Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναδιαμόρφωση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ για βιώσιμη ανάκαμψη και δίκαιη μετάβαση»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2022/C 105/03)

Εισηγήτρια: η κ. Dominika BIEGON

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 25.3.2021 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Υιοθετήθηκε από το τμήμα 5.10.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 20.10.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 564 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 168/3/5

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες χρήζουν αναθεώρησης: οι ελλείψεις ήταν ήδη εμφανείς μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008/09 και η πανδημία COVID-19 θέτει ακόμη πιο σοβαρές προκλήσεις στο ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της για την επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη θέση της σχετικά με την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις και καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει ταχέως την αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, η οποία επί του παρόντος έχει σταματήσει. Πριν από την έναρξη ισχύος του αναθεωρημένου πλαισίου, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος και με τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί η «ρήτρα περί ασυνήθων περιστάσεων» σε ειδική ανά χώρα βάση.

1.2. Κάθε μελλοντικό δημοσιονομικό πλαίσιο πρέπει α) να ενισχύσει τις δημόσιες επενδύσεις, β) να επιτρέψει μεγαλύτερα κυκλικά περιθώρια ελιγμών και γ) να παράσχει μεγαλύτερη ευελιξία και διαφοροποίηση ανά χώρα όσον αφορά την πορεία προσαρμογής του χρέους, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Η αναθεώρηση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ δεν είναι απαραίτητη μόνο για τους σκοπούς της βραχυπρόθεσμης έως μεσοπρόθεσμης σταθεροποίησης της οικονομίας. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση του κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού της οικονομίας μας, καθώς διασφαλίζει πλήρη απασχόληση, θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και δίκαιες μεταβάσεις.

1.3. Ειδικότερα, η βασική πρόταση της ΕΟΚΕ για την αναθεώρηση του δημοσιονομικού πλαισίου είναι να καθιερωθεί ένας χρυσός κανόνας για τις δημόσιες επενδύσεις, τον οποίο η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, σε συνδυασμό με έναν κανόνα για τις δαπάνες. Η ΕΟΚΕ εκφράζει επιπλέον την ικανοποίησή της για την πρόταση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ) σχετικά με τη διαφοροποίηση ανά χώρα της πορείας δημοσιονομικής προσαρμογής.

1.4. Τέλος, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική είναι ο κλασικός τομέας άσκησης της κοινοβουλευτικής πολιτικής και οι αποφάσεις της επηρεάζουν ολόκληρη τη δομή των κρατικών δαπανών και εσόδων. Ως εκ τούτου, τόσο τα εθνικά κοινοβούλια όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να αποκτήσουν κυρίαρχο ρόλο στο μελλοντικό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ.

1.5. Σε παρόμοιο πνεύμα, υπάρχει ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορεί να θεσπιστεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική, όπου όλα τα συμφέροντα συμβιβάζονται. Αυτό ισχύει ιδίως για τη διακυβέρνηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, όπου η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών δεν ήταν ικανοποιητική ( 1 ) . Η αρχή της εταιρικής σχέσης, η οποία εδώ και καιρό αποτελεί παράδοση στη διακυβέρνηση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων, θα πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για έναν αποτελεσματικό μηχανισμό συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

2. Ιστορικό: νέες προκλήσεις μετά την πανδημία COVID-19

2.1. Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες χρήζουν αναθεώρησης. Πριν από την κρίση, η αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (2019) ( 2 ) για το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ επισήμανε ορθώς δύο βασικά προβλήματα: Πρώτον, οι δημοσιονομικοί κανόνες τείνουν να είναι φιλοκυκλικοί. Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008/2009, εφαρμόστηκε δημοσιονομική εξυγίανση κάπως πρόωρα λόγω των έντονων ανησυχιών για τη βιωσιμότητα, με αποτέλεσμα η ευρωπαϊκή οικονομία να οδηγηθεί σε διπλή ύφεση. Δεύτερον, οι δημόσιες επενδύσεις στην ΕΕ αποτέλεσαν τον πρώτο στόχο για τις περικοπές δαπανών. Συγκρίνοντας το μέσο ποσοστό δημόσιων επενδύσεων για την περίοδο 2015-2019 με τον μέσο όρο πριν από την κρίση (2005-2009), 20 από τα 27 κράτη μέλη παρουσίασαν μείωση των επιτοκίων τους, ορισμένα δε έως και 50 %, σε βαθμό που η αξία του αποθέματος δημόσιων πόρων, οι οποίοι χαρακτηρίζονταν από αρνητικές τιμές για τις καθαρές δημόσιες επενδύσεις, επιδεινώθηκε μεταξύ 2013 και 2017 στη ζώνη του ευρώ.

2.2. Η πανδημία COVID-19 θέτει ακόμη σοβαρότερες προκλήσεις για το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ: η οικονομική ύφεση σε συνδυασμό με τα μέτρα πολιτικής για τον περιορισμό των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας έχουν οδηγήσει σε μαζικές αυξήσεις του δημοσιονομικού ελλείμματος και των επιπέδων του δημοσίου χρέους αναλογικά προς το ΑΕγχΠ σε πολλά κράτη μέλη ( 3 ) . Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (2020) ( 4 ) , εάν ενεργοποιηθούν αμετάβλητοι οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ μετά την άρση της γενικής ρήτρας διαφυγής, η αναμενόμενη πορεία μείωσης του λόγου του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ θα επιβάρυνε υπερβολικά ορισμένα κράτη μέλη, προκαλώντας σημαντικές αρνητικές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο την οικονομική ανάκαμψη στην ΕΕ.

2.3. Η μεταρρύθμιση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ δεν είναι απαραίτητη μόνο για τους σκοπούς της βραχυπρόθεσμης έως μεσοπρόθεσμης σταθεροποίησης της οικονομίας. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση του κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού της οικονομίας μας, καθώς διασφαλίζει πλήρη απασχόληση, θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και δίκαιες μεταβάσεις. Για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα, απαιτείται βαθύς εκσυγχρονισμός του κεφαλαιακού αποθέματος. Μια βιώσιμη οικονομία χρειάζεται μαζική επέκταση των δημόσιων επενδύσεων, ειδάλλως οι ευρωπαϊκές οικονομίες θα αντιμετωπίσουν δημοσιονομικούς κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα ( 5 ) . Ταυτόχρονα, πρέπει να διασφαλιστεί η δημοσιονομική βιωσιμότητα. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει την ανάγκη καθιέρωσης ενός χρυσού κανόνα για τις δημόσιες επενδύσεις στο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ ( 6 ) . Οι απαιτήσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν: για να επιτύχει η Ευρώπη τους κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της για το 2030, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολόγισε πρόσφατα ότι το συνολικό χρηματοδοτικό έλλειμμα ανέρχεται σε περίπου 470 δισεκατ. ευρώ ετησίως έως το 2030 ( 7 ) . Όπως ορθώς τονίστηκε, η κινητοποίηση της αναγκαίας κλίμακας χρηματοδοτικών πόρων θα αποτελέσει σημαντική πολιτική πρόκληση και οι δημόσιες επενδύσεις θα διαδραματίσουν σαφώς καίριο ρόλο, μεταξύ άλλων και για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων. Η μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ πρέπει να λάβει υπόψη τις εκτιμήσεις αυτές.

2.4. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της μείωσης του λόγου μεταξύ του δημοσίου χρέους και του ΑΕγχΠ μετά την οικονομική ανάκαμψη, ώστε να διατηρήσουν επαρκή δημοσιονομικά περιθώρια για την αντιμετώπιση της επόμενης οικονομικής κρίσης. Ο κανόνας για τις δαπάνες που προτείνεται στην παρούσα γνωμοδότηση (βλέπε σημεία 3.3.2 και 3.3.3) θα διασφαλίσει πράγματι ότι τα κράτη μέλη θα εξυγιάνουν τα δημόσια οικονομικά τους σε περιόδους ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας.

2.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η αναθεώρηση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη το ισχύον μακροοικονομικό πλαίσιο. Τόσο το ΔΝΤ ( 8 ) όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ( 9 ) δηλώνουν ότι οι λόγοι του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ θα πρέπει να σταθεροποιηθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα χάρη στα χαμηλά επιτόκια και τους αυξημένους ρυθμούς ανάπτυξης. Η βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους εξαρτάται από τον (πραγματικό) ρυθμό αύξησης του ΑΕγχΠ, το ετήσιο πρωτογενές ισοζύγιο και τα (πραγματικά) επιτόκια του ανεξόφλητου δημόσιου χρέους. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη αυτούς τους παράγοντες κατά την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του χρέους των κρατών μελών.

2.6. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα βιώσιμα δημόσια οικονομικά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα αξιόπιστα δημόσια έσοδα και τη δίκαιη φορολογία, καθώς και, για παράδειγμα, την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης και του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού. Επιπλέον, οι εξαγγελθέντες νέοι ίδιοι πόροι θα πρέπει να συμβάλουν στην ενίσχυση της δίκαιης φορολόγησης, καθώς και στην κοινωνική και κλιματική δικαιοσύνη. Η διαφάνεια των εσόδων και των δαπανών, οι ανοικτές διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων και η διαρκής συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην εποπτεία της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών είναι επίσης απαραίτητες για τη διασφάλιση βιώσιμων δημόσιων οικονομικών.

2.7. Σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της για την επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και επισήμανε την ανάγκη αναθεώρησης ( 10 ) . Η ΕΟΚΕ έχει επίσης προτείνει να συζητηθεί το ζήτημα της μεταρρύθμισης της οικονομικής διακυβέρνησης στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης. Η προσαρμογή των διατάξεων της ΣΛΕΕ για την οικονομική διακυβέρνηση στην τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα της ΕΕ δεν θα πρέπει να αποτελεί ταμπού. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκληση αυτή, ιδίως στο πλαίσιο της κρίσης της νόσου COVID-19. Για την αποφυγή της επιστροφής στους παλιούς δημοσιονομικούς κανόνες και για τη διαχείριση της μετάβασης προς ένα μοντέλο οικονομικής διακυβέρνησης προσανατολισμένο στην ευημερία, η ΕΟΚΕ ζητεί επιτακτικά τη συνέχιση της διαδικασίας επανεξέτασης το συντομότερο δυνατόν ( 11 )

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Επανεξισορρόπηση της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ

3.1.1. Η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πολυεπίπεδο και ισορροπημένο πλαίσιο διακυβέρνησης. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας προσανατολισμένης προς την ευημερία οικονομικής διακυβέρνησης, στο πλαίσιο της οποίας δίνεται προτεραιότητα στην κοινωνική και οικονομική ευημερία των πολιτών, ώστε να μην μένει κανείς στο περιθώριο, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική που θα αναδεικνύει τη σημασία μιας σειράς βασικών στόχων πολιτικής και θα αποδίδει την ίδια βαρύτητα σε αυτούς, όπως η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση, η αξιοπρεπής εργασία και οι δίκαιες μεταβάσεις, η δίκαιη κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου, η δημόσια υγεία και η ποιότητα ζωής, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών, η σταθερότητα των τιμών, οι ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις, η ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς και τα βιώσιμα δημόσια οικονομικά. Οι στόχοι αυτοί συνάδουν τόσο με τους στόχους που ορίζονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και με τους τρέχοντες Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών ( 12 )

3.1.2. Προκειμένου να στηριχθούν τα κράτη μέλη στην πορεία τους προς μια βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία, δεν είναι αναγκαίο μόνο να επιτραπούν μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια υπό ορισμένες προϋποθέσεις, αλλά πρέπει επίσης να δοθούν κίνητρα για μεταρρυθμίσεις. Το ισχύον πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ αποτελείται από τρεις πυλώνες α) δημοσιονομική εποπτεία β) μακροοικονομική εποπτεία και γ) συντονισμός της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης. Συνεπώς, επικεντρώνεται ήδη στις μεταρρυθμίσεις. Διάφορες εμπειρικές μελέτες τονίζουν ότι, παρά τις μεταρρυθμίσεις, το μεγαλύτερο μέρος των ειδικά ανά χώρα συστάσεων των προηγούμενων ετών επικεντρώθηκαν στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας και στην εξυγίανση των δημόσιων προϋπολογισμών ( 13 ) . Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να υιοθετήσουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση στις μελλοντικές συστάσεις ανά χώρα: οι δημοσιονομικοί δείκτες αναφοράς, καθώς και οι στόχοι της ΕΕ για το κλίμα και ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων θα πρέπει να λειτουργήσουν εξίσου ως σημαντικά σημεία αναφοράς για τις συστάσεις ανά χώρα. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί σε μεταρρυθμίσεις που στηρίζουν τη μετάβαση προς μια πράσινη και ψηφιακή οικονομία (όπως ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και προγράμματα διά βίου μάθησης, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων για την επανειδίκευση και την παροχή στήριξης για την αλλαγή επαγγελματικής σταδιοδρομίας) και σε μεταρρυθμίσεις που εγγυώνται την αποτελεσματική απορρόφηση των κονδυλίων της ΕΕ (όπως η ανάπτυξη τεχνικών ικανοτήτων στις δημόσιες διοικήσεις για τη διαχείριση επενδυτικών έργων, αποτελεσματικών και ανοικτών συστημάτων δημόσιων συμβάσεων και μεταρρυθμίσεων για την άρση άλλων μη χρηματικών φραγμών σε μια αποτελεσματική επενδυτική πολιτική).

3.2. Ενίσχυση των δημόσιων επενδύσεων

3.2.1. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ πρέπει να μεταρρυθμιστεί κατά τρόπο που να προστατεύει καλύτερα τις δημόσιες επενδύσεις ( 14 ) . Το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των δημόσιων επενδύσεων είναι ιδιαίτερα υψηλό και, ως εκ τούτου, οι περικοπές των δημόσιων επενδύσεων έχουν ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Οι περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις ειδικότερα και στις κρατικές δαπάνες γενικότερα είναι ιδιαίτερα επιζήμιες σε περιόδους οικονομικής ύφεσης και κάμψης ( 15 ) . Επιπλέον, πολλές μελέτες προσδιορίζουν επίσης τις δημόσιες επενδύσεις ως παράγοντα μακροπρόθεσμης τόνωσης της ανάπτυξης ( 16 ) . Η μακροπρόθεσμη αύξηση των δημόσιων επενδύσεων παρέχει επίσης μια ασφαλέστερη βάση για τον σχεδιασμό του ιδιωτικού τομέα ( 17 )

3.2.2. Τα στοιχεία αυτά δικαιολογούν μια προσέγγιση προτιμησιακής μεταχείρισης των δημόσιων επενδύσεων όσον αφορά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των κρατών μελών με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις ( 18 ) , με στόχο τη διασφάλιση της παραγωγικότητας και της κοινωνικής και οικολογικής βάσης για την ευημερία των μελλοντικών γενεών, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Σε γενικές γραμμές, η ΕΟΚΕ προτείνει την εφαρμογή στο αναθεωρημένο δημοσιονομικό πλαίσιο της παραδοσιακής έννοιας του χρυσού κανόνα στα δημόσια οικονομικά ( 19 ) . Αυτό σημαίνει ότι οι καθαρές δημόσιες επενδύσεις πρέπει να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό των ονομαστικών ελλειμμάτων. Εάν εφαρμοστεί κανόνας για τις δαπάνες, όπως ζητεί η ΕΟΚΕ (βλέπε σημεία 3.3.2 και 3.3.3), οι καθαρές δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει επίσης να εξαιρούνται από το ανώτατο όριο των δημόσιων δαπανών, ενώ οι επενδυτικές δαπάνες θα κατανέμονται καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της επένδυσης, αντί για μια τετραετή περίοδο, όπως συμβαίνει σήμερα. Οι καθαρές δημόσιες επενδύσεις αυξάνουν το απόθεμα του δημόσιου και/ή κοινωνικού κεφαλαίου και παρέχουν οφέλη για τις μελλοντικές γενιές ( 20 ) . Οι μελλοντικές γενιές κληρονομούν την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους, αλλά, σε αντάλλαγμα, λαμβάνουν αντίστοιχο και αυξημένο απόθεμα δημόσιου κεφαλαίου.

3.2.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο χρυσός κανόνας οδηγεί σε προτιμησιακή μεταχείριση των δημόσιων επενδύσεων στο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ. Δεν απαλλάσσει τις κυβερνήσεις από την υποχρέωση να αιτιολογούν τα σχετικά επενδυτικά σχέδια και να επιτυγχάνουν πλειοψηφία υπέρ της υλοποίησής τους. Σε κάθε περίπτωση, η διαφάνεια και η κοινοβουλευτική λογοδοσία πρέπει να διατηρηθούν, μεταξύ άλλων, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι υλοποιούνται μόνον οι δημόσιες επενδύσεις που εξυπηρετούν το κοινό καλό.

3.2.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά, ως πρώτο βήμα, τη ριζική αναθεώρηση της «ρήτρας επενδύσεων». Πρώτον, η ΕΟΚΕ προτείνει η «ρήτρα επενδύσεων» του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης να ερμηνεύεται με μεγαλύτερη ευελιξία. Μέχρι στιγμής, σπανίως έχει γίνει επίκληση της ρήτρας αυτής κυρίως λόγω των περιοριστικών κριτηρίων επιλεξιμότητας ( 21 ) . Αυτά τα κριτήρια επιλεξιμότητας θα πρέπει να χαλαρώσουν: καταρχήν, οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να δικαιολογούν προσωρινή απόκλιση από την πορεία προσαρμογής, ανεξάρτητα από τη θέση του κράτους μέλους στον οικονομικό κύκλο και ακόμη και αν οι επενδύσεις αυτές οδηγούν σε υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 3 % για το έλλειμμα του ΑΕγχΠ.

3.2.5. Επί του παρόντος, επιτρέπονται αποκλίσεις από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο (ΜΔΣ) ή την πορεία προσαρμογής για την επίτευξή του μόνον εάν συνδέονται με εθνικές δαπάνες για έργα που συγχρηματοδοτούνται από την ΕΕ ( 22 ) . Η ΕΟΚΕ προτείνει έναν ευρύτερο ορισμό των επενδύσεων. Ταυτόχρονα, ο ορισμός των επενδύσεων πρέπει να είναι σαφής και εφαρμόσιμος ώστε να αποφεύγεται η «δημιουργική λογιστική». Η καθοδήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και ο ορισμός των επενδύσεων σε αυτόν αποτελούν ένα καλό σημείο αφετηρίας ( 23 ) , καθώς περιλαμβάνει επενδύσεις σε ενσώματα περιουσιακά στοιχεία, αλλά και επενδύσεις στην υγεία, την κοινωνική προστασία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, καθώς και επενδύσεις που αποσκοπούν στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.

3.2.6. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ταξινομία για τις βιώσιμες δραστηριότητες. Καθορίζει με σαφή τρόπο τι μπορεί να χαρακτηριστεί ως «περιβαλλοντικά βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα», έννοια, η οποία, με τη σειρά της, καθιστά δυνατό τον ορισμό των «περιβαλλοντικά βιώσιμων επενδύσεων» ( 24 ) . Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να χρησιμοποιηθεί η καλά αναπτυγμένη ταξινομία της ΕΕ για τις βιώσιμες δραστηριότητες ως βάση για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας των δημόσιων επενδύσεων, σε συνδυασμό με έναν χρυσό κανόνα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον τις προτάσεις της Επιτροπής για την κατάρτιση του πράσινου προϋπολογισμού.

3.3. Περισσότερα κυκλικά περιθώρια για τη δημοσιονομική πολιτική

Μεταρρύθμιση των μεθόδων κυκλικής προσαρμογής ή καθιέρωση κανόνα για τις δαπάνες

3.3.1. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η μέθοδος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κυκλική προσαρμογή είναι αδιαφανής και αποτελεί πηγή φιλοκυκλικότητας. Η μέθοδος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον καθορισμό του διαρθρωτικού ισοζυγίου έχει αποδειχθεί προβληματική, διότι το υπολογιζόμενο δυνητικό προϊόν επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Σε φάσεις οικονομικής κάμψης, για παράδειγμα, το δυνητικό προϊόν αναθεωρείται γρήγορα και απότομα προς τα κάτω, αν και το γεγονός αυτό δεν πρέπει απαραίτητα να αντικατοπτρίζει τις πραγματικές συνθήκες ( 25 ) . Η καθοδική αναθεώρηση του δυνητικού προϊόντος έχει σοβαρές συνέπειες για το υπολογιζόμενο διαρθρωτικό έλλειμμα και για τις προσδιοριζόμενες προσπάθειες εξυγίανσης αντίστοιχα. Το γεγονός ότι ο υπολογισμός του δυνητικού προϊόντος είναι λιγότερο ευαίσθητος στις κυκλικές διακυμάνσεις μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά δημοσιονομικά περιθώρια για τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν αντικυκλικές οικονομικές πολιτικές. Η παρούσα πρόταση μεταρρύθμισης θα μπορούσε να εφαρμοστεί εύκολα και θα πρέπει να ληφθεί υπόψη απλώς ως ελάχιστη απαίτηση ώστε οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ να καταστούν πιο κατάλληλοι για την αντιμετώπιση των κυκλικών διακυμάνσεων. Ωστόσο, ακόμη και αν μεταρρυθμιστεί, το διαρθρωτικό έλλειμμα θα παραμείνει μια εξαιρετικά περίπλοκη έννοια και είναι σχεδόν αδύνατο να εξηγηθεί ο υπολογισμός του στους πολίτες και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Λόγω των τεχνικών προβλημάτων και της αδιαφάνειας της έννοιας, θα πρέπει να εξεταστούν εναλλακτικές επιλογές.

3.3.2. Μια εναλλακτική επιλογή μεταρρύθμισης είναι να εγκαταλειφθεί πλήρως η αμφισβητούμενη έννοια του διαρθρωτικού ελλείμματος και, αντ’ αυτής, να εφαρμοστεί ένας κανόνας για τις δημόσιες δαπάνες σε ένα αναθεωρημένο δημοσιονομικό πλαίσιο ( 26 ) . Σε αντίθεση με το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα, οι δημόσιες δαπάνες είναι παρατηρήσιμες σε πραγματικό χρόνο και ελέγχονται άμεσα από την κυβέρνηση. Οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να ευνοηθούν με τον διαχωρισμό των τρεχόντων και των επενδυτικών προϋπολογισμών, εφαρμόζοντας μόνο στον τρέχοντα προϋπολογισμό όρια για την αύξηση των ονομαστικών δαπανών. Με αυτόν τον τρόπο, η προσέγγιση του χρυσού κανόνα θα μπορούσε να συνδυαστεί με έναν κανόνα για τις δαπάνες ( 27 )

3.3.3. Οι ονομαστικές δημόσιες δαπάνες θα υπολογίζονται χωρίς τις πληρωμές τόκων και χωρίς τις κυκλικές κρατικές δαπάνες. Τα όρια θα μπορούσαν να καθοριστούν από τον μεσοπρόθεσμο ρυθμό αύξησης του πραγματικού δυνητικού προϊόντος συν το ποσοστό πληθωρισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) ύψους 2 %. Εάν οι κυκλικοί παράγοντες προκαλέσουν μείωση (σε ύφεση) ή αύξηση (σε άνθηση) των φορολογικών εσόδων, ο κανόνας προάγει τη σταθερότητα εξασφαλίζοντας ότι οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται μόνον εντός των καθορισμένων ορίων. Θα πρέπει να επιτρέπονται δαπάνες που υπερβαίνουν το καθορισμένο όριο μόνο εάν δεν θίγουν τη δημοσιονομική ουδετερότητα, δηλαδή εάν υπάρχει ισόποση μείωση των δαπανών αλλού ή εάν αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα. Στην περίπτωση των γενικών φορολογικών περικοπών, οι ρυθμοί αύξησης των δαπανών θα πρέπει να περιλαμβάνουν αυτές τις άρσεις πόρων. Ο προτεινόμενος συνδυασμός ενός κανόνα για τις δαπάνες και ενός χρυσού κανόνα για τις δημόσιες επενδύσεις θα μπορούσε να αποτελέσει αποδοτικό εργαλείο για τον περιορισμό των δημόσιων δαπανών σε βιώσιμα επίπεδα, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει στους αυτόματους σταθεροποιητές να λειτουργούν και παρέχει τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να λαμβάνουν μέτρα διακριτικής ευχέρειας.

Ευέλικτες και ειδικές ανά χώρα πορείες προσαρμογής του χρέους

3.3.4. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (2020) ( 28 ) για τη θέσπιση ειδικών ανά χώρα στοιχείων σε ένα απλουστευμένο δημοσιονομικό πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ επικροτεί ειδικότερα την πρόταση σχετικά με τη διαφοροποίηση της δημοσιονομικής προσαρμογής στα κράτη μέλη, διατηρώντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους. Η ανά χώρα διαφοροποίηση του χρέους σε στρατηγικές μείωσης του ΑΕγχΠ θα πρέπει να βασίζεται σε ολοκληρωμένη οικονομική ανάλυση που θα λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως το αρχικό επίπεδο του χρέους και η σύνθεσή του, οι διαφορές επιτοκίων-ανάπτυξης ως προς τη βιωσιμότητα, οι προοπτικές όσον αφορά τον πληθωρισμό, το προβλεπόμενο κόστος της γήρανσης και οι περιβαλλοντικές προκλήσεις, τα επίπεδα ανεργίας και φτώχειας, η κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου, οι εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες και, πρωτίστως, κατά πόσον είναι ρεαλιστική η δημοσιονομική προσαρμογή (π.χ. το απαιτούμενο πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα) ( 29 )

3.3.5. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι δημοσιονομικές τιμές αναφοράς δεν ορίζονται στο άρθρο 126 της ΣΛΕΕ, αλλά στο πρωτόκολλο αριθ. 12 του παραρτήματος της Συνθήκης. Ως εκ τούτου, οι τιμές αυτές μπορούν να τροποποιηθούν με ομόφωνη ψηφοφορία στο Συμβούλιο χωρίς επίσημη διαδικασία τροποποίησης της Συνθήκης. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εξετάσουν το ενδεχόμενο αύξησης του ανώτατου ορίου του 60 % για το χρέος, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη το τρέχον μακροοικονομικό πλαίσιο και διασφαλίζοντας τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

3.3.6. Τέλος, αξίζει να προστεθεί σε αυτό το πλαίσιο ότι η εξάρτηση αποκλειστικά από τους εθνικούς αυτόματους σταθεροποιητές σε περιόδους ύφεσης δεν συνάδει πλήρως με την ιδέα της αντικυκλικής πολιτικής. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα που προκαλούνται από τη μείωση της παραγωγής και της απασχόλησης δεν αντισταθμίζουν πλήρως τις κυκλικές απώλειες και δεν επαρκούν για την πλήρη αντιμετώπιση μιας κυκλικής ύφεσης. Δεν είναι παρά παθητικές και τμηματικές αντικυκλικές αντιδράσεις και πρέπει να συμπληρωθούν με ενεργητικές προσωρινές αντιδράσεις διακριτικής ευχέρειας σε κυκλικές πτώσεις που πρέπει να αντιστραφούν σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης. Στο παρελθόν, ορισμένα κράτη μέλη αποφάσισαν να συνεχίσουν να μειώνουν τους λόγους δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ, το οποίο επέφερε αρνητικές οικονομικές συνέπειες, ενώ τα δημοσιονομικά κίνητρα θα ήταν καταλληλότερα. Σε ένα μελλοντικό δημοσιονομικό πλαίσιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον επιτοκίων, θα πρέπει να επιτραπούν μεγαλύτερα πρωτογενή ελλείμματα, διατηρώντας παράλληλα σταθερούς ή μειούμενους λόγους του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ και διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του χρέους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κατ’ εξαίρεση ρήτρες πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε μελλοντικού δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ και θα πρέπει να προσαρμοστούν αναλόγως.

Απενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής

3.3.7. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του δημοσιονομικού πλαισίου και προειδοποιεί ότι η «επιστροφή στην κανονικότητα» θα μπορούσε πολύ γρήγορα να προκαλέσει συρρίκνωση, με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να μειώσουν τις δαπάνες προκειμένου να επιτύχουν τους μεσοπρόθεσμους στόχους, όπως συνέβη και μετά το 2010, γεγονός το οποίο θα επιφέρει διπλή ύφεση. Αυτό θα εξουδετέρωνε τον στόχο του προγράμματος Next Generation EU και θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ύφεση.

3.3.8. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συνεχίσει να εφαρμόζει τη γενική ρήτρα διαφυγής το 2022 και να απενεργοποιήσει τη ρήτρα το 2023, υπό την προϋπόθεση ότι το επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας θα φθάσει στα προ κρίσης επίπεδα ( 30 ) . Επιπλέον, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον ισχυρισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι «μετά την απενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής θα εξακολουθήσουν να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές καταστάσεις κάθε χώρας» ( 31 ) . Τέλος, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει κατευθυντήριες γραμμές για μια μεταβατική περίοδο έως ότου τεθεί σε εφαρμογή το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και με τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί η «ρήτρα περί ασυνήθων περιστάσεων» σε ειδική ανά χώρα βάση. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει χωρίς χρονοτριβή την αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, η οποία έχει σταματήσει. Αντί για την «επιστροφή στην ομαλότητα» η ΕΟΚΕ συνιστά «στροφή» προς ένα αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, όπως αναφέρεται παρακάτω ( 32 )

3.4. Ο διεθνής ρόλος του ευρώ

3.4.1. Το κοινό μας νόμισμα —το ευρώ— χαίρει ισχυρής διεθνούς φήμης και έχει αναγνωριστεί για την παγκόσμια σημασία του ως αποθεματικού νομίσματος και νομίσματος συναλλαγών. Η φήμη του ευρώ ως σταθερού και αξιόπιστου νομίσματος εξαρτάται από την ύπαρξη σαφών, κατανοητών και εκτελεστών δημοσιονομικών κανόνων που ενισχύουν τις δημόσιες επενδύσεις, ώστε να καταστεί δυνατός ο εκσυγχρονισμός του κεφαλαιακού αποθέματος και να δημιουργηθούν περισσότερα κυκλικά περιθώρια ελιγμών σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υπονομεύσει τη σταθερότητα του ευρώ ως του νομίσματος αναφοράς της Ένωσης. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην αντίληψη της χρηματοπιστωτικής αγοράς για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές του ευρώ ως σημαντικού νομίσματος σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων. Γενικά, η φήμη του ευρώ εξαρτάται από την οικονομική, κοινωνική και πολιτική σταθερότητα.

3.5. Ενίσχυση του ρόλου των κοινοβουλίων και της κοινωνίας των πολιτών στην οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ

3.5.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική είναι ο κλασικός τομέας άσκησης της κοινοβουλευτικής πολιτικής και οι αποφάσεις της επηρεάζουν ολόκληρη τη δομή των κρατικών δαπανών και εσόδων. Ως εκ τούτου, τόσο τα εθνικά κοινοβούλια όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να αποκτήσουν κυρίαρχο ρόλο στο μελλοντικό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα πρέπει να ενισχυθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μέσω διοργανικής συμφωνίας. Ταυτόχρονα, πρέπει να τηρούνται η αρχή της επικουρικότητας και η κατανομή αρμοδιοτήτων που θεσπίζεται στις Συνθήκες. Τα εθνικά κοινοβούλια πρέπει να καθιστούν τις κυβερνήσεις υπόλογες για τις δημοσιονομικές πολιτικές που εφαρμόζουν. Ως εκ τούτου, πρέπει να συμμετέχουν αποτελεσματικά στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στην υλοποίηση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης.

3.5.2. Σε παρόμοιο πνεύμα, υπάρχει ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορεί να θεσπιστεί μια ισορροπημένη οικονομική πολιτική, όπου όλα τα συμφέροντα συμβιβάζονται. Αυτό ισχύει ιδίως για τη διακυβέρνηση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, όπου η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών δεν υπήρξε ικανοποιητική μέχρι σήμερα ( 33 ) . Η αρχή της εταιρικής σχέσης, η οποία εδώ και καιρό αποτελεί παράδοση στη διακυβέρνηση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων, θα πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για έναν αποτελεσματικό μηχανισμό συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

3.5.3. Σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων από τους δείκτες που αντιπροσωπεύουν τους στόχους της οικονομικής πολιτικής, θα πρέπει να ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών. Οι δύο πλευρές θα πρέπει να αναπτύξουν λύσεις από κοινού και επί ίσοις όροις. Αντί τα οικεία κράτη μέλη να απειλούνται με οικονομικές κυρώσεις, το πρόβλημα θα μπορούσε να περιοριστεί με την καθιέρωση θετικών κινήτρων. Η προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης πρέπει να αποτελεί το βασικό κριτήριο των συστάσεων ( 34 )

3.5.4. Η ΕΟΚΕ επικρίνει τις αποκαλούμενες «μακροοικονομικές προϋποθέσεις» στον κανονισμό περί κοινών διατάξεων που ισχύει για τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, στον κανονισμό για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και στη διακυβερνητική συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, οι οποίες, σε γενικές γραμμές, επιτρέπουν τη διακοπή της εκταμίευσης των κονδυλίων της ΕΕ εάν τα κράτη μέλη παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ ή συμβάλλουν σε μακροοικονομικές ανισορροπίες. Μετά την απενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, οι εν λόγω μακροοικονομικές προϋποθέσεις ενδέχεται να προκαλέσουν συρρίκνωση, με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να μειώσουν τις δαπάνες προκειμένου να επιτύχουν τους δημοσιονομικούς στόχους. Αυτή η παράμετρος θα λειτουργήσει ενάντια στον πολιτικό στόχο της εδαφικής συνοχής και τους ευρύτερους στόχους του προγράμματος Next Generation EU.

3.5.5. Προκειμένου να επιτευχθεί βιώσιμη ανάκαμψη, εξακολουθεί να είναι ζωτικής σημασίας η εφαρμογή μιας ικανοποιητικής νομισματικής πολιτικής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα ετήσια ψηφίσματά του σχετικά με την ΕΚΤ και τις τριμηνιαίες ακροάσεις του για τον «νομισματικό διάλογο» με την ΕΚΤ για να ψηφίσει επί δευτερευόντων στόχων και να αναπτύξει μια πιο δημοκρατική διαδικασία, με κατευθυντήριες γραμμές για τη μακροοικονομική και βιομηχανική πολιτική. Το γεγονός αυτό θα επιτρέψει τη μεγαλύτερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των πολιτών, καθώς και των εθνικών κοινοβουλίων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ΕΚΤ θα αποκτήσει νέα νομιμότητα για ένα διευρυμένο σύνολο στόχων. Θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά, αξιοποιώντας πλήρως την εργαλειοθήκη της για την επιδίωξη ενός σαφούς και πολιτικά καθορισμένου συνόλου στόχων πολιτικής, με γνώμονα τους δημοκρατικούς θεσμούς. Η ΕΚΤ είναι ένας δημόσιος οργανισμός και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να χρηματοδοτούνται σε περιόδους αύξησης των επιτοκίων, είτε από άποψη σταθερότητας των τιμών είτε από άποψη απασχόλησης, με στόχο τα επιτόκια και τα πιστωτικά περιθώρια και μέσω στοχευμένων νομισματικών εργαλείων.

Βρυξέλλες, 20 Οκτωβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — Τι αποδίδει και τι όχι» (2021) (EE C 155 της 30.4.2021, σ. 1).

(2) Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (2019): Assessment of EU fiscal rules with a focus on the six and two-pack legislation (Αξιολόγηση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ με έμφαση στη νομοθεσία του εξάπτυχου και του δίπτυχου).

(3) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκές οικονομικές προβλέψεις, άνοιξη 2021.

(4) Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (2020): Ετήσια έκθεση 2020.

(5) Finance Watch (2021), Fiscal Mythology Unmasked. Debunking eight tales about European public debt and fiscal rules (Η δημοσιονομική μυθολογία χωρίς προσωπεία. Καταρρίπτοντας οκτώ μύθους σχετικά με το ευρωπαϊκό δημόσιο χρέος και τους δημοσιονομικούς κανόνες).

(6) ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 32, ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 12 και ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(7) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (2020) με τίτλο Identifying Europe’s recovery needs (Εντοπισμός των αναγκών ανάκαμψης της Ευρώπης), SWD(2020) 98 final.

(8) IMF Fiscal Monitor Reports (Εκθέσεις του δημοσιονομικού παρατηρητηρίου του ΔΝΤ), Απρίλιος 2021.

(9) Debt Sustainability Monitor (Παρακολούθηση της βιωσιμότητας του χρέους), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Φεβρουάριος 2021.

(10) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(11) ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 12.

(12) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(13) Crespy, Amandine και Vanheuverzwijn, Pierre (2019), What Brussels means by structural reforms: empty signifier or constructive ambiguity? (Τι εννοούν οι Βρυξέλλες ως διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις: μια έννοια κενή νοήματος ή εποικοδομητικής ασάφειας;), Comparative European Politics, τόμος 17, τεύχος 1, σ. 92-111· Hacker, Björn (2019): A European Social Semester? The European Pillar of Social Rights in Practice (Ένα Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Εξάμηνο; Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων στην πράξη). Βρυξέλλες, Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο (ETUI).

(14) Βλέπε επίσης Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (2019).

(15) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), Έκθεση για τα δημόσια οικονομικά στην ΟΝΕ 2016, θεσμικό έγγραφο αριθ. 045· J-M Fournier (2016), The positive effect of public investment on potential growth (Η θετική επίδραση των δημόσιων επενδύσεων στη δυνητική ανάπτυξη), τμήμα Οικονομικών του ΟΟΣΑ, έγγραφο εργασίας αριθ. 1347.

(16) Δημοσιονομικό παρατηρητήριο του ΔΝΤ (2020), Policies for the Recovery (Πολιτικές για την ανάκαμψη).

(17) H. Bardt, S. Dullien, M. Hüther και K. Rietzler (2020), For a sound fiscal policy. Enabling public investments (Για μια υγιή δημοσιονομική πολιτική. Διευκόλυνση των δημόσιων επενδύσεων), έγγραφο πολιτικής IW αριθ. 6/2020, Institut der deutschen Wirtschaft (IW), Κολωνία.

(18) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(19) A. Truger (2020), Reforming EU Fiscal Rules: More Leeway, Investment Orientation and Democratic Coordination (Μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών, επενδυτικός προσανατολισμός και δημοκρατικός συντονισμός), Intereconomics, 55(5).

(20) Βλέπε επίσης P. Bom και J. Ligthart (2014), What have we learned from three decades of research on the productivity of public capital? (Τι μάθαμε από τρεις δεκαετίες έρευνας σχετικά με την παραγωγικότητα του δημόσιου κεφαλαίου;), Journal of Economic Surveys, 28(5), 889-916.

(21) J. Valero (2019), New investment clause fails to win EU member state support (Η νέα ρήτρα επενδύσεων δεν κέρδισε την υποστήριξη των κρατών μελών της ΕΕ), Euractiv. Βλέπε Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2015), «Αξιοποίηση στο έπακρο της ελαστικότητας στο πλαίσιο των υφιστάμενων κανόνων του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης», COM(2015) 012 final.

(22) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2015).

(23) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021), Guidance to Member States. Recovery and resilience plans (Καθοδήγηση προς τα κράτη μέλη. Σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας), SWD(2021) 12 final, μέρος 2/2.

(24) ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 103.

(25) A. Truger (2015), Austerity, cyclical adjustment and the remaining leeway for expansionary fiscal policies within the current EU fiscal framework (Λιτότητα, κυκλική προσαρμογή και εναπομείναντα περιθώρια για επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές στο τρέχον δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ), Journal for a Progressive Economy, 6, 32-37· Z. Darvas, P. Martin και X. Ragot (2018), European fiscal rules require a major overhaul (Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες χρήζουν σημαντικής αναθεώρησης), Policy Contribution, τεύχος αριθ. 18.

(26) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(27) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(28) Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (2020).

(29) Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (2020).

(30) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021): Συντονισμός των οικονομικών πολιτικών το 2021: αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, στήριξη της ανάκαμψης και εκσυγχρονισμός της οικονομίας μας, COM(2021) 500 final.

(31) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021): Ένας χρόνος από την έξαρση της πανδημίας COVID-19: απόκριση σε επίπεδο δημοσιονομικής πολιτικής, COM(2021) 105 final.

(32) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.

(33) Ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — Τι αποδίδει και τι όχι» (2021) (EE C 155 της 30.4.2021, σ. 1).

(34) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 227.