[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 4.9.2008

COM(2008) 533 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της θεματικής προτεραιότητας «Τεχνολογίες της Κοινωνίας της Πληροφορίας (ΤΚΠ)» στο 6o πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της θεματικής προτεραιότητας «Τεχνολογίες της Κοινωνίας της Πληροφορίας (ΤΚΠ)» στο 6o πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ)

( Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Εισαγωγή

Στην παρούσα ανακοίνωση τονίζονται τα συμπεράσματα και οι συστάσεις της αξιολόγησης της θεματικής προτεραιότητας «Τεχνολογίες της Κοινωνίας της Πληροφορίας (IST)» στο 6o πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ), στο πλαίσιο της στρατηγικής i2010[1]. Παρουσιάζονται οι πρώτες αντιδράσεις της Επιτροπής και τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί ή προγραμματίζονται. Η αξιολόγηση, που πραγματοποιήθηκε από το Μάιο του 2007 έως τον Μάιο του 2008, ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού[2], στους κανόνες εφαρμογής του[3], και στις διατάξεις για την αξιολόγηση του 7ου προγράμματος πλαισίου[4].

2. Ιστορικό

Οι στόχοι του 6ου προγράμματος πλαισίου[5] (ΠΠ6) ήταν να ενισχυθεί ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας και οι επιστημονικές και τεχνολογικές βάσεις της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να ενθαρρυνθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητά της, καθώς και να προαχθούν οι ερευνητικές δραστηριότητες προς στήριξη άλλων πολιτικών της ΕΕ.

Στο ΠΠ6, που υλοποιήθηκε από το 2003 μέχρι το 2006, η κύρια επένδυση έγινε σε σειρά θεματικών προτεραιοτήτων που αποσκοπούν στην εστίαση και την ενσωμάτωση της κοινοτικής έρευνας: 3.984 εκατ. ευρώ επενδύθηκαν στη «Θεματική προτεραιότητα ΤΠΕ» και επιπλέον 216 εκατ. ευρώ επενδύθηκαν σε δίκτυα υψηλής ταχύτητας για τη σύνδεση των ερευνητικών ιδρυμάτων στην Ευρώπη με άλλα ανά τον κόσμο. Ο προϋπολογισμός για το θέμα «Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ)» βάσει του 7ου προγράμματος πλαισίου (ΠΠ7) ανέρχεται σε 9.050 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2007-2013.

3. Διεξαγωγή της αξιολόγησης

Στόχος της αξιολόγησης ήταν να εκτιμηθεί η συστημική επίδραση των ερευνητικών δραστηριοτήτων ΤΠΕ του ΠΠ6, και ο βαθμό στον οποίο έχουν συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του ΠΠ6 και των ευρύτερων στρατηγικών στόχων της ΕΕ. Επικεντρώθηκε στη συνάφεια, την απόδοση, την αποτελεσματικότητα, τη χρησιμότητα και τη βιωσιμότητα[6] της επένδυσης.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από ομάδα υψηλού επιπέδου ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων[7] υπό την προεδρία του κ. Esko Aho, με την υποστήριξη ομάδας επαγγελματιών αξιολογητών[8]. Η ομάδα ανέλυσε την τεκμηρίωση του προγράμματος και των δεικτών των αποτελεσμάτων και του αντίκτυπου. Χρησιμοποίησαν στοιχεία από βασικούς συντελεστές του τομέα των ΤΠΕ και από οργανισμούς που αναπτύσσουν δραστηριότητες έρευνας, καθώς και από ανώτερα στελέχη του κλάδου, διαχειριστές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και πανεπιστημιακούς. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν συζητήθηκαν με μέλη της επιτροπής ITRE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και με αντιπροσωπείες των κρατών μελών στην επιτροπή προγράμματος ΤΠΕ (ICTC).

Η έκθεση αξιολόγησης περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1 και έχει διαδοθεί ευρέως, μεταξύ άλλων μέσω της δικτυακής πύλης Europa[9], ενώ παρουσιάστηκε στην ICTC και στην συμβουλευτική ομάδα ΤΠΕ.

4. Αρχικές αντιδράσεις της Επιτροπής, ληφθέντα ή προγραμματιζόμενα μέτρα

Η Επιτροπή χαιρετίζει την έκθεση και λαμβάνει πλήρως υπόψη τις 23 συστάσεις στο πλαίσιο που ακολουθεί. Προτείνει να αποτελέσουν αντικείμενο ευρείας συζήτησης σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτική για την καινοτομία στις ΤΠΕ.

Καταβάλλονται συνεχείς προσπάθειες για την απλοποίηση και την ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου, εντός των περιορισμών της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Στο ΠΠ7 είναι αποδεκτά για ορισμένους συμμετέχοντες, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, κατ' αποκοπή γενικά έξοδα, ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι μέσες δαπάνες προσωπικού. Εκ των προτέρων έλεγχοι οικονομικής βιωσιμότητας διεξάγονται μόνο για τους συντονιστές και τους συμμετέχοντες το έργο που αιτούνται χρηματοδότηση πάνω από 0,5 εκατ. ευρώ. Η προηγούμενη απαίτηση για χρηματοοικονομικές εγγυήσεις αντικαθίσταται από ταμείο εγγυήσεων, και τα πιστοποιητικά ελέγχου ζητούνται μόνο για κόστος απαιτήσεων πάνω από 0,375 εκατ. ευρώ. Επίσης, υπάρχει πλέον μονοσήμαντο σύστημα καταγραφής συμμετεχόντων, ώστε κάθε συμμετέχων οργανισμός να καταγράφεται μία μόνο φορά. Τα έξοδα επιστρέφονται για κάθε δημοσιονομική δήλωση, ενώ οι πίνακες αναφοράς μπορεί να αναφέρονται στο εκάστοτε έργο.

Για την αύξηση της ευελιξίας, οι κοινοπραξίες του έργου μπορούν να αναδιανείμουν τον προϋπολογισμό στους συμμετέχοντες χωρίς να ενημερώσουν την Επιτροπή· κάθε κοινοπραξία έχει πλήρη διαχειριστική αυτονομία και μπορεί να αλλάξει τους συμμετέχοντες σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη συμφωνία τους, με απλή κοινοποίηση στην Επιτροπή.

Για να προσελκύσει περισσότερες μικρές εταιρείες υψηλής ανάπτυξης, η Κοινότητα μπορεί πλέον να επιστρέφει έως ποσοστό 75% των δαπανών για ΜΜΕ, πανεπιστήμια και δημόσιους οργανισμούς, έναντι 50% στο ΠΠ6. Τα έξοδα διαχείρισης αποδίδονται στο 100% χωρίς ανώτατο όριο, ενώ η προκαταβολή ανέρχεται συνήθως στο 50% της συνολικής κοινοτικής συνεισφοράς.

Οι 23 συστάσεις της «έκθεσης Aho»: Συνιστάται να καταβληθούν προσπάθειες για την παγίωση εταιρικών συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα μονιμότερου χαρακτήρα, όπως οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες (ΚΤΠ), στο πλαίσιο του 7ου προγράμματος πλαισίου. Συνιστάται να συνεχιστεί η προσπάθεια για να διασφαλιστεί ότι η στήριξη για τις ΜΜΕ και για τις μεγάλες επιχειρήσεις δεν θα περιοριστεί σε διάφορα μέτρα ή εργαλεία. Στο 7ο πρόγραμμα πλαίσο πρέπει να δημιουργηθεί ένα βάθρο ώστε νέες και ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες να συναντώνται με επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων. Σε όλα τα έργα πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή από χώρες εκτός Ευρώπης, τόσο από αναπτυσσόμενες όσο και από βιομηχανικές χώρες. Το συμβουλευτικό σύστημα - π.χ. η συμβουλευτική ομάδα ΤΠΕ - πρέπει να είναι διεθνοποιημένη, περιλαμβάνοντας κορυφαίους επιστήμονες και μηχανικούς από όλο τον κόσμο. Οι τελευταίες διεθνείς εξελίξεις και προκλήσεις θα πρέπει να αντανακλώνται στο πρόγραμμα εργασιών. Ενδέχεται να απαιτηθεί πιο ευέλικτη προσέγγιση για ταχύτερη ενσωμάτωση νέων, ενδιαφερουσών εξελίξεων στο πεδίο. Οι ερευνητικές προσπάθειες πρέπει να επικεντρώνονται στη δημιουργία και διατήρηση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της Ευρώπης, όπου υφίσταται ήδη συγκριτικό πλεονέκτημα και όπου της δίνεται νέα ευκαιρία για προβάδισμα. Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι επιλεκτική και να μην επιχειρεί να κατακτήσει ηγετική θέση παγκοσμίως σε κάθε τομέα. Η προσέγγιση σε ηλ-υποδομές πρέπει να επεκταθεί σε περισσότερο εφαρμογοστρεφείς και πελατοστρεφείς πλατφόρμες σε άλλους τομείς. Ο λογιστικός έλεγχος σε ΚΤΠ θα πρέπει να διενεργείται από τα κράτη μέλη και τις συμμετέχουσες εταιρίες, με ελάχιστη παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο. Η ομάδα συνιστά ένθερμα να υπάρξει σε όλα τα στάδια περισσότερη εμπιστοσύνη απέναντι στους συμμετέχοντες. Τα λίγα ατυχή παραδείγματα δεν πρέπει να σταθούν εμπόδιο στην καινοτομία. Πρέπει να ζητούνται συντομότερες προτάσεις, με λιγότερες λεπτομέρειες για πακέτα εργασίας και εστίαση στην καταλληλότητα των κοινοπραξιών, ιδίως τη συμπερίληψη εξαιρετικά καινοτόμων συμμετεχόντων. Στους προτείνοντες των οποίων οι ιδέες δεν χρηματοδοτούνται πρέπει να παρέχεται πληρέστερη και χρησιμότερη ενημέρωση. Πρέπει να δοκιμάζεται νέα προσέγγιση, όπου οι προτάσεις δεν αξιολογούνται πλήρως αρχικά. Σε όλες οι αιτήσεις, έπειτα από βασικό έλεγχο, πρέπει να παρέχεται ένα μικρό ποσό «χρηματοδότηση σποράς» για τη διερευνητική φάση. Ακολούθως επιλέγονται διερευνητικά έργα με επιτυχή αποτελέσματα για πλήρη χρηματοδότηση έργων. Η χρηματοδότηση έργων κατόπιν πραγματικών επιδόσεων και όχι βάσει υποσχέσεων και φήμης θα μπορούσε να μειώσει τόσο την αρχική γραφειοκρατία και να αποβεί βιώσιμος τρόπος για την προσέλκυση καινοτόμων (μικρών) εταιρειών που αλλιώς δεν θα εξέταζαν το ενδεχόμενο να υποβάλλουν αίτηση για κοινοτική χρηματοδότηση. Θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα επέκτασης της διαδικασίας αξιολόγησης σε δύο στάδια από το Ανοιχτό μέρος του πεδίου «μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες» σε άλλα μέρη του προγράμματος - οι μελλοντικοί συμμετέχοντες υποβάλλουν πρώτα το γενικό περίγραμμα της ιδέας για το έργο τους και, αφού επιλεγούν, ακολουθεί λεπτομερέστερο σχέδιο. Χρονοβόρες και ενδεχομένως άκαιρες εκθέσεις πρέπει να βελτιστοποιηθούν ώστε οι συμμετέχοντες να τις υποβάλλουν εφόσον υπάρχει κάτι προς αναφορά. Πρέπει να είναι δυνατόν να επανεστιαστούν οι προτεραιότητες της έρευνας διαφορετικά, αν αυτό καταστεί αναγκαίο κατά τη διάρκεια της υλοποίησης. Ομοίως, πρέπει να υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία στη σύνθεση των κοινοπραξιών κατά τη διάρκεια του έργου, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αλλαγής εταίρων, εάν η έρευνα λάβει κατεύθυνση που θα επωφεληθεί από την αντικατάσταση των εταίρων ή τη συμμετοχή νέων. Η ομάδα συστήνει περισσότερο στρατηγική χρήση της τυποποίησης για τη δημιουργία νέων πανευρωπαϊκών αγορών. Απαιτείται θέσπιση προτύπων ως εργαλείο υλοποίησης καινοτομιών και δημιουργία βιώσιμων αγορών για νέα προϊόντα και υπηρεσίες. Χαιρετίζοντας την πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με προμήθειες προ εμπορικής εκμετάλλευσης, η ομάδα συνιστά ότι πρέπει να αναληφθούν νέες πρωτοβουλίες ώστε να δοθεί στις δημόσιες αρχές η δυνατότητα να μεριμνήσουν για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών. Η ευρωπαϊκή ενιαία αγορά πρέπει να καταστεί αποτελεσματικότερη για "επιχειρηματικούς αγγέλους" και επενδυτές επιχειρηματικού κεφαλαίου, ενώ τα ευρωπαϊκά επενδυτικά κεφάλαια θα πρέπει να αξιοποιηθούν αποτελεσματικότερα για την υλοποίηση καινοτομιών από τα προγράμματα πλαίσια. Όταν αυτό δεν μπορεί να αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς, θα είναι προς το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον μια στρατηγικότερη προσέγγιση στην τυποποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με εστίαση στην διαλειτουργικότητα και την ανάπτυξη των προτύπων εφόσον υφίσταται τεκμηριωμένη ανάγκη για συνεκτικές καινοτόμες υπηρεσίες και ηγετικό ρόλο της Ευρώπης. Πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω η διασύνδεση μεγάλων περιφερειακών και εθνικών ηλ-υποδομών. Απαιτούνται πλατφόρμες και υποδομές κοινοτικής κλίμακας σε τομείς όπως η ηλε-διακυβέρνηση (ιδίως στις δημόσιες συμβάσεις), η ηλ-υγεία (διασυνοριακές εφαρμογές), η εφοδιαστική και οι μεταφορές. Το πλαίσιο Ε&ΤΑ θα πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα μέτρα, ιδίως δημόσιες συμβάσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. |

1. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι πρέπει να καταβληθούν επιπλέον προσπάθειες για την αύξηση της παγκόσμιας εμβέλειας του προγράμματος σε τομείς όπου η Ευρώπη μπορεί να έχει το προβάδισμα. Όλα τα έργα είναι πλέον ανοιχτά για συμμετοχή σε περισσότερες από 150 χώρες βάσει διεθνών συμφωνιών συνεργασίας, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις που ισχύουν για τις 38 συνδεδεμένες χώρες και για τα κράτη μέλη. Ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο είναι διαθέσιμο για ευρύτερη διεθνή συνεργασία. Η Επιτροπή θα διερευνήσει εναλλακτικές λύσεις για περαιτέρω αύξηση της παγκόσμιας εμβέλειας της έρευνας στον τομέα των ΤΠΕ.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι το ευρωπαϊκό περιβάλλον καινοτομίας είναι καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα των ΤΠΕ, και ειδικότερα χαιρετίζει τις συστάσεις της ομάδας σχετικά με την ανάγκη για συστημική αλλαγή. Είναι απαραίτητο η Ευρώπη να γίνει ελκυστικότερη για επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία και να δημιουργηθούν οι σωστές προϋποθέσεις για να αναδειχθούν και να αναπτυχθούν μικρές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας. Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα εξετάσει μηχανισμούς που θα διευκολύνουν τη συνάντηση νέων και ταχέως αναπτυσσόμενων εταιρειών με επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων. Δεύτερον, η Επιτροπή θα διερευνήσει εναλλακτικές λύσεις προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία εκπόνησης προτύπων και προδιαγραφών για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Τέλος, η Επιτροπή θα διερευνήσει εναλλακτικές λύσεις για σφαιρικότερα «οικοσυστήματα»[10] καινοτομίας που θα μειώσουν τον κατακερματισμό των δημοσίων και ιδιωτικών αγορών για τις καινοτόμες λύσεις, θα αξιοποιήσουν συνέργειες και θα συντονίσουν πιο συστηματικά τις προσπάθειες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το εγχείρημα αυτό θα στηριχθεί στην πρωτοβουλία για τις πρωτοπόρες αγορές[11], τις προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις[12], και θα λάβει υπόψη τα διδάγματα από τις Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες, τα κοινά εθνικά ερευνητικά προγράμματα, καθώς και τις ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες.

5. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να λάβουν υπόψη τα πορίσματα και τις συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης, και να προβληματιστούν σχετικά με τον καλύτερο τρόπο προώθησής τους. Ειδικότερα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η περαιτέρω μείωση της γραφειοκρατίας παραμένει σημαντική πρόκληση. Συμμερίζεται την άποψη της ομάδας για την ανάγκη να αναπτυχθεί ανθεκτική σε κινδύνους εφαρμογή των κανόνων χρηματοδότησης της έρευνας. Θεωρεί ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ρόλο στην επίτευξη αυτού του περιβάλλοντος εμπιστοσύνης, και τα καλεί να το συνεκτιμήσουν κατά τις μελλοντικές συζητήσεις σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής στο πρόγραμμα πλαίσιο και στο δημοσιονομικό κανονισμό.

Η Επιτροπή θα οργανώσει διαβουλεύσεις σχετικά με τα συμπεράσματα και τις συστάσεις με στόχο την αύξηση της ευελιξίας, μείωση της γραφειοκρατίας και ανταπόκριση στο αίτημα για μεγαλύτερο στρατηγικό αντίκτυπο της έρευνας σε κοινοτικό επίπεδο. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή, παράλληλα με την παρούσα έκθεση αξιολόγησης, δρομολογεί επιγραμμική δημόσια διαβούλευση για τις ευρύτερες και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πολιτικής, τα αποτελέσματα της οποίας θα συνοψιστούν σε ανακοίνωση σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία στις ΤΠΕ, στις αρχές του 2009.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση των ΤΠΕ στην ΕΤΑ στο ΠΠ7 θα επιτρέψει επίσης να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των νέων μέτρων. Θα είναι διαθέσιμη στα τέλη του 2009 ως βάση για περαιτέρω προβληματισμό.

Παραρτημα 1 Βασικα πορισματα και συστασεισ από την εκθεση αξιολογησησ

Οι καινοτομίες στις Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) είναι ζωτικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ευημερία της Ευρώπης. Θα αποτελέσουν το θεμέλιο για μια οικονομία της γνώσης: η ανάπτυξη και η χρήση τους είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας. Κατά συνέπεια, οι επενδύσεις στην έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας δικαιολογημένα αποτελούν θεματική προτεραιότητα του 6ου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (ΠΠ6-ΤΚΠ) – έχουν διατεθεί 4 δις ευρώ από το 2003 έως το 2006.

Στην εν λόγω αξιολόγηση της θεματικής προτεραιότητας ΤΠΕ εξετάστηκε η αποτελεσματικότητα της έρευνας για τη δημιουργία νέας γνώσης και καινοτομίας, καθώς και για τη μετατροπή αυτών των καινοτομιών σε οικονομική ανάπτυξη και ευημερία μέσω των ευρύτερων συστημάτων καινοτομίας της Ευρώπης.

Οι επενδύσεις στην έρευνα είχαν σωστή διαχείριση και ήσαν αποτελεσματικές στην επίτευξη των στόχων τους. Ωστόσο, υπάρχει περιθώριο για βελτιώσεις στην ευελιξία και την απλοποίηση του μηχανισμού χρηματοδότησης, καθώς και στην ενίσχυση του συνολικού αντίκτυπου της ευρωπαϊκής έρευνας στο πεδίο αυτό. Περισσότερη ευελιξία στη διαχείριση προγραμμάτων μπορεί να προσελκύσει και άλλες νέες εταιρείες με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Οι περισσότερες από τις συστάσεις της ομάδας όσον αφορά τη διαχείριση της έρευνας θα μπορούσαν να υλοποιηθούν από την Επιτροπή κατά την διάρκεια του 7ου προγράμματος πλαισίου (2010 έως 2013).

Άλλες συστάσεις ενδέχεται να απαιτήσουν πιο μακροπρόθεσμες προσπάθειες ή/και να υπερβούν το πεδίο των προγραμμάτων πλαισίων, προσεγγίζοντας ένα πιο στρατηγικό και πολιτικό επίπεδο. Ο βαθμός αξιοποίησης των νέων γνώσεων και δεξιοτήτων που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη εξαρτάται από ευρύ φάσμα πολιτικών και μέτρων που επηρεάζουν το "οικοσύστημα" της καινοτομίας. Η συστημική αλλαγή είναι απαραίτητη για να αρθούν οι φραγμοί στην καινοτομία και να προωθηθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ των χρηστών, των ερευνητών και των επιχειρήσεων - κυρίως σε περιφερειακά συστήματα καινοτομίας.

Η αξιολόγηση εντόπισε σειρά ευκαιριών για βελτίωση του περιβάλλοντος καινοτομίας από την έρευνα στις ΤΠΕ στα ευρωπαϊκά προγράμματα πλαίσια. Χρειάζεται μεγαλύτερη συνέργεια με τις επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου, με τις περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας και με τις δημόσιες συμβάσεις. Μια πιο στρατηγική, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προσέγγιση είναι απαραίτητη για την τυποποίηση, την ανάπτυξη πρωτοπόρων αγορών και την κινητοποίηση συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, όπως και στις Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες που δρομολογήθηκαν ως αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων του 6ου προγράμματος πλαισίου.

1. Διαχειριση των ευρωπαϊκων επενδυσεων στην ερευνα

1.1. Χρησιμότητα και βιωσιμότητα – ο ρόλος των ΤΠΕ του ΠΠ6

Χωρίς ευρωπαϊκή στήριξη, μεγάλο μέρος της έρευνας που χρηματοδοτείται από την ΕΕ στο πλαίσιο των ΤΠΕ του ΠΠ6 δεν θα είχαν αναληφθεί παρά μόνο σε πολύ περιορισμένη μορφή ή και καθόλου. Οι ΤΠΕ του ΠΠ6 διαδραμάτισαν επομένως σημαντικό ρόλο στην ανάληψη ερευνητικών δραστηριοτήτων σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν για την αποτελεσματικότητα απαιτείται κρίσιμη μάζα, ευρεία συζήτηση και "νέα ματιά" σε ένα πρόβλημα, ή όταν η έρευνα πρέπει να συμπεριλάβει μια προηγμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων στον τομέα.

Τα επιτεύγματα έχουν υψηλή βιωσιμότητα. Οι συμμετέχοντες αποκτούν σημαντικό όφελος με την ενίσχυση των δικτύων, νέες γνώσεις και δεξιότητες. Τα αποτελέσματα της δικτύωσης είναι ζωτικής σημασίας και πολλοί συμμετέχοντες αναπτύσσουν μακρόχρονη συνεργασία. Μερικά από αυτά τα δίκτυα έχουν καταστεί σταθερές δομές που διαμορφώνουν τον πυρήνα σε ευρύτερα περιβάλλοντα συνεργασίας, όπως π.χ. οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες. Ως αποτέλεσμα, καθιερώθηκαν οι ΚΤΠ ως ένας τρόπος για την ενίσχυση κοινοπραξιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στην έρευνα, σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Οι νέες ΚΤΠ για νανοηλεκτρονική και "ενσωματωμένα συστήματα" είναι καλά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο το πρόγραμμα πλαίσιο θα έχει θετικό μακροπρόθεσμο αντίκτυπο.

Συνιστάται να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να συνεχιστεί η παγίωση κοινοπραξιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με μάλλον μόνιμο χαρακτήρα, όπως οι ΚΤΠ, από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο.

1.2. Αποτελεσματικότητα – ο αντίκτυπος της έρευνας σε ΤΠΕ του ΠΠ6

Συνολικά, το ποσοστό συμμετοχής των μικρών επιχειρήσεων (ΜΜΕ) διατηρήθηκε σε ποσοστό πάνω από 20%, κατά πολύ ανώτερο από το στόχο του 15% που έθεσαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι χαμηλή η συμμετοχή, στο πρόγραμμα, εταιρειών με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Το γεγονός αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με το βαθμό στον οποίο το πρόγραμμα πλαίσιο είναι ελκυστικό και προσιτό σε εταιρείες ταχύρρυθμης ανάπτυξης, καθώς και τον βαθμό στον οποίο η συμμετοχή σε αυτό βοηθά την πρόσβαση σε επιχειρηματικό κεφάλαιο και σε ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αγορές.

Μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις υποχρεούνται να δημιουργήσουν το βέλτιστο περιβάλλον για την ανάπτυξη των ΜΜΕ, ενώ οι μηχανισμοί χρηματοδότησης πρέπει να είναι ανοικτοί και στις δύο. Και οι δύο τύποι επιχειρήσεων έχουν το ρόλο τους στο οικοσύστημα της καινοτομίας· κάθε τύπος είναι σημαντικός για τον άλλο. Είναι θετικό το γεγονός ότι η συλλογική έρευνα στο πρόγραμμα πλαίσιο παρέχει τη δυνατότητα σε μικρές και μεγάλες εταιρείες να συνεργαστούν στα περισσότερα έργα. Ωστόσο, τα μικρότερα "στοχοθετημένα ερευνητικά" έργα δεν πρέπει να αποβούν ειδικό μέσο για τις ΜΜΕ, τα μεγαλύτερα ολοκληρωμένα έργα δεν πρέπει να κυριαρχούνται υπερβολικά από μεγάλες επιχειρήσεις.

Συνιστάται να συνεχιστεί η προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι η στήριξη για τις ΜΜΕ και για τις μεγάλες επιχειρήσεις δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε διάφορα μέτρα ή εργαλεία.

Τα ερευνητικά δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί μέσω συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα έχουν αυξήσει την αποτελεσματικότητα της μεταφοράς γνώσης μεταξύ των οργανισμών και την ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών, καθώς και την κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού. Αλλαγές σε ερευνητικές κοινοπραξίες, ως συνέπεια της συμμετοχής στο πρόγραμμα πλαίσιο, είναι ένα από τα ορατά πεδία του αντίκτυπου των επενδύσεων της ΕΕ. Πολλοί συμμετέχοντες αναφέρουν ότι τα ισχυρά δίκτυα που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου θα συνεχίσουν να αποτελούν τη βάση για τη μελλοντική τους συνεργασία στον τομέα της έρευνας.

Μεγάλο μέρος της έρευνας είναι "μακριά από την αγορά" ή είναι βασική έρευνα, και η εμπορευματοποίηση νέων προϊόντων και υπηρεσιών δεν αποτελεί άμεσο στόχο. Λίγα πράγματα έχουν γίνει πρόσφατα για τη σύνδεση των συμμετεχόντων με την κοινότητα του επιχειρηματικού κεφαλαίου. Κατά τη χρονική περίοδο έως το 2002 είχε αρχίσει να αναπτύσσεται ένα μέσο για την προώθηση των εν λόγω συνδέσεων, αλλά εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό με την οικονομική ύφεση που ακολούθησε αμέσως μετά. Είναι καιρός να εξεταστεί η επανεισαγωγή ενός ή περισσότερων μέσων για το σκοπό αυτό.

Εντός του πεδίου εφαρμογής του 7ου προγράμματος πλαισίου πρέπει να δημιουργηθεί ένα βάθρο όπου νέες και ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες να συναντώνται με επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Στο τμήμα 2.1 διατυπώνονται περαιτέρω συστάσεις για να ενισχυθεί αυτός ο σύνδεσμος και να τονωθούν μεταγενέστερες καινοτομίες για την αγορά.

Η διεθνής συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας, της Ινδίας και της Αφρικής έχει ενισχυθεί και στο πρόγραμμα συμμετέχει το 60% των 25 παγκοσμίως σημαντικότερων φορέων καινοτομίας. Τα ολοκληρωμένα έργα υπήρξαν αποτελεσματικά όσον αφορά τη σύνδεση της ευρωπαϊκής έρευνας ΤΠΕ με το παγκόσμιο σύστημα καινοτομίας. Ωστόσο, η διεθνής συνεργασία πρέπει επίσης να χρησιμοποιηθεί για να καταστήσει διαθέσιμη στους Ευρωπαίους ερευνητές επιστήμη και τεχνολογία παγκόσμιας περιωπής, ώστε να μπορέσουν να την αξιοποιήσουν. Συνιστάται επομένως να παγκοσμιοποιηθεί περαιτέρω το πρόγραμμα πλαίσιο, όπως αναλύεται παρακάτω

1.3. Παγκοσμιοποίηση του προγράμματος πλαισίου

Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να αποτελεί "φρούριο" της ΕΤΑ. Οι ευρωπαίοι ερευνητές πρέπει να είναι εταίροι με τους καλύτερους ερευνητές του κόσμου, είτε αυτοί προέρχονται από την Ευρώπη είτε έξω από αυτήν. Υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω άνοιγμα προς τον κόσμο έτσι ώστε η αναπτυσσόμενη ευρωπαϊκή έρευνα και καινοτομία να μπορούν να εμπνευστούν από τα καλύτερα μυαλά και από τις καλύτερες ιδέες, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Επιπλέον, ορισμένες τεχνολογίες που αναπτύσσονται στην Ευρώπη θα πρέπει να διατίθεται σε άλλες αγορές, σε συνεργασία με μη ευρωπαϊκές εταιρίες, προς τελικό όφελος των ευρωπαϊκών εταιρειών και των καταναλωτών.

Εάν οι καλύτεροι ερευνητές από όλο τον κόσμο συμμετάσχουν στο πρόγραμμα πλαίσιο, θα καταστεί επίσης ελκυστικότερο και για τους καλύτερους ευρωπαίους ερευνητές. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις άκρως καινοτόμες μικρότερες επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης που σήμερα δεν εκπροσωπούνται ικανοποιητικά στο πρόγραμμα. Η ευκαιρία που τους προσφέρεται να συνεργαστούν με τους καλύτερους παγκοσμίως ερευνητές και φορείς καινοτομίας θα τονώσει τα κίνητρά τους για συμμετοχή στο πρόγραμμα.

Μολονότι έχει ενισχυθεί η συνεργασία, ιδίως με τις χώρες της Ασίας και της Αφρικής, η ομάδα συνιστά να ενταθούν περαιτέρω οι προσπάθειες αυτές προκειμένου το πρόγραμμα να αποκτήσει γνήσια παγκόσμια διάσταση:

Ενθάρρυνση της συμμετοχής από χώρες εκτός Ευρώπης σε όλα τα έργα. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή από αναπτυσσόμενες και εκβιομηχανισμένες μη ευρωπαϊκές χώρες.

Διεθνοποίηση του συμβουλευτικού συστήματος - π.χ. της συμβουλευτικής ομάδας ΤΠΕ - με κορυφαίους επιστήμονες και μηχανικούς από όλο τον κόσμο.

Το πρόγραμμα εργασίας να αντικατοπτρίζει τις τελευταίες διεθνείς εξελίξεις και προκλήσεις. Ενδέχεται να απαιτηθεί περισσότερο ευέλικτη προσέγγιση για να ενσωματωθούν ταχύτερα νέες, ενδιαφέρουσες εξελίξεις στον τομέα.

Επικέντρωση των ερευνητικών προσπαθειών για τη δημιουργία και τη διατήρηση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της Ευρώπης, όπου ήδη διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα και όπου η Ευρώπη έχει μια νέα ευκαιρία να πάρει το προβάδισμα. Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι επιλεκτική και να μην επιχειρήσει να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης σε κάθε τομέα.

1.4. Σημασία και στρατηγικός αντίκτυπος - ΤΠΕ του ΠΠ6 και ευρύτεροι κοινοτικοί στόχοι

Οι επενδύσεις στην έρευνα ΤΚΠ μεταξύ 2003-2006 συνέβαλαν, σε ορισμένες περιοχές της έρευνας, στη δημιουργία και εμπέδωση ευρωπαϊκής ηγετικής θέση σε παγκόσμια κλίμακα, μολονότι δεν κατέληξαν πάντα σε δυνατότητες πρωτοπόρας αγορά στις ΤΠΕ και τις εφαρμογές. Οι ΤΠΕ του ΠΠ6 ενίσχυσε την ηγετική θέση στην αγορά στον τομέα των κινητών επικοινωνιών και ηγετική θέση στην έρευνα στην δικτύωση υψηλών ταχυτήτων, στα GRID, στην προηγμένη ρομποτική και στα οπτικοακουστικά συστήματα. Παγκόσμια ηγετική θέση έχει επιτευχθεί στην ανάπτυξη και χρήση ηλ-υποδομών υψηλής ταχύτητας για την επιστήμη και την έρευνα. Σε αυτά τα πεδία, δημιουργήθηκαν ευκαιρίες για νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις (κυρίως ΜΜΕ) πέραν της συνεχιζόμενης συμμετοχής των ηγετικών εταιρειών. Η υποστήριξη στις αναδυόμενες τεχνολογίες έχει δημιουργήσει ηγετική θέση παγκοσμίως στις κβαντικές επικοινωνίες, τη νανοηλεκτρονική και τα σύνθετα συστήματα.

Η επιτυχής ανάπτυξη των ηλεκτρονικών δικτύων υψηλής ταχύτητας (ηλ-υποδομές) κατέδειξε τη σημασία της ευρωπαϊκής παρέμβασης στην ανάπτυξη υποδομών. Οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν δημιουργήσει ευρωπαϊκό ηγετικό ρόλο παγκοσμίως.

Η προσέγγιση για τις ηλ-υποδομές πρέπει να επεκταθεί σε περισσότερο εφαρμογοστρεφείς και πελατοστρεφείς πλατφόρμες σε άλλους τομείς.

Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας έχει ενισχυθεί, κυρίως μέσω ολοκληρωμένων έργων, δικτύων αριστείας, και της ομαδοποίηση των έργων. Οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες έχουν επεκτείνει τη συνεργασία πέρα από τα επιμέρους έργα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο των ΤΚΠ του ΠΠ6. Έχουν προωθηθεί ευρύτερες συνέργειες με εθνικές και με πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα και έχουν αποτελέσει ουσιαστικό βήμα προς νέες Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες (ΚΤΠ). Πρόκειται για κίνητρο στη βιομηχανία και στα κράτη μέλη ώστε να αυξήσουν τη χρηματοδότηση της Ε&Α. Παρέχουν ένα τρόπο σύναψης νέων εταιρικών σχέσεων μεταξύ οργανισμών δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης που συμμετέχουν σε έρευνα, με έμφαση σε τομείς όπου η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη μπορούν να συμβάλουν στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Επομένως, μπορούν να θεωρηθούν ως πρωτοποριακή προσέγγιση στην ομαδοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών ερευνητικών προσπαθειών και έχουν καταστεί αναπόσπαστο μέρος του 7ου προγράμματος πλαισίου.

Τόσο οι ΚΤΠ όσο και τα "ζωντανά εργαστήρια" διαθέτουν το δυναμικό για περαιτέρω ενίσχυση της διαδικασία της καινοτομίας σε άλλους τομείς. Αντιπροσωπεύουν μια πιο "συστημική" προσέγγιση, φέρνοντας σε επαφή την πλευρά της προσφοράς (επιχειρήσεις και ερευνητές) με την πλευρά της ζήτησης (χρήστες και δημόσιες αρχές). Οι ΚΤΠ και τα "ζωντανά εργαστήρια" θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως οχήματα για στοχοθετημένες δημόσιες συμβάσεις σε θέματα καινοτομίας. Ωστόσο, η ομάδα ανησυχεί για το γεγονός ότι οι ΚΤΠ μπορεί να υποβληθούν σε υπερβολικά αυστηρούς κοινοτικούς διοικητικούς ελέγχους που ενδεχομένως αναστείλουν την καινοτομία και τη συμμετοχή καινοτόμων εταιρειών, όπως συνέβη στην περίπτωση του προγράμματος πλαισίου.

Η ομάδα συνιστά ο λογιστικός έλεγχος των ΚΤΠ να διενεργείται από τα κράτη μέλη και τις συμμετέχουσες εταιρίες, με ελάχιστη παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο.

1.5. Αποτελεσματικότητα – περιορισμός της γραφειοκρατίας

Είναι σημαντικό οι στόχοι της έρευνας να επιδιώκονται κατά οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την απλοποίηση και τη μείωση του διοικητικού φόρτου του προγράμματος πλαισίου, τόσο για τους συμμετέχοντες όσο και για την Επιτροπή. Στο 6ο πρόγραμμα πλαίσιο δεν σημειώθηκε σημαντική μείωση, λόγω έλλειψης εξοικείωσης με τα νέα μέσα και τον μεγάλο αριθμό των εταίρων σε ολοκληρωμένα έργα και δίκτυα αριστείας. Κατά τη μετάβαση προς το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο έχουν γίνει ορισμένες βελτιώσεις, υπάρχει όμως ανάγκη για περαιτέρω απλοποίηση και μεγαλύτερη ευελιξία. Η Επιτροπή θα πρέπει να διερευνήσει επιλογές για περαιτέρω απλούστευση.

1.6. Απλούστευση της διαχείρισης

Τα μέτρα που έλαβε η Επιτροπή για την εξασφάλιση υπεύθυνης χρήσης των δημόσιων πόρων μπορεί συχνά να αναστείλουν την ανάπτυξη του προγράμματος με αποτέλεσμα να μην αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό του, για παράδειγμα, πολλές από τις πλέον καινοτόμες επιχειρήσεις - ιδίως ΜΜΕ υψηλής ανάπτυξης - αποθαρρύνονται από τη συμμετοχή στο ερευνητικό πρόγραμμα εξαιτίας των χρονοβόρων διαδικασιών, τόσο στην εφαρμογή όσο και στην εκτέλεση.

Το σύστημα αξιολόγησης των προτάσεων μπορεί να αποθαρρύνει τους νεοεισερχόμενους: η ανάδραση σχετικά με την ποιότητα των αιτήσεων μη επιτυχόντων προτεινόντων κρίνεται από τους συμμετέχοντες ανεπαρκής σε σύγκριση με τις πληροφορίες που παρέχουν πηγές χρηματοδότησης από τον ιδιωτικό τομέα· μια διαδικασία αξιολόγησης με βάση τη συναίνεση τείνει να καταλήξει σε έργα που παρουσιάζουν βαθμιαία εξέλιξη και όχι ριζοσπαστικές καινοτομίες· είναι, τέλος, δύσκολη η προσέλκυση των καλύτερων επιστημόνων από τον κλάδο ως αξιολογητών.

Όλα αυτά τα προβλήματα είναι κοινά στη δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας, ορισμένα όμως επιδεινώθηκαν στο 6ο πρόγραμμα πλαίσιο εξαιτίας της εισαγωγής νέων μέσων και της αύξησης των γενικών εξόδων που συνδέονται με τη διαχείριση πολύ μεγάλων κοινοπραξιών έργων.

Απέναντι στους συμμετέχοντες η ομάδα συνιστά ένθερμα την ανάπτυξη μιας προσέγγισης η οποία να βασίζεται περισσότερο στην εμπιστοσύνη, σε όλα τα στάδια. Η ύπαρξη λίγων ατυχών παραδειγμάτων δεν πρέπει να σταθεί εμπόδιο στην καινοτομία. Ειδικά στοιχεία για την ανάπτυξη μιας τέτοιας προσέγγισης παρουσιάζονται αναλυτικά παρακάτω.

Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες απλοποίησης και εισαγωγής ευελιξίας στα τρία βασικά στάδια του κύκλου ζωής του έργου - την εφαρμογή, την αξιολόγηση των προτάσεων και τη διαχείριση των χρηματοδοτούμενων έργων:

Στη φάση εφαρμογής συνιστάται:

Να απαιτούνται συντομότερες προτάσεις με λιγότερες λεπτομέρειες για πακέτα εργασίας και εστίαση των προσπαθειών στην καταλληλότητα των κοινοπραξιών, ιδίως τη συμπερίληψη εξαιρετικά καινοτόμων συμμετεχόντων.

Στη φάση αξιολόγησης των προτάσεων συνιστάται:

Στους προτείνοντες, των οποίων οι ιδέες δεν χρηματοδοτούνται, να διατίθεται πληρέστερη και χρήσιμη ανατροφοδότηση.

Να δοκιμαστεί μια νέα προσέγγιση, βάσει της οποίας οι προτάσεις δεν αξιολογούνται πλήρως αρχικά. Σε όλες οι αιτήσεις, έπειτα από έναν βασικό έλεγχο, θα πρέπει να δοθεί ένα μικρό ποσό "χρηματοδότησης σποράς" στη διάρκεια διερευνητικής φάσης. Μετά από αυτό, για πλήρη χρηματοδότηση έργου επιλέγονται έργα διερεύνησης με επιτυχή αποτελέσματα. Η χρηματοδότηση έργων βάσει πραγματικών επιδόσεων και όχι βάσει υποσχέσεων και φήμης θα μπορούσε να μειώσει την αρχική γραφειοκρατία και να αποτελέσει βιώσιμο τρόπο για την προσέλκυση καινοτόμων (μικρών) εταιρειών, οι οποίες διαφορετικά δεν θα εξέταζαν το ενδεχόμενο να υποβάλλουν αίτηση για κοινοτική χρηματοδότηση.

Να διερευνηθεί επέκταση της διαδικασίας αξιολόγησης δύο σταδίων, από το ανοιχτό μέρος του πεδίου "μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες" σε άλλα μέρη του προγράμματος - οι μελλοντικοί συμμετέχοντες υποβάλλουν πρώτα γενική περιγραφή της ιδέας του έργου τους, ενώ λεπτομερέστερο σχέδιο ακολουθεί αφού έχουν επιλεγεί. Τούτο ενδέχεται να αυξήσει τον φόρτο εργασίας της Επιτροπής κατά τα πρώτα στάδια, και να επιβραδύνει τη διαδικασία αξιολόγησης, αλλά θα μειώσει σημαντικά την επιβάρυνση της ερευνητικής κοινότητας σε προετοιμασία προτάσεων.

Κατά το στάδιο της διαχείρισης του έργου, το κύριο πρόβλημα είναι η δυσκαμψία διεξαγωγής της έρευνας σύμφωνα με καθορισμένο χρονοδιάγραμμα και με εκ των προτέρων καθορισμένη κοινοπραξία. Ως εκ τούτου, συνιστάται:

Βελτιστοποίηση της υποβολής εκθέσεων, η οποία είναι χρονοβόρα και μπορεί να είναι άκαιρη, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να υποβάλλουν έκθεση όποτε υπάρχουν στοιχεία προς αναφορά.

Να είναι δυνατή επανεστίαση της έρευνας σε διαφορετικές προτεραιότητες, εφόσον τούτο καταστεί αναγκαίο κατά τη διάρκεια της υλοποίησης.

Ομοίως, να είναι δυνατή μεγαλύτερη ευελιξία στη σύνθεση των κοινοπραξιών κατά τη διάρκεια του έργου, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αλλαγής εταίρων, εάν η έρευνα λάβει κατεύθυνση που θα επωφελείτο από νέους εταίρους ή από αντικατάσταση εταίρων.

2. Ευρυτερες συστασεις πολιτικης: Να αξιοποιηθεί πληρως το ευρωπαϊκο οικοσυστημα καινοτομιας προς οφελοσ τησ αναπτυξησ και της ευημεριασ

Οι ΤΠΕ είναι μια τεχνολογία ευρείας διάδοσης, το όφελος της οποίας εξαρτάται από ένα δυναμικό "οικοσύστημα" ΕΤΑ και καινοτομίας. Δεν επαρκεί μόνο υποστήριξη από την πλευρά της προσφοράς στην ΕΤΑ, όπως αυτή του προγράμματος πλαισίου. Είναι επίσης απαραίτητο να βελτιωθεί η σύνδεση της ΕΤΑ στο "οικοσύστημα" καινοτομίας στην Ευρώπη. Η προσέγγιση στην καινοτομία πρέπει να είναι ταυτόχρονα "ώθηση" μέσω ΕΤΑ και "έλξη" μέσω ζήτησης της αγοράς και των δημόσιων υπηρεσιών, με ταυτόχρονες προσπάθειες που απαιτούνται σε εθνικό/περιφερειακό επίπεδο και σε ευρωπαϊκό.

Για τους λόγους αυτούς, η ομάδα αφιέρωσε σημαντικό μέρος της αξιολόγησης σε εκείνους τους παράγοντες που καθορίζουν τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο της ευρωπαϊκής έρευνας. Κατά συνέπεια, πολλές από τις συστάσεις της ειδικής ομάδας σχετίζονται με συστημικά μέτρα που βρίσκονται εκτός της διαχείρισης του προγράμματος πλαισίου, πρέπει όμως πρέπει να συνδέονται με αυτό. Υπάρχουν διάφορα πεδία στα οποία πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια, αλλά η ομάδα έχει επικεντρωθεί σε δύο καίρια ζητήματα:

- Ανάπτυξη νέων αγορών, και

- Βελτίωση των ευρωπαϊκών υποδομών και διαλειτουργικότητα.

2.1. Ανάπτυξη νέων αγορών

Για την καινοτομία απαιτούνται νέες επενδύσεις κεφαλαίου. Ωστόσο, τα επιχειρηματικά κεφάλαια είναι λιγότερο διαθέσιμα στην Ευρώπη από ό, τι στις ΗΠΑ. Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 6ου προγράμματος πλαισίου, η διάθεση επιχειρηματικού κεφαλαίου πρώιμης φάσης (αρχική ώθηση και εκκίνηση) στην ΕΕ των 15 ήταν περίπου το ήμισυ του αντίστοιχου των ΗΠΑ. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές δημόσιες αρχές δεν αξιοποιούν πλήρως τη σημαντική αγοραστική τους δύναμη για την προώθηση καινοτομίας μέσω προμήθειας καινοτόμων υπηρεσιών και τεχνολογιών.

Μολονότι η ροή των γνώσεων είναι αμφίδρομη μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ, η ροή από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ είναι μεγαλύτερη. Έτσι, ενώ οι επιχειρήσεις συχνά επιλέγουν την Ευρώπη ως τόπο εγκατάστασης για Ε&Α, η εμπορευματοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων τους, σε πολλές περιπτώσεις, πραγματοποιείται στις ΗΠΑ, τάση που ενισχύεται περαιτέρω από το γεγονός ότι οι 50 μεγαλύτερες παγκόσμιες επιχειρήσεις στον τομέα των ΤΠΕ είναι κυρίως αμερικανικές ή ιαπωνικές.

Για να βελτιωθεί η "οικοσύστημα" της Ε&Α και η καινοτομία στην Ευρώπη, πρέπει να αυξηθεί η ζήτηση καινοτόμων λύσεων και η χρηματοδότησης καινοτόμων επιχειρήσεων υψηλής ανάπτυξης.

Ενίσχυση της ζήτησης για καινοτόμες λύσεις

Για να εξασφαλιστεί ότι τα αποτελέσματα Ε&Α μετατρέπονται σε οικονομική μεγέθυνση και όφελος για την κοινωνία, υπάρχει ανάγκη για μια συνοδευτική πολύπλευρη προσπάθεια, προσανατολισμένη στη ζήτηση.

Η ομάδα συνιστά στρατηγικότερη χρήση της τυποποίησης για τη δημιουργία νέας πανευρωπαϊκής αγοράς. Απαιτείται θέσπιση προτύπων ως εργαλείο για επίτευξη καινοτομίας και η δημιουργία βιώσιμων αγορών για νέα προϊόντα και υπηρεσίες.

Ο δημόσιος τομέας διαθέτει το δυναμικό να δημιουργήσει ζήτηση για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Οι δημόσιες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν σήμερα περίπου το 17% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Ιστορικά, υπήρξε μία από τις ισχυρές κινητήριες δυνάμεις καινοτομίας και της αφομοίωσης νέων τεχνολογιών. Ωστόσο, η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ, όπου οι δημόσιες συμβάσεις παίζουν βασικό ρόλο στην καινοτομία. Υπάρχουν, επομένως, δυνατότητες για δημιουργία σημαντικά μεγαλύτερης αξίας από την έρευνα στο πρόγραμμα πλαίσιο μέσω αύξησης των δημοσίων συμβάσεων της καινοτομίας σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ταυτόχρονα πρέπει να τονιστεί ότι η έρευνα και οι δημόσιες συμβάσεις στην καινοτομία δεν πρέπει να εστιάζονται μόνο σε προϊόντα, αλλά και στην ανάπτυξη νέων, καινοτόμων υπηρεσιών.

Η ομάδα χαιρετίζει την πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις, και συνιστά να ληφθούν νέες πρωτοβουλίες που θα επιτρέψουν στις δημόσιες αρχές να αναθέτουν συμβάσεις για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών.

Αύξηση της διαθέσιμης χρηματοδότησης

Η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ όσον αφορά τη διαθέσιμη χρηματοδότηση για την υποστήριξη της ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Δεν υπάρχουν αρκετά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών στην Ευρώπη, ενώ πολλές τεχνολογίες και υπηρεσίες με εμπορικές δυνατότητες, που έχουν αναπτυχθεί από μικρές, εξαιρετικά καινοτόμες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, προσελκύουν αμερικανικές επενδύσεις. Τα οφέλη των επιχειρήσεων αυτών από την ανάπτυξη ουσιαστικά μετατοπίζονται από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ. Η Ευρώπη πρέπει να είναι ανταγωνιστική όχι μόνο στην τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά επίσης όσον αφορά τα διαθέσιμα κεφάλαια για καινοτομία και οικονομική μεγέθυνση. Πρέπει να εξασφαλίσουμε ευρωπαϊκούς πόρους ώστε οι επιχειρήσεις αυτές να αναπτυχθούν. Έτσι θα εξασφαλιστεί επίσης μια νέα βάση για καινοτόμες επιχειρήσεις, ικανές να συμμετέχουν σε προγράμματα πλαίσιο. Οι επιχειρηματικοί άγγελοι, τα κεφάλαια εκκίνησης και επιχειρηματικά κεφάλαια πρέπει να είναι διαθέσιμα προκειμένου να υπάρξουν εύρυθμα λειτουργούσες χρηματοπιστωτικές αγορές για καινοτομία και ανάπτυξη.

Η ευρωπαϊκή ενιαία αγορά πρέπει να καταστεί πιο αποτελεσματική για επιχειρηματικούς αγγέλους και επενδυτές επιχειρηματικού κεφαλαίου, ενώ τα ευρωπαϊκά επενδυτικά κεφάλαια πρέπει να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικότερα για την επίτευξη καινοτομιών μέσω των προγραμμάτων πλαισίων.

2.2. Βελτίωση των ευρωπαϊκών υποδομών, προτύπων και διαλειτουργικότητας

Η ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών, διαλειτουργικότητας και, σε ορισμένους τομείς, προτύπων, είναι ένα από τα πεδία όπου μπορεί να επιτευχθεί γνήσια ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αγορά φροντίζει για την ανάπτυξη de facto προτύπων μέσω του ανταγωνισμού. Ωστόσο, οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις και πρακτικές μπορεί να συνιστούν εμπόδια στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών και παγκόσμιων προτύπων. Η κατάσταση αυτή κατακερματίζει τις αγορές και εμποδίζει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να δρέψουν πλήρως τα οφέλη της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.

Μια πιο στρατηγική προσέγγιση στην τυποποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όταν αυτό δεν μπορεί να αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς, με εστίαση στη διαλειτουργικότητα και την ανάπτυξη προτύπων όπου υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη για συνεκτικές καινοτόμες υπηρεσίες και για ηγετικό ρόλο της Ευρώπης, είναι προς το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον.

Η διασύνδεση μεγάλων περιφερειακών και εθνικών ηλ-υποδομών πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω. Είναι απαραίτητες πλατφόρμες και υποδομές σε κοινοτική κλίμακα, σε τομείς όπως η ηλε-διακυβέρνηση (ιδίως δημόσιες συμβάσεις), η ηλ-υγεία (διασυνοριακές εφαρμογές), η εφοδιαστική και οι μεταφορές. Το πλαίσιο Ε&ΤΑ πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα μέτρα, ιδίως δημόσιες συμβάσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

[1] Στον Παγκόσμιο Ιστό: http://ec.europa.eu/information_society/eeurope/i2010/index_en.htm.

[2] Κανονισμός αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, Ιούνιος 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L248/1 – 16.9.2002).

[3] Κανονισμός αριθ. 2342/2002 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2002, για τη θέσπιση των κανόνων εφαρμογής του κανονισμού για τη θέσπιση του Δημοσιονομικού Κανονισμού που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L357/1 31.12.2002).

[4] Απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013) (ΕΕ L412/1 30.12.2006).

[5] Στον Παγκόσμιο Ιστό: http://fp6.cordis.lu/fp6/home.cfm.

[6] Στον Παγκόσμιο Ιστό: http://ec.europa.eu/budget/evaluation/Key_documents/regureq_en.htm.

[7] Η ομάδα: κ. E. Aho (πρόεδρος) – πρώην πρωθυπουργός της Φινλανδίας και πρόεδρος του εθνικού φινλανδικού ταμείου έρευνας και ανάπτυξης (Sitra), κ. M. Cosnard – καθηγητής στην Πολυτεχνική σχολή του Πανεπιστημίου της Nίκαιας-Sophia Antipolis, πρόεδρος και διευθ. σύμβουλος της INRIA, κ. H-O. Henkel - καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Mannheim και πρώην διευθ. σύμβουλος της IBM Europe, Middle East and Africa, καθώς και πρώην πρόεδρος της ομοσπονδίας των γερμανικών βιομηχανιών, κ. L. Soete – Διευθυντής της UNU-MERIT, κα N. Stame – καθηγήτρια κοινωνικής πολιτικής, πανεπιστήμιο ‘La Sapienza’, Ρώμη, συνιδρύτρια και πρώτη πρόεδρος της AIV, κ. P. Telička – πρώην μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ανώτερος σύμβουλος, European Policy Centre.

[8] Ramboll Management, με βάση τη σύμβαση πλαίσιο για αξιολογήσεις και συναφείς υπηρεσίες της ΓΔ Προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

[9] Παγκ. Ιστός: http://ec.europa.eu/dgs/information_society/evaluation/rtd/fp6_ist_expost/index_en.htm.

[10] Το δίκτυο ερευνητών και επιχειρηματιών που συνεργάζεται με επενδυτές και αγορές.

[11] Ανακοίνωση «Μια πρωτοβουλία για πρωτοπόρες αγορές στην Ευρώπη» COM(2007) 860.

[12] Ανακοίνωση «Προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις: προώθηση της καινοτομίας για την εξασφάλιση βιώσιμων και ποιοτικών δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη» COM(2007) 799.