EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 157/42

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προαγωγή των θαλάσσιων μεταφορών και της πρόσληψης και εκπαίδευσης των ναυτικών»

(2005/C 157/05)

Στις 29 Ιανουαρίου 2004 και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Προαγωγή των θαλάσσιων μεταφορών και της πρόσληψης και εκπαίδευσης των ναυτικών».

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Οκτωβρίου 2004 με εισηγητή τον κ. CHAGAS.

Κατά την 413η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Δεκεμβρίου 2004 (συνεδρίαση της 15ης Δεκεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 137 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1 Το 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών της ΕΕ διοργάνωσαν μια διεθνή διάσκεψη στο Δουβλίνο με τίτλο «Είναι ο ναυτικός της Ευρωπαϊκής Ένωσης απειλούμενο είδος;», στην οποία αναγνωρίστηκε ότι οι ευρωπαίοι ναυτικοί έχουν ζωτική σημασία για τη βιωσιμότητα της ναυτιλιακής βιομηχανίας της Ευρώπης. Διατυπώθηκαν διάφορες προτάσεις για να δημιουργηθεί και πάλι, σε επαρκείς αριθμούς, ένα σώμα ναυτικών με προσόντα υψηλού επιπέδου. Το ίδιο έτος η Επιτροπή παρουσίασε μια ανάλυση της κατάστασης στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Προς μια νέα ναυτιλιακή στρατηγική» (1). Οι ίδιες ανησυχίες αντικατοπτρίστηκαν και σε ένα ψήφισμα της 24ης Μαρτίου 1997 σχετικά με μία νέα στρατηγική για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής ναυτιλίας (2). Το Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικρότησε την ανακοίνωση της Επιτροπής και, μεταξύ άλλων, αναγνώρισε ότι χρειάζονται θετικά μέτρα για να προωθηθεί η απασχόληση των κοινοτικών ναυτικών.

1.2 Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την εκπαίδευση και την πρόσληψη ναυτικών (3), η Επιτροπή αναγνώρισε μια κατακόρυφη πτώση της προσφοράς καλά εκπαιδευμένων ναυτικών, ιδίως αξιωματικών, τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Τόσο ο στόλος της ΕΕ όσο και ο αριθμός των ναυτικών της έχουν μειωθεί σημαντικά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Ο κλάδος των τακτικών επιβατικών και πορθμειακών γραμμών στην ΕΕ αποτελεί, ωστόσο, εξαίρεση, καθώς εξακολουθεί να εξυπηρετείται κυρίως από σκάφη νηολογημένα στην ΕΕ και επανδρωμένα κατά κύριο λόγο με υπηκόους της ΕΕ. Ο κλάδος, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή έχουν ασχοληθεί επανειλημμένα με το ζήτημα της συρρίκνωσης του αριθμού των ναυτικών της ΕΕ και της έλλειψης ναυτικών με τα κατάλληλα προσόντα, όμως τα μέτρα που αποφασίστηκαν για να σταματήσει και να αντιστραφεί αυτή η τάση ήταν ως επί το πλείστον αναποτελεσματικά.

1.3 Διάφορες μελέτες και έρευνες προσπάθησαν να προσδιορίσουν και να αντιμετωπίσουν αυτή την πτώση του αριθμού των ναυτικών στην ΕΕ. Μερικά από τα έργα αυτά είναι: — η μελέτη του 1996 για τα ναυτιλιακά επαγγέλματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή), — η κοινή μελέτη FST/ECSA του 1998 (που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή) (4), — τα ερευνητικά έργα METHAR (5) και METNET (6) (που χρηματοδοτήθηκαν και τα δύο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει του προγράμματος ΕΤΑ Μεταφορών του 4ου και του 5ου προγράμματος-πλαισίου αντιστοίχως).

1.4 Η ενημερωμένη έκθεση του 2000 για το ανθρώπινο δυναμικό του Βαλτικού και Διεθνούς Ναυτιλιακού Συμβουλίου (BIMCO) και της Διεθνούς Ομοσπονδίας Εφοπλιστών (ISF) (7), που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2000, είναι ίσως η πληρέστερη μέχρι σήμερα μελέτη της παγκόσμιας προσφοράς και ζήτησης ναυτικών για την εμπορική ναυτιλία. Στην έκθεση αυτή υπολογίστηκε ότι υπήρχε έλλειψη 16 000 αξιωματικών ή 4 % του ανθρώπινου δυναμικού. Οι προβολές για τους αξιωματικούς για το 2010, που εξαρτώνται από την οικονομική μεγέθυνση, τις δεξιότητες των πληρωμάτων, τις απώλειες και την αύξηση της εκπαίδευσης, δείχνουν, μετά την ανάλυση ευαισθησίας, είτε πλεόνασμα της τάξεως του 11 % είτε έλλειμμα 24 %. Η επόμενη ενημέρωση, που θα δημοσιευθεί το 2005, πιθανότατα θα διαπιστώνει έλλειμμα. Σύμφωνα με την κοινή μελέτη FST/ECSA του 1998 (8), η ΕΕ πλήττεται ακόμη πιο σοβαρά, με εκτιμώμενη έλλειψη περίπου 13 000 αξιωματικών το 2001, οι οποίοι θα ανέλθουν σε περίπου 36 000 το 2006.

1.5 Μία πρόσφατη μελέτη (9) που διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ), από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ, κατά παραγγελία του Υπουργείου Μεταφορών, του Επιμελητηρίου Εμπορικής Ναυτιλίας και του Σωματείου Ναυτικών του ΗΒ, επεσήμανε σημαντική έλλειψη όσον αφορά τον αριθμό των διαθέσιμων ναυτικών με τα κατάλληλα προσόντα για την πλήρωση θέσεων απασχόλησης του ναυτιλιακού τομέα στην ξηρά στο Ηνωμένο Βασίλειο.

1.6 Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του συστήματος μεταφορών (10). Παρόλο που ανελήφθησαν διάφορες πρωτοβουλίες για την προαγωγή αυτού του είδους των μεταφορών, ιδίως στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις των θαλάσσιων μεταφορών, δεν επιτεύχθηκε καμία σημαντική υλική βελτίωση όσον αφορά την απασχόληση των ναυτικών της ΕΕ. Η χωρητικότητα των πλοίων έπαψε να μειώνεται σε ορισμένα κράτη μέλη και σε μερικά σημειώθηκε μάλιστα και αύξηση, αλλά ο αριθμός των ναυτικών της ΕΕ συνεχίζει να συρρικνώνεται.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής για την προαγωγή της πρόσληψης και εκπαίδευσης των ναυτικών και των θαλάσσιων μεταφορών (11)

2.1 Παρότι αναγνωρίζει ότι η απασχόληση και η εκπαίδευση είναι δύο θέματα για τα οποία είναι κατ' αρχήν αρμόδια τα κράτη μέλη, η Επιτροπή διατύπωσε τις ακόλουθες επισημάνσεις και συστάσεις όσον αφορά τις δράσεις προτεραιότητας: α) κάλεσε τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν την ορθή εφαρμογή του ισχύοντος κοινοτικού και διεθνούς δικαίου για τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας και την ποιότητα των δραστηριοτήτων επί του πλοίου, προκειμένου να βελτιωθούν οι κοινωνικές συνθήκες, ως μέσο πρόσληψης και διατήρησης προσωπικού υψηλού επιπέδου· β) αναγνώρισε τον αυξημένο ανταγωνισμό από το φθηνότερο εργατικό δυναμικό τρίτων χωρών στις τακτικές επιβατικές και πορθμειακές γραμμές στο εσωτερικό της Ένωσης. Παρότι έχει προτείνει λύση για αυτό το πρόβλημα, επεσήμανε την ανάγκη παράλληλων ρυθμίσεων από πλευράς των κοινωνικών εταίρων· γ) συνέστησε να διοργανώσουν τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι συντονισμένες εκστρατείες πληροφόρησης σε εθνική και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, για να βελτιωθεί η εικόνα του ναυτιλιακού κλάδου και να λάβουν οι νέοι αντικειμενικά δεδομένα σχετικά με τις ευκαιρίες και τις δεσμεύσεις μιας ναυτικής σταδιοδρομίας· δ) συνέστησε στους πλοιοκτήτες να διερευνήσουν τις δυνατότητες βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της εκ περιτροπής διαμονής των ναυτικών στη θάλασσα και στην ξηρά και της αμοιβής τους· ε) συνέστησε να διασφαλιστεί η διατήρηση ενός υψηλής ποιότητας συστήματος ναυτικής εκπαίδευσης στην ΕΕ και να εξασφαλίσουν τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι επαρκή αριθμό θέσεων για δοκίμους στα πλοία· στ) συνέστησε στα κράτη μέλη και στους κοινωνικούς εταίρους να διερευνήσουν και να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες που προσφέρουν τα διαθέσιμα κοινοτικά μέσα για τη χρηματοδοτική στήριξη της ναυτικής εκπαίδευσης· ζ) αναγνώρισε το ενδεχόμενο να στηρίξει η Κοινότητα τις προσπάθειες του κλάδου να αντιστρέψει τη σημερινή έλλειψη ναυτικών από την ΕΕ, επιχορηγώντας ορισμένα ad hoc ερευνητικά έργα μέσω του 6ου προγράμματος-πλαισίου.

2.1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέφρασε την άποψη (12) ότι όλοι οι αποδέκτες της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την εκπαίδευση και την πρόσληψη των ναυτικών θα πρέπει να αποδώσουν ιδιαίτερη σημασία στις συστάσεις της. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ αναφέρθηκε στη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση από τα κράτη μέλη των κρατικών ενισχύσεων για τις θαλάσσιες μεταφορές και άλλων υφιστάμενων κοινοτικών μέτρων στήριξης. Η ΕΟΚΕ επέστησε την προσοχή στην ανάγκη βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας επί του πλοίου, κύρωσης και εφαρμογής των σχετικών διεθνών προτύπων και, όπου είναι απαραίτητο, λήψης κατάλληλων μέτρων για τη βελτίωση του κοινωνικού γοήτρου και της επαγγελματικής ικανοποίησης των ναυτικών επαγγελμάτων. Η ΕΟΚΕ επέστησε επίσης την προσοχή στην ανάγκη συνεργασίας και προαγωγής του επαγγέλματος από τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους.

2.2 Αναγνωρίζοντας ότι οι θαλάσσιες μεταφορές είναι ένα θέμα για το οποίο είναι κατ' αρχήν αρμόδια τα κράτη μέλη, η Επιτροπή διατύπωσε τις ακόλουθες επισημάνσεις και συστάσεις όσον αφορά τις δράσεις προτεραιότητας, δίνοντας σημαντική έμφαση στις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, αλλά χωρίς να περιορίζει τα μέτρα μόνο σε αυτόν τον τομέα: α) μεταξύ των νομοθετικών δράσεων επεσήμανε την εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με ορισμένες διατυπώσεις για τα πλοία κατά τον κατάπλου ή/και απόπλου από λιμένες των κρατών μελών (IMO-FAL), την υλοποίηση του προγράμματος Marco Polo, την τυποποίηση και εναρμόνιση των διατροπικών μονάδων φόρτωσης, τις θαλάσσιες αρτηρίες και τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των θαλάσσιων μεταφορών· β) μεταξύ των τεχνικών δράσεων επεσήμανε τη σύνταξη ενός οδηγού τελωνειακών διατυπώσεων για τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, τον εντοπισμό και την άρση των εμποδίων για πιο επιτυχείς από ό,τι σήμερα θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, την προσέγγιση των εθνικών εφαρμογών και τη μηχανογράφηση των κοινοτικών τελωνειακών διατυπώσεων και, τέλος, την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη· γ) μεταξύ των επιχειρησιακών δράσεων επεσήμανε τη δημιουργία ενιαίων διοικητικών θυρίδων, τη διασφάλιση του ζωτικού ρόλου των Εστιακών Σημείων των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων, τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας και της καθοδήγησης των Κέντρων Προώθησης των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων, την προώθηση της εικόνας των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων ως επιτυχούς εναλλακτικής λύσης μεταφοράς και τη συλλογή στατιστικών δεδομένων.

2.2.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστήριξε την ανακοίνωση της Επιτροπής σε μια γνωμοδότηση (13) σχετικά με το πρόγραμμα δράσης για την προώθηση των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων. Η ΕΟΚΕ επέστησε, ωστόσο, την προσοχή στην ανάγκη εξάλειψης των συμφορήσεων, ώστε να μπορέσουν οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων να ενταχθούν αποτελεσματικά στις διατροπικές μεταφορές. Εξέφρασε επίσης ανησυχία για ορισμένα συναφή θέματα και τόνισε τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης των δράσεων που θα αναληφθούν.

3. Οι συστάσεις του Συμβουλίου για την προαγωγή της πρόσληψης και εκπαίδευσης των ναυτικών και των θαλάσσιων μεταφορών

3.1 Το Συμβούλιο αναγνώρισε (14) τη γενική δομή και τις κατευθύνσεις πολιτικής της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την εκπαίδευση και την πρόσληψη των ναυτικών (15). Κατ' αυτόν τον τρόπο αναγνώρισε τη σημασία της ναυτιλίας στο παγκόσμιο και το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Αναγνώρισε επίσης ότι οι θαλάσσιες μεταφορές είναι ο πιο αποτελεσματικός, ο πιο οικολογικός και ο πιο φθηνός τρόπος μεταφοράς.

3.2 Αν και αναγνώρισε τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της ναυτιλίας, το Συμβούλιο τόνισε επίσης τη σημασία της καταπολέμησης της ναυτιλίας που δεν πληροί τις ισχύουσες προδιαγραφές, τόσο μέσω της ενσωμάτωσης των διεθνών προδιαγραφών στις εθνικές νομοθεσίες όσο και μέσω της συμπλήρωσης των κενών του διεθνούς δικαίου, υπογραμμίζοντας έτσι τη σημασία της εφαρμογής και της τήρησης της υφιστάμενης νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των νομοθετημάτων για τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, επειδή οι ναυτικοί αποτελούν βασικό στοιχείο της ασφάλειας των πλοίων.

3.3 Αναγνώρισε ρητώς τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα για μια ναυτιλία υψηλής ποιότητας, καθώς και την ανάγκη ευμενούς επιρροής της κοινής γνώμης τόσο ως προς την εικόνα όσο και ως προς την ελκυστικότητα της ναυτικής σταδιοδρομίας.

3.4 Αναγνώρισε τον θετικό αντίκτυπο των κατευθυντήριων γραμμών της Κοινότητας για τις κρατικές ενισχύσεις στον ναυτιλιακό τομέα και τη σημασία τους για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των στόλων των κρατών μελών και την αύξηση του αριθμού των σκαφών στα νηολόγιά τους.

3.5 Αναγνωρίζοντας τη σημασία των θαλάσσιων μεταφορών, το Συμβούλιο επεσήμανε και διατύπωσε συστάσεις, μεταξύ άλλων, για τα εξής ειδικά θέματα: α) τη σύντομη δημοσίευση αναθεωρημένων κατευθυντήριων γραμμών της Κοινότητας για τις κρατικές ενισχύσεις στον ναυτιλιακό τομέα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η διατήρηση της ανταγωνιστικότητάς του, η προαγωγή των ναυτιλιακών γνώσεων και η απασχόληση των ευρωπαίων ναυτικών· β) τη βελτίωση της εικόνας της ναυτιλίας με σχετικές ενέργειες των κρατών μελών· γ) την περαιτέρω προώθηση της ποιοτικής ναυτιλίας μέσω της αυστηρότερης συμμόρφωσης με τα νομοθετήματα του ΔΝΟ και της ΔΟΕ, καθώς και με την κοινοτική νομοθεσία για την εφαρμογή από το κράτος της σημαίας και τον έλεγχο από το κράτος του λιμένα· δ) τη δυνατότητα καθιέρωσης ενός ευρωπαϊκού συστήματος ανταμοιβής της ποιότητας, για την αναγνώριση των ποιοτικών φορέων εκμετάλλευσης που συμμορφώνονται, μεταξύ άλλων, με τις προδιαγραφές ασφαλείας, τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των ναυτικών, τις εγγυήσεις αξιοπλοΐας και την προστασία του περιβάλλοντος, ως κινήτρου για την προώθηση της ποιοτικής ναυτιλίας· ε) την πρόθεση της Επιτροπής να δημοσιεύσει μία έκθεση για τη δυνατότητα ανάπτυξης ειδικών διαδικασιών αναγνώρισης των πιστοποιητικών ικανότητας στο εσωτερικό της Κοινότητας, μέσω της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της Διεθνούς Σύμβασης για τα Πρότυπα Εκπαίδευσης, Έκδοσης Πιστοποιητικών και Τήρησης Φυλακών των Ναυτικών (Σύμβαση STCW), την οποία επικρότησε· στ) τη συμβολή των κοινωνικών εταίρων στις προσπάθειες των κρατών μελών και της Επιτροπής να προσελκύσουν νέους στο επάγγελμα του ναυτικού, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ελκυστικών συνθηκών εργασίας και αμοιβής. Στις προσπάθειες αυτές θα πρέπει επίσης να συμπεριληφθεί η προαγωγή της απασχόλησης γυναικών όχι μόνο στην ξηρά, αλλά και στη θάλασσα· ζ) τη διασφάλιση και τη διατήρηση επαρκούς επιπέδου απασχόλησης υπηκόων της ΕΕ στα πλοία και στις εταιρείες των ευρωπαίων πλοιοκτητών και, ιδιαίτερα, την προώθηση σταδιοδρομιών με προοπτικές κινητικότητας, προαγωγής και μελλοντικής απασχόλησης, μέσω της υπογραφής συμβάσεων σταδιοδρομίας με νεαρούς αξιωματικούς. Συμπληρωματικά, θα πρέπει να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης με την αξιοποίηση των σύγχρονων μέσων της τεχνολογίας και των επικοινωνιών· η) τη σημασία των συμβάσεων που αφορούν τα πρότυπα εργασίας, π.χ. των συμβάσεων της ΔΟΕ.

4. Οι απόψεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την προαγωγή της πρόσληψης και εκπαίδευσης των ναυτικών και των θαλάσσιων μεταφορών

4.1 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με το θέμα της προαγωγής των θαλάσσιων μεταφορών και των ναυτικών επαγγελμάτων. Ειδικότερα, στο πρόσφατο ψήφισμά του σχετικά με τη βελτίωση της ασφάλειας στη θάλασσα (P5_TA_PROV(2004)0350), που εκδόθηκε μετά το ατύχημα του πετρελαιοφόρου Prestige στα ανοιχτά των ακτών της Γαλικίας στην Ισπανία, διατύπωσε ορισμένες προτάσεις, οι οποίες, αν εφαρμοστούν, θα συμβάλουν σημαντικά, άμεσα ή έμμεσα, στην προαγωγή της ναυτιλίας της ΕΕ, ωφελώντας τόσο τους πλοιοκτήτες όσο και τους ναυτικούς της.

4.2 Μεταξύ άλλων, η ΕΟΚΕ σημειώνει με ενδιαφέρον τις ακόλουθες συστάσεις, που περιλαμβάνονται στην εν λόγω έκθεση:

4.2.1 «[Το ΕΚ] ζητεί σφαιρική και συνεκτική ευρωπαϊκή πολιτική για τη θάλασσα που θα αποσκοπεί στην δημιουργία ευρωπαϊκού χώρου ασφάλειας στη θάλασσα· φρονεί ότι η πολιτική αυτή πρέπει να βασίζεται συγκεκριμένα στα εξής μέτρα: — την απαγόρευση των πλοίων που δεν πληρούν τις προδιαγραφές, — … — την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, εργασίας και κατάρτισης των απασχολούμενων στο ναυτικό τομέα …»

4.2.2 «[Το ΕΚ] υπογραμμίζει ότι για την ασφάλεια στη θάλασσα είναι απαραίτητο να λαμβάνουν οι ναυτικοί αντάξια αμοιβή και να τεθεί τέλος στην υπερεκμετάλλευση που συμβαίνει σε αρκετά πλοία· καλεί την Επιτροπή να εγκύψει στην εναρμόνιση και την επαναξιολόγηση του επαγγέλματος αυτού σε ευρωπαϊκή κλίμακα με νομοθετικά μέσα και να ενεργήσει αναλόγως στο πλαίσιο του ΔΝΟ.»

4.2.3 «[Το ΕΚ] ζητεί να ληφθούν μέτρα για την αναβάθμιση του γοήτρου των ναυτικών επαγγελμάτων, ώστε να καταστούν ελκυστικότερα για τους νέους γενικώς και για τους ευρωπαίους νέους ειδικότερα.»

5. Γενικές παρατηρήσεις και σχόλια

5.1 Αναγνωρίζεται ο ζωτικός ρόλος της ναυτιλίας στο πλαίσιο του εν εξελίξει προγράμματος για την αειφόρο ανάπτυξη στην ΕΕ. Η σημασία των θαλάσσιων μεταφορών επισημάνθηκε σε μία Λευκή Βίβλο της Επιτροπής με τίτλο «Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: η ώρα των επιλογών» (16) και περιγράφηκε σε ένα έγγραφο ναυτιλιακής πολιτικής με τίτλο «Η νομοθεσία και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις θαλάσσιες μεταφορές» (17).

5.2 Η ναυτιλία μεταφέρει το 40,7 % της αξίας και το 69,9 % του βάρους των εισαγωγών/ εξαγωγών της ΕΕ (18). Τα ποσοστά αυτά είναι σημαντικά υψηλότερα για τα κράτη μέλη με νησιωτικό χαρακτήρα. Οι θαλάσσιες μεταφορές είναι ο πιο σημαντικός τρόπος μεταφοράς για το εξωτερικό εμπόριο της ΕΕ.

5.3 Η ναυτιλία μεταφέρει το 12 % της αξίας και το 19,7 % του βάρους του ενδοκοινοτικού εμπορίου (19). Για τα απομακρυσμένα νησιά και για ορισμένες περιφέρειες τα ποσοστά αυτά είναι σημαντικά υψηλότερα, όπως συμβαίνει ιδίως για το ΗΒ και την Ιρλανδία, που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τις θαλάσσιες μεταφορές για την οικονομική τους ευμάρεια και ευημερία.

5.4 Μια υγιής και ακμάζουσα βιομηχανία θαλάσσιων μεταφορών συμβάλλει στη βιωσιμότητα και των άλλων τρόπων μεταφοράς. Επιπλέον, μια επιτυχημένη βιομηχανία θαλάσσιων μεταφορών βοηθά στη βιωσιμότητα και την ευημερία ολόκληρου του ναυτιλιακού τομέα, παρέχοντας ιδίως τους απαιτούμενους εκπαιδευμένους ναυτικούς υψηλής ποιότητας που θα στελεχώσουν αργότερα τους υποτομείς των υπηρεσιών, της χρηματοδότησης, της αναψυχής και της ναυπήγησης. Παρότι είναι δυνατή κάποια υποκατάσταση, οι εναλλακτικές μέθοδοι εκπαίδευσης δεν είναι πάντοτε επιθυμητοί ή εφικτοί.

5.5 Πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στους κατώτερους ναυτικούς και τους αξιωματικούς. Φαίνεται πως οι πλοιοκτήτες προτιμούν να προσλαμβάνουν αξιωματικούς από την ΕΕ, παρά το υψηλότερο κόστος εργασίας.

5.6 Σημαντικός αριθμός αξιωματικών της ΕΕ απασχολείται στη θάλασσα σε περιοχές υψηλού κινδύνου και κέρδους και σε ανώτερες θέσεις σε όλο τον κλάδο σε διάφορους τύπους πλοίων. Η πείρα των ανθρώπων αυτών αξιοποιείται εκτενώς τόσο στις ναυτιλιακές εταιρείες όσο και στη διαχείριση στόλων εντός και εκτός της ΕΕ.

5.7 Σημαντικός αριθμός αξιωματικών της ΕΕ έχει αντικατασταθεί με ναυτικούς από τρίτες χώρες σε πλοία νηολογημένα στην ΕΕ. Η απασχόληση των αξιωματικών της ΕΕ περιορίζεται όλο και περισσότερο στα εξειδικευμένα σκάφη, όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται στον τομέα της ενέργειας ανοικτής θαλάσσης. Η αντικατάσταση αυτή είναι αποτέλεσμα των μέτρων μείωσης του κόστους που εφαρμόζουν οι πλοιοκτήτες, προσπαθώντας να περιορίσουν τις δαπάνες τους σε εργατικό δυναμικό ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικές ή/και να αυξήσουν την αποδοτικότητά τους.

5.8 Αναγνωρίζεται ότι οι θαλάσσιοι λιμένες είναι ζωτικοί κόμβοι μεταφορών με μεγάλη σημασία για την προαγωγή του εμπορίου και της οικονομικής ανάπτυξης των κρατών μελών. Η σημασία των θαλάσσιων λιμένων ως κόμβων μεταφορών, υποστηριζόμενη από στατιστικά δεδομένα, περιλαμβάνεται στην ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Θαλάσσιων Λιμένων για το 2003 (20). Οι θαλάσσιοι λιμένες της ΕΕ στηρίζονται σε ναυτικούς με υψηλό επίπεδο προσόντων και πείρας, οι οποίοι απασχολούνται σε διάφορες θέσεις. Εύκολα αναγνωρίσιμες ομάδες είναι οι πλοηγοί και οι διευθυντές των λιμένων, αλλά έμπειροι ναυτικοί απασχολούνται και σε εργασίες λιμενικής διαχείρισης και υλικοτεχνικής μέριμνας.

5.9 Στην ΕΕ παράγονται σημαντικά έσοδα από την παροχή εξειδικευμένων ναυτιλιακών υπηρεσιών. Εκτός από την άμεση διαχείριση και λειτουργία των στόλων, οι υπηρεσίες αυτές εκτείνονται και σε τομείς όπως ο μεσιτικός, ο νομικός και ο χρηματοπιστωτικός.

5.10 Σημαντικά ανεπτυγμένη στην ΕΕ είναι, επίσης, η κατασκευή εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού ασφαλείας για τα πλοία και τη βιομηχανία αναψυχής. Αρκετοί πρώην ναυτικοί απασχολούνται σε αυτόν τον υποτομέα, τόσο στην ανάπτυξη όσο και στις πωλήσεις.

5.11 Η ναυπηγική δραστηριότητα, παρότι πλήττεται εκτενώς από τον ανταγωνισμό, ιδίως από την Άπω Ανατολή, είναι σημαντική για τις οικονομίες ορισμένων κρατών μελών και ορισμένων περιφερειών. Σήμερα επικεντρώνεται κυρίως στα πολεμικά πλοία, στα κρουαζιερόπλοια και στα πολύ εξειδικευμένα σκάφη. Υπάρχει, επίσης, σημαντική δραστηριότητα επισκευής πλοίων και κατασκευής πλοίων για τον τομέα της ενέργειας ανοικτής θαλάσσης.

5.12 Υπάρχει επίσης σημαντική ζήτηση έμπειρων ναυτικών με προσόντα υψηλού επιπέδου στους ρυθμιστικούς οργανισμούς των κρατών μελών της ΕΕ. Τέτοιου είδους προσωπικό είναι ουσιώδες για τη διασφάλιση της κατάλληλης επιθεώρησης των πλοίων στο πλαίσιο της εφαρμογής από το κράτος της σημαίας και του ελέγχου από το κράτος του λιμένα για την εγγύηση της ασφάλειας στη θάλασσα και της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

5.13 Οι ναυτικές ακαδημίες στην Κοινότητα παρέχουν υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και εξάσκησης σε υπηκόους τρίτων χωρών, συντελώντας έτσι στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, στη διατήρηση της θαλάσσιας ζωής και στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

5.14 Έμπειροι ναυτικοί της ΕΕ με προσόντα υψηλού επιπέδου απαιτούνται, επίσης, για τη βιώσιμη ανάπτυξη των υποτομέων που σχετίζονται με τη ναυτιλιακή υποδομή και τις υπηρεσίες. Η κοινή πρόταση του Συνδέσμου Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECSA) και του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Μεταφορών (ETF) για ένα έργο (21) χαρτογράφησης της εξέλιξης της σταδιοδρομίας στις ναυτιλιακές βιομηχανίες έχει γίνει δεκτή και τα συμπεράσματά της αναμένεται να είναι διαθέσιμα εντός του 2005.

5.15 Δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που να υποδηλώνουν ότι οι νεαροί ευρωπαίοι πολίτες δεν επιθυμούν να ξεκινήσουν σταδιοδρομία στον ναυτιλιακό κλάδο. Όπου υπάρχουν αποτελεσματικές εκστρατείες προώθησης που προσφέρουν ευκαιρίες απασχόλησης στη ναυτιλία, προσελκύουν σημαντικό αριθμό αιτήσεων από υποψήφιους.

6. Το επάγγελμα του ναυτικού

6.1 Αναγνωρίζεται ότι υπάρχει αυξανόμενη γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού και ότι τα σημερινά επίπεδα των προσλήψεων δεν επαρκούν για την αντικατάσταση του σημερινού αριθμού ναυτικών της ΕΕ. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους ανώτερους αξιωματικούς, οι οποίοι δεν προσλαμβάνονται μόνο σε σκάφη με σημαίες κρατών μελών της ΕΕ, αλλά έχουν ζήτηση και σε πλοία με ξένες σημαίες. Δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για να εκπαιδευτούν αυτά τα άτομα και για να αποκτήσουν την απαραίτητη πείρα, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η κατάσταση αρχίζει πλέον να γίνεται κρίσιμη σε ορισμένα κράτη μέλη.

6.2 Η ελκυστικότητα της ναυτικής σταδιοδρομίας φαίνεται ότι διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι διαφορές αυτές είναι ίσως συνέπεια των διαφορετικών οικονομικών συνθηκών, γεωγραφικών θέσεων ή πολιτιστικών παραδόσεων.

6.3 Έχει διατυπωθεί ο ισχυρισμός ότι οι νέοι είναι όλο και πιο απρόθυμοι να περνούν μεγάλες χρονικές περιόδους στη θάλασσα, επειδή το θεωρούν κοινωνικά και οικονομικά μη ελκυστικό. Ωστόσο, λίγα είναι τα επαγγέλματα που παρέχουν παρατεταμένες περιόδους αδείας, για να μπορεί το άτομο να επιδίδεται σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες και ταξίδια.

6.4 Υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία από το Ηνωμένο Βασίλειο, που δείχνουν πως όπου υπάρχουν αποτελεσματικές εκστρατείες προώθησης, που παρέχουν καλύτερη γνώση της σταδιοδρομίας στον ναυτιλιακό κλάδο, εκεί υπάρχει και επαρκής αριθμός αιτήσεων από νέους ανθρώπους για τις προσφερόμενες θέσεις ασκουμένων.

6.5 Προς όφελος της βιωσιμότητας των βιομηχανιών των ναυτιλιακών υποδομών και ως τμήμα μιας εκστρατείας προώθησης για την προσέλκυση νέων στο επάγγελμα του ναυτικού, είναι σημαντικό να προσφέρεται «σταδιοδρομία στη ναυτιλία» και όχι «σταδιοδρομία στη θάλασσα». Κατ' αυτόν τον τρόπο γίνεται σαφές ότι οι ευκαιρίες που διατίθενται είναι ευρύτερες και μειώνεται η αντίσταση των νέων και των γονέων τους σε μια σταδιοδρομία σ' αυτόν τον κλάδο.

6.6 Στη ναυτική εκπαίδευση και εξάσκηση, εκτός από την τήρηση των διατάξεων της Διεθνούς Σύμβασης για τα Πρότυπα Εκπαίδευσης, Έκδοσης Πιστοποιητικών και Τήρησης Φυλακών των Ναυτικών (Σύμβαση STCW) και του Διεθνούς Κώδικα Διαχείρισης της Ασφάλειας (Κώδικας ISM), πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα μαθήματα προσαρμόζονται στις εξελίξεις, ανταποκρίνονται στις ανάγκες του κλάδου και εφοδιάζουν το άτομο για τις τεχνολογικές αλλαγές.

6.7 Οι ναυτικοί από τον αλιευτικό και τον στρατιωτικό κλάδο αποτελούν μία χρήσιμη, αν και περιορισμένη δεξαμενή πρόσθετου ανθρώπινου δυναμικού για τη ναυτιλιακή βιομηχανία. Λόγω της συρρίκνωσης τόσο της αλιευτικής βιομηχανίας όσο και των Πολεμικών Ναυτικών της ΕΕ, οι διαθέσιμοι ναυτικοί για πρόσληψη στον ναυτιλιακό τομέα, είτε στη θάλασσα είτε στην ξηρά, μειώνονται. Οι σημαντικές μειώσεις του όγκου του κοινοτικού αλιευτικού στόλου είναι απίθανο να παράσχουν αξιόλογους αριθμούς εργαζομένων, λόγω της γήρανσης του ανθρώπινου δυναμικού.

6.8 Η διατήρηση κοινοτικών πληρωμάτων είναι, επίσης, σημαντική για την διατήρηση μιας ευρωπαϊκής βάσης ναυτικών δεξιοτήτων. Εξάλλου, τα ευρωπαϊκά πληρώματα μπορούν να αποτελέσουν αξιόλογη πηγή για την πρόσληψη αξιωματικών διαμέσου κατάλληλης κατάρτισης.

7. Οι θαλάσσιες μεταφορές

7.1 Αναγνωρίζεται ότι έχουν αναληφθεί ορισμένες πρωτοβουλίες για την προαγωγή των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων στα κράτη μέλη. Σε μερικές περιπτώσεις οι πρωτοβουλίες αυτές βρίσκονται ως επί το πλείστον σε βρεφικό στάδιο και τα αποτελέσματά τους δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί. Ωστόσο, φαίνεται πως υπάρχει ελάχιστη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Πρωτοβουλίες όπως η χάραξη «θαλάσσιων αρτηριών» είναι χρήσιμες για τη βελτίωση της εικόνας της ναυτιλίας. Για τη μέγιστη αξιοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών, θα πρέπει να συμμετάσχουν όλα τα κράτη μέλη σε συνεργατικά μέτρα.

7.2 Αν και αναγνωρίζεται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη στήριξη μέτρων υπέρ της ναυτιλίας έχουν ουσιώδη σημασία για την εξασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών και για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, η αποτελεσματικότητα αυτού του είδους των μέτρων είναι αμφισβητήσιμη, δεδομένης της συνεχιζόμενης συρρίκνωσης της απασχόλησης ναυτικών από την ΕΕ.

7.3 Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν πως ορισμένα κράτη μέλη δεν επωφελούνται στο μέγιστο από τις διατάξεις που υπάρχουν σήμερα στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις. Επιπλέον, φαίνεται πως λείπει η βούληση για αλλαγές εκεί όπου είτε υπάρχουν είτε θεωρείται ότι υπάρχουν περιορισμοί.

7.4 Παρότι αναγνωρίζεται ότι αρμόδια για την προαγωγή της ναυτιλίας είναι κατ' αρχήν τα κράτη μέλη, η έλλειψη κεντρικού συντονισμού φαίνεται ότι εμποδίζει την ανάπτυξή της. Κατά συνέπεια, πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα Marco Polo ή οι «θαλάσσιες αρτηρίες», που αποσκοπούν στην προώθηση των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων, δεν είχαν ακόμη αρκετό χρόνο για να φέρουν αποτελέσματα.

8. Συστάσεις

8.1 Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα και να προβεί σε συστάσεις, ώστε: α) να αξιολογήσει τα υφιστάμενα μέτρα για την ενθάρρυνση της προαγωγής των θαλάσσιων μεταφορών από τα κράτη μέλη, β) να αξιολογήσει τα υφιστάμενα μέτρα για την ενθάρρυνση της πρόσληψης και της εκπαίδευσης των ναυτικών στα κράτη μέλη, γ) να εκτιμήσει τον αριθμό των ναυτικών της ΕΕ που απαιτούνται για τη συντήρηση των ναυτιλιακών υποδομών και των συναφών βιομηχανιών, δ) να εξετάσει τη λειτουργία και την καταλληλότητα των υφιστάμενων διατάξεων των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σε σχέση με το πιστοποιητικό του 1ου επιπέδου της Σύμβασης STCW, όπως και των διατάξεων για τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τα πιστοποιητικά του 2ου και του 3ου επιπέδου για την υπηρεσία/εκπαίδευση κατά τη διάρκεια της απασχόλησης σε πλοίο, ε) να διασφαλίσει ότι θα τεθούν προτεραιότητες που θα ενθαρρύνουν την πρόσληψη, την εκπαίδευση και τη διατήρηση υπηκόων της ΕΕ ως ναυτικών.

8.2 Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα και να προβούν σε συστάσεις, ώστε: α) να διασφαλίσουν την εφαρμογή και την τήρηση των βασικών και των ενοποιημένων Συμβάσεων της ΔΟΕ, των Συμβάσεων του ΔΝΟ με τις τροποποιήσεις τους και των οδηγιών της ΕΕ, ούτως ώστε να εξασφαλιστούν κατάλληλες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, β) να παρέχουν επαρκή χρηματοδοτική στήριξη για εκπαίδευση, επωφελούμενα στο μέγιστο από τις υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις. Στη στήριξη αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθούν, όπου ενδείκνυται, τα συστήματα φορολογίας και κοινωνικής ασφάλισης, γ) να επισημάνουν άλλα ενδεχόμενα μέτρα που απαιτούνται για την ενθάρρυνση της πρόσληψης και της εκπαίδευσης ναυτικών της ΕΕ, δ) να συνεργαστούν με τους κοινωνικούς εταίρους στη διοργάνωση αποτελεσματικών εκστρατειών προώθησης, για να προτρέψουν τους νέους να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στη ναυτιλιακή βιομηχανία, ε) να διασφαλίσουν ότι διατίθεται επαρκής χρηματοδότηση για τη λειτουργία ιδρυμάτων εκπαίδευσης/κατάρτισης υψηλής ποιότητας για εξειδικευμένη ναυτική εκπαίδευση, στ) να ενθαρρύνουν την ευρύτερη στήριξη της εκπαίδευσης των ναυτικών από τις ναυτιλιακές βιομηχανίες, ζ) να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες υποδομές των μεταφορών για τη διευκόλυνση και τη διεύρυνση της χρήσης των θαλάσσιων μεταφορών, η) να προωθήσουν τη χρήση των θαλάσσιων μεταφορών ως μέσου μεταφοράς φιλικού προς το περιβάλλον, θ) να εξασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα ποικιλίας πλοίων για την αντιμετώπιση των στρατηγικών και των οικονομικών αναγκών, ι) να διασφαλίσουν ότι δεν θεσπίζονται μέτρα που ποινικοποιούν το επάγγελμα του ναυτικού και να καταργήσουν ενδεχόμενα ισχύοντα μέτρα που αποσκοπούν στην ποινικοποίηση των ναυτικών και ιδιαίτερα των πλοιάρχων.

8.3 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει: α) να διευκολύνουν προτάσεις της Επιτροπής για μέτρα προώθησης των θαλάσσιων μεταφορών, β) να διευκολύνουν προτάσεις της Επιτροπής για μέτρα προώθησης της πρόσληψης και της εκπαίδευσης των ναυτικών, γ) να παρακολουθούν τις ενέργειες της Επιτροπής όσον αφορά τα μέτρα προώθησης των θαλάσσιων μεταφορών, δ) να παρακολουθούν τις ενέργειες της Επιτροπής όσον αφορά τα μέτρα προώθησης της πρόσληψης και της εκπαίδευσης των ναυτικών.

8.4 Οι πλοιοκτήτες θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα, ώστε: α) να εξασφαλίσουν κατάλληλες εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες, ώστε να ενθαρρύνουν την πρόσληψη και τη διατήρηση ναυτικών υψηλού επιπέδου από την ΕΕ, β) να επιδιώκουν την πρόσληψη προσωπικού υψηλού επιπέδου και να του παρέχουν την κατάλληλη εκπαίδευση, γ) να παρέχουν επαρκή αριθμό θέσεων εκπαίδευσης και μετέπειτα απασχόλησης, ώστε να διασφαλιστεί η προσφορά ανώτερων αξιωματικών από την ΕΕ, δ) να διερευνήσουν τρόπους ανάπτυξης της ναυτιλίας στο ενδοκοινοτικό και στο εξωτερικό εμπόριο της ΕΕ.

8.5 Οι συνδικαλιστικές ενώσεις θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα, ώστε: α) να προωθήσουν τις σταδιοδρομίες στη ναυτιλιακή βιομηχανία, β) να επιδιώξουν τη διασφάλιση του υψηλού επαγγελματικού κύρους των ναυτικών της ΕΕ, γ) να συμμετάσχουν στην προώθηση της ναυτιλιακής βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων.

Βρυξέλλες, 15 Δεκεμβρίου 2004. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) COM(96) 81 τελικό, 8.4.1997

(2) ΕΕ C 109, 8.4.1997, σ. 1

(3) COM(2001) 188 τελικό, 6.4.2001. Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ: ΕΕ C 80, 3.4.2002, σ. 9

(4) Πηγή: Κοινή μελέτη της Ομοσπονδίας των Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (FST) και του Συνδέσμου Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECSA): «Βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης των ναυτικών της ΕΕ: Διερεύνηση των προτεραιοτήτων εξάσκησης και εκπαίδευσης των ναυτικών» (1998)

(5) METHAR: Εναρμόνιση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων ναυτιλιακής εκπαίδευσης και εξάσκησης

(6) ΜΕΤΝΕΤ: Θεματικό δίκτυο για τη ναυτιλιακή εκπαίδευση, την εξάσκηση και την κινητικότητα των ναυτικών

(7) BIMCO/ISF Manpower Update: «Η παγκόσμια ζήτηση και προσφορά ναυτικών» - Απρίλιος 2000

(8) Βλ. υποσημείωση 3

(9) Πηγή: Μελέτη με τίτλο «The UK economy's requirements for people with experience of working at sea 2003 [Οι απαιτήσεις της οικονομίας του ΗΒ για άτομα με πείρα από εργασία στη θάλασσα 2003]», που διενεργήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά παραγγελία του Υπουργείου Μεταφορών, του Επιμελητηρίου Εμπορικής Ναυτιλίας και του Σωματείου Ναυτικών του ΗΒ

(10) COM(2003) 155 τελικό, 7.4.2003

(11) Βλ. υποσημείωση 3

(12) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ EE C 80, 3.4.2002, σ. 9

(13) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ EE C 32, 5.2.2004, σ. 67

(14) 2515η συνεδρίαση του Συμβουλίου, 5.6.2003, 9686/03 (Ανακοίνωση Τύπου 146)

(15) Βλ. υποσημείωση 3

(16) Λευκή Βίβλος «Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: η ώρα των επιλογών» - Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2001

(17) Έγγραφο ναυτιλιακής πολιτικής «Η νομοθεσία και οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις θαλάσσιες μεταφορές» - Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2002

(18) Η ενέργεια και οι μεταφορές της ΕΕ σε αριθμούς – Στατιστικό φυλλάδιο 2003 – Ευρωπαϊκή Επιτροπή

(19) Βλ. υποσημείωση 16

(20) Ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Θαλάσσιων Λιμένων 2003

(21) Πρόταση κοινού έργου των ECSA και ETF για τη χαρτογράφηση της εξέλιξης της σταδιοδρομίας στις ναυτιλιακές βιομηχανίες 2004