Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Προς αύξηση της αποτελεσματικότητας στην έκδοση και την εκτέλεση των αποφάσεων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

(98/C 33/03)

ΣΥΝΟΨΗ

Χαρακτηριστικό της παρούσας ανακοίνωσης είναι η διπλή λειτουργία της.

1. Βασικός στόχος της είναι να διευκολύνει την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων που εκδίδονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διαδικασία επί του παρόντος ρυθμιζόμενη, όσον αφορά τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις, από τη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, της οποίας οι κανόνες επεκτάθηκαν στα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ με τη σύμβαση του Λουγκάνο.

Η σύμβαση των Βρυξελλών επέτρεψε να σημειωθούν σημαντικές πρόοδοι σχετικά με την εκτέλεση των αποφάσεων που εκδίδονται στα κράτη μέλη. Μπορούν εντούτοις να γίνουν νέες βελτιώσεις προκειμένου να επιταχυνθεί και να απλουστευθεί η διαδικασία ώστε να προσαρμοσθεί καλύτερα κατ' αυτόν τον τρόπο στις ανάγκες των πολιτών και των οικονομικών φορέων σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης επιτάχυνσης των συναλλαγών, κυρίως στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς.

Για την εκπλήρωση αυτού του στόχου, η πρόταση COM(97) 609 τελικό (1*) περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία. Προτείνεται, αφενός, να περιορισθεί ο έλεγχος της αρμόδιας για την έκδοση απογράφου αρχής σε έλεγχο της τήρησης των τυπικών προϋποθέσεων στη βάση κυρίως εντύπου εκδιδόμενου από το δικαστήριο του κράτους μέλους προέλευσης και το οποίο να βεβαιώνει ιδιαίτερα τον εκτελεστό χαρακτήρα της απόφασης, στην οποία επισυνάπτεται. Προτείνεται, αφετέρου, να επανεξετασθούν οι λόγοι μη αναγνώρισης της απόφασης, λόγοι οι οποίοι θα μπορούν να εξετασθούν μόνον στο πλαίσιο προσφυγής του καθ' ού η εκτέλεση, ο οποίος θα φέρει επίσης το βάρος της απόδειξης. Γίνονται επίσης προτάσεις ώστε η απόφαση που εγκρίνει την εκτέλεση να κηρύσσεται προσωρινά εκτελεστή. Τέλος, το σύστημα των ασφαλιστικών μέτρων επαναδιευθετήθηκε δίδοντας βάρος στην ευρωπαϊκή διάσταση αυτών των μέτρων. Το σύνολο αυτών των προτάσεων περιλαμβάνεται στη συνημμένη πρόταση σύμβασης, η οποία προορίζεται να αντικαταστήσει τη σύμβαση των Βρυξελλών.

Αυτή η πρόταση σύμβασης περιλαμβάνει επίσης διατάξεις που επιδιώκουν να λάβουν υπόψη, κυρίως στο επίπεδο των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας, την εξέλιξη των οικονομικών σχέσεων από την υπογραφή της σύμβαση των Βρυξελλών και την εξέλιξη της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Συμπληρώνεται από δύο προτάσεις νέων πρωτοκόλλων προς αντικατάσταση εκείνων που προσαρτώνται στη σύμβαση των Βρυξελλών (παραρτήματα 1 και 2) καθώς και από υποδείξεις για την παράλληλη αναθεώρηση της σύμβασης του Λουγκάνο (παράρτημα 3). Κατά την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, η Επιτροπή θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για να προσαρμόσει τις εργασίες στο νέο νομοθετικό πλαίσιο που ισχύει για τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις.

2. Η ανακοίνωση επιδιώκει επίσης να συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις των νομικών επαγγελμάτων και όλων των ενδιαφερομένων σε μια σειρά προβληματισμών που υπερβαίνουν τη νομοθετική πρόταση. Ανοίγει τη συζήτηση για μια κοινή προσέγγιση της Ένωσης όσον αφορά ορισμένα θέματα των εθνικών δικονομιών.

Η διευκόλυνση της κυκλοφορίας των αποφάσεων από το ένα κράτος μέλος στο άλλο με σκοπό την εκτέλεσή τους είναι πράγματι αναγκαία αλλά δεν επαρκεί για να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες και στους οικονομικούς φορείς να επωφεληθούν πλήρως των δικαιωμάτων που τους αναγνωρίζονται στο εσωτερικό του χώρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πράγματι, ο στόχος θα πρέπει να συνίσταται στο να εξασφαλισθεί όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένη ταχεία, αποτελεσματική και μη δαπανηρή πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

Έχουν ήδη διαπιστωθεί δυσκολίες πρόσβασης στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς λόγω της διατήρησης των δικαστικών συνόρων, ειδικότερα όσον αφορά τις διαφορές στον τομέα της κατανάλωσης (2). Αυτός είναι πράγματι ο τομέας στον οποίο, δεδομένου του γενικά χαμηλού ύψους των διακυβευόμενων συμφερόντων, τα εμπόδια στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη γίνονται εντονότερο αισθητά (3). Αυτές οι δυσκολίες επίσης αποτελούν για τους οικονομικούς φορείς, ιδίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, φραγμό στην οικονομική δραστηριότητά τους (4).

Φαίνεται συνεπώς ενδεδειγμένο να εξασφαλισθεί για αυτούς τους καταναλωτές και οικονομικούς φορείς, αλλά εξίσου για όλους τους πολίτες της Ένωσης, ένα βελτιωμένο περιβάλλον στο δικονομικό τομέα. Προτείνεται να υπάρξει σταδιακή και συνετή προσέγγιση και να επικεντρωθούμε σε πρώτη φάση σε ορισμένα ουσιαστικά θέματα. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, είναι ενδεδειγμένο να εξετασθεί η εφαρμογή σε κάθε κράτος μέλος μιας συνοπτικής διαδικασίας με την οποία να επιδιώκεται η πληρωμή χρηματικών απαιτήσεων, αλλά εξίσου η εφαρμογή αποδοτικών μέσων με σκοπό την αποτελεσματική εκτέλεση των αποφάσεων (επικεντρώνοντας την προσοχή μας σε μια πρώτη φάση στην κατάσχεση λογαριασμού τραπέζης). Δεδομένου ότι η αποτελεσματικότητα της εκτέλεσης συνδέεται στενά με τη γνώση των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, πρέπει να εξετασθούν επίσης τα διάφορα μέσα που επιτρέπουν να κατοχυρωθεί η διαφάνεια των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη καθώς και η ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων για την εκτέλεση αρχών.

Αυτά τα δύο σκέλη συμβάλλουν από κοινού στην επιδίωξη αυξημένης αποτελεσματικότητας κατά τη λήψη και την εκτέλεση των αποφάσεων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο πλαίσιο του δεύτερου στόχου, όλοι οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να υποβάλουν, πριν από τις 30 Απριλίου 1998, τα σχόλιά τους για την παρούσα ανακοίνωση, στην ακόλουθη διεύθυνση:

M. J. Adrian Fortescue,

Task Force «Coopιration dans les domaines de la Justice et des Affaires intιrieures»,

Commission europιenne,

Rue de la Loi/Wetstraat 200,

B-1049 Bruxelles.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Αντικείμενο της ανακοίνωσης

1. Η ελεύθερη κυκλοφορία των τίτλων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξασφαλίζεται σήμερα, όσον αφορά το ουσιαστικό μέρος των αστικών και εμπορικών υποθέσεων (5), από τη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, η οποία καταρτίστηκε στη βάση του άρθρου 220 παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ και επεκτάθηκε διαδοχικά σε όλα τα νέα κράτη μέλη. Αυτή η σύμβαση είναι μια διπλή σύμβαση ιδιαίτερα ολοκληρωμένη: καθορίζει, αφενός, κανόνες σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων των κρατών μελών, γεγονός που επιτρέπει ύστερα την αυτοδίκαιη αναγνώριση των εκδιδόμενων αποφάσεων σε συνδυασμό με τον αυστηρό περιορισμό των λόγων άρνησης αναγνώρισης προβλέπει, αφετέρου, μια διαδικασία έκδοσης απογράφου όχι μόνον ενιαία αλλά και μονομερή, τουλάχιστον στο πρώτο στάδιο.

2. Αναπόσπαστο στοιχείο της κοινοτικής διαδικασίας, η σύμβαση των Βρυξελλών είναι συνδεδεμένη με την Κοινότητα και στοχεύει να συνδυάσει τις προβλεπόμενες από τη συνθήκη ΕΚ ελευθερίες με ένα σύστημα πιο άνετης κυκλοφορίας - των αποφάσεων (6). Η αυτόνομη και ενοποιητική ερμηνεία της σύμβασης από το Δικαστήριο στηρίζεται προς τούτο σε μια έννοια μη διακριτικής μεταχείρισης και ισότητας των δικαιωμάτων μεταξύ πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η σύμβαση χρησίμευσε ως πρότυπο για την κατάρτιση παρόμοιας σύμβασης μεταξύ των κρατών μελών και των κρατών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών, της σύμβασης του Λουγκάνο, η οποία υπεγράφη στις 16 Σεπτεμβρίου 1988 (7).

3. Η σύμβαση των Βρυξελλών αποτελεί μέχρι σήμερα το μόνο γενικό μέσο δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών. Από την άλλη αφήνει ανεπηρέαστο το εθνικό δικονομικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους. Το κοινοτικό δίκαιο έχει πράγματι κατά παράδοση αναθέσει στα κράτη μέλη τη φροντίδα να προσδιορίζουν τις λεπτομέρειες λειτουργίας των αρχών και δικαστηρίων τους. Δεν υπάρχει συνεπώς ακόμα δικαστικός ευρωπαϊκός χώρος αλλά περισσότερο μια σειρά εθνικών νομικών κανόνων που σχηματίζουν αυτόνομα συστήματα πολιτικής δικονομίας. Προϊόν ίδιας πολιτικής εξέλιξης κάθε κράτους αυτά τα συστήματα χαρακτηρίζονται από μεγάλη ετερογένεια.

Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η παρούσα ανακοίνωση έχει διπλό στόχο:

- παρουσιάζει, αφενός, μια σειρά συγκεκριμένων προτάσεων με σκοπό την περαιτέρω διευκόλυνση της αναγνώρισης και της εκτέλεσης των αποφάσεων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιλαμβάνει για το λόγο αυτό μια πρόταση σύμβασης, η οποία προβλέπει διατάξεις με τις οποίες επιδιώκεται να ληφθούν υπόψη οι πρόσφατες εξελίξεις των οικονομικών σχέσεων και της νομολογίας του Δικαστηρίου. Περιλαμβάνει ακόμα δύο προτάσεις νέων πρωτοκόλλων συνημμένων στην πρόταση σύμβασης (παραρτήματα 1 και 2) καθώς και τις υποδείξεις της Επιτροπής όσον αφορά την παράλληλα αναθεώρηση της σύμβασης του Λουγκάνο (παράρτημα 3) 7 οι αναφερόμενες προτάσεις θεμελιώνονται στο άρθρο K.3 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ θα προσαρμοσθούν για να ληφθεί υπόψη το νέο νομικό πλαίσιο που ισχύει για τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις,

- έχει επίσης ως στόχο να ξεκινήσει τον προβληματισμό και να συγκεντρώσει τις αντιδράσεις και υποδείξεις όλων των ενδιαφερομένων για πιθανή δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την ίση πρόσβαση των πολιτών σε αποτελεσματική, ταχεία και μη δαπανηρή δικαιοσύνη. Αυτό το τμήμα δεν περιέχει λειτουργικές προτάσεις και έχει ως στόχο να συγκεντρώσει τις αντιδράσεις και γνώμες όλων των ενδιαφερομένων όσον αφορά τα προτεινόμενα θέματα προβληματισμού.

Δεδομένα του προβλήματος

4. Από την υπογραφή της, το 1968, η σύμβαση των Βρυξελλών έχει υποστεί πολύ περιορισμένες τροποποιήσεις. Δεν έχει γίνει επανεκτίμηση του συνόλου των συμβατικών διατάξεων αλλά μόνον προσαρμογές που κατέστησαν απαραίτητες λόγω της προσχώρησης νέων κρατών μελών. Λόγω επίσης των νέων προσχωρήσεων, ορισμένες διατάξεις της σύμβασης του Λουγκάνο απομακρύνθηκαν από τις διατάξεις της σύμβασης των Βρυξελλών. Η πρακτική αυτών των δύο συμβάσεων έφερε επίσης σταδιακά στο φως τις δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων.

5. Από την άλλη πλευρά, παρά τις προόδους που σημειώθηκαν από τη σύμβαση των Βρυξελλών, η υποχρέωση να τίθεται σε εφαρμογή μια διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης με σκοπό την εκτέλεση στο εξωτερικό συνεπάγεται συμπληρωματικές προθεσμίες, ενίοτε πολύ μακροχρόνιες, και συμπληρωματικά έξοδα συχνά σημαντικά. Αυτά τα έξοδα και προθεσμίες προστίθενται στα αντίστοιχα της διαδικασίας στο κράτος καταγωγής και είναι σε θέση να ευνοούν, όταν αυτό είναι δυνατόν, το δικαστήριο του κράτους στο οποίο πρέπει να εκτελεσθεί η απόφαση, έτσι ώστε να αποφεύγεται η διαδικασία έκδοσης απογράφου. Αυτά τα συμπληρωματικά εμπόδια μπορούν, κυρίως όταν πρόκειται για απαιτήσεις περιορισμένου ποσού, ακόμα και να θέσουν υπό αμφισβήτηση το ενδιαφέρον δικαστικής διαδικασίας, εφόσον η επιδιωκόμενη απόφαση οφείλει να εκτελεστεί κατά αντιδίκου ή αγαθών ευρισκομένων στην αλλοδαπή. Στο προκείμενο προστίθεται ο κίνδυνος απόκρυψης των περιουσιακών στοιχείων αν η εκτέλεση γίνει καθυστερημένα. Αυτοί οι φραγμοί συνεχίζουν συνεπώς να εμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των αποφάσεων από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

6. Ανεξάρτητα από το θέμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων, πρέπει να διαπιστωθεί ότι οι σχέσεις ιδιωτικού δικαίου μεταξύ προσώπων και οικονομικών φορέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης υλοποιούνται, ακόμα και όταν θεμελιώνονται σε κοινοτικό κανόνα, σε ένα χώρο όπου συνυπάρχουν πολύ διαφορετικά δικονομικά συστήματα, γεγονός που οδηγεί σε απουσία διαφάνειας των διαδικασιών, σε άνισο κόστος των δικών και σε άνιση αποτελεσματικότητα των δικονομικών τεχνικών.

Οι λεπτομέρειες κατάθεσης της αγωγής, ο υπολογισμός των προθεσμιών, το βάρος της απόδειξης, τα αποτελέσματα των ενδίκων μέσων, ο «εκτελεστός» χαρακτήρας του τίτλου αποτελούν στοιχεία, μεταξύ άλλων, των οποίων ο χειρισμός αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολος για κάποιον μη μυημένο. Οι δημοσιονομικοί κανόνες, οι οποίοι είναι ήδη πολύ δύσκολα κατανοητοί από τους πολίτες σε εθνικό επίπεδο, είναι ακόμα δυσκολότερα κατανοητοί όταν εγγράφονται στο πλαίσιο διασυνοριακής διαφοράς. Βεβαίως, σε έναν ενιαίο χώρο, καθένας πρέπει να έχει εύκολη πρόσβαση στους «κανόνες του παιχνιδιού» και να γνωρίζει, πριν να εμπλακεί σε δίκη, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, τις διατυπώσεις που πρέπει να τηρηθούν, τα αποτελέσματα των εκτελούμενων πράξεων, την αποτελεσματικότητα των αιτούμενων αποφάσεων και τα διαθέσιμα ένδικα μέσα, καθώς και τους κανόνες που διέπουν την εκτέλεση των αποφάσεων.

Στο εμπόδιο που αποτελεί η απουσία διαφάνειας προστίθεται το εμπόδιο του άνισου κόστους των διαδικασιών (8). Το ιδιαίτερα υψηλό κόστος, σε ορισμένα κράτη μέλη, των δικηγορικών εξόδων και αμοιβών, στα οποία προστίθενται, κατά περίπτωση, τα εγγενή έξοδα μιας διαδικασίας έκδοσης απογράφου, αποτελεί φρένο στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη και αποθαρρύνει εντελώς τους πολίτες (9).

Συχνά αδιαφανείς και σε διαφορετικό βαθμό δαπανηρές, οι εθνικές διαδικασίες διαφέρουν επίσης από άποψη αποτελεσματικότητας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θέσει σε εφαρμογή ειδικές διαδικασίες, πιο συνοπτικές, λιγότερο δαπανηρές και καλύτερα προσαρμοσμένες στις ανάγκες των επιχειρηματικών κύκλων και των πολιτών. Αλλά συνεχίζουν αντιθέτως να προωθούν πιο περίπλοκες διαδικασίες, οι οποίες έχουν σαν συνεπακόλουθο τη συμφόρηση των δικαστηρίων και τη σημαντική παράταση των προθεσμιών έκδοσης των αποφάσεων. Αυτές οι προθεσμίες αποδεικνύονται συχνά λίαν επωφελείς για τους κακόπιστους οφειλέτες.

Περιεχόμενο της ανακοίνωσης

7. Η βελτίωση της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων που εκδίδονται από τα δικαστήρια των κρατών μελών συζητείται τώρα στο Συμβούλιο σε δύο παράλληλα αλλά διακεκριμένα μεταξύ τους πλαίσια που είναι οι εργασίες αναθεώρησης των συμβάσεων των Βρυξελλών και του Λουγκάνο και εκείνες που αφορούν τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου».

8. Οι εργασίες επανεξέτασης των συμβάσεων των Βρυξελλών και του Λουγκάνο, που ευρίσκονται σήμερα σε διερευνητικό στάδιο, οφείλονται στο γεγονός ότι για λόγους χρονοδιαγράμματος δε στάθηκε δυνατόν να ληφθούν υπόψη στη σύμβαση της 29ης Νοεμβρίου 1996 για την προσχώρηση της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας στη σύμβαση των Βρυξελλών, αιτήσεις τροποποιήσεων αυτών των κρατών πλην εκείνων που είχαν αμιγώς τεχνικό χαρακτήρα. Από την άλλη, η μόνιμη επιτροπή της σύμβασης του Λουγκάνο εξέφρασε επανειλημμένα την επιθυμία, κατά την τρίτη και τέταρτη σύνοδό της, να προβεί σε προσέγγιση των διατάξεων των δύο συμβάσεων.

Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συμμερίζονται την άποψη ότι, επ' ευκαιρία αυτών των εργασιών προσέγγισης, θα πρέπει να επανεξετασθούν ορισμένες διατάξεις αυτών των συμβάσεων, λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των ανθρωπίνων σχέσεων και των οικονομικών δραστηριοτήτων, την εξέλιξη του συγκεκριμένου είδους διαφορών και της νομολογίας του Δικαστηρίου. Στη βάση γραπτών υπομνημάτων των κρατών μελών και της Επιτροπής έχουν ήδη γίνει προκαταρκτικές συζητήσεις στο πλαίσιο του Συμβουλίου και της μόνιμης επιτροπής της σύμβασης του Λουγκάνο και έχουν προσδιορισθεί οι διατάξεις που πρέπει να αποτελέσουν το αντικείμενο αναθεώρησης.

9. Από το 1995, οι υπηρεσίες της Επιτροπής άρχισαν να εξετάζουν το κατά πόσον είναι ενδεδειγμένη η διατήρηση της διαδικασίας έκδοσης απογράφου που προβλέπεται από τη σύμβαση των Βρυξελλών και ποιο μπορεί να είναι το νομικό περίγραμμα ενός εκτελεστού τίτλου, ο οποίος θα κυκλοφορεί ανεμπόδιστα από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτός ο εκτελεστός τίτλος θα μπορεί ως εκ τούτου να χαρακτηρισθεί ως «ευρωπαϊκός εκτελεστός τίτλος». Η ελεύθερη κυκλοφορία των αποφάσεων, η οποία θα πρέπει να είναι το συνακόλουθο των άλλων ελεύθερων κυκλοφοριών, δεν αποτελεί πράγματι συγκεκριμένη πραγματικότητα στο θετικό δίκαιο: κάθε εκτελεστός τίτλος, δικαστικός ή μη, προκειμένου να διαβεί τα σύνορα και να τύχει εκτέλεσης σε κάποιο άλλο κράτος μέλος, πρέπει να διαθέτει «διαβατήριο» εκδιδόμενο από το κράτος μέλος εκτέλεσης, γενικά υπό τη μορφή «εκτελεστηρίου τύπου».

Παράλληλα με αυτές τις εργασίες πολλά κράτη μέλη εξεδήλωσαν το ενδιαφέρον τους για το συγκεκριμένο θέμα, το οποίο εντάχθηκε στο πολυετές πρόγραμμα του Συμβουλίου στο τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων (10). Η Φινλανδία ανέλαβε την πρωτοβουλία να διοργανώσει, το Μάρτιο του 1997 στο Ελσίνκι, ένα σεμινάριο που συγκέντρωσε γύρω από αυτό το θέμα πολλούς εμπειρογνώμονες των ακαδημαϊκών και επαγγελματικών κύκλων, καθώς και τις διοικήσεις των κρατών μελών (11). Υπό την προεδρία των Κάτω Χωρών έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πολλές συνεδριάσεις προβληματισμού στο πλαίσιο του Συμβουλίου. Η ανάγκη ενιαίας διαδικασίας για την έκδοση του τίτλου, ως προϋπόθεση της κατάργησης της διαδικασίας έκδοσης απογράφου, αποτέλεσε ένα από τα θέματα των συζητήσεων που διεξήχθησαν σε αυτά τα διάφορα όργανα, γεγονός που εξηγεί το τίτλο «ευρωπαϊκός εκτελεστός τίτλος». Προέκυψε πάντως από τις συζητήσεις ότι η εφαρμογή ενιαίας διαδικασίας στο κράτος καταγωγής και η κατάργηση της διαδικασίας έκδοσης απογράφου αποτελούν δύο χωριστά θέματα, χωρίς η απάντηση του ενός να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίλυση του άλλου. Προέκυψε επίσης ότι η πλήρης κατάργηση της διαδικασίας αίτησης απογράφου δεν είναι εφικτή κυρίως λόγω των σημαντικών δικονομικών διαφορών που υπάρχουν στα κράτη μέλη όσον αφορά την εκτέλεση. Το αντικείμενο συνεπώς των εργασιών είναι μάλλον η απλούστευση και η μέγιστη δυνατή ελάφρυνση της διαδικασίας έκδοσης απογράφου παρά η κατάργησή της.

10. Το θέμα των ασφαλιστικών μέτρων αναφέρθηκε επίσης κατά τη διάρκεια των προαναφερόμενων προπαρασκευαστικών εργασιών. Η ανάγκη ταχείας εφαρμογής τέτοιων μέτρων έχει ιδιαίτερη σημασία στις διασυνοριακές διαφορές, λαμβανομένων υπόψη των προθεσμιών που συνεπάγεται μια διαδικασία στην αλλοδαπή ή μια εθνική διαδικασία συνδυαζόμενη με διαδικασία έκδοσης απογράφου, αλλά εξίσου λαμβανομένης υπόψη της μεγάλης ποικιλίας των δικαστικών μέσων που διαθέτουν τα κράτη μέλη σε αυτόν τον τομέα. Αυτά τα μέτρα, τα οποία αναφέρονται με πολύ περιθωριακό τρόπο από τη σύμβαση των Βρυξελλών, πρέπει να αποτελέσουν το αντικείμενο ιδιαίτερων ρυθμίσεων, τόσο όσον αφορά την αρμοδιότητα εντολής τους όσο και τους όρους της εφαρμογής τους.

11. Η πρόταση σύμβασης που περιλαμβάνεται στην παρούσα ανακοίνωση δεν στοχεύει να μειώσει τις ουσιαστικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών δικονομιών. Η Επιτροπή θεωρεί πάντως ενδεδειγμένο να γίνει ένα συμπληρωματικό βήμα και να ξεκινήσει συζήτηση επί της ουσίας για την προβληματική της δίκης στην Ευρώπη όχι πλέον μόνον υπό το πρίσμα της συνεργασίας μεταξύ δικαστηρίων αλλά υπό ένα πολύ ευρύτερο πρίσμα, αυτό της ταχείας αποτελεσματικής και μη δαπανηρής πρόσβασης στα δικαστήρια. Η Επιτροπή προτίθεται να συνεργασθεί στενά για το θέμα αυτό με τα νομικά επαγγέλματα και όλους τους ενδιαφερόμενους.

Η ασφάλεια δικαίου και η εμπιστοσύνη στα δικαστικά όργανα αποτελούν πράγματι σημαντικές προϋποθέσεις της αρμονικής ανάπτυξης και λειτουργίας του κοινοτικού χώρου χωρίς σύνορα. Είναι συνεπώς απαραίτητο να διερευνηθούν, τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας και επιδιώκοντας την αναλογικότητα, αλλά εξίσου με μια πιο οριζόντια προοπτική, προς όφελος κάθε πολίτη και κάθε κατηγορίας πολιτών, τα μέσα με τα οποία μπορούν να ενισχυθούν η ασφάλεια δικαίου και η εμπιστοσύνη.

12. Η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει συνεπώς ένα δεύτερο μέρος το οποίο περιγράφει τις δυσκολίες που δημιουργούνται από τις διαφορές των εθνικών νομοθεσιών στο δικονομικό τομέα και ασχολείται με θέματα για τα οποία η Επιτροπή επιθυμεί να γίνουν πιο αναλυτικές συζητήσεις.

- Το πρώτο από αυτά τα θέματα αφορά τη διαδικασία έκδοσης απόφασης στο κράτος καταγωγής (II.1). Η αρχή της ισότητας των διαδικαστικών μέσων, η ταχύτητα του επιχειρηματικού κόσμου και ο κίνδυνος εξαφάνισης των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, τα οποία αποτελούν την εγγύηση του πιστωτή, καθιστούν απαραίτητο να τεθούν στη διάθεση των πολιτών διαδικασίες με συγκρίσιμα αποτελέσματα από άποψη προθεσμιών, δαπάνης και αποτελεσματικότητας. Η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο να δώσει ιδιαίτερη προσοχή, σε μια πρώτη φάση, στην πιθανή εφαρμογή σε κάθε κράτος μέλος μιας συνοπτικής διαδικασίας που να αποβλέπει στην πληρωμή χρηματικών ποσών.

- Η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει επίσης στοιχεία προβληματισμού για το θέμα της καθ' αυτής εκτέλεσης (II.2) των δικαστικών αποφάσεων. Επιβάλλεται σταδιακή προσέγγιση. Προτείνεται, σε ένα πρώτο στάδιο, να περιοριστεί η εξέταση στην κατάσχεση λογαριασμού τραπέζης. Θα πρέπει να προκύψουν βασικές ιδέες ικανές να αποτελέσουν ένα κοινό υπόβαθρο σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

- Στενά συνδεδεμένο με τα μέσα εκτέλεσης, το θέμα της διαφάνειας των περιουσιακών στοιχείων (II.3) αποτελεί ένα άλλο σημαντικό θέμα συζήτησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να διαθέτει συγκρίσιμα διαδικαστικά μέσα και προτείνει να εξετασθεί η δυνατή γενίκευση της διαδικασίας «δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων» που εφαρμόζεται ήδη σε πολλά κράτη μέλη.

- Τέλος, οι απαιτήσεις πρέπει ολοένα και συχνότερα να εισπράττονται στο εξωτερικό. Η αυξημένη διεθνής συνεργασία μπορεί να διευκολύνει την είσπραξη των απαιτήσεων. Η Επιτροπή προτείνει συνεπώς να ενταθεί αυτή η συνεργασία, ενδεχομένως υπό τη μορφή ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ αρχών εκτέλεσης των κρατών μελών, τηρώντας τις νομοθεσίες και πρακτικές των κρατών, κυρίως στον τομέα του ιδιωτικού βίου και της προστασίας των δεδομένων (II.4).

Οι προοπτικές

13. Αναφέρεται στο εξής στη νέα συνθήκη ο στόχος της διατήρησης και ανάπτυξης της Ένωσης ως «χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης». Με σκοπό τη δημιουργία αυτού του χώρου, η δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις αναφέρεται σε ένα νέο κεφάλαιο της συνθήκης ΕΚ σχετικά με τις πολιτικές που εξυπηρετούν αυτό το στόχο και περιλαμβάνεται στο άρθρο 73 Μ. Αυτό το άρθρο προβλέπει κυρίως ότι μπορούν να λαμβάνονται μέτρα υπαγόμενα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις στο μέτρο που αυτό είναι αναγκαίο για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Κυρίως, αυτά τα μέτρα μπορούν να στοχεύουν στην εξάλειψη των εμποδίων στην καλή διεξαγωγή των αστικών δικών, ευνοώντας αν χρειάζεται το συμβιβάσιμο των κανόνων πολιτικής δικονομίας που ισχύουν στα κράτη μέλη. Η συνθήκη του Άμστερνταμ αποδεικνύει κατ' αυτόν τον τρόπο τη συνειδητοποίηση των κρατών μελών όσον αφορά την εξαιρετική σημασία αυτού του τομέα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και ειδικότερα για την αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς.

Πρέπει να προσφερθεί στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και στους ευρωπαίους πολίτες το περιβάλλον που χρειάζονται στο επίπεδο των όποιων διαδικασιών ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

Η σύμβαση των Βρυξελλών και οι κανόνες πολιτικής δικονομίας αποκτούν συνεχώς αυξανόμενη σημασία στις σχέσεις μεταξύ πολιτών και επιχειρήσεων σε μια ολοένα και πιο ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά, στην οποία η ταχεία ανάπτυξη των ηλεκτρονικών συναλλαγών θα προσθέσει νέα διάσταση κατά τα επερχόμενα χρόνια. Φαίνεται σημαντικό να αυξηθεί στο μέλλον ο λειτουργικός χαρακτήρας των κανόνων που αφορούν κυρίως την εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Αυτή η ανάγκη προκύπτει, αφενός, από μια όλο και πιο στενή διαδικασία ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς και αφετέρου από τις επιπτώσεις που συνεπάγεται μια μελλοντική διεύρυνση της Κοινότητας.

Με αυτή συνεπώς τη διπλή προοπτική της πιο προωθημένης ολοκλήρωσης και της διεύρυνσης η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει τη συζήτηση γύρω από τη συνεργασία σε αστικές υποθέσεις. Η Επιτροπή θεωρεί πράγματι χρησιμότερο να παρουσιάσει τις πρωτοβουλίες της σταδιακά. Προτείνει κατ' αρχάς να βελτιώσει την κυκλοφορία των αποφάσεων στο πλαίσιο του ισχύοντος νομικού καθεστώτος και να ξεκινήσει από τώρα την εξέταση άλλων όψεων του προβλήματος. Εν αναμονή της έναρξης ισχύος της νέας συνθήκης, υποβάλλει συνεπώς προτάσεις θεμελιωμένες στην νομική βάση που υπάρχει τώρα, αρχίζοντας ταυτόχρονα να αναλύει τους τομείς που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας πρωτοβουλίας. Σημειώνει ότι η μελλοντική συνθήκη του Άμστερνταμ θα επιτρέψει να αντικατασταθεί το μέσο της σύμβασης από κοινοτικά μέσα, με τα αντίστοιχα θεσμικά αποτελέσματα και χωρίς να απαιτείται διαδικασία επικύρωσης εκ μέρους των κρατών μελών και των ενδεχόμενων υποψηφίων για διεύρυνση. Η Επιτροπή επιφυλάσσεται να αναλάβει νέες συμπληρωματικές πρωτοβουλίες για τα θέματα που θα εξετασθούν ή να υποβάλει, την κατάλληλη στιγμή, πρόταση στο πλαίσιο της νέας συνθήκης για να μετατρέψει τη σύμβαση σε κοινοτικό μέσο μεριμνώντας ταυτόχρονα να διατηρήσει, στο μέτρο του δυνατού, τον παραλληλισμό μεταξύ του μελλοντικού κοινοτικού μέσου και της σύμβασης του Λουγκάνο, η οποία περιέχει την επέκταση των κανόνων της σύμβασης των Βρυξελλών στα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ.

Ι. Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΙΤΛΩΝ

14. Κάθε προσπάθεια βελτίωσης της κυκλοφορίας των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει άμεση επίπτωση στις συμβάσεις των Βρυξελλών και του Λουγκάνο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο στόχος του να επιτραπεί στις αποφάσεις των κρατών μελών να αναγνωρίζονται ευκολότερα και να καθίστανται εκτελεστές στο σύνολο του ενδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να επιδιωχθεί υπό τη μορφή γενικής αναθεώρησης των συμβατικών μηχανισμών.

I.1. Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΥΓΚΑΝΟ

15. Η Επιτροπή συμμερίζεται με τα κράτη μέλη τη γνώμη ότι το τωρινό εγχείρημα αναθεώρησης δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της γενικής δομής και των κατευθυντήριων αρχών που διέπουν τις συμβάσεις και που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους.

Ο επιδιωκόμενος στόχος είναι μάλλον η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προσέγγιση των διατάξεων των δύο συμβάσεων, κυρίως μετά τις τροποποιήσεις που επήλθαν από τις τελευταίες συμβάσεις προσχώρησης στη σύμβαση των Βρυξελλών (12). Συμφωνήθηκε επίσης να γίνει να γίνει επανεκτίμηση ορισμένων διατάξεων των δύο συμβάσεων υπό το φως της πρακτικής αλλά κυρίως της ερμηνείας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Μετά περίπου από τριάντα χρόνια πρακτικής εφαρμογής της σύμβασης, αποδεικνύεται ότι οι μεγαλύτερες δυσκολίες εφαρμογής και ερμηνείας αντιμετωπίζονται όσον αφορά τον τίτλο II σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία. Σε αυτό το πλαίσιο η Επιτροπή προτείνει επαναδιευθέτηση αυτών των πεδίων διεθνούς δικαιοδοσίας. Είναι επίσης απαραίτητο να ενισχυθεί η ασφάλεια δικαίου και η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών προβλέποντας τον αυτόνομο καθορισμό ορισμένων εννοιών, αντί να γίνεται παραπομπή σε έννοιες που χρησιμοποιούνται από τα εθνικά δίκαια [βλέπε για παράδειγμα, την έννοια του «πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου», όσον αφορά την εκκρεμοδικία ή ακόμα την έννοια των «προσωρινών μέτρων» (κεφάλαιο II)]. Τέλος, η νέα σύμβαση, όπως και η σύμβαση των Βρυξελλών, αποτελεί μέρος του «κεκτημένου» της Ένωσης 7 πρέπει για το λόγο αυτό να συμπεριλαμβάνεται στην πράξη προσχώρησης κάθε τρίτης χώρας στην Ένωση και να επωφελείται της διαδικασίας έναρξης ισχύος της πράξης αυτής. Προτείνεται ως εκ τούτου να προβλεφθούν οι απαραίτητες για το σκοπό αυτό διατάξεις.

I.2. Η ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ

16. Η πιο ορθολογική λύση των προβλημάτων που δημιουργούνται από τη διαδικασία έκδοσης απογράφου θα ήταν απλούστατα η κατάργηση της εν λόγω διαδικασίας: δεδομένου ότι οι εθνικοί δικαστές είναι ευρωπαίοι δικαστές, οι αποφάσεις που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη εξομοιώνονται προς τις εθνικές αποφάσεις και θα υποβάλλονται στο ίδιο καθεστώς εκτέλεσης, χωρίς ιδιαίτερο έλεγχο και ειδικές διατυπώσεις οφειλόμενες στο καθεστώς της απόφασης ως «αλλοδαπής».

17. Αυτή η λύση κρίθηκε εντούτοις πρόωρη από μεγάλη πλειοψηφία προσώπων, των οποίων ζητήθηκε η γνώμη στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών. Προκειμένου να έχει εκτελεστική ισχύ, η αλλοδαπή απόφαση έχει ακόμα ανάγκη ενός «διαβατηρίου» που να της επιτρέπει να εξομοιωθεί με απόφαση εκδιδόμενη στο κράτος μέλος όπου ζητείται η εκτέλεση. Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα έγκειται στη δημόσια εξουσία (imperium) που κρύβεται κάτω από την εκτέλεση μιας δικαστικής απόφασης. Αυτή η εξουσία αποτελεί προνομιακή μορφή έκφρασης της εθνικής κυριαρχίας. Το άλλο επιχείρημα στηρίζεται στις ουσιαστικές διαφορές που υπάρχουν στα δικονομικά συστήματα των κρατών μελών όσον αφορά τον ορισμό ενός «εκτελεστού» τίτλου, τις λεπτομέρειες εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων, αλλά κυρίως όσον αφορά το καθεστώς, τις εξουσίες και τις αρμοδιότητες των οργάνων εκτέλεσης. Θεωρείται γενικά ότι μόνον η προσέγγιση αυτών των ορισμών, λεπτομερειών εκτέλεσης και επαγγελματικών καθεστώτων θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για νέες αλλαγές.

18. Αντίθετα, ακόμα και αν η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου που θα κυκλοφορούσε χωρίς ελέγχους από το ένα κράτος μέλος στο άλλο προσκρούει ακόμα σε σημαντικές δυσκολίες, προσφέρονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση άλλα μέσα άμεσα προσιτά. Μπορούν ακόμα να γίνουν σημαντικές πρόοδοι με σκοπό να επιταχυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των τίτλων απλουστεύοντας περαιτέρω τη διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης.

Στο πλαίσιο του Συμβουλίου, τέθηκε το ερώτημα του κατά πόσον αυτές οι αλλαγές θα πρέπει να γίνουν μέσω τροποποίησης των σχετικών διατάξεων της σύμβασης των Βρυξελλών ή του κατά πόσον θα ήταν πιο ενδεδειγμένο να δημιουργηθεί ένα χωριστό έγγραφο που θα εφαρμόζεται μόνον στις χρηματικές αποφάσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αλλαγές που είναι προς το παρόν εφικτές πρέπει να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο της επανεξέτασης της σύμβασης των Βρυξελλών. Από τη μια το νέο προτεινόμενο σύστημα αναγνώρισης και εκτέλεσης πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις αποφάσεις που εκδίδονται στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής αυτής της σύμβασης. Δεν υπάρχει νομικός λόγος που να εξαρτά την εφαρμογή ή μη εφαρμογή του νέου προτεινόμενου συστήματος από το χαρακτήρα, χρηματικό ή μη χρηματικό, της σχετικής απαίτησης.

Η δημιουργία ενός χωριστού κειμένου θα παρουσίαζε από την άλλη πολλά μειονεκτήματα και αυτή η λύση θα μπορούσε να αποδειχθεί χειρότερη από το πρόβλημα το οποίο καλούνται αυτές οι εργασίες να επανορθώσουν. Αυτό θα είχε σαν άμεση επίπτωση να περιορίσει το μεγαλύτερο μέρος του δυνάμει πεδίου εφαρμογής του μηχανισμού της σύμβασης των Βρυξελλών, παρά τη δεδηλωμένη φιλοδοξία, στο πλαίσιο της αναθεώρησης, να μην τεθεί θεμελιωδώς υπό αμφισβήτηση το περιεχόμενο ενός μέσου, το οποίο αποτελεί θεμελιώδες στήριγμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων στην Ευρώπη. Εξάλλου, η παράθεση δύο «ανταγωνιστικών» συστημάτων θα είχε σαφείς αρνητικές συνέπειες στο επίπεδο των χρηστών (δικαστές, δικηγόροι, κ.λπ.), οι οποίοι στη μεγάλη πλειοψηφία τους είναι ελάχιστα εξοικειωμένοι με τη σύμβαση των Βρυξελλών και οι οποίοι θα συγκρουσθούν με οξυμμένα προβλήματα ερμηνείας των μεικτών αποφάσεων.

19. Η προτεινόμενη προσέγγιση ξεκινάει από την ευρέως παραδεδειγμένη διαπίστωση ότι η παρέμβαση των αρχών του κράτους εκτέλεσης μπορεί να απλουστευθεί περαιτέρω και η περιαφή εκτελεστηρίου τύπου ή η καταχώρηση της απόφασης να περιορισθεί σε απλή διατύπωση. Αποδεικνύεται πράγματι ότι οι προσφυγές που ασκούνται κατά των αποφάσεων έκδοσης απογράφου που εκδίδονται στο πλαίσιο της σύμβασης των Βρυξελλών είναι από αριθμητική άποψη αμελητέες. Φαίνεται ως εκ τούτου ενδεδειγμένο, στο πλαίσιο του υπερφορτωμένου προγράμματος των δικαστηρίων, να τεθεί σε όλα τα κράτη μέλη το ζήτημα σχετικά με τη διατήρηση του έντονα «δικαιοδοτικού» χαρακτήρα τον οποίο έχει τώρα η διαδικασία έκδοσης απογράφου, ακόμα και κατά τα πρώτα στάδια της διαδικασίας. Χωρίς να υπάρχει σύγκρουση αρμοδιοτήτων με τα κράτη μέλη στο σημείο αυτό, θα ήταν ευπρόσδεκτο τα κράτη μέλη να προσπαθήσουν να ορίσουν, για τους σκοπούς της χορήγησης του απογράφου, αρχές άλλες πλην των δικαστηρίων (υπάλληλοι, γραμματείς δικαστηρίων, . . .). Αυτό θα είχε ως άμεσο αποτέλεσμα την αποσυμφόρηση των ήδη βεβαρημένων δικαστηρίων και θα εξέφραζε με συγκεκριμένο τρόπο την αλλαγή χαρακτήρα της διαδικασίας περιαφής εκτελεστηρίου τύπου, κατά την αρχική φάση της διαδικασίας, με την παρατήρηση ότι οι προσφυγές κατά της συγκεκριμένης διαδικασίας πρέπει να παραμένουν δικαστικού χαρακτήρα. Αντιθέτως, στα κράτη μέλη όπου η καθαυτή εκτέλεση των αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών αποφάσεων, προϋποθέτει την προηγούμενη έγκριση δικαστηρίου, θα ήταν προτιμότερο να διορίζεται το ίδιο δικαστήριο. Αυτό δεν θα δήλωνε έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στον ξένο δικαστή αλλά περισσότερο την επιθυμία, για λόγους απλούστευσης, να συγκεντρωθεί στο ίδιο όργανο η εξουσία ανακήρυξης της αλλοδαπής απόφασης εκτελεστής και ταυτόχρονα η εξουσία εντολής της ίδιας της εκτέλεσης.

Όσον αφορά την ίδια τη διαδικασία, οι προτάσεις της Επιτροπής στηρίζονται στην αρχή ότι η περιαφή εκτελεστηρίου τύπου πρέπει να είναι κατά κάποιο τρόπο αυτόματη και να αποτελεί το αντικείμενο τυπικού ελέγχου, χωρίς να εξετάζονται σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας οι λόγοι άρνησης της εκτέλεσης που προβλέπονται από τη σύμβαση. Αυτός ο έλεγχος θα διευκολύνεται με την υποβολή, προς υποστήριξη της απόφασης για την οποία ζητείται η εκτέλεση, μιας ενιαίας και πολύγλωσσης βεβαίωσης, η οποία θα εκδίδεται από τις αρχές του κράτους καταγωγής (υπόδειγμα το οποίο προσαρτάται στο σχέδιο σύμβασης) και η οποία θα ορίζει με σαφή τρόπο τις ουσιαστικές προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί αυτή η απόφαση προκειμένου να κηρυχθεί εκτελεστή. Εναπόκειται συνεπώς στον καθ' ου ή στην καθ' ής η εκτέλεση να προσβάλει την εκτέλεση, προσκομίζοντας αποδείξεις για την ύπαρξη ενός εκ των λόγων άρνησης της εκτέλεσης που προβλέπονται στη σύμβαση.

20. Οι τροποποιήσεις της διαδικασίας πρέπει πράγματι να συνοδευτούν από αναθεώρηση των λόγων που επιτρέπουν τώρα την προσβολή της αναγνώρισης και της εκτέλεσης αλλοδαπής απόφασης (άρθρο 37α). Είναι ιδιαίτερα απαραίτητο να επανεξετασθεί ως λόγος άρνησης της εκτέλεσης ο ισχυρισμός ότι η απόφαση αντιβαίνει προς τη δημόσια τάξη, ο οποίος δεν δικαιολογείται σήμερα σε σχέση με τη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και σε σχέση με τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Πρέπει επίσης να επανεξετασθεί ο λόγος που βασίζεται στο γεγονός ότι το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο δεν επιδόθηκε ούτε κοινοποιήθηκε έγκυρα και εμπρόθεσμα στον καταδικασθέντα, ώστε αυτός να μπορέσει να οργανώσει την υπεράσπισή του. Η ισχύουσα ανάγνωση αυτής της διάταξης παρέχει πράγματι στον κακόπιστο οφειλέτη ένα αναμφισβήτητο όπλο για να αποφύγει την εκτέλεση. Τέλος, υπό την παρούσα κατάσταση των νομοθεσιών των κρατών μελών, δεν φαίνεται απαραίτητο να διατηρηθεί η δυνατότητα άρνησης της εκτέλεσης σε περίπτωση παραβίασης κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του κράτους εκτέλεσης που αφορά την προσωπική κατάσταση, την ικανότητά των προσώπων, τα καθεστώτα γάμου και κληρονομιάς.

Για να αποφευχθούν αμιγώς παρελκυστικές προσφυγές, η Επιτροπή θεωρεί από την άλλη ότι η απόφαση περί εκτελέσεως του κράτους εκτέλεσης πρέπει να είναι προσωρινά εκτελεστή, όπως είναι εκτελεστή η απόφαση του κράτους καταγωγής που του υποβάλλεται. Πρέπει πάντως να ληφθούν προστατευτικά μέτρα, ώστε να αποφευχθούν ενδεχόμενες ανεπανόρθωτες συνέπειες της προσωρινής εκτέλεσης (άρθρο 36).

21. Η Επιτροπή προτείνει να διευθετηθούν ουσιαστικά οι μηχανισμοί που διέπονται επί του παρόντος από τη σύμβαση των Βρυξελλών σύμφωνα με αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές, χωρίς να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο ότι αυτή η νέα διευθέτηση αποτελεί απλά ένα στάδιο και ότι την κατάλληλη στιγμή θα γίνει νέα συζήτηση για την απόλυτη κατάργηση της διαδικασίας έκδοσης απογράφου.

I.3. ΤΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

22. Τα ασφαλιστικά μέτρα αποτελούν στοιχείο πρωταρχικής σημασίας στο πλαίσιο της αναγνώρισης και της εκτέλεσης των αλλοδαπών αποφάσεων. Οι αρνητικές συνέπειες των προθεσμιών που συνεπάγεται η διαδικασία μπορούν να μειωθούν ή να αντισταθμιστούν με την ευνοϊκή συμπεριφορά του κράτους από το οποίο ζητείται η εκτέλεση όσον αφορά τη χορήγηση τέτοιων μέτρων. Αν και τα μέτρα αυτά γνώρισαν πρόσφατα, στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημαντική ανάπτυξη στο μέτρο της εγγενούς ανάγκης ταχύτητας του επιχειρηματικού κόσμου και βελτίωσης των υπερβολικά μακροχρόνιων δικαστικών προθεσμιών, αυτό το δικαστικό οπλοστάσιο των κρατών μελών εμπλουτίστηκε σύμφωνα μια σχετικά αποκλίνουσα και ιδίως αυτόνομη διαδικασία. Η σύμβαση των Βρυξελλών περιλαμβάνει πράγματι μόνο δύο διατάξεις σχετικά μα τα ασφαλιστικά μέτρα, τα άρθρα 24 και 39, οι οποίες εξάλλου αρκούνται να παραπέμπουν στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών για τη συγκεκριμένη εφαρμογή τους.

23. Η συγκριτική εξέταση των εθνικών νομοθεσιών αποδεικνύει τη σχεδόν γενικευμένη απουσία ορισμού του ασφαλιστικού μέτρου καθώς και σημαντική ετερογένεια των ισχυόντων νομικών συστημάτων. Παραταύτα μπορούμε να διαπιστώσουμε κάποια σύγκλιση σε ορισμένες λειτουργίες που αναγνωρίζονται σε αυτά τα μέτρα: να εξασφαλισθεί η μεταγενέστερη εκτέλεση της απόφασης που θα εκδοθεί επί της ουσίας (ή να γίνει επίσπευση αυτής της εκτέλεσης), να διοργανωθεί προσωρινά η νομική ή η πραγματική κατάσταση των πρωταγωνιστών και να διαφυλαχθούν τα υπάρχοντα συμφέροντα, μέχρις ότου ρυθμιστεί η διαφορά.

Το χάσμα μεταξύ κρατών μελών μεγαλώνει εντούτοις, όταν τα ασφαλιστικά μέτρα ενέχουν τον κίνδυνο να καταστήσουν ανώφελη κάθε διαδικασία επί της ουσίας και να ευνοήσουν κάποια μορφή κατάχρησης των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που εφαρμόζονται κανονικά (βλέπε για παράδειγμα «refιrι-provision» του γαλλικού δικαίου, το «Befriedigungsverfόgung» του γερμανικού δικαίου). Η προσφυγή στο δικαστή των αφαλιστικών μέτρων για να αποφανθεί για τέτοιου είδους μέτρα ρυθμίζεται με τελείως άνισο τρόπο, δεδομένου ότι μερικά κράτη μέλη αρνούνται στο δικαστή των ασφαλιστικών μέτρων κάθε εξουσία να αποφανθεί εκ των προτέρων επί της ουσίας.

24. Συναντώνται αρκετά σημαντικές διαφορές ως προς τους όρους χορήγησης αυτών των μέτρων. Παρά το γεγονός ότι οι νομοθεσίες των κρατών μελών, εξαρτούν, γενικά, τη χορήγηση αυτών των μέτρων, τα οποία διαθέτουν καταρχήν άμεση εκτελεστική ισχύ, από την αληθοφάνεια της προβαλλόμενης αξίωσης (fumus boni juris) και από την πιθανότητα του κινδύνου μη πληρωμής (periculum in mora), η προϋπόθεση του επείγοντος αποτελεί ολοένα και συχνότερα το αντικείμενο ελεύθερης ερμηνείας. Ουσιαστικές διαφορές υπάρχουν επίσης όσον αφορά το χαρακτήρα των αγαθών που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο ασφαλιστικών μέτρων, το είδος των μέτρων που μπορεί να ληφθούν ή ακόμα τις σχέσεις μεταξύ του δικαστηρίου των ασφαλιστικών μέτρων και του δικαστηρίου εξέτασης της ουσίας.

Τα τυπικά στοιχεία είναι επίσης ελάχιστα ομοιογενή. Πολλά κράτη μέλη εξαρτούν τα συντηρητικά μέτρα από την προηγούμενη έγκριση ενός δικαστή, ειδικευμένου σε ορισμένα κράτη μέλη και μη ειδικευμένου σε άλλα, ενώ μερικά εξ αυτών επιτρέπουν ενίοτε την απαλλαγή από αυτά. Εξάλλου, ο μονομερής χαρακτήρας στην αρχή της διαδικασίας αποτελεί τον κανόνα σε πολλά κράτη μέλη ενώ άλλα ορίζουν ότι η συζήτηση πρέπει να διεξάγεται κατ' αντιμωλία, ιδιαίτερης έκτακτης ανάγκης, από την αρχή της διαδικασίας, αποκλείοντας τοιουτοτρόπως το γενικά προσδοκώμενο αποτέλεσμα αυτών των μέτρων που έγκειται στον αιφνιδιασμό.

25. Η σύμβαση των Βρυξελλών δεν προτείνει λύση σε αυτόν τον κατακερματισμό των δικαίων όσον αφορά τα ασφαλιστικά μέτρα. Το άρθρο 24 περιορίζεται να καθιερώνει την αρχή μιας δικαιοδοσίας παρεκκλίνουσας από τους άλλους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας επί της ουσίας, χωρίς να προσδιορίζει τον ή τους δικαιούχους αυτής της δικαιοδοσίας, και κυρίως χωρίς να προσδιορίζει το τι είναι τα ασφαλιστικά μέτρα. Για να καλύψει αυτό το κενό, το δικαστήριο χρειάστηκε να προβεί σε ερμηνεία. Έθεσε, με την απόφαση «Reichert II» (13) τα πρώτα θεμέλια ενός ενιαίου και αυτόνομου ορισμού και προσδιόρισε επίσης το καθεστώς ελεύθερης κυκλοφορίας των αποφάσεων που διατάσσουν αυτά τα μέτρα. Όσον αφορά το άρθρο 39, το οποίο προβλέπει τη λήψη συντηρητικών μέτρων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προσφυγής κατά της απόφασης που επιτρέπει την εκτέλεση, το δικαστήριο προσδιόρισε, με την απόφαση Capelloni και Aquilini κατά Pelkmans (14), ότι ο διάδικος ο οποίος ζήτησε και επέτυχε την εκτέλεση, μπορεί, δυνάμει αυτού του άρθρου και κατά τη διάρκεια της καθορισμένης προθεσμίας, να επιδιώξει απευθείας τη λήψη συντηρητικών μέτρων χωρίς να είναι υποχρεωμένος να λάβει ειδική άδεια.

26. Η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο να συνεχίσει στην πορεία που χάραξε το Δικαστήριο και να ξεκινήσει, στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συζήτηση σχετικά με τα μέτρα που μπορούν να εξασφαλίσουν ισοδύναμη προστασία όλων των πολιτών σε αυτόν τον τομέα. Λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα νομικά συστήματα και την ποικιλία των μέτρων, αυτή η συζήτηση θα πρέπει κυρίως να αφορά τις λειτουργίες που επιδιώκουν τα μέτρα, τους ελάχιστους όρους στους οποίους πρέπει να υποβάλλονται, τον κανόνα της κατ' αντιμωλίας συζήτησης, την εκτελεστική ισχύ του μέτρου ή ακόμα τα ένδικα μέσα.

27. Η Επιτροπή προτείνει να προσδιοριστεί με ενιαίο τρόπο η έννοια του «ασφαλιστικού μέτρου». Προτείνεται να χρησιμοποιηθούν ως βάση οι κατευθυντήριες αρχές που θεσπίσθηκαν από το δικαστήριο στην υπόθεση «Reichert II» (15).

28. Προτείνει επίσης να ορισθεί με σαφήνεια, για τους σκοπούς των ασφαλιστικών μέτρων, ένας κανόνας διεθνούς δικαιοδοσίας προς όφελος του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου μπορούν πράγματι τα τεθούν σε εφαρμογή αυτά τα μέτρα, ακόμα και αν είναι τα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους τα οποία είναι αρμόδια να αποφανθούν επί της ουσίας (άρθρο 18α). Η θεμελίωση αυτού του νέου κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας έγκειται στο ότι ο επείγων χαρακτήρας των ασφαλιστικών μέτρων είναι ασυμβίβαστος με την εφαρμογή μιας διαδικασίας έκδοσης απογράφου. Αυτός ο κανόνας πρέπει να εφαρμόζεται υπό την επιφύλαξη της αρμοδιότητας του δικαστή που αποφαίνεται επί της ουσίας να αποφασίζει επίσης για τα προσωρινά μέτρα (16).

Από την άλλη, όταν έχει εκδοθεί επί της ουσίας απόφαση μη εκτελεστή ή απόφαση εκτελεστή, η οποία δεν έχει ακόμα κηρυχθεί εκτελεστή στο κράτος μέλος της εκτέλεσης, μια τέτοια απόφαση πρέπει να επιτρέπει τη λήψη συντηρητικών μέτρων στο κράτος στο οποίο μπορούν να εκτελεστούν αυτά τα μέτρα (17). Η απόφαση επί της ουσίας πράγματι τυγχάνει ήδη, δυνάμει του άρθρου 26 της σύμβασης των Βρυξελλών, αυτοδίκαιης αναγνώρισης στη βάση τεκμηρίου διεθνούς εγκυρότητας, και πρέπει να έχει την ισχύ «ευρωπαϊκού συντηρητικού τίτλου» (βλέπε άρθρο 27).

Τέλος, όταν η αρχική απόφαση έχει κηρυχθεί εκτελεστή στο κράτος εκτέλεσης, και υπό την επιφύλαξη της προσωρινής εκτέλεσης της απόφασης που επιτρέπει την εκτέλεση, αυτή η απόφαση πρέπει να παρέχει αυτοδικαίως το δικαίωμα να λαμβάνονται τα προσωρινά και συντηρητικά μέτρα που προβλέπονται από τη νομοθεσία του κράτους εκτέλεσης. Η λήψη αυτών των μέτρων δεν προϋποθέτει ότι πρέπει προηγουμένως να έχει κοινοποιηθεί στον καθ' ου η απόφαση που επιτρέπει την εκτέλεση. Τα μέτρα παραμένουν σε ισχύ μέχρις ότου εκπνεύσει η προθεσμία προσφυγής ή εκδοθεί οριστική απόφαση επί ενδεχόμενης προσφυγής (βλέπε άρθρο 36).

29. Το σύνολο των προτεινόμενων τροποποιήσεων περιλαμβάνεται στο σχέδιο σύμβασης που αναφέρεται στο παράρτημα I. Για λόγους ευκολίας αυτό το σχέδιο σύμβασης τηρεί όσον το δυνατόν τη διόρθωση και την αρίθμηση της σύμβασης των Βρυξελλών και ενσωματώνει μόνον τις διατάξεις των οποίων ζητείται η τροποποίηση σε σχέση με τη σύμβαση των Βρυξελλών.

II. ΒΑΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

30. Η ετερογένεια των εθνικών δικονομικών συστημάτων έχει σαν συνέπεια να μην είναι σε ίση κατάσταση όλοι οι πολίτες στο εσωτερικό της Ένωσης. Δεν διαθέτουν μέσα ίσης αποδοτικότητας ενώ η ισότητα των πολιτών και των οικονομικών φορέων στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου χώρου προϋποθέτει την παροχή ίδιων δικαστικών μέσων από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτή η διαφορά μεταξύ δικαίου και πραγματικότητας, η οποία δημιουργείται από τη διατήρηση των δικαστικών συνόρων στο εσωτερικό της Ένωσης, επισημάνθηκε επανειλημμένα από τα κοινοτικά όργανα (18). Το ίδιο το Δικαστήριο τόνισε ότι η άσκηση προσφυγής, όταν θίγονται δικαιώματα λόγω παραβίασης που κοινοτικού δικαίου, αποτελεί το αντικείμενο αληθούς υποχρέωσης που βαρύνει τα κράτη μέλη, η οποία θεμελιώνεται επίσης στο άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΚ (19).

31. Αυτή η συνειδητοποίηση των οργάνων έχει ήδη εκφρασθεί σε πολλά κοινοτικά έγγραφα. Στη βάση των άρθρων 66, 100 ή ακόμα 100 Α της συνθήκης ΕΚ, έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο πολλές πράξεις παραγώγου δικαίου, των οποίων ορισμένες διατάξεις περιλαμβάνουν ειδικούς κανόνες, κανόνες σύγκρουσης αρμοδιοτήτων ή σπανιότερα, κανόνες σύγκρουσης νόμων, χωρίς εντούτοις να αποκλείεται, σε ειδικές περιπτώσεις, η προσέγγιση ουσιαστικών δικονομικών κανόνων (20). Αυτή η τεχνική βρίσκει εντούτοις τα όριά της στο ίδιο τα θέμα το οποίο προτίθεται να επιλύσει. Τοιουτοτρόπως, οι εργασίες προσέγγισης των εθνικών κανόνων σύγκρουσης ή των δικονομικών κανόνων παρουσιάζουν το μειονέκτημα να αναπτύσσονται σε ένα αποκλειστικά τομεακό πλαίσιο.

32. Υπό την επιφύλαξη ενδεχόμενων νέων προτάσεων σε ειδικότερους τομείς, εκεί όπου αυτό θα αποδεικνυόταν απαραίτητο, η Επιτροπή επιθυμεί να προωθήσει για το μέλλον μια όσο το δυνατόν πιο οριζόντια προσέγγιση για αυτά τα θέματα, η οποία θα αναπτυχθεί, μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ, στο πλαίσο νέων διατάξεων για τη δικαστική συνεργασία στον αστικό τομέα (άρθρο 73 Μ). Η πολυπλοκότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται, καθώς και το βαθύ ρίζωμα του δικονομικού δικαίου στην εθνική νομική παράδοση καθιστούν εντούτοις ενδεδειγμένη μια δράση σταδιακή, συνετή και ανάλογη προς τις ανάγκες. Παρόμοια, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην τήρηση της ισορροπίας των συμφερόντων των διαδίκων και ειδικότερα στην τήρηση των δικαιωμάτων της υπεράσπισης.

Η Επιτροπή επιθυμεί να δοθεί προσοχή σε ορισμένα σημεία απόκλισης, των οποίων η διατήρηση είναι κατά την κρίση της επιζήμια για την αρμονική λειτουργία της δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτά τα θέματα έχουν εξάλλου ήδη αναλυθεί στο πλαίσιο των εργασιών του Συμβουλίου σχετικά με τον «Ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο», γεγονός που αποδεικνύει την ανάγκη και την ευαισθητοποίηση που υπάρχει για μια πιθανή κοινή προσέγγιση στο επίπεδο της Ένωσης.

II.1. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΤΙΤΛΟΥ ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

33. Η γενίκευση και η προσέγγιση των συνοπτικών διαδικασιών που αποσκοπούν στην πληρωμή χρηματικών ποσών αποτελεί έναν κατά προτεραιότητα άξονα προβληματισμού, λαμβανομένων υπόψη των αυξανόμενων αναγκών των πολιτών και των οικονομικών φορέων.

34. Πραγματοποιήθηκε πράγματι, το 1994 μια μελέτη (21), κατ' αίτηση της Επιτροπής, στο πλαίσιο της κοινοτικής στρατηγικής για την ανάπτυξη της επιχείρησης και τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Αυτή η μελέτη απέδειξε ότι οι οικονομικοί φορείς θεωρούν ότι το οικονομικό πλαίσιο των κρατών μελών είναι κατ' άνισο τρόπο αποτρεπτικό για τους κακόπιστους οφειλέτες και μπορεί μάλιστα, σε πολλά κράτη μέλη, να ωφελήσει χρηματικά αυτούς τους τελευταίους εξασφαλίζοντάς τους κάποια ατιμωρησία. Αναφέρει επίσης ότι ορισμένες μικρομεσαίες επιχειρήσεις διστάζουν να επενδύσουν στο διεθνές εμπόριο επειδή γνωρίζουν ότι σε περίπτωση μη πληρωμής θα είναι πολύ πιο δύσκολο να εισπράξουν απαίτηση στο εξωτερικό απ' ότι στην ίδια τους τη χώρα.

35. Αυτή η απουσία προσαρμοσμένου νομικού πλαισίου έχει ήδη τονισθεί, στο πλαίσιο της καλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, με τη σύσταση της Επιτροπής, της 12ης Μαΐου 1995, για τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές (22). Η Επιτροπή, κρίνοντας ότι οι πιστωτές που αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις πληρωμών οφείλουν να έχουν στη διάθεσή τους ταχέα, αποτελεσματικά και ολιγοδάπανα μέσα προσφυγής, κάλεσε τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των δικαστικών διαδικασιών απλουστευμένης ρύθμισης των διαφορών που αφορούν περιορισμένα χρηματικά ποσά, καθώς επίσης να διευκολύνουν τους τρόπους είσπραξης όσον αφορά τις μη αμφισβητούμενες διασυνοριακές απαιτήσεις. Υποχρεώθηκε εντούτοις να διαπιστώσει, στην έκθεσή της της 9ης Ιουλίου 1997 (23) για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της σύστασης του 1995, ότι η κατάσταση εξελίχθηκε ελάχιστα στα κράτη μέλη και ότι οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις παραμένουν διστακτικές όσον αφορά τις δραστηριότητες εξαγωγής.

36. Η προσέγγιση της Επιτροπής, η οποία εξάλλου έτυχε της ευρείας υποστήριξης του Κοινοβουλίου (24), θεμελιώνεται πράγματι στη διαπίστωση σημαντικών διαφορών που εκδηλώνονται κατά τη σύγκριση των εθνικών συστημάτων. Τα 20 τελευταία έτη αναπτύχθηκαν πράγματι σε κάθε κράτος μέλος, σε διαφορετικό βαθμό, διάφορες ειδικές ή συνοπτικές διαδικασίες. Ο πολλαπλασιασμός αυτών των διαδικασιών, που εκφράζει τη βούληση των κρατών μελών να καταπολεμήσουν την ενδημική δικαστική καθυστέρηση και τη συμφόρηση των δικαστηρίων, εκφράζει ταυτόχρονα την προτεραιότητα που καθένα εξ αυτών προσδίδει στην αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας που χορηγείται σε κάποια κατηγορία δικαιωμάτων ή πολιτών.

37. Κατ' αυτόν τον τρόπο ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή ή ετοιμάζονται να εφαρμόσουν, πέραν των διαδικασιών που αφορούν τις μικρές απαιτήσεις ή ειδικότερα τις απαιτήσεις κατανάλωσης, διαδικασίες που επιδιώκουν να καταστήσουν απλούστερη, ταχύτερη και λιγότερο δαπανηρή την είσπραξη χρηματικών ποσών. Αυτές οι διαδικασίες (25), πάντως δεν υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη (26). Εκεί όπου υπάρχουν αυτές οι διαδικασίες, οι ουσιαστικές και τυπικές προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η εφαρμογή τους ποικίλλουν κατά πολύ. Τα σημεία διαφοράς αφορούν θέματα τόσο θεμελιώδη όπως το ανώτατο ποσό των απαιτήσεων που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο της διαδικασίας, ο κατ' αντιμωλία ή μονομερής χαρακτήρας της διαδικασίας, τα αποδεικτικά μέσα, τα έξοδα και τα τέλη, ο ρόλος του δικηγόρου. Σε όλα αυτά προστίθεται ένας φορμαλισμός άνισης έκτασης στα κράτη μέλη, καταλήγοντας ενίοτε και σε πλήρη αποδικαστικοποίηση της διαδικασίας (27).

38. Αυτή η αυξανόμενη ανισότητα έχει σαν συνεπακόλουθο τη μεγάλη ανισότητα των μέσων που διαθέτουν οι πολίτες, υπέρ εκείνων που διαθέτουν πολύ αποτελεσματική διαδικασία διαταγής πληρωμής και εις βάρος εκείνων οι οποίοι, εντελώς αντίθετα, δεν διαθέτουν καθόλου και δεν έχουν άλλη προσφυγή πέραν των «κανονικών» διαδικασιών, οι οποίες γενικά συνεπάγονται μεγάλα έξοδα και μεγαλύτερες προθεσμίες. Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, η χρήση της διαδικασίας διαταγής πληρωμής απαγορεύεται απόλυτα σε περίπτωση διασυνοριακής διαφοράς (28). Σε αυτή την τελευταία περίπτωση, οι ανισότητα των εθνικών νομοθετικών συστημάτων μπορεί να ασκήσει μη αμελητέα επίδραση στην επιλογή του αρμοδίου δικαστηρίου («forum shopping»). Η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο να μειωθούν αυτές οι διαφορές, οι οποίες μπορούν να ασκήσουν επίδραση στη συμπεριφορά των οφειλετών. Αποδείχθηκε πράγματι (29), στο πλαίσιο της παρακολούθησης της σύστασης για τις ενδοεπιχειρησιακές προθεσμίες πληρωμής, ότι υπάρχουν πολύ λιγότερες καθυστερήσεις πληρωμών στα κράτη μέλη στα οποία η έκδοση και η εκτέλεση καταδικαστικών αποφάσεων είναι ταχεία, ολιγοδάπανη και αποτελεσματική. Σε αυτά τα ίδια κράτη μέλη, η αναλογία των περιπτώσεων ηθελημένης υπερημερίας σε σχέση με το σύνολο των περιπτώσεων υπερημερίας είναι σαφώς κατώτερη από το μέσο όρο, ο οποίος ανέρχεται σε 35 %. Οι οικονομικοί φορείς συνεπώς, για να μπορούν να επωφελούνται πλήρως των προτερημάτων που παρέχει η εξαφάνιση των συνόρων, πρέπει να διαθέτουν ταχεία, αποτελεσματική και ολιγοδάπανη διαδικασία, η οποία να τους προσφέρει από τυπική και ουσιαστική άποψη ισοδύναμη προστασία. Αυτή η προστασία δεν πρέπει εξάλλου να περιορίζεται στους οικονομικούς φορείς αλλά να προσφέρεται σε κάθε πολίτη (καταναλωτή, δικαιούχο διατροφής, . . .), ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με μη πληρωμή μιας απαίτησης.

39. Η γενίκευση (30), σε όλα τα κράτη μέλη, της διαδικασίας διαταγής πληρωμής θα είχε επίσης ως αποτέλεσμα να διευκολύνει, χάρη στην εξοικείωση των αρμόδιων αρχών, τις διαδικασίες αναγνώρισης και έκδοσης απογράφου (31) που προβλέπονται από τη σύμβαση των Βρυξελλών. Πρέπει εξάλλου να υπενθυμιστεί, σε συνάρτηση με το συγκεκριμένο θέμα, ότι πολλές επιστημονικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν για τον «ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο» υποστηρίζουν την αρχή ότι μία ενιαία διαδικασία αποβλέπουσα στην πληρωμή χρηματικού ποσού θα μπορούσε να καταλήξει στην πλήρη εξαφάνιση της διαδικασίας αναγνώρισης και εκτέλεσης (έκδοση απογράφου) που προβλέπεται από τη σύμβαση των Βρυξελλών.

40. Η βασική αρχή είναι ότι πρέπει να αποφεύγεται βαριά διαδικασία για την πληρωμή χρηματικού ποσού στις υποθέσεις που δεν έχουν πραγματικό χαρακτήρα δικαστικής διαφοράς ή στις οποίες ο οφειλέτης δεν αμφισβητεί την οφειλή του. Αυτή η αρχή της αντιστροφής του χαρακτήρα της διαφοράς ορίζει ότι η πρωτοβουλία για την έναρξη της διαδικασίας δεν αντίθεται πλέον στον ενάγοντα αλλά στον εναγόμενο, ο οποίος, όταν του κοινοποιείται διαταγή πληρωμής εκδοθείσα κατ' αίτηση του πιστωτή, οφείλει να υιοθετήσει ενεργή στάση προσφεύγοντας στο δικαστήριο. Η διαδικασία χαρακτηρίζεται από τα νομικά αποτελέσματα τα οποία παράγει η συνειδητή σιωπή του οφειλέτη. Πρέπει ως εκ τούτου να ληφθούν ιδιαίτερες προφυλάξεις προκειμένου να προστατευθούν αποτελεσματικά τα συμφέροντα του εναγόμενου οφειλέτη. Η επίδοση ή η κοινοποίηση του τίτλου που κάνει δεκτή την αίτηση του πιστωτή αποκτά προς το σκοπό αυτό μεγάλη σημασία, επειδή ορίζει την αρχή μια προθεσμίας η οποία επιτρέπει στον οφειλέτη να αντιταχθεί και να ξεκινήσει συζήτηση κατ' αντιμωλία.

41. Μόλις τεθούν αυτές οι γενικές αρχές, οι οποίες αποτελούν τη βάση όλων των υφιστάμενων συστημάτων, παραμένουν προς επίλυση πολλά θέματα. Είναι απαραίτητο κατ' αρχάς να προσδιοριστεί πώς θα τηρηθεί η ισορροπία των δικαιωμάτων των διαδίκων, είτε πρόκειται για καταναλωτές, των οποίων η θέση κατωτερότητας (32) που κατέχουν στην αγορά δεν πρέπει να επιδεινωθεί είτε για άλλες κατηγορίες προσώπων. Θα πρέπει ακόμα να προσδιορισθεί ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της δικαστικής αρχής, του δικαστικού επιμελητή ή και του δικηγόρου. Το υλικό πεδίο εφαρμογής, το ενδεχόμενο ανώτατο ποσό των απαιτήσεων, οι λεπτομέρειες της αίτησης, τα αποδεικτικά στοιχεία, οι τρόποι επίδοσης της διάταξης, τα ένδικα μέσα και οι προθεσμίες αποτελούν επίσης παραμέτρους που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την εξέταση των πιθανών χαρακτηριστικών μιας ευρωπαϊκής διαδικασίας εντολής πληρωμής. Αυτή η συζήτηση θα πρέπει επίσης να δίεπεται από τη βούληση να μην θιγούν τα υπάρχοντα συστήματα που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους.

II.2. Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ

42. Ένα κατάλληλο και αποτελεσματικό σύστημα εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων αποτελεί ένα από τα θέματα της πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Η ελεύθερη κυκλοφορία των αποφάσεων είναι από την άλλη ουτοπική, εάν ο τίτλος δεν εκτελείται με ισοδύναμη αποτελεσματικότητα σε όλα τα κράτη μέλη.

43. Δεν είναι βέβαιο ότι τώρα οι εθνικές νομοθεσίες μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτό το στόχο. Έτσι ακριβώς όπως και στην περίπτωση των ασφαλιστικών μέτρων τα μέσα αναγκαστικής εκτέλεσης διοργανώνονται κατά πολύ διαφορετικό τρόπο και εξαρτώνται από πολύ διαφορετικές προϋποθέσεις στα διάφορα κράτη μέλη. Παρά το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν ένα διαφορετικό δικαίωμα εκτέλεσης σε συνάρτηση με το χαρακτήρα της υποχρέωσης που βαρύνει τον οφειλέτη και ότι το σύνολο σχεδόν των κρατών μελών εξαρτά την αναγκαστική εκτέλεση από την επίδοση του τίτλου επί του οποίου θεμελιώνεται, δηλαδή από την όχληση του οφειλέτη, υπάρχουν πολύ μεγάλες διαφορές όσον αφορά τον χαρακτήρα των τίτλων που επιτρέπουν την αναγκαστική εκτέλεση (33), ενώ η ισχύς του δεδικασμένου δεν αποτελεί το μόνο καθοριστικό κριτήριο σε σχέση με το θέμα αυτό. Οι εξαιρέσεις από την γενικά ισχύουσα αρχή της δυνατότητας κατάσχεσης των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη είναι πολυάριθμες και πολύ διαφορετικές στα διάφορα κράτη μέλη. Το αυτό ισχύει όσον αφορά τα ένδικα μέσα, το ρόλο του δικαστηρίου όσον αφορά την εκτέλεση, το κόστος της εκτέλεσης ή ακόμα τη δημοσιότητα των μέτρων εκτέλεσης.

44. Η σύμβαση των Βρυξελλών επιδιώκει μόνο να διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των αποφάσεων απλοποιώντας τους κανόνες έκδοσης απογράφου. Η καθ' αυτή εκτέλεση συνεχίζει να υπάγεται στους δικονομικούς κανόνες του κράτους στο οποίο λαμβάνει χώρα η εκτέλεση. Ο εκτελεστός χαρακτήρας ενός τίτλου δεν συγχέεται συνεπώς με την πραγματική εκτέλεσή του και απέχουμε πολύ από το να μπορεί να θεωρηθεί ότι «οι προϋποθέσεις εκτέλεσης των αποφάσεων και οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις δυσκολίες που αυτές προκαλούν είναι ίδιες σε όλα τα κράτη μέλη» (34).

45. Η ποικιλομορφία και η πολυπλοκότητα των κανόνων την οποία έφερε στο φως το Δικαστήριο συνδέεται πράγματι με την ιδιαίτερη κατάσταση του δικαίου που διέπει τα μέσα εκτέλεσης, το οποίο άπτεται του δικαίου των προσώπων, του δικαίου των συμβάσεων, των καθεστώτων γάμου και διαδοχής, του φορολογικού δικαίου . . ., καθώς και του δικαίου που διέπει τις ασφάλειες. Αυτός ο πολυθεματικός χαρακτήρας, στον οποίο προστίθεται η κλασική αρχή της εδαφικότητας των κατασχέσεων επιβάλλει συνετή και πολύ σταδιακή προσέγγιση του θέματος.

46. Προτείνεται να περιορισθεί η συζήτηση, σε μία πρώτη φάση, στην προβληματική της κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού, η οποία υπάρχει στο σύνολο σχεδόν των κρατών μελών και η οποία αποτελεί αποτελεσματικό όπλο κατά του δύστροπου οφειλέτη. Αυτή η αποτελεσματικότητα πρέπει εντούτοις να σχετικοποιηθεί λόγω της αρχής της εδαφικότητας των κατασχέσεων και των ουσιαστικών διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών. Κυρίως, η υπερβολικά μεγάλη δυνατότητα εξαφάνισης του περιεχομένου των τραπεζικών λογαριασμών αποτελεί σοβαρό φρένο στη λειτουργία της κατάσχεσης. Πρέπει συνεπώς να εξετασθούν τα διάφορα μέσα εξουδετέρωσης αυτών των εμποδίων και αυτής της δυνατότητας εξαφάνισης του περιεχομένου των λογαριασμών και να προσδιορισθεί κοινή προσέγγιση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

47. Πολλά ερωτήματα χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. Ο προσδιορισμός του τόπου της κατάσχεσης αποτελεί ένα από τα ουσιαστικά ζητήματα. Η απάντηση που θα δοθεί πρέπει να λάβει υπόψη τη μαζική ανάπτυξη των ηλεκτρονικών μεταφορών πόρων. Η κλασική αρχή σύμφωνα με την οποία ο τόπος κατάσχεσης είναι ο τόπος στον οποίο κατάσχονται τα κεφάλαια που φυλάσσονται από τον τραπεζίτη ή ο τόπος στον οποίον πραγματοποιείται η πληρωμή από την τράπεζα (γενικά η εταιρική της έδρα) πρέπει να επανεξετασθεί προς το σκοπό αυτό.

Η έκταση της κατάσχεσης όσον αφορά τα κεφάλαια που φυλάσσονται από το υποκατάστημα ή την αλλοδαπή θυγατρική της τράπεζας, στην οποία διενεργείται κατάσχεση, θέτει επίσης ένα ιδιαίτερο πρόβλημα σε σχέση με την αρχή της εδαφικότητας των κατασχέσεων. Η θυγατρική ή το υποκατάστημα θεωρούνται κατά πολύ γενικό τρόπο ως χωριστή επιχείρηση εκείνης εις χείρας της οποίας διενεργείται η κατάσχεση, οπωσδήποτε όσον αφορά την παραίτησή του.

Η ημερομηνία κατά την οποία ο τρίτος εις χείρας του οποίου γίνεται η κατάσχεση οφείλει να χορηγήσει πληροφορίες σχετικά με το λογαριασμό του οφειλέτη, ή και με το είδος των μη κατασχετών απαιτήσεων που καταβάλλονται σε τραπεζικό λογαριασμό, αποτελούν εξίσου ζητήματα που πρέπει να εξετασθούν μετά προσοχής. Το αυτό ισχύει όσον αφορά την προτεραιότητα που χορηγείται σε ορισμένα κράτη μέλη στον πιστωτή που προβαίνει στην κατάσχεση, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο διακριτικής μεταχείρισης εις βάρος του πιο «απομακρυσμένου» πιστωτή.

II.3. Η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

48. Η διευκόλυνση, χάρη σε μια απλουστευμένη διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης, της εκτέλεσης των αλλοδαπών αποφάσεων είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων του πιστωτή. Αυτή η πρόοδος μπορεί εντούτοις να αποδειχθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, ουτοπική εάν ο οφειλέτης αποδειχθεί αφερέγγυος ή εάν αποκρύψει τα περιουσιακά του στοιχεία. Ο πιστωτής πρέπει συνεπώς να μπορεί να εκτιμήσει με ακρίβεια την πραγματική σύσταση της περιουσίας του οφειλέτη, από άποψη ενεργητικού και παθητικού, πριν να αποφασίσει για το κατά πόσον είναι ενδεδειγμένο να επιδιώξει την εκτέλεση.

49. Αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία αποτελούν τη γενική εγγύηση των πιστωτών, έχασαν πολύ από τη διαφάνειά τους. Ενώ άλλοτε αποτελούντο ως προς το ουσιαστικό μέρος από ακίνητα εύκολα προσδιορίσιμα και ως εκ τούτου κατασχέσιμα, η σύνθεσή τους έχει αλλάξει ουσιαστικά. Έχουν σε μεγάλο βαθμό καταστεί άυλα και αποτελούν στο εξής μέρος τραπεζικών λογαριασμών, διαφόρων αμοιβών, εταιρικών μεριδίων, κινητών αξιών ή τίτλων συμμετοχής σε εταιρείες διασκορπισμένες σε όλη των Ευρώπη. Η περιουσία χαρακτηρίζεται τώρα από μεγάλη αδιαφάνεια και από ακόμα μεγαλύτερη μεταβλητότητα λόγω της ηλεκτρονικής προόδου και του Internet (35).

50. Οι εθνικοί νομοθέτες δεν παρέμειναν αδιάφοροι σε αυτή την εξέλιξη και έθεσαν σταδιακά σε εφαρμογή μέτρα που επιτρέπουν την εξομάλυνση, τουλάχιστον εν μέρει, αυτής της απουσίας διαφάνειας. Τα μέσα που υπάρχουν τώρα σε κάθε κράτος μέλος και επιτρέπουν τη διαπίστωση και τον εντοπισμό των διαφόρων ενεργητικών και παθητικών στοιχείων της περιουσίας του οφειλέτη χαρακτηρίζονται εντούτοις από μεγάλη ποικιλομορφία και απέχουν πολύ από το να εξασφαλίζουν ίση προστασία όλων των πιστωτών.

51. Ένα από αυτά τα μέσα έγκειται στην υποχρέωση που επιβάλλεται στον οφειλέτη, κατόπιν αιτήσεως του πιστωτή ή του δικαστηρίου που είναι επιφορτισμένο με την εκτέλεση, να αποκαλύπτει τα περιουσιακά του στοιχεία. Σε μία πρώτη ομάδα κρατών μελών δεν υπάρχει κανένας νομικός κανόνας τέτοιου χαρακτήρα. Εναπόκειται συνεπώς στον πιστωτή να κάνει τις απαραίτητες ενέργειες για να προσδιορίσει και να εντοπίσει αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, συχνά προς όφελος του καλά ενημερωμένου ή καλά κατατοπισμένου οφειλέτη. Ορισμένα κράτη μέλη δεν διαθέτουν εξάλλου διατάξεις που να προβλέπουν κυρώσεις για τις ενέργειες με τις οποίες ο οφειλέτης διοργανώνει την αφερεγγυότητά του.

Σε μια δεύτερη ομάδα κρατών μελών, υπάρχει υποχρέωση δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων, η οποία πραγματοποιείται γραπτά ή προφορικά ενώπιον δικαστηρίου, ενδεχομένως με ορκωμασία, ενώπιον γραμματέα ή δικαστικού υπαλλήλου ή ακόμα ενώπιον των αρχών που είναι ειδικά επιφορτισμένες με την εκτέλεση των αποφάσεων. Ο οφειλέτης που αρνείται να προβεί σε αυτή τη δήλωση διατρέχει τον κίνδυνο κυρώσεων και συγκεκριμένα ποινής φυλάκισης. Κατά γενικό τρόπο, η υποχρέωση δήλωσης αφορά όλα τα είδη κινητών και ακινήτων.

Η αποτελεσματικότητα αυτής της δήλωσης περιουσιακών στοιχείων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χρήση που γίνεται και τη δημοσιότητα που προσδίδεται. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται κατ' αυτόν τον τρόπο ανακοινώνονται μόνον στο δικαστήριο και στους διαδίκους. Αντιθέτως, η αποτρεπτική αξία της υποχρέωσης δήλωσης αποδεικνύεται πολύ μεγαλύτερη εκεί όπου η πληροφορία μπορεί να γνωστοποιηθεί σε κάθε ενδιαφερόμενο πρόσωπο, μέσω του πρωτοκόλλου υποθέσεων των δικαστηρίων, κατά τρόπον ώστε η υποχρέωση δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων να αποτελεί πολύ αποτελεσματικό μέσο πίεσης κατά των κακόπιστων οφειλετών.

52. Τα δημόσια βιβλία μπορούν να αποτελούν μια μη αμελητέα συμπληρωματική πηγή πληροφόρησης και ενίοτε εναλλακτική λύση στα κράτη μέλη στα οποία δεν υπάρχει η δήλωση των περιουσιακών στοιχείων. Στην περίπτωση αυτή επίσης, η έκταση των διαθέσιμων κατ' αυτόν τον τρόπο πληροφοριών ποικίλλει κατά πολύ από τα ένα κράτος μέλος στο άλλο.

53. Εξάλλου, σε ορισμένα κράτη μέλη, συγκαταλέγεται στις αρμοδιότητες των δικαστηρίων ή των αρχών που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση η ευχέρεια να απαιτήσουν την κοινοποίηση εκ μέρους τρίτων, κυρίως των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, πληροφοριών για τους λαγαριασμούς που διαθέτουν οι οφειλέτες. Σε άλλα κράτη μέλη, αυτή η δυνατότητα αποκλείεται, προτάσσοντας ως δικαιολογία το τραπεζικό απόρρητο.

54. Αρκετά μεγάλες διαφορές υπάρχουν συνεπώς στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η έννοια της διαφάνειας των περιουσιακών στοιχείων. Από τη μία, η διακριτικότητα ορισμένων κρατών μελών είναι σε θέση να ενθαρρύνει του κακόπιστους οφειλέτες να μεταφέρουν τα αγαθά τους σε κάποιο κράτος μέλος για να αποφύγουν την κατάσχεση. Από την άλλη, οι πιστωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ευρίσκονται σε ίση θέση ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο οφείλουν να επιδιώξουν την πληρωμή της απαίτησής τους. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρούσα κατάσταση δεν είναι ικανοποιητική και ότι η αποτελεσματικότητα των μέσων εκτέλεσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί συντονισμένη δράση. Θεωρεί απαραίτητο να εξετασθεί, λαμβανομένου υπόψη του ενδιαφέροντος αυτού του συστήματας, η γενίκευση της υποχρέωσης δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων ως μέσο εντοπισμού των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι διαδικασίες που αποβλέπουν στην καταπολέμηση της οργανωμένης αφερεγγυότητας.

Αυτή η προσέγγιση έτυχε αρκετά ευρείας υποστήριξης εκ μέρους των επαγγελματιών, η γνώμη των οποίων ζητήθηκε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών του σεμιναρίου του Ελσίνκι το Μάρτιο του 1997 για τον «ευρωπαϊκό εκτελεστό τίλο».

Η Επιτροπή θεωρεί πάντως απαραίτητο να συνδυασθεί η αποτελεσματικότητα μίας τέτοιας διαδικασίας με, αφενός μεν, τους κανόνες της αδυναμίας κατάσχεσης, αφετέρου δε, την προστασία του οφειλέτη και των τρίτων έναντι οποιουδήποτε αντεδεδειγμένου, ακατάλληλου ή υπερβολικού μέτρου έρευνας. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στην προστασία των δεδομένων. Προτίθεται λοιπόν να προβεί σε διαβουλεύσεις για να συγκεντρώσει τις εμπεριστατωμένες γνώμες των ενδιαφερόμενων κύκλων.

II.4. ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΡΧΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ

55. Υπάρχει μια άλλη διάσταση την οποία πρέπει να συμπεριλάβει ο προβληματισμός για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των αποφάσεων, που είναι αυτή της συνεργασίας των αρχών που είναι επιφορτισμένες σε κάθε κράτος μέλος με την εκτέλεση των αποφάσεων. Αυτό το ζήτημα συνδέεται αναπόσπαστα με το ζήτημα του προσδιορισμού των αγαθών που αποτελούν το αντικείμενο της εκτέλεσης, του οποίου αποτελεί το φυσικό συμπλήρωμα. Η σημασία μελλοντικής συνεργασίας θα είναι πράγματι ακόμα μεγαλύτερη μόλις θα έχουν ολοκληρωθεί οι σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλονται προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης διαφάνειας των περιουσιακών στοιχείων. Υπό την παρούσα κατάσταση, και παρά το γεγονός ότι η δικαστική συνεργασία στον αστικό τομέα αποτελεί έναν από τους στόχους της Ένωσης, πρέπει να διαπιστωθεί η απουσία, στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οποιουδήποτε πολυμερούς μέσου γενικής εμβέλειας που να αποβλέπει, με την εφαρμογή ενός συστήματος αμοιβαίας συνδρομής, στην επιτάχυνση της ρύθμισης των διαφορών και της εκτέλεσης των αποφάσεων.

56. Αυτή η διαπίστωση αποτέλεσε άλλωστε ένα από τα θέματα που αναλύθηκαν κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου σχετικά με τον «Ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο» που διοργανώθηκε στο Ελσίνκι το Μάρτιο του 1997, σαν στοιχείο που συντελεί στη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των δικαστικών αποφάσεων. Η δυνατότητα εφαρμογής ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών στο συγκεκριμένο τομέα αποτέλεσε εξάλλου το αντικείμενο διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των εργασιών για τον «ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο» (βλέπε σημείο I.2). Η υποδοχή που επιφυλάχθηκε σ'αυτήν την πρόταση αποδεικνύει κάποια ευαισθητοποίηση των κρατών μελών απέναντι στις δυσκολίες που δημιουργούνται από την απουσία τυπικού πλαισίου συνεργασίας, σε επίπεδο δικαστηρίων, στον τομέα της αποτελεσματικότητας των αποφάσεων.

57. Η Επιτροπή θεωρεί από την πλευρά της ότι η βελτίωση των νομοθετικών μηχανισμών αναγνώρισης και εκτέλεσης αποτελεί θέμα προτεραιότητας αλλά ότι τα προσδοκώμενα θετικά αποτελέσματα από τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν προς αυτήν την κατεύθυνση μπορούν να αυξηθούν ακόμα με την ενεργή συνεργασία των αρχών των κρατών μελών που συμμετέχουν σε αυτούς τους μηχανισμούς. Από την άλλη, αυτή η συνεργασία θα επέτρεπε να αποφευχθούν τα μειονεκτήματα της αρχής της εδαφικότητας των μέσων εκτέλεσης, αρχή βαθειά ριζωμένη στη νομική παράδοση των κρατών μελών. Η δισκολία ή ακόμα και η αδυναμία σε ορισμένες περιπτώσεις να εντοπισθούν εύκολα και με ελάχιστα έξοδα τα αγαθά που είναι σε θέση να ικανοποιήσουν τον πιστωτή θέτει από την άλλη σε κίνδυνο την ελεύθερη κυκλοφορία και την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων και, γενικότερα, την ικανότητα των δικαστικών σωμάτων των κρατών μελών να ανταποκριθούν στις ανησυχίες των πολιτών. Φαίνεται συνεπώς ορθό να ξεκινήσει η συζήτηση με σκοπό να προσδιορισθεί η καταλληλότητα, η μορφή και οι ενδεχόμενες λεπτομέρειες ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ αρχών εκτέλεσης των κρατών μελών.

58. Ένα τέτοιο σύστημα, για να είναι αποτελεσματικό, δεν πρέπει να περιορίζεται στην ανταλλαγή πληροφοριών για τη νομοθεσία που ισχύσει στο κράτος εκτέλεσης όσον αφορά την εκτέλεση των αποφάσεων. Ο απώτερος στόχος της συνεργασίας πρέπει να είναι στην πραγματικότητα η συγκέντρωση, προς όφελος του πιστωτή, των πληροφοριών που διατίθενται στο κράτος εκτέλεσης όσον αφορά το πρόσωπο του οφειλέτη αλλά εξίσου όσον αφορά το χαρακτήρα των περιουσιακών στοιχείων του, τα ενεργητικά (συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων τρίτων) και παθητικά περιουσιακά στοιχεία του, καθώς και την τοποθεσία τους.

59. Η συγκριτική εξέταση των μέσων που υπάρχουν σε άλλους τομείς θα διευκολύνει τον προσδιορισμό των πιθανών χαρακτηριστικών του συστήματος. Υπάρχει πράγματι μια σειρά μέσων, κυρίως στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των οποίων στόχος είναι να επιτρέψουν ή να διευκολύνουν την αμοιβαία ενημέρωση και συνεργασία των αρχών.

Σε σχέση με το θέμα αυτό, ο μηχανισμός που προβλέπεται από τη σύμβαση που υπεγράφη στις 6 Νοεμβρίου 1990 στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής συνεργασίας και αφορά την είσπραξη των διατροφών (36), έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με το άρθρο 3 αυτής της σύμβασης, οι αρμόδιες αρχές αναλαμβάνουν πράγματι τη δέσμευση να συνεργάζονται με σκοπό την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων και να θέτουν σε εφαρμογή και να εντοπίζουν τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη, καθώς και να λαμβάνουν από τις αρχές του κράτους μέλους κάθε πληροφορία σχετικά με τον οφειλέτη.

Το κοινοτικό δίκαιο προσφέρει επίσης πολλά υποδείγματα συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών και αμοιβαίας βοήθειας μεταξύ αρχών, των οποίων ο στόχος είναι να εξασφαλίσουν την καλή εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων. Αυτά τα συστήματα έχουν ιδιαίτερα αναπτυχθεί στον τελωνειακό και γεωργικό τομέα, καθώς επίσης στο φορολογικό τομέα. (37)

60. Κατά τη συζήτηση που πρόκειται να διεξαχθεί, οι πολιτισμικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την ευθύνη της διεξαγωγής της δίκης και της εκτέλεσης των αποφάσεων, οι διαφορές ή αποκλίσεις μεταξύ των διαθέσιμων πληροφοριών στο πλαίσιο κάθε κράτους μέλους, καθώς και οι αισθητές αποκλίσεις όσον αφορά τα καθεστώτα και τις αρμοδιότητες των υπαλλήλων εκτέλεσης, θα έχουν μη αμελητέα επίδραση στις συζητήσεις και πρέπει να ληφθούν υπόψη ορισμένες παράμετροι.

Είναι απαραίτητο να προσδιορισθεί με ακρίβεια ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες. Είναι αναμφίβολα προτιμότερο να επιφυλαχθεί η πρόσβαση αυτή στις αρχές και όχι σε απλούς ιδιώτες. Θα πρέπει συνεπώς να προσδιορισθούν ποιες θα είναι οι αρχές στις οποίες θα χορηγούνται οι πληροφορίες και εκείνες που θα είναι αρμόδιες για να τις παρέχουν. Χωρίς αμφιβολία ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να είναι ανοικτό σε κάθε δικαστική ή διοικητική αρχή ή σε ελεύθερο επαγγελματία, εφόσον αυτή η αρχή έχει λάβει από το κράτος μέλος την εξουσία να προβαίνει σε αναγκαστική εκτέλεση των αποφάσεων. Ένα επιπλέον ζήτημα θα είναι εκείνο του βαθμού αποσυγκέντρωσης στην οποία θα πρέπει να καταλήξει ένα τέτοιο σύστημα.

Το πεδίο εφαρμογής του συστήματος και οι όροι τους οποίους θα πρέπει να πληρούν οι αιτήσεις συνδρομής θα πρέπει εξίσου να προσδιορισθεί με σαφήνεια. Θα πρέπει επίσης να προσδιορισθούν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί έγκυρα να απορριφθεί η αίτηση συνδρομής καθώς και οι περιορισμοί που μπορούν να επιβληθούν στο σύστημα για λόγους προστασίας του ιδιωτικού βίου και προστασίας των προσωπικών δεδομένων ή ακόμα λόγω των εθνικών κανόνων που ισχύουν στο κράτος εκτέλεσης όσον αφορά τον απόρρητο χαρακτήρα των πληροφοριών ή το τραπεζικό απόρρητο.

(1*) Βλέπε σ. 20 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.

(2) Πράσινο Βιβλίο για την προσφυγή των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και τη ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης στην ενιαία αγορά - COM(93) 576 7 περισσότερες από εκατό εργασίες απεστάλησαν στην Επιτροπή.

(3) Μια δημοσκόπηση Eurobarometre που πραγματοποιήθηκε το 1991 αποκάλυψε ότι οι δυσκολίες ρύθμισης των διαφορών αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανάπτυξη των αγορών καταναλωτικών αγαθών σε κάποιο άλλο κράτος μέλος.

(4) Σύσταση της Επιτροπής της 12ης Μαΐου 1995 για τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ L 127 της 10.6.1995) και ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με αυτή τη σύσταση (ΕΕ C 144 της 10.6.1995).

(5) Μόνο ορισμένα θέματα εξαιρούνται. Βλέπε εντούτοις το σχέδιο σύμβασης για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων που αφορούν τις συζυγικές σχέσεις (Βρυξέλλες II).

(6) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπόθεση C-398/92, 10 Φεβρουαρίου 1994, Mund και Festner, Συλλογή 1994, σ. I-474.

(7) ΕΕ L 319 της 25.11.1988, σ. 9.

(8) Όπως διαπιστώθηκε στο πλαίσιο του Πράσινου Βιβλίου για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη το μέσο κόστος (δικαστικά έξοδα + έξοδα δικηγόρου) της δικαστικής επίλυσης ενδοκοινοτικής διαφοράς ποσού 2 000 Ecu ανέρχεται, για τον ενάγοντα, σε ποσόν 2 500 Ecu περίπου.

(9) Όπως προκύπτει από τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο που διένειμαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών για τον «ευρωπαϊκό εκτελεστό τίτλο» και από τη μελέτη «Cost of Judicial Barriers for Consumers in the Single Market» που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή στο πλαίσιο του Πράσινου Βιβλίου για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη.

(10) ΕΕ C 319 της 26.10.1996.

(11) Με σκοπό τη συνέχιση και τον εμπλουτισμό των συζητήσεων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διένειμαν σε ευρεία κλίμακα στις ευρωπαϊκές ενώσεις που εκπροσωπούν τους σχετικούς επαγγελματικούς κύκλους (συμβολαιογράφοι δικηγόροι, δικαστές, δικαστικοί επιμελητές και γραμματείς) ένα ερωτηματολόγιο προπαρασκευαστικό του σεμιναρίου του Ελσίνκι. Η σύνθεση των απαντήσεων παρουσιάστηκε επ' ευκαιρία αυτού του σεμιναρίου.

(12) Η σύμβαση προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας το 1989 και η σύμβαση προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας το 1996.

(13) Υπόθεση C-261/90 Reichert II, Μαρτίου 1992, Συλλογή 1990, σ. 2149.

(14) Υπόθεση 119/84, Cappelloni και Aquilini κατά Pelkmans, Συλλογή 1985, σ. 3147.

(15) Εναπόκειται στο δικαστήριο να ορίσει το κατά πόσο μπορούν να χαρακτηρισθούν ως προσωρινά και συντηρητικά μέτρα τα μέτρα που έχουν ως στόχο να προηγηθούν της απόφασης επί της ουσίας. Βλέπε προδικαστικό ερώτημα αριθ. 1996, C-46/7, υπόθεση C-391/95 Van Uden Maritime BV κατά Firma Decco-Line, Peter Determan KG.

(16) Βλέπε εντούτοις τα όρια που τίθενται όσον αφορά την αναγνώριση αυτών των μέτρων με την απόφαση «Denilauler» του Δικαστηρίου: το προσωρινό και συντηρητικό μέτρο δεν θα αναγνωρίζεται εφόσον λαμβάνεται «ex parte», υπόθεση 125/79, Denilauler κατά Couchet, Συλλογή 1980, σ. 1553.

(17) Βλέπε το άρθρο 68 του γαλλικού νόμου της 9ης Ιουλίου 1991 για τις αστικές διαδικασίες εκτέλεσης και το άρθρο 1414 του βέλγικου κώδικα των δικαστηρίων.

(18) Βλέπε κυρίως το Πράσινο Βιβλίο για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και τη ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης [COM(93) 576] και το «Στρατηγικό πρόγραμμα για την εσωτερική αγορά» [COM(93) 256].

(19) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων . . .

(20) Βλέπε για παράδειγμα την οδηγία 84/450/ΕΟΚ για την παραπλανητική διαφήμιση, την οδηγία 93/19/ΕΟΚ για τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές, τις οδηγίες 88/357/ΕΟΚ, 90/619/ΕΟΚ, 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ για τις ασφάλειες, την οδηγία 96/71/ΕΟΚ για την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών κ.λπ.

(21) «European Late Payment Survey» - 1994 - INTRUM JUSTITIA.

(22) ΕΕ L 127 της 10.6.1995 7 βλέπε ανακοίνωση σχετικά με τη σύσταση της Επιτροπής της 12ης Μαΐου 1995 για τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές (ΕΕ C 144 της 10.6.1995, σ. 3).

(23) ΕΕ C 216 της 17.7.1997, σ. 10.

(24) ΕΕ C 211 της 22.7.1996.

(25) «Procιdure d'injonction de payer» στη Γαλλία, «Mahnverfahren» στη Γερμανία, «decreto ingiuntivo» στην Ιταλία, «betalningsfφrelδggande» στη Σουηδία, «summiere rechtspleging om betaling te bekomen» στις Κάτω Χώρες, κ.λπ.

(26) Η Ισπανία και Πορτογαλία δεν διαθέτουν διαδικασία διαταγής πληρωμής (procedure d'inzonction de payer). Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία διαθέτουν συνοπτική διαδικασία αρκετά παραπλήσια.

(27) Για παράδειγμα, «kronofogdemyndighet» στη Σουηδία.

(28) Δεν είναι εξάλλου βέβαιο ότι αυτός ο περιορισμός συμφωνεί με την ερμηνεία που δόθηκε από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στη σύμβαση των Βρυξελλών και στο άρθρο 6, το οποίο απαγορεύει τις διακρίσεις (απόφαση Mund και Festner, υπόθεση C-398/92, 10 Φεβρουαρίου 1994, Συλλογή, σ. I-467).

(29) European Payment Habits Survey - Απρίλιος 1997 - INTRUM JUSTITIA.

(30) Βλέπε την προαναφερόμενη ανακοίνωση, σ. 9.

(31) Στην υπόθεση Klomps (16 Ιουνίου 1981, υπόθεση 166/80, Συλλογή, σ. 1953), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δέχθηκε ότι η διαταγή πληρωμής αποτελεί «απόφαση» κατά την έννοια της σύμβασης των Βρυξελλών.

(32) Βλέπε Πράσινο Βιβλίο για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη.

(33) Ορισμένα κράτη μέλη διακρίνουν μεταξύ εκτελεστού τίτλου και εκτελεστηρίου τύπου.

(34) Απόφαση Mund και Festner (βλέπε υποσημείωση 24).

(35) Βλέπε Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για το ηλεκτρονικό εμπόριο [COM(97) 157].

(36) Αυτή η σύμβαση επικυρώθηκε από τέσσερα κράτη μέλη μόνον. Η εξέταση αυτής της σύμβασης, η οποία εκκρεμεί στο Συμβούλιο, κυρίως για λόγους μη επικύρωσης, μπορεί να επιτρέψει την άντληση σημαντικών πληροφοριών.

(37) Βλέπε κυρίως την οδηγία 76/308/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την αμοιβαία βοήθεια στον τομέα της είσπραξης των απαιτήσεων που προκύπτουν από πράξεις που αποτελούν μέρος του συστήματος χρηματοδότησης του ΕΓΤΠΕ καθώς επίσης από γεωργικές εισφορές και τελωνειακούς δάσμούς (ΕΕ L 73 της 19.3.1976, σ. 18).