ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

1. 50 ΧΡΟΝΙΑ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Εισαγωγή

Κατά τα τελευταία 50 χρόνια τα ευρωπαϊκά σχολεία έχουν προσφέρει υψηλής ποιότητας πολυπολιτισμική και πολύ-γλωσσική εκπαίδευση στα παιδιά του προσωπικού των οργάνων της ΕΕ. Η ύπαρξη των σχολείων διευκόλυνε την προσπάθεια των οργάνων για να βρίσκουν έμπειρο και υψηλής στάθμης προσωπικό. Το αναγνωρισμένο και συχνά εγκωμιαζόμενο ευρωπαϊκό Baccalaureate επιτρέπει την πρόσβαση στα πανεπιστήμια ολόκληρης της Ευρώπης.

Στόχος αυτής της διαβούλευσης είναι να εκτιμηθεί η εξέλιξη των Ευρωπαϊκών Σχολείων και, σ´αυτό το σημαντικό στάδιο της διεύρυνσης και της αλλαγής της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης, να ανοίξει μια συζήτηση με στόχο τη διαμόρφωση μιας κοινής προσέγγισης της μελλοντικής τους εξέλιξης και των δυνατοτήτων αλλαγής παρά να γίνουν κάποιες συγκεκριμένες προτάσεις.

Οποιαδήποτε σκέψη σχετικά με το μέλλον των Ευρωπαϊκών Σχολείων θα πρέπει να θεωρεί ως απαραίτητη προϋπόθεση ότι δεν θα μειωθεί ούτε θα τεθεί σε κίνδυνο η εκπαιδευτική τους επιτυχία. Η Επιτροπή πιστεύει στο σύστημα των ΕΣ και θέλει να τα βελτιώσει ακόμη περισσότερο στηριζόμενη στα σταθερά θεμέλια που υπάρχουν ήδη.

Η αναμφίβολη επιτυχία των σχολείων εντούτοις δεν καθιστά εμφανή την ανάγκη για αξιολόγηση και αναθεώρηση. Η διορατική έκθεση Bosch σχετικά με το μέλλον των σχολείων, την οποία ενέκρινε το ΕΚ το Δεκέμβριο του 2002, καθώς και τα επόμενα έγγραφα εργασίας αποτελούν μια χρήσιμη και έγκαιρη αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων του συστήματος των ΕΣ. Μαζί με τις πρόσφατες εκθέσεις του Ανώτατου Συμβουλίου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για μια ποιοτική αναθεώρηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας του συστήματος. Αυτές οι ανάγκες για αλλαγή σε συνδυασμό με την ώθηση που έδωσε η τελευταία διεύρυνση επιβάλλουν την επαναξιολόγηση των σχολείων - σε περιορισμένη κλίμακα - όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των περίπλοκων συστημάτων διοίκησης και οργάνωσης και το κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Η Επιτροπή είναι αυτή που θα πρέπει να αναλάβει ενεργό ρόλο, ως βασικός χρήστης των σχολείων μέσω των παιδιών του προσωπικού της, και να επιδιώξει μέσω μιας ευρείας διαβούλευσης την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής συναίνεσης με στόχο την πραγματοποίηση κάποιων αλλαγών.

1.1. Ιστορική αναδρομή

Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, που ιδρύθηκαν πριν από 50 χρόνια ώστε να εκπαιδεύονται από κοινού τα παιδιά του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αποτελούν ένα σύστημα σχολείων που χρηματοδοτείται κυρίως από δημόσιους πόρους, δεν εμπίπτουν στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα και διέπονται από μια διεθνή συνθήκη, την «Σύμβαση για τον καθορισμό του καταστατικού των ευρωπαϊκών σχολείων». Οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ως «συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης», εκπροσωπούνται από την Επιτροπή στο Ανώτατο Συμβούλιο το οποίο αποτελείται κυρίως από εκπροσώπους των κρατών μελών. Στην πράξη το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών του σχολείου (περίπου το 60%) χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ παρόλο ότι στον κοινοτικό προϋπολογισμό εμφανίζεται ως επιδότηση. (Για αριθμητικά δεδομένα σχετικά με τα ΕΣ βλέπε παράρτημα 1).

1.2. Ανάπτυξη, διεύρυνση και αποκέντρωση

Η ανάπτυξη των Οργάνων και οι διαδοχικές διευρύνσεις της ´Ενωσης είχαν ως αποτέλεσμα την σημαντική αύξηση των ΕΣ από ένα σε μια τοποθεσία σε 14 σε 10 τοποθεσίες με το τέλος της παρούσας δεκαετίας [1]. Το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια τη δημιουργία πρόσθετων γλωσσικών απαιτήσεων (οι αρχικές τέσσερις γλώσσες έγιναν ένδεκα με την προοπτική να προστεθούν ακόμη τρεις από τα νέα κράτη μέλη). Περισσότερες γλώσσες μπορεί να προστεθούν στο μέλλον εάν πληρούνται τα κριτήρια που καθόρισε το Ανώτατο Συμβούλιο το 2000 για το άνοιγμα νέων γλωσσικών τμημάτων. [2] Η αύξηση των τόπων εργασίας της ΕΕ ως αποτέλεσμα της αποκέντρωσης των δραστηριοτήτων της ΕΕ προς ένα όλο και αυξανόμενο αριθμό κοινοτικών οργανισμών σε ολόκληρη την ´Ενωση αποτελεί επίσης μια πρόκληση. Περιορισμένης κλίμακας ειδικές εκπαιδευτικές λύσεις έχουν ήδη δοθεί σε ορισμένους τόπους εργασίας.

[1] Το Lux II ανοίγει το 2004, και το Bxl IV το 2008.

[2] "Κριτήρια για το άνοιγμα, το κλείσιμο ή τη διατήρηση των Ευρωπαϊκών Σχολείων, " ´Εγγρ. 2000-D-7510, που εγκρίθηκε κατά τη σύσκεψη του Ανωτάτου Συμβουλίου στις 24-25/10/2000

´Ένα είδος διεθνούς πολυγλωσσικής εκπαίδευσης παρέχεται πάντοτε στα παιδιά του προσωπικού της ΕΕ σε όλα τα μέρη όπου υπάρχουν όργανα ή οργανισμοί της ΕΕ αλλά το θέμα της παροχής εκπαίδευσης στη μητρική γλώσσα κάθε μαθητή σε μια ΕΕ με πάνω από 20 επίσημες γλώσσες και μάλιστα σε τόπους όπου υπάρχουν λίγοι μαθητές χρειάζεται προσεκτική εξέταση και διαβούλευση. Ιδιαίτερα θέματα ανακύπτουν όσον αφορά τα μικρά ΕΣ.

2. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ: ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ

Προκειμένου να διασφαλίζεται η συνεχής παροχή ευρωπαϊκής εκπαίδευσης υψηλής ποιότητας, να αντιμετωπίζονται οι προκλήσεις και να ικανοποιούνται τα αιτήματα που εκτέθηκαν παραπάνω, η αναθεώρηση του συστήματος θα πρέπει να περιλαμβάνει αλλαγές που ξεκινούν από αυτές οι οποίες μπορούν να επιτευχθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα και φθάνουν σε αυτές οι οποίες απαιτούν μεγάλες αλλαγές, στις οποίες περιλαμβάνεται και η αναθεώρηση της ισχύουσας σύμβασης.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι αν υπάρξει καλή διάθεση θα μπορέσουν να γίνουν ορισμένες αλλαγές βάσει του σημερινού καθεστώτος και στους τομείς όπου θα μπορούσε να πει κανείς ότι μπορεί να επιτευχθεί σχετικά εύκολα συναίνεση.

Δεδομένου ότι ο ρόλος των ΕΣ είναι να παρέχει εκπαίδευση στο προσωπικό των κοινοτικών οργάνων και οργανισμών, θα μπορούσαν να υπάρξουν σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη εάν τα όργανα αναλάμβαναν τα ίδια τη διοίκηση και τη χρηματοδότηση των σχολείων (ίσως υπό τη μορφή ενός γραφείου της Επιτροπής). Η ευθύνη για το πρόγραμμα, για τις επιθεωρήσεις των σχολείων και για την οργάνωση του Ευρωπαϊκού Baccalaureate (που προς το παρόν αποτελεί ευθύνη του Ανωτάτου Συμβουλίου και του Συμβουλίου Επιθεωρητών) θα πρέπει να παραμείνει κατά κύριο λόγο στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

Στα επόμενα τμήματα ασχολούμαστε με την εξέταση της διαχείρισης και των διοικητικών και δημοσιονομικών πτυχών του συστήματος των ΕΣ. Στη συνέχεια εξετάζεται ένας αριθμός θεμάτων που εμπίπτουν στον τομέα του προγράμματος και της ποιότητας της παρεχόμενης υπηρεσίας εντός των σχολείων.

2.1. Διοίκηση - βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιλογές

Προς το παρόν το Ανώτατο Συμβούλιο ασχολείται με εκπαιδευτικά, οικονομικά και διοικητικά θέματα σε σχέση με τα ΕΣ. Πολλοί ενδιαφερόμενοι πιστεύουν ότι οι λειτουργικές δυσκολίες που παρατηρούνται προς το παρόν και τις αναγνωρίζει το Ανώτατο Συμβούλιο θα οξυνθούν με τη σημαντική αύξηση των μελών, των γλωσσών και των συσκέψεων που συνεπάγεται η διεύρυνση. Η αύξηση του φόρτου εργασίας του Ανώτατου Συμβουλίου ως συνέπεια των εξελίξεων και της πολυπλοκότητας των οργανωτικών αλλαγών του συστήματος των ΕΣ δείχνει ότι χρειάζεται τώρα αναθεώρηση του τρόπου εργασίας. Ακόμη και πριν την διεύρυνση η δύναμη του Ανώτατου Συμβουλίου έγκειται στην δυνατότητά του για στρατηγική επισκόπηση. Χωρίς συχνές συσκέψεις και με πολυάριθμα και πολύ απομακρυσμένα μεταξύ τους μέλη δεν μπορεί να λαμβάνει αποτελεσματικές αποφάσεις. Το πρόβλημα αυτό δύσκολα θα λυθεί με την άφιξη των εκπροσώπων των 10 νέων κρατών μελών.

Κατά τα τελευταία 50 χρόνια η διαχείριση και η διεύθυνση των σχολείων σε πολλά κράτη μέλη έχει εξελιχθεί σημαντικά. Η πλήρης συμμετοχή των εκλεγμένων εκπροσώπων των γονιών, του διδακτικού προσωπικού - και όταν είναι δυνατόν της πόλης που εξυπηρετείται από κάποιο σχολείο στην διεύθυνση του σχολείου αποτελεί τον κανόνα.

Λαμβανομένων υπόψη αυτών των εξελίξεων προτείνεται τα διοικητικά συμβούλια κάθε σχολείου να εξουσιοδοτηθούν ώστε να παίζουν πιο σημαντικό ρόλο στη διαχείριση και στη διοίκηση των σχολείων. Η ισχύουσα διάταξη της σύμβασης δυνάμει της οποίας τα διοικητικά συμβούλια «ασκούν τα άλλα διοικητικά καθήκοντα που τους έχει αναθέσει το Ανώτατο Συμβούλιο» φαίνεται να υποχρησιμοποιείται προς το παρόν και θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση για την ανάθεση και πολλών άλλων καθηκόντων σε κάθε σχολείο.

Μακροπρόθεσμα η σύμβαση θα μπορούσε να αναθεωρηθεί σε τρόπο ώστε να δοθεί μεγαλύτερη αυτονομία σε κάθε σχολείο και τα διοικητικά συμβούλια να αποτελούνται από εκπροσώπους του Ανώτατου Συμβουλίου (ή του οργάνου που θα το αντικαταστήσει), των θεσμικών οργάνων, των γονιών, των διδασκόντων και των μαθητών.

Τα Ευρωπαϊκά ´Οργανα, τα οποία εκ των πραγμάτων είναι οι κύριοι ενδιαφερόμενοι, ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τα σχολεία για το λόγο ότι αυτά επωφελούνται κυρίως από τις υπηρεσίες που παρέχουν τα σχολεία καθώς και για το λόγο ότι είναι οι κύριοι χρηματοδότες. Εντούτοις, το σύστημα διοίκησης που προβλέπει η σύμβαση στη σημερινή της μορφή αποκλείει κατά μεγάλο μέρος τη συμμετοχή τους, δεδομένου ότι η Επιτροπή διαθέτει μόνο μια ψήφο στο Ανώτατο Συμβούλιο ενώ οι άλλοι εκπρόσωποι διαθέτουν 17 (και σε ορισμένες περιπτώσεις 19). Θα πρέπει συνεπώς να καλυφθεί αυτό το «δημοκρατικό έλλειμμα» που έχουμε κληρονομήσει στο Ανώτατο Συμβούλιο.

Παρόλο ότι πραγματική εξέλιξη ως προς αυτό το σημείο δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο με την τροποποίηση της σύμβασης, θα μπορούσε να γίνει μια προσωρινή βελτίωση εάν τα άλλα όργανα και το Ανώτατο Συμβούλιο εφάρμοζαν τις ειδικές διατάξεις του άρθρου 28 της σύμβασης, ώστε να επιτευχθεί μια συμφωνία με την οποία θα παραχωρείται από μία έδρα - και από μια ψήφος - στο ΕΚ, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στην Επιτροπή των Περιφερειών, στο Δικαστήριο και το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Δύο από τις προαναφερόμενες προτάσεις μπορούν να υλοποιηθούν χωρίς να αλλάξει η νομική βάση των σχολείων και μάλιστα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Μία ενέργεια που θα μπορούσε να αποτελέσει μακροπρόθεσμα την βάση για μια αποτελεσματική και σταθερή διοίκηση των σχολείων θα ήταν η δημιουργία ενός γραφείου της Επιτροπής ή ενός οργανισμού της ΕΕ που θα αναλάμβανε την οικονομική διαχείριση και τη λειτουργία όλων των σχολείων και θα διέθετε τις αντιπροσωπευτικές δομές και τους πόρους που χορηγούνται σε ένα τέτοιο όργανο κοινοτικών αποφάσεων. Κάθε μελλοντική πρόταση πρέπει να είναι σύμφωνη με τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές για τη δημιουργία τέτοιων οργάνων.

´Όπως και τότε που έγιναν οι προτάσεις για τα άλλα γραφεία της Επιτροπής ή για τις άλλες υπηρεσίες της ΕΕ, θα χρειαστεί μία πλήρης μελέτη σκοπιμότητας για τον εντοπισμό των πιθανών πλεονεκτημάτων τα οποία, με την κατάλληλη εκπαίδευση και διδασκαλία, θα μπορούσαν να διατηρήσουν τις καλύτερες παραδόσεις, την ποιότητα και τις εμπειρίες του σημερινού συστήματος διεύθυνσης ενώ θα εξασφάλιζαν ταυτόχρονα μεγαλύτερη ευελιξία και αποτελεσματικότητα. Θα πρέπει επίσης να αναθεωρηθούν οι μηχανισμοί χρηματοδότησης και να βρεθεί τρόπος ώστε να αντικαταστήσει ο προϋπολογισμός της ΕΕ τις άμεσες συνεισφορές που καταβάλλουν τώρα τα κράτη μέλη.

Εάν επιτυγχανόταν συμφωνία σχετικά με αυτήν την προσέγγιση, η Επιτροπή θα αναλάμβανε την ευθύνη για την πραγματοποίηση μιας ευρείας διαβούλευσης, θα ελάμβανε υπόψη της τις συνέπειες των άμεσων προσλήψεων στο υπάρχον προσωπικό και θα φρόντιζε ώστε να προβλεφθούν μακρές μεταβατικές περίοδοι (π.χ. συμβασιούχοι) για να εξασφαλισθεί η συνέχεια των ισχυουσών διατάξεων για το υπάρχον προσωπικό των σχολείων.

2.2. Διοικητικές βελτιώσεις

Σύμφωνα με τις εξελίξεις των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών μελών και των διοικητικών πρακτικών προτείνονται οι καλύτερες πρακτικές και οι πρόσφατες καινοτομίες σε διοικητικά θέματα, όπως είναι η σύνταξη ενός κώδικα καλών διοικητικών πρακτικών, μια πρωτοβουλίά που ενισχύει και διευρύνει τις ισχύουσες διατάξεις σε θέματα διαφάνειας, καθώς και το δικαίωμα προσφυγής κατά των αποφάσεων του Ανώτατου Συμβουλίου ή των σχολείων. Εξάλλου θα πρέπει να διευκρινιστούν και να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες του προσφάτως ιδρυθέντος οργάνου εκδίκασης των προσφυγών ώστε να καλύπτονται όλα τα θέματα που αποτελούν αντικείμενο δικαιολογημένων προσφυγών εκ μέρους αυτών που θίγονται από τις αποφάσεις κάθε σχολείου σε θέματα εκπαίδευσης.

2.3. Μεγαλύτερη αυτονομία για διοικητικά θέματα και για θέματα προσλήψεων

´Οσον αφορά τον προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση του προσωπικού, την στρατηγική ανάπτυξης των σχολείων, τις προσφερόμενες υπηρεσίες και το περιθώριο ανάληψης πρωτοβουλιών, τα επιμέρους σχολεία λειτουργούν προς το παρόν με μεγάλους περιορισμούς και με μεγάλη αβεβαιότητα. Είναι υποχρεωμένα να ενεργούν σε ετήσια βάση, ανταποκρινόμενα στις άμεσες ανάγκες και στα θέματα διαχείρισης, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης μακροπρόθεσμων στρατηγικών είτε σε επίπεδο κάθε σχολείου είτε στο πλαίσιο της συνεργασίας με όλους τους ενδιαφερόμενους.

Οι διευθυντές των σχολείων θα πρέπει να έχουν οικονομική και διοικητική αυτονομία σε ό,τι αφορά το σχολείο τους καθώς και τη δυνατότητα να προσλαμβάνουν και να διαχειρίζονται όλο το διδακτικό τους προσωπικό. Ο βαθμός της οικονομικής και εκπαιδευτικής αυτοδυναμίας σε κάθε σχολείο πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μιας εξέτασης, όχι μόνο στο πλαίσιο των περιορισμών που θέτει η ισχύουσα σύμβαση αλλά και μέσα σε ένα πλαίσιο που υπερβαίνει αυτή η σύμβαση.

Οι διδάσκοντες επιλέγονται προς το παρόν από τις εκπαιδευτικές αρχές των κρατών μελών και αποσπώνται στα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Φαίνεται ότι είναι δυνατό και σωστό βραχυπρόθεσμα να εξετασθεί το ενδεχόμενο να δοθεί το δικαίωμα να λαμβάνουν την τελική απόφαση σχετικά με την πρόσληψη των διδασκόντων τα ίδια τα ευρωπαϊκά σχολεία, τα οποία μπορούν να κρίνουν καλύτερα ποιες είναι οι ειδικές γνώσεις που πρέπει να διαθέτει κάποιος ώστε να διδάσκει με επιτυχία σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον.

Σε συνδυασμό με τις άλλες προτάσεις όσον αφορά τη διοίκηση (βλ. παραπάνω) και τη μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού (βλ. παρακάτω) θα μπορούσε να καταστρωθεί ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για τα ΕΣ που θα έδινε στα σχολεία τη δυνατότητα να καθορίζουν τα ίδια μακροπρόθεσμα τον τρόπο πρόσληψης και διαχείρισης του προσωπικού τους. Αυτό όμως θα συνεπαγόταν τη μεταρρύθμιση του συστήματος χρηματοδότησης ώστε αντί για αορίστου χρόνου αναλήψεως υποχρεώσεων στον προϋπολογισμό της ΕΕ να διατίθεται ένα σταθερό ποσό με βάση τις εκπαιδευτικές υπηρεσίες που παρέχονται στα παιδιά του προσωπικού της ΕΕ και τον πίνακα προσωπικού των σχολείων.

3. Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΣ

Εξ ορισμού το μοντέλο του Ευρωπαϊκού Σχολείου βασίζεται στην εκπαίδευση την οποία παρέχεται από εκπατρισμένο διδακτικό προσωπικό σε μια σειρά από γλώσσες. Στα μικρότερα γλωσσικά τμήματα τουλάχιστον οι τάξεις είναι μικρότερες από ό,τι σε πολλά εθνικά σχολικά συστήματα, γεγονός που σημαίνει ότι τα σχολεία φαίνονται πιο αυστηρά απ´ό,τι τα συνήθη κρατικά σχολεία. Η Επιτροπή αποδέχεται αυτή τη διαφορά αλλά επισημαίνει ταυτόχρονα την ανάγκη αποτελεσματικού προγραμματισμού του προϋπολογισμού και σωστής οικονομικής διαχείρισης των σχολείων.

3.1. Το δημοσιονομικό παράδοξο

Προς το παρόν υπάρχει ένα παράδοξο όσον αφορά τον προϋπολογισμό, δηλαδή από τον προϋπολογισμό της ΕΕ χορηγείται ένα ποσό στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού χωρίς η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή να έχει το παραμικρό δικαίωμα να ελέγχει το κόστος λειτουργίας των ΕΣ. Εξάλλου θεωρείται γενικά ότι το σύστημα κοινοτικής χρηματοδότησης χωρίς χρονικό περιορισμό για τον ισοσκελισμό του προϋπολογισμού των ΕΣ δεν απετέλεσε επαρκές κίνητρο για καλύτερη διαχείριση των πόρων, για αύξηση των εσόδων και για οικονομίες οι οποίες θα μπορούσαν να γίνουν χωρίς να επηρεαστεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Ταυτόχρονα ο προϋπολογισμός αποτελεί ένα ευαίσθητο στοιχείο για ορισμένα κράτη μέλη τα οποία διαθέτουν προς το παρόν το 22 % των εσόδων του προϋπολογισμού μέσω της απόσπασης του διδακτικού προσωπικού όπως προβλέπει η σύμβαση. Λόγω των αναγκών σε σχέση με τις βασικές γλώσσες εντούτοις ορισμένα κράτη μέλη επιβαρύνονται προς το παρόν δυσαναλόγως περισσότερο σε σχέση με άλλα όσον αφορά το κόστος και δηλώνουν ότι δεν είναι έτοιμα να χρηματοδοτήσουν νέες αυξήσεις. Πρότειναν μάλιστα είτε να δημιουργηθεί ένα σύστημα δικαιότερης κατανομής του κόστους είτε να καταργηθεί η άμεση συνεισφορά των κρατών μελών. Με βάση τα ισχύοντα όσον αφορά τον προϋπολογισμό προς το παρόν πολλά κράτη μέλη θα ήθελαν επίσης να βελτιωθεί ο δημοσιονομικός έλεγχος και η οικονομική διαχείριση για το σύνολο των σχολείων.

Από τα προαναφερόμενα γίνεται σαφές ότι είναι απαραίτητη η τροποποίηση του συστήματος χρηματοδότησης των σχολείων με βάση τουλάχιστον ένα μέρος των περιορισμών και των ανησυχιών που εκφράσθηκαν παραπάνω και με τις δημοσιονομικές προοπτικές της περιόδου 2005-2013.

Βραχυπρόθεσμα, προκειμένου η οικονομική συνεισφορά της Κοινότητας στα ευρωπαϊκά σχολεία να ενσωματωθεί καλύτερα στη διαδικασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, η Επιτροπή θα ακολουθήσει τη διαδικασία της έγκαιρης ανακοίνωσης του ανώτατου ποσού της δικής της χρηματοδότησης και θα περιμένει από τα Ευρωπαϊκά Σχολεία να λάβουν υπόψη τους το γεγονός αυτό κατά την κατάρτιση του δικού τους προϋπολογισμού και να τον προσαρμόσουν αναλόγως. (Αυτή η νέα μέθοδος έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για την πρόταση του σχεδίου του προϋπολογισμού για το 2005 που ενέκρινε το Ανώτατο Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2004). Το ποσό που θα χορηγείται κάθε έτος από τον προϋπολογισμό θα καθορίζεται εκτός των άλλων με βάση το μέγεθος και τις ανάγκες των σχολείων, τις προσπάθειες που έγιναν για τη μείωση του κόστους και για την καλύτερη οικονομική διαχείριση. Θα πρέπει επίσης να γίνονται και συγκρίσεις του κόστους και των πόρων ανάμεσα σε Ευρωπαϊκά Σχολεία του ιδίου μεγέθους.

3.2. ´Οροι πρόσβασης για τα παιδιά των οποίων οι γονείς δεν εργάζονται στα κοινοτικά όργανα

Προς το παρόν τα παιδιά στα ΕΣ χωρίζονται σε τρεις «κατηγορίες»: η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τα παιδιά του προσωπικού των κοινοτικών οργάνων, των μόνιμων αντιπροσωπειών των κρατών μελών και μια σειρά κοινοτικών υπηρεσιών και οργάνων καθώς και τα παιδιά του διδακτικού προσωπικού των ΕΣ. Η κατηγορία ΙΙ περιλαμβάνει τα παιδιά που καλύπτονται από μεμονωμένες συμφωνίες με τρίτους (εταιρείες ή δημόσια όργανα) και πληρώνουν το σύνολο των διδάκτρων. ´Ολοι οι άλλοι μαθητές εμπίπτουν στην κατηγορία ΙΙΙ.

Δεδομένης της συγκεκριμένης αποστολής των ΕΣ σε σχέση με το προσωπικό της ´Ενωσης και των πιέσεων από την άποψη του κόστους και του χώρου μια ομάδα εργασίας εξετάζει προς το παρόν κατά πόσον είναι συμφέρουσα από οικονομική άποψη η παρουσία μαθητών της κατηγορίας ΙΙΙ καθώς και τις δυνατότητες και τους όρους έγγραφης αυτών των μαθητών. Η εγγραφή μαθητών της κατηγορίας ΙΙΙ γίνεται βάσει λεπτομερών, διαφανών και γνωστών κριτηρίων σε όλα τα σχολεία εκτός του απλού κριτηρίου της ύπαρξης διαθέσιμων θέσεων σε ένα συγκεκριμένο γλωσσικό τμήμα.

Η ίδια ομάδα εργασίας εξετάζει επίσης την αύξηση των διδάκτρων που προτείνονται για τους μαθητές της κατηγορίας ΙΙΙ λόγω της μεγάλης διαφοράς που υπάρχει ανάμεσα στα δίδακτρα και στο πραγματικό κόστος. Προς το συμφέρον των μαθητών που βρίσκονται ήδη στα σχολεία θα πρέπει να εγκριθεί μία διαφορετική μέθοδος για την εγγραφή νέων μαθητών αυτής της κατηγορίας. Απαλλαγές από την υποχρέωση πληρωμής διδάκτρων θα πρέπει να γίνονται μόνο σε περιπτώσεις που υπάρχουν οικονομικές δυσκολίες καθώς και στις περιπτώσεις αλλαγής των περιστάσεων ανάλογα με την περίπτωση με βάση σαφή, λεπτομερή και διαφανή κριτήρια.

3.3. Εφαρμογή των κριτηρίων για τη διατήρηση των μικρών σχολείων ή των μικρών γλωσσικών τμημάτων.

Η έκθεση Bφsch προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έθεσε το πρόβλημα του κατά πόσον είναι απαραίτητα τα ΕΣ σε μέρη όπως είναι το Mol, η Karlsruhe, το Bergen και το Culham υπό τη σημερινή τους μορφή για τη λειτουργία των ευρωπαϊκών οργάνων στα μέρη αυτά και πρότεινε να επανεξετασθεί η προστιθέμενη εκπαιδευτική αξία αυτών των σχολείων. Αυτό είναι ένα σημαντικό θέμα και χρειάζεται εξέταση με βάση πολλά στοιχεία όπως είναι οι ανάγκες των ευρωπαϊκών οργάνων και του προσωπικού τους. Τα κριτήρια του Ανώτατου Συμβουλίου που εγκρίθηκαν το 2000 σε σχέση με το άνοιγμα, τη διατήρηση και το κλείσιμο των γλωσσικών τμημάτων και των σχολείων [3] παρέχει τη βάση για την εξέταση αυτού του θέματος.

[3] "Κριτήρια για το άνοιγμα, το κλείσιμο ή τη διατήρηση των ευρωπαϊκών σχολείων", ´Εγγρ. 2000-D-7510, που εγκρίθηκε κατά τη σύσκεψη του Ανώτατου Συμβουλίου στις 24-25/10/2000

Το σύστημα των ΕΣ πρέπει να είναι αυστηρό και δίκαιο όσον αφορά την εφαρμογή των σαφών κριτηρίων που έχουν εγκριθεί σε σχέση με το άνοιγμα, τη διατήρηση και το κλείσιμο γλωσσικών τμημάτων και σχολείων. Παρόλο ότι έχουν ληφθεί ήδη οι αποφάσεις εκ μέρους του Ανώτατου Συμβουλίου με στόχο την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων και τη σταδιακή μείωση ορισμένων ολιγάριθμων τμημάτων σε τέσσερα μικρά σχολεία, το γενικότερο θέμα της φύσης και της οργάνωσης αυτών των σχολείων καθώς και οι δυνατότητες καλύτερης διαχείρισης αποτελούν αντικείμενο εξέτασης προς το παρόν. Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει μια εξωτερική αξιολόγηση των πιθανών μακροπρόθεσμων λύσεων όσον αφορά το μέλλον αυτών των σχολείων.

4. ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Σύμφωνα με τη συνθήκη της ΕΚ τα θέματα που αφορούν την εκπαίδευση ανήκουν κυρίως στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η Επιτροπή δεν θέλει να παραβιάσει αυτήν την αρχή αλλά παρατηρεί ότι, δεδομένου ότι τα ΕΣ βρίσκονται εκτός των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, υπάρχει κίνδυνος να μην ενσωματώνονται πάντα γρήγορα οι εξελίξεις στον τομέα της εκπαιδευτικής πολιτικής και πρακτικής που παρατηρούνται σε εθνικό επίπεδο. Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία εντούτοις βοηθούν πολύ την Επιτροπή να βρίσκει και να διατηρεί το προσωπικό της καθώς και την προσπάθειά της να εξασφαλίζει ευχάριστη διαμονή στους (εκπατρισμένους κατά μεγάλο μέρος) υπαλλήλους της και στα παιδιά τους. Κατά συνέπεια η Επιτροπή έχει κάθε συμφέρον να διασφαλίσει ότι τα σχολεία θα συνεχίσουν να διαθέτουν ένα ευρύ και σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών και εξεταστικό σύστημα σύμφωνα με τις καλύτερες πρακτικές που υπάρχουν στα κράτη μέλη. Εξάλλου τα ΕΣ θα πρέπει στο μέτρο του δυνατού να φροντίζουν για την ικανοποίηση όλων των αναγκών των παιδιών των υπαλλήλων.

Πρόκειται φυσικά για ένα σύστημα που χαίρει μεγάλης εκτίμησης αλλά η Επιτροπή πιστεύει ότι υπάρχουν ορισμένα προβλήματα ή/και ορισμένες ανάγκες που πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά.

4.1. Εκπαίδευση των παιδιών με ειδικές ανάγκες.

Η εκπαίδευση που παρέχεται στα παιδιά με ειδικές ανάγκες, είτε πρόκειται για δυσκολίες μάθησης ή για φυσικές αναπηρίες, θα πρέπει επίσης να τύχει μεγαλύτερης προσοχής. Οι διατάξεις της ισχύουσας σύμβασης εφαρμόζονται προς το παρόν από τα σχολεία κατά τρόπο διαφορετικό και το πρόγραμμα για τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (SEN) καθώς και το πρόγραμμα για την υποστήριξη της εκπαίδευσης (LS) είναι σημαντικά εργαλεία που πρέπει να αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο. Και τα δυο προγράμματα χρειάζονται παρακολούθηση για να διασφαλισθεί η καλή κατανομή των πόρων ανάμεσα στα γλωσσικά τμήματα και στους επιμέρους μαθητές, ώστε να παρέχεται η καλύτερη δυνατή εκπαίδευση σε τοπικό επίπεδο και να αξιολογείται η επίπτωσή της.

4.2. ´Ένα εναλλακτικό δίπλωμα παράλληλα με το Baccalaureate.

Η προτεραιότητα που δίνεται κατά παράδοση από τα σχολεία στο ευρωπαϊκό Baccalaureate, το οποίο προσανατολίζεται κυρίως προς τις ανώτατες σπουδές, είχε ως συνέπεια να μην ληφθούν επαρκώς υπόψη ή με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς από ένα πραγματικά πολυκλαδικό σχολείο οι εκπαιδευτικές ανάγκες και τα ταλέντα μιας σημαντικής μειοψηφίας παιδιών. Η δυνατότητα των σχολείων να χορηγούν απολυτήριο διαφορετικό από το ευρωπαϊκό Baccalaureate θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά και θα πρέπει μάλιστα να γίνει μια σχετική μελέτη σκοπιμότητας.

Το πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της γενικής προετοιμασίας των μαθητών για την ακαδημαϊκή και επαγγελματική τους ζωή και για το λόγο αυτό θα ήταν ίσως σκόπιμο να διατεθούν ορισμένοι πόροι για την ανάπτυξη κοινωνικών και πρακτικών δεξιοτήτων που χρειάζονται προκειμένου να προετοιμαστούν όλα τα παιδία για το μέλλον τους.

4.3. Μέγεθος των τάξεων

Παρά το γεγονός ότι πολλές τάξεις στα ΕΣ είναι μικρές λόγω της ποικιλίας των γλωσσών και των σχετικών παραμέτρων, το ανώτατο μέγεθος των τάξεων έχει καθορισθεί στους 32 μαθητές, που σημαίνει ότι είναι μεγαλύτερο απ´ό,τι σε πολλά κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι τάξεις αυτές περιλαμβάνουν και μαθητές για τους οποίους δεν υπάρχει αντίστοιχο τμήμα στη μητρική τους γλώσσα και οι οποίοι κατά συνέπεια έχουν ανάγκη ειδικής βοήθειας για να μπορούν να εργασθούν όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται σε μια «ξένη» γλώσσα. Θα πρέπει συνεπώς να εξεταστούν τρόποι για τη μείωση του ανώτατου μεγέθους των τάξεων.

4.4. Διατήρηση της άξιας του Baccalaureate

Ανεξάρτητα από την καθιέρωση εναλλακτικού απολυτηρίου, θα πρέπει να διατηρηθεί η μεγάλη και ουσιαστική αξία του ευρωπαϊκού Baccalaureate. Το σύστημα εξετάσεων του ευρωπαϊκού Baccalaureate πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε να επιτευχθεί εναρμόνιση και υψηλή ακαδημαϊκή ποιότητα. Οι γονείς και οι σύλλογοι γονέων έχουν εκφράσει την ανησυχία τους για την έλλειψη πραγματικών ποιοτικών κανόνων στις εκπαιδευτικές διατάξεις που αφορούν τα ευρωπαϊκά σχολεία και για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα επιθεώρησης.

Προς το παρόν το Baccalaureate το διαχειρίζεται το γραφείο του γενικού γραμματέα σε συνεργασία με το Ανώτατο Συμβούλιο. Το μέτρο αυτό είχε ληφθεί στην αρχή όταν το Baccalaureate δινόταν σε ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών που ήταν εγγεγραμμένοι στα ευρωπαϊκά σχολεία με ένα μικρό αριθμό γλωσσών. Το σύστημα αυτό όμως δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει στο μέλλον μέσα σε ένα περιβάλλον με μεγάλο αριθμό μαθητών σε πολλές τοποθεσίες και με πολλές νέες γλώσσες που θα προστεθούν στις υπάρχουσες.

´Ενας πρακτικός και αποτελεσματικός τρόπος για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων θα ήταν η ίδρυση ενός Εκπαιδευτικού Συμβουλίου των ευρωπαϊκών σχολείων, το οποίο θα λειτουργούσε ως εξεταστική επιτροπή τόσο για το ευρωπαϊκό Baccalaureate όσο και για το εναλλακτικό απολυτήριο. Το Συμβούλιο αυτό θα μπορούσε να αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών και των κοινοτικών οργάνων και θα μπορούσε να καλύψει και τους τρεις αλληλένδετους εκπαιδευτικούς τομείς εντός του σχολικού συστήματος - καθορισμός του προγράμματος σπουδών, επιθεωρήσεις και τελικές εξετάσεις. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να απλοποιήσει το ισχύον σύστημα αντικαθιστώντας το συμβούλιο επιθεώρησης, ένα σημαντικό μέρος των καθηκόντων του Ανώτατου Συμβουλίου (τις παιδαγωγικές επιτροπές) και ένα σημαντικό μέρος των εργασιών του γραφείου του γενικού γραμματέα με ένα πιο ανεξάρτητο από λειτουργική άποψη σύστημα. Παράλληλα η δημιουργία του Συμβουλίου αυτού θα μπορούσε να δώσει την ευκαιρία να αναθεωρηθεί και να επικαιροποιηθεί το πρόγραμμα σπουδών των σχολείων.

Μια τέτοια αλλαγή φυσικά θα μπορούσε να γίνει μόνο στο πλαίσιο μιας ριζικής αναθεώρησης της σύμβασης που αφορά τα σχολεία. Το Συμβούλιο Καθηγητών για Θέματα Εκπαίδευσης θα παρέμενε διακυβερνητικό, λόγω του γεγονότος ότι τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για την εκπαίδευση, και θα συμπλήρωνε κατ´αυτόν τον τρόπο την πρόταση για την ανάθεση της λειτουργικής διαχείρισης και του προγραμματισμού των σχολείων σε ένα γραφείο της Επιτροπής ή σε μια υπηρεσία της ΕΕ.

4.5. Μεγαλύτερη πρόσβαση στο ευρωπαϊκό Baccalaureate

Τέλος η επιτυχία του ευρωπαϊκού Baccalaureate έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον για την απόκτησή του σε διάφορα κράτη μέλη, ενώ ταυτόχρονα η αποκέντρωση των δραστηριοτήτων της ΕΕ είχε δημιουργήσει την ανάγκη για ευρωπαϊκή εκπαίδευση εκτός των παραδοσιακών Ευρωπαϊκών Σχολείων.

Η δυνατότητα απόκτησης του ευρωπαϊκού Baccalaureate εκτός του τωρινού συστήματος των Ευρωπαϊκών Σχολείων εξετάζεται προς το παρόν από τα κράτη μέλη και διάφοροι τρόποι απόκτησής του σε συνεργασία με εκπαιδευτικά ιδρύματα καθώς και στο πλαίσιο πιθανών πειραματικών προγραμμάτων εξετάζονται από το Ανώτατο Συμβούλιο και από την Επιτροπή.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά τα προβλήματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το σύστημα των ΕΣ σήμερα που έχουν εντοπίσει οι διάφοροι ενδιαφερόμενοι. Προτείνει ορισμένες βελτιώσεις οι οποίες θα μπορούσαν να εγκριθούν και να εφαρμοστούν από το Ανώτατο Συμβούλιο εντός του σημερινού πλαισίου. Η Επιτροπή θα βασιστεί στις ιδέες που περιγράφει η παρούσα ανακοίνωση για την εργασία της εντός του Ανώτατου Συμβουλίου.

Ανοίγει επίσης μια συζήτηση σχετικά με τις πιθανές ριζικές αλλαγές μακροπρόθεσμα του συστήματος διοίκησης των ΕΣ περάν του πεδίου εφαρμογής της σημερινής διεθνούς σύμβασης. Η Επιτροπή θα οργανώσει μια ευρεία διαβούλευση με όλους τους ενδιαφερόμενους κατά τους προσεχείς μήνες πριν υποβάλει οποιαδήποτε σημαντική πρόταση σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξη του συστήματος των ΕΣ.

Είναι αυτονόητο ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο σύστημα των σχολείων δεν μπορεί και δεν πρέπει να διακόψει ή να θέσει σε κίνδυνο την εκπαίδευση των παιδιών στα Ευρωπαϊκά Σχολεία. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι πριν από οποιαδήποτε μεγάλη αλλαγή πρέπει να γίνει ο κατάλληλος προγραμματισμός και να υπάρξει μια επαρκής μεταβατική περίοδος καθώς και μεταβατικές ρυθμίσεις, ώστε να διασφαλισθεί ο πρωταρχικός στόχος που είναι η παροχή αξιόπιστης και ποιοτικής εκπαίδευσης στα παιδιά μας.

´Όλα τα ευρωπαϊκά όργανα, τα κράτη μέλη, οι υπηρεσίες της Επιτροπής, τα συνδικάτα του προσωπικού, οι σύλλογοι γονέων και όλοι οι ενδιαφερόμενοι γενικά θα ρωτηθούν και θα ληφθεί υπόψη η γνώμη τους πριν προταθεί η οποιαδήποτε μεγάλη αλλαγή. Η διαβούλευση αυτή θα λάβει χώρα κατά τη διάρκεια του προσεχούς ακαδημαϊκού έτους.

Εξάλλου, όλοι οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να κοινοποιήσουν εγγράφως τις απόψεις τους και τις προτάσεις τους στην ακόλουθη διεύθυνση ADMIN-COMMUNICATION-EUROPEAN-SCHOOLS@cec.eu.int

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2003/2004*

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(*) 2 ακόμη σχολεία θα ανοίξουν στις Βρυξέλλες και στο Λουξεμβούργο κατά την περίοδο 2004-2008 (**) Το κόστος λειτουργίας του γραφείου του Γενικού Γραμματέα έχει κατανεμηθεί ισομερώς ανάμεσα στα 12 σχολεία(***) περιλαμβανομένου και του 0,6 στο αποθεματικό(****) . Υπάρχουν ειδικές εξωτερικές πηγές εσόδων γι´αυτά τα σχολεία που μειώνουν τη συνεισφορά της ΕΕ. Πηγή: Εκθέσεις εσόδων κατά το 2003 και προϋπολογισμοί των σχολείων για το 2004.