16. 10.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/1 
Ι 
(Ανακοινώσεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Η διαφύλαξη των τροπικών δασών: ο ρόλος της Κοινότητας 
(89/C 264/01) 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Σελίδα 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Σοβαρότητα της κατάστασης 2 
2. Ανάγκη για ταχεία δράση 2 
3. Το ευρύτερο πλαίσιο 3 
II. ΑΠΟΨΙΛΩΣΗ: Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΠΛΕΥΡΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ 
1. Η τρέχουσα κατάσταση 3 
2. Προοπτικές: Αφρική, Ασία, Αμερική 3 
III. ΑΙΤΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ 
1. Αποψίλωση για γεωργικούς σκοπούς 4 
2. Υλοτόμηση για καύσιμη ξυλεία, ξύλα και ξυλεία 5 
3. Προγράμματα δημόσιας ανάπτυξης 5 
4. Φυσικά φαινόμενα 5 
IV. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΑΠΟΨΙΛΩΣΗΣ 
1. Κοινωνικές και ανθρωπιστικές 6 
2. Οικονομικές/Εμπορικές 6 
3. Περιβαλλοντικές συνέπειες 7 
V. ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ 
1. Επενδυτικές προτεραιότητες και προτεραιότητες τεχνικής βοήθειας 8 
2. Οικονομικές πολιτικές και προγραμματισμός εθνικής ανάπτυξης 9 
3. Έρευνα 10 
VI. ΠΑΡΕΛΘΟΥΣΕΣ ΚΑΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΙΛΩ­
ΣΗ ΤΡΟΠΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ 
Α. Διεθνής δράση 11 
1. Το Σχέδιο Δράσης για τα τροπικά δάση 11 
2. ΙΤΤΟ — Διεθνής οργανισμός τροπικής ξυλείας 11 
3. Άλλοι διεθνείς οργανισμοί 12 
4. Άλλες συντονιστικές προσπάθειες 13 
Β. Κοινοτικές και εθνικές δράσεις 13 
1. Κοινοτικές Δράσεις 13 
2. Εθνικά Προγράμματα Διμερούς Βοήθειας 15 
Γ. Μη κυβερνητικές οργανώσεις 15 
1. Ενώσεις Εμπορίου Ξυλείας 15 
2. ΜΚΟ για το περιβάλλον και την ανάπτυξη 16 
VII. ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΩΝ ΤΡΟΠΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ: 
ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 
1. Αναπτυκιακή βοήθεια και συνεργασία 16 
2. Δράσεις σχετικές με το εμπόριο στη ξυλεία 17 
3. Ανάπτυξη πρόσθετων πόρων 18 
4. Χρέη για στρατηγικές διαφύλαξης 19 
5. Έρευνα και ανάπτυξη 19 
Αριθ. C 264/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Σοβαρότητα της κατάστασης 
Η καταστροφή των τροπικών δασών έχει αυξηθεί σε 
τέτοιο βαθμό τα τελευταία χρόνια ώστε εκείνο που 
εθεωρείτο επί μακρόν ως σοβαρό πρόβλημα να έχει 
πλέον λάβει τη μορφή κρίσης παγκόσμιων διαστάσεων. 
Η διογκούμενη ανησυχία που εκδηλώνει το κοινό και ο 
πολιτικός κόσμος βασίζεται σε πολλούς παράγοντες: 
— η καταστροφή των τροπικών δασών, ιδίως με τις 
πυρκαϊές, συμβάλλει στις προκαλούμενες από τον 
άνθρωπο εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η 
χρήση ορυκτών καυσίμων αποδίδει σήμερα ετησίως 
στην ατμόσφαιρα περίπου 5 δισεκατ. τόνους άνθρα­
κα και η αποψίλωση των δασών προσθέτει τουλάχι­
στον 1 ακόμη δισεκατ. τόνους (ή ποσοστό περίπου 
20 %). Συνεπεία τούτου, οι συγκεντρώσεις διοξει­
δίου του άνθρακα εξακολουθούν να αυξάνονται με 
ρυθμό περίπου 0,4 % ετησίως, συμβάλλοντας — μαζί 
με άλλα αέρια όπως το μεθάνιο και οι χλωριοφθο-
ριοάνθρακες (CFC) — στο « φαινόμενο του θερμοκη­
πίου»- την παγίδευση της ηλιακής θερμότητας 
κοντά στη γήινη επιφάνεια, 
— τα τροπικά δάση διαδραματίζουν και με άλλους 
τρόπους σημαντικό ρόλο στους παγκόσμιους ατμο­
σφαιρικούς μηχανισμούς. Τα κάθε είδους δάση 
ανταλλάσσουν με την ατμόσφαιρα υγρασία και 
ενέργεια εντονότερα απ' ότι άλλοι τύποι κάλυψης 
του εδάφους. Τα τροπικά δάση με την πυκνή 
βλάστηση τους είναι ανεκτίμητα κι η καταστροφή 
τους μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο 
κλίμα, σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο. Η 
διεργασία της εξάτμισης και διαπνοής στη λεκάνη 
του Αμαζονίου, για παράδειγμα, και η κατ' ακολου­
θία μεταφορά υδρατμών μέσω της τροπόσφαιρας 
απολήγει στη μεταφορά θερμότητας από τις τροπι­
κές στις εύκρατες περιοχές, 
— τα τροπικά δάση υψηλής βροχόπτωσης αποτελούν 
το χώρο με το μεγαλύτερο απόθεμα γενετικών πόρων 
στον κόσμο. Μολονότι καλύπτουν μόνο 7 % της 
επιφάνειας της γής, περιέχουν το 50 % των ειδών 
της. Ο Ρίο Νέγκρο, παραπόταμος του Αμαζονίου, 
περιέχει από μόνος του 700 είδη ψαριών, τεσσερισή-
μισυ και πλέον φορές περισσότερα απ' όσα όλοι μαζί 
οι ποταμοί της Ευρώπης. Όμως, οι κίνδυνοι για την 
ποικιλία των βιολογικών ειδών γίνονται όλο και 
απειλητικώτεροι. Μεμονωμένο μεγάλο κίνδυνο 
αποτελεί η εξ ολοκλήρου καταστροφή των βιοτό­
πων, ιδιαίτερα στα τροπικά δάση, όπου η ποικιλία 
των ειδών είναι ιδιαίτερα υψηλή. Η μείωση της 
ποικιλίας των ειδών που προχωρεί με ρυθμό εκτιμώ­
μενο κα' ελάχιστο σε τρεις εξαφανίσεις ημερησίως 
(και ίσως μέχρι και 50 ημερησίως) και αφ' ετέρου της 
γενετικής ποικιλίας εντός του είδους, μειώνει το 
φάσμα του διαθέσιμου γενετικού υλικού για μελλο­
ντική χρήση στην ιατρική, γεωργία και άλλους 
ζωτικούς τομείς, 
— σε εθνικό επίπεδο, η απώλεια των τροπικών δασών 
μπορεί να αντιπροσωπεύει μείζονος κλίμακας κακή χρήση ζωτικών εθνικών πόρων, επιταχύνοντας τη 
διαδικασία υποβάθμισης του περιβάλλοντος και 
δυσχεραίνοντας την επίτευξη των στόχων της 
«συντηρούμενης ανάπτυξης». 
Η παρούσα κρίση αφορά όλους τους τύπους τροπικών 
δασών, από τα «κλειστά» πεδινά δάση υψηλής βροχό­
πτωσης που αποτελούν τυπική μορφή των δασών στις 
λεκάνες του Αμαζονίου και του Κογκό και στο 
αρχιπέλαγος της νοτιοανατολικής Ασίας, μέχρι τα 
ορεινά (λοφώδη) δάση μέτριας βροχόπτωσης, τα ξηρά 
τύπου σαβάνα δάση (συχνά σε κατάσταση ερήμωσης), 
τα δάση των περιοχών των μουσώνων και τα σε μεγάλο 
βαθμό δάση κωνοφόρων υψηλών ορεινών περιοχών, 
κυρίως των Άνδεων και του Ίντου Κους-Ιμαλάϊα. Είναι 
όμως ιδιαιτέρως οξεία στα πεδινά δάση υψηλής 
βροχόπτωσης. Τα δάση αυτά όχι μόνο φιλοξενούν τη 
μεγάλη πλειοψηφία ιθαγενών πληθυσμών ενδιαιτούμε-
νων στα δάση και τη μεγαλύτερη ποικιλία ειδών του 
φυτικού και ζωικού βασιλείου, των οποίων οι ιδιότητες 
μπορεί να είναι ανυπολόγιστης αξίας για τις σύγχρονες 
βιομηχανικές καθώς και τις παραδοσιακές και αναπτυσ­
σόμενες κοινωνίες, αλλά είναι επίσης και η πηγή της 
πολυτιμώτερης ξυλείας. 
Η έσχατη πενία και ο υπερπληθυσμός αποτελούν. τις 
σοβαρώτερες αιτίες καταστροφής των τροπικών δασών. 
Οι επιπτώσεις τους επιτείνονται από επικρατούσες 
μορφές ελέγχου και κυριότητας της γης που πολλαπλα­
σιάζουν το φαινόμενο της ακτημοσύνης και κατά 
συνέπεια της λαιμαργίας για απόκτηση γης. Δύο 
αμεσώτερες πιέσεις που δημιουργούν την κρίση αυτή 
συνδέουν τις αναπτυσσόμενες χώρες με τις αναπτυγμέ­
νες μέσω της ζήτησης για σκληρή ξυλεία ή φθηνό κρέας 
βοοειδών. 
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, είχε καταστραφεί περίπου 
το ήμισυ του συνόλου των τροπικών δασών που 
υπήρχαν στις αρχές του αιώνα και η αντίστοιχη γη 
μεταστράφηκε σε άλλες χρήσεις. Σύμφωνα με τη μόνη 
επίσημη σε παγκόσμια κλίμακα επισκόπηση της 
αποψίλωσης των δασών, που έκανε ο FAO το 1981 
(αναθεωρήθηκε το 1984), ο ρυθμός απώλειας των 
τροπικών δασών ανερχόταν σε 11 περίπου εκατ. εκτάρια 
ετησίως (έκταση περίπου τρεις φορές όσο το μέγεθος 
του Βελγίου). 
Ο ρυθμός αυτός απώλειας τροπικών δασών παρουσίασε 
τα τελευταία χρόνια απότομη επιτάχυνση κάθε χρόνο. 
Το Βραζιλιανό Ίδρυμα Διαστημικών Ερευνών, για 
παράδειγμα, ισχυρίζεται ότι η Βραζιλία μόνη της έχασε 
πάνω από 25 εκατ. εκτάρια δασών υψηλής βροχόπτω­
σης και θαμνώδους έντασης (σαβάνας) το 1988. (Institu-
to de Pesquises Espacias, 1989). Με τους σημερινούς 
ρυθμούς απώλειας δασών, στις αρχές του 21ου αιώνα 
(2010-2025) ενδέχεται να μην έχουν απομείνει παρά 
ελάχιστες από τις πλέον απομεμακρυσμένες δασικές 
περιοχές, κυρίως στις λεκάνες του Αμαζονίου και του 
Κονγκό. 
2. Η ανάγκη για ταχεία δράση 
Η κρίση της αποψίλωσης των δασών είναι πολύπλοκη 
και δεν επιδέχεται απλουστευμένες λύσεις. Πρέπει να 
αναληφθεί ταυτόχρονη δράση σε πολλά μέτωπα. Εξ ού 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/3 
και η ανάγκη συντονισμένης στρατηγικής τόσο από την 
πλευρά της Κοινότητας και των κρατών μελών όσο και, 
κατά κύριο λόγο, στο ευρύτερο διεθνές πλαίσιο. 
Η Κοινότητα επηρεάζεται και άμεσα και έμμεσα από 
την κρίση ως προς τα τροπικά δάση. Επηρεάζεται 
άμεσα λόγω συμβολής της αποψίλωσης των δασών στο 
φαινόμενο του θερμοκηπίου, απώλειας γενετικού υλι­
κού που πιθανώς να είναι αποφασιστικής σημασίας 
στην επίλυση σημερινών και μελλοντικών προβλημά­
των και λόγω απειλών στον εφοδιασμό της με ξυλεία. 
Επηρρεάζεται έμμεσα λόγω ενδεχόμενης κατάρρευσης 
των αναπτυξιακών προσπαθειών σε τοπικό και περιφε­
ρειακό επίπεδο, εξαιτίας περιβαλλοντικών διαταρά­
ξεων με συνεπακόλουθη απειλή στον εφοδιασμό με 
τρόφιμα και συνεπώς επιπτώσεις στην πολιτική σταθε­
ρότητα. 
Η πολιτιστική, πολιτική, οικονομική, κοινωνική και 
γεωργοδασική ποικιλία των κρατών στα οποία απλώνο­
νται τροπικά δάση επιβάλλει ανάλογη διαφοροποίηση 
της κοινοτικής και διεθνούς στρατηγικής για τη 
διαφύλαξη τους. Ειδικώτερα, στην επεξεργασία της 
στρατηγικής αυτής θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι 
πολιτικές των παραγωγών χωρών. 
Η εφαρμογή της κοινοτικής στρατηγικής για τη 
διαφύλαξη των τροπικών δασών πρέπει να είναι 
αποτέλεσμα διαλόγου μεταξύ της Κοινότητας και των 
ενδιαφερόμενων χωρών ή περιφερειών, θα είναι δε 
συνάρτηση των σχέσεων που διατηρεί η Κοινότητα με 
τις χώρες αυτές στο οικονομικό και εμπορικό πεδίο 
καθώς και στο χώρο της αναπτυξιακής συνεργασίας. 
Η κοινοτική στρατηγική θα πρέπει από μόνη της να 
είναι ικανή να εξασφαλίσει την αξιόλογη συμβολή της 
Κοινότητας στην επίλυση των σημερινών προβλημά­
των. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει, παράλληλα, να έχει 
και μία διεθνή διάσταση. Είναι πράγματι απαραίτητο οι 
άλλοι πρωταγωνιστές, για παράδειγμα, οι Ηνωμένες 
Πολιτείες, η ΕΖΕΣ και η Ιαπωνία καθώς και οι 
κεντρικώς σχεδιαζόμενες οικονομίες να συμμετάσχουν 
σε εναρμονισμένες δραστηριότητες με την πλήρη 
συνεργασία ταυτόχρονα των κυριότερων χωρών στις 
οποίες ανευρίσκονται τα εναπομένοντα τροπικά δάση. 
3. Το ευρύτερο πλαίσιο 
Στο ψήφισμα για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την 
Κοινότητα, που υιοθέτησε το Συμβούλιο στις 8 Ιου­
νίου 1989, υπογραμμίστηκε η παγκόσμια διάσταση του 
«φαινομένου του θερμοκηπίου» και η ανάγκη για την 
Κοινότητα και τα κράτη μέλη να παίξουν ολοκληρωμέ­
νο ρόλο στον καθορισμό και την εφαρμογή μίας 
παγκόσμιας αντίδρασης στο πρόβλημα. Τα μέτρα για τη 
διαφύλαξη των τροπικών δασών έχουν μεγάλη σπου­
δαιότητα για τη διατήρηση της παγκόσμιας κλιματικής 
σταθερότητας. Όπως τονίζεται στο ανωτέρω ψήφισμα 
του Συμβουλίου, ακόμη σπουδαιότερα θα είναι τα μέτρα 
που θα ληφθούν στα προηγμένα βιομηχανικά έθνη, 
συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, για την αύξηση της εξοικονόμησης 
ενέργειας, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την 
προώθηση της ανάπτυξης και χρήσης άλλων ενεργεια­
κών πηγών όπως μη ορυκτών καυσίμων που δεν 
συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και για 
την απόδοση υψηλής προτεραιότητας στην ανάπτυξη 
και εισαγωγή στα κράτη μέλη καινοτόμων και εμπορι-
κώς βιώσιμων τεχνολογιών στα υπόψη πεδία. II. ΑΠΟΨΙΛΩΣΗ: Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ 
ΠΛΕΥΡΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ 
1. Η τρέχουσα κατάσταση 
Η αποψίλωση αποτελεί ιστορικώς φαινόμενο συναντώ-
μενο πρωταρχικώς στην εύκρατη ζώνη — γεγονός που 
πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τις διαπραγματεύσεις με 
Κυβερνήσεις χωρών όπου απλώνονται τροπικά δάση. 
Εντούτοις, από τη δεκαετία του 1960 το φαινόμενο 
συναντάται κυρίως στις τροπικές χώρες. 
Οι επίσημες εκτιμήσεις ως προς την κλίμακα και εύρος 
του φαινομένου είναι λίγες και μη ενημερωμένες. Η 
εκτίμηση που έκανε το 1981 ο FAO (που αναθεωρήθηκε 
το 1984) για την απώλεια των τροπικών δασών ήταν 
γύρω στα 11 εκατ. εκτάρια ετησίως (είκοσι γήπεδα 
ποδοσφαίρου το λεπτό). Με βάσει τις τρέχουσες 
γνώσεις, είναι πιθανόν η ενημερωμένη επισκόπηση για 
το θέμα των τροπικών δασών που πρόκειται να δώσει ο 
FAO μέχρι το 1991 να δείξει μια σημαντική επιτάχυνση 
του ρυθμού των απωλειών. 
Δυο μείζονα προβλήματα παρεμποδίζουν τις προσπά­
θειες κατά τις εκτιμήσεις. Πρώτον, η επιτήρηση από 
δορυφόρους, που είναι ένα εξαιρετικά σπουδαίο μέσον 
για την εκτίμηση της αποψίλωσης, η προτιμότερη πηγή 
στοιχείων, χρειάζεται επαλήθευση επί του εδάφους 
προκειμένου να καταδειχθεί ότι μια εικόνα είναι 
επαρκώς ακριβής για την παροχή ενδείξεων των 
επιπτώσεων της απώλειας ή διαταραχής των δασών από 
πλευράς πολιτικής (π.χ. σε σχέση με τις εκπομπές 
άνθρακα). Δεύτερον, για να επιτευχθεί μια τέτοια 
επαλήθευση απαιτείται, η τοπική συμμετοχή και 
κυβερνητική συνεργασία. Αυτό δεν συμβαίνει συχνά 
προς το παρόν, είτε λόγω πολιτικών επιφυλάξεων είτε 
λόγω έλλειψης τεχνικών και οργανωτικών δυνατοτή­
των. 
Έτσι το 1982/1983 καταστράφηκε από πυρκαγιά στο 
ανατολικό Καλιμαντάν (Ινδονησία) μια περιοχή 3,7 
εκατ. εκταρίων ή πάνω από το ένα τρίτο του συνόλου 
των ετησίων εκτιμώμενων παγκόσμιων δασικών απω­
λειών, αλλά η απώλεια αυτή δεν καταγράφηκε στις 
αναθεωρημένες εκτιμήσεις του FAO (1984). 
Πρέπει να τονισθεί ότι το πρόβλημα της αποψίλωσης 
των τροπικών δασών διαφέρει σημαντικότατα μεταξύ 
των μειζόνων περιοχών τροπικών δασών όπως ακριβώς 
και μεταξύ συγκεκριμένων χωρών. Για παράδειγμα, η 
Αφρική διαφέρει εν γένει από τις άλλες μείζονες 
τροπικές περιοχές κατά το ότι τα τροπικά κλειστά δάση 
της αντιπροσωπεύουν το μισό περίπου μόνο της 
περιοχής που καλύπτεται από ανοικτά δάση σαβάνας. Η 
αναλογία κλειστών προς ανοικτά δάση στη Λατ. 
Αμερική είναι δυόμιση φορές και στην Ασία (εξαιρου­
μένης της Ωκεανίας και της Κίνας) περίπου 4 φορές. 
Βλέπε παράρτημα Α. 
2. Προοπτικές 
Προβλέποντας προς το έτος 2000, εκτιμήθηκε το 1986 
(Έκθεση Παγκόσμιων Πόρων) ότι: 
Στην Αφρική 
Η Καμπόν θα έχει χάσει πάνω από το ένα τρίτο των 
δασών βροχής και η Γκάνα το μισό. Τα δάση της 
Αριθ. C 264/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
Μαδαγασκάρης, στα οποία επικεντρώνεται μια ιδιαίτε­
ρα συγκεντρωμένη προσπάθεια διάσωσης, καθοδηγού­
μενη από την WWF και άλλους οργανισμούς διαφύλα­
ξης αλλά και με την υποστήριξη της κυβερνητικής 
υπηρεσίας βοηθείας, θα εξαφανισθούν σε ποσοστό 
99 % εκτός κι αν οι παρούσες τάσεις ανατραπούν 
απότομα. 
Στη Σιέρα Λεόνε και στην Ακτή του Ελεφαντόδοντος θα 
παραμείνουν μόνο μερικά κομμάτια ενώ στη Νιγηρία 
είναι πιθανόν να παραμείνουν μόνο μερικά απομεινάρια 
έξω από τα Εθνικά πάρκα. 
Στη λεκάνη του Κογκό υπάρχει το 12 % περίπου των 
δασών βροχής που απομένουν, κυρίως στο Ζαΐρ. 
Ωστόσο στο Ζαΐρ, χώρα η οποία δεν θεωρείται να έχει 
κάνει εν γένει μείζονες παρεμβάσεις στα δάση της λόγω 
των σχετικώς χαμηλών επιπέδων πληθυσμού και της 
παρουσίας της μύγας τσε τσε, μεγάλες δασικές εκτάσεις 
έχουν καταστραφεί από μικρογαιοκτήμονες για τη 
δημιουργία βοσκοτόπων χωρίς την παραλαβή ούτε καν 
ενός κορμού. Το Ζαΐρ συνεχίζει να έχει μείζονα σχέδια 
για εκχέρσωση δασών. Προβλέπεται η δημιουργία 
μεγάλης κλίμακας κτηνοτροφικών μονάδων σε όλη την 
έκταση του, τη δεύτερη μεγαλύτερη υφιστάμενη περιο­
χή τροπικών δασών για την ικανοποίηση των παγκό­
σμιων αναγκών σε φτηνό βοδινό, ακολουθώντας τα ίχνη 
της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. 
Στην Ασία 
Το Μπαγκλαντές, η ηπειρωτική Ινδία και η Σρι Λάνκα 
έχουν χάσει ήδη όλα τα πρωτογενή δάση βροχής έξω 
από τα πάρκα και τις εφεδρείες. Σε λιγότερο από μια 
δεκαετία ίσως και σε τρία ή πέντε χρόνια με τους 
τρέχοντες ρυθμούς — λίγα μόνο μικρά κομμάτια 
προσιτών πεδινών δασών θα παραμείνουν στη Μαλαι­
σία, Ταϋλάνδη και Φιλιππίνες. Η Ταϋλάνδη, από το 
1960, έχει χάσει τα μισά δάση της. Το 1988 απαγορεύτη­
κε κάθε υλοτόμηση σε πεδινά εδάφη με, επιβολή 
δρακόντειων ποινών, μετά από μεγάλες απώλειες 
ανθρώπινων ζωών λόγω πλημμύρων. Αλλά οι ενέργειες 
αυτές φαίνεται να είναι πολύ καθυστερημένες για να 
μπορέσουν να παρεμποδίσουν περαιτέρω οικολογικές 
καταστροφές. Τα πρωτογενή δάση της Ινδονησίας με 
τους παρόντες ρυθμούς εκμετάλλευσης, με την αλλαγή 
του αιώνα θα απομείνουν πλέον μόνον σε απομεμακρυ­
σμένες και απρόσιτες περιοχές. 
Στην Αμερική 
Η δασική κάλυψη της Κεντρικής Αμερικής στο σύνολο 
της έχει μειωθεί από το 80 % περίπου που ήταν στα 
πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960 σε ποσοστό κάτω 
του 40 % τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 80. Η 
Γουατεμάλα, η Κολομβία και το Μεξικό θα έχουν χάσει 
μέχρι το έτος 2000 πάνω από το ένα τρίτο των δασών που 
τους απομένουν σήμερα, ενώ η Ονδούρα, η Νικαράγουα 
και ο Ισημερινός θα έχουν χάσει περισσότερο από το 
μισό και η Κόστα Ρίκα από το 80 %. Η κατάσταση στη 
λεκάνη του Βραζιλιανού Αμαζονίου έχει ήδη αναφερ­
θεί. Τα δάση του Αμαζονίου σε άλλες χώρες που 
μοιράζονται τη λεκάνη ευρίσκονται επίσης κάτω από 
ισχυρές πιέσεις για αποικισμό, υλοτόμηση και εξερεύ­
νηση ορυκτών (ιδιαίτερα πετρελαίου). Μετά ένα τέταρτο του αιώνα, με τους παρόντες ρυθμούς 
απωλειών, μόνο στις λεκάνες του Αμαζονίου και του 
Κογκό θα υπάρχουν ακόμα μείζονες δασικές περιοχές. 
Τα δάση της Βραζιλίας, που καταλαμβάνουν ακόμα 
πάνω από το 60 % της περιοχής του Αμαζονίου με τον 
υπολογισθέντα το 1988 ρυθμό απωλειών του 5,1 % 
ετησίως θα έχουν μέχρι το έτος 2000 εξαφανισθεί. 
(Instituto de Pesquises Espacias, 1989). 
III. ΑΙΤΙΕΣ TOY ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ 
To τροπικό δάσος είναι ένας σπουδαίος φυσικός πόρος 
για τις χώρες όπου υπάρχει, οι οποίες έχουν το δικαίωμα 
να χρησιμοποιούν τον πόρο αυτό με ισόρροπο και 
συντηρήσιμο τρόπο προς στήριξη της οικονομικής και 
κοινωνικής τους αναπτύξεως με ταυτόχρονη διατήρηση 
ενός μέρους από αυτό άθικτου για μακροπρόθεσμους 
σφαιρικούς λόγους (δασικές εφεδρείες). Η καταστροφή 
των δασών λαμβάνει χώρα όταν η χρήση του πόρου 
αυτού δεν γίνεται με συντηρήσιμο τρόπο. 
α) Οι βασικές αιτίες της αποψίλωσης έχουν τις ρίζες 
τους σε έναν πολύπλοκο ιστό κοινωνικών, οικονο­
μικών και θεσμικών προβλημάτων τόσο μέσα όσο 
και έξω από το δασοπονικό τομέα. Η σχετική 
σπουδαιότητα των παραγόντων αυτών ποικίλει από 
την μια περιοχή στην άλλη. Σ' αυτούς περιλαμβάνο­
νται: 
— συνδυασμένα αποτελέσματα της ένδειας, της 
διαστρεβλωμένης κατανομής της γης, της επι­
σφαλούς κατοχής γης και δένδρων, της χαμηλής 
αγροτικής παραγωγικότητας, της έλλειψης πρό­
σβασης σε πιστωτικές διευκολύνσεις και αγορές 
και της πίεσης του αυξανόμενου πληθυσμού, 
— η ζήτηση τροπικής ξυλείας και αγροτικών 
προϊόντων, 
— διεθνείς δανειακές υποχρεώσεις, που μπορεί να 
οδηγήσουν τις κυβερνήσεις αναπτυσομένων 
χωρών στο να επιταχύνουν το ρυθμό της εκμε­
τάλλευσης των δασών για να κερδίσουν το 
απαιτούμενο ξένο συνάλλαγμα. 
β) Υπάρχουν τέσσερις κύριες άμεσες αιτίες καταστρο­
φής των τροπικών δασών: 
— εκχέρσωση για γεωργικούς σκοπούς, 
— υλοτόμηση για παραλαβή καυσόξυλων, ξύλου 
και ξυλείας (η ξυλεία ορίζεται ξεχωριστά ως 
ώριμο ξύλο που χρησιμοποιείται για την κατα­
σκευή προϊόντων με μεγάλη διάρκεια ζωής 
παραδείγματος χάρι για το κτίσιμο σπιτιών, για 
την κατασκευή πλοίων, επίπλων και λοιπά), 
— προγράμματα δημόσιας ανάπτυξης, 
— φυσικά φαινόμενα. 
1. Αποψίλωση για γεωργικούς σκοπούς 
Η καταστροφή των τροπικών δασών για γεωργικούς 
σκοπούς τα τελευταία χρόνια επισκιάζει όλες τις 
υπόλοιπες αιτίες αποψίλωσης συγκρινόμενη με αυτές. 
«Το σφάλμα» δεν μπορεί να αποδωθεί στους αγροτι­
κούς αποικιστές που εισέρχονται στο δάσος. Αυτοί 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/5 
είναι γενικώς τα ενδεέστερα, χωρίς γη ή αποδιωγμένα 
στοιχεία της κοινωνίας, που οδηγούνται στην κατα­
στροφή και εμπρησμό του δάσους λόγω της έλλειψης 
οποιασδήποτε εναλλακτικής στρατηγικής για την 
απόκτηση τροφής και καυσίμων για την επιβίωση τους. 
Οι αγρότες του δάσους ακολουθούν τα αποτυπώματα 
που αφήνουν υλοτόμοι, κατασκευστές οδών και εκχερ-
σωτές. Εντούτοις, σε μεγάλο βαθμό οι αποικιστές των 
δασών είναι σήμερα εφοδιασμένοι με αλυσοπρίονα 
(ιδίως στην Κεντρική και Νότιο Αμερική) και εκχερσώ­
νουν τη δασική γη με δικιά τους πρωτοβουλία. Όταν, 
όπως συμβαίνει συνήθως στην περίπτωση ασθενικών 
και φτωχών εδαφών, η συγκομιδή τους μετά από δύο έως 
τρεις περιόδους, φθίνει, μπορεί να πουλήσουν τη γη 
τους για λίγα σέντς ανά εκτάριο σε κτηνοτρόφους 
ιδιοκτήτες γης που εκτρέφουν ζώα για εξαγωγή βοδινού 
κρέατος, κυρίως προς τη Βόρειο Αμερική, αλλά επίσης 
και προς τη Δυτική Ευρώπη. 
Λόγω της φτώχειας των εδαφών εντούτοις, η εκτροφή 
των ζώων στις εκτάσεις αυτές έστω και άν είναι 
εκτεταμένες, ερημώνει συχνά τη γη σε τρία έως πέντε 
χρόνια. Οι κτηνοτρόφοι κινούνται τότε προς το να 
αγοράσουν κι άλλα εκχερσωμένα δασικά εδάφη από 
τους αποικιστές, αφήνοντας έρημο πίσω από αυτούς. 
2. Καύσιμη ξυλεία, ξύλο και ξυλεία 
Σύμφωνα με την ετήσια έκδοση του FAO για τα δασικά 
προϊόντα του έτους 1986, οι απολήψεις από τα τροπικά 
δάση αντιπροσωπεύουν κατά ποσοστό 83 % υλικό που 
δεν προορίζεται για εμπορικές χρήσεις (κυρίως καυσό­
ξυλα), κατά ποσοστό 13 % υλικό που προορίζεται για 
τοπική εμπορική χρήση, και κατά ποσοστό 4 % υλικό 
που προορίζεται για εμπορικές χρήσεις με τη μορφή 
εξαγόμενης ξυλείας. Έτσι το εξαγωγικό εμπόριο δεν 
αποτελεί μείζονα άμεση αιτία καταστροφής των δα­
σών. (!) 
Εντούτοις, η προφανώς μικρή σημασία της εξαγόμενης 
ξυλείας αντισταθμίζεται από το γεγονός ότι για την 
ξυλεία που προορίζεται για εξαγωγές υφίσταται η τάση 
χρησιμοποίησης όλο και μεγαλύτερου μεγέθους εξο­
πλισμού για διείσδυση σε απρόσιτες δασικές περιοχές 
για παραλαβή μεγάλων ανεξάρτητων αντιπροσωπευτι­
κών δειγμάτων δέντρων. Ο εξοπλισμός αυτός έχει 
μεγάλες επιπτώσεις για το περιβάλλον. Στα αιωνόβια 
δάση διπτεροκάρπων του Βόρνεο (Σαραβάκ, Σαμπά, 
(') Το 1984 η αξία των εισαγωγών ξυλείας και προϊόντων 
ξυλείας στη Δυτική Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες 
ήταν και για τις δύο περιπτώσεις 2,2 δισεκατ. δολλάρια 
ΗΠΑ και για την Ιαπωνία 2.3 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ. Η 
βασική διαφορά μεταξύ των τριών αυτών περιπτώσεων δεν 
είναι τόσο πολύ από πλευράς συνολικής εμπορικής αξίας 
αλλά περισσότερο από πλευράς μορφής με την οποία 
εισάγεται η τροπική ξυλεία. Η Ιαπωνία εισάγει πρώτες ύλες 
απ' ευθείας από δασικές ζώνες ιδιαίτερα της Νοτιοανατολι­
κής Ασίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισάγουν κυρίως ημι-ή 
πλήρως μεταποιημένα αγαθά από ενδιάμεσες χώρες όπως 
το Χόγκ Χόγκ και η Σιγκαπούρη. Η Ευρώπη βρίσκεται 
κάπου μεταξύ των δύο αυτών άκρων. (Από πλευράς όγκου, 
τα στοιχεία του 1980 για τις εισαγωγές τροπικής ξυλείας 
ήταν για τις ΗΠΑ 10 εκατ. κυβικά μέτρα σε σύγκριση με 35 
εκατ. κυβικά μέτρα της Ιαπωνίας και 21 εκατ. κυβικά μέτρα 
της Ευρώπης). Καλιμαντάν) είναι δυνατόν για την παραλαβή τριών έως 
πέντε δέντρων να καταστραφεί στην πράξη από τον 
βαρύ εξοπλισμό έκταση αντιστοιχούσα σε ποσοστό 
μέχρι και 55 % ενός εκταρίου. Η εμπειρία από τη 
Μαλαισία δείχνει ότι η κοπή των Λιάνα πριν από την 
κατάριψη μπορεί να μειώσει τη ζημία μέχρι ποσοστού 
και 20 %. 
Γενικώς, η επίπτωση στο περιβάλλον της ακατέργα­
στης ξυλείας εξαγωγής είναι μεγαλύτερη από εκείνη 
της ακατέργαστης ξυλείας για εντόπιους σκοπούς. Η 
ακατέργαστη ξυλεία εξαγωγής με το βαρύτερο εξοπλι­
σμό και τη βαθύτερη διείσδυση σε απομακρυσμένες 
περιοχές ενθαρρύνει επίσης περισσότερο την κατα­
στροφή των δασών από ακτήμονες αποικιστές. Οι 
αγροτικές πρακτικές των ακτημόνων αποικιστών της 
διάνοιξης και καύσης υποβοηθούνται από την ύπαρξη 
δρόμων και χώρων παραλαβής ακατέργαστης ξυλείας. 
Λόγω του ότι το μέγεθος της ζημίας αυτής ποικίλει από 
χώρα σε χώρα, και από δάσος σε δάσος, είναι αδύνατον 
να δοθούν επακριβή ποσοστά ευθύνης σε παγκόσμια 
διάθεση, για τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της 
ακατέργαστης ξυλείας εξαγωγής. Εντούτοις, είναι 
σαφώς πολύ περισότερο από το 4 % που αναφέρθηκε 
παραπάνω. 
Ένα συνεχώς αυξανόμενο μέρος του 83 % της προλαμ-
βανομένης ξυλείας για μη εμπορικούς σκοπούς μπαίνει 
τώρα στην αγορά ως καυσόξυλα του εμπορίου που 
μεταφέρονται από το δάσος. Σημαντική πηγή πιέσεων 
στα τροπικά δάση αποτελεί η σταθερώς αυξανόμενη 
ζήτηση για τα καυσόξυλα αυτά. 
3. Προγράμματα δημοσίας ανάπτυξης 
Μια άλλη βασική αιτία καταστροφής των δασών είναι 
τα επίσημα προγράμματα ανάπτυξης για τη δασική γη. 
Αυτή είναι γενικά δύο τύπων: 
— η κατασκευή δρόμων με προμελετημένες επιχειρή­
σεις για τη διάνοιξη «γης χωρίς ανθρώπους για 
ανθρώπους χωρίς γη » σε προγράμματα μετανάστευ­
σης. Οι προσπάθειες αυτές συνοδεύονται συχνά από 
επιχορηγήσεις σε ανεξάρτητους αγρότες για να τους 
κάνουν να εγκατασταθούν σε τόπους δασών βροχής 
ή από φορολογικά κίνητρα σε εταιρείες για να 
ενθαρρυνθεί η εκχέρσωση δασών για εκτροφή ζώων 
προς εξαγωγή, 
— μείζονα βιομηχανικά έργα που έχουν σκοπό την 
παροχή πρώτων υλών ή την παροχή ενέργειας για 
βιομηχανικές διαδικασίες κάπου αλλού. Η τοποθε­
σία των δασών στα προγράμματα αυτά είναι κυρίως 
συνέπεια της διαθεσιμότητας ενός πόρου — παρα­
δείγματος χάριν μιας λεκάνης συλλογής νερού 
ποταμού για φράγμα ή κάποιος κορμός μεταλλεύμα­
τος. Εντούτοις, η χαμηλή αξία με την οποία 
επενδύεται η χρήση της υπάρχουσας γης (ή μη 
χρήση) από οικονομικής πλευράς μπορεί να είναι 
ένας μείζων παράγοντας συνεισφοράς. 
4. Φυσικά φαινόμενα 
Με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό τη δεκαετία αυτή 
μείζων αποψίλωση έχει προέλθει από το συνδυασμό της 
Αριθ. C 264/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
ανθρώπινης παρέμβασης και κακοδιαχείρισης με 
κάποιο φυσικό φαινόμενο το οποίο διαφορετικά θα είχε 
προκαλέσει ζημιές σε δασικές περιοχές αλλά δεν θα τις 
είχε καταστρέψει. Για παράδειγμα, ο τυφώνας Τζων τον 
Οκτώβριο του 1988 κατέριψε αρκετά εκατ. κυβικά μέτρα 
πολύτιμης ειδικής σκληρής ξυλείας στην Νότια και 
Κεντρική Νικαράγουα. Η κυβέρνηση διαπραγματευό­
ταν να διασώσει τη ξυλεία από το καταστραμμένο από 
τον τυφώνα δάσος όταν μέρος της ξυλείας καταστράφη­
κε από πυρκαγιές που έβαλαν αγρότες του δάσους. Η 
αυξανόμενη συχνότητα τυφώνων και κλιματικών/ 
καιρικών διαταραχών, που μπορεί να συνοδεύουν το 
φαινόμενο της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας, 
μπορεί, κατά τη διάρκεια των προσεχών ετών, να έχει ως 
αποτέλεσμα την αύξουσα σύγκλιση φυσικών φαινομέ­
νων με ζημιές προκαλούμενες από τον άνθρωπο, 
καταλήγοντας στην επιδείνωση του φαινομένου της 
καταστροφής των δασών. 
IV. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ 
ΑΠΟΨΊΛΩΣΗς 
Αυτές μπορούν να διαιρεθούν σε: 
— κοινωνικές και ανθρωπιστικές 
— οικονομικές/εμπορικές 
— περιβαλλοντικές 
1. Κοινωνικές και ανθρωπιστικές 
Τις πλέον άμεσες και σοβαρές ταλαιπωρίες που 
προκαλούνται από την αποψίλωση των τροπικών 
δασών τις υφίστανται οι αληθινοί κάτοικοι του δάσους 
που ζουν στα τροπικά δάση από πολλές χιλιάδες 
χρόνια, ασκώντας στην πράξη τη γεωργία της διάνοι­
ξης και καύσης χωρίς να καταστρέφουν το δάσος. (Ο 
κύκλος αγρανάπαυσης των πρακτικών αυτών μπορεί να 
είναι από εξήντα ως ογδόντα χρόνια). Οι Ιθαγενείς 
αυτοί κάτοικοι των δασών που μπορεί να ανέρχονται 
συνολικά σε 2,25-2,5 εκατ., ανάλογα με τους ορισμούς, 
κατέχουν γνώσεις γύρω από τις ιδιότητες των δασικών 
ειδών που αποδείχθηκαν, και μπορεί να συνεχιστεί να 
είναι, πολύτιμες για τις βιομηχανικές κοινωνίες. 
Σε πολλές περιοχές, τα εδαφικά δικαιώματα των 
κατοίκων αυτών τους δάσους καταπατούνται από τις 
κυβερνήσεις τους, και η μεταχείριση τους γίνεται 
αντικείμενο διεθνούς διενέξεως. Οι πληθυσμοί των 
δασών όχι και σπάνια, μετακινούνται σε περιοχές 
διαμονής πολύ περιορισμένες σε σχέση με τις πρακτι­
κές της εκτεταμένης καλλιέργειας του δάσους που 
ακολουθούν. Επίσης, τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα 
των ανθρώπων αυτών καθώς επίσης και οι γνώσεις και η 
εμπειρία που έχουν ζώντας σε αρμονία με το περιβάλ­
λον τους έχουν μερικές φορές αγνοηθεί. 
Η παρουσία των Ιθαγενών κατοίκων του δάσους 
αμφισβητείται επίσης και από αποικιστές αγρότες που 
επιζητούν να αντιγράψουν τη γεωργία της διάνοιξης 
και καύσης αλλά χωρίς γνώσεις και χωρίς σεβασμό 
προς το δασικό βιότοπο. Οι αριθμοί των αποικιστών 
αυτών καθιστούν επίσης αδύνατη κάθε έννοια μακράς 
αγρανάπαυσης μεταξύ των χρονικών περιόδων καλ­
λιέργειας του δάσους. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη και η κοινωνική και 
ανθρωπιστική κατάσταση αυτών των ίδιων των αποικι­
στών του δάσους, που εισέρχονται στο χώρο των 
κατοίκων του δάσους. Καθώς οι αποικιστές κάνουν 
κακή χρήση και καταστρέφουν το δάσος καταστρέφουν 
και τη βάση των μέσων συντηρήσεως τους. Όσο 
παραμένει ακόμα δάσος αυτοί μπορεί να ελπίζουν να 
μετακινηθούν. Εντούτοις, όταν οι δασικές εκτάσεις 
εκχερσώνονται και ερημώνονται (σύμφωνα με εκτιμή­
σεις το 40 % των εκχερσωμένων Βραζιλιανών δασών 
είναι τώρα έρημος) ο ακτήμονας παραμένει και πάλι 
χωρίς δασική έκταση, αντιμετωπίζοντας την προοπτική 
της επιδεινούμενης πείνας ή ακόμα και του μαζικού 
λιμού παράλληλα με τη δυσχερή θέση των προτέρων 
κατοίκων των σάβανων. 
2. Οικονομικές/εμπορικές 
Η προοπτική της απώλειας της βάσης των δασικών 
πόρων λόγω της υπερεκμετάλλευσης και της εκχέρσω­
σης των δασών έχει πολύ σοβαρές μακροπρόθεσμες 
οικονομικές επιπτώσεις τόσο για αυτές τις ίδιες τις 
χώρες στις οποίες απλώνονται τα τροπικά δάση όσο και 
για τους εμπορικούς τους εταίρους συμπεριλαμβανόμε­
νης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, που εισάγει 11-12 
εκατ. κυβικά μέτρα τροπικής ξυλείας ετησίως. 
Οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι ήδη, στο σύνολο τους, 
καθαροί εισαγωγείς ξυλείας από την Εύκρατη ζώνη. Η 
εξάρτηση από την ξυλεία, με τους παρόντες ρυθμούς 
απόληψης δασικών προϊόντων, θα καταστεί οξεία περί 
τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Οι απώλειες σε αξία 
ξυλείας σε χώρες τροπικών δασών είναι πιθανόν να 
αυξηθούν σημαντικά από το συνδυασμό κακών δασοπο-
νικών πρακτικών και πρακτικών κατεργασίας ξυλείας 
και από τις επιπτώσεις φυσικών φαινομένων, όπως η 
ξηρασία και οι τυφώνες. Οι πυρκαγιές στο Καλιμαντάν 
το 1982/83, που αναφέρονται στη σελίδα 3, κατέστρε­
ψαν σύμφωνα με εκτιμήσεις τροπική ξυλεία αξίας 
μεταξύ 5-7 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ. 
Οι απώλειες στην παραγωγή τροφίμων λόγω της 
ερήμωσης έχουν επίσης μείζονες οικονομικές επιπτώ­
σεις σε υπερχρεωμένες χώρες, που βρίσκονται ήδη 
συχνά σε ελλειματική κατάσταση από πλευράς τροφί­
μων. 
Μπορούμε να διαπιστώσουμε εκ των υστέρων ότι αν ο 
ρυθμός της αποψίλωσης στις τροπικές χώρες δεν 
επιβραδυνθεί σε μεγάλο βαθμό ή ακόμη και σταματήσει 
τελείως, η εξαφάνιση ειδών άλλων εκτός από τα δέντρα 
μπορεί να αποδειχθεί σαν η μεγαλύτερη οικονομική 
απώλεια. Η εκτιμώμενη αξία του εμπορίου (νόμιμου και 
μη νόμιμου) που έχει σχέση με τη φυσική πανίδα από 
πηγές τροπικών δασών, είναι σήμερα 5 δισεκατ. 
δολάρια ΗΠΑ σε ένα μόνο χρόνο, δηλαδή όχι και πολύ 
κάτω από εκείνη της τροπικής ξυλείας. 
Η Ευρωπαϊκή βιομηχανία, καθώς επίσης και η βιομη­
χανία των αναπτυσσομένων χωρών εξαρτάται, σε βαθμό 
που λίγοι άνθρωποι αντιλαμβάνονται από τροπικά είδη 
όσο αναφορά την ανάπτυξη της και άνθηση της. Εκτός 
από τις ζωτικές «λειτουργίες εξυπηρέτησης» των 
τροπικών δασών για παροχή υγρασίας και διατροφικών 
στοιχείων για τη γεωργία τα δάση αυτά παράγουν 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/7 
πολλά σημαντικά αγαθά για το εμπόριο και τη 
βιομηχανία. 
Τα μπαχαρικά που προέρχονται από τροπικά δάση 
καλύπτουν παραδείγματος χάριν ετήσια αξία 144 εκατ. 
δολάρια στο παγκόσμιο εμπόριο. Τα πιο φθηνά έπιπλα 
και άλλα προϊόντα Ραττάν έχουν συνολική εμπορική 
αξία που ανέρχεται σε πάνω από 4 δισεκατ. δολάρια το 
χρόνο. Ένα και μόνο έλαιο προελεύσεως τροπικών 
δασών — φοινικέλαιο — χρησιμοποιείται σε προϊόντα 
που ξεκινούν από παγωτά μέχρι λευκοσίδηρο, ενώ η 
γκάμα κόμμεων και ρητινών βιομηχανικής σημασίας 
είναι απέραντη. 
Η υγεία των Ευρωπαίων επηρεάζεται εξίσου από τα 
προϊόντα των τροπικών δασών. Πάνω από το ένα τρίτο 
όλων των φαρμάκων που κυκλοφορούν στην Κοινότητα 
οφείλουν το σύνολο ή μεγάλο μέρος της δραστικότητας 
τους σε χημικά προερχόμενα από τη φυσική πανίδα 
κυρίως από δάση βροχής. Σήμερα, τα φάρμακα από 
κουράρε, με το οποίο επαλείφουν τα βέλη τους οι 
Αμερικανοϊνδιάνοι, παίζουν σημαντικό ρόλο στη 
εξεζητημένη καρδιακή χειρουργική και χρησιμοποιού­
νται για τη θεραπεία πολλαπλής σκληρώσεως και της 
νόσου του Πάρκινσον. Οι ιδιότητες της ραδόχρου 
βίγγας που ανακαλύφθηκε στα ταχέως εξαφανιζόμενα 
δάση της Μαδαγασκάρης, βοήθησαν στη μάχη κατά 
της λευχαιμίας. Η Μεξικανική διοσκορέα παρέχει ένα 
από τα δραστικά συστατικά των αντισυλληπτικών 
χαπιών και το φιδόχορτο από τα Ινδικά δάση ανακουφί­
ζει τους πάσχοντες από υπέρταση και υψηλή πίεση του 
αίματος. 
Εντούτοις, η σπουδαιότερη χρήση του εξωτικού 
γενετικού υλικού είναι για την υποστήριξη της ασφά­
λειας των τροφίμων. Στη δεκαετία του 1920, όταν η 
συγκομιδή σακχαροκαλάμων στις Νότιες Ηνωμένες 
Πολιτείες αποδεκατίστηκε από ασθένειες, γονίδια από 
ένα άγριο είδος των δασών της Ιάβας βοήθησαν να 
σωθεί η βιομηχανία από την καταστροφή. Το 1970 ένας 
άγριος καφές από τα ταχέως φθίνοντα δάση της 
Αιθιοπίας έσωσε τις φυτείες της Λατινικής Αμερικής 
από την ερήμωση και τις εθνικές τους οικονομίες από 
την καταστροφή. 
Οι οικονομικές απώλειες λόγω γενετικής καταστροφής 
δεν θα γίνουν ποτέ πλήρως γνωστές. Κανένα σχεδόν 
από τα 28 000 είδη φοίνικα από τα τροπικά δάση δεν έχει 
εξετασθεί από επιστήμονες, Λιγότερο από το 25 % των 
φυτικών ειδών στα δάση βροχής του πλανήτη έχουν 
εξετασθεί εντατικά ως προς τις δυνατότητες τους και 
μόνον λίγες εκατοντάδες από τα τρία εκατ. ζωικά είδη 
των δασών αυτών έχουν μελετηθεί. Πρόσφατα, σε μια 
μικρή μεριοχή ενός Μεξικανικού δάσους βρέθηκε μια 
άγρια ποικιλία αραβοσίτου που θα μπορούσε να δώσει 
τη δυνατότητα στον αραβόσιτο του εμπορίου να 
φυτρώνει κάθε χρόνο και συνεπώς να εξαλειφθεί το 
μείζον οικονομικό κόστος και η περιβαλλοντική 
διαταραχή από την άρωση και τη σπορά, ενώ επίσης θα 
μπορούσε να παράσχει ικανότητα αντιστάσεως σε 
ορισμένες σοβαρές ασθένειες. 
Δεν χρειάζεται να τονισθεί η ειρωνία του ότι οι 
γενετικοί αυτοί πόροι καταστρέφονται με την αυγή μιας 
νέας εποχής όπου οι δυνατότητες τους μπορούν να 
πολλαπλασιασθούν μέσα από τις προόδους της γενετι­
κής μηχανικής. 3. Περιβαλλοντικές συνέπειες 
Η καταστροφή των τροπικών δασών έχει διάφορες 
επιπτώσεις στο περιβάλλον σε τοπικό, περιφερειακό 
και παγκόσμιο επίπεδο. 
Τοπικό και Περιφερειακό επίπεδο 
Σε τοπικό επίπεδο, το ισορροπημένο οικοσύστημα των 
τροπικών δασών προστατεύει τα εδάφη, ελέγχει τη ροή 
των ποταμών και αποτελεί έναν ενδιάμεσο μεταξύ του 
τοπικού κλίματος και του καιρού. Κατά την εκχέρσωση 
για γεωργικούς σκοπούς (συμπεριλαμβανομένων και 
των βοσκοτόπων) τα αμμώδη και τα λατεριτικά εδάφη 
που είναι συχνά αμμώδη και λατεριτικά, είναι πιθανόν 
να χάσουν το σύνολο της γονιμότητας τους και να 
καταστούν έρημοι μέσα σε 2 έως 3 εποχές. Τα εδάφη των 
τροπικών δασών, μετά την απομάκρυνση της βλάστη­
σης, μπορεί να παρουσιάζονται γόνιμα σε έναν λογικό 
βαθμό μέχρι και τελείως άγονα. Εντούτοις, κυριαρχούν 
τα άγονα εδάφη. 
Σε αντίθεση με τα εύκρατα οικοσυστήματα με τα παχειά 
στρώματα χούμου, ο κύκλος ανάπτυξης και αποσύνθε­
σης στα τροπικά οικοσυστήματα λαμβάνει χώρα 
σχεδόν καθ' ολοκληρία πάνω από το έδαφος μέσω ενός 
αποτελεσματικού κύκλου φυτικής και ζωικής ανάπτυ­
ξης και αποσύνθεσης. Εντωμεταξύ, ο υδρολογικός 
κύκλος διατηρείται σε ισορροπία μέσω της εξάτμισης 
— διαπνοής, μεταφοράς θερμότητας και ατμοσφαιρικής 
κατακρήμνισης. Στα οικοσυστήματα αυτά, τα εδάφη 
δρουν σε μεγάλο βαθμό σαν μια αδρανής πλατφόρμα για 
την υποστήριξη της πολύπλοκης και σε μεγάλο βαθμό 
εξελισσόμενης φυτικής δομής. 
Κάτω από τέτοιες συνθήκες το τοπικό κλίμα μπορεί να 
θεωρηθεί στην πράξη, σαν μια επέκταση του βλαστικού 
κύκλου. Συνεπώς μετά από μια μακρά και ευρεία 
αποψίλωση όχι μόνο εμφανίζονται δραστικές αλλαγές 
στην ατμοσφαιρική κατακρήμνιση αλλά και οι αλλαγές 
αυτές είναι ευθείς και άμεσες. Όσον αφορά τις 
πλεονάζουσες υδατικές κατακρημνίσεις, οι ποταμοί των 
οποίων τα νερά συνήθως ανεβαίνουν και πέφτουν κατά 
τις υγρές και ξηρές εποχές, λόγω των φυσικών 
ανισορροπιών που προκαλούνται από «εισαγώμενους» 
υδρατμούς που είναι αποτέλεσμα μετατόπισης καιρικών 
και εποχιακών προτύπων, είναι πιθανόν, λόγω της 
αποψίλωσης, να προκαλέσουν καταστροφικές πλημμύ­
ρες καθώς παύει υφιστάμενη η απορροφητική ικανότη­
τα του δάσους — φαινόμενο ιδιαίτερα οξύ σε περιοχές 
ελωδών δασών. Η μετακινούμενη ιλύς όχι μόνο 
ανυψώνει τις κοίτες των ποταμών αλλά συχνά γεμίζει τα 
αρδευτικά κανάλια, συμβάλλοντας στην κατάκλιση με 
νερά και απόπλυση των εδαφών. 
Μια ακόμα περιβαλλοντική υπηρεσία σημαντική σε 
τοπικό επίπεδο είναι φυσικά το φυτικό και ζωικό 
κεφάλαιο του δάσους με το οποίο συντηρούνται οι 
τοπικοί και ιθαγενείς πληθυσμοί που ζουν σε ισορροπία 
με τα φυσικά συστήματα του δάσους, αλλά που 
εξαρτούνται δραστικά από το υψηλό επίπεδο γενετικής 
ποικιλίας όσον αφορά τα φάρμακα τους καθώς επίσης 
και την τροφή τους. 
Αριθ. C 264/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
Παρόμοιες περιβαλλοντικές υπηρεσίες παρέχονται από 
τα τροπικά δάση και σε ολόκληρες περιοχές. Στην 
περίπτωση αυτή ιδιαίτερα, η επίπτωση της αποψίλωσης 
στη ροή των υδάτων είναι κρίσιμη όσον αφορά την 
οικολογική καθώς επίσης και την οικονομική και 
κοινωνική σταθερότητα. Έχει δοθεί παγκόσμια δημο­
σιότητα σε φαινόμενα όπως οι πλημμύρες του 1988 στο 
Μπαγκλαντές, που πιστεύεται ότι επιδεινώθηκαν λόγω 
της αποψίλωσης των Ιμαλαΐων. 
Παρόμοια φαινόμενα μπορούν να βρεθούν σε κλίμακα 
λιγότερο εντυπωσιακή και αλλού στην Νοτιοανατολι­
κή Ασία, στην Αμερική και Δυτική Αφρική και στη 
Βόρειο και Νότιο Αμερική. Οι επιπτώσεις από τις 
πλημμύρες και την κατακάθιση ιλύος στα αρδευόμενα 
γεωργικά εδάφη, στα προγράμματα ανάπτυξης μέσω 
υδατοπτώσεων, στις μεταφορές και στην ποτάμια και 
παρόχθια αλιεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. 
Παγκόσμιο επίπεδο 
Τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί η προσοχή στη 
συνεισφορά των πυρκαγιών των τροπικών δασών στη 
συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαι­
ρα. Περίπου το ήμισυ του «φαινομένου του θερμοκη­
πίου» οφείλεται στη συσσώρευση του διοξειδίου του 
άνθρακα στην ατμόσφαιρα, προερχόμενου πρωταρχι-
κώς από την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Αλλά η 
ποσότητα του διοιξειδίου του άνθρακα που απελευθε­
ρώνεται τώρα από την καύση και από άλλες μορφές 
μετατροπής των τροπικών δασών είναι σημαντική. Το 
1980, η απελευθέρωση του διοξειδίου του άνθρακα 
προερχόμενου από την καύση δασών εκτιμήθηκε σε 0,5 
έως δύο δισεκατ. τόνους (σε άνθρακα) σε σύγκριση με τα 
πέντε δισεκατ. και παραπάνω τόνους από την κατανά­
λωση ορυκτών καυσίμων. Η συνεισφορά άλλων αερίων 
«θερμοκηπίου» που απελευθερώνονται από την καύση 
δασών — ιδιαίτερα το μεθάνιο — είναι τουλάχιστον 
αναλογικώς σημαντική. 
Τα τροπικά δάση μπορεί να παίξουν σημαντικό ρόλο 
στους παγκόσμιους ατμοσφαιρικούς μηχανισμούς και 
με άλλους τρόπους. Τα δάση όλων των ειδών ανταλλάσ­
σουν υγρασία και ενέργεια με την ατμόσφαιρα εντονό­
τερα απ' ότι άλλοι τύποι χερσαίας επιφανειακής 
κάλυψης. Τα τροπικά δάση με την πυκνή τους βλάστη­
ση παρουσιάζουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα. Η ανθρώπι­
νη παρέμβαση και τροποποίηση της λειτουργίας των 
οικοσυστημάτων τους μπορεί να επιδράσει σημαντικά 
στο κλίμα. 
Εκτιμάται παραδείγματος χάρι ότι η λεκάνη του 
Αμαζονίου έχει ετήσια ατμοσφαιρική κατακρήμνιση 
12x10 κυβικά μέτρα νερού. Τουλάχιστον 6,5x10 
κυβικά μέτρα χάνονται μέσω της εξάτμισης-διαπνοής. 
Η διεργασία αυτή προκαλεί συμπύκνωση και συμβάλ­
λει στο σχηματισμό νεφών στην ενδοτροπική ζώνη. Η 
εξάτμιση αυτή, η οποία καταναλίσκει μεγάλη ποσότητα 
εισερχόμενης ηλιακής ενέργειας (75 %-85 %) μειώνει 
τη μέση θερμοκρασία της ενδοτροπικής ζώνης. Οι 
υδρατμοί, που μεταφέρονται μακρυά από τις τροπικές 
χώρες, μέσω της τροπόσφαιρας, απελευθερώνουν 
λανθάνουσα θερμότητα κατά τη διάρκεια κατακρημνί-
σεων (560 θερμίδες/γρ.) Έτσι, η θερμότητα μεταφέρεται 
από τις τροπικές περιοχές σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη επηρεάζοντας τη θερμοκρασία και, συνεπώς, το 
κλίμα των περιφερειακών εύκρατων περιοχών. 
V. ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ 
Παρά τις ζοφερές προβλέψεις για τα τροπικά δάση, η 
αποψίλωση μπορεί να αναχαιτισθεί και πιθανόν, να 
αναστραφεί με δράσεις σχεδιασμένες να σταματήσουν 
τη διαδικασία της καταστροφής, να καθιερώσουν τη 
χρησιμοποίηση των δασικών πόρων σε συντηρούμενη 
βάση και με κατάλληλα προγράμματα αναδάσωσης. 
Κατωτέρω εκτίθενται συνοπτικώς προτεραιότητες για 
εθνική δράση ταυτοποιημένες στο σχέδιο δράσης για τα 
τροπικά δάση που ετοιμάστηκε από κοινού από την 
παγκόσμια τράπεζα, τον FAO, το UNDP και το 
Ινστιτούτο Παγκόσμιων Πόρων και δημοσιεύτηκε κατά 
πρώτον το έτος 1985. Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν 
διαφέρουν φυσικά από περιοχή σε περιοχή και από 
χώρα σε χώρα. Χρειάζεται να εφαρμοστούν για πολλά 
χρόνια και με αδιάλειπτο σθένος. Οι ανάγκες διαφύλα­
ξης στο ανοικτό δάσος της Σαβάνας δεν είναι ανα­
γκαίους οι ίδιες με εκείνες των κλειστών δασών βροχής. 
Εντούτοις, ό,τι αναφέρεται παρακάτω αποτελεί απόδει­
ξη ότι υπάρχουν πραγματικές ανάγκες καθώς επίσης και 
πρακτικές δυνατότητες για εθνικά μέτρα διαφύλαξης 
που μπορούν και πρέπει να υποστηριχθούν από διεθνείς 
προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένων και της Κοινότη­
τας και των κρατών μελών. 
1. Επενδυτικές προτεραιότητες και προτεραιότητες 
τεχνικής βοήθειας 
(ΐ) Δασοπονία σε χρήση γης: αλλαγή των πρακτικών 
χρήσης της γης για τη σταθεροποίηση και αποκατάστα­
ση υποβαθμισμένων εδαφών και για την καθιέρωση 
συντηρούμενων συστημάτων δημιουργίας αγροκτημά­
των και βοσκοτόπων. Απαιτούνται ολοκληρωμένες 
προσεγγίσεις που να συνδυάζουν τη δασοπονία, τη 
γεωργία, τη διαφύλαξη των εδαφών και τη διαχείριση 
του ζωικού κεφαλαίου. Η γεωργοδασοπονία έχει να 
παίξει σημαντικό ρόλο μέσω της συντήρησης ή 
αύξησης της αγροτικής παραγωγής, της ικανοποίησης 
των βασικών αναγκών για ξύλα, νομή και άλλα δασικά 
προϊόντα και της βελτίωσης της αγροτικής απασχόλη­
σης και εισοδήματος. Στους τομείς προτεραιότητας για 
επενδύσεις και τεχνική βοήθεια περιλαμβάνονται: 
ολοκληρωμένη διαχείριση υδροκριτικών γραμμών και 
έλεγχος της ερήμωσης. 
(ii) Βιομηχανική ανάπτυξη με βάση το δάσος: ικανο­
ποίηση των εγχώριων αναγκών για βιομηχανικά δασικά 
προϊόντα: περιορισμός των εισαγωγών και συντήρηση 
των εξαγωγών, στις χώρες εκείνες στις οποίες υπάρχουν 
κατάλληλες συνθήκες για διευρυμένο βιομηχανικό 
δασοπονικό πρόγραμμα. Στους τομείς προτεραιότητας 
για επενδύσεις και τεχνική βοήθεια περιλαμβάνονται: 
η προστασία και διαχείριση των φυσικών δασών η 
επιταχυνόμενη βιομηχανική αναδάσωση (αποφεύγο­
ντας τη μετατροπή φυσικών τροπικών δασών και τη 
μετακίνηση Ιθαγενών πληθυσμών που διαβιούν στα 
δάση)· εντατικότερη χρήση υπαρχόντων πόρων, παρα­
δείγματος χάριν, βελτιωμένες πρακτικές υλοτόμησης 
για τη μείωση των ζημιών και αποβλήτων. 
(iii) Καύσιμη ξυλεία και ενέργεια: διαχείριση, ζήτη­
ση και αύξηση των προμηθειών καύσιμης ξυλείας από 
περιοχές εκτός τροπικών δασών για την ικανοποίηση 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/9 
των αναγκών των αγροτικών και αστικών πληθυσμών 
και των βιομηχανικών χρηστών. Στους τομείς προτε­
ραιότητας για επενδύσεις και τεχνική βοήθεια περιλαμ­
βάνονται η αποδοτικότερη χρήση της καύσιμης ξυ­
λείας, παραδείγματος χάριν, αποδοτικότερες εστίες 
μαγειρέματος, ανάκτηση αποβλήτων υλοτόμησης· 
υποκατάσταση καύσιμης ξυλείας· βελτιωμένη διαχείρι­
ση των υπαρχόντων δασικών πόρων φύτεμα δέντρων 
στα αγροκτήματα- και φυτείες καύσιμης ξυλείας. 
(ίν) Διαφύλαξη των οικοσυστημάτων τροπικών δα­
σών : επαρκής προστασία μεγάλων περιοχών τροπικών 
δασών για τη διαφύλαξη της βιολογικής ποικιλίας και 
τη διατήρηση της περιβαλλοντικής σταθερότητας. 
Στους τομείς προτεραιότητας για επενδύσεις και 
τεχνική βοήθεια περιλαμβάνονται: η μείωση των 
πιέσεων σε περιοχές προσκείμενες στα απειλούμενα 
τροπικά δάση με εντατικοποίηση της γεωργίας σε μη 
δασικές περιοχές και λοιπά, καθώς επίσης και η 
καθιέρωση και διαχείριση προστατευμένων περιοχών. 
(ν) Ενδυνάμωση θεσμών: ενδυνάμωση του θεσμικού 
πλαισίου στις χώρες για το σχεδιασμό, ανάπτυξη, 
εφαρμογή και αξιολόγηση πολιτικών και προγραμμά­
των για συντηρούμενη χρήση δασικής γης. Στους 
τομείς προτεραιότητας για επενδύσεις και τεχνική 
βοήθεια περιλαμβάνονται: προγραμματισμός και δια­
χείριση, έρευνα, εκπαίδευση και εργασίες επέκτασης. 
Με βάση τις ανωτέρω προτεραιότητες για 56 χώρες που 
εμφανίζουν σοβαρό πρόβλημα αποψίλωσης εκτιμήθη­
καν οι επενδυτικές ανάγκες για ένα πενταετές πρόγραμ­
μα επιταχυνόμενης δράσης, ενώ ιδιαίτερη προσοχή 
δόθηκε στην εξέταση των δυνατοτήτων που εμφανίζει 
κάθε χώρα στο θέμα της απορρόφησης των νέων 
επενδύσεων. Το ύψος των δημόσιων και ιδιωτικών 
επενδύσεων που απαιτούνται για να υπάρξει κάποιο 
αποτέλεσμα στο πρόβλημα της τροπικής αποψίλωσης 
για χρονική περίοδο πέντε ετών εκτιμήθηκε σε οκτώ 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ. Περίπου 5,3 δισεκατ. δολάρια 
ΗΠΑ (δύο τρίτα του συνόλου) εκτιμήθηκε ότι απαιτού­
νται για τις 56 χώρες που παρουσιάζουν τα σοβαρότερα 
προβλήματα αποψίλωσης. Ποσοστό 30 % τουλάχιστον 
των επενδύσεων πρέπει να έχει σχέση με τη γεωργία. 
Το μισό από το σύνολο των 8 δισεκατ. δολαρίων ή ποσό 
800 εκατ. δολάρια το χρόνο για 5 χρόνια θα απαιτείτο να 
δοθεί από τις υπηρεσίες αναπτυξιακής βοήθειας ενώ το 
υπόλοιπο από τις εθνικές κυβερνήσεις και τον ιδιωτικό 
τομέα. Τούτο θα σήμαινε διπλασιασμό της εξωτερικής 
βοήθειας για την καταπολέμηση της αποψίλωσης των 
δασών. 
To TFAP καθιστά σαφές ότι πόροι ακόμη και αυτού του 
μεγέθους δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνον μια αρχική 
προσέγγιση στα πλέον επείγοντα προβλήματα της 
αποψίλωσης και αν πρόκειται να γίνει πράγματι κάποια 
πρόοδος κατά τα επόμενα χρόνια τα ποσά που θα 
απαιτηθούν θα είναι σημαντικώς υψηλότερα από τα 
παραπάνω. Περαιτέρω, είναι σαφές ότι άμεσες προσπά­
θειες καταπολέμησης της αποψίλωσης δεν θα καταφέ­
ρουν να έχουν πλήρη αποτελεσματικότητα χωρίς 
παράλληλες προσπάθειες στους τομείς που αναφέρο­
νται κατωτέρω. 2. Οικονομικές πολιτικές και προγραμματισμός εθνι­
κής ανάπτυξης 
Η εμπειρία έχει δείξει σαφώς ότι δράσεις που εστιάζο­
νται στενά στα πλαίσια του δασοπονικού τομέα θα είναι 
αναποτελεσματικές για τον έλεγχο της αποψίλωσης και 
την προστασία μεγάλων περιοχών παραμενόντων 
τροπικών δασών. Επειδή πολλές πολιτικές και πρακτι­
κές στη γεωργία, ενέργεια και άλλους τομείς αποτελούν 
σοβαρή αιτία καταστροφής των δασών, πολλές από τις 
λύσεις του προβλήματος της καταστροφής των δασών 
πρέπει να προέρχονται έξω από το δασοπονικό τομέα. 
Ο προγραμματισμός χρήσης της δασικής γης πρέπει να 
προσεγγίζεται μέσα στα ευρύτερα πλαίσια του εθνικού 
αναπτυξιακού προγραμματισμού. Οι δυσμενείς πολιτι­
κές στα πλαίσια του δασοπονικού τομέα και άλλους 
τομείς όπως η γεωργία που οδηγούν σε επιταχυνόμενη 
εξάντληση των δασικών πόρων πρέπει να τροποποιη­
θούν ενώ πρέπει να καθιερωθούν πολιτικές προώθησης 
συντηρούμενης δασικής διαχείρισης και αναδάσωσης. 
Στους μείζονες τομείς αναμόρφωσης πολιτικών περι­
λαμβάνονται : 
(ϊ) Αναδασμός της γης: 
Εάν πράγματι υπάρχει σκοπός να ελαφρυνθεί η 
πίεση στα τροπικά δάση ένα σημαντικό θέμα 
πολιτικής που δεν πρέπει να αποφεύγεται είναι η 
παροχή ίσων ευκαιριών κατοχής και πρόσβασης 
στη γη. Η διαστρεβλωμένη κατανομή της γης 
λόγω ιστορικών και πολιτικών προτύπων ανάπτυ­
ξης ώθησε τον αγροτικό πληθυσμό να μετανα­
στεύσει σε οικολογικώς ευπαθείς δασικές περιο­
χές με φτωχά εδάφη και σε απόκρημνα δασικά 
υψίπεδα. Η σθεναρή πολιτική δέσμευση των 
εθνικών κυβερνήσεων για εφαρμογή πολιτικών 
αναδασμού της γης αποτελεί πιθανόν, βραχυπρό­
θεσμους, το καταλληλότερο μέτρο ανακούφισης 
των δασικών περιοχών από τις πιέσεις από 
οποιαδήποτε άλλη μόνη πολιτική παρέμβαση. 
(ii) Διόρθωση απρόσφορων πολιτικών κινήτρων στα 
πλαίσια του δασοπονικού τομέας: 
Πολλές κυβερνήσεις, αμέσως ή εμμέσως, επιδο­
τούν την αποψίλωση δια μέσου οικονομικών 
πολιτικών — όπως επενδυτικά κίνητρα, φορολογι­
κά και εισοδηματικά συστήματα και λίαν ευνοϊκοί 
όροι πρόσβασης σε δημόσια δάση — που μειώ­
νουν το καθαρό κόστος ή αυξάνουν τα ιδιωτικά 
κέρδη από την εμπορική εκμετάλλευση των 
δασών. Τα ισχυρά αυτά οικονομικά κίνητρα 
προωθούν τη βραχυπρόθεσμη κατανάλωση στα 
πλαίσια μακροπρόθεσμης διαχείρισης, οδηγώ­
ντας σε πολύ υψηλότερους ρυθμούς εκμετάλλευ­
σης των δασών απ' ότι θα συνέβαινε στην 
περίπτωση που δεν υπήρχαν οι πολιτικές αυτές. Η 
αναμόρφωση των πολιτικών, παραδείγματος χά­
ριν η ύψωση των τιμών υλοτόμησης και η 
επέκταση της χρήσης πλειοδοτικών δημοπρασιών 
για την εκχώρηση δικαιωμάτων εκμετάλλευσης, 
για την αντικατάσταση ακατάλληλων κινητών με 
μέτρα που ενθαρρύνουν τις επενδύσεις του ιδιωτι­
κού τομέα σε συντηρούμενη δασική διαχείριση 
και αναδάσωση θα βοηθούσαν στη διαφύλαξη των 
Αριθ. C 264/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
δασικών πόρων, στην αύξηση της οικονομικής 
ευημερίας και στη μείωση των δημοσιονομικών 
φορτίων των κυβερνήσεων. 
(Hi) Διόρθωση απρόσφορων πολιτικών κινήτρων έξω 
από τα πλαίσια του δασοπονικού τομέα: 
Πολλές κυβερνήσεις έχουν θεσπίσει πολιτικές 
όπως επιχορηγήσεις, χαμηλότοκα δάνεια και 
φορολογικές ελαφρύνσεις, που επιταχύνουν τη 
μεταστροφή των δασικών εδαφών προς άλλες 
χρήσεις και ευνοούν κυρίως τους μεγάλους 
γαιοκτήμονες. Για παράδειγμα, προγράμματα 
μετεγκατάστασης αγροτικών πληθυσμών και δη­
μιουργίας κτηνοτροφικών αγροκτημάτων που 
υποστηρίζονται από τις κυβερνήσεις έχουν κατα­
στεί μια από τις βασικές αιτίες αποψίλωσης σε 
ορισμένες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας και 
της Λατινικής Αμερικής. Στους μείζονες τομείς 
αναμόρφωσης πολιτικών μπορούν να περιλαμβά­
νονται : 
— η κατάργηση των δημόσιων επιχορηγήσεων, 
των φορολογικών απαλλαγών, των χαμηλότο-
κων δανείων καθώς και άλλων πολιτικών 
κινήτρων που προκαλούν ταχεία μεταστροφή 
τροπικών δασών προς μη συντηρήσιμες χρή­
σεις γης, 
— η αναθεώρηση των εθνικών αναπτυξιακών 
πολιτικών που οδηγούν στην κατασκευή οδι­
κών έργων, φραγμάτων και έργων εξορύξεως σε 
δασικές περιοχές και που ενθαρρύνουν την 
κερδοσκοπία στη γη σε παραμεθόριες εκτάσεις 
τροπικών δασών, 
— η αναθεώρηση των κυβερνητικών πολιτικών με 
τις οποίες επιχορηγείται η παραγωγή ζωικού 
κεφαλαίου σε άγονες ή ημιάγονες περιοχές 
όπου οι ρυθμοί παραγωγής έχουν κατά πολύ 
ξεπεράσεις τη συντηρήσιμη φέρουσα ικανότη­
τα των εδαφών της σαβάνας, 
— η ταυτοποίηση αμοιβαίως υποστηρικτών επεν­
δυτικών μέτρων και μέτρων αναμόρφωσης 
πολιτικών στους τομείς της γεωργίας, της 
ενέργειας, στο βιομηχανικό τομέα και στον 
τομέα του πληθυσμιακού προγραμματισμού 
που μπορούν να συμβάλλουν στην ελάφρυνση 
των αναπτυξιακών πιέσεων στις δασικές εκτά­
σεις. 
(ϊν) Επενδύσεις μέσω οργανισμών βοηθείας: 
Η χρηματοδότηση από οργανισμούς βοήθειας 
έχει παίξει σημαντικό ρόλο σε αναπτυξιακά έργα 
μεγάλης κλίμακας που όμως απεδείχθησαν σημα­
ντική αιτία καταστροφής των τροπικών δασών και 
μετακίνησης Ιθαγενών πληθυσμών. Οι οργανι­
σμοί αναπτυξιακής βοήθειας θα μπορούσαν να 
έχουν σημαντική συνεισφορά στην αναμόρφωση 
της οικονομικής πολιτικής, του προγραμματι­
σμού χρήσης γης και άλλων πολιτικών: 
— υιοθετώντας και εφαρμόζοντας αυστηρές κα­
τευθυντήριες γραμμές πολιτικής ως προς τη 
διαφύλαξη των οικοσυστημάτων τροπικών 
δασών. Στα σχετικά μέτρα περιλαμβάνεται η εξέταση του συνόλου των οικονομικών, περι­
βαλλοντικών και κοινωνικών περιπτώσεων 
που συνδέονται με οποιοδήποτε προτεινόμενο 
αναπτυξιακό έργο με πιθανές μείζονες συνέ­
πειες στα τροπικά δάση και την άρνηση 
χρηματοδότησης σχεδίων που δεν συμφωνούν 
με αυτές τις νέες κατευθυντήριες γραμμές 
πολιτικής, 
— φροντίζοντας να παρακάμπτονται και να προ­
στατεύονται ζωτικά οικοσυστήματα σε περι­
πτώσεις όπου αναπτυξιακά σχέδια υποστηριζό­
μενα από οργανισμούς βοήθειας είναι πιθανό 
να εισδύσουν σε περιοχές μοναδικής βιολογι­
κής σπουδαιότητας. 
(ν) Ενσωμάτωση της διαχείρισης δασικών πόρων 
στον εθνικό αναπτυξιακό προγραμματισμό: 
Η συνεισφορά των δασών στην προστασία του 
εδάφους και των υδάτων για τη γεωργία, στην 
ικανοποίηση των ενεργειακών απαιτήσεων της 
υπαίθρου και των πόλεων και στη βιομηχανική 
ανάπτυξη — και αντιστρόφως, το κόστος κατα­
στροφής των δασών — υποβαθμίζεται σημαντικά 
στα εθνικά αναπτυξιακά σχέδια. Για να βελτιωθεί, 
η ενσωμάτωση της διαχείρισης δασικών πόρων 
στον εθνικό αναπτυξιακό προγραμματισμό, θα 
πρέπει να δοθεί ύψιστη προτεραιότητα: 
— στην ανάληψη εκτιμήσεων δασικών πόρων σε 
επίπεδο χώρας, μέσω ανίχνευσης εκ του μακρό­
θεν και άλλων τεχνικών, 
— στην ανάπτυξη οικονομικών μεθοδολογιών για 
τον καθορισμό των παραγόντων κόστους της 
φθοράς των δασικών πόρων στον υπολογισμό 
του εθνικού εισοδήματος και για τον καλύτερο 
ποσοτικό καθορισμό των ωφελειών από επεν­
δύσεις σε μέτρα διαφύλαξης των δασών για να 
βελτιωθεί ο εθνικός προγραμματισμός και οι 
αποφάσεις καταμερισμού των πόρων. 
3. Έρευνα 
Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες τα εθνικά ιδρύματα 
δασοπονικής έρευνας παραμένουν ασθενές εξάρτημα 
της κυβερνητικής δασικής υπηρεσίας και απολαμβά­
νουν μικρής πολιτικής υποστήριξης. Υποφέρουν από 
έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού, από φτωχές 
εγκαταστάσεις και ανεπαρκή χρηματοδότηση. Οι 
εθνικές κυβερνήσεις και οι οργανισμοί αναπτυξιακής 
βοήθειας χρειάζεται να εγκύψουν στα παρακάτω θέματα 
πολιτικής για να αυξηθεί η συμβολή της δασοκομικής 
έρευνας στα προβλήματα χρήσης δασικής γης σε 
αναπτυσσόμενες χώρες: 
— αύξηση της χαμηλής γενικά πολιτικής και οικονομι­
κής υποστήριξης της δασικής έρευνας στις αναπτυσ­
σόμενες χώρες, 
— συγκέντρωση των προσπαθειών δασικής έρευνας σε 
λίγα θέματα έρευνας προτεραιότητας που έχουν 
μεγάλη πιθανότητα να ανταποκριθούν στις ανάγκες 
της αγροτικής δασοπονίας και να ανακουφίσουν την 
αγροτική ένδεια 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/11 
— την εξασφάλιση αποτελεσματικότερης ενσωμάτω­
σης της δασικής και αγροτικής έρευνας στο επίπεδο 
του τομέα και την εδραίωση ισχυρών δεσμών με 
επεκτατικά προγράμματα για την εξασφάλιση συ­
στηματικής εφαρμογής δοκιμών της αγροδασοκομι-
κής έρευνας. 
VI. ΠΑΡΕΛΘΟΥΣΕΣ ΚΑΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ 
ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΙΛΩΣΗ 
ΤΡΟΠΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ 
Α. διεθνής δράση 
Όσον αφορά την επίσημη αναγνώριση του προβλήμα­
τος της αποψίλωσης των τροπικών δασών, η πρώτη 
σημαντική δράση αναλήφθηκε στις αρχές της δεκαε­
τίας του 1980. 
1. Το Σχέδιο Δράσης για τα Τροπικά Δάση (TFAP) 
Ο FAO το 1985, ξεκίνησε το σχέδιο δράσης για τα 
τροπικά δάση σαν ένα εγχείρημα προγραμματισμού 
αναπτυξιακών σχεδίων από κοινού με την Παγκόσμια 
Τράπεζα και με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμέ­
νων Εθνών (UNDP). Το μη κυβερνητικό Ινστιτούτο 
Παγκόσμιων Πόρων που εδρεύει στην Ουάσιγκτον DC, 
περιελήφθη και αυτό στον καταρτισμό του Σχεδίου. 
To TFAP δεν είναι ένας οργανισμός αλλά ένας 
μηχανισμός σχεδιασμένος να συντονίζει τις προσπά­
θειες διαφόρων παραγόντων — κυβερνητικών, μη 
κυβερνητικών, εθνικών/διεθνών, ιδιωτικού τομέα και 
τοπικών παραγόντων — με σκοπό τη συνεργασία προς 
ένα ενιαίο γενικό στόχο, τη διαφύλαξη και ορθολογική 
χρησιμοποίηση των πόρων των τροπικών δασών προς 
υποστήριξη μιας συντηρούμενης κοινωνικοοικονομι­
κής ανάπτυξης. 
To TFAP έχει καταρτισθεί όχι σαν ένα άκαμπτο 
κεντρικό σχέδιο αλλά σαν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο 
μπορούν να αναπτυχθούν τα εθνικά σχέδια για τη 
δασοπονία και τους συναφείς τομείς, προσαρμοζόμενο 
στις ανάγκες της χώρας που ζήτησε βοήθεια στα 
πλαίσια του TFAP. 
Όταν μια χώρα ζητήσει βοήθεια τα τυπικά στάδια, για 
τη διάρθρωση και εφαρμογή της διαδικασίας του TFAP 
είναι: 
— ανασκόπηση του δασοπονικού τομέα για την επι­
νόηση ή ενημέρωση των εθνικών σχεδίων δασοπονι-
κής ανάπτυξης, 
— προετοιμασία ειδικής στρατηγικής για δράση, 
— υιοθέτηση νομοθετικών ή θεσμικών μέτρων, 
— ταυτοποίηση, ετοιμασία και εφαρμογή σχετικών 
σχεδίων. 
To TFAP λειτουργεί σε δεθνές επίπεδο μέσω τακτικών 
ανεπίσημων συναντήσεων αρμόδιων εμπειρογνωμώνων 
για τα δάση που αντιπροσωπεύουν διάφορους κυβερνη-
τικούς/μη κυβερνητικούς οργανισμούς, διεθνείς και 
εθνικές υπηρεσίες που εμπλέκονται κατά τρόπον ώστε 
να διευκολύνεται ο συντονισμός, να προωθείται η 
δέσμευση ποσών και να επισκοπείται η πρόοδος της 
διαδικασίας του TFAP στις επι μέρους χώρες. Γενική υποστήριξη στο TFAP παρέχεται από μια γραμματεία 
(στις Κάτω Χώρες) και μια Συντονιστική Μονάδα (στην 
έδρα του FAO στην Ρώμη). 
Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, το αρχικό Σχέδιο Δράσης 
του TFAP, που συντάχθηκε το 1985, έκανε εκτιμήσεις 
ότι οι συμμετέχοντες θα έπρεπε να καταβάλλουν κάπου 
8 δισεκατ. δολάρια με τη μορφή δημόσιων και ιδιωτι­
κών επενδύσεων σε χρονικό διάστημα πέντε χρόνων, 
1987/1991. Από το ποσό αυτό, τα 5,3 δισεκατ. δολάρια 
θα χρειαζόντουσαν για τις 56 χώρες που μελετήθηκαν 
στη μελέτη και που είχαν τα σοβαρότερα προβλήματα 
αποψίλωσης. Το ένα τρίτο τουλάχιστον των προτεινό­
μενων επενδύσεων αφορά καύσιμη ξυλεία και τον τομέα 
της γεωργοδασοπονίας, ενώ τα σχέδια που αναφερό-
ντουσαν στη βιομηχανική χρήση και στη χρήση γης θα 
εκάλυπταν ποσοστά 25 % και 17 % αντιστοίχως. Οι 
επενδυτικές δαπάνες κατά περιοχή είναι Ασία 50 % (12 
χώρες), Λατινική Αμερική 30 % (16 χώρες) και Αφρική 
20 % (28 χώρες). Βλέπε παράρτημα Β. Η Γραμματεία 
του TFAP είχε περιορισμένη επιτυχία στην επίτευξη 
του στόχου των 8 δισεκατ. δολάρια. Μέχρι το 1989 είχε 
επιτευχθεί η εξεύρεση για ποσό λιγότερο από το μισό 
των απαιτούμενων πόρων. 
2. ΙΤΤΟ — Ο Διεθνής Οργανισμός Τροπικής Ξυλείας 
Η κινητήρια δύναμη του ΙΤΤΟ ήταν η ανησυχία των 
ανεπτυγμένων χωρών — κυρίως των Ιαπωνέζων — 
απέναντι στην απειλή που αποτελούσε η αποψίλωση 
για τις πηγές τους τροφοδοσίας με τροπική ξυλεία. Ο 
ΙΤΤΟ δημιουργήθηκε στα πλαίσια της UNCTAD 
αρχικώς σαν μια εμπορευματική συμφωνία. Εντούτοις, 
η περιβαλλοντική σπουδαιότητα των τροπικών δασών 
προβάλλει σε σημαντικό βαθμό στον καθορισμό 
αρμοδιοτήτων του ΙΤΤΟ (Διεθνής Συμφωνία Τροπικής 
Ξυλείας — ΙΤΤΑ). Αυτό εμφαίνεται σαφώς μεταξύ των 
στόχων του ΙΤΤΟ, «συντηρούμενη χρησιμοποίηση και 
διαφύλαξη των τροπικών δασών και των πόρων τους και 
διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας στις εν λόγω 
περιοχές». 
Σκοπός της συμφωνίας είναι να παράσχει ένα αποτελε­
σματικό πλαίσιο για συνεργασία και διαβουλεύσεις 
μεταξύ των μελών, που μπορεί να είναι είτε παραγωγοί 
είτε καταναλωτές τροπικής ξυλείας, και να αναπτύξει το 
διεθνές εμπόριο στο προϊόν αυτό δια μέσου δομικών 
βελτιώσεων της αγοράς. 
Σκοποί της συμφωνίας είναι: η προώθηση και υποστή­
ριξη της έρευνας και ανάπτυξης με σκοπό τη βελτίωση 
της διαχείρισης των δασών και της χρησιμοποίησης 
του ξύλου, λαμβάνοντας υπόψη της τοπικές συνθήκες· η 
διαχείριση των δασών η ενθάρρυνση των παραγωγών 
μελών για εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής προστιθέ­
μενης αξίας δια κατεργασίας του προϊόντος· η βελτίωση 
της εμπορίας και διανομής των εξαγωγών των παραγω­
γών μελών. Αποβλέπει επίσης στην ενίσχυση των 
εθνικών πολιτικών που σκοπεύουν στη συντηρούμενη 
χρησιμοποίηση και διαφύλαξη των τροπικών δασών 
και των γενετικών τους πόρων και στη διατήρηση της 
οικολογικής ισορροπίας στις εν λόγω περιοχές. Όπως 
θα γίνει παρακάτω σαφές η συμφωνία δεν περιέχει 
καθεαυτού οικονομικές διατάξεις. 
Η ΙΤΤΑ αναφέρεται σε εμπορικές πράξεις αλλά με 
αυτήν επιδιώκονται επίσης και ευρύτεροι στόχοι 
Αριθ. C 264/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
(παραδείγματος χάριν, συλλογή στοιχείων για προϊό­
ντα αλλά επίσης και διαχείριση και χρησιμοποίηση 
των τροπικών δασών και περιβαλλοντική πολιτική). 
Για πρώτη φορά υπάρχει ένα διεθνές πλαίσιο όπου τα 
προβλήματα του εμπορίου της ξυλείας να συζητηθούν 
σε στενή σύνδεση με θέματα διαφύλαξης των δασών, 
χωρίς να παραμελούνται οι προοπτικές για οικονομική 
ανάπτυξη που προσφέρει η τροπική ξυλεία στις 
αναπτυσσόμενες χώρες. 
Παρά την Ιαπωνική υποστήριξη στον ΙΤΤΟ, αυτός, στα 
τρία χρόνια της ύπαρξης του, παρέμεινε ένας εύθραυ­
στος οργανισμός. Ο ετήσιος προϋπολογισμός λειτουρ­
γίας του για το 1988 ήταν περίπου ισοδύναμος με 2 εκατ. 
Ecu, ποσόν παρόμοιο με εκείνο που δεσμεύθηκε για τα 
έργα του. Το σύνολο των κεφαλαίων για έργα μέχρι 
τώρα έχει ανέλθει σε ποσόν ισοδύναμο περίπου με 5 
εκατ. Ecu. 
Η οικονομική εικόνα του ΙΤΤΟ αντανακλά την αβε­
βαιότητα των περισσοτέρων κυβερνήσεων ως προς την 
αποτελεσματικότητα του. Όλες σχεδόν οι κυβερνήσεις 
των 42 παραγωγών μελών καθυστερούν την υποχρεωτι­
κή τους συνδρομή (όπως συμβαίνει και στην περίπτωση 
των Ηνωμένων Πολιτειών, λόγω των ειδικών από 
πλευρά προϋπολογισμού υποχρεώσεων τους (σύμφωνα 
με την Πράξη Gram-Ruiman ACT) — παράγοντας που 
μπορεί να επηρεάσει το χαμηλό επίπεδο υποστήριξης 
από μέρους των καταναλωτών μελών. Λίγα από τα μέλη 
— καταναλωτές έχουν προσφερθεί να χρηματοδοτή­
σουν σχέδια έργων του, (εξαίρεση αποτελούν η 
Ελβετία, οι Κάτω Χώρες, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία 
της Γερμανίας, Σκανδιναβικές χώρες (NORDIC) και η 
Ιαπωνία, αλλά οι μέχρι τούδε εκτός των Ιαπώνων 
συνδρομές έχουν ανέλθει μόνον σε 2,0 εκατ. δολάρια). 
Η ίδια η Κοινότητα είναι μέλος του ΙΤΤΟ. 
3. Άλλοι Διακυβερνητικοί Οργανισμοί 
α) Η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ 
Το τομεακό δανειστικό διάγραμμα της Παγκόσμιας 
Τράπεζας δεν έδινε καμία σημαντική προτεραιότητα 
για σχέδια που υπολογίζονταν να ελαφρύνουν τις 
πιέσεις στα υφιστάμενα τροπικά δάση μέχρις ότου να 
περιληφθεί στο πρόγραμμα δράσης για τα τροπικά δάση 
(TFAP) το 1984/1985. Πριν από αυτό, ενώ δεν υπήρχε 
κανένας σημαντικός δανεισμός για την εμπορική 
ανάπτυξη της δασοπονίας των τροπικών δασών καθ' 
εαυτής, δεν ήταν ασυνήθη και μέχρι και το 1988 
ανανεώνονταν ή επαναλαμβάνονταν δάνεια για σχέδια 
έργων συμπεριλαμβανομένων της εκχέρσωσης κλει­
στών πρωτογενών δασών, κυρίως στη Βραζιλία για 
σχέδια ανάπτυξης που συνδέονταν με την Electronorte 
στον ποταμό Τοκαντίνς στην Αμαζονία και με την 
ανάπτυξη των ορυχείων στο Καράχας, και στην 
Ινδονησία για εκχέρσωση πρωτογενών δασών στο 
Ανατολικό και Νότιο Καλιμαντάν, βάσει του προγράμ­
ματος Transmigrasi. 
Εντούτοις, το 1987/1988, επήλθε στην Παγκόσμια 
Τράπεζα μεγάλη αναδιοργάνωση της διαχειριστικής 
της δομής που είναι πιθανόν να οδηγήσει στη δανειοδό­
τηση όλων των σχεδίων συμπεριλαμβανομένων και των 
σχεδίων που έχουν σχέση με το πρόβλημα της αποψί­
λωσης των τροπικών δασών, σημείο εινισχυόμενο από 
την κοινή διακήρυξη του Βερολίνου της Παγκόσμιας Τράπεζας/IMF (Βερολίνο 1988) για τη σπουδαιότητα 
της ύπαρξης περιβαλλοντικών θεωρήσεων στις εργα­
σίες ανάπτυξης, διακήρυξη που εκδόθηκε κατά την 
ετήσια συνάντηση Τράπεζας/Ταμείου το 1987. Η 
Τράπεζα ανήγγειλε ότι ανέμενε αύξηση των δαπανών 
για τη δασοπονία από 138 εκατ. δολάρια ΗΠΑ (1986) σε 
500 εκατ. δολάρια ΗΠΑ το 1989. 
Η πολιτική επιρροή του Διεθνούς Νομισματικού 
Ταμείου υπερβαίνει σε κλίμακα και εύρος εφαρμογής 
εκείνη των τραπεζών που είναι προσανατολισμένες σε 
σχέδια ανάπτυξης. Εντούτοις, το ΔΝΤ ασχολείται με 
γενικούς εθνικούς οικονομικούς, νομισματικούς και 
σχετιζόμενους με τον προϋπολογισμό όρους και δεν 
έχει ζητήσει — τουλάχιστον απροκαλύπτως — να 
συνομολογήσει όρους σχετικούς με τη χρήση και 
διαχείριση του ενός ή του άλλου εθνικού πόρου κατά 
την εκτίμηση των οικονομικών και νομισματικών του 
πολιτικών απέναντι στις χώρες μέλη. 
Προς το παρόν το συμβούλιο του ΔΝΤ «ευαισθητο­
ποιείται» σε περιβαλλοντικά θέματα λόγω εν μέρει 
εκδηλώσεων όπως η Διακήρυξη του Βερολίνου. Εντού­
τοις, η απουσία άμεσης σύνδεσης μεταξύ δανειοδότη­
σης από το ΔΝΤ (καθορισμός των τεχνικών, οικονομι­
κών και από πλευράς προϋπολογισμού όρων) και της 
χωροεξειδικευμένης επίπτωσης της δανειοδότησης του 
σχεδίου εμφανίζεται μέχρι τούδε σαν πολιτικό εμπόδιο 
για μεγαλύτερη απροκάλυπτη οικονομική δέσμευση. 
Είναι πιθανόν και επιθυμητό επίσης, οι περιβαλλοντι­
κές συνέπειες δομικών πακέτων προσαρμογής να 
τύχουν αυξημένης προσοχής στο μέλλον. Τα δομικά 
μέτρα προσαρμογής πρέπει στην πράξη να λαμβάνουν 
υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις' μπορεί να είναι 
δέκτες περιβαλλοντικών και να βελτιώνουν την κατά­
σταση στις εν λόγω χώρες. Πολλές αναπτυσσόμενες 
χώρες μπορούν πράγματι να μην κερδίσουν τίποτα σε 
εθνικό οικονομικό επίπεδο από την εκμετάλλευση των 
τροπικών τους δασών — λόγω φορολογικών απαλλα­
γών και επιχορηγήσεων και βραχυπρόθεσμων συμφω­
νιών που δεν περιέχουν κανένα είδος κινήτρου στον 
εκμεταλλευόμενο τη ξυλεία να προχωρήσει σε αναδά­
σωση. Άλλες από πλευράς πολιτικής θεωρήσεις που 
είναι σημαντικές σε εθνικό επίπεδο, που σχετίζονται με 
τα τροπικά δάση και που μπορούν να ληφθούν υπόψη 
στα δομικά μέτρα προσαρμογής περιγράφονται στο V.2. 
β) Οι Τράπεζες Περιφερειακής Ανάπτυξης 
Οι Αμερικανικές, Ασιατικές, Αφρικανικές Τράπεζες 
ανάπτυξης καθώς και εκείνες της Καραϊβικής έχουν 
όλες ρητές περιβαλλοντικές διαδικασίες και κατανομή 
ευθυνών σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών 
συνεπειών (ΕΠΣ). Κάθε μια έχει ένα ιδιαίτερο εστιακό 
σημείο στο θέμα της όλης περιβαλλοντικής ευθύνης. Τα 
δανειοδοτικά τους διαγράμματα εμφανίζουν μια μέτρια 
αύξηση στο δασοπονικό τομέα και το σύνολο σχεδόν 
των δανειοδοτήσεων τους στον τομέα αυτό ευρίσκεται 
στα πλαίσια των τομέων προτεραιότητας TFAP. 
Εντούτοις, δεν υπάρχει καμία περιβαλλοντικώς προσα­
νατολισμένη δανειοδότηση από τις Τράπεζες αυτές σε 
σχέδια για διαχείριση συντηρούμενης απόδοσης των 
τροπικών δασών, ούτε και καμία αξιοσημείωτη επίγνω-
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/13 
ση του ότι οι περιβαλλοντικές πλευρές σε μη περιβαλ­
λοντικούς προσανατολισμένα σχέδια (παραδείγματος 
χάρι γεωργικά σχέδια) είναι συχνά σημαντικότερες για 
την περιβαλλοντική κατάσταση από ειδικά περιβαλλο­
ντικά σχέδια. 
γ) Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών 
(UNDP) 
To UNDP εμπλέκεται σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση 
του TFAP. Οι προ επενδυασιακές δραστηριότητες του 
(επικεντρωμένες σε μεγάλο βαθμό στην επισκόπηση 
των πόρων, στην εκπαίδευση και στη δημιουργία 
θεσμών) είναι ζωτικές για βελτιωμένη αναπτυξιακή 
απόδοση στη διαχείριση των τροπικών δασών. Η 
περιοχή προ επενδυσιακής χρηματοδότησης του 
UNDP στο παρελθόν ήταν οικονομικώς εστιασμένη. 
Εντούτοις, ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός σχεδίων 
του έχουν σχέση με τις περιβαλλοντικές πλευρές της 
ανάπτυξης. 
δ) Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών 
(UNEP) 
Οι τάσεις του UNEP είναι να επικεντρώνεται κυρίως σε 
χρηματοδοτούμενη έρευνα και εξέταση των περιβαλλο­
ντικών συνεπειών αποψίλωσης (διοξείδιο του άνθρακα, 
απώλειες της ποικιλίας ειδών, κλπ.) παρά σε μέτρα για 
τη βελτίωση της διαχείρισης των τροπικών δασών. Ο 
ρόλος του ήταν πάντοτε μια συντονιστική και καταλυτι­
κή οργανωτική δράση ως περιβαλλοντικού φύλακα για 
να εξασφαλισθεί ότι τα μέλη της οικογένειας των 
Ηνωμένων Εθνών λαμβάνουν πλήρως υπόψη τους τις 
περιβαλλοντικές όψεις στα προγράμματα εργασιών 
τους. Οι εργασίες του συναντούν σοβαρά εμπόδια λόγω 
δεσμεύσεων στον προϋπολογισμό του. Εντούτοις, η 
διεθνής συνθήκη πλαισίου για τη βιολογική ποικιλία 
που ετοιμάζεται τώρα μπορεί να είναι σημαντική, 
ιδιαίτερα όσον αφορά τη διαφύλαξη των γενετικών 
πόρων. 
ε) Συμφωνία των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και 
την Ανάπτυξη (UNCTAD) 
Η UNCTAD δεν έχει άμεση εμπλοκή στο θέμα 
τροπικών δασών. Εντούτοις, η Συμφωνία Κοινού 
Κεφαλαίου, που τίθεται σε ισχύ στις 19 Ιουνίου 1989, 
μπορεί να δώσει ευκαιρίες για συμπληρωματική χρημα­
τοδότηση. Βάση του δεύτερου (εθελούσιου) λογαρια­
σμού του Κοινού Κεφαλαίου, οι κυβερνήσεις (παρα­
δείγματος χάρι τα κράτη μέλη) μπορούν να συνεισφέ­
ρουν χρηματοδοτικώς σε δραστηριότητες έρευνας και 
ανάπτυξης διεθνών οργανισμών αγαθών. Η χρηματοδό­
τηση από το δεύτερο λογαριασμό εξαρτάται από το 
χαρακτηρισμό «διεθνών οργανισμών αγαθών» σύμφω­
να με τα κριτήρια της συμφωνίας Κοινού Κεφαλαίου. Ο 
ΙΤΤΟ θα μπορούσε να ήταν υποψήφιος μαζί και με 
πολυάριθμους άλλους οργανισμούς. 
ζ) Σύμβαση Συνεργασίας για τον Αμαζόνιο 
Η Σύμβαση Συνεργασίας για τον Αμαζόνιο υπεγράφη το 
1978 στη Βραζιλία και τέθηκε σε ισχύ το 1980. 
Συμβαλλόμενα μέρη είναι: Βολιβία, Βραζιλία, Κολομ­
βία, Ισημερινός, Γουιάνα, Περού, Σουρινάμ και Βενε­
ζουέλα. Πρόσφατα (Μάιος 1989) οι αρχηγοί κρατών/ 
κυβερνήσεων των συμβαλλομένων μερών υπέγραψαν τη διακήρυξη του Αμαζονίου επαναβεβαιώνοντας τα 
κυριαρχικά δικαιώματα κάθε χώρας του Αμαζονίου να 
διαχειρίζεται ελεύθερα τους φυσικούς της πόρους αλλά 
εκφράζοντας ταυτόχρονα την επιθυμία να συνεργα­
στούν με άλλες χώρες και διεθνείς οργανισμούς για την 
εφαρμογή εθνικών και περιφερειακών σχεδίων και 
προγραμμάτων στην περιοχή του Αμαζονίου. 
4. Άλλες συντονιστικές προσπάθειες 
α) Μπελάτζο 
Μια πρόσφατη εξέλιξη υπήρξε η θεσμοποίηση σχεδόν 
των συναντήσεων του Μπελάτζο από το 1987. Οι 
συναντήσεις του Μπελάτζο (το 1988 επικεντρώθηκαν 
στην έρευνα για τα τροπικά δάση) χρησιμοποιούνται 
για μια ευρύτερη παρουσίαση και έκθεση των συμπερα­
σμάτων του TFAP. Το μη επίσημο του πράγματος 
εξυπηρετεί τον πολύ χρήσιμο σκοπό να δίνεται η 
δυνατότητα σε ανώτερους υπαλλήλους να συναντώνται 
με πολιτικούς και εκφραστές της κοινής γνώμης όχι 
μέσα στα κοινά πλαίσια του κύκλου των εμπειρογνωμό­
νων που ασχολούνται με τα τροπικά δάση. 
β) Επιτροπή Αναπτυξιακών Χρηματοδοτικών Ιδρυμάτων 
για το Περιβάλλον (CIDIE) 
Οι χρηματοδοτικές πολιτικές και πρακτικές για την 
περιβαλλοντική προστασία συντονίζονται από την 
Επιτροπή Αναπτυξιακών Χρηματοδοτικών Ιδρυμάτων 
για το περιβάλλον (CIDIE), της οποίας η Κοινότητα, 
μέσω της επιτροπής είναι μέλος. Η CIDIE έχει 
συγκεντρώσει την προσοχή της κατά το παρελθόν στο 
θέμα των δασών (1981/1982). Εντούτοις, η επίδραση της 
CIDIE στις πολιτικές των οργανισμών μελών της είναι 
στην καλύτερη περίπτωση, στο πεδίο των τροπικών 
δασών, περιθωριακή και επιτυγχάνεται με μια ανταλλα­
γή πληροφοριών και εμπειριών. 
Β. Κοινοτικές και Εθνικές Δράσεις 
1. Κοινοτικές Δράσεις 
Δραστηριότητες Ανάπτυξης της Δασοπονίας στις Αναπτυσ­
σόμενες Χώρες 
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η κοινοτική οικονομι­
κή βοήθεια για δασοπονικά σχέδια σε αναπτυσσόμενες 
χώρες ανερχόταν περίπου σε 20 εκατ. Ecu το χρόνο και 
διετίθετο είτε δια μέσου ειδικών αναγραφών στον 
προϋπολογισμό, παραδείγματος χάριν 946, είτε στα 
πλαίσια της Συνθήκης του Λομέ. Η Κοινοτική υποστή­
ριξη κατευθύνονταν κυρίως σε 40 περίπου μείζονα 
σχέδια ή μέρη σχεδίων και άλλες μικρότερες δρατηριό-
τητες. 
Από πλευράς κατανομής, το 54 % διατέθηκε στην 
Αφρική, το 35 % στην Ασία και στον Ειρηνικό και το 
11 % στη Λατινική Αμερική και στη Καραϊβική. 
Από το 1986, η Κοινοτική βοήθεια για την τροπική 
δασοπονία αυξάνεται σταθερά. Κατανεμόμενη βάση 
των 5 τομέων του TFAP, τα ποσοστά της Κοινοτικής 
Βοήθειας είναι τα ακόλουθα: 
1. Δασοπονία στη χρήση γης 
(συμπεριλαμβανομένης και της 
γεωργοδασοπονίας) 59 % 
2. Βιομηχανική ανάπτυξη με βάση τα δάση 21 % 
Αριθ. C 264/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
3. Ενέργεια από καύσιμη ξυλεία/ξύλα 11 % 
4. Διαφύλαξη των οικοσυστημάτων 
των τροπικών δασών 0,5 % 
5. Ενίσχυση ιδρυμάτων (έρευνα) 8,5 % 
Ξεκινώντας με την Τρίτη Συνθήκη του Λομέ, η 
Επιτροπή και οι εταίροι της ΑΚΕ επέλεξαν να 
συγκεντρώσουν τη βοήθεια σε προγράμματα αγροτικής 
ανάπτυξης και διαφύλαξης των εθνικών πόρων. Το 60-
80 % των ολικών εθνικών προγραμματήσιμων πόρων 
και το ήμισυ των περιφερειακών πόρων σπαταλάται 
στον αγροτικό τομέα. Μεγάλο ποσοστό της βοήθειας 
της Επιτροπής στον υποτομέα της δασοπονίας λαμβά­
νει τη μορφή δασοπονικών στοιχείων σε ολοκληρωμέ­
να προγράμματα ή σχέδια αγροτικής ανάπτυξης. 
Η τάση βαθμιαίας αύξησης της βοήθειας της Επιτροπής 
στη δασοπονία, που εκτέθηκε ήδη στην ανακοίνωση 
της Επιτροπής του Ιανουαρίου του 1986 για τη 
Διαφύλαξη των Εθνικών Πόρων και καταπολέμησης 
της ερήμωσης στην Αφρική, είναι πιθανόν να συνεχι­
στεί. Οι διαπραγματεύσεις για τη νέα Συνθήκη ΑΚΕ-
ΕΟΚ οδήγησαν σε συμφωνία ότι στη νέα Συνθήκη θα 
πρέπει να δοθεί πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην προστα­
σία του περιβάλλοντος και στη διαφύλαξη των εθνικών 
πόρων. 
Αναμένεται ότι η σπουδαιότητα των δασών θα τονισθεί 
περισσότερο στα μελλοντικά προγράμματα ανάπτυξης 
και συνεργασίας της Επιτροπής και ότι η αναδάσωση 
και διαφύλαξη των απομενόντων δασικών πόρων θα 
παραμείνουν τα σημαντικά στοιχεία στον έλεγχο της 
ερήμωσης και στα πλαίσια της αγροτικής ανάπτυξης ως 
συνόλου. 
ΑΚΕ (Stabex) 
Οι χρηματικές μεταβιβάσεις με βάση το λογαριασμό 
Stabex της συμφωνίας του Λομέ περιλαμβάνουν και την 
τροπική ξυλεία. Από το 1975 οι ενισχύσεις του Stabex 
ανέρχονται σε 140 εκατ. Ecu περίπου (Λομέ Ι: 40, Λομέ 
Π: 0,35, Λομέ IV: 100 εκατ. Ecu). Τα μεγαλύτερα ποσά 
εισέπραξε η Ακτή του Ελεφαντόδοντος, ακολουθούμε­
νη από το Κονγκό, Γκαμπόν, Γκάνα και Καμερούν και 
με μικρότερα ποσά η Δημοκρατία της Κεντρικής 
Αφρικής, η Γουινέα Μπισάου, τα νησιά του Σολομώ-
ντος, η Μπελίτσε και η Δυτική Σαμόα. Τα ποσά 
χρησιμοποιούνται εν μέρει για αναδάσωση και περαιτέ­
ρω και σε άλλες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομέ­
νης της διαφοροποίησης των ειδών. 
Η χρηματοδότηση στον τομέα αυτό από το λογαριασμό 
Stabex είναι εντούτοις, τα τελευταία χρόνια, σημαντική 
(50 εκατ. Ecu για το 1985/1986) σε σύγκριση με την 
τρέχουσα κλίμακα των δασοπονικών σχεδίων που 
χρηματοδοτούνται από το FED. 
Έρευνα στην Τροπική Δασοπονία 
Επιστήμη και Τεχνολογία για Πρόγραμμα Ανάπτυξης 
Από το 1983 υφίστανται και εκτελούνται από κοινού 
από εργαστήρια ανατυσσόμενων χωρών και της Ευρω­
παϊκής Κοινότητας ερευνητικά σχέδια τροπικής δασο­
πονίας στα πλαίσια του προγράμματος «Επιστήμη και Τεχνολογία για Ανάπτυξη » (STD). Από το πρόγραμμα 
αυτό καλύπτονται όλες οι πλευρές δασοπονικής έρευ­
νας, συγκεκριμένα αξιολόγηση πόρων, κοινωνικοοικο-
νομία, διαφύλαξη εδάφους και υδάτων, προστασία του 
περιβάλλοντος, τοπογραφήσεις και γενετική βελτίωση, 
διαχείριση δασικών οικοσυστημάτων, γεωργοδασοπο-
νία και τεχνολογική χρήση τροπικών δασικών προϊό­
ντων. Βάσει του πρώτου προγράμματος STD (1983-
1986) έχουν συγχρηματοδοτηθεί (καταμερισμός κό­
στους κατά 50 %) από την Κοινότητα με 1.3 εκατ. Ecu 9 
σχέδια (κωδικ. προϋπολογισμού 7394). Βάσει του 
δεύτερου προγράμματος (1987-1991) εφαρμόζονται 
τώρα και συγχρηματοδοτούνται με 3,3 εκατ. Ecu 11 
σχέδια. Το ολικό κόστος των σχεδίων αυτών ανέρχεται 
στο διπλάσιο τουλάχιστον των ποσών αυτών. 
Διεθνής Επιστημονική και Τεχνική Συνεργασία 
Στα πλαίσια των συμφωνιών με χώρες της Ασίας και της 
Λατινικής Αμερικής η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συνεργά­
ζεται σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων, 
ιδιαίτερα στο περιβάλλον. Στη συνάντηση των κοινών 
υποεπιτροπών για την επιστήμη και την τεχνολογία που 
έγινε στι 15 και 18 Μαρτίου (Βραζιλία) και 17 Απριλίου 
(Σύμφωνο των Άνδεων), συμφωνήθηκε με τις επιστημο­
νικές αρχές των χωρών της συνθήκης του Αμαζονίου, 
να υποστηριχθούν ερευνητικές δράσεις για τη διαφύλα­
ξη των δασών του Αμαζονίου. Οι δραστηριότητες αυτές 
θα γίνουν, με αίτηση των χωρών αυτών, ειδικό 
περιφερειακό πρόγραμμα που θα συντονίζει τις αναλαμ­
βανόμενες δραστηριότητες κατά τομέα και σε εθνικό 
επίπεδο. 
Τα δύο ανωτέρω προγράμματα «Επιστήμη και Τεχνο­
λογία για Ανάπτυξη» και «Διεθνής Επιστημονική και 
Τεχνολογική συνεργασία» ακολουθούν την ίδια φιλο­
σοφία: επίτευξη αληθούς πραγματικής συνεργασίας 
μεταξύ ερευνητών από Ευρώπη και αναπτυσσόμενες 
χώρες μέσω κοινής έρευνας, για την ενδυνάμωση των 
Ευρωπαϊκών δυνατοτήτων στην τροπική έρευνα και για 
την αύξηση των τοπικών ερευνητικών ικανοτήτων των 
αναπτυσσόμενων χωρών. Τούτο σημαίνει ενδυνάμωση 
της επιστημονικής βάσης πράγμα που θα οδηγήσει σε 
αύξηση του επιπέδου ενημέρωσης των αρμοδίων για 
λήψη αποφάσεων γύρω από την επιστημονική διάστα­
ση της ανάπτυξης. Και τα δυο προγράμματα αποσκο­
πούν στην υποστήριξη των εθνικών ερευνητικών 
ινστιτούτων των αναπτυσσόμενων χωρών για να τους 
δίνεται η δυνατότητα να συμβάλλουν στις προόδους της 
επιστήμης όταν επιλύονται επιστημονικά προβλήματα 
των χωρών τους. Οι επιστήμονες από τις αναπτυσσόμε­
νες χώρες έχουν να παίξουν ένα ρόλο κλειδί στη 
διαφύλαξη και συντηρούμενη διαχείριση των δασών 
των χωρών τους. 
Το Πρόγραμμα Ε & Α του Κοινού Ερευνητικού 
Κέντρου περιελάμβανε εφαρμογές παρατηρήσεων για 
την γη που έγιναν από ανιχνευτές μεταφερόμενους από 
δορυφόρους. Αυτές οι εκ του μακρόθεν τεχνικές 
ανίχνευσης είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την έρευνα 
σχετικά με την αποψίλωση και συνεπώς, μπορούν να 
χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο της κατάστασης των 
τροπικών δασών. 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/15 
Άλλες Κοινοτικές Δραστηριότητες που σχετίζονται με τους 
Πόρους των Τροπικών Δασών 
Εκτός από τις δραστηριότητες στα πλαίσια της 
Συνθήκης του Λομέ σε χρηματοδοτικές δραστηριότη­
τες για τα τροπικά δάση εμπλέκονται και άλλοι 
κοινοτικοί πόροι. 
Η Επιτροπή έχει προσανατολισμένες ως προς την 
πολιτική ευθύνες στη Γαλλική Γουιάνα, επικράτεια η 
οποία εμπίπτει στον Σκοπό Ι των Διαρθρωτικών 
Κεφαλαίων. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η πρόσφα­
τη ανακοίνωση της επιτροπής για μια Κοινοτική 
Στρατηγική και Πρόγραμμα Δράσης στον τομέα της 
Δασοπονίας [COM(88) 255 τελικό] αν και αναφέρεται 
πρωταρχικώς σε δράσεις που πρέπει να αναληφθούν 
στα Ευρωπαϊκά εδάφη της Κοινότητας αναφέρεται και 
σε τεχνική και οικονομική υποστήριξη της Κοινότητας 
σε δασοπονικά έργα σε αναπτυσσόμενες χώρες, πράγμα 
που πρέπει να ενσωματώνεται σε αναπτυξιακά προγράμ­
ματα κατά τρόπο συνεπή με τις αρχές και τους στόχους 
του κοινοτικού προγράμματος δράσης για τη διαφύλα­
ξη και ορθολογική χρησιμοποίηση των εθνικών πόρων. 
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΙΒ) έχει δώσει 
αρκετά δάνεια για σχέδια υδροηλεκτρικών έργων που 
έχουν πιθανές ή και πραγματικές επιπτώσεις στα 
τροπικά δάση. 
Η Συνδιάσκεψη SILVA, που οργανώθηκε το 1985 με 
πρωτοβουλία του Προέδρου Μιττεράν, έφερε γύρω από 
το ίδιο τραπέζι ένα ευρύ φάσμα ομάδων συμφερόντων 
και ατόμων, που ενδιαφέρονται για το μέλλον των 
δασών και της δασοπονίας όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά 
επίσης και στον τρίτο κόσμο. 
2. Εθνικά Προγράμματα Διμερούς Βοήθειας 
Μέσω των διμερών προγραμμάτων βοήθειας των 
κρατών μελών υπάρχει αναπτυγμένη ουσιαστική εμπει­
ρία στη διαχείριση των τροπικών δασών ενώ οι πόροι 
στον τομέα αυτό τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί 
ουσιαστικά. Συνολικώς, ο όγκος της διμερούς και 
πολυμερούς αναπτυξιακής βοήθειας που προορίζεται 
για τη δασοπονία (συμπεριλαμβανόμενης και της 
βοήθειας μέσω της Κοινότητας) ανήρχετο το 1986 σε 
908,1 εκατ. δολάρια ΗΠΑ. Από το ποσό αυτό, τα 434,4 
εκατ. δολάρια ήταν διμερής χρηματοδότηση, τα δυο 
τρίτα περίπου της οποίας προέρχονταν από κράτη μέλη 
της Κοινότητας, τα 300,0 δολάρια ήταν πολυμερής 
(μέσω αναπτυξιακών τραπεζών και της Κοινότητας) και 
τα 173,6 δολάρια διοχετεύθηκαν μέσω οργανισμών των 
Ηνωμένων Εθνών (FAO 1988). 
Μια ανάλυση του FAO για τη διμερή και πολυμερή 
συνεργασία στη δασοπονία δείχνει να υπάρχει υψηλός 
βαθμός σύμπτωσης φιλοσοφίας όσον αφορά την ανά­
πτυξη της τροπικής δασοπονίας, χαράκτηριστικά-
κλειδιά της σκέψης αυτής είναι: η χρήση της δασοπο­
νίας και της γεωργοδασοπονίας για τη βελτίωση των 
συνθηκών ζωής του φτωχού αγροτικού πληθυσμού 
μέσω ενσωμάτωσης δασοπονικών μέτρων σε γενικά 
γεωργικά προγράμματα για αγροτική ανάπτυξη· η 
απασχόληση τοπικού πληθυσμού ιδιαίτερα σε προ­
γράμματα δενδροφύτευσης· ο τονισμός στη διατηρησι-
μότητα της χρήσης υπαρχόντων και νέων δασών η 
έμφαση στην ενδυνάμωση ιδρυμάτων με εκδηλώσεις επέκτασης της εκπαίδευσης και έρευνας· ανάπτυξη των 
μηχανισμών για καλύτερη χρήση των δασών και των 
προγραμμάτων φύτευσης για την κάλυψη των αναγκών 
για ξύλα κατασκευών, τρόφιμα και καύσιμη ξυλεία, 
μαζί με μέτρα ελέγχου της διάβρωσης και ερήμωσης. 
Ίσως, η μεγαλύτερη ενιαία πηγή χρηματοδότησης με τη 
μορφή επιχορηγήσεων και χαμηλότοκων δανείων για 
περιβαλλοντικώς προσανατολισμένες αναπτυξιακές 
δραστηριότητες σε περιοχές τροπικών δασών είναι ο 
USAID. Ένας σημαντικός όγκος χρηματοδότησης από 
την πηγή αυτή είναι βοήθεια σε τρόφιμα που προέρχε­
ται από εξοφλήσεις δανείων «ανακυκλωμένων» σε 
προγράμματα τροφή-για-εργασία εστιασμένα στη δεν-
δροφύτευση. 
Ο μεγαλύτερος παγκόσμιος χρήστης τροπικής ξυλείας 
είναι η Ιαπωνία. Μέχρι πρόσφατα η Ιαπωνική βοήθεια 
στο δασοπονικό τομέα προς αναπτυσσόμενες χώρες 
αποσκοπούσε ουσιαστικώς στην προαγωγή της δασι­
κής βιομηχανίας στις χώρες υποδοχής. Τη στιγμή αυτή, 
υπάρχουν 13 ιαπωνικά σχέδια βοήθειας στη δασοπονία 
στην Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική. Τα περισ­
σότερα προορίζονται για την αναδάσωση άγονων ή 
υποβαθμισμένων περιοχών για μελλοντική χρησιμο­
ποίηση για εμπορική υλοτόμηση. Μερικά από αυτά 
έχουν δεχθεί κριτικές για εκχέρσωση πρωτογενών 
λοφωδών δασών και την εν συνεχεία επαναφύτευσή 
τους. Αναπτυξιακά σχέδια των Σκανδιναβικών χωρών 
στον τομέα της δασοπονίας τείνουν να αποτελούν 
προγράμματα τεχνικής βοήθειας και βοήθειας με τη 
μορφή κεφαλαίων για εκμετάλλευση ξυλείας, στηριζό­
μενα στην τεχνολογία και εμπειρία της Σκανδιναβικής 
ξυλείας. 
C. Μη κυβερνητικές οργανώσεις 
1. Ενώσεις Εμπορίου Ξυλείας 
Οι ενώσεις Εμπορίου Βιομηχανικής Ξυλείας μπορούν 
να διαιρεθούν σε δυο τύπους: σ' εκείνες που ασχολού­
νται άμεσα και εξειδικευμένα με την προώθηση του 
εμπορίου και εκείνες που ασχολούνται με την ανάπτυξη 
της έρευνας και χρήσης ξυλείας. Όλες ασχολούνται 
ενεργώς με την προώθηση των εισαγωγών και χρήσεων 
τροπικής σκληρής ξυλείας. Σήμερα όλες ασχολούνται 
εξίσου με τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το εμπόριο 
αυτό: α) από την αντίδραση του καταναλωτή για 
περιβαλλοντικούς λόγους και β) από τους μελλοντικούς 
κινδύνους στη πηγή των πόρων. Εξ' ου και η Αγγλο-
Ολλανδική πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας Εμπορίου 
Ξυλείας (TTF) με την οποία προτείνεται η επιβολή 
φόρου ή επιβάρυνσης στην τροπική σκληρή ξυλεία που 
εισάγεται στην Κοινότητα με διοχέτευση των συγκε­
ντρωμένων κεφαλαίων στη βελτίωση της διαχείρισης 
των δασών και της αναδάσωσης. 
Η Διακοινοτική Ομοσπονδία — Union commerciale de 
bois tropicaux (UCBT) — έχει την ευθύνη για το 
συντονισμό και τη διενέργεια των διαπραγματεύσεων 
γύρω από την πρωτοβουλία αυτή μεταξύ εμπορικών 
οργανώσεων ή κρατών μελών και τη διεξαγωή διαπραγ­
ματεύσεων γύρω από την εφαρμογή του φόρου με την 
Επιτροπή της Κοινότητας. Η UCBT και οι οργανώσεις 
μέλη συζητούν τώρα την εφαρμογή παράλληλης 
Αριθ. C 264/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
δράσης με την Ομοσπονδία Ιαπώνων Εισαγωγέων και 
με τη Δειθνή Ένωση Προϊόντων Σκληρής Ξυλείας 
(ΙΗΡΑ) που εκπροσωπεί τους αμερικανούς εισαγωγείς 
τροπικής σκληρής ξυλείας. 
Σημαντικό τμήμα τεχνολογικών γνώσεων και γνώσεων 
γύρω από τη χρήση της ξυλείας που σχετίζονται με τη 
διαφύλαξη των τροπικών δασών ευρίσκεται σε διάφο­
ρες εθνικές οργανώσεις έρευνας για τη ξυλεία όπως η 
TRADA του Ηνωμένου Βασιλείου (Ένωση Ανάπτυξης 
και Έρευνας για τη Ξυλεία). Οι εθνικές οργανώσεις 
έρευνας και ανάπτυξης της αγοράς της Κοινότητας 
είναι μέλη της Association technique Internationale de 
bois tropicaux (ATIBT). 
2. MKO για το περιβάλλον και την ανάπτυξη 
Τα τελευταία χρόνια, μη κυβερνητικοί οργανισμοί που 
έχουν ως στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και 
την ανάπτυξη, διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο στην 
προσέλκυση της προσοχής του κοινού και των αρχών 
στην κρίση των τροπικών δασών. Αναγνωρίζεται 
γενικώς ότι παίζουν σημαντικό ρόλο προκειμένου να 
βοηθηθεί ο ΙΤΤΟ να αποκτήσει υπόσταση και να 
εξασφαλισθεί η περιβαλλοντική του διάσταση ενώ το 
ίδιο σημαντικές είναι και οι δραστηριότητες τους 
προκειμένου να βοηθηθεί η υλοποίηση του TFAP. 
Από εκεί που ήταν κυρίως οργανισμοί προώθησης 
ιδεών και προσανατολισμένοι στην ενημέρωση, ορι­
σμένοι από τους περιβαλλοντικούς ΜΚΟ συνέπραξαν 
πολύ πρόσφατα με τους κύριους αναπτυξιακούς ΜΚΟ 
στην ανάληψη σχεδίων έργων σε χώρες με τροπικά 
δάση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως εκείνη του 
WWF, συνέπραξαν με κυβερνήσεις και ΜΚΟ σε χώρες 
παραγωγούς του ΙΤΤΟ για την εφαρμογή πρωτοπορια­
κών σχεδίων με στόχο να καταδειχθεί πως μπορεί να 
αντληθεί οικονομικό όφελος και ωφέλεια για τον τόπο 
από τροπικά δάση χωρίς καταστροφή ή υποβάθμιση 
τους. Ένα τουλάχιστον πειραματικό σχέδιο με βάση τις 
κατευθύνσεις αυτές έλαβε κοινοτική υποστήριξη. 
Οι ΜΚΟ αυτοί θα συνεχίσουν να είναι στενοί παρατη­
ρητές και να συμμετέχουν στα έργα διαφύλαξης και 
συντηρούμενης χρησιμοποίησης των τροπικών δασών. 
Οι ικανότητες τους ως εταίροι κυβερνήσεων και 
διεθνών οργανώσεων στο πεδίο αυτό δεν έχουν ακόμη 
πλήρως δοκιμασθεί. 
Βασικός περιορισμός για την περαιτέρω χρήση των 
ΜΚΟ αυτών από την Κοινότητα σε συνεργατικές 
προσπάθειες είναι πιθανόν να αποδειχθεί το κατά πόσον 
οι ΜΚΟ αυτοί είναι αποδεκτοί από τις κυβερνήσεις 
χωρών-παραγωνών ξυλείας, δεδομένου ότι μερικές από 
αυτές αντιδρούν σε παραστάσεις τέτοιων ΜΚΟ π.χ. εξ 
ονόματος ιθαγενών κατοίκων δασών. 
VII. ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ 
ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΩΝ ΤΡΟΠΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ: ΒΑΣΙΚΑ 
ΣΤΟΙΧΕΙΑ 
Από τα προηγούμενα καθίσταται σαφές ότι οι αιτίες για 
την αποψίλωση των τροπικών δασών είναι πολλές και 
πολύπλοκες. Όμως, υπάρχουν μέτρα που μπορούν να 
εφαρμοσθούν σε εθνικό επίπεδο από τις χώρες εκείνες 
που έχουν ακόμα τροπικά δάση και τα οποία μέτρα 
μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την άμβλυνση ή ακόμα και την ανατροπή των τάσεων του παρόντος. Οι 
θεραπείες φυσικά είναι συχνά το ίδιο πολύπλοκες όπως 
και οι αιτίες. Εγγίζουν το δασοπονικό τομέα άμεσα 
καθώς επίσης και τους συναφείς τομείς της γεωργικής 
δασοπονίας και βιομηχανίας. Περιλαμβάνουν όμως 
επίσης και το ευρύτερο φάσμα προγραμματισμού και 
πολιτικών ανάπτυξης, που φτάνει στην καρδιά της 
οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. 
Στο προηγούμενο κεφάλαιο του παρόντος εγγράφου 
εκτέθηκαν οι παρελθούσες και παρούσες διεθνείς 
προσπάθειες για να βοηθηθούν οι χώρες με τροπικά 
δάση να συμβιβαστούν με την παρούσα κρίση. Στα 
πλαίσια της ευρύτερης αυτής διεθνούς προσπάθειας, η 
Κοινότητα έχει να παίξει ένα ειδικό ρόλο. Η Κοινότητα 
συνδέεται με ορισμένα μέρη του κόσμου με ιστορικούς 
και πολιτικούς δεσμούς — ιδιαίτερα με την Λατινική 
Αμερική και την Αφρική — όπου οι πόροι από τα 
τροπικά δάση έχουν ακόμη τεράστια σπουδαιότητα. Η 
Κοινότητα συνεχίζει να επιδιώκει μείζονες στόχους 
στο πεδίο της αναπτυξιακής βοήθειας, είτε μέσω της 
συνθήκης του Λομέ είτε μέσω ειδικών συμφωνιών 
συνεργασίας με τα έθνη της Λατινικής Αμερικής και 
Ασίας. Η Κοινότητα επηρεάζεται περαιτέρω — όπως 
όλοι — από τους παγκόσμιους κινδύνους για το 
περιβάλλον που μπορούν να προκύψουν από τη 
συνεχιζόμενη καταστροφή των τροπικών δασών, ιδιαί­
τερα λόγω της συνεισφοράς που μπορεί να έχει η καύση 
των δασών στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και στις 
μεταβολές του παγκόσμιου κλίματος· η Κοινότητα 
επηρεάζεται επίσης, δεδομένου ότι στο σύνολο τους 
είναι αποτέλεσμα του ανθρώπου και από τις άλλες 
συνέπειες της αποψίλωσης, παραδείγματος χάριν την 
απώλεια της γενετικής ποικιλίας. 
Το υπόλοιπο μέρος του κεφαλαίου αυτού εκθέτει τα 
βασικά στοιχεία μιας Κοινοτικής στρατηγικής για τη 
διαφύλαξη των τροπικών δασών, λαμβάνοντας υπόψη 
τη σκιαγράφηση που έγι.νε ήδη για τις αιτίες, συνέπειες, 
θεραπείες και παρελθούσες και τρέχουσες προσπάθειες 
αντιμετώπισης της αποψίλωσης των τροπικών δασών. 
Άλλη μια φορά ακόμα, πρέπει να τονισθεί ότι η 
Κοινοτική δράση θα πρέπει να εμπίπτει σαφώς μέσα 
στα πλαίσια της ευρύτερης διεθνούς δράσης για την 
αντιμετώπιση της πρόσκλησης αυτής της επικρατού­
σας κρίσης. 
Οι πέντε τομείς δυνατής δράσης είναι οι ακόλουθοι: 
1. Αναπτυξιακή βοήθεια και συνεργασία. 
2. Δράσεις σχετικά με το εμπόριο στη ξυλεία. 
3. Ανάπτυξη πρόσθετων πόρων. 
4. Χρέη και περιβάλλον. 
5. Έρευνα. 
1. Αναπτυξιακή βοήθεια και συνεργασία 
Δράσεις με σκοπό τη διαφύλαξη των τροπικών δασών 
αποτελούν κατά πρώτον ευθύνη όλων των ενδιαφερομέ­
νων κρατών. Η πολιτική των κρατών αυτών προσδιορί­
ζεται από πολλές και διάφορες πιέσεις: την ανάγκη για 
κεφάλαια, την ανάγκη για αγροτική γη, κοινωνικές 
πιέσεις — οι ανάγκες αυτές είναι μια μερική εξήγηση 
για την πολυπλοκότητα του προβλήματος και για τις 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/17 
δυσκολίες που υπάρχουν στην εξεύρεση απλών τυπο­
ποιημένων λύσεων. Ορισμένα μέτρα που λαμβάνονται 
από κυβερνήσεις (Ταϋλάνδη, Ινδονησία) για να σταμα­
τήσουν την υλοτόμηση μπορεί να ενθαρρύνουν την 
εμφάνιση νέων εξαγωγέων. Όθεν και η ανάγκη διαλό­
γου και συντονισμένων δράσεων μεταξύ της Ευρωπαϊ­
κής Κοινότητας, των ενδιαφερομένων κρατών και των 
διεθνών οργανώσεων. 
Σε γενικές γραμμές τα προγράμματα Κοινοτικής 
βοήθειας και συνεργασίας για ανάπτυξη θα πρέπει, 
άμεσα ή έμμεσα, να προάγουν δραστηριότητες με τις 
οποίες αποφεύγεται η αποψίλωση και ταυτόχρονα να 
παρέχουν εναλλατικές λύσεις όπως η προώθηση 
συντηρούμενων τεχνικών, ή εισαγωγή γεωργοδασοπο-
νικών τεχνικών, η δημιουργία φυτειών, κλπ. (βλέπε 
κεφάλαιο V). 
Ιδιαίτερα, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη θα πρέπει να 
στηρίζουν ισχυρά χώρες με τροπικά δάση που προσπα­
θούν να φέρουν σε πέρας προγράμματα δασοπονίας 
μέσα στα πλαίσια του Προγράμματος Δράσης για τα 
τροπικά δάση. Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, το Σχέδιο 
Δράσης για τα τροπικά δάση ανεγνώρισε την ανάγκη 
για επενδύσεις σχετιζόμενες με τα τροπικά δάση αξίας 8 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ για χρονικό διάστημα πέντε 
ετών. Από την αναγκαία αυτή στήριξη έχει μέχρι τώρα 
εξευρεθεί ένα κλάσμα μόνο. Η Κοινοτική υποστήριξη 
πρέπει να λάβει τη μορφή ενεργού συμμετοχής στις 
επισκοπήσεις του τομέα δασοπονικής πολιτικής και 
στη χρηματοδότηση σχεδίων που ταυτοποιούνται από 
τις επισκοπήσεις. 
Πολλά πρέπει να γίνουν στα πλαίσια της νέας Σύμβα­
σης ΑΚΕ-ΕΟΚ για να υποβοηθηθούν οι χώρες ΑΚΕ, να 
διαφυλάξουν τα δάση τους, και να αναπτύξουν κατάλ­
ληλες τεχνικές, νομοθεσίες, ιδρύματα και συστήματα 
διαχείρισης που θα τους δώσουν τη δυνατότητα να 
εκμεταλλευτούν το πλήρες φάσμα των δασικών προϊό­
ντων και υπηρεσιών με ορθολογιστικό και συντηρούμε­
νο τρόπο. 
Οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας των 
χωρών της Λατικής Αμερικής και Ασίας, και οι διμερείς 
και οι περιφερειακές (Σύμφωνο των Άνδεων, Κεντρική 
Αμερική, ASEAN, SAARC), χωρίς να εξαιρεθούν και 
άλλοι πιθανείς φορείς, συνιστούν μια υγιή θεσμική 
βάση για την ανάπτυξη σημαντικής συνεργασίας στο 
πεδίο του περιβάλλοντος, για παράδειγμα τη διαφύλαξη 
ή ανασύσταση των τροπικών δασών. Εντούτοις, δεν 
προβλέπουν ειδικά μέσα προς το σκοπό αυτό. 
Το βασικό όργανο παρέμβασης παραμένει η οικονομι­
κή και τεχνική βοήθεια σε αναπτυσσόμενες χώρες της 
Λατινικής Αμερικής και Ασίας (283 εκατ. Ecu το 1989), 
επικεντρούμενης στην αγροτική ανάπτυξη και στις 
«φτωχές» χώρες, γεγονός που αποκλείει επί του 
παρόντος τις μεγάλες χώρες με τροπικά δάση όπως η 
Βραζιλία. 
Είναι συνεπώς αναγκαίο να εξετασθεί η δυνατότητα 
εισαγωγής της προτεραιότητας περιβάλλον — τροπικό 
δάσος για υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών 
στις συμφωνίες συνεργασίας και σε άλλα υφιστάμενα 
όργανα, ιδίως την οικονομική και τεχνική βοήθεια. Περαιτέρω, πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα ενίσχυ­
σης του κωδικού 946 του προϋπολογισμού (Οικολογία 
στις αναπτυσσόμενες χώρες), που το 1989 ανερχόταν σε 
6 εκατ. Ecu και προορίζονταν να βοηθήσει στην 
ταυτοποίηση σχεδίων και προγραμμάτων για χρηματο­
δότηση μέσω των κλασσικών μέσων συνεργασίας (το 
EDF για τις χώρες ΑΚΕ, η οικονομική και τεχνική 
βοήθεια για τις ΥΑΧ, ALA για τη Λατινική Αμερική 
και την Ασία)· σημαντικό ποσοστό από το ποσό αυτό θα 
μπορούσε να κρατηθεί εν των προτέρων για τα τροπικά 
δάση. 
Γενικώς και στο πλαίσιο αυτό και στο πλαίσιο της 
συνθήκης του Λομέ η πολιτική για τη διαφύλαξη των 
δασών θα πρέπει να παρουσιάζεται σε στενή σύνδεση με 
άλλες οικονομικές πολιτικές όπως η γεωργία, ενέργεια 
και βιομηχανία και με κοινωνικές πολιτικές που 
σχετίζονται με τη διανομή της, την αναμόρφωση των 
κοινωνικών δομών, την ενθάρρυνση της Κοινοτικής 
συμμετοχής κλπ. Η Κοινότητα θα πρέπει να καθιερώσει 
βελτιωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματο­
δότηση σχεδίων που έχουν επιπτώσεις στα τροπικά 
δάση (δρόμοι, φράγματα, γεωργία κλπ.). 
Εντούτοις, χωρίς μείζονες νέους πόρους ή ανακατανομή 
τρεχόντων πόρων (βλέπε κεφάλαιο 3 κατωτέρω) θα ήταν 
δύσκολο για την Κοινότητα να αυξήσει ουσιαστικά την 
υποστήριξη της σε εθνικά προγράμματα για τα τροπικά 
δάση. 
Πέραν του πλαισίου των Κοινοτικών ιδρυμάτων, 
υφίσταται σοβαρή ανάγκη για περαιτέρω μεγαλύτερο 
συντονισμό των θέσεων των κρατών μελών σε οργανι­
σμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και οι τράπεζες 
περιφερεικής ανάπτυξης όσον αφορά το θέμα των 
τροπικών δασών. Κατά το παρελθόν, τα κράτη μέλη της 
Κοινότητας δεν άσκησαν πάντοτε τις αναγκαίες πιέσεις 
για υποστήριξη προγραμμάτων και σχεδίων που απο­
σκοπούσαν στη διαφύλαξη των τροπικών δασών και για 
την αποφυγή προγραμμάτων και σχεδίων χρηματοδό­
τησης που ήταν πιθανόν να έχουν επιβλαβείς επιπτώ­
σεις στα δάση αυτά. 
2. Δράσεις σχετικές με το εμπόριο στη ξυλεία 
α) ΙΤΤΟ 
Η Κοινότητα πρέπει να υποστη ρίξει τον ΙΤΤΟ, ιδαίτερα 
μέσω ενεργότερου συντονισμού σε Κοινοτικό επίπεδο 
όσον αφορά τις πλευρές των εργασιών του ΙΤΤΟ που 
έχουν σχέση με τη διαφύλαξη. 
Η Κοινότητα υποστήριξε σθεναρά τη δημιουργία του 
ΙΤΤΟ και είχε από τότε παίξει λίαν ενεργό ρόλο στις 
δραστηριότητες των πρώτων χρόνων του ΙΤΤΟ. Ο 
ειδικός χαρακτήρας της συμφωνίας απεικονίζεται από 
τις καθιερωμένες κατηγορίες για εργασίες στις τεχνικές 
επιτροπές και συγκεκριμένα: 
— στατιστική της οικονομικής της δασοπονίας και 
ενημέρωσης αγοράς, 
— αναδάσωση και διαχείριση δασών, 
— δασικές βιομηχανίες. 
Αριθ. C 264/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
Η Κοινότητα έχει τονίσει παντού την ανάγκη για 
ανάπτυξη από τη γραμματεία του ΙΤΤΟ ρεαλιστικού 
προγράμματος εργασιών. Πλευρές στις οποίες δόθηκε 
ιδιαίτερη προσοχή είναι η ανάγκη καθιέρωσης κριτη­
ρίων που θα διευκόλυναν λήψη αποφάσεων γύρω από 
τομείς προτεραιότητας για τον ΙΤΤΟ, καθώς επίσης και 
πρακτική μεθοδολογία για αξιολόγηση των σχεδίων. Η 
θέση του ΙΤΤΟ δυσχεραίνεται φυσικά στο στάδιο αυτό 
από τη σχετική έλλειψη χρηματοδότησης για σημαντι­
κό αριθμό έργων. 
Εν πάσει περιπτώσει, η Κοινότητα είναι της άποψης ότι 
παρά να προσπαθήσει να γίνει ένας ακόμα χρηματοδο­
τικός οργανισμός (περίπτωση για την οποία δεν έχει και 
τους πόρους) ο ΙΤΤΟ πρέπει να δώσει ιδιαίτερη έμφαση 
σε αυτό που αποκαλείται ευρέως με τον όρο «τυποποιη-
τική προσέγγιση ». Τούτο επιβάλλει την εκπόνηση ενός 
συνόλου προτύπων. Τούτο είναι έργο το οποίο δεν έχει 
αναληφθεί από κανέναν άλλο διεθνή οργανισμό. 
Περιλαμβάνει γενικώς την παροχή συμβουλών και 
οδηγιών για συντηρούμενη διαχείριση των τροπικών 
δασών, σε μια συντονισμένη προσπάθεια εξασφάλισης 
συντηρούμενης ανάπτυξης και διαφύλαξης των δασών 
αυτών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένας αριθμός 
τομέων όπως η σύνταξη υποδειγμάτων συμβάσεων και 
υποδειγμάτων νόμων για την εκμετάλλευση των τροπι­
κών δασών, συμβουλές για χρηματικά δικαιώματα 
εκμετάλλευσης, χειρισμό εκχωρήσεων δικαιωμάτων 
εκμετάλλευσης, συνθήκες επαναφύτευσης κλπ., και ο 
καθορισμός τυποποιημένης προσέγγισης για τη χορή­
γηση αδειών χρήσης, με βάση σαφώς καθορισμένα 
κριτήρια. 
β) Κώδικας Διαγωγής 
Στο τέταρτο Κοινοτικό Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 
Δράσης, που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο στις 
19 Οκτωβρίου 1987, υποδεικνύεται να υπάρξει «μια 
επανεξέταση των πολιτικών εμπορίου και βοήθειας και 
της Κοινότητας και των κρατών μελών από την άποψη 
της επίπτωσης των στη διαφύλαξη των τροπικών δασών 
και προώθηση ενός εθελοντικού κώδικα διαγωγής 
μεταξύ των εταιρειών ξυλείας που εδρεύουν στην 
Κοινότητα για να εξασφαλισθεί ότι οι εισαγωγές 
τροπικής σκληρής ξυλείας προέρχονται μόνο από 
εκχωρήσεις δικαιωμάτων που περιλαμβάνουν οικολο-
γικώς θετικές πολιτικές διαχείρισης (συμπεριλαμβανο­
μένων ιδιαίτερα της αποδοχής κατάλληλων υποχρεώ­
σεων για ανανέωση και αναφύτευση και για ανασύστα­
ση κατεστραμένων εκτάσεων και τοπίων)». 
Ένας τέτοιος Κώδικας Διαγωγής μπορεί σε μια πρώτη 
περίπτωση να διατυπωθεί από τον ΙΤΤΟ με παρότρυνση 
της Κοινότητας. Πρέπει όμως να δοθεί βάρος προς την 
κατεύθυνση της υιοθέτησης του Κώδικα από εταιρείες 
που εδρεύουν στην Κοινότητα, δια μέσου πιθανώς 
καταλλήλου κοινοτικού μέτρου. 
γ) Διεύρυνση των προστατευόμενων ειδών στα πλαίσια του 
CITES 
Η Συνθήκη για το Διεθνές Εμπόριο των Ειδών που 
βρίσκονται σε κίνδυνο (CITES) πρέπει να εξετασθεί για 
να διαπιστωθεί αν η προστασία που παρέχεται ειδικώς 
σε ευρισκόμενα σε κίνδυνο είδη δέντρων τροπικών 
δασών είναι η προσήκουσα. Από μια προκαταρκτική 
έρευνα φαίνεται ότι η απαρίθμηση των ειδών αυτών στο CITES χρειάζεται επειγόντως ενημέρωση. Προτείνεται 
να γίνουν διαβουλεύσεις με το τμήμα δασοπονίας του 
FAO για την κατάρτιση ενός αναθεωρημένου καταλό­
γου σπάνιων και ευρισκόμενων σε κίνδυνο ειδών. Η 
Κοινότητα, στο παρελθόν, έχει χρηματοδοτήσει μια 
μελέτη για τις ανάγκες ύπαρξης δυνατοτήτων παρακο­
λούθησης. Οι διαπιστώσεις της μελέτης αυτής πρέπει 
να ακολουθηθούν. Θα μπορούσε να γίνουν κατάλληλες 
τροποποιήσεις στον ίδιο κανονισμό της Κοινότητας 
δια του οποίου εφαρμόζεται η CITES. 
3. Ανάπτυξη πρόσθετων πόρων 
Οι υπάρχοντες πόροι που είναι διαθέσιμοι για προγράμ­
ματα που στοχεύουν στη διαφύλαξη των τροπικών 
δασών υστερούν κατά πολύ αυτών που απαιτούνται και 
μπορούν να δαπανηθούν με χρήσιμο τρόπο (παραδείγ­
ματος χάριν, σύμφωνα με τις προτεραιότητες του 
σχεδίου δράσης για τα τροπικά δάση). Λαμβάνοντας 
υπόψη τον ειδικό ρόλο που διαδραματίζουν τα τροπικά 
δάση στη διατήρηση της παγκόσμιας κλιματικής 
σταθερότητας και γενετικής ποικιλίας υφίσταται ανά­
γκη επιστράτευσης περισσότερων διεθνών πόρων για 
προγράμματα αναπτυξιακής βοήθειας εν γένει και για 
τη διαφύλαξη των τροπικών δασών ιδιαίτερα. Αυτό 
πρέπει να γίνει τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε 
ευρύτερο διεθνές επίπεδο. 
Σε κοινοτικό επίπεδο, στις δυνατότητες για εξ' ολοκλή­
ρου κατανομή πρόσθετων πόρων σε προγράμματα για 
τα τροπικά δάση περιλαμβάνονται: 
— όπως συζητήθηκε στο σημείο (1) ανωτέρω, διάθεση 
περισσότερων πόρων για τα τροπικά δάση στα 
πλαίσια των υπαρχόντων περιθωρίων του προϋπολο­
γισμού, παραδείγματος χάριν, Λομέ ή συμφωνίες 
συνεργασίας με χώρες της Ασίας και της Λατινικής 
Αμερικής, 
— ανάπτυξη νέων μηχανισμών που θα μπορούσαν να 
επιτρέψουν αυξημένη υποστήριξη σε σχέδια που 
αξίζουν τον κόπο, είτε στην Ασία, είτε στην Αφρική 
είτε στη Λατινική Αμερική, σχέδια που έχουν 
ταυτοποιηθεί μέσω της διαδικασίας TFAP. Θα 
μπορούσε επίσης έτσι να δοθεί η δυνατότητα 
χρηματοδότησης δράσεων που στοχεύουν στην 
ορθολογική εκμετάλλευση ή σε δράσεις που παρέ­
χουν στους ενδιαφερόμενους πληθυσμούς εναλλα­
κτικά μέσα παραγωγής και με τις οποίες αποφεύγεται 
συνεπώς η ανάγκη γι αυτούς να εκμεταλλεύονται μη 
αντικαταστάσιμους πόρους χωρίς διάκριση. 
Είναι σαφές ότι, επί του παρόντος, οι δυνατότητες της 
Κοινότητας από πλευράς προϋπολογισμού θα θέτουν 
αναγκαίως όρια στον τύπο των δράσεων που μνημο­
νεύονται ανωτέρω. Συνεπώς, για το λόγο αυτό, θα πρέπει 
να εξετασθεί κάθε νέα πιθανή πηγή χρηματοδότησης, 
τόσο στα πλαίσια όσο και έξω από τα πλαίσια του 
κοινοτικού προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανόμενων 
και εκείνων που σχετίζονται με την καλύτερη εφαρμογή 
της αρχής του «ο ρυπαίνων πληρώνει». 
Σε διεθνές επίπεδο, η Κοινότητα πρέπει να τονίσει την 
ανάγκη για παρόμοιες δεσμεύσεις από μέρους των 
κυριώτερων βιομηχανικών εταίρων μας όπως ζητείται 
στο πόρισμα της συνάντησης των κυριότερων εκβιομη­
χανισμένων εθνών που έλαβε χώρα στο Παρίσι τον 
Ιούλιο του 1989. Η Κοινότητα θα πρέπει περαιτέρω να 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/19 
τονίσει επίσης την ανάγκη σύνδεσης των διεθνών 
προσπαθειών για τη διαφύλαξη των τροπικών δασών με 
άλλα θέματα παγκόσμιου ενδιαφέροντος, ιδίως το 
φαινόμενο της παγκόσμιας αύξησης των θερμοκηπίων 
και της μείωσης της στιβάδας του όζοντος. Είναι σαφές 
ότι για να διατηρηθούν οι ζωτικοί αυτοί πόροι, πράγμα 
που πρέπει να γίνει, οι ανεπτυγμένες χώρες πρέπει να 
συμβάλλουν με πολλούς τρόπους. 
4. Χρέη για στρατηγικές διαφύλαξης 
Δράση αναλαμβανόμενη για τη μείωση του χρεωστικού 
φορτίου που φέρουν οι αναπτυσσόμενες χώρες, μεταξύ 
των άλλων, θα απελευθερώσει πόρους για ανάπτυξη και 
επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων φυσικά και σχεδίων 
για «συντηρούμενη ανάπτυξη» ή προστασία του 
περιβάλλοντος όπως η διαφύλαξη των δασών βροχής. 
Εξάλλου, οι συνεχείς οικονομικές πιέσεις, συμπεριλαμ­
βανόμενου και του χρεωστικού φορτίου, οδηγούν 
σταθερά σε συνεχείς περιβαλλοντικές πιέσεις. Δεν είναι 
σύμπτωση που τα κυριώτερα κράτη οφειλέτες, σε 
πολλές περιπτώσεις είναι και τα έθνη εκείνα όπου τα 
τροπικά δάση, τα οποία κάποτε ήταν πολύ εκτεταμένα, 
τώρα φθίνουν ή υποβαθμίζονται ταχέως. 
Αυτή η ίδια η Κοινότητα δεν αποτελεί μεγάλο πιστωτή 
(εκτός μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων). 
Εντούτοις, ορισμένα κράτη μέλη είναι μεγάλοι πιστω­
τές και συνεπώς μπορεί να είναι χρήσιμο το να έχουν 
συντονισμένη αντίληψη στο θέμα «χρέη-ανάπτυξη -
περιβάλλον». 
Γενικότερα, με δεδομένο τους εγγενείς δεσμούς μεταξύ 
περιβάλλοντος και ανάπτυξης, φαίνεται εκ των προτέ­
ρων να μην υπάρχει καμία δικαιολογία για τα διεθνή 
πιστωτικά ιδρύματα όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια 
Τράπεζα (και τα κράτη μέλη της Κοινότητας που 
εκπροσωπούνται στα διοικητικά συμβούλια των ιδρυ­
μάτων αυτών) να μην ενδιαφέρονται για την περιβαλλο­
ντική καθώς επίσης και για την οικονομική συμπεριφο­
ρά των χωρών. 
Οι πρόσφατες εξελίξεις στις στρατηγικές μείωσης των 
χρεών θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ευκαιρίες 
καθορισμού περαιτέρω στόχων διαφύλαξης σε πολύ 
μεγαλύτερη κλίμακα απ' ότι τα πολύ περισσότερο 
περιορισμένα χρέη για φυσικές ανταλλαγές που έχουν 
συναφθεί μέχρι τώρα. Η Κοινότητα θα πρέπει να 
υποστηρίξει τη διερεύνηση των δυνατοτήτων αυτών. 5. Έρευνα και ανάπτυξη 
Η Δεύτερη Συνάντηση του Μπελάτζο για την Τροπική 
Δασοπονία (30 Νοεμβρίου και 1 Δεκεμβρίου 1988) 
έδωσε έμφαση στην ανάγκη για αφιέρωση μεγαλύτερων 
προσπαθειών στη δασοπονική έρευνα στις αναπτυσσό­
μενες χώρες. Τα ιδρύματα χρειάζονται ενίσχυση. Οι 
υπάρχουσες τεχνολογίες και ερευνητικές γνώσεις 
χρειάζεται να διασπαρούν στους επαγγελματίες. Οι 
διενθείς οργανισμοί ή ομάδες όπως η CGIAR (Συμβου­
λευτική Ομάδα για τη Διεθνή Αγροτική Έρευνα) 
χρειάζεται να ενισχυθούν. Η Κοινοτική συνεισφορά 
στις προσπάθειες εθνικής και διεθνούς έρευνας για την 
τροπική δασοπονία πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο 
μέρος της όλης Κοινοτικής στρατηγικής για διαφύλαξη 
των τροπικών δασών. Η έρευνα για τα τροπικά δάση 
πρέπει να είναι η κατάλληλη προς υποστήριξη, μεταξύ 
άλλων και από το Κοινοτικό Κεφάλαιο τροπικών 
δασών που μνημονεύεται παραπάνω. 
Ως άμεσο μέτρο η Κοινότητα πρέπει να αυξήσει τα 
κεφάλαια που διατίθενται για έρευνα στην τροπική 
δασοπονία. Οι προσπάθειες για τη δημιουργία Ευρω­
παϊκού ερευνητικού δικτύου για την τροπική δασοπο­
νία πέπει να ενισχυθούν στα πλαίσια της πολιτικής για 
αποκέντρωση. Αποστολή ενός τέτοιου δικτύου θα 
πρέπει να είναι η σταθερή παρακολούθηση της έρευνας 
για την τροπική δασοπονία και των δραστηριοτήτων 
ανάπτυξης που εκτελούνται από ιδρύματα στην Ευρώπη 
και στον Τρίτο Κόσμο, ο συντονισμός των δραστηριο­
τήτων αυτών, να χρησιμεύει σαν εστία συγκέντρωσης 
αποτελεσμάτων της έρευνας και ανάπτυξης της τροπι­
κής δασοπονίας και να υποβοηθεί την Επιτροπής στο 
πεδίο αυτό. 
Το πρόγραμμα ενίσχυσης STD στα πλαίσια του 
προσεχούς προγράμματος-πλαισίου Κοινοτικής έρευ­
νας θα πρέπει ουσιαστικώς να παρέχει περισσότερα 
κεφάλαια στην έρευνα για την τροπική δασοπονία 
σύμφωνα με μια προσέγγιση προσανατολισμένη περισ­
σότερο στον άξονα πρόβλημα/λύση η οποία προσέγγι­
ση να επιτρέπει τη δημιουργία «κρίσιμων μαζών» σε 
περιφερειακή βάση ενισχύοντας ιδιαίτερα εθνικά 
ινστιτούτα δασοπονικής έρευνας. 
Οι ερευνητικές δραστηριότητες στα πλαίσια των 
διμερών συμφωνιών συνεργασίας (Διεθνής Επιστημονι­
κή και Τεχνολογική Συνεργασία, κωδ. προϋπολογι­
σμού 7394) πρέπει να εντατικοποιηθούν για να επιτευ­
χθεί σημαντική επίπτωση στο θέμα της διαφύλαξης και 
συντηρούμενης χρήσης των τροπικών δασών. 
Αριθ. C 264/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α 
Ι. — ΤΑ ΔΑΣΗ ΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΤΟ 40 % ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΗΣ ΓΗΙΝΗΣ ΧΕΡΣΑΙΑΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ 
Επιφάνεια 
Εύκρατη ζώνη 
Τροπική ζώνη 
ΣΥΝΟΛΟ Σύνολο 
(Μ ha) 
1 733 
2 338 
4 071 Κλειστά δάση 
πλατύφυλλων 
371 
1 160 
1 531 Κλειστά δάση 
κωνοφόρων 
1 075 
34 
1 109 Σε αγρανάπαυση/ 
ανοικτά δάση 
287 
1 144 
1 431 
Πηγή: FAO. Στα νούμερα αυτά πρέπει να προστεθούν και 624 περίπου εκατ. εκτάρια θαμνώδους έκτασης σε τροπικές περιοχές. 
Π.— ΤΑ ΚΛΕΙΣΤΑ ΔΑΣΗ ΠΛΑΤΥΦΥΛΛΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΟΥΝ ΤΟ 50 % ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΤΡΟΠΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ ΚΑΙ 
ΤΟ 28,5 % ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΔΑΣΩΝ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ (*) 
Επιφάνεια 
(Μ ha) 
Λατινική Αμερική 
Αφρική 
Ασία/Ειρηνικός 
ΣΥΝΟΛΟ Κλειστά δάση 
πλατύφυλλων 
654 
214 
292 
1 160 Δάση 
κωνοφόρων 
25 
1 
8 
34 Ανοικτά 
δάση 
217 
486 
31 
734 Ανοικτά σε 
αγρ/παυση 
62 
104 
4 
170 Κλειστά σε 
αγρ/παυση 
109 
62 
69 
240 
Πηγή: FAO. 
(*) Μη συμπεριλαμβανομένων θαμνωδών εκτάσεων. 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 264/21 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 
Εκτίμηση κόστους του σχεδίου δράσης για τα τροπικά δάση, 1987-1991 (*) 
(σε εκατ. USD) 
Κόστος κατά δραστηριότητα 
\ V 
916 ν 1 316 Σύνολο 5 320 
V V \ 
1 576 448 1 064 
Κατοίκηση των 
εδαφών 17 % Βιομηχανική 
χρησιμοποίηση 25 % Καυσόξυλα και 
γεωργοδασοπονία 30 % Διαφύλαξη Οργανώσεις 20 % 
8% 
Κόστος κατά περιοχή 
\ \ 
1 038 ν 2 699 Σύνολο 5 320 
Χ 
1 583 
Αφρική 20 % 
(28 χώρες) Ασία 50 % 
(12 χώρες) Λατινική Αμερική 30 % 
(16 χώρες) 
Σύνοψη των δαπανών 
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 
Κατοίκηση των εδαφών στις υδρογραφικές 
λεκάνες ορέων 
Δασική διαχείριση για βιομηχανικούς σκο­
πούς 
Καυσόξυλα και γεωργοδασοπονία 
Διαφύλαξη των δασικών οικοσυστημάτων 
Ενίσχυση των οργανώσεων 
ΣΥΝΟΛΟ ΠΕΡΙΟΧΗ 
Αφρική 
139 
167 
439 
105 
188 
1 038 Ασία 
682 
565 
747 
148 
557 
2 699 Λατινική Αμερική 
95 
584 
390 
195 
319 
1 583 Σύνολο για 
πέντε έτη 
916 
1 316 
1 576 
448 
1 064 
5 320 
Ο FAO διεξάγει τώρα μία εξαντλητική μελέτη για τις ανάγκες επενδύσεων και τεχνικής βοήθειας για τη δασοπονική ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες 
χώρες, συμπεριλαμβανομένων και των επενδύσεων στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η μελέτη αυτή θα έχει ως αποτέλεσμα πιθανώς την αναθεώρηση 
των ανωτέρω εκτιμήσεων. 
(*)«Τροπικά δάση — Κάλεσμα για δράση» Ινστιτούτο Παγκόσμιων Πόρων, Ουάσιγκτον D.C.,1985.