Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με:

- την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 σχετικά με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών», και - την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των διεθνών εναέριων μεταφορών μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών» () (98/C 95/15)

Στις 6 Ιουνίου 1997, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τις ανωτέρω προτάσεις.

Tο τμήμα μεταφορών και επικοινωνιών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Ιανουαρίου 1998 (εισηγητής: ο κ. Decaillon).

Κατά την 351η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Ιανουαρίου 1998 (συνεδρίαση της 28ης Ιανουαρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση, με 79 ψήφους υπέρ και 2 κατά.

1. Η πρόταση της Επιτροπής

1.1. Ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 (), που τροποποιήθηκε από τους κανονισμούς του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 2410/92 () και 1284/91 (), περιορίζει το πεδίο εφαρμογής των εξουσιών που ανατίθενται στην Επιτροπή για τη διασφάλιση της τήρησης των κανόνων ανταγωνισμού στις εναέριες μεταφορές στο εσωτερικό της Κοινότητας.

1.1.1. Όσον αφορά τις εναέριες μεταφορές στα δρομολόγια Κοινότητας-τρίτων χωρών, η Επιτροπή δεν έχει ούτε την εξουσία να χορηγήσει απαλλαγές δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 3, ούτε να ανατρέξει στις συνήθεις διαδικασίες για να αποφανθεί επί καταχρήσεων δεσποζουσών θέσεων κατ' εφαρμογή του άρθρου 86 7 βασίζεται δε στο άρθρο 89 για να εισαγάγει έμμεσα την εφαρμογή παρόμοιων διαδικασιών, πράγμα που δημιουργεί νομική αβεβαιότητα εις βάρος των επιχειρήσεων αεροπορικών μεταφορών.

1.1.2. Τούτο οδήγησε την Επιτροπή να υποβάλει νέα πρόταση κανονισμού με στόχο την κατάργηση των διατάξεων που περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 στις αεροπορικές μεταφορές στο εσωτερικό της Κοινότητας, έτσι ώστε και οι μεταφορές που εκτελούνται στα δρομολόγια Κοινότητας-τρίτων χωρών να καλύπτονται από τον κανονισμό αυτό.

1.2. Όσον αφορά την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3976/87 (), υπενθυμίζεται ότι ο κανονισμός αυτός παρέχει στην Επιτροπή την δυνατότητα, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, να εγκρίνει ορισμένες απαλλαγές ανά κατηγορία ώστε να μπορέσουν οι επιχειρήσεις αεροπορικών μεταφορών να προσαρμοστούν προοδευτικά σε ένα ανταγωνιστικότερο περιβάλλον.

1.2.1. Η εμπειρία δείχνει ότι οι απαλλαγές ανά κατηγορία ανταποκρίνονται σε μια πραγματική ανάγκη νομικής ασφάλειας μεταξύ των επιχειρήσεων αεροπορικών μεταφορών και άλλων φορέων.

1.2.2. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προτείνει στο Συμβούλιο να υιοθετήσει έναν κανονισμό με τον οποίο θα μπορεί η Επιτροπή, με την επιφύλαξη της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87, και σύμφωνα με το άρθρο 85 της Συνθήκης, να δηλώνει, μέσω κανονισμού, ότι το άρθρο 85 παράγραφος 1 δεν εφαρμόζεται σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων, σε αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και σε εναρμονισμένες πρακτικές στις διεθνείς αεροπορικές γραμμές που συνδέουν την Κοινότητα με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες.

1.2.3. Η Επιτροπή μπορεί κυρίως να εγκρίνει κανονισμούς, σχετικά με συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές, που έχουν ως αντικείμενο:

α) τον κοινό σχεδιασμό, το συντονισμό της μεταφορικής ικανότητας και των ωραρίων μιας ομαλής αεροπορικής υπηρεσίας 7

β) τη συμμετοχή στα έσοδα που προέρχονται από τακτική αεροπορική γραμμή 7

γ) την οργάνωση των διαβουλεύσεων επί των τιμών της μεταφοράς επιβατών και των αποσκευών τους 7

δ) την από κοινού εκμετάλλευση μιας τακτικής αεροπορικής γραμμής σε ένα νέο ή μικρής συχνότητας δρομολόγιο 7

ε) την κατανομή του διαθέσιμου χρόνου στους αερολιμένες και τον καθορισμό των ωραρίων 7 η Επιτροπή θα διασφαλίσει τη συμφωνία των κανόνων αυτών προς τον κώδικα δεοντολογίας που έχει εγκρίνει το Συμβούλιο.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Στον τομέα των εναέριων μεταφορών, ο οποίος αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα σε παγκόσμιο επίπεδο, επείγει η θέσπιση κοινών κανόνων ανταγωνισμού οι οποίοι να εφαρμόζονται τόσο από την ΕΕ όσο και από τις τρίτες χώρες στις αεροπορικές γραμμές που τις συνδέουν. Η ανάπτυξη των διεθνών εναέριων μεταφορών οδηγεί τις αεροπορικές εταιρείες να προβούν στη σύναψη ενώσεων και συμφωνιών που έχουν σημαντικές συνέπειες στον ανταγωνισμό. Είναι συνεπώς απαραίτητο να αποκτήσουν οι ενώσεις αυτές και οι συμφωνίες μεταξύ κοινοτικών μεταφορέων και μεταφορέων των τρίτων χωρών ένα ομοιογενές πλαίσιο και να διασφαλίζεται η νομική ασφάλεια σε ολόκληρη την ΕΕ.

2.2. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της τις προτάσεις της Επιτροπής που αποσκοπούν στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 και παρέχουν τη δυνατότητα στην Επιτροπή να χορηγεί απαλλαγές στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3. Διερωτάται επίσης γιατί η Επιτροπή δεν διευκρίνισε στην αιτιολογική της έκθεση (σημείο 17) ότι ο νέος κατάλογος των απαλλαγών ανά κατηγορία έχει διευρυνθεί σε σχέση με τον κατάλογο που περιλαμβανόταν προηγουμένως στον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3976/87 όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 2411/92.

2.3. Με την επέκταση του υφιστάμενου καταλόγου στους νέους τομείς είσπραξης από κοινού των εσόδων και του συντονισμού της χωρητικότητας διασφαλίζεται ο αποτελεσματικός και ομοιογενής έλεγχος των κανόνων ανταγωνισμού που δεν υπάρχει σήμερα στις αεροπορικές γραμμές μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών.

2.4. Το κοινοτικό δίκαιο, όπως έχει, δεν επιτρέπει τον αποτελεσματικό και ομοιογενή έλεγχο των κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών στις αεροπορικές γραμμές μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών.

2.4.1. Πράγματι, λόγω απουσίας κανονισμού του Συμβουλίου σύμφωνα με το άρθρο 87, η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού γίνεται κατ' εφαρμογή των άρθρων 88 και 89 της Συνθήκης, πράγμα που μπορεί να προκαλέσει συγκρούσεις νομικών αρμοδιοτήτων μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών των κρατών μελών, πηγή μεγάλης νομικής αβεβαιότητας για τους ευρωπαίους αερομεταφορείς.

2.4.2. Τούτο διαπιστώθηκε από τις πρόσφατες διαφορές που είχαν Επιτροπή και αρχές ορισμένων κρατών μελών για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εξέτασης των συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων αεροπορικών μεταφορών.

2.5. Για το λόγο αυτό, ενδείκνυται η παροχή στην Επιτροπή των απαραίτητων μέσων προκειμένου να εκπληρώσει την αποστολή της για τον έλεγχο των κανόνων ανταγωνισμού όπως ακριβώς πράττει και στους άλλους τομείς. Είναι σημαντικό να υπάρχει, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, αποτελεσματικός και ενιαίος έλεγχος των παραβιάσεων των κανόνων ανταγωνισμού, διότι μόνο σε αυτό το επίπεδο είναι σήμερα δυνατό να υπάρξει συνεννόηση στο πλαίσιο της ανάπτυξης των παγκόσμιων ανταλλαγών.

2.6. Είναι συνεπώς βασικό να μπορεί η αρμόδια για τον ανταγωνισμό αρχή στην Ευρώπη να επιβάλει τη θέλησή της όπως ακριβώς, για παράδειγμα, οι αντίστοιχες αρχές της Αμερικής. Η σημασία τούτου φάνηκε πρόσφατα κατά τη συγχώνευση Boeing-McDonnell Douglas. Κατά συνέπεια το ίδιο πρέπει να εφαρμόζεται και στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών.

2.7. Σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (), η ΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της προκειμένου η εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού να περιλαμβάνει και απαιτήσεις στον κοινωνικό τομέα. Εξακολουθεί να μην υπάρχει ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική για τους εργαζόμενους στις αεροπορικές εταιρείες και στα αεροδρόμια. Είναι απαραίτητη η εκτίμηση για την εξέλιξη της απασχόλησης. Η ΟΚΕ, που καταρτίζει αυτή τη στιγμή γνωμοδότηση σχετικά με τους «Τομείς και τις δραστηριότητες που δεν περιλαμβάνονται στην οδηγία που αφορά το χρόνο εργασίας» () υπογραμμίζει την αναγκαιότητα εξέτασης εκ παραλλήλου συναφών θεμάτων όπως ο περιορισμός του χρόνου πτήσης, η συνεκτίμηση των κριτηρίων της ασφάλειας και της ποιότητας στις αεροπορικές μεταφορές, ιδιαίτερα με την τήρηση των ελάχιστων προδιαγραφών κατάρτισης και ειδίκευσης.

2.8. Η ΟΚΕ ανανεώνει τις διάφορες προτάσεις που έχει υποβάλει για την θέσπιση διαβουλεύσεων όσον αφορά τις επιπτώσεις σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές συνέπειες των εμπορικών συμφωνιών.

2.9. Προκειμένου να ευνοηθεί η ανάπτυξη των περιφερειών και των απομακρυσμένων νησιωτικών περιφερειών, αν και αναφέρεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η ΟΚΕ αντιμετωπίζει θετικά την ανάπτυξη από την Επιτροπή της υπηρεσίας γενικού συμφέροντος στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών σύμφωνα με τους κανόνες της τρίτης δέσμης και, ενδεχομένως, με βάση το νέο άρθρο 7 Δ της Συνθήκης του Άμστερνταμ και το συντονισμό της υπηρεσίας αυτής με τους υφιστάμενους κανονισμούς.

2.9.1. Από ιστορικής πλευράς, η αύξηση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στην ΕΕ συνοδεύτηκε πάντα από ελευθέρωση του κοινοτικού εναέριου χώρου 7 το Συμβούλιο ενέκρινε τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 κατά την εφαρμογή της 1ης δέσμης μέτρων για την ελευθέρωση του κοινοτικού εναέριου χώρου, και κατόπιν την επέκτασή του στις εγχώριες αεροπορικές γραμμές με την 3η δέσμη μέτρων το 1992 με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2410/92.

2.10. Κατ'αρχήν, ενδείκνυται η ελευθέρωση του εναέριου χώρου να συνοδεύεται από ένα σύστημα που να καθιστά δυνατή την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού.

2.11. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ προτείνει η επέκταση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 να καλύπτει όλες τις προτεινόμενες αεροπορικές γραμμές με τις τρίτες χώρες, και η επέκταση αυτή του πεδίου εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού να συνοδεύεται παράλληλα και από τη δυνατότητα της Επιτροπής να χορηγεί απαλλαγές ανά κατηγορία στις ίδιες αεροπορικές γραμμές, ως τμήμα μιας συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ για το θέμα αυτό.

2.11.1. Ενόψει συνεπώς των προβλεπόμενων εξελίξεων, η Επιτροπή θα μπορούσε να λάβει από το Συμβούλιο εντολή διαπραγμάτευσης που θα της αποδώσει αρμοδιότητα για τις ίδιες αεροπορικές γραμμές με τις τρίτες χώρες, σύμφωνα με τους όρους που θα έχουν οριστεί βάσει διαβούλευσης μεταξύ Επιτροπής, κρατών μελών και της βιομηχανίας των αεροπορικών μεταφορών. Παρόμοιες εντολές θα μπορούσαν να δοθούν σε πολλές φάσεις, προκειμένου να οργανωθούν οι μεταβατικές περίοδοι. Μια παρόμοια ενέργεια θα συμβάλει στην καλύτερη διασφάλιση ομοιογενών κανόνων ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων επιχειρήσεων μεταφορών που λειτουργούν μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών.

2.11.2. Πράγματι, όπως η αβεβαιότητα που υπάρχει σήμερα όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις συμφωνίες αεροπορικών γραμμών μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών μπορεί να βλάψει την εφαρμογή συνεκτικών και ομοιογενών κανόνων στο εσωτερικό της ΕΕ, με τον ίδιο τρόπο οι διμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών, όταν καταλήγουν σε συμφωνίες ελευθέρωσης του εναέριου χώρου, μπορεί να προκαλέσουν διαφορές στις δραστηριότητες των διαφόρων ευρωπαίων αερομεταφορέων.

2.11.3. Επιπλέον, η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών θα ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι των χωρών αυτών εξ ονόματος των κρατών μελών και θα καταστήσει ευκολότερη την εναρμόνιση των κανόνων ανταγωνισμού με τις τρίτες χώρες στις συμφωνίες ελευθέρωσης του εναέριου χώρου.

Βρυξέλλες, 28 Ιανουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 165 της 31.5.1997, σ. 13 και 14.

() ΕΕ L 374 της 31.12.1987, σ. 1.

() ΕΕ L 240 της 24.8.1992, σ. 18.

() ΕΕ L 122 της 17.5.1991, σ. 2.

() ΕΕ L 374 της 31.12.1987, σ. 9.

() ΕΕ C 77 της 21.3.1983, σ. 20 - ΕΕ C 303 της 25.11.1985, σ. 31 - ΕΕ C 169 της 6.7.1992, σ. 15.

() Εισηγητής ο κ. Konz (ΜΕΤ/348).