Γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο - Στρατηγικές επιλογές για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων, στο πλαίσιο της οπτικοακουστικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (95/C 210/04)

Εισαγωγή

Στο Λευκό βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, που εγκρίθηκε με απόφαση του Συμβουλίου, στις 5 Δεκεμβρίου 1993, και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο 5, σημείο Γ, προβλέπεται ότι η Επιτροπή θα υποβάλει κατά το πρώτο εξάμηνο του 1994 ένα Πράσινο Βιβλίο για την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα. Στο Πράσινο Βιβλίο η Επιτροπή θα επρότεινε τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν και να τελειοποιηθούν τα ήδη υπάρχοντα πολιτικά μέσα ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή αποδοτικότητα, για να συμβάλουν όχι μόνο στην επιβίωση αλλά και στην ανάπτυξη, έως το 2000, μιας βιώσιμης ευρωπαϊκής βιομηχανίας προγραμμάτων, στον οπτικοακουστικό τομέα.

Το Πράσινο Βιβλίο με τον τίτλο «Στρατηγικές επιλογές για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων, στο πλαίσιο της οπτικοακουστικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (COM(94) 96 τελικό), που εγκρίθηκε από την Επιτροπή, στις 7 Απριλίου 1994, καλύπτει τις απαιτήσεις αυτές.

Η Επιτροπή αναπτύσσοντας το θέμα, επικεντρώνει την προσοχή της στην ευρωπαϊκή βιομηχανία κινηματογραφικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων, ως τμήμα του οπτικοακουστικού τομέα. Η επιλογή της αυτή στηρίζεται στο γεγονός ότι στην βιομηχανία προγραμμάτων αντιστοιχεί ένας στρατηγικός ρόλος, ως προς την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα. Πέραν τούτου, οι κινηματογραφικές παραγωγές και τα τηλεοπτικά προγράμματα αποτελούν πρώτης τάξεως μέσα για την διάδοση του πολιτισμού, και μαρτυρίες των παραδόσεων και της εθνικής ταυτότητας κάθε χώρας και για το λόγο αυτό αξίζουν ιδιαίτερης υποστήριξης.

Το άρθρο 128 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ορίζει ότι οι κοινοτικές δράσεις αποσκοπούν στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και, αν αυτό είναι αναγκαίο, υποστηρίζουν και συμπληρώνουν τις δράσεις τους σε τομείς όπως αυτός της καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής δημιουργίας, και του οπτικοακουστικού τομέα όπου οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Το άρθρο ορίζει, επίσης, ότι το Συμβούλιο κατά τις δράσεις που αναλαμβάνει με βάση άλλες διατάξεις της Συνθήκης πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα πολιτισμικά στοιχεία των κρατών μελών και ότι πρέπει να θεσπίζει κίνητρα μετά από διαβούλευση με την ΕΤΠ. Κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση της επιτροπής 3, στις 25 Μαΐου 1994, ο κ. Denis Haughey ορίστηκε εισηγητής για τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το Πράσινο Βιβλίο.

Η Επιτροπή, ήδη από την αρχή του Πράσινου Βιβλίου, καθορίζει ως εξής τον κεντρικό προβληματισμό:

«Πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να συμβάλει στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κινηματογραφικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων, η οποία θα είναι ανταγωνιστική στην παγκόσμια αγορά, θα στοχεύει στο μέλλον, θα μπορεί να εξασφαλίσει την αίγλη του ευρωπαϊκού πολιτισμού και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη ;»

Στο Πράσινο Βιβλίο αναφέρονται οι απόψεις της Επιτροπής όσον αφορά τις βασικές τάσεις της βιομηχανίας προγραμμάτων, αναλύονται οι κίνδυνοι και οι ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία προγραμμάτων και περιγράφονται τα ήδη υπάρχοντα μέσα για την προώθησή τους. Μεγάλη σημασία ενέχουν οι σκέψεις της Επιτροπής, ενόψει των μελλοντικών επιλογών. Αφορούν τους μελλοντικούς κανόνες του ανταγωνισμού στην αγορά, τη δημιουργία από την Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτικών κινήτρων, καθώς και την υπό όρους επιδιωκόμενη σύγκλιση των εθνικών συστημάτων στήριξης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών συνδέει με την προκείμενη γνωμοδότηση την προσδοκία της να ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή, ήδη κατά την διαδικασία των διαβουλεύσεων, η ιδιαίτερη θέση των περιφερειών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, σχετικά με αυτό το σημαντικό για το μέλλον ζήτημα.

Η Επιτροπή των Περιφερειών, κατά την 4η σύνοδο ολομελείας της, στις 27/28 Σεπτεμβρίου 1994, υιοθέτησε oμόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

- έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1990 για την εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης για την προώθηση της εμπορικής εκμετάλλευσης ευρωπαϊκών και τηλεοτπικών ταινιών (Media) (1991-1995) 7

- έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Ψηφιακή τηλεόραση - Πλαίσιο προσανατολισμού για την κοινοτική πολιτική. Σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου» (COM(93) 557 τελικό της 15ης Νοεμβρίου 1993) 7

- έχοντας υπόψη την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με χρήση προτύπων για την μετάδοση τηλεοπτικού σήματος (COM(93) 556 τελικό της 15ης Νοεμβρίου 1993) 7

- έχοντας υπόψη την έγκριση από το Συμβούλιο στις 5 Δεκεμβρίου 1993 του Λευκού Βιβλίου για την ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση - οι προκλήσεις και η αντιμετώπισή τους για την μετάβαση στον 21ο αιώνα (COM(93) 700 τελικό) 7

- έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την εφαρμογή των άρθρων 4 και 5 της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ «τηλεόραση χωρίς σύνορα» (CΟΜ(94) 57 τελικό της 3ης Μαρτίου 1994) 7

- έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 1994 για ένα σχέδιο δράσης για την εισαγωγή προηγμένων τηλεοπτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη 7

1. υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα των ταινιών και των τηλεοπτικών προγραμμάτων για τη διασφάλιση και την προαγωγή των εθνικών και των περιφερειακών πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένων των γλωσσών που χρησιμοποιούνται λιγότερο, έχοντας υπόψη το υψηλό επίπεδο καλλιτεχνικής και δημιουργικής ζωτικότητας που έδειξαν πολλές μικρές κοινότητες, και επιδοκιμάζει την εκ μέρους της Επιτροπής αναγνώριση της πολιτισμικής σπουδαιότητας της οπτικοακουστικής βιομηχανίας 7

2. υπογραμμίζει τη σημασία των απόψεων που εκθέτει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων, στα πλαίσια της τηλεοπτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

3. επιδοκιμάζει την γενική διαδικασία διαβουλεύσεων που οργανώνει η Επιτροπή, και υποθέτει ότι η Επιτροπή θα συνεκτιμήσει την άποψη της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης καθώς και τον συχνά καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει, όταν υποβάλλει προς έγκριση του Συμβουλίου προτάσεις παροχής κινήτρων στον οπτικοακουστικό τομέα 7

4. υποστηρίζει τις βασικές τάσεις της βιομηχανίας προγραμμάτων, έτσι όπως τις εκφράζει η Επιτροπή στην «περιγραφή», καθώς και τους κινδύνους και ευκαιρίες που διαγράφονται για το μέλλον του οπτικοακουστικού τομέα, όπως αυτοί έχουν τονιστεί. Επιπλέον, θεωρεί σημαντικό να ενθαρρυνθεί η πολιτισμική πολυμορφία στη βιομηχανία προγραμμάτων 7

5. αντιλαμβάνεται, εντούτοις, ότι υπάρχει μια στενή συνάφεια μεταξύ του Πράσινου Βιβλίου για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων και των συμπερασμάτων της Επιτροπής από τις συζητήσεις που διεξήχθησαν με θέμα την πολυμέρεια και τη συγκέντρωση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην εσωτερική αγορά 7

6. για τον λόγο αυτό, συμμερίζεται την κριτική άποψη της ΟΚΕ, ότι στο Πράσινο Βιβλίο για την ενίσχυση της βιομηχανίας προγραμμάτων δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι κοινωνικοπολιτικές συνέπειες που ενδέχεται να προκύψουν από τον αθέμιτο ανταγωνισμό στον οπτικοακουστικό τομέα 7

7. συνεπώς, σεβόμενη την αρμοδιότητα των κρατών μελών ως προς την πολιτική για τα μέσα ενημέρωσης, θεωρεί, εντούτοις, απαραίτητο να συζητηθούν προτάσεις για την αντιμετώπιση της απειλής της συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας των ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης, με ιδιαίτερη μνεία στη διασφάλιση της ελευθερίας λόγου και της ελευθερίας κατανάλωσης καθώς και στα ανθρώπινα δικαιώματα και την περιφερειακή πολυμορφία 7

επικροτεί την εξαγγελία από την Επιτροπή, στις 21 Σεπτεμβρίου 1994, μιας νέας ολοκληρωμένης διαβούλευσης προκειμένου να εξετασθεί κατά πόσο μπορούν να αναληφθούν πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ 7 καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει για την πλήρη και ευθύς εξαρχής συμμετοχή των περιφερειών στη διαδικασία διαβούλευσης και ιδιαιτέρως των περιφερειών που διαθέτουν νομοθετική αρμοδιότητα στον τομέα των μέσων ενημέρωσης 7

ζητεί από την Επιτροπή να προσφέρει στις περιφέρειες πρόσβαση στις μελέτες που διεξήγαγε σχετικά με την πολυμέρεια και τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης 7

8. θεωρεί ότι, για την προστασία των ανηλίκων, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να μην εκπέμπονται από τα Ευρωπαϊκά κράτη προγράμματα με πορνογραφικό ή βίαιο περιεχόμενο 7 στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να δηλωθεί σαφώς ποιό κράτος θα είναι υπεύθυνο να αναλάβει δράση 7

9. είναι της άποψης ότι ο στόχος της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, μόνον τότε υπόσχεται επιτυχία, όταν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποκτήσουν αληθινές ευκαιρίες συμμετοχής στην αγορά 7

10. επισημαίνει ότι το Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση αναφέρει ότι, παρόλο που υπάρχει έλλειψη αξιόπιστων στατιστικών στοιχείων σχετικά με την απασχόληση στον τομέα, εκτιμάται ότι τουλάχιστον 1,8 εκατ. εργαζόμενοι κερδίζουν τα προς το ζην στις κοινοτικές οπτικοακουστικές υπηρεσίες 7 συμφωνεί, όμως, με την ΟΚΕ ότι, εφόσον οι τρέχουσες συνθήκες παραμείνουν ως έχουν, οι προβλέψεις του Λευκού Βιβλίου ότι οι θέσεις απασχόλησης που θα δημιουργηθούν στον οπτικοακουστικό τομέα θα μπορούσαν να ανέλθουν σε 2 εκατ. είναι υπεραισιόδοξες 7

11. επιδοκιμάζει τη γενική προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά τη χάραξη ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα αυτό, δια της οποίας πρέπει να εφαρμοστεί η αρχή της επικουρικότητας και να επιτευχθεί συμφωνία στο επίπεδο όπου οι αναφερόμενοι στόχοι είναι δυνατόν να επιτευχθούν κατά τον αποτελεσματικότερο τρόπο 7

12. επιδοκιμάζει την αποδοχή, στο Πράσινο Βιβλίο, του γεγονότος ότι οι μηχανισμοί στήριξης, προσανατολισμένοι σε εθνικούς, πολιτισμικούς και τομεακούς στόχους, δεν είναι ασύμβατοι με το στόχο της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας προγραμμάτων και μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ενίσχυσή της 7

13. εκτιμά, επίσης, ως θετικό το γεγονός ότι - σύμφωνα με την διατύπωση του Πράσινου Βιβλίου - διάφοροι αρμόδιοι οργανισμοί σε εθνικό, περιφερειακό ή οποιοδήποτε άλλο επίπεδο ασκούν άμεση και αποφασιστική επιρροή στις δομές του οπτικοακουστικού τομέα 7

14. πέραν τούτου, η ΕΤΠ εκφράζει την αντίληψη ότι οι δυνατότητες επιρροής των αρμόδιων περιφερειακών και τοπικών οργανώσεων, σ`αυτό το πεδίο, πρέπει να επεκταθούν προς όφελος της πολιτιστικής πολυμορφίας και της μελλοντικής ανάπτυξης και διατήρησης της περιφερειακής ταυτότητας 7

15. η ΕΤΠ είναι πεπεισμένη ότι μία καθαρά ευρωπαϊκή οδός, για να υπάρξει επιτυχία, διαγράφεται τότε μόνον, όταν ληφθεί υπόψη ότι η ζήτηση του κοινού προσανατολίζεται κυρίως σύμφωνα με τοπικά, περιφερειακά και εθνικά κριτήρια 7

16. η ΕΤΠ θεωρεί γι`αυτό απαραίτητη την περαιτέρω ανάπτυξη μιας παραγωγής δημιουργικότερων και προοδευτικότερων προγραμμάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, ακόμη και αν αυτά δεν μπορούν να αξιοποιηθούν αμέσως στην παγκόσμια αγορά 7

17. είναι της γνώμης ότι η υπόθεση που πρότεινε η Επιτροπή για την ψηφιακή διανομή των προγραμμάτων αυτών, θα μπορούσε πραγματικά να ενισχύσει αυτές τις δομές 7

18. λαμβάνει ως δεδομένο ότι ο μελλοντικός ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνίσταται στην ανάπτυξη της βιομηχανίας προγραμμάτων, με το άνοιγμα των αγορών και την προώθηση της παραγωγής και της διανομής ευρωπαϊκών προγραμμάτων, με τον όρο πάντα ότι θα τηρείται αυστηρά η αρχή της επικουρικότητας 7

19. θεωρεί σκόπιμη την πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενός χώρου ανταλλαγής απόψεων και για να εξετασθεί η ενδεχόμενη συμβολή των επί μέρους κρατών, σε όλα τα επίπεδα της αρμοδιότητάς τους, στην επίτευξη των κοινών στόχων, και ζητεί σχετικά, μια γενική συμμετοχή των περιφερειών και της τοπικής αυτοδιοίκησης 7 σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία βήματος για την ανταλλαγή απόψεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιθυμεί να επισημάνει ότι δεν θα πρέπει να αποδυναμωθούν οι υφιστάμενοι εθνικοί ή ακόμη και περιφερειακοί φορείς και ζητεί την πλήρη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στη διαδικασία ανταλλαγής απόψεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο 7

20. εκτιμά ως θετικό το πρόγραμμα δράσης για την εισαγωγή προηγμένων τηλεοπτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη, με βάση τις έως σήμερα πρώτες εμπειρίες 7

21. επισημαίνει ότι το τρέχον πρόγραμμα Media διαρκεί έως το 1995 και υποστηρίζει ένθερμα την κατάρτιση προγράμματος Media 2 που θα διαρκέσει από το 1995 έως το 2000, τουλάχιστον, επισημαίνει και υποστηρίζει τους τέσσερις στόχους προτεραιότητας που διακρίνονται στο Πράσινο Βιβλίο, τονίζει τη σημασία να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των ΜΜΕ και των μικρότερων κρατών μελών και ζητεί να δοθεί ιδιαίτερη προτεραιότητα στη σχετική κατάρτιση. Πάντως, η ΕΤΠ πιστεύει ότι τα προγράμματα Media, Babel και Scale θα πρέπει να καλύπτουν έναν ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, ώστε να λαμβάνουν υπόψη την περιφερειακή πολυμορφία 7

22. ζητεί την προώθηση και την ενίσχυση προγραμμάτων για την κοινή κατάρτιση ειδικευμένων εργαζομένων διαφόρου γλωσσικής και πολιτισμικής καταγωγής που προέρχονται από διαφορετικό εργασιακό περιβάλλον στον οπτικοακουστικό τομέα 7

23. απευθύνει ιδιαίτερη έκκληση για την ανταλλαγή διαθέσιμου οπτικοακουστικού υλικού προκειμένου να διευκολυνθεί η αναπαραγωγή του σε περισσότερες γλώσσες, η οποία διαφορετικά θα ήταν ενδεχομένως οικονομικά ασύμφορη, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα των καλλιτεχνών σε αντίστοιχη ανταμοιβή καθώς και το ηθικό τους δικαίωμα να ελέγχουν τους τρόπους αξιοποίησης των καλλιτεχνικών τους δημιουργημάτων 7

24. εκφράζει την άποψη ότι πρέπει να προστατευθεί και να ενισχυθεί η σημαντική θέση των δημοσίων προγραμμάτων στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον, αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητά τους όσον αφορά τη διατήρηση και την έκφραση της ιδιαίτερης πολυμορφίας που χαρακτηρίζει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και όσον αφορά τη συμβολή τους στην πολύμορφη επιλογή που προσφέρεται στο ευρωπαϊκό κοινό 7

25. ζητεί επειγόντως σε οποιαδήποτε αναθεώρηση της οδηγίας «τηλεόραση χωρίς σύνορα» να γίνει σεβαστή η θέση σταθμών εκπομπής που έχουν δημιουργηθεί πρωταρχικά για την επίτευξη συγκεκριμένων εθνικών ή πολιτισμικών στόχων και να εξετασθεί, κατά συνέπεια, η παροχή απτής ενίσχυσης με τη μορφή επιχορηγήσεων/επιδοτήσεων από τα Ταμεία της ΕΕ 7 στο πλαίσιο αυτό πρέπει να αποφευχθεί οποιαδήποτε περιττή μορφή συγκεντρωτισμού 7 δεν πρέπει να θιγούν η πολυμορφία και τα επιμέρους χαρακτηριστικά του τρόπου οργάνωσης των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εκπομπών στα κράτη μέλη και στις περιφέρειές τους 7 αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τις αρμοδιότητες και τις υποχρεώσεις των περιφερειών και για την ανεξαρτησία των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών όσον αφορά το περιεχόμενο του προγράμματός τους 7

26. η ΕΤΠ αρνείται την εισαγωγή «οιονεί» φορολογικών εισφορών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και μία σύγκλιση όσον αφορά τις χρηματοδοτήσεις των εθνικών συστημάτων στήριξης 7

27. συμφωνεί με την Επιτροπή ότι είναι απολύτως απαραίτητο να συμμετέχουν όλες οι περιφέρειες της Ένωσης στην ανάπτυξη της οπτικοακουστικής βιομηχανίας και να υπάρξει θετική διάκριση υπέρ περιφερειών με χαμηλό παραγωγικό δυναμικό ή με γλώσσα που χρησιμοποιείται και ομιλείται λιγότερο 7

28. τάσσεται υπέρ της ένταξης, στο ευρωπαϊκό σύστημα στήριξης, των περιφερειών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στα πλαίσια μιας νέας σύμπραξης και εκφράζεται ιδιαιτέρως υπέρ της διάθεσης, σ`αυτές τις περιφέρειες, χρημάτων από το πρόγραμμα Phare για τον οπτικοακουστικό τομέα 7

29. εκφράζει την ελπίδα ότι η Επιτροπή θα συντονίσει με επιτυχία τις διάφορες δραστηριότητες στο πλαίσιο μια γενικής πολιτικής που να οδηγεί στην ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού κινηματογραφικού και τηλεοπτικού κλάδου που να είναι ανταγωνιστικός στην παγκόσμια αγορά του μέλλοντος, να συμβάλλει στη δημιουργία νέας απασχόλησης, στην προαγωγή του πολιτισμού, στο σεβασμό της ταυτότητας του ατόμου και στην ανάδυση της ευρωπαϊκής εθνικότητας 7

αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει την γνωμοδότηση αυτή στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC