EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Προετοιμάζοντας την ευρωμεσογειακή ζώνη ελευθέρων συναλλαγών: στοιχεία για την περιφερειακή βιομηχανική συνεργασία 2002-2006

1. στοχοσ του παροντοσ εγγραφου

Με το παρόν έγγραφο, το οποίο συνοψίζει τις εξελίξεις από το 1996, τίθενται σε εφαρμογή οι αποφάσεις της υπουργικής διάσκεψης της Μάλαγα, μνημονεύονται συνοπτικά οι τρέχουσες δραστηριότητες βιομηχανικής συνεργασίας και προτείνονται δραστηριότητες για τα επόμενα έτη, με στόχο τη διευκόλυνση των μεσογειακών χωρών εταίρων κατά την προσαρμογή και τον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας τους ώστε οι χώρες αυτές να μπορέσουν να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη που θα προκύψουν από τη δημιουργία της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.

Η Επιτροπή θα υποβάλει τις εν λόγω προτάσεις προς συζήτηση στο πλαίσιο της τέταρτης ευρωμεσογειακής διάσκεψης υπουργών βιομηχανίας που θα πραγματοποιηθεί στη Μάλαγα, στις 10 Απριλίου 2002.

2. εξελιξεισ 1996-2001

2.1. Υπουργικές διασκέψεις

Η διαδικασία της Βαρκελώνης που άρχισε το Νοέμβριο του 1995, αποσκοπεί στη θέσπιση μιας στενής ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης σε τρεις βασικούς τομείς: πολιτικός διάλογος και διάλογος για την ασφάλεια, οικονομική και χρηματοπιστωτική συνεργασία, καθώς και πολιτιστικές, κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις και ανταλλαγές. Η οικονομική και χρηματοπιστωτική πτυχή υπογραμμίζει το θεμελιώδη ρόλο της βιομηχανικής συνεργασίας για τη δημιουργία μιας ζώνης γενικής ευημερίας που θα βασίζεται στην ελευθέρωση του εμπορίου και θα συμβάλει τόσο στη μετάβαση της οικονομίας όσο και στην προώθηση των επενδύσεων.

Λαμβανομένης υπόψη της πολιτικής κατάστασης στη Μέση Ανατολή, είναι αναγκαίο να διασφαλισθεί μέσω της διαδικασίας της Βαρκελώνης η κατάλληλη στήριξη όλης της περιοχής ώστε η οικονομική ολοκλήρωση να έχει τα βέλτιστα δυνατά αποτελέσματα όσον αφορά την πολιτική σταθερότητα και την ειρήνη.

Η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των συναφών μεταβολών εκ μέρους των μεσογειακών χωρών εταίρων. Παράλληλα, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια προσαρμογής ώστε οι εν λόγω χώρες και οι επιχειρηματικές τους κοινότητες να μπορέσουν να αξιοποιήσουν πλήρως τις ευκαιρίες που θα προκύψουν στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών έως το 2010, τόσο όσον αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά όσο και τη διεύρυνση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών του Νότου.

Μέχρι στιγμής έλαβαν χώρα τρεις διασκέψεις των υπουργών βιομηχανίας των 27 χωρών εταίρων:

- Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, το Μάιο του 1996. Οι υπουργοί έθεσαν τις βάσεις της περιφερειακής βιομηχανικής συνεργασίας συμφωνώντας ως προς τους γενικούς στόχους που περιλαμβάνουν, κυρίως, τη δημιουργία ενός κατάλληλου νομικού και διοικητικού πλαισίου, την ανάπτυξη βιομηχανικών ζωνών, την ίδρυση και την παροχή στήριξης σε ειδικευμένα κέντρα υπηρεσιών, την προώθηση των ΜΜΕ καθώς και την ανάπτυξη περιφερειακών δικτύων οικονομικών φορέων. Η διακήρυξη των Βρυξελλών είχε ως απόρροια τη δημιουργία δύο ομάδων εργασίας το 1997.

- Η δεύτερη διάσκεψη έλαβε χώρα στο Klagenfurt (Aυστρία) τον Οκτώβριο του 1998. Κατά τη διάσκεψη αυτή κατεγράφη η πραγματοποιηθείσα πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή δράσεων που συμφωνήθηκαν στα πλαίσια των ομάδων εργασίας, ενώ τονίσθηκε η σημασία των δραστηριοτήτων προώθησης της υποδομής και των επενδύσεων για την ενίσχυση των επενδύσεων στήν περιοχή της Μεσογείου.

- Η τρίτη διάσκεψη πραγματοποιήθηκε στη Λεμεσό (Κύπρος) τον Ιούνιο του 2000. Στη διάσκεψη αυτή εγκρίθηκε ένα αναλυτικό πρόγραμμα εργασίας το οποίο επικεντρώνεται σε τέσσερις βασικές δραστηριότητες: επένδυση. καινοτομία, τεχνολογία και ποιότητα. μέσα της ευρωμεσογειακής αγοράς και ανάπτυξη των ΜΜΕ. Από οργανωτικής απόψεως, κατά τη διάσκεψη προβλέφθηκε η συγχώνευση των δύο προηγούμενων ομάδων εργασίας σε μια ενιαία "Ομάδα εργασίας για την ευρωμεσογειακή βιομηχανική συνεργασία".

2.2. Πολιτική στήριξη εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα

Ήδη από το 1996, ο ιδιωτικός τομέας ανέλαβε να στηρίξει πολιτικά τη διαδικασία μέσω της διοργάνωσης ευρωμεσογειακών βιομηχανικών συνόδων από τις εθνικές ομοσπονδίες βιομηχανιών.

- Οι σύνοδοι που πραγματοποιήθηκαν στο Μαρακές το 1996 και στην Αθήνα το 1997 βοήθησαν στην προετοιμασία της διάσκεψης του Klagenfurt.

- Η σύνοδος της Τύνιδας, το Μάιο του 2000, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του δικτύου UNIMED μεταξύ των ομοσπονδιών βιομηχανιών της ΕΕ και των χωρών της Μεσογείου. Τα συμπεράσματα της συνόδου ελήφθησαν υπόψη κατά τη διάσκεψη στη Λεμεσό.

- Πριν από τη διάσκεψη της Μάλαγα θα πραγματοποιηθεί η σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη, στις 1-2 Mαρτίου 2002.

Εξάλλου, καταβάλλονται προσπάθειες για την ίδρυση μιας περιφερειακής μεσογειακής ομοσπονδίας βιομηχανιών, σύμφωνα με το πρότυπο της UNICE.

2.3. Επισκόπηση των τρεχουσών δραστηριοτήτων

Από την υπουργική διάσκεψη στη Λεμεσό και έπειτα, οι δραστηριότητες βιομηχανικής συνεργασίας εστιάζονται στην κατάρτιση προγραμμάτων στους τέσσερις προαναφερόμενους τομείς προτεραιότητας. Σε τρεις από τους εν λόγω τομείς, τα προγράμματα έχουν ήδη καταρτισθεί:

- Το πρόγραμμα προώθησης των επενδύσεων αποσκοπεί στη θέσπιση ενός δικτύου γραφείων προώθησης των επενδύσεων καθώς και στη λήψη συναφών μέτρων. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 3,95 εκατ. ευρώ.

- Το πρόγραμμα καινοτομία/τεχνολογία/ποιότητα (EURO-MED ITQ) θα βοηθήσει τα κέντρα καινοτομίας και τεχνολογίας (ITC) να αναβαθμίσουν τις μεθόδους εργασίας τους, την αποτελεσματικότητα καθώς και την τεχνολογική ικανότητά τους, ενώ δημιουργεί ένα δίκτυο παρόμοιων κέντρων στην ευρωμεσογειακή ζώνη και ανταποκρίνεται σε ένα φάσμα θεμάτων που αφορούν την ποιότητα. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 15 εκατ. ευρώ.

- Tο πρόγραμμα μηχανισμών της ευρωμεσογειακής αγοράς (EURO-MED MARKET) αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της ανταλλαγής εμπειριών, στην επισήμανση βέλτιστων πρακτικών καθώς και στον καθορισμό των αναγκαίων κανονιστικών μέτρων για την ορθή λειτουργία της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, βάσει της εμπειρίας από την εσωτερική αγορά της ΕΕ. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 9,9 εκατ. ευρώ.

Τα τρία αυτά προγράμματα θα αρχίσουν να εφαρμόζονται το 2002. Κατά τα επόμενα έτη - έως το 2005 - πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ομαλή και αποτελεσματική εφαρμογή των εν λόγω προγραμμάτων. Λίγο πριν την ολοκλήρωσή τους, θα εξετασθεί η σκοπιμότητα εξακολούθησης ή διεύρυνσης των συναφών δραστηριοτήτων, βάσει της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων τους.

Εξάλλου, ένα προϋπάρχον πρόγραμμα για τις βιομηχανικές ζώνες πλησιάζει στο τέλος του. Η υποδοχή που επιφυλάχθηκε στο πρόγραμμα, ήταν πολύ θετική. Δεδομένου του αιτήματος για την εξακολούθηση του προγράμματος, θα αξιολογηθούν τα αποτελέσματά του και θα αποφασισθεί ενδεχομένως η συνέχισή του.

Όσον αφορά την ανάπτυξη των ΜΜΕ, έχουν αναληφθεί προπαρασκευαστικές δραστηριότητες ώστε να ενθαρρυνθούν οι δημόσιες διοικήσεις για τη χάραξη πολιτικών που θα αποσκοπούν στη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου εντός του οποίου λειτουργούν οι ΜΜΕ στην περιοχή της Μεσογείου, ενώ διατηρούνται ορισμένα στοιχεία άμεσης χρηματοοικονομικής ενίσχυσης οργανισμών διαμεσολάβησης, βάσει προηγούμενων ανάλογων επιτυχών εμπειριών.

Τέλος, διάφορες άλλες δραστηριότητες, ενώ δεν εμπίπτουν επισήμως στα πλαίσια της ομάδας εργασίας για την ευρωμεσογειακή βιομηχανική συνεργασία, μπορούν να συμβάλουν στους ευρύτερους στόχους των προγραμμάτων περιφερειακής βιομηχανικής συνεργασίας. Π.χ., η Επιτροπή καταρτίζει μελέτες σκοπιμότητας σχετικά με τους οδηγούς επενδυτών μέσω του Διαδικτύου, καθώς και για την προώθηση της εμπορικής διαιτησίας και άλλες εναλλακτικές τεχνικές επίλυσης διαφορών.

2.4. Επιτεύγματα έως το 2001

Κατά τα τελευταία πέντε με έξι έτη, η χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ βιομηχανική συνεργασία και οι συναφείς δραστηριότητες συνέβαλαν σημαντικά στη βελτίωση της ευχέρειας των μεσογειακών χωρών εταίρων και των επιχειρήσεών τους να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών. Μολονότι απαιτούνται πολλές ακόμη προσπάθειες - εξ ου και η ανάγκη για περαιτέρω δραστηριότητες στον εν λόγω τομέα - μπορούμε ήδη να επισημάνουμε ορισμένα επιτεύγματα:

Καταρχάς, όσον αφορά τα περιφερειακά προγράμματα, το προαναφερόμενο πρόγραμμα για τις βιομηχανικές ζώνες φαίνεται - υπό την επιφύλαξη των αποτελεσμάτων της πλήρους αξιολόγησης που θα διενεργηθεί - ότι συνέβαλε ουσιαστικά στην ευχέρεια των χωρών εταίρων να προωθούν τη δημιουργία και την προσέλκυση επιχειρήσεων καθώς και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των τελευταίων. Ο οδηγός βέλτιστων πρακτικών που εκδόθηκε στα πλαίσια του προγράμματος αποτελεί απόδειξη της εν λόγω προσπάθειας. Εξάλλου, η μελέτη για τις "άμεσες ξένες επενδύσεις στις μεσογειακές χώρες", η οποία καταρτίσθηκε επίσης υπό την αιγίδα της ομάδας εργασίας για την ευρωμεσογειακή βιομηχανική συνεργασία, συνέβαλε στην αποτελεσματικότερη διάγνωση των αδυναμιών των ΑΞΕ στην περιοχή, ενώ οι αναλύσεις που περιλαμβάνονται στη μελέτη μπορούν να χρησιμεύσουν στην επίλυση του συγκεκριμένου προβλήματος.

Σχετικά είναι επίσης διάφορα άλλα περιφερειακά προγράμματα MEDA, όπως ο μηχανισμός επιχειρηματικών κεφαλαίων τον οποίο διαχειρίζεται η ΕΤΕ εξ ονόματος της Επιτροπής ή τα διάφορα προγράμματα για την ενίσχυση των οργανισμών εκπροσώπησης των επιχειρήσεων στις δικαιούχους χώρες.

Επίσης πρέπει να ληφθεί υπόψη η διμερής διάσταση της συνδρομής, δεδομένου ότι δεν είναι πάντα εφικτή η αντιμετώπιση των ειδικότερων αναγκών κάθε χώρας στα πλαίσια ενός περιφερειακού προγράμματος. Οι περισσότερες από τις μεσογειακές χώρες εταίρους είναι αποδέκτες σημαντικής διμερούς συνδρομής στα πλαίσια του προγράμματος MEDA σε τομείς που σχετίζονται άμεσα με τα θέματα τα οποία αφορά το παρόν έγγραφο εργασίας. Οι τομείς αυτοί περιλαμβάνουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, τη στήριξη των ΜΜΕ, τη συνδρομή στην ιδιωτικοποίηση ή στη βιομηχανική ανάπτυξη, καθώς και τομείς της πολιτικής που συνδέονται άμεσα με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας κάθε χώρας σε μια διευρυμένη αγορά, όπως τα ποιοτικά και τεχνικά πρότυπα.

Για τη διεξοδικότερη αξιολόγηση του αντίκτυπου των χρηματοδοτούμενων από το MEDA προγραμμάτων στήριξης - τόσο των περιφερειακών όσο και των διμερών - στους εν λόγω τομείς, η Επιτροπή πρόκειται να συντάξει ένα έγγραφο στο οποίο θα συνοψίζονται τα αποτελέσματα της συνδρομής αυτής.

Τέλος, πρέπει να υπενθυμίσουμε τη συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η ΕΤΕ έχει αυξήσει τη δραστηριότητά της στην περιοχή της Μεσογείου κατά τα τελευταία έτη, ενώ αναμένεται ακόμη εντονότερη δραστηριότητα στο μέλλον. Ως εκ τούτου, η τράπεζα θα είναι σε θέση να χορηγήσει, έως το 2007, 6.425 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο μέσω εγγυημένων από την ΕΕ δανείων προς τις μεσογειακές χώρες εταίρους. Παράλληλα, το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την ΕΤΕ να χορηγήσει 1.000 εκατ. ευρώ επιπλέον σε φορείς στις εν λόγω χώρες, χωρίς την ανωτέρω εγγύηση. Η προσπάθεια αυτή θα έχει σημαντικό θετικό αντίκτυπο στους επιχειρηματικούς κλάδους των χωρών εταίρων, είτε άμεσα (μέσω δανείων για την αναβάθμιση επιχειρήσεων) είτε έμμεσα (βοηθώντας τη βελτίωση της υποδομής εν γένει).

3. ευκαιριεσ τησ διασκεψησ τησ μαλαγα

Η υπουργική διάσκεψη της Μάλαγα παρέχει μια σημαντική ευκαιρία προκειμένου να δοθεί νέα ώθηση στις δραστηριότητες βιομηχανικής συνεργασίας στα πλαίσια της διαδικασίας της Βαρκελώνης. Με ορόσημο το 2010, τα επόμενα έτη πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διεκπεραίωση των αναγκαίων ουσιαστικών προσαρμογών.

Ως εκ τούτου, από τη διάσκεψη πρέπει να προκύψει ένα φιλόδοξο αλλά ρεαλιστικό πρόγραμμα εργασίας που θα εστιάζεται στις πολιτικές πτυχές και θα προβλέπει εξειδικευμένη τεχνική συνδρομή για την αντιμετώπιση των αναγκών των χωρών εταίρων, δεδομένου ότι οι περιστάσεις απαιτούν ποιοτική πρόοδο.

4. νεοι προσανατολισμοι 2002-2006

4.1. Χαρακτηριστικά των περιφερειακών μέτρων

Η επικαιροποίηση της προσέγγισης όσον αφορά τη βιομηχανική συνεργασία έχει ως στόχο τη μεγιστοποίηση του οφέλους που απορρέει από την περιφερειακή προσέγγιση.

Στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, η περιφερειακή συνεργασία αποσκοπεί:

- στην επίτευξη της αποτελεσματικότητας μέσω μιας περιφερειακής προσέγγισης, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ενίσχυση των αποτελεσμάτων της διμερούς συνεργασίας.

- στην αντιμετώπιση θεμάτων διεθνικού χαρακτήρα. και

- στην εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών του Νότου (π.χ. συνεργασία μεταξύ των ίδιων των μεσογειακών χωρών εταίρων ξεκινώντας, αν χρειάζεται, από υποπεριφερειακή βάση).

Από τα ανωτέρω χαρακτηριστικά προκύπτει ότι, στον τομέα της βιομηχανικής συνεργασίας, άμεσα από τις δραστηριότητες ωφελείται η δημόσια διοίκηση καθώς και οι οργανισμοί του ιδιωτικού τομέα που ενεργούν ως πολλαπλασιαστές και διαμεσολαβητές, μολονότι οι επιχειρηματικές κοινότητες θα είναι οι τελικοί αποδέκτες της βελτίωσης των εν γένει συνθηκών που θα προκύψει από τις εν λόγω δραστηριότητες. Ο στόχος στήριξης των μεσογειακών επιχειρήσεων ώστε να αξιοποιήσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, μπορεί να επιτευχθεί με την προσήλωση σε πρωτοβουλίες οι οποίες αφενός διασφαλίζουν τη συνέχεια και τη συμπληρωματικότητα των ήδη υφιστάμενων δραστηριοτήτων και αφετέρου προχωρούν περαιτέρω και επηρεάζουν άμεσα το πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο των χωρών εταίρων. Εν προκειμένω, θα μπορούσαν να αντληθούν χρήσιμα διδάγματα από την εμπειρία της ΕΕ όσον αφορά τη βελτίωση των εν γένει συνθηκών. Η αλληλεπικάλυψη με υπάρχοντα περιφερειακά ή διμερή προγράμματα ή δραστηριότητες πρέπει να αποφευχθεί.

Δεδομένου ότι η περίπτωση κάθε μεσογειακής χώρας εταίρου ενδέχεται να διαφέρει, ενδείκνυται ίσως η εφαρμογή συναφών πολιτικών μέτρων σε διμερές επίπεδο.

Εξάλλου, πρέπει να εξετασθεί, είτε κατά το στάδιο σχεδιασμού είτε κατά την εφαρμογή, αν πρέπει να συμμετέχουν όλες οι μεσογειακές χώρες εταίροι σε κάθε πρωτοβουλία. Η καθιερωμένη πρακτική στοχοθέτησης υποπεριφερειακών πρωτοβουλιών στο επίπεδο εφαρμογής μέσω μιας προσέγγισης που βασίζεται σε μια "συγκέντρωση" έργων, θα παράσχει εν προκειμένω την απαραίτητη ευελιξία.

Βάσει των ανωτέρω και με στόχο να συμβάλει στον προγραμματισμό μελλοντικών δραστηριοτήτων στα πλαίσια της περιφερειακής ευρωμεσογειακής συνεργασίας, η Επιτροπή προτείνει την ανάληψη διαφόρων νέων δραστηριοτήτων σε τέσσερις τομείς. Η ανάληψη των δραστηριοτήτων αυτών θα εξαρτάται, κατά περίπτωση, από την κατάλληλη ενσωμάτωσή τους στον περιφερειακό προγραμματισμό, τους χρηματοοικονομικούς πόρους και τη συμπλήρωση των προπαρασκευαστικών εργασιών όσον αφορά την επισήμανση, τη σκοπιμότητα και την αξιολόγηση του προγράμματος.

4.2. Συγκεκριμένες προτάσεις

4.2.1. Κανονιστικό πλαίσιο και πρότυπα

Τα προγράμματα EURO-MED MARKET και EURO-MED ITQ παρέχουν ήδη μια ολοκληρωμένη βάση για τη διεξαγωγή διαφόρων δραστηριοτήτων στον εν λόγω τομέα.

Εντούτοις, θα μπορούσαν να αναληφθούν, στα πλαίσια των ανωτέρω προγραμμάτων ή ως ξεχωριστές πρωτοβουλίες, διάφορες συμπληρωματικές δραστηριότητες ώστε να διευκολυνθεί η θέσπιση της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών και να μειωθούν οι κανονιστικές διαφορές που υφίστανται τόσο μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών χωρών εταίρων όσο και μεταξύ των τελευταίων αυτών χωρών.

Μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων στον εν λόγω τομέα θα μπορούσε να εστιασθεί στα εξής:

- Αποτελεσματικότερη ευθυγράμμιση με τα διεθνή ή/και ευρωπαϊκά πρότυπα.

- Διευκρίνιση του ρόλου των προτύπων στο κανονιστικό σύστημα, βάσει των αρχών της "νέας προσέγγισης" της ΕΕ.

- Προσέγγιση των συναφών οργανισμών τυποποίησης, με τελικό στόχο τη συμμετοχή στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης. Ως εκ τούτου, οι συναφείς οργανισμοί των μεσογειακών χωρών εταίρων θα μπορούν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών προτύπων.

Μολονότι δεν απαιτείται ρητά από τις αντίστοιχες Συμφωνίες Σύνδεσης, είναι ωστόσο αναγκαίο οι χώρες εταίροι να μεριμνήσουν για την εναρμόνιση με τις κανονιστικές τεχνικές της ΕΕ και τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Η προσπάθεια αυτή θα επέτρεπε στους εξαγωγείς τους να βελτιώσουν την πρόσβασή τους στην ΕΕ, που αποτελεί τη βασική αγορά εξαγωγών τους, καθώς και την πρόσβασή τους σε άλλες χώρες, δεδομένου ότι τα ευρωπαϊκά πρότυπα συνάδουν σε μεγάλο βαθμό με τα διεθνή πρότυπα. Εξάλλου, συντονίζοντας τις δραστηριότητές τους για τη μείωση των κανονιστικών διαφορών, οι χώρες εταίροι θα μπορέσουν να διευρύνουν το εμπόριο μεταξύ των χωρών του Νότου καθιστώντας παράλληλα την περιοχή ελκυστικότερη σε ξένους επενδυτές δεδομένης της προοπτικής μιας διευρυμένης αγοράς.

Οι προσπάθειες θα ήταν χρήσιμο να εστιασθούν αρχικά σε τομείς στους οποίους οι χώρες εταίροι έχουν σημαντικά συμφέροντα όσον αφορά τις εξαγωγές ή/και στους οποίους παρατηρήθηκαν συγκεκριμένες δυσχέρειες. Ο διάλογος μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων θα μπορούσε να βοηθήσει στην επισήμανση των τομέων προτεραιότητας, είτε σε περιφερειακή βάση είτε, ορθότερα ίσως, για κάθε χώρα ξεχωριστά, λαμβανομένης επίσης υπόψη της ενίσχυσης στον εν λόγω τομέα, κατά το παρελθόν και το παρόν, από την ΕΕ ή άλλους χορηγούς χρηματοοικονομικής βοήθειας.

Για την ανάπτυξη ενός επιχειρησιακού προγράμματος στον υπόψη τομέα, θα χρειασθεί επίσης συντονισμένη δράση σε επίπεδο πολιτικού σχεδιασμού, νομοθετικών ρυθμίσεων, οργανισμών τυποποίησης και φορέων του ιδιωτικού τομέα.

4.2.2. Δημιουργία ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για την καινοτομία και τη χρήση νέων τεχνολογιών

Η σημασία της καινοτομίας και η χρήση νέων τεχνολογιών ως βασικών παραγόντων για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων είναι ήδη γενικά παραδεκτές, ενώ απόρροιά τους αποτελεί το πρόγραμμα EURO-MED-ITQ, το οποίο αναμένεται ότι θα συμβάλει ουσιαστικά στην αναβάθμιση των κέντρων τεχνολογίας και καινοτομίας στην περιοχή της Μεσογείου.

Δεδομένου ότι το πρόγραμμα μόλις άρχισε να εφαρμόζεται ενώ θα διαρκέσει για τρία περίπου έτη, είναι πολύ νωρίς για να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματά του και να αντλήσουμε διδάγματα. Εντούτοις, θα μπορούσε ήδη να αναληφθεί δράση πριν από την ολοκλήρωση του προγράμματος όσον αφορά άλλες πτυχές που σχετίζονται με την εκπλήρωση των γενικότερων στόχων του.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη δημιουργία ενός ευνοϊκότερου νομικού και οικονομικού πλαισίου για την καινοτομία και τη χρήση νέων τεχνολογιών. Διάφορες νομικές και θεσμικές πτυχές (όπως η οργάνωση εκπαιδευτικών συστημάτων και συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης, οι φορολογικοί και λογιστικοί κανόνες, το πλαίσιο για την ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ της βιομηχανίας και των πανεπιστημίων, η ανάπτυξη μέσων για την αντιμετώπιση της προσφοράς και ζήτησης στον τομέα της καινοτομίας και της τεχνολογίας, η οργάνωση και ανάπτυξη χρηματοοικονομικών θεσμικών οργάνων, η θέσπιση νομοθεσίας, ο βαθμός προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας κ.λπ.) μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη στάση των επιχειρήσεων όσον αφορά τους ανωτέρω παράγοντες ώστε να ευνοηθεί η ενσωμάτωση των τελευταίων στις παραγωγικές διαδικασίες.

Η ανάπτυξη προγραμμάτων στον εν λόγω τομέα ενδείκνυται να ξεκινήσει με την καταγραφή των συναφέστερων παραγόντων. Στη συνέχεια θα πρέπει να διενεργηθεί μια ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης όσον αφορά το σύνολο των παραγόντων σε καθεμιά από τις χώρες εταίρους. Ως ένα τρίτο βήμα, θα ήταν χρήσιμη η σύγκριση των διαφόρων μεσογειακών χωρών εταίρων μεταξύ τους καθώς και με τα κράτη μέλη της ΕΕ ή με χώρες από άλλα μέρη του κόσμου. Η διαδικασία αυτή θα είχε ως αποτέλεσμα την επισήμανση βέλτιστων πρακτικών και, ενδεχομένως, τη διατύπωση συστάσεων για αλλαγές. Ως βάση για τα ανωτέρω μπορεί να χρησιμοποιηθεί η εμπειρία που αποκτήθηκε από την ΕΕ κατά την κατάρτιση του "πίνακα αποτελεσμάτων για την καινοτομία". Δεδομένης της αύξουσας σημασίας των τεχνολογιών πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών για τις επιχειρήσεις σε όλους τους τομείς, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην πρόσβαση στις εν λόγω τεχνολογίες.

Εν προκειμένω, οι αρμόδιες εθνικές διοικήσεις για θέματα καινοτομίας και τεχνολογικής ανάπτυξης θα αποτελέσουν τους βασικούς φορείς. Εντούτοις, το κοινό - στόχος θα διευρυνθεί ώστε να περιλαμβάνει τους οργανισμούς εκπροσώπησης των επιχειρήσεων μέσω των συναφών δικτύων τους καθώς και τα αντίστοιχα δίκτυα των κέντρων καινοτομίας και τεχνολογίας.

Θα μπορούσε επίσης να εξετασθεί η παροχή στοχοθετημένης τεχνικής συνδρομής στις δημόσιες διοικήσεις ή/και σε συναφείς τομείς του ιδιωτικού τομέα. Εν προκειμένω, πρέπει ειδικότερα να αντιμετωπισθεί το βασικό θέμα της πρόσβασης των μεσογειακών ΜΜΕ στην καινοτομία και την τεχνολογία. Στα πλαίσια αυτά θα μπορούσε να ζητηθεί η συνδρομή των οργανισμών εκπροσώπησης του ιδιωτικού τομέα καθώς και των δημοσίων διοικήσεων, με στόχο τη διεύρυνση της ικανότητάς τους να παρέχουν υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας σε επιχειρήσεις της περιοχής βάσει προηγούμενων επιτυχών εμπειριών. Αντικείμενο μιας παρόμοιας δράσης θα μπορούσε να είναι η παροχή χρηματοοικονομικής ενίσχυσης στη βιομηχανική καινοτομία, δεδομένης της υφιστάμενης ζήτησης στον τομέα αυτό εκ μέρους των χωρών εταίρων του MEDA.

Ως εκ τούτου, θα έπρεπε επίσης να εξετασθεί η δυνατότητα ανάληψης πιλοτικών δράσεων καθώς και δράσεων επίδειξης (περιλαμβανομένης της τεχνικής συνδρομής) σχετικά με τα ανωτέρω θέματα, σε περιφερειακό επίπεδο, ενδεχομένως μέσω μιας πρόσκλησης υποβολής προσφορών.

Εν προκειμένω, θα θεσπισθούν νέες πρωτοβουλίες σε στενή συνεργασία με τις δραστηριότητες που θα αναληφθούν για την προώθηση της ανάπτυξης των ΜΜΕ, όπως προαναφέρθηκε.

Εντούτοις, κατά τη θέσπιση οποιασδήποτε νέας πρωτοβουλίας, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή για την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων με τις υπάρχουσες δραστηριότητες.

4.2.3. Θέσπιση ενός μόνιμου forum διαλόγου του ιδιωτικού τομέα για την παροχή συμβουλών κατά τη χάραξη πολιτικών

Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία χάραξης πολιτικών είναι αναγκαία και έχει θετικά αποτελέσματα στις σχέσεις της ΕΕ με άλλα μέρη του κόσμου. Π.χ., fora όπως ο Διατλαντικός Επιχειρηματικός Διάλογος (TABD) ή η στρογγυλή τράπεζα ΕΕ - Ρωσίας, μολονότι δεν διαδραματίζουν επίσημο ρόλο, παρέχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε ορισμένες τρίτες χώρες χρήσιμες ιδέες σχετικά με την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων στις διμερείς οικονομικές τους σχέσεις.

Όσον αφορά την περιοχή της Μεσογείου, οι βιομηχανικές σύνοδοι μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Μεσογείου παρέχουν την ευκαιρία στις επιχειρήσεις τόσο της ΕΕ όσο και των χωρών εταίρων να εκφράσουν τη γνώμη τους, ενώ οι πρωτοβουλίες όπως η θέσπιση της Μεσογειακής ένωσης ομοσπονδιών βιομηχανιών συνιστούν περαιτέρω πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση.

Εντούτοις, έχει εκφρασθεί η βούληση για μονιμότερη και συστηματικότερη συμμετοχή σύμφωνα με τα ανωτέρω παραδείγματα. Τούτο συνεπάγεται τη θέσπιση ενός μόνιμου forum στο οποίο υψηλόβαθμα στελέχη κυβερνήσεων και οι κυριότεροι επιχειρηματικοί φορείς της ΕΕ και των μεσογειακών χωρών εταίρων θα μπορούν να συζητούν θέματα πολιτικής, βάσει κοινών συστάσεων της επιχειρηματικής κοινότητας για θέματα όπως οι συνθήκες - πλαίσια για τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις, η ανάπτυξη της υποδομής, τα πολιτικά και χρηματοοικονομικά μέσα για τη στήριξη της θέσπισης της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών κ.λπ. Το Forum μπορεί επίσης να χρησιμεύει για τη συνάντηση της UNICE με τον μεσογειακό ομόλογό της.

Το Forum μπορεί να εκδίδει συστάσεις είτε κατ' αίτηση δημοσίων αρχών (π.χ. της ομάδας εργασίας για την ευρωμεσογειακή βιομηχανική συνεργασία) είτε μετά από πρωτοβουλία των μελών του.

Η διαφορά μεταξύ ενός παρόμοιου forum και της ενίσχυσης της υφιστάμενης διάρθρωσης εκπροσώπησης της βιομηχανίας συνίσταται στα εξής:

- προσωπική συμμετοχή των κυριότερων επιχειρηματικών φορέων,

- άμεση διασύνδεση με υψηλά κυβερνητικά κλιμάκια,

- εγγενής τάση επίτευξης κοινών επιχειρηματικών θέσεων και από τις δύο πλευρές, και

- πολιτική βαρύτητα παρόμοιων κοινών θέσεων.

Κατά τη διαδικασία θα απαιτηθεί η ενεργός υποστήριξη των οργανισμών εκπροσώπησης των επιχειρήσεων, κυρίως όσον αφορά την επιλογή των συμμετεχόντων επιχειρηματιών. Η συμμετοχή παρόμοιων οργανισμών είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι επιλεγόμενοι επιχειρηματίες είναι επαρκώς αντιπροσωπευτικοί, τόσο από γεωγραφικής όσο και από τομεακής πλευράς, με κατάλληλη εκπροσώπηση των ΜΜΕ.

Η επιλογή των κατάλληλων επιχειρηματιών ως μελών του Forum είναι σημαντική και δεν πρέπει να υποτιμηθεί, κυρίως όσον αφορά τον πρόεδρο. Τα εν λόγω μέλη πρέπει να τυγχάνουν γενικής αποδοχής και να είναι πρόθυμα να διεξάγουν από κοινού τις διαδικασίες διαλόγου, δεσμευόμενα ενεργώς για την επιτυχία του και διασφαλίζοντας τη συνέχιση των εργασιών σε τεχνικό επίπεδο μεταξύ των ετησίων διασκέψεων.

Το forum αυτό, εφόσον θεσπισθεί, δεν πρέπει να αντιμετωπισθεί ως μεμονωμένη πρωτοβουλία αλλά ως συμπλήρωμα των λοιπών στοιχείων που προτείνονται στα πλαίσια της εν λόγω στρατηγικής. Στο forum θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η εμπειρία καθώς και οι συμμετέχοντες των βιομηχανικών συνόδων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Μεσογείου, ενώ οι συναντήσεις του πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να οργανώνονται παράλληλα με τις συνόδους.

Αν το ανωτέρω σχέδιο ανακοινωθεί στην προγραμματισμένη βιομηχανική σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη, το Μάρτιο του 2002, θα καταστεί δυνατή η επίσημη επικύρωσή του κατά την υπουργική διάσκεψη της Μάλαγα, τον Απρίλιο.

4.2.4. Ένα εικονικό δίκτυο διοικήσεων των κρατών μελών της ΕΕ και των μεσογειακών χωρών για τη διαχείριση της ροής πληροφοριών στη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών

Η προοδευτική καθιέρωση μιας ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών ενδέχεται να δημιουργήσει την ανάγκη συστηματικότερης ανταλλαγής πληροφοριών σε διάφορους τομείς πολιτικής. Ανάλογα με την εξέλιξη της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, η ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να αφορά στοιχεία που σχετίζονται με την ασφάλεια ή τις τεχνικές προδιαγραφές τις οποίες πρέπει να πληρούν ορισμένα προϊόντα, τελωνειακά στοιχεία κ.λπ.

Στο εσωτερικό της ΕΕ, οι εν λόγω ανταλλαγές πληροφοριών είναι απαραίτητες και συχνά υποχρεωτικές για την ορθή λειτουργία διαφόρων κοινοτικών πολιτικών. Η ΕΕ δημιούργησε το πρόγραμμα IDA (Ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ δημοσίων διοικήσεων) με στόχο την παροχή μιας ταχείας και αξιόπιστης διάρθρωσης για την ασφαλή ανταλλαγή ευαίσθητων δεδομένων μεταξύ των διοικήσεων των κρατών μελών και της Επιτροπής.

Αν εντωμεταξύ παραστεί σχετική ανάγκη στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η συναφής εμπειρία από το πρόγραμμα IDA με την κατάλληλη προσαρμογή του τελευταίου. Κατά την προετοιμασία του σχεδίου πρέπει επίσης να εξετασθούν εναλλακτικά μέσα εφαρμογής.

Καταρχάς, θα έπρεπε ίσως να συζητηθεί το ενδεχόμενο ενός σχεδίου επίδειξης που θα αποσκοπεί στη διασφάλιση της διασυνδεσιμότητας μεταξύ των συστημάτων τεχνολογίας πληροφοριών των αρμόδιων διοικήσεων για θέματα βιομηχανικής πολιτικής και ανάπτυξης των επιχειρήσεων στις μεσογειακές χώρες εταίρους και στα κράτη μέλη προκειμένου να διευκολυνθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών, εφόσον υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη για παρόμοιες ανταλλαγές σε αρκετά ευρεία κλίμακα ώστε να δικαιολογείται το εν λόγω σχέδιο. Η πτυχή αυτή, όπως και διάφορες άλλες, πρέπει να διευκρινισθεί μέσω μιας μελέτης σκοπιμότητας. Αν το υπόψη σχέδιο έχει θετικά αποτελέσματα, η εφαρμογή του θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλους τομείς πολιτικής.

Εξάλλου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε σχέδια που χρηματοδοτούνται στα πλαίσια άλλων προγραμμάτων, ώστε να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις.

5. συμπερασμα

Οι προτάσεις του παρόντος εγγράφου αποσκοπούν στην επιτάχυνση της συνεισφοράς της βιομηχανικής συνεργασίας όσον αφορά την προετοιμασία της ευρωμεσογειακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών έως το 2010. Σε συνδυασμό με τα προγράμματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη καθώς και με τη συνδρομή που παρέχεται στα πλαίσια διμερών προγραμμάτων, οι εν λόγω προτάσεις αναμένεται ότι θα βοηθήσουν τις μεσογειακές χώρες εταίρους να δημιουργήσουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε οι επιχειρήσεις τους να αξιοποιήσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών.