Γνωμοδότηση για την πρόταση Κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3699/93 περί καθορισμού των κριτηρίων και όρων των κοινοτικών παρεμβάσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων τους (95/C 236/19)

Στις 5 Απριλίου 1995, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με τα άρθρα 43 και 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να επιφορτίσει την κ. Maria Luisa Santiago, με την ιδιότητα του Γενικού Εισηγητή, να προετοιμάσει τις σχετικές εργασίες.

Κατά την 326η σύνοδο ολομέλειας, 31η Μαΐου και 1η Ιουνίου 1995 (συνεδρίαση της 31ης Μαΐου 1995), η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής θεσπίζει κοινωνικοοικονομικά συνοδευτικά μέτρα που συνδέονται με τα μέτρα αναδιάρθρωσης του τομέα της αλιείας.

1.2. Τα μέτρα αυτά, που η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητα, μολονότι ανεπαρκή, θα καλύψουν τα κενά της ισχύουσας νομοθεσίας όσον αφορά τα κριτήρια και τις κοινοτικές παρεμβάσεις διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας.

1.3. H αλιευτική δραστηριότητα αποτελεί σημαντική κοινοτική δραστηριότητα για ορισμένες παράκτιες κοινότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διότι δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και είναι αποδοτική όχι μόνον απευθείας, αλλά και σε τομείς που την στηρίζουν, όπως η ναυπηγική βιομηχανία και η μεταποίηση των αλιευμάτων.

1.4. Υπολογίζεται ότι στην Κοινότητα υπάρχουν 300 000 αλιείς και είναι γνωστό ότι κάθε θέση απασχόλησης στη θάλασσα δημιουργεί τέσσερις ή πέντε στην ξηρά.

1.5. Οι διαρθρωτικές πολιτικές σκοπό έχουν τη δημιουργία ενός σύγχρονου και ανταγωνιστικού αλιευτικού στόλου και τον περιορισμό της πλεονάζουσας ικανότητάς του. Βοηθούν τον τομέα να προσανατολίζεται προς δραστηριότητες συμβατές με την κοινοτική πολιτική μακροπρόθεσμης διατήρησης και να ενισχύει την κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία.

1.6. Τα μέτρα περιορισμού της αλιευτικής υπερικανότητας αποτελούν την πρώτη προϋπόθεση για να υπερνικηθεί η κρίση στις αγορές αλιευτικών προϊόντων. Τα μέτρα αυτά χαρακτηρίζονται ωστόσο από ένα υψηλό κοινωνικό κόστος σε ένα οικονομικό περιβάλλον συχνά μειονεκτικό στο οποίο δεν υπάρχουν πολλές εναλλακτικές λύσεις απασχόλησης.

1.7. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η καθιέρωση των κοινωνικοοικονομικών μέτρων που προτείνονται αποτελεί λογική επέκταση της φιλοσοφίας των συνθηκών. Όπως συνέβη με τα μέτρα που ελήφθησαν σχετικά με την ΕΚΑΧ, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέπτυξε προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας του ΕΓΤΠΕ-Τμήμα Εγγυήσεων με μέτρα που συνόδευαν τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, με καθεστώς προσυνταξιοδότησης των γεωργών () και μέτρα υπέρ των τελωνειακών υπαλλήλων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η κρίση στον τομέα της αλιείας που οφείλεται στη δυσαρμονία μεταξύ διαθέσιμων αποθεμάτων και αλιευτικής ικανότητας οξύνθηκε σημαντικά λόγω της επικράτησης άλλων παραγόντων, κυριότεροι των οποίων είναι :

- ύφεση στην παγκόσμια αγορά,

- έντονες νομισματικές διακυμάνσεις,

- απελευθέρωση του εμπορίου και εξάπλωση της αγοράς σε παγκόσμιο επίπεδο,

- εξασθένηση των καθεστώτων εισαγωγής,

- ανεπάρκεια της Κοινής Οργάνωσης Αγοράς,

- κοινοτικές συμφωνίες για τον ΕΟΧ,

- διεύρυνση της Κοινότητας,

- επίπτωση της ρύπανσης και των οικολογικών καταστροφών στη χειροτέρευση των πόρων.

2.2. Οι συνθήκες αυτές, που συνδέονται με τη διαρθρωτική αδυναμία του τομέα, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη μείωση της απόδοσης μιας δραστηριότητας που αφορά αναρίθμητες παράκτιες περιοχές των οποίων η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη εξαρτάται άμεσα από την αλιεία.

2.3. Με σκοπό τη διασφάλιση της επιβίωσης της αλιείας, το Συμβούλιο αποφάσισε, τον Απρίλιο του 1992, ότι η πολιτική που θα εφαρμοσθεί θα πρέπει να έχει στόχο την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ αλιευτικών πόρων και αλιευτικής δραστηριότητας, και να περιλαμβάνει τη δυνατότητα και τη διατήρηση μιας ισόρροπης και ορθολογικής διαχείρισης των πόρων ().

2.4. Υπό την έννοια αυτή θέσπισε ένα σύνολο πολυετών προγραμμάτων αλιείας που η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεώρησε ουσιαστικό μέσο εξισορρόπησης μεταξύ των εκμεταλλεύσιμων πόρων και της αλιευτικής ικανότητας. Η ΟΚΕ θεώρησε ακόμη απαραίτητη την προσπάθεια μιας διαφοροποιημένης μείωσης του κοινοτικού στόλου (σύνοδος της 27ης Μαΐου 1992) ().

2.5. Το Συμβούλιο, εκτιμώντας τη σοβαρότητα της κατάστασης των διαθέσιμων πόρων για τα κοινοτικά σκάφη, συμφώνησε ως προς την ανάγκη περιορισμού της αλιευτικής προσπάθειας των διαφόρων μερών των κοινοτικών στόλων σύμφωνα με έναν ισόρροπο και συντονισμένο προγραμματισμό μεταξύ των κρατών μελών ().

2.6. Τα κριτήρια και οι όροι των κοινοτικών παρεμβάσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας καθορίσθηκαν στον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3699/93, που θεσμοθέτησε και στήριξε ένα σύνολο ενεργειών προσανατολισμού με στόχο :

- Την προσαρμογή της αλιευτικής προσπάθειας.

- Τον επαναπροσανατολισμό της αλιευτικής δραστηριότητας.

- Την ανανέωση των στόλων και εκσυγχρονισμό των αλιευτικών σκαφών.

- Την ενίσχυση των επενδύσεων στις υδατοκαλλιέργειες, τη διευθέτηση των παρακτίων ζωνών, τον εξοπλισμό των λιμένων αλιείας και τη μεταποίηση και εμπορία.

2.7. Αναμένεται ότι μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα η δέσμη μέτρων που ελήφθη θα έχει σημαντικά θετικά αποτελέσματα. Εν τούτοις, οι άμεσες συνέπειες της μείωσης της αλιευτικής προσπάθειας είναι αναπόφευκτα αρνητικές όσον αφορά την απασχόληση και την υποβάθμιση του κοινωνικο-οικονομικού ιστού πολλών παράκτιων περιοχών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αλιευτικές δραστηριότητες.

2.8. Η κοινή αλιευτική πολιτική στο σύνολό της αποτελεί αποκλειστική δικαιοδοσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία επίσης φέρει και την ευθύνη των συνεπειών της πολιτικής που χαράζει.

2.9. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ αναγνώρισε τον ιδιαίτερο ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η Κοινότητα στην προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των κατοίκων της.

2.10. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η καθιέρωση των κοινωνικοοικονομικών μέτρων που προτείνονται αποτελεί λογική επέκταση της φιλοσοφίας των συνθηκών.

2.11. Τα συγκεκριμένα μέτρα ενίσχυσης του τομέα της αλιείας στερούνται συνοδευτικών κοινωνικο-οικονομικών μέτρων, χωρίς τα οποία όπως κατ`επανάληψη έχει αναφερθεί () είναι σχεδόν αδύνατη η απορρόφηση του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού του τομέα.

2.12. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η ίδια ήταν το πρώτο κοινοτικό όργανο που αποφάνθηκε προς αυτήν την κατεύθυνση, και εκφράζει τη θλίψη της διότι η γνωμοδότησή της, εκτός του ότι δεν ελήφθη υπόψη έγκαιρα, ούτε καν αναφέρεται στην παρούσα πρόταση της Επιτροπής ().

2.13. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η παρούσα πρόταση συνοδευτικών μέτρων, παρότι αυτά δεν είναι τολμηρά, αποτελεί ένα πρώτο βήμα για την κάλυψη ενός σοβαρού κενού στην ισχύουσα νομοθεσία.

2.14. Η ΟΚΕ λυπάται για τον καθυστερημένο χαρακτήρα των μέτρων τα οποία απλώς θα επαρκέσουν για το εργατικό δυναμικό που έχει θιγεί από διαλύσεις σκαφών που έχουν ήδη γίνει και το οποίο δεν επωφελείται από οιαδήποτε κοινοτική υποστήριξη.

2.15. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να οργανώσει, μέσω αυτής, ένα διεπαγγελματικό και διοργανικό φόρουμ σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις από την αναδιάρθρωση του τομέα της αλιείας στην Ένωση.

2.16. Η ΟΚΕ συμφωνεί και υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής η οποία, μολονότι ανεπαρκής, θα συμβάλει στην άμβλυνση, στο κοινωνικό επίπεδο, των αρνητικών επιπτώσεων της πραγματοποιούμενης αναδιάρθρωσης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Τα υφιστάμενα μέτρα στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων αποδείχθηκαν ανεπαρκή για τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των πλέον ηλικιωμένων αλιέων που η μεταστροφή τους σε άλλο είδος εργασίας είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

3.2. Τα μέτρα που προτείνονται τώρα καλύπτουν κατά ένα τρόπο τα υφιστάμενα κενά.

3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί εντούτοις ότι το πεδίο εφαρμογής των ενισχύσεων είναι περιορισμένο.

3.3.1. Ένα σύστημα προμεταρρύθμισης προσιτό σε όλους τους αλιείς είτε συνδέονται είτε όχι με τα σκάφη που έχουν αποσυρθεί από τον στόλο, θα απελευθέρωνε τα σκάφη που λειτουργούν από το πλέον ηλικιωμένο προσωπικό προς όφελος των νέων που συμφέρει να παραμείνουν στον τομέα ως τα πλέον δυναμικά και επαγγελματικώς άρτια στοιχεία.

3.3.2. Τα συστήματα που προβλέπονται στο άρθρο 14 Α. 2 β) θα πρέπει επίσης να επεκταθούν σε όλους τους αλιείς είτε συνδέονται είτε όχι με σκάφη που έχουν αποσυρθεί από τον στόλο.

3.3.3. Η διάταξη που προβλέπεται στο άρθρο 14 Α 2 α) και β) θα πρέπει επίσης να μπορεί να εφαρμοσθεί και στο προσωπικό ξηράς.

3.4. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η οικονομική υποστήριξη των μέτρων που προτείνονται είναι ανεπαρκής και φοβάται ότι χωρίς αύξηση των πόρων του IFOP δεν θα επιτευχθούν οι επιδιωκόμενοι στόχοι.

Βρυξέλλες, 31 Μαΐου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Σχετ. CEE αριθ. 2079/92.

() EE αριθ. L 401/92.

() Γνωμοδότηση για την « Έκθεση (1991) της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο για την κοινοτική πολιτική αλιείας » ΕΕ αριθ. C 223 της 31. 8. 1992.

() Απόφαση 94/15/ΕΚ του Συμβουλίου - ΕΕ αριθ. L 10 της 14. 1. 1994.

() Συμβουλευτική Επιτροπή Αλιείας, Ισομερής Επιτροπή για τα κοινωνικά προβλήματα στην θαλάσσια αλιεία, Σύνδεσμος Εθνικών Οργανώσεων Αλιευτικών Επιχειρήσεων στην ΕΕ, Συνδικαλιστική Επιτροπή Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ψήφισμα του Κοινοβουλίου από 5. 5. 1994 για το μέλλον των κοινοτικών πρωτοβουλιών σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία : πρωτοβουλία αλιεία, σημείο 4 του αιτιολογικού (σχετ. Α3 - 0256/94) Νομοθετικό ψήφισμα του Κοινοβουλίου από 29. 9. 1994, που περιέχει τη γνώμη του Κοινοβουλίου για την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου που τροποποιεί για 16η φορά τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3094/86 που προβλέπει ορισμένα τεχνικά μέτρα για τη διατήρηση των αλιευτικών πόρων-τροποποίηση 36 (Έκθεση FRAGA-σχετ. Α4 - 0009/94) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την υλοποίηση της νέας διαρθρωτικής πολιτικής στον αλιευτικό και γεωργικό τομέα (έγγρ. XIV/360/94, σύνοδος ολομέλειας της 8. 7. 1994 Γνώμη της Europesca-Cogeca για την υλοποίηση της νέας διαρθρωτικής πολιτικής στον αλιευτικό και γεωργικό τομέα

() Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις « κοινωνικές πτυχές της θαλάσσιας αλιείας » (ΕΕ αριθ. C 237 της 12. 9. 1988).