Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης»

(97/C 287/04)

Στις 12 Νοεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το παραπάνω Πράσινο Βιβλίο.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 1997 με βάση εισηγητική έκθεση της Dame Jocelyn Barrow.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 28ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 90 ψήφους υπέρ, 2 κατά και μία αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Οι νέες υπηρεσίες ενημέρωσης προσφέρουν μια άνευ προηγουμένου ροή πληροφοριών και, κατά συνέπεια, πολλές κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δυνατότητες. Σε σχέση με το σύνολο του περιεχομένου που διανέμεται από τα νέα μέσα μαζικής ενημέρωσης, το ποσοστό του περιεχομένου για το οποίο απαιτείται η λήψη μέτρων προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι σχετικά χαμηλό, αλλά σημαντικό. Ωστόσο, το παράνομο και βλαβερό περιεχόμενο το οποίο δημοσιεύεται και διανέμεται από τα νέα μέσα ενημέρωσης προξενεί ιδιαίτερες ανησυχίες.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα δύο βασικά ερωτήματα που προκύπτουν όσον αφορά τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα νέα μέσα ενημέρωσης είναι ποιο περιεχόμενο επιτρέπεται να μεταδίδεται και πως πρέπει να ρυθμίζεται.

2.2. Μία από τις πλέον αποδεκτές αρχές που ισχύουν σε εθνικό, ευρωπαϊκό, και διεθνές επίπεδο είναι ότι η προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έχει εξαιρετική σημασία. Ωστόσο, το περιεχόμενο που δημοσιεύεται και μεταδίδεται από τα νέα μέσα ενημέρωσης εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους από την άποψη της προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Προκειμένου να διασφαλισθούν οι αξίες αυτές, οι νέες υπηρεσίες που προσφέρονται πρέπει να επιτρέπουν ασφαλείς τρόπους επικοινωνίας και να εξασφαλίζουν, ταυτόχρονα, την ελεύθερη ροή των πληροφοριών και την ελευθερία έκφρασης.

2.3. Προκειμένου να δημιουργηθεί ένα παρόμοιο περιβάλλον, το παράνομο και βλαβερό περιεχόμενο πρέπει να ελεγχθεί με τη θέσπιση νομοθεσίας και κανόνων. Προκειμένου να ελεχθεί αυτού του είδους το περιεχόμενο, είναι απαραίτητο να προσδιορισθεί ποιο περιεχόμενο είναι παράνομο () και συνεπώς εντελώς απαγορευμένο και ποιο περιεχόμενο χαρακτηρίζεται ως επιβλαβές () και, συνεπώς, πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς. Η διάκριση μεταξύ παράνομου και επιβλαβούς περιεχομένου πρέπει να στηρίζεται στις ισχύουσες αρχές σχετικά με την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Οι νομοθετικές και ρυθμιστικές διατάξεις που ισχύουν στην περίπτωση των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης θα πρέπει να εφαρμόζονται, επίσης, για τον έλεγχο του περιεχομένου που μεταδίδεται από τα νέα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, θα είναι απαραίτητο να διευκρινισθεί το καθεστώς που διέπει αυτό το νομοθετικό και ρυθμιστικό περίγραμμα. Για τα κλειστά συστήματα, όπως είναι το σύστημα VOD (), θα μπορούσαν εύκολα να εφαρμόζονται ταξινομήσεις περιεχομένου που έχουν γίνει ήδη (για παράδειγμα, στην τηλεόραση). Οι ταξινομήσεις αυτές θα πρέπει να υιοθετηθούν και στην περίπτωση περισσότερο «ανοικτών» συστημάτων, όπως είναι το Internet και οι υπηρεσίες απευθείας σύνδεσης. Οι ορισμοί του παράνομου και του επιβλαβούς περιεχομένου θα πρέπει να υιοθετηθούν σε διεθνές επίπεδο και να εφαρμοστούν στη συνέχεια σε εθνικό επίπεδο με ορισμένες μικρές προσαρμογές, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα τοπικά ήθη και έθιμα.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Παράνομο περιεχόμενο

Για την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας έχει ιδιαίτερη σημασία να οριστεί επακριβώς το παράνομο περιεχόμενο, παρόλο που, όπως προαναφέρθηκε, ο ορισμός αυτός ενδέχεται να διαφέρει από χώρα σε χώρα και ανάλογα με το μέσο ενημέρωσης. Για το παράνομο περιεχόμενο στα νέα μέσα ενημέρωσης πρέπει να θεσπισθούν ειδική νομοθεσία και κυρώσεις, είτε με την καθιέρωση νέας νομοθεσίας ή νέων κανόνων, είτε με την τροποποίηση της νομοθεσίας και των κανόνων που ίσχυαν προηγουμένως, προκειμένου να καλυφθούν η δημοσίευση, διανομή ή κατοχή παράνομου περιεχομένου από τα νέα μέσα ενημέρωσης (). Ωστόσο, ο παγκόσμιος χαρακτήρας των νέων μέσων ενημέρωσης δημιουργεί προβλήματα δικαιοδοσίας και εφαρμογής. Απαιτείται να υπάρξει διεθνής συνεργασία προκειμένου οι κυρώσεις να είναι αποτελεσματικές.

3.2. Επιβλαβές περιεχόμενο

Ο ορισμός της έννοιας επιβλαβές περιεχόμενο θα διαφέρει από χώρα σε χώρα ανάλογα με τα ισχύοντα κοινωνικά και πολιτιστικά πρότυπα. Ωστόσο, αντίθετα με την περίπτωση του παράνομου περιεχομένου, το επιβλαβές περιεχόμενο δεν θα υπόκειται σε πλήρη απαγόρευση αλλά θα περιορίζεται απλώς σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως είναι η προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Λόγω των διαφορών που υπάρχουν όσον αφορά τα κοινωνικά και πολιτιστικά πρότυπα η αυτορρύθμιση (εκ του νόμου προβλεπόμενη απαίτηση για ένα ανεξάρτητο φορέα) αποτελεί την πιο κατάλληλη λύση για την περίπτωση του επιβλαβούς περιεχομένου.

Η ρύθμιση του παράνομου και του επιβλαβούς περιεχομένου δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε περιορισμούς όσον αφορά τη μετάδοση από τα νέα μέσα ενημέρωσης περιεχομένου το οποίο σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσε να μεταδοθεί από άλλα μέσα.

3.3. Η προστασία των ανηλίκων

Αυτό που έχει καθοριστική σημασία από την άποψη της προστασίας των ανηλίκων είναι ο ορισμός του όρου «ανήλικος». Στο Πράσινο Βιβλίο γίνεται ρητή αναφορά στους «ανηλίκους» και όχι στα «παιδιά» ή «νέα άτομα». Αυτό οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στις πολύ σημαντικές διαφορές που υφίστανται όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο, αλλά και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ παιδιών και νέων ατόμων (). Το πρόβλημα δεν λύνεται ούτε με τη χρήση του όρου «ανήλικοι», λόγω του ότι η σχετική ηλικία διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ωστόσο, στην περίπτωση του επιβλαβούς περιεχομένου η ηλικία που ισχύει συχνά είναι των 18 ή 21 ετών. Όπως προαναφέρθηκε, η φύση των νέων μέσεων ενημέρωσης δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα όσον αφορά την προστασία των ανηλίκων. Για παράδειγμα, ενώ η παιδική πορνογραφία απαγορεύεται στις περισσότερες χώρες, επιτρέπεται η προβολή βίας και πορνογραφίας ενηλίκων, παρόλο που είναι γενικώς παραδεκτό ότι είναι επιβλαβείς για τους ανηλίκους και θα πρέπει κατά συνέπεια, να περιοριστούν. Στην περίπτωση «κλειστών» δικτύων, όπως είναι τα συστήματα VOD, υπάρχουν διάφορες δυνατότητες για τον έλεγχο της πρόσβασης των ανηλίκων σε περιεχόμενο. Ο τομέας ο οποίος δημιουργεί τα περισσότερα προβλήματα σχετίζεται με τα «ανοικτά» δίκτυα, όπως είναι το Internet, όπου δεν υπάρχουν μόνο δυσκολίες για τον έλεγχο της πρόσβασης σε περιεχόμενο, αλλά, όπως φαίνεται, οι γονείς και οι εκπαιδευτές δεν γνωρίζουν τα είδη και τη μορφή του περιεχομένου που διατίθενται.

3.4. Από όλους τους μηχανισμούς ελέγχου του περιεχομένου που έχουν στη διάθεσή τους οι χρήστες των υπηρεσιών που προσφέρουν τα νέα μέσα ενημέρωσης, τα συστήματα κατάταξης και επισήμανσης (δηλαδή κατάταξη/κωδικοποίηση) φαίνεται να είναι τα πλέον ενδεδειγμένα, επειδή επιτρέπουν στους χρήστες να γνωρίζουν κατά πόσο μια συγκεκριμένη ηλεκτρονική διεύθυνση περιέχει παράνομα ή επιβλαβή μηνύματα και ποιο είναι το είδος αυτό. Λόγω του παγκόσμιου χαρακτήρα των νέων μέσων ενημέρωσης, θα πρέπει να ακολουθήσει μια αξιολόγηση/επισήμανση κάθε είδους περιεχομένου (συμπεριλαμβανομένου του παρανόμου και του επιβλαβούς περιεχομένου), επειδή, όπως προαναφέρθηκε, ένα περιεχόμενο που χαρακτηρίζεται παράνομο στο Ηνωμένο Βασίλειο ενδέχεται να επιτρέπεται στη Σουηδία. Όπου υπάρχει κίνδυνος λήψης ή μετάδοσης ενός περιεχομένου το οποίο είναι παράνομο σε μία χώρα, ο κίνδυνος αυτός θα μπορεί να ελαχιστοποιείται με τη χρήση ενός μηχανισμού όπως είναι η δήλωση επικρατείας ().

3.5. Ο συνδυασμός των συστημάτων κατάταξης εκ μέρους τρίτων και εκ μέρους των χρηστών θα επιτρέψει στους τελευταίους να κάνουν χρήση των συστημάτων PICS (), έτσι ώστε να είναι σε θέση να προσαρμόζουν στις προσωπικές τους επιθυμίες το περιεχόμενο στο οποίο έχουν πρόσβαση.

3.6. Οι φορείς παροχής υπηρεσιών πρέπει να διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στην περίπτωση των υπηρεσιών που παρέχονται από τα νέα μέσα ενημέρωσης με την προώθηση της χρήσης λογισμικού PICS, την απαίτηση αξιολόγησης εκ μέρους του χρήστη, την αφαίρεση περιεχομένου το οποίο μετακινείται διαρκώς και σκοπίμως, και την απομάκρυνση παράνομου ή επιβλαβούς περιεχομένου εφόσον αυτό δεν γίνει από τον ίδιο τον πάροχο του περιεχομένου.

3.7. Παράλληλα με τους μηχανισμούς που χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία επικοινωνιών για τον έλεγχο του περιεχομένου, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαθέτουν οι χρήστες πρόσθετα μέσα αυτοπροστασίας από παράνομο και επιβλαβές περιεχόμενο σύμφωνα με τις προσωπικές τους προτιμήσεις.

3.8. Εξίσου σημαντική με την ανεύρεση οποιασδήποτε τεχνικής λύσης για τον έλεγχο του περιεχομένου είναι η αύξηση της επίγνωσης των γονέων/εκπαιδευτών, όσον αφορά το είδος και την έκταση του περιεχομένου που διατίθεται όχι μόνο στους ανηλίκους αλλά γενικά στα νέα μέσα ενημέρωσης, ιδιαιτέρως δε στα ανοικτά δίκτυα. Οι τεχνικές λύσεις, παρότι χρήσιμες, δεν μπορούν και δεν πρέπει

i. να υποκαθιστούν το ρόλο των γονέων/εκπαιδευτών, ή

ii. να υποκαθιστούν τις νομοθετικές ή κανονιστικές ρυθμίσεις.

3.9. Όλοι οι φορείς διανομής/μετάδοσης περιεχομένου στα νέα μέσα ενημέρωσης πρέπει να είναι υπεύθυνοι για τις ενέργειές τους η προέλευση των οποίων θα πρέπει να είναι εντοπίσιμη. Η αρχή της δυνατότητας εντοπισμού πρέπει να ενσωματωθεί σε κάθε νομοθετικό/ρυθμιστικό πλαίσιο το οποίο ισχύει για τα νέα μέσα ενημέρωσης. Ο εντοπισμός της προέλευσης παράνομου ή επιβλαβούς περιεχομένου έχει αποφασιστική σημασία για την ανάπτυξη των νέων μέσων ενημέρωσης (ιδιαιτέρως των ανοικτών συστημάτων). Παρόλο που η ανωνυμία μπορεί να εξυπηρετεί ορισμένους σκοπούς σε ορισμένες περιπτώσεις, θα ήταν επικίνδυνο να επιτραπεί στην περίπτωση των διανομέων περιεχομένου.

3.10. Διαφήμιση - παρότι η διαφήμιση είναι ένα θέμα το οποίο έχει άμεση σχέση με την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στα νέα μέσα ενημέρωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθιστά σαφές ότι το περιεχόμενο προγραμμάτων και η διαφήμιση πρέπει να εξετασθούν ιδιαιτέρως 7 στην υφιστάμενη νομοθεσία γίνεται διάκριση μεταξύ των δύο αυτών κλάδων. Το θέμα της διαφήμισης δεν θα πρέπει να εξετασθεί ούτε με την ευκαιρία του Πράσινου Βιβλίου για την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης, ούτε με αφορμή την ανακοίνωση για το παράνομο και επιβλαβές περιεχόμενο στο Internet, δεδομένου ότι το όλο θέμα εξετάζεται σήμερα στο πλαίσιο της κοινοτικής νομοθεσίας για τη διαφήμιση.

4. Ρυθμιστικό πλαίσιο

4.1. Είναι σαφές ότι η προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από ορισμένες υπηρεσίες που προσφέρουν τα νέα μέσα ενημέρωσης και ο έλεγχος παρανόμου ή επιβλαβούς περιεχομένου στο Internet δεν μπορεί να επιτευχθούν με μεμονωμένες προσπάθειες 7 δεν υπάρχει κανένα είδος ατομικής λύσης σε καμία χώρα που να οδηγεί στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Η προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν μπορεί να διασφαλισθεί εφόσον δεν έχουν θεσπισθεί ειδικές νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις και δεν έχουν καθορισθεί κυρώσεις σχετικά με την εξέλιξη των νέων μέσων ενημέρωσης. Σε τελευταία ανάλυση, τα θέματα αυτά πρέπει να ρυθμιστούν σε διεθνές επίπεδο, αν και μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα η αμεσότητα των θεμάτων που παρουσιάζονται από τα νέα μέσα ενημέρωσης καθιστά απαραίτητη τη συντονισμένη ρύθμιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.2. Η ρύθμιση της λειτουργίας των νέων μέσων ενημέρωσης θα πρέπει να επιτευχθεί μέσω ενός κοινού (πανευρωπαϊκού) πλαισίου το οποίο θα υποστηριχθεί από μια νέα ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οποία θα εφαρμόζει τη σχετική νομοθεσία και τους κανονισμούς και θα επιβάλλει τις κυρώσεις αναφορικά με το περιεχόμενο των νέων υπηρεσιών στον τομέα των μέσων ενημέρωσης 7 σήμερα, δεν υπάρχει παρόμοια αρχή. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να προσφέρει την απαιτούμενη ευελιξία και η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να στηριχθεί στην αξιολόγηση των υφιστάμενων ρυθμιστικών αρχών. Η εν λόγω αρχή θα πρέπει να είναι σε θέση να επιβάλλει αυστηρές κυρώσεις για την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και των σχετικών κανόνων. Ωστόσο, οποιαδήποτε νομοθεσία και οποιοιδήποτε κανονισμοί πρέπει να επιτυγχάνουν την εξισορρόπηση της προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας με την ελευθερία έκφρασης και ανταλλαγής ιδεών και πολιτιστικών στοιχείων. Εφόσον δεν υπάρξει ομοφωνία στον κλάδο, δεν καταρτισθεί ένα νομοθετικό πλαίσιο και δεν συσταθεί μια ρυθμιστική αρχή, είναι πιθανό να επιβληθούν λιγότερο αποδεκτοί και περισσότερο άκαμπτοι εθνικοί έλεγχοι, οι οποίοι θα οδηγήσουν στον κατακερματισμό του κλάδου παροχής οπτικοακουστικών υπηρεσιών και υπηρεσιών πληροφόρησης καθώς και στη δημιουργία προβλημάτων στους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, τους παρόχους υπηρεσιών, τους παρόχους πρόσβασης και τους χρήστες.

4.3. Θα πρέπει να συσταθεί κάποιο είδος πανευρωπαϊκού οργανισμού αυτορρύθμισης ο οποίος θα εποπτεύεται/διοικείται από μια διεθνή αρχή. Αυτός ο οργανισμός αυτορρύθμισης θα εξετάζει τυχόν προσφυγές για τη μετάδοση παράνομου ή επιβλαβούς περιεχομένου και θα εντοπίζει τους παραβάτες. Επίσης, θα είναι υπεύθυνος για την προβολή απαιτήσεων αφαίρεσης παράνομου περιεχομένου και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα αναλαμβάνει δράση κατά των παραβατών.

4.4. Σε περίπτωση που το παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο που λαμβάνεται/μεταδίδεται σε μία χώρα προέρχεται από μια τρίτη χώρα, ο αρμόδιος οργανισμός αυτορρύθμισης πρέπει να είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει λεπτομερώς τον φορέα παροχής υπηρεσιών στη χώρα από την οποία προέρχεται το παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.

4.5. Οι φορείς παροχής υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι σε μία χώρα πρέπει να λειτουργούν σε αυτήν με βάση τη νομοθεσία και τις ρυθμίσεις που ισχύουν σε εθνικό επίπεδο. Εντούτοις, οι νόμοι και οι κανόνες οι οποίοι ισχύουν για τους φορείς παροχής υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι, π.χ., στο Ηνωμένο Βασίλειο, καλύπτουν το παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο στη χώρα αυτή μόνο εφόσον έχει μεταδοθεί από ένα χρήστη από την ίδια χώρα.

5. Ευθύνη και υπαιτιότητα

5.1. Από την άποψη της ευθύνης και της υπαιτιότητας, η φύση των υπηρεσιών που προσφέρονται από τα νέα μέσα ενημέρωσης και οι τεράστιες ποσότητες περιεχομένου που διατίθενται μέσω αυτών, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να καθορισθεί μια ομάδα, όπως οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύου ή παροχής πρόσβασης, η οποία να επωμιστεί όλη την ευθύνη 7 η ευθύνη των φορέων αυτών δεν θα πρέπει να καλύπτει κάθε είδος περιεχομένου. Θα ήταν εξίσου σημαντικό να εξασφαλισθεί ότι οι χρήστες θα αναλαμβάνουν την ευθύνη για το περιεχόμενο που τους αποστέλλεται.

5.2. Ωστόσο, πρέπει να καθορισθεί σαφώς η ευθύνη των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων, των παρόχων υπηρεσιών, των παρόχων πρόσβασης, των χρηστών όσον αφορά το παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο που αποστέλλουν ή/και μεταδίδουν από τα νέα μέσα ενημέρωσης 7 αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση «ανοικτών» δικτύων όπως είναι το Internet. Πριν προσδιορισθούν οι εν λόγω συντελεστές ευθύνης, πρέπει να επιδιωχθεί η διεξαγωγή ευρείας συζήτησης με τους ρυθμιστές του κλάδου, τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, τους παρόχους υπηρεσιών και πρόσβασης, τις οργανώσεις προστασίας των παιδιών και των καταναλωτών και τους χρήστες αν και στον κλάδο επικρατεί η άποψη ότι οι πάροχοι υπηρεσιών πρέπει να προσεγγίζουν με υπευθυνότητα το θέμα της προστασίας των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και να ελέγχουν κάθε παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο που μεταδίδεται με τα νέα μέσα ενημέρωσης.

5.3. Πρέπει να εφαρμοστούν λογικά μέτρα τα οποία επιτρέπουν την παρεμπόδιση της μετάδοσης παρανόμου ή επιβλαβούς περιεχομένου μέσω των υπηρεσιών αυτών ή/και τη χρήση τους για βλαβερούς σκοπούς. Εφόσον γίνει γενικώς αποδεκτό από τον κλάδο ποια μέτρα πρέπει και μπορούν να εφαρμοστούν, οι νόμιμοι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, οι πάροχοι υπηρεσιών και πρόσβασης και οι χρήστες θα έχουν τη δυνατότητα να προστατεύονται από το ενδεχόμενο να υποστούν δίωξη για τη συνειδητή παροχή υπηρεσιών με σκοπό τη μετάδοση παράνομου ή/και επιβλαβούς περιεχομένου.

5.4. Τέλος, τα θέματα που αφορούν την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε σχέση με τις υπηρεσίες των νέων μέσων ενημέρωσης και τη μετάδοση παράνομου ή επιβλαβούς περιεχομένου στο Internet θα ακολουθήσουν την εξέλιξη των υπηρεσιών αυτών. Συνεπώς, για την αντιμετώπισή τους δεν πρέπει μόνο να βρεθεί μία λύση για τα τρέχοντα ζητήματα, αλλά πρέπει να υπάρχει και η απαραίτητη ευελιξία, ώστε να επιτραπεί η υιοθέτηση των εν λειτουργία φορέων και να θεσπισθούν πρόσθετοι κανόνες για να καλυφθεί η εξέλιξη των πραγμάτων. Είναι σημαντικό να ανευρεθούν λύσεις που έχουν οριστικό χαρακτήρα.

6. Συμπεράσματα και συστάσεις

6.1. Όσον αφορά την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, το νομοθετικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που πρόκειται να ισχύσει για το παράνομο και το επιβλαβές περιεχόμενο στα νέα μέσα ενημέρωσης, το οποίο μεταδίδεται και διανέμεται μέσω «κλειστών» συστημάτων, όπως το σύστημα VOD, θα πρέπει είτε να διέπεται από τις ισχύουσες νομοθετικές και κανονιστικές αρχές και το πλαίσιο που ισχύει για τα μέσα ενημέρωσης όπως είναι η τηλεόραση, είτε να στηριχθεί σε σημαντικό βαθμό στις αρχές και το πλαίσιο αυτό. Για το παράνομο και επιβλαβές περιεχόμενο () που μεταδίδεται και διανέμεται από τα νέα μέσα ενημέρωσης μέσω «ανοικτών» συστημάτων, όπως το Internet, πρέπει να ισχύουν ειδική νομοθεσία, κανόνες και κυρώσεις.

6.2. Πρέπει να βελτιωθεί η διεθνής συνεργασία όσον αφορά την ανάπτυξη, το συντονισμό και την εφαρμογή νομοθεσίας, κανόνων και κυρώσεων. Η μετάδοση επιβλαβούς περιεχομένου θα πρέπει να αντιμετωπισθεί με τη βελτίωση της επίγνωσης των γονέων/εκπαιδευτών και με την καθιέρωση τεχνολογιών για την άσκηση ελέγχου.

6.3. Πρέπει να μελετηθεί το είδος των νομοθετικών και ρυθμιστικών αρχών καθώς και του πλαισίου που αρμόζουν για την περίπτωση των νέων μέσων ενημέρωσης. Επιπλέον, πρέπει να αξιολογηθεί το περιεχόμενο που προσφέρεται στα παιδιά από την τηλεόραση. Ιδιαιτέρως, πρέπει να δοθεί έμφαση στα παραδείγματα της Γερμανίας, της Αγγλίας, και της Γαλλίας όπου έχουν δημιουργηθεί τηλεοπτικοί σταθμοί/τηλεοπτικά προγράμματα ειδικά για τα παιδιά.

6.4. Πρέπει να ισχύει μια ενιαία μεθοδολογία όσον αφορά την προσέγγιση του νομοθετικού και του ρυθμιστικού πλαισίου σε εθνικό, ευρωπαϊκό και, σε τελευταία ανάλυση, διεθνές επίπεδο.

6.5. Πρέπει να συσταθεί μία ομάδα εμπειρογνωμόνων η οποία θα αποτελείται από εκπροσώπους των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, των κυβερνήσεων, και των ενδιαφερομένων πλευρών η οποία θα έχει ως αποστολή να επιβλέπει την κατάσταση και να βελτιώσει το συντονισμό και την πληροφόρηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ερώτημα είναι ποιο καθεστώς και ποια μορφή θα πρέπει να προσλάβει μια παρόμοια επιτροπή.

Βρυξέλλες, 28 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Παράνομο - αντίθετο προς τους νόμους ή απαγορευμένο δια νόμου 7 έκνομο 7 ανεπίτρεπτο ή απαγορευμένο από κάποιο κώδικα επίσημων ή αποδεκτών κανόνων.

() Επιβλαβές - κάτι που προκαλεί ή τείνει να προκαλέσει βλάβη (φυσική, ψυχική ή διανοητική) 7 βλαβερό, επιζήμιο.

() VOD = Βίντεο κατ' εντολή.

() Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, ο νόμος περί άσεμνων δημοσιευμάτων, του 1959, τροποποιήθηκε έτσι ώστε στον νέο ορισμό της έννοιας απρεπές περιεχόμενο συμπεριλαμβάνεται και η μετάδοση ηλεκτρονικά καταχωρημένων δεδομένων, τα οποία θεωρούνται απρεπή όταν μετατραπούν για να καταστούν αναγνώσιμα. Ο νόμος για την προστασία των παιδιών του 1978, σύμφωνα με τον οποίο αποτελεί παράβαση η διανομή, επίδειξη, κατοχή ή δημοσίευση οποιασδήποτε απρεπούς ψευδοφωτογραφίας ενός παιδιού, τροποποιήθηκε έτσι ώστε η έννοια ψευδοφωτογραφία καλύπτει και την περίπτωση δεδομένων που έχουν καταχωρηθεί δια της ηλεκτρονικής οδού.

() Κριτήρια για την προστασία των πνευματικώς μειονεκτούντων πρέπει να περιληφθούν σε ρυθμίσεις που διέπουν παράνομο και ζημιογόνο περιεχόμενο στις υπηρεσίες οπτικοακουστικής και πληροφόρησης.

() Η δήλωση επικρατείας ορίζει ότι η πρόσβαση σε μία ηλεκτρονική διεύθυνση ή στο αντίστοιχο περιεχόμενο θα επιτρέπεται μόνο σε ορισμένες χώρες.

() PICS = Τράπεζα για την επιλογή του περιεχομένου του Internet.

() Παρά οποιεσδήποτε οριακές παραλλαγές όσον αφορά την έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας οι οποίες οφείλονται στα διάφορα εθνικά πρότυπα, η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαιτεί την απαγόρευση περιεχομένου το οποίο:

(i) εισάγει διακρίσεις λόγω φυλής, φύλου ή εθνικότητας 7

(ii) προβάλλει θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις 7

(iii) ενθραρρύνει συμπεριφορά η οποία είναι επιβλαβής για την υγεία ή/και την ασφάλεια 7

(iv) ενθαρρύνει συμπεριφορά η οποία είναι επιζήμια για το περιβάλλον.

Απαιτείται προσοχή για να διασφαλισθεί ότι οι διατάξεις αυτές δεν τυγχάνουν υπερβολικά ευρείας ερμηνείας με κίνδυνο η έννοια να καταστεί υπερβολικά υποκειμενική και δυσεφάρμοστη στην πράξη.