ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ασφαλή επανέναρξη δραστηριοτήτων στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας — COVID-19

(2021/C 262/01)

I. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ COVID-19

Οι τομείς και οι κλάδοι του πολιτισμού και της δημιουργίας (ΤΚΠΔ), που θεωρούνται «βιομηχανικό οικοσύστημα», έχουν διαδραματίσει καίριο ρόλο στις πρωτοφανείς περιστάσεις που προέκυψαν εξαιτίας της πανδημίας COVID-19. Η κρίση ανέδειξε τη σημασία του πολιτισμού για την ευημερία (1) και την ψυχική υγεία του ανθρώπου. Ο πολιτισμός έχει βοηθήσει τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις του εγκλεισμού και της κοινωνικής αποστασιοποίησης, χάρη στη δραστηριοποίηση και τη δημιουργικότητα των ΤΚΠΔ οι οποίοι προσέγγισαν το κοινό σε καινοτόμα εικονικά περιβάλλοντα. Οι εκτεταμένοι περιορισμοί που εφαρμόστηκαν μετά την εκδήλωση της πανδημίας έχουν πλήξει τους ΤΚΠΔ ιδιαίτερα σκληρά: πολλές δραστηριότητες έχουν σταματήσει μετά το κλείσιμο των χώρων διεξαγωγής τους, την ακύρωση εκδηλώσεων, φεστιβάλ και περιηγήσεων και την τεράστια μείωση των δυνατοτήτων μετακίνησης των επαγγελματιών του πολιτιστικού τομέα και της κυκλοφορίας πολιτιστικών έργων.

Η ετήσια έκθεση του 2021 για την ενιαία αγορά (2) επιβεβαίωσε ότι το οικοσύστημα αυτό ήταν ένα από τα βιομηχανικά οικοσυστήματα της ΕΕ που έχουν πληγεί περισσότερο. Όπως εξηγείται στην έκθεση, «αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις δραστηριότητες που εξαρτώνται από χώρους εκδηλώσεων και από επισκέψεις του κοινού: τομείς των τεχνών του θεάματος και της «κληρονομιάς» (π.χ. ζωντανή μουσική, θέατρα, τσίρκα, φεστιβάλ, κινηματογράφος, μουσεία και χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς). Για παράδειγμα, οι φορείς εκμετάλλευσης κινηματογραφικών αιθουσών στην ΕΕ αναφέρουν μείωση κατά 70 % στις πωλήσεις εισιτηρίων το 2020, οι χώροι μουσικών εκδηλώσεων αναφέρουν μείωση προσέλευσης κατά 76 % (64 % στα έσοδα) και τα μουσεία παρουσίασαν μείωση των εσόδων έως και κατά 75-80 % (σε δημοφιλείς τουριστικές περιοχές). Ο αντίκτυπος αυτός καταδεικνύεται ακόμα περισσότερο από τη μείωση κατά περίπου 35 % στα δικαιώματα που εισπράττουν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης για δημιουργούς και ερμηνευτές, των οποίων τα έσοδα αναμένεται να συνεχίσουν να μειώνονται το 2021 και το 2022 (3).

Σε πιο συγκεντρωτικό επίπεδο τομέων, τα στοιχεία της Eurostat για την προστιθέμενη αξία δείχνουν ότι το 2020 οι δραστηριότητες τέχνης, διασκέδασης και ψυχαγωγίας σημείωσαν τη μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση σε σύγκριση με το 2019 (βλ. Σχήμα 1). Ο αντίκτυπος ήταν ιδιαίτερα έντονος το δεύτερο και το τέταρτο τρίμηνο, χρόνοι που συμπίπτουν με τα πιο μεγάλα κύματα της πανδημίας (4). Μεγάλο μέρος αυτών των δραστηριοτήτων αποτελεί μέρος του συγκεκριμένου οικοσυστήματος.

Ποσοστιαία μεταβολή σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Πηγή: Eurostat

Λόγω των ισχυρών πλεονεκτημάτων τους, ο πολιτισμός και οι ΤΚΠΔ είναι σημαντικοί για τη βιώσιμη ανάκαμψη της ΕΕ, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινωνιών μας και, γενικότερα, τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής μας. Χρειάζονται πιο συντονισμένες και προσαρμοσμένες προσπάθειες σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να μπορέσει ο τομέας να ξαναρχίσει τις δραστηριότητές του, σταδιακά και με ασφάλεια, και να καταστεί πιο ανθεκτικός και προετοιμασμένος για μελλοντικές κρίσεις. Ταυτόχρονα, οι ΤΚΠΔ χρειάζονται σαφείς προοπτικές.

Η Επιτροπή έχει λάβει διάφορα μέτρα τα οποία συμπληρώνουν και στηρίζουν τις δράσεις των κρατών μελών για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας στον τομέα αυτόν. Οι ΤΚΠΔ έχουν ωφεληθεί από οριζόντια μέτρα άμεσης αντίδρασης της ΕΕ και από στοχευμένη στήριξη με χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ. Θα λάβουν επίσης στήριξη για βιώσιμη ανάκαμψη και ανθεκτικότητα χωρίς αποκλεισμούς, στο πλαίσιο του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021–2027) και του NextGeneration EU (5) , (6).

Καθώς αυξάνεται η εμβολιαστική κάλυψη και ενισχύεται η αισιοδοξία ότι ο εμβολιασμός θα μας βοηθήσει να μειώσουμε σημαντικά την εξάπλωση της νόσου COVID-19, τα κράτη μέλη έχουν αρχίσει σταδιακά να εξετάζουν και να αποφασίζουν την άρση των περιορισμών, μεταξύ άλλων και στον τομέα του πολιτισμού, επιτρέποντας την επαναλειτουργία πολιτιστικών χώρων, δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων. Λόγω της δυναμικής εξέλιξης της πανδημίας, τα βήματα αυτά είναι απόρροια δύσκολων επιλογών. Υπάρχουν επίσης μεγάλες διαφορές μεταξύ των διάφορων μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

Για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στη λήψη αποφάσεων, στην ανακοίνωση με τίτλο «Μια κοινή πορεία προς την ασφαλή επανέναρξη των δραστηριοτήτων στην Ευρώπη» (7) εξαγγέλλονται κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ασφαλή επαναλειτουργία του πολιτιστικού τομέα στον κλάδο της μουσικής, των οπτικοακουστικών μέσων, των τεχνών του θεάματος, των εκθεσιακών χώρων όπως τα μουσεία και οι αίθουσες τέχνης, των βιβλιοθηκών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στόχος αυτών των κατευθυντήριων γραμμών είναι να διευκολυνθούν οι επιλογές των κρατών μελών και να υποστηριχθεί ο συντονισμός των εθνικών μέτρων σε επίπεδο ΕΕ. Οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν δύο βασικές διαστάσεις: την ασφαλή επαναλειτουργία του πολιτιστικού τομέα και τη βιώσιμη ανάκαμψή του.

Οι κατευθυντήριες γραμμές παρουσιάζονται στο πλαίσιο της σταδιακής βελτίωσης της κατάστασης της δημόσιας υγείας στην ΕΕ (8) με βάση την πρόσφατη αύξηση στην προσφορά εμβολίων και στα επίπεδα εμβολιασμού, σε συνδυασμό με τη μείωση των νέων κρουσμάτων και των θανάτων, την εξασφάλιση προστασίας από τη νόσο σε περισσότερες πληθυσμιακές ομάδες και τις διαθέσιμες μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις σε όλα τα κράτη μέλη (9). Αν και υπάρχει σίγουρα περιθώριο αισιοδοξίας, εξακολουθεί να παρατηρείται εκτεταμένη μετάδοση του SARS-CoV-2 σε μεγάλο μέρος της ΕΕ/του ΕΟΧ, με την επιπρόσθετη απειλή των ανησυχητικών παραλλαγών, γεγονός που επιβάλλει συνεχή επιτήρηση, επαγρύπνηση και προσεκτική εκτίμηση κινδύνου.

II. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΗ ΕΠΑΝΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δοκιμαστικές εκδηλώσεις που οργανώθηκαν για διάφορες μορφές ΤΚΠΔ έδειξαν ότι ελάχιστα περιστατικά COVID-19 συνδέονταν με μετάδοση μέσα ή γύρω από πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η επιβολή ειδικών απαιτήσεων για τη συμμετοχή στις δοκιμές αυτές και η παρακολούθηση των δεδομένων που προέκυπταν μετά απ’ αυτές ήταν κρίσιμης σημασίας για την ασφαλή διοργάνωσή τους.

Στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ καθορίζεται μια κοινή προσέγγιση σε ενωσιακό επίπεδο για τη συντονισμένη και ασφαλή επανέναρξη των δραστηριοτήτων στους ΤΚΠΔ. Στόχος τους είναι να εξασφαλιστεί η αναγκαία ευελιξία ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές επιδημιολογικές καταστάσεις στα κράτη μέλη, να επιτρέπεται η προσαρμογή στην πρόοδο όσον αφορά την ανάσχεση της πανδημίας και να διασφαλίζεται η διαλειτουργικότητα με άλλα ενωσιακά και διεθνή εργαλεία και πρότυπα. Βασίζονται σε στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και σε ανταλλαγές πληροφοριών με την Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας (HSC) από τον Μάιο του 2021.

Οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ παρουσιάζονται παρακάτω με τη μορφή:

— γενικών αρχών και δεικτών, και

— συστάσεων.

Τα κράτη μέλη προτρέπονται να χρησιμοποιούν τις κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες παραμένουν προαιρετικές, με πλήρη σεβασμό στην αρχή της επικουρικότητας.

1. Γενικές αρχές και δείκτες για την ασφαλή επαναλειτουργία του πολιτιστικού τομέα

α) Εμβολιαστική κάλυψη

Η επαρκής εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού είναι απαραίτητη για την ευρεία και ασφαλή επαναλειτουργία της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των πολιτιστικών ιδρυμάτων. Οδεύουμε σταδιακά προς την επίτευξη του στόχου του εμβολιασμού τουλάχιστον του 70 % του πληθυσμού των ενηλίκων μέχρι το φετινό καλοκαίρι (10), αλλά ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων δεν έχει εμβολιαστεί ακόμα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να σχεδιαστεί η επανέναρξη των κοινωνικών δραστηριοτήτων κατά τρόπο σταδιακό, με βάση τα διδάγματα από κάθε φάση ως προς τους αποτελεσματικότερους τρόπους μείωσης του κίνδυνου μόλυνσης και με βάση την υποκείμενη επιδημιολογική κατάσταση.

β) Συνθήκες και περιστάσεις

Στα πολιτιστικά ιδρύματα επικρατούν ποικίλες συνθήκες (εσωτερικοί ή εξωτερικοί χώροι, κοινό που κινείται ελεύθερα ή που κάθεται σε προκαθορισμένες ή μη προκαθορισμένες θέσεις κ.λπ.) και οι άνθρωποι συγκεντρώνονται σ’ αυτά σε διάφορες πυκνότητες. Χρειάζεται γνώση της δυνατότητας ρύθμισης της ροής κίνησης του κοινού, αφενός, και των ενδεχόμενων επιπέδων αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων, αφετέρου. Κάποια μέτρα, όπως οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, ελαττώνουν τον κίνδυνο μετάδοσης αλλά δεν τον εξαλείφουν εντελώς. Ως εκ τούτου, κάθε απόφαση σχετικά με τη διεξαγωγή εκδηλώσεων ορισμένου τύπου θα πρέπει να λαμβάνεται κατόπιν προσεκτικής εκτίμησης του κινδύνου (11). Κατά την επαναλειτουργία πολιτιστικών δραστηριοτήτων οι οποίες είχαν διακοπεί, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους δείκτες στους πίνακες 1 (επίπεδο πληθυσμού) (12), 2 (επίπεδο ατόμου) και 3 (επίπεδο πολιτιστικού ιδρύματος) (13).

Πίνακας 1

Δείκτες σε επίπεδο πληθυσμού

Δείκτης Λεπτομέρειες Υποκείμενη επιδημιολογική κατάσταση Η κυκλοφορία του ιού στην κοινότητα επηρεάζει άμεσα τον κίνδυνο μετάδοσης σε οποιεσδήποτε συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των πολιτιστικών ιδρυμάτων. Εμβολιαστική κάλυψη σε επίπεδο πληθυσμού Η εξασφάλιση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης σε επίπεδο πληθυσμού, αρχής γενομένης από εκείνους που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο βαριάς νόσου COVID-19, θεωρείται η μόνη βιώσιμη προσέγγιση για την άρση των μέτρων και την επαναλειτουργία της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των πολιτιστικών ιδρυμάτων. Κυκλοφορία ανησυχητικών παραλλαγών ανοσολογικής διαφυγής Ο κίνδυνος μετάδοσης από εμβολιασμένα ή προηγουμένως μολυσμένα άτομα μπορεί να είναι υψηλότερος σε περιοχές όπου παρατηρείται μετάδοση παραλλαγών ανοσολογικής διαφυγής στην κοινότητα.





Πίνακας 2

Δείκτες σε επίπεδο ατόμου

Δείκτης Λεπτομέρειες Ηλικιακό μείγμα και προϋπάρχουσες παθήσεις Η ηλικία άνω των 60 ετών και η παρουσία προϋπάρχουσας πάθησης αποτελούν παράγοντες κινδύνου για βαριά νόσο COVID-19. Γνωστά παραδείγματα τέτοιων παθήσεων είναι η υπέρταση, ο διαβήτης, οι καρδιαγγειακές νόσοι, οι χρόνιες αναπνευστικές νόσοι, οι χρόνιες νεφροπάθειες, το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, ο καρκίνος και η παχυσαρκία. Εξέταση, κατάσταση ως προς τον εμβολιασμό, προηγούμενη μόλυνση Ένα αρνητικό αποτέλεσμα σε ταχεία δοκιμασία αντιγόνων (RADT) στην είσοδο του χώρου εκδηλώσεων μπορεί να μειώσει την πιθανότητα να εισέλθουν προσβεβλημένα άτομα στον χώρο. Τα εμβολιασμένα άτομα παρουσιάζουν περιορισμένο κίνδυνο μετάδοσης της νόσου COVID-19 σε άλλους επισκέπτες και συμμετέχοντες. Τα άτομα με ενδείξεις προηγούμενης λοίμωξης επίσης παρουσιάζουν χαμηλότερο κίνδυνο μετάδοσης. Η διάρκεια αυτής της προστατευτικής δράσης μετά τον χρόνο της λοίμωξης δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα. Οι θετικές δοκιμασίες αντισωμάτων δεν θεωρούνται επαρκής απόδειξη μη μεταδοτικότητας και, ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως κριτήριο για την είσοδο και τη συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες (14). Εφαρμογή μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων Η αποφυγή σωματικής επαφής και η τήρηση φυσικής απόστασης 1–2 m θεωρείται βασικό προληπτικό μέτρο. Η κοινωνική αποστασιοποίηση προωθείται ευρέως στην Ευρώπη και σε όλον τον κόσμο. Η χρήση μάσκας προσώπου συνδέεται με μικρή έως μέτρια μείωση της μετάδοσης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματικό μέτρο για τη μείωση της μετάδοσης σε εσωτερικούς χώρους και σε υπαίθριους χώρους με συνωστισμό. Συνιστάται θερμά η τήρηση μέτρων αναπνευστικής υγιεινής καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας αλλά και ως ορθή πρακτική για την πρόληψη όλων των νόσων που μεταδίδονται με άμεση επαφή μέσω εκκρίσεων του αναπνευστικού. Συνιστάται θερμά η τήρηση κατάλληλων μέτρων υγιεινής των χεριών καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας αλλά και ως ορθή πρακτική για την πρόληψη όλων των νόσων που μεταδίδονται με άμεση επαφή μέσω εκκρίσεων του αναπνευστικού ή μέσω της περιττωματικής/στοματικής οδού.





Πίνακας 3

Δείκτες σε επίπεδο πολιτιστικού ιδρύματος

Δείκτης Λεπτομέρειες Είδος εκδήλωσης Οι υπαίθριες εκδηλώσεις συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο απ’ ό,τι οι εκδηλώσεις σε εσωτερικούς χώρους και θα πρέπει να προτιμώνται όπου είναι δυνατόν. Στους εσωτερικούς χώρους, θα πρέπει να εξασφαλίζεται ο βέλτιστος αερισμός σύμφωνα με τους ισχύοντες οικοδομικούς κανονισμούς, με συνεκτίμηση του μεγέθους του χώρου εκδηλώσεων και του αριθμού των επισκεπτών/συμμετεχόντων. Κατανομή των ατόμων Ο SARS-CoV-2 μεταδίδεται ιδιαίτερα εύκολα μέσα σε πλήθη. Επίσης, σε περιπτώσεις όπου οι συμμετέχοντες κινούνται (σε αντίθεση με εκδηλώσεις όπου το κοινό είναι καθιστό), είναι δυσκολότερο να εξασφαλιστεί η κατάλληλη κοινωνική αποστασιοποίηση. Ο καθορισμός θέσεων προσφέρει πρόσθετη αξία στην περίπτωση που θα χρειαστεί ιχνηλάτηση επαφών. Μέγεθος εκδήλωσης Το μέγεθος της εκδήλωσης συνδέεται άμεσα με την πολυπλοκότητα τυχόν ιχνηλάτησης επαφών σε περίπτωση που θα εντοπιστούν θετικά κρούσματα αργότερα. Η διαχείριση της ιχνηλάτησης επαφών μετά από μεγάλες εκδηλώσεις μπορεί να είναι δυσκολότερη.

γ) Μέτρα συντονισμού και επικοινωνίας

Πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχουν μηχανισμοί για τη διασφάλιση του συντονισμού και της επικοινωνίας μεταξύ των αρχών και των φορέων του τομέα του πολιτισμού, καθώς και μεταξύ των τοπικών και των εθνικών/περιφερειακών δημόσιων διοικήσεων. Η ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους, μεταξύ άλλων με ψηφιακά μέσα, είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη σωστή ενημέρωση του κοινού σχετικά με το τοπικό πλαίσιο, τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται σε περίπτωση πιθανολογούμενων κρουσμάτων COVID-19, τον τρόπο πρόσβασης σε υγειονομική περίθαλψη κ.λπ., ιδίως σε περίπτωση μεγάλων εκδηλώσεων ή ιδρυμάτων όπου το κοινό ενδέχεται να προέρχεται από άλλες περιοχές ή άλλες χώρες. Οι σαφείς κατευθυντήριες γραμμές και η σαφήνεια σχετικά με τον χρόνο εφαρμογής ή χαλάρωσης των μέτρων είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη του τομέα.

δ) Αυστηρή επιτήρηση και συνεχής παρακολούθηση

Σε εκδηλώσεις που έχουν διοργανωθεί σε ολόκληρη την ΕΕ, δοκιμάστηκαν οι απαιτήσεις για τη συμμετοχή και τη μεταπαρακολούθηση των συμμετεχόντων με σκοπό την ιχνηλάτηση επαφών, προκειμένου να μελετηθεί κατά πόσον τέτοιες εκδηλώσεις μπορούν να διοργανωθούν με ασφαλή τρόπο (15). Αυτές οι δοκιμαστικές εκδηλώσεις έδειξαν ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιτρέπεται η είσοδος συμμετεχόντων σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και χώρους υπό ορισμένες προϋποθέσεις, σε συνδυασμό με την προαναφερθείσα εκτίμηση κινδύνων. Η αυστηρή επιτήρηση και παρακολούθηση θα πρέπει να παραμείνει αναπόσπαστο τμήμα όλων των μαζικών συγκεντρώσεων, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο φαινομένων υπερμετάδοσης σε τέτοιες εκδηλώσεις.

2. Συστάσεις σχετικά με τα υγειονομικά πρωτόκολλα για τα πολιτιστικά ιδρύματα

Μαζί με τις εκτιμήσεις κινδύνου του ECDC και τις συστάσεις των αρμόδιων υγειονομικών αρχών, ιδίως του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται και οι παρακάτω συστάσεις για την καθοδήγηση του σχεδιασμού και της εφαρμογής μέτρων και πρωτοκόλλων στα κράτη μέλη κατά την επανέναρξη των πολιτιστικών υπηρεσιών και εκδηλώσεων. Στόχος τους είναι να υποστηριχθεί μια συντονισμένη προσέγγιση βασισμένη στις εκάστοτε εθνικές/περιφερειακές/τοπικές συνθήκες και να επιτευχθούν ασφαλέστερες συνθήκες για το κοινό, τους επαγγελματίες του πολιτισμού και τους εργαζομένους μέσω της χρήσης υγειονομικών πρωτοκόλλων στους ΤΚΠΔ.

Κατά τη χάραξη μέτρων και πρωτοκόλλων για τα πολιτιστικά ιδρύματα, τα κράτη μέλη προτρέπονται:

— να συνεργάζονται στενά με τα εμπλεκόμενα μέρη και να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα είναι προσαρμοσμένα και αναλογικά με βάση το μέγεθος και τη φύση της υπηρεσίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο να παρέχουν στήριξη στην εφαρμογή τους·

— να επαναξιολογούν και να αναπροσαρμόζουν τακτικά τα μέτρα ώστε να προστατεύεται η υγεία του κοινού και των εργαζομένων, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σχετικές γνώσεις και τα σχετικά ζητήματα, υπό το πρίσμα των υφιστάμενων αναγκών δημόσιας υγείας·

— να εξασφαλίζουν στενό διατομεακό συντονισμό μεταξύ των τοπικών και/ή των εθνικών αρχών δημόσιας υγείας και των πολιτιστικών ιδρυμάτων ώστε να κοινοποιούνται και να εφαρμόζονται οι πλέον πρόσφατοι κανόνες και κανονισμοί για κάθε δεδομένη γεωγραφική περιοχή και να παρακολουθείται η εφαρμογή τους· και

— να εφαρμόζουν ισότιμα τα προτεινόμενα μέτρα και πρωτόκολλα στα πολιτιστικά ιδρύματα/θεσμούς, ανεξάρτητα από το αν αυτά είναι κρατικά, ιδιωτικά, αυτοδιοικούμενα ή οποιασδήποτε άλλης φύσης.

Συνιστώνται τα ακόλουθα μέτρα (16):

1) Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν στρατηγική και κλιμακωτή προσέγγιση, ξεκινώντας με το σταδιακό άνοιγμα του τομέα και τον περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων. Ο αριθμός αυτός μπορεί να αυξηθεί εάν η επιδημιολογική κατάσταση δεν επιδεινωθεί (π.χ. εάν δεν επιταθεί η κυκλοφορία ανησυχητικών παραλλαγών) και εάν σημειωθεί επαρκής πρόοδος όσον αφορά την εμβολιαστική κάλυψη.

2) Τα πολιτιστικά ιδρύματα θα πρέπει να διαθέτουν σχέδιο ετοιμότητας, το οποίο να καθορίζει τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για την πρόληψη της μετάδοσης του SARS-CoV-2 κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης ή εντός ενός πολιτιστικού ιδρύματος. Ανά πάσα στιγμή, θα πρέπει να είναι διαθέσιμο σε όλο το προσωπικό ειδικό σχέδιο δράσης στο οποίο να περιγράφονται λεπτομερώς τα καθήκοντα και οι αρμοδιότητες του προσωπικού. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει πρωτόκολλα δράσεων σε περίπτωση εντοπισμού κρουσμάτων COVID-19.

3) Οι εργοδότες σε πολιτιστικά ιδρύματα θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι το προσωπικό είναι σε θέση να εφαρμόζει όσο το δυνατόν περισσότερες συστάσεις μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων. Οι συστάσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την επαρκή παροχή ενδεδειγμένης προστασίας, τη μείωση του αριθμού του προσωπικού που βρίσκεται στον χώρο, την ελαχιστοποίηση της συχνότητας και της διάρκειας των σωματικών επαφών με άλλα άτομα, τη δυνατότητα τηλεργασίας, την πρόβλεψη κλιμακωτών διαλειμμάτων, τη μεγιστοποίηση της χρήσης ηλεκτρονικής επικοινωνίας, και την παροχή κατάλληλης κατάρτισης για όλο το προσωπικό (17).

4) Οι εργοδότες θα πρέπει να διευκολύνουν και να προωθούν την πρόσβαση των εργαζομένων τους στον εμβολιασμό κατά της COVID-19 σύμφωνα με τα εθνικά σχέδια, καθώς το προσωπικό των πολιτιστικών ιδρυμάτων έρχεται σε επαφή με το κοινό και με το λοιπό προσωπικό.

5) Το κοινό, τόσο πριν από την άφιξή του στον χώρο εκδηλώσεων όσο και επιτόπου, θα πρέπει να έχει πρόσβαση, μεταξύ άλλων με ψηφιακά μέσα, σε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις ισχύουσες οδηγίες των τοπικών αρχών δημόσιας υγείας, καθώς και με τα τυχόν ειδικά μέτρα που ισχύουν στον χώρο.

6) Για την πρόσβαση σε πολιτιστικά ιδρύματα θα μπορούσε να απαιτείται αποδεικτικό αρνητικού αποτελέσματος σε δοκιμασία COVID-19 (δοκιμασία RT-PCR ή ταχεία δοκιμασία αντιγόνων) και/ή πιστοποιητικό εμβολιασμού και/ή αποδεικτικό διάγνωσης της νόσου COVID-19 εντός συγκεκριμένων προθεσμιών, δηλαδή ό,τι ισχύει για το ενωσιακό ψηφιακό πιστοποιητικό COVID. Τα ιδρύματα μπορούν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο παροχής ταχειών δοκιμασιών αντιγόνων κατά την είσοδο, εάν αυτό είναι εφικτό. Ανάλογα με την τοπική επιδημιολογική κατάσταση (π.χ. κυκλοφορία παραλλαγών ανοσολογικής διαφυγής), η απαίτηση αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί στα πλήρως εμβολιασμένα άτομα.

7) Τα ιδρύματα θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι τα στοιχεία επικοινωνίας του κοινού είναι διαθέσιμα σε περίπτωση που χρειάζονται για την ιχνηλάτηση επαφών. Τα μέτρα ιχνηλάτησης επαφών θα πρέπει να εξυπηρετούν αυστηρά και μόνο την αντιμετώπιση της έξαρσης της νόσου COVID-19. Τα ιδρύματα θα πρέπει να ενημερώνουν το κοινό σχετικά με τη δυνατότητα χρήσης κινητών εφαρμογών ιχνηλάτησης επαφών, καθώς αυτές βοηθούν στο να ειδοποιούνται όσοι ήρθαν σε στενή επαφή με άτομα τα οποία νόσησαν μετά από κάποια εκδήλωση. Πολλά κράτη μέλη παρέχουν τέτοιες εφαρμογές, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με την κοινή ενωσιακή εργαλειοθήκη του δικτύου eHealth σχετικά με τις εφαρμογές για κινητές συσκευές, με σκοπό την υποστήριξη της ιχνηλάτησης επαφών για την καταπολέμηση της COVID-19 στην ΕΕ. Ορισμένα κράτη μέλη καταβάλλουν προσπάθειες για να τις ενισχύσουν με περαιτέρω λειτουργικές δυνατότητες, όπως την ψηφιακή ιχνηλάτηση επαφών με σκοπό τη μαζική ενημέρωση για σημεία με ιδιαίτερο υψηλό αριθμό κρουσμάτων COVID-19.

8) Οι συμμετέχοντες σε μεγάλες εκδηλώσεις θα πρέπει να παρακολουθούνται, και η εμφάνιση εστιών να εντοπίζεται και να διερευνάται, ώστε να μελετηθούν καλύτερα οι προσεγγίσεις για την οργάνωση της ασφαλούς επανέναρξης των πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

9) Τα ιδρύματα θα πρέπει να εφαρμόζουν στοχευμένα μέτρα, προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση της κοινωνικής αποστασιοποίησης σε κοινόχρηστους χώρους στους οποίους οι πελάτες είναι πιθανόν να συγκεντρώνονται για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα (π.χ. άνω των 15 λεπτών). Τέτοια μέτρα είναι ο καθορισμός μέγιστου αριθμού πελατών που επιτρέπεται να βρίσκονται σε κάθε κοινόχρηστο χώρο (π.χ. στα εστιατόρια, στις καφετέριες, στα μπαρ, στις αίθουσες υποδοχής και στις ουρές εντός και εκτός των χώρων διεξαγωγής εκδηλώσεων). Εάν η κοινωνική αποστασιοποίηση δεν μπορεί να τηρηθεί πλήρως, θα πρέπει να εξετάζεται σοβαρά η χρήση μάσκας προσώπου από τους συμμετέχοντες, ακόμη και αν ο χώρος διεξαγωγής είναι υπαίθριος.

10) Εκτός από την κοινωνική αποστασιοποίηση, θα πρέπει να εφαρμόζονται ειδικά μέτρα ατομικής προστασίας (π.χ. υγιεινή των χεριών και αναπνευστική υγιεινή), καθώς και πρωτόκολλα καθαρισμού και απολύμανσης (18).

11) Η υγιεινή των χεριών αποτελεί ουσιώδη μη φαρμακευτική παρέμβαση, και η σημασία της θα πρέπει να προβάλλεται με σαφήνεια. Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν την εύκολη πρόσβαση σε χώρους για το πλύσιμο των χεριών με υγρό σαπούνι, χάρτινες πετσέτες μίας χρήσης ή αυτόματους στεγνωτήρες χεριών, και αλκοολούχα διαλύματα χεριών.

12) Η χρήση μάσκας προσώπου τόσο από το προσωπικό όσο και από το κοινό θα πρέπει να εξετάζεται μόνο ως συμπληρωματικό μέτρο (εάν δεν μπορεί να εξασφαλιστεί απόσταση 1-2 m), το οποίο δεν αντικαθιστά τα βασικά μέτρα πρόληψης. Η ενδεδειγμένη χρήση μάσκας προσώπου είναι σημαντική και θα πρέπει να εξηγείται στους φορείς εκμετάλλευσης και στο κοινό, ιδίως στους χώρους ή στις περιπτώσεις όπου δεν μπορεί να τηρηθεί η κοινωνική αποστασιοποίηση (19).

13) Για τους κλειστούς χώρους συνιστάται η συχνότερη ανανέωση του αέρα και η παροχή όσο το δυνατόν περισσότερου εξωτερικού αέρα, είτε με φυσικό είτε με μηχανικό αερισμό, ανάλογα με την εγκατάσταση (20).

14) Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι επιφάνειες που αγγίζονται συχνά να καθαρίζονται όσο το δυνατόν πιο τακτικά (τουλάχιστον καθημερινά ή και ακόμα συχνότερα αν είναι εφικτό) (21).

15) Θα πρέπει να υποστηριχθεί προσεκτικά η παρακολούθηση και η εποπτεία της εφαρμογής των απαιτήσεων.

III. ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ

Η επαναλειτουργία των πολιτιστικών χώρων θα πρέπει να συνοδεύεται από σειρά δράσεων που να διασφαλίζουν τη βιώσιμη ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα ολόκληρου του τομέα, σύμφωνα με την πρόσφατη επικαιροποίηση της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ (22) και τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εφαρμόσουν αυτές τις δράσεις σε στενή συνεργασία με τους πολιτιστικούς τομείς και υποτομείς, για να στηρίξουν την ανάκαμψή τους και να βελτιώσουν την ανθεκτικότητά τους.

α) Ενωσιακά εργαλεία για τη διευκόλυνση της επαναλειτουργίας

Κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN) υπέβαλε πρωτόκολλα υγείας και ασφάλειας για την πρόληψη της εξάπλωσης της νόσου COVID-19 στο τουριστικό οικοσύστημα· τα πρωτόκολλα αυτά αφορούν ειδικά συγκεκριμένους πολιτιστικούς τομείς. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία ειδικού σήματος, της σφραγίδας ασφάλειας του ευρωπαϊκού τουρισμού έναντι της COVID-19, που μπορεί να διατίθεται από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, σε περίπτωση που πολιτιστικές οργανώσεις επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τη σφραγίδα ασφάλειας, τα κράτη μέλη μπορούν να τις συνδράμουν, ώστε να αξιοποιήσουν τις διάφορες ευκαιρίες χρηματοδότησης που παρέχει η ΕΕ στους τομείς του τουρισμού και του πολιτισμού, προκειμένου να καλύψουν τις πιθανές δαπάνες που συνεπάγεται η χρήση του εν λόγω σήματος (23).

Στο πλαίσιο των εθνικών τους λύσεων, τα κράτη μέλη μπορούν —και παροτρύνονται— να αποφασίσουν να χρησιμοποιούν το ενωσιακό ψηφιακό πιστοποιητικό COVID (24) για την ασφαλή πρόσβαση και συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες (25). Η χρήση του ενωσιακού ψηφιακού πιστοποιητικού COVID θα απλουστεύσει τις διατυπώσεις που επιβάλλονται στους πολίτες για τα ταξίδια τους σε άλλα κράτη μέλη και για τη συμμετοχή τους σε πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες της διαδικτυακής πλατφόρμας «Re-open EU» (26), η οποία παρέχει αναγκαίες πληροφορίες, μεταξύ άλλων σχετικά με την επαναλειτουργία των πολιτιστικών χώρων, επιτρέποντας στους Ευρωπαίους να προγραμματίζουν το ταξίδι τους με σιγουριά. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να τροφοδοτούν την πλατφόρμα αυτή με έγκαιρες και έγκυρες πληροφορίες για τους πολιτιστικούς χώρους.

Οι τοπικές διοικήσεις των κρατών μελών προτρέπονται να χρησιμοποιούν το «Cultural gems» (27) —μια ανοικτή πλατφόρμα χαρτογράφησης των χώρων πολιτισμού και δημιουργίας στην Ευρώπη— για την παροχή πληροφοριών στους επισκέπτες σχετικά με τον πολιτισμό σε πόλεις και κωμοπόλεις, υποστηρίζοντας έτσι τον πολιτιστικό τουρισμό. Οι τοπικές διοικήσεις ενδέχεται να ζητήσουν τη συμμετοχή των κατοίκων της κάθε περιοχής στη διαδικασία χαρτογράφησης.

β) Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μέσω της επανασύνδεσης με το χαμένο κοινό

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμβάλουν στον σχεδιασμό και στη διευκόλυνση νέων επιχειρηματικών μοντέλων και καινοτόμων συστημάτων που να ανταποκρίνονται στην ανάγκη να αυξηθεί η ικανότητα εξόδου των τομέων από την κρίση.

Οι τομείς εφάρμοσαν επίσης δοκιμαστικά νέες μορφές αλληλεπίδρασης με το κοινό τους μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών, για παράδειγμα στον οπτικοακουστικό τομέα, όπου ο κινηματογράφος συνεργάστηκε με διαδικτυακές πλατφόρμες, ή στον τομέα των τεχνών του θεάματος και της μουσικής. Επιπλέον, σε όλους τους τομείς, τα φεστιβάλ έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν καινοτόμα διαδικτυακά μοντέλα προσέγγισης του κοινού.

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη», δρομολογήθηκε ένα νέο εργαλείο, το «Perform Europe», για τη στήριξη καινοτόμων, συμπεριληπτικών και βιώσιμων μοντέλων διανομής και περιοδειών στον τομέα των τεχνών του θεάματος (28). Το 2021 θα καταστεί επίσης διαθέσιμο ένα καινοτόμο πρόγραμμα για τη στήριξη της βιώσιμης ανάκαμψης του τομέα της μουσικής στην Ευρώπη (29).

γ) Δοκιμαστική εφαρμογή νέων τρόπων προώθησης του πολιτιστικού περιεχομένου και ανταπόκρισης στις μεταβολές της συμπεριφοράς του κοινού

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να βοηθήσουν τον τομέα να προσαρμοστεί στις νέες κοινωνικές ανάγκες μετά την πανδημία, συνδυάζοντας δράσεις που στοχεύουν στο ψηφιακό και στο υλικό περιβάλλον. Θα πρέπει να προωθηθούν μέτρα που να διευκολύνουν τη συμμετοχή και την κατανόηση του ψηφιακού κοινού.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2021 η Επιτροπή θα συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για την κατανόηση του ψηφιακού κοινού, η οποία θα επικεντρωθεί στα διδάγματα που αντλήθηκαν από πρακτικές και καινοτομίες που σχετίζονται με την COVID-19, ώστε να διατηρηθεί το υπάρχον κοινό και να δημιουργηθεί νέο κοινό στο διαδίκτυο. Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να παρέχουν εμπειρογνωσία στην ομάδα αυτή και να εφαρμόζουν τις σχετικές ορθές πρακτικές που θα προκύπτουν από τις εργασίες της.

δ) Προσαρμογή της πολιτιστικής προσφοράς σε συγκεκριμένους στόχους και διαφορετικές συνθήκες και ενίσχυση της σχέσης μεταξύ πολιτισμού και ευημερίας

Τα κράτη μέλη προτρέπονται να ενισχύσουν τη σύνδεση μεταξύ του πολιτισμού, της μόρφωσης και της ευημερίας. Θα πρέπει να στηρίξουν τον τομέα στις προσπάθειές του να αντιμετωπίσει τις ανάγκες των ομάδων που πλήττονται ιδιαίτερα από την πανδημία και να διασφαλίσουν ότι η πρόσβαση των ευάλωτων ομάδων στον πολιτισμό παραμένει προτεραιότητα. Η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προτάσεων προκειμένου να στηριχθεί η ανάπτυξη πολιτικής από τη βάση προς την κορυφή για τον πολιτισμό και την ευημερία (30).

ε) Διευκόλυνση των επενδύσεων σε στρατηγικές που προωθούν τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα του τομέα

Είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (31) ώστε να επιτευχθεί ανάκαμψη από τις αρνητικές επιπτώσεις της πανδημίας και να καταστούν οι ΤΚΠΔ ανθεκτικότεροι σε μελλοντικές κρίσεις, αφού επιλυθούν τα διαρθρωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να συνεργαστούν στενά με τις περιφέρειες και τις τοπικές αρχές για να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις ευκαιρίες για τον πολιτισμό που συνδέονται με την πολιτική συνοχής για την περίοδο προγραμματισμού 2021–2027 (32).

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διερευνούν τις δυνατότητες συμπληρωματικής χρηματοδότησης για την πολιτιστική κληρονομιά. Από κοινού με τους πολιτιστικούς θεσμούς, θα πρέπει να εξετάσουν τρόπους για την προώθηση και την εφαρμογή των αποτελεσμάτων των βέλτιστων πρακτικών σε ολόκληρη την ΕΕ, όπως προσδιορίστηκαν πρόσφατα από την Επιτροπή (33).

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διερευνήσουν μέτρα για τη χρήση μεικτών πηγών προκειμένου να μετριαστεί η πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται η επαναλειτουργία του τομέα (π.χ. το κόστος για την τήρηση των υγειονομικών πρωτοκόλλων και την εφαρμογή μέτρων, όπως η κατάρτιση του προσωπικού και η επικοινωνία με το κοινό).

στ) Επένδυση στις δεξιότητες, στην ψηφιακή κατάρτιση και στην ανάπτυξη ψηφιακών ικανοτήτων

Τα κράτη μέλη και οι ΤΚΠΔ προτρέπονται να προωθήσουν νέα μοντέλα κατάρτισης, αλληλοδιδαχής από ομοτίμους και αναβάθμισης δεξιοτήτων, ώστε οι εργαζόμενοι και οι επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα να αποκτήσουν τις νέες δεξιότητες που απαιτούνται για την ψηφιακή ανάκαμψη.

Σε επίπεδο ΕΕ, το «Σύμφωνο για τις δεξιότητες» (34) θα διευκολύνει την πρόσβαση των ενδιαφερομένων σε σχετικές πληροφορίες. Το θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη (35) στηρίζει τις ψηφιακές δεξιότητες, συμπεριλαμβανομένων των κύκλων εντατικών ψηφιακών μαθημάτων για τις ΜΜΕ και του προγράμματος «ψηφιακών εθελοντών» για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του σημερινού εργατικού δυναμικού των ΜΜΕ σε ψηφιακούς τομείς.

Το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» θα συνεχίσει να στηρίζει τους επαγγελματίες, εφοδιάζοντάς τους με τις απαραίτητες δεξιότητες ώστε να αξιοποιούν πλήρως τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι ψηφιακές τεχνολογίες, τόσο για δημιουργικούς όσο και για επιχειρηματικούς σκοπούς. Το 2021, στο πλαίσιο του σκέλους «Πολιτισμός», η στήριξη με σκοπό την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την ενθάρρυνση του μετασχηματισμού και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας επισημάνθηκε ως πιθανή προτεραιότητα για όλους τους τομείς και στο πλαίσιο της δημιουργίας σχετικών ικανοτήτων ειδικά για τους επαγγελματίες των τομέων της μουσικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η δράση για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ταλέντων στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη — MEDIA» θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τους επαγγελματίες του οπτικοακουστικού τομέα.

Το νέο πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (36) θα αποτελέσει βασικό πόρο, ο οποίος θα δώσει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη και στους ΤΚΠΔ να δημιουργήσουν συνέργειες μεταξύ των ψηφιακών διαχειριστών και να ενισχύσουν την ανάπτυξη ψηφιακών ικανοτήτων.

Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να παρακολουθούν τις εξελίξεις και τα πορίσματα του έργου CHARTER, της συνεχιζόμενης τομεακής συμμαχίας δεξιοτήτων του Erasmus+ στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς (37).

ζ) Διάδοση δεδομένων και μεταπαρακολούθηση δοκιμαστικών εκδηλώσεων

Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να συλλέγουν και να διαδίδουν δεδομένα σχετικά με τα αποτελέσματα και την ασφάλεια των δοκιμαστικών πολιτιστικών εκδηλώσεων, προκειμένου να υποστηρίζεται η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΤΚΠΔ και, κατά περίπτωση, με την επιστημονική κοινότητα.

η) Αύξηση πόρων στο πλαίσιο των νέων προγραμμάτων της ΕΕ

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενημερώσουν τους ΤΚΠΔ σχετικά με τις νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης στο πλαίσιο της νέας γενιάς ενωσιακών προγραμμάτων (2021–2027). Οι πολιτιστικές αρχές και οργανώσεις θα πρέπει να προτρέπονται να αξιοποιήσουν το δυναμικό προγραμμάτων όπως το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», στα οποία έχει προβλεφθεί σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού για τους ΤΚΠΔ. Για την αντιμετώπιση των πλέον πιεστικών αναγκών των τομέων, το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» έλαβε συμπληρωματική χρηματοδότηση και θα προκαταβάλει τη στήριξή του με τη διάθεση ποσού 728 εκατ. EUR το 2021 και το 2022.

Το φθινόπωρο του 2021, και με βάση το διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο που αναπτύχθηκε την άνοιξη του 2021 για τον οπτικοακουστικό τομέα και τον τομέα των μέσων ενημέρωσης, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ειδικό διαδικτυακό οδηγό σχετικά με την ενωσιακή χρηματοδότηση στον τομέα του πολιτισμού, που θα καλύπτει περισσότερα από 15 ταμεία της ΕΕ και τον οποίο τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενοι φορείς προτρέπονται να χρησιμοποιούν.

θ) Συντελεστές ΦΠΑ και άλλα μέτρα

Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εργαζομένων στον πολιτιστικό τομέα, ιδίως των καλλιτεχνών, καθώς και των επαγγελματιών των οποίων οι θέσεις εργασίας είναι εξαιρετικά επισφαλείς. Για να προωθηθεί η μετάβαση σε ένα πιο ψηφιακό και βιώσιμο πολιτιστικό οικοσύστημα, τα κράτη μέλη μπορεί να επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν πληθώρα μέτρων, από επενδύσεις έως επιδοτήσεις, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να συμβάλουν στη διαφύλαξη των θέσεων εργασίας και των δικαιωμάτων των εργαζομένων στους ΤΚΠΔ. Τα κράτη μέλη έχουν ήδη το περιθώριο να καθορίζουν χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τις υπηρεσίες που παρέχονται ιδίως από τον πολιτιστικό τομέα, κάτι που τους επιτρέπει να επιβάλλουν αυτούς που θεωρούν τους καταλληλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τη στήριξη του συγκεκριμένου τομέα.

Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, το προσωρινό πλαίσιο για τη στήριξη της οικονομίας ως απάντηση στην κρίση της COVID-19 (38) καλύπτει όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των ΤΚΠΔ. Τα περισσότερα κοινοποιηθέντα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων κάλυπταν διάφορους τομείς και, ως εκ τούτου, είναι αδύνατον να προσδιοριστεί το ακριβές ποσό των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους ΤΚΠΔ σ’ αυτό το πλαίσιο. Ωστόσο, έως το τέλος Μαΐου του 2021, τα κοινοποιηθέντα ειδικά καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των ΤΚΠΔ ανέρχονταν σε περίπου 268 εκατ. EUR (39).

ι) Συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών

Το καθεστώς και οι συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών θα αποτελέσουν σημαντικό αντικείμενο ενωσιακής συνεργασίας στον τομέα του πολιτισμού. Τον Απρίλιο του 2021 η Επιτροπή διοργάνωσε διάλογο στο πλαίσιο του «Voices of culture» (Φωνές πολιτισμού), με τη συμμετοχή 47 οργανώσεων των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας (40), ενώ μια νέα ομάδα εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών θα αρχίσει τις εργασίες της το φθινόπωρο του 2021. Η Επιτροπή εξακολουθεί να διεξάγει τομεακό κοινωνικό διάλογο με οργανώσεις του τομέα των τεχνών του θεάματος μέσω της επιτροπής ζωντανών θεαμάτων (41). Η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης μελέτη της ΕΕ σχετικά με την υγεία και την ευημερία των μουσικών δημιουργών (42).

IV. ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

Η Επιτροπή προτρέπει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις κατευθυντήριες γραμμές της παρούσας ανακοίνωσης, οι οποίες θα διευκολύνουν την έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΤΚΠΔ και των εκπροσώπων των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων για την ασφαλή επαναλειτουργία των πολιτιστικών τομέων στην Ευρώπη. Θα διοργανωθεί στοχευμένη συζήτηση με τους ΤΚΠΔ σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τη χρήση των συστάσεων της παρούσας ανακοίνωσης και τα αποτελέσματα των δοκιμαστικών εκδηλώσεων, καθώς και τη χρησιμότητά τους για την ασφαλή και οριστική επαναλειτουργία των τομέων αυτών. Τα συμπεράσματα αυτών των συζητήσεων θα πρέπει επίσης να τροφοδοτήσουν τη μελλοντική συνεργασία σε επίπεδο ενωσιακής πολιτικής όσον αφορά τον τομέα του πολιτισμού.

(1) Η διάσταση ψυχικής υγείας της πανδημίας COVID-19 εξετάστηκε σε συνέδριο στις 10 Μαΐου 2021: https://ec.europa.eu/health/non_communicable_diseases/events/ev_20210510_en

(2) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Ετήσια έκθεση του 2021 για την ενιαία αγορά», που συνοδεύει την ανακοίνωση «Επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής του 2020: προς μια ισχυρότερη ενιαία αγορά για την ανάκαμψη της Ευρώπης», SWD(2021)351, 5 Μαΐου 2021

(3) Rebuilding Europe – the cultural and creative economy before and after the COVID-19 crisis, EY (Ανοικοδόμηση της Ευρώπης — η οικονομία στους τομείς πολιτισμού και δημιουργίας πριν και μετά την κρίση COVID-19) (Ιανουάριος 2021).

(4) Ετήσια έκθεση του 2021 για την ενιαία αγορά.

(5) https://ec.europa.eu/culture/resources/coronavirus-response

https://ec.europa.eu/info/strategy/recovery-plan-europe_el

(6) Για να ενισχυθεί η ανταλλαγή ορθών πρακτικών στους συγκεκριμένους τομείς και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, η Επιτροπή έθεσε σε λειτουργία την άνοιξη του 2020 δύο νέες πλατφόρμες: το Creatives Unite, μια πλατφόρμα που δημιουργήθηκε από τους ΤΚΠΔ για δική τους χρήση, και μια πλατφόρμα μέσω της οποίας οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών της ΕΕ μπορούν να ανταλλάσσουν ορθές πρακτικές.

(7) https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/communication-safe-sustained-reopening_en.pdf

(8) ECDC, σελίδα εβδομαδιαίας επισκόπησης της COVID-19 ανά χώρα: https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/country-overviews

(9) ECDC, ταχεία εκτίμηση κινδύνου: αξιολόγηση της κυκλοφορίας του SARS-CoV-2, των ανησυχητικών παραλλαγών, των μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων και της προσφοράς εμβολίων στην ΕΕ/τον ΕΟΧ, 15η επικαιροποίηση, 10 Ιουνίου 2021, https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/rapid-risk-assessment-sars-cov-2-circulation-variants-concern

(10) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:52021DC0035

(11) Έχει αναπτυχθεί ένα εργαλείο εκτίμησης κινδύνου για όσους σχεδιάζουν τη διεξαγωγή μαζικών συγκεντρώσεων: https://www.who.int/publications/i/item/10665-333185· ο ευρωπαϊκός κόμβος πρόβλεψης για την COVID-19 μπορεί επίσης να βοηθήσει στον σχεδιασμό μεγάλων εκδηλώσεων, παρέχοντας προβλέψεις σχετικά με την εμφάνιση εστιών.

(12) Στοιχεία σχετικά με την υποκείμενη επιδημιολογική κατάσταση παρέχονται στην εβδομαδιαία επισκόπηση της COVID-19 ανά χώρα του ECDC, στοιχεία σχετικά με την εμβολιαστική κάλυψη παρέχονται στον πίνακα παρακολούθησης των εμβολίων κατά της COVID-19 του ECDC, και πληροφορίες σχετικά με την κυκλοφορία των παραλλαγών παρέχονται στον πίνακα παραλλαγών του SARS-CoV-2 του ECDC.

(13) Άλλες πληροφορίες και δείκτες που μπορούν να υποστηρίξουν την εκτίμηση κινδύνου είναι: α) στοιχεία έκβασης για τη μετάδοση του SARS-CoV-2 σε δοκιμαστικές πολιτιστικές εκδηλώσεις· β) στοιχεία σχετικά με τον κίνδυνο μετάδοσης του SARS-CoV-2 για πλήρως εμβολιασμένα άτομα σε μεσαίου έως μεγάλου μεγέθους συγκεντρώσεις ατόμων με μεικτή ή άγνωστη κατάσταση ως προς τον εμβολιασμό, σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων· και γ) στοιχεία σχετικά με τον κίνδυνο λοίμωξης από SARS-CoV-2 για μη εμβολιασμένα άτομα και για άτομα που είχαν προηγουμένως μολυνθεί, σε μεσαίου έως μεγάλου μεγέθους συγκεντρώσεις ατόμων με μεικτή ή άγνωστη κατάσταση ως προς τον εμβολιασμό, σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων.

(14) https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/use-antibody-tests-sars-cov-2-context-digital-green-certificates

(15) Πορίσματα μελετών, όπως η μελέτη του Πολυτεχνείου του Βερολίνου σχετικά με τις μολύνσεις από σωματίδια αερολυμάτων σε χώρους εκδηλώσεων (GCF 2/2021 — επίσημος σύνδεσμος: http://dx.doi.org/10.14279/depositonce-11401), παρέχουν επιστημονική στήριξη υπέρ της επανέναρξης των πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε το Ινστιτούτο Pasteur τον Δεκέμβριο του 2020, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις διαδραμάτισαν έναν πολύ μικρό ρόλο στην εξάπλωση του ιού, καθώς μόνο το 2,2 % των θετικών κρουσμάτων πιθανολογείται (χωρίς να έχει αποδειχθεί) ότι ξεκίνησαν σε πολιτιστική εκδήλωση. Βλ. απόσπασμα στην προτελευταία παράγραφο της σελίδας 7 του εγγράφου αυτού (μόνο στα γαλλικά). Δύο σημαντικά παραδείγματα ασφαλών δοκιμαστικών πολιτιστικών εκδηλώσεων: πιλοτική εκδήλωση στη Βαρκελώνη στις 27 Μαρτίου: https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(21)00268-1/fulltext, συναυλία στην Accor Arena του Παρισιού στις 29 Μαΐου (https://www.culturematin.com/publics/securite-accueil/live-le-concert-test-de-l-accor-hotel-arena-s-est-il-bien-passe.html?nl=103306&utm_source=email&utm_id=219248&utm_campaign=newsletter-2021-06-03).

Άλλα παραδείγματα δίνονται εδώ: https://creativesunite.eu.

(16) Με βάση την επιδημιολογική κατάσταση, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ταχεία αξιολόγηση κινδύνου του ECDC (10 Ιουνίου 2021): https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/rapid-risk-assessment-sars-cov-2-circulation-variants-concern

(17) https://osha.europa.eu/el/themes/covid-19-resources-workplace

(18) Guidelines for the implementation of non-pharmaceutical interventions against COVID-19 (Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων κατά της COVID-19) https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/covid-19-guidelines-non-pharmaceutical-interventions

(19) Using face masks in the community: first update - Effectiveness in reducing transmission of COVID-19 (Χρήση μάσκας προσώπου στην κοινότητα: Πρώτη επικαιροποίηση — Αποτελεσματικότητα όσον αφορά τη μείωση της μετάδοσης της νόσου COVID-19), ECDC: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/using-face-masks-community-reducing-covid-19-transmission

(20) Heating, ventilation and air-conditioning systems in the context of COVID-19: first update (Συστήματα θέρμανσης, αερισμού και κλιματισμού στο πλαίσιο της COVID-19: Πρώτη επικαιροποίηση), ECDC: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/heating-ventilation-air-conditioning-systems-covid-19

(21) https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/disinfection-environments-covid-19

(22) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/european-industrial-strategy_el. Η βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ όρισε τον πολιτιστικό τομέα ως ένα από τα 14 βιομηχανικά οικοσυστήματα για μια βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψη και τη διττή (πράσινη και ψηφιακή) μετάβαση της ενωσιακής οικονομίας.

(23) https://ec.europa.eu/growth/content/new-european-tourism-covid-19-safety-seal-available_en. Η νέα συμφωνία εργαστηρίου της CEN για τον τουριστικό κλάδο καθορίζει επίσης πρωτόκολλα για τα μουσεία, τους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, τη νυκτερινή οικονομία, τις τέχνες του θεάματος και τις εκθέσεις.

(24) Ενωσιακό ψηφιακό πιστοποιητικό COVID — Συμβούλιο (europa.eu)

(25) Με τον ορισμό της αναγκαίας νομικής βάσης για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο εθνικό δίκαιο, η οποία πρέπει να συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης για την προστασία των δεδομένων.

(26) Re-open EU (europa.eu)

(27) https://culturalgems.jrc.ec.europa.eu

(28) Perform Europe

(29) Προπαρασκευαστική ενέργεια 2020 — Η μουσική κινεί την Ευρώπη: Καινοτόμο καθεστώς στήριξης για ένα βιώσιμο μουσικό οικοσύστημα.

(30) Προπαρασκευαστική ενέργεια — Ανάπτυξη πολιτικής από τη βάση προς την κορυφή για τον πολιτισμό και την ευημερία στην Ένωση | Πολιτισμός και δημιουργία (europa.eu)

(31) Μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας | Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)

(32) Πολιτική συνοχής 2021-2027 — Περιφερειακή πολιτική — Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)

(33) Η Επιτροπή συνέβαλε στον προσδιορισμό τρόπων με τους οποίους θα ενισχυθεί η χρηματοδότηση για τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά πέραν των δημόσιων επιδοτήσεων, στο πλαίσιο εργαστηρίου σχετικά με τη συμπληρωματική χρηματοδότηση για την πολιτιστική κληρονομιά, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2021. Εντοπίστηκαν και δημοσιεύθηκαν περισσότερες από 100 ορθές πρακτικές. Δύο έργα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ παρέχουν περισσότερες πληροφορίες: το έργο CLIC (Κυκλικά μοντέλα για τη μόχλευση επενδύσεων στην προσαρμοστική επαναχρησιμοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς), το οποίο χρηματοδοτείται μέσω του προγράμματος «Ορίζων 2020»· και το έργο FINCH (Χρηματοδοτικός αντίκτυπος της αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς στην περιφερειακή ανάπτυξη), το οποίο χρηματοδοτείται μέσω του προγράμματος Interreg Europe. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ.: https://ec.europa.eu/culture/cultural-heritage/funding-opportunities-cultural-heritage

(34) Σύμφωνο για τις δεξιότητες — Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και ένταξη — Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)

(35) EUR-Lex — 52016DC0381 — EL — EUR-Lex (europa.eu)

(36) DIGITALEUROPE — The voice of digitally transforming industries in Europe (Ψηφιακή Ευρώπη — Η φωνή των ψηφιακά μετασχηματιζόμενων βιομηχανιών στην Ευρώπη).

(37) Εισαγωγική σελίδα — CHARTER (charter-alliance.eu)

(38) EUR-Lex - 52020XC0320(03) - EL - EUR-Lex (europa.eu)

(39) Ο κατάλογος των αποφάσεων που εκδόθηκαν βάσει του προσωρινού πλαισίου διατίθεται στην εξής διεύθυνση: Ανταγωνισμός — Κρατικές ενισχύσεις — Κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και κορονοϊός — Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)

(40) Καθεστώς και συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών και των επαγγελματιών των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας — Φωνές πολιτισμού

(41) Τομεακός κοινωνικός διάλογος — Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και ένταξη — Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)

(42) https://ec.europa.eu/culture/sectors/music/music-moves-europe