ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Πρώτη έκθεση παρακολούθησης της αναδιάρθρωσης της χαλυβουργίας στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Πολωνία {SEC(2004)891}

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η χαλυβουργία είναι ένας σημαντικός βιομηχανικός τομέας στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Πολωνία, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στο επίπεδο απασχόλησης του τομέα και στην προστιθέμενη αξία που δημιουργείται από τις επιχειρήσεις παραγωγής χάλυβα και στις δύο χώρες.

Την τελευταία δεκαετία έγινε σημαντική αναδιάρθρωση του τομέα του χάλυβα και στις δύο χώρες, γεγονός που ενίσχυσε την ανταγωνιστικότητα του τομέα. Μεγάλος αριθμός μη βιώσιμων εγκαταστάσεων έκλεισαν οριστικά. Τα εργοστάσια που έμειναν εκσυγχρονίστηκαν έτσι ώστε να μπορούν να παράγουν χάλυβα των τύπων και της ποιότητας που απαιτούνται από τις αγορές. Οι αλλαγές στις δομές διαχείρισης έγιναν παράλληλα με τη συνεχιζόμενη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων και συγκεντρώσεων. Η αλλαγή από μια νοοτροπία προσανατολισμένη προς το προϊόν σε μια νοοτροπία προσανατολισμένη προς την αγορά φαίνεται από τις βελτιώσεις στα επιχειρησιακά αποτελέσματα των περισσότερων επιχειρήσεων.

Η σαφής μείωση του εργατικού δυναμικού είχε ως αποτέλεσμα μια σημαντική αύξηση του επιπέδου παραγωγικότητας, κατέστησε δε αναγκαία τη θέσπιση κοινωνικών μέτρων για τη μείωση των συνεπειών της διαδικασίας αναδιάρθρωσης. Η τεχνική αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων παραγωγής χάλυβα στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Πολωνία είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο τη μείωση του κόστους των εισροών, αλλά επίσης τη σημαντική μείωση των εκπομπών στο περιβάλλον.

Παρ' όλες τις προσπάθειες, η διαδικασία αναδιάρθρωσης του τομέα του χάλυβα στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Πολωνία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η αναδιάρθρωση θα πρέπει να προχωρήσει περισσότερο, εάν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις θέλουν να επιτύχουν βιωσιμότητα και να είναι αρκετά ανταγωνιστικές ώστε να λειτουργούν σε φυσιολογικές συνθήκες αγοράς, ιδίως όσον αφορά τον ανταγωνισμό.

Μέχρι σήμερα, πολλές επιχειρήσεις και των δύο χωρών μπορούσαν να επιτύχουν βιωσιμότητα μόνο με τη χρηματοοικονομική στήριξη των κυβερνήσεων. Γι' αυτό το λόγο, παραχωρήθηκαν μεταβατικές περίοδοι, μετά από διαπραγματεύσεις με την Τσεχική Δημοκρατία και την Πολωνία, στη διάρκεια των οποίων χορηγούνται κρατικές ενισχύσεις σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις (βλέπε σχετικά πρωτόκολλα των ευρωπαϊκών συμφωνιών [1]). Το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος των κρατικών ενισχύσεων αντιστοιχεί στις δημοσιονομικές προβολές που έγιναν από τα εθνικά προγράμματα αναδιάρθρωσης και από τα επιμέρους επιχειρηματικά σχέδια των επιχειρήσεων, τα οποία εγκρίθηκαν από την τσεχική και την πολωνική κυβέρνηση και με τα οποία συμφώνησε η Επιτροπή το 2002 και το 2003.

[1] ΕΕ L 360 της 31.12.1994, σ. 79-80 και ΕΕ L 348 της 31.12.1993, σ. 70.

Η εξαίρεση αυτή από τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις εξαρτάται από την εκπλήρωση ορισμένων υποχρεώσεων, σύμφωνα με τις διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Πολωνίας. Αυτές οι υποχρεώσεις, τόσο για τις αντίστοιχες κυβερνήσεις όσο και για τις επιμέρους επιχειρήσεις, αναφέρονται στα πρωτόκολλα που έχουν ενσωματωθεί στη Συνθήκη Προσχώρησης, η οποία υπογράφηκε στην Αθήνα στις 16 Απριλίου 2003 από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρωτόκολλο αριθ. 2 [2] αναφέρεται στην αναδιάρθρωση της τσεχικής βιομηχανίας χάλυβα και το πρωτόκόλλο αριθ. 8 [3] στην αναδιάρθρωση της πολωνικής βιομηχανίας χάλυβα.

[2] ΕΕ L 236 της 23.9.2003 σ. 934.

[3] ΕΕ L 236 της 23.9.2003 σ. 948.

Τα πρωτόκολλα περιέχουν επίσης λεπτομερείς διατάξεις για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την εκπλήρωση των προαναφερόμενων υποχρεώσεων, και ορίζουν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

* κάθε χώρα υποβάλλει εξαμηνιαία έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με την αναδιάρθρωση των δικαιούχων εταιρειών και με την εκπλήρωση των όρων και των προϋποθέσεων που περιέχονται στο πρωτόκολλο.

* το 2003, το 2004, το 2005 και το 2006 διενεργείται ανεξάρτητη αξιολόγηση.

* τέλος, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Συμβούλιο.

Η παρούσα έκθεση αφορά την πρόοδο που επιτελέστηκε κατά το 2003, πρώτο έτος της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, και περιέχει τα ακόλουθα στοιχεία:

* το πλαίσιο της παγκόσμιας αγοράς χάλυβα μέσα στο οποίο συντελείται η διαδικασία της αναδιάρθρωσης, καθώς επίσης και μια περιγραφή των κυριότερων εξελίξεων που συνδέονται με το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης σε καθεμία από αυτές τις χώρες.

* μια αξιολόγηση ειδικά για την κάθε χώρα η οποία θα αναφέρεται στις κρατικές ενισχύσεις και στα βασικά σημεία συγκριτικής αξιολόγησης, όπως ορίζεται στα παραρτήματα των πρωτοκόλλων (παραγωγικότητα και απασχόληση, κόστος, μείωση της παραγωγικής ικανότητας και βιωσιμότητα).

* τα συμπεράσματα σχετικά με τα βήματα που πρέπει να γίνουν ώστε οι δικαιούχοι εταιρείες να επιτύχουν τη βιωσιμότητα πριν από τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης.

Οι εκθέσεις προόδου προς το Συμβούλιο εκπονούνται ετησίως. Η τελευταία έκθεση, η οποία θα καλύπτει την πρόοδο που θα επιτελεστεί κατά το 2006, θα υποβληθεί το 2007. Η εν λόγω τελευταία έκθεση θα περιέχει επίσης συνολική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που θα έχουν σημειωθεί σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας αναδιάρθρωσης (2003-2006).

2. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΓΟΡΑ ΧΑΛΥΒΑ

Δεδομένου ότι η διαδικασία αναδιάρθρωσης επηρεάζεται όχι μόνο από τα μέτρα που εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις και τις δημόσιες αρχές, αλλά επίσης από τις γενικότερες οικονομικές εξελίξεις και από την κατάσταση της αγοράς, είναι απαραίτητο να δοθούν ορισμένα στοιχεία σχετικά με τις εξελίξεις στην παγκόσμια αγορά χάλυβα ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί η επίδοση των χαλυβουργικών επιχειρήσεων χάλυβα στην Τσεχική Δημοκρατία και την Πολωνία.

Η ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας το δεύτερο εξάμηνο του 2003 είχε θετικές επιπτώσεις στη ζήτηση και στο εμπόριο χάλυβα, μετά από έναν διετή κύκλο ύφεσης. Η επίδοση της οικονομίας εκτόξευσε την παγκόσμια κατανάλωση χάλυβα στο νέο ύψος-ρεκόρ των 960 εκατομμυρίων τόνων το 2003, υπάρχουν δε σημάδια αύξησης της ζήτησης παγκοσμίως. Αυτή η ανοδική τάση αναμένεται να συνεχιστεί κατά το 2004.

Παρά τη σημαντική αυτή αύξηση σε παγκόσμιο επίπεδο, η ζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που αποτελεί τη βασική εξαγωγική αγορά τόσο για την Τσεχική Δημοκρατία όσο και για την Πολωνία, παρέμεινε σταθερή το 2003 ενώ για το 2004 προβλέπεται μικρή μόνον αύξηση της ζήτησης (μεταξύ του 1,4% και του 1,7% για τις μεγαλύτερες χώρες).

Παρόλο που σημειώθηκε ανάκαμψη των τιμών παγκοσμίως το δεύτερο εξάμηνο του 2003, η αύξηση ήταν πολύ πιο μικρή στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση με άλλες περιφέρειες. Την ίδια περίοδο η αύξηση των εσόδων των παραγωγών χάλυβα εξουδετερώθηκε εν μέρει από τη σημαντική αύξηση του κόστους των πρώτων υλών, των μεταφορών και της ενέργειας. Αυτή η εξέλιξη επιταχύνθηκε προς το τέλος του 2003.

3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ

3.1. Τσεχική Δημοκρατία

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, η Τσεχική Δημοκρατία τηρεί γενικά τις δεσμεύσεις της, οι οποίες περιγράφονται στο πρωτόκολλο, όσον αφορά τις επιχειρήσεις που αναγράφονται στο παράρτημα 1 του πρωτοκόλλου.

Το ύψος των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν έως το τέλος του 2003 είναι χαμηλότερο από το ανώτατο όριο που συμφωνήθηκε. Την περίοδο 1997-2003 η Τσεχική Δημοκρατία χορήγησε ενισχύσεις συνολικού ύψους 12.000 εκατ. CZK (ή 371 εκατομμυρίων EUR [4]), που αντιπροσωπεύουν περίπου το 85% του ανώτατου ορίου του πρωτοκόλλου. Οι δικαιούχοι εταιρείες στις οποίες μπορεί να χορηγηθεί κρατική ενίσχυση, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, είναι: Ispat Nova Hut a.s., Vitkovice Steel a.s. και Valcovny Plechu Fridek-Mystek a.s.

[4] Συναλλαγματική ισοτιμία CZK/ευρώ 32,329 (μέσος όρος Δεκεμβρίου 2003).

Παρόλο που δεν προγραμματίστηκε μείωση της παραγωγικής ικανότητας το 2003, οι επιχειρήσεις επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά το κλείσιμο των μη βιώσιμων εγκαταστάσεων, όπως προβλέπεται από το εθνικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, κατά τα επόμενα χρόνια.

Το πρώτο έτος αναδιάρθρωσης της τσεχικής χαλυβουργίας που καλύφθηκε από τη διαδικασία παρακολούθησης παρουσιάζει γενικά ικανοποιητικά αποτελέσματα. Είναι σαφές ότι οι θετικές εξελίξεις της αγοράς συνέβαλαν στα αποτελέσματα αυτά, αλλά οι δικαιούχοι εταιρείες έκαναν επίσης κάποια θετικά βήματα προς την επίτευξη του γενικού στόχου της αναδιάρθρωσης, που είναι η επίτευξη της βιωσιμότητας πριν από τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης.

Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε το 2003, η Επιτροπή εφιστά την προσοχή της Τσεχικής Δημοκρατίας στην ανάγκη επιτάχυνσης της διαδικασίας αναδιάρθρωσης τα επόμενα χρόνια. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, ειδικότερα όσον αφορά δύο δικαιούχους εταιρείες, για την ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης. Συγκεκριμένα, είναι απαραίτητο να γίνουν επενδύσεις οι οποίες θα αποσκοπούν στη μείωση του κόστους καθώς και επενδύσεις οι οποίες θα αφορούν την παραγωγή τελικών προϊόντων υψηλότερης προστιθεμένης αξίας ώστε να έχουν οι εταιρείες αυτές τη δυνατότητα να κατακτήσουν τη βιωσιμότητα πριν από τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης.

3.2. Πολωνία

Για την αξιολόγηση της πολωνικής διαδικασίας αναδιάρθρωσης πρέπει να συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι το εθνικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης εγκρίθηκε μόλις στα μέσα του 2003, καθώς και ότι οι διαπραγματεύσεις για την ιδιωτικοποίηση της μεγαλύτερης πολωνικής εταιρείας παραγωγής χάλυβα, της PHS, βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη το δεύτερο εξάμηνο του 2003, στοιχεία τα οποία επηρέασαν και τα δύο τα αποτελέσματα που σημειώθηκαν μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, η Πολωνία τηρεί τις δεσμεύσεις της, οι οποίες περιγράφονται στο πρωτόκολλο, όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγεί στις εταιρίες που αναγράφονται στο παράρτημα 1 του πρωτοκόλλου, ενισχύσεις οι οποίες είναι κάτω από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο. Την περίοδο 1997-2003 η Πολωνία χορήγησε ενισχύσεις συνολικού ύψος 2.750 εκατ. PLN (ή 590 εκατομμυρίων EUR [5]), που αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του ανώτατου ορίου του πρωτοκόλλου. Οι δικαιούχοι εταιρείες στις οποίες μπορεί να χορηγηθεί κρατική ενίσχυση, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, είναι: PHS, Huta Andrzej, Huta Bankowa, Huta Batory, Huta Buczek, Huta Lucchini-Warszawa (HLW), Huta Lab?dy και Huta Pokόj.

[5] Συναλλαγματική ισοτιμία PLN/ευρώ 4,6595 (μέσος όρος Δεκεμβρίου 2003).

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τηρήθηκαν επίσης οι δεσμεύσεις σχετικά με τη μείωση της παραγωγικής ικανότητας το 2003. Το οριστικό κλείσιμο εγκαταστάσεων παραγωγής πλατέων προϊόντων έλασης αντιπροσώπευε παραγωγική ικανότητα 901.000 τόνων το 2002 και το 2003.

Ωστόσο, το πρώτο έτος αναδιάρθρωσης της πολωνικής χαλυβουργίας εμφανίζει σημαντικές καθυστερήσεις. Αφενός, οι δικαιούχοι εταιρείες δεν έχουν αξιοποιήσει μέχρι σήμερα πλήρως τις ευκαιρίες που προέκυψαν από τη βελτίωση της κατάστασης στην αγορά χάλυβα και δεν αύξησαν τις πωλήσεις τους αναλόγως. Αφετέρου, η απότομη αύξηση των τιμών των πρώτων υλών δεν επέτρεψε στις επιχειρήσεις να εφαρμόσουν πλήρως τη στρατηγική μείωσης του κόστους, όπως είχαν προγραμματίσει.

Οι καθυστερήσεις στην αναδιάρθρωση οφείλονται κυρίως στις διαπραγματεύσεις για την ιδιωτικοποίηση του κυριότερου παραγωγού χάλυβα στην Πολωνία, της PHS, οι οποίες περατώθηκαν μόλις το 2004. Ωστόσο, η ολοκλήρωση αυτής της ιδιωτικοποίησης αναμένεται να έχει θετικές επιπτώσεις στη διαδικασία αναδιάρθρωσης. Οι εμπειρογνώμονες που συμβουλεύουν την Επιτροπή σχετικά με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης θεωρούν ότι οι καθυστερήσεις μπορούν να καλυφθούν σύντομα από το νέο ιδιοκτήτη.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι όλες οι εταιρείες πρέπει να εντείνουν τις αναδιαρθρωτικές προσπάθειές τους τα επόμενα χρόνια ώστε να είναι σε θέση να επιτύχουν τη βιωσιμότητα πριν από τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης. Το θετικό περιβάλλον της αγοράς αναμένεται να συνεχιστεί και όλες οι δικαιούχοι εταιρείες θα πρέπει να το εκμεταλλευθούν αυτό ώστε να μεγιστοποιήσουν τον κύκλο εργασιών τους για να χρηματοδοτήσουν τις απαραίτητες επενδύσεις και να εφαρμόσουν άλλα μέτρα αναδιάρθρωσης.

4. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Βασιζόμενη στα αποτελέσματα της παρακολούθησης της διαδικασίας αναδιάρθρωσης της χαλυβουργίας στην Τσεχική Δημοκρατία και στην Πολωνία το 2003, η Επιτροπή εντοπίζει καθυστερήσεις, ορισμένες φορές σημαντικές, στην εκπλήρωση των όρων και των προϋποθέσεων που ορίζονται στα αντίστοιχα πρωτόκολλα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να ενταθεί η διαδικασία αναδιάρθρωσης το 2004 ώστε να είναι σε θέση οι δικαιούχοι εταιρείες να επιτύχουν τη βιωσιμότητα πριν από τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη μείωση του κόστους παραγωγής και για την προώθηση των πωλήσεων προϊόντων υψηλότερης προστιθεμένης αξίας, ώστε να αυξηθούν τα έσοδα.

Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς τους τομείς στους οποίους σημειώθηκαν καθυστερήσεις και θα συμπεριλάβει τις σχετικές παρατηρήσεις της στις μελλοντικές εκθέσεις προόδου που θα υποβάλει.

Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι οι διατάξεις των πρωτοκόλλων ορίζουν σαφώς ότι, εκτός από τις ενισχύσεις που προβλέπονται στο πρωτόκολλο, καμία περαιτέρω κρατική ενίσχυση δεν πρέπει να χορηγηθεί από την Τσεχική Δημοκρατία ή από την Πολωνία για την αναδιάρθρωση της εθνικής χαλυβουργίας τους. Κάθε περαιτέρω ενίσχυση αναδιάρθρωσης θεωρείται συνεπώς ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη Προσχώρησης και η Επιτροπή θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση τυχόν ενίσχυσης που θα χορηγηθεί [6].

[6] Η Επιτροπή αποφάσισε στις 19 Μαΐου του 2004 να κινήσει επίσημη διαδικασία βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ όσον αφορά ενίσχυση αναδιάρθρωσης που χορηγήθηκε στη Huta Czestochowa, επιχείρηση παραγωγής χάλυβα που δεν περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1 του πρωτοκόλλου (υπόθεση C20/04 ex NN 25/2004).