EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 10/80

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Εναρμόνιση των δεικτών αναπηρίας ως μέσο παρακολούθησης των ευρωπαϊκών πολιτικών

(2008/C 10/20)

Η μελλοντική πορτογαλική προεδρία απέστειλε επιστολή στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 2007, στην οποία της ζητούσε να εκπονήσει γνωμοδότηση με θέμα Εναρμόνιση των δεικτών αναπηρίας ως μέσο παρακολούθησης των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Ιουλίου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Joost.

Κατά την 438η σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Σεπτεμβρίου 2007 (συνεδρίαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 160 ψήφους υπέρ, καμία ψήφο κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η θέσπιση ενός οδικού χάρτη παρόμοιου με εκείνον που θεσπίστηκε στον τομέα της ισότητας των φύλων, με την ανάπτυξη ενός συνόλου δεικτών και ποσοτικών στόχων προς εκπλήρωση από τα κράτη μέλη σε μια σειρά συμφωνηθέντων τομέων προτεραιότητας θα ήταν ο σωστός τρόπος για να σημειωθεί πρόοδος προς το να καταστεί πραγματικότητα η ισότητα ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

1.2 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στον καθορισμό αξιόπιστων και συνεκτικών δεικτών, καθώς και ποσοτικών στόχων σε καθέναν από τους σχετικούς στατιστικούς τομείς και τομείς πολιτικής τους οποίους κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να εκπληρώσει εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος. Οι προηγούμενες στατιστικές προσπάθειες που προαναφέρθηκαν στο παρόν έγγραφο δεν έχουν υιοθετηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δεν συνιστούν μόνιμους δείκτες που θα μπορούσαν να μετρώνται σε τακτική βάση, για παράδειγμα στο πλαίσιο των δεικτών κοινωνικής ένταξης. Η εν λόγω υιοθέτηση και συστηματική μέτρηση είναι απαραίτητη για κάθε συνεκτική πολιτική.

1.3 Η ΕΟΚΕ καλεί την ομάδα υψηλού επιπέδου για την αναπηρία να υιοθετήσει έναν κατάλογο προτεραιοτήτων για τη συλλογή δεδομένων με βάση ένα σύνολο δεικτών που υπάρχουν ήδη στον κατάλογο ISTAT (1), τα στοιχεία του οποίου πρέπει να προσαρμοστούν στα σύγχρονα δεδομένα.

1.4 Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την αναπηρία με βάση έρευνες, οι οποίες θα πρέπει να δημοσιεύονται σε τακτική βάση, για παράδειγμα κάθε δύο χρόνια. Η συνεργασία με την Ομάδα της Ουάσινγκτον σχετικά με έναν ορισμό σε διεθνές επίπεδο πρέπει να συνεχισθεί.

1.5 Η έρευνα για το εργατικό δυναμικό της ΕΕ θα πρέπει να αξιολογεί τη σχετική πρόοδο σε πιο τακτική βάση. Οι επιτροπές κοινωνικής προστασίας και απασχόλησης θα μπορούσαν στο μέλλον να συμπεριλαμβάνουν ένα σύνολο δεικτών οι οποίοι θα αποτελούν αντικείμενο συστηματικής έρευνας σε αντίθεση με τις ανεξάρτητες περιστασιακές πρωτοβουλίες.

1.6 Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να ενσωματώσει στις έρευνες της Eurostat μια συνεκτική ενότητα για την αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των προαναφερθέντων στοιχείων, με τακτικές εκθέσεις για την ορθή αξιολόγηση των πολιτικών καθώς και τον εντοπισμό των προτεραιοτήτων.

1.7 Οι εθνικοί οργανισμοί αναπηρίας θα πρέπει να συμμετέχουν στην κατάρτιση δεικτών προτεραιότητας για το εκάστοτε κράτος μέλος. Η υιοθέτηση εναρμονισμένων δεικτών και η συλλογή δεδομένων θα επιτρέψει την ανταλλαγή λύσεων βέλτιστης πρακτικής μεταξύ των κρατών μελών, καθώς η αποτελεσματικότητα των εν λόγω πρωτοβουλιών είναι μετρήσιμη.

2. Εισαγωγή

2.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκφράζει την ικανοποίησή της για το αίτημα της πορτογαλικής προεδρίας για την κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα «Εναρμόνιση των δεικτών αναπηρίας». Η πορτογαλική προεδρία είναι αποφασισμένη να βοηθήσει την ΕΕ να συγκεντρώσει αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία προκειμένου να αξιολογήσει την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

2.2 Τα άτομα με ειδικές ανάγκες αποτελούν άνω του 15 % του συνολικού πληθυσμού, ενώ, με τη γήρανση του πληθυσμού, το ποσοστό αυτό αυξάνεται. Αυτό σημαίνει ότι, στη διευρυμένη ΕΕ, περισσότερα από 50 εκατ. άτομα έχουν ειδικές ανάγκες (2). Η έρευνα SILC του 2005 δεν λαμβάνει υπόψη τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, τους ηλικιωμένους ή τα άτομα με ειδικές ανάγκες που ζουν σε ιδρύματα.

2.3 Προκειμένου τα κοινωνικά δικαιώματα — συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων — τα οποία αναγνωρίζονται από τις Συνθήκες και από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, να γίνουν πραγματικότητα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, είναι απαραίτητη η κοινή αξιολόγηση και σύγκριση των πολιτικών και καταστάσεων σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό είναι το πρώτο βήμα προς το σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών οι οποίες θα επιτρέπουν στα άτομα με ειδικές ανάγκες να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τα άτομα χωρίς ειδικές ανάγκες.

2.4 Οι δείκτες μέτρησης της προόδου των κρατών μελών όσον αφορά την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία ποικίλλουν. Ενδεικτικά αναφέρονται: η πρόσβαση στο δομημένο περιβάλλον, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, και στον πολιτισμό και η ηλεκτρονική προσβασιμότητα. Η δυνατότητα αξιολόγησης των δράσεων οι οποίες αναλαμβάνονται από τα κράτη μέλη σε αυτόν τον τομέα και του αντικτύπου τους έχει καίρια σημασία.

3. Έλλειψη συνοχής όσον αφορά τα υπάρχοντα νομικά και πολιτικά μέσα

3.1 Στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών που υιοθετήθηκε πρόσφατα σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες επισημαίνονται πολλά ζητήματα επιτακτικής ανάγκης όσον αφορά την προώθηση της ενσωμάτωσης της διάστασης της αναπηρίας. Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να υιοθετήσουν τις αρχές αυτές επικυρώνοντας τη Σύμβαση χωρίς καθυστέρηση. Προκειμένου να συμμορφωθεί με τους στόχους και τις αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών, την οποία έχει υπογράψει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει κατάλληλες πολιτικές. Όλες οι χώρες και η ΕΕ θα πρέπει επίσης να υπογράψουν το προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών.

3.2 Το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αναπηρία (3) θέτει φιλόδοξους στόχους για την εξασφάλιση της πλήρους εφαρμογής της οδηγίας για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (2000/78/EΚ), ενισχύοντας την ενσωμάτωση της διάστασης της αναπηρίας στις συναφείς κοινοτικές πολιτικές και βελτιώνοντας την προσβασιμότητα για όλους. Για την εκπλήρωση αυτών των στόχων, η πρόοδος πρέπει να μετράται μέσω δεικτών οι οποίοι, για κάθε πολιτική προτεραιότητα, αξιολογούν την πρόοδο που σημειώνεται σε κάθε κράτος μέλος και επιτρέπουν τον καθορισμό μετρήσιμων στόχων.

3.3 Η οδηγία 2000/78 EΚ, η οποία θεσπίστηκε το Νοέμβριο του 2000, απαγορεύει τις διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες στον τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Η αξιολόγηση της εφαρμογής της από τα κράτη μέλη, πέραν του ζητήματος της απλής μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, είναι ωστόσο προβληματική, καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία που να επιτρέπουν τη μέτρηση της αύξησης των επιπέδων απασχόλησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, εφόσον η νομοθεσία εφαρμόζεται σε κάθε κράτος μέλος χωριστά.

3.4 Το σχέδιο δράσης του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με ειδικές ανάγκες θέτει μια σειρά συγκεκριμένων στόχων σε πολλούς κοινωνικούς και πολιτικούς τομείς, οι οποίοι ισχύουν και για τα 46 κράτη μέλη και πρέπει να παρακολουθούνται. Μια συντακτική ομάδα έχει συσταθεί για την ανάπτυξη δεικτών μέτρησης της προόδου.

3.5 Η στρατηγική της Λισσαβόνας θέτει φιλόδοξους στόχους για την ΕΕ, οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν την αύξηση των επιπέδων απασχόλησης και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Αυτοί οι στόχοι δεν μπορούν να εκπληρωθούν χωρίς συγκεκριμένα μέτρα για την εξάλειψη των εμποδίων τα οποία αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες όσον αφορά την πρόσβασή τους στην απασχόληση και σε υπηρεσίες με σκοπό την πλήρη ένταξή τους στην κοινωνία.

3.6 Για όλους τους πολιτικούς τομείς οι οποίοι έχουν αντίκτυπο στα άτομα με ειδικές ανάγκες και μπορούν να βελτιώσουν την ένταξή τους στην κοινωνία καθώς και να διευκολύνουν την πρόσβασή τους σε δικαιώματα, χρειάζονται δείκτες για τη μέτρηση της προόδου, καθώς και για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εικόνας των αποτελεσμάτων των διαφόρων μέτρων τα οποία λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι υπάρχουσες νομοθεσίες πρέπει επίσης να αξιολογηθούν με στόχο την τροποποίηση ή βελτίωσή τους.

4. Η ανάγκη για μια σειρά αξιόπιστων και συγκρίσιμων στατιστικών

4.1 Υπάρχοντα συστήματα μέτρησης δεδομένων

4.1.1 Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη της την έλλειψη δεικτών αναπηρίας και πιο συγκεκριμένα την έλλειψη πολιτικής δέσμευσης σε επίπεδο ΕΕ για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με κοινούς δείκτες στήριξης και αξιολόγησης των πολιτικών.

4.1.2 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η Eurostat έχει αναλάβει διάφορα ενδιαφέροντα σχέδια και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην ανάπτυξη τακτικής συλλογής δεδομένων σχετικά με πτυχές που αφορούν την αναπηρία η οποία θα πραγματοποιείται κατά συντονισμένο τρόπο σε ολόκληρη την Ευρώπη: η ενότητα σχετικά με την υγεία στο πλαίσιο της έρευνας για τα νοικοκυριά στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ECHP) την περίοδο 1994-1996 περιελάμβανε μια μικρή ενότητα για την αναπηρία, η οποία δημοσιεύθηκε σε βιβλίο τσέπης. Το 2002, η ευρωπαϊκή έρευνα για το εργατικό δυναμικό (ΕΕΔ) περιείχε μια ενότητα για την απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες προκειμένου να παρουσιαστούν συντονισμένες και εναρμονισμένες πληροφορίες στη συνεδρίαση της Ομάδας της Ουάσιγκτον της Στατιστικής Υπηρεσίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (UNSD Washington Group). Η Eurostat προώθησε το ευρωπαϊκό σχέδιο για τη μέτρηση της αναπηρίας (EDM). Το 2002, οι ευρωπαίοι διευθυντές των κοινωνικών στατιστικών συμφώνησαν ως προς τη θέσπιση ενός πλαισίου — ευρωπαϊκό σύστημα ερευνών για την υγεία (EHSS) — για την τακτική συλλογή εναρμονισμένων δεδομένων μέσω ερευνών ή/και ενοτήτων έρευνας σχετικά με την υγεία. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη υιοθέτησαν, στα τέλη του 2006, την τελική έκδοση ενός ερωτηματολογίου της ευρωπαϊκής έρευνας για την υγεία με συνεντεύξεις (EHIS)· η πρώτη δέσμη έρευνας θα διενεργηθεί κατά την περίοδο 2007-2009. Η EHIS συμπεριλαμβάνει ερωτήσεις σχετικά με διάφορες πτυχές που αφορούν τις αναπηρίες. Οι αναπηρίες συμπεριλαμβάνονται επίσης ως μεταβλητή στις στατιστικές για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης (SILC) (4). Το ετήσιο πρόγραμμα εργασιών της Eurostat για το 2007 περιλαμβάνει δραστηριότητες στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος (ΕΣΣ) (5) για την περαιτέρω ανάπτυξη των κοινοτικών στατιστικών σχετικά με την αναπηρία και την κοινωνική ένταξη, προκειμένου να εξασφαλίσει τα συναφή και συγκρίσιμα στατιστικά δεδομένα που απαιτούνται για την παρακολούθηση της κατάστασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς. Μια νέα ενότητα έρευνας σχετικά με τις αναπηρίες και την κοινωνική ένταξη, η οποία θα χρηματοδοτηθεί από την Eurostat, προβλέπεται να είναι διαθέσιμη μέχρι τα μέσα του 2008 και να εφαρμοστεί σε πιλοτική βάση στα κράτη μέλη. Όλες οι προαναφερόμενες εργασίες βασίζονται στη διεθνή ταξινόμηση νόσων, αναπηριών και υγείας (ICF) που θέσπισε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

4.1.3 Σε διεθνές επίπεδο, η Eurostat συμμετέχει στην ανάπτυξη παγκόσμιων μετρήσεων σε θέματα αναπηρίας, με βάση τη διεθνή ταξινόμηση νόσων, αναπηριών και υγείας (ICF) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, στο πλαίσιο της Ομάδας της Ουάσινγκτον για τις στατιστικές αναπηρίας (6). Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει δημοσιεύσει μεθοδολογικές κατευθύνσεις όσον αφορά την ανάπτυξη κοινωνικών δεικτών σχετικά με την κοινωνική συνοχή (7).

4.1.4 Η πρόταση κανονισμού για κοινοτικές στατιστικές σχετικά με τη δημόσια υγεία και την υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας θα εξασφαλίσει ένα πλαίσιο για τις δραστηριότητες στον εν λόγω τομέα στο μέλλον. Ο κανονισμός θα μπορεί να χρησιμοποιείται για τη συλλογή δεδομένων αναπηρίας, πράγμα που θα αλλάξει την κατάσταση στις περιπτώσεις που η συλλογή δεδομένων πραγματοποιείται από τα κράτη μέλη χωρίς τη σχετική νομική βάση.

4.2 Η ανάγκη για περαιτέρω ευρωπαϊκούς δείκτες

4.2.1 Το άρθρο 31 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών ορίζει ότι οι χώρες πρέπει να συλλέγουν κατάλληλες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων στατιστικών στοιχείων και στοιχείων έρευνας, προκειμένου να είναι σε θέση να χαράσσουν και να υλοποιούν πολιτικές στο πλαίσιο εφαρμογής της Σύμβασης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να τηρούν αυτήν την αρχή αυστηρά.

4.2.2 Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες, αλλά με λύπη της διαπιστώνει την έλλειψη συνοχής και συμφωνηθέντων πολιτικών δεικτών που να συγκεντρώνουν τις εν λόγω πρωτοβουλίες με στόχο την ανάλυση της κατάστασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, τη μέτρηση του αντικτύπου των πολιτικών και της νομοθεσίας και την αξιολόγηση των αναγκών τους.

4.2.3 Ο καθορισμός δεικτών για τη μέτρηση των επιπέδων απασχόλησης είναι αναγκαίος για την καλύτερη κατανόηση των θεμάτων προς εξέταση και για το σχεδιασμό κατάλληλων πολιτικών. Το Εαρινό Συμβούλιο του 2006 επανέλαβε την ανάγκη λήψης κατάλληλων μέτρων για την αύξηση των επιπέδων απασχόλησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

4.2.4 Η αξιολόγηση του αντικτύπου της ευρωπαϊκής οδηγίας για την καταπολέμηση των διακρίσεων και της νομοθεσίας στα διάφορα κράτη μέλη θα ήταν απαραίτητη για τον καλύτερο σχεδιασμό της πολιτικής και νομοθετικής δράσης στο μέλλον.

4.2.5 Απαιτείται η περαιτέρω συλλογή δεδομένων σχετικά με τις διακρίσεις σε συνδυασμό με δείκτες σε άλλους τομείς όπως η πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, η απασχόληση, η κοινωνική ένταξη, κλπ., προκειμένου να σχηματιστεί μια συνεκτική εικόνα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες και του τρόπου αλληλεπίδρασής τους.

4.2.6 Η κοινωνική ένταξη είναι επίσης ένας τομέας, στον οποίο χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση με στόχο την καλύτερη κατανόηση των σύνθετων λόγων οι οποίοι οδηγούν στον κοινωνικό αποκλεισμό των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Θέματα προς εκτίμηση είναι το εισόδημα, αλλά και η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή (εκπροσώπηση, πρόσβαση σε ενώσεις, εθελοντική εργασία, πολιτική, κλπ.) και η πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, εκπαίδευση, πολιτισμό, μέσα επικοινωνίας και κοινωνικές υπηρεσίες.

4.2.7 Οι υπάρχουσες λύσεις βέλτιστης πρακτικής, όπως η ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης, θα πρέπει να αποτελέσουν το πρότυπο για την εισαγωγή νέων παρόμοιων λύσεων, πράγμα που δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς μια σειρά δεικτών για τη μέτρηση της κοινωνικής ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες με συναφή και συγκρίσιμα δεδομένα.

4.3 Προκλήσεις σχετικά με τον καθορισμό ευρωπαϊκών δεικτών

4.3.1 Η παροχή δεδομένων από τα κράτη μέλη για την αξιολόγηση του επιπέδου ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες πραγματοποιείται επί του παρόντος χωρίς καμία συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με κοινούς δείκτες, με εξαίρεση τη συλλογή δεδομένων στο πλαίσιο της ΑΜΣ (8) και της ECHIM (9). Θα πρέπει επίσης να διευκρινισθούν περαιτέρω στα κράτη μέλη οι λόγοι για τους οποίους η συλλογή δεδομένων για θέματα αναπηρίας έχει εξαιρετική σημασία.

4.3.2 Η έρευνα SILC περιέχει μια εκτίμηση του αριθμού των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην ΕΕ, δεν συμπεριλαμβάνονται όμως σε αυτά τα δεδομένα τα άτομα που ζουν σε ιδρύματα, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι με ειδικές ανάγκες, γεγονός που καθιστά αυτόν τον αριθμό λιγότερο ακριβή.

4.3.3 Οι ορισμοί της αναπηρίας διαφέρουν από χώρα σε χώρα και θα πρέπει να διευρυνθούν προκειμένου να καλύπτουν, για παράδειγμα, τα άτομα με διανοητικά προβλήματα, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται συνήθως στις εθνικές στατιστικές. Προκειμένου να εξασφαλισθεί μια παγκοσμίως αναγνωρισμένη βάση σύμφωνα με την οποία θα καθορίζονται οι ομάδες ατόμων που νοούνται με τον όρο «άτομα με ειδικές ανάγκες», κάθε ορισμός θα πρέπει να βασίζεται στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών.

4.3.4 Τα άτομα με ειδικές ανάγκες είναι μια ανομοιογενής ομάδα και η διαμόρφωση κριτηρίων μέτρησης είναι δύσκολη. Ένα σύνολο δεικτών θα πρέπει, ως εκ τούτου, να λαμβάνει υπόψη το ευρύ φάσμα αναπηριών, καθώς και τους τομείς πολιτικής που έχουν αντίκτυπο στη ζωή των ατόμων με ειδικές ανάγκες και να εντοπίζει τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στην πλήρη συμμετοχή των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία.

Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 2007 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) ISTAT — Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής — Ιταλία, σχέδιο «Indicators on integration of disabled people into social life» (Δείκτες σχετικά με την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνική ζωή), τελική έκθεση, Ιούνιος 2001, έκδοση της Eurostat.

(2) Σύμφωνα με την έρευνα SILC (Στατιστικές για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης) 2005 της Eurostat.

(3) Βλέπε: http://europa.eu.int/comm/employment_social/disability/index_en.html.

(4) http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1913,47567825,1913_58814988&_dad=portal&_schema=PORTAL#B.

(5) Για το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα βλέπε:

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1153,47169267,1153_47183518&_dad=portal&_schema=PORTAL.

(6) Για την ομάδα της Ουάσινγκτον βλέπε:

http://www.cdc.gov/nchs/citygroup.htm.

(7) «Concerted development of social cohesion indicators — Methodological guide», έκδοση του Συμβουλίου της Ευρώπης.

(8) Ανοικτή μέθοδος συντονισμού.

(9) Παρακολούθηση των δεικτών υγείας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.