[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.1.2007

SEC(2007) 75

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Προς μια μεταρρυθμιση των κοινων οργανωσεων αγορων στον τομέα των νωπων και μεταποιημενων οπωροκηπευτικων Συνοπτική έκθεση της ανάλυσης επιπτώσεων {COM(2007) 17 τελικό}{SEC(2007) 74}

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Προς μια μεταρρυθμιση των κοινων οργανωσεων αγορων στον τομέα των νωπων και μεταποιημενων οπωροκηπευτικων

Αριθμητικα και άλλα στοιχεια: οι λογοι της μεταρρύθμισης

Ο τομέας και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται

Από τα 9,7 εκατ. γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) των 25, 1,4 εκατ. παράγουν οπωροκηπευτικά. Ο τομέας αφορά το 3% των καλλιεργούμενων εκτάσεων και παράγει 17% της αξίας της γεωργικής παραγωγής της ΕΕ.

Ο τομέας δέχεται πιέσεις λόγω της υψηλής συγκέντρωσης των αλυσίδων λιανικού εμπορίου και του έντονου ανταγωνισμού που ασκείται από προϊόντα τρίτων χωρών.

Λόγω του αλλοιώσιμου χαρακτήρα της παραγωγής και της εξάρτησης τόσο της παραγωγής όσο και της κατανάλωσης από τις κλιματικές συνθήκες, ο τομέας διέρχεται συχνά κρίση.

Οι επιπτώσεις της παραγωγής οπωροκηπευτικών στο περιβάλλον απορρέουν από την ποσότητα του ύδατος, της ενέργειας (θερμοκήπια), των φυτοφαρμάκων και των λιπασμάτων που καταναλώνεται και από τα απόβλητα που παράγονται.

Σε σύγκριση με την συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση (400 γρ.), η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών στην ΕΕ είναι χαμηλή, ιδίως όσον αφορά τα παιδιά. Υπάρχει λοιπόν περιθώριο για περαιτέρω αύξηση της κατανάλωσης.

Οι Κοινές Οργανώσεις Αγορών (ΚΟΑ) και η εν εξελίξει Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ)

Ο τομέας των οπωροκηπευτικών απορροφά περίπου 3,1% του προϋπολογισμού της κοινής γεωργικής πολιτικής (περίπου 1,5 δισ. ευρώ το 2005).

Οι ΟΠ αποτελούν από το 1996 το κυριότερο μέσο στήριξης της παραγωγής οπωροκηπευτικών, δεδομένου ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη συγκέντρωση της προσφοράς για την αποκατάσταση της ισορροπίας της διατροφικής αλυσίδας. Περίπου 34% της συνολικής παραγωγής οπωροκηπευτικών διατέθηκε το 2004 στην αγορά μέσω των ΟΠ.

Η ΕΕ παρέχει στήριξη στις ΟΠ που εφαρμόζουν Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΕΠ) τα οποία χρηματοδοτούνται κατά 50% από τις ΟΠ και κατά 50% από την ΕΕ (εντός ορίου 4,1% της αξίας της παραγωγής που διατίθεται στην αγορά από την ΟΠ). Τα μέτρα περιλαμβάνουν βελτίωση της ποιότητας, δραστηριότητες στον τομέα της προώθησης των πωλήσεων, εκστρατείες προώθησης των προϊόντων, ανάπτυξη βιολογικών ή ολοκληρωμένων μεθόδων παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον.

Η ΚΟΑ μεταποιημένων οπωροκηπευτικών προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων για τη μεταποίηση ντομάτας, εσπεριδοειδών, αχλαδιών, ροδάκινων, ξερών σύκων, σταφίδας και ξερών δαμάσκηνων, οι οποίες προβλέπονται στο «πορτοκαλί κουτί» του ΠΟΕ και χορηγούνται μόνο σε παραγωγούς που είναι μέλη ΟΠ.

Στην ειδική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου «Καλλιέργεια της επιτυχίας; Αποτελεσματικότητα της στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα επιχειρησιακά προγράμματα των παραγωγών στον τομέα των οπωροκηπευτικών[1]» συνιστάται η απλούστευση των ΟΠ και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς τους, παράλληλα με τον καλύτερο καθορισμό και αξιολόγηση των στόχων και, επίσης, προτείνεται η εναρμόνιση των κανόνων του καθεστώτος με εκείνους της αγροτικής ανάπτυξης.

Με τη μεταρρύθμιση του 2003, στο πλαίσιο της οποίας καθιερώθηκε η αποσύνδεση από την παραγωγή των χορηγούμενων στους γεωργούς ενισχύσεων (καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης – ΚΕΑ), εξαιρέθηκαν από το καθεστώς οι καλλιέργειες οπωροκηπευτικών (και γεωμήλων πλην εκείνων που προορίζονται για την αμυλοποιία), εκτός από κάποια μοντέλα εφαρμογής που επέλεξαν ορισμένα κράτη μέλη.

Το άλλο καθεστώς αποσυνδεδεμένων από την παραγωγή ενισχύσεων, το καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης (ΚΕΣΕ) που εφαρμόζεται σε 8 νέα κράτη μέλη, απαιτεί τη χορήγηση ενισχύσεων για όλες τις εκτάσεις που καλλιεργούνται με οπωροκηπευτικά.

Επομένως, η κατάσταση διαφέρει πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Στόχοι της μεταρρύθμισης

Η μεταρρύθμιση αποβλέπει:

- στην ενίσχυση του προσανατολισμού προς την αγορά και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα,

- στη μείωση των διακυμάνσεων του γεωργικού εισοδήματος,

- στην επίτευξη καλύτερης ισορροπίας όσον αφορά την αλυσίδα εμπορίας οπωροκηπευτικών,

- στην καλύτερη συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων του τομέα,

- στην ενίσχυση της ικανότητας των παραγωγών να διαχειρίζονται τις κρίσεις,

- στον περιορισμό της πίεσης που ασκείται στο περιβάλλον,

- στην ενθάρρυνση της μεγαλύτερης κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών,

- στη διασφάλιση της συνεκτικότητας με τους κανόνες του ΠΟΕ και με τις πολιτικές ανάπτυξης και γειτονίας,

- στην ενίσχυση της προβλεψιμότητας και του ελέγχου των δημοσίων δαπανών,

- στην απλούστευση της διαχείρισης και στη βελτίωση του ελέγχου.

Σενάρια και λύσεισ αναφοράσ

- Στόχος της μεταρρύθμισης είναι η απλούστευση και η εναρμόνιση, κατά το μέγιστο δυνατό, της κοινής οργάνωσης αγορών οπωροκηπευτικών με την αναμορφωμένη ΚΓΠ. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της προτεινόμενης μεταρρύθμισης καταργείται κάθε μορφή στήριξης που συνδέεται με το προϊόν, ενσωματώνονται τα οπωροκηπευτικά στο ΚΕΕ (περιλαμβανομένων των κανόνων πολλαπλής συμμόρφωσης), τηρούνται οι διεθνείς υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ και βελτιώνεται η δημοσιονομική προβλεψιμότητα. Όλες οι εναλλακτικές λύσεις για τη μεταρρύθμιση περιλαμβάνουν τα ακόλουθα στοιχεία:

- ελευθερία στην άσκηση των γεωργικών δραστηριοτήτων, η οποία επιτυγχάνεται με την αποσύνδεση και την πολλαπλή συμμόρφωση,

- τη χορήγηση από τα κράτη μέλη δικαιωμάτων ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΕ για τους παραγωγούς οπωροκηπευτικών, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων που δεν εισάγουν διακρίσεις,

- την κατάργηση των ενισχύσεων για μεταποίηση και τη μεταφορά των εξοικονομούμενων κατ’ αυτόν τον τρόπο ποσών στα εθνικά κονδύλια ενιαίων ενισχύσεων,

- μέτρα για την αύξηση της κατανάλωσης οπωροκηπευτικών, ιδίως από τα παιδιά και τους εφήβους,

- την κατάργηση των αποσύρσεων και των επιστροφών κατά την εξαγωγή.

Εξετάστηκαν δύο εναλλακτικές λύσεις όσον αφορά τη μεταρρύθμιση οι οποίες στηρίζονται στα κοινά αυτά στοιχεία.

1. Η λύσης της « μεταφοράς» , η οποία περιλαμβάνει τη σχεδόν πλήρη κατάργηση των κοινών οργανώσεων αγορών και τη μεταφορά της συνδρομής που χορηγεί η ΕΕ στις ΟΠ στον δεύτερο πυλώνα και στα εθνικά κονδύλια του ΚΕΕ ή, εναλλακτικώς, σε χωριστά εθνικά κονδύλια. Όπως και για τους άλλους τομείς, οι ενισχύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την οργάνωση του τομέα θα χορηγούνται μέσω της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη. Οι ΟΠ θα ασχολούνται μόνο με τις αποσύρσεις.

2. Η λύση « OΠ+ » , σκοπός της οποίας είναι να καταστήσει τις ΟΠ αποτελεσματικότερες και ελκυστικότερες, σύμφωνα με τον στόχο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας που επιδιώκεται στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης. Το νομικό πλαίσιο θα απλουστευθεί και θα καταστεί περισσότερο ευέλικτο ενώ παράλληλα θα επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής του, με νέα μέτρα για τη διαχείριση των κρίσεων, αυξημένο ποσό χρηματοδότησης από την ΕΕ στα νέα κράτη μέλη και τις περιφέρειες στις οποίες ο βαθμός συγκέντρωσης της προσφοράς είναι χαμηλός, τη διάθεση τουλάχιστον 20% των πόρων των επιχειρησιακών ταμείων για περιβαλλοντικά μέτρα, ενίσχυση του ελέγχου και της αποτελεσματικότητας των ΟΠ και τη δυνατότητα για τα κράτη μέλη να καταρτίζουν εθνικές στρατηγικές. Πολλές από τις αλλαγές αυτές αποτελούν συνέχεια συστάσεων που διατύπωσε το Ελεγκτικό Συνέδριο στην ειδική έκθεσή του «Καλλιέργεια της επιτυχίας; Αποτελεσματικότητα της στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα επιχειρησιακά προγράμματα των παραγωγών στον τομέα των οπωροκηπευτικών».

Εκτός από τις δύο αυτές λύσεις, εξετάστηκε και το σενάριο διατήρησης του υφιστάμενου καθεστώτος.

Επιπτώσεις της μεταρρύθμισησ

Στο πλαίσιο της εκτίμησης των επιπτώσεων διεξήχθησαν ευρείες δημόσιες διαβουλεύσεις. Οι περισσότερες από τις οργανώσεις που έκαναν γνωστές τις απόψεις τους επιθυμούν να συνεχιστεί η παροχή στήριξης στις ΟΠ και, επίσης, κρίνουν απαραίτητη την καλύτερη προώθηση της κατανάλωσης οπωροκηπευτικών. Αντίθετα, οι γνώμες διίστανται όσον αφορά την αποσύνδεση, ανάλογα με το προϊόν. Ορισμένοι πιστεύουν ότι η μεταρρύθμιση αποτελεί την κατάλληλη απάντηση στα προβλήματα διαχείρισης και στις διαφορές που παρατηρούνται σήμερα όσον αφορά τη μεταχείριση.

Ο ποσοτικός προσδιορισμός των επιπτώσεων των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων για τη μεταρρύθμιση είναι περιορισμένος λόγω της μεγάλης ποικιλομορφίας που χαρακτηρίζει τον τομέα, της ανεπάρκειας και της έλλειψης συγκρισιμότητας των διαθέσιμων δεδομένων και, τέλος, λόγω της έλλειψης εργαλείων μοντελοποίησης που θα μπορούσαν να απεικονίσουν τις προβλεπόμενες αλλαγές. Υπό αυτές τις συνθήκες, η εκτίμηση επιπτώσεων παραμένει κυρίως ποιοτική λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών και οικονομικών στόχων της μεταρρύθμισης.

Όσον αφορά τη λύση της «μεταφοράς» , εντοπίστηκαν πολλά προβλήματα: το πρόβλημα της προσθήκης νέων μέτρων σ’ αυτό το στάδιο του προγραμματισμού για την αγροτική ανάπτυξη, η υποχρεωτική εθνική συγχρηματοδότηση και η σημερινή άνιση κατανομή της στήριξης (η οποία αντικατοπτρίζει το διαφορετικό επίπεδο συγκέντρωσης της προσφοράς μέσω των ΟΠ) μεταξύ των κρατών μελών. Η λύση αυτή, με την οποία θα διαιωνίζονταν όλα αυτά τα προβλήματα, αποκλείστηκε.

Η εναλλακτική λύση που επιλέγηκε είναι η μεταρρύθμιση « OΠ+», η οποία αναμένεται ότι θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί. Οι επιπτώσεις της προτεινόμενης μεταρρύθμισης περιγράφονται στη συνέχεια.

Οικονομικές επιπτώσεις

1. Καλλιεργούμενες εκτάσεις : Οι εκτάσεις στις οποίες καλλιεργούνται οπωροκηπευτικά (και γεώμηλα για κατανάλωση) θα είναι πλέον επιλέξιμες στο πλαίσιο του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης όπως και στην περίπτωση του ΚΕΣΕ, πράγμα που θα επιτρέψει στους νέους παραγωγούς οπωροκηπευτικών να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους.

Η αποσύνδεση των ενισχύσεων για τα οπωροκηπευτικά που προορίζονται για μεταποίηση θα καταστήσει δυνατή την προσαρμογή της παραγωγής με βάση τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς και, ιδίως, τη στροφή των παραγωγών προς άλλες καλλιέργειες. Θα δώσει επίσης στους παραγωγούς που δεν είναι μέλη ΟΠ τη δυνατότητα να αναπτύξουν την παραγωγή αυτή.

2. Προμήθεια πρώτων υλών για την μεταποιητική βιομηχανία : όσον αφορά τις ντομάτες, το ισχύον καθεστώς ενισχύσεων δεν εξασφαλίζει τη σταθερότητα της προσφοράς. Η ανάλυση που διεξήχθη βάσει δεδομένων του ΔΓΛΠ δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η αποσύνδεση θα υποχρεώσει μεγάλο αριθμό παραγωγών να εγκαταλείψουν τον τομέα της βιομηχανικής ντομάτας. Από τις αξιολογήσεις προκύπτει επίσης ότι η επέκταση της αποσύνδεσης στον τομέα της βιομηχανικής ντομάτας θα συμβάλει στην αποκατάσταση της ισότιμης μεταχείρισης των διαφόρων καλλιεργειών οπωροκηπευτικών. Όσον αφορά τα υπόλοιπα προϊόντα που προορίζονται για μεταποίηση, η αποσύνδεση δεν φαίνεται να δημιουργεί κινδύνους σημαντικής μείωσης της προσφοράς για τη μεταποιητική βιομηχανία.

3. Τιμές που καταβάλλονται στους παραγωγούς και εισόδημα των παραγωγών: η ενίσχυση του ρόλου των ΟΠ αναμένεται ότι θα οδηγήσει στην επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων παραγόντων του τομέα αλλά και όσον αφορά την κατανομή της προστιθέμενης αξίας. Ο αντίκτυπος στις αγορές διάθεσης των κοινοτικών προϊόντων και στις τιμές που επιτυγχάνουν οι παραγωγοί θα είναι θετικός και δεν φαίνεται πως θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών για τους καταναλωτές.

Η αποκεντρωμένη διαχείριση των κρίσεων από τις οργανώσεις παραγωγών θα συμβάλει στο αποτέλεσμα αυτό, κυρίως χάρη στη δυνατότητα καλύτερης στοχοθέτησης των δράσεων.

Και άλλα στοιχεία πρόκειται να διαδραματίσουν θετικό ρόλο: η προβλεπόμενη μείωση του κόστους των συντελεστών παραγωγής και η γενική βελτίωση της παραγωγικότητας που απορρέει από την ελευθερία επιλογής που θα διαθέτουν οι παραγωγοί.

Οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του «πορτοκαλί κουτιού» δεν μπορούν να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα. Η αποσύνδεση θα συμβάλει στην εξασφάλιση μεγαλύτερης σταθερότητας των εισοδημάτων των γεωργών.

4. Ανταγωνιστικότητα: Η ενθάρρυνση των παραγωγών να γίνουν μέλη ΟΠ, με την αύξηση του ποσοστού της κοινοτικής συνδρομής στα νέα κράτη μέλη και στις περιφέρειες στις οποίες τα επίπεδα οργάνωσης είναι χαμηλά, θα καταστήσει τις ΟΠ ελκυστικότερες και θα οδηγήσει σε αυξημένη συγκέντρωση της προσφοράς, ιδίως όσον αφορά τα νωπά προϊόντα. Με τον τρόπο αυτό θα βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων και θα ενισχυθεί η θέση των παραγωγών έναντι των αλυσίδων λιανικού εμπορίου και των εκπτωτικών αλυσίδων.

Η κατάργηση των ελέγχων που συνδέονται με τη χορήγηση των ενισχύσεων μεταποίησης θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους διαχείρισης και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα.

Η κατάργηση των επιστροφών κατά την εξαγωγή δεν αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στις εξαγωγές της ΕΕ.

5. Κατανάλωση: όσον αφορά την κατανάλωση, η πρόταση να αυξηθεί η χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ στις δράσεις προώθησης που αποβλέπουν στην ενθάρρυνση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών από τα παιδιά θα συμβάλει στην καλύτερη και πιο ισορροπημένη διατροφή και στη απόκτηση υγιεινότερων διατροφικών συνηθειών.

Η ανάπτυξη των οργανώσεων παραγωγών θα οδηγήσει στη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων του τομέα.

6. Δημοσιονομική προβλεψιμότητα: Η μεταφορά των ποσών που προορίζονται για τα μεταποιημένα οπωροκηπευτικά στα κονδύλια που προβλέπονται για το καθεστώς της ενιαίας ενίσχυσης θέτει τέρμα στην υφιστάμενη δημοσιονομική αβεβαιότητα στον τομέα των ενισχύσεων για τα οπωροκηπευτικά, δεδομένου ότι αφορά περίπου το ήμισυ των δαπανών. Η πείρα που έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών δείχνει πως οι δαπάνες των ΟΠ αυξάνονται κατά μέσο όρο κατά 50 εκατ. ευρώ ετησίως. Οι μεταρρυθμίσεις του 2000 και του 2003 συνέβαλαν στη βελτίωση της ελκυστικότητας των ΟΠ και, ως εκ τούτου, στη συνέχιση της τάσης αυτής. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι να καταστήσει τις ΟΠ ακόμη πιο ελκυστικές. Δεδομένου ότι η δημιουργία νέων ΟΠ θα είναι σταδιακή, δεν αναμένεται απότομη διόγκωση των δαπανών αλλά συνέχιση της σημερινής τάσης. Η πρόταση ενίσχυσης των ΟΠ καθιστά προφανώς απαραίτητη την αύξηση της χρηματοδότησης σε σχέση με το υφιστάμενο καθεστώς. Η αύξηση αυτή δεν θα υπερβεί ωστόσο ορισμένα όρια διότι οι βασικοί κανόνες δεν αλλάζουν (το ποσοστό κοινοτικής χρηματοδότησης των επιχειρησιακών προγραμμάτων των ΟΠ περιορίζεται σε 50 ή 60% ανάλογα με την περίπτωση και δεν μπορεί να υπερβεί το 4,1% της αξίας της παραγωγής που διατίθεται στην αγορά). Η διατυπωθείσα υπόθεση είναι ότι η μεταρρύθμιση δεν θα έχει, σε γενικές γραμμές, επιπτώσεις στον προϋπολογισμό λόγω της κατάργησης των επιστροφών κατά την εξαγωγή και των αποσύρσεων από την αγορά.

Επιπτώσεις σε περιφερειακό επίπεδο

Οι επιπτώσεις της αποσύνδεσης διαφέρουν όχι μόνο ανάλογα με το προϊόν και τον παραγωγό, αλλά και ανάλογα με την περιφέρεια. Στο πλαίσιο της ίδιας περιφέρειας, παρατηρούνται διαφορές μεταξύ των τιμών που καταβάλλονται στους παραγωγούς από τη βιομηχανία. Συνεπώς, είναι πολύ δύσκολο να συναχθούν οριστικά συμπεράσματα. Θα πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι οι περισσότερες από τις περιφέρειες στις οποίες είναι εγκατεστημένη η βιομηχανία μεταποίησης είναι περιφέρειες «σύγκλισης».

Εκτός από τις επιπτώσεις των προτεινόμενων νομοθετικών αλλαγών, η αυξανόμενη συγκέντρωση των αγοραστών/λιανοπωλητών, η καθήλωση της κατανάλωσης στα ίδια επίπεδα, η αύξηση των εισαγωγών, οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζονται στις αγορές του εξωτερικού, η ενίσχυση της θέσης ορισμένων παραγωγών στην αγορά αποτελούν παράγοντες που έχουν ήδη επηρεάσει τη δομή της παραγωγής.

Η συγκέντρωση της προσφοράς στα νέα κράτη μέλη και σε ορισμένες άλλες περιφέρειες αναμένεται ότι θα συμβάλει στη διατήρηση της παραγωγής στις περιοχές αυτές στο βαθμό που θα οδηγήσει στην επίτευξη μιας περισσότερο βιώσιμης παραγωγής οπωροκηπευτικών.

Κοινωνικές επιπτώσεις

Η αποσύνδεση παρέχει εχέγγυα για την εξασφάλιση ενός μέρους του εισοδήματος των παραγωγών οπωροκηπευτικών που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο του ΚΕΕ. Συνεπώς, θα συμβάλει στην κοινωνική σταθερότητα επιτρέποντας παράλληλα να διατηρηθούν οι ανάντη και κατάντη δραστηριότητες του τομέα, με θετικές επιπτώσεις για την απασχόληση.

Η αποσύνδεση των ενισχύσεων στους παραγωγούς οπωροκηπευτικών θα οδηγήσει στη χρησιμοποίηση λιγότερο εντατικών μεθόδων παραγωγής και στην εξασφάλιση μιας περισσότερο βιώσιμης παραγωγής βασιζόμενης στα σήματα που εκπέμπει η αγορά, ιδίως όσον αφορά τα οπωροκηπευτικά που προορίζονται για μεταποίηση. Σε γενικές γραμμές, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το καθαρό αποτέλεσμα για την απασχόληση, αν και αναμένεται πως θα είναι θετικό λόγω της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας του τομέα με τη μεταρρύθμιση.

Η διατήρηση κατά 100% από την ΕΕ της χρηματοδότησης των αποσύρσεων οπωροκηπευτικών, για δωρεάν διανομή σε απόρους, αποτελεί μέτρο με σαφώς θετικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Η υποχρεωτική εφαρμογή των κανόνων πολλαπλής συμμόρφωσης για το σύνολο των παραγωγών οπωροκηπευτικών που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης, η πρόταση να καθιερωθεί ένα ελάχιστο ποσοστό 20% για τις δαπάνες που συνδέονται με περιβαλλοντικά μέτρα στο πλαίσιο κάθε ΕΠ και η απόφαση να αυξηθεί σε 60% το ποσοστό κοινοτικής χρηματοδότησης των επιχειρησιακών ταμείων για τα βιολογικά προϊόντα στο πλαίσιο των ΕΠ, θα έχουν θετικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Η πρόταση να καταρτίσουν τα κράτη μέλη εθνική στρατηγική για τα ΕΠ, η οποία θα επικεντρώνεται στον καλύτερο προγραμματισμό των δαπανών για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του καθεστώτος, θα έχει θετικό αντίκτυπο όσον αφορά τα περιβαλλοντικά μέτρα που θα περιλαμβάνει η εθνική αυτή στρατηγική.

Η δημιουργία οργανώσεων παραγωγών και η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των παραγωγών θα οδηγήσει σε αύξηση των επενδύσεων με ευνοϊκή επίδραση για το περιβάλλον και στη βελτίωση της ποιότητας.

Συνολικά, ο τομέας των οπωροκηπευτικών αναμένεται ότι θα συμβάλει περισσότερο στην προστασία και τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος και ότι τα αποτελέσματα των δράσεων που αναλαμβάνονται θα μπορούν να μετρηθούν και να αξιολογηθούν καλύτερα.

Απλούστευση

Η κατάργηση των ενισχύσεων για μεταποίηση και των επιστροφών κατά την εξαγωγή έχει ως αποτέλεσμα την απλούστευση της διοικητικής διαχείρισης.

Σε μια προσπάθεια να γίνουν οι οργανώσεις παραγωγών περισσότερο ελκυστικές προτείνεται, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης, μια σειρά μέτρων απλούστευσης και εξασφάλισης μεγαλύτερης ευελιξίας.

Η χάραξη εθνικών στρατηγικών θα διευκολύνει αισθητά τους παραγωγούς που είναι μέλη οργανώσεων.

Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να απλουστεύσει τα πρότυπα εμπορίας. Ωστόσο, θα πρέπει να υπάρχουν κοινοί κανόνες προκειμένου να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και η τήρηση των διεθνών υποχρεώσεων της ΕΕ. Η Επιτροπή εξετάζει ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα αυτόν λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη το σύνολο των στοιχείων αυτών.

Η απλούστευση διευκολύνει την εφαρμογή των μέτρων και την κατάλληλη παρακολούθηση.

Συντομη ανακεφαλαίωση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων

Η επιλεγείσα λύση προβλέπει μια σειρά βελτιώσεων και απλουστεύσεων που θα επιτρέψουν στον τομέα να στραφεί περισσότερο προς την αγορά. Τούτο θα συμβάλει στην καλύτερη εξισορρόπηση των δυνάμεων της αγοράς, της διαμόρφωσης των τιμών και, τέλος, του εισοδήματος των παραγωγών. Με τα νέα μέσα για τη διαχείριση των κρίσεων, η προτεινόμενη μεταρρύθμιση θα συμβάλει στη μείωση των διακυμάνσεων του γεωργικού εισοδήματος. Ένα ακόμη επίτευγμα θα αποτελέσει η εξασφάλιση μεγαλύτερης συνεκτικότητας με τις υποχρεώσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ. Οι παραγωγοί οπωροκηπευτικών που επιθυμούν να τύχουν κοινοτικής στήριξης θα είναι αναγκασμένοι να διαφυλάσσουν το περιβάλλον, λόγω των κανόνων πολλαπλής συμμόρφωσης και του ελάχιστου ορίου 20% όσον αφορά τις δαπάνες για περιβαλλοντικά μέτρα στο πλαίσιο των ΕΠ. Ιδιαίτερη έμφαση πρόκειται να δοθεί στην ενθάρρυνση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών από τους νέους. Η μεταρρύθμιση εξασφαλίζει ως ένα βαθμό μεγαλύτερη δημοσιονομική προβλεψιμότητα μέσω της αποσύνδεσης της υφιστάμενης στήριξης για τα μεταποιημένα οπωροκηπευτικά και της μεταφοράς των αντίστοιχων ποσών στα κονδύλια για το καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης. Τέλος, καθ’όλη τη διάρκεια της διαδικασίας εκπόνησης της πρότασης, καταβλήθηκαν προσπάθειες προς την κατεύθυνση της απλούστευσης και της βελτίωσης της σαφήνειας προκειμένου να καταστεί η νομοθεσία περισσότερο κατανοητή, πιο σύντομη και, κατ’ επέκταση, πιο εύκολη να εφαρμοστεί.

Το μόνο μειονέκτημα της πρότασης μεταρρύθμισης, το οποίο εντόπισε τη μεταποιητική βιομηχανία, αφορά το ενδεχόμενο να σημειωθεί έλλειψη πρώτων υλών λόγω της αποσύνδεσης των ενισχύσεων από την παραγωγή. Από τις διεξαχθείσες αξιολογήσεις και αναλύσεις δεν προκύπτει κάτι τέτοιο.

Παρακολούθηση και αξιολόγηση

Η αξιολόγηση των οργανώσεων παραγωγών που έχει προγραμματιστεί για το 2009 στο πλαίσιο των περιοδικών αξιολογήσεων της ΚΓΠ θα αποτελέσει την ευκαιρία να επανεξεταστεί το θέμα της παροχής δημόσιας στήριξης ειδικά για την συγκέντρωση της προσφοράς στην αγορά οπωροκηπευτικών. Το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 2013, η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά τις οργανώσεις παραγωγών, τα επιχειρησιακά ταμεία και τα επιχειρησιακά προγράμματα.

Συμπέρασμα

Η ανάλυση επιπτώσεων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η λύση «ΟΠ+» είναι εκείνη που προσφέρει τα περισσότερα πλεονεκτήματα. Η λύση αυτή προβλέπει:

- την υπαγωγή των παραγωγών και των εκτάσεων οπωροκηπευτικών (και των γεωμήλων για κατανάλωση) στο ΚΕΕ,

- τη διατήρηση των ΟΠ και την εφαρμογή μέτρων που θα τις καταστήσουν περισσότερο ελκυστικές.

Οι κυριότεροι στόχοι που αναμένεται να επιτευχθούν είναι:

- βελτίωση της ανταγωνιστικότητας,

- συγκέντρωση της προσφοράς,

- σταθερότητα των εισοδημάτων των γεωργών,

- βελτίωση της διαχείρισης των κρίσεων,

- αύξηση της κατανάλωσης,

- διαφύλαξη του περιβάλλοντος,

- μεγαλύτερη συνεκτικότητα με τους κανόνες του ΠΟΕ,

- δημοσιονομική προβλεψιμότητα και

- απλούστευση.

[1] Ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αριθ. 8/2006 «Καλλιέργεια της επιτυχίας; Αποτελεσματικότητα της στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα επιχειρησιακά προγράμματα των παραγωγών στον τομέα των οπωροκηπευτικών», η οποία εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στις 28 Ιουνίου 2006.