Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά στην πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Εισαγωγη

Μεταξύ του ατυχήματος του Σεβέζο τον Ιούλιο του 1976 και των ατυχημάτων στη Baia Mare και τη Baia Borsa τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο 2000 αντιστοίχως, κατά τη διάρκεια των οποίων παρατηρήθηκε σοβαρότατη ρύπανση στη Ρουμανία [1], θα μπορούσε να συνταχθεί μακρύς κατάλογος περιπτώσεων δραματικής ρύπανσης ή άλλου είδους ζημιών στο περιβάλλον [2]. Εν προκειμένω, είναι προφανώς αναγκαίο να εξασφαλιστεί η αποκατάσταση των πληγέντων περιβαλλοντικών στοιχείων αν και εξυπακούεται ότι θα ήταν προτιμότερο ανάλογα προβλήματα να αποφεύγονται. Ως εκ τούτου η προληπτική αντιμετώπιση τους αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό στόχο. Εντούτοις μετά από κάθε σοβαρή περιβαλλοντική ζημία, τίθεται αναπόφευκτα το ερώτημα "ποιον θα επιβαρύνει ο λογαριασμός". Η αρχή σύμφωνα με την οποία "ο ρυπαίνων πληρώνει" αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον [3]. Η αρχή αυτή σημαίνει ότι συχνά ο φορέας εκμετάλλευσης που προκαλεί τη ζημία φέρει την αντίστοιχη ευθύνη, και μάλιστα από οικονομική σκοπιά.

[1] Βλ. την έκθεση της Διεθνούς Ομάδας Ειδικών Καθηκόντων για την αξιολόγηση του ατυχήματος στην Baia Mare (Δεκέμβριος 2000).

[2] Ως ανάλογα περιστατικά είναι δυνατόν να αναφερθούν η σοβαρή ρύπανση στον Ρήνο λόγω της πυρκαγιάς στην μονάδα της Sandoz στη Βασιλεία το 1986 και η κατάρρευση του φράγματος που συγκρατούσε τα απόβλητα του εξορυκτικού συγκροτήματος του Aznalcollar, στις 25 Απριλίου 1998, στην Ισπανία με αποτέλεσμα τη ρύπανση από τοξικά ύδατα και λάσπη του Εθνικού Πάρκου της Doρana. Πολυάριθμες είναι επίσης οι πετρελαιοκηλίδες που προκαλούν τα ναυάγια πετρελαιοφόρων, από την χαρακτηριστική περίπτωση του Torrey Canion και του Amoco Cadiz το 1967 και 1978 αντιστοίχως έως το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Erika το 1999.

[3] Βλ. άρθρο 174, παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει την παρούσα πρόταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να εγκριθεί γενικό κοινοτικό πρόγραμμα με στόχο την πρόληψη και την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών.

Τοιουτοτρόπως η Επιτροπή ανταποκρίνεται στην υποχρέωση που έχει αναλάβει βάσει Λευκής Βίβλου του 2000 για την περιβαλλοντική ευθύνη της στρατηγικής της Επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη που προβλέπει ότι "η νομοθεσία της ΕΕ για την αντικειμενική περιβαλλοντική ευθύνη πρέπει να έχει θεσπισθεί έως το 2003" [4] και αρχίζει να υλοποιεί τις ενέργειες που προβλέπονται στο 6ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον [5].

[4] COM(2001) 264 τελικό της 15ης Μαΐου 2001, σ. 13 : « Δράσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: (...) η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ίδια περιβαλλοντική ευθύνη θα πρέπει να έχει θεσπιστεί έως το 2003. »

[5] Βλέπε άρθρο 3, παράγραφος 8 της κοινής θέσης που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 17 Σεπτεμβρίου 2001 με στόχο την έκδοση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον.

2. Επισκοπηση τησ προτασησ

Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία του απαραίτητου πλαισίου για την πρόληψη ή την αποκατάσταση περιβαλλοντικών ζημιών. Στην παρούσα πρόταση η σοβαρή περιβαλλοντική ζημία ορίζεται με αναφορά στην προστατευόμενη βιοποικιλότητα σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, στα ύδατα τα οποία καλύπτονται από την οδηγία πλαίσιο για το νερό και στην υγεία του ανθρώπου, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων κατά τις οποίες απειλείται από τη ρύπανση των εδαφών. Ειδικά κριτήρια αποσκοπούν στην ακριβέστερη αξιολόγηση του κατά πόσον η εκάστοτε ζημία θεωρείται σοβαρή. Ο στόχος αυτός επιβάλλεται να επιτευχθεί αναθέτοντας γενικά καθήκοντα στα κράτη μέλη ώστε να μεριμνούν για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων πρόληψης ή αποκατάστασης. Η πρόταση προβλέπει ότι τα κράτη μέλη αποφασίζουν πότε τα αντίστοιχα μέτρα επιβάλλεται να ληφθούν από τον σχετικό φορέα εκμετάλλευσης ή τις αρμόδιες αρχές ή από τρίτο μέρος εξ ονόματός τους. Οι λεπτομερείς θεσμικές και διαδικαστικές ρυθμίσεις σχετικά με τον τρόπο επίτευξης των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων αποφασίζεται ως επί το πλείστον από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας και της επικουρικότητας. Η πρόταση καθορίζει, ωστόσο, ορισμένους κανόνες σχετικά με τους επιδιωκόμενους στόχους αποκατάστασης και τη μέθοδο καθορισμού και επιλογής των ενδεδειγμένων μέτρων αποκατάστασης ώστε να υφίσταται ελάχιστος κοινός παρανομαστής ως προς τούτο μεταξύ των κρατών μελών και να τους παρέχεται η δυνατότητα να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική υλοποίηση του προτεινόμενου καθεστώτος.

Στο μέτρο του δυνατού και σύμφωνα με την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει", ο φορέας εκμετάλλευσης, που προκάλεσε τη σοβαρή περιβαλλοντική ζημία ή αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο πρόκλησης αναλόγων ζημιών, πρέπει τελικά να επωμίζεται το κόστος που συνδέεται με τα αντίστοιχα μέτρα. Ανεξαρτήτως του κατά πόσον τα αντίστοιχα μέτρα λαμβάνονται από τις αρμόδιες αρχές ή από τρίτο μέρος εξ ονόματος τους, το αντίστοιχο κόστος πρέπει να ανακτάται από τον υπεύθυνο φορέα εκμετάλλευσης. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες για τη ζημία βαρύνονται δραστηριότητες που κρίνεται ότι συνεπάγονται άμεσους ή έμμεσους κινδύνους για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον, ο αντίστοιχος φορέας εκμετάλλευσης πρέπει να φέρει την αντικειμενική ευθύνη και να διαθέτει ορισμένες διασφαλίσεις. Οι ως άνω δραστηριότητες αναφέρονται σε παράρτημα της παρούσας πρότασης. Εφόσον πρόκειται για ζημία στη βιοποικιλότητας λόγω δραστηριοτήτων εκτός των προαναφερόμενων στο παράρτημα, ο αντίστοιχος φορέας εκμετάλλευσης θεωρείται αποκλειστικά και μόνο υπεύθυνος εφόσον υπέπεσε σε σφάλμα ή αμέλεια. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ουδείς των φορέων εκμετάλλευσης θεωρείται υπεύθυνος, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αναλάβουν κάθε αναγκαία πρωτοβουλία προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι τα αναγκαία μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης χρηματοδοτούνται από εύλογη κατά τη γνώμη τους πηγή παρέχοντας εγγυήσεις για την επίλυση του προβλήματος. Και στην περίπτωση αυτή, οι λεπτομερείς θεσμικές και διαδικαστικές ρυθμίσεις σχετικά με την επίτευξη των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων εμπίπτουν ως επί το πλείστον στις αρμοδιότητες των κρατών μελών σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

Δεδομένου ότι τα περιβαλλοντικά στοιχεία (όπως για παράδειγμα η βιοποικιλότητα και σε μεγάλο βαθμό το νερό) συχνά δεν υπόκεινται σε ιδιοκτησιακά δικαιώματα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνητρο για την ορθή εφαρμογή και τήρηση του προτεινόμενου καθεστώτος, το κείμενο προβλέπει ότι φορείς με δέοντα προσόντα, καθώς και άτομα με επαρκή ενδιαφέροντα εν προκειμένω δικαιούνται να καλέσουν την αρμόδια αρχή να ενεργήσει δεόντως ενώ παράλληλα δύνανται να προσφύγουν κατά των ενεργειών ή της αδράνειας των αρχών.

Τέλος, διατυπώνονται διατάξεις σχετικά με τις διαμεθοριακές ζημίες, την οικονομική ασφάλεια, τη σχέση με την εθνική νομοθεσία, το καθεστώς αναθεώρησης των διατάξεων και τις διατάξεις περί προσωρινής εφαρμογής του.

Στην πράξη, όταν συμβαίνουν περιβαλλοντικές ζημιές, τα κράτη μέλη καλούνται να εξασφαλίσουν την αποκατάστασή τους. Αυτό συνεπάγεται αξιολόγηση της σοβαρότητας και της έκτασης των ζημιών και καθορισμό των πλέον ενδεδειγμένων μέτρων αποκατάστασης που θα πρέπει να ληφθούν, σε συνεργασία στο μέτρο που αυτό είναι δυνατό με τον φορέα εκμετάλλευσης που είναι υπεύθυνος για τη ζημία κατά την έννοια της παρούσας πρότασης - ήτοι το φορέα εκμετάλλευσης του οποίου οι δραστηριότητες προκάλεσαν τη ζημιά.

Η αρμόδια αρχή δύναται να απαιτήσει από το φορέα εκμετάλλευσης να λάβει τα απαραίτητα μέτρα αποκατάστασης, τα οποία εν τοιαύτη περιπτώσει θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από αυτόν. Εναλλακτικά η αρμόδια αρχή ενδέχεται να εφαρμόσει τα μέτρα αυτά μόνη της ή να ζητήσει την εφαρμογή τους από τρίτο μέρος. Συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων είναι επίσης πιθανός.

Όταν η αποκατάσταση επιχειρείται από την αρμόδια αρχή ή από τρίτους εξ ονόματός της, ενώ κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας ένας ή περισσότεροι φορείς εκμετάλλευσης είναι υπεύθυνοι για τις ζημίες, η αρμόδια αρχή οφείλει, σύμφωνα με την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, να ανακτήσει τις δαπάνες αποκατάστασης από τους υπεύθυνους φορείς εκμετάλλευσης.

Οι φορείς εκμετάλλευσης που ενδεχομένως ευθύνονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας και θα πρέπει να επωμισθούν το κόστος της αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών είναι οι φορείς εκμετάλλευσης των οποίων οι δραστηριότητες αναφέρονται στο παράρτημα Ι και οι οποίοι έχουν προκαλέσει την αντίστοιχη περιβαλλοντική ζημία. Οι φορείς εκμετάλλευσης που ασχολούνται με δραστηριότητες που δεν συμπεριλαμβάνονται στο παράρτημα Ι ενδέχεται επίσης να θεωρηθούν υπεύθυνοι βάσει της παρούσας οδηγίας και πρέπει να αναλάβουν ως εκ τούτου το κόστος αποκατάστασης των ζημιών που υπέστη η βιοποικιλότητα, μόνο όμως εφόσον θεωρηθεί ότι ευθύνονται με παραλήψεις.

Ένας από τους παράγοντες που προκαλεί προβλήματα όσον αφορά την ανάκτηση των δαπανών είναι η έλλειψη οικονομικής κάλυψης εκ μέρους των φορέων εκμετάλλευσης με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εφαρμοστεί εκ μέρους των αρμοδίων αρχών η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, εντούτοις οι επιπτώσεις της οικονομικής αφερεγγυότητας των οργανισμών ενδέχεται να περιοριστούν με την κατάλληλη οικονομική ασφάλιση.

Εφόσον ισχύει μία από τις εξαιρέσεις του άρθρου 9 παράγραφος 1, τα προβλεπόμενα από την παρούσα πρόταση δεν εφαρμόζονται και το θέμα θεωρείται ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας. Ενίοτε ο φορέας εκμετάλλευσης δεν μπορεί να βασιστεί σε ανάλογες εξαιρέσεις, ιδίως εφόσον βαρύνεται με παραλήψεις. Σε ανάλογες περιπτώσεις ισχύουν τα όσα προβλέπει η πρόταση.

Δεδομένου ότι η πρόταση αποσκοπεί στην επίτευξη συγκεκριμένων περιβαλλοντικών στόχων, βασίζεται στο άρθρο 175, παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Επειδή η συνθήκη ΕΚΑΕ δεν προβλέπει πολιτική Ευρατόμ στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, είναι δυνατή η ανάληψη δράσης δυνάμει της συνθήκης ΕΚ υπό την προϋπόθεση ότι δεν θίγεται η αντίστοιχη νομοθεσία της ΕΚΑΕ. Όσον αφορά το νομικό υπόβαθρο, το γεγονός ότι η πρόταση περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τα ένδικα μέσα δεν θα πρέπει να επηρεάζει την επιλογή του νομικού υποβάθρου δεδομένου ότι οι διατάξεις περί ενδίκων μέσων είναι απλώς συνοδευτικές ως προς τους επιδιωκόμενους περιβαλλοντικούς στόχους και κρίνονται απαραίτητες για να εξασφαλισθεί η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι διατάξεις περί ενδίκων μέσων δεν εμπίπτουν σε κανέναν από τους τομείς δράσης που εντοπίζει το άρθρο 65 της συνθήκης ΕΚ που αφορούν αποκλειστικά και μόνο την δικαστική συνεργασία σε αστικά θέματα με διαμεθοριακές επιπτώσεις.

3. Οι Λογοι που καθιστουν επιτακτικη την παρεμβαση τησ Κοινοτητασ

Απαιτείται να αναληφθεί κοινοτική δράση προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και αποδοτικά η ρύπανση τοποθεσιών και η απώλεια της βιοποικιλότητας στην Κοινότητα.

Η ρύπανση επιμέρους τοποθεσιών αποτελεί πρόβλημα δεδομένου ότι είναι δυνατόν να συνιστά απειλή για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον λόγω της απελευθέρωσης ρύπων στα υπόγεια ή τα επιφανειακά ύδατα, της απορρόφησής τους από τα φυτά, την άμεση επαφή με τους ανθρώπους και την πρόκληση πυρκαγιών ή εκρήξεων λόγω των αερίων που εκλύονται στους χώρους υγειονομικής ταφής. Περίπου 300.000 τοποθεσίες στην Κοινότητα θεωρείται ότι έχουν υποστεί ή είναι πιθανόν να έχουν υποστεί ρύπανση [6]. Δεν κατέστη δυνατόν να ποσοτικοποιηθούν οι κίνδυνοι που συνεπάγεται η ρύπανση αυτή αλλά οι δαπάνες που σχετίζονται με τον καθαρισμό επιτρέπουν να σχηματιστεί σαφής εικόνα της σοβαρότητας του προβλήματος. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που δημοσίευσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος οι δαπάνες για τον μερικό καθαρισμό των τοποθεσιών αυτών (απλώς και μόνο για ορισμένα από τα κράτη μέλη ή περιφέρειες και ορισμένες πόλεις) κυμαίνεται από 55 έως 106 δισεκατ. ευρώ [7] - ήτοι μεταξύ 0,6% και 1,25% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για επιβλητικούς αριθμούς, οι οποίοι εντούτοις αντιπροσωπεύουν σωρευτικές επιπτώσεις μετά από πολλά χρόνια και όχι ετήσιες επιδράσεις [8].

[6] Διαχείριση τοποθεσιών που έχουν πληγεί από ρύπανση στη Δυτική Ευρώπη, EΟΧ, Ιούνιος 2000

[7] Αυστρία, 1,5 δισεκατ. ευρώ, 300 τοποθεσίες προτεραιότητας. Φλάνδρα, 6,9 δισεκατ. ευρώ, συνολικές δαπάνες καθαρισμού. Δανία, 1,1 δισεκατ. ευρώ, συνολικές δαπάνες καθαρισμού. Φινλανδία, 0,9 δισεκατ. ευρώ, συνολικές δαπάνες καθαρισμού. Γερμανία/Βαυαρία, 2,5 δισεκατ. ευρώ, συνολικές δαπάνες καθαρισμού. Γερμανία/SaA 1,6-2,6 δισεκατ. ευρώ, καθαρισμοί μεγάλης κλίμακας. Γερμανία/SchH 0,1 δισεκατ. ευρώ, 26 τοποθεσίες προτεραιότητας. Γερμανία/Θουριγγία 0,2 δισεκατ. ευρώ, 3 έργα μεγάλης κλίμακας. Ιταλία, 0,5 δισεκατ., 1250 τοποθεσίες προτεραιότητας. Ισπανία, 0,8 δισεκατ., μερικός καθαρισμός. Σουηδία, 3,5 δισεκατ., συνολικές δαπάνες καθαρισμού. ΗΒ, 13-39 δισεκατ., 10000 εκτάρια που υπέστησαν ρύπανση (από την Διαχείριση των τοποθεσιών που υπέστησαν ρύπανση στη Δυτική Ευρώπη, ΕΟΧ, Ιούνιος 2000)

[8] Πρέπει να σημειωθεί ότι το προτεινόμενο καθεστώς δεν εφαρμόζεται αναδρομικά, οι δαπάνες που σχετίζονται με τον καθαρισμό των τοποθεσιών αυτών δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της πρότασης δεδομένου ότι οι ως άνω τοποθεσίες έχουν υποστεί ρύπανση πριν από την έγκριση της παρούσας πρότασης.

Ως εκ τούτου υφίσταται ένα σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα το οποίο εν πολλοίς οφείλεται στο γεγονός ότι σε πολλά κράτη μέλη οι ευθύνες για τις περιβαλλοντικές ζημιές άρχισαν να λαμβάνονται υπόψη προσφάτως με αποτέλεσμα οι περισσότερες δαπάνες για τον καθαρισμό των τοποθεσιών που έχουν πληγεί κατά το παρελθόν κατά πάσα πιθανότητα τελικά να επιβαρύνουν το δημόσιο δεδομένου ότι εκείνοι που αρχικά προκάλεσαν τη ρύπανση δεν είναι εύκολο να θεωρηθούν υπεύθυνοι. Η ευθύνη θα πρέπει μελλοντικά να εξασφαλίζει ότι όποιος ρυπαίνει αναλαμβάνει και τον καθαρισμό για την αντιμετώπιση της ρύπανσης ή πληρώνει για τον καθαρισμό και, τοιουτοτρόπως, η ευθύνη θα πρέπει να ενθαρρύνει την κοινωνικά αποδοτικότερη πρόληψη εκ μέρους των υπευθύνων μερών, πράγμα που θα είναι κοινωνικά αποδοτικότερο.

Κατά συνέπεια οι κανόνες περί ευθύνης είναι απαραίτητοι προκειμένου να προληφθεί περαιτέρω η ρύπανση και να εξασφαλισθεί ότι εφαρμόζεται η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει όταν παρατηρείται ρύπανση παρά τη λήψη προληπτικών μέτρων.

Ωστόσο, το καθοριστικό θέμα σήμερα δεν είναι κατά πόσον κρίνεται σκόπιμη η θέσπιση κανόνων περί ευθύνης - δεδομένου ότι πολλά από τα κράτη μέλη έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή ανάλογους κανόνες, μολονότι με διαφορετικές προσεγγίσεις - αλλά κατά πόσον είναι επιθυμητό να θεσπισθούν κανόνες σε κοινοτικό επίπεδο αντί να αντιμετωπίζεται το θέμα αυτό αποκλειστικά και μόνο σε εθνικό επίπεδο. Η ανάληψη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο κρίνεται αναγκαία επειδή:

* Δεν έχουν όλα τα κράτη μέλη εγκρίνει νομοθεσία για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού [9]. Ως εκ τούτου εάν δεν αναληφθεί κοινοτική δράση δεν υφίσταται σχεδόν ουδεμία εγγύηση ότι η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει θα εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε ολόκληρη την Κοινότητα. Αν αποτύχει η εφαρμογή της αρχής αυτής είναι πιθανό να διαιωνιστούν οι αναποτελεσματικές συμπεριφορές που είχαν ως αποτέλεσμα να βρεθούμε σήμερα αντιμέτωποι με τη ρύπανση που μας έχει σωρευτικά κληροδοτήσει το παρελθόν.

[9] Η Πορτογαλία και η Ελλάδα συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που δεν διαθέτουν ειδική νομοθεσία για τις τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση.

* Η αντίστοιχη νομοθεσία των περισσοτέρων κρατών μελών δεν επιφορτίζει τις αρμόδιες αρχές να αναλάβουν τον καθαρισμό των "ορφανών" τοποθεσιών [10] που υπέστησαν ρύπανση αφού ετέθη σε ισχύ η νομοθεσία [11]. Ως εκ τούτου η εθνική νομοθεσία δεν εξασφαλίζει την επίτευξη του περιβαλλοντικού στόχου για τον καθαρισμό.

[10] Τοποθεσίες για τις οποίες δεν μπορούν να εντοπιστούν τα υπεύθυνα μέρη ή τα μέρη αυτά δεν διαθέτουν τα αντιστοίχως απαραίτητα οικονομικά μέσα.

[11] Σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές καλούνται να επωμισθούν τον καθαρισμό των "ορφανών" τοποθεσιών, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να εξασφαλίσουν την εφαρμογή αξιόπιστων μηχανισμών παροχής οικονομικών εγγυήσεων. Ως εκ τούτου η αντίστοιχη εντολή εκτός του ότι θα πρέπει να εξασφαλίζει τον καθαρισμό θα πρέπει επίσης και να ενθαρρύνει την δημιουργία μηχανισμών χρηματοδότησης που να συνάδουν προς την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει.

* Δίχως εναρμονισμένο πλαίσιο σε κοινοτικό επίπεδο, οι οικονομικοί παράγοντες θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών μελών και να χρησιμοποιήσουν νομικίστικα μέσα (π.χ. να περιορίσουν τις επικίνδυνες δραστηριότητες σε νομικώς διακριτές και υποκεφαλαιοποιημένες εταιρείες, να μετακινούν «γραφεία βιτρίνες» εντός της Κοινότητας ώστε να εκμεταλλεύονται τα κενά της αντίστοιχης νομοθεσίας περί ευθύνης δίχως να μεταβάλλουν ουσιαστικά την προληπτική συμπεριφορά τους) ελπίζοντας ότι τοιουτοτρόπως θα αποφύγουν κάθε ευθύνη. Ανάλογη συμπεριφορά θα είχε σαν αποτέλεσμα να μην επιτευχθούν τελικά οι στόχοι των κανόνων περί ευθύνης που θεσπίζουν τα κράτη μέλη και θα προκαλούσε περιττή κατασπατάληση πόρων [12].

[12] Το γεγονός ότι δεν παρατηρούνται συμπτώματα ανάλογης συμπεριφοράς στις ΗΠΑ (βλέπε τη μελέτη σχετικά με τις προληπτικές επιπτώσεις της περιβαλλοντικής ευθύνης που εκτελέστηκε στο πλαίσιο της οικονομικής αξιολόγησης του σχεδίου της πρότασης) μπορεί ενδεχομένως να ερμηνευθεί από το ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει εναρμονίζουσα ομοσπονδιακή νομοθεσία η οποία, ενώ αφήνει στις πολιτείες μεγάλα περιθώρια για να αντιμετωπίζουν τοπικά προβλήματα, εξασφαλίζει επίσης ότι οι επιμέρους πολιτειακές προσεγγίσεις δεν υπονομεύουν και δεν εξασθενίζουν η μία την άλλη.

Στην περίπτωση της βιοποικιλότητας, εκπονούνται αξιόπιστοι δείκτες σχετικά με το βαθμό και τη σημασία της ζημίας που υπέστη η βιοποικιλότητα και το ποσοστό της που έχει απωλεσθεί κατά τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια στρατηγική αειφόρου ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εγκρίθηκε στις 15 Μαΐου 2001, αναγνωρίζει ότι η απώλεια της βιοποικιλότητας στην Κοινότητα έχει δραματικά επιταχυνθεί κατά τις πλέον πρόσφατες δεκαετίες, και ότι έχει καταστεί μία από τις σοβαρές και ενδεχομένως μη αντιστρεπτές απειλές για τη μελλοντική ευμάρεια της ευρωπαϊκής κοινωνίας με αποτέλεσμα να απαιτείται πλέον να αποδοθεί η δέουσα προτεραιότητα στην ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

Τα δύο κύρια νομικά μέσα της Κοινότητας που αφορούν την προστασία της βιοποικιλότητας είναι οι οδηγίες για τους οικοτόπους και τα άγρια πτηνά [13]. Οι οδηγίες αυτές δεν περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με την ευθύνη που να συνεπάγονται την εφαρμογή της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει ώστε να ενθαρρυνθεί η υιοθεσία αποτελεσματικών συμπεριφορών πρόληψης εκ μέρους ιδιωτικών (και δημοσίων) φορέων. Επί του παρόντος είναι ελάχιστα τα κράτη μέλη που έχουν κατορθώσει να καλύψουν το κενό εφαρμόζοντας την ευθύνη για τη ζημία που υφίσταται η βιοποικιλότητα στους ιδιώτες. Κατά συνέπεια, απαιτείται η ανάληψη κοινοτικής δράσης για την προστασία και την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας κυρίως για δύο λόγους: εξασφάλιση της χρήσης κοινωνικώς αποδοτικών μέσων για τη χρηματοδότηση της αποκατάστασης των ζημιών που υφίσταται η βιοποικιλότητα στην Κοινότητα και, ως εκ τούτου, ενθάρρυνση της αποτελεσματικής πρόληψης.

[13] Οδηγία του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, 22.7.1992, σ. 7) και οδηγία του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ της 2ας Απριλίου 1979 περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ L 103, 25.4.1979, σ. 1).

4. Οικονομικη αξιολογηση τησ προτασησ, τα οφελη και οι δαπανεσ

Η οικονομική αξιολόγηση εξετάζει τα θέματα καθοριστικής σημασίας που θίγει η πρόταση σχετικά με την αποδοτικότητα: τα οφέλη και τις δαπάνες, συμπεριλαμβάνοντας την κατανομή των δαπανών ανά οικονομικούς παράγοντες και τις αναμενόμενες επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, τις επιπτώσεις στην πρόληψη, την παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την κάλυψη πιθανών ευθυνών και την αξιολόγηση των ζημιών των φυσικών πόρων. Η οικονομική επίπτωση της πρότασης συνίσταται πρωτίστως στη μεταβολή της κατανομής των δαπανών και όχι στην πρόκληση επιπλέον συνολικών δαπανών. Ως εκ τούτου εν συνεχεία χρησιμοποιείται ο όρος χρηματοοικονομικές δαπάνες αντί για τον όρο κόστος σε περίπτωση που ο δεύτερος θα μπορούσε να προκαλέσει παρεξηγήσεις. Στο σημείο αυτό συνοψίζονται τα ευρήματα της αξιολόγησης.

Το κύριο αναμενόμενο όφελος από την πρόταση είναι η βελτιωμένη εφαρμογή των προτύπων περιβαλλοντικής προστασίας σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Τοιουτοτρόπως αναμένεται επίσης να εξασφαλισθεί έμμεσα ένα άλλο σημαντικό όφελος: στροφή προς αποδοτικά επίπεδα πρόληψης. Τα περιβαλλοντικά οφέλη θα πρέπει να επιτευχθούν με ορθή αξιοποίηση του κόστους και σύμφωνα με τις αρχές της οικονομικής και κοινωνικής αποτελεσματικότητας.

Βάσει της ευθύνης τα μέρη που είναι υπεύθυνα για τις ζημίες καλούνται να τις αποκαταστήσουν. Η ζημία ορίζεται ως αναφορά στα ήδη υφιστάμενα πρότυπα προστασίας που θεσπίζει η νομοθεσία για το περιβάλλον. Ως εκ τούτου, η ευθύνη εξασφαλίζει την τήρηση των ήδη υφιστάμενων προτύπων και αποτρέπει σοβαρά τη μη συμμόρφωση προς τα πρότυπα αυτά.

Δεδομένου ότι όποιος προκαλεί ρύπανση είναι υπεύθυνος για τις δαπάνες της αποκατάστασης των ζημιών που έχει προκαλέσει, η ευθύνη συνιστά σοβαρό κίνητρο για την αποφυγή των ζημιών. Εφόσον η προληπτική δαπάνη ενός ευρώ ενδέχεται να εξασφαλίσει την αποφυγή ζημιών των οποίων η αποκατάσταση κοστίζει περισσότερο από ένα ευρώ, τα μέρη που είναι υπεύθυνα για την πιθανή ζημία ενθαρρύνονται να πραγματοποιήσουν επενδύσεις υπέρ της πρόληψης αντί να καλύψουν το υψηλότερο κόστος που συνεπάγεται η αποκατάσταση. Ως εκ τούτου η πρόταση θα πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα η οικονομία να στραφεί, σε ό,τι αφορά το περιβάλλον, σε αποδοτικά επίπεδα πρόληψης.

Η εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων προτύπων και η στροφή προς αποδοτικότερα επίπεδα πρόληψης είναι αξιόλογοι στόχοι καθεαυτοί. Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της νομοθεσίας είναι αναγκαίο να υπάρξουν αντίστοιχοι μηχανισμοί για την τήρηση της. Επιπλέον, η ευθύνη, εφόσον οριστεί ορθά, αποτελεί συμπλήρωμα μάλλον παρά υποκατάστατο άλλων πολιτικών εργαλείων όπως εξηγείται κατωτέρω. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση ανταποκρίνεται στα κριτήρια περί αποτελεσματικής αξιοποίησης του κόστους [14]. Οι στόχοι της πρότασης θα πρέπει να επιδιωχθούν σύμφωνα με τις αρχές της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης ενώ επιβάλλεται παράλληλα να ελαχιστοποιηθούν οι δαπάνες υλοποίησης.

[14] Μολονότι δεν καταβλήθηκε προσπάθεια να πραγματοποιηθεί ποσοτικοποιημένη αξιολόγηση της σχέσης κόστους-οφέλους, δεδομένου ότι η πρόταση δεν επιβάλλει σοβαρές επιπρόσθετες σημαντικές δαπάνες, δεν συντρέχουν λόγοι να θεωρηθεί ότι οι ωφέλειες από την απορρύπανση εδαφών είναι ουσιαστικές. Πρόσφατη αξιολόγηση του οφέλους από την απορρύπανση εδαφών στις Κάτω Χώρες (βλ. Howarth et al: Αξιολόγηση των επιπτώσεων της περιβαλλοντικής πολιτικής, Κάτω Χώρες, έκθεση RIVM 481505 024, Μάρτιος 2001) θεωρεί ότι η ετήσια αξία κυμαίνεται μεταξύ 2,4 δισεκατ. ευρώ (τιμές του 2000) και 842 εκατομμύρια. Οι υπολογισμοί αυτοί μετρούν αποκλειστικώς και μόνο τις ωφέλειες των ιδιοκτητών όπως αυτές αντανακλώνται στην αλλαγή της αξίας της γης και ως εκ τούτου καλύπτουν αποκλειστικά και μόνο ορισμένα των κοινωνικών οφελών. Κατά συνέπεια οι ως άνω υπολογισμοί είναι μια συντηρητική αξιολόγηση των ωφελειών της απορρύπανσης. Συγκριτικά μπορεί να αναφερθεί ότι οι χρηματοοικονομικές δαπάνες βάσει της παρούσας πρότασης υπολογίζεται ότι για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (βασική περίπτωση) είναι της τάξης των 1,5 δισεκατ. ευρώ.

Όντως η πρόταση εκπονήθηκε βασιζόμενη στις αρχές της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Κατά πρώτον, η πρόταση δεν ισχύει για τις εκπομπές που επιτρέπονται βάσει αδειών και τις ζημίες που δεν μπορούν να προβλεφθούν βάσει των διαθέσιμων επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων κατά το χρόνο της εκπομπής ή εκτέλεσης των αντιστοίχων δραστηριοτήτων. Κατά δεύτερον, όποτε χρησιμοποιείται η έννοια της ευθύνης προκειμένου να εξασφαλισθεί ο καθαρισμός ή η αποκατάσταση των ζημιών, στόχος είναι να εξασφαλισθούν αποδοτικές λύσεις - π.χ. όταν παρατηρούνται ζημιές σε φυσικούς πόρους, στόχος της οδηγίας σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση είναι να επιτευχθούν ισοδύναμες λύσεις αντί να επιδιωχθεί ακριβής αποκατάσταση των συνθηκών που επικρατούσαν πριν από το ατύχημα, ανεξαρτήτως του αντιστοίχου κόστους.

Ωστόσο η πρόταση κατά πάσα πιθανότητα συνεπάγεται σοβαρές οικονομικές δαπάνες, οι οποίες υπολογίζονται και παρατίθενται κατωτέρω, μετά από συνοπτική παρουσίαση των ευρημάτων των μελετών που ανατέθηκαν σχετικά με την πρόληψη, την οικονομική κάλυψη και την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών ζημιών.

Οι επιπτώσεις της πρόληψης

Από τη μελέτη (http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/preventive.htm) που πραγματοποιήθηκε για το θέμα αυτό προκύπτει ότι θα επικρατήσουν τα θετικά κίνητρα που παρέχονται υπέρ της ευθύνης για την επίτευξη αποδοτικών επιπέδων πρόληψης εφόσον σε κοινοτικό επίπεδο εφαρμοστεί συνεπής (και συνεπώς) αντίστοιχη πολιτική περί ευθύνης. Πιθανές σοβαρές διαφορές μεταξύ των προτύπων που ισχύουν σε ό,τι αφορά την ευθύνη σε επίπεδο πολιτειών (όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες) ή κρατών μελών (όπως στην Κοινότητα) θα μπορούσαν να εξασθενήσουν σοβαρά τις θετικές επιπτώσεις της ευθύνης σε ό,τι αφορά την πρόληψη εάν δεν υπήρχε κοινό πλαίσιο (ο ομοσπονδιακός νόμος περί ευθύνης στις Ηνωμένες Πολιτείες και η προτεινόμενη οδηγία στην Κοινότητα). Ως εκ τούτου η μελέτη συμπεραίνει ότι είναι απαραίτητη η ανάληψη κοινοτικής δράσης.

Η παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την κάλυψη των περιβαλλοντικών ευθυνών

Η παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την κάλυψη της περιβαλλοντικής ευθύνης είναι επωφελής για όλους τους εμπλεκομένους: για τις δημόσιες αρχές και το κοινό ευρύτερα, αποτελεί έναν από τους αποτελεσματικότερους, αν όχι το μοναδικό, τρόπο εξασφάλισης της αποκατάστασης των ζημιών σύμφωνα με την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει. για τους φορείς βιομηχανικής εκμετάλλευσης, εξασφαλίζει μια μέθοδο κατανομής των κινδύνων και διαχειρισμού των αβεβαιοτήτων. ενώ για τους ασφαλιστικούς φορείς αποτελεί ευμεγέθη αγορά. Ωστόσο, όταν εγκρίθηκε το Φεβρουάριο του 2000 η Λευκή Βίβλος για την περιβαλλοντική ευθύνη, πολλοί από τους ενδιαφερομένους αμφισβήτησαν κατά πόσο οι ευθύνες που θα δημιουργούσε η κοινοτική πρόταση για το θέμα αυτό ήταν ασφαλίσιμες. Η Επιτροπή επιχείρησε να διευκρινίσει το θέμα αυτό.

Σε ό,τι αφορά την ασφάλιση του κόστους καθαρισμού, εδώ και πολύ καιρό προβλέπεται αντίστοιχη κάλυψη στην Κοινότητα, μολονότι συχνά τα αντίστοιχα προϊόντα δεν διακινούνται στην αγορά υπό την αυτή επωνυμία - κοινές ονομασίες εν προκειμένω είναι η ασφάλιση της περιβαλλοντικής ευθύνης, ασφάλεια για την κάλυψη περιβαλλοντικών βλαβών που συνεπάγονται ευθύνη, ασφάλεια και τον περιβαλλοντικό καθαρισμό και την αντίστοιχη ευθύνη. Αυτού του είδους τα ασφαλιστικά προϊόντα είναι ευρέως γνωστά στην αγορά και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες διακινούνται είναι σχετικώς τυποποιημένες [15].

[15] Λεπτομέρειες σχετικά με την προσφερόμενη κάλυψη παρέχονται στο Διαδίκτυο. Για παράδειγμα, ένας ευρύτατα γνωστός ασφαλιστικός φορέας που αναπτύσσει δραστηριότητα στην ευρωπαϊκή αγορά περιγράφει τα χαρακτηριστικά της «Ευθύνης για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών ζημιών» συμπεριλαμβάνοντας ακόμα και τις τιμές (ελάχιστο όριο για 1.000.000 δολάρια ΗΠΑ είναι 5.000 δολάρια).

Ως εκ τούτου ο ασφαλιστικός κλάδος καλύπτει ήδη καλώς την αγορά της αντιμετώπισης του κόστους του περιβαλλοντικού καθαρισμού στην Ευρώπη. Οι ασφάλειες αποτελούν τυπική περίπτωση παγκοσμιοποιημένου κλάδου - ήτοι πρόκειται για κλάδο ο οποίος είναι δεόντως ευαισθητοποιημένος στις τάσεις που παρατηρούνται στα επιμέρους τμήματα του κόσμου και είναι σε θέση να μεταφέρει ταχέως τις γνώσεις που αποκομίζει από μία αγορά στις υπόλοιπες. Οι περιβαλλοντικές ευθύνες, συμπεριλαμβανομένων των ευθυνών για την κάλυψη του κόστους καθαρισμού, θεσπίστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες ήδη πριν από 20 χρόνια, με αποτέλεσμα την παροχή αντίστοιχης ασφαλιστικής κάλυψης [16]. Τα προϊόντα που αρχικά αναπτύχθηκαν βάσει της αντιστοίχως κτηθείσας πείρας, για την αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών θα μπορούσαν ως εκ τούτου να μεταφερθούν ταχέως στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης μόλις οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλουν την ευθύνη για την κάλυψη των δαπανών περιβαλλοντικού καθαρισμού.

[16] Το βάθος και η τεράστια ποικιλία των προϊόντων που προσφέρουν οι ασφαλιστικοί φορείς που εξειδικεύονται σε περιβαλλοντικούς κινδύνους αφήνουν να εννοηθεί ότι η αγορά εφοδιάζεται με ασφαλιστικά προϊόντα σύντομα μετά, ή ακόμη και πριν, τη θέσπιση αντιστοίχων κανονιστικών απαιτήσεων στον τομέα αυτόν.

Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι η ασφαλιστική κάλυψη των δαπανών καθαρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να γνωρίσει σήμερα μικρότερη διάδοση απ'ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθεί να είναι μικρότερη και να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη κατάτμηση. Κατά συνέπεια οι τιμές ενδέχεται να είναι υψηλότερες. Ωστόσο, από την πείρα των Ηνωμένων Πολιτειών προκύπτει ότι κατά πάσα πιθανότητα οι τιμές θα συρρικνωθούν τάχιστα μόλις καθιερωθούν εναρμονισμένες κανονιστικές απαιτήσεις και οι αντίστοιχοι ασφαλιστικοί οργανισμοί συγκεντρώσουν μεγαλύτερη εμπειρία (λαμβάνοντας π.χ. υπόψη το γεγονός ότι το μέσο ετήσιο κόστος κάλυψης μιας νέας δεξαμενής αποθήκευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην ιδιωτική αγορά, ήταν 1.000 δολάρια το 1989. Το 1997 ο αντίστοιχος μέσος όρος ανερχόταν σε 400 δολάρια). Όπως προκύπτει από την έρευνά μας (βλ. http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/insurance_us.htm), οι τιμές αντιστοιχούν σήμερα περίπου στο 1% με 1,5% του ασφαλιζόμενου ποσού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι τιμές για μεγαλύτερες εταιρείες που χαρακτηρίζονται από υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις είναι συγκριτικά χαμηλότερες.

Συνολικά, δεν υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες ότι η ευθύνη για τον καθαρισμό των περιβαλλοντικών ρυπάνσεων είναι ασφαλίσιμη και ασφαλιζόταν ήδη στην Κοινότητα [17] κατά την εποχή της έγκρισης της αντίστοιχης Λευκής Βίβλου. Ωστόσο, μεγαλύτερους προβληματισμούς προκαλεί το κατά πόσον θα ήταν δυνατόν να ασφαλιστεί η ευθύνη για τις ζημιές που υφίσταται η βιοποικιλότητα. Αυτό το είδος της ευθύνης δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστό στην Κοινότητα και συχνά υποστηρίχθηκε ότι θα ήταν αδύνατο να αξιολογηθεί και να ασφαλιστεί.

[17] Εκτός φυσικά των περιπτώσεων για τις οποίες είναι εκ των προτέρων καλά γνωστά τα στοιχεία της ρύπανσης και του χρόνου αυτής καθώς και των αντιστοίχων ευθυνών, όπως πάντα συμβαίνει με τα ασφαλιστικά προϊόντα.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτέλεσε μελέτη η οποία εστιάστηκε στα θέματα που σχετίζονταν με την ευθύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες για τις ζημιές σε φυσικούς πόρους - ήτοι σε μια έννοια παρεμφερή προς την ευθύνη για τις ζημιές στη βιοποικιλότητα. Όντως στη χώρα αυτή η ευθύνη για ζημίες σε φυσικούς πόρους θεσμοθετήθηκε ταυτόχρονα με την ευθύνη για τις δαπάνες καθαρισμού, εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, πράγμα το οποίο καθιστά τις Ηνωμένες Πολιτείες αξιόπιστη δοκιμή σε ό,τι αφορά την ασφαλισιμότητα των ζημιών στη βιοποικιλότητα. Τα συμπεράσματα της μελέτης αποδεικνύουν ότι οι ανησυχίες ότι οι ζημιές στη βιοποικιλότητα δεν είναι ασφαλίσιμες, είναι αδικαιολόγητες.

Η μελέτη (http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/insurance_us.htm) τονίζει δύο στοιχεία. Πρώτον, ότι είναι δυνατή η παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την κάλυψη των ευθυνών που δημιουργεί η πρόταση της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων και των ζημιών στη βιοποικιλότητα. Η ευθύνη για τις ζημιές στους φυσικούς πόρους επί του παρόντος καλύπτεται χρηματοοικονομικά στις Ηνωμένες Πολιτείες και οι αντίστοιχες ασφαλιστικές αγορές αναπτύχθηκαν απρόσκοπτα με την πάροδο του χρόνου [18]. Ως εκ τούτου είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι το ίδιο φαινόμενο θα επαναληφθεί στην Ευρώπη σε ό,τι αφορά την ζημία στη βιοποικιλότητα. Αυτό είναι ακόμη πιθανότερο δεδομένου ότι η πρόταση της Επιτροπής επιτυγχάνει καλύτερο συγκερασμό μεταξύ των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών στόχων απ'ό,τι η αντίστοιχη των Ηνωμένων Πολιτειών (όπως αποδεικνύεται κατωτέρω στο σημείο που σκιαγραφούνται οι διαφορές μεταξύ του Υπερταμείου και της παρούσας πρότασης).

[18] Η νομοθεσία των Ηνωμένων Πολιτειών επιβάλλει επιπλέον την οικονομική κάλυψη μέρους των ευθυνών για τις ζημίες στους φυσικούς πόρους. Από τη δική μας μελέτη προκύπτει ότι η αγορά ιδιωτικών ασφαλίσεων ανταποκρίθηκε τάχιστα στην καθιέρωση των κανονιστικών απαιτήσεων παρέχοντας καινοτόμα ασφαλιστικά προϊόντα. Τοιουτοτρόπως κατέστη δυνατή η επιτυχής εφαρμογή και επιβολή των αντιστοίχων κανονιστικών υποχρεώσεων.

Το δεύτερο καθοριστικό στοιχείο που παρέχει η μελέτη είναι ότι τα αποτελεσματικά κανονιστικά κίνητρα, ώστε οι φορείς εκμετάλλευσης να εξασφαλίζουν την παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την κάλυψη των πιθανών ευθυνών τους, είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να επιτύχει οιαδήποτε πολιτική περί ευθύνης που αποσκοπεί στην πρόληψη και στην αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών σύμφωνα με την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει. Η πρόταση αυτή συνεχίζει προς την ίδια κατεύθυνση δημιουργώντας ένα κοινοτικό πλαίσιο το οποίο εξασφαλίζει τη θέσπιση συνεπών κανονιστικών κινήτρων στο έδαφος ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ενώ παράλληλα επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιλέξουν τα μέσα υλοποίησης του ως άνω πλαισίου.

Μία δεύτερη μελέτη εκτελέστηκε για τα γενικά θέματα (http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/insurance_gen.htm) σχετικά με τις περιβαλλοντικές ευθύνες. Η μελέτη εξετάζει εποικοδομητικά το οικονομικό μοντέλο της ευθύνης, καθώς και τις περιπτώσεις των Κάτω Χωρών και του Βελγίου. Παράλληλα παρέχει χρήσιμες αποδείξεις υπέρ της άποψης ότι η ευθύνη για τον καθαρισμό είναι ασφαλίσιμη στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ένα σημαντικό θέμα πολιτικής το οποίο εξετάζεται στις μελέτες ασφαλισιμότητας είναι κατά πόσον η ευθύνη θα πρέπει να είναι περιορισμένη (σε συγκεκριμένα ποσά). Τα όρια έχουν πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα. (Χαμηλότερα) όρια θα έχουν ως αποτέλεσμα να μειωθεί το κόστος συμμόρφωσης και να βελτιωθεί η ασφαλισιμότητα. Αλλά τα (χαμηλότερα) όρια θα περιορίσουν τις δυνατότητες αποτροπής και θα καταστήσουν δυσχερέστερη την ανάκτηση του κόστους. Από την πείρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εν γένει έχουν θεσπιστεί όρια για την περιβαλλοντική ευθύνη [19], προκύπτει ως μόνο συμπέρασμα ότι σε ορισμένες περιπτώσεις τα θεσπισθέντα όρια ήταν υπερβολικά χαμηλά. Βάσει των ανωτέρω, η πρόταση δεν θεσπίζει οιαδήποτε όρια για την ευθύνη. Ωστόσο, αυτό δεν παρεμποδίζει τα κράτη μέλη να καθορίσουν υποχρεώσεις παροχή περιορισμένων χρηματοοικονομικών εγγυήσεων κάλυψης κατά την εκτέλεση της πρότασης.

[19] Μολονότι εν γένει τα όρια θεσπίζονται για «ελευθερώσεις επικινδύνων ουσιών» ή ατυχήματα που συνεπάγονται ανάλογες εκπομπές. Στην πράξη η ρύπανση και οι ζημίες συχνά προκαλούνται από περισσότερες της μιας εκλύσεις πράγμα που καθιστά τα όρια ευθύνης στις Ηνωμένες Πολιτείες μικρότερης σημασίας για τους επιμέρους φορείς εκμετάλλευσης από ό,τι κατ'αρχήν φαίνεται.

Η αξιολόγηση των ζημιών σε φυσικούς πόρους

Η αξιολόγηση των ζημιών σε φυσικούς πόρους εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό μολονότι είναι αναγκαία προκειμένου να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι της παρούσας πρότασης. Για να αντιμετωπισθούν οι σχετικές δυσκολίες και οι αντίστοιχοι προβληματισμοί σχετικά με την εκτίμηση των ζημιών σε φυσικούς πόρους, επελέχθη η προσέγγιση της αξιολόγησης που ευνοεί την αποκατάσταση, αντί της λήψης οικονομικών μέτρων - ως επί το πλείστον επειδή οι δαπάνες αποκατάστασης υπολογίζονται ευκολότερα, εξαρτώνται από δοκιμότερες μεθόδους οικονομικής αξιολόγησης και μπορούν να εκτιμηθούν εκ των υστέρων.

Η αποκατάσταση αποσκοπεί στη διαμόρφωση ισοδύναμων εναλλακτικών δυνατοτήτων ως προς τους πληγέντες πόρους και όχι απαραίτητα στην αναγέννησή τους. Ως εκ τούτου, η πρόταση προτιμά σαφώς την εναλλακτική δυνατότητα που συνεπάγεται το ελάχιστο κόστος μεταξύ εναλλακτικών λύσεων που ενδέχεται να προσφέρουν παρεμφερή περιβαλλοντικά οφέλη. Η εναλλακτική δυνατότητα που επέλεξε η πρόταση αναπτύχθηκε με τη βοήθεια μελέτης σχετικά με την αξιολόγηση της αποκατάστασης ζημιών σε φυσικούς πόρους (http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/biodiversity.htm) και εμπνεύσθηκε από την προσέγγιση της αποτελεσματικής αξιοποίησης του κόστους που δοκιμάστηκε επιτυχώς και για μεγάλο χρονικό διάστημα βάσει του νόμου για την πετρελαϊκή ρύπανση στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1990 [20] (για μία σύνοψη της προσέγγισης αυτής βλέπε http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/tp_enveco.pdf). Η αγορά ασφαλίσεων των Ηνωμένων Πολιτειών όταν κλήθηκε να αντιμετωπίσει την ως άνω προσέγγιση αξιολόγησης, αναπτύχθηκε δίχως ιδιαίτερες δυσκολίες όπως εξηγήθηκε ανωτέρω.

[20] 33 U.S.C. 40.

Πιθανές χρηματοοικονομικές δαπάνες που σχετίζονται με το σχέδιο της οδηγίας

Ο υπολογισμός των χρηματοοικονομικών δαπανών συνεπεία της πρότασης προέκυψε από το μοντέλο CERCLA [21] (γνωστό επίσης και ως Υπερταμείο) [22] δεδομένου ότι:

[21] 42 U.S.C. 103. Η γενικευμένη περιβαλλοντική ανταπόκριση, ο νόμος περί αποζημιώσεων και ευθύνης (CERCLA) εφαρμόζεται για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τα 20 χρόνια ενώ παράλληλα διατίθενται σχετικώς άφθονα στοιχεία για το κόστος της εφαρμογής του.

[22] Το μοντέλο μας περιλαμβάνει επίσης δεδομένα κόστους για τα προγράμματα ευθύνης που εφαρμόζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής βάσει του CERCLA. Για μια γενική ανάλυση του CERCLA βλέπε http://www.europa.eu.int/comm/environment/liability/comp.htm, πρόκειται για μελέτη που εκτελέστηκε στο πλαίσιο της οικονομικής αξιολόγησης της παρούσας πρότασης.

* Το Υπερταμείο έχει μακρύ παρελθόν από το οποίο προκύπτουν πολύτιμα και δημοσίως διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με τον αριθμό των τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση, το κόστος του καθαρισμού ανά είδος τοποθεσίας, την κατανομή των τοποθεσιών που υπέστησαν ρύπανση ανά βιομηχανικό κλάδο, το ρυθμό με τον οποίο χαρακτηρίζονται οι νέες τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση και τον αριθμό των ατυχημάτων που συνεπάγονται ζημίες φυσικών πόρων και συναφείς δαπάνες. Είναι καθοριστικής σημασίας ότι υφίστανται δεδομένα σχετικά τόσο με τον αριθμό των τοποθεσιών που είχαν υποστεί ρύπανση πριν να τεθεί σε ισχύ η αντίστοιχη νομοθεσία όσο και μετά τη θέση σε ισχύ αυτής [23]. Ως εκ τούτου είναι εύκολο να υπολογιστούν άμεσα οι χρηματοοικονομικές δαπάνες στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών.

[23] Βλ. υποσημείωση 24.

* Οι οικονομίες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενδέχεται να εμφανίζουν την ίδια ένταση από τη σκοπιά της περιβαλλοντικής ρύπανσης - αφού πραγματοποιηθούν οι αντίστοιχοι έλεγχοι συναρτήσει του διαφορετικού μεγέθους των οικονομιών - επειδή και οι δύο αυτές οντότητες βρίσκονται στο ίδιο στάδιο οικονομικής ανάπτυξης και έχουν παρεμφερείς υποχρεώσεις σε ό,τι αφορά την προστασία του περιβάλλοντος.

* Οι διαφορετικές πηγές δεδομένων και αναλύσεων των δεδομένων από τις Ηνωμένες Πολιτείες συγκρίθηκαν μεταξύ τους και αποτέλεσαν αντικείμενο επισκόπησης με την πάροδο του χρόνου. Η διαδικασία αυτή βελτίωσε την ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και κατέστησε τα στοιχεία αυτά πιο αξιόπιστα.

* Αντιθέτως, τα δεδομένα για την Ευρώπη δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο αναθεώρησης και είναι ως επί το πλείστον υλικό που προέρχεται από μοναδικές πηγές - ως εκ τούτου με μεγαλύτερα περιθώρια σφάλματος. Επιπλέον, διατίθενται αποκλειστικά και μόνο για ορισμένα από τα κράτη μέλη ή ορισμένες περιφέρειες, ενώ οι υπολογισμοί του κόστους καθαρισμού είναι μερικοί και δεν προσδιορίζουν πάντοτε αριθμητικά τις τοποθεσίες με τις οποίες σχετίζονται. Τα δεδομένα για ατυχήματα που έθιξαν τους φυσικούς πόρους και τις αντίστοιχες δαπάνες είναι λίαν περιορισμένα. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αναλύονται ανά κατηγορία τοποθεσίας, υπεύθυνου βιομηχανικού κλάδου ή ημερομηνία ρύπανσης, καθιστώντας ουσιαστικά αδύνατη τη διαμόρφωση αξιόπιστων υπολογισμών για το κόστος του καθαρισμού στο πλαίσιο μιας πρότασης για την οποία δεν προβλέπεται αναδρομική εφαρμογή.

Ίσως είναι ακόμη σημαντικότερο να σημειωθεί ότι το μοντέλο του CERCLA εμφανίζει πολλαπλές ομοιότητες από την άποψη των στόχων και των μέσων ως προς την παρούσα πρόταση και ως εκ τούτου αποτελεί αξιόπιστη αναφορά για την παρέκταση του κόστους - ίσως μάλιστα να είναι και το καλύτερο διαθέσιμο μοντέλο δεδομένου ότι τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά μοντέλα διαφέρουν περισσότερο από την παρούσα πρόταση. Υπάρχουν επίσης σοβαρές διαφορές μεταξύ του Υπερταμείου και της παρούσας πρότασης, αλλά ήταν τουλάχιστον δυνατόν να εντοπιστούν αυτές οι καθοριστικής σημασίας διαφορές και να υπολογισθεί η ενδεχόμενη επίδρασή τους στο κόστος.

Ο CERCLA είναι ένας νόμος με τον οποίο ανατίθεται στον Οργανισμό Προστασίας του Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Πολιτειών (ΕΡΑ) να εντοπίζει τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση και απαιτούν καθαρισμό και εν συνεχεία να κινεί τη διαδικασία καθαρισμού υποχρεώνοντας μάλιστα τα μέρη που είναι υπεύθυνα για τη ρύπανση να πληρώσουν για τους καθαρισμούς μέσω μίας διαδικασίας καταλογισμού ευθυνών ή υποχρεώνοντας τα υπεύθυνα μέρη να αναλάβουν άμεσα τους εκάστοτε καθαρισμούς [24]. Η ανάληψη διορθωτικών ενεργειών σε ό,τι αφορά τις τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση ωθείται πρωτίστως από την απειλή που συνεπάγεται για τη δημόσια υγεία ή πρόνοια η ρύπανση (π.χ. τις συνθήκες διαβίωσης των γειτονικών κοινοτήτων), καθώς και για το περιβάλλον συμπεριλαμβανομένων των φυσικών πόρων. Αυτό ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στους στόχους και τα μέσα που προτείνει η παρούσα πρόταση.

[24] Εφόσον είναι αδύνατος ο εντοπισμός των υπευθύνων ή οι υπεύθυνοι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά, το κόστος του καθαρισμού καλυπτόταν αρχικά από ένα ταμείο στο οποίο κατέληγαν οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης για το πετρέλαιο και για συγκεκριμένα χημικά υλικά καθώς και φόρος εισοδημάτων των εταιρειών υπέρ του περιβάλλοντος (από το 1996 το ταμείο χρηματοδοτείται αποκλειστικά και μόνο από τα γενικά έσοδα της κυβέρνησης ενώ έχουν καταργηθεί οι αντίστοιχοι φόροι). Λόγω της ύπαρξης του ως άνω ταμείου ο νόμος CERCLA είναι επίσης γνωστός και ως ο νόμος του «Υπερταμείου».

Βάσει του CERCLA, όπως συμβαίνει και με την παρούσα πρόταση, οι υπεύθυνοι φέρουν επίσης την ευθύνη για τη ζημία σε φυσικούς πόρους (NRD). Οι αρμόδιες αρχές έχουν εντολή να αποκαταστήσουν τις ζημίες, είτε με άμεση αποκατάσταση είτε αντικαθιστώντας τους θιγέντες πόρους από ισοδυνάμους. Όπως συμβαίνει και στην περίπτωση των καθαρισμών, οι αρμόδιες αρχές είτε δύνανται να αρχίσουν την αποκατάσταση και εν συνεχεία να υποχρεώσουν τα μέρη που φέρουν την ευθύνη για τη ρύπανση να πληρώσουν για την αποκατάσταση μέσω μίας διαδικασίας απόδοσης ευθυνών είτε δύνανται να υποχρεώσουν τα υπεύθυνα μέρη να αναλάβουν άμεσα την αποκατάσταση.

Όσον αφορά στις διαφορές μεταξύ του CERCLA και της παρούσας πρότασης, οι κυριότερες είναι ότι ο CERCLA είναι ένα πρόγραμμα αναδρομικής εφαρμογής, συνεπάγεται δηλαδή ευθύνη και για απόβλητα τα οποία είχαν διατεθεί νομίμως πριν να τεθεί σε ισχύ. Προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι σκοποί της παρούσας ανάλυσης και δεδομένου ότι η πρόταση δεν είναι αναδρομικής εφαρμογής, δεν ελήφθη υπόψη ο αναδρομικός χαρακτήρας του CERCLA, ήτοι υπολογίστηκαν αποκλειστικά και μόνο οι δαπάνες που σχετίζονται με τον καθαρισμό τοποθεσιών που υπέστησαν ρύπανση από απόβλητα τα οποία διατέθηκαν αποκλειστικά και μόνο μετά από τη στιγμή κατά την οποία ετέθη σε ισχύ το πρόγραμμα.

Βάσει των ανωτέρω, οι υπολογισμοί για τις ετήσιες χρηματοοικονομικές δαπάνες που σχετίζονται με την πρόταση παρατίθενται στον πίνακα που έχει καταχωρηθεί στο τέλος του παρόντος σημείου [25], εκτός των διαφορών μεταξύ του CERCLA και της παρούσας πρότασης εκτός της αναδρομικότητας (εννοείται ότι οι επιπτώσεις των άλλων διαφορών εξετάζονται εν συνεχεία).

[25] Προέρχεται κυρίως από το έργο Πληρώνοντας το λογαριασμό για τους καθαρισμούς του Υπερταμείου, Katherine Probst και άλ., Πηγές του μέλλοντος, 1995. Ο εκδοτικός αυτός οίκος δημοσίευσε επίσης μία πιο πρόσφατη μελέτη (Ιούλιος 2001) σχετικά με το μελλοντικό κόστος του Υπερταμείου της Katherine Probst και άλ., «Το μέλλον του Υπερταμείου, τί θα κοστίζει;» που επίσης χρησιμοποιήθηκε. Η τελευταία αυτή μελέτη τονίζει τη σχετική σταθερότητα και διατήρηση των δαπανών που σχετίζονται με το Υπερταμείο παρά την πάροδο του χρόνου και αφήνει ως εκ τούτου να εννοηθεί ότι η προσέγγισή μας σε ό,τι αφορά τους υπολογισμούς είναι αξιόπιστη. Οι νέες τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση προστίθενται με σταθερό και σημαντικό ρυθμό και ως εκ τούτου θεωρήσαμε ότι κατά το μάλλον ή ήττον θα παραμείνει σταθερό το κόστος καθαρισμού με την πάροδο του χρόνου.

Ο πίνακας συνοψίζει τρία σενάρια, μία βασική περίπτωση, μία υψηλή περίπτωση και μία χαμηλή περίπτωση. Η πρώτη βασίζεται στο διαχωρισμό μεταξύ των χρηματοοικονομικών δαπανών που σχετίζονται με την "παλαιά ρύπανση" (ήτοι τη ρύθμιση που έχουν προκαλέσει δραστηριότητες που προηγήθηκαν της θέσπισης του Υπερταμείου) και με την "νέα ρύπανση" (ήτοι τη ρύπανση που προκάλεσαν δραστηριότητες που έπονται της θέσπισης του Υπερταμείου) στον κατάλογο των τοποθεσιών εθνικής προτεραιότητας του Υπερταμείου, όπως πρόσφατα έχουν αυτές χαρακτηριστεί. Ο διαχωρισμός αυτός είναι περίπου 1/3 για τις "νέες ρυπάνσεις" και 2/3 για την "παλαιά ρύπανση". Η υψηλότερη περίπτωση εικάζει ότι οι "παλαιές" τοποθεσίες και οι "νέες" τοποθεσίες μοιράζονται 50-50%. Η χαμηλή περίπτωση θεωρεί ότι οι πολιτικές περί ευθύνης όντως έχουν σοβαρές και ταχείες σχετικά επιπτώσεις σε ό,τι αφορά την επιβράδυνση της δημιουργίας νέων τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση. Εν τοιαύτη περιπτώσει θεωρείται ότι οι "νέες τοποθεσίες" αντιπροσωπεύουν σταθερά περίπου το 20% του συνόλου.

Υφίστανται σοβαροί λόγοι να θεωρηθεί η βασική περίπτωση ως η πλέον εύλογος για το άμεσο μέλλον [26], αλλά η υψηλή και η χαμηλή περίπτωση προσφέρουν δυνατότητες χρήσιμης ανάλυσης των ευρημάτων.

[26] Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των δαπανών του Υπερταμείου σχετίζεται όντως με απόβλητα που είχαν εναποτεθεί πριν να τεθεί σε ισχύ. Ελάχιστοι λόγοι συντρέχουν να θεωρηθεί ότι αυτό θα μεταβληθεί στο άμεσο μέλλον παρά την τάση ενστικτώδους αποδοχής της εικασίας ότι το μερίδιο των δαπανών που σχετίζονται με «νέες» τοποθεσίες αναμένεται σύντομα να αυξηθεί θεαματικά. Αυτό ερμηνεύεται από τον τρόπο με τον οποίο ανακαλύπτονται οι τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση και (τουλάχιστον ορισμένες εξ αυτών) καλύπτονται από το Υπερταμείο. Η Katherine Probst και άλ. περιγράφουν την κατάσταση αυτή ως εξής στο βιβλίο τους του 2001 με τίτλο Το μέλλον του Υπερταμείου: Τί θα κοστίζει: «Οι πληροφορίες σχετικά με τις τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση είναι ανεπαρκείς και δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρεις για σειρά λόγων. Εν μέρει δεν συμφέρει τους ιδιοκτήτες της τοποθεσίας να παραθέσουν πληροφορίες σχετικά με τη ρύπανση που αυτή έχει υποστεί στους αρμόδιους κανονιστικής ρύθμισης. Ανάλογες πληροφορίες ενδεχομένως θα προκαλούσαν μείωση της αξίας της ιδιοκτησίας τους και θα τους επιβάρυναν με το κόστος του καθαρισμού. Ούτε συμφέρει τους διαχειριστές του ομοσπονδιακού κράτους ή τους αρμόδιους διαχείρισης του αντιστοίχου πολιτειακού προγράμματος να συμβάλουν στη δημιουργία γενικού και δημόσιου καταλόγου τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση εάν δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα αυτό». Αυτό αφήνει να εννοηθεί ότι όχι μόνο η διαδικασία εντοπισμού νέων τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση είναι αργή αλλά επίσης ότι, συνυπολογίζοντας τα δημόσια στοιχεία για το Υπερταμείο, πολλές από τις εντοπιζόμενες τοποθεσίες δεν καταχωρούνται για καθαρισμό για μεγάλη χρονική περίοδο. Αυτή η συνολική εικόνα μοιάζει να επιβεβαιώνεται από τις πληροφορίες που παρατίθενται στην έκθεση της Γενικής Υπηρεσίας Λογαριασμών του Νοεμβρίου 1998 με τίτλο Επικίνδυνα απόβλητα: Κίνδυνοι που δεν έχουν αντιμετωπισθεί σε πολλές από τις πιθανές τοποθεσίες του Υπερταμείου, εκείνη την περίοδο 85% των τοποθεσιών που ενδεχομένως θα μπορούσαν να επιλεγούν προκειμένου να συμπεριληφθούν στον κατάλογο των εθνικών προτεραιοτήτων (Υπερταμείο) είχαν ήδη ανακαλυφθεί πριν από το 1990. 42% εξ αυτών είχε ανακαλυφθεί πριν το 1985. Η ίδια έκθεση θεωρεί ότι, από τον Οκτώβριο του 1997, 1.789 τοποθεσίες που είχαν ήδη εντοπισθεί θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμες για να συμπεριληφθούν στους καταλόγους του Υπερταμείου. Ο RFF θεωρεί ότι από το 2001 και μέχρι το 2009 θα προστίθενται ετησίως στο Υπερταμείο 23 με 49 τοποθεσίες. Εάν λάβουμε το μέσο όρο του ως άνω φάσματος (36) και θεωρήσουμε ότι και οι 1.789 τοποθεσίες κατά πάσα πιθανότητα θα καταλήξουν στο Υπερταμείο, θα χρειαστούν περίπου 50 χρόνια για να αντιμετωπιστεί το δυναμικό αυτό που ήδη επιβαρύνει τις καθυστερήσεις. Προφανώς κάποια στιγμή στο μέλλον όλες οι τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση θα είναι «νέες». Εντούτοις, για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης, εξακολουθεί να φαίνεται πιθανότερη η βασική περίπτωση, κατά πρώτον επειδή η ως άνω συζήτηση αφήνει να εννοηθεί ότι είναι πιθανόν για μεγάλο χρονικό διάστημα να εξακολουθήσει να ισχύει η κατανομή 1/3-2/3 και κατά δεύτερον επειδή η εισαγωγή των διατάξεων περί ευθύνης ενδέχεται να οδηγήσει σε καλύτερη πρόληψη και ως εκ τούτου να περιορίσει τα επίπεδα ρύπανσης μελλοντικά (εικασία που συνυπολογίζεται στη χαμηλή περίπτωση).

Ενδεχομένως αυτό να προκαλεί την εντύπωση υψηλών δαπανών, αλλά οι συναφείς δαπάνες δεν θα εξαφανιστούν απλώς και μόνο επειδή δεν θα υπάρχει νομοθεσία της Κοινότητας για την ευθύνη. Οι δαπάνες αυτές είναι πραγματικές, και σχετίζονται με περιβαλλοντική ζημία που θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να παρατηρηθεί εφόσον δεν θεσπιστεί νομοθεσία περί ευθύνης. Είναι εξάλλου βέβαιο ότι το κοινωνικό κόστος θα είναι υψηλότερο εάν δεν εφαρμοστεί το κατάλληλο καθεστώς περί ευθύνης, δεδομένης της έλλειψης αποτελεσματικών κινήτρων υπέρ της πρόληψης.

Οι συνολικές δαπάνες (βασική περίπτωση) θα πρέπει να είναι χαμηλότερες του 1,5% των συνολικών δαπανών στην Κοινότητα για την προστασία του περιβάλλοντος ήτοι να αντιπροσωπεύουν ποσοστό χαμηλότερο του 0,02% του ακαθάριστου εσωτερικού προϊόντος (ΑΕΠ). Και δεδομένου ότι απαιτείται ένα μέτρο για τις προσωπικές προσπάθειες, είναι διαφωτιστικό αν ληφθεί υπόψη ότι το κατά κεφαλήν κόστος είναι χαμηλότερο των 4 ευρώ (3 ευρώ εφόσον συνυπολογισθεί ο πληθυσμός των 12 χωρών που είναι υποψήφιες για προσχώρηση).

Μέχρις εδώ θεωρήσαμε ότι η μόνη σημαντική διαφορά μεταξύ του Υπερταμείου και της παρούσας πρότασης αφορούσε στην αναδρομικότητα. Ωστόσο, υφίστανται και πολλές άλλες καθοριστικής σημασίας διαφορές. Ορισμένες εξ αυτών ενδέχεται να μεταβάλουν το συνολικό ποσό των χρηματοοικονομικών δαπανών που υπολογίστηκαν ανωτέρω. Άλλες ενδέχεται να μεταβάλουν αποκλειστικά και μόνο την κατανομή των δαπανών μεταξύ των οικονομικών παραγόντων δίχως να επηρεάσουν εντούτοις το σύνολο. Για λόγους σαφήνειας οι επιρροές που ενδέχεται να επηρεάσουν τις συνολικές δαπάνες παρατίθενται κατωτέρω χωριστά από τις αντίστοιχες διαφορές που επηρεάζουν αποκλειστικά την κατανομή τους.

Παρατηρούνται τέσσερις καθοριστικής σημασίας διαφορές που ενδέχεται να μεταβάλουν τις συνολικές δαπάνες εν σχέση προς τους υπολογισμούς μας. Κατά πρώτον, το Υπερταμείο δεν καλύπτει τον καθαρισμό της ρύπανσης που προκαλούν εκλύσεις επικινδύνων ουσιών βάσει αδείας. Προβλέπει διασφαλίσεις έναντι πιθανών ευθυνών για ζημίες που προκαλούνται από εγκαταστάσεις ή έργα που λειτουργούν υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις άδειές τους, στους φυσικούς πόρους που έχουν χαρακτηρισθεί και εγκριθεί στις δηλώσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Δεν εφαρμόζεται επίσης στις ζημίες λόγω καταχωρημένων φυτοφαρμακευτικών προϊόντων. Η πρόταση προβλέπει εξαιρέσεις και διασφαλίσεις παρεμφερούς εμβέλειας [27] και υπερβαίνει τα όσα προβλέπει το Υπερταμείο δεδομένου ότι δεν καλύπτονται ζημίες που θεωρούνται απρόβλεπτες συναρτήσει των διαθέσιμων επιστημονικών εθνικών πληροφοριών κατά το χρόνο εκπομπής ή ανάληψης κάποιας δραστηριότητας. Επιπλέον, η μείωση των εσωτερικών δαπανών, ήτοι η επιπλέον εξαίρεση που προτείνει η Επιτροπή, αναμένεται να οδηγήσει σε καλύτερη εξισορρόπηση μεταξύ των στόχων για το περιβάλλον αφενός και των οικονομικών και κοινωνικών στόχων αφετέρου. Ιδιαίτερα, η πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει να εξασφαλίσει καλύτερα κίνητρα υπέρ της καινοτομίας δεδομένου ότι, σε αντίθεση προς το Υπερταμείο, δεν επιβαρύνει τις καινοτόμες δραστηριότητες αναδρομικά.

[27] Εκτός της περιπτώσεως των φυτοφαρμάκων. Ωστόσο, πολλές από τις συναφείς ζημίες μπορεί να θεωρηθούν διάχυτες και ως εκ τούτου δεν καλύπτονται από την παρούσα πρόταση.

Κατά δεύτερον, η προτεινόμενη προσέγγιση αξιολόγησης σε ό,τι αφορά τη βιοποικιλότητα βασίζεται λιγότερο στην οικονομική αξιολόγηση απ'ό,τι η αντίστοιχη διαδικασία του Υπερταμείου [28]. Όντως, η πρόταση της Επιτροπής βασίζεται περισσότερο στην αποκατάσταση, της οποίας το κόστος είναι ευκολότερο και φθηνότερο να υπολογιστεί απ'ό,τι οι οικονομικοί υπολογισμοί της αξίας των φυσικών πόρων. Σε αντίθεση με το Υπερταμείο, η πρόταση της Επιτροπής προτιμά ρητά τις εναλλακτικές λύσεις χαμηλότερου κόστους. Ως εκ τούτου, η διαφορά αυτή αναμένεται ότι θα συνεπάγεται επίσης χαμηλότερες δαπάνες για την παρούσα πρόταση συγκριτικά με τους υπολογισμούς μας (και το Υπερταμείο).

[28] Το Υπουργείο Εσωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών πρόσφατα πρότεινε να μεταβληθεί η προσέγγιση του Υπερταμείου. Η προσφάτως προταθείσα μέθοδος αξιολόγησης του Υπερταμείου ευθυγραμμίζεται περισσότερο προς την πρόταση της Επιτροπής και προκαλεί μικρότερους προβληματισμούς.

Τρίτον, ενώ οι υπολογισμοί μας εικάζουν ότι όλες οι δαπάνες καθαρισμού θα αποτελούν επιπρόσθετα έξοδα που θα προκληθούν από την παρούσα πρόταση, όπως αρχικά συνέβη με το Υπερταμείο, στην πραγματικότητα τα κράτη μέλη διαθέτουν ήδη νομοθεσία σχετικά με την ευθύνη για την απορρύπανση μολονότι η κάλυψη και η αυστηρότητα των εθνικών προγραμμάτων δεν μπορεί να συγκριθεί με τα αντίστοιχα στοιχεία της πρότασης και ποικίλλει ουσιαστικά ανάλογα με το κράτος μέλος [29]. Εν πάση περιπτώσει, ο συλλογισμός αυτός οδηγεί σαφώς σε μείωση των εξόδων εφαρμογής της πρότασης συγκριτικά προς τους προηγούμενους υπολογισμούς μας.

[29] Π.χ. η ήδη υφιστάμενη νομοθεσία των κρατών μελών δεν επιβάλλει στις δημόσιες αρχές γενικευμένη υποχρέωση απορρύπανσης και αποκατάστασης ακόμα και όταν είναι αδύνατον να εντοπισθεί ο υπαίτιος ή δεν είναι σε θέση να πληρώσει. Η πρόταση καλύπτει επίσης τις περιβαλλοντικές ζημίες με έναν πολύ συστηματικότερο τρόπο απ'ό,τι οι υφιστάμενες εθνικές προσεγγίσεις.

Τέταρτον, η πρόταση εξετάζει την ευθύνη σε περίπτωση ζημιών που προκαλούνται από δραστηριότητες ενώ η θεώρηση του Υπερταμείου βασίζεται στις επικίνδυνες ουσίες. Η προηγούμενη προσέγγιση είναι κατά τα φαινόμενα ευρύτερη απ'ό,τι η τελευταία αλλά στην πράξη οι δύο προσεγγίσεις θα πρέπει να οδηγούν σε παρεμφερή αποτελέσματα και, εφόσον οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν σταθεροί, σε παρεμφερείς δαπάνες. Αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι η «αρνητική» επίπτωση των περισσοτέρων δραστηριοτήτων στη δημόσια υγεία και το περιβάλλον οφείλεται πρωτίστως στην έκλυση επικίνδυνων ουσιών. Οι δραστηριότητες (και το επίπεδό τους) ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα πέραν όσων σχετίζονται με την έκλυση επικίνδυνων ουσιών. Ωστόσο, αυτό δεν αναμένεται να έχει ουσιαστική επίπτωση στα έξοδα που συνεπάγεται η παρούσα πρόταση δεδομένου ότι, αφετέρου, ισχύουν οι εξαιρέσεις που προβλέπουν οι οδηγίες πλαίσιο για τους οικότοπους και το νερό και, αφετέρου, το κόστος για την αντιμετώπιση της ζημίας στη βιοποικιλότητα αναμένεται να είναι μικρό μέρος του συνολικού κόστους.

Ως εκ τούτου, και αφού ληφθούν δεόντως υπόψη οι τέσσερις καθοριστικές διαφορές μεταξύ της πρότασης και του Υπερταμείου που είναι πιθανόν να έχουν επιπτώσεις στη συνολική κλίμακα των δαπανών, το συμπέρασμα είναι ότι ο συνδυασμός των επιπτώσεων συνεπάγεται μείωση των εξόδων που σχετίζονται με την παρούσα πρόταση συγκριτικά προς τους υπολογισμούς στον προαναφερόμενο πίνακα που αντιπροσωπεύει ένα ανώτερο όριο που θα ήταν εντελώς απίθανο να προσεγγιστεί.

Υφίστανται ακόμα δύο σημαντικές διαφορές που έχουν αποκλειστικά και μόνο επιπτώσεις στην κατανομή. Η πρώτη είναι ότι το Υπερταμείο αποδίδει ευθύνη σε ευρύ φάσμα πιθανών υπευθύνων μερών, από τους δημιουργούς και τους μεταφορείς των επικινδύνων ουσιών έως τους φορείς εκμετάλλευσης των χώρων υγειονομικής ταφής των αποβλήτων. Η πρότασης της Επιτροπής αποδίδει την ευθύνη αποκλειστικά και μόνο στους φορείς εκμετάλλευσης. Αυτό δεν θα μεταβάλλει τις συνολικές δαπάνες συγκριτικά προς το Υπερταμείο (δεδομένου ότι όταν μεταξύ των υπευθύνων μερών δεν συγκαταλέγονται ιδιώτες, η αρμόδια αρχή εξακολουθεί να έχει την υποχρέωση να εξασφαλίσει την αποκατάσταση) αλλά θα αυξήσει το μερίδιο των αρμόδιων αρχών στις αντίστοιχες δαπάνες.

Η δεύτερη διαφορά αυτού του είδους είναι ότι το Υπερταμείο προβλέπει από κοινού και εις όλον ευθύνη για όλες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ζημιά προκαλείται από πολλούς φορείς εκμετάλλευσης ενώ η παρούσα πρόταση επιτρέπει στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν είτε την από κοινού και εις όλον ευθύνη είτε την σύμμετρη ευθύνη [30]. Ως εκ τούτου, οι υπολογισμοί που αναφέρονται ανωτέρω βασίζονται στην από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνη. Αυτό το πρότυπο ευθύνης έχει θεωρηθεί μερικές φορές ότι διευκολύνει την ανάκτηση του κόστους από τους ιδιώτες που φέρουν την ευθύνη και ως εκ τούτου σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα απορρύπανσης και αποκατάστασης (και δαπανών) εν σχέσει προς την αναλογική ευθύνη. Ωστόσο, δεδομένου ότι η πρόταση αυτή υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι πραγματοποιείται ο καθαρισμός και η αποκατάσταση, (οι συνολικές) δαπάνες που προβλέπει το σύμμετρο πρότυπο θα πρέπει να είναι οι ίδιες με τις δαπάνες της από κοινού και εις όλον ευθύνης. Ωστόσο, στην τελευταία περίπτωση υπό φυσιολογικές συνθήκες αναμένεται ότι θα αυξηθεί το μέρος των δαπανών που θα καλυφθεί από τα ιδιωτικά μέρη ενώ το αντίθετο θα συμβεί εφόσον εγκριθεί ένα πρότυπο σύμμετρης ευθύνης.

[30] Εκτός των φορέων εκμετάλλευσης που είναι σε θέση να αποδείξουν ποιο μέρος της ζημίας τους αναλογεί. Οι ως άνω φορείς εκμετάλλευσης θεωρούνται υπεύθυνοι αποκλειστικά και μόνο για τις δαπάνες που σχετίζονται με το αντίστοιχο μέρος της ζημίας.

Η πραγματοποιηθείσα αξιολόγηση έθιξε επίσης το θέμα των άμεσων επιπτώσεων του κόστους στην εξωτερική ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Ανάλογες επιπτώσεις δεν αναμένεται να είναι σημαντικές. Κατά πρώτον, η ευθύνη θα ήταν απίθανο να επηρεάσει όλες τις εταιρείες οιουδήποτε κλάδου συστηματικά. Οι εταιρείες που εγκρίνουν τακτικές προληπτικής αντιμετώπισης και αποτελεσματικής αξιολόγησης του κόστους θα ήταν απίθανο να επιβαρυνθούν με σοβαρές δαπάνες λόγω ευθύνης και κατά συνέπεια η διεθνής ανταγωνιστικότητά τους θα παραμείνει άθικτη. Με άλλα λόγια επιμέρους εταιρείες είναι πιθανόν να θιγούν, θα ήταν όμως απίθανο να συμβεί αυτό με ολόκληρους βιομηχανικούς κλάδους, δεδομένου ότι σε έκαστον εξ αυτών θα υπάρχουν και εταιρείες που δεν θα πληγούν. Στις εταιρείες που δεν θα θιγούν εν συνεχεία αναμένεται να περιέλθουν οι εργασίες που θα απωλέσουν οι ανταγωνιστές τους που θα έχουν πληγεί από την ευθύνη. Τούτου λεχθέντος, σε τομείς των οποίων το ρυπογόνο δυναμικό είναι αδύνατο να περιοριστεί επειδή τα πάντα ήδη συμβαίνουν χρησιμοποιώντας τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες και πρακτικές, οι επιπτώσεις της ευθύνης ενδέχεται να είναι συστηματικές και να μεταφράζονται σε διαφοροποιήσεις του κόστους για ολόκληρο τον τομέα (εφόσον όλες οι υπόλοιπες συνθήκες παραμένουν σταθερές) [31] έναντι τρίτων χωρών που εφαρμόζουν ελαστικότερες πολιτικές εσωτερικού καταλογισμού.

[31] Οι υπόλοιποι παράγοντες σπανίως ταυτίζονται εντελώς και οι δαπάνες που σχετίζονται με τις πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος συχνά δεν έχουν καμία απολύτως σχέση συγκριτικά με άλλες διαφορές κόστους (π.χ. κόστος απασχόλησης, διαθεσιμότητα υποδομών, ...).

Κατά δεύτερον, ακόμα και με τις ουσιαστικά μεγαλύτερες επιπτώσεις του κόστους του Υπερταμείου, οι βιομηχανίες των Ηνωμένων Πολιτειών με υψηλότερο κόστος καθαρισμού [32] δεν εμφάνισαν οιαδήποτε υποβάθμιση της διεθνούς τους ανταγωνιστικότητας. Η χημική βιομηχανία αποτελεί καλό παράδειγμα που ερμηνεύει το φαινόμενο. Ενώ η βιομηχανία αυτή επωμίζεται το μεγαλύτερο μερίδιο (25%) των δαπανών απορρύπανσης του Υπερταμείου, το οποίο έγινε μάλιστα πολύ μεγαλύτερο ως προς το αντίστοιχο μερίδιο του δεύτερου τομέα που επηρεάζεται, οι δαπάνες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν ιδιαζόντως μικρό μέρος των κερδών της βιομηχανίας (περίπου 2% [33]). Υφίστανται κλάδοι όπου η σχετική επίπτωση του κόστους της απορρύπανσης στα κέρδη ή την προστιθέμενη αξία είναι σημαντικότερη, χαρακτηριστικότατο παράδειγμα εν προκειμένω αποτελεί ο κλάδος των εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Αυτό όμως οφείλεται περισσότερο στο γεγονός ότι αποτελεί πλέον χρόνιο φαινόμενο η χαμηλή κερδοφορία του εν λόγω κλάδου που κατά πάσα πιθανότητα οφείλεται περισσότερο σε διαρθρωτικούς παράγοντες παρά στις επιπτώσεις των περιβαλλοντικών δαπανών.

[32] Χημικές ουσίες, εξορυκτικές δραστηριότητες, πρώτες ύλες μετάλλων, ξυλεία και προϊόντα ξυλείας, μεταποιημένα μεταλλικά προϊόντα εξαιρουμένων των μηχανών και διύλιση πετρελαίου.

[33] Δεδομένα κερδών για το 1991 και 1992.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Το νόημα έκαστης κατηγορίας κόστους και ο τρόπος υπολογισμού των συναφών δαπανών επεξηγείται στις σημειώσεις του παρόντος πίνακα

5. Δημοσια διαβουλευση

Οι προπαρασκευαστικές εργασίες που οδήγησαν στη διατύπωση της πρότασης βασίζονται, μεταξύ άλλων, σε σειρά προηγούμενων πρωτοβουλιών επ'ευκαιρία των οποίων αναπτύχθηκε ευρύς διάλογος με τους ενδιαφερομένους. Μπορεί να αναφερθεί εν προκειμένω η Πράσινη Βίβλος που ενέκρινε η Επιτροπή το 1993 (COM(93) 47 τελικό), η κοινή ακρόαση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το ίδιο έτος, το ψήφισμα του Κοινοβουλίου για την ψήφιση κοινοτικής οδηγίας και η γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής το 1994 καθώς και η Λευκή Βίβλος για την περιβαλλοντική ευθύνη στις 9 Φεβρουαρίου 2000 [34]. Παράλληλα πραγματοποιήθηκε διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με το έγγραφο εργασίας που κοινοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2001 [35]. Οι προτάσεις που περιείχε το έγγραφο εργασίας αναθεωρήθηκαν βάσει της δημόσιας διαβούλευσης. Περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και την κατάληξή της παρατίθενται στο παράρτημα της αιτιολογικής έκθεσης.

[34] COM(2000) 66 τελικό. Η Λευκή Βίβλος προκάλεσε πολυάριθμα σχόλια εκ μέρους των κρατών μελών και ανά ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων μερών (Συνόψεις των ως άνω σχολίων παρατίθενται στην κάτωθι διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/environment/wel/main/index.cfm). Η Λευκή Βίβλος αποτέλεσε επίσης αντικείμενο γνώμης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (γνώμη της 12ης Ιουλίου 2000 (ΕΕ C 268, 19.9.2000, σ. 19.) και της Επιτροπής των Περιφερειών (γνωμοδότηση της 14ης Ιουνίου 2000 (ΕΕ C 317, 6.11.2000, σ. 28.). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν ενέκρινε επίσημη θέση για τη Λευκή Βίβλο, αλλά η επιτροπή περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και πολιτικής καταναλωτών ενέκρινε στις 12 Σεπτεμβρίου 2000 γνώμη για την επιτροπή νομικών υποθέσεων και εσωτερικής αγοράς σχετικά με τη Λευκή Βίβλο για την περιβαλλοντική ευθύνη (έγγρ. PE 290.139). Το Συμβούλιο Περιβάλλοντος συζήτησε επίσης το θέμα της περιβαλλοντικής ευθύνης τον Απρίλιο και τον Δεκέμβριο του 2000 (Βλ. ανακοινωθέντα τύπου του Συμβουλίου αριθ. 486 της 18ης Δεκεμβρίου 2000 (Έγγρ. αριθ. 14668/00).

[35] Το πλήρες κείμενο των υποβληθεισών εισηγήσεων (κατ'αρχήν στη γλώσσα του πρωτοτύπου), για τις οποίες δεν διατυπώθηκε αίτημα εμπιστευτικότητας παρατίθεται στην εξής διεύθυνση: (http://europa.eu.int/comm/environment/liability/legalstudy.htm).

Ωστόσο, είναι σαφές ότι θα ήταν αδύνατο να ληφθούν υπόψη όλες οι προτάσεις που διατύπωσαν τα ενδιαφερόμενα μέρη. Κατά πρώτον, οι απόψεις της βιομηχανίας και των περιβαλλοντικών μη κυβερνητικών οργανισμών (ΜΚΟ) εν προκειμένω είναι αντίθετες, το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται πράγμα που είναι και ακόμα σημαντικότερο, όσον αφορά τις προτάσεις τους. Ως εκ τούτου θα ήταν αδύνατο να συμφιλιωθούν προς τους στόχους και το σκεπτικό της πρότασης σύμφωνα με το οποίο αυτή θεωρείται απαραίτητη, και κατά συνέπεια δεν μπορούν να συμπεριληφθούν.

Όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι είναι αναγκαίο να θεσπισθεί κοινοτική πράξη για την ευθύνη. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι, στο πλαίσιο της ζημίας στο περιβάλλον, είναι ανάγκη να επιτραπεί στις ομάδες δημοσίου συμφέροντος και τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς να ενεργήσουν υπέρ του περιβάλλοντος δεδομένης της απουσίας ιδιοκτησιακού ενδιαφέροντος σε σχέση, για παράδειγμα, με τη βιοποικιλότητα.

Εντούτοις, η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένες από τις προτάσεις που διατύπωσαν οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί που ασχολούνται με το περιβάλλον δεν θα ήταν δυνατόν να ενσωματωθούν στην παρούσα πρόταση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του προτεινόμενου καθεστώτος. Όταν η Επιτροπή αναλαμβάνει νομοθετική δραστηριότητα είναι υποχρεωμένη να λάβει υπόψη όλα τα εμπλεκόμενα συμφέροντα και να προσπαθήσει να τα εξισορροπήσει συναρτήσει των επιδιωκόμενων περιβαλλοντικών στόχων και του ευρύτερου κοινωνικο-οικονομικού πλαισίου. Δεν θεωρήθηκε σκόπιμο εν προκειμένω να επιλεγεί καθεστώς πλήρους αναδρομικής εφαρμογής ή καθεστώς που θα συνεπαγόταν την ουσιαστική μεταβολή των συνήθων αρχών όσον αφορά το βάρος της απόδειξης και τα αίτια.

Οι παραδοσιακές μορφές ζημιών (τραυματισμοί και ζημίες σε εμπορεύματα) δεν καλύπτονται από την πρόταση, μολονότι η Λευκή Βίβλος για την περιβαλλοντική ευθύνη ήταν αντίθετης γνώμης. Ποικίλοι λόγοι συνέβαλαν στην αλλαγή αυτή. Κατά πρώτον, δεν φαίνεται αναγκαίο να καλυφθούν οι παραδοσιακές μορφές ζημιών από το προτεινόμενο πρόγραμμα, τουλάχιστον κατ'αρχήν, προκειμένου να επιτευχθούν φιλόδοξοι περιβαλλοντικοί στόχοι και να εφαρμοστούν ουσιαστικά οι αρχές πρόληψης και η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει". Κατά δεύτερον, οι παραδοσιακές μορφές ζημιών μπορούν να ρυθμιστούν κανονιστικά αποκλειστικά και μόνο μέσω της αστικής ευθύνης [36]. Τα εθνικά νομοθετικά συστήματα (νομοθεσία και νομολογία) είναι δεόντως ανεπτυγμένα όσον αφορά τις παραδοσιακές μορφές ζημιών, που αποτελούν το κατ'εξοχήν θέμα τους. Εντούτοις, οι πρόσφατες και οι μελλοντικές εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο όσον αφορά το θέμα αυτό ενδέχεται να οδηγήσουν την Επιτροπή να επανεξετάσει το ζήτημα, ιδίως εάν η Κοινότητα επιθυμεί να προσχωρήσει στη διεθνή νομοθεσία περί αστικής ευθύνης που συμπληρώνει τις διεθνείς συμφωνίες για το περιβάλλον. Επιβάλλεται να σημειωθεί, ωστόσο, ότι οι ως άνω επιμέρους τομεακές διεθνείς πρωτοβουλίες [37] ενίοτε απάδουν, με αποτέλεσμα επί του παρόντος να δυσχεραίνεται η διαμόρφωση γενικής στάσης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάληψης αναλόγων πρωτοβουλιών εκ μέρους της Κοινότητας. Το θέμα επιβάλλεται να εξεταστεί περαιτέρω συναρτήσει των εξελίξεων που λαμβάνουν χώρα σε διεθνές επίπεδο.

[36] Βλ. τη μελέτη που αφορά την επισκόπηση των προσφάτων εξελίξεων στις νομοθεσίες περί περιβαλλοντικής ευθύνης στα κράτη μέλη καθώς και σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη σε ορισμένες από τις χώρες του ΟΟΣΑ (http://europa.eu.int/comm/environment/liability/legalstudy.htm), η οποία διευκρινίζει ότι στις περισσότερες χώρες, οι τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση και κατά περίπτωση, οι ζημίες στη βιοποικιλότητα, μέχρι σήμερα, ως επί το πλείστον, αποτέλεσαν θέματα του δημοσίου/διοικητικού δικαίου, ενώ οι ζημίες σε άτομα και ιδιοκτησίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ιδιωτικού αστικού δικαίου. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολο να εξασφαλιστεί ένα κοινό νομικό πλαίσιο τόσο για την αστική όσο και για την δημόσια/διοικητική ευθύνη. Αυτός ο λόγος ερμηνεύει επίσης για ποιο λόγο η παρούσα πρόταση δεν καλύπτει τις παραδοσιακές μορφές ζημιών.

[37] Υφίσταται πράξη τομεακού χαρακτήρα που μολονότι υπεγράφη δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ, πρόκειται για το Πρωτόκολλο της Βασιλείας του 1999 σχετικά με την ευθύνη και την αντιστάθμιση ζημιών που οφείλονται στη διαμεθοριακή διακίνηση επικινδύνων αποβλήτων και τη διάθεσή τους. Υφίστανται και πολλές άλλες υπό εξέλιξη ή μελλοντικές πρωτοβουλίες όπως η πράξη σχετικά με την κοινή ευθύνη δυνάμει της Σύμβασης του Ελσίνκι του 1992 με θέμα τις διαμεθοριακές επιπτώσεις των βιομηχανικών ατυχημάτων (Σύμβαση TEIA) και της Σύμβασης του Ελσίνκι του 1992 για την προστασία και τη χρήση των διαμεθοριακών υδατίνων ρευμάτων και των διεθνών λιμνών (Σύμβαση για την προστασία των υδάτων) και α) ενδεχομένως (μεσοπρόθεσμα) μέσα σχετικά με την ευθύνη δυνάμει της Σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα και το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης σχετικά με την βιοασφάλεια. Για λόγους πληρότητας μπορεί να πραγματοποιηθεί επίσης αναφορά στο μόνο υφιστάμενο οριζόντιο διεθνές καθεστώς για την περιβαλλοντική ευθύνη, ήτοι τη Σύμβαση του Λουγκάνο του 1993 σχετικά με την αστική ευθύνη για τις ζημίες που οφείλονται σε δραστηριότητες επικίνδυνες για το περιβάλλον. Η Σύμβαση αυτή ωστόσο, δεν έχει τεθεί ακόμη σε ισχύ και δεν θεωρείται πιθανό να προσχωρήσει σε αυτήν η Κοινότητα στο άμεσο μέλλον.

Όσον αφορά την οικονομική ασφάλεια, το προτεινόμενο καθεστώς δεν την καθιστά υποχρεωτική. Το κλειστό πεδίο για τις επικίνδυνες δραστηριότητες, ο περιορισμός σε ορισμένους φυσικούς πόρους και ο περιορισμός στις σοβαρές ζημίες συμβάλλουν από κοινού στο να καταστούν οι κίνδυνοι που πρόκειται να καλυφθούν από το καθεστώς αυτό αρτιότερα υπολογίσιμοι και διαχειρίσιμοι. Το προτεινόμενο καθεστώς, εξασφαλίζει τη δέουσα ελαστικότητα κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής, δεδομένου ότι σαφώς συνεπάγεται ορισμένες καινοτομίες για τους ασφαλιστικούς φορείς και τους λοιπούς φορείς εξασφάλισης χρηματοοικονομικών εγγυήσεων.

Επιβάλλεται να σημειωθεί ότι όσον αφορά τον ορισμό της βιοποικιλότητας για τους σκοπούς της παρούσας πρότασης ο ορισμός της "βιολογικής ποικιλότητας" στο άρθρο 2 της Σύμβασης σχετικά με τη βιοποικιλότητα δεν μπορούσε να θεωρηθεί στο παρόν στάδιο ως κατάλληλο υπόβαθρο για το προτεινόμενο καθεστώς σχετικά με την ευθύνη όσον αφορά στους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Ο ορισμός της Σύμβασης υπερβαίνει τα οικολογικά ενδιαιτήματα και τα είδη και βασίζεται στις ιδιότητες της "ποικιλότητας" με αποτέλεσμα να μπορεί να θεωρηθεί ότι η βλάβη της βιολογικής ποικιλότητας καλύπτει και τη ποικιλότητα μεταξύ των έμβιων οργανισμών. Ανάλογη προσέγγιση θα έθιγε ένα λεπτό θέμα σχετικά με το βαθμό στον οποίο μπορεί να ποσοτικοποιείται μία ζημία και σχετικά με το ποιο θα ήταν το κατώτερο όριο ζημιών που συνεπάγεται ευθύνη [38]. Τα ως άνω αναφέρονται υπό την επιφύλαξη οιωνδήποτε άλλων εξελίξεων σχετικά με το θέμα αυτό ιδίως στο πλαίσιο της εφαρμογής της Σύμβασης για την Βιολογική Ποικιλία και το Πρωτόκολλο σχετικά με τη Βιοασφάλεια.

[38] Κρίνεται σκόπιμο να σημειωθεί ότι αντίστοιχα θέματα έχουν θιγεί στο πλαίσιο της Διακυβερνητικής επιτροπής για το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης σχετικά με την Βιοασφάλεια (βλ. το σημείωμα του Εκτελεστικού Γραμματέα σχετικά με την "Ευθύνη και αποκατάσταση των ζημιών που οφείλονται στη διαμεθοριακή διακίνηση εμβίων τροποποιημένων οργανισμών. Επισκόπηση των υφισταμένων αντιστοίχων μέσων και ταξινόμηση στοιχείων" [UNEP/CBD/ICCP/2/3 - παράγραφος 77, σ. 24] - http://www.biodiv.org/biosafety/mtg-iccp-02.asp).

Η Επιτροπή έχει υπόψη, εν πάση περιπτώσει, ότι η άσκηση νομοθετικών δραστηριοτήτων, ιδίως σε ανάλογο τομέα, μπορεί να είναι μόνο μία διαδικασία διαλογικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της οποίας η συγκεντρούμενη πείρα κατά την εφαρμογή του προγράμματος και των νέων νομικών και τεχνικών εξελίξεων για το θέμα θα πρέπει να επανεξετάζεται και να οδηγεί στην κατά περίπτωση βελτίωση του ισχύοντος καθεστώτος.

6. Περιεχομενο τησ προτασησ

6.1. Άρθρο 1 - Στόχος

Η πρόταση αποσκοπεί στην καθιέρωση πλαισίου βάσει της περιβαλλοντικής ευθύνης δυνάμει του οποίου να προλαμβάνονται ή να αποκαθιστώνται οι περιβαλλοντικές ζημίες.

6.2. Άρθρο 2 - Ορισμοί

Επιβάλλεται να διατυπωθούν σαφείς ορισμοί για τις έννοιες που είναι καθοριστικής σημασίας για την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή του προγράμματος σύμφωνα με την πρόταση.

Η σοβαρή περιβαλλοντική ζημία θα πρέπει να ορίζεται στο μέτρο του δυνατού με αναφορά στις αντίστοιχες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας για το περιβάλλον - οδηγίες πλαίσιο για τους οικοτόπους και το νερό - ώστε τα κοινά κριτήρια να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να προαχθεί η ενιαία εφαρμογή αυτών. Εντούτοις επιβάλλεται να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές καταστάσεις κατά τις οποίες οι προαναφερθείσες οδηγίες προβλέπουν ορισμένες παρεκκλίσεις όσον αφορά το επίπεδο προστασίας για το περιβάλλον. Η βιοποικιλότητα πρέπει επίσης να οριστεί με αναφορά στις περιοχές προστασίας ή διατήρησης που έχουν χαρακτηριστεί δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας ή των διατάξεων που θεσπίζονται σε χαμηλότερο επίπεδο όσον αφορά τη διαφύλαξη της φύσης. Η σοβαρή περιβαλλοντική ζημία θα πρέπει επίσης να καλύπτει καταστάσεις κατά τις οποίες υφίστανται σοβαροί άμεσοι ή έμμεσοι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία εφόσον απορρέουν από τη ρύπανση των εδαφών.

Οι ζημίες στο νερό, το έδαφος και τους οικοτόπους συνεπεία συμπτωματικής ή εσκεμμένης απελευθέρωσης ουσιών, υλικών ή ακτινοβολιών, στον αέρα θα πρέπει να περιληφθούν στην έννοια της ζημίας δεδομένου ότι ανάλογα αεροφερόμενα στοιχεία μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή περιβαλλοντική ζημία κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας.

6.3. Άρθρο 3 - Πεδίο εφαρμογής (σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι)

Επιβάλλεται να καλυφθούν οι δραστηριότητες απασχόλησης που συνεπάγονται κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Οι δραστηριότητες πρέπει να χαρακτηριστούν, κατ'αρχήν, με αναφορά στην αντίστοιχη κοινοτική νομοθεσία η οποία προβλέπει κανονιστικές απαιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων για τις οποίες θεωρείται ότι η κατάλληλη καταχώρηση ή επιβολή διαδικασιών έκδοσης αδείας, σε σχέση με ορισμένες δραστηριότητες ή πρακτικές συνεπάγεται άμεσους ή έμμεσους κινδύνους για τον άνθρωπο και το περιβάλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση θα πρέπει να καλύπτει, όσον αφορά τις επικίνδυνες ουσίες ή παρασκευάσματα, οργανισμούς και μικροοργανισμούς, ενώ όσον αφορά τα προϊόντα φυτοπροστασίας και τα βιοκτόνα, την παραγωγή, την χρήση και την ελευθέρωσή τους στο περιβάλλον.

Επιβάλλεται επίσης να αποδοθεί η δέουσα σημασία στις αντίστοιχες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας για τις μεταφορές οι οποίες χαρακτηρίζουν τα επικίνδυνα ή ρυπογόνα εμπορεύματα που σχετίζονται με τους στόχους της παρούσας πρότασης. είναι σκόπιμο στο πλαίσιο αυτό να διευρυνθούν οι ως άνω διατάξεις και να καλύψουν άλλα μεταφορικά μέσα ελλείψει ειδικότερων κοινοτικών διατάξεων. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη την ύπαρξη ειδικής κοινοτικής νομοθεσίας για τα προϊόντα φυτοπροστασίας και τα βιοκτόνα καθώς και τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς και μικροοργανισμούς, επιβάλλεται να καλύπτονται όλες οι δραστηριότητες μεταφορών που αφορούν τα ως άνω στοιχεία άσχετα με το κατά πόσον είναι δυνατή η κάλυψη τους από τις προαναφερόμενες αντίστοιχες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας για τις μεταφορές. Το γεγονός ότι επί του παρόντος δεν καλύπτονται ρυθμιστικά από την κοινοτική νομοθεσία περί των μεταφορών όλα τα μεταφορικά μέσα ή το γεγονός ότι οι μεταφορές σε μεγάλο βαθμό δεν ρυθμίζονται κανονιστικά από ειδική νομοθεσία σχετικά με τα προϊόντα φυτοπροστασίας και τα βιοκτόνα ή με τους γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς και μικροοργανισμούς είναι άσχετο προς τους στόχους της παρούσας πρότασης δεδομένου ότι η μεταφορά αναλόγων προϊόντων, οργανισμών και μικροοργανισμών συνεπάγεται κίνδυνο, άμεσο ή έμμεσο, για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον.

Η πρόταση αυτή επιβάλλεται επίσης να ισχύει, σε σχέση με τις σοβαρές ζημίες στη βιοποικιλότητα, για οιαδήποτε δραστηριότητα απασχόλησης εκτός εκείνων που ήδη άμεσα ή έμμεσα χαρακτηρίζονται με αναφορά στην κοινοτική νομοθεσία ως συνεπαγόμενες άμεσο ή έμμεσο κίνδυνο για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον.

Υφίσταται σειρά διεθνών συμβάσεων σχετικά με το θέμα της αστικής ευθύνης όσον αφορά ειδικούς τομείς όπως η ρύπανση από το πετρέλαιο ή οι ζημίες από την πυρηνική ενέργεια. Τα περισσότερα από τα κράτη μέλη έχουν προσχωρήσει στις συμβάσεις αυτές, οι οποίες, μολονότι δεν συνεπάγονται απαραίτητα τη θέσπιση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την παρούσα πρόταση, έχουν το πλεονέκτημα να εξασφαλίζουν εναρμόνιση σε παγκόσμιο ή περιφερειακό επίπεδο. Δεδομένου ότι οι ως άνω συμβάσεις έχουν και κάποια μειονεκτήματα, η Κοινότητα θα πρέπει, σύμφωνα με το καθήκον που έχει για την προαγωγή ορισμένων μέτρων σε διεθνές επίπεδο για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ή παγκόσμιων προβλημάτων του περιβάλλοντος (άρθρο 174 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ), να προσπαθήσει να βελτιώσει τις υφιστάμενες διεθνείς ρυθμίσεις. Κατόπιν της πετρελαιοκηλίδας που δημιουργήθηκε με το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Erika, η Κοινότητα δεσμεύτηκε να βελτιώσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη λειτουργία του διεθνούς ταμείου αποζημιώσεων για την αντιμετώπιση της πετρελαϊκής ρύπανσης σε ό,τι αφορά τα θέματα ευθύνης [39]. Μετά από την επισκόπηση της λειτουργίας του ως άνω ταμείου στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Ναυσιπλοΐας, η Κοινότητα καλείται να αποφασίσει εάν τα επιτευχθέντα αποτελέσματα στο ως άνω πλαίσιο κρίνονται ικανοποιητικά ή όχι. Σε περίπτωση δεν κρίνονται ικανοποιητικά θα πρέπει να αποδοθεί η δέουσα σημασία στην ανάληψη ειδικής κοινοτικής πρωτοβουλίας για το θέμα αυτό.

[39] Βλ. COM(2000) 802 τελικό της 6.12.2000.

Ως εκ τούτου, ιδιαίτερη σημασία επιβάλλεται να αποδοθεί στην υφιστάμενη νομοθεσία ΕΚΑΕ και στις αντίστοιχες συμβάσεις για τον τομέα των πυρηνικών ζημιών, των ζημιών από πετρελαϊκή ρύπανση και των ζημιών που προκαλεί η μεταφορά επικινδύνων και επιβλαβών ουσιών καθώς και επικίνδυνων εμπορευμάτων.

Στις περιπτώσεις για τις οποίες η κοινοτική νομοθεσία έχει ήδη καθιερώσει κανονιστικό πλαίσιο με στόχο μεταξύ άλλων την πρόληψη ατυχημάτων [40], οι εν λόγω λεπτομερείς κανονιστικές απαιτήσεις δεν θα πρέπει να διαταραχθούν από το προτεινόμενο καθεστώς το οποίο αποσκοπεί στην συμπλήρωση των ήδη υφισταμένων ρυθμίσεων και όχι στην υποκατάστασή τους.

[40] Βλ. οδηγία 96/61/EΚ του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1996 σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (ΕΕ L 257, 10.10.1996, σ. 26.) και της οδηγίας 96/82/EΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζομένων με επικίνδυνες ουσίες (ΕΕ L 10, 14.1.1997, σ. 13.).

Το προτεινόμενο καθεστώς, το οποίο δεν προβλέπει πρόσθετους κανόνες για τις αντιφάσκουσες νομοθετικές διατάξεις όταν διευκρινίζει τις εξουσίες των αρμοδίων αρχών, ισχύει υπό την επιφύλαξη των κανόνων της διεθνούς νομολογίας ως παρατίθεται, μεταξύ άλλων, στον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 44/2001 της 22ας Δεκεμβρίου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις) [41]. Δεδομένου του πεδίου εφαρμογής της πρότασης και της εξαίρεσης από αυτό των παραδοσιακών ζημιών, δεν είναι δυνατό να προκύψει οιοδήποτε θέμα συμβιβάσιμου σε σχέση με τους νόμους που αφορούν την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στους τόπους εργασίας. Αυτό ισχύει όσον αφορά την αντίστοιχη κοινοτική νομοθεσία στον τομέα της ευθύνης για τα προϊόντα [42] και της ασφάλειας για τα προϊόντα [43] που δεν καλύπτει τις ζημίες του περιβάλλοντος. Η νομοθεσία σχετικά με την ευθύνη για τα προϊόντα και την ασφάλεια για τα προϊόντα κατά συνέπεια είναι πλήρως εφαρμοστέα. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει κίνδυνος αλληλοεπικαλύψεων, δεν συντρέχουν λόγοι να προβλεφθούν ειδικές διατάξεις στην πρόταση με στόχο τη διευκρίνιση της σχέσης μεταξύ της συγκεκριμένης πρότασης και των λοιπών νομοθετικών διατάξεων.

[41] ΕΕ L 12, 16.1.2001, σ. 1.

[42] ΕΕ L 210, 7.8.1985, σ. 29. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 1999/34/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαΐου 1999 (ΕΕ L 141, 4.6.1999, σ. 20).

[43] Οδηγία 92/59/EΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1992 για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων (ΕΕ L 228, 11.8.1992, σ. 24).

Τέλος, επιβάλλεται να διευκρινιστεί ότι η πρόταση δεν καλύπτει τη διάχυτη ρύπανση και τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται αποκλειστικά και μόνο για λόγους εθνικής ασφάλειας.

6.4. Άρθρο 4 - Πρόληψη

Πέραν των επιπτώσεων που αναμένεται να έχει το προτεινόμενο καθεστώς λόγω πρόληψης [44], είναι επίσης ανάγκη να διαμορφωθεί κανονιστικό πλαίσιο για τη λήψη ειδικών προληπτικών μέτρων εφόσον υφίσταται άμεσος κίνδυνος για περιβαλλοντικές ζημίες. Η πρόληψη στο πλαίσιο αυτό συνεπάγεται ότι η αρμόδια αρχή είτε υποχρεώνει τον αντίστοιχο φορέα εκμετάλλευσης να λάβει τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα είτε λαμβάνει η ίδια τα μέτρα αυτά, οπωσδήποτε εφόσον δεν τα πράττει ο αντίστοιχος φορέας εκμετάλλευσης. Εφόσον ο φορέας εκμετάλλευσης έχει υπόψη ή θα έπρεπε να έχει υπόψη άμεσο κίνδυνο, έχει την υποχρέωση να δράσει πάραυτα δίχως να περιμένει από την αρμόδια αρχή να του το επιβάλλει. Σε περίπτωση που τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνει ο φορέας εκμετάλλευσης δεν είναι αποτελεσματικά, ο αντίστοιχος φορέας εκμετάλλευσης έχει την υποχρέωση να ενημερώνει την αρμόδια αρχή σχετικά με τη διαμορφωθείσα κατάσταση.

[44] Αυτή είναι η προληπτική επίπτωση που σχετίζεται με την ευθύνη από οικονοιμκή σκοπιά (βλ. τμήμα 2 ανωτέρω).

6.5. Άρθρο 5 - Αποκατάσταση (σε συνδυασμό με το παράρτημα ΙΙ)

Η αποκατάσταση στο πλαίσιο του προτεινόμενου καθεστώτος συνεπάγεται ότι η αρμόδια αρχή είτε ζητεί από τον αντίστοιχο φορέα εκμετάλλευσης να λάβει τα απαραίτητα μέτρα αποκατάστασης ή λαμβάνει η ίδια ανάλογα μέτρα εφόσον δεν λαμβάνονται από τον αντίστοιχο φορέα εκμετάλλευσης. Η αποκατάσταση επιβάλλεται να λαμβάνει χώρα κατά τρόπο αποτελεσματικό και εξασφαλίζοντας ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι επιτυγχάνονται σύμφωνα με τα ελάχιστα κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να προσδιορίζονται και να επιλέγονται τα μέτρα αποκατάστασης. Κατά κανόνα η αξία της ζημίας πρέπει να είναι ίση με το κόστος των λαμβανομένων μέτρων αποκατάστασης ώστε να μην είναι απαραίτητη οιαδήποτε οικονομική αξιολόγηση. Ωστόσο, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν, κατά περίπτωση, μεθόδους οικονομικής αξιολόγησης. Η έρευνα που εκτελείται στο πλαίσιο των προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης της Κοινότητας μπορεί να παράσχει πολύτιμες πληροφορίες και μέσα όσον αφορά τον χαρακτηρισμό και την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών ζημιών. Η ενεργή συνεργασία του φορέα εκμετάλλευσης και άλλων ενδιαφερομένων μερών, εφόσον αυτό είναι απαραίτητο, αναμένεται ότι θα συμβάλλει στην ουσιαστική αξιοποίηση των δαπανών για τα λαμβανόμενα μέτρα.

Ενίοτε ενδέχεται να σημειωθούν πολλές περιβαλλοντικές ζημίες στο αυτό σύντομο χρονικό διάστημα. Σε ανάλογη περίπτωση, η αρμόδια αρχή πρέπει να έχει το δικαίωμα να αποφασίσει ποια από αυτές τις περιβαλλοντικές ζημίες θα πρέπει να αποκατασταθεί κατά πρώτον. Προκειμένου να καταλήξει σε ανάλογη απόφαση, η αρμόδια αρχή θα πρέπει να έχει εξετάσει, μεταξύ άλλων, τη φύση, την έκταση, την σοβαρότητα και τις δυνατότητες φυσικής ανάκαμψης στις επιμέρους περιπτώσεις περιβαλλοντικών ζημιών.

6.6. Άρθρο 6 - Συμπληρωματικές διατάξεις σε σχέση με την πρόληψη και την αποκατάσταση

Δεδομένης της σημασίας που έχει η ορθή πρόληψη και αποκατάσταση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα αποκατάστασης ή πρόληψης στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι αδύνατη η εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει". Σε ανάλογες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη καλούνται να υιοθετήσουν τις διατάξεις που κρίνουν απαραίτητες και εφόσον συνάδουν προς τα αντίστοιχα νομικά τους συστήματα, υπό την προϋπόθεση ότι τοιουτοτρόπως θα εξασφαλίζεται η χρηματοδότηση των αναγκαίων μέτρων πρόληψης ή αποκατάστασης. Ανάλογα μέτρα εναλλακτικής χρηματοδότησης εφαρμόζονται λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ότι διατηρείται η ευθύνη των φορέων εκμετάλλευσης εφόσον αυτοί εντοπισθούν αργότερα ή αποκτήσουν επαρκή οικονομικά μέσα για να επωμισθούν το κόστος των ληφθέντων μέτρων.

6.7. Άρθρο 7 - Ανάκτηση δαπανών

Η κοινοτική δράση θα πρέπει να προωθήσει την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει" όπως προβλέπεται στο άρθρο 174 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ. Οι φορείς εκμετάλλευσης που προκαλούν περιβαλλοντικές ζημίες ή δημιουργούν άμεσους κινδύνους για την πρόκληση αναλόγων ζημιών θα πρέπει κατά συνέπεια να είναι, κατ'αρχήν, οικονομικώς υπεύθυνοι. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης λαμβάνονται από την αντίστοιχη αρχή ή από τρίτο μέρος εξ ονόματος αυτής, οι δαπάνες θα πρέπει να ανακτώνται από τον υπεύθυνο φορέα εκμετάλλευσης.

6.8. Άρθρο 8 - Κατανομή δαπανών σε σχέση με ορισμένες μορφές σοβαρών ζημιών στην βιοποικιλότητα

Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες παρατηρούνται σοβαρές ζημίες στην βιοποικιλότητα λόγω δραστηριοτήτων του φορέα εκμετάλλευσης μη συγκαταλεγόμενες μεταξύ όσων θεωρείται βάσει της παρούσας πρότασης ότι συνεπάγονται άμεσους ή έμμεσους κινδύνους για τον άνθρωπο ή το περιβάλλον, ο συγκεκριμένος φορέας εκμετάλλευσης δεν θα πρέπει να είναι οικονομικά υπεύθυνος εφόσον δεν είναι υπαίτιος της ζημίας.

6.9. Άρθρο 9 - Εξαιρέσεις

Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να καλύπτει ζημίες ή την περίπτωση άμεσου κινδύνου πρόκλησης ζημιών συνεπεία γεγονότων που υπερβαίνουν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς της ή ειδικών εκπομπών ή συμβάντων που κρίνονται επιτρεπτά από τις ισχύουσες νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις ή έχουν εγκριθεί με άδεια. Η προσέγγιση αυτή ισχύει επίσης όταν οι ζημίες έχουν προκληθεί από εκπομπές ή δραστηριότητες που δεν θεωρούνται επιβλαβείς βάσει των διαθέσιμων επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων κατά τον χρόνο της εκπομπής ή της αντίστοιχης δραστηριότητας. Ενδέχεται να υφίστανται περιπτώσεις, ωστόσο, για τις οποίες είναι δικαιολογημένο, μολονότι ο φορέας εκμετάλλευσης δεν θα πρέπει να επωμισθεί το κόστος της πρόληψης της αποκατάστασης, τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση σε σχέση με ανάλογες ζημίες. Εφόσον έχει προκληθεί ηθελημένα ζημία από τρίτο μέρος, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίσουν ότι η ως άνω ζημία αποκαθίσταται, και ότι το τρίτο μέρος που την προκάλεσε επωμίζεται το κόστος. Αντιστοίχως όταν προκαλείται ζημία λόγω της υποχρεωτικής συμμόρφωσης προς κανόνες ή εντολές δημοσίων αρχών, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν την αντίστοιχη αποκατάσταση. Οι εκκαθαριστές επωμίζονται καθήκοντα ιδιαίτερης σημασίας για την ομάδα πιστωτών και δεν θα πρέπει, ως εκ τούτου, να θεωρούνται οικονομικά υπεύθυνοι στο μέτρο που αναπτύσσουν δραστηριότητα σύμφωνα με τις αντίστοιχες εθνικές διατάξεις και δεν είναι υπαίτιοι της ζημίας.

6.10. Άρθρο 10 - Κατανομή δαπανών σε σχέση με ορισμένα προληπτικά μέτρα

Είναι σαφές ότι οι φορείς εκμετάλλευσης θα πρέπει να επωμίζονται πάντοτε το κόστος των μέτρων που υποχρεούνται να λάβουν βάσει νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων (εκτός του προτεινόμενου καθεστώτος) ή της αδείας που διέπει τις δραστηριότητές τους.

6.11. Άρθρο 11 - Κατανομή δαπανών σε περιπτώσεις επιμερισμένης αιτιότητας

Είναι δυνατόν μία ζημία να οφείλεται σε πολλούς φορείς εκμετάλλευσης. Σε ανάλογες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη είτε θεωρούν κοινή την αντίστοιχη οικονομική ευθύνη είτε μεριμνούν για τον καταλογισμό της εύλογα και δίκαια. Εφόσον ο φορέας εκμετάλλευσης μπορεί να αποδείξει ότι προκάλεσε αποκλειστικά και μόνο τμήμα της ζημίας, πρέπει να επωμίζεται αποκλειστικά και μόνο το κόστος που σχετίζεται με το συγκεκριμένο μέρος των ζημιών.

6.12. Άρθρο 12 - Προθεσμίες παραγραφής

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να ανακτούν τις δαπάνες από τον φορέα εκμετάλλευσης τουλάχιστον εντός πενταετίας από την ημερομηνία κατά την οποία εκτελούνται τα μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης.

6.13. Άρθρο 13 - Εξουσίες των αρμοδίων αρχών

Από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, οι εξουσίες που είναι απαραίτητες για την υλοποίηση και την τήρηση του προτεινόμενου νομικού πλαισίου δεν είναι δυνατόν να εκχωρηθούν είτε σε δικαστήρια είτε σε οιονεί δικαιοδοτικά όργανα είτε ακόμη σε διοικητικές αρχές. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, τα κράτη μέλη πρέπει να είναι ελεύθερα να διατηρήσουν τις θεσμικές ρυθμίσεις τους στο μέτρο που συμβιβάζονται προς την επίτευξη των στόχων της πρότασης. Ορισμένα των προς εκτέλεση καθηκόντων, και συγκεκριμένα η εξέταση του ποιος φορέας εκμετάλλευσης ευθύνεται για τη ζημία ή τον άμεσο κίνδυνο πρόκλησης ζημίας, η αξιολόγηση της σημασίας των ζημιών και ο καθορισμός των μέτρων αποκατάστασης, θα πρέπει ωστόσο να εκτελούνται εν πάση περιπτώσει, από τις διοικητικές αρχές ή από τρίτους εξ ονόματός τους, δεδομένου ότι τα καθήκοντα αυτά απαιτούν ιδιαίτερη εμπειρογνωμοσύνη και μεθόδους που δεν συμβιβάζονται πάντοτε προς τον τρόπο λειτουργίας των δικαιοδοτικών οργάνων. Αυτό δεν συνεπάγεται ωστόσο ότι τα πορίσματα της αρμόδιας αρχής για τα επιμέρους αυτά θέματα δεν μπορούν να εξεταστούν από δικαστήρια σε περίπτωση που ο φορέας εκμετάλλευσης αμφισβητήσει την ακρίβειά τους. Επιβάλλεται να προβλέπονται διατάξεις που να εξασφαλίζουν έννομη προστασία στον φορέα εκμετάλλευσης. Ο φορέας εκμετάλλευσης θα πρέπει να μετέχει στη διαδικασία δεδομένου ότι η γνώση του όσον αφορά την ζημιογόνο δραστηριότητα που προκάλεσε τη ζημία θα ήταν ενδεχομένως ιδιαίτερα χρήσιμη.

6.14. Άρθρο 14 - Αίτηση ανάληψης δράσης

Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί διάχυτο συμφέρον υπέρ του οποίου δεν είναι πάντα αυτονόητο ότι θα ενεργοποιηθούν οι πολίτες σε ατομική βάση ή ακόμη δεν είναι αυτονόητο ότι θα είναι σε θέση να το πράξουν. Ως εκ τούτου, κρίνεται σκόπιμο οι νομιμοποιούμενοι φορείς να έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίζουν την ορθή λειτουργία του προτεινόμενου νομικού πλαισίου. Άτομα τα οποία θίγονται ή ενδέχεται να θιγούν από τις περιβαλλοντικές ζημίες και οι νομιμοποιούμενοι φορείς ως εκ τούτου θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να υποβάλουν αίτηση στην αρμόδια αρχή προκειμένου αυτή να αναλάβει δράση υπό ορισμένες προϋποθέσεις και περιστάσεις. Πρέπει να εξασφαλίζεται για τον φορέα εκμετάλλευσης η δυνατότητα έκφρασης των απόψεών του σε ό,τι αφορά το αίτημα ανάληψης δράσης και τις συνοδευτικές παρατηρήσεις. Η αρμόδια αρχή καλείται να ενημερώνει τον αιτούντα εντός χρονικών ορίων σχετικά με την κατάληξη της αίτησης για ανάληψη δράσης.

6.15. Άρθρο 15 - ´Εννομη προστασία

Είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται η δυνατότητα ελέγχου της πράξης ή της παράλειψης των δημοσίων αρχών σε περίπτωση παράβασης των κανόνων που ορίζει το προτεινόμενονομικό πλαίσιο.

6.16. Άρθρο 16 - Χρηματοοικονομικές εγγυήσεις

Συνήθως η ασφάλιση ή η παροχή χρηματοοικονομικών εγγυήσεων αναγνωρίζεται ότι αυξάνει την αποτελεσματικότητα της ευθύνης. Η χρήση ασφάλισης ή άλλων μορφών χρηματοοικονομικών εγγυήσεων θα πρέπει κατά συνέπεια να ενθαρρυνθεί.

6.17. Άρθρο 17 - Περιπτώσεις συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών

Σε περίπτωση διαμεθοριακών ζημιών, τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν την υποχρέωση να συνεργάζονται ενεργώς για την πρόληψη ή την αποκατάσταση των ζημιών.

6.18. Άρθρο 18 - Σχέση με την εθνική νομοθεσία

Επιβάλλεται να διαφυλαχθεί το δικαίωμα των κρατών μελών να διατηρούν ή να θεσπίζουν αυστηρότερες διατάξεις από τις προβλεπόμενες στο προτεινόμενο πλαίσιο. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν το θέμα της "διπλής αποκατάστασης".

6.19. Άρθρο 19 - Χρονικά όρια εφαρμογής

Το προτεινόμενο νομικό πλαίσιο δεν έχει αναδρομική ισχύ. Απαιτείται να καθοριστούν οι δέουσες διατάξεις για την περίπτωση κατά την οποία το ζημιογόνο γεγονός χρονολογείται πριν από την ημερομηνία εφαρμογής του πλαισίου, δίχως εντούτοις αυτό να είναι βέβαιο. Εν πάση περιπτώσει, τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να ρυθμίζουν κανονιστικά τις περιπτώσεις ζημιών που δεν καλύπτονται από το προτεινόμενο πλαίσιο.

6.20. Άρθρο 20 - Αναθεώρηση (σε συνδυασμό με το παράρτημα ΙΙΙ)

Τα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση να υποβάλλουν εκθέσεις στην Επιτροπή σχετικά με την κτηθείσα εμπειρία κατά την εφαρμογή του προτεινόμενου καθεστώτος ώστε να επιτραπεί στην Επιτροπή να εξετάσει, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στην αειφόρο ανάπτυξη, κατά πόσον κρίνεται σκόπιμη οιαδήποτε αναθεώρηση αυτού. Επιβάλλεται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο των εθνικών εκθέσεων.

6.21. Άρθρα 21 έως 23 -Ενσωμάτωση, θέση σε ισχύ και παραλήπτες

Οι διατάξεις αυτές είναι στερεότυπες σε όλες τις οδηγίες.

Παράρτημα - Δημόσια διαβούλευση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη Λευκή Βίβλο για την περιβαλλοντική ευθύνη στις 9 Φεβρουαρίου 2000 [45]. Στόχος της Λευκής Βίβλου ήταν να διερευνήσει πώς είναι δυνατό να εφαρμοστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των καθοριστικής σημασίας περιβαλλοντικών αρχών της συνθήκης ΕΚ, ώστε να εξυπηρετεί τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος. Η Λευκή Βίβλος εξετάζει πώς είναι δυνατό να διαμορφωθεί κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο ένα κοινοτικό καθεστώς για την περιβαλλοντική ευθύνη. Μετά την ανάλυση των επιμέρους εναλλακτικών δυνατοτήτων για ανάληψη κοινοτικής δράσης, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πλέον ενδεδειγμένη εναλλακτική λύση είναι η θέσπιση κοινοτικής οδηγίας πλαισίου για την περιβαλλοντική ευθύνη.

[45] COM(2000) 66 τελικό.

Το ιστορικό της Λευκής Βίβλου περιλαμβάνει Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής το 1993 (COM(93) 47 τελικό), κοινή ακρόαση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το ίδιο έτος, ψήφισμα του Κοινοβουλίου με το οποίο ζητείται να θεσπισθεί κοινοτική οδηγία και γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής το 1994.

Η Λευκή Βίβλος σχολιάστηκε ευρύτατα εκ μέρους των κρατών μελών καθώς και εκ μέρους ευρέος φάσματος ενδιαφερομένων μερών [46]. Η Λευκή Βίβλος αποτέλεσε επίσης το αντικείμενο γνωμοδοτήσεων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [47] και της Επιτροπής των Περιφερειών [48]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν ενέκρινε επίσημη θέση σχετικά με την ως άνω Λευκή Βίβλο [49]. Το Συμβούλιο Περιβάλλοντος συζήτησε επίσης το θέμα της περιβαλλοντικής ευθύνης τον Απρίλιο και το Δεκέμβριο του 2000 [50].

[46] Συνόψεις των σχολίων αυτών παρατίθενται στον κάτωθι ιστοτόπο: http://europa.eu.int/comm/environment/wel/main/index.cfm.

[47] Γνώμη της 12ης Ιουλίου 2000 (ΕΕ C 268, 19.9.2000, σ. 19.).

[48] Γνώμη της 14ης Ιουνίου 2000 (ΕΕ C 317, 6.11.2000, σ. 28.).

[49] Η επιτροπή περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και πολιτικής των καταναλωτών ενέκρινε στις 12 Σεπτεμβρίου 2000 γνώμη για την επιτροπή νομικών υποθέσεων και εσωτερικής αγοράς σχετικά με την Λευκή Βίβλο για την περιβαλλοντική ευθύνη (έγγρ. PE 290.139).

[50] Βλ. ανακοινωθέν τύπου του Συμβουλίου αριθ. 486 της 18ης Δεκεμβρίου 2000 (Έγγρ. αριθ.: 14668/00).

Στις 25 Ιουλίου 2001, η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος κυκλοφόρησε έγγραφο εργασίας στο οποίο περιλαμβάνονται οι αρχές επί των οποίων μπορεί να βασιστεί το αντίστοιχο μελλοντικό καθεστώς. Το ως άνω έγγραφο εργασίας απεστάλη:

* στα κράτη μέλη.

* στις χώρες του ΕΟΧ.

* στις χώρες που είναι υποψήφιες για προσχώρηση.

* σε ορισμένους διεθνούς οργανισμούς (ΕΖΕΣ και UNEP) (πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον).

* στις ευρωπαϊκές ενώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακών αρχών (CEMR - Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δήμων και Κοινοτήτων και ARE - Συνέλευση των Ευρωπαϊκών Περιφερειών).

* σε ευρωπαϊκούς μη κυβερνητικούς οργανισμούς που ασχολούνται με το περιβάλλον (ΕΕΒ - European Environmental Bureau, WWF - Παγκόσμιο Ταμείο για την Άγρια Ζωή (World Wildlife Fund, Greenpeace, BirdLife, Friends of the Earth και International Friends of Nature) καθώς και στις ενώσεις των καταναλωτών (BEUC).

* στις ευρωπαϊκές βιομηχανικές και επαγγελματικές ενώσεις και ομοσπονδίες: Union of Industrial and Employer's Confederations of Europe (UNICE), European Chemical Industry Council (CEFIC), Union Europιenne de l'Artisanat et des Petites et Moyennes Entreprises (UEAPME), European Round Table of Industrialists (ERT), Centre europιen des Entreprises ΰ Participation Publique et des Entreprises d'Intιrκt Economique Gιnιral (CEEP), Network for Industrially Contaminated Land in Europe (NICOLE), European Association of BioIndustries (EuropaBio), Fιdιration Europιenne des Activitιs du Dιchet et de l'Environnement (FEAD), Liaison Group of the European Mechanical, Electrical, Electronic and Metalworking Industries (ORGALIME), EU Committee of the American Chamber of Commerce in Belgium, Comitι des Organisations Professionnelles Agricoles de l'UE & Comitι de la Coopιration Agricole de l'UE (COPA / COGECA), Contaminated Land Rehabilitation Network for Environmental Technologies (CLARINET), Comitι Europιen des Assurances (CEA), Fιdιration Bancaire de l'UE, International Association of Oil and Gas Producers (OGP), European Petroleum Industry Association (EUROPIA), Union Pιtroliθre Europιenne Indιpendante (UPEI), International Tankers Owners Pollution Federation (ITOPF), European Environmental Law Association (EELA), European Property Federation (EPF), European Atomic Forum (FORATOM).

Πραγματοποιήθηκαν πέντε συναντήσεις με τα κράτη μέλη, τις χώρες που είναι υποψήφιες για προσχώρηση, τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς που ασχολούνται με το περιβάλλον, εκπροσώπους της βιομηχανίας και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

Το έγγραφο εργασίας δημοσιεύθηκε στον ιστοτόπο της ΓΔ Περιβάλλοντος για να σχολιασθεί.

Γραπτά σχόλια απέστειλαν το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία και οι Κάτω Χώρες. Γραπτά σχόλια επίσης απέστειλε η Πολωνία. Τέσσερις περιβαλλοντικοί μη κυβερνητικοί οργανισμοί (BirdLife International, WWF EPO - World Wildlife Fund European Policy Office, EEB - European Environmentral Bureau and Friends of the Earth Europe) απέστειλαν κοινά σχόλια. Οι ECSA - European Community Shipowners' Association, ICS - International Chamber of Shipping and INTERTANKO -International Association of Independent Tanker Owners υπέβαλαν επίσης κοινά σχόλια. Επιπλέον, σχόλια απέστειλαν και οι κάτωθι ενδιαφερόμενοι: AFEP-AGREF - Association franηaise des entreprises privιes; AVENTIS. BDI - Bundesverband der Deutschen Industrie; BERGKAMP Lucas (Prof. & Partner, HUNTON & WILLIAMS). BIPAR - European Federation of Insurance Intermediaries . BNFL - British Nuclear Fuels Plc. CBI - Confederation of British Industry. CEA - Comitι europιen des assurances. CEEP - European Centre of Enterprises with public participation and of enterprises of general economic interest. CEFIC - European Chemical Industry Council. CEMBUREAU - The European Cement Association. CEMR - Council of European Municipalities and Regions. CLECAT - European Organisation for Forwarding and Logistics; CODACONS - Coordinamento di Associazioni per la Tutela dell'Ambiente e dei Diritti di Utenti e Consumatori. ECGA - European Carbon and Graphite Association. EELA - European Environmental Law Association. EFCA - European Federation of Engineering Consultancy Associations. ELO - European Landowners Organisation. EPF - European Property Federation. ERT Environmental Group - European Round Table of Industrialists. ESA - Environmental Services Association. EURELECTRIC - Union of the Electricity Industry. EuroGeoSurveys - Association of Geological Surveys of the European Union. EUROMINES - European Association of Mining Industries. EUROPIA - European Petroleum Industry Association . FBE - European Banking Federation. FEAD - European Federation of Waste Management and Environmental Services. FIEC - European Construction Industry Federation. FLA - Finance and Leasing Association. FORATOM - European Atomic Forum. Freshfields Bruckhaus Deringer. IBEC - Irish Business & Employers Confederation. IFAW - International Fund for Animal Welfare. IoD - Institute of Directors. ITOPF - International Tanker Owners Pollution Federation. IV - Industriellenvereinigung; Leaseurope. MEDEF - Mouvement des entreprises de France. Leaseurope . NFU - National Farmers' Union. NICOLE - Network for Industrially Contaminated Land in Europe. NIREX Ltd. Nordic Family Forestry. OGP - International Association of Oil and Gas Producers. RUIZ Marta (δικηγόρος). SMMT - The Society of Motor Manufacturers and Traders. Suez. Syngenta International. Thames Water . TVO - Teollisuuden Voima. UEAPME - Union europιenne de l'artisanat et des petites et moyennes entreprises. UEPC - Union europιnne des promoteurs-constructeurs. UIC - Union des industries chimiques. UKELA - UK Environmental Law Association (υποβολή σχολίων χωριστά από το Scottish Law Working Party of UKELA). UNICE - Union of Industrial and Employers' Confederation of Europe. VCI - Verband der Chemischen Industrie. VDEW - Verband der Elektrizitδtswirtschaft. VDMA - Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau. WKΦ - Wirtschaftskammer Φsterreich. ZVEI - Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie.

Σύνοψη των κύριων απόψεων των ενδιαφερόμενων μερών

Οι κύριες απόψεις των ενδιαφερομένων μερών είναι δυνατό να συνοψιστούν ως εξής [51]:

[51] Το πλήρες κείμενο των εισηγήσεων που υπεβλήθηκαν (κατ'αρχήν στην γλώσσα του πρωτοτύπου), εφόσον δεν έχει κατατεθεί αντιστοίχως αίτημα εμπιστευτικότητας, διατίθεται στον εξής ιστοτόπο: h