Γνωμοδότηση για την πρόταση ανακοίνωσης της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη για τις αστικές περιοχές (Urban) εν σχέσει προς τις δράσεις κοινοτικής πρωτοβουλίας στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων

(94/C 217/03)

Στις 15 Μαρτίου 1994, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 Γ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανωτέρω πρόταση.

Κατά την 3η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Μαΐου 1994, η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση, με γενικό εισηγητή τον κ. Rutelli.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

Εκτιμώντας ότι στην ανακοίνωση COM(94) 46 της 16ης Μαρτίου 1994, «το μέλλον των κοινοτικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων», η Επιτροπή ενέκρινε τις γενικές αρχές για τις κοινοτικές πρωτοβουλίες κατά την περίοδο 1994-1999 που κατά κύριο λόγο βασίζονται σε θέματα της συνεργασίας και των διασυνοριακών και διαπεριφερειακών δικτύων 7 στην αγροτική ανάπτυξη και στην ανάπτυξη των ιδιαίτερα απομακρυσμένων περιφερειών 7 στην απασχόληση και την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων 7 στη διαχείριση των βιομηχανικών μεταβολών.

Εκτιμώντας ότι η Επιτροπή υιοθέτησε στις 2 Μαρτίου 1994 την ανακοίνωση COM(94) 61 σχετικά με τις κατευθύνσεις για τα λειτουργικά προγράμματα που τα κράτη μέλη καλούνται να θεσπίσουν στο πλαίσο μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας για τις αστικές περιοχές (Urban), κατά την έννοια του άρθρου 11 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2082/93 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 και κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2983/93 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4254/88.

Εκτιμώντας ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε κατά τη διαδικασία για τον προϋπολογισμό του 1994 την απόφαση να θεσπισθεί στο κεφάλαιο «Κοινοτικές πρωτοβουλίες» ένα κονδύλιο προϋπολογισμού με τον τίτλο «Αστική πολιτική».

Εκτιμώντας ότι κατά την έννοια του άρθρου 198 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν διαμέσου της Επιτροπής των Περιφερειών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Εκτιμώντας ότι η αρχή της επικουρικότητας συνεπάγεται την εμβάθυνση των προοπτικών των τοπικών αρχών και διαμέσου της παροχής επαρκών πόρων προκειμένου να καταστεί ευχερέστερη η ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Εκτιμώντας ότι η αρχή της συμμετοχής και η ανάγκη μείωσης του δημοκρατικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεπάγονται ότι η Επιτροπή πρέπει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα ούτως ώστε οι τοπικές αρχές να συμμετέχουν στην διατύπωση και εφαρμογή των διαρθρωτικών πολιτικών της Κοινότητας.

Εκτιμώντας ότι η αρχή της επικουρικότητας, σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες πρέπει να αφορά στις δράσεις κοινοτικής πρωτοβουλίας που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Επιτροπής στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, προκειμένου τα μέσα αυτά να εντάσσονται στην ενεργό και δημοκρατική συμμετοχή των πόλεων και των τοπικών αρχών με πλήρη τήρηση και με την ευρύτερη δυνατή αξιοποίηση του διαλόγου των θεσμικών οργάνων με την Επιτροπή των Περιφερειών.

Εκτιμώντας ότι το σύνολο των καθηκόντων των τοπικών διοικήσεων, παρά τις οργανωτικές διαφορές των κρατών μελών είναι εξαιρετικά ευρύ και σημαντικό και ότι η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει σημαντικές επιπτώσεις στην δραστηριότητα και την πολιτική των τοπικών κοινοτήτων.

Εκτιμώντας ότι στην Agenda 21 που υπογράφηκε κατά τη διάσκεψη του Ρίο τονίζεται η σημασία των στρατηγικών για τη βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων.

Εκτιμώντας ότι στο έγγραφο Ευρώπη 2000, στην Πράσινη Βίβλο για το αστικό περιβάλλον και στο 5ο πρόγραμμα δράσης έχει τονισθεί ότι είναι ανάγκη να αναθεωρηθούν όλες οι κοινοτικές πολιτικές σύμφωνα με την αρχή της βιώσιμης αναπτύξεως και η Επιτροπή πρέπει να καταστήσει βάσει της αρχής αυτής ενιαίες τις πρωτοβουλίες της.

Εκτιμώντας ότι πολλές πτυχές των κοινοτικών πολιτικών και των πρωτοβουλιών της Επιτροπής συνεπάγονται περιβαλλοντικές επιπτώσεις επί της ζωής των πόλεων και στην χωροταξία τους [ενέργεια, μεταφορές, τουρισμός, μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), κοινωνική πολιτική] και ότι το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαία η ανάληψη μιας δράσεως κοινωνικοοικονομικής έρευνας για την αυξανόμενη επιδείνωση των συνθηκών κατοίκησης και της βιωσιμότητας των δημοσίων χώρων.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες των προτύπων σχεδίων που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο του άρθρου 10 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) για την ανταλλαγή εμπειριών και την συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών περιφερειών και πόλεων έως το 1989 7 και εκτιμώντας ειδικότερα την εμπειρία του προγράμματος Recite για την προώθηση των οικονομικών δραστηριοτήτων των μειονεκτικών περιοχών, την ενίσχυση των τοπικών οικονομικών εταίρων, την ανάπτυξη των οικονομιών κλίμακος χάρις στο σύστημα κατανομής των δαπανών για θέματα αρμοδιότητας των τοπικών αρχών.

Εκτιμώντας ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός και οι συνέπειες αυτού αποτελούν επώδυνο και δύσκολο πρόβλημα για τις τοπικές μονάδες που οφείλουν να παρεμβαίνουν στο επίπεδο της κοινωνικής αρωγής, της στέγασης, της εκ νέου αστικής χωροταξίας, της αποκατάστασης των ζωνών που βρίσκονται σε μαρασμό ή κατοικούνται παρανόμως, της κοινωνικής επανένταξης διαμέσου κατάρτισης και εκπαίδευσης.

Εκτιμώντας την εμπειρία των προγραμμάτων σκοπός των οποίων είναι η επίλυση του προβλήματος του κοινωνικού αποκλεισμού και που συνδεέται με τα μεταναστευτικά κύματα προς τα μεγάλα αστικά κέντρα μεταξύ των οποίων ειδικότερα το πρόγραμμα φτώχεια ΙΙΙ.

Εκτιμώντας τις εμπειρίες των προγραμμάτων για τους ασθενέστερους κοινωνικούς εταίρους και συγκεκριμένα του προγράμματος Migrants, για τη στέγαση των μετακινούμενων εργαζόμενων, το πρόγραμμα της ERGO για την καταπολέμηση της χρόνιας ανεργίας 7 του προγράμματος Helios για την οικονομική και κοινωνική επανένταξη των μειονεκτικών ατόμων.

1. Γενικές παρατηρήσεις

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

- εκφράζει ζωηρή ικανοποίηση για την πρόταση της Επιτροπής να εφαρμόσει πρωτοβουλία ad hoc η οποία ερμηνεύει την ιδιαιτερότητα των αστικών θεμάτων και προβλέπει την εφαρμογή λειτουργικών μέσων για τις πόλεις εντός των οποίων κατοικεί το 80 % του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- εκτιμά τον ανακαινιστικό και θεσμικό χαρακτήρα της προτάσεως έναντι των προτύπων σχεδίων που εφαρμόσθηκαν στο πλαίσιο των προηγούμενων διαρθρωτικών ταμείων 1988-1993,

- συμμερίζεται τις γενικές γραμμές της προτάσεως της Επιτροπής ως προς αυτήν την κοινοτική δράση στην προοπτική μιας μακρόπνοης ολοκληρωμένης στρατηγικής που θα έχει ως αντικείμενο τα θέματα σχετικά με την οικονομική ανάπτυξη, με την ενέργεια, τις μεταφορές, το χωροταξικό σχεδιασμό και όλα τα άλλα θέματα του αστικού περιβάλλοντος,

- καλεί την Επιτροπή να εξετάσει τις δυνατότητες υιοθέτησης μιας συγκεκριμένης κοινοτικής πρωτοβουλίας σχετικά με τα αστικά κέντρα μικρών διαστάσεων με λιγότερους από 100 000 κατοίκους,

- θεωρεί ότι η στρατηγική αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την συμμετοχή των τοπικών αρχών του οικονομικού κόσμου και των τοπικών ενώσεων, χρησιμοποιώντας κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο όλα τα υφιστάμενα μέτρα εταιρικής συνεργασίας, καθώς επίσης διαμέσου ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών σε διαμεθοριακό επίπεδο 7 διαμέσου του δικτύου μεταξύ πόλεων διαφόρων κρατών και μη κοινοτικών επίσης και την αξιοποίηση όλων των μορφών εταιρικής σχέσεως που υπάρχουν,

- εύχεται όπως η εμπειρία της κοινοτικής αυτής πρωτοβουλίας θέσει τη βάση για την θέσπιση μιας νέας πολιτικής στον τομέα των αστικών περιοχών επ'ευκαιρία της αναθεωρήσεως της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που προβλέπεται για το 1996.

2. Χρηματοδοτική συμβολή της Κοινότητας

- θεωρεί ότι δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις η χρηματοδότηση των 600 Ecu που μπορεί να καλύψει μόνον 50 περίπου πόλεις άνω των 100 000 κατοίκων για περίοδο 4 ετών,

- εύχεται όπως η συμβολή αυτή αυξηθεί αισθητά και επικεντρωθεί σε έναν περιορισμένο αριθμό πρωτοβουλιών που θα αντιπροσωπεύουν μια σημαντική αναφορά συστημικών παρεμβάσεων για την εκ νέου αποκατάσταση αστικών ζωνών,

- θεωρεί απαραίτητο οι όροι για τα σχέδια που έχουν εγκριθεί να τελούν υπό την άμεση διαχείριση των διοικήσεων των μεμονωμένων πόλεων και όχι υπό των κεντρικών διοικήσεων των κρατών μελών.

3. Επικουρικότης και συμμετοχή

- θεωρεί ότι δυνάμει της αρχής της επικουρικότητας που ορίζεται στην Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και της αρχής της συμμετοχής που βρίσκεται στη βάση της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων, οι αρμόδιες τοπικές αρχές πρέπει να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της εν λόγω κοινοτικής πρωτοβουλίας, επειδή, είναι οι εκλεγμένοι με δημοκρατικές διαδικασίες αντιπρόσωποι που βρίσκονται πιο κοντά στην πραγματικότητα των αστικών περιφερειών,

- θεωρεί ότι η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την εφαρμογή της αρχής της συμμετοχής βάσει της οποίας η Επιτροπή οφείλει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα ούτως ώστε οι τοπικές αρχές να συμμετέχουν στην επεξεργασία για την εφαρμογή της διαρθρωτικής πολιτικής της Κοινότητας, καθόλους τους δυνατούς τρόπους όπως για παράδειγμα η επεξεργασία των κριτηρίων προτεραιότητας, η αξιολόγηση των σχεδίων, ο προορισμός της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων που προβλέπει να συστήσει η Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

4. Εθνικά λειτουργικά προγράμματα

- εκφράζει αμφιβολίες για την χρησιμότητα των λειτουργικών προγραμμάτων που θα πρέπει να υιοθετήσουν τα κράτη μέλη και ανησυχίες για τον αν επαρκεί η τετράμηνη προθεσμία από την ημερομηνία δημοσιεύσεως της ανακοίνωσης της Επιτροπής όσον αφορά την εν λόγω πρωτοβουλία σχετικά με την παρουσίαση των εθνικών λειτουργικών προγραμμάτων,

- εύχεται όπως τα κράτη μέλη διαδραματίσουν το ρόλο τους από κοινού με τις τοπικές αρχές κατά την επιλογή των σχεδίων, που προβλέπει η Επιτροπή, ο οποίος και περιορίζεται σε μια πρώτη επιλογή που αποκλείει μόνον τα προγράμματα τα οποία δεν έχουν καμία απολύτως ελπίδα επιλεξιμότητος, αλλά να διατηρεί η Επιτροπή, σε σύμπνοια με τις τοπικές αρχές, τον αποφασιστικό ρόλο για την οριστική αξιολόγηση των σχεδίων.

5. Επιλέξιμες συνοικίες και τμήματα πόλεων

- αποδέχεται το γεγονός ότι σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού της πρωτοβουλίας αυτής προορίζεται για τις πόλεις που εμπίπτουν στον στόχο 1, ζώνες που έχουν αναπτυξιακή καθυστέρηση, λόγω της ανάγκης να αυξηθεί η επίπτωση της κοινοτικής παρέμβασης, εκτός από την υιοθέτηση των κοινοτικών προγραμμάτων ενίσχυσης κάθε μιας ενδιαφερόμενης περιοχής, στην προοπτική μιας ταχύτερης μείωσης των αναπτυξιακών διαφορών των ζωνών αυτών,

- θεωρεί επίσης ότι το ποσό που προορίζεται για τις πόλεις εκτός του στόχου 1, πρέπει να χορηγηθεί με μια ορισμένη ελαστικότητα που θα επιτρέπει τη συμμετοχή των συνοικιών ή άλλων τμημάτων των πόλεων με υψηλό βαθμό αστικού μαρασμού 7 συνοικιών ή τμημάτων πόλεων που μέχρι σήμερα έχουν ευνοηθεί περιθωριακά και μόνο από κοινοτικά προγράμματα μειωμένης χρηματοδότησης εκτός των διαρθρωτικών ταμείων λόγω της θέσεώς τους σε μη επιλέξιμες ζώνες,

- θεωρεί πράγματι ότι αυτό το επίπεδο ελαστικότητας πρέπει να υιοθετηθεί και γιατί επίσης παρά τη διεύρυνση των επιλέξιμων πόλεων στο πλαίσιο του στόχου 2, εξαιτίας της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων οι κρίσιμες συνθήκες μπορούν ακόμη και σήμερα να υφίστανται σε συνοικίες ή τμήματα πόλεων που παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα βιομηχανικής αναδιάρθρωσης έστω και αν ανήκουν σε μια πόλη που στο σύνολό της δεν θεωρείται επιλέξιμη,

- θεωρεί τέλος σκόπιμη την υιοθέτηση αυτού του κριτηρίου ελαστικότητας, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας που έχουν για όλες τις πόλεις οι στόχοι 3 και 4, όπως απορρέει από την μεταρρύθμιση των κανόνων του Κοινωνικού Ταμείου που έχει καθιερώσει δύο νέους στόχους για τις αστικές περιοχές: την ολοκλήρωση των περιοχών εκείνων που απειλούνται με αποκλεισμό από την αγορά εργασίας και την προσαρμογή των εργαζομένων στις βιομηχανικές μεταβολές,

- εύχεται εντούτοις όπως η επιλογή των πόλεων εκτός του στόχου 1, λάβει υπόψη το κριτήριο της διαθεσιμότητας των εμπειριών και των σχεδίων διαμέσου της δημιουργίας δικτύων και ανταλλαγών πληροφοριών με πόλεις του στόχου 1,

- φρονεί, ωστόσο, ότι ο αριθμός των σχεδίων που δεν αφορούν τις περιοχές του Στόχου 1 (ήτοι 16-17: το 1/3 του συνόλου των 50) είναι σαφώς ανεπαρκής,

- θεωρεί μεταξύ των κριτήριων που επισημαίνει η Επιτροπή για τον προσδιορισμό των συνοικιών ή τμημάτων πόλεων που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες, ιδιαίτερα σημαντική την ποιότητα της στέγης, την κοινωνικοεθνική σύνθεση, τον αριθμό των ανέργων ή όσων λαμβάνουν επιδόματα κοινωνικής πρόνοιας, και επιθυμεί να προσθέσει σε αυτά το κριτήριο της πρόσβασης στις βασικές υπηρεσίες, όπως ηλεκτρισμός, ύδρευση, αποχέτευση, δρόμοι.

6. Επιλέξιμα μέτρα στα σχέδια

- θεωρεί κατάλληλη την τυπολογία των μέτρων που μπορούν να συμπεριληφθούν σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα, μέτρα που η Επιτροπή έχει κατάλληλως τυποποιήσει βάσει των εμπειριών από τα πρότυπα προγράμματα που ήδη εφαρμόσθηκαν.

7. Διαβουλεύσεις και εταιρική σχέση

- θεωρεί ότι πρέπει να ζητηθεί η γνώμη των πολιτών που θα ενδιαφερθούν για ένα οποιοδήποτε αστικό πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από την παρούσα πρωτοβουλία, άμεσα ή μέσω εκπροσώπων που θα έχουν εκλεγεί σε τοπικό επίπεδο για να αποφευχθούν τα λάθη σχεδιασμού και παρεμβάσεις χωρίς δυνατότητες δημιουργίας μορφών εταιρικής σχέσεως.

8. Διάδοση των αποτελεσμάτων

- λυπάται που στο παρελθόν τα αποτελέσματα των πρότυπων πρωτοβουλιών για τις πόλεις δεν έγιναν ευρέως γνωστά και εύχεται τη διοργάνωση σεμιναρίων και συνεδρίων για τα αναμενόμενα και ακολούθως επιτυγχανόμενα αποτελέσματα στο πλαίσιο των εν λόγω κοινοτικών πρωτοβουλιών.

Βρυξέλλες, 17 Μαΐου 1994.

Η Πρόεδρος της

Επιτροπή των Πεσιφεσειών

Jacques ΒLΑΝC