Γνωμοδότηση για τη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στην περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας (94/C 127/07)

Στις 25 Μαρτίου 1993, και σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 4 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στην περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 18 Ιανουαρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. E. Masucci και με συνεισηγήτρια την Dame Jocelyn Barrow.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 312η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης Ιανουαρίου 1994), υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ιστορικό

1.1.1. Η σημασία της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στην κοινοτική περιφερειακή πολιτική τονίστηκε από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, από την αρχή, από την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Πράγματι στο σχέδιο γνωμοδότησης για την «Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου περί συγκροτήσεως Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης» που υιοθετήθηκε στην 114η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 1973, η ΟΚΕ επανειλημμένα επέμεινε (1) σε δύο σκέλη:

- τη συμμετοχή των περιφερειών στην κατάρτιση της περιφερειακής πολιτικής «με τη συνεργασία όλων των αντιπροσωπευτικών κοινωνικο-επαγγελματικών οργανώσεων» (2),

- τη σύνδεση των κοινωνικο-επαγγελματικών οργανώσεων στις εργασίες του Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και της επιτροπής περιφερειακής πολιτικής, στα πλαίσια αυτών των νέων οργάνων (3).

1.1.1.1. Η ΟΚΕ επανειλημμένα επανήλθε στο θέμα αυτό (4), αλλά η πιο ολοκληρωμένη και σημαντική πράξη υπήρξε η γνωμοδότηση για το «Ρόλο και επίδραση των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των κοινωνικών και οικονομικών οργανώσεων στο πεδίο της κοινής περιφερειακής πολιτικής» (5) (Εισηγητής: ο κ. Ventejol) που υιοθετήθηκε στη σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 1979.

Στη γνωμοδότηση αυτή - που υιοθετήθηκε σε πολύ διαφορετικές συνθήκες από τις σημερινές - βρίσκονται όλοι οι λόγοι, που εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να ισχύουν και να είναι επαρκείς, για τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, η οποία θεωρείται αναγκαία:

- για να ικανοποιηθεί πλήρως ο στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής,

- για να εξασφαλισθεί καλύτερα η συμπληρωματικότητα μεταξύ κοινοτικών ενισχύσεων και ενισχύσεων των κρατών μελών,

- για να αξιολογηθούν καλύτερα οι περιφερειακές επιπτώσεις των κοινοτικών πολιτικών,

- για να εξασφαλισθεί μια πληρέστερη ανιούσα και κατιούσα ενημέρωση,

- για να κεντρίσει το ενδιαφέρον του πληθυσμού.

Όλες αυτές είναι αναγκαίες συνθήκες για να εξασφαλισθεί η επιτυχία της περιφερειακής πολιτικής και του πνεύματος αλληλεγγύης που την εμπνέει.

1.1.1.2. Στη γνωμοδότηση αυτή επισυνάπτεται έκθεση (6) με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου 1979, που συντάχθηκε βάσει ερωτηματολογίου, και στην οποία διαπιστώνεται «...ότι στο σύνολό τους, οι τοπικές ή περιφερειακές αρχές όπως επίσης οι κοινωνικές και οικονομικές οργανώσεις ασκούν περιορισμένη επίδραση στους προσανατολισμούς της ευρωπαϊκής πολιτικής». Αυτό προϋποθέτει εξάλλου ότι αυτές διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην κατάρτιση των προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης στη χώρα τους, πράγμα που δεν φαίνεται σε γενικές γραμμές να συμβαίνει (7).

Αυτή η έκθεση μας δίνει τη δυνατότητα, στην παρούσα γνωμοδότηση, να προσδιορίσουμε τις διαφορές με τη σημερινή κατάσταση, ύστερα από 14 χρόνια, και να μετρήσουμε την απόσταση που έχει διανυθεί.

1.1.2. Επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε από την αρχή τη σημασία της συμμετοχής των συνδικαλιστικών και επαγγελματικών οργανώσεων.

1.1.3. Η Επιτροπή από τη μεριά της μολονότι δεν έχει αποδεχθεί επισήμως με κανέναν τρόπο στον κανονισμό του ΕΤΠΑ τους τρόπους συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων, ήδη από τη δεκαετία του '70 είχε θεσπίσει στην πράξη συναντήσεις μεταξύ του αρμόδιου Επιτρόπου κ. Giolitti και των εκπροσώπων των οργανώσεων αυτών, που είχαν ως στόχο τους προσανατολισμούς στα θέματα της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής.

1.1.4. Όσον αφορά τους κοινωνικούς εταίρους, ήδη τον Ιανουάριο του 1976 είχε συσταθεί μια περιορισμένη ομάδα εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων, που είχε περιοδικές συναντήσεις ενημέρωσης με τη Γενική Διεύθυνση περιφερειακής πολιτικής.

Κυρίως, όμως, το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '80, όταν άρχισε η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στα τέλη του 88, πολλαπλασιάσθηκαν οι ενέργειες και οι πρωτοβουλίες της ΟΚΕ και της Unice, με στόχο να επιτευχθεί η ενημέρωση και η διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

1.1.4.1. Καρπός αυτής της πίεσης και της συνεχούς υποστήριξης από την ΟΚΕ σε πολλές γνωμοδοτήσεις, ήταν το άρθρο 31 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1988, που προέβλεπε την ετήσια διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους για τις διαρθρωτικές πολιτικές της Κοινότητας.

Κυρίως όμως η Γενική Διεύθυνση περιφερειακής πολιτικής συμφώνησε ότι είναι χρήσιμο να οργανωθεί σε κάθε χώρα μέλος συνεδρίαση διαβουλεύσεων για τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, με συμμετοχή των εθνικών και περιφερειακών αρχών, και περιφερειακών εκπροσώπων των συνδικάτων των εργαζομένων και των εργοδοτών. Συνεδριάσεις που πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια του 1989/90 πρώτα για το στόχο αριθμός 1 και στη συνέχεια για τους άλλους στόχους και οι οποίες αποτέλεσαν την πρώτη διαβούλευση σε μεγάλη κλίμακα με τις κοινωνικο-οικονομικές οργανώσεις, με στόχο να πεισθούν οι εθνικές αρχές για τη σκοπιμότητα της προώθησης αυτής της πρακτικής σε εθνικό επίπεδο.

1.1.4.2. Η εκτελεστική επιτροπή της ΕΣΣ ενέκρινε ψήφισμα (1) για την περιφερειακή πολιτική, που περιλαμβάνει δύο σκέλη:

- το γενικό περιεχόμενο που πρέπει να χαρακτηρίζει την κοινοτική περιφερειακή πολιτική για να επιτευχθεί η οικονομική και κοινωνική σύγκλιση και να αντιμετωπισθούν οι διαδικασίες αποβιομηχανοποίησης,

- τα επίπεδα και τις διαδικασίες με τις οποίες μπορεί να πραγματοποιηθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων.

1.1.4.3. Η Unice επίσης υπογράμμισε τη σημασία της ενίσχυσης του καθορισμού ενός καθαρού πλαισίου για τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, τόσο σε εθνικό όσο και τοπικό επίπεδο (2).

1.1.4.4. Αυτή η ανησυχία εκφράζεται από όλους τους κοινωνικούς εταίρους όπως φαίνεται από την επιστολή που απέστειλαν στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη τον Ιούλιο του 1992 και στην οποία αναφέρουν ότι «η ενεργός συμμετοχή των εκπροσώπων τους στην κατάρτιση, εφαρμογή και αξιολόγηση των διαφόρων φάσεων των διαδικασιών προγραμματισμού θα πρέπει να θεσπισθεί σαφώς στα πλαίσια της εταιρικής σχέσης».

1.2. Το άρθρο 4 του νέου Κανονισμού-πλαίσιο

1.2.1. Η νέα πρόταση της Επιτροπής για την αναθεώρηση των διαρθρωτικών ταμείων περιλαμβάνει λίγες αλλά σημαντικές καινοτομίες σε σχέση με τη μεταρρύθμιση του 1988. Σχετικά με αυτό παραπέμπομε στη γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε από την ΟΚΕ στις 26 Μαΐου 1993 (3).

Μεταξύ των καινοτομιών είναι θεμελιώδης η νέα διατύπωση του άρθρου 4 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2052/88, η οποία στην οριστική της μορφή που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 20 Ιουλίου 1993 έχει ως εξής:

«Άρθρο 4 - Συμπληρωματικότητα, εταιρική σχέση, τεχνική βοήθεια

1. Η κοινοτική δράση θεωρείται ως συμπλήρωμα ή συμβολή στις αντίστοιχες δράσεις των κρατών μελών. Αυτό επιτυγχάνεται με τη στενή συνεργασία ανάμεσα στην Επιτροπή, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, τις αρχές και τους αρμόδιους οργανισμούς συμπεριλαμβανομένων, στο πλαίσιο των προβλεπόμενων από τους θεσμικούς κανόνες τρόπων και των υφιστάμενων πρακτικών που εφαρμόζει το κάθε κράτος μέλος, των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων που ορίζονται από το κράτος μέλος σε εθνικό, περιφερειακό, τοπικό ή άλλο επίπεδο. Όλα τα μέρη αποτελούν εταίρους που επιδιώκουν ένα κοινό σκοπό. Η συνεργασία αυτή καλείται στο εξής «εταιρική σχέση». Η εταιρική σχέση καλύπτει την προετοιμασία και τη χρηματοδότηση, καθώς και την εκ των προτέρων αξιολόγηση, την παρακολούθηση και την εκ των υστέρων αξιολόγηση των ενεργειών.

Η εταιρική σχέση λειτουργεί με πλήρη σεβασμό των θεσμικών, νομοθετικών και χρηματοδοτικών αρμοδιοτήτων του κάθε εταίρου.

2. Με βάση τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού, καθώς και τις διατάξεις που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 4 και 5, η Επιτροπή λαμβάνει τις πρωτοβουλίες και τα εκτελεστικά μέτρα που απαιτούνται για να εξασφαλίσει ότι η κοινοτική δράση στηρίζει την υλοποίηση των στόχων που αναφέρονται στο άρθρο 1 και ενισχύει τις εθνικές πρωτοβουλίες.

3. Στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης, η Επιτροπή μπορεί, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3 παράγραφος 4, να συμβάλει στην προετοιμασία, την εκτέλεση και την προσαρμογή των παρεμβάσεων με τη χρηματοδότηση προπαρασκευαστικών μελετών και ενεργειών τεχνικής βοήθειας επί τόπου, σε συμφωνία με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος και ενδεχομένως τις αρχές και τους οργανισμούς που αναφέρονται στην παράγραφο 1.

4. Η κατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του προπαρασκευαστικού σταδίου των ενεργειών καθορίζεται για κάθε στόχο στα άρθρα 8 έως 11 bis.»

1.2.1.1. Η οριστική μορφή που έλαβε το άρθρο 4 διαφέρει μερικώς από την αρχική που είχε προτείνει η Επιτροπή, η οποία δεν περιελάμβανε

- την παρενθετική πρόταση: «στο πλαίσιο των προβλεπομένων από τους θεσμικούς κανόνες τρόπων και των υφισταμένων πρακτικών που εφαρμόζει το κάθε κράτος μέλος»,

- την τελευταία περίοδο του πρώτου σημείου: «η εταιρική σχέση λειτουργεί με πλήρη σεβασμό των θεσμικών, νομοθετικών και χρηματοδοτικών αρμοδιοτήτων του κάθε εταίρου».

1.2.1.2. Εξαιρουμένου του γεγονότος ότι, ενσωματώνοντας τους κοινωνικούς εταίρους στην έννοια της εταιρικής σχέσης που θα πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί μέσω μιας «στενής συνεννόησης» το σημείο αυτό αποτελεί το επιστέγασμα μιας εικοσαετούς κοινής πιέσεως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και τους κοινωνικούς εταίρους, η οποία κατέληξε στο να επιτύχει αυτό το αποτέλεσμα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρώτη τροποποίηση αποτελεί ένα συμβιβασμό, μολονότι αυτό δεν μειώνει τη σημασία της.

Η αναφορά στους θεσμικούς κανόνες και στις υφιστάμενες πρακτικές (ιδιαιτέρως αυτές) μπορεί να χρησιμοποιηθεί - διαπράττοντας έτσι μια παράβαση - από τις κυβερνήσεις που δεν συμμερίζονται την ιδέα της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων σε οποιαδήποτε ενέργεια για να τις αποκλείσουν και από τις κοινοτικές διαρθρωτικές πολιτικές. Πρόκειται όμως, στην περίπτωση αυτή, για ερμηνεία που αντιτίθεται στην κεντρική ιδέα του νέου άρθρου 4, του οποίου η έννοια είναι σαφέστατα να συμπεριληφθούν οι οικονομικές και κοινωνικές πλευρές στην εταιρική σχέση. Αυτό ανταποκρίνεται σε μία φιλοσοφία, σύμφωνα με την οποία η ανάπτυξη απαιτεί την συνεργική συμμετοχή όλων των ζωντανών δυνάμεων της κοινωνίας.

1.2.1.3. Αντιθέτως, εκεί όπου ήδη ακουλουθείται η πρακτική της συμμετοχής των κοινοτικών εταίρων σε άλλα θέματα και αποφάσεις ο κανόνας που περιέχεται στο άρθρο 4 που προαναφέρθηκε θα πρέπει στη συνέχεια να εφαρμοσθεί σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, πράγμα που απαιτεί να είναι οι εθνικές και περιφερειακές αρχές καθώς και οι κοινωνικές και οικονομικές οργανώσεις εξοπλισμένες για να τη θέσουν σε εφαρμογή κατά τρόπο αποτελεσματικό στα κατάλληλα πλαίσια και σύμφωνα με συμφωνημένες διαδικασίες.

1.2.1.4. Ήδη υπάρχουν - χάρη στις πρωτοβουλίες που αναφέρθηκαν στο σημείο 1.1.4 - πολυάριθμες σχετικές εμπειρίες σε διάφορες χώρες και περιοχές της Κοινότητας, στις οποίες πραγματοποιήθηκαν μελέτες και έρευνες με τη χρηματοδοτική υποστήριξη της Επιτροπής (1).

Εντούτοις η ετήσια έκθεση της Επιτροπής δεν παρουσιάζει τις εμπειρίες αυτές και αυτή η έλλειψη επισημάνθηκε στη γνωμοδότηση για την «Τρίτη ετήσια έκθεση για την εφαρμογή της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων 1991» (2), που εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου 1993.

1.2.2. Η συστηματική επίγνωση των πραγματικών εμπειριών συμμετοχής και η ανταλλαγή πληροφοριών, μπορεί να αποτελέσει αναμφισβήτητη ενίσχυση για την εφαρμογή του προαναφερθέντος άρθρου 4.

Αυτός είναι ο στόχος και η χρησιμότητα της γνωμοδότησης αυτής που προτίθεται να παρουσιάσει την κατάσταση των πραγμάτων όσον αφορά τις μορφές συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων που έχουν υλοποιηθεί από το 1989 έως σήμερα, δηλαδή στην περίοδο εφαρμογής της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων.

2. Η συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων

2.1. Για να εξακριβωθεί το εύρος της γνώσεώς τους, όσον αφορά τις κοινοτικές διαρθρωτικές πολιτικές και ο βαθμός συμμετοχής τους, ένα ερωτηματολόγιο - πλήρες και ήδη δοκιμασμένο (3) - απεστάλη στις εθνικές και περιφερειακές οργανώσεις οι οποίες κατά τη διετία 1989/1990 συμμετέσχον σε μία σειρά ενημερωτικών συναντήσεων για τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης που οργανώθηκαν από την Επιτροπή κατόπιν αιτήσεως της ΟΚΕ και της Unice στις 12 πρωτεύουσες παρουσία των εθνικών και περιφερειακών αρχών.

2.1.1. Θα πρέπει καταρχάς να επισημανθεί το μεγάλο ποσοστό απαντήσεων που λήφθηκαν. Αντιστοιχούν περίπου στο 25 % των ερωτηματολογίων που απεστάλησαν και αποτελούν συνεπώς ένα εξαιρετικά ικανοποιητικό ποσοτικό δείγμα από κοινωνιολογική άποψη.

2.1.2. Από το σύνολο των απαντήσεων απορρέουν δύο πτυχές, αντιφατικές κατά τα φαινόμενα, που αφορούν το υψηλό ενδιαφέρον των ερωτηθέντων κοινωνικών παραγόντων για τις διαρθρωτικές πολιτικές και παράλληλα το χαμηλό βαθμό γνώσεως προβλημάτων που σιγά-σιγά καθίστανται πιο ειδικά και πιο συγκεκριμένα.

Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως απόρροια της γενικότερα χαμηλής συμμετοχής. Ενώ υφίσταται το ενδιαφέρον των κοινωνικών εταίρων, ελλείπουν οι διαδικασίες και συχνότερα οι πρακτικές εκείνες που θα μπορούσαν να υλοποιήσουν το ενδιαφέρον αυτό.

2.1.3. Άλλα στοιχεία που προκύπτουν από το ερωτηματολόγιο είναι ο ικανοποιητικός αριθμός (2/3) των ερωτηθέντων που έχουν γνώση του περιεχομένου του σφαιρικού προγράμματος ανάπτυξης (ταυτοχρόνως όμως το 1/3 αυτών δηλώνει ότι δεν έχει γνώση αυτού).

2.1.4. Κατά την πλειοψηφία τους οι ερωτηθέντες δηλώνουν επίσης, πράγμα που είναι σημαντικό, ότι δεν ζητήθηκε η γνώμη τους κατά τη διαδικασία της διαμορφώσεως του προγράμματος. Επίσης η πλειοψηφία αυτών έλαβε γνώση της εφαρμογής του προγράμματος μόνον μετά τη μεταβίβασή του.

2.1.5. Σε ό,τι αφορά τις διαπραγματεύσεις του κοινοτικού πλαισίου στήριξης είναι εμφανής η αριθμητική διαφορά μεταξύ αυτών που γνωρίζουν το περιεχόμενό του (η πλειοψηφία) και των λιγοστών εκείνων (μόνο 6 %) που ισχυρίζονται ότι ζητήθηκε η γνώμη τους.

2.1.6. Η ίδια περίπου τάση διαπιστώνεται και σε ό,τι αφορά τα λειτουργικά προγράμματα. Πράγματι από τα κυμαινόμενα επίπεδα γνώσεως (ικανοποιητικά σε ορισμένες περιπτώσεις, λιγότερο ικανοποιητικά σε άλλες), το ποσοστό διαβουλεύσεως των κοινωνικών εταίρων εν σχέσει προς το λειτουργικό προγραμματισμό αποδεικνύεται εντούτοις χαμηλό. Αντίθετα, σε ό,τι αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο η πλειοψηφία δηλώνει ότι έλαβε ικανοποιητικές αρχικές πληροφορίες.

2.1.7. Σε ό,τι αφορά την εποπτεία των προγραμμάτων οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο επιβεβαιώνουν πως μόνο μία μειοψηφία των κοινωνικών φορέων έγινε δεκτή στις συνεδριάσεις (και μεταξύ αυτών ο μεγαλύτερος αριθμός ως μέλη και λιγότεροι ως παρατηρητές).

2.1.8. Πρέπει να υπογραμμισθούν οι θετικές και αισιόδοξες απαντήσεις - που ίσως είναι υπερβολικές και συνεπώς πρέπει να εξακριβωθούν - που δόθηκαν σε ό,τι αφορά το βαθμό τεχνικού και οργανωτικού εξοπλισμού των μεμονωμένων διαρθρώσεων που ενδιαφέρονται για τις περιφερειακές πολιτικές (όντως είναι θεμιτό να σκεφθεί κανείς ότι και οι κοινωνικοί εταίροι οφείλουν να προσδιορίσουν σαφέστερους σκοπούς στη δραστηριότητά τους προς την κατεύθυνση αυτή).

2.1.9. Κατ'ουσίαν και αυτά τα ερωτηματολόγια θέτουν στο επίκεντρο της προσοχής την έλλειψη ισορροπίας που γίνεται αισθητή μεταξύ της σημασίας των περιφερειακών πολιτικών και των υλικών συνθηκών για την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών παραγόντων. Οι πρακτικές που υιοθετήθηκαν κατά τα περασμένα χρόνια φαίνεται ότι δεν μπόρεσαν να φέρουν σημαντικά αποτελέσματα στον τομέα αυτό έστω και εάν υπήρξε μεγαλύτερη γνώση σε ό,τι αφορά τις πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας, γνώση που διοχετεύθηκε μέσω άλλων διόδων (σεμινάρια, συμβάσεις, μαθήματα κατάρτισης).

2.2. Διάφορες έρευνες παραγματοποιήθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια για να εξακριβωθεί η εξέλιξη των περιφερειακών πολιτικών και στο εσωτερικό αυτών των κοινωνικών παραγόντων. Μολονότι πρέπει να λεχθεί ότι κατά μέγα μέρος οι μελέτες αυτές έστρεψαν το ενδιαφέρον τους στο ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων και κατά τρόπο πιο έμμεσο στο ρόλο των εργοδοτών, ενώ δεν φαίνεται να έχουν ληφθεί δεόντως υπόψη άλλοι παράγοντες πέραν των παραδοσιακών κοινωνικών μερών.

2.2.1. Οι περιφερειακές πολιτικές της ΕΟΚ θεωρούνται ως ένα από τα σημαντικότερα φίλτρα της εξελίξεως της κοινωνικής Ευρώπης: από το σύνολο αυτό των δικαιωμάτων και των θεμάτων η κοινοτική παρέμβαση μπορεί να συμβάλει στη μείωση των προβλημάτων και των ανισοτήτων που υφίστανται στα μεμονωμένα κράτη μέλη.

Οι πολιτικές της «συνοχής» θεωρούνται πράγματι ως σημαντικός άξων της ευρωπαϊκής οικοδόμησης και της υπάρξεως του κοινωνικού πολίτη και ταυτοχρόνως αποτελούν κλειδί για να κατανοηθεί το σημερινό αλλά και μελλοντικό βάρος των κοινωνικών εταίρων. Συγκεκριμένα, μπορεί έτσι να κατανοηθεί κατά πόσον οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να διαδραματίσουν μελλοντικώς και στα πλαίσια της Κοινότητας ρόλο ανάλογο με εκείνο που διαδραματίζουν σε διάφορα από τα κράτη μέλη.

2.2.2. Οι έρευνες αυτές μας βοηθούν να απαντήσουμε σε δύο κύρια ερωτήματα:

- κατά πόσον αναπτύχθηκε - δηλαδή αυξήθηκε κατά ποσότητα και ποιότητα - η επίδραση των κοινωνικών εταίρων στις περιφερειακές πολιτικές,

- ποιες πτυχές την επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά και ποιες διορθωτικές ενέργειες προτείνονται για να βελτιωθούν τα αποτελέσματά της.

2.2.3. Από την άλλη πλευρά οι προαναφερθείσες έρευνες εκφράζουν μία μη ικανοποιητική κρίση σε ό,τι αφορά την κατάσταση των πραγμάτων.

Η παρέμβαση των κοινωνικών εταίρων κρίνεται μη ικανοποιητική ή και μερική.

Δεν παρατηρείται στις πρακτικές που ακολουθήθηκαν έως σήμερα μια ενεργός παρέμβαση με βάση την κοινή λήψη αποφάσεων ή την κοινή διαχείριση από πλευράς κοινωνικών εταίρων. Αναγνωρίζεται ότι ο βαθμός της επιδράσεώς τους επί των μεμονωμένων πολιτικών δεν συνδέεται με άμεσες παρεμβάσεις διαχειριστικής υπευθυνότητας.

2.2.4. Πράγματι, οι κοινωνικοί εταίροι σε εθνικό επίπεδο κάνουν χρήση των τυπικών πόρων που παρέχονται από τα συστήματά τους εντός των οποίων προβλέπονται γενικότερα και ανεπίσημοι μηχανισμοί συμμετοχής στη διαμόρφωση των σημαντικότερων αποφάσεων.

2.2.4.1. Γενικότερα θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι οι εθνικές αρχές έθρεφαν ανέκαθεν την ιδέα ότι όλες οι κοινοτικές πολιτικές είναι υπόθεση των κυβερνήσεων και των δημοσίων διοικήσεων. Αυτό απορρέει από την ίδια τη φύση της διάρθρωσης των κοινοτικών θεσμών - πρόκειται δηλαδή για το αποκαλούμενο δημοκρατικό έλλειμμα - και από την έμφαση που δίδεται στην οικονομική και εμπορική διάσταση σε βάρος της κοινωνικής.

Αλλά και η περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας έχει ενταχθεί και πάλι στην αντίληψη αυτή και συνεπώς έχει πληγεί όχι μόνο η συμμετοχή των οργανωμένων οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων, αλλά επίσης και η συμμετοχή των αποκεντρωμένων θεσμικών οργάνων των κρατών και η παρουσία των παρεμβάσεων της Κοινότητας προς τους πολίτες.

2.2.4.2. Η κατάσταση εξελίχθηκε καίτοι κατά τρόπον ανεπαρκή κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80 χάρις στη δράση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων και κυρίως χάρις στην εντονότερη δυναμική της διεργασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που έκανε προφανές το πρόβλημα της συνοχής.

2.2.4.3. Έτσι σε ορισμένες χώρες η συμμετοχή αυτή αποκτά μεγάλη σημασία και συστηματικότητα: τέτοια είναι η περίπτωση της Δανίας, της Γερμανίας και εν μέρει της Ιταλίας (ας σημειωθεί ότι στη Γερμανία δεν υφίστανται ειδικά όργανα, όμως οι κοινωνικοί εταίροι χαίρουν εντούτοις υψηλής θεσμικής αναγνωρίσεως). Και διαμέσου μιας σειράς ενδιάμεσων διαβαθμίσεων ερχόμαστε τέλος σε χώρες όπως το ΗΒ, οι οποίες αποθαρρύνουν πιο ανοικτά την παρέμβαση των οργανωμένων κοινωνικών εταίρων (και συγκεκριμένα περιορίζουν τη συμμετοχή των συνδικάτων). Απ'όλες τις χώρες εκείνη στην οποία προβλέπεται ένας ισχυρότερος επίσημος μηχανισμός εφαρμογής των περιφερειακών πολιτικών είναι η Ιρλανδία, η οποία έχει συμπεριλάβει τους κοινωνικούς εταίρους στην εθνική επιτροπή παρακολούθησης.

Έγινε γνωστό ότι ελήφθη σχετική απόφαση της ιρλανδικής κυβερνήσεως για την αντικατάσταση των υπεριφερειακών επιτροπών από μια δομή στην οποία υποβιβάζονται οι κοινωνικοί εταίροι. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό αποτελεί σοβαρό πισωγύρισμα εν σχέσει προς την εμπειρία που είχε θεωρηθεί ως σημαντικό σημείο αναφοράς και ζητεί να αποκατασταθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο προηγούμενο επίπεδό της.

2.2.4.4. Τις έδρες λήψεως αποφάσεων βαρύνουν βεβαίως οι διαφορές των θεσμικών παραδόσεων και των βιομηχανικών σχέσεων των διαφόρων χωρών που επιδρούν πάνω στην ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων.

Στις χώρες στις οποίες οι οργανισμοί εκπροσωπήσεως των συμφερόντων είναι ισχυρότεροι και δομημένοι, η επίδρασή τους ασκείται κατά μείζονα τρόπο και επί των περιφερειακών πολιτικών. Όπως αποδεικνύεται από έρευνες διαφόρου είδους η εν λόγω επίδραση είναι ισχυρότερη στη Γερμανία και τη Δανία όπου η παράδοση της ισχυρής συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων έχει μακρά ιστορία. Σε ενδιάμεση θέση βρίσκεται η Ιταλία, η οποία προσφάτως ακόμη είδε την υπογραφή μιας σημαντικής εθνικής και τριμερούς συμφωνίας. Στην Ισπανία οι απόπειρες διαβουλεύσεως που έτυχαν μεγάλου θεσμικού στηρίγματος κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '80 έμειναν δίχως συνέχεια λόγω της επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ του συνδικαλισμού και των άλλων φορέων (κυβέρνηση και εργοδότες). Η πλειοψηφία των χωρών γνώρισε ενδιάμεσες εξελίξεις αλλά βεβαίως ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων σε εθνικό επίπεδο δεν ασκεί επίδραση.

2.2.5. Οι διαφορές σε ό,τι αφορά τις λεπτομέρειες εφαρμογής της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων καθώς και σε ό,τι αφορά τα αποτελέσματα γίνονται αισθητές προπάντων σε υποεθνικά επίπεδα στα οποία κατά τους αναλυτές διαψεύδεται η αρχή της συμμετοχής.

Τούτο εξαρτάται καταρχήν από τη διαφορετική διαβάθμιση της θεσμικής περιφερειοποίησης που υπάρχει στις διάφορες χώρες.

2.2.5.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η θεσμική δομή επηρεάζει βαθύτατα τόσο την οργανωτική διάρθρωση των κοινωνικών εταίρων, όσο και τη δυνατότητά τους να αποκτήσουν σχέσεις με τη διοίκηση.

Μια ευρέως αποκεντρωμένη διοίκηση, με εκλεγμένες συνελεύσεις, διευκολύνει τη συμμετοχή έστω και αν αυτό οφείλεται μόνο στο ότι πολλαπλασιάζονται οι έδρες.

Η κεντρική και αποτελεσματική διοίκηση έχει την τάση να υπερεκτιμά την ίδια της την αυτάρκεια και να ασκεί τις επιτόπου δραστηριότητές της περισσότερο διαμέσου των τεχνικών δομών, όπως οι υπηρεσίες για την ανάπτυξη.

2.2.5.2. Στις κύριες χώρες της Κοινότητας, μπροστά στη θεσμική αναγνώριση των περιοχών στην Ισπανία, την Ιταλία και τη Γερμανία (στην οποία η πολιτική ισχύς των Lδnder είναι ακόμη πιο έντονη) αντίθεση αποτελούν η Γαλλία και η Αγγλία που χαρακτηρίζονται από μία ισχυρότερη παράδοση κεντρικής εξουσίας. Αλλά και οι δύο αυτές χώρες έχουν να παρουσιάσουν διαφορετικές τροχιές κατά τη δεκαετία του '80 από τη στιγμή που η Γαλλία έδωσε σάρκα και οστά σε μία «ασθενή» διαδικασία περιφερειοποιήσεως ενώ στη Μεγάλη Βρετανία παρατηρείται ένα είδος επιστροφής στο ρόλο της Κεντρικής Κυβέρνησης.

2.2.5.2.1. Εκείνο που μπορεί να λεχθεί είναι ότι γενικότερα - εξαιρουμένης της Μεγάλης Βρετανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας - υπάρχει ένας ορισμένος βαθμός αυτονομίας σε περιφερειακό επίπεδο και συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά τα κοινωνικά και διοικητικά θέματα.

2.2.5.3. Επισημαίνεται γενικότερα η αυξημένη προσοχή από πλευράς κοινωνικών εταίρων ως προς τις πολιτικές που αφορούν το περιβάλλον. Προβάλλεται όμως και η απαίτηση πιο ενεργούς συμμετοχής στις πολιτικές για τη βιομηχανία και την απασχόληση. Οι κοινωνικοί εταίροι (και κυρίως οι συνδικαλιστές) επιδεικνύουν μεγάλο ενδιαφέρον στην Ιταλία και την Ισπανία για την αύξηση των διαρθρωτικών ταμείων.

2.2.5.4. Στη Μεγάλη Βρετανία το είδος εταιρικής σχέσης που εφαρμόζεται από την αγγλική κυβέρνηση έχει ως βάση ένα δίκτυο σχέσεων που συμπεριλαμβάνει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, τις δημόσιες αρχές εθνικού και τοπικού επιπέδου και τους τοπικούς οικονομικούς φορείς. Είναι συνεπώς ατελής η κοινωνική εταιρική σχέση λόγω της ελλείψεως συγκεκριμένης επιλογής.

2.2.5.5. Στην Ιρλανδία, διαπιστώθηκαν διάφορα προβλήματα λόγω της συγκεντρώσεως των διαδικασιών λήψεως αποφάσεων σε κεντρικό επίπεδο και της ελλείψεως εκτελεστικών θεσμικών δομών σε υποπεριφερειακό επίπεδο.

2.2.5.6. Αλλά και στην Ισπανία επίσης καταφαίνεται ότι η οριστική επεξεργασία των προγραμμάτων των διαρθρωτικών ταμείων εναπόκειται στην κεντρική διοίκηση. Ορισμένες έρευνες οι οποίες έλαβαν ως βάση μεμονωμένες περιφέρειες (όπως των Asturias) κάνουν λόγο για «ανύπαρκτη συμμετοχή». Η στενότης των προβλεπόμενων χρονικών ορίων για την παρουσίαση των προγραμμάτων ευνόησε την ύπαρξη μιας διοικητικής και τεχνοκρατικής διαδικασίας για τη λήψη αποφάσεων.

2.2.5.7. Σε ορισμένες από τις ιταλικές περιοχές που εξετάσθηκαν (όπως της Νοτίου Ιταλίας) προτιμούνται μέθοδοι - του είδους πρωτοκόλλων συμφωνίας - συστηματικών σχέσεων μεταξύ περιφερειακής κυβέρνησης και κοινωνικών εταίρων για τον προγραμματισμό των κοινοτικών παρεμβάσεων. Πρόκειται με άλλα λόγια για διαδικασίες πολύ προωθημένες που θα πρέπει ακόμη να δοκιμασθούν.

2.2.6. Ένα άλλο στοιχείο που μπορεί να επιδράσει έντονα στον εντοπισμό και την ποιότητα της συμμετοχής είναι η ύπαρξη σε διάφορα εθνικά και περιφερειακά επίπεδα οικονομικών και κοινωνικών επιτροπών, επιτροπών για την ανάπτυξη, για την απασχόληση, για την επαγγελματική κατάρτιση και συναφή θέματα που μπορούν να λειτουργήσουν ως έδρες συμμετοχής.

Στην περίπτωση αυτή η ποιότητα και η επίδραση της συμμετοχής εξαρτάται από τις πραγματικές εξουσίες και αρμοδιότητες των επιτροπών αυτών που συχνά είναι έδρες απλής ενημέρωσης ή διαβούλευσης εκ των υστέρων και συνεπώς δεν ανταποκρίνονται στη λειτουργία της «άμεσης διαβούλευσης» που ορίζεται ως συστατικό στοιχείο της εταιρικής σχέσης του άρθρου 4 του κανονισμού πλαίσιο και δεν επιτρέπουν την ύπαρξη σφαιρικής αντίληψης των διαρθρωτικών πολιτικών.

2.2.6.1. Εάν όμως οι επιτροπές αυτές υπάρχουν και λειτουργούν σε διάφορες περιπτώσεις σε κρατικό επίπεδο είναι πολύ λιγότερο διαδεδομένες σε περιφερειακό. Δημιουργήθηκαν στη Γαλλία με τη διαδικασία της περιφερειοποιήσεως του εθνικού κράτους. Υπάρχουν στην Ισπανία, κυρίως ως εμπειρίες που αναπτύχθηκαν σε ορισμένες αυτόνομες περιοχές από το 1984 (και αργότερα συμπεριελήφθηκαν στην εθνική νομοθεσία). Αλλά και στην Ιταλία παράλληλα με το CNEL πρέπει να επισημανθεί ένα ανάλογο όργανο σε περιφερειακό επίπεδο στη Σικελία, που αποτελεί μία περιοχή με ειδικό καθεστώς (και συνεπώς δεν μπορεί να γίνει λόγος για γενίκευση των εμπειριών αυτών). Ορισμένες πτυχές ενίσχυσης της περιφερειακής αυτονομίας σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο συναντώνται επίσης και στη Μεγάλη Βρετανία (περιορισμένες σε περιοχές όπως η Σκωτία).

2.2.6.2. Κατά συνέπεια μόνο σε ορισμένες χώρες υφίστανται πραγματικές έδρες υπο-εθνικού επιπέδου για την ανάπτυξη της εταιρικής σχέσης. Αλλά και σε αυτές ακόμη τις χώρες οι προοπτικές δεν φαίνονται λαμπρές. Δεν αρκεί μόνο η παρουσία θεσμικών οργανισμών για να εξασφαλισθεί ικανοποιητική συμμετοχή. Στη Γαλλία και την Ισπανία για παράδειγμα είναι πολυάριθμες οι παρατηρήσεις για το χαμηλό βαθμό συμμετοχής και επιδράσεως στη λήψη περιφερειακών αποφάσεων από πλευράς των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων.

2.2.6.3. Σε ό,τι αφορά τη Γαλλία η συμμετοχή στα οικονομικά και κοινωνικά συμβούλια των περιφερειών είναι ενδιαφέρουσα για τους κοινωνικούς εταίρους. Τα συμβούλια δεν έχουν μεγάλη επίδραση επί της περιφερειακής πολιτικής της ΕΟΚ. Ακόμη και όταν υπάρχουν, όπως σε ορισμένες περιοχές, υποεπιτροπές που έχουν συσταθεί από τον Οργανισμό αυτό για να ασχολούνται με τα θέματα του «Ευρωπαϊκού χώρου» δεν αποφαίνονται για τους τρόπους χρησιμοποιήσεως των ενισχύσεων της Κοινότητας. Εξάλλου, στη Γαλλία, όλες οι επιχειρήσεις εκπροσωπούνται στους κόλπους δημοσίων ιδρυμάτων, των εμποροδικείων, τα οποία συμμετέχουν στην εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών.

2.2.6.4. Μπροστά στην κατάσταση αυτή είμαστε αναγκασμένοι να συμφωνήσουμε με εκείνον που ισχυρίζεται ότι το βάρος των κοινωνικών εταίρων δεν συνδυάζεται με την παρουσία οργάνων ad hoc: όπως στην περίπτωση της Γερμανίας (όπου δεν υπάρχουν κοινωνικο-οικονομικές επιτροπές αντιθέτως όμως υφίσταται μια ισχυρή ομοσπονδιακή δομή). Εδώ οι κοινωνικοί εταίροι και συγκεκριμένα «οι συνδικαλιστές διαθέτουν πολλαπλές δυνατότητες δράσεως».

Αυτό που καθίσταται σε όλους φανερό - και επί του οποίου συμφωνούν οι ερευνητές - είναι ότι στο μέτρο που γίνονται διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους οι διαβουλεύσεις ακολουθούν και δεν προηγούνται των προγραμμάτων παρέμβασης.

2.2.7. Σε ορισμένες χώρες (όπως στην Ιταλία) ο εντοπισμός των θεσμικών συνομιλητών κατέστη πολυπλοκότερος στις οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις λόγω της διασποράς των αρμοδιοτήτων σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία μεταξύ περισσοτέρων υπουργείων (κοινοτικών υποθέσεων, προϋπολογισμού, γεωργίας, βιομηχανίας, εργασίας κλπ.) γεγονός που καθιστά δυσχερέστερη την ύπαρξη μιας συνολικής αντίληψης των πραγμάτων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό ενθαρρύνθηκε από μια ανάλογη διασπορά που υφίσταται στους κόλπους των υπηρεσιών της Κοινότητας. Αντιστρόφως η διασπορά αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό εμπόδιο για την επιθυμητή ενοποίηση των ταμείων.

2.2.8. Η προσοχή που επιδεικνύεται από πλευράς κοινωνικών εταίρων στις διαρθρωτικές πολιτικές της Κοινότητας και η πίεση που κατά συνέπεια ασκούν στις αρμόδιες αρχές προκειμένου να συμμετάσχουν ποικίλλει σε σημαντικό βαθμό στο εσωτερικό της Κοινότητας.

Αυτό αποτελεί βεβαίως συνάρτηση της σημασίας που έχει η δημοσιονομική παρέμβαση της Κοινότητας αλλά οφείλεται επίσης σε σειρά παραγόντων.

2.2.8.1. Στην οργάνωση προπάντων κατά την οποία υπερέχει ο συνομοσπονδιακός χαρακτήρας επί των τομεακών, επιδεικνύεται μεγάλη προσοχή στα γενικά και εδαφικά προβλήματα.

Αντιστρόφως, όπου υπερέχουν οι τομεακές οργανώσεις και όταν στη συνομοσπονδία ανατίθενται καθήκοντα πολιτικής διευθύνσεως και συντονισμού η προτεραιότητα δίδεται στις συμβατικές πολιτικές.

2.2.8.2. Ωστόσο ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι υπάρχουν περαιτέρω προβλήματα που συνδέονται με το εθνικό επίπεδο. Επειδή οι κοινωνικοί εταίροι και οι κυβερνήσεις έχουν γνωρίσει με το πέρασμα του χρόνου τρόπους σχέσεων που επικεντρώνονται κυρίως στις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές και στις πολιτικές για την απασχόληση. Συνεπώς, πολύ συχνά ελλείπουν οι τεχνικές ικανότητες και αρμοδιότητες για εξίσου ενεργό παρέμβαση στις περιφερειακές πολιτικές που δεν αποτελούν σύνηθες θέμα επί του οποίου εργάζονται και οργανώνονται οι φορείς.

2.2.8.3. Στις χώρες όπου ο οικονομικός δυαδισμός είναι βαθειά ριζωμένο φαινόμενο (όπως στην Ισπανία) και όπου επιπλέον το πρόβλημα αυτό υπήρξε ανέκαθεν στο κέντρο των πολιτικών και οικονομικών συζητήσεων (όπως στην Ιταλία) οι οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τα θέματα της πολιτικής για την περιφερειακή ανάπτυξη.

Με την ενοποίηση των ανατολικών κρατιδίων της Γερμανίας, η οικονομική και κοινωνική συνοχή κατέστη στη χώρα αυτή κυρίαρχο θέμα.

Αντίστροφα στη Μεγάλη Βρετανία η περιφερειακή πολιτική αντιμετωπίζεται μάλλον σαν μία έννοια για την ανακατανομή της κοινωνικής πολιτικής παρά ως οικονομικός προγραμματισμός.

2.2.8.4. Τέλος, δύο παράγοντες ασκούν μεγάλη επίδραση ως προς τη στάση των οργανώσεων:

- ο υποκειμενικός βαθμός συμμετοχής και ενδιαφέροντος ως προς τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης,

- η ιδεολογική θέση ως προς την έννοια της εταιρικής σχέσης και της διαβούλευσης, που αποκλείει τη θέση του προβλήματος με βάση και μόνο τις διεκδικήσεις και που εξαρτάται επίσης και από το σύστημα των υφισταμένων βιομηχανικών σχέσεων.

2.2.9. Από όλες τις έρευνες εξάγεται ότι το επίπεδο γνώσεως όσον αφορά τις πολιτικές των διαρθρωτικών ταμείων είναι σε γενικές γραμμές πολύ χαμηλό και κυρίως περιορισμένο σε ένα μικρό τμήμα διευθυντικών στελεχών των ενδιαφερόμενων οργανώσεων.

Είναι σαφές ότι όσο πιο εμπεριστατωμένη είναι η σχετική γνώση τόσο μεγαλύτερες είναι και οι δυνατότητες συμμετοχής.

Δεν αρκεί η ανάγνωση των εγγράφων και των κανονισμών αλλά χρειάζεται να υπάρχει μία ευρύτερη αντίληψη των βασικών κοινοτικών πολιτικών και γνώση της πρακτικής και του τρόπου με τον οποίο οι κανονισμοί ερμηνεύονται και εφαρμόζονται από την Επιτροπή και τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

2.2.9.1. Το μεγαλύτερο τμήμα των πληροφοριών λαμβάνεται διαμέσου σεμιναρίων και συνεδρίων που οργανώνονται από την Επιτροπή και τις οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις. Ο τρόπος αυτός διάδοσης πρέπει να υιοθετείται ολοένα και περισσότερο στο μέλλον, αλλά τούτο δεν αρκεί.

Μόνο με την ίδια την πρακτική της συμμετοχής και των διαβουλεύσεων επιτόπου θα καταστεί δυνατή η σημαντική πρόοδος στον τομέα αυτό.

Σημαντικό στάθηκε από την άποψη αυτή το ποιοτικό άλμα σε ό,τι αφορά τη γνώση των κοινοτικών πολιτικών που πραγματοποιήθηκε με τις εθνικές διαβουλευτικές συνεδριάσεις στα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης και το οποίο επέτυχε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια του 1989/1990.

3. Συμπεράσματα

3.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.1. Δεκατρία χρόνια μετά την αναφερόμενη έκθεση της ΟΚΕ του 1979 (1), επί τη βάσει των αξιολογήσεων του κεφαλαίου 2 που περιέχουν το αποτέλεσμα των μελετών και των ερευνών που διενεργήθηκαν κατά την πενταετία 1989-1993, μπορούμε να πούμε ότι ο βαθμός συμμετοχής των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στην περιφερειακή πολιτική σημείωσε μεγάλη εξέλιξη, έστω και αν παραμένουν καταστάσεις στις οποίες κάθε είδους συμμετοχή απορρίπτεται από τις κυβερνητικές αρχές.

3.1.2. Η αλλαγή αυτή αφορά είτε τις πραγματικές εμπειρίες από τη συμμετοχή στο επίπεδο πληροφόρησης επί των διαδικασιών και των στόχων της περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας, είτε τη βούληση των ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών οργανώσεων να καταστούν δραστικοί παράγοντες της εταιρικής σχέσης, είτε τέλος την ίδια την αντίληψη που έχουν σχετικά με τη συμμετοχή οι αρμόδιες αρχές.

3.1.3. Αυτό βεβαίως δεν αναιρεί το γεγονός ότι υπολείπονται να γίνουν ακόμη πολλά. Αλλά δεν βρισκόμαστε πλέον στη φάση των δηλώσεων αρχής, ούτε στη φάση της σποράς, βρισκόμαστε αντίθετα στη φάση κατά την οποία αρχίζουν να συλλέγονται οι πρώτοι καρποί και τίθεται το πρόβλημα με τι τρόπο θα γενικευθούν οι εμπειρίες και θα προετοιμασθεί καλύτερα το έδαφος μέσω των νέων κανονισμών.

Βρισκόμαστε δηλαδή στη φάση κατά την οποία στα περισσότερα κράτη μέλη οι δυσκολίες για την υλοποίηση της συγκεκριμένης και χρήσιμης συμμετοχής θα ξεπερασθούν μόνο με την επιτόπου πρακτική εφαρμογή της.

3.1.4. Οι δυσκολίες και οι ελλείψεις είναι ακόμη πολυπληθείς. Ας δοκιμάσουμε να καταρτίσουμε έναν κατάλογο των σημαντικότερων από αυτές:

α) η στάση των αρμόδιων αρχών ποικίλλει σε σημαντικό βαθμό ανάλογα με τις χώρες τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη και είναι συνάρτηση της συμβατικής ισχύος των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και του συστήματος των βιομηχανικών σχέσεων.

β) ixη θεσμική διάρθρωση είναι διαφορετική από χώρα σε χώρα και συνεπώς είναι διαφορετικοί οι τρόποι και οι έδρες στο πλαίσιο των οποίων μπορεί να ασκηθεί η εταιρική σχέση.

γ) το πολιτιστικό υπόβαθρο σχετικά με τις «περιφερειακές πολιτικές» διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα, από περιοχή σε περιοχή και από τον έναν στον άλλο οργανισμό.

δ) ixη γνώση των κανόνων, των διαδικασιών, των πολιτικών και των προγραμμάτων είναι ακόμα επιφανειακή και προπάντων περιορισμένη σε μια στενή ομάδα φορέων.

ε) όλες οι κοινωνικοοικονομικές οργανώσεις δεν διαθέτουν τη δύναμη και τα μέσα για να επιτύχουν μία συμμετοχή σε βάθος και σε εύρος.

3.1.5. Στην έκθεση με την οποία η Επιτροπή συνοδεύει την πρόταση των νέων κανονισμών γίνεται αναφορά στην προτροπή του Κοινοβουλίου και της ΟΚΕ που σκοπό έχει τον στενότερο σύνδεσμο μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και εξάγεται το συμπέρασμα ότι: «(η Επιτροπή) εγγυάται επίσης την πραγματική διαβούλευση των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων» (1).

3.1.5.1. Στο σημείο 1.1.1.1 εκτίθενται οι λόγοι, που ισχύουν ακόμη και σήμερα, και τους οποίους η ΟΚΕ προβάλλει εδώ και 13 χρόνια υπέρ της διεύρυνσης της εταιρικής σχέσης. Οι λόγοι αυτοί δεν αφορούν μόνο το πρόβλημα της αναγνώρισης του ρόλου των κοινωνικών και οικονομικών οργανώσεων.

Η συμμετοχή έχει έννοια αν είναι πραγματική και αν χρησιμεύει:

- στο να δώσει ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη και στη σύγκλιση,

- στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων,

- στη μεγαλύτερη διαφάνεια των ενεργειών,

- στη συμμετοχή του μεγαλύτερου τμήματος των πολιτών στα προβλήματα του τόπου τους,

- στην έκφραση των συγκεκριμένων αναγκών των κοινωνικών στρωμάτων που αντιπροσωπεύουν,

- στη βελτίωση των ατομικών συνθηκών των πολιτών με τη βοήθεια περισσότερων ευκαιριών εξεύρεσης εργασίας και καλύτερων υποδομών,

- στο δημοκρατικό έλεγχο των δαπανών των δημόσιων ταμείων και στην αξιολόγηση των προγραμμάτων.

3.1.5.2. Η τροποποίηση και ο εμπλουτισμός των στόχων των ταμείων, που συγκεντρώνουν την προσοχή στην αγορά εργασίας σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία καταλαμβάνει κεντρική θέση το πρόβλημα της απασχόλησης, ενισχύουν τους λόγους υπέρ της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων.

Αναφερόμαστε ιδιαίτερα στην εισαγωγή του νέου Στόχου 3 για τη «συμπερίληψη στην αγορά εργασίας των προσώπων που απειλούνται με κοινωνική περιθωριοποίηση» και του νέου Στόχου 4 για τη «διευκόλυνση της προσαρμογής των εργαζομένων στις βιομηχανικές μεταβολές και στην εξέλιξη των συστημάτων παραγωγής».

3.1.6. Το νέο άρθρο 4 που ήδη αναφέρθηκε προβλέπει ότι «οι αρμόδιοι οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων»:

- ορίζονται από το κράτος μέλος σε εθνικό επίπεδο, περιφερειακό, τοπικό ή άλλο,

- δρουν ως εταίροι και επιδιώκουν την επίτευξη κοινού στόχου,

- ασκούν την εταιρική σχέση «σε ό,τι αφορά την προετοιμασία και τη χρηματοδότηση, καθώς και την εκ των προτέρων αξιολόγηση, την παρακολούθηση και την εκ των υστέρων αξιολόγηση των ενεργειών».

3.1.6.1. Σε ό,τι αφορά τον κανονισμό πλαίσιο, το άρθρο 4 έχει προφανώς γενική ισχύ και αναφέρεται σε όλους τους στόχους και όλα τα επίπεδα όπου εφαρμόζεται η περιφερειακή πολιτική της Κοινότητας, ακόμη και όταν το περιεχόμενό του δεν επαναλαμβάνεται στους άλλους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων.

3.2. Η ταυτότητα των εταίρων

3.2.1. Σύμφωνα με τον κανονισμό οι εταίροι εντοπίζονται και ορίζονται από το κράτος μέλος σε «εθνικό, περιφερειακό, τοπικό ή άλλο επίπεδο».

3.2.2. Η ΟΚΕ στα πλαίσια της αρχής της επικουρικότητας θεωρεί τη λύση αυτή ορθή, διότι οι εθνικές καταστάσεις είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους και το είδος συμμετοχής θα επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες μεταξύ των οποίων θα μπορούσαμε επί παραδείγματι να αναφέρουμε τους εξής:

- τη σε μεγάλο ή μικρότερο βαθμό παρουσία ισχυρών περιφερειακών θεσμικών οργάνων με εξουσίες στους τομείς παρεμβάσεως των διαρθρωτικών πολιτικών,

- το υφιστάμενο πρότυπο βιομηχανικών σχέσεων,

- τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένα τα πολυσύνθετα οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα.

Η ΟΚΕ θεωρεί συνεπώς ότι είναι επιβεβλημένο να δοθούν σχετικές ερμηνείες και να γίνουν διευκρινήσεις.

3.2.3. Πριν απ'όλα είναι σαφές ότι γίνεται αναφορά σε πολλαπλούς εταίρους μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται εκτός από τους κοινωνικούς εταίρους οι οποίοι εκπροσωπούν τα γενικά συμφέροντα των εξαρτημένων εργαζομένων και των αντίστοιχων εργοδοτών και οργανώσεις που εκπροσωπούν πιο συγκεκριμένα τομεακά συμφέροντα.

3.2.3.1. Όλοι αυτοί οι εταίροι έχουν διαφόρους ρόλους στον κοινωνικό ιστό, διαφορετική κοινωνική και εδαφική αντιπροσωπευτικότητα και συνεπώς η εταιρική σχέση ασκείται κατά μη ενιαίο τρόπο σε σχέση με τη συμμετοχή των συμφερόντων που εκπροσωπούνται στις λειτουργικές παρεμβάσεις.

3.2.4. Κατά δεύτερο λόγο, ο ορισμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη το βαθμό πραγματικής αντιπροσωπευτικότητας των οργανώσεων στα διάφορα εδαφικά επίπεδα.

3.2.4.1. Μολονότι καθίσταται σαφές στο άρθρο 4 ότι η εταιρική σχέση ασκείται και στο κοινοτικό επίπεδο, δεν γίνεται ρητή αναφορά στις οικονομικές και κοινωνικές πλευρές που συγκροτούνται σ'αυτό το επίπεδο.

3.2.4.1.1. Υπάρχει εδώ ένα κενό σαφήνειας και συνοχής. Σε άλλα τμήματα των κανονισμών γίνεται μνεία στους κοινωνικούς εταίρους σε κοινοτικό επίπεδο:

- στο άρθρο 31, παράγραφος 2 του κανονισμού συντονισμού που προβλέπει την ετήσια διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων που είναι οργανωμένοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη διαρθρωτική πολιτική της Κοινότητας,

- στο άρθρο 28 που γίνεται αναφορά στην Επιτροπή που προβλέπεται από το άρθρο 124 της Συνθήκης (Επιτροπή του ΕΚΤ).

3.2.4.1.2. Ενώ στην πρώτη περίπτωση προβλέπονται ρητά οι εταίροι που είναι οργανωμένοι σε κοινοτικό επίπεδο και η παγιωμένη πράξη προβλέπει τη διαβούλευσή τους έστω και προληπτικώς, στη δεύτερη περίπτωση μέλη της Επιτροπής είναι μόνο οι εθνικές οργανώσεις.

Η εντύπωση της έλλειψης συνοχής ενισχύεται και από την προφανή διασύνδεση που υπάρχει μεταξύ της πολιτικής για την ανάπτυξη και της κοινωνικής πολιτικής.

3.2.4.2. Επειδή υπάρχουν κοινοτικές διαρθρωτικές πολιτικές με στόχο την επίτευξη μιας οικονομικής και κοινωνικής συνοχής σε όλο το έδαφος της Κοινότητας. επειδή υπάρχουν διεθνείς και διασυνοριακές δράσεις όπως τα διευρωπαϊκά δίκτυα και τα PIC. επειδή υπάρχει επίσης σε εμβρυακή κατάσταση μία πολιτική χωροταξίας όπως αυτή που διαγράφεται στο πρόγραμμα «Europa 2000». για τούτο θα πρέπει επίσημα και ρητά να αναφέρεται στους κανονισμούς το δικαίωμα που αναγνωρίζεται από το άρθρο 4 στους οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς που είναι οργανωμένοι και εκπροσωπούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο να ασκούν την εταιρική σχέση σε κοινοτικό επίπεδο.

Στην περίπτωση αυτή ο ορισμός θα πρέπει να γίνεται από τα κοινοτικά όργανα και να δοθεί επίσημη μορφή σε μια πρακτική διαβουλεύσεων που ήδη υπάρχει στην πράξη.

3.3. Ο ρόλος των εταίρων

3.3.1. Και σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητες ορισμένες διευκρινήσεις. Όλοι οι φορείς που αποτελούν την εταιρική σχέση τίθενται στο ίδιο νομικό επίπεδο κατά την έννοια του άρθρου 4. Πράγμα που είναι δίκαιο και σημαντικό. Εντούτοις η τελευταία περίοδος που προσέθεσε το Συμβούλιο στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 επιφέρει μια σημαντική διευκρίνηση εφόσον αναφέρει ότι «η εταιρική σχέση λειτουργεί με πλήρη σεβασμό των θεσμικών, νομοθετικών και χρηματοδοτικών αρμοδιοτήτων του κάθε εταίρου».

3.3.2. Κατ'αυτό τον τρόπο υιοθετείται μια τροπολογία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που εισάγει μια τυπική διάκριση μεταξύ των περιφερειακών και τοπικών αρχών και των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και τείνει συνεπώς να τους συνενώνει όλους για την επίτευξη ενός κοινού στόχου.

3.3.3. Αυτό συμβάλλει στη διευκρίνηση της έννοιας των λέξεων «στενή συνεργασία» που προτιμήθηκαν από την απλή «διαβούλευση» και για να δοθεί έμφαση στο ρόλο των κοινωνικών δυνάμεων και σε μια αντίληψη της ανάπτυξης ως τον καρπό της συνεργίας μεταξύ των ζωντανών δυνάμεων της κοινωνίας των πολιτών.

3.3.4. Πράγματι, ενώ σε άλλες περιπτώσεις όπως στην επιχείρηση και την επαγγελματική κατάρτιση ή τις κοινωνικές πολιτικές μπορεί κανείς να σκεφθεί μηχανισμούς συστηματικής συνεργασίας ή και μεταβίβασης της ισχύος για τη λήψη αποφάσεων κατά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, στην περίπτωση των οικονομικών και αναπτυξιακών πολιτικών ο ρόλος των δημόσιων αρχών είναι σαφώς υπεροργανωμένος και όχι ισότιμος σε σχέση με το ρόλο των κοινωνικών αρχών.

Αυτό αντικατοπτρίζει μία κατάσταση κατά την οποία ορισμένοι εταίροι (η Επιτροπή, τα κράτη μέλη, οι περιφερειακές αρχές) είναι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων ενώ άλλοι (οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι) συμμετέχουν κατά τρόπο κριτικό και υπεύθυνο.

Πράγματι, ο γενικότερος κοινός στόχος που είναι η οικονομική και κοινωνική συνοχή δεν αποκλείει την αντιπαράθεση μεταξύ διαφορετικών μερικών στρατηγικών στόχων που ανταποκρίνονται στα διάφορα συμφέροντα που εκπροσωπούνται.

3.3.5. Η «στενή συνεργασία» μπορεί συνεπώς να λάβει δύο αλληλοσυνδεόμενες μορφές:

- συνεργασία υπό την έννοια της εξάρτησης - μέσω συμβουλευτικών εδρών - των αποφάσεων που ελήφθησαν στα διάφορα επίπεδα λήψης αποφάσεων,

- έλεγχο ώστε η εφαρμογή να πραγματοποιείται αποτελεσματικά και ταχέως και επισήμανση των κατάλληλων μέσων για τη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών αντιδράσεων.

3.4. Τα επίπεδα και οι μορφές της εταιρικής σχέσης

3.4.1. Η εταιρική σχέση θα ασκείται σε διάφορα εδαφικά επίπεδα στα οποία θα πραγματοποιούνται - στα πλαίσια του προγραμματισμού 1994-1999 - οι διάφορες φάσεις της περιφερειακής πολιτικής: η προετοιμασία, η χρηματοδότηση, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των δράσεων εκ των προτέρων και εκ των υστέρων.

3.4.1.1. Είναι προφανέστατα όλες οι φάσεις σημαντικές αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι μπορούν να προσφέρουν τη μεγαλύτερη συμβολή τους στις φάσεις της προετοιμασίας και της αξιολόγησης των δράσεων.

3.4.1.2. Τα εξεταζόμενα εδαφικά επίπεδα εκτός από το κοινοτικό είναι το εθνικό και το περιφερειακό (ή το υποπεριφερειακό) η σημασία των οποίων σε σχέση με την εταιρική σχέση είναι πολύ διαφορετική ανάλογα με την πολιτική και θεσμική διάρθρωση κάθε κράτους.

3.4.2. Σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο η άμεση διαβούλευση συνεπάγεται προπαντός στη φάση της προετοιμασίας τη διασύνδεση των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων κυρίως με τον ορισμό του περιφερειακού προγράμματος ανάπτυξης. Οι ενδεχόμενες παρατηρήσεις των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων θα πρέπει να αποστέλλονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες στις εθνικές αρχές και την Επιτροπή ούτως ώστε να λαμβάνουν γνώση. Κατά δεύτερο λόγο η άμεση διαβούλευση συνδέεται με τον ορισμό των διαφόρων μορφών λειτουργικής παρέμβασης.

3.4.2.1. Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την προετοιμασία του περιφερειακού πλαισίου στήριξης με σκοπό να συλλέγουν και να μεταβιβάζουν τις παρατηρήσεις τους.

3.4.2.1.1. Κατά τη φάση της εφαρμογής των λειτουργικών παρεμβάσεων, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια είναι σκόπιμο να συμμετέχουν οι οικονομικοί και κοινωνικοί φορείς στις επιτροπές επόπτευσης ή να τους παρέχεται ευρύτερη και μόνιμη ενημέρωση. Πράγμα που είναι απαραίτητο επίσης για την καλή λειτουργία τους στα πλαίσια της λήψεως αποφάσεων για τα συνοδευτικά μέτρα καθώς και στη φάση της αξιολόγησης.

3.4.3. Σε εθνικό επίπεδο, στη φάση της προετοιμασίας, τέσσερα είναι τα σημαντικότερα στάδια για τη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων:

- η προετοιμασία του ενδεικτικού καταλόγου των περιοχών του στόχου 2 και 5 β),

- το εθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης που θα πρέπει να δίνει συνοχή στα περιφερειακά προγράμματα,

- τα διαπεριφερειακά λειτουργικά προγράμματα,

- ο συντονισμός των λειτουργικών παρεμβάσεων σχετικά με τα PIC.

3.4.4. Σε ό,τι αφορά το κοινοτικό επίπεδο πρέπει να σημειωθεί ότι η αρχή της εταιρικής σχέσης που ορίζεται στο άρθρο 4 δεν βρίσκει την πρακτική της εφαρμογή στους υπόλοιπους κανονισμούς.

3.4.4.1. Αυτό αφορά κυρίως τις επιτροπές για τις οποίες γίνεται λόγος στο κεφάλαιο VΙΙΙ του κανονισμού πλαίσιο (εξαιρουμένης της επιτροπής ΕΚΤ) και συγκεκριμένα την επιτροπή για την ανάπτυξη και τη μετατροπή των περιφερειών που καλείται να εξετάζει θέματα θεμελιώδους σημασίας όπως τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, οι περιοδικές εκθέσεις για την κατάσταση και την κοινωνικοοικονομική εξέλιξη των περιφερειών και η προετοιμασία του καταλόγου των ζωνών του στόχου 2 που εμπλέκουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τα συμφέροντα των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων.

3.4.4.2. Είναι δυσνόητο για ποιο λόγο προβλέπεται στο άρθρο 31 του κανονισμού συντονισμού η διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων που είναι οργανωμένοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη διαρθρωτική πολιτική της Κοινότητας που στην πράξη έχει καταστεί μία διαβούλευση για την ετήσια έκθεση που προβλέπεται στο άρθρο 16, πρώτη παράγραφος, του κανονισμού πλαίσιο, ενώ αυτό δεν προβλέπεται στην τριετή έκθεση (ίδιο άρθρο τρίτη παράγραφος) σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

3.4.4.3. Από την παράγραφο 5 του άρθρου 8 του κανονισμού πλαίσιο - όπου ορίζεται ότι «(η Επιτροπή)... ορίζει ... στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1 και με σύμφωνη γνώμη του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους, το κοινοτικό πλαίσιο στήριξης για τις κοινοτικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις ....» - συμπεραίνεται ότι και σε κοινοτικό επίπεδο ασκείται η άμεση διαβούλευση με τους οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς για τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης του στόχου 1. Το αυτό ισχύει και για τους άλλους στόχους (στόχος 2: άρθρο 9, παράγραφος 9. στόχος 3: άρθρο 10, παράγραφος 1. στόχος 4: άρθρο 10, παράγραφος 2. στόχος 5α: άρθρο 11, παράγραφος 3. στόχος 5β: άρθρο 11β, παράγραφος 6).

3.4.4.4. Είναι ιδιαιτέρως σκόπιμο να συμβουλεύεται η Επιτροπή τους οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς πριν από την υποβολή ενδεχόμενων προτάσεων τροποποίησης των ζωνών του στόχου 2 όπως προβλέπεται στην παράγραφο 7 του άρθρου 2.

3.4.4.5. Οι οικονομικοί και κοινωνικοί φορείς που είναι οργανωμένοι σε κοινοτικό επίπεδο θα έπρεπε επίσης να κληθούν να συμμετάσχουν στην προετοιμασία των προγραμμάτων κοινοτικού ενδιαφέροντος.

3.5. Τα μέσα της συμμετοχής

3.5.1. Φυσικά, υπάρχουν πολλές διαβαθμίσεις συμμετοχής που εξαρτώνται όχι μόνο από τη διαθεσιμότητα των αρμόδιων αρχών, αλλά επίσης και από τις δυνάμεις και τις δυνατότητες των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων.

Για να υλοποιηθεί με ικανοποιητικό τρόπο η αποκαλούμενη «άμεση διαβούλευση» ούτως ώστε να ανταποκρίνεται στους σκοπούς της συμμετοχής (χρησιμότης, αποτελεσματικότης, προστασία του γενικού συμφέροντος, διαφάνεια), είναι απαραίτητο να υπάρξει ένας ορισμένος βαθμός προοπτικής, μία αντίληψη της αναπτύξεως, ιδιαιτέρως κατά τις φάσεις του προγραμματισμού.

3.5.2. Όλες οι οργανώσεις δεν διαθέτουν τους πόρους (φορείς και χρηματοδοτικά μέσα) και τα όργανα (γραφεία μελετών και ερευνητικά ιδρύματα) για να ανταποκριθούν στις ανάγκες κατά τρόπο θετικό και με προτάσεις για τα προβλήματα της ανάπτυξης.

Μόνο ορισμένες οργανώσεις είναι σε θέση να το κάνουν και όχι δίχως βοήθεια.

Για το λόγο αυτό μεγάλη χρησιμότητα αποκτά η τεχνική βοήθεια (που άλλωστε προβλέπεται στους κανονισμούς) από πλευράς της Επιτροπής και των εθνικών και περιφερειακών αρχών, ο συντονισμός από πλευράς ευρωπαϊκών οργανώσεων και η οργάνωση διαύλων για την ανάπτυξη των εμπειριών μεταξύ κρατών μελών.

3.5.3. Υπήρξε ελάχιστος χρόνος για την προετοιμασία της βέλτιστης εφαρμογής του άρθρου 4 σύμφωνα με τους τρόπους που περιγράφηκαν σε αυτή τη γνωμοδότηση.

Οι νέοι κανονισμοί εγκρίθηκαν τον Ιούλιο και ήδη ολοκληρώθηκαν δύο φάσεις της διαδικασίας εφαρμογής του προγράμματος 1994-1999: η προετοιμασία των περιφερειακών προγραμμάτων και η αποστολή των εθνικών προγραμμάτων στην Επιτροπή. Πρόκειται να αρχίσει το τρίτο στάδιο των διαπραγματεύσεων για τον ορισμό των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης.

Μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις οι περιφερειακές και εθνικές αρχές καθώς και οι κοινωνικοί εταίροι πρόλαβαν να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους. Τουλάχιστον σε μια περίπτωση - στη Σκωτία - αντιμετώπισαν τη σαφή και επίσημη άρνηση εκ μέρους των αρμοδίων αρχών. Σε άλλη περίπτωση - Ιταλία - η κυβέρνηση αντέδρασε θετικά και το γνωστοποίησε στην Επιτροπή.

3.6. Τελικές υποδείξεις

3.6.1. Για να εκκινήσει η διαδικασία σταδιακής εφαρμογής του άρθρου 4 η ΟΚΕ θεωρεί:

α) ότι οι οικονομικές και κοινωνικές οργανώσεις πρέπει να δραστηριοποιηθούν το ταχύτερο για να υποβάλλουν επίσημη αίτηση στις εθνικές αρχές και ότι είναι επίσης σκόπιμο:

- να συνομολογηθούν πρωτόκολλα συνεργασίας με τις εθνικές και περιφερειακές αρχές για την επισήμανση εδρών και μορφών συμμετοχής,

- να ετοιμασθούν προγράμματα κατάρτισης των ενδιαφερομένων οικονομικών και κοινωνικών φορέων για το περιεχόμενο, τους κανόνες και τις διαδικασίες των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων.

β) ixότι η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει δράση για να διευκολύνει αυτή τη διαδικασία μέσω:

- διαβουλεύσεων με τις εθνικές κοινωνικές και οικονομικές οργανώσεις σχετικά με τις εντολές που αφορούν τα επιμέρους Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης,

- της ετοιμασίας ενός προγράμματος στήριξης των εθνικών σειρών μαθημάτων κατάρτισης και της πραγματοποίησης συνεδρίων και σεμιναρίων για την ανταλλαγή των εμπειριών και τη συγκρότηση υπερεθνικών δικτύων,

- της προετοιμασίας μιας περιοδικής εκθέσεως για το στάδιο εφαρμογής του άρθρου 4.

Η ΟΚΕ αναλαμβάνει την υποχρέωση να παρακολουθήσει την εξέλιξη αυτής της διαδικασίας πραγματοποιώντας περιοδική παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο υλοποιείται η εταιρική σχέση στις περιφέρειες και τους τομείς στους οποίους δρούν τα διαρθρωτικά ταμεία.

Βρυξέλλες, 27 Ιανουαρίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) Σημεία 5.1, 5.2, 5.2.1, 5.2.2, 5.2.3 και 7.2.2.

(2) Σημείο 5.1.

(3) Σημείο 5.2.3.

(4) Έγγρ. CES 654/79 τελικό, έγγρ. CES 537/79 τελικό.

(5) ΕΕ αριθ. C 53 της 3. 3. 1980.

(6) Έγγρ. CES 537/78 τελικό.

(7) Ένθ. αν. σημείο 3.1.1, σ. 7.

(8) Ψήφισμα για την οικονομική και κοινωνική συνοχή και τη συμμετοχή των συνδικάτων στην περιφερειακή πολιτική - Ρώμη, 13 και 14 Δεκεμβρίου 1990.

(9) Σχόλια της Unice για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις «Κοινοτικές διαρθρωτικές πολιτικές - απολογισμός και προοπτικές» (9 Νοεμβρίου 1992).

(10) Κανονισμός πλαίσιο, οριζόντιος κανονισμός, κανονισμοί ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΕΓΤΠΕ, τμήμα προσανατολισμού και ΧΟΠΑ [έγγρ. COM(93) 67 τελικό και 67 τελικό/2 - SYN 455, έγγρ. COM(93) 124 τελικό/2 - SYN 457].

(11) Υπάρχει επίσης και σχετικό κονδύλι που εγκρίθηκε με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

(12) ΕΕ αριθ. C 161 της 14. 6. 1993, σ. 46.

(13) Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιήθηκε στις περιφέρειες της Σικελίας και της Καλάβριας από τις CGIL, CISL, UIL, στα πλαίσια έρευνας της ΟΚΕ.

(14) Βλέπε σημείο 1.1.1.2.

(15) Έγγρ. COM(93) 67 τελικό - SYN 455, σσ. 8 και 23.