Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το δικαίωμα των υπηκόων τρίτων χωρών να ταξιδεύουν στο εσωτερικό της Κοινότητας» ()

(96/C 153/08)

Στις 4 Οκτωβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 100 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 15 Φεβρουαρίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Vinay.

Κατά την 333η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 28ης Φεβρουαρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία με 3 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό

1.1. Η ΟΚΕ είχε επισημάνει την ανάγκη να αναγνωριστεί στους υπηκόους τρίτων χωρών (ιδιαίτερα δε στους μετανάστες) το δικαίωμα να μετακινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας τόσο στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της 24ης Απριλίου 1991 σχετικά με το Καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων - τρίτες χώρες () όσο και στη σχετική πρόσθετη γνωμοδότηση της 26ης Σεπτεμβρίου 1991 ().

1.2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του της 14ης Ιουνίου 1991 σχετικά με την ιθαγένεια της Ένωσης (), διετύπωνε συγκεκριμένο αίτημα με παρεμφερές περιεχόμενο.

1.3. Στην Ανακοίνωση σχετικά με την μετανάστευση της 23ης Οκτωβρίου 1991 (), η Επιτροπή -διαπιστώνοντας ότι, στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, θα έπρεπε λογικά να προβλέπεται η άρση ορισμένων νομικών φραγμών οι οποίοι θέτουν την ιθαγένεια ως προαπαιτούμενο για την άσκηση καθορισμένων δικαιωμάτων, διετύπωνε ορισμένες προτάσεις που κινούνταν προς την ίδια κατεύθυνση με εκείνη που είχαν υποδείξει η ΟΚΕ και το Κοινοβούλιο.

1.4. Το Κοινοβούλιο επανέλαβε εν συνεχεία τους ίδιους προσανατολισμούς σε διάφορα ψηφίσματα: από το ψήφισμα της 19ης Νοεμβρίου 1992 () σχετικά με την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, έως το πρόσφατο ψήφισμα (του Σεπτεμβρίου 1995) όσον αφορά την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου ().

1.5. Ακριβώς σε αυτή την Ανακοίνωση (της 23ης Φεβρουαρίου 1994) (), η Επιτροπή γνωστοποιούσε την πρόθεσή της να υποβάλει πρόταση με στόχο να επιτραπεί στους αλλοδαπούς υπηκόους που είναι νομίμως εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος να κυκλοφορούν στο εσωτερικό της Κοινότητας χωρίς να απαιτείται να εφοδιάζονται με θεώρηση.

1.6. Στη γνωμοδότηση της 24ης Μαρτίου 1994 σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική: Επιλογές για την Ένωση (), η ΟΚΕ επαναλάμβανε τις υποδείξεις που είχαν διατυπωθεί στις γνωμοδοτήσεις του 1991.

1.7. Η πρόταση οδηγίας που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, συγκεκριμενοποιεί την πρόθεση της Επιτροπής, η οποία προαναφέρθηκε στο σημείο 1.4.

2. Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης οδηγίας

2.1. Στόχος της πρότασης οδηγίας είναι να παραχωρήσει στους υπηκόους τρίτων χωρών το «δικαίωμα του ταξιδεύειν» στο εσωτερικό της Κοινότητας. Επί του παρόντος, δεν υφίσταται τέτοιο δικαίωμα. Οι μετακινήσεις των εν λόγω υπηκόων από ένα κράτος μέλος σε άλλο - ακόμη και όταν πρόκειται για μετεπιβίβαση ή για διαμονή σύντομης διάρκειας - δύνανται να επιτραπούν μόνον δυνάμει των κανονιστικών διατάξεων που ισχύουν στα μεμονωμένα κράτη μέλη.

2.2. Το δικαίωμα αυτό είναι πλέον, κεκτημένο για όλους τους υπηκόους της Ένωσης είτε δια της νομικής οδού () είτε εκ των πραγμάτων, παρότι οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα εξακολουθούν να παρεμποδίζουν την πλήρη άσκηση του εν λόγω δικαιώματος (με εξαίρεση τις χώρες που εφαρμόζουν τη Συμφωνία του Schengen). Δεν ισχύει το ίδιο και για τους υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται νομίμως στην επικράτεια ενός κράτους μέλους. Η δυνατότητά τους να μετακινούνται από το ένα κράτος μέλος στο άλλο υπάγεται σήμερα σε ορισμένες δεσμεύσεις που έχουν θέσει τα μεμονωμένα κράτη μέλη (ειδικότερα στις θεωρήσεις). Οι προαναφερθείσες δεσμεύσεις, οι οποίες επιπλέον δεν είναι εναρμονισμένες μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, συνιστούν συγκεκριμένα εμπόδια που τροχοπεδούν την κυκλοφορία των υπηκόων τρίτων χωρών. Η οδηγία θα πρέπει να καταστήσει δυνατή την εξάλειψη των εμποδίων αυτών.

2.3. Για ποιό λόγο οφείλει η Κοινότητα να μεριμνήσει για τη διασφάλιση του δικαιώματος του ταξιδεύειν στους υπηκόους τρίτων χωρών; Κατά την άποψη της ΟΚΕ μπορούν να καθορισθούν δύο ειδών λόγοι.

2.3.1. Πρωτίστως, δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί βασικώς η γενικότερη σημασία του δικαιώματος του ταξιδεύειν 7 όχι μόνον επειδή το καθολικό αυτό ανθρώπινο δικαίωμα αντικατοπτρίζεται στις διεθνείς συμβάσεις (), αλλά και λόγω του γεγονότος ότι το δικαίωμα των ατόμων να μετακινούνται στο εσωτερικό ενός κόσμου που ορίζεται πλέον ως «μεγάλο χωριό» και σε μια κοινωνία η οποία επιδιώκει να είναι ολοένα και πιο «ανοικτή» συνιστά πολιτισμικό κεκτημένο το οποίο ανταποκρίνεται στο υφιστάμενο κοινό αίσθημα. Κατά συνέπεια - δεδομένου ότι ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών αποτελεί μια από τις βασικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης - η Κοινότητα καλείται, αφενός, να δραστηριοποιηθεί για την προώθηση των προαναφερθέντων δικαιωμάτων εντός της διεθνούς κοινότητας και, αφετέρου, δεν μπορεί να αρνηθεί τη διασφάλισή τους όταν τα δικαιώματα αυτά εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση ().

2.3.2. Κατά δεύτερον, το δικαίωμα του ταξιδεύειν στο εσωτερικό της Κοινότητας για τους υπηκόους τρίτων χωρών έχει σημαντικές επιπτώσεις στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Πράγματι, οι δεσμεύσεις που απορρέουν από τις κανονιστικές διατάξεις των κρατών μελών - στις οποίες έχει ήδη γίνει αναφορά - περιορίζουν αισθητά τις δυνατότητες πρόσβασης στην εσωτερική αγορά σημαντικού αριθμού υπηκόων τρίτων χωρών, οι οποίοι βρίσκονται νομίμως στα μεμονωμένα κράτη μέλη. Kαθίσταται προφανές ότι ο περιορισμός αυτός παρακωλύει τόσο την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς όσο και τις δυνατότητες ανάπτυξής της.

3. Η πρόταση οδηγίας

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για την κατάργηση των εμποδίων που τροχοπεδούν επί του παρόντος την κυκλοφορία των υπηκόων τρίτων χωρών, μέσω της εφαρμογής στα εσωτερικά σύνορα αναλογικώς των ίδιων κριτηρίων που ισχύουν στην περίπτωση των μέτρων για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών. Αναφέρεται ιδιαίτερα τόσο ο (πρόσφατα εγκριθείς) κανονισμός που καθορίζει ποιές είναι οι τρίτες χώρες των οποίων οι υπήκοοι υποχρεούνται να φέρουν θεώρηση (κανονισμός για τη θέωρηση) () όσο και η (ακόμη υπό έγκριση) Συνθήκη για τα «Εξωτερικά σύνορα» (). Ως γνωστόν, το σύνολο των εν λόγω μέτρων καθιερώνει δύο αρχές:

α) την ισοδυναμία μεταξύ των τίτλων διαμονής που εκδίδονται από τα κράτη μέλη και της θεώρησης 7

β) την αμοιβαία αναγνώριση της θεώρησης βάσει εναρμόνισης των κριτηρίων έκδοσής της, προκειμένου οι θεωρήσεις να είναι έγκυρες σε ολόκληρη την κοινοτική επικράτεια.

3.2. Σύμφωνα με τις προαναφερθείσες αρχές, η πρόταση οδηγίας θα δώσει τη δυνατότητα στους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως σε ένα κράτος μέλος να μετακινούνται σε ένα άλλο κράτος μέλος βάσει του τίτλου διαμονής τους, χωρίς να χρειάζεται πλέον να αιτούνται τη χορήγηση θεώρησης. Επιπλέον, οι υπήκοοι τρίτων χωρών που εισέρχονται στην Κοινότητα βάσει θεώρησης (αμοιβαία αναγνωρισμένης και έγκυρης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων) εκδοθείσας από ένα κράτος μέλος, δεν θα χρειάζονται πλέον θεωρήσεις εκ μέρους των λοιπών κρατών μελών, από τα εσωτερικά σύνορα των οποίων θα επιθυμούσαν να διέλθουν.

3.3. Επισημαίνεται ότι η Συμφωνία του Schengen προβλέπει ανάλογο μέτρο το οποίο εφαρμόζεται σε αρκετά κράτη μέλη.

3.4. Όπως ορθώς παρατηρεί η Επιτροπή, η έναρξη της ισχύος των προαναφερθέντων μέτρων για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών, δεν κάνει λιγότερο αισθητό το γεγονός ότι απαιτείται ανάλογη διάταξη και για τα εσωτερικά σύνορα, εξ ού και η παρούσα πρόταση. Σε αντίθετη περίπτωση - με την έναρξη της ισχύος τους και χωρίς την ύπαρξη του εν λόγω μέτρου - θα προέκυπτε μια παράλογη κατάσταση κατά την οποία ένας υπήκοος τρίτης χώρας θα μπορούσε να διασχίσει τα εξωτερικά σύνορα ενός κράτους μέλους είτε με τίτλο διαμονής είτε με θεώρηση χορηγηθείσα από κάποιο άλλο κράτος μέλος, ενώ προκειμένου ο ίδιος υπήκοος να εισέλθει στο ίδιο κράτος μέλος διερχόμενος από κάποια εσωτερικά σύνορα θα έπρεπε να διαθέτει θεώρηση εκδοθείσα από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος. Εν ολίγοις, θα ήταν ευκολότερο να εισέλθει κανείς στα κράτη μέλη από τα εξωτερικά παρά από τα εσωτερικά σύνορά τους.

3.5. Επομένως, η ΟΚΕ συμμερίζεται τον ορισμό του «δικαιώματος του ταξιδεύειν» ο οποίος, σύμφωνα με την πρόταση οδηγίας συνίσταται στο δικαίωμα διέλευσης των εσωτερικών συνόρων της Κοινότητας, μετεπιβίβασης και διαμονής για σύντομη περίοδο στην επικράτεια κάποιου κράτους μέλους, χωρίς ο δικαιούχος να υποχρεούται να αποκτήσει θεώρηση των κρατών μελών στην επικράτεια των οποίων ασκεί το εν λόγω δικαίωμα.

3.6. Από τον προαναφερθέντα ορισμό προκύπτει σαφώς ότι η πρόταση οδηγίας δεν αφορά καθόλου ούτε έχει την παραμικρή επίπτωση:

- στους όρους που αφορούν τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών, για τα οποία υπάρχουν άλλα μέτρα: ο κανονισμός «θεώρηση», η συνθήκη «Εξωτερικά σύνορα», η σύμβαση του Δουβλίνου (δικαίωμα ασύλου) (), η σύμβαση για το ευρωπαϊκό σύστημα πληροφοριών () 7

- στη μακρόχρονια διαμονή, στην πρόσβαση στην απασχόληση και στις αυτόνομες δραστηριότητες των υπηκόων τρίτων χωρών, ούτε, γενικότερα, στις πολιτικές μετανάστευσης, οι οποίες υπάγονται ακόμη ουσιαστικά στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Για το λόγο αυτό είναι σκόπιμο να υπενθυμίσουμε ότι η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα και αποφασιστικά υποστηρίξει την αναγκαιότητα κοινοτικής πολιτικής για τη μετανάστευση, και ότι στη γνωμοδότησή της του Σεπτεμβρίου 1994 σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής για την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, ζητούσε η ΔΔ του 1996 να συμπεριλάβει το σημείο αυτό στην αναθεώρηση της Συνθήκης () 7

- στους ελέγχους επί των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα. Πράγματι, η οδηγία θα πρέπει να διασαφηνίζει πλήρως τις συνέπειές της τόσο σε περίπτωση κατάργησής τους όσο και σε περίπτωση διατήρησής τους.

3.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τον περιορισμό του δικαιώματος του ταξιδεύειν, όπως ορίζεται από την οδηγία, μόνον στους υπηκόους τρίτων χωρών η παρουσία των οποίων στο έδαφος κράτους μέλους είναι νόμιμη. Η άρνηση του δικαιώματος του ταξιδεύειν σε όσους έχουν εισέλθει ή διαμένουν παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους, καθώς και οι διατάξεις που προβλέπει η πρόταση της Επιτροπής σε θέματα απελάσεως, όχι μόνο απαλείφουν κάθε ανησυχία σχετικά με τις ενδεχόμενες συνέπειες της οδηγίας για την παράνομη μετανάστευση, αλλά τη διαμορφώνουν επιπλέον ως μεταγενέστερο μέσο καταπολέμησης του φαινομένου αυτού.

3.8. Τέλος, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η οδηγία δεν αφορά τους υπηκόους συμβαλλομένων τρίτων χωρών της συμφωνίας σύνδεσης σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, οι οποίοι, ως δικαιούχοι του κοινοτικού δικαιώματος, απολαύουν, όσον αφορά την είσοδο και τη διαμονή τους σε κράτος μέλος, των ίδιων δικαιωμάτων με τους υπηκόους των κρατών μελών.

4. Το δικαίωμα του ταξιδεύειν υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος

4.1. Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των υπηκόοων τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος, η ΟΚΕ βασίστηκε πάντα στη αρχή περί ισότητας των δικαιωμάτων και των ευκαιριών με τους πολίτες της Κοινότητας. Βέβαια η ισότητα νοείται ως τάση μιας σταδιακής αλλά ασφαλούς διαδικασίας η οποία ταυτόχρονα βασίζεται και σε κάποια σταθερά σημεία. Ένα από αυτά είναι ακριβώς η ισότητα των δικαιωμάτων κατά την κυκλοφορία στο εσωτερικό της Κοινότητας. Από αυτή την άποψη, η ΟΚΕ δήλωσε το 1991 και επιβεβαίωσε το 1994 ότι οι νομίμως διαμένοντες μετανάστες σε κράτος μέλος θα πρέπει να μπορούν να διακινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας με τους ίδιους όρους που κυκλοφορούν οι πολίτες της Κοινότητας. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να καταργηθούν από τώρα οι θεωρήσεις για τις μετακινήσεις στο εσωτερικό της Κοινότητας.

4.2. Τη θέση αυτή δεν συμμερίζονται μόνο η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο, αλλά επίσημες προτάσεις προς την κατεύθυνση αυτή υποβλήθηκαν τον Ιούνιο του 1995 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών, από τη Συμβουλευτική Επιτροπή για το Ρατσισμό και την Ξενοφοβία η οποία συστάθηκε από το Συμβούλιο (). Οι προτάσεις αυτές θεωρούνται είτε ως απαίτηση για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς είτε ως υπέρβαση της διάκρισης στο επίπεδο των δικαιωμάτων σε σχέση με τους πολίτες της Κοινότητας ().

4.3. Από την άλλη πλευρά, η αρχή αυτή περί ισότητας των δικαιωμάτων ενισχύεται σήμερα από την τάση που παρατηρείται για επέκταση στους υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίοι διαμένουν μονίμως σε κράτος μέλος, ορισμένων δικαιωμάτων που απορρέουν από την ευρωπαϊκή ιθαγένεια, διευρύνοντας κατά συνέπεια την έννοια αυτή. Τούτο μαρτυρείται από τα άρθρα 138 Δ και 138 Ε της Συνθήκης του Μαάστριχτ βάσει των οποίων επεκτείνεται το δικαίωμα υποβολής αναφοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή καταγγελίας στο Διαμεσολαβητή σε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατοικεί ή έχει την καταστατική του έδρα σε κράτος μέλος.

4.4. Η έλλειψη ισότητας όσον αφορά το δικαίωμα του ταξιδεύειν δεν αποτελεί αρνητικό στοιχείο μόνο σε επίπεδο αρχής, αλλά έχει και επιπτώσεις στην πράξη. Τούτο αποτελεί πράγματι αιτία διάκρισης σε διάφορους τομείς.

4.4.1. Κατ`αρχάς στον οικογενειακό τομέα. Αναρίθμητες είναι οι περιπτώσεις συγγενών των πολιτών της Ένωσης οι οποίοι όντας υπηκόοι κράτους μέλους, και παρόλο που έχουν κατά παρέκκλιση το δικαίωμα εισόδου και διαμονής το οποίο απολαύουν οι πολίτες της Ένωσης, αντιμετωπίζουν προβλήματα μετακίνησης στο εσωτερικό της Κοινότητας διότι κάθε φορά τους ζητείται θέωρηση.

4.4.2. Κατά δεύτερο λόγο όσον αφορά την πρόσβαση στην εσωτερική αγορά. Η υποχρέωση θεώρησης παρακωλύει τη δυνατότητα μη υπηκόου της Κοινοτητας να μεταβεί σε άλλο κράτος μέλος:

- για την αγορά αγαθών όπως ορίζει η λογική της εσωτερικής αγοράς 7

- για την παροχή υπηρεσιών, όπως σαφώς ορίζει το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΚ () 7

- για την αποδοχή υπηρεσιών, η οποία και αυτή προβλέπεται από τη Συνθήκη ΕΚ, εφόσον το Δικαστήριο έχει θεσπίσει ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών περιλαμβάνει την ελευθερία, των δικαιούχων των υπηρεσιών, να μεταβούν σε άλλο κράτος μέλος προκειμένου να αποδεχτούν σε αυτό υπηρεσίες χωρίς να υποβάλλονται σε περιορισμούς (). Αν θεωρηθεί ότι οι τουρίστες, οι αποδέκτες ιατρικής θεραπείας καθώς και όσοι πραγματοποιούν ταξίδια για εκπαιδευτικούς ή επαγγελματικούς λόγους πρέπει να θεωρούνται αποδέκτες των υπηρεσιών (), τότε γίνεται αντιληπτό τί διακρίσεις υφίστανται οι πολίτες αυτοί, αλλά και πόσο ζημιώνονται οικονομικά πολυάριθμες κατηγορίες οικονομικών φορέων και ελεύθερων ευρωπαίων επαγγελματιών, εφόσον οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πάνω από 9 εκατομμύρια.

4.4.3. Άλλη δυσχέρεια αποτελεί η απόσταση των μη κοινοτικών εργαζομένων που διαμένουν σε κράτος μέλος, στο πλαίσιο της παροχής υπηρεσιών. Οι πρακτικές δυσκολίες που συνεπάγεται η απόκτηση θεώρησης (συχνά απαραίτητη σε ελάχιστο χρονικό διάστημα) αν, από τη μια πλευρά, δημιουργούν δυσκολίες στις επιχειρήσεις που λειτουργούν σε άλλο κράτος μέλος σε σχέση με τις επιχειρήσεις του κράτους αυτού - προκαλώντας με τον τρόπο αυτό στρεβλώσεις του ανταγωνισμού - από την άλλη θέτουν τους εργαζόμενους αυτούς σε κατώτερη μοίρα ακόμη και στην αγορά εργασίας του κράτους διαμονής. Πράγματι μια επιχείρηση που λειτουργεί συχνά στον τομέα αυτό μπορεί να οδηγηθεί να προσλάβει κατά προτίμηση εργαζόμενους, έστω και υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίοι όμως δεν υποχρεούνται να έχουν θεώρηση.

5. Το δικαίωμα του ταξιδεύειν για τους υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι δεν διαμένουν σε κράτος μέλος

5.1. Η πρόταση οδηγίας θέτει ως στόχο επίσης την ελευθερία μετακίνησης στο εσωτερικό της Κοινότητας για τους υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι έχουν εισέλθει νομίμως σε κράτος μέλος, για σύντομο χρονικό διάστημα, τόσο σε περίπτωση εισόδου με θεώρηση όσο και χωρίς.

5.1.1. Στην πρώτη περίπτωση (είσοδος με θεώρηση), για να μπορέσει κάποιος να μεταβεί σε άλλα κράτη μέλη - εντός της σύντομης χρονικής περιόδου που έχει χορηγηθεί κατά την είσοδο (τρεις μήνες) - θα πρέπει να κατέχει θεώρηση που να ισχύει σε ολόκληρη την Κοινότητα, σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν τον κανονισμό «Θεώρηση» και τη συνθήκη «Εξωτερικά σύνορα».

5.1.1.1. Μπορεί επίσης να παρουσιαστεί το ενδεχόμενο, εφόσον δεν ισχύει ακόμη η εναρμόνιση των εθνικών πολιτικών όσον αφορά τις θεωρήσεις (), ότι η θεώρηση που απαιτεί το κράτος μέλος στο οποίο πραγματοποιείται η πρώτη είσοδος, να μην απαιτείται από όλα τα κράτη μέλη. Στην περίπτωση αυτή οι μετακινήσεις χωρίς θεώρηση θα επιτραπούν μόνο στα κράτη μέλη από τα οποία δεν ζητείται θεώρηση. Για παράδειγμα, ένας Αυστραλός που θέλει να πάει στη Γαλλία πρέπει να έχει θεώρηση 7 από τη Γαλλία όμως μπορεί να μεταβεί σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος χωρίς θεώρηση (με εξαίρεση την Ισπανία). Αν επιθυμεί να πάει στην Ισπανία πρέπει να έχει τη θεώρηση που χορηγούν οι ισπανικές αρχές.

5.1.2. Στη δεύτερη περίπτωση (είσοδος χωρίς θεώρηση) υπάρχουν δύο ενδεχόμενα.

5.1.2.1. Το πρώτο: η θεώρηση δεν απαιτείται από κανένα κράτος μέλος. Οι μετακινήσεις επιτρέπονται χωρίς θεώρηση αλλά πάντα εντός του ορίου των τριών μηνών.

5.1.2.2. Το δεύτερο: η θεώρηση δεν απαιτείται από το κράτος μέλος εισόδου, αλλά από άλλα κράτη μέλη. Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι δυνατή μόνο στις χώρες που δεν απαιτούν θεώρηση.

5.1.3. Οι περιπτώσεις που αναφέρονται ανωτέρω στα σημεία 5.1.1.1 και 5.1.2.2 θα περιορίσουν, από πολλές απόψεις, σημαντικά και ανώφελα το δικαίωμα του ταξιδεύειν όταν τεθεί σε ισχύ η οδηγία. Η ΟΚΕ εύχεται να πρόκειται απλά για μεταβατικό στάδιο σύντομης διάρκειας, και καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να ενεργήσουν έτσι ώστε να επιτευχθεί το συντομότερο η πλήρης εναρμόνιση των πολιτικών για τη θεώρηση.

5.1.4. Η ΟΚΕ έχει γνώση του γεγονότος ότι η οδηγία που είναι αντικείμενο της παρούσης γνωμοδότησης, θα καταστήσει δυνατό το δικαίωμα του ταξιδεύειν με μία μόνο θεώρηση που να ισχύει για ολόκληρη την Κοινότητα, σε υπηκόους περισσότερων τρίτων χωρών από εκείνες που προβλέπει η συμφωνία του Σένγκεν. Πράγματι ο αρνητικός κατάλογος του κανονισμού «θεώρηση» είναι συντομότερος από τον αντίστοιχο της συμφωνίας Σένγκεν (για παράδειγμα δεν περιλαμβάνονται πλέον πολλές χώρες της Βρετανικής Κοινοπολιτείας, οι οποίες υπάρχουν στον αρνητικό κατάλογο της συμφωνίας του Σένγκεν). Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρόκειται για ένα θετικό βήμα.

5.1.5. Η ΟΚΕ επισημαίνει το ενδιαφέρον που έχει η παροχή του δικαιώματος του ταξιδεύειν στους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν διαμένουν αλλά βρίσκονται νομίμως σε κράτος μέλος, για την πλήρη και ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Δεν μπορεί πράγματι να αγνοηθεί το γεγονός ότι το μεγάλυτερο τμήμα αυτών των ταξιδίων πραγματοποιούνται για τουριστικούς, επαγγελματικούς, εκπαιδευτικούς λόγους ή λόγους υγείας κ.λπ. Για το λόγο αυτό φαίνεται τουλάχιστον περιοριστική η προσέγγιση του θέματος του δικαιώματος του ταξιδεύειν από την πλευρά και μόνο της μετανάστευσης. Πολύ δε περισσότερο που ο κανονισμός «Θεώρηση» επιβάλλει την υποχρέωση θεώρησης σε πολλές τρίτες χώρες που δεν είναι χώρες μετανάστευσης (αρκεί να σκεφτούμε τις χώρες του Περσικού Κόλπου).

6. Νομική βάση

6.1. Από τα προαναφερθέντα καθίσταται σαφές ότι η οδηγία αποσκοπεί στην υλοποίηση των στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 7 Α της Συνθήκης ΕΚ.

6.2. Ωστόσο η ΟΚΕ συμμερίζεται την πρόταση της Επιτροπής να ληφθεί ως νομική βάση της οδηγίας το άρθρο 100.

6.3. Το γεγονός ότι στην οδηγία λαμβάνονται υπόψη λύσεις που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο των συνοδευτικών μέτρων τα οποία εντάσσονται στον τίτλο VI της Συνθήκης για την ΕΕ, δεν πρέπει να οδηγήσει στο σφάλμα να προσδοθούν στην οδηγία εξουσίες που να υπερβαίνουν το περιεχόμενο της Συνθήκης ΕΚ και τις αρμοδιότητες της Κοινότητας. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ τάσσεται κατά κάθε ενδεχόμενου μεικτού οργάνου (πρώτος και τρίτος πυλώνας).

7. Παρατηρήσεις και προτάσεις

7.1. Η πρόταση οδηγίας - τόσο για τους μόνιμους κατοίκους κράτους μέλους όσο και για τους υπηκόους τρίτων χωρών - προβλέπει, μεταξύ των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την άσκηση του δικαιώματος του ταξιδεύειν, την προϋπόθεση διάθεσης επαρκών μέσων διαβίωσης τόσο για τη διάρκεια της διαμονής όσο και της μετεπιβίβασης ή ακόμη για την επιστροφή στο κράτος μέλος αναχώρησης ή προς τρίτη χώρα. Η ΟΚΕ εκφράζει την απορία της όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης του εν λόγω ζητήματος στις προτάσεις οδηγίας, και σε συνάρτηση με τις πρακτικές συνέπειες.

7.1.1. Πράγματι, στην περίπτωση των υπηκόων που διαμένουν νομίμως σε κάποιο κράτος μέλος, η ΟΚΕ εκτιμά ότι, κατ`αναλογία με το κοινοτικό δίκαιο, ο τίτλος διαμονής θα πρέπει να παρέχει από μόνος του το δικαίωμα του ταξιδεύειν, χωρίς να υπόκειται νομικώς σε προϋποθέσεις όπως η ύπαρξη μέσων διαβίωσης ().

7.1.2. Στην περίπτωση των υπηκόων τρίτων χωρών που δεν διαμένουν σε κράτος μέλος, η διάθεση μέσων διαβίωσης απαιτείται ήδη από την πρώτη είσοδο στην Κοινότητα, μαζί με τη θεώρηση: σήμερα από τις εθνικές διατάξεις, στο μέλλον από τη συνθήκη «Εξωτερικά σύνορα». Πράγματι, κατά τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων, μαζί με τις απαιτούμενες διατυπώσεις διαμονής ζητείται να αποδειχθεί ότι: «διαθέτει επαρκή μέσα για τη συντήρησή του, τόσο για τη διάρκεια της προβλεπόμενης διαμονής ή διέλευσης όσο και για την επιστροφή του στη χώρα καταγωγής ή για το ταξίδι προς τρίτο κράτος όπου είναι εγγυημένο ότι θα του επιτραπεί η είσοδος, ή είναι σε θέση να εξασφαλίσει νόμιμα τα μέσα αυτά (). Είναι σαφές ότι η προαναφερόμενη προϋπόθεση πρέπει να θεωρείται ήδη πληρωθείσα, και κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται να απαιτηθεί αργότερα για τις ενδοκοινοτικές μετακινήσεις.»

7.1.3. Είναι προφανές ότι υφίσταται πάντοτε το ενδεχόμενο ο υπήκοος τρίτης χώρας που ασκεί το δικαίωμα του ταξιδεύειν να βρεθεί εν συνεχεία, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, χωρίς μέσα διαβίωσης. Σε αυτή την περίπτωση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν λάβει προληπτικά μέτρα προκειμένου ο εν λόγω υπήκοος να μην δύναται να αποταθεί στην κοινωνική αρωγή. Από την άλλη πλευρά, δεν είνει δυνατόν να πολλαπλασιαστούν οι αστυνομικοί έλεγχοι, περιορίζοντας κατ`αυτόν τον τρόπο την άσκηση του δικαιώματος του ταξιδεύειν, απλώς και μόνον λόγω της εικασίας ότι ο πολίτης που θα βρεθεί χωρίς μέσα διαβίωσης ενδέχεται να τα εξασφαλίσει με αθέμιτο τρόπο.

7.1.4. Εάν, εξάλλου, ληφθεί υπόψη ότι στα περισσότερα κράτη που έχουν συνυπογράψει την συμφωνία του Schengen οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα έχουν ήδη καταργηθεί και ότι η κατάργηση αυτή πρόκειται να επεκταθεί στο μέλλον σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεραίνεται ότι η τήρηση του όρου που θέτει η πρόταση οδηγίας για την άσκηση του δικαιώματος των υπηκόων τρίτων χωρών να ταξιδεύουν - ανεξάρτητα από το εάν προβλέπεται διαμονή τους ή όχι - θα είναι δυνατόν να εξακριβώνεται μόνον μέσω ελέγχων που θα πραγματοποιούνται στο εσωτερικό των κρατών μελών. Αυτό συνεπάγεται ότι το έργο της εντατικοποίησης των ελέγχων επί των προσώπων θα πρέπει να ανατεθεί στα όργανα της τάξεως. Κατά πρώτον τούτο θα προκαλούσε δυσχέρειες σε ορισμένα κράτη μέλη όπου η αστυνομία δεν διαθέτει σχετικές αρμοδιότητες. Η πρόταση της καθιέρωσης ελέγχων αυτού του είδους είναι δυνατόν να μην γίνει γενικώς αποδεκτή. Εξάλλου, η πρόταση είναι παράλογη δεδομένου ότι, πολύ απλά, με τον τρόπο αυτό οι έλεγχοι που καταργούνται στα σύνορα θα αντικατασταθούν με εσωτερικούς ελέγχους. Εξάλλου, δεδομένου ότι οι εν λόγω έλεγχοι δεν θα είναι δυνατόν να πραγματοποιούνται με αντικειμενικές μεθόδους, θα στρέφονται αναπόφευκτα προς τα πρόσωπα εκείνα που, εξωτερικά, θα δίνουν την εντύπωση ότι δεν είναι υπήκοοι. Στην ουσία, η σχετική κανονιστική διάταξη θα προσελάμβανε έναν απεχθή χαρακτήρα φυλετικών διακρίσεων, τίμημα που θα κληθούν να καταβάλουν οι πολίτες της Ένωσης που ανήκουν σε φυλετικές μειονότητες ή, ακόμη και άτομα με σωματικά χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά που διακρίνουν την πλειοψηφία του πληθυσμού. Αυτό θα έλθει σε σοβαρή αντίφαση με τις προσπάθειες που η Κοινότητα καταβάλλει επί σειρά ετών με στόχο την κατάργηση, και στη δημόσια διοίκηση, των στάσεων που θα μπορούσαν να έχουν την έννοια της άσκησης φυλετικών διακρίσεων (). Στο σημείο αυτό η ΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας να ζητήσει από την Επιτροπή και το Συμβούλιο μια προσεκτική επαλήθευση στα πλαίσια της καταπολέμησης των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας, της διάδοσης μορφών ελέγχου οι οποίες δεν είναι πάντοτε οι προσήκουσες και οι οποίες επικεντρώνονται σε εθνικές και φυλετικές μειονότητες και στους μετανάστες.

7.1.5. Από τα ανωτέρω, συνάγεται ότι η ΟΚΕ είναι σύμφωνη ως προς την αρχή κατά την οποία ο υπήκοος τρίτης χώρας που ασκεί το δικαίωμα του ταξιδεύειν πρέπει να διαθέτει ή να εξασφαλίζει νομίμως επαρκή μέσα διαβίωσης τόσο για τη διαμονή του όσο και για τις μετακινήσεις του. Εντούτοις, τούτο δεν συνεπάγεται ότι η εν λόγω υποχρέωση θα πρέπει να συνοδεύεται από την υποχρέωση να αποδεικνύεται το γεγονός αυτό ανά πάσα στιγμή, διότι κάτι τέτοιο θα συνέβαλε σε εντατικοποίηση των αστυνομικών ελέγχων και θα είχε ως αποτέλεσμα, αφενός, τον περιορισμό του δικαιώματος του ταξιδεύειν και, αφετέρου, την αναπόφευκτη υπόθαλψη φυλετικών διακρίσεων. Για αυτούς τους λόγους, η ΟΚΕ προτείνει τη διαγραφή της δεύτερης παύλας του σημείου 1 του άρθρου 3, καθώς και τις συναφείς αναφορές στα σημεία 1 και 2 του άρθρου 4 της παρούσας πρότασης οδηγίας. Αντ`αυτού προτείνεται η ενσωμάτωση νέου άρθρου στο οποίο να αναφέρεται ότι: «Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που ασκούν το δικαίωμα του ταξιδεύειν πρέπει να διαθέτουν επαρκή μέσα διαβίωσης τόσο για τη διάρκεια της σχεδιαζόμενης διαμονής ή της διέλευσης όσο και για την επιστροφή στο κράτος μέλος που εξέδωσε τον τίτλο διαμονής ή για το ταξίδι προς την τρίτη χώρα στην οποία έχουν εξασφαλίσει ότι θα γίνουν δεκτοί, ή να είναι σε θέση να αποκτήσουν νομίμως τα προαναφερθέντα μέσα. Συνεπώς, το δικαίωμα του ταξιδεύειν δεν περιλαμβάνει το δικαίωμα της αιτήσεως δημόσιας αρωγής από το κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου ασκείται το δικαίωμα του ταξιδεύειν».

7.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά τα αίτια που την οδήγησαν να μην εφαρμόσει κατά γράμμα όσον αφορά την οδηγία την κανονιστική ρύθμιση που προέβλεπε το σχέδιο συνθήκης για τα «εξωτερικά σύνορα» σχετικά με την εναπομείνασα ισχύ του τίτλου διαμονής που πρέπει να υπερβαίνει τους τέσσερεις μήνες την στιγμή της εισόδου ().

7.3. Η ΟΚΕ σκοπεύει να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής και του Συμβουλίου στην περίπτωση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν σε χώρες οι οποίες έχουν συνυπογράψει την συφωνία σύνδεσης γιά τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Με βάση τη λογική της επέκτασης της εσωτερικής αγοράς στον ΕΟΧ, το δικαίωμα του ταξιδεύειν στο εσωτερικό της Κοινότητας θα πρέπει να επεκταθεί και στους εν λόγω πολίτες, ακόμη δε περισσότερο αφού αυτοί είναι ήδη ελεύθεροι να διασχίζουν τα σύνορα ορισμένων κρατών μελών ().

7.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι, στο πλαίσιο του δικαιώματος των υπηκόων τρίτων χωρών να ταξιδεύουν, θα πρέπει να προβλέπεται απέλαση σε περίπτωση που διαπιστώνεται ανωμαλία ως προς την απαίτηση της κατοχής τίτλου διαμονής ή σχετικής θεώρησης, σε περίπτωση που τούτο είναι αναγκαίο.

7.5. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με τις κανονιστικές ρυθμίσεις που προβλέπουν (άρθρο 3, παράγραφος 3 και άρθρο 4, παράγραφος 5) την απέλαση των υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι αποτελούν «απειλή για την δημόσια τάξη». Ωστόσο, κατά την υιοθέτηση τέτοιων μέτρων, ζητεί τη συμμόρφωση προς την έννοια της «απειλής για την δημόσια τάξη» η οποία περιλαμβάνεται στους κανόνες της οδηγίας 64/221, ακριβώς όπως αυτή έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο ().

7.6. Η ΟΚΕ ζητεί εξάλλου σε όλες τις περιπτώσεις απέλασης που προβλέπονται βάσει της οδηγίας να διασφαλισθεί σαφώς το δικαίωμα του υπηκόου που έχει πληγεί από μέτρα απέλασης να προσφεύγει στη δικαιοσύνη και να εκπροσωπείται νομίμως, όπως προβλέπουν οι διεθνείς συμβάσεις (), και κατ`αναλογία προς τους κανόνες της οδηγίας 64/221. Κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερομένου, η προσφυγή θα πρέπει να δύναται να έχει ανασταλτικό χαρακτήρα.

7.7. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν εισήγαγε στην πρόταση οδηγίας ως υποχρεωτικό όρο τα άτομα που ασκούν το δικαίωμά τους να ταξιδεύουν να δηλώνουν την παρουσία τους στην περιοχή του κράτους μέλους όπου μεταβαίνουν, σε αντίθεση με τα όσα προβλέπει η Σύμβαση περί εφαρμογής της Συμφωνίας του Schengen. Όσον αφορά το άρθρο 5 της πρότασης οδηγίας, η ΟΚΕ εύχεται να επιτευχθεί το ταχύτερο δυνατό η εναρμόνιση σε κοινοτική κλίμακα των προαναφερθέντων κανόνων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τους υπηκόους των κρατών μελών.

8. Συμπεράσματα

8.1. Στο φως των σκέψεων και των παρατηρήσεων που διατυπώθηκαν πιό πάνω, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση οδηγίας. Ζητεί ωστόσο να γίνουν οι τροποποιήσεις που αναφέρονται στην προηγούμενη ενότητα.

8.2. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η εν λόγω οδηγία πρέπει να υιοθετηθεί ανεξάρτητα από την οδηγία που αφορά την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Πράγματι, όπως ελέχθη ήδη, το δικαίωμα του ταξιδεύειν είναι δυνατόν να ασκείται τόσο στις περιπτώσεις που οι έλεγχοι θα καταργηθούν, όσο και στις περιπτώσεις εκείνες που θα παραμείνουν. Εξάλλου, η ύπαρξη της συμφωνίας του Schengen προτείνει σήμερα την συνύπαρξη και των δύο περιπτώσεων στο εσωτερικό της Κοινότητας.

8.3. Η ΟΚΕ φρονεί επίσης ότι η οδηγία είναι δυνατόν να υιοθετηθεί δίχως να χρειάζεται να έχουν προηγουμένως εγκριθεί τα συνοδευτικά μέτρα που αφορούν την διέλευση των εξωτερικών συνόρων. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, ενώ η οδηγία μπορεί να τεθεί πάραυτα σε ισχύ όσον αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Κοινότητα, πρέπει να αναβληθεί η εφαρμογή της όσον αφορά τους επισκέπτες στην ΕΕ έως ότου υιοθετηθούν και τεθούν σε εφαρμογή τα διάφορα συνοδευτικά μέτρα για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων.

8.4. Γιά το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ συνιστά στο Συμβούλιο να υιοθετήσει το ταχύτερο δυνατόν την πρόταση οδηγίας υπό την επιφύλαξη των παραπάνω όρων σχετικά με τη θέση της σε ισχύ, ώστε να μην καθυστερήσει περισσότερο η κάλυψη εκ μέρους της Κοινότητας ενός μεγάλου κενού στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και στην διασφάλιση ενός αναμφισβήτητου δικαιώματος, του δικαιώματος του ταξιδεύειν.

Βρυξέλλες, 28 Φεβρουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 306 της 17. 11. 1995, σ. 5.

() Έγγρ. CES 560/91, ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12.

() Έγγρ. CES 1122/91, ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991.

() Ψήφισμα Α3-139/91, ΕΕ αριθ. C 183 της 15. 7. 1991, σ. 473.

() SEC(91) 1855 τελικό.

() Ψήφισμα Α3-0284/92, ΕΕ αριθ. C 337 της 21. 12. 1992, σ. 211.

() Ψήφισμα Α4-0169/95, ΕΕ ... (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί) ...

Στην παράγραφο 40 αναφέρονται τα εξής: ... εκφράζει τη διακαή επιθυμία να δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση του νομικού καθεστώτος υπό το οποίο τελούν οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως σε ένα κράτος μέλος 7 επαναλαμβάνει την άποψή του, σύμφωνα με την οποία η ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Κοινότητας πρέπει να διασφαλίζεται σε οποιοδήποτε άτομο διαμένει νομίμως σε ένα κράτος μέλος, ασχέτως της καταγωγής, της υπηκοότητας, του θρησκεύματος και του χρώματός του 7 καλεί την Επιτροπή να υποβάλει, πριν την 1η Ιανουαρίου 1996, σχετικές προτάσεις και να καταρτίσει κατάλογο, αφενός, των νομοθετικών διατάξεων που συμβάλλουν, σε αντιδιαστολή με τους πολίτες της Ένωσης, σε διακρίσεις εις βάρος των υπηκόων τρίτων χωρών και, αφετέρου, των προϋποθέσεων που πρέπει να πληρούνται προκειμένου να τους παρασχεθεί δυνατότητα απόκτησης της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

() Έγγρ. COM(94) 23 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 148 της 30. 5. 1994.

() Οι ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις της Συνθήκης της ΕΚ, που άπτονται της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, θέτουν ως όρο για την άσκηση του δικαιώματος του ταξιδεύειν εκ μέρους των δικαιούχων του κοινοτικού δικαίου την επίδειξη - κατά τη διέλευση των συνόρων ενός κράτους μέλους - έγκυρου δελτίου ταυτότητας. Ωστόσο, οι προαναφερθείσες διατάξεις δεν παρεμβαίνουν επί του δικαιώματος του ταξιδεύειν, υπό την έννοια ότι δεν προβλέπουν την παραμικρή δυνατότητα διακριτικής μεταχείρισης εκ μέρους της αρμόδιας αρχής του ενδιαφερομένου κράτους μέλους, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην περίπτωση πολυάριθμων υπηκόων τρίτων χωρών στους οποίους η θεώρηση δύναται είτε να χορηγηθεί είτε όχι.

() Στη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948, στη Διεθνή Σύμβαση για τα αστικά και τα πολιτικά δικαιώματα του 1966, καθώς και στο Πρωτόκολλο αριθ. 4 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναγνωρίζεται το δικαίωμα να εγκαταλείψει κανείς μια χώρα, συμπεριλαμβανομένης και της δικής του, και να επιστρέψει στη χώρα του. Η υποχρεωτική αποδοχή αλλοδαπού υπηκόου επιβάλλεται, σύμφωνα τόσο με τη Διακήρυξη όσο και με συνακόλουθες Συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών, μόνον για τα άτομα που αιτούνται τη χορήγηση ασύλου. Στο καταληκτήριο έγγραφο της Διάσκεψης της ΔΑΣΕ στη Βιέννη (Ιανουάριος 1989), τα συμμετέχοντα κράτη - προς επιβεβαίωση των εν λόγω δικαιωμάτων - δεσμεύθηκαν να κάνουν χρήση της εξουσίας τους για τον περιορισμό της ελεύθερης μετακίνησης μόνον σε εξαιρετικές περιπτώσεις, καθώς και να πράξουν τα δέοντα προκειμένου οι πολιτικές τους που άπτονται της εισόδου υπηκόων τρίτων χωρών στην επικράτειά τους να ευνοούν τις λεγόμενες «διαπροσωπικές επαφές» (οικογενειακές συναντήσεις, συνάψεις γάμων, κ.λπ.). Παρότι οι δεσμευτικές διατάξεις στο πλαίσιο των προαναφερθέντων μέσων δεν επαρκούν για τον ολοκληρωμένο ορισμό του δικαιώματος του ταξιδεύειν, είναι προφανές ότι το εν λόγω δικαίωμα συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

() Δεδομένων των αρμοδιοτήτων της Κοινότητας επί της συνολικής επικράτειας των κρατών μελών, το δικαίωμα του ταξιδεύειν στο εσωτερικό της δύναται να εξομοιωθεί με το δικαίωμα - που αναγνωρίζεται από τις διεθνείς συμβάσεις οι οποίες αναφέρθηκαν στην προηγούμενη σημείωση - σύμφωνα με το οποίο κάθε άτομο που βρίσκεται νομίμως στην επικράτεια ενός κράτους μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερα.

() Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 231/95 του Συμβουλίου, της 25ης Σεπτεμβρίου 1995, ΕΕ αριθ. L 234/1 της 3. 10. 1995, για τον καθορισμό των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων πρέπει να διαθέτουν θεώρηση κατά τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών.

() Πρόταση απόφασης, δυνάμει του άρθρου Κ3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, για την κατάρτιση σύμβασης σχετικά με τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών, έγγρ. COM(93) 684 τελικό - Υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 10 Δεκεμβρίου 1993, ΕΕ αριθ. C 11 της 15. 1. 1994, σ. 6.

() Σύμβαση σχετικά με τον καθορισμό του αρμοδίου κράτους για την εξέταση αίτησης χορήγησης ασυλίας που υποβάλλεται σε ένα από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Δουβλίνο, 15 Ιουνίου 1990). - Βλ. Δελτίο ΕΚ, 6-1990. Επί του παρόντος, αναμένονται οι τελευταίες επικυρώσεις.

() Έγγραφο που δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί.

() Έγγρ. CES 1008/94, ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994.

() Στην έκθεση που υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών η συμβουλευτική επιτροπή για το ρατσισμό και την ξενοφοβία, προτείνει στο Συμβούλιο των Υπουργών: την παραχώρηση του δικαιώματος της ελεύθερης μετακίνησης στο εσωτερικό της Ένωσης στους μη κοινοτικούς πολίτες οι οποίοι διαμένουν νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους και είναι κάτοχοι τίτλου που πιστοποιεί το καθεστώς τους.

() Η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου ακόμη και σε ομάδες υπηκόων άλλων χωρών που δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους και οι οποίοι διαμένουν μονίμως στο έδαφος κράτους μέλους θα αποτελούσε πρόοδο από λογική άποψη για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Είναι παράλογο φορείς οι οποίοι συμμετέχουν στην κοινοτική οικονομική διαδικασία, είτε ως καταναλωτές είτε ως παρέχοντες υπηρεσίες, να μην περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Τούτο αντίκειται στην αρχή της ελεύθερης αγοράς (Κεφάλαιο ΙΙΙ, παράγραφος 6 της έκθεσης που αναφέρεται στη σημείωση αριθ. 1).

() «Το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής, δύναται με ειδική πλειοψηφία να επεκτείνει το ευεργέτημα των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου και σε υπηκόους τρίτου κράτους που παρέχουν υπηρεσίες και είναι εγκατεστημένοι στο εσωτερικό της Κοινότητας». Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα το εν λόγω άρθρο δεν έχει ακόμη τεθεί σε πρακτική εφαρμογή.

() Απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Ιανουαρίου 1984, Κοινές υποθέσεις 286/82 και 26/83, G.Luisi και G. Carlone κατά του Υπουργείου Οικονομικών, απόφαση του Δικαστηρίου, παράγραφος 16 - Συλλογή 1984, σ. 403.

() Ο κανονισμός «Θεώρηση» προβλέπει, αφενός, αρνητικό κατάλογο (τρίτες χώρες οι πολίτες των οποίων πρέπει να έχουν θεώρηση για να εισέλθουν σε όλα τα κράτη μέλη), και αφετέρου, τη δυνατότητα για τα κράτη μέλη να υποχρεώνουν πολίτες τρίτων χωρών που δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο αυτό να έχουν θεώρηση.

() Για ορισμένες κατηγορίες πολιτών της Κοινότητας (συνταξιούχους, εισοδηματίες και άλλα άτομα που δεν εργάζονται), η απαίτηση επαρκών μέσων προβλέπεται αλλά μόνο για την άσκηση του δικαιώματος διαμονής και όχι του δικαιώματος του ταξιδεύειν.

() Συμφωνία «Εξωτερικά σύνορα», άρθρο 7, σημείο ε - ΕΕ αριθ. C 11 της 15. 1. 1994.

() Στο ψήφισμα που εξέδωσε για τον ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό στις 27 Απριλίου1995, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εκπαιδεύσουν τους κοινωνικούς λειτουργούς, την αστυνομία και τους δικαστικούς ώστε να μεταχειρίζονται τις μειονότητες στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τρόπο συμβιβάσιμο με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και να θεσπίσουν μέτρα για την αντιμετώπιση των παραβιάσεων (Β4 - 0731/95, παράγραφος 10) - ΕΕ αριθ. C 126 της 22. 5. 1995, σ. 76.

() Βλ. την παράγραφο 33 της Έκθεσης της Επιτροπής η οποία προβλέπει την πρόταση οδηγίας (COM(95) 346 τελικό).

() Υφίστανται ήδη ειδικές συμφωνίες μεταξύ σκανδιναβικών χωρών όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων.

() Οδηγία του Συμβουλίου αριθ. 64/221 της 25ης Φεβρουαρίου 1964, ΕΕ αριθ. L 56 της 4. 4. 1964. Κατά το Δικαστήριο απαγορεύεται «τα μεμονωμένα κράτη μέλη να προβαίνουν σε μονομερή εκτίμηση δίχως να ελέγχονται από τα κοινοτικά όργανα». Το Δικαστήριο υποστηρίζει εξάλλου ότι η έννοια της δημόσιας τάξεως «προϋποθέτει», εν πάση περιπτώσει, «εκτός από διαταραχή της κοινωνικής τάξεως λόγω καταπάτησης του νόμου, και την ύπαρξη πραγματικής και αρκούντως σοβαρής απειλής για ένα από τα θεμελιώδη συμφέροντα του κοινωνικού συνόλου». Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβαίνουν στην εκτίμηση του βάσιμου και της σοβαρότητας των απειλών με κριτήρια την φρόνηση και την αναλογικότητα, αποκλείοντας το ενδεχόμενο επουσιώδεις παραβιάσεις να έχουν σοβαρές συνέπειες όπως, π.χ., η απέλαση. (Απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1974 σχετική με την υπόθεση 41/74, Van Duyn, βλ. Συλλογή 1974, σ. 1337 7 απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1975 σχετική με την υπόθεση 67/74, Bonsignore, βλ. Συλλογή 1975, σ. 1337 7 απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 1975, σχετική με την υπόθεση 36/75, Rutili, βλ. Συλλογή 1975, σ. 1219 7 απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1977, υπόθεση 30/77, Bouchereau, βλ. Συλλογή 1977, σ. 1999.)

() Bλέπε το άρθρο 13 του Διεθνούς Συμφώνου για τα δικαιώματα του πολίτη (Ηνωμένα Έθνη, 16 Δεκεμβρίου 1996).