Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την εξουσιοδότηση των κρατών μελών να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 2011 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία για το οικιακό προσωπικό (σύμβαση αριθ. 189), /* COM/2013/0152 final - 2013/0085 (NLE) */





ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η παρούσα πρόταση θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να κυρώσουν νομικά τη σύμβαση αριθ. 189 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) του 2011 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία για το οικιακό προσωπικό, στο εξής «η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό» ή «η σύμβαση». Η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό εγκρίθηκε κατά την 100ή σύνοδο της Διεθνούς Διάσκεψης Εργασίας στις 16 Ιουνίου 2011 και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2013. Καθορίζει την παγκόσμια ελάχιστη προστασία εργασίας για το οικιακό προσωπικό. Από τον Δεκέμβριο του 2012, η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό έχει ήδη κυρωθεί από τρία κράτη μέρη της ΔΟΕ. Ανήκει στις συμβάσεις της ΔΟΕ που έχουν ταξινομηθεί από τη ΔΟΕ ως επικαιροποιημένες και, συνεπώς, προωθούνται ενεργά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει δεσμευτεί να προωθήσει την ατζέντα για την αξιοπρεπή εργασία τόσο στο εσωτερικό της όσο και στις εξωτερικές σχέσεις της. Τα πρότυπα που αφορούν την εργασία αποτελούν βασική συνιστώσα της έννοιας της αξιοπρεπούς εργασίας. Η κύρωση των Συμβάσεων της ΔΟΕ από τα κράτη μέλη αποστέλλει με τον τρόπο αυτό ένα ηχηρό μήνυμα όσον αφορά τη συνοχή της πολιτικής της Ένωσης σχετικά με τη βελτίωση των εργασιακών προτύπων παγκοσμίως. Επιπλέον, ως μέρος της στρατηγικής της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων[1], η Επιτροπή παροτρύνει τα κράτη μέλη να κυρώσουν όλες τις διεθνείς πράξεις, τις συμφωνίες και τις νομικές υποχρεώσεις που θα συμβάλουν στην καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων με πιο αποτελεσματικό, συντονισμένο και συνεκτικό τρόπο. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να αρθούν τυχόν νομικά εμπόδια για την επικύρωση από τα κράτη μέλη σε επίπεδο ΕΕ για τη σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό, οι οποία δεν αποτελεί κατ’ ουσίαν πρόβλημα στο πλαίσιο του υφιστάμενου κεκτημένου της Ένωσης. Οι διατάξεις της σύμβασης αριθ. 189 σχετικά με το οικιακό προσωπικό προορίζονται να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της κατάχρησης και της εκμετάλλευσης των οικιακών βοηθών. Το άρθρο 1 της σύμβασης, ορίζει ως οικιακό προσωπικό οποιοδήποτε πρόσωπο ασχολείται με οικιακές εργασίες (εργασίες που πραγματοποιούνται σε ή για ένα νοικοκυριό ή νοικοκυριά) στο πλαίσιο μιας εργασιακής σχέσης. Η σύμβαση απαιτεί από τα κράτη μέλη της ΔΟΕ να λάβουν μέτρα για την πρόληψη της βίας και της παιδικής εργασίας στο πλαίσιο της οικιακής απασχόλησης. Το άρθρο 3 προστατεύει τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα του οικιακού προσωπικού, ζητώντας από κάθε κράτος μέλος να λάβει τα μέτρα που ορίζονται στη σύμβαση να σέβονται, να προωθούν και να υλοποιούν τις θεμελιώδεις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία. Μεταγενέστερες διατάξεις ιδίως απαιτούν από τα κράτη μέλη της ΔΟΕ: · να καθορίσουν ελάχιστη ηλικία για την οικιακή εργασία και διασφαλίσεις για τους εργαζόμενους ηλικίας κάτω των 18 ετών· · να φροντίζουν για την πρόληψη της κατάχρησης και της βίας· · να εξασφαλίζουν δίκαιους όρους και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας· · να εξασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοι ενημερώνονται σχετικά με τους όρους και τις λεπτομέρειες της απασχόλησής τους· · να ρυθμίζουν τις προσλήψεις από το εξωτερικό και να διασφαλίζουν την ελευθερία κυκλοφορίας· · να εφαρμόζουν την ίση μεταχείριση μεταξύ του οικιακού προσωπικού και άλλων εργαζομένων όσον αφορά την αποζημίωση και της παροχές· · να ρυθμίζουν και να παρακολουθούν ιδιωτικά πρακτορεία εύρεσης εργασίας· και · να αναπτύξουν ειδικό μηχανισμό καταγγελιών. Η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό εξετάζει τομείς του δικαίου της Ένωσης στους οποίους ο βαθμός ρύθμισης έχει ήδη φθάσει σε προχωρημένο στάδιο. Η σύμβαση κυρίως ασχολείται με πτυχές που αφορούν τον τομέα κοινωνικής πολιτικής, στον οποίο το δίκαιο της Ένωσης ορίζει ελάχιστες απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία, την προστασία των νέων κατά την εργασία, την προστασία της μητρότητας, τη γραπτή δήλωση, τον χρόνο εργασίας, τη μετανάστευση και την προσωρινή εργασία μέσω πρακτορείων[2]. Η σύμβαση εξετάζει θέματα που αφορούν τον τομέα καταπολέμησης των διακρίσεων για τον οποίο το δίκαιο της Ένωσης ορίζει ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με την ισότητα στην απασχόληση, την ισότητα των φύλων και την προστασία της μητρότητας[3]. Η σύμβαση ασχολείται επίσης με θέματα σχετικά με τη δικαστική συνεργασία στον ποινικό τομέα και στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης, για τους οποίους το δίκαιο της Ένωσης ορίζει ελάχιστες απαιτήσεις για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για κυρώσεις των εργοδοτών[4]. Επιπλέον, το άρθρο 8 της σύμβασης για το οικιακό προσωπικό ασχολείται με την προστασία των μεταναστών οικιακών βοηθών, η οποία περιλαμβάνει πτυχές που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων βάσει του δικαίου της Ένωσης[5]. 2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Άνευ αντικειμένου. 3. ΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Σύμφωνα με τους κανόνες σχετικά με τις εξωτερικές ικανότητες που έχουν συνταχθεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης[6], και ειδικότερα όσον αφορά τη σύναψη και την κύρωση της σύμβασης της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας[7], τα κράτη μέλη δεν είναι σε θέση να αποφασίσουν αυτόνομα σχετικά με την κύρωση της σύμβασης, χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Συμβουλίου, όταν πρόκειται για μέρη της σύμβασης που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης. Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί από μόνη της να κυρώσει τη σύμβαση της ΔΟΕ, διότι μόνο κράτη μπορούν να είναι συμβαλλόμενα μέρη σε τέτοιου είδους συμβάσεις. Συνεπώς, αν το αντικείμενο της εκάστοτε συμφωνίας ή σύμβασης εμπίπτει εν μέρει στην αρμοδιότητα της Ένωσης και εν μέρει στην αρμoδιότητα τωv κρατών μελών, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλιστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η συνεργασία όσον αφορά την κύρωση της σύμβασης και κατά την εκτέλεση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εν λόγω σύμβαση[8]. Όσον αφορά τις τρεις συμβάσεις της ΔΟΕ που εγκρίθηκαν την τελευταία δεκαετία, μέρη των οποίων εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης, το Συμβούλιο εξουσιοδότησε, συνεπώς, τα κράτη μέλη να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ένωσης, τα μέρη εκείνα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης[9]. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης μια πρόταση για μια τέτοια απόφαση του Συμβουλίου όσον αφορά τη σύμβαση αριθ. 170 για τα χημικά προϊόντα[10]. Ειδικά όσον αφορά τη σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό, ο βαθμός ρύθμισης σε σχέση με τις διάφορες πτυχές της κοινωνικής πολιτικής και στους τομείς της καταπολέμησης των διακρίσεων, της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και του ασύλου και της μετανάστευσης που καλύπτονται από τη σύμβαση, έχει φθάσει σε προχωρημένο στάδιο, σε σημείο που τα κράτη μέλη δεν είναι πλέον σε θέση να ενεργήσουν κυρίαρχα στις εξωτερικές σχέσεις ως προς το θέμα αυτό[11]. Το άρθρο 153 της ΣΛΕΕ αποτελεί την κύρια νομική βάση για το σχετικό δίκαιο της Ένωσης, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι πιο λεπτομερής από τις γενικές αρχές που καθορίζονται στη σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό. Δεν υπάρχει καμία αντίφαση μεταξύ των γενικών αρχών που προβλέπονται στη σύμβαση και το δίκαιο της Ένωσης, και δεν υπάρχει ασυμβατότητα μεταξύ των διατάξεων της σύμβασης και τις ελάχιστες απαιτήσεις σε αυτούς τους τομείς που προβλέπονται στο κεκτημένο της Ένωσης. Από το άρθρο 19 παράγραφος 8 του καταστατικού χάρτη της ΔΟΕ έπεται ότι η σύμβαση περιέχει ελάχιστα πρότυπα, γεγονός που σημαίνει ότι σε εθνικό επίπεδο μπορούν να υπάρξουν αυστηρότερα πρότυπα εφαρμογής από εκείνα που προβλέπει η σύμβαση. Δεν υπάρχει ασυνέπεια της προσέγγισης μεταξύ των κανόνων σχετικά με την προστασία και την ίση μεταχείριση των εργαζομένων στο πλαίσιο της σύμβασης και των ελάχιστων απαιτήσεων με βάση το κεκτημένο της Ένωσης στον τομέα αυτό. Αυτό σημαίνει ότι τα μέτρα της Ένωσης μπορούν να είναι αυστηρότερα από τα πρότυπα της ΔΟΕ και το αντίστροφο[12]. Η σύμβαση αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό περιέχει ένα άρθρο για την προστασία των μεταναστών οικιακών βοηθών (άρθρο 8) που θα μπορούσε να παρακωλύσει ενδεχομένως την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων – ένας τομέας που εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης[13]. Ωστόσο, ο κύριος στόχος της σύμβασης δεν είναι να ρυθμίσει ένα θέμα που υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης. Επιπλέον, το άρθρο 8 παράγραφος 2 της σύμβασης προβλέπει ότι η απαίτηση να λαμβάνουν γραπτή προσφορά πριν από τη διέλευση των εθνικών συνόρων δεν εφαρμόζεται στις περιοχές περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης. Η εν λόγω ρήτρα διασφάλισης εμποδίζει κάθε πιθανή ασυμβατότητα μεταξύ της σύμβασης και του κεκτημένου της Ένωσης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων βάσει του άρθρου 45 ΣΛΕΕ και του κανονισμού αριθ. 492/2011. Κατά συνέπεια, οι διατάξεις της σύμβασης στον εν λόγω τομέα δεν είναι ασύμβατες με το κεκτημένο της Ένωσης. Ο σκοπός της παρούσας πρότασης είναι, συνεπώς, να εξουσιοδοτήσει τα κράτη μέλη να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ένωσης, εκείνα τα μέρη της σύμβασης αριθ. 189 για το οικιακό προσωπικό που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης. Η πρόταση βασίζεται στο άρθρο 218 παράγραφος 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), που εφαρμόζεται κατ’ αναλογία, σε συνδυασμό με το άρθρο 153 της ΣΛΕΕ, το οποίο παρέχει την κύρια νομική βάση για τη νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την προστασία και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων. 2013/0085 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την εξουσιοδότηση των κρατών μελών να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 2011 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία για το οικιακό προσωπικό (σύμβαση αριθ. 189), ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 153 σε συνδυασμό με το άρθρο 218 παράγραφος 6 στοιχείο α) σημείο v) και το άρθρο 218 παράγραφος 8 πρώτο εδάφιο, Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Έχοντας υπόψη την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[14], Εκτιμώντας τα ακόλουθα: (1) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν την κύρωση των διεθνών συμβάσεων εργασίας που έχουν ταξινομηθεί από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας ως επικαιροποιημένες, ως συμβολή στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προωθήσει την αξιοπρεπή εργασία για όλους εντός και εκτός της Ένωσης, σημαντική πτυχή της οποίας είναι η προστασία και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων. (2) Οι περισσότεροι κανόνες στο πλαίσιο της σύμβασης αριθ. 189 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) του 2011 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία για το οικιακό προσωπικό, εφεξής «η σύμβαση», καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό από το κεκτημένο της Ένωσης στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής[15], της καταπολέμησης των διακρίσεων[16], της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις[17] και του ασύλου και της μετανάστευσης[18]. (3) Οι διατάξεις της σύμβασης που αφορούν την προστασία των μεταναστών οικιακών βοηθών είναι δυνατόν να επηρεάσουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων – έναν τομέα που εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης[19]. (4) Κατά συνέπεια, ορισμένα μέρη της σύμβασης εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης και τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να αναλάβουν δεσμεύσεις σχετικά με τα εν λόγω μέρη εκτός του πλαισίου των θεσμικών οργάνων της Ένωσης[20]. (5) Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να κυρώσει τη σύμβαση, δεδομένου ότι μόνο κράτη μπορούν να είναι συμβαλλόμενα μέρη της. (6) Λόγω αυτής της κατάστασης, τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης πρέπει να συνεργαστούν για την κύρωση της σύμβασης. (7) Συνεπώς, το Συμβούλιο θα πρέπει να εξουσιοδοτήσει τα κράτη μέλη, τα οποία δεσμεύονται από το δίκαιο της Ένωσης σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις στον τομέα των συνθηκών εργασίας, να κυρώσουν τη σύμβαση προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ: Άρθρο 1 Τα κράτη μέλη εξουσιοδοτούνται να κυρώσουν, όσον αφορά τα τμήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα που απονέμεται στην Ένωση με τις Συνθήκες, τη σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 2011 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία για το οικιακό προσωπικό (σύμβαση αριθ. 189). Άρθρο 2 Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη. Βρυξέλλες, Για το Συμβούλιο Ο Πρόεδρος [1] Στρατηγική της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων 2012-2016, COM (2012) 286 της 19.6.2012. [2] Οδηγία 89/391/ΕΟΚ, οδηγία 94/33/ΕΟΚ, οδηγία 91/533/ΕΟΚ, οδηγία 2003/88/ΕΚ, οδηγία 2011/98/ΕΕ και οδηγία 2008/104/ΕΚ. [3] Οδηγία 2000/78/ΕΚ, οδηγία 2000/43/ΕΚ, οδηγία 2006/54/ΕΚ, οδηγία 92/85/ΕΟΚ. [4] Οδηγία 2011/36/ΕΚ, οδηγία 2009/52/ΕΚ [5] Το άρθρο 45 της ΣΛΕΕ, κανονισμός αριθ. 492/2011. [6] Απόφαση AETR του Δικαστηρίου, υπόθεση 22/70 της 31ης Μαρτίου 1971, Συλλογή 1971, σ. 263· βλέπε επίσης άρθρο 3 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ στο οποίο κωδικοποιούνται οι αρχές αυτές. [7] Γνωμοδότηση 2/91 του ΔΕΚ, της 19ης Μαρτίου 1993, σχετικά με τη σύμβαση αριθ. 170 για τα χημικά προϊόντα, Συλλογή 1993-Ι, σελ. 1061. [8] Γνώμη 2/91 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (ibid), σκέψεις 36, 37 και 38. [9] Την τελευταία δεκαετία το Συμβούλιο εξέδωσε τρεις αποφάσεις με τις οποίες εξουσιοδοτούνται τα κράτη μέλη να κυρώσουν τις συμβάσεις της ΔΟΕ: απόφαση του Συμβουλίου, της 14ης Απριλίου 2005, για την εξουσιοδότηση των κρατών μελών να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τη σύμβαση για τα έγγραφα ταυτότητας των ναυτικών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (σύμβαση αριθ. 185), ΕΕ L 136 της 30.5.2005, σελ. 1 · απόφαση του Συμβουλίου, της 7ης Ιουνίου 2007, για την εξουσιοδότηση των κρατών μελών να επικυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τη σύμβαση ναυτικής εργασίας του 2006 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΕΕ L 161 της 22.6.2007, σελ. 63)· και απόφαση του Συμβουλίου, της 7ης Ιουνίου 2010, για την εξουσιοδότηση των κρατών μελών να κυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη σύμβαση της ΔΟΕ για την εργασία στην αλιεία του 2007, της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (σύμβαση αριθ. 188), ΕΕ L 145 της 11.6.2010, σελ.12. [10] COM (2012) 677 της 20ής Νοεμβρίου 2012. [11] Γνώμη 2/91 του Δικαστηρίου (ibid), σκέψεις 25 και 26. [12] Γνώμη 2/91 του Δικαστηρίου, σκέψη 18. [13] Το άρθρο 45 της ΣΛΕΕ, κανονισμός αριθ. 492/2011. [14] ΕΕ C της , σ. . [15] Συμπεριλαμβανομένων της οδηγίας-πλαισίου 89/391/ΕΟΚ για την υγεία και την ασφάλεια, της οδηγίας 94/33/ΕΚ για την προστασία των νέων κατά την εργασία, της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ για την προστασία της μητρότητας, της οδηγίας 91/533/ΕΟΚ για τη γραπτή δήλωση, της οδηγίας 2003/88/ΕΚ για τον χρόνο εργασίας, και της οδηγίας 2008/104/ΕΚ για την προσωρινή εργασία μέσω πρακτορείων. [16] Συμπεριλαμβανομένων της οδηγίας 2000/78/ΕΚ για την ισότητα στην απασχόληση, της οδηγίας 2006/54/ΕΚ για την ισότητα των φύλων και της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ για την προστασία της μητρότητας. [17] Συμπεριλαμβανομένης της οδηγίας 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της. [18] Συμπεριλαμβανομένων της οδηγίας 2009/52/ΕΚ για τις κυρώσεις εργοδοτών και της οδηγίας 2011/98/ΕΕ περί ενιαίας άδειας. [19] Το άρθρο 45 της ΣΛΕΕ, κανονισμός αριθ. 492/2011. [20] Γνωμοδότηση 2/91 του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 19ης Μαρτίου 1993, Συλλογή 1993, σ. Ι-1061, σκέψη 26.