ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Σχετικά με τις εργασίες της Ομάδας καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας για την προπαρασκευή των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Αλβανία

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Σχετικά με τις εργασίες της Ομάδας καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας για την προπαρασκευή των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Αλβανία

A. Εισαγωγή

1 Πρόλογος

2 Σύνοψη και συμπεράσματα

3 Ιστορικό: Σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Αλβανίας

B. Κυριότερα ζητήματα για την προπαρασκευή των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης

1. Πολιτικά κριτήρια

1.1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου

1.1.1 Το Κοινοβούλιο

1.1.2 Η εκτελεστική εξουσία

1.1.3. Το δικαστικό σύστημα

1.1.4 Δημόσια διοίκηση

1.1.5 Διαφθορά και οργανωμένο έγκλημα

1.2 Ανθρώπινα δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων

1.2.1 Ατομικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα

1.2.2 Δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων

1.3 Γενική αξιολόγηση

2 Οικονομικά κριτήρια

2.1 Οικονομική κατάσταση και δημοσιονομική βιωσιμότητα

2.2 Ελευθέρωση των τιμών και των συναλλαγών

2.3 Διαδικασία ιδιωτικοποίησης

2.4 Άλλες συναφείς οικονομικές εξελίξεις

2.5 Γενική αξιολόγηση

3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων που απορρέουν από συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης

3.1 Πολιτικός διάλογος

3.2 Περιφερειακή συνεργασία

3.3 Ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών

3.3.1 Εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων

3.3.2 Εμπόριο γεωργικών προϊόντων και προϊόντων αλιείας

3.4 Κυκλοφορία εργαζομένων, εγκατάσταση, υπηρεσίες, κεφάλαια

3.4.1 Κυκλοφορία εργαζομένων

3.4.2 Εγκατάσταση

3.4.3 Συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών

3.4.4 Τρέχουσες πληρωμές και κίνηση κεφαλαίων

3.5 Εναρμόνιση, εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας

3.5.1 Ανταγωνισμός

3.5.2 Πνευματική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία

3.5.3 Δημόσιες συμβάσεις

3.5.4 Τυποποίηση και διαπίστωση της συμμόρφωσης

3.5.5 Προστασία των καταναλωτών

3.5.6 Συνθήκες απασχόλησης και ίσες ευκαιρίες μεταξύ ανδρών και γυναικών

3.6 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις

3.6.1 Ενίσχυση των θεσμικών οργάνων και του κράτους δικαίου

3.6.2 Άσυλο, μετανάστευση, έλεγχος των εξωτερικών συνόρων, θεωρήσεις

3.6.3 Καταπολέμηση της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες

3.6.4 Πρόληψη και καταπολέμηση του εγκλήματος και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων. Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και των παράνομων ναρκωτικών

3.6.5 Συγκέντρωση και καταστροφή όπλων μικρού διαμετρήματος

3.7 Πολιτικές συνεργασίας

3.7.1 Οικονομική, νομισματική και στατιστική συνεργασία

3.7.2 Προώθηση και προστασία των επενδύσεων, βιομηχανική συνεργασία, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τουρισμός

3.7.3 Γεωργία και αγροτοβιομηχανικός τομέας

3.7.4 Τελωνεία και φορολογία

Τελωνεία

Φορολογία

3.7.5 Απασχόληση, κοινωνική πολιτική, εκπαίδευση και κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ)

Απασχόληση και κοινωνική πολιτική

Εκπαίδευση, κατάρτιση, ΕΤΑ

3.7.6 Πολιτιστικός και οπτικοακουστικός τομέας, τηλεπικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες, κοινωνία της πληροφορίας

Πολιτιστικός και οπτικοακουστικός τομέας

Τηλεπικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες, κοινωνία της πληροφορίας

3.7.7 Μεταφορές

3.7.8 Ενέργεια και πυρηνική ασφάλεια

3.7.9 Περιβάλλον

3.8 Χρηματοδοτική συνεργασία

3.9 Γενική αξιολόγηση

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Σχετικά με τις εργασίες της Ομάδας καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας για την προπαρασκευή των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Αλβανία

A. Εισαγωγή

1. Πρόλογος

Η παρούσα έκθεση συντάχθηκε βάσει των αποφάσεων της συνόδου κορυφής του Ζάγκρεμπ που διεξήχθη τον Νοέμβριο του 2000. Σ' αυτήν εξετάζεται η πολιτική και οικονομική κατάσταση της Αλβανίας και αξιολογείται η ικανότητά της να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που θα απέρρεαν από μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ). Εξετάζεται, ακόμη, η πρόοδος που έχει επιτελεσθεί μετά την σύνταξη από την Επιτροπή, το 1999, της σχετικής μελέτης σκοπιμότητας.

2. Σύνοψη και συμπεράσματα

Σύνοψη

Η Αλβανία είναι μία από τις πέντε χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης που συμμετέχουν στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης της ΕΕ. Η διαδικασία αυτή αποσκοπεί στο να υποβοηθήσει την αποκατάσταση της σταθερότητας στην περιοχή με την ενσωμάτωση κάθε χώρας στις ευρωπαϊκές δομές και με τη διάνοιξη σ' αυτήν της προοπτικής μιας μελλοντικής προσχώρησης ως πλήρους μέλους στην ΕΕ. Η ΕΕ κινήθηκε δραστήρια στηρίζοντας τις προσπάθειες της Αλβανίας για μεταρρύθμιση από το 1991 και μετά και υποστηρίζει την προτεραιότητα που έδωσαν όλες οι διαδοχικές αλβανικές κυβερνήσεις στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Εντούτοις, η Επιτροπή παρουσίασε το 1999 μια μελέτη σκοπιμότητας [1] που κατέληγε στο συμπέρασμα ότι, παρά τις προόδους της, η Αλβανία δεν ήταν ακόμη σε θέση να αναλάβει εκτεταμένες συμβατικές δεσμεύσεις έναντι της ΕΕ. Το Συμβούλιο συμμερίστηκε την άποψη της Επιτροπής.

[1] COM 599 τελικό (1999)

Αναγνωρίζοντας ότι η Αλβανία έχει ανάγκη από μια ευρωπαϊκή προοπτική και ότι η προοπτική της μελλοντικής της ένταξης ως μέλους στην ΕΕ μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό κίνητρο για αλλαγές που θα στήριζαν τις μεταρρυθμίσεις και την ανάπτυξη στη χώρα αυτή, η σύνοδος κορυφής του Ζάγκρεμπ αποφάσισε το Νοέμβριο του 2000 τη σύσταση μιας ομάδας καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας, η οποία θα προέβαινε σε μια νέα αξιολόγηση της ικανότητας της Αλβανίας να αναλάβει τις υποχρεώσεις που θα απέρρεαν από μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης με την ΕΕ. Στην αξιολόγηση και στις συστάσεις που παρατίθενται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή έλαβε υπόψη πολιτικούς, οικονομικούς και περιφερειακούς παράγοντες.

Η Αλβανία αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις. Προ δέκα ετών ήταν η φτωχότερη και η πιο απομονωμένη χώρα της Ευρώπης. Οι αρχικές προσπάθειες, που αποσκοπούσαν στην εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και στην οικοδόμηση μιας ελεύθερης οικονομίας, εκμηδενίστηκαν από την ανομία και την οικονομική κατάρρευση που ακολούθησε το σκάνδαλο του συστήματος της πυραμίδας το 1997.

Μετά το 1997 έγιναν σημαντικές προσπάθειες για την αποκατάσταση του νόμου και της τάξης, για την αναμόρφωση της οικονομίας και της κοινωνίας και για το άνοιγμα της Αλβανίας προς τις άλλες χώρες της περιοχής της και προς την ΕΕ. Σε πολιτικούς όρους, έγιναν πολλά προς την κατεύθυνση της αναμόρφωσης του εκλογικού συστήματος προκειμένου να εξασφαλιστεί η διεξαγωγή εκλογών σύμφωνα με τα πρότυπα του ΟΟΣΑ καθώς και η κανονική λειτουργία του Κοινοβουλίου και των πολιτικών πραγμάτων. Η Αλβανία τήρησε μετριοπαθή στάση απέναντι στις πρόσφατες πολιτικές κρίσεις που προέκυψαν στην περιοχή της τασσόμενη υπέρ της επίλυσης των διαφορών με ειρηνικά μέσα. ´Έγινε εκτεταμένη αναθεώρηση της νομοθεσίας και αναλήφθηκαν σοβαρές προσπάθειες για την εναρμόνιση της νομοθεσίας με τα πρότυπα της ΕΕ. Η κατάσταση οικονομικού μαρασμού αναστράφηκε και το ΑΕΠ αυξήθηκε το 2000 κατά 7,8%, κατ' αναλογία του ρυθμού αύξησης που καταγράφηκε το 1999 (+8,0%) και το 1998 (+7,3%). Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την εξασφάλιση της είσπραξης των κρατικών εσόδων με την αναμόρφωση των τελωνειακών και φορολογικών υπηρεσιών, το εμπορικό σύστημα της Αλβανίας εκσυγχρονίστηκε και έγινε περισσότερο φιλελεύθερο και η Αλβανία έγινε το 2000 μέλος του ΠΟΕ. Η ιδιωτικοποίηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων μπορεί πλέον να θεωρηθεί ως ολοκληρωμένη ενώ παράλληλα προχωρεί, έστω με κάποια καθυστέρηση, η ιδιωτικοποίηση μεγαλύτερων επιχειρήσεων.

Εντούτοις, παρά τα εντυπωσιακά επιτεύγματα των δύο τελευταίων ετών, παραμένουν ανεπίλυτα πολλά προβλήματα που δυσχεραίνουν την Αλβανία να αναλάβει τις υποχρεώσεις μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις που θα απέρρεαν από αυτήν. Οι κυριότερες δυσχέρειες οφείλονται στη λειτουργία της δικαιοσύνης, στην εκτεταμένη διαφθορά και παραοικονομία και στην αδυναμία επιβολής του νόμου.

Παρά την αναμόρφωση της νομοθεσίας, η λειτουργία της δικαιοσύνης παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα. Οι δικαστές είναι απροετοίμαστοι να διαχειριστούν τον τεράστιο αριθμό των νέων νόμων που πρόσφατα θεσπίστηκαν, εξακολουθούν να γίνονται παρεμβάσεις στο έργο των δικαστηρίων και η διαφθορά είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Η κατάσταση αυτή έχει αρνητική επίδραση στη γνώμη που έχουν οι Αλβανοί για τη χώρα τους και παρεμποδίζει την πλήρη άσκηση των ανθρωπίνων και των πολιτικών δικαιωμάτων. Καθυστερεί την οικονομική ανάπτυξη και τις επενδύσεις στο εσωτερικό της χώρας δεδομένου ότι δεν γίνεται ενιαία εφαρμογή των νόμων και δυσχεραίνεται η εκτέλεση των συμβάσεων. Χρειάζονται περισσότερες και πιο συγκεκριμένες ενέργειες για την εδραίωση των δημοκρατικών θεσμών και την ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Θα απαιτηθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για να μπορέσει η Αλβανία να βεβαιώσει την ΕΕ ότι θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις νομικές υποχρεώσεις που θα απέρρεαν από μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Η διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα εξακολουθούν να αποτελούν καίρια προβλήματα. Παρά τη σημαντική αλλαγή της νομοθεσίας και την εγκαθίδρυση ορισμένων δομών επιβολής των νόμων, το κράτος δεν είναι ακόμη επαρκώς εξοπλισμένο στον τομέα αυτόν. Ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που αντιμετωπίζει η Αλβανία, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί επαρκές το προσωπικό που ασχολείται με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Το ειδικό δικαστήριο για τα σοβαρά αδικήματα που πρόκειται να εγκατασταθεί στα Τίρανα δεν έχει ακόμη ιδρυθεί και η μονάδα παρακολούθησης της καταπολέμησης της διαφθοράς έχει προσωπικό αποτελούμενο από τρεις υπαλλήλους.

Η Αλβανία είναι ταυτόχρονα πηγή και χώρα διέλευσης παράνομης διακίνησης ανθρώπων. Απαιτείται μεγαλύτερη αποφασιστικότητα για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού αν η Αλβανία επιθυμεί να αποδείξει ότι συμμερίζεται τις πολιτικές και ανθρωπιστικές αξίες της ΕΕ και ότι είναι σε θέση να φυλάσσει αποτελεσματικά τα σύνορά της. Η παράνομη μετανάστευση και το λαθρεμπόριο όπλων προκαλούν επίσης ανησυχίες στην ΕΕ και θα πρέπει να τύχουν μεγαλύτερης προσοχής.

Αν και η οικονομία αρχίζει τώρα να δείχνει σημεία ανάκαμψης, η Αλβανία οφείλει να ξεκινήσει από πολύ χαμηλά και αντιμετωπίζει διαρθρωτικές αδυναμίες. Το μέγεθος της παραοικονομίας είναι ιδιαίτερα σημαντικό και απειλεί τη βιωσιμότητα των επίσημα λειτουργουσών επιχειρήσεων παρεμποδίζοντας τον υγιή ανταγωνισμό και αποθαρρύνοντας τις επενδύσεις. Η πρόσφατη ενεργειακή κρίση κατέστησε επιτακτικότερη την ανάγκη για επενδύσεις στον τομέα των έργων υποδομής και του εκσυγχρονισμού τους. Η μετανάστευση αποτελεί σοβαρό φαινόμενο με δύο σημαντικές οικονομικές συνέπειες από τις οποίες η μία είναι αρνητική και η άλλη θετική: η αρνητική είναι ότι η φυγή αυτή των εγκεφάλων στερεί την Αλβανία από ανθρώπους που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξή της και η θετική ότι τα εμβάσματα των μεταναστών αποτελούν ουσιαστική συνεισφορά στην αλβανική οικονομία.

Η αλβανική δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά αναξιόπιστη. Οι προσλήψεις προσωπικού μέσω ανοικτών διαγωνισμών άρχισαν μόλις πρόσφατα και θα χρειαστεί χρόνος για την οικοδόμηση μιας δημόσιας διοίκησης απαλλαγμένης από πολιτικές και οικονομικές επιρροές. Παρατηρείται έλλειψη ικανότητας δράσης σχεδόν σε κάθε τομέα όπου η Αλβανία θα μπορούσε να αναλάβει τις υποχρεώσεις που θα απέρρεαν από μία συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης. Οι κυβερνητικές υπηρεσίες και οργανισμοί δεν διαθέτουν ούτε το προσωπικό ούτε τα μέσα για να εφαρμόσουν τον τεράστιο όγκο της νομοθεσίας που θεσπίστηκε πρόσφατα. Στους περισσότερους από τους τομείς που εξέτασε η ομάδα καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας η κατάσταση από νομικής πλευράς είναι γενικά ικανοποιητική, λαμβανομένου υπόψη του σημερινού επιπέδου ανάπτυξης της Αλβανίας, αλλά η ικανότητα εφαρμογής των νόμων είναι μικρή. Όσο συνεχίζεται αυτή η κατάσταση οι νέοι νόμοι θα υφίστανται μόνο στα χαρτιά.

Συμπεράσματα

Η διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης αποτελεί ταυτόχρονα πολιτική και τεχνική διαδικασία. Στόχος τέτοιων συμφωνιών είναι η στενότερη προσέγγιση των συγκεκριμένων χωρών με την ΕΕ, δεδομένου ότι από τις συμφωνίες αυτές απορρέουν δικαιώματα και υποχρεώσεις και δημιουργούνται μηχανισμοί στενότερης συνεργασίας σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Οι ενδιαφερόμενες χώρες οφείλουν να αποδεικνύουν ότι όχι μόνον συμμερίζονται τις αξίες της ΕΕ αλλά και ότι διαθέτουν επαρκείς ικανότητες ώστε να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που θα προβλέπονταν από τις συμφωνίες.

Με δεδομένη την συγκεχυμένη κατάσταση που περιγράφεται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή όφειλε να σταθμίσει διάφορα στοιχεία για να καταλήξει σε κάποια συμπεράσματα. Υπέρ της σύστασης για έναρξη διαπραγματεύσεων συνηγόρησε η ανάγκη να αναγνωριστούν οι σημαντικές προσπάθειες της Αλβανίας κατά τα δύο τελευταία έτη, ο ρόλος που διαδραματίζει για τον κατευνασμό των συγκρούσεων που ευρίσκονται σε εξέλιξη στην περιοχή της και η επιδίωξη να σημειωθεί πρόοδος στις σχέσεις της ΕΕ με την Αλβανία προκειμένου να καταστεί η ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας περισσότερο συγκεκριμένη. Ανησυχεί, εντούτοις, την Επιτροπή η εκτεταμένη αδυναμία της Αλβανίας να εφαρμόζει την ίδια της την νομοθεσία και να τηρεί τις διεθνείς της υποχρεώσεις, πράγμα που οφείλεται στην ακαταλληλότητα της δικαστικής εξουσίας και στην επικρατούσα διαφθορά. Οι διάφορες διαδοχικές κυβερνήσεις προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν αυτές τις αδυναμίες που είναι διαρθρωτικές και οφείλονται στην απομόνωση, στην οποία βρισκόταν η Αλβανία κατά το παρελθόν, και στο σύστημα διακυβέρνησης. Θα χρειαστούν, εντούτοις, χρόνος, χρήματα και διαρκής προσπάθεια για να αντεπεξέλθει η χώρα στις δυσχέρειες αυτές.

Η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους ανωτέρω παράγοντες, φρονεί ότι η Αλβανία δεν είναι ακόμη σε θέση να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που θα απέρρεαν από μια συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης. Αν διατηρηθούν, εντούτοις, οι σημερινοί ρυθμοί των αλλαγών και δοθεί η δέουσα προτεραιότητα στην ενδυνάμωση της διοικητικής ικανότητας κατά τη διάρκεια της διαπραγματευτικής και μεταβατικής περιόδου, θα ήταν δυνατό να γίνουν σημαντικές βελτιώσεις στους τομείς που καλύπτει η παρούσα έκθεση. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η προοπτική έναρξης διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης είναι ο καλύτερος τρόπος για να διατηρηθεί ο ρυθμός των πρόσφατων πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων και για να ενθαρρυνθεί η Αλβανία να συνεχίσει την εποικοδομητική και διαλλακτική στάση της στην περιοχή. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να προβεί στη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Αλβανία, και θα υποβάλει, σε εύθετο χρόνο, σύσταση για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με την έναρξη διαπραγματεύσεων, οι οποίες, όπως είναι φυσικό, θα ολοκληρωθούν μόνον εφόσον εκπληρωθούν όλοι οι απαραίτητοι όροι.

Υφίσταται η ανάγκη να δοθεί ενίσχυση στην Αλβανία ήδη κατά τη διάρκεια της διαπραγματευτικής και της μεταβατικής περιόδου προκειμένου, ιδίως, να ενδυναμωθεί η διοικητική ικανότητα. Η κυβέρνηση θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για μεταρρύθμιση στους τομείς που αναφέρονται στην έκθεση και οφείλει να διαθέσει και άλλους ανθρώπινους και δημοσιονομικούς πόρους σε τομείς καίριας σημασίας. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η Αλβανία δεν έχει τις δυνατότητες να αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων. πιστεύει, όμως, ότι στο πλαίσιο των υφιστάμενων περιορισμών, θα μπορούσε να γίνει καλύτερη στόχευση και να κατευθυνθούν οι πόροι σε τομείς καίριας σημασίας. Μέσω του νέου προγράμματος CARDS που αποσκοπεί στη στήριξη της επίτευξης των πρωταρχικών στόχων της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, η Επιτροπή θα προσπαθήσει να παράσχει στην αλβανική κυβέρνηση τεχνική και οικονομική βοήθεια σε ορισμένους από τους τομείς που καλύπτονται στην παρούσα έκθεση. Θα επιμείνει επίσης ώστε τα κράτη μέλη, μέσω των δικών τους διμερών προγραμμάτων βοήθειας, και οι άλλοι οργανισμοί παροχής βοήθειας να κατευθύνουν τις συνεισφορές τους προς τομείς προτεραιότητας.

3. Ιστορικό : Σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Αλβανίας

Οι σημερινές σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και της Αλβανίας βασίζονται σε μια μη προτιμησιακή συμφωνία εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας που ετέθη σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 1992. Από τον Οκτώβριο του 1999 και εντεύθεν, η Κοινότητα, σε αυτόνομη βάση, προέβη έναντι της Αλβανίας σε ιδιαίτερα γενναιόδωρες εμπορικές παραχωρήσεις που επιτρέπουν σε όλες σχεδόν τις αλβανικές εξαγωγές την αδασμολόγητη πρόσβαση στην κοινοτική αγορά. Αυτές οι εμπορικές παραχωρήσεις ενισχύθηκαν περαιτέρω με συμπληρωματικές εμπορικές προτιμήσεις προς την Αλβανία τον Σεπτέμβριο του 2000. Επιπλέον, η Αλβανία έχει λάβει, από το 1991 και μετά, κοινοτική οικονομική βοήθεια ποσού μεγαλύτερου του 1 δισ. ευρώ, ιδίως μέσω του προγράμματος PHARE [2].

[2] Η κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη το χρονικό διάστημα 1991-2000 ανέρχεται σε 1 055 εκατ. ευρώ.

Ήδη από το 1995, η Αλβανία ζήτησε την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σύνδεσης με την ΕΕ. Η Επιτροπή, σε μια αξιολόγηση που έκανε τον Ιούνιο του 1995 όσον αφορά θέματα όπως η ελεύθερη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών, το δικαίωμα εγκατάστασης και η διακίνηση των κεφαλαίων, οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν δυνατή η σύναψη μιας "κλασικής" ευρωπαϊκής συμφωνίας. Το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων που πραγματοποιήθηκε στις 29/30 Ιανουαρίου 1996, κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει επίσημες προτάσεις για μια νέα συμφωνία για την σύσφιγξη των σχέσεων με την Αλβανία. Οι βουλευτικές εκλογές του Μαΐου του 1996 αμαύρωσαν, όμως, τις επιδόσεις της Αλβανίας στον τομέα του εκδημοκρατισμού και καθυστέρησαν την ανάπτυξη των σχέσεων. Ακολούθησε, στις αρχές του 1997, μια βαθιά κρίση του κράτους που προκλήθηκε από το σκάνδαλο του συστήματος της πυραμίδας.

Τον Νοέμβριο του 1999, η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση σχετικά με τη σκοπιμότητα της έναρξης διαπραγματεύσεων για τη σύναψη μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχαν ακόμη οι προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή τέτοιων διαπραγματεύσεων. Στην έκθεση αναφέρονταν ορισμένα προαπαιτούμενα που θα έπρεπε να ικανοποιηθούν για να μπορέσουν να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις.

Κατά τη σύνοδο κορυφής του Ζάγκρεμπ, το Νοέμβριο του 2000, συστάθηκε η ομάδα καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας με σκοπό την αναβάθμιση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Αλβανίας και τον προσδιορισμό και την ενθάρρυνση των μεταρρυθμίσεων, στις οποίες θα έπρεπε να προβεί η Αλβανία προκειμένου να προετοιμαστεί το έδαφος για τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Από την ομάδα καθοδήγησης υψηλού επιπέδου ΕΕ/Αλβανίας ζητήθηκε να αξιολογηθεί η πρόοδος, να συστηθεί η λήψη των αναγκαίων για τη μεταρρύθμιση μέτρων καθώς και η παροχή υποδείξεων και η χάραξη κατευθύνσεων σε όλους τους κρίσιμους τομείς που αναφέρονταν στην έκθεση σκοπιμότητας που συνέταξε η Επιτροπή το 1999 και στην έκθεση που θα υπέβαλλε στο Συμβούλιο στα μέσα του 2001.

Τρεις συνεδριάσεις της ομάδας καθοδήγησης υψηλού επιπέδου πραγματοποιήθηκαν στα Τίρανα αντίστοιχα στις 9 Φεβρουαρίου, στις 6 Απριλίου και στις 16/17 Μαΐου του 2001. Εξετάστηκαν όλοι οι κρίσιμοι τομείς που αναφέρονταν στην έκθεση σκοπιμότητας του 1999 και οι σχετικές συζητήσεις συνέβαλαν σημαντικά στη σύνταξη της παρούσας έκθεσης.

Β. Κυριότερα ζητήματα για την προπαρασκευή των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης:

1 Πολιτικά κριτήρια:

1.1 Δημοκρατία και κράτος δικαίου

Το αλβανικό Σύνταγμα του 1998, εγγυάται τις δημοκρατικές ελευθερίες, και ιδίως, την πολιτική πολυφωνία, την ελευθερία έκφρασης και θρησκεύματος. Με βάση το Σύνταγμα, η Αλβανία έχει αναλάβει λεπτομερή ανασκόπηση των θεσμών της και του νομικού συστήματος. Σημειώθηκε πρόοδος στον τομέα της νομικής και της δικαστικής αναμόρφωσης στο πλαίσιο του σχεδίου κοινής δράσης του 1999, το οποίο συμφωνήθηκε μεταξύ της Αλβανίας, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τον Φεβρουάριο του 2000, το Κοινοβούλιο όρισε τον πρώτο διαμεσολαβητή της Αλβανίας. Η Αλβανία κατήργησε την επιβολή της θανατικής ποινής σε καιρό ειρήνης το 2000 όταν επικύρωσε το Πρωτόκολλο αριθ. 6 της σύμβασης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Από τον Απρίλιο του 2000, και άλλες συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης (Σύμβαση αστικού δικαίου για τη διαφθορά, ευρωπαϊκές συμβάσεις για την πάταξη της τρομοκρατίας, για την αμοιβαία συνδρομή σε ποινικά ζητήματα και για τη μεταφορά ατόμων που έχουν καταδικαστεί) κυρώθηκαν ή υπογράφηκαν (Σύμβαση για τη νομιμοποίηση, την έρευνα, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων εγκλήματος).

1.1.1 Κοινοβούλιο

Γενικά, το Κοινοβούλιο λειτουργεί ικανοποιητικά, και σ' αυτό συμβάλλει και η επιστροφή της αντιπολίτευσης στον ομαλό κοινοβουλευτικό βίο, από τον Ιούλιο του 1999.

Ωστόσο, ο πολιτικός βίος στην Αλβανία συνεχίζει να εμφανίζει πολλές αντιπαραθέσεις. Παραδείγματος χάρη, οι τοπικές εκλογές του Οκτωβρίου 2000 ανέδειξαν το κυβερνών κόμμα αλλά τα αποτελέσματα αμφισβητήθηκαν από την αντιπολίτευση η οποία ισχυρίστηκε εκτεταμένη απάτη. Ωστόσο, ο ΟΑΣΕ δήλωσε ότι οι εκλογές αυτές ήσαν οι καλύτερες μέχρι σήμερα στη χώρα και διεξήχθησαν με αποδεκτό τρόπο, ακόμη και με ορισμένες αδυναμίες και παρατυπίες. Οι αδυναμίες αυτές συνδέονταν κυρίως με σφάλματα στους εκλογικούς καταλόγους, ορισμένες διατάξεις του εκλογικού κώδικα, τη λειτουργία της κεντρικής εκλογικής επιτροπής, την έλλειψη αποτελεσματικών διαδικασιών για την αντιμετώπιση των καταγγελιών όσον αφορά την εκλογική διαδικασία, τον καθορισμό των εκλογικών περιφερειών και την έλλειψη αποτελεσματικής διαδικασίας λήψεως αποφάσεων στα δικαστήρια.

Στις 24 Ιουνίου 2001, αναμένεται να διεξαχθούν στην Αλβανία γενικές εκλογές. Είναι σημαντικό για την εδραίωση της δημοκρατίας οι ελλείψεις των τοπικών εκλογών να καλυφθούν εγκαίρως για τις γενικές εκλογές. Η κυβέρνηση και τα υπεύθυνα όργανα για τη διοργάνωση της εκλογικής διαδικασίας (συγκεκριμένα, η κεντρική εκλογική επιτροπή) έχουν προβεί σε ενέργειες για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων και υπάρχει γενική συμφωνία ότι η ΚΕΚ έχει βελτιώσει σημαντικά την αποτελεσματικότητά της. Παραδείγματος χάρη, καταβάλλεται σημαντική προσπάθεια για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης των εκλογικών υπαλλήλων και του κοινού όσον αφορά την εκλογική διαδικασία. Το θέμα των εκλογικών περιφερειών φαίνεται να έχει λυθεί, μετά την έγκριση από το αλβανικό Κοινοβούλιο των συνοριακών αλλαγών που απαιτούσε ο εκλογικός κώδικας. Επίσης, αναλαμβάνονται ενέργειες για την αντιμετώπιση του τεχνικά δύσκολου θέματος της ακρίβειας των εκλογικών καταλόγων. Οι αλβανοί πολίτες και τα πολιτικά κόμματα, μέσω μιας εθνικής ενημερωτικής εκστρατείας από όλα τα μέσα ενημέρωσης, καλούνται επισταμένως να ελέγξουν τους προσωρινούς εκλογικούς καταλόγους. Μέχρι την 1η Ιουνίου, προτείνονται ποικίλοι τρόποι διόρθωσης των καταλόγων και οποιοσδήποτε έχει αδικαιολογήτως αποκλειστεί από τον τελικό κατάλογο των εκλογέων θα είναι σε θέση να λάβει δικαστική απόφαση που θα του επιτρέπει να ψηφίσει, έως μία ημέρα πριν από τις εκλογές.

Παρά τις βελτιώσεις του εκλογικού συστήματος κατά τους πρόσφατους μήνες, οι αντιπαραθέσεις μεταξύ του κυβερνητικού συνασπισμού και της αντιπολίτευσης είναι συχνές. Η αντιπολίτευση αμφισβητεί διαρκώς την αμεροληψία των φορέων που είναι αρμόδιοι για την προετοιμασία των εκλογών (συγκεκριμένα, της κεντρικής εκλογικής επιτροπής, η οποία, κατά την αντιπολίτευση, ευνοεί την κυβέρνηση). Ο τρόπος διεξαγωγής των προσεχών εκλογών αποτελεί σημαντικότατο κριτήριο της δημοκρατικής ωριμότητας της Αλβανίας.

1.1.2 Η εκτελεστική εξουσία

Η κυβέρνηση καταβάλλει επισταμένες προσπάθειες για τη σταθεροποίηση της χώρας μετά την κρίση του 1997 που προκάλεσε η κατάρρευση του συστήματος της πυραμίδας, και την προώθηση της οικονομικής και της κοινωνικής μετάβασης. Η "ευρω-ατλαντική" ολοκλήρωση αποτελεί κύριο στόχο της κυβερνητικής πολιτικής, και καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες για την εναρμόνιση της νομοθεσίας με τους κανόνες της ΕΕ και για την αντιμετώπιση των αδυναμιών που προσδιορίζονται στην έκθεση σκοπιμότητας του 1999. Επίσης, η κυβέρνηση προσπαθεί να βελτιώσει την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη, να μεταρρυθμίσει τη δημόσια διοίκηση, να βελτιώσει τη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών και να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Αν και οι μακροοικονομικές πολιτικές που εφήρμοσε απέδωσαν όσον αφορά τη βελτίωση των δημοσίων οικονομικών, τον έλεγχο του πληθωρισμού και την προσέλκυση βοήθειας από τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, χρειάζονται περαιτέρω προσπάθειες για τη δημιουργία αποτελεσματικής και ικανής δημόσιας διοίκησης, απαλλαγμένης από τη διαφθορά η οποία να είναι σε θέση να εφαρμόσει την εθνική και την κοινοτική νομοθεσία.

Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, η Αλβανία διαδραμάτισε θετικό και εποικοδομητικό ρόλο σε περιφερειακά ζητήματα, ιδίως όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο, τη Νότια Σερβία, την ΠΓΔΜ και το Μαυροβούνιο. Συμμετέχει δε ενεργά σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων περιφερειακής συνεργασίας.

1.1.3 Το δικαστικό σύστημα

Κατά τα τρία τελευταία έτη, η Αλβανία θέσπισε πολλούς νόμους και κανονισμούς για να βελτιώσει τη λειτουργία του δικαστικού της συστήματος. Προσφάτως, το αλβανικό Κοινοβούλιο ψήφισε νέους σημαντικούς νόμους όπως ο νόμος για το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης, ο νόμος για την οργάνωση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και ο νόμος για την εισαγγελική αρχή. Ωστόσο, η εφαρμογή του κύριου όγκου αυτής της νομοθεσίας είναι αναποτελεσματική εξαιτίας σοβαρών ελλείψεων. Η βασική υποδομή και η παροχή υπηρεσιών είναι γενικά ανεπαρκείς (ερειπωμένα κτήρια, ελλιπείς ταχυδρομικές και τηλεφωνικές υπηρεσίες, διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος). Τα δικαστήρια δεν διαθέτουν κατάλληλο εξοπλισμό ή συστήματα αρχειοθέτησης και η καταγραφή των δικών δεν γίνεται όπως πρέπει, γεγονός που επηρεάζει την απόδοση δικαιοσύνης. Οι δίκες συχνά διεξάγονται υπό ακατάλληλες συνθήκες.

Δημιουργήθηκε σχολή δικαστών αλλά ο αριθμός των καταρτισμένων δικαστών παραμένει πολύ μικρός. Με αναμενόμενο ρυθμό 25 περίπου αποφοίτων ετησίως (δικαστές και εισαγγελείς), η δημιουργία σύγχρονου και καλά καταρτισμένου δικαστικού συστήματος θα καθυστερήσει. Οι αλβανικές αρχές θα πρέπει να προσπαθήσουν να επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία, και να παράσχουν την κατάλληλη κατάρτιση και τις συνθήκες εργασίας στο διοικητικό προσωπικό (βοηθούς, γραμματείς, αρχειοθέτες, κ.λπ.).

Σοβαρό πρόβλημα του αλβανικού δικαστικού συστήματος αποτελεί η διαφθορά. Οι αλβανικές αρχές έχουν προβεί σε ενέργειες για την αντιμετώπισή του. Ο ποινικός κώδικας και ο κώδικας ποινικής και πολιτικής δικονομίας αναθεωρήθηκαν και θεσπίστηκε κώδικας δικαστικής δεοντολογίας. Από το 1999 έως το 2001, το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης έλαβε μέτρα εναντίον 24 δικαστών (εκ συνόλου περίπου 300) για διαφθορά ή ανάρμοστη επαγγελματική συμπεριφορά. Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες για την εξάλειψη της διαφθοράς από έναν θεσμό που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επιβολή του νόμου.

Άλλο βασικό θέμα στην Αλβανία είναι η αδυναμία επιβολής των δικαστικών αποφάσεων. Το 2000, εκτελέστηκαν μόνο 11.009 από τις 18.976 αποφάσεις. Ιδιαίτερα δύσκολη έχει αποδειχθεί η επιβολή δικαστικών αποφάσεων εναντίον κρατικών φορέων. Για την επίλυση του ζητήματος αυτού, οι αλβανικές αρχές έλαβαν ορισμένα νομοθετικά μέτρα, προέβησαν στην αναδιάρθρωση του καλούμενου "γραφείου εκτέλεσης" και καθιέρωσαν ειδικό κονδύλιο προϋπολογισμού για την εκπλήρωση ενδεχόμενων χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από αποφάσεις εναντίον του κράτους. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα μέτρα είναι πρόσφατα και τα αποτελέσματά τους δεν μπορούν ακόμη να εκτιμηθούν.

Το αλβανικό σωφρονιστικό σύστημα αποτελείται από 7 φυλακές και ένα νοσοκομειακό κέντρο φυλακών. Ο αριθμός των κρατουμένων ανέρχεται σήμερα σε 1.583, και αυξήθηκε τα τελευταία τρία έτη. Οι αρχές της Αλβανίας καταβάλλουν προσπάθειες για την ανάπτυξη ενός γενικά αποδεκτού νομικού πλαισίου για το σωφρονιστικό σύστημα. Ωστόσο, οι φυλακές της Αλβανίας παραμένουν σε πολύ κακή κατάσταση και χαρακτηρίζονται από υπερπληθυσμό (200 περίπου άτομα). Το σύστημα προφυλάκισης, που εφαρμόζεται σήμερα, κατά το οποίο οι προφυλακιζόμενοι κρατούνται σε αστυνομικά τμήματα (συχνά υπό ακατάλληλες συνθήκες και για μακρά χρονικά διαστήματα), δεν είναι αποδεκτό και θα πρέπει να αντιμετωπισθεί επειγόντως.

1.1.4 Δημόσια διοίκηση

Η αλβανική δημόσια διοίκηση διανύει στάδιο μεταρρυθμίσεων. Το 2000, θεσπίστηκε το πρωτογενές και το παράγωγο δίκαιο που συνδέεται με το "καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου". Συστάθηκαν νέα θεσμικά όργανα όπως η Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, η οποία αποτελείται από 5 μέλη και τεχνική γραμματεία με 28 υπαλλήλους, καθώς και Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διοίκησης. Επίσης, προσφάτως ενισχύθηκαν και άλλα θεσμικά όργανα, όπως η σημερινή Διεύθυνση Δημόσιας Διοίκησης, η οποία συμμετέχει ενεργά στη μεταρρυθμιστική διαδικασία. Έχουν τεθεί σε λειτουργία νέες διαδικασίες πρόσληψης και δοκιμάζονται πρότυπα σχέδια μισθολογικών συστημάτων για την αλβανική δημόσια διοίκηση. Ακόμη, λαμβάνονται μέτρα για την ίδρυση ινστιτούτου κατάρτισης σε θέματα δημόσιας διοίκησης.

Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές, αν και ευπρόσδεκτες, θα αργήσουν να αποδώσουν από την άποψη της αποτελεσματικότερης εξυπηρέτησης, της αυξημένης ικανότητας εφαρμογής, κ.λπ. Σήμερα, η δημόσια διοίκηση της Αλβανίας εμφανίζει αδυναμίες. Οι χρηματοδοτικοί πόροι και το ανθρώπινο δυναμικό δεν επαρκούν και οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί για να ενθαρρύνουν το προσωπικό και να μειώσουν τον πειρασμό της διαφθοράς. Η ανεπαρκής ικανότητα εφαρμογής αποτελεί ήδη πρόβλημα για την εκτέλεση της βοήθειας της ΕΕ και άλλων χορηγών και θα είναι δύσκολο για την Αλβανία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο μιας συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης εκτός εάν ενισχυθούν βασικοί τομείς διοίκησης.

Η Αλβανία έχει λάβει μέτρα για τη βελτίωση των δημοσίων δαπανών, συγκεκριμένα, με την προπαρασκευή ενός μεσοπρόθεσμου πλαισίου δαπανών (ΜΠΔ). Εντούτοις, πρέπει να δημιουργηθούν μηχανισμοί εφαρμογής και παρακολούθησης. Οι ταμιακοί κανόνες χρειάζονται περαιτέρω ανάπτυξη.

Αναμένεται να θεσπιστεί νέος νόμος για τον Εσωτερικό Δημοσιονομικό Έλεγχο (ΕΔΕ). Ο νόμος αυτός προβλέπει την καθιέρωση υγιούς εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου στην Αλβανία. Μετά την ψήφισή του, θα πρέπει να καταρτιστεί το σύνολο των διατάξεων εφαρμογής. Η ανάπτυξη ορισμένων βασικών στοιχείων ΕΔΕ (π.χ. καθιέρωση του εσωτερικού λογιστικού ελέγχου σε όλα τα κέντρα δαπανών, εκ των προτέρων έλεγχοι, ...) εξαρτάται από τη θέσπιση του νέου νόμου ΕΔΕ και του απαιτούμενου παράγωγου δικαίου. Πρόκειται επομένως για έναν άλλο τομέα στον οποίο έχουν ληφθεί τα αρχικά μέτρα, η πλήρης όμως εφαρμογή του οποίου θα καθυστερήσει.

Όσον αφορά τον εξωτερικό έλεγχο, ο Κρατικός Ελεγκτικός Οργανισμός της Αλβανίας (ΚΕΟ) φαίνεται ότι είναι σχετικά καλώς επανδρωμένος (5 διευθύνσεις ελέγχου και 105 ελεγκτές) και ότι λειτουργεί. Κατά το έτος 2000, ο ΚΕΟ διεξήγαγε 120 ελέγχους και συνέστησε 394 πειθαρχικά μέτρα. Επίσης, προέβη στον έλεγχο 670 διαγωνισμών, όπου διαπίστωσε πολλές αδυναμίες και παρατυπίες. Ωστόσο, η παρακολούθηση των συστάσεων και των πορισμάτων της κρατικής ελεγκτικής υπηρεσίας δεν είναι επί του παρόντος ικανοποιητική. Πολλές συστάσεις δεν εφαρμόζονται και οι αγωγές σε περιπτώσεις παρατυπίας δεν είναι συστηματικές.

Δημιουργήθηκε κέντρο κρατικών εκδόσεων για την έκδοση και τη διάδοση των νόμων και των κανονισμών. Η κατάλληλη λειτουργία του κέντρου κρατικών εκδόσεων θα ενισχύσει τη διαφάνεια της ενημέρωσης σε νομικά θέματα και θα συμβάλει στην εγκαθίδρυση κράτους δικαίου.

1.1.5 Διαφθορά και οργανωμένο έγκλημα

Η Αλβανία σημείωσε πρόοδο όσον αφορά τη δημιουργία δομών και πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθώς και την έναρξη συζητήσεων για το λεπτό αυτό θέμα. Η Αλβανία διαθέτει σήμερα τα μέσα για την καταπολέμηση της εκτεταμένης και συστηματικής διαφθοράς στον κρατικό μηχανισμό αν και χρειάζονται περαιτέρω προσπάθειες για τη δημιουργία των μηχανισμών εφαρμογής και την ενδυνάμωση της διϋπηρεσιακής συνεργασίας στον τομέα της επιβολής του νόμου. Τον Απρίλιο του 2000, εγκαινιάστηκε αναθεωρημένο σχέδιο κατά της διαφθοράς και συστάθηκε ομάδα παρακολούθησης της πάταξης της διαφθοράς. Η εν λόγω ομάδα συστάθηκε και λειτουργεί παρά το γεγονός ότι αποτελείται από τρία μόνο μέλη (αναμένεται να αυξηθούν σε έξι). Ο ποινικός κώδικας και ο κώδικας ποινικής δικονομίας τροποποιήθηκαν για καλύτερη διευθέτηση των θεμάτων που συνδέονται με τη διαφθορά.

Η Αλβανία έχει λάβει μέτρα κατά της διαφθοράς: 70 τελωνειακοί υπάλληλοι καταδικάστηκαν για συνεργασία με λαθρεμπόρους κατά το διάστημα 1998-2001, και εκκρεμούν ακόμη 33 υποθέσεις. Το 2000, 156 άτομα κατηγορήθηκαν για λαθρεμπόριο, και κινήθηκαν ποινικές διώξεις δικαστών, εφοριακών και τραπεζικών υπαλλήλων. Εντούτοις, η ικανότητα εφαρμογής και επιβολής παραμένει περιορισμένη, ιδίως εξαιτίας των ανεπαρκών θεσμικών δυνατοτήτων διερεύνησης και ποινικής δίωξης των περιπτώσεων διαφθοράς, καθώς και της ελλιπούς προστασίας των μαρτύρων. Επιπλέον, οι αλβανικές αρχές θα πρέπει να τροποποιήσουν τη νομοθεσία για την επιβολή αποτελεσματικών και αποτρεπτικών κυρώσεων εναντίον εταιρειών για δωροδοκία δημοσίων υπαλλήλων, και να διενεργούν συστηματικότερους ελέγχους σε ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις.

Το οργανωμένο έγκλημα αποτελεί μέγα πρόβλημα στην Αλβανία. Η παράνομη διακίνηση προσώπων, ιδίως γυναικών, αλλά και ναρκωτικών, όπλων και άλλων αγαθών, είναι διαδεδομένη. Η κυβέρνηση έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για τον έλεγχο των προβλημάτων αυτών, θα μπορούσαν όμως να ληφθούν περαιτέρω μέτρα, συγκεκριμένα, η καθιέρωση αποτελεσματικής διαχείρισης και ελέγχου στα διεθνή σύνορα της Αλβανίας. Η Αλβανία πρέπει να επικεντρώσει τις δυνάμεις της σε ορισμένα νευραλγικά σημεία των συνόρων (όπως τα σύνορα με το Μαυροβούνιο, που είναι γνωστά για την εμπορία γυναικών).

1.2 Ανθρώπινα δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων

Το Σύνταγμα της Αλβανίας εγγυάται το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τον Σεπτέμβριο του 2000, η Αλβανία πραγματοποίησε το σημαντικό βήμα της κατάργησης της θανατικής ποινής σε καιρό ειρήνης. Οι αρχές της Αλβανίας έλαβαν επίσης μέτρα για την ενίσχυση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (νομοθεσία, διάρθρωση), αλλά η εφαρμογή τους είναι ακόμη ανεπαρκής. Συγκεκριμένα, οι δικαστές και οι εισαγγελείς χρειάζονται περισσότερη κατάρτιση όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και οι υπεύθυνοι για την επιβολή του νόμου πρέπει να γνωρίζουν καλύτερα τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχει αρχίσει η διαδικασία με την οποία εξασφαλίζεται η εναρμόνιση της αλβανικής νομοθεσίας και πρακτικής με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η Αλβανία αναμένεται να υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο της Ευρώπης, όπως ορίζει η Σύμβαση, μέχρι τις 15 Ιουνίου 2001.

1.2.1 Ατομικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα

Από γενική άποψη, στην Αλβανία η κοινωνία των πολιτών δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί, πλήττεται από ανεπάρκεια χρηματοδοτικών πόρων, από έλλειψη υπεράσπισης, και από μια στάση που ευνοεί υπερβολικά τον ανταγωνισμό και το διχασμό. Η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών εκτός Τιράνων παρουσιάζει πολλές αδυναμίες. Οι επαφές μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και της κυβέρνησης είναι ελάχιστες, με εξαίρεση κάποιες περιορισμένες πρωτοβουλίες της τελευταίας για έναρξη διαλόγου. Θετικό βήμα, ωστόσο, αποτελεί η έγκριση, τον Μάιο του 2001, της νέας νομοθεσίας για τις ΜΚΟ. Στην Αλβανία υπάρχει ελευθερία έκφρασης αλλά τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να αναπτύξουν τον επαγγελματισμό τους. Επίσης, πρέπει να ενισχυθεί η ανεξαρτησία του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Η μετατροπή της κρατικής τηλεόρασης και του ραδιοφώνου σε ανεξάρτητο δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό, που έχει ήδη αρχίσει, θα πρέπει να ολοκληρωθεί. Εν γένει, η κρατική τηλεόραση παρέχει επαρκή κάλυψη των θέσεων της αντιπολίτευσης. Εντούτοις, η αντιπολίτευση αρνείται να συμμετάσχει στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοφώνου και Τηλεόρασης, που συστάθηκε το 1999, όπως προβλέπεται από την αλβανική νομοθεσία ραδιοφώνου και τηλεόρασης. Η έκδοση αδειών αποτελεί αμφιλεγόμενο θέμα και θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για να διασφαλισθεί μια δίκαιη και κατάλληλη διαδικασία χορήγησης αδειών. Στην Αλβανία δεν υπάρχουν περιορισμοί όσον αφορά την εξαγορά ραδιοτηλεοπτικών σταθμών από αλλοδαπούς και τα Τίρανα έχουν αρκετούς ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς που τελούν υπό ξένο έλεγχο. Κανένα από τα έντυπα μέσα ενημέρωσης της Αλβανίας δεν είναι οικονομικά βιώσιμο χωρίς εξωτερική βοήθεια και οι τοπικές εφημερίδες είναι υπό εξαφάνιση. Οι οικονομικές αυτές δυσχέρειες απειλούν την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης.

Το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και του δημοσίως εν υπαίθρω συνέρχεσθαι είναι γενικά σεβαστό. Οι συγκεντρώσεις της αντιπολίτευσης πραγματοποιούνται γενικά χωρίς σοβαρά επεισόδια. Ωστόσο, η αντιπολίτευση συχνά καταγγέλλει απόπειρες εκφοβισμού εκ μέρους της αστυνομίας.

Το δίκαιο προβλέπει το δικαίωμα προσφυγής, αμερόληπτης εκδίκασης ή την προστασία έναντι της αυθαίρετης σύλληψης ή κράτησης. Εντούτοις, δεν εφαρμόζεται συχνά στην πράξη.

Το δικαίωμα ιδιοκτησίας είναι νομικά κατοχυρωμένο αλλά παραμένει ασαφές με αποτέλεσμα να υπάρχουν συχνές αντιδικίες. Η κατάσταση αυτή αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στη δημιουργία λειτουργούσας αγοράς ακινήτων και κτηματαγοράς. Εάν δεν ληφθούν μέτρα, η έλλειψη σαφήνειας σε θέματα ιδιοκτησίας θα αποθαρρύνει τις επενδύσεις και θα καθυστερήσει την ανάπτυξη της γεωργίας.

Το γραφείο του διαμεσολαβητή άρχισε τις εργασίες του τον Αύγουστο του 2000 και καθίσταται σταδιακά πλήρως λειτουργικό. Σε μια χώρα χωρίς παράδοση σε παρόμοιο θεσμό, η πρόοδος που σημειώθηκε κατά το παρελθόν έτος υπήρξε σημαντική. Στις 31 Δεκεμβρίου 2000, ο διαμεσολαβητής είχε λάβει 810 καταγγελίες, εκ των οποίων οι 601 είχαν ολοκληρωθεί ενώ 209 ήσαν ακόμη στο στάδιο της έρευνας. Οι καταγγελίες αφορούν κυρίως δικαστικές αποφάσεις, τη συμπεριφορά των αστυνομικών αρχών και τη μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων. Μία από τις κυριότερες μελλοντικές προκλήσεις συνίσταται στην προώθηση του ρόλου του διαμεσολαβητή σε ενεργό προασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

1.2.2 Δικαιώματα και προστασία των μειονοτήτων

Τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Αλβανία διασφαλίζονται από το Σύνταγμα. Στην Αλβανία υπάρχουν δύο αναγνωρισμένες εθνικές μειονότητες (η ελληνική και η σλαβο-μακεδονική) και τρεις "πολιτιστικές μειονότητες" (Μαυροβούνιοι, Βλάχοι και Ρομ). Τον Σεπτέμβριο του 1999, η Αλβανία επικύρωσε τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης περί Προστασίας των Εθνικών Μειονοτήτων και, γενικά, υιοθετεί εποικοδομητική προσέγγιση στα ζητήματα των μειονοτήτων. Η σημαντικότερη μειονότητα της Αλβανίας είναι η ελληνική (σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ανέρχεται στο 1,5% περίπου του συνόλου του αλβανικού πληθυσμού, δηλ. σε 50.000 άτομα περίπου. Οι εκπρόσωποι της ελληνικής μειονότητας ισχυρίζονται ωστόσο ότι ο αριθμός αυτός είναι πολύ μεγαλύτερος. Η απογραφή του 2001 που μόλις ολοκληρώθηκε δεν περιείχε ερωτήσεις σχετικά με την εθνοτική προέλευση και ως εκ τούτου η κυβέρνηση θα πρέπει να λάβει διαφορετικά μέτρα για να έχει ακριβή εικόνα του μεγέθους των διαφόρων μειονοτήτων, και ανέλαβε τη δέσμευση να το επιτύχει εντός δύο ετών). Η ελληνική μειονότητα είναι οργανωμένη μέσω μιας οργάνωσης καλούμενης Ομόνοια και εκπροσωπείται πολιτικά από το κόμμα της Ένωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, το οποίο με τη σειρά του είναι μέρος του τρέχοντος κυβερνητικού συνασπισμού, και έχει κανονική πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης, όπως άλλα κόμματα ή ενώσεις. Οι τοπικές εκλογές του Οκτωβρίου του 2000 χαρακτηρίστηκαν ωστόσο από ορισμένες παρατυπίες της εκλογικής διαδικασίας και από εθνικιστικούς τόνους, που οδήγησαν σε εντάσεις, ιδίως στην περιοχή της Χιμάρας όπου υπάρχει υψηλό ποσοστό ελληνικής μειονότητας.

Η αλβανική νομοθεσία διατηρεί ακόμη την έννοια "ζώνες μειονοτήτων", που κληρονόμησε από την κομμουνιστική περίοδο. Η εν λόγω νομοθεσία ορίζει την εθνοτική προέλευση με βάση γεωγραφικά κριτήρια και όχι προσωπική δήλωση και περιορίζει την άσκηση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων στις ζώνες μειονοτήτων. Αυτό δεν συμβιβάζεται με τις διεθνείς συμβάσεις που δεσμεύουν την Αλβανία στον τομέα των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και η Αλβανία θα πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την κατάργηση αυτής της εννοίας και την εναρμόνιση της νομοθεσίας της με τα διεθνή πρότυπα. Η Αλβανία θα πρέπει να ολοκληρώσει το νομοθετικό της πλαίσιο για τις μειονότητες (το ισχύον πλαίσιο βασίζεται απλώς σε συνταγματικές αρχές) και να λάβει μέτρα για τη συλλογή ορθών στατιστικών στοιχείων όσον αφορά τις μειονότητες που ζουν στη χώρα.

Ο πληθυσμός των Ρομ θεωρείται πολιτιστική μειονότητα και απολαύει ορισμένων δικαιωμάτων που συνδέονται με το καθεστώς αυτό. Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση αυτής της κοινότητας παραμένει ωστόσο πολύ κάτω των αποδεκτών επιπέδων και πρέπει να εφαρμοστούν συγκεκριμένα σχέδια για τη στήριξή της. Η κυβέρνηση προετοιμάζει στρατηγική η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί και να εφαρμοστεί το συντομότερο δυνατό.

1.3 Γενική αξιολόγηση

Η Αλβανία έχει σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου της και την εναρμόνισή του με τα πολιτικά κριτήρια της ΕΕ. Υπάρχει δημοκρατικό Σύνταγμα και έχουν συσταθεί δημοκρατικά θεσμικά όργανα. Υπάρχει επίσης σεβασμός των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, αν και απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις. Συνεχίζονται οι ανεπάρκειες του δικαστικού συστήματος, η εκτεταμένη διαφθορά, οι παρεμβολές μεταξύ των διαφόρων δημοκρατικών εξουσιών (νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική), που μειώνουν στην πράξη την άσκηση των δημοκρατικών αρχών. Δεδομένης της περιορισμένης δημοκρατικής παράδοσης της Αλβανίας (γεγονός που ισχύει και για τα μέσα ενημέρωσης) οι αδυναμίες αυτές δημιουργούν πολλές αντιπαραθέσεις στον δημοκρατικό βίο. Η ανάπτυξη του σεβασμού προς το κράτος δικαίου αποτελεί ακόμη μείζονα πρόκληση για την Αλβανία και θα πρέπει να τονισθεί τα μέγιστα η ενίσχυση της επιβολής του νόμου τα προσεχή έτη.

2 Οικονομικά κριτήρια

2.1 Οικονομική κατάσταση και δημοσιονομική βιωσιμότητα

Την κρίση του 1997, η οποία οδήγησε στην κατάρρευση της αλβανικής οικονομίας, ακολούθησαν τρία έτη αξιοσημείωτης οικονομικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 7,8% το 2000 σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, υπερβαίνοντας τις επίσημες αρχικές προβλέψεις (7%), αλλά παρέμεινε ανάλογο με τους ρυθμούς ανάπτυξης του 1999 (+8%) και του 1998 (+7,3%). Στην αύξηση αυτή συνέβαλε κυρίως ο τομέας των κατασκευών και των υπηρεσιών, ειδικότερα των μεταφορών. Παρά την ξηρασία που έπληξε την Αλβανία, όπως και το μεγαλύτερο τμήμα των Βαλκανίων, η γεωργική παραγωγή, η οποία καταλαμβάνει ακόμη άνω του 50% του ΑΕΠ, αυξήθηκε κατά 3,5% περίπου το 2000.

Όσον αφορά την οικονομική πολιτική, σημειώθηκαν θετικές εξελίξεις στον φορολογικό τομέα κατά το έτος 2000. Λόγω της απότομης αύξησης των φορολογικών εσόδων (αύξηση κατά 26% το 2000 σε σχέση με το 1999), η οποία οφείλεται κυρίως στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των φορολογικών και των τελωνειακών διοικήσεων, το δημοσιονομικό έλλειμμα μειώθηκε σύμφωνα με τα στοιχεία, από το 11,5% του ΑΕΠ το 1999 στο 9,5% το 2000. Ως εκ τούτου, η ξένη χρηματοδότηση του ελλείμματος, η οποία έλαβε κυρίως τη μορφή επιδοτήσεων ή δανειοδότησης με ευνοϊκούς όρους, μειώθηκε από το 6% στο 4,5% του ΑΕΠ. Επιπλέον, τα υψηλά ποσά των εσόδων από την ιδιωτικοποίηση (1,8% του ΑΕΠ για όλο το έτος) συνέβαλαν στην απότομη μείωση του εσωτερικού δανεισμού (3,3% του ΑΕΠ). Όσον αφορά τις δαπάνες, η εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2000 υπήρξε ικανοποιητική, αν και χρειάζεται ακόμη πρόοδος για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των υπουργείων. Σημαντική εξέλιξη στη μεταρρύθμιση της διαχείρισης των δημοσίων δαπανών υπήρξε η έγκριση του μεσοπρόθεσμου πλαισίου δαπανών (ΜΠΔ) που καλύπτει την περίοδο 2001-2003. Η Αλβανία πρέπει τώρα να θεσπίσει και να θέσει σε λειτουργία τους απαιτούμενους μηχανισμούς για την παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής του ΜΠΔ.

Η νομισματική πολιτική συνεχίζει να είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του προγράμματος του ΔΝΤ. Μια νομισματική πολιτική λιτότητας, σε συνδυασμό με σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας, συνέβαλαν στον έλεγχο του πληθωρισμού. Λόγω της αύξησης των τιμών πετρελαίου και της ενεργειακής κρίσης που ξέσπασε το τελευταίο τρίμηνο του έτους, ο πληθωρισμός, το 2000, αυξήθηκε στο 4% στα τέλη του έτους (σε σύγκριση με -0,1% το 1999). Μειώθηκε όμως κατά τι τους πρώτους μήνες του 2001. Προσφάτως, η κεντρική τράπεζα εγκατέλειψε τον άμεσο έλεγχο των πιστώσεων, γεγονός που, σε συνδυασμό με την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας, συνέβαλε στη σημαντική αύξηση των τραπεζικών πιστώσεων προς τον ιδιωτικό τομέα. Ο χαμηλός πληθωρισμός και το ικανοποιητικό επίπεδο των συναλλαγματικών αποθεμάτων, αντίστοιχων εισαγωγών πέντε μηνών, συνέβαλαν στη σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του λεκ. Κατά το 2000, το λεκ υπέστη μικρή υποτίμηση έναντι του δολαρίου (143 λεκ/δολ. ΗΠΑ τον Δεκέμβριο του 2000, σε σύγκριση με 138 τον Δεκέμβριο του 1999), ενώ παρέμεινε ουσιαστικά σταθερό έναντι του ευρώ. Η τάση αυτή επιβεβαιώθηκε τους πρώτους μήνες του 2001 (145 λεκ/δολάριο ΗΠΑ στα μέσα Μαΐου).

Στον εξωτερικό τομέα, παρατηρήθηκε βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Όπως συνέβαινε από την αρχή της μετάβασης, τα εμβάσματα των Αλβανών του εξωτερικού αντιστάθμιζαν εν μέρει το υψηλό εμπορικό έλλειμμα. Το τρέχον έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να περιορισθεί σε 290 εκατ. ευρώ το 2000, ποσό που αντιστοιχεί στο 7% του ΑΕΠ. Πρόκειται για μείωση κατά 1 ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το 1999. Η σημαντική αύξηση των άμεσων ξένων επενδύσεων που σημειώθηκε πρόσφατα οφείλεται κατά μεγάλο μέρος σε έσοδα από τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης, ιδίως στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

Η μεταρρύθμιση του συστήματος είσπραξης των φόρων, που συνέβαλε στην προαναφερθείσα αύξηση των φορολογικών εσόδων, σημείωσε επίσης σημαντική πρόοδο. Όσον αφορά τα τελωνειακά έσοδα, τα μέτρα που ελήφθησαν περιελάμβαναν αλλαγή του βασικού προσωπικού στα κυριότερα τελωνεία, βελτίωση των ελέγχων των εμπορευμάτων υπό διαμετακόμιση και τακτική επανεξέταση των τιμών αναφοράς. Όσον αφορά την εσωτερική φορολόγηση, η βελτίωση του μηχανισμού επιβολής συνέβαλε στη σημαντική αύξηση του αριθμού των καταγεγραμμένων φορολογουμένων και των μικρών επιχειρήσεων που υπόκεινται στον ΦΠΑ. Η βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των τελωνειακών και των διοικητικών αρχών συνέβαλε επίσης στη μείωση της φοροδιαφυγής. Επιπλέον, σημειώθηκε ακόμη πρόοδος όσον αφορά τη μεταρρύθμιση της διαχείρισης των δημοσίων δαπανών με την έγκριση του μεσοπρόθεσμου πλαισίου δαπανών (ΜΠΔ). Το ΜΠΔ, θα επανεξετάζεται σε τακτική (ετήσια) βάση και προσδιορίζει τέσσερις βασικούς τομείς δαπανών: τα έργα υποδομής, την παιδεία, την υγεία και την κοινωνική πρόνοια.

Η Αλβανία είναι στο στάδιο ολοκλήρωσης της στρατηγικής για την ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας η οποία, όταν ολοκληρωθεί, αναμένεται να αποτελέσει εθνική στρατηγική πλήρους οικονομικής ανάπτυξης, εστιασμένη ειδικότερα στην αειφόρο ανάπτυξη της Αλβανίας και στη μείωση της φτώχειας.

Η θετική ανάπτυξη η οποία χαρακτήρισε την Αλβανία κατά τα τρία τελευταία έτη ενδεχομένως να είχε διακυβευτεί από την ενεργειακή κρίση που ξέσπασε το τελευταίο τρίμηνο του 2000. Η επιδείνωση της κρίσης απεφεύχθη, χάρη στις υψηλότερες θερμοκρασίες και στις αυξημένες βροχοπτώσεις, αλλά θα απαιτηθεί η αυστηρή εφαρμογή του σχεδίου δράσης που συμφωνήθηκε μεταξύ των αλβανικών αρχών και της κοινότητας των χορηγών βοήθειας για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων μιας σοβαρής κρίσης. Η συνάντηση χορηγών τον Απρίλιο του 2001, είχε ως αποτέλεσμα την αποδέσμευση περίπου 95 εκατ. ευρώ από χορηγούς της Δύσης. Εντούτοις, η αποδοτικότητα του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας θα παραμείνει σοβαρότατη απειλή για την ανάπτυξη της Αλβανίας κατά τα προσεχή έτη.

2.2 Ελευθέρωση των τιμών και των συναλλαγών

Η Αλβανία κατέστη επισήμως μέλος του ΠΟΕ τον Σεπτέμβριο του 2000 και αναμένεται να είναι σε θέση να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο του ΠΟΕ υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρηθούν οι τρέχουσες τάσεις. Η Αλβανία δεν έχει επιβάλει ποσοτικούς περιορισμούς στις εισαγωγές ή στις εξαγωγές. Ο ανώτατος δασμός μειώθηκε ακόμη περισσότερο: από τον Ιανουάριο του 2001, ο ανώτατος δασμός καθορίστηκε στο 15%, που αντιστοιχεί σε σημαντική μείωση από τις τιμές του 1999 (20%) και του 2000 (18%).

Η ελευθέρωση των τιμών έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με εξαίρεση τις δημόσιες μεταφορές, τα σιδηροδρομικά εισιτήρια, τα ταχυδρομικά τέλη, την ηλεκτρική ενέργεια και την υδροδότηση αγροτικών περιοχών. Οι κινήσεις κεφαλαίων έχουν και αυτές σε μεγάλο βαθμό ελευθερωθεί.

2.3 Διαδικασία ιδιωτικοποίησης

Η Αλβανία σημείωσε πρόοδο στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων, αν και η ιδιωτικοποίηση μεγάλης κλίμακας έχει κάπως καθυστερήσει. Στο πλαίσιο της στρατηγικής ιδιωτικοποιήσεων που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο τον Μάρτιο του 1998, όλες οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις τέθηκαν υπό καθεστώς πώλησης, εκκαθάρισης ή χρηματοδοτικής μίσθωσης σύμφωνα με τη στρατηγική (οι τέσσερις μεσαίες επιχειρήσεις που απέμειναν για ιδιωτικοποίηση στο πλαίσιο της στρατηγικής ιδιωτικοποίησης, πωλήθηκαν το 2000). Ως εκ τούτου, η ιδιωτικοποίηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων μπορεί να θεωρηθεί περατωθείσα.

Ακόμη, σημειώθηκε πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων σε στρατηγικούς τομείς (τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρική ενέργεια, εξορυκτικό τομέα, πετρελαϊκοί και υδάτινοι πόροι), ιδίως με την πώληση, τον Ιούνιο 2000, της αλβανικής εταιρείας κινητών επικοινωνιών. Στο πλαίσιο αυτό, τον Φεβρουάριο του 2001, χορηγήθηκε δεύτερη άδεια κινητών επικοινωνιών μετά από διεθνή διαγωνισμό. Η ιδιωτικοποίηση των ορυχείων χαλκού και χρωμίου έχει δρομολογηθεί και αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2001, καθώς και τμημάτων του πετρελαϊκού τομέα (Servcom). Η ιδιωτικοποίηση της μεγάλης αλβανικής τράπεζας, της "Τράπεζας Καταθέσεων Ταμιευτηρίου" έχει αρχίσει και αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη του 2001. Η επιτυχής ιδιωτικοποίηση της "Τράπεζας Καταθέσεων Ταμιευτηρίου" αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό βήμα στη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων η οποία θα ωφελήσει το σύνολο του χρηματοπιστωτικού τομέα της χώρας. Επίσης, έχουν αναληφθεί οι πρώτες ενέργειες για την ιδιωτικοποίηση της κρατικής ασφαλιστικής εταιρείας INSIG και αναμένεται η έναρξη ιδιωτικοποίησης της εταιρείας σταθερών ενσύρματων τηλεπικοινωνιών, της Albtelecom, πριν από τα τέλη του 2001.

2.4 Άλλες συναφείς οικονομικές εξελίξεις

Η μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα έχει σημειώσει μικρότερη πρόοδο από την αναμενόμενη, ιδίως εξαιτίας της καθυστέρησης της ιδιωτικοποίησης των υπόλοιπων δύο κρατικών τραπεζών. Αν και, το 2000, η Εθνική Εμπορική Τράπεζα πωλήθηκε σε τουρκική τράπεζα, σημειώθηκαν καθυστερήσεις στην ιδιωτικοποίηση της "Τράπεζας Καταθέσεων Ταμιευτηρίου", της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη του 2001 (βλ. παραπάνω). Η κυβέρνηση και η Τράπεζα της Αλβανίας συνεχίζουν τη βελτίωση του νομικού, του ρυθμιστικού και του εποπτικού πλαισίου του τραπεζικού τομέα. Η τραπεζική εποπτεία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο, αν και απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες. Η Κεντρική Τράπεζα συνεχίζει το έργο της για την εγκαθίδρυση διεθνών αναγνωρισμένων λογιστικών προτύπων για τράπεζες και για την περαιτέρω βελτίωση των κανόνων προληπτικής εποπτείας και των υποχρεωτικών διαθεσίμων.

Οι ΑΞΕ στην Αλβανία παραμένουν περιορισμένες κυρίως εξαιτίας της επικράτησης μη ασφαλούς επενδυτικού κλίματος, της ελλιπούς υποδομής, των δυσκίνητων διοικητικών διαδικασιών, της διαφθοράς του διοικητικού και του δικαστικού τομέα, και της σχετικά υψηλής φορολογίας. Ωστόσο, το 2000, οι ΑΞΕ στην Αλβανία εκτιμώνται σε 102 εκατ. ευρώ, ποσό διπλάσιο του 1999, ιδίως λόγω της επιτυχούς ιδιωτικοποίησης. Οι ΑΞΕ στην Αλβανία, το 2001, προβλέπεται να ανέλθουν στα 122 εκατ. ευρώ, με τη σημαντική συμβολή και της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.

Σύμφωνα με τον αλβανικό νόμο περί ξένων επενδύσεων, όλοι οι αλλοδαποί (φυσικά ή νομικά πρόσωπα) έχουν το δικαίωμα να διεξάγουν οικονομικές δραστηριότητες στην Αλβανία χωρίς να απαιτείται προηγούμενη άδεια. Έχουν δε το δικαίωμα να μεταφέρουν εκτός Αλβανίας όλα τα κεφάλαια σε νόμισμα και όλα τα είδη που συνδέονται με την επένδυσή τους. Ο νόμος παρέχει επίσης στους ξένους επενδυτές νομική προστασία σε περιπτώσεις διαφορών μεταξύ αυτών και των αλβανικών μερών. Ωστόσο, και αυτή η νομοθεσία πλήττεται από τους περιορισμούς που ισχύουν στην Αλβανία σχετικά με την ορθή εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας.

Οι αλβανικές αρχές προτίθενται να αναλάβουν περαιτέρω ενέργειες για την προσέλκυση επενδύσεων: οι φόροι μειώνονται και εφαρμόζονται ορισμένα καθεστώτα υπέρ των εταιρειών που πραγματοποιούν εξαγωγές (αν και θα πρέπει να εξεταστεί η συμβατότητα αυτών των καθεστώτων με τους κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού). Σχεδιάζεται η δημιουργία νέας υπηρεσίας προώθησης των επενδύσεων, η οποία θα ενεργεί ως "ειδικό γραφείο". Οι αλβανικές αρχές ισχυρίζονται ότι, από φορολογικής πλευράς, δεν υπάρχουν διακρίσεις μεταξύ των εταιρειών. Η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης και του δικαστικού τομέα, η μείωση της διαφθοράς και της απάτης (καθώς και του μεγέθους της παραοικονομίας) και η βελτίωση της υποδομής της χώρας αναμένεται να συμβάλουν θετικά στην αύξηση των ΑΞΕ στην Αλβανία.

2.5 Γενική αξιολόγηση

Εν γένει, η Αλβανία σημείωσε σημαντική πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση του μεγαλύτερου μέρους των οικονομικών προϋποθέσεων που καθορίστηκαν στην έκθεση σκοπιμότητας του 1999. Η Αλβανία συνεχίζει την εφαρμογή υγιών μακροοικονομικών πολιτικών σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΔΝΤ, έχει προοδεύσει στην ολοκλήρωση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης, έχει ενισχύσει το σύστημα είσπραξης των φόρων με τη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης και των τελωνειακών υπηρεσιών, έχει βελτιώσει το δημοσιονομικό σχεδιασμό και έχει εντάξει σε μεγάλο βαθμό τις δημόσιες επενδυτικές δαπάνες στον γενικό κρατικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, η πρόοδος προς τη δημιουργία λειτουργούσας αγοράς ακινήτων (περιλαμβανομένης της γεωργικής αγοράς και της κτηματαγοράς), και την αναδιάρθρωση ορισμένων κρίσιμων οργανισμών κοινής ωφελείας καθώς και την ενίσχυση της υγιούς οικονομικής τους διαχείρισης με βάση την κάλυψη του κόστους, υπήρξε περιορισμένη.

Παρά την αξιοσημείωτη πρόοδο της οικονομικής σταθεροποίησης και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, η οικονομία της χώρας αντιμετωπίζει ακόμη διαρθρωτικές ελλείψεις. Αν και το ΑΕΠ επανήλθε ήδη το 1998 στα προ μεταβατικής περιόδου επίπεδα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι ακόμη από τα χαμηλότερα της Ευρώπης (1.340 ευρώ). Ο άτυπος τομέας, η δραστηριότητα του οποίου λαμβάνεται εν μέρει υπόψη για τον υπολογισμό των στοιχείων του ΑΕΠ, παραμένει πολύ εκτεταμένος και απειλεί τη βιωσιμότητα των επισήμως καταχωρημένων επιχειρήσεων. Ο κρατικός προϋπολογισμός συνεχίζει να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξωτερική χρηματοδότηση, της οποίας το μερίδιο στους χρηματοδοτικούς πόρους αναμένεται να αυξηθεί κατά τα προσεχή έτη. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής και δεν ανταποκρίνεται στον μεσολαβητικό και συμμετοχικό ρόλο του στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Οι ΑΞΕ δεν επαρκούν για να τονώσουν την οικονομία.

Η μείζων πρόκληση που θα αντιμετωπίσει η Αλβανία τα προσεχή έτη συνίσταται στην ολοκλήρωση διαδικασίας αυτόνομης οικονομικής ανάπτυξης, από την οποία θα μπορούν να ωφεληθούν και τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Αν και αναμένεται ότι η ξένη βοήθεια θα συνεχίσει να εισρέει στη χώρα, κυρίως για τη χρηματοδότηση έργων, και ως εκ τούτου θα αποτελέσει σημαντική πηγή οικονομικής ανάπτυξης και βελτίωσης των έργων υποδομής, χρειάζονται επειγόντως μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση σημαντικών και δύσκολων θεμάτων. Οι κυριότεροι τομείς που χρήζουν μεταρρυθμίσεων είναι η ενίσχυση της δημόσιας τάξης, η πρόοδος της φορολογικής μεταρρύθμισης, η συνέχιση της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα, καθώς και η ιδιωτικοποίηση των υπόλοιπων κρατικών τραπεζών, η αναδιάρθρωση και η ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων σε στρατηγικούς τομείς, (περιλαμβανομένης της επιχείρησης ηλεκτρισμού KESH) και η αγροτική μεταρρύθμιση.

Η εφαρμογή των εν λόγω μεταρρυθμίσεων αναμένεται να συμβάλει μεσοπρόθεσμα στην εξασφάλιση της δημοσιονομικής αειφορίας, στη δημιουργία κλίματος που να ευνοεί την οικονομική ανάπτυξη η οποία να κατευθύνεται από έναν αποδοτικό ιδιωτικό τομέα και, γενικότερα, στη διατήρηση σταθερού μακροοικονομικού κλίματος.

3. Ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων που απορρέουν από συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ):

Στο τμήμα αυτό της έκθεσης εκτίθενται τα κυριότερα στοιχεία μιας μελλοντικής ΣΣΣ (με πλάγιους χαρακτήρες) και αξιολογείται η ικανότητα της Αλβανίας να αναλάβει τις σχετικές υποχρεώσεις. Οι γενικές ελλείψεις που περιγράφησαν σε άλλα σημεία της έκθεσης (στο δικαστικό σύστημα, η χαμηλή διοικητική ικανότητα, η έλλειψη ανθρώπινων και χρηματοδοτικών πόρων) έχουν επιπτώσεις στην ικανότητα της Αλβανίας να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της σε όλους τους τομείς πολιτικής που περιγράφονται στο κεφάλαιο αυτό. Το παρόν κεφάλαιο επικεντρώνεται σε ειδικά τομεακά θέματα ή θέματα πολιτικής και δεν επανεξετάζει τα γενικότερα σημεία.

3.1 Πoλιτικός διάλoγoς

Το κεφάλαιο μιας ΣΣΣ που αναφέρεται στον πολιτικό διάλογο αναμένεται να προωθήσει τη σύγκλιση μεταξύ της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ και της Αλβανίας.

Η ΕΕ και η Αλβανία έχουν ήδη εναρμονίσει σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις τους όσον αφορά τα διεθνή και τα περιφερειακά ζητήματα. Η θέση των αλβανικών αρχών σε εξαιρετικά ευαίσθητα ζητήματα όπως το Κοσσυφοπέδιο, η ΠΓΔΜ, η Νότια Σερβία και το Μαυροβούνιο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα προς την κατεύθυνση αυτή.

Η Αλβανία έχει αποδείξει την ικανότητά της να συμμετέχει στον πολιτικό διάλογο στο πλαίσιο της ισχύουσας συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας. Η ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου δεν αναμένεται να προκαλέσει ιδιαίτερες δυσκολίες στην Αλβανία ενώ θα βοηθήσει τα μέρη να συντονίσουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της πρόκλησης που συνίσταται στη διασφάλιση της περιφερειακής σταθερότητας.

3.2 Περιφερειακή συνεργασία

Στο πλαίσιο ΣΣΣ, η Αλβανία αναμένεται να αναλάβει δεσμεύσεις για την ενεργό προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας. Επίσης, θα πρέπει, εντός δύο ετών από την υπογραφή, να συνάψει περιφερειακές συμβάσεις, καθώς και συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών, με όλα τα άλλα συμβαλλόμενα μέρη της ΣΣΣ.

Η Αλβανία συνέχισε την πολιτική της που αποσκοπεί στη βελτίωση των σχέσεων με όλους τους γείτονές της και συμμετέχει ενεργά στο Σύμφωνο Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η πολιτική αυτή αποτελεί σημαντική συμβολή στην περιφερειακή σταθερότητα. Ο διάλογος με την ΠΓΔΜ έχει επαναληφθεί με την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων αν και στην πράξη η συνεργασία με την ΟΔΓ είναι ακόμη περιορισμένη. Η Αλβανία έχει αυξήσει τις επαφές της με τις αρχές της Δημοκρατίας του Μαυροβουνίου με στόχο τη βελτίωση των πολιτιστικών και οικονομικών σχέσεων, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Ο διάλογος με την ΠΓΔΜ και με την αλβανική μειονότητα στην ΠΓΔΜ έχει μετριάσει το επικρατούν δύσκολο κλίμα. Επίσης, έχει αυξηθεί η συνεργασία με τις γειτονικές χώρες της ΕΕ.

Η Αλβανία έχει συνάψει διμερείς συμφωνίες εμπορίου και οικονομικής συνεργασίας με τη Βουλγαρία, την Κροατία, την ΠΓΔΜ, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και την Τουρκία. Επίσης, έχει συνάψει συμφωνίες αμοιβαίας προώθησης και προστασίας των επενδύσεων με τις χώρες αυτές. Με την ΠΓΔΜ, διεξάγονται διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών (ΣΕΣ) και οι συνομιλίες εισέρχονται στο τελικό στάδιο. Η Αλβανία αναμένει την προοδευτική ελευθέρωση με την ΠΓΔΜ, κυρίως λόγω των υφιστάμενων δασμολογικών διαφορών μεταξύ της Αλβανίας και της ΠΓΔΜ, της εύθραυστης ακόμη δημοσιονομικής κατάστασης της Αλβανίας και της ύπαρξης ευαίσθητων, ανταγωνιστικών προϊόντων (π.χ., η σταδιακή κατάργηση των δασμών για τα ευαίσθητα προϊόντα θα αρχίσει μόλις τρία έτη μετά τη σύναψη της ΣΕΣ, και αναμένεται να ολοκληρωθεί οκτώ έτη μετά την υπογραφή).

Η Ιταλία και η Ελλάδα δεν κατέστησαν μόνο οι κυριότεροι εμπορικοί εταίροι της Αλβανίας αλλά και σημαντικές πηγές διμερούς χρηματοδοτικής στήριξης για την Αλβανία. Η ΕΕ είναι η πηγή της πλειονότητας των αλβανικών εισαγωγών (77% από την ΕΕ το 2000) και ο προορισμός σχεδόν του συνόλου των αλβανικών εξαγωγών (94% προς την ΕΕ το 2000). Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι σαφώς υπέρ της ΕΕ. Το εμπόριο με τους βόρειους και τους ανατολικούς γείτονες της Αλβανίας έχει παραμείνει σε παραδοσιακά χαμηλά επίπεδα.

Η Αλβανία έχει αποδείξει την πολιτική της δέσμευση να συμβάλει στην περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα, και στην ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας. Η Αλβανία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίσει προβλήματα όσον αφορά τη συμμετοχή της σε πολιτικές πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας. Ωστόσο, ίσως αντιμετωπίσει κάποιες δυσκολίες όσον αφορά την εκπλήρωση ορισμένων απαιτήσεων που ενδεχομένως θα προκύψουν από την εντεινόμενη περιφερειακή συνεργασία, όπως, παραδείγματος χάρη, την ταχεία μείωση των δασμών στο πλαίσιο συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών ή την ορθή εφαρμογή τελωνειακών διαδικασιών (π.χ., οι αλβανικές αρχές επεσήμαναν ορισμένες δυσκολίες όσον αφορά τον έλεγχο των πιστοποιητικών καταγωγής). Θα χρειαστούν επιπλέον προσπάθειες για την ενίσχυση του φορολογικού συστήματος ώστε να υπάρξουν δημόσια έσοδα τα οποία θα αναπληρώσουν την απώλεια από τη μείωση των δασμών που θα είναι το αποτέλεσμα της σύναψης συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών με άλλα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

3.3 Ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών:

Η διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών είναι ένας από τους κύριους στόχους κάθε συμφωνίας σύνδεσης που συνάπτει η Κοινότητα. Στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ΣΣΣ, η Αλβανία θα πρέπει να εγκαθιδρύσει σταδιακά ένα χώρο ελευθέρων συναλλαγών με την Κοινότητα, κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου που θα καθοριστεί κατά τις διαπραγματεύσεις. Ο εν λόγω χώρος ελευθέρων συναλλαγών πρέπει να είναι σύμφωνος με το άρθρο XXIV της ΓΣΔΕ του 1994 και άλλες συναφείς διατάξεις του ΠΟΕ. Η Αλβανία θα πρέπει να καταργήσει όλους τους ποσοτικούς περιορισμούς ή τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος (εφόσον υπάρχουν) και να εξαλείψει σταδιακά τους δασμούς στο εμπόριο με την ΕΕ. Η Αλβανία θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιήσει τη Συνδυασμένη Ονοματολογία για την κατάταξη των εμπορευμάτων στο πλαίσιο των συναλλαγών και να καθορίσει τους βασικούς δασμούς στους οποίους θα εφαρμόζονται οι διαδοχικές μειώσεις.

Η Αλβανία δεν θα έχει θεωρητικά τη δυνατότητα να καθιερώσει νέους δασμούς, περιορισμούς ή μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος στο εμπόριο με την Κοινότητα. Όσοι ήδη εφαρμόζονται (εάν υπάρχουν) δεν δύνανται να αυξηθούν ούτε να καταστούν περισσότερο περιοριστικοί για τα προϊόντα της ΕΕ μετά την έναρξη των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη ΣΣΣ. Η Αλβανία θα πρέπει επίσης να καταργήσει κάθε εσωτερικό φορολογικό μέτρο ή πρακτική η οποία είναι δυνατόν να εισάγει άμεσα ή έμμεσα διακρίσεις εις βάρος των προϊόντων της ΕΕ. Επίσης, οι εμπορικές ρυθμίσεις της Αλβανίας με τρίτα συμβαλλόμενα μέρη θα πρέπει να διευθετηθούν κατά τρόπον ώστε να μην εισάγουν διακρίσεις εις βάρος της ΕΕ.

Η Αλβανία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο κατά τα τελευταία έτη όσον αφορά την καθιέρωση φιλελεύθερου και ανοικτού εμπορικού συστήματος. Τον Σεπτέμβριο του 2000, κατέστη μέλος του ΠΟΕ και ως εκ τούτου έχει αναλάβει δεσμεύσεις προς την εμπορική ελευθέρωση. Οι εξαγωγές της Αλβανίας είναι συνήθως απαλλαγμένες από περιορισμούς (με εξαίρεση τα δέρματα και τα απορρίμματα μετάλλων, όπου ισχύει ακόμη απαγόρευση εξαγωγής). Ακόμη, εφαρμόζονται απαγορεύσεις στο ξύλο και τα προϊόντα ξύλου με στόχο την προστασία των δασών. Η Αλβανία εφαρμόζει ακόμη ειδικούς φόρους κατανάλωσης υψηλότερους των κοινοτικών για ορισμένα προϊόντα. Από την άλλη πλευρά, μειώνονται σταδιακά οι εισαγωγικοί δασμοί. Το υψηλότερο ποσοστό δασμού είναι σήμερα 15% (αφού μειώθηκαν από το 20% του 1999, και το 18% του 2000). Επίσης, η Αλβανία έχει καταργήσει τους ποσοτικούς περιορισμούς ή τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος. Η Αλβανία έχει σημαντικό εμπορικό έλλειμμα με την ΕΕ, το οποίο αντιστοιχεί στο 94% των εξαγωγών της και στο 77% των εισαγωγών της (στοιχεία του 2000).

Η Αλβανία θέσπισε νέο τελωνειακό κώδικα, ο οποίος συμφωνεί κατ'ουσίαν με εκείνον της ΕΕ. Η βελτίωση στον τελωνειακό τομέα υπήρξε σταθερή από το 1998 και αποτελεί πραγματική επιτυχία. Παρά τη σταδιακή μείωση των δασμών, τα τελωνειακά έσοδα έχουν αυξηθεί χάρη σε μια ενισχυμένη και αποτελεσματικότερη τελωνειακή διοίκηση. Ωστόσο, χρειάζονται ακόμη προσπάθειες για την επίτευξη των προτύπων της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τον εξοπλισμό (υποδομή, εργαστήρια) το ανθρώπινο δυναμικό (κατάρτιση) και την τεχνολογία της πληροφορίας και των τηλεπικοινωνιών. Επίσης, ακόμη και αν βελτιώθηκε η δημοσιονομική βιωσιμότητα στην Αλβανία, κυρίως λόγω αύξησης των φορολογικών εσόδων (επί του παρόντος, η σημαντικότερη συνιστώσα του συνόλου των φορολογικών εσόδων είναι ο ΦΠΑ, το μερίδιο του οποίου αυξάνεται σταθερά από 36% το 1996 σε 58% το 2000. Ο ΦΠΑ αντιστοιχούσε το 2000 στο 31,6% των συνολικών εσόδων του προϋπολογισμού), το ποσοστό των δασμών στο σύνολο των εσόδων της Αλβανίας θα παραμείνει σημαντικό, ιδίως στις αρχές της μεταβατικής περιόδου.

Η Αλβανία αναμένεται να είναι σε θέση να εκπληρώσει ορισμένες από τις βασικές απαιτήσεις μιας ΣΣΣ όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών (π.χ., κατά τα φαινόμενα δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί, χρησιμοποιείται ήδη η συνδυασμένη ονοματολογία, οι δασμοί καταργούνται σταδιακά), όμως θα πρέπει ακόμη να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες κατά τη μεταβατική περίοδο. Ειδικότερα, οι τελωνειακές διαδικασίες θα πρέπει να βελτιωθούν σταδιακά με καλύτερους συνοριακούς ελέγχους, περαιτέρω κατάρτιση του προσωπικού και θα πρέπει να αναπτυχθούν συστήματα πληροφορικής συμβατά με την ΕΕ. Η Αλβανία θα πρέπει να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της σταδιακής εξάλειψης των δασμών στους διάφορους οικονομικούς τομείς, ιδίως στη γεωργία, η οποία αντιπροσωπεύει άνω του 50% του ΑΕΠ. Ενόψει της ύπαρξης ευαίσθητων τομέων και του ποσοστού των δασμών στο σύνολο των εσόδων του προϋπολογισμού (11% το 2000), η κατάργηση των δασμών στην Αλβανία θα πρέπει να γίνει σταδιακά, ίσως με περιορισμένες μειώσεις στην αρχή της μεταβατικής περιόδου, και ταχύτερα προς το τέλος αυτής. Ίσως η ΕΕ χρειαστεί να εξετάσει το ενδεχόμενο να διευρύνει την ειδική μεταχείριση σε περισσότερους ευαίσθητους τομείς απ' ότι ισχύει με την ΠΓΔΜ και την Κροατία.

3.3.1 Εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων

Τα βιομηχανικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν τον κύριο όγκο των διμερών συναλλαγών ΕΚ/Αλβανίας. Τα αλβανικά βιομηχανικά προϊόντα έχουν ατελή πρόσβαση στην Κοινότητα. Χάρη στο ευνοϊκό αυτό εμπορικό καθεστώς, η Αλβανία έχει τη δυνατότητα να αυξήσει σταδιακά τις εξαγωγές της τόσο των "παραδοσιακών" προϊόντων, όπως τα υποδήματα και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, όσο και των νέων βιομηχανικών προϊόντων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η Αλβανία δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί πραγματικά τα εμπορικά οφέλη που της παρείχε τη ΕΕ εξαιτίας ποιοτικών διαφορών ή της έλλειψης συμμόρφωσης προς τα κοινοτικά πρότυπα και τις προδιαγραφές. Θα πρέπει κατά το δυνατόν να αυξηθούν οι πόροι που διατίθενται σε τομείς όπως τα ποιοτικά πρότυπα, για τη βελτίωση της εξαγωγικής ικανότητας.

3.3.2 Εμπόριο γεωργικών προϊόντων και προϊόντων αλιείας

Η γεωργία αποτελεί σημαντικότατο τομέα της αλβανικής οικονομίας (άνω του 50% του ΑΕΠ). Ο τομέας αυτός (καθώς και η αλιεία) διαθέτει αξιοσημείωτο αναπτυξιακό δυναμικό, όσον αφορά την παραγωγή και την εμπορία. Στην πράξη ωστόσο, οι αλβανικές εξαγωγές παραμένουν περιορισμένες, εξαιτίας προβλημάτων παραγωγής και ποιότητας. Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί τα γεωργικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν μόνο το 10% περίπου του συνόλου των αλβανικών εξαγωγών στην ΕΕ, και παράλληλα άνω του 30% των εισαγωγών από την ΕΕ.

Η Αλβανία χαίρει γενναιόδωρων εμπορικών παραχωρήσεων εκ μέρους την ΕΕ για τα περισσότερα γεωργικά προϊόντα της, σε αυτόνομη βάση. Σύμφωνα με ό,τι προτάθηκε για τα βιομηχανικά προϊόντα, η Αλβανία πρέπει, κατά τη μεταβατική περίοδο, να εξαλείψει σταδιακά τους δασμούς της για να διατηρήσει κάποιο επίπεδο εσόδων και για να συμβάλει στην ανάπτυξη του γεωργικού τομέα της.

3.4 Κυκλοφορία εργαζομένων, εγκατάσταση, υπηρεσίες, κεφάλαια:

3.4.1 Κυκλοφορία εργαζομένων

Στο πλαίσιο μιας ΣΣΣ θα απαιτηθεί τόσο από την ΕΕ όσο και από την Αλβανία η διασφάλιση της μη διακριτικής μεταχείρισης όσον αφορά τους όρους εργασίας, τις αμοιβές και τις απολύσεις εις βάρος των εργαζομένων που είναι νομίμως εγκατεστημένοι στα αντίστοιχα εδάφη τους. Οι νομίμως διαμένοντες σύζυγος και τα τέκνα ενός νομίμως εργαζομένου στην ΕΕ ή στην Αλβανία έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας κατά την περίοδο της εγκεκριμένης παραμονής του εν λόγω εργαζομένου. Επιπλέον, θα ζητηθεί από την ΕΕ να εφαρμόσει ορισμένους κανόνες για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης για αλβανούς υπηκόους οι οποίοι απασχολούνται νομίμως στην ΕΕ καθώς και για τα μέλη των οικογενειών τους που διαμένουν νομίμως μαζί τους. Όσον αφορά ορισμένους κανόνες, θα πρέπει η Αλβανία να χορηγήσει ανάλογη μεταχείριση σε υπηκόους της ΕΕ οι οποίοι απασχολούνται νομίμως στην Αλβανία καθώς και στα μέλη των οικογενειών τους που διαμένουν μαζί τους.

Η Αλβανία θα χρειασθεί να λάβει μέτρα για να εξασφαλίσει την τήρηση της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης εις βάρος των εργαζομένων της ΕΕ που απασχολούνται νομίμως στην Αλβανία. Παρεμφερή μέτρα πρόκειται να ληφθούν και από την Κοινότητα.

3.4.2 Εγκατάσταση

Στο πλαίσιο μελλοντικής ΣΣΣ, η Αλβανία υποχρεούται να χορηγήσει στις κοινοτικές επιχειρήσεις το δικαίωμα εγκατάστασης στην Αλβανία. Το δικαίωμα αυτό παρέχεται σε αμοιβαία βάση. Όσον αφορά τις κοινοτικές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην Αλβανία, πρόκειται να τους παρασχεθεί είτε εθνική μεταχείριση ή καθεστώς ΜΕΚ, ανάλογα με το ποιο είναι ευνοϊκότερο. Κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, θα εξετασθεί το ενδεχόμενο επέκτασης αυτών των δικαιωμάτων σε υπηκόους της ΕΕ ή της Αλβανίας που επιθυμούν να εγκατασταθούν ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες. Με την επιφύλαξη των διατάξεων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο πλαίσιο της συμφωνίας, θα ήταν δυνατόν να θεσπισθούν ειδικές διατάξεις για το βασικό προσωπικό.

Επί του παρόντος, η Αλβανία έχει υιοθετήσει μία μάλλον φιλελεύθερη στάση όσον αφορά το δικαίωμα εγκατάστασης και, κατά συνέπεια, οι κοινοτικές επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα εγκατάστασης σε αυτή τη χώρα. Ωστόσο, οι σχετικές διαδικασίες είναι ακόμη χρονοβόρες ενώ το νομικό πλαίσιο της Αλβανίας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από αστάθεια. Η κατάσταση αυτή αποθαρρύνει την εγκατάσταση κοινοτικών επιχειρήσεων καθώς και τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Επιπροσθέτως, υφίστανται ακόμη περιορισμοί όσον αφορά την αγορά γης από αλλοδαπούς. Αν και δεν παρατηρούνται απροκάλυπτες διακρίσεις, είναι σκόπιμο να ληφθούν μέτρα για τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Η επέκταση της εθνικής μεταχείρισης ή του καθεστώτος ΜΕΚ σε υπηκόους της ΕΕ ή της Αλβανίας που επιθυμούν να εγκατασταθούν ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες ενδεχομένως να απαιτήσει τη διενέργεια εις βάθος συζητήσεων, εξαιτίας της έντονης μεταναστευτικής τάσης που παρατηρείται στην Αλβανία. Η επέκταση αυτή προβλέπεται να επιτευχθεί στο τέλος της μεταβατικής περιόδου

3.4.3 Συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών

Στο πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας θα προβλεφθεί η προοδευτική και αμοιβαία ελευθέρωση των συναλλαγών στον τομέα των υπηρεσιών, σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες του ΠΟΕ, ειδικότερα, το άρθρο V της Γενικής Συμφωνίας για τις Συναλλαγές στον Τομέα των Υπηρεσιών (GATS). Οι εταιρείες που δεν είναι εγκατεστημένες στην επικράτεια του άλλου μέρους θα αποκτούν σταδιακά το δικαίωμα παροχής υπηρεσιών ,σύμφωνα με τις διατάξεις της GATS, και λαμβανομένης υπόψη, ειδικότερα, της προόδου που επιτυγχάνεται όσον αφορά την προσέγγιση των νομοθεσιών στους διάφορους τομείς. Η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής ελευθέρωσης θα αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης στο πλαίσιο της συμφωνίας, κυρίως όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

Η Αλβανία έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων προσχώρησης στον ΠΟΕ για το άνοιγμα της οικονομίας της σε ξένες επιχειρήσεις και επενδύσεις. Η ελευθέρωση έχει επίσης επεκταθεί στον τομέα των υπηρεσιών. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται βασικοί περιορισμοί στον χρηματοπιστωτικό τομέα, αν και προγραμματίζεται το προοδευτικό άνοιγμά του, περιλαμβανομένου του τομέα των ασφαλειών. Η ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως το 2003. Όσον αφορά την ελευθέρωση των υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών, θα απαιτηθεί ενδεχομένως περισσότερος χρόνος, λαμβάνοντας υπόψη τις ανεπαρκείς γενικές συνθήκες του τομέα στην Αλβανία και τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας στο συγκεκριμένο τομέα.

3.4.4 Τρέχουσες πληρωμές και κίνηση κεφαλαίων

Στο πλαίσιο μίας ΣΣΣ, η Αλβανία θα πρέπει να αναλάβει τη δέσμευση να προωθήσει η ίδια την προοδευτική ελευθέρωση των ροών κεφαλαίων από και προς το εξωτερικό, ειδικότερα, όσον αφορά τις άμεσες επενδύσεις. Είναι, επίσης, σκόπιμο να προβλεφθεί η προστασία των επενδυτών όσον αφορά τη ρευστοποίηση και τον επαναπατρισμό των επενδύσεων και των κερδών.

Μετά την κατάρρευση των "συστημάτων των πυραμίδων" το 1997, οι αρχές της Αλβανίας έλαβαν μέτρα για την αποκατάσταση της υποδομής των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Η Εθνική Εμπορική Τράπεζα έχει ήδη ιδιωτικοποιηθεί και έχει αρχίσει η διαδικασία της ιδιωτικοποίησης της Τράπεζας Καταθέσεων Ταμιευτηρίου, που είναι η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας. Η νομοθεσία για την ελευθέρωση της κίνησης κεφαλαίων θεσπίζεται σταδιακά. Η Τράπεζα της Αλβανίας έχει βελτιώσει τα μέσα της νομισματικής πολιτικής της και επιδιώκει την εγκατάλειψη της πολιτικής των ελάχιστων επιτοκίων καθώς και του πιστωτικού πλαισίου, ενώ παράλληλα θεσπίζει αποτελεσματικότερους κανόνες τραπεζικού ελέγχου. Συνεπώς, έχει δημιουργηθεί η βάση της προοδευτικής ελευθέρωσης των τρεχουσών πληρωμών και της κίνησης κεφαλαίων.

Η νομοθεσία της Αλβανίας προβλέπει ήδη την προστασία των επενδύσεων και τη δυνατότητα επαναπατρισμού τους. Επίσης, προβλέπεται ο επαναπατρισμός των κερδών.

3.5 Εναρμόνιση, εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας

Μία μελλοντική ΣΣΣ θα περιέχει διατάξεις για τη σταδιακή εναρμόνιση της ισχύουσας και μελλοντικής νομοθεσίας της Αλβανίας με τη νομοθεσία της Κοινότητας. Η Αλβανία οφείλει να αρχίσει να καταβάλλει προσπάθειες ώστε να διασφαλίσει, στο βαθμό που είναι δυνατόν λαμβανομένου υπόψη του υφιστάμενου επιπέδου ανάπτυξης, τη συμμόρφωση της νομοθεσίας της προς το κοινοτικό κεκτημένο, κυρίως σε βασικούς τομείς της νομοθεσίας της εσωτερικής αγοράς. Η Αλβανία θα πρέπει να συμφωνήσει σε δεσμευτικές προθεσμίες όσον αφορά την εναρμόνιση σε τομείς όπως ο ανταγωνισμός, η πνευματική, η βιομηχανική και η εμπορική ιδιοκτησία, οι δημόσιες συμβάσεις, τα πρότυπα και η πιστοποίηση, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, οι χερσαίες μεταφορές, το εταιρικό δίκαιο, η λογιστική, η προστασία των καταναλωτών, η προστασία των δεδομένων, η υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας και οι ίσες ευκαιρίες.

Από το 1992, η Αλβανία καταβάλλει προσπάθειες για την προοδευτική εναρμόνιση της νομοθεσίας της με τη νομοθεσία της Κοινότητας. Ωστόσο, η εφαρμογή και η επιβολή της νομοθεσίας χαρακτηρίζονται από αδυναμίες, κυρίως λόγω της ανεπάρκειας των δημοσίων φορέων της Αλβανίας, της διοίκησης και του δικαστικού συστήματος. Η μελλοντική ΣΣΣ με την Αλβανία θα πρέπει να δώσει έμφαση όχι μόνο στην προοδευτική εναρμόνιση της νομοθεσίας της Αλβανίας με τη νομοθεσία της ΕΚ αλλά, επίσης, στην εξασφάλιση της εφαρμογής και της επιβολής της.

3.5.1 Ανταγωνισμός

Στο πλαίσιο μίας ΣΣΣ, η Αλβανία θα πρέπει να αναλάβει την υποχρέωση να απέχει από κάθε μέτρο που θα έθετε σε κίνδυνο τον θεμιτό ανταγωνισμό. Ειδικότερα, οφείλει να απαγορεύει i) όλες τις συμφωνίες μεταξύ των επιχειρήσεων και τις εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως επίπτωση την παρακώλυση, τον περιορισμό ή τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, ii)την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης στην Αλβανία από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις και iii)τις κρατικές ενισχύσεις που στρεβλώνουν ή απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό ευνοώντας συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή συγκεκριμένα προϊόντα. Η Αλβανία θα πρέπει να αναλάβει την υποχρέωση να διασφαλίσει τη διαφάνεια στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, μεταξύ άλλων, με την υποβολή ετησίων εκθέσεων στην ΕΚ σχετικά με το συνολικό ποσό και την κατανομή των χορηγούμενων ενισχύσεων και με την παροχή, κατόπιν αιτήσεως, πληροφοριών όσον αφορά πιθανά προγράμματα ενισχύσεων.

Η ανάπτυξη της πολιτικής ανταγωνισμού στην Αλβανία βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, παρά την ύπαρξη της βασικής νομοθεσίας από το 1995. Η εφαρμογή της εν λόγω πολιτικής παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες εξαιτίας, ειδικότερα, των σαφώς ανεπαρκών πόρων που διατίθενται στο συγκεκριμένο τομέα. Αν και η νομοθεσία προβλέπει τη σύστασή της, δεν υφίσταται ανεξάρτητη υπηρεσία ανταγωνισμού και, ως εκ τούτου, τα θέματα ανταγωνισμού εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της διεύθυνσης Οικονομικού Ανταγωνισμού του υπουργείου Οικονομικής Συνεργασίας και Εμπορίου της Αλβανίας. Η διεύθυνση αυτή δεν είναι επαρκώς στελεχωμένη (3 εμπειρογνώμονες), εκ των οποίων δύο είναι ειδικευμένοι σε θέματα ανταγωνισμού και ένας είναι υπεύθυνος για θέματα σχετικά με την προστασία των καταναλωτών. Ως αποτέλεσμα, η επιβολή της νομοθεσίας είναι εξαιρετικά περιορισμένη.

Ο σχεδιασμός, η κατηγοριοποίηση δράσεων και άλλες συνήθεις διαδικασίες (κοινοποίηση, έλεγχος, αναφορά) στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων δεν είναι έννοιες οικείες στην Αλβανία. Θα απαιτηθεί σημαντική προσπάθεια στο συγκεκριμένο τομέα προκειμένου να καταστεί δυνατό για την Αλβανία να αναλάβει και να υλοποιήσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από μία ΣΣΣ.

Η ντε φάκτο κατάσταση που επικρατεί στην Αλβανία, όπου η παραοικονομία εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, δεν επιτρέπει την ανάπτυξη θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων της επίσημης και "ανεπίσημης" οικονομίας. Το γεγονός αυτό επηρεάζει δυσμενώς τις επιχειρήσεις που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις και να αναπτύξουν νόμιμη δραστηριότητα στην Αλβανία. Θα απαιτηθούν ιδιαίτερες προσπάθειες στο συγκεκριμένο τομέα από την πλευρά της Αλβανίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η ορθή εφαρμογή των διατάξεων μελλοντικής ΣΣΣ.

3.5.2 Πνευματική, βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία

Πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου, η Αλβανία θα πρέπει να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσει την αποτελεσματική και επαρκή προστασία και επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, περιλαμβανομένης της προστασίας κατά της παραποίησης και της πειρατείας, ούτως ώστε να διασφαλισθεί επίπεδο προστασίας ανάλογο με το ισχύον στην Κοινότητα. Η Αλβανία οφείλει, επίσης, να προσχωρήσει σε σειρά πολυμερών συμβάσεων στις οποίες τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη ή που εφαρμόζονται στην Κοινότητα ντε φάκτο.

Στο πλαίσιο της υφιστάμενης συμφωνίας συνεργασίας, η Αλβανία έχει αναλάβει ήδη την υποχρέωση να λάβει μέτρα που εγγυώνται την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας σε επίπεδο ανάλογο με το ισχύον στην Κοινότητα και να προσχωρήσει στις σχετικές διεθνείς συμβάσεις. Αναμφισβήτητα, έχει συντελεσθεί πρόοδος, κυρίως, όσον αφορά το βασικό νομοθετικό πλαίσιο. Η Αλβανία, που είναι από το 1992 μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO), έχει ήδη υπογράψει αρκετές διεθνείς συμβάσεις στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (Σύμβαση της Βέρνης, Σύμβαση της Ρώμης, Σύμβαση της Γενεύης, TRIPs), καθώς επίσης και τη Σύμβαση των Παρισίων για την Προστασία της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και τη Συμφωνία της Μαδρίτης για τη Διεθνή Καταχώρηση των Εμπορικών Σημάτων. Στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης στον ΠΟΕ, η Αλβανία έχει αναλάβει την υποχρέωση να προβεί στην πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας TRIPs.

Έχει αναπτυχθεί ήδη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών και αναμένεται να κυρωθεί σύντομα η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ευρεσιτεχνιών. Με προσωπικό 10 ατόμων κατανεμημένο σε τρία τμήματα, το Αλβανικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών έχει καταχωρήσει μέχρι σήμερα 18.502 εμπορικά σήματα και σήματα υπηρεσιών. Ο αριθμός των αιτήσεων αυξάνεται ετησίως.

Ωστόσο, η εφαρμογή της νομοθεσίας έχει καταστεί περισσότερο προβληματική. Είναι αναγκαία η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας, ειδικότερα, μέσω της ενίσχυσης των φορέων που συμμετέχουν άμεσα ή έμμεσα στην προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής, εμπορικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας (Αλβανικό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών, σχετικές υπηρεσίες του υπουργείου Νεολαίας και Αθλητισμού που είναι αρμόδιες για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ανεξάρτητες εταιρείες δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, τελωνειακές υπηρεσίες, δικαστική εξουσία). Ο βαθμός ευαισθητοποίησης στην Αλβανία σε θέματα δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ακόμη ανεπαρκής και χρειάζεται να αυξηθεί. Όσον αφορά την επιβολή της σχετικής νομοθεσίας, η δικαστική εξουσία πρέπει να ενισχυθεί ουσιαστικά για την αντιμετώπιση των σχετικών υποθέσεων, ιδίως μέσω της παροχής επαρκούς αριθμού καταλλήλως εκπαιδευμένων δικαστών.

3.5.3 Δημόσιες συμβάσεις

Στο πλαίσιο της ΣΣΣ, η Αλβανία υποχρεούται να εξασφαλίσει ότι οι κοινοτικές επιχειρήσεις θα έχουν ίσες ευκαιρίες συμμετοχής στη διαδικασία υποβολής προσφορών για τις δημόσιες συμβάσεις με τις επιχειρήσεις της Αλβανίας. Η Αλβανία θα χρειασθεί να εναρμονίσει σταδιακά τη νομοθεσία της για τις δημόσιες συμβάσεις με την αντίστοιχη νομοθεσία της Κοινότητας. Θα απαιτηθεί, επίσης, να ενισχύσει τους σχετικούς φορείς και τη δικαστική εξουσία προκειμένου να καταστεί δυνατή η ορθή εφαρμογή των διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων.

Το βασικό νομοθετικό πλαίσιο της Αλβανίας για τις δημόσιες συμβάσεις τέθηκε σε ισχύ το 1996. Το πλαίσιο αυτό βασίζεται κυρίως στην αμερικανική νομοθεσία UNICITRAL, και η συμμόρφωσή του με τους όρους της ΕΕ δεν εξασφαλίζεται πάντα. Ένας αναθεωρημένος νόμος περί δημοσίων συμβάσεων βρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας. Ο νόμος αυτός πρέπει να λάβει υπόψη την ανάγκη περαιτέρω εναρμόνισης με τα πρότυπα της ΕΕ και να αντιμετωπίσει ορισμένες από τις ελλείψεις του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ο Οργανισμός Δημοσίων Συμβάσεων (ΟΔΣ) είναι σκόπιμο να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στο σύστημα δημοσίων συμβάσεων της Αλβανίας. Ωστόσο, ο οργανισμός αυτός δεν διαθέτει επαρκές και καταλλήλως εκπαιδευμένο προσωπικό (9 άτομα, εκ των οποίων μόνο 4 έχουν ειδικευτεί στις δημόσιες συμβάσεις).

Η εφαρμογή και η επιβολή των διατάξεων των δημοσίων συμβάσεων εξακολουθεί να είναι προβληματική. Η Κρατική Υπηρεσία Λογιστικού Ελέγχου της Αλβανίας έχει εντοπίσει μεγάλο αριθμό σφαλμάτων και παρατυπιών στον συγκεκριμένο τομέα (βλέπε τμήμα B,1.1.4 για τη δημόσια διοίκηση). Έχουν σημειωθεί πολλές παρεκκλίσεις από την αρχή του ανοικτού διαγωνισμού (κατά το χρονικό διάστημα από τον Οκτώβριο του 2000 έως το Μάρτιο του 2001, διενεργήθηκαν 624 "εθνικοί" ανοικτοί διαγωνισμοί και 12 "διεθνείς", ενώ οι κλειστοί διαγωνισμοί ανήλθαν σε 715 και οι αιτήσεις προσφορών σε 640. Δεν υπήρξαν στοιχεία σχετικά με την απευθείας ανάθεση συμβάσεων). Επιπροσθέτως, δεν είναι σαφές πότε και σε ποια βάση ο "εθνικός ανοικτός διαγωνισμός" μετατρέπεται σε "διεθνή ανοικτό διαγωνισμό". Ο αριθμός των καταγγελιών είναι υψηλός (τον Απρίλιο του 2001 υπεβλήθησαν 106 καταγγελίες στον Οργανισμό Δημοσίων Συμβάσεων). Οι καταγγελίες αυτές δεν κατέστη δυνατόν να εξεταστούν εγκαίρως εξαιτίας, κυρίως, της έλλειψης προσωπικού.

Υφίσταται πιεστική ανάγκη ενίσχυσης του Οργανισμού Δημοσίων Συμβάσεων της Αλβανίας, προώθησης της πρακτικής των δημοσίων συμβάσεων, βελτίωσης της σχετικής με τις δημόσιες συμβάσεις νομοθεσίας καθώς και περαιτέρω αποσαφήνισης των κανόνων δημοσίων συμβάσεων που εφαρμόζονται στην Αλβανία. Η Αλβανία οφείλει να αντιμετωπίσει το θέμα άμεσα προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που θα προκύψουν από τη σύναψη μελλοντικής ΣΣΣ όσον αφορά την εναρμόνιση της νομοθεσίας και να εξασφαλίσει την ισότιμη πρόσβαση των κοινοτικών επιχειρήσεων στις αγορές δημοσίων συμβάσεων στην Αλβανία.

3.5.4 Τυποποίηση και διαπίστωση της συμμόρφωσης

Προκειμένου να συμμορφωθεί με τους όρους μίας ΣΣΣ, η Αλβανία οφείλει να επιδιώξει τη σταδιακή εναρμόνιση της νομοθεσίας της με τους τεχνικούς κανόνες της Κοινότητας και τις ευρωπαϊκές διαδικασίες τυποποίησης, μετρολογίας, πιστοποίησης και διαπίστωσης της συμμόρφωσης. Ειδικότερα, απαιτείται: i) η προώθηση της χρησιμοποίησης των κοινοτικών τεχνικών κανόνων και διαδικασιών διαπίστωσης της συμμόρφωσης, ii) η σύναψη, κατά περίπτωση, ευρωπαϊκών πρωτοκόλλων διαπίστωσης της συμμόρφωσης, iii) η προώθηση της ανάπτυξης υποδομής ποιότητας: τυποποίηση, μετρολογία, πιστοποίηση και διαπίστωση της συμμόρφωσης και iv) η προώθηση της συμμετοχής της Αλβανίας στις εργασίες ειδικευμένων οργανισμών (CEN, CENELEC, ETSI, EA, WELMEC, EUROMET κλπ.).

Από το 1992, η Αλβανία σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά την υιοθέτηση κοινοτικών προτύπων. Το πρόγραμμα PHARE PRAQ III απεδείχθη χρήσιμο για την υποστήριξη της διαδικασίας εναρμόνισης. Η βασική νομοθεσία στον τομέα των προτύπων και της πιστοποίησης έχει ήδη θεσπισθεί. Η αρμοδιότητα της διαπίστευσης βρίσκεται στο στάδιο διαχωρισμού από τις αρμοδιότητες της Γενικής Διεύθυνσης Τυποποίησης, που είναι υπεύθυνη για τα πρότυπα. Το 1999, το 2% των αλβανικών προτύπων ήταν σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πρότυπο (EN) (European Norm). Σήμερα, το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 18%. Ο στόχος του 56% που έχουν θέσει οι αρχές για το τέλος του 2002 είναι φιλόδοξος και μη ρεαλιστικός. Σύμφωνα με τις αλβανικές αρχές, η υιοθέτηση προτύπων σχετικών με τις οδηγίες της νέας προσέγγισης συνιστά προτεραιότητα. Ωστόσο, ελλείψει αποτελεσματικού συστήματος επιτήρησης της αγοράς (βλέπε κατωτέρω) και κατάλληλης νομοθεσίας περί ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων, οι οδηγίες της νέας προσέγγισης δεν είναι δυνατόν να υλοποιηθούν με αποτελεσματικό τρόπο.

Όσον αφορά τις δραστηριότητες πιστοποίησης, υπάρχουν 35 διαπιστευμένα εργαστήρια στην Αλβανία, εκ των οποίων 10 ανήκουν στον ιδιωτικό τομέα. Έχει ήδη καταρτισθεί σχέδιο εθνικού προγράμματος ποιότητας και υπάρχουν σχέδια ίδρυσης αλβανικού οργανισμού ποιότητας και απονομής εθνικού βραβείου ποιότητας. Επίσης, έχει συσταθεί νέα διεύθυνση Μετρολογίας και Βαθμονόμησης. Ωστόσο, το σύστημα μετρολογίας της Αλβανίας χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση.

Παρά την υφιστάμενη νομική βάση, υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης στο συγκεκριμένο τομέα. Στην πράξη, οι διαδικασίες πιστοποίησης εξακολουθούν να είναι οριακές λόγω της έλλειψης ενδιαφέροντος από την πλευρά των οικονομικών φορέων.

3.5.5 Προστασία των καταναλωτών

Η αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών είναι αναγκαία προκειμένου να εξασφαλισθεί η ορθή λειτουργία της οικονομίας της αγοράς. Η προστασία αυτή θα εξαρτηθεί από την ανάπτυξη διοικητικής υποδομής κατάλληλης για την εξασφάλιση της εποπτείας της αγοράς και της επιβολής της νομοθεσίας στο συγκεκριμένο τομέα. Προκειμένου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο ΣΣΣ, η Αλβανία πρέπει: i) να αναπτύξει ενεργό πολιτική προστασίας των καταναλωτών, σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, ii) να εναρμονίσει τη νομοθεσία της για την προστασία των καταναλωτών και iii) να εξασφαλίσει αποτελεσματική νομική προστασία των καταναλωτών ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των καταναλωτικών αγαθών και να διατηρηθούν ικανοποιητικά πρότυπα ασφαλείας.

Από το 1997, Η Αλβανία διαθέτει νόμο για την προστασία του καταναλωτή, ο οποίος θεσπίζει το νομικό πλαίσιο των ενώσεων καταναλωτών. Επίσης, σε ένα από τα υπουργεία της Αλβανίας, έχει συσταθεί υπηρεσία αρμόδια για την προστασία των καταναλωτών. Παρ' όλα αυτά, η εφαρμογή της νομοθεσίας δεν είναι ικανοποιητική και το επίπεδο προστασίας των καταναλωτών στην Αλβανία είναι ανεπαρκές. Η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών (ΜΚΟ, ενώσεις καταναλωτών) στη διαδικασία προστασίας των καταναλωτών είνει περιορισμένη και τα υφιστάμενα θεσμικά όργανα δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσουν ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας. Απαιτείται ακόμη η ανάπτυξη συστήματος εποπτείας της αγοράς, το οποίο είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση της διατήρησης της ποιότητας των καταναλωτικών αγαθών και της τήρησης των προτύπων ασφαλείας.

3.5.6 Συνθήκες απασχόλησης και ίσες ευκαιρίες μεταξύ ανδρών και γυναικών

Στο πλαίσιο μελλοντικής ΣΣΣ, η Αλβανία οφείλει να εναρμονίσει προοδευτικά τη νομοθεσία της όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, κυρίως σε θέματα υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας και ίσων ευκαιριών

Αν και στην Αλβανία έχουν θεσπισθεί βασικοί κανόνες για τις συνθήκες απασχόλησης, αυτοί απέχουν πολύ από το επίπεδο των αντίστοιχων κοινοτικών και, κυρίως, δεν εφαρμόζονται ευρέως. Όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες μεταξύ ανδρών και γυναικών, σημειώνεται ότι η Αλβανία προέβη, το 1994, στην κύρωση της Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων εις βάρος των γυναικών, αν και δεν έχει ακόμη υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της εν λόγω σύμβασης. Το σημαντικότερο θεσμικό όργανο για την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών είναι η αλβανική επιτροπή για τις γυναίκες και την οικογένεια η οποία όμως αντιμετωπίζει οργανωτικές δυσκολίες και διαθέτει περιορισμένους χρηματοδοτικούς πόρους για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων της. Η στήριξη που παρέχει η κυβέρνηση είναι περιορισμένη.

Στον τομέα των συνθηκών απασχόλησης και των ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, η Αλβανία θα πρέπει να αναπτύξει την κατάλληλη νομοθεσία και, πρωτίστως, ορθές πρακτικές που αποσκοπούν στην εξασφάλιση της σταδιακής συμμόρφωσης προς το κοινοτικό κεκτημένο, καθώς και όσον αφορά το ρόλο των κοινωνικών εταίρων. Η συνεργασία στο πλαίσιο ΣΣΣ αναμένεται να συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου.

3.6 Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις:

Στην Αλβανία έχει συντελεσθεί πρόοδος στους τομείς που αναφέρονται στην έκθεση σκοπιμότητας του 1999: έχει θεσπισθεί το βασικό νομικό πλαίσιο της αλβανικής αστυνομίας, σύμφωνα με το νόμο περί δημοσίων υπηρεσιών, το οποίο όμως πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω επεξεργασίας και, κυρίως, να υλοποιηθεί. Η λειτουργία των αστυνομικών δυνάμεων έχει βελτιωθεί και αναγνωρίζεται ευρέως ότι η Αλβανία δεν βρίσκεται πλέον στην κατάσταση κρίσης των ετών 1997-1998. Ωστόσο, απαιτείται ακόμη η βελτίωση του επιπέδου κατάρτισης, του μακροπρόθεσμου στρατηγικού προγραμματισμού και του εξοπλισμού. Όσον αφορά τη συγκέντρωση όπλων και την καταστροφή τους, έχει επιτευχθεί περιορισμένη πρόοδος και απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες, ιδίως σε ορισμένες περιοχές της χώρας.

3.6.1 Ενίσχυση των θεσμικών οργάνων και του κράτους δικαίου

Στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων, η Αλβανία θα πρέπει να ενισχύσει τα θεσμικά όργανα σε όλα τα επίπεδα, και, ειδικότερα, αυτά που συμμετέχουν στους τομείς εφαρμογής της νομοθεσίας και απονομής της δικαιοσύνης. Στο πλαίσιο αυτό, βασικές προτεραιότητες είναι η παγιοποίηση του κράτους δικαίου, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας του δικαστικού τομέα, η βελτίωση της αποτελεσματικότητάς του και η εξασφάλιση της κατάλληλης κατάρτισης των δικαστών.

Η Αλβανία δεν βρίσκεται πλέον στην κατάσταση κρίσης που επικρατούσε κατά τα έτη 1997 και 1998, κυρίως όσον αφορά την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη. Αν και έχει αναμφισβήτητα επιτευχθεί πρόοδος, απαιτούνται ακόμη περαιτέρω προσπάθειες. Στον τομέα της Αστυνομίας, έχει επιτευχθεί σαφής διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης της Αστυνομίας και του υπουργείου Δημοσίας Τάξης. Επίσης, το ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο έχει αναπτυχθεί περαιτέρω και θεωρείται σήμερα ότι έχει μάλλον ολοκληρωθεί. Ωστόσο, απαιτείται ακόμη η διευθέτηση ορισμένων σημαντικών θεμάτων, όπως η ολοκλήρωση της νομοθετικής υποδομής για την εφαρμογή του νόμου περί οργάνωσης και λειτουργίας της δικαστικής αστυνομίας. Έχει εγκριθεί στρατηγική για την αναμόρφωση της αστυνομίας, η οποία θα κατευθύνει τις εξελίξεις μεσοπρόθεσμα. Η εν λόγω στρατηγική προβλέπει τη μείωση του μεγέθους των αστυνομικών δυνάμεων προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά τους και να διατεθούν επιπλέον πόροι για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και του επιπέδου των αποδοχών. Έμφαση θα δοθεί στην επιλογή, στα προσόντα και στο επίπεδο κατάρτισης των αστυνομικών. Η Αλβανία έχει εγκρίνει σχέδιο που αποσκοπεί στην εκπαίδευση των αστυνομικών δυνάμεων στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το σχέδιο αυτό θα γίνει δεκτό με ικανοποίηση, δεδομένου ότι κατά τους τελευταίους μήνες έγιναν καταγγελίες που αφορούσαν την ανάρμοστη συμπεριφορά της αστυνομίας. Όλα αυτά τα μέτρα ελήφθησαν σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς μηχανισμούς στήριξης που δρουν στην Αλβανία.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές για την εφαρμογή του νόμου για την Κρατική Αστυνομία βρίσκονται στο στάδιο υλοποίησης. Οι κυριότερες δράσεις αφορούν την ενίσχυση του πολιτικού ελέγχου της αστυνομίας, προσπάθειες περιορισμού της πολιτικής επιρροής και τη θέσπιση ειδικών δομών για την αντιμετώπιση θεμάτων ασφαλείας, ειδικότερα, του οργανωμένου εγκλήματος. Οι δράσεις επιμόρφωσης θα συνεχισθούν δίνοντας όμως μεγαλύτερη έμφαση στην «κατάρτιση επιμορφωτών», στην εξειδίκευση και στην κατάρτιση ανώτερων αξιωματικών της αστυνομίας. Επίσης, είναι σκόπιμο να ενισχυθούν οι προσπάθειες που ήδη καταβάλλονται για τη βελτίωση της συμπεριφοράς και της εικόνας της αστυνομίας καθώς και για την καταπολέμηση της διαφθοράς των αστυνομικών οργάνων. Αν και έχουν γίνει ορισμένα αρχικά βήματα για τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των οργάνων επιβολής του νόμου (αστυνομίας, υπηρεσιών πληροφοριών, δικαστικής εξουσίας), απαιτούνται ακόμη περαιτέρω προσπάθειες.

3.6.2 Άσυλο ,μετανάστευση, έλεγχος των εξωτερικών συνόρων, θεωρήσεις

Η Αλβανία απαιτείται να θεσπίσει πλαίσιο συνεργασίας, περιλαμβανομένης και της συνεργασίας σε περιφερειακό επίπεδο, στον τομέα του ασύλου (νομοθεσία ,διαδικασίες), της μετανάστευσης (νόμιμης / παράνομης), του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων και της έκδοσης θεωρήσεων. Κύριο στοιχείο στης συνεργασίας στον τομέα της πρόληψης και του ελέγχου της παράνομης μετανάστευσης είναι η θέσπιση διατάξεων επανεισόδου.

Το νομοθετικό πλαίσιο της Αλβανίας στους τομείς του ασύλου και της μετανάστευσης είναι μάλλον ολοκληρωμένο και ανταποκρίνεται στα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα. Ωστόσο, όπως και σε άλλους τομείς, οι σχετικές διατάξεις της νομοθεσίας δεν εφαρμόζονται. Με απόφαση του υπουργικού συμβουλίου του Αυγούστου 2000, εγκρίθηκε η δημιουργία κέντρων υποδοχής για τους αλλοδαπούς κρατούμενους δίχως όμως να παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το χαρακτήρα και τη λειτουργία αυτών των κέντρων. Αν και έχουν αναληφθεί ορισμένες προκαταρκτικές ενέργειες, η ανάπτυξη των αναγκαίων δομών στους τομείς του ασύλου και της μετανάστευσης για την κατάλληλη αντιμετώπιση των σχετικών θεμάτων συντελείται με αργό ρυθμό. Έχουν ήδη συγκροτηθεί ομάδες, σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) για τη διερεύνηση του θέματος. Ως προσωρινό μέτρο πριν από τη θέσπιση πλήρως αναπτυγμένου συστήματος παροχής ασύλου, το αλβανικό υπουργείο Δημοσίας Τάξης εξέδωσε, το Φεβρουάριο του 2001, διοικητικό διάταγμα σύμφωνα με το οποίο θα πρέπει να διενεργούνται συστηματικά συνεντεύξεις προκειμένου να διαπιστώνεται κατά πόσον τα συλληφθέντα άτομα είναι οικονομικοί μετανάστες, πρόσφυγες που χρειάζονται προστασία ή λαθρομετανάστες. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του διατάγματος υπήρξε μέχρι σήμερα περιορισμένη (μεταξύ της 15ης Φεβρουαρίου και της 17ης Απριλίου, πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με μόνο 17 άτομα).

Η Αλβανία έχει συνάψει συμφωνίες επανεισδοχής με την Ιταλία και την Ελβετία. Τον Απρίλιο του 2001, υπεγράφη διμερής συμφωνία επανεισδοχής με το Βέλγιο, η οποία όμως δεν καλύπτει τους υπηκόους τρίτων χωρών. Η πρακτική της επανεισδοχής εφαρμόζεται επίσης με την Ελλάδα, αν και όχι στο πλαίσιο επίσημης συμφωνίας επανεισδοχής αλλά βάσει ρήτρας επανεισδοχής που περιλαμβάνεται στη συμφωνία αστυνομικής συνεργασίας μεταξύ της Αλβανίας και της Ελλάδας. Σε γενικές γραμμές, οι υφιστάμενες και οι μελλοντικές συμφωνίες επανεισδοχής παρέχουν επαρκείς εγγυήσεις για τους ζητούντες άσυλο και τους πρόσφυγες, σύμφωνα με τις διατάξεις της σύμβασης της Γενεύης του 1951. Ωστόσο, διατυπώνονται ανησυχίες σχετικά με τη χρηματοδοτική ικανότητα της Αλβανίας να εφαρμόσει αυτές τις συμφωνίες.

Όσον αφορά τη διαχείριση και τον έλεγχο των συνόρων, απαιτούνται ουσιαστικές βελτιώσεις, ιδίως στο βόρειο τμήμα της χώρας. Πέραν των συνεχών προσπαθειών για τη βελτίωση των μεθοριακών σημείων διέλευσης, απαιτούνται ενέργειες για την κατάρτιση στρατηγικού ελέγχου των θαλασσίων και των πράσινων συνόρων. Το σύστημα ανάλυσης κινδύνων και πληροφόρησης είναι ανεπαρκές, γεγονός που ευνοεί την λαθρομετανάστευση και το λαθρεμπόριο. Είναι σκόπιμο να καταρτισθεί ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης των συνόρων, η οποία θα λαμβάνει υπόψη την ανάγκη του καλύτερου συντονισμού των δραστηριοτήτων των διαφόρων οργάνων επιβολής του νόμου στα σύνορα και θα επιδιώκει την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των αποτελεσματικών ελέγχων και της διευκόλυνσης της διέλευσης των συνόρων.

Το ισχύον καθεστώς θεώρησης διαβατηρίων της Αλβανίας καθορίζει τις χώρες για τις οποίες δεν απαιτείται θεώρηση κατά την είσοδο στην Αλβανία και αυτές για τις οποίες η θεώρηση είναι αναγκαία. Μεταξύ των χωρών για τις οποίες απαιτείται θεώρηση γίνεται περαιτέρω διάκριση μεταξύ των χωρών για τις οποίες είναι δυνατόν να χορηγηθεί θεώρηση κατά την άφιξη στην Αλβανία (χερσαία σύνορα, θαλάσσιοι λιμένες, αεροδρόμια) και αυτών για τις οποίες η θεώρηση είναι δυνατόν να χορηγηθεί μόνο στα προξενικά γραφεία της Αλβανίας στο εξωτερικό. Χρειάζονται τεχνικά μέσα για την κατάλληλη εφαρμογή συστήματος θεωρήσεων παρόμοιου με τα αντίστοιχα κοινοτικά. Η Αλβανία διαθέτει 33 προξενικά γραφεία στο εξωτερικό τα οποία εκδίδουν θεωρήσεις εισόδου. Η κοινοποίηση των εκδοθέντων θεωρήσεων πραγματοποιείται από το προξενικό γραφείο στο υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο, στη συνέχεια, ενημερώνει τις μεθοριακές αρχές. Για το σκοπό αυτό, είναι σκόπιμο να αναπτυχθεί σταδιακά ηλεκτρονικό δίκτυο.

3.6.3 Καταπολέμηση της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Η Αλβανία θα πρέπει να θεσπίσει πλαίσιο συνεργασίας με στόχο την πρόληψη της χρησιμοποίησης των χρηματοπιστωτικών της συστημάτων για τη νομιμοποίηση προσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Η συνεργασία στον τομέα αυτό περιλαμβάνει διοικητική και τεχνική βοήθεια που αποσκοπεί στον καθορισμό κατάλληλων προτύπων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες ισοδύναμων με εκείνα τα οποία έχει υιοθετήσει η Κοινότητα και άλλοι διεθνείς φορείς στον τομέα αυτόν, ιδίως η Ειδική Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF).

Η Αλβανία έχει υπογράψει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες, την εξακρίβωση, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος και προσφάτως θέσπισε τη βασική νομοθεσία για την πρόληψη της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες (που τέθηκε σε εφαρμογή στις 6 Δεκεμβρίου 2000). Το παράγωγο δίκαιο για την πλήρη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας και για το σκοπό αυτό έχει συσταθεί συντονιστική υπηρεσία στο πλαίσιο του υπουργείου Οικονομικών. Η υπηρεσία δίωξης οικονομικών εγκλημάτων, όταν τεθεί σε πλήρη λειτουργία, θα αναλάβει την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Αν και η νομοθεσία στην Αλβανία απαγορεύει το άνοιγμα ανώνυμων λογαριασμών, και προβλέπει τον έλεγχο της διακίνησης σημαντικών ή ύποπτων κεφαλαίων, η Αλβανία δεν βρίσκεται ακόμη σε θέση να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Θα απαιτηθεί η παγίωση των σχετικών δομών και η προώθηση του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων οργάνων επιβολής του νόμου, του χρηματοπιστωτικού τομέα και της δικαστικής εξουσίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί καταδικαστική απόφαση για κατηγορίες σχετικές με τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

3.6.4 Πρόληψη και καταπολέμηση του εγκλήματος και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων. Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και των παράνομων ναρκωτικών

Η Αλβανία οφείλει να θεσπίσει πλαίσιο συνεργασίας που αποσκοπεί στην καταπολέμηση και στην πρόληψη των εγκληματικών και παράνομων δραστηριοτήτων, κυρίως του οργανωμένου εγκλήματος. Η Αλβανία πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή σε θέματα όπως η εμπορία ανθρώπων, οι παράνομες οικονομικές δραστηριότητες (μεταξύ άλλων, η διαφθορά και οι παράνομες συναλλαγές που αφορούν είδη όπως τα βιομηχανικά απόβλητα, τα ραδιενεργά υλικά και τα προϊόντα απομίμησης/ παραποίησης), το λαθρεμπόριο όπλων και η τρομοκρατία.