[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 7.7.2010

COM(2010)343 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων

Η πολιτική στον τομέα των επενδύσεων παρουσιάζεται ως ένας νέος ορίζοντας για την κοινή εμπορική πολιτική. Η συνθήκη της Λισαβόνας προβλέπει ότι η Ένωση συμβάλλει στη σταδιακή κατάργηση των περιορισμών στις άμεσες ξένες επενδύσεις. Για το σκοπό αυτό, η συνθήκη παρέχει στην Ένωση αποκλειστική αρμοδιότητα[1]. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους η Ένωση θα μπορούσε να αναπτύξει μια πολιτική διεθνών επενδύσεων η οποία θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και θα συμβάλει, κατά συνέπεια, στους στόχους μιας έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης που καθορίζονται στην στρατηγική για την Ευρώπη 2020.[2] Η εν λόγω ανακοίνωση εξετάζει τους βασικούς προσανατολισμούς της πολιτικής επενδύσεων της ΕΕ για το μέλλον, καθώς και τις βασικές παραμέτρους για ανάληψη άμεσης δράσης στον εν λόγω τομέα.

Παράλληλα με την ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού που θεσπίζει μεταβατικές ρυθμίσεις για τις συμφωνίες επενδύσεων μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών[3]. Ο κανονισμός αποσκοπεί στην παροχή ασφάλειας δικαίου τόσο στην ΕΕ όσο και στους ξένους επενδυτές που δραστηριοποιούνται δυνάμει των όρων των εν λόγω συμφωνιών. Η εν λόγω πρόταση κανονισμού και η παρούσα ανακοίνωση δεν συνιστούν παρά τα πρώτα βήματα στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής διεθνών επενδύσεων η οποία θα είναι κλιμακούμενη και, εστιασμένη και θα λαμβάνει επίσης υπόψη τις απαντήσεις στην παρούσα ανακοίνωση.

Ορισμός, αντικτυποσ και προσφατεσ τασεισ

Σε γενικές γραμμές, οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) θεωρείται ότι περιλαμβάνουν κάθε ξένη επένδυση η οποία χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη σταθερών και άμεσων σχέσεων με την επιχείρηση στην οποία διατίθενται τα κεφάλαια για την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας [4]. Όταν οι επενδύσεις γίνονται υπό τη μορφή απόκτησης μετοχών, ο στόχος αυτός προϋποθέτει ότι ο μέτοχος αποκτά μέσω των μετοχών τη δυνατότητα να συμμετέχει ενεργά στη διαχείριση της αντίστοιχης επιχείρησης ή στον έλεγχο της [5]. Τούτο δεν ισχύει για τις ξένες επενδύσεις μέσω των οποίων δεν υπάρχει πρόθεση επηρεασμού της διαχείρισης και ελέγχου μιας επιχείρησης. Το είδος αυτό επενδύσεων, οι οποίες συχνά έχουν πιο βραχυπρόθεσμο και ενίοτε κερδοσκοπικό χαρακτήρα, αποκαλούνται συνήθως «επενδύσεις χαρτοφυλακίου»[6].

Η παγκοσμιοποίηση προκάλεσε θεαματική αύξηση της κίνησης κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων ειδικότερα των ΑΞΕ. Οι ροές ΑΞΕ, οι οποίες συνιστούν ταυτόχρονα αιτία και συνέπεια της παγκοσμιοποίησης, ανήλθαν το 2007, έτος που προηγήθηκε της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής αναταραχής που έπληξε τις επενδύσεις, στο επίπεδο ρεκόρ των σχεδόν 1.500 δίσεκατ. ευρώ[7].

Οι ΑΞΕ αντιπροσωπεύουν σημαντική πηγή κερδών παραγωγικότητας και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη σύσταση των επιχειρήσεων και στην οργάνωση της απασχόλησης τόσο εντός της χώρας όσο και στο εξωτερικό. Μέσω των ΑΞΕ, οι επιχειρήσεις αναπτύσσουν τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού που αποτελούν στοιχεία της σύγχρονης διεθνούς οικονομίας. Οι καινοτομίες στις μεταφορές και οι τεχνολογίες των πληροφοριών διευκόλυναν επίσης το εμπόριο και την παγκοσμιοποίηση των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων πέραν των ορίων των μεγάλων εταιρειών. Οι επενδύσεις και το εμπόριο χαρακτηρίζονται σήμερα από σχέση αλληλεξάρτησης και συμπληρωματικότητας. Το ήμισυ περίπου του παγκόσμιου εμπορίου διεξάγεται σήμερα μεταξύ θυγατρικών πολυεθνικών εταιρειών, οι οποίες εμπορεύονται ενδιάμεσα αγαθά και υπηρεσίες.

Ενώ η σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης και ευημερίας είναι πολυσύνθετη, τόσο οι εισερχόμενες όσο και οι εξερχόμενες επενδύσεις έχουν συνολικά θετικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη και την απασχόληση εντός και εκτός της ΕΕ, καθώς και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Σε επίπεδο ΕΕ, οι εξερχόμενες επενδύσεις έχουν θετική και σημαντική συμβολή στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, που εκδηλώνεται ειδικότερα με αύξηση της παραγωγικότητας. Σε αντίθεση με την άποψη που διατυπώνεται ενίοτε, σύμφωνα με την ανασκόπηση της τρέχουσας κατάστασης από την έρευνα για τις ΑΞΕ και την απασχόληση, δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα μετρήσιμη αρνητική επίπτωση των εξωτερικών επενδύσεων στη συνολική απασχόληση[8]. Ωστόσο, ενώ ο συνολικός απολογισμός είναι θετικός, μπορούν βεβαίως να σημειωθούν αρνητικές επιπτώσεις σε τομεακή, γεωγραφική ή/και ατομική βάση. Αντίστροφα, τα συνολικά οφέλη από την είσοδο ΑΞΕ στην ΕΕ είναι σαφώς προσδιορισμένα, ιδίως όσον αφορά τον ρόλο των ξένων επενδύσεων στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, τη βέλτιστη κατανομή των πόρων, τη μεταφορά τεχνολογίας και δεξιοτήτων, την ενίσχυση του ανταγωνισμού και την τόνωση του εμπορίου. Τούτο εξηγεί γιατί τα κράτη μέλη της ΕΕ όπως και οι υπόλοιπες χώρες του κόσμου, καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για να προσελκύσουν ξένες επενδύσεις.

Σήμερα, η ΕΕ είναι σε παγκόσμιο επίπεδο ο πρώτος αποδέκτης αλλά και η μεγαλύτερη πηγή ΑΞΕ. Η ΕΕ, κατέχοντας ηγετική θέση στην αγορά, επωφελείται από το άνοιγμά της στον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των επενδύσεων.

Ενώ τα αποθέματα και οι ροές ΑΞΕ συγκεντρώνονται σήμερα σε μεγάλο βαθμό στις βιομηχανικές χώρες, οι αναδυόμενες οικονομίες αγοράς δραστηριοποιούνται όλο και περισσότερο ως επενδυτές αλλά και ως αποδέκτες επενδύσεων, ακόμη και μέσω χρηματοδοτούμενων από το κράτος επενδύσεων όπως τα κρατικά επενδυτικά ταμεία, τα οποία διαθέτουν σε σχέση με το παρελθόν όχι μόνο περισσότερα περιουσιακά στοιχεία αλλά και πιο διαφοροποιημένες επενδυτικές πολιτικές[9]. Η τάση αυτή έγινε περισσότερο αισθητή κατά την τρέχουσα περίοδο αναταραχών στην παγκόσμια οικονομία κατά την οποία οι επενδύσεις με προορισμό και προέλευση τις αναπτυσσόμενες οικονομίες είτε αυξήθηκαν είτε παρουσίασαν μικρότερη μείωση σε σχέση με τις ροές μεταξύ βιομηχανικών χωρών. Τούτο εκδηλώθηκε συνολικά με αύξηση του σχετικού ποσοστού των αναδυόμενων οικονομιών στις παγκόσμιες ροές ΑΞΕ, τόσο στις εισερχόμενες όσο και στις εξερχόμενες ροές. Συνεπώς, η ΕΕ δεν μπορεί να μείνει στο περιθώριο του παγκόσμιου ανταγωνισμού για την προσέλκυση και την προώθηση επενδύσεων από και προς όλα τα μέρη του κόσμου.

Οι επενδυσεισ ως νεοσ οριζοντασ της κοινησ εμπορικησ πολιτικησ

Οι αποφάσεις για επενδύσεις υπαγορεύονται κατά κύριο λόγο από παραμέτρους της αγοράς, δηλαδή τα αναμενόμενα από τις επενδύσεις κέρδη. Ωστόσο, οι αποφάσεις αυτές επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το οικονομικό, το πολιτικό και το νομικό περιβάλλον μιας οικονομίας. Οι επενδυτές ευημερούν σε ένα σταθερό, υγιές και προβλέψιμο περιβάλλον. Μια κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων δεν είναι ο μόνος παράγων που καθορίζει τις ροές εισερχόμενων και εξερχόμενων ΑΞΕ. Ωστόσο, υπηρετεί τον θεμελιώδη στόχο της διασφάλισης της δυνατότητας των επενδυτών να δραστηριοποιηθούν σε ένα ανοικτό επιχειρηματικό περιβάλλον που έχει ρυθμιστεί ορθά και δίκαια τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της χώρας υποδοχής. Για το σκοπό αυτό, το άνοιγμα στις επενδύσεις πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τη λυδία λίθο κατά τον καθορισμό των πολιτικών μας. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να αποτελεί ένα ανοικτό επενδυτικό περιβάλλον που υποδέχεται τους ξένους επενδυτές και την συνεισφορά τους στην ευρωπαϊκή οικονομία και γενικότερα την κοινωνία. Ταυτόχρονα, η Ένωση πρέπει να εξασφαλίσει συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού για τους επενδυτές της ΕΕ στο εξωτερικό διασφαλίζοντας ενιαίους και βέλτιστους όρους για επενδύσεις μέσω της σταδιακής κατάργησης των περιορισμών στις επενδύσεις. Είναι συνεπώς δικαιολογημένη μια πιο παρεμβατική προσέγγιση που θα διασφαλίζει την αμφίδρομη ανάπτυξη των επενδυτικών σχέσεων της ΕΕ με τρίτους εταίρους. Υπάρχουν ήδη διαθέσιμα θεμελιώδη στοιχεία και διεξοδικές μελέτες, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων εκτεταμένων αναλυτικών εργασιών διεθνών οργανισμών όπως ο ΟΟΣΑ και η UNCTAD . Τα προαναφερόμενα αποτελούν τη βάση για μια κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων.

(a) Τα στοιχεία που συνθέτουν την πολιτική στον τομέα των επενδύσεων

Η πιο απτή απόδειξη της πολιτικής που ασκούν τα κράτη μέλη σε θέματα επενδύσεων κατά τα τελευταία πενήντα έτη είναι ο αριθμός των καλούμενων διμερών επενδυτικών συμφωνιών (BIT) που έχουν συνάψει με τρίτες χώρες. Η Γερμανία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που συνήψε BIT, το 1959, και την ακολούθησαν πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο, περιλαμβανομένων όλων των κρατών μελών εκτός ενός[10]. Με συνολικό αριθμό περίπου 1.200 συμφωνιών που καλύπτουν όλες τις μορφές επενδύσεων, τα κράτη μέλη έχουν συνάψει συνολικά το ήμισυ σχεδόν των ισχυουσών σήμερα επενδυτικών συμφωνιών σε παγκόσμιο επίπεδο[11]. Σύνοψη των BIT που έχουν συναφθεί από τα κράτη μέλη παρουσιάζεται στο παράρτημα της παρούσας ανακοίνωσης.

Μέσω των ΒΙΤ, τα κράτη μέλη ζήτησαν από τρίτες χώρες και εξασφάλισαν ειδικές εγγυήσεις όσον αφορά τη μεταχείριση από τις εν λόγω χώρες των επενδυτών και των επενδύσεών τους, όπως για παράδειγμα δεσμεύσεις κατά της άδικης ή διακριτικής μεταχείρισης ή εγγυήσεις για ταχεία, επαρκή και αποτελεσματική αποζημίωση σε περίπτωση απαλλοτρίωσης. Οι εν λόγω εγγυήσεις προστασίας των επενδύσεων συνιστούν σημαντικό στοιχείο οικοδόμησης εμπιστοσύνης σε ένα περιβάλλον ασφάλειας δικαίου που απαιτείται για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για επενδύσεις. Το είδος αυτό συμφωνιών προστασίας των επενδύσεων θεωρείται λοιπόν ως ένας αποτελεσματικός τρόπος για την προώθηση και την προσέλκυση επενδύσεων, ιδίως σε χώρες των οποίων τα θεσμικά όργανα και οι εθνικές οικονομικές πολιτικές δεν κρίνονται από μόνες τους επαρκείς για να παράσχουν τέτοιες εγγυήσεις.

Ωστόσο, τέτοιες συμφωνίες δεν έχουν συναφθεί από όλα τα κράτη μέλη και όλες οι συμφωνίες δεν προβλέπουν τα ίδια υψηλά πρότυπα, γεγονός που συνεπάγεται άνισες συνθήκες ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ που επενδύουν στο εξωτερικό, ανάλογα με το εάν θεωρούνται ή όχι «εθνικές» επιχειρήσεις δυνάμει της ΒΙΤ που έχει συναφθεί με το σχετικό κράτος μέλος.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό των συμφωνιών των κρατών μελών είναι ότι καλύπτουν μόνο την αντιμετώπιση των επενδυτών μετά την «είσοδο» ή την «αποδοχή». Τούτο σημαίνει ότι οι ΒΙΤ των κρατών μελών δεν προβλέπουν συγκεκριμένες δεσμευτικές υποχρεώσεις όσον αφορά τους όρους εισόδου, ούτε εκ μέρους των τρίτων χωρών έναντι των εξερχόμενων επενδύσεων από επιχειρήσεις των κρατών μελών της ΕΕ, ούτε αντίστροφα. Σταδιακά, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκινήσει να καλύπτει τα κενά όσον αφορά την «είσοδο» ή την «αποδοχή» με πολυμερείς και διμερείς συμφωνίες σε επίπεδο ΕΕ που καλύπτουν την πρόσβαση στην αγορά επενδύσεων και την ελευθέρωση των επενδύσεων. Οι συμφωνίες αυτές έχουν βελτιώσει τους όρους πρόσβασης στην αγορά όλων των επενδυτών της ΕΕ, διασφαλίζοντας ιδίως τη μη διακριτική μεταχείριση των επενδυτών κατά την είσοδό τους σε αγορά τρίτης χώρας.[12]

(β) Προς μια κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων

Μια σφαιρική κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων πρέπει να καλύπτει καλύτερα τις ανάγκες των επενδυτών, από το στάδιο του σχεδιασμού έως το στάδιο του κέρδους ή από το στάδιο προ της αποδοχής έως το στάδιο μετά την αποδοχή. Η εμπορική πολιτική της ΕΕ θα επιδιώξει συνεπώς να ενσωματώσει την ελευθέρωση και την προστασία των επενδύσεων. Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η ύπαρξη ουσιαστικών διατάξεων για επενδύσεις σε ευρείες εμπορικές συμφωνίες επηρεάζει πιο ριζικά το εμπόριο και τις ροές ΑΞΕ, και ότι ο συνδυασμός των ουσιαστικών κανόνων για τις επενδύσεις με διατάξεις που ελευθερώνουν άλλα τμήματα της οικονομίας έχουν από κοινού μεγαλύτερο αντίκτυπο στο εμπόριο και τις επενδύσεις.[13]

Μια πολιτική διεθνών επενδύσεων που στοχεύει στη στήριξη της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων μπορεί να προωθηθεί αποτελεσματικότερα με συνεργασία και διαπραγματεύσεις στο επίπεδο της Ένωσης.[14] Για να είναι αποτελεσματικές οι εγγυήσεις των τρίτων χωρών σχετικά με τους όρους των επενδύσεων πρέπει να έχουν τη μορφή δεσμευτικών υποχρεώσεων που αναλαμβάνονται δυνάμει του διεθνούς δικαίου. Οι διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες για επενδύσεις, για τις οποίες μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση το κυρίως σώμα του κειμένου και η ουσία των περισσότερων από 1100 ΒΙΤ που υπάρχουν σήμερα, θα επιτρέψουν στην ΕΕ να διευρύνει, να προσδιορίσει σαφέστερα και να προστατεύσει τον ανταγωνιστικό χώρο που διατίθεται σε όλους τους επενδυτές της ΕΕ. Μακροπρόθεσμα, θα φτάσουμε σε ένα επίπεδο όπου οι επενδυτές από την ΕΕ και από τρίτες χώρες δεν θα χρειάζεται να βασιστούν στις ΒΙΤ που έχουν συναφθεί από το ένα ή το άλλο κράτος μέλος για να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική προστασία των επενδύσεών τους.

Η πολιτική στον τομέα των επενδύσεων συμπληρώνεται συχνά από προσπάθειες προώθησης των επενδύσεων σε εθνικό και υποεθνικό επίπεδο. Οι αρχές δραστηριοποιούνται ενεργά στην προώθηση τόσο των εισερχόμενων όσο και των εξερχόμενων επενδύσεων, όπως ακριβώς στον τομέα του εμπορίου ή της προώθησης των εξαγωγών. Οι προσπάθειές τους έχουν ως κοινή βάση διάφορα εργαλεία, από επενδυτικά κίνητρα έως προγράμματα βοήθειας και στήριξης. Ενώ η Ένωση είναι αρμόδια να προωθήσει το ευρωπαϊκό πρότυπο και την ενιαία αγορά ως προορισμό για ξένους επενδυτές[15], δεν κρίνεται ούτε σκόπιμο ούτε επιθυμητό να υποκαταστήσει η Ένωση τις προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για την προώθηση των επενδύσεων, εφόσον αυτές είναι σύμφωνες με την κοινή εμπορική πολιτική και συνάδουν με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Πρόγραμμα διαπραγματεύσεων της ΕΕ στον τομέα των επενδύσεων

Όπως σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές, η δράση της Ένωσης πρέπει να εστιάζεται στο να επιτυγχάνει ως Ένωση καλύτερα αποτελέσματα από εκείνα που πετυχαίνουν ή θα μπορούσαν να πετύχουν τα κράτη μέλη ενεργώντας μεμονωμένα. Συνεπώς, η μελλοντική δράση της Ένωσης στον εν λόγω τομέα πρέπει να εμπνέεται και να καθοδηγείται από τα βέλτιστα διαθέσιμα πρότυπα, ούτως ώστε να παρέχει σε όλους τους επενδυτές της ΕΕ ισότιμους και υψηλής ποιότητας όρους ανταγωνισμού.

Ωστόσο, η υιοθέτηση ενός μοναδικού προτύπου για τις επενδυτικές συμφωνίες με τρίτες χώρες δεν θα ήταν ούτε σκόπιμη ούτε επιθυμητή. Η Ένωση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κάθε διαπραγμάτευσης. Τα συμφέροντα των ενδιαφερομένων μερών μας καθώς και το επίπεδο ανάπτυξης των εταίρων μας πρέπει να υπαγορεύουν μεταξύ άλλων τα πρότυπα που καθορίζει η Ένωση σε συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις για επενδύσεις. Κατά τον ίδιο τρόπο, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η φύση των ισχυουσών συμφωνιών των κρατών μελών με τρίτες χώρες. Ενώ οι ΒΙΤ που έχουν συναφθεί πρόσφατα από κράτη μέλη έχουν σε μεγάλο βαθμό παρόμοια δομή και περιεχόμενο, υπάρχουν ορισμένες διαφοροποιήσεις. Αυτές θα μπορούσαν επίσης να χρησιμεύσουν για τον προσδιορισμό των προς επίτευξη στόχων σε συγκεκριμένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης.

Η Επιτροπή παρουσιάζει κατωτέρω τις γενικές αρχές και παραμέτρους για μελλοντικές συμφωνίες επενδύσεων. Οι εν λόγω αρχές και παράμετροι θα αναπτυχθούν και θα εξειδικευθούν σε ειδικές για κάθε χώρα συστάσεις διαπραγμάτευσης τις οποίες θα παρουσιάσει η Επιτροπή μετά την έκδοση της παρούσας ανακοίνωσης.

(α) Κριτήρια για την επιλογή των χωρών εταίρων

Επί του παρόντος, οι ΑΞΕ υλοποιούνται κατά κύριο λόγο μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών. Ενώ το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει την οικονομική σημασία των χωρών αυτών όσον αφορά το ΑΕΠ, καταδεικνύει επίσης τους γενικά ευνοϊκούς όρους για ξένους επενδυτές που επικρατούν σε ορισμένες από αυτές τις αγορές. Οι τρέχουσες εμπορικές και επενδυτικές ροές συνιστούν αφεαυτές καθοριστικά στοιχεία για τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων στις επενδυτικές διαπραγματεύσεις στην ΕΕ. Η Ένωση πρέπει να επισκέπτεται τους προορισμούς για τους οποίους ενδιαφέρονται οι επενδυτές της και να προετοιμάζει γι’ αυτούς το έδαφος μέσω της ελευθέρωσης των επενδυτικών ροών. Οι αγορές με σημαντική οικονομική ανάπτυξη ή προοπτικές για ανάπτυξη παρουσιάζουν ιδιαίτερες ευκαιρίες στο όλο και πιο ανταγωνιστικό σημερινό περιβάλλον. Είναι σημαντικό για τους επενδυτές της ΕΕ να έχουν πρόσβαση στις εν λόγω αγορές επωφελούμενοι από επαρκείς εγγυήσεις για ίση και προβλέψιμη μεταχείριση στο πλαίσιο των αλλαγών που ενδέχεται να λαμβάνουν χώρα στις εν λόγω οικονομίες. Τα συμφέροντα της ΕΕ κατά τις διαπραγματεύσεις για επενδύσεις προσδιορίζονται επίσης, μεταξύ άλλων, από την πολιτική, θεσμική και οικονομική κατάσταση των χωρών-εταίρων μας. Η αξιοπιστία της προστασίας που παρέχεται στους επενδυτές είτε από τη χώρα υποδοχής είτε από διεθνή διαιτησία αποτελεί σημαντικό κριτήριο για τον καθορισμό των χωρών προτεραιότητας με τις οποίες διεξάγει η ΕΕ διαπραγματεύσεις για επενδύσεις. Ειδικότερα, η ικανότητα των εταίρων μας να διαφυλάττουν το κράτος δικαίου και οι μέθοδοι που εφαρμόζουν για τον σκοπό αυτό κατά τρόπο που διασφαλίζει στους επενδυτές ένα σίγουρο και αξιόπιστο περιβάλλον, συνιστούν ουσιαστικά κριτήρια για την αξιολόγηση των διαπραγματεύσεων σχετικά με την προστασία των επενδύσεων.

Βραχυπρόθεσμα , εμφανίζονται προοπτικές ενσωμάτωσης των επενδύσεων στην κοινή εμπορική πολιτική στο πλαίσιο των υπό εξέλιξη εμπορικών διαπραγματεύσεων, κατά τις οποίες η Ένωση έχει εστιάσει μέχρι σήμερα μόνο στην πρόσβαση των επενδυτών στην αγορά.[16] Η τελευταία γενιά συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών που εστιάζονται στην ανταγωνιστικότητα, εμπνέεται ακριβώς από τον στόχο της απελευθέρωσης του οικονομικού δυναμικού των παγκόσμιων αγορών υψηλής ανάπτυξης προς όφελος του εμπορίου και των επενδύσεων της ΕΕ. Η Ένωση έχει συμφέρον να διευρύνει το πεδίο των διαπραγματεύσεων σε όλον τον τομέα των επενδύσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσαμε επίσης να ικανοποιήσουμε αιτήματα που διατυπώνουν οι ίδιοι οι εταίροι μας στις διαπραγματεύσεις. Κατά τις διαπραγματεύσεις ΕΕ- Καναδά για συνολική οικονομική και εμπορική συμφωνία, ο εταίρος μας εκδήλωσε ενδιαφέρον για συμφωνία που θα καλύπτει την προστασία των επενδύσεων. Άλλες υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο των οποίων πρέπει να υπάρξει πρόβλεψη για την προστασία των επενδύσεων είναι οι διαπραγματεύσεις ΕΕ- Ινδίας για ευρεία συμφωνία εμπορίου και επενδύσεων, οι διαπραγματεύσεις ΕΕ- Σιγκαπούρης για συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών και οι εμπορικές διαπραγματεύσεις ΕΕ- Mercosur .

Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, η Ένωση θα πρέπει επίσης να εξετάσει σε ποιες περιστάσεις θα ήταν επιθυμητή η επιδίωξη σύναψης αυτόνομων επενδυτικών συμφωνιών. Η Κίνα , η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλό ποσοστό επενδύσεων σε αναξιοποίητες ζώνες ακόμη και από την ΕΕ, θα μπορούσε να είναι υποψήφια για αυτόνομη επενδυτική συμφωνία η οποία θα καλύπτει την προστασία κάθε είδους περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η Επιτροπή θα διερευνήσει εάν μια τέτοια επενδυτική συμφωνία με την Κίνα είναι επιθυμητή και εφικτή και θα υποβάλει σχετική έκθεση στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ρωσία παρουσιάζει επίσης ιδιαίτερες ευκαιρίες και προκλήσεις για τους ευρωπαίους επενδυτές. Η διαπραγμάτευση με τη Ρωσία για επενδύσεις, περιλαμβανομένης της προστασίας των επενδύσεων, πρέπει να εξεταστεί και να συζητηθεί περαιτέρω, για παράδειγμα στο πλαίσιο συνολικής συμφωνίας, όπως εκείνης που αναμένεται να αντικαταστήσει τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας.

Εάν στο προβλέψιμο μέλλον κριθεί αδύνατη ή αποφευκτέα μια συνολική, γενική επενδυτική συμφωνία με μία ή περισσότερες χώρες, τότε η επιλογή θα μπορούσε να είναι η σύναψη τομεακών συμφωνιών των οποίων θα αξιολογηθεί περαιτέρω η σκοπιμότητα, η εφικτότητα και ο πιθανός αντίκτυπος. Οι εν λόγω τομεακές διαπραγματεύσεις πρέπει να βασίζονται στις αρχές που προβλέπει η παρούσα ανακοίνωση και να λαμβάνουν υπόψη την περαιτέρω εξέλιξη της κοινής πολιτικής στον τομέα των επενδύσεων. Στο ίδιο πνεύμα, θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να εξεταστεί περαιτέρω εάν είναι εφικτή μια πολυμερής πρωτοβουλία.

(β) Πέραν των άμεσων ξένων επενδύσεων

Ενώ οι επενδυτές έχουν ζωτικό συμφέρον να αναπτύσσουν και να ελέγχουν τα περιουσιακά τους στοιχεία στο εξωτερικό, οι άμεσες επενδύσεις θα συνεπάγονται πάντα πρόσθετες πράξεις μεταφοράς, όπως για παράδειγμα τον επαναπατρισμό των κερδών. Μια κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων είναι σημαντικό όχι μόνον να επιτρέπει την υλοποίηση της ίδιας της άμεσης επένδυσης – απόκτηση ή σύσταση ξένης επιχείρησης – αλλά να επιτρέπει και να προστατεύει όλες τις πράξεις που τη συνοδεύουν και εξασφαλίζουν τη δυνατότητα υλοποίησής της στην πράξη: πληρωμές, προστασία άλλων περιουσιακών στοιχείων όπως τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας κ.λπ.

Για το σκοπό αυτό, η ασκούμενη πολιτική σε θέματα επενδύσεων πρέπει να είναι σύμφωνη με το κεφάλαιο της συνθήκης που αφορά τα κεφάλαια και τις πληρωμές (άρθρα 63 - 66 ΣΛΕΕ), το οποίο προβλέπει ότι, κατά κανόνα, απαγορεύονται όλοι οι περιορισμοί στις πληρωμές και στις κινήσεις κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν άμεσες επενδύσεις και επενδύσεις χαρτοφυλακίου, τόσο μεταξύ κρατών μελών όσο και μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών. Στο κεφάλαιο αυτό δεν προβλέπεται ρητά η δυνατότητα σύναψης διεθνών συμφωνιών για επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων χαρτοφυλακίου. Ωστόσο, στο μέτρο που οι διεθνείς συμφωνίες για επενδύσεις έχουν αντίκτυπο στο πεδίο εφαρμογής των κοινών κανόνων που προσδιορίζονται στο κεφάλαιο της συνθήκης για τα κεφάλαια και τις πληρωμές, μπορεί να συναχθεί ότι η ΄Ενωση διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα για τη σύναψη συμφωνιών στον εν λόγω τομέα.[17]

(γ) Θέσπιση προτύπων για την προστασία των επενδύσεων

Ένα σημαντικό ζήτημα που εξετάζεται αφορά τους ουσιαστικούς κανόνες που θα επιδιώξει να συμπεριλάβει η Ένωση στις συμφωνίες εμπορίου και επενδύσεων. Επί του παρόντος, στις διαπραγματεύσεις για επενδύσεις, η Ένωση βασίζεται κυρίως στην αρχή της μη διάκρισης η οποία αποτελεί το θεμέλιο λίθο του παγκόσμιου συστήματος εμπορικών συναλλαγών. Η μη διάκριση εφαρμόζεται συνήθως μέσω δύο βασικών προτύπων, της «μεταχείρισης του μάλλον ευνοούμενου κράτους» και της «εθνικής μεταχείρισης». Τα δύο αυτά πρότυπα είναι σχετικά διότι, αντί να καθορίζουν ένα απόλυτο πρότυπο μεταχείρισης, προβλέπουν σύγκριση της παρεχόμενης μεταχείρισης με βάση την καταγωγή. Συνεπώς, το περιεχόμενό τους προσδιορίζεται με βάση τη μεταχείριση που επιφυλάσσει η χώρα στους ξένους επενδυτές και στις επενδύσεις τους και στους δικούς της επενδυτές και στις επενδύσεις τους.

Ενώ η μη διάκριση πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί καθοριστικό στοιχείο στις επενδυτικές διαπραγματεύσεις της ΕΕ, στις BIT εφαρμόζονται και άλλα πρότυπα, όπως η «δίκαιη και ίση μεταχείριση» μετά την αποδοχή και η «πλήρης ασφάλεια και προστασία». Τα πρότυπα αυτά δεν συνεπάγονται καμία σύγκριση με τη μεταχείριση που επιφυλάσσεται σε παρόμοιες επενδύσεις. Επιπλέον, ορισμένες ΒΙΤ που έχουν συναφθεί από κράτη μέλη προβλέπουν προστατευτική ρήτρα για τα συμβατικά δικαιώματα που παρέχονται από την κυβέρνηση υποδοχής στους επενδυτές («umbrella clause»). Τα πρότυπα αυτά χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στις ΒΙΤ των κρατών μελών και συνιστούν σημαντικό στοιχείο, μεταξύ άλλων, επί του οποίου μπορούν να βασιστούν οι διαπραγματεύσεις για επενδύσεις στο επίπεδο της ΕΕ.

Οι ρήτρες που επιβάλλουν ορισμένους όρους στην άσκηση του δικαιώματος απαλλοτρίωσης εκ μέρους της χώρας υποδοχής αποτελούν θεμελιώδη συνιστώσα των βέλτιστων πρακτικών των κρατών μελών. Ενώ σύμφωνα με το άρθρο 345 της ΣΛΕΕ οι συνθήκες δεν προδικάζουν το δικαίωμα των κρατών μελών να αποφασίζουν για το εάν συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο πρέπει να τελεί υπό ιδιωτική η δημόσια ιδιοκτησία, με βάση τη νομολογία του Δικαστηρίου τούτο δεν έχει ως συνέπεια την εξαίρεση των μέτρων απαλλοτρίωσης από την εφαρμογή των θεμελιωδών κανόνων της συνθήκης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων.[18] Κατά συνέπεια, τα μέτρα απαλλοτρίωσης στην ΕΕ δεν πρέπει να εισάγουν διακρίσεις[19] αλλά να είναι αναλογικά ως προς την επίτευξη του θεμιτού τους στόχου (π.χ. προβλέποντας επαρκή αποζημίωση)[20]. Η Ένωση πρέπει λοιπόν να προβλέψει στις μελλοντικές της συμφωνίες εμπορίου ή επενδύσεων ρήτρες διατυπωμένες με σαφήνεια που να καλύπτουν το θέμα αυτό. Πρέπει να προσδιοριστεί με σαφήνεια η ισορροπία μεταξύ των διαφόρων διακυβευόμενων συμφερόντων, όπως μεταξύ της προστασίας των επενδυτών από παράνομη απαλλοτρίωση και του δικαιώματος του κάθε κράτους να θεσπίζει ρυθμίσεις υπέρ του δημοσίου συμφέροντος. Επίσης, πρέπει να προβλεφθούν ρήτρες ΕΕ που διασφαλίζουν την ελεύθερη μεταφορά πόρων υπό μορφή κεφαλαίων και πληρωμών από τους επενδυτές.

Τέλος, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η πολιτική της ΕΕ σε θέματα εμπορίου και επενδύσεων πρέπει να προσαρμόζεται στον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ρυθμίζουν την οικονομική δραστηριότητα εντός των συνόρων της Ένωσης και εκτός αυτών. Οι συμφωνίες για επενδύσεις πρέπει να είναι συμβατές με τις υπόλοιπες πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών της, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, αξιοπρεπούς εργασίας, υγείας και ασφάλειας στην εργασία, προστασίας του καταναλωτή, πολιτιστικής πολυμορφίας, ανάπτυξης και ανταγωνισμού. Η πολιτική στον τομέα των επενδύσεων θα εξακολουθήσει να παρέχει στην Ένωση και στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν τα μέτρα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της κρατικής πολιτικής.

Μια κοινή πολιτική επενδύσεων πρέπει επίσης να διέπεται από τις αρχές και τους στόχους της εξωτερικής δράσης της Ένωσης γενικότερα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αειφόρου ανάπτυξης (άρθρο 205 ΣΛΕΕ και άρθρο 21 ΣΕΕ). Για το σκοπό αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, οι οποίες επί του παρόντος επικαιροποιούνται, συνιστούν σημαντικό εργαλείο που συμβάλλει στην εξισορρόπηση των δικαιωμάτων και των ευθυνών των επενδυτών.

(δ) Υλοποίηση των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί σε θέματα επενδύσεων

Ένας από τους κύριους στόχους της Ένωσης είναι να εξασφαλίσει τη δυνατότητα αποτελεσματικής εφαρμογής των διατάξεων για τις επενδύσεις. Κατά τα τελευταία έτη, η Ένωση καταβάλλει ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες ούτως ώστε οι διαπραγματευθείσες συμφωνίες στον τομέα της κοινής εμπορικής πολιτικής να μπορούν να εφαρμοστούν και να εφαρμόζονται πράγματι αποτελεσματικά, εφόσον χρειαστεί με δεσμευτικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών. Η Ένωση έχει ενσωματώσει σε όλες τις πρόσφατες συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών ένα αποτελεσματικό και εξυπηρετικό σύστημα επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών. Το εν λόγω σύστημα θα καλύπτει στο μέλλον τις σχετικές με τις επενδύσεις διατάξεις των συμφωνιών της ΕΕ σε θέματα εμπορίου και επενδύσεων.

Για να διασφαλίσουν μια αποτελεσματική υλοποίηση, οι επενδυτικές συμφωνίες προβλέπουν επίσης την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, γεγονός που επιτρέπει στους επενδυτές να προσφεύγουν άμεσα κατά κυβερνήσεων στο πλαίσιο δεσμευτικής διεθνούς διαιτησίας.[21] Η επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, η οποία αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα της κληρονομιάς της Ένωσης από τις BIT των κρατών μελών, έχει ιδιαίτερη σημασία λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι μια επένδυση συνεπάγεται την ανάπτυξη μακροχρόνιας σχέσης με το κράτος υποδοχής και σε περίπτωση προβλήματος, δεν είναι εύκολη η μεταφορά της επένδυσης σε άλλη αγορά. Ο τρόπος αυτός επίλυσης των διαφορών επενδυτή-κράτους αποτελεί ένα τόσο εδραιωμένο χαρακτηριστικό των συμφωνιών για επενδύσεις που η απουσία του θα αποθάρρυνε πράγματι τους επενδυτές και θα καθιστούσε την οικονομία της χώρας υποδοχής λιγότερο ελκυστική σε σχέση με άλλες.

Για τους λόγους αυτούς, οι μελλοντικές συμφωνίες της ΕΕ που θα καλύπτουν την προστασία των επενδύσεων θα πρέπει να προβλέπουν την επίλυση των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους. Τούτο εμπεριέχει προκλήσεις που αφορούν αφενός, το μοναδικό χαρακτήρα στο διεθνές οικονομικό δίκαιο της επίλυσης των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους και αφετέρου, το γεγονός ότι η Ένωση δεν διαδραμάτισε στο παρελθόν σημαντικό ρόλο στον τομέα αυτό. Ως ένα βαθμό, οι σημερινές δομές δεν είναι ικανοποιητικά προσαρμοσμένες στην έλευση της Ένωσης. Για παράδειγμα, η σύμβαση για την επίλυση των διαφορών στον τομέα των επενδύσεων μεταξύ κρατών και υπηκόων τρίτων κρατών (σύμβαση ICSID), είναι ανοικτή προς υπογραφή και κύρωση στα κράτη μέλη της Παγκόσμιας Τράπεζας ή στα μέρη του καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει καμία από τις δύο ιδιότητες.

Η Ένωση, στην προσέγγισή της όσον αφορά τους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, πρέπει να βασιστεί στις πρακτικές που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για να εξασφαλίσει εξελιγμένους παρόμοιους μηχανισμούς μεταξύ επενδυτών και κράτους. Οι βασικές προκλήσεις είναι μεταξύ άλλων οι ακόλουθες:

- Η διαφάνεια στην επίλυση των διαφορών μεταξύ των επενδυτών και του κράτους. Η ΕΕ, ευθυγραμμιζόμενη με την προσέγγιση που εφάρμοσε στον ΠΟΕ, πρέπει να διασφαλίσει ότι η επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους θα γίνεται με διαφανή τρόπο (συμπεριλαμβανομένων των αιτημάτων για διαιτησία, των παρατηρήσεων, των ανοικτών ακροάσεων, των φιλικών παρατηρήσεων «amicus curiae» και η δημοσίευση των αποφάσεων).

- Η εξατομίκευση των διαφορών και των ερμηνειών. Η συνοχή και η προβλεψιμότητα αποτελούν σημαντικά ζητήματα και πρέπει να εξεταστεί η χρησιμοποίηση διαιτητών σε μόνιμη σχεδόν βάση (όπως στην πρακτική που ακολουθείται στις συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών της ΕΕ) ή/και δευτεροβάθμιων δικαιοδοτικών μηχανισμών όταν υπάρχει πιθανότητα πολυάριθμων προσφυγών για συγκεκριμένη συμφωνία.

- Κανόνες διαιτησίας. Η Επιτροπή θα διερευνήσει με τα ενδιαφερόμενα μέρη το ενδεχόμενο να ζητήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να προσχωρήσει στη σύμβαση ICSID (τούτο θα απαιτούσε την τροποποίηση της σύμβασης ICSID).[22]

(ε) Διεθνής ευθύνη

Στα πλαίσια του στόχου της Επιτροπής για την ανάπτυξη πολιτικής διεθνών επενδύσεων σε επίπεδο ΕΕ, πρέπει επίσης να εξεταστεί το ζήτημα της διεθνούς ευθύνης μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών στις συμφωνίες επενδύσεων που συνάπτει η ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή, θα υπερασπιστεί όλες τις ενέργειες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Δεδομένου ότι διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα σε θέματα εξωτερικών σχέσεων, η Επιτροπή εκτιμά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι επίσης ο αποκλειστικός εναγόμενος σε σχέση με κάθε λαμβανόμενο από κράτος μέλος μέτρο το οποίο επηρεάζει τις επενδύσεις υπηκόων ή εταιρειών τρίτης χώρας που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σχετικής συμφωνίας. Χαράσσοντας την νέα της πολιτική για τις διεθνείς επενδύσεις, η Επιτροπή θα αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό και ειδικότερα την οικονομική αντιστάθμιση, με βάση τα διαθέσιμα μέσα στα οποία συμπεριλαμβάνονται ενδεχομένως και νέες νομοθετικές ρυθμίσεις.

Συμπέρασμα

Η ανάθεση στην ΕΕ της αποκλειστικής αρμοδιότητας για τις ΑΞΕ δυνάμει της συνθήκης της Λισαβόνας, έχει ως συνέπεια την ενσωμάτωση των ΑΞΕ στην κοινή εμπορική πολιτική. Επίσης, επιτρέπει στην ΕΕ να επιβεβαιώσει τη δέσμευσή της για ένα ανοικτό επενδυτικό περιβάλλον το οποίο υπήρξε θεμελιώδους σημασίας για την ευημερία της, και να εξακολουθήσει να ενθαρρύνει τις επενδύσεις, τόσο τις άμεσες όσο και τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου, ως ένα εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης.

Μέχρι σήμερα, η Ένωση και τα κράτη μέλη εργάστηκαν χωριστά για τον κοινό στόχο που συνίσταται στην παροχή στους επενδυτές ασφάλειας δικαίου και ενός σταθερού, προβλέψιμου, δίκαιου και ορθά ρυθμισμένου περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων. Ενώ τα κράτη μέλη επικεντρώθηκαν στην προώθηση και προστασία κάθε μορφής επένδυσης, η Επιτροπή εκπόνησε πρόγραμμα ελευθέρωσης εστιασμένο στην πρόσβαση των άμεσων επενδύσεων στις αγορές. Για το σκοπό αυτό, η σαφής και συμπληρωματική κατανομή καθηκόντων στον τομέα των επενδύσεων οδήγησε σε ένα αρκετά ευρύ και κατακερματισμένο περιβάλλον όσον αφορά τις συμφωνίες επενδύσεων.

Για να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα στο εξωτερικό, η ενιαία μεταχείριση όλων των επενδυτών της ΕΕ και η μέγιστη απόδοση στις διαπραγματεύσεις, μια κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων πρέπει να καλύπτει όλα τα είδη των επενδύσεων και ιδίως την προστασία των επενδύσεων. Η Ένωση πρέπει να ακολουθήσει τις υφιστάμενες βέλτιστες πρακτικές προκειμένου να διασφαλίσει ότι κανένας επενδυτής της ΕΕ δεν θα βρεθεί σε θέση χειρότερη από εκείνη στην οποία θα βρισκόταν δυνάμει των BIT που έχουν συνάψει τα κράτη μέλη.

Ενώ η προστασία και η ελευθέρωση των επενδύσεων καθίστανται θεμελιώδη εργαλεία μιας κοινής πολιτικής διεθνών επενδύσεων, τα κράτη μέλη θα διατηρήσουν σημαντικό περιθώριο ελιγμών στη χάραξη και εφαρμογή πολιτικών προώθησης των επενδύσεων που συμπληρώνουν και ευθυγραμμίζονται με την κοινή πολιτική διεθνών επενδύσεων. Σε γενικές γραμμές, μια κοινή πολιτική θα απαιτήσει όχι λιγότερη αλλά περισσότερη συνεργασία και συντονισμό μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών.

Μέσω επενδυτικών διαπραγματεύσεων, οι οποίες θα διεξαχθούν κατά κανόνα στο πλαίσιο ευρύτερων εμπορικών διαπραγματεύσεων, η ΕΕ θα επιδιώξει να εξασφαλίσει δεσμευτική ανάληψη υποχρέωσης από τους εταίρους της για την εγγύηση και την προστασία της ελεύθερης ροής όλων των ειδών επενδύσεων. Η επιλογή των μεμονωμένων διαπραγματεύσεων για επενδύσεις θα εξακολουθήσει να υφίσταται. Βραχυπρόθεσμα, η Επιτροπή θα επιδιώξει την προσαρμογή των οδηγιών διαπραγμάτευσης προκειμένου να διευρυνθεί το πεδίο διαπραγματεύσεων για ορισμένες χώρες με τις οποίες διεξάγονται εμπορικές διαπραγματεύσεις στις οποίες διακυβεύονται σημαντικά συμφέροντα και έχουν διατυπωθεί σχετικά αιτήματα. Ενώ οι αρχές και οι παράμετροι για τις διαπραγματεύσεις αυτές θα εμπνέονται από τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν αναπτύξει τα κράτη μέλη, η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει σε γενικές γραμμές τα πεδία και τα πρότυπα που πρέπει να καθορίσει η Ένωση μέσω διαπραγματεύσεων στον τομέα των διεθνών επενδύσεων.

Όπως προαναφέρεται, ο προτεινόμενος κανονισμός όσον αφορά μεταβατικές ρυθμίσεις για τις συμφωνίες επενδύσεων μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών και η παρούσα ανακοίνωση αποτελούν τα πρώτα μόνο βήματα για την ανάπτυξη ευρωπαϊκής πολιτικής διεθνών επενδύσεων η οποία θα είναι κλιμακούμενη και εστιασμένη και θα λαμβάνει υπόψη τις απαντήσεις στην παρούσα ανακοίνωση.

Παράρτημα : Επισκόπηση του αριθμού των διμερών επενδυτικών συμφωνιών που έχουν συναφθεί από κράτη μέλη

[pic]

Σημείωση: Πληροφορίες που διέθεταν οι υπηρεσίες της Επιτροπής στις 15 Ιουνίου 2010

[1] Το άρθρο 206 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) προβλέπει ότι με τη δημιουργία τελωνειακής ένωσης σύμφωνα με τα άρθρα 28 έως 32, η Ένωση συμβάλλει, για το κοινό συμφέρον, στην προοδευτική κατάργηση των περιορισμών στις διεθνείς συναλλαγές και στις άμεσες ξένες επενδύσεις, καθώς και στον περιορισμό των τελωνειακών και άλλων φραγμών. Το άρθρο 207 περιλαμβάνει τις άμεσες ξένες επενδύσεις στους τομείς που καλύπτονται από την κοινή εμπορική πολιτική της Ένωσης. Η κοινή εμπορική πολιτική είναι ένας από τους τομείς στους οποίους η Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής "Ευρώπη 2020: Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», COM(2010) 2020 της 3.3.2010.

[3] Πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που θεσπίζει μεταβατικές ρυθμίσεις για διμερείς συμφωνίες επενδύσεων μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών.

[4] Οι όροι "άμεσες επενδύσεις" εμφανίστηκαν στο κεφάλαιο για τις κινήσεις κεφαλαίων και πληρωμές της Συνθήκης ΕΚ και σήμερα απαντώνται στα άρθρα 63-66 ΣΛΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, ερμηνεύτηκαν από το Δικαστήριο δυνάμει της ονοματολογίας που επισυνάπτεται στο παράρτημα της οδηγίας 88/361/ΕΟΚ της 24ης Ιουνίου 1988 για την εφαρμογή του άρθρου 67 της Συνθήκης (ΕΕ L 178 της 8.7.1988, σ. 5-18), η οποία με τη σειρά της βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ευρέως αποδεκτούς ορισμούς του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ. Βλέπε π.χ. την απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2006, Test Claimants in the FII Group Litigation , Υπόθεση C-446/04, Συλλογή σ. I-11753, σκέψη 181. Βλέπε επίσης τις αποφάσεις της 24ης Μαΐου 2007, Holb ö ck , C-157/05, Συλλογή σ. I-4051, σκέψη 34· της 23ης Οκτωβρίου 2007, Επιτροπή κατά Γερμανίας , C-112/05, Συλλογή σ. I-8995, σκέψη 18· της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Skatterverket v A , C-101/05, σκέψη 46· της 20ης Μαΐου 2008, Orange European Smallcap Fund , C-194/06, σκέψη 100· της 14ης Φεβρουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Ισπανίας , C-274/06, σκέψη 18· και της 26ης Μαρτίου 2009 , Επιτροπή κατά Ιταλίας , C-326/07, σκέψη 35.

[5] Βλέπε π.χ. αποφάσεις της 12 Δεκεμβρίου 2006, Test Claimants in the FII Group Litigation , Υπόθεση C-446/04, Συλλογή σ. I-11753, παρ. 182· της 24ης Μαΐου 2007, Holböck , C-157/05, Συλλογή σ. I-4051, σκέψη 35· της 23ης Οκτωβρίου 2007, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C-112/05, Συλλογή σ. I-8995, σκέψη 18· της 20ης Μαΐου 2008, Orange European Smallcap Fund , C-194/06, σκέψη 101· και της 26ης Μαρτίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας , C-326/07, σκέψη 35.

[6] Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιέγραψε την έννοια της "επένδυσης χαρτοφυλακίου" ως "την απόκτηση μετοχών στην κεφαλαιαγορά με αποκλειστική πρόθεση την τοποθέτηση χρημάτων χωρίς οποιαδήποτε πρόθεση επηρεασμού της διαχείρισης και του ελέγχου της επιχείρησης". Βλέπε απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2008, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών , Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-282/4 και C-283/04, Συλλογή σ. I-9141, σκέψη 19.

[7] Έκθεση παγκοσμίων επενδύσεων 2009 της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (UNCTAD).

[8] 2010 Impact of EU outward FDI, Copenhagen Economics.

[9] Η Επιτροπή καθόρισε την προσέγγισή της ως προς τα κρατικά επενδυτικά ταμεία το 2008. Βλέπε: COM(2008) 115, της 27.02.2008.

[10] Διμερής επενδυτική συμφωνία μεταξύ Γερμανίας και Ισλαμικής Δημοκρατίας του Πακιστάν, 1959. Η Ιρλανδία είναι το μόνο κράτος μέλος της ΕΕ που δεν έχει συνάψει διμερή επενδυτική συμφωνία με τρίτη χώρα.

[11] Έκθεση παγκόσμιων επενδύσεων 2009 της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (UNCTAD), σ. 32. Η UNCTAD αναφέρει συνολικά 2676 BIT, αλλά ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει και τις BIT εντός της ΕΕ μεταξύ των κρατών μελών της. Η τελευταία αυτή κατηγορία συμφωνιών δεν καλύπτεται από την παρούσα ανακοίνωση.

[12] Σε πολυμερές επίπεδο, η γενική συμφωνία εμπορίου και υπηρεσιών (GATS) προβλέπει πλαίσιο για την ανάληψη δεσμεύσεων για παροχή υπηρεσιών μέσω εμπορικής παρουσίας (ορίζεται ως «mode 3» από το άρθρο Ι της GATS). Στο διμερές επίπεδο, η Ένωση ολοκλήρωσε διαπραγματεύσεις με την Κορέα για συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών που περιλαμβάνει διατάξεις για την πρόσβαση στην αγορά επενδυτών και επιχειρήσεων.

[13] ΟΟΣΑ (2006), Ανάλυση οικονομικού αντίκτυπου των διατάξεων για τις επενδύσεις σε περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες, Έγγραφο εργασίας του ΟΟΣΑ για την εμπορική πολιτική αριθ. 36, 11.07.2006.

[14] Επισημαίνεται ότι δυνάμει του άρθρου 207 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, η Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα να νομοθετεί αυτόνομα για τις ΑΞΕ, καθώς και για άλλους τομείς της κοινής εμπορικής πολιτικής, όπως η ρύθμιση των εισαγωγών και εξαγωγών.

[15] Ανακοίνωση της Επιτροπής «Μια ενιαία αγορά για τον 21ο αιώνα» - COM(2007) 725

[16] Ένα ακόμη νομικό επιχείρημα για την ενσωμάτωση των σχετικών με τις επενδύσεις δεσμεύσεων στις εμπορικές συμφωνίες βασίζεται στο γεγονός ότι οι εμπορικές συμφωνίες, όταν είναι σύμφωνες με τους σχετικούς κανόνες του ΠΟΕ για την οικονομική ολοκλήρωση, δεν υπόκεινται στην υποχρέωση παροχής μεταχείρισης του μάλλον ευνοούμενου κράτους που θεσπίστηκε από τον ΠΟΕ και σύμφωνα με την οποία τα μέλη του οφείλουν να επεκτείνουν άμεσα και άνευ όρων τη μεταχείριση του μάλλον ευνοούμενου κράτους σε όλα τα υπόλοιπα μέλη. Με άλλα λόγια, η προτιμησιακή μεταχείριση, για παράδειγμα σε θέματα πρόσβασης στην αγορά επενδύσεων, μπορεί να παραμείνει προτιμησιακή μόνο εάν παρέχεται στο πλαίσιο εμπορικής συμφωνίας. Τούτο αφορά κυρίως τις ΑΞΕ στον τομέα των υπηρεσιών, δεδομένου ότι η γενική συμφωνία για το εμπόριο των υπηρεσιών (GATTS) προβλέπει την παροχή υπηρεσιών μέσω εμπορικής παρουσίας η οποία υλοποιείται ουσιαστικά από τις ΑΞΕ.

[17] Το άρθρο 3 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι «η Ένωση έχει επίσης αποκλειστική αρμοδιότητα για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας όταν η σύναψη αυτή προβλέπεται σε νομοθετική πράξη της Ένωσης ή είναι απαραίτητη για να μπορέσει η Ένωση να ασκήσει την εσωτερική της αρμοδιότητα, ή κατά το μέτρο που ενδέχεται να επηρεάσει τους κοινούς κανόνες ή να μεταβάλλει την εμβέλειά τους».

[18] Βλ. για παράδειγμα τις αποφάσεις της 23ης Φεβρουαρίου 2003, C-452/01, Ospelt [2003] Συλλ. I-9743, σκέψη 24· της 1ης Ιουνίου 1999, C-302/97, Konle [1999] Συλλ. I-3099, σκέψη 38· και της 6ης Νοεμβρίου 1984, Fearon , C-182/83, Συλλ. [1984] σ. 3677, σκέψη 7.

[19] ΔΕΚ, απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 1984, Fearon, C-182/83, Συλλ [1984] σ. 3677.

[20] Δικαστήριο ΕΖΕΣ, απόφαση της 26ης Ιουνίου 2007, υπόθεση E-2/06, Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ κατά Νορβηγίας, σκέψη 79· άρθρο 17 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάων της ΕΕ.

[21] Η συνθήκη για το χάρτη ενέργειας μέρος της οποίας είναι η ΕΕ, προβλέπει επίσης την επίλυση των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών.

[22] Οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες έχουν διαπραγματευθεί επιτυχώς την τροποποίηση ορισμένων διεθνών συμφωνιών και την επακόλουθη προσχώρησή τους στις εν λόγω διεθνείς συμφωνίες/οργανισμούς. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τελωνείων.