2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ

•Νομική βάση

Η παρούσα πρόταση οδηγίας βασίζεται στο άρθρο 114 της ΣΛΕΕ, στην ίδια νομική βάση με το ισχύον νομικό πλαίσιο ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ. Το άρθρο 114 είναι κατάλληλο λαμβανομένης υπόψη της σημαντικής απειλής για την εσωτερική αγορά που προκαλείται από τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, καθώς και των οικονομικών απωλειών και διαταραχών σε διασυνοριακό επίπεδο που ενδέχεται να δημιουργήσει.

•Επικουρικότητα

Σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, όπως αυτές διατυπώνονται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι στόχοι της πρότασης είναι αδύνατον να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και μπορούν, ως εκ τούτου, να επιτευχθούν καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο. Η πρόταση δεν υπερβαίνει τα αναγκαία για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Η δέσμη της Επιτροπής για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες του 2019 επισήμανε τον τρόπο με τον οποίο οι εγκληματίες μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τις διαφορές μεταξύ των καθεστώτων ΚΞΧ/ΧΤ των κρατών μελών. Οι ροές παράνομου χρήματος και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας μπορούν να βλάψουν τη σταθερότητα και τη φήμη του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ένωσης και να απειλήσουν την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Τα μέτρα που λαμβάνονται αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο θα μπορούσαν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην εσωτερική αγορά και να συμβάλουν στον κατακερματισμό. Η λήψη μέτρων από την ΕΕ δικαιολογείται για τη διατήρηση ίσων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Ένωση —με τις οντότητες σε όλα τα κράτη μέλη να υπόκεινται σε ένα συνεπές σύνολο υποχρεώσεων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας καθιστά απαραίτητη την καλή συνεργασία μεταξύ εθνικών εποπτικών φορέων και ΜΧΠ για την πρόληψη των εν λόγω εγκλημάτων. Πολλές οντότητες που υπόκεινται σε υποχρεώσεις όσον αφορά την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες έχουν διασυνοριακές δραστηριότητες και οι διαφορετικές προσεγγίσεις των εθνικών εποπτικών φορέων και των ΜΧΠ παρακωλύουν την επίτευξη βέλτιστων πρακτικών ΚΞΧ/ΧΤ σε επίπεδο ομίλων.

•Αναλογικότητα

Η αναλογικότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει την πρόταση και όλες οι προτεινόμενες επιλογές σε διαφορετικούς κανονιστικούς τομείς αξιολογήθηκαν με βάση τον στόχο της αναλογικότητας. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας μεγάλου μέρους της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας απαιτεί μια συνεκτική και συντονισμένη προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών βασισμένη σε ένα συνεκτικό σύνολο κανόνων με τη μορφή ενός ενιαίου εγχειριδίου κανόνων. Ωστόσο, η παρούσα πρόταση δεν υιοθετεί μια προσέγγιση που ευνοεί τη μέγιστη εναρμόνιση, καθώς είναι ασυμβίβαστη με τον θεμελιώδη χαρακτήρα του συστήματος ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ που βασίζεται στον κίνδυνο και στους ειδικούς εθνικούς κανόνες που μπορεί να ισχύουν για τις αρμόδιες αρχές στον τομέα αυτό. Τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια να θεσπίσουν κανόνες που υπερβαίνουν εκείνους που προβλέπονται στη δέσμη προτάσεων της οποίας αποτελεί μέρος το παρόν σχέδιο οδηγίας, αλλά μόνο εάν δικαιολογούνται σύμφωνα με την προσέγγιση βάσει κινδύνου.

•Επιλογή της νομικής πράξης

Μια οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου είναι τη κατάλληλη νομική πράξη για την ανανέωση, με τροποποιήσεις, των διατάξεων της τρέχουσας οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες οι οποίες δεν είναι κατάλληλες για άμεση εφαρμογή υπό τη μορφή κανονισμού, ιδίως όσον αφορά εξουσίες και καθήκοντα των αρμόδιων αρχών και τη δημιουργία και πρόσβαση σε μητρώα πραγματικών δικαιούχων και τραπεζικών λογαριασμών άλλες διατάξεις από την τρέχουσα οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες έχουν συμπεριληφθεί (με τροποποιήσεις, ανάλογα με την περίπτωση), στη συνοδευτική πρόταση κανονισμού για την ΚΞΧ/ΧΤ.

3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας

Δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη πλήρης εκ των υστέρων αξιολόγηση του ισχύοντος καθεστώτος ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ, στο πλαίσιο σειράς πρόσφατων νομοθετικών εξελίξεων. Η τέταρτη οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες εκδόθηκε στις 20 Μαΐου 2015, με προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο για τα κράτη μέλη στις 26 Ιουνίου 2017. Η πέμπτη οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες εκδόθηκε στις 30 Μαΐου 2018, με προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο στις 10 Ιανουαρίου 2020. Ο έλεγχος μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη. Ωστόσο, η ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουλίου του 2019 και οι συνοδευτικές εκθέσεις που αναφέρονται παραπάνω λειτουργούν ως αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του καθεστώτος ΚΞΧ/ΧΤ της ΕΕ, ως είχε εκείνη τη χρονική στιγμή.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Η στρατηγική διαβούλευσης που υποστηρίζει την παρούσα πρόταση αποτελείται από μια σειρά στοιχείων:

–διαβούλευση σχετικά με τον χάρτη πορείας για την ανακοίνωση του σχεδίου δράσης της Επιτροπής. Η διαβούλευση διεξήχθη στην πύλη της Επιτροπής Have Your Say μεταξύ 11 Φεβρουαρίου και 12 Μαρτίου 2020 και στο πλαίσιό της ελήφθησαν 42 παρατηρήσεις από ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων·

–δημόσια διαβούλευση για τις δράσεις που προτείνονται στο σχέδιο δράσης, ανοικτή στο ευρύ κοινό και σε όλες τις ομάδες ενδιαφερομένων, που ξεκίνησε στις 7 Μαΐου 2020 και παρέμεινε ανοικτή έως τις 26 Αυγούστου. Στο πλαίσιο της διαβούλευσης ελήφθησαν 202 επίσημες συνεισφορές·

–στοχευμένη διαβούλευση των κρατών μελών και των αρμόδιων αρχών για την αντιμετώπιση της ΚΞΧ/ΧΤ. Τα κράτη μέλη είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους σε διάφορες συνεδριάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και οι ΜΧΠ της ΕΕ συνέβαλαν στις συνεδριάσεις της πλατφόρμας ΜΧΠ και μέσω εγγράφων. Οι συζητήσεις υποστηρίχθηκαν από στοχευμένες διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και τις αρμόδιες αρχές με τη χρήση ερωτηματολογίων·

–αίτημα παροχής συμβουλών από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, που υποβλήθηκε τον Μάρτιο του 2020· η ΕΑΤ γνωμοδότησε στις 10 Σεπτεμβρίου·

–στις 23 Ιουλίου 2020 ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με το σχέδιο δράσης της Επιτροπής·