ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 055 
 
 
 
Vol. 1984/0 023 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic 
Community and the European Atomic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation. 
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen 
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983, 
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003 
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit 
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5 
der genannten Verordnung freigegeben. 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COΜ(84) 55 τελικό
Βρυξέλλες, 9 Øεβραυαρίου 1984
ΑΘΕΜΙΤΟΙ ΟΡΟΙ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΑΠΤΟΝΤΑΙ  
ΜΕ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ
(Ανακοίνωση της Επιτροπής)
COΜ (84) 55 τ ε λ ικ ό

1
Α Θ Ε Μ Ι Τ Ο Ι  Ο Ρ Ο Ι  Σ Τ ΙΣ  ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ  Π Ο Υ  Σ Υ Ν Α Π Τ Ο Ν Τ Α Σ  
Μ Ε  Κ Α Τ Α Ν Α Α Ο Τ Ε Σ
I . Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η  Τ Ο Υ  Π Ρ Ο Β Λ Η Μ Α Τ Ο Σ
1. Σ έ  ο λ α  τ ά  Κ ρ ά τ η  μ έ λ η  τ η ς  Κ ο ι ν ό τ η τ α ς ,  τ ό σ ο  σ τ ό  σ ΰ σ τ η μ α  τ ο υ  Α σ τ ι χ ο υ  δ ι κ α ί ο υ  
δ σ ο  κ α ί  σ τ ό  σ ύ σ τ η μ α  common law ή  θ ε μ ε λ ι ώ δ η ς  Α ρ χ ή  τ ο υ  δ ι κ α ί ο υ  τ ω ν  σ υ μ β ά ­
σ ε ω ν  σ υ ν ί σ τ α τ α ι  σ τ η ν  ε λ ε υ θ ε ρ ί α  π ο ύ  έ χ ο υ ν  τ ά  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν α  μ έ ρ η  ν ά  δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ ­
ο ν τ α ι  τ ο ύ ς  ο ρ ο ύ ς  τ η ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς .  Σ τ ί ς  χ ώ ρ ε ς  μ έ  κ ω δ ι κ ο π ο ι η μ έ ν ο  σ ΰ σ τ η μ α  Α σ τ ι κ ο ύ  
δ ι κ α ί ο υ  ( Γ α λ λ ί α ,  Β έ λ γ ι ο ,  Λ ο υ ξ ε μ β ο ύ ρ γ ο ,  ' Ι τ α λ ί α ,  Γ ε ρ μ α ν ί α , Δ α ν ί α , ' ο Κ λ α ν δ ί α  κ α ί  
' Ε λ λ ά δ α ) ,  ο !  α σ τ ι κ ο ί  κ ώ δ ι κ ε ς  π ο ύ  έ π ι ν ο ή θ η κ α ν  κ α ί  σ υ ν τ ά χ τ η κ α ν  κ α τ ά  τ ό ν  δ έ κ α τ ο  ε ν ν α τ ο  
α ι ώ ν α  ε π ι τ ρ έ π ο υ ν  σ τ ά  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν α  μ έ ρ η  σ η μ α ν τ ι κ ή  έ λ ε υ θ ε ρ ί α  δ ι α π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η ς .  
Γ ε ν ι κ ά ,  ο !  κ α ν ό ν ε ς  δ ι κ α ί ο υ  δ ρ ί ζ ο υ ν  π λ α ί σ ι ο  έ ν τ ό ς  τ ο υ  ο π ο ί ο υ  τ ά  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν α  
μ έ ρ η  δ ι α θ έ τ ο υ ν  σ η μ α ν τ ι κ ό  π ε δ ί ο  π α ρ έ κ κ λ ι σ η ς  ή  σ υ μ π λ ή ρ ω σ η ς  τ ω ν  δ ι α τ ά ξ ε ω ν  τ ή ς  σ υ μ β ά ­
σ ε ω ς .
2 . 'Η  Α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η  α ύ τ ή  ε ί ν α ι  π α ρ ό μ ο ι α  μ έ  α ώ τ ή ν  τ ω ν  χ ω ρ ω ν  common law 
( ' Η ν ω μ έ ν ο  Β α σ ί λ ε ι ο  κ α ί  ’ Ι ρ λ α ν δ ί α ) .  Τ ά  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν α  μ έ ρ η  ε Τ ν α ι  κ α ν ο ν ι κ ά  έ λ ε ύ θ ε ρ α  
ν ά  δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ ο ν τ α ι  τ ο ύ ς  ο ρ ο ύ ς  τ ή ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς  κ α ί  κ ά θ ε  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν ο  μ έ ρ ο ς  Ι δ ί ω ς  
δ  Α γ ο ρ α σ τ ή ς  Α γ α θ ώ ν  , φ έ ρ ε ι  τ ή ν  ε ύ θ ύ ν η  ν ά  β ε β α ι ω θ ε ί  δ τ ι  ή  σ ΰ μ β ο σ η  π ο ύ  σ υ ν ά π τ ε ι  
δ έ ν  ε ί ν α ι  Α ν τ ί θ ε τ η  π ρ ό ς  τ ό  σ υ μ φ έ ρ ο ν  τ ο υ  ( caveat eraptor). Η  ν ο μ ο θ ε σ ί α  (S T A T U T E  LPiN)  
χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι  μ ό ν ο  γ ι α  τ ή ν  π α ρ ε μ π ό δ ι σ η  π ρ ο φ α ν ώ ν  κ α τ α χ ρ ή σ ε ω ν .
3. Μ έ  τ ή ν  έ μ φ ά ν ι σ η  τ η ς  κ ο ι ν ω ν ί α ς  τ η ς  μ α ζ ι κ ή ς  π α ρ α γ ω γ ή ς ,  δ ι α ν ο μ ή ς  κ α ί  κ α τ α ν ά ­
λ ω σ η ς  π ρ ο έ κ υ ψ ε  ή  , ' δ λ ο έ ν α  κ α ί  π ε ρ ι σ σ ο τ έ ρ ο  ά ύ ζ α ν ό μ ε ν η  τ υ π ο π ο ί η σ η  τ ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν  
κ α ί  Ι δ ί ω ς  ή  δ ι ά δ ο σ η  τ ω ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν .  * Η χ ρ ή σ η  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  ο ρ ώ ν  
έ χ ε ι  τ ώ ρ α  δ ι α δ ο θ ε Τ · ;  σ έ ' δ λ ό κ λ η ρ η  τ ή ν  Κ ο ι ν ό τ η τ α  κ α ί  έ φ α ρ μ ό ζ ε τ α ι  σ τ ή ν  τ ε ρ ά σ τ ι α  
π λ ε ι ο ψ η φ ί α  τ ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν  μ ε τ α ξ ύ  π ρ ο β η θ ε υ τ ω ν  κ α ί  κ α τ α ν α λ ω τ ώ ν .  Γ ι ά  π α ρ ά δ ε ι γ μ α ,  
ο !  σ υ μ β ά σ ε ι ς  γ ι ά  τ ή ν  π ώ λ η σ η  δ ι α ρ κ ώ ν  κ α τ α ν α λ ω τ ι κ ώ ν  α γ α θ ώ ν  ή  γ ι ά  τ ή ν  π ρ ο μ ή θ ε ι α  
ή λ ε κ τ ρ ι σ μ ο υ  , φ υ σ ι κ ο ύ  Α ε ρ ί ο υ  ή  ν ε ρ ο ύ  π ε ρ ι έ χ ο υ ν  κ α τ ά  κ α ν ό ν α  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς  
ο ρ ο ύ ς  π ο ύ  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  ε κ  τ ω ν  π ρ ο τ έ ρ ω ν  Α π ό  τ ό ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή . Σ τ ό  π λ α ί σ ι ο  α ύ τ δ  θ ά  
μ π ο ρ ο ύ σ α ν  ν ά  Α ν α φ ε ρ θ ο υ ν  π ο λ λ ά  Α λ λ α  π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α .
4 . ' Α π ό  π ρ α γ μ α τ ι κ ή  ο ί κ α ν ο μ ι κ ή  Α π ο ψ η ,  δ π ά ρ χ ο υ ν ,  β α σ ι κ ά , δ ύ ο  μ ά ν ο  τ ό π ο ι  σ υ ν α λ λ α γ ώ ν  
σ τ ο υ ς  ο π ο ί ο υ ς  ο ι  ό ρ ο ι  τ η ς ' α υ μ β α ο ε ω ς  γ ε ν ι κ ά ,  δ ε ν  δ ι α τ υ π ώ ν ο ν τ α ι  ε κ  τ ω ν  π ρ ο τ έ ρ ω ν .
(α) Ατυπες συναλλαγές πού σ χ ετίζο ν τα ι μέ καταστάσεις πού έπειδή απομακρύνονται  
παλύ Απά τάν δρισμένο τόπο, ή έφαρμογή τυποποιημένων δρων σ τίς  σ χ ετικ ές  
συμβάσεις κ ρ ίν έ τ α ι απρόσφορη'
(β) επ ιτό π ιες  συναλλαγές ποΰ δέν ένέχουν οΑσιώδη κίνδυνο γ ιά  τόν προμηθευτή,  
δπως ο ’ λ ιο ν ικ έ ς  πωλήσεις τροφίμων, βιβλίω ν ή καλλυντικώ ν.
5. Ο ι  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  δ ρ ο ι  σ υ μ β ά σ ε ω ς  π α ί ζ ο υ ν  σ η μ α ν τ ι κ ό  ρ ό λ ο ,  δ χ ι  μ ό ν ο  σ τ ί ς  ,
σ υ μ β ά σ ε ι ς  π ο υ  ο υ ν ά π τ ο ν τ α ι  μ ε  τ ο υ ς  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς  α λ λ ά  κ α ι  σ τ ι ς  σ υ μ β ά σ ε ι ς  π ο υ  σ υ ν ά π τ σ ν τ π ι  μ ε τ α ξ ύ  
έ μ π ο ρ ω ν .  Τ ο  π α ρ ό ν  έ γ γ ρ α φ ο  ε ρ γ α σ ί α ς  α ν α ι ^ έ ρ ε τ α ι  μ ό ν ο ν  σ τ ι ς  σ υ μ β ά σ ε ι ς  π ο υ  ο υ ν ά π τ ο ν τ α ι  μ ε  τ ο υ ς  
κ α τ α ν α λ ω τ έ ς ,  α λ λ α  π ρ ε π ε ι  ν α  σ η μ ε ι ω θ ε ί  ο τ ι  π ο λ λ ά  α π ό  τ α  ε π ι χ ε ι ρ ή μ α τ α  π ο υ  π ρ ο β ά λ λ ο ν τ α ι  ε ί ν α ι
β ά τ ι μ ε ς  κ α ι  γ ι α  ά λ λ ε ς  α ί μ β ά σ ε ι ς ,  , δ ί ω ς  α υ τ έ ς  π ο υ  ο υ ν ά π τ ο ν τ α ι  μ ε τ α ξ ύ  μ ι κ ρ ώ ν  ε μ π ό ρ ω ν  κ α ι  tov 
π ρ ο μ η θ ε υ τ ώ ν  τ ο υ ς .
6. Μολονότι πολλές Από τ ί ς  λεπτομέρε ιες  των τυπικών αυμβάσεων με του^ καταναλωτές -  
δπως εΤναι ή τ ιμ ή , δ χρόνος παράδοσης κ α ί ή περιγραφή των Αγαθών -  ποικίλλουν  
Από σύμβαση σέ σύμβαση, τό νομικό π λαίσιο πού τ ί ς  δ ιέπ ει -  ο) τυποποιημένοι δροι  
συναλλαγής του προμηθευτή -  Α ν τίθ ετα , παραμένει ®νιαΤο. ’ Η έφαρμογή των δρων  
αΑτων στή σύμβαση του καταναλωτή εΤναι δυνατόν νά  τόν ζημιώσουν σημαντικά.

s
Qî Yumawasifpiv©» àpo» «Tvm δυνβτόν , γιδ παρδδειγμα,νά προβλέπουν δτι  
©? àifnatTâtenç «aâ åeføgoGv τβν χρόνο της παράδοσης έχουν καθαρδ ένδεικτικό  
X©pøKTtr|pa κβ? &îy et να» δεσμευτικές, μέ απατελέσματ å  καταναλωτές νδ παρο­
ιμιών® ΐι xjâpfç npwrTwfa èêv τδ άγαθδ 6έν παραδοδουν κατά τδν ορισμένο χρδνο.
*ötwA.iiav , Μ - ά ρ η  καί τβ γεγονός δτι έπιτρέπεται στον καταναλωτή νδ όρισει  
τών ^påv© της ηαρδδοσης» εΤναι δυνατόν στήν πραγματικότητα νδ άποβεΤ σέ βδρος  
TOW ©τίς weptnriiTCις α ό τ έ ς ϊδιότι μπορεί νδ του δημιουργήσει τήν έντέπωση δτι ή  
δΐιδτβ^η;  ρί τήν ênoîa βρίσε τό χρόνο τής παρδδοσης, άπατελεΤ ορο τής συμβδσεως.
^Bltv å κ α ι τ ο ν θ λ δ ί τ ή ς  ε Τ χ ε  π λ η ρ ο φ ο ρ η θ ε ΐ  ά π ε ρ ί ψ ρ α σ τ α  δ τ ι  δ έ ν  υ π ή ρ χ ε  κ α μ μ ί α  ε γ γ ύ η σ η  
ynå τ δ ν  χ ρ β ν ο  π α ρ ά δ ο σ η ς  κ α ί  δ τ ι  ω ς  έ κ  τ ο ύ τ ο υ ,  δ έ ν  υ π ή ρ χ ε  λ ό γ ο ς  γ ι α  τ ή ν  ε π ι λ ο γ ή  
åsffiå μ έ ρ ο υ ς  του τ η ς  η μ ε ρ ο μ η ν ί α ς  , θ δ  ή τ α ν  δ υ ν α τ ό ν  ν δ  ε ί χ ε  ά π α φ α σ ί σ ε ι  ε ί τ ε  ν δ  
ρ ή ν  npopeT α τ ή  σ ύ ν α ψ η  τ ή ς  σ υ μ β δ σ ε ω ς  υ έ  τ ό ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή  α ά τ δ ν  ε ί τ ε . ν δ  π ρ ο σ π α θ ή σ ε ι  
vå & » α π ρ α γ μ α τ ε υ θ ε 7  μ έ  τ δ ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή , έ χ ο ν τ α ς  Ι ί ι ί γ ν ω σ η  δ τ ι  δ  έ ν  λ ό γ ω  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ς  
δ ρ κ  δ € ν  θ δ  ε φ α ρ μ ο ζ ό τ α ν  κ α ί  δ  τ α  ή  δ ι ά τ α ξ η  γ ι δ  τ ό ν  χ ρ ό ν ο  π α ρ δ δ ο σ η ς  ά π ο τ ε λ ο υ σ ε  
opes της σ υ μ β δ σ ε ω ς .
8 . θ !  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  δ ρ ο ι  ε ί ν α ι  ά κ ό μ η  δ υ ν α τ ό ν  ν δ  ά π ο β λ έ π ο υ ν  σ τ ό ν  ά π ο κ λ ε ι σ μ δ  
tov δ ι κ α ι ω μ ά τ ω ν  τ ο υ  κ α τ α ν α λ ω τ ή  β ά σ ε ι  τ ο υ  ί σ χ ύ ο ν τ ο ς  δ ι κ ά π ο υ  , μ έ  τ ή ν  π ρ ο σ φ ο ρ ά  
έ ν ί ο τ ε  π ρ 6 ς  τ ό ν  κ α τ α ν α λ ω τ ή  π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο  π ε ρ ι ο ρ ι σ μ έ ν η ς ' Ί γ γ ΰ η σ η ς ' σ έ  ά ν τ δ λ λ α γ μ α .
* Η κ α π τ δ σ τ α σ η  α ύ τ ή ,  ή  ά π ο ί α  ε ύ λ ό γ ω ς  μ π ο ρ ε ί  ν δ  χ α ρ α κ τ η ρ ι σ θ ε Τ  σ δ ν  κ α τ δ χ ρ η σ η  τ ή ς  
έ β ρ α ρ μ ο γ ή ς  τ η ς  ά ρ χ ή ς  τ ή ς  έ λ ε υ θ ε ρ ί α ς  τ ω ν  σ υ μ β δ σ ε ω ν ,  'έ χ ε ι  ά δ η γ ή σ ε ι  ο ρ ι σ μ έ ν α  Κ ρ ά τ η  
μ έ λ η  ν δ  Θ ε σ π ί σ ο υ ν  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ά  μ έ τ ρ α  μ έ  γ ν ώ μ ο ν α  τ ή  β ε λ τ ί ω σ η  τ ή ς  θ έ σ η ς  τ ο υ  κ α τ α ν α ­
λ ω τ ή !  σ χ ε τ ι κ έ ς  λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς  π α ρ έ χ ο ν τ α ι  π α ρ α κ ά τ ω  σ τ ό  τ μ ή μ α  I I  τ ο ύ  π α ρ ό ν τ ο ς  έ γ γ ρ ά φ ο υ .
9 . Στήν π α ρ α π ά ν ω  π α ρ ά γ ρ α φ ο  ? π ρ ο τ ε ΐ ν ε τ α ι  η  δ η  ε ν α  π ι θ α ν ό  ε ί δ ο ς  "α ά τ ώ π ρ ο σ τ α σ  ΐ α ς "
* 0  καταναλωτής μπορεΤ ν δ  προσπαθήσει νδ καταρτίσει τήν σύμβαση μέ ορούς διαφαρε-  
tikoöc oTS π ι δ τ ο δ ς  πού προτείνει ά προμηθευτής. 'Ωστόσο, πολλοί λίγοι καταναλω­
τές id Î!nr£~oT Jv έπαρκή πληροφόρηση γιδ νδ τδ έφαρμόσουν στήν πράξη* άλλδ καί  
εκείνοι πού --οοπαΒοΠν, γιδ παρδδειγμα, διαγράφοντας ρήτρες γιδ τίς οποίες έχουν  
δβ^τίρρήπεις , καί ορίζονταC δτι Βδ έφαρμόζανται α! γενικές διατδξεις του ίσχύοντος  
δικαίου, είναι δυνατόν νδ άνακαλύψουν δτι ά προμηθευτής άρνεΤται νδ προβεΤ στη  
πωναλλαχιή éåv δέν γίνουν δεκτοί ο* δικοί του τυποποιημένοι οροί». ’Ακόμη περισσό­
τερο, ο καταναλωτής πού άποψασίζει στην περίπτωση αυτή νδ απευθυνθεί σε κάποιον άλλο  
προρηιθευτη to  βρεθεί , οχεδον αναπόφευκτη, * αντιμέτωπος μέ τούς τυποποιημένους ορούς  
αυτού ταυ προμηθευτή.
10. · α ί ν ε τ α ι  δ τ ι υπάρχουν δ ύ ο  β α σ ι κ ο ί  τ ύ π ο ι  σ υ μ β δ σ ε ω ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  δ ρ ω γ  π ο ύ  
ε Τ ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  ν δ  π ρ ο ξεν ο υ ν  " . π ρ ο β λ ή μ α τ α  σ τ ο ύ ς  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς .  Π ρ ώ τ ο , ο Τ  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ε ς  
σ υ ρ ρ δ α ε ι ς  π ο υ  γ ι δ  λό γο υ ς ο ι κ ο ν ο μ ί α ς  τ ο υ  π α ρ ό ν τ ο ς  έ γ γ ρ δ φ ο υ  ε ρ γ α σ ί α ς ,  θ ε ω ρ ο ύ μ ε  ο τ ι  
π ε ρ ι λ π ρ ρ δ ν ο ο ν  τ ί ς  σ υ μ β ά σ ε ις  π ο ύ  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  κ α ί  τ υ π ώ ν ο ν τ α ι  έ κ  τ ω ν  π ρ ο τ έ ρ ω ν :
σ έ  κ δ Β ε  ε π ί μ έ ρ ο υ ς  π ε ρ ί π τ ω σ η  χ ρ ε ι ά ζ ε τ α ι  ν δ  π ρ ο σ τ ε θ ε ί  μ ό ν ο  τ δ  δ ν ο μ α  κ α ί  η  δ ι ε ύ θ υ ν σ η  
toö α γ ο ρ α σ τ ή  κ α ί  λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς  π ο ύ  α φ ο ρ ο ύ ν  τ δ ν  π ρ ο σ δ ι ο ρ ι σ μ ό  τ ω ν  α γ α θ ώ ν  ή  τ ω ν  ύ π η -  
pemSv « ου α φ ο ρ ά  ή  σ ύ μ β α σ η .  ' Η  χ ρ ή σ η  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν  δ π ο κ λ ε Ϊ ε ι  
π ρ ά γ μ α τ ι -«  τ η ν  δ ο ν υ τυ ι η ι α  π ρ α γ μ α τ ι κ ή ς  δ ι α π ρ α γ μ δ τ ε υ σ η ς  μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  μ ε ρ ώ ν  σ χ ε τ ι κ ά  
μ έ  τ ο ι δ ς  ο ρ ο ύ ς  π ο ύ  δ ι ε π ο υ ν  τ ό  α ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο  τ ή ς  σ υ μ β δ σ ε ω ς  ( μ ο λ ο ν ό τ ι  υ π ά ρ χ ε ι  δ υ ν α τ ό ­
τ η τ α  δ ι α π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η ς  γ ι δ  ζ ή τ η μ α  ό π ω ς  ή  τ ι μ ή  κ α ί  ή  τ ε χ ν ι κ έ ς  π ρ ο δ ι α γ ρ α φ έ ς  τ ω ν  α γ α θ ώ ν ) .  
àEÛTEpc  ο ϊ  σ υ μ β δ σ ε ι ς  π ο ύ  ε Τ ν α ι  δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς  ά π ό  τ ί ς  π α ρ α π ά ν ω ,  κ α ί  α ΐ  ο π α ί ε ς  
γ ρ α π τ έ ς  ή  ά γ ρ α φ ε ς  σ υ ν δ π τ ο ν τ α ι  μ έ  τ ρ ό π ο  π ο ύ  ν δ  δ ι έ π ο ν τ α ι  ά π ό  τ ο ύ ς  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς  
ο ρ ο ύ ς  σ υ ν α λ λ α γ ή ς  τ ο υ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή :  τ υ π ι κ ά  π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α  ά π ο τ ε λ ο υ ν  ο* σ υ μ β ά σ ε ι ς  π α ρ ο χ ή ς  
δ π η ρ ε σ ι ω ν  δ π ω ς  γ ι δ  τ ό ν  σ τ ε γ ν ό  κ α θ α ρ ι σ μ ό  ή  γ ι δ  τ ή  μ ε τ α φ ο ρ ά ,  δ π ο υ  π α ρ έ χ ε τ α ι  γ ε ν ι κ δ  
σ α ν  Α ν τ ί τ ι μ ο  ενα ε ί σ ι τ ή ρ ι ο  ή  τ ι μ ο λ ό γ ι ο  κ αι  οι γ ρ α π τ έ ς  .  σ υ μ β ά σ ε ι ς  γ ι δ  ο ι κ ο δ ο μ ι κ έ ς  
Ι ρ γ α σ ί ε ς  σ έ  κ τ ί ρ ι α  . Ε τ ί ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  α ά τ έ ς  ά ρ ι σ μ έ ν ο ι  ά π ό  τ ο ύ ς  ο ρ ο ύ ς  ε Τ ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  
ν δ  α π ο τ ε λ ο ύ ν  & ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο  δ ι α π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η ς  μ έ τ α ξ ύ  τ ω ν  μ ε ρ ώ ν  α λ λ δ  ο ι  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  
δ ρ ο ι  π ο δ  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν τ α ι  ά π ό τ τ ό ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή  σ υ χ ν ά  ά π ο β λ έ π ο υ ν  σ τ δ ν  π ε ρ ι ο ρ ι σ μ ό -  ' ή  
τ δ ν  α π ο κ λ ε ι σ μ ό  τ ο υ  ά π ο τ έ λ ε σ μ α τ ο ς  α ύ τ ο υ  τ ο υ  ε ί δ ο υ ς  τ ή ς  δ ι α π ρ α γ μ δ τ β υ σ η ς ,  δ π ω ς  
ά ν α φ έ ρ ε τ α ι  καί σ τ ή ν  π α ρ ά γ ρ α φ ο  7 π α ρ α π ά ν ω .  Ε τ ή ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  π ρ ο φ ο ρ ι κ ώ ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν ,  
υπάρχει otd την άποψη τ ο υ  κ τ σ Ό Μ ο λ Ε τ τ ή ,  ή  π ρ ό σ θ ε τ η  δ υ σ χ έ ρ ε ι α  τ ή ς  ά π δ δ ε ι ξ η ς
11.  0* τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  σ υ μ β α τ ι κ ο ί  δ ρ ο ι  π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο υ ν  τ ό  π λ ε ο ν έ κ τ η μ α  δ τ ι  σ υ ν τ ο μ έ ύ ο υ ν
τ ό  χρόνο τ ή ς  δ ι α π π  ·  - ” Γ ε ύ σ η ς  κ α ί  ά π ό  τ ή ν  ά π ο ψ η  τ ο υ  κ α τ α ν α λ ω τ ή  , θ ά  έ π ρ ε π ε  ο π ω σ δ ή ­
π ο τ ε  ν δ  π α ρ έ χ ο υ ν  ' τ ε ρ η  ν ο μ ι κ ή  β ε β α ι ό τ η τ α  ά π ό  τ ο ύ ς  μ ή  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς  ο ρ ο ύ ς
&φοΰ Έχουν  χ ρ η σ  r ;  ? εΤ ε ά ρ ύ τ α τ α  σ τ ι ς  σ υ μ β ά δ ε ι ς  ι ς α ί  μ π ο ρ ε ί  ά κ ό μ η  ν δ  έ χ ο υ ν

2 α
άπατελέσει αντικείμενα δικαστικών ίχποφδσεων. Ιτίρν πρ&ξη ωστδσο, δεδομένου  
οτι ό μέσος καταναλωτής δέν είναι νομικός » είναι πολύ απίθανο νά εχει  
υπόψη του τδ γεγονός αύτά.

3
12. Σ τ ί ς  π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  ο ι  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  δ ρ ο ι  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  
α π ό  η  έ ξ  ο ν ό μ α τ ο ς  τ ο υ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή  γ ι ά  χ ρ ή σ η  σ τ ί ς  σ υ ν α λ λ α γ έ ς  τ ο υ  μ έ  τ ο ύ ς  
κ α τ α ν α λ ω τ έ ς .  Σ έ  ο ρ ι σ μ έ ν ε ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  ο !  δ ρ ο ι  α υ τ ό ί  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  Α π ό  
τ ό  ν ο μ ι κ ό  τ μ ή μ α  τ η ς  ε τ α ι ρ ί α ς ,  η  π ρ ο σ α ρ μ ό ζ ο ν τ α ι  Α π ό  υ π ό δ ε ι γ μ α  π ο υ
ε χ ε ι  κ α τ α ρ τ ι σ θ ε Τ  α π ό  κ ά π ο ι ο ν  Α ν ε ξ ά ρ τ η τ ο  ν ο μ ι κ ό  σ ύ μ β ο υ λ ο ’σ έ  ά λ λ ε ς  π ε ρ ι ­
π τ ώ σ ε ι ς ^ '  δ ρ ο ι  α υ τ ο ί  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  Α π ό  ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ή  έ ν ω σ η  γ ι α  χ ρ τ ρ η  
Α π ό  τ ά  μ έ λ η  τ ο υ .  Τ δ  κ ο ι ν ό  χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό  δ λ ω ν  α ύ τ δ ν  τ ω ν  μ ε θ ό δ ω ν  ε ί ν α ι  
δ τ ι  ο ι  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  α υ τ ο ί  δ ρ ο ι  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  ^ ω ρ ί ς  τ ή '  σ υ μ μ έ τ ο χ ά  τ ω ν  κ α τ α ­
ν α λ ω τ ώ ν ,  μ έ  Α π ο τ έ λ ε σ μ α  ό  κ α τ α ν α λ ω τ ή ς  ν ά  μ η ν  ε ί ν α ι  σ έ  θ έ σ η  ν ά  υ π ο σ τ η ρ ί ξ ε ι  
τ ά  σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α  τ ο υ  κ α ί  ν ά  τ ά  δ ι α σ φ α λ ί σ ε ι  μ έ σ ω  τ ω ν  *δ ρ ω ν  τ η ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς .
13. Π ο λ λ ο ί ,  ε ά ν  ο χ ι  ο! π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς  π ο ύ  π ρ ο σ χ ω ρ ο ύ ν  σ έ  σ υ μ β ά σ ε ι ς
που περιέχουν μ έ  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς  δ ρ ο υ ς  τ ό  π ρ ά τ τ ο υ ν  α γ ν ο ώ ν τ α ς
τ η ν  α κ ρ ι β ή  σ η μ α σ ί α  τ ο υ ς .  Σ υ χ ν ά ,  μ ο λ ο ν ό τ ι  η  σ ύ μ β α σ η  ο ρ ί ζ ε ι  ρ τ ι  η
υ π ο γ ρ α φ ή  τ ο υ  κ α ν α τ α λ ω τ ή  σ η μ α ί ν ε ι  δ τ ι  Α ν τ ι λ α μ β ά ν ε τ α ι  κ α ί  Α π ο δ έ χ ε τ α ι  δ λ ο υ ς  
τ ο ύ ς  δ ρ ο υ ς  τ η ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς ,  ο  κ α τ α ν α λ ω τ ή ς  σ τ η ν  π ρ ά ξ η  δ έ ν  ε χ ε ι  κ α μ ί α  π ρ α γ μ α τ ι κ ή  
ε υ κ α ι ρ ί α  ν ά  μ ε λ ε τ ή σ ε ι  τ ο ύ ς  δ ρ ο υ ς  , δ ι ό τ ι ,  γ ι ά  π α ρ ά δ ε ι γ μ α ,  δ έ ν  τ ο υ  ε Τ χ α ν  
κ ο ι ν ο π ο ι η θ ε ί  έ κ  τ ω ν  π ρ ο τ έ ρ ω ν  η  α π λ ά  κ α ί  μ ό ν ο ν  δ ι ό τ ι  δ έ ν  ε ί χ ε  ε ι δ ο π ο ι η θ ε ί  
δ τ ι  ο '  δ ρ ο ι  τ ή ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς  ε ί ν α ι  σ τ ή  δ ι ά θ ε σ η  τ ο υ  ή  θ ά  μ π ο ρ ο ύ σ ε  ν ά  τ ο ύ ς  β ρ ε ί  
Α λ λ ο υ  . ’Ε π ι π λ έ ο ν ,  Α κ ό μ η  κ α ί  α ν  δ  κ α τ α ν α λ ω τ ή ς  ε χ ε ι  τ ή ν  ε υ κ α ι ρ ί α  ν ά  μ ε λ ε τ ή σ ε ι  
τ ο ύ ς  δ ρ ο υ ς  , π ι θ α ν ό τ α τ α  δ έ ν  θ ά  ε ί ν α ι  σ έ  θ έ σ η  ν ά  γ ν ω ρ ί ζ ε ι  τ ή ν  Α κ ρ ί β ή  ν ο μ ι κ ή  
σ η μ α σ ί α  τ ή ς  φ ρ α σ ε ο λ ο γ ί α ς  π ο ύ  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι  κ α ί ,  Α ς  έ κ  τ ο ύ τ ο υ ,  μ π ο ρ ε ί  ν ά  π α ρ α -  
π λ α ν η θ ς ί  δ σ ο ν  α φ ό ρ α  τ ή ν  Α λ η θ ή  έ ν ν ο ι α  τ ή ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς .
14. Έ να ο  ν ό μ ο ς  γ ε ν ι κ ά  ε χ ε ι  σ ά ν  γ ν ώ μ ο ν α  τ ή  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  κ ά π ο ι α ς  Ι σ ο ρ ρ ο π ί α ς  
μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  δ ι α φ ό ρ ω ν  σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν  π ο ύ  έ μ π λ έ κ ο ν τ α ι  κ α τ ά  τ ή  σ ύ ν α ψ η  σ υ μ β ά σ ε ω ς ,  
ο ΐ  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  δ ρ ο ι  δ έ ν  έ χ ο υ ν  σ ά ν  σ τ ό χ ο  ή  Α π ο τ έ λ ε σ μ α  τ ή ν  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  
δ ί κ α ι η ς  ι σ ο ρ ρ ο π ί α ς  . Ol τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο ι  δ ρ ο ι  ά π α σ κ ο π ο υ ν  σ τ η ν  έ ν ί σ χ υ σ η  τ ή ς  
ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς  κ α ί  ν ο μ ι κ ή ς  θ έ σ η ς  τ ο υ  σ υ μ β α λ λ ό μ ε ν ο υ  μ έ λ ο υ ς  π ο ύ  ε χ ε ι  π ρ ο β ε Τ  
σ τ ή ν  κ α τ ά ρ τ ι σ η  τ ω ν  δ ρ ω ν  κ α ί  τ ο ύ ς  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ϊ .  *0 β α σ ι κ ό ς  σ τ ό χ ο ς  τ ω ν  δ ι α ­
φ ό ρ ω ν  ρ η τ ρ ώ ν  π ο ύ  δ ι έ π ο υ ν ,  γ ι ά  π α ρ ά δ ε ι γ μ α ,  τ ο ύ ς  δ ρ ο υ ς  π λ η ρ ω μ ή ς  τ ή ς  σ υ μ β α τ ι κ ή ς  
τ ι μ ή ς ^ ή  τ ί ς  υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ι ς  τ ο υ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή  σ τ ή ν  π ε ρ ί π τ ω σ η  μ ή  π α ρ ά δ ο σ η ς  ή  έ λ α τ τ ω -  
μ α τ ι κ ή ς  π α ρ ά δ ο σ η ς ,  σ υ ν ί σ τ α τ α ι  σ τ ό ν  π ε ρ ι ο ρ ι σ μ ό  τ ω ν  σ υ μ β α τ ι κ ώ ν  υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ω ν  
κ α ί  ε υ θ υ ν ώ ν  τ ο υ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή ς έ ν ω  δ η μ ι ο υ ρ γ ε ί  π ρ ό σ θ ε τ ε ς  υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ι ς  γ ι ά  τ ό ν  
κ α τ α ν α λ ω τ ή .  Ε φ ό σ ο ν  ο !  δ ρ ο ι  έ χ ο υ ν  » β τ α ρ τ Ί σ θ ε ί  κ α ί  έ φ α ρ μ ό ζ ο ν τ α ι  μ έ  γ ν ώ μ ο ν α  
α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά  τ ό  σ υ μ φ έ ρ ο ν  τ ο υ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή ,  έ χ ο υ ν  σ ά ν  Α π ο τ έ λ ε σ μ α  τ ή  β ε λ τ ί ω σ η  
τ ή ς  δ ι α π ρ α γ μ α τ ε υ τ ι κ ή ς  τ α υ  έ ξ ο υ σ ί α ς .  Τ α υ τ ό χ ρ ο ν α  έ χ ο υ ν  σ ά ν  Α π ο τ έ λ ε σ μ α  τ ή ν  
έ ξ α σ θ έ ν ι σ η  τ ή ς  θ έ σ ε ω ς  τ ο υ  κ α τ α ν α λ ω τ ή  κ α τ ά  τ ί ς  δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ι ς  κ α ί  κ α τ ά  
τ ή ν ^ έ κ τ έ λ ε σ η  τ ή ς  σ υ μ β ά σ ε ω ς  . Α υ τ ό  Α φ ε ί λ ε τ α ι  σ τ δ  γ ε γ ο ν ό ς  δ τ ι  ο  κ α τ α ν α λ ω τ ή ς
π ο λ ύ  α π ά ν ι α  ε ί ν α ι  σ ε  σ χ έ ο η  μ ε  τ ο ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή  σ ε  τ έ τ ο ι α  ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή  θ έ α η ,  ώ σ τ ε  ν α  μ π ο ρ ε ί  
ν α  ε π ι β ά λ ε ι  σ  α υ τ ό ν  ο ρ ι α μ ε ν ο υ ς  σ υ μ β α τ ι κ ο ύ ς  ό ρ ο υ ς .
15. 'Η ε ύ ρ ε ί α  χ ρ ή σ η  τ ω ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β α τ ι κ ώ ν  δ ρ ω ν  μ π ο ρ ε ί ,  κ α τ ά  σ υ ν έ π ε ι α
ν ά  θ ε ω ρ η θ ε ί  δ τ ι  θ έ τ ε ι  σ έ  α μ φ ι σ β ή τ η σ η  τ ή ν :  σ υ ν α ι ν ε τ ι κ ή  β ά σ η  τ ο υ  σ υ μ β α τ ι κ ο ύ  *  
δ ι κ α ί ο υ .  Γ ι ά  μ ε γ ά λ ο  χ ρ ο ν ι κ ό  δ ι ά σ τ η μ α  γ ι ν ό τ α ν  δ ε κ τ ό  π ώ ς  ο ΐ  δ ι α τ ά ξ ε ι ς  τ ο υ  
ί σ χ ύ ο ν τ ο ς  δ ι κ α ί ο υ  ε ξ α σ φ ά λ ι ζ α ν  δ ί κ α ι η  y ι σ ο ρ ρ ο π ί α  μ ε τ α ξ ύ  W  
σ υ μ β α λ λ ο μ έ ν ω ν  μ ε ρ ώ ν ,  έ ν ω  τ ό  Κ ο ι ν ο ρ α ΰ λ ι σ  κ α ί  τ ά  δ ι κ α σ τ ή ρ ι α
φ ρ ό ν τ ι ζ α ν  γ ι ά  τ ή  δ ι α τ ή ρ η σ η  τ ή ς  Ι σ ο ρ ρ ο π ί α ς  α ύ τ ή ς .  ’Α φ ο ύ ,  Α σ τ ό σ ο  , τ ά  σ υ μ β α λ ­
λ ό μ ε ν α  ^  μ έ ρ η  έ χ ο υ ν  τ ή  δ υ ν α τ ό τ η τ α  ο έ  τ ό σ ο  π ο λ λ έ ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς
ν ά ^ π α ρ ε κ κ λ ί ν ο υ ν * Α π ό  τ ί ς  δ ι α τ ά ξ ε ι ς  τ ο υ  ϊ σ χ ό ο ν τ ο ς  δ ι κ α ί ο υ , ή  δ ί κ α ι η  Ι σ ο ρ ρ ο π ί α  
π ο ύ  ο ι  ν ό μ ο ι  τ ο υ  ε ί δ ο υ ς  α ώ τ ο υ  ή τ α ν  δ υ ν α τ ό ν  ν ά  δ ι α σ φ α λ ί ζ ο υ ν  δ έ ν  έ π ι τ υ γ χ ά ν ε τ α ι  
σ χ ε δ ό ν  π ο τ έ  , διότι  ο r π ρ ο μ η θ ε υ τ έ ς  χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς  δ ρ ο υ ς  
μ έ  π ρ ω τ α ρ χ ι κ ό  σ κ ο π ό  τ ή ν  π ρ ο σ τ α σ ί α  τ ω ν  δ ι κ ώ ν  τ ο υ ς  σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν .

3 α
II. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕ/Ή
16. Γενικές παρατηρήσε ι  ς
Ο* αρχές του δικαίου των συμβάσεων σέ μεγάλο βαθμδ έχουν καθιερωθεί άπδ  
τόν περασμένο αίδνα καί είχαν έπινοηθεΤ γιά συμβαλλόμενα μέρη ’ ίσης κατά 
προσέγγ ιση^οίκονομ ικης έζουσίας. ’Ακόμη καί τότε η ’ άποψη αίιτή της συμβάσεως  
δέν ήταν γενικά ρεαλιστική" σήμερα όμως φαίνεται σαφώς δτι εΤναι  
άπρδσφαρή.

4
' ϋ σ τ ό σ ο ,  ο ρ ι σ μ έ ν α  Κ ρ ά τ η  μ έ λ η  α ν τ ί  ν ά  α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο υ ν  τ ό  π ρ ό β λ η μ α  μ έ  τ ρ ό π ο  
π ο ύ  θ ά  α π α ι τ ο ύ σ ε  γ ε ν ι κ ή  ά ν α μ ό ρ ψ ω σ η  τ ο υ  δ ι κ α ί ο υ  τ ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν ,  τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν  
δ σ ο ν  ά φ α ρ α  τ ί ς  σ υ μ β ά σ ε ι ς  μ ε  τ ο υ ς  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς ,  έ χ ο υ ν  θ ε σ π ί σ ε ι  τ ά  τ ε λ ε υ τ α ί α  χ ρ ό ν ι α  
ε ι δ ι κ ή  ν ο μ ο θ ε σ ί α  π ο ύ  α φ ό ρ α  ο ρ ι σ μ έ ν ο υ ς  τ ύ π ο υ ς  σ υ μ β ά σ ε ω ν  π ο ύ  σ υ ν ά π τ ο ν τ α ι  
μ ε τ α ξ ύ  π ρ ο μ η θ ε υ τ ώ ν  κ α ί  καταναλωτών (γιά  π α ρ ά δ ε ι γ μ α ,  σ υ μ β ά σ ε ι ς  " έ π ί  θ ύ ρ α ι ς  
π α ρ ά δ ο σ η ς "  κ α τ α ν α λ ω τ ι κ ή  π ί σ τ η  κ α ί  σ υ μ β ά σ ε ι ς  τ α ξ ι δ ί ω ν ) .  0* ν ό μ ο ι  α ύ τ ο ί  σ υ χ ν ά  
απαγορεύουν  ο π ο ι α δ ή π ο τ ε  π α ρ έ κ κ λ ι σ η  α π ό  τ ί ς  δ ι α τ ά ξ ε ι ς  τ ο υ ς .
17. ’ Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ,  κ α ί  ο !  δ ύ ο  π ρ ο σ ε γ γ ί σ ε ι ς  τ ο υ  π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς  -  γ ε ν ι κ ή  α ν α μ ό ρ ­
φ ω σ η  ή  μ ε ρ ι κ ή  κ α τ ά  τ ο μ ε ί ς  ά ν α μ ό μ φ ω σ η  τ ο υ  δ ι κ α ί ο υ  τ ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν -  ά π α ι τ ο υ ν  
σ η μ α ν τ ι κ ή  ε π έ ν δ υ σ η  σ έ  χ ρ ό ν ο  κ α ί  π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς . Σ έ  μ ί α  κ ο ι ν ω ν ί α  μ α ζ ι κ ή ς  π α ρ α γ ω γ ή ς  
κ α ί  δ ι α ν ο μ ή ς ,  κ ά θ ε  γ ε ν ι κ ή  α ν α μ ό ρ φ ω σ η  ε ί ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  ν ά  ε χ ε ι  σ η μ α ν τ ι κ ό  " ά ν τ ί κ τ υ π ο  
σ τ ί ς  υ φ ι σ τ ά μ ε ν ε ς  ο ι κ ο ν ο μ ι κ έ ς  κ α ί  ν ο μ ι κ έ ς  δ ο μ έ ς  κ α ί  ν ά  π ρ ο ξ ε ν ή σ ε ι  σ η μ α ν τ ι κ ή  
σ ύ γ χ υ σ η .  * Η ν ο μ ο θ ε σ ί α  α ν α γ κ α σ τ ι κ ο ύ  χ α ρ α κ τ ή ρ α  ε ν ώ  προσφέρει στους  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς  έ ν α  β α θ μ ό  
π ρ ο σ τ α σ ί α  , υ φ ί σ π χ τ π ι  τ α υ τ ό χ ρ ο ν α  κ ρ ι τ ι κ ή  γ ι α  mepι α ρ ι σ μ ό  τ η ς  ε π ι χ ε ι ρ η μ α τ ι κ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ­
ό τ η τ α ς .  Τ ο  γ ε γ ο ν ό ς  α υ τ ό  ο δ η γ ε ί  σ ε  γ ε ν ι κ ό τ ε ρ η  κ ρ τ τ ι κ ή  γ ι α  υ π ε ρ β ο λ ι κ ή  ν ο μ ο θ ε ­
τ ι κ ή  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ,  κ ρ ι τ ι κ ή  η  ο π ο ί α  έ χ ε ι  σ α ν  β ά σ η  τ ο ν  π ε ρ ι ο ρ ι σ μ ό  ; τ η ς  ο ι κ ο ν ο ­
μ ι κ ή ς  ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς  κ α ι  ^ τ ο ν  κ ί ν δ υ ν ο  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ς  υ ψ η λ ό τ ε ρ ω ν  π ρ α ο σ τ ώ ν  α ν ε ρ γ ί α ς  κ α τ ό π ι ν  
τ ω ν  α υ ξ ή σ ε ω ν  τ ω ν  τ ι μ ώ ν  ή  τ η  μ ε ί ω σ η  τ η ς  α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ό τ η τ α ς . “ Τ ι π λ ε ο ν ,  κ α υ ω ς  ε ι ν σ ι  
δ ύ σ κ ο λ ο  νι$ ε κ τ ι μ η θ ε Τ  α κ ρ ι β ώ ς  ο  ά ν τ ί κ τ υ π ο ς  τ ή ς  ν έ α ς  ν ο μ ο θ ε σ ί α ς  σ έ  δ ε δ ο μ έ ν ο  
τ ο μ έ α  τ ή ς  ο ι κ ο ν ο μ ί α ς  ή  π α ρ α γ ω γ ή ς  κ α ί  δ ι α ν ο μ ή ς  γ ε ν ι κ ό τ ε ρ α , δ έ ν  ε ί ν α ι  ε κ π λ η ­
κ τ ι κ ό  τ δ  γ ε γ ο ν ό ς  δ τ ι  ή  δ ι α δ ι κ α σ ί α  έ φ α ρ μ α γ ή ς  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ώ ν  μ έ τ ρ ω ν  α π α ι τ ε ί  μ ε ρ ι κ έ ς  φ ο ρ έ ς  
π ο λ ύ  χ ρ ό ν ο .  Γ ι ά  π α ρ ά δ ε ι γ μ α  ο !  δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ι ς  γ ι ά  τ ή  δ ι ε θ ν ή  σ ύ μ β α σ η  π ε ρ ί  ε ν ι α ί ό υ  
δ ι κ α ί ο υ  γ ι ά  τ ί ς  δ ι ε θ ν ε ί ς  π ω λ ή σ ε ι ς  ά γ α θ ω ν  (ULIS)· δ π δ ρ κ ε σ α ν  π α ρ α π ά ν ω  α π ό  20 χ ρ ό ν ι α .
* Η δ ι α δ ι κ α σ ί α  ε Τ ν α ι  π ρ ο φ α ν ώ ς  πολύ ταχύτερη  σ έ  έ θ ν ι κ ό  έ π ί π ε δ ο ,  α λ λ ά  ε ί ν α ι  έ ξ ί σ ο υ . ·  
π ρ ο ψ α ν ε ς  α τ ι  ή  κ α τ ά ρ τ ι σ η  κ α ί  ή  τ ρ ο π ο π ο ι ή σ η  τ ή ς  έ θ ν ι κ ή ς  ν ο μ ο θ ε σ ί α ς  δ έ ν  σ υ μ β α δ ί ζ ο υ ν  
π ά ν τ ο τ ε  μ έ  τ ή ν  α ν ά γ κ η  τ ή ς  δ ι α τ ή ρ η σ η ς  τ ή ς  ι σ ο ρ ρ ο π ί α ς  μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν  τ ω ν  
κ α τ α ν α λ ω τ ώ ν  κ α ί  τ ω ν  π ρ ο μ η θ ε υ τ ή ν  * Η α π ό σ τ α σ η  α υ τ ή  μ ε τ α ξ ύ  ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς  π ρ α γ μ α τ ι ­
κ ό τ η τ α ς  κ α ί  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή ς  δ ι α δ ι κ α σ ί α ς  ο ώ ξ ά ν ε τ α ι  σ υ χ ν ά  λ ό γ ω  tou γ ε γ ο ν ό τ ο ς  δ τ ι  ο*  
ν ό μ ο ι ,  κ α θ ώ ς  ε ί ν α ι  δ φ η ρ η μ έ ν ο Ί Ίκ ά Γ  γ ε ν  ι κ ο Τ  α π ό  τ ή  φ ύ σ η  τ ο υ ς ,  δ έ ν  μ π ο ρ ο ύ ν  π ά ν τ ο τ ε  
ν ά  λ α μ β ά ν ο υ ν  υ π ό ψ η  τ ο υ ς  δ λ ε ς  τ ί ς  π λ ε υ ρ έ ς  τ ή ς  ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ς .  *0 ά κ ρ ι -  
β ή ς  τ ο υ ς  α ν τ ί κ τ υ π ο ς  σ υ χ ν ά  ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι  μ ό ν ο  μ έ  τ ή ν  ε ρ μ η ν ε ί α  π ο ύ  δ έ χ ο ν τ α ι  σ τ ί ς  
α π ο φ ά σ ε ι ς  τ ω ν  δ ι κ α σ τ ή ρ ι ω ν ,  α κ ό μ η  κ α ί  δ τ α ν  έ χ ο υ ν  σ υ ν τ α χ θ ε Τ  μ έ  α κ ρ ι β ε ί ς  ή  μ ή  έ π ι -  
δ ε χ ό μ ε ν α υ ς  δ ι α σ τ α λ τ ι κ ή  ε ρ μ η ν ε ί α  ο ρ ο ύ ς .
18. Γ ι ά  α ν α κ α ι φ α λ α  ί ω σ η  :
-  ή  σ υ ν ο λ ι κ ή  ή  έ π ί  μ έ ρ ο υ ς  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή  δ ρ ά σ η ,  έ θ ν ι κ ή  ή  δ ι ε θ ν ή ς ,  ά π α ι τ ε ΐ  
σ η μ α ν τ ι κ ό  χ ρ ό ν ο  γ ι ά  τ ή ν  π ρ ο κ α τ α σ κ ε υ ή  κ α ί  τ ή ν  ε φ α ρ μ ο γ ή  τ η ς *
-  τ ό  γ ε γ ο ν ό ς  δ τ ι  ή  ν ο μ ο θ ε σ ί α  ε ί ν α ι  ά φ η ρ η μ έ ν η  κ α ί  δ έ ν  ά φ ο ρ α  ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α  
δ λ ε ς  τ ί ς  π λ ε υ ρ έ ς  τ ή ς  ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ς  σ η μ α ί ν ε ι  δ τ ι  δ έ ν  μ π ο ­
ρ ε ί  ν ά  κ α λ ύ π τ ε ι  κ ά θ ε  κ α τ ά σ τ α σ η  σ τ ή ν  ο π α ί α  ύ φ ί σ τ α τ α ι  ά ν ι σ ό τ η τ α  μ ε τ α ξ ύ  τ ω ν  
δ ι κ α ι ω μ ά τ ω ν  κ α ί  τ ω ν  υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ω ν  τ ω ν  σ υ μ β α λ λ ο μ έ ν ω ν  μ ε ρ ώ ν ’
—  ή  ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή  κ α τ ά σ τ α σ η  έ ξ ε λ ί σ σ ε τ α ι  τ ό , σ ο  γ ρ ή γ ο ρ α  ώ σ τ ε  δ έ ν  ε Τ ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  
ν ά  α ν τ α ν α κ λ ά τ α ι  μ έ  α κ ρ ί β ε ι α  κ α ί  μ ο ν φ δ τ η τ α  σ τ ή ν  ν ο μ ο θ ε σ ί α .
19. Τ δ  Κ ρ ά τ η  μ έ λ η  α ν α ζ η τ ώ ν τ α ς  λ ύ σ η  σ τ α  π ρ ο β λ ή μ α τ α  π ο υ  π ρ ο κ ύ π τ ο υ ν  
ί π τ ό  τ ο ύ ς  σ υ μ β α τ ι κ ο ύ ς  ο ρ ο ύ ς  π ο ύ  κ α τ α ρ τ ί ζ ο ν τ α ι  μ ο ν ο μ ε ρ ω ς , έ χ ο υ ν  γ ε ν ι κ ά  ε ι σ ά γ ε ι  ο ρ ι σ μ έ ν α  
μ έ τ ρ α  , θ ε σ π ί ζ ο ν τ α ς ,  δ τ τ ο τ ε  α υ τ ό  κ ρ ί ν ε τ α ι  π ρ ό σ φ ο ρ α ,  ε π ι τ α κ τ ι κ έ ς  δ ι α τ ά ξ ε ι ς  π ο ύ  δ ι έ —  
π ο υ ν  ο ρ ι σ μ έ ν ο υ ς  τ ύ π ο υ ς  σ υ μ β ά σ ε ω ν  ή  ο ί κ ο ν ο μ ι κ ή ς  δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ς .  Τ ά  μ έ τ ρ α  π ο ύ  η φ α -  
τ ί θ ε ν τ α ι  π α ρ α κ ά τ ω  σ ά ν  π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α , σ έ  π ο λ λ ξ ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  ά ν τ α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ι  κ α ί  ε ί ν α ι  
σ υ μ π λ η ρ ω μ α τ ι κ ά  ά λ λ ω ν  δ ι α τ ά ξ ε ω ν .
20. Γ ι ά  τ ή ν  ά μ β λ υ ν σ η  ο ρ ι σ μ έ ν ω ν  α π ό  τ ί ς  σ υ ν έ π ε ι ε ς  τ ω ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β α τ ι κ ώ ν  
δ ρ ω ν ,  ε Τ ν α ι  δ υ ν α τ ό ν  ν ά  θ ρ ο β λ ε π ε τ α ι  γ ε ν ι κ ή  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή  δ ι ά τ α ξ η ,  δ ι α κ η ρ ύ σ σ ο ν τ α ς
τ ή ν  α ρ χ ή  δ τ ι  a l σ υ μ β α τ ι κ ο ί  δ ρ ο ι  π ρ έ π ε ι  ν ά  μ ή ν  ε Τ ν α ι  ά θ έ μ ι τ ο ι .  Δ ι α τ ά ξ ε ι ς  τ ο υ  
ε ’ί δ ο υ ς  α ώ τ ο υ  ε υ μ ί σ κ ο ν τ α ι  σ τ ί ς  ά κ ό λ ο υ θ ε ς  ν ο μ ο θ ε σ ί ε ς :

4α
- τό νόμο της Δανίας του 1974 σχετικά με τις πρακτικές ασκήαεως της εμπορίας  
πού απαιτούν γενική συμμόρφωση μέ τη θεμιτή εμπορική πρακτική'
-  τ ό  ν ό μ ο  τ ο υ  Λ ο υ ξ ε μ β ο ύ ρ γ ο υ  τ η ς  2 5 ης Α ύ γ ο υ σ τ ο υ  1983 σ χ ε τ ι κ ά  μ έ  τ ή  
ν ο μ ι κ ή  π ρ ο σ τ α σ ί α  τ ο υ  κ α τ α ν α λ ω τ ή .

-  5 -
- το γερμανικό νόμο της 9ης Δεκεμβρίου 1976 σχετικά με τους γενικούς όρους  
ασκήσεως εμπορικής δραστηριότητας (GESETZ ZUR REGELUNG DES RECHTS DER  
ALLGEMEINEN GESCHÄFTSBEDINGUNGEN) που ορίζει ότι συμβατικός όρος που
έχει ορισθεί από ένα εκ των συμβαλλόμενων μερών και θέτει το άλλο συμβαλ­
λόμενο μέρος σε μειονεκτική θέση, εφόσον αντίκειται στην αρχή της καλής  
πίστης είναι άκυρος'
- το γαλλικό νόμο του 1978 για την προστασία και την ενημέρωση του κατανα­
λωτή που προβλέπει την απαγόρευση, τον περιορισμό η τον μετριασμό συμβα­
τικών όρων που "φαίνονται να έχουν επιβληθεί στον καταναλωτή σαν αποτέλε­
σμα της κατάχρησης της οικονομική ισχύος του άλλου συμβαλλόμενου μέρους  
και που παρέχουν στο συμβαλλόμενο αυτό μέρος υπερβολικό όφελος": όροι του  
είδους αυτού είναι άκυροι.
21. Ορισμένα νομικά συστήματα περιλαμβάνουν σε μαύρο πίνακα τις ρήτρες που  
θεωρούνται ότι είναι επιζήμιες για τα συμφέροντα του καταναλωτή. Οι κυρώσεις  
για την χρησιμοποίηση ρητρών του είδους αυτού ποικίλλουν:
- 0 βρετανικός νόμος σχετικά με τους αθέμιτους συμβατικούς όρους (BRITISH  
UNFAIR CONTRACT TERMS ACT) ταυ 1977 προβλέπει ότι είναι άκυρες οι ρήτρες  
που περιορίζουν την ευθύνη για οικονομική ζημία,εκτός εάν ο προμηθευτής  
είναι σε θέση να βεβαιώσει το δικαστήριο ότι οι ρήτρες αυτές, δεδομένων  
των περιστάσεων, είναι εύλογες' το διάταγμα για τις συναλλαγές με τους  
καταναλωτές (περιορισμοί των δηλώσεων) CONSUMER TANSACTION (RESTRICTIONS  
ON STATEMENTS) ORDER - λαμ 1976 (ο οποίος συντάχθηκε βάσει του νόμου για  
τη θεμιτή εμπορία του 1973 - FAIR TRADING ACT - ποινικοποιεί ορισμένες 
δηλώσεις όπως τις αναγγελίες "χωρίς επιστροφή", οι οποίες αποβλέπουν στον  
περιορισμό των δικαιωμάτων του καταναλωτή βάσει του γενικού δικαίου των  
των συμβάσεων'
- ο ιρλανδικός νόμος για την πώληση αγαθών και την παροχή υπηρεσιών (IRISH  
SALE OF GOODS AND SUPPLY OF SERVICES ACT) του 1980 περιλαμβάνει πανομοιό­
τυπες διατάξεις'
- ο γερμανικός νόμος του 1975 για τους γενικούς όρους ασκησεως εμπορικής  
δραστηριότητας περιλαμβάνει πίνακα απαγορευμένων όρων, και διακρίνει με­
ταξύ των περιπτώσεων στις οποίες επιτρέπονται ορισμένα περιθώρια αν μπορεί  
να εκτιμηθεί πόσον ένας όρος είναι η όχι αθέμιτος και άλλων περιπτώσεων  
στις οποίες δεν υπάρχει η ευχέρεια αυτή'
- ο νόμος του Λουξεμβούργου της 25ης Αυγούστου 1983 απαριθμεί 20 ρήτρες  
που κρίνονται αθέμιτες.
22. Ανεξάρτητα από το εάν θεσπίζονται η όχι διατάξεις που διέπουν το περιε­
χόμενο των συμβατικών όρων, είναι δυνατόν να επιτευχθεί καλύτερη ισορροπία  
μεταξύ των συμφερόντων των προμηθευτών και των καταναλωτών με διαπραγματεύ­
σεις κατά την κατάρτιση των τυποποιημένων όρων.
- 0 νόμος της Δανίας του 1974 σχετικά με τις πρακτικές εμπορίας αναθέτει στον  
πρόσωπό που ειναι εντενταλμενο να διερευνά τα υποβαλλόμενα παράπονα κατανα­
λωτών, (COMBUDSMAN),  το καθήκον να προωθεί τη συμμόρφωση με τις θεμιτές  
εμπορικές πρακτικές. Προς το σκοπο ο υπάλληλος αυτός διαπραγματεύεται  
τυποποιημένους όρους συμβάσεων με τους προμηθευτές ή με τις εμπορικές τους  
ενώσεις.
- Στην Ολλανδία ιδίως αλλά και στο Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία (στον  
τομέα των αυτοκινήτων οχημάτων) οι ενώσεις των καταναλωτών έχουν διαπρα-  
γματευθει τυποποιημένους συμβατικούς όρους με τους αντιπροσώπους ορισμένων  
βιομηχανικών ή εμπορικών τομέων στα πλαίσια προσπάθειας για την επίτευξη  
συμβιβασμού μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων. Φαίνεται ότι, με την εξαίρεση  
του τομέα των αυτοκινήτων οχημάτων στη Γερμανία, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν  
απέ&ατν τα αναμενόμενα, εν μέρει: διότι δεν υπάρχουν νομικοί κατπναγκαομοί οε περίπτωση δια­
κοπής των διαπραγματεύσεων και εν μέρει διότι οι προμηθευτές οε πολλές περιπτώσεις είναι απρό­
θυμοι να συμμετάοχσυν.

6
23. 'Ορισμένες έθνικές νομοθεσίες προβλέπουν ειδικούς έλέγχους γιά τούς  
δθέμιτους συμβατικούς ορούς:
-  '0 γερμανικός νόμος του 1976 παρέχει α -ή  δυνατότητα στίς ενώσεις τδν κατανα­
λωτών καί σέ ορισμένους άλλους φορείς νά έγέίρουν αγωγές προκειμένου νδ θέσουν  
τέρμα στην χρήση τυποποιημένων συμβατικών δρων πού έρχονται σέ σύγκρουση  
μέ τ ίς διατάξεις του νόμου (παρόμοιος κανόνας εμφανίζεται καί σέ νομοσχέ­
διο τής Δανίας)’
-  μέ τόν γαλλικό νόμο του 1978 συγκροτείται έπιτροπή γιδ τούς δθέμιτους  
δρους ή δποία μελετά τούς συμβατικούς ορούς καί δποφαίνεται κατά πόσο  
εΤναι δυνατδν "  νά δημιουργήσουν προφανή δνισότητα μεταξύ των δικαιωμά­
των καί δποχρεώσεων των μερών , είς βάρος του καταναλωτή "  . * Η  έπιτροπή  
απευθύνει συστάσεις δταν αυτό εΤναι πρόσφορο καί τίς υποβάλλει στήν Κυβέρνηση.  
* Η  Κυβέρνηση δποφασίζει έάν οι συστάσεις αίιτές Βά πρέπει νά δημοσιευτούν.
24. ’ Άλλη αντιμετώπιση του προβλήματος συνίσταται στήν οπαίτησπ προηγούμενης  
'άδειας ή  οπό Τ α πρέπει νά λαμβάνεται σέ περιπτώσεις πού χρησιμοποιούνται τυποποιημένοι  
συμβατικοί δροι. 'Ορισμένα κράτη έχουν υιοθετήσει αυτή τήν προσέγγιση γιά τδν  
τομέα των ασφαλίσεων. ' Ωστόσο δ μεγδλος άριθμδς των διαφόρων τυποποιημένβν  
συμβδσεων -  Μ ^νο στή Γερμανία υπάρχουν κάπου 1.400 τυποποιημένες συμβδσεις  
δσφαλίσεως ζωής καί 1.500 τύπϋΛοιημένες συμβδσεις δσφαλίσεως δτυχημάτων -  
φαίνεται από π ρώ τη  ό ψ η  νά αποκλείει τήν ευρύτερη διδδοση αίιτου του είδους  
•τής δντιμετώπισης.
25. 'Υπάρχουν πρστάοεις που αποβλέπουν ατό νδ έπιτρέψουν στίς δημδσιες άρχές νδ  
κατπρττίζρυν τυποποιημένους ορούς ή τυποποιημένη σύμβαση γιδ  όρισμένο οίκονομικδ  
τομέα (βλέπε γ ιδ  παράδειγμα τδ νομοσχέδιο δοτικού κώδικά τής 'Ολλανδίας καί τδ  
νόμο του Λουξεμβούργου της 25.8.1983. Ανάλογη πρόταση υπάρχει καί στή Γαλλία  
σχετικά μέ τ ίς  συμβάσεις τα ξιδ ίου .) ’ Εντούτοις , λόγω τής μακρόχρονης διαδικασίας  
πού δπαιτεΤται , ή δποία δπαιτεί πολλές διαβουλεύσεις μέ τ ίς  σχετικές ομάδες  
συμφερόντων, ή λύση αύτή από π ρ ώ τη  όψ η  δεν φαίνεται να είναι δυνατόν να έχει απστελεομστα  
γρήγορα από όοο θα απαιτείτο με τη νομοθετική αντιμετώπιοη του προβλήματος.
'Η παρούσα νομοθετική στάση των Κρατών μελών
26. Βέλγιο
Δέν δπδρχει γενικός νόμος πού διέπει τούς δθέμιτους συμβατικούς ορούς.  
Ειδική νομοθεσία διέπει λίγους μόνον τύπους συμβάσεων (συμβδσεις μεταφοράς,  
ταξιδίων καί δσφαλίσεως).
Τό 1977 κατατέθηκε πρός συζήτηση νομοσχέδιο γισπην τροποποίηση του νόμου σχετικό με  
τις εμπορικές πρακτικές · τής 14.7.1971. Τδ νομοσχέδιο περιέχει γενική διάταξη  
γ ιδ  τ ίς  συμβάσεις πού συνάπτονται μέ καταναλωτές,δρίζοντας οτι κδθε έπαχθής  
ρήτρα πού προξένεΐ υπερβολική δνισότητα μεταξύ δικαιωμάτων καί υποχρεώσεων  
των μελών, ε ίς  βάρος των καταναλωτων^ εΤναι άκυρη. Στδ νομοσχέδιο-’παρατίθεται  
ένδεικτικός πίνακας έννέα τύπων ρητρών πού θεωρούνται σδν έπαχθβΤς κατά την  
^Λ/οια του νόμου . Μ ε  βασιλικό διάταγμα είναι δυνατόν να γίνεται υποχρεω τική ή να απαγορεύεται  
Π  ΧΡΤη ορκτέναν ρητρώ ν. Είναι επίσης δυνατόν να αοκούνται αγωγές προκειμένου να τεθεί τέρμα  
στις ΓΕροράόεις, στην περίπτωση μη α υμ μ ρ ρ φ ώ οεω ς με τα διατάγματα αυτό.

7
27. Γαλλία
•Ο νόμος της 10ης Ία ν ο υ α ρ ίο υ  1978 προβλέπει την άπαγδρευση η τον π ε ρ ιο ρ ισ τή ς  
χρηαης όριαρένων ρητρών πού " φ α ί ν ε τ α ι / τ ι  Επιβάλλονται στόν καταναλωτή
σήν συνέπεια  της κατάχρησης της οικονομ ική ς ισχύος του άλλου μέρους στο
όποιο καί προσφέρουν δυσανάλογα υπερβολικά οφελος.1  Επιτροπή που άσχολεΐται 
μέ τοός αθέμιτους συμβατικούς ορούς καί ά πα ρ τίζετα ι από Εκπροσώπους >
τόον καταναλωτών καί των ενώσεων τους , απά δικα στές από_ δικηγόρους^ καί απά 
δημοσίους Επαλλήλους, έ χ ε . άναλάβε ι  νά έξετά ζε. τα υττοδειγμαπι σιφωνίων 
πού χρησιμοποιούνται συνήθως άπδ τούς προμηθευτές και δυναται^να συνιστα 
τήν Επάλειψη ή την τροποποίηση ρητρών πού αποδεικνυεται ο τι ε ίν α ι α θ έμ ιτ ες .
'0 αρμόδιος Υ πουργός έχει τή δυνατότητα νά προβεΤ στή δημοσίευση των συστάσεων
αΰτων.
•η ' ε,τιτροπή αύτή έ χε. μέχρι σήμερα δημοσιεύσει τ ρ ε ϊς  έ τ ή σ ιε ς  ε κ θ έσ εις γ ια  τ ι ς  
δραστηριότητες της γ ιδ  τδ έτη 1978, 1979 καί 1980. Ι τ ί ς  έκ θ έσ ε .ς α υ τές, η <επ ι­
τροπή περιγράφει τ ί ς  γ ε ν ικ έ ς  κ ατευθ ύνσ εις των συστάσεων τη ς, δέκα άπδ τ ι ς  ο π ο ίες 
έχουν δημοσιευθεΤ -  γ ι δ  παράδειγμα ά ρ ιθ , 8 0 -0 3  τή ς 8ης Αδγούστου 1980, στήν 
έπ ο ία  διατυπώνεται ή σύσταση οτι οροί πού έπιτρέπουν στύν προμηθευτή αλλα 
δχι στύν καταναλωτή ."π ερ ίο δο  παγώματος" μ ετδ τήν σύναψη της συμβάσεως θα η 
πρέπει νά εξαλείφονται από τ ί ς  συμβάσεις , δ ιύ τ ι ε ίν α ι α θ έ μ ιτ ρ ι. Οι έκ θ εσ εις^  
περιέχουν έπίσης τή γνώμη τή ς Ε π ιτρ ο π ή ς  σ χ ετικ ά  μέ σ χ έδ ια  τυποποιημένων συμβά­
σεων .
Ή  επιτροπή θά επιθυμούσε ή έργασία τ η ς ,κ α ί ιδ ίω ς ο! σ υ σ τδ σ ε ις,τη ς, να λάβουν 
ευρύτερη δημοσ.άτητα . Τ ο νίζει ο τι σχεδόν όλες Ρ. μ ελ έτες τη ς^ ε γ ιν α ν  ομόφωνα 
δεκτές από τδ  μέλη τη ς. ’ Εκφράζει τή λύπη τη ς γ ιά  τδ γεγονός ο τι δέν εχει έίτα- 
κολουθήσει πρακτική εφαρμογή μ ετδ τή γ εν ικ ή  αυτή συναίνεση Μολονότι ορισμένοι 
συμβατικοί οροί κηρύχτηκαν βάσει των νομικω ν^διατάξεω ν άκυρο ι^ , εξακολουθούν ωστόσο 
νδ χρησιμοποιούνται καί ο! καταναλωτές μπορεί να πισ τευουν^οτι
δεσμεύονται άπό αύτσύς. Ή  επιτροπή ως έκ τούτου π ρ ο τε ίν ε ι ν δ  θεσπισθουν^ 
π ο ιν ικ έ ς  κυρώσεις γ ιδ  δσους εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τους ορούς αυτους 
σ τ ίς  συμβδσεις.
'Η Ε π ιτρ ο π ή  π ρ ο τείν ει έξδλλου ορισ μ ένες ν ο μ ικ ές μ ετα ρρ υ θμ ίσ εις μέ γνώμονα 
τή\-βελτίωση των συμβατικών πρακτικών.
’ Από την έναρξη Ισχύος του νόμου τη ς 1 0.1.1978, έ χ ε ι έκδοθεΤ ενα μόνο διάταγμα 
γ ιά  την απαγόρευση η τόν μετριασμό της χρήσεως αθεμίτων αρων^ (διάταγμα της 
2 4 .3 .1 9 7 8 ). Τό διάταγμα αυτό απαγορεύει τ ρ ε ις  τύπους συμβατικών ορών, στους ^  
οποίους περιλαμβάνονται δροι ποΰ παρέχουν στόν προμηθευτή τό δικαίω μα νά^αλλαζει 
την αρχικά συμφωνημένη τιμ ή  κ α ί ο ρ ίζ ε ι δτι,  σέ ο ρ ισ μ ένες π ερ ίπ τώ σ εις ο^αγορα- 
στής θά πρέπει νά πληροφορείται γ ιά  τά  νόμιμα δικαιώ ματα του. Ή  ^.πιτροπη^ 
θά έπιθυμουσε τήν έκδοση περισσοτέρω ν διαταγμάτων κ α ί τήν υποβολή πρακτικών 
προτάσεων. ...........

7α
28. Ή κατάαταση ατό Μεγάλα Δουκάτο του Λουξεμβούργου
'Ο νόμος της 25ης Αύγουστου 1983 σχετικά με τη νομική προστασία του κατα­
ναλωτή θέτει τον όρο ότι "σε όλες τ ίς  συμβάσεις πού συνάπτονται μεταξύ 
ένός επαγγελματία προμηθευτή καταναλωτικών αγαθών, διαρκών η  μη, ή υπη­
ρεσιών καί ένός Ιδιώτη τελικού καταναλωτή, κάθε ρήτρα η κάθε συνδυασμός 
ρητρών πού επιφέρει στη σύμβαση μία ανισορροπία των δικαιωμάτων καί υποχρεώ­
σεων εις βάρος του καταναλωτή είναι καταχρηστική καί ώς τοιαύτη θεωρείται 
άκυρη και ανυπόστατη]".
Τό κείμενο απαριθμεί επίσης περιοριστικά 20 καταχρηστικές ρήτρες.
" 0Πρόεδρός του δικαστηρίου οπού βρίσκεται ή κατοικία του αιτουντος μπορεί,
κατόπιν αΐτησεως ένός ατόμου, μιας έπαγγελματικης ένωσης η μιας ένωσης κα­
ταναλωτών πού αντιπροσωπεύεται στην έπιτροπή τιμών, νά διαπριστώσει τόν 
καταχρΐ]στικό χαρακτήρα μιας ρήτρας η ένός συνδυασμού ρητρών κατά την έν-_^ 
νοια των άρθρων 1  καί 2 καί νά κηρύξει τη ρήτρα αυτή ή τόν συνδυσμό ρητρών 
άκυρη καί ανυπόστατη:
'Η υπόθεση είσάγεται καί έκδικάζεται σύμφωνα μέ την έπ’αναφορά διαδικασία".
Ή τοιχοκόλληση καί ή  δημοσίευση της απόφασης καθώς καί ένα πρόστιμο προβλέ- 
πονται από τό κείμενο, όπως καί ή δυνατότητα πού ύφίσταται γιά τά προανα- 
φερόμενα ατομα, τ ίς  έπαγγελματι κές ενώσεις κ α ι τις ενώσεις κ α τα να λ ω τώ ν να π α ρ ο σ σ Γ ο ο το ύ ν ω ς 
πολιτικοί ένάγοντες ένώπιον των ποινικών δικαστηρίων επειδή θίγονται τά 
ατομικά ή συλλογικά συμφέροντά τους.
29. *  Ιταλία
*0 ’Ιταλικός αστικός κώδικας του 1942. .περιέχει τρία αρθρα (1341,1342 καί 1370) 
γΐό  την ερμηνεία των τυποποιημένων συμβάσεων καί τόν περιορισμό τής χρήσης τους. 
’Εκτός από τό κανονικό σύστημα του δικαστικού έλέγχου δέν υπάρχουν άλλοι ε!δικοί 
έλεγχοι των άθέμιτων όρων.

θ
3 0 . Ή  ' Ο λλανδία
Τό κ α λ ο κ α ίρ ι το υ  1981 κ α τα τέθ η κ ε  στό Κ ο ιν ο β ο ύ λ ιο  ν ο μ ο σ χ έ δ ιο  σ χ ε τ ικ ά  μέ τ ο ύ ς  
ο ρ ο ύ ς των τυ π ο π ο ιη μ ένω ν συμβάσεων , τ ύ  ό π ο ιο  Βά δ π ο τ ε λ έ σ ε ι μ έροε το υ  νέο υ  
α σ τικ ο ύ  κ ώ δικ α  . Π ερ ιλ α μ β ά νει γ ε ν ικ ή  δ ιά τ α ξ η  πού π ρ ο β λ έπ ε ι γ ε ν ι·κ δ  ό τ ι ο ΐ 
σ υ μ β α τ ικ ο ί ό ρ ο ι δέν π ρ έ π ε ι ν δ  ε ίν α ι δ υ σ μ ε ν ε ίς  γ ι δ  τ ύ ν  καταναλω τή κ α ί π ε ρ ι έ χ ε ι  
δύο π ίν α κ σ ς : ενα μαύρο πίνακα συμβατικών όρων που είναι πάντοτε άκυροι και ένα γκρίζο πίνακα 
συμ β α τικ ώ ν όρων πού εΤ ναι δ υ να τό ν νά  ε ί ν α ι  ά κ υ ρ ο ι, ά νδ λ ο γα  μέ τ δ  γ ε ν ικ ό τ ε ρ ο  
π λ α ίσ ιο  τ ή ς  συμβάσεω ς. Τό ν ο μ ο σ χ έ δ ιο  έ π ιτ ρ έ π ε ι έ π ίσ η ς  ά τΤ ς δργ,ανώ σ εις των 
καταναλω τώ ν νά  προσφ εύγουν σ τή δ ικ α ιο σ ύ ν η  ζ η τώ ν τα ς τ ό ν  ά π ο κ λ εισ μ δ  ο ρ ισ μ ένω ν 
ε ιδ ικ ώ ν  όρω ν.
3 1 . Δ ανία
Μέ νόμο το υ  1975 ό ό π ο ια ς  τ ρ ο π ο π ο ιε ί τ ό ν  νόμο για  τ ις  συμβάσεις του 1917, 
ε ίσ ή χ θ η  γ ε ν ικ ή  δ ιά τ α ξ η , β ά σ ει τ ή ς  ο π ο ία ς  σύμβαση ε ί ν α ι  δ υ ν α τό ν  ν ά  κ η ρ ύ σ σ ετα ι 
ο λ ικ ά  ή μ ε ρ ικ ά  άκυρη ό τα ν ή παραμονή τ η ς  σέ ισ χ ύ  δ έν  θά ή τα ν εύ λ ο γη  (ιΐΓ ίπ ϊβ ϋ ® ) 
ή Βά ε ρ χ ό τα ν  σέ σύγκρουση μ έ τ ί ς  θ ε μ ι τ έ ς  ε μ π ο ρ ικ έ ς  π ρ α κ τ ικ έ ς .
Μέ τό  νόμο τ ή ς  14ης Ι ο υ ν ί ο υ  1974 σχετικά με τ ις  πρακτικές εμπορίας καθιερώθηκε 
θέση Ο Μ Β ΙΙΟ Β Μ Α Ν  ο ο π ο ίο ς  έ χ ε ι σαν καθήκον να φ ρ ο ν τ ίζ ε ι γ ια  τη ν  εξασω άλιση 
τη ς  συμμορφώσεως με τ ι ς  θ ε μ ιτ έ ς  ε μ π ο ρ ικ έ ς  π ρ α κ τ ικ έ ς  και να ε π ιθ ε ω ρ ε ί ό λους 
το υ ς  σ υ μ β α τικ ο ύ ς όρους και ό χ ι α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά  α υ το ύ ς που π ε ρ ιλ α μ β ά ν ο ν τ α ι σ τ ι ς  
σ υ μ β ά σ εις που σ υ νά π το υν οι κ α τα ν α λ ω τές.
Κατά τ ά  τ ε λ ε υ τ α ία  έτη  έ χο υ ν  θ ε σ π ισ τ ε ί ο ρ ισ μ έ ν ο ι ν ό μ ο ι γ ι δ  τ ή ν  π ρ ο σ τα σ ία  
των καταναλω τώ ν σ τδν  το μ έ α  τών ο ικ ο ν ο μ ικ ώ ν  σ υ να λλα γώ ν: ό ν ό μ ο ς π ε ρ ί το υ  
τό κ ο υ  σ τ ί ς  λ η ξ ιπ ρ ό θ ε σ μ ε ς πληρω μές (ά ρ ιθ .6 3 8  τ ή ς  2 1 η ς Δ εκ εμ β ρ ίο υ  1 9 7 7 )’ 
ό νό μ ο ς π ε ρ ί τών συμβάσεων τώ ν καταναλω τώ ν (ά ρ ιθ . 139 τ ή ς  2 9 η ς ΜαΤου 1 9 7 9 )' 
κ α ί ό νό μ ο ς (άρ ι θ.. 147 τ ή ς  4 η ς ’ Α π ρ ιλ ίο υ  1979) π ε ρ ί τρ ο π ο π ο  ιήσ εω ς το υ  νόμου 
π ε ρ ί πωλήσεως άγαθών , 1906.
*0 „  0ΜΒΙΙ08ΜΑΝ , έ ν τ ε τ α λ μ έ ν ο ς  ν δ  δ έ χ ε τ α ι τ ά  παρά πονα  τών καταναλω τώ ν 
έ χ ε ι β ά σ ει του νόμου σχετικά με τ ις  πρακτικές εμπορίας την εξουσία να διαπραγματεύεται 
μέ τ ο ύ ς  π ρ ο μ η θ ε υ τέ ς ή τ ί ς  -  έ μ π ό ρ ικ ίξ  τ ο υ ς  ε ν ώ σ ε ις  π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ  ν ά  τ ί θ ε τ α ι
τέρ μ α  στή χρήση α θ έμ ιτω ν  σ υ μ β α τικ ώ ν όρων κ α ί άλλων ά μ φ ισ β η τίσ ιμ ω ν  έμ π ο ρικώ ν 
π ρ α κ τικ ώ ν . *Η δ ια δ ικ α σ ία  α ύτή σ τή ν πράξη έ χ ε ι έφαρμοσθεΤ ικ α ν ο π ο ιη τ ικ ά .
θ! α π ο φ ά σ εις το υ  *0Μ Β1105Μ ΑΝ β ασ ει το υ  νόμου α υ το ύ  δ ε ν  μπορούν να προσβληθούν 
εν ώ π ιο ν  άλλου δ ιο ικ η τ ικ ο ύ  φορέα το  γ ε γ ο ν ό ς  α υ τό  το υ  π α ρ έ χ ε ι π ρ α γ μ α τικ ή  α υ το ν ο ­
μ ία  ό τα ν α π ο φ α σ ίζε ι π ο ιέ ς  π ρ α κ τ ικ έ ς  π ρ έ π ε ι να θεω ρ ο ύ ντα ι ό τ ι έ ρ χ ο ν τ α ι σε 
σύγκρουση με τ ι ς  δ ια τ ά ξ ε ις  το υ  νόμ ου.
'0  ΟΜΒυϋΒΜΑΝ δ έν έ χ ε ι τή  δ υ ν α τό τη τα  ν δ  α π α γ ο ρ ε ύ ει έ μ π ο ρ ικ έ ς  π ρ α κ τ ικ ή ς :
έφόσον ο ι π ρ ο μ η θ ε υ τέ ς δ έν  δ έ χ ο ν τ α ι τ ί ς  σ υ σ τ ά σ ε ις  τ ο υ , ό υ π ά λ λ η λ ο ς έ χ ε ι τή  δ υ ν α τό τ η ­
τα  νά  π ρ ο σ φ ύγει στό δ ικ α σ τ ή ρ ιο  ν α υ τ ιλ ια κ ώ ν  κ α ί έμ π ο ρ ικ ώ ν υποθέσεω ν
στή Κ οπεγχάγη τό  όποΤο μπορεΤ ν ά  κ η ρ ύ ξ ει ά κ υ ρ ες τ ί ς  π ρ α κ τ ικ έ ς .
3 2 . Ο μ ο σ π ο ν δ ια κ ή  Δ ημοκρα τία  τ ή ς  Γ ε ρ μ α ν ία ς
*□ ν ό μ ο ς π ε ρ ί τώ ν γ ε ν ικ ώ ν  ορών άσκήσεως έ π ιχ ε ιρ ή σ ε ω ς  τ ή ς  9 η ς Δ εκ εμ β ρ ίο υ  1976 
θ ε σ π ίζ ε ι γ ε ν ικ ή  δ ιά τ α ξ η  πού δ ι | π ε ι ;τ ο ύ ς  ο ρ ο ύ ς πού κ α τ α ρ τ ίζ ο ν τ α ι έκ τώ ν π ρ ο τέρ ω ν άπό 
έ ν α  αστό τά  συμ βα λλόμ ενα  ρ ύ ρ η ,^ .^ ο ρ ε ι ^ ν τ α ς ’ ίο ύ ς  ο ρ ο ύ ς πού ά ν τ ί κ ε ι ν τ α ι  σ τή ν καλή 
π ίσ τ η ^  ( Ττβα υηά  (χίε,ιιΐΐβη) . κ ά ί θ έ τ ο υ ν  ί ό ^ λ λ ο  σ υμ β α λλό μ ενο  μ έ ρ ο ς (τό ό π ο ιο
δ έν ε ί ν α ι  α π α ρ α ίτ η τ α  κ α τα ν α λ ω τή ς) σ έ μ ε ιο ν ε κ τ ικ ή  θ έσ η .

-  8α -
*0 νόμος περιλαμβάνει δύο κατηγορίες δρων πού ,θρορούνται αντίθετοι 
με τ ί ς  δρχές αδτές: ή μ^ία κατηγορία άποτελεΤται δπδ όρους πού είναι δπωσδήποτε 
δκυροι, δπως οϊ δροι που αποβλέπουν στήν μετάθεση ,  του βάρους της δπόδείξεως δπδ 
τόν προμηθευτή στόν καταναλωτή* ή διλλη κατηγορία δποτελεΐται δπό ορούς ή 
έγκυρότητα των όποίων έξαρταται άπδ τδ γενικότερο πλαίσιο τής συμβάσεως.
( ΒβΝβιά:τΛηβ88ρΐβΐΓ3,πιη ) , δπως αυτοί πού επιτρέπουν στον προμηθευτή δσυνήθιστα 
μεγάλο χρόνο γ ιά  την εκτέλεση των έκ τής συμβάσεως υποχρεώσεων του. 01 
εμπορικές ενώσεις καί ο* καταναλωτές μπορούν νά προσφεύγουν στά τακτικά 
δικαστήρια γ ιά  τόν αποκλεισμό τής χρήσεως δρων του εΤδους αύτου.

-  9 -
33. *  Ηνωμένο Βασίλειο
'Ο Νόμος περί Πωλήσεως Αγαθών ί3ΛΙ£ Ο7  (3X03 Α Ο Τ) του 1979,προβλέπει άτι οι αυμβάοεις που αυνά- 
.πτονται με καταναλωτές για  την προμήθεια αγαθών πρέπει νά περιέχουν ορούς που νά  
δρίζουν, γιά παράδειγμα, ότι τά άγαθά άνταποκρίνονται στην περιγραφή τους καί  
στόν προορισμό τους. Τά συμβαλλόμενα μέρη δέν έχουν τη δυνατότητα νά παρεκκλίνουν  
άπό τ ίς διατάξεις αυτές.
0 Νόμος περί Αθέμιτων Συμβασικών Όρων (υΝ ΤΑ ΙΗ  Θ Ο Ν Τ Β Α ΙΤ Γ  Τ Ε Ρ Μ 3 Αϋϊ) του 1977,αποβλέπει ατο να κυ ιυ υ ίτρ ε ι 
άνενεργούς τούς συμβατικούς όρους πού περιορίζουν την ευθύνη γιά άμέλεια στην  
περίπτωση θανάτου ή  σωματικής βλάβης. "Οταν υπήρχε· οικονομική ζημία,  
κάθε ρήτρα πού αποβλέπει στόν περιορισμό της ευθύνης ένός ™ν συμΡαλλομενων  
μερών είναι  ά κυρη -Εφόσον δέν άνταποκρίνεται ί ϋιυ κριτήρια του "ευλογου" καταλληλότητας 
αόμφωνα με τη ΡΑΤΙΟ ΙΕΕΙ . Για την εφαρμογή των διατάξεων αρμόδια είναι τα τακτικά δικαστήρια.
.Ωοτόοο, μέχρι αήμερα, τα ανώτερα δικαστήρια δεν είχαν την ευκαιρία να ατορανθούν για  το πεδίο 
εφαρμογής.
0 Νομος περί θεμιτής Εμπορίας (ΓΑΙΘ ΤΤνΌΙΝΒ Α Ο Τ) του 1973,παρέχει οτον Γενικό Διευθυντήρης 
Θεμιτής ’ Εμπορίας ορισμένες εξουσίες γιά τήν επιθεώρηση των εμπορικών πρακτικών  
πού ασκούνται . καί γιά νά υποβάλλει τ ίς  κατάλληλες συστάσεις στήν Κ υβέρνηση. 
Επιπλέον , καί έφόσον ένδείκνυται, μπορεί νά προσφεύγει στή δικαιοσύνη  
προκειμένου νά πετύχει δήλωση εκ μέρους του προμηθευτή ότι θά πάψει νά  
αοκεί αθέμητη εμπορική πρακτική . 0 Γενικός Διευθυντής, τέλος,έχει τη δυνατότητα να ενθαρ­
ρύνει την εξάλειψη οριαμένων ουμβατικών όρων με κώδικες ουμπεριφοράς που ουνομολογούνται 
μεταξύ της υπηρεσίας του και των εμπορικών ενώσεων. Προς το παρόν υπάρχουν 21 κώδικες.
34. *  Ιρλανδία
Δεν υπάρχουν ειδικ οί νόμοι πού διέπουν τούς γενικούς δοους ιίωλήσεως καί π α ρ α - 
δόσεως αγαθών.Με τον Νόμο περί Ενημερώσεως τον καταναλωτών ([ΓΝ Ξ ϋΜ ΕΡ! ΙΝΤΡΜΑΤΊΟΝ Α Ο Τ) του 1978, 
δημιουργήθηκε η θέση του Διευθυντου των 'Υποθέσεων των Καταναλωτών, ένα  
από τά καθήκοντα του όποίου συνίσταται στην επιθεώρηση των έμπορικών πρακτικών  
πού σχετίζονται με την παροχή πληροφοριών σχετικό μέ τά Αγαθά ή τ ίς  υπηρεσίες  
πού παρέχονται στό κοινό. "Οταν τό κρίνει πρόσφορο^δύναται νά Απαιτεϊ τήν  
παύση των παραπλπνιτικών πρακτικών και να πετύχει , εφόοον απαιτείται , την έκδαοη 
δικαστικής άποφάσεως πρδς τό σκοπό αυτό. Μέχρι τώρα φαίνεται πώς ή έργασία  
του Διευθυντή, δέν έχει περιλάβει τήν έξέταση των Αθέμιτων ορών πού περι­
λαμβάνονται σέ συμβάσεις πού χρησιμοποιούνται Από τούς προμηθευτές.
0 Νόμος περί  Πώλήσεως Αγαθών και Π αροχής Υπηρεσιών (δΑΕΕ  ΟΕ ΕΟΟϋδ ΑΝΟ 81ΙΡΡΕΥ 
ΟΡ 5ΕΠ\/Ι0ΕΞ ΑΟΤ}  το υ 1980, απαγορεύει τ ις  ρήτρες εξαιρέσεως με τ ις  οποίες 
αποκλείονται ορισμένα ειδικά  δικαιώματα  που ο Νόμος -παρεχει  σ το υ ς καταναλωτές. 
Πολλές απο τ ις  διστάζεις του Νομού είναι γενικά ανάλογες με αυτές που περιέ—  
χονται στον βρετανικό  Νόμο περί Αθεμίτων Συμβατικών  όρων το ϋ  1977 και περί  Πω- 
λήσεω ς Αγαθών το υ  1979.
35. ' Ελλάς
Δέν υπάρχει ειδική νομοθεσία πού Αφορδ τό πρόβλημα των Αθεμίτων συμβατικών  
ορών ούτε προβλέπεται ή εισαγωγή παρόμοιας νομοθεσίας στό προσεχές μέλλον.
I I I  Η  Α Ν Τ ΙΜ Ε Τ Ω Π ΙΣ Η  Τ Ο Υ  Π Ρ Ο Β Λ Η Μ Α Τ Ο Σ  Σ Ε  Κ Ο ΙΝ Ο Τ ΙΚ Ο  Ε Π ΙΠ Ρ Λ Π
36. Στήν παράγραφο 30 του δεύτερου κοινοτικού προγράμματος γ ια την προστασία 
των καταναλωτών^καητην πολιτική τ ή ς  ένημέρώσης, Αναφέρεται σχετικά μέ τό  
ζήτημα των Αθέμιτων συμβατικών δρων δ τ ι:
"  ή Επιτροπή πιστεύει δτι τό πρώτο βήμα θά πρέπει νά συνίσταται  
στήν σύνταξη εγγράφου γιά  συζήτηση στό δποΤο θά τίθενται δλα

-  10 -
τά προβλήματα πού άναφέρονται ατό θέμα αάτά καί οΐ διάφορες 
δυνατές έπιλαγές μέ γνώμονα τήν έναρμόνι; ση τον πλευράν του 
άνταγωνισμοΰ πού μπσρεΤ νά επηρεάζονται άπό αντιφάσεις που 
ίΐφίαταντα ι  στόν τομέα α&τά".
37. Ιστορικό
"Εχει έκδηλωθεϊ μέ σαφήνεια ή έττιθυμία οΐ καταναλωτές, ατό μέτρο του δυνατού, 
νά άπολαυαυν σέ όλόκληρη τή Κοινότητα υψηλού βαθμού προστασίας έναντι των 
άθέμιτων συμβατικόν όρον. *0 στόχος αυτός δέν έχει άκόμη έπιτευχθεϊ: σέ όσα 
άπό τά Κράτη μέλη ή νομοθεσία δέν άντιμετωπίζει τό πρόβλημα, δέν υπάρχουν 
επαρκή κίνητρα γιά τούς προμηθευτές νά άποφασίαουν αυθόρμητα νά άπέχουν άπό 
τή χρήση ópcav του είδους αυτού. Τό Συμβούλιο, στίς αποφάσεις του τής 14ης 
Απριλίου 1975 (ΐ) καί 19ης ΜαΤου 19Θ1 (2Ì (για  τη Βέαπιοη του προκαταρτικοό 
καί τού δευτέρου προγράμματος άντιστοίχος), έχει δηλώσει ότι:
"μία άπό τίς άποστολές τής Κοινότητας είναι ή ποιοτική βελτίωση 
τής ζωής, πράγμα πού προύποθέτει προστασία τής υγείας, τής 
άσφάλειας καί των οικονομικών συμφερόντων τού καταναλωτή·'.
Γιά τήν έκπλήρωση τής άποστολής αδτής άπαιτεϊται ή .κατά τύ δυνατό Εξάλειψη 
Των περιφερειακών άνισοτήτων f μ£ -ρήν άνύψωση τού βιοτικού bnπέδου, προκειμένου 
νά προαχθεΤ ή άρμονική ανάπτυξη τον οικονομικών δραστηριοτήτων στήν Κοινότητα.
Αυτά σημαίνει ότι παρίσταται άναγκαία ή άνάληψη Κοινοτικής δράσεως.
3Θ. *Η διασυνοριακές συναλλαγές άποτελοΰν παράδειγμα της άνάγκης γιά τήν 
άνάληψη δράσης τού είδους αυτού. ''Ενας άπό τούς βασικούς στόχους των συνθηκών 
τής Ευρωπαϊκής Κοινότητας συνίσταται στήν καθιέρωση καί λειτουργία κοινής 
άγορας μέ κοινά εξωτερικά τελωνειακό σύνορα καί ένιαία έσωτερική άγορά.
'Η κοινής άγορας συνεπάγεται ότι οΐ καταναλωτές θά είναι σέ θέση
νά προβαίνουν στίς άγορές τους έκεϊ όπου μπορούν νά πετύχουν τούς ευνοϊκότερους 
όρους. Μολονότι ή τελωνειακή ένωση δέν έχει άκόμη πλήρως έφαρμοστεΤ καί ή 
έναρμόνιση των δημοσιονομικών, νομισματικών καί τεχνικών μέτρων δέν εΤναι 
άκόμη πλήρης, είναι ωστόσο σαφές ότι μεγάλος άρ,ιθμός καταναλωτών άγοράζουν 
τά άγαθά τους καί άλοένα καί περισσότερο τίς υπηρεσίες έκτός τής χώρας διαμονής 
τους. Αυτό άληθεύει Ιδίως ατήν περίπτωση των Κρατών μελών μέ κοινά σύνορα, 
άλλά άποτελεΤ καί καθημερινή πραγματικότητα σέ Κράτη μέλη πού χωρίζονται διά 
θαλάσσης.
39. Το I:ρώτημα πού προκύπτει έπομένως είναι κατά πόσον ή "ύπαρξη αάθεντικής 
Ιχτωτκρικής àvoofic ποοϋποθέτει τή σέ ε&ρεία κλίμακα άναομόνισπ νομικών κανόνων πού νά 
προβλέπουν Ισότιμη προστασία τδν καταναλωτών δσον αψσμα τις εγγυ ή σ εις καί τήν παροχή 
ύπηρεσιδν μετά την πώληση, περιλαμβανομένης καί τής προστασίας άπό άθέμιτους συμβα­
τικούς όρους. Τό γεγονός αύτό θά ώφελσΟ&ε άμεσα τούς καταναλωτές. (Επιπλέον θά συνέ­
βαλλε και στην αποφυγή στρεβλώσεων ‘  τού ανταγωνισμού έντός τής κοινής άγορας τού τύπου πού 
άναφέρεται στήν απόφαση της Υϊπιτροπής τής 23ης ’Οκτωβρίου 197Θ (ΕΕ αριθ. L 322 σ. 36
Z a n u ssi).
Βά μποραύίιε ώστόσο κανείς νά άντιτείνει ότι ή διαφάνεια τδν συμβατικδν όρων έπαρκει 
γιά τήν προστασία τδν καταναλωτών πού ένδιαωερονται νά προβούγ σέ άγορές σέ άλλο 
Κράτος μέλος. *Αλλσ Γήτημα πού ποέπει καί αυτό νά συζητηθεί είναι κατά πόσο f i διαφά­
νεια "άτή θά ήταν 'κατάλληλα στον βαθμό που απαιτείται προκειμενοσ να εφιστάται η προσοχή των ξέωων
καταναλωτών σε ειδικές  διατάξεις..της νομοθεσίας σχετικά-με τους αθέμιτους συμβατικούς όρους, της
- -*■ f   ■  / - χωράς που επιοκεπτονται.
40. *Η υπάρξη διαφόρων έθνικων προτύπων σημαίνει έξάλλου στήν'πράξη, ότι 
δέν εΤναι δυνατόν νά χρησιμοποιούνται ο! Υδιες τυποποιημένες συμβάσεις 
σέ όλόκληρη τή Κοινότητα: επιπλέον ή λειτουργία ενός ουστητατας αε κοινοτικό_ 
έπίπεδο θά βοηθούσε τήν δικαιότερη κατηνομή του κόστους της προστασίας τδν 
καταναλωτών μεταξύ των προμηθευτών τής Κοινότητας καί μέ τόν τρόπο αυτό 
Βά συνέβαλλε στΛν ένίσχυση τής άνάπτυξης ενιαίας έσωτερικης άγορας.
(1J Ε.Ε. 
(2) Ε.Ε.C 92, 25.4.1975, σ. 1 
C 133, 3.6.1981, σ. 1

-  11  -
41. Βάσει των δσων Αναπτύχθηκαν παραπάνω, εξηγείται καί . τό γεγονός
οτι καί τά δύο Κοινοτικά προγράμματα επισημαίνουν τή σημασία των προβλημάτων  
της προστασίας του καταναλωτή ατόν τομέα των τυποποιημένων συμβατικών ορών.
Κ άτω  Από τόν τίτλο "Προστασία των οίκονομικών συμφερόντων των καταναλωτών",  
εξαγγέλλεται ή άκόλουθη Αρχή:
"Ο ι άγοραστές Αγαθών καί υπηρεσιών πρέπει νά προστατεύονται 
Από τη κατάχρηση εξουσίας του πωλητή", κυρίως, κατά των 
συντασσομένων μοναμερως Από τόν πωλητη 'τυπαποιημένων 
συμβάσεων, του καταχρηστικού Αποκλεισμού βασικών δικαιωμάτων 
από τ ί ς  συμβάσεις, των αυστηρών δρων παροχής πιστώσεων,
της Απαιτήσεως πληρωμής μη παραγγελθέντων εμπορευμάτων καί 
κατά των μεθόέων ττω λησεω ς που συνεπάγονται άοκηοη σοβαρών πιέσεων
42. ϋ! π αρά γρα φ οι 24 καί 25 του προκαταρκτικού προγράμματος περιελάμβαναν  σάν "προτεραιότητες":
"την προστασία τω ν καταναλωτών άπό Αθέμιτες Εμπορικές πρακτικές στους Ακόλουθους, γιά παράδειγμα, τομείς:
—  δροι συμβάσεω ν*
—  όροι Εγγυήσεων, Ιδίως γιά . 1 1 3 Α ιε ρ κ η  κ α τα ν α λ ω τικ ό  α γ α θ α .
— Π ρ ό ς τό σκοπό αυτό η  * Επιτροπή θά:
— παραβάλει τά μέτρα πού έχουν ήδη ληφθεΤ Α π ό  τά Κράτη μέλη καί τίς μελέτες 
πού έχουν ήδη Εκπονηθ εί ή εκπονούνται Α π ό  διεθνείς Αργανισμούς*
— θά υποβάλει δλες τίς ένδεδειγμένες προτάσεις στό Συμβούλιο".
Στην παράγραφο 18 Αρίζεται δτι "αυτό τό είδος προστασίας θά πρέπει νά διασφαλιστεί 
μ£ νόμους καί κανονισμούς οί Α ποΤ οι εΤτε Εναρμονίζονται σέ Κοινοτικό επίπεδο 
είτε θΕ ο π ίζία π α ι Απευθείας στό επίπεδο αυτό".
43. Τ ό  1977, ή  Συμβουλευτική *  Ε πιτροπή Κ α τα να λ ω τώ ν γνω μοδότησε σχετικά μέ  
τό ζήτημα των Α θεμίτω ν δ ρ ω ν ατίς συμβάσεις πού συνάπτονται μέ καταναλωτές.
'Η γνωμοδότηση αυτή (εγγρ. ΕΝν/24θ/77 -  (Χθ/48/77 Άναθ. 1) μπορεί νά συνοψιατ έ7 ως έξης:
(α) Οι δροι  τών συμβάσεω ν πού συνάπτονται μέ καταναλωτές πρέπει νά είναι
σύννομοι, δίκαιοι καί εύκολα Αντιληπτοί. ’Εξάλλου, πρέπει νά εναρμονιστεί 
ή διατύπωση καί ή  μορφή τους.
(β) Π ρ σ τ ά Β η κ ε  ή  σύσταση Επισήμου φορέα στόν Αποϊο θά Ανατεθεί νά:
-  Εκδίδει προηγούμενες Αδειες γιά τή χρήση τυποποιημένων δρω ν σέ 
τομείς δπου δ καταναλωτής είναι ιδιαίτερα εύάλΑτος (γ ιά παράδειγμα Ασφαλίσεις, πιστώσεις, στέγη)*
-  Εγκρίνει κατόπιν διαπραγματεύσεων μέ τούς Ενδιαφερομένους κύκλους,
τη- νομοθεσία· σχετικά μ ε τους τυ π ο π ο ιη μ ένο υ ς ό ρ ο υ ς π ο υ  μ π ο ρ ο ύ ν  ν α  χρ η σ ιμ ο π ο ιο ύ ντα ι *
-  Απαγορεύει τή χρήση άριυμένων Αθέμιτων δρων.
Σ τό φορέα αυτό θά Ανατεθε^ ώ ς Ε κ  τούτου, ή  Α ποστολή της πρόληψης 
τΠί χρήσεως αθέμιτων δρω ν σέ συμβάσεις πού συνάπτονται μέ καταναλωτές.
0 ) Π ρ ο κ  αταρκτικό πρόγραμμα: παράγραφος 1 9  (ί)— Ε Ε  "  .  0 92 .. 25.4.1975,
σ.5 καί Δεύτερο πρόγραμμα: Π αράγραφος 2θ(ί)— Ε Ε  .  0133 3.6.1981,σ.7

-  12 -
(γ) ^Εκφράστηκε ή επιθυμία νά συνταχθεΐ κοινοτικός πίνακας των αθεμίτων  
ορών η χρηση των όπαίων θά έπρεπε νά άπαγορευτεϊ.
(δ) θά πρέπει να συνταχθουν πίνακες των βασικών δικαιωμάτων των καταναλωτών  
σε συνδυασμό με τ ίς συναλλαγές έκεϊνες πού θεωρούνται δτι είναι ό?  
περισσότερο σημαντικές. Τά δικαιώματα αυτά δεν θα υπόκειντπι σε παραγραφή.
(ε) 01 άπο κοινού διαπραγματεύσεις μεταξύ καταναλωτών καί έμπορικων ενώσεων  
θεωρούνται δτι είναι ζωτικές μόνο σάν συμπληρωματικό μέτρο.
(ζ) θεωρείται σημαντικό νά προσδιοριστεί ή έννοια του "άθέμιτου δρου". "Ενας  
ορος πρεπει νά θεωρείται ιδίως, σάν άθέμιτος εφόσον προσφέρει στόν  
έμπορο οφελος η άποστερεϊ τούς καταναλωτές άπό δικαίωμα, μέ τρόπο ώστε  
νά διαταράσσεται η εύλογη ισορροπία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.
(η) *Η  άνάληψη κοινοτικής δράσης δέν θά πρέπει νά περιοριστεί στρύς
τυποποιημένους δρους άλλα θά πρέπει νά έπεκταθεί καί στούς ρητά δια­
πραγματεύσιμους δρους.
(θ) θά πρέπει νά θεσπιστεί διάταξη σύμφωνα μέ τήν δποϊα ή χρηση άθέμιτου  
δρου συνιστα παράβαση του νόμου.
(ι) θά πρέπει νά θεσπιστούν ειδικοί κανόνες πού νά διέπουν τήν έπίλυση  
των 'δ ι  αφορων
44. *  Η  ’ Επιτροπή έξαιτίας δεσμεύσεων πού έχει σέ δλλους τομείς καί έλλειψης  
προσωπικού, άπό τό 1977, δέν εχει προωθήσει τήν έργασία στόν τομέα αυτό.
’ Εν τω μεταξύ, τό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στό ψήφισμά του για το δεύτερο 
πρόγραμμα- , άπηύθυνε έκκληση γιά τήν έκδοση άδηγίας σχετικής μέ τούς  
αθέμιτους συμβατικούς δρ ου ς.(ΐ)
45.  Τό δρθρο 5 τής Συμβάσεως , γ ι α  το δίκαιο πού Εφαρμόζεται στίς συμβατικές  
υποχρέωσε ι  ς, τής 19ης ’ ίουνίου 1980 (2 ), περιέχει άρισμό συμβάσεως .που ουνάπτεται 
με κατο^αλωτές το οποίο θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιείται κατά την ανάπτυξη Κοινοτικής δράσης 
σχετικά με τους αθέμιτους συμβατικούς όρους:
"Σύμβαση τό άντικείμενο τής δποίας συνίοτα ιαι  στήν παροχή άγαθων  
ή καί ίιπηρεσιων σέ άτομο (*τόν καταναλωτή*) γιά σκοπό πού  
θεωρείται δτι εύρίσκεται έκτός τής επαγγελματικής ή έμπορικής του  
δραστηριότητας ή σύμβαση γιά τήν προμήθεια πιστάσεως γιά τόν σκοπό
I  + IIαυτό ·
46. Τό Συμβούλιο τής Ευρώπης εχει επίσης άσχοληθεΐ μέ τόν τομέα αυτόν:
τό Ψήφισμα άριθ. 76(47), πού περιλαμβάνει σύσταση σχετικά μέ τούς άθέμιτους  
συμβατικούς δρους, εγκρίθπκε άπό τήν ’Επιτροπή *  Υπουργών στις 16 Νοεμβρίου 
1976.
Ευκαιρίες γιά  άνάληψη δράσης σέ Κοινοτικό έπίπεδο
47. Ααμβάνοντας υπόψη τήν κατάσταση πού έπι κρατεί στά Κράτη μέλη, απο 1 X 1  -  
6ποί& εξη ■ διαθέτουν ειδική νομοθεσία πού διέπει τούς άθέμιτους συμβατικούς  
δρους καί άκόμη ένα  προτίθεται νά θεσπίσει σχετική νομοθεσία στό προσεχές  
μέλλον (βλέπε παραγράφους 26 έως 35 παραπάνω), ή δράση πού θά άναληφθεΤ σε  
Κοινοτικό έπίπεδο θά πρέπει νά έχει σάν γνώμονα νά διασφαλίσει οτι ο!^  
καταναλωτές σέ άλόκληρη τή Κοινότητα άπολαΰουν παρόμοιας ίιψηλου βαθμού  
προστασίας έναντι των άθέμιτων συμβατικών δρων; ή δράση αυτή έκτός^από τό  
δτι θά ωφελήσει δμεαα τούς καταναλωτές, θά συμβάλει στήν εξάλειψη ενός άπό  
τούς παράγοντες πού προκαλουν εκτροπή του άνταγωνισμου έντός της Κοινότητας,  
(βλέπε παράγραφο 39 παραπάνω.)
(1) Ε.Ε.
(2) Ε.Ε.€  291, 10.11.1980, σ. 35  
. Ι _  266, 9.10.1980, σ. 1

-  13 -
4 8 . Κάθε δραστηριότητα πού πρόκειται νά ΑναληφθεΤ σέ Κ οινοτικό επίπεδο, 
π ρέπει, φυσικά, νά Αναπτυχθεί μέ ιδια ίτερ η  προσοχή. *Η  εθνική νομοθεσία 
πού αφόρα τούς Αθέμιτους συμβατικούς ορούς είνα ι σαφώς πρόσφατη καί Ας
έκ τούτου εΤναι κατανοητή ή στάση των Κρατών μελών πού δείχνουν άπροθυμία 
νά Εγκαταλείψουν τήν αντιμετώπιση του προβλήματος πού έχουν Επιλέξει υπέρ 
Ενός Κ οινοτικου πλαισίου. ΕΪναι βέβαιο δτι προτού λάβουν παρόμοια Απόφαση, 
θά επιθυμούν νά εκτιμήσουν προσεκτικά τήν εφαρμογή στην πράξη τής δικής τους 
Εθνικής νομοθεσίας.
'Ωστΰσο, από τήν μέχρι τώρα κτηθείσα πείρα , φαίνεται προτιμότερο ή αρχή 
νά γ ίν ε ι μέ τήν Αποτίμηση τής .εφαρμογής τής εθνικής νομοθεσίας: στήν 
Γαλλία γ ιά  παράδειγμα, δπως Αναφέρεται παραπάνω στήν παράγραφο 27, έχει ήδη 
δημοσιευθεΤ ένας Αριθμός Ετήσιων εκθέσεων αχετικά με την εφαρμογή του νόμου του 
1978. *Η  ’Επιτροπή δέν δΰναται ως έκ τούτου νά Αποδεχθεί δτι ή λύση του 
προβλήματος μπορεΤ νά παραμερίζεται έπ’Αόριστον: γ ιά  τούς λόγους πού εκτίθενται 
παραπάνω σ τίς παραγράφους 37 έως 40, ή Ανάληψη κοινοτικής δράσης κόπα 
των Αθέμιτων συμβατικών δρων εΤναι οημάντικη οτυν βαθμό που πρεπει να πραστπτευθούν 
ατό Τδιο υψηλό επίπεδο σέ δλόκληρη τή Κοινότητα τά συμφέροντα των καταναλωτών.
49. Προκειμένου νά ΑναληφθεΤ Ι<οινοτική δράση, πρέπει νά βρεθεί Απάντηση 
σέ Αρισμένο Αριθμό έρωτημάτων:
*Η  δράση πού θά ΑναληφθεΤ πρέπει νά Αφορά δλους τούς Αθέμιτους 
δρους ή μόνο τούς τυποποιημένους Αθέμιτους δρους; *Η'δράση αίιτή 
Βά πρέπει περαιτέρω νά περ ιο ρ ίζετα ι στους μόνον Αθέμιτους ο ρ ο ύ ς σ τ ί ς
τυποποιημένες συμβάσεις;
(α) ' Επιχειρήματα υπέρ της Απόψεως κατά τήν άποία ή δράση θά πρέπει 
νά Αφορά ολους τούς Αθέμιτους δρους
( ι)  *Η  πλειοψηφία των Κρατών μελών πού έχουν Αντιμετωπίσει 
τό πρόβλημα δέν διακρίνουν μεταξύ τυποποιημένων καί μή 
τυποποιημένων δρων.
(ιι) ΜπορεΤ νά ΑπσδειχθεΤ δυσχερές νά προσδιορισ τεί Επακριβώς
τό πεδίο δράσεως πού θά π ερ ιο ρ ίζετα ι μόνο στούς τυποποιημένους 
δρους: γ ιά  παράδειγμα, θά περιλαμβάνει τ ί ς  μή τυποποιημένες 
συμβάσεις πού περιέχουν ένα καί μόνο τυποποιημένο δρο;
(ιιι)  ’Απδ αυστηρά νομική Αποψη, δέν υπάρχει διαφορά μεταξύ 
τυποποιημένων καί μή τυποποιημένων δρων.
(β) *Επιχειρήματα Απέρ τής Απόψεως κατά τήν Αποία ή δράση πρέπει νά 
Αφορά μόνο τους τυποποιημένους όρους
( ι)  * Η  συντριπτική πλειοψηφία των συναλλαγών σ τ ίς  Αποίες μετέχουν 
οΐ καταναλωτές εΤτε διέπονται Από τυποποιημένους δρους εΤτε 
εμπίπτουν στή κατηγορία των έππαιϊίω ν συναλλαγών^ οΐ ΑποΤες 
περιγράφονται παραπάνω στή παράγραφο 4 (β ), Επί των Αη&ίων, 
έφόσον κανένα Από τά συμβαλλόμενα μέρη δέν θέτει ειδικ ο ύ ς 
δρους, εφαρμόζονται ο! γ ε ν ικ έ ς δ ια τά ξ εις του ίσχύοντος 
δικαίου. ’Εξάλλου, εΤναι σχεδόν Αδύνατο νά φανταστούμε 
προμηθευτή πού δεχεται νά καταρτίσει Εντελώς νέα σύμβαση, 
στήν Αποία δέν π εριέχετα ι ή ή Αποία δέν διέπετα ι καθόλου Από 
τυποποιημένους δρους, γ ιά  κάθε συναλλαγή μέ τούς καταναλωτές.
*  Εμπορική συμπεριφορά του εΤδους αΰτου θά ήταν ίπτερβολικά 
χρονοβόρα καί Από σίκονομικής πλευράς θά μπορούσε νά δικαιολογηθεί 
μόνο στη περίπτωση συναλλαγών μεγάλου χρηματικού υψους: εξάλλου 
σ τίς περιπτώ σεις αυτές οί καταναλωτές σχεδόν πάντοτε Εκπροσωπούνται 
νομικά.
(ιι)  *Η  κυριότερη τάση πού υπάρχει ατούς τυποποιημένους δρους εΤναι

-  14 -
νά εύνοεϊται δ προμηθευτής σέ βάρος του καταναλωτή. ’Εφόσον οΐ 
οροί αυτοί έχουν καταρτιστεί Από συνήθως, γ ιά  τόν προμηθευτή, 
χωρίς τή συμμετοχή του καταναλωτή, εΤναι εύλογο δτι τείνουν νά 
μεροληπτούν υπέρ του προμηθευτή. *Ως εκ το ύ το ι, ο! δροι τοϋ εΤδους 
αυτού είναι πολύ πιθανόν νά εΤναι -Αθέμιτοι.
(υ) "Επιχειρήματα υπέρ του περιορισμού της δράσης στους Αθέμιτους ορούς πού 
περιέχονται σ τίς συμβάσεις τυποποιημένων όρων
Τό Κοινοτικό σύστημα πού θά Αφορά τούς Αθέυιτους δρους θά πρέπει 
κανονικά νά περιλ&μβάνει ένα εϊδος συστήματος "επιττίρησης"ή "προηγούμενου ελέγχου",με 
τό όποιο νά είναι δυνατόν νά ελέγχεται ή νομιμότητα των συμβατικών ορών 
έκ των προτέρων καί νά εξαλείφονται ο! Αθέμιτοι δ ρ ο ι. Είναι σαφές δτι 
σέ δλες τ ί ς  κανονικές περιστάσεις μόνον λίγοι δροι εΤναι δυνατό νά 
είνα ι Α θέμιτοι: στήν πλειονότητα των περιπτώσεων, ή νομιμότητα θά 
έξαρταται Από τό πλαίσ ιο. ’Ος έκ τούτου, προκειμένου νά είναι πραγματικά 
χρήσιμο τό σύστημα "επιτήρησης " καί νά περιλαμβάνει τόν έλεγχο
δρων των δπαίων ή νομιμότητα έξαρταται Από τό γενικότερο πλαίσιο, θά 
πρέπει κατ’Ανάγκη νά περιορίζετα ι μόνο σ τίς τυποποιημένες συμβάσεις.
50. ΕΪναι άναγκαΤο νά συνταχτεΤ πίνακας Αθέμιτων δρων ή θά πρέπει νά πρόκειται
Υ ι α ~  έν ια ία  ρήτρα μέ τόν άρισμό περί Αθεμίτων δρων;
Γιά νά δοθεΐ Απάντηση στδ έρώτημα αότό, είνα ι Αναγκαίο νά έξεταστουν ο* έμπορικές
πρακτικές. θί τυποποιημένοι συμβατικοί δροι έχουν προβλεφθεΐ νά χρησιμοποιούνται 
σέ πολλές Ατομικές περιπτώ σεις μέ ύ » * 0 1  άλεσμα μία σύμβαση πού καταρτίζεται 
μέ όποιοδήποτε καταναλωτή νά είνα ι σχεδόν δυνατόν νδ ΑποκαλεΤται "μαζικής παραγωγης'.’
*  Ωστόσο, ό Αριθμός των τυποποιημένων δρων πού χρησιμοποιούνται εΤναι υπερβολικά 
υψηλός: γ ιά  παράδειγμα, τό 'Υπουργεΐο Δικαιοσύνης της ’Ομοσπονδιακής Γερμανίας 
έχει υπολογίσει δτι στήν Γερμανία χρησιμοποιούνται κάπου 200.000 έως 300.000 
τυποποιημένοι δ ρ ο ι. 0ΐ συμβάσεις αυτές ποικίλλουν Ανάλογα μέ τά αγαθά η τ ί ς  
υπηρεσίες πού προσφέρονται στόν καταναλωτή. ’Αναθεωρούνται διαρκώς καί 
ενημερώνονται -  ώστε νά εξυπηρετούν μέ τόν καλύτερο τρόπο τά συμφέροντα
των "παραγωγών" τους.
ΕΪναι γενικά δεκτό —  τόσο όπό τούς προμηθευτές δαο καί Από τούς καταναλωτές —  
δ τι οΐ συμβάσεις δέν θά έπρεπε νά περιέχουν Αθέμιτους δρους ή Αθέμιτους^ 
συνδιασμούς δρων: ως έκ τούτου ή λύση πού θά γινόταν καλύτερα δέκτη θά ήταν 
ή γενική ρήτρα μέ τόν Δρισμό περί των Αθεμίτων δρων.
’Α ντίθετα, εΤναι πάρα πολύ δυσχερές νά Απομονωθεί σέ κάθε δεδομένη σύμβαση 
ένας Αθέμιτος δρος ή συνδυασμός δρων, Αφού ή σημασία κάθε δρου έξαρταται 
Από τό πλαίσιο τής συμβάσεως καί 2 > ς έκ τούτου εΤναι Ιδια ίτερ α  δυσχερής η 
Αξιολόγηση γενικής ρήτρας πού π ερ ιέχει τόν Αρισμό των Αθέμιτων ορων^ σέ 
σύγκριση μέ τόν πίνακα των Αθέμιτων δρων. Κατ'Αρχήν θά πρέπει νά ειναι^ 
δυνατό νά συμφωνηθοΰν οΐ δροι πού δέν θά πρέπει ποτέ νά εμφανίζονται σε ^
σύμβαση πού συνάπτεται μέ καταναλωτή -  γ ιά  παράδειγμα, Α  δρος περί^Αποκλεισμού 
τής ευθύνης τού προμηθευτή Ακόμη καί σέ περιπτώ σεις δπου υπάρχει δολος η 
Αμέλεια του προμηθευτή! Τελικά ωυιόσο, Α  πίνακας των Αθέμιτων ορών δεν θά 
ήταν τόσο πολύ έκτεταμένος, δεδομένου δτι εΤναι δυσχερές νά φανταστούμε 
πολλούς δρους πού θά ήταν Αθέμιτοι σέ δλες τ ί ς  δυνατές περιπτώσεις.
51. θά πρέπει νά δημιουργηθεΤ σύστημα "επιτηρηοης" γ ιά  τους Αθέμιτους
όρους;
Γιά τούς λόγους πού Αναπτύχθηκαν παραπάνω, ή δημιουργία τού συστήματος 
εΤναι Αναγκαία προκειμένου νά έπιτρέψει τόν έλεγχο των εξελίξεων στόν
τομέα των τυποποιημένων δρων καί τήν έξάλειψη των ορών που κρίνονται Α θέμιτοι.
Δ έν εΤναι εύκολο νά έξευρεθεΤ κοινός παρονομαστής στά πολύ διαφορετικά 
μεταξύ τους ουστήματα "επιτήρηοης" που χρησιμοποιούνται στα διάφορα κράτη μέλη.

-  15 -
Δέν φαίνεται πιθανό δλα τά Κράτη μέλη νά εΤναι σέ θέση νά συμφωνήσουν γ ιά  
την έφαρμογή του δανικού ή του βρετανικού τύπου συστήματος. 'Ωστόσο ένα 
σύστημα του εΤδους αώτου φαίνεται δτι έμφανίζει τά περισσότερα πλεονεκτήματα, 
δεδομένου δτι τά εμπορικά συμφέροντα Ανθίατανται σέ κάθε προσπάθεια επίλυσης 
τδν Αθεμίτων δρων μέ πίνακα προδιαγραφών ή μ£ ποινικές κυρώσεις.
Δέν φαίνεται πιθανή ή λύση νά ανατεθεί ή Αποστολή τής έπιθέσεως κατά τδν 
Αθέμιτων δρων στους καταναλωτές καί σ τ ίς  Εμπορικές ενώσεις μόνο, καθώς 
κάθε ενέργεια πού αναλαμβάνεται Από τούς καταναλωτές η τ ί ς  έμπορικές ένώσεις 
θά περιορίζετα ι Αναγκαστικά στήν Εξεταζόμενη περιπτππη . ’ Εξάλλου,
ρύθμιση του είδους αώτου θά σ τερείτο του αποτελέσματος γενίκευσης πού θά 
μπορούσε νά έπ ιτευ χθ εΐ με τήν έξέταση τδν τυποποιημένων ορών κατά βιομηχανικούς 
το μ είς καί μέ τη διαπραγμάτευση με τ ί ς  όικέΤ.ες έμπαρικές ενώ σεις, πού θά 
όδηγουσε σέ γενική Αναθεώρηση τδν-τυποποιημένων δρων πού χρησιμοποιούνται σέ 
κάθε τομέα.
52. ^Συμπερασματικά , ύστερα από όλα όσα αναφέρθηκαν πΰραίτάνω  δύο λύσεις για την ανάληψη δρά­
σης φαίνεται να είναι δυνατές:
Η  πρώ τη, . συνίσταται στήν θέσπιση οδηγίας πού Αποτελε^ καί τήν κανονική  
μέθοδο γιά τήν καθιέρωση κοινών προτύπων έπί κοινοτικής κλίμακας.
Ή λύση αΰτή^θά μπορούσε νά^έχει προβλήματα λόγω της διαφορετικής Αντι­
μετώπισης του προβλήματος των αθέμιτων δρων στά διάφορα Κράτη μέλη. "Ο μω ς  
θά ήταν Τσως αξιόλογο νά συζητηθούν ο! πιθανότητες συμφωνίας γιά  μιά  
οδηγία ή  κάποιο αλλα τύπο Κοινοτικής νομοθεσίας, ή Αποία νά ορίζει ένα  
βασικό πλαίσιο των κανόνων πού πρέπει νά ακολουθούνται καί ή οποία νά  
παρέχει στίς αρχές των Κρατών μελων^τήν ευχέρεια νά αποφασίζουν γιά  
τον τρόπο έφορμογης των κανόνων αώτων.
Σύμφωνα μέ τά παραπάνω θά ήταν αξιόλογο νά συζητηθούν λεπτομερώς τά πιθα­
νό περιεχόμενο διατάξεων δπως :
(α) ■γενική διάταξη neu περιέχει αριαμό του "αθέμιτου" προβλέποντας για παράδειγμα,ότι όροι που* 
παρέχουν Αδικαιολόγητο πλεονέκτημα ατό συμβαλλόμενο μέρος πού τούς χρησι­
μ οποιεί, εΤναι δκυροι. 'Ωστόσο διάταξη t oD εΤδους αώτοΟ δέν θά Αδηγοάτε 
κατ’ Ανάγκη στήν έξάλειψη τδν Αθέμιτων δρων στήν πράξη, καθώς θά έπρεπε νά 
ΑποφασισθεΤ, Από δικαστήριο ή διο ικ η τικ ό  φορέα, κατά πάσο συγκεκριμένος δρος 
εΤναι Αθέμιτος κατά την έννοια του δρισμάΟ. Ά ν  δέν έφαρμοστεί κάποιο σύ­
στημα "προηγούμενου ελέγχου", τοΟ εΤδους πού Αναφέρεται στήν παράγραφο 51 
παραπάνω, ό καταναλωτής θά πρέπει να ένάγε» τδν προμηθευτή ή να Ανάγεται 
Από αώτόν, προκε»μένου έτσι νά εΤναι δυνατό νά προσδιορίζεται στήν πράξη 
A  θεμιτός ή Αθέμιτος χαρακτήρας τοΟ συγκεκριμένου δρου.
(3)
IΑπαγορευτικό πίνακα τδν Αθέμιτων καί έπομένως άκυρων δρων, A  Αποίος θά 
εΤχε τό πλεονέκτημα του άμεσου έντοπισμοΟ τδν Αθέμιτων δρων σ τ ίς  συμθάσεις. 
'Ωστόσο, δπως ΑπισήμαΤνέται καί στήν παράγραφο 50, πίνακας τοΟ εΤδους άύταυ 
θά ήταν κατ’ Ανάγκη συνοπτικός καθώς λ ίγο ι εΤναι οΐ δροι πού θα ήταν δυνατό 
νά χαρακτηρισθοΟν Αθέμιτοι σέ 5λες τ ί ς  πιθανές περισ τά σ εις. *0 πίνακας αώτός 
θά ήταν δυνατά νά περιλαμβάνει, γ ιά  παράδειγμα! δρους πού Αποσκοπουν στδν 
Αποκλεισμό τής δικαιοδοσίας τδν δικαστηρίων* δρους γ ιά  τόν περιορισμό τής 
εώθύνης έξ Αμελείας τοΟ προμηθευτή, σέ περίπτωση θανάτου ή σωματικής Βλάβης 
τοΩ καταναλωτή* δρομς πού έπιτρέπουν στόν προμηθευτή Αλλά δχι καί στόν κατα- 
καταναλωτή μιά χωρίς υηοχρεώοει-ς χρονική περίοδο δοκιμής μετά τήν έναρ­
ξη Ισχύος τής συμβάσεως.

Λ (ο -
γ)£ ι σ τ ά ζ ε ι ς  π ο ά  ά φ ο ρ ο ΰ ν  τράττους έ ν έ ρ γ ε ι α ς  γ ι ά  έ λ ε γ χ ο  κ α ί  ε π ι β ο λ ή ,  
γ ι α τ ί  Α κ ό μ α  κ α ί  μ έ  Α π α γ ο ρ ε υ τ ι κ ό  π ί ν α κ α ,  τ ό  π ρ ό β λ η μ α  έ π ι β ο λ ή ς  π α ­
ρ α μ έ ν ε ι .  'Απ ό  τ ή ν  έ μ π ε ι ρ ί α  α τ ά  Κ ρ ά τ η  μ έ λ η  π ρ ο κ ύ π τ ε ι  ότι α κ ό μ η  κα ί  
ο τ ί ς  π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς  π ο ύ  ή χ ρ ή σ η  ή  ή  π α ρ ο υ σ ί α  Α κ υ ρ ο υ  ό ρ ο υ  έχει ά ν α γ ν ω -  
ρ ι σ θ ε ι  σ ά ν  α δ ί κ η μ α  ( ό π ω ς  σ τ ό  Η ν ω μ έ ν ο  Β α σ ί λ ε ι ο  κ α ί  . τ ή ν _ ’Ι ρ λ α ν δ ί α )  
ο! έ μ π ο ρ ο ι  μ π ο ρ ο ύ ν ,  λ ό γ ω  ά γ ν ο ι α ς  ή  δ ό λ ο υ , ν ό  έ ζ α κ ο λ ο υ θ ο ΰ ν  ν ά  τ ό ν  
χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο υ ν ,
Οι δ υ σ χ έ ρ ε ι ε ς  α υ τ έ ς  θ ά  ή τ α ν  δ υ ν α τ ό  ν ά  έπιλυθουν σ τ ή ν  π ερ ίπ τω σ η  τ ω ν  
τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν  & ν  έ π ι β λ η θ ε ί  ή  υ π ο χ ρ έ ω σ η  τ η ς  έ κ  τ ω ν  π ρ ο τ έ ρ ω ν  
έ γ κ ρ ι σ η ς  τ ω ν  ό ρ ω ν  τ ο υ ς ,  ό π ω ς  π ρ σ τ ε ί ν ε τ α ι  σ τ ή ν  παράγραφο  51 .
5 3 .  ' Ε ν α λ λ α κ τ ι κ ό  ή  κα ι  π α ρ ά λ λ η λ α  μ έ τ ή ν  θ έ σ π ισ η  ό δ η γ ί α ς  θ ά  φ α ν  δυνατό νο 
έ π ι τ ε υ χ θ ο ΰ ν  θ ε τ ι κ ό  Α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α  μ έ  τ ή ν  Α ν ά λ η ψ η  μ ή  ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή ς  δ ρ ά σ η ς .
Γ ι ό  π α ρ ά δ ε ι γ μ α ,  θ ά  ή τ α ν  δ υ ν α τ ά  ν ά  δ ρ γ α ν ω θ σ ί ί ν  σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς  μ ε τ α ξ ύ  έ κ π ρ ο σ ώ π ω ν  τ δ ν  
Α ρ γ α ν ώ σ ε ω ν  τ δ ν  κ α τ α ν ά λ ώ τ Β ν  κ α ί  έ μ π ο ρ ι κ δ ν  κ α Τ  β ι ο μ η χ α ν ι κ ώ ν  Α ρ γ α ν ώ σ ε ω ν  σ έ  π ο λ λ ο ΰ ξ  
ο Ι κ ο ν ο μ ι κ ο ύ ς  τ ο μ ε Τ ς ,  Α π ό  τ ή ν  α Ι γ ί δ α  δ η μ ό σ ι ο υ  έ π ο π τ ι κ ο Ο  φ ο ρ έ α ,  μ έ  σ τ ό χ ο  τ ή ν  έ ξ ά -  
λ ε ι ψ η  τ ή ς  χ ρ ή σ η ς  Α θ έ μ ι τ ω ν  ό ρ ω ν  σ έ  σ υ μ β ά σ ε ι ς  π ο υ  σ υ ν ά π τ ο ν τ α ι  σ έ  σ χ έ σ η  μ έ  τ ο ύ ς  
τ ο μ ε Τ ς  αίττούς. Α ύ τ ό  θ ά  1 σ ο δ υ ν α μ ο Ο σ ε  σ έ  κ ο ι ν ο τ ι κ ό  έ π ί π ε δ α  μ έ  τ ο ύ ς  π ε τ υ χ η μ έ ν ο υ ς  
ή δ η  σ τ ή  Δ α ν ί α  θ ε σ μ ο ύ ς , τ ο 0  ΟαΥπιδΒίωπ π ο ύ  είν α ι  Α ρ μ ό δ ι ο ς  ν ά  δ έ χ ε τ α ι  τ ά  παράπονα.; 
τ δ ν  κ α τ α ν α λ ω τ δ ν  κ α θ ώ ς  κ α ί  τ ο ύ  θ ε σ μ ο ύ  τ ο υ  Γ ε ν ι κ ο ύ  Δ ι ε υ θ υ ν τ ή  θ ε μ ι τ ή ς  έ μ π ο ρ ί α ς  σ τ ό  
Η ν ω μ έ ν ο  Β α σ ί λ ε ι ο  ( π ο ύ  π ε ρ ι γ ρ ά φ ο ν τ α ι  σ τ ί ς  π α ρ α γ ρ ά φ ο υ ς  3 1  κ α ί  3 3  Α ν τ ί σ τ ο ι χ α ) .
Η  ε π έ κ τ α σ η  τ ω ν  ε μ π ε ι ρ ι ώ ν  α υ τ ώ ν  σ τ η ν  Κ ο ι ν ό τ η τ α  θ α  α π ο τ ε λ ο ύ σ ε ,  ω σ τ ο σ ο ,  σ η μ α ν τ ι κ ή  
κ α ι ν ο τ ο μ ί α  και θ α  α π α ι τ ο ύ σ ε  σ ο β α ρ έ ς  π ρ ο π α ρ α σ κ ε υ α σ τ ι κ έ ς  ε ν έ ρ γ ε ι ε ς .
*Η π ρ ο σ ο χ ή  θ ά  μ π ο ρ ο ύ σ ε  Α ρ χ ι κ ά  ν ά  σ τ ρ α ψ ε Τ  α τ ά  π ρ ο Τ ό ν τ α  κ α ί  τ ί ς  ύ π η ρ ε σ ί ε ς  π ο ύ  
ε Τ ν α ι  γ ε ν ι κ ά  π α ρ ό μ ο ι α  σ έ  Α λ ό κ λ η ρ η  τ ή ν  Κ ο ι ν ό τ η τ α ,  Β π ω ς  τ ά  α ύ τ ο κ ί ν η τ α ,  δ ί κ υ κ λ α ,  
ηλεκτρικές ο ί κ ι α κ έ ς  σ υ σ κ ε υ έ ς ,  ρ α δ ι ό φ ω ν α  κ α ί  δ έ κ τ ε ς  τ η λ ε ο ρ ά σ ε ω ν ,  φ ω τ ο γ ρ α φ ι κ έ ς  
μ η χ α ν έ ς  κ α ί  τ α ξ ί δ ι α .  *0  σ τ ό χ ο ς  τ δ ν  σ υ ζ η τ ή σ ε ω ν  θ ά  π ρ έ π ε ι  ν ά  σ υ ν ί σ τ α τ α ι  σ τ ή ν  κ α θ ι ­
έ ρ ω σ η  κ ο ι ν ο ύ  δ ρ ι σ μ ο ύ  τ δ ν  Α θ έ μ ι τ ω ν  ό ρ ω ν  γ ι ά  κ ά θ ε  τ ο μ έ α ,  μ έ  β ά σ η  τ ό ν  όττοΤο θ α  κ α θ ί ­
σ τ α τ ο  δ υ ν α τ ό  ν ά  σ υ ν τ α χ θ ε Τ  π ί ν α κ α ς  τ δ ν  Α θ έ μ ι τ ω ν  8 ρ α ν ,  π ο ύ  δ ε ν  π ρ έ π ε ι  ν ά  π ε ρ ι λ α μ β ά ­
ν ο ν τ α ι  σ τ ί ς  σ υ μ β ά σ ε ι ς  οΐ Α π ο Τ ε ς  σ υ ν ά π τ ο ν τ α ι  μ έ  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς ,  θ ά  ή τ α ν  έ ζ ά λ λ ο υ  δ υ ν α τ ό  
ν ά  ρ υ θ μ ι σ τ ε Τ  κ α ί  τ ό  ζ ή τ η μ α  τ ή ς  μ ο ρ φ ή ς  τ δ ν  τ υ π ο π ο ι η μ έ ν ω ν  σ υ μ β ά σ ε ω ν  μ έ  τ ρ ό π ο  δ σ τ ε  
οΐ κ α τ α ν α λ ω τ έ ς  ν ά  μ π ο ρ ο ύ ν  ε ύ κ ο λ α  ν ά  σ υ γ κ ρ ί ν ο υ ν  τ ο ύ ς  ό ρ ο υ ς  π ο ύ  π ε ρ τ έ χ ο ν τ α ι  σ ε  
α Α τ έ ς .
5 4 .  Τ ό  π α ρ ό ν  έ γ γ ρ α φ ο  Α π ο σ κ ο π ε Τ  σ τ ή ν  π ρ ο ώ θ η σ η  τ δ ν  σ υ ζ η τ ή σ ε ω ν  σ χ ε τ ι κ ά  μ έ  τ ά  ζ η τ ή ­
μ α τ α  π ο ύ  π ρ ο κ ύ π τ ο υ ν  Α π ό  τ ο ύ ς  Α θ έ μ ι τ ο υ ς  ό ρ ο υ ς  π ο ύ  π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο ν τ α ι  σ έ  σ υ μ β ά σ ε ι ς  ο! 
Α π ο Τ ε ς  σ υ ν ά π τ ο ν τ α ι  μ έ  κ α τ α ν α λ ω τ έ ς .  Ή  ' Ε π ι τ ρ ο π ή  τ δ ν  Ε δ ρ ω π α ϊ κ δ ν  Κ ο ι ν ο τ ή τ ω ν  κ α λ ε Τ  
τ ο ύ ς  έ ν δ ι α φ ε ρ ό μ ε ν ο υ ς  ν α  δ ι α τ υ π ώ σ ο υ ν  σ χ ε τ ι κ ά  τ ί ς  π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς  τ ο υ ς ,  έ ν ό φ ε ι  τ η ς  
π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α ς  γ ι ά  τ ή ν  Α ν ά λ η ψ η  δ ρ ά σ η ς  σ έ  κ ο ι ν ο τ ι κ ό  έ π ί π ε δ ο .