EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 277/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην ανατολική εταιρική σχέση»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2009/C 277/06)

Εισηγητής: ο κ. VOLEŠ

Σε επιστολή της 12ης Ιανουαρίου 2009, η κ. Milena Vicenová, πρέσβης και μόνιμη αντιπρόσωπος της Τσεχικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα

Συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην ανατολική εταιρική σχέση.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 16 Απριλίου 2009 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. VOLEŠ.

Κατά την 453η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Μαΐου 2009 (συνεδρίαση της 13ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση με 160 ψήφους υπέρ, 15 ψήφους κατά και 18 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει και στηρίζει την πρόταση θέσπισης μιας ανατολικής εταιρικής σχέσης, η οποία συνιστά μια ανώτερη ποιοτικά μορφή συνεργασίας με τις χώρες της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας (ΕΠΓ) στα ανατολικά. Η εν λόγω εταιρική σχέση πρέπει να θεμελιώνεται στην αποδοχή κοινών δημοκρατικών αξιών και στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος μεταξύ των πολιτών, καθώς και η αναγνώριση του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στις δημοκρατικές κοινωνίες.

1.2. Το πρόγραμμα συνεργασίας στο πλαίσιο της ανατολικής εταιρικής σχέσης πρέπει να επικεντρωθεί σε μια ειδική ενίσχυση προς τις χώρες εταίρους, ιδίως σήμερα που οι σκληρές επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης γίνονται αισθητές στην οικονομία των εν λόγω χωρών, με σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Η ανατολική εταιρική σχέση θα πρέπει επίσης να συνεισφέρει στην ενίσχυση των θεσμών και στην ειρηνική επίλυση των υφιστάμενων συγκρούσεων.

1.3. Η ανατολική εταιρική σχέση δεν επιλύει το ζήτημα της προοπτικής προσχώρησης στην ΕΕ, στην οποία προσβλέπουν ορισμένες από τις οικείες χώρες. Αφότου εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση της νομοθεσίας τους με τους ευρωπαϊκούς κανόνες στους εκάστοτε τομείς, οι χώρες εταίροι θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν ένα προνομιακό καθεστώς που θα τους επιτρέπει, όπως στις χώρες μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, να συμμετέχουν στην ανάπτυξη του κοινοτικού κεκτημένου σε ορισμένους τομείς, χωρίς ωστόσο να έχουν δικαίωμα ψήφου.

1.4. Για την υλοποίηση της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πρέπει να αξιοποιηθεί η εμπειρία από την πενταετή εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας:

— σκόπιμη είναι η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων όσον αφορά την κατάρτιση μέτρων εφαρμογής σχεδίων δράσης σε εθνικό επίπεδο·

— η κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, θα πρέπει συμμετέχει στην κατάρτιση σχεδίων δράσης και στην παρακολούθηση της εφαρμογής τους·

— όσον αφορά τη συνεργασία σε τομεακά ζητήματα με βάση τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, οι ημερομηνίες συνεδρίασης των μικτών υποεπιτροπών θα πρέπει να τηρούνται και η εφαρμογή των συμπερασμάτων τους θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο παρακολούθησης, με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών·

— οι όροι πρόσβασης σε προγράμματα των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών θα είναι σαφείς προκειμένου να παρακινήσουν τους εταίρους να ευθυγραμμιστούν με την οικεία κοινοτική νομοθεσία·

— σκόπιμη είναι η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επιλογή των θεμάτων που θα εξετασθούν στο πλαίσιο των θεματικών ενοτήτων. Καταρχάς θα πρέπει να εξετασθούν θέματα όπως η ορθή διακυβέρνηση, το κράτος δικαίου, οι αρχές της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς και το κανονιστικό της πλαίσιο, ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος μεταξύ των πολιτών, η μετανάστευση, η προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η εξάλειψη της φτώχειας, τα εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές, η διασυνοριακή συνεργασία, η προστασία του περιβάλλοντος, οι διαπροσωπικές επαφές, κλπ.

1.5. Η συμμετοχή των χωρών εταίρων στην ανατολική εταιρική σχέση θα πρέπει να προϋποθέτει τη βούληση και την πρόθεσή τους να συμμερισθούν κοινές αξίες με την ΕΕ, να σεβαστούν τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, καθώς και να αναπτύξουν και να στηρίξουν τον κοινωνικό διάλογο και το διάλογο μεταξύ των πολιτών. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τη Λευκορωσία.

1.6. Η ανατολική εταιρική σχέση δεν θα πρέπει να οδηγήσει στην εμφάνιση νέων διαχωριστικών γραμμών στην ανατολική Ευρώπη και θα πρέπει να επιτρέπει τη συμμετοχή τρίτων χωρών σε τομείς κοινών συμφερόντων με την ΕΕ και την ανατολική εταιρική σχέση, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η μετανάστευση, η προστασία του περιβάλλοντος, κλπ. Πολυάριθμες είναι οι προτεραιότητες της ανατολικής εταιρικής σχέσης που αποτελούν αντικείμενο μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη συμμετοχή, στο πλαίσιο του φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών και των θεματικών ενοτήτων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Ρωσίας, της Τουρκίας ή και άλλων χωρών στις διαπραγματεύσεις που αφορούν θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

1.7. Για την εκπλήρωση των στόχων της ανατολικής εταιρικής σχέσης είναι απαραίτητη η προώθηση της κινητικότητας και των διαπροσωπικών επαφών. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της απλούστευσης των καθεστώτων θεώρησης για ορισμένες ομάδες υπηκόων των εν λόγω χωρών, με την προοπτική σταδιακής κατάργησης των επιβαλλόμενων απαιτήσεων αλλά και με σεβασμό των συμφερόντων των δύο μερών στον τομέα της ασφάλειας.

1.8. Η ΕΟΚΕ σκοπεύει να συμβάλει στην υλοποίηση της ανατολικής εταιρικής σχέσης με τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών των χωρών εταίρων και να μοιραστεί την εμπειρία που έχει αποκτήσει από τη δημιουργία δικτύων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε αρκετές χώρες και περιφέρειες, καθώς και στους ανατολικούς γείτονες. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να της εμπιστευθούν έναν κεντρικό ρόλο για τη δημιουργία του φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών της ανατολικής εταιρικής σχέσης. Το φόρουμ αυτό θα είναι ένα ευέλικτο και ανοικτό δίκτυο της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ και των χωρών της ανατολικής εταιρικής σχέσης, το οποίο θα συνέρχεται μία φορά ετησίως και θα ασκεί τα καθήκοντά του με ομάδες εργασίας που θα εξετάζουν συγκεκριμένα θέματα, με σκοπό την έκδοση προτάσεων για προγράμματα και σχέδια που αφορούν την εκπλήρωση των στόχων της ανατολικής εταιρικής σχέσης. Η διάθεση σχετικής χρηματοδότησης θα πρέπει να ενθαρρύνει την κοινωνία των πολιτών να συμμετέχει πλήρως και αποτελεσματικά στο εν λόγω φόρουμ.

1.9. Σε διμερές επίπεδο, η ΕΟΚΕ θα στηρίξει τη δημιουργία δομών στις χώρες εταίρους προκειμένου να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία διαβούλευσης για την εφαρμογή διμερών προγραμμάτων, τα οποία αναπτύσσει η ΕΕ με τις χώρες εταίρους, καθώς και για την κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης, για την εφαρμογή τους και για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων τους.

1.10. Για να μπορέσει η κοινωνία των πολιτών να αντεπεξέλθει στο ρόλο της, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενσωματώσει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στο νέο συνολικό πρόγραμμα δημιουργίας θεσμών και στα προγράμματα εταιρικής σχέσης, στο πλαίσιο της χρηματοδότησης από το σχετικό κεφάλαιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης (IEVP).

1.11. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να λάβει μέρος, μαζί με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών των χωρών εταίρων, σε καθεμία από τις τέσσερις θεματικές ενότητες (πλατφόρμες). Οι πλατφόρμες αυτές αφορούν προβλήματα, για τα οποία η ΕΟΚΕ εργάζεται ενεργά και έχει ήδη καταρτίσει πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις σε συνδυασμό με παρατηρήσεις.

2. Εισαγωγή και περιεχόμενο της πρότασης για τη θέσπιση μιας ανατολικής εταιρικής σχέσης

2.1. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την αίτηση της τσεχικής Προεδρίας σχετικά με την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης, η οποία θα εξετάζει τις δυνατότητες και τις μορφές συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην ανατολική εταιρική σχέση με βάση την πρόταση που παρουσιάζεται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 3ης Δεκεμβρίου 2008 (1).

2.2. Η ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕ το 2004, επέτρεψε την εντατικοποίηση των διμερών σχέσεων της ΕΕ με τις γειτονικές χώρες στα ανατολικά σύνορά της (2) και οδήγησε σε πολλαπλές επιτυχίες όσον αφορά την εδραίωση αμοιβαίων σχέσεων. Ωστόσο, η πολιτική αυτή δεν ανταποκρίθηκε απόλυτα στις προσδοκίες των χωρών που έτρεφαν μεγαλύτερες φιλοδοξίες όσον αφορά την ΕΕ.

2.3. Η Πολωνία και η Σουηδία παρουσίασαν μια πρόταση σχετικά με τη δημιουργία μιας «ανατολικής εταιρικής σχέσης» που συνιστά μια ανώτερη ποιοτικά μορφή της ΕΠΓ, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου «Γενικές υποθέσεις και εξωτερικές σχέσεις» που πραγματοποιήθηκε στις 26 Μαΐου 2008. Η πρόταση κέρδισε την υποστήριξη της τσεχικής Προεδρίας, η οποία ανήγαγε το θέμα αυτό σε μία από τις προτεραιότητές της.

2.4. Στις 3 Δεκεμβρίου 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε μια ανακοίνωση για την ανατολική εταιρική σχέση. Μετά από υιοθέτηση από το Συμβούλιο κατά τη σύνοδο κορυφής του Μαρτίου (3), η έναρξη της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πραγματοποιηθεί στις 7 Μαΐου 2009 στην Πράγα, κατά τη διάρκεια μιας διάσκεψης κορυφής της ΕΕ με τις χώρες εταίρους της ανατολικής εταιρικής σχέσης.

2.5. Η ανατολική εταιρική σχέση επιδιώκει να στηρίξει πιο σθεναρά τις χώρες εταίρους στις προσπάθειες που καταβάλλουν να προσεγγίσουν την Ένωση, καθώς και να τους προσφέρει την απαραίτητη ενίσχυση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων όσον αφορά τη δημοκρατία και την οικονομία της αγοράς, την εφαρμογή των αρχών του κράτους δικαίου, την ορθή διακυβέρνηση, το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων, καθώς και την εφαρμογή των αρχών που διέπουν την οικονομία της αγοράς και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

2.6. Πιο συγκεκριμένα, η ανατολική εταιρική σχέση θα υλοποιηθεί σε διμερή κλίμακα με στόχο τη σύναψη συμφωνιών σύνδεσης (4), εφόσον οι εταίροι έχουν σημειώσει πρόοδο στον τομέα της δημοκρατίας, του σεβασμού του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (5). Κάθε συμφωνία σύνδεσης θα περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός βαθιά θεμελιωμένου και ολοκληρωμένου χώρου ελεύθερων συναλλαγών.

2.7. Το πολυμερές επίπεδο προβλέπει τη δημιουργία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων: 1) δημοκρατία, ορθή διακυβέρνηση και σταθερότητα· 2) οικονομική ολοκλήρωση και σύγκλιση με τις πολιτικές της ΕΕ· 3) ενεργειακή ασφάλεια· και 4) διαπροσωπικές επαφές. Το πολυμερές πλαίσιο θα ενισχύσει τις σχέσεις μεταξύ των χωρών εταίρων με την προοπτική μιας μελλοντικής οικονομικής κοινότητας γειτονίας. Συγκεκριμένοι στόχοι στον τομέα της πολυμερούς συνεργασίας θα μπορούσαν να επιτευχθούν στο πλαίσιο εμβληματικών πρωτοβουλιών (6). Οι πρωτοβουλίες αυτές θα μπορούσαν να χρηματοδοτούνται από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, από τον ιδιωτικό τομέα και από διάφορους χορηγούς.

2.8. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ και των χωρών της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα συνέρχονται κάθε δύο χρόνια, οι υπουργοί εξωτερικών υποθέσεων κάθε χρόνο, οι συνεδριάσεις υψηλόβαθμων υπαλλήλων ανάλογα με κάθε πλατφόρμα θα πραγματοποιούνται κάθε εξάμηνο, όπως και οι συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων εντός των ομάδων εργασίας.

2.9. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο υπολογίζουν στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών για την εκπλήρωση των στόχων της ανατολικής εταιρικής σχέσης και προτείνουν τη δημιουργία ενός φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών για τη διεξαγωγή διαλόγου με τις δημόσιες αρχές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε την Επιτροπή των Περιφερειών και την ΕΟΚΕ να λάβουν μέρος στις εργασίες που εντάσσονται στο πλαίσιο των θεματικών ενοτήτων για τη δημοκρατία, την ορθή διακυβέρνηση και τη σταθερότητα, καθώς και τις διαπροσωπικές επαφές.

2.10. Οι πηγές χρηματοδότησης της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα αυξηθούν από 450 εκατομμύρια ευρώ για το οικονομικό έτος 2008 σε 600 εκατομμύρια ευρώ το 2013, επομένως θα χρειαστούν συμπληρωματικά κονδύλια τα οποία θα παρασχεθούν από τα αποθεματικά του προϋπολογισμού του ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης.

3. Πώς μπορεί η ανατολική εταιρική σχέση να γίνει μέσο για την καλύτερη εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας

3.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανατολική εταιρική σχέση συνιστά το νέο στρατηγικό πλαίσιο της ανατολικής διάστασης της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας, καθώς και μια εκδήλωση αλληλεγγύης με τον πληθυσμό της ανατολικής Ευρώπης. Πρέπει να βασίζεται στην αποδοχή κοινών αξιών, τη στήριξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, την ορθή διακυβέρνηση και την οικοδόμηση μιας δημοκρατικής κοινωνίας, αναπόσπαστο μέρος της οποίας αποτελεί η κοινωνία των πολιτών. Η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων των χωρών εταίρων να αναπτύξουν το διάλογο με την κοινωνία των πολιτών και να στηρίξουν το διάλογο μεταξύ των κοινωνικών εταίρων θα πρέπει να λειτουργεί ως δείκτης για τη χρήση των υφιστάμενων μέσων και προγραμμάτων συνεργασίας στο πλαίσιο της ανατολικής εταιρικής σχέσης.

3.2. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που γίνεται ολοένα και πιο αισθητή απειλεί την οικονομική ανάπτυξη και τη σταθερότητα των ανατολικών γειτόνων της ΕΕ. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, το πρόγραμμα συνεργασίας της ανατολικής εταιρικής σχέσης και τα χρηματοπιστωτικά μέσα που χορηγούνται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη μακροπρόθεσμη υποστήριξη των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και για να βοηθήσουν τις κυβερνήσεις των χωρών εταίρων να σταθεροποιήσουν την οικονομική και κοινωνική κατάσταση και να εξαλείψουν τις αρνητικές επιπτώσεις της κρίσης στις πιο ευπαθείς κατηγορίες του πληθυσμού.

3.3. Η ανατολική εταιρική σχέση επιδιώκει να βοηθήσει τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης να εκσυγχρονιστούν σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, χωρίς ωστόσο να παρέχει άμεση προοπτική ένταξης, γεγονός που δεν θα πρέπει να περιορίζει τις φιλοδοξίες των διαφόρων χωρών σχετικά με τις μελλοντικές τους σχέσεις με την ΕΕ. Για την ενίσχυση των κινήτρων των χωρών εταίρων προκειμένου να εφαρμόσουν πιο ενεργά στις μεταρρυθμίσεις και τα πρότυπα της ΕΕ, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της παροχής στις εν λόγω χώρες της δυνατότητας να αποκτήσουν ένα προνομιακό καθεστώς, αφότου μεταφέρουν το κοινοτικό κεκτημένο στους προβλεπόμενους τομείς. Με τον τρόπο αυτόν, κατά το παράδειγμα των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (7), οι εν λόγω χώρες θα μπορούν να ενσωματωθούν στην εσωτερική αγορά, να συμμετέχουν σε προγράμματα των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και των οργανισμών, καθώς και στην κατάρτιση, σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων, νέων κοινοτικών νομοθετικών πράξεων χωρίς δικαίωμα ψήφου.

3.4. Η ανατολική εταιρική σχέση θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως το μέσο με το οποίο η ΕΕ θα επιτρέψει στο Αζερμπαϊτζάν –και μακροπρόθεσμα στη Λευκορωσία– να ικανοποιήσει τους όρους προσχώρησης στον ΠΟΕ. Το γεγονός ότι όλες οι υπόλοιπες χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης είναι ήδη μέλη του ΠΟΕ παρέχει ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την εδραίωση ενός πολυμερούς διαλόγου που δεν αφορά μόνο την απελευθέρωση των διμερών ανταλλαγών μεταξύ της ΕΕ και των διαφόρων χωρών εταίρων, αλλά και την περιφερειακή απελευθέρωση του εμπορίου μεταξύ των χωρών της ανατολικής εταιρικής σχέσης. Ήδη από την έναρξη αυτής της εταιρικής σχέσης, προτεραιότητα της ΕΕ θα πρέπει να είναι η δημιουργία μιας Οικονομικής Κοινότητας Γειτονίας, κατά το πρότυπο του ΕΟΧ (8).

Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, για την υλοποίηση της πολιτικής της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πρέπει να αξιοποιηθεί η εμπειρία της εφαρμογής της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας την περίοδο 2004 - 2008 (9). Η εμπειρία αυτή μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως:

3.5.1. Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις σχετικά με τις συμφωνίες σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων και σχετικά με το ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και τη δυνατότητα δημιουργίας, στο πλαίσιο των ίδιων συμφωνιών, μεικτών συμβουλευτικών επιτροπών με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών των χωρών εταίρων και των κρατών μελών της ΕΕ.

3.5.2. Οι κυβερνήσεις των χωρών εταίρων θα πρέπει να οργανώσουν και να εφαρμόσουν τις προτεραιότητες των εθνικών σχεδίων δράσης σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα υπόλοιπα συμβαλλόμενα μέρη (πολιτικές δυνάμεις, κοινωνικοί εταίροι, κοινωνία των πολιτών, τοπικές και περιφερειακές αρχές), ούτως ώστε η εφαρμογή των σχεδίων αυτών να έχει την ευρύτερη δυνατή στήριξη. Τα σχέδια δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνουν διατάξεις που θα επιτρέπουν στην κοινωνία των πολιτών να συμμετέχει πιο αποτελεσματικά στη διαδικασία διαβούλευσης, εξασφαλίζοντας μεταξύ άλλων τη μετάφραση των ευρωπαϊκών εγγράφων στις εθνικές γλώσσες.

3.5.3. Οι μεικτές υποεπιτροπές, οι οποίες είναι αρμόδιες για τη συνεργασία σε τομεακά ζητήματα και δημιουργούνται δυνάμει των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, φροντίζουν για τη διάδοση και την ανταλλαγή πληροφοριών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας και ασκούν μόνο εν μέρει αυτόν τον ρόλο, δεδομένου ότι συνεδριάζουν σπάνια και σε μη τακτά διαστήματα. Οι συνεδριάσεις των υποεπιτροπών και ο έλεγχός τους θα πρέπει να αποκτήσουν δεσμευτικό χαρακτήρα. Οι εκπρόσωποι των θεσμικών μηχανισμών που πρόκειται να δημιουργηθούν στο πλαίσιο της ανατολικής εταιρικής σχέσης (κοινοβουλευτική συνεργασία EuroNest, φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών, τοπική και περιφερειακή συνέλευση), θα πρέπει να παρακολουθούν τις εργασίες των υποεπιτροπών και τις δραστηριότητες των εθνικών οργάνων όσον αφορά την εφαρμογή των προτεραιοτήτων των σχεδίων δράσης. Η αξιολόγηση της προόδου θα πρέπει να βασίζεται σε σαφή, κοινώς αποδεκτά, διαφανή και μετρήσιμα κριτήρια αναφοράς και η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να έχει δυνατότητα συμμετοχής στον προσδιορισμό αυτών των κριτηρίων και στην παρακολούθηση της εφαρμογής τους.

3.5.4. Η πρωτοβουλία της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πρέπει να περιλαμβάνει έναν πιο σαφή ορισμό των τομεακών μέσων. Σκόπιμο είναι να ορισθούν επακριβώς τα κριτήρια που επιτρέπουν στις χώρες εταίρους να συμμετάσχουν σε ένα δεδομένο τομεακό πρόγραμμα ή οργανισμό, προκειμένου κάθε χώρα να γνωρίζει τους όρους που πρέπει να πληροί για να μπορεί να έχει πρόσβαση στα προγράμματα και τους οργανισμούς της Κοινότητας.

3.5.5. Οι θεματικές πλατφόρμες θα πρέπει να επιτρέπουν την τακτική ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών και των χωρών εταίρων, καθώς και να προσδιορίζουν κοινά πολυμερή σχέδια στους κατάλληλους τομείς. Στο πλαίσιο αυτό, οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να αφορούν θέματα όπως τα ακόλουθα:

— οι αρχές του κράτους δικαίου·

— οι αρχές της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς και το ρυθμιστικό της πλαίσιο·

— η ορθή διακυβέρνηση·

— η καταπολέμηση της διαφθοράς και της παραοικονομίας·

— τα κοινωνικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών·

— η μετανάστευση και οι διαπροσωπικές σχέσεις·

— η προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου μεταξύ των πολιτών·

— η εξάλειψη των εμποδίων στις εμπορικές συναλλαγές·

— η προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας·

— η εξάλειψη της φτώχειας·

— η ενεργειακή ασφάλεια και αποτελεσματικότητα·

— ο σεβασμός των κανόνων στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας·

— η αντιμετώπιση του προβλήματος των εισαγωγών επικίνδυνων εμπορευμάτων από τρίτες χώρες·

— η προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας·

— η διασυνοριακή συνεργασία, κλπ.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εκπροσωπούνται στο φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχουν στην επιλογή και την εξέταση αυτών των θεμάτων. Για να μπορέσουν να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να λαμβάνουν επαρκή χρηματοδότηση.

3.6. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, οι χώρες εταίροι δεν μπορούν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα συνεργασίας στο πλαίσιο της ανατολικής εταιρικής σχέσης παρά μόνον εάν υιοθετήσουν και διασφαλίσουν πλήρως το σεβασμό κοινών αξιών, όπως τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι θεμελιώδεις ελευθερίες, η ορθή διακυβέρνηση και ο διάλογος με την ανεξάρτητη κοινωνία των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη Λευκορωσία και τη συμμετοχή της στην ανατολική εταιρική σχέση.

3.7. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να μην οδηγήσει η ανατολική εταιρική σχέση στην εμφάνιση νέων διαχωριστικών γραμμών στην ανατολική Ευρώπη και να παραμείνει ανοικτή στη συμμετοχή των εκπροσώπων τρίτων χωρών για θέματα που αφορούν κοινά συμφέροντά τους. Πολλαπλές είναι οι προτεραιότητες της ανατολικής εταιρικής σχέσης που αποτελούν αντικείμενο μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται το παράδειγμα του διαλόγου για την ενεργειακή ασφάλεια, τη μετανάστευση, το περιβάλλον ή για άλλα περιφερειακά ή παγκόσμια προβλήματα, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένα αποτελέσματα μόνο με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Τουρκίας ή ακόμη και εκπροσώπων των χωρών της κεντρικής Ασίας. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών των εν λόγω τρίτων χωρών θα πρέπει να συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις για τα θέματα αυτά, στο πλαίσιο είτε του φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών είτε, ενδεχομένως, στο πλαίσιο άλλων μηχανισμών.

3.8. Η ανατολική εταιρική σχέση θα πρέπει να συμπληρώνει τη συνέργεια του Εύξεινου Πόντου. Οι δύο αυτές πρωτοβουλίες έχουν διαφορετικούς στόχους και χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα, μοιράζονται όμως ορισμένους βασικούς τομείς παρέμβασης. Είναι συνεπώς απαραίτητος ο συντονισμός των προσεγγίσεων που υιοθετούνται στο πλαίσιο αυτών των δύο πρωτοβουλιών προκειμένου να αποφεύγεται η περιττή επικάλυψη ή η επανάληψη ορισμένων δραστηριοτήτων.

3.9. Για την εκπλήρωση των στόχων της ανατολικής εταιρικής σχέσης είναι απαραίτητη η προώθηση των διαπροσωπικών επαφών. Η κινητικότητα συνιστά ένα καίριο στοιχείο τόσο στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων όσο και στο πολυμερές επίπεδο. Για την επίτευξη του τελικού στόχου που συνίσταται στην κατάργηση των θεωρήσεων για τις χώρες αυτές είναι απαραίτητη η σταδιακή απλούστευση των απαιτήσεων που επιβάλλονται στους φοιτητές, τους επιχειρηματίες, τα άτομα που ταξιδεύουν τακτικά στα κράτη μέλη της ΕΕ και τα μέλη της οικογένειάς τους, καθώς και η μείωση των τελών θεώρησης. Προς το σκοπό αυτό είναι σκόπιμη η σύναψη των απαραίτητων συμφωνιών με τις χώρες εταίρους.

3.10. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη διεξαγωγή διαλόγου με τις χώρες εταίρους, τα κράτη μέλη, τους κοινωνικούς εταίρους και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σχετικά με θέματα που αφορούν την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης και της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, καθώς και την υιοθέτηση κοινών μέτρων για την καταπολέμηση της παράνομης εργασίας και της παραβίασης των σημαντικών συμβάσεων της ΔΟΕ.

4. Χαρακτηριστικά των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης

4.1. Μολονότι το ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο των έξι χωρών της ανατολικής εταιρικής σχέσης διαφέρει, η κοινωνία των πολιτών παρουσιάζει πολλές ομοιότητες λόγω της κοινωνιακής εξέλιξης που γνώρισαν οι χώρες αυτές την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν ήταν τότε παρά ένα απλό φερέφωνο του κομμουνιστικού κόμματος που βρισκόταν στην εξουσία.

4.2. Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης άνοιξε στις χώρες αυτές το δρόμο προς την ανεξαρτησία και ταυτόχρονα προκάλεσε κατάρρευση της οικονομίας τους. Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τη μετάβαση από το συγκεντρωτικό μοντέλο στην οικονομία της αγοράς πραγματοποιήθηκαν αργά και χωρίς συνολικό όραμα. Επιπλέον, η κατάσταση περιπλέχθηκε λόγω της πολιτικής αστάθειας και της μάχης για την εξουσία. Τουλάχιστον σε τέσσερις χώρες (Μολδαβία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία), η κατάσταση επιδεινώθηκε λόγω των ένοπλων συγκρούσεων με γειτονικές χώρες ή με αποσχιστικές περιφέρειες.

4.3. Παρά την οικονομική μεγέθυνση που σημειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 90 και μετά το 2000, οι συνθήκες που επικρατούν στις εν λόγω χώρες παραμένουν ασταθείς, γεγονός το οποίο καθιστά ακόμη πιο επώδυνες τις επιπτώσεις της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Υπάρχουν βαθιές κοινωνικές διαφορές· ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει από την παραοικονομία ή έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό για την ανεύρεση εργασίας. Τα κυριότερα εμπόδια που παρακωλύουν τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη εξακολουθούν να είναι η γραφειοκρατία, η υπέρμετρη ρύθμιση και η διαφθορά.

4.4. Σε όλες τις χώρες εταίρους, το πεδίο δράσης της κοινωνίας των πολιτών διευρύνθηκε σταδιακά τα τελευταία χρόνια. Μια μικρή βελτίωση παρατηρείται ακόμη και στη Λευκορωσία υπό την πίεση της ΕΕ και της διεθνούς κοινής γνώμης. Η ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας και τα μέσα της, καθώς και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), συμβάλλουν στη σταδιακή εδραίωση του κοινωνικού διαλόγου και της θεσμοθέτησής του στις χώρες εταίρους. Οι κοινοτικοί κανόνες απέχουν ακόμη πολύ από το να εφαρμόζονται όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, την κατανομή των εξουσιών και των ευθυνών μεταξύ της κεντρικής εξουσίας και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, καθώς και την ανεξαρτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Οι κυβερνήσεις διστάζουν να αποδεχτούν τον πλουραλισμό της κοινωνίας, την ανεξαρτησία των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και το δικαίωμά τους στον κοινωνικό διάλογο και τον διάλογο μεταξύ των πολιτών που ενισχύει την κοινωνία συνολικά.

4.5. Τα τελευταία πέντε χρόνια η ΕΟΚΕ ασχολείται ιδιαίτερα με την κατάσταση της κοινωνίας των πολιτών σε όλες τις χώρες εταίρους, ιδίως όσον αφορά την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, την εγγραφή, τους φορολογικούς κανόνες και τις σχετικές διαδικασίες, την ελευθερία έκφρασης και τη λειτουργία τριμερών διαβουλεύσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ εκπόνησε γνωμοδοτήσεις με πολυάριθμες συστάσεις (10).

4.6. Οι συμμετέχοντες στη διάσκεψη για τον κοινωνικό διάλογο και το διάλογο μεταξύ των πολιτών στο πλαίσιο της συνέργειας του Εύξεινου Πόντου και της ανατολικής εταιρικής σχέσης, η οποία συνδιοργανώθηκε από την ΕΟΚΕ και τη ΔΟΕ στις 2 και 3 Μαρτίου 2009, επιβεβαίωσαν ότι ένας τριμερής διάλογος υφίσταται επίσημα σε όλες τις χώρες εταίρους, αλλά το περιεχόμενό του απέχει πολύ από την εκπλήρωση της αποστολής του. Επιπλέον, δεν υπάρχει δυνατότητα καθιέρωσης κοινωνικού διαλόγου σε περιφερειακή κλίμακα ή τομεακού διαλόγου. Όλοι οι συμμετέχοντες επισήμαναν ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτές τις δύο περιφερειακές πρωτοβουλίες.

4.7. Κατάσταση των διαφόρων ομάδων της κοινωνίας των πολιτών

4.7.1. Οργανώσεις εργοδοτών

Σε όλες τις χώρες εταίρους υπάρχουν παραδοσιακοί φορείς που εκπροσωπούν τους επιχειρηματίες και τους παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες, όπως τα εμπορικά επιμελητήρια και οι ενώσεις επιχειρηματιών. Οι τρέχουσες μεταρρυθμίσεις και η ανάγκη υπόδειξης εταίρων, από την πλευρά των εργοδοτών, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου οδήγησαν στη δημιουργία οργανώσεων εργοδοτών στις οποίες συμμετέχουν οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι επαγγελματικές ενώσεις. Οι οργανώσεις αυτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες, ορισμένες δεν εκπροσωπούνται επαρκώς, είναι κατακερματισμένες και υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τους. Σε κάποιες χώρες, και ιδίως εκεί όπου ο δημόσιος τομέας εξακολουθεί να κυριαρχεί στην οικονομία, όπως στη Λευκορωσία, τη Μολδαβία ή το Αζερμπαϊτζάν, οι οργανώσεις αυτές συνδέονται στενά με την εξουσία, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητές τους να ασκήσουν ανεξάρτητη κριτική στην κυβερνητική πολιτική ή να εναντιωθούν σε αυτήν. Αυτό περιορίζει σημαντικά το ενδιαφέρον και την πρόθεσή τους να συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο.

4.7.2. Συνδικαλιστικές οργανώσεις

4.7.2.1. Στην πλειονότητα των χωρών εταίρων, τα παραδοσιακά συνδικάτα σοβιετικού τύπου μεταρρυθμίστηκαν και υιοθέτησαν, με κυμαινόμενο βαθμό επιτυχίας, τις αρχές της δημοκρατίας, της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας, τις οποίες προασπίζονται τα διεθνή και ευρωπαϊκά συνδικαλιστικά κινήματα. Νέες συνδικαλιστικές οργανώσεις δημιουργήθηκαν στη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Ωστόσο, η αρχή της ανεξαρτησίας των οργανώσεων των εργαζομένων απέχει πολύ από το να τηρείται, όπως επιβεβαιώνουν σε ορισμένες χώρες οι διάφορες κυβερνητικές παρεμβάσεις που αποτελούν αντικείμενο καταγγελιών στη ΔΟΕ για καταπάτηση των συνδικαλιστικών ελευθεριών.

4.7.2.2. Μολονότι το σύνολο των χωρών εταίρων έχει κυρώσει τις κύριες συμβάσεις της ΔΟΕ, η σύμβαση για το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης και την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι αποτελεί αντικείμενο παραβιάσεων με τη μορφή δυσκολιών σε επίπεδο εγγραφής και περιορισμών σχετικά με το δικαίωμα απεργίας. Στις επιχειρήσεις, τα θεμελιώδη δικαιώματα παραγκωνίζονται και ορισμένοι συνδικαλιστές έχουν απολυθεί.

4.7.2.3. Συνολικά έχει σημειωθεί, ωστόσο, πρόοδος που επιτρέπει στα συνδικάτα να διαδραματίσουν θετικό ρόλο στην εδραίωση δημοκρατικών διαδικασιών στις χώρες εταίρους.

4.7.3. Μη κυβερνητικές οργανώσεις

4.7.3.1. Ο αριθμός των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών γνωρίζει σημαντική αύξηση σε όλες τις χώρες εταίρους. Οι δραστηριότητες των οργανώσεων αυτών αφορούν κυρίως την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και κοινωνικά θέματα όπως η μετανάστευση, η εκπαίδευση, η υγεία, η κοινωνική οικονομία, η καταπολέμηση της φτώχειας, η προστασία του περιβάλλοντος, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα του πολίτη, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών ή η εκπροσώπηση των συμφερόντων των γεωργών και των βιοτεχνών. Οι οργανώσεις αυτές ανήκουν σε ευρωπαϊκά και διεθνή δίκτυα και συνέβαλαν ενεργά στην προάσπιση των δημοκρατικών αξιών κατά την ουκρανική και τη γεωργιανή επανάσταση.

4.7.3.2. Σε όλες τις χώρες εταίρους, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις αντιμετωπίζουν πολυάριθμα προβλήματα που οφείλονται στη δυσπιστία των κυβερνήσεων απέναντι στην κοινωνία των πολιτών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν η κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει τις ΜΚΟ και προσπαθεί να περιορίσει με νόμιμο τρόπο τα περιθώρια ανεξάρτητης δράσης τους. Οι ανεξάρτητες μη κυβερνητικές οργανώσεις αντιμετωπίζουν κυρίως δυσκολίες χρηματοδότησης, με αποτέλεσμα να είναι υποχρεωμένες να ζητούν ενίσχυση από το εξωτερικό. Για το λόγο αυτό υπόκεινται σε κριτική, σύμφωνα με την οποία φέρονται να εξυπηρετούν τα ξένα συμφέροντα εις βάρος των εθνικών συμφερόντων. Σε πολλές χώρες εταίρους υπάρχουν μη κυβερνητικές οργανώσεις που πρόσκεινται στην κυβέρνηση και προωθούνται σε διάφορα φόρουμ διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών.

4.7.3.3. Μολαταύτα, η κατάσταση και η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας διεξαγωγής ενός πολιτικού διαλόγου βελτιώνονται σταδιακά, ιδίως χάρη στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών και στη δημιουργία διαφόρων δικτύων της κοινωνίας των πολιτών. Σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί στην Ουκρανία όσον αφορά το διάλογο μεταξύ της κυβέρνησης και των μη κυβερνητικών οργανώσεων που στηρίζουν ενεργά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

5. Ο ρόλος της ΕΟΚΕ στην ανατολική εταιρική σχέση

5.1. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συνεχίσει να διαδραματίζει το ρόλο της προκειμένου να ενισχύσει τη θέση, τις ικανότητες και την ανάπτυξη περιφερειακών και εθνικών δικτύων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις χώρες εταίρους για να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά στα διμερή και πολυμερή προγράμματα και μέσα, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στην εκπλήρωση των στόχων της ανατολικής εταιρικής σχέσης.

5.2. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, η ΕΟΚΕ απέκτησε πολύτιμη εμπειρία όσον αφορά τη δημιουργία δικτύων της κοινωνίας των πολιτών σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, για παράδειγμα σε επίπεδο Euromed, στις χώρες ΑΚΕ, στην Καραϊβική, στην Κεντρική Αμερική, στη Mercosur, στην Κίνα, στην Ινδία και στη Βραζιλία. Η ΕΟΚΕ συμμετέχει επίσης ως εταίρος στις μεικτές συμβουλευτικές επιτροπές που δημιουργήθηκαν σύμφωνα με τις συμφωνίες σύνδεσης με την Τουρκία, την Κροατία και στο μέλλον με την ΠΓΔΜ. Οι δραστηριότητες της ΕΟΚΕ συνέβαλαν στην ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολο των οικείων περιφερειών και χωρών.

5.3. Η ΕΟΚΕ διαδραματίζει επίσης παρόμοιο ρόλο στο πλαίσιο των σχέσεών της με τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και του νότιου Καυκάσου. Το 2004 δημιούργησε την ομάδα «Ανατολικοί γείτονες», εκπόνησε βασικές αναλύσεις σχετικά με το καθεστώς και το πεδίο δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες εταίρους και ανέπτυξε άμεσες επαφές μαζί τους. Η ΕΟΚΕ οργάνωσε διάφορες εκδηλώσεις, μεταξύ των οποίων η διάσκεψη για τον κοινωνικό διάλογο και το διάλογο μεταξύ των πολιτών στο πλαίσιο της συνέργειας του Εύξεινου Πόντου και της προαναφερθείσας ανατολικής εταιρικής σχέσης.

5.4. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να της εμπιστευθούν έναν κεντρικό ρόλο για την εξασφάλιση της ενεργού συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στη θεσμική δομή της ανατολικής εταιρικής σχέσης. Για τη δημιουργία του φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών της εν λόγω εταιρικής σχέσης μπορεί να αξιοποιηθεί η εμπειρία και η τεχνογνωσία, τις οποίες διαθέτει η ΕΟΚΕ στον τομέα αυτόν, και να χρησιμοποιηθούν οι επαφές της με την κοινωνία των πολιτών, τους κοινωνικούς εταίρους και τα εθνικά και περιφερειακά δίκτυά τους τόσο στις χώρες εταίρους όσο και στην επικράτεια της ΕΕ. Το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πρέπει να δημιουργηθεί αμέσως μετά την επίσημη παρουσίαση της εν λόγω πρωτοβουλίας κατά τη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του 2009.

5.5. Το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών της ανατολικής εταιρικής σχέσης θα πρέπει να έχει λειτουργικό και ευέλικτο χαρακτήρα. Το φόρουμ αυτό θα επιτρέπει τη συγκέντρωση αντιπροσωπευτικών, δημοκρατικών και ανεξάρτητων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ και των χωρών εταίρων, οι οποίες εκπροσωπούν τους εργοδότες, τους μισθωτούς και λοιπές μη κυβερνητικές οργανώσεις που μπορούν να προσφέρουν συγκεκριμένη προστιθέμενη αξία για την εφαρμογή της εν λόγω πρωτοβουλίας. Το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε να συνεδριάζει τουλάχιστον μια φορά ετησίως, εναλλάξ στην ΕΕ και σε μια χώρα εταίρο. Θα μπορούσε να δημιουργήσει ομάδες εργασίας για να εξετάζουν συγκεκριμένες δέσμες προβλημάτων (βλ. σημείο 3.5.5) βάσει του τέταρτου λειτουργικού επιπέδου της ανατολικής εταιρικής σχέσης με τη σύσταση ειδικών ομάδων και τη διατύπωση προτάσεων και συστάσεων στους εκπροσώπους της ΕΕ και των κυβερνήσεων των χωρών εταίρων. Οι οργανωτικές και διοικητικές πτυχές θα εξασφαλίζονται από τη γραμματεία στο πλαίσιο της ΕΟΚΕ, με την οικονομική συνεισφορά του αντίστοιχου κεφαλαίου του ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης.

5.6. Η ΕΟΚΕ θα συνεχίζει να στηρίζει τη δημιουργία δομών συγκέντρωσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανόμενων των κοινωνικών εταίρων, στις χώρες εταίρους προκειμένου να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία διαβούλευσης κατά την κατάρτιση των κοινών προτεραιοτήτων των σχεδίων δράσης και του ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης, κατά τον καθορισμό των απαραίτητων δράσεων σε εθνικό επίπεδο, την παρακολούθηση και την ανταλλαγή των πληροφοριών, καθώς και για τη μεταγενέστερη αξιολόγηση της προόδου. Το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε να είναι η κατάλληλη πλατφόρμα για την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών σχετικά με το ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στις εθνικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στην ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου.

5.7. Οι μεικτές συμβουλευτικές επιτροπές που συνδέουν την κοινωνία των πολιτών της ΕΕ και τις οικείες χώρες θα μπορούσαν επίσης να συμμετέχουν σε αυτήν τη διαδικασία, εφόσον έχουν συσταθεί με βάση τις συμφωνίες σύνδεσης.

5.8. Για να μπορέσουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να ανταποκριθούν στα δύσκολα καθήκοντά τους, θα πρέπει να τους παρασχεθεί η απαραίτητη στήριξη και ενίσχυση. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενσωματώσει στο συνολικό πρόγραμμα δημιουργίας θεσμών, πέραν των δημόσιων διοικήσεων, και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την εμπειρία των ομολόγων τους στα κράτη μέλη της ΕΕ στο πλαίσιο των προγραμμάτων εταιρικής σχέσης.

5.9. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε την ΕΟΚΕ να συμμετάσχει στις θεματικές πλατφόρμες «Δημοκρατία, ορθή διακυβέρνηση και σταθερότητα» και «Διαπροσωπικές επαφές». Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι διαθέτει τις απαραίτητες ικανότητες και εμπειρίες προκειμένου να συμμετάσχει και στις πλατφόρμες «Οικονομική ολοκλήρωση» και «Ενεργειακή ασφάλεια». Υποστηρίζει επιπλέον ότι η κοινωνία των πολιτών των χωρών εταίρων, καθώς και το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών, θα πρέπει να συμμετέχουν επίσης σε αυτές τις πλατφόρμες.

Βρυξέλλες, 13 Μαΐου 2009 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο για την ανατολική εταιρική σχέση, COM(2008) 823 τελικό, της 3.12.2008.

(2) Οι ανατολικοί εταίροι (ή οι «εταίροι»), για τους οποίους γίνεται λόγος στην παρούσα γνωμοδότηση, είναι οι χώρες της ανατολικής Ευρώπης ή του νότιου Καυκάσου που συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας: Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Δημοκρατία της Μολδαβίας και Ουκρανία.

(3) Συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες (19 και 20 Μαρτίου 2009), 7880/09.

(4) Έχουν ήδη ξεκινήσει διαπραγματεύσεις όσον αφορά τη συμφωνία σύνδεσης με την Ουκρανία, η οποία θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως πρότυπο για τις υπόλοιπες χώρες εταίρους.

(5) Αυτό αφορά ιδίως τη Λευκορωσία, όπου η πρόοδος προς αυτήν την κατεύθυνση είναι ανεπαρκής.

(6) Οι πρωτοβουλίες αυτές αφορούν για παράδειγμα ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαχείρισης των συνόρων, ένα μέσο για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τη στήριξη των περιφερειακών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ανάπτυξη του ενεργειακού διαδρόμου του Νότου ή τη συνεργασία για την πρόληψη των φυσικών καταστροφών.

(7) Νορβηγία, Λιχτενστάιν και Ισλανδία.

(8) COM(2008) 823 τελικό, σ. 10.

(9) Βλέπε τα συμπεράσματα του σχεδίου που εκπονήθηκε από το κέντρο έρευνας της σλοβακικής ένωσης για την εξωτερική πολιτική με τη στήριξη του ιδρύματος Friedrich-Ebert-Stiftung, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο πόνημα με τίτλο The reform of the European Neighbourhood Policy: Tools, Institutions and a Regional Dimension, συγγραφείς: Duleba, Najšlová, Benč και Bilčík, 2009.

(10) Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ: «Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας», ΕΕ C 80 της 30.3.2004, σ. 148-155«Η κοινωνία των πολιτών στη Λευκορωσία», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 123-127· «Οι σχέσεις της ΕΕ με τη Μολδαβία: ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών», ΕΕ C 120 της 16.5.2008, σ. 89-95· «ΕΕ-Ουκρανία: ένας νέος δυναμικός ρόλος για την κοινωνία των πολιτών», ΕΕ C 77 της 31.3.2009, σ. 157-163· «Δημιουργία δικτύων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην παρευξείνια περιοχή», ΕΕ C 27 της 3.2.2009, σ. 144-151· γνωμοδότηση REX/241, του Μαΐου 2009 η οποία δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα, με θέμα «Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην υλοποίηση σχεδίων δράσης της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας στις χώρες του Νότιου Καυκάσου», εισηγητής: ο κ. Adamczyk.