Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Αρχή της επικουρικότητας 'Προς μια πραγματική προσέγγιση της επικουρικότητας Έκκληση της Επιτροπής των Περιφερειών'"

(1999/C 198/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βιέννης, της 11ης/12ης Δεκεμβρίου 1998, βάσει των οποίων, οι μελλοντικές εκθέσεις της Επιτροπής με τίτλο "Μια καλύτερη νομοθεσία" χρειάζεται να υποβάλλονται εγκαίρως ώστε να είναι δυνατή η διεξαγωγή λεπτομερών διαβουλεύσεων - μεταξύ άλλων στους κόλπους της Επιτροπής των Περιφερειών·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Οκτωβρίου 1998 σχετικά με τη συνάντηση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων του Οκτωβρίου 1998, σύμφωνα με το οποίο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναλαμβάνει τη δέσμευση για τη διεξαγωγή ενός πολιτικού διαλόγου και την καθιέρωση μιας στενής συνεργασίας - με τήρηση του συνταγματικού δικαίου των κρατών μελών - με τις αντίστοιχες περιφερειακές αρχές, με σκοπό την εξέταση της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Ιουλίου 1998, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ παράγραφος 4 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να καταρτίσει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό και να αναθέσει την προετοιμασία της σχετικής γνωμοδότησης στην Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων·

έχοντας υπόψη τις δηλώσεις στις οποίες προέβη μέχρι σήμερα για την αρχή της επικουρικότητας, και ιδιαιτέρως το ψήφισμα της 20ής Νοεμβρίου 1997 (CDR 305/97 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που επεξεργάσθηκε η επιτροπή θεσμικών θεμάτων την 1η Φεβρουαρίου 1999 (CDR 302/98 rev.2) (Εισηγητές: οι κύριοι Delebarre και Stoiber)·

εκτιμώντας ότι η ευρεία εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στους κόλπους μιας διευρυνόμενης Ευρώπης θα προσλάβει ακόμη μεγαλύτερη σημασία από εκείνη που αποδίδεται στην εν λόγω αρχή βάσει της Συνθήκης του Άμστερνταμ·

υιοθέτησε, κατά την 28η σύνοδο ολομέλειας της 10ης και 11ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Επικουρικότητα και προσέγγιση των πολιτών: το κλειδί για την Ευρώπη του μέλλοντος

1.1.1. Η Ευρώπη έχει προβεί σε σημαντικές πνευματικές, πολιτιστικές και οικονομικές επιτυχίες, βασιζόμενη στις εμπειρίες των προηγούμενων αιώνων. Η ποικιλομορφία αποτελεί την ουσία της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Εκδηλώνεται στις πόλεις και στις τοπικές κοινότητες, στις περιφέρειες, στα έθνη και στα κράτη. Με τη στενή συνεργασία, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναγνωρίσει την ποικιλομορφία των πολιτισμών και των παραδόσεων και να βασιστεί σε αυτές, ούτως ώστε να μπορέσουν να αναπτυχθούν καινοτόμες λύσεις στον ταχέως εξελισσόμενο κόσμο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με ένα σαφέστερο ορισμό της αρχής της επικουρικότητας που να προβλέπει τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Με τον τρόπο αυτό θα αναπτυχθεί ένας δυναμισμός στην Ευρώπη που θα τη βοηθήσει να αντιμετωπίσει τόσο τις προκλήσεις του επόμενου αιώνα όσο και τον έντονο ανταγωνισμό σε παγκόσμιο επίπεδο.

Από αυτή την πολυμορφία πηγάζει ο δυναμισμός, από τον οποίον απορρέει ο πολιτιστικός αλλά και ο οικονομικός πλούτος της Ευρώπης. Για την εξασφάλιση των συμφερόντων της Ευρώπης, το πεδίο αυτό θα πρέπει να παραμείνει γόνιμο και δεν πρέπει να υποβληθεί σε υπέρμετρες πιέσεις. Μόνον εφόσον διατηρηθούν οι περιφερειακές ιδιαιτερότητες και η πολιτιστική ταυτότητα, μπορεί η Ευρώπη να αντέξει στον γενικό πολιτιστικό ανταγωνισμό. Οι διάφοροι πολιτισμοί πρέπει να διαφυλάσσονται και η μεταξύ τους κατανόηση να προωθείται ώστε να μπορούν όλοι να εκφράζονται ελεύθερα.

1.1.2. Αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο το γεγονός ότι η αποτελεσματική διαχείριση δεν επιτυγχάνεται από αμοιβαία ανταγωνιστικά επίπεδα διαχείρισης. Τα επίπεδα αυτά πρέπει να συνεργάζονται στενά ώστε να λαμβάνονται αποτελεσματικές αποφάσεις σε κάθε επίπεδο για την εξασφάλιση μιας συντονισμένης προσέγγισης για την επίλυση των σημερινών προβλημάτων. Η επικουρικότητα πρέπει να συνδέεται στενά με τις έννοιες όπως η πολυστρωματική δημοκρατία. Από την πολυμορφία απορρέει ο γόνιμος ανταγωνισμός.

1.1.3. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι το σημαντικότερο επίτευγμα των εθνών και των λαών της Ευρώπης στο τέλος του 20ού αιώνα. Λίγο πριν από την είσοδο της στον 21ο αιώνα η ΕΕ καλείται να προβεί στην επίτευξη ορισμένων ακόμη στόχων ιστορικής σημασίας: τη διεύρυνση της Ένωσης, την εγκαθίδρυση της (πολιτικής και κοινωνικής) Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, στην εδραίωση της θέσης της ως παγκόσμιας δύναμης και την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης, η οποία αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.

Οι δομές διακυβέρνησης της Ένωσης που θεσπίσθηκαν πριν από σαράντα έτη δεν ανταποκρίνονται πλέον ούτε στο μέγεθος της ΕΕ, ούτε στα καθήκοντα που καλείται να εκπληρώσει. Για το λόγο αυτό απαιτείται η πραγματοποίηση θεσμικών και λειτουργικών μεταρρυθμίσεων. Οι δημοκρατικές αρχές σε διάφορα επίπεδα, τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό, οφείλουν να ανταποκριθούν στις ταχείες παγκόσμιες εξελίξεις. Οι τεχνολογικές μεταβολές, η επανάσταση στην ενημέρωση και στις επικοινωνίες, η παγκοσμιοποίηση και η ολοκλήρωση των αγορών και, όσον αφορά την Ευρώπη, η εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, αποτελούν στοιχεία ενός ολοένα και περισσότερο αλληλεξαρτούμενου κόσμου. Τούτο σημαίνει ότι ένας αυξανόμενος αριθμός ζητημάτων δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί αποκλειστικά στο εσωτερικό των συνόρων των κρατών και ότι κάποια ζητήματα δεν μπορούν να ρυθμισθούν μόνο από τη λειτουργία της αγοράς. Υφίσταται ένα ευρύ πεδίο ζητημάτων με ευρωπαϊκή διάσταση π.χ. απασχόληση, καινοτομία, περιβάλλον, δημόσια υγεία κ.λπ. καθώς και άλλα για τα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ενεργήσει πιο αποτελεσματικά σε διεθνές επίπεδο. Η αρχή της επικουρικότητας, η οποία ερμηνεύεται ως η αρχή της προσέγγισης βάσει της οποίας οι αποφάσεις λαμβάνονται στο επίπεδο πλησιέστερα στον πολίτη και παράλληλα εξασφαλίζει τη βέλτιστη εκτέλεση των διαφόρων καθηκόντων, αποτελεί πολιτική προοπτική στην εν λόγω διαδικασία μεταρρύθμισης.

1.1.4. Ως το νεότερο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή των Περιφερειών τάχθηκε από την ίδρυσή της το 1994 υπέρ μιας Ευρώπης που υποστηρίζεται από τους πολίτες της, τις κοινότητές της, τις περιφέρειες και τα κράτη μέλη. Η ΕΤΠ επικροτεί την πρωτοβουλία που ανελήφθη κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ της 15ης και 16ης Ιουνίου 1998, με στόχο να "φέρει την ΕΕ πλησιέστερα προς τους λαούς της Ευρώπης". Η ΕΤΠ ως ο θεματοφύλακας της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας υποστηρίζει πλήρως κάθε προσπάθεια για τη δημιουργία ισχυρών αλλά σθεναρών και αποτελεσματικών ευρωπαϊκών οργάνων, κύριο έργο των οποίων θα είναι η εκτέλεση των καθηκόντων που δεν μπορούν να υλοποιηθούν από άλλες κυβερνητικές αρχές άμεσα υπεύθυνες έναντι των πολιτών. Η αρχή της επικουρικότητας όπως καθορίζεται στο άρθρο 5 της ΣΕΚ εφαρμόζεται μόνο στις σχέσεις ΕΕ και κρατών μελών και όχι μεταξύ ενδοκρατικών συλλογικών οργάνων και κρατών μελών. Οι σχέσεις αυτές ρυθμίζονται από το συνταγματικό σύστημα των κρατών μελών. Το άρθρο Β της ΣΕΕ αναφέρεται σε αυτή την περιορισμένη έννοια όταν υποδεικνύει ότι οι στόχοι της ΕΕ επιτυγχάνονται με το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας όπως καθορίζεται στο άρθρο 5 της ΣΕΚ.

Παράλληλα, στο άρθρο Α της ΕΕ τονίζεται, η ανάγκη λήψης αποφάσεων όσο το δυνατόν εγγύτερα στους πολίτες. Καθιερώνεται έτσι μία αρχή εγγύτητας, η οποία εφαρμόζεται στις σχέσεις σε ευρωπαϊκό, εθνικό και ενδοκρατικό επίπεδο. Η αρχή αυτή είναι παλαιότερη από την αρχή της επικουρικότητας η οποία μπορεί να εκληφθεί και ως συστατικό στοιχείο της.

Συνεπώς, η αρχή της επικουρικότητας, όπως προβλέπεται ρητώς στις συνθήκες δεν μπορεί να αποτρέψει την ανάγκη ότι τα κράτη πρέπει να διασφαλίζουν στις τοπικές και περιφερειακές αρχές τη δυνατότητα παρέμβασης ώστε, σύμφωνα με την αρχή της εγγύτητας, οι αποφάσεις να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στους πολίτες.

Η αρχή της επικουρικότητας αποτελεί γενική αρχή δικαίου σε κάθε κράτος, βάσει της οποίας οι αποφάσεις λαμβάνονται στο θεσμικό και λειτουργικό επίπεδο που βρίσκεται εγγύτερα στον πολίτη. Η αρχή αυτή δεσμεύει την Ένωση, τα κράτη μέλη και όλα τα θεσμικά επίπεδα να επιδιώκουν άμεσα την επίτευξη των στόχων που τους έχουν ανατεθεί από τις αντίστοιχες διατάξεις, εξασφαλίζοντας την αναγνώριση, την αξιοποίηση και τη συμμετοχή των ιδιωτών και των κοινωνικών τους οργανώσεων και πρέπει να αποτελεί πολιτική αρχή καθοδήγησης στην οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.1.5. Η αρχή της επικουρικότητας αποτελεί μια δυναμική αρχή, βάσει της οποίας, η Κοινότητα μπορεί να ασκεί περισσότερες αρμοδιότητες σε ένα τομέα και λιγότερες σε έναν άλλο. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ καθιέρωσε την εν λόγω αρχή το 1992. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατό πλησιέστερα στους πολίτες, δηλαδή, στην ουσία, σε μια πλησιέστερη και άμεσα υπεύθυνη έναντι των πολιτών βαθμίδα διακυβέρνησης και μόνο αν κριθεί απαραίτητο, σε μια υψηλότερη. Η επιλογή της πλέον κατάλληλης διοικητικής βαθμίδας σε μία συγκεκριμένη πράξη πρέπει να υπαγορεύεται αποκλειστικά από το γενικό συμφέρον και τις ανάγκες των πολιτών χωρίς να θίγεται η οικονομική και κοινωνική συνοχή. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η Κοινότητα ενεργεί μόνο αν η προτεινόμενη δράση δεν μπορεί να υλοποιηθεί επαρκώς από τα κράτη μέλη και, επομένως, μπορεί να υλοποιηθεί καλύτερα από την ίδια. Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας πρέπει να εξετάζεται σε τακτά διαστήματα και να βελτιώνεται όταν τούτο κρίνεται σκόπιμο. Τούτο σημαίνει επίσης ότι τα κράτη οφείλουν να αναθέτουν τη λήψη αποφάσεων σε βαθμίδες κατώτερες από την εθνική και συγκεκριμένα στη βαθμίδα όπου θα επιτευχθούν τα καλύτερα αποτελέσματα.

1.1.6. Η ΕΤΠ είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι η απαρέγκλιτη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας είναι σημαντική, ιδιαιτέρως σήμερα, ενώ, ταυτόχρονα, επιβάλλεται να διαμορφωθεί και επιβεβαιωθεί μία ευρύτερη έννοια του ευρωπαίου πολίτη για τους εξής λόγους:

- το πολύχρωμο μωσαϊκό πολιτισμών της πλούσιας ευρωπαϊκής κληρονομιάς απαρτίζεται από πολλές περιφερειακές και εθνικές ταυτότητες. Πολυάριθμοι παράγοντες στο σημερινό κόσμο απειλούν να διαβρώσουν τις ταυτότητες αυτές. Παράλληλα, αυτοί οι πολιτισμοί και οι ταυτότητες έχουν δημιουργηθεί και αναδιαμορφωθεί μέσω της μετανάστευσης και της εγκατάστασης πληθυσμών. Όλες οι δημοκρατικές αρχές έχουν την ευθύνη να διασφαλίσουν ότι οι αξίες του ανθρωπισμού και της ανεκτικότητας παραμένουν το τεκμήριο των σχέσεων μεταξύ των πολιτών της Ευρώπης και των διαφόρων κοινοτήτων και εθνικοτήτων·

- η τεράστια διάσταση των μελλοντικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση καθιστά απαραίτητο τον σαφή προσδιορισμό προτεραιοτήτων και την προσήλωση στις ουσιαστικά υπερεθνικές αποστολές.

1.1.7. Στο πλαίσιο αυτής της συνολικής διεργασίας, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη αποτελεί βασική αξία του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, η οποία συμπληρώνει την αρχή της επικουρικότητας. Η αλληλέγγυα στήριξη των ασθενέστερων και των μειονεκτούντων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για μια Ευρώπη διαρθρωμένη σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας έτσι ώστε η τελευταία να μην οδηγεί στην επιδείνωση της μειονεκτικής θέσης των ασθενέστερων αλλά στην ισότιμη συμμετοχή όλων στην διαδικασία ολοκλήρωσης.

1.1.8. Για τους λόγους αυτούς, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επικεντρώσει την προσοχή της σε προβλήματα τα οποία πρέπει να επιλυθούν με κοινές προσπάθειες, διότι ο πολίτης προσδοκά την επίλυσή τους από αυτή. Όσο περισσότερα είναι τα κράτη μέλη της ΕΕ, τόσο μεγαλύτερη σημασία προσλαμβάνει η αρχή της επικουρικότητας. Ο σαφής προσδιορισμός προτεραιοτήτων πρέπει να προωθήσει την ολοκλήρωση σε μία σειρά τομέων. Κατ'αυτήν την έννοια, η Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται υπέρ μίας "στρατηγικής Ευρώπης".

1.1.9. Προκειμένου να εφαρμοστεί η στρατηγική αυτή, η ΕΕ πρέπει οπωσδήποτε να διαθέτει ένα πραγματικό περιθώριο δράσης σε διεθνές επίπεδο.

1.2. Η συμβολή της αρχής της επικουρικότητας

Η μνεία στην αρχή της επικουρικότητας βελτίωσε σημαντικά τη λειτουργία των ευρωπαϊκών οργάνων.

1.2.1. Από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχτ την 1η Νοεμβρίου 1993, η αρχή της επικουρικότητας κατέλαβε δυναμικά τη θέση της στην πολιτική πραγματικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επιβλήθηκε ως αποτελεσματικός βασικός κανόνας για τον προσανατολισμό της δράσης της Ένωσης.

1.2.2. Έκτοτε, είναι αναμφισβήτητο ότι τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για το σεβασμό αυτής της αρχής, κυρίως κατά την άσκηση των νομοθετικών και ρυθμιστικών εξουσιών τους: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όχι μόνο απέσυρε μεγάλο αριθμό νομοθετικών προτάσεων αλλά περιόρισε αισθητά και τον αριθμό των νέων. Επιπλέον, η Επιτροπή υποβάλλει ολοένα και συχνότερα νομοθετικές προτάσεις γενικού χαρακτήρα.

1.2.3. Ακόμη, πρέπει να επισημανθεί ότι πριν να προτείνει νομοθετικές ή ρυθμιστικές πράξεις, η Επιτροπή προετοιμάζει το έδαφος και προκαλεί συζήτηση μέσω της δημοσίευσης πράσινων βιβλίων, σχεδίων δράσης και ανακοινώσεων που δίνουν τη δυνατότητα εμπεριστατωμένης εξέτασης του σεβασμού της αρχής της επικουρικότητας, πριν από τη λήψη αποφάσεων.

1.2.4. Το νέο άρθρο 5 της ΣΕΚ μπορεί ήδη να έχει νομικές επιπτώσεις. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό που ενδιαφέρει είναι η ουσιαστική και η διαδικαστική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Ως συγκεκριμένο κριτήριο, η αρχή της επικουρικότητας με την έννοια του διαδικαστικού προτύπου περιλαμβάνει την απαίτηση να εξετάζεται και να αιτιολογείται η αναγκαιότητα μιας κοινοτικής δράσης. Ως ουσιαστικό πρότυπο, η αρχή της επικουρικότητας περιέχει την παραίνεση να λαμβάνονται οι αποφάσεις όσο το δυνατόν πλησιέστερα προς τους πολίτες της Ένωσης.

1.2.5. Στο πρωτόκολλο που επισυνάφθηκε στη Συνθήκη του Άμστερνταμ καθορίζεται σαφέστερα η αρχή της επικουρικότητας και ειδικότερα οι δύο πρωταρχικές προϋποθέσεις για την ανάληψη δράσης από την ΕΕ: δηλαδή ότι οι δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στο εγγύτερο προς τον πολίτη επίπεδο δεν αποφέρουν ακόμη ικανοποιητικά αποτελέσματα και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε καταλληλότερη θέση να ανεύρει λύσεις σε αυτά τα προβλήματα.

1.2.6. Το πρωτόκολλο για την αρχή της επικουρικότητας ορίζει ότι η Κοινότητα δύναται να αναλάβει δράση όταν πληρούται ένας από τους ακόλουθους όρους:

- το υπό εξέταση θέμα έχει διεθνικές πτυχές οι οποίες δεν μπορούν να ρυθμισθούν ικανοποιητικά με τη δράση των κρατών μελών,

- οι δράσεις μόνο των κρατών μελών ή η έλλειψη κοινοτικής δράσης έρχονται σε σύγκρουση με τις απαιτήσεις της συνθήκης ή βλάπτουν σημαντικά κατ'άλλον τρόπο τα συμφέροντα των κρατών μελών,

- η δράση σε κοινοτικό επίπεδο συνεπάγεται σαφή πλεονεκτήματα λόγω της κλίμακας στην οποία θα διεξαχθεί ή των αποτελεσμάτων της, σε σύγκριση με τη δράση στο επίπεδο των κρατών μελών.

Το πρωτόκολλο σχετικά με την αρχή της επικουρικότητας ορίζει επίσης ότι κατά τη διαμόρφωση των κανόνων θα πρέπει να διατηρηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα περιθώρια για τη λήψη αποφάσεων σε εθνική και περιφερειακή κλίμακα.

1.3. Συμβολή της Επιτροπής των Περιφερειών στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας

1.3.1. Από τη συγκρότησή της, η Επιτροπή των Περιφερειών αναγόρευσε την υποστήριξη της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας σε έναν από τους πρωταρχικούς της στόχους. Πράγματι, αυτή δεν είναι η πρώτη συμβολή της στη συζήτηση για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεδομένου ότι είχε ήδη την ευκαιρία να αποφανθεί για το θέμα αυτό κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και υιοθεσίας της νέας Συνθήκης του Άμστερνταμ. Με την έννοια αυτή, η Επιτροπή των Περιφερειών επικυρώνει τις προηγούμενες πράξεις της και ειδικότερα τη συμπληρωματική γνωμοδότηση του Απριλίου 1995(2) και το ψήφισμα της 20ής Νοεμβρίου 1997(3). Στις γνωμοδοτήσεις αυτές η ΕΤΠ προτείνει την καθιέρωση ενός συστήματος το οποίο θα επιτρέπει στην ΕΤΠ να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όταν παραβιάζεται η αρχή της επικουρικότητας και οι παραβιάσεις αυτές αφορούν τις αρμοδιότητες των περιφερειακών και τοπικών αρχών. Επιπλέον, τονίζεται ότι στο άρθρο 5 της ΣΕΚ πρέπει να συμπεριληφθεί άμεση αναφορά στις περιφερειακές και τοπικές αρχές.

1.3.2. Η ΕΤΠ επικροτεί το πρωτόκολλο για την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας που επισυνάπτεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Επισημαίνει τη σημασία της Δήλωσης του Βελγίου, της Γερμανίας και της Αυστρίας, σύμφωνα με την οποία "η δράση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, βάσει της αρχής της επικουρικότητας, αφορά όχι μόνο τα κράτη μέλη αλλά και τα λοιπά επίπεδα εξουσίας σε αυτά, στο βαθμό που τα εν λόγω επίπεδα διαθέτουν νομοθετική εξουσία βάσει του εθνικού συνταγματικού δικαίου". Κρίνει δε ότι, λαμβανομένης υπόψη της εσωτερικής διοικητικής οργάνωσης των κρατών μελών, η δήλωση αυτή πρέπει να ισχύει κατά τον ίδιο τρόπο και για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές σε κράτη μέλη χωρίς ομοσπονδιακή διάρθρωση και επιμένει να συμμορφωθούν με τη δήλωση αυτή όλα τα κράτη μέλη, ιδίως εκείνα που διαθέτουν τοπικές και περιφερειακές αρχές με αναγνωρισμένες συνταγματικά νομοθετικές αρμοδιότητες.

2. Για την ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας και έναν σαφέστερο καταμερισμό των πεδίων αρμοδιοτήτων

2.1. Επικουρικότητα, πολυμορφία, αλληλεγγύη

2.1.1. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την προώθηση της επικουρικότητας και την προσέγγιση των πολιτών προωθούν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η Ευρώπη μπορεί να αποκομίσει πολλά οφέλη από την πολυμορφία και τον ανταγωνισμό, διατηρώντας ταυτόχρονα την οικονομική και κοινωνική συνοχή της. Το ζητούμενο σήμερα είναι να αξιολογηθούν με κατάλληλο τρόπο οι αναληφθείσες από την ΕΕ αρμοδιότητες και να βελτιωθεί το έργο της, εάν τούτο κριθεί απαραίτητο, ώστε να αντιμετωπισθούν οι μελλοντικές προκλήσεις.

2.1.2. Κανένα επίπεδο διακυβέρνησης δεν πρέπει να επιδιώκει τη ρύθμιση όλων των πτυχών της ζωής των ευρωπαίων πολιτών· το ίδιο ισχύει και για την Κοινότητα. Η διασυνοριακή διάσταση εμπεριέχεται σήμερα σε πολλούς τομείς αρμοδιοτήτων. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι απαιτείται έντονη εναρμόνιση των διαφόρων τομεακών πολιτικών. Είναι, λοιπόν, απαραίτητη μια λογική εναρμόνιση των διάφορων τομεακών πολιτικών, η οποία να σέβεται την οικονομική και κοινωνική συνοχή του ευρωπαϊκού χώρου. Η εναρμόνιση δεν είναι πάντα η μόνη λύση. Επιπλέον, πολλά προβλήματα μπορούν να επιλυθούν χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, π.χ. με συμφωνίες μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών και από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (όπως π.χ. τους κοινωνικούς εταίρους) σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η προσέγγιση αυτή έχει αποδείξει συχνά την αξία της.

Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι η νομοθεσία που θεσπίσθηκε από τα κράτη μέλη για τους ευρωπαίους πολίτες, βάσει κοινοτικών οδηγιών, επέφερε σημαντικές προόδους. Πριν από τη δραστηριοποίηση της Κοινότητας στον τομέα αυτό, υπήρχαν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, με αποτέλεσμα να προκαλούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Οι νομικές διατάξεις που αποσκοπούν σε ένα υψηλό βαθμός προστασίας των πολιτών συνεπάγονται βέβαια δαπάνες, οι οποίες όμως αντισταθμίζονται σε έντονο βαθμό από τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Μόνο η Κοινότητα μπορεί να αντεπεξέλθει με επιτυχία σε ορισμένες προκλήσεις που ενδιαφέρουν τους πολίτες. Πρωταρχικός στόχος κατά τις διαπραγματεύσεις σε σχέση με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ ήταν η συνεκτίμηση των συμφερόντων των πολιτών. Κατά συνέπεια, εκπονήθηκε μια Συνθήκη προσανατολισμένη προς τους πολίτες, βάσει της οποίας η ΕΕ δύναται να συμβάλλει σε θέματα όπως η απασχόληση, η μη διακριτική μεταχείριση, τα δικαιώματα των πολιτών, η προστασία των καταναλωτών και η διασυνοριακή καταπολέμηση της εγκληματικότητας και του λαθρεμπορίου ναρκωτικών.

2.1.3. Το Συμβούλιο, η Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη καλούνται να υποστηρίξουν με αποφασιστικό τρόπο έναν επαναπροσανατολισμό της ευρωπαϊκής πολιτικής, μία Ευρώπη η οποία θα εφαρμόζει την αρχή της επικουρικότητας και θα βρίσκεται πλησιέστερα στους πολίτες και μια πραγματική προσέγγιση της αρχής της επικουρικότητας.

Για να είναι αποτελεσματική, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ασχολείται αποκλειστικά με πραγματικά ευρωπαϊκά θέματα.

Πρέπει να τροποποιηθεί η υπάρχουσα νομοθεσία για τα θέματα που μπορούν να αντιμετωπισθούν σαφώς καλύτερα σε ένα επίπεδο διακυβέρνησης εγγύτερο προς τους πολίτες.

2.1.4. Δεν πρόκειται για επανεθνικοποίηση, δηλαδή για εγκατάλειψη της ευρωπαϊκής ιδέας. Όμως, μια πραγματική μεταρρύθμιση προϋποθέτει αναπόφευκτα τον επαναπροσδιορισμό των αρμοδιοτήτων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης, εθνικού επιπέδου και περιφερειακού επιπέδου. Η προσέγγιση των πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιτευχθεί με την ανάθεση των αρμοδιοτήτων για δράση στο επίπεδο διακυβέρνησης στο οποίο θα εκτελεσθούν με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Η αλλαγή είναι η φυσική διαδικασία με την οποία οι θεσμοί εξελίσσονται και προετοιμάζονται για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του μέλλοντος. Η ΕΕ πρέπει να είναι δημοκρατική, προσιτή και διαφανής.

2.1.5. Οι στόχοι που θα μπορούσαν να επιδιωχθούν μέσω μιας τέτοιας εξέλιξης υποδεικνύονται σε δύο αποσπάσματα της πολύ πρόσφατης επιστολής του Καγκελαρίου Kohl και του Προέδρου Chirac της 5ης Ιουνίου 1998:

- "Όλες οι προσπάθειές μας πρέπει να επιδιώκουν τη δημιουργία μιας ισχυρής Ευρώπης που είναι ικανή να δρα, διαφυλάσσοντας την ποικιλομορφία των πολιτικών, πολιτιστικών και περιφερειακών παραδόσεων."

- "Συνεπώς, κατά τη λήψη αποφάσεων έχει ιδιαίτερη σημασία να γίνονται σεβαστές οι τοπικές, περιφερειακές και εθνικές ιδιαιτερότητες."

2.2. Οι προεκτάσεις της αρχής της επικουρικότητας

2.2.1. Η αρχή της επικουρικότητας ως ρυθμιστικός παράγοντας

2.2.1.1. Η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να διαδραματίζει το ρόλο της ως ρυθμιστικός παράγοντας στις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των τοπικών αυτοδιοικήσεων. Κατά την εφαρμογή της πρέπει να γίνεται σεβαστή η εσωτερική διάρθρωση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων των κρατών.

Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας πραγματοποιείται μέσω κοινών αποφάσεων που καθορίζουν κάθε φορά, σε ποιο επίπεδο πρέπει να παραχωρηθούν οι αρμοδιότητες μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών, των περιφερειών και των τοπικών αρχών. Η αρχή αυτή δεν πρέπει να αποτελεί άλλοθι απραξίας σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης ούτε να οδηγήσει στην εξουδετέρωση της ικανότητας δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2.1.2. Αυτό που έχει σημασία σήμερα είναι να πραγματοποιηθεί ορθολογική αξιολόγηση των αρμοδιοτήτων που έχουν αναληφθεί από την ΕΕ, προκειμένου στη συνέχεια να υπάρξει επικέντρωση στις μελλοντικές προκλήσεις:

A. Έγινε εμφανές ότι, στην προσπάθειά της για το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας, η Ένωση περιόρισε τις νομοθετικές δραστηριότητές της, κυρίως στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος. Στους εν λόγω τομείς, οι νέες πρωτοβουλίες της Επιτροπής είναι όλο και σπανιότερες, παρά τον επείγοντα χαρακτήρα ορισμένων προβλημάτων και τη διασυνοριακή και διακρατική φύση τους.

B. Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελούν αντικείμενο μίας σύνθετης εσωτερικής εξέτασης και ενός πολιτικού ελέγχου, όσον αφορά το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας, εκ μέρους των λοιπών θεσμικών οργάνων. Όλα τα όργανα (συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων Συμβουλίων ειδικών υποθέσεων, καθώς και του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων) πρέπει να ελέγχουν τον τρόπο με τον οποίο τηρείται η αρχή της επικουρικότητας κατά τη λήψη αποφάσεων στους κόλπους του Συμβουλίου. Κατά κύριο λόγο, αυτό αποτελεί φυσικά καθήκον της Επιτροπής των Περιφερειών.

2.2.1.3. Εν προκειμένω, είναι σκόπιμο να επαναλάβουμε τον κύριο πολιτικό στόχο της αρχής της επικουρικότητας: λήψη των αποφάσεων στο πιο αποτελεσματικό και εγγύτερο δυνατό επίπεδο προς τους πολίτες, προκειμένου αυτοί να είναι σε θέση να καταστούν φορείς του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και να διαθέτουν πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που τους επιτρέπουν να φτάσουν στο σημείο αυτό. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα οπωσδήποτε θα κερδίσει υποστήριξη του πληθυσμού, αν τα αποτελέσματα είναι καλά και ορατά. Στις περιφέρειες, στους ΟΤΑ, πρέπει να δημιουργηθούν χώροι, να αναληφθούν πρωτοβουλίες συντονιζόμενες και υποστηριζόμενες από την ΕΤΠ σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προκειμένου να προωθηθεί πραγματικά - με ένα διάβημα των πολιτών - η συζήτηση για τον προορισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2.1.4. Οι περιφέρειες και οι πόλεις, λόγω των ιδίων επιτόπιων εμπειριών, έχουν απόλυτη επίγνωση της ζωτικής σημασίας που έχει η μετατροπή της ευρωπαϊκής σε εσωτερική νομοθεσία και η εφαρμογή της εν λόγω εσωτερικής νομοθεσίας για την εικόνα που σχηματίζουν οι πολίτες για την Ευρώπη. Σε πολλά κράτη μέλη, οι περιφέρειες και οι πόλεις έχουν να διαδραματίσουν ένα ρόλο στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας που έχει μεταφερθεί έναντι των πολιτών.

2.2.2. Η αρχή της επικουρικότητας ως παράγοντας καινοτομίας

2.2.2.1. Η αρχή της επικουρικότητας οφείλει να διαδραματίσει καινοτόμο ρόλο στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών ή των τοπικών αρχών, όταν πρόκειται για την υλοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Εάν τους κύριους στόχους της μελλοντικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνονται η ενίσχυση της κοινοτικής ικανότητας δράσης και του ενδιαφέροντος των πολιτών για την Κοινότητα καθώς και η υπευθυνοποίηση των πολιτών, είναι προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η περαιτέρω επικέντρωση του ενδιαφέροντός της σε τομείς με ανεπαρκή συμμετοχή των εγγύτερα προς τους πολίτες επιπέδων και άμεσα υπευθύνων έναντι αυτών.

2.2.2.2. Η υλοποίηση της πολιτικής της απαιτεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση την παραχώρηση στα επίπεδα που είναι εγγύτερα προς τους πολίτες του μεγαλύτερου δυνατού περιθωρίου ελιγμών και προσαρμογών. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να μπορεί να ενεργεί αποτελεσματικά στους τομείς όπου το έργο που της αναλογεί είναι ιδιαίτερα σημαντικό για όλους. Τα κράτη μέλη οφείλουν να είναι νομοταγή έναντι της Κοινότητας και, επιπλέον, να εφαρμόζουν και να υλοποιούν ορθά και διαφανώς την κοινοτική νομοθεσία, τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας.

2.2.2.3. Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις δεν αποτελούν αυτοσκοπό. Αντίθετα, οφείλουν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη δυνατή υλοποίηση των πολιτικών στόχων, των οποίων η σημασία αναγνωρίζεται και οι οποίοι έχουν εγκριθεί με δημοκρατικές διαδικασίες. Συνεπώς, από την άποψη της ενίσχυσης της γνώμης και της εγγύτητας των πολιτών, οι πολιτικοί στόχοι και οι θεσμικές ρυθμίσεις συνδέονται στενά, αν και η πρωτοκαθεδρία ανήκει αναγκαστικά στους πολιτικούς στόχους.

2.3. Η επικουρικότητα και η προσέγγιση των πολιτών στην πράξη

Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί από την ενσωμάτωση της αρχής της επικουρικότητας στη Συνθήκη ΕΟΚ μέσω της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Από την άποψη αυτή παραπέμπει στο μνημόνιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 27ης Μαΐου 1998 που φέρει τον τίτλο "Λιγότερες δράσεις για καλύτερα αποτελέσματα: τα γεγονότα"(4). Στο μνημόνιο αυτό αναφέρεται ότι η Επιτροπή απέσυρε πολλές πρωτοβουλίες και ότι ο αριθμός των προτάσεων για τη θέσπιση νομοθεσίας έχει μειωθεί. Η αρχή της επικουρικότητας είναι μια γενική αρχή, η οποία συνδέεται με τη γενική πολιτική της ΕΕ και πρέπει γενικά να τηρείται από όλους. Αφορά τόσο την Επιτροπή όσο και τα άλλα κοινοτικά όργανα και τα κράτη μέλη που παροτρύνουν τακτικά την Επιτροπή να υποβάλλει νέες προτάσεις.

3. Συμπεράσματα

3.1. Ποια είναι η νέα προσέγγιση της επικουρικότητας;

3.1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί όλα τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εφαρμόζουν με σχολαστικότητα την αρχή της επικουρικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΚ (νέο) και το πρωτόκολλο σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Κάθε πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να υποβάλλεται σε ενδελεχή, αυστηρή και συντονισμένη εξέταση, εκ μέρους των διαφόρων θεσμικών επιπέδων, της ανάγκης για ανάληψη δράσης σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Δεν επιτρέπεται να καταστεί η επικουρικότητα μια απλή διατύπωση που εξετάζεται εν είδει συνήθους διαδικασίας.

3.1.2. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση καθιστά απαραίτητη τόσο την εναρμόνιση όσο και τη διατήρηση της παραδοσιακής πολυμορφίας, η οποία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Αν εφαρμοσθεί με ορθό τρόπο, η αρχή της επικουρικότητας προστατεύει την πολυμορφία αυτή.

Η προστιθέμενη αξία μιας ευρωπαϊκής πολιτικής πρέπει να απορρέει τόσο από τις αρχές της εναρμόνισης και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής όσο και από τις αρχές του ανταγωνισμού και της διαφοροποίησης.

Συνεπώς, θα πρέπει να αποφευχθεί ο περιορισμός της προοπτικής στις καθαρά οικονομικές πτυχές. Θα πρέπει να συνεκτιμηθούν σε ισότιμη βάση και οι κοινωνικές και πολιτιστικές πτυχές του θέματος.

3.1.3. Οι ευρωπαϊκές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχουν τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία για τη λήψη των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αποφάσεων. Αυτό δεν αποκλείει την προσεκτική παρακολούθηση των πράξεων προκειμένου να διασφαλίζεται η πλήρης μεταφορά και η ακριβής εφαρμογή τους και αυτό με τρόπο που να αποφεύγονται οι στρεβλώσεις. Ο αριθμός των κανόνων θα πρέπει να περιοριστεί στα απαραίτητα όπως ακριβώς και οι διοικητικές επιβαρύνσεις που συνεπάγεται η εφαρμογή τους. Στο νομοθετικό της έργο, η Κοινότητα θα πρέπει να επιδιώκει όποτε είναι εφικτό την κατάρτιση οδηγιών, προκειμένου έτσι να διευκολύνεται η διαδικασία εφαρμογής στα κράτη μέλη. Εντούτοις όμως η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις αποβαίνει αναγκαία η χρήση κανονισμών, όταν προέχει η πλήρης υιοθέτηση της νομοθεσίας για να αποφευχθούν οι παρερμηνείες. Κρίνεται σκόπιμο να διευκρινισθούν ορισμένες περιπτώσεις για τις οποίες απαιτείται η έκδοση κανονισμού, όπως η υγεία ή η ασφάλεια, κ.λπ.

3.1.4. Η αρμοδιότητα για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου θα πρέπει να ανήκει στα κράτη μέλη και στις τοπικές και περιφερειακές αρχές, δεδομένου ότι η εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προσέγγιση του πολίτη είναι δυνατή μόνο με την αποκέντρωση.

3.1.5. Θα πρέπει να επανεξεταστεί το θέμα των εκατοντάδων τομέων στους οποίους χορηγούνται ενισχύσεις. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε σημαντικό περιορισμό των πολιτικών περιθωρίων δράσης που έχουν οι περιφέρειες και οι κοινότητες που ζητούν τη χορήγηση παρόμοιων πόρων. Η στήριξη της EE πρέπει να συμβάλει στην ενίσχυση των πολιτικών περιθωρίων δράσης των περιφερειών και των κοινοτήτων, οι οποίες ζητούν τη χορήγηση παρόμοιων πόρων. Είναι απαραίτητο οι δράσεις στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επικεντρώνονται σε πραγματικά ουσιαστικούς στόχους, να συμβάλουν στην απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και να αποφεύγουν τη θέσπιση υπερβολικά λεπτομερών κανόνων.

Είναι απαραίτητο στο μέλλον να αποτελέσει η διαρθρωτική πολιτική ένα κεντρικό στοιχείο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, η οποία θα πρέπει μάλλον να προσλάβει τη μορφή κατ'αποκοπήν ενισχύσεων που χορηγούνται σε στόχους που καθορίζει η ΕΕ.

Η ΕΤΠ σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις της έχει ταχθεί υπέρ της διατήρησης της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής όπως διατυπώνεται από τη Συνθήκη. Με την τήρηση της σχετικής προγραμματικής αξιολόγησης και σε εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, η ΕΤΠ έχει υποβάλει πολλές προτάσεις, οι οποίες είναι ακόμη επίκαιρες και αφορούν την αύξηση της αποδοτικότητας και την απλοποίηση των διαδικασιών. Για την εξασφάλιση μιας αποτελεσματικής αλληλεγγύης δεν είναι σκόπιμο να επιλεγεί μια συνεχής διαδοχή μεμονωμένων προγραμμάτων που καθιστούν αναγκαία μια κεντρική διαχείριση. Η εφαρμογή του προγράμματος επιβάλλεται να αποτελέσει ευθύνη των δημοκρατικών και νομότυπων οργάνων των κρατών μελών, των περιφερειών και των κοινοτήτων. Επίσης, απαιτεί ένα ουσιαστικό έλεγχο για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.

3.2. Η αρχή της επικουρικότητας ως ρυθμιστικός παράγοντας

3.2.1. Από τη στιγμή που μία κοινοτική παρέμβαση σχετίζεται με έναν τομέα, όπου οι αρμοδιότητες είναι κοινές μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών, η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εφαρμόζεται προκειμένου να προστατεύονται, αφενός, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρμοδιότητες και να απαιτείται, αφετέρου, η απόδειξη του βάσιμου της κοινοτικής παρέμβασης.

3.2.2. Για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, κρίνεται σκόπιμη η διάκριση δύο διαστάσεων που αναφέρονται ρητώς στο άρθρο 5 της ΣΕΚ, δηλ.:

- της αναγκαιότητας της παρέμβασης (εδάφιο 2)

- της έντασης των λεπτομερειών της παρέμβασης (εδάφιο 3)

Στο σχετικό άρθρο, αρμοδιότητες οι οποίες εμπίπτουν αποκλειστικά στην Κοινότητα εξαιρούνται από την εξέταση που συνδέεται με την αρχή της επικουρικότητας. Οι αποκλειστικές αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να οριστούν με περιοριστικό και ακριβή τρόπο, με την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, η οποία πρέπει να αποτελέσει ένα ευέλικτο σημείο αναφοράς για τις ισχύουσες αρμοδιότητες.

3.2.3. Οι δράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να λαμβάνονται μόνο όταν έχουν σαφή προστιθέμενη αξία και όταν τα κράτη μέλη που δρουν ανεξάρτητα δεν μπορούν να επιτύχουν τα ίδια αποτελέσματα, όπως ορίζεται στη Συνθήκη, στο Πρωτόκολλο για την επικουρικότητα και στην αρχή που αναφέρεται στην παρούσα γνωμοδότηση. Τα κράτη μέλη, συνεδριάζοντας στα πλαίσια του Συμβουλίου, οφείλουν να διαπιστώσουν εάν το μέτρο είναι αναγκαίο για την επίτευξη ενός από τους στόχους της Κοινότητας.

3.2.4. Η εκτίμηση της αναγκαιότητας για μία αποκλειστική, εγκεκριμένη ή από κοινού αρμοδιότητα της Κοινότητας και/ή των κρατών μελών τροφοδότησε σε μεγάλο βαθμό τις συζητήσεις των ετών από 1992 μέχρι 1997 και κατέδειξε τη δυσκολία για ένα σαφή διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων καθενός.

3.2.5. Ως ρυθμιστικός παράγοντας της έντασης, η αρχή της επικουρικότητας ενισχύεται από την αρχή της αναλογικότητας, η οποία, επίσης, περιλαμβάνεται στο πρωτόκολλο που επισυνάπτεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

3.2.6. Η τακτική παρακολούθηση της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας καθίσταται απαραίτητη, για την εμβάθυνση των διαδοχικών ερμηνειών του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου με τις οποίες διευρύνθηκε η θέση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εδιμβούργου το 1992, καθώς και για την εγκαθίδρυση ενισχυμένου δημοκρατικού ελέγχου και αυξημένης διαφάνειας όσον αφορά τις νομοθετικές πράξεις.

3.3. Σαφής οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων

3.3.1. Παρόλη την πρόοδο που έχει σημειωθεί και όλες τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την υλοποίηση της αρχής της επικουρικότητας, καθίσταται ολοένα και περισσότερο σαφές ότι η αρχή αυτή ως βάθρο για την άσκηση αρμοδιοτήτων δεν εγγυάται ούτε τη συγκέντρωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στα απαραίτητα θέματα, ούτε την αποφυγή της υπέρβασης αρμοδιοτήτων. Για το λόγο αυτό, είναι αναγκαία, αφενός, η διεξαγωγή έντονης συζήτησης και, αφετέρου, η ενεργός και τακτική παρακολούθηση της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας, ιδίως εκ μέρους της ΕΤΠ, π.χ. μέσω της εκπόνησης σχετικής ετήσιας έκθεσης.

3.3.2. Όσον αφορά την ίδια την κατανομή των εξουσιών, στα άρθρα της Συνθήκης που περιέχουν ουσιαστικό δίκαιο είναι απαραίτητο να ενσωματωθούν διάφορα κριτήρια, ώστε να είναι η δυνατή η αξιολόγηση της ανάγκης για παρέμβαση της ΕΕ και να καταστούν οι μη νομικοί όροι όπως "επαρκώς" και "καλύτερα" - που περιλαμβάνονται στο άρθρο 5 της ΣΕΚ (ενοποιημένη απόδοση) - πιο συγκεκριμένοι. Ο ισχύον καταμερισμός αρμοδιοτήτων είναι ασαφής επειδή η Συνθήκη ΕΟΚ προσδιορίζει πολύ γενικά τους στόχους χωρίς να καθορίζει ακριβώς την έκταση των μέτρων.

3.3.3. Πρέπει ιδίως να διαχωριστούν τα θέματα που αφορούν την εσωτερική αγορά (άρθ. 100 A της Συνθήκης ΕΟΚ) από άλλους πολιτικούς τομείς, όπως ο πολιτισμός και η ραδιοφωνία, η χωροταξία, η υγεία κτλ. Πράγματι, τα ατομικά οικονομικά θέματα δεν είναι ανεξάρτητα από άλλους τομείς πολιτικής και, συνεπώς, υπάρχει ανάγκη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης. Η νομολογία στο θέμα του ανταγωνισμού δείχνει ότι ο πολιτισμός, π.χ., μπορεί να αποτελεί βάσιμο λόγο για τον περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών. Ταυτοχρόνως, για την προστασία των τοπικών μειονοτήτων απαιτείται να ληφθούν ιδιαίτερα και συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία δεν πρέπει να αξιολογούνται βάσει κριτηρίων που άπτονται της εσωτερικής αγοράς και σε καμία περίπτωση αποκλειστικά βάσει οικονομικών κριτηρίων. Από την άποψη αυτή θα μπορούσε να εξετασθεί κατά πόσον το κέντρο βάρους είναι οι οικονομικές πτυχές ή άλλοι πολιτικοί τομείς.

3.3.4. Λαμβανομένου υπόψη του βαθμού στον οποίο έχει προχωρήσει η ολοκλήρωση και σε περίπτωση ενός γενικού επαναπροσδιορισμού των αρμοδιοτήτων, μπορεί να εξετασθεί το ενδεχόμενο της θέσπισης απλοποιημένων διαδικασιών για την τροποποίηση των Συνθηκών. Η ΕΤΠ πρέπει να διεξαγάγει πραγματική συζήτηση σχετικά με τον τρόπο κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, με σκοπό να προταθεί μία μέθοδος κατανομής.

3.3.5. Ο στόχος και ο κατάλογος αρμοδιοτήτων που περιλαμβάνονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης ΕΟΚ πρέπει να συγκεκριμενοποιηθούν και να προσαρμοστούν στα υφιστάμενα πρότυπα αρμοδιοτήτων.

3.4. Διασφάλιση της ιδίας ευθύνης των περιφερειών και της αυτοδιοίκησης των κοινοτήτων

3.4.1. Είναι σαφές ότι η εσωτερική διάρθρωση των κρατών μελών μεταβάλλεται επίσης με ταχύ ρυθμό. Παρατηρείται έντονη τάση για αποκέντρωση και, σε ορισμένα κράτη μέλη, οι περιφέρειες έχουν επιτύχει ένα μεγάλο βαθμό αυτονομίας.

Η Ένωση πλέον δεν αποτελεί απλά μια Ένωση 15 πρωτευουσών αλλά και ένα δίκτυο περιφερειών και πόλεων. Ενόψει της διεύρυνσης της Ένωσης, οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις είναι αναπόφευκτες.

Ως εκπρόσωπος των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να λάβει μέρος στη σύλληψη της διάρθρωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 21ου αιώνα.

Η Επιτροπή των Περιφερειών εμμένει στην ανάγκη της έντονης σύνδεσης των υποψήφιων κρατών με τη σχετική διαδικασία, στο μέτρο που, μια ημέρα, τα εν λόγω κράτη θα γίνουν και αυτά εταίροι μας στους κόλπους της Ένωσης.

3.4.2. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες περιορίζουν ορισμένες φορές τα πολιτικά περιθώρια δράσης των περιφερειών, των πόλεων και των κοινοτήτων. Παρά το γεγονός ότι, όσον αφορά τα κράτη μέλη, η Συνθήκη ΕΟΚ (άρθρο 6 νέο) ορίζει ότι η ΕΕ σέβεται την εθνική ταυτότητα των κρατών μελών της, δεν υπάρχουν αντίστοιχοι κανόνες προστασίας ούτε για την περιφερειακή, ούτε για την τοπική αυτοδιοίκηση.

Η ΕΤΠ έχει ζητήσει επανειλημμένως την ενσωμάτωση παρόμοιων εγγυήσεων στη Συνθήκη (βλέπε Παράρτημα).

3.4.3. Η προστασία των περιφερειακών προνομίων και της τοπικής αυτοδιοίκησης προϋποθέτει, αφενός, την παροχή εγγυήσεων στις τοπικές και περιφερειακές αρχές και, αφετέρου, την παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής αυτών των εγγυήσεων και τη δυνατότητα της επιβολής ποινών για τη μη τήρησή τους.

Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει ζητήσει επανειλημμένως την ενσωμάτωση αυτών των εγγυήσεων στη Συνθήκη, ιδίως στο άρθρο 3 Β της Συνθήκης ΕΚ (βλέπε παράρτημα 1, κεφάλαιο 2).

Επίσης, η διασφάλιση της τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να καθιερωθεί στο άρθρο ΣΤ της ΣΕΕ, δυνάμει του οποίου "η Ένωση σέβεται την εθνική ταυτότητα των μελών της, των οποίων τα κυβερνητικά συστήματα βασίζονται στις δημοκρατικές αρχές".

Στο σημείο 2 του ίδιου άρθρου, το οποίο αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, πρέπει να γίνει αναφορά στο Χάρτη τοπικής αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης.

3.4.4. Εν αναμονή των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που δεν υλοποιήθηκαν στο Άμστερνταμ, η ΕΤΠ καλεί τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να προβούν σε μια πολιτική δήλωση, επιβεβαιώνοντας την προθυμία τους να παράσχουν εγγυήσεις στις περιφερειακές και τοπικές αρχές όσον αφορά την πλήρη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Βάσει της εν λόγω δήλωσης, πρέπει να περιγραφούν τα κύρια καθήκοντα τα οποία οφείλουν να εκπληρώνουν τα κράτη μέλη και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές.

Η ΕΤΠ υποστηρίζει εκ νέου τα αιτήματα που δεν ελήφθησαν υπόψη στη Συνθήκη του Άμστερνταμ και εκφράζει την άποψη ότι, κατά την αναγκαία εξέταση του θεσμικού ζητήματος χρειάζεται να προσδιορισθούν μεταξύ άλλων και κατάλληλα μέσα για να διασφαλισθεί η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας.

Για παράδειγμα, μπορούν να αναλάβουν τη δέσμευση, σύμφωνα με την οποία, η θέσπιση οποιασδήποτε κοινοτικής πολιτικής ή διάταξης που έχει σημαντικές συνέπειες για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές - είτε στο δημοσιονομικό, είτε στον οικονομικό είτε στον περιβαλλοντικό τομέα, είτε στους τομείς της κοινωνικής συνοχής και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων - θα προϋποθέτει την υποχρεωτική διαβούλευση με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, τόσο κατά τη χάραξη όσο και κατά την υλοποίηση της πολιτικής στρατηγικής.

3.5. Διασυνοριακή, διαπεριφερειακή και διακοινοτική συνεργασία

3.5.1. Προκειμένου να αναπτύξει η αρχή της επικουρικότητας όλο το δυναμικό της και το εύρος της, είναι πρωταρχικής σημασίας οι περιφέρειες και οι κοινότητες να είναι πραγματικά σε θέση να επιλύσουν μόνες τους, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους και εν ανάγκη σε συνεργασία με τις γειτονικές περιφέρειες ή κοινότητες, τα προβλήματα που τίθενται επιτόπου.

3.5.2. Μέχρι σήμερα, η διασυνοριακή διαπεριφερειακή συνεργασία εξακολουθεί να προσκρούει σε νομικά και διοικητικά εμπόδια που συνδέονται με τα προνόμια των κρατών μελών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Στα περισσότερα κράτη μέλη, η συνεργασία αυτή μπορεί να διοργανώνεται μόνο από την κεντρική εξουσία. Κατά κανόνα, απαιτείται η σύναψη διπλωματικών συμφωνιών στις περιπτώσεις ανάληψης υποχρεωτικών νομικά δεσμεύσεων, ακόμη και αν αυτές δεν υπερβαίνουν το περιφερειακό ή τοπικό πλαίσιο.

3.5.3. Κατά συνέπεια, πρέπει να διαπιστωθεί ότι ένας μεγάλος αριθμός καθημερινών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι πολίτες των παραμεθόριων περιφερειών, για παράδειγμα σχετικών με την εργασία, τις μεταφορές και τη στέγαση, δεν μπορούν να επιλυθούν ικανοποιητικά και έγκαιρα.

3.5.4. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητη την άρση των εμποδίων στην αποτελεσματικότητα της διαπεριφερειακής συνεργασίας και εκτιμά ότι το αίτημα αυτό σχετίζεται σαφώς με την πιστή εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, όπως αυτή ορίζεται στη Συνθήκη. Ζητεί από τα κράτη μέλη να καταβάλουν τις απαιτούμενες προσπάθειες, προκειμένου η διαπεριφερειακή συνεργασία να αναγνωρισθεί ως τομέας κοινού ενδιαφέροντος που διαθέτει ένα ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο.

3.6. Αποτέλεσμα

3.6.1. Προκειμένου να ελέγχεται η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας πριν από την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι σημαντικό να εκφράζει τη γνώμη της η Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την τήρηση της αρχής αυτής από την Επιτροπή, κατά την εξέταση των προπαρασκευαστικών πράξεων και των προτάσεων για κοινοτικές πράξεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να υποβάλλει την ετήσια έκθεσή της για την επικουρικότητα στην Επιτροπή των Περιφερειών, η οποία προτίθεται να εκπονεί σχετική γνωμοδότηση σε ετήσια βάση. Εξάλλου, η Επιτροπή των Περιφερειών επιβεβαιώνει το αίτημά της σχετικά με την καθιέρωση ενός πραγματικού προληπτικού ελέγχου της βάσης των νομικών κειμένων και της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας βάσει των τελευταίων. Ο έλεγχος αυτός θα πρέπει να διενεργείται πριν από τη λήψη νομοθετικών αποφάσεων εκ μέρους των ευρωπαϊκών αρχών.

3.6.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί ρητώς από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προαγάγει μία Ευρώπη που να στηρίζεται στην αρχή της επικουρικότητας, όπου να ενισχύονται οι ιδιαιτερότητες και οι διαφορετικές ταυτότητες των ευρωπαϊκών λαών, που συνιστούν το μεγαλύτερό της πλούτο, έτσι ώστε να ευνοείται ο εποικοδομητικός ανταγωνισμός, χωρίς να υποτιμάται η αξία της αλληλεγγύης και της συνοχής. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί τα κράτη μέλη να καταβάλουν προσπάθειες ώστε να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της επικουρικότητας στις εθνικές νομοθεσίες ως οδηγός για τον καταμερισμό των αρμοδιοτήτων, όχι μόνο για τον προσδιορισμό των τομέων των ιδίων αρμοδιοτήτων τους αλλά και ως προτροπή για τη συμμετοχή των οργανώσεων τοπικής και περιφερειακής διοίκησης στις διαδικασίες καθορισμού των προϋποθέσεων άσκησης των δικών τους αρμοδιοτήτων.

3.6.3. Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας δεν αφορά μόνο τις νομοθετικές και ρυθμιστικές δραστηριότητες της Ένωσης και, κατά συνέπεια, αποκλειστικά τις σχέσεις της Ένωσης με τα κράτη μέλη της. Αφορά επίσης την εθνική διαδικασία λήψης αποφάσεων όπως και τη μεταφορά και εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ σε κάθε κράτος μέλος. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν δίδεται, μέχρι στιγμής, η απαιτούμενη προσοχή στην ανωτέρω διάσταση της αρχής της επικουρικότητας.

Βρυξέλλες, 11 Μαρτίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ. 98.

(2) CDR 136/95 annexe.

(3) CDR 305/97 fin - EE C 64 της 27.2.1998, σ. 98.

(4) COM(1998) 345 fin.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών

1. Η αρχή της επικουρικότητας και τα ευρωπαϊκά νομικά κείμενα

1.1. Η ίδια η ιδέα της επικουρικότητας αναφέρεται ρητώς στο άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚΑΧ των Παρισίων, της 18ης Απριλίου 1951 και στο άρθρο 235 της Συνθήκης της Ρώμης της 25ης Μαρτίου 1957, και γίνεται γι'αυτή σαφής μνεία στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Ένωση του 1975, την εμπνευσμένη από τον επίτροπο A. Spinelli, στην οποία τονίζεται ότι: "Όπως και οι υφιστάμενες Κοινότητες, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία ενός συγκεντρωτικού υπερ-κράτους. Κατά συνέπεια και σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, στην Ένωση θα ανατεθούν τα καθήκοντα που τα κράτη μέλη δεν είναι πλέον σε θέση να επιτελέσουν αποτελεσματικά."

1.2. Το πρώτο ευρωπαϊκό νομικό κείμενο, στο οποίο γίνεται ρητή μνεία στην αρχή της επικουρικότητας, ο Χάρτης τοπικής αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, υπογράφηκε στο Στρασβούργο στις 15 Οκτωβρίου 1985. Μετά από την επικύρωσή του από 30 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και 12 από τα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί πλέον σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία επιβάλλεται στις εθνικές νομοθεσίες των κρατών που την έχουν επικυρώσει.

1.3. Επισημαίνονται, ειδικότερα, τα άρθρα της 3 και 4 και κυρίως το άρθρο 4, εδάφιο 3 όπου ορίζεται η αρχή της επικουρικότητας, με τη διευκρίνιση ότι: "Η άσκηση των δημόσιων αρμοδιοτήτων πρέπει γενικά να εμπίπτει, κατά προτίμηση, στις εγγύτερες προς τους πολίτες αρχές. Για την ανάθεση μίας αρμοδιότητας σε μία άλλη αρχή, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το εύρος και η φύση του έργου καθώς και οι απαιτήσεις για αποτελεσματικότητα και εξοικονόμηση πόρων."

1.4. Η αρχή της επικουρικότητας εισήχθη, με αρκετά σαφή τρόπο, στις ευρωπαϊκές συνθήκες με την Ενιαία Πράξη του 1987, όπου στο κεφάλαιο για το περιβάλλον (άρθρο 130 R § 4) αναφέρεται ότι: "Η Κοινότητα αναλαμβάνει δράση σε περιβαλλοντικά θέματα, στο βαθμό που οι στόχοι που καθορίζονται στην παράγραφο 1 είναι δυνατόν να υλοποιηθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο παρά μεμονωμένα σε επίπεδο κρατών μελών."

1.5. Μετά από την εισαγωγή της στο άρθρο 5 της ΣΕΚ από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η εν λόγω αρχή της επικουρικότητας προκάλεσε πολυάριθμα σχόλια, και ειδικότερα κατά την προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 1997, πριν να αναπτυχθεί στο πρωτόκολλο που επισυνάπτεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ της 2ας Οκτωβρίου 1997.

1.6. Με την Κυβερνητική Δήλωση της Γερμανίας, της Αυστρίας και του Βελγίου σχετικά με την επικουρικότητα ζητείται η αναγνώριση και η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στο εσωτερικό των κρατών μελών.

2. Η εξέλιξη μεταξύ των Συνθηκών του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ

2.1. Κατά την περίοδο προετοιμασίας της Διακυβερνητικής Διάσκεψης και της Συνθήκης του Άμστερνταμ, η Επιτροπή των Περιφερειών έλαβε θέση(1): υπέρ της βελτίωσης της διατύπωσης πολλών άρθρων της Συνθήκης του Μάαστριχτ σχετικά με τους μηχανισμούς συμμετοχής των περιφερειών και των τοπικών αρχών στη διακυβέρνηση της Ευρώπης και σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας, καθώς και υπέρ της ανάπτυξης του καθεστώτος, της οργάνωσης, του πεδίου δράσης και των τομέων παρέμβασης της ιδίας.

2.2. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι η Επιτροπή των Περιφερειών πρότεινε την αναδιατύπωση του άρθρου 5 της Συνθήκης ΕΚ, προκειμένου να γίνεται ρητή μνεία σ'αυτό στη θέση των περιφερειακών και τοπικών αρχών στις οποίες έχουν ανατεθεί αρμοδιότητες σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο των κρατών, και ζητούσε το σαφή καθορισμό των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών καθώς και την παραχώρηση του δικαιώματος προσφυγής στις περιφέρειες για τη ματαίωση αποφάσεων με το αιτιολογικό της παραβίασης της αρχής της επικουρικότητας.

2.3. Οι προτάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών συνέκλιναν με πολλές άλλες και, κυρίως, με τις προτάσεις της Συνέλευσης των Περιφερειών της Ευρώπης και του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών, με τις οποίες εκφραζόταν η επιθυμία για την τροποποίηση του κειμένου των Συνθηκών σε θέματα όπως η τοπική αυτονομία, η διαφάνεια, η εταιρική σχέση, η αντιπροσωπευτικότητα της Επιτροπής των Περιφερειών, η εξάλειψη των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών και η ισότητα των ευκαιριών.

3. Η πρόοδος που σημειώθηκε στη Συνθήκη του Άμστερνταμ

3.1. Πολλές από τις τροποποιήσεις που επιθυμούσαν οι εκπρόσωποι των περιφερειών και των τοπικών αρχών εισήχθησαν στη Συνθήκη του Άμστερνταμ και, ακόμη, επισυνάφθηκε σ'αυτή το πρωτόκολλο για την επικουρικότητα.

Πρόοδος διαπιστώθηκε και όσον αφορά το καθεστώς και την οργανωτική ικανότητα της Επιτροπής των Περιφερειών, την εταιρική σχέση, την ισότητα των ευκαιριών ή τη διαφάνεια.

Αντίθετα, ορισμένες προτάσεις τροποποιήσεων σχετικών με την τοπική αυτονομία δεν περιελήφθησαν στη Συνθήκη.

3.2. Είναι σαφές ότι οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές επιθυμούν πάντα τον καλύτερο καθορισμό της θέσης τους, τον καλύτερο συνυπολογισμό του ρόλου τους σε πολυάριθμα άρθρα της Συνθήκης και τη διεύρυνση του διαλόγου που επί μακρόν περιορίζεται μόνο σε επίπεδο Ε.Ε. και κρατών μελών, με ένα εκτενέστερο διάλογο μεταξύ όλων των επιπέδων.

4. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ της 15ης και 16ης Ιουνίου 1998, αποφασίσθηκε η εξέταση των προβλημάτων που συνδέονται με την πρακτική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

(1) CdR 136/95 και Παράρτημα - EE C 100 της 2.4.1996, σ. 1.