[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.3.2008

COM(2008) 146 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

σχετικά με την επισκόπηση της εφαρμογής της οδηγίας 2002/14/ΕΚ στην ΕΕ

{SEC(2008) 334}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

σχετικά με την επισκόπηση της εφαρμογής της οδηγίας 2002/14/ΕΚ στην ΕΕ

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

H οδηγία 2002/14/ΕΚ[1] (στο εξής: «η οδηγία») θεσπίζει ένα γενικό πλαίσιο ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η οδηγία εδραιώνει την αρχή της ενημέρωσης και της διαβούλευσης των εργαζομένων, συμπληρώνοντας άλλες κοινοτικές οδηγίες στον εν λόγω τομέα[2] και καλύπτοντας ορισμένα κενά των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών. Διαδραματίζει, επομένως, βασικό ρόλο στην προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και της οικοδόμησης σχέσεων εμπιστοσύνης σε επίπεδο επιχείρησης και εγκατάστασης, που είναι ζωτική για τη διασφάλιση ενός εργασιακού περιβάλλοντος που ευνοεί την καινοτομία, την πρόβλεψη των αλλαγών και την προσαρμογή σε αυτές, προς όφελος τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων.

Για το σκοπό αυτό, η οδηγία προβλέπει ελάχιστες απαιτήσεις όσον αφορά τις αρχές, τους ορισμούς και τις λεπτομέρειες ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων σε επίπεδο επιχείρησης. Επειδή η κατάσταση των εργασιακών σχέσεων και οι σχετικές πρακτικές ποικίλλουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, τα κράτη μέλη απολαμβάνουν μεγάλο βαθμό ευελιξίας όσον αφορά την εφαρμογή των βασικών εννοιών της οδηγίας (όπως εκπρόσωποι των εργαζομένων, εργοδότης, εργαζόμενοι κ.λπ.) και των ρυθμίσεων ενημέρωσης και διαβούλευσης. Στην οδηγία αναγνωρίζεται πλήρως ο σημαντικός ρόλος των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο αυτό.

Προκειμένου να μην τίθενται διοικητικοί, χρηματοπιστωτικοί ή νομικοί φραγμοί στη σύσταση και ανάπτυξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι διατάξεις της οδηγίας ισχύουν μόνο για επιχειρήσεις που απασχολούν τουλάχιστον 50 εργαζόμενους ή για εγκαταστάσεις που απασχολούν τουλάχιστον 20 εργαζομένους, κατ’επιλογή κάθε κράτους μέλους.

Σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, η Επιτροπή, στην παρούσα ανακοίνωση, επανεξετάζει την εφαρμογή της οδηγίας, σε συνεννόηση με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους σε κοινοτικό επίπεδο, με σκοπό να προτείνει τυχόν τροποποιήσεις που κρίνονται αναγκαίες.

Η Επιτροπή, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της επανεξέτασης αυτής, απέστειλε στα κράτη μέλη και στους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους[3] ερωτηματολόγιο. Ανέθεσε επίσης σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες τη διεξαγωγή μελέτης[4] και συγκέντρωσε πληροφορίες καθ’όλη τη διαδικασία παρακολούθησης που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Στην έκθεση των υπηρεσιών της Επιτροπής, που επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση, αναφέρονται αναλυτικά οι διάφορες πτυχές της μεταφοράς της οδηγίας σε όλα τα κράτη μέλη και συνεκτιμώνται οι απαντήσεις που δόθηκαν στο προαναφερόμενο ερωτηματολόγιο.

2 ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

2.1 Μόνο ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν μέτρα εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας (FR, HU, NL, PT, SK, FI, UK). Δύο κράτη μέλη (DE, AT) γνωστοποίησαν στην Επιτροπή ότι το οικείο ισχύον δίκαιο είναι ήδη σύμφωνο προς τις απαιτήσεις της οδηγίας, ενώ δυο κράτη μέλη (BG και RO) είχαν μεταφέρει την οδηγία, κατά τα προβλεπόμενα, πριν από την ημερομηνία της προσχώρησής τους στην ΕΕ.

Επομένως, η πλειονότητα των κρατών μελών παρέλειψαν να μεταφέρουν εγκαίρως την οδηγία. Σε συνέχεια της διαδικασίας λόγω παράβασης, που κίνησε η Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέδωσε αποφάσεις κατά των κρατών μελών IT, BE, LU, ES και EL. Εν τω μεταξύ τρία από τα εν λόγω κράτη μέλη (IT, ES και EL) θέσπισαν εκτελεστικές νομοθετικές διατάξεις. Το Βέλγιο και η Λιθουανία μετέφεραν εν μέρει μόνο την οδηγία.

Το γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από τον αναμενόμενο για τη μεταφορά της οδηγίας οφείλεται, ίσως, στη δυσκολία εξεύρεσης της αναγκαίας συναίνεσης για σημαντικά ζητήματα που άπτονται της μεταρρύθμισης των εθνικών εργασιακών σχέσεων.

2.2 Τα περισσότερα κράτη μέλη μετέφεραν την οδηγία μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων. Το Βέλγιο και η Δανία τη μετέφεραν, κατά τον παραδοσιακό τους τρόπο, δηλαδή μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων και συλλογικών συμβάσεων. Σε ορισμένα κράτη μέλη η μεταφορά είχε σαν συνέπεια τη θέσπιση συνολικής νομοθετικής πράξης (π.χ. DK, EE, EL, IT, CY, PL),ενώ σε άλλα, έγιναν μόνο ορισμένες, μάλλον ελάσσονος σημασίας, αλλαγές στην ισχύουσα νομοθεσία (π.χ. CZ, LV, LT, HU, NL, SI, SK, FI, SE).

Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη, της μεταφοράς προηγήθηκαν διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους, οι οποίες ωστόσο έλαβαν διάφορες μορφές και έγιναν μέσω διαφορετικών διαδικασιών ανάλογα με την παράδοση της κάθε χώρας.

Ορισμένες χώρες, στις οποίες δεν υπήρχε ένα γενικό, μόνιμο και θεσμοθετημένο σύστημα ενημέρωσης και διαβούλευσης ή σύστημα εκπροσώπησης των εργαζομένων, έκαναν χρήση των μεταβατικών διατάξεων που θεσπίζονται στο άρθρο 10 της οδηγίας (BG, IE, IT, CY, MT, PL, UK). Σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν υψηλότερα κατώτατα όρια για την εφαρμογή των εκτελεστικών μέτρων: σε μια πρώτη φάση, έως τις 23 Μαρτίου 2007 - 150 εργαζόμενοι ανά επιχείρηση ή 100 εργαζόμενοι ανά εγκατάσταση και σε μια δεύτερη φάση, έως τις 23 Μαρτίου 2008 - 100 εργαζόμενοι ανά επιχείρηση ή 50 εργαζόμενοι ανά εγκατάσταση.

3 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΞΗΧΘΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

3.1 Γενικές παρατηρήσεις

Η συντριπτική πλειονότητα των κρατών μελών θέσπισαν μέτρα μεταφοράς που καλύπτουν τα κύρια σημεία της οδηγίας 2002/14/ΕΚ. Εντούτοις, η Επιτροπή, αναλύοντας τα μέτρα αυτά, εντόπισε μια σειρά ζητήματα, στα οποία υπάρχει πιθανότητα τα κράτη μέλη να μην έχουν μεταφέρει με ορθό και ολοκληρωμένο τρόπο τις απαιτήσεις της οδηγίας και που απαιτούν περαιτέρω διευκρινήσεις ή εξακριβώσεις.

3.2 Άρθρο 3 (Πεδίο εφαρμογής)

Όσον αφορά το άρθρο 3, το κύριο ζήτημα είναι να διασφαλιστεί η αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος των εργαζομένων να ενημερώνονται και να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις σε όλες τις επιχειρήσεις και εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Προς τούτο προϋπόθεση αποτελεί η τήρηση των κατωτάτων ορίων που προβλέπονται ανά επιχείρηση ή εγκατάσταση, ή των μεταβατικών ορίων, σε περίπτωση χωρών που εφαρμόζουν τις διατάξεις του άρθρου 10. Προϋπόθεση αποτελεί, επίσης, ο σύννομος υπολογισμός αυτών των κατωτάτων ορίων σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Οι εθνικές διατάξεις που εξαιρούν από τον προαναφερόμενο υπολογισμό ορισμένους εργαζομένους νεαράς ηλικίας ή εργαζομένους που απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου μικρής διάρκειας δημιουργούν απ’ό,τι φαίνεται προβλήματα και χρήζουν περαιτέρω εξέτασης. Προβλήματα παρουσιάζει, επίσης, η συμβατότητα προς την οδηγία των μέτρων μεταφοράς των κρατών μελών που έκαναν χρήση των εναλλακτικών δυνατοτήτων του άρθρου 3, παράγραφοι 2 και 3, χωρίς όμως να θεσπίσουν ειδικές διατάξεις που εφαρμόζονται στις σχετικές επιχειρήσεις ή κατηγορίες εργαζομένων.

Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, πρέπει να διευκρινιστεί κατά πόσο η εθνική νομοθεσία μεταφοράς σε ορισμένα κράτη καλύπτει και τις μη κερδοσκοπικές επιχειρήσεις.

3.3 Άρθρο 4 (πρακτικές λεπτομέρειες ενημέρωσης και διαβούλευσης)

Οι εθνικές διατάξεις που έχουν θεσπιστεί με σκοπό τη μεταφορά του εν λόγω άρθρου ποικίλλουν σημαντικά ως προς το επίπεδο ανάλυσης και πληρότητας. Σε αρκετά κράτη μέλη, και ειδικά σε εκείνα που διαθέτουν από μακρού συστήματα ενημέρωσης και διαβούλευσης, η διατύπωση των εθνικών νόμων δεν συμπίπτει πάντα με εκείνη της οδηγίας. Ενώ οι νομοθετικές διατάξεις μεταφοράς πρέπει να ερμηνεύονται σύμφωνα με την οδηγία, ορισμένα ζητήματα χρήζουν περαιτέρω εξέτασης, κυρίως για λόγους ασφάλειας δικαίου.

Συγκεκριμένα, σε ορισμένα κράτη μέλη οι νομοθετικές διατάξεις μεταφοράς προβλέπουν μόνο την ενημέρωση των εργαζομένων και όχι τη διαβούλευση με αυτούς για ζητήματα που αφορούν την κατάσταση της απασχόλησης και την πιθανή εξέλιξή της καθώς και τα σχετικά μέτρα πρόληψης. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη δεν υπάρχει ρητή αναφορά της υποχρέωσης του εργοδότη να παρέχει αιτιολογημένες απαντήσεις στις γνώμες που διατυπώνουν οι εκπρόσωποι των εργαζομένων ή να τους συμβουλεύεται με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας.

Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί περαιτέρω η κατάσταση στα κράτη μέλη στα οποία η νομοθεσία επιτρέπει στον εργοδότη να ενημερώνει τους εργαζομένους και να διαβουλεύεται με αυτούς με άλλο τρόπο εκτός των καθορισμένων εκπροσώπων τους[5].

3.4 Άρθρο 5 (Ενημέρωση και διαβούλευση βάσει συμφωνίας)

Το εν λόγω άρθρο αποτελεί ένα καλό παράδειγμα ευελιξίας της οδηγίας, επειδή προσφέρει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αναθέτουν στους κοινωνικούς εταίρους τη διαπραγμάτευση των πρακτικών λεπτομερειών της ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων. Οι λεπτομέρειες αυτές μπορούν ακόμη και να διαφέρουν από εκείνες του άρθρου 4, εφόσον τηρούνται οι αρχές που θεσπίζονται στο άρθρο 1 της οδηγίας καθώς και τυχόν όροι και περιορισμοί που έχουν καθορίσει τα κράτη μέλη.

Τα περισσότερα κράτη μέλη προβλέπουν τη δυνατότητα να αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των κοινωνικών εταίρων ο καθορισμός των πρακτικών λεπτομερειών. Ορισμένα κράτη μέλη κάνουν διάκριση μεταξύ των συμφωνιών που προϋπήρχαν της οδηγίας και εκείνων που εγκρίθηκαν μετά την έκδοσή της. Ωστόσο, οι απαιτήσεις που προβλέπονται σε προϋπάρχουσες συμφωνίες δεν ανταποκρίνονται πάντα στις διατάξεις της οδηγίας. Για παράδειγμα, οι προϋπάρχουσες συμφωνίες μπορεί να μην προβλέπουν κάποιο χρονικό πλαίσιο για την ενημέρωση και τη διαβούλευση των εργαζομένων. Επιπλέον, μπορεί να μην προβλέπουν τη διεξαγωγή διαβούλευσης αλλά απλά και μόνο σταχυολόγηση των απόψεων των εργαζομένων και ενδεχομένως να μην περιέχουν διατάξεις επιβολής.

Γενικότερα, σε ορισμένα κράτη μέλη δεν υπάρχει ρητή αναφορά της απαίτησης της οδηγίας βάσει της οποίας οι κοινωνικοί εταίροι οφείλουν να τηρούν τις αρχές που αναφέρονται στο άρθρο 1, όταν οι πρακτικές λεπτομέρειες τις οποίες αποφασίζουν διαφέρουν εκείνων του άρθρου 4.

Στο πλαίσιο αυτό, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο καταστρατηγείται το δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση και διαβούλευση, είναι αναγκαία η διασάφηση των όρων, συμπεριλαμβανομένων των κατωτάτων ορίων, βάσει των οποίων οι εργαζόμενοι μπορούν να διατυπώνουν επιφυλάξεις ή να αμφισβητούν προϋπάρχουσες συμφωνίες.

3.5 Άρθρο 6 (Εμπιστευτικές πληροφορίες)

Τα περισσότερα κράτη μέλη μετέφεραν την εν λόγω διάταξη χρησιμοποιώντας γενικούς όρους, σε γενικές γραμμές παρόμοιους με εκείνους που προβλέπονται στην οδηγία, χωρίς να τους προσδιορίσουν περαιτέρω, αφήνοντας το έργο αυτό στη νομολογία ή σε συμφωνίες μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Ορισμένα κράτη μέλη τη μετέφεραν ελλειπτικά, παραλείποντας ορισμένους όρους, πράγμα που δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη συμβατότητα των εκτελεστικών πράξεων με την οδηγία.

Παρόλο που πρέπει να διασφαλίζεται η αποτελεσματική προστασία των έννομων συμφερόντων των εργοδοτών ως προς την εμπιστευτικότητα, η αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος των εργαζομένων στην ενημέρωση και στη διαβούλευση δεν πρέπει να καταστρατηγείται εξ αιτίας της αδικαιολόγητης προσφυγής των εργοδοτών στη ρήτρα της εμπιστευτικότητας.

Ορισμένα άλλα ζητήματα χρήζουν επίσης μεγαλύτερης προσοχής:

- Η μη πρόβλεψη ρητών διατάξεων στη νομοθεσία μεταφοράς για τη συνέχιση της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας, ακόμη και μετά τη λήξη της θητείας των εκπροσώπων των εργαζομένων, ή τον περιορισμό της υποχρέωσης αυτής σε μια ορισμένη χρονική περίοδο μετά τη λήξη της θητείας.

- Η δυνατότητα πρόβλεψης ειδικών νομοθετικών ρυθμίσεων για το χαρακτηρισμό μιας πληροφορίας ως εμπιστευτικής χωρίς να προσδιορίζονται τα κριτήρια που τον υπαγορεύουν, και ειδικότερα κατά πόσο υπάρχει νόμιμο συμφέρον της εγκατάστασης ή κίνδυνος να θιγεί η εγκατάσταση, με βάση αντικειμενικά κριτήρια.

- Η συμμόρφωση εθνικών πράξεων που προβλέπουν ότι μια πληροφορία είναι απόρρητη μόνο και μόνο επειδή ο εργοδότης τής προσδίδει τέτοιο χαρακτήρα και παύει να είναι απόρρητη μόνο όταν το αρμόδιο μέρος αποφασίσει ότι δεν είναι απόρρητη.

Επιπλέον, όσον αφορά την τελευταία παράγραφο του άρθρου 6, για τις διοικητικές ή δικαστικές διαδικασίες προσφυγής, η Επιτροπή σημειώνει ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν λάβει ειδικά μέτρα για τη μεταφορά της εν λόγω διάταξης.

3.6 Άρθρο 7 (Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων)

Όλα τα κράτη μέλη φαίνεται ότι παρέχουν επαρκή προστασία και εγγυήσεις στους εκπροσώπους των εργαζομένων, προκειμένου να τους επιτρέπουν να ασκούν τα καθήκοντά τους με το δέοντα τρόπο. Για το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη παρέχουν πρωτίστως δικαίωμα σε άδεια μετ’ αποδοχών καθώς και προβλέπουν την προστασία από ενέργειες των εργοδοτών που θίγουν τους εκπροσώπους των εργαζομένων ή συνιστούν διακριτική μεταχείριση εις βάρος τους, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, ή ακόμη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μετά τη λήξη της θητείας τους.

3.7 Άρθρο 8 (Προστασία των δικαιωμάτων)

Όλα τα κράτη μέλη προβλέπουν κατάλληλες διοικητικές ή δικαστικές διαδικασίες προκειμένου να διασφαλίσουν την τήρηση των υποχρεώσεων που επιβάλλει η οδηγία. Στις περισσότερες χώρες, η παρακολούθηση και ο έλεγχος ανατίθεται στην Επιθεώρηση Εργασίας. Οι διαφορές εξετάζονται από ειδικούς φορείς και/ή δικαστήρια.

Τα εθνικά μέτρα μεταφοράς προβλέπουν επίσης διοικητικές ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ποινικές κυρώσεις και καθορίζουν, σε αρκετές περιπτώσεις, το ελάχιστο και/ή μέγιστο ύψος αυτών των κυρώσεων. Τα εν λόγω ποσά ποικίλλουν αισθητά μεταξύ των κρατών μελών. Μπορούν να εξαρτώνται από τη νομική μορφή του εργοδότη (φυσικό ή νομικό πρόσωπο), το μέγεθος της εγκατάστασης, τη σχετική σοβαρότητα της παραβίασης σε σχέση με ανάλογες πράξεις, το έμπρακτο αποτρεπτικό αποτέλεσμα κλπ. Ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν ιδιαίτερα αποτελεσματικές κυρώσεις στην περίπτωση που ο εργοδότης προβεί στη λήψη αποφάσεων χωρίς να τηρήσει τις υποχρεώσεις του όσον αφορά την ενημέρωση και διαβούλευση των εργαζομένων: οι αποφάσεις αυτές αναστέλλονται ή ακόμη και θεωρούνται άκυρες. Σε ορισμένες χώρες, η μη συμμόρφωση μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τον καθορισμό των μέτρων που πρέπει να λάβει ο εργοδότης προκειμένου να αντισταθμίσει τη ζημία που υπέστησαν οι εργαζόμενοι σε περίπτωση αναδιάρθρωσης.

Πρέπει να ελέγχεται κατά πόσο τα εφαρμοζόμενα μέτρα διασφαλίζουν ότι τυχόν παραβιάσεις της οδηγίας, συμπεριλαμβανομένης της παραβίασης της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας που βαρύνει τους εκπροσώπους των εργαζομένων επισύρει κυρώσεις που είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.

3.8 Άρθρο 9 (σχέση της παρούσας οδηγίας με άλλες κοινοτικές και εθνικές διατάξεις)

Οι περισσότερες πράξεις μεταφοράς ορίζουν ότι δεν επηρεάζουν ούτε θίγουν τις εθνικές διατάξεις μεταφοράς άλλων οδηγιών στον τομέα της ενημέρωσης και της διαβούλευσης[6]. Η αλληλεπίδραση των προαναφερόμενων οδηγιών δεν φαίνεται να συνιστά πρόβλημα στη περίπτωση χωρών που έχουν μεταφέρει όλες τις οδηγίες σε μια ενιαία πράξη, ιδίως μέσω της τροποποίησης του εργατικού τους κώδικα. Μπορεί να υπάρξει πρόβλημα στην περίπτωση κατά την οποία η μεταφορά έχει πραγματοποιηθεί με διάφορες πράξεις χωρίς να υπάρχει η δέουσα συνοχή, είτε ως προς τους δικαιούχους της ενημέρωσης και διαβούλευσης (πιθανή επικάλυψη των εμπλεκομένων παραγόντων) είτε ως προς τη διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης.

4 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ

Όπως αναφέρεται ανωτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας, η Επιτροπή διεξήγαγε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και τους ευρωπαϊκούς κοινωνικούς εταίρους μέσω ερωτηματολογίου για την επισκόπηση της εφαρμογής της οδηγίας[7].

4.1 Θέση των κρατών μελών

Όσον αφορά το ζήτημα της εφαρμογής της οδηγίας στην πράξη, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης των στόχων της, ορισμένα κράτη μέλη επεσήμαναν το γεγονός ότι η νομοθεσία τους προέβλεπε ήδη την ενημέρωση και διαβούλευση των εργαζομένων σε εγκαταστάσεις/επιχειρήσεις. Ορισμένα άλλα κράτη μέλη απάντησαν ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να δώσουν οριστική απάντηση, λόγω της πρώιμης φάσης της εφαρμογής της οδηγίας.

Όλα τα κράτη μέλη θεωρούν την οδηγία αρκετά ευέλικτη και κατάλληλη.

Ορισμένα κράτη μέλη σημείωσαν ότι ο αντίκτυπος των εθνικών μέτρων μεταφοράς στα οικεία συστήματα εργασιακών σχέσεων αναμένεται να είναι απειροελάχιστος, επειδή από μακρόν διαθέτουν ήδη σχετική νομοθεσία. Άλλα κράτη μέλη θεώρησαν τον αντίκτυπο θετικό, ενώ ορισμένα τόνισαν ότι είναι πολύ νωρίς για εκτιμήσεις.

Η πλειονότητα των κρατών μελών δεν θεωρούν αναγκαία την αναθεώρηση της οδηγίας. Και στο σημείο αυτό, ορισμένα άλλα κράτη μέλη τόνισαν τον πρώιμο χαρακτήρα αυτής της αναθεώρησης. Δύο κράτη μέλη απάντησαν καταφατικά.

Όσον αφορά το ζήτημα της ανάγκης διασάφησης κάποιας διάταξης της οδηγίας, τα περισσότερα κράτη μέλη απάντησαν αρνητικά. Ορισμένα τόνισαν ότι είναι πολύ νωρίς να εκτιμηθεί μια παρόμοια ανάγκη. Δύο κράτη μέλη απάντησαν καταφατικά.

Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν επεσήμαναν δυσκολίες στη σχέση με τις διάφορες οδηγίες της ΕΕ στον τομέα της ενημέρωσης και διαβούλευσης και ως εκ τούτου δεν θεωρούν αναγκαία τη βελτίωση της μεταξύ τους συνοχής. Ωστόσο, τρία κράτη μέλη απάντησαν καταφατικά. Ορισμένα άλλα τόνισαν ότι είναι πολύ νωρίς να εκτιμηθεί μια παρόμοια ανάγκη.

4.2 Θέση των ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων

Όλοι οι κοινωνικοί εταίροι που συμμετείχαν στη διαβούλευση σημείωσαν ότι, εν γένει, ο αντίκτυπος της οδηγίας σε κάθε κράτος μέλος εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο εφαρμόζεται ήδη ένα ολοκληρωμένο σύστημα ενημέρωσης και διαβούλευσης. Η πρακτική σημασία και ο αντίκτυπος της οδηγίας αξιολογείται με διαφορετικούς τρόπους. Για τη BusinessEurope δεν είναι ακόμη σαφής ο αντίκτυπος της οδηγίας, επειδή η εφαρμογή της σε ορισμένες χώρες μπορεί να οδηγήσει σε σώρευση νομοθετικών πράξεων και στην αναγκαστική εφαρμογή μιας ενιαίας και αδιαφοροποίητης προσέγγισης. Επιπλέον, σε αρκετές χώρες δεν έχει ακόμη επιτευχθεί ο στόχος της ενίσχυσης της θέσης των κοινωνικών εταίρων μέσω της σύναψης συμφωνιών. Η UEAPME εφιστά επίσης την προσοχή στον κίνδυνο να επιβάλει η οδηγία ένα ομοιόμορφο μοντέλο σε ορισμένα κράτη μέλη δημιουργώντας γραφειοκρατία και κοινωνική αναστάτωση. Η CEEP τονίζει ότι τα εθνικά εκτελεστικά μέτρα πληρούν κατά κανόνα το στόχο της οδηγίας και ότι σε ορισμένες χώρες η εφαρμογή της οδηγίας ευνόησε ορισμένους εκπροσώπους των εργαζομένων εις βάρος άλλων.

Η ΕΣΣ (ETUC) θεωρεί ότι η οδηγία έχει θετικό αντίκτυπο, ιδίως επειδή καθιστά πιο συμμετοχικές τις εργασιακές σχέσεις, παρά την ασάφεια ορισμένων διατάξεων, τις αδυναμίες ορισμένων διαδικασιών και κυρώσεων και την απουσία αναφοράς στις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Εφιστά εξάλλου την προσοχή στις απόπειρες παράκαμψης των υφιστάμενων διαδικασιών και των αντιπροσωπευτικών οργάνων.

Όλοι οι ευρωπαϊκοί κοινωνικοί εταίροι συμφωνούν ότι η οδηγία, κατά κανόνα, είναι αρκετά ευέλικτη και κατάλληλη.

Όσον αφορά τα ζητήματα της ανάγκης αναθεώρησης και διασάφησης της οδηγίας οι BusinessEurope, UEAPME και CEEP απάντησαν αρνητικά. Αντιθέτως, η ΕΣΣ σημείωσε ότι η οδηγία επιδέχεται βελτιώσεις και διασαφήσεις όσον αφορά ορισμένα ζητήματα.

Οι BusinessEurope και UEAPME δεν θεωρούν αναγκαία τη βελτίωση της συνοχής μεταξύ των οδηγιών στον τομέα της ενημέρωσης και διαβούλευσης και αντ’ αυτού συνέστησαν στην Επιτροπή να αξιολογήσει τις υφιστάμενες διατάξεις της ΕΕ, όσον αφορά την προστιθέμενη αξία τους, με βάση την πρωτοβουλία για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Η CEEP σημείωσε ότι οι ειδικές οδηγίες έχουν το προβάδισμα έναντι της γενικής οδηγίας (δηλαδή της οδηγίας 2002/14/EΚ), και πρόσθεσε ότι ορισμένα από τα μέλη της διερωτώνται ως προς την αναγκαιότητα ύπαρξής της. Η ΕΣΣ σημείωσε ότι είναι αναγκαία η εναρμόνιση των υφιστάμενων οδηγιών προκειμένου να αποφεύγονται οι επικαλύψεις, όταν καλούνται να ασχοληθούν με το ίδιο ζήτημα διαφορετικοί εμπλεκόμενοι παράγοντες. Προτείνει επίσης την επικαιροποίηση της οδηγίας 94/45 για την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης, προκειμένου να διασφαλίζεται η συνοχή με τις διατάξεις της οδηγίας 2002/14/ΕΚ, που είναι πιο επίκαιρη από ορισμένες πλευρές.

4.3 Αξιολόγηση

Η εφαρμογή της οδηγίας αποτελεί σημαντικό βήμα στη διαδικασία παγίωσης του δικαιώματος ενημέρωσης και διαβούλευσης που περιέχεται στο χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ. Η οδηγία αναμένεται να συμβάλει στην προσέγγιση των εθνικών συστημάτων της ΕΕ με την καθιέρωση, μέσω της θέσπισης ελάχιστων απαιτήσεων, ενός γενικού και ευέλικτου πλαισίου ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων σε όλα τα κράτη μέλη. Ο αντίκτυπος αναμένεται να γίνει ιδιαίτερα αισθητός στα κράτη μέλη που προηγουμένως δεν διέθεταν ένα γενικό, μόνιμο και θεσμοθετημένο σύστημα ενημέρωσης και διαβούλευσης των εκπροσώπων των εργαζομένων[8].

Η εφαρμογή της οδηγίας εντάσσεται αναγκαστικά στο πλαίσιο των συστημάτων εργασιακών σχέσεων των κρατών μελών. Είναι γενικά παραδεκτό ότι η οδηγία είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να μπορεί να προσαρμόζεται στην εθνική κατάσταση κάθε κράτους μέλους. Ωστόσο, ενώ η οδηγία αναφέρεται στους εθνικούς ορισμούς βασικών εννοιών, συμπεριλαμβανομένης εκείνης των «εκπροσώπων των εργαζομένων», η εφαρμογή της σε ορισμένες χώρες αποτέλεσε αφορμή για τη διεξαγωγή έντονων και ορισμένες φορές χρονοβόρων συζητήσεων για τον τρόπο οργάνωσης του συστήματος εκπροσώπησης των εργαζομένων: μέσω ενός ενιαίου ή διπλού δίαυλου διαπραγματεύσεων (δηλαδή με την επιτροπή της επιχείρησης και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις), ή μέσω μεικτών λύσεων;

Παρόλο που οι περισσότερες απόψεις διατυπώνουν θετικές εν γένει προβλέψεις για το συνολικό αντίκτυπο της οδηγίας, είναι σαφές ότι απαιτείται περισσότερος χρόνος για την οριστική αξιολόγηση, επειδή η οδηγία δεν έχει ακόμη επιδείξει το συνολικό αντίκτυπό της. Έχουν περάσει λίγο περισσότερο από δύο χρόνια από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας μεταφοράς. Εξάλλου, σε ορισμένα κράτη μέλη σημειώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις στη μεταφορά της οδηγίας, ενώ σε ορισμένα άλλα δεν έχει ακόμη μεταφερθεί εξ ολοκλήρου. Είναι πολύ πρώιμη η διεξαγωγή συνολικής τεκμηριωμένης έρευνας[9] για την εφαρμογή της οδηγίας σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ[10]. Επιπλέον, οι απαιτήσεις της οδηγίας δεν εφαρμόζονται ακόμη σε όλες τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, επειδή ορισμένα κράτη μέλη επωφελήθηκαν από τη μεταβατική περίοδο και προς το παρόν περιορίζουν την εφαρμογή της σε επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερους από 100 εργαζομένους.

Επομένως, η Επιτροπή προς το παρόν δεν προτίθεται να προτείνει τροποποιήσεις στην οδηγία 2002/14/ΕΚ. Παρόλο που θα μπορούσαν να βελτιωθούν οι διατάξεις της και να γίνουν σαφέστερες ως προς ορισμένα ειδικά σημεία, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί χρόνος ώστε τα εθνικά εκτελεστικά μέτρα να ενσωματωθούν πλήρως στα συστήματα εργασιακών σχέσεων των κρατών μελών.

Ωστόσο υπάρχει μια πτυχή της οδηγίας που ίσως απαιτεί την ανάληψη δράσης: το άρθρο 3 παράγραφος 3 παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εξαιρούν από το πεδίο εφαρμογής της τα πληρώματα ποντοπόρων πλοίων. Ωστόσο, η εξαίρεση αυτή εξαρτάται από τη θέσπιση ειδικών διατάξεων από τα κράτη μέλη σχετικά με τη συγκεκριμένη κατηγορία εργαζομένων. Στις 10 Οκτωβρίου 2007, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για «Επανεξέταση του κανονιστικού κοινωνικού πλαισίου για περισσότερες και καλύτερες ναυτικές θέσεις εργασίας στην ΕΕ» στο πλαίσιο του γαλάζιου βιβλίου για τη ναυτιλία που εκδόθηκε την ίδια ημέρα. Με την εν λόγω ανακοίνωση, που εξετάζει την οδηγία στο τμήμα 3 στοιχείο γ), δρομολογήθηκε η πρώτη φάση διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων, η οποία μπορεί να οδηγήσει στη λήψη περαιτέρω μέτρων σε επίπεδο ΕΕ για τη διασφάλιση κατάλληλης προστασίας των δικαιωμάτων ενημέρωσης και διαβούλευσης των ναυτικών[11].

5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Βασικός στόχος τώρα είναι η διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής μεταφοράς και επιβολής της οδηγίας. Προς τούτο απαιτείται η ενεργητική συμμετοχή όχι μόνο της Επιτροπής, ως θεματοφύλακα της Συνθήκης, αλλά και των κρατών μελών, των οποίων ο ρόλος στο πλαίσιο αυτό είναι καθοριστικός, επειδή είναι υποχρέωσή τους να διασφαλίζουν την ορθή υλοποίηση και εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στην πράξη.

Όπως προβλέπεται στην οδηγία[12], οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να πρωταγωνιστήσουν στη σύναψη συμφωνιών για την ενημέρωση και διαβούλευση των εργαζομένων, κατά τρόπο που αρμόζει στις ανάγκες και στις επιθυμίες τους. Αυτό γίνεται σε ορισμένα κράτη μέλη που έχουν ισχυρή παράδοση στις κοινωνικές συμπράξεις. Βεβαίως, στο πλαίσιο αυτό πρέπει να τηρούνται οι σχετικές απαιτήσεις της οδηγίας[13].

Όπως αναφέρεται παραπάνω, η Επιτροπή επεσήμανε μια σειρά εκκρεμούντων θεμάτων που εγείρουν ορισμένα ζητήματα ερμηνείας της οδηγίας ή δημιουργούν αμφιβολίες ως προς τη συμμόρφωση των εκτελεστικών μέτρων προς την οδηγία. Η Επιτροπή σκοπεύει να εξετάσει τα ζητήματα αυτά διεξοδικότερα σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές των σχετικών κρατών μελών. Εάν είναι απαραίτητο θα κινήσει, κατά περίπτωση, διαδικασίες λόγω παράβασης σύμφωνα με το άρθρο 226 ΕΚ.

Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη καταρτίσει νομοσχέδια[14], προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αδυναμίες που έχουν εντοπιστεί όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας.

Επιπλέον, η Επιτροπή προτίθεται να αναλάβει περαιτέρω δράση για τη διευκόλυνση της ορθής επιβολής της οδηγίας. Το να γνωρίζουν οι κοινωνικοί εταίροι τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους στον τομέα της ενημέρωσης και της διαβούλευσης, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πλήρη και αποτελεσματική άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στο χώρο εργασίας. Η Επιτροπή σκοπεύει να αναλάβει δράση με σκοπό την ευαισθητοποίηση, την προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και τη βελτίωση της των ικανοτήτων όλων των εμπλεκομένων μερών, μέσω της διοργάνωσης σεμιναρίων, μαθημάτων επιμόρφωσης, της διεξαγωγής μελετών και της οικονομικής στήριξης σχεδίων που υποβάλλονται από εκπροσώπους των εργαζομένων και των εργοδοτών[15].

Επί του παρόντος δεν προβλέπεται η τροποποίηση της οδηγίας.

[1] ΕΕ L 80 της 23.3.2002, σ. 29.

[2] Oδηγία 94/45/ΕΚ, ΕΕ L 254 της 30.9.1994, σ. 64. Οδηγία 98/59/ΕΚ, ΕΕ L 225 της 12.8.1998, σ. 16· και οδηγία 2001/23/EΚ, ΕΕ L 82 της 22.03.2001, σ. 16.

[3] Στο τεχνικό παράρτημα 2 του παρόντος εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση, παρέχεται επισκόπηση των απαντήσεων των ενδιαφερομένων μερών στις ερωτήσεις που αφορούν την αναθεώρηση της οδηγίας.

[4] Μελέτη για την εφαρμογή της οδηγίας 2002/14/ΕΚ στη διευρυμένη ΕΕ, συγκεφαλαιωτική έκθεση (προβλέπεται να δημοσιευτεί σύντομα στον ιστοτόπο της ΓΔ EMPL).

[5] Πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να συνεκτιμηθεί η αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας που προβλέπει ότι η οδηγία δεν θίγει εκείνα τα συστήματα που προβλέπουν μηχανισμούς άμεσης συμμετοχής των εργαζομένων, αν αυτοί διατηρούν τη δυνατότητα να επιλέξουν να ασκήσουν το δικαίωμά τους προς ενημέρωση και διαβούλευση μέσω των εκπροσώπων τους.

[6] Βλέπε υποσημείωση 2.

[7] Επισκόπηση των απαντήσεων παρέχεται στο παράρτημα 2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που αναφέρεται στην προαναφερόμενη υποσημείωση 3.

[8] Βλέπε τα ποσοτικά δεδομένα που περιέχονται στην απάντηση της Πολωνίας στο ερωτηματολόγιο (τεχνικό παράρτημα). Όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο βλέπε "Employment Practices of MNCs in Organisational Context: A Large-Scale Survey, Ιούνιος 2007, http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/wbs/projects/mncemployment

[9] Εκτός από το ΗΒ, που δημοσίευσε πρόσφατα έκθεση (πρώτη φάση ενός ερευνητικού σχεδίου: "Implementing information and consultation: early experience under the ICE Regulations", Employment Relations Research Series N° 88, Σεπτέμβριος 2007), υπάρχουν κάποια ανεπίσημα στοιχεία σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά συγκεκριμένα την αλληλεξάρτηση μεταξύ επιτροπής της επιχείρησης και συνδικαλιστικών οργανώσεων, την αποτελεσματικότητα (ή τις αδυναμίες) των διαδικασιών ενημέρωσης και διαβούλευσης, και την ενημέρωση (ή άγνοια) των εμπλεκομένων παραγόντων όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

[10] Βλέπε στο πλαίσιο αυτό, τη συγκεφαλαιωτική έκθεση (προαναφερόμενη υποσημείωση 4)· "Impact and Assessment of EU Directives in the field of Information and Consultation", PE 385.646, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2007.

[11] COM(2007) 591 τελικό της 10.10.2007.

[12] Βλέπε ειδικότερα αιτιολογική σκέψη 23, άρθρο 5 και άρθρο 11 παράγραφος 1 της οδηγίας.

[13] Βλέπε ιδίως το σημείο 3.4 παραπάνω.

[14] Νομοσχέδια στην EL (ναυτιλιακός τομέας), LT και PL.

[15] Η Επιτροπή προωθεί διάφορες ενέργειες προς την κατεύθυνση αυτή, ειδικά στο πλαίσιο του κονδυλίου του προϋπολογισμού 04.030303 – Ενημέρωση, διαβούλευση και συμμετοχή των εκπροσώπων επιχειρήσεων.