Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία για την χωροταξία στην Ευρώπη 2000+ (96/C 100/16)

Στις 27 Μαΐου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Η επιτροπή 5, «Χωροταξία, Περιβάλλον, Ενέργεια» της Επιτροπής των Περιφερειών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της ομόφωνα στις 29 Μαΐου 1995. Εισηγήτρια της γνωμοδότησης ήταν η κ. Claude du Granrut (Γαλλία).

Για να φέρει εις πέρας τις εργασίες της, η ομάδα εργασίας «Ευρώπη 2000+» συνεδρίασε τρεις φορές, στις 27 Φεβρουαρίου, στις 20 Μαρτίου και στις 24 Απριλίου 1995.

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας, στις 19 και 20 Ιουλίου 1995, συνεδρίαση της 20ής Ιουλίου, η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Εκτιμώντας ότι, σύμφωνα με το άρθρο 130 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, «Η Κοινότητα, προκειμένου να προαχθεί η αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της, αναπτύσσει και εξακολουθεί τη δράση της με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής της συνοχής» και ότι ο εν λόγω στόχος συνιστά το θεμέλιο λίθο για μια Ευρωπαϊκή Ένωση περισσότερο αλληλέγγυα και δημοκρατική 7

Εκτιμώντας ότι η οικονομική και κοινωνική συνοχή δεν περιορίζεται απλώς σε μια πολιτική για την άμβλυνση των ανισοτήτων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών, αλλά πρέπει μελλοντικά να επεκταθεί και στην έννοια της χωροταξίας σε ολόκληρη την Ευρώπη 7

Εκτιμώντας ότι η χωροταξία δεν μπορεί πλέον να επικεντρώνεται αποκλειστικά στην επικράτεια των μεμονωμένων κρατών μελών, αλλά ότι πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συνεργασίας των κρατών μελών της Ένωσης, με στόχο το συντονισμό εκείνων των πτυχών των κοινοτικών πολιτικών που σχετίζονται με τη χωροταξία ώστε να διασφαλισθεί η συνεκτικότητα και η συμπληρωματικότητα των πτυχών αυτών με τις εθνικές χωροταξικές στρατηγικές 7

Εκτιμώντας ότι τόσο η ανασύνθεση της ευρωπαϊκής οικονομικής επικράτειας που συνδέεται με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, των αγαθών, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων, όσο και οι τρέχουσες και μελλοντικές διευρύνσεις έχουν ως αποτέλεσμα να λαμβάνει η χωροταξία υπόψη την κοινωνική πολιτική και την προστασία του περιβάλλοντος 7

Εκτιμώντας ότι το άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει σαφώς ότι η ευρωπαϊκή οικοδόμηση πρέπει να στηριχθεί στην αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων και σε ανάπτυξη σταθερή, μη πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον 7

Εκτιμώντας ότι, εφεξής στην πλειονότητα των κρατών μελών, η χωροταξία εμπίπτει στην κοινή αρμοδιότητα των περιφερειακών και τοπικών αρχών - οι οποίες συνιστούν τα πλησιέστερα προς τον πολίτη επίπεδα λήψεως αποφάσεων - και ότι η αρχή της επικουρικότητας θα πρέπει να αποτελέσει τη ρυθμιστική αρχή της 7

Εκτιμώντας ότι η τεχνική μελέτη με θέμα «Ευρώπη 2000 +» και η στρατηγική της ερμηνεία στο «Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου» (SDEC) στο οποίο πρέπει να έχει δοθεί μια πρώτη μορφή πριν από τα τέλη του 1995, παρέχουν στις περιφερειακές και τοπικές αρχές την ευκαιρία να εδραιώσουν το ρόλο και τη βούλησή τους να συμμετάσχουν στη χωροταξική αναδιάρθρωση της κοινοτικής επικράτειας 7

Εκτιμώντας ότι, κατά τη διάρκεια της 4ης και 5ης συνόδου ολομέλειας της Επιτροπής των Περιφερειών που πραγματοποιήθηκαν στις 27 και 28 Σεπτεμβρίου και στις 15 και 16 Νοεμβρίου 1994, ο τότε αρμόδιος για θέματα περιφερειακής πολιτικής, Επίτροπος, κ. Bruce Millan, και ο κ. Eneko Landaburu, Διευθυντής της ΓΔ XVI, προέβησαν σε παρουσίαση των προαναφερθέντων εγγράφων και ζήτησαν από την Επιτροπή των Περιφερειών να γνωμοδοτήσει επί της σκοπιμότητάς τους και επί της συνέχειας που πρέπει να δοθεί σε αυτά 7

Εκτιμώντας ότι με απόφασή του στις 5 Δεκεμβρίου 1994 το Προεδρείο της Επιτροπής των Περιφερειών συγκρότησε ομάδα εργασίας στην οποία ανατέθηκε η κατάρτιση σχεδίου γνωμοδότησης 7

Εκτιμώντας ότι, κατά τη συνεδρίασή της στις 24 Απριλίου 1995, η εν λόγω ομάδα υιοθέτησε προσχέδιο γνωμοδότησης, το οποίο στις 29 Μαΐου 1995 ενέκρινε και η επιτροπή 5 7

Εκτιμώντας τη Δήλωση αριθ. 26 της Συνθήκης της Ένωσης, όπου αναγνωρίζεται η σοβαρή διαρθρωτική καθυστέρηση και τα διάφορα φαινόμενα που δυσχεραίνουν σοβαρά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των εξόχως απόκεντρων περιοχών της Κοινότητας (Γαλλικά Υπερπόντια Διαμερίσματα, Αζόρες, Μαδέρα και Κανάριοι Νήσοι).

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. Επί των γενικών στόχων του εγγράφου «Ευρώπη 2000+»

1.1. Επί των στόχων της πολιτικής για τη χωροταξία σε ευρωπαϊκή κλίμακα

- συμφωνεί με τους στόχους που ορίζει η έκθεση «Ευρώπη 2000+», η οποία παρέχει το πλαίσιο αναφοράς για την προώθηση μιας ευρωπαϊκής επικράτειας πιο ανταγωνιστικής, χάρη στους εξοπλισμούς της και στη μείωση ορισμένων υπερβολικών οικονομικών επιβαρύνσεων, πιο βιώσιμης, με προοπτικές σταθερής ανάπτυξης και προστασίας τόσο του φυσικού όσο και του πολιτιστικού περιβάλλοντος, και πιο αλληλέγγυας, οργανωμένης με πιο δίκαιο τρόπο, στα πλαίσια του στόχου της οικονομικής και κοινωνικής της συνοχής. Η εφαρμογή του νέου αυτού αναπτυξιακού προτύπου αποτελεί εχέγγυο για την ισόρροπη ανάπτυξη και μέσο καθοριστικής σημασίας για τη δημιουργία ευημερίας και θέσεων απασχόλησης 7

- επισημαίνει ότι στόχος του εγγράφου «Ευρώπη 2000+» δεν είναι απλώς να εντοπίσει τον πλούτο και τις οικονομικές δραστηριότητες, αλλά και να ανιχνεύσει τις δυνατότητες ανάπτυξης και αξιοποίησης του συνόλου της ευρωπαϊκής επικράτειας, με σεβασμό των τοπικών ιδιαιτεροτήτων 7

- θεωρεί ότι, με βάση αυτά τα δεδομένα, οι διάφοροι παράγοντες της χωροταξίας, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές πρέπει να καθορίσουν από κοινού μια βουλητική αναπτυξιακή πολιτική, η οποία θα επιτρέψει την αντιστροφή των «απαράδεκτων τάσεων» και την κατάστρωση ενός μακρόπνοου αναπτυξιακού σχεδίου, βασισμένου στην αλληλεγγύη και την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

1.2. Επί των αρχών της πολιτικής για την ευρωπαϊκή χωροταξία

- εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το Ευρώπη 2000+, που προτείνει συστήματα χωροταξικής οργάνωσης, προσφέρει στις περιφέρειες και την τοπική αυτοδιοίκηση την ευκαιρία να εδραιώσουν το ρόλο τους ως παράγοντες ανάπτυξης πρωτοβουλιών και εταιρικών σχέσεων προκειμένου να συμβάλουν σε μια πιο συνεκτική διάρθρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου 7

- φρονεί ότι η Επιτροπή των Περιφερειών, που αποτελεί την πλέον άμεση και αντιπροσωπευτική μορφή εκπροσώπησης του ευρωπαϊκού πληθυσμού, πρέπει να κληθεί σε εύθετο χρόνο να γνωμοδοτήσει και για τους προσανατολισμούς του «Σχεδίου Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου», το οποίο αποτελεί τη στρατηγική εφαρμογή των αρχών και των μέσων που εξαγγέλλονται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+» 7

- εκτιμά ότι η συνεργασία επί του συνόλου της ευρωπαϊκής επικράτειας απαιτεί, τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τα κράτη μέλη, αφενός, να λάβουν υπόψη τα περιφερειακά και τα τοπικά αναπτυξιακά σχέδια, τηρώντας έτσι τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο επίπεδο που είναι πλησιέστερο στον πολίτη και, αφετέρου, να συμπληρώσουν τις υποδομές των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών, ώστε να διασφαλισθεί η καλύτερη αποτελεσματικότητά τους και η πρόσβαση σε αυτές όλων των περιφερειών, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που πλήττονται από παρακμή ή παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους, των εξόχως απόκεντρων και περιφερειακών περιοχών, των νησιωτικών περιφερειών, των παράκτιων ζωνών, των ορεινών περιοχών και των παραμεθόριων περιφερειών της Ένωσης 7

- εφιστά την προσοχή στην αναγκαιότητα συνεκτίμησης της περιβαλλοντικής διάστασης σε κάθε απόφαση που ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στη χωροταξική διάρθρωση της Ευρώπης 7

- υπογραμμίζει ότι είναι απαραίτητη η διαπεριφερειακή, διασυνοριακή και διεθνική συνεργασία, ενδεχομένως σε τεράστιες εδαφικές εκτάσεις, τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και με τρίτες χώρες όπως οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η συνεργασία αυτή αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα σύγκλισης και συνέργειας, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η αυξανόμενη πραγματικότητα της διεθνικότητας και να επιταθεί η κοινοτική αλληλεγγύη και η οικονομική και κοινωνική συνοχή.

1.3. Επί της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας στην ευρωπαϊκή χωροταξία

- σημειώνει με ικανοποίηση ότι η έκθεση «Ευρώπη 2000+» δεν προτείνει συγκεκριμένο κατευθυντήριο πρόγραμμα, αλλά συστήματα τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα να χαραχθούν πολιτικές οργάνωσης του χώρου οι οποίες να ανταποκρίνονται στο μέλημα της συνοχής και της δικαιοσύνης που πρέπει να επικρατεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και σέβονται την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης, των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών στο πλαίσιο της διεργασίας λήψης αποφάσεων του καθενός 7

- διευκρινίζει ότι μια αποτελεσματική χωροταξική πολιτική σε ευρωπαϊκή κλίμακα απαιτεί μια διαδικασία λήψεως αποφάσεων, η οποία, αφενός, να βασίζεται στην κατάλληλη πληροφόρηση και, αφετέρου, να συμπεριλαμβάνει τις περιφερειακές και τοπικές αρχές. Μια τέτοια διευρυμένη συνεργασία απαιτεί νέους τρόπους διαβούλευσης με τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές τους αρχές, ώστε να εκπληρωθούν τα θεμιτά τους αιτήματα για αποτελεσματικότητα, διαφάνεια και δημοκρατία, στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας 7

- φρονεί ότι το εγχείρημα της χωροταξικής διάρθρωσης της Ευρώπης που προτείνεται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+» και που πρέπει να συνοδευθεί από τους κατάλληλους τρόπους λήψης αποφάσεων και διαβούλευσης που περιγράφονται ανωτέρω αποτελεί πρακτική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και εξασφαλίζει μια δημοκρατική βάση για την υλοποίηση της Ευρώπης των Πολιτών.

2. Επί των σημαντικών παραμέτρων της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη χωροταξία

2.1. Σχετικά με τους συγκεκριμένους τομείς παρέμβασης

2.1.1. Τα δίκτυα υποδομών - Ελευθερία και ισότητα πρόσβασης

- εκφράζει την ικανοποίησή της διότι ο προβληματισμός επί του χωροταξικού σχεδιασμού του ευρωπαϊκού εδάφους, που περιέχεται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+», αποκαλύπτει τη σημασία της υλοποίησης, σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, συγκροτημένων, διαρθρωμένων και συμπληρωματικών (τόσο σε εσωτερικό επίπεδο όσο και σε σχέση με τις χώρες που γειτνιάζουν με την Ένωση) δικτύων υποδομών στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Η υλοποίηση αυτών των δικτύων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αρμονική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επικράτειας και εξασφαλίζει τις βέλτιστες συνθήκες για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, την αύξηση της απασχόλησης και την ποιότητα ζωής των πολιτών, δείχνοντας παράλληλα σεβασμό στο περιβάλλον 7

- φρονεί ότι η κατασκευή δικτύων υποδομών οφείλει να συμβάλει στην άμβλυνση των ανισοτήτων ανάπτυξης των διάφορων περιφερειών της Ευρώπης και των επιπτώσεων από τη γεωγραφική τους θέση. Για το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο, αφενός, να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις ανταγωνιστικότητας που συνδέονται με την πρόσβαση στις εν λόγω υποδομές των περιφερειών με δυσκολίες πρόσβασης, δηλαδή των απομακρυσμένων και των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, των ορεινών περιοχών και, ακόμη, των μεσογειακών χωρών και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και, αφετέρου, να κατασκευαστούν κατάλληλα δευτερεύοντα δίκτυα, τα οποία θα συνδέονται με τα κύρια διευρωπαϊκά δίκτυα. Όλα αυτά θα πρέπει να γίνουν κατά τρόπο σύστοιχο όχι μόνο με την προστασία του άμεσου τοπικού περιβάλλοντος, αλλά και με τις ευρύτερες αρχές της σταθερής ανάπτυξης. Κατ'αυτόν τον τρόπο θα προσφέρονται αποτελεσματικότερες υπηρεσίες στους χρήστες, θα επιτευχθεί καλύτερη αποδοτικότητα των σχεδιαζόμενων επενδύσεων και ουσιαστική διασύνδεση μεταξύ και εντός των περιφερειών, η οποία θα επιτύχει την προσέγγιση των απομακρυσμένων περιφερειών και των εξόχως απόκεντρων περιοχών στα αναπτυξιακά κέντρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

- ζητεί να καταστεί βασική αρχή της πολιτικής για την υλοποίηση αυτών των δικτύων η έννοια της διαλειτουργικότητας, η οποία καθιερώνεται στα άρθρα 129 Β και Δ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και αποσκοπεί στην εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων των εθνικών συστημάτων προκειμένου να εξασφαλισθεί η αποδοτική λειτουργία των εθνικών δικτύων, δίδοντας έμφαση στις πτυχές της ασφάλειας, του εφοδιασμού, της εναρμόνισης των προτύπων, του κόστους για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, καθώς και στις πτυχές της προστασίας του περιβάλλοντος, της βέλτιστης παροχής υπηρεσιών και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όσον αφορά την κοινωνία της πληροφόρησης, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και των εξοπλισμών διαφορετικών κατασκευαστών στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και των τεχνολογιών πληροφόρησης αποτελεί μείζονα προτεραιότητα, προκειμένου, αφενός, να βελτιωθεί η χρήση τους και η συμπληρωματικότητά τους και, αφετέρου, να αποφευχθεί οποιοσδήποτε διαχωρισμός μεταξύ περιφερειών με πρόσβαση στην κοινωνία της πληροφόρησης και περιφερειών χωρίς πρόσβαση σε αυτή 7

- σημειώνει το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση των σχεδίων προτεραιότητας που περιέχεται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+» και εύχεται να χορηγηθούν το συντομότερο δυνατό οι επιχορηγήσεις για τα εν λόγω σχέδια προτεραιότητας και τα συμπληρωματικά τους 7

- επιμένει ότι, για να εκπληρωθεί με την ευρωπαϊκή χωροταξία ο στόχος της σταθερής ανάπτυξης, θα πρέπει, στα σχέδια των διευρωπαϊκών δικτύων που έχουν εγκριθεί, να δοθεί αυξημένη προτεραιότητα στους διαδρόμους συνδυασμένων σιδηροδρομικών-οδικών μεταφορών και υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που προβλέπει τη δημιουργία διευρωπαϊκού δικτύου λιμένων και αερολιμένων, στο οποίο οι τοπικές και περιφερειακές πτυχές θα διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο.

2.1.2. Η συνεκτίμηση του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων και της πολιτιστικής κληρονομιάς

- προτείνει τη χάραξη μιας σφαιρικής στρατηγικής για τη χωροταξία που να καθορίζει με τρόπο συντονισμένο ένα πλαίσιο δράσης το οποίο θα επιτρέπει, αφενός, να λαμβάνονται υπόψη η αλληλεξάρτηση με το περιβάλλον και οι τοπικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες και, αφετέρου, να γίνονται σεβαστές οι αρμοδιότητες των ενδιαφερομένων παραγόντων 7

- προτείνει να εκτιμηθούν, το συντομότερο δυνατό, οι συνέπειες των υφισταμένων σχετικών οδηγιών, ώστε η προστασία του περιβάλλοντος να ενταχθεί καλύτερα στο πλαίσιο της σφαιρικής και της οικονομικής οργάνωσης του ευρωπαϊκού χώρου και της κοινοτικής οικονομικής ενίσχυσης και να διασφαλισθεί η συνεκτίμηση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων 7

- θεωρεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή ανάπτυξη χωρίς να συνεκτιμηθούν οι επιπτώσεις της οικονομικής ανάπτυξης στη χρήση των φυσικών πόρων, κυρίως του νερού, ούτε και έρευνα στον τομέα των τεχνικών που αποβλέπουν στη διαφύλαξη και την επαναχρησιμοποίησή τους, όπως συμβαίνει με τα απόβλητα, την απόρριψη και την ενδεχόμενη ανακύκλησή τους. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα απόβλητα των πυρηνικών εγκαταστάσεων 7

- υπενθυμίζει το ρόλο της διαπεριφερειακής, διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας για την εφαρμογή (εφόσον κρίνεται απαραίτητο όταν πρόκειται για τρίτες χώρες) συστημάτων συντονισμένης διαχείρισης των μεγάλων φυσικών χώρων και διατήρησης των ανοιχτών χώρων: ποταμοί, λεκάνες απορροής, ορεινές περιοχές, παράκτιες περιοχές όπως η Ατλαντική Αψίδα, η Μεσόγειος ή η Βαλτική 7

- υποστηρίζει την ιδέα του Λευκού Βιβλίου για «σταθερή ανάπτυξη» στη βάση μιας οικονομικής ανάπτυξης που αυξάνει τις θέσεις απασχόλησης, εξοικονομεί ενέργεια και φυσικούς πόρους, έχει ως μέλημα την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών 7

- υποδεικνύει να αναγνωριστεί η σημασία της διαφύλαξης της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που αποτελεί παράγοντα οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης, και τομέα στον οποίο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι προεξέχων εταίρος.

2.1.3. Αστικές και αγροτικές περιοχές - αναζήτηση νέας ισορροπίας

- εγκρίνει τη γραμμή του εγγράφου «Ευρώπη 2000+» που παρουσιάζει διαδοχικά την εξέλιξη και τα αντίστοιχα προβλήματα των αστικών περιοχών που συγκεντρώνουν το 80 % του πληθυσμού, και των αγροτικών περιοχών που αποτελούν το 80 % του ευρωπαϊκού εδάφους, και παράλληλα προτείνει να παραγκωνίσουν τον παραδοσιακό ανταγωνισμό τους για να συμμετάσχουν, κατά τρόπο ολοκληρωμένο και σθεναρό, στη σταθερή ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επικράτειας 7

- θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση που το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι αποτελεί την πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή του κόσμου, δεν θα μπορούσε να αγνοήσει την ανάγκη για μια πολιτική της πόλης ακόμη και αν σήμερα οι διάφορες Συνθήκες δεν της παραχωρούν ειδικές νομικές αρμοδιότητες για το συντονισμό αυτής της αστικής πολιτικής, όπως συνέστησε το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Χωροταξίας της 30ης και 31ης Μαρτίου 1995 7

- επιπλέον, η πολιτική για την πόλη πρέπει να προσανατολισθεί προς τις ακόλουθες κατευθύνσεις:

όσον αφορά τα μεγάλα αστικά κέντρα: ενίσχυση των πολεοδομικών λειτουργιών με την ενθάρρυνση της υπεραστικής συνεργασίας και την ανάληψη πρωτοβουλιών που θα τους επιτρέψουν να αναζωογονήσουν τα κέντρα των πόλεων και να διαδραματίσουν καλύτερα το ρόλο της ανάπτυξης δραστηριοτήτων, του πολιτιστικού πόλου και του χώρου ζωής και να αντιμετωπίσουν προβλήματα όπως η ανεργία, η στέγαση, η ένταξη των μεταναστών, ο γεωγραφικός διαχωρισμός και ο κοινωνικός αποκλεισμός 7

όσον αφορά τις πόλεις μεσαίου μεγέθους, οι οποίες αποτελούν τη λύση για την επιβίωση πολλών περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν αναλογισθεί κανείς τις περιφερειακές ανομοιομορφίες της Ένωσης από άποψη πυκνότητας και αστικών προτύπων: η ανάπτυξη των πόλεων αυτών έχει ουσιαστική σημασία σε ορισμένα κράτη μέλη και στις μεθοριακές και απομακρυσμένες περιφέρειες και μπορεί να επιτευχθεί με την ενίσχυση αναπτυξιακών ενεργειών για την εγκατάσταση τριτογενών δραστηριοτήτων, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, η οποία να συνδέεται με τη μεταφορά τεχνολογίας και με τα εν δυνάμει πλεονεκτήματα όπως η εγγύτητα της εργασίας με την κατοικία και η ύπαρξη κοινωνικής και πολιτιστικής υποδομής. Ένα τέτοιο πρόγραμμα απαιτεί πρόσθετους πόρους για τις πρωτοβουλίες Urban και Interreg, αναθεώρηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας και καλύτερο συντονισμό των τομεακών πολιτικών που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στις αστικές περιοχές 7

θεωρεί επίσης ότι θα πρέπει να αυξηθούν και να γενικευθούν οι χρηματοδοτήσεις για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα των πόλεων στο σύνολό τους 7

- όσον αφορά τις αγροτικές περιοχές, σημειώνει ότι επιβάλλεται να επισημανθεί ότι δεν πρέπει να ληφθούν μόνο μέτρα διάσωσης αλλά πρέπει να χαραχθεί μια πολιτική μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης αποκατάστασης της ισορροπίας για όλες τις αγροτικές περιοχές η οποία, λόγω των τοπικών ιδιαιτεροτήτων, δεν μπορεί να αποφασισθεί ερήμην των τοπικών και περιφερειακών αρχών 7

η γεωργική δραστηριότητα πρέπει να συμμετέχει στην παραγωγή προϊόντων που δεν προορίζονται για τη διατροφή, στην προστασία των φυσικών χώρων και στη διατήρηση της βιωσιμότητας και του οικολογικού και πολιτιστικού χαρακτήρα των αγροτικών περιοχών 7

ο αγροτικός κόσμος θα πρέπει να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες που δίδουν οι νέες τεχνολογίες της πληροφόρησης και των επικοινωνιών για να προωθήσει πρωτοβουλίες που θα αναπτύσσουν οικονομικές δραστηριότητες όπως ο τουρισμός, η παροχή υπηρεσιών στις επιχειρήσεις, η τηλε-εργασία κλπ., που συμβάλλουν στη διατήρηση και ενίοτε στην επιστροφή μερίδας του πληθυσμού των πόλεων 7

- επιθυμεί τη θέσπιση μόνιμου διαλόγου μεταξύ των αρμοδίων των αγροτικών περιοχών και των αστικών κέντρων, ιδίως των πόλεων μεσαίου μεγέθους, προκειμένου να εξασφαλισθεί καλύτερη κατανομή των κοινωνικών, πολιτιστικών και αθλητικών υποδομών, που αποτελούν εχέγγυο για την πιο ισόρροπη κατανομή του πληθυσμού στο έδαφός τους 7

- υποδεικνύει την καλύτερη χρήση των πόρων που χορηγούνται σήμερα στις αγροτικές περιοχές, προκειμένου να εφαρμοστεί η πολιτική εξισορρόπησης που ξεκίνησε ήδη με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και η οποία θα μπορούσε να δοκιμαστεί περισσότερο στο πλαίσιο του Leader II.

2.1.4. Οι παραμεθόριες περιοχές - από τη συνεργασία στην υπερεθνική χωροταξία

- όπως και το έγγραφο «Ευρώπη 2000+» διαπιστώνει το θετικό αντίκτυπο των προγραμμάτων Interreg, Phare και Tacis για τη συνεργασία μεταξύ παραμεθόριων περιοχών, όσον αφορά την υποδομή, την ανάπτυξη της έρευνας, την εγκατάσταση ζωνών δραστηριότητας και περιοχών οικολογικής ανάπτυξης και την ανάγκη να διαθέτουν τα προγράμματα αυτά, αφενός, εστίες πόρων και επαγγελματικά δίκτυα που να μπορούν να αναλαμβάνουν την τεχνική επεξεργασία ενός προγράμματος συνεργασίας και, αφετέρου, διαχειριστές που να γνωρίζουν τον πολιτισμό των εν λόγω περιοχών και να είναι σε θέση να αποφασίζουν ποιές ενέργειες θα αναληφθούν 7

- φρονεί ότι τα προγράμματα αυτά αποτελούν αναντικατάστατη εμπειρία επιτυχούς συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών και συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην εφαρμογή μιας υπερεθνικής χωροταξίας της ευρωπαϊκής επικράτειας 7

- εμμένει προκειμένου να πραγματοποιηθεί μετάβαση σε νέο στάδιο και η ένταξη στο πρώτο Σχέδιο Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου προγραμμάτων διακρατικής, διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας τα οποία, με κοινή πρωτοβουλία των συμπραττόντων κρατών στις εν λόγω περιφέρειες, θα έχουν στόχο να επιλύσουν τα μείζονα προβλήματα ορισμένων ευρωπαϊκών χώρων, όπως επί παραδείγματι οι λεκάνες του Ρήνου και του Μεύση, ώστε να επιτευχθεί συντονισμός των μέτρων πρόληψης των πλημμυρών από ποταμούς και όμβρια ύδατα. Το σύνολο των εγκεκριμένων σχεδίων θα αποτελέσει αντικείμενο κοινοτικής πρωτοβουλίας.

2.1.5. Καλύτερα κατανεμημένη πολιτική έρευνας και καινοτομίας

- φρονεί ότι στα πλαίσια μιας χωροταξικής πολιτικής, δεν θα πρέπει να αγνοηθούν οι εδαφικές επιπτώσεις της πολιτικής έρευνας και καινοτομίας 7 ότι, ως εκ τούτου, η χωροταξία θα πρέπει να αποβλέπει σε μια ευρύτερη και καλύτερα κατανεμημένη ευρωπαϊκή τεχνολογική ανάπτυξη 7

- υποδεικνύει να μην συνεργάζονται πλέον μόνο μεταξύ τους οι «θύλακες έρευνας και καινοτομίας» που υπάρχουν στην ευρωπαϊκή επικράτεια και να εξαπλώσουν τη δυνατότητά τους προς ανάπτυξη δραστηριοτήτων στο σύνολο του βιομηχανικού ιστού του χώρου στον οποίο είναι εγκατεστημένοι και στα ερευνητικά κέντρα ελάσσοντος σημασίας τα οποία, παραμένοντας σε απομόνωση, δεν μπορούν να έχουν θετική επίδραση στην οικονομία της περιοχής τους. Η πολιτική εξισορρόπησης μεταξύ αγροτικού και αστικού κόσμου μπορεί να διευκολύνει την εν λόγω προσπάθεια 7

- τονίζει την πιθανή δυναμική που απορρέει από τα νέα συστήματα πληροφορίας και γνώσεων που συνδέονται με την ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφόρησης για λήψη συνοδευτικών και εξισωτικών μέτρων ώστε να είναι τα συστήματα αυτά προσιτά σε όλους και να έχουν χρήσιμες εφαρμογές στην εξειδίκευση των εργαζομένων, την εγκατάσταση επιχειρήσεων και την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων 7

- θεωρεί ότι είναι επιτακτική ανάγκη να αποκατασταθούν η ισορροπία και τα επίπεδα των πόρων που διατίθενται για την αντιμετώπιση των αστικών προβλημάτων. Αυτό είναι ιδιαίτερα επείγον λόγω της περιορισμένης χρηματοδότησης και της αποσπασματικής φύσεως με την οποία αντιμετωπίζονται τα αστικά «προβλήματα».

2.1.6. Χρηματοδότηση: διατήρηση των επιδράσεων της ανακατανομής

- γνωρίζει τις χρηματοδοτικές επιπτώσεις από την εφαρμογή μιας πολιτικής χωροταξίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα και, στο πλαίσιο του στόχου της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, από την επιδίωξη να υπάρξει κατανομή του κόστους ανάλογα με τις δυνατότητες και του οφέλους ανάλογα με τις ανάγκες 7

- εξαγγέλει τις αρχές που, κατά τη γνώμη της, θα πρέπει να διέπουν τη χρηματοδότηση της εν λόγω πολιτικής:

ανάπτυξη της αλληλεγγύης μεταξύ των περιφερειών και των αναδιανεμητικών αποτελεσμάτων που έχουν οι ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών μέσω συστημάτων χρηματοδοτικής εξίσωσης ή αντιστάθμισης 7

πρόβλεψη των κατάλληλων επαναπροσαρμογών των κοινοτικών ενισχύσεων και των διαρθρωτικών ταμείων για την επίτευξη καταλληλότερων χρήσεων για μια ευρωπαϊκή χωροταξική πολιτική 7

διαπραγμάτευση της συμμετοχής των ιδιωτικών χρηματοδοτήσεων, τονίζοντας την κινητήρια δύναμη της δημόσιας χρηματοδότησης 7

- υπενθυμίζει ότι, όταν πρόκειται για ευρωπαϊκές αποφάσεις που αφορούν τα οικονομικά των περιφερειών και τοπικών αρχών, τόσο ως προς τα διαθέσιμα όσο και προς τη διαχείρισή τους, είναι σημαντικό να συμμετέχουν οι εν λόγω αρχές στις διεργασίες εφαρμογής μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας.

2.2. Σχετικά με τους πολιτικούς προσανατολισμούς που πρέπει να ακολουθηθούν

2.2.1. Η θεσμοθέτηση της χωροταξικής πολιτικής στο ευρωπαϊκό επίπεδο

- επικροτεί την ιδέα που προτείνεται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+» και υιοθετήθηκε από τους αρμόδιους υπουργούς των κρατών μελών κατά το άτυπο Συμβούλιο του Στρασβούργου στις 30 και 31 Μαρτίου 1995, σύμφωνα με την οποία το Σχέδιο Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου επιτρέπει μεγαλύτερη συνοχή του συνόλου της ευρωπαϊκής επικράτειας και αποτελεί για την Ένωση, τα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές ενώσεις, αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη ενός επιθυμητού σχεδίου που έχει ως στόχο την οικονομική και κοινωνική συνοχή και τη σταθερή ανάπτυξη 7

- θεωρεί ότι εάν οι δράσεις που μνημονεύονται στον τίτλο του σχεδίου χωροταξίας λάβουν τη μορφή προτύπων προγραμμάτων, πειραματικών προγραμμάτων και προγραμμάτων ανταλλαγής εμπειριών, όπως προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ, οι εν λόγω μεθοδολογικοί πειραματισμοί θα πρέπει να οδηγήσουν στην εφαρμογή και λειτουργία μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας 7

- προτείνει να αναζητηθούν, βάσει της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως, των άρθρων της 130 και 129, οι βάσεις και οι διαδικασίες για τη χάραξη του «Σχεδίου Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου» 7

- ζητεί να μελετηθεί, κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1996 και κατόπιν διαβουλεύσεων με τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές των κρατών μελών κατ'εφαρμογήν της αρχής της επικουρικότητας, η ένταξη της χωροταξίας στις κοινοτικές αρμοδιότητες.

2.2.2. Η αναγνώριση των τοπικών και περιφερειακών αρχών ως φορέων υλοποίησης της χωροταξικής πολιτικής

- εκφράζει την ικανοποίησή της, όπως τα κράτη μέλη και η Επιτροπή για τις προόδους που έχουν ήδη συντελεσθεί στην εταιρική συνεργασία για την υλοποίηση της περιφερειακής πολιτικής της Ένωσης και για τη χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων και θεωρεί ότι για την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια των δράσεων στον τομέα της χωροταξίας απαιτείται η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών σύμφωνα με τους κανόνες και τις πρακτικές που ακολουθούν τα κράτη μέλη και, ιδίως, εκείνες που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή σε ορισμένα από αυτά 7

- θεωρεί, συνεπώς, ότι οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές, ως τα πλησιέστερα στον πολίτη επίπεδα λήψης αποφάσεων πρέπει να συμμετάσχουν στην επεξεργασία του «Σχεδίου Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου» 7

- επιδοκιμάζει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ερευνητικού ιδρύματος για τη χωροταξία και εκτιμά ότι το ίδρυμα αυτό θα πρέπει να λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τις περιφερειακές και τοπικές αρχές που θα του παρέχουν ειδικευμένες πληροφορίες και θα χρησιμεύουν ως βάση στο τοπικό επίπεδο για όλες τις δραστηριότητες που θα αναπτύσσει.

2.2.3. Το νομικό καθεστώς της υπερεθνικής, διαπεριφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας

- υπενθυμίζει την αναγνωρισθείσα πλέον σημασία των δράσεων διαπεριφερειακής, διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας για τη χωροταξική διάρθρωση της Ευρώπης και θεωρεί ότι πρέπει να ξεπεραστεί η πειραματική φάση 7

- ζητεί οι δράσεις αυτές να υπάγονται υπό κατάλληλο νομικό καθεστώς που θα επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους εταίρους να προβαίνουν σε σφαιρικότερο και πιο μακροπρόθεσμο προγραμματισμό και να εξασφαλίζουν σταθερότερες χρηματοδοτήσεις 7

- επιθυμεί αυτή η αποφασιστική βελτίωση να επέλθει πριν από την εφαρμογή της πρωτοβουλίας Interreg III, η οποία θα επιτρέψει τον πειραματισμό μιας χωροταξικής δράσης ευρωπαϊκού επιπέδου για την πρόληψη των πλημμυρών και των συνεπειών των περιόδων ξηρασίας, καθώς και των προγραμμάτων συνεργασίας με τις χώρες και τις περιφέρειες εκτός της Ένωσης.

Συμπεράσματα

1. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η διαδικασία για την υλοποίηση της ευρωπαϊκής χωροταξίας, η οποία προβάλλεται στο έγγραφο «Ευρώπη 2000+» και η οποία πρέπει να συνοδευθεί από τους κατάλληλους τρόπους λήψης αποφάσεων και διαβούλευσης με τα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές τους, αποτελεί πρακτική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, η οποία θα πρέπει να κατοχυρωθεί και τυπικά, και εξασφαλίζει μια δημοκρατική βάση για την Ευρώπη των Πολιτών.

2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιβεβαιώνει τη συμφωνία της με την ιδέα ότι λόγω της πολυμορφίας και της αλληλεξάρτησης των εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και της ανάγκης να διασφαλιστεί βιώσιμη ανάπτυξη που να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και, ταυτόχρονα, να ενισχύει την οικονομική και κοινωνική συνοχή και να διατηρεί την ισορροπία μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών, απαιτείται μια κοινή ευρωπαϊκή χωροταξική οπτική με την οποία θα συμφωνούν οι πολίτες της Ένωσης.

3. Η Επιτροπή των Περιφερειών αποφαίνεται ότι τα διαγνωστικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στο έγγραφο Ευρώπη 2000+, αποτελούν τη βάση για τον προσδιορισμό μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας της οποίας η πρώτη έκφραση θα είναι η κατάρτιση ενός Σχεδίου Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Χώρου. Η ΕΤΠ, ως εκπρόσωπος του συνόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών ζητεί να συμμετάσχει στις διαβουλεύσεις.

4. Η Επιτροπή των Περιφερειών επαναλαμβάνει το αίτημα που είχε εκφράσει στη γνωμοδότησή της για την προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1996 με το οποίο ζητούσε να λάβουν η πολιτική χωροταξίας και η διαπεριφερειακή, διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία τη θέση που τους αρμόζει, προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη οργάνωση του ευρωπαϊκού χώρου και περιβάλλοντος. Συνεπώς, η νέα Συνθήκη θα πρέπει επίσης να προβλέπει την ενίσχυση των υφιστάμενων μέσων και τη θέσπιση νέων διαδικασιών για την εφαρμογή τους.

Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι μια πολιτική για τη χωροταξική διάρθρωση της Ευρώπης θα αποτελέσει ιδίως συγκεκριμένη συμβολή στην επίτευξη του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης εάν επιλεγεί μια κατάλληλη μέθοδος που θα διευκολύνει την ήδη υφιστάμενη τοπική, περιφερειακή και εθνική πολιτική για τη χωροταξική διάρθρωση.

5. Η Επιτροπή των Περιφερειών, γνωρίζοντας το κόστος μιας χωροταξικής πολιτικής, υπενθυμίζει την ανάγκη, αφενός, του σεβασμού της αρχής της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της αλληλεγγύης μέσω της αναδιανομής και, αφετέρου, της συμμετοχής στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων και παρακολούθησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών, με την ιδιότητά τους ως χρηματοδοτικών εταίρων της πολιτικής αυτής.

6. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών εύχεται να αναληφθεί το συντομότερο δυνατό κοινοτική πρωτοβουλία που να επιτρέψει την υλοποίηση διαπεριφερειακών χωροταξικών σχεδίων, όπως περιγράφονται ανωτέρω, χρησιμοποιώντας τους διαθέσιμους πόρους που εντάσσονται στις χρηματοδοτικές προοπτικές που αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργο το Δεκέμβριο του 1992.

Βρυξέλλες, 20 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC