24. 10. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 286/9 
καθώς και η προθυμία της Ιαπωνίας να ανοίξει σε 
μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι μέχρι σήμερα τις αγορές 
της για τη διεθνή κυκλοφορία εμπορευμάτων και 
κεφαλαίων. κρατούν σε μια χώρα, σε έναν κλάδο, σε μια επιχείρηση. 
Γι' αυτό τα συμβαλλόμενα μέρη στις συλλογικές συμβά­
σεις καλούνται να βρουν με πολλή επινοητικότητα, κάθε 
φορά, την ανάλογη μορφή της μείωσης του χρόνου εργα­
σίας. 
7. Ειδικευμένη πολιτική απασχόλησης 
Προς το παρόν δεν φαίνεται να υπάρχουν αναπτυξιακές 
στρατηγικές, με τις οποίες και μόνο μπορεί να συγκρατη­
θεί το ανερχόμενο κύμα της ανεργίας, να επιτευχθεί και 
να σταθεροποιηθεί ένα αρκετά υψηλό επίπεδο απασχόλη­
σης. Γι' αυτό πρέπει, εκτός από την πολιτική για την 
προώθηση των επενδύσεων και της ανάπτυξης, να 
ληφθούν και ειδικά μέτρα απασχόλησης καθώς και μέτρα 
για τη μείωση του χρόνου εργασίας, αν θέλουμε να σημει­
ωθούν αισθητές επιτυχίες στην καταπολέμηση της ανερ­
γίας. Γιατί η μείωση του χρόνου εργασίας, όταν εντάσσε­
ται στα πλαίσια μιας μεικτής πολιτικής για την ενίσχυση 
της ανάπτυξης και της απασχόλησης, μπορεί να συντελέ­
σει στη δικαιότερη κατανομή της εργασίας. Συγχρόνως, 
όμως, δημιουργείται περισσότερος ελεύθερος χρόνος και 
νέες ανάγκες που πρέπει να ικανοποιηθούν. Κατά συνέ­
πεια, η πολιτική για τη μείωση του χρόνου εργασίας μπο­
ρεί να ενταχθεί στα πλαίσια μιας αναπτυξιακής πολιτι­
κής. 
Η έκταση αυτών των επιδράσεων στην απασχόληση είναι 
οπωσδήποτε πολύ διαφορετική, ανάλογα με τη μορφή και 
το μέγεθος της μείωσης του χρόνου εργασίας, και εξαρτά­
ται επιπλέον από τις ειδικές κάθε φορά συνθήκες που επι-Η ΟΚΕ λαμβάνει, επίσης, γνώση των προσπαθειών που 
καταβάλλει η Επιτροπή για να δοθεί απάντηση στο ερώ­
τημα αν και με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να παρακινη­
θούν οι παραγωγικές τάξεις να προσεγγίσουν τις απόψεις 
τους σχετικά με τη μείωση και αναδιάρθρωση του χρόνου 
εργασίας. Οι προσπάθειες αυτές ωφελούν τη λειτουργία 
της εσωτερικής αγοράς και συμβάλλουν στη διατήρηση 
της διεθνούς ανταγωνιστικότητας όλων των κρατών 
μελών. 
Εξάλλου, η ΟΚΕ τονίζει ότι οι θετικές επιπτώσεις στην 
απασχόληση μπορούν να επιτευχθούν με μέτρα για τη 
μείωση του χρόνου εργασίας μόνο με την προϋπόθεση ότι 
δε θα προκαλέσουν περιορισμό της διεθνούς ανταγωνι­
στικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η σημασία της μείωσης 
του χρόνου εργασίας εξαρτάται και από τους όρους κάτω 
από τους οποίους πραγματοποιείται. 
Θα ήταν επίσης επιθυμητό, αν μπορούσε να γίνει δυνατό, 
να μην υπονομευθούν οι μειώσεις του χρόνου εργασίας 
με την αύξηση των υπερωριών. 
Για να αποφευχθούν οι δυσχέρειες στην αγορά εργασίας, 
απαιτούνται παράλληλα μέτρα για την ανάπτυξη της 
επαγγελματικής και της διατοπικής κινητικότητας. 
Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 1983. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Franspis CEYRAC 
Γνωμοδότηση για την εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης στην Κοινότητα το 1982 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε στις 4 Ιουλίου 1983 να ζητήσει, σύμ­
φωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας, τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ανωτέρω θέμα (')· 
(ΐ) Η ΟΚΕ, που έλαβε γνώση της κοινωνικής έκθεσης της Επιτροπής για την εξέλιξη της κοινωνικής κατά­
στασης στην Κοινότητα το 1982, αποφάσισε να εξετάσει σ' αυτή τη γνωμοδότηση μερικά σημαντικά 
από τα ποικίλα προβλήματα της κατάστασης αυτής. Για άλλα θέματα η ΟΚΕ εξέδωσε ήδη στο παρελθόν 
γνωμοδοτήσεις, και συγκεκριμένα: 
— Αναθεώρηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (σύνοδος Μαρτίου 1983) (ΕΕ αριθ. C 124 της 
9. 5.1983, σ. 4). 
— Επαγγελματική κατάρτιση και οι νέες τεχνολογίες ενημέρωσης: Νέες πρωτοβουλίες της Κοινότητας 
για το διάστημα 1983 -1987 (σύνοδος Ιανουαρίου 1983) (ΕΕ αριθ. C 77 της 21.3.1983, σ 7). 
— Σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου για την πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης στις Ευρωπαϊκές 
Κοινότητες κατά τη δεκαετία του '80 (σύνοδος Μαρτίου 1983) (ΕΕ αριθ. C 124 της 9. 5.1983, σ. 9). 
— Απασχόληση των νέων (σύνοδος Ιουνίου 1983) (ΕΕ αριθ. C 211 της 8.8.1983, σ. 50). 
Αριθ. C 286/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 10. 83 
λιαδικασία 
Το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων, επιφορτισμένο με την προετοιμασία αυτής της γνωμοδότη­
σης, όρισε ως εισηγητή τον κ. Ph. Η. Noordwal. 
Το τμήμα υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του κατά τη συνεδρίαση του της 16ης Ιουνίου 1983 με 19 
ψήφους υπέρ και 12 αποχές. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ υιοθετήθηκε κατά τη 209η σύνοδο ολομέλειας της 6ης και 7ης Ιου­
λίου 1983 ομόφωνα πλψ 6 αποχών. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: 
1. Εισαγωγή: Η μακροχρόνια ανεργία ως βασικό κοινω­
νικό πρόβλημα της δεκαετίας του '80 
1.1. Η συνεχιζόμενη ύφεση της οικονομικής ανάπτυξης 
στην Κοινότητα το 1982 οδήγησε σε μείωση του αριθμού 
των απασχολουμένων κατά 1,1 ο/ο και όξυνε σημαντικά 
το πρόβλημα της ανεργίας, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκε το 
εργατικό δυναμικό εξαιτίας της δημογραφικής εξέλιξης. 
Αποτέλεσμα ήταν να ανέλθει ο αριθμός των ανέργων 
(έναντι μόλις 9 εκατομμυρίων το 1981) σχεδόν σε 11 εκα­
τομμύρια. Έτσι το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε από 
7,9 °/ο σε 9,6 °/ο. Με τον τρόπο αυτό επιτεύχθηκαν νέα 
ανώτατα ποσοστά, δεν είναι όμως δυνατό να προβλεφθεί 
το τέλος της ανοδικής πορείας. Η Επιτροπή υπολογίζει 
για το 1983 αύξηση του ποσοστού ανέργων σε 10,6 °/ο, 
που σε πραγματικούς αριθμούς σημαίνει περίπου 12 εκα­
τομμύρια ανέργους. 
Μια αναλυτική παρουσίαση της οικονομικής εξέλιξης του 
περασμένου και του τρέχοντος έτους και ένας χαρακτηρι­
σμός της παρούσας οικονομικής κατάστασης στην Κοι­
νότητα βρίσκεται στην έκθεση του τμήματος οικονομι­
κών και δημοσιονομικών θεμάτων για την οικονομική 
κατάσταση της Κοινότητας (μέσα 1983). 
1.2. Η ΟΚΕ θεωρεί, σε συνάρτηση με τη συνεχιζόμενη 
τάση για αύξηση της συνολικής ανεργίας, ιδιαίτερα ανη­
συχητικό το γεγονός ότι στα κράτη μέλη της Κοινότητας 
διακρίνεται μια σταθεροποίηση του διαρθρωτικού 
πυρήνα της ανεργίας, μια αύξηση της μακροχρόνιας ανερ­
γίας. Το 1982, 30 0/0 περίπου των ανέργων ήταν χωρίς 
απασχόληση για διάστημα μεγαλύτερο από ένα χρόνο 
(έναντι 25,9 ο/ο του 1980 και 26,6 ο/ο του 1981). Για ορισμέ­
νους πρώην εργαζομένους σε προβληματικούς κλάδους, 
για τους κατοίκους ορισμένων περιοχών της Κοινότητας 
με διαρθρωτικές αδυναμίες, ή γενικά για πρόσωπα που 
ζητούν εργασία τα οποία έχουν όμως περιορισμένη ή 
ανύπαρκτη επαγγελματική κατάρτιση, καταντά διαρκώς 
προβληματικότερη η εξεύρεση εργασίας. Ιδιαίτερα ανη­
συχητικό εμφανίζεται το υψηλό ποσοστό των νέων στη 
συνολική ανεργία (Οκτώβριος 1982: 41,6 ο/ο) και το γεγο­
νός ότι οι νέοι εκπροσωπούνται ήδη με το ένα τέταρτο σχεδόν στο συνολικό αριθμό των μακροχρόνια ανέργων 
(Οκτώβριος 1982: 24,2 ο/ο). Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε 
τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πιο ηλικιωμένοι 
άνεργοι, για τους οποίους δεν υπάρχει καμία προοπτική 
να βρουν κάποτε εργασία. 
Αν ληφθούν υπόψη η προβλεπόμενη δημογραφική εξέ­
λιξη, τα ποσοστά αύξησης της οικονομικής ανάπτυξης 
και της παραγωγικότητας για τα επόμενα χρόνια, πρέπει 
να αναμένεται και άλλη σταθεροποίηση του διαρθρωτι­
κού πυρήνα της ανεργίας, και αυτό όχι μόνο στην Ευρω­
παϊκή Κοινότητα, αλλά σε διεθνή έκταση. 
1.3. Έτσι το πρόβλημα της μακροχρόνιας ανεργίας, ως 
μερική άποψη της εξέλιξης της απασχόλησης, αποτελεί 
μια μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη πρόκληση για 
τους οικονομικούς και τους κοινωνικοπολιτικούς 
θεσμούς, τους κοινωνικούς εταίρους αλλά και για τους 
ίδιους τους θιγόμενους. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότηση της 
για την εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης στην Κοινό­
τητα το 1981, περιέγραψε ήδη την προοδευτική σκλή­
ρυνση του διαρθρωτικού πυρήνα της ανεργίας και εξέ­
φρασε την ανησυχία της για την εξέλιξη της μακροχρό­
νιας ανεργίας σαν πεπρωμένο των μαζών (ι). Ενόψει της 
σκλήρυνσης του προβλήματος της ανεργίας γενικά και 
της μακροχρόνιας ανεργίας ειδικά και ενόψει των επι­
πτώσεων αυτής της εξέλιξης στις μελλοντικές δυνατότη­
τες εργασίας των προσώπων που θίγονται και στις κοινω­
νικές τους δυνατότητες ενσωμάτωσης στον ενεργό βίο, 
στη σταθερότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλι­
σης, ακόμη και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή 
καΓ κοινωνικοπολιτική ικανότητα συνεννόησης στις 
χώρες μέλη της ίδιας της Κοινότητας, η Κοινότητα οφεί­
λει να απαντήσει σ' αυτή την πρόκληση και να αναπτύξει 
μια οικονομική και κοινωνικοπολιτική προοπτική για 
την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. 
2. Κοινωνικές συνέπειες της μακροχρόνιας ανεργίας 
2.1. Μακροχρόνια ανεργία σημαίνει για όσους θίγονται 
από αυτήν όχι μόνο σημαντική απώλεια εισοδήματος, 
(ΐ) ΕΕ αριθ. C 252 της 27.9.1982, α 39. 
24. 10. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 286/11 
αλλά και ζημία με βαρείες συνέπειες για τις μελλοντικές 
τους δυνατότητες εργασίας. Όσο περισσότερο διαρκεί η 
ανεργία, τόσο περισσότερο ζημιώνονται αφενός η ειδί­
κευση, η διάθεση για εργασία και τέλος η ικανότητα 
ακόμη εργασίας των θιγόμενων και τόσο περισσότερο 
μειώνεται, αφετέρου, η προθυμία των εργοδοτών να προ­
βούν ακόμη και στην πρόσληψη ατόμων που μειονεκτούν 
κατά τον τρόπο αυτό. 
Η μακροχρόνια ανεργία δεν χειροτερεύει μόνο την ποιό­
τητα του παράγοντα παραγωγής εργασίας, αλλά επηρεά­
ζει ολόκληρο το ιδιωτικό και κοινωνικό περιβάλλον και 
μεταβάλλει τον τρόπο ζωής και την κοινωνική συμπερι­
φορά των θιγόμενων ατόμων. Σύμφωνα με πολλούς εμπει­
ρογνώμονες, η μακροχρόνια ανεργία μαζί με άλλους 
παράγοντες, όπως σφάλματα που έγιναν σε θέματα πολε­
οδομίας και αστικής συγκέντρωσης, η ανεπάρκεια της 
κοινωνικής υποδομής, η απώλεια των οικογενειακών και 
κοινωνικών αξιών κλπ. είναι μία από τις αιτίες της αύξη­
σης του αλκοολισμού και της εγκληματικότητας. Εκτός 
από αυτό, διαπιστώνεται και βλάβη της σωματικής και 
ψυχικής υγείας των θιγομένων και των οικογενειών τους. 
Η ανάπτυξη του σκληρού πυρήνα της ανεργίας, ιδίως 
ανάμεσα στους νέους, μπορεί επίσης να οδηγήσει στην 
αλλοτρίωση και σε μια ώθηση προς ακραίες αντιδημο­
κρατικές δραστηριότητες. 
2.2. Επειδή σημαντικό μέρος εκείνων που πλήττονται 
από μακροχρόνια ανεργία προέρχεται από μειονεκτικές 
οπωσδήποτε κατηγορίες με σχετικά χαμηλό εισοδημα­
τικό επίπεδο και συχνά περιορισμένη ή ανύπαρκτη επαγ­
γελματική εκπαίδευση, προκύπτει ο κίνδυνος αύξησης της 
κοινωνικής φτώχειας. Τα συστήματα της κοινωνικής 
ασφάλισης των διαφόρων κρατών μελών περιήλθαν, εξαι­
τίας της αύξησης της ανεργίας, σε μια σοβαρή οικονομική 
κρίση, χωρίς να είναι προετοιμασμένα για την κατά­
σταση μιας υψηλής και συνεχιζόμενης ανεργίας και την 
άνοδο της μακροχρόνιας ανεργίας. 
2.3. Γενικά, στις χώρες της Κοινότητας αυξάνεται η 
τάση για ένα διχασμό της κοινωνίας σε «κατόχους εργα­
σίας» και ανέργους, τόσο όσον αφορά τα διατιθέμενα 
εισοδήματα όσο και το σύνολο του τρόπου ζωής και κοι­
νωνικής συμπεριφοράς. Σε κοινωνίες στις οποίες η κοινω­
νική εκτίμηση αξίας, παρά την αυξανόμενη έλλειψη εργα­
σίας, γίνεται με βάση τη θέση του κάθε ατόμου στο 
σύστημα της βιοποριστικής εργασίας, οι άνθρωποι που 
είναι άνεργοι για μακρό χρονικό διάστημα κινδυνεύουν 
να απομονωθούν από το ιδιωτικό και το γειτονικό τους 
περιβάλλον και να μειωθεί η προσωπική τους αξιοπρέ­
πεια. 
2.4. Η μακροχρόνια, όμως, ανεργία οδηγεί και σε διά­
φορες ατομικές και ομαδικές μορφές αντίδρασης των 
θιγομένων που πρέπει να κρίνονται κατά διαφορετικό 
τρόπο. Στις πιο δυσάρεστες ανήκει η εξάπλωση της παρά­
νομης εργασίας την οποία πάντως δεν ασκούν μόνο οι 
άνεργοι και ούτε αποτελεί αποκλειστική συνέπεια της 
μακροχρόνιας ανεργίας. Μια άλλη αντίδραση, που εξαπλώνεται σε πολλές χώρες 
της Κοινότητας, κατά της έλλειψης ευκαιριών απασχόλη­
σης στους παραδοσιακά ελεύθερους τομείς της οικονο­
μίας και στον κρατικό τομέα γενικά και κατά της ανερ­
γίας ειδικά αποτελεί η ανάπτυξη νέων, αυτοοργανωμένων 
τοπικών μορφών εργασίας σε διαφόρων ειδών προγράμ­
ματα και επιχειρήσεις. Εδώ πρόκειται, ιδίως, για προσπά­
θειες να αναπτυχθούν σε μικρούς εποπτευόμενους ζωτι­
κούς χώρους καινούριες μορφές ομαδικής συμβίωσης, ο 
συνδυασμός κατοικίας, ζωής και εργασίας, καθώς και 
κοινωνικά και περιβαλλοντολογικά υποφερτές παραγω­
γές και κοινωνικές παροχές υπηρεσιών που θα προσανα­
τολίζονται στην αυτοβοήθεια. Σχετικά με τις μορφές 
οργάνωσης τους, αυτές οι τοπικές πρωτοβουλίες απασχό­
λησης οδηγούν σε μια αναζωογόνηση του συνεταιριστι­
κού πνεύματος και της ατομικής πρωτοβουλίας. Κατά τον 
ίδιο ακριβώς τρόπο πραγματοποιείται, ανεξάρτητα από 
σχέδια με εναλλακτικές οικονομικές λύσεις, ιδίως σε προ­
βληματικές βιομηχανίες της Κοινότητας, μια αναζωογό­
νηση μορφών εργασίας συνεταιρισμών παραγωγής. Εκτός 
αυτού, η εξεύρεση εργασίας αποκτά με τις υφιστάμενες 
και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που θα ιδρυθούν μια 
σημαντική λειτουργία στην καταπολέμηση της μακρο­
χρόνιας ανεργίας. 
3. Μια κοινωνική προοπτική για την αντιμετώπιση των 
συνεπειών της μακροχρόνιας ανεργίας 
3.1. Όπως ανέφερε ήδη η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της 
για την «Εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης της Κοινό­
τητας το 1981», δεν πρέπει να αναμένονται αναπτυξιακοί 
ρυθμοί του εθνικού προϊόντος που θα μπορούσαν να οδη­
γήσουν εντός της δεκαετίας αυτής σε μια λύση του προ­
βλήματος της ανεργίας (')· Υπό τον όρο της συνεχιζόμενης 
αναπτυξιακής αδυναμίας, υψηλής ανεργίας και μακρο­
χρόνιας ανεργίας ιδιαίτερα και αυξανόμενων οικονομι­
κών προβλημάτων των προϋπολογισμών, το κέντρο 
βάρους των κοινωνικοπολιτικών μέτρων πρέπει να μετα­
τοπιστεί από μια ποσοτικά οικονομική επέκταση κρατι­
κών παροχών πρόνοιας σε μια εντονότερα ποιοτικά προ­
σανατολισμένη κοινωνική πολιτική. 
3.2. Γι' αυτό μια κοινωνικοπολιτική προοπτική της Κοι­
νότητας και των κρατών μελών της θα πρέπει, προπα­
ντός, να λάβει υπόψη της τις εξής ανάγκες: 
— Θα πρέπει φυσικά πρώτα να καταβληθεί κάθε προ­
σπάθεια εκμετάλλευσης των οικονομικών αναπτυξια­
κών δυνατοτήτων που ακόμη υπάρχουν και των σχε­
τικών δυνατοτήτων αύξησης της απασχόλησης. 
— Ο αγώνας κατά της κοινωνικής αποσύνθεσης που 
γενικά προέρχεται από την ανεργία και ειδικά από τη 
μακροχρόνια ανεργία πρέπει να γίνει εντονότερος. 
(ΐ) ΕΕ αριθ. C 252 της 27.9.1983, σ. 39. 
Αριθ. C 286/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 10. 83 
— Πρέπει να ληφθεί μέριμνα για να δοθούν, σ' αυτούς 
που έχουν πληγεί από μακροχρόνια ανεργία, δυνατό­
τητες διατήρησης της αξίας της εργατικής τους ικανό­
τητας, ιδίως με επαγγελματική εκπαίδευση, ώστε με 
τη συνεχή ειδίκευση και, ενδεχομένως, μετεκπαί­
δευση να βελτιώνονται οι μελλοντικές επαγγελματι­
κές τους ευκαιρίες. 
— Πρέπει να βρεθούν τρόποι ποσοτικού και ποιοτικού 
αναπροσανατολισμού των συστημάτων της κοινωνι­
κής ασφάλισης που να οδηγούν, αφενός, στον έλεγχο 
και τον περιορισμό της δυναμικής των δαπανών και, 
αφετέρου, να βελτιώνουν την κοινωνική τους αποτελε­
σματικότητα και να ανταποκρίνονται σε νέες κοινω­
νικές ανάγκες. 
— Πρέπει να βρεθούν τρόποι για τη διάθεση περισσότε­
ρων από ό,τι έως τώρα θέσεων εργασίας σε άτομα 
που ζητούν εργασία με τη μείωση και αναδιοργάνωση 
του χρόνου εργασίας. 
— Οι οικονομικοπολιτικοί και κοινωνικοπολιτικοί 
φορείς δράσης πρέπει να προετοιμαστούν για τη δοκι­
μαστική εφαρμογή νέων μορφών ζωής και εργασίας 
μέσα στην οικονομική στασιμότητα' προηγουμένως 
πρέπει να σταθμιστεί η δυνατότητα τους να συμπερι­
ληφθούν σε μια θετική κοινωνικοπολιτική στρατη­
γική που αποτελεί σημαντικό όργανο για την αποκα­
τάσταση μιας κοινωνικής αποδοχής. 
— Η Κοινότητα πρέπει να εξαντλήσει στο έπακρο τις 
οργανωτικές και οικονομικές της δυνατότητες για την 
κοινωνικοπολιτική αντιμετώπιση του προβλήματος 
της ανεργίας γενικά και της μακροχρόνιας ανεργίας 
ειδικά, ενισχύοντας και συμπληρώνοντας τα μέτρα 
που έλαβαν τα κράτη μέλη. 
3.3. Η εκμετάλλευση όλων των υφισταμένων δυνατοτή­
των για κοινωνικά αποδεκτές μορφές της οικονομικής 
ανάπτυξης, ιδιαίτερα η πραγματοποίηση επενδύσεων, 
αποτελεί κατά πρώτο λόγο υπόθεση των ιδιωτικών 
φορέων της οικονομικής δραστηριότητας. Τα όσα μπο­
ρούν να συνεισφέρουν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών 
και η Κοινότητα για τη βελτίωση των όρων προσφοράς 
και για την ανάπτυξη της επενδυτικής δραστηριότητας, 
για την υποστήριξη και ενίσχυση της πλευράς της ζήτη­
σης, για την εκμετάλλευση της ευρωπαϊκής εσωτερικής 
αγοράς, για την εξουδετέρωση του κινδύνου μιας διε­
θνούς οικονομικής αποσύνθεσης (ιδίως: αγώνας κατά του 
προστατευτισμού) και για την αναδιοργάνωση της κοι­
νωνικής εργασίας, αναφέρονται λεπτομερώς στην έκθεση 
για την οικονομική κατάσταση της Κοινότητας στα μέσα 
του 1983. Σ' αυτό το πλαίσιο ιδεών, η υλοποίηση μιας 
αποτελεσματικής σύγκλισης των οικονομικών πολιτικών 
αποτελεί στοιχείο της λύσης του .-προβλήματος της ανερ­
γίας. Από την άποψη αυτή πρέπει να υπογραμμισθεί η 
ευθύνη των κυβερνήσεων των κρατών μελών. Σχετικά μ' 
αυτό, επίσης, είναι σημαντικό να αυξηθεί η βοήθεια προς 
τις αναπτυσσόμενες χώρες και η ανάπτυξη των οικονομι­
κών δεδομένων με αυτές, για να τονωθεί η αγοραστική 
τους δύναμη και το παγκόσμιο εμπόριο. 3.4. Η αύξηση της μακροχρόνιας ανεργίας συνδέεται με 
την αύξηση των εξόδων συντήρησης των θιγομένων και 
για τη θεραπευτική αγωγή ψυχικών και φυσικών βλα­
βών (')· 
Τα κράτη μέλη θα πρέπει γι' αυτό να προωθούν, εντός 
των οικονομικών τους περιθωρίων και παίρνοντας υπόψη 
τις δαπάνες χρηματοδότησης της ανεργίας που μπορούν 
να περιορισθούν τότε, επενδύσεις που δημιουργούν θέσεις 
εργασίας σε τέτοιους τομείς όπου η βελτίωση των συνθη­
κών διαβίωσης οδηγεί μεσοπρόθεσμα σε μια εξοικονό­
μηση «κοινωνικών εξόδων» (π.χ. επαγγελματική κατάρ­
τιση, προστασία περιβάλλοντος, εξοικονόμηση ενέργειας, 
κατασκευή κατοικίας και ανακαίνιση πόλεων). 
3.5. Ο αγώνας κατά της κοινωνικής αποσύνθεσης που 
συνεπάγεται η μακροχρόνια ανεργία μπορεί να διεξάγε­
ται αξιόπιστα και με επιτυχία μόνον όταν οι απαραίτητες 
οικονομίες πραγματοποιούνται στον τομέα των κοινωνι­
κών δαπανών όχι κατά προτεραιότητα ή αποκλειστικά σε 
βάρος των χαμηλών εισοδημάτων ή ακόμη και των ίδιων 
των ανέργων. Αυτό όμως δεν αποκλείει έναν έλεγχο των 
κοινωνικών παροχών των κρατών μελών από την άποψη 
της οικονομικής τους εξυγίανσης, αύξησης της αποτελε­
σματικότητας και αποτροπής καταχρήσεων. Κατά τον 
ίδιο ακριβώς τρόπο δε θα πρέπει να ματαιωθούν οικονο­
μικά προγράμματα καταπολέμησης της φτώχειας και 
μέτρα για την αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών συνε­
πειών της μακροχρόνιας εργασίας. Οπωσδήποτε είναι 
απαραίτητο να χρησιμοποιούνται τα περιορισμένα και 
κατά ένα μέρος βαθμιαία περιοριζόμενα οικονομικά μέσα 
των κρατών μελών και της Κοινότητας (εδώ ιδιαίτερα 
του Κοινωνικού και Περιφερειακού Ταμείου (2)) πιο συ­
γκεντρωμένα και συντονισμένα από ό'τι έως τώρα για τις 
προβληματικές περιοχές και προβληματικές ομάδες της 
πολιτικής αγοράς εργασίας για να αντιμετωπισθούν οι 
χειρότερες συνέπειες της ανεργίας και ιδιαίτερα της 
μακροχρόνιας ανεργίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να 
δοθεί εδώ στα μέτρα για την καταπολέμηση της ανεργίας 
των νέων. 
3.6. Η μαζική ανεργία με διαρθρωτικό πυρήνα που 
σκληρύνεται σημαίνει ιδιαίτερες υποχρεώσεις για την 
πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης. Αυτή οφείλει να 
φροντίζει ώστε να παρέχονται στους (νέους ιδίως) άνερ­
γους οι δυνατότητες μιας ενσωμάτωσης πάλι στη διαδι­
κασία της εργασίας σε περίπτωση μεταβολής της δημο­
γραφικής εξέλιξης και μιας βελτιωμένης κατάστασης της 
οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει την ανάγκη μιας 
διαρκούς μετεκπαίδευσης γι' αυτούς που έχουν πληγεί 
από ανεργία και ιδίως μακροχρόνια ανεργία, και προπα­
ντός την παροχή γνώσεων για τις μεταβολές που επήλθαν 
στο μεταξύ στη διαδικασία της εργασίας (π.χ. νέες 
(·) Η ΟΚ.Ε στη γνωμοδότηση του περασμένου έτους περιέγραψε 
μερικά παραδείγματα για τα έξοδα που προκύπτουν για το 
δημόσιο μόνο από παροχές ασφάλισης ανέργων, διαφυγόντες 
φόρους και εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων (ΕΕ αριθ. 
C 252 της 27.9.1983, σ. 39). 
(2) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τον «Έλεγχο του Ευρωπαϊ­
κού Κοινωνικού Ταμείου» (ΕΕ αριθ. C 124 της 9.5. 1983, 
σ.4). 
24. 10. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 286/13 
τεχνολογίες πληροφόρησης). Κατά το σχεδιασμό και τη 
διεξαγωγή ειδικών προγραμμάτων επαγγελματικής 
εκπαίδευσης για νέους μακροχρόνια άνεργους, θα πρέπει 
να τηρείται ιδιαίτερα ο στόχος της αύξησης της κινητικό­
τητας των πληττομένων (')· 
3.7. Η μείωση και η αναδιοργάνωση του χρόνου εργα­
σίας σε διάφορες μορφές (αποχώρηση από τον κόσμο της 
εργασίας νωρίτερα, μείωση του χρόνου εργασίας, περιο­
ρισμός των υπερωριών, αύξηση της εργασίας περιορισμέ­
νου χρόνου, παράταση της ετήσιας άδειας, περικοπή του 
χρόνου βάρδιας, παράταση των χρόνων εκπαίδευσης 
κλπ.), αποτέλεσε τα τελευταία 100 χρόνια σημαντικό κοι­
νωνικοπολιτικό μέσο. Εκτός από τη λειτουργία μιας 
ποιοτικής βελτίωσης των συνθηκών ζωής και εργασίας, 
αποκτά στο εξής, σε περίοδο παρατεινόμενης αναπτυξια­
κής αδυναμίας, μια διάσταση στην πολιτική της αγοράς 
εργασίας και μπορεί να γίνει το μέσο για μια άνοδο του 
βαθμού απασχόλησης. Αυτό ισχύει εξίσου όσον αφορά 
βασικούς αναπτυξιακούς τομείς που, δεδομένης της 
ταχείας τεχνολογικής εξέλιξης, δε θα είναι τομείς έντα­
σης εργασίας. Στην Κοινότητα υπήρχε το 1982 και εφέτος 
ένα πλήθος μέτρων για τη μείωση του χρόνου εργασίας, 
με ενδείξεις της πολιτικής αγοράς εργασίας, για τα οποία 
εφαρμόσθηκαν οι πιο διαφορετικές μέθοδοι. 
3.8. Η μείωση του χρόνου εργασίας μπορεί να γίνει το 
μέσο για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργα­
σίας και μετριασμού των προβλημάτων απασχόλησης. 
Απαραίτητο είναι να βρεθούν τρόποι για μια οικονομικά 
και κοινωνικά αποδεκτή κατανομή των εξόδων των μειώ­
σεων του χρόνου εργασίας, ανάμεσα στα ενδιαφερόμενα 
μέρη, σε συνάρτηση με τις συνθήκες παραγωγικότητας 
και αποδοτικότητας. Αυτό σημαίνει, προπαντός, ότι δεν 
επιτρέπεται να ζημιωθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρω­
παϊκής οικονομίας ως συνέπεια των μειώσεων του χρό­
νου εργασίας, γιατί διαφορετικά βραχυπρόθεσμο θετικό 
αποτέλεσμα στην απασχόληση θα μπορούσε να εξουδετε­
ρωθεί ή και να υπερκαλυφθεί από μια μεσοπρόθεσμη μεί­
ωση της απασχόλησης ως συνέπεια της παραπέρα πτώσης 
της ανάπτυξης και της αύξησης του κόστους ανά μονάδα. 
3.9. Οι συγκεκριμένες μορφές της μετατόπισης μιας 
οικονομικοπολιτικής και κοινωνικοπολιτικής προοπτικής 
της μείωσης και αναδιοργάνωσης του χρόνου εργασίας 
(') Η ΟΚΕ επισημαίνει σχετικά και στις δύο γνωμοδοτήσεις της 
που εκδόθηκαν εφέτος για την πολιτική επαγγελματικής 
κατάρτισης και τις σκέψεις που διατυπώνονται σ'αυτές για 
τις δυνατότητες χρησιμοποίησης των ειδικών κοινοτικών 
μέσων. Βλέπε γνωμοδοτήσεις για την «Επαγγελματική 
κατάρτιση και τις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης: Νέες 
πρωτοβουλίες της Κοινότητας για το διάστημα 1983-1987» 
(ΕΕ αριθ. C 77 της 21. 3. 1983, σ. 7), και για την «Πολιτική 
επαγγελματικής κατάρτισης στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες 
κατά τη δεκαετία του *80» (ΕΕ αριθ. C 124 της 9. 5. 1983, 
σ.9). πρέπει να ανατεθούν, προπαντός, στη δημιουργική 
φαντασία των κοινωνικών εταίρων. Εδώ πρέπει να απο­
φευχθούν βασικά τέτοιες γενικεύσεις που δε θα μπορού­
σαν να ανταποκριθούν στις πολύ διαφορετικές συνθήκες 
παραγωγής, ιδίως σε κλάδους με μεγάλη συμμετοχή 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων. 
3.10. Μια προοπτική της μείωσης του χρόνου εργασίας 
που εισάγεται στα πλαίσια μιας μεικτής πολιτικής για 
την αύξηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης μπορεί 
να οδηγήσει σε μια δικαιότερη κατανομή της εργασίας, 
στην άσκηση του κοινωνικού δικαιώματος για απασχό­
ληση και σε προόδους στην κατεύθυνση ίσων και καλύτε­
ρων ευκαιριών, ιδίως για τους νέους, στην αγορά εργα­
σίας. Ταυτόχρονα, μπορούν να ικανοποιηθούν έτσι νέες 
κοινωνικές ανάγκες για περισσότερο ελεύθερη και δημι­
ουργική απασχόληση που θα διαθέτει το άτομο κατά 
βούληση κάτω από μη πληθωριστικές συνθήκες, ώστε η 
προοπτική της μείωσης του χρόνου εργασίας να εντάσσε­
ται στα εκτεταμένα πλαίσια μιας ποιοτικά προσανατολι­
σμένης αναπτυξιακής πολιτικής, η οποία στοχεύει ταυτό­
χρονα στην ικανοποίηση των οικονομικών και κοινωνι­
κών αναγκών. 
Η μείωση του χρόνου εργασίας έχει και μια ευρωπαϊκή 
διάσταση. Η ΟΚΕ σημειώνει τις προσπάθειες της Επιτρο­
πής να αποσαφηνίσει κατά πόσο η Κοινότητα μπορεί με 
ένα πολιτικά νομικό θέσπισμα-πλαίσιο να αυξήσει τις 
προοπτικές προσέγγισης των απόψεων των κοινωνικών 
εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη μείωση και 
αναμόρφωση του χρόνου εργασίας. 
3.11. Θα πρέπει να καταβληθούν όλες οι προσπάθειες, 
ιδιαίτερα οικονομικές, για να προσφερθούν θέσεις απα­
σχόλησης σε νέους εργαζόμενους με πολυδιάστατες 
δομές απασχόλησης. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί, 
μεταξύ άλλων, με κρατικά και κοινοτικά κίνητρα για τις 
επιχειρήσεις για την πρόσληψη περισσότερων νέων ή με 
κρατικά μέτρα για την εξεύρεση εργασίας. 
Για να αυξηθεί ο αριθμός των προσφερόμενων θέσεων 
εργασίας, και ιδίως ως ιδιαίτερο μέτρο για νέους μακρο­
χρόνια άνεργους, πρέπει να ληφθεί υπόψη και η δημιουρ­
γία ιδιαίτερων αγορών εργασίας σε μερικούς τομείς, όπου 
θα είναι δυνατό σε νέους, που εισέρχονται για πρώτη 
φορά στη διαδικασία της εργασίας, να προσφέρονται 
λύσεις εργασίας με μειωμένο εβδομαδιαίο χρόνο εργα­
σίας και να χρησιμοποιούνται οικονομικά μέσα των 
χωρών μελών της Κοινότητας που θα διατίθενται με μη 
ληξιπρόθεσμα επιδόματα ανεργίας και έξοδα για κοινω­
νική ενίσχυση. Τέτοιου είδους ειδικά μέτρα μιας κρατικά 
επηρεαζόμενης αγοράς εργασίας με περιορισμένο χρόνο 
εργασίας και εισόδημα σε σχέση με ένα τέτοιο ωράριο 
των εργαζομένων θα μπορούσαν, εξαιτίας του υφιστάμε­
νου πλεονάσματος σε ελεύθερο χρόνο, να συνδυασθούν 
με μέτρα επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε στην περί­
πτωση μεταβολής της δημογραφικής τάσης και βελτιωμέ­
νης αναπτυξιακής κατάστασης οι εργαζόμενοι αυτοί θα 
Αριθ. C 286/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24.10.83 
μπορούσαν από τις ειδικές αυτές θέσεις εργασίας να 
ενταχθούν σε κανονικές συνθήκες εργασίας. 
Στην απασχόληση μακροχρόνια ανέργων και προπαντός 
νέων θα πρέπει, ιδίως, να ληφθεί υπόψη ο τομέας κοινωνι­
κών υπηρεσιών σε κοινοτικό επίπεδο, όπου αντί των 
παροχών κοινωνικής βοήθειας θα πληρώνεται ένα εισό­
δημα. 
3.12. Ως αντίδραση κατά της αύξησης της ανεργίας 
γενικά και της μακροχρόνιας ανεργίας ειδικά και ως 
συνέπεια της εξέλιξης νέων κοινωνικών αναγκών, προέ­
κυψε στις χώρες της Κοινότητας ένα πλήθος αυτοοργα-
νωμένων τοπικών πρωτοβουλιών απασχόλησης, που η 
λειτουργία τους στην εξεύρεση θέσεων εργασίας και 
εκπαίδευσης θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για μια κοινω­
νικοπολιτική άποψη της αντιμετώπισης της μακροχρό­
νιας ανεργίας. Τα κράτη μέλη της Κοινότητας, λοιπόν, θα πρέπει να πραγματοποιούν σχετικά λίγο δαπανηρά μέτρα 
για την ενίσχυση των μορφών αυτών απασχόλησης, ιδίως 
να προσφέρουν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο συμ­
βουλευτική υπηρεσία, προπαντός σχετικά με τις δυνατό­
τητες ίδρυσης επιχειρήσεων και τη δυνατότητα της εισα­
γωγής σε κρατικά προγράμματα εξεύρεσης εργασίας, 
όπως εφαρμόζεται ήδη και·με επιτυχία σε μερικές χώρες 
της Κοινότητας. Εκτός αυτού θα πρέπει να περιοριστούν, 
γενικά, τα διοικητικά εμπόδια στη δημιουργία νέων 
θέσεων εργασίας. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η 
Επιτροπή εκπονεί προς το παρόν μέτρα για την προαγωγή 
και δημιουργία θέσεων εργασίας στον τομέα των ΜΜΕ 
και της βιοτεχνίας, των συνεταιρισμών, των τοπικών 
πρωτοβουλιών απασχόλησης, των οργανώσεων κοινωνι­
κής πρόνοιας και στο δημόσιο τομέα και εξετάζει τη λει­
τουργία των τοπικών πρωτοβουλιών απασχόλησης όσον 
αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας και διοργανώνει 
συνέδρια με τους ενδιαφερομένους. 
Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 1983. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Francois CEYRAC 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Τροπολογία που απορρίφθηκε 
Η ακόλουθη τροπολογία που υποβλήθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του εσωτερικού κανονισμού, απορρί­
φθηκε από την ΟΚΕ κατά τη διάρκεια των συζητήσεων: 
Σημείο 3.12, τελευταία φράση: 
Μετά τη λέξη «των συνεταιρισμών» να προστεθούν τα εξής: 
«... για την προώθηση των οποίων θα ήταν σκόπιμο να συσταθεί ένα ειδικό ταμείο,...» 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 38, ψήφοι κατά: 69, αποχές: 12.