ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 29.05.1995 
COM(95) 189 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΥΝΕΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΥΝΕΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ TÛN YGPOTOnON 
1. Το 5ο Πρόγραμμα Δράσης της Κοινότητας, "Στόχος Αειφορία", στην 
επιδίωξη του να επιτύχει μία σταθερότερη ισορροπία ανάμεσα αφενός στις 
ανθρώπινες δραστηριότητες και την κοινωνικοοικονομική' ανάπτυξη και 
αφετέρου τους πόρους και την αναγεννητική ικανότητα της φύσεως, καθορίζει 
επτά τομείς προτεραιότητας για την ανάληψη δράσεως. Ενας από αυτούς, 
η διαχείρηση των φυσικών πόρων σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας, 
(έδαφος, νερό, φυσικές περιοχές και παράκτιες ζώνες), αποτελεί το θέμα 
αυτής της ανακοινώσεως, η οποία επικεντρώνεται σε έναν από τους 
σημαντικότερους, αλλά ωστόσο περισσότερο απειλούμενους, τύπους 
ενδιαιτημάτων που απαντά σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενώσεως: τους 
υγροτόπους (έλη, βάλτοι ή εκτάσεις καλυπτόμενες από αβαθή ύδατα). 
2. Υγρότοποι είναι οικοσυστήματα τεράστιας σημασίας, όχι μόνο επειδή είναι 
τόσο σπάνιοι ή επειδή απειλούνται, αλλά επειδή επιτελούν πολύ σημαντικές 
λειτουργίες, διαθέτουν φυσικούς πόρους που αξιοποιούνται από έναν μεγάλο 
αριθμό κοινωνικώ ν ομάδων και αποτελούν ανεκτίμητη πολιτιστική και φυσική 
κληρονομιά. Για τους λόγους αυτούς, οι υγρότοποι είναι το μοναδικό 
σημαντικό οικοσύστημα που διέπεται από μία διεθνή σύμβαση, τη σύμβαση 
Ramsar, η οποία έχει συναφθεί πριν από είκοσι χρόνια και στην οποία όλα τα 
κράτη μέλη της ΕΕ είναι συμβαλόμενα μέρη, με εξαίρεση το Λουξεμβούργο 
που σήμερα βρίσκεται στη διαδικασία να προσχωρήσει στη σύμβαση ως 
συμβαλόμενο μέρος. 
3. Οι υγρότοποι είναι πολύπλοκα οικοσυστήματα, τόσο από τη σύνθεση τους, 
όσο και από τη δομή τους και αυτό τους επιτρέπει να επιτελούν ορισμένες 
λειτουργίες και να αποτελούν τόπους αναπαραγωγής φυτικών ειδών, ειδών της 
άγριας πανίδας και χλωρίδας, αλιευμάτων και δασικών προϊόντων. Ο 
συνδυασμός αυτών των λειτουργιώ ν και των προϊόντων καθώς και η φυσική και 
πολιτιστική αξία των υγροτόπων, καθιστά αυτά τα οικοσυστή ματα ανεκτίμητα 
για τον άνθρωπο. Πολλοί υγρότοποι παρέχουν ευκαιρίες για ανάπτυξη 
οικονομικών δραστηριοτήτων και για αναψυχή και φιλοξενούν μεγάλους 
πληθυσμού ς ψαριών, οστρακόδερμων, βοοειδών ή άγριας πανίδας και χλωρίδας. 
Οι λειτουργίες των υγροτόπων οι οποίες είναι κοινωνικά ωφέλιμες είναι οι 
-2CL-
εξής: 
οι υγρότοποι μειώνουν τις καταστροφικές επιπτώσεις των πλημμύρων, 
κάταυτα, αποθηκεύοντας το νερό της βροχής και ελευθερώνοντας το 
αργότερα κατά τρόπο περισσότερο ομοιογενή, 
η βλάστηση των υγροτόπων σταθεροποιεί τις ακτές, μειώνοντας την 
επίδραση των κυμάτων και των ρευμάτων, 
οι υγρότοποι βελτιώνουν την ποιότητα του νερού συγκρατώντας τα 
ιζήματα, τις θρεπτικές και τις τοξικές ουσίες και, υπό ορισμένες 
συνθήκες, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθου'ν για την τριτοβάθμια 
επεξεργασία των αστικών λυμάτων, 
οι υγρότοποι και ιδίως οι τυρφώνες, μειώνουν τις εκπομπές του διοξειδίου 
του άνθρακα, αποθηκεύοντας τεράστιες ποσότητες άνθρακα, 
οι υγρότοποι λόγω της πολυπλοκότητας και της δυναμικής τους 
λειτουργίας περιλαμβάνουν μία εξαιρετική ποικιλία ενδιαιτημάτων και 
φυτικών και ζωικών ειδών, 
οι υγρότοποι παρέχουν ανανεώσιμους πόρους, όπως είναι τα καλάμια 
και το αλάτι και επιτρέπουν την δημιουργία ιχθυοκαλλιεργειών και 
καλλιεργειώ ν αστακών, φιλόξενου ν υδρόβια πουλιά και χρησιμεύ ου ν για 
την βόσκηση ζώων επίσης πολλά από τα εμπορεύσιμα ψάρια, τα 
καρκινοειδή και τα οστρακόδερμα περνούν μέρος του κύκλου ζωής τους 
στους υγροτόπους, 
πολλοί υγρότοποι φιλοξενούν πλούσια άγρια πανίδα και χλωρίδα και 
αποτελούν χώρους αναψυχή ς που επιτρέπουν ανάπτυξη δραστηριοτή των, 
όπως είναι η πεζοπορεία, η παρατήρηση των πουλιών, η φωτογραφία, το 
κυνήγι, το ψάρεμα, το κολύμπι και η ιστιοπλοία, 
4. Παρά την αξία τους, η απώλεια υγροτόπων είναι εκτεταμένη. Οι υπάρχουσες 
πληροφορίες δείχνουν ότι περίπου δύο τρίτα όλων των Ευρωπαϊκών υγροτόπων 
που υπήρχαν στις αρχές αυτού του αιώνα έχουν σήμερα χαθεί. 
-3ét-
Στην Ευρωπαϊκή Ενωση, οι ακόλουθοι τύποι υγροτόπων έχουν υποστεί μείωση 
της επιφάνειας τους: 
Τα ποτάμια και οι κατάκλυζαμενες πεδιάδες έχουν πληρώσει βαρύ 
τίμημα λόγω των υδραυλικών έργων προστασίας , 
τα υγρολείβαδα, τα κατακλυζόμενα χορτολείβαδα και τα προσωρινά 
τέλματα γλυκού νερού, έχουν μειωθεί ως προς την έκταση τους λόγω της 
κατασκευής φραγμάτων, των στραγγίσεων και της μετατροπής τους σε 
ξηρά βοσκοτόπια και καλλιεργήσιμα εδάφη, 
τα αλμυρά έλη έχουν σταδιακά μετατραπεί σε καλλιεργή σιμά εδάφη και 
βιομηχανικές περιοχές, 
οι τυρφώνες έχουν καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό λόγω της 
υπερεκμεταλεύσεως της τύρφης και της μετατροπής τους σε δάση. 
Οι εναπομένοντες υγρότοποι υποβαθμίζονται για τους εξής λόγους: 
υπερβολικέ'ς ποσότητες αζώτου και φωσφόρου από τα αστικά λύμματα 
και τις απορροές από καλλιεργήσιμα εδάφη προκαλούν συχνά 
ευτροφισμό, 
η αυξανόμενη κατανάλωση του υπόγειου νερού με σκοπό την άρδευση 
ή την ύδρευση απειλεί να ξηράνει πολλούς υγροτόπους, 
η κατασκευή φραγμάτων άναυτα των υγροτόπων είναι δυνατόν να 
προκαλέσει διάβρωση της ακτογραμμής επειδή παύει η μεταφορά 
ιζημάτων. 
5. Η δραστηριοποίηση της ΕΕ για την διατήρηση των υγροτόπων χρονολογείται 
από την συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Ανθρώπινο Περιβάλλον η 
οποία πραγματοποιήθηκε στην Στοκχόλμη το 1972 και άρχισε με to πρώτο 
πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον που εγκρίθηκε το 1973. 
Το 1979 εκδόθηκε η οδηγία του Συμβουλίου 79/ 409/ΕΟΚ σχετικά με τη διατήρηση 
των άγριων πτηνών, η οποία απαιτεί από τα κράτη μέλη να επιδείξουν ιδιαίτερη 
προσοχή στην προστασία των υγροτόπων. 
Μεταξύ του 1984 και του 1992, βάσει των κανονισμών του Συμβουλίου, (ΕΟΚ) 
αριθ. 1872/84 και 2242/87 σχετικά με δράσεις της Κοινότητας που αφορούν το 
περιβάλλον (ACE) και του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3907/91 
σχετικά με δράσεις της Κοινότητας για τη διατήρηση του φυσικού 
περιβάλλοντος (ACNAT), περίπου δύο τρίτα των πόρων ( δηλαδή πάνω από 27 
-4~~ 
εκατομμύρια ECU) διατέθηκαν σε 60 έργα, τα οποία απέβλεπαν στη διατήρηση, 
την αποκατάσταση ή τη βελτίωση υγροτόπων. Πολλές από αυτές τις περιοχές 
χαρακτηρίστηκαν ως περιοχές ειδικής προστασίας (βάσει της οδηγίας του 
Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ) και/ή καθορίστηκαν ως υγρότοποι διεθνούς σημασίας 
σύμφωνα με την σύμβαση Ramsar. 
Αλλες Κοινοτικε'ς πρωτοβουλίες και κανονισμοί του Συμβουλίου, όπως είναι τα 
προγράμματα ENVIREG, MEDSPA, και NORSPA προσέφεραν ενισχύσεις σε μία 
σειρά έργων που αφορούσαν τη διατήρηση υγροτόπων με τη βοήθεια μέτρων 
για τη διαχείρηση των υδατικών πόρων. 
Το 1992, η οδηγία του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ σχετικά με τη διατήρηση των 
φυσικώ ν ενδιαιτημάτων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας καθορίζει, μεταξύ 
άλλων, τις λιμνοθάλασσες, τα Μεσογειακά προσωρινά τέλματα, τους ενεργούς 
τυρφώνες, τα υγρολείβαδα και τους άσβεστου χους βάλτους ως προτεραιότητες 
μεταξύ των ενδιαιτημάτων που δρέπει να διατηρηθούν. 
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εξέδωσε τον κανονισμό του Συμβουλίου 
(ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 για τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για το 
περιβάλλον (LIFE). Μολονότι οι πόροι, οι οποίοι διατίθενται για τη διατήρηση 
του φυσικού περιβάλλοντος στο πλαίσιο αυτού του κανονισμού είναι πολύ 
περιορισμέ'νοι συγκρινόμενοι με του πόρους που διατίθενται στο πλαίσιο άλλων 
πολιτικών της ΕΕ που έχουν επιπτώσεις στους υγροτόπους, το 1992, το1993 και 
το 1994 χορηγήθηκαν ενισχύσεις συνολικού ύψους 30 εκατομμυρίων ECU σε 
έργα σχετιζόμενα με τους υγροτόπους στο πλαίσιο του LIFE. 
Το 1993, η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση θέσπισε ως κύριο στόχο την 
αειφόρο ανάπτυξη, η οποία σέβεται το περιβάλλον. Αυτό συνεπάγεται μια 
περιβαλλοντική" πολιτική που αποβλέπει σε ένα υψηλό επίπεδο προστασίας και 
την ενσωμάτωση των σχετικών απαιτήσεων στις άλλες Κοινοτικές πολιτικές. Στο 
πνεύμα αυτό διατυπώθηκε το Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσεως για το περιβάλλον, 
"Στόχος Αειφορία". Η αρχή της αειφορίας η οποία καθορίζεται στο 
πρόγραμμα είναι ταυτόσημη με την αειφόρο χρήση, η οποία είναι'συμβατή με 
την διατήρηση των φυσικώ ν πόρων και,ως εκ τούτου, αντιστοιχεί στην αρχή για 
τη συνετή χρήση των υγροτόπων, όπως ορίζεται στη σύμβαση Ramsar. 
Η ευθύνη για το περιβάλλον ανήκει από κοινού σε όλους όσους συμετέχουν 
στην οικονομική ζωή, όπως είναι οι δημόσιες αρχές, οι δημόσιες και ιδιωτικές 
επιχειρήσεις και, πάνω από όλα, το ευρύ κοινό. Πρέπει να γίνει κατανοητό 
ότι η διατήρηση και η καλή λειτουργία των οικοσυστημάτων των υγροτόπων 
εξαρτάται περισσότερο από την επιτυχή εφαρμογή αυτής της αρχής παρά 
από την απλή διατήρηση των υγροτόπων που υπάρχουν. Επειδή αυτό δεν έχει 
μέχρι στιγμής εκφραστεί ρητά, η συμβολή της ΕΕ στην συνετή χρήση και την 
διατήρηση των υγροτόπων εξαρτάται κυρίως από την εφαρμογή διαρθρωτικών 
-5 a.-
μέτρων και πολιτικών σύμφωνων με την αρχή της αειφορίας. 
7. Κατά το παρελθόν υπήρξαν ορισμένα περιστατικά, τα οποία οδήγησαν στο 
συμπέρασμα ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση θα πρέπει να έχει μία γενική προσέγγιση 
για την συνετή χρήση και διατήρηση των υγροτόπων, η οποία να περιγράφεται 
σε ένα μόνο έγγραφο. Σε πολλές περιπτώσεις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
εξέφρασε τις ανησυχίες του όσον αφορά την διατήρηση των υγροτόπων, π.χ. 
πολλές προφορικές και γραπτές ερωτήσεις αφορούσαν την ανάγκη για μία 
σαφή Κοινοτική πολιτική για τους υγροτόπους για την προώθηση της συνετής 
χρησιμοποιη' σεως των υγροτόπων και για τη διάθεση πόρων για να ενισχυθεί η 
διατήρηση των υγροτόπων (Η-1056/91, Γ.Ε. 2543/91 και 701/92). 
Από το 1987, η Επιτροπή συμμετείχε πιό έντονα στην ολοκληρωμένη 
διαχείρηση των υγροτόπων, και ειδικότερα των υγροτόπων του Μεσογειακού 
τύπου (Εγγραφο C(87) 2291 τελικό). 
Σε πρόσφατες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναγνωρίζεται η 
υποχρέωση των κρατών μελών να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία των 
υγροτόπων (περιπτώσεις C-57/89 και C-335/90). 
Αναγνωρίζοντας την εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση των Ευρωπαϊκών υγροτόπων 
και την επείγουσα ανάγκη να αναληφθεί δράση για την αειφόρο ανάπτυξη 
τους, η Επιτροπή έχει περιλάβει στο σχέδιο εργασιών του 1994 για τηη εφαρμογή 
του Πέμπτου Προγράμματος Δράσεως την διατύπωση rhV irapousaV ανακοινώ σεως 
της Επιτροπή προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τη 
συνετή χρήση και τη διατήρηση των υγροτόπων. 
8. Αυτίι h ανακοινώ oh της Επιτροπής προσφέρει μια στρατηγική βάση για τη 
διατύπωση μιας πολιτικής που θα αποβλέπει στην αειφόρο χρησιμοποίηση των 
πόρων των υγροτόπων και την διατήρηση των λειτουργιών τους και της αξίας 
τους για τις επόμενες γενεές. Η ανακοίνωση δεν αφορά μόνο την επικράτεια 
της ΕΕ αλλά και Κοινοτικά προγράμματα και πολιτικές συνεργασίας με χώρες 
της Μεσογείου και της Βαλτικής (LIFE-International), της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας (PHARE, TACIS), της Αφρικής, της 
Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ACP), της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής 
(ALA), αλλά και παγκόσμιες δεσμεύσεις, σε πλήρη συμφωνία με τις αρχές που 
καθορίζονται στην "Agenta 21". 
Η οδηγία εξηγεί ότι οι υγρότοποι αποτελούν στοιχεία των φυσικών τοπίων, ότι 
επιτελούν ειδικές λειτουργίες, ότι αποτελούν χώρο ανθρώπινων δράστη ριοτή των 
και ότι συνιστούν πολιτιστική και φυσική κληρονομιά (Κεφάλαιο 1), παρουσιάζει 
συνοπτικά το ιστορικό της δράστηριοποιήσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε 
θέματα υγροτόπων και αναφέρει την ανάγκη να ενσωματωθούν οι απαιτήσεις 
της προστασίας των υγροτόπων σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, τόσο στην 
-6Λ~ 
επικράτεια της ΕΕ όσο και στο εξωτερικό (Κεφάλαιο II), αναφέρει τους 
παράγοντες που επηρεάζουν σήμερα αρνητικά τους υγροτόπους και παρέχει 
ένα διάγραμμα δράσεων που πρέπει να αναληφθούν ώστε να παύσει και να 
αντιστραφεί η απώλεια και η περαιτέρω υποβάθμιση των υγροτόπων στην Ευρώπη 
και σε όλο τον κόσμο (Κεφάλαιο III), αναφέρει ειδικά μέτρα τα οποία θα 
πρέπει να ληφθούν σε έναν αριθμό στρατηγικών περιοχών με σκοπό να υπάρξει 
μία συντονισμέ'νη πολιτική και δράση για την αντιμετώπιση των κοινωνικών, 
οικονομικώ ν και πολιτικώ ν αιτίων για την καταστροφή και τη υποβάθμιση των 
υγροτόπων (Κεφάλαιο IV), περιγράφει πως πρέπει να ενσωματωθούν τα 
παραπάνω μέτρα στις βασικές πολιτικές της ΕΕ (Κεφάλαιο V) και περιλαμβάνει 
τελικά συμπεράσματα και πολιτικές κατευθύνσεις. 
ΣΥΝΕΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Εισαγωγή 
L Οι ευρωπαϊκοί υγρότοποι και τα προβλήματα τους 
* Οικοσυστήματα υγροτόπων 
* Αλληλεξάρτηση μεταξύ των υγροτόπων 
* Αξία των υγροτόπων 
* Απώλεια και υποβάθμιση των υγροτόπων 
II Η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ενώσεως 
III Κύρια προβλήματα των υγροτόπων 
* Για να σταματήσει και να αντιστραφεί η αποξήρανση 
και η καταστροφή των υγροτόπων 
* Μείωση της ρυπάνσεως των υγροτόπων 
* Αποκατάσταση των υγροτόπων 
* Χρήση των πόρων των υγροτόπων σύμφωνα με την 
αρχή της αειφορίας 
* Ολοκληρωμένη διαχείριση των λειτουργιών των υγροτόπων 
IV. Στρατηγικός προσανατολισμός 
* Ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού και των υγροτόπων 
* Διαχείριση των μεγάλων διεθνών ποταμών 
* Διαχείριση των παράκτιων ζωνών 
* Βελτίωση των νομοθετικών μέσων για την προστασία των υγροτόπων 
* Βελτίωση των οικονομικών μέσων 
* Ενίσχυση της έρευνας και των δραστηριοτήτων που αφορούν 
την παρακολούθηση και την ορθή εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας 
* Καλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού 
* Εκπαίδευση και κατάρτιση εμπειρογνωμόνων σε θέματα υγροτόπων 
* Διατήρηση σημαντικών υγροτόπων 
V. Ολοκλήρωση των πολιτικών της ΕΕ 
* Αειφορία 
* Ενσωμάτωση της πολιτικής για τη διαχείριση των υγροτόπων 
στην γεωργική πολιτική 
* Αλιευτική πολιτική και ιχθυοκαλλιέργειες 
* Πολιτικές περιφερειακής αναπτύξεως 
* Το Ταμείο Συνοχής 
* Μεταφορές (υποδομές) 
* Τουρισμός 
* Οι πολιτικές της ευρωπαϊκής ενώσεως για τη διεθνή συνεργασία, 
την ανάπτυξη και το εμπόριο 
VI. Συμπεράσματα και άξονες πολιτικής 
* Γενικά δεδομένα 
* Η πολιτική της ευρωπαϊκής ενώσεως για τους υγροτόπους 
* Τελικό συμπέρασμα 
<l*s 
Σχήμα 1 : Εκτίμηση πρόσφατων απωλειών υγροτόπων σε ορισμένα κράτη μέλη 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
Σχήμα 2: Κατανάλωση αζωτούχων λιπασμάτων στις χώρες της ΕΕ 
Σχήμα 3: Εκτίμηση συνολικού όγκου αντλήσεων στην ΕΕ 
Πίνακας 1: Ευτροφισμός σε διάφορα υδατικά συστήματα στην ΕΕ 
Παράρτημα Ι: Σύγκριση μεταξύ των ταξινομήσεων των Ramsar και CORINE 
Παράρτημα II: Κατευθυντήριες γραμμές για τη συνετή χρήση των υγροτόπων 
Παραδείγματα κονδυλίων τον προϋπολογισμού και ειδικών έργων πον αφορούν 
υγροτόπους: 
Πλαίσιο Α: Ερευνητικά προγράμματα που αφορούν υγροτόπους 
Πλαίσιο Β: Κανονισμός ACNAT: πρόγραμμα MedWet 
Πλαίσιο Γ: Περίληψη έργων ACE που αφορούν υγροτόπους 
Πλαίσιο Δ: Περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές: πεδιάδες και έλη Somerset 
Πλαίσιο Ε: Αγρο-περιβαλλοντικόςκανονισμός: La Mancha Oriental 
Πλαίσιο Ζ: Βοηθητικές μελέτες για την μεσογειακή αλιεία 
Πλαίσιο Η: Κοιονοτική πρωτοβουλία ENVIREG: ακτή της Guyana 
Πλαίσιο θ: Κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG: νήσοι Lavezzi/Magdalena 
Πλαίσιο Ι: Ταμείο Συνοχής: Ιρλανδικοί τυρφώνες 
Πλαίσιο Κ: Τουρισμός και περιβάλλον 
Πλαίσιο Α: Έργα MEDSPA στη Μεσόγειο 
Πλαίσιο Μ: Έργα LIFE στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 
Πλαίσιο Ν: Έργα PHARE στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 
Πλαίσιο Ξ: Έργα σε χώρες της ΑΚΕ, της ΑΛΑ και της Μεσογείου 
Βιβλιογραφία 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Υγρότοποι, κατά τη συνήθη έννοια, είναι "εκτάσεις καλυπτόμενες από έλη, υγρολφαδα, τυρφώνες ή εκτάσεις 
κατακλυζόμενες φυσικά ή τεχνητά, μόνιμα ή εποχιακά από στάσιμα ή ρέοντα γλυκά υφάλμυρα ή αλμυρά νερά, 
συμπεριλαμβανομένων και των εκτάσεων που καλύπτονται από θαλάσσιο νερό, του οποίου το βάθος δεν υπερβαίνει τα 6 
μέτρα κατά την άμπωτη"\ Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν εκ πείρας τι είναι υγρότοπος, μολονότι ο όρος "υγρότοπος" 
έχει μόλις πρόσφατα αρχίσει να χρησιμοποιείται ευρέως. Η γούρνα ή το ρέμα του χωριού, η κοντινή λίμνη ή οι εκβολές ενός 
ποταμού δεν είναι παρά λίγα από τα παραδείγματα. Επί χιλιάδες χρόνια, οι κοιλάδες των ποταμών και οι κατακλυζόμενες 
πεδιάδες χρησίμευσαν ως εστίες για την εγκατάσταση μεγάλων ανθρώπινων πληθυσμών και την δημιουργία πόλεων που 
ανέπτυξαν υψηλούς και εκλεπτισμένους πολιτισμούς. Τα εδάφη τους ήσαν πάντα εξαιρετικά εύφορα και ο ρόλος τους είναι 
και σήμερα ουσιαστικός για την ευημερία, την υγεία και την ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων. 
Οι υγρότοποι είναι οικοσυστήματα εξαιρετικής σημασίας, όχι μόνο επειδή έχουν γίνει τόσο σπάνια και επειδή απειλούνται, 
αλλά γιατί επιτελούν πολύ σημαντικές λειτουργίες, παρέχουν τους αναγκαίους πόρους για έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπινων 
δραστηριοτήτων και αποτελούν πολύτιμη πολιτιστική και φυσική κληρονομιά. Η σημασία τους αυτή επιβεβαιώνεται από το 
γεγονός ότι παράλληλα με την Ανταρκτική, οι υγρότοποι είναι το μόνο μεγάλο οικοσύστημα που διέπεται από μια διεθνή 
συνθήκη, τη σύμβαση Ramsar2, η οποία έχει συναφθεί πριν από 20 χρόνια και στην οποία συμμετέχουν ως συμβαλλόμενα μέρη 
όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ3. 
Οι υγρότοποι έχουν προφανώς μεγάλη οικονομική αξία ως φυσικό κεφάλαιο. Ωστόσο, η τόσο αναγκαία εκτίμηση της 
οικονονομικής τους αξίας λείπει σχεδόν παντελώς, δεδομένου ότι τα περισσότερα από τα οφέλη των υγροτόπων παρέχονται 
δωρεάν. Αυτό οδήγησε τον ΟΟΣΑ, πριν από μερικά χρόνια, να αναζητήσει τους λόγους για τους οποίους οι μηχανισμοί της 
αγοράς δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσουν την συνετή χρήση και τη διατήρηση των υγροτόπων και των πόρων τους4. 
Η συνδιάσκεψη των συμβαλλομένων μερών στη σύμβαση Ramsar έχει καθορίσει την συνετή χρήση των υγροτόπων ως την 
"χρήση τους από τον άνθρωπο ώστε να αποφέρουν το μέγιστο συνεχές όφελος στις παρούσες γενεές, διατηρώντας ωστόσο 
την ικανότητα τους να καλύπτουν τις ανάγκες και τις προσδοκίες των μελλοντικών γενεών", και αυτό "κατά τρόπο που να 
είναι συμβατός με την διατήρηση" των "φυσικών, βιολογικών ή χημικών συστατικών τους, όπως είναι το έδαφος, το νερό, 
τα φυτά τα ζώα και οι θρεπτικές ουσίες καθώς και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους" (βλέπε παράρτημα II). Ως εκ τούτου, 
η συνετή χρήση των υγροτόπων είναι ταυτόσημη με την αειφόρο χρήση, δηλ. είναι συμβατή με τη διατήρηση των φυσικών 
πόρων και, συνεπώς, ανταποκρίνεται στην έννοια αειφορίας όπως καθορίζεται στο πέμπτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσεως 
για το περιβάλλον5. 
Σήμερα, οι υγρότοποι επιρρεάζονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο σύνολο της υδρολογικής τους λεκάνης. Αν 
τώρα συγκαταλέγονται μεταξύ τ(ον περισσότερο απειλούμενων οικοσυστημάτων και φυσικών τοπίων, αυτό οφείλεται κυρίως 
στις στραγγίσεις, στην μετατροπή τους σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, στη ρύπανση και στην υπερεκμετάλλευση των πόρων τους. 
Εκτιμάται ότι τα δύο τρίτα των υγροτόπων της Ευρώπης έχουν εξαφανισθεί από τις αρχές του αιώνα, κυρίως λόγω 
αναπτυξιακών παρεμβάσεων, οι οποίες δεν έλαβαν επαρκώς υπόψη τις λειτουργίες τους και την αξία τους. 
Κατά τα τελευταία 20 χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε ένα εκτεταμένο νομικό οπλοστάσιο δια την προστασία και 
την αποκατάσταση του περιβάλλοντος με σκοπό την συνεχή βελτίωση του βιωτικού επιπέδου των κατοίκων της. Στο πλαίσιο 
αυτό έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές ενέργειες για τη διατήρηση των υγροτόπων βασιζόμενες στην οδηγία του Συμβουλίου 
για την διατήρηση των αγρίίον πτηνών (79/409/ΕΟΚ)6 και στην πλέον πρόσφατη οδηγία του Συμβουλίου για τη διατήρηση 
των φυσικών οικοτόπων (ενδιαιτημάτων) και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (92/43/ΕΟΚ)7. Οι οδηγίες του Συμβουλίου 
σχετικά με την επεξεργασία των αστικών αποβλήτων (91/271/ΕΟΚ)'και σχετικά με την προστασία των υδάτων από τη 
ρύπανση που προκαλείται από τις χημικές ενώσεις που προέρχονται από γεωργικές πηγές (91/676/ΕΟΚ)9 συμβάλλουν 
σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων, η οποία είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση των υγροτόπων. 
Το Πέμπτο Πρόγραμμα Πολιτικής και Δράσεως για το Περιβάλλον με τίτλο "Στόχος η αειφορία"10 καλεί όλους τους 
πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής κοινωνίας να παίξουν το ρόλο τους για την δημιουργία μιας κοινωνίας βασισμένης στις 
αρχές της αειφορίας, της ισότιμης συνεργασίας και της κοινής ευθύνης. 
1 Ορισμός περιλαμβανόμενος στην σύμβαση για τους ΐίγροτόπους διεθνούς σημασίας ιδιαίτερα ως ενδιαιτήματα υδρόβιας πτηνοπανίδας, 
άρθρο 1 (Ι). 
2 Από την ιρανική πόλη όπου πραγματοποιήθηκε η σύναψη της στις 2 Φεβρο\χιρίου 1971· για τον πλήρη τίτλο βλέπε παραπομπή (1) 
' εκτός από το Λουξεμβούργο, το οποίο βρίσκεται στη διαδικασία για να γίνει συμβαλλόμενο μέρος 
4 ΟΟΣΑ (1992), Market and Government Failures in Environmental Management : Wetlands and Forests, Paris. 
5 ΕΕ αριθ. C 138 της 17.05.93 
6 ΕΕ αριθ. L 103 της 25.4.79, σ. 1 
7 ΕΕ αριθ. L 206 της 22.7.92, σελ. 7 
8 ΕΕ αριθ. L 135 της 30.5.91, σελ. 40 
* ΕΕ αριθ. L 375 της 31.12.91, σελ. 1 
10 ΕΕ αριθ. C 138 της 16.5.93 
σελίς 2 
Ωστόσο, όπως διαπιστώνεται και σε μια πρόσφατη αξιολογική έκθεση για τη Γαλλία*), η οποία έχει ανατεθεί και 
εγκριθεί από τη γαλλική κυβέρνηση, οι συνθήκες στους υγροτόπους δεν έχουν ακόμα σταθεροποιηθεί. Ακόμα και 
σύμφωνα με την αισιόδοξη άποψη, αυτό που θα ήταν δυνατόν σήμερα να επιτευχθεί" στην πράξη με μια ριζικά 
βελτιωμένη, φιλόδοξη και καινοτόμο πολιτική συνίσταται στην επιβράδυνση, ύστερα από μερικά χρόνια, των 
σημερινών αρνητικών τάσεων. Αυτό δείχνει πόσο επείγουσα είναι η εφαρμογή μιας αυστηρότερης πολιτικής για τη 
συνετή χρήση και τη διατήρηση των υγροτόπων. 
Το παρόν έγγραφο παρέχει μια στρατηγική βάση για μια τέτοιου είδους πολιτική, η οποία θα αποβλέπει στην 
αειφόρο χρήση των πόρων των υγροτόπων και την διατήρηση των λειτουργιών τους και της αξίας τους για τις 
επόμενες γενεές. Το πεδίο του δεν περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση αλλά καλύπτει και τα κοινοτικά προγράμματα 
και τις πολιτικές συνεργασίας με τις χώρες της Μεσογείου και της Βαλτικής (LIFE - International), της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας (PHARE, TACIS) τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού 
(ΑΚΕ) και τις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (ΑΛΑ), καθώς και παγκόσμιες δεσμεύσεις, σύμφωνα με 
τις αρχές που καθορίζονται στην Agenda 21". 
Η ανακοίνωση έχει την ακόλουθη διάρθρωση : 
Το κεφάλαιο Ιπραγματεύεται τους υγροτόπους ως συστατικά μέρη των φυσικών τοπίων, τα οποία επιτελούν 
συγκεκριμένες λειτουργίες, ανθρώπινες δραστηριότητες και αποτελούν πολιτιστική και φυσική κληρονομιά. Οι 
περισσότεροι υγρότοποι έχουν ήδη καταστραφεί και αυτοί που απομένουν υποβαθμίζονται και καταστρέφονται. 
Το κεφάλαιο II περιγράφει συνοπτικά πως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα άρχισε να ασχολείται με τους υγρότοπους και 
υπογραμμίζει το γεγονός ότι οι απαιτήσεις για την διατήρηση των υγροτόπων πρέπει να ενσωματωθούν σε όλες τις 
κοινοτικές πολιτικές τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της ΕΕ. 
Το κεφάλαιο ΙΠ αναλύει τρέχοντα προβλήματα, τα οποία ασκούν αρνητική επίδραση στους υγροτόπους και 
περιγράφει συνοπτικά τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν, ώστε να σταματήσει και να αναστραφεί η καταστροφή 
και υποβάθμιση των υγροτόπων στην Ευρώπη και σε όλον τον κόσμο. 
Το κεφάλαιο IV αναφέρει συγκεκριμένα μέτρα τα οποία πρέπει να ληφθούν σε μια σειρά από στρατηγικούς τομείς, 
ώστε να συντονιστούν οι πολιτικές και οι ενέργειες για την αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών 
αιτίων στα οποία οφείλεται η καταστροφή και η υποβάθμιση των υγροτόπων. 
Το κεφάλαιο V περιγράφει πως θα ενσωματωθούν τα παραπάνω μέτρα στις κύριες πολιτικές της ΕΕ. 
Τέλος, το κεφάλαιο VI περιλαμβάνει συμπεράσματα και πολιτικές κατευθύνσεις. 
*)Environnement actualité ΝΊ22, Sept. 90, Supplémment spécial Plan National pour l'environnement ISBN 2_11-086801-5 
σελίς 4 
I 
ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ 
ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΑΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ 
ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Υπάρχει μια τεράστια ποικιλία υγροτόπων. Η ενιαία ταξινόμηση τους δεν είναι εύκολη λόγω της πολυπλοκότητας τους, 
του δυναμικού τους χαρακτήρα και της δυσκολίας του ακριβούς καθορισμού των συχνά μεταβαλλόμενων ορίων τους. Τα 
συμβαλλόμενα μέρη στην σύμβαση του Ramsar υιοθέτησαν ένα σύστημα ταξινομήσεως των \)γροτόπων, το οποίο περιλαμβάνει 
35 κατηγορίες". 
Η ταξινόμηση των βιοτόπων του CORINE, η οποία έχει καταρτισθεί κατ' εφαρμογή της οδηγίας του Συμβουλίου 85/338/ΕΟΚ 
σχετικά με τη θέσπιση ενός προγράμματος εργασιών της Επιτροπής για τη δημιουργία ενός συστήματος πληροφοριών για 
την κατάσταση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων στην Κοινότητα (CORINE - Co-ordination of information on the 
environment)12, με σκοπό να εντοπιστούν και να περιγραφούν κατά τρόπο ενιαίο οι περιοχές που έχουν μεγάλη σημασία για 
τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, βασίζεται κυρίως σε φυτολογικά χαρακτηριστικά και περιλαμβάνει περίπου 20 
τύπους ενδιαιτημάτων υγροτόπων. Σύγκριση των δύο ταξινομικών συστημάτων παρατίθεται στο παράρτημα Ι. 
Για λόγους απλότητας, οι υγρότοποι στην Ευρώπη είναι δυνατόν να καταταγούν σε 7 βασικούς τύπους : 
θαλάσσιοι και παράκτιοι υγρότοποι 
Στις χαμηλές παραλίες υπάρχει μία ποικιλία υγρών ενδιαιτημάτων. Τα παράκτια ρεύματα δημιουργούν γλώσσες ξηράς από 
άμμο και κροκάλες οι οποίες απομονώνουν υπφάλμυρες λιμνοθάλασσες και εποχιακά τέλματα. Εκτεταμένες ζώνες λάσπης, 
απομονωμένα αμμώδη τέλματα, αλμυροί βάλτοι και υγρολίβαδα αποτελούν τυπικούς υγρότοπους στις ακτές του Ατλαντικού 
και της Βόρειας θάλασσας. Η Δανο-Γερμανο-Ολλανδική Θάλασσα Wadden είναι ο μεγαλύτερος υγρότοπος (8000 km2) Στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση. Από την αρχαιότητα, οι μεγάλες υφάλμυρες ως αλμυρές λιμνοθάλασσες προσέφεραν την απαραίτητη 
προστασία για τη δημιουργία λιμανιών και την ανάπτυξη σημαντικών εμπορικών κέντρων στη Μεσόγειο και τη Βαλτική, 
όπως π.χ. είναι η Βενετία ή το Gdansk. 
Ποταμόκολποι και δέλτα 
Ποταμόκολποι σχηματίζονται στην περιοχή όπου το στόμιο ενός ποταμού διευρύνεται καθώς αυτός εκβάλει στη θάλασσα. 
Οι ποταμόκολποι έχουν υφάλμυρα νερά και η αλατότητά τους ρυθμίζεται από τη δράση της παλίρροιας. Οι ποταμόκολποι 
είναι συνήθως πολύ παραγωγικοί λόγω των μεγάλων συγκεντρώσεων θρεπτικών ουσιών στο νερό και συχνά χρησιμεύουν 
ως τόπος εκτροφής των νεογνών των ψαριών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρατηρούνται κυρίως κατά μήκος των ακπον του 
Ατλαντικού, της Ιρλανδικής και της Βόρειας Θάλασσας. Μεγάλα κέντρα εμπορίου και πολιτισμού αναπτύχθηκαν σε 
ποταμόκολπους, για παράδειγμα το Λονδίνο στον Τάμεση, το Ρότερνταμ, η Αμβέρσα και η Γάνδη στο σύμπλεγμα των 
εκβολών του Ρήνου, του Maas και του Schelde. Λασπώδεις και αμμώδεις εκτάσεις, αλμυρά έλη και βραχώδεις εξάρσεις 
που εμφανίζονται κατά την άμπτωτη συμπληρώνουν το φάσμα των υγρών ενδιαιτημάτων. Χαρακτηριστικό της Μεσογείου 
είναι τα δέλτα των ποταμών, τα οποία έχουν αναπτυχθεί στις εκβολές ποταμών πλούσιων σε ιζήματα, χωρίς την επίδραση 
της παλίρροιας. Τα δέλτα αποτελούνται συνήθως από ένα σύμπλεγμα λιμνοθαλασσών, ελών, λιμνών, εποχιακών τελμάτων, 
διαύλων, αρδευόμενων καλλιεργειών και αβαθών παράκτιων ζωνών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα δέλτα της Καμάργης (του 
Ροδανού), του Έβρου, του Πάδου, του Εύρου είναι τα γνωστότερα. 
Ποταμοί και κατακλυζόμενες πεδιάδες 
Η περιοδική κατάκλυση των εκτάσεων, από την κοίτη ενός ποταμού ως τα υπερυψωμένα όρια της κοιλάδας, ήταν κοινό 
χαρακτηριστικό πολλών ευρωπαϊκών ποταμών και ρευμάτων. Πολύ λίγοι ποταμοί αφήνονται σήμερα να κατακλύσουν 
πεδιάδες σχηματίζοντας εποχιακά φυσικά αναχώματα από άμμο και χαλίκια, υγρά λιβάδια, έλη, κατακλυζόμενα δάση και 
παραποτάμια τέλματα. Όπου έχουν γίνει αντιπλημμυρικά έργα, μικρές μόνο είναι οι εκτάσεις που εξακολουθούν να 
καλύπτονται από παρόχθια δάση ή οι εκτάσεις που κατακλύζονται. Ο Λίγηρας στη Γαλλία είναι ίσως ένα από τα τελευταία 
μεγάλα ποτάμια τα οποία εξακολουθούν να διαθέτουν κατακλυζόμενες πεδιάδες. 
Λίμνες 
Οι λίμνες και τα τέλματα είναι μάζες νερού με ελεύθερα επιφάνεια. Δημιουργούνται σε λεκάνες με εδάφη με μικρή 
περατότητα, ή είναι αποτέλεσμα γεωλογικών ρηγμάτων, κατολισθίσεων ή οφείλονται στη δράση των παγετώνων. Οι 
11 Το 1975 το Συμβούλιο συνέστησε την προσχώρηση των κρατών μελών της ΕΚ στη σύμβαση του Ramsar. Σύσταση 75/66/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. 
ί21της 28.1.75 
"ΕΕαριθ. L 176 της 1.9.85 
σελίς 5 
περισσότερες λίμνες της Ευρώπης είναι μόνιμες και έχουν γλυκό νερό. Κυρίως όμως στη Νότια Ευρώπη, όπου το κλίμα 
είναι μεσογειακό, οι εποχιακές λίμνες με υφάλμυρο νερό είναι περισσότερο διαδεδομένες. Στις αβαθείς όχθες των λιμν(όν, 
το φως το οποίο διεισδύει ως τον βυθό επιτρέπει την ανάπτυξη βλαστήσεως δημιουργώντας βιολογικά πλούσιες μεταβατικές 
ζώνες ανάμεσα στο νερό και την ξηρά. 
Έλη γλυκών υδάτων 
Τα έλη γλυκών υδάτων απαντούν συνήθως όπου τα υπόγεια νερά, οι πηγές, τα ρεύματα ή η απορροή προκαλούν συχνή ή 
σχεδόν μόνιμη κατάκλυση του εδάφους από αβαθή ύδατα. Η μεγάλη τους γεωγραφική διάδοση και ποικιλία εξηγεί την 
πληθώρα των όρων που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή των ελών γλυκών υδάτων. Ορισμένα από τα μεγαλύτερα από 
αυτά κατακλύζονται κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια του έτους και συχνά σε αυτά αναπτύσσονται ομοιόμορφες διαπλάσεις 
τύφας και καλαμιών. 
Τυρφώνες 
Υπό συνθήκες χαμηλών θερμοκρασιών, κατακλυσμού και απουσίας οξυγόνου, η νεκρή φυτική υλή συσσωρεύεται υπό μορφή 
τύρφης. Στις περιπτώσεις όπου η στράγγιση εμποδίζεται και η συσσωρευόμενη τύρφης αυξάνεται, δημιουργούνται 
χαρακτηριστικά τενάγη και τυρφώνες. Λόγω κλίματος, οι τυρφώνες εμφανίζονται τόσο στις περισσότερο υγρές ατλαντικές 
και βόρειες περιοχές όσο και στις αλπικές και ηπειρωτικές περιοχές της Ευρώπης. Πολλοί τυρφώνες βρίσκονται σε μια τόσο 
ευαίσθητη κατάσταση ισορροπίας, ώστε ακόμα και ελάχιστες αλλαγές των περιβαλλοντικών συνθηκών είναι δυνατόν να 
προκαλέσουν σημαντική αλλοίωση ή υποβάθμιση τους. Τυρφώδη εδάφη εξακολουθούν να υπάρχουν σε καλλιεργούμενες 
περιοχές που έχουν προκύψει από τη στράγγιση παλαιότερων υγροτόπων. 
Ανθρωπογενείς υγρότοποι 
Οι παλαιότερες και σημερινές ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν δημιουργήσει διαφορετικούς τύπους υγροτόπων που 
παρουσιάζουν ενδιαφέρον λόγω της χαρακτηριστικής χλωρίδας και πανίδας τους. Αθικτοι, εγκαταλελημένοι και 
αποκατεστημένοι χώροι αμμοληψίας ή άλλων εκσκαφών παρέχουν μια ποικιλία ενδιαιτημάτων. Μεγάλα μέρη παραδοσιακών 
και βιομηχανικά αλυκών στις ακτές της Μεσογείου και του Ατλαντικού αποτελούν σημαντικούς σταθμούς ανεφοδιασμού 
για τα αποδημητικά πουλιά και ζωτικούς χώρους διατροφής για αποικίες πουλιών που φωλιάζουν εκεί. Η βιολογική αξία 
των ταμιευτήρων εξαρτάται από τος κλίσεις στις όχθες τους και τις διακυμάνσεις της στάθμης του νερού. Οι οριζώνες 
παρέχουν ενδιαφέροντα ενδιαιτήματα εφόσον δεν έχουν ρυπανθεί από γεωργικά φάρμακα. 
ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Η αλληλεξάρτηση των διαφόρων υγροτόπων αποτελεί σημαντικό στοιχείο. Αυτό έχει ήδη αναγνωρισθεί στην περίπτωση των 
υγροτόπων που χρησιμεύουν ως κρίσιμοι σταθμοί κατά της ετήσιες μεταναστεύσεις της πτηνοπανίδας. 
Για ορισμένους τύπους υγροτόπων, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μεσογείου, οι κατά τόπους συνθήκες είναι απρόβλεπτες καθώς 
οι υδραυλικές και οι βιολογικές παράμετροι μεταβάλλονται συνεχώς στον χρόνο και τον χώρο ανάλογα με τις διακυμάνσεις 
των κλιματικών συνθηκών και κυρίως των εποχιακών υδρολογικών κύκλων. Το μεσογειακό κλίμα χαρακτηρίζεται από μια 
περίοδο τεσσάρων έως πέντε ετών κατά την οποία οι υγρότοποι ξηραίνονται προσωρινά. Αλλά στις περιοχές της Μεσογείου 
παρατηρούνται και μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας που διαρκούν από τρία έως πέντε χρόνια με αποτέλεσμα οι αβαθείς 
λιμνοθάλασσες και οι κατακλυζόμενες πεδιάδες να παραμένουν ξηρές επί σειρά ετών. Στις περιπτώσειςαυτές είναι σημαντικό 
για την διατήρηση των υδροβίων και των ημιυδροβίων ειδών της πανίδας και της χλωρίδας να υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία 
εναλλακτικών υγροτόπων, οι οποίοι να είναι σε θέση να εξασφαλίσουν την επιβίωση αυτών των ειδών κατά τη διάρκεια 
αυτών των δυσμενών περιόδων. 
Για τους παραπάνω λόγους, οι υγρότοποι δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα αλλά ως ένα πλανητικό δίκτυο που συχνά 
συνδέει μεταξύ τους απομακρυσμένες περιοχές. 
ΑΒΙΑ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των κυρίων στοιχείων των υγροτόπων (νερό, έδαφος, θρεπτικές ουσίες φυτά και ζάχι) 
επιτρέπουν στους υγρότοπους να επιτελούν ορισμένες λειτουργίες και να αναπαράγουν ακμαίους φυτικούς, ζωικούς, 
αλιευτικούς και δασικούς πόρους. Ο συνδυασμός αυτών των λειτουργιών και των προϊόντων με τη φυσική και την 
πολιτιστική αξία των υγροτόπων, καθιστά τα οικοσυστήματα αυτά ανεκτίμητα για τον άνθρωπο. Πολλοί υγρότοποι 
παρέχουν καλές ευκαιρίες για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων και την αναψυχή και επιτρέπουν τη διατήρηση 
πυκνών πληθυσμών ψαριών, βοοειδών ή άγριας πανίδας. 
Οι υγρότοποι επιτελούν ειδικές λειτουργίες 
Οι υγρότοποι είναι πολύπλοκα φυσικά οικοσυστήματα που λειτουργούν σύμφωνα με βασικούς φυσικούς, χημικούς και 
βιολογικούς νόμους. Οποιεσδήποτε παρεμβάσεις στην οικολογική τους λειτουργία επιρρεάζουν οπωσδήποτε τις λειτουργίες 
που επιτελούν τα οικοσυστήματα αυτά για τον άνθρωπο : 
* Με τη συγκράτηση του νερού της βροχής και την μετέπειτα ομαλότερη ελευθέρωση των, οι υγρότοποι μειώνουν τις 
καταστροφικές επιπτώσεις των πλημμύρων. Π.χ., ο εγκιβωτισμός του Ρήνου για τον έλεγχο των πλημμύρων, ο οποίος 
σελίς 6 
άρχισε ήδη τον 17ο αιώνα, προκάλεσε σημαντικές απώλειες υγροτόπων. Περισσότερο πρόσφατα, η κατασκευή φραγμάτων για τη 
δημιουργία υδροηλεκτρικών σταθμών στον άνω Ρήνο τη δεκαετία του 1950 οδήγησε στην καταστροφή 13.000 εκταρίων φυσικών 
κατακλυςόμενων πεδιάδων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η ταχύτητα και η ένταση των πλημμύρων χαμηλότερα και να 
εκτεθούν σε μεγαλύτερο κίνδυνο μια σειρά πόλεων. Για λόγους αφαλείας ήταν αναγκαίο να κατασκευαστούν τεχνητές λεκάνες για 
τη συγκράτηση του νερού κατά τη διάρκεια των συνήθων πλημμύρων. Το νερό που συγκρατείται και ελευθερώνεται συμβάλλει στην 
πρόληψη της ξηρασίας κατά τη διάρκεια ξηρών εποχών και περιόδων υψηλών αρδευτικών αναγκών. Το νερό αυτό χρησιμεύει επίσης 
για τον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα στις περιπτώσεις όπου παρατηρείται υπεράντληση. 
* Η βλάστηση των υγροτόπων (παθεροποιεί τις ακτές και συγκρατεί το έδαφος απορροφώντας την ενέργεια των κυμάτων ή των 
ρευμάτων, ενώ οι ρίζες των φυτών συγκρατούν τα ιζήματα του βυθού. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κατασκευή θαλασσίων 
φραγμάτων, τα οποία προστατεύονται από αλμυρούς βάλτους, αποδείχθηκε ότι είναι περίπου 20 φορές φθηνότερη από την 
συντήρηση των θαλασσίων φραγμάτων χωρίς προστατευτικά αλμυρά έλη. Αυτή ο προστατευτική λειτουργία είναι ιδιαίτερα 
σημαντική σε περιοχές που πλήττονται από καθίζηση του εδάφους και/ή ανύψωση της στάθμης της θάλασσας. Σε περιοχές της 
δυτικής Αγγλίας, όπου η στάθμη της θάλασσας παρουσιάζει καθαρή άνοδο 5 mm ανά έτος και τα προστατευτικά φράγματα και τα 
αναχώματα από αμμοχάλικο πρέπει οπωσδήποτε να βελτιωθούν ή να επισκευαστούν, οι μηχανικοί εξετάζουν σοβαρά την 
αποκατάσταση των παράκτιων αλμυρών ελών ως αποτελεσματική από άποψη κόστους εναλλακτική επιλογή σε σχέση με τα 
παραδοσιακά μέτρα θαλάσσιας προστασίας. 
* Οι υγρότοποι βελτιώνουν την ποιότητα του νερού. Οι υγρότοποι χρησιμεύουν ως δεξαμενές όπου καθιζάνουν τα φερτά υλικά και 
οι τοξικές ουσίες. Όταν καλαμιώνες και χόρτα μειώνουν την ταζυτητα ροής ενός ποταμού, η καθίζηση αυξάνεται. Οι υγρότοποι 
συγκρατούν τα θρεπτικά υλικά, κυρίως το άζωτο και τον φώσφορο, τα οποία συσσωρεύονται στο έδαφος και στην ίσια την 
βλάστηση. Υπό ορισμένες συνθήκες, αυτό είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί για την τριτοβάθμια επεξεργασία των αστικών λυμάτων, 
όπου ένα εκτάριο έλους έχει την ίσια ικανότητα συγκρατήσεως του'αζώτου όπως ένας σταθμός επεξεργασίας δυναμικότητας 500 
ατόμων. Οι υγρότοποι συχνά εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα. Οι υγρότοποι που καλύπτονται από βλάστηση είναι δυνατόν 
να λειτουργήσουν ως ρυθμιστικά συστήματα, τα οποία εμποοίζουντα τα θρεπτικά υλικά γεωργικής προελεύσεως να φθάσουν στα 
υπόγεια νερά που χρησιμεύουν για την άντληση πόσιμου νερού. Η ελευθέρωση των θρεπτικών συστατικών κατά τη διάρκεια του 
χειμώνα, όταν πεθαίνουν τα φυτά των υγροτόπων, είναι ζωτικής σημασίας για τις περιοχές όπου τα ψάρια αναζητούν την τροφή 
τους και αναπτύσσονται τα νεογνά τους. 
* Οι υγρότοποι και ιδίως οι τυρφώνες έχουν την ικανότητα να δεσμεύουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα και κατά συνέπεια να 
μειώνουν τις εκπομπές διοξειδίων του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, οι οποίες προκαλούν την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. 
* Οι υγρότοποι αποτελούν ενδιαίτημα για μια μεγάλη ποικιλία υδροβίων φυτικών και ζωικών ειδών που εξαρτώνται από αυτούς. 
Μολονότι καλύπτουν μόνο ένα μικρό ποσοστό της γήινης επιφάνειας, οι υγρότοποι φιλοξενούν μια εξαιρετική ποικιλία τύπων 
ενδιαιτημάτων καθώς και φυτικών και ζωικών ειδών, πολλά από τα οποία δεν απαντούν αλλού. Επίσης, οι υγρότοποι χρησιμεύουν 
ως διάδρομοι και ως σταθμοί για την διασπορά και την μετανάστευση πολλών ειδών. Αυτό ευνοεί την αποίκιση νέων ενδιαιτημάτων 
και γενετικές ανταλλαγές που επιτρέπουν την διατήρηση βιώσιμων πληθυσμών ψαριών και υδροβί(ον πουλιών. 
Οι υγρότοποι αποτελούν χώρο ανθρώπινων δραστηριοτήτων 
* Πολλά από τα εμπορεύσιμα είδη παράκτιων ψαριών και οστρακόδερμων περνούν μέρος τουλάχιστον του κύκλου της ζωής τους 
σε υγροτόπους. Ένα οίκτυο υγροτόπων σε καλή κατάσταση, από τις παράκτιες λιμνοθάλασσες και τους ποταμόκολπους ως τους 
χώρους αναπαραγωγής των ψαριών στον άνω ρου των ποταμών είναι ζωτικής σημασίας για την παραγωγή αλιευμάτων. Η δανο-
γερμανο-ολλανδική θάλασσα Wadden αποτελεί ένα σημαντικό τόπο εκτροφής νεογνών για τους πλευρονήκτες, τους κέφαλους και 
τις γλώσσες. Εκεί αναπληρώνονται κατά 80% και 50% αντιστοίχως οι απώλειες των πληθυσμών των ειδών αυτών από την αλιεία 
στη Βόρεια θάλασσα. 
* Οι ανανεώσιμοι πόροι των υγροτόπων, όπως τα καλάμια και το αλάτι αξιοποιούνται από τον άνθρωπο. Οι υγρότοποι επιτρέπουν 
τις ιχθυοκαλλιέργειες, τις οστρακοκαλλιέργειες, την ανάπτυξη της ορνιθοπανίδας και τη βόσκηση. Οι δραστηριότητες αυτές εφόσον 
διεξάγονται κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αειφοριας, συμβάλλουν στη διατήρηση αξιόλογων οικοσυστημάτων με μεγάλη 
βιοποικιλότητα. 
* Πολλοί υγρότοποι φιλοξενούν μια πλούσια άγρια ζωή και προσφέρουν σημαντικούς χώρους για δραστηριότητες αναψυχής όπ«>ς 
είναι η πεζοπορία, η παρατήρηση των πουλιών, η φωτογραφία, το κυνήγι, το ψάρεμα, το κολύμπι και η ιστιοπλοΐα. Περισσότερα 
από 800.000 άτομα επισκέπτονται κάθε χρόνο τους υγροτόπους τους οποίους διαχειρίζεται η Wildfowl and Wetlands Trust, μια 
βρετανική μη κυβερνητική οργάνωση που έχει ως στόχο τη διατήρηση της άγριας ορνιθοπανίδας και των υγροτόπων. Περισσότερα 
από 250.000 άτομα επισκέπτονται κάθε χρόνο τις παράκτιες αμμοθινες και τους υγροτόπους της νήσου TerscheUing στην 
ολλανδική πάλασσα Wadden κάθε χρόνο. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε 2,5 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις, που αποτελούν έναν 
σημαντικό οικονομικό παράγοντα για τους 4.600 κατοίκους του νησιού. 
* Τα οικονομικά οφέλη από τους υγροτόπους έχουν υπολογισθεί ότι ανέρχονται σε περίπου 5.000 ECU ανά εκτάριο και έτος για τη 
θάλασσα Wadden και σε πάνω από 50.000 ECU ανά εκτάριο και έτος για τα υγρολίβαδα σπάρτων του Ατλαντικού. 
Οι υγρότοποι αποτελούν πολιτιστική και φυσική κληρονομιά 
Οι υγρότοποι έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως είναι η βιολογική τους ποικιλότητα, η αισθητική τους αξία και η σημασία τους 
ως πολιτιστική κληρονομιά. Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν είναι απευθείας αξιοποιήσιμα, αλλά αποτελούν καθεαυτά αξίες που 
αναγνωρίζονται από* πολλούς ανθρώπους. Επί αιώνες, οι άνθρωποι που ζούσαν κοντά σε υγροτόπους ανέπτυξαν τεχνικές για την 
αειφόρο εκμετάλλευση των πορίον που τους παρείχαν οι υγρότοποι, αντλώντας οφέλη από το ιδιαίτερο περιβάλλον των υγροτόπων. 
Κατά τον σχεδιασμό των αναπτυξιακών προγραμμάτων συχνά αγνοούνται τα οφέλη που παρέχουν οι υγρότοποι και οι λειτουργίες 
που επιτελούν ή θεωρούνται ότι παρέχονται οωρεάν. Η ύπαρξη τους και η αξία τους πολύ συχνά συνειδητοποιούνται μόνον όταν 
εκλίψουν ύστερα από την καταστροφή και την υποβάθμιση των υγροτόπων. 
σελίς 7 
ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Η απώλεια των υγροτόπων είναι διαδεδομένο φαινόμενο, αλλά οι διαφορές στην ορολογία και στον τύπο των δεδομένων από χώρα 
σε χώρα εξακολουθούν να παρεμποδίζουν μια εμπεριστατωμένη ανάλυση. Ωστόσο, οι διαθέσιμες πληροφορίες δείχνουν ότι περίπου 
δύο τρίτα του συνόλου των ευρ(οπαϊκών υγροτόπων, οι οποίοι υπήρχαν στις αρχές του αιώνα, έχουν καταστραφεί (το σχήμα 1 
περιλαμβάνει παραδείγματα ορισμέν(ον χωρών). Οι ακόλουθοι τύποι υγροτόπων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν υποστεί μείωση 
της επιφάνειας τους (κατά φθίνουσα σειρά) : 
οι ποταμοί και οι υγρότοποι σε κατακλυζόμενες πεδιάδες έχουν πληρώσει βαρύ τίμημα λόγω των υδραυλικών και αντιπλημμυρικών 
έργων. Ηδη στις αρχές του αιώνα δεν απέμεναν παρά λίγα μόνον τμήματα ποταμών στην φυσική τους κατάσταση. Όμως ακόμα 
και σήμερα σχεδιάζονται νέα φράγματα και υδραυλικά έργα για τα τελευταία μη διευθετημένα τμήματα των ποταμών. Τα παρόχθια 
δάση έχουν μειο)θεί δραματικά σε όλη την Ευρώπη και σε πολλές χώρες παραμένουν μόνο ελάχιστες λωρίδες. Από τα 40.000 
εκτάρια παρόχθιων δασών που υπήρχαν στην αλσατική πλευρά του Ρήνου το 1830, μόνο 8.500 εκτάρια παραμένουν σήμερα, από 
τα οποία μόνο 400 εκτάρια κατακλύζονται σε περιόδους πλημμύρων. 
σελίς 8 
Τα υγρολίβαδα, τα κατακλυζόμενα λιβάδια και τα εποχιακά έλη γλυκού νερού χρησίμευαν παραδοσιακά ως βοσκότοποι και είναι 
πολύ διαδεδομένα στο σύνολο της Ευρώπης. Οι αλλαγές των γεωργικοί μεθόδων μετά τον πόλεμο οδήγησαν σε εκτεταμένη (ΐπο)λεια 
αυτού του ενδιαιτήματος λόγοι τ(ον αντιπλημμυρικών φραγμάτων και την στράγγιση και μετατροπή τ(ον υγρολίβαδων σε ξηρούς 
βοσκότοπους και καλλιεργούμενες εκτάσεις. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, οι ετήσιες απώλειες ήταν 2.400 εκτάρια 
στην Ιταλία, 4.000 έως 8.000 εκτάρια στην Αγγλία και την Ουαλία και 10.000 στη Γαλλία. 
Οι αλμυροί βάλτοι έχουν αρχίσει να αποξηραίνονται εδώ και αιώνες, κυρίως για να μετατραπούν σε καλλιεργήσιμα εδάφη ή σε 
βιομηχανικά γήπεδα. Η έκταση των αλμυρών βάλτων στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει μειωθεί κατά το ήμισυ από τους μεσαιωνικούς 
χρόνους, όταν άρχισε η αποξήρανση τους. Στην περιοχή της θάλασσας Wadden, οι απώλειες αλμυρών βάλτων μεταξύ του 1950και 
του 1984 ανέρχονται σε 20.000 εκτάρια ενώ αυτά που παραμένουν έχουν έκταση 40.000 εκταρίων. Στο δέλτα του Ροδανού, η 
έκταση των αλμυρών βάλτων μειώθηκε από 23.900 εκτάρια σε 10.400 εκτάρια από το 1942 έως το 1984. 
Οι τυρφώνες έχουν υποστεί σημαντική καταστροφή λόγω της υπερεκμεταλλεύσεως της τύρφης και της δημιουργίας δασών. Οι 
εναπομένοντες τυρφώνες έχουν μειωθεί στο 60 % της μέγιστης εκτάσεως τους. Στη βόρειο Γερμανία οι τυρφώνες έχουν μειωθεί κατά 
το ήμισυ και η έκταση τους ανέρχεται σήμερα σε 300.000 εκτάρια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, απομένουν λιγότερα από 6.200 εκτάρια 
άθικτοι, ανάκυρτοι τυρφώνες που αντιστοιχούν μόνο στο 6 % της αρχικής τους εκτάσεως. Στην Ολλανδία, οι εναπομένοντες 
τυρφώνες καλύπτουν το 10 % της εκτάσεως σε σύγκριση με τις αρχές του αιώνα. 
Η υποβάθμιση των υγροτόπων που έχουν απομείνει 
Τα ακόλουθα παραδείγματα δείχνουν τις μορφές που λαμβάνει η συνεχιζόμενη υποβάθμιση των υγροτόπων που απομένουν: 
* Η ορθή λειτουργία των οικοσυστημάτων των υγροτόπων επιρρεάζεται συχνά έμμεσα από τις ανθρώπινες δραστηριότητες στην 
υδρολογική τους λεκάνη. Πολλοί υγρότοποι αποτελούν αποδέκτες υπερβολικών ποσοτήτων αζώτου και φωσφόρου από τα αστικά 
λύματα και την γεωργική απορροή. Η έκπλυση πτητικών (οργανικών) ενώσεων (π.χ. C02, διμεθυλοσουλφιδίου, H2S κ.λπ.) επιρεάζει 
την ποιότητα του αέρα και ενδέχεται να επιδράσει καθοριστικά στην οικολογία των συστημάτων των υγροτόπων μέσω των 
ατμοσφαιρικών κατακρημνίσεων, όπως είναι η όξινη βροχή. Συχνά, οι επιδράσεις αυτές προέρχονται από περιοχές εκτός της 
υδρολογικής λεκάνης. 
* Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, η χρήση αζωτούχων λιπασμάτων, με σκοπό την αύξηση της γεωργικής παραγωγής, 
παρουσίασε δραματική αύξηση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (σχήμα 2) με αποτέλεσμα να επιβαρυνθεί το νερό με 
φώσφορο και άζωτο σε αυξανόμενο αριθμό υγροτόπων. Το φαινόμενο αυτό, που είναι γνωστό ως ευτροφισμός, οδηγεί στον 
ανεπιθύμητο πολλαπλασιαμό της βλαστησεως και προκαλεί εξάρσεις των φυκών με αποτέλεσμα την εξάντληση του οξυγόνου και 
την παραγωγή τοξινών. Η έλλειψη οξυγόνου και η παρουσία των τοξινών προκαλούν τον μαζικό θάνατο των ψαριών και 
καταστρέφει τις κοινότητες των μικροσκοπικών φυκών και μονοκυττάρων οργανισμών, οι οποίες είναι απαραίτητες για την 
κανονική λειτουργία του οικοσυστήματος. Το φαινόμενο του ευτροφισμού είναι ευρέως διαδεδομένο και παρουσιάζει αύξηση σε 
όλη της Ευρωπαϊκή Ένωση (πίνακας 1). 
Ολλανδία Γαλλία Γερμανία 
απώλεια 55 % μεταξύ απώλεια 67% περίπου απώλεια 57 % μεταξύ 
1950 και 1985 από το 1990 1950 και 1985 
Ισπανία Ιταλία Ελλάς 
απώλεια 60 % μεταξύ απώλεια 66 % μεταξύ απώλεια 63 % μεταξύ 
1948 και 1990 1938 και 1984 !920 και 1991 
J 
Πηγέ9 
Ολλανδία χαι Γερμανία: - OECD. 1989. Environmental Data Compendium 1989. OECD, Paris. (Marshes excepted for Germany) 
Γαλλία: - Ministère de l'environnement, 1993. Proceedings of the Fifth Conference of the Contracting Parts to the Ramsar Convention. Kushiro, Japan, June 
1993. National report for France. 
Ισπανία: - Casado, S., Florin, M., Molla, S. & Montes, C, 1992. Current status of Spanish Wetlands, in Finlayson, M., Hollis,T. & Davis, T. (Eds.) Managing 
Mediterranean Wetlands and their Birds. Proceedings of an IWRB International Symposium, Grado, Italy, February 1991. IWRB Special Publication N*20 
1992, GB. Istituto Nazionale di Biologie della Selvaggina, Italy. Pages 56-58. 
Ιταλία: · 1ST AT & ISMEA in Angle, T.G., 1992. La scomparsa degli ambicnte natural i. in Habitat-Guidaalla Gestione degli ambienti naturali 140p WWF 
CFS(Eds). Pages 11-17. 
Ελλάς: - Psilovikos, Α., 1992. Prospects for wetland and waterfowl in Greece, in Finlayson, M., Hoi I is, T. & Davis, T. (Eds.) Managing Mediterranean 
Wetlands and their Birds. Proceedings of an IWRB International Symposium, Grado, Italy, February 1991. IWRB Special Publication N*20,1992, GB. Istituto 
Nazionale di Biologia della Selvaggina, Italy. Pages 53-55. 
Σχήμα 1: Εκτίμηση πρόσφατων απωλειών υγροτόπων σε ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. 
Πίνακας Ι : Ο ευτροφισμός σε διάφορα υδατικά οικοσυστήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση 
(πηγή :η κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ευρανναϊκή Κοινότητα, συνοπτική περιγραφή, τόμος ΠΙ)" 
Β DK D GR Ε F IRL 1, L NL Ρ UK 
Φυσικές λίμνες ÇTV, • S Ο •" Ο · S • D~" 
Ποταμοί και φράγματα Χ 2 "β" Ο Ο • · ••• 
Ποταμόκολποι και λιμνοθάλασσες Q · • Ο Ρν β 2 · · Ο • 
Παράκτια ύδατα Ο * " " Ο Ο # · • Q 
• Σοβαρά προβλήματα σε εθνικό επίπεδο 
• Σοβαρά τοπικά προβλήματα 
Ο g -Γ Έχουν εντοπισθεί προβλήματα 
Ό δεν παρατηρείται 
,•-•-•<·• 
8 + 
7-
6-
5-• 
/ 
1970 1975 1980 1985 1990 
Σχήμα 2 : Κατανάλωση αζωτούχων λιπασμάτων στις χώρες της ΕΕ 
(πηγή : Η κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 
τόμος III, ΕΕ αριθ. C 138 της 16.5.93) 
"ΕΕαριΟ. C 138 της 16.5.93 
250 Τ 
200 
150-
100-
50-
t970 1975 1980 1985 1989 
Σχήμα 3: Εκτίμηση συνολικού όγκου αντλήσεων στην ΕΕ 
(πηγή : η κατάσταση του χβοιβάλλοντοςστην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 
τόμος III, ΕΕ αριθ. C138,16.5.93) 
* Η αυξανόμενη κατανάλωση υπόγειου νερού απειλεί να ξηράνει πολλούς υγροτόπους (Σχήμα 3). Η άντληση υπογείου νερού σε 
μεγάλες γεωργικές εκτάσεις γύρω από τα εθνικά πάρκα της Donana και του Tablas de Daimiel στην Ισπανία έχει προκαλέσει 
σημαντική ταπείνωση του υδροφόρου ορίζοντα με αποτέλεσμα την εποχιακή ή την πλήρη αποξήρανση ορισμένων υδατικών 
συστημάτων. Για την επανόρθωση απαιτήθηκαν αργότερα δαπανηρές παρεμβάσεις. Τέτοιου είδους προβλήματα δεν περιορίζονται 
στις μεσογειακές χώρες. Στη βόρεια Ευρώπη, μια τετραετής περίοδος ξηρασίας στην δεκαετία του 1980 προκάλεσε μεγάλες ανησυχίες 
και η υπερβολική άντληση νερού θεωρείται σήμερα ότι προκαλεί σοβαρές ζημιές στους υγρότοπους της Αγγλίας. 
* Οι κίνδυνοι για τους παράκτιους υγροτόπους από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας ως αποτέλεσμα της ανόδου της 
θερμοκρασίας του πλανήτη δεν είναι πλέον δυνατόν να αγνοηθεί. Σε ορισμένες περιοχές, παρατηρείται διάβρωση των ακτών επειδή 
έχει παύσει η εισροή ιζημάτων καθώς τα ιζήματα παγιδεύονται σήμερα στα φράγματα των ποταμών. Η μεταφορά ιζημάτων στα 
δέλτα του Ροδανού και του Έβρρυ στην Γαλλία και την Ισπανία έχουν μειωθεί κατά 90% και 80% αντιστοίχως. Κατά συνέπεια η 
διάβρωση προκαλεί σοβαρά και οαπανηρά προβλήματα στα δέλτα. Από το 1975, η ακτή του δέλτα του ΊΕβρου υποχωρεί κατά μέσο 
όρο κατά 1 μέτρο ανά έτος, ως 100 μέτρα ανά έτος σε ορισμένες περιοχές. 
σελίς 10 
* Η αυξανόμενη κατανάλωση υπόγειου νερού απειλεί να Εηράνει πολλούς υγροτόπους (Σχήμα 3). Η άντληση υπογείου 
νερού σε μεγάλες γεωργικές εκτάσεις γύρω από τα εθνικά πάρκα της Donana και του tablas de Daimiel στην Ισπανία 
έχει προκαλέσει οτημαντική ταπείνωση του υδροφόρου ορίζοντα με αποτέλεσμα την εποχιακή ή την πλήρη αποξήρανση 
ορισμένων υδατικών συστημάτων. Για την επανόρθωση απαιτήθηκαν αργότερα δαπανηρές παρεμβάσεις. Τέτοιου είδους 
προβλήματα δεν περιορίζονται στις μεσογειακές χώρες. Στη βόρεια Ευρώπη, μια τετραετής περίοδος ξηρασίας στην 
δεκαετία του 1980 προκάλεσε μεγάλες ανησυχίες και η υπερβολική άντληση νερού θεωρείται σήμερα ότι προκαλεί σοβαρές 
ζημιές στους υγρότοπους της Αγγλίας. 
* Οι κίνδυνοι για τους παράκτιους υγροτόπους από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας ως αποτέλεσμα της ανόδου 
της θερμοκρασίας του πλανήτη δεν είναι πλέον δυνατόν να αγνοηθεί. Σε ορισμένες περιοχές, παρατηρείται διάβρωση των 
ακτών επειοή έχει παύσει η εισροή ιζημάτων καθώς τα ιζήματα παγιδεύονται σήμερα στα φράγματα των ποταμών. Η 
μεταφορά ιζημάτων στα δέλτα του Ροδανού και του 'Εβρου στην Γαλλία και την Ισπανία έχουν μειωθεί κατά 90% και 
80% αντιστοίχως. Κατά συνέπεια η διάβρωση προκαλεί σοβαρά και δαπανηρά προβλήματα στα δέλτα . Από το 1975, η 
ακτή του δέλτα του Έβρου υποχωρεί κατά μέσο όρο κατά 1 μέτρο ανά έτος, ως 100 μέτρα ανά έτος σε ορισμένες περιοχές. 
σελίς 11 
II 
Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ 
ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Η συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το ανθρώπινο περιβάλλον, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Στογχόλμη το 
1972, αποτελεί ορόσημο, γιατί τότε αναγνωρίσθηκε για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο η ανάγκης της προστασίας 
του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα αντανακλά το αυξανόμενο ενδιαφέρον του κοινού για τα περιβαλλοντικά προβλήματα. 
Η Ευρίοπαϊκή Κοινότητα ήταν από τους πρώτους που ανταποκρίθηκαν με τη θέσπιση μιας σφαιρικής προληπτικής 
στρατηγικής για την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων στο πλαίσιο ενός περιβαλλοντικού 
προγράμματος δράσεως. Το πρώτο πρόγραμμα δράσεως εγκρίθηκε το 1973 και οδήγησε στη θέσπιση περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας και στη δημιουργία χρηματοδοτικών μέσων. 
Από την δεκαετία του 1970, οι μη κυβερνητικές περιβαλλοντικές οργανώσεις κατέβαλλαν μεγάλες προσπάθειες για τον 
εντοπισμό υγροτόπων προτεραιότητας στο σύνολο της Ευρώπης, με κριτήριο τη λειτουργία τους ως ενδιαιτημάτων 
ορνιθοπανίδας. Οι οργανώσεις αυτές κατήγγειλαν την ευρεία καταστροφή και την μη συνετή χρήση των υγροτόπων και 
των πόρων τους, οι οποίες συχνά οφείλονται στο γεγονός ότι τα αναπτυξιακά προγράμματα αγνοούν τα προβλήματα του 
περιβάλλοντος. Το 1979 εκδόθηκε η οδηγία του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ σχετικά με τη διατήρηση των άγριων πουλιών. 
Η οδηγία αυτή απαιτεί από τα κράτη μέλη να χαρακτηρίσουν μια σειρά κατάλληλων εκτάσεων ως " ειδικές προστατευτέες 
περιοχές" για τα ιδιαίτερα ευάλωτα είδη και να λάβουν παρόμοια μέτρα για τα λοιπά αποδημητικά είδη. Τα κράτη μέλη 
οφείλουν, στο πλαίσιο αυτό, να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία των υγροτόπων, ιδιαίτερα των υγροτόπων 
διεθνούς σημασίας. Η διάταξη αυτή είναι μια έμμεση αναφορά στη συνθήκη του Ramsar σχετικά με τους "υγροτόπους 
διεθνούς σημασίας" (Wetlands of Inrernational Importance) ως ενδιαιτημάτων υδροβίων πουλιών. 
Κατά τη διάρκεια της περιόδου από το 1984 έως το 1992 και με βάση τον κανονισμό του Συμβουλίου αριθ. 1872/84 και 
2242/87 σχετικά με δράσεις της Κοινότητας που αφορούν το περιβάλλον (ACE) και τον κανονισμό του Συμβουλίου 
(ΕΟΚ) αριθ. 3907/91 σχετικά με δράσεις της Κοινότητας που αφορούν την διατήρηση της φύσεως (ACNAT) , διετέθηκαν 
πάνω (χπό 27 εκατομ. ECU σε 60 έργα ως κίνητρο για τη διατήρηση, την αποκατάσταση η τη βελτίωση των υγροτόπων, 
οι οποίοι αποτελούν ζωτικής σημασίας ενδιαιτήματα για τα απειλούμενα είδη πουλιών που απαριθμούνται στην οδηγία 
του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ. Πολλοί από αυτούς τους υγροτόπους έχουν χαρακτηρισθεί ειδικές προστατευτέες περιοχές 
και/ή ως υγρότοποι διεθνούς σημασίας στο πλαίσιο της συνθήκης Ramsar. 
Τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προέκυψαν στο πλαίσιο ορισμένων αναπτυξιακών έργων των ολοκληρωμένων 
μεσογειακών προγραμμάτων υπήρξαν, μεταξύ άλλων, η αφορμή για την απόφαση της Επιτροπής το 1987 να συγκροτήσει 
μια ομάδα εργασίας τεχνικών εμπειρογνωμόνων με σκοπό τη διατύπωση αρχών για την ολοκληρωμένη διαχείριση των 
παράκτιων υγροτόπων μεσογειακού τύπου. 
Το 1987, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, προσετέθη στη συνθήκη της Ρώμης ένα νέο κεφάλαιο για το "περιβάλλον" ενώ 
το τέταρτο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον, το οποίο εγκρίθηκε το έτος αυτό , ανάγει την προστασία του 
περιβάλλοντος σε ουσιαστικό στοιχείο όλων των οικονομικανν και κοινωνικών πολιτικών. 
Η αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή η αρχή σύμφωνα με την οποία η Κοινότητα θα πρέπει να παρεμβαίνει μόνο όπου 
οι στόχοι είναι δυνατόν να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο παρά σε επίπεδο κρατών μελών, εισάγεται επίσης 
μέσω των διατάξεων για το περιβάλλον οι οποίες περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Κοινή Πράξη και ενισχύεται από 
τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
14 ΕΕ αριθ. C 112/1 της 20.12.73 
15 ΕΕ «ριΟ. Ι. 176 της 3.4.84 και ΕΕ «ριΟ. L 207 της 29.7.87 
"ΕΕ αριθ. 1.370 της 31.12.91 
17 Έγγραφο C(87) 2291 τελικό 
'" ΕΕ αριθ. C 328 
σελίς 12 
Η κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG19 και οι κανονισμοί του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 563/91 σχετικά με τις δράσεις της 
Κοινότητας για την προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή της Μεσογείου (MEDSPA)20 και αριθ. 3908/91 σχετικά 
με την δράση της Κοινότητας για την προστασία του περιβάλλοντος στις παράκτιες περιοχές και τα παράκτια ύδατα της 
Ιρλανδικής Θάλασσας, της Βόρειας θάλασσας, της θάλασσας της Μάγχης, της Βαλτικής Θάλασσας και του 
Βορειοανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού (NORSPA)21 έχουν ενισχύσει μια σειρά έργων για την προστασία των υγροτόπων 
μέτρων για τη διαχείριση του νερού. Σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκφράσει το 
ενδιαφέρον του για την διατήρηση της φύσεως και μια σειρά μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν απευθύνει στην 
Επιτροπή συγκεκριμένες ερωτήσεις σχετικά με τη διατήρηση των υγροτόπων22. Οι πρόσφατες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού 
Δικαστηρίου αναγν(ορίζουν την υποχρέωση των κρατών μελών να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία των 
υγροτόπων, όπως απαιτείται από την οδηγία του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ. 
Το 1992, η οδηγία για τα άγρια πουλιά συμπληρώθηκε από την οδηγία του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚγια την διατήρηση των 
φυσικών οικοτόπων (ενδιαιτημάτων) και της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Η οδηγία για τα ενδιαιτήματα τοποθετεί, 
μεταξύ άλλων, τις λιμνοθάλασσες, τα εποχιακά μεσογειακά τέλματα, τους ενεργούς τυρφώνες, τα υγρολίβαδα και τους 
ασβεστούχους βάλτους μεταξύ των προτεραιοτήτων σε έναν γενικό κατάλογο τύπων φυσικών ενδιαιτημάτων ευρωπαϊκής 
σημασίας τα οποία πρέπει να προστατευθούν. Προβλέπεται η δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου προστατευόμενων 
περιοχών (Natura 2000) το οποίο θα αποτελείται από ειδικές προστατευτέες περιοχές (Special Protection Areas) για τα 
άγρια πουλιά και ειδικές διατηρητέες περιοχές (Special Conservation Areas) για τα ενδιαιτήματα και την επειλούμενη 
πανίδα και χλωρίδα, το οποίο θα έχει συμπληρωθεί ως το έτος 2004. Οι υγρότοποι θα αποτελούν μια μεγάλη ομάδα 
περιοχών του Nature 2000. 
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εξέδωσε τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 για τη δημιουργία 
ενός χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (LIFE)24. Το μέσο αυτό χρηματοδοτεί κατά προτεραιότητα δράσεις εντός 
της Κοινότητας αλλά ενισχύει και δραστηριότητες σε άλλες χώρες της Μεσογείου και της Βαλτικής ή δραστηριότητες που 
αφορούν περιφερειακά ή πλανητικά προβλήματα που διέπονται από διεθνείς συμφωνίες. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που 
διατίθενται για τη διατήρηση της φύσεως στο πλαίσιο αυτού του κανονισμού είναι ωστόσο πολύ περιορισμένοι σε 
σύγκριση με τις ανάγκες και με τους πόρους που διατίθενται για τις άλλες πολιτικές της ΕΕ, οι οποίες έχουν επιπτώσεις 
στους υγροτόπους. Το 1992,1993 και 1994 χορηγήθηκαν από τον προϋπολογισμό του LIFE-φύση 30 εκατομ. ECU για την 
ενίσχυση έργων που αφορούσαν υγροτόπους. 
Από το 1988, στο πλαίσιο του ΚοινοτικούΠρογράμματος για την Περιβαλλοντική Έρευνα ενισχύθηκαν 20 διεπιστημονικά 
ερευνητικά έργα συνολικού προϋπολογισμού 15 εκατ. ECU, με σκοπό την καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας των 
οικοσυστημάτων στις παραποτάμιες κατακλυζόμενες πεδιάδες και την ανάπτυξη μιας γενικής μεθοδολογίας για την 
ολοκληρωμένη διαχείριση τους, την εκτίμηση του ρόλου των αλμυρόβαλτων στους βιομηχανικούς κύκλους των οργανικών 
και των ανόργανων ουσιών στη ζώνη διεπαφής της ξηράς με την θάλασσα, την αξιολόγηση του ρόλου των τυρφώνων και 
των κατακλυζομένων πεδιάδων στις πλανητικές αλλαγές, την ανάπτυξη μεθοδολογιών για την αποκατάσταση ευτροφικών 
αβαθών λιμνών και την διερεύνηση της ρυπάνσεως στις εσωτερικές παράκτιες περιοχές ως βάση για την αειφόρο χρήση 
και την ανάπτυξη των υγροτοπικών οικοσυστημάτων στην Ευρώπη. 
Η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε το 1993, ως κύριο στόχο την αειφόρο ανάπτυξη και τον σεβασμό του 
περιβάλλοντος. Αυτό συνεπάγεται μια περιβαλλοντική πολιτική που αποβλέπει σε ένα υψηλό επίπεδο προστασίας, οι 
απαιτήσεις της οποίας πρέπει να ενσωματωθούν στις άλλες πολιτικές της Κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, το πέμπτο 
πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον με τίτλο "στόχος η αειφορία" στοχεύει σε πέντε τομείς : την βιομηχανία, την 
ενέργεια, τις μεταφορές, την γεωργία και τον τουρισμό. Οι ευθύνες για το περιβάλλον βαρύνουν όλους όσους συμμετέχουν 
στην οικονομική ζωή, συμπεριλαμβανομένων και των δημοσίων αρχών, των δημοσίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων και 
κυρίως του κοινού. Πρέπει να αναγνωρισθεί σαφώς ότι η διατήρηση σε καλή κατάσταση λειτουργίας των οικοσυστημάτων 
των οικοτόπων εξαρτάται περισσότερο από την επιτυχή εφαρμογή αυτής της αρχής παρά από την κατά τόπους διατήρηση 
των υγροτόπων. Επειδή αυτό δεν είχε μέχρι στιγμής διατυπωθεί ρητώς από την ΕΕ, η συμβολή της για τη συνετή χρήση 
και την διατήρηση των υγροτόπων προσανατολίζεται κατά κύριο λόγο στην εφαρμογή διαρθρωτικών μέτρων και 
πολιτικών σύμφωνων με την αρχή της αειφορίας. 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη χορηγούν αναπτυξιακή βοήθεια επί ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Εντός 
μηνών από το άνοιγμα των συνόρων και την επικράτηση της δημοκρατίας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η 
Κοινότητα κατήρτισε το ειδικό πρόγραμμα συνεργασίας PHARE. Στις ενισχύσεις έργων με θετική επίδραση στην 
διατήρηση των υγροτόπων περιλαμβάνεται η ενίσχυση του ιδρύματος για τις μεγάλες λίμνες της Μαζουρίαςστην Πολωνία 
και μια μελέτη για την διατήρηση το>ν υγροτόπων και των λειμώνων στην Ουγγαρία. Ο Χάρτης της Λευκωσίας του 1990, 
σχετικά με την περιβαλλοντική συνεργασία στην λεκάνη της Μεσογείου περιλαμβάνει ένα πενταετές πρόγραμμα 
ενισχύσεων και ένα συμπληρωματικό πρόγραμμα για τη Μεσόγειο, το οποίο αποτελεί πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής 
Τράπεζας Επενδύσεων και της Διεθνούς Τράπεζας. Στην τελευταία συνθήκη της Lomé, τα περιβαλλοντικά προβλήματα 
"ΕΕαριθ. C 115 της 9.5.90 
20 ΕΕ αριθ. L 63 της 9.3.91 
21 ΕΕαριθ. L 370 της 31.12.91 
22 Γ.Ε. 2543/91 του Sir J Scott. Hopkins σχετικά με τη θέση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσον αφορά την συνετή χρήση των 
υγροτόπων 
Γ.Ε. 701/92 του κ. Càmara Martinez σχετικά με την έγκριση ενός ειδικού προγράμματος για με την χρηματοδοτική ενίσχυση 
προστατε\>όμενων υγροτόπων 
23 Υπόθεση C-57/89, Επιτροπή κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, κατόπιν αγωγής του Ηνωμένου Βασιλείου (απόφαση 
"Leybucht") και υπόθεση C-355/90, Επιτροπή κατά Βασιλείου της Ισπανίας (απόφαση "Sandona") 
24 ΕΕ αριθ. L 206 της 22.7.92 
σελίς 13 
αναφέρονται ως το πρίοταρχικό πεδίο συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και 69 χωρών της Αφρικής 
τηςΚαραϊβικής και του Ειρηνικού. Μεταξύ άλλων θεμάτων, η διατήρηση αφορά κυρίως την βιολογική ποικιλότητα και 
την προστασία και την ορθολογική χρήση του νερού. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συνέβαλε επίσης σε ορισμένα έργα που 
αφορούν τους οικοτόπους στις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. 
Τον Ιούλιο του 1994, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο "Ευρώπη 2000+: Συνεργασία για την χωροταξική 
ανάπτυξη". Στο τμήμα που αφορά το περιβάλλον, η παραδοσιακή προσέγγιση της διατηρήσεως του φυσικού 
περιβάλλοντος, η οποία στοχεύει κυρίως στην προστασία απειλούμενων περιοχών με μια περισσότερο οριζόντια 
προσέγγιση των ανοικτών εκτάσεων που περιλαμβάνουν φυσικά ή ημιφυσικά ενδιαιτήματα άγριας χλωρίδας και πανίδας 
στο σύνολο της επικράτειας της ΕΕ. Σχετικά με τους υδατικούς πόρους, η ανακοίνωση συνιστά, μεταξύ άλλων, την 
εφαρμογή μακροπρόθεσμων σχεδίων στις κύριες υδρολογικές λεκάνες, τα οποία να καθορίζουν στρατηγικούς στόχους 
τα υδατικά αποθέματα και προτεραιότητες για τις χρήσεις των αποθεμάτων αυτών. Για τις παράκτιες περιοχές, η 
ανακοίνωση συνιστά, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή ολοκληρα)μένων διαχειριστικών σχεδίων διατυπωμένων με βάση τα 
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις λειτουργίες και την ευαισθησία αυτών των περιοχών. 
Τον Σεπτέμβριο του 1994, στο πλαίσιο ενός άτυπου Συμβουλίου Υπουργών, συμφωνήθηκαν οι αρχές και τα πεδία 
δράσεως που πρέπει να περιληφθούν στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Χωροταξίας. Σε αυτά περιλαμβάνεται η συνετή διαχείριση 
και η αειφόρος ανάπτυξη της ευρωπαϊκής φυσικής κληρονομιάς. 
Η σημασία η οποία αποδίδεται στην διεθνή διάσταση των προσπαθειών της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος θα αυξηθεί 
καθώς η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν, ύστερα από την διακύρηξη του Ρίο για το περιβάλλον και την ανάπτυξη, ιδιαίτερες 
ευθύνες και οφείλουν να ενθαρρύνουν και να συμμετέχουν σε διεθνείς δραστηριότητες για την καταπολέμηση των 
πλανητικά)νπεριβαλλοντικώνπροβλημάτων. Σύμφωνα με το άρθρο 130 Ρ παράγραφος 1 της συνθήκης για την Ευρίοπαϊκή 
Ένωση, η συμμετοχή της ΕΕ στις διεθνείς δραστηριότητες για το περιβάλλον θα αυξηθεί κατά την διάρκεια της περιόδου 
που καλύπτεταιαπό το πέμπτο πρόγραμμα για το περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και μια σφαιρική στρατηγική 
για την αντιστροφή των τάσεων καταστροφής των υγροτόπων σε πλανητικό επίπεδο και η προώθηση της χρήσεως των 
πόρων τους σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. 
σελίς 14 
III 
ΚΥΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
ΠΑ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΤΙΣΤΡΑΦΕΙ 
Η ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Από την αρχαιότητα πιστευόταν ότι οι υγρότοποι είναι μη παραγωγικά εδάφη, των οποίων η μετατροπή σε εδάφη για 
περισσότερο επικερδείς χρήσεις και κυρίως σε καλλιεργούμενα εδάφη, θεωρείτο πολύ ωφέλιμη για την κοινωνία. Στην 
Μεσόγειο, η προσπάθεια για την εξάληψη της ελονοσίας - ασθένειεας που σχετίζεται με αυτά τα ενδιαιτήματα - είχε coç 
αποτέλεσμα την αύξηση των αποξηραντικών έργων. 
Στην σύγχρονη εποχή, η ανάπτυξη της τεχνολογίας επιτρέπει χωρίς μεγάλη δυσκολία την αποξήρανση οποιουδήποτε 
υγροτόπου για την δημιουργία νέων καλλιεργήσιμων εδαφών, βιομηχανικών ή εμπορικών γηπέδων, την οικοδόμηση, 
την δημιουργία τουριστικών κέντρων, την ανάπτυξη της υποδομής για τις μεταφορές, την δημιουργία μονάδων 
ιχθυοκαλλιέργειας κ.λπ. 
Η τύχη των υγροτόπιον σε άλλες περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα σε βιομηχανικές περιοχές, ήταν ανάλογη, μολονότι η 
καταστροφή τους ήταν λιγότερο σοβαρή απ' ότι στην Ευρώπη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει υπολογισθεί ότι περίπου 
56% της αρχικής εκτάσεως των υγροτόπων έχει χαθεί. Θορυβημένες από αυτές τις απώλειες, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν 
μια από τις πρώτες χώρες οι οποίες διετύπωσαν μιαν εθνική στρατηγική για την διατήρηση των υγροτόπων, σύμφωνα 
με την οποία, η συνολική έκταση των υγροτόπων θα πρέπει στο εξής να παραμένει σταθερή ("No Net Loss"). 
Αναγνωρίζεται δηλ. ότι για ειδικούς κοινωνικο-οικονομικούς λόγους, ορισμένες εκτάσεις υγροτόπων είναι δυνατόν να 
αλλοιωθούν, αλλά τότε, σε αντιστάθμιση, θα πρέπει να δημιουργηθούν εκτάσεις υγροτόπων με αντίστοιχη επιφάνεια 
και με τις ίδιες λειτουργίες με αυτές που καταστράφηκαν. Ωστόσο, μολονότι οι απώλειες σε έκταση είναι δυνατόν 
χονδρικά να αντισταθμιστούν, η αποκατάσταση των ίδιων ακριβώς λειτουργιών με αυτές που έχουν χαθεί είναι κατά 
κανόνα πολύ δαπανηρή και εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη. 
Αντίθετα από την Βόρεια Αμερική, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις φυσικών υγροτόπων, στην 
Ευρώπη, η απώλεια υγροτόπων ήταν περισσότερο έντονη, και ίσως η μεγαλύτερη στον κόσμο. Επ£ίγοντα μέτρα θα 
πρέπει να ληφθούν για να διατηρηθούν οι υγρότοποι που απομένουν, οι οποίοι αποτελούν ένα ενιαίο οικολογικό δίκτυο 
που επιτελεί μια σειρά διαφορετικών λειτουργιών για την κοινωνία, την πανίδα και τη χλωρίδα. 
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ανάπτυξη των διαφόρων περιοχών δεν είναι η ίδια. Σε ορισμένες περιοχές, το μεγαλύτερο 
μέρος των φυσικών υγροτόπων καταστράφηκαν και σήμερα καταβάλλονται μεγάλεςπροσπάθειες για την αποκατάσταση 
τους, ενώ σε άλλες περιοχές, μεγάλες εκτάσεις φυσικών υγροτόπων υφίστανται ισχυρές πιέσεις λόγω των αναπτυξιακών 
σχεδίων. Οι αρνητικές εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί σε ορισμένες οικονομικά περισσότερο ανεπτι>γμένες περιοχές 
πρέπει να αξιοποιηθούν σε άλλες περιοχές, όπου αυτό είναι αναγκαίο για την αειφόρο ανάπτυξη. Στην Ευρώπη, όπου 
η γεωργική γη τίθεται σε αγρανάπαυση, οι σοβαρές ασθένειες ελέγχονται και το περιβάλλον αποτελεί σημαντικό πρόβλημα 
για τους πολίτες, η περαιτέρω αποξήρανση και καταστροφή των υγροτόπων δεν είναι αιτιολογημένη και, συνεπώς, 
πρέπει να απαγορεύεται. 
ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΕΩΣ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Οι υγρότοποι είναι πολύ ευάλωτοι στην υδατική και ατμοσφαιρική ρύπανση. Ωστόσο, με ορθή διαχείριση, οι υγρότοποι 
είναι δυνατόν ως ένα βαθμό να συμβάλουν στην μείωση της υδατικής ρυπάνσεως. 
Η αύξηση των συγκεντρώσεων των θρεπτικών συστατικών καθώς και η αύξηση της οξύτητας που προκαλούνται από τα 
αστικά και γεωργικά λύματα και από την ρύπανση του αέρα έχουν ήδη αναφερθεί ως οι κύριες μορφές ρυπάνσεως των 
υγροτόπίον στο σύνολο της Ευρώπης. Ενώ οι επιπτώσεις τους είναι επαρκώς γνωστές και άμεσα ορατές, η δράση άλλων 
ρύπων, όποος είναι ορισμένα φυτοφάρμακα, τα βαρέα μέταλλα ή οι χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες, στα φυσικά 
οικοσυστήματα και τους οργανισμούς είναι αποτέλεσμα των μακροχρόνιων συσσωρευτικών διαδικασιών και, ως εκ 
τούτου, είναι λιγότερο κατανοητή. Ορισμένες περιβαλλοντικές αλλαγές ή η συσσώρευση των ρύπων στα ιζήματα ή τα 
εδάφη των υγροτόπων πέραν του σημείου κορεσμού είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε αποδέσμευση των ρύπα)ν αυτών με 
αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρίόν τοξικολογικών προβλημάτων. Οι ρύποι συνεπώς που συσσωρεύονται στα ιζήματα 
και τα υπόγεια νερά είναι δυνατόν να προκαλέσουν προβλήματα πολλά χρόνια μετά την αρχική τους έκλυση στο 
περιβάλλον. Αντίστροφα, η διακοπή της εκκλύσεώς τους στο περιβάλλον σήμερα, σημαίνει ότι τα θετικά αποτελέσματα 
δεν θα εμφανισθούν παρά σε κάποια μελλοντική στιγμή. 
σελίς 15 
Η ρύπανση, η οποία οφείλεται σε ατυχήματα, προκαλεί μεγάλες αντιδράσεις στο κοινό, κυρίως λόγω της ορατότητας 
και της αμεσότητας των οικονομικών ζημιών τις οποίες συνεπάγεται, όπως είναι η παρεμπόδιση των 
οστρακοκαλλιεργειών, η δραματική μείωση του αριθμού των τουριστών από λιμνοθάλλασες, λίμνες ή ακτές οι οποίες 
βρα>μούν και ενδεχομένως παρουσιάζουν τοξική ρύπανση. Τέτοιου είδους ατυχήματα συνοδεύονται συνήθως από 
εντατικές και δαπανηρές προσπάθειες καθαρισμού, ενώ σπάνια λαμβάνονται ύστερα από καταγγελίες τοπικών φορέων, 
προληπτικά μέτρα με μεσοπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη δράση, τα οποία είναι λιγότερο δαπανηρά. 
Δυστυχώς, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι υγρότοποι θεωρούνται άγονες περιοχές, κατάλληλες για την διάθεση αστικών 
και βιομηχανικών αποβλήτων. Ακόμα και αν αυτό δεν συμβαίνει, οι τυχαίες εκλύσεις ρύπων, οι οποίοι εξαπλώνονται 
με τα παράκτια ρεύματα και διεισδύουν στα υπόγεια ή τα επιφανειακά νερά και τα ποτάμια συστήματα, είναι δυνατόν 
να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα ρυπάνσεως σε αρκετή απόσταση από την πηγή τους. 
Στις περιπτίίκιεις όπου οι υγρότοποι χρησιμεύουν για την απόληψη πόσιμου νερού ή αποτελούν χώρο σημαντικών 
οικονομικών δραστηριοτήτων, η ποιότητα του νερού παρακολουθείται συχνά και τα προβλήματα από την ρύπανση είναι 
δυνατόν να αντιμετωπίζονται εγκαίρως. Οι διαδικασίες αυτές πρέπει να επεκταθούν και σε όλους τους υγροτόπους. Οι 
πηγές λνμάτων, οι οποίες ρυπαίνουν τους υγροτόπους, πρέπει να εντοπίζονται και να καθαρίζονται. Σύμφχονα με την 
αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει", οι δαπάνες για τον καθαρισμό θα πρέπει να καλύπτονται από αυτόν που προκαλεί την 
ρύπανση. 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει θεσπίσει ένα ευρύ φάσμα νομικών μέσων με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας του νερού. 
Στο πλαίσιο αυτό οι οδηγίες του Συμβουλίου που αφορούν την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (91/271/ΕΟΚ), την 
προστασία του νερού από την ρύπανση από τις νιτρικές ενώσεις που προέρχονται από γεωργικές πηγές (76/464/ΕΟΚ)25 
έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η οδηγία που προτάθηκε προσφάτως σχετικά με την οικολογική ποιότητα του νερού26 έχει 
ζωτική σημασία γιατί θα συμπληρώνει αυτήν την νομοθεσία και ταυτόχρονα εισάγει ένα στοιχείο σφαιρικής και 
ολοκληρωμένης προσεγγίσεως. Ωστόσο, αποτελέσματααπό την εφαρμογή αυτών των οδηγιών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό 
από την αυστηρότητα με την οποία τηρούνται σε κάθε κράτος μέλος. Επίσης, όπως αναφέρεται στην προτεινόμενη νέα 
οδηγία, πρέπει να θεσπιστούν διαδικασίες για την παρακολούθηση της ποιότητας του νερού και την βελτίωση της μέσω 
ολοκληρωμένων προγραμμάτων που αφορούν το σύνολο των παραμέτρων της οικολογικής ποιότητας των υδατικών 
συστημάτων. Η αποκατάσταση ή η δημιουργία ενός δικτύου ρυθμιστικών υγροτόπων, το οποίο θα χρησιμεύει ως παγίδα 
για τους ρύπους θα ήταν δυνατόν να συμβάλει στην βελτίακιη της ποιότητας του νερού των φυσικών υγροτόπων που 
απομένουν. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθούν οι μακροπρόθεσμοι περιορισμοί αυτής της στρατηγικής, δεδομένου ότι 
οι ρύποι αυτοί ενδέχεται να αποδεσμευτούν και πάλι στο περιβάλλον σε ένα μεταγενέστερο στάδιο (βλέπε ανωτέρω). 
Επίσης, όσον αφορά τη ρύπανση από θαλάσσια ατυχήματα, στις αρχές του 1994, το κοινό Συμβούλιο Υπουργών 
Περιβάλλοντος και Μεταφορών συμφώνησε για τις μελλοντικές πρωτοβουλίες που πρέπει να αναληφθούν από τους 
διεθνείς οργανισμούς για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την θέσπιση κατευθυντηρίων γραμμών27, ορισμένες από τις 
οποίες αφορούν σαφώς την διατήρηση και την διαχείρηση των υγροτόπων και ειδικότερα: 
* την προώθηση πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ορισμένων οικολογικά ευάλωτων 
θαλασσίων ζωνών και παράκτιων περιοχών. 
και 
* τον καθαρισμό περιβαλλοντικά ευαίσθητων θαλασσίων ζωνατν και την εφαρμογή ειδικών όρων, μεταξύ των 
οποίων περιλαμβάνονται η επιβολή, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο, περιορισμών στην θαλάσσια ναυσιπλοΐα και 
η υποχρέωση όλων των πλοίων που μεταφέρουν επικίνδυνα υλικά να κοινοποιούν στις αρχές κάθε χρήσιμη 
πληροφορία για την ασφάλεια και την προστασία αυτών των ζίονίίνν. 
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Η αποκατάίτταση και η δημιουργία υγροτοπικών οικοσυστημάτων υγροτόπων είναι εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένου ότι 
οι υγρότοποι είναι εκ φύσεως εξαιρετικά πολύπλοκα συστήματα. Κατά κανόνα, λιγότερο δαπανηρή είναι η διατήρηση 
των υγροτόπων που υπάρχουν παρά η αποκατάσταση υγροτόπων που έχουν υποβαθμιστεί. Αυτό, με τη σειρά του, έχει 
μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας παρά η αποκατάσταση ορισμένων λειτουργιών των υγροτόπων που έχουν 
καταστραφεί, ενώ η πλήρης αποκατάσταση των υγροτοπικών οικοσυστημάτων, ώστε να αποκτήσουν ξανά τις 
παλαιότερες λειτουργίες τους και την αξία τους είναι σχεδόν αδύνατη. Ωστόσο, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την 
αποκατάσταση των υγροτόπίον αντιστοιχεί στην κοινωνικο-οικονομική σπουδαιότητα ορισμένων λειτουργιών τους, οι 
οποίες πρέπει να αποκατασταθούν. Ο προσεκτικός σχεδιασμός, ή εφαρμογή στρατηγικών χωροταξικού σχεδιασμού, η 
διεπιστημονική προσσέγγιση, ο καθορισμός σαφών στόχων και η πολύ προσεκτική προσέγγιση της υδρολογίας αποτελούν 
σημαντικές προϋποθέσεις για την επιτυχία. Οι υγρότοποι που αποφασίζεται να αποκατασταθούν θα πρέπει να έχουν 
μικρές διαχειριστικές απαιτήσεις και τα έργα για την αποκατάσταση θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις υφιστάμενες 
υδρολογικές διασυνδέσεις στην λεκάνη απορροής. Στη συνέχεια πρέπει οπωσδήποτε να υπάρξει παρακολούθηση ώστε 
να εκτιμηθεί αν οι στόχοι έχουν επιτευχθεί και κατά πόσον είναι αναγκαίο να γίνουν διορθώσεις. 
25 ΕΕαριθ. L 129 της 18.5.76 
26 Έγγραφο COM (93) 680 τελικό 
27 Ανακοίνωση της Επιτροπής COM (93) 66 τελικό της 24.02,1993 
σελίς 16 
Η αποκατάσταση των υγροτόπίον έχει ιδιαίτερα αναπτυχθεί ως στοιχείο της πολιτικής στις βόρειες περιοχές της 
Κοινότητας, όπως π.χ. στη Δανία. Προσφάτως, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χρηματοδότησε ορισμένα έργα σε υγροτόπους 
τα οποία επέβλεπαν στη βελτίωση των λειτουργιών των ενδιαιτημάτων με σκοπό την διατήρηση του φυσικού 
περιβάλλοντος (στο πλαίσιο των κανονισμών ACE και LIFE). Ωστόσο, σε μελλοντικά έργα, πρέπει να ληφθούν 
περισσότερο υπόψη άλλες οικονικά σημαντικές λειτουργίες των υγροτόπων, όπως είναι η βελτίωση της ποιότητας του 
νερού, η συγκράτηση των πλημμύρων, οι λειτουργίες των βιοτόπων ως βιολογικών διαδρόμων κ.λπ. Η ενίσχυση 
μεγάλων έργων είναι δυνατή μέσω περιφερειακών προγραμμάτων και του ταμείου συνοχής στις επιλέξιμες χώρες. 
Επίσης, είναι σημαντικό να προωθηθεί και να δημοσιοποιηθεί η πείρα που αποκτήθηκε από πρόσφατα έργα που 
αφορούσαν την αποκατάσταση υγροτόπων. 
Οι σημερινές αλλαγές της κοινής αγροτικής πολιτικής και των συνοδευτικών μέτρων, οι οποίες περιλαμβάνουν την 
μακρόχρονη αγρανάπαυση καλλιεργήσιμων εκτάσεων, παρέχουν μια πρωτοφανή ευκαιρία για την αποκατάσταση μεγάλων 
εκτάσεων υγρολίβαδων και παρόχθιων υγροτόπων, οι οποίοι παλαιότερα είχαν μετατραπεί σε ξηρά λιβάδια και 
καλλιεργήσιμα εδάφη. Ωστόσο, αυτό απαιτεί την ανάπτυξη συντονισμένων πολιτικών, οι οποίες επικεντρώνονται σε 
περιοχές όπου η αποκατάσταση είναι δυνατή, παρά πολιτικών οι οποίες εφαρμόζονται ευρέως και κατά τρόπο διάχυτο 
στο σύνολο των γεωργικών περιοχών. 
ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ 
Η διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί συνήθως επίκεντρο διενέξεων, καθώς διάφοροι χρήστες αποκτούν 
συγκεκριμένες ποσότητες νερού σε κάθε εποχή του έτους. Αθροιζόμενες, οι ποσότητες αυτές είναι συνήθως μεγαλύτερες 
από αυτές που παραμένουν διαθέσιμες, αφότου έχει εξασφαλισθεί η ικανοποιητική διατήρηση των κύριων λειτουργιών 
των υγροτόπων. 
Το νερό είναι ο βασικός συντελεστής για την εξασφάλιση των οικολογικών λειτουργιών των υγροτόπων. Το νερό είναι 
επίσης πολύτιμος φυσικός πόρος για την γεωργία (αρδεύσεις), την παραγωγή ενέργειας (υδροηλεκτρική ενέργεια), τις 
μεταφορές (ποτάμια ναυσιπλοΐα), τον τουρισμό (αναψυχή, ψάρεμα) και την βιομηχανία (παραγωγικές διεργασίες). 
Είναι ουσιαστικό να μη διαμορφώνει ο κάθε τομέας χωριστά την δική του πολιτική για την χρήση του νερού χωρίς να 
λαμβάνει υπόψη την ποσότητα του νερού που είναι εποχιακά αναγκαία για τη διατήρηση της οικολογικής αξίας των 
υγροτόπων καθώς και τις ανάγκες των άλλων τομέων. Είναι σαφές ότι αυτό απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. 
Καθώς αυξάνεται η κατανάλωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ελλείψεις νερού θα παρατηρούνται συχνότερα. Για να 
διαφυλαχθούν τα οικολογικά χαρακτηριστικά των οικοτόπων, πρέπει να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν 
ολοκληρωμένα σχέδια για τις χρήσεις του νερού, τα οποία θα εξασφαλίζουν την μακροπρόθεσμη διατήρηση επαρκών 
υδρολογικών συνθηκών, σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. Η ολοκλήρωση θα πρέπει συνεπώς να αποτελεί κύριο 
στοιχείο όλίον των πολιτικών της ΕΕ και η εφαρμογή της θα πρέπει να γίνεται με βάση την αρχή της επικουρικότητας. 
Επί αιώνες, μεγάλες εκτάσεις υγροτόπίον, όπως τα υγρολίβαδα, οι κατακλυζόμενοι λειμώνες ή τα έλη γλυκού νερού 
χρησίμευαν ως βοσκότοποι αγελάδων ή για την παραγωγή χόρτου. Οι υγρότοποι αυτοί φιλοξενούν πλούσιες φυτικές 
κοινότητες και άγρια πανίδα και οι μη εντατικές μορφές γεωργίας οδήγησαν στην επικράτηση μέσω της φυσικής επιλογής 
ορισμένων ανθεκτικών φυλών αλόγων και αγελάδων. Οι φυλές αυτές ήσαν καλά προσαρμοσμένες στο ιδιαίτερο 
περιβάλλον των υγροτόπίον, αλλά τώρα τείνουν να εξαφανισθούν. Η υπερβόσκηση ή η μεταβολή του ρυθμού και των 
συνθηκών της κατακλύσεως αυτών των υγροτόπων έχει μειώσει την φυσική τους αξία. Η ανεκτή πίεση από την βόσκηση 
και οι υδρολογικές συνθήκες πρέπει να καθορίζονται με ακρίβεια καινά εφαρμόζονται ώστε να διατηρηθεί η 
βιοποικιλότητακαι, ταυτόχρονα, να βελτιστοποιηθεί η γεωργική παραγωγικότητα των υγροτόπων. 
Η παραδοσιακή αλιεία και οι ιχθυοκαλλιέργειεςαποτελούν δραστηριότητες που επί μεγάλο χρονικό διάστημα διεξάγονταν 
κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αειφορίας. Όμως η πρόσφατη εντατικοποίηση και εκβιομηχάνιση αυτών των 
δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με την υποβάθμιση τόσο των ενδιαιτημάτων αναπαραγωγήςτων ψαριών, όσο και της 
ποιότητας του νερού, είχαν σοβαρές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα τους. Οι φυσικοί πληθυσμοί ψαριών και ο ρυθμός 
με τον οποίον ανανεώνονται πρέπει να εκτιμώνται και να παρακολουθούνται προσεκτικά, ώστε να καθορισθεί ένας 
ρυθμός θνησιμότητας λόγω της αλιείας, ο οποίος να μην εξαντλεί τα αποθέματα. Επίσης, τα έργα στον τομέα των 
υδατοκαλλιεργειών θα πρέπει να αξιολογούνται προσεκτικά ίόστε να εκτιμώνται οι περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις 
(κυρίίος η ρύπανση που οδηγεί σε ευτροφισμό και η αλλοίωση των υδρολογικών χαρακτηριστικών). 
Οι τυρφώνες έχουν σχηματισθεί στο διάστημα χιλιετηρίδων υπό ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες. Στην βορειο-όυτική 
Ευρώπη, η εξόρυξη τύρφης διεξαγόταν σε μικρή κλίμακα, κυρίως για την παραγωγή καυσίμων οικιακής χρήσεως και 
από την δεκαετία του 1920 και για τη βελτίωση του εδάφους των ανθόκηπων και των λαχανόκηπων. Σήμερα, η εξόρυξη 
της τύρφης διεξάγεται συχνά σε βιομηχανική κλίμακα για να χρησιμεύσει ως καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρισμού και 
εδαφοβελτιωτικό μέσο στην κηπουρική. Συνεπώς πρέπει να εξευρεθούν τρόποι να υποκατασταθεί η τύρφη. Οι τυρφώνες 
έχουν την ικανότητα να αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα και σε ως εκ τούτου να μειώσουν τις συγκεντρώσεις 
διοξιδείου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, οι οποίες αποτελούν αίτιο για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. 
Η εκμετάλλευση της τύρφης ίΐπό μεγάλα τενάγη και ισόπεδους τυρφώνες ενδέχεται να διαταράξει περαιτέρω την 
εύθραυστη υδρολογία γειτονικών ενεργών ανακυρτωμένωντυρφώνων οι οποίοι, όπως και οι ενεργοί ισόπεδοι τυρφώνες 
και οι δασωμένοι τυρφώνες αποτελούν ενδιαιτήματα προτεραιότητας σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Επίσης, η 
προέλευση της τύρφης που εισάγεται στην ΕΕ θα πρέπει να ελέγχεται ώστε να μην ενθαρρύνεται η καταστοφή αξιόλογων 
τυρφόνων εκτός της επικράτειας της ΕΕ. 
Το κυνήγι υδροβίων πουλιών στους ευρωπαϊκούς υγροτόπους είναι δημοφιλής δραστηριότητα αναψυχής, η οποία είναι 
δυνατόν να αποτελέσει πηγή εισοδήματος για τους ιδιοκτήτες υγροτόπων.Δικαιολογημένα, οι οργανώσεις των κυνηγών 
γίνονται όλο και περισσότερο σημαντική κινητήρια δύναμη για την διατήρηση των υγροτόπων. Η θήρευση πον υδροβίων 
σελίς 17 
πτηνίόν σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας είναι δυνατόν να συμβάλει ουσιαστικά στην διατήρηση των υγροτόπίον, υπό 
τον όρο ότι τα χρησιμοποιούμενα σκάγια δεν είναι τοξικά2*, ότι έχουν καθοριστεί όρια για τον αριθμό των θηρευομένων 
πουλίίόν ανά κυνηγό και έχει δημιουργηθεί ένα επαρκές δίκτυο καταφυγίων θηραμάτων και ότι οι θηρευτικές περίοδοι 
καθορίζονται ανάλογα με τις οικολογικές απαιτήσεις των ειδών. Τα θέματα αυτά καλύπτονται επίσης από την οδηγία 
ΕΟΚ/79/409 σχετικά με την διατήρηση των αγρίων πουλίίόν. 
Παλαιότερα, η πληθώρα των ωφελειών, τις οποίες παρέχουν οι υγρότοποι, αναγνωριζόταν ελάχιστα και δεν λαμβανόταν 
υπόψη στο πλαίσιο των αναπτυξιακών πρωτοβουλιών που συχνά επεδίωκαν να μεγιστοποιήσουν μόνον ενός από τους 
πόρους των υγροτόπίον, με βάση μια υπεραπλουστευμένη αντίληψη του οικοσυστήματος. Πολλοί υγρότοποι 
καταστράφηκαν ή υποβαθμίστηκαν λόγω των επιπτώσεων που είχαν εξωτερικές δραστηριότητες στην υδρολογική λεκάνη 
που τροφοδοτεί τον υγρότοπο. Κατά την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην 
βελτίωση των αρχών και των διαδικασιών του σχεδιασμού και στην στήριξη των φορέων που είνβαι επιφορτισμένοι με 
το έργο αυτό. 
Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται διενέξεις, οι οποίες οφείλονται στην έλλειψη συντονισμού μεταξύ των 
διαφορετικών χρηστών των πόρων των υγροτόπων. Συχνά, ελάχιστα εκτιμάται η ποικιλία προϊόντων και ωφελεκόν που 
παρέχουν οι υγρότοποι. Οι κατά τόπους υπηρεσίες και τα υπουργεία θεωρούν τους υγροτόπους κατάλληλους για την 
παραγωγή ενός και μόνον προϊόντος που εμπίπτει στον τομέα τους. Η υπεκτίμησητης αξίας των υγροτόπων συμβαδίζειμε 
την υπερεκμετάλλευση των πόρων τους. Η διατήρηση και η βελτίωση της πολύπλευρης παραγωγικότητας τους είναι 
δυνατόν να επιτευχθεί μόνο με ολοκληρωμένη διαχείριση. 
ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Πέντε είναι τα κύρια αίτια στα οποία οφείλεται η διοικητική ανεπάρκεια όσον αφορά τη διαχείριση και την διατήρηση 
των υγροτόπων : οργάνωση κατά τομείς, ανεπάρκεια διαχειριστικών τεχνικών, έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού, 
ανεπαρκής νομοθεσία και περιορισμένοι χρηματοδοτικοί πόροι. Η διαχείριση των υγροτόπων ανατίθεται συχνά σε 
σχετικά αναποτελεσματικές διοικήσεις ή, ακόμα χειρότερα, σε μεταξύ τους ασυντόνιστους φορείς, οι οποίοι μολονότι 
ορισμένες φορές διαθέτουν σημαντική εξουσία και πόρους, δεν διαθέτουν τις γνώσεις και την ικανότητα να διαχειρισθούν 
και να εκμεταλλευτούν τους πόρους των υγροτόπίον σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. 
Η διατήρηση των υγροτόπων θεωρείται, πολιτικά, ως θέμα ήσσονος σημασίας, ενώ ταυτόχρονα οι πιέσεις για μια 
παραδοσιακή οικονομική ανάπτυξη είναι ισχυρές. Η καταστροφή και η υποβάθμιση των υγροτόπων έχουν αρνητικές 
επιπτώσεις και απρόβλεπτο μακροπρόθεσμο κόστος, το οποίο συνήθως καλύπτεται από το κράτος, ενώ αυτοί που 
επωφελούνται βραχυπρόθεσμα από την αποξήρανση των υγροτόπων είναι ορισμένοι φορείς και ιδιώτες. Σοβαρές 
αρνητικές επιπτώσειςστους υγροτόπους έχει η ευρέως διαδεδομένη πολιτική υποτιμήσεως του κόστους του νερού η οποία 
οδηγεί σε μη βέλτιστη κατανομή των πόρων. Στην διαχείριση των υγροτόπων παρεμβαίνουν τα συμφέροντα πολλών 
τομέων. Οι τομείς αυτοί επιρρεάζουν τους υγροτόπους είτε άμεσα ή μέσω του ανταγωνισμού τους για το νερό, μέσω της 
ρυπάνσεως του νερού και του αέρα, ή αρνητικών επιπτώσεων στο τοπίο και την καταλληλότητα τους ως χώρων 
αναψυχής π.χ. λόγω των οσμών ή του θορύβου κ.λπ. 
Όπως έχει γενικά αποφασισθεί, κατάλληλα πολιτικά και περιβαλλοντικά πρότυπα πρέπει να εφαρμόζονται στο σύνολο 
της ΕΕ σε όλους τους τομείς του περιβάλλοντος. Συνεπώς, η διατήρηση και η συνετή χρήση των υγροτόπίον και των 
πόρων τους πρέπει να ίχποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος όλων των πολιτικών της ΕΕ. Η διαχείριση των οικοτόπων 
πρέπει να γίνεται με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή των κατοίκων των γύρω περιοχών στον σχεδιασμό και 
την εφαρμογή ισσοροπημένων πολιτικών για την συνετή χρήση των πόρων. Ο διαχειριστικός φορέας θα πρέπει να 
καθορίσει μια σειρά αποδεκτών στόχων και να μεριμνά για την ελεύθερη ροή των πληροφοριών και τη διεξαγωγή 
ανοικτών συζητήσεων μεταξύ των υπευθύνων για τις κυριότερες από τις πολιτικές που αναμένεται ότι θα έχουν 
επιπτώσεις στους υγροτόπους, όπως είναι η γεωργία, η βιομηχανία, η ενέργεια, η μεταφορές και ο τουρισμός. 
Το πέμπτο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον με τίτλο "Στόχος η Αειφορία"29 καθιστά σαφές ότι οι ευθύνες για το 
περιβάλλον θα πρέπει να επιμερίζονται σε όλους τους συμμετέχοντες στην οικονομική ζωή, όπως είναι οι δημόσιες αρχές, 
οι δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις και, πάνω απ' όλα, το ευρύ κοινό τόσο ώς πολίτες όσο και ως καταναλωτές. Για 
να επιτευχθούν ουσιαστικές αλλαγές στις σημερινές τάσεις, το ευρύ φάσμα μέσων το οποίο εξασφαλίζει ένα βασικό 
επίπεδο προστασίας πρέπει να συμπληρίοθεί ίχπό διακλαόικες κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές με επιπτώσεις 
στην χωροταξία, ώστε να εξασφαλίζεται η συμβατότητα τους με την αειφόρο χρήση τίον υγροτόπίον με τη βοήθεια μέσων 
βασιζόμενο™ στους μηχανισμούς της αγοράς, τα οποία αποβλέπουν στην ευαισθητοποίηση τόσο των παραγωγών όσο και 
των καταναλωτών, ίχπό οριζόντιων βοηθητικίόν μέσων, τα οποία παρέχουν βελτιωμένα δεδομένα αναφοράς και στατιστικά 
δεδομένα καθώς και μηχανισμών χρηματοδοτικών ενισχύσεων. 
Η Επιτροπή έχει αναθέσει μελέτες για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων υγροτόπων μεσογειακού τύπου 
(έγραφο ΧΙ/669/92). Τα γενικά συμπεράσματα ισχύουν και για άλλους ευρωπαϊκούς υγρότοπους. 
2" Μια κοινοτική ρύθμιση η οποία θα έχει ως στόχο να μην χρησιμοποιούνται τοξικά σκάγια είναι ιδιαίτερα επιθυμητή. 
29 ΕΕ αριθ. C 138 της 17.5.93, σ.1 
σελίς 18 
IV 
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ 
ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Το νερό αποτελεί απαραίτητο στοιχείο των υγροτόπων. Οι υγρότοποι, ως δεξαμενές νερού, αποτελούν μέρος του 
πλανητικού κύκλου του νερού. Συχνά, υγρότοποι απειλούνται από αίτια τα οποία βρίσκονται μακρυά από τους ίδιους 
τους χώρους των υγροτόπων, αλλά εντός της υδρολογικής τους λεκάνης. Η διατήρηση των υγροτόπων είναι συνεπώς 
άμεσα συνδεδεμένη με την διαχείριση των υδατικών πόρων, δεδομένου ότι οι υγρότοποι εξαρτώνται - αλλά και με τη 
σειρά τους επιρρεάζουν - την ποιότητα και την ποσότητα του νερού. 
Η διαχείριση του νερού περιλαμβάνει τους εξής κύριους τομείς : παροχή νερού, έλεγχος της ρυπάνσεως, έλεγχος των 
πλημμύρων, παραγίογή ενέργειεας, ναυσιπλοΐα, αλιεία, αναψυχή, τουρισμός και χρήσεις γης. Οι τομείς αυτοί 
συνδέονται μεταξύ τους και είναι δυνατόν να επιρρεάσουν σημαντικά τους υγροτόπους και οικολογικές τους λειτουργίες 
και την αξία τους. Με τη σειρά τους οι τομείς αυτοί συνδέονται με τη γεωργία, την δασοπονία, τις βιομηχανικές και 
τις πολεοδομικές πολιτικές. 
Μέχρι σήμερα, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα της ποιότητας του νερού. Από το 1991 
έχουν εκδοθεί δύο σημαντικές οδηγίες του Συμβουλίου για τη βελτίωση της ποιότητας των φυσικών υδατικών 
οικοσυστημάτων : η οδηγία 91/271/ΕΟΚ σχετικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και η οδηγία 91/676/ΕΟΚ 
σχετικά με την προστασία του νερού από τη ρύπανση που προκαλείται από τα νιτρικά που προέρχονται από γεωργικές 
πηγές. 
Οι επιπτώσεις των αστικών λυμάτων στους φυσικούς υγροτόπους αναφέρονται στο παράρτημα II της οδηγίας 
91/271/ΕΟΚ και πρέπει να αποτελέσει ένα από τα κύρια κριτήρια για την επιλογή των μέτρων προτεραιότητας. Οι 
συνέπειες της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ εξετάζονται στη συνέχεια σε συνδυασμό με την Κοινή Αγροτική Πολιτική. 
Οι πρόσφατες περίοδοι ξηρασίας στην Ευρώπη μας υπενθύμισαν ότι το νερό είναι ένας πεπερασμένος πόρος και ότι αυτό 
εντείνει τις διενέξεις μεταξύ των χρηστών, ιδίως, αν όχι αποκλειστικά, στις νότιες, ξηρότερες περιοχές. Συχνά η 
αρμοδιότητα του νερού κατανέμεται σε διάφορες υπηρεσίες και σε διαφορετικά διοικητικά επίπεδα (εθνικό ή 
περιφερειακό). Αυτό είναι δυνατόν να οδηγήσει σε άσκοπες διενέξεις για το μοίρασμα αυτού του πεπερασμένου πόρου. 
Τα νομικά μέσα για την διαχείριση του νερού πολύ συχνά αφορούν μόνο ορισμένους τομείς, όπως είναι η παραγωγή 
ενέργειας, η ύδρευση, η ναυσιπλοΐα κ.λπ. Είναι πλέον καιρός να ενοποιηθούν τα μέσα αυτά ώστε να επιτρέψουν την 
ενιαία προσέγγιση σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης. Για παράδειγμα, ο νέος νόμος για το νερό που θεσπίσθηκε το 1992 
στη Γαλλία, ορίζει το νερό ως μέρος της κοινής εθνικής κληρονομιάς και αποβλέπει στην ισόρροπη διαχείριση των 
υδατικών πόρων ώίΐτε να εξασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, η διατήρηση των υδατικών οικοσυστημάτων, των τοπίων και 
των υγροτόπων. 
Το 1992, η διεθνής συνδιάσκεψη για το νερό και το περιβάλλον στο Δουβλίνο, η οποία προετοίμασε το υλικό για την 
Agenda 21 και το πρόγραμμα δράσεως για την αειφόρο ανάπτυξη που εγκρίθηκε μερικούς μήνες μετά στην συνδιάσκεψη 
του Ρίο, συνιστούν τρεις προτεραιότητες για την μακροπρόθεσμη συνετή χρήση του νερού : 1) η ολοκληρωμένη 
διαχείριση του νερού πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις χρήσεις του νερού και όλες τις πηγές ρυπάνσεως σε μια 
υδρολογική λεκάνη, 2) την προληπτική προσέγγιση, με επίκεντρο τη διαχείριση της ζητήσεως του νερού, την διατήρηση 
των υδατικών πόρο)ν και την πρόληψη της ρυπάνσεως, παρά την διαχείριση της προσφοράς και την εκ των υστέρων 
καταπολέμηση της ρυπάνσεως και 3) τη συνετή χρήση των υγροτόπων, ώστε να διατηρηθεί η ικανότητα τους να 
προσφέρουν το μέγιστο δυνατό συνεχές όφελος στις σημερινές γενεές διατηρώντας τη δυνατότητα τους να ικανοποιούν 
τις ανάγκες τίον μελλοντικών γενεών. 
Για να επιτευχθεί η ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού πρέπει να θεωρηθούν τα επιφανειακά και τα υπόγεια νερά ως 
μέρος ενός συστήματος, του οποίου τα γεωγραφικά όρια συμπίπτουν με τα όρια της υδρολογικής λεκάνης (ή του 
υδροφορέα), και να ληφθούν υπόψη όλες οι κοινωνικοοικονομικές πτυχές καθώς και η καλή λειτουργία του υδατικού 
οικοσυστήματος. 
Αυτού του είδους η ολοκληρωμένη προσέγγιση πρέπει να προωθηθεί ως μια συνειδητά διακλαδική στρατηγική σε ανώτατο 
πολιτικό επίπεδο (π.χ. διυπουργικό). Πολλά από τα νομικά μέσα τα οποία αφορούν συγκεκριμένους τομείς πρέπει να 
βελτίίοθούν, να συμπληρωθούν ή να αντικατασταθούν, ώστε να ανταποκρίνονται ίττην ολοκληρωμένη προσέγγιση. Θα 
ήταν ίσως αναγκαίο να δημιουργηθούν νέοι διοικητικοί οργανισμοί, σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης, επιφορτισμένοι 
με τον διάλογο με το κοινό και τον συντονισμό των διαφόρων δραστηριοτήτων και χρήσεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα 
σημαντικό για τις διασυνοριακές υδρολογικές λεκάνες, οι οποίες ανήκουν στην αρμοδιότητα περισσότερων διοικητικίόν 
περιφερειών, επαρχιών ή κρατών. Οι διεθνείς συμφωνίες για τις λεκάνες του Ρήνου, του Έλβα και του Δούναβη είναι 
τα πρώτα παραδείγματα μιας τέτοιου είδους εποικοδομητικής συνεργασίας. Στον τομέα αυτόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση 
πρέπει να 
σελίς 19 
παίξει ηγετικό ρόλο. Σε κάθε υδρολογική λεκάνη και τις επικοινωνίες τους με τις επιφανειακές και τις υπόγειες ροές 
καθώς και των λειτουργιών που επιτελούν στο πλαίσιο του κύκλου του νερού (συγκράτηση πλημμύρων και ιζημάτων, 
επαναπλήρωση των υπόγειων υδροφορέων κ.λπ.). Όλες οι κατηγορίες των χρηστών του νερού πρέπει να 
συνειδητοποιήσουν ότι το νερό είναι ένας πεπερασμένος πόρος, ο οποίος πρέπει να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα. 
Οι επιπτώσεις μεγάλων αναπτυξιακών έργων, όπως είναι αυτά για τα οποία η οδηγία του Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ 
σχετιά με τις εκτιμήσεις των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον30 απαιτεί εκτίμηση 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ), δεν πρέπει μόνο να εκτιμώνται στον ίδιο τον υγρότοπο αλλά και σε σχέση με το 
σύνολο της υδρολογικής λεκάνης. Επίσης, ο κατάλογος των αναπτυξιακών έργων για τα οποία είναι υποχρεωτική η ΕΠΕ, 
πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύπτει όλα τα έργα, τα οποία αναμένεται να επιρρεάσουν τις ροές των επιφανειακών ή 
των υπογείων νερών. 
Σύμφωνα με την "αρχή της προφυλάξεως", οι άδειες για την χρήση του νερού πρέπει να χορηγούνται μόνο για μια 
περιορισμένη (ανανεώσιμη) περίοδο. Η άντληνση υπογείου νερού δεν πρέπει να υπερβαίνει τον ρυθμό ανανεώσεως. Οι 
τεχνικές για την εξοικονόμηση και την επαναχρησιμοποίηση του νερού πρέπει να αναπτυχθούν περισσότερο και να 
διαδοθούν ώστε να γίνει ευρύτερη η εφαρμογή τους. Η μακροπρόθεσμα αειφόρος χρήση των υδατικών πόρων και η 
εξοικονόμηση νερού πρέπει να αποτελούν κριτήρια για την χρηματοδότηση μέτρων για την διαρθρωτική και περιφερειακή 
ανάπτυξη. 
Το νερό πρέπει να θεωρείται ως κοινή κληρονομιά και πεπερασμένος πόρος. Για να αποφευχθεί η κατάχρηση και η 
υπερεκμετάλλευση για την ανθρώπινη κατανάλωση, οι τιμές του νερού θα πρέπει να καθορίζονται κατά τρόπο ώστε να 
καλύπτουν το πραγματικό κόστος, συμπεριλαμβανομένου και του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους. Αυτό απαιτεί 
ενδεχομένως νέους μηχανισμούς για την τιμολόγηση του νερού καθώς και την παροχή κινήτρων για την εξοικονόμηση 
του. Το προσωπικό των οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την διαχείριση του νερού πρέπει να επιμορφώνεται ώστε να 
αποκτήσει μια γενική εποπτεία των κύριων οικολογικών διεργασιών στα οικοσυστήματα των υγροτόπων και των 
προβλημάτων της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. 
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ 
Μέχρι πρότινος, οι ποταμοί συχνά θεωρούντο μόνο ως μέσα μεταφοράς (ή απαγωγής) νερού από το ένα σημείο στο 
άλλο. Όμως, οι πρόσφατες οικολογικές έρευνες απεκάλυψαν τις σημαντικές αλληλεπιδράσεις των ποταμών με τις 
παρακείμενες κατακλυζόμενες πεδιάδες και τις ροές των υπογείων υδάτων και απέδειξαν την ανάγκη να διατηρηθούν οι 
πολλαπλές λειτουργίες αυτών των σύνθετων υδρολογικών συστημάτων. 
Οι αλουβιακοί υδροφορείς (δηλαδή οι υδροφορείς που έχουν σχέση με τους ποταμούς) έχουν πρωταρχική σημασία για 
την ύδρευση, τις αρδεύσεις και τις βιομηχανικές χρήσεις του νερού. Οι φυσικές κοίτες των ποταμών και οι 
κατακλυζόμενες πεδιάδες έχουν μεγάλη ικανότητα καθαρισμού του νερού. Όπου υπάρχουν ακόμα, οι κατακλυζόμενες 
πεδιάδες λειτουργούν ως λεκάνες συγκρατήσεως των πλημμύρων. Κατά τις πρόσφατες πλημμύρες που έπληξαν διάφορες 
περιοχές της Ευρώπης θυμηθήκαμε πόσο τεράστια ήταν η απώλεια εκτάσεων ικανών να παίξουν αυτόν τον ρόλο. Επίσης, 
τα φυσικά ποτάμια οικοσυστήματα φιλοξενούν μια μεγάλη ποικιλία άγριας χλωρίδας και πανίδας και χρησιμεύουν ως 
σημαντικοί φυσικοί διάδρομοι για τα αποδημητικά είδη (π.χ. τα εμπορεύσιμα ψάρια κ.λπ.). 
Ενώ η διαχείριση των μικρότερων ποταμών και των κατακλυζόμενων πεδιάδων και υγροτόπων είναι συνήθως απλή, η 
διαχείριση και η διατήρηση των μεγάλων ποταμών είναι πολυπλοκότερη και καλύπτει γεωγραφικές περιοχές μεγάλης 
κλίμακας. Στο επίπεδο αυτό, η ολοκληρωμένη προσέγγιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την δυναμική και τις λειτουργίες 
του οικοσυστήματος που περιλαμβάνει τον ποταμό και τις κατακλυζόμενες πεδιάδες. Αυτό απαιτεί την απογραφή όλων 
των κατακλυζόμενιον περιοχών, την θέσπιση σαφών περιορισμών όσον αφορά τις χρήσεις γης στις περιοχές αυτές, την 
αποκατάσταση φυσικών λεκανών για τη συγκράτηση των πλημμύρων και την διατήρηση ορισμένων ενδιαιτημάτων. 
Στους ποταμούς όπου υπάρχουν φράγματα, θα πρέπει να δημιουργηθούν τεχνικές εγκαταστάσεις που να επιτρέπουν την 
ελεύθερη κίνηση των αποδημητικών ειδών, με βάση την συστηματική απογραφή των χώρων αναπαραγωγής των 
σημαντικών ψαριών και των άλλων αποδημητικών ειδών. Οι αμμοληψία πρέπει να απαγορευθεί στις κοίτες των ποταμών 
και τις κατακλυζόμενες πεδιάδες και ταυτόχρονα πρέπει να προωθηθεί η χρήση εναλλακτικών υλικών (π.χ. 
ανακυκλωμένων δομικών υλικών). Μη καλλιεργούμενες ρυθμιστικές ζώνες πρέπει να οριοθετηθούν κατά μήκος της 
ευαίσθητης όχθης τίον ποταμών ώστε να μεκοθεί η εισροή θρεπτικών και λιπασμάτων. Τα προβλήματα που έχουν 
προκληθεί <χπό μεταβολές στην μεταφορά ιζημάτων λόγω της δημιουργίας φραγμάτίον πρέπει να επιλυθούν. Οι φυσικές 
και υδρολογικές συνθήκες τοιν ποταμών, συμπεριλαμβανομένου και των χειμάρρου πρέπει νιχ είναι σεβαστές. Η 
υποχρεωτική ελάχιστη ροή σε ποταμούς ίττους οποίους γίνονται μεγάλες ίχπολήψεις νερού (για την παραγ<ογή ενέργειας, 
την γεωργία κ.λπ.) πρέπει να καθορίζεται προσεκτικά. 
Η διαχείριση των ποταμών είναι ακόμα πολυπλοκότερη στην περίπτωση των διασυνοριακών λεκανών που κατανέμονται 
σε διάφορες διοικητικέςπεριφέρειες ή κράτη. Ορισμένα μεγάλα ευρωπαϊκά ποτάμια αποτελούν το σύνορο μεταξύ χωρών 
ΕΕ αριθ. L 175 της 5.7.85, σ. 40 
σελίς ~V 2^} 
ή διασχίζουν διάφορες χώρες πριν καταλήξουν στη θάλασσα. Κατά μήκος αυτών των διεθνών πλωτών οδών, τα κράτη μέλη 
έχουν συνάψει διμερείς συμφωνίες σχετικά με την ποιότητα και την ποσότητα της ροής του νερού, της μεταφοράς ιζημάτων, 
των αποδημητικών ειδών κ.λπ. 
Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει υπογράψει δυό πολυμερείς συμφωνίες που αφορούν τον Ρήνο και τον Ελβα και προτείνει την 
υπογραφή μιας παρεμφερούς συμφωνίας για τον Δούναβη. Βάσει αυτών των συμφωνιών συγκροτούνται διεθνείς επιτροπές για 
την προστασία των ποταμών με κύριο έργο την καταπολέμηση της ρυπάνσεως. Στην περίπτωση του Ρήνου, προετοιμάζονται 
συγκεκριμένες δράσεις που αφορούντα αποδημητικά ψάρια, την διατή ρήση και αποκατάσταση των κατακλυζομένων πεδιάδων 
και των υγροτόπων. Στην περιοχή της Μεσογείου, διμερείς συμφωνίες για τους ποταμούς Guadiana και Τάγο έχουν υπογραφεί 
μεταξύ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Η Ελλάδα έχει υπογράψει συμφωνίες με την πρώην Γιουγκοσλαβία, τη Βουλγαρία 
και την Τουρκία. Ωστόσο, αυτές οι συμφωνίες αφορούν κυρίως την απόληψη νερού και δεν καλύπτουν μέχρι στιγμής την 
διατήρηση των υδατικών ενδιαιτημάτων. 
Η σύμβαση του Ελσίνκι για την προστασία και την χρήση των διασυνοριακών πλωτών οδών και των διεθνών λιμνών παρέχει ένα 
πλαίσιο για τη σύναψη ολοκληρωμένων συμφωνιών. Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν επίσης υπογράψει την σύμβαση Espoo για 
την εκτίμηση των διασυνοριακών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η οποία σε μεγάλο βαθμό έχει εμπνευστεί από την οδηγία του 
Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ. Η σύμβαση Espoo υποχρεώνει τα συμβαλλόμενα μέρη να διεξάγουν ΕΠΕ για τα μεγάλα φράγματα 
και για τα έργα που αφορούν την άντληση υπογείου νερού. 
Στη συνέχεια παρατίθεται κατάλογος των πλέον επειγουσών δράσεων που πρέπει να αναληφθούν για την ολοκληρωμένη 
διαχείριση των μεγάλων ποταμών και των υδρολογικών τους λεκανών : 
* Πρέπει να καταρτισθεί ένας σύντομος κατάλογος των ποταμών (ή των τμημάτων των ποταμών) σε φυσική 
κατάσταση με σκοπό την λήψη μέτρων σε επίπεδο κοινοτικής νομοθεσίας. Τότε μόνον η Ευρωπαϊκή Ενωση θα είναι 
σε θέση να προωθήσει τη συνετή χρήση αυτών των ποταμών και των πόρων τους και να αποφύγει την χρηματοδότηση 
καταστροφικών αναπτυξιακών έργων. 
* Η οδηγία του Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ και η εφαρμογή της πρέπει να εναρμονισθούν με τις υποχρεώσεις που 
προκύπτουν από τη σύμβαση Espoo δηλαδή πρέπει να προβλεφθεί ότι οι ΕΠΕ είναι υποχρεωτικές (παράρτημα Ι της 
οδηγίας) για έργα που αφορούν την κατασκευή φραγμάτων και την άντληση υπογείου νερού, και είναι 
χωροθετημένα σε διασυνοριακές λεκάνες. Οι ΕΠΕ πρέπει να διεξάγονται ώστε να καλύπτουν το σύνολο της λεκάνης 
του ποταμού και να βασίζονται σε μελέτες στις οποίες συμμετέχουν και άλλοι οργανισμοί πέραν αυτών που 
ενδιαφέρονται για την υλοποίηση των προτεινόμενων αναπτυξιακών έργων. 
* Η διατήρηση των υδατικών οικοσυστημάτων, στα οποία περιλαμβάνονται και οι υγρότοποι, πρέπει να αποτελεί 
αναπόσπαστο μέρος των διεθνών συμφωνιών για τις λεκάνες ποταμών. Οι φορείς που ρυθμίζουν την εφαρμογή αυτών 
των συμφωνιών πρέπει να διαθέτουν επαρκείς πόρους και την δυνατότητα να απαλλοτριώνουν τις περισσότερο 
ευαίσθητες περιοχές των ποταμών με σκοπό την διατήρηση τους, όπως π.χ. στην περίπτωση της επιτροπής του 
ποταμού Ελβα. 
* Είναι όλο και περισσότερο αναγκαίο να ιδρυθούν παρόμοιοι φορείς για την ολοκληρωμένη διαχείριση λεκανών 
ποταμών και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης είτε σε διμερές είτε σε εθνικό επίπεδο (π.χ. για τους ποταμούς της 
Μεσογείου ή για τον Λίγηρα στη Γαλλία). 
* Τέλος, στο πλαίσιο της οδηγίας του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προωθήσει την ένταξη διεθνών 
και διαπεριφερειακοί ν ποταμών στο δίκτυο προστατευομένων περιοχών "Nature 2000". 
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ 
Περίπου το ένα τρίτο όλων των υγροτόπων στην Ευρωπαϊκή Ενωση και ακόμα ένα μεγαλύτερο ποσοστό με βάση την έκταση 
που καλύπτουν, βρίσκονται στην παράκτια ζώνη εκεί δηλ. όπου η θάλασσα έρχεται σε επαφή με την ξηρά. Ως εκ τούτου, 
η διαχείριση των παράκτιων ζωνών είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνον για τους παράκτιους υγροτόπους, αλλά γενικά για 
την διατήρηση και την συνετή χρήση των υγροτόπων της Κοινότητας. Το γεγονός αυτό αντανακλάται στην σημασία που 
δίνεται σε αυτό το θέμα στην ανακοίνωση της Επιτροπής Ευρώπη 2000 + "Συνεργασία για την Ευρωπαϊκή χωροταξική 
ανάπτυξη 3|". 
Οι παράκτιες περιοχές έχουν κατοικηθεί και χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο λόγω της αφθονίας των ειδών διατροφής και 
των άλλων πόρων τους οποίους παρέχουν καθώς και λόγω της στρατηγικής τους σημασίας για το εμπόριο και τις μεταφορές. 
Για το λόγο αυτό είναι πυκνά κατοικημένες : 60 % του ελληνικού πληθυσμού και 30 % του ισπανικού ζουν σε παράκτιες 
περιοχές, ενώ 1/3 των βρετανών ζουν γύρω από ποταμόκολπους. Η ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών είναι 
συνεπώς ζωτικής σημασίας για την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων. 
Η αστικοποίηση, η ανάπτυξη της βιομηχανίας, οι μεγάλες λιμενικές εγκαταστάσεις και, περισσότερο πρόσφατα, ο τουρισμός 
έχουν οδηγήσει σε σημαντική καταστροφή και κατακερματισμό των παράκτιων φυσικών ενδιαιτημάτων και τοπίων. Η 
υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η οποία οφείλεται στην άντληση του νερού και τη ρύπανση, έχει προκαλέσει 
COM/94/354 
σελίς 21 
την παρακμή ή την εξαφάνιση ορισμένων ειδών από τόπους όπου προηγουμένως αφθονούσαν. Η τεχνική πρόοδος έχει 
επιτρέψει την ανάπτυξη της αλιείας πέραν των ορίων της αειφορίας. Οι συγκεντρώσεις θρεπτικών ουσιών που 
μεταφέρονται με τα αστικά, βιομηχανικά και γεωργικά λύματα προκαλούν ευτροφισμό των παράκτιωνυδάτων, με σοβαρές 
συνέπειες για ορισμένες οικονομικές δραστηριότητες, όπως είναι οι υδατοκαλλιέργειες καλαμαριών και ψαριών, η 
παραγωγή τροφίμων από φύκη και ο τουρισμός (η έξαρση των φυκών στην Αδριατική, τα τοξικά φύκη στη Θάλασσα της 
Λυγηρίας κ.λπ.). 
Οι παράκτιοι υγρότοποι και οι λιμνοθάλασσες, λόγω της θέσεως τους στην έξοδο, συχνά μεγάλων, υδρολογικών λεκανών 
είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην ρύπανση του νερού. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την τεράστια διόγκωση του πληθυσμού στις 
παράκτιες περιοχές της Ευρώπης με την μεγάλης κλίμακας τουριστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα στην Μεσόγειο. Ο αριθμός 
των ξένων τουριστών στην περιοχή της Μεσογείου αυξήθηκε από 56 εκατομμύρια το 1970 σε 116 εκατομμύρια το 1986 
και αναμένεται να διπλασιαστεί ως το έτος 2025. Είναι πρακτικά και οικονομικά αδύνατον να ικανοποιηθεί η ζήτηση 
νερού και οι ανάγκες καθαρισμού λυμάτων για τόσο μεγάλους αριθμούς τουριστών, ιδίως κατά τη διάρκεια των ξηρών 
μηνών του καλοκαιριού. Ο μαζικός τουρισμός δεν πρέπει συνεπώς να θεωρείται πανάκεια για τις παράκτιες περιοχές, 
οι οποίες πλήττονται από την παρακμή της βιομηχανίας. 
Επίσης, η προβλεπόμενη άνοδος της στάθμης της θάλασσας είναι πιθανόν να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στα έργα 
προστασίας των ακτών και να απαιτήσει αυξημένες δημόσιες δαπάνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ιδεώδεις 
προϋποθέσεις ώστε να παίξει σημαντικό ρόλο στον μακροπρόθεσμο διαχειριστικό σχεδιασμό των ακτών και να 
καθοδηγήσει το νομοθετικό έργο των εθνικών και περιφερειακών κοινοβουλίων. Μια άλλη διοικητική δυσκολία για τη 
διαχείριση των παρακτίων ζωνών είναι το γεγονός ότι οι αρμοδιότητες κατανέμονται σε διάφορα υπουργεία τα οποία 
καλύπτουν αντίστοιχα θαλάσσιους ή χερσαίους τομείς. Συνεπώς είναι αναγκαίο να υπάρξει στενή συνεργασία ή η 
δημιουργία ενοποιημένων οργανισμών για τη διαχείριση των παράκτιων περιοχών. 
Οι παράκτιες ζώνες έχουν προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον και έχουν αποτελέσει αντικείμενο ειδικών προγραμμάτων τόσο 
σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Επί σειρά ετών, η λειτουργική εκτίμηση των οικοσυστημάτων των 
υγροτόπων αποτελούσαν μέρος τους προγράμματος της Επιτροπής για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Οι 
κοινοτικές δράσεις όπως είναι το MEDSPA, το NORSPA και η κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG διέθεσαν ειδικούς 
πόρους για έργα που προωθούσαν την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών καθώς και τη διατήρηση των 
φυσικών πόρων και ενδιαιτημάτων. Το πρόγραμμα δράσεως που αφορά τα προβλήματα των ευαίσθητων θαλάσσιων και 
παράκτιων περιοχών κατά μήκος οδών ναυσιπλοΐας, τα οποία οφείλονται στη ρύπανση από πετρέλαιο έχει ήδη αναφερθεί 
προηγουμένως. Ορισμένα από τα κράτη μέλη έχουν αναπτύξει ειδικά προγράμματα και οργανισμούς για την προστασία 
των ακτών, όπως είναι το Heritage Coast Scheme στο ΗΒ ή το Conservatoire de Γ espace littoral et des rivages lacustres στη 
Γαλλία. H Δανία, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν συνεργαστεί για να αναπτύξουν μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη 
διαχείριση της θάλασσας Wadden και έχουν δημιουργήσει μια κοινή γραμματεία για τη συνεργασία και την προστασία 
της Θάλασσας Wadden, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο παράκτιο υγρότοπο της Ευρώπης. Με την χρηματοδοτική 
ενίσχυση της Κοινότητας, ο οργανισμός αυτός έχει μόλις τώρα καταρτίσει και εγκρίνει ένα κοινό συντονισμένο σχέδιο 
για τη διαχείριση της Θάλασσας Wadden, όπου τα τρία εμπλεκόμενα κράτη μέλη δηλώνουν την πρόθεση τους να 
χαρακτηρίσουν λίαν συντόμως την περιοχή αυτή ως ειδική διατηρητέα περιοχή σύμφωνα με την οδηγία του Συμβουλίου 
92/43/ΕΟΚ. 
Με βάση μια κοινοτική στρατηγική για την διαχείριση και την διατήρηση των παράκτιων ζωνών32, η Επιτροπή έκρινε 
αναγκαία την ανάληψη δράσεως σε τρεις τομείς: 1) δημιουργία δικτύων για τη συγκέντρωση δεδομένων, την 
παρακολούθηση και την ανταλλαγή εμπειριών, 2) συνειδητοποίηση εκ μέρους του κοινού των προβλημάτων και τανν πόρων 
τα)ν παράκτιων περιοχών και 3) καθορισμός ενός περιβαλλοντικού πλαισίου για την κατάρτιση γενικών σχεδίων για την 
αειφόρο και ολοκληρωμένη διαχείριση. 
Το Συμβούλιο Περιβάλλοντος με τα πρόσφατα ψηφίσματα του της 25ης Φεβρουαρίου 1992 και 25ης Μαρτίου 1994 καλεί 
την Επιτροπή να προτείνει μια κοινοτική στρατηγική για την ολοκληρωμένη διαχείριση και την αειφόρο ανάπτυξη 
ολόκληρης της ακτογραμμής της ΕΕ με γνώμονα την αρχή της αειφορίας. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει πάνω απ' όλα 
να καλύπτει τις παράκτιες περιοχές, όπου περιλαμβάνονται οι ακτές, τα παράκτια ύδατα και οι ποταμόκολποι καθώς 
και μια λωρίδα ξηράς η οποία εκτείνεται ως τα όρια της θαλάσσιας επιρροής και συνεπώς περιλαμβάνει μεγάλο μέρος 
τίον κοινοτικώνυγροτόπων. Η περιγραφή των τύπων των παράκτιων υγροτόπων και των λειτουργιών τους θα αποτελέσει 
ίίφετηρίίχ για μια τέτοιου είδους στρατηγική, η οποία θα πρέπει να θίγει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα σημεία : 
* Τα παράκτια ύδατα, οι ποταμόκολποι, τα δέλτα και τα παράκτια εδάφη ως τα όρια της θαλάσσιας επιρροής θα 
πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενιαία διαχειριστική ενότητα, λόγω του πλήθους των οικολογικών 
αλληλεπιδράσεων μεταξύ του χερσαίου και του θαλάσσιου περιβάλλοντος, 
* Η διαχείριση των ευρωπαϊκών ακτών θα πρέπει να λαμβάνει επαρκώς υπόψη την βιογεωγραφία. Όλες οι μελέτες 
και η προώθηση των ανταλλαγών πληροφοριών, οι τεχνικές και η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων θα πρέπει 
να συντονίζονται σε αυτό το επίπεδο, 
έγγραφο ΧΙ/627/91 
σελίς22 
* ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα προβλήματα που προκύπτουν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας 
και την καθίζηση των εδαφών, 
* τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν διυπουργικές στρατηγικές για τη διαχείριση των ακτών με σαφείς 
στόχους, όπως ολοκληρωμένα σχέδια χρήσεων γης, στόχους για την διατήρηση των ειδών και των ενδιαιτημάτων, 
διατήρηση των λειτουργιών των οικοσυστημάτων κ.λπ. 
* δεν θα πρέπει να υπάρξουν νέες καταπατήσεις των παράκτιων περιοχών κοινοτικής σημασίας σύμφωνα με τις 
οδηγίες του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Μολονότι τα κράτη μέλη της ΕΕ συμμετέχουν ως συμβαλλόμενα μέρη στη σύμβαση Ramsar για τους υγροτόπους διεθνούς 
σημασίας, ορισμένα από αυτά δεν αναφέρουν ρητώς τους υγροτόπους και τη διατήρηση τους στις σχετικές διατάξεις της 
εθνικής τους νομοθεσίας. Η νομοθεσία που αφορά την διατήρηση πολλών από τους υγροτόπους συχνά καλύπτει μόνο 
την ποιότητα του νερού. Ακόμα και οι σημαντικότεροι υγρότοποι προστατεύονται μόνο ως ενδιαίτημα για τα 
απειλούμενα ή τα σπάνια είδη (πουλιών) χωρίς να αναφέρεται το σύνολο των υπόλοιπων ωφελειών που προσφέρουν. 
Οι ανθρώπινες δραστηριότητες συχνά επιρρεάζουν μια σειρά λειτουργιών των υγροτόπων, αλλά οι κανονισμοί 
αναφέρονται σε ένα μόνο θέμα, όπως το ψάρεμα ή το κυνήγι κ.λπ. 
Σε κοινοτικό επίπεδο, οι υγρότοποι, οι οποίοι είναι σημαντικοί για τα αποδημητικά πουλιά, αναφέρονται στην οδηγία 
του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ, χωρίς όμως να ορίζεται ο όρος "υγρότοπος". Η οδηγία του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ 
προχωρεί περισσότερο και απαριθμεί ορισμένους τύπους υγροτόπων κοινοτικού ενδιαφέροντος, οι οποίοι πρέπει να 
χαρακτηρισθούν ειδικές διατηρητέες περιοχές. Η ταξινόμηση ή ο χαρακτηρισμός περιοχών υγροτόπων ως ειδικίον 
προστατευτέων (οδηγία 79/409/ΕΟΚ) ή ως ειδικίον διατηρητέων περιοχών (οδηγία 92/43/ΕΟΚ) αποτελεί το κύριο 
κοινοτικό μέσο για να προληφθεί η υποβάθμιση ή η απώλεια αυτών των περιοχών. Στη Δανία, ορισμένοι τύποι 
υγροτόπων προστατεύονται νομοθετικά βάσει του νόμου για την προστασία της φύσεως (αριθ. 9 της 3ης Ιανουαρίου 
1992) π.χ. όλες οι λίμνες οι οποίες είναι μεγαλύτερες από ένα εκτάριο και όλοι οι αλμυρόβαλτοι, τα έλη, τα υγρολίβαδα 
κ.λπ. τα οποία είναι μεγαλύτερα από 0,25 εκτάρια. Στη Γαλλία, οι υγρότοποι καθορίζονται νομοθετικά και η 
προστασία τους αποτελεί έναν από τους στόχους του νέου νόμου για το νερό (92-3 της 3.1.1992). 
Με τις παραπάνω οδηγίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει την σπουδαιότητα των υγροτόπων ως κοινής φυσικής 
κληρονομιάς σύμφωνα με τον ορισμό που δίνεται στη σύμβαση Ramsar, ο οποίος περιέχεται ως απόσπασμα στην 
εισαγωγή αυτής της ανακοινώσεως. Πρόσθετες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν ώστε να εκξασφαλιστεί ότι όλοι οι 
υγρότοποι που αξίζει να περιληφθούν στο Natura 2000 θα χαρακτηρισθούν ως κατάλληλοι για τον σκοπό αυτόν και θα 
αποκτήσουν και την κατάλληλη διαχείριση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει κατά κανόνα να καταρτίζουν διαχειριστικά σχέδια 
για τους υγροτόπους, όπως προβλέπεται από το άρθρο 6 της οδηγίας του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ. Επίσης, η διατήρηση 
των υγροτόπων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την νομοθεσία για τις στραγγίσεις, τον αναπτυξιακό σχεδιασμό και το 
ιδιοκτησιακό καθεστώς, καθώς και από τις φορολογικές διατάξεις και κίνητρα. Συνεπώς, αυτές οι ρυθμίσεις πρέπει να 
εφαρμόζονται κατά τρόπο που να ευνοεί τη συνετή χρήση και τη διατήρηση των πόρων των υγροτόπων. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ 
Όπως αναφέρθηκε στην αρχή, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οικονομική εκτίμηση των υγροτόπίον, των λειτουργιών τους 
και της αξίας τους. Συνεπώς, όπως δΐίΐπίστωαεο ΟΟΣΑ, οι μηχανισμοί της αγοράς εξακολουθούν να μην εξασφ<χλίζουν 
τη συνετή χρήση και τη διατήρηση τα)ν υγροτόπίον και των πόρων τους. 
Από οικονομική άποψη, οι αρνητικές επιπτώσεις αυτών των ελλείψεων επιδεινώνονται από δύο παράγοντες, οι οποίοι 
σχεδόν ποτέ δεν έχουν ληφθεί υπόψη από αυτούς που λαμβάνουν αποφάσεις: πρώτον υπάρχει σαφής φυσική και 
λειτουργική αλληλεξάρτηση μεταξύ υγροτόπων και άλλων περιοχών που επιρρεάζει τις ανθρώπινες δραστηριότητες και 
τα οικονομικά οφέλη. Δεύτερον, επειδή μεσολαβεί ένα χρονικό διάστημα από την απώλεια ή την υποβάθμιση των 
υγροτόπων ως την εμφάνιση των αρνητικών και των οικονομικών τους επιπτώσεων, οι οικονομικές επιπτώσεις από την 
απώλεια και την υποβάθμιση των υγροτόπων υπεκτιμώνταισυστηματικά και δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη κατά την 
λήψη των αποφάσεων. 
Συνεπώς, η οικονομική εκτίμηση των υγροτόπων, των λειτουργιών τους και της αξίας τους, η ορθή τιμολόγηση της 
χρήσεως των πόρων τους και η επαρκής ενσωμάτωση του κόστους από την καταστροφή και την υποβάθμιση τους μαζί 
με το κόστος των αναγκαίων αποζημιώσεων στις οικονομικές εκτιμήσεις και την λήψη αποφάσεων, πρέπει να αποτελούν 
προτεραιότητες της έρευνας. Αυτό συμβαίνει π.χ. στο σημερινό ερευνητικό πρόγραμμα STEP καθώς και στο πλαίσιο των 
ερευνών για τη βελτίωση των μέσων. 
Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, οι εγγυημένες υψηλές τιμές των δημητριακών απετέλεσαν σημαντικό κίνητρο για 
την μετατροπή πεδινών βοσκοτόπων σε καλλιεργήσιμα εδάφη και παρέχονταν ενισχύσεις για την αποξήρανση υγροτόπίον 
στο σύνολο της Κοινότητας. Ύστερα από την πρόσφατη μεταρρύθμιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, η διαδικασία 
σελίς» 23> 
αυτή πρέπει σήμερα να αντιστραφεί. Ωστόσο, ο κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 2085/9333 σχετικά με την λειτουργία 
Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμού και Εγγυήσεων, εξακολουθεί να επιτρέπει "την ανακαίνιση και τη 
βελτίωση στραγγιστικών συστημάτων". Οι κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως αυτές που 
προβλέπονται στα προγράμματα αναδασμού, οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι ο αναδασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις 
στου εναπομένοντες υγροτόπους. 
Η υποτιμολόγηση του νερού είναι κοινή πρακτική σε ορισμένα κράτη μέλη, και αυτό οδηγεί σε ορισμένες περιπτώσεις σε 
σοβαρή σπατάλη νερού. Συνδυαζόμενη με την παροχή σημαντικών ενισχύσεων από τα Διαρθρωτικά Ταμεία για την ανάπτυξη 
αρδευτικών συστημάτων, η πρακτική αυτή είναι δυνατόν να προκαλέσει καταστροφή ή υποβάθμιση των υγροτόπων. Οι τιμές 
του νερού πρέπει να προσαρμοστοούν ώστε να ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και 
το κόστος για τον καθαρισμό των λυμάτα>ν. 
Τα περιφερειακά αναπτυξιακά μέτρα, ακόμα και στη περίπτωση που εφαρμόζονται σε μεγάλες αποστάσεις από έναν 
υγρότοπο, είναι δυνατόν να αλλοιώσουν την λειτουργία του οικοσυστήματος του. Μολονότι, στην περίπτωση των πρόσφατων 
κανονισμών για τα κοινοτικά μέσα, όπως τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής, σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί 
όσον αφορά την πλήρη ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού, η εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων των 
προτεινόμενων έργων πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρίο και να υλοποιηθεί η αντίληψη, σύμφωνα με την οποία τα κοινοτικά 
μέσα δεν πρέπει να συμβάλουν στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Η έκταση των σχετικών εργασιών πρέπει να μην 
υπεκτιμηθείκαι να ληφθεί σοβαρά υπόψη σε όλα τα επίπεδα, κυρίως όμως από τα κράτη μέλη, τα οποία θα πρέπει να παίξουν 
τον πρωτεύοντα ρόλο. Το κόστος αυτών των εργασιών θα πρέπει να ενσωματωθεί ευθύς εξαρχής στο κόστος των έργων. 
Ένα ευρέως διαδεδομένο κίνητρο για την αποξήρανση των υγροτόπων είναι η φορολόγηση των δυνάμει καλλιεργήσιμων 
εδαφών, η οποία ενδεχόμενα^ βασίζεται σε απηρχειωμένα στατιστικά στοιχεία. Στην Γαλλία, για παράδειγμα, το ύψος του 
φόρου για τα λιβάδια υπολογίσθηκε σε μια εποχή, όπου η εκτροφή βοοειδών ήταν μια από τις επικερδέστερες μορφές 
γεωργίας. Σήμερα αναζητείται τρόπος για την προσαρμογή του φόρου αυτού στην νέα κοινωνικο-οικονομική κατάσταση. 
Είναι απαραίτητο να καταρτισθούν πρότυπα για την φορολόγηση της γης στο επίπεδο της ΕΕ, και να μειωθεί το ύψος του 
φόρου στις εναπομένουσες ιδιόκτητες φυσικές εκτάσεις και να δημιουργηθούν τα χρηματοδοτικά μέσα για την ενίσχυση των 
περιοχών που ενσωματώνουν την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και των υγροτόπων στα τοπικά αναπτυξιακά 
προγράμματα. 
ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΘΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 
Η διαχείριση και η διατήρηση των υγροτόπων πρέπει να βασίζονται στην καλή κατανόηση των θεμελιωδών οικολογικών 
λειτουργιών των οικοσυστημάτων των υγροτόπων, για την οποία απαιτείται μια ολοκληρωμένη διεπιστημονική προσέγγιση. 
Ενώ η βιολογική και ιδιαίτερα η ορνιθολογική αξία των υγροτόπων είναι επαρκώς γνωστή, ο τρόπος με τον οποίο 
λειτουργούν και η αξία τους για τον άνθρωπο πρέπει να μελετηθούν περισσότερο. Παρά το γεγονός ότι διεξάγεται εκτεταμένη 
επιστημονική έρευνα σε ορισμένους τομείς, συχνά, τα αποτελέσματα της δεν μεταφράζονται σε συγκεκριμένες ενέργειες για 
την διατήρηση και την διαχείριση των υγροτόπίον. 
Από το 1973 τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την περιβαλλοντική έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη 
απετέλεσαν την κινητήριο δύναμη για την συντονισμένη έρευνα για τους υγροτόπους. Το τέταρτο πρόγραμμα (1986-1990) 
εστιαζόταν ειδικά στην έρευνα για τους υγροτόπους (παραδείγματα παρατίθενται στο πλαίσιο Α). Ωστόσο, επειδή δεν 
υπήρξε ουσιαστική προώθηση, τα αποτελέσματα αυτών των μελετών καθυστερούν πολύ να δημοσιευθούν και να γίνουν κοινό 
κτήμα. Μολονότι αυτό μέχρι στιγμής συχνά παραμελείται, τα αποτελέσματα πρέπει να παρουσιασθούν και να διαδοθούν 
κατάλληλα, ώστε να τεθούν στην διάθεση των διαχειριστών του περιβάλλοντος και των υπευθύνων κατά τρόπο συμβατό για 
τη λήψη αποφάσεων. 
Κατά την διάρκεια της ιστορίας, οι ντόπιοι πληθυσμοί χρησιμοποιούσαν τους υγροτόπους σύμφωνα με την αρχή της 
αειφορίας. Σήμερα αυτές οι παραδοσιακές χρήσεις συχνά εγκαταλείπονται, κυρίως επειδή δεν είναι πλέον επικερδείς υπό 
τις σύγχρονες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες. Ωστόσο, οι εντατικές χρήσεις οι οποίες τις υποκαθιστούν είναι συχνά 
καταστροφικές για τις φυσικές διεργασίες, τα ενδιαιτήματα και τα είδη. Συνεπώς, η εξεύρεση τρόπων ώστε αφενός οι 
παραδοσιακές χρήσεις των πόρων των υγροτόπων να γίνουν οικονομικά βιώσιμες και αφετέρου να εξασφαλισθεί η διατήρηση 
των ενδιαιτημάτων και των ειδών των υγροτόπων, αποτελεί τον άξονα των προτεραιοτήτων για την εφηρμοσμένη έρευνα. 
Αυτό συνεπάγεται διεπιστημονική προσέγγιση, η οποία λαμβάνει υπόψη τους οικονομικούς και νομοθετικούς περιορισμούς 
καθώς και τις σημερινές πολιτικές (γεωργία, αλιεία κ.λπ.). Περιλαμβάνει επίσης μελέτες για την επιτυχή εμπορία των 
υψηλής ποιότητας προϊόντων των υγροτόπων, των οποίων η παραγωγή είναι συμβατή με το περιβάλλον (ψάρια, καλαμάρια, 
βοδινό κρέας, καλάμια κ.λπ.). Επιπλέον, η έρευνα για την υποκατάσταση των πόρων των υγροτόπων, των οποίων η 
εκμετάλλευση δεν είναι σύμφωνη με την αρχή της αειφορίας, αποτελεί υψηλή προτεραιότητα (π.χ. εξόρυξη της τύρφης για 
ενεργειακούς και κηπευτικούς σκοπούς). 
Η συντονισμένη παρακολούθηση σε ηιρωπαϊκό επίπεδο τονν υγροτόπίον και της καταστάσεως τους είναι ουσιαστικής 
σημασίας για την διατήρηση και τη συνετή χρήση τους. Το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Corinc Lundcovcr" ιχει 
δημιουργήσει συστήματα πληροφοριών, στα οποία σήμερα είναι δυνατόν να αποτελέσουν βάση για ειδικά προγράμματα με 
33 ΕΕ αριθ. L 193 της 31.7.93, σ. 44 
σελίς 2φ-
αντικείμενο την παρακολούθηση τιον υγροτόπων. Οι δραστηριότητες που αφορούν την παρακολούθηση θα πρέπει επίσης να 
περιλαμβάνουν μια εκ των υστέρων εκτίμηση της επιτυχίας τίον έργων και των πολιτικών με αντικείμενο την διατήρηση και 
την διαχείριση των υγροτόπων, δηλαδή των αποτελεσμάτων των μέτρων για τους υγροτόπους του δικτύου Natura 2000 ή 
των αγρο-περιβαλλοντικών μέτρων (κανονισμός ΕΟΚ αριθ. 2078/92). Στο βαθμό που κρίνεται σκόπιμο να 
πραγματοποιηθούν σε κοινοτικό επίπεδο, οι εργασίες αυτές θα πρέπει να ανατεθούν στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό 
Περιβάλλοντος. Η εφαρμογή της προτεινόμενης νέας οδηγίας για την οικολογική ποιότητα του νερού, η οποία ήδη 
αναφέρθηκε, θα συμβάλει σημαντικά στην αναγκαία παρακολούθηση των υγροτόπων και των υδρολογικών τους λεκανών. 
Οι διαφορετικές πολιτικές σε κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο έχουν επιπτώσεις στους υγροτόπους. 
Αυτό που χρειάζεται είναι ένα συνεκτικό πλαίσιο για τη διατύπωση χωροτακτικών στρατηγικών που θα προα)θούν την 
αειφόρο χρήση των υγροτόπων. Επίσης, θα πρέπει να διεξαχθούν διεπιστημονικές έρευνες, που να συνδέουν τις φυσικές 
με τις κοινωνικές επιστήμες, με σκοπό την διατύπωση προτάσείον για την επίλυση τυπικών διαρθρωτικών και διοικητικών 
προβλημάτων με τη βοήθεια λ.χ. νέων θεσμικών μηχανισμών. Τέτοιου είδους μελέτες και προγράμματα παρακολουθήσεως 
θα πρέπει να διεξάγονται κάθε φορά που αποφασίζονται σημαντικές πολιτικές αλλαγές και εκδίδονται νέοι κανονισμοί, με 
σκοπό την εκτίμηση των επιπτίόσεών τους. Στο πλαίσιο αυτό, η έκδοση μιας οδηγίας του Συμβουλίου για την στρατηγική 
εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων τίον πολιτικών, σχεδίων και προγραμμάτων θα αποτελέσει σημαντικό εργαλείο. 
σελίς 23Γ 
Πλαίσιο Λ 
Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ) 
Παράδειγμα έργων ΕΤΑ σχετικών με τους υγροτόπους, τα οποία ενισχύονται από τον προύπολογισμό για το 1994 της ΕΕ: 
Πρόγραμμα πλαίσιο 1990-1994 
Ερευνητικά έργα σχετικά με τους υγροτόπους στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΤΑ στον τομέα του περιβάλλοντος: 
MATURE: - Βιοχημική ανάλυση της ζώνης μέγιστης θολότητας στους ποταμόκολπους 
Συμμετοχή της ΕΕ: 750.000 ECU 
Βιογεωχημικοί κύκλοι του αζώτου και του θείου και δυναμική των οικοσυστημάτων σε ευτροφικές παράκτιες λιμνοθάλασσες 
CLEAN 1992-1995. Ευτροφισμός και αναερόβιες διεργασίες σε παράκτιες λιμνοθάλασσες 
Συμμετοχή ΕΕ: 949.577 ECU 
Εκτίμηση των δύο κυριώτερων και αλληλεξαρτώμενων ανθρώπινίον επιδράσεων: διαταραχή των ποταμών και αύξηση των 
αλιευμάτων στην γενετική ποικιλότητα και τη σταθερότητα των φυσικών ποτάμιων πληθυσμών 
Συμμετοχή ΕΕ: 500.000 ECU 
Επίδραση των εναποθέσεων αζώτου στο ισοζύγιο άνθρακος στα οικοσυστήματα των τυρφώνων 
Συμμετοχή ΕΕ: 258.000 ECU 
ERMAS: - Τα όρια της κοίτης ευρωπαϊκών ποταμών ώς δείκτες πλανητικών αλλαγών 
Συμμετοχή ΕΕ: 400.000 ECU 
Έλεγχος της βλαστήσεως, της εγκαταστάσεως και της κατανομής των ειδών της ξυλώδους παρόχθιας χλωρίδας μέσω 
αβιοτικών παραγόντων. 
Συμμετοχή ΕΕ: 300.000 ECU 
Διαταραχή των οικοσυστημάτων των αλμυρόβαλτων: οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής ρυπάνσεως (του ευτροφισμού) στην 
διαμόρφωση των ιζημάτων 
Συμμετοχή ΕΕ: 500.000 ECU 
Οι επιπτώσεις των περιβαλλοντικών αλλαγών στους αλμυρόβαλτους της Ευρώπης: διάρθρωση, λειτουργία και ανταλλαγές 
με τα θαλάσσια παράκτια ύδατα 
Συμμετοχή ΕΕ: 1.100.000 ECU 
Extended HUMOR: - Παράταση του έργου HUMOR: οι χουμικές ουσίες, ως επιβραδυντές της ανταποκρίσεως των υδατικίόν 
οικοσυστημάτων στην οξίνιση του περιβάλλοντος 
Συμμετοχή ΕΕ: 250.000 ECU 
Έργα STEP 1989-1992: 
(Επιστήμη και τεχνολογία για την προστασία του περιβάλλοντος) 
Εκπομπές και απορρόφηση των νιτρωδών οξειδίων, τα οποία αποτελούν αέρια του θερμοκηπίου, από τα καλλιεργήσιμα 
εδάφη και τους φυσικούς υγροτόπους 
Συμμετοχή ΕΕ: 527.000 ECU 
Στοιχεία, αποθέματα και ροές των μεσογειακών οικοσυστημάτων Posidonia oceanica 
Συμμετοχή ΕΕ: 696.000 ECU 
ALPE: - Οξύνιση απομακρυσμένίον ορεινών λιμνών 
Συμμετοχή ΕΕ: 949.577 ECU 
EROS 2000: - Σύστημα ποταμών - θαλασσών της Ευρώπης φάση II 
Συμμετοχή ΕΕ: 2.200.000 ECU 
Ανάλυση λειτουργιών των οικοσυστημάτων των ευρωπαϊκίόν υγροτόπίον 
Συμμετοχή ΕΕ: 1.160.000 ECU 
σελίς 2$ 
ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ 
Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει τελευταία, η λέξη "υγρότοπος" εξακολουθεί να συνδυάζεται στον νου των 
περισσοτέρων ανθρώπων με αρνητικές εικόνες. Η αειφόρος χρήση και η διατήρηση των υγροτόπων θα αποκτήσουν την 
πολιτική σπουδαιότητα που τους ανήκει μόνο εφόσον το κοινό αναγνωρίσει την αξία τους και κατανοήσει του λόγους για 
τους οποίους είναι σημαντική η διατήρηση τους. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει εκστρατείες που αποβλέπουν στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση συγκεκριμένων 
ομάδων, οι διοικητικοί υπάλληλοι, οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων, οι βουλευτές, οι επρόσωποι της βιομηχανίας, 
οι αγρότες και οι μαθητές αποτελούν προφανή παραδείγματα τέτοιου είδους ομάδων. Το ενημερωτικό υλικό θα πρέπει να 
βασίζεται σε εμπεριστατωμένη επιστημονικηγνωση και κατανόηση. Η ευρεία διάδοση των αποτελεσμάτων περιπτο)σιολογικών 
μελετών σχετικά με την οικονομική επιτυχία (ή αποτυχία) έργων για τη διαχείριση υγροτόπων ή αναπτυξιακών σχεδίων, 
τα οποία επέφεραν αλλοιώσεις σε υγροτόπους, θα συμβάλει αποτελεσματικά στην ενημέρωση των τοπικών υπευθύνων για 
τη λήψη αποφάσεων και των χρηστών των υγροτόπων. Μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χρηματοδοτήσει τέτοιου 
είδους προσπάθειες στο πλαίσιο έργων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος (ACE και LIFE), τα οποία συχνά 
αφορούσαν την ανάπτυξη κέντρα)ν επισκεπτών εντός των συγκεκριμένων προστατευόμενων περιοχών. Χρήσιμη θα ήταν η 
επεξεργασία αυτών των πληροφοριών ώστε να γίνουν κατάλληλες για ευρεία διάδοση σε επίπεδο ΕΕ. Το ενημερωτικό υλικό 
σχετικά με θέματα που αφορούν τη διατήρηση των υγροτόπων, το οποίο έχει παραχθεί στο πλαίσιο του τρέχοντος έργου 
ACNAT για την προώθηση συντονισμένων δράσεων για τους μεσογειακούς υγρότοπους (MedWet, πρβ. Πλαίσιο Β), αποτελεί 
ένα πρώτο παράδειγμα, το οποίο θα επεκταθεί και με την χρήση άλλων μέσων (βίντεο, τηλεόραση, multimedia, κ.λπ.). 
Η συνεργασία με έμπειρους επαγγελματίες και περιβαλλοντικές μη κυβερνητικές οργανώσεις θα συμβάλει στην βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας των εργασιών προς της κατεύθυνση αυτή. 
Το θέμα των υγροτόπων θα πρέπει συστηματικά να εντάσσεται σε όλες τις ενημερωτικές εκστρατείες^ια σχετικά θέματα όπως 
είναι οι ενημερωτικές εκστρατείες για το νερό, τις.πλωτές μεταφορές κ.λπ. Τέτοιου είδους εκστρατείες θα ήταν δυνατόν 
να βασισθούν στο δίκτυο των υγροτόπων, στους οποίους η ΕΕ έχει ήδη ενισχύσει δράσεις με σκοπό την διατήρηση του 
φυσικού περιβάλλοντος (Natura 2000). Αυτές οι ενημερωτικές εκστρατείες θα πρέπει να περιλαμβάνουν όχι μόνο θέματα 
που αφορούν την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και θέματα που αφορούν τη συνετή χρήση των προϊόντων 
των υγροτόπων (του νερού, της τύρφης, των ψαριών, των υδρόβιων πουλιών) και των λειτουργιών τους (καθαρισμός ή 
αποθήκευση πόσιμου νερού, συγκράτηση πλημμύρων κ.λπ.). 
Πλαίσιο Β 
Συντονισμένη δράση για τους μεσογειακούς υγροτόπους (MedWet) 
Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3907/91 για την προώθηση των δράσεων της Κοινότητας που αφορούν τη 
διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος (ACNAT). 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η κύρια πηγή ενισχύσεων για την αρχική φάση του προγράμματος MedWet 1993-1995 και καλύπτει 
το 66% των συνολικών δαπανών ύψους 6.650.000 ECU. 
Το έργο είναι μια κοινή επιχείρηση των πέντε μεσογειακών κρατών μελών (Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και 
Ισπανία), της Επιτροπής (Γ.Δ. XI), της συμβάσεως Ramsar, του International Waterfowl and Wetlands Research Bureau 
(IWRB), του World Wide Fund for Nature (WWF) και του ιδρύματος Tour du Valat για τη μελέτη και τη διατήρηση των 
μεσογειακών υγροτόπων. 
Οι δραστηριότητες του MedWet φιλοδοξούν να επεκταθούν ώστε να αποτελέσουν ένα πραγματικά παμμεσογειακό πρόγραμμα 
στο οποίο θα κλιθούν να συμμετάσχουν όλες οι χώρες που βρέχονται από τη Μεσόγειο και όλοι οι οργανισμοί που 
ενδιαφέρονται για τουςυγροτόπουςτης Μεσογείου. Ορισμένες από τις προτεραιότητες της περιόδου 1993-1995 είναι οι εξής: 
* η κατάρτιση μιας τυποποιημένης μεθόδου για την λεπτομερή απογραφή όλων των μεσογειακών υγροτόπίον καθώς 
και τυποποιημένων διαδικασιών για την παρακολούθηση των οικολογικών τους μεταβολών, 
* η έκδοση ενός εγχειριδίου για την ολοκληρα)μένη διαχείριση των μεσογειακών υγροτόπίον, προοριζόμενου για τους 
διοικητικούς υπαλλήλους και τους διαχειριστές, 
* ο σχεδιασμός, η προετοιμασία και η παραγωγή εκπαιδευτικών υλικών και η προετοιμασία σειρών μαθημάτων για 
την κατάρτιση των διαχειριστών υγροτόπίον και των τεχνικών στις διάφορες χώρες, 
* η παραγωγή ευανάγνίοστων περιλήψεων επιστημονικώνμελετών σχετικά με τους μεσογειακούς υγροτόπους οι οποίες 
προορίζονται να διαδοθούν ευρέως μεταξύ τανν υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων και των διαχειριστών, 
* η παραγωγή βασικού υλικού για την ευαισθητοποίηση του κοινού και η χρήση τατν MME για την καλύτερη 
ενημέρωση του κοινού γύρω από τις λειτουργίες και την αξία των υγροτόπων, σε περιφερειακή βάση. 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Στην Ευρώπη υπάρχουν πολλοί εμπειρογνώμονες σε διάφορους επιστημονικούς κλάδους που σχετίζονται με τη διατήρηση 
των υγροτόπίον, αλλά λίγοι είναι αυτοί που διαθέτουν την κατάρτιση που τους επιτρέπει να συνδυάζουν και να συντονίζουν 
τις τεχνικές των διαφόρων κλάδίον για την ορθή διαχείριση των υγροτόπίον. Πέραν όσων αναφέρονται παραπάνω, η 
κατάλληλη εκπαίδευση και κατάρτιση εμπειρογνίομόνων σε θέματα υγροτόπων είναι ένας τομέας όπου, σύμφωνα με την αρχή 
σελίς*Ζ> 
της επικουρικότητας,η πρόοδος εξαρτάται από τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται για το σκοπό αυτό από τα κράτη μέλη 
και τις περιφέρειες. 
Μια πρόσφατη απογραφή των ινστιτούτων που παρέχουν επαγγελματική κατάρτιση σε θέματα που αφορούν τη διαχείριση 
των υδατικών πόρων (ή το περιβάλλον το υπό την ευρύτερη έννοια) στην Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ισπανία κατέγραψε 
περίπου χίλιους τέτοιου είδους οργανισμούς. Ωστόσο, ανάμεσα τους σχεδόν κανείς δεν προσέφερε μια σειρά μαθημάτων 
για την διαχείριση των υγροτόπων. Το επάγγελμα "διαχειριστής οικοτόπων" είναι πρακτικά ανύπαρκτο. Σε διάφορες χώρες, 
οι διαχειριστές των υγροτόπων, οι οποίοι ασκούν παρεμφερή καθήκοντα, διαφέρουν πολύ ως προς την εκπαίδευση και την 
κατάρτιση την οποία έχουν λάβει. Συνεπώς, πρέπει να προσδιοριστούν οι μελλοντικές ανάγκες και να αναγνωριστεί και να 
προσιοριοτεί σαφώς το επάγγελμα του "διαχειριστήυγροτόπων". 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τη δυνατότητα να προσφέρει στα κράτη μέλη κίνητρα για να προσδιορίσουν τα χαρακτηριστικά 
του επαγγέλματος και την απαιτούμενη κατάρτιση. Επιπλέον, οι διαχειριστές υγροτόπων θα πρέπει να διαθέτουν κατάρτιση 
σε βασικές και εξειδικευμένες τεχνικές, στις οποίες περιλαμβάνονται και σύγχρονες τεχνικές, όπως είναι η εκπόνηση 
διαχειριστικών σχεδίων, η εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η επίλυση διαφορών μεταξύ χρηστών, κ.λπ. 
Επίσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενσο>ματώσουν τις βασικές γνώσεις σχετικά με τη λειτουργία και την αξία των 
υγροτόπων στην επαγγελματική κατάρτιση των μηχανικών, των αγρονόμων, των χωροτακτών, των ιχθυοκαλλιεργητών, 
τίον διαχειριστών υδατικών πόρων και των άλλων επαγγελματιών που έχουν ως αντικείμενο το νερό και τους πόρους των 
υγροτόπων. Σειρές μαθημάτίον γύρω από τα θέματα αυτά προσφέρονται ήδη σε ορισμένα πανεπιστήμια και επαγγελματικές 
σχολές. Τα μαθήματα αυτά θα πρέπει ωστόσο να επεκταθούν ώστε να προσφέρονται από όλα τα ινστιτούτα, τα οποία 
παρέχουν σχετική επαγγελματική κατάρτιση. 
Σε γενικότερο επίπεδο, τα κράτη μέλη καλούνται να ενσωματώσουν τις γνώσεις σχετικά με την αξία και τα προβλήματα των 
υγροτόπων στην διδακτέα ύλη των δημοτικών και την μελέτη των οικοσυστημάτων των υγροτόπων στα μαθήματα βιολογίας 
που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των δευτεροβάθμιων σχολείων. Η ΕΕ θα ενθαρρύνει τις προσπάθειες αυτές, στο 
μέτρο που της το επιτρέπει η αρχή της επικουρικότητας. 
Πλαίσιο Γ 
Ενέργειες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για το περιβάλλον οι οποίες σχετίζονται με υγροτόπους 
Κανονισμοί του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1872/84 και αριθ. 2242/87 
για την προώθηση δράσεων της Κοινότητας σχετικών με το περιβάλλον (ACE) 
Το πρόγραμμα " ACE-βιότοποΓ προσέφερε στην Κοινότητα την ευκαιρία να ενισχύσει "έργα που αποβλέπουν στην παροχή 
κινήτρων και συμβάλουν στην διατήρηση ή την αποκατάσταση σοβαρά απειλούμενων βιοτόπων, οι οποίοι αποτελούν 
ενδιαιτήματα απειλουμένων ειδών και έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Κοινότητα σύμφωνα με την οδηγία 79/409/ΕΟΚ για 
τη διατήρηση των άγριων πουλιών". 
Από το 92 έργα που ενισχύονται από το πρόγραμμα ACE-βιότοποι, 59 αφορούν ειδικά την διατήρηση υγροτόπων. Η συμβολή 
της Κοινότητας στην κάλυψη των ύψους 34.419.000 ECU δαπανών των έργων τα οποία εκτελούνται από εθνικές, 
περιφερειακές και τοπικές αρχές καθώς και από μη κυβερνητικές οργανώσεις, ανέρχεται σε 18.143.000 ECU (53 %). 
Πενήντα έξι από τα έργα αυτά αφορούσαν τις ίδιες τις περιοχές και κάλυπταν 65 διαφορετικούς υγροτόπους στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Τα έργα αυτά αφορούσαν την απογραφή και την παρακολούθηση των υγροτόπων καθώς και την ενίσχυση του 
Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων/Υγροτόπων. 
Οι συγκεκριμένες ενέργειες στους 65 υγροτόπους περιλαμβάνουν, κατά φθίνουσα σειρά συχνότητας,την βελτίωση των 
βιοτόπων, την αποκατάσταση ή επαναδημιουργία, την αγορά γης, την μίσθωση ή ανταλλαγή γης, την ευαισθητοποίηση και 
εκπαιδευτικές δραστηριότητες, την κατάρτιση διαχειριστικών σχεδίων, διαχειριστικά μέτρα, απογραφές, μελέτες και 
δραστηριότητες σχετικές με την παρακολούθηση, την βελτίωση της προστασίας, την φύλαξη των περιοχών και συμφωνίες για 
τις χρήσεις γης με τους ντόπιους καλλιεργητές. 
σελίς 26 
ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 
Στην Ευριοπη απομένουν λίγες μόνο μεγάλες εκτάσεις υγροτόπων μεγάλης σπουδαιότητας, οι οποίες διατηρούνται σε 
ικανοποιητική κατάσταση. Οι περισσότεροι από αυτούς τους υγρότοπους προστατεύονται σε εθνικό ή κοινοτικό επίπεδο, 
π.χ. έχουν καταγραφεί ως περιοχές διεθνούς σημασίας (Internationally Important Sites) σύμφωνα με τη συνθήκη Ramsar 
ή έχουν χαρακτηρισθεί ως ειδικές προστατευτέες περιοχές (Special Protection Areas) σύμφωνα με την οδηγία για τα 
πουλιά (79/409/ΕΟΚ). Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις περιοχές εκτίθενται σε διάφορες πιέσεις (βιομηχανία, 
γεωργία, τουρισμός) και κινδυνεύουν να υποβαθμιστούν. Η αειφόρος διαχείριση και διατήρηση αυτών των νευραλγικών 
περιοχών απαιτεί άμεσες ενέργειες όχι μόνο λόγω της εγγενούς αξίας τους, αλλά και επειδή, αν αποτύχει η διατήρηση τους, 
αυτό θα μειώσει το κύρος των προσπαθειών και των συμφωνιών βάσει τίον οποίων έχει γίνει ο χαρακτηρισμός αυτών των 
περιοχών. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί ενέργειες για τη διατήρηση μιας σειράς σημαντικών περιοχών (πρβ. περιγραφή στο 
πλαίσιο Γ). Ωστόσο, λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων πόρων, οι ενέργειες αυτές είχαν περιορισμένα αποτελέσματα και 
αφορούσαν γενικά μικρές εκτάσεις υγροτόπων. Επίσης, τα αποτελέσματα αυτών των ενεργειών είναι δυνατόν εύκολα να 
υπονομευθούν από μη συντονισμένα παράλληλα αναπτυξιακά έργα σε γειτονικές περιοχές. Συνεπώς ο σχεδιασμός των 
χρήσεων γης και η ολοκληρωμένη από κοινωνικο-οικονομική άποψη διαχείριση, όπως η διαχείριση που άρχισε προσφάτως 
να εφαρμόζεται στην περιοχή που περιβάλλει το εθνικό πάρκο της Donana στην Ισπανία είναι ζωτικής σημασίας για την 
διατήρηση, σε μόνιμη βάση, των νευραλγικών αυτών περιοχών. Η προώθηση και η ενεργητική ενίσχυση του ολοκληρωμένου 
σχεδιασμού αποτελούν στόχο της πολιτικής την οποία εφαρμόζει η Επιτροπή. 
Θα πρέπει επίσης να καθορισθεί μια διαδικασία για τη λήψη άμεσων και αποτελεσματικών μέτρων, στην περίπτωση που 
απειλούνται περιοχές κοινοτικής σημασίας. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την αναστολή των χρηματοδοτήσεων για έργα 
που προκαλούν υποβάθμιση αυτών των περιοχών, μέχρις ότου εξευρεθεί μια περιβαλλοντικά ικανοποιητική λύση. Τα 
κριτήρια και οι κατευθυντήριες γραμμές για τη συνετή χρήση των υγροτόπων που διέπονται από τη σύμβαση Ramsar είναι 
δυνατόν να χρησιμεύσουν ως κατευθυντήριες γραμμές (πρβ. Παράρτημα II). 
σελίς25 
V 
ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΕ 
ΣΤΟΧΟΣ Η ΛΕΙΦΟΡΙΛ 
Η συνθήκη, για την Ευρωπαϊκή Ένωση του 1992 εισάγει, ως κύριο στόχο, την "προώθηση της αειφόρου αναπτύξεως, η 
οποία σέβεται το περιβάλλον". Ο στόχος αυτός περιλαμβάνει μια περιβαλλοντική πολιτική, η οποία αποβλέπει σε ένα υψηλό 
επίπεδο προστασίας και οι απαιτήσεις της οποίας πρέπει να ενσωματώνονται στον ορισμό και την εφαρμογή των άλλων 
κοινοτικών πολιτικών, των δημοσίων και των διοικητικών αποφάσεων, καθώς και στις παραγωγικές διεργασίες και στην 
προσωπική'συμπεριφορά και τις επιλογές. 
Οι τομείς της βιομηχανίας, της ενέργειας, των μεταφορών, της γεωργίας και του τουρισμού αποτελούν στόχους προς τους 
οποίους θα στραφεί κυρίως η προσοχή του πέμπτου προγράμματος δράσεως για το περιβάλλον της ΕΕ. Είναι σημαντικό 
να εντοπίζονται και να λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις των εξελίξεων και των μέτρων σε αυτούς τους τομείς στην 
διατήρηση τίον υγροτόπίον που απομένουν και στην αειφόρο χρήση των πόρων και των λειτουργιών τους, κατά την 
αξιολόγηση των έργίον και της εφαρμογή των μέτρίον αυτών. 
Το 5ο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον δεν αναφέρεται άμεσα στους υγροτόπους. Ωστόσο, η διατήρηση τίον 
υγροτόπων και η αειφόρος χρήση των πόρων των υγροτόπων εξαρτώνται άμεσα από τις ενέργειες στους τομείς της 
προστασίας των ενδιαιτημάτων και της ποικιλότητας των ειδών, την διαχείριση των υδατικών πόρων, την ολοκληρωμένη 
διαχείριση των παράκτιων ζωνών, την διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων. Φυσικά, οι γενικές πολιτικές γραμμές, οι οποίες 
καθορίζονται στο πρόγραμμα αυτό, ισχύουν επίσης και στην περίπτωση των υγροτόπων. 
Συνεπώς, η αειφόρος χρήση των πόρων των υγροτόπίον πρέπει να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο της κοινής ευθύνης που φέρουν 
οι οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες, οι αρχές, οι δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις και το ευρύ κοινό, τόσο ως 
πολίτες όσο και ως καταναλωτές. Η ανάπτυξη στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές πρέπει να συμβαδίζει με την προστασία 
του φυσικού τους κεφαλαίου. Για να υπάρξει αλλαγή στις σημερινές τάσεις, το ευρύ φάσμα των μέσων, τα οποία 
εξασφαλίζουν ένα βασικό επίπεδο προστασίας, πρέπει να συμπληρωθούν από μέσα βασιζόμενα στους μηχανισμούς της 
αγοράς κατάλληλα για την ευαισθητοποίηση των παραγωγών και των καταναλωτών καθώς και από βελτιωμένα οριζόντια 
διευθετικά μέσα, τα οποία θα παρέχουν δεδομένα αναφοράς και στατιστικά δεδομένα και μηχανισμούς παροχής 
χρηματοδοτικών ενισχύσεων. Τα πρόσθετα οριζόντια μέσα, τα οποία περιλαμβάνουν αυτά που αφορούν την έρευνα, την 
εκπαίδευση και την κατάρτιση, θα πρέπει να αποτελούν μέρος μιας συνεπούς στρατηγικής. 
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
Η γεωργική πολιτική δεν έχει απλώς σημαντική θέση στην Κοινότητα, αλλά επιρρεάζει σημαντικά την φύση και την 
διατήρηση τίον υγροτόπίον. 
Οι επιτυχίες της Κοινότητας στον τομέα της γεωργικής παραγωγής κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών συνοδεύτηκε 
από αρνητικές παρενέργειες οφειλόμενες στην εντατικοποίηση της γεωργίας και την εγκατάλειψη γεωργικών πρακτικών που 
επέτρεπαν την διατήρηση ημιφυσικών υγροτόπων, στην ρύπανση των νερών και του εδάφους και στην καταστροφή και την 
υποβάθμιση πολίτιμων φυσικών ενδιαιτημάτιον, όπως ελών γλυκού νερού, τυρφώνων, υγρολίβαδων και άλλων. 
Σύντομα άρχισαν να λαμβάνονται μέτρα για την καταπολέμηση των αρνητικών εξελίξεων, τα οποία κατέληξαν στη 
δημιουργία ενός συνόλου μέσων που περιλαμβάνουν τα ακόλουθα κύρια στοιχεία: 
σελίςβΤ ^Ο 
Η οδηγία για τα νιτρικά και τα προβλήματα ατό τη ρύπανση τον νερον στις γεωργικές περιοχές 
Σύμφωνα με την οδηγία 91/676/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία του νερού από την ρύπανση που προκαλείται από 
νιτρικά προερχόμενα από γεωργικές πηγές34, τα κράτη μέλη οοφείλουν να εφαρμόζουν έναν εθνικό κώδικα καλής 
γεωργικής πρακτικής και να καταρτίσουν κατάλογο των ευάλωτων περιοχών που απειλούνται από την ρύπανση του 
νερού. Στις περιοχές αυτές πρέπει να καθορισθούν και να εφαρμοστούν προγράμματα δράσεως για την καταπολέμηση 
της ρυπάνσεως. Ο κανονισμός 2078/92 (βλέπε παρακάτω) προβλέπει την καταβολή αποζημιώσεων εντός αυτών των 
περιοχών. 
Με βάση την αρχή της προφυλάξεως, τουλάχιστον σε όλες τι περιοχές Ramsar και σε όλους τους υγρότοπους του Natura 
2000 προς τα κατάντη γεωργικών περιοχών θα πρέπει να εφαρμόζονται προγράμματα για την παρακολούθηση της 
ποιότητας του νερού. Για την πρόληψη του ευτροφισμού θα πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρές διαδικασίες βάσει των 
οποίων οι περιοχές αυτές θα χαρακτηρίζονται ως ευάλωτες. 
Αυξανόμενη προσοχή δίνεται στην περιεκτικότητα των λιπασμάτων σε φώσφορο. Αντίθετα από τα νιτρικά, τα οποία 
ανακλυκλώνονται μέσω των διεργασιών της απονιτρικοποιήσεως, η απομάκρυνση των φωσφορικών ενώσεων από το νερό 
δεν είναι δυνατή με αποτέλεσμα αυτές να συσσωρεύονται στα ιζήματα. Η πιθανή μετέπειτα ελευθέρωση τους είναι 
δυνατόν να προκαλέσει περαιτέρω υποβάθμιση της ποιότητας του νερού. 
Αγρο-τερφαλλονπκά μέτρα 
Ο αγρο-περιβαλλοντικός κανονισμός αριθ. 2078/92 σχετικά με γεωργικές μεθόδους συμβατές με το περιβάλλον και 
την διατήρηση του τοπίου" αποτελεί συνέχεια των προηγουμένων κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 797/85 και 
2328/91 σχετικά με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, οι οποίοι προέβλεπαν 
αποζημίωση λόγω απώλειας εισοδήματος των αγροτών που εφαρμόζουν μεθόδους παραγωγής συμβατές με το 
περιβάλλον σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές (βλ πλαίσιο Δ). 
Πλαίσιο Δ 
ΪΙεριβαλλορτικά ευαίσθητες περιοχές 
Στην δεκαετία του 1980, το "άρθρο 19" του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 797/85 για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας 
των γεωργικών διαρθρώσεων προέβλεπε την χρηματοδοτική ενίσχυση γεωργικών πρακτικών συμβατών με τις 
περιβαλλοντικές απαιτήσεις των "περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών" (ΠΕΠ). Ο κανονισμός αναθεωρήθηκε 
επανηλειμμένως και το άρθρο 19 διευρύνθηκε και διαχωρίσθηκε σε τέσσερα άρθρα (Τίτλος VII, άρθρα 21-24), τα 
οποία δεν καλύπτουν μόνο τις γεωργικές πρακτικές που είναι συμβατές με την διατήρηση του περιβάλλοντος και των 
περιβαλλοντικών πόρων (π.χ. του νερού) αλλά προωθούν και την διατήρηση των ενδιαιτημάτων και του τοπίου 
(κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2328/91). 
Περιπτωσιολογική μελέτη : Τα υψίπεδα και τα ελη του Somerset (Ηνωμένο Βασίλειο) 
Η μείωση των καλοβατικών πτηνών, τα οποία αναζητούν την τροφή τους στα υγρολίβαδα της Αγγλίας και της Ουαλίας, 
οφείλεται στην επέκταση των στραγγίσεων και της παραγωγής ζωοτροφών στα υγρολίβαδα, η οποία άρχισε στα τέλη 
της δεκαετίας του 60. Η ταπείνωση του υδροφόρου ορίζοντα μείωσε σημαντικά την επιφάνεια των τακτικά 
κατακλυζομένων περιοχών, όπου περιλαμβάνονται και ζωτικής σημασίας περιοχές νομής αυτών των πουλιών. Τα 
υψίπεδα και τα έλη του Somerset στην ΝΔ Αγγλία αποτελούνται από λιβάδια σε αργιλωδη και τυρφώδη εδάφη, τα οποία 
διακόπτονται από στραγγιστικές τάφρους στις κατακλυζόμενες πεδιάδες έξι ποταμών, εκτάσεως περίπου 56.700 
εκταρίων. Αυτός ο παραδοσιακά διαχειριζόμενος υγρότοπος αποτελεί ενδιαίτημα για 9 είδη πουλιών, των οποίων οι 
πληθυσμοί θεωρούνται διεθνούς σημασίας. Πολλά σπάνια και απειλούμενα είδη της υδρόβιας χλωρίδας και πανίδας 
απαντούν στο εκτεταμένο σύστημα τάφρων. 
Μεγάλη προσοχή έχει δοθεί στη διατήρηση της βιοποικιλότητας στην περιοχή αυτή. Διάφοροι κυβερνητικοί και μη 
κυβερνητικοί φορείς αγόρασαν γη και ορισμένες δραστηριότητες που αφορούσαν τη διατήρηση του φυσικού 
περιβάλλοντος ενισχύθηκαν από την Κοινότητα βάσει του κανονισμού 2242/87 (ACE). Τα λιβάδια που ανήκουν σε αυτή 
την περιοχή έχουν χαρακτηρισθεί περιοχές ειδικού επιστημονικού ενδιαφέροντος και έχουν συναφθεί διαχειριστικέ'ς 
συμφωνίες με τους αγρότες στο πλαίσιο ενός ειδικού εθνικού προγράμματος. Πέραν αυτού, το 1987, 27.000 εκτάρια 
αυτής της περιοχής χαρακτηρίσθηκαν ως Περιβαλλοντικά Ευαίσθητη Περιοχή (ΠΕΠ) σύμφωνα με τον κανονισμό 797/85. 
Η ΠΕΠ περιλαμβάνει 14.000 εκτάρια καλλιεργήσιμης γης και πληροί τα κριτήρια για τη χορήγηση χρηματικής 
αποζημιώσεως στους αγρότες που είναι πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν παραδοσιακές μεθόδους με σκοπό την 
προστασία του τοπίου και της άγριας ζωής στην περιοχή. 
Για να αξιολογηθούν οι παλαιότερες μεταβολές του πληθυσμού των πουλιών που φωλιάζουν στην περιοχή και να καθορισθεί 
ένα βασικό επίπεδο αναφοράς για την παρακολούθηση των μελλοντικών μεταβολών, πραγματοποιήθηκε μια έρευνα την 
άνοιξη του 1987. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συνολική πυκνότητα των καλοβατικών πτηνών, τα οποία φωλιάζουν στην 
ΠΕΠ έχει μειωθεί εξαιρετικά λόγω της ταπεινώσεως του υδροφόρου ορίζοντα. Αυτό αποδεικνύει την σημασία που έχει η 
ορθή διαχείριση του νερού ανεξάρτητα από τη προθυμία πολλών αγροτών να ανίχπροσαρμόαουν τις γεωργικές τους 
μεθόδους. Αυτό που προκύπτει <χπό την εξεταζόμενη περίπτωση είναι η αναγκαιότητα ενός επαρκούς συίΓτήματος για τη 
παρακολούθηση της άγριας ζωής, τίον γεωργικών και των υδρολογικών παραμέτρων. Η μετέπειτα ανταλλαγές πληροφοριών 
και εμπειρίίόν μεταξύ αυτίόν που συμμετείχαν στο πρόγραμμα Somerset και σε παρόμοια προγράμματα στα έλη Cotentin 
ήταν πολύ χρήσιμες για την κατάρτιση ενός προγράμματος για τις ΠΕΠ στη νοτιοδυτική Γαλλία. 
Πλαίσιο Ε 
ΕΕ αριθ. L375, 31.12.91, σ. 1 
ΕΕ αριθ. L215, 30.07.92, σ. 85 
σελίς 9 Si 
Ο αγρο-περιβαλλοντικός κανονισμός 2078/92 
Αυτός ο νέος κανονισμός διαθέτει τις προϋποθέσεις ώστε να συμβάλει ουσιαστικά στην ενσωμάτακτη των περιβαλλοντικών 
απαιτήσεων στην κοινή αγροτική πολιτική. Το σύστημα ενισχύσείον που προβλέπεται από τον κανονισμό αυτόν προωθεί, 
μεταξύ άλλων, την χρήση γεωργικών πρακτικών που μειώνουν τη ρύπανση, την μετάβαση σε μια φιλική προς το περιβάλλον 
εκτατική γεωργία, γεωργικές μεθόδους συμβατές με την προστασία και τη βελτίωση του περιβάλλοντος, την μακροπρόθεσμη 
αγρανάπαυση γεωργικής γης για περιβαλλοντικούς σκοπούς και την εκπαίδευση και κατάρτιση των γεωργών σε γεωργικές 
μεθόδους συμβατές με την προστασία του περιβάλλοντος. Όσον αφορά τους υγροτόπους, τα προγράμματα για την διατήρηση 
των εποχιακά κατακλυζομένων βοσκοτόπων και των υγρολίβαδων θα ήταν δυνατόν να επωφεληθούν από τα αγρο-
περιβαλλοντικά μέτρα. Ο προβλεπόμενος συνολικός προϋπολογισμός το 1994 για περιβαλλοντικά συνοδευτικά μέτρα της 
κοινής αγροτικής πολιτικής ανέρχεται σε 483.000.000 ECU. 
Περιπτωσιολογική μελέτη : το πρόγραμμα για τη ζώνη "Mancha Occidental - Campo de Montiel" (Ισπανία) 
H επιλέξιμη περιοχή περιλαμβάνει δύο γνωστά συμπλέγματα υγροτόπίον, το εθνικό πάρκο Tablas de Daimiel και το εθνικό 
πάρκο Lagunas de Ruidera. Και οι δύο περιοχές είναι γνωστό ότι φιλοξενούν μια σειρά ειδών φυτών και πουλιών 
κοινοτικού ενδιαφέροντος. Μολονότι μέρος αυτής της περιοχής προστατεύεται από την εθνική ή τη διεθνή νομοθεσία 
(περιοχή Ramsar, biosphere reserve, ειδική προστατευτική περιοχή), η μεγάλη ανάπτυξη της αρδευόμενης γειοργίας στην 
λεκάνη απορροής κατά τα τελευταία 15 χρόνια οδήγησε στην ταπείνωση του υδροφόρου ορίζοντα. Αυτό είχε ίος συνέπεια 
την ξήρανση πλούσιων εκτάσεων υγροτόπων και σήμερα αναζητούνται λύσεις για την αποκατάσταση αυτών των περιοχών. 
Ο κύριος στόχος του αγρο-περιβαλλοντικού προγράμματος είναι η προσαρμογή της γεωργίας της περιοχής ώστε να πληροί 
το κριτήριο της αειφορίας, περιορίζοντας τις αρδευόμενες εκτάσεις και μειώνοντας την κατανάλωση νερού ώστε ο ρυθμός 
αντλήσεως να μην υπερβαίνει τον ρυθμό επαναπληρώσεως του υδροφορέα που τροφοδοτεί τους υγροτόπους. , 
Το συνολικό κόστος του έργου ανέρχεται σε 107.200.000 ECU για την περίοδο 1994-1997, από τα οποία η Ευρωπαϊκή 
Ένωση καλύπτει το 75%, δεδομένου ότι η περιοχή εντάσσεται στον στόχο 1 (σε αντίθετη περίπτωση η ενίσχυση θα κάλυπτε 
το 50%). 
Αντίθετα με τους προηγούμενους κανονισμούς, ο κανονισμός 2078/92 (βλ. πλαίσιο Ε) σχετικά με μεθόδους γεωργικής 
παραγωγής συμβατές με τις απαιτήσεις της προστασίας του περιβάλλοντος και την διατήρηση της υπαίθρου ισχύει σε όλα 
τα κράτη μέλη. Εξακολουθεί να προβλέπει τη συμμετοχή των γεωργών σε εθελοντική βάση. Ο προϋπολογισμός για τα μέτρα 
αυτά έχει σημαντικά αυξηθεί, αλλά εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει μικρό μόνο ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού 
της Κ ΑΠ. Ωστόσο, το 5ο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον στοχεύει στην επέκταση του καθεστώτος των διαχειριστικών 
συμβάσεων στο 15% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων ως το έτος 2000. 
σελίς 9 *>L· 
Ο αγρο-περιβαλλοντικός κανονισμός, ο οποίος προβλέπει επίσης την καταβολή αποζημιώσεων στους γεωργούς, οι οποίοι 
μειώνουν την χρήση λιπασμάτων σε χαρακτηρισμένες ευαίσθητες περιοχές, σύμφωνα με την οδηγία 91/676/ΕΟΚ, αποτελεί 
ένα αναγκαίο και χρήσιμο βήμα για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην ΚΑΠ. Η Επιτροπή θα 
επιβλέψει την ορθή παρακολούθηση και αξιολόγηση των προγραμμάτων, το κόστος των οποίων πρέπει να καλυφθεί από τον 
προϋπολογισμό του κανονισμού. Τρία χρόνια μετά την έναρξη της ισχύος στα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα υποβάλει στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού. Η δημοσίευση και η διάδοση 
των αποτελεσμάτων είναι ουσιαστικής σημασίας για την αναθεώρηση και την βελτίωση αυτού του μηχανισμού. 
Λοιπά μέσα 
Ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1765/92 σχετικά με τη δημιουργία ενός συστήματος ενισχύσεως των παραγωγών 
ορισμένων καλλιεργούμενων φυτών6 επιτρέπει, υπό ορισμένες συνθήκες, τήν απ' ευθείας καταβολή αντισταθμιστικών 
πληρωμών στους γεωργούς που θέτουν γεωργικές εκτάσεις σε αγρανάπαυση προκειμένου να μειώσουν την παραγωγή σε μη 
κυκλική αγρανάπαυση με την κατάλληλη κατά τόπους διαχείριση, παρουσιάζει ενδεχομένως ενδιαφέρον και θα πρέπει να 
ενθαρρύνεται σε περιοχές γύρω από υγροτόπους ή σπάνιους τύπους υγροτόπων, ώστε οι περιοχές αυτές να παίζουν το ρόλο 
παρεμβαλλόμενων προστατευτικώνζωνών, κατά μήκος ποταμών, ώστε να δημιουργηθούν προστατευτικέςλωρίδες βλαστήσεως 
ή σε παλαιότερα αποξηραμένους υγροτόπους που είναι ακόμη εύκολη η κατάκλυση ή συμβαίνει συχνά. 
Όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 2080/92 σχετικά με τη δημιουργία ενός συστήματος 
ενισχύσεων για μέτρα που προωθούν τη δάσωση γεωργικών εκτάσεων3 μεγάλη προσοχή δίνεται στους υγροτόπους. Πράγματι, 
η δάσωση είναι δυνατόν να έχει καταστροφικά αποτελέσματα σε ορισμένους τόπους υγροτόπων, όπως τα υγρολίβαδα, οι 
βάλτοι και οι τυρφώνες. Η ακατάλληλη δάσωση ενδέχεται επίσης να επηρεάσει την υδρολογία γειτονικών υγροτόπων. Τα 
προγράμματα δασώσεων που ενισχύονται από την Κοινότητα πρέπει συνεπώς να αφορούν κατά κύριο λόγο γεωργικές 
περιοχές χαμηλής περιβαλλοντικής αξίας και να αποφεύγεται αυστηρά η δάσωση φυσικών ή ημιφυσικών εκτάσεων υψηλού 
ενδιαφέροντος για την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, όπο>ς είναι τα υγρά και τα εποχιακά κατακλυζόμενα λιβάδια 
και τυρφώνες. Εκτός αυτού, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εκτεταμένων προγραμμάτων δασώσεως πρέπει να 
αξιολογούνται σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης. 
Γενικά, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή οφείλουν να παίζουν σημαντικό ρόλο, ώστε να εξασφαλίσουν ότι τα μέτρα που 
προωθούνται από την ΚΑΠ (π.χ. παραγωγή μη βρώσιμων φυτών σε εκτάσεις που έχουν τεθεί σε αγρανάπαυση ή απ' ευθείας 
πληρωμές για αποθήκευση καλαμποκιού) δεν αντιβαίνουν στην πολιτική της ΕΕ για τη συνετή χρήση και την διατήρηση των 
υγροτόπων. 
Για την πληρέστερη ενσωμάτωση της διατηρήσεως των υγροτόπων στην γεωργική πολιτική 
Μέχρι στιγμής, τα μέσα της ΚΑΠ, τα οποία είχαν θετικές επιπτώσεις στη διατήρηση των υγροτόπων επιτρέπουν κυρίως την 
λήψη μέτρων ad hoc και δεν εξασφαλίζουν την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού στην γεωργία. Μολονότι 
μακροπρόθεσμα δεν θα είναι δυνατόν να συνεχισθεί η εφαρμογή βιομηχανικών μεθόδων παραγωγής στο σύνολο σχεδόν των 
καλλιεργήσιμων εκτάσεων, ενώ μόνο ένα μικρό μέρος καλλιεργείται κατά τρόπο συμβατό με το περιβάλλον. Ένα δίκτυο 
μικρών και διάσπαρτων υγροτόπων εντός καλλιεργήσιμων εκτάσεων είναι ζωτικής σημασίας για την διασπορά και επιβίωση 
πολλών ειδών και επιτελεί σημαντικές οικολογικές και υδρολογικές λειτουργίες. Οι απορροές, οι οποίες έχουν ρυπανθεί 
από γεωργικές ή από άλλες πηγές, οι οποίες καταλήγουν στους υγροτόπους αποτελούν επίσης πρόβλημα που θα πρέπει να 
αντιμετωπίζεται σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης και οικοσυστήματος και όχι με επίκεντρο τις ευαίσθητες περιοχές. 
Η εφαρμογή στο σύνολο της Κοινότητας ενός κώδικα καλής γεωργικής πρακτικής, ο οποίος περιλαμβάνει κατευθυντήριες 
γραμμές για τον τύπο και τις ποσότητες των αγροχημικών προϊόντων που πρέπει να χρησιμοποιούνται,για την απαγόρευση 
των στραγγίσεων και της επιχωματώσεως διατηρητέων οικοτόπων ή για την διατήρηση μιας μη καλλιεργούμενης 
προστατευτικής ζώνης γύρω από τους υγροτόπους ή κατά μήκος των ποταμών, θα ήταν δυνατό να αποτελέσει την βάση για 
μια περισσότερο σφαιρική προσέγγιση, που θα αναγνωρίζει τον θετικό ρόλο τον οποίο πρέπει να παίξει η γεωργία για την 
διατήρηση της οικολογικής ποιότητας της υπαίθρου. 
ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ 
Ένα από τα βασικά προβλήματα της κοινής αλιευτικής πολιτικής είναι η διατήρηση και η διαχείριση των αλιευτικών πόρων, 
μέσω του ελέγχου του αλιευτικού δυναμικού κατά τρόπο που να εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ των αλιευομένων 
ποσοτήτων και της αναπαραγωγής των ιχθυοπληθυσμών. Ορισμένες από τις μελέτες που έχει χρηματοδοτήσει η Γενική 
Διεύθυνση Αλιείας (ΓΔ XIV), αφορούν τους υγροτόπους (πρβ. Πλαίσιο Ζ). Στις περιοχές των οποίων η οικονομία 
εξαρτάται από τις αλιευτικές δραστηριότητες, η ιχθυοκαλλιέργεια είναι μια από τις δυνατές εναλλακτικές επιλογές. Η 
διατήρηση των υγροτόπων επιδρά θετικά στην αλιεία και τις ιχθυοκαλλιέργειες και αντιστρόφως, αφενός γιατί οι υγρότοποι 
αποτελούν ουσιαστικής σημασίας χώρο αναπαραγωγής των ψαριών και αναπτύξεως του γόνου και αφετέρου γιατί τόσον αυτή 
όσο και η αλιεία και οι ιχθυοκαλλιέργειες εξαρτώνται από την καλή ποιότητα του νερού. Αν όμως η ανάπτυξη και η 
διαχείριση της αλιείας και των ιχθυοκαλλιεργειών δεν είναι η ορθή, τότε οι δραστηριότητες αυτές ενδέχεται να έχουν 
αρνητικές επιπτώσεις στους υγροτοπους. 
Ιχθυοκαλλιέργειες και διατήρηση των υγροτόπων 
Μολονότι ορισμένα είδη παραδοσιακής μη εντατικής ιχθυοκαλλιέργειας και αλιείας έχουν οδηγήσει στη δημιουργία αξιόλογων 
τύπων υγροτόπων, οι οποίοι διατηρούνται από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα (οι λιμνοθάλασσες στην Βόρεια 
Αδριατική, οι δεξαμενές εκτροφής ψαριών στην Γαλλία κ.λπ.), οι σημερινές βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε υγροτόπους 
ΕΕαριθ. L 181 της 1.07.92 
ΕΕ αριθ. L 215 της 30.07.92, σ. 85 
σελίς 33 
υψηλής οικολογικής αξίας είναι προβληματικές λόγω των πιθανών περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων. Οι ιχθυοκαλλιέργειες 
απαιτούν εισροές νερού καλής ποιότητας, αλλά τα απόβλητα που εκρέουν είναι δυνατόν να προκαλέσουν υποβάθμιση της 
ποιότητας του υδατικού περιβάλλοντος ιδιαίτερα σε κλειστές περιοχές όπως είναι οι λίμνες, οι κόλποι, οι κολπίσκοι και 
οι λιμνοθάλασσες. Η σχετική υποδομή (δεξαμενές, δρόμοι, καλώδια μεταφοράς ηλεκτρισμού κ.λπ.) ενδέχεται να οδηγήσουν 
στην υποβάθμιση των φυσικών ενδιαιτημάτων. Στις δυνητικά αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτίόσεις περιλαμβάνονται και 
η ενόχληση ευαίσθητων ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας, η εισαγίογή εξωτικών ειδών, τα οποία ανταγωνίζονται τα 
αυτόχθονα είδη και υπεραλίευση του φυσικού γόνου στις λιμνοθάλασσες. 
σελίς Κ± 
Οι μέθοδοι και τ(χ κριτήρια για τον προσδιορισμό των μέγιστων αποδεκτών περι|κχλλοντικών επιπτίόσείον πρέπει 
να αναπτυχθούν περισσότερο. Η πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση της οδηγίας του Συμβουλίου 
85/337/ΕΟΚ σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημόσιων και ιδιωτικώνέργων στο περιβάλλον38, 
οι εντατικές μονάδες οστρακοκαλλιέργειας και ιχθυοκαλλιέργειας περιλαμβάνονται σήμερα στον κατάλογο του 
παραρτήματος II. 
Πλαίσιο Ζ 
Γενική Διεύθυνση Αλιείας, Μονάδα διατηρήσεως των φυσικών πόρων και περιβαλλοντικών θεμάτων (ΓΔ XIV, Γ-1 ) 
Μελέτες στον τομέα της αλιείας με αντικείμενο τις λιμνοθάλασσες της Μεσογείου 
Από τον 1978 ως το 1991 χρηματοδοτήθηκαν βιολογικές μελέτες στον τομέα της αλιείας από τον προϋπολογισμό 
της ΓΔ XIV. Ορισμένες από αυτές αφορούσαν την αλιεία στις μεσογειακές λιμνοθάλασσες η οποία αποτελεί 
σημαντική οικονομική δραστηριότητα βασιζόμενη στην εκμετάλλευση ανανεώσιμων πόρων των υγροτόπων, και η 
οποία πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά και να διεξάγεται σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. 
* Μελέτες για την εκτίμηση των πόρων και τη συλλογή στατιστικώνδεδομένων για την καλύτερη διαχείριση 
των αλιευτικών δραστηριοτήτων στις παράκτιες λιμβοθάλασσες της Μεσογείου (1982) 
* Καθορισμός στρατηγικής για την αξιολόγηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων σε μεσογειακές 
λιμνοθάλασσες στην περιοχή Languedoc-Roussillon στην Γαλλία (1984). 
* Μελέτη αλληλεπιδράσεων μεταξύ των αλιευτικών δραστηριοτήτων στις λιμνοθάλασσες, τις ακτές και την 
ανοικτή θάλασσα στον κόλπο Lions στη Γαλλία (1985). 
* Μελέτη της παραδοσιακής παράκτιας αλιείας στις Βαλεαρίδες νήσους (1987). 
Με την αναθεώρηση των κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία το 1993, δημιουργήθηκε ένα νέο χρηματοδοτικό 
μέσο για τον προσανατολισμό της αλιείας, από το οποίο θα είναι δυνατόν να χρηματοδοτούνται μελέτες σχετικά 
με τους αλιευτικούς στόλους, τις ιχθυοκαλλιέργειες και τα παράκτια ύδατα. 
Επίσης κανένα νέο έργο, συμπεριλαμβανομένων και των ιχθυοκαλλιεργειών, δεν θα επιτρέπεται να πραγματοποιείται σε 
υγροτόπους που πληρούν τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό τους ως περιοχών του Nature 2000, εκτός αν μια πλήρης ΕΠΕ 
δείξει ότι δεν βλάπτουν το περιβάλλον ή ότι είναι δυνατή η αντιμετώπιση των επιπτώσεων, στην περίπτωση που δεν 
υπάρχουν εναλλακτικοί χώροι. Τη διαδικασία αυτή έχει εν μέρει υποστηρίξει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην περίπτο)σητο)ν 
ελών Santofta, τα οποία αποτελούν υγρότοπο διεθνούς σημασίας στην Ισπανία (2 Αυγούστου 1993, C - 335/90). 
Οι μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας, οι οποίες εγκαθίστανται κοντά ή εντός εκτάσεων πλούσιων σε άγρια χλωρίδα και πανίδα 
είναι δυνατόν να προσελκύσουν ιχθυβόρα είδη από τις γύρα) περιοχές. Δεδομένου ότι ορισμένα από τα είδη αυτά είναι 
πιθανόν να προστατεύονται από τις οδηγίες 79/409 και 92/43, οι εγκαταστάσεις των ιχθυοκαλλιεργειών θα πρέπει να είναι 
εφοδιασμένες με τα κατάλληλα αποτρεπτικά μέσα. 
Αντί να προωθείται η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων σε περιοχές υγροτόπων, η προτεραιότητα θα πρέπει να δίνεται στην 
ανακαίνιση και τη συντήρηση των παραδοσιακών, μη εντατικών εγκαταστάσεων ιχθυικαλλιεργειών,οι οποίες υπάρχουν σε 
υγροτόπους που έχουν ήδη διαμορφωθεί κατάλληλα, υπό τον όρο ότι η ιχθυοπαραγωγή θα πληροί το κριτήριο της αειφορίας. 
Η εκτέλεση ολοκληρωμένων έργατν, τα οποία, μεταξύ άλλων αφορούν θέματα γεωργίας και θέματα πολιτιστικού και 
φυσιολατρικού τουρισμού και τα οποία αποβλέπουν στην παραγωγή ειδικών προϊόντων υψηλής περιβαλλοντικής ποιότητας, 
αναμένεται ότι θα εξασφαλίσουν ένα σταθερότερο οικονομικό εισόδημα. Οι δραστηριότητες αυτού του είδους θα πρέπει να 
διεξάγονται στο πλαίσιο ενός διαχειριστικού σχεδίου, σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Τα διαρθρίοτικά 
ταμεία θα ήταν δυνατό να χρηματοδοτήσουν πρότυπα έργα αυτού του είδους από τους πόρους του νέου χρηματοδοτικού 
μέσου για τον προσανατολισμό της αλιείας.39 
Ενίσχυση της αλιείας και διατήρηση των υγροτόπων 
Σύμφωνα με αυτόν τον κανονισμό, τα έργα που αφορούν την αλιεία και τις ιχθυοκαλλιέργειες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη 
το περιβάλλον. Η Επιτροπή θα απαιτήσει συνεπώς να συμμετέχουν οι περιφερειακές περιβαλλοντικές αρχές σε όλα τα στάδια 
των έργαιν και να ελέγχουν την τήρηση της κοινοτικής και της εθνικής νομοθεσίας. 
38 έγγραφο COM (93) 575 τελικό 
"ΕΕαριθ. L 193 της 31.7.93 
σελίς 3ST 
Σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ εφαρμόζονται παραδοσιακές μέθοδοι ιχθυοκαλλιεργειών σε ημιφυσικές ιχθυοδεξαμενές. θα 
ήταν σημαντικό να διερευνηθούν οι κοινωνικο-οικονομικοίόροι, ώστε να εξευρεθεί ο τρόπος να συνεχισθεί η βελτίωση 
αυτών των μεθόδων αλιείας κάι ιχθυοκαλλιεργειών, οι οποίες έχουν τόσο περιβαλλοντικά όσο και οικονομικά 
πλεονεκτήματα, ιδίως σε αγροτικές περιοχές με υψηλή ανεργία. Για τον σκοπό αυτό θα ήταν χρήσιμο να πραγματοποιηθούν 
με ενίσχυση της ΕΕ ειδικές μελέτες, θα πρέπει επίσης να προωθηθούν τόσο η περιβαλλοντική κατάρτιση των 
ιχθυοκαλλιεργητών όσο και δράσεις για την ευαισθητοποίηση του κοινού σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα σχετικά με τα 
περιβαλλοντικά προβλήματα που συνεπάγονται η αλιεία και οι ιχθυοκαλλιέργειες. 
Προσφάτως, ο κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 1626/94 ο οποίος προβλέπει ορισμένα τεχνικά μέτρα για την διατήρηση 
των αλιευτικών πόρων στην Μεσόγειο εισήγαγε ένα διαχειριστικό σύστημα εναρμονισμένο με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά 
της περιοχής. Σύμφωνα με τον κανονισμό, σε μέρος της παράκτιας ζώνης επιτρέπεται αποκλειστικά η χρήση των πλέον 
επιλεκτικώναλιευτικών συστημάτων απότους ψαράδες που χρησιμοποιούν παραδοσιακές μεθόδους. Ο κανονισμός λαμβάνει 
επίσης υπόψη τις ειδικές απαιτήσεις για την διατήρηση ορισμένων ειδών και ενδιαιτημάτων που θεωρούνται ευάλωτα ή 
απειλούμενα. Τα δύο ενδιαιτήματα που αναφέρονται στο παράρτημα είναι οι υγρότοποι και τα θαλάσσια λιβάδια. 
ΣΥΝΟΧΗ 
Λ. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ 
Η σημασία των πολιτικών περιφερειακής αναπτύξεως της ΕΕ αυξάνεται. Οι δαπάνες της ΕΕ επιρρεάζουν σημαντικά τις 
χρήσεις γης καθώς και τις χρήσεις των υγροτόπων που έχουν απομείνει. 
Διαρθρωτικά ταμεία και διατήρηση των υγροτόπων. 
Από τότε που άρχιζαν να εφαρμόζονται οι πολιτικέςπεριφερειακής αναπτύξεως της Κοινότητας έχει σημειωθεί πρόοδος όσον 
αφορά την κατανόηση και τις συνέπειες από την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος, οι οποίες επιτρέπουν να αποφεύγονται 
αρνητικές επιπτώσεις όπως αυτές τις οποίες είχαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980 ορισμένα έργα των Ολοκληρωμένων 
Μεσογειακίόν Προγραμμάτων τα οποία έγιναν σε υγρότοπους ή στην υδρολογική τους λεκάνη. 
Από το 1988 και μετά, το περιφερειακό ταμείο έχει χρηματοδοτήσει - και θα πρέπει να εξακολουθήσει να χρηματοδοτεί και 
στο μέλλον σε μεγελύτερο βαθμό - έργα για την διατήρηση των φυσικών υγροτόπων, την αποκατάσταση ή την αειφόρο χρήση 
των πόρων τους. 
Έχουν υπάρξει αρκετές περιπτώσειςόπου έργα που αφορούσαν την διατήρηση υγροτόπων ενισχύθηκαν από τα Διαρθρωτικά 
Ταμεία. Στις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνεται η χορήγηση ενισχύσεων σε παραδοσιακές μορφές γεωργίας και αλιείας, η 
διαχείριση και η αποκατάσταση υδραυλικών συστημάτων και υδατικών πόρων, η προστασία των περισσότερο ευαίσθητων 
περιοχών, η ανάπτυξη τουρισμού συμβατού με το περιβάλλον και η κατάρτιση τοπικών χωροτακτών και γεωργών, ιδίως 
σε περιοχές του στόχου 1 (των οποίων καθυστερεί η οικονομική ανάπτυξη (αγροτικές περιοχές). Ιδιαίτερα ενδιαφέρον 
παράδειγμα είναι η περίπτωση της ελώδους περιοχής Poitou-Charentes (στη Γαλλία) που υπάγεται στον στόχο 5β. Το 
Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης για την περιφέρεια αυτή δεν περιλαμβάνει μόνο μεγάλο αριθμό μέτρων, όπως είναι αυτά που 
αναφέρθηκαν προηγουμένως, αλλά και στην κατάρτιση και στην εφαρμογή του συμμετείχαν επίσης δύο μη κυβερνητικές 
περιβαλλοντικές οργανώσεις. 
Οι πρωτοβουλίες της Κοινότητας για την συμπλήρωση των έργων που έχουν υποβληθεί απ'ευθείας από τα κράτη μέλη 
περιλαμβάνουν το ENVIREG40 (πρβ. πλαίσιο θ), το οποίο ενίσχυσε ενέργειες για την προστασία υγροτόπων στην λιμνοθάλασσα 
Biguglia στην Κορσική και το INTERREG4' (πρβ. πλαίσιο Γ), το οποίο χρηματοδότησε τον καθαρισμό του ποταμού Timavo 
στα σύνορα μεταξύ της Ιταλίας και της Σλοβενίας. Ωστόσο, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, οι υγρότοποι σε ορισμένες 
περιοχές εξακολούθησαν να υποβαθμίζονται λόγω βιονηχανικών, πολεοδομικών και αναπυξιακών έργων, τα οποία 
πραγματοποιήθηκαν με Κοινοτική χρηματοδότηση. 
Αυτό οφείλεται κυρίως στην έλλειψη συμμετοχής των περιφερειακών και των εθνικών περιβαλλοντικών αρχών στην 
κατάρτιση των έργων καθώς και στην έλλειψη επαρκών εκτιμήσεων περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων από 
ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Η αναθεώρηση των κανονισμών των ΔιαρθρωτικώνΤαμείων42 κάλυψε αυτά τα διαδικαστικά 
κενά. 
Για την τρέχουσα περίοδο σχεδιασμού 1994 -1999, τα Διαρθρωτικά Ταμεία έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν έργα τα 
οποία αποβλέπουν στην αειφόρο χρήση των πόρων των υγροτόπων. Στις χρήσεις αυτές περιλαμβάνονταικαι οι παραδοσιακές 
μορφές γεωργίας και αλιείας, η διαχείριση και η επιδιόρθωση των υδραυλικών συστημάτων, η προστασία των περισσότερο 
ευαίσθητων περιοχών, η ανάπτυξη του οικοτουρισμού και η κατάρτιση των ντόπιων διαχειριστών αγροκτημάτων και 
γείοργών. Οι δραστηριότητες αυτές θα πρέπει να προωθηθούν ενεργητικά. 
Για να ενσωματωθεί πλήρως η διατήρηση των υγροτόπων στις πολιτικές περιφερειακής αναπτύξεως, είναι αναγκαίο: 
* να εξασφαλιστεί η πλήρης τήρηση των περιβαλλοντικών διατάξεων κατά την εφαρμογή των πολιτικών αυτίόν, 
* να αναπτυχθεί το σύνολο των περιβαλλοντικών δεικτίόν που έχουν ήδη καθορισθεί από την Επιτροπή με ιδιαίτερη 
αναφορά στους υγροτόπους. Οι δείκτες αυτοί πρέπει να επιτρέπουν την μέτρηση ex-ante των περιβαλλοντικιόνκαι 
κοινωνικο-οικονομικώνεπιπτώσεων στους υγροτόπους, την παρακολούθηση και τα στάδια αξιολογήσεως ex-post. 
40 ΕΕαριθ. Cl 15 της 9.5.90 
41 Σημείωμα σχετικά με το INTERREG II: ΕΕ αριθ. C 180,1.7.94 
42 ΕΕ αριθ. L 185 της 15.7.88· ΕΕ αριθ. L 193 της 31.7.93 
σελίς 3t 
να ενσωματωθούν στις αναλύσεις κόστους-ωφελειώντα θέματα που αφορούν την αειφόρο χρήση των υγροτόπων, 
όπως είναι η επαναπλήρίοση των υδροφορέων ή οι αειφόρες παραδοσιακές χρήσεις γης και μέθοδοι αλιείας και 
να αυξηθούν οι δυνατότητες παροχής ενισχύσεων για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, το οποίο σε ορισμένες 
περιοχές είναι ανεπαρκές. 
Πλαίσιο Η 
Κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG 
Μικρό μέρος του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Αναπτύξεως διετέθηκεγια την κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG κατά 
την περίοδο 1989-1993. 
Η πρωτοβουλία ENVIREG απέβλεπε στην μείωση της ρυπάνσεως των παράκτιων περιοχών και ιδιαίτερα των περιοχών στη 
Μεσόγειο, των οποίων η οικονομία εξαρτάται σημαντικά από τον τουρισμό, στην προα')θηση σχεδίων χρήσεων γης στις 
παράκτιες περιοχές κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος καθώς και στον έλεγχο και 
τη διαχείριση των τοξικών και επικίνδυνων βιομηχανικών αποβλήτων. Ένα δισεκατομμύριο ECU διετέθηκαν στο πλαίσιο 
αυτής της πρωτοβουλίας για την επεξεργασία λυμάτων (60% από την Επιτροπή) από την οποία επωφελήθηκαν αρκετοί 
υγρότοποι. Περίπου 11% των πόρων διατέθηκαν για την διατήρηση ενδιαιτημάτων. 
Περιπτωσιολογική μελέτη : οι εκβολές του ποταμού Moroni (Γαλλική Γουιάνα) 
Στις εκβολές του ποταμού Maroni στην γαλλική Γουιάνα, η περιοχή Haïtes παρουσιάζει μεγάλο οικολογικό ενδιαφέρον και 
περιλαμβάνει έλη και μια αμμώδη παραλία, η οποία είναι μια από τους λίγους χώρους αναπαραγίογής στον κόσμο για την 
γιγάντια θαλάσσια χελώνα Dermochelys coriacea. Η περιοχή προσελκύει έναν αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών, που 
προκαλούν διαταραχή του φυσικού περιβάλλοντος και επιδεινώνουν τα προβλήματα, τα οποία σχετίζονται με την 
επεξεργασία των αποβλήτων και τη ρύπανση του νερού και τα οποία απειλούν σοβαρά την οικολογική ισσοροπία του χώρου. 
Η πρωτοβουλία ENVIREG χρηματοδότησε κυρίως την δημιουργία ενός καλά ελεγχόμενου διακοινοτικού χώρου διαθέσεως 
οικιακών αποβλήτου και ένα σύστημα συλλογής και επεξεργασίας λυμάτιον. Δημιουργήθηκε επίσης τουριστική υποδομή, 
όπως είναι χώροι σταθμεύσεως αυτοκινήτων κ.λπ. ώστε να ελέγχεται καλύτερα η ροή των επισκεπτών. 
σελίς 3$-
Πλαίσιο θ 
Η κοινοτική πρωτοβουλία INTERREG 
Η κοινοτικήπρωτοβουλία ENVIREG δεν επαναλήφθηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος των διαρθρωτικώνταμείων 1994-
1999 γιατί οι επιλέξιμες δράσεις στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας έχουν σήμερα υπαχθεί στο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης 
ύστερα από ενέργειες των κρατών μελών. Ωστόσο, οι ενέργειες που αφορούν τη διατήρηση υγροτόπων και την αειφόρο χρήση 
των πόρων τους είναι δυνατόν να προωθηθούν και να ενισχυθούν από την Επιτροπή μέσω άλλων κοινοτικώνπρωτοβουλιών 
όπως είναι το INTERREG (σε συνοριακές περιοχές), το LEADER (σε αγροτικές περιοχές), και το PESCA σε περιοχές που 
εξαρτώνται από την αλιεία. 
Η κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG είχε σκοπό να ενισχύσει τις συνοριακές περιοχές να προετοιμαστούν για την Ευρώπη 
χωρίς σύνορα. Οι μεταφορές και οι επικοινωνίες έχουν απορροφήσει περίπου το 45% της κοινοτικής συμμετοχής 
(914.000.000 ECU σε τιμές του 1992). Τα έργα που έχουν σχέση με το περιβάλλον έχουν απορροφήσει περίπου το 10% και 
καλύπτουν τους ακόλουθους τομείς: τουρισμός και περιβάλλον, χρήσεις γης και περιβάλλον, προστασία του περιβάλλοντος. 
Αυτοί οι τομείς περιλαμβάνονται στα επιχειρησιακά προγράμματα τα οποία αναμένεται ότι θα οφελήσουν τους υγροτόπους. 
Ορισμένα έργα INTERREG, τα οποία περιλαμβάνουν ενέργειες ωφέλιμες για τους υγροτόπους, χρηματοδοτήθηκαν σε διάφορες 
περιοχές εντός και εκτός της ΕΕ. Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι μελέτες σκοπιμότητας για τον καθορισμό 
του σοβαρά ρυπασμένου ποταμού Tivamo στα σύνορα Ιταλίας και Σλοβενίας, τον καθορισμό των λιμνών Lugano και 
Maggiore, μεταξύ της Ελβετίας και της Ιταλίας, ένα έργο μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας το οποίο 
περιλαμβάνει μέτρα για τη διατήρηση και την προστασία των απόκρημων ακτών της Μάγχης στην πλευρά της Αγγλίας και 
στην πλευρά του Nord-Pas-de-Calais. 
Περιπτωσιολογική μελέτη: τα νησιά Lavezzi και το αρχιπέλαγος Magdalena (Γαλλία/Ιταλία) 
Μεταξύ της Κορσικής (Γαλλία) και της Σαρδηνίας (Ιταλία) βρίσκονται δύο βραχώδη αρχιπέλαγα, οι νήσοι Lavezzi (οι 
οποίες έχουν χαρακτηρισθεί ως ειδική προστατευτέα περιοχή σύμφωνα με την οδηγία 79/407/ΕΟΚ) και το αρχιπέλαγος 
Magdalena, η μεγάλη σπουδαιότητα του οποίου έγκειται στην ποικοιλία της θαλάσσιας ορνιθοπανίδας του. Οι 
δραστηριότητες αναψυχής αποτελούν σημαντικό παράγοντα ανθρωπογενούς διαταραχής αυτών τιον περιοχών και πρέπει 
συνεπώς να ελεγχθούν. Ένα έργο INTERREG περιλαμβάνει την εφαρμογή μέτρων για την καλύτερη προστασία αυτών τίον 
χώρων. Το συνολικό κόστος του έργου υπερέβη ελαφρώς τα 5.000.000 ECU, από τα οποία η Κοινότητα συνεισέφερε περίπου 
50%. 
σελίς**· 2& 
Πλαίσιο Ι 
Ταμείο Συνοχής 
Το νέο αυτό διαρθρωτικό ταμείο για την ανάπτυξη στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία εστιάζεται 
κυρίως στην δημιουργία υποδομών για τις μεταφορές και το περιβάλλον. Συνεπώς προσφέρει ευκαιρίες για την διατήρηση 
των υγροτόπων. Γενικότερα, το ταμείο συνοχής ενισχύει έργα που συμβάλλουν στην υλοποίηση του δικτύου 
προστατευόμενων περιοχών "Natura 2000", όπως προβλέπεται από την οδηγία 92/43/ΕΟΚ σχετικά με την διατήρηση των 
φυσικών ενδιαιτημάτων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, σε τέσσερις επιλέξιμες χώρες. 
Μέχρι στιγμής, τα περισσότερα από τα έργα που έχουν ενισχυθεί ανήκουν στον τομέα της υποδομής μεταφορών αλλά τα 
επιλέξιμα κράτη μέλη έχουν ακόμα τη δυνατότητα να υποβάλλουν έργα που να αφορούν περισσότερο το περιβάλλον. Τα 
περισσότερα από τα περιβαλλοντικά έργα, τα οποία έχουν υποβληθεί μέχρι τώρα αφορούν τη διαχείριση του νερού, την 
επεξεργασία λυμάτων και την διάθεση αποβλήτων. 
Περιπτωσιολογική μελέτη: οι τυρφώνες Clara και Raheenmore (Ιρλανδία) 
Στην Ιρλανδία μεγάλη σημασία έχει η διατήρηση των ενεργών ανάκυρτων τυρφώνων (active raised bogs), οι οποίοι έχουν 
γίνει ένας πολύ σπάνιος τύπος υγροτοπικού ενδιαιτήματος. Οι ανάκυρτοι τυρφώνες της Clara και του Rahenmore αποτελούν 
εξαιρετικό παράδειγμα ενδιαιτήματος του τύπου αυτού. /Ενα έργο το οποίο αφορά την σωτηρία 1.000 εκταρίων αυτών των 
τυρφώνων, θα βοηθήσει την Ιρλανδία να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ παρέχοντας 
ταυτόχρονα τη βάση για την ανάπτυξη οικολογικού τουρισμού, ο οποίος θα βασίζεται στην μακροπρόθεσμη διατήρηση αυτών 
των ενδιαιτημάτων. 
Το συνολικό κόστος του έργου ανέρχεται σε 969.000 ECU από τα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση χορηγεί το 85%. Η 
χρηματοδότηση αφορά την αποκατάσταση της υδρολογίας των υγροτόπων, την μετέπειτα παρακολούθηση της και την αρχική 
φάση αγοράς εκτάσεων. 
ΤΟ ΤΑΜΕΙΟ ΣΥΝΟΧΗΣ 
Το Ταμείο Συνοχής το οποίο δημιουργήθηκε με τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1164/9443 παρέχει χρηματοδοτικές 
ενισχύσεις στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία για την πραγματοποίηση επενδύσεων στους τομείς 
της υποδομής μεταφορών και του περιβάλλοντος. Αυτό επιτρέπει την χορήγηση κοινοτικώνχρηματοδοτικώνπόρων για την 
εφαρμογή μέτρων που αφορούν την διατήρηση και την διαχείριση υγροτόπων σύμφωνα με τις προτεραιότητες του 5ου 
Προγράμματος Δράσεως για το Περιβάλλον. Πρόσφατα εγκρίθηκε ένα μεγάλο έργο το οποίο αφορά έναν υγρότοπο στην 
Ιρλανδία (Πλαίσιο Ι) 
ΕΡΓΑ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ 
Οι περισσότεροι από τους ευρωπαϊκούς υγροτόπους βρίσκονται σε ποταμόκολπους, κοιλάδες, πεδινές επίπεδες και μη 
δομημένες εκτάσεις, οι οποίες, λόγω της ευνοϊκής τους τοπογραφίας και μορφολογίας, προτιμώνται ορισμένες φορές για 
την χωροθέτηση έργων συγκοινωνιακής υποδομής, όπως δρόμων, αυτοκινητοδρόμων, σιδηροτροχών, λιμανιών και 
αεροδρομίων. 
Η ανακαίνιση ή η κατασκευή νέων χερσαίων πλωτών οδών ενδέχεται να απειλήσει τους εναπομένοντες υγροτόπους. 
Η επιχωμάτωση με βυθοκορήματα και υλικά εκσκαφής από την διάνοιξη καναλιών και από άλλες εργασίες ενδέχεται να 
οδηγήσει στην καταστροφή μικρών υγροτόπων. Η αμμοληψία, η οποία ορισμένες φορές γίνεται για την κατασκευή 
συγκοινωνιακών έργων από σκυρόδεμα αποτελεί πρόσθετη απειλή για τις σημερινές και τις παλαιότερες κοίτες ποταμών. 
Η κατασκευή συγκοινοΐνιακών αρτηριών και νέων πλωτών καναλιών είναι δυνατόν να οδηγήσει σε κατακερματισμό φυσικών 
ενδιαιτημάτατν με αποτέλεσμα την περαιτέρω απομόνωση πληθυσμών αγρίων ζώων ή την διαταραχή υδρολογικών 
συστημάτων. 
Η πρόταση τροποποιήσεως της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ διευρύνει το πεδίο του παραρτήματος Ι για τα έργα συγκοινωνιακής 
υποδομής που υπόκεινται σε Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και περιλαμβάνει ένα σύνολο κριτηρίων για τον 
χαρακτηρισμό των έργων του παραρτήματος II. Οι υγρότοποι και οι παράκτιες ζώνες περιλαμβάνονται στις περιβαλλοντικά 
ευαίσθητες περιοχές για τις οποίες απαιτείται εκτίμηση επιπτώσεων. 
Η ΕΠΕ αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της διαδικασίας με την οποία αποφασίζεται κατά πόσον ένα έργο υποδομής πρέπει να 
^πραγματοποιηθεί και με ποιόν τρόπο είναι δυνατόν να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις του. 
ΕΕαριθ. L 130,25.5.94,0. 1 
σελίς 3£ 
Οι επιπτώσεις από νέα έργα συγκοινωνιακής υποδομής πρέπει να εκτιμώνται προσεκτικά πριν από την κατασκευή τους και 
οι λύσεις θα πρέπει κατά το δυνατόν να βασίζονται στη χρήση της βέλτισης διαθέσιμης τεχνολογίας. Η πλήρης εξέταση 
εναλλακτικών λύσεων κατά την εκτίμηση έχει θεμελκοδη σημασία και είναι αναγκαία για όλα τα προτεινόμενα έργα που 
επηρεάζουν περιοχές του Natura 2000. 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 
Ο μαζικός τουρισμός επηρεάζει τους υγροτόπους κυρίως λόγω του ανταγο>νισμού για τη χρήση των πόρων γλυκού νερού, 
της άμεσης καταστροφής που οφείλεται στην δόμηση και τα έργα υποδομής, της ρυπάνσεως του νερού και των διαχαραχίόν 
που προκαλούν οι δραστηριότητες αναψυχής. 
Το σχέδιο δράσεως για την ενίσχυση του τουρισμού44, το οποίο εγκρίθηκε το 1992, περιλαμβάνει έντεκα μέτρα, ένα από τα 
οποία αφορά τον τουρισμό και το περιβάλλον και έχει ως στόχο να εξασφαλίσει ότι το περιβάλλον θα λαμβάνεχαι 
περισσότερο υπόψη (πρβ. Πλαίσιο Κ). 
Για το σκοπό ν αυτό, η Επιτροπή θα ενισχύσει : 
* πρωτοβουλίες για την μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των τουριστών και των παροχών υπηρεσιών σχετικά με την 
αλληλεπίδραση μεταξύ τουρισμού και περιβάλλοντος» 
* καινοτόμα έργα για την συμφιλίωση τουρισμού και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, 
* την ανάπτυξη όιύπηρεσιακών δικτύων ανταλλαγής εμπειριών και 
* πρωτοβουλίας για την ενθάρρυνση μορφών τουρισμού φιλικών προς το περιβάλλον. 
Η πρόταση τροποποιήσεως της οδηγίας του Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ σχετικά με τις ΕΠΕ αναφέρει ότι μία σειρά έργων 
υποδομής στον τομέα του τουρισμού και της αναψυχής, ιδίως γήπεδα γκολφ, μαρίνες, κάμπιγκ, χα>ριά διακοπών και κέντρα 
αναψυχής πρέπει να υποβάλλονται σε ΕΠΕ, όταν τα κράτη μέλη κρίνουν ότι αυτό επιβάλλεται από τα χαρακτηριστικά των 
έργων. Η νέα πρόταση προβλέπει επίσης ότι ειδική προσοχή θα πρέπει να δίνεται στους υγροτόπους (μεταξύ των άλλων 
φυσικών ενδιαιτημάτων) και τους χώρους που έχουν χαρακτηριστεί ως περιοχές προστασίας σε εθνικό ή περιφερειακό 
επίπεδο κατά την αξιολόγηση της ανάγκης για την εκπόνηση μίας ΕΠΕ. Συνεπώς, η ύπαρξη ενός υγροτόπου ή μιας 
προστατευόμενης περιοχής στην κοιλάδα απορροής ή κατάντη της θέσεως ενός προτεινόμενου έργου θα πρέπει να θεωρείται 
ότι καθιστά αναγκαία την εκπόνηση μιας ΕΠΕ. Η ΕΠΕ θα πρέπει να καλύπτει επίσης θέματα που σχετίζονται με το νερό 
και την διαχείριση αποβλήτων. 
Προσφάτως, η ΓΔ XXIII ενίσχυσε μία μελέτη σχετικά με τον αειφόρο τουρισμό στα φυσικά και τα εθνικά πάρκα της 
Ευρώπης45. Η μελέτη αυτή κατέληξε σε εγκεκριμμένες συστάσεις για τη λήψη μέτρων στους υγροτόπους και τις παράκτιες 
περιοχές. Υπό τον όρο ότι, με βάση τα αποτελέσματα μιας προσεκτικής ΕΠΕ, οι φορτίσεις δεν υπερβαίνουν την φέρουσα 
ικανότητα του χώρου, οι υγρότοποι προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες στο κοινό να συνειδητοποιήσει την αξία και να 
κατανοήσουν την λειτουργία τους. 
Τσ έργα τουριστικής υποδομής σε περιοχές υγροτόπων πρέπει να εντάσσονται σε ένα σχέδιο που να καλύπτει το σύνολο της 
λεκάνης απορροής. Τα έργα υποδομής θα πρέπει να βασίζονται στην προσεκτική εκτίμηση των δυνατοτήτων παροχής νερού, 
αποχετεύσεως και διαθέσεως αποριμμάτων καθώς και του ειδικού χαρακτήρα του τοπίου της περιοχής. Ο καθορισμός ζωνών 
και η αυστηρά ελεγχόμενη προσπέλαση στις περιοχές των υγροτόπων είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την διατήρηση της 
βιολογικής τους ποικιλότηταςκαι του φυσικού τους χαρακτήρα. Τα θέματα που αφορούν την διατήρηση των υγροτόπων είναι 
συνθετότερα από αυτά που αφορούν την διατήρηση άλλων ενδιαιτημάτων. Συνεπώς, οι ξεναγήσεις, τα κέντρα ερμηνείας, οι 
εκθέσεις και τα μονοπάτια αποτελούν σημαντικό διαχειριστικό εργαλείο για την ανάπτυξη του αειφόρου τουρισμού εντός 
και γύρω από εκτάσεις τιγροτόπων. 
Πλαίοιο Λ 
Τουρισμός και Περιβάλλον 
Ύστερα από την πρόσφατη πρόσκληση για την υποβολή προσφορών 92/C 51/16, η Ευρίοπαϊκή Επιτροπή διέθεσε περίπου 
2.700.000 ECU σε 23 πρότυπα έργα στον τομέα του τουρισμού και του περιβάλλοντος. Μεταξύ των έργων αυτών τρία θιχ 
έχουν θετικές επιπτώσεις στην διατήρηση τίον υγροτόπων: 
* Εργαλεία σχεδιασμού και διαχειρίσεως για την ανάπτυξη ενός αειφόρου τουρισμού στη θάλασσα Wadden, που 
αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράκτιους υγροτόπους της ΒΔ Ευρώπης, ο οποίος διαμοιράζεται 
ανάμεσα στην Ολλανδία, την Δανία και τη Γερμανία. 
Απόφαση του Συμβουλίου 92/421/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. 
Federation of Nature and National Parks of Europe (1993) Loving them to death? Sustainable tourism in Europe's and national parks. 
σελίςΦ ψ 
Ανάπτυξη πρακτικίόν προσεγγίσεων για την ενσωμάτωση των πολιτικών που αφορούν το νερό σε ένα αειφόρο 
αναπτυξιακό πλαίσιο σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. Σε αυτό το έργο με θέμα "Τουρισμός και τα νερό' θα 
συμμετάσχουν η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ισπανία. 
Κατάρτιση, σε συνεργασία με τον τοπικό πληθυσμό, ενός οικολογικού και περιβαλλοντικού οδηγού για τη 
διαχείριση του τουρισμού στις παράκτιες περιοχές. Στο έργο θα συμμετέχουν Δανία, η Ολλανδία, η Πορτογαλύ., 
η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. 
σελίς 39 (^ Ι 
ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΓΙΑ ΤΗ 
ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥ3Η ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ 
Η κοινή πολιτική για το περιβάλλον περιλαμβάνει και ενέργειες που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη και στο χώρο της 
Μεσογείου έξω από την επικράτειατης Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Το 1991, το Συμβούλιο θέσπισε το πρόγραμμα MEDSPA (βλέπε 
σ. 11). Όσον αφορά τους υγροτόπους, το πρόγραμμα αυτό περιλάμβανε έργα για την προστασία των φυσικών λιμνών της 
Κορσικής, την διευθέτηση μιας κοιλάδας ποταμού στη Γαλλία, την αποκατάσταση υγροτόπων στην Ιταλία, μελέτες για την 
ολοκληρωμένη διαχείριση της λίμνης Ichkeul στην Τυνησία και άλλα έργα (βλ. Πλαίσιο Μ). Λίγους μήνες μετά θεσπίσθηκε, 
αναλογία, το πρόγραμμα NORSPA (βλέπε σ. 3). Το πρόγραμμα αυτό περιελάμβανε δύο έργα σχετιζόμενα με βιότοπους στη 
Δανία, τα οποία απέβλεπαν στην βελτίωση της ποιότητας του νερού με την αποκατάσταση των διαπλάσεων των φυκών 
(eelgrass) και με την διαχείριση των πληθυσμών των ψαριών. Κατά την περίοδο πριν από τους κανονισμούς, τα μέτρα 
αυτά αποτελούσαν αντικείμενο αντίστοιχων πρότυπων έργων. Το 1992 οι κανονισμοί για το MEDSPA και το NORSPA 
ενσωματώθηκαν στον νέο περιβαλλοντικό κανονισμό LIFE. 5% του προϋπολογισμού του LIFE δαπανάται σε ενέργειες έξω 
από την επικράτεια της ΕΕ στην Βαλτική και τη Μεσόγειο. Οι ενέργειες αυτές περιλαμβάνουν συγκεκριμένα έργα για την 
ολοκληρωμένη διαχείριση των υγροτόπίον (πρβ. Πλαίσιο Ν). 
Η οικονομική συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τα ανεξάρτητα κράτη που προέκυψαν 
από την πρώην Σοβιετική Ένωση περιλαμβάνει επίσης την παροχή ενισχύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος. Το 
1989, θεσπίστηκε με τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ, 3906/8946, το πρόγραμμα PHARE με σκοπό να ενισχυθεί 
η οικονομική αναδιάρθρωση στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ορισμένα έργα τα οποία 
συμβάλλουν στην διατήρηση υγροτόπων, όπως είναι η ενίσχυση για τις μεγάλες λίμνες της Μαζουρίας στην Πολωνία και για 
την Διεθνή Επιτροπή για τον Δούναβη (πρβ. Πλαίσιο Ξ). Ως το 1994, το TACIS, σκοπός του οποίου είναι να ενισχύσει την 
οικονομική αναδιάρθρωση στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενώσεως δεν είχε ακόμη χρηματοδοτήσει έργα σχετικά με τους 
υγροτόπους. 
Τον Ιούνιο του 1992, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη υπέγραψαν από κοινού τη σύμβαση για την βιολογική ποικιλότητα στην 
σύνοδο κορυφής του Ρίο. Οι απώλειες υγροτόπων παγκοσμίως θεωρούνται από την Ευρίοπαϊκή Κοινότητα ως πλανητικό 
περιβαλλοντικό πρόβλημα, δεδομένου ότι οι υγρότοποι αποτελούν ενδιαιτήματα ζωτικής σημασίας για την διατήρηση της 
ποικιλότητας των ειδών. Υπολογίζεται ότι περίπου 20 ως 50% των ελών σε όλο τον κόσμο έχουν καταστραφεί. Η Ευρωπαϊκή 
Ένωση και τα κράτη μέλη έχουν ιδιαίτερες ευθύνες και οφείλουν τόσο να ενθαρρύνουν όσο και να συμμετάσχουν σε διεθνείς 
ενέργειες για την καταπολέμηση των πλανητικών περιβαλλοντικώνπροβλημάτων. Ύστερα από την σύνοδο κορυφής του Ρίο 
έχουν αυξηθεί οι ευκαιρίες για την χρηματοδότηση μέτρων που αφορούν την διατήρηση των υγροτόπων στο πλαίσιο των 
ενισχύσεων για την εφαρμογή αναπτυξιακών προγραμμάτων, δεδομένου ότι 10% του προϋπολογισμού διατίθεται για 
περιβαλλοντικές ενέργειες. 
Στην τελευταία σύμβαση της Λομέ για τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ), τα περιβαλλοντικά 
προβλήματα θεωρούνται ως προτεραιότητες στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών ΑΚΕ, πριν 
από την γεωργία, την εξασφάλιση της διατροφής και την ανάπτυξη της υπαίθρου. Υπάρχει ένα ειδικό κονδύλιο του 
προϋπολογισμού για την προστασία του περιβάλλοντος στις αναπτυσσόμενες χώρες, βάσει του οποίου η ΕΕ ενισχύει την 
κατάρτιση ενός οδηγού για τους πόρους τροπικών υγροτόπων γλυκού νερού. Η ΕΕ ενισχύει επίσης μία σειρά έργων που 
αφορούν υγροτόπους στις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (ALA) (πρβ. Πλαίσιο Ο). 
Αυτή η σύντομη περιγραφή δείχνει σαφώς ότι η διατήρηση των υγροτόπων αποτελεί ήδη μέρος της πολιτικής που αφορά την 
παροχή αναπτυξιακής βοήθειας, μολονότι αυτό γενικά δεν έχει, συνειδητοποιηθεί από το κοινό. Επί του παρόντος, η 
Επιτροπή συμμετέχει στην Task Force που έχει αναλάβει την διατύπωση κατευθυντηρίων γραμμών για να βελτιωθεί η 
διατήρηση και η αειφόρος χρήση των τροπικών και των υποτροπικών υγροτόπων, π.χ. στις χώρες αυτές που επωφελούνται 
περισσότερο από την αναπτυξιακή βοήθεια και την συνεργασία με την ΕΕ. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές καταρτίζονται 
από την επιτροπή αναπτυξιακής βοήθειας του ΟΟΣΑ, η οποία αποτελεί το κύριο βήμα, όπου οι φορείς που παρέχουν 
ανίχπτυξιακή βοήθεια σε διμερή βάση προσαρμόζουν τις χορηγούμενες ενισχύσεις στις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες και 
τις νέες προοπτικές της αναπτυξιακής διαδικασίας. Αυτό αποτελεί σαφή ένδειξη ότι, μαζί με τη διεθνή κοινότητα και τις 
μεγάλες τράπεζες και τους διοικητικούς φορείς που χορηγούν αναπτυξιακή βοήθεια, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να παίξει 
ηγετικό ρόλο στον καθορισμό κατευθυντηρίων γραμμών για τις πλανητικές πολιτικές και την εφαρμογή των συστάσεων των 
φορέων αυτών. 
Η διατήρηση των υγροτόπων και η συνετή χρήση των πόρων τους αφορά επίσης τις εμπορικές πολιτικές τόσο της ΕΕ όσο 
και των κρατών μελών της. Οι ίδιοι αυστηροί περιβαλλοντικοί κανόνες και κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίοι ισχύουν στο 
πλαίσιο της ΕΕ πρέπει να εφαρμόζονται και στις εισαγωγές προϊόντων υγροτόπων από τρίτες χώρες, όπαις είναι η τύρφη 
από την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία ή τα ψάρια από τις χώρες ΑΚΕ και ALA. Η Επιτροπή θα καταβάλει 
ιδιαίτερες προσπάθειες για να προωθήσει την ενσωμάτωση αυτού του προβληματισμού στους μελλοντικούς κανονισμούς για 
το εμπόριο. 
Πλαίσιο Λ 
Έργα σχετιζόμενα με υγροτόπους στην Μεσόγειο 
ΕΕίίριθ. L 375,23.12.89 
σελίς #1+2. 
Τα ακόλουθα έργα έχουν ενισχυθεί βάσα του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 563/91 για τη δράση της Κοινότητας για την 
προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή της Μεσογείου (MEDSPA) σε χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως: 
Αλγερία: - Κατάρτιση ενός ολοκληρίομένου διαχειριστικού σχεδίου για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του συμπλέγματος 
παρακτίων υγροτόπίον και του εθνικού πάρκου El Kala. 
Κόστος του έργου: 300.000 ECU, 50% των οποίων καλύφθηκαν από το MEDSPA, και το υπόλοιπο 50% από δάνειο της 
Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στο πλαίσιο του προγράμματος τεχνικής βοήθειας για την Μεσόγειο MET ΑΡ. 
Τυνησία: - Ενίσχυση δραστηριοτήτων σχετικών με τη διαχείριση του εθνικού πάρκου Ichkeul. 
Συμμετοχή της ΕΕ: 155.000 ECU, δηλαδή 50% του συνολικού κόστους του έργου. 
Μαρόκο: - Κατάρτιση διαχειριστικού σχεδίου για το εθνικό πάρκο Al-Hoceima, στο οποίο περιλαμβάνεται και η 
προετοιμασία και η δημιουργία μέσα>ν για την προστασία της βιογενετικής ποικιλότητας με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία 
του θαλασσαετού και της μεσογειακής φώκιας. 
Συμμετοχή της ΕΕ: 170.000 ECU, 100% του κόστους του έργου. 
Κύπρος: - Διαχείριση του εθνικού πάρκου του Ακάμα, όπου περιλαμβάνεται η αξιολόγηση των οικολογικά ευαίσθητων 
περιοχών, η παροχή βοήθειας για την εφαρμογή διαδικασιών διαχειριστικού ελέγχου, επανορθωτικών μέτρων και για τη 
θέσπιση της αναγκαίας νομοθεσίας. 
Συμμετοχή της ΕΕ: 145.000 ECU, 100% του κόστους του έργου. 
σελίς 43 
Πλαίσιο Μ 
Έργα LIFE σχετιζόμενα με υγροτόπους έξω από την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ενώσεως 
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 για τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (LIFE) προβλέπει 
την χρηματοδότηση ενεργειών έξω από την επικράτεια της Κοινότητας στις περιοχές της Βαλτικής και της Μεσογείου για 
τη δημιουργία διοικητικής υποδομής, την παροχή τεχνικής βοήθειας και την μεταφορά τεχνολογιών φιλικών προς το 
περιβάλλον, την προώθηση της αειφόρου αναπτύξεως, σε περιπτώσεις οικολογικών καταστροφών. Ενδεικτικά, 50% του 
ετήσιου προϋπολογισμού του κανονισμού LIFE διατίθεται σε έργα έξω από την επικράτεια της ΕΕ. 
Μέχρι στιγμής οι ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί για έργα σχετικά με υγροτόπους αφορούσαν αποκλειστικά την Βαλτική, 
όπου περιλαμβάνεται και η ενίσχυση για τις προστατευόμενες περιοχές στην κοιλάδα του κάτω Oder στη Γερμανία. 
Συμμετοχή της ΕΕ: 400.702 ECU, σχεδόν 20% του κόστους του έργου. 
Περιπτωσιολογική μελέτη: η ολοκληρωμένη διαχείριση των λιμνοθαλασσών και των παράκτιων υγροτόπων της Βαλτικής 
Σύμφωνα με τη σύμβαση του Ελσίνκι για την προστασία της Βαλτικής θάλασσας από τη ρύπανση, η οποία υπεγράφη το 1992 
από τα παράκτια κράτη, το 1993 δημιουργήθηκε μία ομάδα εργασίας με σκοπό την εκπόνηση "Διαχειριστικών σχεδίων για 
τις λιμνοθάλασσες και τους παράκτιους υγροτόπους". Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει υπογράψει τη νέα σύμβαση και η 
Επιτροπή συμμετέχει ενεργητικά στην ομάδα εργασίας, ενισχύοντας τις δραστηριότητες της με 547.575 ECU, τα οποία 
καλύπτουν 72% του συνολικού κόστους, ενώ το υπόλοιπο καλύπτεται από τον σουηδικό οργανισμό προστασίας του 
περιβάλλοντος. 
Η ομάδα συγκροτεί σήμερα υπο-ομάδες (Area Task Teams), σκοπός των οποίων είναι να επιπλεύσουν και να καθοδηγήσουν 
την κατάρτιση ολοκληρωμένα™ διαχειριστικών σχεδίων για επιλεγμένες εκτάσεις υγροτόπίον στην λιμνοθάλασσα Curonian, 
ανάμεσα στην Λιθουανία και το Kaliningrad Oblast στη Ρωσία, στον κόλπο Matsalu στην Εσθονία, στην λιμνοθάλασσα 
του Vistula, ανάμεσα στο Kaliningrad και την Πολωνία, στην λιμνοθάλασσα του Oder ανάμεσα στην Πολωνία και την 
Γερμανία και τον κόλπο της Riga, ανάμεσα στην Εσθονία και την Λιθουανία. 
Πλαίσιο Ν 
Παροχή ενισχύσεων από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 
Στο πλαίσιο του προγράμματος οικονομικής συνεργασίας PHARE, στα έργα που αφορούσαν ειδικά την διατήρηση υγροτόπων 
περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: 
* Ενίσχυση του Ιδρύματος για τις μεγάλες λίμνες της Μαζουρίας στην Πολωνία, 1990. 
Συμμετοχή ΕΕ: 1.800.000 ECU 
* Ενίσχυση του Ιδρύματος για τον ποταμό Warta στην Πολωνία, 1990. 
Συμμετοχή ΕΕ: 500.000 ECU 
* Ενίσχυση του έργου "Πράσινοι Πνεύμονες" της Πολωνίας για τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό της περιφερειακής 
αναπτύξεως, 1991. 
* Ενίσχυση μιας μελέτης για την προστασία των υγροτόπων και των λειμώνων στην Ουγγαρία, 1990. 
Συμμετοχή ΕΕ: 200.000 ECU 
* Ενίσχυση για την δημιουργία του εθνικού πάρκου της λίμνης Fertô στην Ουγγαρία το οποίο αποτελεί συμπλήρωμα 
του εθνικού πάρκου Neusiedler στην αυστριακή πλευρά, 1990. 
Συμμετοχή ΕΕ: 1.400.000 ECU 
* Ενίσχυση δύο τμημάτων του ολοκληρωμένου περιβαλλοντικού προγράμματος για την λεκάνη του Δούναβη τα οποία 
αφορούν ιδιαίτερα την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος: 1) ενίσχυση για την εφαρμοσμένη έρευνα στο Δέλτα 
του Δούναβη, συμμετοχή της ΕΕ 3.500.000 ECU και 2) ενίσχυση για την απογραφή των βιολογικών πόρων της 
λεκάνης του Δούναβη. 
σελίς 44 
Πλαίσιο Ξ 
Συνεργασία για την ανάπτυξη με τις χώρες ΛΚΕ, ALA, και τις χώρες της Μεσογείου 
Τα προγράμματα αναπτυξιακής βοήθειας περιλάμβαναν μία σειρά έργων που αφορούσαν τους υγροτόπους: 
Belize: - Κατάρτιση ενός σχεδίου για την διαχείριση μίας παράκτιας ζώνης, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 570.000 ECU 
Καμερούν: - Διατύπωση συστάσείον για την κατάρτιση ενός διαχειριστικού σχεδίου για το δάσος του όρους Kupc. με στόχο 
τη βελτίωση της παροχής νερού σε αείίρόρο βάση, 1991. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 501.910 ECU 
Costa Rica: - Προστασία της διατηρητέας περιοχής Llanuras de Tortuguero, φάση II. 
Συμμετοχή της ΕΕ :857.000 ECU. 
Τσαντ: - Μελέτη σχετικά με την φυλή βοοειδών Kouri και τις αλληλεπιδράσεις της με το αγροκτηνοτροφικό σύστημα τιι; 
λίμνης Τσαντ, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 345.000 ECU. 
Γκάνα: - Δημιουργία ενός συστήματος για την παρακολούθηση των υδρόβιων ζιζανίων και την ανάπτυξη ολοκληρωμένου 
μέτρου ελέγχου για την αποφυγή της προσβολής νέων υδατικών συστημάτων με σκοπό την προστασία των αλιευτικών πόρο>ν 
1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 485.000 ECU. 
Περιοχή του Κόλπου: - Θαλάσσια ενδιαιτήματα και καταφύγιο για την άγρια ζωή στην περιοχή του Κόλπου, φάση II, 
Συμμετοχή της ΕΕ : 2.600.000 ECU. 
Δραστηριότητες σχετιζόμενες με την αειφόρο χρήση των υγροτόπίον 
Κονδύλιο του προϋπολογισμού Β7-5040: Το περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες 
σελίς 42Γ 
Γουιάνα: - Μελέτη της περιβαλλοντικής αξίας των εκτάσεων mangroves της Courida, 1989. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 67.700 ECU. 
Ινδικός Ωκεανός: - Κατάρτιση μιας περιφερειακής στρατηγικής για την προστασία του περιβάλλοντος, με ιδιαίτερη έμφαση 
τους χερσαίους και τους υδατικούς πόρους, 1992. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 153.560 ECU. 
Μαυριτανία: - Απογραφή της άγριας ζωής της παράκτιας ζώνης και των επιπτώσεων της στις αλιευτικές και γεωργικές 
δραστηριότητες του εντόπιου πληθυσμού, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 537.000 ECU. 
Μαυρίκιος: - Μελέτη για την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων, 1989. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 141.000 ECU. 
Μαυρίκιος: - Κατάρτιση στρατηγικής για την ανάπτυξη και τη διαχείριση της νοτιοδυτικής ακτής, η οποία περιλαμβάνει 
αμμίοδεις παραλίες, λιμνοθάλασσες, υγροτόπους και στραγγιστικά συστήματα, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 350.000 ECU. 
Μαρόκο: - Εθνικό Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαιδεύσεως στην περιοχή Ramsar Sidt Boughaba. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 394.000 ECU. 
Μοζαμβίκη: - Ολοκληρωμένη μελέτη για την διατηρητέα περιοχή Gorongosa-Marromeu ύστερα από απώλειες υγροτόπα)ν 
οφειλόμενες στη μείακτη της εισροής νερού μετά από την κατασκευή των φραγμάτων στον ποταμό Zambezi, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 180.000 ECU. 
Περιοχή Σαχέλ: - Δημοσίευση σχετικά με την υδροβιολογίακαι την χρήση για υδροκαλλιέργειεςτων περιορισμένων υδατικών 
πόρων της περιοχής Σαχέλ στο Σουδάν, 1992. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 36.600 ECU. 
Τανζανία: - Κατάρτιση διαχειριστικούσχεδίου για την παράκτια ζώνη με σκοπό τη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων 
εκτάσεων για την δίκαιη κατανομή και την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων, 1991. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 57.955 ECU. 
Τανζανία, Κένυα και Ουγκάντα: - Ανασκόπηση των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με την βιοποικιλότητα, 
συμπεριλαμβανομένων των τροπικών υδρόφιλων δασών, των τροπικών ξηρόφιλων δασών, τίον ερήμίον, των ημιερήμων,' 
των ορεινών και των ημιορεινών οικοσυστημάτων, 1992. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 50.000 ECU. 
Τόγκο: - Ερευνητικό έργο για τις επιπτώσεις από την κατασκευή φραγμάτων στην βλάστηση και τον υδροφόρο ορίζοντα σε 
περιοχές σαβάνας, 1993. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 600.000 ECU. 
Βενεζουέλα: - Τεχνική βοήθεια για την ανάπτυξη του οργανισμού περιβάλλοντος της λεκάνης της λίμνης Valencia. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 875.000 ECU. 
Ζάμπια: - Κατάρτιση ενός διαχειριστικούσχεδίου για την πεδιάδα Kafue και την λεκάνη Bangwuelu, 1991. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 685.494 ECU. 
Προσδιορισμός μιας σφαιρικής διαχειριστικής στρατηγικής για τις κοραλλιογενείς υφάλους, 1991. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 100.000 ECU. 
Συλλογή υλικού για τους χερσαίους αλιευτικούς πόρους με ίΐκοπό το γύρισμα ταινίας, 1990. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 11.690 ECU. 
Οδηγός Πόρων των Τροπικών Υγροτόπίον, 1990. 
Συμμετοχή της ΕΕ : 155.000 ECU. 
Σημ: Οι παραπάνω δραστηριότητες παρέχουν μια μερική εικόνα της αναπτυξιακής συνεργασίας στον τομέα που αφορά την 
αειφόρο χρήση των υγροτόπίον, επειδή οι δραστηριότητες αυτές συνδέονται αποκλειστικά με το κονδύλιο του 
προϋπολογισμού Β7-5040 "Το περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες". ' 
σελίς-*» 44 
VI 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΞΟΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
ΓΕΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 
1) Οι υγρότοποι παίζουν ουσιαστικό ρόλο για την οικολογική ποιότητα και τον πλούτο των περιοχών στις οποίες 
απαντούν. Οι υγρότοποι δεν πρέπει να εξετάζονται ο καθένας χωριστά γιατί υπάρχει οικολογική αλληλεξάρτηση 
με άλλους, ορισμένες φορές μακρινούς, υγροτόπους. 
2) Οι υγρότοποι είναι ιδιαίτερα σημαντικά οικοσυστήματα, τα οποία επιτελούν ζωτικές λειτουργίες, δεδομένου ότι 
παρέχουν τους αναγκαίους πόρους για πολυάριθμες ανθρώπινες χρήσεις και δραστηριότητες και αποτελούν 
πολύτιμη πολιτιστική και φυσική κληρονομιά. Ωστόσο, δραματικές απώλειες και υποβάθμιση υγροτόπων έχουν 
σημειωθεί μέχρι σήμερα σε όλη την Ευρώπη. Συνεπώς, υπάρχει μια έντονη απαίτηση για την συνετή χρήση και την 
διατήρηση των υγροτόπων με βάση την αρχή της αειφορίας, όπως αυτή καθορίζεται στο 5ο Πρόγραμμα Δράσεως 
για το Περιβάλλον. 
3) Η ποσότητα και η ποιότητα των υπογείων και των επιφανειακών υδάτων σε έναν υγρότοπο ή των υδάτων που 
εισρέουν σε αυτόν έχουν ζωτική σημασία για την οικολογική του αξία και τις λειτουργίες του. 
4) Οι υγρότοποι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ευρύτερων λεκανών απορροής ή των παράκτιωνζωνίόν. Η συνετή 
χρήση και η διατήρηση τους εξαρτάται συνεπώς από παράγοντες που επιδρούν σε αυτές τις ευρύτερες περιοχές. 
5) Η απώλεια και η υποβάθμιση των υγροτόπων οφείλεται ουσιαστικά σε κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες 
καθώς και στις αλλαγές στη χρήση και τις ανθρώπινες δραστηριότητες στους υγροτόπους και τις υδρολογικές τους 
λεκάνες τις οποίες προκαλούν. Οι παράγοντες αυτοί θα πρέπει να αποτελέσουν το επίκεντρο του προβληματισμού 
για την συνετή χρήση και την διατήρηση τίον υγροτόπων. 
6) Δεν υπάρχει σχεδόν καμμία οικονομική εκτίμηση των υγροτόπων ως φυσικού κεφαλαίου και ιδίως όσον αφορά την 
τιμολόγηση και τις χρήσεις των πόρων τους. Αυτό συνέτεινε ώστε να μην αναπτυχθούν οι μηχανισμοί της αγοράς 
που θα επέτρεπαν την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπίον με αποτέλεσμα την επιταχυνόμενη απώλεια 
και υποβάθμιση τους. 
7) Οι παράγοντες, οι οποίοι από πρακτικής απόψεως αξίζει να μελετηθούν περισσότερο ως αίτια για την απώλεια και 
την υποβάθμιση των υγροτόπίον, είναι οι αλλαγές των χρήσεων καθώς και όλα τα έργα υποδομής, τα οποία 
συμβάλλουν στην αποξήρανση των υγροτόπων ή αλλοιώνουν ποιοτικά και ποσοτικά τις υδρολογικές συνθήκες ή 
τις λειτουργίες τους. 
8) Μολονότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπεύθυνος για τον συντονισμό των εvεργaώv για την διατήρηση των 
υγροτόπων σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο είναι ένας συγκεκριμένος οργανισμός, άλλοι είναι οι δημόσιοι και 
ιδιωτικοί οργανισμοί που έχουν την τεχνογνωσία για την αποτελεσματική μακροπρόθεσμη διατήρηση τους. 
Συνεπώς, η συνετή χρήση και η διατήρηση των υγροτόπων εξαρτάται από την ποιότητα του θεσμικού πλαισίου σε 
κάθε τομέα πολιτικής που επηρεάζει τους υγροτόπους, όσο και από την ολοκληρωμένη διαχείριση τους. 
9) Οι τοπικές κοινότητες, οι οποίες θα είναι οι πρώτες που θα επωφεληθούν από την καλύτερη διαχείριση των 
υγροτόπων θα παίξουν σημαντικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή. 
10) Ένα ευρύ φάσμα των κοινοτικών μέσίον και των πολιτικών προτάσεων που ήδη υπάρχουν και ευνοούν την συνετή 
χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων και ειδικότερα 
* τις διατάξεις του άρθρου 130 Ρ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις πολιτικές κατευθυντήριες 
γραμμές του 5ου Προγράμματος Δράσεως για το Περιβάλλον με τίτλο "Στόχος η Αειφορία", που απαιτούν μία 
ολοκληρωμένη προσέγγιση των περιβαλλοντικών θεμάτα>ν και την ενσωμάτωση του στις άλλες πολιτικές, γεγονός 
που ήδη είχε την αναμενόμενη επίδραση στους κανονισμούς για την μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων, 
* την υπάρχουσα και την προτεινόμενη κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, 
το νερό και τις εκτιμήσεις των κοινωνικών επιπτώσεων, 
* την συμβολή της Κοινότητας στην καλύτερη κατανόηση των υγροτόπων, τις λειτουργίες τους και των λειτουργιών 
τους στο πλαίσιο της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής, 
σελίς^Α-τ-
* οι συγχρηματοδοτικές ενισχύσεις τις οποίες παρείχε η Κοινότητα κατά τα τελευταία δέκα χρόνια και τις οποίες 
συνεχίζει να παρέχει σε έργα που αποβλέπουν στην διατήρηση και την αποκατάση υγροτόπων οι οποίοι αποτελούν 
περιοχές κοινοτικής σημασίας για την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, 
* τους πόρους τους οποίους η Κοινότητα έχει διαθέσει και ύστερα από σημαντική αύξηση των πόρων είναι σε θέση 
και πρόθυμη να διαθέσει για την ενίσχυση μέτρων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων (συμπεριλαμβανομένων 
και των κοινοτικών πρωτοβουλιών) του Ταμείου Συνοχής και κλαδικών μέτρων, όπως είναι τα μακρο-
περιβαλλοντικά μέτρα ή η αγρανάπαυση καθώς και στο πλαίσιο των διαφόρων πολιτικών παροχής αναπτυξιακής 
βοήθειας εκτός της ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο, με σκοπό να ενισχυθεί η συνετή χρήση και η διατήρηση των 
υγροτόπων με την πραγματοποίηση των κατάλληλων επενδύσεων, την παροχή εξοπλισμού και τεχνικής βοήθειας, 
την ανάπτυξη διοικητικής υποδομής, την κατάρτιση, την ενημέρωση, την βελτίωση των γνώσεων ή την μεγαλύτερη 
ευαισθητοποίηση, 
Ωστόσο, παρ' όλα αυτά, εξακολουθεί να παρατηρείται μείωση των υγροτόπων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνεπώς, 
υπό αυτές τις σημερινές συνθήκες, η Κοινότητα θα αποτύχει να διατηρήσει τους υγροτόπους της στην σημερινή τους 
κατάσταση. 
11) Η Κοινότητα δεν διαθέτει μια συνεπή πολιτική για τους υγροτόπους, εν μέρει λόγω του γεγονότος ότι μέχρι στιγμής 
δεν υπάρχει σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο ένα επαρκώς ανεπτυγμένο πλαίσιο, το οποίο θα επέτρεπε την 
ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων σε οποιοδήποτε επίπεδο, από τον καθορισμό της πολιτικής ως 
την υλοποίηση των έργων, στους άλλους τομείς της πολιτικής. Ακόμα και στις περιπτώσεις, όπου αυτό το πλαίσιο 
υπάρχει σε κάποιο επίπεδο, η πρακτική του εφαρμογή, ιδιαίτερα στο επίπεδο των έργων και των μέτρων, είναι 
μάλλον ανεπαρκής. 
12) Συνεπώς, πρέπει να καταρτισθεί μία σφαιρική και ισχυρή κοινοτική πολιτική για τους υγροτόπους. Για τον σκοπό 
αυτό, τα μέσα και οι πολιτικές προτάσεις οι οποίες ήδη υπάρχουν, πρέπει αφενός να συγκεκριμενοποιηθούν ή να 
αποκτήσουν ειδικούς στόχους και αφετέρου να συμπληρίοθούν. 
13) Οι στόχοι πού καθορίζονται παρακάτω πρέπει να περιληφθούν στην Ευρωπαϊκή Αναπτυξιακή Χωροτακτική 
Προοπτική που θα πρέπει να καταρτισθεί κατά τη διάρκεια του 1995 με σκοπό τη δημιουργία ενός στρατηγικού 
βήματος για την διατύπωση. 
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΓΡΟΤΟΤΟΠΟΥΣ 
ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΙΧΟΙ 
Η κοινοτική πολιτική για τους υγροτόπους βασίζεται στους ακόλουθους στόχους: 
* 'Οχι άλλες απώλειες υγροτόπων 
Για κάθε περιοχή NUTS επιπέδου Π η συνολική επιφάνεια των υγροτόπων πρέπει να διατηρηθεί ως έχει σήμερα. Αυτό δεν 
αφορά μόνο το σύνολο των υγροτόπων, αλλά και την επιφάνεια των επτά κυριότερων ομάδων υγροτόπων, δηλαδή (i) των 
θαλάσσιων παράκτιων υγροτόπων, (Π) των ποταμόκολπων και των δέλτα (iii) των ποταμών και των κατακλυζομένων 
πεδιάδων, (iv) των φυσικών λιμνών και των τελμάτων, (ν) των ελών γλυκού νερού, (vi) των τυρφώνων και (νϊί) των 
ανθρωπογενών υγροτόπων που παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον ως οικοσυστήματα. Κάθε περαιτέρω απώλεια 
υγροτόπων πρέπει να αντισταθμίζεται,εντός της αντίστοιχης περιοχής NUTS επιπέδου II με την αποκατάσταση παλαιότερων 
υγροτόπων, οι οποίοι πρέπει να έχουν τουλάχιστον την ίδια επιφάνεια, να επιτελούν τουλάχιστον τις ίδιες λειτουργίες και 
να έχουν την ίδια οικολογική αξία. 
* Όχι άλλη υποβάθμιση υγροτόπων 
Οι υγρότοποι στην Ευρίοπαϊκή Ένωση πρέπει να διατηρηθούν σε κατάσταση ώστε να είναι σε θέση να επιτελούν τουλάχιστον 
τις σημερινές τους λειτουργίες και να διατηρήσουν την σημεριμή τους οικολογική αξία. Ειδικότερα, τόσο το στάσιμο νερό 
στους υγροτόπους όσο και το εισερχόμενο νερό θα πρέπει να διατηρηθούν στο σημερινό επίπεδο όσον αφορά την ποσότητα 
και την ποιότητα. Σε περίπτωση που η κακή ποιότητα του νερού προκαλεί προοδευτική υποβάθμιση ενός υγροτόπου, η 
ποιότητα του νερού πρέπει να βελτιώνεται κατά τρόπο ώστε σταματά και ενδεχομένως να αντιστρέφεται η υποβάθμιση. 
Σε όλες τις περιπτώσεις, όπου μέρος των λειτουργιών και της αξίας ενός συγκεκριμένου υγροτόπου δεν είναι δυνατόν να 
διατηρηθούν στα σημεριμνά επίπεδα, η απώλεια αυτή θα πρέπει να αντισταθμίζεται στο μέτρο του δυνατού εντός της ίδιας 
ομάδας υγροτόπων, είτε με την βελτίωση του υγροτόπου που έχει υποστεί την υποβάθμιση είτε με την βελτίωση την 
αποκατάσταση ή την δημιουργία παράπλευρατν ή γειτονικών υγροτόπων . 
* Συνετή χρήση των υγροτόπων 
Οι υγρότοποι πρέπει να χρησιμοποιούνται σύμφωνιχ με την αρχή της αειφορίας και η εκμετάλλευση των πόρων τους δεν 
πρέπει να υπερβαίνει την φυσική ή, κατ' εξαίρεση, την τεχνητά αυξημένη ικανότητα αναπαραγωγής τους. 
Ενίό πρέπει να καταβάλλονται προσπάθειες για την σφαιρική κατανόηση των οικολογικών απαιτήσεων των υγροτοπικών 
συστημάτων, οι δραστηριότητες που επηρεάζουν του υγροτόπους πρέπει, στην περίπτα)ση που οι σχετικές γνώσεις δεν είναι 
διαθέσιμες, να διέπονται από την αρχή της προφυλάξεως. Συγκεκριμένα, εάν οι επιπτώσεις ορισμένων ενεργειών δεν είναι 
σαφώς κατανοητές, τότε οι ενέργειες αυτές δεν θα πρέπει να πραγματοποιούνται, ακόμα και στις περιπτώσεις που 
προβάλλεται το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που ν' αποδεικνύουν ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα 
σ' αυτές τις ενέργειες και την υποβάθμιση του υγροτόπου. 
σελίς 42 
* Βελτίωση και αποκατάσταση υγροτόπων 
Πέραν των απαιτήσεων που συνεπάγονται οι παραπάνω στόχοι, οι υπάρχοντες υγρότοποι θα πρέπει να βελτιώνονται και, 
στο μέτρο του δυνατού, οι πρώην υγρότοποι πρέπει ν' αποκαθίστανται. Αυτό έχει σκοπό την εξασφάλιση του βέλτιστου 
επιπέδου λειτουργιών και αξίας των υγροτόπων. Η βελτίωση και η αποκατάσταση των υγροτόπων θα πρέπει να έχει 
προτεραιότητα σε σύγκριση με τη δημιουργία νέων υγροτόπων. 
* Διεθνής συνεργασία και δράση για την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων 
Στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας, οι πολιτικές θα πρέπει να σχειδιάζονται και· να εφαρμόζονται έτσι ίόστε να 
προωθούν την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων. Γενικά, εκτός από ορισμένες περιφερειακές ιδιαιτερότητες, 
οι στόχοι που έχουν διατυπίοθεί για τους υγροτόπους της ΕΕ θα πρέπει να τηρούνται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. 
Η Κοινότητα πρέπει να παίξει ενεργητικό ρόλο για την διατήρηση των υγροτόπων σε πλανητικό επίπεδο στο πλαίσιο των 
διεθών συμβάσεοον, στις οποίες η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμμετέχει ως συμβαλλόμενο μέρος και μέσω των σημερινών και 
των μελλοντικών μέτρων συνεργασίας με τρίτες χώρες. 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 
Το Ευρωπαϊκό δίκτυο υγροτόπων. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ακόμη περισσότερο η Ευρώπη ως σύνολο πρέπει να διαθέτουν ένα πυκνό, συνεκτικό και 
διασυνδεόμενο δίκτυο υγροτόπων, οι οποίοι θα πρέπει να προστατεύονται, ώστε να εξασφαλίζεται η συνετή χρήση και 
διατήρηση τους. Το δίκτυο αυτό θα πρέπει να διαβαθμίζεται ανάλογα με το επίπεδο της εκάστοτε διοικητικής περιφέρειας. 
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην ενσωμάτίοση όλων των υγροτόπων, οι οποίοι έχουν χαρακτηρισθεί 
ως υγρότοποι κοινοτικής σημασίας, σύμφωνα με τις οδηγίες 79/ 409 και 92/43 στο δίκτυο Natura 2000, οριοθετώντας τους 
υγροτόπους με βάση οικολογικά κριτήρια. Οι υγρότοποι που έχουν χαρακτηρισθεί ως διεθνούς σημασίας σύμφωνα με την 
σύμβαση Ramsar, αποτελούν σύνδεσμο με τον υπόλοιπο κόσμο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπληρώσουν το δίκτυο σε 
όλα τα επίπεδα και να ενωματάκτουν τους υγροτόπους Ramsar στο δίκτυο της Κοινότητας Natura 2000, εφαρμόζοντας ιτε 
αυτούς τις αντίστοιχες διατάξεις, ακόμα και αν, κατ' εξαίρεση δεν αποτελούν περιοχές του Natura 2000. 
Ολοκληρωμένη πολιτική προσέγγιση, διαχείριση και σχεδιασμός χρήσεων γης 
Η συνετή και διατήρηση των υγροτόπων απαιτεί μία συντονισμένη και ολοκληρωμένη προσέγγιση. Αυτή συνεπάγεται την 
ύπαρξη κατάλληλων προβλέψεων στο πλαίσιο πολιτικών με ευρύτερο πεδίο εφαρμογής, όπως είναι η πολιτική για το 
περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής για το νερό και την διατήρηση της φύσεως), ή η πολιτική για την 
περιφερειακή ανάπτυξη (συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής για την διαχείριση των πόρων) καθώς και οι πολιτικές 
σε ορισμένους τομείς ή οι κλαδικές πολιτικές που σχετίζονται με αυτό το θέμα (όπως η γεωργία και η ιχθυοκαλλιέργειες). 
Ολοκληρωμένη διαχείριση σημαίνει, πάνω απ' όλα, την εναρμόνιση των αντιθέτων συμφερόντων κατά την χρήση ενός 
δεδομένου υγροτόπου και των πόρων του, με σκοπό να επιτευχθεί ο κοινός στόχος που είναι η διατήρηση και η συνετή χρήση 
του υγροτόπου αυτού. Αυτό συνεπάγεται ότι όλα τα μέρη που ασκούν αποφασιστική επιρροή σ' αυτόν τον υγρότοπο 
συμμετέχουν σε κοινές διαδικασίες με σκοπό την συναίνεση ή τον συμβιβασμό. Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να 
εντοπισθούν τα συμφέροντα, οι φορείς, οι αρμόδιες αρχές και οργανισμοί και να γίνουν οι αναγκαίες θεσμικές και 
διοικητικές ρυθμίσεις σε κοινοτικό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Ένα πρακτικό βοήθημα είναι η κατάρτιση ενός 
καταλόγου μέτρων, για τα οποία απαιτείται ολοκληρωμένη προσέγγιση και ένος καταλόγου φορέων, οι οποίοι θα πρέπει 
να συμμετάσχουν και να διατυπώνουν την γνώμη τους στο πλαίσιο των σχετικών διαδικασιών. 
Για να γίνει δυνατή η εφαρμογή της πολιτικής για τους υγροτόπους σε όλα τα επίπεδα, οι υπεύθυνοι για τη λήψη 
αποφάσεων θα πρέπει να έχουν πεισθεί για την πραγματική αξία των υγροτόπων και για τον τρόπο με τον οποίο η 
διαχείριση των υγροτόπων είναι δυνατόν να βοηθήσει την περιφερειακή ανάπτυξη. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί την 
ύπαρξη αρχών ικανών να κατανοήσουν την πλήρη αξία των υγροτοπικών οικοσυστημάτα)ν και τον ρόλο που είναι δυνατόν 
να παίξει η αειφόρος χρήση τους στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. 
Η ολοκληρωμένη προσέγγιση είναι δυνατόν να υποδιαιρεθεί σε τέσσερις κύριες δραστηριότητες: αποφυγή των αρνητικών 
επιδράσεων, ρύθμιση των οικολογικών και κοινωνικο-οικονομικών επιδράσεων, χρήση των φυσικών πόρων και θετική 
ανθρώπινη παρέμβαση, δηλαδή σχεδιασμός με σκοπό μία επιθυμητή εξέλιξη. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να ενσωματώνει 
μακροπρόθεσμους στόχους της αειφορίας και να λαμβάνει υπόψη την υδρολογική λεκάνη ή την παράκτια ζώνη, μέρος της 
οποίας αποτελεί ένας δεδομένος υγρότοπος. 
Για την συνετή χρήση και διατήρηση του οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού των υγροτόπων και για να επιτύχει η 
ολοκληρωμένη επιχειρησιακή προσέγγιση, πρέπει να υπάρχει ένας αποτελεσματικός σχεδιασμός χρήσεων γης, ο οποίος να 
λαμβάνει υπόψη τους υγροτόπους, τις λειτουργίες και την αξία τους. Με βάση τις αρμοδιότητες που καθορίζονται από 
την συνθήκη, πρέπει να ενισχυθούν οι πρωτοβουλίες και οι αντιλήψεις της Κοινότητας σε αυτόν τον τομέα. 
Γνώση των υγροτόπων και της αξίας τους 
Οι ερευνητικοί τομείς στους οποίους θα πρέπει να δοθεί πρόσθετη προσοχή είναι ο προσδιορισμός και η ποσοστική 
αποτίμηση της αξίας των υγροτόπων καθώς και η αειφόρος χρήση των υγροτόπων και οι λειτουργίες και οι αλλοιώσεις των 
τοπογραφικών στοιχείιον. 
σελίς 49 
Εξίσου σημαντική είναι η κοινοποίηση των αποτελεσμάτων αυτών των μελετών σε απλή και κατανοητή γλώσσα στους 
υπεύθυνους για την λήψη αποφάσεων που αφορούν τη χρήση και ανάπτυξη των υγροτόπων. 
Ο αποτελεσματικός σχεδιασμός χρήσεων γης και τα μέσα για την ολοκληρωμένη διαχείριση θα είναι πολύ περισσότερο 
αποδοτικά και οι απαιτούμενες αλλαγές για την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων θα είναι πιθανότερο να 
πραγματοποιηθούν, αν οι πολίτες και οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων κατανοούν γιατί θα πρέπει να διαφυλάξουν 
αυτά τα οικοσυστήματα και τους πόρους τους και αν γνωρίζουν ποιες ενέργειες απαιτούνται για τον σκοπό αυτόν. Η 
αξία πολλών από τα άμεσα και τα έμμεσα οφέλη που παρέχουν οι υγρότοποι καθώς και οι κοινωνικές και οικονομικές 
επιπτώσεις από την υποβάθμιση και την απώλεια υγροτόπων πρέπει συνεπώς να τεκμηρια)θούν και να γίνουν όσο το δυνατό 
ευρύτερα γνωστές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Επιτροπή, η οποία ενεργεί για λογαριασμό της, πρέπει να παίξουν 
σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αυτήν. 
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές όσον αφορά την.διατήρηση των υγροτόπων κατά τα τελευταία χρόνια ήταν η όλο και 
περισσότερο διεπιστημονική προσέγγιση των διαχειριστικών θεμάτων. Η μέριμνα για την διατήρηση των υγροτόπων 
ανάγεται σε μεγάλο βαθμό στην σπουδαιότητα της άγριας πανίδας και χλωρίδας και η διατήρηση των υγροτόπων ήταν επί 
δεκαετίες αποκλειστικά πεδίο των ειδικών στον τομέα αυτόν. Ωστόσο, με την αυξανόμενη συνειδητοποίηση της ευρύτερης 
αξίας των υγροτόπων για τον άνθρωπο, στην διατήρηση τους συμμετέχει σήμερα ένα πολύ ευρύτερο φάσμα οργανισμών, 
συμπεριλαμβανομένων και αυτών που ασχολούνται με την αλιεία, τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Ταυτόχρονα, η 
αναγνώριση του γεγονότος, ότι οι υγρότοποι πρέπει να διατηρηθούν ως λειτουργικές μονάδες του ευρύτερου περιβάλλοντος 
παρά απλώς στο πλαίσιο ενός περιορισμένου αριθμού εθνικών πάρκων και άλλων προστατευόμενων περιοχών, έχει 
ενισχύσει την άποψη ότι οι συνήθεις προσεγγίσεις για την διατήρηση των υγροτόπων είναι σε μεγάλο βαθμό ανεπαρκείς. 
Η αντίληψη αυτή θα πρέπει να διαδοθεί ευρύτερα και να αποκτήσει μεγαλύτερη απήχηση στην πράξη. 
Νομοθετικό πλαίσιο και διοικητικές διατάξεις 
Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να χρησιμοποιήσουν πλήρως τα νομικά και νομοθετικά μέσα που διαθέτουν για την 
προώθηση και την εφαρμογή μιας συνεπούς πολιτικής για τους υγροτόπους βασισμένη στην ολοκληρωμένη προσέγγιση. Τα 
περισσότερα κράτη μέλη πρέπει ακόμα να θεσπίσουν ή να βελτιώσουν σημαντικά τα νομικά μέσα που διαθέτουν. Αυτό 
απαιτεί τακτική αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων και του κοινοτικού, ώστε 
να είναι σύμφατνη με τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές που περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση. Πρέπει να 
γίνουν οι αναγκαίες ρυθμίσεις, στις οποίες περιλαμβάνεται και η κατάργηση των οικονομικών κινήτρων όπως είναι τα 
φορολογικά οφέλη ή οι επιδοτήσεις και η νομική ενθάρρυνση της καταστροφής των υγροτόπων. Οι αρχές που είναι 
αρμόδιες για τον καθορισμό των χρήσεων γης θα πρέπει να επισημαίνουν τους υγροτόπους στα σχέδια χρήσεων γης και, 
κατά περίπτωση, να καθορίζουν ειδικά μέτρα για την διαχείριση και την διατήρηση τους. 
Τα κράτη μέλη πρέπει γενικά να επιτρέπουν τις δραστηριότητες που επηρεάζουν του υγροτόπους και τις λειτουργίες τους 
μόνο ύστερα από προηγούμενη άδεια, στη χορήγηση της οποίας συμμετέχει και ο οργανισμός, ο οποίος είναι υπεύθυνος 
να επιβλέπει την συνετή χρήση και την διατήρηση τους και πρέπει επίσης να θεωρούν τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων υποχρεωτικές για τις δραστηριότητες αυτές. Ειδική μέριμνα πρέπει να ληφθεί ώστε να μη παραμελείται κανείς 
σημαντικός παράγων που αφορά ιδιαίτερα τους υγροτόπους. ΕΠΕ πρέπει να διεξάγονται όχι μόνο για τα έργα που 
εκτελούνται στους ίδιους τους υγροτόπους αλλά και για τις δραστηριότητες εντός της ευρύτερης υδρολογικής λεκάνης ή της 
παράκτιας ζώνης στην οποία εντάσσονται, εφόσον τα έργα αυτά αναμένεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στους 
υδροτόπους αυτούς. 
Καινοτόμα μέτρα 
Κατά την κατάρτιση των κατάλληλων μοντέλων για την διαχείριση, πολλά είναι τα διδάγματα που θα πρέπει να αντληθούν 
από τις παραδοσιακές μορφές χρήσεων των υγροτόπων. Αυτές οι αειφόρες χρήσεις πρέπει να προσαρμοσθούν στις σημερινές 
συνθήκες ώστε να επιτρέψουν στις τοπικές κοινότητες - παρά σε μεμονωμένα άτομα ή στις κεντρικές αρχές - μεγαλύτερο 
έλεγχο επί των πόρων των υγροτόπων. Οι χρήσεις αυτές θα πρέπει να ενσωματωθούν και να ενισχυθούν από τις τρέχουσες 
πολιτικές της ΕΕ, και ιδίως από την αγροτική πολιτική και την πολιτικής περιφερειακής αναπτύξεως. 
Κατά την επόμενη μεταρύθμιση της ΚΑΠ, ακόμα μεγαλύτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην συνετή χρήση και τη 
διατήρηση των υγροτόπίον. Ειδικότερα, πρέπει να διευρυνθούν οι δυνατότητες που παρέχει ο μηχανισμός αγρο-
περιβαλλοντικών ενισχύσεων ώστε να γίνει δυνατή η πλήρης αποζημίίοοη για το κόστος πο\ι συνεπάγονται τα μέτρα που 
αποβλέπουν στην συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπίον. 
Από την άλλη πλευρά, οι δημόσιες δαπάνες στο πλαίσιο της ΚΑΠ προς όφελος των αγροτών θα πρέπει να συνδέονται όλο 
και περισσότερο με περιβαλλοντικούς όρους. Οι όροι αυτοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν τον έλεγχο δραστηριοτήτων που 
κρίνεται ότι είναι πιθανόν να αλλοιώσουν τη λειτουργία των υγροτόπων, τόσο εντός των υγροτόπων, όσο και στην 
υδρολογική τους λεκάνη. 
Επίσης, στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να αναληφθεί σε επόμενη ευκαιρία, πρωτοβουλία της Κοινότητας 
στο θέμα αυτό. Πρέπει επίσης να εφαρμοσθεί αμέσως το άρθρο 10 του FEDER ώστε ο αποτελεσματικός σχεδιασμός χρήσεων 
γης να αποτελεί προϋπόθεση για την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων. 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ 
Για την επίτευξη των γενικών στόχων που περιγράφονται παραπάνω, η Επιτροπή προτίθεται να εφαρμόσει τα μέσα τα οποία 
είναι διαθέσιμα σε κοινοτικό επίπεδο κατά τρόπο ώστε να αποφευχθούν οι αρνητικές επιπτώσεις στους υγροτόπους και να 
μεγιστοποιηθούν οι θετικές ενέργειες για την συνετή χρήση και την διατήρηση τους. 
σελίς Μ £θ 
Νομοθετικά μέτρα 
Η κοινοτική νομοθεσία καθώς και η διεθνείς ίχυμβάσεις που αφορύν τη συνετή χρήση και την διατήρηση τανν υγροτόπίον 
πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια. Αυτό αφορά κυρίως τις οδηγίες του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ 
σχετικά με την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, την οδηγία σχετικά με την ποιότητα του νερού και την επεξεργασία 
των λυμάτων (91/271/ΕΟΚ), καθώς και την πρόταση οδηγίας σχετικά με την οικολογική ποιότητα του νερού και την 
οδηγία του Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ, σχετικά με τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτίόσεών υπό την προτεινόμενη 
τροποποιημένη μορφή της. Για να υπάρξει μία προληπτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, είναι ουσιαστικό να 
συμπληρωθεί η οδηγία αυτή από μία οδηγία που θα αφορά την ΕΠΕ των πολιτικών, των σχεδίων και των προγραμμάτων. 
Όσον αφορά τις οδηγίες για την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, η Επιτροπή θα συνεχίσει να επιμένει στην ευρύτερη 
δυνατή ταξινόμηση και χαρακτηρισμό των υγροτόπων ως περιοχών του δικτύου Natura 2000. Εκτός αυτού, η Επιτροπή 
θα μεριμνήσει ώστε τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν και να τηρούν με συνέπεια το άρθρο 6 της οδηγίας του Συμβουλίου 
92/43/ΕΟΚ. Το άρθρο αυτό προβλέπει και περιγράφει τα μέσα για την συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων, 
δηλαδή τα διαχειριστικά σχέδια, τα κατάλληλα θεσμικά διοικητικά ή συμβατικά μέτρα προστασίας, τις κατάλληλες ΕΠΕ 
των μέτρων που αναμένεται ότι θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε έναν υγρότοπο με κριτήριο τους στόχους που αφορούν 
την συνετή χρήση και την διατήρηση αυτού του υγροτόπου, την έγκριση αυτών των μέτρων εφόσον έχει διαπιστωθεί ότι 
δεν θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις λειτουργίες και την αξία των υγροτόπων, συμμετοχή του κοινού, πλήρη 
αντισταθμιστικά μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται με συνέπεια η αποκατάσταση των ίδιων λειτουργιών και της αξίας ενός 
υγροτόπου στην περίπτωση που πρέπει να εφαρμοσθεί ένα μέτρο, παρά τις αρνητικές του επιπτώσεις για έναν υγρότοπο. 
Όσον αφορά τους υγροτόπους που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των περιοχών του Natura 2000 και όπου η κοινοτική 
νομοθεσία δεν παρέχει βάση για την συνετή χρήση και διατήρηση τους, η Επιτροπή θα παρακολουθεί τακτικά κατά πόσον 
τηρούνται οι γενικοί στόχοι και η επιχειρησιακή προσέγγιση που περιγράφονται παραπάνω. Υπάρχει επίσης η επιλογή να 
θεσπισθούν, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο, πρόσθετες διατάξεις, οι οποίες θα αφορούν όλους τους υγροτόπους, θα 
προβλέπουν μέσα παρόμοια με αυτά του άρθρου 6 της οδηγίας του Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ και θα καθιστούν υποχρεωτική 
την ΕΠΕ για τα έργα του καταλόγου του παραρτήματος II της οδηγίας του Συμβουλίου 85/337/ΕΟΚ . Ωστόσο, είναι 
προτιμότερο, να λάβουν τα κράτη μέλη, κατ1 εφαρμογή 130 Τ της Συνθήκης, αυστηρότερα μέτρα από αυτά που 
απαιτούνται από την ισχύουσα και την προτεινόμενη κοινοτική νομοθεσία, ώστε να επιτευχθούν οι γενικοί στόχοι που 
περιγράφονται παραπάνω. 
Διεθνής συνεργασία 
Η Επιτροπή προτίθεται να υποστηρίξει πλήρως την σύναψη συμφωνιών συνεργασίας για τα υδατικά συστήματα, τα οποία 
ανήκουν από κοινού σε δύο ή περισσότερα κράτη μέλη ή περιφέρειες. Ωστόσο, η ανάληψη των αναγκαίων πρωτοβουλιών 
ανήκει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την τήρηση των δεσμεύσεων που 
απορρέουν από την σύμβαση του Ελσίνκι του 1992 για την προστασία και την χρήση διασυνοριακών ποταμών και διεθνών 
λιμνών, την σύμβαση της Βόννης του 1979 για την διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας, την σύμβαση 
του Espoo του 1991 για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσείον σε διασυνοριακό πλαίσιο, οι οποίες στο σύνολο τους 
έχουν επικυρωθεί από την Ευρίοπαϊκή Ένωση και τα περισσότερα κράτη μέλη. 
Καταγραφή και παρακολούθηση 
Συνολική ανασκόπιση σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με την κατανομή, την φυσική κατάσταση, το νομοθετικό καθεστώς και τις 
τάσεις των ευρωπαϊκών τύπων και εκτάσεων υδροτόπων εξακολουθεί να μην υπάρχει και συνεπώς, οι σημερινές μας 
γνώσεις βασίζονται σε αποσπασματικές πληροφορίες. Λείπει ακόμα μία αναμφισβήτητη, ταξινόμηση των τύπων των 
ευρωπαϊκών υγροτόπων, λόγω της πολυπλοκότητας, του δυναμικού χαρακτήρα και της δυσκολίας του καθορισμού των 
συχνά μεταβαλλόμενων ορίων αυτών των οικοσυστημάτων. Οι διαπιστώσεις αυτές δείχνουν ότι είναι επιτακτική ανάγκη 
να υπάρξει ένα συντονισμένο σύστημα σε επίπεδο ΕΕ για την καταγραφή των υγροτόπων και την παρακολούθηση των 
οικολογικών τους μεταβολών. Στον βαθμό που πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα για την διατήρηση υγροτόπων στην ΕΕ, 
σύμφωνα με τις οδηγίες του Συμβουλίου 79/409/ΕΟΚ και 92/Φ3/ΕΟΚ, αυτό θα είναι δυνατόν να γίνει στο πλαίσιο του 
δικτύου Natura 2000. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος πρέπει να επιφορτησθεί από την Επιτροπή και τα κράτη 
μέλη με την δημιουργία, όσον αφορά τους υγροτόπους, της αναγκαίας συμπληρωματικής υποδομής ώστε να δημιουργηθεί 
το απαραίτητο γενικευμένο σύστημα το οποίο, για παράδειγμα θα περιλαμβάνει και αυτούς τους υγροτόπους, οι οποίοι 
χαρακτηρίζονται ως ευαίσθητες περιοχές σύμφωνα με την οδηγία του Συμβουλίου 91/271/ΕΟΚ. Θεωρητικά αυτό το 
γενικευμένο σύστημα θα ήταν δυνατόν να καλύπτει το σύνολο της ηπείρου, συμπεριλαμβανομένων και των χωρών που 
δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απογραφή πρέπει επίσης να περιλαμβάνει .ενημερωμένες πληροφορίες σχετικά 
με την φυσική κατάσταση και το νομοθετικό καθεστώς των υγροτόπων, οι οποίες εντάσσονται σε προγράμματα 
παρακολουθήσεως. Η απογραφή αυτή δεν θα πρέπει να καταλήξει σε ένα τελικό κείμενο αλλά θα πρέπει να θεωρείται ως 
μία συνεχής διαδικασία και μία τράπεζα δεδομένων που παρέχει πληροφορίες αναφοράς για τον σχεδιασμό των χρήσεων 
γης και την διαχείριση, την μελλοντική παρακολούθηση και την εκτίμηση των επιπτώσεανν. 
Χρηματοδοτικά μέσα 
Μολονότι οι χρηματοδοτικές ενισχύσεις, τις οποίες έχει καταβάλει η Κοινότητα από το 1984 και μετά για έργα που 
αφορούσαν τη διατήρηση και την αποκατάσταση υγροτόπων, στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών δράσεων και τίον 
χρηματοδοτικών μέσων ανέρχονται σήμερα σε περίπου 60 εκατ. ECU, έχει αποδειχθεί ότι ήταν ιδιαίτερα πολύτιμες από την 
άποψη της παροχής κινήτρων, δεν αναμένεται να έχουν μακροπρόθεσμα ικανοποιητικά αποτελέσματα, αν συγκριθούν με 
τα τεράστια ποσά που δαπανίόνται για φράγματα, αναχώματα, ιχθυοκαλλιέργειες και άλλα διαρθρωτικά αναπτυξιακά έργα, 
τα οποία έχουν αρνητικές επιπτώσεις στους υγροτόπους και περιθωριοποιούν τις αγροτικές κοινότητες που χρησιμοποιούν 
τους πόρους των υγροτόπατν με παραδοσιακό τρόπο. Βέβαια το άρθρο 7 του νέου κανονισμού πλαισίου για τα διαρθωτικά 
σελίς 49 S\ 
ταμεία, το οποίο ορίζει ότι τα νέα αναπτυξιακά σχέδια θα πρέπει να είναι σύμφωνα με την πολιτική της ΕΕ για το 
περιβάλλον, πρέπει να εφαρμοσθεί πλήρως από τους αρμόδιους φορείς. Σε όλους τους υγροτόπους όπου πραγματοποιείται 
τέτοιου είδους ανάπτυξη, η συμμόρφωση των μέτρων, τα οποία χρηματοδοτούνται από τα χρηματοδοτικά μέσα της 
Κοινότητας, κρίνεται με βάση την ευρύτερη δυνατή εφαρμογή των διατάξεο>ν όπως αυτών του άρθρου 6 της οδηγίας 
92/43/ΕΟΚ ή παρεμφερών διατάξεων. 
Η Συνθήκη και το 5ο πρόγραμμα δράσεως για το περιβάλλον παρέχουν επαρκή νομική βάση και πλαίσιο για την πρακτική 
ολοκληρωμένη προσέγγιση της πολιτικής για τους υγροτόπους και για την ολοκληρωμένη διαχείριση τους. Η Επιτροπή, 
από πλευράς της, έχει προβεί στις διοικητικές ρυθμίσεις ώστε να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις αυτές. Λαμβάνοντας ως 
βάση τις μελλοντικές εμπειρίες, η Επιτροπή θα προσαρμόσει και θα τροποποιήσει αυτές τις ρυθμίσεις όπου χρειάζεται. 
Η Επιτροπή θα χορηγεί όλο και περισσότερες κοινοτικές ενισχύσεις σε μέτρα που αποβλέπουν στην συνετή χρήση και την 
διατήρηση των υγροτόπων. Με βάση την αρχή της ενσωματώσεως του περιβαλλοντικού προβληματισμού στις πολιτικές της 
Κοινότητας, όπως ορίζεται από το άρθρο 130 Ρ της συνθήκης και με σκοπό την εφαρμογή του άρθρου 8 της οδηγίας του 
Συμβουλίου 92/43/ΕΟΚ, η Επιτροπή μεριμνά ώστε να χρησιμοποιηθούν, στο μέτρο του δυνατού, όλα τα διαθέσιμα 
χρηματοδοτικά μέσα για αυτόν τον σκοπό. Με βάση την χρηματοδοτική αρχή που καθορίζεται στο άρθρο 130 Σ παράγραφος 
4 της συνθήκης, οι διαθέσιμες πιστώσεις για την κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική δεν ικανοποιούν παρά μόνο σε μικρό 
βαθμό τις χρηματοδοτήσεις που απαιτούνται για να ενισχυθεί η συνετή χρήση και διατήρηση των υγροτόπων. Ωστόσο, η 
Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν ευρύτερα για τον σκοπό αυτόν τις πολυάριθμες χρηματοδοτικές 
δυνατότητες που υπάρχουν στο πλαίσιο των άλλων κοινοτικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων και των ενισχύσεων για 
την κατάρτιση σε θέματα που αφορούν συνετή χρήση και την διατήρηση των υγροτόπων. Λαμβάνοντας υπόψη τα 
μακροπρόθεσμα οικονομικά οφέλη από την συνετή χρήση των υγροτόπων, η Κοινότητα πρέπει να ευνοήσει την 
χρηματοδότηση αναπτυξιακών μέτρων που είναι συμβατά με την συνετή χρήση, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό 
της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. 
σελίς $0 ϊ>2 
ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Συνοψίζοντας, η συνετή χρήση και διατήρηση τα>ν υγροτόπων απαιτούν ριζικές αλλαγές του τρόπου με τον οποίον 
αντιμετωπίζονται τα οικοσυστήματα αυτά στο παρελθόν. Αυτό είναι δυνατόν να επιτευχθεί μόνο με μία σφαιρική και συνετή 
πολιτική για τους υγροτόπους, η οποία εξασφαλίζει: την αναγνώριση των λειτουργιών και της αξίας των υγροτόπα>ν για 
την ανθρωπότητα, την φυσική και λειτουργική αλληλεξάρτηση στον χίόρο και τον χρόνο μετίΐξύ τίον υγροτόπίον και άλλίον 
περιοχών και μεταξύ των γενεών που εξαρτώνται από αυτούς, και η εκτίμηση της σημαντικής οικονομικής τους αξίας. Η 
εφαρμογή αυτής της πολιτικής θα πρέπει να περιλαμβάνει καινοτόμες και φιλόδοξες πρωτοβουλίες. Το κύριο γνώρισμα της 
πολιτικής αυτής θα πρέπει να είναι η ολοκληρωμένη προσέγγιση. 
Οι σημαντικότεροι τομείς στο πλαίσιο αυτό και ειδικότερα με γνώμονα την κοινοτική πολιτική, είναι: 
* η πλήρης συνοχή του δικτύου Natura 2000 και η τήρηση των σχετικών δεσμεύσεα)ν, 
* η ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού τόσο όσον αφορά την ποσότητα όσο και την ποιότητα, 
* η διατύπωση μιας στρατηγικής χωροταξίας βασισμένης σε αρχές και κατευθύνσεις με σαφείς στόχους στο επίπεδο 
των χρήσεων γης που θα ισχύουν στο σύνολο της Κοινότητας, 
* η σημαντική χρηματοδοτική ενίσχυση συντονισμένων διακλαδικών πολιτικών, ολοκληρωμένων προγραμμάτων και 
σχεδίων καθώς και έργων που προωθούν την συνετή χρήση των υγροτόπων. 
σελίς 53 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: 
Σύγκριση μεταξύ των ταξινομήσεων των Ramsar και CORINE 
Σημείωση: 
Δεδομένου ότι η ταξινόμηση Ramsar βασίζεται αποκλειστικά σε υγροτοπικές τοπογραφικές ενότητες ενώ η ταξινόμηση του 
CORINE αφορά τα φυσικά και τα ημιφυσικά ενδιαιτήματα και βασίζεται κυρίως σε φυτολογικά χαρακτηριστικά,η αντιστοιχία 
μεταξύ των δύο δεν είναι πλήρης. Τόσο η ταξινόμηση Ramsar όσο και αυτή του CORINE είναι ιεραρχικές. Στον ακόλουθο 
κατάλογο έχουν περιληφθεί μόνο οι κατηγορίες ανωτέρου επιπέδου του CORINE. 
Ramsar (υγρότοποι) CORINE (φυσικά ενδιαιτήματα) 
Α) ΘΑΛΑΣΣΙΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ 
ΘΑΛΑΣΣΙΟΙ 
ΑΙ αβαθή θαλάσσια ύδατα 11.1 ανοικτά θαλάσσια οικοσυστήματα 
Α2 θαλάσσιο επιβένθος 11 ωκεανοί και θάλασσες 
12 θαλάσσιοι κολπίσκοι 
A3 κοραλλιογενείς ύφαλοι 11.2 θαλάσσιο επιβένθος 
A4 βραχώδεις θαλάσσιες ακτές 18 απόκρημνες και βραχώδεις ακτές 
19 νησίδες και σκόπελοι 
Α5 αμμώδεις/κροκαλώδεις παραλίες 16 παράκτιες αμμοθίνες και αμμώδεις παραλίες 
17 κροκαλώδεις παραλίες 
ΕΚΒΟΛΙΚΑ 
Α6 ύδατα ποταμόκολπων 13 διαπαλιρροιακά τμήματα ποταμών και 
ποταμόκολποι 
Α7 διαπαλιρροιακά ιλυιοδη πεδία 14 διαπαλιρροιακά ιλυώδη και αμμώδη πεδία 
Α8 αλμυρόβαλτοι 
Α9 μαγκρόβια, διαπαλιρροιακά δάση 15 αλμυρόβαλτοι, αλμυρές στέπες, γυψόφιλοι 
θαμνώνες 
ΛΙΜΝΑΙΟΙ/ΕΛΩΔΕΙΣ 
Α10 υφάλμυρες/αλμυρές λιμνοθάλασσες 
ΑΙ 1 παράκτιες λιμνοθάλασσες γλυκίόν υδάτων 21 λιμνοθάλασσες 
23 στάσιμα υφάλμυρα και αλμυρά ύδατα 
15.1 πρόδρομες αλόφιλες διαπλάσεις 
22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
53 παρόχθια βλάστηση 
Β) ΧΕΡΣΑΙΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ σελίς54 
ΠΟΤΑΜΙΟΙ 
Β1 ποταμοί συνεχούς ροής 24 ρέοντα ύδατα 
37.7 πετάσματα υγρόφιλης υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β2 χείμαροι 24 ρέοντα ύδατα 
37.7 πετάσματα υγρόφιλης υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β3 χερσαία δέλτα 22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
24 ρέοντα ύδατα 
37.7 πετάσματα υγρόφιλης υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β4 κατακλυζόμενες πεδιάδες 37 Υγρολίβαδα και κοινότητες υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
44 αλλουβιακά και κάθυγρα δάση 
σελίς 5f 
ΛΙΜΝΑΙΟΙ 
Β5 μόνιμες λίμνες γλυκών υδάτων 22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
37.7 πετάσματα υγρόφιλης υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β6 εποχιακές λίμνες γλυκών υδάτων 22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
37.7 πετάσματα υγρόφιλης υψηλής ποώδους 
βλαστήσεως 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β7 αλμυρές λίμνες και αλμυρόβαλτοι 
(εποχιακοί/μόνιμοι) 23 στάσιμα υφάλμυρα και αλμυρά ύδατα 
15 αλμυρόβαλτοι, αλμυρές ατέππες και αλμυρές 
λίμνες 
18.3 φυτοκαλυπτόμενες απόκρημνες όχθες αλμυρών 
λιμνών 
ΕΛΩΔΕΙΣ 
Β8 μόνιμα έλη γλυκών υδάτα>ν 22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β9 εποχιακά έλη γλυκών υδάτίον 22 στάσιμα γλυκά ύδατα 
37 υγρολίβαδα 
53 παρυδάτια βλάστηση 
ΒΙΟ θαμνώδεις υγρότοποι 15.6 θαμνώνες αλμυρόβαλτων 
31.1 Υγροί ερεικώνες 
44 αλλουβιακά και κάθυγρα δάση και θαμνώνες 
Β11 δάση σε έλη γλυκών υδάτων 44 αλλουβιακά και κάθυγρα δάση και θαμνώνες 
Β12 τυρφώνες 51 ανάκυρτοι τυρφώνες 
52 ισόπεδοι τυρφώνες 
54 βρυοτυρφώνες, μεταβατικά τενάγη, πηγές 
53 παρυδάτια βλάστηση 
Β13 δασο)μένη τυρφώνες 44Α Ελώόη δάση οξυάς και κωνοφόρων 
Β14 αλπικοί υγρότοποι/υγρότοποιτούνδροι 31.1 υγροί ερεικώνες 
37.8 κοινότητες υποαλπτικής και αλπικής υψηλής 
ποίόδους 
44 αλλουβιακά και κάθυγρα δάση και θαμνώνες 
Β15 πηγές γλυκών υδάτων/οάσεις 54.1 Πηγές 
ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟΙ 
Β16 γεαίθερμικοί υγρότοποι 66 ηφαιστειογενείς σχηματισμοί 
σελίς J* Q* 
Γ) ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ 
ΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ 
Π ταμιευτήρες, φράγματα, αναχώματα 89.2 βιομηχανικές δεξαμενές και κανάλια γλυκίόν 
υδάτων 
Γ4 αλυκές 89.1 βιομηχανικές δεξαμενές και κανάλια αλμυρών 
υδάτιον 
Γ5 λάκκοι αμμοληψίας 
Γ6 εκτάσεις δ 86.4 παλαιοί βιομηχανικοί χώροι 
89.2 βιομηχανικές δεξαμενές και κανάλια γλυκών 
υδάτων 
ΑΓΡΟΤΙΚΟΙ 
Γ2 υδατοσυλλεκτήρες/μικρές δεξαμενές 89.2 βιομηχανικές δεξαμενές και κανάλια γλυκών 
υδάτων 
Γ7 αρδευόμενες εκτάσεις 81.2 βελτιωμένα υγρολίβαδα 
Γ8 εποχιακά κατακλυζόμενες καλλιεργήσιμες εκτάσεις 81.2 βελτιωμένα υγρολίβαδα 
82.4 κατακλυζόμενες καλλιέργειες 
ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ 
Γ3 δεξαμενές εκτροφής ψαριών/γαρίδων 89.2 βιομηχανικές δεξαμενές και κανάλια γλυκών 
υδάτανν 
σελίς W ζ\ 
Παράρτημα II: 
Κατευθυντήριες γραμμές για τη συνετή χρήση των υγροτόπων 
Σημείωση: 
Ακολουθεί μία συντομευμένη παρουσίαση του εγγράφου με τίτλο "Guidelines and Additional Guidance for the 
Implementation of the Wise Use Concept", το οποίο εγκρίθηκε από τα συμβαλλόμενα μέρη στη σύμβαση Ramsar για τους 
υγροτόπους διεθνούς σημασίας κατά την IV και V συνεδρίαση τους το 1990 (Αναθεωρημένη σύσταση C.4 συν παράρτημα) 
και το 1993 (Ψήφισμα C.5.6 συν παράρτημα). 
Ορισμός 
"Η συνετή χρήση των υγροτόπων είναι η αειφόρος χρήση τους για το καλό της ανθρωπότητας κατά τρόπο συμβατό με την 
διατήρηση των φυσικών ιδιοτήτων του οικοσυστήματος". 
Η αειφόρος χρήση ορίζεται ως "χρήση ενός υγροτόπου από τον άνθρωπο κατά τρόπο ώστε να παράγει το μέγιστο δυνατό 
όφελος για τις παρούσες γενεές, διατηρώντας την ικανότητα να ικανοποιεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες των μελλοντικών 
γενεών". 
Οι φυσικές ιδιότητες του οικοσυστήματος ορίζονται ως τα φυσικά, βιολογικά ή χημικά συστατικά, όπως είναι το έδσφος, 
τα φυτά, οι θρεπτικές ουσίες και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους". 
Γενικές παρατηρήσεις 
Οι διατάξεις για την συνετή χρήση ισχύουν για όλους τους υγροτόπους και τα συστήματα που τους τροφοδοτούν στην 
επικράτεια κάθε συμβαλλομένου μέρους. Η έννοια της συνετής χρήσεως αποβλέπει στην διατύπωση και την εφαρμογή 
γενικών πολιτικώνγια τους υγροτόπους και στην συνετή χρήση ορισμένων υγροτόπων. Οι δραστηριότητες αυτές αποτελούν 
αναπόσπαστο μέρος της προσπάθειας για την αειφόρο ανάπτυξη. 
Μακροπρόθεσμα είναι επιθυμητό να αναπτύξουν τα συμβαλλόμενα μέρη εθνικές πολιτικές για τους υγροτόπους, η μορφή 
των οποίων είναι δυνατό να ποικίλει ανάλογα με τους θεσμούς σε κάθε κράτος. Ενώ όμως η διατύπωση εθνικών πολιτικών 
για τους υγροτόπους είναι μία μακροπρόθεσμη διαδικασία, άμεσα μέτρα πρέπει να ληφθούν για να προωθηθεί η συνετή τους 
χρήση. Για τον λόγο αυτόν, οι κατευθυντήριες γραμμές που παρουσιάζονται στη συνέχεια περιλαμβάνουν στοιχεία για την 
κατάρτιση σφαιρικών εθνικών πολιτικώνγια τους υγροτόπους καθώς και δράσεις προτεραιότητας. 
θέσπιση εθνικών πολιτικών για τους υγροτόπους 
1. Δράσεις για την βελτίίοση του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου, όπου περιλαμβάνονται α) θεσμικές ρυθμίσεις για 
την πλήρη ενσωμάτωση τα>ν προτεραιοτήτων των υγροτόπίον στην διαδικασία του σχεδιασμού και β) δημιουργία 
μηχανισμών και διαδικασιών για την ολοκληρωμένη προσέγγιση του σχεδιασμού και της εφαρμογής των έργων ώστε 
να εξασφαλιστεί η διατήρηση των υγροτόπων και η αειφόρος ανάπτυξη. 
2. Δράσεις που αφορούν τις νομοθετικές και κυβερνητικές πολιτικές, όπου περιλαμβάνονται α) η αναθεώρηση της 
ισχύουσας νομοθεσίας και των πολιτικών, β) η εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, όπου αυτό κρίνεται κατάλληλα, 
γ) η θέσπιση νέας νομοθεσίας και δ) η χρήση των αναπτυξιακών πόρων για έργα τα οποία επιτρέπουν την διατήρηση 
και την αειφόρο χρήση τίον πόρίον τίον υγροτόπαιν. 
σελίς 58 
3. Δράσεις για την πληρέστερη κατανόηση και την συνειδητοποίηση της αξίας των υγροτόπων, όπου περιλαμβάνονται α) 
οι ανταλλαγές εμπειριών και πληροφοριών γύρω από την πολιτική για τους υγροτόπους, β) η μεγαλύτερη 
συνειδητοποίηση και κατανόηση εκ μέρους των υπευθύνίον για τη λήψη αποφάσεων και του κοινού του συνόλου των 
ίοφελεΐίόν και της αξίας των υγροτόπων, γ) η επανεξέταση των παραδοσιακών τεχνικίόν που επιτρέπουν τη συνετή 
χρήση τίον υγροτόπίον και δ) η κατάρτιση του κατάλληλου προσωπικού, το οποίο θα παρακολουθεί την εφαρμογή των 
δράσείον και των πολιτικώνγια την διατήρηση των υγροτόπων. 
4. Δράσεις για την ανασκόπηση της φυσικής καταστάσεως και του νομοθετικού καθεστώτος των υγροτόπων και 
προσδιορισμός των σχετικίόν προτεραιοτήτων σε εθνικό επίπεδο, όπου περιλαμβάνονται α) η απογραφή και ταξινόμηση 
των υγροτόπων σε εθνικό επίπεδο, β) ο προσδιορισμός και η εκτίμηση των οφελειών και της αξίας κάθε υγροτόπου 
και γ) ο προσδιορισμός των προτεραιοτήτων για την διατήρηση και την διαχείριση κάθε υγροτόπου. 
σελίς 55 
5. Δράσεις για την αντιμετώπιση προβλημάτων σε ορισμένους υγροτόπους, όπου περιλαμβάνονται α) η ενσαιμάτωση του 
περιβαλλοντικού προβληματισμού από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού των έργων, τα οποία ενδέχεται να επηρεάσουν 
έναν υγρότοπο, συμπεριλαμβανομένων και των έργων ανάντη του υγροτόπου, β) η ελεγχόμενη χρήση των φυσικών 
πόρων των υγροτοπικών συστημάτων κατά τρόπο ώστε να μην υπάρχει υπερεκμετάλλευση, γ) η κατάρτιση, η εφαρμογή 
και η τακτική αναθεώρηση διαχειριστικών σχεδίίον, στα οποία συμμετέχουν οι κάτοικοι της περιοχής και τα οποία 
λαμβάνουν υπόψη τις απαιτήσεις τους, δ) η δημιουργία περιοχών φυσικής προστασίας στους υγροτόπους και ε) η 
σοβαρή εξέταση των δυνατοτήτατν για την αποκατάσταση υγροτόπων των οποίων τα οφέλη και η αξία έχουν μειωθεί 
ή υποβαθμισθεί. 
Δράσεις προτεραιότητας σε εθνικό επίπεδο 
Ανεξάρτητα από το αν έχουν καταρτισθεί ή όχι εθνικές πολιτικές για τους υγροτόπους, ορισμένες δράσεις πρέπει να 
εξετασθούν επειγόντως σε εθνικό επίπεδο ώστε να διευκολυνθεί η προπαρασκευή τίον εθνικών πολιτικώνγια τους υγροτόπους 
και να μην υπάρξει καθυστέρηση στην εφαρμογή πρακτικών μέτρων για την διατήρηση και την συνετή χρήση των υγροτόπων. 
Τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν την επιλογή α) να προσδιορίσουν τα θέματα τα οποία απαιτούν επείγουσα δράση, β) να 
αναλάβουν δράση σε ένα ή σε περισσότερα από τα θέματα αυτά, γ) να προσδιορίσουν τις περιοχές των υγροτόπων όπου 
η ανάληψη δράσεως είναι περισσότερο επείγουσα και δ) να αναλάβουν δράση σε έναν ή περισσότερους από αυτούς τους 
υγροτόπους, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που περιγράφηκαν. 
Δράσεις προτεραιότητας σε ορισμένες περιοχές υγροτόπων 
' Αμεση δράση ενδέχεται να απαιτείται ίόστε να αποφευχθεί η καταστροφή ή η υποβάθμιση σημαντικίον πόρων των υγροτόπίον 
σε ορισμένες περιοχές τους. Οι δράσεις αυτές θα πρέπει οπίοσδήποτε να περιλαμβάνουν ορισμένα από τα στοιχεία που 
απαρριθμούνται στο σημείο 5. 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 189 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 14 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-213-GR-C 
ISBN 92-77-88966-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λσυζεμβούργο