-tr TV 
•JV -tr ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.12.1998 
COM(1998) 721 τελικό 
Εκθεση βάσει του άρθρου 14 του 
κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1404/96 
Life 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΉ 3 
1.1. Παρουσίαση του Life 3 
1.2. Το πλαίσιο της παρούσας έκθεσης 5 
2. ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ TO LIFE ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 
1992-1998 6 
2.1.Ι(/έ-Φύση : 6 
2.2. /.//^-Περιβάλλον : 7 
2.3. Life-Τρίτες χώρες : 7 
3. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ TOY LIFE 8 
4. ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 9 
4.1. Συμβολή στην εξέλιξη και την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και 
νομοθεσίας στον τομέα του περιβάλλοντος 9 
4.2. Σύγκριση του Life με άλλα χρηματοδοτικά μέσα και με τα υπόλοιπα 
μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής ως προς την προστιθέμενη αξία 9 
4.3. Μέσα και διαδικασίες εφαρμογής του Life 10 
4.4. Συστάσεις των εξωτερικών αξιολογητών 10 
5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ 
ΑΛΛΑΓΕΣ 11 
5.1. Γενικός στόχος του Life 11 
5.2. Ενίσχυση των δεσμών μεταξύ του Life και της κοινοτικής 
περιβαλλοντικής πολιτικής 11 
5.3. Διάδοση των αποτελεσμάτων εφάμιλλη του δυναμικού τους 11 
5.4. Ο ρόλος του Life στις τρίτες χώρες και τις χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης 12 
6. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΦΑΣΗΣ 12 
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 14 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1:Ζ^£-ΦΥΣΗ 15 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2: Ζ,//^£-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3: LIFE-ΎΡΙΊΕΣ ΧΩΡΕΣ 26 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1. Παρουσίαση του Life 
1.1.1. Το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον Life συνεστήθη με τον 
κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 του Συμβουλίου, όπως 
τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1404/96 του 
Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 1996. 
1.1.2. Γενικός στόχος του είναι η συμβολή στην εξέλιξη και, κατά 
περίπτωση, στην εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας 
στον τομέα του περιβάλλοντος (άρθρο 1 του κανονισμού για το Life) 
για τη συγχρηματοδότηση ειδικών δράσεων στους αναγνωριζόμενους 
τομείς. 
1.1.3. Οι αναγνωριζόμενοι τομείς περικλείουν: 
- τις δράσεις με αντικείμενο την προστασία της φύσης (Life-Φύστ]), 
- τις δράσεις επίδειξης στη βιομηχανία και στους οργανισμούς τοπικής 
αυτοδιοίκησης (Lz/ê-Περιβάλλον), 
- τις δράσεις συνεργασίας με τις τρίτες χώρες της Μεσογείου και της 
Βαλτικής Θάλασσας, εκτός από τις χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης που έχουν υπογράψει συμφωνίες σύνδεσης με 
την Ευρωπαϊκή Ένωση (Life-Τρίτες χώρες). 
1.1.4. Όταν συνεστήθη το Life το 1992, διαδέχθηκε τις δράσεις ACNAT, 
MEDSPA και NORSPA που χρηματοδοτούσαν έργα στους τομείς της 
προστασίας της φύσης, του περιβάλλοντος της Μεσογείου και του 
περιβάλλοντος των ακτών του Ατλαντικού και της Βόρειας Θάλασσας, 
αντίστοιχα. Η σύσταση του Life επέτρεψε να συνενωθούν οι 
παρεμβάσεις προς όφελος του περιβάλλοντος σε ένα πλαίσιο 
συνεκτικό, σταθερό και εφοδιασμένο με περισσότερους 
χρηματοδοτικούς πόρους. Ο κανονισμός για το Life περιελάμβανε 
παράρτημα με έναν κατάλογο προτεραιοτήτων, από τον οποίο 
επιλέγονταν κάθε χρόνο οι τηρούμενες προτεραιότητες. 
1.1.5. Η κυριότερη μεταβολή που ήλθε το 1996 με το δεύτερο κανονισμό για 
το Life, ήταν η κατάργηση των ανωτέρω προτεραιοτήτων, με 
αποτέλεσμα οι αναγνωριζόμενοι τομείς δράσεων να ισχύουν για όλη 
τη διάρκεια ισχύος του Life II (1996-1999), καθώς και ο καθορισμός 
κριτηρίων αξιολόγησης για την επιλογή των προς χρηματοδότηση 
δράσεων. 
Ο δεύτερος κανονισμός για το Life παρέχει επιπλέον τη δυνατότητα 
ανάληψης προπαρασκευαστικών δράσεων στο πλαίσιο του Life-
Περιβάλλον, για την προετοιμασία δράσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα, 
και τη δυνατότητα ανάληψης δράσεων για την προστασία της φύσης 
και δράσεων επίδειξης, παράλληλα με τις δράσεις τεχνικής συνδρομής, 
στο πλαίσιο του Life-Τρίτες χώρες. 
1.1.6. Από το 1996, δικαίωμα συμμετοχής στο Life έχουν και οι 
συνδεδεμένες με την Ένωση χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής, υπό τους 
όρους που αναφέρονται στα πρόσθετα πρωτόκολλα των συμφωνιών 
σύνδεσης. Οι χώρες αυτές μπορούν επομένως να συμμετέχουν στο 
Ζ,//ίί-Φύση, και στο Ζ,Ζ/^-Περιβάλλον, υπό όρους παραπλήσιους με 
εκείνους που ισχύουν για τα κράτη μέλη, αλλά δεν μπορούν πλέον να 
λάβουν χρηματοδοτική στήριξη για το Life-Τρίτες χώρες. Μέχρι 
σήμερα, δεν έχει ακόμη επιλεγεί κανένα έργο στο πλαίσιο αυτό. 
1.1.7. Τα έργα που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν από το Life επιλέγονται 
με βάση την αξία τους καθεαυτή και τη συμβολή τους στην επίτευξη 
των στόχων της κοινοτικής περιβαλλοντικής, με εφαρμογή των 
κριτηρίων αξιολόγησης που καθορίζονται στον κανονισμό. Η 
διαδικασία αξιολόγησης είναι προσαρμοσμένη στα χαρακτηριστικά 
καθενός από τους αναγνωριζόμενους τομείς. 
Στο Ζ,#£-Φύση, η Επιτροπή, με την επιστημονική συνδρομή 
εξωτερικών συμβούλων, κάνει μια πρώτη επιλογή μεταξύ των 
αιτήσεων που μπορούν τυπικά να γίνουν δεκτές και να 
χρηματοδοτηθούν, με βάση τα κριτήρια του κανονισμού. Στη 
συνέχεια, προτείνει έναν κατάλογο των καλύτερων έργων στο 
κοινοτικό επίπεδο για να εγκριθεί από την επιτροπή "Ενδιαιτήματα". 
Στο Life-Περιβάλλον, διενεργούνται παράλληλες αξιολογήσεις από τα 
κράτη μέλη και την Επιτροπή, διαδικασία που επιτρέπει να 
καταρτισθεί με κοινή συναίνεση κατάλογος προκρινόμενων έργων 
(short list), τα οποία αντιπροσωπεύουν σε αριθμό το ένα τρίτο περίπου 
τ(ον προτάσεο>ν. Τα προκρινύμενα έργα εξετάζονται κατόπιν από 
ομάδες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων. Μετά την τριπλή αυτή 
αξιολόγηση, η Επιτροπή υποβάλλει κατάλογο έργων προς 
χρηματοδότηση στη διαχειριστική επιτροπή του Life για έγκριση. 
Στο Life-Τρίτες χώρες, η διαδικασία αξιολόγησης περιλαμβάνει μια 
πρώτη επιλογή από την Επιτροπή.Η τελευταία προτείνει κατόπιν έναν 
κατάλογο έργων, τα οποία αξιολογούνται από ανεξάρτητους 
εμπειρογνώμονες. Μετά τη διπλή αυτή αξιολόγηση, η Επιτροπή 
υποβάλλει κατάλογο έργων προς χρηματοδότηση στη διαχειριστική 
επιτροπή του Life για έγκριση. 
1.1.8. Από το 1992 μέχρι σήμερα, το Life δέχθηκε 8502 προτάσεις για έργα, 
από τις οποίες σχεδόν το ένα τρίτο πληρούσαν τα τυπικά κριτήρια 
επιλογής. Συγχρηματοδοτήθηκαν 1275 έργα με ποσό συνολικού ύψους 
643 εκατ. ECU. Περίπου 900 έργα δεν έχουν ακόμη περατωθεί. 
1.1.9. Η καχανομή χων πισχώσεων που χρησιμοποιήθηκαν για τη 
συγχρημαχοδότηση χων έργων σχους χρεις χομείς παρέμβασης του 
Life, είναι η ακόλουθη (σε εκαχ. ECU) : 
Life-<l>vor\ 
(TO 1992, \xa£,i \i& TO 
ACNAT) 
Life-IlEpifHtiXov 
(TO 1992, paJCJl \ic xa 
MEDSPA Km NORSPA) 
Life-Tpireq X"^9e<i 
(TO 1992, na(^i \i£.m 
MEDSPA Km NORSPA) 
Lvvolo Life I 
92 
(ΕυΚ 12) 
36,9 
44,6 
5,3 
86,8 93 
(ΕυΚ 12) 
20,6 
44,7 
3,5 
68,8 94 
(ΕυΚ 12) 
43 
53,1 
4,8 
100,9 95 
(EUR 15) 
48,5 
48,1 
5,7 
102,3 Life II 
96 
(EUR 15) 
43,4 
43,3 
6,0 
92,7 97 
(EUR 15) 
42,4 
43,6 
4,2 
90,2 98 
(EUR 15) 
48 
48,6 
4,7 
101,3 
Τα σχοιχεία αυχά αναλύονχαι σχα παραρχήμαχα για καθέναν από χους 
χομείς παρέμβασης χου Life. 
1.2. Το πλαίσιο της παρούσας έκθεσης 
1.2.1. Η παρούσα έκθεση ενχάσσεχαι σχο διχχό πλαίσιο χου κανονισμού για 
χο Life και της πρωχοβουλίας SEM 2000 (Sound and Efficient 
Management/χρηστή και αποδοτική διαχείριση). 
1.2.2. Η πρωτοβουλία SEM 2000 ορίζει ρητά ότι οι δημοσιονομικές 
επιπτώσεις των πολιτικών αποφάσεων πρέπει να είναι γνωστές τη 
στιγμή που λαμβάνονται οι αποφάσεις αυτές, Προς τούτο, συνιστά 
συστηματική αξιολόγηση όλων των προγραμμάτων δαπανών των 
κοινοχικών χαμείων. 
1.2.3. Ο κανονισμός Life περιλαμβάνει δύο άρθρα που αφορούν χους 
χρημαχοδοχικούς πόρους, συγκεκριμένα χο άρθρο 7 παράγραφος 3 και 
χο άρθρο 14. Το άρθρο 7 παράγραφος 3 απαιχεί από χο Συμβούλιο να 
εξεχάσει χο ποσό αναφοράς με βάση έκθεση της Επιτροπής, με 
προοπτική την ενδεχόμενη αναθεώρηση αυτού του ποσού. 
Η έκθεση που συνέταξε η Επιχροπή κατ' εφαρμογή χου άρθρου 7 
παράγραφος 3, διαβιβάσχηκε σχο Συμβούλιο χο Δεκέμβριο χου 1997. 
Σχην έκθεση αυτή, η Επιτροπή έδωσε αναφορά για την εφαρμογή του 
κανονισμού και σκιαγράφησε τις επόμενες φάσεις της αξιολόγησης 
του Life. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το Life θα 
μπορούσε να διαθέσει επωφελώς την περίοδο 1996-1999 
περισσότερους χρηματοδοτικούς πόρους εντός των ορίων του 
σημερινού ποσού αναφοράς των 450 εκατ. ECU και πέραν αυτού. Η 
Επιτροπή θεώρησε ωστόσο ότι οι δημοσιονομικές προοπτικές δεν 
επέτρεπαν στον προϋπολογισμό του Life να φθάσει το ποσό αναφοράς 
των 450 εκατ. ECU. 
1.2.4. Το άρθρο 14 προβλέπει χα εξής : 
«Το αργόχερο σχις 31 Δεκεμβρίου 1998, η Επιχροπή υποβάλλει σχο 
Ευρίοπαϊκό Κοινοβούλιο και σχο Συμβούλιο έκθεση σχεχικά με χην 
πρόοδο της εφαρμογής του παρόντος κανονισμού και με χη χρήση χων 
πιστώσεων και διατυπώνει προτάσεις για τις ενδεχόμενες προσαρμογές 
που πρέπει να γίνουν προκειμένου να συνεχισθεί η δράση και μετά το 
πέρας της δεύτερης φάσης.» 
1.2.5. Η παρούσα έκθεση συνιστά εφαρμογή του άρθρου 14. Προς τούτο, 
στηρίζεται σε διεξοδική αξιολόγηση, η οποία ανετέθη σε εξωτερικούς 
εμπειρογνώμονες που παρέδωσαν την έκθεση τους τον Ιούνιο του 
1998. Σκοπός της αξιολόγησης αυτής ήταν να εκτιμηθούν οι επιδόσεις 
της λειτουργίας του χρηματοδοτικού μέσου, η αποτελεσματικότητα 
της υλοποίησης των στόχων του και, ταυτόχρονα, η καταλληλότητα 
των τελευταίων και η ισχύς του σκεπτικού των παρεμβάσεων του. 
Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζονται τα βασικά συμπεράσματα της 
έκθεσης των εμπειρογνωμόνων, η ανάλυση της έκθεσης αυτής από την 
Επιτροπή και οι αλλαγές που προτείνονται για την τρίτη φάση της 
λειτουργίας του Life. 
2. ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ TO LIFE ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 
1992-1998 
2.1. Πριν από οποιαδήποτε αξιολόγηση του Life, είναι αναγκαίο να δοθεί μια 
εικόνα των δράσεων που χρηματοδότησε, των επιτόπιων αποτελεσμάτων που 
απέδωσε και τα οποία αποτελούν τη βάση της αξιολόγησης του 
χρηματοδοτικού μέσου στο σύνολο του. 
2.2. Ι//<?-Φύση : 
Στη διάρκεια της πρώτης φάσης (1992-95), το Life-<&Otn\ 
συγχρηματοδότησε πολυάριθμα έργα σε ζώνες ειδικής προστασίας για τα 
πτηνά καθώς και εθνικές απογραφές της φυσικής κληρονομιάς σε πολλά 
κράτη μέλη για την προπαρασκευή της υλοποίησης του δικτύου Natura 2000. 
Ο τελευταίος τύπος δράσεων δεν έχει πλέον προτεραιότητα βάσει του Life-
Φύση κατά τη δεύτερη φάση. 
Κατά τη δεύτερη φάση (96-98), προτιμήθηκαν στο Ζ,ί/^-Φύση οι δράσεις 
προστασίας τοποθεσιών, συγκεκριμένα εκείνων που είχαν προταθεί βάσει 
της οδηγίας για τα ενδιαιτήματα (ΝΑΙ), η οποία έχει αρχίσει να 
εφαρμόζεται. Η κατανομή των έργων Ζ,Ζ/έ-Φύση κατά θεματικό πεδίο 
παρουσιάζει την ακόλουθη εξέλιξη στο χρόνο εφαρμογής της δεύτερης 
φάσης : 
100%. 
80% 
60% 
40% 
20% 
0% .....-·"' Ι22|β 
-^ ΜΚΒΒΟΟ^ 
1996 !•••• •• • 
ΙΒΒΡ 
1997 —HH 
1998 • NA3 
• NA2 
mNA1 
(ΝΑ1= έργα που αφορούν τις τοποθεσίες της οόηγίας για τα ενδιαιτήματα, ΝΑ2= έργα που 
αφορούν τις τοποθεσίες της οδηγίας για τα άγρια πτηνά, ΝΑ3 = έργα που αφορούν είδη και δεν 
συνδέονται με συγκεκριμένες τοποθεσίες). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 1. 
2.3. Ζ,//<?-Περιβάλλον : 
Η θεματική κατανομή των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Life-
Περιβάλλον την περίοδο 1992-1997 δείχνει ότι το πεδίο με τη μεγαλύτερη 
ζήτηση ήταν οι «καθαρές τεχνολογίες», που τροποποιούν τις διεργασίες 
βιομηχανικής παραγωγής (ποσοστό 23% των κονδυλίων που διετέθησαν), 
ακολουθούμενο από τη διαχείριση των υδάτων, το χωροταξικό σχεδιασμό 
αγροτικών και αστικών περιοχών και τη διαχείριση των αποβλήτων (ποσοστά 
κυμαινόμενα μεταξύ 14 και 17%). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 2. 
2.4. Life-Ύρίτες χώρες : 
Κατά την πρώτη φάση της λειτουργίας του Life (1992-95), οι μόνες δράσεις 
που μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν βάσει του Life-Τρίτες χώρες ήταν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής. Από το 1996, το πλαίσιο των 
επιλέξιμων δράσεων περικλείει επίσης τις δράσεις που αφορούν την 
προστασία της δύσης και τις δράσεις επίδειξης. 
Μεταξύ των αιτήσεων συγχρηματοδότησης, την πρώτη θέση κατέχουν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής, με ποσοστό από 50 έως 70%. Αυτό 
εξηγείται από το γεγονός ότι το Life-Ύρίτες χώρες απευθύνεται πρωτίστως στις 
εθνικές δημόσιες υπηρεσίες, που καλούνται να σχεδιάσουν πολιτική και 
προγράμματα δράσης για το περιβάλλον. (ΝΑ1= έργα που αφορούν τις τοποθεσίες της οόηγίας για τα ενδιαιτήματα, ΝΑ2= έργα που 
αφορούν τις τοποθεσίες της οδηγίας για τα άγρια πτηνά, ΝΑ3 = έργα που αφορούν είδη και δεν 
συνδέονται με συγκεκριμένες τοποθεσίες). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 1. 
2.3. Ζ,//<?-Περιβάλλον : 
Η θεματική κατανομή των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Life-
Περιβάλλον την περίοδο 1992-1997 δείχνει ότι το πεδίο με τη μεγαλύτερη 
ζήτηση ήταν οι «καθαρές τεχνολογίες», που τροποποιούν τις διεργασίες 
βιομηχανικής παραγωγής (ποσοστό 23% των κονδυλίων που διετέθησαν), 
ακολουθούμενο από τη διαχείριση των υδάτων, το χωροταξικό σχεδιασμό 
αγροτικών και αστικών περιοχών και τη διαχείριση των αποβλήτων (ποσοστά 
κυμαινόμενα μεταξύ 14 και 17%). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 2. 
2.4. Life-Ύρίτες χώρες : 
Κατά την πρώτη φάση της λειτουργίας του Life (1992-95), οι μόνες δράσεις 
που μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν βάσει του Life-Ύρίτες χώρες ήταν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής. Από το 1996, το πλαίσιο των 
επιλέξιμων δράσεων περικλείει επίσης τις δράσεις που αφορούν την 
προστασία της δύσης και τις δράσεις επίδειξης. 
Μεταξύ των αιτήσεων συγχρηματοδότησης, την πρώτη θέση κατέχουν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής, με ποσοστό από 50 έως 70%. Αυτό 
εξηγείται από το γεγονός ότι το Life-Ύρίτες χώρες απευθύνεται πρωτίστως στις 
εθνικές δημόσιες υπηρεσίες, που καλούνται να σχεδιάσουν πολιτική και 
προγράμματα δράσης για το περιβάλλον. (ΝΑ1= έργα που αφορούν τις τοποθεσίες της οόηγίας για τα ενδιαιτήματα, ΝΑ2= έργα που 
αφορούν τις τοποθεσίες της οδηγίας για τα άγρια πτηνά, ΝΑ3 = έργα που αφορούν είδη και δεν 
συνδέονται με συγκεκριμένες τοποθεσίες). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 1. 
2.3. Ζ,//<?-Περιβάλλον : 
Η θεματική κατανομή των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Life-
Περιβάλλον την περίοδο 1992-1997 δείχνει ότι το πεδίο με τη μεγαλύτερη 
ζήτηση ήταν οι «καθαρές τεχνολογίες», που τροποποιούν τις διεργασίες 
βιομηχανικής παραγωγής (ποσοστό 23% των κονδυλίων που διετέθησαν), 
ακολουθούμενο από τη διαχείριση των υδάτων, το χωροταξικό σχεδιασμό 
αγροτικών και αστικών περιοχών και τη διαχείριση των αποβλήτων (ποσοστά 
κυμαινόμενα μεταξύ 14 και 17%). 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 2. 
2.4. Life-Ύρίτες χώρες : 
Κατά την πρώτη φάση της λειτουργίας του Life (1992-95), οι μόνες δράσεις 
που μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν βάσει του Life-Ύρίτες χώρες ήταν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής. Από το 1996, το πλαίσιο των 
επιλέξιμων δράσεων περικλείει επίσης τις δράσεις που αφορούν την 
προστασία της δύσης και τις δράσεις επίδειξης. 
Μεταξύ των αιτήσεων συγχρηματοδότησης, την πρώτη θέση κατέχουν οι 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής, με ποσοστό από 50 έως 70%. Αυτό 
εξηγείται από το γεγονός ότι το Life-Ύρίτες χώρες απευθύνεται πρωτίστως στις 
εθνικές δημόσιες υπηρεσίες, που καλούνται να σχεδιάσουν πολιτική και 
προγράμματα δράσης για το περιβάλλον. 
7 
Τα έργα με αντικείμενο την προστασία της φύσης αφορούν ως επί το πλείστον τη 
διατήρηση ή/και αποκατάσταση τα>ν ενδιαιτημάτων στις παράκτιες περιοχές και 
στους υγρότοπους. 
Οι δράσεις επίδειξης, που άρχισαν να συγχρηματοδοτούνται το 1997, αφορούν 
μεγάλη ποικιλία τομέων: τη διαχείριση και την επεξεργασία των αποβλήτων, τη 
χρήση του ποδηλάτου στις πόλεις και τη διαχείριση των παράκτιων περιοχών. 
Λεπτομερής ανάλυση των ανωτέρω θεματικών πεδίων και των αποτελεσμάτων 
που επιτεύχθηκαν παρέχεται στο παράρτημα 3. 
3. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ TOY LIFE 
3.1. Η αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες 
στο χρονικό διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου 1997 και Ιουνίου 1998, έπρεπε να 
δώσει απάντηση, μεταξύ άλλων, στα ακόλουθα ερωτήματα, ώστε να 
χρησιμεύσει ως βάση για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης: 
- To Life συμβάλλει ναι ή όχι και με ποιον τρόπο στην εξέλιξη και στην 
εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας στον τομέα του 
περιβάλλοντος; 
- To Life δίνει ώθηση σε άλλες πολιτικές ή άλλα μέσα της Κοινότητας; 
- Η διαδικασία επιλογής των έργων έχει επιτρέψει να επιλεγούν έργα που 
πληρούν επαρκώς τα κριτήρια που προβλέπονται στον κανονισμό; 
- Οι διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι χρησιμοποιήθηκαν κατάλληλα ή πρέπει 
να τροποποιηθούν οι όροι διάθεσης τους; 
- Ποιες προοπτικές προσφέρει το Life μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα; 
3.2. Οι εξωτερικοί αξιολογητές ακολούθησαν τη μεθοδολογία που έχει προτείνει η 
Επιτροπή στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας SEM 2000. Αφού εξέτασαν το 
σκεπτικό των παρεμβάσεο>ν του Life, οι εμπειρογνώμονες διάλεξαν με τη 
λεγόμενη μέθοδο των ποσοστώσεων ένα δείγμα 100 έργων, αντιπροσωπευτικό 
των έργων που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του δεύτερου κανονισμού για το Life 
καθώς και εκείνων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του πρώτου 
κανονισμού αλλά ανταποκρίνονται στο σκεπτικό των παρεμβάσεων του Life 
της δεύτερης φάσης της λειτουργίας του. 
Οι εμπειρογνώμονες έχουν συναντήσεις με 23 αναδόχους έργων (από τα 100 
έργα που διάλεξαν) καθώς και με εκπροσώπους ορισμένων εθνικών 
διοικητικών υπηρεσιών, τις ομάδες συμβούλων που είναι επιφορτισμένες με 
την παρακολούθηση των έργων, τις διοικητικές μονάδες της Επιτροπής που 
είναι αρμόδιες για το Life και με άλλους υπαλλήλους της Επιτροπής, οι οποίοι 
ασχολούνται με τα θέματα που καλύπτει το Life. 
3.3. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία που επιλέχθηκε, το Life εξετάζεται συνολικά, 
χωρίς να λαμβάνονται συστηματικά υπόψη οι διαφορές ως προς την 
προσέγγιση μεταξύ των τριών τομέων παρέμβασης του Life. Η επιλογή αυτή 
ανταποκρίνεται στις συστάσεις στην Επιτροπή για την αξιολόγηση αλλά 
εισάγει μεροληψία στην περίπτωση του Life, όπου πρέπει να λαμβάνονται 
υπόψη οι διαφορές από άποψη προσέγγισης, σχόχων και δικαιούχων χης 
χρημαχοδόχησης μεχαξύ χου Ζ,//έ-Φύση, χου Ζ,//έ-Περιβάλλον και χου Life-
Τρίτες χώρες. 
4. ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 
4.1. Συμβολή στην εξέλιξη και την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και 
νομοθεσίας στον τομέα του περιβάλλοντος. 
Από την ανάληψη της υλοποίησης του γενικού στόχου του χρηματοδοτικού μέσου, 
όπως αυτός διατυπώνεται στο άρθρο 1 του κανονισμού, οι εξωτερικοί 
εμπειρογνώμονες συνάγουν ότι το Life μπορεί να συμβάλει στην εφαρμογή της 
πολιτικής και της νομοθεσίας αλλά ότι η συμβολή του στην εξέλιξη τους είναι 
πολύ περιορισμένη. 
Θεωρούν ωστόσο το γενικό στόχο του Life υπερβολικά αόριστο για να μπορεί να 
επιτευχθεί και, μερικές φορές, ανακόλουθο προς τους ειδικότερους στόχους των 
τριών τομέων παρέμβασης του Life, που αναφέρονται αποκλειστικά στην 
εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας. 
Για να επιτευχθεί ο στόχος της εξέλιξης της πολιτικής θα χρειαζόταν μια 
προσέγγιση "από τη βάση προς την κορυφή" (bottom-up) και, συνεπώς, η 
καλύτερη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των επιμέρους δράσεων από τα 
ευρωπαϊκά κέντρα πολιτικών αποφάσεων. 
Όσον αφορά αντίθετα το στόχο της εφαρμογής της πολιτικής, τα πλεονεκτήματα 
του Life είναι η συμμετοχική προσέγγιση, η αποτελεσματική εφαρμογή της 
νομοθεσίας για το περιβάλλον και η διαχείριση των φυσικών πόρων. To Life 
συμβάλλει σε μικρότερο βαθμό στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος: η 
συμβολή του αυτή είναι ουσιαστική ως προς την ποιότητα των υδάτων και τα 
τοπία, πιο περιορισμένη ως προς την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, του 
αστικού περιβάλλοντος και της χλωρίδας και πανίδας και ασήμαντη ως προς την 
ποιότητα του εδάφους. 
4.2. Σύγκριση του Life με άλλα χρηματοδοτικά μέσα και με τα υπόλοιπα μέσα της 
περιβαλλοντικής πολιτικής ως προς την προστιθέμενη αξία 
To Life δεν είναι το μόνο χρηματοδοτικό μέσοι που καλύπτει τον τομέα του 
περιβάλλοντος. Μεταξύ των άλλων μέσων, μπορούν να αναφερθούν η κοινή 
αγροτική πολιτική με τα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα, τα διαρθρωτικά ταμεία και το 
Ταμείο Συνοχής, τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης, τα μέσα της εξωτερικής 
πολιτικής της Ένωσης. 
Συγκρινόμενο με τα μέσα αυτά, το Life διαθέτει πολλά σημαντικά πλεονεκτήματα: 
• To Life είναι το μόνο χρηματοδοτικό μέσο που καλύπτει αποκλειστικά το 
περιβάλλον. Παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία και είναι λιγότερο περιοριστικό 
από άλλα κοινοτικά μέσα. 
• To Life, xo οποίο διαχειρίζεχαι απευθείας η Επιχροπή, παρέχει μεγάλες 
δυναχότητες αναχροφοδότησης χων ευρωπαϊκών κένχρων πολιχικών 
αποφάσεων με χην αποκχώμενη πείρα. 
• To Life είναι μέσο άσκησης πολιχικής και αυχό αποχελεί ισχυρό 
πλεονέκτημα για χους παράγονχες χου χώρου χου περιβάλλονχος, οι οποίοι 
καχά κανόνα σχερούνχαι ακόμη πολιχικής επιρροής. 
Η διεξοδική ανάλυση της θέσης του Life σε σχέση με τα υπόλοιπα κοινοτικά μέσα 
δείχνει ότι, στις περισσότερες· περιπτώσεις, xo Life μπορεί να διαδραματίσει 
συμπληρωμαχικό ρόλο. 
Μολονόχι όμως xo Life διαθέχει χο αναγκαίο δυναμικό για να προσδώσει πραγμαχική 
προσχιθέμενη αξία δεν χο έχει ακόμη αξιοποιήσει, παραμένονχας ένα "ημιχελές 
έργο". 
4.3. Μέσα και διαδικασίες εφαρμογής του Life 
Οι εξωτερικοί αξιολογητές πιστεύουν ότι η συγκέντρωση των χρηματοδοτικών μέσων 
θα βελτίωνε τη συνολική αποτελεσματικότηχα χου χρημαχοδοχικού μέσου. Τα σημεία 
που κυρίως επιδέχονχαι βελχίωση είναι καχά χη γνώμη χους: η διαχείριση της αγοράς 
γαιών στο Zi/ê-Φύση, η διάδοση και η μεταφορά των αποτελεσμάτων των έργων στο 
Ζ,ί/έ-Περιβάλλον και η επικέντρωση σε μικρότερο αριθμό προτεραιοτήτων στο Life-
Τρίτες χώρες. 
Το εσωχερικό ανθρώπινο δυναμικό της Επιτροπής φαίνεχαι συχνά πολύ 
περιορισμένο, όπως επίσης χα οργανωχικά όρια παρεμποδίζουν χην ανάπτυξη του 
Life. Σήμερα δίδεχαι υπερβολική έμφαση στη διαχείριση των έργων εις βάρος της 
διάδοσης χων αποχελεσμάχων ο προϋπολογισμός που διαχίθεχαι για χην επικοινωνία 
(3% χων πισχώσεων) φαίνεχαι ομοίως υπερβολικά χαμηλός για να είναι 
αποχελεσμαχικός. 
Τα έργα που επιλέγονχαι είναι ανχιπροσωπευχικά των μειζώνων προβλημάτων που 
αντιμετωπίζουν οι προτείνοντες και, ως έναν αριθμό, των προτεραιοτήτων που έχουν 
θέσει οι εθνικές αρχές, οι οποίες συμμετέχουν σχην πρόκριση χων έργων. Ανχίθεχα, 
δεν λαμβάνονχαι αρκεχά υπόψη οι προχεραιόχητες των διαφόρων κοινοτικών 
πολιτικών ενεργειών σε θέματα περιβάλλοντος. Στην επιλογή των έργων, η Επιτροπή 
θα πρέπει να προβλέπει συστηματικά την πιθανότητα επαναχρησιμοποίησης των 
αποτελεσμάτων των δράσεων στις κοινοτικές πολιτικές, τη διάδοση των 
αποτελεσμάτων αυτών και τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις τους. 
4.4. Συστάσεις των εξωτερικών αξιολογητών 
• To Life πρέπει να ευνοήσει μια ενεργητική προσέγγιση που θα προηγείται 
της κατάρτισης προγραμμάτων, πολιτικών και νομοθετικών διατάξεων για 
το περιβάλλον. 
To Life πρέπει να θέσει σε εφαρμογή ένα σύστημα διαχείρισης των 
γνώσεων και να εκμεταλλευτεί τον πλούτο των πληροφοριών που έχουν 
συσσωρευτεί από τότε που δημιουργήθηκε. 
10 
• To Life πρέπει να προσδιορίσει επακριβώς χο ρόλο που μπορεί να 
διαδραμαχίσει σχις χρίχες χώρες και σχις χώρες χης Κενχρικής και 
Αναχολικής Ευρώπης. 
• To Life πρέπει να επιχρέπει να ενισχυθεί η πολιχική δύναμη χων δημοσίων 
παραγόνχων χου χώρου χου περιβάλλονχος. 
• To Life πρέπει να παραμείνει απαλλαγμένο από οικονομικούς και 
γεωγραφικούς περιορισμούς. 
5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ 
ΑΛΛΑΓΕΣ 
5.1. Γενικός στόχος του Life 
Σχη χρημαχοδόχηση χων έργων δεν μπορεί να γίνει διάκριση χων σχόχων και της 
εξέλιξης και της εφαρμογής της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας. Κάθε έργο 
που επιλέγεται για χρηματοδότηση από το Life πρέπει να συμβάλλει ταυτόχρονα: 
- στην επιβολή, με παραδειγματική εφαρμογή της νομοθεσίας και υλοποίηση των 
στόχων της κοινοτικής πολιτικής· 
- στη διαμόρφωση νέων πολιτικών ή στον εκσυγχρονισμό της ασκούμενης 
πολιτικής, διευκολύνοντας την ανατροφοδότηση των κέντρων πολιτικών 
αποφάσεων με τις πληροφορίες. 
Για να ορισθεί σαφέστερα ο στόχος της εξέλιξης, προτείνεται νέα διατύπωση του 
άρθρου 1 του κανονισμού για το Life. 
5.2. Ενίσχυση των δεσμών μεταξύ του Life και της κοινοτικής περιβαλλοντικής 
πολιτικής 
Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο, όπως υποδεικνύουν οι εξωτερικοί αξιολογητές, να 
συνδεθεί στενότερα το Life με τους προσανατολισμούς της κοινοτικής πολιτικής 
σχον χομέα χου περιβάλλονχος. 
Αυχό ισχύει κυρίως για χο /.//^-Περιβάλλον, για χο οποίο προχείνεχαι να 
αναδιατυπωθούν οι αναγνωριζόμενοι τομείς στον κανονισμό και να 
καθοριστούν κατευθυντήριες γραμμές για τις δράσεις επίδειξης, ώστε να 
κατευθυνθούν οι προτείνοντας προς τα θεματικά πεδία που έχουν προτεραιότητα 
στην κοινοτική πολιτική. Η πρόταση αυτή είναι σύμφωνη με μια τροπολογία που 
είχε εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τη συζήτηση του δεύτερου 
κανονισμού για το Life το 1996. 
Επίσης, οι "προπαρασκευαστικές δράσεις" του Ζ,(/β-Περιβάλλον ορίζονται εκ 
νέου ως δράσεις που προετοιμάζουν το έδαφος για τη διαμόρφωση νέων 
κοινοτικών πολιτικών στον τομέα του περιβάλλοντος και οι σχετικές προτάσεις 
θα συζητούνται με απευθείας προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος, οι οποίες 
επιτρέπουν να συγκεντρώνεται μια ομοιογενής ομάδα σχεδίων έργων για την 
υποστήριξη μιας συγκεκριμένης πολιτικής υπό διαμόρφωση. 
5.3. Διάδοση των αποτελεσμάτων εφάμιλλη του δυναμικού τους 
Στο σημείο της διάδοσης των αποτελεσμάτων, η αξιολόγηση των εξωτερικών 
εμπειρογνωμόνων υποτιμά τις δραστηριότητες διάδοσης που αναλαμβάνουν τόσο 
11 
οι δικαιούχοι, όσο και η Επιχροπή (θέση σχο internet, η οποία περιλαμβάνει βάση 
δεδομένων για χα χρημαχοδοχούμενα έργα, ενημερωχικό δελχίο Natura 2000, που 
παραπέμπει σχο Zj/ê-Φύση, ανθολογία χων έργων Ζ,ζ/έ-Περιβάλλον που σχέφθηκαν 
με επιχυχία). Επιπλέον, η διαχειρισχική επιχροπή χου Life ενέκρινε χον Απρίλιο 
χου 1997 σχραχηγική διάδοσης χων αποχελεσμάχων χου Ιί/ε-Περιβάλλον. 
Παρόλα αυτά, η Επιτροπή συμφωνεί ότι είναι αναγκαίο να ενταθούν οι ανωτέρω 
δραστηριότητες διάδοσης των αποτελεσμάτων, προκειμένου να αξιοποιηθεί 
πλήρως το δυναμικό των χρηματοδοτούμενων δράσεων. Για το σκοπό αυτό, 
προτείνεται να αυξηθεί ο προϋπολογισμός των συνοδευτικών μέτρων από 3 σε 
5% των πιστώσεων του Life. 
Στην περίπτωση του Ζ,ζ/ό'-Φύση, η αύξηση αυτή θα χρησιμοποιηθεί για τη 
χρηματοδότηση δύο νέων συνοδευτικών μέτρων: του μέτρου "starter", που θα 
διευκολύνει την κατάρτιση σχεδίων πολυεθνικών έργων, και του μέτρου 
"co-op" που θα προάγει τη δικτύωση των χρηματοδοτούμενων έργων. 
Στο ZZ/ê-Περιβάλλον, η ανωτέρω αύξηση θα επιτρέψει κυρίως να αναπτυχθεί η 
εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων έργων σε 
θεματική βάση, π.χ., στην περίπτωση των καθαρών τεχνολογιών, κατά 
βιομηχανικό κλάδο. 
5.4. Ο ρόλος του Life στις τρίτες χώρες και τις χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης 
Οι δύο ομάδες χωρών πρέπει να εξετάζονται χωριστά: 
• Για τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, η συμμετοχή τους στο Life εντάσσεται σε μια γενική στρατηγική 
της Επιτροπής που παραμένει αταλάντευτη· οι χώρες αυτές θα αρχίσουν να 
συμμετέχουν προοδευτικά με την έκδοση ειδικών αποφάσεων από τα 
Συμβούλια σύνδεσης. 
• Όσον αφορά τις άλλες τρίτες χώρες, της Μεσογείου και της Βαλτικής 
Θάλασσας, η Επιτροπή συμφωνεί ότι είναι αναγκαίο να συγκεντρωθούν οι 
προσπάθειες του Life-Τρίτες χώρες και προτείνει να επικεντρωθούν στις 
δράσεις παροχής τεχνικής συνδρομής (δημιουργία μηχανισμών και 
δυναμικότητας), που ενισχύουν την ικανότητα δράσης των γειτόνων της 
Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος. 
6. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΦΑΣΗΣ 
Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ του να οριστεί πενταετής χρονική περίοδος για την τρίτη 
φάση της λειτουργίας του χρηματοδοτικού μέσου και να προβλεφθούν οι απαραίτητες 
διατάξεις για την ενδεχόμενη ενημέρωση των αναγνωριζόμενων τομέων παρέμβασης. 
Στην έκθεση που υπέβαλε στο Συμβούλιο κατ' εφαρμογή του άρθρου 7 παράγραφος 3, η 
Επιτροπή αποδεικνύει ότι το Life διαθέτει σημαντικό δυναμικό αύξησης, δεδομένου ότι 
δέχεται διπλάσιο αριθμό έγκυρων σχεδίων έργων, δηλαδή προτάσεων που πληρούν τα 
τυπικά κριτήρια επιλογής και κατατάσσονται σε καλή σειρά αξιολόγησης, από όσα μπορεί 
αν χρηματοδοτήσει. 
12 
Η εκτέλεση του προϋπολογισμού του Life είναι ικανοποιητικότατη. Η χρήση των 
πιστώσεων αναλήψεων υποχρεώσεων φθάνει συνήθως το 100% για το Li/ê-Φύση, όπως 
και για τα Ι//£-Περιβάλλον και Life-Ύρίτες χώρες. Η χρήση των πιστώσεων πληρωμών 
ανερχόταν, π.χ. το 1997, σε ποσοστό 86% για το Life-Oven], 100% για το ZZ/ê-Περιβάλλον 
και 79% για το Life-Ύρίτες χώρες. 
13 
To Life πληροί επίσης χα κριτήρια που καθορίστηκαν στο πλαίσιο του Agenda 2000 
για τον προσδιορισμό των προγραμμάτων προτεραιότητας, η αύξηση του 
προϋπολογισμού των οποίων μπορεί να υπερβαίνει εκείνη του κοινοτικού 
προϋπολογισμού. To Life συντελεί, μεταξύ άλλων, "στην εφαρμογή τεχνολογιών που 
σέβονται το περιβάλλον" και έμμεσα, στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, 
χρηματοδοτώντας δραστηριότητες που προσφέρουν λαμπρές προοπτικές από άποψη 
απασχόλησης, όπως η ανακύκλωση των αποβλήτων ή οι νέες υπηρεσίες που 
συνδέονται με το περιβάλλον. 
Οι δημοσιονομικές προοπτικές, ωστόσο, στη σημερινή τους κατάσταση, δεν 
επιτρέπουν να προβλεφθεί προϋπολογισμός πενταετίας υψηλότερος από 
613 εκατ. ECU, τα οποία κατανέμονται ως εξής, χωρίς να συνυπολογίζονται οι 
δαπάνες για την κάλυψη της διεύρυνσης της ΕΕ:: 
'ETO<; 
Ol)OT| 
nEplPdA^OV 
Tpiieq x&peq 
XKAE 
Life 2000 
52,65 
52,65 
6,7 
ρ.ηι. 
112 2001 
54,50 
54,50 
7,0 
ρ.ηι. 
116 2002 
57,80 
57,80 
7,4 
ρ.ηι. 
123 2003 
59,70 
59,70 
7,6 
p.m. 
127 2004 
63,45 
63,45 
8,1 
p.m. 
135 
(τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. ECU) 
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Στο πλαίσιο της προπαρασκευής της φάσης της λειτουργίας του Life, η Επιτροπή 
πραγματοποίησε ουσιαστική αξιολόγηση, της οποίας τα στάδια ήσαν η έκθεση που 
διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο, το Δεκέμβριο του 1997, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 7 
παράγραφος 3 του κανονισμού για το Life, η αξιολόγηση που διενήργησαν εξωτερικοί 
εμπειρογνώμονες στο χρονικό διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου 1997 και Ιουνίου 1998 
και, τέλος, η παρούσα έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο 
σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού για το Life. 
Με την ολοκλήρωση αυτής της αξιολόγησης, επιβεβαιώνεται η σημασία του Life 
για την κοινοτική πολιτική σε θέματα περιβάλλοντος καθώς και η θετική συμβολή 
του στην επίτευξη των στόχων της συγκεκριμένης πολιτικής. Οντας το μόνο 
κοινοτικό χρηματοδοτικό μέσο που καλύπτει ειδικά μόνο το περιβάλλον, το Life 
κατέχει ιδιαίτερη θέση μεταξύ των κοινοτικών μηχανισμών χρηματοδότησης, καθώς 
στηρίζεται σε καινοτόμες και παραδειγματικές τοπικές πρωτοβουλίες για να 
υποβοηθήσει την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής και να αναπτύξει νέες δράσεις. 
Χάρη στο Ζ,ι/ΐ?-Φύση, προστατεύονται τώρα χιλιάδες εκτάρια φυσικών ενδιαιτημάτων 
ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ενώ είδη που μέχρι πρόσφατα ακόμη κινδύνευαν να 
εκλείψουν, έχουν διασωθεί και το ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 άρχισε να 
υλοποιείται. Με την εφαρμογή νέων συνοδευτικών μέτρων κατά την τρίτη φάση της 
λειτουργίας του Life, θα αυξηθεί ο αριθμός διακρατικών έργων και θα προωθηθεί η 
δικτύωση των ήδη εκτελούμενων. 
14 
Χάρη σχο Ζ,ί/έ-ΙΙεριβάλλον, αποδείχθηκε η αποδοχικόχηχα δεκάδων "καθαρών" 
χεχνολογκόν σχους πιο ρυπογόνους βιομηχανικούς κλάδους, αναδείχθηκαν νέες 
χεχνικές και μέθοδοι για τη βελτίωση της ποιότητας του νερού ή την ανακύκλωση των 
αποβλήτων, ενώ νέες συμπράξεις εφαρμόζουν πειραματικά πιο φιλοπεριβαλλοντικες 
μεθόδους περιφερειακού χωροταξικού σχεδιασμού. Για την τρίτη φάση, ο καθορισμός 
κατευθυντήριων γραμμών θα ευνοήσει τη συνέργια μεταξύ των δράσεων επίδειξης και 
των προτεραιοτήτων της κοινοτικής πολιτικής, ενώ η ενίσχυση της διάδοσης των 
αποτελεσμάτων των δράσεων θα επιτρέψει να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό τους. 
Χάρη στο Life-Τρίτες χώρες, οι γενικές αρχές που διέπουν την κοινοτική 
περιβαλλοντική πολιτική έγιναν γνωστές στις γειτονικές χώρες της Βαλτικής 
Θάλασσας και της Μεσογείου και της εμπνέουν στο σχεδιασμό των δικών τους 
πολιτικών ή δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος. Στην τρίτη φάση της 
λειτουργίας του Life, η επικέντρωση στην παροχή τεχνικής συνδρομής στις αρμόδιες 
για χο περιβάλλον αρχές θα επιχρέψει να αποκομισθούν χα μέγισχα οφέλη και χα 
κονδύλια που διαχίθενχαι για χο Life-Τρίτες χώρες. 
Η συμμεχοχή σχο Life των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που έχουν 
υποβάλει αίτηση προσχώρησης, αναμένεται να γίνει πιο ουσιαστική τα επόμενα έτη, 
ενώ η προσχώρηση τους θα προσδώσει νέα διάσταση στη δράση του Life υπέρ του 
περιβάλλοντος της Ευρώπης. 
Κάθε μέρα που περνά και κάθε έργο που εκτελείται φέρουν στο φως απτά 
παραδείγματα που δείχνουν ότι η αειφόρος ανάπτυξη μπορεί να γίνει πραγματικότητα. 
Τα παραδείγματα αυτά συνταυτίζονται λοιπόν με τους στόχους που επιδιώκει η 
Ευρωπαϊκή Ένωση με τις νομοθετικές ρυθμίσεις, την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος 
στις άλλες πολιτικές, την προώθηση των αυτοδεσμευτικών προσεγγίσεων.... To Life 
φιλοδοξεί να γίνει η γέφυρα μεταξύ αυτών των παραδειγματικών μεμονωμένων 
δράσεων και της κοινοτικής πολιτικής, να συνδέσει στενότερα την κατά τόπους 
καινοτομία με την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αυτή τη φιλοδοξία προς όφελος του 
περιβάλλοντος προτείνει η Επιτροπή να ακολουθήσει η Ένωση την περίοδο 2000 έως 
2004. 
15 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
L/FE-ΦΥΣΗ 
1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Σχο χρονικό διάσχημα μεχαξύ 1992 και 1998, σημειώθηκαν αλλαγές σχον αριθμό και 
χην ποιότητα των έργων που προτείνονται βάσει του Ζ(/έ-Φόση. 
• Την περίοδο ισχύος του πρώτου κανονισμού για το Life, πολλά έργα αφορούσαν 
δράσεις κατά στάδια με πολλούς δικαιούχους. Το ύψος της συγχρηματοδότησης 
των έργων αυτών άγγιζε κατά μέσον όρο το 1 εκατ. Ecu. 
• Το 1995 η Επιτροπή αναθεωρεί τα έντυπα υποβολής αιτήσεων. Στο εξής για κάθε 
έργο υπεύθυνος είναι μόνο ένας δικαιούχος. Η Επιτροπή δεν δεσμεύεται πλέον εκ 
των προτέρων να συγχρηματοδοτήσει τις επόμενες φάσεις. Προτιμώνται τα έργα 
των οποίων οι δράσεις εξυπηρετούν σαφώς τους επιδιωκόμενους στόχους. Όλα τα 
έργα κατατάσσονται σε έξι κατηγορίες: 
- κατάρτιση διαχειριστικών σχεδίων/προπαρασκευαστικές εργασίες 
- έλεγχος της γης και των χρήσεων γης 
- μεμονωμένες εργασίες διαχείρισης βιοτόπων 
- τακτική διαχείριση βιοτόπων 
- ευαισθητοποίηση του κοινού/διάδοση των αποτελεσμάτων 
- διαχείριση έργων. 
Στην αρχή, αυτή η απαίτηση για μεγαλύτερη ακρίβεια είχε ως αποτέλεσμα να 
αυξηθεί η αναλογία των έργων που δεν πληρούσαν τα κριτήρια επιλογής. Από το 
1997, όμως, έχει βελτιωθεί σημαντικά η μέση ποιότητα των προτάσεων που 
υποβάλλονται. 
• Ο δεύτερος κανονισμός για Life, που εκδόθηκε το 1996, ενίσχυσε τη σύνδεση με το 
δίκτυο Natura 2000. Κατόπιν αυτού, ακόμα περισσότερα έργα κρίθηκαν μη 
επιλέξιμα, καθώς τα κράτη μέλη δεν είχαν προτείνει εγκαίρως τις σχετικές 
τοποθεσίες. Κάποιοι ενδιαφερόμενοι, επίσης, προτίμησαν να αναβάλουν τις 
αιτήσεις τους, μέχρι να συμπεριληφθούν οι τοποθεσίες των έργων τους στους 
εθνικούς καταλόγους τοποθεσιών που προτείνονται βάσει της οδηγίας για τα 
ενδιαιτήματα. 
• Από το 1998 παρατηρείται άνοδος τόσο του αριθμού, όσο και της ποιότητας των 
έργων που πληρούν τα κριτήρια επιλογής. Το ύψος της συγχρηματοδότησης 
κυμαίνεται κατά μέσον όρο μεταξύ 500.000 και 1.000.000 Ecu κατ' έργο. 
Στον επόμενο πίνακα παρατίθεται ανάλυση των στοιχείων κατ' έτος 
16 
1 ο προϋπολογισμός του Life-Φύσχ] του 1992 περιλάμβανε μεταφορές πιστώσεων από τη δράση 
ACNAT· 2 δεν υπάρχουν στοιχεία· 3 συμπεριλαμβάνονται 61 εκατ. ECU που διετέθησαν για ένα 
μόνο έργο (τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. ECU και αντιπροσωπεύουν μόνο την κοινοτική 
χρηματοδοτική συνεισφορά, η οποία ανέρχεται κατά κανόνα σε ποσοστό 50 έως 75% του συνολικού 
κόστους) 
2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Στο Ζ,//έ?-Φύση δεν προβλέπεται προκαθορισμένη κατανομή των κονδυλίων μεταξύ 
των κρατών μελών. 
Η Επιτροπή πιστεύει, αντίθετα, ότι η απόφαση συγχρηματοδότησης πρέπει να 
δικαιολογείται μόνον από την ποιότητα κάθε έργου σε σύγκριση με τα υπόλοιπα έργα 
που προτείνονται το ίδιο έτος. 
Είναι πιθανό ένα κράτος μέλος να προτείνει πολλά πολύ καλά έργα σε ένα έτος και 
ελάχιστα το επόμενο. Για το λόγο αυτό, δεν έχει νόημα η ανάλυση της 
συγχρηματοδότησης που έλαβε κάθε κράτος μέλος κατ' έτος. 
Έχει όμως ενδιαφέρον η ανάλυση κατά κράτος μέλος για το σύνολο της περιόδου 
1992-98. 
Η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνει ότι: 
- επωφελούνται κυρίως τα κράτη μέλη που έχουν μεγάλη έκταση 
(συμπεριλαμβανομένης της Φινλανδίας και της Σουηδίας από το 1995)· 
- επί συγκρίσιμης έκτασης, στις χώρες με μεγάλη βιοποικιλότητα, κυρίως των 
περιφερειών της Μεσογείου και των Άλπεων, αναλογεί μεγαλύτερο μέρος της 
συγχρηματοδότησης. 
Οι δύο αυτές διαπιστώσεις ταιριάζουν με τον προορισμό του Life και δικαιολογούν 
γιατί περισσότερο ωφελημένη από το Ι//έ-Φύση αναδεικνύεται η Ισπανία. 
Η κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του Zi/ê-Φύση μεταξύ των κρατών 
μελών την περίοδο 1992.1998, εμφαίνεται στον επόμενο πίνακα. 
17 1 ο προϋπολογισμός του Life-Φύσχ] του 1992 περιλάμβανε μεταφορές πιστώσεων από τη δράση 
ACNAT· 2 δεν υπάρχουν στοιχεία· 3 συμπεριλαμβάνονται 61 εκατ. ECU που διετέθησαν για ένα 
μόνο έργο (τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. ECU και αντιπροσωπεύουν μόνο την κοινοτική 
χρηματοδοτική συνεισφορά, η οποία ανέρχεται κατά κανόνα σε ποσοστό 50 έως 75% του συνολικού 
κόστους) 
2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Στο Ζ,//έ?-Φύση δεν προβλέπεται προκαθορισμένη κατανομή των κονδυλίων μεταξύ 
των κρατών μελών. 
Η Επιτροπή πιστεύει, αντίθετα, ότι η απόφαση συγχρηματοδότησης πρέπει να 
δικαιολογείται μόνον από την ποιότητα κάθε έργου σε σύγκριση με τα υπόλοιπα έργα 
που προτείνονται το ίδιο έτος. 
Είναι πιθανό ένα κράτος μέλος να προτείνει πολλά πολύ καλά έργα σε ένα έτος και 
ελάχιστα το επόμενο. Για το λόγο αυτό, δεν έχει νόημα η ανάλυση της 
συγχρηματοδότησης που έλαβε κάθε κράτος μέλος κατ' έτος. 
Έχει όμως ενδιαφέρον η ανάλυση κατά κράτος μέλος για το σύνολο της περιόδου 
1992-98. 
Η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνει ότι: 
- επωφελούνται κυρίως τα κράτη μέλη που έχουν μεγάλη έκταση 
(συμπεριλαμβανομένης της Φινλανδίας και της Σουηδίας από το 1995)· 
- επί συγκρίσιμης έκτασης, στις χώρες με μεγάλη βιοποικιλότητα, κυρίως των 
περιφερειών της Μεσογείου και των Άλπεων, αναλογεί μεγαλύτερο μέρος της 
συγχρηματοδότησης. 
Οι δύο αυτές διαπιστώσεις ταιριάζουν με τον προορισμό του Life και δικαιολογούν 
γιατί περισσότερο ωφελημένη από το Ζ,(/έ-Φύση αναδεικνύεται η Ισπανία. 
Η κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του Zi/ê-Φύση μεταξύ των κρατών 
μελών την περίοδο 1992.1998, εμφαίνεται στον επόμενο πίνακα. 
17 1 ο προϋπολογισμός του Life-Φύσχ] του 1992 περιλάμβανε μεταφορές πιστώσεων από τη δράση 
ACNAT· 2 δεν υπάρχουν στοιχεία· 3 συμπεριλαμβάνονται 61 εκατ. ECU που διετέθησαν για ένα 
μόνο έργο (τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. ECU και αντιπροσωπεύουν μόνο την κοινοτική 
χρηματοδοτική συνεισφορά, η οποία ανέρχεται κατά κανόνα σε ποσοστό 50 έως 75% του συνολικού 
κόστους) 
2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Στο Ζ,//έ?-Φύση δεν προβλέπεται προκαθορισμένη κατανομή των κονδυλίων μεταξύ 
των κρατών μελών. 
Η Επιτροπή πιστεύει, αντίθετα, ότι η απόφαση συγχρηματοδότησης πρέπει να 
δικαιολογείται μόνον από την ποιότητα κάθε έργου σε σύγκριση με τα υπόλοιπα έργα 
που προτείνονται το ίδιο έτος. 
Είναι πιθανό ένα κράτος μέλος να προτείνει πολλά πολύ καλά έργα σε ένα έτος και 
ελάχιστα το επόμενο. Για το λόγο αυτό, δεν έχει νόημα η ανάλυση της 
συγχρηματοδότησης που έλαβε κάθε κράτος μέλος κατ' έτος. 
Έχει όμως ενδιαφέρον η ανάλυση κατά κράτος μέλος για το σύνολο της περιόδου 
1992-98. 
Η ανάλυση αυτή επιβεβαιώνει ότι: 
- επωφελούνται κυρίως τα κράτη μέλη που έχουν μεγάλη έκταση 
(συμπεριλαμβανομένης της Φινλανδίας και της Σουηδίας από το 1995)· 
- επί συγκρίσιμης έκτασης, στις χώρες με μεγάλη βιοποικιλότητα, κυρίως των 
περιφερειών της Μεσογείου και των Άλπεων, αναλογεί μεγαλύτερο μέρος της 
συγχρηματοδότησης. 
Οι δύο αυτές διαπιστώσεις ταιριάζουν με τον προορισμό του Life και δικαιολογούν 
γιατί περισσότερο ωφελημένη από το Ι//έ-Φύση αναδεικνύεται η Ισπανία. 
Η κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του Zi/ê-Φύση μεταξύ των κρατών 
μελών την περίοδο 1992.1998, εμφαίνεται στον επόμενο πίνακα. 
17 Api9|i6<; i>7ropXr|0evT(DV epywv 
AiToujievri ouveiotpopd 
Api8^io<; eniktfyninv epywv 
Avcou^iEvri avveioxpopa yia xa 
eTiiXe^iiia Spya 
Api9n6<; Spytov Ttou 
XprinaTo8oTfi9r|Kav 
XprmaTo5oTiKf| auvsiacpopa 7iou 
XOpTyyrieriKe Life I 
92' 
(EUR 12) 
86 
227 
_2 
_2 
35 
36,9 93 
(EUR 12) 
198 
294 
80 
1863 
22 
20,6 94 
(EUR 12) 
296 
270 
116 
153 
47 
43 95 
(EUR 15) 
313 
235 
139 
139 
72 
48,5 Life 11 
96 
(EUR 15) 
241 
174 
123 
93 
63 
43,4 97 
(EUR 15) 
174 
128 
97 
76 
60 
42,4 98 
(EUR 15) 
191 
136 
115 
83 
85 
48 
Kpdxoq nzkoq Life-<Pvm\ (92-98) 
EKax. ECU 
Hekyio 6,9 
Aavia 3,5 
TEpjiavia 30,2 
_____ __ 
Iojtavia 54,7 
Ta>_ua 32,2 
Ip}.uv6iu 8,3 
IxaXia 29,6 
AoD^EfiPovpyo 0,2 
Kdrco Xcop£<; 6,6 
Avaxpia * 11,9 
nopxoyaXia 16,7 
____________ __ 
LoDtjdia * 18,6 
HVCOJIEVO Baa&eio 18,2 
(*απότο 1995) 
3. ΤΥΠΟΙ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
• Το Zj/è-Φύση Συγχρημαχοδοχεί έργα με ανχικείμενο την προστασία φυσικών 
πόρων και ειδών χλωρίδας ή πανίδας που παρουσιάζουν ενδιαφέρον υπό την έννοια 
της οδηγίας για τα πτηνά και της οδηγίας για τα ενδιαιτήματα. Αυτό σημαίνει ότι ό 
τύπος των έργων που συγχρηματοδοτήθηκαν άλλαξε την περίοδο 1992-1998 
ανάλογα με την πορεία της εφαρμογής των δύο αυτών οδηγιών. 
• Προστασία των πτηνών : τα έργα με αυτό το αντικείμενο υπερτερούν αριθμητικά κατά 
την πρώτη φάση της λειτουργίας του Life (1992-95). Πρόκειται για την προστασία και, 
συνεπώς, τη διαχείριση τοποθεσιών με μεγάλη σημασία για είδη πτηνών που 
περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας για τα πτηνά. Στα μέτρα που 
συγχρηματοδοτήθηκαν συγκαταλέγονται, για παράδειγμα: 
- η αποκατάσταση του περιβάλλοντος: καθαρισμός υδάτινων επιφανειών, 
τροποποίηση του κύκλου του νερού σε συγκεκριμένες υδρογραφικές λεκάνες...· 
- η διαχείριση του βιοτόπου: ετήσιος καθαρισμός τάφρων, εκθάμνωση, ...· 
- η εφαρμογή διαχειριστικού σχεδίου: προσαρμοσμένες γεωργικές πρακτικές, 
έλεγχος του τουρισμού...· 
- η μίσθωση ή αγορά γαιών που έχουν καθοριστική σημασία για τη διασφάλιση του 
ορνιθολογικού ενδιαφέροντος μιας τοποθεσίας. 
18 
Αρκεχά από χα ανωχέρω έργα αφορούσαν υγροχόπους. Κατ' αυχόν χον χρόπο, η 
Επιχροπή συνέβαλε στην επίτευξη χων σχόχων χης σύμβασης χου Ramsar, η οποία 
αποσκοπεί σχην προσχασία χων υγροτόπα>ν διεθνούς σημασίας. 
• Προστασία των φυσικών ενδιαιτημάτων : αυχός ο τύπος έργων υπερχερεί 
αριθμηχικά την περίοδο ισχύος χου δεύχερου κανονισμού για χο Life. Από χο 1996-
97, χα κράχη μέλη έχουν προχείνει χιλιάδες χοποθεσίες που φιλοξενούν φυσικά 
ενδιαιτήματα του παραρτήμαχος Ι χης οδηγίας για χα ενδιαιχήμαχα, οπόχε είναι 
λογικό χα εν λόγω έργα να έχουν προχεραιότητα στο πλαίσιο του Life. 
Όπως και στην περίπτωση της προστασίας των πτηνών, τα ανωτέρω έργα 
συνδυάζουν μέτρα ικανά να διασφαλίσουν το μέλλον χων χοποθεσιών που 
καλύπχουν: έλεγχος χης γης, βελχίωση χης βιολογικής καχάσχασης χου 
περιβάλλονχος και χακχική διαχείριση χου βιοχόπου. Η καχάρχιση διαχειρισχικών 
σχεδίων, με τη συμμεχοχή χων διαφόρων χρησχών χων χοποθεσιών (οργανισμοί 
χοπικής αυχοδιοίκησης, γεωργοί, κυνηγοί, δασικοί υπάλληλοι), αυξάνει χις 
πιθανόχηχες μακροπρόθεσμης επιτυχίας. Συχνά, ο διάλογος που αρχίζει στο 
πλαίσιο του Life, επιτρέπει στη συνέχεια την εφαρμογή αγροπεριβαλλοντικών 
μέτρων, χρηματοδοτούμενων από την κοινή αγροτική πολιτική, ή τη δημιουργία 
υποδομής αειφόρου τουρισμού, με χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία. 
• Προστασία ειδών ζώων και φυτών: η Ένωση επέλεξε να εστιάσει την πολιτική 
της στις τοποθεσίες που είναι απαραίτητες για την επιβίωση των απειλούμενων 
ειδών πανίδας και χλωρίδας. Ως εκ τούτου, το Life συγχρηματοδοτεί πρωτίστως 
δράσεις που συνδέονται με τοποθεσίες. Ενδέχεται όμως να απαιτούνται 
εξειδικευμένες δράσεις, π.χ. για τη μελέτη της αναπαραγωγής ή των μετακινήσεων 
ενός είδους ή για την προετοιμασία της επανεισαγωγής του. Αυτός ο τύπος 
δράσεων, οι οποίες δεν συνδέονται με τοποθεσίες που έχουν προταθεί για το δίκτυο 
Natura 2000, αντιπροσωπεύει πάντως πολύ μικρό ποσοστό (+/- 5 % των έργων). 
4. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των έργων αποτελεί βασικό στοιχείο του Life. Για να 
ενθαρρύνει την κυκλοφορία των ιδεών, η Επιτροπή εκδίδει κάθε χρόνο, εντός του 
τριμήνου που ακολουθεί τη λήψη των αποφάσεων συγχρηματοδότησης, περίληψη του 
περιεχομένου καθενός από τα έργα που επιλέγονται βάσει του Ι//_-Φύση σε τρεις 
γλώσσες. Αυτή η οδός της διαφάνειας και της ταχείας δημοσίευσης που επιλέχθηκε, 
διευκολύνει τη δικτύωση των έργων και την ένταξη τους σε τοπικά αναπτυξιακά 
προγράμματα. Οι εν λόγω ετήσιες περιλήψεις διατίθενται κατόπιν παραγγελίας μέσω 
της αρχικής σελίδας Nature στο Internet, που έχει τη διεύθυνση : 
http://europa.eu.int/en/comm/dg 11 /nature/docum.htm 
19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
I/Ff-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Την περίοδο 1992-1998, η Επιτροπή δέχθηκε 5.449 αιτήσεις χρηματοδότησης βάσει του 
Ι//ί?-Περιβάλλον. Οι αιτήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν αιτούμενη συνεισφορά από το 
Life συνολικού ύψους περίπου 5.900 εκατ. ECU για το χρονικό διάστημα μεταξύ 1993 
και 1998. 
Την ίδια περίοδο, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δεν επέτρεψαν στο Life να 
συγχρηματοδοτήσει περισσότερα από 795 έργα (ποσοστό 15%) με ποσό συνολικού 
ύψους περίπου 321 εκατ. ECU (ποσοστό 5% περίπου). 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται ανάλυση του κυριότερων στοιχείων κατ' έτος: 
20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
I/Ff-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Την περίοδο 1992-1998, η Επιτροπή δέχθηκε 5.449 αιτήσεις χρηματοδότησης βάσει του 
Ι//ί?-Περιβάλλον. Οι αιτήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν αιτούμενη συνεισφορά από το 
Life συνολικού ύψους περίπου 5.900 εκατ. ECU για το χρονικό διάστημα μεταξύ 1993 
και 1998. 
Την ίδια περίοδο, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δεν επέτρεψαν στο Life να 
συγχρηματοδοτήσει περισσότερα από 795 έργα (ποσοστό 15%) με ποσό συνολικού 
ύψους περίπου 321 εκατ. ECU (ποσοστό 5% περίπου). 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται ανάλυση του κυριότερων στοιχείων κατ' έτος: 
20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
I/Ff-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Την περίοδο 1992-1998, η Επιτροπή δέχθηκε 5.449 αιτήσεις χρηματοδότησης βάσει του 
Ι//ί?-Περιβάλλον. Οι αιτήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν αιτούμενη συνεισφορά από το 
Life συνολικού ύψους περίπου 5.900 εκατ. ECU για το χρονικό διάστημα μεταξύ 1993 
και 1998. 
Την ίδια περίοδο, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δεν επέτρεψαν στο Life να 
συγχρηματοδοτήσει περισσότερα από 795 έργα (ποσοστό 15%) με ποσό συνολικού 
ύψους περίπου 321 εκατ. ECU (ποσοστό 5% περίπου). 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται ανάλυση του κυριότερων στοιχείων κατ' έτος: 
20 Api9po<; UTIOP^GEVTODV epycov 
Avroupevr) auveiacpopd 
Api9p6<; £7tiXe^in(ov epycov 
Api9|i6<; epycov ico\) 
jrpoKpiOrjKav (short list) 
AiTOupevrj auveiacpopd yia xa 
epya nou 7ipoKpi9r)Kav 
Api9ii6i; epycov rcou 
XPnn«xoSoTr|0r|Kav 
Xpr]iiaTo5oTiKr| auveiacpopd nou 
XOpiyyii9r|Ke 
Aiacpopu ynvni^i) uno\)\u:vr\q 
auvaaipopuc; yia tu npyu nau 
7tpOKpi0TlKaV KCtl XP1Ma'co^TT10T|<; 
1 .- •( L. r Life I 
92' 
(EUR 12) 
300 
_ 2 
+/- 185 
_3 
_3 
70 
44,6 
_Λ 93 
(EUR 12) 
1447 
2012 
601 
306 
79 
99 
44,7 
33.8 94 
(EUR 12) 
1224 
653 
721 
258 
84 
160 
53,1 
30.6 95 
(EUR 15) 
729 
2214 
431 
264 
84 
135 
48,1 
36.0 Life 11 
96 
(EUR 15) 
601 
393 
283 
177 
90 
104 
43,3 
47.2 97 
(EUR 15) 
514 
328 
244 
194 
81 
112 
43,6 
37.4 98 
(EUR 15) 
634 
292 
526 
226 
100 
115 
48,6 
51.4 
1 ο προϋπολογισμός του Life-Περιβάλλον του 1992 περιλάμβανε μεταφορές πιστώσεων από τις δράσεις 
MEDSPA και NORSPA ·2 δεν υπάρχουν στοιχεία·3 το 1992 δεν υπήρξε κατάλογος προκριθέντων έργων, 
δεδομένου OTt τα έργα είχαν επιλεγεί με τις διαδικασίες των δράσεων MEDSPA και NORSPA (τα ποσά 
εκφράζονται σε εκατ. ECU και αντιπροσωπεύουν μόνο την κοινοτική χρηματοδοτική συνεισφορά, η 
οποία ανέρχεται κατά κανόνα σε ποσοστό 30 έως 50% του συνολικού κόστους). 
Ο αριθμός έργων που προτάθηκαν ακόμα ο οποίος είχε μειωθεί μεταξύ των ετών 1993 
και 1997, εμφανίζει άνοδο το 1998, υπερβαίνοντας πάντοτε κατά πολύ τον αριθμό των 
έργων που χρηματοδοτήθηκαν (σχέση τουλάχιστον 1 προς 5). 
Τα έργα που προκρίνονται μετά από παράλληλες αξιολογήσεις από την Επιτροπή και τα 
κράτη μέλη, επίσης υπερβαίνουν κατά πολύ τις δυνατότητες του προϋπολογισμού του 
χρηματοδοτικού μέσου: από την αρχή της λειτουργίας του, η διαφορά μεταξύ του 
διαθέσιμου προϋπολογισμού και της συνεισφοράς που αντιστοιχούσε στη 
χρηματοδότηση όλων των έργων που προκρίνονται δεν έχει πάψει συνολικά να 
αυξάνεται. 
2, ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Σχο /,//ί>-Περιβάλλον δεν προβλέπεχαι προκαθορισμένη καχανομή χης συγχρημαχοδόχησης 
μεχαξύ χων κραχών μελών. 
Το εφαρμοζόμενο σύσχημα αξιολόγησης σκοπό έχει να επιχρέψει την επιλογή προχάσεων 
με αξιοκραχικά κριχήρια, καθώς χα έργα αξιολογούνχαι καχά θεμαχική κατηγορία 
(απόβληχα, ύδαχα, αχμόσφαιρα, κ.λπ.). Σχο εν λόγω σύσχημα αξιοκραχικής αξιολόγησης 
λαμβάνονχαι ωσχόσο υπόψη η καχάσχαση χου περιβάλλονχος σε κάθε κράχος μέλος, ώσχε 
να μην χοποθεχούνχαι σε μειονεκχική θέση χα λιγόχερο καινοχόμα έργα, που όμως είναι 
πραγμαχικού χαρακτήρα και μπορούν να έχουν ισχυρό τοπικό αντίκτυπο. 
Η ετήσια κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς μεταξύ των κρατών μελών δεν έχει 
επομένως ιδιαίτερη σημασία. Ενδεικτικά, η κατανομή αυτή από την έναρξη της εφαρμογής 
του Life μέχρι σήμερα, παρουσιάζεται ως εξής : 
KpdxT| \\zkx\ 
BeAyio 
Aavia 
fep^avia 
EM.d8a 
Io7tavia 
TaM-ia 
IpX,av5ia 
IxaA.ia 
Aou^qipoupyo 
Kdxco Xcbpeq 
Auaxpia 
IlopxoyaXia 
OivX,av8ia 
Soi)T|5ia 
Hvcofisvo BaaiXeio 
LuvoXo Life I 
1992 
2,1 
0,8 
7,1 
2,1 
3,1 
5,5 
3,9 
5,1 
0,0 
2,1 
-
2,9 
-
-
8,6 
44,61 1993 
3,6 
3,7 
6,7 
2,4 
1,1 
4,2 
3,1 
5,7 
0,8 
3,4 
-
3,4 
-
-
6,4 
44,7 1994 
2,4 
1,2 
7,7 
4,5 
4,7 
9,2 
2,9 
6,2 
0,8 
3,5 
-
1,8 
-
-
8,1 
53,1 1995 
3,6 
0,8 
6,9 
3,2 
4,7 
6,6 
0,2 
6,8 
0,2 
4,1 
1,8 
1,2 
2,2 
0,5 
5,3 
48,1 Life II 
1996 
1,4 
2,1 
5,0 
2,5 
4,8 
6,7 
0,7 
6,0 
0,0 
2,8 
2,5 
2,3 
2,0 
2,8 
1,8 
43,3 1997 
3,9 
2,3 
4,8 
2,8 
3,9 
5,7 
1,2 
4,1 
0,5 
4,0 
1,2 
1,2 
1,9 
2,1 
4,2 
43,6 1998 
3,1 
1,0 
6,9 
2,5 
4,6 
5,5 
1,9 
5,0 
0,7 
3,6 
1,5 
1,0 
1,4 
3,0 
7,1 
48,6 _/6voA.o 
20,1 
11,9 
45,1 
20,0 
26,9 
43,4 
13,9 
38,9 
3,0 
23,5 
7,0 
13,8 
7,5 
8,4 
41,5 
326,0 
1 μεταξύ χων οποίων 1 διεθνές έργο, χο οποίο χρημαχοδοχήθηκε με 1,3 εκαχ. ECU. 
(Ολα χα ποσά εκφράζονχαι σε εκαχ. ECU και ανχιπροσωπεύουν μόνο χην κοινοχική συγχρημαχοδόχηση) 
21 
3. ΤΥΠΟΙ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται η θεματική κατανομή των δράσεων που 
χρηματοδοτήθηκαν από το 1992 μέχρι το 1997. Ο πίνακας δεν είναι πλήρης ως προς τις 
δράσεις που έχουν περατωθεί. 
Παρατηρείται ότι οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν περισσότερο από το Life-
Περιβάλλον είχαν ως αντικείμενο τις "καθαρές τεχνολογίες" που τροποποιούν τις 
διεργασίες βιομηχανικής παραγωγής, με δεύτερη τη διαχείριση των υδάτων και 
κατόπιν το περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό αγροτικών και φυσικών περιοχών 
και τη διαχείριση των αποβλήτων. 
22 3. ΤΥΠΟΙ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται η θεματική κατανομή των δράσεων που 
χρηματοδοτήθηκαν από το 1992 μέχρι το 1997. Ο πίνακας δεν είναι πλήρης ως προς τις 
δράσεις που έχουν περατωθεί. 
Παρατηρείται ότι οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν περισσότερο από το Life-
Περιβάλλον είχαν ως αντικείμενο τις "καθαρές τεχνολογίες" που τροποποιούν τις 
διεργασίες βιομηχανικής παραγωγής, με δεύτερη τη διαχείριση των υδάτων και 
κατόπιν το περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό αγροτικών και φυσικών περιοχών 
και τη διαχείριση των αποβλήτων. 
22 3. ΤΥΠΟΙ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται η θεματική κατανομή των δράσεων που 
χρηματοδοτήθηκαν από το 1992 μέχρι το 1997. Ο πίνακας δεν είναι πλήρης ως προς τις 
δράσεις που έχουν περατωθεί. 
Παρατηρείται ότι οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν περισσότερο από το Life-
Περιβάλλον είχαν ως αντικείμενο τις "καθαρές τεχνολογίες" που τροποποιούν τις 
διεργασίες βιομηχανικής παραγωγής, με δεύτερη τη διαχείριση των υδάτων και 
κατόπιν το περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό αγροτικών και φυσικών περιοχών 
και τη διαχείριση των αποβλήτων. 
©e^a 
A^ayrj diadiKaoicov fhojUTjxaviKfjc; jrapaycoyijq 
MeicQOT| xcov 8K7ioji7i6v xrjc; pioixrjxaviac; (6A,oi oi KM5OI) 
BioLirixavia xpocpijicov 
Ya^oupyia mi Kcpaiiorcoiia 
Xr)fxiKf| Piojur|%avia Kai r)A,eKxpoviKf| Piojarixavia 
KaxaoKCDaoTiKoq KA,&8O<; 
Xapxopio|iT)xavia 
E7ricpav8iaKf| £7Eec;epyao1a, xpcb|j,axa Kai (xsA-dvec; 
Biojirixavia 8epp.axoc; 
Ktaoc7xoi>q>avxoupyia Kai KaOapiaxfjpia 
Biofxrixavla c^i3A,oi) Kai ETtirikcov 
Aia/Eipitfii TCOV DS&TCOV 
n6CTi|io vepo 
YrcoyEia i>8axa 
EmcpavciaKd Kai OaXdaoia t>5axa 
Aaxim A,i>naxa 
Bio|ir|%aviKd Au^iaxa Kai 67iE^epyaaia vepou yia piOLir)xaviKf| 
XprjoTi 
nepicpepeiaKOi; axEdmonoc, ayporiKcov Kai Trapdicricov rcepioxcbv 
Aypoxncq avd7ixu^rj Kai yscopyia 
Aiaxeipiari xcov Saocbv 
Aiaxsipiari xcov cpuaiKcbv rcopcov 
OiX,07iepipaXA.ovxiK6c; xoi)piajj.6c; 
OX,OKXr|pcojasvr] 5iaxsipio"n xcov rcapdicxicov rcEpioxcbv 
npoaxaaia ajiLioGivcbv Api9[io<; 
145 
12 
20 
9 
28 
5 
13 
27 
15 
7 
9 
93 
10 
8 
36 
21 
19 
96 
18 
9 
12 
26 
24 
7 Xuveiacpopd 
53.809.301 
4.852.536 
6.246.427 
3.609.078 
9.175.709 
1.448.632 
9.949.234 
7.219.857 
4.410.396 
2.362.546 
4.534.886 
42.747.634 
4.316.386 
3.497.058 
18.655.804 
7.932.070 
8.346.316 
41.333.046 
5.357.886 
3.543.021 
6.161.320 
8.553.151 
13.171.291 
4.546.377 % 
23% 
18% 
17% 
22 
Ο σχολιασμός που ακολουθεί καλύπχει μόνον ορισμένα θεμαχικά πεδία μεχαξύ χων πιο 
χαρακχηρισχικών χης παρέμΡασης Ζ,Ζ/έ-Περιράλλον. Ο αναγνώσχης μπορεί να συμπληρώσει χην 
εικόνα αυτή αναχρέχονχας σχο φυλλάδιο « LIFE in action - Demonstration projects for Europe's 
environment - 96 success stories », που διαχίθεχαι από χην Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων χων 
Ευρωπαϊκών Κοινοχήχων, ή στη ράση δεδομένων ΖΖ/έ-ΠεριΡάλλον μέσω της αρχικής σελίδας του 
χρηματοδοτικού μέσου που έχει την ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/life/index.htm 
23 Ο σχολιασμός που ακολουθεί καλύπτει μόνον ορισμένα θεματικά πεδία μεταξύ των πιο 
χαρακτηριστικών της παρέμΡασης Ζ,Ζ/έ-Περιράλλον. Ο αναγνώστης μπορεί να συμπληρώσει την 
εικόνα αυτή ανατρέχοντας στο φυλλάδιο « LIFE in action - Demonstration projects for Europe's 
environment - 96 success stories », που διατίθεται από την Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ή στη ράση δεδομένων ΖΖ/έ-ΠεριΡάλλον μέσω της αρχικής σελίδας του 
χρηματοδοτικού μέσου που έχει την ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/life/index.htm 
23 Ο σχολιασμός που ακολουθεί καλύπτει μόνον ορισμένα θεματικά πεδία μεταξύ των πιο 
χαρακτηριστικών της παρέμΡασης Ζ,Ζ/έ-Περιράλλον. Ο αναγνώστης μπορεί να συμπληρώσει την 
εικόνα αυτή ανατρέχοντας στο φυλλάδιο « LIFE in action - Demonstration projects for Europe's 
environment - 96 success stories », που διατίθεται από την Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ή στη ράση δεδομένων ΖΖ/έ-ΠεριΡάλλον μέσω της αρχικής σελίδας του 
χρηματοδοτικού μέσου που έχει την ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/life/index.htm 
23 IhipUpJIpJHUKOq (JX£<HUOH6<; ttOTlKCOV 7t£pl0XC0V 
EISIKEC; 8pdo£i<; OE 7t£piaaxiK0 7t£pipdHov 
llo>.8o8o|iia f| okoK>.r|pa>|!evTi 8iaxsipiar| TOD aaiiKou nepipdAlovTOc; 
n£piopiau6<; xou Oopupou 
MExpnan xnc; ax(ioo(paipiKf|q pwtavanc; 
AiaxsipioT] xcov usxacpopcbv 
Aia/£ipioT| Kai Efte^Epyatria arcopfaiTcav 
Aiax£ipior| ouaaKcbv anopA-fixcov 
Aiax£ipioT| piourixaviKcbv Kai EISIKOU x67toi) arcopATjxcov 
Xcbpoi £va7i60£arn; a7iopXf|X(ov 
A7ioxE(ppo)ar| a7iopXfixcov 
OpyaviKd a7i6pX,r|xa 
BioXoyncri \kx>c, 
AvaKUicX,cooT| xcov a7coppijj.udxcov 7tX,aaxiKCbv uXcbv Kai 
CTUGKEDaOlWV 
AvaicuKXcocm xcov ntaKxpuccbv oxnXcbv Kai crooacopsuxcbv 
AvaKUKXcocrn xcov sX,aoxiK6v auxoKivfjxcov 
AvaKUKXcocyn xou uSpapyupou 
E7ce^epyaoia Kai avaKUKXcoar| xcov a7copXf|xcov xr|<; nexaAAoupyiac; 
npoaratria Kai aycoyij TOD sodcpotx; 
AvxiLiExcb7iiar| xqc; puTcavarjc; xou ESdcpouq 
np6X,r|\|/T| xcov 7UUpKayicbv 
ETTinopcpcoai], i:vuiaih\T07unr[m\, oikoXoyiKr| 
diaxEipiari 
MEXEXEC; 7i£pipaAA.ovxiKwv £7ii7ix6o£cov, 7iapaKoX,ou0r|or|, 
SioiKnxiKoi (irixaviaLioi 
E7aLi6pcpcoon, Euaia9r|xo7toir]on xcov OIKOVOUTKCOV rcapayovxcov 
(cTuuTtEpitaxjip. xcov MME) 
OiKoX.oyiKf( SiaxEipiori, oiKo^oyiKoc; Etayxoq 
SvvoXo 72 
7 
17 
4 
17 
27 
91 
14 
9 
9 
7 
9 
7 
18 
2 
3 
4 
9 
23 
21 
2 
48 
12 
17 
19 
569 32.660.512 
3.701.237 
10.058.497 
1.431.364 
6.229.960 
11.239.454 
35.868.390 
4.579.086 
3.086.590 
3.873.496 
2.783.172 
3.390.641 
2.060.433 
9.169.006 
664.996 
1.201.403 
2.010.189 
3.049.378 
9.868.291 
9.422.330 
445.961 
19.994.173 
8.451.350 
4.455.344 
7.087.479 
236.281.347 14% 
15% 
4% 
8% 
3.1. Τροποποίηση βιομηχανικών διεργασιών 
Μια σοΡαρή επιδίωξη XOD Ζ,//ί?-ΠεριΡάλλον είναι η προώθηση χων νέων χεχνολογιών 
που ενσωματώνονται στις διεργασίες βιομηχανικής παραγωγής, σε αντιδιαστολή με τις 
τεχνικές καταπολέμησης της ρύπανσης π(^ εφαρμόζονται στο τέλος της διεργασίας 
(end-of-pipe). Στηριζόμενη στα πορίσματα μιας μελέτης πoD εκπονήθηκε το 1995, η 
Επιτροπή επιχείρησε να κατεDθύvει τους προτείνοντες στοι>ς πιο pDπoγόvoDς 
βιομηχανικούς KMSODÇ για να συγκεντρώσει τις προσπάθειες TOD Life. Δίδονται δύο 
παραδείγματα βιομηχανικών κλάδων, όπoD το Ζ,//έ-Περιβάλλον έχει συμβάλει στην 
εφαρμογή καθαρών τεχνολογιών: 
Η επεξεργασία επιφανειών, που συναντάται σε πολλούς βιομηχανικούς κλάδους, είναι 
μια εξαιρετικά ρυπογόνος δραστηριότητα λόγω χων χρησιμοποιούμενων χημικών 
προϊόντων. Μια χέχοια περίπχωση είναι η αποσκωρίωση σχην αεροναυχική βιομηχανία, 
για χην οποία χρησιμοποιούνχαι όξινα λουχρά μεγάλου όγκου. Δύο έργα είχαν ως 
ανχικείμενο χην πειραμαχική εφαρμογή εναλλακχικών χεχνικών: της KLM στις Κάτω 
Χώρες για την εκτόξευση νερού υπό υψηλή πίεση και της SOCHATA στη Γαλλία για 
την παγοβολή. Το πρώτο έργο στέφθηκε με επιτυχία ενώ το δεύτερο, μολονότι απέδειξε 
την τεχνική καταλληλότητα της μεθόδου, κατέληξε στη διαπίστωση ότι αυτή δεν είναι 
αποδοτική στο συγκεκριμένο κλάδο. 
Ο κλάδος των βυρσοδεψείων παρουσιάζει μια ιδιομορφία, δεδομένου ότι τα δέκα 
πέντε περίπου έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το Life, μεταξύ των οποίων οκτώ έργα 
στην Ιταλία, καλύπτουν όλα τα στάδια της διεργασίας της δέψης, προσφέροντας κατ' 
. αυτόν τον τρόπο μια ολοκληρωμένη λύση στο οξύ πρόβλημα της ρύπανσης που 
προκαλεί ο κλάδος. Ο επιτυγχανόμενος μετριασμός των περιβαλλοντικών περιπτώσεων 
αφορά τόσο τις ατμοσφαιρικές εκπομπές, όσο και τα λύματα (κυρίως χρώμιο) και 
στερεά απόβλητα. Οι τεχνικές πoD αναπτύχθηκαν αποδείχθηκαν επίσης συμφέρουσες 
από οικονομική άποψη (εξοικονόμηση πρώτων υλών) και από άποψη ποιότητας των 
προϊόντων. Υπάρχουν επομένως προοπτικές εφαρμογής λύσεων επωφελών σε όλα τα 
επίπεδα στον κλάδο αυτό, που αντιμετωπίζει οικονομική κρίση και συναντάται στις 
περιφέρειες "στόχων 1 και 2" της περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας. 
3.2. Διαχείριση των υδάτων 
Ένα σημαντικό ποσοστό των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Ζ,ζ/^-ΠεριΡάλλον 
αφορούν τη Ρελτίωση της ποιότητας των υδάτων μέσω δράσεων τόσο της Ριομηχανίας, 
όσο και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Τα έργα που έχουν περατωθεί 
απέδωσαν κατά κανόνα ενδιαφέρονται και αναπαραγώγιμα αποτελέσματα. 
Η επεξεργασία των αστικών λυμάτων, λόγου χάριν, είναι ένα ζήτημα σοΡαρού 
οικολογικού προρληματισμού και αποτελεί αντικείμενο πολλών έργων Life, τα οποία 
συνίστανται στην εφαρμογή τεχνικών όπως οι δεξαμενές μακροφύτων, κυρίως στην 
περίοδο 1992-95, η Ρελτίωση του καθαρισμού από τις αζωτούχες ενώσεις ή η 
ανακύκλωση των λυμάτων στις αρδεύσεις μετά από καθαρισμό. Η διαχείριση των 
αποχεχευχικών δικτύων σε συνθήκες καχαιγίδας αποχελεί επίσης ανχικείμενο πολλών 
έργων. 
Τα έργα που αφορούν χα επιφανειακά ύδατα περιλαμΡάνουν πολλά προγράμματα 
ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτων και παρακολούθησης της ποιότητας τους. Για 
παράδειγμα, πολλά έργα από την Δανία των ετών 1993 και 1994 καλύπτουν την 
αποκατάσταση υδατορρευμάτων κα υγροτόπων σε συνδυασμό με την παρακολούθηση 
της ποιότητας των υδάτων αυτών από Ριολογικής και φυσικοχημικής πλεDpάς. 
24 
Σχην κατηγορία αυτή éxoDV συγκεντρωθεί τα έργα που αφορούν την αγροτική ανάπτυξη, 
τη διαχείριση των φυσικών χώρων, το φιλοπεριΡαλλοντικό τουρισμό και την ορθολογική 
διαχείριση των παράκτιων περιοχών, τα έργα καλύπτουν συχνά πολλά από τα εν λόγω 
θεματικά πεδία, οπότε η προτεινόμενη κατανομή εμπεριέχει αναπόφευκτα ένα Ραθμό 
αυθαιρεσίας. 
ΛόγoD χάριν, τα έργα με αντικείμενο το φιλοπεριβαλλοντικό τουρισμό αφορούν συχνά 
τον έλεγχο της προσέλευσης τουριστών στις τοποθεσίες, την τουριστική αξιοποίηση 
περιφερειών που προσφέρουν προστατευόμενα φύση ή τοπία, την επισημοποίηση του 
σεΡασμού στο περφάλλον με συμΡάσεις (χάρτης αειφόρου τουρισμού, απονομή 
οικολογικού σήματος, οικολογική διαχείριση των τουριστικών δραστηριοτήτων...). 
Ορισμένες δράσεις επανελήφθησαν στη συνέχεια στο πλαίσιο της περιφερειακής 
πολιτικής, με παρεμΡάσεις του Ταμείου Συνοχής στην Ελλάδα. 
Η ορθολογική διαχείριση των παράκτιων περιοχών υπήρξε θεματικό πεδίο 
προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση από το Life δύο φορές: το 1992, όταν άρχισε να 
εφαρμόζεται αντικαθιστώντας τη δράση MEDSPA, και το 1996, στο πλαίσιο του 
προγράμματος επίδειξης για την ορθολογική διαχείριση των παράκτιων περιοχών, το οποίο 
δρομολογήθηκε με ανακοίνωση της Επιτροπής τον ΝοέμΡριο του 1995. τα έργα που 
χρηματοδοτήθηκαν συνίσταντο, π.χ., στην παρακολούθηση της ποιότητας του 
περφάλλοντος των ακτών με ευρεία σύμπραξη (παρατηρητήρια της θάλασσας, της 
ποιότητας των υδάτων) και σε πιλοτικές δράσεις για τη Ρελτίωση αυτής της ποιότητας, τα 
αποτελέσματα των εν λόγω δράσεων, συχνά πολύ υψηλής ποιότητας, τροφοδότησαν 
πιθανώς με νέα επιχειρήματα τη δημόσια συζήτηση στην Ευρώπη σχετικά με τον ιδιαίτερο 
χαρακτήρα της διαχείρισης των παράκτιων περιοχών. 
3.4. Χωροταξικός σχεδιασμός αστικών περιοχών 
Τα έργα που έχουν συγκεντρωθεί στην κατηγορία αυτή αφορούν, αφενός τον πολεοδομικό 
σχεδιασμό ή την εναρμόνιση των πολεοδομικών πολιτικών και, αφετέρου, πιο 
εξειδικευμένες δράσεις για την καταπολέμηση του θορύρου και της ατμοσφαιρικής 
ρύπανσης. 
Η διαχείριση των μεταφορών, καίριας σημασίας και λεπτά σημείο των πολιτικών για το 
αρχικό περφάλλον, αποχελεί από την αρχή αντικείμενο πολλών έργων Life. Ενώ η 
πειραματική φύση νέων οχημάτων ή καυσίμων καλύπτει σπάνια και εμπίπτει περισσότερο 
στο πεδίο παρέμΡασης άλλων κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, αφθονούν αντίθετα τα 
πρότυπα διαχειριστικά σχέδια, κυρίως στη Γερμανία και τη Μπενελούξ: συγκοινωνιακοί 
δείκτες, οργάνωση των εμπορευματικών μεταφορών για την αποσυμφόρηση του κέντρου 
των πόλεων (Leyden 1994), εργαλεία εκπόνησης μοντέλων ... 
Μεταξύ των ετών 1995 και 1997 εγκρίθηκαν πολλά έργα που αφορούσαν ειδικότερα το 
περιαστικό περιβάλλον, το οποίο συνιστά μεγάλη περφαλλοντική πρόκληση καθώς η 
συνεκτίμηση ή μη των περφαλλοντικών απαιτήσεων στην επέκταση των αστικών 
περιοχών, στις σχέσεις των πόλεων με την ύπαιθρο, που τις περφάλλει, έχει oopapéç 
συνέπειες μεγάλης διάρκειας για το περφάλλον. Εξετάστηκε επίσης ο ρόλος της γεωργίας 
σε περιαστικό περφάλλον με δύο έργα στην Ισπανία, στη Βαρκελώνη και την Aranjuez. 
25 
3.5. Διαχείριση και επεξεργασία αποβλήτων 
Θεματικό πεδίο με βαρύνουσα σημασία για το περιβάλλον και αίτιο πολλών και 
μεγάλων επενδύσεων εκ μέρους της τοπικής αυτοδιοίκησης, η διαχείριση των 
απορλήτων αποτελεί κεντρικό θέμα του Life από την αρχή λειχουργίας χου. Οι δράσεις 
που χρημαχοδοχήθηκαν καλύπχουν όλο χο φάσμα χων ζηχημάχων που πρέπει να 
επιλυθούν, με προεξάρχουσα χην ανακύκλωση. Αυχό συμφωνεί με χους 
προσαναχολισμούς της κοινοτικής πολιτικής σχο συγκεκριμένο πεδίο. 
Η διαχείριση βιομηχανικών ή ειδικού τύπου αποβλήτων καλύπχεχαι από έργα με 
ειδικούς σχόχους, χων οποίων όμως χα αποχελέσμαχα, συχνά ενδιαφέρονχα, μπορούν 
να αναπαραχθούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα: νοσοκομειακά απόρληχα σχο Freiburg 
(Γερμανία) και σχο Ελσίνκι (Φινλανδία) χο 1996, εκρηκχικά απόρληχα σχη Δανία χο 
1996 ή επεξεργασία άχρησχων ψυγείων σχο Μιλάνο (Ιχαλία) χο 1995. 
Τα έργα που συνδέονχαι με χις τεχνικές αποτέφρωσης περιλαμΡάνουν την επίδειξη 
πρόσφατων μεθόδων, όπως οι διεργασίες μη θερμικού πλάσμαχος σχο Culham 
(Ηνωμένο Βασίλειο) χο 1995 ή PyroArc σχο Hofors (Σουηδία) χο 1997. Από χα 
υπόλοιπα έργα, αναφέρονχαι η ανακύκλωση χων υπολειμμάχων της αποχέφρωσης σχις 
ασφαλχοσχροοσεις σχο Kassel (Γερμανία) και σχο Le Mans (Γαλλία) χο 1996. 
Η ανακύκλωση των απορριμμάτων πλαστικών υλών και συσκευασιών, σημείο 
κύριας σημασίας για τη διαχείριση των απορλήτων, αποτελεί αντικείμενο πολλών 
έργων που καλύπτουν διάφορα υλικά ή προϊόντα (όπως την πολυουρεθάνη στο 
Langeac (Γαλλία) χο 1995 ή χις επιχρισμένες υφάνσιμες ύλες σχο Sarre (Γερμανία) χο 
1996) και εγκαινιάζουν ή συμπληρώνουν αλυσίδες ανακύκλωσης. Πρόκειχαι για έναν 
χομέα ακόμη όπου οι οικονομικοί παράγονχες έχουν συχνά Ραρύνουσα σημασία, με 
αποχέλεσμα να απαιχείχαι επίδειξη σε πλήρη κλίμακα, και εκεί έγκειχαι η αξία χων 
μηχανισμών χρημαχοδόχησης όπως χο Life, που μπορεί ακόμη να αναλάΡει σημαντικό 
ρόλο σε σχέση με αυτό χο θεμαχικό πεδίο. 
Η ανακύκλωση των ηλεκτρικών στηλών είναι ένα πεδίο όπου η χωριστή συλλογή 
είναι υποχρεωτική για ορισμένους τύπους στηλών από χο 1991, αλλά οι χεχνικές 
επεξεργασίας δεν έχουν ακόμη αναπχυχθεί επαρκώς ή δεν είναι ικανοποιηχικές από 
οικολογική άποψη. Με χρία μόνον έργα (σχα οποία πρέπει να προσχεθούν, για 
ορισμένους χύπους ηλεκχρικών σχηλών, χα έργα με ανχικείμενο χην ανακύκλωση χου 
DδpαpγύpOD), χο Life συμμεχέχει σχην επίδειξη χριών από χις δέκα χεχνικές που 
έρχονχαι σχην ευρωπαϊκή αγορά για να καλύψουν αυχή χην ανάγκη: χης 
υδρομεχαλλουργίας σε όξινο ή αλκαλικό περφάλλον ((Recupyl 1994 και Zimaval 
1998, ανχίσχοιχα) και χης πυρομεχαλλουργίας σε κάμινο ηλεκχρικού χόξου (AFE Mitai 
1996). 
26 
LIFE-ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ 
1. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
Την περίοδο 1992-1998, η Επιχροπή δέχθηκε 652 αιτήσεις συγχρηματοδόχησης ράσει 
XOD Life-Tpxt&q χώρες με αιχούμενη συνεισφορά συνολικού ύψους 250 εκαχ. ECU 
περίπου. Την ίδια περίοδο και λαμΡανομένων υπόψη χων δημοσιονομικών 
περιορισμών, επιλέχθηκαν 96 έργα για συγχρημαχοδότηση με ποσό συνολικού ύψους 
33 εκατ. ECU περίπου. 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται ανάλυση των κυριότερων στοιχείων κατ' έτος: 
1. ApiOjioq D7iopX,t|9£vxcov Epycov 
2. ApiO^oc; eitiA&^jicov Epycov 
3. AixoDjxEvri oDVEiacpopd 
4. ApiQ\ioq Epycov TCOD 
Xprmaxo8oxf|9T|Kav 
5. Xprmaxo8oxiKT| cruvEiacpopd 7iou 
Xopnyr|9TiK£ Life I 
92 
45' 
_Ί 
2 
9 
5,3 93 
551 
_ϊ 
2 
12 
3,5 94 
65 
40 
18,4 
14 
4,8 95 
103 
29 
10,2 
16 
5,7 Life II 
96 
82 
23 
10,0 
13 
6,0 97 
121 
28 
9,8 
16 
4,2 98 
181 
83 
24 
16 
4,7 
1 καχ* εκχίμηση· δεν υπάρχουν σχοιχεία. (Τα ποσά εκφράζονχαι σε εκαχ. ECU και ανχιπροσωπεύουν 
μόνο χην κοινοχική χρημαχοδοχική συνεισφορά, η οποία ανέρχεχαι καχά κανόνα σε ποσοσχό 50 έως 
100% χου συνολικού κόσχους). 
Το 1995, χελευχαίο έχος ισχύος χου πρώχου κανονισμού για χο Life, ο συνολικός 
αριθμός χων έργων που πληρούσαν χα χυπικά κριχήρια επιλογής σημείωσε σημανχική 
αύξηση χάρη σχην εκσχραχεία ενημέρωσης σχεχικά με χο Zj/ê-Τρίχες χώρες. 
Ανχίθεχα, ο αριθμός χων έργων που η Επιχροπή έκρινε επιλέξιμα μειώθηκε, εξ αιχίας 
χης Ρούλησής της να αποδώσει μεγαλύχερη προσοχή σχην χεχνική ποιότηχα χων 
προχάσεων. 
Η πχώση που παραχηρήθηκε χο 1996 σχον αριθμό έργων που πληρούσαν χα χυπικά 
κριχήρια, οφείλεχαι σχην καθυσχερημένη έγκριση χου νέου κανονισμού για χο Life και 
σε σχεχικά μικρή προθεσμία που είχε ορισθεί για την υποΡολή των σχεδίων. Ο μικρός 
αριθμός επιλέξιμων έργων οφείλεται στους ίδιους λόγους όπως το 1995. 
Στη συνέχεια, οι προσπάθειες που κατερλήθησαν για την κυκλοφορία πληροφοριών 
σχετικά με το Life- Τρίτες χώρες, είχαν ως αποτέλεσμα να φθάσει ο αριθμός xcov 
έργων το 1998 τα 181, που αντιπροσωπεύει άνοδο κατά 50% περίπου ένανχι χου 1997. 
27 
2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ 
Το Life-Tpίxεq χώρες καλύπχει δύο γεωγραφικές περιοχές: χα παράλια χης Μεσογείου και 
χα παράλια χης Βαλχικής Θάλασσας (από χο 1996, η δεύχερη περικλείει μόνο τη Ραλτική 
περιφέρεια της Ρωσίας, δηλαδή Καλίνιγκραντ και Αγία Πεχρούπολη). 
To Life- Τρίχες χώρες απευθύνεχαι από χο 1996 σχις χώρες μη μέλη της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας που Ρρέχονται από τις ανωτέρω δύο θάλασσες, πλην των χωρών της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης που έχουν υπογράψει συμφωνίες σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητας. Οι τελευταίες μπορούν σήμερα να συμμετέχουν στο Ζ,//_·-Φύση και στο Life-
Περφάλλον στο πλαίσιο της προενταξιακής σχρατηγικής, ράσει συμΡάσεων ειδικών για 
κάθε χώρα. Μέχρι χο χρόνο σύνχαξης χης παρούσας έκθεσης, μόνο η Ρουμανία είχε 
ολοκληρώσει χις απαραίχηχες διαδικασίες για να μπορεί να υποράλει σχο Life σχέδια έργων 
από χο 1999. 
Κενχρικός σχόχος χου Life- Τρίχες χώρες είναι η υλοποίηση δράσεων χεχνικής συνδρομής, 
δράσεων για την προστασία της φύσης και δράσεων επίδειξης με αντικείμενο την αειφόρο 
ανάπτυξη, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι χώρες αυτές στην προστασία του 
περφάλλοντος. 
Ο δεύτερος κανονισμός για το Life διαφέρει από τον πρώτο σε δύο σημεία: 
• χο χρημαχοδοχικό μέσο δεν απευθύνεχαι πλέον σχην Πολωνία, σχη ΣλοΡενία και χα 
χρία κράχη χης Βαλχικής, που είναι σήμερα συνδεδεμένες με χην Κοινότητα χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενώ αντίθετα καλύπτει τη δυτική όχθη 
του Ιορδάνη και τη λωρίδα της Γάζας, από το 1976, καθώς και τη Βοσνία-
ΕρζεγοΡίνη από το 1997· 
• το χρηματοδοτικό μέσο μπορεί να χρηματοδοτεί δράσεις επίδειξης στα πεδία της 
αειφόρου ανάπτυξης και της διατήρησης της φύσης, επιπλέον της απλής παροχής 
τεχνικής συνδρομής που προέρλεπε ο πρώτος κανονισμός για το Life. 
Στον επόμενο πίνακα εμφαίνεται η κατανομή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του Life-
Τρίτες χώρες κατά χώρα την περίοδο 1992-1998: 
M £o6y£io<; 0dXaooa 
Xcopa 
AA.pavia 
Akyepia 
Boovia 
Ku7tpo<; 
AiyuTtxoi; 
Iopaf|X. 
Iop5avia 
Atpavoc; 
MdXxa 
MapoKo 
flaXaiaxivri 
Eopia 
IXoPfivia 
Tuvriaia 
ToopKia 
AiaxpaxiKa epya 
axr\ Meaoyeio εκατ. ΕΟϋ 
2,6 
0,66 
0,53 
2,45 
1,15 
1,18 
0,77 
0,97 
1,04 
1,15 
0,68 
1,62 
1,56 
0,75 
3,09 
5,41 BaXTiKTJ OaXaooa 
Χώρα 
Εσθονία 
Λεχονία 
Λιθουανία 
Πολωνία 
Ρωσία 
Διακρατικά έργα 
στη Βαλτική εκατ. ΕΟϋ 
0,81 
1,54 
0,14 
0,67 
3,55 
0,77 
28 
LuvoXo 25,5 EtivoXo 7,5 
StivoXo 33 
3. ΤΥΠΟΙ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ 
To 1996, διευρύνθηκε xo πλαίσιο χων επιλέξιμων δράσεων σε σχέση με χην πρώχη φάση 
χης λειχουργίας χου Life και περιλαμΡάνει, εκχός από χην τεχνική συνδρομή, την 
προστασία της φύσης και τις δράσεις επίδειξης. 
Μεταξύ των αιτήσεων συγχρημαχοδότησης που υπερλήθησαν, την πρώτη θέση 
κατέχουν τα έργα τύπου "τεχνική συνδρομή" με ποσοστό 50 έως 70%, φθάνοντας το 
1998 το 75% του συνόλου. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι το Life- Τρίτες χώρες 
απευθύνεται πρωτίστως στις εθνικές δημόσιες αρχές που Ρρίσκονται αντιμέτωπες με την 
ανάγκη σχεδιασμού πολιτικών και προγραμμάτων δράσης για το περφάλλον. Οι άλλες 
κατηγορίες δράσεων Ρρίσκονται σε μικρότερη αναλογία και αφορούν: 
* Ως προς τη φύση, τη διατήρηση και χην αποκαχάσχαση χων ενδιαιτημάτων των 
παράκτιων περιοχών και των υγροτόπων. 
* Ως προς την επίδειξη, πρότυπα έργα (των οποίων η συγχρηματοδότηση άρχισε το 
1997) που καλύπτουν μεγάλη ποικιλία τομέων, όπως η διαχείριση και η επεξεργασία 
απορλήτων, η κυκλοφορία με ποδήλατο στις πόλεις και η διαχείριση των παράκτιων 
περιοχών. 
3.1. Στο πεδίο της τεχνικής συνδρομής, το Life- Τρίτες χώρες συνέΡαλε την περίοδο 
1992-1997 στην εγκατάσταση των EC AT, περφαλλοντικών κέντρων για τη 
διοίκηση και την τεχνολογία (Αγία Πετρούπολη, Καλίνιγκραντ, Τίρανα), τα οποία 
συνδυάζουν την τεχνογνωσία των τρίτων χωρών και της Ένωσης και 
διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση των περφαλλοντικών 
πολιτικών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. 
Σε συνδυασμό με τη δράση άλλων περφαλλοντικών προγραμμάτων και 
συμΡάσεων (HELCOM στην περίπτωση της Βαλτικής Θάλασσας), οι αρμόδιες 
αρχές δέχθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο αποτελεσματική τεχνική υποστήριξη σε 
πολλούς τομείς. Μεταξύ των πιο σημαντικών πρέπει να αναφερθούν: 
• η παρακολούθηση του περφάλλοντος, η προστασία των υδάτινων πόρων 
και η επεξεργασία των λυμάτων (Λετονία), 
• η επεξεργασία των υπολειμμάτων της Ριομηχανικής επιμετάλλωσης και η 
οργάνωση δικτύου συλλογής και επεξεργασίας των νοσοκομειακών 
απορλήτων στην Αγία Πετρούπολη, 
• η οργάνωση της καταπολέμησης της ρύπανσης της θάλασσας από 
υδρογονάνθρακες στη Βαλτική Θάλασσα (περιφέρεια Αγίας Πετρούπολης). 
3.2. To Life- Τρίτες χώρες συνέΡαλε επίσης με επιτυχία στις δραστηριότητες του 
σχεδίου δράσης για τη Μεσόγειο (MAP), χρηματοδοτώντας έργα που υπέραλαν 
ορισμένα από τα περιφερειακά κέντρα. Τα έργα αυτά έχουν ως αντικείμενο, 
μεταξύ άλλων, την υποστήριξη των εθνικών αρχών σε τομείς όπως: 
29 
• η καχαπολέμηση χης ρύπανσης από υδρογονάνθρακες χων χωρικών υδάχων 
χης Κύπρου, χης Αιγύπχου και χου Ισραήλ (REMPEC), 
• η ανάληψη σε περιφερειακό επίπεδο δραστηριοτήτων παρακολούθησης χης 
κατάστασης του περφάλλοντος στη Μεσόγειο, όπου συμπεριλαμΡάνεται η 
ανάπτυξη ειδικο')ν δεικχών (Γαλάζιο Σχέδιο), 
• η διατήρηση και η ορθολογική χρήση των υγροτόπων (MEDWET). 
3.3. Χρηματοδοτήθηκαν επίσης αρκετά έργα στα οποία συμμετείχαν πολλές χώρες 
της Νόχιας και χης Αναχολικής Μεσογείου, σχο πλαίσιο χου προγράμμαχος 
ΜΕΤΑΡ (Mediterranean Environmental Technical Assistance Programme). 
Αναφέρονχαι χα εξής παραδείγμαχα: 
• χο πρόρλημα χων ασχικών λυμάχων και χης επεξεργασίας χους στην πόλη 
χου Καΐρου, 
• η δημιουργία δομής με σκοπό χην ανάπχυξη μεθοδολογιών για χις μελέχες 
περφαλλονχικών επιπχώσεων (ΜΠΕ) στη Συρία, 
• η εκπόνηση σχεδίου δράσης για το περφάλλον στην Ιορδανία. 
Η τυπολογία των πρωτοΡουλιών που συγχρηματοδοτεί το Life-Tpίxεq χώρες 
καταδεικνύει το ζωτικό ρόλο που διαδραματίζει το χρηματοδοτικό μέσο στις 
γειτονικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση των αρχών που 
πρεσΡεύει η Κοινότητα όσον αφορά την προστασία του περφάλλοντος. Η ενεργός 
συμμετοχή των χωρών αυτών αποτελεί προφανές δείγμα ενδιαφέροντος. 
Το Life-Tpίxεq χώρες συμΡάλλει επομένως στην προσέγγιση των γενικών αρχών και 
των νομοθεσιών των τρίτων χωρών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και στη 
μεταφορά των κοινοτικών τεχνολογιών και τεχνογνωσίας στις συγκεκριμένες 
περιφέρειες. 
30 
ISSN 0254-1483 
COM(98) 721 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 14 17 01 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-721-GR-C 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεοον των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 ΛουξεμΡούργο 
i*