ΕΠΙΤΡΟΠΉ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΉΤΩΝ 
ΚΟΜ(94) 23 τελικό 
Βρυξέλλες, 23.02.1994 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛ\0 ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑϊΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΕΤΕΥΕΗΕ ΚΑΙ ΑΕΥΛΟΥ 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ -ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ 
Η μετανάστευση καθώς και το ανεξάρτητο από αυτή αλλά συναφές θέμα του 
ασύλου εξακολουθούν να καταλαμβάνουν συνεχώς μεγαλύτερο χώρο στο 
χαρτοφυλάκ ι ο πολ ι τ ι κών θεμάτων της Ευρωπα"ίκής Ένωσης και των κρατών 
μελών της. Το ζήτημα αυτό αποτελε( το αντικε(μενο διαρκώς εντονότερων 
συζητήσεων τόσο σε δημόσιο όσο και κοινοβουλευτικό επίπεδο, ενώ κατά 
διαστήματα καθίσταται το επίκεντρο πράξεων βίας των οποίων ο χαρακτήρας 
εξέρχεται εντελώς από το πλαίσιο των ευρωπα:ίκών παραδόσεων και 
νομοθεσιών. 
Με την πάροδο του χρόνου αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ότι τα 
επιμέρους σημεία του προβλήματος πρέπει να αντιμετωπιστούν σε κο ι ν ή 
βάση, πράγμα που αντικατοπτρίζεται και στις διατάξεις της συνθήκης για 
την Ευρωπα·ίκή Ένωση όπου αναφέροντα ι επίσημα τα θέματα κοινού 
ενδιαφέροντος των οποίων ο χειρισμός ανάγεται σε ενιαίο θεσμικό 
πλαίσιο. 
Υπό τις συνθήκες αυτές, η σε βάθος ανάπτυξη της διαδικασ(ας ευρωπα1κής 
ολοκλήρωσης προβάλει το αίτημα ολοκληρωμένης και συνεκτικής aπόκρισης, 
όπου συνδυάζονται ο πραγματισμός με την αλληλεγγύη προς τις προκλήσεις 
που απορρέουν από τις πιέσεις που δέχεται η Ένωση σαν σύνολο λόγω του 
φα ι νομένου διακίνησης και ένταξης των νομίμων μεταναστών. Η αδυναμ (α 
αντιμετώπισης των προκλήσεων αυτών θα μπορούσε να αποβεr σε βάρος των 
προσπαθειών για την προώθηση της συνοχής και της αλληλεγγύης στην (δια 
την Ένωση και, πιο συγκεκριμένα, θα ήταν δυνατό να θέσει σε κ(νδυνο τη 
σταθερότητα της Ένωσης μελλοντικά. 
Η Επιτροπή προσβλέπει στην Ανακοίνωση αυτή σαν βάση για την ενθάρρυνση 
ενός νέου, ευρέως κύκλου συζητήσεων σχετικά με τον τρόπο που μπορεί να 
γίνε ι χρήση των νέων δυνατοτήτων που δημιουργούνται από την Ευρωπα·ίκή 
Ένωση προκειμένου να δοθεί η αναγκαία συντονισμένη απόκριση και να 
χαραχθεί το πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθεί μελλοντικά η Ένωση. 
Προς τον σκοπό αυτό η Ανακοίνωση χρησιμοποιεί τα ήδη υφιστάμενα 
πορίσματα και τις εξελίξεις στον σχετικό τομέα. Επιπλέον στηρίζεται σε 
μερικά σημεία εκκίνησης συμφωνηθέντα σε παλαιότερες συζητήσεις και 
συγκεκριμένα την ανάγκη συνεκτικής προσέγγισης η οποία θα χαρακτηρίσει 
τα βασικά στοιχεία μιας αποτελεσματικής μεταναστευτικής πολιτικής: 
αντίδραση στη μεταναστευτική πίεση, και ιδιαίτερα με τη 
συνεργασία των κυριότερων χωρών από τις οποίες μπορεί να 
σημειωθούν μεταναστευτικές κινήσεις προς την Ευρώπη'-
έλεγχος της μεταναστευτικής ροής ώστε αυτή να μπορεί να 
περιοριστεί σε ευδιαχείριστα μεγέθη· 
ενίσχυση των πολιτικών ένταξης υπέρ των νομίμων μεταναστών. 
Το πλεονέκτημα μ ι ας τέτοιας ολοκληρωμένης προσέγγισης ε ίνα ι ότι 
καθιστά δυνατό να συμπληρωθούν τα μέτρα ελέγχου και εισδοχής με 
μακροπρόθεσμη συνεργασία των περιοχών και των χωρών καταγωγής καθώς 
και μια ενεργό πολιτική που αποβλέπει στην αναβάθμιση της 
κατάστασης των πολιτών τρίτων χωρών που διαμένουν ήδη νόμιμα στην 
'Ενωση. 
Η Ανακοίνωση στοχεύει πέρα από τα ήδη υφιστάμενα προγράμματα 
εργασίας της Ένωσης σε αντίστοιχους τομείς, και επιθυμεί να τα 
συμπληρώσει σε διάφορα σημεία. Επιδιώκει να παραμείνει σε 
πραγματιστικά πλαίσια ενώ ταυτόχρονα προβάλει νέες ιδέες και δίν~ι 
νέα έμφαση στον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθούν ο ι στόχο ι της 
πολιτικής αυτής: 
Αντίδραση στα αίτια δημιουργίας μεταναστευτικής πίεσης 
Η Ανακοίνωση υποστηρίζει ότι πρέπει να εξασφαλ ι στ ε ί η πλήρης 
ένταξη των πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου στις εξωτερικές 
πολιτικές της Ένωσης, και ότι τα διάφορα μέσα εξωτερικής 
πολιτικής που έχει στη διάθεσή της η Ένωση πρέπει να 
χρησιμοποιηθούν για να προσδιοριστούν επακριβώς τα αίτια αυτής 
της πίεσης. Η θέση αυτή θα μπορούσε να δικαιολογήσει δράση σε 
διάφορα επίπεδα, όπως στον εμπορικό τομέα και τους τομείς 
ανάπτυξης και συνεργασίας, ή στις πολιτικές ανθρωπιστικής 
βοήθειας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 
Η αποτελεσματική δράση στον τομέα αυτόν απαιτεί επίσης την 
ύπαρξη ακριβούς πληροφόρησης σχετικά με τα τρέχοντα 
μεταναστευτικά πρότυπα και τις πιθανές μελλοντικές τάσεις. 
Έλεγχος της μεταναστευτικής ροής 
Προκειμένου να ελεγχθεί η μεταναστευτική ροή qπαιτούνται 
ενέργειες σε διάφορα επίπεδα. Πρέπει να προσδιοριστούν και να 
τεθούν σε εφαρμογή κοινές τακτικές ως προς την πολιτική 
εισδοχής σε ότι αφορά σπουδαστές, εργαζόμενους και αυτοτελώς 
απασχολούμενους καθώς και την σύγκλιση των πολιτικών εισδοχής 
για ανθρωπιστικούς λόγους. Απαιτούνται πολιτικές που θα 
αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα το ζήτημα της παράν.ομης 
μετανάστευσης με προληπτικά μέτρα καθώς και μέτρα που θα 
καταπολεμήσουν το πρόβλημα των παρανόμως διαμενόντων στο 
εσωτερικό της Κοινότητας και πιο συγκεκριμένα την παράνομη 
απασχόληση. 
Εξάλλου πρέπει να εγκύψει κανείς και στις πολιτικές που αφορούν 
τουc; πρόσφυγες και άλλα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από δ ι εθνή 
προστασία, αλλά η Ανακοίνωση δηλώνει ότι η προσέγγιση στο θέμα 
αυτό είναι αναγκαστικά διαφορετική~ Στο επίκεντρο των πολιτικών 
ασύλου πρέπει να βρίσκεται η κατά τρόπο δίκαι ο και 
αποτελεσματικό εξέταση των αιτήσεων για άσυλο. Η Ανακοίνωση, 
εκτός αυτών, ασχολείται και με τα νέα ζητήματα που προέκυψαν 
από τον πολεμό 
στην πρώην Γιουγκοσλαβία, και αναπτύσσει σχέδια που αποβλέπουν 
στην προσωρινή προστασία των ευπρόσβλητων ομάδων. Στην 
Ανακοίνωση αναφέρετα ι ότι μια Ένωση που έχε ι αναλάβει την 
υποχρέωση της συνεργασ (ας θα μπορούσε να εξετάσει με ποιόν 
τρόπο θα δείξει καλύτερα την αλληλεγγύη της προς κάποια κράτη 
μέλη nου βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή και πώς θα τα βοηθήσει να 
αντιμετωπίσουν τέτοιες καταστάσεις. 
Ενίσχυση των πολιτικών ένταξης των νόμιμων μεταναστών 
Η Ανακοίνωση υπογραμμίζει ότι η δράση στον τομέα αυτό παραμένει 
ουσιαστικό στοιχείο της γενικότερης ανάγκης να προωθηθεί η 
αλληλεγγύη και η ένταξη των μεταναστών στην , Ενωση. Γ ι α να 
επιτευχθεί αυτό απαιτείται να στραφούν οι πολιτικές ένταξης 
προς τη βελτίωση της κατάστασης των πολιτών τρίτων χωρών που 
διαμένουν νόμιμα στο εσωτερικό της Κοινότητας χαράσσοντάς τις 
στις ενέργειες που χρειάζονται για να εξομοιωθούν με τον καιρό 
τα δικαιώματα των πολιτών αυτών προς τα δικαιώματα των πολιτών 
των κρατών μελών. 
Η ενίσχυση των πολιτικών ένταξης συνεπάγεται επίσης ενέργειες 
γ ι α να δημιουργηθούν ο ι πρόσφορες οικονομικές και κο ι νων ικο­
πολιτιστικές συνθήκες για την επιτυχή ένταξη, με ενέργειες π.χ.· 
στον τομέα της απασχόλησης και της εκπαίδευσης. Εξίσου απαιτεί 
την πρόωθηση της πληροφόρησης και του διαλόγου, καθώς και την 
καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και όλων των μορφών 
ρατσισμού και ξενοφοβίας. 
οι διάφορες ιδέες τις οποίες η Επιτροπή καλεί να εξετάσουν το 
κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εκτίθενται περιληπτικά στο κεφάλαιο IV 
της Ανακοίνωσης ως ένα πιθανό νέο πλαίσιο δράσης της Ένωσης. οι 
ιδέες που αναπτύσσονται εκεί δεν αποβλέπουν στον καθορισμό ενός 
οριστικού σχεδίου εργασίας σ'αυτό το στάδιο. Αντιπροσωπεύουν όμως 
ένα συνεκτικό σύνολο προτάσεων τις οποίες τα κράτη μέλη και η 
Επιτροπή καλούνται να εξετάσουν προκειμένου να καταρτίσουν ένα 
μακροπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης που απαιτείται για να ληφθούν υπόψη 
οι νέες προκλήσεις και οι νέες δυνατότητες που παρέχονται από την 
Ευρωπα"ίκή Ένωση. οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο IV 
πρέπει συνεπώς να θεωρηθούν ως ιδέες που θα συζητηθούν και θα 
τύχουν περαιτέρω επεξεργασίας κατά τις συζητήσεις που θα προκαλέσει 
-όπως επιθυμεί και η Επιτροπή -αυτή η Ανακοίνωση. 
Η μεταμόρφωση αυτών των ιδεών σε δράση θα αποτελέσει το αντικείμενο 
της επόμενης φράσης. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να συμμετάσχει και σε 
αυτή τη διαδικασία κάνοντας χρήση των διαφόρων μέσων που έχει στη 
διάθεσή της όσον αφορά τόσο το σχέδιο δράσης που εγκρίθηκε από το 
Ευρωπα"ίκό Συμβούλιο το ~εκέμβριο 1993 όσο και το νέο πλαίσιο δράσης 
της Ένωσης που προτείνεται στο κεφάλαιο IV. 
/)( 
Ι. 
ΙΙ. 
ΙΙ.1. 
ΙΙ.2. 
ΙΙ.3. 
ΙΙ.4. 
II.S. 
ΙΙΙ. 
ΙΙΙ.1. 
ΙΙΙ.2. 
ΙΙΙ.2.1. 
ΙΙΙ.2.2. 
ΙΙΙ.3. 
ΙΙΙ.3.1. 
ΙΙΙ.3.2. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΕΙ:ΣΑΓΩΓΗ. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 1 
ΕsΕΛΙ8Η. • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 4 
Εξέλιξη των απόψεων της κοινής yνώμης και του 
πολιτικού χώρου yια το θέμα της μετανάστευσης και 
του ασύλου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 
Η συνθήκη y ι α την Ευρωπα"ίκή Ένωση.................... 5 
Πραyματικές εξελίξεις •••••••••••••••••••••••••••••••• 1 
Νομοθετικές αλλαyές στα κράτη μέλη ••••••••••••••••••• 7 
Εξελίξεις όσον αφορά το πρόyραμμα ερyασίας του 1991 ••• 9 
Η ΧΑΡΑ8Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ:Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗ.:Σ :ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗ:Σ ΜΕΤΑΝΑ:ΣΤΕΥ:ΣΗ:Σ 
ΚΑΙ ΤΟΥ Α:ΣΥΛΟΥ • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 11 
Ε ισαyωyή • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 11 
Αντίδραση στη μεταναστευτική πίεση ••••••••••••••••••• 12 
Η ανάγκη να υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες •••••••••••• 12 
Εξέταση των βασικών αιτίων της μεταναστευτικής πίεσης. 13 
Έλεyχος των μεταναστευτικών μετακινήσεων •••••••••••• 20 
Εισαγωγή • • . • • • • • • . . • • • • . . • • • • • • • • • • • • • • • • • • • . • • • • • • • • 2 Ο 
ΙΙΙ.3.3. Πρόσφυγες και άλλα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από 
δ ι εθνή προστασία • • • • • • • . • • • • • • • • • • • • • • • • • • . • • • • • • • • • • 22 
ΙΙΙ.3.4. παράνομη μετανάστευση ••.••••••••••••••.•••...••.••.•• 27 
ΙΙΙ.4. Ενίσχυση πολιτικών ένταξης υπέρ των νόμιμων μεταναστών 32 
ΙΙΙ.4.1. Βελτίωση της κατάστασης των υπηκόων τρίτων που 
διαμένουν μόνιμα στην Κοινότητα ••.•.•........••..•••• 32 
ΙΙΙ.4.2. Η δημιουργία των κατάλληλων οικονομικών και κοινωνικο­
πολιτικών συνθηκών για την επιτυχή κοινωνική ένταξη •• 36 
ΙΙΙ.4.3. Πληροφόρηση και διάλογος ....•.....•.•............•••. 37 
ΙΙΙ.4.4. Η καταπολέμηση της φυλετικής διάκρισης και η 
αντιμετώπιση του προβλήματος του ρατσισμού και της 
ξ ενοφοβ ί ας . . . . . • . . . . • • . . • • . • • • . . • . • • • • . . . . • . . • • . . • • • • 3 8 
IV. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: ΝΕΟ ΠΛΑΙ:ΣΙΟ ΔΡΑ:ΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ....•• ~ •••••• 41 
ΠΑΡΑΡΤΗΗΑ Ι: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΒΑ:ΣΙΚΩΝ ΜΕΤΑΝΑ:ΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΡΟΩΝ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΗΜΑΤΟ:Σ ΕΡΓΑ:ΣΙΑ:Σ 1991 ΓΙΑ ΤΙ:Σ 
ΠΟΛΙΤΙΚΕ:Σ :ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ Α:ΣΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗ:Σ ΜΕΤΑΝΑ:ΣτΕΥ:ΣΗ:Σ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΠΡΟ:ΣΦΑΤΕ:Σ Ε8ΕΛΙ8ΕΙ:Σ :ΣΤΟ ΠΛΑΙ:ΣΙΟ ΤΗ:Σ ΕΝΩ:ΣΗ:Σ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΠΡΟ:ΣΦΑΤΕ:Σ Ε8ΕΛΙ8ΕΙ:Σ :ΣΕ ΔΙΕθΝΕΙ:Σ ΔΙΑ:ΣΚΕΨΕΙ:Σ 
Ι. ΕΙΕΑΓΩΓΗ -Το ιστορικό της εκπόνησης της Ανακο(νωσης 
1. Τον Οκτώβριο του 1991, η Επιτροπή υπέβαλε δύο χωριστές ανακοινώσεις που 
αφορούσαν αντίστοιχα το Δ.ικαίωμα Ασύλου }ι(αι το Δ.ι}ι(αίωμα Μετανάστευσης 
(SEC(91) 1855 τελι}ι(ό }ι(αι SEC(91) 1857 τελι}ι(ό). Στόχος της παρούσας 
ανακοίνωσης είναι να αναπτύξει περαιτέρω τις ιδέες αυτών των δύο 
ανα}ι(οινώσεων στα πλαίσια των νέων δυνατοτήτων που προσφέρει η Συνθήκη για 
την Ευρωπα·ίκή Ένωση στον τομέα του ασύλου }ι(α ι της μετανάστευσης. Η 
απόφαση να υποβληθούν δύο χωριστές ανακοινώσεις το 1991 αποσ}ι(οπούσε στο να 
υπογραμμισθεί η ανθρωπιστι}ι(ή βάση του δι}ι(αιώματος ασύλου και να 
αποσυνδεθεί από τα προβλήματα που συνεπάγεται η μετανάστευση γενι}ι(ότερα. 
Αυτή η διά}ι(ριση ισχύει σήμερα όσο }ι(αι τότε, όμως είναι όλο }ι(αι πιο δύσ}ι(ολο 
να αποσυνδεθούν αυτά τα δύο θέματα. κατά συνέπεια, στην παρούσα ανα}ι(οίνωση 
}ι(αι τα δύο θέματα εξετάζονται σε ένα έγγραφο χωρίς, ωστόσο, να 
προβλέπονται τα ιδιαίτερα χαρα}ι(τηριστι}ι(ά που τα διαφοροποιούν. 
2. Όπως και η ανα}ι(οίνωση του 1991 για τη μετανάστευση, η παρούσα ανα}ι(οίνωση 
εξετάζει το σημαντι}ι(ό θέμα των μέτρων που απαιτούνται για την ενίσχυση των 
πολιτι}ι(ών ένταξης των νομίμων μεταναστών. Έχει γίνει προ πολλού 
παραδεκτό ότι η μετανάστευση δεν είναι παροδι}ι(ό φαινόμενο }ι(αι ότι οι 
αντιλήψεις που επι}ι(ρατούσαν }ι(ατά τις δε}ι(αετίες του '50 }ι(αι του '60 
βασ(ζονταν σε μια ουσιαστική παρεξήγηση της φύσης των μοντέλων 
μετανάστευσης που επε}ι(ράτησαν κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Ένας άλλος, 
α}ι(όμη σημαντικότερος, λόγος ήταν ότι η μετανάστευση αποτέλεσε θετι}ι(ή 
διαδικασία που απέφερε οι}ι(ονομι}ι(ά και ευρύτερα πολιτιστι}ι(ά οφέλη τόσο στις 
χώρες υποδοχής όσο }ι(α ι στους ίδιους τους μετανάστες. ορισμένο ι 
υποστηρίζουν, ότι η μετανάστευση θα πρέπει να σταματήσει τελείως· }ι(άτ ι 
τέτοιο δεν θα ήταν ούτε εφι}ι(τό ούτε σ}ι(όπιμο: αυτό που χρειάζεται είναι μια 
ορθή διαχείριση της πολιτι}ι(ής μετανάστευσης. Η Κοινότητα αποτέλεσε από την 
αρχή ένα αμάλγαμα εθνών }ι(αι πολιτισμών }ι(αι αυτή η ποι}ι(ιλότητα εμπλουτίζει 
τόσο την ίδια όσο }ι(αι τους πολίτες της δημιουργώντας ταυτόχρονα προ}ι(λήσεις 
τόσο για την }ι(Οινωνία ως σύνολο όσο }ι(αι για τις μεταναστευτι}ι(ές 
}ι(Οινότητες. Κατά συνέπεια, για μια πραγματι}ι(ά ολο}ι(ληρωμένη προσέγγιση θα 
πρέπει να ληφθεί υπόψη αυτό το γεγονός }ι(αι να αντιμετωπισθούν οι ειδι}ι(ές 
ανάγκες των πολιτών που προέρχονται από τρίτες χώρες, των οι}ι(ογενειών τους 
-στις οποίες συχνά περιλαμβάνεται }ι(αι μια δεύτερη γενιά που έχει γεννηθεί 
στην κοινότητα -καθώς και των μεταναστών που έχουν φθάσει πρόσφατα στην 
Κοινότητα, στα πλαίσια μιας πολιτικής ένταξης αυτών των προσώπων στις 
χώρες υποδοχής. 
3. Οι πρηγούμενες ανα}ι(οινώσεις της Επιτροπής σχετικά με τη μετανάστευση }ι(αι 
το άσυλο }ι(αταρτίστηκαν σε συνέχεια της πρόσ}ι(λησης που απηύθυνε το 
ΕυρωπαΥκό Συμβούλιο του Ιουνίου 1991 στους αρμοδίους για τη μετανάστευση 
υπουργούς να υποβάλουν στην επόμενη συνάντηση των αρχηγών κρατών }ι(α ι 
}ι(υβερνήσεων στο Μάαστρ ιχτ προτάσεις για την εναρμόνιση των πολιτικών σε 
αυτούς τους τομείς. Αυτή η απόφαση έδωσε νέα διάσταση στη συνεργασία των 
}ι(ρατών μελών στους εν λόγω τομείς. Έ}ι(τοτε, οι προσπάθειες της Κοινότητας 
και των }ι(ρατών μελών της αποσκοπούσαν }ι(υρ ίως στην επεξεργασία των νέων 
μορφών συνεργασίας που θα απαιτούσε στον τομέα των πολιτι}ι(ών μετανάστευσης 
}ι(αι ασύλου ο χωρίς εσωτερι}ι(ά σύνορα χώρος μετά την lη Ιανουαρίου 1993. Για 
το σ}ι(οπό αυτό, τα }ι(ράτη μέλη ολο}ι(λήρωσαν με επιτυχία τις διαπραγματεύσεις 
που είχαν απολήξει στην υπογραφή της Σύμβασης του Δ.ουβλίνου }ι(αι επέλυσαν 
όλα τα προβλήματα που είχαν σχέση με τη Σύμβαση για τα Εξωτερικά Σύνορα, 
με εξα(ρεση το θέμα της εδαφικής εφαρμογής της. Η έ}ι(Wληση του ΕυρωπαΥ}ι(ού 
Συμβουλίου του Λουξεμβούργου προς τους υπουργούς να προχωρήσουν πέραν 
αυτού του σημαντικού, αλλά σαφώς περιορισμένου, στόχου όχι μόνο 
αντανακλούσε το γεγονός ότι το ουσιαστικό μέρος του έργου είχε ολοκληρωθεί 
σε αυτή τη φάση, αλλά αποτελούσε ταυτόχρονα αναγνώριση του γεγονότος ότι 
τα γεωπολιτικά και κοινωνικοοικονομικά συμφραζόμενα σε σχέση με τα οποία 
έπρεπε να εξετασθούν τα θέματα της μετανάστευσης και του ασύλου άλλαξαν 
γρήγορα και απαιτούσαν αλλαγή επιπέδου συνεργασίας δηλαδή από το 
διαδικαστικό στο ουσιαστικό επίπεδο. 
4. Αν η απόφαση του Ευρωπα"ίκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου αποτελεί 
σημαντική καμπή στη συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών 
στους τομείς αυτούς, η έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση 
αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη πρόοδο, δεδομένου ότι εισάγει υποχρέωση 
συνεργασίας σε ενιαίο θεσμικό πλαίσιο για θέματα που αναγνωρίζονται 
επίσημα ως θέματα κοινού ενδιαφέροντος. οι δυνατότητες που προσφέρει η 
Συνθήκη γ ι α ητν ΕυρωΊια·ίκή Ένωση αναγνωρίστηκαν από το Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο 
στις 10 και 11 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες. Με την ευκαιρία αυτή, το 
Συμβούλιο δήλωσε την πρόθεσή του να αξιοποιήσει πλήρως αυτές τις νέες 
δυνατότητες. Επίσης το Συμβούλιο ενέκρινε Σχέδιο Δράσης του Συμβουλίου 
Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών και πρόγραμμα εργασίας που 
περ ι λαμβqνε ι ορισμένα μέτρα στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου 
στα οποία θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα το 1994. 
5. Πέραν αυτών των σημαντικών θεσμικών εξελίξεων στα πλαίσια της Ευρωπα·ίκής 
Ένωσης, το 1991 σημειώθηκαν και άλλες σχετικές αλλαγές οι οποίες 
αποτελούν ευκαιρία για να εξετασθούν και πάλι αυτά τα θέματα. Αν και το 
ενδ ιαφέρον τόσο του πολιτικού χώρου όσο και της κοινής γνώμης όΧι μόνο 
συνεχίζεται αλλά και αυξάνεται, ορισμένες πρόσφατες εξελίξει ς καθιστούν 
πιο επείγουσα από ποτέ την αποτελεσματική προσέγγιση της μετανάστευσης και 
του ασύλου. Η τραγωδία της πρώην Γιουγκοσλαβίας έχει δημιουργήσει ορισμένα 
προβλήματα σχετικά με τους πρόσφυγες, παλαιούς και νέους τα οποία θα 
πρέπει να αντιμετωπισθούν από κοινού. Η νομοθεσία ορισμένων σημαντικών 
χωρών έχει αλλάξει ή αλλάζει. Η κοινή γνώμη έχει κλονισθεί και αντιδρά σε 
ορισμένα βίαια επεισόδια που αφορούσαν μετανάστες ή πρόσφυγες που ζητούσαν 
άσυλο και στα οποία δόθηκε ευρεία δημοσιότητα. Το θέμα αηοτελεί πτυχή ενός 
γεν ι κότερου δ ι εθνούς προβλήματος που υπερβαίνει τα όρια της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης και αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων στα Ηνωμένα Έθνη, στη 
Συνδιάσκεψη γ ι α την Ευρωπαϊκή Ασφάλε ι α και Συνεργασία ( CSCE), στον ΟΟΣΑ, 
στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στην ομάδα των 7 και στο Διατλαντικό Διάλογο. 
6. Η Επιτροπή είχε θεωρήσει καθήκον της να συμβάλει, με τις ανακοινώσεις της 
του Οκτωβρίου 1991 για τη Μετανάστευση και το Δικαίωμα Ασύλου στη σχετική 
συζήτηση που απέληξε στα τρέχοντα προγράμματα εργασίας που ενέκρινε το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ· τώρα θεωρεί ότι θα πρέπει να διαβιβάσει 
την παρούσα ανακοίνωση στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και στο ·Συμβούλιο 
προκειμένου να προκαλέσει τη συζήτηση αυτών των θεμάτων στο νέο πλαίσιο 
της Συνθήκης γ ι α την Ευρωπα·ίκή 'Ε;νωση. Η ανακοίνωση βασίζεται στα μέχρι 
τώρα επιτεύγματα και επ ισημα ίνε ι αυτά που θα πρέπει να γίνουν είτε στα 
πλαίσια είτε πέραν αυτών των προγραμμάτων. Κατά συν έπε ι α, υπερβαίνει το 
πεδίο εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 
Δεκέμβριο του 1993 και οροθετεί το πλαίσιο για την εφαρμογή μακροπρόθεσμης 
στρατηγικής στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου, η οποία θα 
αποτελέσει, όπως πιστεύει, τη βάση για τις σχετικές και δραστήριες 
πολιτικές που θα πρέπει να εφαρμόσει η Ένωση σε αυτούς τους τομείς. Η 
- 3 -
Ανακο(νωση περιορίζεται στη μετανάστευση και την ένταξη των πολιτών τρίτων 
χωρών. Όσον αφορά τους πολίτες κρατών μελών γενικώς δεν πρέπει να τίθεται 
θέμα ασύλου μεταξύ των κρατών μελών δεδομένου ότι όλα τα κράτη μέλη της 
Ένωσης έχουν δεσμευτεί πλήρως ως προς την τήρηση των ανθρωπίνων 
δι)ι(αιωμάτων και Ίων θεμελιωδών ελευθεριών. 
7. Η ανακοίνωση έχει δύο μέρη: το πρώτο αφορά την κατάσταση όπως έχει 
διαμορφωθεί μέχρι στιγμής και το δεύτερο την πολιτιχή που θα πρέπει να 
εφαρμοσθεί στους σχετικούς τομείς. το μέρος που αφορά την κατάσταση των 
πραγμάτων χαλύπτει τα α)ι(όλουθα θέματα: 
(α) την εξέλιξη των αντιλήψεων τόσο της κοινής γνώμης όσο του πολιτικού 
χώρου όσον αφορά το θέμα της μετανάστευσης και του ασύλου, με 
προτάσεις για τη θετιχή μεταστροφή τους, 
(β) τις θεσμικές αλλαγές που εισάγει η Συνθή)ι(η για την Ευρωπαiχή 
'Ενωση, 
(Υ) τις πραγματικές αλλαγές που έχουν σημειωθεί στο επίπεδο των 
μεταναστευτικών ρευμάτων και το βαθμό στον οποίο αντιστοιχούν στις 
προβλέψεις, 
(δ) τις αλλαγές της νομοθεσίας και της αντιμετώπισης του θέματος στα 
κράτη μέλη και αλλού, 
(ε) την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή των προγραμμάτων 
εργασίας που εγκρίθηκαν από το Ευρωπα"ίχό Συμβούλιο το Δεκέμβριο.του 
1991. 
Η ανακοίνωση συνοδεύεται από τα ακόλουθα παραρτήματα: 
Παράρτημα Ι: 
Παράρτημα ΙΙ: 
Παράρτημα ΙΙΙ: 
Παράρτημα IV: περιγραφή των βασικών μεταναστευτικών ρευμάτων 
Εφαρμογή του προγράμματος του 1991 yια τις 
πολιτικές ασύλου και μετανάστευσης 
Πρόσφατες εξελfξεις στην Ένωση 
πρόσφατες εξελίξεις σε διεθνείς χώρους 
ΙΙ. Ε8ΕΛΙ8Η 
II.l. Εξέλιξη των αιrόψεων της κοινής yνώμης και του uολιτικού χώρου yια το 
θέμα της μετανάστευσης και του ασύλου 
8. το φαινόμενο της μετανάστευσης είναι τόσο παλιό όσο και ο κόσμος, 
δεδομένου ότι είναι αναπόσπαστα δεμένο με την ανθρώπινη φύση. τον 19ο και 
τον 20ό αιώνα και η ίδια η Ευρώπη έζησε την εμπειρία της μετανάστευσης στο 
Νέο Κόσμο. Αυτές οι μεγάλες μεταναστευτικές μετακινήσεις ωφέλησαν τόσο την 
Αμερική όσο και την Ευρώπη και αποδείχθηκαν καθοριστικές για την ανάπτυξη 
του Νέου Κόσμου. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η μετανάστευση από 
την Ευρώπη συνέβαλε σημαντικά στη μεταμόρφωση της ίδιας της Ευρωκα·ίκής 
κοινωνίας από αγροτικής σε βιομηχανική και στη συνακόλουθη ανάπτυξη και 
εκσυγχρονισμό των κρατών μελών της Κοινότητας. 
9. Η κατάσταση αυτή ανετράπη όταν, κατά τις δεκαετίες '50 και '60, ορισμένες 
ευρωπα"ίκές χώρες βασ ίστη:ι.ίαν στην εισαγωγή μεταναστών από ευρωπα·ίκές και 
άλλες χώρες για την κάλυψη των αναγκών τους σε εργατικό δυναμικό. Αυτοί ο.ι 
μετανάστες, με τη σειρά τους, συνέβαλαν σημαντικά στην ανοικοδόμηση της 
Ευρώπης και στην ο ι κονομ ι κ ή ανάπτυξη που ακολούθησε. ο ρυθμός 
μετανάστευσης επιβραδύνθηκε σταδιακά λόγω της ύφεσης που προκάλεσε η κρίση 
του πετρελαίου τη δεκαετία του '70 και ο ι δυνατότητες νόμιμης 
μετανάστευσης στην Ευρώπη περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, ορισμένες 
χώρες προέλευσης μεταναστών εξελίχθηκαν σταδιακά εκ των πραγμάτων σε χώρες 
υποδοχής μεταναστών. Μακροπρόθεσμα, δεν αποκλείεται να αντιστραφεί και 
πάλι η ροή των πραγμάτων και, για δημογραφικούς λόγους, π.χ. η Ευρώπη να 
έχει περισσότερες δυνατότητες νόμιμης υποδοχής μεταναστών. 
10. Η σημερινή συζήτηση, στην οποία η πολιτιwή που θα πρέπει να εφαρμοσθεί 
στον τομέα της μετανάστευσης συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό πολιτικό 
θέμα. θα πρέπει να ενταχθεί σε αυτό το πιο μακροπρόθεσμο πλαίσιο. Στη 
δυτική Ευρώπη υπάρχει μια γερά ριζωμένη παράδοση σεβασμού των ανθρώπινων 
αξιών και της κοινωνικής δικαιοσύνης. ταυτόχρονα έχει σημειωθεί μια πόλωση 
των αντιλήψεων διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων όσον αφορά.το θέμα της νέας 
μετανάστευσης και των ήδη εγκατεστημένων μεταναστευτικών κοινοτήτων. Η 
πόλωση αυτή έχει ενταθεί λόγω της παρούσας οικονομικής κατάστασης και του 
υψηλού ποσοστού ανεργίας, φαινομένων που γεννούν κοινωνικές εντάσεις. 
11. Η πλειοψηφία των Ευρωπαίων έχει ακόμη θετική στάση απέναντι στους 
ετερόχθονες. Η στάση αυτή εκφράζεται περισσότερο με τις πορείες 
διαμαρτυρίας ενάντια στις ρατσιστικές επιθέσεις παρά με αυτές τις 
επιθέσεις. Ένα άλλο κομμάτι του πληθυσμού ανησυχεί για τις διαστάσεις που 
έχε ι λάβε ι το φα ι νόμενο της μετανάστευσης στην Ευρώπη. Ωστόσο, αυτή η 
ανησυχία, βασίζεται περισσότερο σε. μια αίσθηση και λιγότερο στα πραγματικά 
γεγονότα. Όμως, σε αυτή την αίσθηση οφείλεται ίσως wαι η αύξηση του 
αριθμού και της βιαιότητας των ρατσιστικών επιθέσεων που σημειώνονται 
τελευταία. 
12. το γεγονός αυτό δημιουργεί όλο και σοβαρότερα προβλήματα στις κυβερνήσεις, 
οι οποίες θα πρέπει να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των μετριοπαθών 
στοιχείων και των δύο πλευρών σε πείσμα των αντιδημοκρατιwών στοιχείων τα 
οποία προσπαθούν να εwμεταλλευθούν το θέμα της μετανάστευσης. r ι α να 
αντιμετωπίσουν τους wινδύνους που εγwυμονεί αυτή η πόλωση, οι wυβερνήσεις 
θα πρέπει να καλλιεργήσουν την παράδοση της ανεwτιwότητας υπογραμμίζοντας 
τα οιwονομιwά wαι wοινωνικά οφέλη της μετανάστευσης και δείχνοντας 
·ι·αυτόχρονα ότι η μετανάστευση ελέγχεται χάρη στην εφαρμογή συνεκτικής 
μακροπρόθεσμης στρατηγικής. 
- 5 -
13. Βασικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής θα είναι η σωστή ενημέρωση της 
κοινής γνώμης: οι αντιλήψεις θα αλλάξουν αν υπάρχει αξιόπιστη ενημέρωση 
σχετικά με την υφιστάμενη και ενδεχόμενη μεταναστευτική ροή. προς το παρόν 
τέτοια στοιχεία υπάρχουν μόνον όσον αφορά τα πρόσωπα που έχουν ζητήσει 
πολιτικό άσυλο. κατά συνέπεια, η προσοχή τείνει να επικεντρωθεί στο θέμα 
του ασύλου, παρά το γεγονός ότι άλλα είδη μεταναστευτικής κίνησης, όπως η 
παράνομη μετανάστευση, έχουν γενικά μεγαλύτερη σημασία. κατά συν έπε ι α, 
είναι απαραίτητο να εφαρμοσθεί καλή πολιτική ενημέρωσης. 
14. Αυτά τα εθνικά προβλήματα ε ίνα ι και ευρωπα"ίκά. Όχι μόνο τα κράτη μέλη 
έχουν αναγνωρίσει αυτό το γεγονός και έχουν, κατά συνέπεια, εντείνει τη 
συνεργασία τους και πραγματοπιήσει θεσμικές αλλαγές αλλά και το ~υρωπα"ίκό 
κοινοβούλιο έχει αναπτύξει εντονότερη δραστηριότητα στον τομέα αυτόν. Το 
Νοέμβριο του 1992, το Κοινοβούλιο εξέδωσε δύο σημαντικά ψηφίσματα ως 
απάντηση στ ι ς Ανακοινώσει ς που εξέδωσε η Επιτροπή το 1991 ( 1) γ ι α τη 
Μετανάστευση και το Άσυλο. Έκτοτε, έχουν συζητηθεί πολλές εκθέσεις 
σχετικές με θέματα που αναφέρονται στην Ανακοίνωση. Ένα από τα πιο 
πρόσφατα σχετικά ψηφίσματα ήταν αυτό που εξέδωσε το Κοινοβούλιο στις 19 
Ιανουαρίου 1994 με βάση την έκθεση Λαμπρία για την ευρωπα"ίκή πολιτική για 
το θέμα των προσφύγων (2). 
15. Η Ένωση θα πρέπει να αντιμετωπίσει αυτά τα θέματα και, αν και η κατάσταση 
σε κάθε κράτος μέλος απαιτεί ενδεχομένως ιδιαίτερη λύση, θα πρέπει να 
εξετάσει με πο ιό τρόπο μπορεί να συμβάλει στην εξεύρεση ενός γενικού 
πλαισίου για την ανάπτυξη μιας Ευρωπα·ίκής Πολιτικής για τη Μετανάστευση 
και το 'Ασυλο. 
ΙΙ. 2. Η συνθήκη y ι α την Ευρωπα"ίκή Ένωση 
16. Μετά την προ 3 ετών έγκριση της Σύμβασης για την πολλαπλή ιθαγένεια και 
τις στρατιωτικές υποχρεώσεις σε περιπτώσεις πολλαπλής ιθαγένειας, ορισμένα 
κράτη μέλη υποστηρίζουν μια πιο φιλελεύθερη προσέγγιση του θέματος της 
πολλαπλής ιθαγένειας. Η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων εξετάζει τη Σύμβαση στα 
πλαίσια των εξελίξεων της νομοθεσίας και της πρακτικής των κρατών μελών με 
βάση τόσο τη μεταναστευτική κίνηση στην Ευρώπη όσο και το άνοιγμα του 
Συμβουλίου της Ευρώπης προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης. Η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων έχει διατυπώσει προτάσεις για την 
κατάρτιση νέας Σύμβασης σχετικής με την ιθαγένεια. 
17. ο τίτλος VI της Συνθήκης ενσωματώνει σε ένα δεσμευτικό κείμενο την 
υποχρέωση που ανέλαβαν τα κράτη μέλη της Ένωσης να συνεργάζονται σε 
ορισμένους τομείς "κ.οινού ενδιαφέροντος", μεταξύ των οποίων το άσυλο και 
τη μετανάστευση. Σε κάποιο βαθμό, αυτή η επίσημη δέσμευση ενισχύει και 
κωδικοποιεί μια συνεργασία που βασιζόταν περισσότερο σε ad hoc μηχανισμούς 
με τους οποίους ρυθμίζονταν θέματα που, κατά γενική ομολογία, απαιτούσαν 
κοινή αντιμετώπιση. Η μετάβαση από μια ad hoc διακυβερνητική συνεργασία, η 
οποία θεωρητικά μπορεί να ανατραπεί ανά πάσα στιγμή, σε υποχρέωση μόνιμης 
συνερyασ (ας που βασίζεται στη Συνθήκη αποτελεί μήνυμα μεγάλης πολιτικής 
σημασίας, το οποίο απευθύνεται τόσο στην κοινή γνώμη των κρατών μελών όσο 
και στις τρίτες χώρες. Για να είναι πειστικό, το μήνυμα αυτό θα πρέπει να 
συνοδευθεί από έντονη και συνεχή δράση. 
(1) Ψηφίσματα Α3-0280/92 και Α3-0337/92. Το παράρτημα ΙΙΙ περιέχει περίληψη 
των βασικών παραγράφων αυτών των ψηφισμάτων. 
(2) Α3-0402/93. 
- 6 -
18. Στον τίτλο VI θεσπίζονται επίσης σαφείς κανόνες και διαδικασίες 
συνεργασίας σε αυτούς τους τομείς, καθορίζονται οι αντίστοιχοι ρόλοι των 
κρατ~ν μελ~ν, της Επιτροπ~ς και του Ευρωπα~κού Κοινοβουλίου και παρέχεται 
ερμηνευτικ~ δικαιοδοσία στο Ευρωπα"ίκό Δικαστ~ριο. Αν και λιγότερο 
επεξεργασμένος από τις διαδικασί~ς λ~ψεως αποφάσεων που θεσπίζονται στην 
Ενιαία ευρωπα·ίκ~ πράξη, ο τίτλος VI παρέχει, ωστόσο, στα κράτη μέλη και 
στην Επιτροπ~ τη δυνατότητα να λαμβάνουν πρωτοβουλίες σε θέματα 
μετανάστευσης και ασύλου και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ενημερ~νεται και 
να δ ιατυπ~νε ι γν~μη · ακόμη ο τίτλος VI παρέχει τη δυνατότητα κο ι ν~ς 
τοποθέτησης, δράσης και σύναψης συμβάσεων ως μέσων συνεργασίας και 
επιτρέπει τον εξορθολογισμό, την ιεράρχηση και το συντονισμό της 
διάρθρωσης των επιτροπ~ν και των επισ~μων ομάδων που διαμορφ~νουν τις 
πολιτικές αποφάσεις του Συμβουλίου στο ενιαίο πλαίσιο της Συνθ~κης. 
19. Το άρθρο Κ9 του Τίτλου VI δημιουργεί επίσης τις προϋποθέσεις περαιτέρ 
θεσμικ~ν εξελίξεων προβλέποντας ότι "το Συμβούλιο, αποφασίζοντας με 
ομοφων ία κατόπι ν πρωτοβουλίας της Επ ι τροπ~ς ~ κράτους μέλους, μπορεί να 
αποφασίσει ότι το άρθρο 100 Γ της Συνθ~κης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκ~ς 
Κοινότητας εφαρμόζετα ι σε δράσει ς που εμπίπτουν στους τομείς του άρθρου 
κ.1 σημεία 1 έως 6". Το άρθρο αυτό παρέχει επομένως τη δυνατότητα 
μεταφοράς ορισμένων τομέων του Τίτλου VI, μεταξύ των οποίων και της 
πολιτικ~ς ασύλου και μετανάστευσης, στο πεδίο εφαρμογ~ς της Συνθ~κης ΕΟΚ. 
Κατ'εφαρμογ~ της Δ~λωσης για το Άσυλο που έχει προσαρτηθεί στην Τελικ~ 
Πράξη της συνθ~κης, το Συμβούλιο εξέτασε στο τέλος του 1993 τη δυνατότητα 
εφαρμογ~ς του άρθρου Κ9 στην πολ ι τ ι Μ~ ασύλου. Το Νοέμβριο του 19 9 3, η 
Επιτροπ~ υπέβαλε σχετικ~ έκθεση στο Συμβούλιο. Στην έΜθεση αυτ~, η 
Επ ι τροπ~ δ~λωσε ότι, κατά την άποψ~ της, "παρά τα πλεονεκτ~ματα που 
προσφέρει το άρθρο 100 r ... δεν είναι ακόμη η κατάλληλη στιγμ~ να προταθεί 
η εφαρμογ~ του άρθρου Κ9 αμέσως μετά την έναρξη ισχύος της Συνθ~κης για 
την Ευρωπαϊκ~ Ένωση", αλλά παράλληλα σημείωσε ότι "αυτά τα πλεονεκτ~ματα 
δείχνουν ότι το θέμα της ενδεχόμενης εφαρμογ~ς του άρθρου Κ9 στην πολιτικ~ 
ασύλου θα πρέπει να εξετασθεί υπό το φως της εμπειρίας". 
20. Η συνθ~κη γ ι α την Ευρωπα·ίκ~ Ένωση θεσπίζει, κατά συνέπεια, μ ι α νέα 
πολιτικ~ δέσμευση, Μαι ένα σαφές σύνολο Μανόνων, διαδικασι~ν και μέσων, 
παρέχει σε όλα τα όργανα και τα Μράτη μέλη δυνατότητες δράσης σε νέους 
τομείς μεγάλου δημόσιου και πολιτικού ενδιαφέροντος Μαι τέλος θεσπίζει 
εξορθολογισμένες Μαι Μαλύτερα συντονισμένες δομές για την επεξεργασία των 
πολ ι τ ι Μ~ν αποφάσεων. Δεδομένου ότι αυτές ο ι νέες δομές θα πρέπει να 
δημιουργηθούν στα πλαίσια Μάποιου, ενδεχομένως σημαντιΜού, 
χρονοδιαγράμματος, η Ένωση έχε ι Μαθ~Μον, απέναντι στην ίδια Μαι τους 
πολίτες της, να υλοποι~σει έγΜαιρα Μαι αποτελεσματιΜά τις δυνατότητες που 
προσφέρει η Συνθ~Μη. 
- 7 -
ΙΙ.3. Πραγματικές εξελίξεις 
21. Το Παράρτημα Ι δίνει κάποια ενδεικτικά στοιχεία τα οποία όμως βασίζονται 
στις διαθέσιμες στατιστικές οι οποίες δεν είναι πάντοτε συγκρίσιμες και 
στις τάσεις παυ σημείωσε η μεταναστευτική ροή μετά τις ανκοινώσεις που 
εξέδωσε η Επιτροπή το 1991. ·Είναι σαφές ότι, αν και τα σχήματα άλλαξαν και 
σημειώθηκαν ορισμένες απρόβλεπτες εξελίξεις,, οι εν γένει πιέσεις 
παρέμειναν σταθερές και είναι απίθανο να μειωθούν. Σύμφωνα με τις 
εκτιμήσεις της EUROSTAT, το 1992 μετανάστευσαν στην Ένωση περίπου 2 
εκατομμύρια άτομα συνολικά, τα μισά από τα οποία συνδέονταν με πρόσωπα 
καταγόμενα από τρίτες χώρες. Το 1992, στα κράτη μέλη υποβλήθηκαν 570.000 
αιτήσεις χορήγησης ασύλου, αλλά το 1993 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν σαφώς 
μικρότερος. Επιπλέον, οι αριθμοί που αναφέρονται στο Παράρτημα δείχνουν 
ότι παρά ορισμένες κοινές τάσεις, η κατάσταση που επικρατεί στα κράτη μέλη 
όσον αφορά τη μετανάστευση και το άσυλο διαφέρει (για παράδειγμα, η 
Γερμανία δέχεται πολύ περισσότερες αιτήσεις χορήγησης ασύλου απ'ό,τι όλα 
τα άλλα κράτη μέλη). 
22. Από τη μία πλευρά οι φόβοι μαζικών μετακινήσεων από την πρώην Σοβιετική 
Ένωση και την τέως σφαίρα επιρροής της προς τη δυτική Ευρώπη δεν έχουν 
ακόμη αποδειχθεί βάσιμοι, αν και σημειώθηκαν σημαντικές μετακινήσεις στην 
περιοχή που εκτείνεται ανατολικά του πρώην Σιδηρού παραπετάσματος, 
ιδιαίτερα στα εδάφη που αποτελούσαν τμήματα της Σοβιετικής Ένωσης. Από 
την άλλη πλευρά δημογραφικοί και οικονομικοί λόγοι προκάλεσαν αύξηση της 
μεταναστευτικής πίεσης από το Νότο, ιδίως τη βόρειο Αφρική. Επιπλέον, στα 
σύνορα της Ένωσης, η τραγωδία της πρώην Γιουγκοσλαβίας έχει προκαλέσει 
με τακ ι νήσε ι ς πληθυσμών που δεν ανταποκρίνονται σε σχήματα με τα οποία η 
δυτική Ευρώπη είναι εξοικειωμένη ή προετοιμασμένη και τα οποία απαιτούν 
νέες και συγκεκριμένες απαντήσεις. Τέλος, οι σύγχρονες δυνατότητες 
ταξιδιωτικής μετακίνησης και η αδίστακτη εκμετάλλευση ανθρώπων από 
παράνομους διακινητές έχει αυξήσει της πιθανότητες άφιξης μεταναστών από 
μακρυνότερα μέρη του κόσμου. 
23. ο ι αλλαγές που έχουν σημειωθεί από το 1991 και μετά δεν αποκλείουν 
περαιτέρω αλλαγές. Απλώς δείχνουν ότι η κατάσταση θα πρέπει να 
παρακολουθε (τα ι όλο και στενότερα και ότι θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν 
όλα τα διαθέσιμα μέσα για την ακριβή πρόβλεψη των μελλοντικών εξελίξεων. 
ΙΙ.4. Νομοθετικές αλλαyές στα κράτη μέλη 
24. Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις μετά το 1991 ήταν η εισαγωγή της 
έννοιας της "προσωρινής προστασίας"· Στόχος ήταν να αποφευχθε ί η 
υπερβολική επιβάρυνση των διαδικασιών χορήγησης ασύλου σε περιπτώσεις 
μαζικών αφίξεων. Αντιδρώντας καταρχήν στις εξελίξεις που σημειώθηκαν στην 
πρώην Γιουγκοσλαβία, πολλά κράτη μέλη θέσπισαν ειδικές νομοθε1ικές 
διατάξεις για την προσωρινή προστασία. Οι διατάξεις αυ1ές γενικά απο1ελούν 
τη νομική βάση γ ι α την προσωρινή είσοδο ατόμων που χρειάζονται δ ι εθνή 
προστασία. Αν και το περιεχόμενο αυτών των διατάξεων δεν είναι το ίδιο σε 
όλα τα κράτη μέλη, είναι δυνατό να επισημανθούν ορισμένα κοινά 
χαρακτηριστικά: 
- 8 -
το καθεστώς έχει θεσπισθεί για την αντιμετώπιση μαζικών αφίξεων, 
αν και τα ενδ ιαφερόμενα πρόσωπα έχουν ενδεχομένως ζητήσει άσυλο ή 
πρόκειται να το κάνουν αργότερα, συχνά ο ι αιτήσει ς τους δεν 
εξετάζονται, για παράδειγμα, όσο εφαρμόζεται το καθεστώς προσωρινής 
προστασίας, 
ο προσωρινός χαρακτήρας της ανάγκης παροχής προστασίας καθιστά 
ιδιαίτερα σημαντική την ανάπτυξη και, εφόσον η κατάσταση στη χώρα 
προέλευσης το επιτρέπει, την εφαρμογή πολιτικής επιστροφής και 
επανένταξης των προσφύγων. 
25. Δεν υφίσταται ενιαίο καθεστώς όσον αφορά τα παρεπόμενα δικαιώματα των 
προσώπων που τελούν υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας: για παράδειγμα, το 
δικαίωμα συγκέντρωσης των οικογενειών διαφέρει από χώρα σε χώρα. τα κράτη 
μέλη έχουν την τάση να επιτρέπουν σε πρόσωπα που υπάγονται στο καθεστώς 
προσωρινής προστασίας να εργάζονται κατά την παραμονή τους, αλλά το 
δικαίωμα εργασίας συχνά περιορίζεται σε θέσεις εργασίας που δεν είναι 
δυνατό να καλυφθούν από το αυτόχθονα εργατικό δυναμικό. 
26. Από το 1991 και μετά, όλα τα κράτη μέλη θέσπισαν μέτρα για να 
αντιμετωπίσουν την αύξηση του αριθμού αιτήσεων χορήγησης ασύλου. Γενικά, 
τα μέτρα που έχουν ληφθεί μπορούν να διαιρεθούν σε δύο κατηγορίες: μέτρα 
που αποσκοπούν στη με ίωση του αριθμού των αιτήσεων χορήγησης ασύλου που 
πρέπει να εξετάζονται από άποψη ουσίας και που συνίστανται στη θέσπιση 
δ ιαδ ικασ ιών εξέτασης του παραδεκτού αυτών των αιτήσεων και μέτρα που 
αποσκοπούν στη μείωση του χρόνου που απαιτείται για την ουσιαστική εξέταση 
των αιτήσεων χορήγησης ασύλου, π.χ. περιορισμός του δικαιώματος προσφυγής 
που παρέχεται στα πρόσωπα που ζητούν άσυλο. 
27. Η θέσπιση συνοπτικών διαδικασιών εξέτασης των προφανώς αβάσιμων αιτήσεων 
και η εφαρμογή της αρχής της τρίτης φιλοξενούσας χώρας αποτελούν 
παραδείγματα του πρώτου τύπου μέτρων. Αν και τα περισσότερα κράτη μέλη 
έχουν θεσπίσει τέτοιες διαδικασίες, αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαδικασίες 
αυτές είναι ίδιες. Για παράδειγμα, η έννοια της τρίτης φιλοξενούσας χώρας 
ερμηνεύεται με διαφορετικό τρόπο στα διάφορα κράτη μέλη. Σύμφωνα με αυτή 
την αρχή, ένα πρόσωπο που ζητά άσυλο μπορεί να σταλεί σε τρίτη χώρα, αν 
έχει ήδη τύχει προστασίας σε τρίτη χώρα, αν είχε τη δυνατότητα να ζητήσει 
άσυλο κατά τη διέλευσή του από αυτήν ή αν είναι σαφές ότι θα γίνει δεκτό 
στην τρίτη χώρα. Οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών ως 
προς την εφαρμογή αυτής της αρχής αφορούν ιδίως την ερμηνεία των κριτηρίων 
βάσει των οποίων κρίνεται η γενική κατάσταση στην τρί1η φιλοξενούσα χώρα. 
28. Το πρώτο κοινό μέτρο που θα πρέπει να θεσπισθεί προκειμένου να 
επιταχυνθούν οι σημαντικές διαδικασίες εξέτασης των αιτήσεων παροχής 
ασύλου και η αύξηση του αριθμού του προσωπικού. Για παράδειγμα, η Γαλλία, 
η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες έχουν αυξήσει 
σημαντικά τον αριθμό του προσωπικού που ασχολείται με τις ατομικές 
αιτήσεις χορήγησης ασύλου αλλά παρόμοιες εξελίξεις έχουν σημειωθεί και σε 
άλλα κράτη μέλη. ορισμένα κράτη μέλη έχουν εισαγάγει περιορισμούς όσον 
αφορά το δικαίωμα προσφυγής των προσώπων που ζητούν άσυλο. παράλληλα με 
αυτόν τον περιορισμό, σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν καταργηθεί τα 
ανασταλτικά αποτελέσματα της άσκησης προσφυγής σε ορισμένες περιπτώσεις. 
29. Ειδική μνεία θα πρέπει να γίνει σχετικά με τις πρόσφατες συνταγματικές 
αλλαγές στη Γερμανία και στη Γαλλία. και στις δύο περιπτώσεις σκοπός αυτών 
των τροπολογιών ήταν να γίνει δυνατή η εφαρμογή της Σύμβασης του Δουβλίνου 
και άλλων παρομοίων ρυθμίσεων προκειμένου να καθορισθεί πα ιά χώρα ε ίνα ι 
αρμόδια να κρίνει τις ατομικές αιτήσεις χορήγησης ασύλου. 
- 9 -
30. Σε άλλους τομείς του μεταναστευτικού δικαίου και της μεταναστευτικής 
πολιτικής σημειώθηκαν λιγότερες αλλαγές. Ωστόσο, υπάρχει μια τάση θέσπισης 
αυστηρότερων όρων όσον αφορά τη συγκέντρωση των οικογενειών. ορισμένα 
κράτη μέλη έχουν θεσπίσει περίοδο αναμονής και εφαρμόζουν αυστηρότερους 
όρους όσον αφορά το εισόδημα και τη στέγαση. Σε ορισμένα κράτη μέλη ο ι 
δυνατότητες F: ~σόδου μελών της οικογένειας ήδη εγκατεστημένων μεταναστών 
έχουν περιορισθεί. Οι πολιτικές εισαγωγής εργατικού δυναμικού έγιναν πολύ 
περιοριστικές από τα μέσα της δεκαετίας του '70 και η κατάσταση δεν έχει 
αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη σημαντική 
αύξηση των ποσοστών ανεργίας σε ολόκληρη την Ένωση. 
31. Πολλές από αυτές τις νομοθετικές τάσεις aντανακλώντας στις εργασίες που 
έχουν πραγματοπq ι ηθε ί σε ευρωπα·ίκό επίπεδο, ιδίως στα ψηφ ίσματα, στ ι ς 
συστάσεις και στις δηλώσεις των Υπουργών Μετανάστευσης των Δώδεκα. 
II.S. Εξελίξεις όσον αφορά το πρόγραμμα εργασίας του 199~ 
32. το 1991, το Ευρωπα~κό Συμβούλιο ενέκρινε πρόγραμμα εργασίας που 
αποσκοπούσε στην εναρμόνιση των πολιτικών ασύλου και μετανάστευσης των 
κρατών μελών και στην επίτευξη σημαντικών αποτελεσμάτων μέχρι το τέλος του 
1993. κατά συνέπεια, είναι η κατάλληλη στιγμή να εκτιμηθεί κατά πόσο~ 
εφαρμόσθηκε το πρόγραμμα εργασίας του 1991. Το Παράρτημα ΙΙ περιέχει 
λεπτομερή έκθεση όλων των σημείων του προγράμματος και της εφαρμογής του. 
οι παράγραφοι που ακολουθούν περιγράφουν γενικότερα τα μέχρι τώρα 
επιτεύγματα και τις αποτυχίες της διαδικασίας εναρμόνισης. 
33. Αν και το πρόγραμμα εργασίας δεν περιέχει ορισμό του όρου "εναρμόνιση", ο 
όρος συνήθως θεωρείται ότι σημαίνει ανάπτυξη κοινών κανόνων και πρακτικών. 
Η ερμηνεία αυτή αντιστοιχεί στο εισαγωγικό μέρος του προγράμματος εργασίας 
του 1991, στο οποίο ορίζεται ρητά ότι η θέσπιση εναρμονισμένων νομοθεσιών 
από την πλευρά των κρατών μελών δεν επαρκεί και ότι θα πρέπει να ε ίνα ι 
παρόμοιες και οι πρακτικές εφαρμογής τους. 
34. Στη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών, τα κράτη μέλη αφιέρωσαν πολύ χρόνο 
και ενέργεια στην ανάλυση των δ ιαφορών μεταξύ των πολιτικών ασύλου και 
μετανάστευσης. Ανέπτυξαν επίσης κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με ορισμένα 
θέματα πολιτικής ασύλου και συγκέντρωσης των οικογενειών. Ωστόσο, η 
ανάπτυξη κοινών κανόνων και πρακτικών βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό 
στάδιο. οι υπουργοί μετανάστευσης έχουν εκδώσει πολλά ψηφίσματα τα οποία 
δεν ε ίνα ι δεσμευτικά από νομική άποψη και των οποίων η ερμηνεία υπάγεται 
στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει καμμιά 
προσπάθεια θέσπισης μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής αυτών των 
ψηφισμάτων. κατά συνέπεια, η παρούσα φάση της διαδικασίας θα μπορούσε να 
περιγραφεί καλύτερα ως προσέγγιση παρά ως εναρμόνιση των πολιτικών 
μετανάστευσης και ασύλου. 
35. Η προσεκτικότερη εξέταση των ψηφ ισμάτων που έχουν εκδοθεί μέχρι τώρα 
αποκαλύπτει ότι παρουσιάζουν σημαντικά κενά όσον αφορά τα ρυθμιζόμενα 
θέματα. Για παράδειγμα, το ψήφισμα που εκδόθηκε σχετικά με τη συγκέντρωση 
των οικογενειών δεν αναφέρεται στο θέμα της εισόδου για δημιουργία 
οικογένειας, ούτε καθορίζει τα κριτήρια βάσει των οποίων γίνονται δεκτοί 
οι εκτός γάμου σύντροφοι ή οι συγγενείς δευτέρου βαθμού, αφήνοντας 
ελεύθερα τα κράτη μέλη να αναπτύξουν τη δική τους πολιτική στα θέμα1α 
-10 -
αυτά. Παρόμοια, το ψήφισμα για τις καταφανώς αβάσιμες αιτήσεις χορήγησης 
ασύλου αφήνε ι τα κράτη μέλη ελεύθερα να αποφασ ίζουν αν θα εισαγάγουν 
χωριστή διαδικασία για αυτές τις περιπτώσεις ή αν απλώς θα επιταχύνουν τις 
κανονικές δ ιαδ ι κασ ί ες. · 
36. Άλλο χαρακτηριστικό της εφαρμογής του προγράμματος εργασίας του 1991 
είναι ότι έχει σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος στην πολιτική ασύλου απ'ό,τι 
στην πολιτική που αφορά γενικότερα την είσοδο ετεροχθόνων. Ακόμη και στον 
τομέα αυτόν, όμως, οι εργασίες επικεντρώθηκαν σε ειδικά θέματα, δηλαδή 
στις πολιτικές και πρακτικές που αποσκοπούν στην αντιστάθμιση της 
κατάχρησης των διαδι]ι(ασιών χορήγησης ασύλου. οι προσπάθειες εναρμόνισης 
της ερμηνε (ας της έννοιας του "πρόσφυγα" σύμφωνα με το άρθρο 1Α της 
Σύμβασης της rενεύης δεν έχουν ση μειώσει σημαντική πρόοδος. Ωστόσο, το 
Ευρωπc{ίκό Συμβούλιο, στη συνεδρίαση που πραγματοποίησε στ ι ς 10 Αεκεμβρ ίου 
1993 στις Βρυξέλλες, ενέκρινε πρόγραμμα δράσης το οποίο χαρακτηρίζει την 
εναρμονισμένη εφαρμογή του ορισμού της έννοιας του πρόσφυγα ως τομέα 
κοινής δράσης. Όσον αφορά τις πολιτικές που εφαρμόζονται γενικότερα στον 
τομέα της εισόδου ετεροχθόνων, βασική επιτυχ(α ήταν μέχρι τώρα η έγκριση 
ψηφίσματος για τη συγκέντρωση των οικογενειών και σύστασης για την απέλαση 
και τους εσωτερικούς ελέγχους. Εργασίες πραγματοποιούνται ακόμη με στόχο 
των εναρμόνιση των πολ ι ι ι κών που εφαρμόζοντα ι όσον αφορά την είσοδο 
εργατών, ελευθέρων επαγγλματ ιών και φο ι τητών, αλλά η πρόοδος στον τομέα 
αυτόν είναι αργή. 
37. Ε ίνα ι σαφές ότι θα πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά αν η Ένωση θέλε ι να 
αναπτύξει και να εφαρμόσει ]ι(οινή πολιτική στον τομέα της μετανάστευσης και 
του ασύλου. Για τη θέσπιιση και την εφαρμογή κοινής πολιτικής θα πρέπει να 
εφαρμοσθούν νομι)ι(ά δεσμευτικά μέσα, διαδι]ι(ασίες που θα εξασφαλίσουν την 
ομο ι όμορφη εφαρμογή αυτών των κοινών ]ι(ανόνων και να αναπτυχθούν ]ι(Ο ι νές 
πολιτι]ι(ές σε σύνδεση με τομείς ουσιαστικού και δικονομι]ι(ού δικαίου που δεν 
έχουν ακόμη αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης (ορισμένοι από τους οποίους 
ενδεχομένως θα αποδειχθεί ότι είναι και οι πιο ευαίσθηΊοι). 
-11 -
ΙΙΙ. Η ΧΑΡΑ8Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗΕ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΕ ΜΕΤΑΝΑΕΤΕΥΣΗΕ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΕΥΛΟΥ 
III.l. Εισαyωyή 
38. Η ανακοίνωση του 1991 για τη μετανάστευση πρότεινε μία γενική προσέγγιση 
που βασιζόταν σε τρία ξεχωριστά αλλά συναφή στοιχεία: 
την αντίδραση στη μεταναστευτική πίεση· 
τον έλεγχο της μεταναστευτικής ροής· 
την ενίσχυση των πολιτικών ένταξης των νόμιμων μεταναστών. 
Οι εξελίξεις από το 1991 απέδειξαν ότι η πολύπλευρη αυτή γενική προσέγγιση 
ήταν σωστή. Παρά τ ι ς μεταβολές των μορφών των μεταναστευτικών 
μετακινήσεων, οι γενικές πιέσεις δεν μειώθηκαν ούτε και είναι πιθανό να 
μειωθούν. οι εξελίξεις μάλιστα στις γειτονικές χώρες της Ένωσης μάλλον θα 
αυξήσουν παρά θα μειώσουν τις πιέσεις. 
39. το γενικό πολιτικό κλίμα εξακολουθεί να ευνοεί μια γενική προσέγγιση. 
Ωστόσο, κανένας διεθνής οργανισμός δεν μπόρ~σε μέχρι στιγμής να εφαρμόσει 
επιτυχώς τέτοια πολιτική. Η Ένωση διαθέτει τα θεσμικά μέσα για να το 
επιτύχει και έχει ήδη κάνει την αρχή. τα τρία βασικά στοιχεία που 
αναφέρθηκαν ανωτέρω απαιτούν την ίδια προσοχή, και μία από τις προκλήσεις 
που αντ ι μετωπ ίζε ι η Ένωση ε ίνα ι πώς θα εξασφαλ ίσε ι τη σωστή ισορροπία 
μεταξύ τους. Εάν δεν υπάρχει ισορροπία, η όλη ιδέα της γενικής προσέγγισης 
μπορεί εύκολα να αλλοιωθεί. Η βασική φιλοσοφία της προσέγγισης αυτής είναι 
ότι τα βραχυπρόθεσμα μέτρα ελέγχου, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα 
μέτρα εισδοχής πρέπει να συνδυάζονται με μακροπρόθεσμη συνεργασία με τις 
χώρες κα~ περιοχές καταγωγής, καθώς και με ενεργό πολιτική για την 
ενίσχυση των δικαιωμάτων όσων διαμένουν ήδη νόμιμα στα κράτη μέλη. 
40. Η ανακοίνωση παρουσιάζει συνεπώς μια ισορροπημένη και ολοκληρωμένη 
προσέγγιση και παρέχει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να μελετηθούν και 
να αναπτυχθούν ειδικές ενέργειες. ορισμένες από τις αναφερόμενες ενέργειες 
θα παράγουν βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, ενώ άλλες θα αποδώσουν μόνο σε 
μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα διαστήματα. παρόλα αυτά συνδέονται μεταξύ 
τους. Έχει καταστεί σαφές, για παράδειγμα, ότι απαραίτητη προϋπόθεση για 
να επιτύχουν οι πολιτικές ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν 
στην Ένωση είναι να ελέγχεται η μεταναστευτική ροή (βλ., π.χ., έκθεση 
Braun, που αναφέρετα ι στην παράγραφο 118). Η εναρμόνιση των πολιτικών 
εισδοχής που εξετάζονται στο τμήμα ΙΙΙ.3.2. θα διαδραματίσουν αποφασιστικό 
ρόλο σχετικά με το θέμα αυτό. 
-12 -
ΙΙΙ.2. Αντfδραση στη μεταναστευτική πrεση 
ΙΙΙ.2.1. Η ανάγκη να υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες 
41. Βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη γενικής προσέγγισης είναι να διατίθενται 
ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τις μεταναστευτικές μετακινήσεις, οι 
οποίες να βασίζονται σε εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία. Η Ένωση 
χρειάζεται τις πληροφορίες αυτές για να διατυπώσει και να αιτιολογήσει τα 
αναγκαία πολιτικά μέτρα της προκειμένου να υπάρξει γενική προσέγγιση. τα 
κράτη μέλη χρειάζονται επίσης ακριβείς πληροφορίες για να λάβουν τα 
κατάλληλα μέτρα σε εθνικό επίπεδο. Η ύπαρξη αξιόπιστων στατιστικών 
στοιχείων θα συμβάλει επίσης σε μεγάλο βαθμό στο να καθησυχάσει το κοινό, 
το οποίο συχνά ανησυχεί διότι δεν έχει μια σαφή εικόνα της κατάστασης και 
των πιθανών μελλοντικών τάσεων. 
42. Η ύπαρξη δεδομένων που μπορούν να συγκριθούν άμεσα και που έχουν 
συγκεντρωθεί από όλη την Ένωση θα επιτρέψει: 
να αναλυθούν τα δεδομένα ούτως ώστε να προσδιοριστούν οι τάσεις· 
να συγκριθούν τα δεδομένα με τις πληροφορίες που παρέχουν τρίτες χώρες 
και διεθνείς οργανισμοί καθώς και μη κυβερνητικοί οργανισμοί· 
να εκτιμηθεί η συνέχιση της μετανάστευσης (ιδίως λόγω της οικογενειακής 
επανένωσης) · 
να προβλεφθούν οι μεγαλύτερες μεταναστευτικές μετακινήσεις (έγκαιρη 
προειδοποίηση). 
43. Ήδη στις 4 ~εκεμβρίου 1990, το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων, 
ανταποκρινόμενο σε πρόταση του Προέδρου της Επιτροπής, είχε καλέσει την 
Επιτροπή να εκπονήσει μελέτες με τη βοήθεια των κρατών μελών, προκειμένου 
να καθοριστούν τα μέσα που θα επιτρέπουν να λαμβάνοντα ι εναρμονισμένες 
πληροφορ (ες y ι α τη μετανάστευση. Η Επιτροπή πολύ σύντομα συνέταξε ένα 
ερωτηματολόy ι ο, αλλά τα κράτη μέλη είτε δεν απάντησαν καθόλου είτε, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, απάντησαν πολύ αργά ώστε να είναι χρήσιμες οι 
απαντήσεις τους. 
44. Η παρακολούθηση των μεταναστευτικών μετακινήσεων θεωρήθηκε ως θέμα 
προτεραιότητας τόσο στην ανακοίνωση για τη μετανάστευση του 1991 όσο και 
στο πρόγραμμα εργασίας του 1991. Γι' αυτό το λόγο δημιουργήθηκαν δύο 
γραφεία διαλογής ("clearing houses") το Κέντρο πληροφοριών, 
προβληματισμού και ανταλλαγής σχετικά με το Άσυλο (CIREA) και το Κέντρο 
πληροφοριών, προβληματισμού και ανταλλαγής για τη διέλευση των.συνόρων και 
τη μετανάστευση (CIREFI) τα οποία αποτελούν ανεπίσημα όργανα που 
επιτρέπουν στους εθνικούς εμπειρογνώμονες να συναντώνται όταν παρίσταται 
ανάγκη. οι αρμοδιότητές τους περιλαμβάνουν την ανταλλαγή στοιχείων σχετικά 
με τον αριθμό αιτήσεων εισδοχής, τον αριθμό προσώπων που έχουν γίνει δεκτά 
και τον αριθμό προσώπων που επέστρεψαν στη χώρα τους. Η συγκέντρωση των 
στοιχείων πραγματοποιείται πλέον τακτικά και η συλλογή τους γίνεται με τη 
βοήθεια υπολογιστών. Ωστόσο, οι πληροφορίες αυτές δεν είναι ακόμη πάντα 
δυνατόν να συγκριθούν αμέσως. 
45. Αν και το CIREA έχει αρχίσει κάποιες εργασίες για να προσδιορίσει σε τι 
υποθέσεις βασίζονται τα στοιχεία που παρέχουν τα κράτη μέλη, η EUROSTAT 
είναι κυρίως ειδική για την εναρμόνιση των στατιστικών στοιχείων, η οποία 
και δημιούργησε μία ομάδα εργασίας από ειδικούς 1ιου προέρχονται από τα 
κράτη μέλη με σκοπό να επιτευχθε( η λήψη εναρμονισμένων στατισ1ικών 
στοιχείων. Τα άλλα στοιχεία για την παρακολούθηση Ίων μεταναστευτικών 
μετακινήσεων που αναφέρθηκαν ανωτέρω δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως, 
παρόλο που η EUROSTAT έχει αναλάβει πρωτοβουλία σε ορισμένους από αυτούς 
τους τομείς. 
-13 -
46. Ένα πλήρως ανεπτυγμένο σύστημα παρακολούθησης θα έπρεπε να είναι σε θέση 
να ανταποκριθεί σε όλες τις ανάγκες που απαριθμούνται στην παράγραφο 42. 
Αν και η δημιουργία του CIREA και CIREFI και οι εργασίες της EUROSTAT 
μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες πληροφόρησης της Ένωσης στον τομέα αυτό, 
ωστόσο ο ι δυνατότητές τους στο πλαίσιο των δ ι αρθρώσεων αυτών παραμένουν 
περιορισμένες, ιδίως όσον αφορά τη συγκέντρωση και ανάλυση των στοιχείων 
σχετικά με τα αίτια της μεταναστευτικής πίεσης. Ως εκ τούτου η Επιτροπή 
θεωρεί χρήσιμο να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός για την παρακολούθηση της 
μεταναστευτικής ροής και των μορφών μετανάστευσης σε όσο το δυνατόν 
γενικότερη βάση και στο πλαίσιο της Ένωσης. Κατόπιν τούτου, και μετά τη 
δημιουργία από το Ευρwπα·ίκό Κοινοβούλιο μ ι ας ξεχωριστής γραμμής του 
προϋπολογισμού, γ ι α το 1993 και 1994, που προορίζεται γ ι α ένα 
παρατηρητήριο της μετανάστευσης του οποίου η αρμοδιότητα δεν θα 
περιορίζεται στη συγκέντρωση και ερμηνεία στατιστικών δεδομένων, η 
Επιτροπή ανέλαβε την εκπόνηση μιας μελέτης σχετικά με τις διάφορες δυνατές 
επιλογές για τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου. Εάν τα αποτελέσματα αυτής 
της μελέτης δείξουν ότι η δημιουργία ενός παρατηρητηρίου θα ε ίνα ι το 
καλύτερο μέσο για να καλυφθούν οι ανάγκες που απαιτούνται για την 
αποτελεσματική εφαρμογή της γενικής αυτής πολιτικής, η Επιτροπή θα 
καταρτίσει σχετική πρόταση. Οποιαδήποτε σχετική πρόταση θα συμβιβάζεται με 
την καθιερωμένη πλέον άποψη της Επιτροπής και του Συμβουλίου ότι η 
δημιουργία ενός παρατηρητηρίου δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση 
της γραφειοκρατίας. Οι επί του παρόντος πραγματοποιούμενες μελέτες 
αποσκοπούν επομένως μάλλον σε αποτελεσματικές μεθόδους για τη συγκέντρωση 
και ανάλυση των σχετικών στοιχείων παρά στη δημιουργία νέων διαρθρώσεων. 
ΙΙΙ.2.2. Εξέταση των βασικών αιτίων της μεταναστευτικής πίεσης 
47. Για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων μια άλλη βασική ενέργεια 
είναι να προσδιοριστεί Ίι σημαίνει αυτός ο όρος και τι ακριβώς χρειάζεται 
να αντιμετωπιστεί. Η μεταναστευτική πίεση έχει σχέση με όλες τις 
πραγματοποιούμενες και πιθανές μεταναστευτικές μετακινήσεις προς την 
Ευρώπη. Η μεταναστευτική πίεση της οποίας πρέπει να αντιμετωπισθούν τα 
βασικά αίτια έχει ποικίλες μορφές. Η σημαντικότερη πίεση οφείλεται στις 
οικονομικές ανισότητες. Άλλες πιέσεις οφείλονται σε δημογραφικούς και 
περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σε άλλες περιπτώσεις οι πιέσεις σχετίζονται 
με τα ανθρώπινα δικαιώματα ή την πολιτική κατάσταση στη χώρα καταγωγής, 
όπως συμβαίνει με τα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία. Το 
παρόν τμήμα έχει ως κεντρικό θέμα αυτές τις πιέσεις. Συνεπώς, η εξέταση 
των άλλων μορφών μετανάστευσης, όπως για παράδειγμα η οικογενειακή 
επανένωση, θα αναπτυχθεί στο επόμενο κεφάλαιο. 
48. κατά την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων, η Ένωση και τα κράτη 
μέλη της πρέπει, βεβαίως, να τηρούν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους και τις 
βασικές παραδόσεις τους σχετικά με την τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, 
των θεμελιωδών ελευθεριών και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτό σημαίνει 
ότι πρέπει να συνεχίσουν να δέχονται τους πρόσφυγες, τα άλλα άτομα που 
έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία και Ία άΊομα που πρέπει να γ(νουν δεκ1ά 
για ανθρωπιστικούς λόγους. 
49. το πνεύμα αυτό φιλοξενίας δεν πρέπει, ωστόσο, να εμποδίζει την Ένωση από 
την προσπάθεια να αντιμετωπίσει τα βασικά αίτια των μεταναστευτικών 
πιέσεων. Οι πρόσφυγες, παραδείγματος χάρη, αν και η προστασία τους 
αποτελεί μέρος της παράδοσης αυτής, θα προτιμούσαν κανονικά να παραμείνουν 
στη χώρα καταγωγής τους, εάν η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν 
-14 -
καλύτερη εκεί. Στην περίπτωση της παράνομης μετανάστευσης, η βασική αιτία 
είναι τις περισσότερες φορές η οικονομική κατάσταση της χώρας καταγωγής. 
Εάν η οικονομική κατάσταση στη χώρα καταγωγής παρείχε στο εν λόγω άτομο 
αρκετές δυνατότητες, τότε ίσως δεν θα είχε σκεφθεί να μεταναστεύσει. 
50. Για μια πλήρη προσέγγιση της μεταναστευτικής πίεσης απαιτείται συντονισμός 
της δράσης της Ένωσης και των κρατών μελών της στον τομέα της εξωτερικής 
πολιτικής, της εμπορικής πολιτικής, της πολιτικής συνεργασ (ας γ ι α την 
ανάπτυξη και της πολιτικής στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Το 
Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο, στη Σύνοδο του Εδιμβούργου της 21ης ~εκεμβρίου 1992, 
εξέδωσε δήλωση των αρχών που διέπουν τ ι ς εξωτερικές πτυχές της 
μεταναστευτικής πολιτικής, οι οποίες συμφώνησε ότι πρέπει να καθοδηγούν 
την Ένωση και να εμπνέουν την προσέγγισή της στον τομέα αυτό. οι αρχές 
αυτές καθόρισαν ως σημαντικούς για τη μείωση των μεταναστευτικών 
μετακινήσεων τους εξής παράγοντες: 
τη διατήρηση της ειρήνης και τον τερματισμό των ενόπλων συγκρούσεων· 
τον πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· 
τη δημιουργία δημοκρατικών κοινωνιών και πρόσφορων κοινωνικών συνθηκών· 
μια φιλελεύθερη εμπορική πολιτική, η οποία θα πρέπει να βελτιώνει τις 
οικονομικές συνθήκες στις χώρες από τις οποίες προέρχεται η 
μετανάστευση· 
την αποτελεσματική χρήση του κατάλληλου ύψους αναπτυξιακής βοήθειας για 
την ενθάρρυνση της σταθερής κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης και 
κυρίως για τη συμβολή στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την άμβλυνση 
της ένδειας στις χώρες καταγωγής· 
το συντονισμό των δράσεων στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, 
οικονομικής συνεργασίας, μεταναστευτικής πολιτικής και πολιτικής ασύλου 
εκ μέρους της κοινότητας και των κρατών μελών. 
51. Οι εξωτερικές πολιτικές που εφαρμόζει η Ένωση στους τομείς της κοινής 
εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, των πολιτικών στους τομείς 
του εμπορίου, της συνεργασίας και της ανάπτυξης μπορούν μόνες τους να 
συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων αυτών, και στην πράξη αυτό συμβαίνει 
συχνά. τα μέσα αυτά θα συνεχίσουν επομένως να διαδραματίζουν ουσιαστικό 
ρόλο σε οποιαδήποτε γενική προσέγγιση των μεταναστευτικών πιέσεων. Ωστόσο, 
υπάρχουν και άλλοι τρόποι και μέσα για την εφαρμογή των εν λόγω αρχών, υπό 
την προϋπόθεση ότι συχνά θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τόσο η ιδιαίτερη 
φύση των σχετικών μεταναστευτικών ρευμάτων όσο και η περιοχή ή χώρα 
καταγωγής τους. τα τρία μεγαλύτερα ρεύματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη 
είναι: οι πρόσφυγες, τα άλλα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από διεθνή 
προστασία, και οι άλλες μεταναστευτικές μετακινήσεις. Επειδή τα αίτια των 
δύο πρώτων κατηγοριών διαφέρουν λιγότερο από εκείνα της τρίτης κατηγορίας, 
ο αριθμός των υποδεικνυόμενων μέτρων είναι πιο περιορισμένος. Αυτό δεν 
σημαίνει, ωστόσο, ότι είναι και λιγότερο σημαντικά. 
(α) Πρόσφυγες 
52. Εξ ορισμού, οι πρόσφυγες φοβούνται ευλόγως τις διώξεις στη χώρα καταγωγής 
τους και οι πιέσεις, επομένως, που αναγκάζουν τους πρόσφυγες να ζητήσουν 
άσυλο θα έχουν πάντα σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η σημασία που δίνει 
η Ένωση και τα κράτη μέλη της στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και 
ο κανόνας δικαίου στις εξωτερικές σχέσεις τους μπορούν επομένως να 
συμβάλουν στη μείωση αυτών των πιέσεων. 
-15 -
53. Μία ενδεχόμενη πηγή πληροφοριών η οποία υποχρησιμοποιείται επί του 
παρόντος είναι οι πληροφορίες που λαμβάνονται κατά την εξέταση των βάσιμων 
αιτήσεων ασύλου. Οι πληροφορίες που παρέχουν οι πρόσφυγες μπορεί να 
περιέχουν πολύ σαφή στοιχεία σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων στη χώρα καταγωγής τους, τα οποία μπορούν εύκολα να 
αποτελέσουν τη βάση για διμερείς ή πολυμερείς ενέργειες κατά της σχετικής 
χώρας. οι πληροφορίες αυτές πρέπει να εξετάζονται συστηματικά και να 
γενικευθούν ώστε να προετοιμάζονται οι μετέπειτα ενέργειες, εφόσον είναι 
δυνατόν, αφού ωστόσο προασπισθούν πλήρως τα προσωπικά συμφέροντα των 
προσφύγων που παρέχουν τ ι ς πληροφορ ί ες αυτ.ές. ο ι ενέργειες αυτές πρέπει να 
θεωρούνται ως συμπληρωματικές και όχι ότι αντικαθιστούν τις γενικές 
πολιτικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Εξάλλου, οι υφιστάμενες πολιτικές 
για την καταπολέμηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε άλλες 
χώρες πρέπει να συνεχίσουν να ασκούνται ενεργά. 
(β) Άλλα πρόσωπα που χρειάζονται διεθνή προστασία 
54. Τα άλλα πρόσωπα που χρειάζονται δ ι εθνή προστασία ε ίνα ι τα πρόσωπα τα 
οποία, αν και δεν ανταποκρίνονται στον ορισμό του πρόσφυγα όπως αναφέρεται 
στη σύμβαση της Γενεύης, ωστόσο έχουν ανάγκη προστασίας. Στην περίπτωσή 
τους, τα βαθύτερα αίτια ευρίσκονται επίσης στην παραβίαση των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων των, παραδείγματος χάρη, εθνικών ή θρησκευτικών μειονοτήτων. 
Αλλά στ ι ς περιπτώσει ς αυτές, η φύση των μαζικών μεταναστευτικών 
μετακινήσεων που παρατηρούνται δείχνει ότι υπάρχουν περισσότεροι λόγοι από 
αυτούς: οι εθνικές ή θρησκευτικές πιέσεις έχουν γενικά αυξηθεί σταδιακά σε 
τέτοιο βαθμό που επικρατεί κατάσταση εμφυλίου πολέμου ή τουλάχιστον 
εκτεταμένης βίας. οι πολιτικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει επομένως 
να συμπληρώνοντα ι από πολιτικές που αποσκοπούν στην άμεση κατάπαυση της 
ίδιας της βίας. Όπως αναφέρεται και στη δήλωση του Εδιμβούργου, η δράση 
της Ένωσης στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να αποβλέπει στην αποκατάσταση 
και διατήρηση της ειρήνης. Εξάλλου, η ανθρωπιστική βοήθεια μπορεί να 
συμβάλει στην ανακούφιση από τα δεινά των προσώπων που μετακινούνται στην 
περιοχή καταγωγής· η βοήθεια αυτή θα επιτρέψει κυρίως στα μετακινούμενα 
άτομα να παραμείνουν στην πλησιέστερη στην οικία τους ασφαλή περιοχή. 
55. Η ανάπτυξη ενός πλαισίου σε περιπτώσεις ενόπλων συγκρούσεων προϋποθέτει 
συνδυασμό των πολιτικών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, άλλων στοιχείων της 
εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, καθώς και ανθρωπιστική 
βοήθεια. Όπως τόνισε η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών γ ι α τους 
πρόσφυγες, στο πλαίσιο της γενικής απάντησης στην ανθρωπιστική κρίση στην 
πρώην Γιουγκοσλαβία, πρέπει να αναπτυχθεί συνεργασία μεταξύ των οργανισμών 
σε διεθνές επίπεδο. eα εξαρτηθεί δε από την Ένωση και τα κράτη μέλη της 
εάν θα συμβάλουν όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα σε τέτοιες στρατηγικές. 
<r> Άλλες μεταναστευτικές μετακινήσεις 
56. Η τρίτη κατηγορία μεταναστευτικών ρευμάτων είναι σύνθετη. Σήμερα, τις 
περισσότερες φορές, οι μετακινήσεις αυτές αποτελούν παράνομη μετανάστευση. 
Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει επίσης, ωστόσο, μαζικές μετακινήσεις που δεν 
ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, παραδείγματος χάρη, τις μετακινήσεις λόγω 
σιτοδείας ή οικολογικής καταστροφής. οι πιέσεις που προκαλούν αυτές τις 
μετακινήσεις είναι διαφορετικές από εκείνες των κατηγοριών (α) και (β). 
Απαιτούν δε διαφορετική αντιμετώπιση και συνδυασμό πολιτικών. Τα βασικά 
αίτια είναι γενικά γνωστά: οικονομικές ανισότητες, δημογραφικές πιέσεις 
και, ορισμένες φορές,.οικολογικές εξελίξεις εξηγούν κανονικά το μεγαλύτερο 
μέρος των πιέσεων αυτών. Όπως αναφέρεται στη δήλωση του Εδιμβούργου, η 
αντιμετώπιση των μεταναστευτικών αυτών πιέσεων απαιτεί γενική δράση με 
οικονομική συνεργασία, καθώς και Ί;rολιτική ελεύθερου εμπορίου και 
αποτελεσματικές μορφές συνεργασ (ας γ ι α την ανάπτυξη. Η δράση σε τοπικό 
επίπεδο μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση των πιέσεων αυτών. 
οικονομικές ανισότητες 
57. Η αντιμετώπιση των οικονομικών ανισοτήτων ως βασικού αιτίου της 
μεταναστευτικής πίεσης αποτελεί για την Ένωση και τα κράτη μέλη της 
ιδιαίτερη πρόκληση. Η εμπειρία από το παρελθόν έδειξε ότι μόνο η 
συνεργασία γ ι α την ανάπτυξη δεν μπορεί να επιλύσει τα προβλήματα των 
οικονομικών ανισοτήτων: πρέπει να συνδυαστεί με πολιτική στον τομέα της 
διαχείρισης του χρέους, του διεθνούς εμπορίου και των επενδύσεων, διότι το 
γενικό οικονομικό περιβάλλον των αναπτυσσόμενων χωρών καθορίζεται σε 
μεγάλο βαθμό από τους όρους συναλλαγής τους και την ικανότητά τους να 
προσελκύσουν ή να επιτύχουν ξένες επενδύσεις. Ένας άλλος παράγοντας 
οικονομικής ανάπτυξης είναι η προώθηση της περιφερειακής οικονομ~κής 
ολοκλήρωσης. Η πείρα της Ευρωπα"ίκής Κοινότητας δείχνει ότι η διαδικασία 
αυτή μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης. 
rια να συμπεριληφθούν όλες αυτές οι πτυχές της γενικής προσέγγισης και για 
να καταστούν αποτελεσματικές, πρέπει να συμμετέχει το μεγαλύτερο μέρος των 
εξωτερικών οικονομικών και αναπτυξιακών σχέσεων της Ένωσης και των κρατών 
μελών της. 
58. Στην ανακοίνωση του ΜαLου 1992 σχετικά με την πολιτική συνεργασίας για την 
ανάπτυξη κατά τη δράση έως το 2000, η Επιτροπή διαπίστωσε τη σχέση που 
υπάρχει μεταξύ ορισμένων μεταναστευτικών με τακ ι νήσε ων και της πολιτικής 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης των 
μεταναστευτικών αυτών πιέσεων είναι η προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης 
στις αναπτυσσόμενες χώρες. οι γενικές πολιτικές συνεργασίας για την 
ανάπτυξη και οι εξωτερικές οικονομικές σχέσεις πρέπει να συνδυαστούν 
περισσότερο με μια ενεργό μεταναστευτική πολιτική. Σ' αυτό μπορούν να 
συμβάλουν η συγκέντρωση και ο συντονισμός των πολιτικών συνεργασίας γ ι α 
την ανάπτυξη της Επιτροπής και των κρατών μελών. τα αποτελέσματα μ ι ας 
τέτοιας γενικής προσέγγισης θα γίνουν, ωστόσο, αισθητά μόνο μακροπρόθεσμα. 
59. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να δικαιολογηθεί μία ειδική 
αναπτυξιακή βοήθεια: οι αναπτυσσόμενες χώρες που θίγονται σοβαρά από τη 
φυγή εγκεφάλων, οι αναπτυσσόμενες χώρες που αν1 ιμετωπίζουν μεγάλες 
μεταναστευτικές μετακινήσεις από άλλες χώρες και οι αναπτυσσόμενες χώρες 
που επιθυμούν να συνεργαστούν ενεργά για την εφαρμογή ενός προγράμματος 
οργανωμένου επαναπατρισμού. 
6·0. Η Επιτροπή χρηματοδότησε ένα σχέδιο που εφαρμόστηκε από τη Διεθνή οργάνωση 
Μετανάστευσης (ΔΟΜ) για την ενθάρρυνση και διευκόλυνση της επιστροφής και 
επανένταξης αφρ ικανwν με τυπικά προσόντα που διαμένουν σε βιομηχανικές 
χώρες. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή προσπαθεί να συμβάλει στην 
εξουδετέρωση των συνεπειών της φυγής εγκεφάλων για ορισμένες aφρικανικές 
χώρες κοντά στη Σαχάρα. Τα αποτελέσματα του σχεδίου αυτού έχουν 
αξιολογηθεί προκειμένου να ληφθεί απόφαση για τη συνεχή υποστήριξη ενός 
τέτοιου προγράμματος. 
-17 -
61. Μία άλλη δυνατότητα σχετικά με το θέμα αυτό θα ήταν η δημιουργία ειδικών 
προγραμμάτων ανταλλαγής. Τα προγράμματα αυτά, τα οποία υφίστανται ήδη στο 
πλαίσιο της συνεργασίας με τρίτες χώρες της Μεσογείου, προσφέρουν σε 
συγκεκριμένες ομάδες-στόχο την ευκαιρία να παραμείνουν στην Ένωση για ένα 
χρονικό διάστημα προκειμένου να συνεχίσουν τις σπουδές τους ή να 
αποκτήσουν επαγγελματική πείρα. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να καθορίζουν 
σαφώς τους όρους υπό τους οποίους θα επι-ιρέ1ιεται η προσωρινή αυτή διαμονή: 
θα πρέπει να είναι σαφές εξ αρχής ότι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει τελικά 
να επιστρέψουν σ-ιη χώρα καταγωγής τους. 
62. Στην πράξη, οι περισσότεροι πρόσφυγες δεν φθάνουν στην Ευρώπη, αλλά μένουν 
σε αναπτυσσόμενες χώρες. Οι προσπάθειες που καταβάλλουν οι χώρες αυτές, 
συνήθως σε στενή συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για 
τους Πρόσφυγες (ΥΑΗΕΠ), υποστηρίζονται από την Ένωση και τα κράτη μέλη. 
Ένα μέρος της αναπτυξιακής βοήθειας, και ιδίως της ανθρωπιστικής 
βοήθειας, που παρέχει η Ένωση και τα κράτη μέλη της χρησιμοποιείται για 
να βοηθήσει αυτές τις χώρες. 
63. Η ΥΑΗΕΠ και η ΔΟΜ ανέπτυξαν επίσης μεγάλη δραστηριότητα κατά το παρελθόν 
για την εφαρμογή προγραμμάτων οργανωμένου επαναπατρισμού, όταν αυτό ήταν 
δυνατόν. Παραδείγματος χάρη, το γενικό σχέδιο δράσης για το Βιετνάμ 
επέτρεψε σε μεγάλο αριθμό ατόμων να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του με 
κάθε ασφάλεια και αξιοπρέπεια. τα προγράμματα αυτά βασίζονται κυρίως στην 
υποστήριξη, μεταξύ άλλων, της Ένωσης και των κρατών μελών της. οι 
αρμόδιο ι γ ι α τα θέματα μετανάστευσης υπουργοί των 32 κρατών μελών του 
Συμβουλίου τηf; Ευρώπης, οι οποίοι συνήλθαν στην Αθήνα το Νοέμβριο του 
1993, επέστησαν επίσης την προσοχή στην ανάπτυξη προγραμμάτων που έχουν 
σχεδιαστεί με προσοχή για να βοηθήσουν τα πρόσωπα που επιστρέφουν 
οικειοθελώς στη χώρα καταγωγής τους, παραδείγματος χάρη τους πρόσφυγες που 
μπορούν και είναι διατεθειμένοι να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους και 
να συμβάλουν στην αποκατάσταση δημοκρατικών κοινωνιών. 
64. δημογραφικές πιέσεις 
Ένας ήδη υφ ιστάμενος παράγων 
σημαντικότερος ε ίνα ι η δημογραφ ική 
καταγωγής. Στην έκθεσή του για την 
1993, το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών 
Δημογραφία (ΤΗΕΔΔ) αναφέρει τα εξής ο οποίος μπορεί να αποβεί ακόμη 
κατάσταση σε ορισμένες από τ ι ς χώρες 
κατάσταση του παγκόσμιου πληθυσμού το 
για τις Δραστηριότητες που αφορούν τη 
"Αν και τα ποσοστά αύξησης του πληθυσμού έχουν μειωθεί στις περισσότερες 
αναπτυσσόμενες χώρες, ο αριθμός των κατοίκων αυξάνεται γρήγορα. Η ταχεία 
αύξηση του αριθμού νέων που φθάνουν στην η λ ι κ ία μέγιστης γονιμότητας 
αυξάνει τις πιθανότητες για ακόμη μεγαλύτερη αύξηση στο μέλλον. Η 
δημογραφ ική ώθηση γ ι α με·τανάστευση θα πολλαπλασιαστεί κατά τ ι ς επόμενες 
δύο ή τρεις δεκαετίες εφόσον ο πληθυσμός -και επομένως ο αριθμός πιθανών 
μεταναστών- θα αυξηθεί. ο συνδυασμός των δημογραφικών πιέσεων και των 
κοινωνικών ανισορροπιών ε ίνα ι δυνατό να έχε ι ως αποτέλεσμα τη μαζική 
μετανάστευση από τις φτωχότερες προς τις πλουσιότερες χώρες". 
65. Η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να συνεχίσουν να βοηθούν τις 
αναπτυσσόμενες χώρες στ ι ς προσπάθειες που καταβάλλουν με τη δημοyραφ ική 
πολιτική και να επιδιώξουν ουσιαστική δράση σε διεθνές επίπεδο. Όπως 
αναφέρεται στο ψήφισμα που εξέδωσε το Συμβούλιο Ανάπτυξης το Νοέμβριο του 
1992, η βοήθεια αυτή πρέπει να περιλαμβάνει τους εξής τομείς : βελτίωση 
-18 -
της υγείας, των γυναικών στις κοινωνίες τους, προώθηση της εκμάθησης 
ανάγνωσης και γραφής, βελτίωση της ποιότητας των κοινωνικών υπηρεσιών που 
παρέχονται σε τοπικό επίπεδο και παροχή υπηρεσιών οικογενειακού 
προγραμματισμού υπό τον όρο ότι δεν θα είναι πιεστικές, μεροληπτικές και 
δεν θα θίγουν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. 
Περιβαλλοντικοί παράγοντες 
66. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί επίσης να αποτελούν βαθύτερα αίτια 
για είτε περιστασιακή είτε μακρόχρονη μεταναστευτική πίεση. Η ΥΑΗΕΠ και το 
ΤΗΕΔΔ απέδειξαν ότι οι παράγοντες αυτοί συχνά παραβλέπονται. Είναι 
προφανές ότι οι φυσικές καταστροφές, όπως οι πλημμύρες ή η μεγάλη ξηρασία 
προκαλούν μεταναστευτικές μετακινήσεις κυρίως από τις περιοχές που έχουν 
πληγεί προς τις aσφαλέστερες περιοχές ή χώρες. Οι μακροπρόθεσμες μεταβολές 
όπως η διάβρωση και η δημιουργία ερήμων καθώς και η άνοδος του επιπέδου 
της θάλασσας ε ίνα ι επίσης δυνατόν να προκαλέσουν μεταναστευτικές 
μετακινήσει ς. Η Ένωση και τα κράτη μέλη της πρέπει να συνεχίσουν να 
αντιδρούν θετικά στις περιπτώσεις φυσικών καταστροφών παρέχοντας την 
ανάλογη ανθρωπιστική βοήθεια. Η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης, 
που έχει ήδη υποδειχθεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη "σταθερότητα" 
και προβλεφθεί στο πλαίσιο της μεσοπρόθεσμης αναθεώρησης της Λομέ IV, θα 
συμβάλει και στην αντιμετώπιση των βασικών αιτίων της μεταναστευτικής 
πίεσης μακροπρόθεσμα, διότι θα εξασφαλίσει την καλύτερη διαχείριση των 
φυσικών πόρων των αναπτυσσόμενων χωρών. 
δράση σε τοπικό επίπεδο 
67. Εκτός από τα μακροοικονομικά μακροπρόθεσμα μέτρα (τα οποία εξ ορισμού μόνο 
μετά από καιρό θα αποδώσουν απτά αποτελέσματα, ίσως μάλιστα να έχουν 
αρχικά αντίθετα αποτελέσματα όσον αφορά π.χ. την πιθανή φυγή εγκεφάλων θα 
απαιτηθούν ενέργειες και σε τοπικό επίπεδο. Στο πλα(σιο αυτό, το βασικό 
ερώτημα που πρέπει να εξετασθεί είναι τί παρακινεί τους πιθανούς 
παράνομους μετανάστες να εγκαταλείψουν τη χώρα καταγωγής τους και να 
επιλέξουν την Κοινότητα ως τόπο προορισμού. Καθώς φα ίνετα ι δεν 
συμπεριφέρονται όλες οι ομάδες κατά τον ίδιο τρόπο, δηλαδή υπάρχει 
περισσότερο η τάση να μεταναστεύουν άτομα με τυπικά προσόντα παρά άτομα 
χωρίς προσόντα(3). Αυτό σημαίνει ότι το "σύντομο βιογραφικό" των παρόντων 
και πιθανών μεταναστών θα μπορούσε να βοηθήσει σημαντικά για την κατάρτιση 
στρατηγικών και προγραμμάτων που θα εφαρμόζονται στ ι ς χώρες ή περιοχές 
καταγωγής(4). 
( 3) Μελέτες γ ι α δ ι άφορες χώρες αποδεικνύουν αυτή την τάση: μ ία μελέτη 
που πραγματοποιήθηκε το 1992 από το πανεπιστήμιο του 'Αμστερνταμ 
για το ολλανδικό υπουργείο ευημερίας, υγείας και πολιτισμού 
απέδειξε την τάση αυτή για τους αιτούντες άσυλο. Οι μελέτες που 
εκπόνησε η Επιτροπή για τις χώρες Μαγκρέμπ έδειξαν παρόμοιες τάσεις 
για τους παράνομους μετανάστες που προέρχονται απ'αυτές τις χώρες. 
(4) το πρόγραμμα ενημέρωσης για τη μετανάστευση, το οποίο δημιουργήθηκε 
στη Βουδαπέστη, μετά από κοινή πρωτοβουλία του Συμβουλίου της 
Ευρώπης και του ΔΟΜ, παρέχει επίσης χρήσιμες μελέτες σχετικά με το 
βιογραφικό των πιθανών μεταναστών από τις χώρες της κεντρικής και 
ανατολικής Ευρώπης, καθώς και τα κίνητρά τους. 
-19 -
68. Στη δ ιαδ ικασ ία αυτή θα πρέπει να συμμετάσχει η χώρα καταγωγής από την 
αρχή: μόνο στο πλαίσιο ενός διαλόγου με τις σχετικές χώρες μπορούν να 
ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα. τα μέτρα αυτά μπορούν, π.χ., να είναι 
οικονομικά και κοινωνικά. Ενδέχεται να αποδειχθεί ότι η διεθνής 
μετανάστευση είναι αποτέλεσμα της εσωτερικής μετανάστευσης από τις 
αγροτικές στις αστικές περιοχές. Στην περίπτωση αυτή, ίσως είναι σκόπιμο 
να συγκεντρωθούν οι προσπάθειες στις εσωτερικές αυτές μετακινήσεις, είτε 
με την πραγματοποίηση αναπτυξιακών προγραμμάτων εντατικής εργασίας για τις 
αγροτικές αυτές περιοχές ε (τε με τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης και 
εργασίας στις αστικές περιοχές, ιδίως στις πόλεις μικρού και μέσου 
μεγέθους, και κατά προτίμηση με συνδυασμό των δύο αυτών πολιτικών. 
-20 -
ΙΙΙ.3. Έλεyχος των μεταναστευτικών μετακιν~σεων 
ΙΙΙ.3.1. Εισαyωyή 
69. Στο πλαίσιο της yενικής προσέyyισης ο έλεyχος των μεταναστευτικών 
μετακινήσεων θα εξακολουθήσει να αποτελεί απαραίτητο στοιχείο. οι 
πολιτικές σχετικά με τα βαθύτερα αίτια που περιyράφηκαν ανωτέρω στο τμήμα 
ΙΙΙ.2. αποσκοπούν κυρίως στη μακροπρόθεσμη μείωση της μεταναστευτικής 
πίεσης. Συνεπώς, yια το άμεσο μέλλον απαιτούνται μέτρα yια τον έλεyχο της 
μετανάστευσης. 
70. r ι α τον έλεyχο της μετανάστευσης πρέπει κατ' αρχάς να διατυπωθούν ο ι 
βασικές αρχές προκειμένου να yίνεται η διάκριση μεταξύ μεταναστευτικής 
πίεσης και των άλλων μορφών μετανάστευσης. Οι πολιτικές εισδοχής θα 
εκφράζουν κατ'ανάyκη τη διαφορά αυτή: δεν μπορούν να είναι καθαρά 
περιοριστικές, διότι πρέπει να τηρούν τις διεθνείς υποχρεώσεις και εν 
yένει τις aνθρωπιστικές παραδόσεις. Συνεπώς, ο έλεyχος της μετανάστευσης 
δε σημαίνει ότι θα τεθεί τέλος σ' αυτές: σημαίνει διαχείριση της 
μετανάστευσης. Εάν καθορισθούν οι λόyοι εισδοχής με σαφείς όρους, θα είναι 
δυνατό οι αρχές αυτές να εφαρμοσθούν σε συyκεκριμένες πολιτικές. Ένα άλλο 
σημαντικό στοιχείο yια τον έλεyχο της μετανάστευσης θα αποτελεί η χάραξη 
και εφαρμοyή πολιτικών yια την αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών παράτυπης 
μετανάστευσης. 
71. Στο παρόν κεφάλαιο τονίζεται η ανάyκη να εναρμονιστούν οι πολιτικές στον 
τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Δεν πρόκειται καθόλου yια 
και νούρy ι α ιδέα, εκφράζε ι δε την προσέyy ι ση που υιοθέτησε το Ευρωπα"ίκό 
Συμβούλιο, το οποίο ζήτησε από τους αρμόδιους yια τη μετανάστευση 
υπουρyούς το 1991 να προωθήσουν ουσιαστικά την εναρμόνιση της νομοθεσίας 
yια τη μετανάστευση και το άσυλο πριν από το τέλος του 1993. Η κοινή αυτή 
προσέyyιση οφείλεται εν μέρει στην αύξηση των μεταναστευτικών πιέσεων που 
σημειώθηκαν σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. τα κράτη μέλη αναyνωρίζουν ότι οι 
πολιτικές τους στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου αποβαίνουν όλο 
και περισσότερο αλληλένδετες, εφόσον η θέσπιση νέω\ι διατάξεων σε ένα 
κράτος μέλος μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις μεταναστευτικές μετακινήσεις 
προς τα yειτονικά κράτη μέλη. 
ΙΙΙ.3.2. Πολιτικές εισδοχής 
72. Αν και η ανακοίνωση του 1991 σχετικά με τη μετανάστευση και το πρόyραμμα 
ερyασίας του Μάαστριχτ του 1991 ανέφεραν βασικές αρχές στις οποίες 
βασίζονται οι πολιτικές εισδοχής, οι συζητήσεις μεταξύ των κρατών μελών 
είχαν yεν ικά ως θέμα τ ι ς ε ι δ ικότερες προτάσεις εναρμόνισης που 
περιλαμβάνονταν στο πρόyραμμα ερyασίας. Η προσέyyιση αυτή φαίνεται 
δικαιολοyημένη, δεδομένου ότι οι yενικές αρχές που διέπουν κάθε ειδικό 
λόyο εισδοχής καθορίζονται κατά τη διαδικασία εναρμόνισης. Στις επόμενες 
παραyράφους y (ν ε τα ι μ ία ανασκόπηση των ερyασ ιών που πραyματοπο ι ή θηκαν 
στους τομείς αυτούς και καταβάλλεται προσπάθεια να προσδιοριστούν τα 
θέματα που απομένουν προς εξέταση, ενώ διατυπώνονται ορισμένες βασικές 
εκτιμήσεις σχετικά με την κάθε αιτιολόyηση εισδοχής. 
73. το πρώτο θέμα που εξέτασαν οι υπουρyοί μετανάστευσης ήταν η εισδοχή yια 
οικοyενειακή επανένωση, σχετικά με την οποία εξέδωσαν ψήφισμα στην 
κοπεyχάyη τον Ιούνιο του 1993. το ψήφισμα αυτό εκφράζει την αρχή σύμφωνα 
με την οποία η οικοyενειακή επανένωση συνδέεται αναπόσπαστα με το δικαίωμα 
-21 -
του ο ικοyενε ιακού β ίου όπως αναyνωρ ίζετα ι από την ευρωπα"ίκή σύμβαση των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το ψήφισμα διευκρινίζει ποιές κατηγορίες μελών της 
οικογένειας μπορούν να διεκδικήσουν το δικαίωμα της οικογενειακής 
επανένωσης και ορίζει τους γενικούς όρους για την εισδοχή. 
74. Η οικογενειακή επανένωση έχει μεγάλη σημασία για τους υπηκόους τρίτων 
χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Κοινότητα, η δε επιτυχία των πολιτικών 
ένταξης μπορεί να επηρεασθεί από τ ι ς πολιτικές που εφαρμόζοντα ι y ι α το 
θέμα αυτό. Λόγω της σημασίας της ασφάλειας του δικαίου στον τομέα αυτό για 
τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην Κοινότητα, μία νόμιμα 
δεσμευτική ρύθμιση, όπως η σύμβαση, θα αποτελούσε σταθερότερη βάση και θα 
μπορούσε να εξουδετερώσει τις διαφορές που υφίστανται στην πρακτική των 
κρατών μελών στον τομέα αυτόν. ο ι δ ιαφορές αυτές αφορούν τ ι ς περιόδους 
αναμονής τη μέγιστη ηλικία των παιδιών που μπορούν να γίνουν δεκτά για την 
οικογενειακή επανένωση, τις πολιτικές για τη δημιουργία οικογένειας, καθώς 
και τις πολιτικές όσον αφορά την εισδοχή aνύπαντρων ζευγαριών και συγγενών 
δευτέρου βαθμού, την εισδοχή υιοθετημένων τέκνων και το νομικό καθεστώς 
των μελών της οικογένειας που έχουν γίνει δεκτά. 
75. Άλλες πτυχές των πολιτικών εισδοχής που εξετάζονται επί του παρόντος από 
το Συμβούλιο αφορούν την εισδοχή σπουδαστών, εργαζομένων και αυτοτελώς 
απασχολούμενων. οι εργασίες αυτές πρέπει να αποπερατωθούν. Στην περίπτωση 
των σπουδαστών, η Επιτροπή ε ίνα ι της γνώμης ότι ο ι πολιτικές εισδοχής 
πρέπει να βασίζονται στη γενική αρχή σύμφωνα με την οποία είναι 
ευπρόσδεκτη η μετανάστευση που συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση και στη 
βελτίωση της γνώσης της κοινωνίας του άλλου μέρους. Ωστόσο, εξίσου 
σημαντικό είναι να αποφευχθούν οι πολιτικές που προκαλούν φυγή εγκεφάλων 
από τις χώρες καταγωγής. Συνεπώς, πρέπει να αναπτυχθούν πολιτικές που θα 
αποτρέπουν τους ενδιαφερομένους να μένουν στη χώρα υποδοχής μετά το πέρας 
των σπουδών τους. 
76. Οι πολιτικές εισδοχής όσον αφορά τους εργαζομένους και αυτοτελώς 
απασχολούμενους μεταβάλλονταν κατά περιόδους, ανάλογα με τις οικονομικές 
ανάγκες της κοινότητας. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον τομέα αυτό να 
υπάρξει συμφωνία σχετικά με τις βασικές αρχές που διέπουν τις πολιτικές 
εισδοχής όσον αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε 
ένα από τα κράτη μέλη. Το θέμα αυτό θα αναπτυχθεί λεπτομερέστερα στο 
κεφάλαιο ΙΙΙ.4. διότι συνδέεται στενά με τις πολιτικές στον τομέα της 
ένταξης. 
77. το επόμενο βήμα στη διατύπωση των βασικών αρχών στις οποίες βασίζονται οι 
πολιτικές εισδοχής σχετικά με τους εργαζομένους και τους αυτοτελώς 
απασχολούμενους πρέπει να είναι ο καθορισμός αρχών όσον αφορά την εισδοχή 
υπηκόων άλλων τρίτων χωρών. Λόγω της παρούσας οικονομικής κατάστασης και 
της κατάστασης στην αγορά εργασίας, οι πολιτικές εισδοχής πρέπει γενικά να 
παραμείνουν περιοριστικές για το άμεσο μέλλον. Αυτό σημαίνει ότι ο 
καθορισμός ποσοστώσεων, μέτρο που προτάθηκε ως μέσο y ι α τη με ίωση της 
μεταναστευτικής πίεσης, δεν ανταποκρίνεται στην οικονομική κατάσταση που 
θα επικρατεί στο άμεσο μέλλον. 
78. r ι α τη μακροπρόθεσμη προσέyy ιση του θέματος της μετανάστευσης που έχε ι 
σχέση με την εργασία πρέπει κατ' ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις στην 
κατάσταση της αγοράς εργασίας και της οικονομίας στην Κοινότητα. Το Λευκό 
Βιβλίο της Επιτροπής για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση τόνισε τη σημασία της προώθησης της ανάπτυξης και 
ανταγωνιστικότητας και της καταπολέμησης της ανεργίας. Για μακροπρόθεσμη 
προοπτική πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις των δημογραφικών 
-22 -
μεταβολών στην αγορά εργασίας. Συνεπώς πρέπει να παρακολουθούνται 
επισταμένως οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας, ούτως ώστε να είναι βέβαιο 
ότι ο ι πολιτικές στον τομέα της εισδοχής μπορούν να προσαρμοστούν στ ι ς 
νέες ανάγκες. Οι αναλύσεις αυτές πρέπει επίσης να μπορούν να διακρίνουν 
τ ι ς βραχυπρόθεσμες συγκυριακές εξελίξει ς από τ ι ς διαρθρωτικές αλλαγές, 
διότι αυτό που χρειάζεται είναι μια σαφής εικόνα της μακροπρόθεσμης 
εξέλιξης της προσφοράς και ζήτησης εργασίας. Εάν αποδειχθεί ότι 
μακροπρόθεσμα χρειάζεται μεγαλύτερη προσφορά εργασίας, η ανάλυση πρέπει 
στην συνέχεια να καθορίσει το κόστος και το όφελος από τη χορήγηση αδειών 
.για μετανάστευση προκειμένου να καλυφθούν αυτά τα κενά. Μόνο εάν 
αποδειχθεί ότι το τελικό αποτέλεσμα θα είναι θετικό, θα πρέπει να 
εξετασθεί ο καθορισμός ποσοστώσεων. 
79. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα μιας τέτοιας γενικής ανάλυσης, υπάρχουν 
πολλοί λόγο ι που αποτρέπουν από την εφαρμογή περ ιορ ι στ ι κών πολιτικών σε 
περίπτωση σχεδίων προσωρινής εργασίας, ιδίως των σχεδίων που εφαρμόζονται 
στο πλαίσιο της εξέτασης των βασικών α ι τ ίων, υπό τον όρο ότι αυτό δεν 
σημαίνει "εναλλαγή των θέσεων εργασίας", καθώς και εισδοχής εποχιακών και 
μεθοριακών εργαζομένων, κατηγοριών που πρέπει να ορισθούν με ακρίβεια. 
80. Ένα θέμα της πολιτικής εισδοχής που δεν έχε ι εξετασθεί ακόμη ε ίνα ι το 
θέμα της εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους. Όπως εξηγείται στο πρόγραμμα 
εργασίας του 1991, η εναρμόνιση αυτής της πολιτικής είναι δύσκολη, 
δεδομένου ότι εξ ορισμού η εισδοχή γ ι α ανθρωπιστικούς λόγους βασίζεται 
στις ειδικές περιστάσεις κάθε μεμονωμένης περίπτωσης. Ωστόσο, αυτό που θα 
ήταν χρήσιμο να γίνει κατά το παρόν στάδιο είναι να ερευνηθεί σε ποιό 
βαθμό ο ι υφ ιστάμενες πρακτικές των κρατών μελών εγκρίνουν την εισδοχή 
συγκεκριμένων ευπρόσβλητων ομάδων. Παραδείγματος χάρη, θα μπορούσε να 
εξεταστεί με μεγαλύτερη προσοχή η θέση των γυναικών που ε ίνα ι θύματα 
σωματεμπορίας ή σεξουαλικής παρενόχλησης, που αποτελούν μία τέτοια ομάδα 
για την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρόσφατα εξέφρασε ανησυχία. 
ΙΙΙ.3.3. Πρόσφυγες και άλλα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία 
81. Από αναλυτική άποψη, οι μεταναστευτικές μετακινήσεις και η μεταναστευτική 
πίεση πρέπει να εξεταστούν σε όλες τους τις μορφές, δηλαδή ανεξάρτητα από 
το αν έχουν σχέση ή όχι με το δικαίωμα ασύλου. Παράλληλα, ωστόσο, τα 
επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν στην ανακοίνωση του 1991 για το δικαίωμα 
ασύλου θα εξακολουθούν να ισχύουν: η πολιτική ασύλου διακρίνεται ως προς 
το ότι αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ενός ανθρωπιστικού προβλήματος. Η αρχή 
της μη απέλασης, όπως εκφράζεται στη σύμβαση της Γενεύης του 1951, απαιτεί 
από τα συμβαλλόμενα κράτη να ε ίνα ι ακρ ιβοδ ίκα ι α όταν αποφασ (ζουν ποιο ι 
αιτούντες άσυλο είναι πρόσφυγες κατά την έννοια του άρθρου 1Α της σύμβασης 
της Γενεύης. ο ι πρόσφυγες έχουν το δικαίωμα προστασίας. Εάν δεν τους 
παράσχουν την προστασία αυτή, τα συμβαλλόμενα κράτη παραβιάζουν τη 
βασικότερη αρχή της σύμβασης της Γενεύης και, εφόσον η εν λόγω σύμβαση 
αναφέρετα ι ρητά στο άρθρο Κ2 της Συνθήκης γ ι α την Ευρωπαϊκή 'Ενωση, 
παρaβιάζουν την ίδια τη Συνθήκη. Εξ ορισμού είναι αδύνατο να περιοριστεί ο 
αριθμός των προσφύγων στους οποίους τα κράτη μέλη οφε ίλουν να παράσχουν 
προστασία. οι πολιτικές ασύλου είναι επομένως διαφορετικές διότι σκοπός 
τους είναι η διαχείριση της εξέτασης των αιτήσεων για άσυλο κατά τέτοιο 
τρόπο ώστε η κάθε αίτηση να εξετάζεται αμερόληπτα και αποτελεσματικά. 
-23 -
82. Στο πρόγραμμα εργασίας του 1991 και στην ανακοίνωση του 1991 για το 
δικαίωμα ασύλου αναλύονταν οι διάφορες πτυχές της πολιτικής ασύλου που θα 
έπρεπε να εναρμονιστούν. Έχε ι δε σημειωθεί σημαντική πρόοδος με τον 
καθορισμό των κατευθυντήριων αρχών σε διάφορα ψηφίσματα. το σχέδιο δράσης 
που ενέκρινε το Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, το Δεκέμβριο του 1993, 
όρισε τα επόμενα θέματα ως θέματα προτεραιότητας για το 1994: 
(α) την εναρμονισμένη εφαρμογή του ορισμού του "πρόσφυγα" σύμφωνα με το 
άρθρο 1Α της σύμβασης της Γενεύης· 
(β) τη θέσπιση ελάχιστων κανόνων για τις διαδικασίες ασύλου. 
Στις επόμενες παραγράφους εξετάζονται οι ενέργειες που απαιτούνται για να 
τηρηθούν οι προτεραιότητες αυτές, μαζί με ορισμένες υποδείξεις σχετικά με 
ενέργειες για άλλα συναφή θέματα. 
(α) Εναρμονισμένη εφαρμογή του ορισμού του "πρόσφυγα" 
83. Για να εναρμονισθεί η εφαρμογή του ορισμού του "πρόσφυγα" πρέπει να δοθεί 
προσοχή σε δύο ξεχωριστές πτυχές: αφενός, πρέπει να δημιουργηθούν γενικοί 
δείκτες όσον αφορά τις νομικές πτυχές της έννοιας του πρόσφυγα· αφετέρου, 
απαιτούνται δείκτες σχετικοί με τη χώρα καταγωγής για να συμπληρώσουν τους 
γενικούς αυτούς δείκτες ούτως ώστε να μπορούν να εφαρμοσθούν σε 
μεμονωμένες περιπτώσεις. το Συμβούλιο αποφάσισε συνεπώς να αναλάβουν τις 
εργασίες σχετικά με τις δύο αυτές πτυχές οι αρμόδιες ομάδες 
εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Η ΥΑΗΕΠ έχει ήδη δηλώσει ότι 
είναι πρόθυμη να συμμετάσχει στις εργασίες αυτές. Η Επιτροπή χαιρετίζει 
τις εξελίξεις αυτές, οι οποίες μπορεί να ανοίξουν το δρόμο για τη 
σημαντική προσπάθεια να καθορισθούν κανόνες. 
(β) Ελάχιστοι κανόνες για τις διαδικασίες ασύλου 
84. Η αύξηση του αριθμού αιτούντων άσυλο παρακίνησε τα κράτη μέλη να 
ενεργήσουν ούτως ώστε να αναπτύξουν αποτελεσματ ικότερες δ ιαδ ικασ ίες y ι α 
την παροχή ασύλου και να εφαρμόσουν ένα σύστημα μεταξύ τους για να 
προσδιορίζουν ποιο κράτος μέλος είναι υπεύθυνο για την εξέταση μιας 
συγκεκριμένης αίτησης ασύλου (π.χ. σύμβαση του Δουβλίνου). Η σύμβαση αυτή 
αντιπροσωπεuει επίσης σημαντικό aντισταθμιστικό μέτρο για την υλοποίηση 
ενός ευρωπα"ίκού χώρου χωρίς ευρωπα·ίκά σύνορα. 
85. Αν και οι προσεγγίσεις αυτές είναι όλες χρήσιμες, η εισαγωγή διαδικασιών 
προεπιλογής με σκοπό να αποκλεισθούν ορισμένες κατηγορίες αιτήσεων ασύλου 
από τις ουσιαστικότερες διαδικασ(ες εξέτασης, προκειμένου κυρίως να 
εντοπιστούν οι σαφώς αβάσιμες αιτήσεις, ενέχει τον κίνδυνο, εάν τα κράτη 
μέλη δεν είναι εξαιρετικά προσεκτικά, να παραβιάσουν χωρ(ς να το θέλουν 
την αρχή της μη απέλασης. Συνεπώς, θα είναι δύσκολο να αποκλεισθούν 
ολόκληρες κατηγορίες από το ουσιαστικό μέρος της διαδικασ(ας για την 
παροχή ασύλου: όπως επιβεβαιώθηκε και πάλι στο ψήφισμα του 1992 για τις 
σαφώς αβάσιμες αιτήσεις ασύλου, κάθε α(τηση πρέπει να εξετάζεται σε 
ξεχωριστή βάση, διότι ο αιτών άσυλο πρέπει να μπορεί να εξηγήσει γιατί 
πρέπει να αποτελέσει εξαίρεση στο γενικό κανόνα απόρριψης, έστω και αν 
προέρχεται από χώρα όπου γενικά δεν υπάρχει λόγος να φοβάται διώξεις ή εάν 
υπάρχει τρίτη χώρα υποδοχής. 
-24 -
86. Τα ψηφίσματα που εγκρίθηκαν το 1992 σχετικά με σαφώς αβάσιμες αιτήσεις 
ασύλου και σχετικά με την έννοια της τρίτης χώρας υποδοχής ήταν το πρώτο 
βήμα που έκαναν οι αρμόδιοι για τη μετανάστευση υπουργοί προκειμένου να 
θεσπίσουν εναρμονισμένους κανόνες για τη διαδικασία ασύλου. Η Επιτροπή 
πιστεύει ότι η εξασφάλιση ασφάλειας του δικαίου στον τομέα αυτό και για 
τους αιτούντες άσυλο και για τα κράτη μέλη μπορεί να δικαιολογεί το ότι το 
θέμα των ψηφισμάτων αυτών εξετάζεται επίσης με πολύ γενικότερο τρόπο στο 
πλαίσιο σύμβασης. 
87. Εξάλλου, η δημιουργία δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών προϋποθέτει 
ότι τα κράτη μέλη θα συμφωνήσουν για τις βασικές αρχές στ ι ς οπο (ες θα 
βασίζεται η διαδικασία ασύλου στις χώρες τους. Αν και το ευαίσθητο αυτό 
θέμα άπτεται των βασικών νομικών παραδόσεων κάθε κράτους μέλους, πρέπει να 
εξετασθεί η δυνατότητα να καθορισθούν αντικειμενικά κριτήρια σχετικά με τη 
δίκαιη μεταχείριση και την αποτελεσματικότητα, τα οποία θα καθορίσουν 
κάποιο γενικό πλαίσιο, ενώ θα αφήνουν κάθε κράτος μέλος να καθορίσει τη 
διαδικασία ασύλου ως προς το περιεχόμενό της. οι κατευθύνσεις σχετικά με 
τ ι ς εν λόγω αρχές ευρίσκονται σε δ ι άφορα συμπεράσματα της EXCOM5 καθώς 
και στο εγχειρίδιο για τις διαδικασίες και τα κριτήρια για τον 
προσδιορισμό της ιδιότητας του πρόσφυγα της Ύπατης Αρμοστείας των 
Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. 
88. τα κριτήρια για την αποτελεσματικότητα συνδέονται με την πρόσβαση και τη 
διάρκεια των διαφόρων σταδίων της διαδικασίας ασύλου. Πρέπει δε να 
λαμβάνουν υπόψη ότι πρέπει να διατηρηθεί η πρόσβαση στο άσυλο. Εκτός από 
τις πρ_οαναφερθείσες εκτιμήσεις, οι οποίες βασίζονται σε διεθνώς 
εγκεκριμένα κείμενα, η διαχείριση της μετανάστευσης απαιτεί τέτοια 
προσέγγιση: ελλείψει πραγματικών μέτρων γ ι α τη με ίωση των μεταναστευτ (J(ών 
πιέσεων, οι ενδεχομένως αιτούντες άσυλο μπορεί να μεταβληθούν σε 
παράνομους μετανάστες εάν οι διαδικασίες ασύλου δεν πλέον ανοικτές σε 
όλους. Κατά πάσα πιθανότητα, το κόστος για την αποτελεσματική καταπολέμηση 
των παράνομων μετακινήσεων δεν είναι λιγότερο από το παρόν κόστος για την 
εξέταση των αιτήσεων ασύλου. το πλεονέκτημα της διαδικασίας για την παροχή 
ασύλου, ωστόσο, είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, και ειδικά σε 
περίπτωση προφανώς αβάσιμων αιτήσεων, τα στοιχεία των αιτούντων άσυλο 
είναι γνωστά ή είναι εύκολο να διαπιστωθούν, ενώ στην περίπτωση παράνομων 
μετακινήσεων, σχεδόν εξ ορισμού απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για να 
εντοπισθούν τα σχετικά άτομα. 
89. Τα κριτήρια για τη δίκαιη μεταχείριση έχουν σχέση, μεταξύ άλλων, με το 
δικαfωμα προσφυγής και τις συνθήκες υποδοχής. Όσον αφορά το τελευταίο, η 
πρακτική των κρατών μελών δ ιαφέρε ι ακόμη πολύ και ίσως ε ίνα ι δύσκολο να 
επιτευχθεί πλήρης εναρμόνιση: το πρόγραμμα εργασίας του 1991 και η 
ανακοίνωση του 1991 για το δικαίωμα ασύλου έδειξαν ωστόσο, ότι είναι 
δυνατή η προσέγγιση των πολιτικών υποδοχής. τα κριτήρια αυτά πρέπει επίσης 
να λαμβάνουν υπόψη τις διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται σε ιδιαίτερα 
ευπρόσβλητες ομάδες, όπως οι γυναίκες και τα (ασυνόδευτα) ανήλικα. Οι 
ομάδες αυτές συχνά απαιτούν ιδιαίτερη μεταχείριση, δεδομένου ότι μπορεί να 
αντιμετωπίζουν ειδικά προβλήματα όσον αφορά την υποβολή της αίτησης ασύλου 
τους. 
90. Η θέσπιση κριτηρίων για δίκαιες και αποτελεσματικές διαδικασίες που θα 
εφαρμόζονται σε όλη την Ένωση αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό βήμα για μια 
κοινή πολιτική στον τομέα του ασύλου. 
5 Εκτελεστική Επιτροπή της ΥΑΗΕΠ. 
-25 -
(Υ) Άλλα αναywαfα μέτρα 
91. Εκτός από τις άμεσες προτεραιότητες που έθεσε το Ευρωπα"ίwό Συμβούλιο, θα 
ήταν επίσης χρήσιμο να δοθεί προσοχή στο πρόβλημα που αναφέρεται στο 
πρόγραμμα εργασίας του 1991 όσον αφορά τις περιπτώσεις που δεν υπάγονται 
στο άρθρο !Α της σύμβασης της Γενεύης, αλλά στις οποίες η γενική πολιτική 
κάθε κράτους μέλους, όχι πάντα για τους ίδιους λόγους, είναι να μην ζητούν 
από τα σχετικά άτομα να επιστρέψουν στη χώρα wαταyωyής τους. Επειδή αυτό 
αφορά στην πράξη ένα μεγάλο αριθμό περιπτώσεων, πρέπει να καταβληθεί 
προσπάθεια για να υπάρξει κάποια εναρμόνιση. 
92. Εξάλλου, η πρόσφατη εμπειρία, ιδιαίτερα το δίδαγμα που προκύπτει από την 
τραγωδία στην πρώην Γιουγκοσλαβία, υποδηλώνει ότι θα πρέπει τώρα να 
εξεταστούν wαι τα θέματα της προσωρινής προστασίας καθώς και τα προβλήματα 
προσωρινής απορρόφησης. 
93. τα κράτη μέλη αντέδρασαν με διαφόρους τρόπους στο πρόβλημα των ατόμων που 
εγκαταλείπουν την πρώην Γιουγwοσλαβία, πολλές φορές με την εισαγωγή 
καθεστώτων προσωρινής προστασίας για τις ευπρόσβλητες ομάδες, αποφεύγοντας 
wατ' αυτό τον τρόπο τη μαζική χρήση των διαδικασιών ασύλου. Τα καθεστώτα 
αυτά πρέπει πράγματι να γίνουν δεκτά ως θετιwό βήμα για την αντιμετώπιση 
καταστάσεων μαζικής συρροής. ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν ειδική νομοθεσία 
για να διαθέτουν μία σταθερή νομική βάση· άλλα wράτη μέλη χρησιμοποίησαν 
τη μέθοδο επέκτασης της 'προσωρινής διαμονής. Τουλάχιστον δύο κράτη μέλη 
προχώρησαν περισσότερο με την εξέταση κάθε αίτησης για άσυλο ξεχωριστά wαι 
με την έγκριση σε ένα μεγάλο αριθμό ενδ ιαφερομένων της εισδοχής με την 
ιδιότητα του πρόσφυγα ή γ ι α ανθρωπιστικούς λόγους. Η εμπειρία αυτή θα 
μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση για να εναρμονισθούν τα συστήματα αυτά 
προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ενιαίο ευρωπαικο σύστημα προσωρινής 
προστασίας. Με την εναρμόνιση αυτή θα αποφευχθεί η αντιμετώπιση αυτού του 
ε(δους μεταναστευτικών μετακινήσεων με βάση τις διαφορετικές εθνικές 
νομοθεσ(ες. Επίσης θα εξασφαλ(σει έναν ελάχιστο βαθμό προστασίας στα 
σχετικά πρόσωπα, ανεξάρτητα από το κράτος μέλος που παρέχει την προστασία 
αυτή. 
94. Η εναρμονισμένη αυτή προσέγγιση πρέπει να βρει λύση στα επόμενα ερωτήματα: 
πώς εξαwριβώνεται εάν μία συγκεκριμένη περίπτωση δημιουργεί την ανάγκη 
προσωρινής προστασίας· 
ποια είναι τα έννομα διwαιώματα των ατόμων στα οποία παρέχεται 
προσωρινή προστασία· 
μετά από πόσο χρόνο εγκρίνεται η εισδοχή για μακρόχρονη παραμονή. 
95. Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι εξής παράγοντες: 
η εμφάνιση μαζιwής συρροής ή η πιθανότητα να αντιμετωπίσει η Ένωση πολύ 
σύντομα τέτοια συρροή, η αναφορά από την ΥΑΗΕΠ ότι στην περιοχή καταγωγής 
δεν υπάρχει η κατάλληλη βοήθεια και προστασία ή ότι η ίδια η Ένωση μπορεί 
να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος της περιοχής καταγωγής, όπως στην περίπτωση 
της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Η απόφαση σύμφωνα με την οποία μία συγκεκριμένη 
κατάσταση δημιούργησε την ανάγκη προσωρινής προστασίας πρέπει επίσης να 
ρυθμίσει το θέμα του ποιος πρέπει να τύχε ι προσωρινής προστασίας. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις, η προσωρινή προστασία πρέπει να παρέχεται σε όλες 
τις σχετικές ομάδες· σε άλλες περιπτώσεις, θα μπορούσαν ίσως να 
-26 -
καθοριστούν κριτήρια για ορισμένες ευπρόσβλητες ομάδες· τέλος, σε άλλες 
περιπτώσεις, το καθεστώς αυτό θα μπορεί να χορηγείται μόνο στις ομάδες που 
έχει υποδείξει η ΥΑΗΕΠ ή άλλοι οργανισμοί βοήθειας. 
96. Οποιοδήποτε καθεστώς προσωρινής προστασίας πρέπει να ορίζει τα νόμιμα 
δικαιώματα των δικαιούχων. Το βασικό χαρακτηριστικό των καθεστώτων αυτών 
είναι ο προσωρινός τους χαρακτήρας, αλλά' η συνολική διάρκεια της 
προστασίας εξαρτάται από τις εξελίξεις στη χώρα καταγωγής. Συνεπώς, θα 
πρέπει σε τακτικά διαστήματα να εξετάζεται κατά πόσο το καθεστώς 
προστασίας πρέπει να διατηρηθεί ή μήπως μπορούν να εφαρμοσθούν προγράμματα 
συστηματικού επαναπατρισμού. Πρέπει να βρεθεί η σωστή ισορροπία ανάμεσα 
στα συμφέροντα των εν λόγω ατόμων και τα συμφέροντα των κρατών μελών. 
97. Το τρίτο θέμα θα τεθεί εάν η κατάσταση στη χώρα καταγωγής παραμένει τέτοια 
ώστε η προσωρινή προστασία να είναι απαραίτητη για μεγάλο χρονικό 
διάστημα. Το θέμα τότε θα είναι κατά πόσο είναι δικαιολογημένο ακόμη να 
επιστρέψουν τα άτομα που έχουν ανάγκη από δ ι εθνή προστασία στη χώρα 
καταγωγής τους, όταν η κατάσταση στη χώρα αυτή βελτιωθεί τελικά. Ε ίνα ι 
αναπόφευκτο όσο περισσότερο ένας ξένος παραμένει σε μία χώρα τόσο 
περισσότερο να αναπτύσσει δεσμούς μαζί της. Όταν η προσωρινή προστασία 
διαρκεί πολλά έτη, είναι πολύ πιθανό να συνοδεύεται από ένα ορισμένο βαθμό 
ένταξης, μέχρι που κάποια στιγμή δεν είναι πλέον λογικό να απαιτείται από 
τα άτομα αυτά να επιστρέψουν σε μ ία χώρα με την οποία δεν έχουν πλέον 
στενούς δεσμούς, έστω και αν πρόκειται για τη χώρα καταγωγής τους. 
98. Ένα άλλο θέμα που πρέπει να εξετασθεί στο πλαίσιο του ελέγχου της 
μετανάστευσης είναι το θέμα της αποτελεσματικής πολιτικής για να λυθούν τα 
προβλήματα προσωρινής απορρόφησης. Η πείρα έδειξε ότι, σε περίπτωση 
ξαφνικής μαζικής συρροής ανθρώπων που έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία, 
είναι δυνατόν να υπάρξει προσωρινή έλλειψη στέγης και άλλων εγκαταστάσεων. 
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει καμία σταθερή παρακολούθηση των προβλημάτων 
απορρόφησης. Η Ένωση θα μπορούσε να αναλάβει την πρωτοβουλία γ ι α τη 
δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος παρακολούθησης, με βάση την ανταλλαγή 
'απόψεων σχετικά με τ ι ς καλύτερες πρακτικές εφαρμογές της προηγούμενης 
εμπειρίας. θα μπορούσε να υπάρχει μόνιμος συντονισμός μεταξύ των διαφόρων 
σχετικών υπηρεσιών. Έτσι, θα ήταν δυνατόν να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα με 
βάση τις εκτιμήσεις των σχετικών αριθμών και του κόστους και να 
δημιουργηθούν σχέδια για την αντιμετώπιση επειγουσών καταστάσεων. Με βάση 
αυτές τ ι ς πληροφορ ίες, η Ένωση μπορεί να προσπαθήσει να συνδυάσει τ ι ς 
εθνικές δυνατότητες απορρόφησης. 
99. Ένα τέτοιο σύστημα διασύνδεσης δεν προϋποθέτει οπωσδήποτε επίσημη ρύθμιση 
για την κατανομή του βάρους, ενώ παρέχει αμοιβαίες εγγυήσεις μεταξύ των 
κρατών μελών ότι, όταν θα αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα κατά την 
εφαρμογή της πολιτικής τους στον τομέα της υποδοχής προσφύγων, δεν θα 
είναι μόνα, αλλά θα μπορούν να υπολογίζουν στην ενεργό υποστήριξη των 
άλλων κρατών μελών και της ίδιας της Ένωσης. 
100. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου συστήματος διασύνδεσης, πρέπει να σημειωθεί ότι 
το Ευρωπα·ίκό κοινοβούλιο ζήτησε· από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση γ ι α 
τη δημιουργία ενός Ευρωπα"ίκού ταμείου για τους Πρόσφυγες6. Φαίνεται 
6 παράγραφος 7 του ψηφ ίσματος Α3-0280/92 που εξέδωσε το ΕΚ στ ι ς 18 
Νοεμβρίου 1992. 
-27 -
λογικό να προσφεύγουν τα κράτη μέλη σε ένα τέτοιο ταμείο για να 
αντιμετωπίσουν επείγουσες καταστάσεις, όπως παραδείγματος χάρη τη μαζική 
συρροή, όταν ένα κράτος μέλος βρεθεί στην ανάγκη να αναλάβει, σε καθαρά 
εθελοντική βάση ή/και για γεωγραφικούς λόγους, την ευθύνη να δεχθεί 
περισσότερα άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία από ό,τι θα ήταν 
υποχρεωμένο σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στη σύμβαση του 
Δ.ουβλ ίνου. Επίσης, θα χρησίμευε y ι α να συντρέχει τα κράτη μέλη που δεν 
έχουν την αναγκαία διοικητική υποδομή για την αντιμετώπιση νέων πιέσεων. 
101. Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της δεν πρέπει να κοιτάζουν μόνο το 
εσωτερικό: η εφαρμογή της αρχής των τρίτων χωρών υποδοχής στ ι ς χώρες 
διέλευσης θα θίξει κυρίως τις γειτονικές χώρες της κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης οι οποίες συχνά αποτελούν χώρες διέλευσης. οι 
συζητήσεις στο Συμβούλιο της Ευρώπης και μία πρόσφατη έκθεση της ΥΑΗΕΠ 
αποδεικνύουν ότι η εφαρμογή των πολιτικών ασύλου δημιουργεί σοβαρά 
δημοσιονομικά και επιχειρησιακά προβλήματα στις χώρες αυτές. Για να τις 
βοηθήσει, η ΥΑΗΕΠ συμμετέχει στη δημ ιουρy ία οργάνων δίνοντας μεγαλύτερη 
σημασία στη θέσπιση δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών για την παροχή 
ασύλου. Η Ένωση θα πρέπει να λάβε ι ενεργό μέρος στ ι ς δραστηριότητες 
αυτές, διότι η επιτυχία της εφαρμογής της αρχής της τρίτης χώρας υποδοχής 
στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης θα εξαρτηθεί από τον τρόπο 
με τον οποίο οι χώρες αυτές θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Ένα Ευρωπαrκό 
ταμείο για τους πρόσφυγες θα μπορούσε να αποτελεί πηγή χρηματοδότησης για 
σχέδια στα οποία θα συμμετέχουν μη κυβερνητικές οργανώσεις που δρουν στην 
κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. 
ΙΙΙ.3.4. παράνομη μετανάστευση 
102. Δ.εδομένου ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις αυξάνονται και οι δυνατότητες για 
νόμιμη μετανάστευση μειώνονται ολοένα και περισσότερο, τα άτομα που 
επιθυμούν να εισδύσουν στην Ένωση είναι πιθανό να συνεχίσουν την 
προσπάθεια y ι α παράνομη μετανάστευση. Η γενική πολιτική που συνιστάται 
στην παρούσα ανακοίνωση απαιτεί σταθερή και σαφή πολιτική για την 
καταπολέμηση των μετακινήσεων αυτών. ο ι παράνομες μορφές μετανάστευσης 
υπονομεύουν το αποτέλεσμα των πολιτικών εισδοχής, είναι εις βάρος των 
πολιτικών που αποσκοπούν στην ένταξη των νόμιμων μεταναστών και θέτουν 
τους ενδ ιαφερομένους σε ευπρόσβλητη θέση. Η Ένωση επομένως χρειάζεται 
ενεργό πολιτική y ι α την πρόληψη και καταπολέμηση των παράνομων 
μεταναστευτικών μετακινήσεων. 
103. Η παράνομη μετανάστευση έχει διάφορες μορφές. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι 
ενδιαφερόμενοι προσπαθούν να διεισδύσουν στο έδαφος της Κοινότητας 
παράνομα διαφεύγοντας τους ελέγχους για τη μετανάστευση ή χρησιμοποιώντας 
ψευδή πιστοποιητικά. Σε άλλες περιπτώσεις, τα άτομα που έχουν εισέλθει 
νόμιμα στην κοινότητα δημιουργούν ο ι ίδιο ι μ ία παράτυπη κατάσταση είτε 
παρατείνοντας τη διαμονή τους είτε παραβιάζοντας τους όρους εισδοχής τους 
(π.χ., εργαζόμενοι). 
104. οι εργασίες σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα που αναφέρονται στο πρόγραμμα 
εργασίας του 1991 επικεντρώθηκαν στην απέλαση. τον Ιούνιο του 1993, οι 
αρμόδιοι για το θέμα της μετανάστευσης υπουργοί εξέδωσαν σύσταση σχετικά 
με τους ελέγχους και την απέλαση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν ή 
εργάζονται χωρίς άδεια. 
-28 -
Η γενική προσέyy ι ση r ι α την αντιμετώπιση του προβλήματος της παράνομης 
μετανάστευσης απαιτεί δράση σε διάφορα επίπεδα. τα βασικά στοιχεία είναι 
τέσσερα: 
(α) μέτρα που αποσκοπούν στην πρόληψη της εισόδου παράνομων μεταναστών 
στο έδαφος της Κοινότητας· 
(β) μέτρα που αποσκοπούν στον εντοπισμό των ατόμων που διαμένουν 
παράνομα στην Κοινότητα· 
(Υ) καθορισμός ελάχιστων κανόνων για τη μεταχεfριση των παράνομων 
μεταναστών, και 
(δ) μέτρα για τη διευκόλυνση του επαναπατρισμού των παράνομων 
μεταναστών. 
(α) Προληπτικά μέτρα 
105. Οι ενέργειες για την αντιμετώπιση των βασικών αιτίων της μεταναστευτικής 
πίεσης εξετάσθηκαν στο τμήμα ΙΙΙ.2.2. Εκτός από τα μέτρα αυτά, η 
καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης απαιτεί προληπτική δράση πριν τα 
εν λόγω άτομα φθάσουν στην Ένωση. οι εργασίες έχουν αρχίσει στο πλαίσιο 
του Συμβουλίου όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών για τα δίκτυα και τα 
άτομα που διακινούν λαθρομετανάστες, αλλά πρέπει να γίνουν 
συστηματ ικότερες. r ι α το σκοπό αυτό η στενή συνερyασ ία με τ ι ς χώρες 
διέλευσης και τις χώρες καταγωγής θα παρείχε σημαντική βοήθεια για την 
απόκτηση των αναγκαίων πληροφοριών προκειμένου να ληφθούν μέτρα κατά των 
εν λόγω εμπόρων λαθρομεταναστών. κατά την καταπολέμηση των εν λόγω γνωστών 
εμπόρων λαθρομεταναστών πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην εμποδίζονται 
τα άτομα που έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία να εγκαταλείψουν τη χώρα 
καταγωγής τους. 
106. Αυστηροί έλεγχοι στα εξωτερικά σύνορα και πολιτική στον τομέα της θεώρησης 
θα συμβάλουν επίσης στην αποθάρρυνση και καταπολέμηση της παράνομης 
μετανάστευσης. το αναθεωρημένο σχέδιο σύμβασης για τη διέλευση των 
εξωτερικών συνόρων, το οποίο υποβλήθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή, ορίζει 
σαφώς το πλαίσιο για συστηματικούς και aποτελεσματικούς ελέγχους στα 
σύνορα. Η έyκρ ιση της σύμβασης αυτής πρέπει τώρα να αποτελέσει πρώτη 
προτεραιότητα. Αργότερα, θα πρέπει επίσης να ελέγχεται η εφαρμογή της. θα 
προβλεφθούν επίσης μέτρα για τη υποστήριξη ειδικών σχεδίων για την 
περίπτωση κρατών μελών που αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω της ε ιδικής 
γεωγραφικής τους θέσης. 
(β) Μέτρα που αποσκοπούν στον εντοπισμό των ατόμων που διαμένουν παράνομα στην 
Κοινότητα 
107. Τα προληπτικά μέτρα και οι συστηματικότεροι έλεγχοι στα σύνορα όπως 
προβλέπονται ανωτέρω θα είναι σημαντικά για την καταπολέμηση της παράνομης 
μετανάστευσης, αλλά δεν μπορούν να την σταματήσουν τελείως. τα μέτρα για 
τον εντοπισμό των ατόμων που διαμένουν παράνομα στην Κοινότητα θα 
εξακολουθήσουν συνεπώς να δ ιαδραματ (ζουν σημαντικό ρόλο. το θέμα αυτό 
αναφέρεται στη σύσταση του 1993 σχετικά με τις πολιτικές απέλασης, η οποία 
αναφέρει, μεταξύ άλλων, τη σημασία των εσωτερικών ελέγχων. Πρόκειται 
αναμφίβολα για ένα ευαίσθητο σημείο, διότι ο εντοπισμός των μεταναστών με 
παράνομο καθεστώς υπάyετα ι γενικά στην αρμοδιότητα της αστυνομ (ας και 
πρέπει να τεθεί στο πλαίσιο ενός ευρέος φάσματος άλλων προτεραιοτήτων, 
μεταξύ των οποίων η καταπολέμηση της εγκληματικότητας γενικά είναι 
προφανώς η σημαντικότερη. 
108. Το πρόγραμμα ερyασ ίας του 1991 μαζί με την ανακοίνωση του 1991 r ι α τη 
μετανάστευση πρότειναν άλλες λύσεις για το σύνθετο αυτό πρόβλημα. Είχε 
δοθεί περισσότερο βάρος στις προσπάθειες να μην είναι εύκολο στην πράξη να 
παραμένουν τα άτομα με παράτυπο καθεστώς. οι διάφορες πηγές εισοδήματος 
-29 -
αυτών των ατόμων αποτελούν ένα χρήσιμο ση μ ε ίο εκκίνησης. κατά κανόνα, 
υπάρχουν δύο βασικές πηγές εισοδήματος: τα επιδόματα από διάφορα συστήματα 
κρατικών ενισχύσεων και το εισόδημα από παράνομη απασχόληση. Στην εισαγωγή 
του προγράμματος ερyασ ίας y ι α το 1991 αναφερόταν ότι "πρέπει να ληφθε ί 
μέριμνα ώστε τα κοινωνικά μέτρα να μην αποτελούν πρόσκληση για παράνομη 
διαμονή δεδομένου ότι, για ανθρωπιστικούς λόγους ή λόγους έκτακτης 
ανάγκης, τα άτομα που διαμένουν παράνομα μπορούν να τύχουν των μέτρων 
αυτών". Επίσης αναφερόταν ότι "ο ι πολιτικές y ι α τη με ίωση της παράνομης 
απασχόλησης πρέπει να εντατικοποιηθούν. Γ ι α το σκοπό αυτό, ο ρόλος του 
εργοδότη που καθίσταται ένοχος και επωφελείται από την προσωρινή κατάσταση 
του ξένου που διαμένει παράνομα πρέπει να εξετασθεί κατά κύριο λόγο". Η 
ανακοίνωση του 1991 για τη μετανάστευση ήταν ακόμη πιο συγκεκριμένη για το 
τελευταίο αυτό θέμα: 
Η Επιτροπή, y ι α λόγους αποτελεσματικότητας, θα ήταν δ ιαθ ε τ ε ι μένη να 
επαναλάβει, με τον κατάλληλο τύπο, την πρότασή της σχετικά με την 
προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατων μελών, όσον αφορά την καταπολέμηση 
της παράνομης μετανάστευσης και τη λαθραία ερyασ ία που αυτή 
συνεπάγεται. Για το σκοπό αυτό, θα μπορούσε να προβλεφθεί, αφενός ότι 
ο ι εργολήπτες δημοσίων έργων υποχρεούνται να αποδεικνύουν ότι τηρούν 
τους κανόνες του εργατικού δικαίου και αφετέρου η ευθύνη των 
αναθετουσών αρχών στην περίπτωση παράβασης των κανόνων σχετικά με τη 
λαθραία εργασία από τους εργολήπτες ή τις επιχειρήσεις προσωρινής 
εργασίας στις οποίες αυτοί απευθύνονται." 
Στο ψήφισμά του της 18ης Νοεμβρ(ου 1992, το Ευρωπα{κό Κοινοβούλιο τόνισε 
επίσης ότι η καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης αποτελε ( σημαντικό 
στο ι χε ίο y ι α την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης. Η Επιτροπή 
εξακολουθε( να είναι της γνώμης ότι η προσέγγιση των νομοθεσιών για την 
καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης θα συμβάλει στην καταπολέμηση της 
παράνομης μετανάστευσης. Η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για την επίτευξη 
του στόχου αυτού. 
(Υ) Καθορισμός ελάχιστων κανόνων για τη μεταχείριση των παράνομων μεταναστών 
109. Αν και γενικά απαιτούνται, για τους προαναφερθέντες λόγους, σταθερές και 
αποτελεσματικές ενέργειες για την καταπολέμηση της παράνομης 
μετανάστευσης, δεν πρέπει να λησμονείται ότι τα εν λόγω άτομα μπορεί να 
πέσουν θύματα εκμετάλλευσης και να βρεθούν σε εξαιρετικά ευπρόσβλητη θέση. 
Επομένως, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι δικαιούνται δίκαιη διαδικασία που να 
εξασφαλ(ζει πλήρη προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών 
ελευθεριών, όπως προβλέπεται από το διεθνές δίκαιο. προς τούτο, ο 
καθορισμός ελάχιστων κανόνων θα αποτελέσει αναγκαίο μέτρο που θα συμβάλει 
επίσης στην αξιοπιστία των περιοριστικών πολιτικών όσον αφορά την παράνομη 
μετανάστευση. 
110. Ένα μέτρο που θα συγκεκριμενοποιούσε το στόχο αυτό θα ήταν η υπογραφή και 
κύρωση από τα κράτη μέλη της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τους 
διακινούμενους εργαζομένους και τα μέλη των οικογενειών τους7. Η σύμβαση 
αυτή είναι μοναδική όσον αφορά τον ορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των 
διακινούμενων εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων όσων ευρίσκονται σε 
7 Η κύρωση της σύμβασης αυτής ε ίνα ι επίσης ευκτέα y ι α να 
προστατεύονται τα δικαιώματα των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν 
νόμιμα στην κοινότητα (βλέπε τμήμα ΙΙΙ.4.). 
-30 -
παράτυπο καθεστώς. Η σύμβαση ορίζει σαφώς ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα και 
οι θεμελιώδεις ελευθερίες εφαρμόζονται ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς 
του ενδιαφερόμενου διακινούμενου εργαζομένου. Η σύμβαση αυτή θα μπορούσε, 
ενδεχομένως, να συμπληρωθεί από μία ρύθμιση της Ένωσης. 
(δ) Μέτρα για τη διευκόλυνση του επαναπατρισμού των παράνομων μεταναστών 
111. Το τέταρτο στοιχείο είναι ο επαναπατρισμός όσων ευρίσκονται σε παράτυπο 
καθεστώς. Ο καλύτερος τρόπος επαναπατρισμού παραμένει η εκουσία επιστροφή, 
και τα προγράμματα που έχουν εφαρμοσθεί σε ορισμένα κράτη μέλη, συχνά σε 
στενή συνεργασία με το ΔΟΜ, γ ι α να ενθαρρύνεται η εκούσια επ ι στροφή, 
παρέχουν αυτή τη δυνατότητα. Τα προγράματα αυτά μπορεί να είναι 
αποτελεσματικά από πλευράς κόστους, σε σύγκριση με το κόστος που 
συνεπάγεται ο ακούσιος επαναπατρισμός, και επομένως μπορεί να είναι 
ελκυστικά και για τις κυβερνήσεις και για τους ενδιαφερομένους. Ωστόσο, 
δεν θα πρέπει τα προγράμματα αυτά να έχουν το ανεπιθύμητο αποτέλεσμα της 
ενθάρρυνσης της παράνομης μετανάστευσης. Αν και δεν έχουν καταβληθεί 
προσπάθειες 'για την προσέγγιση αυτών των προγραμμάτων μεταξύ των κρατών 
μελών, θα ήταν καλό να γίνει αυτό, ούτως ώστε να αποφεύγονται οι διαφορές 
στο θέμα αυτό μεταξύ των κρατών μελών. 
112. Η απέλαση αποτελεί την τελευταία λύση όσον αφορά τα άτομα που έχουν βρεθεί 
σε παράτυπη κατάσταση, και τα οποία δεν είναι διατεθειμένα να 
εγκαταλείψουν το έδαφος οικειοθελώς. Η απέλαση αποτελεί αναγκαίο μέσο για 
να καταστεί σαφές ότι η παράνομη μετανάστευση δεν θα είναι ανεκτή. Ωστόσο, 
τα κράτη μέλη έχουν αντιμετωπίσει πρακτικά προβλήματα για την εφαρμογή των 
πολιτικών επαναπατρισμού σε ορισμένες ε ιδικές περιπτώσει ς. τέτοια 
προβλήματα μπορεί να δημιουργηθούν όταν δεν υπάρχει άμεση μεταφορ ική 
σύνδεση μεταξύ του κράτους μέλους και της χώρας καταγωγής ή όταν η χώρα 
καταγωγής δεν είναι πρόθυμη να συνεργασθεί. 
113. Οι αρμόδιοι για τη μετανάστευση uπουργοί είχαν αναμφίβολα κατά νου την 
πρώτη από αυτές τις δυσκολίες όταν εξέδωσαν, το Νοέμβριο του 1992, μία 
σύσταση σχετικά με τη διέλευση λόγω απελάσεως. Σύμφωνα με τη σύσταση αυτή, 
τα κράτη μέλη ανέλαβαν τη δέσμευση να διευκολύνουν τη διέλευση από το 
έδαφός τους προκειμένου να καταστεί δυνατός ο επαναπατρισμός λόγω 
απελάσεως. Πρέπει να εξετασθεί κατά πόσο θα ήταν δυνατό να θεσπισθούν 
παρόμοιες ρυθμίσεις με τρίτες χώρες. 
114. Στην ανακοίνωση του 1991 για τη μετανάστευση και στο πρόγραμμα εργασίας 
για το 1991 αναφέρονται οι συμφωνίες επανεισδοχής με τρίτες χώρες ως μέσο 
για την επίλυση των προβλημάτων που μπορεί μερικές φορές να δημιουργηθούν 
με τις χώρες καταγωγής ή διέλευσης. το Συμβούλιο των Υπουργών Δικαιοσύνης 
και Εσωτερικών Υποθέσεων ενέκρινε πρόσφατα τα πορίσματα για τις 
κατευθυντήριες αρχές στις οποίες θα βασίζεται η σύναψη τέτοιων συμφωνιών 
με τρ (τες χώρες. ο ι αρχές αυτές πρέπει τώρα να μετατραπούν σε επίσημες 
συμφωνίες των κρατών μελών με τις ανάλογες τρίτες χώρες. Σχετικά με το 
θέμα αυτό, πρέπει να θεωρηθεί ικανοποιητικό το γεγονός ότι η διάσκεψη της 
Βουδαπέστης, που πραγματοποιήθηκε το Φεβρουάρ ι ο του 1993 και στην οποία 
συμμετείχαν όλα σχεδόν τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, 
αναγνώρισε τη σημασία τέτοιου είδους συμφων ιών επανε ισδοχής στο πλαίσιο 
της Ευρώπης. 
115. Το Συμβούλιο ενέκρινε επίσης την αρχή vα δημιουργείται ένας δεσμός, όποτε 
αυτό είναι δυνατό, μεταξύ συμφωνιών επανεισδοχής και εφαρμογής τους αφενός 
και εξωτερικών συμφωνιών της κοινότητας και των κρατών μελών της αφετέρου. 
-31 -
κατ' αυτόν τον τρόπο μπορεί να διευκολύνεται η σύναψη και εφαρμογή τέτοιων 
συμφων ιών επανε ισδοχής. Η εφαρμογή αυτής της απόφασης απα ι τε r από την 
Επιτροπή και το Συμβούλιο μέτρα παρακολούθησης. 
116. Οι συμφωνίες αυτές επανεισδοχής μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες για 
τις σχετικές χώρες. Ως χώρες διέλευσης, μπορεί να αντιμετωπίσουν 
σημαντικές επιβαρύνσεις, όχι μόνον οικονομικής αλλά και τεχνικής φύσεως, 
εφόσον πρέπει να αναλάβουν τον επαναπατρισμό των εν λόγω ατόμων. Ακόμη και 
η επανένταξη των δικών του υπηκόων μπορεί να δημιουργήσει σε ένα κράτος 
επιπλέον επιβαρύνσεις για την αγορά εργασίας ή για τα προγράμματα κρατικών 
ενισχύσεων. Η Ένωση πρέπει να δείξει ευαισθησία γι' αυτές τις πτυχές με 
την εφαρμογή ενεργού πολιτικής στον τομέα της βοήθειας, που θα μπορεί να 
ενταχθεί στις γενικές της πολιτικές με σκοπό τη σύναψη τέτοιων συμφωνιών 
με τις εν λόγω χώρες. 
117. θα ήταν επίσης χρήσιμο να προβλεφθούν ειδικές πολιτικές για ορισμένες 
ευπρόσβλητες ομάδες. Ένα παράδειγμα τέτοιας ομάδας ε ίνα ι τα μη 
συνοδευόμενα παιδιά. πολλά κράτη μέλη έχουν θεσπίσει κατευθυντήριες 
γραμμές σύμφωνα με τις οποίες τα παιδιά κάτω από μια ορισμένη ηλικία δεν 
πρέπει να επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους, εάν δεν έχουν συγγενείς ή 
κηδεμόνες που θα τα φροντίσουν κατά την επιστροφή τους. ~Αλλα κράτη μέλη, 
ωστόσο, στέλνουν τακτικά πίσω στη χώρα καταγωγής τους παιδιά, έστω και 
χωρίς τέτοιες εγγυήσεις. Αυτός λοιπόν είναι ένας άλλος τομέας όπου πρέπει 
να θεσπισθούν ελάχιστοι κανόνες. ομοίως, οι πολιτικές σχετικά με τα θύματα 
σεξουαλικής εκμετάλλευσης πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο επαναπατρισμός των 
θυμάτων δεν εμποδίζει τη δίωξη των υπευθύνων για την εκμετάλλευση αυτή. 
-32 -
ΙΙΙ.4. Ενίσχυση των πολιτικών ένταξης υπέρ των νόμιμων μεταναστών 
118. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι πολιτικές στους τομείς της ένταξης και 
της μετανάστευσης συνδέοντα ι στενά μεταξύ τους. Η προθυμία της κοινωνίας 
να αποδεχθεί τη συρροή νέων μεταναστών εξαρτάται από το κατά πόσο είναι 
βέβαιη ότι η κυβέρνηση ελέγχει το φαινόμενο. Όπως έχει ήδη διαπιστωθεί 
στην έκθεση Braunθ: 
"Δεν μπορεί wανεfς να αναφερθεί σιην ενσωμά·ιωση ·ιοu πληθυσμού ·ιων 
μεταναστών που έχουν ήδη εγκατασταθεί, χωρίς να αναφερθεί στο πρόβλημα των 
νέων μεταναστευτικών ρευμάτων εργαζομένων, γονέων, λαθρομεταναστών, 
ατόμων που ζητούν άσυλο ή που η κατάστασή τους είναι παράτυπη- των οποίων 
η ένταση και η ορμητικότητα επηρεάζουν αποφασιστικά τη διαδικασία 
ενσωμάτωσης". 
Ακόμη σημαντικότερο ε ίνα ι το ότι σχεδόν όλα τα κράτη της κοινότητας 
αποτελούν σήμερα χώρες μετανάστευσης. ο πληθυσμός των μεταναστών 
υπολογίζεται σε περ(που 10 εκατ. υπηκόους τρίτων χωρών νόμιμα διαμένόντες 
στα κράτη μέλη. ο ι Αυστριακοί, τούρκο ι, r ιουγκοσλάβο ι, Αλγερινοί, 
Μαροκκινοί, Τυνήσιοι, Αμερικανοί και Ινδοί αποτελούν ιθαγένειες που 
αντιπροσωπεύουν συνολικό πληθυσμό στην κοινότητα άνω των 100.000 ατόμων9. 
119. Η ένταξη επομένως αποτελεί πρόβλημα για όλα τα κράτη μέλη. Ένταξη 
σημαίνει να παρέχεται στους μετανάστες και τους aπογόνους τους η 
δυνατότητα να ζουν "κανονικά" στη χώρα που τους φ ιλοξενε ί. Αυτό 
προϋποθέτει να παρέχονται στους μετανάστες επαρκή μέσα (γνώση της γλώσσας 
της χώρας, στέγη, εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση, κλπ) ούτως ώστε να 
μπορούν σταδιακά να αποβούν "ισότιμο ι" με τον εθνικό πληθυσμό. Από την 
πλευρά των μεταναστών απα ι τε ίτα ι η προθυμία να προσαρμοσθούν στο τρόπο 
ζωής της κοινωνίας που τους φιλοξενεί χωρίς να απωλέσουν την πολιτιστική 
τους ταυτότητα και αποδοχή του γεγονότος ότι τα ίσα δικαιώματα 
συνεπάγονται και ίσες υποχρεώσει ς. Η προσέγγιση αυτή φα ίνετα ι τώρα ότι 
είναι ευρέως αποδεκτή στις χώρες της κοινότητας. 
120. Αν και σήμερα ε ίνα ι γενικά παραδεκτό ότι απα ι τε ίτα ι ενεργός πολιτική 
ένταξης σε όλα τα κράτη μέλη, πρέπει να παρακολουθούνται διαρκώς και να 
αναπτύσσονται οι ίδιες οι πολιτικές, ούτως ώστε να μπορούν να 
ανταποκριθούν αποτελεσματικά στην εξέλιξη των χαρακτηριστικών και των 
αναγκών των κοινοτήτων μεταναστών που είναι ήδη εγκατεστημένες στην 
Κοινότητα καθώς και των νέων αφικνουμένων. Αυτός είναι ο λόγος που οι 
πολιτικές ένταξης παραμένουν το επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων. 
121. Η τάση στα κράτη μέλη ε ίνα ι να ανατίθεται η αρμοδιότητα της εφαρμογής 
αυτής της πολιτικής σε κεντρικά και τοπικά όργανα τα οποία ενισχύονται από 
διάφορες εθελοντικές ενώσεις. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των φορέων, 
τόσο δυσκολότερο είναι να επιτευχθεί συνοχή της δράσης. Η χορήγηση 
κοινωνικής στέγης, η οποία συχνά προϋποθέτει παρέμβαση του κράτους, των 
τοπικών αρχών και ειδικών οργανισμών, είναι ένα παράδειγμα. Η 
αποτελεσματικότητα των πολιτικών ένταξης μπορεί επίσης να διακυβευθεί από 
εκε (νους που προσπαθούν να εκμεταλέυθούν το θέμα της μετανάστευσης γ ι α 
8 
9 "Πολιτικές που 
των μεταναστών 
σημείο 21. 
Βλέπε παράρτημα αφορούν τη μετανάστευση και την κοινωνική ενσωμάτωση 
στην Ευρωπα"ίκή κοινότητα", SEC(90)1813 τελικό, 
Ι, πίνακας 8, Α, Β, Γ. 
-33 -
πολιτιχούς λόγους. Ωστόσο, οι δυσχολίες αυτές δεν πρέπει να χαλύπτουν τα 
πλεονεχτήματα της επιτυχίας των πολ ι τ ιχών ένταξης y ι α χάθε χράτος μέλος 
χαι για την Κοινότητα. 
122. Από τη δημοσίευση της αναχοίνωσης του 1991 για τη μετανάστευση, το 
Ευρωπα·ίχό Κοινοβούλιο χάλεσε επανειλημμένα την Επιτροπή να χαταρτ (σε ι χα ι 
να υποβάλει οδηy(ες-πλαίσια σχετιχά με τις πολιτιχές ένταξης για τους 
μετανάστες τρίτων χωρών χα ι ψηφ ίσματα σχετ ιχά με την χαταπολέμηση του 
ρατσισμού χα της ξενοφοβίας. Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλη σημασία στη 
χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η Συνθήχη για την Ευρωπα·ίχή 
Ένωση, συμπεριλαμβανομένου του τίτλου VI, που προβλέπει τη δυνατότητα 
χοινής δράσης όσον αφορά την πολιτιχή έναντι των υπηχόων τρίτων χωρών, 
προχειμένου να υπάρξει χοινή προσέγγιση των θεμάτων αυτών. Στις επόμενες 
παραγράφους του παρόντος τμήματος, παρατίθενται ορισμένες ειδιχές 
υποδείξεις για την προσέγγιση αυτή. 
123. Για το σχοπό αυτό, είναι χρήσιμο να γίνει διάχριση μεταξύ των πολιτιχών 
για τη βελτίωση της χατάστασης των υπηχόων τρίτων χωρών, τις πολιτιχές που 
αποσχοπούν στη δημιουργία του χατάλληλου οιχονομιχού χαι χοινωνιχο­
πολιτιστιχού περιβάλλοντος για επιτυχή ένταξη, τις πολιτιχές για την 
χάλυψη των αναγχών πληροφόρησης χα ι y ι α την ανάπτυξη του δ ι αλόγου, χα ι 
τις πολιτιχές που αποσχοπούν στην χαταποέμηση του ρατσισμού χαι της 
ξενοφοβίας. 
ΙΙΙ.4.1. Βελτίωση της χατάστασης των υπηχόων τρίτων χωρών που διαμένουν 
νόμιμα στην Κοινότητα 
124. οποιαδήποτε επιτυχημένη πολιτιχή στον τομέα της χοινωνιχής ένταξης πρέπει 
απαραιτήτως· να περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία. Το πρώτο βασιχό στοιχείο 
είναι η προοπτιχή χαι εγγύηση του χαθεστώτος μόνιμης χατοιχίας. Η ασφάλεια 
της διαμονής χαι η μόνιμη χατοιχία για όλους όσους πληρούν τους όρους 
σταθερότητας αποτελούν βασιχές προϋποθέσεις για να επιτύχει η ένταξη. 
Χωρίς τη βάση αυτή, η αβεβαιότητα θα υπεισέλθει σε άλλες πτυχές της 
διαδιχασίας ένταξης όπως η οιχογενειαχή επανένωση, η πρόσβαση στην 
απασχόληση, η χατοιχία, η υγεία, η εχπαίδευση χαι η χατάρτιση χλπ. 
Εξάλλου, η προσωπιχή βούληση ενός μετανάστη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από 
το χατά πόσο αισθάνεται ασφαλής με το χαθεστώς του. Γι' αυτό το λόγο, η 
Επιτροπή πρότεινε στην αναχοίνωσή της του 1991 να προβλεφθεί η θέσπιση, με 
χοινή συμφωνία, άδειας μόνιμης διαμονής η οποία θα χορηγείται μετά από μια 
ορισμένη περίοδο. 
125. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει επίσης να δοθεί στο χαθεστώς των μελών της 
οιχογένειας των νόμιμων μεταναστών. Δεν είναι λογιχό τα μέλη της 
οιχογένειας να εξαχολουθούν να εξαρτώνται από το χαθεστώς του μετανάστη, 
αχόμη χαι μετά από μεγάλο χρονιχό διάστημα διαμονής. Τα παιδιά ή εγγόνια 
μεταναστών που δεν έχουν την ιθαγένεια του χράτους μέλους στο οποίο ζουν, 
αλλά έχουν διαμείνει στο χράτος μέλος επί ένα συγχεχριμένο χρονιχό 
διάστημα πρέπει να μπορούν να εξασφαλίσουν χαθεστώς που να τους παρέχει 
ασφάλεια όταν θα υπερβούν την ηλιχία υποχρεωτιχής φοίτησης στο σχολείο. 
Επίσης, οι σύζυγοι εγχατεστημένων μεταναστών ή υπηχόων που έχουν γεννηθεί 
στο εξωτερ ιχό πρέπει να έχουν αυτόνομο δ ι χα ίωμα διαμονής μετά από μ ία 
ορισμένη περίοδο. τα πρόσωπα αυτά πρέπει λογιχά να μπορούν να μείνουν στη 
χώρα σε περίπτωση θανάτου, διαζυγίου ή αναχώρησης του συζύγου τους από τη 
χώρα. 
-34 -
126. Ένα άλλο σημείο που απα ι τε ( προσοχή ε ίνα ι η υποχρέωση, σε ορισμένα wράτη 
μέλη, για ξεχωριστή άδεια διαμονής ενώ έχει ήδη χορηγηθεί άδεια εργασίας. 
Η υποχρέωση αυτή διπλασιάζει τις διατυπώσεις wαι δημιουργεί ανασφάλεια για 
τον μετανάστη. Οι διπλές διατυπώσεις στοιχίζουν wαι είναι άχρηστες, ενώ η 
ανασφάλεια αποτελεί εμπόδιο για το στόχο της ένταξηζ. 
127. Στην αναwοfνωση του 1991, η Επιτροπή διατύπωσε επίσης την άποψή της ότι η 
λογιwή της εσωτερικής αγοράς επιβάλλει την wατάργηση του όρου της 
ιθαγένειας για την άσwηση ορισμένων διwαιωμάτων. Ένα πρώτο βήμα επομένως 
θα ήταν να μπορούν οι υπήwοοι τρίτων χωρών να μεταwινούνται ελεύθερα μέσα 
στην Ένωση με βάση την άδεια διαμονής τους, η οποία θα αντικαθιστά 
οποιαδήποτε τυχόν υφιστάμενη απαίτηση θεώρησης. Η συμφωνία του schengen 
προβλέπει το δικαίωμα αυτό της ελεύθερης wυwλοφορίας, αλλά ισχύει μόνο για 
τις χώρες που υπέγραψαν τη συμφωνία του schengen. Η Επιτροπή πιστεύει ότι 
το δικαίωμα αυτό θα πρέπει να εξασφαλιστεί για όλη την Ένωση γενιwά. 
Σχετιwά με αυτό, πρώτον, όσον αφορά τη διέλευση των εξωτεριwών συνόρων, 
πρότεινε να wαταστούν ισοδύναμες με θεώρηση ο ι άδει ες διαμονής υπηwόων 
τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε ένα από τα wράτη μέλη. Η πρόταση αυτή , 
έχει περιληφθεί στο σχέδιο σύμβασης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων 
των wρατών μελών η οποία έχει υποβληθεί στο Συμβούλιο10. Δεύτερον, για να 
επιτρέπεται στους υπηwόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε ένα wράτος 
μέλος να wυwλοφορούν ελεύθερα μέσα στην Ένωση γ ι α σύντομες περιόδους 
παραμονής, η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει πρόταση η οποία θα τους 
επιτρέπει να εισέλθουν στο έδαφος άλλου wράτους μέλους χωρίς θεώρηση, 
αwόμη wαι στις περιπτώσεις που το σχετιwό κράτος μέλος θα απαιτούσε 
διαφορετική θεώρηση για τους υπηwόους των εν λόγω τρίτων χωρών. 
128. Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να εξετασθεί είναι η ελεύθερη κυκλοφορία με 
σκοπό την έναρξη οιwονομικής δραστηριότητας. οι κοινωνιwοί εταίροι που 
εwπροσωπούνται στη Μόνιμη Επιτροπή Απασχόλησης ζήτησαν, στις 14 Μα·ιου 
1992, να αρθούν τα εμπόδια γ ι α την απασχόληση σε άλλο κράτος μέλος των 
υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν wαθεστώς μόνιμης διαμονής σε ένα κράτος 
μέλος. Η ιδέα αυτή αναφερόταν ήδη στο πρόγραμμα εργασίας 1991, το οποίο 
προέβλεπε την "εξέταση, στο πλαίσιο των ανάλογων συνεδριάσεων, της 
δυνατότητας αναγνώρισης στους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν επί 
μαwρό χρονιwό διάστημα στα wράτη μέλη ορισμένων δικαιωμάτων ή δυνατοτήτων, 
παραδε(γματος χάρη όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας ... 11 
129. Τώρα πρέπει να θεσπισθούν διατάξεις για την επίτευξη του στόχου αυτού. 
Ένα πρώτο βήμα για τη βελτίωση του τομέα αυτού θα ήταν να παρέχουν τα 
κράτη μέλη προτεραιότητα στους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν μόνιμα 
wαι νόμιμα σε άλλα wράτη μέλη, όταν οι κενές θέσεις απασχόλησης δεν 
μπορούν να καλυφθούν από υπηκόους της κοινότητας. Άλλο ένα βήμα προς αυτή 
την wατεύθυνση θα ήταν να επιτραπεί σ' αυτούς τους υπηκόους τρίτων χωρών η 
πρόσβαση στην απασχόληση σε άλλο κράτος μέλος ως απάντηση σε προσφορά 
εργασίας. Επίσης πρέπει να εξετασθεί η περίπτωση των αυτοτελώς 
απασχολούμενων ατόμων που ζητούν το δικαίωμα εγκατάστασης σε άλλο κράτος 
μέλος. 
10 COM(93)684 τελικό, υπεβλήθη στο Συμβούλιο στις 10 Δεκεμβρίου 1993. 
11 WGI 930, σελίδα 6 
-35 -
130. Στην εισαγωγή του προγράμματος εργασίας 1991, αναφερόταν ότι "από άποψη 
)ι{οινωνι)ι{ής δι)ι{αιοσύνης, η γενι)ι{ή προσέγγιση πρέπει να είναι να 
εξετάζεται ποια άπό τα δι)ι{αιώματα που έχουν οι υπή)ι{οοι των )ι{ρατών μελών 
μπορούν να παρέχονται )ι{αι στους υπη)ι{όους τρίτων χωρών12. Στην ανα)ι{ο(νωση 
του 1991 γ ι α τη μετανάστευση, η Επιτροπή ανέφερε ότι η ισότητα 
μεταχείρισης γ ι α τους μετανάστες σε νόμιμη )ι{ατάσταση ε ίνα ι θεμελιώδης 
στόχος γ ι α το σύνολο της )ι{Ο ι νων ίας" 13. Τα )ι{ράτη μέλη πρέπει τώρα να 
αναθεωρήσουν τη νομοθεσία τους ώστε να αφαιρέσουν τον όρο της ιθαγένειας 
για την άσ)ι{ηση ορισμένων δι)ι{αιωμάτων ή για τη χορήγηση ορισμένων 
πλεονε)ι{τημάτων, που δεν αιτιολογείται πλέον από αντι)ι{ειμενι)ι{ούς λόγους. 
131. Στην ανα)ι{ο(νωση του 1991, η Επιτροπή ανέφερε ότι πρέπει να εξασφαλισθεί η 
τήρηση των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί στις συμφωνίες με τρίτες χώρες, 
που προβλέπουν ίση μεταχείριση των εργαζομένων από τις χώρες αυτές όσον 
αφορά την αμοιβή, τις συνθή)ι{ες εργασίας )ι{αι )ι{Οινωνι)ι{ής ασφάλειας. Η 
Επιτροπή συνεχίζει να χρησιμοποιεί τα μέσα που διαθέτει για να 
παρα)ι{ολουθε ( την αυστηρή εφαρμογή των διατάξεων αυτών των συμφων ιών στα 
)ι{ράτη μέλη, με βάση τη νομολογία του Ευρωπα"ί)ι{ού Δ.ι)ι{αστηρίου. 
132. Η δ ι εθνής σύμβαση γ ι α την προστασία των δ ι)ι{α ιωμάτων όλων των εργαζομένων 
)ι{αι των μελών των οι)ι{ογενειών τους, που ε)ι{δόθη)ι{ε από τη γενι)ι{ή συνέλευση 
των Ηνωμένων Εθνών στις 18 Δε)ι{εμβρίου 1990, πρέπει να )ι{υρωθεί από 20 )ι{ράτη 
για να μπορέσει να τεθεί σε ισχύ. Η )ι{ύρωση της σύμβασης αυτής από τα )ι{ράτη 
μέλη θα εξέφραζε τη σημασία που αποδίδει η Ένωση στη βελτίωση της θέσης 
των εργαζόμενων μεταναστών )ι{α ι των ο ι)ι{ογενε ιών τους που διαμένουν στην 
Ένωση )ι{αι θα εξασφάλιζε την αντιστοιχία των δι)ι{αιωμάτων που τους 
παρέχονται στους ύψιστους διεθνείς )ι{ανόνες. 
133. οι νόμοι σχετι)ι{ά με την πολιτογράφηση )ι{αι ιθαγένεια διαφέρουν σημαντι)ι{ά 
μεταξύ των )ι{ρατών μελών, εφόσον ε)ι{φράζουν διαφορετι)ι{ές ιστορι)ι{ές )ι{αι 
φιλοσοφι)ι{ές έννοιες της ιθαγένειας. Όπως αναφέρεται σαφώς στη "δήλωση για 
την ιθαγένεια )ι{ράτους μέλους" που είναι προσαρτημένη στη συνθή)ι{η για την 
Ευρωπα"ί)ι{ή Ένωση, το θέμα του εάν ένα άτομο έχει την ιθαγένεια )ι{ράτους 
μέλους ρυθμίζεται απο)ι{λειστι)ι{ά )ι{αι μόνο από τη νομοθεσία του 
ενδιαφερόμενου )ι{ράτους μέλους. Η πολιτογράφηση αποτελεί ωστόσο θεωρητι)ι{ά 
σημαντι)ι{ό έννομο μέσο για την προώθηση της ένταξης των διαμενόντων 
μεταναστών )ι{αι των επόμενων γενεών που γεννιούνται στη χώρα. τα 
πλεονε)ι{τήματα της πολ ι τογράφησης γ ι α τους νόμιμους μετανάστες ε ίνα ι η 
νόμιμη διαμονή, η ελεύθερη )ι{υ)ι{λοφορία στην κοινότητα )ι{αι η παροχή πλήρων 
αστ ι)ι{ών )ι{α ι πολιτικών δ ι)ι{α ιωμάτων. Επίσης μπορεί να συμβάλει σημαντ ι)ι{ά 
στην παροχή )ι{Lνήτρων προς το μετανάστη για την ε)ι{μάθηση της γλώσσας )ι{αι τη 
χρησιμοποίηση )ι{αι συνεισφορά στους εθνι)ι{ούς )ι{αι )ι{Οινωνι)ι{ούς οργανισμούς. 
12 WGI 930, σελίδα 28 
13 SEC(91)1855 τελικό, παράγραφος 59 
ΙΙΙ.4.2. -36 -
Η δημιουργία των κατάλληλων οικονομικών και κοινωνικο-πολιτιστικών 
συνθηκών για την επιτυχή κοινωνική ένταξη 
134. Η απασχόληση των μεταναστών και των εθνικών μειονοτήτων συνεχίζει να 
εμποδίζεται από ανισότητες στην αγορά εργασίας, που είναι αποτέλεσμα της 
έλλειψης τυπικών προσόντων, από την αδυναμία των βιομηχανιών στις οποίες 
κατά παράδοση απασχολούνται οι μετανάστες, την ανεπαρκή εκπαίδευση ή τις 
περιορισμένες γνώσεις της γλώσσας του κράτους μέλους στο οποίο διαμένουν, 
τις περιορισμένες προοπτικές απασχόλησης και σταδιοδρομίας που παρέχονται 
στους μετανάστες και τη διακριτική μεταχείριση (εν γένει συγκαλυμμένη) στο 
στάδιο της πρόσληψης. Τα κοινοτικά μέσα και η κοινοτική πολιτική για την 
καταπολέμηση της ανεργίας και του αποκλεισμού πρέπει να προσέξουν 
ιδιαίτερα τη θέση των μεταναστών. τα μέτρα που θεσπίζονται στο πλαίσιο του 
Κοινωνικού ταμείου πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές ανάγκες τους. 
135. Άλλα στοιχεία σημαντικά για την επιτυχή κοινωνική ένταξη είναι η στέγη 
και η υγεία. Ωστόσο, τα προβλήματα στέγασης και πρόσβασης στις 
υγειονομικές υπηρεσίες δεν περιορίζονται μόνο στους μετανάστες. τα θέματα 
αυτά πρέπει επομένως να εξετασθούν στο κοινοτικό πρόγραμμα κατά του 
αποκλεισμού. 
136. οι μετανάστες αντιμετωπίζουν στην αγορά εργασίας τις ίδιες πιέσεις με τους 
υπηκόους των κρατών μελών, αλλά μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν και άλλα 
ειδικά προβλήματα. Τα προβλήματα που συναντούν στην αγορά εργασίας οι 
μετανάστες ποικίλλουν επίσης ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. τα ειδικά 
μέτρα και ο ι δυνατότητες κατάρτι σης που παρέχοντα ι στα άτομα ηλικίας 15 
έως 25 ετών θα έπρεπε να μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές ανάγκες 
των μεταναστών και των μελών των εθνικών κοινοτήτων. Επίσης, τα άτομα από 
23 έως 30 ετών μπορεί να ευρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση: συχνά 
ήρ~αν για να συναντήσουν την οικογένειά τους και άρχισαν το σχολείο πολύ 
αργά. Στις περιπτώσεις αυτές, τα τυπικά προσόντα μπορεί να μην είναι τα 
κατάλληλα, και πολλές φορές μπορεί να μην μιλούν καλά τη γλώσσα της χώρας. 
Τα άτομα αυτής της ηλικίας, μαζί με τους ανέργους της πρώτης γενιάς, έχουν 
ελάχιστες πιθανότητες να βρουν ανάλογη εργασία και πρέπει να τύχουν 
ειδικής μεταχείρισης. οι γυναίκες μετανάστες και οι νέες κοπέλες μπορεί να 
συναντήσουν ακόμη σοβαρότερα εμπόδια όσον αφορά την κατάρτιση, την 
απασχόληση και τέλος, την προώθηση. τα προβλήματα αυτά αντικατοπτρίζουν 
μόνο ένα μέρος της κατάστασης. Η πλειοψηφία των μεταναστών έχουν πράγματι 
ενταχθεί στην αγορά εργασίας και συνεχίζουν να συνεισφέρουν σημαντικά στις 
εθνικές οικονομίες ως εργαζόμενοι και επαγγελματίες και με τη δημιουργία 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων. 
137. Το άρθρο 2 παράγραφος 3 της Συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική, που 
προβλέπει τη θέσπιση κοινοτικής νομοθεσίας των συνθηκών απασχόλησης των 
υπηκόων τ ρ (των χωρών που διαμένουν νόμιμα στο έδαφος της Κοινότητας, 
δημιουργεί μια νέα βάση για προτάσεις της Επιτροπής στον τομέα αυτό14. 
138. Η οδηγία15 για την εκπαίδευση των παιδιών μεταναστών εργαζομένων αποτελεί 
βασικό σημείο αναφοράς, αν και η εφαρμογή της περιορίζεται στα παιδιά των 
υπηκόων των κρατών μελών που μετακινούνται εντός της Κοινότητας. Σε δήλωση 
14 Βλέπε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της Συμφων ίας γ ι α την 
κοινωνική πολιτική που υποβλήθηκε από την Επιτροπή στο Συμβούλιο 
και στο ΕυρωπαΥκό κοινοβούλιο COM(93)600 τελικό της 14ης 
Δεκεμβρίου 1993. 
15 οδηγία της 25ης Ιουλίου 1977, ΕΕ αριθ. L 199 της 06.08.1977 
-37 -
στα πρακτικά του Συμβουλίου, ωστόσο, τα κράτη μέλη εξέφρασαν την πολιτική 
βούληση τα μέτρα που λαμβάνονται να ανταποκτρίνονται και στις ανάγκες των 
παιδιών από τρίτες χώρες. 
139. Εξάλλου, από το 1976, η Επιτροπή προώθησε, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, 
πρότυπα σχέδια για την εκπαίδευση των παιδιών μεταναστών, στα οποία 
συμπεριλαμβάνονται και τα παιδιά από τρίτες χώρες. τα σχέδια αυτά έδωσαν 
προτεραιότητα στη βελτίωση των εκπαιδευτικών διαρθρώσεων διδασκαλίας και 
εκμάθησης της χώρας υποδοχής, καθώς και στην κατάρτιση των διδασκόντων που 
είναι υπεύθυνοι για την εκπαίδευση αυτή, ως βασικές προϋποθέσεις για την 
επιτυχή ενσωμάτωση των νέων μεταναστών στην εκπαίδευση, 
συμπεριλαμβανομένων και των νέων μεταναστών δεύτερης γενιάς, πολλοί από 
τους οποίους εξακολουθούν να έχουν ειδικές γλωσσικές ανάγκες. Ιδιαίτερη 
σημασία δόθηκε επίσης στην εκπαίδευση των μεταναστών στη μητρική τους 
γλώσσα, ώστε να ενισχυθούν η αυτοπεποίθησή τους και ο ι γνωστικές τους 
ι κανό τ η τ ε ς, αλλά κ α ι ως συν ε ι σ φορά στ ι ς προσπάθ ε ι ε ς των κρατών μ ελών να 
διαφοροποιήσουν τις διαρθρώσεις διδασκαλίας των γλωσσών. Η συνεργασία αυτή 
αναμένεται να επεκταθεί ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο του νέου 
προγράμματος δράσης (SOCRATES). Η πρόταση της Επιτροπής για ένα πρόγραμμα 
σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση (LEONARDO), προβλέπει ενέργειες που 
θα παράσχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην αρχική και συνεχή κατάρτιση 
στ ι ς μειονεκτούσες ομάδες. Έτσι, τα μέτρα αυτά μπορούν να απευθύνονται 
ιδίως στους νέους μετανάστες, δεδομένου μάλιστα ότι η πολιτική της 
Επιτροπής είναι να συνδυάζει, σε πολιτικό και επιχειρησιακό επίπεδο, την 
εφαρμογή των πολιτικών στόχων που ορίζοντα ι στα άρθρα 126 και 127 της 
Συνθήκης για την Ευρωπα"ίκή Ένωση. Το ELAINE (βλέπε πιο κάτω) έχει επίσης 
σχέση με ένα πρόγραμμα συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης στις πόλεις, 
που αποσκοπεί στην εκμάθηση της γλώσσας σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον, το 
οποίο διαχειρίζεται το δίκτυο Eurocity με την υποστήριξη της Επιτροπής. 
ΙΙΙ.4.3. Πληροφόρηση και διάλογος 
140. Η διάδοση των πληροφοριών μέσω δικτύων εμπειρογνωμόνων συμβάλλει σε μεγάλο 
βαθμό στην τεχνογνωσία των προσώπων που ασχολούνται με την κοινωνική 
ένταξη. Η Επιτροπή υποστηρίζει δύο τέτοια δίκτυα, το ένα εκ των οποίων, το 
RIMET (Reseau d'Information sur les Migrations des Etats Tiers) δημοσιεύει 
κάθε έτος μία έκθεση για την κατάσταση στα κράτη μέλη. Η έκθεση του 1992 
περιγράφει τη στάση απένταντι στους ελέγχους, τις απαιτήσεις της αγοράς 
εργασίας και την πρόκληση της ένταξης16. Το άλλο, το ELAINE (European 
Local Authorities Interactive Network for Ethnic Minorities Policies), 
προωθεί την αμοιβαία ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των υπαλλήλων των τοπικών 
αρχών που ασχολούνται με τους μετανάστες σε τοπικό επίπεδο. Η 
χρησιμοποίηση αυτών των δικτύων θα διευρυνθεί. 
141. eα ήταν χρήσιμο να συσταθεί στο επίπεδο της 'Ενωσης ένας μηχανισμός ο 
οποίος θα επιτρέπει στους οργανισμούς που είναι αρμόδιοι για το συντονισμό 
της πολιτικής για την κοινωνική ένταξη σε εθνικό επίπεδο και τους άλλους 
αρμόδιους για την πολιτική αυτή στο πλαίσιο των εθνικών διοικήσεων να 
παρακολουθούν τις εξελίξεις και να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες. 
Ένα τέτοιο δίκτυο θα μπορούσε να οργανωθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας 
συνεννοήσεων, που θεσπίσθηκε με την απόφαση της Επιτροπής της θης Ιουνίου 
198817. 
16 V/5819/93, Ιούνιος 1993 
17 88/384/ΕΟΚ 
-38 -
142. Στο ψήφισμα της 16ης Ιουλ(ου 1985 σχετικά με τις κατευθύνσεις της 
κοινοτικής πολιτικής γ ι α τη μετανάστευση18, το Συμβούλιο αναγνώρισε τη 
σκοπιμότητά ενός διαλόγου σε κοινοτικό επίπεδο με τις ενώσεις των 
μεταναστών εργαζομένων. r ι α το σκοπό αυτό δημιουργήθηκε το Forum των 
μεταναστών δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Ευρωπα"ίκού Κοινοβουλίου και με 
χρηματοδότηση της Επιτροπής, το οποίο πολιτικά ανεξάρτητο. 
Το Forum έθεσε τους ακόλουθους στόχους: 
καθιέρωση δ ι αλόγου και ανταλλαγή πληροφορ ιών μεταξύ των οργάνων της 
Ευρωπα"ίκής Κοινότητας και των πληθυσμών των μεταναστών· 
βελτίωση, με δικές του πρωτοβουλίες, των διεθνικών και διακοινοτικών 
σχέσεων στην Ευρωπα"ίκή Κοινότητα· 
προώθηση εν γένει των συμφερόντων των μεταναστών και προσφύγων που 
κατάγονται από μη κοινοτικές χώρες (τρίτες χώρες)· 
δράση για ίσα δικαιώματα, ελεύθερη κυκλοφορία, δικαίωμα εργασίας και 
εγκατάστασης, δικαίωμα ψήφου των μεταναστών. 
Σε κάθε κράτος μέλος έχουν δημιουργηθεί ή δημιουργούνται ομάδες 
υποστήριξης, με σκοπό τη διεύρυνση της δημοκρατικής βάσης, των διαρθρώσεων 
και της αντιπροσώπευσης του Forum. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει 
το Forum. 
ΙΙΙ.4.4. Η καταπολέμηση της φυλετικής διάκρισης και η αντιμετώπιση του 
προβλήματος του ρατσισμού και της ξενοφοβίας 
143. Όπως αποδείχτηκε με την έγκριση επίσημης δήλωσης και ενός σχεδίου δράσης 
από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών του Συμβουλίου 
της Ευρώπης (Βιέννη, Οκτώβριος 1993), οι πολιτικές για μη διακριτική 
μεταχείριση επείγουν πολύ περισσότερο λόγω του πρόσφατου κύματος 
εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβ ίας. ο ι εκδηλώσει ς ρατσισμού και 
ξενοφοβίας σε ορισμένα κράτη μέλη, που έφθασαν μέχρι τις σωματικές 
επιθέσεις, τον εμπρησμό και το έγκλημα, απαιτούν τη λήψη μέτρων. Αν και η 
ευθύνη για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού ανήκει στα κράτη μέλη, η 
Επιτροπή προσπάθησε να ενθαρρύνει και να διευκολύνει τη συζήτηση για το 
θέμα αυτό σε επίπεδο Ευρωπα"ίκής Ένωσης. r ι α το σκοπό αυτό, ανέλαβε μ ία 
εμπεριστατωμένη εκτίμηση των νομικών ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στα 
διάφορα κράτη μέλη για την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης, του 
ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής 
δημοσιεύθηκαν με τον τίτλο "Νομικά μέσα για την καταπολέμηση του ρατσισμού 
και της ξενοφοβίας". Η μελέτη αυτή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι τα κράτη 
μέλη πρέπει να εξετάσουν τα συστήματα δικαστικής ανόρθωσης που παρέχονται 
στους κατοίκους τους σε περίπτωση ρατσιστικών ενεργειών, να προβλέψουν τα 
μέσα για δικαστική ανόρθωση, εάν δεν υπάρχουν, να μεριμνούν για την 
αυστηρή εφαρμογή τους και να καταβάλουν προσπάθεια ώστε τα θύματα και οι 
δράστες να πεισθούν ότι οι παραβάσεις θα διώκονται. Η Επιτροπή προτίθεται 
να αναθεωρήσει και να ενημερώσει τη μελέτη αυτή το 1994. 
18 ΕΕ C 186, 26.07.1985 
-39 -
144. Η Επιτροπή προσπάθησε επίσης να προωθήσει τις ενέργειες σε άλλα επίπεδα 
και υποστηρίζει οικονομικά πολλά σχέδια μη κυβερνητικών οργανώσεων σχετικά 
με το θέμα των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων" και της "κοινωνικής ένταξης των 
μεταναστών", των οποίων ο στόχος είτε άμεσα είτε έμμεσα ε[ναι η 
καταπολέμηση των διακρίσεων και η προώθηση της ένταξης. Η Επιτροπή θα 
συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα διάφορα μέσα που διαθέτει για να ενθαρρόνει 
τις πρωτοβουλίες αυτοό του είδους. 
145. Πρέπει να δημ ιουργηθοόν εθνικά συστήματα παρακολοόθησης των επεισοδίων 
ρατσιστικοό χαρακτήρα,- οότως ώστε να υπάρχουν αξιόπιστες στατιστικές 
πληροφορ[ες σχετικά με τις τάσεις. Παράλληλα, η κατάρτιση των δημοσίων 
υπηρεσιών που έρχονται σε επαφή με εθνικές μειονότητες πρέπει να 
βελτιωθεί, ιδίως στους δασκάλους, την αστυνομία και το προσωπικό των 
υπηρεσιών μετανάστευσης, κοινωνικής στέγης, υγείας και κοινωνικής 
ασφάλε ιας. πρέπει να επ ισταθε ί η προσοχή των αρμοδίων γ ι α την παροχή 
πληροφοριών, με τη βοήθεια κωδίκων συμπεριφοράς, στη σημασία του ρόλου που 
μπορεί να διαδραματίσουν για την εξάλειψη των ρατσιστικών προκαταλήψεων. 
146. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει επίσης να συμμετάσχουν στη διαδικασία αυτή, 
και θα ήταν χρήσιμο να παροτρυνθοόν να καταρτίσουν κώδικες καλών 
κοινωνικών σχέσεων στον τόπο εργασίας, όπως ο κοινοτικός κώδικας πρακτικής 
που απαγορεόε ι τ ι ς φυλετ ικές διακρίσεις στον τομέα της απασχόλησης, ο 
οποίος μπορεί να βασισθεί στον κοινωνικό διάλογο, που θεσπίσθηκε με τη 
συμφωνία για την κοινωνική πολιτική που είναι προσαρτημένη στη Συνθήκη για 
την Ευρωπα·ίκή Ένωση. Σκοπός αυτοό του κώδικα θα ήταν η καταπολέμηση του 
ρατσισμοό στον τόπο εργασίας με την κατάρτιση σε κοινοτικό επίπεδο 
κατευθυντήριων γραμμών που απαγορεόουν τις φυλετικές διακρίσεις και δίνουν 
συμβουλές στους κο ι νων ικοός εταίρους σχετικά με την απα ι τοόμενη 
συμπεριφορά. Η προπαρασκευαστική εργασία για το σκοπό αυτό έχει ήδη 
αρχίσει, με διαβουλεόσεις με τους κοινωνικοός εταίρους και σε συνεργασία 
με εθνικοός εμπειρογνώμονες και ερευνητές. 
147. Το πρόβλημα του ρατσισμοό και της ξενοφοβίας υπήρξε το θέμα κοινής δήλωσης 
του κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής το 1986. Από τότε, η 
καταπολέμηση του ρατσισμοό και της ξενοφοβίας ορίστηκε ως στόχος 
προτεραιότητας από το Ευρωπα·ίκό Συμβοόλιο, και το Ευρωπα·ίκό Κοινοβοόλιο 
επανειλημμένα ζήτησε να ληφθοόν τα κατάλληλα μέτρα. Για να παρακινηθοόν οι 
νέοι να ενημερωθοόν και να αναγνωρίσουν την πραγματική αξία της 
πολιτιστικής ποικιλίας, η πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής για πρόγραμμα 
δράσης στον τομέα των νέων (Ο ι νέο ι γ ι α την Ευρώπη ΙΙΙ) προβλέπει την 
υποστήριξη των σχεδίων που αποσκοποόν στην καταπολέμηση του ρατσισμοό και 
της ξενοφοβ ίας και απευθόνετα ι σε όλους τους νέους που ζουν στα κράτη 
μέλη. 
148. Το Συμβούλιο Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων πρόσφατα 
εξέδωσε συμπεράσματα τα οποία αναγνωρίζουν τη σημασία του έργου του 
Ευρωπα·ίκοό κοινοβουλίου στον τομέα αυτό και κυρώνουν μ ία σειρά μέτρων που 
αποσκοπούν κατ' αρχάς στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξό κρατών μελών για 
την πρόληψη των ενεργειών ρατσισμού και ξενοφοβίας. Το Συμβοόλιο 
αναγνώρισε επίσης ότι απαιτούνται και άλλα συγκεκριμένα μέτρα. 
149. Η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι δυνατό να βελτιωθεί η συνεργασία σε επίπεδο 
Ευρωπα"ίκής Ένωσης γ ι α την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβ ίας. 
Τα συμπεράσματα που εξέδωσε το Συμβούλιο αναγνωρίζουν ότι πρέπει να 
ληφθούν γενικά μέτρα στα οποία θα περιλαμβάνεται και η προσέγγιση πολλών 
οργανισμών, καθώς και διάφορα στοιχεία βελτίωση της συγκέντρωσης 
δεδομένων, κατάρτιση και διασυνοριακή συνεργασία. Τώρα θα πρέπει να 
-40 -
καταρτισθούν προτάσεις σ' αΊ.ηοuς 
την αντιμετώπιση της ρατσιστικής 
και της φυλετικής διάκρισης, 
χρησιμοποιηθούν πλήρως όλες οι 
πλα[σιο της Συνθήκης. τους τομε(ς και σε άλλους, ως μ_έρα για 
pυμπερ ι φοράς, των ρατσιστικών ενερyε ιών 
ούτ<-ΙJς Φc1τε να δ ιαqφαλ ισθε C ότι θα 
δυνατότητες που παρέχοντα ι από το νέο 
-41 -
IV. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: ΝΕΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 
150. Το Κεφάλαιο ΙΙΙ περιέχει ορισμένες προτάσεις για τη χάραξη ευρωπα·ίκής 
πολιτικής στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. οι προτάσεις αυτές 
περιλαμβάνουν ιδέες που πρέπει να συζητηθούν και να τελειοποιηθούν. οι 
προτάσεις αυτές δεν αποσκοπούν στον καθορισμό ενός οριστικού προyράμμα·τος 
ερyασ (ας στο στάδιο αυτό, αλλά α1ιο-ι ελούν μόνο ένα π λα (σ ι ο, το οπο (ο τα 
κράτη μέλη και η (δια η Επιτροπή μπορούν να εξετάσουν, προκειμένου να 
καταρτίσουν το νέο πρόγραμμα δράσης που απα ι τε (τα ι τώρα γ ι α να ληφθούν 
υπόψη οι δυνατότητες που παρέχονται από την Ευρωπα"ίκή Ένωση και για να τη 
διευκολύνουν να συνεχίσει μια ενεργό και γενική μεταναστευτική πολιτική. 
Το τελικό αυτό κεφάλαιο εκθέτει συνοπτικά τις ιδέες αυτές. 
ΑΝΤΙΔΡΑΣ:Η ΣΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΉ ΠΙΕΣΗ 
1. Βελτίωση της συγκέντρωσης ακριβών πληροφοριών για π.χ.: 
τις μεταναστευτικές μετακινήσεις προς την Ένωση· 
τα βασικά αίτια των μετακινήσεων αυτών· 
την εκτιμώμενη μεταναστευτική πίεση και αντίστοιχη μεταναστευτική ροή. 
2. Μελέτη της σύστασης ενός "παρατηρητηρίου" της μετανάστευσης και ο ρόλος 
που θα μπορούσε να διαδραματίσει για να καλυφθούν οι ανάγκες πληροφόρησης 
σε μια γενική προσέγγιση των προκλήσεων σχετικά με τη μετανάστευση και το 
άσυλο. 
3. Καθορισμός των μέτρων που πρέπει να ληφθούν γ ι α να αντιμετωπισθούν τα 
βαθύτερα αίτια των διαφόρων ειδών μεταναστευτικών κινήσεων σύμφωνα με τη 
δήλωση του Ευρωπα"ίκού Συμβουλίου του 1992 σχετικά με τις αρχές που διέπουν 
τις εξωτερικές πτυχές της μεταναστευτικής πολιτικής. τα μέτρα αυτά μπορεί 
να αφορούν: 
τις πολιτικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα· 
την ανθρωπιστική βοήθεια· 
την πολιτική ασφάλειας· 
τις δημογραφικές πολιτικές· 
το εμπόριο, την ανάπτυξη, τις πολιτικές συνεργασίας· 
τα προγράμματα ανταλλαγής για ορισμένες ομάδες στόχους των χωρών 
καταγωγής, και ιδίως των γειτονικών χωρών· 
εν ανάγκη, θα μπορούσαν να απευθύνονται σε συγκεκριμένες χώρες ή 
περιφέρειες καταγωγής. 
ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ 
Γενικές πολιτικές εισδοχής 
4. Ολοκλήρωση του προγράμματος εργασίας του 1991, με ιδιαίτερη έμφαση στην 
εκπόνηση μιας σύμβασης για την οικογενειακή επανένωση, 
ολοκλήρωση των εργασιών στον τομέα της εισδοχής των εργαζομένων, των 
αυτοτελώς απασχολούμενων, των σπουδαστών και υπηκόων τρίτων χωρών που 
διαμένουν νόμιμα στην Κοινότητα. 
---- ---------~-~- ----------------------------------
-42 -
5. Προσέγγιση και, ει δυνατόν, εναρμόνιση των πολιτικών εισδοχής για 
ανθρωπιστικούς λόγους με ιδιαίτερη προσοχή στη θέση ορισμένων ευπρόσβλητων 
ομάδων, όπως οι γυναίκες που είναι θύματα σωματεμπορίας. 
Πρόσφυγες και άλλα πρόσωπα που έχουν ανάγκη από διεθνή προστασία 
6. Εφαρμογή του σχεδίου δράσης που εyκp ίθηκε από το Ευρωπα"ίκό Συμβούλιο το 
Δεκέμβριο του 1993 σχετικά με: 
την εναρμονισμένη εφαρμογή του ορισμού του πρόσφυγα σύμφωνα με το. άρθρο 
1Α της Σύμβασης της Γενεύης· 
τον καθορισμό ελάχιστων κανόνων για δίκαιες και αποτελεσματικές 
διαδικασίες ασύλου. 
7. Κατάρτιση μιας σύμβασης για τις αιτήσεις ασύλου που είναι προφανώς 
αβάσιμες και εφαρμογή της αρχής της τρίτης χώρας υποδοχής. 
8. Εναρμόνιση των πολιτικών όσον αφορά τα άτομα που δεν μπορούν να y ίνουν 
δεκτά ως πρόσφυγες, αλλά τα οποία τα κράτη μέλη δεν υποχρεώνουν να 
επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους λόγω της γενικής κατάστασης που 
επικρατεί στη χώρα αυτή. 
9. Εναρμόνιση των καθεστώτων προσωρινής προστασίας. 
10. Δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης των ικανοτήτων απορρόφησης και 
δημ ιουρy ία ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει την υποστήριξη των κρατών 
μελών που ε ίνα ι διατεθειμένα να βοηθήσουν άλλα κράτη μέλη που 
αντιμετωπίζουν καταστάσεις μαζικής συρροής, καθώς και την ενίσχυση σχεδίων 
των κρατών μελών ή τρίτων χωρών διέλευσης που αντιμετωπίζουν ξαφνικά νέες 
πιέσεις. 
Παράνομη μετανάστευση 
11. Βελτίωση των δ ιαδ ικασ ιών y ι α την ανταλλαγή πληροφορ ιών σχετικά με τ ι ς 
διαδρομές και τους μεταφορείς λαθρομεταναστών και για τη θέσπιση ανάλογων 
μέτρων παρακολούθησης προληπτικού χαρακτήρα. 
12. Έγκριση και εφαρμογή του αναθεωρημένου σχεδίου σύμβασης για τη διέλευση 
των εξωτερικών συνόρων. 
13. Εφαρμογή μέτρων y ι α τον εντοπισμό ατόμων που διαμένουν παράνομα στην 
κοινότητα με αντ ικε ι μεν ικό σκοπό κυρίως την καταπολέμηση της παράνομης 
απασχόλησης. 
14. καθορισμός ελάχιστων κανόνων για τη μεταχείριση όσων ευρίσκονται σε 
παράτυπη κατάσταση. (Βλέπε επίσης σημείο 22) 
15. καθορισμός κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές επαναπατρισμού 
ορισμένων ιδιαίτερα ευπρόσβλητων ομάδων, όπως οι aσυνόδευτοι ανήλικοι. 
16. προσέyy ι ση των συστημάτων y ι α τον εκούσιο επαναπατρισμό των παράνομων 
μεταναστών και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών με σκοπό τη 
δ ι ευκόλυνση του επαναπατρισμού στ ι ς ανάλογες περιπτώσει ς, και δ ι εύρυνση 
της συνεργασίας αυτής με τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. 
-43 -
17. Σύναψη συμφωνιών επανεισδοχής με τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες και 
δημιουργία της αναγκαίας σύνδεσης μεταξύ των συμφων ιών αυτών και των 
αντίστοιχων εξωτερικών συμφωνιών της Κοινότητας, και εξέταση των συνεπειών 
των συμφωνιών επανεισδοχής για ορισμένες χώρες καταγωγής ή διέλευσης. 
ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΝτΑΞΗΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΝΟΜΙΜΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ 
Βελτίωση της θέσης των υπηκόων τρίτων χωρών στο πλαίσιο της κοινότητας 
18. Εναρμόνιση του νομικού καθεστώτος των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν 
νόμιμα στην Κοινότητα προκειμένου να διασφαλισθεί μόνιμο δικαίωμα διαμονής 
στους μετανάστες και τα μέλη των οικογενειών τους που πληρούν τα κριτήρια 
σταθερότητας. 
19. θέσπιση μέτρων για την επίτευξη του στόχου της ελεύθερης κυκλοφορίας για 
τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα. 
20. Αναθεώρηση της νομοθεσίας των κρατών μελών προκειμένου να αρθούν οι όροι 
της ιθαγένειας γ ι α την άσκηση ορισμένων δ ι κα ιωμάτων ή γ ι α την παροχή 
πλεονεκτημάτων, που δεν δικαιολογούνται αντικειμενικά. 
21. Έλεγχος της εφαρμογής από τα κράτη μέλη των συμφωνιών που έχουν συναφθεί 
με τρίτες χώρες όσον αφορά την (ση μεταχείριση των εργαζομένων από τ ι ς 
χώρες αυτές. 
22. Κύρωση από τα κράτη μέλη της διεθνούς σύμβασης προστασίας των δικαιωμάτων 
όλων των μεταναστών εργαζομένων και των μελών των οικογενειών τους, που 
εκδόθηκε από τον Ο.Η.Ε. στις 18 Δεκεμβρίου 1990. 
Δημιουργία των κατάλληλων οικονομικών και κοινωνικο-πολιτιστικών συνθηκών 
για επιτυχή κοινωνική ένταξη 
23. Ενέργειες για την καταπολέμηση της ανεργίας των υπηκόων τρίτων χωρών. 
24. Ενέργειες γ ι α τους όρους απασχόλησης υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν 
νόμιμα στο έδαφος της κοινότητας. 
25. Συνέχιση της κατάρτισης ειδικών προγραμμάτων για μετανάστες στο πλαίσιο 
του νέου προγράμματος δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης (SOCRATES) και του 
προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης (LEONARDO). 
Πληροφόρηση και διάλογος 
26. Διεύρυνση των δικτύων RIMET και ELAINE. 
27. Διεύρυνση της διαδικασίας συνεννοήσεων που προβλέπεται στην απόφαση 88/384 
της Επιτροπής, προκειμένου να διασφαλισθεί η συμμετοχή όλων των υπηρεσιών 
που είναι αρμόδιες για την πολιτική κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο των 
εθνικών διοικήσεων. 
28. Συνέχιση της υποστήριξης του Forum των μεταναστών. 
-44 -
καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και αντιμετώπιση του προβλήματος του 
ρατσισμού και της ξενοφοβίας 
29. Αναθεώρηση και ενημέρωση της έκθεσης "Νομικά μέσα yια την καταπολέμηση του 
ρατσισμού και της ξενοφοβίας". 
30. θέσπιση συστημάτων yια την παρακολούθηση των επεισοδίων ρατσιστικού 
χαρακτήρα. 
31. κοινοτικός κώδικας συμπεριφοράς που απαγορεύει τις φυλετικές διακρίσεις 
στον τομέα της απασχόλησης. 
32. κατάρτιση προτάσεων στον τομέα της εκπαίδευσης, της πληροφόρησης και της 
νομοθεσίας που θα συμβάλουν στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών 
μελών yια την πρόληψη της ξενοφοβίας~ 
- 1 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΡΟΩΝ 
1. rενικο( αριθμο( όσον αφορά την μετανάστευση 
1. οι ακόλουθοι π(νακες περιγράφουν τα γενικά πρότυπα μετανάστευσης 
κατά την περ(οδο 1989-1992. καrτοι η ανακο(νωση δεν ασχολε(ται με 
την μετανάστευση πολιτών της ΕΚ, οι π(νακες δε(χνουν μ'έναν 
επε(ηγηματικό τρόπο ότι οι μετακινήσεις αυτές ε(ναι σημαντικότερες 
σε ποσοτικούς όρους απ'ό,τ ι οι μετακινήσεις μεταναστών που ε (ναι 
υπήκοοι τρ(των χωρών. Δυστυχώς, δεν διατίθενται στατιστικά 
στοιχε(α για όλα τα.κράτη μέλη καθ'όλη τη διάρκεια της σχετικής 
περιόδου. Αυτό αφορά ειδικότερα τους αριθμούς που αναφέρονται ως 
"σύνολο", διότι αντιπροσωπεύουν μόνον συνολικούς αριθμούς για 
ορισμένα κράτη μέλη και δεν αντιπροσωπεύουν το συνολικό αριθμό όσον 
αφορά την μετανάστευση και την αποδημία προς ή από την Ένωση ως 
σύνολο. ο συνολικός αριθμός μεταναστών για το 1992, για παράδειγμα, 
εκτιμάται από το EUROSTAT περίπου σε 2 εκατ. άτομα, ενώ ο πίνακας 
δε(χνει ένα σημαντικά χαμηλότερο αριθμό λόγω έλλειψης πλήρων 
δεδομένων από όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, κατά την μελέτη αυτών 
των πινάκων, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα : 
ο ι αρ ι θμο ( του 1992 γ ι α τη Γερμανία αφορούν μόνο το πρώτο 
ε(άμηνο αυτού του έτους· 
τα δεδομένα σχετικά με τη μετανάστευση στη Γαλλία δεν 
περιλαμβάνουν τους Γάλλους υπήκοους που επιστρέφουν στη Γαλλία· 
τα δεδομένα για τη μετανάστευση στην Ισπανία αναφέρονται μόνο 
σε υπήκοους· 
ο ι αρ ι θμο ( γ ι α την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο 
Βασ(λειο είναι προσωρινού χαρακτήρα και στρογγυλεμένοι. τα 
δεδομένα για την μετανάστευση στην Πορτογαλία δεν περιλαμβάνουν 
τους Πορτογάλους υπήκοους που επιστρέφουν στην Πορτογαλία. 
--------------~ .. ---------------------
Π(νακα~ ΙΑ Συνολική μετανάστευση στα κράτη μέλη 
Κράτος μέλος 1989 1990 1991 1992 
Βέλγιο 54.149 62.682 67.460 66.763 
Δανfα 38.391 40.715 43.567 43.337 
rερμαν(α 1.522.190 1.256.250 1.182.027 666.585 
Ελλάδα 38.644 42.021 24.346 32.132 
Ισπανfα 33.910 33.988 24.320 38.882 
rαλλfα 94.855 102.108 110.867 
Ιρλανδ(α 33.300 40.800 
Ιταλ(α 81.201 168.754 128.935 
Λουξεμβούργο 9.143 10.281 10.913 10.698 
Κάτω Χώρες 98.916 117.350 120.237 116.928 
Πορτογαλ(α 13.700 
Ην. Βασfλειο 249.752 288.787 288.522 215.900 
"σύνολο" 2.128.285 2.150.973 2.035.226 1.317.784 
Πηγή : EUROSTAT 
Π(νακας lB : Μετανάστευση υπηκόων τρ(των χωρών στα κράτη μέλη 
κράτη μέλη 1989 1990 1991 1992 
Βέλγιο 21.071 25.837 29.294 27.971 
Δαν(α 15.977 16.283 18.457 17.708 
rερμαν(α 649.213 328.800 792.737 
Ελλάδα 22.081 19.760 10.374 11.235 
Ισπαν(α 7.880 8.381 7.273 12.735 
rαλλfα 85.339 92.789 88.470 
Ιρλανδ(α 3.200 4.600 
Ιταλ(α 20.571 89.020 83.977 
Λουξεμβούργο 1.585 1.938 2.321 2.887 
Κάτω Χώρες 50.318 83.301 84.285 
πορτογαλ(α 12.200 
Ην. Βασ(λειο 115.917 128.404 116.938 95.000 
"σύνολο" 906.602 789.053 1.243.636 274.798 
Πηγή EUROSTAT 
2 
Π{νακα~ Ir Ευνολική μετανάστευση από τα κράτη μέλη 
Κράτο~ μέλος 1989 1990 1991 1992 
Βέλyιο 33.458 32.502 33.752 33.707 
Δ.αν(α 34.949 32.383 32.629 31.915 
rερμαν(α 544.987 610.595 582.240 321.472 
Ελλάδα 
Ισπαν(α 12.044 9.149 
rαλλ(α 
Ιρλανδ(α 
Ιταλ(α 
Λουξεμβούργο 6.288 6.339 6.740 6.441 
Κάτω Χώρες 47.485 45.321 45.297 
Πορτοyαλ(α 25.700 
Ην. Βασ(λειο 142.081 163.884 168.515 149.700 
"σύνολο" 811.237 905.058 880.313 570.927 
Πηyή EUROSTAT 
3 
Π ( νCΧΜας ΙΔ Μετανάστευση υπηκόων τρ(των χωρών από κράτη μέλη της ΕΚ 
κράτος μέλος 1989 1990 1991 1992 
Βέλγιο 7.342 8.949 8.014 8.328 
Δαν(α 6.773 6.369 7.639 8.330 
rερμαν(α 348.371 380.930 400.897 
Ελλάδα 
Ισπαν(α 
rαλλ(α 
Ιρλανδ(α 
Ιταλ(α 3.340 4.172 3.913 
Λουξεμβούργο 1.172 1.215 1.221 1.195 
Κάτω Χώρες 12.242 12.023 12.150 
Πορτογαλ(α 900 
Ην. Βασ(λειο 62.447 67.131 70.425 77.300 
"σύνολο" 443.676 482.779 506.250 98.045 
Πηγή EUROSTAT 
2. Ενδοευρωπα·ίκή μετανάστευση 
2. Στην περfπτωση των ενδοευρωπαϊκών μεταναστευτικών μετακινήσεων 
υπηκόων τρ(των χωρών, μπορούν να σημειωθούν δύο βασικές εξελ[ξεις. 
Πρώτον, τα κράτη της κεντρικής Ευρώπης έχουν γίνει σημαντικές χώρες 
διαμετακόμισης. Δεύτερον, οι εθνικές συρράξεις και η ευπρόσβλητη 
θέση ομάδων μειονοτήτων δημιούργησαν ευρε(ας κλ(μακας 
μεταναστευτικές μετακινήσεις από ορισμένες χώρς της Ανατολικής 
Ευρώπης. Ενώ ο εμφύλιος πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία 
δημιούργησε εκατομμύρια ατόμων που μετακινήθηκαν χωρίς τη θέλησή 
τους, ομάδες μειονοτήτων, όπως οι τσιγγάνοι στη Ρουμαν(α, 
μετανάστευσαν επ(σης κατά σημαντικούς αριθμούς. 
3. οι αναμενόμενες ευρε(ας κλ[μακας μετακινήσεις πολιτών από την πρώην 
Σοβιετική Ένωση στη Δυτική Ευρώπη_ δεν συνέβησαν. παρατηρήθηκε 
μετανάστευση κατά εθνικές μειονότητες (εθνότητα Γερμανών, εθνότητα 
Ελκήνων, εθνότητα Εβραίων, Αρμένιοι, Πολωνοί, Βούλγαροι, Ούγγροι) 
που ήσαν οι πρώτες που χρησιμοποίησαν τις νέες ευκαιρ[ες 
μετανάστευσης που πρόσφεραν οι πολιτικές αλλαγές του 1989 και 1990. 
Μετανάστευσαν προς τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ισραήλ, καθώς και 
προς ορισμένα κράτη μέλη. το 1992, όμως, μόνον 12.000 αιτήσεις για 
χορήγηση ασύλου υποβλήθηκαν στα κράτη μέλη από πολίτες της πρώην 
Σοβιετικής 'Ενωσης, ο κύριος όγκος των οπο (ων ( 84%) αφορούσε τη 
rερμαν(α. 
4 
4. παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη αύξηση στις βραχυπρόθεσμες μετακινήσεις 
από την πρώην Σοβιετική Ένωση φαινομενικά για τουριστικούς 
σκοπούς. οι επισκέψεις αυτές, για παράδειγμα στην Πολωνία (που το 
1991 δέχτηκε 7 εκατ. τουρίστες από την πρώην Σοβιετική Ένωση) 
είναι, στην πραγματικότητα, κυρίως εμπορικές, περιλαμβάνοντας 
εμπόριο αγαθών όπως η βότκα. θέτουν προβληματα όταν οι "τουρίστες" 
παρατείνουν την παραμονή τους, με την ελπίδα να βρούν εργασία. 
5. οι βασικές όμως μεταναστευτικές μετακινήσεις όσον αφορά την πρώην 
Σοβιετική Ένωση θα είναι εσωτερικές. Στατιστικά στοιχεία από τη 
Rand corporation δε (χουν ότι θα υπάρξει σημαντικός αριθμός Ρώσων 
που επιστρέφουν από άλλες δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
rια παράδειγμα, το 81% των Ρώσων που διαβιούν στο Τατζικιστάν 
προτίθενται να επιστρέψουν. Η επιθυμία μετακίνησης μπορεί να 
προέρχεται από εθνικές εντάσεις (διακρίσεις κατά των Ρώσων) ή 
οικονομικούς παράγοντες (σοβαρός αγροτικός υπερπληθυσμός π.χ. στην 
Κεντρική Ασ (α, στον Καύκασο, στη Μολδαβ (α). Εφόσον πλέον των 27 
εκατ. Ρώσων διαβιούν έξω από τη Ρωσία, αυτό αποτελεί σημαντικότατο 
π ι θανό παράγοντα μετανάστευσης. Η Ρωσία έπρεπε επίσης να 
αντιμετωπ(σει την επιστροφή των στρατιωτικών που ήσαν τοποθετημένοι 
στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. 
6. 'οσον αφορά την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, εξαιρουμένης της 
πρώην Γιουγκοσλαβίας, στον πίνακα 2 αναφέρεται ο αριθμός των 
υπηκόων αυτών των χωρών που ζητούν άσυλο σε κράτη μέλη. Με εξαίρεση 
τους Πολωνούς υπηκόους, ο αριθμός των υπηκόων εκάστης των εν λόγω 
χωρών που ζητούν χορήγηση ασύλου στα κράτη μέλη έχε ι πρακτικά 
διπλασιαστεί. Περίπου το 60-80% των αιτήσεων για χορήγηση ασύλου 
έχει υποβληθε( στη Γερμανία, αλλά ο αριθμός των αιτήσεων μειώθηκε 
σημαντικά κατόπιν των πρόσφατων αλλαγών της γερμανικής νομοθεσίας 
περ( ασύλου. Είναι ακόμα πολύ .νωρίς για να προβλέψουμε κατά πόσον 
αυτό θα ε(ναι μια μακροπρόθεσμη εξέλιξη ή θα οδηγήσει σε 
επαναπροσανατολισμό αυτών των αιτήσεων για χορήγηση ασύλου σε άλλα 
κράτη μέλη. Προς το παρόν, όμως, φαίνεται παρακινδυνευμένη η 
παρέκταση των αριθμών για το 1991 και 1992 στο 1994 και εξής. 
Πίνακας 2 αριθμός αιτούντων άσυλο από την κεντρική και Ανατολική 
Ευρώπη (εξαιρουμένης της πρώην r ιουγκοσλαβ (ας) στα κράτη 
Χώρα προέλευσης 1991 1992 
Βουλγαρία 15.094 33.203 
Τσεχοσλοβακία 1.873 3.109 
Ουγγαρία 646 1.163 
Πολωνία 5.899 5.979 
Ρουμανία 50.872 111.346 
Σύνολο 76.375 156.792 
Πηγή : κράτη μέλη 
7. Τα κράτη της κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κατέστησαν πρόσφατα 
σημαντικές χώρες διαμετακόμισης. Αξιόπιστοι αριθμοί δεν είναι 
εύκολο να διατεθούν, αλλά εκτιμάται ότι έχουν σημειωθεί 
5 
σημαντικές μεταναστευτικές ροές. Ε(ναι σαφές, για παράδειγμα, ότι 
Σομαλο( και κινέζοι χρησιμοποιούν αυτές τις χώρες για 
διαμετακόμιση. Η Πολων(α έχει αντιμετωπ(σει σημαντικές 
μεταναστευτικές μετακινήσεις από τη Ρουμαν(α, την τσεχοσλοβακ(α, τη 
Βουλγαρ (α και το Βιετνάμ. Το 1992 στην ουγγαρ (α και την Πολων (α 
σημειώθηκε έντονα αυξημένος αριθμός επιχειρούμενων παράτυπων 
διελεύσεων των συνόρων. 
8. Η κατάσταση στην πρώην rιουγκοσλαβ(α δημιούργησε την πλέον 
δραματική ενδοευρωπα"ίκή μεταναστευτική μετακ (νηση. Σύμφωνα με τον 
UNHCR, μέχρι το Μάρτιο του 1993 ο αριθμός των ατόμων που 
μετακινήθηκαν χωρ(ς τη θέλησή τους και των άλλων θυμάτων που 
χρειάζονται προστασ (α αυξήθηκε σε 3, 8 εκατ. Φα ίνετα ι σαφώς ότι 
στην Ευρώπη, οι βCαιες εθνικές συρράξεις μπορούν γρήγορα να 
δημιουργήσουν μαζικές μεταναστευτικές μετακινήσεις. οι αριθμο( που 
παρέχει ο UNHCR δε(χουν ότι σχετικά χαμηλός αριθμός χωρών δέχτηκαν 
το μεγαλύτερο μέρος των ατόμων που μετακινήθηκαν χωρίς τη θέλησή 
τους από την πρώην rιουγκοσλαβfα(1). ο αwόλουθος π(νακας δε(χνει 
τους αριθμούς των ατόμων που έτυχαν ειδικής προστασίας θεωρούμενα 
ότι ανήκουν σε ευπρόσβλητες ομάδες. οι αριθμοί αυτοί 
αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό του συνολικού αριθμού των πρώην 
Γιουγκοσλάβων που διαμένουν νόμιμα στην κοινότητα, διότι πρέπει να 
προστεθεί ο αριθμός των αιτούντων άσυλο και των ατόμων που έχουν 
τύχει προσωρινής προστασίας (άνω των 400.000 μόνο στην Ένωση). 
Πίνακας 3Α 
ΧΩΡΑ 
Βέλγιο 
Δαν(α 
rαλλ(α 
rερμαν(α 
Ελλάδα 
Ιρλανδ(α 
Ιταλ(α 
Λουξεμβούργο 
Κάτω Χώρες 
Ισπαν(α Αριθμός θέσεων που χορηγήθηκαν σε ευπρόσβλητες ομάδες 
από την πρώην rιουγκοσλαβ(α μέχρι τα τέλη Απριλίου 
1993/ΕΕ 
ΑΡΙθΜΟΣ 
ΑΤΟΜΩΝ 
200 
200 
1.320 
17.000 
150 
340 
400 
10 
200+ 
1.000 
Ηνωμένο Βασ(λειο 1.000+ 
Πηγή : UNHCR (οι αριθμο( που ε(ναι σημειωμένοι με + δεν περιλαμβάνουν 
μέλη οικογενειών) 
( 1) "Επισκόπηση της εφαρμογής της προσωρινής προστασίας" που εκδόθηκε 
ως έγγραφο εργασίας κατά τη σύνοδο της Ομάδας εργασ (ας γ ι α τα 
ανθρωπιστικά θέματα της Διεθνούς Διάσκεψης για την πρώην 
rιουγκοσλαβ(α, Γενεύη, Ιούλιος 1993. 
6 
Π(νακαc;; 38 Αρ ι θμόc;; θέσεων που χορηγήθηκαν σε ευπρόσβλητες; ομάδες; 
από την πρώην rιουγκοσλαβ(α μέχρι τα τέλη Απριλ(ου 
1993/άλλεc;; χώρεc;; υποδοχής; 
ΧΩΡΑ ΑΡΙθΜΟΣ 
ΑΤΟΜΩΝ 
Αυστραλ(α 250 
Αυστρfα 200+ 
Καναδάς; 500 
τσεχική Δ.ημοκρατ(α 500 
Φινλανδ(α 72+ 
Μαλαισ(α 100 
Νέα Ζηλανδία 50+ 
Σουηδ(α 150+ 
Ελβετία (περιλ. προσφύγων και 5.635 
ατόμων που απολαύουν του καθε-
στώτοc;; προσωρινής; προαστασίας 
Τουρκ(α 270 
ΗΠΑ 1.000 
Πηγή : UNHCR (οι αριθμοί που είναι σημειωμένοι με + δεν περιλαμβάνουν 
μέλη οικογενειών) 
9. Σήμερα, άτομα που μετακινήθηκαν χωρ(ς τη θέλησή τους από την πρώην 
Γιουγκοσλαβία έχουν βρει καταφύγιο σε πολλές χώρες. καίτοι πολλά 
από τα εν λόγω άτομα διαμένουν σε ευρωπα·ίκές χώρες, χώρες όπως ο ι 
ΗΠΑ, η Αυστραλία, ο Καναδάς, το Πακιστάν και η Μαλαισία τους 
προσφέρουν επίσης φιλοξενία. καίτοι ορισμένες φορές, όπως στην 
περίπτωση του Πακιστάν, η συγκεκριμένη κυβέρνηση έδειξε ότι 
υπολογίζει σε μία πιθανή επιστροφή των πρώην Γιουγκοσλάβων στην 
περιοχή προέλευσής τους, τα άτομα αυτά δεν θα διακινδύνευαν να 
επιστρέψουν προτού βελτιωθεί η κατάσταση στην πρώην Γιουγκοσλαβία. 
Σε ορισμένες γειτονικές χώρες οι προοπτικές μπορεί να είναι 
διαφορετικές. Δεν είναι σαφές, για παράδειγμα, ποιά θα είναι η 
θέση των 300.000 Μουσουλμάνων από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, που σήμερα 
είναι εγκατεστημένοι στην Κροατία, δεδομένου ότι οι Κροάτες και οι 
Μουσουλμάνο ι έχουν εμπλακε ( σε μ ι α ανοικτή σύγκρουση στη Βοσνία­
Ερζεγοβ ίνη. Δεν μπορε ( να υποτεθεί ότι ακόμα και στην περίπτωση 
εντυπωσιακής εξέλιξης της ειρηνευτικής διαδικασίας θα υπάρξει 
άμεση, αξιοπρεπής και συστηματική επιστροφή των πρώην Γιουγκοσλάβων 
που μετακινήθηκαν χωρίς τη θέλησή τους : κατ'αρχήν, στις περιοχές 
που έχουν πληγεί άμεσα από τη σύρραξη δεν θα καθίστανται διαθέσιμες 
οι απαραίτητες εγκαταστάσεις. Δεύτερον, ορισμένοι από τους πρώην 
rιουγκοσλάβους διαμένουν ήδη για τόσο μακρόχρονο διάστημα στη χώρα 
υποδοχής ώστε έχουν ενσωματωθεί και δεν επιθυμούν να επιστρέψουν 
στη χώρα προέλευσής τους. θα εξαρτηθεί από τις πολιτικές της χώρας 
7 ζ! 
υποδοχής )ι(ατά πόσον θα εξα)ι(ολουθήσε ι να επιτρέπεται μ ι α συνεχής 
διαμονή. Συνεπώς συνάγεται το συμπέρασμα ότι με τη γιουγκοσλαβι)ι(ή 
)ι(ρ(ση, η Ευρώπη γνώρισε μαζι)ι(ές μεταναστευτι)ι(ές μετα)ι(ινήσειc;, που 
τελι)ι(ά θα οδηγήσουν σε διασπορά σημαντι)ι(ού τμήματος του πληθυσμού 
της πρώην rιουγ)ι(οσλαβίας. 
3. Μεταναστευτι)ι(ές ροές από τη Βόρειο Αφρι)ι(ή )ι(αι την Τουρ)ι(ία 
10. Οι μεταναστευτι)ι(ές μετα)ι(ινήσεις από τη Βόρειο Αφρι)ι(ή στην κοινότητα 
έχουν εντελώς δ ιαφορετ L)ι(ό χαρα)ι(τήρα από τ ι ς ενδοευρωπα·ί)ι(ές 
μετα)ι(ινήσεις. Δεδομένου ότι οι μεταναστευτι)ι(ές μετα)ι(ινήσεις από την 
Κεντρι)ι(ή )ι(αι Ανατολι)ι(ή Ευρώπη ε(ναι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, 
σχετι)ι(ά πρόσφατο φαινόμενο, η μετανάστευση από τη Βόρειο Αφρι)ι(ή 
χρονολογείται παλαιόθεν. ορισμένες σχετίζονται με το 
αποι)ι(ιο)ι(ρατι)ι(ό παρελθόν ορισμένων )ι(ρατών μελών. Ενδει)ι(τι)ι(ά μπορεί 
να αναφερθε ( η μετανάστευση στη Γαλλία, γ ι α παράδειγμα, από την 
Αλγερ(α. Οι περισσότερες όμως από τις τα)ι(τι)ι(ές μεταναστευτι)ι(ές 
μετα)ι(ινήσεις παραπέμπουν στα προγράμματα προσλήψεων που είχαν 
εγ)ι(ρίνει, )ι(ατά την περίοδο 1960-1973, ορισμένα )ι(ράτη μέλη. 
Αποτέλεσμα του γεγονότος ότι οι "φιλοξενούμενοι εργαζόμενοι" ήσαν 
ουσ ιαστ ι)ι(ά πραγματ ι)ι(ο ί μετανάστες )ι(α ι όχι μόνο προσωρινοί 
επισ)ι(έπτες, είναι ότι επωφελήθη)ι(αν από το δι)ι(α(ωμα της 
οι)ι(ογενεια)ι(ής επανένωσης. 
11. Στον πίνα)ι(α 8 περιλαμβάνεται ο αριθμός των ατόμων που διαμένουν 
νόμιμα στα )ι(ράτη μέλη το 1992. Οι αριθμοί αυτοί πρέπει να 
ερμηνευτούν με )ι(άποια επιφύλαξη. Ειδι)ι(ότερα, πρέπει να δοθεί η 
δέουσα προσοχή στη σημασία των εθνι)ι(ών νομοθεσιών : αν εφαρμοστεί 
το jus soli όπως, για παράδειγμα, είναι η περίπτωση της Γαλλίας, τα 
τέ)ι(να μεταναστών πρώτης γενεάς απο)ι(τούν αυτόματα την υπηκοότητα της 
χώρας υποδοχής )ι(αι δεν θεωρούνται πλέον υπήκοοι τρίτης χώρας. 
Συνεπώς, οι αριθμοί του πίνακα 8 δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως 
δε ()ι(τες γ ι α το σημερινό πληθυσμό που προέρχεται από τ ι ς 
συγ)ι(ε)ι(ριμένες χώρες. Παρ~όλα αυτά, σε σύγ)ι(ριση με το 1980 τα 
περισσότερα )ι(ράτη μέλη έχουν σημειώσει αύξηση του αριθμού των 
υπη)ι(όων χωρών του Μαγ)ι(ρέμπ )ι(αι της τουρ)ι(ίας που διαμένουν σ~αυτά. 
Η αύξηση αυτή μπορε r να αποδοθεί σχεδόν εξ ολο)ι(λήρου στην άδεια 
εισόδου γ ι α λόγους ο ι)ι(ογενε ιακής επανένωσης. Αυτή η μορφή 
μετανάστευσης αναμένεται )ι(ανονι)ι(ά να περιοριστεί στο μέλλον, εφόσον 
η οι)ι(ογενεια)ι(ή επανένωση για την πρώτη γενεά έχει ήδη ολο)ι(ληρωθεί. 
Η αναμενόμενη με ίωση μπορεί, στο μεταξύ, να ε ίνα ι μικρότερη, σε 
περίπτωση που η δεύτερη )ι(αι τρίτη γενεά επίσης νυμφευθούν άτομα από 
τη χώρα προέλευσής τους. 
12. Καίτοι, )ι(ατά τα προσεχή έτη, μπορεί να αναμένεται μείωση της 
νόμιμης μετανάστευσης από τη Βόρειο Αφρι)ι(ή )ι(αι την Τουρκία, είναι 
εύλογο να θεωρηθε r πιθανή αύξηση της παράτυπης μετανάστευσης από 
τ ι ς ,εν λόγω χώρες. ο συνε)ι(τ ι μούμενος παράγοντας ώθησης )ι(α ι έλξης 
είναι τόσο σημαντι)ι(ός ώστε θεωρείται δεδομένο ότ~ οι 
μεταναστευτικές πιέσεις δεν θα αυξηθούν σημαντικά στο μέλλον. 
προ)ι(ε ιμένου να δοθεί συνέχεια στην Ανακοίνωση περί μετανάστευσης 
του 1991, η Επιτροπή ανάθεσε σε δύο τοπικά ινστιτούτα να 
διερευνήσουν το χαρακτήρα των υφιστάμενων μεταναστευτικών 
μετα)ι(ινήσεων από την Αλγερία, το Μαρόκο, την Τυνισία και την 
Τουρκία, καθώς )ι(αι τις αιτίες και τις επιπτώσεις τους στις 
αντίστοιχες εθνικές οικονομίες. Με βάση αυτές τις μελέτες 
διοργανώθηκε στις 2 Απριλίου 1993 ένα σεμινάριο επανεκτίμησης, που 
αποτέλεσε επίσης τη βάση για περαιτέρω πιθανές μελέτες για το 
συγ)ι(ε)ι(ριμένο θέμα. Επιπλέον, πρέπει να αναφερθεί το σεμινάριο που 
διοργάνωσε, στις 19-22 Απριλίου 1993, ο ΙΟΜ για το ίδιο θέμα, το 
οποίο παρείχε σημαντι)ι(ή συμπληρωματική πληροφόρηση. 
8 
13. Οι αναφερόμενες στην προηγούμενη παράγραφο μελέτες επιβεβα(ωσαν ότι 
από τα μέσα της δεκαετ(ας του 1970 η οικογενειακή επανένωση 
αποτέλεσε τη βασική πηγή νόμιμης μετανάστευσης από τις υπό εξέταση 
χώρες. Από τα μέσα της δεκαετ(ας του 1980 η παράτυπη μετανάστευση 
κατέστη ποσοτικά σημαντικότερη από τη νόμιμη μετανάστευση και 
έπληξε νότιες ευρωπα"ίκές χώρες όπωc; την Ισπανία και την Ιταλία 
ειδικότερα. Άλλη σημαντική διαπ(στωση ήταν ότι το μεγαλύτερο μέρος 
όσων μετανάστευαν ήταν άτομα με υψηλή ειδίκευση που άφηναν πίσω τις 
δουλειές τους· ο αριθμός των ανέργων που μετανάστευαν ήταν κατά 
πολύ μικρότερος. Όσον αφορά τους συνεκτιμούμενους παράγοντες 
ώθησης και έλξηc;, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η διαθεσιμότητα 
(παράνομων) θέσεων απασχόλησης στην Κοινότητα ήταν ο σημαντικότερος 
παράγοντας έλξης, λαμβανομένου υπόψη ότι η δημογραφ ική κατάσταση 
στις χώρες προέλευσης και οι οικονομικές της επιπτώσεις θεωρήθηκαν 
ως σημαντικός παράγοντας ώθησης. 
14. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ILO και του UNFPA, ο πληθυσμός στις 
χώρες του Μαγκρέμπ θα έχε ι σχεδόν δ ι πλασ ιαστε ί κατά την περ (οδο 
1990-2025. Στη διάρκεια της (διας περιόδου, ο πληθυσμός της 
τουρκ(ας θα έχει αυξηθε( κατά 70%. οι δημογραφικές εξελ(ξεις 
επηρεάζουν επ(σης σοβαρά τη διάρθρωση ηλικίας του πληθυσμού. οι 
χώρες αυτές έχουν τα ακόλουθα κοινά χαρακτηριστικά πληθυσμό 
νεαρής ηλικ(ας, σημαντικό εργατικό δυναμικό και υψηλή ανεργ(α. 
Έχουν όμως δ ιαφορετ ικούς παράγοντες ώθησης στο Μαρόκο 
παρατηρε(ται αστυφιλ(α και έντονες ανισότητες μεταξύ των 
περιφερειών, ενώ στην τουρκ(α οι εθνικές εντάσεις διαδραματ(ζουν 
σημαντικό ρόλο. Επιπλέον, οι μεταναστευτικές μετακινήσεις που 
προέρχονται από τους εν λόγω παράγοντες δεν κατευθύνονται όλες προς 
τιc; (διες χώρες. Για παράδειγμα, το 97% των Αλγερινών που 
μεταναστεύουν πηγα(νουν στη Γαλλία, ενώ το 59% των μεταναστευτικών 
μετακινήσεων από την τυνισ(α κατευθύνονται προς τη Λιβύη. 
15. το γεγονός ότι οι προηγούμενες παράγραφοι επικεντρώθηκαν σε 
τέσσερις χώρες ε ι δ ι κότερα, δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι υποδηλώνει 
ότι η κατάσταση σε άλλες βορειοαφρικανικές χώρες είναι καλύτερη. Η 
Α(γυπτος, για παράδειγμα, αντιμετωπ(ζει παρεμφερε(ς δημογραφικές 
ανισορροπ(ες στην τουρκ(α και ο συντελεστής ανεργ(ας ανήλθε το 1991 
σε 14% ή 2 εκατ. Επιπροσθέτως, η Α(γυπτος έπρεπε να απορροφήσει την 
επιστροφή μισού εκατομμυρ(ου Αιγυπτ(ων που εργάζονταν στο Ιράκ και 
στο Κουβέιτ, αλλά εγκατέλειψαν τις δουλειές τους στη διάρκεια του 
πολέμου του Κόλπου. 
16. Συνοψ(ζοντας αυτές τις διαπιστώσεις μπορεί να συναχθε( ότι 
δημογραφικές ανισορροπ(ες υπάρχουν σε όλες τις προαναφερόμενες 
χώρες. Μέχρι σήμερα, ο ι εν λόγω αν ισορροπίες οδήγησαν σε νόμιμη 
και παράνομη μετανάστευση με βάση παράγοντες οικονομικής ώθησης και 
έλξης. Αναμένεται, όμως, ότι εάν αυτές οι δημογρφικές aνισορροπίες 
εξακολουθούν να υφ(στανται -και ας σημειωθεί ότι οι δημογραφικές 
εξελ(ξεις μπορούν να επηρεάσουν μόνο μακροπρόθεσμα- πιθανώς να 
αυξηθούν ο ι παράγοντες ώθησης. Μπορούν επ (σης να οδηγήσουν σε 
κοινωνική και οικονομική αναταραχή με πολιτικές συνέπειες για τις 
συγκεκριμένες χώρες. Αυτό μπορεί, με τη σειρά του, να έχει 
επιπτώσεις όσον αφορά μεταναστευτικές πιέσεις μέσω αιτήσεων ασύλου 
κλπ. Σε κάποιο βαθμό, η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αρχίσει : ο αριθμός 
των αιτήσεων ασύλου από Αλγερινούς υπηκόους που φθάνουν στα κpάτη 
μέλη αυξήθηκε από 1.730 το 1991 σε 8.158 το 1992. 
9 
4. Μεταναστευτικέ~ ροέ~ από άλλα μέρη του κόσμου 
17. Οι μεταναστευτικt~ ροέ~ από άλλε~ χώρε~ χωρ(ζονται σε δύο 
κατηyορCε~ πρώτον, ροέ~ σχετικέ~ με παραδοσιακού~ 
aποικιοκρατικού~ δεσμούς με ορισμένα μέρη του κόσμου και δεύτερον, 
ροέ~ σχετικέ~ με το άσυλο. Μόλι~ πρόσφατα η παράνομη μετανάστευση 
από μη γειτονικέ~ χώρε~ απέκτησε κάποια σημασCα, αλλά προς το παρόν 
εξακολουθε C να tχε ι συμπτωματικό χαρακτήρα, εφόσον εν ytνε ι ο ι 
μακρυνές αποστάσει~ καθιστούν δύσκολη την άφ ιξη σε .κράτη μέλη με 
παράτυπους τρόπου~. 
18. Τα κράτη μέλη έχουν από παράδοση yνωρCσει μετανάστευση από ένα ευρ4 
φάσμα χωρών ω~ σχεδόν λοyικό επακόλουθο προyενέστερων 
aποικιοκρατικών δεσμών. Εε όλε~ σχεδόν τις περιπτώσεις, οι 
πολιτικέ~ όσον αφορά την άδεια εισόδου που εφαρμόζονταν σε πολCτες 
πρώην αποικιών κατέστησαν περισσότερο περιοριστικές, ούτω~ ώστε τα 
πρότυπα νόμιμης μετανάστευση~ έχαναν βαθμια(α τη σημασ(α τους. 
Αφετέρου, μπορε r να εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες διατάξει ς 
στη νομοθεσ (α περ r αλλοδαπών και υπηκοότητας που παρέχουν 
προτιμησιακή μεταχε(ριση στους συyκεκριμένους πολrτες. Επιπλtον, 
υπάρχουν συνεχε(ς δυνατότητες προσωρινής διαμονής, yια παράδειyμα, 
yια σπουδαστές, όπου αυτές οι κατηyορ(ες μπορούν να ε(ναι οι 
σημαντικότεροι δικαιούχοι, ακριβώς διότι η παράδοση καθιστά αυτά τα 
κράτη μέλη τα πλέον εύλοyα κράτη yια διαμονή. 
19. Όσον αφορά το ΗΒ, οι σημαντικότερες ομάδες μεταναστών που 
εντάσσονται στην κατηyορCα αυτή προέρχονται από την Ινδ(α, το 
Πακιστάν, τις Δυτικέ~ Ινδ(ες και ορισμένες aφρικανικές χώρες. Όσον 
αφορά τις Κάτω Χώρες, προέρχονται από την Ινδονησ(α και το 
Σουρινάμ. Ετο Βέλyιο και τη rαλλ(α, οι μετανάστες προέρχονται από 
τις πρώην αποικ(ες τους στη Δυτική και κεντρική Αφρική. Όσον αφορά 
την Ισπαν(α, οι ομάδες αυτές προέρχονται κυρ(ως από τη Λατινική 
Αμερική και ορισμένες'φορές από τις Φιλιππ(νες, ενώ στην περ(πτωση 
της Πορτοyαλ(ας, οι βασικές ομάδες προέρχονται από τη Βραζιλ(α, την 
Αyκόλα, το Πράσινο Ακρωτήριο και τη Μοζαμβ(κη. 
20. Δύσκολο να προβλεφθε( η μελλοντική εξέλιξη των μεταναστευτικών 
πιέσεων από τις χώρες αυτές. κατ'αρχήν, ορισμένα κράτη μέλη μόλις 
πρόσφατα περιόρισαν τις πολιτικές τους όσον αφορά την άδεια 
εισόδου, ε(τε διότι πρόσφατα ανεξαρτητοποιήθηκαν οι πρώην αποικ(ες 
τους ε(τε διότι yια πολιτικούς λόyους οι κυβερνήσεις δεν 
επιθυμούσαν να περιορ(σουν τη μετανάστευση από τις χώρες αυτές. 
Δεύτερον, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα υπερπόντια εδάφη 
εξακολουθούν να ανήκουν τυπικά σε ένα κράτος μέλος, όπως τα yαλλικά 
υπερπόντια διαμερ(σματα και οι Ολλανδικές Αντ(λες· συχνά η εφαρμοyή 
περ ιορ ι στ ι κών πολιτικών άδει ας εισόδου σ'αυτούς που γεννήθηκαν ή 
διαβιούν στα συγκεκριμένα εδάφη, εφόσον εrναι υπήκοοι του κράτους 
μέλους, δεν καθ(σταται δυνατή. 
21. Όσον αφορά τις υπόλοιπες χώρες, θα εξαρτηθε( από τους σημερινούς 
παράyοντες ώθησης και έλξης κατά πόσον η παράτυπη μετανάστευση από 
πρώην αποικ(ες θα αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στο μέλλον. Η 
αποικιοκρατική κληρονομιά μπορε( ήδη να παρέχει ορισμένα στοιχε(α 
που διευκολύνουν τις μεταναστευτικές μετακινήσεις ή ενεργούν ως 
παράγοντες ώθησης : εξοικείωση με τη γλώσσα, απευθείας μεταφορική 
σύνδεση και η παρουσ(α συμπατριωτών στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, 
που μπορούν να παρέχουν συνεχή ροή πληροφόρησης σχετικά με τ ι ς 
δυνατότητες μετανάστευσης και απασχόλησης και προσφέρουν πρακτική 
βοήθεια κατά την άφ ιξη. Όσον αφορά τους παράγοντες ώθησης, ο ι 
δημοyραφικο( και κοινωνικο-οικονομικο( παράγοντες είναι ιδια(τερης 
σημασ(ας, από κοινού με το γενικό πολιτικό κλίμα. Ένα αξιοπρόσεκτο 
παράδειγμα εν προκειμένω είναι η Ινδ(α, όπου, σύμφωνα με τον UNFPA, 
οι δημογρφικές εξελ(ξεις ε(ναι aνησυχητικές· επιπλέον, η οικονομική 
10 
ανάπτυξη φα(νεται να παραμένει στάσιμη, ενώ οι εθνικο/θρησκευτικές 
εντάσεις αυξάνουν. Όλα αυτά μπορε( να δημιουργήσουν ένα κλίμα, στο 
οπο(ο η μετανάστευση φα(νεται ν·αποτελε( ένα τρόπο διαφυγής από την 
εσωτερική κατάσταση. Αλλά ακόμα και στην περ(πτωση που οι 
παράγοντες ώθησης και έλξης ε(ναι τέτοιοι ώστε αναμένεται αύξηση 
των μεταναστευτικών π ι έσεων, δεν θα αναπτυχθούν ευρείας κλ Cμακας 
μεταναστευτικές-μετακινήσεις μέχρις ότου υπάρξουν πρακτικοί τρόποι 
γεφύρωσης της μεγάλης διαφοράς μεταξύ της χώρας προέλευσης και των 
κρατών μελών. Έτσι, ε(ναι σημαντικό κατά πόσον οι ενδιάμεσοι 
προσφέρουν τις αναγκα(ες διευθετήσεις. παράδειγμα των ανωτέρω 
αποτελούν οι πρόσφατες μετακινήσεις Κινέζων πολιτών λόγω του 
υψηλού κόστους για τους μεταναστεύοντες, ενδιάμεσοι έχουν αναλάβει 
την αναγκα(α μεταφορά, καθώς και τη χορήγηση των αναγκα(ων εγγράφων 
και, τοιουτοτρόπως, η παράτυπη μετανάστευση από την Κ(να στην 
Ένωση και τις ΗΠΑ ακολουθε( αυτά τα σχεδιασμένα πρότυπα. 
22. Το άλλο φαινόμενο που προκαλεί μεταναστευτικές μετακινήσεις 
μακρινών αποστάσεων ε(ναι η ροή αιτούντων άσυλο και προσφύγων. ο 
π(νακας 4 παρέχει μια ιδέα σχετικά με τις εθνικότητες που 
μετακινήθηκαν τα τελευτα(α έτη. Καθ(σταται άκρως δυσχερής η 
διατύπωση αξιόπιστων προβλέψεων με βάση αυτούς τους αριθμούς. 
Πρώτον, ε (να ι δύσκολη η σύγκριση των αριθμών καθαυτών, δ ι ότι τα 
κράτη μέλη δεν έχουν ακόμα εναρμονίσει τις στατιστικές τους 
μεθόδους εν προκειμένω και συνεπώς διαφέρουν οι βασικές 
προϋποθέσει ς. Δεύτερον, ο ι πλέον δύσκολα προβλέψιμες 
μεταναστευτικές ροές ε(ναι αυτές που σχετ(ζονται με τις αιτήσεις 
ασύλου. το 1992 σε σύγκριση με το 1991, παρατηρήθηκε εν γένει 
κάποια με(ωση του αριθμού των αιτήσεων ασύλου από τις 
απαριθμούμενες χώρες· αν έχει παρατηρηθε( άνοδος των γενικών 
αριθμών σχετικά με το άσυλο σε ορισμένα κράτη μέλη, αυτό μπορ ε ( 
κανονικά να αποδbθε( σε ορισμένες αιτήσεις ασύλου που υποβλήθηκαν 
από πρώην rιουγκοσλάβους (βλ. παρ. 9), αλλά όχι σε απρόσμενη άνοδο 
άλλων κατηγοριών. τα α (τ ι α της βραδε (ας πτώσης του αριθμού των 
αιτήσεων ασύλου που υποβάλλουν πολ (τες μη γ ε ι τον ι κών χωρών, δεν 
έχουν εξεταστε( σε συστηματική βάση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, 
ενδεχομένως έχει βελτιωθε( η κατάσταση των ανθρωπ(νων δικαιωμάτων 
στη χώρα προέλευσης· αλλά αυτό μετά β(ας θα μπορούσε να εξηγήσει 
τους λόγους της σχεδόν γενικής καθοδικής τάσης. Σύμφωνα με τις 
σημαντικότερες θεωρ(ες περ( μετανάστευσης, οι προοπτικές 
απασχόλησης στη χώρα υποδοχής αποτελε( τον κυρfαρχο παράγοντα 
ώθησης, ούτως ώστε μπορε( να εξηγηθε( εν μέρει η ύφεση που γνώρισε 
η Ευρώπη από το δεύτερο εξάμηνο του 1992. Και πάλι, όμως, το 1993 
εμφαν(ζεται τόσο συνέχιση όσο και εντατικοπο(ηση των τάσεων ύφεσης 
και, ταυτόχρονα, ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπ(ζουν απρόσμενη και 
ουσιαστική άνοδο του αριθμού των αιτήσεων ασύλου. 
11 ςς 
Π(νακας 4 Αριθμός αιτούντων άσυλο που φθάνουν σε κράτη μέλη από μη 
γειτονικές χώρες 
ΧΩΡΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ 1991 1992 
Αφγανιστάν 9.740 7.362 
Αγκόλα 10.322 2.056 
Αιθιοπ(α 6.626 3.194 
Γκάνα 9.739 9.989 
Ινδ(α 10.380 8.725 
Ιράν 12.031 6.036 
Ιράκ {; 6.816 6.032 
Νιγηρ(α 10.284 11.426 
Πακιστάν 10.919 8.330 
Σομαλ(α 7.896 10.449 
Σρι Λάνκα 15.205 10.957 
Ζα"ίρ 16.123 15.431 
Πηγή κράτη μέλη 
23. οι αριθμο( για το 1993 που αφορούν τον αριθμό των αιτήσεων ασύλου 
που υποβλήθηκαν στα κράτη μέλη δε(χνουν μια πλούσια ποικιλfα 
τάσεων. Σε ορισμένα κράτη μέλη, ο αριθμός μειώθηκε περαιτέρω, αλλά 
σε άλλα ο αριθμός ε (ναι τρεις φορές υψηλότερος από τον ανάλογο 
αριθμό του 1992. Στον π(νακα 5 αναγράφεται ο αριθμός των αιτήσεων 
ασύλου σε κάθε κράτος μέλος το 1991, 1992 και 1993 αντ(στοιχα. οι 
χαμηλο( αριθμο( σε ένα κράτος μέλος σε αντ(θεση με υψηλούς αριθμούς 
σε άλλο δε fχνουν ότι δεν υπάρχει καθολικό πρότυπο. Η σημαντ ιwή 
μεfωση, όμως, στη rερμαν(α επηρεάζει τη συνολική ειwόνα wαι 
εξασφαλ(ζει καθοδική τάση μετά το 1992 για την Ένωση ως σύνολο. 
12 
Πίνακας 5 Αριθμός αιτούντων άσυλο σε κάθε κράτος μέλος 
Κράτος μέλος 1991 1992 1993 
Βέλγιο 15.354 17.647 22.039 
Γερμανία 256.112 438.191 322.599 
Δαν(α 4.609 13.884 6.121 
Ισπαν(α 8.138 11.708 5.778 
Γαλλία 47.380 27.000 
Ελλάδα 5.944 4.000 827 
Ιρλανδ(α 31 250 65 
Ιταλ(α 28.000 2.500 1.075 
Λουξεμβούργο 238 2.000 381 
Κάτω Χώρες 21.615 20.346 35.399 
Πορτογαλfα 163 200 2.091 
Ην. Βασ(λειο 57.700 32.000 22.350 
"ΣΥΝΟΛΟ" 447.275 571.718 420.718 
Πηγή 1991 και 1992 -έκθεση NIDI "Αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες -
Στατιστικά και ιστορικά στοιχεία στις δώδεκα 
χώρες της ΕΚ· 
1993 -κράτη μέλη 
οι αριθμο( yια το 1991 και 1992 δεν περιλαμβάνουν εξαρτώμενα τέκνα 
στην περfπτωση του Βελγfου, της rαλλ(ας, της Ιταλ(ας και της 
πορτογαλ(ας. ομο(ως, οι αριθμο( που αφορούν τη Δαν(α δεν 
περιλαμβάνουν αιτήσεις εκτός της Δαν(ας και τις απορριφθε(σες στα 
σύνορα αιτήσεις. Οι αριθμο( yια την Πορτοyαλ(α δεν περιλαμβάνουν 
προφανώς τις αβάσιμες αιτήσεις ασύλου. 
24. Τέλος, οι π(νακες 6Α και 6Β δε(χνουν το ποσοστό των κρατών μελών 
όσον αφορά την υποδοχή αιτούντων που προέρχονται από τις βασικές μη 
γειτονικές χώρες προέλευσης. οι πίνακες 7Α, 7Β και 7Γ παρέχουν τους 
απόλυτους αριθμούς όσον αφορά τις σημαντικότερες ομάδες αιτούντων 
άσυλο. οι π(νακες αυτοr δε(χνουν ότι σε απόλυτους όρους δεν 
υπάρχει (ση κατανομή μεταξύ των κρατών μελών και ότι αυτή η 
κατανομή ποικ(λλει σημαντικά ανάλογα με τις υπό εξέταση 
εθνικότητες. οι παραδοσιακές σχέσεις μεταξύ ενός κράτους μέλους 
και μιας χώρας προέλευσης φαίνεται να επηρεάζουν την κατεύθυνση που 
ακολουθούν οι ροές, αλλά η επ(πτωσή τους δεν ε ίνα ι αποφασιστ ιwής 
σημασ(ας διαπιστώνουμε, για παράδειγμα,· υψηλότερο από το μέσο 
ποσοστό των αιτούντων άσυλο στο ΗΒ που προέρχονται από την Ινδία 
και το Πακιστάν, αλλά η Γερμαν(α εξακολουθε( να ε(ναι η 
δημοφιλέστερη χώρα για τους αιτούντες άσυλο. Εν γένει, η Γερμανία 
ε (ναι η δημοφιλέστερη χώρα υποδοχής για δύο λόγους πρώτον, η 
σχετικά φιλελεύθερη πολιτική περί ασύλου ( καίτοι το γεγονός ότι η 
εθνική νομοθεσ(α κατέστη αυστηρότερη προκάλεσε μείωση του αριθμού 
των αιτούντων άσυλο) και δεύτερον, η οικονομική της ευημερία. 
13 
Π(νακες 6Α και 6Β 
κράτος Αφyανι-. 
μέλος στάν 
Β 0.23 
D 86.27 
DK 8.41 
ES 0.16 
F 
GR 
IRL 
Ι 0.15 
LUX 
NL 4.78 
Ρ 
υ κ 
ΣΥΝΟΛΟ 100.00 Ποσοστό των αιτούντων άσuλο από ορισμένες χώρες 
προέλευσης σε κάθε κράτος μέλος γ'ια το 1992 
Αγκόλα Αιθιοπ(α Γκάνα Ινδ(α Ιράν 
0.72 0.75 9.35 12.53 1.90 
94.01 49.80 70.00 66.45 63.51 
0.07 6.47 0.22 0.45 4.46 
0.31 0.62 
3.35 0.5Q 2.21 2.73 1.42 
0.16 0.02 0.13 
0.02 
0.02 11.26 0.03 0.06 0.27 
0.02 0.05 
1.80 9.32 1.40 1.08 21.50 
0.10 0.07 0.03 
21.43 16.06 16.62 6.71 
99.99 100.00 99.99 100.01 100.00 
14 
Κράτος Ιράκ Νιyηρ(α Πακιστάν Σομαλ(α Σρι Ζα"ίρ 
μέλος Λάνuα 
Β 1.66 4.99 8.58 1.02 1.31 24.21 
D 22.81 91.77 62.61 26.33 48.40 53.63 
DK 23.67 0.46 0.55 13.00 4.14 0.32 
ES 6.29 0.25 0.90 1.70 
F 1.44 0.39 5.29 0.38 17.37 9.32 
GR 21.10 0.06 0.01 0.02 
IRL 0.02 0.01 
Ι 0.46 0.20 3.56 0.27 0.15 
LUX 0.09 0.07 0.02 0.03 0.12 
NL 11.83 ,,,. 2.04 1.30 40.64 9.44 3.08 
Ρ 0.04 0.07 0.02 1.78 
UK 10.68 20.41 15.03 19.03 5.68 
ΣΥΝΟΛΟ 100.05 100.01 99.99 100.01 100.00 99.99 
Πηγή κράτη μέλη 
15 
ΙΙ(νακ.εc; ΤΑ, 1& Jιcι.ι 7r : Αιτήοε ιc; αΘUλοu αιrό τι:ς σημcχντ ιwό-ι:ερεc; χώρες 
Ίrροέλεt>σης 
λlι.ΒiΛΝΣΑ BOYArAP'U : 
ΙΝΔΙ.Λ 
lt91 19,2 1991 1992 1991 199·2 
8Eid':t0 203 93 407 503 1.291 1.093 
I'EPURΣA 4.227 5 .. 957 12.056 31.540 S .. S23 5.79:& 
AASIA 26 l<J 4.1 19 36 39 
D:ΠARIA 27 S22 426 1 
rJlΛA:tA, 247' 31 569 41 1.128 231 
EAl'iAU- 494 3 3. 29ί 2 
:tPMNAIA 1 
I:'JZltAI.A. 18.723 161 629 297 2 s 
liιOYDJISOYP'J\Θ· 5· 3 1 
ω τα χ~ ' 2.15: 138' 44-Θ 1.97 318 , .. 
ΟΟ~ΤΘJ'Α:ΑΙΑ Ι 7 ' 
ΗΝ. BU'':rAEX.O 310 186· 2.045 1.45-Θ 
ΕΕ 26 .1!58' 8 .. 39-4 17.0.30 12.371 12' .. 371 10'. 717 
' 
rrηyη. κράτη. μtλη. 
16 
ΙΡΑΝ ΝΙΓΗΡΙΑ ΠΑΚΙΣΤΑΝ 
1991 1992 1991 1992 1991 1992 
ΒΕΛΓΙΟ 165 115 743 570 913 1.093 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 8.643 3.834 8.355 10.486 4.364 715 
ΔΑΝΙΑ 463 269 35 52 68 5.215 
ΙΣΠΑΝΙΑ 47 287 28 55 46 
ΓΑΛΛΙΑ 305 86 211 44 1.892 75 
ΕΛΛΑΔΑ 115 8 3 ο 185 441 
-~ 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 1 5 
ΙΤΑΛΙΑ 26 16 2 23 
ΛΟΥ8ΕΜΒΟΥΡΓΟ 6 3 1 8 2 17 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 1.726 1.298 640 233 218 2 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 1 4 5 4 108 
ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ 535 405 3.195 1.700 
ΕΕ 14.022 8.028 12.272 13.418 12.910 10.322 
Πηγ~ κρ~τη μέλη 
17 
Ρουμαν(α Ερι ΛάνΜ~ zα·ίρ 
1991 1992 1991 1992 1991 1992 
BEI\riO 2.418 3.463 29 144 1.960 3.749 
rEPHANIA 40.504 103.787 5.628 5.303 2.134 8.305 
Δ.ΑΝΙΑ 135 98 340 454 18 50 
ΙΕ~ΙΑ 718 868 24 164 ~64 
r~IA 2.486 710 3.400 1.930 4.402 1.443 
ΕΛΛΑΔΑ 35 ο 78 ~ 1 
ΙΡΜΝΑΙΑ 12 
ΙΤΑΛΙλ 2.164 942 138 30 36 23 
ΛOYSEMBOYPrO 45 15 16 19 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΕ 1.662 960 1.821 1.034 297 477 
ΠΟΡΤΟrΜΙΑ 53 160 3 2 85 221 
ΗΝ. ΒλΕΙΛJ!:ΙΟ 552 305 3.750 2.085 7.010 880 
ΕΕ 52.763 113.312 17.202 12.949 118.114 17.423 
Πηγή κράτη μέλη 
25. :ευνοψ (ζον.τας, ~Μτός από τους παραδοσιακούς απο ι Μ ιοΜρατ ι Μούc; δεσμούς, 
άλλοι παράyοντε~ 1του ε1τηρεάζουν τις μεταναστευτι~έc; ροές ε(ναι η 
παροuσrα συμπατριωτών σ#ένα κρ4τος μέλος, η γενική φήμη μιας χώρας όσον 
αφορά την ευημερrα της ή τη σχετικά φιλελεύθερη πολιτιΜft της περf 
ασύλου ή/Μαι μετανάστευσης, τη διαθεσιμότητα ενδιάμεσων 1του 
αναλαμβάνουν τη μεταφορά Μα ι την έκδοση των α1ταpα ίτητων εyyράφων. ο 
τελεuτα(ος παράyοντac; μπορεf να εξηyήσει ορισμένες ροές που φαίνονται 
aυθόρμητες εΗ πρώτης όψεως ο ι ενδιάμεσο ι παρέχουν εν yένε ι τ ι c; 
υπηρεσrες τους yια συyΜεκριμένο δρομολόγιο 1του μπορεr να 1τεpιλαμβάνει 
πειορισμένο αριθμό Μpατών μελών. 
4. Υ1tήκοοι τρfτης χώpας που διαμένουν νόμιμα στα )(ράτη μέλη 
26. Εκτός α1tό τους αριθμούς σχετιΜά με τις μεταναστευτιΜέc; μετακινήσεις, 
όnωc; συζητήθηκαν στις προηγούμενες 1tapαyp4φoυc;, οι αριθμοί σχετικά με 
τον αριθμό τwν υπηκόων τρ(των χωρών που διαμένουν στα Μράτη μέλη 
αξ (ζουν ι δ ι α rτερης προσοχής. ο αριθμός των uuηΜόων τρίτων χωρών που 
διαμένουν νόμιμα σ"ένα Μράτος μέλος μπορε( επrσης να αποτελέσει 
ενδεικτιΜό στοιχεrο σχετιΜά με τις δυνατότητες yια wεραιτέρω 
μετανάστευση της συyΜεΜριμένης χώρας. οι εν λόγω αριθμο( έχουν επ(σης 
ιδια(τερη σημασ(α yια έναν ορθό Μaθορισμό 1τολιτιχών ένταξης. 
18 
27. οι πίνακε~ θ και 9 παρέχουν του~ αναγκαίου~ αριθμούς. Στους πίνακες 
θΑ, θΒ και θr περιλαμβάνονται απόλυτοι αριθμοί των σημαντικότερων 
πληθυσμών τρrτων χωρών. Δε(χνουν τις εθνικότητες που, την 1η 
Ιανουαρ(ου 1992, αντιπροσώπευαν συνολικό πληθυσμό εντός της 
κοινότητας πλέον των 100.000 ατόμων. ο πίνακας 8Δ περιλαμβάνει 
συνολικούς αριθμού~ σχετικά με του~ υπηκόους τρ (των χωρών που 
διέμεναν μόνιμα στην Κοινότητα την 1η Ιανουαρίου 1991, 
κατανεμημένου~ κατά ήπειρο. Α~ σημειωθε( ότι οι αριθμο( για τη 
rαλλία, στου~ πrνακε~ αυτού~, αναφέρονται σε δεδομένα απογραφής του 
1990. 
πrνακας θΑ 
ΒΕΛΓΙΟ 
ΔΑΝ ΙΑ 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΕΛΛΑΔΑ 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΓΑΛΛΙΑ 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΛΟΥ8ΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
ΕΕ Πληθυσμός κατά ιθαγένεια την 1η Ιανουαρίου 1992/Πολίτες 
ευρωπα·ίκών χωρών 
ΑΥΣΤΡΙΑ ΠΟΛΩΝΙΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΤΟΥΡΚΙΑ "ΓΙΟΥΓΟ-
ΣΛΑΒΙΑ" 
1.073 4.θ21 θ8.365 6.459 
5θθ 4.868 920 32.018 10.719 
118.885 271.19θ 92.135 1.779.586 775.082 
2.149 11.393 4.620 2.303 3.052 
1.458 3.122 179* 584* 
3.280 47.127 5.114 197.712 52.453 
300* 100* 
4.878 9.073 5.155 2.767 20.735 
f-· 
420 218 3.110 
2.896 4.636 1.954 214.830 15.148 
274* 107* 28 35* 80* 
4.800 29.400 29.400 9.000 
211.001 385.845 110.105 2.347.234 896.422 
Πηγή : EUROSTAT (οι αριθμοί με αστερίσκο αναφέρονται στην 1η Ιανουαρίου 
1991) 
19 
πrνακαc; θΒ 
Βέλγιο 
Δανία 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
rαλλία 
Ιρλανδ(α 
ΙταλCα 
Λουξεμβοuργο 
Κάτω Χώρεc; 
Πορτογαλία 
Ην. Βασ(λειο 
ΕΕ Πληθυσμός κατά ιθαγένεια την 1η Ιανουαρίου 1992/Πολ(τεc; 
αφρικανικών χωρών 
ΑΛΓΕΡΙΑ ΜΑΡΟΚΟ ΤΥΝΗΣΙΑ 
10.971 145.800 6.385 
347 3.170 342 
9.073 75.145 27.205 
269 387 408 
2.263 49.513 355* 
614.207 572.652 206.336 
2.592 81.695 30.374 
809 163.697 2.576 
33* 71* 17* 
2.000* 9.500 1.600 
642.564 1.101.630 275.598 
πηγή : EUROSTAT (οι αριθμο( με αστερίσκο αναφέρονται στην 1η Ιανουαρίου 
1991) 
20 
πrνακαc; 8r 
Βέλγιο 
Δαν(α 
rερμαν(α 
Ελλάδα 
Ισιταν(α 
rαλλ(α 
Ιρλανδ(α 
Ιταλ(α 
Λουξεμβούργο 
κάτω Χώρες 
πορτογαλ(α 
Ην. Βασ(λειο 
ΕΕ Πληθυσμός κατά ιθαγένεια την 1η Ιανουαρίου 1992/Πολίτες 
τηc; Αμερικής και τηc; Ασίας 
ΗΠΑ ΙΝΔΙΑ 
11.697 3.024 
4.358 932 
99.712 32.769 
19.699 2.121 
13.184 5.352 
24.236 4.579 
9.274 
19.610 6.625 
1.385 
--
12.093 3.293 
7.210 600* 
117.300 151.500 
339.758 210.795 
Πηγή : EUROSTAT (οι αριθμοί με αστερίσκο αναφέρονται στην 1η Ιανουαρίου 
1991) 
21 
Πίνακας ΒΔ Πληθυσμός κατά ιθαytνεια την 1η Ιανουαρίου 
1991/συνολικοί αριθμοί για Ευρώπη/Αφρική/Αμερική/Ασ(α 
ΕΥΡΩΠΗ ΑΦΡΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΉ ΑΣΙΑ 
(εκτός ΕΕ) 
Βtλyιο 107.227 181.284 19.348 22.205 
Δαν(α 71.271 7.063 7.920 38.247 
rερμαν(α 3.016.091 197.974 144.633 513.420 
Ελλάδα 40.213 19.117 28.647 36.130 
Ισπαν(α 33.336 39.875 98.438 36.130 
rαλλ(α 349.594 1.633.142 72.758 226.956 
Ιρλανδ(α 1.800 7.600 
Ιταλ(α 118.024 238.565 128.362 140.279 
Λουξεμβούργο 5.132 1.724 1.836 1.612 
Κάτω Χώρες 234.210 186.225 42.153 52.956 
Πορτοyαλ(α 2.646 45.255 26.369 4.154 
Ην. Βασ(λειο 149.000 148.000 221.000 453.000 
ΕΕ 4.128.544 2.698.224 799.064 1.525.089 
Πηγή EUROSTAT 
28. ο πrνακας 9 δε(χνει το ποσοστό των υπηκόων τρίτων χωρών που 
διαμtνουν νόμιμα στα κράτη μέλη. Παρουσιάζει αύξηση σε ορισμtνες 
χώρες (ειδικότερα στη rερμανία), αλλά και μείωση σε άλλες (Γαλλία, 
Ελλάδα) κατά την περίοδο 1986-1992. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπήρξε 
αμ ιyής μετανάστευση από τη rαλλ ία και την Ελλάδα μέρος της 
με(ωσης πρtπει να αποδοθεί και στο γεγονός ότι υπήκοοι τρίτων χωρών 
έχουν αποκτήσει γαλλική ή ελληνική υπηκοότητα. Επιπλέον, οι 
αρ ι θμο ( δεν περιλαμβάνουν αριθμούς r ι α υπηκόους τρίτων χωρών που 
διαμtνουν παράτυπα στα κράτη μέλη. Καίτοι οι εν λόγω αριθμοί 
παρουσιάζουν επ(σης ενδιαφtρον για την ανάπτυξη πολιτικών tνταξης -
ειδικότερα εφόσον η παρουσία παράτυπων μεταναστών μπορεί να 
επηρεάσει αρνητικά τη θtση των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμtνουν 
νόμιμα- διατίθενται ελάχιστα αξιόπιστα στοιχεία. 
22 
Π(νακας 9 
ΚΡΑΤΟΣ 
ΜΕΛ ΟΣ 
ΒΕΛΓΙΟ 
ΔΑΝΙΑ 
ΓΑΛΛΙΑ 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΕΛΛΑΔΑ 
ΙΡΛΑΝΑΙΑ 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΛΟΥ8ΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Πηγή EUROSTAT Συνολικός πληθυσμός και υπήκοοι τρ(των χωρών που διαμένουν 
νόμιμα σε κράτη μέλη (* 1000) 
1986 1992 
ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΥΠΗΚΟΟΙ % ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΥΠΗΚΟΟΙ % 
ΠΛΗθΥΣΜΟΣ ΤΡ. ΧΩΡΩΝ ΠΛΗθΥΣΜΟΣ ΤΡ.ΧΩΡΩΝ 
9.858,9 308,4 3,13 10.022,0 367,9 3,67 
5.116,3 91,1 1, 7.8 5.162,1 141,1 2,73 
53.173,9 2.285,7 4,30 56.163,2 2.357,7 4,14 
61.020,5 3.022,3 4,95 64. 4_84, 8 4.395,0 6,82 
9.949,1 185,3 1,86 10.120,0 174,9 1,73 
3.541,3 17,9 0,51 3.524,0 --
57.202,4 - - 56.757,0 425,9 0,75 
367,2 - - 389,8 13,9 3,56 
14.529,4 391,0 2,69 15.129,2 557,4 3,68 
10.185,0 59,0 0,58 9.846,0 83,9 0,85 
38.542,1 121,9 0,32 39.055,9 202,4 0,52 
55.913,6 1.052,1 1,88 56.960,3 1.207,2 2,12 
29. Παρά τις ελλε(ψεις, ο πCνακας 9 δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικές 
δ ιαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το ποσοστό των υπηwόων 
τρCτων χωρών που διαμένουν νόμιμα. Δεδομένου ότι η Γερμανία έχει 
συντελεστή 6. 82, ο ι υπήκοο ι τρίτων χωρών στην Ιταλία ανέρχονται σε 
0,75% του συνολικού πληθσμού. Προwειμένου να αναπτυχθούν 
αποτελεσματικές πολιτικές ένταξης, θα πρέπει να προστεθούν J.< ι άλλα 
στοιχεία. Για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα σημαντιwό το κατά πόσον οι 
υπήκοοι τρίτων χωρών είναι ομοιόμορφα κατανεμημένοι σε ολόwληρη τη χώρα 
ή τείνουν να επικεντρώνονται σε ορισμένεες πόλεις ή περιοχές οι 
πολιτικές ένταξης θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη δεδομένα 
κοινωνικού χααwτήρα, όπως το επίπεδο της ανεργίας wαι το επίπεδο 
ανάπτυξης της εκπαίδευσης. Πράγματι, οι πληθυσμοί των μεταναστών 
συγκεντρώνονται συχνά σε μεγάλες πόλεις, ούτως ώστε για παράδειγμα 
εθνικές μειονότητες αποτελούν το 25,7% του πληθυσμού των συνοιwιών του 
κέντρου του Λονδίνου, wαίτοι σύμφωνα με τον πίναwα 8, οι υπήwοοι τρίτων 
χωρών αποτελούν μόλις το 2,12% του πληθυσμού του ΗΒ. Σχετικά με τα εν 
λόγω ειδιwότερα δεδομένα, η έwθεση RIMET περιλαμβάνει χρήσιμη 
πληροφόρηση(2). 
( 2) Επιτροπή των Ευρωπα·ίwών Κοινοτήτων ΓΔ Απασχόληση, Εργασ ιαwές 
Σχέσεις και κοινωνικές Υποθέσεις Γενική Έwθεση του Αικτύου 
Πληροφόρησης από τρ (τες χώρες Μετανάστευση -η wατάσταση στα 
κράτη μέλry της ΕΚ το 1992. 
23 
- 1 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1991 ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΤΟΝ 
ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΑΣΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 
1. Μετά τις ανακοινώσεις του 1993, οι αρμόδιοι για τη μετανάστευση υπουργοί 
εντατικοποίησαν τ ι ς εργασίες τους για την εναρμόνιση των πολιτικών στον 
τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Μία από τις πρώτες επιτυχίες τους 
στον τομέα αυτό ήταν η παρουσίαση και στη συν έχε ι α η έγκριση, από το 
Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ, το 1991, προγράμματος εργασίας για την 
εναρμόνιση των πολιτικών στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου με 
σκοπό την υλοποίησή του μέχρι το τέλος του 1993. Επίσης, το 1991, ο ι 
υπουργο C μετανάστευσης συμφώνησαν γ ι α ένα ακόμη δ ι εξοδ ι κότερο πρόγραμμα 
εργασίας σχετικά με την εναρμόνιση των πολιτικών στον τομέα του ασύλου. 
Στο πρόγραμμα αυτό επισημαίνονται λεπτομερώς όλα τα προς επίλυση θέματα. 
2. Στις παραγράφους που ακολουθούν παρουσιάζονται τα αποτελέσματα που 
επιτεύχθηκαν από την έγκριση του προγράμματος εργασίας. 
1. Πολιτικές ασύλου 
3. Οσον αφορά τα διάφορα στοιχεία του προγράμματος εργασίας 1991, η κατάσταση 
της πολιτικής στον τομέα του ασύλου είναι η εξής: 
α. Σύμβαση του Δουβλίνου 
προπαρασκευαστικά μέτρα σχετικά με την εφαρμογή της Σύμβασης του 
Δουβλίνου. Επιτεύχθηκε συμφωνία για τα περισσότερα θέματα τα οποία, μεταξύ 
άλλων, αφορούν τα αποδεικτικά στο ι χε ία, τους συνδέσμους και την yραφ ική 
παράσταση των κριτηρίων της σύμβασης. Απομένει ακόμη η ενδεχόμενη 
επεξεργασία συστήματος για τη σύγκριση των δακτυλικών αποτυπωμάτων για την 
αντιμετώπιση των αιτήσεων ασύλου που υποβάλλονται με ψευδείς ή πολλαπλές 
ταυτότητες (EURODAC). προς το παρόν δεν έχει ακόμη διεξαχθεί μελέτη 
σκοπιμότητας για την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος. 
β. Εναρμόνιση των κανόνων ουσίας που διέπουν τη νομοθεσία στον τομέα του 
ασύλου 
Καθορισμός σαφών όρων y ι α τον εντοπισμό των αιτήσεων ασύλου που ε ίνα ι 
~ανώς αδικαιολόγητες. Το Νοέμβριο του 1992, οι υπουργοί μετανάστευσης 
εξέδωσαν ψήφισμα για τις προφανώς αβάσιμες αιτήσεις ασύλου. Το ψήφισμα 
αναφέρει τους όρους που ζητούνται στο πρόγραμμα ερyασ(ας αλλά δεν 
επιβάλλει την καθιέρωση ειδικών εσπευσμένων διαδικασιών yι' αυτό το είδος 
αιτήσεων. Πάντως, στο ψήφισμα δίνεται έμφαση στην ταχεία εξέταση των 
προφανώς αβάσιμων αιτήσεων ασύλου, δηλαδή στο λαμβάνεται η πρώτη απόφαση 
εντός ενός μηνός. 
ορισμός και εναρμονισμένη εφαρμογή της αρχής της πρώτης χώρας υποδοχής. οι 
υπουργοί μεταναστευσης, στη συνεδρίασή τους της 30ής Νοεμβρίου 1992, 
εξέδωσαν ψήφισμα γιά την καθιέρωση των βασικών αρχών που διέπουν την 
έννοια της "πρώτης χώρας υποδοχής". Πράγματι, το πεδίο εφαρμογής του 
ψηφίσματος είναι ευρύτερο από το αντίστοιχο σημείο του προγράμματος 
εργασίας δεδομένου ότι περιλαμβάνει, επίσης, την αρχή των "τρίτων χωρών 
υποδοχής", δηλαδή χώρες τις οποίες δεν έχει υποχρεωτικά διασχίσει ο αιτών 
χορήγηση ασύλου αλλά που είναι, ωστόσο, λογικό να έχουν εξετάσει την 
αίτηση ασύλου του αιτούντος εφόσον, γ ι α παράδειγμα, του έχουν εκδώσει 
θεώρηση. Από την άλλη πλευρά, το ψήφισμα δεν προβλέπει την πλήρη 
εναρμόνιση, δεδομένου ότι κάθε κράτος μέλος διατηρεί το δικαίωμα να μην 
απομακρύνει, γ ι α ανθρωπιστικούς λόγους, τον αιτούντα χορήγηση ασύλου σε 
τρίτη χώρα υποδοχής. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι το ψήφισμα κάνει 
- 2 -
έκκληση για την αναθεώρηση του τρόπου λειτουργίας αυτών των διαδικασιών, 
σε συνεργασία με την Επιτροπή και κατόπι ν διαβουλεύσεων με την ΥΑΠ 
(UNHCR), καθώς και την εξέταση κάθε άλλου ενδεχομένως απαραίτητου 
συμπληρωματικού μέτρου. 
Χώρες στις οποίες γενικά δεν υπάρχει κίνδυνος δίωξης. οι υπουργοί 
μετανάστευσης, παρόλο που δεν κατήρτησαν τον κατάλογο αυτών των χωρών κατά 
τη συνεδρίασή τους το Νοέμβριο του 1992, συμφώνησαν σχετικά με ορισμένα 
βασικά κριτήρια και αποφάσισαν να ανταλλάσσουν πληροφορίες για το θέμα 
αυτό σε τακτά χρονικά διαστήματα. 
Κοινή εκτίμηση της κατάστασης στη χώρα καταγωγής με σκοπό τόσο την εισδοχή 
όσο και την απέλαση. Οι εργασίες αυτές διεξάγονται από το κέντρο 
ενημέρωσης, προβληματισμού και ανταλλαγών στον τομέα του ασύλου ( CIREA) 
που δημιουργήθηκε από τους υπουργούς μετανάστευσης κατά τη συνεδρίασή τους 
στη Λισσαβώνα το 1992(1). παρόλο που το CIREA είναι αρμόδιο για την 
εξέταση των εκθέσεων που αφορούν τ ι ς τρίτες χώρες, ο ι εκθέσει ς αυτές 
εκπονούνται στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής 
ασφάλειας (PESC). ο αριθμός των εκθέσεων που καταρτίζονται κατ' αυτό τον 
τρόπο είναι προς το παρόν περιορισμένος, η διαδικασία αυτή όμως είναι 
πιθανό να εφαρμοσθεί σε αρκετά συνεχή βάση. 
Εναρμονισμένη εφαρμογή του ορισμού του πρόσφυγα που δίνεται στο άρθρο 1Α 
της Σύμβασης της Γενεύης. Από το 1991, οι υπουργοί μετανάστευσης διαθέτουν 
μια μελέτη για τις κυριότερες ομοιότητες και διαφορές μεταξύ των κρατών 
μελών σχετικά με τους ουσιαστικούς κανόνες της νομοθεσίας στον τομέα του 
ασύλου. Το πρώτο συμβούλιο "Δ ι και οσύνη και εσωτερικές υποθέσει ς" 
αναγνώρισε το σημείο αυτό ως θέμα προτεραιότητας. 
γ. Εναρμόνιση της πολιτικής απέλασης 
κατά τη συνεδρίασή τους στην Κοπεγχάγη, τον Ιούνιο του 1993, οι υπουργοί 
μετανάστευσης εξέδωσαν σύσταση σχετικά με τους ελέγχους των υπηκόων τρίτων 
χωρών που διαμένουν ή εργάζονται παράνομα σε μ ία χώρα καθώς και την 
απέλασή τους. Ενα μέρος της σύστασης τουλάχιστον προβλέπει τον καθορισμό 
των διαφόρων πλευρών της πολιτικής απέλασης, όπως ζητείται στο πρόγραμμα 
εργασίας, παρόλο που δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις αιτήσεων ασύλου που 
απορρίπτονται. Επιπλέον, οι υπουργοί μετανάστευσης, στη συνεδρίαση του 
Λονδ (νου, εξέδωσαν, επίσης, σύσταση γ ι α τη διαμετακόμιση με σκοπό την 
απέλαση. Η σύσταση αυτή προβλέπει ότι η απέλαση μέσω της επικράτειας εν6ς 
άλλου κράτους μέλους μπορεί να γίνεται χωρίς υπερβολικές διατυπώσει~. Τον 
Ιούνιο του 1993, στη συνεδρίαση της Κοπεγχάγης, οι υπουργοί μετανάστευσης 
συμπλήρωσαν τη σύσταση αυτή με στοιχεία για την ενίσχυση της ευελιξίας στο 
συγκεκριμένο τομέα. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η σύσταση αυτή 
αφορά τις πολιτικές απέλασης γενικότερα, δηλαδή τόσο τις αιτήσεις 
χορήγησης ασύλου που απορρίπτονται όσο και άλλες αιτήσεις. 
δ. Δημιουργία "clearing house" 
Η ίδρυση του κέντρου CIREA πρέπει να θεωρηθεί ως μία υπηρεσία που 
εξυπηρετεί την εφαρμογή αυτού του μέρους του προγράμματος εργασ (ας. Το 
CIREA λειτουργεί μόνον από τα μέσα του 1992 αλλά η απαραίτητη ανταλλαγή 
πληροφοριών έχει ήδη αρχίσει να γίνεται σιγά σιγά. Η συνεργασία μεταξύ του 
CIREA και του κέντρου τεκμηρίωσης της ΥΑΠ μπορεί να οδηγήσει σύντομα στην 
ηλεκτρονική ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις ισχύουσες νομοθεσίες 
καθώς και στην κατάρτιση εκθέσεων για τις χώρες καταγωγής. Επίσης, η 
γραμματεία του Συμβουλίου βελτίωσε τα συστήματα που δ ι έπουν τη συλλογή 
στατιστικών στοιχείων, παρόλο που εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα στον 
τομέα των ορισμών. Η εξέταση της νομολογίας δεν έχει ακόμη αρχίσει αλλά 
είναι κάτι το οποίο προβλέπεται στο πλαίσιο της εντολής που έχει δοθεί στο 
CIREA. 
(1) Βλέπε παρακάτω. 
- 3 -
ε. Εξασφάλιση εναρμονισμένης πολιτικής στον τομέα του ασύλου 
Το σημείο αυτό αναπτύχθηκε εκτενέστερα στην ανακοίνωση της Επιτροπής για 
το δ ι κα ίωμα ασύλου. Με βάση τα συμπεράσματα της ανακοίνωσης πρέπει να 
διεξαχθούν μελέτες για το ρόλο, τη δομή και τη λειτουργία ενός ενδεχόμενου 
κοινού μηχανισμού δικαστικής διάγνωσης. Στόχος του μηχανισμού αυτού είναι 
να μειώσει τις διαφορές ερμηνείας της νομοθεσίας περί ασύλου μεταξύ των 
κρατών μελών και, ταυτόχρονα, να οδηyήσε ι έμμεσα στην εναρμόνιση των 
πρακτικών που εφαρμόζονται στο διοικητικό τομέα. Πρέπει να σημειωθεί ότι 
το θέμα αυτό δεν έχει ακόμα αρχίσει ούτε να εξετάζεται ούτε να μελετάται. 
στ. Όροι υποδοχής των αιτούντων χορήγηση ασύλου 
Για την εφαρμογή αυτού του μέρους του προγράμματος εργασίας η ομάδα ad hoc 
για τη "Μετανάστευση" ενέκρινε ένα ερωτηματολόγιο και αυτή τη στιγμή 
εξετάζονται οι απαντήσεις που δόθηκαν σ'αυτό. προς το παρόν δεν 
υποβλήθηκαν ακόμη προτάσεις για την προσέγγιση των όρων υποδοχής. 
4. Η ανακοίνωση της Επιτροπής του 1991 περιέχει, επίσης, ορισμένους άλλους 
τομείς ενδεχόμενης συνερyασ ίας. Ένας από τους τομείς αυτούς αφορά την 
εναρμόνιση των κανόνων και των πρακτικών σχετικά με τη διαμονή των "de 
facto" προσφύγων. ο ι υπουρyο ί μετανάστευσης δεν διατύπωσαν συyκεκρ ιμένες 
προτάσεις στον τομέα αυτό. Ωστόσο, στη συνεδρίασή τους στην Κοπεγχάγη, τον 
Ιούνιο του 1993, εξέδωσαν ψήφισμα σχετικά με την προστασία που πρέπει να 
προσφέρεται στις ιδιαίτερα ευαίσθητες ομάδες προσφύγων από την πρώην 
Γιουγκοσλαβία. Επειδή πολλά από τα άτομα που ανήκουν σ' αυτές τις ομάδες 
μπορούν να ανταποκριθούν στον παραπάνω ορισμό των "de facto" προσφύγων, 
φα ίνετα ι λοy ι κό ότι η αιτούμενη προσωρινή προστασ (α y ι' αυτές τ ι ς ομάδες 
πρώην y ιουyκοσλάβων αποτελεί απτό παράδε ιyμα του τρόπου με τον οποίο 
πρέπει να χειριζόμαστε τις απότομες μαζικές ροές ατόμων που έχουν ανάγκη 
διεθνούς προστασίας. το ψήφισμα, πάντως, δεν προσπαθεί να εναρμονίσει το 
είδος της προσωρινής προστασίας που προσφέρεται στο πλαίσιο των εθνικών 
νομοθεσιών. 
2. Πολιτικές εισδοχής 
5. το πρόγραμμα εργασίας του 1991 περιε(χε, επίσης, πολυάριθμα στοιχε(α για 
την εναρμόνιση των γεν ι κών πολιτικών εισδοχής. Στον τομέα αυτό, πάντως, 
πολλά πράγματα πρέπει ακόμη να γίνουν. 
Εναρμόνιση των πολιτικών εισδοχής με σκοπό την επανένωση και τη δημιουργία 
οικογενειών καθώς και την εισδοχή φοιτητών. κατά τη συνεδρίασή τους στην 
Κοπεγχάγη τον Ιούνιο του 1993, οι υπουργοί μετανάστευσης εξέδωσαν ψήφισμα 
με θέμα την εισδοχή των προσφύγων με σκοπό την οικογενειακή επανένωση. Το 
ψήφισμα αυτό, πάντως, δεν προβλέπει όρους πλήρους εναρμόνισης. Πρώτον, το 
ψήφισμα δεν περιέχει. κανένα κριτήριο εισδοχής με στόχο τη δημιουργία 
οικογένειας. Δεύτερον, ασχολείται μόνον με την εισδοχή συζύγων και παιδιών 
και αφήνε ι στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών τον καθορισμό των 
πολιτικών για την εισδοχή άλλων μελών της ίδιας οικογένειας. Τρ(τον, δεν 
έχουν εναρμονισθεί όλα τα κριτήρια εισδοχής γ ι α λόγους οικογενειακής 
επανένωσης· μερικές φορές το ψήφισμα περιέχει μόνο υποδείξεις όπως για 
παράδειγμα το μέγιστο όριο ηλικίας γ ι α την εισδοχή των πα ι δ ιών. Όσον 
αφορά την εισδοχή των φοιτητών, οι υπουργοί μετανάστευσης ενέκριναν ένα 
ερωτηματολόγιο με θέμα την τρέχουσα εθνική νομοθεσία. Η ανάλυση των 
απαντήσεων του ερωτηματολογίου αυτού μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς 
για την υποβολή εναρμονισμένων προτάσεων. 
"'ι· 7 
- 4 -
Εναρμόνιση των πολιτι~ών εισδοχής για άλλους σ~οπούς, όπως η εισδοχή για 
ανθρωπιστι~ούς λόγους ~αι για τη μισθωτή εργασία ή την αυταπασχόληση. Η 
βελγι~ή προεδρία ήταν η πρώτη που προσπάθησε να αντιμετωπίσει το θέμα αυτό 
με την οργάνωση σχετι~ού σεμιναρίου. Οι εργασίες για την εναρμόνιση των 
πολιτι~ών εισδοχής με σ~οπό την απασχόληση άρχισαν το 1992, όταν η 
προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου υπέβαλε για πρώτη φορά πρόταση ψηφίσματος 
για το θέμα αυτό. Πάντως, δεν επιτεύχθη~ε συμφωνία σχετι~ά με το ~είμενο 
αυτής της πρότασης ψηφίσματος. οι εργασίες για την εναρμόνιση των 
πολιτι~ών εισδοχής των αυταπασχολούμενων άρχισε ~ατόπιν προτάσεως της 
βελγι~ής προεδρίας αλλά ~αι εδώ α~όμη πρέπει να γίνουν πολλές προσπάθειες 
προ~ειμένου να επιτευχθεί συμφωνία για το περιέχομενο του ~ειμένου. 
Εναρμόνιση των νομι~ών διατάξεων που διέπουν τα άτομα με άδεια παραμονής. 
Καμία πρόοδος δεν σημειώθη~ε α~όμη στον τομέα αυτό. 
3. Λαθρομετανάστευση 
6. Το τμήμα Β του προγράμματος εργασίας σχετι~ά με την πολιτι~ή μετανάστευσης 
ασχολείται με ένα θέμα το οποίο αναπτύχθη~ε, επίσης, ε~τενώς στην 
ανα~οίνωση του 1991 σχετι~ά με τη μετανάστευση, δηλαδή την ανάπτυξη μιας 
~ο ι νής προσέγγισης γ ι α το θέμα της λαθρομετανάστευσης. Στον τομέα αυτό 
σημειώθη~αν αρ~ετές πρόοδοι, μολονότι υπάρχουν α~όμη αρ~ετές πλευρές που 
δεν έχουν α~όμη συζητηθεί. 
Συνεργασία στον τομέα των συνορια~ών ελέγχων στο πλαίσιο της Σύμβασης που 
αφορά τη διάβαση των εξωτερικών συνόρων. Η Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα 
αναθεωρημένο σχέδιο σύμβασης για τη διάβαση των εξωτερικών συνόρων 
προ~ειμένου να ληφθεί υπόψη η έναρξη ισχύος της ΕυρωπαΥ~ής Ένωσης. 
Πάντως, στο πλαίσιο του ~έντρου ενημέρωσης, προβληματισμού ~αι ανταλλαγής 
πληροφοριών στον τομέα της μετανάστευσης (CIREFI), που δημιουργήθηκε από 
τους υπουργούς μετανάστευσης κατά τη συνεδρίασή τους στο Λονδίνο, το 
Νοέμβριο του 1992, πραγματοποιήθηκαν ήδη ανεπίσημες ανταλλαγές 
πληροφοριών. το κέντρο αυτό έχει περίπου την ίδια αποστολή με το κέντρο 
CIREA αλλά το CIREFI ασχολείται με θέματα που δεν έχουν σχέση με τη 
χορήγηση ασύλου. οι πληροφορίες που ανταλλάσσονται αφορούν τους οργανωτές 
της λαθρομετανάστευσης, τους μεταφορείς και τις ακολουθούμενες διαδρομές. 
Εναρμόνιση των όρων ~αταπολέμησης της λαθρομετανάστευσης ~αι της παράνομης 
απασχόλησης ~αθώς ~αι των ελέγχων που διεξάγονται για το σκοπό αυτό τόσο 
εντός μιας συγκεκριμένης επικράτειας όσο και στα σύνορά της. Όπως 
προαναφέρθηκε, τον Ιούνιο του 1993, ο ι υπουργοί μετανάστευσης εξέδωσαν 
σύσταση σχετικά με τους ελέγχους των υπη~όων τρίτων χωρών που κατοικούν ή 
εργάζονται σε μια χώρα χωρίς άδεια καθώς και την απέλασή τους. Η σύσταση 
αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως ένα πρώτο βήμα εναρμόνισης προς την κατεύθυνση 
που προβλέπει το πρόγραμμα εργασίας. Πάντως, ο τομέας αυτός είναι 
ιδιαίτερα ευρύς και η σύμβαση δίνε ι μόνο ορισμένες βασικές uποδε ίξε ι ς. 
πρέπει, επίσης, να γίνει μνεία της προαναφερθείσας σύστασης σχετικά με τη 
διαμετακόμιση για λόγους απέλασης. 
Εναρμόνιση των αρχών στον τομέα της απέλασης, συμπεριλαμβανομένων των 
δικαιωμάτων που πρέπει να εξασφαλίζονται στους απελαυνόμενοuς. Μολονότι 
~ατά την πορτογαλ ι~ή προεδρία καταβλήθηκαν αρκετές προσπάθειες για τον 
~αθορισμό των δικαιωμάτων των ατόμων που απελαύνονται, οι εργασίες αυτές 
αποδείχθηκαν ιδιαίτερα δύσκολες διότι συνεπάγονται την επανασύνταξη των 
διεθνών κειμένων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το συγκεκριμένο σημείο του 
προγράμματος εργασίας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. 
----------------------- ----· 
- 5 -
Ορισμός των αρχών που διέπουν την πολιτική Ύια τους υπηκόους τρίτων χωρών 
~ου κατοικούν παράνομα σε κράτη μέλη. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως το σημείο 
αυτό φαίνεται να επικαλύπτεται από τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν στο 
παρόν τμήμα, η εισαγωγή του προγράμματος· εργασίας αφήνει καθαρά να 
εννοηθεί ότι καθοριστικό στοιχείο είναι η επιθυμία υιοθέτησης κοινής θέσης 
για τις πολιτικές νομιμοποίησης. Μολονότι αυτή η πλευρά του θέματος δεν 
έχει αναπτυχθεί διεξοδικά, η σύσταση για την απέλαση βασίζεται στη γενική 
αρχή ότι οι υπήκοοι μιας τρίτης χώρας που κατοικούν παράνομα σε μια άλλη 
χώρα πρέπει να απελαύνονται. Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να 
εξετασθεί η δυνατότητα της εισδοχής τους για ανθρωπιστικούς λόγους. 
Συνεργασία με τις χώρες αναχώρησης και διαμετακόμισης για την καταπολέμηση 
της λαθρομετανάστευσης, κυρίως όσον αφορά την επανεισδοχή. το πρώτο 
συμβούλιο "Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις" υιοθέτησε μια σειρά αρχών 
που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενδεχόμενες συμφωνίες επανεισδοχής με 
τρίτες χώρες. Το ίδιο συμβούλιο ενέκρινε, επίσης, ορισμένα συμπεράσματα 
για την επιθυμητή σύνδεση, εφόσον είναι δυνατό, των εξωτερικών συμφωνιών 
που συνάπτει η Ευρωπα"ίκή Ένωση με τρίτες χώρες με τις συμφωνίες ή τις 
πρακτικές που εφαρμόζονται στον τομέα της επανεισδοχής. 
4. Μετανάστευση εργατικού δυναμικού 
7. Ένας άλλο τμήμα του προγράμματος εργασίας 1991 αφορά τη χάραξη πολιτικής 
για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού. Η πολιτική αυτή επηρεάζει εν 
μέρει την κοινοτική νομοθεσία και για το λόγο αυτό ενδιαφέρει, επίσης, 
τους υπουργούς εργασίας. 
Εναρμόνιση των εθνικών πολιτικών για την εισδοχή υπηκόων τρίτων χωρών με 
σκοπό Jην απασχόληση με βάση ενδεχόμενες ανάγκες εργατικού δυναμικού στα 
κράτη μέλη εντός των προσεχών ετών. Όπως προαναφέρθηκε, ένα ψήφισμα στον 
τομέα αυτό βρίσκεται στο στάδιο των διαπραγματεύσεων. Το ψήφ ισμα αυτό, 
πάντως, δεν θα καλύπτει όλο το πεδίο που αφορά την εισδοχή με σκοπό την 
απασχόληση και συγκεκριμένα, δεν θα περιλαμβάνει την εισδοχή προσωρινών, 
εποχιακΦν και μεθοριακών εργαζομένων. 
Αύξηση της κινητικότητας των υπηκόων της Κοινότητας, κυρίως με τη βελτίωση 
της λειτουργίας του συστήματος SEDOC. Β Επιτροπή δημ ιούρyησε ένα νέο, 
ηλεκτρονικό σύστημα, EURES, το οποίο έχει ήδη αποδειχθεί εξαιρετικά 
αποτελεσματικό. 
5. Η κατάσταση των υπηκόων τρίτων χωρών 
8. το τμήμα αυτό του προγράμματος εργασίας 1991 περιέχει μόνο ένα σημείο, 
δηλαδή την εξέταση, στα κατάλληλα θεσμικά πλαίσια, της δυνατότητας 
χορήγησης σε υπηκόους τρίτων χωρών που κατοικούν για μεγάλο χρονικό 
διάστημα σε ένα κράτος μέλος, ορισμένων δικαιωμάτων ή δυνατοτήτων που 
έχουν οι υπήκοοι του εν λόγω κράτους μέλους, για παράδειγμα την πρόσβαση 
στην αγορά εργασίας, από τη στιγμή που οι υπήκοοι των δώδεκα κρατών μελών 
θα έχουν τους ίδιους όρους ελευθερίας κίνησης και πρόσβασης στην αγορά 
εργασίας. Δεν άρχισε ακόμη η διεξαγωγή καμίας μελέτης στον τομέα αυτό αλλά 
το πρώτο συμβούλιο "Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις" τόνισε ότι οι 
εργασίες στον τομέα αυτό πρέπει να ξεκινήσουν εντός του 1994. 
- 6 -
9. Εκτός από τα συγκεκριμένα σημεία που αφορούν την πολιτική στον τομέα της 
μετανάστευσης και του ασύλου, το πρόγραμμα εργασίας περιέχει, επίσης, 
ορισμένα σημεία γενικότερου ενδιαφέροντος. τα σημεία αυτά είναι τα εξής: 
ανάλυση των αιτίων που οδηγούν σε μεταναστευτικές πιέσεις, 
απάλειψη των αιτίων μεταναστευτικών ροών με την εφαρμογή πολιτικής 
προσαρμοσμένης στον τομέα των αναπτυξιακών ενισχύσεων, της εμπορικής 
πολιτικής, των δικαιωμάτων του ανθρώπου, της διατροφής, του 
1ιερ ι βάλλοντος και της δημογραφ ίας, 
ενίσχυση της επανόδου των προσφύγων στις χώρες καταγωγής τους, 
ένταξη της μεταναστευτικής πλευράς στο πλαίσιο· της οικονομικής, 
χρηματοδοτικής και κοινωνικής συνεργασίας. 
ο ι συγκεκριμένο ι αυτοί τομείς καθορίσθηκαν με περισσότερες λεπτομέρειες 
στην ανακοίνωση για τη μετανάστευση του 1991. Στην ανακοίνωση αυτή 
προβλήθηκε το επιχείρημα ότι τέτοιου είδους θέματα πρέπει να εντάσσονται 
στις εξωτερικές σχέσεις της Ένωσης. Στο πλαίσιο της διακυβερνητικής 
συνεργασίας δεν ελήφθη κανένα ειδικό μέτρο σχετικά με τα σημεία που 
αναφέρθηκαν σ'αυτό το τμήμα του προγράμματος εργασίας. 
- 1 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ Ε8ΕΛΙ8ΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 
1. Από το 1991, οι σημαντικότερες εξελίξεις όσον αφορά την εναρμόνιση των 
πολιτικών στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου πραγματοποιήθηκαν 
στο πλαίσιο διακυβερνητικής συνεργασίας από ·τους αρμόδιους για τη 
μετανάστευση υπουργούς και στη συνέχει α στο πλαίσιο του τίτλου VI της 
Συνθήκης για την Ευρωπα"ίκή ~Ενωση. οι εξελίξεις αυτές έχουν περιγραφεί στο 
παράρτημα ΙΙ. Οι επόμενες παράγραφοι τονίζουν άλλες εξελίξεις στο πλαίσιο 
της Ένωσης οι οποίες έχουν σχέση με τις πολιτικές στον τομέα της 
μετανάστευσης και του ασύλου υπό την ευρεία έννοια. 
1. Δήλωση για τις αρχές που διέπουν τις εξωτερικές πτυχές της μεταναστευτικής 
πολιτικής : περιεχόμενο και παρακολούθηση 
2. Στις 12 Δεκεμβρίου του 1992, το Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου 
εξέδωσε ορισμένα συμπεράσματα, που αποτελούν τις αρχές που διέπουν τις 
εξωτερικές πτυχές της μεταναστευτικής πολιτικής. Οι αρχές αυτές καθορίζουν 
σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο για την ευρύτερη μεταναστευτική πολιτική που 
ζητήθηκε αφενός στο πρόγραμμα εργασίας του 1991 σχετικά με τις 
μεταναστευτικές πολιτικές αφετέρου στην ανακοίνωση του 1991 για τη 
μετανάστευση. 
3. Η δήλωση αναφέρει τους εξής παράγοντες ως σημαντικούς για τη μείωση των 
μεταναστευτικών μετακινήσεων προς τα κράτη μέλη: 
τη διατήρηση της ειρήνης και τη λήξη των ενόπλων συγκρούσεων· 
τον πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· 
τη δημιουργία δημοκρατικών κοινωνιών και κατάλληλων κοινωνικών 
συνθηκών· 
ϊη φ~λελεύθερη εμπορική πολιτική, η οποία θα βελτιώσει τις οικονομικές 
συνθήκες στις χώρες από τις οποίες προέρχεται η μετανάστευση· 
το συντονισμό των ενεργειών της κοινότητας και των κρατών μελών της 
στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής, της οικονομικής συνεργασίας και 
της πολιτικής στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. 
4. Η δήλωση είναι μεγίστης πολιτικής σημασίας, διότι αποτελεί την αναγνώριση 
σε ανώτατο επίπεδο της ανάγκης να αναπτυχθεί μια γενική προσέγγιση για τη 
μετανάστευση και το άσυλο και να χρησιμοποιηθούν οι εξωτερικές σχέσεις της 
Ένωσης για το σκοπό αυτό. 
2. Δημογραφικές πολιτικές 
5. το Νοέμβριο του 1992, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπα"ίκό 
Κοινοβούλιο μία ανακοίνωση σχετικά με τη δημογραφία, τον οικογενειακό 
προγραμματισμό και τη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες. Με βάση την 
ανακοίνωση αυτή, το Συμβούλιο Ανάπτυξης και οι αντιπρόσωποι των 
κυβερνήσεων των κρατών μελών εξέδωσαν ένα ψήφισμα στις 18 Νοεμβρίου 1992. 
Στο ψήφισμα αυτό, το Συμβούλιο υπενθύμισε το προηγούμενο ψήφισμά του της 
11ης Νοεμβρίου 1986 σχετικά με τον πληθυσμό και την ανάπτυξη, στο οποίο η 
Κοινότητα δήλωνε ότι είναι πρόθυμη να συνδράμει τις αναπτυσσόμενες χώρες 
στον τομέα αυτό. Στο ψήφ ισμά του του 1992, το Συμβούλιο τόνισε ότι ο ι 
ταχείες δημογραφικές μεταβολές που επηρεάζουν την ανάπτυξη των χωρών έχουν 
σοβαρές συνέπειες για τη μελλοντική πρόοδο, διότι επηρεάζουν τις 
προοπτικές βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου στον αναπτυσσόμενο κόσμο. το 
Συμβούλιο σημείωσε επίσης ότι πρέπει να μελετώνται συνεχώς οι σχέσεις 
μεταξύ δημογραφικψν τάσεων και παραγόντων και περιβαλλοντικών μεταβολών. 
- 2 -
6. Το ψήφισμα στη συνέχεια διευwρινίζει τους τομείς στους ο1Lο(ους; η βοήθεια 
μπορεί να συμβάλει σε π ι ο ισορροπημένη δημογραφ ι wή ανάπτυξη. Αναφέρε ι 
συγwεκριμένα τις πολιτιwές για τη βελτίωση της υγείας τ~ν γυναικών και των 
παιδιών, οι οποίες επιδιώκουν τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας στην 
wo ι νων ία, προωθούν την εκμάθηση ανάγνωσης και γραφής και προσπαθούν να 
βελτιώσουν την ποιότητα των παρεχόμενων κοινωνικών υπηρεσιών. Επίσης, το 
ψήφισμα χαρακτηρίζει την πρόβλεψη υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού 
ως απαραίτητο μέσο για τη βελτίωση του φάσματος κοινωνικών υπηρεσιών που 
παρέχονται στους πληθυσμούς των αναπτυσσόμενων χωρών. Ταυτόχρονα, το 
Συμβούλιο τονίζει ότι η βοήθεια δεν πρέπει να παρέχεται σε προγράμματα που 
ε ίνα ι π ι εστ ικά, που κάνουν δ ιακρ ίσε ι ς ή θίγουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα 
δικαιώματα. 
7. Όσον αφορά τον οικογενειακό προγραμματισμό, το Συμβούλιο τονίζει ότι 
πρέπει επειγόντως να δοθεί μια απάντηση σε ένα μεγάλο αριθμό 
aνικανοποίητων αιτημάτων για υπηρεσίες αυτού του ε(δους στις 
αναπτυσσόμενες χώρες. Υπολογίζεται ότι 300 εκατομμύρια γυναίκες και άνδρες 
ανά τον κόσμο επιθυμούν να έχουν πρόσβαση στα μέσα για να προγραμματίζουν 
ελεύθερα τον αριθμό των παιδιών τους wαι το χρονιwό διάστημα μεταξύ των 
γεννήσεων, αλλά δεν έχουν τη δυνατότητα. Τα προγράμματα για τη βελτίωση 
των υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού πρέπει, ωστόσο, όποτε είναι 
ανάγκη, να συνδυάζονται με άλλα υγειονομικά μέτρα για την οικογένεια, να 
παρέχουν στις γυναίκες και στους άνδρες όλες τις κατάλληλες μεθόδους και 
τα μέσα aντισύλληψης, να τους ενημερώνουν σχετικά με τα πλεονεκτήματα και 
τους κινδύνους τους και να προβλέπουν ενέργειες κατάρτισης για την υγεία 
και τις σχέσεις των δύο φύλων. Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της 
συμφώνησαν να εξετάσουν ποια άλλα μέσα θα μπορούσαν να διατεθούν, 
συμπεριλαμβανομένης της ανακατανομής των υφιστάμενων πόρων, προκειμένου να 
ενισχυθούν περισότερο οι προσπάθειές; τους να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες 
χώρες ώστε να βελτιώσουν τις υπηρεσίες τους στον τομέα του οικογενειαwού 
προγραμματισμού. 
8. Μετά ~ην έκδοση του ψηφίσματος, πραγματοποιήθηκαν δύο συνεδριάσεις 
εμπειρογνωμόνων για να εξετασθεί η συνέχεια που θα δοθεί στο θέμα. Οι 
εμπειρογνώμονες αυτοί καθόρισαν ορισμένα ε ιδικά θέματα που πρέπει να 
εξετασθούν και συμμετείχαν σε μελέτες ανά χώρα. Αναμένεται ότι με βάση τις 
επιπλέον αυτές πληροφορίες, οι εμπειρογνώμονες θα προτείνουν ενδεχομένως 
ένα πιο συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης. 
9. Η κοινότητα έλαβε επίσης υπόψη της το δημογραφικό πρόβλημα στις προτάσεις 
της σχετικά με την μεσοπρόθεσμη αναθεώρηση της Lome IV. 
3. Προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας μεταξύ της Ένωσης και άλλων ευρωπαϊκών 
κρατών 
10. τα περισσότερα από τα μέτρα που αναφέρθηκαν στις προηγούμενες παραγράφους 
αποσκοπούν στη μείωση των μεταναστευτικών πιέσεων. οι επόμενες παράγραφοι 
προβάλλουν μια σειρά από διάφορα μέτρα που έχει λάβει η Κοινότητα και τα 
κράτη μέλη της, με σκοπό την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορ ίας στο 
πλαίσιο της Ευρώπης και επομένως θεωρούν τη μετανάστευση ως θετικό μάλλον 
παρά ως αρνητικό φαινόμενο. 
11. Σχετικά με τα ανωτέρω, πρώτον πρέπει να αναφερθε ί η υπογραφή, στ ι ς 2 Μα·ιου 
1992, της Συμφωνίας ΕΟΧ μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών αφενός, 
και των χωρών ΕΖΕΣ αφετέρου. Με βάση το άρθρο 28 της Συμφωνίας αυτής wαι 
τη νομολογία του Ευρωπα"ίκού Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 48 της 
Συνθήκης ΕΟΚ, οι υπήκοοι των κρατών που συμμετέχουν στη Συμφωνία αποκτούν 
το δικαίωμα να κυκλοφορούν ελεύθερα στο έδαφος των εν λόγω κρατών 
προκειμένου να ζητήσουν θέση απασχόλησης, καθώς και το δικαίωμα να 
διαμείνουν στ ι ς χώρες αυτές προκειμένου να εργασθούν στη θέση που έχουν 
βρει. Η Συμφωνία ΕΟΧ αντέγραψε επίσης τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης ΕΟΚ 
12. - 3 -
σχετιuά με Ίην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Οι ελευθερ(ες αυτές δημιουργούν 
επίσης ελευθερία μεταuίνησης, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη η ερμηνεία που δίνει 
στα άρθρα αυτά το Διuαστήριο. Οι διατάξεις αυτές θα επηρεάσουν επίσης τους 
ελέγχους στα σύνορα των υπηuόων των uρατών που υπέγραψαν τη συμφωνία: οι 
έλεγχοι αυτοί θα πρέπει να περιορίζονται στην επαλήθευση της ταυτ~τητας 
των ατόμων uαι να δικαιολογούνται από ενδεχόμενο κίνδυνο για τη δημόσια 
τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία, όπως καθορίζεται στο πλαίσιο 
της οδηγίας 64/221. · 
Δεύτερον, 
χώρες της 
για την 
προσώπων. 
υπηρεσιών. ο ι ευρωπα·ίκές 
κεντρικής και 
έγκριση της 
Αυτό ισχύει συμφων ίες που έχουν συναφθε ί με πολλές από τ ι ς 
Ανατολικής Ευρώπης προβλέπουν επίσης ένα πλαίσιο 
ελεύθερης κυκλοφορίας σε ορισμένες κατηγορίες 
κυρίως για την εφαρμογή της ελεύθερης παροχής 
4. Δραστηριότητες του Ευρωπα·ίκού κοινοβουλίου 
13. Από το 1991, το Ευρωπα"ίuό Κοινοβούλιο έχει επίσης αναλάβει ορισμένες 
μελέτες σχετ ι uά με τ ι ς πολ ι τ ι uές στον τομέα της μετανάστευσης και του 
ασύλου uαι έχει εuδώσει διάφορα ψηφίσματα. Τον οuτώβριο του 1992, η uα van 
den Brink, Μέλος του Ευρωπα"ίuού Κοινοβουλίου, υπέβαλε στο Κοινοβούλιο μία 
έuθεση της Επιτροπής Πολιτιuών Ελευθεριών uαι Εσωτεριuών Υποθέσεων σχετιuά 
με την ευρωπα"ίuή πολιτική στον τομέα της μετανάστευσης. το Νοέμβριο του 
1992, ο κ. cooney, Μέλος του.Ευρωπα"ίuού Κοινοβουλίου, υπέβαλε μία έκθεση 
της ίδιας επιτροπής σχετικά με την εναρμόνιση στο πλαίσιο των Ευρωπα"ίκών 
κοινοτήτων της νομοθεσίας και των πολιτιuών στον τομέα του ασύλου. Με βάση 
τις δύο αυτές εκθέσεις, το κοινοβούλιο εξέδωσε, στις 18 Νοεμβρίου 1992, 
κατά τη σύνοδο ολομέλειας δύο ψηφίσματα (Α3-0280/92 uαι Α3-0337/92). 
14. Τα δuο αυτά ψηφίσματα εκθέτουν τα δικά τους προγράμματα δράσης όσον αφορά 
τις πολιτικές στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Γενική τους 
αρχή είναι να υπάρχει όσο το δυνατόν πιο μεγαλόψυχη προσέγγιση των 
προσώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία, και να ενισχυθεί το νομικό 
καθεστώς όσων διαμένουν νόμιμα στην κοινότητα από αρκετά χρόνο. Αυτό 
απαιτεί, μεταξύ άλλων, φιλελεύθερη προσέγγιση της οικογενειακής 
επανένωσης. Εξάλλου, τα ψηφίσματα απαιτούν αυστηρή πολιτική για την 
καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης. 
15. το να αναφερθούν όλα τα μέτρα που προτείνοντα ι στα ψηφ ίσματα αυτά θα 
υπερέβαινε το πλαίσιο της παρούσας αναuοίνωσης. ο επόμενος κατάλογος 
ωστόσο περιέχει μία επιλογή από τις σημαντιuότερες προτάσεις: 
τη δημιουργία ενός ευρωπα"ίuού παρατηρητηρίου για τον έλεγχο των 
μεταναστευτικών μεταuινήσεων· 
τη· σύναψη συμφων ιών μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας χα ι των 
χωρών από τ ι ς οποίε,ς προέρχονται οι μετανάστες σχετικά με την 
προβλεπόμενη ζήτηση και προσφορά εργασίας· 
τη θέσπιση κοινοτικών ρυθμίσεων για τον έλεγχο της παράνομης 
απασχόλησης και την επιβολή αυστηρών κυρώσεων στους εργοδότες που 
απασχολούν παράνομους μετανάστες-
την πραγματοποίηση εκστρατειών πληροφόρησης στις χώρες από τις οποίες 
προέρχονται οι μετανάστες σχετικά με τους κινδύνους και τα προβλήματα 
που συνδέονται με την παράνομη μετανάστευση· 
τη σύναψη συμφωνιών επανεισδοχής με τις κυριότερες χώρες καταγωγής· 
το συντονισμό μεταξύ των πολιτικών στους τομείς της μετανάστευσης, της 
διεθνούς ενίσχυσης στην ανάπτυξη, του εμπορίου uαι της οικονομικής uαι 
κοινωνιuής συνεργασίας με τρίτες χώρες, τις οποίες εφαρμόζει η 
κοινότητα uαι τα uράτη μέλη tης· 
7-6 
- 4 -
την κατάρτιση προτάσεων για την παροχή σε όλους τους υπηκόους τρίτων 
χωρών που ε ίνα ι εγκατεστημένο ι νόμιμα στην ΕΚ του δικαιώματος που 
απολαύουν οι πολίτες της ΕΚ, ελεύθερης κυκλοφορίας, εγκατάστασης και 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας· 
τη σύσταση ενός Ευρωπα~κού Ταμείου για τους Πρόσφυγες· 
τη σύνταξη ενός νομοθετήματος γ.ια τα άτομα που τρέπονται σε φυγή 
εξαιτίας πολέμου ή καταστροφών ή λόγω ένδειας ή πείνας, και τα οποία 
δεν καλύπτοντα ι από τη σύμβαση της Γενεύης ή από το πρωτόκολλο της 
Νέας Υόρwης· 
την έγwριση πολιτιwής για την παροχή προστασίας στους εw των πραγμάτων 
πρόσφυγες· 
τη θέσπιση ρυθμίσεων ώστε τα κράτη μέλη να προσφέρουν βοήθεια σε ένα 
κράτος μέλος το οποίο δέχεται μεγάλο αριθμό προσφύγων· 
τη σύσταση, σε βάση ad hoc, μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων από κάθε 
κράτος μέλος με έναν αντιπρόσωπο της Επιτροπής και της Ύπατης 
Αρμοστε ίας των Ηνωμένων Εθνών γ ι α τους Πρόσφυγες, η οποία θα δίνε ι 
συμβουλές για τις περιπτώσεις που δεν έχουν προηγούμενο, και θα 
συντάξει ένα βιβλίο προηγουμένων από αυτές τις περιπτώσεις· 
τη σύσταση Ευρωπα·ίκής Επιτροπής Ασύλου και Προσφύγων, έργο της οποίας 
θα είναι η λήψη προκαταρκτικών αποφάσεων σχετικά με θέματα που αφορούν 
τη χώρα καταγωγής· 
τη μεταβίβαση σε διεθνές δικαστήριο της τελευταίας βαθμίδας 
αρμοδιότητας για την ερμηνεία των νομικών διατάξεων περί ασύλου στα 
κράτη μέλη της Κοινότητας και την ερμηνεία των δ ιαφόρων συμβάσεων 
(Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και Σύμβαση της Γενεύης για τους 
Πρόσφυγες). 
16. το Ευρωπα~κό κοινοβούλιο εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία σχετικά με το 
διακυβερνητικό χαρακτήρα της συνεργασίας των κρατών μελών σχετικά με τις 
πολιτικές στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου κατά το παρελθόν. θα 
προτιμούσε οι πολιτικές αυτές να εξετάζονται στο πλαίσιο κοινοτικών 
διαδικασιών. Η προτίμηση αυτή εκφράστηκε σαφώς όχι μόνο στα προαναφερθέντα 
ψηφίσματα και τις σχετικές εκθέσεις, αλλά και στην έκθεση του κ. Robles 
Piquer, Μέλους του Ευρωπα~κού Κονοβουλ ίου, η οποία υπεβλήθη στο 
κοινοβούλιο στις 12 Μα1ου 1993. Στο ψήφισμα που ενέκρινε το κοινοβούλιο με 
βάση τη έκθεση αυτή, γίνεται έκκληση να υιοθετηθεί η κοινοτική προσέγγιση. 
Ωστόσο, από τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε σχετικά με την έκθεση στις 13 
Φεβρουαρ ίου 1993 προέκυψε ότι ένας μεγάλος αριθμός μελών του Ευρωπα~κού 
κοινοβουλίου δέχεται, σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπα~κή Ένωση, η 
συνεργασία στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της 
μετανάστευσης και του ασύλου να πραγματοποιείται με βάση τ ι ς ε ιδικές 
διατάξεις του τίτλου VI της Συνθήκης για την Ευρωπα~κή Ένωση. οι απόψεις 
που εξέφρασαν τα Μέλη αυτά του Ευρωπα·ίκού Κοινοβουλίου δείχνουν τη βούλησή 
τους να χρησιμοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις διατάξεις αυτές, 
εφόσον ζητούν: 
να χρησιμοποιεί πλήρως η Επιτροπή το πρόσφατα αποκτηθέν δικαίωμα 
πρωτοβουλίας της· 
να θεσπισθούν οι αναγκαίες διατάξεις για την καθιέρωση της 
αρμοδιότητας του Ευρωπα·ίκού Δ ι καστ η ρ ίου όσον αφορά τ ι ς συμβάσει ς που 
θα εγκρίνονται από τους υπουργούς δικαιοσύνης και εσωτερικών 
υποθέσεων· 
να χρησιμοποιείται η δυνατότητα που παρέχεται από το άρθρο Κ9 yια τη 
μεταφορά των πολιτικών στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου στο 
πεδίο εφαρμογής του άρθρου lΟΟΓ της Συνθήκης για την ίδρυση της 
Ευρωπα·ίκής κοινότητας. 
Επίσης, το κοινοβούλιο ελπίζει ότι θα εισαχθούν νέες κοινοτικές 
διαδικασ(ες κατά τη νέα διακυβερνητική συνδιάσκεψη που προβλέπεται για το 
1996. 
- 1 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ Ε8ΕΛΙ8ΕΙΣ ΣΕ ΔΙΕθΝΕΙΣ ΔΙΑΣΚΕΨΕΙΣ 
1. Συνέχεια της δι&σκεψης της Βιέννης yια τη μεταν&στευση "Ανατολ1 -Δόση" 
1. Το 1991, η Αυστρία ανέλαβε την πρωτοβουλία να συγκαλέσει μία διάσκεψη των 
υπουργών που ε ίνα ι αρμόδιο ι y ι α τη μετακίνηση των προσώπων από τ ι ς χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η δι&σκεψη αυτή πραγματοποιήθηκε στη 
Βιέννη στις 24 και 25 Ιανουαρίου 1991, συμμετείχαν δε συνολικά 32 
ευρωπαικες χώρες, καθώς και η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι Ηνωμ. Πολιτείες. 
Στη διάσκεψη εξετάσθηκε ένας μεγάλος αριθμός θεμάτων σχετικών με τη 
μετανάστευση "Ανατολή-Δόση". Τη διάσκεψη υποστήριξε εξ ~ρχής το Συμβοόλιο 
της Ευρώπης και η συνέχισή του πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του. Η 
διάσκεψη πραyματοπο ι ήθηκε λόyω της αυξανόμενης ανησυχίας σχετικά με την 
πιθανότητα μαζικών μεταναστευτικών μετακινήσεων από την Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη προς τις άλλες ευρωπα"ίκές χώρες. 
2. το τελικό ανακοινωθέν που εξέδωσε η διάσκεψη επιβεβαιώνει τη σημασία των 
υφ ιστάμενων δ ι εθνών μέσων y ι α τα ανθρώπινα δικαιώματα και καλεί όλα τα 
συμμετέχοντα κράτη να προσχωρήσουν στη σόμβαση της Γενεόης και στο 
πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης, εάν δεν το έχουν κάνει ακόμη. Ως γενική αρχή, 
το ανακοινωθέν τονίζει την αν&yκη y ι α στενότερη συνερyασ ία μεταξό των 
συμμετεχόντων κρατών με βάση την αλληλεyyόη. 
3. Παρ& το yεyονός ότι οι αναμενόμενες μαζικές μεταναστευτικές μετακινήσεις 
από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη δεν πραγματοποιήθηκαν, με εξαίρεση 
τα άτομα που μετακινήθηκαν από την Πρώην Γ ιουyκοσλαβ ία, τη διάσκεψη της 
Βιέννης ακολοόθησαν δι&φορες σόνοδοι. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο yεyονός 
ότι πολλές από τ ι ς χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα όσον αφορά τη μεταναστευτική διέλευση προς 
τη Δυτική Ευρώπη, και ότι όλες οι συμμετέχουσες χώρες, επί του παρόντος 
37, έκριναν ότι θα παρουσίαζε ενδιαφέρον να συζητηθοόν τα προβλήματα αυτά 
και να ελέγχεται η πιθανή και πραγματική μετανάστευση από Ανατολή προς 
Δόση. Για το σκοπό αυτό, μία ομάδα ανώτατων υπαλλήλων πραγματοποίησε πέντε 
συνόδους από τον Ιανουάριο του 1991 έως το Δεκέμβριο του 1993. Η ομάδα των 
ανώτατων υπαλλήλων με τη σειρά της δημιοόρyησε διάφορες ομάδες εργασίας με 
σκοπό τη μελέτη των επόμενων θεμάτων: 
ελεόθερη μετακίνηση των προσώπων· 
διεθνής ανταλλαγή πληροφοριών yια τη μετανάστευση· 
βιογραφικό των πιθανών μεταναστών· 
δικαίωμα ασόλου· 
πρακτικές σχετικά με τη θεώρηση· 
κατανομή της επιβάρυνσης. 
4. κατά τη σόνοδο του Ιουλίου 1993, η ομάδα των ανώτατων υπαλλήλων έκανε τον 
απολοy ισμό των μέχρι τότε αποτελεσμάτων της συνέχει ας που δόθηκε στη 
διάσκεψη της Βιέννης. Η διάσκεψη αυτή αποτέλεσε πιο ισορροπημένο πλαίσιο 
από τις διασκέψεις του Βερολίνου και της Βουδαπέστης, δεδομένου ότι 
καθόρισε σαφέστερα τ ι ς βασικές ανάγκες και τα προβλήματα των χωρών της 
κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενώ οι δύο προηγούμενες ασχολήθηκαν 
κυρίως με την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και των μεταφορέων 
λαθρομεταναστών. 
- 2 -
5. οι ανώτατοι υπάλληλοι συμφώνησαν επίσης να συστήσουν μία ανοιuτή 
συμβουλευτιuή ομάδα η οποία θα ανελάμβανε τις αναγuαίες μετέπειτα 
δραστηριότητες. Εξάλλου, η έκθεση των ανώτατων υπαλλήλων υποβλήθηκε στη 
διάσuεψη αρχηγών κρατών uαι uυβερνήσεων των κρατών μελών στο Συμβούλιο της 
Ευρώπης που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη στις 8 uαι 9 Οκτωβρίου 1993. 
6. Είναι δύσκολο να προβλεφθεί πώς θα εξελιχθεί η διαδικασία της Βιέννης. 
Αφενός, ο αριθμός των κρατών που συμμετέχουν αυξήθηκε, αφετέρου ολοένα και 
περισσότερες αντιπροσωπείες τονίζουν τη σημασία του συντονισμού με 
διεθνείς οργανώσεις, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, η ΔΑΣΕ, η ΔΟΜ και η 
ΥΑΗΕΠ. ορισμένες αντιπροσωπείες, συγuεκριμένα της Σουηδίας, της Πολωνίας, 
των ΗΠΑ και του Καναδά δήλωσαν σαφώς ότι θα προτιμούσαν να ενισχύσουν το 
ρόλο της ΔΑΣΕ στον τομέα αυτό. 'Αλλ ες αντιπροσωπείες τόνισαν τη σημασία 
της καλύτερης συνεργασίας με τα υφ ιστάμενα όργανα του Συμβουλίου της 
Ευρώπης και ενδεχομένως της μεταφοράς δραστηριοτήτων. Συνεπώς, υπάρχει η 
τάση της επιστροφής στην ανεπίσημη συνεργασία που αναπτύχθηκε ως συνέχεια 
της διάσκεψης της Βιέννης μέσα σε παραδοσιακότερα διεθνή πλαίσια. 
2. Συνέχεια της διάσκεψης του Βερολίνου 
7. Στις 30 και 31 οuτωβρίου 1991, μετά από πρόσuληση της γερμανικής 
uυβέρνησης, οι υπουργοί εσωτερικών uαι διuαιοσύνης 27 ευρωπα"ίκών κρατών 
συναντήθηuαν στο Βερολίνο γ ι α να συζητήσουν το πρόβλημα της παράνομης 
μετανάστευσης από και μέσω των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
το τελικό ανακοινωθέν της διάσκεψης αυτής περιείχε ένα κατάλογο μέτρων που 
αποσκοπούν στη βελτίωση της συνεργασίας κατά τους διοιuητικούς και 
αστυνομικούς ελέγχους uαι, σε μικρότερο βαθμό, στην πραγματοποίηση 
συμπληρωματικών νομοθετιuών τροποποιήσεων. Συνεστήθη μία ομάδα εργασίας, η 
οποία είναι γνωστή ως ομάδα του Βερολίνου, για να εφαρμόσει τις συστάσεις 
αυτές. 
8. Η πρώτη συνεδρίαση αυτής της ομάδας εργασίας πραγματοποιήθηκε στο ruρατς, 
τον Ιανουάριο του 1992, υπό τη προεδρία της Αυστρίας. Η ομάδα εργασίας 
συμφώνησε να δημιουργήσει εννέα υποομάδες σύμφwνα με τα επόμενα θέματα: 
α. εναρμόνιση των κυρώσεων για τη μεταφορά λαθρομεταναστών· 
β. αμοιβαία δικαστική συνδρομή κατά τη δίωξη της μεταφοράς 
λαθρομεταναστών· 
γ. σύσταση ε ι δ ι κών μονάδων για την καταπολέμηση των δικτύων παράνομης 
μετανάστευσης· 
δ. ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την παράνομη μετανάστευση· 
ε. διαδικασίες και κανόνες για τη βελτίωση των ελέγχων στα σύνορα· 
στ. συμφωνίες επανεισδοχής· 
ζ. εφαρμογή της επανεισδοχής· 
η. διασφάλιση των εξωτερικών συνόρων με εξαίρεση τα σημεία όπου 
επιτρέπεται η διέλευση των συνόρων· 
θ. υποχρέωση των μεταφορικών εταιρειών να εμποδίζουν την παράνομη είσοδο. 
9. Οι δύο σύνοδοι ολομέλειας της ομάδας του Βερολίνου, που πραγματοποιήθηκαν 
τον Μάιο του 1992 και τον Ιανουάριο του 1993, ήταν αφιερωμένες κυρίως στην 
επεξεργασία συστάσεων οι οποίες έπρεπε να εγκριθούν σε υπουργικό επίπεδο. 
Στις 15 και 16 Φεβρουαρίου 1993, πραγματοποιήθηκε στη Βουδαπέστη μία 
υπουργική διάσκεψη που ενέκρινε το αποτέλεσμα όλων των ~ροηγούμενων αυτών 
συζητήσεων υπό μορφή σύστασης. Η σύσταση αυτή βασίσθηκε στο ίδιο πρότυπο 
με εκείνο της υποομάδας της ομάδας εργασίας. 
- 3 -
10. Εκτός από την προαναφερθείσα σύσταση, στη διάσκεψη υποβλήθηκε ένα σχέδιο 
σύμβασης της Αυστρίας που καλύπτει διάφορα θέματα σχετικά με τις πολιτικές 
στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Η πρόταση αυτή δεν εγκρίθηκε, 
ωστόσο, όπως και δεν επιτεύχθηκε συμφωνία σχετικά με πρόταση της Γερμανίας 
για την κατανομή της επιβάρυνσης. ~οσον αφορά τη συνέχεια που δόθηκε στη 
διάσκεψη, συμφωνήθηκε ότι, εφόσον παραστεί ανάγκη, θα συγκληθεί μία ομάδα 
εργασίας, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία τέτοια 
σύνοδος. Ωστόσο, όπως τόνισαν διάφορες αντιπροσωπείες στη διάσκεψη, πολλά 
από τα θέματα που εξέτασε η ομάδα του Βερολίνου θα μπορούσαν να ανατεθούν 
μελλοντικά στην ομάδα της Βιέννης. 
11. Οπωσδήποτε οι διασκέψεις του Βερολίνου και της Βουδαπέστης επέσυραν την 
προσοχή σε σημαντ ιά θέματα γ ι α την καταπολέμηση της παράνομης 
μετανάστευσης. Προσέφεραν την ευκαιρία γ ι α προώθηση του δ ι αλόγου μεταξύ 
των χωρών της Δυτικής, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σχετικά με αυτά τα 
θέματα. 
3. Συμβούλιο της Ευρώπης 
12. Τα κυριότερα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης που είναι αρμόδια για τις 
πολιτικές στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου είναι η ΕυρωπαΥκή 
Επιτροπή Μετανάστευσης (CDMG) και η Ad Hoc επιτροπή εμπειρογνωμόνων για 
τις νομικές πτυχές του εδαφικού ασύλου, των προσφύγων και των απατρίδων 
(CAHAR). Επίσης, πρέπει να αναφερθεί η σύμβαση για το νομικό καθεστώς των 
εργαζόμενων μεταναστών. Από τα κράτη μέλη της ΕΚ τη σύμβαση αυτή κύρωσαν η 
Γαλλία, οι Κάτω Χώρες,' η Πορτογαλία και η Ισπανία, ενώ το Βέλγιο, η 
Γερμανία, η Ελλάδα, η Ιταλία και το Λουξεμβούργο την υπέγραψαν. Σύμφωνα με 
τους όρους της Σύμβασης, συνεστήθη συμβουλευτική επιτροπή, μεταξύ άλλων, 
για να συζητήσει την εφαρμογή της σύμβασης από τα κράτη που είναι? 
συμβαλλόμενα μέρη. Η Επιτροπή αυτή υπέβαλε στην επιτροπή των υπουργών 
τέσσερις περιοδικές εκθέσεις. 
13. Μία από τις βασικές αποστολές της CDl1G ήταν η προετοιμασία των τακτικών 
διασκέψεων των ευρωπαίων υπουργών που ε ίνα ι αρμόδιο ι γ ι α τ ι ς 
μεταναστευτικές πολιτικές. Η τέταρτη από τις διασκέψεις αυτές 
πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου 1991 στο Λουξεμβούργο, και η 
πέμπτη στην Αθήνα στις 18 και 19 Νοεμβρίου 1993. Όπως και η δραστηριότητα 
της CDMG, οι διασκέψεις αυτές αφορούν τις μεταναστευτικές πολιτικές και τη 
μεταναστευτική ροή εν γένει, αλλά έχουν ως επίκεντρο και την κατάσταση και 
κοινωνική ένταξη των μεταναστών που έχουν ήδη γίνει δεκτοί στο έδαφος τ~ν 
κρατών μελών, καθώς και τ ι ς σχέσει ς μεταξύ των πληθυσμών μεταναστών και 
της κοινωνίας που τους φιλοξενεί. Η διάσκεψη του Λουξεμβούργου, 
παραδείγματος χάρη, ήταν αφιερωμένη στην παρούσα και μελλοντική εξέλιξη 
των μεταναστευτικών φαινομένων που επηρεάζουν την Ευρώπη αφενός, και στην 
αξιολόγηση του σχεδίου του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τις 
διακοινοτικές σχέσεις αφετέρου. Η διάσκεψη της Αθήνας είχε ως κεντρικό 
θέμα τους τρόπους αντιμετώπισης των μεταναστευτικών μετακινήσεων και τον 
ρατσισμό, την ξενοφοβία και τη μισαλλοδοξία. 
14. το πρόγραμμα εργασίας της CDMG καλύπτει επίσης τους εξής τομείς: πρώτον, 
το .1991, η CDMG μαζί με την Ευρωπα'ίκή Επιτροπή γ ι α τον Πληθυσμό εξέδωσε 
ένα σχέδιο με τίτλο "Μετανάστευση, δημογραφ ία και απασχόληση". Κατά την 
πρώτη φάση, πραγματοποιήθηκαν τρεις μελέτες σχετικά με τη μετανάστευση 
Νότου-Βορρά, τα στατιστικά θέματα όσον αφορά τον αριθμό μεταναστών και τις 
μεταναστευτικές μετακινήσεις, καθώς και την ένταση μεταξύ ανθρωπιστικών 
και οικονομικών εκτιμήσεων, κατά την εξέταση των μεταναστευτικών πιέσεων. 
Η δεύτερη φάση του σχεδίου αυτού θα περιλαμβάνει μία συγκριτική μελέτη 
σχετικά με τις πολιτικές στον τομέα της κοινωνικής ένταξης. Δεύτερον, η 
CDMG μελέτησε το νομικό, οικονομικό και κοινωνικό καθεστώς των εργαζόμενων 
μεταναστών και των μελών των οικογενειών τους. τρίτον, το 1987, η CDMG 
\ \ 
\ - 4 -
κατ~ρτισε το σχέδιο για τις σχέσεις της Κοινότητας, το οποίο είναι 
αφ ι εpωμένο στ ι ς πολιτικές στον τομέα της κοινωνικής ένταξης. το σχέδιο 
αυτό\ αποπερατώθηκε το 1991, όταν η τελική έκθεση σχετικά με αυτό 
υποβλ\~θηκε στην υπουρy ική διάσκεψη στο Λουξεμβούργο. Σχετικά με την έκθεση 
αυτή πραγματοποιήθηκε λεπτομερέστερη συζήτηση, το Νοέμβριο του 1991, κατά 
τη διάρκεια μιας έκτακτης τελικής διάσκεψης στη Χάγη. τα κυριότερα 
στοιχεία της έκθεσης ενσωματώθηκαν στη συνέχεια σε μία σύσταση, την οποία 
εξέδωσε η Ε1ιι·ιρο1ιή ΥΊιουργών ·ιου Συμβουλίου ·ιης Ευρώπης ·ιο 1992. το σχέδιο 
για τις σχέσεις της Κοινότητας αντικαταστάθηκε αnό ένα σχέδιο nου 
αnοσκοπε( στην επίτευξη (σων ευκαιριών για τους μετανάστες. το σχέδιο αυτό 
εξετάζει ιδιαίτερα την κατάσταση των μεταναστών στην αγορά εργασίας, τις 
ευκαιρίες που τους παρέχονται να αποκτήσουν κατάλληλη στέγη και 
πολιτιστικά δικαιώματα, καθώς και την καταπολέμιση της ξενοφοβίας. Τέλος, 
η CDMG έχει αναλάβει την εκπόνηση μελετών σχετικά με τη μετανάστευση στο 
άμεσο μέλλον και την επανένταξη των μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους. 
15. Οι δραστηριότητες της CAHAR έχουν επισκιασθεί από την πρόσφατη μεγάλη 
αύξηση του αριθμού οργανώσεων που ασχολούνται με τις πολιτικές στον τομέα 
του ασύλου. Αν και κατά το παρελθόν η CAHAR παρουσίασε πολλές πρωτότυπες 
ιδέες και προτάσεις στον τομέα αυτό, το βασικό της έργο τώρα είναι η 
ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με αυτές τις πολιτικές. Δεδομένου ότι οι 
χώρες της κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εκπροσωπούνται όλο και 
περισσότερο στις συνόδους αυτές, η CAHAR θα μπορούσε να αποβεί ένα από τα 
όργανα όπου ο ι συζητήσει ς με τ ι ς χώρες αυτές μπορούν . να αναπτυχθούν 
περισσότερο. 
16. τριάντα έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης γ ι α τη με ίωση των περιπτώσεων 
πολλαπλής ιθαγένειας και πολλαπλών στρατιωτικών υποχρεώσεων σε περίπτωση 
πολλαπλής ιθαγένειας, πολλά κράτη τώρα προτιμούν μια πιο φιλελεύθερη 
προσέγγιση των περιπτώσεων πολλαπλής ιθαγένειας. Μια επιτροπή 
εμπειρογνωμόνων μελετά επί του παρόντος τη σύμβαση αυτή στο πλαίσιο των 
εξελίξεων στη νομοθεσία και πρακτική των ευρωπα"ίκών κρατών και με βάση τις 
μεταναστευτικές μετακινήσεις στην Ευρώπη και το άνοιγμα του Συμβουλίου της 
Ευρώπης προς τις χώρες της κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η επιτροπή 
αυτή έχε ι καταρτίσει προτάσεις y ια την προπαρασκευή μ ι ας νέας σύμβασης 
σχετικά με την ιθαyένια. 
17. Μετά τη δήλωση και το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού, 
της ξενοφοβίας, του αντισημιτισμού και της μισαλλοδοξίας που εξέδωσαν οι 
αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης 
στη Βιέννη, στις 9 Οκτωβρίου 1993, το Συμβούλιο της Ευρώπης άρχισε να 
ορyανώνε ι μ ία ευρεία ευρωπα ικη εκστρατεία των νέων που αποσκοπεί στην 
κινητοποίηση του κοινού υπέρ μιας κοινωνίας ευρέων αντιλήψεων βασισμένης 
στην ίση αξιοπρέπεια όλων των μελών της και κατά των εκδηλώσεων ρατσισμού, 
ξενοφοβ ίας, αντισημιτισμού και μισαλλοδοξίας, η οποία θα κορυφωθε ί στα 
μέσα του 1995. Εξάλλου, το Συμβούλιο της Ευρώπης συνέστησε μία επιτροπή 
κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων με την εντολή: 1) να αναθεωρήσουν τη 
νομοθεσία, τις πολιτικές και τα λοιπά μέτρα των κρατών μελών για την 
καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, του αντισημιτισμού και της 
μισαλλοδοξίας, και την αποτελεσματικότητά τους· 2) να προτείνουν νέες 
ενέργειες σε τοπικό, εθνικό και ευρωπα"ίκό επίπεδο· 3) να διατυπώσουν 
συστάσεις γενικής πολιτικής προς τα κράτη μέλη· 4) να μελετήσουν τις 
διεθνείς νομικές ρυθμίσεις που εφαρμόζονται στον τομέα αυτό, προκειμένου 
να ενισχυθούν, εφόσον είναι αναγκαίο. Για τον ίδιο λόγο, αποφασίσθηκε η 
ανάληψη ενεργειών y ι α τη διδασκαλία της ιστορίας και την ευαισθητοποίηση 
των εργαζομένων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. 
18. πρέπει επίσης να αναφερθε ί η νομολογία σχετικά με την ευρωπα·ίκή σύμβαση 
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. το ευρωπα"ίκό δικαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων 
τόνισε ιδιαίτερα την αρχή της ενότητας της οικογένειας που διασφαλίζεται 
από το άρθρο 8 της σύμβασης, το οποί ο μπορεί να εφαρμοσθ ε ί y ι α την 
-----·-·---------·---- ·--· -·----···--------·----····· .•.. --· ···--·····----------·· ·-·---··----------
- 5 -
προστασία των εργαζόμενων μεταναστών σε περιπτώσεις απέλασης ή απόρριψης 
της άδει ας εισόδου γ ι α λόγους ο ι}(ογενε ια}(ής επανένωσης σε ένα ευρωπα·ί}(ό 
}(ράτος. Η νομολογία του ευρωπα"ί}(ού δι}(αστηρίου των ανθρωπίνων δι}(αιωμάτων 
αναφέρθη}(ε ρητά στο πλαίσιο των εργασιών της Ένωσης για την οι}(ογενεια}(ή 
επανένωση. Είναι ήδη αρ}(ετός }(αιρός 1ιου ·ια όργανα -ιης σύμβασης wαι 1ο 
διΜασιήριο ιδιαf-ιερα μιιορούν επfσης να εφαρμόσουν -ιο άρθρο 3 της σύμβασης, 
το οποίο απαγορεύει την απάνθρωπη ή εξευτελιστι}(ή μεταχείριση των ατόμων 
που ισχυρίζονται ότι εάν επιστρέψουν στη χώρα }(αταγωγής τους θα υποστούν 
διωγμούς. Το Δι}(αστήριο έ}(ρινε αναγ}(αίο να υπενθυμίσει ότι, α}(όμη }(αι αν 
το δι}(αίωμα ασύλου αυτό }(αθαυτό δεν διασφαλίζεται στη σύμβαση, τέτοιου 
είδους μέτρα επαναπατρισμού μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα από την 
άποψη του άρθρου 3 (}(αθώς }(αι του άρθρου 13, το οποίο εγγυάται το δι}(αίωμα 
πραγματι}(ής προσφυγής). 
4. Ευρωπα"ί}(ή διάσ}(εψη για τον πληθυσμό 
19. Από τις 23 έως τις 26 Μαρτίου 1993, πραγματοποιήθη}(ε στη Γενεύη η 
ευρωπα·ί}(ή δ ιάσ}(εψη γ ι α τον πληθυσμό στο π λα ίσιο της προπαρασ}(ευής της 
διεθνούς διάσ}(εψης των Ηνωμένων Εθνών για τον πληθυσμό }(αι την ανάπτυξη, η 
οποία προβλέπεται για το 1994. Η διάσ}(εψη αυτή οργανώθη}(ε από την 
Οι}(ονομι}(ή Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη, της Συμβούλιο της 
Ευρώπης }(αι το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό. Τη διάσ}(εψη 
παρα}(ολούθησαν αντιπρόσωποι 39 ευρωπα"ί}(ών }(ρατών, του Ισραήλ, του Καναδά 
}(αι των ΗΠΑ, }(αθώς }(αι αντιπρόσωποι της ΕΚ. Επειδή επρό}(ειτο για 
περιφερεια}(ή διάσ}(εψη, αναφέρθη}(ε απο}(λειστι}(ά στην }(ατάσταση της Ευρώπης 
}(αι της Βόρειας Αμερι}(ής, ενώ . παράλληλα έλαβε βεβαίως υπόψη τις 
γεν ι}(ότερες εξελίξει ς. Εξέδωσε μ ι α σειρά από σημαντ ι}(ές συστάσεις, ο ι 
οποίες }(αλύπτουν όχι μόνο τις δημογραφι}(ές πολιτι}(ές μ~ τη στενή έννοια, 
αλλά }(αι τις πολιτι}(ές στον τομέα της μετανάστευσης }(αι του ασύλου. οι 
σημαντι}(ότερες από τις συστάσεις αυτές θα αναφερθούν στις επόμενες 
παραγράφους. 
20. Όσον αφορά τον οι}(ογενεια}(ό προγραμματισμό, η διάσ}(εψη εξέδωσε τις 
επόμενες συστάσεις. πρώτον, συνέστησε να θεσπίσουν οι }(υβερνήσεις μέτρα 
που θα επιτρέπουν στα μεμονωμένα άτομα }(α ι στα ζευγάρι α να ασ}(ούν το 
δι}(αίωμά τους να αποφασίζουν ελεύθερα }(αι υπεύθυνα για τον αριθμό των 
πα ι δ ιών που θέλουν να απο}(τήσουν }(α ι γ ι α το χρον ι}(ό διάστημα που θα 
μεσολαβεί ανάμεσα στις γεννήσεις των παιδιών τους. τα μέτρα αυτά θα 
επιτρέπουν στα άτομα }(α ι τα ζευγάρια να έχουν περισσότερη πρόσβαση στην 
ε}(Πα ίδευση, την πληροφόρηση }(α ι τα μέσα ελέγχου της γον ι μότητάς τους, 
συμπεριλαμβανομένης της θεραπείας της στειρότητας, ανεξάρτητα από τους 
γεν ι }(Ούς δημογραφ ι wούς στόχους. θα πρέπει να παρέχον τα ι συμβουλές wα ι 
οι}(ογενεια}(ός προγραμματισμός ποιότητας, ούτως ώστε να μειωθεί ο αριθμός 
των αμβλώσεων. Οι δημόσιες αρχές σε εθνι}(ό και τοπικό επίπεδο, οι μη 
}(υβερνητι}(ές οργανώσεις }(αι οι άλλοι σχετι}(οί οργανισμοί πρέπει να 
υποστηρίξουν τις μη }(αταναγ}(αστι}(ές υπηρεσίες οι}(ογενειακού 
προγραμματισμού, που σέβονται τις αξίες των δικαιούχων. Επίσης πρέπει να 
υποστηριχθούν τα προγράμματα υγείας για τις μητέρες και τα παιδιά καθώς 
και οι υγειονομι}(ές υπηρεσίες που έχουν σχέση με την αναπαραγωγή. 
21. Στο πλαίσιο αυτό, συνιστάται οι ανεπτυγμένες αλλά και οι αναπτυσσόμενες 
χώρες να ενισχύσουν πολιτι}(ά περισσότερο τα προγράμματα }(αι τις πολιτικές 
που έχουν σχέση με τον πληθυσμό, σύμφωνα με τις εθνικές προτεραιότητες και 
στόχους τους και με τον απαιτούμενο σεβασμό γ ι α τα θεμελιώδη ανθρώπινα 
δικαιώματα. Τα προγράμματα και οι πολιτικές που έχουν σχέση με τον 
πληθυσμό θα αποτελούν έτσι αναπόσπαστο μέρος των εθνικών στρατηγικών 
ανάπτυξης. 
22. · οσον αφορά τη σχέση μεταξύ των δημογραφ ι κών τάσεων στην Ευρώπη }(α ι τη 
Βόρεια Αμερική }(αι την πιθανή ανάγκη μετανάστευσης, οι συστάσεις που 
εκδόθη}(αν είναι αρκετά επιφυλα}(τικές. Αναφέρουν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει 
να αντιληφθούν ότι παρόλο που ορισμένες aνισορροπίες στην αγορά εργασίας 
μπορεί να διορθωθούν με τη μετανάστευση, ωστόοο η μετανάστευση δεν 
- 6 -
αποτελεί ίσως την ιδανική λύση για να διορθωθεί η διάρθρωση των ηλικιών. 
Εάν η μετανάστευση χρησιμοποιηθεί ως κύρια λύση για τις δημογραφικές 
ανισορροπίες, μπορεί μακροπρόθεσμα να οδηγήσει σε σημαντικές διακυμάνσεις 
στη διάρθρωση των ηλικιών των εθνικών πληθυσμών. 
23. Σχετικά με τη μετανάστευση και την ανάπτυξη, η σύσταση προς τις 
κυβερνήσεις των χωρών καταγωγής και προορισμού είναι να προσπαθούν να 
αντιμετωπίσουν τα αίτια της μετανάστευσης, ούτως ώστε να περιορισθούν οι 
μαζικές και ανεξέλεγκτες διεθνείς μετανάστευτικές μετακινήσεις. Για να 
αντιμετωπισθούν τα αίτια αυτά, απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια 
προκειμένου να: 
επιτευχθεί διαρκής οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη· 
να αποφευχθούν οι διεθνείς και εσωτερικές συγκρούσεις· 
να τηρηθεί ο κανόνας δικαίου· 
υποστηριχθεί η καλή διακυβέρνηση· 
να ενισχυθεί η δημοκρατία· 
να ενισχυθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα· 
να υποστηριχθούν τα προγράμματα για την εκπαίδευση, τη διατροφή, την 
υγεία και τον πληθυσμό· 
να διασφαλισθεί πραγματική προστασία του περιβάλλοντος. 
24. Όσον αφορά τη δημογραφία, η διάσκεψη κατάφερε να διατυπώσει συστάσεις 
ευρέος φάσματος. οι συστάσεις αυτές θα συζητηθούν περισσότερο στη γενική 
διάσκεψη για τα θέματα αυτά, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Κάιρο το 1994. 
5. Διατλαντικός διάλογος 
25. οι πολιτικές για τη μετανάστευση και το άσυλο των ευρωπαικων κρατών ήταν 
ανέκαθεν πολύ διαφορετικές από εκείνες της Βόρειας Αμερικής. ΟΙ ΗΠΑ και ο 
Καναδάς θεωρούσαν πάντοτε ότι αποτελούν χώρες μετανάστευσης, ενώ τα 
ευρωπα"ίκά κράτη όχι . Ωστόσο, ο ι στάσεις πρόσφατα άλλαξαν και από τ ι ς δύο 
πλευρές του Ατλαντικού. 
26. Ενώ σχεδόν όλα τα ευρωπα"ίκά κράτη πρέπει να παραδεχθούν ότι έχουν γίνει, 
τουλάχιστον εκ των πραγμάτων, χώρες καθαρής μετανάστευσης, στις ΗΠΑ και 
τον Καναδά υπάρχει ολοένα και περισσότερο η εντύπωση ότι η ανεξέλεγκτη 
μετανάστευση δεν μπορεί πλέον να γίνει ανεκτή, διότι υπάρχουν όρια όσον 
αφορά τον αριθμό μεταναστών που μπορούν να απορροφήσουν οι χώρες αυτές. Οι 
εξελίξεις αυτές οδηγούν σε κάποια σύγκλιση των πολιτικών και σε αυξημένο 
αμοιβαίο ενδιαφέρον για τις πολιτικές της άλλης χώρας. Η κυβέρνηση του 
Καναδά, και πιο πρόσφατα η αμερικανική κυβέρνηση έδειξαν ότι είναι 
πρόθυμες να ενισχύσουν τη συνεργασία στις πολιτικές στον τομέα της 
μετανάστευσης και του ασύλου. 
27. Η επιθυμία αυτή να ενισχυθεί η συνεργασία εκδηλώθηκε επανειλημμένα. Ήδη 
το 1990, η δήλωση για τις σχέσεις μεταξύ ΕΚ και Καναδά προέβλεπε κοινές 
προσπάθειες για την αντιμετώπιση των διεθνικών προκλήσεων που δημιουργεί η 
παράνομη μετανάστευση. Το Δεκέμβριο του 1992, προτάθηκε στη διατλαντική 
διάσκεψη κορυφής στην οττάβα να δημιουργηθεί μία ομάδα εργασίας ΕΚ-Καναδά 
γ ι α το θέμα αυτό. Επίσης, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέφερε πρόσφατα ότι η 
μετανάστευση και το άσυλο αποτελούν ένα από τα θέματα που θα συζητηθούν 
στο πλαίσιο της διατλαντικής δήλωσης, που, το 1991, αποτέλεσε τη βάση για 
τακτικό διάλογο μεταξύ ΕΚ και ΗΠΑ. 
28. πρι ν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης γ ι α την Ευρωπα·ίκή Ένωση, ο ι 
πολιτικές στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου είχαν συζητηθεί 
κυρίως σε διακυβερνητικό πλαίσιο, και γι' αυτό ήταν δύσκολο να 
δημιουργηθούν οι αναγκαίες επαφές στο πλαίσιο αυτών των διαρθρώσεων. 
---------------------~--------------------------
- 7 -
Βέβαια υπήρχαν άλλα μέσα επικοινωνίας. Ένα από αυτά ε (ναι η τακτική 
συνάντηση της Τρόικα με αντιπροσώπους ορι-σμένων τρίτων χωρών, κατά τη 
διάρκεια των υπουργικών συνόδων της ομάδας TREVI. Μελετώνται δε προτάσεις 
για περαιτέρω ενίσχυση των διαρθρώσεων αυτών για ορισμένους τομείς ειδικού 
ενδιαφέροντος που καθορίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. 
29. Οι συζητήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των διακυβερνητικών 
διαβουλεύσεων σχετικά με τις πολιτικές στους τομείς του ασύλου, των 
προσφύγων και της μετανάστευσης στην Ευρώπη, στη Βόρειο Αμερική και στην 
Αυστραλία έχουν πιο ανεπίσημο χαρακτήρα και δεν εκπροσωπούνται σ' αυτές 
ούτε τα κράτη μέλη ούτε η Επιτροπή ή η Γραμματεία του Συμβουλίου. 
30. οι βασικοί τομείς που ενδιαφέρουν τον Καναδά και τις ΗΠΑ είναι η 
δημιουργία γενικής προσέγγισης της μετανάστευσης και του ασύλου, η 
καταπολέμιση της παράνομης μετανάστευσης και η θέσπιση δίκαιων και 
αποτελεσματικών διαδικασιών ασύλου. 
31. Τόσο ο Καναδάς όσο και οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερα 
προβλήματα παράνομης μετανάστευσης. Στον Καναδά, η ομάδα που είναι αρμόδια 
για τη μεταναστευτική πολιτική(!) δημοσίευσε μία έκθεση η οποία αναφέρει 
ότι η ομοφωνία σχετικά με τις παραδοσιακές πολιτικές του Καναδά στον τομέα 
της μετανάστευσης "ενδέχεται να απειληθεί εάν οι Καναδοί νιώσουν ότι η 
κυβέρνηση έχε ι χάσει τον έλεγχο του ποιος και πόσο ι εισέρχονται στον 
Καναδά". Εκτός από τα εκ των υστέρων μέτρα που μπορούν να ληφθούν σε 
εθνικό επίπεδο, η ομάδα πολιτικής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι 
μακροπρόθεσμα ίσως αποδειχθούν εξ ίσου σημαντικά τα προληπτικά μέτρα που 
απαιτούν δ ι εθνή συνεργασία με άλλες χώρες υποδοχής καθώς και με χώρες 
καταγωγής. 
32. Όσον αφορά τις πολιτικές στον τομέα του ασύλου, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν 
συσσωρευμένη εργασία περίπου 200.000 έως 250.000 περιπτώσεων. Δεδομένου 
ότι ανά έτος υπάρχουν περίπου 100.000 νέες περιπτώσεις και το προσωπικό 
μπορεί να εξετάσει 50.000 περιπτώσεις ανά έτος, η καθυστέρηση αυτή θα 
αυξηθεί σημαντικά κατά τα επόμενα έτη. Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική 
διοίκηση εξεδήλωσε ενδιαφέρον για τη διαδικασία εναρμόνισης που έχει 
αρχίσει η κοινότητα και τα κράτη μέλη της στον τομέα της νομοθεσίας και 
πολιτικής περί ασύλου. Εξάλλου, την αμερικανική διοίκηση θα ενδιέφερε, 
όπως και την καναδική διοίκηση, μία συνεργασία για τη συγκέντρωση και 
ανάλυση των πληροφοριών σχετικά με τις χώρες καταγωγής. 
6. Άλλοι διεθνείς οργανισμοί 
33. Ε ίνα ι πρακτικά αδύνατο να παρατεθεί εδώ αναλυτικός κατάλογος όλων των 
δ ι εθνών οργανισμών που ασχολούνται με τα θέματα της μετανάστευσης. Η 
μετανάστευση έχει αποκτήσει τέτοια πολιτική σημασία, ώστε σχεδόν όλοι οι 
διεθνείς οργανισμοί μέχρι σήμερα έχουν ασχοληθεί σε κάποιο βαθμό με το 
θέμα αυτό. χωρίς να παρέχονται λεπτομέρειες, πρέπει να αναφερθούν οι 
σχετικές ενέργειες της ΔΟΕ, της ΔΟΜ και της ΟΕΕ, αλλά καt οργανισμοί που 
δεν ασχολούνταν κατά παράδοση με το θέμα της μετανάστευσης, όπως το ΔΝΤ, η 
Διεθνής Τράπεζα και η ΓΣΔΕ, οι οποίοι ενδιαφέρονται πλέον ενεργά για το 
θέμα αυτό. 
34. ο ΟΟΣΑ κατά παράδοση, έχει πραγματοποιήσει σημαντικό έργο με τη 
συγκέντρωση στοιχείων για τους εργαζόμενους μετανάστες (SOPEMI). Η ομάδα 
εργασίας για τη μετανάστευση συζήτησε επί μακρόν τα θέματα της 
μετανάστευσης, αρχικά από την άποψη της αλληλεπίδρασης της αγοράς εργασίας 
(l) Απασχόληση και μετανάστευση στον Καναδά: Εισαγωγή στη διεθνή μετανάστευση, Ί~ 
Ιανουάριος 1993. 
- 8 -
και της μετανάστευσης, και τώρα λαμβάνοντας υπόψη rενικότερα στοιχεία των 
μεταναστευτικών πολιτικών. πιο πρόσφατα, η Ε;r/ιτροπή ενίσχυσης στην 
ανάπτυξη έδειξε επίσης ενδιαφέρον για τη μετανάστευση. ο ΟΟΣΑ, μαζί με τον 
Καναδά, οργάνωσε, το Μάρτιο του 1993 στη Μαδρίτη, μια διάσκεψη με θέμα τη 
μετανάστευση και την ανάπτυξη. 
35. Η ΔΑΣΕ δείχνει όλο και περισσότερο ενδιαφέρον για τις διάφορες πτυχές της 
μετανάστευσης. Η σύνοδος της ΔΑΣΕ γ ι α την πραγματοποίηση των δεσμεύσεων 
σχετικά με την ανθρώπινη διάσταση, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία 
από τις 27 Σεπτεμβρίου ως τις 15 Οκτωβρίου 1993, εξέτασε, μεταξύ άλλων, 
την περίπτωση των ακούσιων μεταναστών και προσφύγων. Επίσης, την τελευταία 
εβδομάδα του Μαρτίου 1994, θα πραγματοποιηθεί ένα σεμινάριο με θέμα τους 
εργαζόμενους μετανάστες. Αν και οι σύνοδοι αυτές δεν καταλήγουν σε επίσημα 
συμπεράσματα, ωστόσο αποτελούν ένα ενδ ιαφέρον πλαίσιο γ ι α την ανταλλαγή 
απόψεων μεταξύ όλων των εταίρων της ΔΑΣΕ. Ιδιαιτέρως δε πρέπει να 
αναφερθεί το έργο που έχει αναλάβει η Ύπατη Αρμοστεία για τα δικαιώματα 
των μειονοτήτων, δηλαδή η πρόληψη της μαζικής μετακίνησης ομάδων 
μειονοτήτων με την καθιέρωση ενός κατάλληλου συστήματος προστασίας των 
εθνικών μειονοτήτων. 
36. Ολοένα και περισσότεροι οργανισμοί που ανήκουν στα ΗΕ έχουν ενεργοποιηθεί 
στον τομέα των πολιτικών στον τομέα της μετανάστευσης και tου ασύλου. 
Μεταξύ των οργανισμών αυτών, η ΥΑΗΕΠ (Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών 
για τους πρόσφυγες) αποτελεί τον πλέον άμεσα σχετικό οργανισμό. Η ΥΑΗΕΠ 
εκτελεί, από το 1952, τη γενική εντολή να προστατεύει και να συντρέχει 
τους πρόσφυγες. Σύμφωνα με το άρθρο 35 της Σύμβασης του 1951, η ΥΑΗΕΠ 
είναι επίσης αρμόδια για τον έλεγχο της εφαρμογής των διατάξεων της 
Σύμβασης. Η ΕΕΠΥΑ (Εκτελεστική Επιτροπή του προγράμματος της Ύπατης 
Αρμοστείας) καθοδηγεί την ΥΑΗΕΠ και τη διεθνή κοινότητα σχετικά με τον 
τρόπο αντιμετώπισης των προσφύγων και την εφαρμογή της πολιτικής για τους 
πρόσφυγες και το άσυλο. τα συμπεράσματά της επιβεβαιώθηκαν από το 
οικονομικό και κοινωνικό συμβούλιο (ECOSOC) και τη Γενική Συνέλευση των 
Ηνωμένων Εθνών και, παρόλο που δεν δεσμεύουν νομικά, αποτελούν εξαιρετικά 
σημαντικές αρχές για τη νομοθεσία και την πολιτική για τους πρόσφυγες. Η 
Ένωση και τα κράτη μέλη της συνεργάζονται στενά με την ΥΑΗΕΠ. οκτώ από τα 
κράτη της Ένωσης είναι μέλη της ΕΕΠΥΑ. Η συνεισφορά της Επιτροπής και των 
κρατών μελών ανήλθε το 1993 σε 450 εκατ. δολάρια, που αποτελούν σχεδόν το 
ήμισυ των συνολικών συνεισφορών στην ΥΑΗΕΠ. το Δεκέμβριο του 1993, 
υπεγράφη μ ία συμφων ία πλαίσιο εταιρικής σχέσης μεταξύ Ευρωπα·ίκής 
Επιτροπής και ΥΑΗΕΠ για τη χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών ενεργειών. Με 
βάση αυτή τη συμφωνία, η Επιτροπή θα αρχίσει διάλογο με την ΥΑΗΕΠ, στο 
πλαίσιο μ ι ας μικτής ομάδας υψηλά ισταμένων, (Επ ι τροπή-ΥΑΗΕΠ) που 
δημιουργήθηκε μετά από αίτημα της wας Ogata, Ύπατου Αρμοστή των Η.Ε. για 
τους Πρόσφυγες. 
37. Η γενική ευθύνη και ο ρόλος της ΥΑΗΕΠ για τον καθορισμό των αρχών του 
διεθνού δικαίού των προσφύγων αναγνωρίστηκαν στον τακτικό ανεπίσημο 
διάλογο με την ΥΑΗΕΠ για θέματα σχετικά με την εναρμόνιση της νομοθεσίας 
και της πολιτικής ασύλου. Η ΥΑΗΕΠ υποστηρίζει τη χάραξη γενικής πολιτικής 
γ ι α τους πρόσφυγες, που θα περιλαμβάνει την πρόληψη, την προστασία και 
διαρκείς λύσεις, και θα βασίζεται σε στενή διεθνή και διοργανική 
συνεργασία με άλλα όργανα των ΗΕ και περ ι φερε ι ακούς οργανισμούς. Στο 
πλαίσιο αυτό, η ΥΑΗΕΠ εξέφρασε την ικανοποίησή της διότι το Ευρωπα·ίκό 
Συμβούλιο του Εδιμβούργου αναγνώρισε την ανάγκη να υπάρξει τέτοια πολιτική 
wαι δήλωσε ότι είναι έτοιμη να συμμετάσχει στη χάραξή της. 
ISSN 0254-1483 
COM(94) 23 τε λ ιι:ό 
EfΓPAtA 
GR 06 05 
Αρι-δ. κ:αταΛόyοu: CB-C0-94-031-GR-C 
Υnnρεσία Επισή~ν ΕΣδόσεων των Εuρωπαί~ν Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg ISBN 92-77-64712-4