητα, το πράσινο βιβλίο συνόψισε την ανάλυση σχετικά με το 
θέμα της αναγκαιότητας ανάληψης δράσης3 κατά τον ακόλουθο τρόπο: 
"με βάση τους κοινοτικούς στόχους και την ανάλυση που έγινε, οι ανάγκες για 
ενδεχόμενη δράση μπορούν να οριστούν ως εξής: 
1. Ο στόχος της εξασφάλισης πολυφωνίας, όπως την αντιλαμβάνονται και τη 
διασφαλίζουν τα κράτη μέλη, δεν απαιτεί αυτός καθεαυτός καμία παρέμβαση. 
Αφενός, η λειτουργία της Κοινότητας δεν απειλεί από μόνη της την πολυφωνία 
αντίθετα μπορεί να επιδράσει θετικά στους δύο παράγοντες από τους οποίους 
εξαρτάται η πολυφωνία: τον αριθμό των μέσων μαζικής ενημέρωσης και τη 
διαφοροποίηση των φορέων που το ελέγχουν. Αφετέρου, τα κράτη μέλη, ιδίως 
σε περίπτωση που υπάρχει πραγματική καταστρατήγηση των νομοθεσιών, έχουν 
τα νομικά μέσα να εξασφαλίσουν την πολυφωνία Μόνον κάποιες διαφωνίες 
μεταξύ των εθνικών αρχών όσον αφορά την εξακρίβωση της καταστρατήγησης 
της νομοθεσίας καθώς και τα ζητήματα σχετικά με τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας 
και του ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσαν ενδεχομένως να 
δημιουργήσουν δυσκολίες. 
2. Μεταξύ των τεχνικών που χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση της 
πολυφωνίας σε εθνικό επίπεδο, η ανομοιογένεια των ρυθμίσεων για τον έλεγχο 
των συγκεντρώσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποτελεί εμπόδιο για τη 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό δεδομένου ότι: 
~ μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
υπηρεσιών σε περίπτωση καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
~ μπορεί να δημιουργήσει περιορισμούς στην εγκατάσταση 
~ μπορεί να δημιουργήσει περιορισμούς στον ανταγωνισμό 
~ μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό 
~ μπορεί να προκαλέσει έλλειψη ασφάλειας του δικαίου στις περιπτώσεις 
καταστρατήγησης της νομοθεσίας 
~ δημιουργεί περιορισμούς στην άσκηση δραστηριοτήτων στον τομέα της 
μαζικής ενημέρωσης 
Συνεπώς, οι ανάγκες για ενδεχόμενη κοιντοτική δράση προκύπτουν μάλλον από 
τις απαιτήσεις της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς παρά από αυτή καθεαυτή 
τη διατήρηση της πολυφωνίας. 
ΤΓέταρτο μέρος 
10 
3. Προς το παρόν, τα εμπόδια παραμένουν μάλλον δυνητικά, λόγω της 
πρόσφατης θέσπισης των νομοθεσιών αυτών ή του γεγονότος ότι οι στρατηγικές 
των επιχειρήσεων του κλάδου ασκούνται ακόμη σε εθνικό συνήθως επίπεδο. 
4. Τα δυνητικά εμπόδια υπάρχουν κυρίως στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής 
μετάδοσης, ιδιαίτερα της τηλεοπτικής μετάδοσης όπου υπάρχουν και οι 
περισσότερες ρυθμίσεις. Ο τύπος επηρεάζεται κυρίως μέσω των ρυθμίσεων που 
αφορούν την ιδιοκτησία σε περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης μάλλον παρά 
από ρυθμίσεις που αφορούν ειδικά τον τύπο. 
5. Οι περιορισμοί στην ιδιοκτησία μέσων μαζικής ενημέρωσης από την οποία 
προκύπτουν τα σχετικά εμπόδια δεν είναι ασυμβίβαστη με το κοινοτικό δίκαιο. " 
Το Πράσινο Βιβλίο κατέληγε με την παρουσίαση τριών δυνατοτήτων επιλογής, 
χωρίς όμως η Επιτροπή να λαμβάνει, προς το παρόν, θέση υπέρ μιας από αυτές. Η 
πρώτη επιλογή συνίσταται στην μη ανάληψη δράσης στο επίπεδο της Ένωσης, η 
δεύτερη επιλογή είναι μία σύσταση που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της 
ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη διαφάνεια ως 
προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης· η τρίτη επιλογή αφορά την 
εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
Η μέθοδος που υιοθετήθηκε και η έκταση των διαβουλεύσεων δικαιολογούνταν από 
τη σπουδαιότητα που αποδίδει η Επιτροπή στη διατήρηση της πολυφωνίας στα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης καθώς επίσης και από το σύνθετο και ευαίσθητο 
χαρακτήρα αυτού του ζητήματος. Το πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής της 
επικουρικότητας, απαιτούσε επίσης διεξοδική διεύρυνση του ζητήματος 
προκειμένου να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι ανάγκες δράσης ή τα ενδεχόμενα 
οφέλη από μία δράση στο επίπεδο της Ένωσης. 
Εξάλλου, η ειδική διαβούλευση σχετικά με το Λευκό Βιβλίο εμπλουτίστηκε από τις 
εργασίες και την έκθεση της "High Level Group", που συστάθηκε από το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο ("Ομάδα Bangemann"), στην οποία συμμετείχαν σημαντικές 
προσωπικότητες που αντιπροσώπευαν τους ενδιαφερομένους κύκλους και της 
οποίας το έργο συνίστατο στην υποβολή προτάσεων σχετικά με την "κοινωνία της 
πληροφορίας". Πράγματι, οι γρήγορες αλλαγές στο τεχνολογικό και οικονομικό 
περιβάλλον όλων των τομέων των μέσων μαζικής ενημέρωσης πρέπει αναπόφευκτα 
να οδηγήσουν σε νέες κατευθύνσεις προβληματισμού στο πλαίσιο της 
διαβούλευσης. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι η ψηφιακή τεχνολογία έχει την 
ικανότητα να μεταβάλλει όλους τους τομείς των μέσων μαζικής ενημέρωσης, 
αλλάζοντας την οικονομία της επικοινωνίας, τις υπάρχουσες τομεακές 
αλληλεξαρτήσεις και τις σχέσεις μεταξύ του παρέχοντος υπηρεσίες και του 
καταναλωτή. 
Τα αποτελέσματα της διαδικασίας διαβούλευσης και η συνεκτίμηση της αρχής της 
επικουρικότητας, ιδίως η ύπαρξη εμποδίων στις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς 
και οι νέοι κίνδυνοι κατακερματισμού της αγοράς που δημιουργούνται από τις νέες 
ρυθμίσεις που πολλά κράτη μέλη επεξεργάζονται μεμονωμένα, οδηγούν την 
Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι θα μπορούσε να αποδειχθεί απαραίτητη μία 
πρωτοβουλία σε κοινοτικό επίπεδο. Η Επιτροπή κρίνει ότι πρέπει να συνεχιστεί η 
διαβούλευση. Στο πλαίσιο της διαβούλευσης αυτής, πέρα από τον εμπλουτισμό 
των πληροφοριών που έχουν ήδη συλλεχθεί από την Επιτροπή, θα έπρεπε να 
επιτραπεί σε αυτήν την τελευταία να ανασκευάσει ή να επιβεβαιώσει την 
11 
αναγκαιότητα ανάληψης μιας πρωτοβουλίας και εφ'όσον ισχύει το τελευταίο να 
διαθέσει τα απαραίτητα βασικά στοιχεία αξιολόγησης για τη θέσπιση του 
περιεχομένου μιας τέτοιας πρωτοβουλίας, που θα έπρεπε να είναι ισορροπημένο 
και να ανταποκρίνεται στα θεμελιώδη κοινωνικά θέματα που απορρέουν από τη 
διατήρηση της πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Για λόγους διαφάνειας, και λαμβανομένου υπόψη του αριθμού και του πλούτου 
των πληροφοριών που συγκέντρωσε κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, η 
Επιτροπή θέλησε να υποβάλει έκθεση στο Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Περιφερειακή Επιτροπή σχετικά με 
τα αποτελέσματα της ανάλυσης των στοιχείων που προέκυψαν από αυτή την πρώτη 
διαβούλευση καθώς και για τη συνέχεια που σκοπεύει να δώσει στο ζήτημα αυτό. 
Ι Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 
Όταν άρχισε αυτή τη διαβούλευση, η Επιτροπή φρόντισε να μην περιοριστεί σε μία 
απλή τυπική διαβούλευση των ενδιαφερομένων μερών, αλλά να την εντάξει σε μια 
γνήσια αυτοδύναμη διαδικασία και έναν ειλικρινή και διαφανή διάλογο με τους 
επιχειρηματικούς φορείς. Αυτή η διαδικασία οδήγησε στη δημιουργία ενός κύκλου 
προσώπων και φορέων που ενδιαφέρονται άμεσα για το πρόβλημα της 
πολυφωνίας και της ιδιοκτησίας στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Α. Μέθοδος διαβούλευσης 
1. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
Μετά την έγκριση του, το Πράσινο Βιβλίο διαβιβάστηκε στο Κοινοβούλιο και στο 
Συμβούλιο. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης από την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή να διατυπώσει τη γνώμη της επί του Πράσινου Βιβλίου. Κατά την εν 
λόγω περίοδο δεν ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να διατυπώσουν επίσημα την στάση 
τους έναντι των διαφόρων δυνατοτήτων επιλογής. Πράγματι, η διαβούλευση 
πραγματοποιήθηκε κατά προτεραιότητα με τους ενδιαφερόμενους επαγγελματικούς 
φορείς και τούτο επειδή η διαβούλευση αποσκοπούσε στην αξιολόγηση του 
αντίκτυπου στην εσωτερική αγορά της ανομοιογένειας των εθνικών ρυθμίσεων 
όσον αφορά την κυριότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εκτός από τη 
διαβίβαση στο Συμβούλιο του Πράσινου Βιβλίου και της συμμετοχής των κρατών 
μελών στη διαδικασία διαβούλευσης, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο να δευκρινήσει 
εκτενέστερα τις απόψεις των κρατών μελών υποβάλλοντας της ερωτηματολόγιο 
σχετικά με τη διαφάνεια στον τομέα της ιδιοκτησίας των MME. Πράγματι, μόνο οι 
εθνικές αρχές ήταν σε θέση να δώσουν στην Επιτροπή πληροφορίες για τα εμπόδια 
στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι το Πράσινο Βιβλίο αποτέλεσε το αντικείμενο 
ανταλλαγής απόψεων στο πλαίσιο υπουργικής διάσκεψης που πραγματοποιήθηκε 
στη Mons, στις 5 Οκτωβρίου 1993, κατά τη διάρκεια της οποίας οι υπουργοί 
πολιτισμού τόνισαν την ανάγκη να συμμετάσχουν οι εθνικοί επαγγελματικοί 
φορείς στη συνεχιζόμενη διαδικασία διαβούλευσης. 
2. ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΙ ΦΟΡΕΙΣ 
ΧρημιμοποιήΟηκε διαδικασία διαβούλευσης διπλής κατευθύνσεως που 
αποσκοπούσε αφενός στη διαβούλευση των αντιπροσωπευτικών ομοσπονδιών και 
12 
ενώσεων των επαγγελματικών φορέων στο ευρωπαϊκό επίπεδο, και αφετέρου των 
μεμονωμένων επιχειρηματικών φορέων καθώς και όλων των άλλων 
ενδιαφερόμενων μερών. Αυτή η μέθοδος επέτρεψε τόσο τη διαμόρφωση κοινών 
θέσεων εκ μέρους των ευρωπαϊκών ενώσεων και ομοσπονδιών όσο και την 
παρουσίαση συγκεκριμένων περιπτώσεων από μεμονωμένους φορείς σχετικά με τα 
προβλήματα που αντιμετωπίζουν. 
Στις 26 και 27 Απριλίου 1993 πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τις ευρωπαϊκές 
ενώσεις και ομοσπονδίες (επισυνάπτεται ο κατάλογος των συμμετεχόντων). Στη 
συνάντηση αυτή κλήθηκαν μόνο οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί λόγω του 
περιορισμένου αριθμού θέσεων και του γεγονότος ότι ελήφθησαν πλήρως υπόψη οι 
θέσεις των άλλων ενδιαφερομένων μερών. 
Μετά τη γνωστοποίηση των αρχικών αντιδράσεων και σχολίων σχετικά με το 
Πράσινο Βιβλίο, στις 28 Ιουλίου 1993 στάλθηκε σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη 
συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο. Στόχος αυτού του ερωτηματολογίου ήταν ο 
εμπλουτισμός των πληροφοριών γύρω από τέσσερα συγκεκριμένα σημεία: τον 
αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών, τις προοπτικές όσον αφορά την εξέλιξη των 
εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων, το κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας 
και το κριτήριο του ελέγχου. 
Πραγματοποιήθηκαν εξάλλου πολυάριθμες επαφές και ανεπίσημες διμερείς 
συνεδριάσεις μεταξύ της αρμόδιας υπηρεσίας της Επιτροπής και των 
ενδιαφερομένων κύκλων. Η συμμετοχή σε διασκέψεις ή συμπόσια επέτρεψε επίσης 
να ευαισθητοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι για την ανάγκη να συμμετάσχουν στη 
διαβούλευση. Για λόγους διαφάνειας, οι γραπτές συνεισφορές που στάλθηκαν 
συγκεντρώθηκαν, εκτός εάν ο συγγραφέας δεν συμφωνούσε, σε πέντε τόμους που 
κοινοποιήθηκαν σε όσους το ζήτησαν και βρίσκονται στη διάθεση κάθε 
ενδιαφερομένου που θα υποβάλει εγγράφως αίτηση στην ακόλουθη διεύθυνση: 
Commission européenne, DG XV/E-5, C 107 8/59 200 rue de la loi B-1049 Bruxelles, 
fax: 296 17 36. 
Β. Αξιολόγηση tnc διαβούλευσης 
1. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 
Αριθμός σχολίων. Συνολικά, η Επιτροπή έλαβε άνω των 70 γραπτών σχολίων επί 
του Λευκού Βιβλίου και του συμπληρωματικού ερωτηματολογίου. Από αυτά τα 
σχόλια, τα 25 προέρχονταν από ευρωπαϊκές ομοσπονδίες ή ενώσεις και τα 
υπόλοιπα από μεμονωμένους επιχειρηματικούς φορείς, εθνικές ομοσπονδίες και 
διάφορα πρόσωπα. 
Γεωγραφική προέλευση. Τα περισσότερα από τα σχόλια στα οποία προέβησαν 
ενδιαφερόμενα μέρη που δεν εντασσόταν σε ευρωπαϊκές επαγγελματικές 
ομοσπονδίες προέρχονταν από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και την Ιταλία. 
Γνωστοποιήθηκαν επίσης ορισμένες θέσεις από ενδιαφερόμενα μέρη των Κάτω 
Χωρών, της Γαλλίας και της Ελλάδας. Δεν ελήφθη καμία συνεισφορά από 
επιχειρηματικούς φορείς άλλων κρατών μελών. 
Προέλευση κατά κλάδο. Είκοσι περίπου από τις γραπτές συνεισφορές προέρχονται 
ιδίως από τον κλάδο της τηλεόρασης, δεκαπέντε από τον χώρο του τύπου, έξι από 
τον τομέα της ραδιοφωνίας, όκτω από επιχειρηματικούς φορείς πολλών μέσων 
13 
μαζικής ενημέρωσης και πέντε από ομοσπονδίες δημοσιογράφων και εργαζομένων 
στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 
α) Δυναμική της διαδικασίας διαβούλευσης 
Η Επιτροπή φρόντισε να δημιουργήσει και να διατηρήσει μία δυναμική διαδικασία 
ανταλλαγής απόψεων, πράγμα που σημαίνει ότι δεν αρκέστηκε απλώς και μόνο 
στην παραλαβή των γραπτών παρατηρήσεων. Αντίθετα, οι τακτικές επαφές μεταξύ 
της αρμόδιας υπηρεσίας της και των ενδιαφερομένων μερών, σε συνδυασμό με την 
αποστολή συμπληρωματικού ερωτηματολογίου, επέτρεψαν στη δημιουργία μιας 
δυναμικής που είχε θετικά αποτελέσματα. Έτσι, το συμπληρωματικό 
ερωτηματολόγιο δεν επέτρεψε μόνο στους επιχειρηματικούς φορείς που δεν είχαν 
ακόμη υποβάλει τις παρατηρήσεις τους να διατυπώσουν τις απόψεις τους αλλά 
ακόμη και σε εκείνους οι οποίοι είχαν ήδη διαβιβάσει τις παρατηρήσεις τους επί 
του πράσινου βιβλίου. Ο αριθμός των νέων φορέων που έλαβαν μέρος στη 
διαβούλευση ήταν μεγαλύτερος από τον αριθμό εκείνων που έπαψαν να 
συμμετέχουν. 
β) Αντιπροσωπευτικότητα των θέσεων 
Όσον αφορά τις ευρωπαϊκές επαγγελματικές ομοσπονδίες είναι δύσκολο να 
διαπιστωθεί με ακρίβεια αν οι θέσεις τους εκφράζουν πιστά τις απόψεις του 
συνόλου των ενδιαφερομένων επιχειρηματικών φορέων. Πάντως, όσον αφορά τους 
μεμενωμένους φορείς, η Επιτροπή διαπιστώνει με λύπη της ότι διατυπώθηκαν 
απόψεις από φορείς τριών κυρίως κρατών μελών, της Γερμανίας, της Ιταλίας και 
του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι επιχειρηματικοί φορείς των άλλων λρατών μελών 
επιφυλάχθηκαν να διατυπώσουν επίσημα τις απόψεις τους αν και ορισμένοι από 
αυτούς είχαν ανεπίσημες επαφές με τις υπηρεσίες της Επιτροπής. 
γ) Ποιότητα των πληροφοριών 
Στο πλαίσιο των συνεισφορών διαφόρων μερών που υποβλήθηκαν εκτός του 
πλαισίου των ευρωπαϊκών ενώσεων ή ομοσπονδιών δόθηκε μεγάλος αριθμός 
συγκεκριμένων και χρήσιμων πληροφοριών. Οι θέσεις των ευρωπαϊκών ενώσεων 
και ομοσπονδιών αντικατοπτρίζουν μάλλον συμβιβαστικές λύσες που εμπεριέχουν 
σε ορισμένες περιπτώσεις αοριστίες ή ασάφειες εγγενείς σε μια συλλογική 
διαδικασία λήψης αποφάσεων. Με την ενεργό συμμετοχή τους στην διαδικασία 
διαβούλευσης, οι ενώσεις του κλάδου της ραδιοφωνίας επέτρεψαν να γίνουν 
γνωστές οι θέσεις ενός σύγχρονου και δυναμικού μέσου μαζικής ενημέρωσης. 
Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές από τις θέσεις των ευρωπαϊκών ομοσπονδιών 
παρουσιάστηκαν κατά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 1993 υπό 
προσωρινή μορφή και ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτές οι θέσεις δεν 
έχουν επιβεβαιωθεί ούτε αναιρεθεί από οριστικές θέσεις. Οι ενώσεις και 
ομοσπονδίες προτίμησαν μάλλον να απαντήσουν, σε μεταγενέστερο στάδιο, στο 
συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο και να διατυπώσουν τις νέες θέσεις τους μέσω 
αυτών των απαντήσεων χωρίς όμως να επιβεβαιώσουν ή να αναιρέσουν επισήμως 
τα αρχικά τους σχόλια. 
14 
Τέλος, η περιορισμένη συμμετοχή των ενώσεων καταναλωτών που έχουν ωστόσο 
σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν επί αυτού του ζητήματος αποτελεί λυπηρό 
γεγονός. 
II. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 
Δεν μπορεί να γίνει απλουστευτική και σχηματική παρουσίαση των αποτελεσμάτων 
της διαβούλευσης λόγω της σωρείας των ασαφειών, επιφυλάξεων ή 
διαφοροποιήσεων που χαρακτηρίζουν τις συνεισφορές και θέσεις των 
ενδιαφερόμενων κύκλων. Υπήρξαν επίσης ορισμένες παρερμηνείες που πρέπει να 
αποσαφηνιστούν από την Επιτροπή. 
Α. Παρουσίαση των θέσεων 
1. ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
α) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατύπωσε τη γνώμη του επί του Πράσινου Βιβλίου 
στις 20 Ιανουαρίου 19944. Το Κοινοβούλιο τάσσεται υπέρ της επιλογής m, 
περίπτωση Γ (δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής). Πράγματι, καλεί την Επιτροπή 
να επεξεργαστεί πρόταση οδηγίας "με στόχο αφενός την εναρμόνιση των εθνικών 
περιορισμών στην συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και αφετέρου τη 
δημιουργία των προϋποθέσεων έτσι ώστε να μπορεί η Κοινότητα να παρεμβαίνει σε 
περίπτωση συγκέντρωσης που πλήττει την πολυφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο" 
(παράγραφος 1). το Κοινοβούλιο ζητεί την σύσταση ανεξάρτητης επιτροπής ή 
"ευρωπαϊκού συμβουλίου για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης". Το Κοινοβούλιο κάνει 
ορισμένες προτάσεις ως προς το περιεχόμενο της πρότασης οδηγίας και καλεί 
επίσης την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση οδηγίας για την πρόσβαση στις 
πληροφορίες που διαθέτουν οι εθνικές και κοινοτικές αρχές, πρόταση οδηγίας που 
να εξασφαλίζει την ανεξαρτησία της πληροφόρησης καθώς και προτάσεις σχετικά 
με τη θέσπιση κώδικα για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Ευρώπη που να αφορά 
την επαγγελματική δεοντολογία. 
β) Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
Η ΟΚΕ διατύπωσε τη γνώμη της για το Πράσινο Βιβλίο στις 22 Σεπτεμβρίου 
19935. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της επιλογής ΠΙ. Ζητεί, όπως το Κοινοβούλιο, την 
επεξεργασία πρότασης οδηγίας και θεωρεί την επιμέρους επιλογή Γ "ως επιτυχή και 
χρήσιμη" (παράγραφος 4.7). 
γ) Τα κράτη μέλη 
Από το ειδικό ερωτηματολόγιο που στάλθηκε στα κράτη μέλη τον Ιούλιο του 1993 
προέκυψε ότι δεν υπάρχουν λόγοι που να δικαιολογούν την επιλογή Π και τούτο 
επειδή την στιγμή αυτή δεν υφίστανται δυσχέρειες στην ανταλλαγή πληροφοριών 
σχετικά με την διαφάνεια ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Όσον αφορά την επιλογή μεταξύ των επιλογών Ι και III, τα κράτη μέλη μάλλον 
τήρησαν στάση αναμονής και δεν θέλησαν επί του παρόντος να λάβουν θέση 
προτού γνωρίσουν τα αποτελέσματα της διαβούλευσης με τους ενδιαφερομένους 
4ΕΕ C 44 της 14.02.94, σ. 177 
5EEC 304 της 10.11.93, σ. 17 
15 
κύκλους. Ένα κράτος μέλος εξέφρασε την επιθυμία να διατυπώσει γραπτώς την 
θέση του σχετικά με τις επιλογές του Πράσινου Βιβλίου. 
2. ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ 
Σε γενικές γραμμές, η θέση της βιομηχανίας μπορεί να περιγραφεί ως εξής: οι 
υφιστάμενες εθνικές ρυθμίσεις ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης πρέπει να τροποποιηθούν, ιδίως για να αντιμετωπιστεί η 
διεθνοποίηση και ο αντίκτυπος των νέων τεχνολογιών. Αντίθετα, οι θέσεις σχετικά 
με το επίπεδο, εθνικό ή ευρωπαϊκό, στο οποίο πρέπει να γίνει αυτή η αλλαγή 
διίστανται ή είναι ασαφείς. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι επαγγελματικοί 
φορείς διστάζουν να πάρουν θέση επμαυτού του ζητήματος χωρίς να γνωρίζουν το 
ακριβές περιεχόμενο της σχετικής νομοθετικής ρύθμισης. Ορισμένοι από αυτούς 
είχαν την εντύπωση ότι η Επιτροπή τους ζητούσε να υπογράψουν "εν λευκώ". 
Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η θέση διαμορφώθηκε πρόσφατα στο πλαίσιο των 
απαντήσεων στο συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο. 
Λαμβανομένου υπόψη του σύνθετου χαρακτήρα των ερωτήσεων που τέθηκαν, της 
πολυμορφίας των ενδιαφερόμενων φορέων και των αποχρώσεων των σχολίων, δεν 
είναι δυνατόν να γίνει διάκριση και κατάταξη σε κατηγορίες των θέσεων των 
επιμέρους φορέων. Ωστόσο, ανάλογα με την κατηγορία των ενδιαφερομένων 
φορέων υπήρξαν σαφείς διαφοροποιήσεις. Αυτές οι διαφοροποιήσεις, που είναι 
εμφανείς στη βιομηχανία, μπορούν να καταταχθούν σε πέντε κατηγορίες ανάλογα 
με τους ενδιαφερόμενους επιχειρηματικούς φορείς: 
α) Ανάλογα με την εμβέλεια της στρατηγικής των επιχειρηματικών φορέων: 
ευρωπαϊκή στρατηγική / εθνική στρατηγική 
Οι επιχειρηματικοί φορείς που ακολουθούν μια στρατηγική εγκατάστασης 
(απόκτηση συμμετοχής ή ελέγχου επιχείρησης του τομέα των MME) στα διάφορα 
κράτη μέλη ενδιαφέρονται περισσότερο από κάθε άλλο για τη θέσπιση κοινών, 
πάγιων και σταθερών κανόνων που να παρέχουν την απαραίτητη νομική ασφάλεια 
για την πραγματοποίηση επενδύσεων σ'έναν τομέα στον οποίο οι κίνδυνοι και το 
κόστος πρόσβασης είναι ήδη αρκετά υψηλά. Αντίθετα, οι επιχειρηματικοί φορείς 
που ακολουθούν στρατηγική εγκατάστασης στην εθνική τους αγορά ενδιαφέρονται 
λιγότερο για τη θέσπιση κοινών κανόνων, εκτός εάν υφίστανται ήδη τις αρνητικές 
επιπτώσεις στρεβλώσεων του ανταγωνισμού (βλ. κατωτέρω). 
β) Ανάλογα με τις δραστηριότητες των επιχειρηματικών φορέων: 
δραστηριότητες που περιορίζονται στο χώρο του τύπου / δραστηριότητες που 
καλύπτουν πολλά μέσα μαζικής ενημέρωσης 
Ορισμένες επιχειρήσεις των οποίων οι δραστηριότητες περιορίζονται στο χώρο του 
τύπου δεν βλέπουν τη σκοπιμότητα ανάληψης κοινοτικής δράσης στο βαθμό που 
δεν είναι θύματα της ανομοιογένειας των νομοθεσιών ως προς την ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πράγματι, μόνο η Ιταλία και η Γαλλία έχουν θεσπίσει 
ειδικούς κανόνες που περιορίζουν τη συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνον μέσου 
μαζικής ενημέρωσης μέσω "αυτόματων" ανώτατων ορίων. Δεδομένου ότι σε άλλα 
κράτη μέλη δεν υπάρχουν τέτοιοι κανόνες, οι επιπτώσεις της ανομοιογένειας είναι 
λιγότερο σημαντικές σε σχέση με αυτό που ισχύει για τις δραστηριότητες που 
αφορούν πολλά μέσα μαζικής ενημέρωσης ή τη συγκέντρωση στο επίπεδο της 
ραδιοφωνίας. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις που ελέγχουν πολλά μέσα μαζικής 
ενημέρωσης (ή ασκούν τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές δραστηριότητες) διάκεινται 
16 
ευνοϊκότερα έναντι μιας κοινοτικής παρέμβασης επειδή δεν θέλουν να 
αντιμετωπίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της ανομοιογένειας των κανονιστικών 
ρυθμίσεων που έχουν θεσπιστεί στα κράτη μέλη. 
γ) Ανάλογα με τη χώρα καταγωγής των επιχειρήσεων: ανοιχτή χώρα / κλειστή 
χώρα 
Οι επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες τους σε μια χώρα στην οποία η 
νομοθεσία που διέπει το καθεστώς ιδιοκτησίας είναι χαλαρή εκφράζουν σε 
ορισμένες περιπτώσεις την ανησυχία τους επειδή οι επενδυτές θα μπορούσαν να 
συγκεντρώσουν τις επενδύσεις τους στην αγορά της εν λόγω χώρας και όχι στις 
αγορές άλλων χωρών στις οποίες η πρόσβαση στην ιδιοκτησία MME είναι 
δυσχερέστερη. Το γνωστότερο παράδειγμα, το οποίο είχε συζητηθεί πριν την 
έκδοση του Πράσινου Βιβλίου, είναι η περίπτωση του βρετανικού τηλεοπτικού 
σταθμού ITV που εξέφρασε τις ανησυχίες του επειδή στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας 
επιχειρηματίας μπορεί να κατέχει το 100% του κεφαλαίου ενός καναλιού της ITV 
ενώ στα άλλα κράτη μέλη η συμμετοχή περιορίζεται σε 25% κατά ανώτατο όριο 
(όπως στην Ισπανία ή στην Ελλάδα) ή κάτω του 50% (όπως στη Γερμανία και, εδώ 
και λίγο καιρό, στη Γαλλία). 
δ) Ανάλογα με την πείρα των επιχειρήσεων: νέοι επιχειρηματικοί φορείς / 
υφιστάμενοι επιχειρηματικοί φορείς 
Σε σχέση με τις υφιστάμενες επιχειρήσεις το συμφέρον των νεοεισερχόμενων είναι 
προφανές. Πράγματι, οι υφιστάμενες επιχειρήσεις ασκούν τις δραστηριότητες τους 
μέσα σε ένα πρόσφατο εθνικό κανονιστικό πλαίσιο και, κατά συνέπεια, είναι σε 
ορισμένες περιπτώσεις επιφυλακτικές έναντι μιας δράσης που θα μπορούσε να 
αποσταθεροποιήσει αυτό το περιβάλλον. Αντίθετα, οι νεοεισερχόμενες 
επιχειρήσεις που επιθυμούν να επενδύσουν στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης στο πλαίσιο μιας βιομηχανικής προσέγγισης επιθυμούν την 
φιλελευθεροποίηση της πρόσβασης στην αγορά και τη θέσπιση νομικού πλαισίου 
που να μην δημιουργεί νομική ανασφάλεια, όπως συμβαίνει στο πλαίσιο της 
επισταμένης νομοθεσίας. Έτσι, ορισμένες παραδοσιακές επιχειρήσεις του τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης εξέφρασαν τις ανησυχίες τους έναντι της εισόδου 
στην αγορά των MME μεγάλων επιχειρήσεων του τομέα των τηλεπικοινωνιών. 
ε) Ανάλογα με τη διάρκεια της στρατηγικής: βραχυπρόθεσμη / μακροπρόθεσμη 
στρατηγική 
Η διαβούλευση κατέστησε επίσης φανερή την ύπαρξη διαφορών μεταξύ των 
επιχειρήσεων που έχουν μακροπρόθεσμη στρατηγική και εκείνων που δεν έχουν 
καθόλου ή έχουν βραχυπρόθεσμη στρατηγική. Οι τελευταίες έχουν συχνά την τάση 
να προτιμούν το status quo από την ανάληψη κοινοτικής πρωτοβουλίας. Αντίθετα, 
οι επιχειρήσεις που διαθέτουν μακροπρόθεσμη στρατηγική κλίνουν υπέρ της 
ανάληψης κοινοτικής πρωτοβουλίας δεδομένου ότι η εσωτερική αγορά τους 
παρέχει περισσότερες ευκαιρίες σε σχέση με τους κινδύνους. 
17 
Β. Ανάλυση των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια 
1. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙ ΔΡΑΣΗ 
Πρόκειται για τις απαντήσεις στις ερωτήσεις αριθμός 1 έως 3 και 56 του 
ερωτηματολογίου του Πράσινου Βιβλίου. 
α) Προστασία της πολυφωνίας 
Όσον αφορά την προστασία της πολυφωνίας καθεαυτής, το Κοινοβούλιο, η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, οι ομοσπονδίες δημοσιογράφων και τα 
συνδικάτα τόνισαν ότι υφίστανται κίνδυνοι περιορισμού της πολυφωνίας και, για 
το λόγο αυτό, τάσσονται υπέρ της ανάληψης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Ειδικότερα, το Κοινοβούλιο, στην απόφαση του της 20ής Ιανουαρίου 1994 θεωρεί 
"ότι τα εθνικά έννομα μέσα στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
επαρκούσαν πλέον για τη διασφάλιση της πολυφωνίας στην Ευρώπη" (αιτιολογία 
Α) και θεωρεί "ότι η συγκέντρωση και επαλληλότητα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης στην Κοινότητα αυξάνονται και αφ'ης στιγμής δημιουργηθούν δεσμοί 
που παραβλάπτουν την πολυφωνία δύσκολα μπορούν να αμφισβητηθούν" 
(αιτιολογία Γ). Τέλος, θεωρεί ότι μία "εναρμόνιση των εθνικών νομικών 
περιορισμών στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι απαραίτητη ώστε να 
αποφευχθεί, από τη μία πλευρά, η στρέβλωση των διατάξεων αυτών και από την 
άλλη πλευρά, να διασφαλιστεί η άρτια λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και 
συγχρόνως να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης" (αιτιολογία Ε). 
β) Διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Το Κοινοβούλιο και η ΟΚΕ απορρίπτουν μία δράση υπέρ της διαφάνειας που δεν 
θα εντάσσεται στο πλαίσιο μιας γενικότερης ρύθμισης του ζητήματος ιδιοκτησίας 
στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης (επιλογή II) δεδομένου ότι θεωρούν ότι 
τα δύο αυτά θέματα πρέπει να αντιμετωπιστούν από κοινού. Οι απόψεις των 
ενδιαφερομένων φορέων είναι λιγότερο κατηγορηματικές: αυτοί που είναι 
επιφυλακτικοί ή τάσσονται κατά της θέσπισης νομικού πλαισίου σχετικά με την 
ιδιοκτησία μέσων μαζικής ενημέρωσης τείνουν να προτείνουν την ανάληψη δράσης 
υπέρ της διαφάνειας ενώ εκείνοι που τάσσονται υπέρ της επιλογής III είναι κατά 
της ανάληψης τέτοιας δράσης. Μια ανεξάρτητη εθνική ελεγκτική αρχή εξέφρασε 
6 ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με τον προσδιορισμό των 
αναγκών δράσης και ιδιαίτερα: 
σχετικά με τις ενδεχόμενες περιπτώσεις που, λόγω του κοινοτικού χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης, οι περιορισμοί της ιδιοκτησίας στον έλεγχο αυτό καθίστανται αναποτελεσματικοί σε σχέση με το στόχο 
της διατήρησης της πολυφωνίας, ιδίως λόγω της καταστρατήγησης τους, ή λόγω προβλημάτων διαφάνειας-
σχετικά με την ύπαρξη περιορισμών ή άλλων αντίστοιχων συνεπειών εκτός από τους αναφερθέντες· 
σχετικά με τη συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου οι περιορισμοί της ιδιοκτησίας δημιούργησαν πραγματικά εμπόδια 
στη δραστηριότητα των οικονομικών παραγόντων του κλάδου· 
σχετικά με τους τομείς και τις δραστηριότητες οι οποίοι θίγονται περισσότερο από τους περιορισμούς της 
ιδιοκτησίας (για παράδειγμα, ο τομέας του τύπου θίγεται όχι μόνο από περιορισμούς σε επίπεδο περισσοτέρων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης αλλά και σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης;). 
ΕΡΩΤΗΣΗ 2: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων ως προς το αν οι ανάγκες που 
διαπιστώθηκαν είναι αρκετά σημαντικές, με βάση τους κοινοτικούς στόχους, ώστε να καθίσταται αναγκαία μία δράση στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και, στην περίπτωση αυτή, ποιος είναι ο χρόνος κατά τον οποίο πρέπει να 
πραγματοποιηθεί η εν λόγω δράοη. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με την αποτελεσματικότητα, 
με βάση τους κοινοτικούς στόχους, μιας δράσης, εάν αυτή πραγματοποιηθεί αποκλειστικά σε επίπεδο κρατών μελών. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να γνωρίζει τη γνώμη των ενδιαφερομένων σχετικά με τη σημασία που έχει η λήψη 
μέτρων διαφάνειας διακεκοιιιένων από την πράξη της εναρμόνισης. 
18 
την προτίμηση της για την επιλογή II. Από τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο 
που στάλθηκε στα κράτη μέλη τον Ιούλιο του 1993 προκύπτει ότι σε γενικές 
γραμμές δεν υπάρχουν προς το παρόν εμπόδια στην ανταλλαγή πληροφοριών. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι εκείνοι οι οποίοι τάσσονται υπέρ της επιλογής II νόμισαν 
ότι αυτή η επιλογή καλύπτει όλα τα προβλήματα που σχετίζονται με τη διαφάνεια, 
συμπεριλαμβανομένης της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των εθνικών 
ρυθμίσεων, ενώ επρόκειτο αποκλειστικά για το ζήτημα της ανταλλαγής 
πληροφοριών σχετικά με τη διαφάνεια7. 
γ) Η πραγματικότητα όσον αφορά τα εμπόδια στην εσωτερική αγορά που 
επισημαίνονται στο πράσινο βιβλίο 
Σύμφωνα με μία νομική ανάλυση, το πράσινο βιβλίο διευκρινίζει ότι τα κράτη μέλη 
μπορούν νομίμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, να λαμβάνουν μέτρα που 
περιορίζουν την εφαρμογή των αρχών της εσωτερικής αγοράς για τη διατήρηση της 
πολυφωνίας που αποτελεί στόχο γενικού ενδιαφέροντος. Το πράσινο βιβλίο είχε 
κατά τον τρόπο αυτό προσδιορίσει ορισμένα εμπόδια στη λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς: η ελεύθερη αναμετάδοση (άρθρο 59) μεταξύ κρατών μελών των 
τηλεοπτικών σταθμών θα μπορούσε να περιοριστεί στην περίπτωση στρέβλωσης 
των νομοθεσιών σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης· το 
δικαίωμα εγκαταστάσεως (άρθρο 52) στα κράτη μέλη από το οποίο μπορούν να 
επωφεληθούν οι επιχειρήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσε να 
περιοριστεί. Εξάλλου, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, καθώς και οι 
περιορισμοί του ανταγωνισμού θα μπορούσαν να υπάρχουν μία έλλειψη 
ασφάλειας δικαίου θα μπορούσε να αποτρέψει τις επενδύσεις και να βλάψει τον 
ανταγωνισμό των επιχειρήσεων των μέσων μαζικής ενημέρωσης· τέλος, κατά γενικό 
τρόπο, η πρόσβαση στις δραστηριότητες των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα 
μπορούσε να περιοριστεί. Η διαδικασία διαβούλευσης που διεξάγεται πάνω από 
ένα χρόνο επέτρεψε να αποδειχθεί η ύπαρξη εμποδίων. 
i) Οι διαφορές των κανονιστικών ρυθμίσεων αποτρέπουν τις άμεσες επενδύσεις 
στις επιχειρήσεις μέσων μαζικής ενημέρωσης καθώς και την άσκηση του 
δικαιώματος εγκατάστασης 
II διαβούλευση απέδειξε ότι φραγμοί στην εσωτερική αγορά υλοποιούνται μέσω 
των αποφάσεων για τη μη μη πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων, δηλαδή για να 
μην συσταθεί μία επιχείρηση μέσων μαζικής ενημέρωσης ή να υπάρξει συμμετοχή 
στο κεφάλαιο της. Πράγματι, η εγκαθίδρυση μιας επιχείρησης μέσων μαζικής 
ενημέρωσης (είτε πρόκειται για νέα επιχείρηση, θυγατρική, αναδιάρθρωση, 
ανάληψη του ελέγχου, συγκέντρωση, κ.λπ.) αποτελεί σχέδιο που απαιτεί χρόνο και 
που είναι ριψοκινδυνευμένο, εφόσον τα πάντα εξαρτώνται στο τέλος από την άδεια 
που θα δοθεί από μία εθνική αρχή. Στο πλαίσιο αυτό, η υλοποίηση του φραγμού 
απορρέει περισσότερο από μία διαδικασία που καταλήγει σε μία απόφαση για τη μη 
πραγματοποίηση επενδύσεων σ'ένα σχέδιο εγκατάστασης παρά από τις αποφάσεις 
των τελικών αρχών που αρνούνται την άδεια και οδηγούν σε μία τυπική προσφυγή 
ενώπιον των δικαστηρίων. 
Δύο φαινόμενα επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση αυτή: από τη μία πλευρά, η 
υποκεφαλαιοποίηση ή οι δυσχέρειες κεφαλαιοποίησης (δυσχέρεια εξεύρεσης νέων 
7 Τέταρτο μέρος, Κεφάλαιο 5, παράγραφος II "Σε περίπτωση που υπάρχει πραγματικά ανάγκη για διαφάνεια, θα πρέπει να 
διευκολυνθεί η συγκέντρωση και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ενδιαφερομένων αρχών επιβάλλοντας νομοθετικά την 
υποχρέωση στις επιχειρήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης να κοινοποιούν τις πληροφορίες αυτές (που επιτρέπουν 
ενδεχομένως να εξακριβωθούν οι σχέσεις ελέγχου) και στις αρμόδιες αρχές να κοινοποιούν τις πληροφορίες σε άλλες αρχές 
Για το σκοπό αυτό αυτό. θα μπορούσε να προταθεί μία σύσταση ή, εν ανάγκη, μία πράξη νομοθετικού περιεχομένου". 
19 
μετόχων ή συγκρούσεις μετόχων) των επιχειρήσεων των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης σε ορισμένα κράτη μέλη και από την άλλη πλευρά, οι πρόσφατες 
επενδύσεις ευρωπαϊκών φορέων στις μη ευρωπαϊκές αγορές (ορισμένοι φορείς 
ανέφεραν ότι ελλείψει πραγματικής εσωτερικής αγοράς στον τομέα των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης προτιμούσαν να επενδύσουν στην αμερικανική αγορά ή στις 
νέες αγορές της Ασίας). Η οικονομική ανάλυση που έγινε στο πράσινο βιβλίο, 
βάσει μιας μελέτης ενός συμβούλου, είχε ήδη αποκαλύψει ότι οι άμεσες επενδύσεις 
μεταξύ κρατών μελών στις επιχειρήσειων των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
περιορίζονται αρκετά, εκτός του τομέα της έκδοσης περιοδικού τύπου, ο οποίος 
ακριβώς δεν καλύπτεται από τους κανόνες σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. 
Οι διαφορές μεταξύ των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων αποτελούν αποτρεπτικό 
παράγοντα για δύο λόγους: 
Οι διαφορές συνεπάγονται έλλειψη ασφάλειας του δικαίου όσον αφορά τη 
νομιμότητα ενός ενδεχόμενου εθνικού μέτρου που θα αρνιόταν τη χορήγηση αδείας 
λόγω των συμμετοχών ή του ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης σε άλλα 
κράτη μέλη. Πράγματι, η νομιμότητα όσον αφορά το κοινοτικό δίκαιο ενός τέτοιου 
μέτρου, που προβλέπεται σε πολλές εθνικές νομοθεσίες, θα έπρεπε να εξεταστεί 
σύμφωνα με την αναλογικότητα του σε συνάρτηση με τον επιδιωκόμενο στόχο. Το 
αποτέλεσμα ενός τέτοιου ελέγχου της αναλογικότητας είναι τυχαίο και εξαιρετικά 
αβέβαιο. Εξάλλου, αυτή η έλλειψη ασφάλειας τονίζεται από το γεγονός ότι οι 
κανόνες όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης μερικές φορές 
περιέχουν πολλές ασάφειες που αποτελούν πηγή συγκρούσεων, όπως π.χ. οι 
κανόνες που αναφέρονται στον ορισμό του ελεγκτή στη Γερμανία (διαφορά μεταξύ 
δύο αρχών των κρατιδίων) και στη Γαλλία (στην περίπτωση εξαγοράς εφημερίδας 
των DNA). Τέλος, οι διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών και η εν λόγω έλλειψη 
ασφάλειας του δικαίου συνεπάγονται ερευνητικές δαπάνες για την εξεύρεση ενός 
σχεδίου σύστασης ενός νέου μέσου μαζικής ενημέρωσης. Η πλευρά αυτή δεν πρέπει 
να αγνοηθεί, ειδικότερα όσον αφορά τα μικρά μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως η 
ραδιοφωνία. Η συμμετοχή νομικών και δικηγόρων σε διασκέψεις και σεμινάρια 
σχετικά με το πράσινο βιβλίο και οι επαφές με δικηγόρους, απέδειξαν ότι οι φορείς 
αναθέτουν ερευνητικές εργασίες που αντιπροσωπεύουν μία ουσιαστική δαπάνη η 
οποία προστίθεται στις συνήθεις εργασίες όσον αφορά την ανάλυση της αγοράς. 
Οι διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών δημιουργούν περιορισμούς του 
ανταγωνισμού και οδηγούν τους φορείς σε ένα "forum shopping" που συνίσταται 
στο να προσδιορίσει τις προοπτικές επενδύσεων περισσότερο σε συνάρτηση με το 
εθνικό κανονιστικό πλαίσιο παρά σε συνάρτηση με τις προοπτικές της αγοράς. Οι 
φορείς υπογράμμισαν ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει στο να λαμβάνονται αποφάσεις 
για μη αποτελεσματικές επενδύσεις ή να μην γίνονται καθόλου επενδύσεις. Κατά 
τον τρόπο αυτό, ορισμένες εθνικές αγορές "προστατεύονται" από τον 
ανταγωνισμό νέων φορέων, πράγμα που διευκολύνει τη συγκέντρωση των φορέων 
που βρίσκονται επί τόπου. Το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο οι τελευταίοι 
αυτοί υπόκεινται στο ίδιο περιοριστικό κανονιστικό πλαίσιο με εκείνους που θα 
επιθυμούσαν πρόσβαση στην αγορά δεν είναι ισχυρό διότι οι φορείς που 
βρίσκονται επί τόπου έχουν το πλεονέκτημα ότι εγκαταστάθηκαν έγκαιρα και 
[Απόρεσαν να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά του νομικού πλαισίου (αποτέλεσμα 
"βαρωνίας"). 
U) Οι διαφορές προκαλούν έλλειψη ασφάλειας δικαίου στην ελεύθερη κυκλοφορία 
των εκπομπών 
20 
Στο πράσινο βιβλίο αναλύθηκε διεξοδικά το ζήτημα της καταστράγησης και 
συνάχθηκε ότι τα κράτη μέλη μπορούσαν νομίμως να περιορίζουν την ελεύθερη 
κυκλοφορία ενός σταθμού που καταστρατηγεί μία νομοθεσία για την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης (παραδείγματος χάρη εκπέμποντας μέσω 
δορυφόρου από άλλο κράτος μέλος) εάν το μέτρο αναλογούσε προς το στόχο της 
πολυφωνίας. Σε συνάρτηση με αυτό τον όρο της αναλογικότητας που προϋποθέτει 
εξέταση κατά περίπτωση, το πράσινο βιβλίο αναγνωρίζει τη σημασία της γκρίζας 
ζώνης έλλειψης ασφάλειας του δικαίου που υπάρχει για να διακρίνεται μία 
κατάσταση σαφούς καταστράγησης από εκείνην ενός φορέα που δεν κάνει παρά να 
χρησιμοποιεί τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς. 
Από τη διαβούλευση προέκυψε ότι η περίπτωση μιας καταστράγησης των 
κανονιστικών ρυθμίσεων που θα απειλούσε την πολυφωνία θεωρείται ως πιθανή 
εξέλιξη, ιδίως από το Κοινοβούλιο, έστω και αν προς το παρόν δεν έχει προκύψει 
σαφώς. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι φορείς προβληματίζονται από την 
πιθανότητα της επίκλησης εκ μέρους ενός κράτους μέλους του επιχειρήματος της 
στρέβλωσης για δραστηριότητες που δεν έχουν τέτοιο χαρακτήρα. Ως προς αυτό, 
πρέπει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο των διαδικασιών παράβασης, ο στόχος της 
πολυφωνίας χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα από τα κράτη μέλη για να 
αιτιολογήσουν μέτρα που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών 
εκπομπών ή την ελευθερία εγκατάστασης. Παρ'όλα αυτά, τα εν λόγω εθνικά μέτρα 
στις υποθέσεις αυτές δεν αναφέρονταν σε ρυθμίσεις που αφορούν στην πολυφωνία 
και την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. A fortiori, αυτό σημαίνει ότι οι 
κίνδυνοι να γίνει επίκληση των ρυθμίσεων σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης από ένα κράτος μέλος έναντι μιας εκπομπής που προέρχεται 
από άλλο κράτος μέλος πρόκειται να αυξηθούν στο βαθμό που θα αναπτύσσονται 
οι διασυνοριακές δραστηριότητες. 
ni) Οι διαφορές εκθέτουν τους φορείς σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 
- Ήδη, το 1992, ο βρετανικός τηλεοπτικός σταθμός ITV απευθύνθηκε επίσημα 
στην Επιτροπή σχετικά με τις επιπτώσεις της στρέβλωσης του ανταγωνισμού που 
δημιουργούνται από τις διαφορές των ρυθμίσεων όσον αφορά την ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης· 
Πολλοί φορείς ανέφεραν ότι οι διαφορές στην εθνική ρύθμιση της χώρας τους 
σε συνάρτηση με άλλα κράτη μέλη τους έθεταν σε δυσμενή θέση όσον αφορά την 
αντιμετώπιση του ανταγωνισμού εκ μέρους επιχειρήσεων μέσων μαζικής 
ενημέρωσης που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, οι οποίες μπόρεσαν να 
αναπτυχθούν σε ένα περισσότερο φιλελεύθερο επίπεδο. 
Κατά τη διαβούλευση, ορισμένοι φορείς εξέφρασαν φόβους έναντι μιας 
κατακερματισμένης φιλελευθεροποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ήτοι αποκλειστικά 
στο κράτος μέλος τους. Πράγματι, αυτό θα μπορούσε να έχει ως επίπτωση να τους 
εκθέσει στον ανταγωνισμό μεγάλων ομίλων από άλλα κράτη μέλη ή από τρίτα 
κράτη που θα ελκύονται από την εν λόγω τόσο φιλελεύθερη εθνική αγορά. Ως προς 
αυτό, οι φορείς των μέσων μαζικής ενημέρωσης εξέφρασαν τους φόβους τους 
έναντι των φορέων τηλεπικοινωνιών που προετοιμάζονται, στο πλαίσιο της 
κοινωνίας της πληροφορίας, να εισέλθουν στην αγορά των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και που θα ήταν οι πρώτοι ενδιαφερόμενοι από μία 
φιλελευθεροποίηση που θα μπορούσε να αποφασίσει μόνο του ένα κράτος μέλος. 
21 
ιν)Οι δυνατότητες που προσφέρονται από τις νέες τεχνολογίες και την εσωτερική 
αγορά δεν μπορούν να υλοποιηθούν πλήρως στο υπάρχον νομικό πλαίσιο 
Πρόκειται για ένα σχεδόν ομόφωνο συμπέρασμα όλων των φορέων: τη στιγμή που 
οι νέες τεχνολογίες (ψηφιακή μετάδοση, συμπίεση και σύγκλιση) επιτρέπουν και 
απαιτούν τη διέλευση των εθνικών συνόρων, το υπάρχον νομικό πλαίσιο είναι 
ακατάλληλο. Το πλαίσιο αυτό εκπονήθηκε σε μία εποχή που χαρακτηρίστηκε από 
τη σπανιότητα των συχνοτήτων ενώ, στο εξής, η ψηφιακή τεχνική θα 
πολλαπλασιάσει τις τεχνικές δυνατότητες για τη δημιουργία νέων σταθμών (μεταξύ 
6 έως 10 φορές περισσότεροι σταθμοί). Ο κατάλληλος αυτός χαρακτήρας απορρέει 
όχι μόνο από την ποιότητα των εθνικών ρυθμίσεων αλλά επίσης από, τις διαφορές 
των εθνικών προσεγγίσεων, διότι οι απαραίτητες επενδύσεις για την υλοποίηση 
των νέων αυτών τεχνολογιών απαιτούν την εξεύρεση αγορών σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο. Συνεπώς, δεν αρκεί να προσαρμόσει ένα μόνο κράτος μέλος τη ρύθμιση 
του, διότι ο φορέας που θα εγκατασταθεί εκεί θα συναντήσει φραγμούς για την 
εξαγωγή των νέων αυτών υπηρεσιών στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
στα λοιπά κράτη μέλη, η νομοθεσία των οποίων σχετικά με την ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν προσφέρει τις ίδιες δυνατότητες. 
Μία από τις στρατηγικές που αναφέρονται συχνότερα από τους φορείς συνίσταται 
στη διάδοση μιας δέσμης θεματικών σταθμών (δυνατή με την ψηφιακή συμπίεση) 
που απευθύνεται σε ένα εξειδικευμένο, περιορισμένο κοινό και που κατά συνέπεια 
οφείλει να έχει μία διασυνοριακή διάσταση ώστε να είναι αποδοτική. Εάν οι 
δέσμες αυτές θα μπορούσαν να είναι νόμιμες σε ορισμένα κράτη μέλη, δεν θα ήταν 
σε άλλα, η νομοθεσία των οποίων περιορίζει τον αριθμό των σταθμών. Από 
νομική άποψη, η έκβαση μιας ενδεχόμενης δικαστικής διαφοράς είναι εξαιρετικά 
αβέβαιη, διότι θα έπρεπε να αξιολογηθεί κατά περίπτωση εάν ένα κράτος μέλος 
μπορεί, όσον αφορά την αρχή της αναλογικότητας, να περιορίσει νομίμως τέτοιου 
είδους εκπομπές. Ένα άλλο παράδειγμα του υπάρχοντος πλαισίου, έλλειψης 
ασφάλειας του δικαίου, θα μπορούσε να θέσει προβλήματα στην περίπτωση 
διασυνοριακής μετάδοσης παραμένει στους ορισμούς των τηλεοπτικών μέσων 
μαζικής ενημέρωσης (οι ηλεκτρονικές εφημερίδες καλύπτονται από τις ισχύουσες 
κανονιστικές ρυθμίσεις;) ή στην εφαρμογή των μέγιστων ορίων συμμετοχής στο 
κεφάλαιο ενός τηλεοπτικού σταθμού. 
ν) Οι νέες τεχνολογίες και οι αντιδράσεις για την κανονιστική τους ρύθμιση Θα 
έχουν ως αποτέλεσμα την βραχυπρόθεσμη διεύρυνση της έκτασης των 
φραγμών στην εσωτερική αγορά 
Από τη διαβούλευση προέκυψε ότι όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες, οι φορείς 
σκέπτονται στο εξής με βάση τα νέα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις νέες 
ευρωπαϊκές αγορές ώστε να καταστήσουν αποδοτική την εκμετάλλευση τους. Ως 
προς αυτό, οι φραγμοί στην εσωτερική αγορά εξαιρετικά βραχυπρόθεσμα θα 
μεταβάλουν εντελώς την έκταση τους: 
η ανάπτυξη διασυνοριακών δραστηριοτήτων στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, βάσει των επιπτώσεων των νέων τεχνολογιών, πολλαπλασιάζει τους 
κινδύνους συγκρούσεων ή δικαστικών διαφορών που απορρέουν από τις διαφορές 
μεταξύ των νομοθεσιών· 
οι φραγμοί στην εσωτερική αγορά θα μπορούσαν να γίνουν ακόμη μεγαλύτεροι 
διότι, έναντι των νέων τεχνολογιών, οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις 
22 
εξελίσσονται και κινδυνεύουν να καταλήξουν σε μεγαλύτερες ανομοιογένειες. Στη 
Γερμανία, οι αρμόδιες αρχές των κρατιδίων ξεκίνησαν εργασίες για την 
αναθεώρηση των κανόνων σχετικά με την ιδιοκτησία στο "Rundfunkstaatsvertrag", 
στο Βέλγιο ξεκίνησε ένας προβληματισμός σχετικά με τις επιπτώσεις του ψηφιακού 
συστήματος, στη Γαλλία ένας νέος νόμος φιλελευθεροποιεί τις διατάξεις για τη 
μέγιστη συμμετοχή στο κεφάλαιο ενός τηλεοπτικού σταθμού και μία έκθεση του 
CSA προτείνει τροποποίηση των κανόνων περί αθέμιτου ανταγωνισμού, στην 
Ιταλία εδώ και πολλά χρόνια υπάρχει μία δημόσια συζήτηση σχετικά με την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, στις Κάτω Χώρες πρόσφατα 
εκπονήθηκε κώδικας συμπεριφοράς για τον περιορισμό των συγκεντρώσεων στο 
επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης (τύπος), στο Ηνωμένο Βασίλειο μία 
διαδικασία αναθεώρησης ("preview process") σχετικά με την κανονιστική ρύθμιση 
στον τομέα της ιδιοκτησίας σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης 
στοχεύει στην φιλελευθεροποίηση. Οι εθνικές αυτές κανονιστικές κινήσεις 
δημιουργούν έναν πραγματικό κίνδυνο αύξησης των διαφορών μεταξύ των εθνικών 
προσεγγίσεων, εφόσον δεν υπάρξει συντονισμός σε κοινοτικό επίπεδο. Οι 
διαφορές αυτές αναφένονται ήδη στο επίπεδο του γενικού στόχου: σε ορισμένα 
κράτη μέλη (π.χ. το Ηνωμένο Βασίλειο ή τη Γαλλία), η εξέλιξη στοχεύει στη 
φιλελευθεροποίηση του υπάρχοντος πλαισίου για την αντιμετώπιση του 
παγκόσμιου ανταγωνισμού, ενώ σε άλλα κράτη μέλη (τη Γερμανία ή τις Κάτω 
Χώρες) η συζήτηση στρέφεται κυρίως σε μία αύξηση της αποτελεσματικότητας του 
ελέγχου. Εξάλλου, οι διαφορές αυτές θα απορρέουν από το γεγονός ότι οι εν 
λόγω αλλαγές γίνονται από εντελώς διαφορετικές βάσεις εκκίνησης, εφόσον η 
ισχύουσες κανονιστικές ρυθμίσεις και οι εθνικές αγορές ήδη σημειώνουν 
σημαντικές αποκλίσεις. Συνεπώς, χωρίς ευρωπαϊκό πλαίσιο αυτής της 
νομοθετικής κίνησης, δεν θα υπάρξουν δυνατότητες για μία φυσική ευθυγράμμιση 
μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών. 
τέλος, όσον αφορά τη διεθνοποίηση της βιομηχανίας των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, εάν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
μπορούν να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες ανάπτυξης που τους προσφέρονται από 
την εσωτερική αγορά, δεν θα είναι αρκετά ανταγωνιστικές ώστε να αντιμετωπίσουν 
το διεθνή ανταγωνισμό. 
δ) Η ποιότητα των εθνικών κανόνων 
Η ποιότητα των εθνικών κανόνων ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης αμφισβητήθηκε συχνά, ιδίως για να τονιστεί η ανάγκη να διευκολυνθεί 
η πρόσβαση των επιχειρηματιών στις δραστηριότητες των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Αυτό το πρόβλημα τονίστηκε ιδίως από τον κλάδο της ραδιοφωνίας 
λόγω των δυσχερειών απόκτησης των σχετικών αδειών λειτουργίας. Αυτό το 
ζήτημα φέρνει στην επιφάνεια την ύπαρξη πιέσεων για να υπάρξει κάποια εξέλιξη 
των εθνικών κανονιστικών πλαισίων. 
ε) ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας 
Η σπουδαιότητα του στόχου να προωθηθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, 
για να διαπιστωθεί η αναγκαιότητα ανάληψης δράσης, υποστηρίχθηκε ιδίως από 
τους εκδότες και τους επιχειρηματίες περισσότερων του ενός μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, λόγω της διεθνοποίησης της βιομηχανίας των MME και της 
ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών. 
23 
2. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΙΑΣ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ 
ΔΡΑΣΗΣ 
Πρόκειται για τις απαντήσεις στις ερωτήσεις 4 και 6 του ερωτηματολογίου του 
Πράσινου Βιβλίου και στις ερωτήσεις Γ και Δ του συμπληρωματικού 
ερωτηματολογίουδ. Ενώ το πρόβλημα του περιεχομένου μιας ενδεχόμενης 
ενέργειας βρισκόταν στο επίκεντρο των απόψεων που εκφράστηκαν, παραδόξως 
στο πλαίσιο των γραπτών παρατηρήσεων αυτό το ζήτημα δεν εξετάζεται επαρκώς 
με ακρίβεια και κατά τρόπο συγκεκριμένο. Πολλοί από τους συμμετέχοντες στη 
διαβούλευση είχαν την τάση να συνδέουν το πρόβλημα της αναγκαιότητας μιας 
ενέργειας με το περιεχόμενο αυτής της ενέργειας, ενώ πρόκειται για δύο 
διαφορετικά ζητήματα στα οποία πρέπει να δοθεί διαφορετική απάντηση. 
Το Κοινοβούλιο και η ΟΚΕ διάκεινται ευνοϊκά έναντι της δημιουργίας 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά, αντίθετα, η χρησιμότητα αυτής της Επιτροπής 
αμφισβητείται από την πλειοψηφία των επαγγελματικών φορέων. 
Όσον αφορά την κάλυψη της συγκέντρωσης σε επίπεδο ενός μόνο μέσον μαζικής 
ενημέρωσης και συγκεκριμένα στο τύπο. 
Από τη διαβούλευση προέκυψε αφμενός ότι οι επιχειρηματίες των δύο χωρών (F, Ι) 
που έχουν θεσπίσει αυτόματο ανώτατο όριο όσον αφορά τη συγκέντρωση στο χώρο 
του τύπου επιθυμούν να πάψουν να υφίστανται διακρίσεις σε σχέση με τμάλλα 
κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν τέτοιους περιορισμούς και αφμετέρου ότι οι 
επιχειρηματίες των άλλων κρατών μελών εξέφρασαν την αντίθεση τους στη 
θέσπιση τέτοιου ανώτατου ορίου στις χώρες τους. 
Το κριτήριο της ακροαματικότητας που προβλέπεται από το πράσινο βιβλίο9 
αποτέλεσε το αντικείμενο ορισμένων σχολίων αρκετά γενικού χαρακτήρα. 
8 ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί την γνώμη των ενδιαφερομένων μερών ως προς το περιεχόμενο 
ενός πιθανού μέσου εναρμόνισης όπως προβλέπεται ανωτέρω, ιδιαίτερα με τις δύο εναλλακτικές λύσεις του πεδίου 
εφαρμογής, ως προς την προσφυγή σε πραγματική ακρόαση σαν βάση για να καθοριστούν τα όρια, ως προς την οριοθέτηση 
των Εώνων μετάδοσης, ενδεχομένως ως προς τα άλλα πιθανά θέιιατα και ως προς τα μέσα προσδιορισμού της έννοιας της 
ελέγχουσας επίΥείοτιστκ. 
ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών για το αν υπάρχει 
ενδιαφέρον να δημιουργηθεί ένα όργανο που θα έχει αρμοδιότητες σε θέματα συγκέντρωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Ερώτηση ΓΙ. Δεδομένου ότι το κριτήριο της δυνητικής ακροαματικότητας (όπως ο πληθυσμός που μπορεί να δέχεται 
προγράμματα από δορυφορικούς τηλεοπτικούς σταθμούς) θα ήταν πολύ περιοριστικό, ποια μέτρα υπολογισμού της 
ακροαματικότητας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, ιδιαίτερα για τη συγκέντρωση που καλύπτει πολλά μέσα μαζικής 
ενημέρωσης και τη συγκέντρωση που καλύπτει ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών επιχειρήσεων 
(για παράδειγμα, "audience share" για την τηλεόραση, "daily reach" για το ραδιόφωνο, αριθμός πωληθέντων φύλλων για τον 
ημερήσιο τύπο); 
Ερώτηση Γ2. Σε σχέση με τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στο(α) εθνικό(ά) πλαίσιο(α), ιδίως το κριτήριο του 
αριΟμούντων σταθμών, θα διακρίνει το κριτήριο της ακροαματικότητας τις δυνατότητες της πρόσβασης στην αγορά, ιδίως 
για τους σταθμούς που μεταδίδουν συγκεκριμένα θέματα (λόγω της χαμηλής τους ακροαματικότητας); 
Ερώτηση Γ3. Ποιες είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να καταστεί επιχειρησιακό ένα σύστημα που χρησιμοποιεί 
κατώτατα όρια βασιζόμενα στην ακροαματικότητα (συμβατότητα, συγκρισιμότητα, ισοδυναμία, κλπ.); Υπάρχει ένα κριτήριο 
ολοκληρωμένης και ενιαίας ακροαματικότητας σε επίπεδο περισσότερων μέσων μαζικής ενημέρωσης ή πρέπει να υπάρχουν 
πολλά διαφορετικά κριτήρια ανάλογα με κάθε MME και το συνδυασμό τους; 
Ερώτηση Γ4. Είναι απαραίτητο να προβλεφθούν συμπληρωματικά κριτήρια όπως, για παράδειγμα η γλώσσα του MME, η 
φύση των τηλεοπτικών ή ραδιοφωνικών σταθμών, ο αριθμός των αδειών λειτουργίας που χορηγήθηκαν συγχρόνως, κλπ....; 
Ερώτηση Γ5. Τα όρια που έχουν καθοριστεί πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να προβλέπουν 
αυστηρότερα όρια για τους επιχειρηματικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι στην επιράτειά τους; 
Ερώτηση ΔΙ. Για να ενταχθεί ο έλεγχος των MME σε ειδικούς κανόνες πρέπει κατά τη γνώμη σας να θεσπιστούν κανόνες 
πέραν του κοινού δικαίου, ιδίως στο πλαίσιο του εταιρικού δικαίου; 
Ερώτηση Δ2. Ποιες είναι οι παρατηρήσεις σας όσον αφορά τους ορισμούς που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των 
ισχυουσών εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων για την ιδιοκτησία των MME; 
Ερώτηση Δ3. Ποια στοιχεία ορισμού θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν λαμβανομένων υπόψη των στόχων της 
αποτελεσματικότητας, της προσαρμοστικότητας στο κοινοτικό πλαίσιο, της συμβατότητας με τα υφιστάμενα συστήματα 
καθώς και των οικονομικών και τεχνολογικών αποτελεσμάτων που θα μπορούσαν να παραγάγουν; 
9Το πράσινο βιβλίο θίγει το πρόβλημα της χρησιμοποίησης του κριτηρίου της πραγματικής ακροαματικότητας για τον 
καθορισμό των ορίων που περιορίζουν την πρόσβαση στην ιδιοκτησία MME: Για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας σε νέο 
τηλεοπτικό σταθμό (ή για να επιτρέψει τον έλεγχο υφιστάμενου τηλεοπτικού σταθμού), η εθνική ελεγκτική αρχή θα έπρεπε να 
24 
Εκφράστηκαν τρεις κατηγορίες απόψεων: πρόκειται για ένα λογικό κριτήριο το 
οποίο δημιουργεί όμως προβλήματα ως προς την υλοποίηση του, πρόκειται για ένα 
ανεπαρκές κριτήριο δεδομένου ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη και οικονομικά 
κριτήρια (όπως το εισόδημα), πρόκειται για ένα καλό κριτήριο. Η πλειονότητα 
των σχολίων κατατάσσεται στις δύο πρώτες κατηγορίες. Η ερώτηση σχετικά με το 
κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα κριτήριο ολοκληρωμένης και ενιαίας 
ακροαματικότητας σε επίπεδο περισσότερων μέσων μαζικής ενημέρωσης αποτέλεσε 
το αντικείμενο ποικίλων απαντήσεων. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κριτήριο της 
ακροαματικότητας αποτέλεσε το αντικείμενο παρανοήσεων και ότι οι θέσεις μεταξύ 
των απαντήσεων στο ερωτηματολόγιο του πράσινου βιβλίου και των απαντήσεων 
στο συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο εξελίχθηκαν προς μία περισσότερο θετική 
κατεύθυνση έναντι αυτού του κριτηρίου. Η παρανόηση συνίστατο στο γεγονός ότι 
ορισμένοι επιχειρηματίες θεώρησαν ότι αυτό το κριτήριο θα μπορούσε να 
αναστείλει την ανάπτυξη ενός υφιστάμενου τηλεοπτικού σταθμού ενώ, στην 
πραγματικότητα, το κριτήριο αυτό θα χρησιμοποιείται μόνο στο πλαίσιο αίτησης 
για τη χορήγηγηση άδειας λειτουργίας, που θα υποβάλλεται σε μια εθνική αρχή, και 
θα αφορά ένα νέο σταθμό ή την απόκτηση του ελέγχου (ή συμμετοχών) ενός 
υφιστάμενου σταθμού. 
Το κριτήριο του ελεγκτή των MME που προβλέπεται επίσης από το πράσινο 
βιβλίοΙΟ αποτέλεσε το αντικείμενο ελάχιστων συγκεκριμένων σχολίων. Πάντως, 
οι απαντήσεις στην πλειονότητα τους τονίζουν ότι θα ήταν σκόπιμο να 
προβλεφθούν ειδικοί κανόνες πέραν του ορισμού του ελέγχου από το εταιρικό 
δίκαιο. 
Το ζήτημα των προσώπων στα οποία θα απαγορεύεται η απόκτηση MME 
("disqualified persons") θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντικό από το Κοινοβούλιο το 
οποίο ζητεί ιδίως να μην μπορούν οι διαφημιστικές εταιρείες να εκμεταλλεύονται 
εφημερίδες, ραδιοφωνικούς ή τηλεοπτικούς σταθμούς και αντιστρόφως. 
3. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ 
Πρόκειται για τις απαντήσεις στην ερώτηση All του συμπληρωματικού 
ερωτηματολογίου. 
καθορίζει εάν, στη ζώνη που θα καλύπτεται από το νέο σταθμό, η πραγματική ακροαματικότητα των MME που ελέγχονται 
ήδη από τον αιτούντα την άδεια λειτουργίας δεν υπερβαίνει το όριο που καθορίζεται από την οδηγία. 
ιοΠρέπει να βρεθεί ένας ορισμός που να επιτρέπει τον εντοπισμό του προσώπου ή του 
επιχειρηματικού φορέα που ελέγχει μια επιχείρηση MME προκειμένου να εφαρμοστεί το κριτήριο 
της ακροαματικότητας που περιορίζει την πρόσβαση στην ιδιοκτησία. 
11 Ερώτηση Α1:Ποιές είναι οι νέες τεχνολογίες ή οι τεχνολογίες που θα αναπτυχθούν και που θα 
επηρεάσουν την αγορά (παρουσιάστε τις νέες τεχνολογίες κάνοντας διάκριση ιδίως μεταξύ εκείνων 
οι οποίες, από την άποψη του καταναλωτή, θα αντικαταστήσουν τις υφιστάμενες τεχνολογίες και 
τις τεχνολογίες που θα αναπτυχθούν παράλληλα- διευκρινίστε το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής 
αυτών των νέων τεχνολογιών).Ερώτηση Α2:Ποιός είναι ο προβλεπόμενος οικονομικός αντίκτυπος 
στο κοινοτικό πλαίσιο, ιδίως στη διάρθρωση της αγοράς και στη στρατηγική των επιχειρηματικών 
φορέων στην εσωτερική αγορά; Αυτή η αξιολόγηση δεν πρέπει να είναι συνολική αλλά να αφορά 
κάθε τεχνολογία χωριστά. Είναι σημαντικό να δοθούν συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με το 
κόστος πρόσβασης σμαυτές τις τεχνολογίες, ιδίως για τον καταναλωτή και τους επιχειρηματικούς 
φορείς.Ερώτηση A3: Ποιος είναι ο προβλεπόμενος αντίκτυπος στο εθνικό κανονιστικό πλαίσιο 
όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης; Οι υφιστάμενες εθνικές νομοθεσίες 
σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης επιτρέπουν την ανάπτυξη αυτών των 
τεχνολογιών ή μπορούν, αντίθετα, να την περιορίσουν (στην τελευταία περίπτωση εξηγείστε με 
ποιο τρόπο); Ερώτηση A4: Σε ποιο βαθμό οι νέες τεχνολογίες ενδέχεται να μεταβάλλουν τους 
όρους χορήγησης αδειών λειτουργίας ή αδειών εκμετάλλευσης στους τηλεοπτικούς και 
ραδιοφωνικούς επιχειρηματικούς φορείς; Συγκεκριμένα ποιοί όροι,εκτός από εκείνους που 
αφορούν την πολυφωνία, θα μπορούσαν να προβλεφθούν; 
25 
μΟλες οι απαντήσεις τονίζουν τη σπουδαιότητα του αντίκτυπου των νέων 
τεχνολογιών. Ιδίως της ψηφιακοποίησης, της συμπίεσης και της σύγχισης, που θα 
επιτρέψουν την αύξηση του αριθμού των τηλεοπτικών σταθμών, θα μεταβάλλουν 
αισθητά τις εμπορικές στρατηγικές και θα εντείνουν τη διεθνοποίηση. Οι θέσεις 
τονίζουν ότι οι υφιστάμενες κανονιστικές ρυθμίσεις όσον αφορά την ιδιοκτησία 
των MME δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες λόγω των μεθόδων 
που χρησιμοποιούν, ιδίως του κριτηρίου του αριθμού των σταθμών που ελέγχονται 
από τον ίδιο επιχειρηματικό φορέα ή των ορισμών των εκπομπών (καλύπτει αυτός 
ο ορισμός τις εκδόσεις με ηλεκτρονικά μέσα;). Στις απαντήσεις τονίζεται επίσης η 
σπουδαιότητα των νέων τεχνολογιών για τον τομέα των εκδόσεων. Ορισμένοι 
επιχειρηματίες του κλάδου της ραδιοφωνίας έθιξαν το πρόβλημα της πρόσβασης 
στις τεχνολογίες, ιδίως το DAB, και τόνισαν τον κίνδυνο περαιτέρω συγκέντρωσης 
που δημιουργούν. Αντίθετα, στο πλαίσιο άλλων θέσεων τονίζεται η ανάγκη 
χαλάρωσης των ανωτάτων ορίων που επιβάλλονται για την καταπολέμηση των 
συγκεντρώσεων στο βαθμό που είναι αναγκαίο για την ανάπτυξη των νέων 
τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται για τις εκπομπές. Ορισμένα θέματα θα έπρεπε 
να εξεταστούν σε βάθος, όπως εκείνο των οικονομικών δεσμών ανάντη και κατάντη 
του φορέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθώς και εκείνων που αφορούν στην 
κάθετη ολοκλήρωση. 
4. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ 
ΕΘΝΙΚΩΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΩΝ. 
Πρόκειται για τις απαντήσεις στις ερωτήσεις Β12 του συμπληρωματικού 
ερωτηματολογίου. Σε γενικές γραμμές, οι απαντήσεις τόνισαν ότι σε πολλά κράτη 
μέλη θεσπίζονται ή μελετάται η θέσπιση κανονιστικών ρυθμίσεων ενώ σε πολλές 
θέσεις τονίζονται οι κίνδυνοι διεύρυνσης της υφιστάμενης ανομοιογένειας μεταξύ 
των εθνικών νομοθεσιών. 
Γ. Παρατηρήσεις επί των σχολίων 
Στο πλαίσιο της διαβούλευσης έγινε φανερό ότι υπήρξαν ορισμένες παρανοήσεις 
που πρέπει να αρθούν. 
1. ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΙΑΣ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
α) Τα ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες και την άσκηση 
δημοσιογραφικών δραστηριοτήτων. 
Στο ψήφισμα του το Κοινοβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να προτείνει την 
ανάληψη πρωτοβουλιών διαφορετικών από τις πρωτοβουλίες που αφορούν τη 
συγκέντρωση στον τομέα των MME. Συγκεκριμένα, ζήτησε την υποβολή μιας 
12Ερώτηση Β1:Γνωρίζετε αν υπάρχουν σχέδια για τη θέσπιση νέων ειδικών κανόνων για την 
καταπολέμηση της συγκέντρωσης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης στα κράτη μέλη; Γιατί 
διαμορφώθηκαν αυτοί οι κανόνες και σε τι αποσκοπούν; Ερώτηση Β2:Επιθυμείτε κάποια μεταβολή 
στο ιχύον νομικό πλαίσιο;Ερώτηση Β3: Ποιοί είναι οι παράγοντες που θα μπορούσαν να 
μεταβάλλουν το εθνικό νομικό πλαίσιο στο μέλλον (νέες άδειες λειτουργίας ραδιοφωνικών 
σταθμών,εξέλιξη των σχετικών ρυθμίσεων, συζητήσεις σε πολιτικό επίπεδο, αναποτελεσματικότητα 
των εθνικών κανόνων, πολύ περιοριστικοί κανόνες, κ.λ.π.); Ερώτηση Β4: Πόσο χρονικό διάστημα 
απαίτησε η επεξεργασία των υφιστάμενων κανονιστικών ρυθμίσεων; Συμμετείχατε στην 
επεξεργασία τους; Ερώτηση Β5: Αυτές οι ενδεχόμενες μεταβολές πιστεύετε ότι ενδέχεται να 
αμβλύνουν ή να επιδεινώσουν την ανομοιογένεια μεταξύ των κανονιστικών ρυθμίσεων των κρατών 
μελών στην Κοινότητα; 
26 
πρότασης οδηγίας για την πρόσβαση σε πληροφορίες κοινοτικών και εθνικών 
αρχών, μιας πρότασης οδηγίας για τη διασφάλιση της δημοσιογραφικής 
ανεξαρτησίας και τη θέσπιση κώδικα συμπεριφοράς σχετικά με την επαγγελματική 
δεοντολογία. Στο σημείο αυτό η Επιτροπή επιθυμεί να διευκρινίσει ότι τα 
ζητήματα που θίγονται στο πράσινο βιβλίο οριοθετήθηκαν με βάση τις κοινοτικές 
αρμοδιότητες και την αρχή της επικουρικότητας. 
μΟσον αφορά το αίτημα για τη θέσπιση οδηγίας για το δικαίωμα αποσπάσεως σε 
πληροφορίες κοινοτικών και εθνικών αρχών, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι τα 
ζητήματα της διαφάνειας και της πρόσβασης στις πληροφορίες είναι σημαντικά. 
Για το σκοπό αυτό υπέβαλε δύο ανακοινώσεις στο Συμβούλιο, στο Κοινοβούλιο 
και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, εκ των οποίων η μία αφορούσε τη 
διαφάνεια στην Κοινότητα13 και η άλλη την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα 
των οργάνων14. Σμαυτές τις δύο ανακοινώσεις τονίζεται η επιθυμία της Επιτροπής 
να θέσει σε εφαρμογή, στο επίπεδο των οργάνων της μΕνωσης, μια πολιτική για τη 
διαφάνεια, ιδίως μέσω μιας συμφωνίας μεταξύ των οργάνων. Πάντως, αυτές οι 
ανακοινώσεις δεν εξετάζουν το ζήτημα της πρόσβασης στις πληροφορίες που 
διαθέτουν τα κράτη μέλη στο βαθμό που τα ζητήματα αυτά αντιμετωπίζονται ήδη 
σε εθνικό επίπεδο ανάλογα με τις ρυθμίσεις κάθε κράτους μέλους. Στο πλαίσιο 
αυτό, μια κανονιστική παρέμβαση στο επίπεδο της μΕνωσης δεν μπορεί να 
δικαιολογηθεί από την ύπαρξη της εσωτερικής αγοράς επειδή η ανομοιογένεια 
μεταξύ των εθνικών ρυθμίσεων δεν δημιουργεί εμπόδια που θα έπρεπε να αρθούν 
με τη θέσπιση μέτρων εναρμόνισης. 
μΟσον αφορά τον κώδικα των μέσων μαζικής ενημέρωσης για την προστασία της 
επαγγελματικής δεοντολογίας και την οδηγία πλαίσιο για τη διασφάλιση της 
δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας, αυτά τα ζητήματα δεν μπορούν να 
αντιμετωπιστούν στο επίπεδο της Κοινότητας δεδομένου ότι βάσει των κοινοτικών 
αρμοδιοτήτων και της αρχής της επικουρικότητας εμπίπτουν στην αρμοδιότητα 
των κρατών μελών. Πράγματι, αφμενός αυτά τα ζητήματα δεν επιλύονται με τη 
θέσπιση κανονιστικών ρυθμίσεων αλλά μάλλον με κώδικες επαγγελματικής 
δεοντολογίας που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του νομοθέτη και, αφμετέρου, 
στην περίπτωση που υφίστανται κανονιστικές ρυθμίσεις, η ανομοιογένεια μεταξύ 
των κρατών μελών δεν φαίνεται να δημιουργεί προβλήματα στην απρόσκοπτη 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς έτσι ώστε να επιβάλλεται εναρμόνιση. 
β) Τα ζητήματα σχετικά με την εσωτερική πολυφωνία 
Το ζήτημα της εσωτερικής πολυφωνίας δημιούργησε ορισμένες παρανοήσεις που 
οδήγησαν στην υποβολή αιτημάτων τα οποία αποσκοπούσαν στον αποκλεισμό των 
δημοσίων σταθμών από το πεδίο εφαρμογής μιας ενδεχόμενης οδηγίας σχετικά με 
την ιδιοκτησία των MME. Πρόκειται για ένα ευαίσθητο ζήτημα και η Επιτροπή 
επιθυμεί να τονίσει ότι η ιδιαιτερότητα των δημοσίων σταθμών πρέπει να ληφθεί 
πλήρως υπόψη στο πλαίσιο της διαμόρφωσης του περιεχομένου της κανονιστικής 
ρύθμισης. Πάντως, μια αυτόματη ή a priori παρέκκλιση θα προϋπέθετε μία ανάλυση 
σε βάθος, σύμφωνα με τους εξής άξονες: 
- Κατμαρχήν, μια μερική εναρμόνιση, που δεν θα κάλυπτε δηλαδή όλες τις 
περιπτώσεις συγκέντρωσης, ενδέχεται να μην οδηγούσε στην άρση των εμποδίων 
στην εσωτερική αγορά που δημιουργούνται από την ανομοιογένεια των εθνικών 
κανονιστικών ρυθμίσεων. 
13"Η διαφάνεια στην Κοινότητα" COM(93)258 τελικό της 2ας Ιουνίου 1993 
14"Η πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα των οργάνων"(Χ)Μ(93)191 τελικό της 5ης Μαΐου 1993 
- Επιπλέον, αν το περιεχόμενο της οδηγίας παρεμποδίζει τις συγκεντρώσεις MME 
που ξεπερνούν ένα ορισμένο επίπεδο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι 
περιπτώσεις συγκεντρώσεων, ακόμη και εκείνες που αφορούν τους σταθμούς που 
ελέγχονται από το δημόσιο, δεδομένης της αποστολής τους στο πλαίσιο της 
παροχής υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος. 
- Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι οι δημόσιοι σταθμοί ασκούν σε ορισμένες 
περιπτώσεις τις δραστηριότητες τους ως ιδιωτικοί φορείς, όταν εφαρμόζουν μία 
στρατηγική διαφοροποίησης που μπορεί να καταλήξει π.χ. στη δημιουργία νέων 
σταθμών που δεν υπόκεινται στις υποχρεώσεις εσωτερικής πολυφωνίας που 
ισχύουν για τους δημόσιους σταθμούς. 
- Δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση μεταξύ των επιδιωκόμενων στόχων: Μια 
εναρμόνιση στον τομέα της ιδιοκτησίας των MME δεν θα επηρέαζε σε καμία 
περίπτωση την ιδιαιτερότητα της δημόσιας υπηρεσίας, ιδίως την αποστολή των 
δημοσίων υπηρεσιών και τις υποχρεώσεις εσωτερικής πολυφωνίας. 
- Τέλος, δεν υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ των μέτρων εσωτερικής 
πολυφωνίας και των μέτρων εξωτερικής πολυφωνίας: μολονότι γενικός στόχος 
παραμένει ο ίδιος - η διασφάλιση της πολυφωνίας, ο επιδιωκόμενος επί μέρους 
στόχος από αυτούς τους δύο τύπους μέτρων για την επίτευξη αυτού του γενικού 
στόχου είναι διαφορετικός: τα μέτρα εσωτερικής πολυφωνίας αποσκοπούν στη 
διασφάλιση της πολυγνωμίας στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ίδιου σταθμού· 
τα μέτρα εξωτερικής πολυφωνίας δεν αποσκοπούν στην εξασφάλιση της 
πολυγνωμίας στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ίδιου σταθμού, αλλά μέσω της 
ανεξαρτησίας και της αυτονομίας μεταξύ των διαφόρων MME. μΕτσι, δεν είναι 
δυνατόν να αντισταθμιστεί μια ενδεχόμενη μη εφαρμογή των μέτρων υπέρ της 
εξωτερικής πολυφωνίας με την εφαρμογή μέτρων εσωτερικής πολυφωνίας. 
γ) Το ζήτημα της οργανικής σχέσης μεταξύ του γενικού δικαίου ανταγωνισμού 
και των ειδικών κανόνων σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης 
Στο πλαίσιο ορισμένων σχολίων εκφράστηκαν αμφιβολίες ως προς την οργανική 
σχέση μεταξύ των ειδικών κανόνων όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και του γενικού δικαίου ανταγωνισμού. 
ι- Αδυναμία αντικατάστασης των ειδικών κανόνων σχετικά με την ιδιοκτησία 
στον τομέα των MME από το γενικό δίκαιο ανταγωνισμού. 
μΟπως τονίζεται στο πράσινο βιβλίο 15, ακόμη και αν το δίκαιο ανταγωνισμού 
μπορεί να συμβάλει στην πολυφωνία, δεν αρκεί για να καλύψει όλες τις 
15 Τέταρτο μέρος, κεφάλαιο 2, τμήμα 1, επιμέρους τμήμα 2. Λόγω της διαφορετικής φύσης των δύο 
μέσων (δίκαιο ανταγωνισμού/ειδικοί κανόνες για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης), θα μπορούσαν να 
δημιουργηθούν καταστάσεις στις οποίες ο πλουραλισμός θα είχε απειληθεί χωρίς να 
παρεμποδίζεται κατά αξιοσημείωτο τρόπο ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε 
σημαντικό τμήμα της. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να προκύψει από τον ορισμό των σχετικών 
αγορών που καθιστά δυσχερή την αξιολόγηση μιας αγοράς σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και επιβάλει να λαμβάνεται υπόψη κάθε αγορά χωριστά. Για παράδειγμα, από την 
άποψη του καταναλωτή των μέσων μαζικής ενημέρωσης, που ακούει ραδιόφωνο, διαβάζει την 
εφημερίδα και παρακολουθεί την τηλεόραση, μία συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που 
καταναλώνει να εξαρτώνται από το ίδιο φορέα ελέγχου, ακόμη και αν τα μερίδια της αγοράς στο 
28 
καταστάσεις δεδομένου ότι η διατήρηση του ανταγωνισμού και η διατήρηση της 
πολυφωνίας αποτελούν δύο διαφορετικούς στόχους που απαιτούν διαφορετική 
αντιμετώπιση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα κράτη μέλη θέσπισαν ειδικές 
κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
παράλληλα με το εθνικό δίκαιο ανταγωνισμού. 
Εξάλλου, ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα του δικαίου ανταγωνισμού, η 
ανομοιογένεια μεταξύ των ειδικών εθνικών κανόνων για την ιδιοκτησία των MME 
παραμένει όπως επίσης και οι επιπτώσεις της στην λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς. 
Η περαιτέρω μείωση των ορίων στο πλαίσιο του κανονισμού για τις πράξεις 
συγκέντρωσης 16 , που προτάθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις ως λύση, δεν θα έλυνε 
συνεπώς τα προβλήματα που δημιουργούνται από την ανομοιογένεια των ειδικών 
εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων για την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
ιι) Κίνδυνος επικάλυψης με το δίκαιο ανταγωνισμού 
Αντιστρόφως, στο πλαίσιο ορισμένων σχολίων εκφράζεται η επιθυμία θέσπισης 
ειδικού κανόνα που να καλύπτει καταστάσεις που εμπίπτουν μάλλον στο πεδίο 
εφαρμογής του δικαίου ανταγωνισμού. Αυτό ισχύει ιδίως για τις συγκεντρώσεις 
στον τομέα της διαφήμισης ή τις κάθετες σχέσεις μεταξύ παραγωγού, και κάτοχου 
δικαιωμάτων, που μπορούν να αντιμετωπιστούν με την εφαρμογή του εθνικού 
δικαίου ή του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (κανονισμός για τις πράξεις 
συγκέντρωσης, άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης) χωρίς να φαίνεται αναγκαία η 
επεξεργασία νέων ειδικών κανόνων. Επίσης, η αποτελεσματική εφαρμογή του 
δικαίου του ανταγωνισμού μπορεί να καλύψει τις καταστάσεις που αναφέρονται σε 
συστήματα ελέγχου της πρόσβασης σε νέες τεχνολογίες που θα μπορούσαν να 
περιορίσουν την πρόσβαση ορισμένων επιχειρήσεων στην αγορά των νέων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. Αυτός είναι εξάλλου ο λόγος για τον οποίο, στο εθνικό 
επίπεδο, οι ειδικές εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις για την πολυφωνία δεν 
καλύπτουν γενικά αυτές τις καταστάσεις. 
2. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ 
ΠΟΛΥΦΩΝΊΑΣ 
Σε πολλές περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, πολλοί συμμετέχοντες 
φάνηκε να θεωρούν αντιφατικό το στόχο της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, 
με το στόχο της προστασίας της πολυφωνίας. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής αυτό 
είναι αδικαιολόγητο. Η εσωτερική αγορά δεν είναι " η ελεύθερη αγορά" στο 
πλαίσιο της οποίας καταργείται κάθε περιορισμός. 
Πράγματι, το Πράσινο βιβλίο τονίζει ότι οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις 
αποσκοπούν στην επίτευξη ενός βασικού στόχου που αφορά το κοινό συμφέρον 
(εξασφάλιση της πολυφωνίας) και κατά συνέπεια μόνο η κοινοτική εναρμόνιση 
αυτών των κανόνων γενικού συμφέροντος θα μπορούσε να καταργήσει τους 
κάθε ένα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ανεπαρκή για να προκαλέσουν στρεβλώσεις στον 
ανταγωνισμό. 
16 Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή αποφάσισε, στην έκθεση της για την εφαρμογή του κανονισμού 
για τις πράξεις συγκέντρωσης του Ιουλίου 1993, να περιμένει πριν υποβάλλει πρόταση για την 
αναθεώρηση των ορίων. Το ζήτημα αυτό θα επανεξεταστεί το αργότερο στο τέλος του 1996. 
29 
περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και στην ελευθερία 
εγκατάστασης που προκαλεί η ανομοιογένεια. 
μ Ετσι, στο βαθμό που η καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς προϋποθέτει τη 
θέσπιση κανονιστικής ρύθμισης, η τελευταία θα επιτρέψει συγχρόνως την επίτευξη 
του στόχου της διατήρησης της πολυφωνίας έναντι της συγκέντρωσης των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. Με άλλα λόγια, η παρέμβαση της Κοινότητας που βασίζεται 
σε λόγους που σχετίζονται με την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς δεν έρχεται καθμεαυτή σε αντίθεση με την προάσπιση του γενικού 
συμφέροντος που είναι η παρεμπόδιση των συγκεντρώσεων που θέτουν σε κίνδυνο 
την πολυφωνία και δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά στο πλαίσιο 
του δικαίου ανταγωνισμού. 
3. Η "ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ" ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ 
ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ 
Ορισμένοι συμμετέχοντες στην διαβούλευση εξέφρασαν αμφιβολίες σχετικά με τη 
δυνατότητα φιλελευθεροποίησης των συστημάτων για την καταπολέμηση των 
συγκεντρώσεων με τη θέσπιση μιας κανονιστικής ρύθμισης για την πολυφωνία. 
Ωστόσο, δεν υφίσταται καμία αντίφαση μεταξύ κανονιστικής ρύθμισης και 
φιλελευθεροποίησης. Αντίθετα, μόνο μια κοινοτική κανονιστική ρύθμιση θα 
επέτρεπε, ενδεχομένως, ένα ορισμένο βαθμό ελευθέρωσης για τους ακόλουθους 
τρεις λόγους: 
- θα περιόριζε τον αριθμό των κανονιστικών ρυθμίσεων στις οποίες υπόκεινται 
οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο της άσκησης των ευρωπαϊκών τους 
δραστηριοτήτων (αντικατάσταση δώδεκα διαφορετικών νομικών καθεστώτων 
μμένα ενιαίο καθεστώς)· 
- θα καταργούσε τα εμπόδια στην εσωτεοικύ ανοοά που έχουν ήδη εντοπιστεί 
(ιδίως στη νομική ανασφάλεια σε περίπτωση καταστρατήγησης των 
νομοθεσιών) καταργώντας την ανομοιογένεια μεταξύ των νομοθεσιών· 
- ο τρίτος λόγος δεν σχετίζεται με την κοινοτική υπεροχή του χαρακτηρίζει κάθε 
εναρμόνιση τύπου "εσωτερικής αγοράς", αλλά με την ποιότητα του 
πεοιενομένου του νομικού κανόνα. Για το σκοπό αυτό, σύμφωνα με το 
κριτήριο της αναλογικότητας, το περιεχόμενο του κανόνα δεν πρέπει να 
περιλαμβάνει στοιχεία πέραν των αναγκαίων για την επίτευξη του 
απαιτούμενου στόχου και να διατηρεί μια λεπτή ισοροπία μεταξύ της ανάγκης 
να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις δραστηριότητες MME και της ανάγκης να 
αποτραπούν οι συγκεντρώσεις που θέτουν σε κίνδυνο την πολυφωνία και οι 
οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο της εφαρμογής του 
δικαίου ανταγωνισμού. Πράγματι, το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του 
δικαίου ανταγωνισμού θα πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον καθορισμό του 
περιεχομένου μιας κανονιστικής ρύθμισης και του αντίκτυπου αυτής της 
δράσης δεδομένου ότι το αντικείμενο της κανονιστικής ρύθμισης θα είναι η 
κάλυψη των περιπτώσεων που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την πολυφωνία 
και που δεν μπορούν να καλυφθούν από το δίκαιο ανταγωνισμού. Αντίθετα, οι 
άλλες καταστάσεις θα καλύπτονται μόνο από το γενικό δίκαιο ανταγωνισμού. 
Ένα μέσο στο οποίο ενδέχεται να δημιουργηθούν συγχύσεις ή επικαλύψεις 
μεταξύ του δικαίου ανταγωνισμού και των υλικών κανόνων θα παρεμπόδιζε την 
επίτευξη γνήσιας φιλελευθεροποίησης χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζει σε 
μεγαλύτερο βαθμό την πολυφωνία. Εξάλλου, η ποιότητα της κανονιστικής 
ρύθμισης θα εξαρτηθεί από την ικανότητα συνυπολογισμού των επιπτώσεων 
30 
των νέων τεχνολογιών. Για το σκοπό αυτό, η χρησιμοποίηση του κριτηρίου της 
ακροαματικότητας ενδέχεται, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, να παράσχει 
αποτελεσματικότερη ασφάλεια για τη διατήρηση της πολυφωνίας ενώ 
ταυτόχρονα θα επιβάλλει λιγότερους περιορισμούς σε σχέση με το κριτήριο του 
αριθμού των σταθμών που ανήκουν στον ίδιο επιχειρηματικό φορέα. 
III. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ 
ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ 
Α. θέση τικ Επιτροπικ όσον αα>οοά TIC επιλογές 
Η διαβούλευση επιβεβαίωσε σε γενικές γραμμές την ανάλυση που επέτρεψε τον 
προσδιορισμό των εμποδίων στην εσωτερική αγορά και τις τρεις πιθανές 
εναλλακτικές λύσεις. Κατά συνέπεια, η παρούσα ανακοίνωση δεν πρόκειται να 
επανέλθει στον προσδιορισμό των πιθανών εμποδίων στην εσωτερική αγορά και ο 
αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στο Πράσινο Βιβλίο για περισσότερα 
επεξηγηματικά σχόλια. Από τη στιγμή που διαπιστώνεται η ανάγκη να αναληφθεί 
δράση σε συγκεκριμένο τομέα, η τελική απόφαση όσον αφορά την ανάληψη αυτής 
της δράσης ή ενδεχομένως την επιλογή μίας από τις εναλλακτικές λύσεις πρέπει να 
μελετηθεί ως προς τη σκοπιμότητα της. Στην προκειμένη περίπτωση, 
λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του εξεταζόμενου 
ζητήματος, η εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά τις τρεις πιθανές εναλλακτικές 
λύσεις έγινε με βάση τέσσερα στοιχεία: ποια επιλογή επιτρέπει την 
αποτελεσματικότερη επίτευξη των κοινοτικών στόχων (τελεολογικό κριτήριο); 
ποια επιλογή είναι καλύτερα προσαρμοσμένη στις μελλοντικές προοπτικές 
(διαχρονικό κριτήριο); τί αντίκτυπο θα έχουν οι επιλογές (κριτήριο του 
αντίκτυπου); ποια επιλογή συμβαδίζει περισσότερο με τις άλλες κοινοτικές 
πρωτοβουλίες (κριτήριο συνοχής); 
1. ΕΠΙΛΟΓΗ Ι (ΚΑΜΙΑ ΔΡΑΣΗ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ) 
α) Όσον αφορά τους κοινοτικούς στόχους. Η αδράνεια της Επιτροπής θα είχε ως 
αποτέλεσμα τη μη επίτευξη των στόχων της εσωτερικής αγοράς στους τομείς των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πράγματι, τα εμπόδια στη λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς που εντοπίστηκαν στο Πράσινο Βιβλίο, ιδίως η νομική ανασφάλεια όσον 
αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και την ελευθερία εγκατάστασης 
θα εξακολουθούσε να υφίσταται και δεν θα υπήρχε δυνατότητα να αρθεί με την 
ανάληψη άλλων μορφών δράσης. Η επιλογή Ι θα σήμαινε ότι η παρούσα 
κατάσταση όσον αφορά την πρόσβαση στην ιδιοκτησία MME θα ήταν αποδεκτή 
στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς. 
β) Όσον αφορά τις μελλοντικές εξελίξεις 
Η έντονη νομοθετική δραστηριότητα που διαπιστώνεται τη στιγμή αυτή στο 
πλαίσιο των εθνικών εννόμων τάξεων τείνει προς αντίθετες κατευθύνσεις. Ενώ 
στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει τάση φιλελευθεροποίησης, στις 
Κάτω Χώρες υπάρχει τάση θέσπισης αυστηρότερων κανόνων (πρόσφατη θέσπιση 
κώδικα επαγγελματικής συμπεριφοράς που καθορίζει παραδοσιακού τύπου όρια 
για τις συγκεντρώσεις σε επίπεδο ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης και 
συγκεκριμένα στο χώρο του τύπου) και το ζήτημα αυτό αποτελεί το αντικείμενο 
συζητήσεων στη Γερμανία και στην Ιταλία. 
31 
Δύσκολα μπορεί να σκεφθεί κανείς με ποιόν τρόπο αυτές οι εξελίξεις θα 
μπορούσαν να οδηγήσουν αυτόματα σε μια de facto προσέγγιση των εθνικών 
κανονιστικών ρυθμίσεων αν δεν υπάρξει ένα θεσμικό πλαίσιο σε κοινοτικό 
επίπεδο. Το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο που χαρακτηρίζει κάθε εθνικό 
σύστημα θα οδηγήσει στην θέσπιση κανονιστικών ρυθμίσεων με βάση τις 
ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας. Αρκεί για παράδειγμα να αναφερθεί ο τρόπος με 
τον οποίο αντιμετωπίζεται η συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης από τη μία χώρα στην άλλη. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι αναμένεται ένταση αυτής της δραστηριότητας για δύο 
λόγους. Αφενός, οι παραδοσιακοί ορισμοί όσον αφορά τις δραστηριότητες στον 
χώρο της τηλεόρασης, καθώς και το ποσοτικό κριτήριο του αριθμού των 
ελεγχόμενων από τον ίδιο επιχειρηματία σταθμών (που προβλέπεται από τις 
κανονιστικές ρυθμίσεις για να περιοριστεί η συγκέντρωση στον τομέα των MME), 
δεν ανταποκρίνονται πλέον στο νέο πλαίσιο της ταχύρρυθμης αύξησης του 
αριθμού των σταθμών (νέες τεχνολογίες) και θα οδηγήσουν βραχυπρόθεσμα ή 
μεσοπρόθεσμα σε νέες νομοθετικές ρυθμίσεις. Από την άλλη πλευρά, η εφαρμογή 
συνολικών στρατηγικών εκ μέρους των επιχειρηματιών, ιδίως η είσοδος 
τηλεπικοινωνιακών οργανισμών, θα οδηγήσει τους ήδη εγκατεστημένους 
παραδοσιακούς επιχειρηματικούς φορείς να ζητήσουν τη φιλελευθεροποίηση του 
κλάδου είτε, αντίθετα, να ασκήσουν πίεση για την νομοθετική πλαισίωση αυτών 
των νέων καταστάσεων. 
γ) Όσον αφορά τον αντίκτυπο της παρέμβασης 
Ο πολιτικός αντίκτυπος Η απόφαση να μην αναληφθεί καμία δράση θα ερχόταν 
σε αντίθεση με την επιθυμία που εξέφρασαν σαφώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Αυτό θα μπορούσε να έχει αρνητικές 
επιπτώσεις στις σχέσεις μεταξύ του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής ή του 
Συμβουλίου όσον αφορά τους μελλοντικούς φακέλλους που άπτονται του τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ιδίως στο πλαίσιο των συνοδευτικών μέτρων του 
Λευκού Βιβλίου. Η μη παρέμβαση θα ερχόταν επίσης σε αντίθεση με τις ανησυχίες 
που εκφράζονται στην έκθεση της "High Level Group" η οποία ζητεί από την 
Επιτροπή να αντιδράσει στην παρούσα κατάσταση όσον αφορά την ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης και στον κίνδυνο επιδείνωσης αυτής της κατάστασης. 
Από την άλλη πλευρά, η βιομηχανία θα εκλάμβανε τη μη παρέμβαση ως ένδειξη ότι 
η Κοινότητα δεν σκοπεύει να διαμορφώσει μια πολιτική που να ευνοεί τις άμεσες 
επενδύσεις στη βιομηχανία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Στο επίπεδο των 
κρατών μελών, μια απόφαση μη παρέμβασης θα μπορούσε, ενδεχομένως, να 
ικανοποιήσει ορισμένες εθνικές αρχές που είναι επιφυλακτικές έναντι της 
παρέμβασης της Κοινότητας σε ένα ευαίσθητο τομέα. Πάντως, σε περίπτωση μη 
παρέμβασης, οι διασυνοριακές δραστηριότητες στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης ενδέχεται να επιδεινώσουν τις εντάσεις μεταξύ των εθνικών αρχών 
που είναι αρμόδιες για τη χορήγηση των αδειών λειτουργίας ή εκμετάλλευσης, θα 
αυξανόταν επίσης σαφώς η πολιτική πίεση στο εθνικό επίπεδο όσον αφορά τη λήψη 
μέτρων για τις συγκεντρώσεις των επιχειρήσεων στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
Ο οικονομικός αντίκτυπος μιας απόφασης μη παρέμβασης μπορεί να αποτιμηθεί με 
βάση δύο βραχυπρόθεσμα σενάρια: αφενός μια κατακερματισμένη 
φιλελευθεροποίηση, δηλαδή μόνο στο επίπεδο ενός ή περισσότερων κρατών μελών 
και, αφετέρου, διατήρηση του status quo ή ενίσχυση των εθνικών περιορισμών. 
32 
Από την πλευρά της προσφοράς. Ανεξάρτητα από το σενάριο, ο κατακερματισμός 
και η στεγανοποίηση των αγορών, καθώς και η νομική ανασφάλεια που θα 
δημιουργούσαν, θα απέτρεπεν γενικά τις επενδύσεις από χώρες της Ένωσης ή 
τρίτες χώρες στα ευρωπαϊκά μέσα μαζικής ενημέρωσης και θα περιόριζαν την 
ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μέσων μαζικής ενημέρωσης σε μια 
στιγμή που επιταχύνεται η πορεία προς τη διεθνοποίηση αυτού του κλάδου. 
Στην περίπτωση του σεναρίου της κατακερματισμένης φιλελευθεροποίησης, τα 
κράτη μέλη τα οποία θα περιόριζαν τους φραγμούς στην πρόσβαση στην ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσαν, βραχυπρόθεσμα, να γνωρίσουν 
σημαντικές επενδύσεις από επιχειρηματίες τρίτων χωρών ή άλλων κρατών μελών 
τα οποία δεν θα είχαν φιλελευθεροποιήσει το σύστημα τους. Ανάλογα με την 
έκταση της, μια τέτοια ροή επενδύσεων θα μπορούσε να οδηγήσει μεσοπρόθεσμα τις 
χώρες στις οποίες πραγματοποιούνται να αντιδράσουν και να θεσπίσουν εκ νέου 
νομοθετικού χαρακτήρα φραγμούς. Ακόμη και σε περίπτωση μαζικών επενδύσεων, 
το επίπεδο αυτών των επενδύσεων θα ήταν χαμηλότερο από ό,τι θα ήταν σε 
περίπτωση φιλελευθεροποίησης στο επίπεδο της Ένωσης, στο βαθμό που το 
μέγεθος της εθνικής δεν θα επαρκούσε για την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών. 
Μιά φιλελευθεροποίηση που θα αποσκοπούσε στη δημιουργία κινήτρων για την 
ανάπτυξη των λεωφόρων επικοινωνίας επιτρέποντας την είσοδο επιχειρήσεων 
τηλεπικοινωνιών στην αγορά των μέσων μαζικής ενημέρωσης, θα ήταν ελάχιστα 
αποτελεσματική στο εθνικό επίπεδο και θα ευνοούσε τη δημιουργία εθνικών 
μονοπωλίων ή ηγεμονομικών θέσεων στην αγορά. Πράγματι, επειδή η εθνική 
αγορά είναι περιορισμένη, οι επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητες τους 
στον τομέα των τηλεπικοινωνιών θα πρέπει, για να καρποφορήσουν οι επενδύσεις 
που είναι αναγκαίες για τις λεωφόρους επικοινωνίας, να αποκτήσουν ισχυρή θέση 
στην εθνική αγορά και, συνεπώς, να καθετοποιήσουν τις δραστηριότητες τους στον 
τομέα των υπηρεσιών MME. Αντίθετα, η ανάπτυξη ενός ισχυρού και 
ανταγωνιστικού κλάδου παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών στον τομέα των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης, που να χρησιμοποιεί τις λεωφόρους επικοινωνίας, θα 
περιόριζε τη σπουδαιότητα της κάθετης ολοκλήρωσης των επιχειρήσεων 
τηλεπικοινωνιών και θα δημιουργούσε κίνητρα για τη δημιουργία πραγματικά 
ευρωπαϊκών λεωφόρων επικοινωνίας. 
Στην περίπτωση του σεναρίου του status quo, η ευρωπαϊκή αγορά δεν θα 
παρουσιάζει ενδιαφέρον για τους πιθανούς διεθνείς επενδυτές στον τομέα των 
MME. Πράγματι, οι νέες τεχνολογίες συνεπάγονται δαπάνες και απαιτούν όλο και 
περισσότερο, για τους φορείς, τη στόχευση "προστατευμένων" διασυνοριακών 
αγορών που καλύπτουν πολλά κράτη μέλη. Συνεπώς, ο κατακερματισμός, το 
πολυσύνθετο και η έλλειψη ασφάλειας δικαίου που υπάρχουν σήμερα καταστούν 
δυσχερή μία τέτοια διασυνοριακή προσέγγιση και αποτρέπουν τις επενδύσεις που 
απαιτούν την εφαρμογή της στρατηγικής αυτής. Εξάλλου, οι παραδοσιακοί εθνικοί 
φορείς του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα επεδίωκαν να επεκτείνουν τις 
δραστηριότητες τους σε άλλες αγορές (για παράδειγμα, στην Ασία και στις χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης), πράγμα που θα οδηγούσε σε μείωση των 
επενδύσεων στηνμΕνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το status quo, θα απέτρεπε 
την αποσταθεροποίηση των εγχώριων επιχειρηματιών, σε βάρος των νέων πιθανών 
επιχειρηματιών (οι κανόνες σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης έκαναν αναπόφευκτη την υιοθέτηση πολύ σύνθετων στρατηγικών 
συμμαχιών που επιβάλλονταν συχνά από ένα συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο), και 
θα ευνοούσε την υιοθέτηση αποκλειστικά εθνικών στρατηγικών. Μακροπρόθεσμα, 
αυτές οι "προστατευόμενες" από την περιοριστική νομοθεσία επιχειρήσεις δεν θα 
33 
είναι πλέον ανταγωνιστικές στη διεθνή αγορά των μέσων μαζικής ενημέρωσης και 
ειδικότερα στην αγορά των πολλαπλών μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Από την πλευρά της trrcnoric. σι δυνατότητες επιλογής των καταναλωτών 
ευρωπαϊκών μέσων μαζικής ενημέρωσης θα είναι περιορισμένες και είναι πιθανόν 
να αυξηθεί η εισαγωγή υπηρεσιών μέσων μαζικής ενημέρωσης, ιδίως σε επίπεδο 
πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης, από τρίτες χώρες, όπως οι ΗΠΑ. Πάντως, ο 
ευρωπαίος καταναλωτής μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν θα αποτελέσει το στόχο 
νέων καινοτόμων υπηρεσιών αλλά μάλλον τον καταναλωτή υπηρεσιών που 
παρέχονται από αυτές τις τρίτες χώρες. 
δ) Όσον αφορά τη συνοχή 
Η επιλογή Ι θα δημιουργούσε προβλήματα συνοχής στην κοινοτική δράση. 
Πράγματι, όπως προκύπτει από το Λευκό Βφλίο και το πρόσφατο Πράσινο Βιβλίο 
για την ανταγωνιστικότητα των οπτικοακουστικών προγραμμάτων, έχει δοθεί 
προτεραιότητα στον τομέα της παροχής υπηρεσιών πληροφοριών και ειδικότερα 
στον οπτικοακουστικό τομέα. Για το λόγο αυτό θα ήταν άστοχο να διαμορφωθεί 
μια ευρωπαϊκή πολιτική που να καλύπτει αποκλειστικά τις πτυχές που αφορούν 
την εκμετάλλευση των τηλεοπτικών προγραμμάτων ή των οπτικοακουστικών 
έργων χωρίς παράλληλα να δοθεί προσοχή στις άμεσες επενδύσεις, δηλαδή στη 
χρηματοδότηση των επιχειρήσεων του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Εξάλλου, η προτεραιότητα που έχει δοθεί στον οπτικοακουστικό τομέα θα 
μπορούσε να αμφισβητηθεί από τους κλάδους του τύπου, της ραδιοφωνίας και των 
επιχειρήσεων που ασκούν δραστηριότητες σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. 
2. ΕΠΙΛΟΓΗ Π (ΣΥΣΤΑΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ) 
- Όσον αφορά τους κοινοτικούς στόχους. Μία σύσταση που στοχεύει 
αποκλειστικά στο να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, μεταξύ εθνικών 
αρχών, σχετικά με τη διαφάνεια ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης δεν θα επιτρέψει την υλοποίηση των κοινοτικών στόχων, και 
ειδικότερα εκείνων της εσωτερικής αγοράς. Μία τέτοια δράση, πράγματι δεν θα 
απέτρεπε τις διαφορές μεταξύ εθνικών ρυθμίσεων που αποτελούν την βάση των 
φραγμών της εσωτερικής αγοράς. Ασφαλώς, αυτό δεν σημαίνει ότι η Επιτροπή 
θεωρεί ότι η διαφάνεια ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
αποτελεί σημαντικό θέμα. Αυτό σημαίνει κυρίως ότι δεν πρόκειται για θέμα που 
απαιτεί, αυτό καθμαυτό, ειδική δράση σε κοινοτικό επίπεδο. Πράγματι, οι σχετικές 
απαντήσεις των κρατών μελών αποκάλυψαν ότι δεν υπήρχαν ουσιαστικά 
προβλήματα στις ανταλλαγές πληροφοριών. Εξάλλου, τα θέματα που αφορούν 
στην ποιότητα των εθνικών ρυθμίσεων που εξασφαλίζουν την διαφάνεια μπορούν 
να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, στον βαθμό 
που οι κανόνες ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα 
θεσπίζονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα ήταν απαραίτητο για την εφαρμογή τους 
να θεσπιστούν επίσης κανόνες για την διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών. 
Όσον αφορά τις προοπτικές ανάπτυξης. Η διεθνοποίηση των δραστηριοτήτων 
στον τομέα της ενημέρωσης θα έπρεπε να αυξήσει τις ανάγκες των εθνικών αρχών 
για έλεγχο όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών. Πάντως, είναι δύσκολο να 
υποστηριχθεί ότι αυτό θα αύξανε αναγκαστικά τα εμπόδια στην ανταλλαγή 
πληροφοριών. 
34 
- Όσον αφορά τις επιπτώσεις. Οι οικονομικές επιπτώσεις της επιλογής αυτής θα 
ήταν ασήμαντες, εφόσον θα αφορούσαν κυρίως τις εθνικές αρχές ελέγχου και όχι 
τις επιχειρήσεις. Λεν θα επρόκειτο αναγκαστικά για το ίδιο είδος πληροφοριών με 
εκείνες που δύνανται να ενδιαφέρουν τις επιχειρήσεις, και ειδικότερα όσον αφορά 
την στρατηγική τους στον τομέα των συγχωνεύσεων και των εξαγορών. Εξάλλου, 
οι όροι του απορρήτου θα ήταν διαφορετικοί εφόσον πρόκειται για διαβίβαση 
πληροφοριών στις δημόσιες αρχές με στόχο τον έλεγχο των υποχρεώσεων που 
συνδέονται με την πολυφωνία. 
Όσον αφορά τη συνεκτικότητα. Η επιλογή αυτή θα ήταν δύσκολο να θεσπιστεί 
σε συνάρτιση με τις λοιπές πρωτοβουλίες στον τομέα των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, χωρίς πάντως να θέτει προβλήματα ασυμβίβαστου. 
3. ΕΠΙΛΟΓΗ III (ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ 
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ) 
α) - Όσον αφορά τους κοινοτικούς στόχους. 
i) Οι στόχοι της εσωτερικής αγοράς Η διαβούλευση μάλλον επιβεβαίωσε την 
ανάλυση που έγινε στο Πράσινο Βιβλίο 17 σχετικά με τους φραγμούς που 
δημιουργούνται στην εσωτερική αγορά λόγω της διαφοράς των εθνικών ρυθμίσεων 
ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Κατά συνέπεια, για να 
υλοποιηθούν, στον τομέα των μαζικής ενημέρωσης, οι στόχοι της εσωτερικής 
αγοράς που προβλέπονται στο άρθρο 7Α της Συνθήκης, είναι απαραίτητη η έγκριση 
κοινοτικής ρύθμισης ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ένας 
τέτοιος κανόνας στο κοινό παιχνίδι θα έθετε τέλος στις διαφορές μεταξύ των 
εθνικών ρυθμίσεων στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και θα επέτρεπε, 
ειδικότερα, να καταργηθούν οι δύο φραγμοί που προβάλλονται συνεχώς κατά την 
διαβούλευση : από την μία πλευρά, η έλλειψη ασφάλειας του δικαίου που 
περιορίζει την άσκηση της ελευθερίας εγκατάστασης, καθώς και της ελεύθερης 
κυκλοφορίας υπηρεσιών στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και που λόγω 
του γεγονότος αυτού αποτρέπει την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων στα μέσα 
μαζικής ενημέρωσης· από την άλλη πλευρά, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που 
προκαλούνται από την διαφορά των επιπέδων των περιορισμών. Ο κοινοτικός 
στόχος που αιτιολογεί την παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο είναι η διασφάλιση της 
λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και συγχρόνως η διαφύλαξη της απαίτησης 
διατήρησης της πολυφωνίας με τον καθορισμό ορισμένων ορίων ως προς την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
ϋ) Οι στόχοι της εσωτερικής αγοράς στο πλαίσιο της κοινωνίας της πληροφορίας 
και των λεωφόρων της πληροφόρησης Μία κοινοτική ρύθμιση ως προς την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα συνέβαλε επίσης στην αντιμετώπιση 
των προτεραιοτήτων που καθορίστηκαν στο Λευκό Βιβλίο "Ανάπτυξη, 
ανταγωνιστικότητα, απασχόληση. Οι προκλήσεις και η αντιμετώπιση τους για την 
μετάβαση στον 21 αιώνα" και θα ανταποκρινόταν στον προβληματισμό που 
17 βλ. ανωτέρω § Π.Β.1 
35 
εκφράστηκε στην έκθεση της ομάδας "High Level Group". Πράγματι, μεταξύ των 
πέντε προτεραιοτήτων που καθορίστηκαν στο Λευκό Βιβλίο για την υλοποίηση της 
κοινωνίας της πληροφορίας, προβλέπεται η διαμόρφωση ενός ρυθμιστικού 
πλαισίου που προϋποθέτει ιδίως την κατάργηση των στρεβλώσεων του 
ανταγωνισμού. Ως προς αυτό, φαίνεται ότι η τρέχουσα κατάσταση στον τομέα της 
ιδιοκτησίας στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσε να έχει 
αρνητικές επιπτώσεις στην υλοποίηση των σχεδίων που αφορούν την κοινωνία της 
πληροφορίας. Όπως εξηγεί το Λευκό Βιβλίο η επιτυχία της εν λόγω κοινωνίας της 
πληροφορίας θα εξαρτηθεί από την ανάπτυξη υπηρεσιών που θα δρομολογηθούν 
από τα δίκτυα. Όσο οι προοπτικές μιας επωφελούς εκμετάλλευσης δεσμών 
ποικίλων υπηρεσιών και ισχυρής προστιθέμενης αξίας (παιδεία, πολιτισμός, 
πώληση εξ αποστάσεως, υγεία, παίγνια, ψυχαγωγία, πρακτικοί οδηγοί κ.λπ.) θα 
είναι σημαντικότερες, τόσο ευκολότερα θα γίνεται η απόσβεση των επενδύσεων στις 
υποδομές. Οι υπηρεσίες των ηχητικών και οπτικοακουστικών μέσων ενημέρωσης ή 
σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης (multimédia) θα διαδραματίσουν 
ουσιαστικό ρόλο βραχυπρόθεσμα. Η ανάπτυξη των υπηρεσιών αυτών αποτελεί 
προϋπόθεση για την ανάπτυξη των υποδομών. Πρόκειται λοιπόν για ουσιαστικό 
στρατηγικό στόχο που απαιτεί ειδική ρύθμιση του ζητήματος της ιδιοκτησίας των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης για τρεις λόγους: 
Οι φραγμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών και στο δικαίωμα εγκατάστασης 
που έχουν δημιουργηθεί από το υπάρχον κανονιστικό "patchwork" θα περιορίσουν 
τη δυνατότητα των φορέων των κλασικών μέσων μαζικής ενημέρωσης να παρέχουν 
τις υπηρεσίες τους στις υπηρεσίες των λεωφόρων της επικοινωνίας. Πράγματι, οι 
κανονιστικοί φραγμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών της κοινωνίας της 
πληροφορίας μπορούν να απορρέουν όχι μόνον από όρους που συνδέονται με το 
περιεχόμενο των υπηρεσιών αλλά επίσης από όρους που συνδέονται με τον ίδιο 
τον παρέχοντα υπηρεσίες. Έτσι, περιορίζοντας τις δυνατότητες του να παρέχει 
κανείς υπηρεσίες, οι διαφορές των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων ως προς την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης περιορίζουν επίσης τη δυνατότητα να 
παρέχονται περισσότερες υπηρεσίες και κατά συνέπεια σε κάποιο βαθμό τη 
βιωσιμότητα του σχεδίου της κοινωνίας της πληροφορίας. Κατά τον τρόπο αυτό 
οι προοπτικές των λεωφόρων της επικοινωνίας έχουν ως αποτέλεσμα να 
διευρύνουν ριζοσπαστικά τις δυσχέρειες που απορρέουν από την έλλειψη ενός 
διαμορφωμένου ευρωπαϊκού κανόνα του παιχνιδιού. 
Το σενάριο της κατάργησης όλων των κανόνων που αφορούν στην ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι αμφισβητήσιμο* και μη ρεαλιστικό. Κατά την 
διαβούλευση, ορισμένοι φορείς ανέφεραν ότι η ίδια η αρχή της αναγκαιότητας 
ύπαρξης κανόνων ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα 
εξαφανιζόταν λόγω της ποσότητας των διαθέσιμων σταθμών. Κατμαρχάς, η 
Επιτροπή διαπιστώνει ότι η κατάργηση των εθνικών ρυθμίσεων ως προς την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης αυτήν την στιγμή δεν αποτελεί 
πραγματικότητα, ενώ η αναγκαιότητα να ενισχυθεί, τώρα, η ανταγωνιστικότητα της 
βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης αποτελεί πραγματικότητα. Η 
συζήτηση που διεξάγεται σε ορισμένα κράτη μέλη δεν αφορά στην κατάργηση αλλά 
κυρίως στην προσαρμογή προς μία κατεύθυνση, είτε μιας εύκαμπτης 
αντιμετώπισης (φιλελευθεροποίηση), είτε μιας μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας 
σε συνάρτιση με το στόχο της πολυφωνίας. Στην συνέχεια, επί της ουσίας, το 
ζήτημα της εξωτερικής πολυφωνίας θα εξακολουθήσει να υπάρχει ακόμη και σε ένα 
περιβάλλον από το οποίο θα εκλείπει η σπανιότητα της λήψης των συχνοτήτων. Ο 
πολλαπλασιασμός (με έναν αριθμό μεταξύ του 6 και του 10) του αριθμού των 
τηλεοποτικών σταθμών, δεν παρεμποδίζει το γεγονός ότι θα μπορούσαν, 
36 
θεωρητικά, να ελέγχονται όλοι από τον ίδιο φορέα. Η ενδεχόμενη μείωση του 
κινδύνου συγκέντρωσης του ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν καθιστά 
λιγότερο απαραίτητη μία ασφάλεια για την κάλυψη των απαράδεκτων συνεπειών 
της ενδεχόμενης υλοποίησης της. 
Η μη προσαρμογή των εθνικών κανόνων ως προς την ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης προς τις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης υπογραμμίστηκε 
επανειλημμένα από τους ενδιαφερόμενους κύκλους κατά την διαβούλευση και στο 
πλαίσιο του "High Level Group". Συνήθως η μέθοδος που χρησιμοποιείται για να 
υπολογιστεί η συγκέντρωση θεωρείται ως ακατάλληλη διότι το κριτήριο του 
αριθμού των σταθμών είναι άδικο σε ένα περιβάλλον πολλών σταθμών και χωρίς 
σπανιότητα συχνοτήτων. Οι υπερβολικοί περιορισμοί σε επίπεδο πολλών μέσων 
μαζικής ενημέρωσης είναι αμφισβητούμενοι διότι περιορίζουν τη δυνατότητα να 
χρησιμοποιούνται οι λεωφόροι της επικοινωνίας για την παροχή μιας δέσμης 
υπηρεσιών στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τέλος, ο αποδεκτός βαθμός 
συγκέντρωσης μερικές φορές κρίνεται ως υπερβολικά περιοριστικός σε συνάρτηση 
με τις απαιτήσεις της απαραίτητης ανταγωνιστικότητας για την αντιμετώπιση της 
διεθνοποίησης της βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Hi) Υποστήριξη μιας εναρμόνισης από απόψεως πολυφωνίας Η υλοποίηση των 
στόχων της εσωτερικής αγοράς θα συμβάλλει στη διασφάλιση μιας καλύτερης 
προστασίας της πολυφωνίας. Η διαβούλευση τόνισε ότι ένας κοινός κανόνας του 
παιχνιδιού όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα βελτίωνε 
την αποτελεσματικότητα της προστασίας της πολυφωνίας, επιτρέποντας: 
- να αποφευχθούν "παράδεισοι πρόσβασης" που θα επέτρεπαν στους φορείς οι 
οποίοι δεν θα είχαν το δικαίωμα ελέγχου ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης να 
καταστρατηγούν την εν λόγω απαγόρευση, μεταδίδοντας μέσω δορυφόρου από ένα 
άλλο κράτος μέλος το οποίο θα επέτρεπε την μετάδοση αυτή. Έστω και αν από 
νομική άποψη τα κράτη μέλη της λήψης των εν λόγω εκπομπών θα μπορούσαν να 
λάβουν μέτρα για να παρεμποδίσουν την αναμετάδοση τους στο έδαφος τους, η 
πρακτική εφαρμογή μιας τέτοιας προστασίας, σε ορισμένες περιπτώσεις θα 
μπορούσε να είναι επισφαλής από τεχνική και πολιτική άποψη, διότι ότι αυτό θα 
μπορούσε να προκαλέσει συγκρούσεις μεταξύ εθνικών αρχών (σε εθνική κλίμακα 
πρόκειται για την περίπτωση DSF που αντιπαραθέτει δύο αρχές των κρατιδίων 
σχετικά με τη νομιμότητα μιας άδειας λειτουργίας ενός νέου σταθμού). Αντίθετα, 
ένας κοινός κανόνας του παιχνιδιού θα έχει ως συνέπεια το να ενισχύσει τα κράτη 
μέλη στη διασφάλιση ενός αντίστοιχου επιπέδου προστασίας, ai âiuâêç, εισάγοντας 
νέες διατάξεις που ήταν άγνωστες μέχρι τώρα σε ορισμένα κράτη μέλη· 
- να καλυφθούν αποτελεσματικά οι διασυνοριακές δραστηριότητες που πρόκειται 
να αναπτυχθούν όλο και περισσότερο ως αποτέλεσμα της εισαγωγής νέων 
τεχνολογιών. Οι εθνικές νομοθεσίες δεν προσαρμόστηκαν έναντι των 
διασυνοριακών δραστηριοτήτων, ιδίως σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν αμελούν να 
λάβουν υπόψη τις επιπτώσεις στα άλλα κράτη μέλη μιας άδειας τηλεοπτικής 
μετάδοσης που η λήψη της θα καλύπτει και αυτά τα τελευταία. Εξάλλου, 
λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διατάξεις θα είναι οι ίδιες, η διαφάνεια και ο έλεγχος 
της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα μπορούσαν να διασφαλίζονται 
ευκολότερα, διότι οι εθνικές αρχές θα πρέπει να αναζητούν το ίδιο είδος 
πληροφοριών· 
37 
- να εφαρμοστεί έλεγχος στην πηγή παρά στη λήψη. Σύμφωνα με την αρχή του 
"home country control" και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, η αρμόδια εθνική αρχή 
για τη χορήγηση έγκρισης ή άδειας λειτουργίας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι 
μόνο το συμφέρον των πολιτών της επικράτειας της αλλά επίσης και των πολιτών 
των άλλων κρατών μελών που θα μπορούσαν να έχουν λήψη από τον εν λόγω 
τηλεοπτικό σταθμό. Έτσι, το γενικό συμφέρον που πρέπει να διαφυλαχθεί δεν 
περιορίζεται στα εθνικά σύνορα αλλά στα σύνορα της Κοινότητας και οι 
ευρωπαϊκές ευθύνες των αρχών εθνικού ελέγχου θα καθορίζονται σαφώς. Η 
εφαρμογή του ελέγχου και η ενδεχόμενη καταστολή θα είναι αποτελεσματικότερες 
διότι θα μπορούν να στρέφονται αμέσως στις εν λόγω επιχειρήσεις παρά στους 
μεσάζοντες (διανομείς μέσω καλωδίου, κατασκευαστές υλικού λήψης κλπ.)· 
- να βελτιωθεί η ποιότητα του κανονιστικού πλαισίου με το να ληφθούν υπόψη οι 
θετικές εμπειρίες των διαφόρων κρατών μελών. Ο δεύτερος γύρος της 
διαβούλευσης θα έπρεπε να επιτρέψει μία τέτοια ανταλλαγή εμπειριών και να 
ικανοποιήσει την απαίτηση για ποιότητα που απαιτεί ο στόχος της διατήρησης της 
πολυφωνίας. Εξάλλου, μία συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο επιτρέπει να 
αποφευχθούν οι καθαρά εθνικές συγκρούσεις που μπορεί να υπάρξουν στο πλαίσιο 
μιας εθνικής νομοθετικής διαδικασίας και να υπάρξει συνεκτικότητα και ποιότητα· 
- τα προβλεπόμενα κριτήρια θα προσφέρουν αποτελεσματικότερη προστασία το 
κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας θα ήταν περισσότερο αποτελεσματική 
μέθοδος για την εγγύηση της πολυφωνίας από ό,τι το κριτήριο του αριθμού των 
σταθμών, διότι ένας και μόνο σταθμός μπορεί να έχει υψηλή πραγματική 
ακροαματικότητα ή και κατά συνέπεια να μπορεί να ασκεί σημαντική επιρροή. 
Από την άλλη πλευρά, ένας φορέας μπορεί να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση διότι 
κατέχει πολλούς σταθμούς, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για θεματικούς 
σταθμούς που έχουν εξαιρετικά χαμηλές ακροαματικότητες και που συμβάλλουν 
στην πολυφωνία. Το κριτήριο του φορέα ελέγχου που θα επιτρέψει να 
προσδιοριστεί ο αρμόδιος φορέας των μέσων μαζικής ενημέρωσης των οποίων 
αξιολογείται η ακροαματικότητα επιτρέπει να προχωρήσουμε πέρα από ένα τυπικό 
ορισμό (κύριος μέτοχος) που δεν λαμβάνει υπόψη τον de facto έλεγχο των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης. 
- να αποφευχθεί το να βρεθούν σε μειονεκτική θέση ή να απειληθούν τα μέσα 
μαζικής ενημέρωσης ορισμένων χωρών σε συνάρτηση με τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης άλλων κρατών μελών, αποκλειστικά λόγω του γεγονότος ότι αυτά τα 
τελευταία επωφελούνται μίας κανονιστικής ρύθμισης όσον αφορά την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης που είναι ευνοϊκότερη και τους επιτρέπει να 
διατηρούν ορισμένο μέγεθος. 
iv) Οι κοινοτικοί στόχοι και η ανεξάρτητη ευρωπαϊκή επιτροπή. Η διαβούλευση 
δεν επέφερε πολλές πληροφορίες σχετικά με το ενδιαφέρον να προταθεί η σύσταση 
μιας ανεξάρτητης ευρωπαϊκής επιτροπής για την υλοποίηση των κοινοτικών 
στόχων ή σχετικά με την υπεραξία που θα προέκυπτε από απόψεως εσωτερικής 
αγοράς. Όσον αφορά τον ρόλο της επιτροπής αυτής, πρέπει να δοθεί προσοχή στο 
να αποφευχθεί η σύσταση ενός νέου είδους επιτροπής. Ως προς αυτό, ο ρόλος που 
επιθυμεί το Κοινοβούλιο, να αποφαίνεται σχετικά με συγκεκριμένες περιπτώσεις 
συγκέντρωσης, θα μπορούσε να αντίκειται στο πνεύμα της αρχής της 
επικουρικότητας και να είναι ασιμβίβαστος προς τις βασικές αρχές μιας ρύθμισης 
τύπου "εσωτερική αγορά". Πράγματι, σε αυτό το είδος της ρύθμισης, εκτός από την 
περίπτωση των ιδιατεροτήτων που θα μπορούσαν να αιτιολογούν διαφορετική 
αντιμετώπιση, αρμοδιότητα έχουν οι εθνικές αρχές οι οποίες θα όφειλαν, ως αρχές 
38 
κοινού δικαίου, να εφαρμόζουν αμέσως τις εθνικές ρυθμίσεις μεταφέροντας την 
οδηγία χωρίς συγκεντρωτική αντιμετώπιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η 
αναγκαιότητα μιας τέτοιας επιτροπής θα έπρεπε λοιπόν να αξιολογηθεί, σε εύθετο 
χρόνο, σε συνάρτιση με το περιεχόμενο της κοινοτικής πρωτοβουλίας. 
β) Όσον αφορά τις προοπτικές εξελίξεων. 
Οι προβλεπόμενες εξελίξεις συνηγορούν υπέρ μιας παρέμβασης στον τομέα της 
ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Από την μία πλευρά, η παρέμβαση 
αυτή θα επέτρεπε να συσταθούν οι απαραίτητες διαρθρωτικές υποθέσεις ώστε να 
υπάρξει όφελος από το νέο πλαίσιο της διεθνοποίησης και από την άλλη πλευρά, 
θα επιτρέψει να αποφευχθούν οι κίνδυνοι που θα μπορούσαν να απορεύσουν από 
διάσπαρτες εθνικές νομοθετικές αντιδράσεις. 
Οι νέες τεχ\'θλογίες και το νέο οικονομικό πλαίσιο. Οι επιπτώσεις των νέων 
τεχνολογιών (ψηφιακή τηλεόραση, συμπίεση, σύγκλιση) θα είναι σημαντικές για την 
ανάπτυξη της αγοράς των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ειδικότερα, οι νέες 
τεχνολογίες οδηγούν προς τη διεθνοποίηση (παγκοσμιότητα) των αγορών και κατά 
συνέπεια θα έχουν ως αποτέλεσμα τον αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ της 
βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης και φορέων που προέρχονται από 
κράτη μη μέλη της Ενώσεως. Οι φορείς αυτοί, θα μπορούσαν να είναι περισσότερο 
ανταγωνιστικοί από ό,τι οι ευρωπαϊκοί φορείς, είτε λόγω της θέσης τους στην 
αγορά από την οποία προέρχονται, είτε λόγω του γεγονότος ότι είναι 
νεοεισερχόμενοι στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και προέρχονται από 
έναν τομέα όπου το μέγεθος των επιχειρήσεων είναι πολύ μεγαλύτερο από το 
αντίστοιχο των παραδοσιακών φορέων του τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Το πολιτικό και νομικό πλαίσιο προφανώς θα έπρεπε να εξελιχθεί, βραχυπρόθεσμα 
και μεσοπρόθεσμα, σε συνάρτιση, από την μία πλευρά της πίεσης των φορέων των 
παραδοσιακών μέσων μαζικής ενημέρωσης για την αλλαγή τους και από την άλλη 
πλευρά, του πολιτικού προβληματισμού έναντι τάσεων προς κάθετη ολοκλήρωση 
των φορέων τηλεπικοινωνιών που εισέρχονται στην αγορά των υπηρεσιών 
πληροφόρησης των λεωφόρων της πληροφόρησης. 
γ) Όσον αφορά τις επιπτώσεις 
i) Πολ ι τικές επιπτώσεις 
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η επιλογή III θα συμβάδιζε προς την επιθυμία του 
Κοινοβουλίου και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής που αποφάνθηκαν 
σαφώς υπέρ μιας οδηγίας σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης που θα συνοδεύεται από την σύσταση μιας επιτροπής. Η Επιτροπή έχει 
επίγνωση του γεγονότος ότι η επιλογή III θα ανταποκρινόταν σε μεγάλο μέρος των 
προβλημάτων που εκφράστηκαν, επανηλειμμένα, από το Κοινοβούλιο. Η επιλογή 
III θα ανταποκρινόταν επίσης στην έκθεση της ομάδας "High Level Group". 
Σε εθνικό επίπεδο η επιλογή III θα μπορούσε ενδεχομένως να προκαλέσει 
ορισμένες παρερμηνείες εάν η επέμβαση ερμηνευθεί προς την κατεύθυνση μιας 
επέκτασης των κοινοτικών αρμοδιοτήτων. Ως προς αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει 
ότι η αρμοδιότητα παρέμβασης στο εν λόγω θέμα απορρέει από τον κοινοτικό 
στόχο της υλοποίησης και της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (άρθρο 7Α της 
Συνθήκης) η οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, θα απαιτούσε εναρμόνιση των 
εθνικών κανόνων σχετικά με την πολυφωνία, περιορίζοντας την ιδιοκτησία των 
39 
μέσων μαζικής ενημέρωσης ώστε να καταργηθούν οι περιορισμοί στην ελεύθερη 
εγκατάσταση και στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών. Μία παρέμβαση στον 
τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν θα οδηγούσε λοιπόν 
στην διεύρυνση του πεδίου αρμοδιοτήτων αλλά θα εντασσόταν στο παραδοσιακό 
πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που συνδέονται με την εσωτερική αγορά. 
Η επίπτωση της θέσπισης μιας επιτροπής σοφών, όπως προβλέπεται στην επιλογή 
III γ, θα μπορούσε να είναι σημαντική στην θεσμική οργάνωση της 
ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στα κράτη μέλη. Πράγματι, μία από της επιμέρους 
επιλογές της επιλογής III προβλέπει την θέσπιση μιας επιτροπής που θα 
συνίσταται από εκπροσώπους των αρμόδιων ανεξάρτητων εθνικών αρχών στον 
οπτικοακουστικό τομέα. Τέτοιου είδους αρχές υπάρχουν μόνο σε ορισμένες χώρες 
(παραδείγματος χάριν η Medienanstalten, στην Γερμανία, η ITC στο Ηνωμένο 
Βασίλειο, ή η CSA στην Γαλλία). Σε άλλα κράτη μέλη, δεν υπάρχουν ανεξάρτητες 
αρμόδιες αρχές στον οπτικοακουστικό τομέα ή υπάρχουν αλλά χωρίς ουσιαστικές 
εξουσίες και με αποκλειστικά συμβουλευτικό ρόλο. Η επιλογή αυτή θα προϋπέθετε 
λοιπόν την θέσπιση τέτοιου είδους ανεξάρτητων αρχών στα κράτη μέλη που δεν τις 
διαθέτουν. Σε αντίθετη περίπτωση, η επιτροπή δεν θα ήταν πραγματικά 
αντιπροσωπευτική, εφόσον ορισμένα από τα μέλη δεν θα είχαν καμία ιδιαίτερη 
εμπειρία σε εθνικό επίπεδο. Εξάλλου, δεδομένου ότι δεν θεσπίστηκε σαφώς σε ποιο 
βαθμό η εν λόγω επιτροπή θα επέτρεπε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα για την 
υλοποίηση των στόχων της Ένωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι θα ήταν προτιμότερο 
να αναμείνει την τυπική έγκριση της πρότασης της για να λάβει θέση σχετικά με την 
αναγκαιότητα του να προτείνει μια τέτοια επιτροπή, θα πρέπει τότε να εξετάσει 
ιδίως εάν συστάθηκαν οι ανεξάρτητες αυτές αρχές στα κράτη μέλη που δεν υπήρχαν 
πριν. 
Όσον αφορά την επιλογή του μέσου και επιφυλασσομένων άλλων ενδεχόμενων 
μορφών που θα μπορούσε να λάβει η κοινοτική πρωτοβουλία, η λύση του 
κανονισμού φαίνεται αποτελεσματικότερη διότι θα εξασφάλιζε τη μέγιστη 
ασφάλεια του δικαίου για τους οικονομικούς φορείς και θα απέφευγε περιπτώσεις 
κακής μεταφοράς ή ακόμη και έλλειψης μεταφοράς της νομοθεσίας. Πάντως, τα 
πλεονεκτήματα της οδηγίας είναι σημαντικότερα σε ένα θέμα τόσο ευαίσθητο από 
πολιτική άποψη: θα προσέφερε κάποια ευκαμψία στο πλαίσιο της μεταφοράς της, 
θα αποτελούσε ένα γενικό πλαίσιο που θα επέτρεπε περιθώριο αξιολόγησης στις 
εθνικές αρχές και θα προσέδιδε ιδιαίτερο ρόλο στα εθνικά κοινοβούλια. 
Λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών επιπτώσεων που θα μπορούσε να είχε μία 
δράση στον τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η Επιτροπή 
θεωρεί ότι θα ήταν προτιμότερο να ληφθεί ως βάση εκκίνησης το μέσον της 
οδηγίας. 
H) Οικονομική επίπτωση Η οικονομική επίπτωση μιας ενδεχόμενης ρύθμισης θα 
εξαρτηθεί προφανώς από το περιεχόμενο της και είναι δυσχερές να αξιολογηθεί 
στην παρούσα φάση. Πάντως, η θέσπιση ενός ενιαίου ρυθμιστικού πλαισίου στον 
τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ανεξαρτήτως περιεχομένου, 
εμπεριέχει οικονομικές επιπτώσεις. 
Από πλευράς προσφοράς, ένας κοινός κανόνας του παιχνιδιού στον τομέα των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης και η ασφάλεια του δικαίου την οποία θα επέφερε, θα 
είχε ως αποτέλεσμα να ανοίξει η πρόσβαση στην αγορά και ειδικότερα να 
ενθαρρυνθούν οι άμεσες επενδύσεις στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι 
επενδύσεις αυτές θα μπορούσαν να προέλθουν κυρίως από τους νεοεισερχομένους. 
Πράγματι, μέχρι στιγμής, τα ειδικά όρια σε κάθε χώρα για την πρόσβαση στην 
40 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και το συχνά πολιτικοποιημένο πλαίσιο 
των δραστηριοτήτων των μέσων μαζικής ενημέρωσης ενθάρρυναν περισσότερο τις 
στρατηγικές "βαρωνιών" από ό,τι τις βιομηχανικές στρατηγικές, καθώς και τις 
επιχειρήσεις στην διάρθρωση του κεφαλαίου τους σε ένα σύνθετο πλέγμα 
συμμετοχών. Η έγκριση ενός ευρωπαϊκού κανόνα του παιχνιδιού που δεν θα 
συνδεόταν πλέον με το ειδικό πλαίσιο του κάθε κράτους μέλους θα έπρεπε να 
ενθαρρύνει τους επενδυτές που μέχρι στιγμής είναι διστακτικοί στο να επενδύσουν 
σε ένα τέτοιο σύνθετο και αβέβαιο νομικό και πολιτικό πλαίσιο. 
Οι επενδύσεις αυτές θα μπορούσαν να προκαλέσουν καταστάσεις αναδιάρθρωσης 
και μία τάση συγκέντρωσης που πρέπει να πλαισιωθεί από την κανονιστική 
ρύθμιση. Πράγματι, οι νέες επιμέρους αγορές που θα αναπτυχθούν χάρις στις 
λεωφόρους της επικοινωνίας θα είναι συγχρόνως ριψοκινδυνευμένες και 
δαπανηρές (λόγω της χρησιμοποιούμενης τεχνολογίας και της αβεβαιότητας όσον 
αφορά την ενδεχόμενη ζήτηση για νέες υπηρεσίες μέσων μαζικής ενημέρωσης). 
Κατά συνέπεια, οι φορείς θα επιχειρήσουν να ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους 
αυτούς μέσω μιας στρατηγικής συμμαχίας ή την εξαγορά και την συγκέντρωση 
ώστε να μειώσουν τον αριθμό των παικτών και να φτάσουν σε επαρκώς κρίσιμα 
μεγέθη ώστε να καλύψουν τα απαραίτητα ποσοστά επενδύσεων. 
Από την πλευρά της ζήτησης, η απελευθέρωση των εθνικών αγορών θα έχει ως 
αποτέλεσμα την ανάπτυξη ορισμένων αγορών ή την δημιουργία νέων. Ειδικότερα, 
αυτό θα μπορούσε να αφορά περισσότερο τις επιμέρους αγορές των θεματικών 
μέσων μαζικής ενημέρωσης. Εάν οι πόροι που παρέχονται σε εθνικό επίπεδο σε ένα 
μεμονωμένο μέσο μαζικής ενημέρωσης είναι συχνά ανεπαρκείς, θα μπορούσαν να 
αυξηθούν εάν υπήρχε επέκταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ένας κανόνας του 
παιχνιδιού στον τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα έδινε την 
ευκαιρία στους φορείς που το επιθυμούν (για εμπορικούς λόγους) να 
ακολουθήσουν ευκολότερα μία στρατηγική εγκατάστασης που συνίσταται στην 
εγκατάσταση τους σε κάθε χώρα ώστε να προσαρμόζουν τις υπηρεσίες στον τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης σε ένα συγκεκριμένο κοινό. Η ιδιοκτησία, η 
ένννοια της επιμέρους αγοράς και η τεχνογνωσία είναι ευρωπαϊκές αλλά το 
"προϊόν" είναι προσαρμοσμένο στο κάθε κοινό. Οι παραδοσιακές εθνικές αγορές 
θα μπορούσαν επίσης να υπαχθούν στην στρατηγική αυτή εγκατάστασης εκ μέρους 
των φορέων άλλων κρατών μελών. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι ένας κοινός 
κανόνας του παιχνιδιού θα διευκόλυνε την ανάπτυξη των αγορών και την 
διασυνοριακή μετάδοση των τηλεοπτικών ή ραδιοφωνικών υπηρεσιών, 
περιορίζοντας την έλλειψη ασφάλειας του δικαίου που δυσχεραίνει την 
διασυνοριακή μετάδοση των τηλεοπτικών σταθμών που δεν υπάγονται στις εθνικές 
διατάξεις σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι λεωφόροι 
της επικοινωνίας θα αυξήσουν τις δυνατότητες διασυνοριακής μετάδοσης, όχι μόνο 
για τις νέες υπηρεσίες αλλά επίσης για τα παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης, 
όπως η ραδιοφωνία και θα καταστήσουν όλο και περισσότερο απτό τον κίνδυνο 
της επίκλησης του επιχειρήματος της καταστρατήγησης των εθνικών νομοθεσιών. 
Σε τελευταία ανάλυση, φαίνεται ότι το άνοιγμα των εθνικών αγορών ως προς την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα ευνοούσε τις άμεσες επενδύσεις στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και ειδικότερα εκείνες που προέρχονται από 
νεοεισερχομένους, καθώς επίσης θα δημιουργήσει τάσεις αναδιάρθρωσης και 
συγκέντρωσης. Το πλεονέκτημα του να θεσπιστεί ένα δίκτυο ασφαλείας για να 
αποφευχθούν καταστάσεις συγκέντρωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης που θα 
είναι επικίνδυνες για την πολυφωνία είναι λοιπόν προφανές καθώς επίσης το 
συμφέρον του να καθοριστεί το δίκτυο αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πράγματι, 
αφής στιγμής υπάρξει ένας κανόνας ασφαλείας για την εγγύηση της πολυφωνίας, 
41 
οι επενδύσεις στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα ενθαρρυνθούν με το 
άνοιγμα της αγοράς και την ασφάλεια του δικαίου που θα απορρεύσει από ένα 
ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Αντίθετα, εάν το δίχτυ ασφαλείας τοποθετηθεί σε 
εθνικό επίπεδο, θα αποτραπεί η πραγματοποίηση επενδύσεων και η 
ανταγωνιστικότητα των εθνικών φορέων θα περιοριστεί από τις στρατηγικές των 
"εθνικών πρωταθλητών", των "βαρώνων" και των πολύπλοκων εξατομικευμένων 
καπιταλιστικών συμμετοχών. Τέλος, η σημασία της ποιότητας του περιεχομένου 
του κοινού κανόνα του παιχνιδιού φαίνεται επίσης καθαρά εφόσον θα πρέπει να 
εκτελέσει την ουσιαστική λειτουργία της αποτροπής των επικίνδυνων για την 
πολυφωνία περιπτώσεων συγκέντρωσης, ενώ συγχρόνως δεν θα πρέπει να είναι 
δυσανάλογη για να διευκολύνει στο μέγιστο την πραγματοποίηση επενδύσεων στον 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
δ) Όσον αφορά την συνεκτικότητα 
Η επιλογή III εντάσσεται στις λοιπές κοινοτικές πρωτοβουλίες που έχουν 
αναληφθεί στον τομέα των μέσων μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Το Λευκό Βιβλίο "ανάπτυξη, αναταγωνιστικότητα, απασχόληση" και η έκθεση 
της ομάδας "High Level Group" 
Όπως υπογραμμίστηκε παραπάνω, η επιλογή III εντάσσεται λογικά στην 
προσέγγιση που επιλέχθηκε από το Λευκό Βιβλίο για την υλοποίηση της κοινωνίας 
της πληροφορίας καθώς και στις προτάσεις της ομάδας "High Level Group". Μία 
οδηγία στον τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα αποτελούσε 
πράγματι μία απαραίτητη δράση για την προσαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου 
προς την κοινωνία της πληροφορίας. Ο στόχος της ενίσχυσης της 
ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα πρέπει να 
ληφθεί υπόψη κατά τον καθορισμό του περιεχομένου μιας ενδεχόμενης δράσης. 
Το Πράσινο Βιβλίο "στρατηγικές επιλογές για την ενίσχυση της βιομηχανίας των 
προγραμμάτων στο πλαίσιο της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στον 
οπτικοακουστικό τομέα". Το Πράσινο αυτό Βιβλίο προκάλεσε συζήτηση για 
ορισμένες στρατηγικές επιλογές όσον αφορά την βιομηχανία των 
οπτικοακουστικών προγραμμάτων. Το Πράσινο αυτό Βιβλίο διακρίνεται από 
εκείνο που αφορά στην πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης, λόγω του πεδίου εφαρμογής του που δεν καλύπτει όλα τα μέσα 
μαζικής ενημέρωσης αλλά μόνον τον οπτικοακουστικό τομέα και λόγω του 
αντικειμένου του, που δεν αφορά στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
αλλά στην προώθηση της παραγωγής και της διανομής προγραμμάτων. 
"Digital Video Broadcasting" . Μία πρωτοβουλία σχετικά με την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης εντάσσεται επίσης πλήρως στην λογική που διέπει 
τις τρέχουσες εργασίες σχετικά με το "Digital Video Broadcasting" που θα πρέπει να 
καταλήξουν στο να εγγυηθούν την πρόσβαση τόσο των φορέων όσο και των 
παρεχόντων υπηρεσίες στις νέες τεχνολογίες στον ευρύτερο δυνατό βαθμό. 
Πολιτική τον ανταγωνισμού Μία πρωτοβουλία σχετικά με την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα αποτελούσε συνεκτικό και συμπληρωματικό 
μέτρο με την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού. Πράγματι, ο στόχος της εν 
λόγω πρωτοβουλίας δεν θα ήταν η διασφάλιση της διατήρησης του ανταγωνισμού 
αλλά η διασφάλιση της πολυφωνίας, μέσω των κανόνων σχετικά με την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης και στον απαραίτητο βαθμό για την άρτια 
42 
λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Η δυνατότητα αναδρομής σε ξεχωριστά μέτρα 
υπέρ της πολυφωνίας προβλέπεται ήδη στις διατάξεις του άρθρου 21, παράγραφος 
3, του κανονισμού για τις πράξεις συγκέντρωσης. Το υλικό περιεχόμενο της 
πρωτοβουλίας θα έπρεπε να αντιστοιχεί απολύτως στο γενικό συμφέρον 
(προστασία της πολυφωνίας) ώστε να προσφέρει τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια στον 
τομέα αυτό χωρίς όμως να υπηρετεί διπλό σκοπό ή να επικαλύπτει καταστάσεις 
που μπορούν να καλυφθούν από το δίκαιο του ανταγωνισμού. 
Β. Συμπεράσματα. 
Αφού ανέλυσε τα αποτελέσματα της διαδικασίας διαβούλευσης που διεξάχθηκε για 
χρονικό διάστημα που υπερβαίνει το έτος, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα 
ότι θα έπρεπε, λαμβανομένων υπόψη των θεμάτων που διακυβεύονται από το 
ζήτημα της διατήρησης της πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, να προβεί 
σε μια δεύτερη φάση διαβούλευσης με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και σε στενή 
σχέση με τα κράτη μέλη. Η δεύτερη αυτή φάση διαβούλευσης θα είναι χρήσιμη για 
να ανασκευάσει την αναγκαιότητα λήψης μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας, 
λαμβανομένων υπόψη ιδίως των εξελίξεων στις νέες τεχνολογίες και θα επιτρέψει 
στην Επιτροπή να εξετάσει σε βάθος τα ζητήματα σχετικά με το περιεχόμενο μιας 
ενδεχόμενης πρωτοβουλίας ώστε να διασφαλίσει την ποιότητα της. 
θεωρητικά, μία κοινοτική πρωτοβουλία θα μπορούσε να βασιστεί στις ακόλουθες 
γενικές κατευθύνσεις: 
1- ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ 
Οι φραγμοί στην λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, που προσδιορίστηκαν στο 
Πράσινο Βιβλίο και προκλήθηκαν από την διαφορά των εθνικών ρυθμίσεων ως 
προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθώς και των ενδεχόμενων 
αρνητικών επιπτώσεων του στην πολυφωνία, έλαβαν πρόσφατα μία νέα διάσταση. 
Ενώ στην αρχή θεωρήθηκαν περισσότερο ως δυνητικοί, οι φραγμοί αυτοί 
εμφανίζονται όλο και περισσότερο ως υπαρκτοί και προφανείς. Πράγματι, η 
διεθνοποίηση της βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η ανάπτυξη 
νέων τεχνολογιών πληροφόρησης καθιστούν απαραίτητη την μετάβαση του τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης προς μία πραγματικά ανταγωνιστική ευρωπαϊκή 
βιομηχανία η οποία θα είναι ικανή να διαδραματίσει με δυναμισμό τον ειδικό της 
ρόλο στην λειτουργία της δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, η υλοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς εμφανίζεται ως αναγκαιότητα και ως ευκαιρία. 
Το εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο ως προς την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης πρόκειται να εξελιχθεί ή εξελίσσεται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη, για 
να προσαρμοστεί στην νέα αυτή κατάσταση. Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση της 
ομάδας "High Level Group", η προοπτική μιας τέτοιας μη συντονισμένης 
νομοθετικής δραστηριότητας κινδυνεύει να τονίσει ακόμη περισσότερο τις 
καταστρεπτικές επιπτώσεις των διαφορών μεταξύ των εθνικών κανονιστικών 
ρυθμίσεων σχετικά με τις νέες υπηρεσίες των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Για την 
αντιμετώπιση της διεθνοποίησης των μέσων μαζικής ενημέρωσης, οι αποκλειστικά 
εθνικές μεμονωμένες απαντήσεις θα κινδύνευαν να κατακερματίσουν ακόμη 
περισσότερο την εσωτερική αγορά και να καταστούν σύντομα μη αποτελεσματικές, 
ήτοι αντιπαραγωγικές, παρεμποδίζοντας την οικονομική ανάπτυξη των φορέων 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης που είναι απαραίτητη για την πολυφωνία, καθώς 
και την διασυνοριακή κυκλοφορία των υπηρεσιών τους. 
43 
2- ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΙΑΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 
Μέχρι στιγμής, η διαβούλευση είχε ως περιεχόμενο, κατά μεγάλο μέρος, το θέμα της 
αναγκαιότητας ενός κοινού κανόνα του παιχνιδιού ως προς την ιδιοκτησία των 
μέσων μαζικής ενημέρωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πάντως, η διαβούλευση 
επιβεβαίωσε ότι οι βασικές κατευθύνσεις που καθορίστηκαν στο πράσινο βιβλίο 
για την ενδεχόμενη αρχιτεκτονική μιας πρωτοβουλίας σχετικά με την ιδιοκτησία 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης αποτελούν καλή βάση εκκίνησης. 
Επιφυλασσομένων των συμπερασμάτων της Επιτροπής από τη δεύτερη διαδικασία 
διαβούλευσης, θα πρέπει στο πλαίσιο αυτής της τελευταίας να εξετασθούν, ιδίως, 
τα ακόλουθα θέματα: 
α) Μία γενική ισορροπημένη προσέγγιση 
Ο στόχος της εν λόγω πρωτοβουλίας ήταν να επιτραπεί στους φορείς η πλήρης 
εκμετάλλευση των ευκαιριών που δημιουργούνται από την εσωτερική αγορά, και 
ειδικότερα της ελευθερίας εγκατάστασης των επιχειρήσεων των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηρεσιών των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, και συγχρόνως η διατήρηση της πολυφωνίας, με αποτροπή της 
συγκέντρωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης, θα θέσπιζε συγχρόνως, τη μέγιστη 
ασφάλεια δικαίου που είναι απαραίτητη για τις επενδύσεις στον τομέα της μαζικής 
ενημέρωσης καθώς και ένα δείκτη ασφαλείας που θα παρεμπόδιζε τις περιπτώσεις 
επικίνδυνων συγκεντρώσεων για την πολυφωνία, οι οποίες δεν μπορούν να 
καταπολεμηθούν με τους παραδοσιακούς κανόνες του δικαίου του ανταγωνισμού. 
Κατά τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιζόταν ένα σταθερό νομικό πλαίσιο το οποίο δεν 
θα αποδυνάμωνε την προστασία της πολυφωνίας στα κράτη μέλη και θα παρείχε 
εγγυήσεις για ένα αντίστοιχο επίπεδο προστασίας και πολυφωνίας στην Ένωση. 
Βάσει των κατευθύνσεων που προβλέπονται στο πράσινο βιβλίο, θα έπρεπε να 
εξετάζονται οι όροι σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης οι 
οποίοι θα έπρεπε να εφαρμόζονται εκ μέρους των αρμοδίων εθνικών αρχών, όταν 
χορηγούν έγκριση ή άδεια λειτουργίας για ένα νέο μέσο μαζικής ενημέρωσης στον 
τομέα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ή όταν ένα υπάρχον μέσο μαζικής 
ενημέρωσης στον τομέα της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης αποτελεί αντικείμενο 
μιας νέας ανάληψης ελέγχου. Λαμβανομένου υπόψη του πεδίου εφαρμογής των 
ισχυουσών εθνικών νομοθεσιών, οι όροι αυτοί θα έπρεπε να εφαρμόζονται 
τουλάχιστον στις περιπτώσεις που ο φορέας ο οποίος ζητά την άδεια λειτουργίας 
για ένα ραδιοφωνικό ή ένα τηλεοπτικό σταθμό ελέγχει ήδη ένα ραδιοφωνικό ή 
τηλεοπτικό σταθμό (συγκέντρωση σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης 
όσον αφορά τη ραδιοφωνία ή την τηλεόραση) και στις περιπτώσεις που ο φορέας 
που ζητά μία άδεια λειτουργίας ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού ελέγχει ήδη 
ένα μέσο μαζικής ενημέρωσης διαφορετικού είδους, όπως μία εκδοτική επιχείρηση 
ημερήσιου τύπου (συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης). 
Το ζήτημα της κάλυψης μεταξύ επιχειρήσεων τύπου (συγκέντρωση σε επίπεδο ενός 
μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης στον τομέα του τύπου) θα πρέπει να εξεταστεί 
κατά τη δεύτερη διαβούλευση, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι μόνο δύο κράτη 
μέλη προέβλεψαν στις νομοθεσίες τους ειδικούς κανόνες. Σύμφωνα με την αρχή 
της αναλογικότητας, οι όροι αυτοί δεν θα έπρεπε να υπερβαίνουν ό,τι είναι 
απαραίτητο για την επίτευξη των στόχων που καθορίστηκαν και συνεπώς θα 
πρέπει να εκφράζουν μια ισορροπία μεταξύ της αναγκαιότητας να υπάρξουν 
εγγυήσεις για την διαφοροποίηση των φορέων ελέγχου των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης και την αναγκαιότητα να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις 
44 
δραστηριότητες των μέσων μαζικής ενημέρωσης ώστε να προωθηθεί η ανάπτυξη της 
βιομηχανίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, θα πρέπει λοιπόν να καθοριστούν, 
κατά τη νέα διαβούλευση, οι προεκτάσεις του επιπέδου σύγκρουσης των διαφόρων 
όρων που πρόκειται να προβλεφθούν, ώστε να διασφαλιστεί η αναλογικότητα τους. 
Όσον αφορά την ανάλυση του πράσινου βιβλίου σχετικά μέ το περιεχόμενο μιας 
ενδεχόμενης πρωτοβουλίας 18, θα μπορούσε να έχει ως αντικείμενο: τον καθορισμό 
της έννοιας του "φορέα ελέγχου" ενός μέσου μαζικής ενημέρωσης· τον περιορισμό 
ορισμένων σωρεύσεων σε ελέγχους πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης που 
ασκούνται συγχρόνως από το ίδιο πρόσωπο· τη χρήση, για το σκοπό αυτό, των 
κριτηρίων της καλυπτόμενης περιοχής μετάδοσης καθώς και την πραγματική 
ακροαματικότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης που κατέχονται από τον ίδιο 
φορέα ελέγχου· το ζήτημα των προσώπων τα οποία δεν μπορούν να αποκτήσουν 
έλεγχο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ("disqualified person")· τη διαφάνεια και την 
ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης· 
τις περιπτώσεις αλλαγής των φορέων ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
β) Το κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας 
Η προσφυγή στο κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας, όπως αναφέρεται 
στο πράσινο βιβλίο, είναι λογική διότι, όσον αφορά στην πολυφωνία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης, είναι απαραίτητο να αξιολογούνται οι επιπτώσεις στον 
"πολίτη-καταναλωτή" των μέσων μαζικής ενημέρωσης, της συγκέντρωσης του 
ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Σε συνάρτηση με το κριτήριο του αριθμού 
των ελεγχόμενων σταθμών από το ίδιο πρόσωπο, το κριτήριο της 
ακροαματικότητας παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι προσαρμόζεται καλύτερα στο 
νέο περιβάλλον των τεχνολογιών της επικοινωνίας και των λεωφόρων της 
επικοινωνίας που θα έχουν ως συνέπεια τον πολλαπλασιασμό του αριθμού των 
σταθμών. Εξάλλου, το κριτήριο της ακροαματικότητας είναι από οικονομική 
άποψη περισσότερο πρόσφορο και λιγότερο δαπανηρό (η σύσταση μιας δέσμης 
θεματικών διαύλων θα διευκολυνόταν, ενώ το κριτήριο του αριθμού των σταθμών 
θα μπορούσε να την αποτρέψει) και αποτελεσματικότερο όσον αφορά το στόχο της 
πολυφωνίας (ένας μόνον σταθμός μπορεί να θέσει πρόβλημα πολυφωνίας σε 
συνάρτηση με την πραγματική του ακροαματικότητα). Σχετικά με το κριτήριο του 
μεριδίου της αγοράς, το κριτήριο της πραγματικής ακροαματικότητας παρουσιάζει 
το πλεονέκτημα ότι δεν επικαλύπτει το δίκαιο του ανταγωνισμού που χρησιμοποιεί 
το κριτήριο αυτό για να αξιολογήσει τη συμπεριφορά των οικονομικών φορέων 
μεταξύ τους (λαμβάνοντας υπόψη, ιδίως, τα έσοδα) και όχι για να αξιολογήσει την 
επίπτωση του ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης στον "πολίτη-καταναλωτή" 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πάντως, το κριτήριο της πραγματικής 
ακροαματικότητας θέτει ορισμένα ζητήματα, τα οποία ώθησαν την Επιτροπή να 
εκπονήσει μελέτη σκοπιμότητας. Η μελέτη αυτή εξετάζει, ιδίως, τα θέματα της 
σύγκρισης και του συμβατού των διαφόρων εθνικών συστημάτων για τη μέτρηση 
της ακροαματικότητας, το ζήτημα του είδους των μετρήσεων ακροαματικότητας 
που χρησιμοποιούνται και τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί ένα και μόνο 
σωρευτικό κριτήριο ή να συνδυαστούν πολλά είδη μετρήσεων σε συνάρτηση με την 
μορφή των εν λόγω μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
γ) Το κριτήριο του φορέα ελέγχου των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Πρόκειται για την εξεύρεση ενός ορισμού που θα επιτρέπει να καθοριστεί, κατά τη 
σύσταση ενός νέου σταθμού εκ μέρους ενός φορέα (ή τη μεταβίβαση του ελέγχου 
18 Τέταρτο μέρος, κεφάλαιο 5, παράγραφος ΙΓ 
45 
ενός υπάρχοντος σταθμού), ποια είναι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που ελέγχονται 
ήδη εκ μέρους του εν λόγω φορέα και μεταδίδονται στην ίδια περιοχή με εκείνη του 
νέου διαύλου. Αφής στιγμής καταγραφούν τα διάφορα μέσα μαζικής ενημέρωσης, 
θα είναι δυνατόν να αξιολογηθεί η συνολική πραγματική ακροαματικότητα που 
ελέγχεται από τον ίδιο φορέα. 
Η έννοια του ορισμού του φορέα ελέγγου των μέσων μαγικής ενημέρωσης 
συνίσταται στη δυνατότητα να προσφερθεί συγχρόνως, η απαραίτητη ασφάλεια του 
δικαίου για τις επενδύσεις, μία επαρκής αποτελεσματικότητα που θα επιτρέπει να 
αποφευχθούν οι καταστρατηγήσεις και μία άρτια σκοπιμότητα που θα επιτρέπει 
μια άνετη εφαρμογή, καθώς και να ληφθούν υπόψη οι νέες ισορροπίες μεταξύ των 
παικτών που προκλήθηκαν από τις νέες τεχνολογίες. Ξεκίνησε επίσης η εκπόνηση 
μιας μελέτης εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με το θέμα αυτό, ώστε να εξευρεθεί 
ο ορισμός της έννοιας του φορέα ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες σε 
εθνικό επίπεδο και που θα συνδυαζόταν καλά με τους διάφορους ορισμούς του 
ελέγχου που χρησιμοποιούνται ήδη στο δίκαιο του ανταγωνισμού ή στο εταιρικό 
δίκαιο. 
Το ζήτημα των "disqualified persons". Στο πλαίσιο του ζητήματος αυτού του 
καθορισμού της έννοιας του φορέα ελέγχου, θα είναι απαραίτητο επίσης να 
καθοριστούν, όπως ισχύει σε ορισμένες εθνικές νομοθεσίες, οι κατηγορίες των 
προσώπων που δεν μπορούν να αποκτήσουν έλεγχο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, 
λαμβανομένων υπόψη των λειτουργημάτων ή των δραστηριοτήτων που ασκούν. 
δ) Άλλα θέματα 
θα πρέπει να εξεταστούν επίσης άλλα θέματα, όπως η νομική μορφή που θα πρέπει 
να λάβει η πρωτοβουλία, το ζήτημα της κάλυψης της συγκέντρωσης σε επίπεδο ενός 
μέσου μαζικής ενημέρωσης στον τομέα του τύπου, το ζήτημα της αναγκαιότητας 
μιας ανεξάρτητης επιτροπής, καθώς και τα ζητήματα που τίθενται από την εξέλιξη 
των νέων τεχνολογιών, όπως παραδείγματος χάρη ο ορισμός των νέων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης και η σύνδεση τους με τα προβλήματα πρόσβασης. 
ε) Λιαβούλευση σχετικά με τα θέματα αυτά 
Η Επιτροπή έχει επίγνωση της αναγκαιότητας να εξεταστούν σε βάθος ορισμένα 
θέματα σχετικά με το περιεχόμενο της εν λόγω οδηγίας πριν να ασκήσει την 
εξουσία της για τη λήψη πρωτοβουλίας ώστε να υποβάλει πρόταση οδηγίας στο 
Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο. Κατά τους προσεχείς μήνες, θα πραγματοποιηθεί 
μία ειδική διαβούλευση με τους ενδιαφερομένους κύκλους σχετικά με τα θέματα 
αυτά (και ειδικότερα με εκείνους που μετείχαν ήδη στη διαβούλευση για την 
ανάγκη να αναληφθεί δράση). Η ανάλυση των αποτελεσμάτων των δύο μελετών 
που εκπονούνται και αναφέρθηκαν παραπάνω θα διανεμηθεί, καθώς και ένα 
ερωτηματολόγιο που αφορά στη μέθοδο που προβλέπεται για τη ρύθμιση της 
πρόσβασης στην ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Καθμόλη τη διάρκεια 
της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή θα καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να 
διατηρήσει στενή επαφή με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις εθνικές αρχές, θα 
ζητηθεί από τις αρμόδιες εθνικές αρχές να μετάσχουν στη συζήτηση. 
3. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΚΥΚΛΩΝ 
"ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ" 
46 
Η Επιτροπή καταβάλλει ιδιαίτερες προσπάθειες για τη διατήρηση και ανάπτυξη 
των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με τα μέλη του Κοινοβουλίου και τους 
ενδιαφερομένους κύκλους κατά τη διαδικασία της διαβούλευσης. Ο πλούτος του 
δικτύου που θεσίστηκε de facto κατά τη διαβούλευση αυτή, οφείλεται, από τη μία 
πλευρά, στη σύνθεση του, που συνδυάζει τα μέλη του Κοινοβουλίου, τις 
επαγγελματικές οργανώσεις και τους μεμονωμένους φορείς και από την άλλη 
πλευρά, στον πολυτομεακό του χαρακτήρα, εφόσον περιλαμβάνει συγχρόνως 
φορείς που ασκούν δραστηριότητες στους τομείς της ηχητικής ραδιοφωνίας, της 
τηλεόρασης, του τύπου και σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι 
ποικίλοι αυτοί τομείς δεν έχουν πάντα τη συνήθεια να αντιμετωπίζουν το 
συμφέρον τους, που ωστόσο είναι όλο και περισσότερο κοινό, αφής στιγμής τίθεται 
το θέμα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η ευέλικτη και άτυπη 
αυτή διάρθρωση θα έπρεπε να αναπτυχθεί, ειδικότερα για να καλύψει ορισμένα 
κράτη μέλη των οποίων οι φορείς δεν έχουν ιδιαίτερα αισθητή παρουσία μέχρις 
στιγμής. 
Η διάρθρωση αυτή, που θα άξιζε να αξιοποιηθεί, θα μπορούσε να προδιαγράψει, 
μεσοπρόθεσμα, μία διάρθρωση της οποίας ο πολυτομεακός χαρακτήρας θα γίνει 
περισσότερο έντονος με τη συσπείρωση του συνόλου των υπηρεσιών που 
προσφέρονται στους χρήστες των λεωφόρων της επικοινωνίας. Ως προς αυτό, η 
Επιτροπή ενθαρρύνει τους επαγγελματικούς κύκλους να οργανωθούν προς την 
κατεύθυνση αυτή ώστε να προωθηθεί η ανάπτυξη των υπηρεσιών της κοινωνίας της 
πληροφορίας. 
Γ. Χοονοοιάνοαιιιια 
Η διαβούλευση θα ξεκινήσει το φθινόπωρο, ώστε να υπάρξουν σχόλια από όλα τα 
ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διάρκεια του χειμώνα 1994/95. Η διαβούλευση αυτή 
θα αρχίσει με την αποστολή της ανάλυσης των αποτελεσμάτων των μελετών και 
ενός ερωτηματολογίου. Μετά τις διαβουλεύσεις αυτές θα μπορούσε να υποβληθεί 
κατά τη διάρκεια του έτους 1995 μία ενδεχόμενη πρωτοβουλία. 
47 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΠΤΩΝ ΜΗ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ 
Ι. Σχόλια σχετικά με την πράσινη βίβλο 
Σχόλια των ευρωπαϊκών ομοσπονδιών ή συνδέσμων 
Association des Télévision Commerciales Européennes (ACT) 
European Association of Advertising Agencies (EAAA) 
Association Européenne des Radios (AER) 
European Advertising Tripartite (EAT) ^A^TT\ 
European Committee of Trade Unions in Arts, Mass Media and Entertainment (EGAKU) 
European Publishers Council (EPC) 
Fédération Européenne des Radios Libres (FERL) 
European Group of the International Federation of Journalists (IFJ) 
World Federation of Advertisers (WFA) 
Comité des Industries Cinématographiques et audiovisuelles des Communautés 
Européennes et de l'Europe extracommunautaire (CICCE) 
European Broadcasting Union/Union Européenne de Radio-Télévision (EBU/UER) 
AMARC-EUROPE 
European Newspaper Publishers' Association (ENPA-CAEJ) 
Europâische Grafische Federation 
Σχόλια άλλων ενδιαφερομένων μερών εκτός των ευρωπαϊκών 
ομοσπονδιών ή συνδέσμων 
Broadcasting Entertainment Cinematograph & Theatre Union (BECTU) 
Channel Four Television 
Europaisches Medieninstitut 
Editoriale l'Espresso 
ITV 
Institute for Information Law (IVIR) 
New International pic. 
Pearson pic. 
Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF)/Arbeitsgemeinschaft der ôffentlichrechthchen 
Rundmnkanstalten der Bundesrepublik Deutschland (ARD) 
Independent Television Commission (ITC) 
Fininvest Comunicazioni 
British Sky Broadcasting Limited (BSkyB) 
Verband Privater Rundfunk und Telekommunikation e.V. (VPRT) 
Federazione Italiana Editori Giornali 
RTL plus Deutschland Fernsehen 
Federazione Radio Televisioni (FRT) 
Reuters 
RCS Editori "Rizzoli Corriere della Serza" 
Bundesverband Deutscher Zeitungsverleger e.V. 
^8 
Π· Απαντήσει στο συμπληοωιιατικό ερϊοττιιιατολόγΐΓ> 
Σχόλια των ευρωπαϊκών ομοσπονδιών ή συνδέσμων 
Association des Télévisions Commerciales Européenes (ACT) 
Association Européenne des Radios (AER) 
European Broadcasting Union/union Européenne de Radio-Télévision (EBU/UER) 
Fédération Graphique Européenne (EGF) 
European Group of Television Advertising (EGTA) 
Association Européenne des Editeurs de Journaux (EN Ρ A) 
European Publishers Council (EPC) 
Fédération des Associations d'Editeurs de Périodiques de la CE (FAEP) 
Fédérations des Editeurs européens/Fédération of European Publishers (FEE/FEP) 
Groupement européen des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (GESAC) 
International Federation of Journalists (IF J) 
Σχόλια άλλων ενδιαφερομένων μερών εκτός των ευρωπαϊκών 
ομοσπονδιών ή συνδέσμων 
Bertelsmann AG 
Channel Four Television 
Fininvest Comunicazioni 
Federazione Italiana Editori Giornali 
FUNK Fragen Unabhângiger Neutraler Kommunikation 
Global Media Italia SRL 
ITC Independent Television Commission 
ITV Network 
L'Espresso 
News International 
OLON Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland 
Person pic 
RCS Editori 
RTL Pluls Deutschland Fernsehen 
VDZ Verband Deutscher Zeitschriftenverleger e.V. 
Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF) 
QQ 
Ονόματα των ποοσκεκληιιένων στην ακρόαση 
Association des Télévisions commerciales (ACT) 
Association européenne des Radios commerciales (AER) 
Association internationale des Télédistributeurs (AID) 
Association Mondiale des Radiodiffuseurs Communautaires (AMARC + AMARC-
EUROPE) 
Bureau européen des Unions des Consommateurs (BEUC) 
Confédération des Associations d'Editeurs de Journaux (CAEJ) 
Coordination européenne des Producteurs indépendants (CEPI) 
Confédération européenne des Syndicats (CES/ETUC) 
Comité des Industries cinématographiques des Communautés européennes (CICCE) 
European Association of Advertising Agencies (EAAA) 
European Alliance of Press Agencies (ΕΑΡA) (Belga Direction) 
Europâischer Gewerkschaftsausschufi fur Kunst, Medien und Unterhaltung/Secretariado 
Internacional de los Sindicatos de Artes, Medios de Comunicacion y Espectaculo 
(EGAKU/ISETU) 
European Advertising Tripartite (EAT) 
European Films Producer Association (EFPA) 
European Group of Television Advertising (EGTA) 
European Graphical Federation (EGF/FGE) 
European Publisher Council (EPC) 
European Programmes Providers Group (EPPG) 
Fédération des Associations des Editeurs de Périodiques (FAEP) 
Fédération des Editeurs européens (FEP/FEE) 
Fédération européenne des Réalisateurs de l'Audiovisuel (FERA) 
Fédération européenne des Radios Libres (FERL) 
Fédération européenne des Téléspectateurs (FET/LA TELE EST A NOUS) 
Fédération Internationale des Artistes (FIA) 
Fédération Internationale des Associations de Distributeurs (FIAD) 
Fédération Internationale des Associations de Producteurs de Films (FIAPF) 
Fédération Internationale des Journalistes (FIJ) 
Fédération Internationale de Musiciens (FIM) 
Fédération Internationale des Producteurs de Film Indépendant (FIPFI) 
Fédération Internationale des Syndicats des Travailleurs de l'Audiovisuel (FISTAV) 
Groupement des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (GESAC) 
Fédération Internationale des Producteurs de Phonographes (IFPI) 
So 
Union européenne de Radiodiffusion (UER/EBU) 
Union des Confédérations de l'Industrie et des Employeurs d'Europe (UNICE) 
World Federation of Advertisers (WFA) 
The EC Committee 
Eureka Audiovisual 
Conseil de l'Europe 
Conseil de Ministres 
Parlement européen 
Comité Economique et Social (CES) 
European Free Trade Association (EFTA) 
UNESCO 
Etat membres 
<>A 
Παράρτημα 3 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Αντικείμενο του Πράσινου Βιβλίου είναι μια πρώτη εκτίμηση της ανάγκης να 
προταθεί μια ενέργεια σε κοινοτικό επίπεδο σχετικά με τη συγκέντρωση στα 
μέσα μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπος) καθώς και οι διάφορες 
λύσεις που θα μπορούσε να δώσει η Επιτροπή αφού συγκεντρώσει τις γνώμες των 
ενδιαφερομένων μερών. 
Το Κοινοβούλιο εξέφρασε επανειλημμένα, τα τελευταία έτη, τις ανησυχίες του 
στο θέμα αυτό, ιδιαίτερα με δύο ψηφίσματα της 15ης Φεβρουαρίου 1990 και της 
16ης Σεπτεμβρίου 1992 που ζητούν από την Επιτροπή να προτείνει κανονιστικά 
μέτρα που θα έχουν στόχο να περιορίσουν τις συγκεντρώσεις στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης προκειμένου να διατηρηθεί η πολυφωνία. 
Ενόψει, συγχρόνως, των στόχων της Κοινότητας και των αρμοδιοτήτων της, η 
ανάλυση των λόγων που καθιστούν μία ενέργεια απαραίτητη μπορεί να 
συνοψιστεί με τον ακόλουθο τρόπο: 
1. Η προστασία της πολυφωνίας καθαυτή είναι, σε πρώτη φάση, καθήκον των 
κρατών μελών. Η Κοινότητα, στο πλαίσιο της εφαρμογής των στόχων και των 
αρμοδιοτήτων της, πρέπει να μεριμνά ώστε οι δραστηριότητες της και αυτές 
που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της να μην θίγουν την πολυφωνία. Από την 
άποψη αυτή, και σε σχέση με το στόχο διαφύλαξης της πολυφωνίας και μόνον, 
δεν φαίνεται να υπάρχει ανάγκη παρέμβασης σε κοινοτικό επίπεδο διότι οι 
εθνικοί μηχανισμοί προστασίας της πολυφωνίας τους οποίους έχουν θέσει σε 
εφαρμογή τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζονται σε καταστάσεις με κοινοτική 
διάσταση. Ετσι, σε περίπτωση που ένας οργανισμός ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
καταστρατηγεί πραγματικά τη νομοθεσία για την πολυφωνία σε ένα άλλο κράτος 
μέλος, το κράτος μέλος λήψης θα μπορούσε, με την επιφύλαξη των προϋποθέσεων 
που έχει ορίσει η νομολογία του Δικαστηρίου, να περιορίσει την ελεύθερη 
^^L 
κυκλοφορία των εκπομπών αυτού του οργανισμού. Επίσης τα κράτη μέλη, σε 
περίπτωση που μία πράξη συγκέντρωσης έχει μεν κηρυχθεί συμβιβάσιμη με την 
κοινή αγορά δυνάμει του κανονισμού για τις πράξεις συγκεντρώσεων δημιουργεί 
όμως προβλήματα από άποψη πολυφωνίας, θα είχαν επιπλέον τη δυνατότητα να 
λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσουν την προστασία της πολυφωνίας. 
2. Ωστόσο αυτή η δυνατότητα των κρατών μελών να διατηρούν την ιιολυφων (α 
με ένα εθνικό κανονιστικό πλαίσιο των συγκεντρώσεων μπορεί, να προκαλέσει 
επικαλύψεις με το χώρο χωρίς σύνορα που έχει ιδρύσει η Κοινότητα. Πράγματι, 
από τα μέσα της δεκαετίας του 80, έχουν θεσπιστεί νομοθεσίες για την 
ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και εξελίσσονται με αποκλίσεις 
μεταξύ τους. Οι νομοθεσίες αυτές σχετικά με την πολυφωνία, που αποβλέπουν, 
ιδιαίτερα, στο να περιορίσουν την ανωτάτη συμμετοχή στο κεφάλαιο ενός μέσου 
μαζικής ενημέρωσης και να εμποδίσουν τη σώρευση ελέγχου ή συμμετοχών σε 
περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης συγχρόνως, πρέπει να διακριθούν από 
τους περιορισμούς που εισάγουν διακρίσεις αφορούν την κυριότητα αλλοδαπών 
οπότε και δεν συμβιβάζονται με τη Συνθήκη. 
3. Οι αποκλίσεις των εθνικών διατάξεων που έχουν ως αντικείμενο την 
εξασφάλιση της πολυφωνίας ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στη λειτουργία 
αυτού του χώρου χωρίς σύνορα: 
ένα κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την ελεύθερη 
κυκλοφορία των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών σε περίπτωση πραγματικής 
καταστρατήγησης μιας από τις νομοθεσίες αυτές· 
- μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς η εγκατάσταση επιχειρήσεων μέσων 
μαζικής ενημέρωσης σε άλλο κράτος μέλος· 
δημιουργούνται περιορισμοί στον ανταγωνισμό και στρέβλωση του· 
από τις διαφορές ως προς την εκτίμηση για την αξιολόγηση μιας 
περίπτωσης καταστρατήγησης θα μπορούσε να προκύψει νομική ανασφάλεια, 
επιβλαβής για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων 
5 
οι νομοθεσίες αυτές περιορίζουν την πρόσβαση στις δραστηριότητες και 
την κυριότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης ενώ θα έπρεπε να διευκολύνονται 
για να είναι δυνατή η εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς και η 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων μέσων μαζικής ενημέρωσης που είναι 
αναγκαία για την πολυφωνία. 
4. Οι περιορισμοί στην κυριότητα στους οποίους οφείλονται αυτά τα 
αποτελέσματα δεν είναι καθαυτοί ασυμβίβαστοι με το κοινοτικό δίκαιο. 
Πράγματι, δεν εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις και επιδιώκουν στόχο γενικού 
συμφέροντος που συνδέεται με την ελευθερία έκφρασης. 
5. Οι περιορισμοί στην κυριότητα επί των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν 
μπορούν να αντικατασταθούν από μόνη την εφαρμογή των γενικών διατάξεων περί 
ανταγωνισμού, ιδίως, σε κοινοτικό επίπεδο, του κανονισμού γιο τις πράξεις 
συγκεντρώσεων. Ο κανονισμός αυτός μπορεί να εμποδίσει τις συγκεντρώσεις που 
επηρεάζουν την πολυφωνία μόνο στο μέτρο που επηρεάζουν εξίσου και τον 
ανταγωνισμό, πράγμα που δεν συμβαίνει πάντοτε. 
6. Υπό το φως αυτής της ανάλυσης οι διάφορες θέσεις που θα μπορούσε να 
λάβει η Επιτροπή είναι δυνατόν να περιοριστούν σε τρεις: 
Ι. να μην παρέμβει 
II. να προτείνει μια σύσταση ως προς τη διαφάνεια 
III. να προτείνει εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στην κυριότητα 
επί των μαζικών μέσων ενημέρωσης με: 
α) οδηγία του Συμβουλίου, ή 
β) κανονισμό του Συμβουλίου, ή 
γ) οδηγία ή κανονισμό συνοδευόμενο από τη σύσταση μιας 
ανεξάρτητης επιτροπής 
Στην παρούσα φάση η Επιτροπή δεν κλίνει προς τη μία ή την άλλη επιλογή και 
παραμένει ανοικτή σε άλλες λύσεις, θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γ\ 3μη 
*/ 
των ενδιαφερομένων μερών επί των επιλογών αυτών καθώς και επί των 
ερωτημάτων που τίθενται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο και είναι τα ακόλουθα: 
ΕΡΩΤΗΜΑ 1 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
σχετικά με την ανάγκη για ανάληψη ενεργειών και ιδιαίτερα: 
ως προς το ενδεχόμενο η κοινοτική διάσταση των δραστηριοτήτων των MME 
μα έχει καταστήσει τους περιορισμούς στην κυριότητα επί των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης ανεπαρκείς σε σχέση με το στόχο διατήρησης της πολυφωνίας, ιδίως 
λόγω της καταστρατήγησης των περιορισμών ή λόγω προβλημάτων που άπτονται 
της διαφάνειας· 
- ως προς την ύπαρξη περιορισμών ή περιοριστικών αποτελεσμάτων άλλων 
από εκείνα που διαπιστώθηκαν ανωτέρω· 
ως προς συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου οι περιορισμοί στην κυριότητα 
έβλαψαν πράγματι τη δραστηριότητα των επιχειρηματιών του τομέα· 
ως προς τους τομείς και τις δραστηριότητες που θίγονται ιδιαίτερα από 
τους περιορισμούς στην κυριότητα (για παράδειγμα ο τύπος υπόκειται στα 
περιοριστικά αποτελέσματα όχι μόνο από άποψη περισσοτέρων MME αλλά και από 
άποψη ενός μόνον μμε;). 
ΕΡΩΤΗΜΑ 2 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το αν οι διαπιστωθείσες ανάγκες είναι αρκετά σοβαρές, από άποψη 
κοινοτικών στόχων, για να καταστήσουν απαραίτητη μία ενέργεια στον τομέα 
των MME και, αν αυτό συμβαίνει, ποιο είναι το χρονικό σημείο επέμβασης της 
Επ ι τροπής. 
^ς 
ΕΡΩΤΗΜΑ 3 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς την αποτελεσματικότητα, από άποψη κοινοτικών στόχων, που μπορεί να 
έχει μια ενέργεια που πραγματοποιείται αποκλειστικά στο επίπεδο των κρατών 
μελών. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 4 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το περιεχόμενο ενός πιθανού μέσου εναρμόνισης όπως προβλέπεται 
ανωτέρω, ιδιαίτερα με τις δύο εναλλακτικές λύσεις του πεδίου εφαρμογής, ως 
προς την προσφυγή σε πραγματική ακρόαση σαν βάση για να καθοριστούν τα 
όρια, ως προς την οριοθέτηση των ζωνών μετάδοσης, ενδεχομένως ως προς τα 
άλλα πιθανά θέματα και ως προς τα μέσα προσδιορισμού της έννοιας τ. ης 
ελέγχουσας επιχείρησης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 5 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
ως προς το ενδιαφέρον που εμφανίζει μία ενέργεια υπέρ της διαφάνειας που θα 
είναι χωριστή από ένα μέσο εναρμόνισης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 6 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
για το αν υπάρχει ενδιαφέρον να δημιουργηθεί ένα όργανο που θα έχει 
αρμοδιότητες σε θέματα συγκέντρωσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
ΕΡΩΤΗΜΑ 7 
Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να πληροφορηθεί τη γνώμη των ενδιαφερομένων μερών 
για κάθε μία από τις προβλεπόμενες εναλλακτικές λύσεις. 
S6 
14.02.94 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 44/177 
Πέμπτη, 20 Ιανουαρίου 1994 
9. ζητεί από την Επιτροπή να αποδεχθεί να τροποποιήσει τις νομικές της βάσεις σύμφωνα με 
τις επιθυμίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου· 
10. ζητεί να κληθεί να γνωμοδοτήσει εκ νέου στις προτάσεις στις οποίες η διαδικασία 
διαβούλευσης και συνεργασίας αντικαταστάθηκε από αυτή της διαδικασίας σύμφωνης γνώμης* 
11. αναθέτει στον Πρόεδρο του να διαβιβάσει το παρόν -ψήφισμα και την έκθεση της 
επιτροπής του στην Επιτροπή και το Συμβούλιο. 
10. Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
Α3-0435/93 
Ψήφισμα για την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής «Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης στην Εσωτερική Αγορά» 
Το Ευρωπαΰίό Κοινοβούλιο, . 
— έχοντας υπόψη την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής με θέμα «Πολυφωνία και συγκέντρωση 
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Εσωτερική Αγορά» (COM(92) 0480 — C3O035/93), 
— βάσει το άρθρου 51 του Κανονισμού, 
— έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας και Μέσων 
Ενημέρωσης και τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής Οικονομικής, Νομισματικής και 
Βιομηχανικής Πολιτικής και της Επιτροπής Νομικών θεμάτων και Δικαιωμάτων των 
Πολιτών (Α3-0435/93), 
Α. επισημαίνοντας τα ψηφίσματα του της 15ης Φεβρουαρίου 1990 (') και της 16 Σεπτεμβρίου 
1992 0 στα οποία επεσήμανε τους κινδύνους που συνεπάγεται η συγκέντρωση των μέσων 
μαζικής ενημερώσεως για την πολυγνωμία και τον πλουραλισμό και διατύπωνε την άποψη 
ότι τα εθνικά νομοθετικά μέσα στον τομέα των μέσων μαζικής ενημερώσεως δεν επαρκούν 
από μόνα τους για να διασφαλίσουν την πολυγνωμία και τον πλουραλισμό στην Ευρώπη, 
Β. χαιρετίζει το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει εν των μεταξύ επιληφθεί του προβλήματος 
υποβάλλοντας την Πράσινη Βίβλο «Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά» και ότι έχει ήδη δρομολογήσει στο πλαίσιο της 
προπαρασκευής μιας κοινοτικής δράσης, διεξοδική διαδικασία διαβουλεύσεων με τα 
ενδιαφερόμενα μέρη, 
Γ. έχοντας συνείδηση του γεγονότος ότι η συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημερώσεως και η 
διασύνδεση τους αυξάνεται στην Κοινότητα και ότι οι διασυνδέσεις αυτές, αν πλήττουν την 
πολυγνωμία, άπαξ και πραγματοποιηθούν πολύ δύσκολα μπορεί να ανατραπούν, 
Δ. εκφράζοντας την πεποίθηση ότι για τους λόγους αυτούς πρέπει να δημιουργηθούν πάραυτα 
οι νομοθετικές προϋποθέσεις που θα φέρουν την Κοινότητα σε θέση, εφόσον καταστεί 
απαραίτητο, να λάβει μέτρα για τον περιορισμό της συγκεντρώσεως των μέσων μαζικής 
ενημερώσεως σε ευρωπαϊκή κλίμακα, που θέτουν σε κίνδυνο την πολυγνωμία και τον 
πλουραλισμό, 
Ε. επισημαίνοντας ότι είναι απαραίτητη μια εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στον 
τομέα της νομοθεσίας για τα μέσα ενημέρωσης ούτως ώστε αφενός να αποτραπεί η 
παράκαμψη τους και αφετέρου να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, 
πράγμα που θα οδηγήσει συγχρόνως στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊ­
κών μέσων μαζικής ενημέρωσης, 
ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική συμβολή της δημόσιας ραδιοφωνίας στην προώθηση της 
πολυφωνίας, του πλουραλισμού και της γενικής παιδείας καθώς και το γεγονός ότι 
υπόκειται σε άλλες συνθήκες αγοράς παρότι η εμπορική ραδιοφωνία, 
Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το μερίδιο αγοράς των δημόσιων, μη εμπορικών ραδιοφωνικών 
οργανισμών σε ορισμένα κράτη μέλη έχει σημειώσει σημαντική πτώση από τότε που 
εμφανίστηκαν οι εμπορικοί ραδιοφωνικοί οργανισμοί, 
(') ΕΕ C 68 της 19.03.1990, οελ. 137. 
(3) ΕΕ C 284 της 2.11.1992, σιλ. 44. 
<;ψ 
Αριθ. C 44/178 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 14.02.94 
Πέμπτη, 20 Ιανουαρίου 1994 
Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι δεδομένων των πρόσφατων τεχνολογικών εξελίξεων η μετάβαση 
στα «πολλαπλά μέσα» επίκειται άμεσα και οι επιπτώσεις της για τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης πρέπει να ληφθούν υπόψη μέσω της έκδοσης ειδικής οδηγίας, 
θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Κοινότητα οφείλει να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση 
για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και συνεπώς είχε ιδιαίτερο 
χρέος να προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης γνώμης και τον πλουραλισμό όπως ^ 
απορρέουν από την εν λόγω Σύμβαση και να προσφέρει τη συμβολή της για την περαιτέρω 
ανάπτυξη αυτού του δικαιώματος, στο πλαίσιο επίσης των σχέσεων της με άλλες χώρες με 
τις οποίες έχει συνάψει συμφωνίες σύνδεσης ή άλλες, 
Ι. επισημαίνοντας ότι η παγκόσμια αγορά μέσων μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιοφω­
νία, Τύπος) είναι τεράστια, ότι σήμερα η Ευρωπαϊκή Κοινότητα κατέχει το μεγαλύτερο 
ατομικό μερίδιο της και ότι ο εν λόγω τομέας διαθέτει εξαιρετικό δυναμικό όσον αφορά τις 
θέσεις εργασίας του μέλλοντος, 
ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η εσωτερική αγορά μέσων μαζικής ενημέρωσης μπορεί να 
προσφέρει περισσότερα κέρδη, θέσεις εργασίας και πολιτιστική ποικιλότητα, γεγονός που ι 
μπορεί να αυξήσει την επενδυτική προθυμία των σχετικών επιχειρήσεων και να οδηγήσει | 
στη δημιουργία περισσότερων θέσεων επαγγελματικής κατάρτισης καθώς και*ΐντονότερη ι 
ερευνητική και αναπτυξιακή δραστηριότητα στον εν λόγω τομέα, 
IB. γνωρίζοντας ότι η νομοθεσία σχετικά με τη συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την οικονομική διάσταση αλλά επίσης — την 
πολιτισμική'δΐάσταση· και ότι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών μέσων 
ενημέρωσης σε όλα τα επίπεδα πρέπει να συνοδεύεται από την ενίσχυση της οικονομικής 
και πολιτισμικής πολυφωνίας στον τομέα αυτό στην Ευρώπη, 
ΙΓ. έχοντας επίγνωση ότι ο έλεγχος μεγάλου μεριδίου ακροατών σε μια ορισμένη περιοχή από 
ένα άτομο ή μια εταιρεία θέτει σε κίνδυνο τον πλουραλισμό, την πολιτισμική πολυφωνία 
και την ποιότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, περιορίζοντας την αυτονομία και την 
ανεξαρτησία τους, 
ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολυφωνία στον τομέα των μέσων επικοινωνίας αποτελεί 
ουσιαστικό στοιχείο για την οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με τις « 
απαιτήσεις για δημοκρατία και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που αναφέρονται · 
στο άρθρο ΣΤ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, 
ΙΕ. φρονώντας ότι οι διαφορές μεταξύ των νομικών διατάξεων των κρατών μελών που 
αφορούν την πολυφωνία και τη συγκέντρωση θα μπορούσαν να βλάψουν τη λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς ιδιαίτερα στους τομείς της παροχής υπηρεσιών και της ελευθερίας 
εγκατάστασης επιχειρήσεων, 
1. καλεί την Επιτροπή, κατόπιν διαβουλεύσεως με τα ενδιαφερόμενα μέρη σύμφωνα με την 
«επιλογή 3γ» (οδηγία ή κανονισμός σε συνδυασμό με μια ανεξάρτητη επιτροπή) που ορίζεται 
στο Πράσινο Βιβλίο, να υποβάλει πρόταση οδηγίας η οποία αφενός να εναρμονίζει τους 
εθνικούς περιορισμούς της συγκεντρώσεως στα μέσα μαζικής ενημερώσεως και αφετέρου να 
διευκολύνει την Κοινότητα να λαμβάνει μέτρα κατά των συγκεντρώσεων ευρωπαϊκής κλίμακας 
που θέτουν σε κίνδυνο την πολυφωνία. Εν προκειμένω πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα 
κριτήρια: 
α) θα πρέπει να περιληφθεί το σύνολο του τομέα των μέσων μαζικής ενημερώσεως δηλαδή τα 
έντυπα μέσα και τα οπτικοακουστικά μέσα. Μόνο έτσι μπορεί η συγκέντρωση των 
πολλαπλών μέσων μαζικής ενημερώσεως να αξιολογηθεί και, ενδεχομένως, να περιοριστεί* 
β) δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη μόνο οι τυπικές σχέσεις ιδιοκτησίας αλλά πρέπει να 
διασαφηνιστεί εάν υφίσταται μια «κυρίαρχη επιρροή» και για άλλους λόγους (π.χ. στην 
περίπτωση των «σιωπηρών εταίρων», συγγενικών σχέσεων, εξαρτήσεως από έναν προμη­
θευτή προγραμμάτων ή από ένα διαφημιστικό πελάτη)* 
γ) ορισμένοι όμιλοι/επιχειρήσεις πρέπει να αποκλειστούν από τη συμμετοχή σε ορισμένους 
τομείς μέσων μαζικής ενημερώσεως (αποκλειόμενα πρόσωπα)· έτσι δεν θα πρέπει να 
επιτρέπεται π.χ. σε διαφημιστικές εταιρείες να εκμεταλλεύονται εφημερίδες ή ραδιοτηλεο­
πτικούς σταθμούς και αντιστρόφως* 
δ) σε αυστηρούς εθνικούς και κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού πρέπει να υπάγονται 
και τα γραφεία αγοράς διαφημιστικού χώρου, προκειμένου να μη μπορούν να ασκούν ούτε 
άμεση ούτε έμμεση επιρροή στις κατευθυντήριες γραμμές της σύνταξης των διαφόρων 
μέσων μαζικής ενημέρωσης· πρέπει να περιορισθεί η σύζευξη διαφημίσεως και προγράμ­
ματος (Bartering)* 
ε) οι διασυνδέσεις μεταξύ προμηθευτών προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων των κατό­
χων δικαιωμάτων προγραμμάτων και των παραγωγών αφενός και των ραδιοτηλεοπτικών 
οργανισμών αφετέρου πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά το δίκαιο περί ανταγωνισμού* 
s S 
14.02.94 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 44/179 
Πέμπτη, 20 Ιανουαρίου 1994 
στ) πρέπει να ισχύσει η αρχή της απόλυτης διαφάνειας των ιδιοκτησιακών σχέσεων. Οι ραδιοτηλε­
οπτικοί φορείς πρέπει να υποχρεωθούν να καταστήσουν γνωστές όλες τις σχέσεις ιδιοκτησίας 
και ελέγχου καθώς και τα υπόλοιπα σημαντικά οικονομικά στοιχεία (κατ' αναλογία προς την 
αντιμονοπωλιακή νομοθεσία). Οι αλλαγές των ιδιοκτησιακών συνθηκών πρέπει να δηλώνονται. 
Ο ανεξάρτητος και υπόχρεος σε εχεμύθεια εμπειρογνώμονας που ορίζεται από τις υπηρεσίες 
που είναι επιφορτισμένες με τον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημερώσεως πρέπει, κατόπιν 
αιτήσεως του, να έχει δυνατότητα να λαμβάνει γνώση του περιεχομένου αντιστοίχων εγγράφων 
ακόμη δε και φορολογικών. Δεν πρέπει να είναι δυνατή η άρνηση της παροχής των πληροφο­
ριών αυτών με την παραπομπή σε επιχειρηματικά μυστικά* 
ζ) εφόσον ένα ραδιοτηλεοπτικό ίδρυμα, βάσει της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας, είναι ανεξάρτη­
το και διαθέτει εσωτερική πλουραλιστική δομή ενώ συγχρόνως δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτή­
ρα, πρέπει να εξαιρείται από τις διατάξεις της οδηγίας οι οποίες δεν αφορούν τη διαφάνεια* 
η) μια κοινοτική δράση θα πρέπει να αφήνει στα κράτη μέλη επαρκή ευχέρεια προκειμένου αυτά να 
ανταποκριθούν στις ειδικές απαιτήσεις του εθνικού τους τοπίου όσον αφορά τα μέσα μαζικής 
ενημερώσεως. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την οργανωτική δομή των μέσων, για περιορισμούς 
όσον αφορά τα προγράμματα και για θετικά μέτρα π.χ. την ενίσχυση μη εμπορικών ραδιοφω­
νικών σταθμών ή ανεξάρτητων εφημερίδων 
θ) πρέπει να υφίσταται η δυνατότητα — ακόμη και σε επίπεδο κρατών μελών — αντιδράσεως σε" 
νέες μη δυνάμενες μέχρι τούδε να προβλεφθούν διακινδυνεύσεις της ελευθερίας του λόγου, 
όπως για παράδειγμα όταν οι τηλεφωνικοί οργανισμοί εμφανίζονται ως προμηθευτές ραδιοτη­
λεοπτικών προγραμμάτων* 
ι) η ανεξάρτητη επιτροπή ή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μέσων μαζικής ενημερώσεως πρέπει να 
αναλάβει απλώς γνωμοδοτικό έργο. Με την υποστήριξη των αρμόδιων για τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης εθνικών φορέων θα του ανατεθούν τα ακόλουθα καθήκοντα και οι εξής αρμοδιό­
τητες: 
— παρακολούθηση του τομέα μέσων μαζικής ενημέρωσης εντός και εκτός Ευρώπης καθώς και 
των τεχνοοικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρω­
σης* υποβολή ανά διετία έκθεσης σχετικά με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
— διασφάλιση πλήρους διαφάνειας στις περιπτώσεις διασυνδέσεων και συγχωνεύσεων επι­
χειρήσεων (πλήρης δημοσιότητα σε όλες τις ιδιωτικές και δημόσιες συμμετοχές σε επιχει­
ρήσεις) 
— έκδοση γνωματεύσεων και γνωμοδοτήσεων προς την Επιτροπή όσον αφορά τις σχεδιαζό­
μενες συγχωνεύσεις επιχειρήσεων κοινοτικής ή ευρωπαϊκής διάστασης 
— υποβολή προτάσεων στην Επιτροπή για λήψη, ενδεχομένως, μέτρων αποσυγκέντρωσης* 
2. φρονεί, ότι ο σχετικός αριθμός των χρηστών των μέσων μαζικής ενημερώσεως, στον οποίο 
απευθύνεται ένας συγκεκριμένος ιδιοκτήτης μέσων μαζικής ενημερώσεως (φορέας έλεγχου), είναι 
κατάλληλος ως πρόσθετο κριτήριο για την αξιολόγηση του βαθμού συγκεντρώσεως στα μέσα 
μαζικής ενημερώσεως* 
3. φρονεί ότι η ποιότητα και η πολυφωνία στον τομέα αυτό (ως προς τη συμβολή της στην 
ανάπτυξη της βιομηχανίας και τις πληροφορίες που παρέχει) αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της 
δημοκρατίας· 
4. αναμένει ότι με μια εναρμόνιση των εθνικών περιορισμών στις συγκεντρώσεις στον τομέα των 
μέσων μαζικής ενημερώσεως θα επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο προστασίας για τον πλουραλισμό και 
την πολυγνωμία ενώ συγχρόνως θα διευκολυνθεί η πρόσβαση των νέων μέσων ενημερώσεως στην 
αγορά* 
5. καλεί την Κοινότητα και τα κράτη μέλη να επιδιώξουν με όλα τα μέσα να συμπληρωθεί εν 
συνεχεία η κοινοτική οδηγία με σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, προκειμένου να ανταποκ­
ρίνεται στην πανευρωπαϊκή διάσταση του φαινομένου της συγκέντρωσης των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης* 
6. καλεί την Επιτροπή εκ νέου να υποβάλει προτάσεις για τον κατάλογο των μέτρων που υπέδειξε 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμα του της 15ης Σεπτεμβρίου 1992 και να προτείνει ένα 
πρόγραμμα δράσεως για την προώθηση της πολυγνωμίας και του πλουραλισμού στα μέσα μαζικής 
ενημερώσεως. Η πρόταση αυτή πρέπει ειδικότερα να περιλαμβάνει: 
— πρόταση οδηγίας για το δικαίωμα προσβάσεως σε πληροφορίες κοινοτικών και εθνικών αρχών 
κατά το πρότυπο του αμερικανικού νόμου για την ελεύθερη ενημέρωση· 
— ένα ευρωπαϊκό κώδικα των μέσων μαζικής ενημερώσεως για την προστασία της επαγγελματικής 
δεοντολογίας, ο οποίος να εκπονηθεί κατά το δυνατόν από τα ενδιαφερόμενα μέρη· 
— μια οδηγία πλαίσιο για τη διασφάλιση της δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας σε όλα τα μέσα 
μαζικής ενημερώσεως. 
7. αναθέτει στον Πρόεδρο του να διαβίβαση το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και την Επιτροπή. 
S3 
10. 11.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ΛριΟ. C 304/17 
Γνωμοδότηση για το Πράσινο βιβλίο της Επιτροπής: Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά (Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια) 
(93/C 304/07) 
Η Επιτροπή αποφάσισε στις 15 Φεβρουαρίου 1993 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για 
την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το 
Πράσινο βιβλίο της Επιτροπής: Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην 
εσωτερική αγορά (Στάθμιση της αναγκαιότητας για μια κοινοτική ενέργεια). 
Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, που επιφορτίσθηκε με την προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 7 Ιουλίου 1993. Εισηγητής ήταν ο κ. 
Flum. 
Κατά την 308η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 22ας Σεπτεμβρίου 1993), η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία, 7 ψήφους κατά και 15 αποχές την ακόλουθη 
γνωμοδότηση. 
Η ΟΚΕ χαιρετίζει την υποβολή του Πράσινου βιβλίου 
«Πολυφωνία και συγκέντρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης 
(MME) στην εσωτερική αγορά (Στάθμιση της αναγκαιότητας 
για μια κοινοτική ενέργεια)» και εκτιμά ιδιαίτερα την περιε­
κτική περιγραφή που προσφέρει σχετικά με τα ισχύοντα 
νομικά καθεστώτα στα κράτη μέλη. 
Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης τη μορφή του Πράσινου βιβλίου το 
οποίο δεν περιέχει εσπευσμένους ορισμούς αλλά προετοιμά­
ζει έναν περιεκτικό κοινωνικό διάλογο. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Ήδη κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την 
«οδηγία του Συμβουλίου για το συντονισμό ορισμένων νομι­
κών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά 
με την άσκηση δραστηριοτήτων στον τομέα της τηλεόρασης 
(Τηλεόραση χωρίς σύνορα)» της 3ης Οκτωβρίου 1989('), 
αλλά και σε μεταγενέστερο στάδιο η ΟΚΕ απασχολήθηκε εποικοδομητικά με την ανάπτυξη ευρωπαϊκών προοπτικών 
στον τομέα των ηλεκτρονικών μέσων μαζικής επικοινωνίας 
με την υποβολή σημαντικών στοιχείων στην οδηγία αυτή. 
1.2. Πριν από τη συζήτηση για το Πράσινο βιβλίο είναι 
ανάγκη να τονισθούν, εκ νέου, τα κύρια γνωρίσματα της μέχρι 
τώρα πολιτικής της ΟΚΕ που σχετίζεται με τα MME. Έτσι 
η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της της 25ης Σεπτεμβρίου 1985 (-1), 
για το «Πράσινο βιβλίο σχετικά με την εγκαθίδρυση της 
κοινής αγοράς νια τη ραδιοφωνία, κυρίως μέσω δορυφόρου 
και καλωδίου»^) διαπίστωσε ότι η Κοινότητα δεν μπορεί να 
επεμβαίνει στη διάρθρωση των MME των επιμέρους κρατών 
μελών. Η χορήγηση αδείας σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές 
επιχειρήσεις πρέπει να παραμείνει στην αρμοδιότητα των 
κρατών. Ωστόσο είναι ανάγκη να ληφθεί μέριμνα ώστε να 
μην τεθεί σε κίνδυνο η πολυφωνία στην Κοινότητα. Στην 
ίδια γνωμοδότηση η ΟΚΕ κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει 
μέχρι ποιου σημείου καθίσταται αναγκαία η υποβολή προτά­
σεων για λόγους δημιουργίας ενιαίων ανταγωνιστικών προϋ­
ποθέσεων για την εναρμόνιση των εθνικών διατάξεων σχετικά 
με το περιεχόμενο των προγραμμάτων· η ΟΚΕ υπογράμμισε 
σχετικά τους εξής τομείς, ήτοι: την προστασία της νεολαίας, 
(') ΕΙ£ αριθ. L 298 της 17. 10. 1989. (-) ΕΕ αριθ. C 303 της 25. II. 1985. σ. 13. 
(') ΐγνρ. COM(X4) 300 τελικό. 
βο 
Αριθ. C 304/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 11.93 
της προσωπικότητας, των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτη­
σίας, εκτελεστών και παραγωγών, τηλεοπτικής διαφήμισης. 
Πρέπει να εξετασθεί ειδικότερα από πλευράς επικαιρότητας, 
η επιρροή της τηλεοπτικής διαφήμισης και οι επιπτώσεις 
της, στα πλαίσια του προγράμματος, επί της ανεξαρτησίας 
και πληρότητας των εκπομπών ενημέρωσης, καθώς και η 
επιρροή των διαφημιστικών εταιριών επί του εμπορίου προ­
γραμμάτων. Το ΕΚ επέδειξε ανησυχία στο ψήφισμα του για 
τη «συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της 
πολυφωνίας, (16 Σεπτεμβρίου 1992)(') για την αυξανόμενη 
συγκέντρωση στον τομέα της διαφήμισης και τη σημαντική 
επιρροή της στα προγράμματα και το περιεχόμενο των MME» 
και η Επιτροπή επίσης, θα εξετάσει την κατάσταση της δια­
φήμισης. 
1.3. Στη γνωμοδότηση της 1ης Ιουλίου 1987(2) για την 
«Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για το συντονισμό των 
νομικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχε­
τικά με την άσκηση δραστηριότητας στον τομέα της ραδιοφω­
νίας» (3) η ΟΚΕ εξέφρασε την άποψη ότι οι απαραίτητες 
νομοθετικές και διοικητικές διατάξεις στον τομέα της ραδιο­
φωνίας σε εθνική κλίμακα δεν πρέπει να περιέχουν ρυθμίσεις 
με τις οποίες ενδέχεται να δημιουργηθούν δεσπόζουσες θέσεις 
στον τομέα του σχηματισμού γνώμης. Στη συμπληρωματική 
γνωμοδότηση της 27ης Απριλίου 1989 (4) για την ίδια πρό­
ταση η ΟΚΕ τονίζει εκ νέου την ανάγκη τα λαμβανόμενα 
μέτρα να μην ευνοούν τη δημιουργία δεσποζουσών θέσεων 
που περιορίζουν την πολυφωνία και την ελευθερία πληροφό­
ρησης. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η οδηγία για 
την τηλεόραση που υιοθέτησε το Συμβούλιο περιλαμβάνει 
ένα κεφάλαιο με το οποίο ρυθμίζεται το δικαίωμα απάντησης 
κάθε φυσικού και νομικού προσώπου του οποίου τα νόμιμα 
συμφέροντα θίγονται από ψευδείς ειδήσεις που μεταδίδονται 
από τηλεοπτικό πρόγραμμα. Η ΟΚΕ ήταν το πρώτο κοινοτικό 
όργανο, την ακολούθησαν στη συνέχεια το Ευρωπαϊκό Κοι­
νοβούλιο, η Επιτροπή και το Συμβούλιο, που ζήτησε την 
ενσωμάτωση της απαίτησης αυτής στο νομοθέτημα αυτό. 
Επιπλέον οι παρατηρήσεις της ΟΚΕ για τα δικαιώματα πνευ­
ματικής ιδιοκτησίας, την προστασία των παιδιών και των 
ανηλίκων και την απαγόρευση της διαφήμισης για τα προϊ­
όντα καπνού και τα φάρμακα που διατίθενται μόνο κατόπιν 
ιατρικής συνταγής — ελήφθησαν εξ ολοκλήρου υπόψη. 
1.4. Στη γνωμοδότηση της 20ής Δεκεμβρίου 1989(5) για 
τη «Νέα ώθηση της πολιτιστικής δράσης στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα» (6) η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η ανάπτυξη των βασι­
κών συμπράξεων επιχειρήσεων στον τομέα των MME χαρα­
κτηρίζεται από μια τάση σφαιρικότητας, αλληλοσυνδέσεων 
και σχηματισμού μικτών συμπράξεων επιχειρήσεων. Στο 
πλαίσιο αυτό επιβάλλεται η λήψη των ενδεικνυόμενων 
μέτρων για την αποτροπή δημιουργίας μονοπωλιακών κατα­
στάσεων και τον έλεγχο των συγχωνεύσεων επιχειρήσεων. Η 
ΟΚΕ παρότρυνε την Επιτροπή να εξετάσει τη θέση σαφέστε­
ρων περιορισμών όσον αφορά το εναλλασσόμενο κεφαλαιϊκό 
καθεστώς και τη δημιουργία μονοπωλίων στον τομέα των 
MME κυρίως μέσω της λήψης μέτρων που απαιτούν τη διαφά­
νεια των οικονομικών συναλλαγών και τη δημοσίευση των 
(') ΕΕ αριθ. C 284 της 2. 11. 1992, σ. 44. 
(2) ΕΕ αριθ. C 232 της 31. 8. 1987, σ. 29. 
(3) ΕΕ αριθ. C 179 της 17. 7. 1986, σ. 4. 
(4) ΕΕ αριθ. C 150 της 26. 6. 1989, σ. 67. 
(5) ΕΕ αριθ. C 62 της 12. 3. 1990, σ. 26. 
(6) ΕΕαριΟ. C 175 της 4. 7. 1988. δραστηριοτήτων, σε παγκόσμια κλίμακα, των πολυεθνικών 
επιχειρήσεων. Επιπλέον πρότεινε τη δημιουργία ενός Ευρω­
παϊκού Φύλακα των MME για τον έλεγχο και την αποτροπή 
τέτοιου είδους οικονομικών συγκεντρώσεων. Το εν λόγω 
όργανο θα συμβάλει παράλληλα στην προώθηση και τη δια­
σφάλιση της ελευθερίας πληροφόρησης και της πολιτιστικής 
ποικιλίας. 
1.5. Η ΟΚΕ διαπιστώνει επίσης ότι τα κοινοτικά συνοδευ­
τικά μέτρα που αποβλέπουν στη διασφάλιση ενός κατώτατου 
βαθμού προστασίας των επαγγελματικών προτύπων, των ηθι­
κών αξιών, της συντακτικής αυτονομίας και της ελευθερίας 
συνειδήσεως για το σύνολο των δημοσιογράφων και των 
εργαζομένων του κλάδου των MME είναι απαραίτητα. Ομοί­
ως κρίνεται αναγκαία η λήψη κοινοτικών νομοθετικών 
μέτρων για την κατοχύρωση των θεμελιωδών συλλογικών 
δικαιωμάτων και της κοινωνικής πρόνοιας των εργαζομένων 
του κλάδου των MME καθώς και τη διασφάλιση, εκ μέρους 
των πολυεθνικών εταιριών, των κεκτημένων δικαιωμάτων και 
των ισχυουσών διεθνών συμβάσεων στον τομέα της απασχό­
λησης. 
1.6. Τέλος, στη γνωμοδότηση της 20ής Σεπτεμβρίου 
19900 Υια Γην «Ανακοίνωση της Επιτροπής που συνοδεύεται 
από δύο προτάσεις για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με 
ένα πρόγραμμα δράσης για την τόνωση της ανάπτυξης της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικο-ακουστικών «Media» 1991-
1995»,(*) η ΟΚΕ έλαβε την ακόλουθη θέση. Σε μια δημοκρα­
τική κοινωνία, η συνύπαρξη διαφορετικών τύπων παραγωγών, 
υπό διαφορετικά νομικά καθεστώτα, όπου η προσφορά μπορεί 
να είναι τόσο δημόσια όσο και ιδιωτική, δύναται να αποτελέ­
σει τη βάση πολιτιστικής ποικιλομορφίας υπό την προϋπό­
θεση ότι θα διασφαλίζονται οι αρχές της ελευθερίας γνώμης, 
υπό όλες τις μορφές της, για όλα τα κοινωνικά στρώματα και 
θα παραμένουν κατοχυρωμένες και για το μέλλον. Πρέπει 
να παρεμποδισθεί με κάθε δυνατό μέσο η εμφάνιση, στη 
διακίνηση κασσετών, δίσκων και κινηματογραφικών ταινιών, 
μονοπωλιακών καταστάσεων που ενδέχεται να περιορίσουν 
ή να καταστήσουν αδύνατη την ελεύθερη κυκλοφορία αυτού 
του είδους των αντικειμένων. 
1.7. Η ΟΚΕ στο ψήφισμα Α3-0153/92 της 16ης Σεπτεμ­
βρίου 1992 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη «Συγκέ­
ντρωση στα MME και την πολυφωνία» διαβλέπει, όπως ακρι­
βώς στις σκέψεις που αυτή διατύπωσε, σημαντικές υποδείξεις 
για την ανάγκη ανάληψης δράσης από την Κοινότητα. Έτσι 
θα ήθελε μεταξύ άλλων να υποστηρίξει: 
— το αίτημα για την επεξεργασία ενός χάρτη για μια Ευρω­
παϊκή Ραδιοφωνία χωρίς κερδοσκοπικό σκοπό καθώς και 
μια ραδιοφωνία, του δημόσιου δικαίου, συνεργατικών 
σταθμών μετάδοσης και ανοικτούς διαύλους, 
— την προστασία και διασφάλιση της ευρωπαϊκής πολιτιστι­
κής κληρονομιάς και της ευρωπαϊκής πολιτιστικής παρα­
γωγής, 
— την ανάγκη ρύθμισης της σύνταξης των ειδήσεων σχετικά 
με γεγονότα κοινού ενδιαφέροντος με το ανάλογο 
δικαίωμα πρόσβασης σ'αυτή τη διαδικασία, 
— την επεξεργασία ενός κώδικα για τα MME με στόχο την 
προστασία της επαγγελματικής δεοντολογίας (βλέπε 
σημείο 5), 
(7) ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990. σ. 174. 
(κ) ΕΕ αριθ. C 127 της 23. 5. 1990, σ. 13. 
6Λ 
10. 11.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 304/19 
το αίτημα για την υποβολή πρότασης οδηγίας για τη 
διασφάλιση της δημοσιογραφικής και διαφημιστικής ανε­
ξαρτησίας σε όλα τα MME, 
το αίτημα για την υποβολή πρότασης αποσκοπούσας στη 
λήψη αποτελεσματικών μέτρων για τον έλεγχο και τον 
περιορισμό της συγκέντρωσης στα MME και 
τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 
για τα MME. 
2. Τα κύρια σημεία του Πράσινου βιβλίου της Επιτροπής 
2.1. Από τις βασικές κατευθύνσεις του Πράσινου βιβλίου 
και της Συνθήκης ΕΟΚ διαπιστώνεται με κατανόηση ότι το 
επίκεντρο των εργασιών της Επιτροπής αποτελεί η εγκαθί­
δρυση μιας ανεμπόδιστης για την άσκηση δραστηριοτήτων 
στον τομέα της ραδιοφωνίας και τηλεόρασης εσωτερικής 
αγοράς. Δεδομένου ότι τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα και η πολι­
τική πληροφόρησης αποτελούν το υπόβαθρο για την κοινω­
νική και δημοκρατική ανάπτυξη της Ευρώπης η ΟΚΕ φρονεί 
ότι πρέπει να επιδειχθεί, τουλάχιστον, το ίδιο ενδιαφέρον για 
την κατοχύρωση της πολυφωνίας και της ελεύθερης γνώμης 
στα μέσα αυτά. Ελλείπει σχετικά η αναφορά του ρόλου του 
τύπου δηλαδή λειτουργεί διορθωτικά στη συγκέντρωση των 
MME στον τομέα των οπτικο-ακουστικών μέσων με αποτέλε­
σμα να τα ενισχύει. Αν οι αποφάσεις σχετικά με την πολιτική 
για τα MME, είτε σε επίπεδο κρατών μελών, είτε ακόμη σε 
επίπεδο της ΕΚ, δεν προστατευθούν από τον κίνδυνο του 
σχηματισμού της γνώμης μονοπωλίων, ενδεχομένως να διακυ-
βευθεί η ευρωπαϊκή ανάπτυξη. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημα­
σία της διασφάλισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Κοι­
νότητα πράγμα που έχει αναγνωρισθεί πολλάκις από τα 
όργανα της Κοινότητας και κυρίως από το Δικαστήριο. 
2.2. Το Πράσινο βιβλίο αναφέρεται στα σχετικά ψηφί­
σματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στις εργασίες του 
Συμβουλίου της Ευρώπης. Ωστόσο, η ΟΚΕ έλαβε ήδη θέση 
στις προηγούμενες εργασίες του για το πρόβλημα της συγκέ­
ντρωσης στον τομέα των MME, κυρίως στις γνωμοδοτήσεις 
του για την «Τηλεόραση χωρίς σύνορα». Η μη συνεκτίμηση 
των παρατηρήσεων της ΟΚΕ για σχετικό τομέα στο Πράσινο 
βιβλίο αποτελεί σημαντικό κενό. Το τελικό έγγραφο της 
Επιτροπής έπρεπε να λάβει υπόψη τις εκτενείς προπαρασκευ­
αστικές εργασίες, προτάσεις και ιδέες της ΟΚΕ στον τομέα 
αυτό. 
2.3. Σχέδιο της Επιτροπής είναι, με τη βοήθεια του παρό­
ντος Πράσινου βιβλίου, να προβεί σε μια πρώτη εκτίμηση 
για την ανάγκη ανάληψης δράσης από την Κοινότητα στον 
τομέα της συγκέντρωσης των MME (τηλεόραση, ραδιόφωνο, 
τύπος) καθώς και για τις διάφορες επιλογές της Επιτροπής 
μετά τη συλλογή των απόψεων των ενδιαφερομένων μερών. 
2.4. Η ανάλυση των διαφόρων κανονιστικών ρυθμίσεων 
και μέτρων που ελήφθησαν σε εθνικό επίπεδο στον τομέα 
«Πολυφωνία και συγκέντρωση στα MME» οδήγησε την Επι­
τροπή στη διατύπωση των εξής διαπιστώσεων: 
2.4.1. Η προστασία της πολυφωνίας εμπίπτει στην άμεση 
αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η Κοινότητα, στα πλαίσια 
της επίτευξης των στόχων της και της εκτέλεσης των αρμοδιο­
τήτων της οφείλει να μεριμνά ώστε οι δράσεις της όπως κ'αι αυτές που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της δεν θίγουν την 
πολυφωνία. Από αυτή την άποψη και σε σχέση με το μοναδικό 
στόχο της διασφάλισης της πολυφωνίας η Επιτροπή δεν 
φαίνεται να κρίνει αναγκαία την παρέμβαση σε κοινοτικό 
επίπεδο, επειδή οι εθνικοί μηχανισμοί προστασίας της πολυ­
φωνίας των κρατών μελών δύνανται να εφαρμοσθούν σε κοι­
νοτική διάσταση. 
2.4.2. Η δυνατότητα αυτή των κρατών μελών να εξασφαλί­
ζουν την πολυφωνία διαμέσου ενός εθνικού νομοθετικού πλαι­
σίου σχετικά με τις συγκεντρώσεις δύναται ωστόσο να έχει 
ως συνέπεια παρεκκλίσεις από το χώρο χωρίς σύνορα που 
έχει εγκαθιδρυθεί στην Κοινότητα. Τούτο αφορά κυρίως τις 
εθνικές διατάξεις που αποσκοπούν στον περιορισμό της ανώ­
τατης συμμετοχής στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης του κλάδου 
των MME ή στην αποτροπή της ταυτόχρονης συσώρρευσης 
ελέγχων ή συμμετοχών σε περισσότερες επιχειρήσεις του 
κλάδου. 
2.4.3. Τέτοιου είδους εθνικές ρυθμίσεις δύνανται να έχουν, 
πιθανότατα, επιπτώσεις στη λειτουργία αυτού του χώρου 
χωρίς σύνορα: 
— ένα κράτος μέλος θα είχε τη δυνατότητα να περιορίσει 
την ελεύθερη αναμετάδοση των ραδιοφωνικών εκπομπών 
σε περίπτωση πραγματικής καταστρατήγησης των νομι­
κών διατάξεων, 
— η εγκατάσταση επιχειρήσεων MME σε ένα άλλο κράτος 
μέλος θα ήταν δυνατό να περιορισθεί, 
— δημιουργούνται περιορισμοί στη διεξαγωγή του ανταγω­
νισμού και προκύπτουν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, 
— από μια διαφορετική εκτίμηση της καταστρατήγησης θα 
μπορούσε να προκύψει νομική ανασφάλεια από πλευράς 
δικαίου πράγμα που ενδέχεται να ζημιώσει την ανταγωνι­
στικότητα των επιχειρήσεων, 
— τέτοιου είδους νομοθετικές διατάξεις περιορίζουν την 
πρόσβαση στις δραστηριότητες και την ιδιοκτησία των 
MME αντί να διευκολύνουν την πρόσβαση αυτή καθιστώ­
ντας δυνατή τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και 
προσδίδοντας την αναγκαία για την πολυφωνία των επι­
χειρήσεων MME ανταγωνιστικότητα. 
2.4.4. Οι περιορισμοί όσον αφορά το καθεστώς κυριότητας 
που προκαλούν τέτοιου είδους επιπτώσεις δεν συμφωνούν 
συνεπώς με το κοινοτικό δίκαιο επειδή αποσκοπούν στην 
προστασία ή τη διασφάλιση της πολυφωνίας. Δεν δύνανται 
να αντικατασταθούν, αποκλειστικά, από την εφαρμογή των 
γενικών κανόνων περί ανταγωνισμού, και ιδίως του κανονι­
σμού για τις συγκεντρώσεις επιχειρήσεων, σε κοινοτικό επί­
πεδο. 
2.4.5. Η Επιτροπή προτείνει συγκεκριμένα τρεις δυνατές 
κοινοτικές ενέργειες που μεταφράζονται στις εξής τρεις επι­
λογές: 
Ι. Καμία δράση 
II. Πρόταση σύστασης για τον τομέα της διαφάνειας 
III. Πρόταση εναρμόνισης των εθνικών περιορισμών ως 
προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των MME με: 
α) μια οδηγία του Συμβουλίου· ή 
6"L 
Αριθ. C 304/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 11.93 
β) έναν κανονισμό του Συμβουλίου· 
γ) μια οδηγία ή έναν κανονισμό και παράλληλα τη 
σύσταση μιας ανεξάρτητης επιτροπής. 
Προς το παρόν η Επιτροπή δεν εξέφρασε την προτίμηση 
της για καμία από τις επιλογές αυτές και δέχεται και άλλες 
εναλλακτικές λύσεις. 
3. Γενικές παρατηρήσεις λήψη διατάξεων για τη διασφάλιση της πολυφωνίας. Μια 
κοινοτική δράση οφείλει συνεπώς να θέσει τα όρια της 
συγκέντρωσης των MME για να διασφαλισθεί ότι η πολυ­
φωνία στην Κοινότητα δεν τίθεται σε κίνδυνο μέσω συνα­
σπισμών δικτύων MME τα οποία κυριαρχούν σε ολόκλη­
ρους τομείς της κοινής γνώμης σε ορισμένες περιοχές. Η 
οικονομική ευμάρεια και η ανταγωνιστική ικανότητα των 
επιχειρήσεων θα μπορούσαν μάλιστα να αποτελέσουν 
προϋποθέσεις για την πολυφωνία. Αντίθετα, το γεγονός 
αυτό δεν οδηγεί αναγκαστικά σε περισσότερη πολυφωνία, 
πολλές φορές δε, μπορεί να την περιορίσει όταν μια επι-
χείριση ελέγχει την αγορά. 
3.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή των ΕΚ οφείλει να 
λάβει υπόψη στις περαιτέρω συζητήσεις τις παρακάτω από­
ψεις: 
α) Βάσει της ανάλυσης της κατάστασης στις ευρωπαϊκές 
χώρες η Επιτροπή καταλήγει, στο Πράσινο βιβλίο, στο 
συμπέρασμα ότι οι διαφορετικοί κανόνες κατά των συγκε­
ντρώσεων στον τομέα των MME αποτελούν εμπόδιο για 
τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, και ότι συνεπώς 
υπάρχει ανάγκη για κοινοτικούς χειρισμούς. Η ΟΚΕ ανα­
γνωρίζει ότι τα εμπόδια που δημιουργούνται από ποικίλες 
διατάξεις των κατ'ιδίαν κρατών — στη λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς (περιορισμοί ή στρέβλωση του αντα­
γωνισμού, περιορισμοί στην κυκλοφορία υπηρεσιών και 
στην ελευθερία εγκατάστασης, ανασφάλεια από πλευράς 
δικαίου) επιβάλλεται να καταρριφθούν. Έτσι οι επιχειρή­
σεις θα δυνηθούν να εκμεταλλευθούν τα πλεονεκτήματα 
της εσωτερικής αγοράς και να έχουν ίσες ευκαιρίες για 
ανάπτυξη εντός της Κοινότητας. Η Επιτροπή δεν διαβλέ­
πει ανάγκη για κοινοτική νομοθεσία με σκοπό τη διασφά­
λιση του ανταγωνισμού και της ελευθερίας γνώμης, αφ'ε-
νός διότι η Συνθήκη ΕΟΚ έχει αναγνωρίσει ότι η διασφά­
λιση της πολυφωνίας αποτελεί κρατικό καθήκον και αφ'ε-
τέρου, διότι οι ποικίλες κρατικές ρυθμίσεις για την πολυ­
φωνία παρέχουν σχετικά επαρκείς εγγυήσεις. 
β) Η ΟΚΕ διαβλέπει στο συμπέρασμα αυτό μια μεγάλη απλο­
ποίηση. Η Επιτροπή η ίδια αναγνωρίζει ότι το κοινοτικό 
δίκαιο περί ανταγωνισμού μπορεί κάλλιστα να συμβάλει 
στη διατήρηση της πολυφωνίας, έστω και αν δεν αποτελεί 
το ενδεδειγμένο μέσο. Περαιτέρω: η απλή εξάλειψη νομι­
κών περιορισμών κατά την έγκριση ραδιοφωνικών εγκα­
ταστάσεων μπορεί να καταλήξει σε μείωση της πολυφω­
νίας. Η διασφάλιση της πολυφωνίας και της ελευθερίας 
έκφρασης στα προγράμματα εξαρτάται, βασικά, από ρυθ­
μίσεις που παρεμποδίζουν τις διεργασίες συγκέντρωσης 
στα MME και συνεπώς την ύπαρξη μονοπωλιακών 
συμπράξεων. Όσο περισσότερο επεκτείνεται η κυριαρχία 
ορισμένων μεγάλων δικτύων MME στην αγορά τόσο περι­
ορίζονται οι πιθανότητες μικρών δικτύων να διατηρήσουν 
τη δυνατότητα παρουσίασης εναλλακτικών προγραμμά­
των. 
γ) Ακόμη και αν η αρμοδιότητα της Κοινότητας περιορίζε­
ται στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς, αυτή δεν 
μπορεί να παραβλέψει, στην περίπτωση των MME, ότι η 
διασφάλιση της προσφοράς πολυμερών προγραμμάτων 
και κατά συνέπεια η κατοχύρωση της ελευθερίας στην 
ποικιλομορφία της γνώμης θα επηρεάζεται σημαντικά από 
τους μηχανισμούς της αγοράς. Κατά συνέπεια η ΟΚΕ 
θεωρεί ως λανθασμένη την αποχή της Επιτροπής από τη δ) Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαία τη θέσπιση ρυθμίσεων σχετικά 
με τους εθνικούς και πολυεθνικούς συνασπισμούς επιχει­
ρήσεων στον τομέα των MME οι οποίες δημιουργούν 
μονοπωλιακές καταστάσεις στην αγορά των επιμέρους 
κρατών· σε μια κοινοτική οδηγία δεν αρκεί μόνο να γίνεται 
λόγος για την εξάλειψη των εμποδίων στην πρόσβαση 
στην αγορά, αλλά πολύ περισσότερο πρέπει να καθιερω­
θούν στην ευρωπαϊκή νομοθεσία συγκεκριμένα όρια για 
την περιστολή εθνικών συμπράξεων επιχειρήσεων στον 
τομέα των MME. Τούτο ισχύει και για τα κρατικά ραδιο­
φωνικά και τηλεοπτικά δίκτυα στο βαθμό που ελέγχουν 
μερίδια που δεσπόζουν της αγοράς. Αντίθετα δίκτυα δημο­
σίου δικαίου, των οποίων ο κοινωνικός έλεγχος διασφαλί­
ζει την ανεξαρτησία από κρατικές αποφάσεις, μπορούν να 
συμβάλουν σημαντικά στη διασφάλιση της ελευθερίας 
γνώμης και πληροφόρησης — και συνεπώς της πολυφω­
νίας. 
Νομικές διατάξεις πρέπει να θεσπισθούν για την πρό­
σβαση σε δορυφορικές συχνότητες οι οποίες επιτρέπουν 
την ανεξέλεγκτη μετάδοση προγραμμάτων πάνω από την 
Ευρώπη. 
ζ) Κρίνεται απαραίτητη η σύσταση επιτροπής που θα αποτε­
λείται από εκπροσώπους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και της ΟΚΕ με τους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και 
περαιτέρω εκπροσώπους των ενδιαφερομένων κοινωνικών 
δυνάμεων με χαρακτήρα συμβουλευτικής επιτροπής που 
θα επικουρεί την Επιτροπή. 
η) Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η πολυφωνία θα διασφαλισθεί και 
με νομικές διατάξεις σε άλλους τομείς. Είναι αναγκαία η 
θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων δημοκρατικής υφής στα 
ευρωπαϊκά ραδιοτηλεοπτικά ιδρύματα καθώς και επιχει­
ρήσεις τύπου (διασφάλιση της «εσωτερικής» ελευθερίας 
στη ραδιοφωνία και τον τύπο με τη συμμετοχή, τη 
σύμπραξη και την απαγόρευση λήψης μέτρων). Στο 
σημείο αυτό και η Ευρωπαϊκή Ομάδα της Ομοσπονδίας 
Διεθνών Δημοσιογράφων στη Δήλωση του Μιλάνου (5 
Μαρτίου 1993) είχε προβάλει το αίτημα: «Επιπλέον των 
μέτρων που θα διασφαλίσουν εντελώς γενικά την ποικιλο­
μορφία των MME, πρέπει να εξασφαλισθεί και η πολυφω­
νία στον τομέα των επενδύσεων και των ραδιοφωνικών 
δικτύων. Είναι απολύτως αναγκαία η προστασία της ανε­
ξαρτησίας των συντακτών. Η συντακτική εργασία αποτε­
λεί ιδιοκτησία του δεοντολογικού και πνευματικού κεφα­
λαίου των επιχειρήσεων τύπου και ραδιοφωνίας». Η 
Δήλωση του Μιλάνου περιέχει και τις ελάχιστες προϋπο­
θέσεις για τη συντακτική ανεξαρτησία για όλα τα MME 
της Ευρώπης. 
63 
10. 93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 304/21 
3.2. Η ΟΚΕ καλεί επίμονα την Επιτροπή να εξετάσει τη 
θέσπιση σαφών ορίων ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς 
στον τομέα των ηλεκτρονικών MME και εκτύπωσης με τη 
θέσπιση μέτρων που να απαιτούν τη διαφάνεια των οικονομι­
κών συναλλαγών και τη δημοσίευση των δραστηριοτήτων 
των πολυεθνικών επιχειρήσεων, των κεφαλαιουχικών συμμε­
τοχών και της καλυμμένης συμμετοχής τρίτων. Οι συγκεκρι­
μένες ρυθμίσεις στην ευρωπαϊκή νομοθεσία πρέπει να επιβά­
λουν μια τέτοια διαφάνεια, ως απαραίτητη προϋπόθεση για 
τη νομοθετική προστασία της ελευθερίας γνώμης και πληρο­
φόρησης. 
3.3. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των MME για μια 
δημοκρατική και πλουραλιστική ευρωπαϊκή κοινωνία είναι 
ανάγκη να διασφαλισθεί όχι μόνο η διαφάνεια της διαδικα­
σίας συγκέντρωσης αλλά και να αποτραπούν οι αρνητικές 
επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν στην ελευθερία πληροφό­
ρησης και την πολιτιστική ποικιλομορφία. Συνεπώς πρέπει 
να εξετασθεί η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συμβουλίου για 
τα MME που θα διαδραματίζει ρόλο αυτοελέγχου το οποίο 
θα μπορεί να ασχολείται με παρόμοιες περιπτώσεις καθώς 
και με προτάσεις για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής πολιτικής 
για τα MME. 
3.4. Η ΟΚ Ε επισημαίνει ότι σχετική κανονιστική ρύθμιση 
σε κοινοτικό επίπεδο, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της 
επικουρικότητας, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Είναι όμως απα­
ραίτητο — με βάση τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολο­
γίας (μετάδοση δορυφορικών προγραμμάτων) — οι βασικοί 
κανόνες της Κοινότητας στον τομέα της πολιτικής των MME 
να εφαρμόζονται και στις τρίτες χώρες. Συνεπώς η Επιτροπή 
δεν πρέπει να καθυστερήσει την ανάληψη πρωτοβουλιών για 
την έναρξη των διαπραγματεύσεων με θέμα τη συνεργασία 
στον τομέα αυτό. 
4. Απάντηση στα ερωτήματα της Επιτροπής από την άποψη 
της ΟΚΕ ορίζουν ή παρεμποδίζουν τη δυνατότητα εκπομπής των σταθ­
μών αυτών. 
4.2. Ερώτημα 2 
Είναι η ανωτέρω ανάγκη σε σχέση με τους σκοπούς της 
Κοινότητας τόσο μεγάλη ώστε να δικαιολογεί μια δράση 
στον τομέα των MME και, αν ναι, σε ποιο χρονικό σημείο 
πρέπει να αναπτυχθεί η δράση αυτή ; 
Η ΟΚΕ φρονεί ότι μια «δράση στον τομέα των MME» για 
την εξάλειψη των «περιοριστικών συνεπειών» οι οποίες δύνα­
νται να βλάψουν τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς στον 
τομέα των MME» πρέπει να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις 
της άσκησης μιας ακώλυτης κυριαρχίας στην αγορά επί της 
πολυφωνίας και της ποικιλομορφίας γνώμης και να περιλαμ­
βάνει συγκεκριμένες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις για τη διαφάνεια 
επιχειρήσεων στον τομέα των MME και τους περιορισμούς 
για τη συγκέτρωση στα MME. Η ΟΚΕ προτείνει ταχεία 
δράση της Κοινότητας με σκοπό: 
— τη θέσπιση ενιαίων, ανά την Ευρώπη, διατάξεων όσον 
αφορά τη συγκέντρωση εκδοτικών και ηλεκτρονικών 
MME, 
— τη θέσπιση, για τη διασφάλιση της ποικιλομορφίας γνώ­
μης και της ελευθερίας πληροφόρησης, ελάχιστων απαι­
τήσεων όσον αφορά την παροχή «εσωτερικής» ελευθερίας 
για τον τύπο και τη ραδιοφωνία. Περαιτέρω το δικαίωμα 
μετάδοσης πολιτιστικών και αθλητικών γεγονότων 
(ακόμη και όταν έχει εμπορική φύση) πρέπει να διασφαλι­
σθεί και από αδικαιολόγητη ανάμιξη εμπορικών συμφερό­
ντων, 
— τη δημοσίευση των διαφημιστικών εισπράξεων όλων των 
σταθμών εκπομπής. 
4.1. Ερώτημα 1 
Πόσο έντονη είναι η ανάγκη για δράση ιδιαίτερα σε σχέση: 
— με τους περιορισμούς στο καθεστώς ιδιοκτησίας, 
— με περιοριστικές επιπτώσεις, 
— με συγκεκριμένα εμπόδια σε μονοδιάστατα και πολυδιά­
στατα MME; 
Υπάρχουν επαρκείς — και δημοσίως γνωστές — περιπτώσεις 
που δικαιολογούν την ανάγκη δράσης, π.χ. νομικές ρυθμίσεις 
που θέτουν προϋποθέσεις για τη χορήγηση αδείας δεν ετηρή-
θησαν. Η απαγορευμένη, έτσι, στις ΗΠΑ ταυτόχρονη κατοχή 
πομπών τηλεόρασης, περιοδικών και εφημερίδων χρησιμο­
ποιήθηκε από τα MME για την «επίθεση» κατά ή τον περιορι­
σμό ανταγωνιστών οργανωτών προγραμμάτων ώστε έτσι να 
δημιουργήσουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα για τα ίδια. 
Οι συναλλαγές για αποκλειστικά δικαιώματα σε πληροφορίες 
επεκτείνονται όλο και περισσότερο και δύνανται τελικά να 
καταλήξουν σε απειλή κατά της ελευθερίας πληροφόρησης. 
Τονίζεται επίσης η ανάγκη παρεμπόδισης περιορισμών στην 
πολυφωνία, που υφίσταται βάσει διεθνών συμφωνιών με τρί­
τες χώρες: επειδή από τις χώρες αυτές κατέχονται δίαυλοι και 
συχνότητες, οι οποίες είχαν ήδη χορηγηθεί σε κοινοτικούς 
τοπικούς και περιφερειακούς σταθμούς τηλεόρασης, και περι-4.3. Ερώτημα 3 
Ποια θα ήταν η αποτελεσματικότητα μιας δράσης που αφορά 
τους κοινοτικούς στόχους αν αναληφθεί μόνο σε κρατική 
κλίμακα; 
Δράσεις σε κρατική κλίμακα ενδέχεται να είναι κατάλληλες. 
Αλλά για να παρεμποδιστούν περαιτέρω συγκεντρώσεις 
MME και για να διασφαλισθεί η πολυφωνία είναι απαραίτητη 
μια δράση της Κοινότητας. 
4.4. Ερώτημα 4 
Πώς πρέπει να προσδιορισθεί το περιεχόμενο οδηγίας για 
την εναρμόνιση, ιδιαίτερα οι δύο παραλλαγές του πεδίου 
εφαρμογής, η προσφυγή στο πραγματικό ακροατήριο ως 
βάση για τον καθορισμό κατώτερων ορίων, η οριοθέτηση 
ζωνών εκπομπής, ενδεχομένως και άλλες αναφορές, καθώς 
και η έννοια του ελεγκτή ; 
4.4.1. Η ΟΚΕ όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής (γ) του 
Πράσινου βιβλίου υπογραμμίζει ότι περιορισμοί μέσω διατά­
ξεων για τη διασφάλιση της πολυφωνίας δεν μπορεί να σχετί­
ζονται με το περιεχόμενο των εκπομπο')ν. Οπωσδήποτε δεν 
μπορεί να μη ληφθούν υπόψη διατάξεις για προγράμματα που 
6(f 
Αριθ. C 304/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 11.93 
αποσκοπούν στη διασφάλιση της ποικιλομορφίας απόψεων 
και την ελευθερία πληροφόρησης και δέον να παραμείνουν 
σε ισχύ κανόνες των κρατών μελών οι οποίες αποβλέπουν 
στην κωδικοποίηση των διατάξεων και τον έλεγχο. Πράγματι 
ακόμη και αν θα επικρατούσε η" πεποίθηση για την εν μέρει 
αποτελεσματικότητα της, δεν θα υπήρχαν επαρκή εχέγγυα 
για πραγματική πολυφωνία. Έπειτα, η άρση εθνικών περιορι­
σμών για το καθεστώς ιδιοκτησίας των MME στην ευρωπαϊκή 
εσωτερική αγορά θα ευνοούσε την περαιτέρω επέκταση πολυ­
εθνικών επιχειρήσεων στον κλάδο των MME των οποίων τα 
συμφέροντα και η πολιτική για τα προγράμματα δεν κατευθύ­
νονται από τα ιδεώδη της πολυφωνίας. Οι υπάρχουσες στο 
μεταξύ εμπειρίες καταδεικνύουν ότι μια πολιτική εμπορικών 
προγραμμάτων από τους τηλεοπτικούς σταθμούς δεν έχει ως 
συνέπεια περισσότερη πολυφωνία αλλά αντίθετα οδηγεί 
πάντοτε στα ίδια αποτελέσματα: περισσότερες επαναλήψεις 
του αυτού επιπέδου αντί της πολυφωνίας. 
4.4.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει συνεπώς το σκεπτικό του Πρά­
σινου βιβλίου για την εξισορρόπηση του παράγοντα της 
διασφάλισης της ποικιλομορφίας και της διευκόλυνσης της 
προσπέλασης της αγοράς κατά την εναρμόνιση των εθνικών 
νομικών διατάξεων στην ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά και 
υπογραμμίζει εκ νέου την ανάγκη θέσπισης διατάξεων που 
εμποδίζουν τις συγκεντρώσεις ορισμένου μεγέθους στον 
τομέα των MME. 
Η ΟΚΕ προτείνει συγκεκριμένα τα εξής: 
— λαμβάνοντας υπόψη τις πολυεθνικές συμπράξεις επιχειρή­
σεων που δρουν σε διεθνές επίπεδο δύναται να προβλεφθεί 
η λήψη περιοριστικών μέτρων ως προς την ιδιοκτησία 
στον τομέα του τύπου, 
— δεν επιτρέπεται επιχειρήσεις MME αλλά ούτε χαι επιχει­
ρήσεις ξένες προς MME περισσότερων τομέων (τηλεό­
ραση, ραδιόφωνο, ημερήσιοι τύποι) να δεσπόζουν σε μια 
ή περισσότερες εθνικές αγορές, ούτε μια επιχείρηση 
MME ή μια ξένη προς MME επιχείρηση, που ελέγχει 
ήδη ένα τομέα MME σε ένα κράτος, επιτρέπεται, να διευ­
ρύνει τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά, 
— επιχειρήσεις MME ή ξένες προς MME επιχειρήσεις που 
κατέχουν ήδη δεσπόζουσα θέση σε μια εθνική αγορά δεν 
επιτρέπεται να αποκτούν την πλειοψηφία των μετοχών 
επιχείρησης στον κλάδο των MME σε κανένα άλλο κρά­
τος της ΕΚ, 
— απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση αδείας σε επι­
χείρηση του κλάδου των MME, η οποία ασκεί ήδη τις 
δραστηριότητες της σε έναν τομέα της αγοράς, για ένα 
ακόμη κλάδο των MME ή για ένα άλλο κράτος της ΕΚ, 
πρέπει να είναι η ανεπιφύλακτη διαφάνεια όλων των μερι­
δίων και μετοχών σε επιχειρήσεις του κλάδου αυτής της 
επιχείρησης. 4.6. Ερώτημα 6 
Ποιο θα ήταν, ανεξαρτήτως των σκέψεων για τα συλλογικά 
όργανα που θα προκαλούσε μια ενδεχόμενη οδηγία εναρμόνι­
σης, το συμφέρον για τη σύσταση οργάνου που θα έχει αρμο­
διότητες στο θέμα της συγκέντρωσης MME; 
Η ΟΚΕ ευθυγραμμίζοντας με το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1992, θεωρεί ορθή τη 
δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συμβουλίου ή ενός διοικητικού 
οργάνου για τα MME που θα απαρτίζεται από ανεξάρτητους 
εμπειρογνώμονες και εκπροσώπους κοινωνικών και πολιτι­
στικών ομάδων. Το έργο των ανωτέρω οργάνων θα συνίσταται 
στην ανάλυση των εξελίξεων που αφορούν τη συγκέντρωση 
και στην παροχή συμβουλών στο Κοινοβούλιο και στην 
Επιτροπή για θέματα που αφορούν όλα τα ευρωπαϊκά MME. 
4.7. Επιλογές 
Ι. Καμμία ειδική δράση 
Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη του Ευρωπαϊκού Κοινο­
βουλίου σχετικά με τη συγκέντρωση στα MME ενώ θεω­
ρεί και τα επιχειρήματα του Πράσινου βιβλίου κατά μιας 
παρόμοιας λύσης ως σοβαρά. Περαιτέρω η πολιτική υπε­
ρεθνικών MME δεν επηρεάζεται επαρκώς οπό εθνικούς 
νόμους. Η ΟΚΕ συνεπώς δεν επιδοκιμάζει την επιλογή Ι. 
Η. Σύσταση για διαφάνεια 
Η ΟΚΕ θεωρεί ως ανεπαρκή μια τέτοια απομονωμένη 
σύσταση της Επιτροπής στα κράτη μέλη η οποία δεν θα 
εξαρτάται από δράση για την εναρμόνιση.των εθνικών 
περιορισμών ως προς την ιδιοκτησία (βλ. παράγραφο 4.5) 
και συνεπώς την απορρίπτει. 
III.Δράση για την εναρμόνιση των νομικών 
διατάξεων 
Συνεκτιμώντας όσα έχουν λεχθεί κυρίως για το ερώτημα 
4 σχετικά με τις επιπτώσεις επί της πολυφωνίας η ΟΚΕ 
συμφωνεί κατ'αρχή με τη θέσπιση των νομικών διατάξεων 
βάσει μιας οδηγίας επειδή θεωρεί ως ελάχιστα ελαστική 
την εναρμόνιση τους μέσω ενός κανονισμού. Η δημιουρ­
γία — επιλογή Γ — μιας ανεξάρτητης Επιτροπής είναι 
αντίθετα ορθή και αποτελεσματική. 
4.5. Ερώτημα 5 
Ποια θα ήταν η χρησιμότητα μιας δράσης υπέρ της διαφάνει­
ας η οποία θα αναλαμβάνονταν ανεξάρτητα από μια οδηγία 
εναρμόνισης; 
Βάσει των ήδη εκτεθέντων λόγων, η ΟΚΕ θεωρεί ανεπαρκώς 
ως κατάλληλα τα μέτρα για την αποκατάσταση της διαφάνειας 
για όλες τις επιχειρήσεις MME ανεξαρτήτως μέτρων για τη 
ρύθμιση της συγκέντρωσης MME και της πολυφωνίας. 5. Τα στοιχεία ενός κώδικα για τα MME 
5.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ο κύκλος προβλημάτων τα οποία 
αναδύονται από την ανάλυση του Πράσινου βιβλίου της Επι­
τροπής με βάση την αυξανόμενη συνεχώς συγκέντρωση στα 
MME και την εμπορευματοποίηση καθώς και την πλήρη 
σκηνών βαρβαρότητας τηλεοπτικών προγραμμάτων πρέπει 
να αποτελέσουν το επίκεντρο των συζητήσεων όχι μόνο σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο. Προτείνει συνεπώς vu γίνουν σκέψεις για 
*<Γ 
10. 11.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 304/23 
την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού κώδικα για τα MME ο οποίος 
θα περιλαμβάνει εκτός από τους κανόνες ελέγχου της εξου­
σίας στα MME από συμπράξεις επιχειρήσεων και την ανά­
λυση των αναγκών των καταναλωτών-χρηστών των MME 
λαμβανομένης υπόψη της προστασίας και διασφάλισης της 
ελευθερίας πληροφόρησης και γνώμης, και της προστασίας 
των ανηλίκων από κινηματογραφικές ταινίες βίας και ανή­
θικα προγράμματα. Ο περιορισμός όλων αυτών χρειάζεται να 
γίνει με βάση τα κριτήρια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και 
κυρίως της αξιοπρέπειας της γυναίκας, την απαγόρευση της 
εξύμνησης του πολέμου, τις αντιδημοκρατικές και ρατσιστι­
κές τάσεις καθώς και την καλλιέργεια κλίματος περιφρόνη­
σης έναντι μειοψηφιών και άλλων κοινωνικών ομάδων. 
5.2. Η ΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις πρότεινε ορι­
σμένα στοιχεία ενός τέτοιου ευρωπαϊκού κώδικα για τα Μ Μ Ε: 
«Η αύξηση της προσφοράς οπτικοακουστικών προγραμ­
μάτων απαιτεί τη θέσπιση σειράς μέτρων για την προστα­
σία των καταναλωτών, τα οποία εμποδίζουν να γίνει ο 
καταναλωτής, συνειδητά έρμαιο εκείνων οι οποίοι 
ασκούν άμεση επιρροή επί των οπτικοακουστικών μέσων 
και οι οποίοι κατέχουν εκτεταμένες πληροφορίες στον 
τομέα αυτό. Μια επιδιωκόμενη αποσαφήνιση μπορεί να 
είναι χρήσιμη στον καταναλωτή προς την κατεύθυνση 
αυτή ώστε να αξιοποιήσει την απαιτούμενη από τα οπτι­
κοακουστικά μέσα ενσυνείδητη ευθύνη. Στο πλαίσιο αυτό 
θα ήταν σκόπιμο να εξετασθεί η δυνατότητα άμεσης συμ­
μετοχής των οργανώσεων των καταναλωτών με την κα­
τάρτιση ιδίων προγραμμάτων.» 
(Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το «Πράσινο βιβλίο σχετικά 
με την ίδρυση της κοινής αγοράς στον τομέα ραδιοφώνου 
τηλεόρασης ιδιαίτερα μέσω δορυφόρου και καλωδίου», 
της 25ης Σεπτεμβρίου 1985.) 
«Επομένως, υπάρχει ενδεχομένως ο κίνδυνος ότι μετά 
το πλήρες άνοιγμα της ραδιοφωνικής και τηλεοπτικής 
αγοράς θα προσφέρονται σε αυξανόμενο βαθμό ψυχαγω­
γικές εκπομπές (ταινίες, μουσική, παιχνίδια), επειδή έχει 
αποδειχθεί ότι οι εκπομπές αυτές είναι πιο αποδοτικές 
από εμπορική άποψη, εφόσον έχουν υψηλότερη ακροαμα­
τικότητα. Το αποτέλεσμα θα είναι ίσως να μην υπάρξει 
πραγματική διαφοροποίηση των προγραμμάτων αλλά να 
γίνουν ομοιόμορφα, πράγμα που θα ήταν αντίθετο προς 
τους στόχους που επιδιώκονται με το «Πράσινο βιβλίο.» 
(Σημείο 4.4.) 
«Γι'αυτό το λόγο θα πρέπει να πλαισιωθεί ο ελεύθερος 
ανταγωνισμός στη μετάδοση ραδιοφωνικών και τηλεοπτι­
κών προγραμμάτων με ευρωπαϊκούς κανόνες ποιότητας. 
Καταρχή θα πρέπει να διατηρηθούν και να υποστηρι­
χθούν οι σχετικές εθνικές διατάξεις. Εξάλλου τα πολιτι­
στικά και επιμορφωτικά προγράμματα θα πρέπει να πα­
ρουσιάζονται με κατάλληλο τρόπο.» (Σημείο 4.5.2.) 
«Πρέπει να καθιερωθούν κοινοτικές διατάξεις για την 
εναρμόνιση των απαραίτητων ελάχιστων κανόνων στον 
τομέα της δημόσιας τάξης για την προστασία: 
— ιδίως των νέων από την πορνογραφία και τον εκθεια-
σμό απάνθρωπης βίας και πολεμικών συγκρούσεων, 
— καθώς και της προσωπικότητας (δικαίωμα απάντη­
σης).» (Σημείο 5.4.) «Η ΟΚΕ εγκρίνει τις διατάξεις της πρότασης οδηγίας 
όσον αφορά την προστασία της παδικής ηλικίας και της 
νεότητας θεωρεί ότι αυτοί οι κανόνες καλής συμπεριφο­
ράς που έχουν σαν σκοπό την προστασία της παιδικής 
ηλικίας και της νεότητας, επιβάλλεται να συνοδεύονται 
και να ενισχύονται από μια συστηματική διαπαιδαγώ­
γηση του καταναλωτή σε εθνική κλίμακα, για να επιτρα­
πεί στους νέους που εκτίθενται συνεχώς σε ραδιοφωνικές 
εκπομπές να απαιτήσουν κριτική ενόψει έναντι τόσο των 
προγραμμάτων όσον και των διαφημίσεων.» 
(Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου 
για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστι­
κών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχε­
τικά με την άσκηση ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων 
της 1ης Ιουλίου 1987 — Άρθρο 15, παράγραφος 2.25.) 
5.3. Τον Οκτώβριο 1989, το Συμβούλιο υιοθέτησε την οδη­
γία «τηλεόραση χωρίς σύνορα» με την οποία επισημάνθηκαν 
ιδιαίτερα τα εξής: το Συμβούλιο 
— επιβεβαίωσε τη σημασία της ραδιοφωνίας και τηλεόρασης 
για τήν πολιτιστική ανάπτυξη και την ελεύθερη διαμόρ­
φωση αντιλήψεων σε συνθήκες που προστατεύουν την 
πολυφωνία και την ισότητα των ευκαιριών, 
— ανεγνώρισε ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί το κοινό 
ρυθμιστικό πλαίσιο όσον αφορά κυρίως τις ευθύνες των 
υπεύθυνων ραδιοτηλεοπτικών σταθμών, που ορίζουν να 
μην προβάλλονται έργα μέ άσεμνο, βίαιο ή ρατσιστικό 
περιεχόμενο, να διατίθεται το μεγαλύτερο ποσοστό του 
χρόνου προβολής για τα ευρωπαϊκά έργα, να τηρούνται 
οι γενικοί κανόνες που διέπουν τη διάρκεια, τη μορφή και 
την παρουσίαση των διαφημίσεων, να λαμβάνεται μέριμνα 
για το περιεχόμενο και την ποιότητα της διαφήμισης με 
ιδιαίτερη αναφορά στην πληροφόρηση και την προστασία 
των καταναλωτών. 
5.4. Η ΟΚΕ εξέφρασε την άποψη της στην πρόσθετη γνω­
μοδότηση με θέμα νέα ώθηση για τη δράση της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας στον πολιτιστικό τομέα της 20ής Δεκεμβρίου 
1989: 
«Ως πολιστιστική ανάπτυξη θεωρείται ο δυναμικός, εξε­
λικτικός εμπλουτισμός της καθημερινής ζωής. Η διά­
σταση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας συνέχισε και μπορεί 
να συνεχίσει να συμβάλλει σημαντικά στον εμπλουτισμό, 
όχι με έναν αυστηρά προκαθορισμένο τρόπο, αλλά μέσω 
της αρμονίας με βάση την οποία αναπτύσσεται η ποικιλο­
μορφία, μέσω της αυξανόμενης επαφής, σύγκρισης και 
ανάμειξης, και μέσω της αναγνώρισης τόσο των διαφορε­
τικών πολιτιστικών παραδόσεων όσο και των κοινών 
ενωτικών αρχών, της αμοιβαίας κατανόησης και του περι­
ορισμού των προκαταλήψεων μεταξύ των ανθρώπων. Το 
Ευρωπαϊκό «πολιτιστικό πρότυπο» δεν είναι τελείως απο­
κλειστικό, και ακόμη λιγότερο δεν θεωρείται χωνευτήριο 
ιδεών, αλλά μάλλον ένα διάφορο, πολυ-εθνικό πλήθος 
από πολιτισμούς, το τελικό αποτέλεσμα του οποίου 
εμπλουτίζει κάθε μεμονωμένη πολιτιστική οντότητα. Το 
ευρωπαϊκό «πολιτιστικό πρότυπο» δεν χρησιμεύει σαν 
«οχυρό», αλλά σαν αφετηρία ανοικτή προς άλλους πολι­
τισμούς, τόσο στην Κοινότητα όσο και στον κόσμο.» 
(Παράγραφος 1.4.2.) 
66 
Αριθ. C 304/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 11.93 
5.5. Σε μεταγενέστερα κεφάλαια της γνωμοδότησης αυτής 
η ΟΚΕ ασχολήθηκε εκτεταμένα με τις «πολιτιστικές πτυχές 
της πολιτικής των οπτικοακουστικών μέσων». Σε μια άλλη 
γνωμοδότηση της 20ής Σεπτεμβρίου 1990 για το πρόγραμμα 
δράσης για ενθάρρυνση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οπτι­
κοακουστικής βιομηχανίας «Media» 1991-1995, η ΟΚΕ διαπί­
στωσε τα εξής: 
«Η πολιτική για τα οπτικοακουστικά μέσα ασκεί πολύ­
πλευρη επίδραση στον παράγοντα άνθρωπο όσον αφορά 
τις ευθύνες και τις δημοκρατικές, κοινωνικές και πολιτι­
στικές υποχρεώσεις του. Συνεπώς, δεν πρόκειται μόνον 
για μια διαρκώς διευρυνόμενη αγορά με σημαντικότατο 
κύκλο εργασιών, η οποία απασχολεί χιλιάδες εργαζόμε­
νους, αλλά πρόκειται επίσης, κυρίως, όχι μόνον για τη 
διατήρηση της αυξανόμενης ευρωπαϊκής πολιτιστικής 
ταυτότητας αλλά και την επιδίωξη μιας διαρκούς ανάπτυ­
ξης (παράγραφος 3.7.3). Σε μια δημοκρατική κοινωνία, η συνύπαρξη παραγωγών 
με διαφορετική νοοτροπία με την ύπαρξη διαφορετικών 
δομών δικαίου όπου η προσφορά μπορεί να είναι τόσο 
δημόσια όσο και ιδιωτική, μπορεί να αποτελέσει τη βάση 
μιας πολιτιστικής πολυμορφίας υπό την προϋπόθεση, 
ωστόσο, ότι θα διαφαλίζονται οι αρχές της ελευθερίας 
έκφρασης υπό όλες τις μορφές της για όλα τα κοινοτικά 
στρώματα και ότι αυτές θα παραμείνουν διασφαλισμένες 
στο μέλλον (παράγραφος 3.7-4).» 
6. Συμπέρασμα 
Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις απόψεις 
αυτές και προτάσεις επειδή έτσι θα διασφαλισθεί ότι στη 
μελλοντική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αγοράς οπτικοακου­
στικών μέσων η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αποτελεί το επίκε­
ντρο μιας ελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας. 
Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 1993. 
Η Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Susanne ΤΙΕΜΑΝΝ 
6ψ 
Παράρτημα 6 
Θέμα: Διαφορές μεταξύ των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων στον τομέα της 
ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης 
Από το πράσινο βιβλίο προέκυψε ότι οι ειδικές εθνικές νομοθεσίες που περιορίζουν 
την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης για λόγους που συνδέονται με την 
πολυφωνία χαρακτηρίζονται από σημαντικές διαφορές. Οι διαφορές αυτές 
φαίνονται σε πολλά επίπεδα, ειδικότερα όσον αφορά το είδθ€ τον περιορισμού 
(όρια της σώρευσης στον τομέα της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης σε 
επίπεδο ενός μόνο μέσου ή πολλών μέσων, όρια στη μέγιστη συμμετοχή σε ένα 
σταθμό, όρια σε συνάρτηση με το είδος του προσώπου που ελέγχει το μέσο μαζικής 
ενημέρωσης), το πεδίο εαχχοιιονήζ των περιορισμών στην ιδιοκτησία των μέσων 
μαζικής ενημέρωσης (ορισμένες νομοθεσίες καλύπτουν την συγκέντρωση σε επίπεδο 
ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης (τύπος), ενώ άλλες καλύπτουν αποκλειστικά 
σε επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης την τηλεόραση, και επίσης άλλες 
σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης), ο βαθμόα του καταναγκασμού) ο 
αριθμός της σώρευσης αδειών και τα κατώφλια συμμετοχών ποικίλλουν), οι 
διαδικασίεα εφαομογήα των περιορισμών (παραδείγματος χάριν, ορισμένες 
νομοθεσίες διακρίνουν μεταξύ δορυφορικής/επίγειας τηλεόρασης, 
γενικής/θεματικής ενημερωτικής τηλεόρασης, εθνικής/περιφερειακής τηλεόρασης). 
Τα παραπάνω παραδείγματα αποδεικνύουν την ύπαρξη των διαφορών αυτών αλλά 
πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με κάποια σύνεση, δεδομένης της ύπαρξης 
ενδεχόμενων πρόσφατων αλλαγών στις νομοθεσίες καθώς επίσης δεδομένου ότι μία 
τέτοια απλουστευμένη παρουσίαση παρεμποδίζει την επισήμανση μικρών διαφορών 
και διευκρινίσεων. 
Παράδειγμα αοιθ. 1: Διαφορές μεταξύ τεσσάρων ειδών διατάξεων στον τομέα της 
ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης (ορισμός στην εισαγωγή): 
Περιορισμοί σε επίπεδο 
ενός μόνο MME (τύπος) 
Περιορισμοί σε επίπεδο 
ενός μόνο MME 
(τηλεόραση ή ραδιοφωνία) 
Περιορισμοί σε επίπεδο 
πολλών μέσων μαζικής 
ενημέρωσης 
Μέγιστη συμμετοχή στο 
κεφάλαιο ενός τηλεοπτικού 
σταθμού 
"Disqualified persons* Β 
+ 
+ 
+ ΌΚ 
+ D 
+ 
+ 
+ 
+ G 
+ 
+ Ε 
! 
+ 
+ 
+ F 
+ 
+ 
+ IRL 
+ Ι 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ L 
+ NL 
+ 
+ 
+ Ρ 
+ 
+ 
+ UK 
+ 
+ 
+ 
62 
Παοάδείνμα αοιθ. 2: Διαφορές μεταξύ των κανόνων που περιορίζουν τη συμμετοχή ενός 
φορέα στο κεφάλαιο ενός τηλεοπτικού σταθμού (ανεξαρτήτως του αριθμού των σταθμών που 
ελέγχονται ήδη από τον εν λόγω φορέα): 
-Στην Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχει κανένα όοιο αυτού του είδους 
-Στη Γερμανία και την Γαλλία η μέγιστη συμμετοχή ενός προσώπου στο κεφάλαιο ενός 
τηλεοπτικού σταθμού πρέπει να είναι κατώτερη του 50% του κεφαλαίου. 
-Στην Ισπανία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία η μέγιστση συμμετοχή ενός φορέα στο 
κεφάλαιο ενός τηλεοπτικού σταθμού περιορίζεται στο 25% του κεφαλαίου. 
Παοάδείνμα αςιθ. 3; Διαφορές μεταξύ των κανόνων που περιορίζουν τον αριθμό των 
τηλεοπτικών σταθμών τους οποίους μπορεί να κατέχει ένα και μόνο πρόσωπο: 
-Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχει κανένα όοιο για τους δορυφορικούς σταθμούς. 
-Στην Ιταλία ο μέγιστος αριθμός ορίζεται σε 3 σταθιιούα. 
-Στη Γερμανία, στη Γαλλία (για τους δορυφορικούς σταθμούς) και τοΗνωμένο Βασίλειο 
("Channel 3") ο μέγιστος αριθμός ορίζεται σε δύο σταθμούο. 
-Στην Ισπανία και τη Γαλλία (για τους επίγειους σταθμούς) ο μέγιστος αριθμός ορίζεται 
σε ένα σταθμό. 
Παράδειγμα αοιθ. 4; Διαφορές μεταξύ των κανόνων που περιορίζουν τη συγκέντρωση σε 
επίπεδο ενός μόνο μέσου μαζικής ενημέρωσης (τύπος) (ανάληψη του ελέγχου μιας 
επιχείρησης τύπου από μια άλλη επιχείρηση τύπου): 
-Στη Γαλλία και την Ιταλία μία συγκέντρωση μεταξύ δύο επιχειρήσεων τύπου απαγορεύεται 
εάν το ύψος των πωλήσεων των εφημερίδων τους υπερβαίνει ορισμένο όριο (F=30% 1=20%)· 
-Στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία δεν προβλέπονται τέτοια ειδικά κατώφλια. 
Υπάρχουν μόνο κατώφλια που συνδέονται με την υποχρέωση κοινοποίησης και την εξέταση 
εκ μέρους των αρμοδίων αρχών για την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού. 
-Στα λοιπά κράτη μέλη δεν προβλέπεται κανένα ειδικό όριο. 
Παοάόεινιια αοιθ. 5: Διαφορές μεταξύ των ειδικών κανόνων που περιορίζουν τη 
συγκέντρωση σε επίπεδο πολλών μέσων μαζικής ενημέρωσης παρεμποδίζοντας τον έλεγχο 
ενός τηλεοπτικού σταθμού από μία επιχείρηση τύπου: 
-Ορισμένες κανονιστικές ρυθμίσεις απαγορεύουν σε μία επιχείρηση τύπου να ελέγχει ένα 
τηλεοπτικό σταθμό εάν το ύψος των πωλήσεων ή το τμήμα της αγοράς των εφημερίδων 
υπερβαίνει ορισμένο κατώφλιο. Το κατώφλιο ποικίλλει ανάλογα με το κράτος μέλος: Κάτω 
Χώρες=25%, Ιταλία=16%, Γαλλία =20% (εφαρμόζεται αποκλειστικά εάν ο ιδιοκτήτης των 
εφημερίδων ελέγχει ήδη ένα ραδιοφωνικό σταθμό ή ένα καλωδιακό δίκτυο). 
-Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ανεξαρτήτως του ύψους των πωλήσεων που πραγματοποιεί ένας 
ιδιοκτήτης εφημερίδων, αυτός ο τελευταίος δεν μπορεί να κατέχει άνω του 20% του 
κεφαλαίου ενός τηλεοπτικού σταθμού "channel 3 "ή channel 5. 
-στο Ηνωμένο Βασίλειο, για τους δορυφορικούς σταθμούς δεν προβλέπεται όριο, ούτε στη 
Γαλλία, εφόσον ο ιδιοκτήτης εφημερίδων δεν κατέχει ραδιοφωνικό σταθμό ή καλωδικό 
δίκτυο. 
•6% 
Παράδειγμα αριθ. 6: Διαφορές μεταξύ των κανόνων όσον αφορά τα "disqualified persons" 
(αδυναμία για ορισμένες κατηγορίες προσώπων, οργανισμών ή επιχειρήσεων να ελέγχουν ένα 
τηλεοπτικό σταθμό): 
-αδυναμία για τις δημόσιες αρχές και επιχειρήσεις ή την τοπική 
αυτοδΐοίκηση:Β,Β,Ι,ΝΙ^Ρ,υΚ 
-αδυναμία για τους πολιτικούς οργανισμούς: B,D,P,UK 
-αδυναμία για τους θρησκευτικούς οργανισμούς: TJK 
-αδυναμία για τα διαφημιστικά γραφεία: UK 
¥ο 
ISSN 0254-1483 
COM(94)353 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 ίο 
Αριτ). καταλόγου : OB-CO-94-431-GR-C 
ISBN 92-77-80809-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg 
¥*