Οι συμμετέχοντες στην αγορά πολιτιστικών αγαθών, οι συλλέκτες και τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς είναι σε θέση να συμβάλουν στην πρόληψη και τον εντοπισμό εγκλημάτων που σχετίζονται με πολιτιστικά αγαθά, δεδομένου ότι διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να συναντήσουν πολιτιστικά αγαθά που αποτελούν αντικείμενο εμπορίας ή να πέσουν θύματα εγκλημάτων κατά της περιουσίας. Είναι σημαντικό τα εν λόγω ενδιαφερόμενα μέρη να γνωρίζουν την ισχύουσα νομοθεσία και άλλα μη νομοθετικά εργαλεία που αποσκοπούν στην πρόληψη και τον εντοπισμό των εν λόγω εγκλημάτων. Η Επιτροπή διεξάγει τακτικό διάλογο με ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς, ιδίως μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την πολιτιστική κληρονομιά. Η Επιτροπή συνεργάστηκε επίσης με την UNESCO για να βοηθήσει την αγορά έργων τέχνης και τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς να κατανοήσουν βαθύτερα τους κανόνες δέουσας επιμέλειας και δεοντολογίας. Η UNESCO εργάζεται επί του παρόντος για την αναθεώρηση του διεθνούς κώδικα για τους εμπόρους πολιτιστικών αγαθών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που έχουν προκύψει από την έγκρισή του το 1999, καθώς και να ενισχυθούν και να αποσαφηνιστούν οι δεοντολογικές αρχές που θα πρέπει να διέπουν την αγορά έργων τέχνης.

Δεδομένου ότι η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποτελεί συνήθως διασυνοριακό έγκλημα, η εμπορική νομοθεσία της ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και τον εντοπισμό αυτών των υποθέσεων. Για την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών από την τελωνειακή επικράτεια της Ένωσης απαιτείται άδεια εξαγωγής, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι εξαγωγές υπόκεινται σε ομοιόμορφους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών εμπίπτει στον κανονισμό (ΕΕ) 2019/880, ο οποίος απαγορεύει την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών που εξάγονται παράνομα από τρίτη χώρα και απαιτεί για την εισαγωγή ορισμένων πολιτιστικών αγαθών στην Ένωση να υπάρχει άδεια εισαγωγής ή δήλωση εισαγωγέα. Με τον κανονισμό θεσπίζεται επίσης κεντρικό ηλεκτρονικό σύστημα για την αποθήκευση και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και για τη διεκπεραίωση των διατυπώσεων εισαγωγής από τις επιχειρήσεις. Το σύστημα αυτό θα τεθεί σε λειτουργία τον Ιούνιο του 2025. Θα είναι πλήρως ηλεκτρονικό και θα διασφαλίσει τη διασύνδεση μεταξύ των αρμόδιων τελωνειακών και πολιτιστικών αρχών και των υφιστάμενων βάσεων δεδομένων. Επιπλέον, έχει τη δυνατότητα να μειώσει τις περιπτώσεις παραποίησης εγγράφων και να εξαλείψει την ανάγκη εξακρίβωσης της γνησιότητας των αδειών σε έντυπη μορφή. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο μελλοντικής επέκτασης του συστήματος αυτού στις άδειες εξαγωγής βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 116/2009. Η νομοθεσία σχετικά με την εισαγωγή και την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών συμπληρώνεται με την οδηγία 2014/60/ΕΕ σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους.

Για τον περαιτέρω εξορθολογισμό της εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές, η Επιτροπή διατηρεί τακτικές επαφές με τις τελωνειακές και πολιτιστικές αρχές των κρατών μελών μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τελωνειακά θέματα που σχετίζονται με τα πολιτιστικά αγαθά, της επιτροπής πολιτιστικών αγαθών που συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 116/2009 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/880 και της ομάδας έργου για την ψηφιοποίηση των πολιτιστικών αγαθών.

Ωστόσο, η ενδελεχής εξέταση και ο έλεγχος του εμπορίου πολιτιστικών αγαθών μπορεί να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό εντός της ενιαίας αγοράς. Ως εκ τούτου, δημιουργούνται σημαντικά κενά τα οποία εκμεταλλεύονται οι εγκληματίες για να κρύψουν τα ίχνη τους και να συγκαλύψουν την προέλευση ενός αντικειμένου. Σύμφωνα με τη σύμβαση της UNESCO του 1970 και όπως ανέφεραν οι ερωτηθέντες ενδιαφερόμενοι φορείς επιβολής του νόμου, τα μέτρα για την αύξηση της ιχνηλασιμότητας της μεταφοράς πολιτιστικών αγαθών εντός της ενιαίας αγοράς θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στον εντοπισμό υποθέσεων παράνομης διακίνησης και στην αποτροπή της διείσδυσης εγκληματιών στην αγορά πολιτιστικών αγαθών. Επιπλέον, η διαπίστωση της προέλευσης των πολιτιστικών αγαθών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/60/ΕΕ θα βελτιώσει τη λειτουργία του μηχανισμού επιστροφής που προβλέπεται από την ίδια την οδηγία. Πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή μητρώα πωλήσεων για κατηγορίες πολιτιστικών αγαθών. Η εφαρμογή παρόμοιων μέτρων σε ολόκληρη την ΕΕ θα συμβάλει στην ενίσχυση της πρόληψης και του εντοπισμού διασυνοριακών εγκλημάτων, καθώς και στη διαμόρφωση ολοκληρωμένης εικόνας όσον αφορά την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών στην ενιαία αγορά. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μητρώων πωλήσεων θα μπορούσε να βελτιωθεί, για παράδειγμα με τη διασφάλιση της ψηφιακής αποθήκευσης των πληροφοριών και της διασύνδεσης των μητρώων μεταξύ τους.

Μπορούν επίσης να ληφθούν μέτρα για να καταστούν οι δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές πολιτιστικών αγαθών λιγότερο ευάλωτες σε εγκλήματα κατά της περιουσίας. Η Ευρωπόλ αναφέρει ότι στην ΕΕ πολλές υποθέσεις παράνομης διακίνησης αφορούν πολιτιστικά αγαθά που έχουν κλαπεί από τόπους λατρείας, ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς, μουσεία, καθώς και από ιδιωτικές κατοικίες και συλλογές. Οι δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές θα πρέπει να έχουν επίγνωση των τρωτών σημείων τους όσον αφορά τα εγκλήματα κατά της περιουσίας, να εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους στην εφαρμογή μέτρων προστασίας και να επενδύσουν σε εργαλεία προστασίας.

Αντίστοιχα, οι ιδιοκτήτες ή διαχειριστές δημόσιων και ιδιωτικών συλλογών μπορούν να λαμβάνουν προαιρετικά μέτρα για την καλύτερη προστασία τους από εγκλήματα κατά της περιουσίας. Μια βασική δράση είναι η τήρηση ενημερωμένου αρχείου απογραφής και επικαιροποιημένων βάσεων δεδομένων των πολιτιστικών αγαθών που περιλαμβάνονται στις συλλογές. Αυτά τα αρχεία απογραφής διευκολύνουν την ταυτοποίηση και την αναζήτηση κλεμμένων αντικειμένων. Ακόμη και για τις ιδιωτικές συλλογές, υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία που συνιστώνται από τις αρχές επιβολής του νόμου, όπως η ταυτότητα αντικειμένου (Object-ID) του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM). Άλλο ένα μέσο εντοπισμού και πρόληψης εγκλημάτων είναι η καταγγελία υποθέσεων εγκλημάτων κατά της περιουσίας στις αρχές επιβολής του νόμου. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι τα κλεμμένα πολιτιστικά αγαθά εμφανίζονται στις εθνικές βάσεις δεδομένων κλεμμένων έργων τέχνης και στη βάση δεδομένων της Ιντερπόλ για κλεμμένα έργα τέχνης. Η καταχώριση κλεμμένων πολιτιστικών αγαθών αυξάνει την προβολή τους και περιορίζει τη δυνατότητα των διακινητών να βρουν διαύλους πωλήσεων στη νόμιμη οικονομία.

Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει ειδική νομοθεσία για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών στο διαδίκτυο. Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες αυξάνει τις υποχρεώσεις των παρόχων ενδιάμεσων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών πλατφορμών που συνδέουν τους καταναλωτές με παρόχους αγαθών και υπηρεσιών. Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες ρυθμίζει επίσης την αναφορά παράνομου περιεχομένου, για παράδειγμα σχετικά με ύποπτες πωλήσεις, θεσπίζει τη δυνατότητα των δημόσιων αρχών να αποστέλλουν διασυνοριακές εντολές αφαίρεσης σε παρόχους ενδιάμεσων υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη, ενώ παράλληλα αυξάνει τις υποχρεώσεις ιχνηλασιμότητας για τους εμπόρους. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης την ψηφιοποίηση και την ψηφιακή διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω του κοινού ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την πολιτιστική κληρονομιά και του επικείμενου ευρωπαϊκού συνεργατικού υπολογιστικού νέφους για την πολιτιστική κληρονομιά.

Βασική συνιστώσα της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών είναι ο εντοπισμός παράνομων χρηματοοικονομικών ροών. Επιπλέον, η εξάπλωση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας με νόμιμα αποκτηθέντα πολιτιστικά αγαθά απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι ανησυχίες ότι ο τομέας των έργων τέχνης και των αρχαιοτήτων μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης από εγκληματίες με σκοπό τη νομιμοποίηση εσόδων από τα εγκλήματά τους έχουν οδηγήσει σε εκκλήσεις για επέκταση του κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Η οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες εφαρμόζεται πλέον στους συμμετέχοντες στην αγορά έργων τέχνης και αρχαιοτήτων (όπως γκαλερί και οίκοι δημοπρασιών) που εμπορεύονται έργα τέχνης ή δραστηριοποιούνται ως μεσάζοντες στο εμπόριο έργων τέχνης, καθώς και στους ελεύθερους λιμένες για συναλλαγές που υπερβαίνουν ορισμένο όριο. Οι συμμετέχοντες στην αγορά έχουν την υποχρέωση να περιλαμβάνουν εκτιμήσεις κινδύνου και προσεγγίσεις «βάσει κινδύνου» για την πρόληψη και τον εντοπισμό της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, μέτρα μετριασμού και διαχείρισης κινδύνων, αποτελεσματική δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη και ταυτοποίηση των πελατών και των πραγματικών δικαιούχων τους, και να αναφέρουν ύποπτες συναλλαγές και δραστηριότητες στις εθνικές μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών. Επιπλέον, η πρόταση νέου κανονισμού για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θέτει σε επίπεδο ΕΕ όριο ύψους 10 000 EUR για τις συναλλαγές σε μετρητά. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να μειωθεί η ελκυστικότητα της αγοράς πολιτιστικών αγαθών για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να κατανοούν επαρκώς τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και των τρωτών σημείων στον τομέα των πολιτιστικών αγαθών, ώστε να μπορούν να ενεργούν αναλόγως, όταν είναι αναγκαίο. Για τον σκοπό αυτόν, οι εκτιμήσεις κινδύνου που διενεργούν τα κράτη μέλη σε εθνικό επίπεδο στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες παρέχουν το κατάλληλο πλαίσιο. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εκδίδουν κατευθυντήριες γραμμές προς τους οικείους φορείς του ιδιωτικού τομέα σχετικά με τον τρόπο εντοπισμού των σχετικών συναλλαγών και συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει το έργο της ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης όσον αφορά τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας που συνδέεται με έργα τέχνης, αρχαιότητες και άλλα πολιτιστικά αγαθά. Οι στόχοι του περιλαμβάνουν την παροχή βοήθειας στις χώρες, τις αρμόδιες αρχές και τον ιδιωτικό τομέα, ώστε να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι εγκληματίες και οι τρομοκράτες μπορούν να εκμεταλλεύονται το εμπόριο αυτών των αντικειμένων, και να αναπτύξουν βέλτιστες πρακτικές και συστάσεις για τον μετριασμό αυτών των κινδύνων. Επιπλέον, η Επιτροπή προβαίνει σε διαρκή εκτίμηση των κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που επηρεάζουν την ενιαία αγορά όταν αυτές σχετίζονται με διασυνοριακές δραστηριότητες. Στο πλαίσιο της υπερεθνικής εκτίμησης κινδύνου, η Επιτροπή αξιολογεί και παρακολουθεί τους ειδικούς κινδύνους της αγοράς έργων τέχνης και αρχαιοτήτων και άλλους συναφείς τομείς, όπως οι ελεύθεροι λιμένες και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης έργων τέχνης.

Βασικές δράσεις Η Επιτροπή: ·θα ξεκινήσει διάλογο με την αγορά έργων τέχνης, σε στενή συνεργασία με την UNESCO, σχετικά με τα ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία και το εμπόριο πολιτιστικών αγαθών στην ενιαία αγορά, συμπεριλαμβανομένης εκδήλωσης υψηλού επιπέδου το 2023· ·θα στηρίξει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των επαγγελματιών του τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς και των αρμόδιων αρχών μέσω μιας σειράς εργαστηρίων και δραστηριοτήτων μάθησης από ομοτίμους· ·θα διερευνήσει την επέκταση του ηλεκτρονικού συστήματος για τη ρύθμιση της εισαγωγής πολιτιστικών αγαθών με σκοπό τη διαχείριση της εξαγωγής πολιτιστικών αγαθών, μέσω μελέτης σκοπιμότητας· ·Με στόχο να βοηθήσει τα κράτη μέλη να καταρτίσουν μητρώα πωλήσεων για τη βελτίωση της ιχνηλασιμότητας των πολιτιστικών αγαθών εντός της ενιαίας αγοράς (συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών πωλήσεων), η Επιτροπή θα δρομολογήσει μελέτη και, σε αυτή τη βάση, θα εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές προς τα κράτη μέλη το 2024· ·θα συνεργαστεί με το ICOM για την προώθηση του κώδικα δεοντολογίας του ICOM για τα μουσεία, τη βελτίωση των ικανοτήτων και την παροχή κατάρτισης στο προσωπικό των μουσείων και των ιδρυμάτων πολιτιστικής κληρονομιάς σε διάφορα κράτη μέλη, με σκοπό την καλύτερη καταγραφή και προστασία των συλλογών τους. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται: ·να ενισχύσουν την αποτελεσματική συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των τελωνειακών αρχών και με την Επιτροπή μέσω του τελωνειακού συστήματος πληροφοριών με σκοπό την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα των πολιτιστικών αγαθών· ·να λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν ότι οι δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές καταγράφουν δεόντως σε βάσεις δεδομένων τα έργα που έχουν στην κατοχή τους και καταγγέλλουν υποθέσεις εγκλημάτων κατά της περιουσίας στις αρχές επιβολής του νόμου, με τη βοήθεια διεθνώς συμφωνημένων προτύπων και εργαλείων (όπως το πρότυπο Object ID ή η βάση δεδομένων της Ιντερπόλ για τα κλεμμένα έργα τέχνης)· ·να εντοπίζουν, να αξιολογούν και να κατανοούν τους κινδύνους της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στο πλαίσιο της εκτίμησης κινδύνου σε εθνικό επίπεδο, δυνάμει της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, και να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για τον μετριασμό των εν λόγω κινδύνων· ·να ευαισθητοποιήσουν και να εκδώσουν κατευθυντήριες γραμμές προς τον ιδιωτικό τομέα σχετικά με τον βέλτιστο τρόπο συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις του για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές· ·να βελτιώσουν τη συνεργασία μεταξύ των υπόχρεων φορέων από την αγορά έργων τέχνης και αρχαιοτήτων, τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τις μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών μέσω της ανταλλαγής γνώσεων και κατάρτισης σχετικά με τους κινδύνους και τα είδη παράνομων δραστηριοτήτων που σχετίζονται με πολιτιστικά αγαθά, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων· ·να προωθήσουν τον διεθνή κώδικα δεοντολογίας της UNESCO για τους εμπόρους πολιτιστικών αγαθών και τον κώδικα δεοντολογίας του ICOM για τα μουσεία.

3.2. Ενίσχυση των ικανοτήτων των αρχών επιβολής του νόμου και του δικαστικού σώματος

Λόγω του πολύπλοκου χαρακτήρα της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, οι αρχές επιβολής του νόμου και οι δικαστικές αρχές αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις. Απαιτείται περαιτέρω δράση για την ενίσχυση της ικανότητάς τους να χειρίζονται αποτελεσματικά υποθέσεις παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, σύμφωνα με τα αντίστοιχα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των αρχών βάσει του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου.

Επί του παρόντος, η διαθέσιμη εικόνα που προκύπτει από πληροφορίες δεν αντικατοπτρίζει επαρκώς τη συχνότητα των περιπτώσεων παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Ένας από τους λόγους για την έλλειψη δεδομένων σχετικά με την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών είναι ότι οι υποθέσεις παράνομης διακίνησης δεν καταγράφονται δεόντως. Ένα σημαντικό εμπόδιο για τη συλλογή ολοκληρωμένων πληροφοριών σε επίπεδο ΕΕ είναι ότι δεν υπάρχει ούτε ομοιόμορφη μεθοδολογία συλλογής δεδομένων ούτε ομοιόμορφη κατηγοριοποίηση των εγκλημάτων που σχετίζονται με τα πολιτιστικά αγαθά. Για να διευκολυνθεί η ομοιόμορφη κατηγοριοποίηση, ο ολοκληρωμένος κατάλογος εγκλημάτων κατά πολιτιστικών αγαθών που περιλαμβάνεται στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα αδικήματα που αφορούν πολιτιστικά αγαθά (στο εξής: Σύμβαση της Λευκωσίας) περιέχει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κατηγορίες εγκλημάτων που μπορούν να χρησιμοποιούν οι αρχές των κρατών μελών.

Οι δημόσιες αρχές πρέπει να κατανοούν επαρκώς τον τρόπο λειτουργίας των εγκληματιών και να ανταλλάσσουν πληροφορίες μεταξύ τους, ώστε να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως τους πόρους τους. Η εν λόγω κατανόηση θα πρέπει ιδίως να καλύπτει τις περιφερειακές διαφορές μεταξύ των διακινητών, για παράδειγμα όσον αφορά την οργανωτική δομή, τα πολιτιστικά αγαθά που διατρέχουν κίνδυνο, τις οδούς διακίνησης ή τις μεθόδους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και παραποίησης της προέλευσης και της διαδρομής των αγαθών. Οι γνώσεις αυτές μπορούν να διευκολύνουν τη διεξαγωγή πιο στοχευμένων αναζητήσεων και την αποτελεσματική χρήση των διαθέσιμων πόρων. Οι επιχειρησιακές δράσεις της Ευρωπαϊκής Πολυκλαδικής Πλατφόρμας κατά των Εγκληματικών Απειλών (EMPACT) μπορούν επίσης να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση των πρακτικών των διακινητών και της κλίμακας της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.

Οι δημόσιες αρχές πρέπει επίσης να γνωρίζουν τις απαιτήσεις ενδοϋπηρεσιακής και διυπηρεσιακής συνεργασίας, καθώς και τις επιλογές συνεργασίας σε δεδομένη περίπτωση. Για να στηρίξει τις δημόσιες αρχές στις προσπάθειές τους για την ανάπτυξη ικανοτήτων, η UNESCO έχει δημοσιεύσει την εργαλειοθήκη «Fighting the illicit trafficking of cultural property: a toolkit for European judiciary and law enforcement» (Καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών: εργαλειοθήκη για το ευρωπαϊκό δικαστικό σώμα και τις αρχές επιβολής του νόμου), η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας ΕΕ-UNESCO. Η Επιτροπή στηρίζει την UNESCO στη μετάφραση της εργαλειοθήκης της και σε άλλες γλώσσες των οικείων χωρών. Δεύτερον, το UNODC έχει αναπτύξει ένα εργαλείο πρακτικής βοήθειας για να βοηθήσει στην εφαρμογή των διεθνών κατευθυντήριων γραμμών.

Οι δημόσιες αρχές χρειάζονται ειδική εμπειρογνωσία και εργαλεία για τον εντοπισμό και τη διερεύνηση υποθέσεων παράνομης διακίνησης. Σύμφωνα με τις συστάσεις της Ιντερπόλ, αυτό συνεπάγεται την κατάλληλη καταγραφή των κλεμμένων αντικειμένων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, καθώς και ότι οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες, ιδίως μέσω της δημιουργίας εξειδικευμένων μονάδων σε εθνικό επίπεδο που θα διεξάγουν αποκλειστικά έρευνες σε υποθέσεις παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, όπως ορίζεται στη σύμβαση της UNESCO του 1970. Οι εξειδικευμένες ομάδες εισαγγελέων έχουν επίσης αποδειχθεί αποτελεσματικές όσον αφορά την εμβάθυνση του πεδίου των ερευνών. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η έγκαιρη πρόσβαση στην εμπειρογνωσία των ιστορικών τέχνης, αρχαιολόγων ή άλλων ειδικών στον τομέα των πολιτιστικών αγαθών, για τον εντοπισμό κατασχεθέντων πολιτιστικών αγαθών, την εξακρίβωση της γνησιότητάς τους ή τον ποσοτικό προσδιορισμό των πιθανών ζημιών που προκλήθηκαν σε χώρους που έχουν λεηλατηθεί ή κινδυνεύουν να λεηλατηθούν.

Η τεχνολογία είναι ζωτικής σημασίας για τη στήριξη των αρχών επιβολής του νόμου και για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών από την παράνομη διακίνηση. Η εν λόγω τεχνολογία περιλαμβάνει λογισμικό για την καταγραφή κλεμμένων αντικειμένων και τον εντοπισμό παράνομων πολιτιστικών αγαθών στην αγορά, τεχνολογία εναέριας επιτήρησης για την προστασία χώρων που διατρέχουν κίνδυνο ή διαδικτυακά εργαλεία έρευνας, συμπεριλαμβανομένων εργαλείων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Ειδικότερα, οι αρχές επιβολής του νόμου χρειάζονται ειδικά εργαλεία εντοπισμού για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του όγκου των αντικειμένων που πρέπει να ελεγχθούν σε διαδικτυακές έρευνες, για παράδειγμα για τη συστηματική σάρωση του διαδικτύου για εικόνες και άλλα δεδομένα πολιτιστικών αγαθών που πωλούνται παράνομα.

Οι αρχές θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο διεύρυνσης της κλίμακας των ερευνών πέραν της ανάκτησης των αγαθών που διακινούνται παράνομα, ώστε να συμπεριληφθούν τα εγκληματικά δίκτυα και οι παράνομες ροές χρήματος πίσω από τις μεμονωμένες υποθέσεις διακίνησης. Η οριοθέτηση των ερευνών με αυτόν τον τρόπο συνάδει με τις διεθνείς συστάσεις (π.χ. Ιντερπόλ), τη στρατηγική της ΕΕ για το οργανωμένο έγκλημα 2021-2025 και τους κοινούς οριζόντιους στρατηγικούς στόχους της EMPACT. Σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, οι έρευνες μπορούν να υποστηρίζονται από την Ευρωπόλ, τον οργανισμό διαχείρισης των συνόρων της ΕΕ (Frontex) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust), σύμφωνα με τις αντίστοιχες εντολές τους, ή μέσω της συμμετοχής εταίρων όπως η Ιντερπόλ, το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC) ή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τελωνείων. Επιπλέον, μπορεί να καθιερωθεί συνεργασία στο πλαίσιο άλλων σχετικών μέσων επιβολής του νόμου και δικαστικής συνεργασίας. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) θα μπορούσε να διερευνά και να διώκει συγκεκριμένα αδικήματα σχετικά με την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της. Η Επιτροπή δεσμεύεται να διασφαλίσει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκεί αποτελεσματικά τα καθήκοντα που της ανατίθενται με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, μεταξύ άλλων ενισχύοντας τη συνεργασία της με τρίτες χώρες.