Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την Πρόληψη του καπνίσματος και τις πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του ελέγχου του καπνού"

(2003/C 73/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την "Πρόληψη του καπνίσματος και τις πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του ελέγχου του καπνού", (COM(2002) 303 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 3ης Ιανουαρίου 2002 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σύμφωνα με την τέταρτη παράγραφο του άρθρου 152 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της στις 6 Φεβρουαρίου 2002 να αναθέσει στην επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών της 18ης Ιουλίου 1989 για την απαγόρευση του καπνίσματος στους χώρους που είναι προσιτοί στο κοινό(1)·

έχοντας υπόψη την οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Οκτωβρίου 1989, για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων ("Τηλεόραση χωρίς σύνορα")(2)·

έχοντας υπόψη τη σύσταση για τις πρωτοβουλίες καταπολέμησης του καπνίσματος που έχουν ζητηθεί σε κοινοτικό επίπεδο και υιοθετήθηκαν από την Επιτροπή ογκολόγων υψηλού επιπέδου της Επιτροπής, (COM(96) 609 τελικό - Παράρτημα)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1996 για τη μείωση του καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση(3)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επί του σημερινού και του προτεινόμενου ρόλου της Κοινότητας για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, του Δεκεμβρίου 1996, (COM(96) 609 τελικό)·

έχοντας υπόψη την έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας με τίτλο "Κάμψη της επιδημίας: οι κυβερνήσεις και η οικονομία ελέγχου του καπνού", Ουάσινγκτον DC 1999·

έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών. Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί σχετικά με την προστασία της δημόσιας υγείας από τις επιβλαβείς συνέπειες της κατανάλωσης καπνού, (COM(1999) 407 τελικό), για τη συνέχεια της προαναφερθείσας ανακοίνωσης του 1996·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 18ης Νοεμβρίου 1999 για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού(4)·

έχοντας υπόψη την οδηγία 98/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών στα θέματα της διαφήμισης και της χορηγίας των προϊόντων καπνού(5), που καταργήθηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, περίπτωση C-376/98, απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, Συλλογή νομικών αποφάσεων 2000, σ. I 8419·

έχοντας υπόψη την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφήμιση και την χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού, που υποβλήθηκε από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 47 παράγραφος 2 και τα άρθρα 55 και 95 της Συνθήκης ΕΚ στις 14 Μαΐου 2001, (COM(2001) 283 τελικό)(6)·

έχοντας υπόψη την οδηγία 2001/37/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2001 σχετικά με την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού·

έχοντας υπόψη την υπό προετοιμασία σύμβαση πλαίσιο για την καταπολέμηση του καπνίσματος (FCTC-Framework Convention on Tobacco Control) της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, διεύθυνση διαδικτύου http://www.whi.int/gb/fctc/·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 226/2002 rev.) που υιοθετήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2002 από την επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" (εισηγητής: ο κ. Alvaro Ancisi, κοινοτικός σύμβουλος Ραβέννας, I/ΕΛΚ)·

υιοθέτησε, κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας στις 20 και 21 Νοεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις και οι υποδείξεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. Έχει επίγνωση ότι το κάπνισμα αποτελεί την πρώτη αιτία ασθενειών και θανάτου σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Το κάπνισμα αντιπροσωπεύει σήμερα τεράστιες δαπάνες για την κοινότητα και προκαλεί βαθιά οδύνη στα άτομα και τις οικογένειές τους. Στην ΕΕ ο αριθμός των καπνιστών ανέρχεται περίπου στο 1/3 του πληθυσμού, με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, δεδομένου ότι περίπου 500000 θάνατοι το χρόνο έχουν σχέση με το κάπνισμα, ειδικότερα από καρκίνο. Ο καπνός έχει επίσης επιβεβαιωμένες επιπτώσεις στην υγεία των μη καπνιστών, ειδικότερα των ευαίσθητων ομάδων, όπως είναι τα παιδιά, οι έγκυες γυναίκες και τα άτομα με αναπνευστικά προβλήματα. Στην ΕΕ έχουν γίνει πολλά για την καταπολέμηση και την πρόληψη του καπνίσματος. Ωστόσο, πολλά μένουν να γίνουν για να επιτευχθούν πιο εκτεταμένα και σταθερά αποτελέσματα. Απ' αυτό απορρέει η αναγκαιότητα να υιοθετήσει η ΕΕ νέα και πιο αποτελεσματικά μέτρα για το θέμα αυτό.

1.2. Αναγνωρίζει ότι η πρόταση σύστασης του Συμβουλίου ανταποκρίνεται στην απαίτηση αυτή και την αντιμετωπίζει αποτελεσματικά και ορθά, σε συνοχή με τις πολιτικές που προωθήθηκαν έως τώρα από την ΕΕ ενώ παράλληλα συμπεριλαμβάνει ορισμένα αιτήματα που έχουν προωθηθεί σε προηγούμενα έγγραφα άλλων κοινοτικών οργάνων σχετικά με το ζήτημα αυτό. Η ΕΤΠ επισημαίνει, στην πρόταση, τη συνέχεια και τη συμφωνία επίσης με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της που έχουν υιοθετηθεί στα ζητήματα της δημόσιας υγείας και της επεξεργασίας, παρουσίασης και πώλησης προϊόντων καπνού.

1.3. Θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό - δεδομένου ότι η καταπολέμηση του καπνίσματος έχει παγκόσμιες επιπτώσεις - ότι τα μέτρα που υποδεικνύονται από το Συμβούλιο είναι πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις διαπραγματεύσεις για την υλοποίηση της σύμβασης πλαίσιο για την καταπολέμηση του καπνίσματος (FCTC - Framework Convention of Tobacco Control) της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, δεδομένου ότι τα προκαταρκτικά ως προς την FCTC στοιχεία που συζητούνται σήμερα περιλαμβάνουν μεταξύ των άλλων διατάξεις που αποσκοπούν στο να απαγορεύσουν πλήρως τις μορφές άμεσης και έμμεσης διαφήμισης, να παρεμποδίσουν την πρόσβαση των ανηλίκων στους αυτόματους διανομείς προϊόντων καπνού, να απαγορεύσουν την πώληση σιγαρέτων ανά τεμάχιο ή σε πακέτα με λιγότερο από 20 τεμάχια και ζητεί από τις εταιρείες καπνού να γνωστοποιήσουν τις διαφημιστικές δαπάνες.

1.4. Έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η υπό εξέταση πρόταση υπόδειξης απευθύνεται στα κράτη μέλη, που καλούνται να λάβουν νέα και πιο αποφασιστικά μέτρα κατά της χρήσης καπνού γενικότερα και του καπνίσματος και της πώλησης σιγαρέτων ειδικότερα. Μολονότι η σύσταση δεν είναι νομικά δεσμευτική για τα κράτη μέλη, αναμένεται ότι αυτά θα ανταποκριθούν στο αίτημα, δεδομένου ότι ο καπνός και η χρήση των προϊόντων καπνού αντιπροσωπεύουν ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας των πολιτών σε όλες τις χώρες. Αυτή η προσδοκία εκφράζεται και στο ρόλο εποπτείας που ανατίθεται στην Επιτροπή.

1.5. Κρίνει ότι με την έννοια αυτή, οι προτάσεις που περιέχονται στο έγγραφο σύστασης θεωρούνται από την ΕΤΠ στο μεγαλύτερο τμήμα τους ισορροπημένες και εποικοδομητικές, όπως αυτές που αποβλέπουν στην απαγόρευση της πώλησης καπνού σε μικρά παιδιά και εφήβους. Η ΕΤΠ κρίνει αντιθέτως δυσκολότερο, σε ορισμένα κράτη μέλη και από νομική σκοπιά (όπως υποδεικνύει η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Οκτωβρίου 2000, που κατήργησε την οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 στα θέματα της διαφήμισης και χορηγίας υπέρ των προϊόντων καπνού, στο βαθμό που δεν διασφάλιζε την ελεύθερη διακίνηση προϊόντων ούτε καταργούσε τις νοθεύσεις του ανταγωνισμού) την εφαρμογή της υποχρέωσης στους κατασκευαστές και εμπόρους προϊόντων καπνού να γνωστοποιήσουν τις δαπάνες εμπορίας, όπως επίσης την αποδοχή του αιτήματος να αποφευχθεί ότι ορισμένες καλυμμένες μορφές διαφήμισης, άμεσης ή έμμεσης των προϊόντων αυτών δεν προσεγγίζουν μικρά παιδιά και εφήβους. Οι στόχοι και οι επιδιώξεις των μέτρων αυτών, που εκφράζονται αρκετά καλά στην έκθεση, είναι απολύτως αποδεκτοί από την ΕΤΠ η οποία ωστόσο, διαβλέπει σχετικά μια ορισμένη ένταση μεταξύ της απαίτησης για προστασία της υγείας και της επιρροής που ασκείται από την εσωτερική αγορά. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι αυτά τα μέτρα είναι ζωτικής σημασίας και συνιστά την άρση των εμποδίων νομικής φύσης.

1.6. Υπογραμμίζει την εγκυρότητα της γνωμοδότησης που κατήρτισε τον Απρίλιο του 2000 σχετικά με τη νέα οδηγία για τον καπνό, που έχει τώρα υιοθετηθεί, και στην οποία επισημαίνει την αναγκαιότητα εναρμόνισης ή τουλάχιστον προσέγγισης των νομοθεσιών, των κανονισμών και των διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών, σχετικά με την κατασκευή, παρουσίαση και πώληση προϊόντων καπνού. Αυτό έχει μεγάλη σημασία τόσο για να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας, όσο και για να διευκολυνθεί η άρση των εμποδίων για την καλύτερη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Εξετάζοντας τη νομική αβεβαιότητα που ισχύει στον τομέα αυτό όσον αφορά ορισμένα μέτρα, η ΕΤΠ κρίνει ότι η υπό εξέταση σύσταση φθάνει την κατάλληλη στιγμή και για το λόγο αυτό την επιδοκιμάζει.

2. Η προστασία των δημόσιων χώρων και των τόπων εργασίας από τον καπνό

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. Υπογραμμίζει ότι στην εν λόγω γνωμοδότηση, η Επιτροπή των Περιφερειών είχε εκδηλώσει τη σκοπιμότητα να εξετασθούν, πέρα από την κανονιστική εναρμόνιση, και άλλες μορφές παρέμβασης για την προστασία της δημόσιας υγείας, θέτοντας ως στόχο την προστασία των μη καπνιστών στους δημόσιους χώρους και στον τόπο εργασίας. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει όσα προτείνονται, στο υπό εξέταση έγγραφο, στο σημείο 4 των συστάσεων προς τα κράτη μέλη.

2.2. Διακηρύσσει ότι η ύπαρξη δημόσιων χώρων και χώρων εργασίας στους οποίους απαγορεύεται το κάπνισμα έχει στρατηγική σημασία στην καταπολέμηση του καπνίσματος. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει σχετικά ότι για να μπορέσει ο στόχος αυτός να υλοποιηθεί αποτελεσματικά θα πρέπει να υιοθετηθούν στοχοθετημένα πολιτικά μέτρα, που απαιτούν την επίτευξη κοινωνικής ομοφωνίας, βεβαιότητα των κανόνων, μηχανισμούς προστασίας και κυρώσεων, ελάφρυνση των γραφειοκρατικών διαδικασιών.

2.3. Ζητεί να παρέχονται θεραπείες και υποστήριξη για την απεξάρτηση, όπως είναι ιατρικές συμβουλές από τον παθολόγο, ειδικά σεμινάρια για την παύση του καπνίσματος σε ειδικά και εγκεκριμένα κέντρα κατά του καπνίσματος, νοσοκομειακές συμβουλές στα νοσοκομεία, καθώς και στα τοπικά φαρμακεία.

Συνιστά τα συστήματα υγείας να περιλαμβάνουν προγράμματα απεξάρτησης από τον καπνό, και θεραπείες με υποκατάστατα της νικοτίνης, που να απευθύνονται ειδικά στις πλέον ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού:

- στους εφήβους κυρίως στους καπνιστές, να παρέχονται συμβουλές κατά του καπνίσματος κάθε φορά που έρχονται σε επαφή με το σύστημα υγείας,

- στις εγκύους, να απευθύνονται στις εκπαιδευτικές δράσεις που να περιλαμβάνουν ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους της κατανάλωσης καπνού και συμβουλές για τη διακοπή της συνήθειας αυτής

- στους ασθενείς που πάσχουν από παθήσεις που σχετίζονται με την κατανάλωση καπνού, να παρέχονται θεραπείες απεξάρτησης στα κέντρα αρωγής, τόσο της πρωτοβάθμιας όσο και της εξειδικευμένης ιατρικής περίθαλψης.

Προτείνει, εξάλλου, να δοθεί η δυνατότητα χρήσης των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας ώστε να επιτραπεί η πρόσβαση στην προσφορά μεθόδων απεξάρτησης σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού.

2.4. Υπογραμμίζει ειδικότερα ότι οι χώροι εργασίας αντιπροσωπεύουν επιλεκτικές "έδρες" παρέμβασης για την υλοποίηση χώρων που ενισχύουν την προώθηση της υγείας, θεωρώντας την κοινωνική αποδοχή ως το ισχυρό χαρτί προκειμένου να πετύχουν οι συμπληρωματικές και συνεργικές δράσεις στο επίπεδο της κατάρτισης, της υποστήριξης στην απεξάρτηση και της περιβαλλοντικής φροντίδας. Η ΕΤΠ προτείνει συνεπώς να δοθεί ειδική προσοχή σε εκείνους τους τόπους εργασίας στους οποίους η σημασία της εικόνας των οργάνων είναι πιο σημαντική, όπως δηλαδή τα νοσοκομεία και οι υγειονομικές υπηρεσίες (όπου το προσωπικό υγείας θα πρέπει πρώτο να επιδεικνύει επαγγελματικότητα, απέχοντας από το κάπνισμα), τα σχολεία, οι δημόσιες υπηρεσίες, καθώς αυτά αποτελούν παράδειγμα για όλο το κοινωνικό σύνολο.

3. Πλήρης απαγόρευση του καπνίσματος στα σχολεία

Η Επιτροπή των Περιφερειών

3.1. Υπογραμμίζει ότι κυρίως στο σχολείο η συνοχή των μηνυμάτων και των συμπεριφορών είναι θεμελιώδης. Κρίνει για το λόγο αυτό ότι η απαγόρευση του καπνίσματος θα πρέπει να επεκταθεί σε όλο το σχολείο συμπεριλαμβάνοντας πέρα από τους χώρους υγιεινής, τους διαδρόμους προκειμένου να αποφευχθεί ότι στα διαλείμματα οι μαθητές μπορούν να καπνίζουν δημοσίως, συνήθως μαζί με το προσωπικό (που θα πρέπει να απέχει από το κάπνισμα σε κάθε σχολικό χώρο, ακόμη και στον χώρο που τους διατίθεται) ενισχύοντας έτσι για τους πιο νεαρούς συντρόφους τους την αίσθηση ότι η συμπεριφορά αυτή δεν είναι και τόσο επιζήμια αλλά αντιθέτως είναι κοινωνικώς αποδεκτή και προς μίμηση. Η ΕΤΠ κρίνει ότι η αντικαπνιστική πολιτική είναι ιδιαιτέρως σκόπιμη στα νηπιαγωγεία και στα δημοτικά σχολεία επειδή στο στάδιο αυτό είναι αποτελεσματικότερη η συνεργασία των γονέων. Ο στόχος είναι να μη γίνουν οι ανήλικοι κανονικοί καπνιστές στην εφηβική ηλικία. Σε αυτό το στάδιο της ανάπτυξής τους είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν αντικοινωνικά πρότυπα συμπεριφοράς και το κάπνισμα αποτελεί την πιο αρεστή μορφή ανταρσίας. Αργότερα είναι δύσκολο να καταπολεμηθεί το κάπνισμα.

4. Τοπικές παρεμβάσεις στο ενημερωτικό - εκπαιδευτικό πεδίο

Η Επιτροπή των Περιφερειών

4.1. Επισημαίνει ότι, έως το σημείο αυτό η ουσία των προτεινόμενων συστάσεων τείνει να εστιάζεται σε απαγορεύσεις και επιταγές, έστω και αν αυτές δεν διαχωρίζονται από τις εκπαιδευτικές δράσεις επί των οποίων στηρίζεται η κοινωνική συναίνεση χωρίς την οποία καμία επιτακτική διάταξη δεν είναι σε θέση να καταστεί συνήθεια. Παρατηρεί ωστόσο με ευχαρίστηση, ότι στο σημείο 5 των συστάσεων προς τα κράτη μέλη, τα κράτη καλούνται να ενισχύσουν την υγειονομική εκπαίδευση και τα προγράμματα προκειμένου να αποθαρρυνθεί η χρήση των προϊόντων του καπνού, δηλαδή οι εκπαιδευτικές και ενημερωτικές παρεμβάσεις για την προώθηση της υγείας και των υγιεινών μορφών ζωής, που είναι ικανές να αντισταθμίσουν την κοινωνική πίεση που ωθεί στην κατανάλωση καπνού. Η ΕΤΠ παρατηρεί, εκφράζοντας προκαταβολικά την σκέψη της όσον αφορά τη σημασία των παρεμβάσεων σε τοπικό επίπεδο, ότι σε αυτό το σκέλος της πρόληψης, η μεγαλύτερη προσπάθεια θα πρέπει να καταβληθεί προς την κατεύθυνση των νέων γενεών, και ότι σχετικά μ' αυτό, είναι ευρύτατο το πεδίο των ενδεχόμενων και εποικοδομητικών τοπικών πρωτοβουλιών, όπως:

α) η υλοποίηση σχολικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων που είναι αποτελεσματικά στο επίπεδο της πρόληψης της συνήθειας του καπνίσματος (ανάπτυξη γνώσεων και ικανοτήτων προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι κοινωνικές πιέσεις που αντιπροσωπεύουν τα οικογενειακά πρότυπα, οι ομάδες των ενηλίκων, η διαφήμιση και τα κοινωνικά ήθη),

β) η ευαισθητοποίηση των παιδιών προκειμένου να αναλάβουν το ρόλο της διάδοσης των μηνυμάτων και της προώθησης της υγείας στην κοινότητα, σύμφωνα με το πρότυπο της ανοικτής και επιμορφωτικής τοπικής κοινωνίας,

γ) ευαισθητοποίηση της οικογένειας, υπογραμμίζοντας τις αρνητικές συνέπειες των οικογενειακών προτύπων όσον αφορά τη διευκόλυνση της έναρξης της καπνίσματος,

δ) χρησιμοποίηση αποτελεσματικών τεχνικών προκειμένου να καταστούν γνωστοί οι κίνδυνοι στους επίσημους και ανεπίσημους κύκλους συνάντησης των νέων (θα πρέπει να αποκλεισθούν τα ηθικοπλαστικά και εκφοβιστικά περιεχόμενα και να αξιολογηθεί με θετικά παραδείγματα η εικόνα του μη καπνιστή),

ε) ενεργοποίηση των τοπικών μέσων σε ενημερωτικές εκστρατείες ανά ειδικό στόχο (φύλο και ηλικία),

στ) αποφυγή με κάθε τρόπο μορφών χορηγίας εκ μέρους της βιομηχανίας καπνού με την ευκαιρία δημόσιων εκδηλώσεων (μουσικών και αθλητικών) που απαιτούν τη συμμετοχή νέων,

ζ) ευαισθητοποίηση των πωλητών καπνού μέσω κατάλληλων πρωτοβουλιών ενημέρωσης - κατάρτισης, για τον ορθό τρόπο αντιμετώπισης των ανήλικων (ενεργοποίηση των επαγγελματικών ενώσεων).

5. Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών

Η Επιτροπή των περιφερειών

5.1. Έχοντας υπογραμμίσει τη σημασία των τοπικών παρεμβάσεων στο επίπεδο της ενημέρωσης και εκπαίδευσης που απευθύνονται στις νέες γενεές, υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο που αναλαμβάνουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στην καταπολέμηση του καπνίσματος. Στην πραγματικότητα, καμία δράση που έχει καταρτιστεί και υιοθετηθεί σε κεντρικό επίπεδο δεν μπορεί να έχει θετικές πλευρές κοινωνικής πίεσης και επιτυχίας αν δεν συμπεριλάβει την αξιοποίηση του ρόλου αυτού. Ειδικότερα η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν αποτελεσματικά:

α) να ασκούν την εποπτεία, τον έλεγχο και την παρακολούθηση της εφαρμογής στην επικράτειά τους των κανονιστικών διατάξεων που έχουν αναληφθεί από το κράτος,

β) να καταρτίσουν κανονιστικές προτάσεις που απευθύνονται στα κράτη στα οποία ανήκουν και γενικότερα στα κράτη μέλη, και τα οποία αποτελούν έκφραση των απαιτήσεων και της ώριμης προγραμματικής ικανότητας "της βάσης",

γ) να επιβάλουν περιφερειακές και τοπικές κατευθυντήριες γραμμές πρόληψης, ελέγχου και θεραπείας του καπνίσματος, σε προηγούμενη ευρύτατη συνεννόηση με τους επαγγελματικούς και κοινωνικούς εκπροσώπους,

δ) να εφαρμόσουν σε εδαφικό επίπεδο τις στρατηγικές πρόληψης και καταπολέμησης του καπνίσματος που καταρτίζονται από τα κράτη μέλη.

5.2. Καθιστά σαφές ότι ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών αναδεικνύεται προφανώς κατά την υλοποίηση και την ανάπτυξη των εδαφικών δικτύων υπηρεσιών και πόρων που αποβλέπουν στην καταπολέμηση του καπνίσματος, στα οποία συμμετέχουν όλοι οι φορείς που εκπροσωπούν τον οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό ιστό της κοινότητας, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται ο ιδιωτικός κοινωνικός και ο εθελοντικός τομέας. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει επιπλέον ότι ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών είναι θεμελιώδης όσον αφορά τη συνολική διακυβέρνηση του συστήματος, προκειμένου οι παρεμβάσεις:

α) να είναι συντονισμένες μεταξύ τους σε μια λογική ολοκλήρωσης και συνεργίας των δράσεων,

β) να στοχοθετούνται και να οριοθετούνται σε προσδιορισμένα πλαίσια κοινότητας, με τη δημιουργία ευνοϊκών περίγυρων για την προώθηση της υγείας,

γ) να υλοποιούνται με την αναγκαία προοδευτικότητα και να επιτρέπουν, μέσω μιας διαδικασίας επίτευξης κοινωνικής ομοφωνίας, την επιβεβαίωση ενός αντικαπνιστικού πνεύματος και την ανάληψη εκ μέρους του πολίτη ενεργού ρόλου πρωταγωνιστή στην προώθηση της υγείας,

δ) να είναι αναπόσπαστο και συνεκτικό μέλος μιας πολυκλαδικής και πολύπλευρης στρατηγικής για την προώθηση της υγείας, που θα πρέπει να τεθεί στη βάση της πολιτικής και κοινωνικής δράσης.

5.3. Επισημαίνει ότι η σημασία του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών, τόσο όσον αφορά το να καταστούν εφαρμόσιμες οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές, όσο και στην αξιολόγηση του αντικτύπου τους σε περιφερειακό επίπεδο, ωθεί προς την ανάπτυξη σταθερών μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ τους και διερεύνησης νέων συμμαχιών με κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς οργανισμούς, για τη σύγκριση των εμπειριών και την κοινή χρήση των δυνατοτήτων σχεδιασμού.

5.4. Επισημαίνει τη σκοπιμότητα της διάδοσης στα κράτη μέλη της εμπειρίας των εθνικών διαβουλεύσεων σχετικά με το κάπνισμα, στο εσωτερικό των οποίων θα πρέπει να συλλεχθεί η συμβολή των επιστημονικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, των κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανισμών.

5.5. Υπενθυμίζει, σχετικά το παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ μη κυβερνητικών οργανισμών των κρατών μελών που εκπροσωπούνται από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Πρόληψη του Καπνίσματος (ENSP), η λειτουργία του οποίου θα πρέπει να αξιοποιηθεί περισσότερο στο τεχνικό και επιστημονικό συμβουλευτικό πεδίο.

6. Ένα ευρωπαϊκό Κέντρο σπουδών για την πρόληψη και τον έλεγχο του καπνίσματος

Η Επιτροπή των Περιφερειών

6.1. Κρίνει ότι θα ήταν άκρως χρήσιμο να αποκτήσει η ΕΕ ένα κέντρο μελετών για την πρόληψη και τον έλεγχο του καπνίσματος, το οποίο θα μπορεί να επιτελεί τις ακόλουθες λειτουργίες:

- επιδημιολογική παρατήρηση του φαινομένου (πορεία της συνήθειας του καπνίσματος και των σχετικών παθολογιών, κοινωνικό και υγειονομικό κόστος) σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

- περισυλλογή και τεκμηρίωση εμπειριών ορθής πρακτικής στα θέματα της καταπολέμησης του καπνίσματος, που έχουν επιτευχθεί από τα κράτη μέλη,

- κατάρτιση και διάδοση μεθοδολογιών, προγραμμάτων και μέσων παρέμβασης συνεκτικών με τις κοινοτικές πολιτικές κατευθύνσεις και βασισμένων σε αποδείξεις αποτελεσματικότητας,

- διαρκής επιμόρφωση των παραγόντων,

- παρακολούθηση και αξιολόγηση των παρεμβάσεων πρόληψης και ελέγχου του καπνίσματος που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη.

6.2. Κρίνει ότι αυτό το κέντρο μελέτης θα πρέπει να συνδεθεί στενώς, από λειτουργική σκοπιά, με άλλες υπηρεσίες ή ευρωπαϊκές ομάδες εργασίας που ασχολούνται με την τοξικοεξάρτηση γενικότερα και τον αλκοολισμό ειδικότερα. Θα πρέπει κυρίως να αναπτυχθεί μια πιο ισχυρή κοινή πρωτοβουλία σε κοινοτικό επίπεδο στο πεδίο των "νόμιμων ουσιών" στο σύνολό τους (καπνός και οινόπνευμα), που έχουν ειδικό χαρακτήρα σε σχέση με το πεδίο των παράνομων ουσιών λόγω πολλών συγγενειών κοινωνικοπολιτιστικού τύπου καθώς και λόγω της ομοιότητας των εφαρμοζόμενων προτύπων πρόληψης.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 189 της 26.7.1989.

(2) ΕΕ L 298 της 17.10.1989.

(3) ΕΕ C 374 της 11.12.1996.

(4) ΕΕ C 86 της 24.3.2000.

(5) ΕΕ L 213 της 30.7.1998.

(6) ΕΕ C 270 της 25.9.2001, σ. 97.