Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕΚ της 23ης Νοεμβρίου 1993 αναφορικά με ορισμένες πλευρές της οργάνωσης του χρόνου εργασίας για την κάλυψη κλάδων και δραστηριοτήτων που εξαιρούνται από την εν λόγω οδηγία",

- την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την οργάνωση του χρόνου εργασίας για ταξιδεύον προσωπικό που εκτελεί δραστηριότητες οδικών μεταφορών και αυτοαπασχολούμενους οδηγούς", και

- την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την επιβολή των κανόνων περί ωρών εργασίας των ναυτικών επί των σκαφών που χρησιμοποιούν τα λιμάνια της Κοινότητας"(1)

(1999/C 138/11)

Στις 23 Δεκεμβρίου 1998 και σύμφωνα με τα άρθρα 75, 118 Α και 84 παράγραφος 2 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Μαρτίου 1999 (εισηγητής: ο κ. Κonz, συνεισηγητής: ο κ. Ribeiro).

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 72 ψήφους υπέρ, 33 κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Οι γενικές διατάξεις για το θέμα του χρόνου εργασίας περιέχονται στην οδηγία 93/104/ΕΚ(2). Ορισμένοι κλάδοι και δραστηριότητες εξαιρέθηκαν από το πεδίο εφαρμογής αυτής της οδηγίας. Αυτοί είναι: οι εναέριες, σιδηροδρομικές, οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, οι μεταφορές δια των εσωτερικών υδάτινων οδών και διαμέσου των λιμνών, η θαλάσσια αλιεία, άλλες εργασίες στη θάλασσα και οι δραστηριότητες των ασκούμενων ιατρών.

1.2. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεσμεύθηκε, επανειλημμένα(3), να αναλάβει πρωτοβουλίες σχετικά με τους κλάδους και τις δραστηριότητες που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

1.3. Έτσι, στις 15 Ιουλίου 1997, η Επιτροπή υιοθέτησε ένα Λευκό Βιβλίο για τους κλάδους και τις δραστηριότητες που εξαιρούνται από την οδηγία για τον χρόνο εργασίας(4), το οποίο θεωρήθηκε ο πρώτος γύρος μιας επίσημης διαβούλευσης σχετικά με τον χρόνο εργασίας στους κλάδους και τις δραστηριότητες που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Το Λευκό Βιβλίο εξέταζε τη φύση και τον βαθμό της εξαίρεσης, το μέγεθος του προβλήματος, τη νομική και συμβατική κατάσταση στα κράτη μέλη και τις αναληφθείσες πρωτοβουλίες. Περιείχε μια τομεακή ανάλυση και αξιολόγηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και προβλημάτων κάθε κλάδου και δραστηριότητας.

1.4. Στις 31 Μαρτίου 1998, αφού έλαβε τις απαντήσεις στο Λευκό Βιβλίο, η Επιτροπή ξεκίνησε μια δεύτερη φάση διαβουλεύσεων σχετικά με το περιεχόμενο της σχεδιαζόμενης πρότασής της, κατά την οποία συνέχισε να υποστηρίζει τη "διαφοροποιημένη" προσέγγιση.

1.5. Μετά τη διαδικασία της διαβούλευσης, οι συζητήσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων εντατικοποιήθηκαν στις περισσότερες από τις αντίστοιχες μικτές επιτροπές, άλλες καταλήγοντας σε επίσημη συμφωνία και άλλες (όπως στον τομέα των οδικών μεταφορών) όχι.

1.6. Το παρόν έγγραφο, το οποίο λαμβάνει ευρέως υπόψη τις συμφωνίες που συνήφθησαν μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, εκθέτει τα μέτρα που προβλέπει η Επιτροπή για την προστασία των εργαζομένων που δεν καλύπτονται επί του παρόντος από την οδηγία 93/104/ΕΚ από τις δυσμενείς επιδράσεις της υπερβολικά παρατεταμένης εργασίας, της ανεπαρκούς ανάπαυσης, της νυχτερινής εργασίας ή των μη κανονικών ρυθμών εργασίας στην υγεία και την ασφάλεια καθώς και την ευημερία αυτών των εργαζομένων, και στην ασφάλεια των άλλων.

1.7. Η Επιτροπή προτείνει τα εξής μέτρα:

1.7.1. Οριζόντια μέτρα

- Ανακοίνωση σχετικά με την οργάνωση του χρόνου εργασίας στους εξαιρούμενους κλάδους και

- Πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕΚ.

Η πρόταση αποσκοπεί στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας σε όλους τους μη μετακινούμενους εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων των ασκούμενων ιατρών και των εργαζομένων ανοικτής θαλάσσης, και στους μετακινούμενους εργαζομένους του σιδηροδρομικού τομέα, και στη λήψη ορισμένων μέτρων για τους άλλους μετακινούμενους εργαζομένους.

1.7.2. Κλαδικά μέτρα

α) Μία οδηγία για τον κλάδο των οδικών μεταφορών

- Πρόταση οδηγίας που περιέχει ειδικά μέτρα σχετικά με τον χρόνο εργασίας στις οδικές μεταφορές. Η οδηγία αυτή αποβλέπει σε τρεις σημαντικούς στόχους:

- εξασφάλιση ισοδύναμου επιπέδου κοινωνικής προστασίας με εκείνο του οποίου απολαύουν σήμερα οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι στους άλλους κλάδους των μεταφορών,

- προστασία της υγείας και της ασφάλειας όλων των χρηστών του δρόμου,

- κατάργηση του αθέμιτου ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά των μεταφορών.

β) Δύο οδηγίες και μία σύσταση για τον κλάδο της ναυτιλίας

- Πρόταση οδηγίας για τη συμφωνία περί οργάνωσης του χρόνου εργασίας των ναυτικών που συνήφθη από την Ένωση Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕCSA) και την Ομοσπονδία Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FST),

- Πρόταση οδηγίας για την επιβολή των κανόνων περί ωρών εργασίας των ναυτικών επί των σκαφών που χρησιμοποιούν τα λιμάνια της Κοινότητας,

- Σύσταση σχετικά με την επικύρωση της σύμβασης αριθ. 180 (1996) της ΔΟΕ και του πρωτοκόλλου 1996 της σύμβασης αριθ. 1976 της ΔΟΕ.

Αυτά τα τρία έγγραφα επαναλαμβάνουν ουσιαστικά τα συμπεράσματα της συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων της 30ής Σεπτεμβρίου 1998, αφενός, και τους διεθνείς κανόνες περί χρόνου εργασίας, αφετέρου.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕΚ της 23ης Νοεμβρίου 1993 αναφορικά με ορισμένες πλευρές της οργάνωσης του χρόνου εργασίας για την κάλυψη κλάδων και δραστηριοτήτων που εξαιρούνται από την εν λόγω οδηγία και η πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την οργάνωση του χρόνου εργασίας για ταξιδεύον προσωπικό που εκτελεί δραστηριότητες οδικών μεταφορών και αυτοαπασχολούμενους οδηγούς, βασίζονται, όπως και η οδηγία 93/104/ΕΚ, στο άρθρο 118 Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το άρθρο αυτό ορίζει ότι τα κράτη μέλη:

"Αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στην προώθηση της καλυτέρευσης ιδίως του χώρου της εργασίας, για να προστατεύσουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων..."

2.2. Όσον αφορά τον σεβασμό των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, η Επιτροπή ορθώς υπενθυμίζει την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 12ης Νοεμβρίου 1996(5) σχετικά με την προσφυγή ακυρώσεως της οδηγίας για τον χρόνο εργασίας, που είχε υποβάλει το Ηνωμένο Βασίλειο. Σχετικά, το Δικαστήριο σημείωνε ότι:

αφης στιγμής το Συμβούλιο έχει διαπιστώσει την ανάγκη βελτιώσεως του υφισταμένου επιπέδου προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων και την ανάγκη εναρμονίσεως, μέσα από μια οπτική προόδου, των υφισταμένων στον τομέα αυτό συνθηκών, η επίτευξη του σκοπού αυτού μέσω της θεσπίσεως ελαχίστων προδιαγραφών προϋποθέτει κατ' ανάγκη μια δράση κοινοτικής εμβέλειας ...

... αν τα μέσα που χρησιμοποιεί η διάταξη αυτή είναι κατάλληλα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και αν [δεν] βαίνουν πέραν του αναγκαίου για την επίτευξή του μέτρου.

Καθώς οι προτάσεις οδηγιών δεν υπερβαίνουν, όσον αφορά τις αρχές, τις διατάξεις της οδηγίας 93/104/ΕΚ, η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής και ζητεί από το Συμβούλιο να νομοθετήσει όσο το δυνατόν συντομότερα.

Η υποστήριξη αυτή αφορά, επίσης, την πρωτοβουλία της Επιτροπής η οποία αποβλέπει στην υπαγωγή στην ειδική πρόταση για τις οδικές μεταφορές, παρόμοια με τους μισθωτούς οδηγούς και όπως και στον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3820/85 του Συμβουλίου, των αυτοαπασχολούμενων οδηγών, εφ'όσον αναλαμβάνουν να οδηγήσουν λεωφορεία, πούλμαν ή βαρέα οχήματα, προκειμένου να διασφαλισθεί η δική τους υγεία, καθώς και η ασφάλεια. Με την ενέργεια αυτή, θα ενισχυθεί η οδική ασφάλεια και θα μειωθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που δημιουργούνται από την έντονη κατάτμηση των εταιρειών οδικών μεταφορών σε πολύ μικρές μονάδες.

2.3. Ήδη στις 18 Δεκεμβρίου 1990, η ΟΚΕ είχε υιοθετήσει με ευρεία πλειοψηφία τη γνωμοδότησή της(6) για την πρώτη πρόταση οδηγίας για αυτό το θέμα, η οποία δεν προέβλεπε εξαιρέσεις. Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ επικροτούσε τις προτάσεις της Επιτροπής, αλλά ζητούσε την ενίσχυσή τους, αναφερόμενη επανειλημμένα στους σχετικούς κανόνες της ΔΟΕ.

2.4. Επίσης, επτά χρόνια αργότερα, στις 26 Μαρτίου 1998, στη γνωμοδότησή της(7) για το "Λευκό Βιβλίο σχετικά με τους κλάδους και τις δραστηριότητες που εξαιρούνται από την οδηγία για το χρόνο εργασίας", η ΟΚΕ υποστήριζε την Επιτροπή όσον αφορά την υιοθέτηση ελάχιστων απαιτήσεων που να εγγυώνται σε κοινοτικό επίπεδο την προστασία της υγείας και της ασφάλειας, όσον αφορά τον χρόνο εργασίας, των ατόμων που απασχολούνται σε τομείς και δραστηριότητες, οι οποίες εξακολουθούν να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου.

2.5. Όπως η Επιτροπή, έτσι και η ΟΚΕ τασσόταν τότε υπέρ μιας διαφοροποιημένης προσέγγισης, η οποία συνίστατο στα εξής:

- επέκταση του συνόλου των διατάξεων της οδηγίας 93/104/ΕΚ σε όλους τους "μη μετακινούμενους" εργαζομένους,

- επέκταση σε όλους τους "μετακινούμενους" εργαζόμενους (συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων στον κλάδο των "λοιπών θαλάσσιων δραστηριοτήτων") των διατάξεων της οδηγίας 93/104/ΕΚ που αφορούν:

- την ετήσια άδεια διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων μετ' αποδοχών,

- τις υγειονομικές εξετάσεις των εργαζόμενων τη νύχτα,

- την εγγύηση επαρκούς αναπαύσεως,

- ένα μέγιστο αριθμό ωρών εργασίας ετησίως,

- θέσπιση, για κάθε κλάδο ή δραστηριότητα, ειδικής νομοθεσίας σχετικά με το χρόνο εργασίας και τις περιόδους ανάπαυσης για τους μετακινούμενους εργαζόμενους και, κατ' αναλογία, για τους εργαζόμενους στον κλάδο της "θαλάσσιας αλιείας" και των "λοιπών θαλάσσιων δραστηριοτήτων".

2.6. Εκείνη την εποχή, η ΟΚΕ έλπιζε ότι στους κλάδους των "μεταφορών" και της "θαλάσσιας αλιείας" θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Προς τούτο, η ΟΚΕ καλούσε την Επιτροπή να επιμείνει στις προσπάθειές της, ζητώντας από τους κοινωνικούς εταίρους να αναλάβουν τις ευθύνες τους στο πλαίσιο των διάφορων "μικτών επιτροπών" και διευκρινίζοντας τους όρους που θα έπρεπε να πληρούν οι νέες ρυθμίσεις που θα θεσπίζονταν.

Οι νέες ρυθμίσεις θα έπρεπε:

1) να προσλάβουν τον υποχρεωτικό χαρακτήρα μιας οδηγίας,

2) να ισχύουν για όλους τους ενδιαφερόμενους εργαζόμενους, άρα και για τους νεοεισερχόμενους φορείς στους καλυπτόμενους κλάδους,

3) να μην αποτελούν έγκυρο λόγο για την υποβάθμιση των τρεχόντων όρων εργασίας,

4) να περιλαμβάνουν τις διατάξεις της οδηγίας 93/104/ΕΚ σχετικά με τις δυνατές και τις αναγκαίες παρεκκλίσεις,

5) να τηρούν την αρχή της επικουρικότητας, σύμφωνα με την οποία οι εν λόγω παρεκκλίσεις μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων στους κύκλους και με τις μεθόδους που έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν στα διάφορα κράτη μέλη,

6) να τεθούν ταυτόχρονα σε ισχύ, για να αποφευχθεί ο ολέθριος ανταγωνισμός μεταξύ των διάφορων τρόπων μεταφοράς, που θα προκύψει από την εφαρμογή διαφορετικών κανόνων στον τομέα της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων,

7) να τονίζουν τα πλεονεκτήματα που θα αποκομίσει το ευρύ κοινό, έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι η κόπωση από τα υπερβολικά ωράρια εργασίας αποτελεί πραγματικό και άμεσο κίνδυνο για την ευημερία και την ασφάλεια των άλλων.

2.7. Σήμερα, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι μόνο στις "σιδηροδρομικές μεταφορές" και τις "θαλάσσιες μεταφορές" έχουν υπογραφεί συμφωνίες. Η ΟΚΕ λυπάται βαθιά για το γεγονός ότι, παρά τις έντονες διαπραγματεύσεις που έλαβαν χώρα στους κόλπους της "Μικτής Επιτροπής Οδικών Μεταφορών", οι κοινωνικοί εταίροι δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία κατά την τελευταία συνεδρίαση της 30ής Σεπτεμβρίου 1998, μολονότι μπόρεσαν να καταλήξουν σε πολλά σημεία σύγκλισης.

2.8. Καθώς η ΟΚΕ είχε συστήσει μια λογική προθεσμία για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και είχε ζητήσει από την Επιτροπή να υποβάλει χωρίς άσκοπη καθυστέρηση στο Συμβούλιο συγκεκριμένες προτάσεις για την κατοχύρωση αποτελεσματικής προστασίας, από άποψη χρόνου εργασίας, της υγείας και της ασφάλειας των εργαζόμενων στους εξαιρούμενους τομείς και δραστηριότητες, διατηρώντας ταυτόχρονα την κατάλληλη ευελιξία που θα αφήνει στις επιχειρήσεις επαρκή περιθώρια ελιγμών. Συνεπώς, οφείλει να συγχαρεί την Επιτροπή για την αποτελεσματικότητα των προσπαθειών της και για τις σαφείς, εύστοχες, και καλά ισορροπημένες προτάσεις της οι οποίες ανταποκρίνονται σε γενικές γραμμές στους ανωτέρω όρους που είχε θέσει η ΟΚΕ.

2.9. Δεδομένου ότι, στα κείμενα που προτείνει η Επιτροπή, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η εξαίρεση σχετικά με τα διευθυντικά στελέχη και άλλα άτομα που έχουν εξουσία αυτόνομης απόφασης - η οποία αναφέρεται στο άρθρο 17 σημείο 1α) της οδηγίας 93/104/ΕΚ - η ΟΚΕ προτείνει να εξετασθεί το ζήτημα αυτό όταν θα είναι πλέον γνωστά τα αποτελέσματα της διενεργούμενης μελέτης σχετικά με το χρόνο εργασίας των στελεχών επιχειρήσεων στην Ευρώπη. Θα πρέπει να αποτραπεί το ενδεχόμενο οι εργαζόμενοι αυτοί να αποτελούν την τελευταία κατηγορία που θα εξακολουθεί να εξαιρείται από τη γενική οδηγία για το χρόνο εργασίας.

2.10. Τέλος, η ΟΚΕ θέλει να τονίσει ότι θα εξακολουθούν να ισχύουν οι νομικές διατάξεις που αφορούν την εργασία των γυναικών, ιδιαίτερα στην περίπτωση της μητρότητας και της λοχείας.

3. Κλαδικές παρατηρήσεις

3.1. Σιδηροδρομικές μεταφορές

3.1.1. Στον τομέα αυτό, οι κοινωνικοί εταίροι συμφώνησαν, ήδη στις 18 Σεπτεμβρίου 1996, στο πλαίσιο της "Μικτής Επιτροπής Σιδηροδρόμων", να υπαχθούν στην οδηγία 93/104/ΕΚ όλοι οι εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους, μετακινούμενοι και μη, με την επιφύλαξη μιας ειδικής παρέκκλισης για "το προσωπικό που εργάζεται επάνω στα τραίνα".

3.1.2. Η ΟΚΕ χαίρεται για το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι (σχεδόν 1 εκατομμύριο) σ' αυτόν τον σημαντικό κλάδο των μεταφορών, ο οποίος πρέπει από τη φύση του να λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο και 7 ημέρες την εβδομάδα, καλύπτονται από την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕΚ από αυτή την άποψη. Οι εργαζόμενοι αυτοί, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θα προσληφθούν από φορείς νεοεισερχόμενους σ' αυτόν τον κλάδο, ο οποίος προστατεύεται ακόμη ευρέως στο κοινωνικό επίπεδο από τις εθνικές νομοθεσίες ή από συλλογικές συμβάσεις θεωρούμενες γενικά υποχρεωτικές, θα προστατεύονται εφεξής από κοινοτική νομοθεσία που θα ορίζει ελάχιστους κανόνες, όσον αφορά τον χρόνο εργασίας, εναντίον των βλαβερών για την υγεία και την ασφάλειά τους επιπτώσεων που προκύπτουν:

- από υπερβολικά παρατεταμένη εργασία,

- από ανεπαρκή ανάπαυση,

- από εργασία κατά τη διάρκεια της νύχτας, ή

- από μη κανονικούς ρυθμούς εργασίας.

3.1.3. Τα οφέλη που θα αποκομίσουν οι πληθυσμοί γενικά από μια τέτοια νομοθεσία, που θα εγγυάται την ασφαλέστερη κυκλοφορία των τραίνων, είναι αυταπόδεικτα, αφού είναι γνωστό ότι η κόπωση που προκύπτει από υπερβολικές ώρες εργασίας αποτελεί πραγματικό και άμεσο κίνδυνο ατυχημάτων.

3.1.4. Με την επιφύλαξη ότι η παρέκκλιση από την περίοδο αναφοράς για την εφαρμογή του άρθρου 6 (μέγιστη εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας) δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 6 μήνες (βλ. άρθρο 17 παράγρ. 4 εδάφιο 1) και ότι το νέο άρθρο 17 Α σχετικά με τους μετακινούμενους εργαζομένους, δεν είναι εφαρμοστέο στους σιδηροδρομικούς, η ΟΚΕ επικροτεί το σύνολο των προτάσεων που αποτελούν αντικείμενο της γνωμοδότησής της δεδομένου ότι ανταποκρίνονται στη συμφωνία την οποία συνήψαν οι κοινωνικοί εταίροι.

3.1.5. Όσον αφορά το ενδεχόμενο παράτασης της περιόδου αναφοράς πέραν των 6 μηνών, οι κοινωνικοί εταίροι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι θα μπορούσε να έχει αρνητικά αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις που, κατά το τέλος ενός δεδομένου έτους, ίσως να μην διαθέτουν επαρκές προσωπικό που να έχει συμπληρώσει πριν από τη λήξη της προθεσμίας τις οφειλόμενες ώρες εργασίας του.

3.1.6. Τέλος, προκειμένου να αποτραπεί κάθε αμφιλογία, πρέπει, στο νέο σημείο 7 σχετικά με τους "μετακινούμενους εργαζόμενους" το οποίο προσετέθη στο άρθρο 2, να διαγραφεί η λέξη "σιδηροδρομικώς" στο γαλλικό κείμενο και στο τέλος του άρθρου 17 (παρεκκλίσεις) παράγραφος 2, σημείο 2.1 α) να προστεθούν τα εξής: "ιδιαίτερα του προσωπικού οδηγήσεως των σιδηροδρόμων και του προσωπικού που εργάζεται επάνω στα τραίνα".

3.2. Οδικές μεταφορές

3.2.1. Στον ζωτικό αυτόν τομέα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η ΟΚΕ εμμένει στην πεποίθησή της ότι πρέπει να λυθούν το συντομότερο δυνατό τα προβλήματα που συνδέονται με την οργάνωση του χρόνου εργασίας για τα 3,2 περίπου εκατομμύρια μετακινούμενους εργαζομένους που απασχολούνται στις οδικές μεταφορές για "λογαριασμό άλλων".

Ακόμη και εάν τα 3,5 περίπου εκατομμύρια μετακινούμενοι εργαζόμενοι που απασχολούνται από επιχειρήσεις που πραγματοποιούν μεταφορές για "ίδιο λογαριασμό" καλύπτονται ήδη από την οδηγία 93/104/ΕΚ, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ισότιμα με τους άλλους μισθωτούς επαγγελματίες οδηγούς.

Γι' αυτό το λόγο, πρέπει με τη θέσπιση ελάχιστων προδιαγραφών για τον χρόνο εργασίας, να προστατευθεί η υγεία και να κατοχυρωθεί η ασφάλεια των ανεξάρτητων οδηγών. Από τη στιγμή που αναλαμβάνουν να οδηγήσουν λεωφορεία, πούλμαν ή βαρέα οχήματα μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια των μεταφερόμενων επιβατών και εμπορευμάτων καθώς κι η ασφάλεια όσων χρησιμοποιούν τους δρόμους. Με την ίδια ενέργεια θα εξαλειφθεί η σοβαρή στρέβλωση του ανταγωνισμού που εμποδίζει την καλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς των μεταφορών

3.2.2. Ακόμη, πρέπει να προστατευθούν οι επιχειρήσεις οδικών μεταφορών που είναι εγκατεστημένες στα κράτη μέλη από τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προξενεί το κοινωνικό ντάμπινγκ από μέρους επιχειρήσεων τρίτων χωρών με χαμηλό κοινωνικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να μεριμνήσει ώστε οι υποψήφιες χώρες να υιοθετήσουν χωρίς καθυστερήσεις ή επιφυλάξεις το κοινοτικό κεκτημένο και να προβούν στους σχετικούς ελέγχους και κυρώσεις. Με την κύρωση της Σύμβασης αριθ. 153 (1979) της ΔΟΕ σχετικά με τη διάρκεια της εργασίας και τις περιόδους ανάπαυσης (στις οδικές μεταφορές) από όλες τις υποψήφιες χώρες θα αποφεύγονταν ασφαλώς αυτά τα προβλήματα και θα επιτυγχανόταν πιο αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων σ' αυτόν τον κλάδο και πιο διαφανής και θεμιτός ανταγωνισμός.

3.2.3. Πρέπει, τέλος, να εξευρεθούν εποικοδομητικές από κοινωνική άποψη λύσεις, ιδίως στις οδικές μεταφορές εμπορευμάτων, οι οποίες να αποτρέπουν τις μείζονες κοινωνικές συγκρούσεις, και το απαράδεκτο κοινωνικό "ντάμπινγκ".

3.2.4. Η ΟΚΕ εκφράζει για άλλη μια φορά τη λύπη της που δεν στάθηκε δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο της "Μικτής Επιτροπής Οδικών Μεταφορών" (βλ. 2.6 ανωτέρω). Ενώπιον αυτής της κατάστασης των πραγμάτων, η ΟΚΕ επιθυμεί να συγχαρεί την Επιτροπή για το γεγονός, που το είχε εξάλλου ζητήσει στη γνωμοδότησή της 26ης Μαρτίου 1998, ότι παρουσίασε το συντομότερο δυνατό στο Συμβούλιο δικές της προτάσεις για την οργάνωση του χρόνου εργασίας στον κλάδο των οδικών μεταφορών.

3.2.5. Οι προτάσεις αυτές συνίστανται κατ' αρχάς στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 93/104/ΕΚ, ώστε να συμπεριλάβει στο σύνολό τους, τους μη μετακινούμενους εργαζόμενους και γενικότερα τους μετακινούμενους εργαζόμενους στις μεταφορές.

3.2.6. Σε δεύτερο στάδιο, η Επιτροπή προτείνει μια ξεχωριστή οδηγία, η οποία θα ισχύει για όλους τους μετακινούμενους εργαζόμενους που εκτελούν δραστηριότητες οδικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των μετακινούμενων εργαζομένων που απασχολούνται σε επιχειρήσεις που εκτελούν μεταφορές για "ίδιο λογαριασμό". Οι ανεξάρτητοι οδηγοί, από τη στιγμή που αναλαμβάνουν να οδηγήσουν λεωφορεία, πούλμαν ή βαρέα οχήματα, καλύπτονται επίσης από αυτήν την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου, που συμπληρώνει όσον αφορά τον χρόνο εργασίας τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3820/85(8) σχετικά με τον χρόνο οδήγησης και ανάπαυσης. Η νέα πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου (πρβλ. άρθρο 1 παράγραφος 4) δεν θίγει ουδόλως αυτόν τον Κανονισμό, ο οποίος παραμένει απόλυτα εφαρμοστέος.

Προκειμένου να αποτραπεί κάθε αμφιλογία, η ΟΚΕ προτείνει να συμπληρωθεί το νέο σημείο 7, σχετικά με τους "μετακινούμενους εργαζομένους", το οποίο προστίθεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 93/104/ΕΚ, με την προσθήκη των λέξεων "και για ίδιο λογαριασμό", καθώς και με ένα δεύτερο εδάφιο διατυπωμένο ως εξής:

"Οι ελάχιστες διατάξεις σχετικά με το χρόνο εργασίας όσον αφορά το μετακινούμενο προσωπικό το οποίο εκτελεί δραστηριότητες οδικών μεταφορών περιλαμβάνονται σε ιδιαίτερη οδηγία σύμφωνα με το άρθρο 14 σχετικά με τις 'ειδικότερες κοινοτικές διατάξεις'."

3.2.7. Όπως διευκρινίζει η Επιτροπή, συμπεριέλαβε στις προτάσεις της τα τμήματα του κειμένου που εκπόνησαν οι κοινωνικοί εταίροι, για τα οποία υπήρξε σύγκλιση απόψεων. Για τα σημεία απόκλισης παρουσιάζει, προς όφελος της προόδου, δικές της προτάσεις, οι οποίες πρέπει να κριθούν μαζί με τα στοιχεία για τα οποία επιτεύχθηκε συμφωνία των κοινωνικών εταίρων.

3.2.8. Η ειδική πρόταση οδηγίας για τους μετακινούμενους εργαζομένους στις οδικές μεταφορές προβλέπει συγκεκριμένα:

- έναν ευρύτερο ορισμό του χρόνου εργασίας από ό,τι στην ισχύουσα ρύθμιση του χρόνου οδήγησης,

- μέσο μέγιστο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας 48 ωρών εντός μιας περιόδου αναφοράς 4 μηνών, με μέγιστο επιτρεπόμενο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας τις 60 ώρες,

- διάλειμμα τουλάχιστον 30 λεπτών, εάν το σύνολο των ωρών εργασίας κυμαίνεται μεταξύ 6 και 9 ωρών, και τουλάχιστον 45 λεπτών, εάν το σύνολο των ωρών εργασίας υπερβαίνει τις 9 ώρες,

- ημερήσια ανάπαυση τουλάχιστον 11 ωρών, η οποία μπορεί να μειωθεί σε 10 ώρες, εφόσον παρέχεται μια αντισταθμιστική περίοδος ανάπαυσης τουλάχιστον 12 ωρών εντός των επόμενων 4 εβδομάδων,

- εβδομαδιαία ανάπαυση 35 ωρών,

- απαγόρευση στους εργαζόμενους τη νύχτα να εργάζονται περισσότερο από 8 ώρες ημερησίως ή 10 ώρες, εάν δεν έχει σημειωθεί υπέρβαση του μέσου όρου των 8 ωρών εντός μιας περιόδου αναφοράς 2 μηνών,

- πιο περιοριστικό ορισμό της νυχτερινής εργασίας από ό,τι στη γενική οδηγία.

Παράλληλα, η Επιτροπή προβλέπει ορισμένες παρεκκλίσεις:

- στα άρθρα 3 (μέγιστη εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας), 5 (χρόνος ανάπαυσης), και 6 (εργαζόμενοι τη νύχτα) διαμέσου της εθνικής νομοθεσίας ή με συλλογικές συμβάσεις ή με συμφωνίες των κοινωνικών εταίρων υπό τον όρο ότι στους οικείους εργαζομένους χορηγούνται ισοδύναμες περίοδοι αντισταθμιστικής ανάπαυσης.

- στο άρθρο 3 (μέγιστη εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας) προκειμένου να ορισθεί η περίοδος αναφοράς για τον υπολογισμό του μέσου όρου των 48 ωρών μέγιστου χρόνου εβδομαδιαίας εργασίας σε 6 μήνες (από 4), εκτός από τις περιπτώσεις όπου τα κράτη μέλη μειώνουν το χρόνο εργασίας σε 39 και 35 ώρες κατά μέσο όρο αντίστοιχα.

3.2.9. Η ΟΚΕ δεν μπορεί να αποδεχτεί την παράταση, πέραν των 6 μηνών, της περιόδου αναφοράς 4 μηνών η οποία ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 για τον υπολογισμό του μέσου όρου των 48 ωρών του μέγιστου εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας έστω και εάν τα κράτη μέλη μειώσουν την εβδομαδιαία διάρκεια του χρόνου εργασίας.

Ό,τι ισχύει για τις "σιδηροδρομικές μεταφορές" (βλ. σημ. 3.1.5) ισχύει, επίσης, και για τις "οδικές μεταφορές": Μία παράταση της περιόδου αναφοράς άνω των 6 μηνών θα μπορούσε να έχει αρνητικά αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις που κατά το τέλος ενός δεδομένου έτους δεν διαθέτουν πλέον επαρκές προσωπικό που να έχει συμπληρώσει πριν από την λήξη της προθεσμίας τις οφειλόμενες ώρες εργασίας του.

3.2.10. Κατά την ΟΚΕ, η παράγραφος 3 του άρθρου 7 "Παρεκκλίσεις" δεν έχει νόημα εκτός εάν αναδιατυπωθεί ως εξής:

"Για τις τακτικές υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών, για αποστάσεις μικρότερες των 50 χλμ., τα διαλείμματα μπορεί να κατανέμονται, κατά παρέκκλιση του άρθρου 4, σε περιόδους ελάχιστης διάρκειας 15 λεπτών. Τα διαλείμματα αυτά μπορεί να συμπίπτουν με το χρόνο αναμονής στο τέρμα της γραμμής."

Πράγματι, η δραστηριότητα της αστικής μεταφοράς επιβατών χαρακτηρίζεται από περιόδους οδήγησης που διακόπτονται από χρόνο αναμονής στο τέρμα της γραμμής. Ο χρόνος αυτός, ο οποίος αμείβεται, αντιστοιχεί στο χρόνο μεταξύ της άφιξης ενός οχήματος στο τέρμα και της νέας αναχώρησής του.

3.2.11. Όσον αφορά τα προτεινόμενα κείμενα για την "νυχτερινή περίοδο" (βλ. άρθρο 2, σημείο 6) και τους "εργαζόμενους τη νύχτα" (βλ. άρθρο 6), η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να επανεξετασθεί ένας καλύτερα στοχοθετημένος ορισμός της νυχτερινής εργασίας, προκειμένου να αποτραπούν ενδεχόμενες ανισορροπίες, κυρίως δε στις αραιοκατοικημένες χώρες.

3.2.12. Η ΟΚΕ επικροτεί σε γενικές γραμμές τις προτάσεις της Επιτροπής και καλεί το Συμβούλιο να αναλάβει τις ευθύνες του και να θέσει το συντομότερο δυνατό τέλος σε ένα νομικό κενό που υφίσταται επί του θέματος.

3.3. Μεταφορές δια μέσου εσωτερικών υδάτινων οδών (ποταμών και λιμνών)

3.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει για άλλη μια φορά τη λύπη της που δεν πραγματοποιήθηκαν σοβαρές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο της "Μικτής Επιτροπής Εσωτερικής Ναυσιπλοΐας" και που δεν στάθηκε δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία (βλ. 2.6 ανωτέρω).

3.3.2. Ενώπιον αυτής της κατάστασης των πραγμάτων, η ΟΚΕ επιθυμεί να συγχαρεί την Επιτροπή που ανέλαβε τις ευθύνες της εντάσσοντας τους μετακινούμενους εργαζόμενους του κλάδου στην οδηγία 93/104/ΕΚ (βλ. νέα παράγραφο 7 που προστίθεται στο άρθρο 2), με την επιφύλαξη ότι δεν εφαρμόζονται σε αυτούς, σύμφωνα με το νέο άρθρο 17Α, οι διατάξεις των άρθρων 3 (ημερήσια ανάπαυση), 4 (διαλείμματα), 5 (εβδομαδιαία ανάπαυση) και 8 (διάρκεια της νυχτερινής εργασίας). Τα κράτη μέλη πρέπει, ωστόσο, να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν το δικαίωμα αυτών των εργαζομένων σε επαρκή χρόνο ανάπαυσης.

3.3.3. Και στο σημείο αυτό η ΟΚΕ δεν μπορεί να αποδεχθεί την παράταση πέραν των 6 μηνών της περιόδου αναφοράς 4 μηνών, που ορίζει το άρθρο 16 παράγραφος 2 για την εφαρμογή του άρθρου 6, το οποίο προβλέπει ότι ο μέσος χρόνος εργασίας ανά επταήμερο δεν υπερβαίνει τις 48 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών (βλ. 3.1.5 και 3.2.9 ανωτέρω).

3.3.4. Εν αναμονή των συμπληρωματικών κλαδικών διατάξεων που καταρτίζονται αυτόν τον καιρό από την Επιτροπή (βλ. αναλυτικό πίνακα που επισυνάπτεται ως παράρτημα στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 18ης Νοεμβρίου 1998), η ΟΚΕ εκφράζει ευνοϊκή γνώμη για το σύνολο των εξεταζόμενων προτάσεων.

3.4. Θαλάσσιες μεταφορές

3.4.1. Λαμβάνοντας υπόψη ότι μια "ευρωπαϊκή συμφωνία" σχετικά με την οργάνωση του χρόνου εργασίας των ναυτικών, η οποία συνήφθη από την ECSA (Ένωση Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας) και την FST (Ομοσπονδία Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και υπογράφηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1998, επίκειται να τεθεί σε ισχύ με απόφαση του Συμβουλίου κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής (με τη μορφή οδηγίας), σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική, οι ναυτικοί, όπως ορίζονται σ' αυτή τη συμφωνία, θα είναι οι μόνοι που αποκλείονται από την οδηγία 93/104/ΕΚ.

3.4.2. Αν και δεν της ζητήθηκε γνωμοδότηση για αυτήν την "ευρωπαϊκή συμφωνία μεταξύ εταίρων", η ΟΚΕ επιθυμεί ωστόσο να συγχαρεί τους εν λόγω κοινωνικούς εταίρους, και να ζητήσει από το Συμβούλιο να αποφασίσει το συντομότερο δυνατό τη θέση σε ισχύ της εν λόγω οδηγίας.

3.4.3. Εξάλλου, η ΟΚΕ υποστηρίζει τη "Σύσταση της Επιτροπής της 18ης Νοεμβρίου 1998" προς τα κράτη μέλη να κυρώσουν το συντομότερο δυνατό τη Σύμβαση αριθ. 180 (1996) της ΔΟΕ σχετικά με τον χρόνο εργασίας των ναυτικών και της επάνδρωσης των πλοίων και το Πρωτόκολλο του 1996 σχετικά με τη Σύμβαση αριθ. 147 (1976) για την εμπορική ναυτιλία (ελάχιστες προδιαγραφές), ώστε να μπορέσουν να τεθούν σε ισχύ. Η ενέργεια αυτή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τους κοινωνικούς εταίρους σε αυτόν τον τομέα που είναι πλήρως ανοιχτός στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, καθώς η ταχεία κύρωση της εν λόγω Σύμβασης και του Πρωτοκόλλου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέση σε εφαρμογή της προαναφερόμενης "ευρωπαϊκής συμφωνίας".

3.4.4. Καθώς οι θαλάσσιες μεταφορές είναι μια δραστηριότητα που δεν περιορίζεται στην επικράτεια μίας μόνο χώρας, στη δικαιοδοσία ενός μόνο κράτους, αλλά διέπεται από το διεθνές δίκαιο, μία βασική αρχή του οποίου είναι η ελευθερία πλεύσης, έχει υψίστη σημασία η τήρηση του μέγιστου χρόνου εργασίας και του ελάχιστου χρόνου ανάπαυσης, που έχουν συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο, διότι επηρεάζουν άμεσα την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και την ασφάλεια στα πλοία, στις θάλασσες και στους λιμένες.

Τα κράτη μέλη, υπό την ιδιότητά τους ως κρατών σημαίας, πρέπει, λοιπόν, να θέσουν σε εφαρμογή συστήματα που θα διασφαλίζουν ότι κάθε πλοίο που είναι καταχωρημένο στα νηολόγιά τους συμμορφούται προς τις διατάξεις της οδηγίας που θα θέσει σε ισχύ την "ευρωπαϊκή συμφωνία" για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των ναυτικών (για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο 3.4.1 ανωτέρω).

3.4.5. Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη τα οποία έχουν κυρώσει τις συμβάσεις τις ΔΟΕ (για τις οποίες έγινε λόγος στο σημείο 3.4.3 παραπάνω) μπορούν, βάσει της σύμβασης αριθ. 147 (1976) της ΔΟΕ, να λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν την τήρηση των διατάξεων των συμβάσεων οι οποίες αναφέρονται στο πρωτόκολλο της εν λόγω σύμβασης από τα σκάφη τα οποία εξυπηρετούν τους λιμένες τους, ανεξάρτητα της σημαίας την οποία φέρουν ή του κράτους νηολόγησής τους, θα πρέπει να επεκτείνουν τους ελέγχους τους και σε αυτά τα πλοία.

3.4.6. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, όπως έχουν εξάλλου ζητήσει οι κοινωνικοί εταίροι που έχουν υπογράψει την "ευρωπαϊκή συμφωνία" σχετικά με την οργάνωση του χρόνου εργασίας των ναυτικών, η Επιτροπή προτείνει μια κοινοτική προσέγγιση. Με τη μορφή μιας πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή του ωραρίου εργασίας των ναυτικών επί των πλοίων που καταπλέουν σε κοινοτικούς λιμένες, η Επιτροπή θέλει να θέσει σε εφαρμογή ένα εναρμονισμένο σύστημα επαλήθευσης και ελέγχου της συμμόρφωσης των πλοίων με τις διατάξεις της οδηγίας για τον χρόνο εργασίας των ναυτικών.

3.4.7. Η ΟΚΕ υποστηρίζει το κοινοτικό διάβημα της Επιτροπής και επικροτεί την εξεταζόμενη πρόταση οδηγίας.

3.4.8. Ωστόσο, η ΟΚΕ προτείνει να αναδιατυπωθεί το άρθρο 2, περίπτωση α) της πρότασης οδηγίας ώστε να διασφαλισθεί ότι ο όρος "πλοίο" περιλαμβάνει σκάφη τα οποία φέρουν οποιαδήποτε σημαία και τα οποία εξυπηρετούν λιμένες των κρατών μελών, δεδομένου είναι ιδιαίτερα σημαντικό τα σκάφη τα οποία φέρουν σημαία κρατών που δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση αριθ. 180 της ΔΟΕ ή που δεν είναι μέλη της ΔΟΕ, να υπόκεινται και αυτά σε έλεγχο και να τηρούν τις διατάξεις της οδηγίας σχετικά με το χρόνο εργασίας στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών.

3.5. Εναέριες μεταφορές

3.5.1. Με τη συμφωνία των κοινωνικών εταίρων, οι μη μετακινούμενοι εργαζόμενοι σ' αυτόν τον τομέα επανεντάσσονται στην οδηγία 93/104/ΕΚ.

3.5.2. Περιμένοντας πάντα μια συμφωνία των εταίρων σχετικά με τον "Περιορισμό του χρόνου πτήσης" στο πλαίσιο της "Μικτής Επιτροπής Πολιτικής Αεροπορίας", η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή που ανέλαβε τις ευθύνες της (όπως ζητούσε εξάλλου η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της 26ης Μαρτίου 1998), ώστε οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι αυτού του εν πλήρει εξελίξει τομέα να καλυφθούν επίσης από τις διατάξεις της οδηγίας 93/104/ΕΚ (βλ. σχετικά τη νέα παράγραφο 7 που προστίθεται στο άρθρο 2).

3.5.3. Επειδή σύμφωνα με το νέο άρθρο 17Α οι διατάξεις των άρθρων 3 (ημερήσια ανάπαυση), 4 (διαλείμματα), 5 (εβδομαδιαία ανάπαυση) και 8 (διάρκεια της νυχτερινής εργασίας) δεν εφαρμόζονται στους μετακινούμενους εργαζομένους, τα κράτη μέλη υποχρεώνονται από αυτό το ίδιο άρθρο να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν το δικαίωμα αυτών των εργαζομένων σε επαρκή χρόνο ανάπαυσης.

3.5.4. Και στο σημείο αυτό επίσης η ΟΚΕ δεν μπορεί να αποδεχθεί την παράταση πέραν των 6 μηνών της περιόδου αναφοράς 4 μηνών που ορίζει το άρθρο 16 παράγραφος 2 για την εφαρμογή του άρθρου 6, το οποίο προβλέπει ότι ο μέσος χρόνος εργασίας ανά επταήμερο δεν υπερβαίνει τις 48 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών (βλ. 3.1.5 και 3.2.9 ανωτέρω).

3.5.5. Εν αναμονή των προτάσεων της Επιτροπής (βλ. Σημείο 40 και τον αναλυτικό πίνακα που έχει επισυναφθεί στην Ανακοίνωση της Επιτροπής της 18ης Νοεμβρίου 1998) σχετικά με ένα κοινοτικό κανονιστικό πλαίσιο περιορισμού του χρόνου πτήσεως με βάση τα κριτήρια ασφαλούς εκμετάλλευσης, η ΟΚΕ σπεύδει να τονίσει την ανάγκη για μια συμπληρωματική και παράλληλη προσέγγιση μεταξύ του εν λόγω σχεδίου Κανονισμού και της κατάλληλης προστασίας σε θέματα υγείας και ασφάλειας του ιπτάμενου προσωπικού των αεροπορικών μεταφορών.

Με το ίδιο πνεύμα, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι οι κοινωνικοί εταίροι επανήρχισαν τις διαπραγματεύσεις και επιθυμεί να τους ενθαρρύνει να καταλήξουν το ταχύτερο σε συμφωνία, η οποία θα τους επιτρέψει να διασφαλίσουν επαρκή προστασία στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας των μετακινούμενων εργαζομένων, στον κλάδο αυτό που βρίσκεται σε πλήρη μεταλλαγή.

3.6. Θαλάσσια αλιεία

3.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει για άλλη μια φορά τη λύπη της που δεν στάθηκε δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο της "Μικτής Επιτροπής Αλιείας" (βλ. 2.6 ανωτέρω).

3.6.2. Ενώπιον αυτής της κατάστασης των πραγμάτων, η ΟΚΕ επιθυμεί να συγχαρεί την Επιτροπή που ανέλαβε τις ευθύνες της εντάσσοντας, με την νέα παράγραφο 7 η οποία προστίθεται στο άρθρο 2, τους μετακινούμενους εργαζόμενους αυτού του βιομηχανικού κλάδου, στον οποίο ο αριθμός των θανάτων και των ατυχημάτων εν ώρα εργασίας είναι ο πιο σημαντικός από όλες τις άλλες βιομηχανίες, στην οδηγία 93/104/ΕΚ, με την επιφύλαξη ότι δεν εφαρμόζονται, σύμφωνα με το νέο άρθρο 17Α, οι διατάξεις των άρθρων 3 (ημερήσια ανάπαυση), 4 (διαλείμματα), 5 (εβδομαδιαία ανάπαυση) και 8 (διάρκεια της νυχτερινής εργασίας). Τα κράτη μέλη πρέπει, ωστόσο, να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν το δικαίωμα αυτών των εργαζομένων σε επαρκή χρόνο ανάπαυσης.

3.6.3. Η ΟΚΕ δεν μπορεί επομένως να αποδεχθεί την παράταση πέραν των 6 μηνών της περιόδου αναφοράς που ορίζει το άρθρο 16 παράγραφος 2 για την εφαρμογή του άρθρου 6, το οποίο προβλέπει ότι ο μέσος χρόνος εργασίας ανά επταήμερο δεν υπερβαίνει τις 48 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.

3.6.4. Εν αναμονή των συμπληρωματικών κλαδικών διατάξεων που καταρτίζονται αυτόν τον καιρό από την Επιτροπή (βλ. αναλυτικό πίνακα στο παράρτημα της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 18ης Νοεμβρίου 1998), η ΟΚΕ εκφράζει ευνοϊκή γνώμη για το σύνολο των εξεταζόμενων προτάσεων.

3.7. Λοιπές εργασίες στη θάλασσα (δραστηριότητες ανοιχτής θαλάσσης)

3.7.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την Επιτροπή, που θέλει να εφαρμοσθεί πλήρως η οδηγία 93/104/ΕΚ στους εργαζόμενους που ασκούν "άλλες εργασίες στη θάλασσα" (βλ. νέα παράγραφο 8 "εργασία ανοιχτής θαλάσσης" που προστίθεται στο άρθρο 2).

3.7.2. Η πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου λαμβάνει υπόψη το ιδιαίτερο σύστημα εργασίας με βάρδιες που απαιτείται σ' αυτόν τον τομέα.

3.7.3. Η ΟΚΕ διστάζει, ωστόσο, να ακολουθήσει την Επιτροπή στη βούλησή της, μέσω του νέου άρθρου 17Α παράγραφος 3, να επιτρέψει στα κράτη μέλη να επεκτείνουν, για τους εργαζόμενους που εκτελούν κυρίως εργασία ανοιχτής θαλάσσης, από 4 σε 12 μήνες την περίοδο αναφοράς που ορίζει το άρθρο 16 παράγραφος 2 για την εφαρμογή του άρθρου 6, το οποίο προβλέπει ότι ο μέσος χρόνος εργασίας ανά επταήμερο δεν υπερβαίνει τις 48 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.

3.8. Ασκούμενοι ιατροί

3.8.1. Σύμφωνα με έναν γενικά αναγνωρισμένο ορισμό, ο ασκούμενος ιατρός ορίζεται ως ένας ιατρός που πραγματοποιεί μεταπτυχιακή, εξειδικευμένη ή ειδική (επαγγελματική) κατάρτιση και ταυτόχρονα ασκεί, ως μέρος της κατάρτισής του, καθήκοντα στο τμήμα όπου αυτή η άσκηση καθηκόντων απαιτείται από την εθνική νομοθεσία, για να λάβει ο ιατρός την αναγνώριση ή την άδεια της συγκεκριμένης ειδικότητας ή άλλο μεταπτυχιακό επαγγελματικό τίτλο.

3.8.2. Η οδηγία 93/104/ΕΚ εξαιρούσε από το πεδίο εφαρμογής της τους ασκούμενους ιατρούς. Περίπου 270 000 Ευρωπαίοι ιατροί στερούνταν έτσι της προστασίας που παρείχε αυτή η οδηγία(9). Οι ιατροί αυτοί υπόκεινταν έτσι σε υπερβολικά παρατεταμένα ωράρια εργασίας, με περιορισμένη νομική προστασία και χωρίς ομοιόμορφη ρύθμιση για όλα τα κράτη μέλη.

3.8.3. Η κατάσταση αυτών των ιατρών στην Ευρώπη μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

- οι ασκούμενοι ιατροί αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των ιατρικών υπηρεσιών,

- στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, πρέπει να εργάζονται τα Σαββατοκύριακα και τη νύχτα,

- αν και ο εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας που παρέχεται από τους ασκούμενους ιατρούς διαφέρει από χώρα σε χώρα και από νοσοκομείο σε νοσοκομείο, φαίνεται πως μπορεί να συναχθεί ότι υπερβαίνει τις 54 ώρες την εβδομάδα,

- τα καθήκοντα που ασκούν δεν διαφέρουν από εκείνα που ασκούν οι υπόλοιποι ιατροί.

3.8.4. Οι ασκούμενοι ιατροί βρίσκονται, λοιπόν, σε ιδιαίτερα τρωτή θέση, καθώς δεν μπορούν ούτε να αρνηθούν τα καθήκοντα που τους ανατίθενται, ούτε να επικαλεσθούν δικαιώματα ή υποχρεώσεις που ενδέχεται να συγκρούονται με τα συμφέροντα των ιεραρχικά ανωτέρων τους, διότι μια τέτοια στάση ενδέχεται να έχει επιπτώσεις τόσο στην αξιολόγησή τους, που θα καταρτισθεί στο τέλος της περιόδου άσκησης, όσο και στην ίδια τους τη σύμβαση που κατά κανόνα είναι ορισμένου χρόνου. Έτσι, οι διοικήσεις συνηθίζουν να χρησιμοποιούν στο έπακρο αυτό το φθηνό εργατικό δυναμικό.

3.8.5. Στην εξέταση του θέματος του χρόνου εργασίας των ασκούμενων ιατρών, πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο έννοιες:

- Η "πραγματική" διάρκεια της εργασίας περιλαμβάνει το διάστημα κατά το οποίο ο ιατρός βρίσκεται στο νοσοκομείο. Θα πρέπει να συμπεριλάβει, επίσης, τον χρόνο που περνά σε μαθήματα ή συναντήσεις επιστημονικού χαρακτήρα στο νοσοκομείο κατά τη διάρκεια του συνήθους ωραρίου εργασίας.

- "On call" σημαίνει ότι ο ιατρός είναι στη διάθεση του εργοδότη του εκτός του ωραρίου εργασίας. Η κατάσταση αυτή θα πρέπει να ρυθμιστεί από την εθνική νομοθεσία ή με τοπικές συμφωνίες.

3.8.6. Υπό τις συνθήκες αυτές, η ΟΚΕ θεωρεί, όπως και στη γνωμοδότηση της 26ης Μαρτίου του 1998, "ότι δεν υπάρχει βάσιμος λόγος αποκλεισμού των ιατρών που αποκτούν ειδική κατάρτιση ή ειδίκευση, επειδή α) δεν είναι 'μετακινούμενοι' εργαζόμενοι και β) δεν εργάζονται κατά διαφορετικό τρόπο από τους μισθωτούς συναδέλφους τους 'που δεν τελούν υπό κατάρτιση' και οι οποίοι εμπίπτουν εξ ορισμού στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου".

3.8.7. Από την άλλη πλευρά, οι μεγάλες διαφορές που υπάρχουν σ' αυτόν τον πολύ ειδικό τομέα (ακόμη και εντός της ίδιας χώρας) θέτουν σε κίνδυνο, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, όχι μόνο τη σωματική και ψυχική υγεία του εν λόγω προσωπικού, αλλά επίσης, ως συνέπεια της υπερβολικά παρατεταμένης εργασίας ή της ανεπαρκούς ανάπαυσης, την ποιότητα της περίθαλψης που παρέχεται σε όλη την κοινότητα για την οποία αυτό το προσωπικό είναι υπεύθυνο.

3.8.8. Ως εκ τούτου, και λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι δεν υπάρχει σε ευρωπαϊκό επίπεδο καμία οργάνωση που να αντιπροσωπεύει τους εργοδότες του τομέα, η ΟΚΕ φρονεί ότι ο μόνος τρόπος να λυθεί το πρόβλημα των ασκούμενων ιατρών συνίσταται στην υιοθέτηση από το Συμβούλιο νομοθετικών μέτρων όπως οι προτάσεις της Επιτροπής, αν και ορισμένες επιμέρους πτυχές της πρότασης μπορούν να βελτιωθούν. Συγκεκριμένα:

- ο ημερήσιος και ο εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας δεν πρέπει να υπερβαίνουν, αντίστοιχα, τις 9 και τις 48 ώρες,

- ο ημερήσιος χρόνος εργασίας μπορεί, κατ' εξαίρεση, να φθάσει τις 11 ώρες το πολύ 3 φορές εντός μιας περιόδου αναφοράς 2 εβδομάδων,

- ένας ασκούμενος ιατρός δεν πρέπει να καλείται να ασκεί νυχτερινή υπηρεσία πάνω από επτά νύχτες το μήνα,

- τέλος, μια μεταβατική περίοδος 7 ετών φαίνεται αδικαιολόγητα μεγάλη και η ΟΚΕ προτείνει, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τη συνήθη προθεσμία που απαιτείται για τη μεταφορά των οδηγιών, η εν λόγω περίοδος να μην υπερβαίνει τα 3 έτη.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) EE C 43 της 17.2.1999, σ. 1-25.

(2) Οδηγία 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου της 23.11.1993 σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ L 307 της 13.12.1993, σ. 18). Γνωμοδότηση ΟΚΕ : ΕΕ C 60 της 8.3.1991, σ. 26.

(3) Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [SEC(93) 1054 τελικό της 7.7.1993] και Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με το πρόγραμμα μεσοπρόθεσμης κοινωνικής δράσης 1995-1997 [COM(95) 134 τελικό].

(4) COM(97) 334 τελικό - Γνωμοδότηση ΟΚΕ : ΕΕ C 157 της 25.5.1998, σ. 74.

(5) Απόφαση του Δικαστηρίου της 12.11.1996 (Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας κατά Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενώσεως - Οδηγία 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργανώσεως του χρόνου εργασίας - Προσφυγή ακυρώσεως), Υπόθεση C-84/94 - Συλλογή της Νομολογίας 1996, σ. I-5755.

(6) ΕΕ C 60 της 8.3.1991, σ. 26.

(7) ΕΕ C 157 της 25.5.1998, σ. 74.

(8) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3820/85 του Συμβουλίου της 20.12.1985 σχετικά με την εναρμόνιση ορισμένων διατάξεων κοινωνικού περιεχομένου στον τομέα των οδικών μεταφορών (ΕΕ L 370 της 31.12.1985, σ. 1) - Γνωμοδότηση ΟΚΕ: ΕΕ C 303 της 25.11.1985, σ. 29 και ΕΕ C 104 της 25.4.1985, σ. 4.

(9) Βλ. την έκθεση Coshape που ανέθεσε η Επιτροπή στην εταιρεία Coshape L.da στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών που οδήγησαν στην παρουσίαση των εξεταζόμενων προτάσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία της ΟΚΕ, η οποία έλαβε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων, απερρίφθη κατά τη συζήτηση.

Σημείο 2.2

Να προστεθεί η ακόλουθη πρόταση: "Η ΟΚΕ φρονεί ότι στους αυτοαπασχολούμενους οδηγούς που θα καλύπτονται από το σχέδιο οδηγίας δεν συμπεριλαμβάνονται οι επιχειρηματίες που πληρούν τις οικονομικές απαιτήσεις που παρατίθενται στην οδηγία 98/76/ΕΚ."

Αιτιολογία

Ο υφιστάμενος κανονισμός για το χρόνο εργασίας και για τις περιόδους ανάπαυσης περιέχει διατάξεις για το ανώτατο όριο χρόνου οδήγησης καθώς και για το χρόνο ανάπαυσης. Ο κανονισμός καλύπτει τους οδηγούς, τους επιχειρηματίες και τους υπαλλήλους. Ο εν λόγω χρόνος ανάπαυσης είναι 12-13 ώρες το 24ωρο και θεωρείται αρκετός για την εγγύηση της οδικής ασφάλειας.

Ο χρόνος εργασίας των επιχειρηματιών δεν έχει μέχρι στιγμής αποτελέσει αντικείμενο ρύθμισης. Το θέμα αυτό δημιουργεί επομένως σημαντικό προηγούμενο. Η πρόταση έρχεται σε αντίφαση με το στόχο της Επιτροπής για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και της ανταγωνιστικότητας [COM(1998) 550 τελικό], ιδιαίτερα δε η πρόταση για την καταγραφή του χρόνου εργασίας των ιδιοκτητών έρχεται σε αντίφαση με το στόχο της μείωσης της γραφειοκρατίας για τις μικρές επιχειρήσεις.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 44, ψήφοι κατά: 68, αποχές: 5.