P8_TA(2018)0456

Ανάγκη για έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2018 σχετικά με την ανάγκη ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού για την προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων (2018/2886(RSP))

(2020/C 363/06)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ),

— έχοντας υπόψη τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 25ης Οκτωβρίου 2016 που περιέχει συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα (1) (ΔΚΘ),

— έχοντας υπόψη την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καθώς και τις συμβάσεις, τις συστάσεις, τα ψηφίσματα και τις εκθέσεις της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, της Επιτροπής Υπουργών, του Επιτρόπου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και της Επιτροπής της Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης,

— έχοντας υπόψη την γνώμη αριθ. 1/2018 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, της 17ης Ιουλίου 2018, σχετικά με την από 2ας Μαΐου 2018 πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης στην περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη,

— έχοντας υπόψη την έκθεση για τα θεμελιώδη δικαιώματα που συνέταξε ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) για το 2018,

— έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής της 11ης Μαρτίου 2014 με τίτλο «Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου» (COM(2014)0158),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 12ης Σεπτεμβρίου 2018 σχετικά με πρόταση να κληθεί το Συμβούλιο να διαπιστώσει, σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 1 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ύπαρξη σαφούς κινδύνου σοβαρής παραβίασης από την Ουγγαρία των αξιών στις οποίες θεμελιώνεται η Ένωση (2),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 1ης Μαρτίου 2018 σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να ενεργοποιήσει το άρθρο 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ όσον αφορά την κατάσταση στην Πολωνία (3),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 15ης Νοεμβρίου 2017 σχετικά με το κράτος δικαίου στη Μάλτα (4),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 19ης Απριλίου 2018 σχετικά με την προστασία των ερευνητών δημοσιογράφων στην Ευρώπη: η υπόθεση του Σλοβάκου δημοσιογράφου Ján Kuciak και της Martina Kušnírová (5),

— έχοντας υπόψη τη συζήτησή του της 3ης Οκτωβρίου 2018 σχετικά με το κράτος δικαίου στη Ρουμανία,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 1ης Μαρτίου 2018, σχετικά με την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2016 (6),

— έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής της 2ας Μαΐου 2018 σχετικά με κανονισμό του Συμβουλίου για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2021-2027 (COM(2018)0322),

— έχοντας υπόψη τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για το 2018 στον τομέα της δικαιοσύνης,

— έχοντας υπόψη το άρθρο 123 παράγραφος 2 του Κανονισμού του,

A. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι θεμελιωμένη στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες, και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη·

B. λαμβάνοντας υπόψη ότι το κράτος δικαίου, η δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν ένα τριγωνικό σχήμα όπου η κάθε πλευρά ενισχύει τις άλλες και όλες μαζί διαφυλάσσουν τον συνταγματικό πυρήνα της ΕΕ και των κρατών μελών της·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το 2014 η Επιτροπή θέσπισε ένα πλαίσιο για το κράτος δικαίου· λαμβάνοντας υπόψη ότι το πλαίσιο αυτό έχει χρησιμοποιηθεί μόνο μία φορά και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο μηχανισμός αυτός αποδείχθηκε ανεπαρκής για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση απειλών κατά του κράτους δικαίου·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει κάποιον αντικειμενικό και μόνιμο μηχανισμό για να εποπτεύει τη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη·

E. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2018 δείχνει ότι παραμένουν προβλήματα στη λειτουργία των συστημάτων δικαιοσύνης των κρατών μελών όπως και στα αποτελέσματα ορισμένων μεταρρυθμίσεων που πραγματοποιήθηκαν σε κράτη μέλη·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχει σε εκκρεμότητα ένας υψηλός αριθμός διαδικασιών επί παραβάσει στον τομέα της δικαιοσύνης, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ιθαγένειας (7)·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA) έχει δημοσιεύσει διάφορες εκθέσεις που εντοπίζουν προβλήματα δημοκρατίας, κράτους δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων σε διάφορα κράτη μέλη, σε ζητήματα όπως ο συρρικνούμενος χώρος δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη (8)·

H. λαμβάνοντας υπόψη ότι έχουν παρατηρηθεί ad hoc απαντήσεις σε απειλές κατά της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, που οδηγούν σε πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις στα διάφορα κράτη μέλη·

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή έχει κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ λόγω της κατάστασης στην Πολωνία, και ότι την ίδια διαδικασία έχει κινήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο λόγω της κατάστασης στην Ουγγαρία·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει συστήσει μια ομάδα παρακολούθησης του κράτους δικαίου που ξεκίνησε το έργο της σχετικά με τις δολοφονίες ερευνητών δημοσιογράφων και το κράτος δικαίου·

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτές οι ενέργειες της ΕΕ αποτελούν αντίδραση και όχι πρόληψη και παρεμποδίζονται από την άνιση και πολιτικοποιημένη προσοχή που δίνεται στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα, στα διάφορα κράτη μέλη·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι στις 2 Μαΐου 2018 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης στην περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη (COM(2018)0324)·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η γνωμοδότηση αριθ. 1/2018 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για την πρόταση κανονισμού υπογραμμίζει την ανάγκη περαιτέρω διευκρίνισης των πηγών καθοδήγησης και των διαδικασιών με τις οποίες μπορούν να διαπιστωθούν οι γενικευμένες ανεπάρκειες σε θέματα κράτους δικαίου στα κράτη μέλη·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι προηγούμενες εκθέσεις της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς και οι ανά χώρα εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2018 επισημαίνουν σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά τη διαφθορά σε διάφορα κράτη μέλη, διαβρώνοντας έτσι την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και στο κράτος δικαίου·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα προβλήματα με το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία στα κράτη μέλη θέτουν σε κίνδυνο τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ο οποίος βασίζεται στο μαχητό τεκμήριο (praespumtiiliuris tumum) της αμοιβαίας εμπιστοσύνης σε κίνδυνο·

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα προβλήματα με το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία στα κράτη μέλη θέτουν σε κίνδυνο τη νομιμότητα της εξωτερικής δράσης της Ένωσης, ιδίως σε σχέση με τις πολιτικές της σε θέματα ένταξης και γειτονίας·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα, και οργανισμοί της Ένωσης υποχρεούνται να σέβονται, να προστατεύουν και να προάγουν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα·

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ένωση ακόμη δεν έχει ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ECHR/ΕΣΑΔ), παρά τη σχετική υποχρέωσή της βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 2 ΣΕΕ·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή και το Συμβούλιο δεν έχουν δώσει συνέχεια στο ψήφισμα του Κοινοβουλίου για έναν μηχανισμό της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και επομένως έχουν αρνηθεί να εγκρίνουν τη διοργανική συμφωνία για το Σύμφωνο της ΕΕ περί ΔΚΘ·

1. θεωρεί λυπηρό το ότι η Επιτροπή δεν έχει ακόμη υποβάλει πρόταση για έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και την καλεί να το κάνει, προτείνοντας ειδικότερα την έγκριση της διοργανικής συμφωνίας για το Σύμφωνο της ΕΕ περί ΔΚΘ, στο πλαίσιο της προσεχούς μη νομοθετικής πρωτοβουλίας της για την ενίσχυση της επιβολής του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση·

2. επαναλαμβάνει την έκκλησή του για έναν ολοκληρωμένο, μόνιμο και αντικειμενικό μηχανισμό της ΕΕ για την προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη ενός τέτοιου μηχανισμού σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε·

3. επαναλαμβάνει τα κύρια στοιχεία ενός τέτοιου μηχανισμού, όπως προτάθηκαν από το Κοινοβούλιο υπό τη μορφή ενός διοργανικού συμφώνου περί ΔΚΘ, που θα συνίσταται σε μια ετήσια επισκόπηση με αποδείξεις και χωρίς διακρίσεις η οποία θα αξιολογεί επί ίσοις όροις το βαθμό συμμόρφωσης όλων των κρατών μελών της ΕΕ με τις αξίες που ορίζει το άρθρο 2 ΣΕΕ, με τις ανά χώρα συστάσεις (ευρωπαϊκή έκθεση περί ΔΚΘ), και που θα συνοδεύεται από διακοινοβουλευτική συζήτηση, και έναν μόνιμο κύκλο πολιτικής ΔΚΘ εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ·

4. επαναλαμβάνει ότι η ευρωπαϊκή έκθεση περί ΔΚΘ πρέπει να ενσωματώνει και να συμπληρώνει τα υφιστάμενα μέσα, ειδικότερα τον πίνακα αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης, το σύστημα παρακολούθησης της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης, την έκθεση για την καταπολέμηση της διαφθοράς, και τις διαδικασίες αξιολόγησης από ομοτίμους με βάση το άρθρο 70 ΣΛΕΕ, και να αντικαταστήσει τον μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία· θεωρεί λυπηρή την απόφαση της Επιτροπής να μη δημοσιεύσει την έκθεση της ΕΕ του 2017 σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς·

5. καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο να συνδεθεί ο προτεινόμενος κανονισμός της περί προστασίας του προϋπολογισμού της Ένωσης στην περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου, με ένα ολοκληρωμένο, μόνιμο και αντικειμενικό μηχανισμό της ΕΕ για την προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων·

6. καλεί το Συμβούλιο να συμφωνήσει να δεσμευτεί υπέρ μιας διοργανικής συμφωνίας για το Σύμφωνο ΔΚΘ και να υποστηρίξει περαιτέρω προτάσεις της Επιτροπής για την ενίσχυση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων·

7. εκτιμά πως, εάν η Επιτροπή και το Συμβούλιο συνεχίσουν να απορρίπτουν τη θέσπιση ενός Συμφώνου ΔΚΘ, το Κοινοβούλιο θα μπορούσε να αναλάβει την πρωτοβουλία να ξεκινήσει μια δοκιμαστική έκθεση περί ΔΚΘ και τη σχετικό διακοινοβουλευτική συζήτηση·

8. καλεί το Συμβούλιο να παίξει σωστά τον θεσμικό του ρόλο στις τρέχουσες διαδικασίες στο πλαίσιο του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ, να ενημερώνει το Κοινοβούλιο αμέσως και πλήρως σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, και να το καλέσει να του παρουσιάσει αιτιολογημένη πρόταση·

9. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, στα κοινοβούλια και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών για διανομή στα υποεθνικά κοινοβούλια και συμβούλια.

(1) ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 162.

(2) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0340.

(3) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0055.

(4) ΕΕ C 356 της 4.10.2018, σ. 29.

(5) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0183.

(6) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0056.

(7) http://ec.europa.eu/atwork/applying-eu-law/infringements-proceedings/infringement_decisions/?typeOfSearch=true&active_only=1&noncom=0&r_dossier=&decision_date_from=&decision_date_to=&PressRelease=true&DG=JUST&title=&submit=Search&lang_code=el

(8) European Union Agency for Fundamental Rights, Challenges facing civil society organisations working on human rights in the EU (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, Προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών οι οποίες δραστηριοποιούνται για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ΕΕ), Βιέννη, 18 Ιανουαρίου 2018.