Πρόταση ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης /* COM/2012/0485 final - 2012/0234 (NLE) */





ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η σημασία της δημιουργίας νέων ευκαιριών μάθησης Σήμερα οι ευκαιρίες μάθησης είναι απεριόριστες, δεν γνωρίζουν σύνορα και αξιοποιούνται αμέσως. Τα άτομα μαθαίνουν και αποκτούν νέες δεξιότητες και ικανότητες όχι μόνο στον παραδοσιακό χώρο μιας αίθουσας διδασκαλίας (τυπική μάθηση) αλλά ολοένα και πιο συχνά έξω απ’ αυτόν. Σημαντική μάθηση συντελείται στον χώρο εργασίας, με τη συμμετοχή σε φορείς της κοινωνίας των πολιτών ή στον εικονικό χώρο που διατίθεται από το διαδίκτυο και τις κινητές συσκευές, μεμονωμένα ή σε ομάδες. Διαρκώς συχνότερα οι επιχειρήσεις παρέχουν στους εργαζομένους τους ευκαιρίες κατάρτισης για να αναβαθμίσουν τις δεξιότητές τους μέσω οργανωμένης αλλά μη τυπικής μάθησης. Η άτυπη μάθηση γίνεται κι αυτή διαρκώς πιο σημαντική σ’ ένα παγκόσμιο και διασυνδεδεμένο περιβάλλον, όπου η τεχνολογία παρέχει τη δυνατότητα μάθησης με πληθώρα διαφορετικών τρόπων, όπως, π.χ., μέσω ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων και εξ αποστάσεως. Η συστράτευση και ενίσχυση όλων των εκπαιδευομένων με μαθησιακές εμπειρίες είναι ουσιώδη στοιχεία ώστε να αντιμετωπιστούν οι ταχείς οικονομικές και τεχνολογικές μεταβολές, να αυξηθεί η συχνότητα με την οποία τα άτομα αλλάζουν θέσεις εργασίας κατά τη διάρκεια της ζωής τους και να παροτρυνθούν ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερες και σχετικότερες δεξιότητες με στόχο την αύξηση της απασχολησιμότητας, της παραγωγικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης. Σήμερα, που καταγράφεται άνοδος της ανεργίας – ιδίως μεταξύ των νέων – και μηδενική οικονομική ανάπτυξη, η αξιοποίηση νέων ευκαιριών μάθησης εκτός του τυπικού συστήματος και η απόκτηση των σχετικών δεξιοτήτων αποτελούν επιτακτική ανάγκη: η Ευρώπη πρέπει να βρει το κατάλληλο μείγμα δεξιοτήτων και να επιτύχει καλύτερη αντιστοίχηση μεταξύ δεξιοτήτων και θέσεων εργασίας, ώστε να συμβάλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ευημερίας. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τα εκπαιδευτικά συστήματα και τα συστήματα επαγγελματικών προσόντων πρέπει να δώσουν σε όλους τους πολίτες[1] την ευκαιρία να προβάλουν ό,τι έμαθαν εκτός σχολείου και να το χρησιμοποιήσουν στη σταδιοδρομία τους ή σε περαιτέρω μάθηση. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη διαδικασία επικύρωσης των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτώνται μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Σ’ αυτή τη διαδικασία, ένας εξουσιοδοτημένος φορέας θα επιβεβαιώνει την επίτευξη μαθησιακών αποτελεσμάτων (γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων) με βάση ένα σχετικό πρότυπο. Η μη τυπική και η άτυπη μάθηση στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» Η επικύρωση των εμπειριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης στα κράτη μέλη της ΕΕ συμβάλλει καθοριστικά στον φιλόδοξο στόχο που έθεσε η ΕΕ στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την επίτευξη έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Ο αντίκτυπός της μπορεί να είναι σημαντικός για τη λειτουργία της αγοράς εργασίας: οι μηχανισμοί επικύρωσης καθιστούν εφικτή τη μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις διαθέσιμες δεξιότητες του εργατικού δυναμικού και διευκολύνουν την καλύτερη αντιστοίχηση μεταξύ των δεξιοτήτων και της ζήτησης εργασίας, προωθούν την αποτελεσματικότερη δυνατότητα μεταφοράς των δεξιοτήτων μεταξύ επιχειρήσεων και τομέων και διευκολύνουν την κινητικότητα στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Η επικύρωση, διευκολύνοντας την επαγγελματική και γεωγραφική κινητικότητα και καθιστώντας εφικτή την καλύτερη αντιστοίχηση δεξιοτήτων, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων σε αναπτυσσόμενους τομείς και να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη. Σε καιρούς όπου παρατηρείται γήρανση του πληθυσμού και συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού, η επικύρωση των εμπειριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης μπορεί επίσης να βοηθήσει την Ευρώπη να φέρει όσους έχουν απομακρυνθεί περισσότερο από την αγορά εργασίας πιο κοντά σε νέες ευκαιρίες μάθησης και εργασίας και να αντλήσει από το σύνολο του ανθρώπινου κεφαλαίου προκειμένου να καταπολεμήσει την ανεργία και να τονώσει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. Ειδικότερα, η επικύρωση μπορεί να στηρίξει τους νέους ανέργους που αναζητούν την πρώτη τους θέση εργασίας ή οι οποίοι διαθέτουν ελάχιστη επαγγελματική πείρα και να δημιουργήσει αγοραία αξία για τις δεξιότητες και τις ικανότητές τους που αποκτήθηκαν σε διαφορετικά πλαίσια. Σε ατομικό επίπεδο, η επικύρωση ανοίγει την προοπτική ενίσχυσης της απασχολησιμότητας, αύξησης των μισθών και των μετακινήσεων στο πλαίσιο σταδιοδρομίας, ευκολότερης δυνατότητας μεταφοράς των δεξιοτήτων μεταξύ χωρών, δεύτερων ευκαιριών για όσους εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, αυξημένης πρόσβασης στην τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση, μεγαλύτερων κινήτρων μάθησης και αυξημένης αυτοπεποίθησης. Γενικά, η επικύρωση των εμπειριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης μπορεί επίσης να συμβάλει στην επίτευξη των πρωταρχικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που αφορά την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 30-34 ετών που έχουν ολοκληρώσει την τριτοβάθμια ή ισοδύναμη εκπαίδευση, το συνολικό ποσοστό απασχόλησης, τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, μια διαδικασία που παρακολουθείται κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Με βάση την ευρωπαϊκή ατζέντα πολιτικής Η επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης βρίσκεται στην ευρωπαϊκή ατζέντα πολιτικής από το 2001, όταν η Επιτροπή όρισε τη διά βίου μάθηση ως το σύνολο των μαθησιακών δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, με στόχο τη βελτίωση των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων στο πλαίσιο μιας προοπτικής που αφορά το ίδιο το άτομο, την ιδιότητά του ως πολίτη, την κοινωνία και/ή την απασχόληση. Από τη Διακήρυξη της Κοπεγχάγης σχετικά με την προαγωγή της ενισχυμένης ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, έχει ληφθεί σειρά πρωτοβουλιών με στόχο την ανάπτυξη ευρωπαϊκών εργαλείων και μέσων στον τομέα της διά βίου μάθησης: – Το 2004 εγκρίθηκαν κοινές ευρωπαϊκές αρχές επικύρωσης με τη μορφή συμπερασμάτων του Συμβουλίου. – Το 2004 θεσπίστηκε το πλαίσιο Europass, συμπεριλαμβανομένων του βιογραφικού σημειώματος Εuropass (ΒΣ Εuropass) και ενός χαρτοφυλακίου που οι πολίτες μπορούν να χρησιμοποιούν για να κοινοποιούν και να παρουσιάζουν καλύτερα τα επαγγελματικά τους προσόντα και ικανότητες παντού στην Ευρώπη. Άλλα εργαλεία για την τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων αφορούν το Youthpass για το πρόγραμμα «Νεολαία σε Δράση» και τα διαβατήρια τομεακών δεξιοτήτων και επαγγελματικών προσόντων που καταρτίστηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού τομεακού κοινωνικού διαλόγου. – Σταθμός στην επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης στάθηκε η έκδοση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, το 2008, της σύστασης σχετικά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων (ΕΠΕΠ) για τη διά βίου μάθηση. Το ΕΠΕΠ είναι ένα πλαίσιο αναφοράς για τα επίπεδα επαγγελματικών προσόντων που καθορίζονται μέσω μαθησιακών αποτελεσμάτων. Το ΕΠΕΠ είχε ως αποτέλεσμα να κινηθεί μια συνεχής διαδικασία κατά την οποία όλα τα κράτη μέλη καταρτίζουν το δικό τους εθνικό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων και τα επαγγελματικά τους προσόντα παραπέμπουν στα ευρωπαϊκά επίπεδα επαγγελματικών προσόντων. Μέσω αυτής της διαδικασίας, τα επαγγελματικά προσόντα θα καταστούν περισσότερο συγκρίσιμα και κατανοητά από τους εργοδότες, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τους εργαζομένους και τους εκπαιδευομένους. – Το 2009 η Επιτροπή και το Cedefop δημοσίευσαν ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, που παρέχουν στους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικής και στους διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς τεχνικές συμβουλές σχετικά με την επικύρωση. Αυτές εστιάζονται στις διαφορετικές προοπτικές επικύρωσης (π.χ., σε επίπεδο ατομικό, εθνικό, ευρωπαϊκό ή σε επίπεδο οργανώσεων). Οι κατευθυντήριες γραμμές συνθέτουν ένα πρακτικό μέσο που θα χρησιμοποιείται σε εθελοντική βάση. – Παράλληλα με τα άλλα μέσα, τα συστήματα πιστωτικών μονάδων που βασίζονται σε μαθησιακά αποτελέσματα διευκολύνουν την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, αυτό αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς και συσσώρευσης ακαδημαϊκών μονάδων (ECTS), το οποίο καταρτίστηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας της Μπολόνια για να διευκολυνθεί η κινητικότητα μεταξύ των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, αυτό αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα ακαδημαϊκών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ECVET). Επιπλέον, το πρόγραμμα διά βίου μάθησης έχει χρηματοδοτήσει, από το 2007, πολλά πιλοτικά έργα τα οποία επέτρεψαν την ανάπτυξη της διαδικασίας επικύρωσης καθώς και εργαλείων σε συγκεκριμένους τομείς ή πλαίσια, ιδίως στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στην εκπαίδευση των ενηλίκων. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο έχει χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες χώρες για την κατάρτιση συστημάτων επικύρωσης. Παρά την ύπαρξη αυτών των ευρωπαϊκών πολιτικών, η πρόοδος όσον αφορά την επικύρωση ήταν άνιση, ασταθής και αργή σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με την τελευταία επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού καταλόγου του 2010 σχετικά με την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, μόνο τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένο σύστημα επικύρωσης, ενώ άλλα επτά κράτη μέλη έχουν είτε ένα εθνικό σύστημα σε αρχικό στάδιο είτε ένα καθιερωμένο αλλά μερικό σύστημα επικύρωσης σε έναν ή περισσότερους τομείς. Η ανάγκη για την ανάληψη άμεσης δράσης Αυτό σημαίνει ότι τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ δεν διαθέτουν συνολικό σύστημα επικύρωσης. Οι χώρες με άρτια ανεπτυγμένο σύστημα έχουν ενσωματώσει την επικύρωση στα προγράμματά τους διά βίου μάθησης (π.χ. με νομική κατοχύρωση), έχουν υποδομές που ευνοούν την ενσωμάτωση, υποστηρίζουν την ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων (ιδίως των κοινωνικών εταίρων) και εφαρμόζουν διαδικασία επικύρωσης προσιτή για τους αιτούντες. Ορισμένες χώρες έλαβαν πρόσφατα πρωτοβουλίες για την επικύρωση στο πλαίσιο της ανάπτυξης ενός εθνικού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων. Σε άλλες χώρες, οι εξελίξεις ήταν περιορισμένες, κάτι που αντικατοπτρίζει την έλλειψη εθνικών στρατηγικών, την απουσία γνώσεων ως προς τη διενέργεια επικύρωσης στην πράξη και – σε ορισμένες περιπτώσεις – την έλλειψη εμπιστοσύνης στην επικύρωση εκ μέρους των ιδιωτών και των εργοδοτών, καθώς και την ύπαρξη πολιτιστικών φραγμών και εμποδίων λόγω νοοτροπίας. Η άνιση διαθεσιμότητα εθνικών πολιτικών και πρακτικών επικύρωσης, καθώς και οι υφιστάμενες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών μειώνουν τη συγκρισιμότητα και τη διαφάνεια των συστημάτων επικύρωσης. Επιπλέον, δυσκολεύουν τους πολίτες να συνδυάσουν τα μαθησιακά αποτελέσματα που πέτυχαν σε διαφορετικά πλαίσια, σε διαφορετικά επίπεδα και σε διαφορετικές χώρες. Παρεμποδίζουν τη διακρατική κινητικότητα των εκπαιδευομένων και των εργαζομένων τη στιγμή ακριβώς που αυτή η κινητικότητα είναι αναγκαία για να δημιουργηθεί περισσότερη οικονομική ανάπτυξη. Δεδομένης της επείγουσας ανάγκης, αφενός, να αυξηθεί η κινητικότητα των εργαζομένων προκειμένου να μειωθούν οι ελλείψεις σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και, αφετέρου, να αξιολογηθούν καλύτερα οι δεξιότητες και οι ικανότητες που αποκτώνται εκτός των τυπικών συστημάτων, η Επιτροπή – στις εμβληματικές πρωτοβουλίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας»[2] και «Νεολαία σε κίνηση»[3], καθώς και στις πρόσφατες πρωτοβουλίες της σχετικά με την πράξη για την ενιαία αγορά[4] και τη δέσμη μέτρων για την απασχόληση[5] – εξήγγειλε την παρούσα πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης ως μια συμβολή σε επίπεδο ΕΕ για την επιτάχυνση του προγράμματος μεταρρυθμίσεων. Η δράση της ΕΕ για την επικύρωση με στόχο τη συνεργασία και τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να διευκολύνει την κινητικότητα των εργαζομένων και των εκπαιδευομένων μέσω της αποτελεσματικότερης αμοιβαίας αναγνώρισης των δεξιοτήτων που έχουν αποκτηθεί με μη τυπικό και άτυπο τρόπο. Με την εντονότερη συνεργασία και τον μεγαλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών, η διαφάνεια των συστημάτων επικύρωσης θα αυξηθεί και η αμοιβαία εμπιστοσύνη των κρατών μελών στα συστήματά τους επικύρωσης θα ενισχυθεί. Απ’ αυτό μπορούν να επωφεληθούν ειδικότερα τα κράτη μέλη με χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης και όσα δεν έχουν μακρά παράδοση στον τομέα της επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Η αμοιβαία εμπιστοσύνη δεν μπορεί να επιτευχθεί εξίσου αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη και μόνο, χωρίς την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ. Η ειδική παρακολούθηση όσον αφορά την εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου αποτελεί μία από τις νομικές πτυχές της παρούσας πρότασης. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί επίσης τη συνολική πρόοδο όσον αφορά την επικύρωση της άτυπης και της μη τυπικής μάθησης στα κράτη μέλη στο πλαίσιο των γενικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης που παρακολουθούνται μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της ανοικτής μεθόδου συντονισμού «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2020». 2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΤΩΣΕΩΝ Διαβούλευση Η διαβούλευση πραγματοποιήθηκε με τους ακόλουθους τρόπους: – ανοικτή διαβούλευση, μέσω ηλεκτρονικής έρευνας που διενεργήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2010 έως τον Φεβρουάριο του 2011. Προσκλήσεις για συμμετοχή στην ηλεκτρονική έρευνα και για υποβολή εγγράφου θέσης στάλθηκαν σε μέλη των σημαντικότερων ομάδων και άλλους ενδιαφερομένους στους τομείς της εκπαίδευσης και κατάρτισης, της απασχόλησης, της νεολαίας και του αθλητισμού[6]· – συζήτηση σε συνεδριάσεις φορέων πολιτικής, ιδίως της συμβουλευτικής ομάδας για το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων· – συνεδριάσεις ειδικών και δραστηριότητες ομαδικής μάθησης που διοργανώνονται από την ομάδα για τα μαθησιακά αποτελέσματα που λειτουργεί στο πλαίσιο της συμβουλευτικής ομάδας για το ΕΠΕΠ· – δραστηριότητες ομαδικής μάθησης στους τομείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και της μάθησης ενηλίκων. Ζητήθηκε η γνώμη των κοινωνικών εταίρων, τόσο των εργοδοτών όσο και των εκπροσώπων συνδικαλιστικών ενώσεων, ως μελών της συμβουλευτικής ομάδας για το ΕΠΕΠ και με την ευκαιρία της συμμετοχής τους σε διάφορες δραστηριότητες ομαδικής μάθησης. Στο πλαίσιο της παραπάνω ηλεκτρονικής έρευνας δόθηκαν 469 απαντήσεις στις κλειστές και ανοικτές ερωτήσεις· η εν λόγω έρευνα συνοδεύτηκε από 24 έγγραφα θέσης. Οι απαντήσεις προήλθαν εξίσου από ιδιώτες (53 %) και οργανισμούς (47 %). Από τα αποτελέσματα διαπιστώθηκε η έλλειψη συνολικής συνοχής ως προς τις προσεγγίσεις όσον αφορά την επικύρωση εντός και μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και ένας μεγάλος αριθμός περιορισμών για την αποτελεσματική εφαρμογή της επικύρωσης στην πράξη. Οι απαντήσεις έδειξαν ότι υπάρχει εντυπωσιακή συναίνεση σχετικά με τη σημασία που έχει η σαφής καταγραφή τόσο των προσόντων που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής όσο και της επαγγελματικής πείρας. Διαπιστώθηκε επίσης η ευρεία στήριξη για μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία με σκοπό την ενίσχυση της πολιτικής και της πρακτικής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη της ΕΕ για την επικύρωση. Η διαβούλευση με τη συμβουλευτική ομάδα για το ΕΠΕΠ, καθώς και οι διάφορες δραστηριότητες ομαδικής μάθησης δημιούργησαν επίσης θετικό κλίμα υπέρ μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για την επικύρωση. Εκτίμηση αντικτύπου Για την ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, η εκτίμηση αντικτύπου συνέκρινε τις εξής τρεις εναλλακτικές επιλογές: (1) το βασικό σενάριο, που έγκειται στη διατήρηση της ισχύουσας κατάστασης και της αναμενόμενης εξέλιξής της χωρίς περαιτέρω δράση εκ μέρους της ΕΕ· (2) την έκδοση σύστασης του Συμβουλίου για την εφαρμογή της επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης· και (3) την κατάρτιση νέας διαδικασίας με βάση μια νέα ανοικτή μέθοδο συντονισμού (ΑΜΣ) ειδικά για την επικύρωση, ώστε να συνταχθεί ένας ευρωπαϊκός χάρτης ποιότητας για την επικύρωση. Οι κοινωνικές, οικονομικές και άλλες συνέπειες αυτών των τριών επιλογών εξετάστηκαν με γνώμονα την ποιότητα και με βάση τον πιθανό αντίκτυπο, αφού δεν υπάρχουν διαθέσιμα ασφαλή στοιχεία. Η επιλογή 2, δηλαδή η σύσταση του Συμβουλίου που θα εστιάζεται στην εφαρμογή της επικύρωσης, αποδείχτηκε η πιο αποτελεσματική και αποδοτική επιλογή, αφού επιφέρει τον μεγαλύτερο θετικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Επιπλέον, αποτελεί την πλέον συνεπή επιλογή με τους στόχους πολιτικής της ΕΕ. Στο πλαίσιο της σύστασης του Συμβουλίου, τα κράτη μέλη δεσμεύονται επίσημα για την ανάληψη δράσης. Αυτό είναι το ισχυρότερο μέσο που υπάρχει στον χώρο των μη δεσμευτικών κανόνων (soft law). Η προηγούμενη εμπειρία, ιδίως με το ΕΠΕΠ, απέδειξε ότι η σύσταση του Συμβουλίου έχει τη δυνατότητα να ασκεί αμοιβαία πίεση μεταξύ των εταίρων με σκοπό την ανάληψη δράσης από τα κράτη μέλη. Όσον αφορά την επιλογή 1 (βασικό σενάριο), από την εκτίμηση αντικτύπου προέκυψε ότι η τρέχουσα κατάσταση ως προς την επικύρωση αναμένεται να μεταβληθεί με αργούς ρυθμούς αν δεν υπάρξουν πρωτοβουλίες, κάτι που συνεπάγεται ότι θα εξακολουθήσει να υπάρχει περιορισμένη διαθεσιμότητα και χρήση της επικύρωσης των εμπειριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης, καθώς και έλλειψη εναρμονισμένης προσέγγισης της επικύρωσης σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Η επιλογή 3 (νέα ΑΜΣ) αναμένεται ότι θα επέφερε βελτιώσεις σε σύγκριση με το βασικό σενάριο όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη συνεκτικότητά της με τους ευρύτερους στόχους πολιτικής της ΕΕ. Ωστόσο, η κατάρτιση νέας ΑΜΣ θα δημιουργούσε πρόσθετες δομές και επιπλέον μηχανισμούς υποβολής στοιχείων, κάτι που θα αύξανε τον διοικητικό φόρτο και το κόστος για τα κράτη μέλη. Επιπλέον, δεν θα πρόσφερε επαρκείς εγγυήσεις για την έγκριση των μέτρων επικύρωσης εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, αφού η επιτυχία της θα εξαρτιόταν αποκλειστικά από την ΑΜΣ. Από την εκτίμηση αντικτύπου προέκυψε επίσης ότι, σε σύγκριση με τις άλλες δύο εναλλακτικές επιλογές, η σύσταση του Συμβουλίου που θα εστιαζόταν στην επικύρωση παρουσίαζε τα ακόλουθα πλεονεκτήματα: – θα γεφυρώσει το χάσμα που διαπιστώνεται μεταξύ των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων και μέσων, όπως το ΕΠΕΠ, το Europass και τα συστήματα μεταφοράς μονάδων. Ειδικότερα, θα διορθώσει μια αδυναμία του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων, που προβλέπει την προώθηση της επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, αλλά δεν παρέχει περαιτέρω καθοδήγηση ως προς την εφαρμογή της· – προτείνει συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα για την εφαρμογή της επικύρωσης στα κράτη μέλη· – ως νομικό μέσο, σηματοδοτεί τη δέσμευση των κρατών μελών στα προβλεπόμενα μέτρα, τα περισσότερα από τα οποία θα απαιτούν εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο και προσαρμογή στο εθνικό πλαίσιο· – εμπλέκει ρητά τους σχετικούς παράγοντες (συντελεστές της αγοράς εργασίας, οργανώσεις νεολαίας/εθελοντών, ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης) στην ανάπτυξη των συστημάτων επικύρωσης· – τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να συνεργάζονται στο πλαίσιο των υφιστάμενων δομών ΑΜΣ, ιδίως στη συμβουλευτική ομάδα για το ΕΠΕΠ, οι οποίες είναι απλούστερες από τις δομές εφαρμογής που προβλέπονται στην επιλογή 3· – θα διαμορφώσει νέα και ισχυρότερη πολιτική βάση συνεργασίας στον τομέα της επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. 3. ΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Περίληψη των προτεινόμενων δράσεων Στις προτεινόμενες δράσεις περιλαμβάνονται πρακτικές συστάσεις στα κράτη μέλη ώστε, έως το 2015, αυτά να είναι σε θέση να προσφέρουν σε κάθε πολίτη την ευκαιρία να επικυρώσει τις δεξιότητες που απέκτησε εκτός των συστημάτων τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και να χρησιμοποιήσει αυτή την επικύρωση για σκοπούς εργασίας και μάθησης παντού στην Ευρώπη. Πιο συγκεκριμένα, αυτές οι δράσεις συνεπάγονται τις ακόλουθες συστάσεις στα κράτη μέλη: – Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι, έως το 2015, θα έχουν διαμορφωθεί εθνικά συστήματα επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, που θα παρέχουν την ευκαιρία σε όλους τους πολίτες να επικυρώσουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τα προσόντα τους, ανεξάρτητα από το πλαίσιο στο οποίο συντελέστηκε η μάθηση. Αυτή η επικύρωση παρέχει τη βάση στην οποία πραγματοποιείται η χορήγηση πλήρους ή μερικής σειράς επαγγελματικών προσόντων, με την επιφύλαξη άλλης ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ, ιδίως της οδηγίας 2005/36/ΕΚ για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων· – Τα εθνικά συστήματα επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης θα πρέπει να εστιάζονται στις ακόλουθες τέσσερις πτυχές της επικύρωσης: την ταυτοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, την τεκμηρίωσή τους, την αξιολόγησή τους με βάση συμφωνημένα πρότυπα και, τέλος, την πιστοποίησή τους· – Θα πρέπει να έχουν τη μορφή που προσιδιάζει σε κάθε εθνικό πλαίσιο, ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις ευκαιρίες επικύρωσης διαδίδονται ευρέως (ιδίως σε ομάδες μειονεκτούντων ατόμων)· ότι η πρόσβαση στην επικύρωση είναι οικονομικά προσιτή για τους πολίτες που επιθυμούν να κινήσουν διαδικασία επικύρωσης· ότι παρέχονται κατάλληλη και οικονομικά προσιτή καθοδήγηση και συμβουλές στους πολίτες που επιθυμούν να κινήσουν διαδικασία επικύρωσης· και ότι στο σύστημα επικύρωσης υπάρχουν και εφαρμόζονται διαφανείς μηχανισμοί για τη διασφάλιση της ποιότητας όσον αφορά τόσο την αξιολόγηση (μεθοδολογίες και εργαλεία, ειδικευμένοι αξιολογητές) όσο και τα αποτελέσματά της (συμφωνημένα πρότυπα)· – Θα πρέπει να παρέχεται στους ιδιώτες η δυνατότητα ελέγχου των δεξιοτήτων και ικανοτήτων τους εντός τριών μηνών από τη στιγμή που θα διαπιστώνεται μια ανάγκη, όπως η προοπτική της ανεργίας ή οι επισφαλείς μορφές απασχόλησης. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να προωθηθεί η χρήση των υφιστάμενων και μελλοντικών εργαλείων Europass, ώστε να διευκολυνθούν η ταυτοποίηση και η τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Οι σύνδεσμοι μεταξύ των ρυθμίσεων της επικύρωσης και των συστημάτων μεταφοράς μονάδων, όπως των ECTS και ECVET, θα πρέπει να ενισχυθούν· – Θα πρέπει να εμπλακούν οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι σχετικοί συντελεστές, συγκεκριμένα οι εργοδοτικές οργανώσεις, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα εμπορικά, βιομηχανικά και βιοτεχνικά επιμελητήρια, οι εθνικοί φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, οι υπηρεσίες απασχόλησης, οι οργανώσεις νεολαίας, οι διοργανωτές δραστηριοτήτων για νέους, οι πάροχοι εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη δημιουργία μηχανισμών επικύρωσης και στην τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν μέσω μη τυπικής και άτυπης μάθησης· – Θα πρέπει να προαχθούν συμπράξεις και άλλες πρωτοβουλίες που θα διευκολύνουν την τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν σε ΜΜΕ και άλλους μικρούς οργανισμούς· – Θα πρέπει να δοθούν κίνητρα στους εργοδότες, τις οργανώσεις νεολαίας και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ώστε να προωθηθούν και να διευκολυνθούν η ταυτοποίηση και η τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν κατά την εργασία ή στο πλαίσιο εθελοντικών δραστηριοτήτων· – Θα πρέπει να δοθούν κίνητρα στους παρόχους εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση και να υπάρξουν απαλλαγές με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο μη τυπικής και άτυπης μάθησης και να εξασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ των υπηρεσιών εκπαίδευσης, κατάρτισης, απασχόλησης και νεολαίας, καθώς και μεταξύ σχετικών πολιτικών. Η συμβουλευτική ομάδα για το ΕΠΕΠ θα είναι ο κύριος φορέας που θα επιβλέπει τις δράσεις που προτείνονται στην παρούσα σύσταση. Τα προτεινόμενα μέτρα προβλέπουν επίσης την υποβολή στοιχείων σχετικά με την παρακολούθηση των δράσεων της κοινής έκθεσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής που εκδόθηκε στο πλαίσιο της στρατηγικής 2020 για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Τέλος, η ετήσια έκθεση του Cedefop για τη διαμόρφωση εθνικών πλαισίων επαγγελματικών προσόντων στην Ευρώπη θα αξιολογήσει την πρόοδο που θα έχει συντελεστεί όσον αφορά την καθιέρωση εθνικών συστημάτων για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Η Επιτροπή καλείται: 1) να επικαιροποιεί τακτικά τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης· 2) να διευκολύνει την αποτελεσματική ομαδική μάθηση και την ανταλλαγή πείρας και ορθών πρακτικών που επιτρέπουν στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να επωφεληθούν, όσον αφορά την επικύρωση, από τις εμπειρίες των πλέον ανεπτυγμένων χωρών· 3) σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να εξασφαλίζει ότι τα ευρωπαϊκά προγράμματα για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη νεολαία και τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία στηρίζουν την παρακολούθηση της παρούσας σύστασης· και 4) να εκτιμά και να αξιολογεί, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και έπειτα από διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερομένους, την παρακολούθηση των προτεινόμενων δράσεων. Νομική βάση Τα άρθρα 165 και 166 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζουν ότι η Ένωση πρέπει να συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου και να εφαρμόζει πολιτική για την επαγγελματική εκπαίδευσης, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το εκπαιδευτικό περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος και της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Η παρούσα πρωτοβουλία συνιστά την εφαρμογή κοινών γραμμών δράσης σε επίπεδο κρατών μελών με μια κάποια ευρωπαϊκή στήριξη. Θα προτείνει δράσεις που θα απαιτούν εφαρμογή σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών. Σε επίπεδο ΕΕ θα παρέχεται συντονισμός και, ειδικότερα, συντονισμός με τα οικεία ευρωπαϊκά μέσα και στήριξη –π.χ., με τη διοργάνωση δραστηριοτήτων ομαδικής μάθησης. Τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να είναι αποκλειστικά υπεύθυνα για την σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή των ρυθμίσεών τους (νόμων, κανονισμών, συλλογικών συμβάσεων) για την επικύρωση των μη τυπικά και άτυπα αποκτηθέντων μαθησιακών αποτελεσμάτων. Η δράση που θα αναληφθεί στα δύο αυτά επίπεδα είναι συμπληρωματική και τα προνόμια των κρατών μελών είναι εξασφαλισμένα. 2012/0234 (NLE) Πρόταση ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως τα άρθρα 165 και 166, Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Εκτιμώντας τα ακόλουθα: (1) Η επικύρωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων (γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων) που αποκτήθηκαν μέσω μη τυπικής και άτυπης μάθησης, όπως μέσω ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων, είναι σημαντική προκειμένου οι πολίτες να έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας και σε διά βίου μάθηση. (2) Σε μία περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση διέρχεται σοβαρή οικονομική κρίση η οποία εκτινάσσει την ανεργία, η επικύρωση όλων των σχετικών γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο έχουν αποκτηθεί, είναι πιο επιτακτική από ποτέ για να λειτουργήσει η αγορά εργασίας και να τονωθούν η ανταγωνιστικότητα και η οικονομική ανάπτυξη. (3) Οι εργοδοτικές οργανώσεις, οι μεμονωμένοι εργοδότες, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα εμπορικά, βιομηχανικά και βιοτεχνικά επιμελητήρια, οι εθνικοί φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, οι υπηρεσίες απασχόλησης, οι οργανώσεις νεολαίας, οι διοργανωτές δραστηριοτήτων για νέους, οι πάροχοι εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι νευραλγικοί φορείς για την παροχή ευκαιριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης και για οποιαδήποτε μεταγενέστερη διαδικασία επικύρωσης. (4) Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη[7] επιδιώκει την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων με σκοπό την επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης· οι σχετικές εμβληματικές πρωτοβουλίες[8] τονίζουν την ανάγκη για πιο ευέλικτες μαθησιακές διαδρομές που να μπορούν να διευκολύνουν τη μετάβαση μεταξύ των σταδίων της εργασίας και της μάθησης, και οι οποίες επίσης θα καθιστούν εφικτή την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. (5) Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 2009, σχετικά με ένα στρατηγικό πλαίσιο για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης («ΕΚ 2020»)[9] ανέφεραν ότι η διά βίου μάθηση θα πρέπει να σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει κάθε είδους μάθηση –τυπική, μη τυπική και άτυπη. (6) Η ανακοίνωση του 2009 με τίτλο «Μια στρατηγική της ΕΕ για τη νεολαία: επένδυση και ενδυνάμωση – Μια ανανεωμένη ανοιχτή μέθοδος συντονισμού για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών της νεολαίας»[10] ζητεί την καλύτερη αναγνώριση των δεξιοτήτων που αποκτώνται από τους νέους μέσω της μη τυπικής εκπαίδευσης. Η εν λόγω ανακοίνωση τόνισε την ανάγκη να αξιοποιηθεί όλο το εύρος των μέσων που υπάρχουν σε επίπεδο ΕΕ για την επικύρωση των δεξιοτήτων και την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων. Υιοθετήθηκε με το ψήφισμα του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2009, για ένα ανανεωμένο πλαίσιο ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας (2010-2018)[11]. (7) Στο ανακοινωθέν της Bruges, τον Δεκέμβριο του 2010[12], οι ευρωπαίοι υπουργοί Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσαν ότι οι συμμετέχουσες χώρες θα πρέπει ν’ αρχίσουν να καταρτίζουν, το αργότερο το 2015, εθνικές διαδικασίες για την αναγνώριση και την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, με την υποστήριξη, κατά περίπτωση, των εθνικών πλαισίων επαγγελματικών προσόντων. (8) Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 28ης και 29ης Νοεμβρίου 2009, σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης καλούσαν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν σαφείς διόδους μετάβασης από την επαγγελματική και άλλου είδους εκπαίδευση προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και μηχανισμούς αναγνώρισης προηγούμενης μάθησης και πείρας που αποκτήθηκαν εκτός του πλαισίου τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως με την αντιμετώπιση των προβλημάτων στην εφαρμογή και χρήση των εθνικών πλαισίων επαγγελματικών προσόντων που συνδέονται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων[13]. (9) Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την εκπαίδευση των ενηλίκων καθόρισαν ως έναν από τους τομείς προτεραιότητάς του για την περίοδο 2012-14 την καθιέρωση πλήρως λειτουργικών συστημάτων για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης και για την προώθηση της χρήσης τους από ενηλίκους κάθε ηλικίας και σε όλα τα επίπεδα επαγγελματικών προσόντων, καθώς και από επιχειρήσεις και άλλους οργανισμούς[14]. (10) Η Επιτροπή, στην Πράξη για την Ενιαία Αγορά[15], επισήμανε ότι η αύξηση της κινητικότητας του ειδικευμένου εργατικού δυναμικού θα συμβάλει στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Επιπλέον, στη δέσμη μέτρων για την απασχόληση, της 17ης Απριλίου 2012[16], τόνισε την ανάγκη να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ του κόσμου της εργασίας και του κόσμου της κατάρτισης. (11) Το ψήφισμα του Συμβουλίου, της 12ης Νοεμβρίου 2002, σχετικά με την προαγωγή της ενισχυμένης ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης[17], καθώς και η Διακήρυξη της Κοπεγχάγης, της 30ής Νοεμβρίου 2002[18] ζητούσαν την ανάπτυξη μιας δέσμης κοινών αρχών όσον αφορά την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. (12) Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2004, υιοθέτησαν κοινές ευρωπαϊκές αρχές για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης[19]. (13) Από το 2004 δημοσιεύεται τακτικά ο ευρωπαϊκός κατάλογος σχετικά με την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, που περιέχει επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις τρέχουσες πρακτικές επικύρωσης που εφαρμόζουν οι ευρωπαϊκές χώρες[20]· το 2009 δημοσιεύθηκαν ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης[21]. (14) Η σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, σχετικά με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση[22] ανέφερε ότι όλα τα επαγγελματικά προσόντα θα πρέπει να αποκτώνται μέσω τυπικής, μη τυπικής και άτυπης μάθησης. Επιπλέον, καλούσε τα κράτη μέλη να αντιστοιχήσουν τα εθνικά τους επίπεδα επαγγελματικών προσόντων με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων και, κατά περίπτωση, να καταρτίσουν εθνικά πλαίσια επαγγελματικών προσόντων που να προωθούν την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. (15) Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 2004[23], καθιέρωσε το Europass, ένα ευρωπαϊκό χαρτοφυλάκιο που οι πολίτες μπορούν να χρησιμοποιούν για να καταγράφουν, να κοινοποιούν και να παρουσιάζουν καλύτερα τις ικανότητες και τα επαγγελματικά τους προσόντα παντού στην Ευρώπη. (16) Το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς και συσσώρευσης ακαδημαϊκών μονάδων (ECTS), που καθιερώθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας της Μπολόνια, χορηγεί πιστωτικές μονάδες για την τυπική μάθηση με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα και τον φόρτο εργασίας των φοιτητών, ενώ διευκολύνει τα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χορήγηση πιστωτικών μονάδων με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα από εμπειρίες μη τυπικής και άτυπης μάθησης. (17) Η σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, οδήγησε στη θέσπιση του ευρωπαϊκού συστήματος πιστωτικών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ECVET)[24], το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά, την αναγνώριση και τη συσσώρευση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί στο πλαίσιο τυπικής και, κατά περίπτωση, μη τυπικής και άτυπης μάθησης. (18) Διαβουλεύσεις με τη μορφή ηλεκτρονικής έρευνας[25], συνομιλίες στους αρμόδιους φορείς πολιτικής, καθώς και πληθώρα δραστηριοτήτων ομαδικής μάθησης με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων κατέδειξαν την ύπαρξη εντυπωσιακής συναίνεσης όσον αφορά τη σημασία της σαφούς καταγραφής των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν στη ζωή και της επαγγελματικής πείρας, και την ευρεία υποστήριξη που συγκεντρώνει η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ενίσχυση της πολιτικής και της πρακτικής επικύρωσης στα κράτη μέλη της ΕΕ, ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΥΣΤΑΣΗ: 1. Τα κράτη μέλη, για να προσφέρουν σε όλους τους πολίτες[26] τη δυνατότητα να αποδείξουν τις γνώσεις που απέκτησαν εκτός σχολείου και να τις χρησιμοποιήσουν για τη σταδιοδρομία τους και την περαιτέρω μάθηση, θα πρέπει: (1) να εξασφαλίσουν ότι, έως το 2015, θα καθιερωθεί ένα εθνικό σύστημα επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης[27], το οποίο θα παρέχει στους πολίτες τη δυνατότητα i) να επικυρώνουν τις δεξιότητες, τις γνώσεις και τις ικανότητες που απέκτησαν μέσω μη τυπικής και άτυπης μάθησης, όπως μέσω ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων· και ii) να αποκτούν πλήρη ή μερική σειρά επαγγελματικών προσόντων με βάση τις επικυρωμένες εμπειρίες μη τυπικής και άτυπης μάθησης, με την επιφύλαξη άλλης ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ, ιδίως της οδηγίας 2005/36/ΕΚ[28] για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων· (2) να μεριμνήσουν ώστε το εθνικό σύστημα επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: – στήριξη των πολιτών όσον αφορά την ταυτοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, – βοήθεια προς τους πολίτες για την τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, – αξιολόγηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, – πιστοποίηση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης με τη μορφή επαγγελματικού προσόντος, πιστωτικών μονάδων που οδηγούν σε ένα επαγγελματικό προσόν ή όπως αλλιώς κρίνεται σκόπιμο. Θα πρέπει να εξασφαλίζεται ότι κάθε πολίτης μπορεί να επωφεληθεί από οποιαδήποτε από τις προαναφερόμενες δυνατότητες –χωριστά ή σε συνδυασμό–, ανάλογα με τις ανάγκες του· (3) να εξασφαλίσουν ότι τα εθνικά συστήματα επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, ενώ συνυπολογίζουν τις εθνικές, περιφερειακές και/ή τοπικές καθώς και τομεακές ανάγκες, σέβονται τις ακόλουθες αρχές: – το σύστημα επικύρωσης είναι ένα συνεκτικό και αναπόσπαστο μέρος του εθνικού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων που αναπτύσσεται σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων, – οι πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες επικύρωσης διαδίδονται ευρέως σε ιδιώτες και οργανισμούς, – οι ομάδες μειονεκτούντων ατόμων, όπως των πολιτών που είναι πολύ πιθανόν να συναντήσουν το φάσμα της ανεργίας ή επισφαλείς μορφές απασχόλησης, αποτελούν ιδιαίτερο στόχο του συστήματος επικύρωσης, αφού μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή τους στη διά βίου μάθηση και την πρόσβασή τους στην αγορά εργασίας, – τα άτομα που έρχονται αντιμέτωπα με την ανεργία ή με επισφαλείς μορφές απασχόλησης, έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν σε έλεγχο τις δεξιότητες και τις ικανότητές τους εντός τριών μηνών από τη στιγμή που διαπιστώνεται μια ανάγκη, – πρέπει να είναι εφικτή η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή επικύρωση για πολίτες που επιθυμούν να κινήσουν διαδικασία επικύρωσης, – παρέχονται σε προσιτό κόστος κατάλληλη καθοδήγηση και συμβουλές για τα άτομα που επιθυμούν να κινήσουν διαδικασία επικύρωσης, – εφαρμόζονται διαφανή μέτρα για τη διασφάλιση της ποιότητας, τα οποία στηρίζουν αξιόπιστες, έγκυρες και αληθοφανείς μεθοδολογίες και μέσα αξιολόγησης, – εξασφαλίζεται η ανάπτυξη των επαγγελματικών ικανοτήτων του προσωπικού που εμπλέκεται στη διαδικασία επικύρωσης σε όλους τους σχετικούς τομείς, – τα επαγγελματικά προσόντα που αποκτώνται με την επικύρωση των εμπειριών μη τυπικής και άτυπης μάθησης πληρούν τα συμφωνημένα πρότυπα που είναι ταυτόσημα ή ισοδύναμα με τα πρότυπα των επαγγελματικών προσόντων που αποκτώνται μέσω προγραμμάτων τυπικής εκπαίδευσης, – προωθείται η χρήση των υφιστάμενων και μελλοντικών εργαλείων του πλαισίου Europass, ώστε να διευκολύνεται η τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, – υπάρχουν συνέργειες μεταξύ των ρυθμίσεων για την επικύρωση και των συστημάτων πιστωτικών μονάδων που εφαρμόζονται στο σύστημα τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, π.χ. το ECTS και το ECVET· (4) να εξασφαλίζουν τη συμμετοχή σχετικών φορέων, όπως οι εργοδότες, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα εμπορικά, βιομηχανικά και βιοτεχνικά επιμελητήρια, οι εθνικοί φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, οι υπηρεσίες απασχόλησης, οι οργανώσεις νεολαίας, οι διοργανωτές δραστηριοτήτων για νέους, οι πάροχοι εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη δημιουργία και εφαρμογή των συνιστωσών και των μηχανισμών που αναφέρονται στα σημεία 2 και 3, παράλληλα με την παροχή κινήτρων: – στους εργοδότες, τις οργανώσεις νεολαίας και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να προωθηθούν και να διευκολυνθούν η ταυτοποίηση και η τεκμηρίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν κατά την εργασία ή στο πλαίσιο εθελοντικών δραστηριοτήτων, με τη χρήση σχετικών εργαλείων (ιδίως των εργαλείων που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του Europass), – στους παρόχους εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο μη τυπικής και άτυπης μάθησης και, αν κρίνεται σκόπιμο, με τη χορήγηση απαλλαγών και/ή πιστωτικών μονάδων για σχετικά μαθησιακά αποτελέσματα που αποκτώνται στο πλαίσιο μη τυπικής και άτυπης μάθησης· (5) να εξασφαλίζουν τον συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών εκπαίδευσης, κατάρτισης, απασχόλησης και νεολαίας, καθώς και μεταξύ των σχετικών πολιτικών. 2. Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να λάβουν τα εξής μέτρα: (1) να εξασφαλίσουν την παρακολούθηση της παρούσας σύστασης από τη συμβουλευτική ομάδα για το ΕΠΕΠ[29], καθώς και τη συμμετοχή σχετικών οργανώσεων νεολαίας και εκπροσώπων του τομέα του εθελοντισμού σε μεταγενέστερες δραστηριότητες της συμβουλευτικής ομάδας για το ΕΠΕΠ· (2) να υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με την πρόοδο που θα συντελεστεί μετά την έκδοση της παρούσας σύστασης στην προσεχή κοινή έκθεση της Επιτροπής και του Συμβουλίου που θα εκδοθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής 2020 για την εκπαίδευση και την κατάρτιση το 2015, καθώς και στις μεταγενέστερες κοινές εκθέσεις· (3) να στηρίζουν την εφαρμογή της παρούσας σύστασης, χρησιμοποιώντας την εμπειρογνωμοσύνη των οργανισμών της Ένωσης, ιδίως του Cedefop, με την υποβολή στοιχείων για την καθιέρωση του εθνικού συστήματος επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης στην ετήσια έκθεση σχετικά με τη δημιουργία των εθνικών πλαισίων επαγγελματικών προσόντων και με την υποστήριξη της Επιτροπής στην τακτική επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού καταλόγου για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. 3. Η Επιτροπή θα πρέπει: (4) να υποστηρίζει τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη: – διευκολύνοντας την αποτελεσματική ομαδική μάθηση και την ανταλλαγή πείρας και ορθών πρακτικών, – επικαιροποιώντας τακτικά τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, όπως συνοψίζονται στο παράρτημα ΙΙ· (5) να αναπτύσσει περαιτέρω μέσα, στο πλαίσιο του Europass, τα οποία να διευκολύνουν τη διαφάνεια και την αναγνώριση σ’ ολόκληρη την Ένωση των επικυρωμένων μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτώνται μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης· (6) να μεριμνήσει ώστε, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τα προγράμματα «Διά βίου μάθηση» και «Νεολαία σε κίνηση», το μελλοντικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό, καθώς και τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία, να στηρίξει την εφαρμογή της παρούσας σύστασης· (7) να αποτιμήσει και να αξιολογήσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και κατόπιν διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη, τη δράση που αναλήφθηκε ως ανταπόκριση στην παρούσα σύσταση και να υποβάλλει, έως τις 31 Ιουλίου 2017, έκθεση στο Συμβούλιο σχετικά με την αποκτηθείσα πείρα και τις μελλοντικές επιπτώσεις, περιλαμβάνοντας, αν κριθεί αναγκαίο, πιθανή επανεξέταση και αναθεώρηση της παρούσας σύστασης. Βρυξέλλες, Για το Συμβούλιο Ο Πρόεδρος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΟΡΙΣΜΟΙ Για τους σκοπούς της παρούσας σύστασης ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: α) Η τυπική μάθηση συντελείται σε ένα οργανωμένο και δομημένο περιβάλλον, το οποίο είναι ειδικά αφιερωμένο στη μάθηση και, τυπικά, οδηγεί στην απόκτηση επαγγελματικού προσόντος, συνήθως με τη μορφή πιστοποιητικού ή διπλώματος. Περιλαμβάνει τα συστήματα γενικής εκπαίδευσης, αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. β) Η μη τυπική μάθηση αφορά τη μάθηση που πραγματοποιείται μέσω σχεδιασμένων δραστηριοτήτων (όσον αφορά τους μαθησιακούς στόχους, τον χρόνο μάθησης), όπου υπάρχει κάποια μορφή στήριξης της μάθησης (π.χ. σχέση εκπαιδευομένων-εκπαιδευτών). Μπορεί να καλύπτει προγράμματα για τη μετάδοση σχετικών με την εργασία δεξιοτήτων, τον αλφαβητισμό των ενηλίκων και τη βασική εκπαίδευση για όσους εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο. Πολύ συνηθισμένες περιπτώσεις μη τυπικής μάθησης είναι, μεταξύ άλλων, η ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση, μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις επικαιροποιούν και βελτιώνουν τις δεξιότητες των εργαζομένων τους, όπως τις δεξιότητες ΤΠΕ, η διαρθρωμένη ηλεκτρονική μάθηση (π.χ. με τη χρήση ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων), και οι σειρές μαθημάτων που διοργανώνονται από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για τα μέλη τους, τις στοχοθετημένες ομάδες τους ή το ευρύ κοινό. γ) Η άτυπη μάθηση είναι η μάθηση που προκύπτει από καθημερινές δραστηριότητες οι οποίες σχετίζονται με την εργασία, την οικογένεια ή τον ελεύθερο χρόνο. Δεν είναι οργανωμένη ούτε διαρθρωμένη όσον αφορά τους στόχους, τον χρόνο ή τα μαθησιακά μέσα. Η άτυπη μάθηση μπορεί να μην είναι σκόπιμη από την πλευρά του εκπαιδευόμενου. Παραδείγματα μαθησιακών αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί μέσω άτυπης μάθησης είναι οι δεξιότητες που έχουν αποκτηθεί κατά τη διάρκεια της ζωής και η επαγγελματική πείρα. Άλλα παραδείγματα είναι οι δεξιότητες διαχείρισης έργου ή οι δεξιότητες ΤΠΕ που αποκτώνται κατά την εργασία· η εκμάθηση ξένων γλωσσών και οι διαπολιτισμικές δεξιότητες που αποκτήθηκαν κατά την παραμονή σε άλλη χώρα· οι δεξιότητες ΤΠΕ που αποκτήθηκαν εκτός εργασίας, οι δεξιότητες που αποκτήθηκαν μέσω εθελοντισμού, πολιτιστικών δραστηριοτήτων, αθλητισμού, εργασίας στον τομέα της νεολαίας και μέσω δραστηριοτήτων στο σπίτι (π.χ. φροντίδα παιδιών). δ) Ως επαγγελματικό προσόν νοείται το επίσημο αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αξιολόγησης και επικύρωσης, το οποίο επιτυγχάνεται όταν ο αρμόδιος φορέας διαπιστώνει ότι ένα άτομο έχει επιτύχει μαθησιακά αποτελέσματα που πληρούν συγκεκριμένα πρότυπα. ε) Τα μαθησιακά αποτελέσματα είναι η περιγραφή όλων αυτών που ο εκπαιδευόμενος γνωρίζει, κατανοεί και μπορεί να κάνει μετά την ολοκλήρωση της μαθησιακής διαδικασίας και τα οποία ορίζονται με τη μορφή γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων. στ) Το εθνικό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων είναι μια συνεκτική και περιεκτική περιγραφή του επιπέδου επαγγελματικών προσόντων με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα. ζ) Η επικύρωση είναι μια διαδικασία επιβεβαίωσης με την οποία ένας εξουσιοδοτημένος φορέας βεβαιώνει ότι ένα άτομο έχει επιτύχει μαθησιακά αποτελέσματα τα οποία κρίνονται με βάση ένα σχετικό πρότυπο. Η επικύρωση αποτελείται από τέσσερα διακριτά στάδια: (1) τον προσδιορισμό, μέσω διαλόγου, της ιδιαίτερης πείρας ενός ατόμου· (2) την τεκμηρίωση – ώστε να καταγραφεί σαφώς η πείρα του ατόμου· (3) την τυπική αξιολόγηση αυτής της πείρας· και (4) την αναγνώριση που οδηγεί στην πιστοποίηση, π.χ., μια πλήρης ή μερική σειρά επαγγελματικών προσόντων. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Σύνοψη των κατευθυντήριων γραμμών για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης Αποτελεσματική πρακτική: η ευρωπαϊκή προοπτική Η πρακτική της επικύρωσης της άτυπης και της μη τυπικής μάθησης θα πρέπει να είναι συμβατή με τα βασικά στοιχεία των ευρωπαϊκών αρχών του 2004 για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, τις ευρωπαϊκές αρχές για τη διασφάλιση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, και τη σύσταση για τη διαμόρφωση ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας όσον αφορά την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Η ευρωπαϊκή συνεργασία ως προς την επικύρωση θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω, ιδίως με την τακτική επικαιροποίηση και βελτίωση αυτών των κατευθυντήριων γραμμών και του ευρωπαϊκού καταλόγου για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Τα μέσα και πλαίσια ευρωπαϊκού επιπέδου (ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων, Europass, ευρωπαϊκό σύστημα πιστωτικών μονάδων κ.λπ.) θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την προώθηση της επικύρωσης και για τη βελτίωση της συγκρισιμότητας και της διαφάνειας των αποτελεσμάτων της διαδικασίας επικύρωσης και, με τον τρόπο αυτό, να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών. Αποτελεσματική πρακτική: η εθνική προοπτική Η επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης θα πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του εθνικού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων. Η διαμορφωτική προσέγγιση όσον αφορά την αξιολόγηση είναι σημαντική γιατί στρέφει την προσοχή στην «ταυτοποίηση» των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ευρύτερων ικανοτήτων, που συνιστούν καίριο μέρος της διά βίου μάθησης. Η συνολική επικύρωση πρέπει να συνδέεται σαφώς και αναμφίβολα με τα πρότυπα που χρησιμοποιούνται στο εθνικό σύστημα (ή πλαίσιο) επαγγελματικών προσόντων. Το δικαίωμα επικύρωσης θα μπορούσε να εξετάζεται στις περιπτώσεις όπου η μη τυπική και η άτυπη μάθηση θεωρούνται η συνήθης κατεύθυνση προς την απόκτηση επαγγελματικών προσόντων, παράλληλα με την τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση. Η διαμόρφωση εθνικών πλαισίων επαγγελματικών προσόντων θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ως ευκαιρία για τη συστηματική ενσωμάτωση της επικύρωσης στα συστήματα επαγγελματικών προσόντων. Η εισαγωγή της επικύρωσης ως αναπόσπαστου μέρους του εθνικού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων θα μπορούσε να συνδέεται με την ανάγκη να βελτιωθούν η πρόσβαση και η μεταφορά επαγγελματικών προσόντων, καθώς και η πρόοδος στο πλαίσιο αυτών. Η βιωσιμότητα και η συνοχή των εθνικών συστημάτων επικύρωσης θα πρέπει να συνοδεύονται από τακτική ανάλυση κόστους-οφέλους. Αποτελεσματική πρακτική: η οργανωτική προοπτική Η τυπική εκπαίδευση, οι επιχειρήσεις, οι πάροχοι εκπαίδευσης ενηλίκων και οι οργανώσεις εθελοντών συνιστούν καίριους παράγοντες για την παροχή ευκαιριών με σκοπό την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Η επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης δημιουργεί προβλήματα για την τυπική εκπαίδευση όσον αφορά το εύρος της μάθησης που μπορεί να επικυρωθεί και τον τρόπο με τον οποίο αυτή η διαδικασία μπορεί να ενσωματωθεί στο πρόγραμμα τυπικής εκπαίδευσης και την αξιολόγησή του. Οι επιχειρήσεις ωφελούνται σημαντικά από την καθιέρωση συστημάτων για την τεκμηρίωση των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων των εργαζομένων. Οι επιχειρήσεις πρέπει να βρουν τη χρυσή τομή ανάμεσα στα θεμιτά τους συμφέροντα ως εργοδοτών και στα θεμιτά συμφέροντα των μεμονωμένων εργαζομένων. Ο τομέας της εκπαίδευσης ενηλίκων συμβάλλει σημαντικά στη μη τυπική και στην άτυπη μάθηση, και η περαιτέρω ανάπτυξή του θα πρέπει να συνοδευτεί από τη συστηματική ανάπτυξη της διαμορφωτικής και συνολικής επικύρωσης. Ο τρίτος (ή εθελοντικός) τομέας παρέχει μεγάλο εύρος εξατομικευμένων ευκαιριών μάθησης που έχουν υψηλή αξία σε άλλα πλαίσια. Η επικύρωση θα πρέπει να χρησιμοποιείται για να προβάλλονται και να αξιοποιούνται τα αποτελέσματα αυτής της μάθησης, καθώς και για να διευκολύνεται η μεταφορά τους σε άλλα πλαίσια. Οι λειτουργίες των διαφόρων φορέων όσον αφορά την επικύρωση απαιτούν τον συντονισμό μέσω ενός θεσμικού πλαισίου. Η θεσμική οδός προς την επικύρωση και την πιστοποίηση δεν θα πρέπει να οδηγεί σε πιστοποιητικά που θεωρούνται διαφορετικού καθεστώτος με βάση την κατεύθυνση που ακολουθήθηκε για την επίτευξή τους. Αποτελεσματική πρακτική: το άτομο Το επίκεντρο της διαδικασίας επικύρωσης είναι το άτομο. Οι δραστηριότητες άλλων οργανισμών που εμπλέκονται στην επικύρωση θα πρέπει να εξετάζονται με βάση τον αντίκτυπό τους στο άτομο. Όλοι θα πρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση στην επικύρωση, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η έμφαση που θα δοθεί στα κίνητρα για συμμετοχή στη διαδικασία. Η διαδικασία πολλαπλών σταδίων της επικύρωσης παρέχει στους ιδιώτες πολλές ευκαιρίες να αποφασίσουν ποια θα είναι η μελλοντική κατεύθυνση της επικύρωσής τους. Η λήψη της απόφασης θα πρέπει να βασίζεται σε στοιχεία, συμβουλές και καθοδήγηση. Αποτελεσματική πρακτική: διάρθρωση της διαδικασίας επικύρωσης Οι τρεις διαδικασίες προσανατολισμού, αξιολόγησης και εξωτερικού ελέγχου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των υφιστάμενων διαδικασιών επικύρωσης και την υποστήριξη της κατάρτισης νέων διαδικασιών επικύρωσης. Αποτελεσματική πρακτική: οι μέθοδοι Οι μέθοδοι επικύρωσης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης είναι, ουσιαστικά, τα ίδια εργαλεία με εκείνα που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της τυπικής μάθησης. Για την επικύρωση, τα εργαλεία πρέπει να εγκρίνονται, να συνδυάζονται και να εφαρμόζονται κατά τρόπο που να αντικατοπτρίζει την ιδιαιτερότητα του κάθε ατόμου και τον μη τυποποιημένο χαρακτήρα της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης. Τα εργαλεία για την αξιολόγηση της μάθησης πρέπει να είναι κατάλληλα για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Αποτελεσματική πρακτική: φορείς εφαρμογής της επικύρωσης Η αποτελεσματική λειτουργία της διαδικασίας επικύρωσης εξαρτάται σημαντικά από την επαγγελματική συμβολή των συμβούλων, αξιολογητών και διαχειριστών της εν λόγω διαδικασίας. Η προετοιμασία και η συνεχής κατάρτιση αυτών των συντελεστών είναι καθοριστικής σημασίας. Η δικτύωση που καθιστά εφικτή την ανταλλαγή εμπειριών και την πλήρη λειτουργία ενός συνόλου πρακτικών θα πρέπει να αποτελεί μέρος ενός αναπτυξιακού προγράμματος για τους συντελεστές. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των εν λόγω συντελεστών στο πλαίσιο μιας ενιαίας διαδικασίας επικύρωσης είναι πιθανόν να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές και αποδοτικές πρακτικές που θα στηρίζουν τους ενδιαφερομένους οι οποίοι επιδιώκουν επικύρωση. [1] Περιλαμβάνονται οι πολίτες της ΕΕ και όλοι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. [2] COM(2010) 682 τελικό. [3] COM(2010) 477 τελικό. [4] COM(2011) 206 τελικό. [5] COM(2012) 173 τελικό. [6] Οι Μόνιμες Αντιπροσωπείες στην ΕΕ, η Επιτροπή Παιδείας, η συμβουλευτική ομάδα για το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων, η ομάδα για την αναγνώριση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, το φόρουμ ενδιαφερομένων για τη διά βίου μάθηση, η συμβουλευτική επιτροπή για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, η ομάδα χρηστών του ευρωπαϊκού συστήματος ακαδημαϊκών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, η ομάδα εργασίας για την εκπαίδευση ενηλίκων, η ομάδα εργασίας για τον εκσυγχρονισμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η ομάδα παρακολούθησης της διαδικασίας της Μπολόνια, τα κέντρα Europass και Euroguidance, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την πολιτική του διά βίου προσανατολισμού, η συμβουλευτική επιτροπή για το Youthpass, το δίκτυο εθνικών κέντρων πληροφοριών για την ακαδημαϊκή αναγνώριση των διπλωμάτων, το δίκτυο αναγνώρισης προηγούμενης μάθησης στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την κινητικότητα των νέων εθελοντών. [7] COM(2010) 2020 τελικό. [8] «Νεολαία σε κίνηση», COM(2010) 477 τελικό· «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», COM(2010) 682 τελικό. [9] ΕΕ C 119 της 28.5.2009, σ. 2. [10] COM(2009) 200 τελικό. [11] ΕΕ C 311 της 19.12.2009, σ. 1. [12] http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-policy/doc/vocational/bruges_en.pdf. [13] ΕΕ C 372 της 20.12.2011, σ. 36. [14] ΕΕ C 372 της 20.12.2011, σ. 1. [15] COM(2011) 206 τελικό. [16] COM(2012) 173 τελικό. [17] ΕΕ C 13 της 18.1.2003. [18] Διακήρυξη των ευρωπαίων υπουργών Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που συναντήθηκαν στην Κοπεγχάγη στις 29 και 30 Νοεμβρίου 2002, σχετικά με την ενισχυμένη ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης – http://ec.europa.eu/education/pdf/doc125_en.pdf. [19] http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-policy/doc/informal/validation2004_en.pdf. [20] http://www.cedefop.europa.eu/EN/about-cedefop/projects/validation-of-non-formal-and-informal-learning/index.aspx. [21] Cedefop, 2009, http://www.cedefop.europa.eu/EN/Files/4054_en.pdf. [22] ΕΕ C 111 της 6.5.2008, σ. 1. [23] ΕΕ L 390 της 31.12.2004, σ. 6. [24] ΕΕ C 155 της 8.7.2009, σ. 11. [25] http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/consult/vnfil/report_en.pdf. [26] Οι πολίτες της ΕΕ και οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. [27] Σύμφωνα με τους ορισμούς του παραρτήματος I. [28] ΕΕ L 255 της 30.9.2005, σ. 22. [29] Δημιουργήθηκε με τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, σχετικά με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση, ΕΕ C 111/1 της 6.5.2012, σ. 1.