Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα τη "Δεύτερη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή"

(2002/C 107/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τη Δεύτερη Έκθεση της Επιτροπής για την Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή (COM(2001) 24 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 2ης Φεβρουαρίου 2001, να ζητήσει τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών επί του θέματος, δυνάμει του άρθρου 265, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, στις 13 Ιουνίου 2000, να ανατεθεί η κατάρτιση της εν λόγω γνωμοδότησης στην επιτροπή 1 - Περιφερειακή πολιτική, Διαρθρωτικά Ταμεία, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Διασυνοριακή και Διαπεριφερειακή Συνεργασία·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 74/2001 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 4 Οκτωβρίου 2001. Εισηγητές: ο κ. Eduardo Zaplana Hernαndez-Soro (Πρόεδρος της Αυτόνομης Περιφέρειας της Valencia, E/ΕΛΚ) και ο κ. Jan Tindemans (Μέλος της Επαρχιακής Επιτροπής του Limburg (NL,ΕΣΚ))

υιοθέτησε κατά την 41η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίασης της 14ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση,

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. επιθυμεί να εκφράσει την επιδοκιμασία της όσον αφορά τη Δεύτερη Έκθεση της Επιτροπής για την Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, η οποία αποτελεί ολοκληρωμένο έγγραφο, όπως και η πρώτη έκθεση. Στην παρούσα έκθεση παρέχονται εκτενείς πληροφορίες κυρίως για την πολιτική που ακολουθεί η ΕΕ, αλλά πολύ λιγότερα στοιχεία όσον αφορά την αντίστοιχη πολιτική των κρατών μελών, ενώ δεν γίνεται σχεδόν καθόλου μνεία στις προσπάθειες των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Επιπλέον, προβάλλονται οι επιπτώσεις της συνοχής μεταξύ των κρατών μελών εντός της διευρυμένης Ένωσης.

2. διαπιστώνει ότι στην έκθεση της Επιτροπής καταδεικνύεται εκ νέου ότι, στη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, η συνοχή βελτιώθηκε σαφώς μεταξύ των κρατών μελών, αλλά πολύ λιγότερο μεταξύ των περιφερειών, ενώ μάλιστα σε ορισμένα κράτη μέλη οι διαφορές μεταξύ περιφερειών επιτάθηκαν.

3. σημειώνει ότι η επερχόμενη διεύρυνση θα επιδεινώσει άμεσα τις περιφερειακές ανισότητες στην 'Ενωση, γεγονός το οποίο δείχνει ότι είναι ανάγκη να προαχθεί η υλοποίηση του στόχου της περιφερειακής συνοχής, σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

4. συνάγει ότι η περιφερειακή διάσταση της πολιτικής συνοχής χρήζει ενδυνάμωσης. Τούτο εδράζεται στη θεμελιώδη αρχή σύμφωνα με την οποία ο στόχος της πολιτικής συνοχής ορίζεται στο 'Αρθρο 158 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ως η προαγωγή της αρμονικής ανάπτυξης του συνόλου της Κοινότητας δια της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στόχος οποίος δεν είναι ωστόσο δυνατόν να επιτευχθεί με μία ανενεργό πολιτική η οποία ουσιαστικά περιορίζεται στη χορήγηση επιδοτήσεων, όπως συνέβαινε έως σήμερα. Ως προς τούτο, κρίνεται σημαντικό να συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου της συνοχής όλες οι πολιτικές της ΕΕ, κυρίως δε οι τομεακές πολιτικές με μείζονα περιφερειακό αντίκτυπο, καθώς και η πολιτική ανταγωνισμού και η φορολογική πολιτική.

5. είναι της γνώμης ότι η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική πρέπει να εκλαμβάνεται ως οριζόντια πολιτική η οποία επηρεάζει όλες τις δράσεις της Κοινότητας, γεγονός το οποίο καθιστά δυνατή τη μεμονωμένη συνεκτίμηση του ζητήματος των περιφερειακών αρχών.

6. τονίζει την ανάγκη αποφασιστικότερης συμμετοχής των κρατών μελών στην πολιτική συνοχής, για την οποία ενδέχεται να απαιτηθεί η εκχώρηση ευρύτερων αρμοδιοτήτων στα κράτη μέλη και στις τοπικές και περιφερειακές αρχές για την ανάπτυξη των περιφερειών τους. Ασφαλώς, τούτο δεν σημαίνει επανεθνικοποίηση της πολιτικής συνοχής, αλλά πραγματική ενσωμάτωση της εν λόγω αρχής στις πολιτικές που ακολουθούν εντός της επικράτειάς τους. Κατά συνέπεια, οι εθνικές κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να αποβαίνουν εις βάρος της κοινής πολιτικής συνοχής, αλλά αντίθετα να την ενισχύουν.

7. επικροτεί την επιλογή προτεραιοτήτων της Επιτροπής, αλλά θα επιθυμούσε να προστεθεί μεταξύ αυτών και η προώθηση της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

8. διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή επιθυμεί να προστεθεί στην υφιστάμενη πολιτική - η οποία προσανατολίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην επίλυση διαιωνιζόμενων προβλημάτων - μία προορατική συνιστώσα εστιασμένη στα μελλοντικά προβλήματα και στις ευκαιρίες περιφερειακής ανάπτυξης.

Η ΕΤΠ συνιστά την ταχύτερη δυνατή απόκτηση εμπειρίας με την ανάληψη μίας προορατικής πολιτικής σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και σε πειραματική βάση. Ειδικότερα ως προς τούτο, θα μπορούσε να υπάρξει συσχετισμός με το 3ο θέμα προτεραιότητας (περιφερειακή ταυτότητα και αειφόρος ανάπτυξη) του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), ως ξεχωριστού στοιχείου των καινοτόμων μέτρων που προβλέπονται στο πλαίσιο του εν λόγω ταμείου·

9. είναι της άποψης ότι η προσθήκη μίας προορατικής συνιστώσας στην πολιτική συνοχής δεν αναιρεί την ανάγκη καθιέρωσης μέσου για τη διαχείριση κρίσεων·

10. απορρίπτει το ανώτατο όριο χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής που καθορίστηκε σε 0,45 % από το Συμβούλιο του Βερολίνου το 1999·

11. συμμερίζεται την προτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά τα εξής:

- την άμεση ταξινόμηση σε περιοχές για τον στόχο 1 ή την καινούρια ταυτόσημή της έννοια για τις περιφέρειες με αναπτυξιακή καθυστέρηση,

- την έμμεση ταξινόμηση σε περιοχές για τον στόχο 2 ή τη νέα ταυτόσημή της έννοια για τις περιφέρειες που διέρχονται σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές. Ο στόχος 2 πρέπει να αποσκοπεί στην αποκατάσταση συγκεκριμένων ανισοτήτων των περιφερειών σε ορισμένους τομείς - όπως, παραδείγματος χάρη, η Ε& ΤΑ, οι υποδομές στον τομέα της επικοινωνίας, η εκπαίδευση και η κατάρτιση, υπό μορφή στοχοθετημένων οριστικών ενισχύσεων - στους οποίους το ύψος της χρηματοδότησης θα διαφέρει ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες της εκάστοτε περιφέρειας.

12. προτείνει μία περιφερειακή στοχοθετημένη προσέγγιση των παρεμβάσεων του στόχου 3.

13. αποδοκιμάζει τη διατήρηση του υφισταμένου κριτηρίου επιλεξιμότητας για το στόχο 1, καθώς και την ύπαρξη δύο διαφορετικών κατωτάτων ορίων, ενός για τα νυν κράτη μέλη και ενός άλλου για τα νέα κράτη μέλη.

14. εκτιμά ότι οποιαδήποτε μέθοδος επιλογής των επιλέξιμων περιφερειών για τη στήριξη της συνοχής θα πρέπει να πληροί δύο βασικές απαιτήσεις:

1) Περιφέρειες οι οποίες, εάν δεν ετίθετο θέμα διεύρυνσης, θα ενέπιπταν στον στόχο 1 έπειτα από το 2006, απαιτείται να παραμείνουν επιλέξιμες στο πλαίσιο μίας διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2) Η στήριξη των Διαρθρωτικών Ταμείων δεν πρέπει να διακοπεί αιφνιδίως σε καμία περιφέρεια. Εν πάση περιπτώσει, κρίνεται σκόπιμο να προβλεφθεί ένα προστατευτικό πλέγμα και ένα ενδεδειγμένο σύστημα σταδιακής κατάργησης.

Κατά την εφαρμογή των εν λόγω αρχών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αυτές οι ιδιαιτερότητες των περιφερειών με μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα, δηλαδή των νησιωτικών, των ορεινών, των αραιοκατοικημένων και των άκρως απόκεντρων περιφερειών, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα, συγκεντρώνοντας όπου χρειασθεί τους αναγκαίους ειδικούς μηχανισμούς προκειμένου να ληφθούν δεόντως υπόψη οι αναγκαιότητές τους στα πλαίσια της μελλοντικής πολιτικής για τη συνοχή.

15. συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία θεωρείται επιθυμητή μία πολυκεντρική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επικράτειας. Η έννοια αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει το κατάλληλο χωροθετικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων μεταξύ και εντός των ευρωπαϊκών "μακροπεριφερειών". Για την απτή εφαρμογή της προαναφερθείσας έννοιας απαιτείται, επομένως, να συμπεριληφθούν στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων τόσο η διάσταση της συνεργασίας ανάμεσα στις περιφέρειες όσο και η αστική και η αγροτική διάσταση της ανάπτυξης. Εξυπακούεται ότι το εύρος της δέσμευσης όσον αφορά τη συνοχή και τα μέσα περιφερειακής πολιτικής στα διάφορα επίπεδα λήψεως αποφάσεων επιβάλλεται να ανταποκρίνεται στις ανομοιογενείς καταστάσεις και στις αναπτυξιακές διαφορές που υφίστανται μεταξύ και εντός των εν λόγω περιφερειών.

Βρυξέλλες, 14 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert