[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.5.2008

COM(2008)234 τελικό

EΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

EΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται βάσει των όρων της απόφασης αριθ. 792/2004/EΚ[1] της 21ης Απριλίου 2004 σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος κοινοτικής δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού. Η έκθεση αναφέρεται στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος και παρουσιάζει τη θέση της Επιτροπής σχετικά με τα κύρια συμπεράσματα και συστάσεις της τελικής εξωτερικής αξιολόγησης του προγράμματος, τα οποία διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/culture/index_en.htm

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Στόχος του προγράμματος

Σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 792/2004, στόχος του προγράμματος είναι να ενισχυθεί η κοινοτική δράση στον τομέα του πολιτισμού και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά της μέσω της στήριξης των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα αυτόν.

Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να συμβάλλουν ή να δύνανται να συμβάλουν στην ανάπτυξη και στην εφαρμογή της πολιτικής και των ενεργειών της Κοινότητας που αποσκοπούν στη συνεργασία στον τομέα του πολιτισμού.

Στην απόφαση αναφέρεται ότι οι κύριες δραστηριότητες αυτών των οργανισμών οι οποίες δύνανται να συμβάλουν στην ενδυνάμωση και στην αποτελεσματικότητα της κοινοτικής δράσης στον τομέα του πολιτισμού είναι οι εξής:

- εκπροσώπηση των ενδιαφερόμενων μερών σε κοινοτικό επίπεδο,

- διάδοση των πληροφοριών σχετικά με την κοινοτική δράση,

- δικτύωση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού,

- εκπροσώπηση και ενημέρωση των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσικών κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- αναζήτηση και διάδοση πληροφοριών στους τομείς της νομοθεσίας, της εκπαίδευσης και των μέσων ενημέρωσης,

- εκπλήρωση του ρόλου του πολιτιστικού «πρεσβευτή», προάγοντας τη συνείδηση της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης,

- διατήρηση και αναμνηστήρια επισήμανση των κυριότερων χώρων και των αρχείων που έχουν συνδεθεί με την αναγκαστική μεταφορά και εγκλεισμό στα στρατόπεδα, που συμβολίζονται από τα μνημεία που έχουν ανεγερθεί στους χώρους των πρώην στρατοπέδων συγκέντρωσης και σε άλλους τόπους μαζικών μαρτυρίων και εκτελέσεων αμάχων, και διαιώνιση της μνήμης εκείνων που έχασαν τη ζωή τους στα στρατόπεδα αυτά.

Γενική περιγραφή της κοινοτικής στήριξης

Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού αποτελείται από τρία διαφορετικά μέρη:

- Το μέρος Ι του προγράμματος είναι αφιερωμένο στη στήριξη δύο φορέων οι οποίοι λαμβάνουν στήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την τελευταία 20ετία: το Ευρωπαϊκό Γραφείο για τις Λιγότερο Διαδεδομένες Γλώσσες (EΓΓΛΔΓ) και το δίκτυο Mercator, το οποίο απαρτίζεται από τρία διαφορετικά κέντρα, τα Mercator μέσα ενημέρωσης, Mercator νομοθεσία και Mercator εκπαίδευση.

- Το μέρος II του προγράμματος είναι αφιερωμένο στη στήριξη των οργανισμών που επιδιώκουν στόχους γενικότερου ενδιαφέροντος στον τομέα του πολιτισμού. Το 2004 και το 2005 δόθηκαν επιχορηγήσεις στους οργανισμούς που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ του προγράμματος υπό την προϋπόθεση ότι τηρούσαν όλες τις απαιτήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού, τους κανόνες εφαρμογής του και τη βασική πράξη. Το 2006, οι επιχορηγήσεις δόθηκαν μέσω ανοικτής διαδικασίας υποβολής προτάσεων.

- Το μέρος ΙΙΙ του προγράμματος είναι αφιερωμένο στη στήριξη ενεργειών για τη διατήρηση και την αναμνηστήρια επισήμανση των κύριων χώρων και των αρχείων που έχουν συνδεθεί με την αναγκαστική μεταφορά και εγκλεισμό στα στρατόπεδα. Οι επιχορηγήσεις δόθηκαν μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

Δόθηκαν δύο διαφορετικά είδη επιχορηγήσεων: ετήσιες επιχορηγήσεις λειτουργίας για το μέρος Ι και το μέρος II, για στήριξη του ετήσιου προγράμματος εργασίας των οργανισμών, και επιχορηγήσεις ενεργειών για το μέρος III.

Tο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης έχει καλύψει περίοδο 3 ετών : 2004, 2005 και 2006.

Το μελλοντικό πλαίσιο της εν λόγω κοινοτικής στήριξης

Το πρόγραμμα έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2006. Εντούτοις, οι συνιστώσες του ενσωματώθηκαν σε τρία διαφορετικά προγράμματα για την περίοδο 2007-2013.

- Το μέρος Ι ενσωματώθηκε στο πρόγραμμα διά βίου μάθησης και συγκεκριμένα στο οριζόντιο πρόγραμμα, στη βασική δραστηριότητα 2: Γλώσσα

- Το μέρος II ενσωματώθηκε στο πρόγραμμα «Πολιτισμός» για την περίοδο 2007-2013, στην πτυχή 2 : «Στήριξη ευρωπαϊκών πολιτιστικών φορέων»

- Το μέρος III ενσωματώθηκε στο πρόγραμμα «Πολίτες για την Ευρώπη 2007-2013» στη δράση 4 «Ενεργός ευρωπαϊκή μνήμη».

Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Όροι και σκοπός της αξιολόγησης

Με βάση την πρόσκληση υποβολής προσφορών αριθ. EAC 41/2006[2], επελέγη η εταιρεία Ernst & Young et Associés για τη διενέργεια της αξιολόγησης.

Ο στόχος της εξωτερικής αξιολόγησης ήταν η ανάλυση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος και κάθε μέρους του, καθώς και η ποιότητα της εφαρμογής του προγράμματος και η αποδοτικότητά του, η αειφορία των χρηματοδοτούμενων έργων ή οργανισμών.

Η αξιολόγηση επικεντρώθηκε στο σύνολο της περιόδου του προγράμματος (2004-2006). Εντούτοις, η εισαγωγή των τριών μερών του προγράμματος σε τρία νέα προγράμματα από το 2007 αποτελεί ξεχωριστό θέμα, το οποίο επίσης καλύπτεται στην αξιολόγηση.

Μεθοδολογία

Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε από τον εξωτερικό αξιολογητή συνοψίζεται ως εξής:

- λεπτομερής καθορισμός των ερωτήσεων της αξιολόγησης- συγκέντρωση πρωτογενών και δευτερογενών δεδομένων- ανάλυση των συγκεντρωθέντων δεδομένων- απαντήσεις στις ερωτήσεις της αξιολόγησης - συστάσεις.

Χρησιμοποιήθηκαν τρεις τρόποι συγκέντρωσης δεδομένων: επανεξέταση εγγράφων, συνεντεύξεις με τους υπευθύνους προώθησης των έργων, με τους μη επιλεγέντες υποψηφίους και με στελέχη της ΕΕ, καθώς και δομημένες έρευνες.

Τα συμπεράσματα του αξιολογητή

Οι δικαιούχοι στο πλαίσιο του μέρους Ι του προγράμματος ήταν το Ευρωπαϊκό Γραφείο για τις Λιγότερο Διαδεδομένες Γλώσσες και το δίκτυο Mercator. Οι κύριες δραστηριότητες αυτών των φορέων είναι η συγκέντρωση και η διάδοση πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της εκπαίδευσης, των μέσων ενημέρωσης και της νομοθεσίας για τις μειονοτικές γλώσσες, η παροχή διοικητικής υποστήριξης στις αιτήσεις για τα κοινοτικά προγράμματα και η ανάπτυξη κατάλληλων συμπράξεων στον τομέα των μειονοτικών γλωσσών.

Τα δύο τρίτα των δικαιούχων στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ του προγράμματος ήταν ενώσεις ή ιδρύματα, τα περισσότερα των οποίων έχουν την έδρα τους στις Βρυξέλλες. Τέσσερις δικαιούχοι της επιλογής του 2006 έχουν την έδρα τους στα νέα κράτη μέλη. Στις κύριες δραστηριότητες περιλαμβάνονται δραστηριότητες δικτύωσης, καλλιτεχνικές παραστάσεις, στήριξη της πολιτιστικής δημιουργίας, δραστηριότητες εκπροσώπησης των οργανισμών προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, καθώς επίσης και δραστηριότητες έρευνας και κατάρτισης. Ο αριθμός των δικαιούχων στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ παρέμεινε σταθερός: 36 το 2004, 35 το 2005 και 34 το 2006, από τους οποίους οι 16 ήταν νέοι δικαιούχοι. Συνολικά, χρηματοδοτήθηκαν 53 διαφορετικοί οργανισμοί.

Στο πλαίσιο του μέρους ΙΙΙ, τα περισσότερα έργα που έλαβαν στήριξη προέρχονταν από τη Γερμανία. Οι ομάδες-στόχοι ήταν το ευρύ κοινό, οι νέοι, οι ερευνητές και η ακαδημαϊκή κοινότητα κ.ά. Όσον αφορά τα αποτελέσματα των έργων, τα περισσότερα έργα αφορούσαν τη διατήρηση/εκμετάλλευση αρχείων προς χρήση, για παράδειγμα, σε συνέδρια, εκθέσεις, βιβλιοθήκες κ.λπ., και τη συλλογή μαρτυριών από αυτόπτες μάρτυρες. Άλλα έργα ασχολήθηκαν με την οργάνωση αναμνηστήριων επισημάνσεων/εκδηλώσεων, με την τέχνη και το εποπτικό ή εκπαιδευτικό υλικό, είτε με την αποκατάσταση χώρων με μεγάλη συμβολική σημασία. Ο αριθμός των έργων που επελέγησαν στο πλαίσιο αυτού του μέρους ήταν επίσης σταθερός: 28 το 2004, 25 το 2005 (τα 24 από τα οποία ήταν νέα) και 24 το 2006, από τα οποία τα 20 υποβλήθηκαν από νεοεμφανιζόμενους. Συνολικά, επομένως, χρηματοδοτήθηκαν 72 διαφορετικοί οργανισμοί.

3.3.1. Αποτελεσματικότητα

Δεν ήταν εύκολο να εξαχθούν συνολικά συμπεράσματα ως προς τον αντίκτυπο της δράσης σε επίπεδο προγράμματος, δεδομένου ότι από τη φύση της η δράση αποτελείτο από έργα τα οποία δεν είχαν πολλά κοινά σημεία. Ωστόσο, ο αξιολογητής ανέφερε τη γενικευμένη αντίληψη ότι το πρόγραμμα συνέβαλε στο γενικό του στόχο, δηλαδή στην προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού .

Ο κύριος στόχος επετεύχθη ιδίως μέσω των δομών που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους Ι και των δικτύων που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ. Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι οι οργανώσεις των πολιτιστικών συντελεστών βελτιώθηκαν, το πεδίο των δραστηριοτήτων τους διευρύνθηκε, ενώ αυξήθηκε ο επαγγελματισμός τους σε σχέση με τα έργα της ΕΕ και τις συμπράξεις της ΕΕ. Οι δικαιούχοι που χαρακτηρίστηκαν ως «πρεσβευτές» συνέβαλαν στην προώθηση σε πιο συμβολικό επίπεδο.

Οι επιδόσεις των οργανισμών όσον αφορά τις κύριες δραστηριότητες οι οποίες, σύμφωνα με το παράρτημα Ι της απόφασης, αναμένεται να συμβάλουν στην ενίσχυση και στην αποτελεσματικότητα της κοινοτικής δράσης στον τομέα του πολιτισμού κρίνονται καλές, αν και κάπως ανομοιόμορφες, δεδομένου ότι σε μερικές δραστηριότητες δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση, ενώ άλλες συγκέντρωσαν μικρότερη προσοχή.

Για παράδειγμα, τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν είναι πεπεισμένα ότι το πρόγραμμα συνέβαλε στην εκπροσώπηση των ενδιαφερόμενων μερών σε κοινοτικό επίπεδο και στη διάδοση των πληροφοριών για την κοινοτική δράση. Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι η φύση των δικαιούχων του προγράμματος συμβάλλει στις σχετικά ανεπαρκείς επιδόσεις όσον αφορά τη διάδοση των πληροφοριών: οι οργανισμοί διαθέτουν συγκεκριμένες ειδικές γνώσεις ή συγκεκριμένο πεδίο ενδιαφέροντος στο εσωτερικό του τομέα των μειονοτικών γλωσσών, του πολιτιστικού τομέα ή των αναμνηστήριων ενεργειών. Ο αξιολογητής θεωρεί ότι μικρός αριθμός παραστάσεων (μέρος ΙΙ) και μικρός αριθμός έργων (μέρος ΙΙΙ) απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Η κυριότερη πρόκληση, όμως, είναι ότι η διάδοση δεν φαίνεται να αποτελεί κύρια προτεραιότητα των δικαιούχων (μέρος ΙΙ), παρόλο που σε μερικές περιπτώσεις παρατηρήθηκε κάποια βελτίωση (π.χ. για τις περιορισμένες δραστηριότητες ενημέρωσης σχετικά με την κοινοτική δράση υπέρ των μειονοτικών γλωσσών στο μέρος Ι). Κατά συνέπεια, η προβολή του προγράμματος ήταν ανεπαρκής.

Γενικά, οι δραστηριότητες διάδοσης δεν αποτελούν μείζονα προτεραιότητα για τους δικαιούχους του μέρους ΙΙ. Τα δίκτυα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο αυτού του μέρους διεξήγαγαν μερικές δραστηριότητες ενημέρωσης και διάδοσης, ιδίως για πληροφορίες που αφορούν την ΕΕ. Παρόλο που οι μεταφράσεις παραμένουν σποραδικές, μεγάλος αριθμός δικαιούχων (18) οργάνωσαν συνέδρια, ενώ σχεδόν όλοι βελτίωσαν τους δικτυακούς τους τόπους. Επιπλέον, οι δραστηριότητες εκπροσώπησής τους βελτιώθηκαν με την πάροδο του χρόνου. Οι οργανισμοί που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ του προγράμματος επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα ως προς την εκπροσώπηση των ενδιαφερόμενων μερών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι το πρόγραμμα προώθησε με επιτυχία οργανισμούς που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα του πολιτισμού και βοήθησε στη δικτύωσή τους, ιδίως μέσω των δομών που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους Ι και των δικτύων που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ. Με την πάροδο του χρόνου έχουν αυξηθεί οι συμπράξεις που λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ.

Η διάδοση των ευρωπαϊκών πληροφοριών στις περιφερειακές ή μειονοτικές γλωσσικές κοινότητες αποτελεί έναν από τους στόχους των οργανισμών που λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους I. Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι τα αποτελέσματα για τον εν λόγω στόχο παραμένουν περιορισμένα, ιδίως για το δίκτυο Mercator. Αυτό οφείλεται στα εξής προβλήματα: το κύριο εργαλείο διάδοσης είναι το διαδίκτυο (προσβασιμότητα στο διαδίκτυο και στο δικτυακό τόπο)· το κόστος των μεταφράσεων δεν επιτρέπει μεγάλη γλωσσική κάλυψη· και ο αριθμός των χρηστών είναι περιορισμένος (αν και σημειώνει αύξηση). Η άμεση ένταξη των νέων κρατών μελών στο πεδίο δραστηριοτήτων του οργανισμού/των οργανισμών συνιστά πλεονέκτημα.

Με βάση έναν αριθμό δεικτών ή περιγραφέων, ο αξιολογητής συμπέρανε ότι οι οργανισμοί που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους Ι του προγράμματος συμμετείχαν αισθητά στη συλλογή και διάδοση των πληροφοριών στους τομείς της νομοθεσίας, της εκπαίδευσης και των μέσων ενημέρωσης για τις μειονοτικές γλώσσες. Στους δείκτες περιλαμβάνονται η πολυμορφία των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν και ταυτοποιήθηκαν, η ανάπτυξη των εργαλείων διάδοσης και ο αριθμός και η γεωγραφική κατανομή των σημείων επαφής που ζητούν πληροφορίες.

Τα έργα που έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του μέρους III εκπλήρωσαν, γενικά, τους στόχους της διατήρησης και αναμνηστήριας επισήμανσης των κύριων χώρων και της διατήρησης των αρχείων που έχουν συνδεθεί με την αναγκαστική μεταφορά και εγκλεισμό στα στρατόπεδα . Οι ίδιοι οι υπεύθυνοι προώθησης των έργων, όμως, επισημαίνουν την περιορισμένη συμβολή των ενεργειών στη βελτίωση των γνώσεων της σημερινής γενιάς και των επόμενων γενεών σχετικά με την αναγκαστική μεταφορά και εγκλεισμό στα στρατόπεδα. Οι ενέργειες που έλαβαν στήριξη από το πρόγραμμα βοήθησαν να αποφευχθεί η απώλεια αυτών των γνώσεων. Επομένως, οι δικαιούχοι συμφωνούν ότι ο στόχος της διαιώνισης της μνήμης των θυμάτων επετεύχθη μόνον κατά ένα μέρος. Χρειάζονται περαιτέρω προσπάθειες για τη συγκέντρωση μαρτυριών (γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη πρόσθετων μέσων) και τα έργο αυτό είναι επείγον, δεδομένου ότι ο αριθμός των αυτοπτών μαρτύρων της αναγκαστικής μεταφοράς και εγκλεισμού στα στρατόπεδα είναι όλο και μικρότερος.

2. Αποδοτικότητα

Γενικά, η έλλειψη δεδομένων παρακολούθησης κατέστησε δυσχερή την ποσοτική αποτίμηση της συνολικής αποδοτικότητας του προγράμματος. Ο αξιολογητής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αποδοτικότητα της δράσης είναι διαφορετική μεταξύ των τριών διαφορετικών μερών και στο εσωτερικό των μερών αυτών. Για παράδειγμα, η αποδοτικότητα του δικτύου Mercator (μέρος I) βελτιώθηκε: παρόλο που η ετήσια επιχορήγηση παρέμεινε αμετάβλητη στη διάρκεια αυτής της περιόδου, το επίπεδο δραστηριοτήτων αυξήθηκε σταθερά. Η συστηματικότερη παρακολούθηση των έργων και των δραστηριοτήτων, ιδίως εκείνων που λαμβάνουν ποσά μεγαλύτερα του μέσου όρου των επιχορηγήσεων, θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα των ενεργειών.

Οι δικαιούχοι και οι υποψήφιοι στο πλαίσιο του μέρους II εξέφρασαν την άποψη ότι χρειάζεται μεγαλύτερη διαφάνεια κατά τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων (π.χ. όσον αφορά τα κριτήρια επιλογής, τη σύνθεση και το διορισμό της επιτροπής αξιολόγησης). Αρκετοί από τους ερωτηθέντες έκριναν ότι αν τα κριτήρια επιλογής ήταν δυνατόν να αποτιμηθούν ποσοτικά η νομιμότητα της διαδικασίας επιλογής θα ήταν μεγαλύτερη. Στο στάδιο εφαρμογής θα ήταν χρήσιμο να υπάρχει περισσότερη τεχνική συνδρομή και καλύτερη επικοινωνία.

Για το μέρος II του προγράμματος, η εισαγωγή της διαδικασίας προσκλήσεων υποβολής προτάσεων το 2006 ήταν μια θετική εξέλιξη στη μετάβαση από ένα σύστημα διάθεσης πόρων σε μια διαφανή και ανταγωνιστική διαδικασία, που θα επιτρέπει την επιλογή υποψηφίων από μια ευρύτερη βάση αιτούντων. Οι δικαιούχοι των έργων που επελέγησαν βάσει της διαδικασίας του μέρους ΙΙ το 2006 παρατήρησαν ότι τα αποτελέσματα της πρόσκλησης ανακοινώθηκαν καθυστερημένα και ότι η ανακοίνωση έπρεπε να είχε γίνει το αργότερο πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία έναρξης του προγράμματος. Κρίθηκε ότι η πιο έγκαιρη δημοσίευση των αποτελεσμάτων θα είχε συμβάλει στην επίτευξη των στόχων των οργανισμών.

Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι η τυπολογία των δικαιούχων της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του μέρους II του προγράμματος – διαχωρισμός των δικαιούχων σε πρεσβευτές, ευρωπαϊκά δίκτυα ή οργανισμούς που οργανώνουν πολιτιστικές εκδηλώσεις – είχε περιορισμένη αξία, δεδομένου ότι η ανάλυση των δραστηριοτήτων των οργανισμών κατέδειξε ότι υπήρχε μεγάλη ανομοιογένεια.

Ο αξιολογητής διαπίστωσε ότι στο πλαίσιο του μέρους ΙΙΙ του προγράμματος τα έργα παρήγαγαν συγκεκριμένα αποτελέσματα παρά το μικρό τους μέγεθος και το περιορισμένο χρονοδιάγραμμα. Συνεπώς, με τις μικρές επιχορηγήσεις δημιουργήθηκαν συγκεκριμένα προϊόντα. Η έλλειψη κεφαλαίων για μετάφραση, όμως, συνέβαλε στην περιορισμένη προβολή αυτών των έργων.

Σε επίπεδο προγράμματος, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, ανεξαρτήτως της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας των αποτελεσμάτων της δαπάνης για μια δράση, η αξία της είναι περιορισμένη αν η διάδοση των αποτελεσμάτων δεν είναι η βέλτιστη.

3. Αειφορία

Είναι δύσκολο να γενικευθεί η αποτίμηση της αειφορίας των ενεργειών σε επίπεδο προγράμματος. Στο πλαίσιο καθενός από τα μέρη του προγράμματος, πάντως, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι τα αποτελέσματα θα διατηρηθούν και μετά τη λήξη του έργου.

Η στήριξη του προγράμματος στο πλαίσιο του μέρους Ι βοήθησε τους οργανισμούς να αναπτύξουν τις ειδικές τους γνώσεις και συνέβαλε στην πρόοδο της έρευνας σχετικά με τις μειονοτικές γλώσσες. Οι δομές αυτές εξέλαβαν τη συμμετοχή στο πρόγραμμα ως ευκαιρία να προετοιμαστούν για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο των νέων προγραμμάτων. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επιβεβαίωσαν ότι τα δίκτυα και οι ειδικές τους γνώσεις έχουν επιτύχει ένα επίπεδο αναγνώρισης που θα τα βοηθήσει στην εύρεση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης. Ο αειφόρος χαρακτήρας του δικτύου ενισχύει την αποδοτικότητα της κοινοτικής επιχορήγησης.

Τα αποτελέσματα για το μέρος ΙΙ δείχνουν, επίσης, ότι θα υπάρξουν πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες: οι περισσότεροι δικαιούχοι διαβεβαιώνουν ότι έχουν δημιουργήσει σταθερές σχέσεις με τα μέλη των δικτύων. Το ενενήντα τοις εκατό των οργανισμών επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων τους χρησιμοποιούνται από άλλους οργανισμούς και υπάρχει η εντύπωση ότι οι κοινοτικές επιχορηγήσεις βοήθησαν να αυξηθεί η προβολή των οργανώσεων και η αξιοπιστία τους απέναντι σε άλλους χρηματοδότες.

Στο πλαίσιο των έργων του μέρους ΙΙΙ δημιουργήθηκαν μερικές ειδικές συμπράξεις, ο αριθμός των οποίων ήταν όμως μικρός. Σύμφωνα με τους υπευθύνους προώθησης των έργων, οι συμπράξεις δεν είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για το συγκεκριμένο είδος έργων. Κατά την άποψη των αξιολογητών, η ύπαρξη περισσότερων συμπράξεων στο πλαίσιο των αναμνηστήριων έργων θα είχε ευνοήσει τόσο τη διάδοση όσο και την αειφορία.

ΚΥΡΙΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Οι κύριες συστάσεις του αξιολογητή παρουσιάζονται με πλάγιους χαρακτήρες, ενώ η απάντηση της Επιτροπής με απλούς χαρακτήρες.

Αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα

Η Επιτροπή πρέπει να ενδυναμώσει τους δεσμούς μεταξύ του πολιτιστικού τομέα και άλλων πολιτικών θεμάτων, προκειμένου να εκμεταλλευτεί πλήρως τη δυνητική προστιθέμενη αξία των πολιτιστικών δραστηριοτήτων όσον αφορά τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Θα μπορούσε να εφαρμοστεί διαρθρωμένη συνεργασία με άλλες ΓΔ για την παρακολούθηση συγκεκριμένων έργων με υψηλή συμβολική αξία.

Η Επιτροπή συμφωνεί. Η ενσωμάτωση του πολιτισμού σε όλες τις σχετικές πολιτικές της ΕΕ περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση σχετικά με «μια ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό σ’ έναν κόσμο παγκοσμιοποίησης» που εκδόθηκε το 2007. Η Επιτροπή εντείνει τον συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών της και εμβαθύνει την ανάλυση της σχέσης μεταξύ της πολιτιστικής πολυμορφίας και άλλων κοινοτικών πολιτικών, προκειμένου να βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα στους διάφορους στόχους της δημόσιας πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της πολιτιστικής πολυμορφίας, κατά τη λήψη αποφάσεων ή την υποβολή προτάσεων κανονιστικού ή δημοσιονομικού χαρακτήρα.

Η Επιτροπή οφείλει να τηρεί τις προθεσμίες που αναφέρονται στο προσωρινό χρονοδιάγραμμα για τη διαδικασία επιλογής και να εξασφαλίζει την έγκαιρη δημοσίευση των επιλεγέντων υποψηφίων, δεδομένου ότι πολλοί οργανισμοί ακολουθούν το ημερολογιακό έτος. Κρίνεται επομένως σκόπιμο η καταβολή των επιχορηγήσεων της ΕΕ και η επίτευξη των δραστηριοτήτων των οργανισμών να ευθυγραμμιστούν στα τέλη του ημερολογιακού έτους.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι είναι σκόπιμο να μειωθεί η διάρκεια των διαδικασιών των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και έχει ήδη λάβει μέτρα για τη μεγαλύτερη δυνατή συντόμευση της διαδικασίας όσον αφορά τις επιχορηγήσεις λειτουργίας των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού. Για παράδειγμα, το 2008 οι συμβάσεις θα αντικατασταθούν από αποφάσεις επιχορηγήσεων, γεγονός που αναμένεται να συντομεύσει τη διαδικασία κατά ένα περίπου μήνα. Η αυξημένη χρήση κατ’ αποκοπή ποσών αναμένεται να βοηθήσει στην επιτάχυνση της διεκπεραίωσης των αιτήσεων. Επίσης, η καθιέρωση πολυετών επιχορηγήσεων από το 2008 (βλ. κατωτέρω) θα βοηθήσει να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις στο μέλλον.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι και άλλοι παράγοντες, όπως η διαδικασία επιτροπολογίας (διαβούλευση της επιτροπής διαχείρισης και δικαίωμα εξέτασης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για πρώτη φορά πριν από τη δημοσίευση των προσκλήσεων και για δεύτερη φορά πριν από την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας επιλογής) έχουν μείζονα αντίκτυπο στη χρονοβόρο διαδικασία επιλογής. Η Επιτροπή πάντως επιδιώκει την τροποποίηση της νομικής βάσης του προγράμματος «Πολιτισμός», γεγονός που θα επέτρεπε στην Επιτροπή να εγκρίνει άμεσα τις αποφάσεις χορήγησης επιχορηγήσεων λειτουργίας για τους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού. Αν η τροποποίηση αυτή εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η διάρκεια της διαδικασίας επιλογής θα μπορούσε να μειωθεί περαιτέρω κατά αρκετές εβδομάδες.

Η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει τη βοήθεια προς τους δικαιούχους μέσω κατευθυντήριων γραμμών για θέματα τεχνικής συνδρομής, ώστε να παρέχονται ενιαίες απαντήσεις και να βελτιωθεί η ανταπόκριση στις ερωτήσεις των δικαιούχων.

Επισημαίνεται ότι η ίδρυση του εκτελεστικού οργανισμού, που είναι αρμόδιος για την εφαρμογή μεγάλου μέρους των ενεργειών του προγράμματος της ΓΔ EAC από το 2006, βοηθά να βελτιωθεί η συνολική αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

Από την έναρξη της νέας γενιάς προγραμμάτων (2007-2013), η Επιτροπή και ο εκτελεστικός οργανισμός έχουν καταβάλει προσπάθειες για βελτίωση της συνδρομής προς τους αιτούντες. Έχουν αναπτυχθεί αρκετά χρήσιμα εργαλεία και υπηρεσίες (που περιλαμβάνουν πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές, συχνές ερωτήσεις, φιλικότερα προς το χρήστη έντυπα, ειδική ηλεκτρονική ταχυδρομική θυρίδα κ.λπ.).

Επιπροσθέτως, το 2007, η Επιτροπή και ο εκτελεστικός οργανισμός οργάνωσαν δύο ενημερωτικές ημερίδες στις Βρυξέλλες, στη διάρκεια των οποίων δόθηκαν στους αιτούντες πρακτικές οδηγίες για τον ορθό τρόπο προετοιμασίας των αιτήσεων και απαντήθηκαν οι ερωτήσεις τους. Αυτή η επιτυχημένη εκδήλωση θα επαναληφθεί στο μέλλον.

Η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει μια βάση δεδομένων για τη στενότερη παρακολούθηση και οφείλει να παγιώσει και να εποπτεύει τα δεδομένα της παρακολούθησης που προκύπτουν από τις τελικές εκθέσεις.

Η Επιτροπή συμμερίζεται αυτή την άποψη. Ο εκτελεστικός οργανισμός έχει αναπτύξει μια νέα βάση δεδομένων που αναμένεται να καταστήσει δυνατή τη στενότερη συνεργασία στο μέλλον και να διευκολύνει την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις ενέργειες που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Προβολή των αποτελεσμάτων

Καλείται η Επιτροπή να ορίσει συγκεκριμένα κριτήρια για τη διαφάνεια κατά τη διαδικασία επιλογής. Η Επιτροπή πρέπει να παρέχει σε κάθε δικαιούχο ένα εγχειρίδιο στο οποίο θα αναφέρονται καλές πρακτικές δικαιούχων σχετικά με την προβολή των αποτελεσμάτων.

Η Επιτροπή συμμερίζεται πλήρως την ανάγκη για βελτίωση του επιπέδου προβολής και διάδοσης των χρηματοδοτούμενων ενεργειών. Στη νέα γενιά των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (προγράμματα 2007-2013), η προβολή και η διάδοση των αποτελεσμάτων συνιστούν σημαντικά κριτήρια επιλογής. Αυτό σημαίνει ότι οι αιτούντες κρίνονται και σε επίπεδο προβολής, διάδοσης και αξιοποίησης των προγραμματιζόμενων δραστηριοτήτων (διαφορετικά είδη χρησιμοποιούμενων μέσων επικοινωνίας, ποιότητα του προγράμματος ενημέρωσης, αριθμός ατόμων που καλύπτει η δράση κ.λπ.).

Η Επιτροπή αναπτύσσει επίσης μια νέα βάση δεδομένων (με την ονομασία «EVE») μέσω της οποίας θα δημοσιοποιούνται στο κοινό πολλές χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα χρηματοδοτούμενα έργα.

Αειφορία

Η Επιτροπή πρέπει να προσφέρει πολυετείς επιχορηγήσεις. Θα μπορούσε να προταθεί ένας συνδυασμός ετήσιων και πολυετών επιχορηγήσεων, ανάλογα με τη φύση του έργου. Οι αιτούντες θα μπορούσαν να επιλέγουν μεταξύ ετήσιων ή πολυετών επιχορηγήσεων.

Η Επιτροπή γνωρίζει ότι είναι επιθυμητό να υπάρχει αυξημένη σταθερότητα και ασφάλεια για τους δικαιούχους που υποβάλλουν αίτηση επιχορήγησης λειτουργίας και αναγνωρίζει ότι οι πολυετείς επιχορηγήσεις θα βοηθούσαν σε μεγάλο βαθμό μερικούς οργανισμούς στην εκτέλεση των μόνιμων δραστηριοτήτων τους. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή διερεύνησε τη δυνατότητα προσφοράς πολυετών επιχορηγήσεων, τηρώντας, ταυτόχρονα, τις διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού. Από το 2008 και εξής, λοιπόν, η Επιτροπή θα προσφέρει στους αιτούντες της πτυχής ΙΙ του προγράμματος «Πολιτισμός» τη δυνατότητα να ζητούν πολυετή ή ετήσια επιχορήγηση. Από το 2007 και εξής, η Επιτροπή προσφέρει στους οργανισμούς του πρώην μέρους Ι τη δυνατότητα να υποβάλλουν αίτηση για πολυετείς επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος διά βίου μάθησης.

Πρέπει να διατηρηθεί η απαίτηση χαμηλής εξωτερικής χρηματοδότησης (20% για το μέρος II και 25% για το μέρος III) που είναι προσαρμοσμένη στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πολιτιστικού τομέα. Παρά το ότι τα ποσά που αφορά η αρχή της σταδιακής μείωσης των επιχορηγήσεων είναι χαμηλά, η εφαρμογή της αρχής αυτής έχει συμβολική αξία και εκλαμβάνεται από τους δικαιούχους ως περιορισμός. Κατά την αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι η σχέση μεταξύ οφέλους και κόστους της εφαρμογής αυτής της αρχής είναι αρνητική για τον επιδιωκόμενο στόχο .

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι, στο πλαίσιο της ενίσχυσης των πολιτιστικών οργανισμών (επιχορηγήσεις λειτουργίας), είναι σκόπιμο να διατηρηθεί το υψηλό ποσοστό κοινοτικής συγχρηματοδότησης, ιδίως όσον αφορά τη διαρθρωτική στήριξη. Εντούτοις, η αρχή της σταδιακής μείωσης που προβλέπεται στους δημοσιονομικούς κανονισμούς δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί για τις επιχορηγήσεις λειτουργίας. Η Επιτροπή θα προτιμούσε, πάντως, να εφαρμόσει αυτή την αρχή με το χαμηλότερο δυνατό ποσοστό. Το 2007 και το 2008 το ποσοστό ήταν μόλις 1% και μάλιστα εφαρμόζεται στο ποσοστό συγχρηματοδότησης και όχι απευθείας στην επιχορήγηση.

Η Επιτροπή οφείλει να ενισχύσει την ποιοτική παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των έργων και να βελτιώσει τους πόρους που διατίθενται για τη γνώση του πολιτιστικού τομέα και των ενδιαφερόμενων μερών του στο πλαίσιο της ΓΔ EAC και του εκτελεστικού οργανισμού.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι είναι σκόπιμο να βρίσκεται πλησιέστερα στον πολιτιστικό τομέα συνολικά και, ειδικότερα, να διατηρεί μεγαλύτερη επαφή με τους πολιτιστικούς οργανισμούς κατά την εφαρμογή των έργων τους. Η Επιτροπή θα διερευνήσει τη δυνατότητα διεξαγωγής περισσότερων επιτόπιων επισκέψεων και συμμετοχής σε μερικές εκδηλώσεις που οργανώνονται από δικαιούχους των κοινοτικών επιχορηγήσεων.

Στο πλαίσιο της ανακοίνωσης για μια ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό σ’ έναν κόσμο παγκοσμιοποίησης , η Επιτροπή καθιερώνει διαρθρωμένο διάλογο με τον πολιτιστικό τομέα (φόρα, συνέδρια και άλλες δομές που διευκολύνουν την επικοινωνία).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γενική εκτίμηση του αξιολογητή ότι το πρόγραμμα πέτυχε τους κύριους στόχους του. Παρόλο που ήταν δύσκολο να εξαχθεί γενικό συμπέρασμα σε επίπεδο προγράμματος, η ανάλυση των αποτελεσμάτων για κάθε μέρος του προγράμματος δείχνει ότι οι επιχειρησιακοί τους στόχοι έχουν επιτευχθεί.

Το πρόγραμμα παρείχε στήριξη σε ορισμένα πολιτιστικά δίκτυα και οργανισμούς διαφορετικού μεγέθους και είδους – χορωδίες, μουσεία, ορχήστρες, θέατρα, πολιτιστικά ιδρύματα – για την εκτέλεση δραστηριοτήτων και έργων με ευρωπαϊκή διάσταση. Το μέρος ΙΙΙ του προγράμματος χρηματοδότησε έργα διαιώνισης της μνήμης με μεγάλη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία τα οποία δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Το γεγονός ότι στις δραστηριότητες των δικαιούχων εκπροσωπήθηκαν όλοι οι τομείς του πολιτισμού επέτρεψε σε μεγάλη μερίδα του κοινού να επωφεληθεί από τις ενέργειες αυτές. Η Επιτροπή αναγνωρίζει, πάντως, ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης όσον αφορά τη διάδοση και την προβολή των αποτελεσμάτων.

Η αξιολόγηση περιλαμβάνει ένα σύνολο χρήσιμων συστάσεων. Μετά τη λήξη του προηγούμενου προγράμματος τα τρία μέρη ενσωματώθηκαν σε τρία διαφορετικά προγράμματα. Οι τροποποιήσεις που επήλθαν στα προγράμματα αυτά και οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του 2007 αντικατοπτρίζουν ήδη τις συμβουλές του αξιολογητή. Για παράδειγμα, στις νέες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για τα προγράμματα «Πολιτισμός», «Διά βίου μάθηση» και «Ευρώπη για τους Πολίτες» (μέρη Ι και ΙΙ), η διάδοση των αποτελεσμάτων συγκαταλέγεται στα κύρια κριτήρια αξιολόγησης της ποιότητας των αιτήσεων, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα πολυετών επιχορηγήσεων.

[1] ΕΕ L 138 της 30.04.2004, σ.40.

[2] 2006/S 122-129441