Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, σχετικά με κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό (1995-1996)»

(98/C 19/30)

Στις 8 Ιουλίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού να εκδώσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω έκθεση.

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση τους στις 21 Οκτωβρίου 1997 με βάση την εισήγηση του κ. Lustenhouwer.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε κατά τη 349η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 30ής Οκτωβρίου 1997) την ακόλουθη γνωμοδότηση με 52 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 6 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ πληροφορήθηκε με ενδιαφέρον από την έκθεση της Επιτροπής τα μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό τα οποία ελήφθησαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο κατά τη διάρκεια των ετών 1996-1997. Η ΟΚΕ λαμβάνει επίσης υπόψη το γεγονός ότι εκτός της εν λόγω έκθεσης, η Επιτροπή δημοσίευσε συνοπτικά () σε άλλο ιδιαίτερο έγγραφο εργασίας τις διάφορες δράσεις που ανελήφθησαν κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου βάσει της τελικής πολιτικής της Επιτροπής στον τομέα του τουρισμού. Η ΟΚΕ, έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις για το Πράσινο Βιβλίο με θέμα τον τουρισμό () και την πρόταση της Επιτροπής για ένα πολυετές πρόγραμμα του τουρισμού («Philoxenia») (), θα περιορισθεί στην πρόσθετη αυτή γνωμοδότηση σε ορισμένα βασικά σχόλια ουσιαστικότερου περιεχομένου.

1.2. Η έκθεση της Επιτροπής για τα κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό αποδεικνύει ακόμη μία φορά ότι σε πολλούς τομείς, η πολιτική της ΕΕ αφορά και τον τουριστικό τομέα. Πρόκειται, εν μέρει, για τη λογική συνέπεια του γεγονότος ότι αυτός που, από συνήθεια αποκαλείται τουριστικός τομέας, στην πράξη φαίνεται να αποτελείται από πολλά συστατικά που ανήκουν σε πολλούς οικονομικούς τομείς και είναι διεσπαρμένα σε όλη την Ευρώπη. Ο τουριστικός τομέας χαρακτηρίζεται πράγματι από τη διαφοροποίηση των επιχειρήσεών του.

1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση, διότι με την έκδοση της έκθεσης αυτής από την Επιτροπή καθίσταται σαφές ότι η ΕΕ, μέσω πολλών δράσεων, ενδιαφέρεται για τις τουριστικές επιχειρήσεις καθώς και για τα άτομα που απασχολούνται σ'αυτές. Πράγματι, η κοινοτική δραστηριότητα στον εν λόγω τομέα μπορεί να φανεί ως πολύ περιορισμένη εάν εξετασθούν μόνο οι δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει της συγκεκριμένης πολιτικής και των οποίων η εμβέλεια είναι πολύ περιορισμένη.

1.4. Όμως, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η έκθεση είναι ακόμη πολύ αόριστη. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, η Επιτροπή πρέπει να επιχειρήσει όχι μόνο στο προαναφερθέν έγγραφο εργασίας αλλά ακριβώς στην παρούσα έκθεση, που έχει ένα σοβαρότερο νομικό βάρος και εκτείνεται σε μεγαλύτερη κλίμακα, τον ακριβή προσδιορισμό των οικονομικών μέσων τα οποία μπορεί να χορηγηθούν άμεσα στον τουριστικό τομέα. Επίσης, η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να υπολογίσει πιο λεπτομερώς τις συνέπειες των διαφόρων δράσεων σε τιμές αύξησης της απασχόλησης του τομέα ή βελτίωσης της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος. Παρόμοιες αναλύσεις για τον αντίκτυπο των μέτρων διευκόλυνσης, πράγματι, τις μελλοντικές επιλογές αναφορικά με την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου να συνεχισθεί και μάλιστα να καταστεί εκτενέστερη η πολιτική στον τομέα αυτό.

2. Η τουριστική πολιτική σε σχέση με την περιβαλλοντική και την καταναλωτική πολιτική

2.1. Όπως συνάγεται από τα συμπεράσματα της γνωμοδότησης που εξέδωσε παλαιότερα η ΟΚΕ για τον τομέα του τουρισμού, η οικονομική διάσταση του τομέα αυτού υπολογίζεται σε παγκόσμια κλίμακα. Παρά τη συνεχή θετική ανάπτυξη του τομέα του τουρισμού, ακόμη και σε όρους απασχόλησης, το μερίδιο της αγοράς βρίσκεται πάντοτε υπό πίεση. Τα στοιχεία που παρουσιάζει η Επιτροπή αλλά και εκείνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (ΠΟΤ) και του ΟΟΣΑ εμφανίζουν ότι οι ανταγωνιστικοί ταξιδιωτικοί προορισμοί εκτός Ευρώπης κατέχουν, τα τελευταία χρόνια, μία σαφώς καλύτερη θέση και ότι οι προβλέψεις για το μέλλον επιβεβαιώνουν το γεγονός αυτό.

2.2. Μολονότι οι ίδιες οι επιχειρήσεις καθορίζουν σε τελική ανάλυση την ελκυστικότητα του τουριστικού προϊόντος, η ίδια η φύση του προϊόντος αναγκάζει τις αρχές, τόσο τοπικές όσο και εθνικές, αλλά και τις κοινοτικές, σε αυξανόμενο βαθμό, να διαδραματίζουν ένα σημαντικό ρόλο για να διατηρηθεί η τουριστική έλξη που ασκεί η Ευρώπη.

2.3. Πράγματι, στο τουριστικό προϊόν περιέχεται και μία ποιοτική πτυχή που δεν περιορίζεται στα μέσα μεταφοράς (αεροπλάνο, σιδηρόδρομος, κ.λπ.) ή στο ξενοδοχείο αλλά επεκτείνεται και στην ποιότητα του περιβάλλοντος εντός του οποίου προσφέρεται το προϊόν αυτό. Πρόκειται, ακριβώς, για τις πτυχές αυτές που μπορούν να επηρεασθούν σημαντικά από τις δημόσιες αρχές. Π.χ., οι ευκολίες πρόσβασης, η ασφάλεια και ποιότητα ζωής σε ευρεία έννοια (ρύπανση!).

2.4. Η ΟΚΕ φρονεί ακόμη, ότι αποτελεί ζωτικής σημασίας θέμα για την ευρωπαϊκή τουριστική βιομηχανία, η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των ευρωπαϊκών στόχων, όπως της συνεχούς ανάπτυξης, της συνοχής, κ.λπ., και των στόχων της προώθησης των τουριστικών επιχειρήσεων για λόγους συνέχειας και απασχόλησης.

2.5. Όχι μόνον οι δημόσιες αρχές θα επωφεληθούν από την αναζήτηση της ισορροπίας αυτής αλλά και ο τομέας από την προσοχή που θα δοθεί για θέματα όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η βελτίωση της πρόσβασης. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να λαμβάνει περισσότερο υπόψη τα προβλήματα που δημιουργούνται στον τομέα του τουρισμού. Η ΕΕ θα πρέπει να προσπαθήσει να εξισορροπήσει την πολιτική της για το περιβάλλον με τρόπο καλύτερο από ό,τι μέχρι σήμερα μέσω της ενίσχυσης του επιχειρηματικού πνεύματος στον τουριστικό τομέα. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι οι προσπάθειες αυτές πρέπει να βασίζονται τόσο στις δυνατότητες που προσφέρονται στις επιχειρήσεις του τουρισμού όσο και σε στόχους/μέτρα επιθυμητά περιβαλλοντικώς. Στο παρελθόν τόνισε ότι κανόνες ή προστασία που θεσπίζονται με βάση μόνο την περιβαλλοντική προοπτική, μερικές φορές δεν είναι πλήρως παραδεκτά για τις επιχειρήσεις για διάφορους λόγους (τεχνικούς και/ή εμπορικούς). Σε κοινοτικά προγράμματα που προσανατολίζονται προς την ενίσχυση του τουριστικού επιχειρηματικού πνεύματος σε «τρίτες χώρες» θα χρειασθεί να εξετασθεί αν τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την προστασία του περιβάλλοντος λαμβάνονται υπόψη.

2.6. Όπως αναφέρεται στην έκθεση της Επιτροπής, ορθώς η πολιτική της ΕΕ καταστρώθηκε βάσει πολλών στόχων. Ένας μεταξύ αυτών είναι βέβαια η ύπαρξη ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις τουριστικές επιχειρήσεις, διότι το θέμα του περιβάλλοντος είχε ήδη ληφθεί υπόψη στην ευρωπαϊκή πολιτική για τη θέση του καταναλωτή, δηλαδή του τουρίστα. Και η ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην καθιέρωση συνθηκών ασφάλειας για τον τουρίστα καταναλωτή χωρίς όμως να αυξήσει τα διοικητικά βάρη τα οποία επωμίζονται οι επιχειρηματίες του τουριστικού τομέα. Σε αντίθεση με άλλα «προϊόντα» στον τουρισμό ο καταναλωτής είναι εκείνος πάντοτε που απευθύνεται στο προϊόν και όχι το αντίθετο. Υπό τις συνθήκες αυτές ο καταναλωτής πρέπει να είναι βέβαιος για τη νομική προστασία του, ιδίως όταν πρόκειται να ταξιδεύσει στο εξωτερικό. Όσον αφορά τα οικονομικά που θα είναι ασφαλής, σε μεγάλο βαθμό, όταν εισαχθεί το ευρώ.

3. Απασχόληση και τουρισμός

3.1. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως η συμβολή του τουριστικού τομέα στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι τεράστια και αυξάνεται συνεχώς. Το 6 % περίπου του ενεργού πληθυσμού, δηλαδή 9 εκατ. άτομα, απασχολεί ο τομέας αυτός. Το ποσοστό θα ανέλθει σε 9 % το 2010 (). Σε μία χώρα όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, προβλέπεται ότι το 2000 ο τουρισμός θα αποτελεί το σημαντικότερο οικονομικό τομέα. Ως εκ τούτου, είναι ανάγκη, ενώπιον της συνεχώς αυξανόμενης ανησυχητικής κατάστασης της αγοράς εργασίας της ΕΕ, να δοθεί όλως ιδιαίτερη προσοχή στην εξέλιξη της απασχόλησης στον τομέα της αναψυχής και του τουρισμού. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι σε κάθε μέτρο στο χώρο της αγοράς εργασίας, της εκπαίδευσης και της ενίσχυσης επενδύσεων που δημιουργούν απασχόληση επιβάλλεται να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις συνέπειες των δραστηριοτήτων αυτών στις τουριστικές επιχειρήσεις. Πράγματι, αν πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις για τις οποίες η ΟΚΕ έχει αποφανθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, η ανάπτυξη πρέπει να συνεχισθεί στον εν λόγω τομέα, και η οικονομική ανάπτυξη σημαίνει, στην περίπτωση αυτή, νέες θέσεις απασχόλησης. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί ένα σημαντικό δημιουργό θέσεων απασχόλησης και θα παραμείνει για πολλά έτη ακόμη και μετά την εισαγωγή και χρήση νέων τεχνολογιών, εφόσον λαμβάνεται σε όλες τις κατάλληλες βαθμίδες μέτρα που συμβάλλουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας. H OKE συμφωνεί σχετικά ότι οι πρόσφατες τάσεις συγκέντρωσης μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές αλλαγές στον τομέα που πρέπει να εξετασθούν από πλευράς ανταγωνισμού με κριτικό πνεύμα.

3.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία που ανέλαβαν το Λουξεμβούργο, ως Πρόεδρος του Συμβουλίου και η Επιτροπή για τη διοργάνωση Διάσκεψης στις αρχές Νοεμβρίου 1997, η οποία θα έχει ως αντικείμενο τον τουρισμό και την απασχόληση. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η εν λόγω διάσκεψη θα καταλήξει σε συγκεκριμένες συστάσεις προς τα κράτη μέλη και την ΕΕ που θα έχουν ως στόχο την αύξηση και την ποιοτική βελτίωση των θέσεων απασχόλησης στον τομέα του τουρισμού και τη χάραξη των μελλοντικών προοπτικών. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, από πλευράς απασχόλησης, έναν από τους σπάνιους τομείς ανάπτυξης της ΕΕ. Η ΟΚΕ ελπίζει οι συστάσεις της εν λόγω Διάσκεψης να χρησιμεύσουν ως αφετηρία για την έκτακτη ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής που θα έχει ως θέμα την απασχόληση στην Ευρώπη. Στις συζητήσεις για την απασχόληση από πλευράς ρυθμίσεων της αγοράς εργασίας, ευελιξίας και μορφές μη τυπικής εργασίας, η εμπειρία που έχει αποκτηθεί στον τουριστικό τομέα (ανταλλαγή των καλύτερων πρακτικών σύμφωνα με την έννοια του άρθρου 5 του νέου τίτλου για την απασχόληση του σχεδίου Συνθήκης του Άμστερνταμ) μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα σε άλλους τομείς που θα παρουσιάσουν την ίδια εξέλιξη.

3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι συστάσεις που διατύπωσε πρόσφατα ο ΔΟΤ, λαμβάνουν τη δέουσα προσοχή από τη Διάσκεψη και πρέπει να καταστούν εφαρμόσιμες. Στη Διακήρυξη της Μαδρίτης για την ανάπτυξη των Τουριστικών Ανθρώπινων Πόρων (), ο ΔΟΤ, μεταξύ άλλων:

- παροτρύνει όλους τους παράγοντες να δώσουν ύψιστη προτεραιότητα στην ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων 7

- συνηγορεί για νέα παραδείγματα όπου εκτιμάται η γενική τουριστική εκπαίδευση και η ειδικευμένη εκπαίδευση, οι οποίες ανταποκρίνονται καλύτερα στο μεταβαλλόμενο περίγυρο 7

- αναγνωρίζει ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση παρέχουν το θεμέλιο στο οποίο στηρίζεται η εξέλιξη των τουριστικών επαγγελμάτων 7

- θεωρούν τη δημιουργία παγκόσμιων προτύπων, την πιστοποίηση και την αποδοχή τους ως ενισχυτική των υφιστάμενων προγραμμάτων και δίνουν προσανατολισμούς για νέα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης 7

- συνιστούν την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και συστημάτων πληροφόρησης στην εκπαίδευση και κατάρτιση για τον τουρισμό 7

- αναγνωρίζουν τη σημασία της ποιότητας, και του επαγγελματικού πνεύματος ως ουσιώδεις παράγοντες τόσο για την εκπαίδευση όσο και την παράδοση υπηρεσιών.

3.4. Επειδή οι μικρομεσαίες κυρίως επιχειρήσεις του τομέα αυτού είναι αξιόλογοι δημιουργοί θέσεων απασχόλησης, καθίσταται αναγκαία, κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, η διεξαγωγή σοβαρής συζήτησης με θέμα τις δυνατότητες μείωσης του κόστους εργασίας. Επιπλέον, θα πρέπει επίσης στο μέλλον, να επιτραπεί στα κράτη μέλη να συνεχίσουν να φορολογούν τις διανυκτερεύσεις και τις προμήθειες στον τομέα της εστίασης (τροφή) με μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ. Τα βάρη επί του παράγοντος εργασία και οι κοινωνικές εισφορές ευθύνονται για το γεγονός ότι ο εργοδότης θεωρεί ότι η πρόσληψη νέου προσωπικού δεν είναι ελκυστική. Το χάσμα μεταξύ συνολικών βαρών του εργοδότη και του καθαρού μισθού του εργαζόμενου χρειάζεται, συνεπώς, να περιορισθεί σε αξιόλογο βαθμό χωρίς όμως να θιγούν οι εργαζόμενοι ούτε να απειληθεί η χρηματοδότηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Τα ενδεχόμενα μέτρα δεν πρέπει, πάντως, να αφορούν συγκεκριμένους τομείς. Παρόμοια στάση σε συνδυασμό με την βελτίωση των επιθεωρήσεων εργασίας θα συμβάλει και στη μείωση της παράνομης εργασίας, ένα φαινόμενο που σε ορισμένες περιοχές της Κοινότητας συνδέεται σε αυξανόμενο βαθμό με τη χρησιμοποίηση εργαζομένων από τρίτες χώρες που διαμένουν παρανόμως στην ΕΕ.

4. Συμπερασματικά

4.1. Η ΟΚΕ, σε προηγούμενες () γνωμοδοτήσεις ετάχθη, κατά πλειοψηφία, υπέρ της θέσπισης στη Συνθήκη για την ΕΕ ενός αυτοτελούς άρθρου για τον τουρισμό. Λαμβάνει υπό σημείωση ότι στη Συνθήκη Άμστερνταμ δεν περιελήφθη παρόμοια διάταξη. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της, διότι σύμφωνα με τις πληροφορίες της, κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής Διακυβερνητικής Διάσκεψης για τη Συνθήκη Άμστερνταμ θα ήταν δυνατό να δοθεί συνέχεια στο αίτημα όχι μόνο της ΟΚΕ, αλλά και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (), όσον αφορά το περιεχόμενο.

4.2. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης τη λύπη της διότι διαπιστώνει ότι ένα χρόνο μετά την παρουσίαση από την Επιτροπή της πρότασης για το πολυετές πρόγραμμα υπέρ του τουρισμού «Philoxenia», το Συμβούλιο δεν κατόρθωσε να συμφωνήσει σχετικά. Πάντως, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στον προϋπολογισμό του 1997 απελευθέρωσε 4 εκατ. Ecu για τον τουρισμό και το καλεί να έχει και στο μέλλον την προοπτική της πολιτικής για τον τουρισμό. Η ΟΚΕ φρονεί ότι το Συμβούλιο δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει να αγνοεί τις επιθυμίες της ΟΚΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για μία αυτοτελή κοινοτική πολιτική στον τουριστικό τομέα ().

Η ανακοίνωση του προέδρου του Συμβουλίου Τουρισμού () ότι το Λουξεμβούργο (που ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου) έλαβε την πρωτοβουλία ώστε το πρόγραμμα «Philoxenia» να τεθεί και πάλι στην ημερήσια διάταξη χαιρετίζεται ευνοϊκά από την ΟΚΕ. Η ΟΚΕ παροτρύνει το Συμβούλιο να αποφασίσει κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτος για όλα τα μέρη της πρότασης της Επιτροπής και μία παρόμοια, σαφώς θετική ένδειξη θα μετατραπεί σε συγκεκριμένες δραστηριότητες οι οποίες θα ωφελήσουν τον τομέα, τους εργαζόμενους σε αυτόν και τους καταναλωτές.

4.3. Ο ΟΚΕ φρονεί επίσης, ότι πρέπει να εφαρμοσθούν το συντομότερο δυνατό τα στοιχεία του προγράμματος «Philoxenia», που αναφέρονται στον οριζόντιο συντονισμό της τουριστικής πολιτικής, βάσει της γενικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ανταλλαγής πληροφοριών για τις εξελίξεις στα κράτη μέλη. Λόγω ελλείψεως ειδικού κεφαλαίου στη Συνθήκη, το πρώτο στοιχείο, δηλαδή η ενσωμάτωση της τουριστικής πολιτικής στις δραστηριότητες άλλων τομέων (προστασίας και καταναλωτών, περιβάλλοντος μεταφορών, Διαρθρωτικών Ταμείων, κλπ) αποτελεί αναμφίβολα και περισσότερο από ποτέ μία πολιτική υποχρέωση στην οποία θα πρέπει να αφοσιωθούν η Επιτροπή, αλλά κυρίως το Συμβούλιο.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Τα κοινωνικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Βρυξέλλες, 11. 7. 1997, SEC(97) 1419.

() Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Γνωμοδότηση για το ρόλο της ΕΕ στον τομέα του τουρισμού - Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής [έγγρ. COM(95) 97 τελικό] - ΕΕ C 301 της 13. 11. 1993.

() Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, γνωμοδότηση για το πρώτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ του ευρωπαϊκού τουρισμού (1997-2000) - Philoxenia [έγγρ. COM(96) 168 τελικό] - ΕΕ C 30 της 30. 1. 1997.

() WTTC, Travel and Tourism-Jobs for the millenium, London, 1997.

() WTO Conference «Human capital in the Tourism Industry of the twenty-first Century - Madrid - 21-23 January 1996».

() Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Γνωμοδότηση για το ρόλο της ΕΕ στον τομέα του τουρισμού - Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής [έγγρ. COM(95) 97 τελικό] - ΕΕ C 301 της 13. 11. 1993. Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, γνωμοδότηση για το πρώτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ του ευρωπαϊκού τουρισμού (1997-2000) - Philoxenia [έγγρ. COM(96) 168 τελικό] - ΕΕ C 30 της 30. 1. 1997.

() Βλ. πρόσφατα: Ψήφισμα για τον τουρισμό, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12. 7. 1997, ΡΕ 260.312.

() Βλ. το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για ην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη βιοτεχνία και τις ΜΜΕ, της 24. 4. 1997. ΕΕ C 150 της 19. 5. 1997. Στο σημείο 21 του ψηφίσματος το ΕΚ: «... εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μιας πολύ σπουδαίας κατηγορίας μικρομεσαίων επιχειρήσεων αυτών του τουριστικού τομέα, δεν θεωρείται αρκετά αξιόλογη για να επισύρει την προσοχή των ειδικών κοινοτικών δράσεων πόσο μάλλον μιας ειδικής κοινοτικής πολιτικής» 7 και «Κάθε φορά που υπενθυμίζουμε στο Συμβούλιο, ακόμη και στα κράτη μέλη, το θέμα του τουρισμού κανείς δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται». Μόλις αναφέρετε τον τουρισμό φαίνεται να αγνοούν το θέμα. Αναφερθείτε στο σημαντικότερο οικονομικό τομέα της Ευρώπης και οι αρμόδιοι φορείς λήψης αποφάσεων δεν γνωρίζουν τι θέλουν. Βυθίζονται στην πολυθρόνα τους και ικανοποιούνται με τη σκέψη ότι η πλέον ακμάζουσα ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν χρειάζεται ούτε βοήθεια ούτε κατανόηση.

() Παρουσίαση του κοινοτικού τουρισμού και του προγράμματος του Λουξεμβούργου, ως Προέδρου του Συμβουλίου, από τον κ. Fernand Boden, πρόεδρο του Συμβουλίου Τουρισμού, Υπουργό των Μεσαίων Τάξεων και του Τουρισμού του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου στην Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού του ΕΚ στις 3. 9. 1997.