Αριθ. CI 75/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
οικονομικών παραγόντων της Κοινότητας: η ελεύθερη 
πρόσβαση στις μεταφορές της Κοινότητας, για τους επιχειρη­
ματίες των τρίτων χωρών θα πρέπει να συμβαδίζει με ανάλογες 
παραχωρήσεις, ευκαιρίες και δυνατότητες στους κοινοτικούς 
μεταφορείς. Σε άλλους τομείς, όπως σε εκείνο του τουρισμού, 
παρουσιάζονταν βραχυπρόθεσμα ενθαρρυντικές προοπτικές. 
7. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει σταθερά 
την άποψη ότι οι εμπορικές συμφωνίες που συνάπτονται από 
την Επιτροπή θα πρέπει να περιλαμβάνουν μία κοινωνική 
ρήτρα για την εφαρμογή αντίστοιχων κανόνων εργασίας σύμ­
φωνα με τις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας 
(ΔΟΕ). 
8. Τέλος, αν μπορεί κανείς να σημειώσει με ικανοποίηση 
την σοβιετική δέσμευση για μεγαλύτερη συμμετοχή στο διε­
θνές εμπόριο και για διαφοροποίηση των εξαγωγικών τους 
αγορών προς τις κεφαλαιοκρατικές χώρες, υπάρχει ο φόβος, 
υπό τις σημερινές συνθήκες, μήπως η προσχώρηση της ΕΣΣΔ 
Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 1988. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Κατά τα τέλη του 1987, οι υπουργοί πολιτισμού εκδή­
λωσαν τη θέληση «να αναθερμάνουν την πολιτιστική δράση 
στην Κοινότητα». 
Εκτός από τις οικονομικές και κοινωνικές πτυχές που θα 
μπορούσαν να έχουν ολέθριες συνέπειες, θεμελιώδεις αξίες, 
όπως η ελευθερία και η δημοκρατία, θα διέτρεχαν σοβαρό 
κίνδυνο αν η πολιτική επαγρύπνηση και θέληση εξακολουθή-στη ΓΣΔΕ, στη Διεθνή Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό 
Ταμείο, παρόλο που είναι άκρως επιθυμητή, αποδειχθεί 
ακόμη δυσχερής λόγω ορισμένων τεχνικών προβλημάτων, 
διαδικαστικών και ίσως ακόμη και πολιτικών. Το θέμα αυτό 
θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης μελέτης εκ 
μέρους της ΟΚΕ στον κατάλληλο χρόνο. 
9. Ως συμπέρασμα, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εμπορικές 
σχέσεις και η οικονομική συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας 
και των ευρωπαϊκών χωρών της Comecon μπορούν και οφεί­
λουν να βελτιωθούν αισθητά, η ΟΚΕ εύχεται να καταλήξουν 
ταχύτατα οι διαπραγματεύσεις για την Κοινή Δήλωση, όπως 
επίσης οι διαπραγματεύσεις με τις επί μέρους χώρες της 
Comecon, στη βάση του αμοιβαίου ενδιαφέροντος και των 
ισοδύναμων συνθηκών και για τα δύο μέρη. Επιφυλάσσεται 
να δώσει συνέχεια στην παρούσα γνωμοδότηση τόσον όσον 
αφορά το κείμενο της Κοινής Δήλωσης, όσο και τις διμερείς 
συνθήκες με τις εν λόγω χώρες, και με τα προβλήματα που 
συνδέονται με την προσχώρηση της ΕΣΣΔ στη ΓΣΔΕ. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
σουν να παρεμένουν άτονες και νωθρές. Και η Οικονομική 
και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει την απόφαση των 
υπουργών και εκφράζει την ευχή όπως συντελεστεί ταχεία 
και ουσιαστική πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού πολιτιστικού χώρου. 
1.2. Η ΟΚΕ εκδηλώνει με τρόπο σταθερό τη θέληση της 
να αποφανθεί όσον αφορά την πολιτική και τις πολιτιστικές 
δραστηριότητες. Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο σχετικά με την πολιτιστική δράση 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
(88/C 175/15) 
Την 1η Φεβρουαρίου 1988, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε, σύμφωνα με το άρ­
θρο 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει από την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω ανακοίνωση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατάρτισε τη γνωμοδότηση του στις 14 Απριλίου 
1988 με βάση την έκθεση του κ. Burnel, εισηγητή, και του κ. Noordwal, συνεισηγητή. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 255η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 28ης 
Απριλίου), υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/41 
1.2.1. Έχει εκδώσει πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις(ι) επί 
πολιτιστικών θεμάτων. 
1.2.2. Έχει εισαγάγει την πολιτιστική διάσταση σε άλλες 
γνωμοδοτήσεις ή μελέτες μη ειδικού χαρακτήρα (βλ. κυρίως: 
η εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης, η απασχόληση των 
νέων, η προστασία του περιβάλλοντος, η φτώχεια ...). 
1.2.2.1. Π.χ., στη γενική γνωμοδότηση σχετικά με την 
Ενιαία Πράξη (2) διατυπώνεται η ακόλουθη παρατήρηση: «η 
επιτυχία της Ενιαίας Πράξης θέτει μια διπλή πρόκληση για 
τους ευρωπαϊκούς λαούς δηλ. επιβεβαίωση της αξίας μιας 
κοινής πολιτιστικής και πνευματικής κληρονομιάς αποδει­
κνύοντας την ικανότητα τους να εγκαθιδρύσουν μεταξύ τους 
μια κοινότητα προόδου, αλληλεγγύης και ελευθερίας ανοι­
κτής στον κόσμο». 
1.2.3. Η ΟΚΕ διεύρυνε τα καθήκοντα του τμήματος κοινω­
νικών υποθέσεων, σε οικογενειακά, εκπαιδευτικά και πολιτι­
στικά θέματα. 
1.3. Με βάση τις τρεις βασικές ιδέες που ασπάστηκαν οι 
υπουργοί — συγκεκριμένα την οπτικοακουστική, τις εκδόσεις 
και την κατάρτιση —, η Επιτροπή ζήτησε από την ΟΚΕ να 
γνωμοδοτήσει για μια ανακοίνωση στην οποία διατυπώνονται 
οι ακόλουθες εκτιμήσεις: 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Πριν από οποιαδήποτε άλλη παρατήρηση, η ΟΚΕ 
εκφράζει την βαθειά της λύπη επειδή για την εξέταση του 
θέματος και τη λήψη απόφασης έχει στη διάθεση της τόσο 
στενά χρονικά περιθώρια αν ληφθεί υπόψη η φύση, το εύρος 
και ο πολυσύνθετος χαρακτήρας ενός θέματος για το οποίο 
δεν αρκεί η διατύπωση ορισμένων βεβιασμένων και εσπευ­
σμένων παρατηρήσεων αρχής. 
2.1.1. Επομένως η ΟΚΕ επιφυλάσσεται να συμπληρώσει 
τη γνωμοδότηση της με τον τρόπο που θα κρίνει αναγκαίο. 
Συγκεκριμένα, θα αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο να εξετάσει 
τον «πολιτιστικό χώρο» δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον 
«χώρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης» και στην προώθηση 
της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας. 
2.1.2. Μεταξύ του οικονομικού, του κοινωνικού και του 
πολιτιστικού χώρου υπάρχουν άρρηκτοι δεσμοί. Και οι τρεις 
αυτοί χώροι αποτελούν για τους Ευρωπαίους πολίτες μια 
συμπαγή πνευματική και υλική ενότητα. 
2.2. Θα ήταν δύσκολο να δοθεί ένας καθολικός και απτός 
ορισμός του «πνευματικού πολιτισμού». Η ΟΚΕ παραπέμπει 
στον ορισμό που διατύπωσε η UNESCO. Ο ορισμός αυτός 
αποτελεί μία ελάχιστη βάση που παρουσιάζει το πλεονέκτημα 
να τυγχάνει ευρείας διεθνούς συναίνεσης και να αναγνωρίζει 
(') Βλέπε συγκεκριμένα τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τις ραδιο­
φωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές (Ιούλιος 1987. ΕΕ αριθ. C 232 
της 31. 8. 1987), για την τηλεόραση χωρίς σύνορα (Σεπτέμβριος 
1985. ΕΕ αριθ. C 303 της 25. 11. 1985), για τα φορολογικά μέτρα 
στον πολιτιστικό τομέα (ΕΕ αριθ. C 344 της 31. 12. 1985) και την 
κοινοτική δράση στον πολιτιστικό τομέα (ΕΕ αριθ. C 128 της 
21.5. 1979). 
(2) Μάϊος 1987, βλ. ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987, σ. 1-6, παράγραφο 
7.5, δεύτερο εδάφιο. τον παγκόσμιο χαρακτήρα της πολιτιστικής παιδείας διαμέ­
σου της συμπληρωματικότητας των πολλαπλών της εκφρά­
σεων. 
«Ο πνευματικός πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί ως το σύνολο 
των πνευματικών, υλικών, διανοητικών και αισθητών παραγό­
ντων που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία ή μια κοινωνική 
ομάδα. Περικλείει, εκτός από τις τέχνες και τα γράμματα, 
τους τρόπους διαβίωσης, τα θεμελιώδη δικαιώματα του 
ανθρώπου, τα συστήματα αξιών, τις παραδόσεις και τις πεποι­
θήσεις» (3). 
2.3. Ο πνευματικός πολιτισμός συμβάλλει στη διαμόρ­
φωση των τρόπων σκέψης και των προσωπικών και κοινω­
νικών τρόπων συμπεριφοράς και, κατά συνέπεια, διαμορφώνει 
τη ζωή. Ο πνευματικός πολιτισμός αποτελεί ένα πολυσύνθετο 
πλέγμα σχέσεων μεταξύ ατόμων και ομάδων, που λαμβάνουν 
συγκεκριμένη μορφή διαμέσου της συλλογικής σκέψης και 
μνήμης, και ένα πλέγμα συμβόλων και κληρονομιών που 
συνδέουν τη μία γενεά με την άλλη και οι οποίες δημιουργούν 
και συσφίγγουν τις σχέσεις αλληλεγγύης. 
Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ο σύνδεσμος: Πολιτισμός 
— Πνευματικός πολιτισμός — Κοινωνία. 
2.3.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει με εμμονή ότι η πολιτιστική 
συζήτηση — συζήτηση για την ουσία, για τη διαπραγμάτευση 
και τη διαχείριση των μέσων — δεν πρέπει να περιορίζεται 
στους «μεμυη μένους» (αυτούς οι οποίοι με τους τίτλους τους, 
το παρελθόν τους, τις γνώσεις τους, θεωρείται ότι είναι καλ­
λιεργημένοι, ότι εξουσιάζουν τη γνώση και ότι αποτελούν 
τις αυθεντίες του πολιτιστικού κόσμου), στους κατ'επάγγελμα 
πολιτιστικούς φορείς και στους χρηματοδότες. Αν πρέπει να 
διατηρηθεί σε όλους τους τομείς της παραγωγής των αγαθών 
και των υπηρεσιών η θέση των καταναλωτών και των 
χρηστών, η θέση αυτή πρέπει να κατοχυρωθεί με ιδιαίτερη 
προσοχή στον πολιτιστικό τομέα και αφού ληφθεί υπόψη με 
ό,τι ήδη διακυβεύεται, τα προβλήματα της κοινωνίας που 
τίθενται και τις αξίες που ενυπάρχουν. 
2.3.2. Ο πνευματικός πολιτισμός αποτελεί δικαίωμα. Προϋ­
ποθέτει ευρύ φάσμα πολιτιστικών επιλογών (ρυθμοί ανάπτυ­
ξης και τρόποι έκφρασης). 
2.3.2.1. Για να εξυπηρετήσει η ανάπτυξη των τεχνολογιών 
στον τομέα των επικοινωνιών, την υπόθεση των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου (παραδείγματα: πιο υπεύθυνη συμπεριφορά, 
αυτονομία, ελευθερία...), είναι απαραίτητο τα δικαιώματα και 
ο ρόλος όλων των ενδιαφερόμενων ομάδων, ιδιαίτερα των 
χρηστών, να μπορούν να ασκούνται προπαντός στον τομέα 
της εκπροσώπησης. 
2.3.3. Η αμετάκλητη υποχρέωση να καταστεί ο πνευματι­
κός πολιτισμός, σε όλες τις μορφές του, απόλυτα προσιτός 
σε όλους τους πολίτες, δεν έρχεται σε αντίθεση με τις 
δραστηριότητες που αποσκοπούν στην κατάρτιση και τη 
θέση των πολιτιστικών Ελίτ, υπό την προϋπόθεση ότι οι Ελίτ 
αυτές χρησιμεύουν ως παράδειγμα και ως διδαχή και ότι 
θέτουν τις γνώσεις και τις ικανότητες τους στην υπηρεσία 
(3) Συνδιάσκεψη του Μεξικό. 
Αριθ. C 175/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
της συλλογικής ενθάρρυνσης, χωρίς πρόθεση περιορισμού 
των ατομικών ελευθεριών. 
2.4. Οι πληθυσμιακές κινήσεις που η υλοποίηση της 
«Ευρώπης των νέων συνόρων» πρόκειται να εντείνει, πρέπει 
να οδηγήσουν στην εξασφάλιση των μέσων που είναι απαραί­
τητα για τη διατήρηση των διάφορων πολιτιστικών ταυτο­
τήτων (για παράδειγμα, στον τομέα της εκπαίδευσης). 
2.5. Αντιμέτωποι με τη δημοσιονομική λιτότητα, οι υπουρ­
γοί πολιτισμού και η Επιτροπή περιόρισαν το ρυθμό και τους 
τομείς εφαρμογής των πολιτικών τους φιλοδοξιών. Μολονότι 
η ΟΚΕ κατανοεί τη ρεαλιστική αυτή στάση, που προάγει την 
αποτελεσματικότητα, διατυπώνει τρεις παρατηρήσεις: 
2.5.1. Κάθε δραστηριότητα εντάσσεται σε ένα γενικό 
πρόγραμμα και, κατά μείζονα λόγο, εφόσον το μέλλον των 
«Ευρωπαίων πολιτών» είναι ακριβώς και αυτό υπό συζήτηση, 
η πολιτιστική πρόκληση εντάσσεται επίσης στο ίδιο 
πρόγραμμα. 
2.5.2. Η ΟΚΕ, αντλώντας μια παρατήρηση από την 
πρόσφατη γνωμοδότηση της για τις προϋποθέσεις επιτυχίας 
της Ενιαίας Πράξης ί1), υπενθυμίζει ότι η αποτελεσματικό­
τητα και η λιτότητα του προϋπολογισμού επιβάλλουν να 
ληφθεί ως αφετηρία ένα γενικό σχέδιο για την κατάρτιση 
ενός προγράμματος και χρονοδιαγράμματος εκτέλεσης του, 
και να εξαχθούν οι οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται. 
Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο πολιτιστικό πρόγραμμα. 
2.5.3. Στα διάφορα κράτη μέλη αναπτύσσονται συχνά 
παλαιές κοινωνικοπολιτιστικές πρωτοβουλίες των οποίων η 
ποιότητα είναι αποδεδειγμένη και, κατά συνέπεια, οι πρω­
τοβουλίες αυτές πρέπει να ενισχυθούν. Επίσης, οι κοινοτικές 
αποφάσεις και συστάσεις — για παράδειγμα στον τομέα της 
οικονομικής υποστήριξης — δεν θα πρέπει να έχουν ως 
αποτέλεσμα τη μείωση ή την εξάλειψη των πόρων που είναι 
χρήσιμοι για τις δραστηριότητες των κοινωνικοπολιτιστικών 
αυτών οργανώσεων, επειδή μάλιστα αυτό εξυπηρετεί άμεσα 
τον κεντρικό στόχο της Επιτροπής. 
2.6. Η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή που στην προκαταρ­
κτική δήλωση της ανέπτυξε μια φιλοσοφία που εμφορείται 
από την μέριμνα της προαγωγής της ελευθερίας, της αλληλεγ­
γύης, του διαλόγου και της ανεκτικότητας. 
2.6.1. Σημειώνει επίσης με ενδιαφέρον τη δήλωση της 
Επιτροπής που υπενθυμίζει: «Θα φροντίσει ιδιαίτερα ώστε η 
πολιτιστική διάσταση να λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορι­
σμό και την εφαρμογή των διάφορων κοινοτικών πολιτικών. 
Για το σκοπό αυτό, θα εντείνει το συντονισμό μεταξύ των 
υπηρεσιών της». 
2.6.2. Η ΟΚΕ έχει ζητήσει επανειλημμένα να λαμβάνεται 
υπόψη η διάσταση αυτή και να συντονίζονται οι υπηρεσίες 
της. 
2.6.3. Η διττή αυτή προσπάθεια προάγει την αποτελεσμα­
τικότητα και τονώνει την απαιτούμενη ενότητα της σκέψης και της δράσης. Θα συμβάλει αξιόλογα στη χάραξη του 
συνεκτικού πλαισίου που είναι ο γεωγραφικός χώρος και το 
αδιαχώριστο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο 
μέσα στο οποίο θα δραστηριοποιηθούν οι ευρωπαίοι πολίτες. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις 
3.1. Η Επιτροπή αναγγέλλει ένα πρόγραμμα-πλαίσιο, που 
θα ισχύσει για την περίοδο 1988/1992, και θα αρθρώνεται σε 
δύο επίπεδα 
— πέντε προγράμματα, 
— δεκαέξι δράσεις που θα πρέπει να επιτρέψουν την εκτέ­
λεση τους. 
3.1.1. Ο πίνακας που επισυνάπτεται (2), απεικονίζει τη διάρ­
θρωση του προγράμματος αυτού. Η γρήγορη ανάγνωση του 
επιτρέπει να γίνουν τρεις άμεσες διαπιστώσεις: 
1) Το πρόγραμμα της Επιτροπής είναι ρεαλιστικό και 
υπακούει σε κάποια λογική. 
2) Όσο σκόπιμη και αν είναι κάθε μία από τις δράσεις αυτές, 
υπάρχουν ανάμεσα τους διαφορές ως προς τη φύση και το 
πεδίο εφαρμογής τους, οι οποίες θα ασκήσουν επίδραση 
αφενός μεν στην πολιτική συναίνεση και στον ενθουσια­
σμό της κοινής γνώμης, αφετέρου δε στα μέσα που πρέπει 
να εξασφαλισθούν: χρηματοδότηση, δομές, εκπαίδευση, 
πληροφόρηση, προθεσμίες... 
3) Όλα τα σχέδια αυτά έχουν μόνιμη αξία: η μεγάλη πλειο­
ψηφία των εν λόγω δράσεων θα χρειασθεί να διατηρηθεί 
και μάλιστα να ενισχυθεί μετά τη λήξη του προγράμματος-
πλαισίου. 
3.1.2. Για να εντοπίζονται εύκολα τα διάφορα σημεία της 
γνωμοδότησης θα ακολουθηθεί η διάταξη του προγράμματος-
πλαισίου. Επειδή υπάρχουν σχέσεις αιτίου και αιτιατού 
ανάμεσα στα προγράμματα και τις δραστηριότητες, θα ήταν 
ενδεχομένως προτιμότερο να έχει η συλλογιστική ως 
επίκεντρο δύο πόλους που να επιτρέπουν τον προσδιορισμό 
του πνευματικού πολιτισμού βάσει του ορισμού που έδωσε η 
UNESCO, συγκεκριμένα: γνώση και αισθητικότητα. Τους 
δύο αυτούς όρους πρέπει να συγκρατήσουμε στο νού μας ως 
ορόσημα. 
3.2. Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πολιτιστικού χώρου 
3.2.1. Η δημιουργία της εσωτερικής πολιτι­
στικής αγοράς 
3.2.1.1. Εκτός από τις τέσσερες δράσεις που εκτίθενται 
στο παρόν κεφάλαιο, το πρόγραμμα-πλαίσιο στο σύνολο του 
(προγράμματα και δράσεις) συμβάλλει στη δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού πολιτιστικού χώρου, ο οποίος αποτελεί τον κεν­
τρικό προς επίτευξη στόχο, με τη διττή προοπτική της 
υλοποίησης της αγοράς χωρίς σύνορα και της ταυτόχρονης 
προώθησης της έννοιας του ευρωπαίου πολίτη. Είναι απαραί­
τητο να διευρυνθούν όσο το δυνατό περισσότερο οι δυνατότη­
τες τις οποίες προσφέρει η δημιουργία της εσωτερικής 
αγοράς, για να αναπτυχθεί μια ευρωπαϊκή πολιτιστική βιομη­
χανία ανταγωνιστικής έναντι των άλλων συνασπισμών στον 
κόσμο. 
(') Μάϊος 1987, βλ. ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987, σ. 1-6. (2) Βλέπε παράρτημα. 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/43 
3.2.1.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι είναι απαραίτητο να υιοθε­
τήσουν όλοι οι πολιτικοί και κοινωνικοεπαγγελματικοί αρμό­
διοι μια στάση συνεπή σε όλα τα επίπεδα: σε εθνικό, σε 
κοινοτικό, στο Συμβούλιο της Ευρώπης και στην UNESCO. 
3.2.1.3. Όσον αφορά τη βελτίωση των συνθηκών διαβίω­
σης και εργασίας των καλλιτεχνών, η ΟΚΕ — που έχει ήδη 
αποφανθεί — ζητεί να επισπευθεί, με βάση συγκεκριμένα 
παραδείγματα, η μελέτη που έχει αφιερωθεί στις νομοθεσίες 
οι οποίες διέπουν τις πολιτιστικές εργασίες. 
3.2.1.4. Επιβάλλεται να αναγνωρισθούν κατά τρόπο 
οριστικό και συγκεκριμένο τα κοινωνικά δικαιώματα των 
εργαζόμενων του πολιτιστικού τομέα και ένα φορολογικό 
καθεστώς που να είναι προσαρμοσμένο στον ιδιάζοντα χαρα­
κτήρα του επαγγέλματος τους· όλα αυτά θα ανταποκρίνονται 
στις αρχές της ισότητας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγ­
γύης. 
3.2.1.5. Η ΟΚΕ συμφωνεί προφανώς για την ανάγκη να 
ενισχυθεί, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, η πολιτιστική 
παρουσία και συμμετοχή. 
3.2.1.6. Η εκκόλαψη μιας ανταγωνιστικής πολιτιστικής 
βιομηχανίας αποτελεί σημείο-κλειδί που θα εξετασθεί παρα­
κάτω. 
3.2.1.7. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να κατα­
πολεμήσουν τις αρνητικές συνέπειες οικονομικού χαρακτήρα 
που ενδέχεται να περιορίσουν τις δυνατότητες πρόσβασης σε 
πολιτιστικές δραστηριότητες (π.χ.: δίκτυο διανομής κινημα­
τογραφικών ταινιών, διάκριση στα εισιτήρια για τα μνημεία 
και τα μουσεία,...). 
3.2.2. Η γνώση της πολιτιστικής Ευρώπης 
Η ΟΚΕ επικροτεί τις δράσεις που προτείνονται, υπενθυμίζο­
ντας ότι «η αρμονία» των «γλωσσών» αποτελεί την πρωταρ­
χική προϋπόθεση μιας ελεύθερης ενημέρωσης και της αξιο­
ποίησης των στατιστικών και των ερευνών ακόμη και στον 
πολιτιστικό τομέα, και ότι η αποτελεσματικότητα μιας πλη­
ροφόρησης αποτελεί συνάρτηση της προσαρμογής της στα 
σύγχρονα δεδομένα και της ευκολίας να επιτευχθεί ο σκοπός 
αυτός. 
3.2.3. Η οικονομική υποστήριξη εκ μέρους 
των επιχειρήσεων 
3.2.3.1. Εκτός της παρατήρησης που αναφέρεται στο 
σημείο 2.5.3 των γενικών παρατηρήσεων, η ΟΚΕ διατυπώνει 
τα ακόλουθα σχόλια: 
— Η αποτελεσματικότητα κάθε έκκλησης για γενναιοδωρία 
κατοχυρώνεται, βεβαίως, από την αξιοπιστία του αντικει­
μένου της, αλλά επίσης και από την ευκαμψία των δομών 
και την αυστηρότητα της διαχείρισης των οργάνων στα 
οποία έχει ανατεθεί η είσπραξη και η διαχείριση των 
δωρεών. 
— Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και οι μικρο­
μεσαίες βιομηχανίες (Μ Μ Β) αποδεικνύουν τον οικονο­
μικό και κοινωνικό δυναμισμό τους, αλλά θα πρέπει 
επίσης να διευκολυνθεί η συμβολή τους στην οικονομική 
υποστήριξη αφού ληφθεί υπόψη η επίδραση που η 
υποστήριξη αυτή έχει στο κύρος της επιχείρησης που την 
παρέχει. 
— Εκτός από τον καλλιτεχνικό τομέα, η οικονομική υποστή­
ριξη πρέπει να αποβεί προς όφελος όλων των μορφών 
πολιτιστικής έκφρασης (π.χ. της λογοτεχνίας). — Χρειάζεται να επιδειχθεί προσοχή όσον αφορά τις αρνητι­
κές επιδράσεις που θα μπορούσαν να έχουν ορισμένες 
μορφές οικονομικής υποστήριξης (απώλεια της ανεξαρτη­
σίας, διαστρέβλωση της αλήθειας, εκμετάλλευση για δια­
φημιστικούς κυρίως σκοπούς και σε βάρος των πολιτιστι­
κών στόχων, κλπ.). Οι συνδυασμένες προσπάθειες των 
μαικηνών θα επιτρέψουν να ενισχυθούν μεγάλα πολιτι­
στικά σχέδια σε κοινοτική κλίμακα. 
3.2.4. Η πολιτική των εκδόσεων 
3.2.4.1. Πρόκειται για ένα πολυσύνθετο πρόβλημα στο 
οποίο αξίζει να αφιερωθεί ιδιαίτερη προσοχή, κυρίως αν 
ληφθούν υπόψη οι μεταβολές τις οποίες έχουν επιφέρει οι 
νέες τεχνολογίες. Αν και η τιμή κόστους και αγοράς των 
βιβλίων, των δίσκων και άλλων πολιτιστικών μέσων, καθώς 
και οι συνθήκες διανομής τους, αποτελούν εξαιρετικά σημα­
ντικά δεδομένα, δεν είναι τα μόνα. 
3.2.4.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, για παράδειγμα, τη βούληση 
της Επιτροπής να αναλάβει δραστηριότητες για την προστα­
σία των δικαιωμάτων των συγγραφέων και των εκδοτών από 
την πειρατεία. 
3.2.4.3. Οι εκδόσεις πρέπει να αποτελέσουν το αντικείμενο 
μιας σφαιρικής μελέτης, που να αναφέρεται ασφαλώς στα 
συγκεκριμένα προβλήματα τους (ΦΠΑ, αναπαραγωγή, κλπ...), 
αλλά η οποία να επισημαίνει επίσης τις σχέσεις με όλους 
τους άλλους τρόπους έκφρασης και διάδοσης, (π.χ. Τύπος, 
κινηματογράφος, τηλεόραση, τηλεματική ...). 
3.2.4.4. Συγχαίρει την Επιτροπή επειδή ασχολήθηκε με το 
μέλλον των βιβλιοθηκών και εύχεται ειδικότερα να μελετη­
θούν προγράμματα κατάλληλα για την προστασία της υπάρ­
χουσας στις ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες πολιτιστικής κληρονο­
μιάς, υπό τη μορφή βιβλίων, και να ευνοηθεί η υλοποίηση 
ενός δικτύου διακρατικών βιβλιοθηκών στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. 
3.2.4.5. Η Επιτροπή εύχεται να μελετηθεί η δυνατότητα να 
ενθαρρυνθεί η έκδοση ευρωπαϊκών ανθολογιών. 
3.3. Η προώθηση της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομη­
χανίας 
Η επέκταση της τηλεόρασης ως μέσου μαζικής ενημέρωσης 
έχει καταστήσει τα πολιτιστικά δημιουργήματα αντικείμενο 
οικονομικών και, συχνά, πολιτικών συμφερόντων και 
δραστηριοτήτων. Η τάση αυτή θα ενταθεί ακόμη περισσότερο 
με την ανάπτυξη και τελειοποίηση των τεχνικών δυνατοτήτων 
της τηλεόρασης και, κατά συνέπεια, η επίδραση της στον 
τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς των ανθρώπων. Η τηλεό­
ραση αποτελεί δύναμη βαθιάς κατανόησης των πνευμάτων 
και των ιδιωτικών σχέσεων. 
Πρόκειται αναμφίβολα για την πιο έντονη πρόκληση, τις 
συνέπειες της οποίας θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε. Η 
απουσία ή η αδράνεια της Ευρώπης θα είχε κάθε είδους 
ασυνήθεις επιδράσεις. 
Έχει ήδη ζητηθεί από την ΟΚΕ να γνωμοδοτήσει για ορισμέ­
νες πτυχές του προβλήματος αυτού. Οφείλει το συντομότερο 
δυνατό να διατυπώσει μια σφαιρική συλλογιστική. Ανανεώνει 
ή διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις: 
— Να ενθαρρυνθεί κατά προτεραιότητα η ανάπτυξη και η 
ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής 
βιομηχανίας για να διατηρηθεί ο ιδιάζων χαρακτήρας και 
η ανεξαρτησία του ευρωπαϊκού πνευματικού πολιτισμού, 
Αριθ. C 175/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
αφού εξασφαλισθούν οι ισορροπίες που απαιτούνται 
ανάμεσα στις οικονομικές, τις κοινωνικές, τις τεχνολογι­
κές και τις πολιτιστικές πτυχές. 
— Να αναπτυχθεί η κοινοτική έρευνα στον τομέα της επιστή­
μης και της τεχνολογίας, σε επίπεδο μέσων εκπομπής, 
μετάδοσης και λήψης. 
— Να δραστηριοποιηθούν και αξιοποιηθούν οι δημιουργίες 
ευρωπαϊκής προέλευσης, ιδιαίτερα υπέρ των νέων. 
— «Να αποτελέσει αντικείμενο διδασκαλίας» η τηλεόραση, 
ιδιαίτερα στους νέους, επειδή πρόκειται για ένα νέο μέσο 
γραφής και ανάγνωσης του οποίου η επιρροή λόγω του 
δυναμικού του χαρακτήρα και της μικρότερης προσπά­
θειας που απαιτεί, είναι τεράστια. Η πρόκληση θα αντι­
μετωπισθεί αν μάθουμε συγκεκριμένα να ελέγχουμε την 
τηλεόραση, πράγμα το οποίο απαιτεί ποιότητα των 
προγραμμάτων και συνειδητοποίηση της ευθύνης από 
τους παραγωγούς και τους χρήστες σε σχέση με την αμοι­
βαία ελευθερία τους. 
— Να καθιερωθεί ένα σύστημα ελάχιστων χρονικών ορίων 
για τα ευρωπαϊκά προϊόντα. Πράγματι ήδη σήμερα, και 
στο μέλλον ακόμη περισσότερο, ο πολλαπλασιασμός των 
αμερικάνικων σειρών ταινιών και θεαμάτων χαμηλής 
ποιότητας, θέτει σε κίνδυνο την πολιτιστική ταυτότητα 
των κατοίκων της Ευρώπης και, προπαντός, αφανίζει τις 
δυνατότητες απασχόλησης και τις θέσεις εργασίας των 
απασχολούμενων στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέ­
ρωσης στην Ευρώπη (των παραγωγών, των ηθοποιών, των 
σκηνοθετών κλπ...). 
3.3.1. Ευρωπαϊκή ακαδημία κινηματογράφου 
και οπτικοακουστικών τεχνών 
Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση αυτή, αλλά κρίνει ότι πρέπει 
να συμπληρωθεί με πιο άμεσες δράσεις, ιδιαίτερα στο πλαίσιο 
του ευρωπαϊκού έτους κινηματογράφου και τηλεόρασης. Η 
χρηματοδότηση μιας τέτοιας ακαδημίας χρειάζεται επίσης να 
υπάγεται στο αυστηρό έλεγχο. Η εκπροσώπηση των χρηστών 
θα αποτελούσε εχέγγυο αποτελεσματικότητας. 
3.3.2. «Χάρτης για τα οπτικοακουστικά μέσα» 
3.3.2.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση, αλλά επιθυμεί 
να γίνεται αυστηρός έλεγχος των χρηματοδοτικών μέσων που 
διατίθενται. 
3.3.2.2. Οι διασκέψεις που έχουν οργανωθεί στα πλαίσια 
του ευρωπαϊκού έτους κινηματογράφου και τηλεόρασης προ­
βλέπουν τη συμμετοχή προσωπικοτήτων, η παρουσία των 
οποίων είναι προφανώς απαραίτητη. Η Οικονομική και Κοι­
νωνική Επιτροπή έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για τις εκδηλώ­
σεις αυτές και επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι, μεταξύ εκείνων 
που θα συμμετάσχουν στη συγκέντρωση, θα πρέπει να είναι 
και εκπρόσωποι των χρηστών, των κοινωνικοεπαγγελματικών 
φορέων και των εκπαιδευτών. 3.3.3. Παραγωγή τηλεοπτικών προγραμμάτων 
υψηλής ποιότητας (ευρωπαϊκά πρότυπα) 
3.3.3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αναγνω­
ρίζει ότι πρόκειται για μια πολύ αξιόλογη ποιοτική πρόοδο 
στον τομέα του ήχου και της εικόνας. Για το λόγο αυτό η 
ΟΚΕ υποστηρίζει την ενέργεια που έχει αναλάβει η Επιτροπή 
στα πλαίσια των τεχνολογικών προσπαθειών, για να εξευρεθεί 
εναλλακτική λύση, η οποία θα διαφυλάσσει και θα ενισχύει 
τα συμφέροντα των χρηστών, των βιομηχανιών και των παρα­
γωγών της Ευρώπης καθώς και τις αξίες του ευρωπαϊκού 
πνευματικού πολιτισμού. 
3.4. Πρόσβαση στις πολιτιστικές πηγές 
Η Επιτροπή συμφωνεί με τους τέσσερις στόχους της Επιτρο­
πής. Σχετικά, η βελτίωση των γλωσσικών γνώσεων πρέπει να 
αποτελεί πρωταρχικό στόχο για να διευκολυνθεί η πρόσβαση 
στους πολιτιστικούς πόρους της Κοινότητας. Επωφελούμενη 
του θέματος της γλωσσικής διατύπωσης, η ΟΚΕ ζητεί να 
δοθεί προσοχή σε άλλες συνιστώσες. Καταρχάς, στην ευρεία 
διάδοση της μουσικής χάρη στην ανανεωμένη έλξη για προ­
σωπική εκτέλεση και, κυρίως, χάρη στην πρόοδο των μεθό­
δων και των μέσων εγγραφής καθώς και χάρη στην ευρεία 
διάδοση τους στο πλατύ κοινό. Οφείλουμε επίσης να δώσουμε 
προσοχή στο χορό και στην τέχνη της μίμησης ως σωματικές 
εκφράσεις της σκέψης. Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για 
τρόπους συνεννόησης παγκοσμίου επιπέδου. Η ΟΚΕ εκφρά­
ζει την ευχή να αναπτυχθούν περαιτέρω οι πολιτιστικές 
ανταλλαγές στους τομείς αυτούς. 
3.4.1. Η βελτίωση των γλωσσικών γνώσεων 
3.4.1.1. Ως φορέας για την άμεση διαπροσωπική επικοινω­
νία και ως μέσο κατανόησης της σκέψης των άλλων, η πολυ­
γλωσσία αποτελεί σημαντική αναγκαιότητα και, οπωσδή­
ποτε, έναν από τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν 
γρήγορα. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά τις παρατηρήσεις που 
διατύπωσε στη γνωμοδότηση της: «Προϋποθέσεις επιτυχίας 
της Ενιαίας Πράξης: Νέοι ορίζοντες για την Ευρώπη». 
«Όσον αφορά τον εκπαιδευτικό και πολιτιστικό τομέα πρέ­
πει: 
— να αναληφθούν, σύμφωνα με το πνεύμα των προγραμμά­
των ERASMUS και YES, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές 
δραστηριότητες σε κοινοτικό επίπεδο για την εκμάθηση 
μιας δεύτερης κοινοτικής γλώσσας πριν από την ηλικία 
των δέκα ετών και μιας τρίτης αργότερα, για να μπορέσουν 
οι νέοι να αναπτυχθούν πλήρως στο νέο κοινοτικό χώρο 
της επικοινωνίας, της εκπαίδευσης και της καλλιέργειας 
που ανοίγεται διαμέσου της προσέγγισης των ευρωπαϊκών 
λαών και της ανάπτυξης της τεχνολογίας, 
— να ευνοηθεί η απόκτηση όλο και μεγαλύτερης ευρωπαϊκής 
συνείδησης με την προώθηση νέων προγραμμάτων 
ιστορίας, ώστε να μπορέσουν οι νέοι να αποκτήσουν μεγα­
λύτερη συναίσθηση της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας (·).» 
3.4.1.2. Δεν υπάρχει κανένα ευρωπαϊκό κράτος του οποίου 
είναι δυνατόν να παραβλεφθεί η πολιτιστική συμβολή, με το 
πρόσχημα ότι η γλώσσα του ανήκει σε μειοψηφία. 
(') Μάιος 1987, βλ. ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987, σ. 1-6. 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/45 
3.4.1.3. Παράλληλα, η ΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή 
στην προσπάθεια της να στηρίξει τους οργανισμούς των νέων 
που διοργανώνουν πολιτιστικά ταξίδια. 
3.4.2. Η προώθηση πολιτιστικών εκδηλώσεων 
στις ευρωπαϊκές περιφέρειες 
Λόγω του μόνιμου ενδιαφέροντος που εκδηλώνει πάντοτε 
για θέματα περιφερειακής πολιτικής, η ΟΚΕ υποστηρίζει 
απερίφραστα το πρόγραμμα της Επιτροπής. 
Πρέπει να ενισχυθεί και να προωθηθεί η ιδέα του «ευρωπαϊ­
κού πνευματικού πολιτισμού». Με τον τρόπο αυτό θα συμ­
βάλουμε στην αξιοποίηση και τη σύσφιξη της αλληλεγγύης 
μεταξύ ατόμων και ομάδων. 
Ο στόχος αυτός συνεπάγεται αναγκαστικά την αποδοχή και 
τη διαφύλαξη των πολιτιστικών ιδιομορφιών που πρέπει να 
αντιμετωπίζονται συμπληρωματικά, χωρίς ανταγωνισμό και 
αντιθέσεις ή αίσθημα υπεροχής έναντι οποιασδήποτε πολιτι­
κής μειονότητας. 
3.4.3. Η διατήρηση της πολιτιστικής κλη­
ρονομιάς 
Η ΟΚΕ ενθαρρύνει επίσης την Επιτροπή η οποία εννοεί 
να καταστήσει αποτελεσματικότερες τις παρεμβάσεις της ως 
προς το θέμα αυτό και επαναλαμβάνει συνεπώς την ανάγκη 
συστηματικών και κατάλληλων δράσεων για την προστασία 
της απειλούμενης από τη φθορά πολιτιστικής, υπό μορφήν 
βιβλίων, κληρονομιάς. 
3.4.4. Η ταυτότητα για νέους 
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που συμπίπτει με μια πρόταση 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής κατά το μέτρο 
που ανταποκρίνεται στο αίτημα των κινημάτων των νέων. 
3.5. Η πολιτιστική εκπαίδευση 
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει κατά τρόπο καίριο το δικαίωμα 
πρόσβασης στην πολιτιστική κατάρτιση. Επιπλέον, η ΟΚΕ 
εμμένει κατηγορηματικά στη θέσπιση των μέτρων που προ­
βλέπονται για την κατάρτιση των εργαζόμενων στον τομέα 
των πολιτιστικών επαγγελμάτων και των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης. Μια τέτοια κατάρτιση όχι μόνο ευνοεί τη 
δημιουργία και την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού πολιτιστικού 
χώρου, αλλά επιτρέπει να διασφαλισθούν επίσης δυνατότητες 
απασχόλησης των καλλιτεχνικών δημιουργών και να δη­
μιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης σε όλους τους τομείς 
πολιτιστικών δραστηριοτήτων. 
Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία που θα είχε να συμπεριλη­
φθεί, στα πλαίσια των σχολικών προγραμμάτων, και η διδα­
σκαλία προπαρασκευαστικών μαθημάτων για την κριτική 
χρήση όλων των μέσων επικοινωνίας: τα μαθήματα αυτά θα 
πρέπει βεβαίως να αφορούν το διαπροσωπικό διάλογο και 
την ανάγνωση (καθώς και την ανάγνωση του Τύπου) αλλά 
επίσης και τις κινηματογραφικές ταινίες και τις ραδιοφωνικές 
και τηλεοπτικές εκπομπές. 
3.5.1. Η κατάρτιση των διοικητικών υπαλλή­
λων του πολιτιστικού τομέα 
Η γνώμη της ΟΚΕ είναι θετική. Η κατάρτιση αρμόδιων 
υπαλλήλων για τη διαχείριση των διάφορων πολιτικών σχε­
τικά με τις κληρονομιές, τις ανταλλαγές και τη γενικότερη 
πολιτιστική ανάπτυξη, είναι αναγκαία. 3.5.2. Η κατάρτιση στα επαγγέλματα εικόνας 
και ήχου 
Η ΟΚΕ στηρίζει τη σύμφωνη γνώμη της στη θετική εκτίμηση 
της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία «η ποιότητα της αρχι­
κής και της συνεχούς κατάρτισης των επαγγελματιών του 
οπτικοακουστικού τομέα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση 
για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων του κινημα­
τογράφου και της τηλεόρασης.» 
3.5.3. Η κατάρτιση δημοσιογράφων και προ­
γραμματιστών 
Η ΟΚΕ παρατηρεί ειδικότερα ότι η κατάρτιση των δημοσιο­
γράφων και των προγραμματιστών προσδιορίζει την ποιότητα 
του Τύπου. Η κατάρτιση αυτή πρέπει να περιέχει κανόνες 
δεοντολογίας τέτοιους που να λαμβάνουν υπόψη τα δικαιώ­
ματα των επαγγελματιών αλλά και εκείνα των χρηστών. 
3.5.4. Η κατάρτιση των μεταφραστών και 
διερμηνέων 
3.5.4.1. Η ΟΚΕ συνηγορεί εντονότατα για την εντατικο­
ποίηση της κατάρτισης των μεταφραστών και των διερμη­
νέων. Η ίδια διαπιστώνει καθημερινά πόσο η ποσοτική 
ανεπάρκεια αυτής της επαγγελματικής κατηγορίας, και ιδιαι­
τέρως των διερμηνέων, βλάπτει την ταχύτητα και την αποτε­
λεσματικότητα ορισμένων από τις εργασίες της. Η ΟΚΕ 
τονίζει τη σημασία που αποδίδει στον πλουραλισμό των μορ­
φών κατάρτισης που προτείνονται στους μεταφραστές και 
διερμηνείς του μέλλοντος. Για το λόγο αυτό, κρίνει ότι δεν 
αρκεί μόνο να συγκεντρωθεί η κατάρτιση στο πλαίσιο των 
κοινοτικών οργάνων. 
3.5.4.2. Όσον χρήσιμα και αν είναι τα αυτόματα μέσα 
μετάφρασης, δεν θα υποκαταστήσουν ποτέ τον ανθρώπινο 
νού, ούτε την ικανότητα του διερμηνέα και του μεταφραστή. 
3.5.5. Η κατάρτιση στα επαγγέλματα αναστή­
λωσης και συντήρησης έργων τέχνης 
3.5.5.1. Η Επιτροπή ενθαρρύνεται στη δράση της, γνω­
ρίζοντας εξάλλου ότι είναι προτιμητέο να προληφθεί το κακό 
παρά να θεραπευθεί. 
3.5.5.2. Θα πρέπει επίσης να αναπτυχθεί η επιστημονική 
διδασκαλία για να αποκτηθεί γνώση των μεθόδων και των 
μέσων που επιτρέπουν να παραταθεί η διάρκεια ζωής ορισμέ­
νων έργων, και για να διευκολυνθεί, αν είναι αναγκαίο, η 
«αποκατάσταση τους». Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ειδικότερα τη 
συμβολή που οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν να έχουν στον 
τομέα της απασχόλησης, κυρίως των νέων και στις ΜΜΕ. 
3.5.6. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι δεν πρέπει να παραμεληθεί η 
αναγκαιότητα συνοχής των μέτρων που προβλέπει η Επι­
τροπή για την κατάρτιση ώστε: 
— να επιτευχθεί η άριστη ειδίκευση των επαγγελματιών των 
διάφορων πολιτιστικών τομέων και των μέσων μαζικής 
ενημέρωσης, 
— να αποφευχθεί η επικάλυψη και η διπλή προσπάθεια και 
να καταστεί με τον τρόπο αυτό δυνατή η βέλτιστη χρη­
σιμοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών μέσων. 
Αριθ. C 175/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
3.6. Ο πολιτιστικός διάλογος με τον λοιπό κόσμο 
3.6.1. Πρέπει να συγχαρούμε την Επιτροπή που συμπεριέ­
λαβε στο πρόγραμμα της το μέλημα αυτό, μολονότι δια­
πιστώνουμε με λύπη ότι η έκθεση αναφέρεται ακροθιγώς και 
μόνο στα μέσα που πρέπει να διατεθούν για το έργο. 3.6.2. Ο πνευματικός πολιτισμός είναι ο ενδιάθετος εκείνος 
κρίκος που θα έπρεπε να συννενώνει όλους τους ανθρώπους. 
Κανείς δεν διαθέτει τα κατάλληλα λογικά επιχειρήματα για 
να ισχυρισθεί ότι «ο δικός του» πνευματικός πολιτισμός 
υπερισχύει έναντι των άλλων. Η ΟΚΕ κρίνει επίσης ότι 
σχετικά με το θέμα αυτό οι κοινοτικές δραστηριότητες δεν 
πρέπει να αποσυνδεθούν από την παγκόσμια δεκαετία πολιτι­
στικής ανάπτυξης της UNESCO. 
Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1988. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Περιεχόμενα του προγράμματος της Επιτροπής 
5 προγράμματα 
Η δημιουργία ενός πολιτιστικού ευρωπαϊκού 
χώρου 
Η προώθηση της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής 
βιομηχανίας 
Η πρόσβαση στις πολιτιστικές πηγές 
Η πολιτιστική εκπαίδευση 16 δράσεις 
Η δημιουργία της εσωτερικής πολιτιστικής αγοράς 
Η γνώση της πολιτιστικής Ευρώπης 
Η οικονομική υποστήριξη εκ μέρους των επιχειρήσεων 
Η πολιτική των εκδόσεων 
Μια ευρωπαϊκή ακαδημία κινηματογράφου και οπτικοα­
κουστικών τεχνών 
Ένας «Χάρτης για τα οπτικοακουστικά μέσα» 
Η παραγωγή τηλεοπτικών προγραμμάτων υψηλής ποιότη­
τας ικανότητας (ευρωπαϊκά πρότυπα) 
Η βελτίωση των γλωσσικών γνώσεων 
Η ενίσχυση πολιτιστικών εκδηλώσεων στις ευρωπαϊκές 
περιφέρειες 
Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς 
Η ταυτότητα για νέους 
Η εκπαίδευση των διοικητικών υπαλλήλων του πολιτιστι­
κού τομέα 
Η κατάρτιση στα επαγγέλματα εικόνας και ήχου 
Η κατάρτιση δημοσιογράφων και προγραμματισμών 
Η κατάρτιση μεταφραστών και διερμηνέων 
Η κατάρτιση σε επαγγέλματα τέχνης και αναστήλωσης 
Ο πολιτιστικός διάλογος με τον λοιπό κόσμο