31. 12. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/107 
Γνωμοδότηση για την πολιτική περιβάλλοντος και Ευρωπαϊκή Εσωτερική Αγορά (συμπληρωματική 
γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την πολιτική περιβάλλοντος βασικός παράγοντας της οικονομικής και 
κοινωνικής ανάπτυξης) 
(90/C 332/31) 
Στις 30 Ιανουαρίου 1990 και σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την 
πολιτική περιβάλλοντος και Ευρωπαϊκή Εσωτερική Αγορά, 
η οποία επισυνάπτεται στη συμπληρωματική γνωμοδότηση για την πολιτική περιβάλλοντος βασικός 
παράγοντας της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης {ι). 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 4 Σεπτεμβρίου 1990 με βάση την εισηγητική 
έκθεση του κ. Boisseree. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 279η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 19ης 
Σεπτεμβρίου 1990) υιοθέτησε με 77 ψήφους υπέρ, 14 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
Α. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΠΙ ΤΟΥ 
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις 
Στις 15 Νοεμβρίου 1989, η Οικονομική και Κοινωνική Επι­
τροπή υιοθέτησε μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Η 
πολιτική περιβάλλοντος, ουσιώδης παράγοντας της οικονομι­
κής και κοινωνικής ανάπτυξης» με βάση την εισήγηση του κ. 
Beretta ('). Η γνωμοδότηση αυτή επιλαμβάνεται της αλλαγής 
σχέσεων μεταξύ οικονομίας και οικολογίας και υπεισέρχεται 
επίσης στα ειδικότερα προβλήματα τα οποία προκύπτουν από 
την ενσωμάτωση της πολιτικής περιβάλλοντος στην πολιτική 
της «κοινής ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς». 
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ανεξάρτητα από 
τις εργασίες της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
συγκρότησε μια ομάδα εργασίας «Task Force» με βάση μια 
απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών απο τις 1/2 Οκτωβρίου 
1988, στην οποία ανέθεσε τη μελέτη των επιδράσεων επί του 
περιβάλλοντος από την ολοκλήρωση της κοινής εσωτερικής 
αγοράς (από τα τέλη του 1992). Η έκθεση αυτής της ομάδας 
εργασίας έχει καταρτισθεί εν τω μεταξύ και παρουσιάσθηκε 
στις 11 Ιανουαρίου 1990 στο τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας 
υγείας και κατανάλωσης της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής όπου και ο προεδρεύων της ομάδας εργασίας 
κ. Schneider έκανε τις ανάλογες διευκρινίσεις. 
Κατά την άποψη των αντιπροσωπευομένων στους κόλπους 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής κοινωνικο-οικο-
νομικών συμφερόντων, σκοπός αυτής της συμπληρωματικής 
γνωμοδότησης της ΟΚΕ πρέπει να είναι η παρουσίαση των 
συγκρούσεων μεταξύ μιας μονιμότερης και βελτιωμένης πολι­
τικής περιβάλλοντος από τη μια πλευρά και των αναμενόμε­
νων εξελίξεων από την εσωτερική αγορά απο την άλλη καθώς 
και η εξεύρεση λύσεων. Για το σκοπό αυτό πρέπει να εξετα­
σθεί το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης μέσων της ελεύθερης 
οικονομίας της αγοράς καθώς και η παροχή κινήτρων κατανά­
λωσης επωφελών για το περιβάλλον προϊόντων. Η θέση του 
στόχου αυτού είναι καθοριστική, διότι η συμπληρωματική 
γνωμοδότηση πρωτοβουλίας δεν ασχολείται λεπτομερώς με 
όλες τις πτυχές της έκθεσης της Task Force αλλά περιορίζεται 
στα ουσιώδη σημεία των αναφερομένων στον προκαθο­
ρισμένο στόχο θεμάτων. Η εργασία της «Task Force» μπορεί να τεθεί γενικά σε παράλ­
ληλη αντιστοιχία με την «έκθεση Cecchini», η οποία αφορά 
τις προβλέψεις των οικονομικών διαστάσεων της εσωτερικής 
αγοράς. Ακόμη η έκθεση της «Task Force» πρέπει να ληφθεί 
υπόψη σε σχέση με τις μελέτες που εκπόνησε η Επιτροπή για 
τα θέματα «Περιβάλλον και Ενέργεια», «Περιβάλλον και 
Μεταφορές» σχετικά με τη στρατηγική για τα απόβλητα 
καθώς και με τις εργασίες της στην αποκαλούμενη «Έκθεση 
Brundtland» (αποτελέσματα εργασιών της διεθνούς επιτροπής 
για το «Περιβάλλον και την ανάπτυξη» που συγκροτήθηκε 
υπό την αιγίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. 
2. Σκέψεις που απορρέουν από την «Έκθεση Beretta» 
Στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοι­
νωνικής Επιτροπής «Η πολιτική περιβάλλοντος, βασικός 
παράγοντας της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης» 
(Έκθεση Beretta) εκτίθενται και αναπτύσσονται λεπτομερώς 
οι παρακάτω βασικές σκέψεις: 
— Η ενοποίηση της πολιτικής περιβάλλοντος με άλλους 
τομείς κοινοτικής πολιτικής ιδιαίτερα της πολιτικής για 
την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Ως προς αυτό 
το σημείο η Έκθεση Beretta συνδέεται με τη γνωμοδό­
τηση της ΟΚΕ σχετικά με το 4ο πρόγραμμα δράσης των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την προστασία του περιβάλ­
λοντος (2), 
— Ενσωμάτωση της πολιτικής περιβάλλοντος στον Ευρω­
παϊκό Κοινωνικό Χάρτη και συμμετοχή των οικονομικών 
και κοινωνικών κύκλων (συμπεριλαμβανομένων των 
ενώσεων των καταναλωτών και των οργανώσεων για την 
προστασία του περιβάλλοντος) κατά τη θέση σ'εφαρμογή 
της «περιβαλλοντικής πολιτικής στη διαδικασία ολοκλή­
ρωσης της εσωτερικής αγοράς», 
— Ανάπτυξη αυτόνομων στρατηγικών για την καθιέρωση 
στην αγορά αβλαβών για το περιβάλλον προϊόντων μέσω 
παροχής κινήτρων παραγωγής και κατανάλωσης, η 
Έκθεση Beretta αναφέρει σχετικά την ανάγκη να αναπτυ­
χθεί η καλύτερη δυνατή διαδικασία, 
— Δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιβάλλοντος για 
την επίλυση περιβαλλοντικών προβλημάτων τα οποία δεν 
μπορούν να επιλυθούν σε επίπεδο κρατών μελών, 
— Βελτίωση των νομικών βάσεων των συνθηκών για την 
ευρωπαϊκή πολιτική περιβάλλοντος στη διαδικασία 
(') ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990. (2) ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987, σ. 26. 
Αριθ. C 332/108 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12. 90 
ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς κυρίως δε, διευκρί­
νηση της σχέσης μεταξύ των άρθρων 100 Α και 130 Ρ της 
συνθήκης της ΕΟΚ καθώς και εφαρμογή μιας γνήσιας 
αρχής της πλειοψηφίας κατά τη λήψη μέτρων στον τομέα 
της πολιτικής περιβάλλοντος (παράβολε άρθρο 130 Σ, 
εδάφιο 2 της συνθήκης ΕΟΚ). 
3. Σκέψεις που απορρέουν αχό την «Έκθεση της Task Force» 
3.1. Η κατ'εντολήν της Επιτροπής καταρτισθείσα έκθεση 
«Περιβάλλον και κοινή εσωτερική αγορά» («1992 — η περι­
βαλλοντική διάσταση»), η οποία ακολούθως θα ονομάζεται 
έκθεση Task Force, έχει υποβληθεί στην Επιτροπή των ΕΚ 
και μελετάται από αυτήν. Η Επιτροπή μετά τη μελέτη της 
έκθεσης προτίθεται να υποβάλει τα συμπεράσματα της στο 
Συμβούλιο των Υπουργών. 
Ανεξάρτητα από τα συμπεράσματα της Επιτροπής και την 
απόφαση του Συμβουλίου των Υπουργών, κρίνεται ορθό να 
στηριχθεί η ΟΚΕ κατά την εξέταση του θέματος στο κείμενο 
της Έκθεσης της Task Force. 
3.2. Η έκθεση της Task Force περιέχει σε συνδυασμό με 
την προϋπάρχουσα σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας τις 
ακόλουθες εκτιμήσεις: 
α) Η σημασία της ποιότητας ζωής και του περιβάλλοντος 
για την επιτυχημένη ολοκλήρωση της κοινής εσωτερικής 
αγοράς. 
β) Η διαπίστωση ότι η εσωτερική αγορά θα συνδέεται με 
απορρυθμίσεις και οικονομική ανάπτυξη με αποτέλεσμα 
να προκύψουν πρόσθετα περιβαλλοντικά προβλήματα αν 
δεν επέλθουν σημαντικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή πολι­
τική περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Task 
Force η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς θα έχει τα 
εξής αποτελέσματα: 
— αύξηση του ποσοστού εκπομπών σε SO, και ΝΟΧ κατά 
8-9% μέχρι το έτος 2010, ήτοι 12-14% υπεράνω του 
επιτρεπτού ύψους, το οποίο έχει ήδη επιτευχθεί, 
— αύξηση της κυκλοφορίας των φορτηγών οδικών 
οχημάτων από 30% έως 50%, 
— επέκταση του χάσματος μεταξύ του όγκου των αποβλή­
των και της ικανότητας διάθεσης, 
— αύξηση της ρύπανσης από τη γεωργία, 
— τέλος αύξηση του τουρισμού ο οποίος — αν δεν συνο­
δεύεται από έργα υποδομής που να προστατεύουν το 
περιβάλλον — μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες 
ζημίες στο περιβάλλον. 
Ως αίτια του προβλήματος «Προστασία περιβάλλοντος και 
εσωτερική αγορά» αξίζει να αναφερθούν οι παρακάτω δια­
πιστώσεις της έκθεσης της Task Force: 
— Μια αναμενόμενη αύξηση κατανάλωσης της ενέργειας 
η οποία υπό τις παρούσες διαρθρώσεις παραγωγής 
σημαίνει περαιτέρω ατμοσφαιρική ρύπανση, επιδεί­
νωση του αποκαλούμενου «φαινομένου θερμοκηπίου» 
και επέκταση επικίνδυνων τεχνολογιών αν δεν δημιου­
ργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες-πλαίσιο για αλλαγή 
της πορείας (εξοικονόμηση ενέργειας μέσω της μεγα­
λύτερης παραγωγικής ικανότητας, του μετασχη­ματισμού και της κατανάλωσης ενέργειας καθώς και 
της εξοικονόμησης ποσοτήτων, της αλλαγής της διάρ­
θρωσης της παραγωγής π.χ. με τις ανανεώσιμες πηγές 
ενέργειας), 
— Η φιλελευθεροποίηση των εμπορευματικών μεταφο­
ρών θα επιτείνει τον ανταγωνισμό τιμών εις βάρος 
των σιδηροδρόμων έτσι ώστε να αναφύεται ο κίνδυνος 
μετάθεσης μέρους του ανταγωνισμού των εμπορευματι­
κών μεταφορών στα οδικά μέσα μεταφοράς (αύξηση 
από 30-50%), πράγμα που θα αυξήσει σε δραματικά 
ύψη τη ρύπανση του περιβάλλοντος, 
— Η φιλελευθεροποίηση της μεταφοράς αποβλήτων που 
απορρέει από την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς 
με ανεπαρκή πρόβλεψη για την υιοθέτηση προδιαγρα­
φών εξάλειψης των αποβλήτων θα οδηγήσει αναγκα­
στικά στην ελεύθερη μεταφορά τους από χώρα σε χώρα 
που σημαίνει ότι τα απόβλητα θα εναποτίθενται στα 
μέρη όπου η εναπόθεση τους θα είναι η πλέον συμ­
φέρουσα. Εξαιτίας τούτου (με τη μεταφορά και τη 
μεταφόρτωση) θα προκληθούν πρόσθετοι κίνδυνοι για 
το περιβάλλον και θα καταστρατηγούνται οι στρατηγι­
κές που αναπτύσσονται για να αποφεύγεται η παρα­
γωγή αποβλήτων, 
— Η συνδεόμενη με την εγκαθίδρυση της εσωτερικής 
αγοράς πτώση των σχετικών τιμών απειλεί την ενθάρ­
ρυνση ζημιογόνου συμπεριφοράς για το περιβάλλον, 
— Με την ολοκλήρωση της αγοράς αναμένεται η χωρική 
μετατόπιση βιομηχανικών εγκαταστάσεων η οποία 
μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στη διατήρηση 
της οικολογικής ισορροπίας, συμπεριλαμβανομένου 
του κινδύνου δημιουργίας εκτεταμένων συγκεντρώ­
σεων σε τοπικό επίπεδο βιομηχανικών μονάδων. 
γ) Με βάση την πρόγνωση αυτή η έκθεση της Task Force 
εξετάζει τα εξής ερωτήματα: 
— ποιοί είναι οι όροι που πρέπει να πληρούνται για 
την αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από την 
επιβάρυνση του περιβάλλοντος, 
— ποιες είναι οι ευκαιρίες που προσφέρει η εσωτερική 
αγορά για ανάπτυξη και χρήση επωφελών για το περι­
βάλλον τεχνολογιών και οι συνέπειες απο τη χρήση 
τους για τη βελτίωση της προστασίας του περιβάλλο­
ντος, 
— ποιο ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα οικονομικά 
μέσα που διατίθενται για την πολιτική περιβάλλοντος 
στα πλαίσια των νέων στρατηγικών για το περιβάλλον 
και ποιες είναι οι συνέπειες που επάγονται από αυτές 
τις στρατηγικές για την ευρισκόμενη στο στάδιο της 
προπαρασκευής εναρμόνιση των φορολογικών συστη­
μάτων στην Κοινότητα, 
— ποιες είναι οι στρατηγικές της πολιτικής περιβάλλο­
ντος που πρέπει να αναπτυχθούν για να ανταποκριθούν 
στις προκλήσεις της εσωτερικής αγοράς και με βάση 
αυτές να επιτευχθεί ο διαδοχικός συντονισμός για την 
επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων σε ευρω­
παϊκό και περιφερειακό επίπεδο, 
— ποιες δυνατότητες παρέχονται από τη διεύρυνση των 
διαρθρωτικών ταμείων της Κοινότητας όσον αφορά 
την πολιτική περιβάλλοντος για ην παρεμπόδιση της 
προώθησης ανεπιθύμητων για το περιβάλλον δράσεων 
που χρηματοδοτούνται από τα ανωτέρω ταμεία, 
δ) Εν κατακλείδι η έκθεση της Task Force ερευνά τη σημασία 
των θεμελιωδών αρχών της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής 
πολιτικής επί της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς: 
— αρχή του ρυπαίνοντος, 
31. 12. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/109 
— αρχή πρόληψης, 
— αρχή επικουρικότητας, 
— βελτίωση σχέσης κόστους-ωφελείας. 
4. Αξιολόγηση της έκθεσης της Task Force 
4.1. Η έκθεση της Task Force εκτιμάται κατ'αρχήν θετικά, 
η δε επιχειρούμενη ανάλυση της παρούσας και της αναμε­
νόμενης κατάστασης του περιβάλλοντος θεωρείται εύστοχη. 
Από την έκθεση καθίσταται σαφές, ότι η ανάληψη δράσης 
για την προστασία του περιβάλλοντος και αναγκαία είναι 
αλλά και επείγουσα και πρέπει να συμβαδίζει με την 
υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς. Η σύλληψη της πολιτι­
κής περιβάλλοντος της Κοινότητας που περιέχεται στην 
έκθεση προορίζεται να αξιοποιηθεί στη δεκαετία του '90. 
4.2. Η αρχή του ρυπαίνοντος προβάλλεται ορθώς από την 
έκθεση, σαν το επίκεντρο των προβληματισμών περιβαλ­
λοντικής πολιτικής αναγνωρίζεται δε η ανάγκη καταλογι­
σμού του κόστους συνεπεία οικολογικών καταστροφών στο 
ρυπαίνοντα (παραγωγός, μεταφορέας, καταναλωτής). Η 
έκθεση περιορίζεται στην παρουσίαση των διαφόρων μέσων 
της οικονομίας της αγοράς και τη συνδρομή τους στην 
άσκηση της περιβαλλοντικής πολιτικής. Δεν προβλέπονται 
συγκεκριμένες προτάσεις για τη μετατροπή αυτών των δια­
πιστώσεων σε πράξη. Η ΟΚΕ στα πλαίσια της παρούσας 
γνωμοδότησης αναφέρεται επίσης στην έκθεση του Οργανι­
σμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) 
«Οικονομικά μέσα για την προστασία του περιβάλλοντος» 
(Παρίσι 1989). 
4.3. Εκτιμάται θετικά το γεγονός ότι η έκθεση της Task 
Force δίνει προτεραιότητα στην ολοκληρωμένη πολιτική 
προστασίας του περιβάλλοντος στη διαδικασία παραγωγής 
έναντι μιας πολιτικής αποκατάστασης και εκ των υστέρων 
παρέμβασης για την προστασία του (End of pipe-Technology). 
Δυστυχώς δεν υπάρχουν επ'αυτού ακόμη σχέδια για μεμονω­
μένους προβληματικούς τομείς (μεταφορές, ενέργεια, γεωρ­
γία, χημεία, τουρισμός). Τέτοια σχέδια αποκτούν ιδιαίτερη 
σημασία όσο η παρούσα πολιτική περιβάλλοντος της Κοινό­
τητας δεν καλύπτει ακόμη καθ'ολοκληρία την προστασία του 
περιβάλλοντος και δεν περιέχει στην ουσία καμία στρατηγική 
για την αποφυγή της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος. 
Β. ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΑΙΤΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΕΥΡΩΠΗ 
5. Θεμελιώδεις αρχές για μια νέα περιβαλλοντική πολιτική 
της Κοινότητας 
5.1. Η εξέλιξη της οικολογικής κρίσης στην Ευρώπη απαι­
τεί αλλαγή της υποδομής με κριτήρια προστασίας του περι­
βάλλοντος και νέα ποιοτικά πρότυπα στα οποία ανήκει επίσης 
η ανέξοδη και αποτελεσματική πολιτική περιβάλλοντος με 
περιορισμένα μέσα. Ο σκοπός μιας μακροπρόθεσμης οικολο­
γικά και κοινωνικά ανεκτής ανάπτυξης («Sustainable 
development») (*) πρέπει επιπλέον να τύχει προτεραιότητας 
χωρίς να εγκαταλειφθούν οι αρχές του δυτικοευρωπαϊκού 
οικονομικού συστήματος. 
(') Βλέπε έκθεση της «Διεθνούς Επιτροπής Περιβάλλον και 
Ανάπτυξη», για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών 1987. Συμπληρωματικά με το ακαθάριστο κοινωνικό προϊόν που 
λαμβάνεται έως σήμερα ως σημείο αναφοράς ευημερίας πρέ­
πει να αναπτυχθούν ενδεικτικά στοιχεία κατάλληλα να χρη­
σιμεύσουν ως κριτήρια για την ένδειξη της ποιότητας ζωής. 
Επιπλέον η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη δυσκολία ποσοτικοποίησης 
της ποιότητας του περιβάλλοντος. Ιδιαίτερα αν ληφθούν 
υπόψη τα αποτελέσματα που προκύπτουν από μια διεθνή 
σύγκριση. Μια νέα ευρωπαϊκή πολιτική περιβάλλοντος πρέ­
πει οπωσδήποτε να εκπονηθεί κατά τρόπον ώστε η οικονο­
μική ανάπτυξη να μην συνεπάγεται αναγκαστικά αύξηση της 
επιβάρυνσης του περιβάλλοντος αλλά να συμβιβάζεται με μια 
μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος (αποσύνδεση της 
οικονομικής ανάπτυξης από τις προκαλούμενες στο περιβάλ­
λον βλάβες). 
5.2. Η ανάγκη ανάληψης δράσης είναι τόσο μεγάλη, ώστε 
να καθίσταται απαραίτητη η εκμετάλλευση όλων των τεχνι­
κών και οργανωτικών δυνατοτήτων για τη δραστική μείωση 
των επιβλαβών ουσιών που απελευθερώνονται στο περιβάλ­
λον. Ως προς αυτό το σημείο οι εμπειρογνώμονες συμφωνούν 
καταρχήν κατά το ότι οι παρακάτω στόχοι είναι δυνατόν να 
επιτευχθούν στην πράξη εντός των δεδομένων προθεσμιών: 
Έτσι πρέπει να μειωθούν οι ζημιογόνες για τον ατμοσφαιρικό 
αέρα ουσίες S02, ΝΟχ, και ΝΗ3 καθώς επίσης και να μειωθεί 
το ποσοστό σωματιδίων και κόνης σε 80-90% για να αναχαιτι­
σθεί η καταστροφή του εδάφους από την όξινη βροχή και η 
δημιουργία του στρώματος του όζοντος. Η καταπολέμηση 
των συνεπειών του «φαινομένου του θερμοκηπίου» απαιτεί 
μια μείωση κατά 30-40% του C02 μέχρι το έτος 2005 και 
τουλάχιστον τη μείωση του κατά το ήμισυ σε σαράντα έτη. 
Πρέπει να χρησιμοποιηθεί ο κατάλογος των εκατόν είκοσι 
εννιά άκρως επικινδύνων ουσιών για τα ύδατα σύμφωνα με 
το χαρακτηρισμό που έκανε η Επιτροπή. Η εκπομπή ουσιών 
που προκαλούν καρκίνο πρέπει επίσης να παρεμποδισθεί. 
Καθίσταται αναγκαία μέχρι το έτος 2000 η μείωση των ειδι­
κών κατηγοριών απορριμάτων κατά το ήμισυ. 
5.3. Η νέα περιβαλλοντική πολιτική οφείλει να λάβει 
υπόψη της το γεγονός ότι η προστασία του περιβάλλοντος 
δεν είναι αναγκαστικά αντίθετη προς την οικονομική 
ανάπτυξη αλλά ότι υπάρχει πολύπλευρη ταύτιση συμ­
φερόντων μεταξύ των, ιδιαίτερα αν εκφρασθεί κανείς με πολι­
τικοοικονομικούς όρους. Σαν παραδείγματα αναφέρονται: 
— εξάρτηση βασικών οικονομικών τομέων (π.χ. η ποιότητα 
κατοικίας με δυνατότητες αναψυχής πλησίον αυτής 
επίσης και ο τουρισμός) από τη λήψη προληπτικών 
μέτρων και τη διατήρηση ελκυστικών βιομηχανικών περι­
οχών στην Κοινότητα. Ωστόσο, οι υφιστάμενοι κίνδυνοι 
δεν διαδραματίζουν μόνον ένα ρόλο για τον άνθρωπο και 
τη φύση αλλά προκαλούν ενοχλήσεις οι οποίες θέτουν σε 
κίνδυνο αφενός μεν την κοινωνική ευημερία και αφετέρου 
οδηγούν στη μείωση του ενδιαφέροντος για την εγκα­
τάσταση βιομηχανικών εγκαταστάσεων, 
— τη σημασία μιας εντατικής και βελτιωμένης περιβαλ­
λοντικής πολιτικής για την ανάπτυξη μιας καινοτόμου 
τεχνολογίας για την προστασία του περιβάλλοντος στην 
Ευρώπη η οποία θα συνεπάγεται τη μεγιστοποίηση των 
ευκαιριών για την ενίσχυση της εμπορικής θέσης της 
Κοινότητας σε παγκόσμια κλίμακα (εξαγωγή επωφελών 
για το περιβάλλον τεχνολογιών), 
— θετικές επιπτώσεις μιας ενισχυμένης πολιτικής 
προστασίας του περιβάλλοντος στην αγορά εργασίας (2), 
τουλάχιστον σε ορισμένους τομείς της οικονομίας. 
Ι2) Γνωμοδότηση τη; ΟΚΕ «Περιβάλλον KUI Απασχόληση» (ΕΕ 
αριθ. C 319 της 3θ". 11. 1987). 
Αριθ 0 332 110 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31 12 90 
5 4 Οι στόχοι της πολιτικής περιβάλλοντος για τη δεκαε­
τία του '90 πρέπει να είναι φιλόδοξοι κυρίως για τη διατή­
ρηση των βασικών στοιχείων της ζωής προς όφελος των 
πολιτών της Ευρώπης και του περιβάλλοντος τους Προς την 
κατεύθυνση αυτή είναι αναγκαία οχι μόνον η θέση προοδευτι­
κών περιβαλλοντικών ποιοτικών στόχων με βάση τα οικολο­
γικά κριτήρια και την τεχνική πρόοδο άλλα και η επανε­
ξέταση σε βάθος των μέσων της περιβαλλοντικής πολιτικής 
Εδω πρέπει να διακρίνουμε 
α) Διατάξει, του διοικητικού όικαιου (πρότυπα εκπομπών 
παράγωγης και προϊόντων) οι οποίες μέχρι τώρα 
υπερισχύουν των οδηγιών των ΕΚ και της λοιπής νομοθε 
σια^ των κρατών με) ων Στην κατηγορία αυτή ανήκουν 
οι διατάζει; σχετικά με τη /ηψη προληπτικών μέτρων 
κατά των διαταράξεων που προκαλούνται απο τη λειτουρ­
γά βιομηχανικών μονάδων και τα μέτρα πρώτης ανάγκης 
σε περιπτώσεις εργατικοί ατυχήματος 
β) Οικονομικά μέσα της πολιτικής περιβάλλοντος (πράγμα 
που σημαίνει ευελιξία κατά την εφαρμογή των απαιτή­
σεων για την προστασία του περιβάλλοντος, την εισαγωγή 
φόρου για το περιβάλλον τον υπολογισμό των φορών και 
των τιμολογίων κατανάλωσης με γνώμονα περιβαλλον­
τικά κριτήρια τις κρατικές ενισχύσεις, την ευθύνη αστι­
κού δίκαιου για ζημίες που προκαλούνται στο περιβάλλον 
καθώς και την εισαγωγή συστημάτων ανακύκλωσης) 
Αυτά τα οικονομικά μέσα δεν έχουν εισαχθεί η επισήμως 
προταθεί ακόμη στην πολιτική περιβάλλοντος της Κοινό 
τητα, (έκτο, απο το σχέδιο οδηγία, περί της αστικής ευθύ­
νη Α(') Οι εμπειριε» σε επίπεδο κρατών μελών των ΕΚ καθώς 
και έκτο, των Κοινοτήτων είναι περιορισμένες [(βλέπε την 
ανωτέρω μνημονευθείσα έκθεση του ΟΒΟΕ (Βελγική Υπηρε 
σια Εξωτερικοί Εμποριοι)] 
γ) Συσχετισμός της περιβαλλοντικής πολιτικής με μέτρα και 
αποφάσεις του δημοσίου τομέα π χ 
— δημοσία έργα υποδομής σε κοινοτικό επίπεδο η σε 
εθνικό η επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης (π χ έργα 
υποδομής στον τομέα των μεταφορών), 
— θέση περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων στους 
εθνικούς προϋπολογισμούς (π χ προώθηση δημοσίων 
δικτύων τοπικής συγκοινωνίας με ανάλογη αναπρο­
σαρμογή του τιμολογίου) 
δ) Αλλα μέσα της πολιτικής περιβάλλοντος 
— προώθηση επωφελών για το περιβάλλον διαδικασιών 
παράγωγης μέσω των οργανώσεων που λειτουργούν 
εντός των μονάδων παράγωγης καθώς επίσης και με 
την παροχή κίνητρων στο διαφημιστικό κλάδο, 
— παροχή κίνητρων για συνειδοτοποιηση της άξιας του 
περιβάλλοντος και την επίδειξη ανάλογης συμπερι­
φοράς μέσω της ενημέρωσης και της επαγγελματικής 
κατάρτισης 
— απαίτηση για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω 
της ενίσχυσης της λειτουργίας των σχετικών ενώσεων 
για την προστασία του περιβάλλοντος και των υπολοί­
πων οργανώσεων που ενδιαφέρονται για θέματα σχε­
τικά με το περιβάλλον 
^5^^(^^ο^^^ ^ ϋ πολιτική περιβαλλοντος^σε επίπεδο επισηςτης 
εσωτερικής αγοράς^ θα συνίσταται στη συνδυασμένη εφαρ-
μογητωνηδηυφισταμενωνκαιτωννεωνοργανωνΤαοργανα 
αυτά πρέπει να κατευθύνονται στην ανάπτυξη μιας διαρθρω-
σης εφοδιασμού ανεκτής στο περιβάλλον ιδίως σε τομείς που 
δύνανται να προκαλέσουν οικολογικά προβλήματα ^ενεργεια^ 
μεταφορές^ λειτουργια^παραγωγη χημικών προϊόντων^ Α 
αποδοτικότητα η αποτελεσματικότητα και η κοινωνική 
συναίνεση ειναισυναρτηση των συντονισμένων ενεργειών 
των μέσων πουπαρε^ονταιαπο το διοικητικό δικαιοκαι 
αυτών για την αναμόρφωση της εσωτερικής υποδομής και 
μπορεινα επιτευχθεί μόνον με την παρο^ηκινητρων στα 
πλαίσια της οικονομίας της αγοράς και την εθελοντική 
^αναλη^η ρολού πρωτοπορούν εκ μέρους των καταναλωτών 
καιτηςβιομη^ανιαςΟκαταλληλοςσυνδυασμοςθαποικιλλει 
σε κάθε οικονομικό κλάδο 
α^ ^ε επίπεδο της εσωτερικής αγοράς δεν θα παραμεληθούν 
ηθεσπιση αυστηρότερων προδιαγραφών σχετικών με τις 
εκπομπές και την παράγωγη προϊόντων καθώς και η 
επιβολή με δυναμική προσέγγιση οριακών τιμών για τις 
εκπομπεςιδιαιτεραοτανπροκειταιγιατην προστασία 
του άνθρωπου απο οξείς κίνδυνους Αεν πρόκειται βέβαια 
μόνον για τον συνέβη καθορισμό οριακών τιμών και 
προδιαγραφωνσυμφωνωνπροςτηνπροοδοτηςτε^νο 
λογίας άλλα επίσης και την αναθεώρηση της αντίληψης 
για μεμονωμένους τομείς του περιβάλλοντος στα πλαίσια 
του κοινοτικού δίκαιου ^π^ είναι αναγκαία μια ριζική 
αναθεώρηση της έννοιας της διαχείρισης αποβλήτων σε 
επίπεδο ΕΚ Τελος^ σε αυτό ανήκει επίσης ένας ενισχυ­
μένος διοικητικός και ενδοεπι^ειρησιακος έλεγχος όλων 
των πηγών εκπομπών καθώς και ένας αποτελεσματικός 
έλεγχος κάθε είδους εκπομπών οπωςημεριμνα σε περι^ 
πτώση προβλημάτων που προκαλούνται στη λειτουργία 
των επιχειρήσεων για τη ληι^η μέτρων ανάγκης σε περί 
πτώση ατυχημάτων και καταστροφών Τέτοια γεγονότα 
γίνονται συνήθως αίτιες σοβαρωνβλαβωντουπεριβαλλο 
ντοςοτανλειπειη κατάλληλη υποδομή γιατη ληι^η 
μέτρων προληι^ης^α πρέπει επίσης να ληφθεί απόφαση 
για το αν οι εκτιμήσεις του ^υμβουλιου^πουργων σχε­
τικά με τη μεταβίβαση αρμοδιοτητωνγια τομείς ρύθμισης 
τεχνικού χαρακτήρα σε συμβουλια^εμπειρογνωμονων 
θεωρούνται σαν το πλέον πρόσφορο μέσο Πρέπει πάντως 
να διασφαλισθειηεπαρκης αντιπροσώπευση των εκπρο 
σωπων περιβαλλοντικών ενώσεων και των αναφερομένων 
στο σημειο^λοιπων οργανώσεων κατά τη συγκρότηση 
των αρμοδίων για τη θέσπιση των προδιαγραφών επιτρο 
πων ^ε συνδυασμό με τα μέσα που παρέχονται απο το 
διοικητικοδικαιογιατηνασκησητηςπολιτικηςπεριβαλ-
λοντος πρέπει ο^ι μονό να ληφθούν υποι^η αποβείς περί 
αλληλεξαρτήσεων σε περιφερειακό επίπεδο άλλα επίσης 
καιοβαθμος αλληλεξάρτησης μεταξύ των διαφορωνυπο 
προστασία μέσων ^ιδιαίτερα τα υδατα^οατμοσφαιρικος 
αερας^το έδαφος^ Η ρυπανσητουπεριβαλλοντοςδεν 
οριοθετείται Η Ανατολική Ευρώπη ε^ει ιδίως τεράστια 
ανάγκη κάλυψης της καθυστέρησης στον τομέα της 
προστασίας του περιβάλλοντος Χωριςτησυνε^η βελ 
τιωσητηςκαταστασηςτουπεριβαλλοντοςστακρατηαυτα 
δενμπορειναεξασφαλισθειηαποτελεσματικοτητακαι 
των πλέον δραστικών προστατευτικών μέτρων σε επίπεδο 
της Κοινότητας 
β^ Τανεαοικονομικαμεσαθαετιθεντοεπιπροσθετωςσε 
εφαρμογή ο^ι μονονγια τη μείωση του κόστους της 
προστασίας του περιβάλλοντος άλλα επίσης και για την 
κινητοποίηση των αποθεματικών για την υλοποίηση της 
περιβαλλοντικής πολιτικής 
Ο Βλέπε απόφαση του Συμβουλίου απο τις 7 Μαίου 1985 σχετικά με 
«Νεα αντίληψη για την εναρμόνιση των τεχνικών προδιαγραφών» 
(ΕΕαριθ Ο Πότης 9 6 1985) 
31.12. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/111 
γ) Ο συνδυασμός αμφοτέρων των μεθόδων θα μπορούσε να 
έχει την εξής μορφή: καταρχήν πρέπει να καθορισθούν 
οι οριακές τιμές και τα πρότυπα σε προοδευτικά κατώτατα 
επίπεδα και τα κίνητρα (οικονομικά μέσα) που παρέχονται 
για τη μετατροπή των υπερβαινόντων τα ελάχιστα πρό­
τυπα στόχων να συμβάλουν στη μείωση της αποκαλούμε­
νης υπολειμματικής ρύπανσης. Κατά την επιλογή των 
διαφόρων μεθόδων περιβαλλοντικής πολιτικής πρέπει να 
προτιμηθεί η καλύτερη δυνατή, η οποία να έχει ως στόχο 
την αποτελεσματικότερη επίτευξη των καλύτερων αποτε­
λεσμάτων με τη χρήση ελάχιστων μέσων. Βέβαια γι'αυτά 
πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η διάθεση οικονο­
μικών μέσων καθιστά αναγκαία τη διοικητική συνδρομή 
εκ μέρους των κρατικών υπηρεσιών και των αντίστοιχων 
της τοπικής αυτοδιοίκησης (π.χ. ο έλεγχος των εκπομπών 
για τη δυνατότητα υπολογισμού της επιβολής του φόρου 
εκπομπών). Στην περίπτωση της προστασίας του περιβάλ­
λοντος δεν υφίσταται η δυνατότητα «αυτορρύθμισης» που 
διαθέτι η αγορά (οι προτάσεις του σημείου 6.3 δεν επηρεά­
ζονται). 
δ) Στις μεταγενέστερες εκτιμήσεις της ΟΚΕ θα αξιολογη­
θούν τα νέα μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής ιδιαί­
τερα δε τα οικονομικά μέσα. Η χρήση τους πρέπει να 
επικεντρωθεί επί των αναφερόμενων στην έκθεση της Task 
Force προβληματικών τομέων ιδίως ενέργεια, μεταφορές, 
χημεία και γεωργία. 
6. Ευελιξία αξιώσεων για την προστασία του περιβάλλοντος 
6.1. Η ευελιξία στην εφαρμογή προτύπων σε συγκεκρι­
μένες περιοχές της περιφέρειας ανήκει επίσης στα οικονο­
μικά μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής. Με αυτό εννοού­
νται π.χ. αντισταθμιστικές εισφορές για προκαλούμενες εκπο­
μπές, οι οποίες παρέχουν τη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ 
επιχειρήσεων σε περιορισμένη κλίμακα εντός της Κοινό­
τητας με σκοπό τη λήψη μέτρων για την προστασία του 
περιβάλλοντος. Η επιλογή των επιχειρήσεων αυτών γίνεται 
με βάση τις περιφερειακές και τις οικονομικές ανάγκες, τους 
χορηγείται δε η σχετική άδεια από τις αρχές εφόσον ο περιφε­
ρειακός περιβαλλοντικός στόχος επιτυγχάνεται στο σύνολο 
του. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να επιτευχθεί η καλύτερη 
δυνατή σχέση μεταξύ κόστους-ωφελείας. Ιδιαίτερα χαιρετίζε­
ται η λήψη μέτρων τα οποία συμβάλλουν στην προώθηση 
της ολοκληρωμένης προστασίας του περιβάλλοντος (βλέπε 
ανωτέρω αριθ. 4.3). 
6.2. Σε σχέση με αυτά υπενθυμίζεται ότι συχνά εκδίδονται 
οι αποκαλούμενες άδειες εκπομπών η χρήση των οποίων 
επικρίθηκε κατά διαφόρους τρόπους από την ΟΚΕ διότι αυτή 
περιορίζεται σε πολύ στενό κύκλο δραστηριοτήτων. Μια 
τέτοια ρύθμιση θα ήταν εφαρμοστέα εν πάση περιπτώσει εν 
είδει προσθήκης σε μέτρα διοκητικού δικαίου και υπό τον 
όρο ότι η τιμή της άδειας (το μέγεθος των εκπομπών) θα 
μειώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα για την επίτευξη 
μιας δυναμικής περιβαλλοντικής πολιτικής. 
Επειδή εκφράζονται υπόνοιες για το ότι μέσω της πώλησης 
αδειών εκπομπής η ευθύνη για την άσκηση της περιβαλλοντι­
κής πολιτικής μετατίθεται («ιδιωτικοποιείται») η ΟΚΕ απέρ­
ριψε την εφαρμογή αυτού του συστήματος στη γνωμοδότηση 
της για το 4ο πρόγραμμα δράσης. 
6.3. Ορισμένα κράτη μέλη παρουσίασαν θετικές εμπειρίες 
προς αυτήν την κατεύθυνση μέσω της σύναψης εθελοντικών συμφωνιών μεταξύ των αρχών και μεμονωμένων βιομηχανι­
κών εγαταστάσεων ή του συνόλου των βιομηχανικών και 
εμπορικών κλάδων για την υλοποίηση των περιβαλλοντικών 
αξιώσεων. Φυσικά δεν επιτρέπεται η απόσειση της ευθύνης 
(εκ μέρους των δημοσίων αρχών) για την προστασία του 
περιβάλλοντος με το πρόσχημα των ανωτέρω συμφωνιών. 
Συχνά όμως παρατηρείται το φαινόμενο να επιβάλλονται 
μέσω του αυτοελέγχου αποτελεσματικότερα μέτρα για την 
προστασία του περιβάλλοντος ή να επιτυγχάνεται ακόμη η 
θέσπιση πρόωρων ρυθμίσεων. Γενικά η Κοινότητα οφείλει 
να προωθεί επίσης τέτοιου είδους συμφωνίες. 
Τέτοιου είδους συνεργασίες αποτελούν επίσης οι εγκα­
ταστάσεις που διαχειρίζονται από κοινού οι βιομηχανίες π.χ. 
για τη διαχείριση ή ανακύκλωση των αποβλήτων ή των κατά­
λοιπων παραγωγής («Recycling Agentur»). 
7. Εισφορές και φόροι για το περιβάλλον 
7.1. Οι εισφορές και οι φόροι για το περιβάλλον (στο 
σημείο αυτό θεωρείται σκόπιμη η διάκριση των φόρων σύμ­
φωνα με περιβαλλοντικά κριτήρια) διακρίνονται μεταξύ των 
ως προς το ότι τα έσοδα τα προερχόμενα από τις εισφορές 
διατίθενται για ένα συγκεκριμένο στόχο του γενικού προϋπο­
λογισμού, ενώ τα έσοδα που προκύπτουν από τους φόρους 
εξυπηρετούν γενικούς δημοσιονομικούς σκοπούς ακόμη και 
όταν το ύψος του φόρου καθορίζεται με περιβαλλοντικά κρι­
τήρια. Υφίστανται όμως μικτές μορφές μεταξύ των δύο μέσων, 
περίπου όπως οι ειδικοί φόροι ο κύριος στόχος των οποίων 
συνίσταται στον προσανατολισμό της συμπεριφοράς των 
παραγωγών και των καταναλωτών. 
Παρά την ύπαρξη αυτών των διαφορών οι εισφορές και οι 
φόροι θα λογίζονται ως επί το πλείστον από κοινού σαν 
οικονομικά μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής. Γενικά ο 
«φόρος για το περιβάλλον» έχει το πλεονέκτημα να μειώνει 
τις πρόσθετες διοικητικές δαπάνες, διότι συνδέεται με τη 
γενική φορολογική διαδικασία, ενώ οι εισφορές για το περι­
βάλλον απαιτούν ίδια διαδικασία αξιολόγησης και επιβολής. 
7.2. Μέσω των εισφορών και των φόρων παρέχονται κίνη­
τρα στον παραγωγό και καταναλωτή για τον προσανατολισμό 
της παραγωγής και κατανάλωσης σε μια επωφελή για το 
περιβάλλον κατεύθυνση. Αυτό πραγματοποιείται μέσω της 
καθιέρωσης στα πλαίσια της πολιτικής περιβάλλοντος ενός 
μηχανισμού τιμών ο οποίος συμψηφίζει το επαγόμενο κόστος 
της οικονομικής ευθύνης του ρυπαίνοντος (σύμφωνα με τη 
διευρυμένη αρχή του ρυπαίνοντος). Οι φόροι και οι εισφορές 
για το περιβάλλον πρέπει να είναι τέτοιου ύψους ούτως ώστε 
η ύπαρξη των να γίνεται αισθητή και να οδηγούν σε αλλαγή 
της συμπεριφοράς. 
Οι φόροι και οι εισφορές για το περιβάλλον απαιτούν τη 
λήψη παραλλήλων συνοδευτικών μέτρων για να αποφεύγεται 
κατ'αυτόν τον τρόπο η χειροτέρευση της θέσης των ασθε­
νέστερων οικονομικά στρωμάτων του πληθυσμού. Αυτά συνί­
στανται κυρίως στην προώθηση και την τελειοποίηση σχε­
τικά φθηνών και επωφελών για το περιβάλλον εναλλακτικών 
λύσεων για την κάλυψη των ζημιών του περιβάλλοντος που 
οφείλονται σε επιζήμια για το περιβάλλον συμπεριφορά. Κρί­
νονται ως ακατάλληλα τα κοινωνικά αντισταθμιστικά μέτρα 
τα οποία αποδυναμώνουν την αποτελεσματικότητα των κινή­
τρων που παρέχονται από την καταβολή των περιβαλλοντι­
κών εισφορών και φόρων. 
Οι φόροι και οι εισφορές για το περιβάλλον θεωρούνται 
ακατάλληλα ως άμεσα μέτρα για την περιβαλλοντική πολι­
τική όμως πρέπει να επιβάλλονται στα πλαίσια μιας 
μακροπρόθεσμης στρατηγικής, επίσης ένεκα ανάγκης του 
μακροπρόθεσμου υπολογισμού των αποφάσεων περί επενδύ­
σεων. 
Αριθ. C 332/112 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.90 
Οι φόροι και οι εισφορές για τον περιβάλλον δεν αποτελούν 
πανάκεια. Υπάρχουν πολυάριθμες περιπτώσεις σιτς οποίες 
απαγορεύσεις και διοικητικά μέτρα μπορούν να επηρεάσουν 
αποτελεσματικότερα τη συμπεριφορά των παραγωγών και των 
καταναλωτών. 
7.3. Ως εισφορές για το περιβάλλον λαμβάνονται υπόψη 
κατ'αρχήν οι εισφορές για προκαλούμενες εκπομπές (ύδατα, 
ατμοσφαιρικός αέρας) ('), ή οι εισφορές για απόβλητα (εισφο­
ρές εναπόθεσης). Ο υπολογισμός του ύψους των εισφορών 
προκαλεί δυσχέρειες. Αυτό πρέπει να είναι αρκετά υψηλό για 
να επηρεάζει τη συμπεριφορά των παραγωγών, δεν επιτρέ­
πεται όμως να είναι υπερβολικά υψηλός διότι θα ισοδυ­
ναμούσε στην ουσία με απαγόρευση των αναπτυσσόμενων 
προϊόντων επί των οποίων επιβάλλεται η εισφορά. Τα όρια 
της ακολουθούμενης έως τώρα πρακτικής γίνονται κατ'αυτόν 
τον τρόπο πλέον διαφανή, διότι το ύψος των εισφορών για 
τα ακάθαρτα ύδατα διαφέρει σημαντικά στις χώρες της Κοινό­
τητας (υπάρχουν τέλη όπως π.χ. αυτό συμβαίνει στην Ολλαν­
δία όπου οι εισφορές για τα βιομηχανικά λύματα είναι δεκαπε-
νταπλάσιες του ποσοστού των εισφορών που επιβάλλεται 
στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας). 
Βέβαια κατά τον υπολογισμό των εισφορών λαμβάνονται 
υπόψη επίσης περιφερειακές ανισότητες. Μια ορισμένη 
εισφορά είναι λιγότερο αποτελεσματική σε ορισμένα τμήματα 
της Κοινότητας από ότι σε άλλες περιοχές. Τα τέλη για 
προκαλούμενες εκπομπές κρίνεται σκόπιμο να κατευθύνονται 
προς το οριακό κόστος των υπερσυνοριακών εξυγιαντικών 
μέτρων για να αποβούν στην ουσία αποτελεσματικά. Αυτοί 
πρέπει να επινοηθούν σαν τέλος υπολλειμμάτων ρύπανσης η 
οποία παρέχει κίνητρα για την πρόοδο της τεχνολογίας. 
Η επιβολή εισφορών για εκπομπές θεωρείται λογική μόνον 
όταν όλοι οι περιβαλλοντικοί χώροι τυχαίνουν ίσης μεταχεί­
ρισης για την αποφυγή της μετατόπισης των ζημιογόνων 
ουσιών από «ακριβούς» σε «φθηνούς» περιβαλλοντικά 
χώρους. 
Όσον αφορά τις εισφορές για το περιβάλλον θεωρείται 
αναγκαία η έκδοση οδηγιών πλαισίων ή συστάσεων σε 
επίπεδο Κοινότητας, οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη τις έως 
τώρα εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί στα κράτη μέλη ή εκτός 
της Κοινότητας και να εξασφαλίζουν ευχέρεια κινήσεων για 
τη ρύθμιση περιφερειακών καταστάσεων. Οι τέτοιου είδους 
οδηγίες-πλαίσια ή συστάσεις πρέπει να περιέχουν βασικές 
αρχές: 
— σχετικά με το ύψος της εισφοράς το οποίο πρέπει να 
εναρμονίζεται με τα πρότυπα για τις εκπομπές (εισφορά 
για ρύπανση από κατάλοιπα), 
— με αποτέλεσμα την κατάργηση των εισφορών σε περί­
πτωση επίτευξης του στόχου (μείωση των εκπομπών) και 
όχι τη μετατροπή τους σε φόρο που επιβάλλεται για την 
εξυπηρέτηση δημοσιονομικών σκοπών, 
— περαιτέρω, τα έσοδα τα προερχόμενα από τέτοιου είδους 
εισφορές πρέπει να διατίθενται για τη χρηματοδότηση 
επενδύσεων για την εκτέλεση έργων σχετικά με την 
προστασία του περιβάλλοντος προπάντων σε επίπεδο 
τοπικής αυτοδιοίκησης, για τη χρηματοδότηση της 
προστασίας του περιβάλλοντος στις χώρες του Τρίτου 
Κόσμου και να αποβαίνουν προς όφελος της παραγωγής 
και κατανάλωσης φιλικά διακειμένων προς το περιβάλλον 
προϊόντων. 
(') Η Σουηδία σχεδιάζει π.χ. την επιβολή φορολογίας για εκπομπές 
S(K η οποία στόχο έχει να εγγίζει το οριακό κόστος της αποφυ­
γής: αυτό θα σήμαινε, με βάση την κατάσταση της καθαρότητας 
του αέρα στη Σουηδία, επιβάρυνση με 4 600 Ecu Τ. 7.4. Σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, η περιβαλλοντική 
διαφοροποίηση των υφιστάμενων φόρων (π.χ. το πετρέλαιο, 
το γκαζ) ή η εισαγωγή νέων ειδικών φόρων για το περιβάλλον 
(π.χ. φόρος συσκευασίας) έχει ιδιαίτερα αυξημένη σημασία 
σε κοινοτικό επίπεδο. Ως προς αυτό το σημείο κρίνεται 
αναγκαία μια εναρμόνιση εντός της Κοινότητας σε συνδυα­
σμό με τη γενική εναρμόνιση του φόρου κατανάλωσης και 
του φόρου κύκλου εργασιών. 
Για την ΟΚΕ αποτελεί πρωταρχικό θέμα η έντονη διαφο­
ροποίηση του φόρου που επιβάλλεται επί της κατανάλωσης 
της ενέργειας. Η φορολογία της ενέργειας είναι άκρως σημα­
ντική, στα πλαίσια μιας στρατηγικής οικολογικών αναδιαρ­
θρώσεων για την προώθηση τεχνολογιών που εξοικονομούν 
ενέργεια σε υλικά και επίπεδο παραγωγής και διάθεσης στην 
αγορά. Οι φόροι επί της ενέργειας πρέπει συνεπώς να επιβάλ­
λονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχουν κίνητρα για την 
ενίσχυση της αποτελεσματικότητας κατά τη μετατροπή και 
κατανάλωση της ενέργειας, και να επιδρούν επί της διεργα­
σίας λήψης αποφάσεων για μια αύξηση της αποτελεσματικό­
τητας στη θέση της διεύρυνσης της παραγωγικής ικανότητας 
προς την κατεύθυνση μιας ορθολογικά ασκούμενης πολιτικής 
περιβάλλοντος. 
Θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο της διαφοροποίησης 
για περιβαλλοντικούς λόγους και καταρχήν στην περίπτωση 
των φόρων επί του πετρελαίου. Αυτό θα επιτρέψει να δημιουρ­
γηθούν κίνητρα για την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων 
παραγωγής και κατανάλωσης π.χ. στον τομέα των μεταφορών. 
Περαιτέρω θα έπρεπε να εξετασθεί η φορολογία των λοιπών 
ενεργειακών φορέων που προέρχονται από απολιθώματα. 
Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμο στο σημείο αυτό να ληφθούν 
υπόψη οι μεγάλες περιφερειακές ανισότητες αν θέλουμε να 
καθορίσουμε τον ενδεδειγμένο φορολογικό συντελεστή. Η 
φορολογία στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος λαμβά­
νεται υπόψη μόνον συμπληρωματικά (άνευ υπολογισμού της 
χρησιμοποιούμενης στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος 
πρωτογενούς ενέργειας) για τη βελτίωση της αποδοτικότητας 
κατά τη χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος και μόνον όταν έχει 
ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση, στο μέτρο του δυνατού, 
ενέργειας. 
Σε σχέση με τις επίκαιρες σκέψεις της Επιτροπής των ΕΚ 
για τη φορολογική εναρμόνιση η ΟΚΕ παραπέμπει στα εξής: 
— Η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής μειωμένου 
συντελεστού φόρου προστιθέμενης αξίας σε ενεργειακά 
προϊόντα (π.χ. καύσιμη ύλη για θέρμανση). Ως προς αυτό 
εκφράζονται υπόνοιες, από οικολογική άποψη, ότι μέσω 
της επιβολής ενός μειωμένου φορολογικού συντελεστού 
οι προσπάθειες για βελτίωση της αποτελεσματικότητας 
θα αποβούν μάταιες. Η εξοικονόμηση της κατανάλωσης 
μέσω της μειωμένης θέρμανσης θεωρείται πλέον συμ­
φέρουσα από την επιβολή ενός μειωμένου φορολογικού 
συντελεστού, 
— Για τον καθορισμό του κατάλληλου ύψους φόρου επί των 
πετρελαιοειδών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ισχύο­
ντες σε επίπεδο ΕΚ ανώτατοι φορολογικοί συντελεστές 
ούτως ώστε να δοθεί η δυνατότητα ελεύθερου πεδίου δρά­
σης στα κράτη μέλη αυτά καθεαυτό, με απώτερο στόχο την 
επιβολή αιτιολογημένης περιβαλλοντικής φορολογίας επί 
των πετρελαιοειδών και παράλληλα η αύξηση των εσόδων 
από τις εισφορές να διατίθενται για την επίτευξη στόχων 
της περιβαλλοντολογικής πολιτικής, 
— Κατά τη διαδικασία εναρμόνισης του φόρου επί των πετρε­
λαιοειδών, πρέπει να τύχει προσοχής το γεγονός ότι θεω­
ρείται σκόπιμη η αύξηση τουλάχιστον του φόρου επί του 
πετρελαίου όπως επίσης και του φόρου επί της βενζίνης 
διότι τα οχήματα που κινούνται με πετρέλαιο σε καμία 
περίπτωση δεν είναι λιγότερο ρυπογόνα από τα βενζινοκί­
νητα, αντίθετα, τα οχήματα αυτά αποτελούν πηγές ρύπαν­
σης εφόσον δεν είναι κατάλληλα εξοπλισμένα με καταλύ­
τες. 
31.12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/113 
— Πολλές φορές έχει προταθεί να μετατεθεί η φορολογία 
που επιβάλλεται στα οδικά οχήματα, εφόσον βέβαια αυτή 
υφίσταται στα κράτη μέλη, στο φόρο επί του πετρελαίου, 
ούτως ώστε οι οδηγοί να συνειδητοποιήσουν το πραγμα­
τικό κόστος μιας διαδρομής. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή 
επ'αυτού, διότι κατ'αυτόν τον τρόπο καθίσταται αδύνατη 
η ενδεχόμενη διαφοροποίηση της φορολογίας για το περι­
βάλλον που επιβάλλεται στα μεταφορικά οχήματα σε 
ορισμένα κράτη μέλη. 
7.5. Οι σκέψεις αυτές οδηγούν στις συστάσεις της ΟΚΕ 
για την εξέταση της εισαγωγής των εξής φόρων και εισφορών 
για το περιβάλλον: 
— φόρος ενέργειας (βλέπε σημείο 7.4, εδάφιο 3), 
— εισφορές για τις εκπομπές από SO-,, ΝΟχ και κόνης στον 
ατμοσφαιρικό αέρα, 
— εισφορές για τα λύματα, ανάλογα με τη μόλυνση, 
— εισφορές για ορισμένα είδη συσκευασίας και για επικίν­
δυνα απόβλητα, 
— εισφορές για τεχνητά (βιομηχανικής παραγωγής) λιπά­
σματα (εισφορά για τα αζωτούχα και τα φωσφορούχα) 
στα πλαίσια της νέας περιβαλλοντικής αντίληψης της 
ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής, 
— φόρος χλωρίου, πράγμα που θα παράσχει κίνητρο για την 
ανάπτυξη υποκατάστατων για τους χλωριούχους υδατάν­
θρακες. 
8. Περαιτέρω οικονομικά μέσα της πολιτικής περιβάλλοντος 
α) Στα οικονομικά μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής 
ανήκουν οι ρυθμίσεις οι οποίες υποχρεώνουν τους παρα­
γωγούς και τους εμπόρους να μην επιστρέφουν παρά τις 
αναγκαίες συσκευασίες. Η επιστροφή αυτή διευκολύνεται 
με το σύστημα χρέωσης και επιστροφής. Η υποχρεωτική 
εισαγωγή τέτοιων συστημάτων χρέωσης και επιστροφής 
επιβάλλεται για περιβαλλοντικούς λόγους για να αναχαιτι­
σθεί το διαρκώς εντεινόμενο πρόβλημα διάθεσης αποβλή­
των. Για το σκοπό αυτό πρέπει: 
— να καταργηθούν οι περιττές συσκευασίες, 
— να επηρεασθεί το είδος και το μέγεθος των χρησιμο­
ποιούμενων για τη συσκευασία υλικών ούτως ώστε να 
μετριασθούν τα προβλήματα εναποθήκευσης, 
— να ενισχυθεί η ανακύκλωση των αποβλήτων 
(Recycling), 
— και να προωθηθεί η παραγωγή εναλλακτικών προϊό­
ντων. 
Στα πλαίσια των συζητήσεων για το περιβάλλον υπάρχουν 
προτάσεις για την καθιέρωση της υποχρεωτικής επιστρο­
φής διαρκών αγαθών (π.χ. αυτοκίνητα) με στόχο την προώ­
θηση της ανάπτυξης προϊόντων που μεταφέρονται ευχερέ­
στερα σε χώρους εναπόθεσης. 
Η ΟΚΕ έχει επίγνωση των οργανωτικών προβλημάτων τα 
οποία μπορεί να προκαλέσει η υποχρέωση επιστροφής 
για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις αλλά είναι 
της γνώμης ότι τα προβλήματα αυτά είναι δυνατόν να 
επιλυθούν με τη συνεργασία μεταξύ βιομηχανίας και εμπο­
ρίου και εν ανάγκη με την υποστήριξη του δημόσιου 
τομέα. β) Στα οικονομικά μέσα ανήκει η εισαγωγή ανεξαρτήτου 
υπαιτιότητας αστικής ευθύνης για προκληθείσες στο περι­
βάλλον ζημίες η λήψη προληπτικών μέτρων για την υιο­
θέτηση μιας τέτοιας ευθύνης θα έχει ως αποτέλεσμα να 
λαμβάνεται ιδιαίτερη πρόνοια κατά την ανάπτυξη 
δραστηριοτήτων που περικλείουν κινδύνους για την 
πρόκληση βλάβης στο περιβάλλον, πράγμα που υπηρετεί 
την υπόθεση της πρόληψης για το περιβάλλον. 
Σε σχέση με αυτό γίνεται παραπομπή στη γνωμοδότηση 
της ΟΚΕ για την πρόταση οδηγίας σχετικά με την αστική 
ευθύνη για τις ζημίες που προκαλούνται από απόβλητα 
και ιδιαίτερα στο σημείο της απαίτησης για δημιουργία 
κεφαλαίων κάλυψης της ευθύνης για ανεξιχνίαστες ζημίες 
(π.χ. παλαιές επιβαρύνσεις) καθώς και ζημίες οι οποίες 
δεν μπορούν να επιρριφθούν σε μεμονωμένα άτομα η εφαρ­
μογή τέτοιων μέτρων πρόληψης από τις αντίστοιχες 
ομάδες ρυπαινόντων μπορεί να μειώσει την υποχρεωτική 
εισφορά στα ταμεία αυτά και ως εκ τούτου να ενισχυθεί η 
αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»('). 
γ) Διατυπώνονται ενδοιασμοί από την άποψη των κανόνων 
ανταγωνισμού κατά της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων 
με σκοπό την εξυγίανση διαδικασιών παραγωγής που 
δημιουργούν προβλήματα στο περιβάλλον. Η χορήγηση 
ενισχύσεων ή φορολογικών ελαφρύνσεων σε εκείνους οι 
οποίοι πληρούν μόνον τα γενικά μέτρα προστασίας είναι 
υπό σκέψη διότι αντίκειται στην αρχή του ρυπαίνοντος. 
Τέτοιου είδους αντιρρήσεις θα μπορούσαν να παραμερι­
στούν για την ευκολότερη προσαρμογή των λιγότερα 
αναπτυσσομένων ή προβληματικών περιοχών προς τα τεχ­
νολογικά δεδομένα (παράβαλε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για 
το «Σχέδιο απόφασης της Επιτροπής για ένα πρόγραμμα 
περιφερειακής δράσης με στόχο τη βελτίωση της 
προστασίας του περιβάλλοντος και την προαγωγή της 
κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης» (2). 
δ) Τα τιμολόγια κατανάλωσης (ύδατος, ηλεκτρικής ενέρ­
γειας) πρέπει να υπολογίζονται με κριτήρια που σχε­
τίζονται με το περιβάλλον (π.χ. αναπροσαρμογή των τιμο­
λογίων κατανάλωσης ενέργειας ούτως ώστε η υπερκατανά­
λωση να μην υπολογίζεται κατά τρόπον φθίνοντα αλλά 
αυξανόμενο προοδευτικά παράβαλε τη γνωμοδότηση της 
ΟΚΕ για το 4ο πρόγραμμα δράσης(3). 
(') Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβου­
λίου περί της αστικής ευθύνης για τις ζημίες και τις προσβολές 
του περιβάλλοντος που προκαλούνται από τα απόβλητα» (ΕΕ 
αριθ-C 112 της 7. 5. 1990). 
(-) ΕΕ αριθ. C 112 της 7. 5. 1990. σ. 28 — ENVIREG. 
0) ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987. σ. 26, σημείο 2.1.3.5.: «Για το 
συντονισμό μεταξύ πολιτικής περιβάλλοντος και ενέργειας η 
ΟΚΕ επιμένει στα μέτρα για τη βελτίωση του βαθμού αποτελεσμα­
τικότητας της μετατροπής και εφαρμογής της ενέργειας, διότι 
μόνο με τον τρόπο αυτό μπορούν να συμβιβαστούν μεταξύ τους η 
προστασία του περιβάλλοντος, η φειδωλή χρησιμοποίηση των 
πόρων και το βιοτικό επίπεδο. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον 
οικονομικά επωφελή και αβλαβή για το περιβάλλον συνδυασμό 
ισχύος-θερμότητας κατά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. 
Μελλοντικά χρειάζεται να καταργηθούν τιμολόγια που ευνοούν 
τη μεγαλύτερη κατανάλωση ρεύματος, θερμότητας, νερού κλπ. Η 
Επιτροπή θα πρέπει να εκπονήσει πρύτυπα τιμολογίων, προσαρ­
μοσμένα στις απαιτήσεις της πολιτικής περιβάλλοντος στην 
Ευρώπη. Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι η ΟΚΕ 
επιθυμεί την κατάργηση των ειδικών τιμολογίων για τους συνδρο­
μητές μεγάλης κατανάλωσης.» 
Αριθ. C 332/114 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12. 90 
9. Συμπληρωματικά μέτρα 
9.1. Τα εφαρμοζόμενα για την άσκηση της περιβαλλοντι­
κής πολιτικής μέσα τα οποία στηρίζονται στην επιβολή 
εισφορών ή στις τιμές δεν επαρκούν στις περιπτώσεις εκείνες 
όπου προκαλούνται ή επιλύονται περιβαλλοντικά προβλή­
ματα από την εφαρμογή κρατικών μέτρων (π.χ. έργα υποδο­
μής), ή στις περιπτώσεις που επικρατούν μονοπωλιακές κατα­
στάσεις οι οποίες δεν αντιδρούν με ευκαμψία στα μηνύματα 
των τιμών. Ο συγκεντρωτισμός σε επίπεδο βιομηχανικών 
μονάδων και κράτους μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εμπό­
διο όσον αφορά την ευκαμψία λήψης αποφάσεων η οποία 
επιδιώκεται να επιτευχθεί με τα οικονομικά μέσα για το περι­
βάλλον. 
9.2. Κατά την άσκηση της περιβαλλοντικής πολιτικής οι 
αποφάσεις σχεδιασμού και χωροταξίας, σχετικά με τα έργα 
υποδομής που λαμβάνονται σε επίπεδο κρατών μελών και 
τοπικής αυτοδιοίκησης, παίζουν σημαντικό ρόλο. Αυτές 
περιέχουν π.χ. «τη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών» για την 
υποδομή των μεταφορών. Η Κοινότητα δεν είχε μέχρι σήμερα 
καμία άμεση επίδραση: Μόνον μέσω των προγραμμάτων των 
ΕΚ, ιδιαίτερα αυτών που χρηματοδοτούνται από το Περιφε­
ρειακό Ταμείο και βεβαίως μέσω της εφαρμογής των δια­
τάξεων περί ανταγωνισμού μπορούν να δρομολογηθούν οι 
σχετικές με το περιβάλλον αποφάσεις του δημόσιου τομέα. 
Η επιζητούμενη από την έκθεση της Task Force ισορροπία 
μεταξύ της περιβαλλοντικής πολιτικής και της διαδικασίας 
ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς επιτυγχάνεται μόνον 
όταν οι σχετικές δράσεις της Κοινότητας υπόκεινται σε ποιο­
τικό έλεγχο από περιβαλλοντική άποψη (έλεγχος της αντοχής 
του περιβάλλοντος στα κοινοτικά προγράμματα και τις ρυθ­
μίσεις, παράβολε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το 4ο 
πρόγραμμα δράσης) ('). Μόνον κατ'αυτόν τον τρόπο μπορεί 
να διασφαλισθεί η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτι­
κής σε άλλες κοινοτικές πολιτικές. Στο σημείο αυτό υπάγεται 
π.χ. η προώθηση των δημοσίων μέσων μεταφοράς και ιδαί-
τερα των σιδηροδρομικών και της εσωτερικής ναυσιπλοΐας 
στις υφιστάμενες πλωτές οδούς. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι 
κανόνες για τις χορηγούμενες από την Κοινότητα σε 
ορισμένους οικονομικούς τομείς ενισχύσεις και πιστώσεις 
που διατίθενται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων 
πρέπει να διαμορφωθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να συ­
νεισφέρουν αφενός μεν στη διαμόρφωση επωφελούς προς το 
περιβάλλον συμπεριφοράς και αφετέρου να μην προάγουν 
παραγωγές που προκαλούν βλάβες στο περιβάλλον. Κατά 
την εκτίμηση όλων των κοινοτικών πολιτικών η υπό ίδρυση 
υπηρεσία για το περιβάλλον πρέπει να διαδραματίσει σημα­
ντικό ρόλο. 
Ο συσχετισμός αυτός της περιβαλλοντικής πολιτικής με την 
περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας πρέπει να φθάσει 
μέχρι του σημείου να απορρίπτεται η προώθηση προγραμμά­
των περιφερειακών έργων υποδομής των κρατών μελών (με 
βάση τις ποσοστώσεις) αν δεν υποβάλλεται κανένα 
πρόγραμμα για προώθηση περιβαλλοντικών στόχων. 
Περαιτέρω είναι σκόπιμο να εξετασθεί η ανάγκη ύπαρξης 
μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας κοινοτικών οδηγιών 
πλαισίου για οικολογικά ανεκτή χωροταξία ιδίως στις υπερ-
συνοριακές περιφέρειες και — εφόσον τροποποιηθούν οι 
συνθήκες των ΕΚ — δυνατότητα παρέμβασης των κοινοτικών 
οργάνων σε ειδικές περιπτώσεις σε υπερπεριφερειακό 
επίπεδο. 
(') ΕΕαριθ. C 180 της 8. 7. 1987. σ. 26. Τέτοιου είδους οδηγίες-πλαίσια πρέπει να περιορισθούν στη 
διαδικασία ανάπτυξης χωροταξικών σχεδίων τα οποία θα 
ορίζουν τα ελάχιστα περιβαλλοντικά κριτήρια. Μια ενδεχό­
μενη κοινοτική αρμοδιότητα στο πεδίο της πολιτικής χωρο­
ταξίας πρέπει να λάβει υπόψη της την ενίσχυση της περιβαλ­
λοντικής διάστασης σε τοπικό επίπεδο και να μην αντίκειται 
στην αρχή της επικουρικότητας. 
9.3. Ο τιθέμενος από την έκθεση της Task Force στόχος 
δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς 
— χορήγηση ενισχύσεων στα πλαίσια των διαφόρων μέτρων 
στήριξης της Κοινότητας, όπως το ENVIREG, σε επιχει­
ρήσεις και δημόσιους οργανισμούς στην περίπτωση των 
οποίων είναι αναγκαία η λήψη σημαντικών μέτρων 
εξυγίανσης σχετικά με το περιβάλλον, δεν διαθέτουν όμως 
τα αποκτούμενα χρηματοδοτικά μέσα, 
— μεγαλύτερη διαθεσιμότητα κοινοτικών μέσων για την 
προώθηση της Έρευνας και Ανάπτυξης στον τομέα των 
τεχνολογιών περιβάλλοντος, τη διαχείριση του περιβάλ­
λοντος και τη μεταφορά τεχνολογίας η δημιουργία ενός 
τέτοιου κέντρου βάρους κατά τη διάθεση Μέσων Ε και Α 
θα ανταπεκρίνετο στην ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής 
και της πολιτικής έρευνας (2). 
— τη βελτίωση της διαβίβασης πληροφοριών για την εφαρ­
μογή νέων τεχνολογιών, την ανάπτυξη καθαρών προϊό­
ντων και τη λήψη μέτρων για την προαγωγή της περιβαλ­
λοντικής συνείδησης και επωφελών για το περιβάλλον 
προϊόντων, 
— προώθηση της περιβαλλοντικής συνείδησης σε ευρύτερα 
στρώματα του πληθυσμού, ιδίως μέσω διευκρίνισης και 
ενημέρωσης με στόχο την επίτευξη μιας επωφελούς στο 
περιβάλλον συμπεριφοράς και προϊόντων που δεν 
βλάπτουν το περιβάλλον (π.χ. με την επισήμανση και 
απονομή χρηματικών βραβείων) όταν λαμβάνονται 
αποφάσεις σε κοινοτικό επίπεδο όσον αφορά την έγκριση 
χρησιμοποίησης της «περιβαλλοντικής σήμανσης» (ή την 
καθιέρωση περιβαλλοντικής ετικέττας), η συμβατότητα 
του προϊόντος με το περιβάλλον πρέπει να εκτιμάται όχι 
μόνο ως προς τη χρήση του σχετικού προϊόντος και τις 
ρυθμίσεις για την εναπόθεση των χρησιμοποιημένων 
προϊόντων αλλά επίσης με βάση τις επιπτώσεις για το 
περιβάλλον της βιομηχανικής παραγωγής, διάθεσης στην 
αγορά κλπ. του προϊόντος, 
— ενίσχυση του ρόλου των οργανώσεων για την προστασία 
του περιβάλλοντος και των λοιπών οργανώσεων που ενδι­
αφέρονται για το περιβάλλον. Η πρόσβαση αυτών των 
ενώσεων στα αρχεία με τις πληροφορίες για το περιβάλ­
λον των δημοσίων αρχών συμπεριλαμβανομένων και των 
πληροφοριών που διαθέτουν τα κοινοτικά όργανα αποτε­
λεί μια μορφή πίεσης (π.χ. διαιτητικές πράξεις κλπ.)(3), 
— βελτίωση της διαφάνειας σχετικά με την απόδοση και τις 
ελλείψεις της πολιτικής περιβάλλοντος με τη διενέργεια 
απολογισμού των επιχειρησιακών και τοπικών φορέων, 
των βιομηχανικών επιχειρήσεων και των δημόσιων οργα­
νισμών καθώς και με τη σύνταξη ετησίων εκθέσεων για 
το περιβάλλον προώθηση της δημιουργίας εθελοντικών 
κεφαλαίων από πιστώσεις στον ιδιωτικό τομέα για επενδύ­
σεις στον τομέα του περιβάλλοντος. 
(:) Παράβαλε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για «Το ειδικό πρόγραμμα 
έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα του περιβάλλο­
ντος» (έγγρ. CES 105490). 
0) Παράβαλε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την οδηγία «Πληροφορίες 
ym το περιβάλλον» (ΕΕ αριθ. C 139/89. σ. 47). 
31 12 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ ^32/115 
— ενίσχυση του ρολού των εργαζομένων και των εκπρο­
σωπών τους στη διαδικασία διαχείρισης του περιβάλλο­
ντος εντός των βιομηχανικών μονάδων Προς τούτο, καθί­
σταται αναγκαία η σχετική με το περιβάλλον κατάρτιση 
και επιμόρφωση των εργαζομένων καθώς και ο ορισμός 
εντεταλμένου για το περιβάλλον απο τα εργατικά σωμα­
τεία και τις επιτροπές που λειτουργούν στους κόλπους 
μιας επιχείρησης ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για την 
ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης στους εργαζο­
μένους εντός αυτής θ εντεταλμένος και οι επιτροπές για 
το περιβάλλον πρέπει να είναι σε θέση αφενός μεν να 
εκτιμούν τα μέτρα ποι Λαμβάνονται στο εσωτερικό της 
επιχείρησης μέσω της ανάλυσης της σχέσης κόστους/ 
ωφέλειας και αφετέρου να εποπτεύουν για την τήρηση 
των διατάξεων περί προστασίας του περιβάλλοντος και 
να λαμβάνουν πρωτοβουλίες για καινοτόμους θέσεις στη 
όιαχειριση του περιβαλ/οντο^ σε επίπεδο επιχείρησης 
10 Κατευθύνσεις για μια «Ευρωπαϊκή Κοινότητα Περιβάλ­
λοντος». 
10 1 Ο στόχος της νέας πολιτικής περιβάλλοντος της Κοι­
νότητας πρέπει να συγκλίνει παράλληλα με την ολοκλήρωση 
της εσωτερικής αγοράς στη διενέργεια μιας οικολογικής 
μεταβολής προς την κατεύθυνση μιας ανεκτής απο το περι­
βάλλον ανάπτυξης («διίδίαιηαοίε άενείοριηεηΐ») Η ΟΚΕ ζήτα 
απο την Επιτροπή όπως συμπεριλάβει τις ανωτέρω αναφε­
ρόμενες βασικές αρχές για μια νεα πολιτική περιβάλλοντος 
στις σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες της εκπόνησης 
ενός «Πέμπτου προγράμματος δράσης για την προστασία του 
περιβάλλοντος» (1991-1998) 
10 2 Αν οι Ευρωπαϊκέ,, Κοινότητες βρίσκονται καθ'οδον 
προς μια «Κοινότητα περιβάλλοντος» είναι σκόπιμο να 
εξεταστεί κατά ποσό οι παρούσες νομικές βάσεις των συνθη­
κών επαρκούν για μια τέτοια εξέλιξη 
Η ΟΚΕ διαβλέπει απο την πείρα των τελευταίων ετών, και 
πάρα την σαφή πρόοδο που έχει συντελεσθεί απο τη θέση σε 
ισχύ της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης τα έξης προβλήματα 
α) Μια διευκρίνηση των σχέσεων μεταξύ του άρθρου 100 Α 
και άρθρου Π0 Ρ τη», συνθήκης ΕΟΚ καθίσταται 
αναγκαία (βλέπε επίσης την « Εκθεση ΒετεΙΙα») 
β) Για αποφάσεις με βάση το άρθρο 130 Ρ της συνθήκης 
ΕΟΚ πρέπει να εισαχθεί η αρχή της πλειοψηφίας χωρίς 
να απαιτείται η προηγουμένη ομοφωνία του Συμβουλίου 
των Υπουργών Η προβλεπομένη τώρα διαδικασία δεν 
έχει εφαρμοσθεί σχεδόν ποτέ στην πράξη με συνέπεια η 
πλειοψηφία των μέτρων σχετικά με την πολιτική περιβάλ­
λοντος να έχουν υιοθετηθεί με βάση το άρθρο 100 Α Ηδη 
απο τώρα το Συμβούλιο θα μπορούσε να εφαρμόσει τις 
Βρυξελλε^ 19 Σεπτεμβρίου 1990 διατάξεις του άρθρου 130 Σ που προβλέπει τη λήψη 
αποφάσεων κατά πλειοψηφία σε συγκεκριμένους τομείς, 
είναι όμως προτιμότερη μια σαφής ρύθμιση Η διαδικασία 
συνεργασίας μεταξύ Επιτροπής και Κοινοβουλίου, θα 
μπορούσε να αποτελέσει το κατάλληλο μέσο για την 
προώθηση της πολιτικής περιβάλλοντος 
/) Είναι σκόπιμη η εξέταση των δυνατοτήτων για απονομή 
αρμοδιότητα,, σε θέματα χωροταξίας (βλέπε ανωτέρω 9 2) 
ό) Επίσης κατά την άσκηση της πολιτικής περιβάλλοντος 
στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς η αρχή της επικουρι­
κότητας θα διαδραματίσει κάποιο ρολό Η προτεραιότητα 
για την εκχώρηση κεντρικών η αποκεντρωμένων δικαιο­
δοσιών πρέπει να κρίνεται λαμβανομένων υπόψη των δια­
φοροποιημένων καθ υλη καταστάσεων σε διαφορετικά 
γεωγραφικά τμήματα τη^ Κοινότητας Το άρθρο 130 Ρ 
παράγραφο,, 4 τηΗ συνθήκη*, ΕΟΚ απαιτεί βασικά την 
εφαρμογή τη„ αρχή», της επικουρικότητας για τη λήψη 
μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο Οι εμπειρίες δείχνουν οτι οι 
πρόοδοι στην περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας 
πολύ συχνά επιτυγχάνονται με εκτεταμένες πρωτοβουλίες 
σε εθνικά επίπεδα Φυσικά πρέπει να επανεκτιμηθεί η 
αρχή της επικουρικότητας έναντι του κίνδυνου στρέβλω­
σης του αντανωνισμοι στην εσωτερική αγορά (συγκρ 
άρθρο 100 Α παράγραφος 4 τη„ συνθήκης Ε0Κ)(>) Προς 
αποφυγή περίπλοκων αντιδικιών μεταξύ κρατών μελών 
και Επιτροπή^ καθώς και στους κόλπους του Συμβουλίου 
καθίσταται αναγκαία μια σαφή ς οριοθέτηση στις Συνθή­
κες αφού /ηφθοιν υπόψη περιφερειακά και διαπεριφε­
ρειακά ενδιαφέροντα Η ΟΚΕ υπέβαλε προτάσεις ως προς 
το θέμα αιτο στη γνωμοδότηση της για το 4ο πρόγραμμα 
δράση,, σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος 
(σημεία 1 4 και 2 1 1 5 τη^ γνωμοδότησης της 13ης Μαΐου 
1987 εγγρ ΟΕ5 4Β2Β7) 
ε) Για την ενσωμάτωση της πολιτικής περιβάλλοντος σε 
άλλους τομείς των κοινοτικών πολιτικών πρέπει να λάβει 
χωρά ένας καλύτερος συντονισμός μεταξύ των υπηρεσιών 
της Επιτροπής 
3 Οπως ηδη προτείνε η 0ΚΕ(2) σε ορισμένες έκτακτες 
περιστάσεις και σε ειδικές πτυχές της πολιτικής για το 
περιβάλλον η ΕΚ οφείλει να ενεργήσει βάσει κανονισμών 
μάλλον πάρα οδηγιών 
10 3 Η ΟΚΕ προτείνει να ληφθούν υπόψη οι διατυπωθεί­
σες σκέψεις στα πλαίσια των υπο έναρξη διαπραγματεύσεων 
/ια την εκ νέου αναθεώρηση των συνθηκών 
Ι1) Σχετικά πρέπει \α γνωστοποιηθεί οτι το Ειρωπαικο Δικαστήριο 
απεφάνθη στην αποκαλούμενη Απόφαση για τη χρέωση και 
επιστροφή των φια/ων Απόφαση 102 86 απο τι,, 20 Αυγούστου 
1988 οτι η προστασ>α τοι περιβάλλοντος πρέπει να τύχει 
προτεραιότητα,, έναντι τη» πολιτική, μα την κατάργηση των 
εμποδίων στι_ σινα//α/ε„ 
ι ) ΡΕ αριθ (22<τη. 10 9 1990 σ 14 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Α\\χτΙο ΜΑδΡΚΟΝΕ