Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής και πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τις δραστηριότητες της Επιτροπής στους τομείς της ανάλυσης, της έρευνας, της συνεργασίας και της δράσης για την απασχόληση ()

(96/C 18/21)

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω ανακοίνωση και την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του, στις 5 Οκτωβρίου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Κορυφιδίς.

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Οκτωβρίου 1995 (συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Το πρόβλημα της απασχόλησης : Η πρόκληση του σήμερα για την Ευρωπαϊκή Ένωση

1.1. Μετά τη δημοσίευση του Λευκού Βιβλίου (Δεκέμβριος 1993) και τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου στις Βρυξέλλες (Δεκέμβριος 1993), την Κέρκυρα (Ιούνιος 1994) και το Έσσεν (Δεκέμβριος 1994) το πρόβλημα της απασχόλησης και της ανεργίας ήρθε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής σκέψης και αναζήτησης.

1.2. Η αναζήτηση και προσέγγιση του ζητήματος όλο αυτό το διάστημα προσέδωσε στο πρόβλημα τις πραγματικές του διαστάσεις και οδήγησε στα παρακάτω συγκεκριμένα κεντρικά συμπεράσματα σε σχέση με τη φύση, τις διαστάσεις και τις όποιες άλλες προεκτάσεις του.

- Η απασχόληση δεν αποτελεί δευτερεύοντα παράγοντα ανάπτυξης αλλά τοποθετείται στον ίδιο τον πυρήνα της.

- Η οικονομική ανάκαμψη δεν επαρκεί από μόνη της στην επίλυση των προβλημάτων της απασχόλησης και ότι

- Το πρόβλημα της απασχόλησης απαιτεί στενότερη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και αποτελεσματικότερο συντονισμό, ιδιαίτερα στους τομείς της ανάλυσης, της έρευνας, της συνεργασίας και της δράσης για την απασχόληση και την αγορά εργασίας.

1.3. Τα προηγούμενα συμπεράσματα - κοινά αποδεκτά πλέον - φέρνουν στο προσκήνιο και την κοινωνική διάσταση του προβλήματος, διάσταση που μπορεί να αποτέλεσε και την αφετηρία της όλης αναζήτησης για την επίλυσή του.

Σε κάθε περίπτωση αξίζει να σημειωθεί ότι προβλήματα όπως αυτό της ανεργίας αμαυρώνουν την κοινοτική ιδέα και οδηγούν μεγάλα στρώματα ιδιαίτερα ευαίσθητων ευρωπαίων πολιτών στο περιθώριο, την απόγνωση και σε αρνητική στάση απέναντι στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.4. Στα προηγούμενα πλαίσια αποτελεί πράγματι πρόκληση του σήμερα για την Ευρωπαϊκή Ένωση η επίλυση του προβλήματος της απασχόλησης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Γνώσεις και εμπειρία για το μέγεθος, τις αιτίες και την προοπτική του προβλήματος

2.1.1. Επί μακρόν, οι δραστηριότητες της Επιτροπής στον τομέα της παρακολούθησης, της ανάλυσης, της έρευνας και της δράσης στον τομέα της απασχόλησης προσδιορίζονταν από δύο παράγοντες :

- Από την πολιτική αντίληψη που επικρατούσε για την απασχόληση (δευτερογενής παράγοντας ανάπτυξης) και συνακόλουθα.

- Από τους χαμηλού επιπέδου χορηγούμενους πόρους (10 εκατ. Ecu ετησίως για το υφιστάμενο πρόγραμμα).

2.1.2. Παρόλα αυτά το έργο που έχει να επιδειχθεί δεν είναι μικρό. Το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο απασχόλησης (Misep) και το κοινοτικό σύστημα τεκμηρίωσης στον τομέα της απασχόλησης (Sysdem) έχουν ουσιαστική προσφορά.

Τα στοιχεία τους αποτέλεσαν πηγές αποκάλυψης του μεγέθους του προβλήματος της απασχόλησης καθώς και πηγές μελετών που οδήγησαν στη νέα αντίληψη και στις νέες προτάσεις για την απασχόληση και την ανεργία στην Ευρώπη.

2.1.3. Παραπέρα το πρόγραμμα LEDA (δράση για την ανάπτυξη της απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο), ILE (τοπικές πρωτοβουλίες για την απασχόληση γυναικών), ERGO (επανένταξη ανέργων στην αγορά εργασίας) καθώς και η ανάπτυξη των δικτύων, TURN (περιφερειακό δίκτυο συνδικαλιστικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε δράσεις υπέρ της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης των ανέργων) και EGLEI (Διεθνής Οργάνωση υπηρεσιών τοπικής ανάπτυξης) αποτελούν σίγουρα θετικό έργο της Επιτροπής.

2.1.4. Σε κάθε περίπτωση με τη νέα αντίληψη των πραγμάτων και την τοποθέτηση του ζητήματος της απασχόλησης στην κορυφή των προτεραιοτήτων της Ένωσης ανοίγονται νέοι ορίζοντες για μια διαφορετικής διάστασης, έκτασης και ποιότητας λειτουργία της Επιτροπής στον συγκεκριμένο τομέα.

2.2. Η ΟΚΕ για την απασχόληση και την ανεργία

2.2.1. Από καιρό η ΟΚΕ επεσήμανε προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή την αναγκαιότητα απόκτησης μιας άλλης στρατηγικής στον τομέα της απασχόλησης που να συνδέεται και να ευνοεί την ανάπτυξη.

2.2.2. Ειδικότερα η ΟΚΕ στην ετήσια γνωμοδότησή της του 1992 για την κοινωνική κατάσταση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη βελτίωσης της κατάστασης στην αγορά εργασίας, προτείνει την ενίσχυση των επενδύσεων που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της Επιτροπής για στήριξη των όποιων σχετικών προσπαθειών των κυβερνήσεων των κρατών μελών.

2.2.2.1. Με στόχο την καταπολέμηση της ανεργίας, η ΟΚΕ ενέκρινε τη γνωμοδότησή της σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για την κοινωνική πολιτική, την αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε εργαζόμενος πρέπει, καθ`όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής του, να έχει πρόσβαση στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση, η οποία θα πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο τμήμα των πολιτικών για την απασχόληση.

Παράλληλα προτείνει ακόμη εφαρμογή προληπτικής πολιτικής η οποία συνίσταται σε ειδίκευση και μετεκπαίδευση των εργαζομένων που απειλούνται από ανεργία.

2.2.3. Με την εφαρμογή της νέας συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ανακοίνωση του Λευκού Βιβλίου για την « Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση » η ΟΚΕ ζητεί (ψήφισμα της 1ης Ιουνίου 1994) « να δώσει το Συμβούλιο, επίσημα, την πρώτη θέση μεταξύ των προτεραιοτήτων στο πρόβλημα της απασχόλησης και να λάβει υπόψη το θέμα αυτό στους γενικούς προσανατολισμούς που προβλέπονται στο άρθρο 103 της Συνθήκης της ΕΟΚ ». Ως στόχος μπαίνει στο ίδιο ψήφισμα η μείωση της ανεργίας και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, κυρίως για τους νέους.

2.2.4. Σημαντικές επίσης και θετικές, αφού υλοποιούν και δικές της θέσεις, είναι πολλές γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ που σχετίζονται με το θέμα, όπως για τη « Σύσταση Συμβουλίου προσβάσεως στη συνεχή επαγγελματική επιμόρφωση », « Το πρόγραμμα δράσης για μια πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης κ.λπ. ».

Αλλά ακόμα πιο σημαντικές είναι οι σχετικές γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας της ΟΚΕ όπως εκείνη που αναφέρεται στις « Συνέπειες των νέων τεχνολογιών στην κατάσταση της απασχόλησης », εκείνη που αναφέρεται στην « Ανεργία των νέων » κ.ά.

2.2.5. Τέλος ουσιαστική και πλούσια προβλέπεται να αναδειχθεί η συνεισφορά της σχετικής ειδικής ολομέλειας της ΟΚΕ, (Οκτώβριος 1995), στην προοπτική επίλυσης του προβλήματος.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί κατ`αρχήν με την επισήμανση της Επιτροπής ότι μετά το Έσσεν γεννιέται η ελπίδα δημιουργίας προϋποθέσεων για έξοδο από την κρίση της απασχόλησης.

Επισημαίνει όμως ότι η ελπίδα αυτή θα πρέπει να κρατιέται ζωντανή και να ενισχύεται με συγκεκριμένα άμεσα μέτρα στις περιπτώσεις εκείνες που δημιουργούνται επιπλέον προβλήματα ανεργίας από κεντρικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.2. Με βάση την πεποίθηση ότι προϋπόθεση διεξόδου από μια οποιασδήποτε μορφής και έντασης κρίση αποτελεί πολύπλευρη γνώση της ίδιας της κρίσης και των αιτιών που τη δημιούργησαν, η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης και σε γενικές γραμμές με τη νέα στρατηγική ανάλυσης, έρευνας, συνεργασίας και δράσης που προτείνει η Επιτροπή στον τομέα της απασχόλησης. Ωστόσο, οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει απαραιτήτως να συμμετέχουν άμεσα στον επακριβή καθορισμό των προτεραιοτήτων όσον αφορά το είδος των προς διενέργεια μελετών και των προς ανάληψη δράσεων. Η σύσταση μιας συμβουλευτικής επιτροπής θα επέτρεπε την επίτευξη του στόχου αυτού.

3.2.1. Ιδιαίτερα σημαντικές μεταξύ των άλλων, θεωρεί η ΟΚΕ τις επισημάνσεις-δράσεις της Επιτροπής σε ό,τι αφορά στις συνθήκες δημιουργίας και κατάργησης θέσεων εργασίας, στις σχετικές έρευνες που πρέπει να γίνονται και στο συσχετισμό των νέων θέσεων εργασίας με την ανάπτυξη και τον παγκόσμιο πλέον χαρακτήρα του προβλήματος της απασχόλησης.

Στα πλαίσια της ανάπτυξης των δράσεων αυτών η ΟΚΕ έχει σίγουρα να παίξει το δικό της ουσιαστικό ρόλο.

3.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι απαιτείται από πλευράς Επιτροπής ειδικότερο βάρος και μεγαλύτερη συγκεκριμενοποίηση των δράσεων που αναφέρονται στην εφαρμογή μέτρων υπέρ των ομάδων που θίγονται ιδιαίτερα από την ανεργία ιδίως των νέων, των μακροχρόνια ανέργων, των ηλικιωμένων εργαζομένων, των ανέργων γυναικών. Επισημαίνει ακόμη ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις εθνικές μειονότητες και στις λοιπές κατηγορίες μειονεκτούντων ατόμων, για τις οποίες κρίνεται επίσης σκόπιμη η συνδρομή των οργανώσεων κοινωνικής οικονομίας.

3.4. Ειδικότερο βάρος και συγκεκριμενοποίηση δράσεων απαιτείται επίσης και στο θέμα της ενθάρρυνσης και προώθησης πρωτοβουλιών κυρίως σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο που παρέχουν δυνατότητες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης.

Η αναγκαιότητα αυτή καθίσταται ακόμα μεγαλύτερη από το γεγονός ότι αυτές οι θέσεις εργασίας μπορεί να ικανοποιήσουν νέες ανάγκες όπως π.χ. στον τομέα του περιβάλλοντος και των κοινωνικών υπηρεσιών.

3.5. Η ΟΚΕ θεωρώντας πάντα ως κεντρικό ζήτημα το πρόβλημα της πληροφόρησης και ενημέρωσης του ευρωπαίου πολίτη για τις σκέψεις, αποφάσεις και δράσεις των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικροτεί την ανάπτυξη μιας όσο γίνεται περισσότερο δραστήριας πολιτικής για τη διάδοση των σχετικών πληροφοριών που συγκεντρώνονται σε σχέση με την απασχόληση και τις αντίστοιχες πολιτικές της Ένωσης.

3.6. Τέλος, αν και η ΟΚΕ θα επιθυμούσε την επίλυση αυτού του είδους των προβλημάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στέκεται πολύ θετικά απέναντι στο ρόλο που αποκτά για την επίλυση του προβλήματος η Επιτροπή.

Ο πλανητικός, πλέον, χαρακτήρας των παραγόντων που δημιουργούν το πρόβλημα, η αναγκαιότητα συντονισμού, η αναγκαιότητα συνειδητής και ουσιαστικής συμμετοχής του συνόλου των εμπλεκόμενων συντελεστών στο πρόβλημα απαιτούν πράγματι την προώθηση εταιρικών σχέσεων σε όλα τα επίπεδα, απαιτούν δηλαδή την πολιτική που προτείνεται.

Κρίνεται χρήσιμο να αναληφθούν πρωτοβουλίες, να μελετηθεί το θέμα και να διερευνηθούν οι δυνατότητες ενός διεθνούς διαλόγου στο πλαίσιο του οποίου θα αναζητηθούν λύσεις πλανητικού επιπέδου.

Η παγκόσμια Διάσκεψη για την κοινωνική ανάπτυξη αποτέλεσε την αρχή ενός τέτοιου διαλόγου. Η επιτυχία του διαλόγου για την απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου αποτελεί ένα παράδειγμα προς μίμηση.

3.7. Σε κάθε περίπτωση η ΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ρυθμοί αναζήτησης διεξόδων στην κρίση της απασχόλησης και την καταπολέμηση της ανεργίας θα πρέπει να αυξηθούν ακόμα περισσότερο.

Με τη συγκεκριμένη πρόταση δράσης της Επιτροπής αποκτάται ένα πολύ καλό εργαλείο στην προσπάθεια διερεύνησης, καταγραφής και ανάδειξης του προβλήματος αλλά και αναζήτησης της σωστής διεξόδου.

Όλες όμως οι διέξοδοι επίλυσης της κρίσης περνούν μέσα από την ανάπτυξη στο πεδίο της οποίας θα δοθεί και η τελική αναμέτρηση. Σ`αυτό ακριβώς το πεδίο, ακόμα πιο έντονα θα πρέπει να δοθεί η μάχη.

Οι ήδη υπάρχουσες σχετικές κοινοτικές δράσεις όπως π.χ. τα διευρωπαϊκά δίκτυα πρέπει να αναπτυχθούν με γρηγορότερους ρυθμούς ενώ απαιτείται να αναζητηθούν νέες αναπτυξιακές δράσεις που σχετίζονται ιδιαίτερα με την ποιότητα ζωής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Μοντέλο και το περιβάλλον.

3.8. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη, το περιεχόμενό της και τα αποτελέσματά της θα δείξουν τελικά αν όλη αυτή η κινητικότητα γύρω από το πρόβλημα της απασχόλησης και της ανεργίας θα έχει ουσιαστικό αντίκρυσμα.

Η ΟΚΕ επιμένει στην αναγκαιότητα η Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1996 να ανοίξει προοπτικές μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδεκτής από τους πολίτες της, μιας ΕΕ πολύπλευρα ισχυρής, μιας ΕΕ συνεργασίας και αλληλεγγύης.

Σ`αυτήν την ΕΕ το πρόβλημα της απασχόλησης και της ανεργίας πρέπει να αποδειχθεί σε πολιτικό πρόβλημα και έτσι να αντιμετωπιστεί. Η Ευρώπη του 21ου αιώνα δεν μπορεί να ταυτιστεί ως ύπαρξη με ανέργους πένητες.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 235 της 9. 9. 1995, σ. 8.