ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία /* COM/2012/07 τελικό */





ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία 1. Εισαγωγή: προδραστικη προσεγγιση της αναδιαρθρωσησ με στοχο τη μελλοντικη ανταγωνιστικοτητα και αναπτυξη Κεντρικό θέμα της παρούσας πράσινης βίβλου είναι η αναδιάρθρωση των εταιρειών και οι κοινωνικές της συνέπειες οι οποίες προκαλούν θεμιτή ανησυχία σε πολλούς ευρωπαίους πολίτες. Η αναδιάρθρωση αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για την απασχόληση και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σκοπός της παρούσας πράσινης βίβλου είναι να προσδιορίσει επιτυχημένες πρακτικές και πολιτικές στον τομέα της αναδιάρθρωσης και της προσαρμογής στην αλλαγή προκειμένου να προωθηθεί η απασχόληση, η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»[1] και ιδίως της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Βιομηχανική πολιτική» του Οκτωβρίου του 2010 [2], της «Ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας» που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2010[3]. Η πράσινη βίβλος αποσκοπεί επίσης να συμβάλει στη βελτίωση της συνέργειας μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων παραγόντων, με την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν την αναδιάρθρωση και την προσαρμογή στην αλλαγή και λαμβάνει υπόψη το σημαντικό έργο που πραγματοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τους κοινωνικούς εταίρους, τις περιφέρειες, τα κράτη μέλη και πολλά άλλα ενδιαφερόμενα μέρη[4]. Η Επιτροπή επιθυμεί να ανανεώσει τους όρους αυτής της συζήτηση περί πολιτικής με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την οικονομική κρίση, τις βαθιές αλλαγές στις οικονομικές συνθήκες και τις συνθήκες ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο και το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζεται σήμερα στην ΕΕ[5]. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή θα βασιστεί στα αποτελέσματα της εν λόγω διαβούλευσης για να εξετάσει νέους τρόπους ώστε να βελτιωθεί η κοινοποίηση των ορθών πρακτικών και να εφαρμοστούν αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ΕΕ, έτσι ώστε να ανταποκριθεί τόσο στις άμεσες ανησυχίες που αφορούν την οικονομική κρίση όσο και στους μακροπρόθεσμους στόχους ανταγωνιστικότητας που ορίζονται στην εμβληματική πρωτοβουλία «Βιομηχανική πολιτική». Η Επιτροπή θα ενσωματώσει τα αποτελέσματα της διαβούλευσης για την παρούσα πράσινη βίβλο στο ανανεωμένο πρόγραμμα δράσης για ευελιξία με ασφάλεια, με σκοπό επίσης να οδηγήσουν σε νέο διάλογο σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με πιθανή προσέγγιση και πλαίσιο αναδιάρθρωσης. Στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Βιομηχανική πολιτική», η Επιτροπή δήλωσε, κυρίως, ότι «Οι επικαιροποιημένοι προσανατολισμοί όσον αφορά την αναδιάρθρωση μπορεί να είναι πολύ χρήσιμοι για την ενίσχυση της ικανότητας των επιχειρήσεων και του εργατικού δυναμικού να προσαρμόζονται σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον». Με αυτή την επικαιροποίηση μπορεί επίσης «να ενθαρρυνθεί η στροφή από στρατηγικές που προβλέπουν την αποκλειστικά εκ των υστέρων αντιμετώπιση των προβλημάτων σε πιο προδραστικές στρατηγικές»[6]. Η πράσινη βίβλος συνοδεύεται και στηρίζεται από το έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής «Αναδιάρθρωση στην Ευρώπη 2011». Το εν λόγω έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής περιγράφει τις επιπτώσεις της οικονομικής και της χρηματοπιστωτικής κρίσης στις αγορές εργασίας και τις αντιδράσεις των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών· διευκρινίζει τις δράσεις της ΕΕ όσον αφορά την πρόβλεψη των αναγκών σε δεξιότητες και την ανάπτυξη ικανοτήτων· τονίζει τον ρόλο των ταμείων της ΕΕ στην υποστήριξη των διαδικασιών αναδιάρθρωσης, τις επιπτώσεις της αναδιάρθρωσης στις περιφέρειες της ΕΕ και τον ρόλο των στρατηγικών «έξυπνης εξειδίκευσης»[7]· αναλύει τον ρόλο του κοινωνικού διαλόγου, των νομικών μέσων και των μέτρων υποστήριξης που λαμβάνουν τα κράτη μέλη σε αυτόν τον τομέα· περιγράφει τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει η ΕΕ και τον τρόπο επίλυσής τους· τέλος, επισημαίνει ορισμένα προσωρινά διδάγματα που αποκομίστηκαν από τα τελευταία χρόνια κατά την πρόβλεψη και τη διαχείριση της αλλαγής και της αναδιάρθρωσης. Τα διδάγματα από την κρίση Η ευρωπαϊκή οικονομία αναδύεται σιγά-σιγά από τη βαθύτερη ύφεση που παρατηρήθηκε εδώ και πολλές δεκαετίες. Η ύφεση προκάλεσε μεγάλη πτώση της οικονομικής δραστηριότητας στην ΕΕ, με αποτέλεσμα την απώλεια εκατομμυρίων θέσεων εργασίας και υψηλό ανθρώπινο κόστος. Επίσης, άσκησε σοβαρή πίεση στα δημόσια οικονομικά και οδήγησε τα κράτη μέλη σε πιο αυστηρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς. Οι προοπτικές για την αγορά εργασίας της ΕΕ, η οποία αποδείχθηκε αρκετά ανθεκτική κατά την περίοδο ύφεσης 2008-2009 και άρχισε να δημιουργεί εκ νέου θέσεις εργασίας κατά το τέλος του 2010, επιδεινώθηκαν εμφανώς και εξακολουθούν να εμφανίζουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με τη χώρα. Σε πολλές προηγμένες οικονομίες η δημιουργία θέσεων εργασίας δεν ήταν μέχρι τώρα επαρκής ώστε να προσλαμβάνονται εκ νέου οι εργαζόμενοι που είχαν απολυθεί κατά τη διάρκεια της κρίσης. Επίσης, οι συνέπειες της ύφεσης αυξάνουν όλο και περισσότερο την ανησυχία ότι οι συνέπειες μπορεί να είναι διαρκείς για τα ποσοστά ανεργίας. Εκτός από τις διαφορές στην εξέλιξη του ΑΕγχΠ, τα διαφορετικά ποσοστά ανεργίας στα κράτη μέλη εξηγούνται, μεταξύ άλλων, από άλλους σχετικούς παράγοντες: διαφορετική προσαρμογή των ωρών εργασίας, διαφορετικές ανάγκες ως προς την μετακίνηση εργατικού δυναμικού μεταξύ τομέων, π.χ. από τον κατασκευαστικό σε άλλους τομείς, διαφορετικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, κυρίως διαφορετικές ρυθμίσει μαθητείας, διαφορετικές οικονομικές και θεσμικές αρχικές συνθήκες και ανόμοιες πολιτικές αντιμετώπισης της ύφεσης. Παρά την εξαιρετικά δυσμενή κατάσταση της αγοράς και της οικονομίας, οι ευρωπαϊκές εταιρείες και το εργατικό δυναμικό τους συμμετείχαν, γενικά, με δημιουργικό τρόπο στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης που ήταν εποικοδομητικές, αποτελεσματικές και αποφασιστικής σημασίας, με σκοπό τον περιορισμό της απώλειας θέσεων εργασίας, μέσω καινοτόμων ρυθμίσεων, συχνά με την υποστήριξη των δημόσιων αρχών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας» [COM (2008) 800 τελικό9 που εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2008 παρέχει ένα πλαίσιο για συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ, στις διάφορες πολιτικές και κινητοποιεί τα διαθέσιμα μέσα για την υποστήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, η πολιτική συνοχής έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή είναι το κύριο μέσο σε επίπεδο ΕΕ για την επένδυση στην ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας.[8] Επειδή δεν είναι βέβαιο ποια κατεύθυνση θα ακολουθήσει η σημερινή ανάκαμψη και εξαιτίας των νέων κινδύνων που εμφανίζονται, είναι επιτακτική ανάγκη να εξεταστεί η καταλληλότητα αυτών των μέτρων. Οι προκλήσεις όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα Μεσοπρόθεσμα, η τεχνολογική πρόοδος και η καινοτομία συντομεύουν τον κύκλο ζωής ενός προϊόντος και υποχρεώνουν συνεχώς τις εταιρείες και το εργατικό δυναμικό να προσαρμόζονται. Επιπλέον, οι αλλαγές στον διεθνή καταμερισμό της εργασίας και η είσοδος ισχυρών εταιρειών από αναδυόμενες χώρες, ιδίως των εξειδικευμένων στα ανώτερα τμήματα της αγοράς, αυξάνουν περαιτέρω τις ανταγωνιστικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές εταιρείες. Η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η διατήρηση των δραστηριοτήτων και των θέσεων εργασίας της καθώς και η ανάπτυξη νέων προϊόντων και το άνοιγμα σχετικών θέσεων εργασίας εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την ικανότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών να ενισχύσουν την ανταγωνιστική τους βάση μέσω καινοτομίας και ταχείας αλλά ομαλής προσαρμογής στην αλλαγή. Κατά την έννοια αυτή, η τεχνολογική αλλαγή και η καινοτομία μπορεί να επιβάλλουν στις εταιρείες και στο εργατικό δυναμικό στρατηγικές προσαρμογής, αλλά υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η καινοτομία, σε συνδυασμό με την έρευνα και την εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό τρόπο για να εξέλθει η Ευρώπη από την κρίση. Το 2010 η Επιτροπή εγκαινίασε την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας» και υπέβαλε έκθεση σχετικά με την πρόοδο όσον αφορά την καινοτομία το 2011. [9] Οι εταιρείες πρέπει να διοχετεύσουν πόρους από τις βιομηχανίες και τους παραδοσιακούς τομείς παραγωγής αγαθών και παροχής υπηρεσιών, συνήθως με μικρή ελαστικότητα της ζήτησης σε σχέση με το παγκόσμιο εισόδημα, σε τομείς και κλάδους παραγωγής με μεγαλύτερο περιεχόμενο τεχνολογίας και γνώσης, συνήθως με περισσότερη ελαστικότητα ζήτησης σε σχέση με το παγκόσμιο εισόδημα. Η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ εξαρτάται από την ικανότητά της να ευνοεί τους όρους-πλαίσια για καινοτόμες ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες, οι οποίες είναι σημαντικές για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.[10] . Θα εξαρτηθεί επίσης από την ικανότητα διατήρησης και περαιτέρω ανάπτυξης μιας παραγωγικής βάσης στην Ευρώπη, η οποία με τη σειρά της θα δώσει ώθηση στον κλάδο των υπηρεσιών. Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να προσαρμοστούν στη διεθνοποίηση της παγκόσμιας παραγωγής και να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της ανταγωνιστικότητας. Τα εμπόδια σε αυτή την προσαρμογή θα πλήξουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Οι όροι-πλαίσια, όπως τονίζονται στην εμβληματική πρωτοβουλία «Βιομηχανική πολιτική», είναι αποφασιστικής σημασίας για επιτυχή οικονομική προσαρμογή. Η συμμετοχή όλων των σχετικών παραγόντων σε πρώιμο στάδιο είναι αναγκαία ώστε να επιτύχουν τα μέτρα προσαρμογής. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ικανοποιητική πρόσβαση στη χρηματοδότηση, επειδή οι επενδύσεις μπορεί να καθυστερήσουν ή να σταματήσουν εντελώς λόγω έλλειψης πιστώσεων και περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Πρέπει να εντοπιστούν και να κοινοποιηθούν οι ορθές πρακτικές σε αυτόν τον τομέα. Το ζήτημα της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και της απασχολησιμότητας των εργαζομένων — οι εταιρείες στο επίκεντρο της διαδικασίας αναδιάρθρωσης Η εξέλιξη των ανθρώπινων πόρων και η ενίσχυση των δεξιοτήτων έχουν ύψιστη σημασία σ’ αυτό το πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει την πρόσφατη εμπειρία για να ενισχύσει τη συνολική ανταγωνιστικότητά της, έτσι ώστε να βγει ισχυρότερη από την κρίση αυτή και να καταστεί μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία, η οποία θα προσφέρει υψηλό επίπεδο απασχόλησης, παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής. Οι θετικές εξαγωγικές επιδόσεις ορισμένων κρατών μελών δείχνουν ότι η επιτυχία στις παγκόσμιες αγορές εξαρτάται όχι μόνον από την ανταγωνιστικότητα των τιμών αλλά και από άλλους παράγοντες, όπως η εξειδίκευση του προϊόντος του τομέα, η καινοτομία και τα επίπεδα δεξιοτήτων. Οι αδυναμίες που υπήρχαν πριν από την κρίση σε αυτόν τον τομέα είναι τώρα ολοφάνερες. Τις τελευταίες δεκαετίες η ΕΕ δημιούργησε ένα σταθερό σύστημα προστασίας της απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας το οποίο, σε συνδυασμό με ένα σχετικά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, ήταν μέχρι σήμερα η βάση για την οικονομική και κοινωνική της ευημερία. Ωστόσο, νέοι συντελεστές που εισέρχονται στην παγκόσμια οικονομία και ένα ταχέως μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό περιβάλλον θέτουν υπό αμφισβήτηση ένα σύστημα το οποίο ήταν πολύ αποτελεσματικό στη δημιουργία ανάπτυξης και θέσεων εργασίας. Είναι πλέον φανερό ότι χωρίς αλλαγή αυτό το σύστημα δεν είναι κατάλληλο για να εξασφαλίσει ότι οι πόροι, και ιδίως το ανθρώπινο δυναμικό, ανακατανέμονται με ταχύτητα και ομαλότητα από δραστηριότητες σε παρακμή προς αναδυόμενες δραστηριότητες. Επίσης, μειώνεται συνεχώς η ικανότητα του συστήματος να δώσει στους εργαζομένους πραγματική ευκαιρία επαγγελματικής εξέλιξης όταν κινδυνεύουν οι θέσεις εργασίας τους, επειδή δεν προωθεί την ικανότητα προσαρμογής τους στην αλλαγή. Η πρόσφατη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση και η συνδεδεμένη με αυτήν πίεση για διαρθρωτικές αλλαγές καθιστούν πιο σημαντική από ποτέ την αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών. Σύμφωνα με την προσέγγιση του συνδυασμού της ευελιξίας με την ασφάλεια και τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»,[11] η Επιτροπή επιδιώκει να ενθαρρύνει τη διαρκή προσαρμογή των επιχειρήσεων στις ταχέως μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες και, παράλληλα, να διατηρηθεί το υψηλό επίπεδο προστασίας της απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας. Απαιτούνται επειγόντως μέτρα για τη διεπιχειρησιακή και διακλαδική ανακατανομή των πόρων. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν τροποποιήσεις της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης και πρακτικές των επιχειρήσεων σχετικά με την αναδιάρθρωση που δεν εμποδίζουν την ανακατανομή των πόρων και τη μεταφορά τους προς δραστηριότητες με υψηλότερη προστιθέμενη αξία και ταχύτερη ανάπτυξη, αλλά και κατάλληλες πολιτικές κατάρτισης και ενεργοποίησης οι οποίες, σε συνδυασμό με κατάλληλο σύστημα παροχών ανεργίας, συνοδεύουν τους μετακινηθέντες εργαζομένους σε άλλες θέσεις εργασίας και επαγγέλματα. Οι δραστηριότητες αναδιάρθρωσης αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής των εταιρειών, των εργαζομένων, των δημόσιων αρχών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών. Τα τελευταία χρόνια η ΕΕ επένδυσε σημαντική ενέργεια και κατάβαλε μεγάλες προσπάθειες για την εφαρμογή στόχων πολιτικής που διευκολύνουν την προσαρμογή στην αλλαγή και την αναδιάρθρωση. Ωστόσο, παρά το αξιέπαινο έργο των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων σε αυτόν τον τομέα μετά τις προηγούμενες διαβουλεύσεις της Επιτροπής, πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω η ικανότητα προσαρμογής των εταιρειών, των εργαζομένων και των περιφερειών. Ο ρόλος των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών αρχών στην οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση Η κρίση έπληξε ολόκληρους βιομηχανικούς τομείς και επομένως ολόκληρες περιφέρειες, πέρα από εθνικά σύνορα. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε τις συνεχιζόμενες ενδοπεριφερειακές και διαπεριφερειακές γεωγραφικές ανισότητες, οι οποίες υπονομεύουν την ενιαία αγορά. Η προδραστική και δυναμική αναδιάρθρωση προωθείται όταν οι δημόσιες αρχές παρέχουν υποστήριξη στις δραστηριότητες και τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης που επιτρέπουν την πρόβλεψή τους μέσω της διευκόλυνσης του συντονισμού μεταξύ των εξωτερικών ενδιαφερόμενων μερών και των εταιρειών. Ο ρόλος που διαδραματίζουν οι περιφέρειες, εκτός από τον ρόλο των χωρών, για την προώθηση της «έξυπνης εξειδίκευσης» είναι πρωταρχικής σημασίας και πρέπει να εξεταστούν νέοι τρόποι ενίσχυσης αυτού του ρόλου. Δημόσια υπηρεσία, ένας άλλος σημαντικός εργοδότης Ενώ ο βιομηχανικός τομέας παραμένει στο επίκεντρο της παρούσας πράσινης βίβλου, οι επιπτώσεις της κρίσης στον δημόσιο τομέα πρέπει επίσης να εξεταστούν εν συντομία και να αναγνωριστεί ο σημαντικός ρόλος του δημόσιου τομέα ως εργοδότη και παρόχου υπηρεσιών. Η απασχόληση σε δημόσιες υπηρεσίες (συμπεριλαμβανομένης της δημόσιας διοίκησης, της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνικής εργασίας) αυξήθηκε σημαντικά σε σύγκριση με άλλους τομείς κατά την τελευταία τριετία, με 2 εκατομμύρια περίπου θέσεις εργασίας. Το φθινόπωρο του 2010, ωστόσο, η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε, και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2011 έγινε αρνητική. Αυτή η αλλαγή μπορεί να εξηγείται από τη μείωση των δαπανών στον δημόσιο τομέα[12]. Οι μειώσεις στον δημόσιο τομέα θα πλήξουν ως επί το πλείστον τις γυναίκες ως εργαζόμενες αλλά και ως κύριους χρήστες των υπηρεσιών όπως π.χ. φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων. Η παραγωγή πολλών δημόσιων υπηρεσιών μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας απ’ ό,τι δηλώνει το κόστος και η παραγωγικότητά τους (π.χ. επειδή προκαλούν μεγαλύτερα οφέλη για τον καταναλωτή ή βελτιώσεις του συνόλου των συντελεστών παραγωγής). Αυτό ισχύει σε τομείς υπηρεσιών όπως η υγεία, η εκπαίδευση, προσωπική φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων ή οι υπηρεσίες μεταφοράς. Οι δημόσιες αρχές είναι άμεσα ή έμμεσα υπεύθυνες μέσω δημόσιων επιχειρήσεων ή της ανάθεσης παραχωρήσεων για μεγάλο μερίδιο της απασχόλησης στους τομείς των υπηρεσιών. Εκτός από τις γενικές τους αρμοδιότητες για την οικονομία, πρέπει να εξασφαλίσουν τις προϋποθέσεις ομαλής μετάδοσης της γνώσης και την καλύτερη χρήση του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού των τομέων για τους οποίους είναι αρμόδιες. Ταυτόχρονα, η ανάγκη να συνεχιστεί η ενοποίηση των δημόσιων οικονομικών έχει προφανώς επιπτώσεις στις δραστηριότητες του δημόσιου τομέα και στην απασχόληση. Η αναδιάρθρωση που βελτιώνει την απόδοση αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία και στον δημόσιο τομέα. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει τη σημασία των στρατηγικών αναδιάρθρωσης στον δημόσιο τομέα που συνυπολογίζει δεόντως τον ειδικό ρόλο των δημόσιων υπηρεσιών , συμπεριλαμβανομένης της συμβολής στην παραγωγικότητα στον δημόσιο τομέα. Επίσης, μπορεί να τεθεί το ερώτημα πώς η εκ των προτέρων δράση και οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές για τη διαχείριση της αλλαγής και την αναδιάρθρωση μπορούν να εφαρμοστούν στον δημόσιο τομέα, στο πλαίσιο των σημερινών μέτρων ενοποίησης. Θα είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη η ανάγκη αναδιάρθρωση βασικών δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους ενόψει αυξανόμενης ζήτησης. 2. Διδάγματα από την κρίση Οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην πραγματική οικονομία άρχισαν να γίνονται πλήρως αισθητά το 2009, όταν το ποσοστό της μέσης ετήσιας μείωσης του ΑΕγχΠ στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ήταν άνευ προηγουμένου. Στην Ευρώπη η απασχόληση αποδείχθηκε πολύ ανθεκτική αμέσως μετά την ύφεση, ιδίως λόγω της σημαντικής προσαρμογής των ωρών εργασίας. Ωστόσο, από το δεύτερο εξάμηνο του 2009, η κατάργηση θέσεων εργασίας επεκτάθηκε και η ανεργία αυξήθηκε ραγδαία στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, αν και με μεγάλες διαφορές. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010 άρχισε δυναμικά η ανάκαμψη αλλά σταθεροποιήθηκε κατά το υπόλοιπο έτος, γεγονός που εξηγείται, μεταξύ άλλων, από την εξασθένηση προσωρινών παραγόντων όπως τα εξαιρετικά μέτρα τόνωσης. Παρά την ανάκαμψη της παραγωγής, δεν ακολούθησε η αύξηση της απασχόλησης παρά μόνο στα τέλη του 2010, και η ανεργία παρέμεινε στα υψηλά επίπεδα του 2009.[13] Η συνολική τάση της απασχόλησης εξελίχθηκε με διαφορετικούς τρόπους σε επίπεδο τομέα. Ενώ αρχικά η αύξηση της ανεργίας έπληξε κυρίως τις βιομηχανίες που είναι πιο εκτεθειμένες στον οικονομικό κύκλο και μπορούν να χρησιμοποιήσουν μόνο σε περιορισμένο βαθμό στην προσαρμογή των ωρών εργασίας, κυρίως ο κατασκευαστικός τομέας, είναι προφανές ότι ένα μέρος αυτής της αύξησης παγιώνεται. Παρά την ευρεία χρήση των συστημάτων μερικής ανεργίας, η απασχόληση μειώθηκε επίσης στη μεταποιητική βιομηχανία και εξακολούθησε να έχει πτωτική τάση κατά την περίοδο ανάκαμψης. Αυτοί οι τρόποι εξέλιξης μπορούν να εξηγηθούν από την προσαρμογή που προκάλεσε η παγκόσμια ύφεση εξαιτίας της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας σε ορισμένους τομείς και από το γεγονός ότι οι απώλειες του ΑΕγχΠ που σημειώθηκαν κατά την ύφεση υπάρχει κίνδυνος να γίνουν μόνιμες. Η ανάγκη ανακατανομής των εργαζομένων και μετακίνησής τους από τομείς χαμηλής σε τομείς υψηλής παραγωγικότητας μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε παρατεταμένες περιόδους ανεργίας και σε υψηλό ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας, το οποίο με τη σειρά του θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και, επομένως, θα συμβάλει στη συνεχιζόμενη ανεργία.[14] Η ταχύτητα με την οποία θα επανέλθει η ανεργία στα επίπεδα πριν από την κρίση θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις προοπτικές ανάπτυξης και τις διαφορετικές οικονομικές και θεσμικές συνθήκες εκκίνησης αλλά και από την ανάγκη τομεακής ανακατανομής και από την ικανότητα των εταιρειών να προσαρμόζουν το κόστος εργασίας άμεσα ή μέσω τροποποίησης του χρόνου εργασίας. Θα εξαρτηθεί επίσης από την ύπαρξη πολιτικών υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων παροχών ανεργίας και πολιτικών ενεργοποίησης που παρέχουν κίνητρα στους ανέργους για να επιστρέψουν στην εργασία· πλαίσια καθορισμού μισθών που υποστηρίζουν την προσαρμογή των μισθών· φορολογία που ενθαρρύνει τη δημιουργία θέσεων εργασίας· στοχοθετημένες ενεργητικές πολιτικές αγοράς εργασίας και κατάρτισης που διευκολύνουν τη τις μετακινήσεις στην αγορά εργασίας και την επιστροφή στην εργασία των μακροχρόνια ανέργων. Η εμπειρία από την οικονομική κρίση έδειξε ότι, παρά την εξαιρετικά δυσμενή κατάσταση της αγοράς και τη χρηματοπιστωτική κατάσταση, οι ευρωπαϊκές εταιρείες και το εργατικό δυναμικό τους πραγματοποίησαν, γενικά, διαδικασίες αναδιάρθρωσης που αποδείχθηκαν δημιουργικές, αποτελεσματικές και καθοριστικές για τον περιορισμό των απωλειών θέσεων εργασίας, μέσω καινοτόμων μέτρων. Όπως υπογραμμίζεται στην έκθεση του 2009 του Ευρωπαϊκού Εποπτικού Οργάνου Αναδιαρθρώσεων (ΕΕΟΑ) με τίτλο «Αναδιάρθρωση σε περιόδους ύφεσης»[15] πολλές εταιρείες σε όλη την Ευρώπη, για να αντιμετωπίσουν την κρίση, ανέλαβαν πρωτοβουλίες με σκοπό τη διατήρηση των θέσεων εργασίας — κυρίως διάφορα μέτρα μείωσης των ωρών εργασίας (βλ. πλαίσιο). Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει τις διακοπές της παραγωγής, την υποχρέωση λήψης ετήσιας άδειας, εβδομάδες ή ημέρες εργασίας μικρότερης διάρκειας, μεγαλύτερη χρήση «λογαριασμών χρόνου εργασίας», εκ περιτροπής άδεια και άδεια για προσωπικούς λόγους. Σε μερικές εταιρείες τα επίπεδα των μισθών προσαρμόστηκαν προς τα κάτω και οι προσωρινές περικοπές από 10 % έως 20 % δεν ήταν ασυνήθιστες. Οι περισσότερες εταιρείες χρησιμοποίησαν διάφορους συνδυασμούς αυτών των μέτρων, και ύστερα από έντονες διαπραγματεύσεις επιτεύχθηκαν διάφοροι συμβιβασμοί — π.χ. χαμηλότεροι μισθοί έναντι συμμετοχής στην εταιρεία. Οι αποζημιώσεις διακοπής της εργασιακής σχέσης, που συνδυάζονται συχνά με προσυνταξιοδότηση, είναι επίσης συχνές. Ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις διαδραμάτισαν, περισσότερο από ποτέ, ουσιώδη ρόλο στην προσαρμογή της παραγωγής, της οργάνωσης της εργασίας και των συνθηκών εργασίας στις ταχέως μεταβαλλόμενες και δύσκολες συνθήκες κατά τη διάρκεια της κρίσης. Οι δημόσιες αρχές αύξησαν τα μέσα τους που αποσκοπούν στην προώθηση της επανένταξης στην αγορά εργασίας εκείνων που έχασαν την εργασία τους κατά τη διάρκεια της κρίσης. Κατά το πρώτο στάδιο της κρίσης, τα κράτη μέλη ενίσχυσαν την ικανότητα αντίδρασης των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης και την παροχή υπηρεσιών τους. Ωστόσο, η παράταση της ύφεσης οδήγησε ορισμένες κυβερνήσεις στην περικοπή των δαπανών και τη μείωση των πόρων σε όλη τη δημόσια διοίκηση, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (ΔΥΑ).[16] ορισμένα κράτη μέλη δημιούργησαν ή ενίσχυσαν προϋπάρχοντες ειδικούς οργανισμούς επανατοποθέτησης. Οι εν λόγω οργανισμοί συνήθως έχουν πολλά ενδιαφερόμενα μέρη, μεταξύ άλλων, το κράτος, περιφερειακές αρχές, τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους τοπικούς παράγοντες. Η αποτελεσματικότητά τους — η οποία προκύπτει από την εξειδίκευσή τους στην επανατοποθέτηση — καθώς και η μεγάλη εμπιστοσύνη στα πολυμερή συστήματα διακυβέρνησης τα καθιστούν πολύτιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ύφεσης. Οι εβδομάδες εργασίας μικρότερης διάρκειας, συχνά με εκτενή δημόσια υποστήριξη αυτών των συστημάτων, ήταν πιθανώς η πιο καινοτόμος αντίδραση στην κρίση. Γενικά, οι εργαζόμενοι αποζημιώνονταν για τις χαμένες ώρες τόσο στις χώρες με δημόσια συστήματα όσο και στις χώρες στις οποίες η μείωση του χρόνου εργασίας ρυθμίστηκε με συλλογική συμφωνία, ενώ οι δημόσιες αρχές παρεμβαίνουν στην πρώτη περίπτωση για να συμπληρώσουν παροχές που συμφωνήθηκαν συλλογικά. Κατά τη διάρκεια του επιπλέον ελεύθερου χρόνου που δημιουργείται παρέχεται κατάρτιση επίσης σε πολύ διαφορετικό βαθμό, καθώς και κατά τη διάρκεια της καταβολής των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης κατά την περίοδο των μειωμένων ωρών εργασίας Κατά την περίοδο ύφεσης 2008-2009 η μείωση των ωρών εργασίας ήταν η κύρια στρατηγικής μείωσης του κόστους για τις εταιρείες. Εντούτοις, η μείωση των ωρών εργασίας δεν είναι πάντα δυνατή ως αντίδραση στην κρίση. Στο πλαίσιο των εταιρειών είναι δυνατή η προσωρινή μείωση του χρόνου εργασίας όταν υπάρχει θετικό υπόλοιπο στους «λογαριασμούς χρόνου εργασίας». Επιπλέον, αυτά τα συστήματα μερικής ανεργίας μπορεί να χάσουν την αποτελεσματικότητά τους όταν συνεχίζεται η χαμηλή ζήτηση εργατικού δυναμικού. Η καθυστερημένη ανάκληση αυτών των συστημάτων μπορεί να έχει μεγάλο κόστος επειδή το εργατικό δυναμικό θα συνδεθεί αποκλειστικά με δραστηριότητες σε παρακμή, πράγμα που θα εμποδίσει την απαραίτητη ανακατανομή των πόρων, θα ζημιώσει τη μελλοντική διαδικασία ανάπτυξης και θα προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού. Τέλος, η διαθεσιμότητα συστημάτων χρηματοδοτούμενων από την κυβέρνηση εξαρτάται από την οικονομική τους κατάσταση, η οποία επιδεινώθηκε σε πολλές χώρες. Κατά την ανάλυση αυτών των μηχανισμών, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η αποτελεσματικότητα και οι επιπτώσεις τους, τόσο από οικονομική όσο και από κοινωνική άποψη, είναι πολύ διαφορετικές, ανάλογα με το εθνικό και το τομεακό πλαίσιο. Κάθε συμπέρασμα σχετικά με την καταλληλότητά τους και/ή δυνατότητας μεταφοράς τους σε άλλα πλαίσια θα πρέπει, συνεπώς, να περιλαμβάνει την ανάλυση των παραγόντων επιτυχίας. Συστήματα μείωσης του χρόνου εργασίας και μερικής ανεργίας — μερικά γεγονότα Η εξέταση των αλλαγών στην απασχόληση και στις ώρες εργασίας αντιμετώπιση της απότομης πτώσης της παραγωγής δείχνει ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές στην προσαρμογή της αγοράς εργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Ενώ σε ορισμένες χώρες η κατάργηση θέσεων εργασίας ήταν άμεση, σε άλλες οι εργοδότες οι εργοδότες, σε ορισμένες περιπτώσεις υποστηριζόμενοι από τις δημόσιες αρχές μέσω συστημάτων μερικής ανεργίας, προέβησαν αρχικά σε μείωση των ωρών εργασίας των εργαζομένων τους αντί να τους απολύσουν. Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει ότι η μείωση του χρόνου εργασίας χρησιμοποιήθηκε περισσότερο στην ΕΕ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009, όταν η βιομηχανική παραγωγή ήταν στο κατώτατο σημείο. Μετά την ανάκαμψη, αυξήθηκε επίσης ο μέσος χρόνος εργασίας αντικατοπτρίζοντας την ανάκληση των μέτρων μερικής ανεργίας και, σε μερικές περιπτώσεις, τις προσαρμογές του εργατικού δυναμικού. Πίνακας: Τριμηνιαία ανάπτυξη της απασχόλησης και του μέσου αριθμού ωρών εργασίας στον τομέα της μεταποίησης στην ΕΕ (με διόρθωση των εποχικών διακυμάνσεων) Πηγή: Eurostat Εξετάζοντας την εξέλιξη στα κράτη μέλη, παρατηρείται ότι η μείωση των ωρών εργασίας χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα σε πολλές χώρες κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009. Συγκεκριμένα, οι μειώσεις του χρόνου εργασίας ήταν σημαντικές στη Γερμανία, το Βέλγιο και την Αυστρία· αυτές οι χώρες κατάφεραν να διατηρήσουν την απασχόληση σε παρόμοια επίπεδα με το προηγούμενο έτος. Πίνακας: Αλλαγή στο επίπεδο απασχόλησης και στον μέσο αριθμό ωρών εργασίας στον τομέα της μεταποίησης κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009 σε σύγκριση με το πρώτο τρίμηνο του 2008 (με διόρθωση των εποχικών διακυμάνσεων) Πηγή: Eurostat (τα στοιχεία για την Ιταλία δεν είναι διαθέσιμα) Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα συστήματα μερικής ανεργίας επέτρεψαν να μειωθούν τα ποσοστά απώλειας θέσεων εργασίας και συνεπώς η αύξηση της ανεργίας σε αυτές τις οικονομίες. Επιπλέον, τα εν λόγω συστήματα είναι ωφέλιμα για τις επιχειρήσεις, στις οποίες δίνεται έτσι η δυνατότητα να διατηρούν τους εργαζόμενους με υψηλό επίπεδο ειδίκευσης ή ειδική κατάρτιση κατά την περίοδο της οικονομικής ύφεσης. Σε μια μελέτη της Επιτροπής[17] αναφέρεται ότι αυτά τα συστήματα ήταν αποτελεσματικά όσον αφορά τη μείωση των συνεπειών της οικονομικής κρίσης στην απώλεια θέσεων εργασίας και τονίζεται ότι η έγκαιρη ανάκληση αυτών των μέτρων ήταν αναγκαία μετά την οικονομική κρίση. Η μελέτη τονίζει ότι η παράταση της χρήσης της μερικής ανεργίας υπάρχει κίνδυνος να υποστηρίξει τη ζήτηση στους τομείς που βρίσκονται σε παρακμή, και να καθυστερήσει πιθανώς την αναδιάρθρωσή τους, ιδίως όταν το κόστος της ανακατανομής της εργασίας είναι χαμηλά και το κόστος για τα κίνητρα υψηλό. Με την καθυστέρηση της ανακατανομής τα συστήματα μερικής ανεργίας επιβραδύνουν την ανάπτυξη της παραγωγικότητας και συνεπώς της αυξήσεις στις αμοιβές. Για να είναι πιο αποτελεσματικά, αυτά τα συστήματα θα πρέπει να συνδεθούν με αποδοτικό σύστημα παροχών ανεργίας που προωθεί την ανακατανομή του εργατικού δυναμικού. Αυτή η ανάλυση υποστηρίζεται από πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ[18] στην οποία αναφέρεται ότι τα συστήματα μερικής ανεργίας είχαν σημαντική οικονομική επίδραση στη διατήρηση των θέσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης, με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις στη Γερμανία και την Ιαπωνία για τους εργαζομένους με συμβάσεις αορίστου χρόνου. Αυτά τα συστήματα συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη διατήρηση της απασχόλησης σε αυτές τις οικονομίες. Σύμφωνα με τις συστάσεις που περιέχονται στο ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας, τα κράτη μέλη θέσπισαν ολοκληρωμένες δέσμες μέτρων για την αντιμετώπιση της κρίσης, για περιορίσουν τις επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης στη συνολική ζήτηση και να αποτρέψουν την κατάργηση υπερβολικά μεγάλου αριθμού θέσεων εργασίας ως αντίδραση στην προσωρινή μείωση της παραγωγής. Εκτός από τα συστήματα μερικής ανεργίας, αυξήθηκε ο αριθμός των δικαιούχων και το ποσό των επιδομάτων ανεργίας σε πολλά κράτη μέλη. Στα βραχυπρόθεσμα μέτρα περιλαμβάνονταν επίσης η άμεση υποστήριξη στις επιχειρήσεις, όπως δάνεια ή εγγυήσεις για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση. μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης· Συστήματα δημιουργίας θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα· ενίσχυση των ενεργητικών πολιτικών αγοράς εργασίας και παροχής κατάρτισης που απευθύνεται συχνά σε απολυμένους εργαζομένους. Από το 2010 η έναρξη της ανάκαμψης συνοδεύτηκε από μεγαλύτερες πιέσεις εξαιτίας της πιο αυστηρής οικονομικής πολιτικής, με αποτέλεσμα την επανεξέταση των προτεραιοτήτων της πολιτικής Οι μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένες σ’ ένα πλαίσιο στο οποίο αρχίζει εκ νέου σταδιακά η ανάπτυξη αλλά το εργατικό δυναμικό δεν έχει ακόμη συνεισφέρει πλήρως στο δυναμικό ανάπτυξης εξαιτίας της υψηλής και συνεχιζόμενης ανεργίας. Το επίκεντρο πρέπει να είναι η φορολογία και τα συστήματα παροχών που εξασφαλίζουν ότι η εργασία αποδίδει· οι πολιτικές ενεργοποίησης που ανταμείβουν τους ανέργους που επιστρέφουν στην εργασία· τα συστήματα προστασίας των ανέργων που συνδυάζει την ευελιξία με την ασφάλεια· εξέλιξη των μισθών συμβατή με τις ανάγκες της οικονομίας. Πολλά από τα έκτακτα μέτρα υπέρ της απασχόλησης που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης καταργήθηκαν σταδιακά. Οι ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και την κατάρτιση ενισχύθηκαν, ενώ ορισμένες χώρες άρχισαν τη μεταρρύθμιση της νομοθεσίας σχετικά με την προστασία της απασχόλησης, με σκοπό να προωθήσουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να καταπολεμήσουν τον κατακερματισμό της αγοράς εργασίας. Είναι κατάλληλα τα μέτρα πολιτικής και οι πρακτικές σχετικά με την αναδιάρθρωση που περιγράφονται ανωτέρω, και κυρίως τα συστήματα μερικής ανεργίας που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης; Σε πιο συγκεκριμένο πλαίσιο; Μπορούν αυτά τα συστήματα να αντιμετωπίσουν μια συνεχιζόμενη χαμηλή ζήτηση; Τέλος, τι μπορούν να κάνουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή ή οι κοινωνικοί εταίροι για την ανταλλαγή, την κοινοποίηση και την ενθάρρυνση της ευρύτερης εφαρμογής των καλών πρακτικών σε αυτόν τον τομέα; 3. η προκληση της ανταγωνιστικοτητασ: η σημασια της προωθησησ της οικονομικησ και της βιομηχανικησ προσαρμογησ Διάφοροι τρόποι προσαρμογής των εταιρειών Η προσαρμογή είναι μέρος της διαδικασίας ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις. Αποτελεί μέσο για να βελτιώσουν την παραγωγικότητά τους. Η ανάγκη για διαρκή προσαρμογή προκύπτει από την τεχνολογική αλλαγή, την καινοτομία, τον εντονότερο ανταγωνισμό και την εμφάνιση νέων ανταγωνιστών, τις μεταβολές στις προτιμήσεις των καταναλωτών, τις τροποποιήσεις της νομοθεσίας, τη διαθεσιμότητα και το κόστος των πόρων και άλλων εισροών, την πρόσβαση στην αγορά κ.λπ.[19] Η απαίτηση για προσαρμογή που μπορεί ήδη να υπάρχει σε κανονικές περιόδους γίνεται εντονότερη κατά τη διάρκεια παρατεταμένης περιόδου χαμηλής οικονομικής δραστηριότητας. Οι εταιρείες που δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες δεν θα μπορέσουν μακροπρόθεσμα να συμβαδίσουν με τους ανταγωνιστές τους. Επομένως, η προσαρμογή μπορεί να θεωρηθεί ως μια διαδικασία στο πλαίσιο της ανακατανομής των πόρων, κατά την οποία οι υφιστάμενες δομές παραγωγής δοκιμάζονται και πιθανώς αντικαθίστανται από νέες δομές και εταιρείες, πιο αποδοτικές και πιο ανταγωνιστικές. Με μια βιομηχανική βάση με όλο και υψηλότερο επίπεδο δεξιοτήτων και αυξανόμενη ένταση κεφαλαίου και τεχνολογίας, η οικονομία της ΕΕ, θα ενσωματωθεί περισσότερο στις διεθνείς αλυσίδες αξίας, επειδή η παγκόσμια άντληση πόρων γίνεται πιο πολύπλοκη και για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες ανάπτυξης των παγκόσμιων αγορών. Αυτή η προσαρμογή μπορεί να λάβει τη μορφή αλλαγών στις δραστηριότητες της εταιρείας, δηλαδή διεύρυνση ή μείωση του φάσματος δραστηριοτήτων, αλλαγή της θέσης της στην αλυσίδα αξίας, τεχνοβλαστοί και εσωτερική επιχειρηματικότητα, νέα χρήση των περιουσιακών στοιχείων, εκκαθάριση ισολογισμών, βελτιώσεις των δεξιοτήτων και της κατάρτισης, και/ή οργανωτικές μεταβολές στη διαχείριση της εταιρείας. Συγκεκριμένα, εμφανίζονται νέα πρότυπα επιχειρήσεων που συνδέουν πιο στενά τη μεταποιητική βιομηχανία με τις υπηρεσίες. Η ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων όπως μέθοδοι παραγωγής πιο αποδοτικές όσον αφορά τη χρήση των πόρων ή νέες τεχνολογίες όπως τα προηγμένα υλικά και η νανοτεχνολογία μπορεί να επηρεάσουν τις αποφάσεις ανάθεσης δραστηριοτήτων σε τρίτους κ.λπ. Αυτές είναι ορισμένες από τις δραστηριότητες που πρέπει να ενσωματώσει στην καθημερινή της λειτουργία μια υγιής επιχείρηση ώστε να παραμείνει ανταγωνιστική. Απαραίτητοι όροι-πλαίσια για αποτελεσματική προσαρμογή Οι ίδιες οι εταιρείες και οι τομείς γνωρίζουν κανονικά καλύτερα τις ανάγκες τους. Για να επιτύχουν αποτελεσματική προσαρμογή, οι εταιρείες πρέπει να λειτουργούν σε ένα περιβάλλον στο οποίο αυτή ισχύουν κατάλληλοι όροι-πλαίσια που καθιστούν δυνατή την προσαρμογή αυτή. Τα εμπόδια σε αυτή την προσαρμογή θα πλήξουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Η ενιαία αγορά πρέπει να συμβάλει στον καθορισμό των όρων-πλαισίων και να δημιουργήσει ευκαιρίες σε όλη την Ευρώπη. Η καλή λειτουργία της αγοράς εργασίας και της κινητικότητας είναι μια σημαντική πτυχή. .Άλλοι σημαντικοί τομείς, για τις επιχειρήσεις και για την κοινωνία γενικά, περιλαμβάνουν τη λειτουργία των αγορών κεφαλαίου (πρόσβαση στη χρηματοδότηση), τον βαθμό ανταγωνισμού στις αγορές των προϊόντων, την απόδοση της Ε&Α και των συστημάτων καινοτομίας, το επιχειρηματικό περιβάλλον, τους μηχανισμούς μεταφοράς γνώσης και απορρόφησης τεχνολογιών, τα αποτελεσματικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και γενικές κοινωνικές προκλήσεις. Δεν πρόκειται μόνο για κανονιστικές πτυχές. Η πράξη για την Ενιαία Αγορά και η εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας» αποσκοπούν στη συστηματική κατάργηση αυτών των εμποδίων, έτσι ώστε να παρέχουν τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να υλοποιούν γρήγορα τις καλές ιδέες τους στην αγορά, να προσαρμόζονται και να αναπτύσσονται. Οι εξαιρετικά καινοτόμες ΜΜΕ και οι πόλοι καινοτομίας καθίστανται βασικός φορέας της διαδικασίας καινοτομίας και παραγωγής. Από αυτό προκύπτει αυξανόμενη ανάγκη για πολιτική σύστασης πόλων και «έξυπνης εξειδίκευσης», ανάπτυξης δεξιοτήτων καθώς και ειδικής γνώσης των μελλοντικών αγορών και των σχετικών βασικών τεχνολογιών. Αναδιάρθρωση Η αναδιάρθρωση μπορεί να αφορά μία μόνο εταιρεία, να σχετίζεται με την ανάπτυξη τω δραστηριοτήτων της ή να συνδέεται με την αποτυχία προηγούμενων επενδύσεων. Μπορεί επίσης να σχετίζεται με έναν ολόκληρο τομέα ή ορισμένα τμήματά του. Επιπλέον, υπάρχουν σαφείς διαφορές μεταξύ τομέων· η προαναφερόμενη πίεση έπληξε περισσότερο ορισμένους τομείς. Για παράδειγμα, βιομηχανίες όπως εξοπλισμός, χημικά εμπορεύματα, μηχανοκίνητα αυτοκίνητα ή ηλεκτρικά μηχανήματα έχουν επηρεαστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και την τεχνολογική εξέλιξη. Αυτά είχαν ως συνέπεια να είναι αναγκαία η αποτελεσματική αναδιάρθρωσή τους. Ένα πρόσφατο παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες και οι τομείς προσεγγίζουν την αναδιάρθρωση σε μια δύσκολη οικονομική και κοινωνική κατάσταση αναφέρεται από την αυτοκινητοβιομηχανία στην ενδιάμεση έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου CARS 21 που εγκρίθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2011 (βλ. το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Αναδιάρθρωση στην Ευρώπη 2011»[20]). Ορισμένες ενέργειες αναδιάρθρωσης (π.χ. το κλείσιμο ορισμένων τμημάτων στην αλυσίδα εφοδιασμού, προσωρινή απόλυση μερικών εργαζομένων) θα έχουν αρνητικές συνέπειες για στις άλλες οικονομικές δραστηριότητες. Επομένως, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο θέμα αυτό, αλλά η αποτελεσματική πολιτική απάντηση δεν πρέπει να καθυστερήσεις ή να σταματήσει την αναγκαία αναδιάρθρωση για την ενίσχυση της απόδοσης. Θα πρέπει μάλλον να δοθεί προτεραιότητα στα μέτρα πολιτικής που διευκολύνουν την ανακατανομή των πόρων σε διάφορες επιχειρήσεις/τομείς. Ειδικότερα, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση έχει ουσιώδη σημασία για τις οικονομικές δραστηριότητες, στο βαθμό που οι αναγκαίες προσαρμογές που συνεπάγεται η επένδυση μπορούν να καθυστερήσουν ή να σταματήσουν λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε εξωτερικά κεφάλαια. Αυτή η πρόσβαση σε χρηματοδότηση επηρεάζεται όχι μόνο από τις αγορές κεφαλαίων ή τη δημόσια χρηματοδοτική υποστήριξη, αλλά και από άλλους κανονιστικούς παράγοντες όπως η φορολογία των εταιρειών ή οι κανόνες περί πτώχευσης. Οι μακρές και επαχθείς διαδικασίες πτώχευσης μπορούν πράγματι να αποτρέψουν τις έντιμες επιχειρήσεις που αποτυγχάνουν από την εκ νέου δημιουργία επιχείρησης και έτσι να διατηρηθούν οι υπάρχουσες θέσεις εργασίας και να δημιουργηθούν νέες παρά παρόλο που υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτές οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο «δεύτερης ευκαιρίας» αναπτύσσονται πιο γρήγορα και είναι πιο ανθεκτικές από τις συνήθεις νεοσύστατες επιχειρήσεις[21]. Η ανακοίνωση της Επιτροπής του 2008 με τίτλο «Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις - Μια «Small Business Act» για την Ευρώπη»[22] και, κατόπιν, η ανακοίνωση του 2011 με τίτλο «Ανασκόπηση της πρωτοβουλίας «Small Business Act» για την Ευρώπη»[23] ζητούν από τα κράτη μέλη να αναλάβουν δύο ειδικές δράσεις για το θέμα αυτό. Συγκεκριμένα, στην ανακοίνωση του 2008 ζητείται από τα κράτη μέλη «να επιδιώξουν να ολοκληρώνονται όλες τις νομικές διαδικασίες για την παύση της λειτουργίας μιας επιχείρησης σε περίπτωση μη δόλιας πτώχευσης μέσα σε ένα χρόνο» και στην ανακοίνωση του 2011 ζητείται από τα κράτη μέλη «να υλοποιήσουν, έως το 2013, …την παροχή δεύτερης ευκαιρίας σε επιχειρηματίες με τον περιορισμό του χρόνου απαλλαγής και εκκαθάρισης των οφειλών για έναν έντιμο επιχειρηματία μετά την πτώχευση σε τρία έτη, κατ’ ανώτατο όριο» Οι κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις[24] διαδραματίζουν κάποιο ρόλο σε ορισμένες περιπτώσεις αναδιάρθρωσης. Αυτό το είδος βοήθειας επιτρέπεται για επιχειρήσεις που θεωρούνται βιώσιμες αλλά βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση και θα πτωχεύσουν χωρίς την υποστήριξη της πολιτικής επειδή δεν υπάρχουν ιδιωτικές οντότητες πρόθυμες να χορηγήσουν κεφάλαια σε αυτές. Συνεπώς, αυτή η ενίσχυση αφορά μόνο εξαιρετικές καταστάσεις στις οποίες οι εταιρείες μπορεί να μην αντέδρασαν εγκαίρως σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η Επιτροπή επιθυμεί να γνωρίσει τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών για τα ακόλουθα: · Ποια είδη όρων-πλαισίων είναι καταλληλότερα για να είναι δυνατή η επιτυχής βιομηχανική προσαρμογή; · Ποια από τα υφιστάμενα μέτρα πρόσβασης στη χρηματοδότηση που συνοδεύουν τη διαρθρωτική προσαρμογή συνιστούν ορθή πρακτική; · Ποια περαιτέρω μέτρα πρέπει να ληφθούν για τη βελτίωση των πτωχευτικών διαδικασιών; 4. Η πρόκληση της προσαρμοστικοτητασ των επιχειρήσεων και της απασχολησιμότητας των εργαζομένων — οι εταιρείες στο επίκεντρο της διαδικασίας αναδιάρθρωσης Η ΕΕ κατάφερε να διατηρήσει την παραγωγική βάση της οικονομίας της κατά τα χειρότερα έτη της οικονομικής ύφεσης. Ωστόσο, λόγω της σημερινής αβεβαιότητας σε μακροοικονομικό επίπεδο, η ικανότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να παραμείνει ανταγωνιστική και να διατηρήσει τις θέσεις εργασίας της θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητά καινοτομίας και ταχείας και ομαλής προσαρμογής στην αλλαγή. Αυτή η αλλαγή οφείλεται στην τεχνολογική πρόοδο, τη μεταβολή των εμπορικών πρακτικών, την εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου, την τροποποίηση των επιχειρηματικών προτύπων και την αλλαγή της συμπεριφοράς των καταναλωτών. Μέσω των δράσεών της σε διάφορους τομείς πολιτικής, η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις της στο θέμα αυτό. Είναι πολύ μεγάλη η κλίμακα της οικονομικής αναδιάρθρωσης και της κοινωνικής αλλαγής, οι οποίες ξεκίνησαν από την αναγκαία σε βάθος προσαρμογή λόγω περιβαλλοντικών, οικονομικών, τεχνολογικών, εμπορικών και κοινωνικών προκλήσεων και επιταχύνθηκε λόγω της μεγάλης ύφεσης. Από την άποψη της απασχόλησης, θα περιλαμβάνει τόσο τη δημιουργία όσο και την κατάργηση θέσεων εργασίας, αλλά κυρίως μετατροπή θέσεων εργασίας (με τη μορφή νέων καθηκόντων, νέων δεξιοτήτων, νέοι χαρακτηρισμοί δεξιοτήτων και νέες εργασιακές ρυθμίσεις). Ενώ ένα εργατικό δυναμικό με προσόντα είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει εξασφαλιστεί και για να εξακολουθήσει να υπάρχει απαιτείται προδραστική προσέγγιση. Για την ομαλή προσαρμογή στην αλλαγή απαιτούνται σαφώς κατάλληλα προσόντα και επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό. Για τη διατήρηση μιας έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι οι εταιρείες διαθέτουν εργατικό δυναμικό με κατάλληλες δεξιότητες προκειμένου να αποφευχθούν οι ελλείψεις και οι αναντιστοιχίες δεξιοτήτων. Η πρόβλεψη των μελλοντικών απαιτήσεων δεξιοτήτων (π.χ. η ανάγκη για «πράσινες δεξιότητες» και δεξιότητες σε τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη και η κοινωνική πρόνοια) και βάσει αυτής, η προσαρμογή των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, των προγραμμάτων σπουδών και των προσόντων σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, η ανάπτυξη της μαθητείας υψηλού επιπέδου και η επανεκπαίδευση στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης των εργαζομένων ήδη στον τομέα είναι επίσης σημαντική για τη διατήρηση υψηλού επιπέδου απασχόλησης. Σε περίπτωση ελλείψεων δεξιοτήτων, οι εταιρείες θα πρέπει να είναι προετοιμασμένες να αναζητήσουν ταλέντα στο εξωτερικό. Για τον σκοπό αυτό, είναι επιτακτική η ανάγκη επένδυσης στα προσόντα που σχετίζονται με τις ΤΠΕ και στον ψηφιακό γραμματισμό. Οι θέσεις εργασίας δημιουργούνται στην παραγωγή νέων ημιαγωγών υψηλής ενεργειακής απόδοσης, σε παρόχους υπηρεσιών συστημάτων υπολογιστικού νέφους (cloud computing), στην ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και στην εικονική παρουσίαση εφαρμογών. Επομένως, θα ζητούνται σε μεγάλο βαθμό τα άτομα με τις απαιτούμενες δεξιότητες για αυτούς τους τομείς και θα πρέπει να ενθαρρυνθούν ειδικές πρωτοβουλίες σχετικά με τις ηλεκτρονικές δεξιότητες. Εξαιτίας της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης και της επιτάχυνσης της αλλαγής που τη συνοδεύει, καθώς και των αναγκών για αναδιάρθρωση σε ορισμένους τομείς και τομεακής ανακατανομής του εργατικού δυναμικού, είναι πιο σημαντικό από ποτέ να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις υφιστάμενες αδυναμίες όσον αφορά την προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων και την απασχολησιμότητα των εργαζομένων. Η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει τη μόνιμη προσαρμογή των επιχειρήσεων στις ταχέως μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες και να συνεχίσει παράλληλα να επιδιώκει υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας μέσω των κατάλληλων μέτρων υποστήριξης. Τα μέτρα για την ανακατανομή των πόρων μεταξύ εταιρειών και μεταξύ τομέων είναι αναγκαία καθώς και τα μέτρα που επιτρέπουν την αξιοποίηση της νεολαίας με υψηλό επίπεδο ειδίκευσης αλλά με αυξανόμενη ανεργία. Η καλύτερη πρόβλεψη και διαχείριση της αναδιάρθρωσης θα βοηθήσει τους εργαζομένους και τις εταιρείες να προσαρμοστούν στη μετάβαση που επιβάλλεται από την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και από τον εκσυγχρονισμό και τη διαρθρωτική προσαρμογή. Η διοίκηση και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων είναι οι βασικοί παράγοντες που πρέπει να συζητήσουν σχετικά με τις στρατηγικές μιας μακρόπνοης αναδιάρθρωσης σε επίπεδο εταιρείας. Η αναδιάρθρωση συνοδεύεται από μέτρα πολιτικής ώστε να αποφευχθούν τα κοινωνικές δυσκολίες και να προωθηθούν νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας, με την ενθάρρυνση της οικονομικής ανασυγκρότησης και τη επαγγελματικής μετάβασης. Για να διευκολυνθεί η ανακατανομή των παραγόντων όπου είναι αναγκαίο, οι πολιτικές πρέπει να αποσκοπούν πραγματικά να αποτρέψουν το να γίνει η ακαμψία στην αγορά εργασίας και στη δομή των δεξιοτήτων εμπόδιο στην προσαρμογή και την οικονομική ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, οι συνέπειες που έχει στην κοινωνία και την υγεία η ανασφάλειας στην απασχόληση, η προσαρμογή, η απώλεια της εργασίας και η μακροχρόνια ανεργία πρέπει να αντιμετωπιστούν με αποτελεσματικούς τρόπους που επιτρέπουν στους εργαζομένους να προσαρμοστούν στην αλλαγή στους χώρους εργασίας, να επανενταχθούν γρήγορα στις αγορές εργασίας και να μετριάσουν τις συνέπειες των αλλαγών στην υγεία. Σε αυτόν τον τομέα διαπιστώνεται η εμφάνιση νέων πρακτικών σε επίπεδο εταιρείας και τομέα, ακόμα και σε περίοδο κρίσης. Η επέκταση των παραγόντων της αλλαγής έχει βαθειά επίδραση στον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικοί εταίροι και οι δημόσιες αρχές ασχολούνται με αυτό το θέμα. Σε πολλά κράτη μέλη τα τελευταία χρόνια υπήρχε σαφής τάση εγκατάλειψης των καθαρά διορθωτικών στρατηγικών και υπέρ των δράσεων πρόληψης, π.χ. στροφή προς μια πιο προδραστική στρατηγική που βοηθά στην ελαχιστοποίηση των κοινωνικών επιπτώσεων που συνδέονται με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης. Οι στρατηγικές πρόληψης ενσωματώνουν τους κινδύνους που ενυπάρχουν στην αναδιάρθρωση, έτσι ώστε το αποτέλεσμα να μπορεί να είναι θετική επαγγελματική κινητικότητα των εργαζομένων που πλήττονται και αύξηση της ανταγωνιστικότητας της επιχείρησης. Η παρατήρηση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης στην Ευρώπη δείχνει ωστόσο ότι οι πρακτικές σε αυτόν τον τομέα είναι μερικές φορές εκ των υστέρων αντίδραση παρά εκ των προτέρων δράση και προδραστική προσέγγιση· Οι εν λόγω διαδικασίες μπορεί διεξαχθούν πολύ καθυστερημένα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να μη συμμετέχουν εξωτερικές οντότητες αρκετά νωρίς ώστε να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο στη μείωση των κοινωνικών επιπτώσεων της αναδιάρθρωσης. Οι παθητικές συμπεριφορές και η αντίσταση στην αλλαγή έχουν τεράστιο οικονομικό κόστος και απειλούν τις επενδύσεις και την ανάπτυξη της απασχόλησης. Επομένως, είναι σημαντικό να δημιουργηθούν οι συνθήκες εμπιστοσύνης που θα επιτρέψουν σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας (εταιρείες, εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους, δημόσιες αρχές κ.λπ.) να αντιμετωπίσουν δυναμικά το μέλλον. Είναι εφικτή η προσέγγιση της εκ των προτέρων δράσης όσον αφορά τη διαχείριση της αλλαγής και της αναδιάρθρωσης; Πώς μπορούν να βελτιωθούν οι υφιστάμενοι προσανατολισμοί και κατευθυντήριες γραμμές για την αναδιάρθρωση, με βάση τα διδάγματα από την κρίση και τις νέες οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις; Πώς μπορούν να κοινοποιηθούν και να εφαρμοστούν τα διδάγματα από την κρίση; 5. Δημιουργια συνεργειασ στη διαδικασια βιομηχανικησ αλλαγησ Η Επιτροπή επιθυμεί να γνωρίσει τις απόψεις όλων των ενδιαφερόμενων μερών σχετικά με τις ορθές πρακτικές και τις πιθανές συνέργειες στους ακόλουθους τομείς: α) πρόβλεψη της διαδικασίας αναδιάρθρωσης· β) προετοιμασία και διαχείριση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης· γ) αξιολόγηση και υποβολή εκθέσεων· δ) ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου· και ε) επανεξέταση της παθητικής προστασίας, όπως περιγράφεται παρακάτω. α) Πρόβλεψη της διαδικασίας αναδιάρθρωση Σχεδιασμός μακροπρόθεσμης στρατηγικής Η πρόβλεψη της αλλαγής είναι πιο αποτελεσματική όταν ενσωματώνεται με επιτυχία στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές των εταιρειών και των περιφερειών για την εξασφάλιση και την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητάς τους, και όταν προωθείται μια κουλτούρα προσανατολισμένη στην καινοτομία. Επίσης, με την πρόβλεψη της αλλαγής στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της στρατηγικής τους, οι εταιρείες και οι δημόσιες αρχές μπορούν να επωφεληθούν από τις εμφανιζόμενες ευκαιρίες και να δημιουργήσουν ανάπτυξη και απασχόληση. Ένα θετικό παράδειγμα από αυτή την άποψη είναι η ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και πιο αποδοτικών όσον αφορά τη χρήση των πόρων, οι οποίες απέδειξαν ότι αποτελούν πηγή βιώσιμης ανάπτυξης και θέσεων εργασίας σε διάφορες περιφέρειες της ΕΕ. Ο μακροπρόθεσμος στρατηγικός σχεδιασμός των εταιρειών αφορά στόχους σχετικά με τους ανθρώπινους πόρους, την απασχόληση και τις δεξιότητες με σκοπό τη διαρκή εξέλιξη των δεξιοτήτων και των προσόντων του εργατικού δυναμικού. Κατά τον τρόπο αυτό μπορεί να αυξηθεί η παραγωγικότητα και επομένως η ανταγωνιστικότητα και η αποδοτικότητα της εταιρείας, καθώς και η ικανότητά της να προσαρμόζεται και να καινοτομεί. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων και την ενθάρρυνση της κινητικότητάς τους εντός και εκτός της εταιρείας. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας των περιφερειών τους, κυρίως μέσω της ανάπτυξης στρατηγικών «έξυπνης εξειδίκευσης». Με ποιο τρόπο μπορούν να ενθαρρυνθούν οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές και καινοτόμες προσεγγίσεις για τη διαχείριση της αλλαγής, που θα συμπεριλαμβάνουν και τα θέματα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων; Πώς μπορεί να βελτιωθεί η συνέργεια μεταξύ των εταιρειών, των τοπικών αρχών και άλλων τοπικών παραγόντων; Πώς πρέπει να κατανεμηθούν ειδικές ευθύνες και ρόλοι στις εταιρείες, τους κοινωνικούς εταίρους και τις δημόσιες αρχές σε αυτόν τον τομέα; Έγκαιρη πρόβλεψη των αναγκών στον τομέα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων Ορισμένες εταιρείες αναπτύσσουν μηχανισμούς, σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και/ή με οργανισμούς επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να πραγματοποιούν έγκαιρα τον σχεδιασμό για τη μελλοντική κατάσταση στον τομέα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων. Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης και οι τομεακοί οργανισμοί διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην επανεκπαίδευση των εργαζομένων οι οποίοι πρέπει να αλλάξουν απασχόληση ή τομέα και να διευκολυνθεί έτσι η ανακατανομή του εργατικού δυναμικού μεταξύ εταιρειών και μεταξύ τομέων. Για τον καθορισμό της κατάλληλης κατάρτισης και των απαραίτητων δεξιοτήτων, και για να διευκρινιστεί πού θα βρίσκονται αυτές στο μέλλον, απαιτείται η πλήρης συνεργασία όλων των σχετικών εταίρων, συμπεριλαμβανομένης της προετοιμασίας για τη δημογραφική αλλαγή. Όπως αποδεικνύεται, μια καλά δομημένη και πλαισιωμένη συνεργασία μεταξύ των εταιρειών και των σχολών επαγγελματικής εκπαίδευσης στο θέμα αυτό είναι πολύ επιτυχημένη. Σημαντικό ρόλο από αυτή την άποψη μπορούν να διαδραματίσουν επίσης οι τοπικές πρωτοβουλίες, όπως οι εταιρικές σχέσεις για τις δεξιότητες με περιφερειακές και τοπικές αρχές σε στενή συνεργασία με εξωτερικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των πανεπιστημίων και άλλων οργανισμών εκπαίδευσης και κατάρτισης, κέντρων καινοτομίας και οργανισμών ανάπτυξης καθώς και οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης. Οι εταιρείες μπορούν επίσης να συμμετέχουν στα παρατηρητήρια της απασχόλησης και των δεξιοτήτων και να συνεισφέρουν σε άλλες σχετικές πρωτοβουλίες στην αντίστοιχη περιφέρεια και/ή τομέα. Πώς μπορούν να ενθαρρυνθούν περαιτέρω οι αποτελεσματικές πρακτικές για την πρόβλεψη των αναγκών στους τομείς της απασχόλησης και των δεξιοτήτων εντός των εταιρειών; Πώς μπορεί να καταστεί η κατάρτιση μόνιμο στοιχείο της διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού; Πώς μπορούν να προωθηθούν οι συνέργειες μεταξύ των δράσεων των εταιρειών και των πρωτοβουλιών του δημόσιου τομέα με σκοπό να διευκολυνθούν οι κατάλληλες πολιτικές για την απασχόληση και τις δεξιότητες; β) Προετοιμασία και διαχείριση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης Έγκαιρη προετοιμασία Ο χρόνος είναι ουσιώδης παράγοντας για την καλή διαχείριση της αναδιάρθρωσης. Εφόσον είναι δυνατό, πριν από τις ενέργειες αναδιάρθρωσης πρέπει να γίνει κατάλληλη προετοιμασία στην οποία θα συμμετέχουν όλοι οι σχετικοί παράγοντες προκειμένου να αποτραπούν ή να μετριαστούν οι επιπτώσεις τους στην οικονομία, την κοινωνία και την περιφέρεια. Σε τομεακό επίπεδο, καλά παραδείγματα είναι οι δράσεις που διεξήχθησαν σε επίπεδο τομέα στην αμυντική βιομηχανία, τη βιομηχανία ανταλλακτικών αυτοκινήτων και τη βιομηχανία τηλεπικοινωνιών. Θεωρητικά, αυτή η προετοιμασία θα πρέπει πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν νωρίτερα και να αρχίσει μόλις διαπιστωθεί η ανάγκη αναδιάρθρωσης, λαμβανομένων υπόψη, ενδεχομένως, των μεθόδων και των διαδικασιών που αποτέλεσαν το αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε επίπεδο σχετικού τομέα, περιφέρειας ή εταιρείας. Η έγκαιρη έναρξη θα διευκολύνει τη λήψη μέτρων για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της ενέργειας στην οικονομία, την κοινωνία και την περιφέρεια. Πώς μπορούν οι εταιρείες και το εργατικό δυναμικό τους να ενθαρρυνθούν ώστε να προετοιμάσουν νωρίς και κατάλληλα τη διαδικασία αναδιάρθρωσης που ευνοεί την αποδοχή της αλλαγής; Ποιες είναι οι ορθές πρακτικές σε αυτόν τον τομέα; Δημιουργία κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης και κοινή εκτίμηση της κατάστασης Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και να επιτευχθεί κοινή εκτίμηση της κατάστασης μέσω διαρκούς και υψηλής ποιότητας επικοινωνίας μεταξύ όλων των σχετικών παραγόντων. Οι μακροπρόθεσμοι στρατηγικοί στόχοι και απαιτήσεις των εταιρειών ή οι βραχυπρόθεσμοι περιορισμοί πρέπει να εξηγηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο, όπως και τα προβλεπόμενα μέτρα και οι άλλες πιθανές επιλογές με βάση όλα τα σχετικά συμφέροντα. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη και η διαφανής προσέγγιση μπορούν να ενθαρρύνουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως τους εκπροσώπους των εργαζομένων, να συνεργαστούν με σκοπό την αναζήτηση λύσεων ικανοποιητικών για τα συμφέροντα των δύο μερών χωρίς να προκαλούνται αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και αβεβαιότητες. Σε ποιο βαθμό η αμοιβαία εμπιστοσύνη και η κοινή εκτίμηση της κατάστασης μπορούν να συμβάλουν στην καλή διαχείριση της αναδιάρθρωσης; Πώς μπορεί αυτό να προωθηθεί εντός των εταιρειών και σε ευρύτερο πλαίσιο; Ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στην κοινωνία Οι εταιρείες που πρέπει να λάβουν μέτρα αναδιάρθρωσης προβλέπουν συνήθως απολύσεις μόνο αφού εξετάσουν όλα τα πιθανά εναλλακτικά μέτρα, και επιδιώκουν επίσης να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ευημερία τους. Επίσης, συχνά οι εταιρείες επιδιώκουν να προσδιορίσουν και να εφαρμόσουν κατάλληλα μέτρα υποστήριξης. Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων πρέπει να είναι ανοικτοί στη διαπραγμάτευση ευέλικτων εναλλακτικών λύσεων αντί των απολύσεων. Όπως φαίνεται από την οικονομική κρίση, τα υφιστάμενα συστήματα έχουν έναν ορισμένο βαθμό ευελιξίας. Πολλές εταιρείες σε όλη την Ευρώπη έλαβαν προσωρινά μέτρα για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω της μείωσης των ωρών εργασίας, των παύσεων της παραγωγής, της υποχρέωσης λήψης ετήσιας άδειας, εβδομάδες ή ημέρες εργασίας μικρότερης διάρκειας, μεγαλύτερη χρήση «λογαριασμών χρόνου εργασίας», εκ περιτροπής άδεια και άδεια για προσωπικούς λόγους. Όταν δεν είναι δυνατή η αποφυγή των απολύσεων, ή στο πλαίσιο της δέσμης εναλλακτικών λύσεων, οι εταιρείες, οι τοπικές αρχές και όλα τα σχετικά μέρη, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης, μπορούν να ενθαρρυνθούν ώστε να συνεργαστούν για διευθετήσεις για τους σχετικούς εργαζομένους με σκοπό τη βελτίωση της απασχολησιμότητάς τους και την επανένταξή τους στην αγορά εργασίας το ταχύτερο δυνατό. Φάνηκε ότι οι αναδιαρθρώσεις με ελλιπή διαχείριση, εξαιτίας των προσωπικών και ψυχολογικών συνεπειών τους, μπορεί να έχουν πολύ αρνητικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο ανθρώπινο δυναμικό των εταιρειών, και να αποδυναμώσουν αυτόν τον παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Για τον λόγο αυτό, οι εταιρείες και οι κοινωνικοί εταίροι από ορισμένους τομείς που υφίστανται πολύ μεγάλες αλλαγές συμφώνησαν σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση θεμάτων ψυχικής υγείας στον χώρο εργασίας, ασχολούνται περισσότερο με τη το ζήτημα αυτό. Τι μπορούν να πράξουν οι εταιρείες και οι εργαζόμενοι για να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις των ενεργειών αναδιάρθρωσης στην απασχόληση και την κοινωνία; Ποιο ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι δημόσιες πολιτικές στη διευκόλυνση αυτών των αλλαγών; Ελαχιστοποίηση των εξωτερικών επιπτώσεων στην οικονομία, την κοινωνία και τις περιφέρειες Η ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της αναδιάρθρωσης σε τοπικό επίπεδο αναφέρθηκε στο πλαίσιο των εργασιών των κοινωνικών εταίρων. Σε πολλές περιπτώσεις όταν οι ενέργειες αναδιάρθρωσης έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε μια περιφέρεια, οι εταιρείες επιδιώκουν να ευθυγραμμίσουν τις δραστηριότητες προετοιμασίας τους με εκείνες όλων των άλλων παραγόντων με σκοπό να μεγιστοποιηθούν οι ευκαιρίες επαναπασχόλησης των εργαζομένων, να ενθαρρυνθεί η οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση της πληγείσας περιφέρειας και να αναπτυχθούν νέες οικονομικές δραστηριότητες που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Για το σκοπό αυτό, οι εταιρείες συχνά συζητούν τα μέτρα που προετοιμάζονται με τις περιφερειακές ή τις τοπικές αρχές και άλλους σχετικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης. Μερικές φορές επίσης συμμετέχουν και/ή παρέχουν υποστήριξη σε ειδικές ομάδες εργασίας ή δίκτυα που δημιουργούνται σε περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων των ενεργειών. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα μέτρα που περιγράφονται ανωτέρω περιλαμβάνουν τους εργαζομένους άλλων εταιρειών, μεταξύ άλλων των ΜΜΕ, στην πληγείσα περιφέρεια λόγω της αναδιάρθρωσης μεγαλύτερων εταιρειών. Η πληροφόρηση και η βοήθεια προς τις ΜΜΕ μπορεί να τις βοηθήσει να προσαρμόσουν τις δραστηριότητές τους και να διαχειριστούν τη διαδικασία αναδιάρθρωσης. Τι χρήσιμο μπορούν να κάνουν οι εταιρείες, οι τοπικές αρχές και όλα τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για την ελαχιστοποίηση των περιφερειακών επιπτώσεων της αναδιάρθρωσης; Πώς μπορούν να υποστηριχθούν κατά τη διαδικασία προσαρμογής τους οι πληγείσες εταιρείες εξαιτίας της αναδιάρθρωσης άλλων εταιρειών; Ειδικότερα, πώς μπορούν οι ΜΜΕ να πληροφορηθούν και να βοηθηθούν καλύτερα κατά τη διαδικασία αναδιάρθρωσης; γ) Αξιολόγηση και υποβολή έκθεσης Τα μέσα τακτικής αξιολόγησης και υποβολής έκθεσης για τις ενέργειες αναδιάρθρωσης σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και εξωτερικούς οργανισμούς που συμμετέχουν σε αυτές τις διαδικασίες μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμα σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως για τη διευκόλυνση της διαδικασίας μάθησης. Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της αξιολόγησης και της υποβολής έκθεσης για ενέργειες αναδιάρθρωσης στην αύξηση των γνώσεων και τη βελτίωση των πρακτικών των ενδιαφερόμενων μερών; δ) Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων Επειδή τα διοικητικά στελέχη και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων ανήκουν στους βασικούς παράγοντες της συζήτησης για τις στρατηγικές αναδιάρθρωσης, θα ήταν χρήσιμο να έχει σημαντικό ρόλο ο κοινωνικός διάλογος στην κοινοποίηση και την ενθάρρυνση των ορθών πρακτικών. Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου στην καλύτερη κοινοποίηση και ενθάρρυνση των ορθών πρακτικών για την πρόβλεψη και τη διαχείριση της αναδιάρθρωσης; ε) Επανεξέταση της παθητικής προστασίας Η στροφή από την παθητική προστασία της απασχόλησης στην ενεργητική προστασία βρίσκεται στο επίκεντρο της έννοιας του συνδυασμού της ευελιξίας με την ασφάλεια. Ένας πιθανός τρόπος εφαρμογής αυτής της προσέγγισης είναι μετάβαση από την προστασία ειδικών θέσεων εργασίας στην προστασία των εργαζομένων σε όλη τη διάρκεια της ενεργού ζωής τους. Μια άλλη δυνατότητα είναι η ενίσχυση της ονομαζόμενης εσωτερικής ευελιξίας που αποσκοπεί στην προστασία των θέσεων εργασίας με τη λήψη μέτρων που εξασφαλίζουν ευέλικτη προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή δε συνοδευόταν πάντα από μεταρρύθμιση του ισχύοντος συστήματος προστασίας της απασχόλησης, ιδίως όσον αφορά την επιβάρυνση και το κόστος. Όπως κάθε άλλη λειτουργία εντός των εταιρειών, η πρόβλεψη της αλλαγής και η προδραστική αναδιάρθρωση έχουν ένα ορισμένο κόστος αλλά και όφελος για όλους τους ενδιαφερομένους: Οι εταιρείες βελτιώνουν την ικανότητα προσαρμογής τους, οι εργαζόμενοι την απασχολησιμότητά τους και οι περιφέρειες προωθούν την οικονομική δυναμική τους. Η Επιτροπή, η οποία λαμβάνει πλήρως υπόψη τις τεράστιες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών σε αυτό το θέμα, θα ήθελε να ακούσει τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών (κυρίως των εθνικών αρχών και των οργανώσεων των κοινωνικών εταίρων) σχετικά με το αν ορισμένες πτυχές των συστημάτων προστασίας της απασχόλησης πρέπει να επανεξεταστούν λαμβανομένης υπόψη της επιδιωκόμενης μετάβασης σε σύστημα λήψης μέτρων εκ των προτέρων και προδραστικής προστασίας της απασχόλησης. 6. Ο ρόλος των περιφερειακών και των τοπικών αρχών Η προδραστική και δυναμική αναδιάρθρωση συχνά προωθείται όταν οι δημόσιες αρχές παρέχουν υποστήριξη στις δραστηριότητες και τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης που επιτρέπουν την εκ των προτέρων λήψη μέτρων μέσω της διευκόλυνσης του συντονισμού μεταξύ των εξωτερικών ενδιαφερόμενων μερών και των εταιρειών. Επίσης συχνά δημιουργούν, προωθούν και υποστηρίζουν μηχανισμούς ενθάρρυνσης μικρομεσαίων επιχειρήσεων ώστε να συμμετέχουν σε μέτρα αυτού του είδους. Τέλος, οι δημόσιες αρχές υποστηρίζουν επίσης τις διαδικασίες λήψης μέτρων εκ των προτέρων και ενεργειών αναδιάρθρωσης για να μετριαστούν οι οικονομικές, περιφερειακές και κοινωνικές επιπτώσεις τους. Ορισμένες από τις πιο ορθές πρακτικές που προσδιορίστηκαν στην Ευρώπη αναφέρονται κατωτέρω: Ορισμένες φορές πρακτικές στην Ευρώπη: · Οι δημόσιες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των ΔΥΑ, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις πληγείσες περιφέρειες μέσω διαρθρωτικών αλλαγών: δημιουργούν μόνιμους οργανισμούς, δίκτυα ή παρατηρητήρια για την παρακολούθηση της διαδικασίας αλλαγής· προωθούν τα τοπικά σύμφωνα απασχόλησης για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και προσαρμογή· προωθούν ή δημιουργούν μηχανισμούς διευκόλυνσης της επαγγελματικής μετάβασης· οργάνωση κατάρτισης για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους εργαζομένους τους και υποστήριξη του διαλόγου και της συνεργασίας μεταξύ αυτών και μεγάλων εταιρειών· προώθηση της περιφερειακής απασχόλησης και της οικονομικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης. · Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δημόσιες αρχές, σε συνεργασία με εταιρείες, δημιουργούν υπηρεσίες ταχείας αντίδρασης και συστήματα παροχής βοήθειας στους εργαζομένους που αντιμετωπίζουν επαγγελματική μετάβαση ή απόλυση. Με τη επιφύλαξη των υποχρεώσεων των εταιρειών που προκύπτουν από την εθνική νομοθεσία και/ή πρακτικές, οι δημόσιες αρχές μερικές φορές συγχρηματοδοτούν μέτρα απασχολησιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της απόκτησης μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων. Οι «Στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης» μπορεί να είναι επίσης ένα σημαντικό μέσο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι περιφέρειες κατά τη διαδικασία αναδιάρθρωσής τους.[25] Σε επίπεδο ΕΕ, υπάρχει επίσης η πολιτική συνοχής, και ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, καθώς και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση, και υποστηρίζουν την εκ των προτέρων δράση και λήψη μέτρων με σκοπό να βοηθήσουν τους εργαζομένους των οποίων απειλείται η θέση εργασίας λόγω ειδικών μέτρων αναδιάρθρωσης, συμπεριλαμβανομένης της εμφάνισης αναγκών της αγοράς εργασίας που προκύπτουν από τη μετάβαση προς οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και πιο αποδοτική. Πώς μπορεί να ενθαρρυνθεί ο επικουρικός ρόλος των δημόσιων αρχών, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο, στις διαδικασίες λήψης μέτρων εκ των προτέρων, καθώς και σε ειδικά θέματα αναδιάρθρωσης, και να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές εθνικές πρακτικές όσον αφορά τη συμμετοχή των δημόσιων αρχών στις διαδικασίες σε επίπεδο εταιρείας; ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Η Επιτροπή καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να απαντήσουν στις ερωτήσεις που τίθενται στην παρούσα πράσινη βίβλο και να τις διαβιβάσουν με τυχόν παρατηρήσεις τους έως τις 30 Μαΐου 2012. Η πράσινη βίβλος και το έντυπο για τις απαντήσεις είναι διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο Europa: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=333&langId=en Οι απαντήσεις μπορούν να αποσταλούν με ηλεκτρονικό μήνυμα στη διεύθυνση: EMPL-GREEN-PAPER-RESTRUCTURING@ec.europa.eu ή ταχυδρομικώς στη διεύθυνση: European Commission Directorate-General for Employment, Social Affairs and Inclusion Green Paper on Restructuring Unit C2 Rue Joseph II, 27 Office 06/044 B-1000 Brussels [1] COM(2010) 2020. [2] Ανακοίνωση της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2010 με τίτλο «Ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης — Η ανταγωνιστικότητα και η βιωσιμότητα τίθενται στο επίκεντρο» (COM(2010) 614 τελικό). [3] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», COM(2010) 682 τελικό. [4] Συμπεριλαμβανομένου του εγγράφου διαβούλευσης της Επιτροπής, του Ιανουαρίου 2002, σχετικά με την αναδιάρθρωση, των αποτελεσμάτων των μετέπειτα εργασιών των ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων και ορισμένων άλλων εκθέσεων και μελετών που εκπονήθηκαν τα τελευταία χρόνια, κυρίως στο πλαίσιο των φόρουμ για την αναδιάρθρωση που διοργάνωσε η Επιτροπή μετά το 2005. Ο «πίνακα ελέγχου για τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης» που υπέβαλε η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της στις 3 Ιουνίου 2009 με τίτλο «Κοινή δέσμευση για την απασχόληση» είναι μια χρήσιμη περίληψη των διδαγμάτων που αποκομίστηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την αναδιάρθρωση. [5] COM(2011) 815 — Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2012, http://ec.europa.eu/europe2020/reaching-the-goals/monitoring-progress/annual-growth-surveys/index_en.htm [6] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», COM(2010)682 τελικό, σημείο 1.2. [7] Η «έξυπνη εξειδίκευση» αποτελεί προϋπόθεση για αποδοτικά εθνικά και περιφερειακά συστήματα έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο του μέσου αυτοαξιολόγησης «Ένωση καινοτομίας» καθώς και βασικό στοιχείο της μεταρρύθμισης της πολιτικής συνοχής και προτείνεται ως προϋπόθεση για τη χρήση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο των διαρθρωτικών ταμείων 2014-2020. Τον Ιούνιο του 2011 δρομολογήθηκε η «πλατφόρμα έξυπνης εξειδίκευσης» και θα βοηθήσει τις περιφέρειες και τα κράτη μέλη κατά την ανάπτυξη αυτών των στρατηγικών. [8] Πολιτική συνοχής: αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Επισκόπηση της υλοποίησης των μέτρων πολιτικής για τη συνοχή που εγκρίθηκαν για την υποστήριξη του ευρωπαϊκού σχεδίου οικονομικής ανάκαμψης, (SEC(2010) 1291 τελικό). [9] Εμβληματική πρωτοβουλία στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020 - Ένωση καινοτομίας, ανακοίνωση της Επιτροπής SEC(2010) 1161 και έκθεση για την κατάσταση της Ένωσης καινοτομίας 2011 (2011) 849. [10] «Έκθεση για την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης καινοτομίας 2011», ec.europa.eu/iuc2011. [11] Η έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια βρίσκεται στον πυρήνα μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής η οποία αναπτύχθηκε από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη με βάση ευρεία συμφωνία ότι η Ευρώπη πρέπει να βρει νέους και καλύτερους τρόπους για να κάνει τις αγορές εργασίας της πιο ευέλικτες, και να παρέχει ταυτόχρονα νέες και καλύτερες μορφές ασφάλειας. Πρόκειται για πλήρη απάντηση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας και κοινωνίες στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογικής και δημογραφικής αλλαγής. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Νέες δεξιότητες και νέες θέσεις εργασίας». [12] Έκθεση και τριμηνιαία επισκόπηση της εργασιακής και κοινωνικής κατάστασης στην ΕΕ, Σεπτέμβριος 2011» - ESTAT [13] Πηγή : Labour market developments in Europe 2011, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, European Economy 2/2011. [14] Η καθυστερημένη επίδραση της ανάκαμψης στην απασχόληση οφειλόταν στη σώρευση εργατικού δυναμικού κατά τη διάρκεια της ύφεσης με αποτέλεσμα σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας. [15] . Βλ. Επίσης την ετήσια έκθεση 2011 του ΕΕΟΑ: http://www.eurofound.europa.eu/publications/htmlfiles/ef1165.htm. [16] Σε μια έρευνα της ΕΕ σχετικά με την «Προσαρμογή των ΔΥΑ στην κρίση, 2011», οι 13 από τους 21 που απάντησαν ανέφεραν ότι οι οικονομικοί πόροι τους θα μειώνονταν κατά τους επόμενους 12 μήνες. Στις 9 από αυτές τις 13 περιπτώσεις αυτές οι μειώσεις ανέρχονταν σε 10 %. [17] Alfonso Arpaia et al., ‘Short time working arrangements as response to cyclical fluctuations’, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, European Economy Occasional Paper No 64, Ιούλιος 2010. [18] Alexander Hijzen and Danielle Venn, ‘The role of short-time work schemes during the 2008-09 recession’ OECD Working Paper 115, Ιανουάριος 2011. [19] Βλ. για παράδειγμα τη μελέτη της ΓΔ ENTR με τίτλο «Measuring and benchmarking the structural adjustment performance of EU industry», η οποία είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/industrial-competitiveness/industrial-policy/future-of-manufacturing/files/key_findings_measuring_and_benchmarking_en.pdf. [20] Βλ. σημείο 4.3.2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Για την έκθεση, βλ. http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/automotive/competitiveness-cars21/cars21/index_en.htm. [21] Η μελέτη «Business Dynamics» (http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/business-environment/files/business_dynamics_final_report_en.pdf) συγκεντρώνει αυτά τα στοιχεία, καθώς και λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τους νόμους των κρατών μελών σχετικά με την πτώχευση, ανάλυση των συνεπειών των διαφορετικών διαδικασιών πτώχευσης στους επιχειρηματίες και τις επιχειρήσεις. Περισσότερες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων παραδειγμάτων καλύτερων πρακτικών για την υποστήριξη των έντιμων επιχειρήσεων που πτώχευσαν υπάρχουν στην ακόλουθη δικτυακή πύλη για τη «δεύτερη ευκαιρία»: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/business-environment/failure-new-beginning/index_en.htm [22] COM(2008) 394 τελικό της 25.06.2008. [23] COM(2011) 78 τελικό της 23.02.2011. [24] Κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:244:0002:0017:EN:PDF. [25] Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Αναδιάρθρωση στην ευρώπη 2011», σημείο 4.1.3.