Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του βασικού κανονισμού σχετικά με το πρόγραμμα Socrates ώστε να περιληφθεί και η Τουρκία μεταξύ των δικαιούχων χωρών»,

- την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του βασικού κανονισμού σχετικά με το πρόγραμμα Νεολαία για την Ευρώπη ΙΙ ώστε να περιληφθεί, και η Τουρκία μεταξύ των δικαιούχων χωρών», και - την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του βασικού κανονισμού σχετικά με το πρόγραμμα Leonardo ώστε να περιληφθεί και η Τουρκία μεταξύ των δικαιούχων χωρών» () (97/C 158/10)

Στις 30 Ιανουαρίου 1997 και σύμφωνα με το άρθρο 23, σημείο 3 του εσωτερικού της κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις ανωτέρω προτάσεις.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε ως γενική εισηγήτρια την κ. Cassina, σύμφωνα με το άρθρο 20 και την επείγουσα διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 50 του εσωτερικού κανονισμού.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 344η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 20ής Μαρτίου 1997), υιοθέτησε με 88 ψήφους υπέρ, 15 κατά και 22 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή πρότεινε στο Συμβούλιο με το έγγραφο COM(96) 199 της 13ης Μαΐου 1996, να τροποποιήσει τις βασικές αποφάσεις σχετικά με τα προγράμματα «Leonardo», «Socrates» και «Νεολαία για την Ευρώπη» προκειμένου να συμπεριληφθεί και η Τουρκία μεταξύ των δικαιούχων χωρών. Η απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα «Leonardo» (της 6ης Δεκεμβρίου 1994) και οι αποφάσεις του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα «Socrates» και «Νεολαία για την Ευρώπη» τρίτη φάση (της 14ης Μαρτίου 1995) προέβλεπαν το άνοιγμα των προγραμμάτων αυτών για τις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, για την Κύπρο και τη Μάλτα, δεν ονόμαζαν όμως την Τουρκία, χώρα που είναι συνδεδεμένη με την Κοινότητα από το 1963.

1.2. Σκοπός της προτάσεως της Επιτροπής είναι να επιδιώξει την ίση μεταχείριση της χώρας αυτής η οποία, μόνη από τις εξεταζόμενες χώρες, έχει εφαρμόσει την τελωνειακή ένωση με την ΕΕ από 31.12.1995 εξαιρουμένων των γεωργικών προϊόντων. Η πρόταση ανταποκρίνεται επιπλέον στο αίτημα που υπέβαλε η Τουρκία κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου συνδέσεως στις 30.10.1995.

1.3. Η Επιτροπή θεωρεί ότι στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης έχει σημασία για την Κοινότητα να διασυνδέσει την Τουρκία στα προγράμματα αυτά για δύο λόγους: να δοθεί η δυνατότητα στους νέους της Ευρώπης να εντατικοποιήσουν τις επαφές τους με τους νέους της Τουρκίας, να συμβάλουν στην παγίωση της δημοκρατίας και να προάγουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην Τουρκία. Οι στόχοι αυτοί επαναλαμβάνονται και στο δημοσιονομικό δελτίο (σημ. 9) ως πρωταρχικά στοιχεία της ανάλυσης κόστους-αποτελεσματικότητας.

1.4. Οι δικαιούχοι, τονίζει η Επιτροπή, θα είναι κυρίως οι φοιτητές, οι πανεπιστημιακοί και οι νέοι καθώς και οι μεσάζοντες των πανεπιστημιακών και παραπανεπιστημιακών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

1.5. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η χρηματοδοτική συμβολή της Τουρκίας θα μπορούσε να είναι μία άμεση συμβολή ή μία φορολογία επί των χορηγήσεων που προβλέπονται για την χρηματοπιστωτική συνεργασία (ή και οι δύο δυνατότητες μαζί) και επιφυλάσσεται να προβεί εν συνεχεία σε σχετική πρόταση προς τις αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχή.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει με δυσαρέσκεια, ότι, παρά το γεγονός ότι οι εξεταζόμενες προτάσεις βασίζονται επί των άρθρων 120 και 127 (Socrates), 126 (Νεολαία για την Ευρώπη) και 127 (Leonardo) που προβλέπουν την υποχρεωτική γνωμοδότηση της ΟΚΕ, η επίσημη αίτηση γνωμοδότησης δεν εστάλη στην ΟΚΕ παρόλο που είχε αναγγελθεί από τον Μάϊο του 1996, πράγμα το οποίο οδήγησε την ΟΚΕ να κάνει χρήση του άρθρου 23 σημείο 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού μετά από σχετική συζήτηση η οποία διενεργήθηκε στα πλαίσια της συνεδρίασης της κοινής Συμβουλευτικής Επιτροπής (Βρυξέλλες, 12 Δεκεμβρίου 1996).

2.2. Η ΟΚΕ εκφράζει έντονη ανησυχία για τις δυσκολίες της διεργασίας εκδημοκρατισμού και της εφαρμογής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία και έχει τέλεια επίγνωση του γεγονότος ότι το θέμα των Κούρδων και εκείνο της Κύπρου δεν έχουν βαδίσει προς μία λύση τους τελευταίους μήνες. Πάντως η ΟΚΕ επιθυμεί να διατηρήσει μια συνάφεια με τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που υιοθέτησε το 1993 καθώς και με τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στους κόλπους της Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΕ/Τουρκίας που συστάθηκε το 1993. Η ΟΚΕ θεωρεί πάντως ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση αποτελούν τομείς στους οποίους η διάσταση της πολιτιστικής και ανθρωπιστικής ανταλλαγής με τις κοινωνίες των τρίτων χωρών πρέπει να έχουν το προβάδισμα έναντι οιασδήποτε άλλης οικονομικής ή πολιτικής προβληματικής. Η ΟΚΕ έχει αποφανθεί σε πολλές σχετικές γνωμοδοτήσεις για τις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ, όσον αφορά τον πρωταρχικό χαρακτήρα που αποδίδεται από τις κοινωνικο-επαγγελματικές οργανώσεις της ΕΕ στη συνεργασία με τις τρίτες χώρες όσον αφορά τους τομείς του πολιτισμού και της κατάρτισης.

2.3. Εντούτοις, η ΟΚΕ συμφωνεί και υποστηρίζει την εξεταζόμενη πρόταση.

2.4. Η ΟΚΕ, θεωρώντας ότι τα κονδύλια σχετικά με τον Δημοσιονομικό Κανονισμό ΕΕ/Τουρκίας έχουν υποβληθεί στη διαδικασία εγγραφής αποθεματικών κεφαλαίων από πλευράς Κοινοβουλίου, σημειώνει εντούτοις ότι το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο σημείο 5 του σχετικού ψηφίσματος για την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία το Δεκέμβριο 1996 καλεί την Επιτροπή να δεσμεύσει τις πιστώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο του προγράμματος MEDA, «εκτός μόνον σε ό,τι αφορά την προαγωγή της δημοκρατίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της πολιτικής κοινωνίας».

2.4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εξεταζόμενη πρόταση εντάσεται πλήρως στην εξαίρεση που προβλέπεται από το ίδιο το ΕΚ και εύχεται να τεθούν σύντομα σε ισχύ οι σχετικές αποφάσεις.

2.5. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την αυξανόμενη ανησυχία πολλών δημοκρατικών κύκλων της ΕΕ και της Τουρκίας όσον αφορά μία σειρά πράξεων, δηλώσεων και αθετήσεων της τουρκικής κυβέρνησης, παραμένει όμως πεπεισμένη ότι η συνεργασία επί βασικών θεμάτων όπως η εκπαίδευση, η κατάρτιση και η νεότητα αποτελεί στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ μία ανεκτίμητη προστιθέμενη αξία σε ό,τι αφορά τις σχέσεις μεταξύ πολιτικών κοινωνιών την οποία δεν πρέπει ποτέ να αρνηθεί.

2.6. Η εκπαίδευση, η κατάρτιση και οι ανταλλαγές μεταξύ νέων αποτελούν θεμελιώδους στρατηγικής σημασίας παράγοντες για την προαγωγή των ανθρωπίνων αξιών και των δημοκρατικών βάσεων: περίοδοι ασκήσεως, μελέτης ή κατάρτισης στο εξωτερικό σε επαφή με μία κοινωνία που ζεί και προάγει την δημοκρατία και την πολυφωνία σφραγίζουν θετικώς για πάντα τη ζωή ενός ατόμου. Έχει σημασία να σκεφθούμε ότι μία παρόμοια πολιτιστική και εκπαιδευτική διεργασία συμπεριλαμβάνει άτομα που αύριο θα κληθούν πιθανώς να αναλάβουν σημαντικές οικονομικές και πολιτικές ευθύνες στη χώρα τους. Η επένδυση σε ανθρώπινους πόρους πρέπει να θεωρείται πάντοτε ως σημαντική μελλοντική επένδυση για την ειρήνη, τη δημοκρατία και την συμβίωση. Αυτό είναι και το βαθύτερο νόημα του ανοίγματος των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων της ΕΕ προς τους νέους των τρίτων χωρών. Πρόκειται για μία πράξη συνοχής και προαγωγής του προτύπου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Ευρώπης που φέρει τη σφραγίδα της αλληλεγγύης και της διαχείρισης της πολυφωνίας του διαλόγου.

2.7. Ας επισημανθεί ακόμη ότι η νομική βάση της απόφασης σχετικά με το πρόγραμμα Socrates και το πρόγραμμα Leonardo είναι το άρθρο 127 της Συνθήκης (εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση, νεότητα) το οποίο προβλέπει ρητώς ότι «η Κοινότητα και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες ...»

2.8. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εντοπίσει με σαφήνεια και διαφάνεια όλα τα κονδύλια του προϋπολογισμού που μπορούν να συμβάλουν στην υλοποίηση της συγκεκριμένης πρόσβασης των νέων, των φοιτητών και των πανεπιστημιακών της Τουρκίας στα προγράμματα «Socrates», «Leonardo» και «Νεολαία για την Ευρώπη ΙΙΙ» και δηλώνει ότι είναι έτοιμη να συμβάλει στα όρια των αρμοδιοτήτων της στην εφαρμογή των εν λόγω προγραμμάτων και να ασκήσει εποπτεία προκειμένου οι συγκεκριμένοι στόχοι να επιτευχθούν κατά τρόπο συνεπή και αποτελεσματικό.

Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 186 της 26. 6. 1996, σ. 8-9.