ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής, άρθρο 4, παράγραφος 1 της οδηγίας για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων (94/19/ΕΚ)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής, άρθρο 4, παράγραφος 1 της οδηγίας για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων (94/19/ΕΚ)

Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1 Γενικές αρχές της οδηγίας για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων

Το άρθρο 4 της οδηγίας 94/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 1994 για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων εισάγει την αρχή ότι τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων που έχουν συσταθεί και αναγνωριστεί επίσημα σε ένα κράτος μέλος σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας πρέπει να καλύπτουν τους καταθέτες στα υποκαταστήματα των πιστωτικών ιδρυμάτων σε άλλα κράτη μέλη. [1]

[1] Το άρθρο 3 παράγραφος 1 ορίζει ότι "κάθε κράτος μέλος φροντίζει να συσταθούν και να αναγνωριστούν επίσημα στο έδαφός του ένα ή περισσότερα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων".

Η διάταξη αυτή επεκτείνει στα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, από το κράτος μέλος υποδοχής, των ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στον τόπο της έδρας του πιστωτικού ιδρύματος το οποίο, μαζί με τα υποκαταστήματά του στην εσωτερική αγορά, αποτελεί μια ενιαία ενότητα που υπόκειται σε μία μόνο διαδικασία αδειοδότησης και σε κεντρικό έλεγχο των δραστηριοτήτων της.

Η οδηγία δεν εναρμόνισε τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων σε βαθμό που να καθιερώνει ένα ομοιόμορφο επίπεδο κάλυψης. Ωστόσο, το άρθρο 7 της οδηγίας καθορίζει ελάχιστο ποσό 20.000 EUR, ενώ έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999 επιτρέπεται σε ορισμένα κράτη μέλη να έχουν χαμηλότερο επίπεδο κάλυψης (όχι όμως χαμηλότερο από 15.000 EUR). Προβλέπεται επίσης ότι η παρεχόμενη εγγύηση μπορεί να περιορίζεται σε ένα προκαθορισμένο ποσοστό των καταθέσεων (90% ή υψηλότερο). Τέλος, δεν καθορίζεται ανώτατο όριο και ορισμένοι καταθέτες ή καταθέσεις (που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της οδηγίας) μπορούν να εξαιρεθούν πλήρως από την εγγύηση. Είναι επομένως δυνατό να υπάρχουν διαφορές όσον αφορά το επίπεδο και την έκταση των παρεχόμενων εγγυήσεων από τα διάφορα συστήματα [2], ιδίως κατά την πενταετή μεταβατική περίοδο στην οποία το ελάχιστο ποσό της εγγύησης μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο παρέκκλισης.

[2] Βλέπε συνημμένο πίνακα.

1.2 Η ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής

Η αρχή σύμφωνα με την οποία η εγγύηση των καταθέσεων που παρέχει το κράτος μέλος καταγωγής επεκτείνεται στα υποκαταστήματα που είναι εγκατεστημένα σε άλλα κράτη μέλη υπόκειται σε μια προσωρινή παρέκκλιση που ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999. Η προσωρινή αυτή παρέκκλιση, εφεξής καλούμενη "ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής", διατυπώνεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο της οδηγίας. Το κείμενο του δεύτερου και του τρίτου εδαφίου του άρθρου έχει ως εξής:

"Έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999, ούτε το ύψος ούτε το πεδίο, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού, της παρεχόμενης κάλυψης δεν υπερβαίνουν το ανώτατο ύψος ή πεδίο κάλυψης που παρέχει το αντίστοιχο σύστημα εγγύησης στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.

Πριν την ημερομηνία αυτή, η Επιτροπή συντάσσει έκθεση βάσει της κτηθείσας πείρας κατά την εφαρμογή του δεύτερου εδαφίου και εξετάζει αν πρέπει να εξακολουθήσουν να ισχύουν οι σχετικές ρυθμίσεις. Εάν ενδείκνυται, η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση οδηγίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, με αντικείμενο την παράταση της ισχύος τους." [3]

[3] Παρόμοια προσωρινή παρέκκλιση προβλέπεται στο άρθρο 7 της οδηγίας 97/9/ΕΚ για τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών (ΕΕ αριθ. L 84 της 26ης Μαρτίου 1997, σ. 22).

Είναι πλέον η κατάλληλη στιγμή να καταρτιστεί η έκθεση για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 4 παράγραφος 1 και να εξεταστεί εάν είναι αναγκαία η παράταση της ισχύος της. Για το σκοπό αυτό, ενδέχεται να είναι σκόπιμο να εξεταστούν πιο προσεκτικά οι λόγοι που οδήγησαν στην εισαγωγή της ρήτρας απαγόρευσης εισαγωγής, καθώς και η ερμηνεία που δόθηκε όταν η ρήτρα αυτή αμφισβητήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου. Αυτό γίνεται στο κεφάλαιο 2, ενώ στο κεφάλαιο 3 αξιολογείται η εμπειρία από την εφαρμογή της ρήτρας και παρουσιάζεται η επιχειρηματολογία υπέρ και κατά της κατάργησής της. Τέλος, η έκθεση παρουσιάζει την εκτίμηση της Επιτροπής σχετικά με το μέλλον της ρήτρας αυτής.

2. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΡΗΤΡΑΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ ΕΞΑΓΩΓΗΣ

2.1 Κατά το χρόνο της θέσπισης της οδηγίας

1. (1) Οι λόγοι που οδήγησαν στην εισαγωγή της ρήτρας απαγόρευσης εισαγωγής αναφέρονται στο δέκατο τέταρτο σημείο της αιτιολογικής σκέψης της οδηγίας:

"ότι θα μπορούσαν να δημιουργηθούν διαταράξεις της αγοράς οφειλόμενες σε υποκαταστήματα πιστωτικών ιδρυμάτων που παρέχουν κάλυψη υψηλότερη από εκείνη που παρέχουν τα πιστωτικά ιδρύματα τα οποία έχουν άδεια λειτουργίας στο κράτος μέλος υποδοχής τους· ότι το ύψος ή το πεδίο της κάλυψης που παρέχουν τα συστήματα εγγύησης δεν πρέπει να καταστούν μέσο ανταγωνισμού· ότι, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια μιας περιόδου, πρέπει συνεπώς να ορισθεί ότι το ύψος και το πεδίο της κάλυψης που παρέχει το σύστημα εγγύησης του κράτους μέλους καταγωγής στους καταθέτες υποκαταστημάτων εγκατεστημένων σε άλλο κράτος μέλος δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το ανώτατο ύψος και πεδίο που παρέχει το αντίστοιχο σύστημα του κράτους μέλους υποδοχής· ότι, μετά από ορισμένα έτη, πρέπει να εξετασθούν οι ενδεχόμενες διαταράξεις της αγοράς, βάσει της αποκτηθείσας πείρας και υπό το πρίσμα των εξελίξεων στον τραπεζικό τομέα·"

Η διατύπωση αυτή δεν περιέχεται στην πρόταση της Επιτροπής, όπως σαφώς διευκρινίζεται στην έκθεση που κατάρτισε η Προεδρία του Συμβουλίου πριν την έγκριση της κοινής θέσης:

"Κατά τις εργασίες τoυ Συμβoυλίoυ, αρκετές αvτιπρoσωπίες ζήτησαv vα πρoβλεφθεί στην oδηγία ότι εάν πιστωτικό ίδρυμα χώρας με "γεvvαιόδωρo" σύστημα πρoστασίας εγκαταστήσει υπoκατάστημα σε χώρα με λιγότερo ευνoϊκό σύστημα, δεv μπoρεί vα πρoσφέρει στη χώρα αυτή κάλυψη υψηλότερη από την ισχύoυσα (ρήτρα "απαγόρευσης εξαγωγής"). Με τoν τρόπo αυτό θα απoφεύγεται να λειτoυργεί τo εv λόγω υποκατάστημα με όρoυς αvταγωvισμoύ ευvoϊκότερoυς από εκείvoυς πoυ ισχύoυv για τα τoπικά πιστωτικά ιδρύματα.

Η Πρoεδρία, λαμβάvovτας υπόψη αφενός τη σημασία πoυ απoδίδoυv oρισμέvες αvτιπρoσωπίες στη ρήτρα αυτή και τις σχετικές επιφυλάξεις πoυ έχει διατυπώσει η Επιτρoπή και, αφετέρoυ, τη γvώμη της Νoμικής Υπηρεσίας, σύμφωvα με τηv oπoία η ρήτρα αυτή θα μπoρoύσε εvδεχoμέvως vα γίvει δεκτή μόvo εάv είvαι πρoσωριvή, πρoτείvει τηv εξής συμβιβαστική λύση :

Να πρoβλεφθεί στηv oδηγία ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής αλλά μόvo έως τις 31 Δεκεμβρίoυ 1999. Πριv την ημερoμηvία αυτή, τo Συμβoύλιo θα μπoρεί, μετά από πρόταση της Επιτρoπής, vα απoφασίσει την παράταση της ρήτρας." [4]

[4] Απόσπασμα από την έκθεση της (Βελγικής) Προεδρίας του Συμβουλίου, 9 Σεπτεμβρίου 1993, έγγραφο του Συμβουλίου 8520/93 EF 62.

2.2 Οι συνέπειες της προσφυγής για ακύρωση που άσκησε η γερμανική κυβέρνηση

2. Η ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής [5] της γερμανικής κυβέρνησης, η οποία ζήτησε την ακύρωσή της για τους ακόλουθους λόγους:

[5] Υπόθεση C-233/94 Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου.

(1) Έλλειψη της αιτιολόγησης που επιτρέπει στο Δικαστήριο να ασκήσει έλεγχο σύμφωνα με το άρθρο 190 της Συνθήκης ΕΚ. Το επιχείρημα ήταν ότι το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο δεν διευκρίνισαν τους λόγους για τους οποίους το επίπεδο και το πεδίο της κάλυψης δεν πρέπει να καθίστανται στοιχεία ανταγωνισμού. Μπορεί επομένως να θεωρηθεί ότι η "απαγόρευση εξαγωγής" είναι αντίθετη με το σκοπό της οδηγίας, που είναι η ενίσχυση της προστασίας των καταθετών και η διευκόλυνση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων των πιστωτικών ιδρυμάτων στην Κοινότητα.

(2) Παράβαση του άρθρου 57 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ. Κατά την προσφεύγουσα, η απαγόρευση εξαγωγής καθιστά πιο πολύπλοκη την άσκηση των διασυνοριακών τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Κοινότητα και συνεπώς αντιβαίνει προς την αρχή της ελάχιστης εναρμόνισης και της αμοιβαίας αναγνώρισης.

(3) Ασυμβίβαστο της απαγόρευσης εξαγωγής με το στόχο της προστασίας των αποταμιευτών. Πράγματι, εφόσον η απαγόρευση εξαγωγής απαιτεί από τα υποκαταστήματα να μειώσουν το επίπεδο της κάλυψής τους σε εκείνο που εφαρμόζεται σε χώρες στις οποίες η προστασία είναι λιγότερο γενναιόδωρη, η ρήτρα αντιβαίνει προς την αρχή της προστασίας των πιστωτών.

(4) Παράβαση της αρχής της αναλογικότητας από την άποψη τόσο της αναγκαιότητας όσο και της αναλογικότητας. Το πρώτο επιχείρημα υπέρ αυτού του λόγου ακυρώσεως ήταν ότι η ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής αντιβαίνει προς την αρχή της ελάχιστης παρέμβασης. Άλλες λύσεις που θα περιόριζαν λιγότερο τις δραστηριότητες των πιστωτικών ιδρυμάτων θα ήταν εξίσου αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς, όπως π.χ. μια ρήτρα διασφάλισης. Το δεύτερο επιχείρημα ήταν η έλλειψη εύλογης σχέσης μεταξύ της φύσης και της έκτασης της παρέμβασης αφενός, και αφετέρου της χρησιμότητας της απαγόρευσης εξαγωγής. Πράγματι, η χρησιμότητά της περιοριζόταν ήδη από το γεγονός ότι δεν ήταν καθόλου βέβαιο ότι θα προκαλούνταν διαταραχή της αγοράς.

3. Η απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Μαΐου 1997 παρέχει πολύ σημαντικά στοιχεία για την εκτίμηση των όρων και των ορίων του συμβιβάσιμου της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής.

4. Στο σημείο 43 του διατακτικού, το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η απαγόρευση εξαγωγής αποτελεί εξαίρεση από την ελάχιστη εναρμόνιση και την αμοιβαία αναγνώριση που επιδιώκει γενικά η οδηγία. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ωστόσο ότι "λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος και των διαφορών που εξακολουθούσαν να υπάρχουν μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούσαν να προβούν στην αμοιβαία προοδευτική εναρμόνιση". Στο σημείο 55, αναφερόμενο στην επικαλούμενη από τη Γερμανία παράβαση της αναλογικότητας, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι "η κατάσταση την οποία ο κοινοτικός νομοθέτης προσπαθούσε να ρυθμίσει είναι πολύπλοκη από οικονομική άποψη. Πριν την έκδοση της οδηγίας δεν υπήρχαν συστήματα εγγυήσεως των καταθέσεων σε όλα τα κράτη μέλη· επιπροσθέτως, τα περισσότερα από τα συστήματα αυτά δεν κάλυπταν τους καταθέτες των υποκαταστημάτων τα οποία είχαν δημιουργηθεί από τα πιστωτικά ιδρύματα που είχαν άδεια λειτουργίας σε άλλα κράτη μέλη. Επομένως, ο κοινοτικός νομοθέτης οδηγήθηκε στο να εκτιμήσει τα μελλοντικά και αβέβαια αποτελέσματα της παρέμβασής του. Προς τούτο, είχε την επιλογή μεταξύ της γενικής πρόληψης ενός κινδύνου και της θέσπισης ενός συστήματος έγκαιρης διασφάλισης." (σημείο 55).

5. "Από τη δέκατη τέταρτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας προκύπτει ότι το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επέλεξαν να αποφύγουν ευθύς εξαρχής κάθε διατάραξη της αγοράς που θα προέκυπτε από το γεγονός ότι τα υποκαταστήματα ορισμένων πιστωτικών ιδρυμάτων προσφέρουν υψηλότερα ποσοστά κάλυψης από εκείνα που προσφέρουν τα πιστωτικά ιδρύματα τα οποία έχουν άδεια λειτουργίας στο κράτος μέλος υποδοχής. Δεδομένου ότι το ενδεχόμενο μιας τέτοιας διαταράξεως δεν μπορούσε να αποκλειστεί πλήρως, προκύπτει ότι ο κοινοτικός νομοθέτης απέδειξε επαρκώς κατά νόμο ότι επεδίωκε θεμιτό σκοπό. Εξάλλου, ο περιορισμός που συνιστά η "απαγόρευση εξαγωγής" για τις δραστηριότητες των ενδιαφερομένων πιστωτικών ιδρυμάτων δεν είναι προφανώς υπέρμετρη" (σημείο 57).

6. Μετά την απόρριψη από το Δικαστήριο της προσφυγής της για ακύρωση, η Γερμανία προέβη, με νόμο του Ιουλίου 1998, στη σύσταση γενικού και υποχρεωτικού καθεστώτος εγγύησης των καταθέσεων που παρέχει στα πιστωτικά ιδρύματα και τις επιχειρήσεις επενδύσεων την ελάχιστη κοινοτική κάλυψη (δηλαδή το 90% του ποσού της κατάθεσης, μέχρι συνολικού ποσού 20.000 EUR). Επίσης, η γερμανική κυβέρνηση αναγνώρισε όλα τα υφιστάμενα ιδιωτικά συστήματα εγγύησης των καταθέσεων που μπορούσαν να παράσχουν πολύ υψηλότερη κάλυψη σε οικειοθελή και συμπληρωματική βάση. Αυτά τα ιδιωτικά συστήματα είναι επί του παρόντος επιφορτισμένα με τη διαχείριση του δημόσιου ταμείου εγγυήσεων (που στερείται νομικής προσωπικότητας και χρηματοδοτείται εν μέρει από συνεισφορές αυτών των συστημάτων), με την άσκηση των αναγκαίων ελέγχων στα πιστωτικά ιδρύματα και, εφόσον είναι αναγκαίο, με την καταβολή της προβλεπόμενης από το νόμο εγγύησης.

3. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ Ή ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΡΗΤΡΑΣ

3.1 Βάση αξιολόγησης

Κατά την προβλεπόμενη από την οδηγία εξέταση της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής, φαίνεται ιδιαίτερα σημαντικό να υπογραμμιστούν δύο σημεία.

Πρώτον, το προοίμιο της οδηγίας ορίζει ότι "ότι μετά από ορισμένα έτη πρέπει να εξετασθούν οι ενδεχόμενες διαταραχές της αγοράς (από την εφαρμογή της ρήτρας), βάσει της αποκτηθείσας πείρας και υπό το πρίσμα των εξελίξεων στον τραπεζικό τομέα".

Δεύτερον, όπως υπογραμμίστηκε ήδη ανωτέρω, το Δικαστήριο έθεσε την ακόλουθη σημαντική προϋπόθεση για την έγκριση προσωρινής παρέκκλισης από τις αρχές της ελάχιστης εναρμόνισης και της αμοιβαίας αναγνώρισης τις οποίες επιδιώκει γενικά η οδηγία: "Ωστόσο, λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος και των διαφορών που εξακολουθούσαν να υπάρχουν μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούν να προβούν στην αμοιβαία προοδευτική εναρμόνιση". Πρέπει επομένως να εξεταστεί εάν η κατάσταση εξακολουθεί να είναι η ίδια.

3.2 Αιτιολόγηση της διατήρησης της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής

Ορισμένα κράτη μέλη επικαλέστηκαν τα ακόλουθα βασικά επιχειρήματα για να δικαιολογήσουν τη διατήρηση της ρήτρας:

(1) Ανεπαρκή εμπειρία. Κατά το χρόνο της κατάρτισης της παρούσας έκθεσης, πέντε έτη μετά την ημερομηνία θέσης σε ισχύ της οδηγίας, η διάταξη που αποτελεί αντικείμενο εξέτασης κατόπιν αιτήματος του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη από τα υφιστάμενα στα κράτη μέλη καθεστώτα εγγύησης των καταθέσεων, όπως προσαρμόστηκαν ή συστάθηκαν κατά τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών. Πράγματι, κανένα πιστωτικό ίδρυμα με υποκαταστήματα σε άλλα κράτη μέλη δεν έχει, για λόγους άμεσα συνδεόμενους με τη χρηματοοικονομική του κατάσταση, αναστείλει την επιστροφή των ποσών που κατατέθηκαν σε αυτό κατά την υπό εξέταση περίοδο.

(2) Κίνδυνος αρνητικών επιπτώσεων στον ανταγωνισμό. Οι κυβερνήσεις που έχουν ταχθεί υπέρ της υποβολής από την Επιτροπή πρότασης για την παράταση της ισχύος της ρήτρας προβάλλουν γενικά το επιχείρημα που διατυπώνεται στην απόφαση του Δικαστηρίου ότι "το επίπεδο και το πεδίο της κάλυψης που προσφέρει το καθεστώς εγγυήσεων δεν πρέπει να καθίστανται στοιχεία ανταγωνισμού", τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να δημιουργήσουν διαταραχές της αγοράς. Οι κυβερνήσεις εκτιμούν γενικά ότι η δυνατότητα παρόμοιων διαταραχών δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως και επικαλούνται το γεγονός ότι η απαγόρευση εξαγωγής για τις δραστηριότητες των ενδιαφερόμενων πιστωτικών ιδρυμάτων δεν είχε αρνητικές επιπτώσεις στο έδαφός τους, ούτε εμπόδισε την άσκηση των δραστηριοτήτων των πιστωτικών τους ιδρυμάτων σε άλλα κράτη μέλη.

(3) Μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος. Ορισμένα κράτη μέλη δήλωσαν ότι η λήξη ισχύος της ρήτρας στα τέλη του 1999 θα ήταν ιδιαίτερα ανεπιθύμητη, εφόσον θα συνδυαζόταν με άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την αγορά και αυξάνουν τον κίνδυνο διαταραχών, όπως η πρόσφατη εισαγωγή του ευρώ. Ένας άλλος παράγοντας είναι η σχεδιαζόμενη διεύρυνση της ΕΕ. Υπογραμμίστηκε ιδίως ότι η υιοθέτηση του ελάχιστου επιπέδου εγγύησης των καταθέσεων ενδέχεται να είναι δυσχερής σε ορισμένες υποψήφιες χώρες. Για τους λόγους αυτούς, ορισμένα κράτη μέλη ανησυχούν ότι η λήξη ισχύος της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής θα αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο διαταραχών στην αγορά.

3.3 Επιχειρήματα υπέρ της κατάργησης της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής

(1) Η αρχή της ενιαίας τραπεζικής αγοράς. Η ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής αποτελεί εξαίρεση από την αρχή της ενιαίας τραπεζικής αγοράς και δημιουργεί εμπόδια στην άσκηση του δικαιώματος εγκατάστασης και στην ελευθερία παροχής υπηρεσιών. Επιπλέον, το γεγονός ότι οι καταθέσεις στα υποκαταστήματα πρέπει να καλύπτονται από το σύστημα εγγυήσεων του κράτους μέλους υποδοχής εισάγει μια διάκριση ανάμεσα στους καταθέτες του ιδίου πιστωτικού ιδρύματος σε περίπτωση αφερεγγυότητας. Δεν συμβιβάζεται επομένως με το γεγονός ότι, τόσο από νομική όσο και από τραπεζική άποψη, ένα πιστωτικό ίδρυμα και τα υποκαταστήματά του πρέπει να θεωρούνται ενιαία οντότητα. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θέσπισαν τη ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής ως προσωρινή μόνο ρύθμιση. Η κυριότερη αιτιολόγησή της ήταν η πολύπλοκη και ασαφής κατάσταση που επικρατούσε πριν τη θέσπιση της οδηγίας.

(2) Η ανάπτυξη του τραπεζικού τομέα. Στον τραπεζικό τομέα σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις από την έκδοση της οδηγίας, τόσο ως αποτέλεσμα της εναρμόνισης των συστημάτων εγγυήσεων όσο και ως αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής ενοποίησης.

Πολλές μεταβολές σημειώθηκαν πρώτον όσον αφορά πρώτον την εναρμόνιση των συστημάτων εγγύησης στη μεταβατική περίοδο που λήγει την 31η Δεκεμβρίου 1999. Σε όλα τα κράτη μέλη καθορίστηκε με σχετική ρύθμιση ένα ελάχιστο επίπεδο εγγύησης (20.000 EUR) και η κάλυψη όλων των υποκαταστημάτων εξασφαλίζεται ανεξάρτητα από τον τόπο εγκατάστασής τους. Είναι αληθές ότι η οδηγία δεν έχει εναρμονίσει πλήρως τα επίπεδα κάλυψης στα κράτη μέλη και ότι ορισμένες διαφορές θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν ακόμα και στο τέλος της μεταβατικής περιόδου. Ωστόσο, η οδηγία ορίζει σαφώς ότι υπερισχύει γενικά το επίπεδο κάλυψης που παρέχει η χώρα υποδοχής, χωρίς όμως να εξαρτά το επίπεδο αυτό από την εναρμόνιση των διαφόρων επιπέδων και όρων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί ότι τα εθνικά επίπεδα κάλυψης έχουν συγκλίνει μεταξύ τους. Πράγματι, τα πλέον γενναιόδωρα συστήματα μείωσαν τα επίπεδα κάλυψής τους [6] και από το 1994 διαπιστώνεται μια σημαντική μείωση της απόκλισης μεταξύ των επιπέδων κάλυψης που προσφέρουν τα διάφορα συστήματα. Στην πραγματικότητα, από την 1η Ιανουαρίου 2000, όλα τα κράτη μέλη, εκτός από τρία, θα διαθέτουν ένα υποχρεωτικό επίπεδο εγγύησης μεταξύ 20.000 και 25.000 EUR ανά καταθέτη. Οι μόνες εξαιρέσεις θα είναι η Δανία (40.000 EUR), η Γαλλία (60.000 EUR) και η Ιταλία (104.000 EUR).

[6] Η Γερμανία μείωσε την υποχρεωτική της κάλυψη στην ελάχιστη επιτρεπόμενη στην Κοινότητα, τόσο ως προς το επίπεδο όσο και ως προς το πεδίο εφαρμογής (βλέπε πίνακα)· η Ιταλία μείωσε το ανώτατο όριο κάλυψης σε 104.000 EUR (από 600.000 EUR 1994)· τέλος, η Φινλανδία μείωσε το ποσό της συνολικής εγγύησης σε 25.000 EUR.

Σε συμπέρασμα, οι μεγάλες διαφορές που υπήρχαν κατά την έκδοση της οδηγίας, οι οποίες δικαιολογούσαν μια προσωρινή παρέκκλιση από την αρχή της ενιαίας αγοράς, δεν υπάρχουν πλέον. Παύουν έτσι να ισχύουν τα κυριότερα επιχειρήματα υπέρ της παρέκκλισης αυτής.

Δεύτερον, η διαδικασία χρηματοπιστωτικής ενοποίησης που χαρακτηρίζει την τραπεζική αγορά έχει σημαντικές συνέπειες για την αξιολόγηση της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής. Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε σε πολλά μέτωπα παράλληλα. Ένας από τους παράγοντες που επέδρασαν προς την κατεύθυνση αυτή ήταν η επέκταση των ηλεκτρονικών δικτύων, η οποία κατέστησε δυνατή την εισαγωγή των ηλεκτρονικών τραπεζικών υπηρεσιών, διευκολύνοντας έτσι την ανάπτυξη των διασυνοριακών συναλλαγών. Άλλος καθοριστικός παράγοντας ήταν η εισαγωγή του ευρώ, η οποία εξάλειψε το συναλλαγματικό κίνδυνο μεταξύ έντεκα κρατών μελών. Ένας τρίτος σημαντικός παράγοντας είναι η τάση προς τις διαρθρωτικές μεταβολές και την ενοποίηση στην τραπεζική αγορά. Μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών, οι τράπεζες ενίσχυσαν τη θέση τους και αύξησαν τη διεθνή και διασυνοριακή ανταγωνιστικότητά τους. Η επίδραση των ενοποιητικών παραγόντων ήταν επομένως ιδιαίτερα ισχυρή τα τελευταία χρόνια και είναι σαφές ότι η εξέλιξη αυτή θα συνεχιστεί.

Στη διαδικασία χρηματοπιστωτικής ενοποίησης, η ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής είναι ένα στοιχείο που συντείνει στον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς σε εθνικές αγορές. Η εξάλειψή του θα προωθήσει την υγιή ενοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών στην ΕΕ. Επίσης, η ενοποίηση της τραπεζικής αγοράς συνεπάγεται ότι η παροχή τραπεζικών υπηρεσιών σε διασυνοριακή βάση καθίσταται προοδευτικά μια βιώσιμη εναλλακτική λύση στις εγχώριες τραπεζικές υπηρεσίες. Η παράκαμψη της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής είναι πλέον δυνατή και εύκολη από νομική άποψη, με τη πραγματοποίηση διασυνοριακών καταθέσεων. Μειώνεται έτσι σταδιακά η επίπτωση που έχουν τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων στον εγχώριο ανταγωνισμό [7].

[7] Η γνώμη των εμπειρογνωμόνων είναι ότι στο παρόν στάδιο οι διαφορές στα επίπεδα κάλυψης των συστημάτων εγγύησης των καταθέσεων μεταξύ κρατών μελών δεν θα ήταν επαρκώς καθοριστικές - τουλάχιστον στις σημερινές σχετικά σταθερές συνθήκες της αγοράς - ώστε να προσφέρουν ένα ουσιαστικό κίνητρο για την παράκαμψη της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής μέσω διασυνοριακών καταθέσεων. Ωστόσο, αυτό μπορεί επίσης να ερμηνευτεί ως ένδειξη ότι οι διαφορές στα επίπεδα εγγύησης δεν έχουν καθοριστική επίπτωση στον ανταγωνισμό.

(3) Έλλειψη ακριβούς εκτίμησης των δυνητικών διαταραχών. Όσον αφορά τις ενδεχόμενες διαταραχές στην αγορά από την λήξη ισχύος της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής, κανένα κράτος μέλος δεν έχει στη διάθεσή του αντικειμενικές και τεκμηριωμένες πληροφορίες που θα μπορούσαν να στηρίξουν τις ανησυχίες ότι οι κίνδυνοι αυτοί υπάρχουν ή είναι σημαντικοί. Τα κράτη μέλη δεν είναι εξάλλου σε θέση να προσδιορίσουν ή να εκφράσουν ποσοτικά τις συνέπειες που θα είχαν για τα πιστωτικά ιδρύματα ενδεχόμενες διαταραχές στην αγορά από τη λήξη ισχύος της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής.

Αντίθετα, τα υποκαταστήματα που είναι εγκατεστημένα σε κράτη μέλη με υψηλότερο επίπεδο εγγύησης των καταθέσεων σε σύγκριση με εκείνο του κράτους μέλους καταγωγής διστάζουν να ζητήσουν την εφαρμογή της πιο γενναιόδωρης κάλυψης της χώρας καταγωγής τους ("topping-up"), ακόμα και όταν η δυνατότητα αυτή τους παρέχεται χωρίς διακρίσεις. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι ορισμένα ξένα υποκαταστήματα που συμμετείχαν αρχικά σε παρόμοια συστήματα "topping-up" τα εγκατέλειψαν στη συνέχεια. Είναι σαφές ότι τα ξένα υποκαταστήματα θεωρούν ότι η αύξηση της εγγύησής τους στο επίπεδο που εφαρμόζει η χώρα υποδοχής συνεπάγεται αδικαιολόγητο κόστος - το οποίο βαρύνει άλλωστε τις εγχώριες τράπεζες στο πλαίσιο της υποχρεωτικής εγγύησης Αυτό καταδεικνύει σαφώς ότι οι τράπεζες δεν θεωρούν τις διαφορές επιπέδου εγγύησης ως σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού.

(4) Τήρηση της απαγόρευσης διαφήμισης εμπορικού χαρακτήρα. Τέλος, κανένα κράτος μέλος δεν έχει διαπιστώσει παραβάσεις ή απόπειρες παράβασης από τράπεζες της προβλεπόμενης από την οδηγία απαγόρευσης χρησιμοποίησης σε εμπορικές διαφημίσεις των διαφορών μεταξύ επιπέδων εγγύησης των καταθέσεων.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων στα κράτη μέλη έχουν πλέον εναρμονιστεί σύμφωνα με τις αρχές και τους στόχους της οδηγίας. Στις συνθήκες αυτές φαίνεται δυσανάλογο να παραταθεί η ισχύς της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής - η οποία μπορεί να παρακαμφθεί εύκολα και νόμιμα με διασυνοριακές καταθέσεις - προκειμένου να αποφευχθούν ενδεχόμενες διαταραχές στην αγορά που δεν είναι δυνατό να εκτιμηθούν ή να διευκρινιστούν και φαίνονται εξάλλου αβέβαιες.

Η παράταση της ισχύος της ρήτρας απαγόρευσης εξαγωγής θα συνεπαγόταν ότι η προστασία έναντι ενός τόσο υποθετικού κινδύνου θεωρείται πιο σημαντική από την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς τραπεζικών υπηρεσιών. Δεδομένου ότι η προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης αποτελεί πρωταρχικό πολιτικό στόχο - όπως καταδεικνύεται από την υιοθέτηση του προγράμματος δράσης για την αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην πρόσφατη συνοδό του στην Κολονία -, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι σκόπιμο να μην παρατείνει τη ρήτρα απαγόρευσης εξαγωγής.

Ωστόσο, μετά τη λήξη ισχύος της ρήτρας (στις 31 Δεκεμβρίου 1999), η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην αγορά, και ιδίως κάθε σοβαρή διαταραχή που θα παρατηρηθεί σε αυτές, με βάση τα στοιχεία που θα της γνωστοποιούν οι εθνικές αρχές σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους. Θα είναι έτσι σε θέση να κρίνει εάν πρέπει να προτείνει κατάλληλα νομοθετικά μέτρα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: Κυριότερα χαρακτηριστικά των συστημάτων εγγύησης των καταθέσεων στον ΕΟΧ

Καταθέσεις που καλύπτονται από ορισμένα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων (εφαρμογή του άρθρου 7 παράγραφος 2)

1. Οι καταθέσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων που είναι μέλη του συστήματος εγγύησης δεν καλύπτονται σε κανένα κράτος μέλος.

2. Οι καταθέσεις των ασφαλιστικών εταιρειών καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, FIN, SU και IS.

3. Οι καταθέσεις των κρατικών αρχών και της κεντρικής διοίκησης καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, SU, UK, NO και IS

4. Οι καταθέσεις των επαρχιακών, περιφερειακών, τοπικών και δημοτικών αρχών καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, EL (εξαιρουμένων των περιφερειακών και των επαρχιακών αρχών), FIN (μόνον οι δημοτικές αρχές), SU, UK, NO και IS

5. Οι καταθέσεις των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, FIN, SU, UK και IS

6. Οι καταθέσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, EL, FIN, SU, UK, IS και IT

7. Οι καταθέσεις των διευθυντών, των διαχειριστών και των προσωπικά ευθυνόμενων μελών του διοικητικού οργάνου ενός πιστωτικού ιδρύματος καλύπτονται, καθώς και οι καταθέσεις των μετόχων - εκτός εάν υπερβαίνουν το 5% ή περισσότερο του κεφαλαίου του πιστωτικού ιδρύματος - στα ακόλουθα κράτη μέλη: IRL (20 %), FIN, SU, NO, IS και UK (μόνο για τις building societies)· όλες αυτές οι χώρες καλύπτουν επίσης τις καταθέσεις των στενών συγγενών των ανωτέρω προσώπων και των τρίτων που ενεργούν για λογαριασμό τους. Στην Ιταλία καλύπτονται οι καταθέσεις των μελών του διοικητικού οργάνου που ευθύνονται προσωπικά

8. Οι καταθέσεις άλλων εταιρειών του ιδίου ομίλου καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, FIN, SU, UK (μόνο για τις building societies) και IS

9. Οι μη ονομαστικές καταθέσεις καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DE, FR (ποσά που αντιστοιχούν σε μέσα πληρωμής), ΦS, SU (εάν υπάρχουν παρόμοιες καταθέσεις) και UK (μόνον τράπεζες και υπό ορισμένους όρους

10. Οι καταθέσεις για τις οποίες το πιστωτικό ίδρυμα έχει χορηγήσει στον καταθέτη επιτόκια και όρους που συνέβαλαν στην επιδείνωση της χρηματοοικονομικής του κατάστασης δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των εξαιρέσεων στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, FIN, SU και IS

11. Οι χρεωστικοί τίτλοι που εκδίδονται από το πιστωτικό ίδρυμα και οι υποχρεώσεις από ίδιες συναλλαγματικές και γραμμάτια καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: BE (υπό ορισμένους όρους), PT (μόνον πιστοποιητικά καταθέσεων), NL (μόνον ομολογίες, όχι γραμμάτια), NO (υπό ορισμένους όρους), SU (υπό ορισμένους όρους) και UK (μόνον τράπεζες και υπό ορισμένους όρους

12. Οι καταθέσεις σε συνάλλαγμα καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, EL, ES, NL, LU, PT, FIN, IRL, IT, SU, NO και IS. Το αυστριακό καθεστώς καλύπτει τις καταθέσεις σε νομίσματα άλλων κρατών μελών που ανήκουν στη ζώνη του ευρώ, καθώς και τις καταθέσεις σε ευρώ.

13. Οι καταθέσεις όλων των νομικών προσώπων καλύπτονται στα ακόλουθα κράτη μέλη: DK, EL, ES, FR, IT, FIN, SU και UK.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>