EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 451/152

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo: διαχείριση επικινδυνότητας για να επιτευχθεί η ανθεκτικότητα»

COM(2014) 216 final

(2014/C 451/25)

Εισηγητής: ο κ. Giuseppe IULIANO

Στις 8 Απριλίου 2014 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής — Το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo: διαχείριση επικινδυνότητας για να επιτευχθεί η ανθεκτικότητα

COM(2014) 216 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 12 Ιουνίου 2014.

Κατά την 500ή σύνοδο ολομέλειας, της 9ης και 10ης Ιουλίου 2014 (συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 103 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμη και αναγκαία μια τοποθέτηση της ΕΕ σε ό,τι αφορά την μείωση του κινδύνου καταστροφών πριν από την αναθεώρηση του πλαισίου δράσης του Hyogo το 2015. Το γεγονός ότι αυτή η πρωτοβουλία συμπίπτει με άλλες πρωτοβουλίες μετά το 2015 στους τομείς της ανάπτυξης ή της κλιματικής αλλαγής, καθιστά ακόμα πιο σημαντική αυτή την τοποθέτηση.

1.2 Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να υποβάλουν στην Επιτροπή τα στοιχεία για τους κινδύνους και τις καταστροφές στην επικράτειά τους, κατά τρόπον όσο πιο αναλυτικό, έτσι ώστε να μπορέσουν να συμβάλουν στη σαφέστερη και λεπτομερέστερη διάγνωση της κατάστασης σε αυτόν τον τομέα.

1.3 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στους βασικούς παράγοντες κινδύνου και στα βαθύτερα αίτια των καταστροφών. Σε αυτούς τους παράγοντες συγκαταλέγονται η απρογραμμάτιστη αστική ανάπτυξη, τα εύθραυστα μέσα διαβίωσης στον αγροτικό τομέα, και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων.

1.4 Μεγάλο μέρος των απωλειών σε ανθρώπινες ζωές ή των οικονομικών ζημιών που προκαλούν οι καταστροφές, οφείλονται σε καταστροφές μικρότερης κλίμακας αλλά μεγαλύτερης συχνότητας. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo πρέπει να δώσει περισσότερη σημασία σε αυτόν τον «εκτεταμένο κίνδυνο», προσπαθώντας ταυτόχρονα να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων που έχουν πληγεί από τις εν λόγω καταστροφές.

1.5 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να αναλυθούν ακόμα πιο ενδελεχώς οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των καταστροφών, δίδοντας μεγαλύτερη προσοχή σε πτυχές όπως οι παραγωγικές υποδομές.

1.6 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo πρέπει να προχωρήσει σε μια προσέγγιση «πολλαπλών απειλών» και να ενσωματώσει περισσότερο τα ανθρωπογενή αίτια.

1.7 Η διαχείριση επικινδυνότητας πρέπει να βασίζεται σε μια στρατηγική με βάση τα δικαιώματα και να εστιάζει στις ανάγκες και τα δικαιώματα των πιο ευάλωτων ομάδων και ατόμων, δίδοντας έμφαση και ενσωματώνοντας τη διάσταση του φύλου.

1.8 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι πρέπει να ενθαρρυνθούν οι προσεγγίσεις διαχείρισης επικινδυνότητας σε τοπικό επίπεδο, ενισχύοντας τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε τοπικό επίπεδο και των περιθωριοποιημένων ομάδων. Η διαχείριση επικινδυνότητας σε τοπικό επίπεδο πρέπει να ενσωματωθεί με πιο αποφασιστικό τρόπο.

1.9 Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα της μείωσης του κινδύνου καταστροφών πρέπει να αναγνωριστεί τόσο σε τοπική, όσο και σε διεθνή κλίμακα.

1.10 Ο ιδιωτικός και ο επιχειρηματικός τομέας πρέπει να διαδραματίσουν σχετικό ρόλο, ενσωματώνοντας τη μείωση των κινδύνων καταστροφών σε όλο τον κύκλο παραγωγής και συνεισφέροντας την ικανότητα καινοτομίας τους.

1.11 Παρά το γεγονός ότι θα διατηρήσει τον εθελοντικό χαρακτήρα του, το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo πρέπει να δώσει έμφαση στα συστήματα λογοδοσίας και διαφάνειας, μέσω ενός διεθνώς αποδεκτού συνόλου δεικτών. Οι εν λόγω δείκτες δεν πρέπει να παραμείνουν αμιγώς τεχνικοί, αλλά να ενσωματώνουν και κοινωνικές διαστάσεις.

1.12 Η ΕΟΚΕ επικροτεί τους μηχανισμούς αξιολόγησης από ομότιμους που δρομολογήθηκαν από ορισμένα κράτη μέλη, αλλά πιστεύει ότι μεσοπρόθεσμα θα πρέπει να προχωρήσει σε πιο απαιτητικά συστήματα λογοδοσίας.

1.13 Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι στην αναπτυξιακή και ανθρωπιστική πολιτική της ΕΕ πρέπει να καθιερωθεί ένα ελάχιστο επιθυμητό ποσοστό χρηματοδότησης των δράσεων μείωσης του κινδύνου καταστροφών.

2. Αιτιολογία

2.1 Η υιοθέτηση του πλαισίου δράσης του Hyogo «Οικοδόμηση της ανθεκτικότητας των εθνών και των κοινοτήτων στις καταστροφές» το 2005 αποτέλεσε, αναμφίβολα ορόσημο στην προσέγγιση για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών. Το γεγονός ότι το πλαίσιο δράσης εγκρίθηκε από 168 κράτη μέλη αποδεικνύει την αλλαγή αντίληψης της διεθνούς κοινότητας, όσον αφορά μια ολοένα και πιο ανησυχητική πραγματικότητα.

2.2 Μετά την υιοθέτηση του πλαισίου δράσης του Hyogo, η ΕΕ ενσωμάτωσε στοιχεία της μείωσης του κινδύνου καταστροφών και της διαχείρισης επικινδυνότητας σε πολλές ενωσιακές πολιτικές, τόσο στο εσωτερικό της όσο και στους τομείς της συνεργασίας για την ανάπτυξη ή της ανθρωπιστικής βοήθειας στους οποίους η πρόοδος ήταν σημαντική, αν και άνιση.

2.3 Η αναθεώρηση του πλαισίου δράσης του Hyogo το 2015 αποτελεί, ως εκ τούτου, ευκαιρία για την ΕΕ να αναθεωρήσει τις πολιτικές της σε αυτόν τον τομέα, προσαρμόζοντάς τες στη νέα διεθνή πραγματικότητα, και να συμβάλει ταυτόχρονα στη συζήτηση που διεξάγεται σε διεθνές επίπεδο σχετικά με τον κίνδυνο καταστροφών και τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης αυτής της πραγματικότητας.

2.4 Η ΕΟΚΕ δέχεται με ενδιαφέρον την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo: διαχείριση επικινδυνότητας για να επιτευχθεί η ανθεκτικότητα». Εκτιμά ότι πρόκειται για πρωτοβουλία που έχει σήμερα μεγάλη σημασία και επιθυμεί να συμβάλει στη σχετική συζήτηση, προβάλλοντας τις προτάσεις των τομέων της κοινωνίας των πολιτών τους οποίους εκπροσωπεί..

2.5 Από την έγκριση του πλαισίου δράσης του Hyogo, το 2005 και έπειτα, οι τάσεις όσον αφορά τις καταστροφές σε παγκόσμιο επίπεδο επιβεβαίωσαν τα ανησυχητικά μοντέλα επιδείνωσης του κινδύνου και ανάγκασαν τα κράτη, τους διεθνείς οργανισμούς, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και την παγκόσμια κοινότητα να αναθεωρήσουν τη θέση τους όσον αφορά τη μείωση του κινδύνου καταστροφών.

2.6 Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία επί του παρόντος δείχνουν επιδείνωση των καταστροφών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με υδρομετεωρολογικές απειλές οι οποίες οφείλονται στην αλλαγή του κλίματος, αλλά και εκείνων που οφείλονται στην ταχεία αστικοποίηση, τον ακατάλληλο εδαφικό σχεδιασμό, την ανεπαρκή χρήση της γης και των φυσικών πόρων, καθώς και την αυξημένη έκθεση σε αυτές τις απειλές.

2.7 Ο αντίκτυπος των καταστροφών ποικίλλει, ασφαλώς, από μια περιοχή ή ένα κράτος στο άλλο, και οι απώλειες ανθρώπινων ζωών ή οι οικονομικές ζημίες εξαρτώνται από το επίπεδο ανάπτυξης. Ωστόσο, κανένα κράτος ή περιοχή του πλανήτη δεν μπορεί να απαλλαγεί από αυτόν τον κίνδυνο και τα στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν τον αυξημένο αντίκτυπο καταστροφών, τόσο στις ανεπτυγμένες χώρες, όσο και στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.8 Η αναδιατύπωση των Στόχων για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΣΑΑ) ενόψει του 2015 και η πρόοδος που επετεύχθη στις συζητήσεις για την αλλαγή του κλίματος καθιστούν απαραίτητο να καταβληθούν προσπάθειες με στόχο την επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης των διαφόρων απόψεων σχετικά με τα θέματα στα οποία επιθυμεί να συνεισφέρει η ΕΟΚΕ.

3. Νέες προοπτικές στο πλαίσιο και την τυπολογία των καταστροφών

3.1 Στην ανακοίνωση της Επιτροπής και ιδίως στα δύο παραρτήματα που τη συνοδεύουν (1) πραγματοποιείται διεξοδική ανάλυση των απειλών και των κινδύνων σε παγκόσμια κλίμακα, ιδίως δε σε επίπεδο ΕΕ. Επίσης περιγράφονται λεπτομερώς οι ευρωπαϊκές πολιτικές που έχουν ενσωματώσει στοιχεία μείωσης του κινδύνου καταστροφών. Η ΕΟΚΕ δέχεται θετικά τις προσπάθειες της Επιτροπής για αξιόπιστα και άρτια, από τεχνική άποψη στοιχεία που παρέχουν γενική επισκόπηση των καταστροφών στην επικράτεια της ΕΕ και των πολιτικών για την αντιμετώπισή τους.

3.2 Ωστόσο, όσον αφορά τη γενική επισκόπηση των καταστροφών εντός της ΕΕ, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι υπάρχουν άμεσα διαθέσιμα δεδομένα μόνο για 16 κράτη μέλη της ΕΕ και τη Νορβηγία. Η ΕΟΚΕ καλεί τα υπόλοιπα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμα υποβάλει αναλυτικά στοιχεία να συμβάλουν σύντομα σε αυτή την προσπάθεια με στόχο την σαφέστερη και λεπτομερέστερη δυνατή διάγνωση στον τομέα των απειλών και των καταστροφών εντός της ΕΕ.

3.3 Σε παγκόσμια κλίμακα, οι μελέτες του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (UNISDR στα αγγλικά) δείχνουν ότι αν και οι μεγάλες καταστροφές προβάλλονται περισσότερο από τα ΜΜΕ, οι μικρές είναι συχνότερες, προκαλούν περισσότερες ανθρώπινες απώλειες και οικονομικές ζημίες, και έχουν σημαντικότερες επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ατόμων και κοινοτήτων σε όλον τον πλανήτη. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι στο μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στον «εκτεταμένο κίνδυνο» (2) που προκαλείται από αυτού του τύπου τα περιστατικά απ' ό,τι στην προσέγγιση του «εντατικού κινδύνου» η οποία κυριάρχησε στο παρελθόν. Η προσοχή σε αυτού του είδους τις καταστροφές που προκαλούνται όλο και πιο συχνά, αν και σε μικρότερη κλίμακα, πρέπει να επιτρέψει την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πληττόμενων κοινοτήτων. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στον παγκόσμιο αντίκτυπο αυτού του είδους των καταστροφών.

3.4 Μολονότι υπάρχουν πολλές μελέτες σχετικά με τον οικονομικό αντίκτυπο των καταστροφών, λίγες από αυτές προβαίνουν σε ανάλυση του κόστους από άποψη απασχόλησης, συνθηκών εργασίας και αξιοπρεπούς εργασίας, αντίκτυπου στους επιχειρηματίες και στον παραγωγικό ιστό, κλπ. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να αναλυθούν ακόμα πιο ενδελεχώς αυτές οι πτυχές και ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε πτυχές όπως οι παραγωγικές υποδομές (3).

3.5 Από την άλλη πλευρά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι πολλές καταστροφές προκαλούνται από σύνολο απειλών και όχι από έναν και μόνο παράγοντα. Αυτό καθιστά απαραίτητη την ανάλυση «πολλαπλών απειλών» και την εξέταση μιας πιο ολιστικής προσέγγισης των καταστροφών και της πολυπλοκότητάς τους. Η έννοια της «πολυσύνθετης κατάστασης έκτακτης ανάγκης» η οποία έχει χρησιμοποιηθεί και χρησιμοποιείται στον ανθρωπιστικό τομέα μπορεί να φανεί χρήσιμη προκειμένου να αποφευχθούν απλοϊκές απόψεις σχετικά με τα αίτια των καταστροφών που μπορούν να οδηγήσουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε εξίσου απλοϊκές απαντήσεις. Αν και οι κυρίαρχες προσεγγίσεις μετά την έγκριση του πλαισίου δράσης του Hyogo δίνουν έμφαση στις «φυσικές» ή «ανθρωπογενείς δίχως πρόθεση» απειλές, τα στοιχεία δείχνουν ότι παράγοντες όπως η βία σε περιθωριοποιημένες αστικές περιοχές, η έλλειψη διακυβέρνησης, οι διάφοροι τύποι συγκρούσεων — καθώς και άλλοι ανθρώπινοι παράγοντες- επιδεινώνουν τις καταστροφές και θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo θα πρέπει να εξετάσει αυτά τα στοιχεία που συνδέονται με τις συγκρούσεις και τη βία με πιο ολοκληρωμένο τρόπο. Επίσης, πρέπει να προσεγγίσει με περισσότερη αποφασιστικότητα το πρόβλημα των καταστροφών που οφείλονται σε τεχνολογικές απειλές ή ακόμα εκείνο των λεγόμενων «τριπλών καταστροφών» (σεισμός, τσουνάμι και πυρηνική απειλή), όπως αυτή που έπληξε πρόσφατα τη Φουκουσίμα.

3.6 Επιπλέον, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στους βασικούς παράγοντες κινδύνου και στα βαθύτερα αίτια των καταστροφών. Όλες οι αναλύσεις και αναθεωρήσεις του πλαισίου δράσης του Hyogo δείχνουν ότι η μικρότερη πρόοδος σημειώθηκε στην τέταρτη προτεραιότητα, η οποία αφορά τη μείωση των παραγόντων κινδύνου (4).

4. Μια διαχείριση του κινδύνου καταστροφών με επίκεντρο τα δικαιώματα των ατόμων και ιδίως των πιο ευάλωτων ομάδων σε τοπικό επίπεδο

4.1 Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μετά την έγκριση του πλαισίου δράσης του Hyogo, η προσέγγιση που βασίζεται στα δικαιώματα δεν έχει ακόμα ενσωματωθεί επαρκώς στη ΔΚ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αναφορές στην ευάλωτη κατάσταση και στα ειδικά δικαιώματα ορισμένων ομάδων συνέτειναν στην περαιτέρω επιδείνωση της ευαίσθητης κατάστασης αυτών των ομάδων, χωρίς να αναγνωρίζουν τις συγκεκριμένες ικανότητές τους . Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, με τις απλοϊκές απόψεις όσον αφορά την προσέγγιση ως προς το φύλο. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η προσέγγιση που βασίζεται στα άτομα, στα δικαιώματά τους, στην ίση μεταχείριση, στο δικαίωμα στην προστασία αλλά και στο δικαίωμα αειφόρου ανάπτυξης- συμπεριλαμβανομένης της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας- θα πρέπει να ενταχθεί με εμφατικότερο τρόπο στο μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo. με τη μορφή αρχής Η ενσωμάτωση πτυχών που άπτονται του φύλου, των δικαιωμάτων και των ευπαθών ομάδων θα πρέπει να αποτελέσει τμήμα του συνόλου δεικτών παρακολούθησης του μετά το 2015 πλαισίου δράσης του Hyogo και των μηχανισμών λογοδοσίας που καθιερώνονται. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που ασχολούνται με την προώθηση και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και πιο συγκεκριμένα εκείνες που ασχολούνται με την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, την ισότητα των φύλων και την εκπροσώπηση των ευπαθών ομάδων θα πρέπει να καλούνται συχνότερα να συμμετέχουν στα φόρουμ συζητήσεων γύρω από τη μείωση του κινδύνου καταστροφών.

4.2 Η εμπειρία δείχνει ότι οι τοπικές πρωτοβουλίες ή οι πρωτοβουλίες με τοπική προσέγγιση επαρκούν για τις ευπαθείς ομάδες. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενθάρρυνσης των προσεγγίσεων διαχείρισης της επικινδυνότητας σε τοπικό επίπεδο, ενισχύοντας τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε τοπικό επίπεδο και των περιθωριοποιημένων ομάδων. Αυτό προϋποθέτει την αναζήτηση συστημάτων διαχείρισης επικινδυνότητας σε τοπικό επίπεδο που να επιτρέπουν την υλοποίηση των απαραίτητων δράσεων και θεσμικών μηχανισμών . Η χρηματοδότηση δραστηριοτήτων διαχείρισης επικινδυνότητας σε τοπικό επίπεδο θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα στις εθνικές πρωτοβουλίες και εκείνες που υποστηρίζονται από τους διεθνείς οργανισμούς.

4.3 Αναγνωρίζοντας ότι τα κράτη μέλη δεσμεύονται και θα πρέπει να δεσμευτούν με το πλαίσιο δράσης του Hyogo και την εφαρμογή του, καθώς και ότι η επιτυχία ή η αποτυχία του το μετά το 2015 πλαισίου δράσης του Hyogo θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση των κρατών, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι στην ανάπτυξη των σχεδίων ΔΚ ή παρόμοιων μέσων θα πρέπει να συμμετέχουν όλες οι οντότητες σε τοπικό επίπεδο, οι δήμοι, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι ΜΚΟ, η ακαδημαϊκή κοινότητα, οι επιχειρήσεις και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις. Η υφιστάμενη αποσύνδεση του τοπικού επιπέδου από άλλα, υψηλότερα διοικητικά επίπεδα περιορίζει την ικανότητα άμεσης δράσης του πληθυσμού που αντιμετωπίζει άμεση απειλή. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις αναπτυσσόμενες χώρες, με αδύναμες θεσμικές δομές.

4.4 Οι επιχειρήσεις και ο ιδιωτικός τομέας έχουν να διαδραματίσουν θεμελιώδη ρόλο στη μείωση του κινδύνου καταστροφών, όχι μόνο μέσω των συμπράξεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα ή της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά και μέσω των καινοτομιών και της εμπειρογνωμοσύνης, συνθεωρώντας τις έννοιες της ανθεκτικότητας, του μετριασμού και της προσαρμογής καθ' όλη την παραγωγική διαδικασία. Αν και ανακοίνωση κάνει μνεία στην ασφάλιση, θα πρέπει συγχρόνως να γίνουν πιο σαφείς αναφορές στην επιτακτική ανάγκη να μειωθεί ο κίνδυνος, για να μπορέσει να υπάρξει παραγωγική ανάπτυξη.

4.5 Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη ΔΚ σε παγκόσμια κλίμακα και στην τοπική διαχείριση επικινδυνότητας πρέπει να ενισχυθεί τόσο στις εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ, όσο και στην εξωτερική δράση της.

4.6 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να δώσει έμφαση στον ρόλο της εκπαίδευσης, τόσο της σχολικής όσο και της άτυπης, η οποία συνιστά πολύ αποτελεσματικό τρόπο για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των δράσεων των πολιτών πριν από τις καταστροφές. Οι ΟΚΠ μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε αυτό το έργο το οποίο υπερβαίνει τα όρια των τομέων της τυπικής εκπαίδευσης.

5. Προς ένα πλαίσιο λογοδοσίας και διαφάνειας όσον αφορά τους στόχους και τους δείκτες προόδου του μετά το 2015 πλαισίου δράσης του Hyogo

5.1 Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις «Αρχές για το νέο πλαίσιο» της ανακοίνωσης της Επιτροπής όσον αφορά τη λογοδοσία και τους δείκτες. Το τρέχον σύστημα παρακολούθησης του πλαισίου δράσης του Hyogo είναι υποτονικό και δεν επέτρεψε τη μέτρηση της προόδου με σοβαρό τρόπο. Πολλά από τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν υπέβαλαν τα στοιχεία τους με τρόπο έγκαιρο και ακριβή και δεν διαθέτουν άρτιες και αξιόπιστες βάσεις δεδομένων σε αυτόν τον τομέα. Η ευαισθητοποίηση του κοινού και των πολιτικών όσον αφορά τις καταστροφές καθιστά ιδιαίτερα αναγκαία την καθιέρωση αξιόπιστων μηχανισμών διαφάνειας και λογοδοσίας στον τομέα αυτόν.

5.2 Η ΕΟΚΕ δέχεται με ικανοποίησή τις πρωτοβουλίες αξιολόγησης από ομότιμους που δρομολογήθηκαν από ορισμένα κράτη μέλη και πιστεύει ότι θα πρέπει να γενικευθούν . Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ θα πρέπει να φανεί πιο φιλόδοξη όσον αφορά τη βελτίωση της συλλογής δεδομένων των κρατών μελών, με στόχο να είναι συγκρίσιμα και να έχουν πρόσβαση σε αυτά όχι μόνο οι κυβερνητικοί θεσμοί, αλλά και η κοινωνία των πολιτών, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ο ακαδημαϊκός τομέας, η επιστημονική κοινότητα και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς.

5.3 Σε κάθε περίπτωση, το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo θα πρέπει να καθιερώσει ένα σύστημα κοινών δεικτών για τη μέτρηση της προόδου και τον βαθμό επίτευξης αυτής, τόσο από τα κράτη, όσο και από τους υπόλοιπους φορείς. Χωρίς να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών όσον αφορά τους δείκτες και είναι της άποψης ότι οι εν λόγω δείκτες πρέπει να υπερβαίνουν τις τεχνικές και τεχνοκρατικές λεπτομέρειες και να ενσωματώνουν στοιχεία κοινωνικά, ανθεκτικότητας, συμμετοχής, κλπ (5).

5.4 Η διαφάνεια και η λογοδοσία πρέπει να ενθαρρύνουν επίσης τον διάλογο μεταξύ των διάφορων ενδιαφερόμενων φορέων: των επίσημων οργανισμών, των πολιτικών θεσμών, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, του ιδιωτικού τομέα και των επιχειρηματιών, των ακαδημαϊκών φορέων, κλπ. όσον αφορά την μείωση των κινδύνων καταστροφών.

6. Συνοχή μεταξύ θεματολογίων για την ανάπτυξη, την αλλαγή του κλίματος και τη μείωση των κινδύνων καταστροφών.

6.1 Σε έναν τόσο διασυνδεδεμένο κόσμο όπως αυτό στον οποίο ζούμε, φαίνεται παράδοξη η δυσκολία διασύνδεσης των διεθνών ημερησίων διατάξεων σε θέματα που, εξ ορισμού, σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους. Η ΕΕ πρέπει να αδράξει την ευκαιρία που παρουσιάζεται το 2015 με τη ταυτόχρονη δρομολόγηση διάφορων πρωτοβουλιών που άπτονται της κλιματικής αλλαγής, της ανάπτυξης και της μείωσης των κινδύνων καταστροφών, προκειμένου να υπάρξει η ίδια συνοχή σε διεθνή κλίμακα. Αυτή η συνοχή έχει πολλές επιπτώσεις, εννοιολογικές, θεσμικές, προτεραιοτήτων, κλπ. τις οποίες η ΕΕ θα πρέπει να προσεγγίσει με βάση την εμπειρία των πληττόμενων κοινοτήτων και λαμβάνοντας υπόψη ότι ανάπτυξη, κλιματική αλλαγή και καταστροφές δεν μπορούν συνεχίσουν να εξετάζονται χωριστά. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις διεθνείς προσπάθειες που καταβάλλονται για τον προσδιορισμό κοινών κριτηρίων και δεικτών σε ό,τι αφορά τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo.

6.2 Δεδομένης της σημασίας της κλιματικής αλλαγής στην αύξηση της συχνότητας και της σοβαρότητας των απειλών (ιδίως των υδρομετεωρολογικών) και έχοντας υπόψη τους κοινούς στόχους των προσπαθειών μείωσης των κινδύνων καταστροφών και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, πρέπει να αυξηθεί σημαντικά ο συντονισμός μεταξύ των φορέων που προωθούν τον σχεδιασμό και την εφαρμογή τους.

6.3 Το μετά το 2015 πλαίσιο δράσης του Hyogo πρέπει να εκφράζει με μεγαλύτερη σαφήνεια τη σχέση των καταστροφών με την ανάπτυξη, η οποία μπορεί να ποικίλλει και να είναι πολύπλοκη. Μια ορθά σχεδιασμένη ανάπτυξη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο, αλλά μπορεί επίσης σε πολλές περιπτώσεις να τον αυξήσει. Ομοίως, οι σχέσεις μεταξύ κλιματικής αλλαγής και καταστροφών είναι πολύπλοκες και αλληλεξαρτώμενες. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι έννοιες και προσεγγίσεις όπως αυτή της ανθεκτικότητας μπορούν να φανούν χρήσιμες στην προσέγγιση αυτής της συμπληρωματικότητας.

6.4 Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προβάλει την ανάγκη εξέτασης των σχέσεων της παραδοσιακής μείωσης των κινδύνων καταστροφών με το θεματολόγιο της ασφάλειας. Μέχρι πρότινος, η κυρίαρχη προσέγγιση του πλαισίου δράσης του Hyogo εστίαζε, όπως ειπώθηκε, στις «φυσικές καταστροφές». Ωστόσο, άλλες απειλές και πραγματικότητες που συνδέονται με τη βία, τις συγκρούσεις και τις διαμάχες για τους πόρους, καθιστούν σκόπιμη τη δρομολόγηση αυτής της σύγκλισης. Αυτή η νέα πραγματικότητα θέτει το ζήτημα της ανθρώπινης ασφάλειας, η χρησιμότητα της οποίας σε αυτόν τον τομέα θα πρέπει να εξεταστεί.

7. Χρηματοδότηση της μείωσης των κινδύνων καταστροφών και της ΕΕ

7.1 Η έλλειψη μιας «νοοτροπίας πρόληψης» είχε ως αποτέλεσμα να μην έχει δοθεί, ούτε στο εσωτερικό της ΕΕ ούτε στην εξωτερική δράση αυτής, η απαιτούμενη προτεραιότητα στη μείωση των κινδύνων καταστροφών, την πρόληψη των κινδύνων, τον μετριασμό ή την προετοιμασία πριν τις καταστροφές. Όπως διατυπώνεται σωστά στην ανακοίνωση της Επιτροπής, ορισμένα προγράμματα, όπως το πρόγραμμα ετοιμότητας έναντι καταστροφών (DIPECHO (6)) υπήρξαν πρωτοποριακά. Ωστόσο, το ποσοστό των πόρων που προορίζονταν για αυτά ήταν ελάχιστο. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να καθιερωθεί ένα ελάχιστο ποσοστό χρηματοδότησης των δράσεων μείωσης των κινδύνων καταστροφών στην πολιτική ανάπτυξης και την ανθρωπιστική πολιτική της ΕΕ, όπως πράττουν άλλοι χορηγοί βοήθειας (7). Για αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να εξοπλιστούν με μηχανισμούς χρηματοδοτικής παρακολούθησης των δράσεων μείωσης των κινδύνων καταστροφών που να μπορούν να ενσωματωθούν στις πολιτικές ανάπτυξης και ανθρωπιστικής βοήθειας.

Βρυξέλλες, 10 Ιουλίου 2014 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) Έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Επισκόπηση των κινδύνων από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές στην ΕΕ» («Overview on natural and man-made disasters risks in the EU») SWD (2014) 134 final. «Πολιτικές της ΕΕ που συμβάλλουν στη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών» («EU policies contributing to disaster risk management») SWD (2014) 133 final.

(2) Οι μελέτες του UNISDR δείχνουν ότι το 90 % των απωλειών από καταστροφές σε παγκόσμια κλίμακα οφείλεται σε αυτές τις «εκτεταμένες» καταστροφές. (Σφαιρική έκθεση αξιολόγησης. (GAR.) UNISDR, 2013)

(3) Πρόσφατα άρχισε να ερευνάται αυτό το θέμα. «Ο αντίκτυπος των φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών» («The Labour Market Impacts of Natural and Environmental Disasters»). ADAPT Italia και The Japan Institute for Labour Policy and Training. http://moodle.adaptland.it/mod/page/view.php?id=9533

(4) Το πλαίσιο δράσης του Hyogo περιέχει πέντε προτεραιότητες δράσης: 1) να εξασφαλιστεί ότι η μείωση του κινδύνου καταστροφών αποτελεί εθνική και τοπική προτεραιότητα και ότι υπάρχει ισχυρή θεσμική βάση για την υλοποίησή της, 2) να προσδιοριστούν, να εκτιμηθούν και να παρακολουθούνται οι κίνδυνοι καταστροφών και να ενισχυθεί η έγκαιρη προειδοποίηση, 3) να χρησιμοποιηθεί η γνώση, η καινοτομία και η εκπαίδευση για να οικοδομηθεί μια παιδεία ασφάλειας και ανθεκτικότητας σε όλα τα επίπεδα, 4) να μειωθούν οι παράγοντες κινδύνου, 5) να ενισχυθεί η ετοιμότητα απέναντι στις καταστροφές για αποτελεσματική αντιμετώπισή τους σε όλα τα επίπεδα.

(5) Κοινή τοποθέτηση της κοινωνίας των πολιτών για το πλαίσιο για τη μείωση των κινδύνων καταστροφών μετά το 2015. Το έγγραφο ακολουθεί τις κατευθύνσεις του «Elements for Consideration in the Post-2015 Framework for Disaster Risk Reduction» (UNISDR December 2013)

(6) Το πρόγραμμα DIPECHO (Disaster Preparedness ECHO) δρομολογήθηκε το 1996 από τη ΓΔ ECHO της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και είναι αφιερωμένο στην μείωση των κινδύνων καταστροφών.

(7) Για μια επισκόπηση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης των δράσεων μείωσης των κινδύνων καταστροφών καθώς και για σχετικές εμπειρίες μπορείτε να ανατρέξετε στο http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/8574.pdf