ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 19.07.1995 
COM(95) 357 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, 
ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 
σχετικά με την κατάσταση της υγείας 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Προοίμιο ι 
Περίληψη ii-iv 
Ι. Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 1 
1.1 Για ποιο λύγο να συντάσσεται μια έκθεση σχετικά με την κατάσταση της 
υγείας στην Κοινότητα; 1 
1.2 Περιγραφή της υγείας και των καθοριστικών της παραγόντων 2 
1.3 Διάρθρωση της έκθεσης 4 
II. Κεφάλαιο 2 - Η υγεία του πληθυσμού 5 
2.1 Πληθυσμιακές τάσεις 5 
2.2 Προσδόκιμο επιβίωσης 7 
2.3 Οι διαφορές εξακολουθούν να υπάρχουν 8 
III. Κεφάλαιο 3 - Πρότυπα υγείας, ασθένειας και αναπηρία: 
3.1 Παιδιά 11 
3.2 Νέοι 13 
3.3 Ενήλικοι 15 
3.4 Ηλικιωμένοι 22 
IV. Κεφάλαιο 4 - Οι παράγοντες που καθορίζουν την υγεία 24 
4.1 "* Συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία 24 
4.2 Το περιβάλλον και η υγεία 29 
4.3. Κοινωνικά προβλήματα 32 
4.4 Υπηρεσίες υγείας 33 
Κεφάλαιο 5 - Για μια πιο υγιή Ευρώπη 39 
Παραρτήματα 
Παράρτημα 1. Σημειώσεις και γλωσσάριο - 41 
Παράρτημα 2. Κατάλογος σχημάτων 43 
Παράρτημα 3. Πίνακες αιτιών θανάτου. ΕΚ, 1991 70 
Παράρτημα 4. Βιβλιογραφία 78 
Ι 
ΠΡΟΟΙΜΙΟ 
Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή ' Ενωση θέσπισε νέες ευθύνες για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
στον τομέα της δημόσιας υγείας. Το άρθρο 129 της Συνθήκης ορίζει ως γενικό στόχο ότι 
η Κοινότητα συμβάλλει στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου διχοστασίας της υγείας του 
ανθρώπου και προβλέπει διατάξεις για τα διάφορα είδη των κοινοτικών ενεργειών που 
πρέπει να πραγματοποιηθούν για την επίτευξη του στόχου αυτού. 
Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας 
υγείας (COM (93) 559 τελικό της 24ης Νοεμβρίου 1993) ορίζει τον τρόπο με τον οποίο ΐ| 
Επιτροπή σκοπεύει να εφαρμόσει αυτή τη νέα κοινοτική αρμοδιότητα Μεταξύ άλλο>ν 
προτάσεων που πραγματοποιούσε, προέβλεπε τη σύνταξη σε τακτική βάση μιας έκθεσης 
σχετικά με την κατάσταση της υγείας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ). 
Η έκθεση αυτή είναι η πρώτη αυτού του είδους. Παρέχει μια επισκόπηση της κατάστασης 
της υγε^α5 στΠν ΕΚ το 1994, στην οποία περιλαμβάνεται μια περιγραφή των κύριων 
δημογραφικών τάσεων και των προτύπων θνησιμότητας και νοσηρότητας καθώς και μια 
εξέταση των σημαντικότερων καθοριστικών παραγόντων της υγείας. Επίσης παρέχει 
πληροφορίες σχετικά με βασικές ενέργειες και προγράμματα της Κοινότητας που έχουν 
συνέπειες για την υγεία. 
Η έκθεση αυτή βασίζεται σε εργασία που πραγματοποίησε το περιφερειακό γραφείο για την 
Ευρώπη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας χρησιμοποιώντας πληροφορίες από τη βάση 
δεδομένων Health For All (Υγεία για ' Ολους) και άλλα άμεσα διαθέσιμα δεδομένα, ενώ η 
Επιτροπή υποστήριξε την εκτέλεση των εργασιών. Από τη στιγμή που η απαιτούμενη 
εργασία πραγματοποιήθηκε πριν από την προσχώρηση των τριών νέων κρατών μελ(»ν. δεν 
ήταν δυνατόν να περιληφθούν στην έκθεση πληροφορίες σχετικά με αυτά. 
Οι μελλοντικές εκθέσεις θα συντάσσονται κατά κανόνα σε ετήσια βάση. Το θέμα τους Oct 
αντικατοπτρίζει σημαντικές εξελίξεις στην κατάσταση της υγείας οτην Κοινότητα και θα 
συνεκτιμά τους προβληματισμούς του πληθυσμού της Κοινότητας Στόχος είναι οι 
επιμέρους εκθέσεις να επικεντρώνονται σε ειδικά ζητήματα, ενώ γενικές επισκοπήσεις της 
εξελισσόμενης κατάστασης της υγείας θα παρέχονται σε κατάλληλα διαστήματα. 
ACL 
Περίληψη 
Η έκθεση αυτή παρέχει μια εικόνα της υγείας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1994. 
Με βάση τα δεδομένα που ήταν διαθέσιμα το 1994, η έκθεση αυτή περιγράφει την υγεία των 
ατόμων στα 12 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΚ), τους παράγοντες που 
καθορίζουν την υγεία τους και τις ευκαιρίες που υπάρχουν για την πραγματοποίηση 
ενεργειών στον τομέα της δημόσιας ^γ^όαρΥϊτην Κοινότητα Ι Ιαρέχει έναν απολογισμό των 
τάσεων που επικρατούν στην υγεία και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την αξιολόγηση 
μελλοντικών δραστηριοτήτων και για τη λήψη μελλοντικών απυψάοεων σχετικά με τη 
χάραξη πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας στην Κοινόττιτα. Επίσης, οπού 
χρειάζεται, περιγράφονται τα προγράμματα δράσης που εφαρμόζονται σήμερα στην 
Κοινότητα. 
Η υγεία του πληθυσμού 
* Λιγότερα παιδιά, περισσότεροι ηλικιωμένοι 
Ο πληθυσμός της Κοινότητας είναι ελάχιστα μικρότερος από 350 εκατομμύρια άτομα. Η 
αναλογία των παιδιών στον πληθυσμό έχει μειωθεί, εξαιτίας της χαμηλότερης γονιμότητας 
από τη δεκαετία του 1970, ενώ η αναλογία και ο αριθμός των ηλικιωμένων αυξάνονται. 
Το 1992, η καθαρή μετανάστευση προς τις χώρες της ΕΚ έφθανε το 1 εκατομμύριο άτομα 
περίπου. 
* Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο 
II υγεία στην Κοινότητα βελτιώνεται.· οι όλες τις χώρες, τα παιδιά π'ναι υγιέστερα και οι 
ενήλικοι ζουν περισσότερο Το μέσο προσδόκιμο επιβίωσης. 7<ο έτη τ,ο IWI. είναι 
υψηλότερο από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες (75,5 έτη το 1990). αν και είναι χαμηλότερο 
από ό,τι στην Ιαπωνία (79,6 έτη το 1992). Κατά μέσο όρο, το προσδόκιμο επιβίωσης των 
ανδρών είναι σχεδόν κατά 7 έτη μικρότερο από ό,τι των γυναικών, ενώ το ένα πέμπτο 
όλων των θανάτων είναι πρόωροι (δηλαδή επέρχονται πριν από την ηλικία των 65 ετών). 
* Οι διαφορές εξακολουθούν να υπάρχουν 
Η υγεία παρουσιάζει διακυμάνσεις τόσο σε μέσα σε μία χώρα όσο και μεταξύ των χωρών. 
Η θνησιμότητα είναι υψηλότερη στα άτομα χαμηλότερων κοινωνικοοικονομικών τάξεων. 
Επίσης υπάρχουν περιφερειακές καθώς και τοπικές γεωγραφικές διακυμάνσεις. 
Πρότυπα υγείας, ασθένειας και αναπηρίας 
* Τα παιδιά είναι υγιέστερα 
Η βρεφική θνησιμότητα μειωνόταν καθόλη τη διάρκεια του αιώνα. Στα βρέιρη, οι συγγενείς 
ανωμαλίες εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική αιτία θανάτου και αναπηρίας. Τα 
ατυχήματα και ο καρκίνος αποτελούν τις κυριότερες αιτίες θανάτου των παιδιών ηλικίας 
μεταξύ 1 και 14 ετών. Η υγεία των δοντιών βελτιώνεται και οι λοιμο'Λεις ασθένειες της 
παιδικής ηλικίας μειώνονται μέσω του ελέγχου της ανοσοποίησης. 
λΐ» 
* Οι νέοι αναπτύσσουν μορφές συμπεριφοράς των ενηλίκων 
Τα ατυχήματα, ιδίως τα τροχαία, αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου στις ηλικίες 
μεταξύ 15 και 34 ετών. Η συμπεριφορά των νέων όσον aq*\)a την υγεία παρουσιάζει 
πρότυπα που αντανακλούν τη συμπεριφορά των ενηλίκα>ν μεγαλύτερης ηλικίας. Ένας 
στους δύο εφήβους που αρχίζουν να καπνίζουν σήμερα θα πεθάνει από το κάπνισμα εάν 
καταστεί σταθερός καπνιστής. 
* Ο πρόωρος θάνατος είναι συχνός στη μέση ηλικία 
Οι κύριες αιτίες πρόωρου θανάτου των ενηλίκων είναι οι καρδιοπάθειες, τα εγκεφαλικά 
επεισόδια, ο καρκίνος και τα ατυχήματα. Η θνησιμότητα από καρδιοπάθειες και 
εγκεφαλικά επεισόδια μειώνεται, στις περισσότερες όμως χώρες αυξάνεται η θνησιμότητα 
από καρκίνο του πνεύμονα. Στην πρόκληση αυτών των ασθενειών και αναπηριών 
συμβάλλει ευρύ φάσμα παραγόντων - και συχνά πολλοί παράγοντες μαζί. Τα αποτελέσματα 
του καπνίσματος είναι σημαντικά, ιδίως όσον αφορά την πρόκληση καρδιοπαθειών, 
καρκίνου του πνεύμονα και άλλων αναπνευστικών παθήσεων. 
* Οι χρόνιες ασθένειες και η αναπηρία επικρατούν στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας 
Ενώ το προσδόκιμο επιβίωσης των ηλικιωμένων αυξάνεται, στην ηλικία αυτή οι αναπηρίες 
και οι χρόνιες ασθένειες χρειάζονται ειδική προσοχή. Στις περιπτώσεις αυτές 
συγκαταλέγονται σωματικές αναπηρίες όπως οι αρθροπάθειες, οι αισθητικές αναπηρίες, 
συμπεριλαμβανομένης της χαμηλής ακοής, και οι ψυχικές αναπηρίες όπο>ς η άνοια 
Οι παράγοντες που καθορίζουν την υγεία 
* // συμπεριφορά επηρεάζει την υγεία 
Πέντε είδη συμπεριφοράς όσον αφορά την υγεία - το κάπνισμα, η κατάχρηση 
οινοπνευματωδών ποτών, η χρήση ναρκωτικών, η διατροφή και η άσκηση - έχουν 
σημαντική επίδραση στην υγεία και την ασθένεια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το κάπνισμα 
ευθύνεται για μισό εκατομμύριο θανάτους ετησίως στην Κοινότητα. Ο αριθμός των 
γυναικών που καπνίζουν αυξάνεται, παρ' όλο που η τάση αυτή σημειώνει μείωση όσον 
αφορά τους άνδρες. Η κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών σχετίζεται ιδιαίτερα με 
κοινωνικά προβλήματα, τη βία και την αυτοκτονία. Η κυριότερη τάση συνίσταται στο 
μεταβαλλόμενο πρότυπο που παρουσιάζει η κατανάλωση κρασιού και μπίρας σε διάφορες 
χώρες. Η χρήση ναρκωτικών αυξάνεται, σε ορισμένες δε χώρες αυξάνονται και οι θάνατοι 
από υπερβολική δόση. Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ Βορρά και Νότου που παρατηρούνται 
όσον αφορά τη διατροφή συμβάλλουν στις διακυμάνσεις των νοσημάτων και στα υψηλότερα 
επίπεδα παχυσαρκίας που σημειώνονται σε ορισμένες χώρες της ΕΚ. Επίσης η σωματική 
άσκηση συμβάλλει στην καλή υγεία, όσον αφορά όμως τα επίπεδα άσκησης δεν υπάρχουν 
πληροφορίες. 
* Το περιβάλλον επηρεάζει την υγεία 
Ανεπάρκειες όσον αφορά τη στέγαση και την υγιεινή σημειώνονται σε όλες τις χώρες της 
ΕΚ, και σχεδόν διόμυσι εκατομμύρια άτομα εκτιμάται ότι είναι άστεγα ή ζουν σε 
προσωρινά καταλύματα. Σημαντικές συνέπειες για την υγεία έχουν και οι μεταφορές II 
κακή ποιότητα της ατμόσφαιρας επηρεάζει ολόκληρους πληθυσμούς, ιδίως ευπρόσβλητες 
ομάδες, όπως τα άτομα με άσθμα και αναπνευστικά προβλήματα. 
He 
Η κοινωνική θέση επηρεάζει την υγεία 
Η ανεργία και οι κοινωνικές ανισότητες αποτελούν δύο επιπλέον καθοριστικούς παράγοντες 
της υγείας. Κατά τη δεκαετία του 1990 η ανεργία σημείωσε αύξηση. Ϊ| δε ανεργία των νέιον 
είναι ιδιαίτερα υψηλή στις νότιες χώρες της ΕΚ. Σε όλες τις χώρες της ΕΚ υπάρχουν 
ακόμη κοινωνικές ανισότητες, φαίνεται όμως ότι είναι μικρότερες σε ορισμένες βόρειες 
χώρες. 
* Οι υπηρεσίες υγείας δεν αρκούν για να λύσουν το πρόβλημα 
Οι υπηρεσίες υγείας παρέχουν περίθαλψη στους ασθενείς και αναλαμβάνουν την ατομική 
προαγωγή της υγείας. ' Ομως η πρόληψη των μεγαλύτερα>ν προβλημάτων της υγείας 
εξαρτάται και από την πραγματοποίηση ενεργειών σε επίπεδο πληθυσμού που έχουν 
αντίκτυπο στη συμπεριφορά καθώς και στην οικονομική και κοινωνική κατάσταση. 
Για μία πιο υγιή Ευρώπη 
Το ζήτημα που τίθεται είναι σε ποιο βαθμό μπορεί να αυξηθεί επιπλέον το προσδόκιμο 
επιβίωσης. Οι κυριότεροι τρόποι για την επίτευξη αυτού στο άμεσο μέλλον είναι η μείωση 
της θνησιμότητας των νέων και των ατόμων μέσης ηλικίας από καρκίνο, καρδιοπάθειες και 
κακώσεις από εξωτερικά αίτια. 
Ιά 
Κεφάλαιο 1 
Εισαγωγή 
1.1 Για ποιο λόγο να συντάσσεται μια έκθεση σχετικά με την κατάσταση 
της υγείας στην Κοινότητα; 
Στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ) οι κοινές προσεγγίσεις σε υπάρχοντα προβλήματα 
εφαρμόζονται ολοένα και περισσότερο όχι μόνο στον τομέα της οικονομικής ολοκλήρωσης 
αλλά και σε άλλους τομείς, όπα>ς η μετανάστευση, το περιβάλλον, η εκπαίδευση και η 
έρευνα. 
Η υγεία δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα προβλήματα υγείας δεν τείνουν απλώς να 
αποκτήσουν έναν ολοένα και περισσότερο διεθνή χαρακτήρα, αλλά τα σημαντικότερα 
προβλήματα φαίνεται ότι αυξάνονται κατά παρόμοιο τρόπο στις διάφορες χο>ρες 
Επιπλέον, με ΊΊ}\ ανάπτυξη της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της υγ«'ίας. 
πραγματοποιούνται προσπάθειες για την εξεύρεση κοινών λύσεων και για την αύξηση των 
ανταλλαγών εμπειρίας και. εμπειρογνωμοσύνης. Ως αποτέλεσμα των προσπαθειών αυτών, 
το ενδιαφέρον για τα προβλήματα και τις πολιτικές άλλων χωρών αυξάνεται και οι διεθνείς 
πληροφορίες σχετικά με την υγεία καθίστανται ολοένα και πιο σημαντικές. 
Ταυτόχρονα, τα άτομα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι υγιέστερα από όσο ποτέ 
πριν. Οι καλύτερες συνθήκες στέγασης, ύδρευσης και αποχέτευσης, η καλύτερη υγιεινή, 
η βελτιωμένη διατροφή και τα ειδικά φάρμακα, όπως τα εμβόλια και τα αντιβιοτικά, 
συμβάλλουν σε μια σημαντική βελτίωση της υγείας. ' Ενα μέτρο της βελτίωσης της υγείας 
στην Κοινότητα κατά τις προηγούμενες τέσσερις δεκαετίες είναι η σταθερή αύξηση του 
προσδόκιμου επιβίωσης κατά τη γέννηση σε όλες τις χώρες της ΕΚ (Σχ. 1.1). Το Σχ. 1.1 
αποτελεί και ένα επιπλέον ζωντανό παράδειγμα της βελτίίοσης, με τη μορφή του 
αυξανόμενου ύψους του πληθυσμού, και συγκεκριμένα των νέων ανδρών στις Κάτω Χώρες 
- οι οποίοι είναι από τους υψηλότερους στην Κοινότητα. 
' Ομως υπάρχουν ακόμα σημαντικά προβλήματα υγείας που πρέπει να ξεπεραστούν. 
Κατά τον αιώνα αυτό, η Ευρώπη σημείωσε ταχεία στροφή από μία κυρίως αγροτική 
κοινωνία σε μία εύπορη βιομηχανική αστική κοινωνία. Στις κοινωνικές αλλαγές 
συγκαταλέγονται το φθίνον μέγεθος των οικογενειών και νοικοκυριών και οι αυξανόμενοι 
αριθμοί ηλικιωμένων και ατόμων που ζουν μόνα τους. Οι σημαντικότερες ασθένειες των 
ενηλίκων είναι οι καρδιοπάθειες, τα εγκεφαλικά επεισόδια, οι καρκίνοι, τα ατυχήματα και 
οι ψυχικές ασθένειες, ενώ το AIDS αποτελεί ένα νέο και αυξανόμενο πρόβλημα. 
' Ενα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο και εξειδικευμένο σύστημα ιατρικής περίθαλψης δεν θα 
κατορθώσει από μόνο του να επιλύσει αυτά τα προβλήματα υγείας που εμφανίζονται. Ούτε 
οι αυξανόμενοι πόροι που διοχετεύονται αποκλειστικά στις υπτιρεσίες υγείας και στις 
τεχνολογίες υγείας είναι αρκετοί από μόνοι τους για να βελτκίκκνυν σημαντικά τη γενική 
κατάσταση της υγείας. Για τη μείακτη των θανάτων και των αναπηριών, οι υπηρεσίες 
υγείας και άλλοι τομείς με δραστηριότητες που επηρεάζουν την υγεία πρέπει να 
πραγματοποιήσουν πιο προληπτικές ενέργειες που απευθύνονται τόσο στα άτομα όσο και, 
μέσω μέτρων δημόσιας υγείας, σε ολόκληρο τον πληθυσμό. 
Η συντονισμένη προσπάθεια από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας μπορεί 
να αποφέρει προστιθέμενη αξία σε αυτή την ενέργεια. Κατά τη δεκαετία του 1980, τα κράτη 
μέλη αύξαναν σταθερά τη συνεργασία τους στον τομέα της δημοοιας νγζίο.ς, προκε s μένου να 
καλύψουν ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας. Σε σημαντικούς τομείς, όπως η υγεία και η 
ασφάλεια στο χώρο εργασίας, η πρόληψη του καρκίνου, η κατάχρηση οινοπνευματοοδών 
ποτών και η χρήση ναρκωτικών, η αγωγή για την υγεία και το AIDS, πραγματοποιήθηκαν 
κοινές ενέργειες. Επιπλέον, η Κοινότητα αύξησε σημαντικά τους πόρους που διατίθενται 
για τα προγράμματα έρευνας στον τομέα της βιοϊατρικής και, της υγείας. 
Με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή ' Ενωση, οι κοινοτικές ενέργειες στον τομέα της 
δημόσιας υγείας απέκτησαν συγκεκριμένη νομική βάση. Το άρθρο 129 της Συνθήκης ΕΚ 
ορίζει ότι "η Κοινότητα συμβάλλει στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της 
υγείας του ανθρώπου" και δεσμεύει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα να συμβάλλει στ7|ν πρόληψη 
των ασθενειών, από κάθε άποψη, με την πραγματοποίηση κοινοτικών ενεργειών. H 
Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών συνέβαλαν στην 
προώθηση αυτών των νέων αρμοδιοτήτων και στην πρακτική εφαρμογή των υποχρεαχτεοτν 
που θεσπίζει η Συνθήκη (1,2,3). 
Τόσο η Επιτροπή (1) όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο^) συνέστησαν τη σύνταξη 
έκθεσης σε τακτικά διαστήματα σχετικά με την κατάσταση της υγείας στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα· η Επιτροπή πρότεινε ότι η έκθεση πρέπει να βασίζεται κυρίως σε εκθέσεις των 
κρατών μελών. Η έκθεση αυτή είναι η πρώτη1 και παρέχει μια επισκόπηση της κατάστασης 
της υγείας των ατόμων στην Κοινότητα και των παραγόντων που καθορίζουν την υγεία και 
υποδεικνύει τους ευρείς τομείς όπου είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν επιπλέον 
βελτιώσεις της υγείας. 
1.2 Περιγραφή της υγείας και των καθοριστικών της παραγόντων 
Η υγεία και η ασθένεια μπορούν να περιγραφούν με διάφορους τρόπους. ' Ερευνες του 
γενικού πληθυσμού σε έξι χώρες της ΕΚ αποκαλύπτουν ότι τα περισσότερα άτομα κρίνουν 
την υγεία τους καλή (Σχ. 1.2.1). Οι διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών πρέπει να 
ερμηνευθούν με προσοχή καθώς μπορεί να αντανακλούν τις ελαφρώς διαφορετικές 
ερωτήσεις που υποβάλλονται καθώς και τα διαφορετικά επίπεδα ικανοποίησης τα)ν ατόμων 
στις κοινωνίες αυτές. Μία δεύτερη πηγή πληροφοριών αποτελούν οι υπηρεσίες υγείας, οι 
οποίες καταγράφουν τα άτομα που αντιμετώπισαν πρόβλ7|μα υγείας και ζήτησαν 
περίθαλψη. Τα περισσότερα επεισόδια ασθένειας αντιμετωπίζονται στο πρωτοβάθμιο 
επίπεδο περίθαλψης, ορισμένα όμως χρειάζονται πιο ειδικευμένη περίθλαψη σε 
νοσοκομείο. Σημαντική πηγή δεδομένων επίπτωσης για την Κοινότητα είναι τα αρχεία 
νοσημάτων, όπως για τον καρκίνο, τις συγγενείς ανωμαλίες και το AIDS. Μια τρίτη πηγή 
πληροφοριών είναι τα αρχεία θανάτου. Οι αιτίες θανάτου πιστοποιούνται από ιατρούς 
σύμφωνα με ένα σύστημα κωδικοποίησης που έχει αποτελέσει αντικείμενο συμφωνίας σε 
διεθνές επίπεδο και είναι σχετικά τα πιο αξιόπιστα δεδομένα για την πραγματοποίηση 
συγκρίσεων σχετικά με την κατάσταση υγείας. 
II πρόοδος στον τομ,έατης δημόσιας υγείας αναφέρεται <υιό τις ευρωπαϊκές χώρες 
στην Παγκόσμια Οργάνοοοη Υγείας σύμψωνα με την ευρωπαϊκή περιφερειακή 
στρατηγική "Υγεία για όλους" (Health for All). Από το 1984. η στρατηγική αυτή 
παρέχει το πλαίσιο για την πραγματοποίηση ενεργειών στον τομέα της δημόσιας 
υγείας, με 38 ειδικούς στόχους ή στόχους σχετικά με την κατάσταση της υγείας. 
Εξαιτίας αυτής της μακρόχρονης εργασίας, και των πληροφοριών που παρείχαν 
όλες οι χώρες της ΕΚ, η Επιτροπή ζήτησε από το Περιφερειακό Γραφείο της ΠΟΥ 
για την Ευρώπη τη σύνταξη αυτής της έκθεσης. 
Με εξαίρεση τις κληρονομικές ασθένειες και τη γήρανση, η ασθενής υγεία προκύπτει 
από την αλληλεπίδραση των γενετικών μας χαρακτηριστικών, του φυσικού μας 
περιβάλλοντος, της κοινωνίας μας και της προσωπικής μας συμπεριφοράς. Ορισμένες 
κατηγορίες κακής υγείας έχουν σαφείς αιτίες που είναι καλά γνωστές: για παράδειγμα, μία 
πτώση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ένα σπασμένο χέρι και το κάπνισμα μπορεί να 
προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα. 
Ωστόσο, συνήθως συντελούν αρκετοί παράγοντες - για παράδειγμα, μία πτώση 
μπορεί να προκαλέσει κάταγμα όταν ένα άτομο διατρέφεται φτωχά και έχει εξασθενισμένα 
κόκκαλα, ενώ το κάπνισμα συμβάλλει, μαζί με διαιτητικούς παράγοντες και την έλλειψη 
άσκησης, στην πρόκληση καρδιοπαθειών. 
Στην έκθεση αυτή εξετάζονται δύο κατηγορίες κινδύνων για την υγεία - ο κίνδυνος 
για το άτομο και ο κίνδυνος για τον πληθυσμό. Ο ατομικός κίνδυνος περιλαμβάνει τα 
κληρονομικά χαρακτηριστικά του ατόμου, την προσωπική του συμπεριφορά και το 
περιβάλλον στο οποίο εκτίθεται το άτομο. Οι κίνδυνοι αυτοί είναι καλά γνωστοί στους 
ασφαλιστές, οι οποίοι παρέχουν εκπτώσεις στο ασφάλιστρο ζωής σε άτομα που δεν 
καπνίζουν και εφαρμόζουν υψηλότερες τιμές για την ασφάλιση αυτοκινήτου στους νέους 
οδηγούς. Ωστόσο, ο πληθυσμιακός κίνδυνος εξαρτάται από τον αριθμό των εκτιθέμενων 
ατόμων και το επίπεδο της έκθεσης, καθώς ακόμη και μικρές μεταβολές επηρεάζουν μεγάλο 
αριθμό ατόμων. Στη λογική αυτή βασίζονται, οι ενέργειες που πραγματοποιούνται σε 
επίπεδο πληθυσμού, για παράδειγμα σε τομείς όπως η διατροφή και το κ(ΐιπνισμ.α. 
1.2.1 Πηγές πληροφοριών2 
Η έκθεση αυτή βασίζεται σε πληροφορίες από πολλές υπάρχουσες πηγές. Οι πηγές αυτές 
περιλαμβάνουν στοιχεία που τηρεί η Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
(EUROSTAT) και ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ) 
καθώς και το Περιφερειακό Γραφείο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) για την 
Ευρώπη στη βάση δεδομένων που διαθέτει "Health for All" (Υγεία για ' Ολους) 
Επιπλέον η έκθεση περιλαμβάνει πληροφορίες που παρείχαν τα κράτη μέλη στην ΠΟΥ στο 
πλαίσιο των εθνικών εκθέσεων παρακολούθησης με θέμα "Υγεία για όλους", πληροφορίες 
που δημοσίευσαν οι εθνικές κυβερνήσεις καθώς και πληροφορίες από τοπικές εκθέσεις και 
δημόσιε υμένες επιστημονικές εργασίες. Επίσης περιλαμβάνει δεδομένα που έχουν συλλεχθεί 
από κέντρα που ασχολούνται με συγκεκριμένες ασθένειες, όπο>ς ο Διεθνής Οργανισμός για 
την ' Ερευνα του Καρκίνου (IARC) στη Αυών και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Επιδημιολογικής 
Παρακολούθησης του AIDS στο Παρίσι, καθώς και από δίκτυα, όπως το ευρωπαϊκό αρχείο 
συγγενών ανωμαλιών και διδύμων (EUROCAT). 
Η έκθεση χρησιμοποιεί τις πληροφορίες αυτές για την περιγραψ'ή και τη σύγκριση 
διαχρονικών τάσεων, καθώς και των διαφορών μεταξύ χωρών. Οι πληρος.»ορίες aq-Όρούν 
πάντοτε τις 12 χώρες που ήταν κράτη μέλη της ΕΚ το 1994, ανεξάρτητα από το έτος στο 
οποίο αναφέρονται τα δεδομένα. Τα πρότυπα θανάτων, νοσημάτων ή κακιόσεων 
παρουσιάζονται κυρίως ως ποσοστά - ο αριθμός επεισοδίων για συγκεκριμένο μέγεθος 
πληθυσμού. Τα ποσοστά αυτά είναι συνήθως "προτυπωμένα" κατά ηλικία, δηλαδή έχουν 
προσαρμοστεί έτσι ώστε να συνεκτιμούν την κατά ηλικία σύνθεση τιον διας>όρων 
πληθυσμών. Ωστόσο, ορισμένες φορές χριισιμοποιούνται απόλυτοι αριθμοί αντί για 
ποσοστά. 
Οι πλήρεις πηγές όλων των στοιχείων, μαζί με σημειώσεις, ορισμούς, γλαχ)οάριο 
όρων και βιβλιογραφία, παρατίθενται στα παραρτήματα. 
Η χρήση των υπαρχόντων στοιχείων για την περιγραφή των σημερινών επιπέδων και 
προτύπων της υγείας και της ασθένειας καθώς και των καθοριστικών παραγόντων τους με 
την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια αποκάλυψε την ύπαρξη κενών στις πληροφορίες που 
υπάρχουν σήμερα στην Κοινότητα, πράγμα που θα βοηθήσει την επισήμανση των τομέων 
για τους οποίους πρέπει να συλλεχθούν νέα δεδομένα ή να βελτιωθούν τα υπάρχοντα. 
Σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν δεδομένα που δεν 
καλύπτουν ολόκληρη την Κοινότητα. Στις περιπτώσεις αυτές, επιλέξαμε τα πιο 
αντιπροσωπευτικά παραδείγματα, προκειμένου να μην επηρεαστούν τα γενικά 
συμπεράσματα της έκθεσης. 
Τα δεδομένα για τη Γερμανία έως το 1990 συνήθως αφορούν την Ομοσπονδιακή 
Δημοκρατία της Γερμανίας με τα σύνορα που είχε έως τις 3 Οκτωβρίου 1990 ενώ τα 
δεδομένα μετά το 1990 αφορούν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία συμπεριλαμβανομένωντων 
νέων κρατιδίων, εκτός εάν προσδιορίζεται διαφορετικά. 
1.3 Διάρθρωση της έκθεσης 
Στόχος της έκθεσης αυτής είναι να δα')σει μια εικόνα της υγείας στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Η έκθεση δεν επιδιώκει να καλύψει όλα τα νοσήματα ή τα προβλήματα υγείας 
αλλά εξετάζει μόνο τα προβλήματα που έχουν το μεγαλύτερο αντίκτυπο στην κατάσταση της 
υγείας και εκείνα που είναι πιθανότερο να επηρεαστούν από κοινοτικές πολιτικές. 
Το δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνει αρχικά πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος του 
πληθυσμού της Κοινότητας, τις τάσεις των γεννήσεων και της μετανάστευσης καθώς και 
τα μεταβαλλόμενα ποσοστά των νέων και των ηλικιωμένων. Επίσης οι τάσεις της 
κατάστασης της υγείας, όπως περιγράφονται με το προσδόκιμο επιβίωσης, συγκρίνονται 
μεταξύ των χωρών. Το τελευταίο τμήμα επικεντρώνεται στις διακυμάνσεις της υγείας που 
παρατηρούνται κατά φύλο, κοινωνική ομάδα και γεωγραφική θέση. 
Το τρίτο κεφάλαιο περιγράφει τα σημαντικότερα πρότυπα υγείας, ασθένειας και 
αναπηρίας στα διάφορα στάδια της ζωής. Η θνησιμότητα χρησιμοποιείται για την 
περιγραφή των σημαντικότερων νοσημάτων που απειλούν τη ζωή. 
Το τέταρτο κεφάλαιο περιγράφει τους γενικότερους συμπεριφορικούς, 
περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες που καθορίζουν την υγεία, καθώς και τη 
σχέση των υπηρεσιών υγείας με την προστασία της υγείας. 
Το πέμπτο κεφάλαιο αναφέρει τις κυριότερες δυνατότητες που υπάρχουν για αύξηση 
του προσδόκιμου επιβίωσης στο μέλλον. 
Βιβλιογραφία 
1. Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας 
υγείας, 24 Νοεμβρίου 199Λ (COM (93) 559 τελικό). 
2. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 19 Νοεμβρίου 1993. (ΕΕ C 329 της 
5.12.1993). > 
3. Ψήφισμα του Συμβουλίου των Υπουργών, 2 Ιουνίου 1994. (ΕΕ C 165.1 της 
17.6.1994). 
Κεφάλαιο 2 
Η υγεία του πληθυσμού 
Ο πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι ελάχιστα μικρότερος από 350 εκατομμύρια 
άτομα. Τα κράτη μέλη παρουσιάζουν διακυμάνσεις όσον αφορά το μέγεθος, από το 
Λουξεμβούργο (395.000 άτομα) έως τη Γερμανία (81 εκατομμύρια άτομα) (Σχ. 2.0.1). 
Ο πληθυσμός αυξάνεται σταθερά, ανάλογα από το ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων και 
από τη μετανάστευση. Το προσδόκιμο επιβίωσης αυξάνεται, αν και όχι με τόσο ταχύ ρυθμό 
σε ορισμένες χώρες. Τα συγχρονικά και διαχρονικά δεδομένα σχετικά με τις διακυμάνσεις 
είναι ατελή και όσον αφορά τη θνησιμότητα υπάρχουν μόνο γενικά κατά ηλικία, αιτία 
θανάτου, φύλο και γεωγραφική θέση: δεδομένα ανά κοινωνική ομάδα υπάρχουν μόνο για 
λίγες χώρες. 
2.1 Πληθυσμιακές τάσεις: 
Λιγότερα παιδιά, περισσότεροι ηλικιωμένοι 
Ο συνολικός πληθυσμός αυξήθηκε στα 350 εκατομμύρια από τα 320 εκατομμύρια περίπου 
το 1970 και από το 1988 ο ρυθμός αύξησης επιβραδύνθηκε στο 1,5 εκατομμύριο περίπου 
ετησίως. Η σύνθεση του πληθυσμού της Κοινότητας ανά πενταετείς ομάδες ηλικιών το 1970 
και το 1993 φαίνεται στο Σχ. 2.1.1. Ο μικρότερος αριθμός παιδιών έναντι των νεαρών 
ενηλίκων το 1993 οφείλεται στην ιδιαίτερα ραγδαία πτώση της ήδη φθίνουσας 
γεννητικότητας στις αρχές της δεκαετίας του 1970. ' Εως την ηλικία των 55 ετών ο αριθμός 
των ανδρών και γυναικών σε κάθε ομάδα ηλικιών είναι σχεδόν παρόμοιος, στις 
μεγαλύτερες όμως ηλικίες ο αριθμός των γυναικών ξεπερνά εκείνον των ανδρών. 
Γεννήσεις 
Η φθίνουσα γονιμότητα αποτελεί μία παγκόσμια τάση του πληθυσμού. Στην Κοινότητα, 
ο δείκτης ολικής γονιμότητας (ο αναμενόμενος αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα ηλικίας 15-
44 ετο')ν) άρχισε να μειώνεται σε ορισμένες, κυρίως βόρειες, χώρες κατά τα τέλη της 
δεκαετίας του 1960 (Σχ. 2.1.2). Η μείωση συμπίπτει με την πρωτοεμφάνιοη των 
αντισυλληπτικών που λαμβάνονται από το στόμα, και πιθανώς αντανακλά διάψ>ορες 
κοινωνικές τάσεις - αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, 
προτίμηση για τις μικρότερες οικογένειες, καθυστέρηση της δημιουργίας οικογένειας ή 
επιλογή μη δημιουργίας οικογένειας. Οι δείκτες στις χώρες αυτές σταθεροποιήθηκαν 
αργότερα, αλλά έκτοτε μείωση της γονιμότητας σημειώθηκε και σε άλλες χώρες. Σε όλη την 
Κοινότητα, η χαμηλότερη γονιμότητα σημειώνεται σήμερα στην Ισπανία και την Ιταλία (1,2 
παιδιά ανά γυναίκα). (1) Παρ' όλο που οι δείκτες στην Κοινότητα είναι χαμηλότεροι από 
ό,τι σε άλλες ομάδες χωρών (1,5 παιδί ανά γυναίκα), σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα 
δεδομένα φαίνεται ότι σε ορισμένες χώρες της ΕΚ υπάρχει μια αυξητική τάση. Ωστόσο, 
όσον αφορά την Κοινότητα ως σύνολο, εξακολουθεί να επικρατεί πτωτική τάση (μείωση 
κατά 0,1 παιδί για την περίοδο 1990-1993). 
Τα δεδομένα που διατίθενται σχετικά με την αντισύλληψη δείχνουν ότι το 
αντισυλληπτικό χάπι αποτελεί το ευρύτερα χρησιμοποιούμενο μέσο και. στη συνέχεια 
ακολουθούν τα προφυλακτικά. Όμως, από ορισμένα στοιχεία προκύπτει ότι η χρήση 
προ(|)υλακτικών από τους νέους αυξάνεται, εξαιτίας της προώθησης τους στο πλαίσιο 
εκστρατειών πληροφόρησης για το AIDS. II ανδρική και η γυναικεία στείρωση αυξάνονται 
στα ζευγάρια που πλησιάζουν στο τέλος της ηλικίας τεκνοποίησης και σήμερα 
χρησιμοποιείται από έως το 25% των ζευγαριών στο Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο 
Στην Κοινότητα, η άμβλωση είναι νόμιμη, με εξαίρεση τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας 
καθώς και τη Βόρεια Ιρλανδία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η σχέση καταγραμμένων αμβλώσεων 
προς γεννήσεις ζωντανών στις χώρες της ΕΚ κυμαίνεται από ένα προς δέκα στις Κάτα> 
Χώρες και την Ισπανία έως ένα προς τρία στη Δανία και την Ιταλία, παρ' όλο που τα 
στοιχεία αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν με προσοχή εξαιτίας διαφορών στην ορολογία 
και στις πρακτικές καταγραφής. Οι περισσότερες γυναίκες που προβαίνουν σε άμβλακιη 
είναι ηλικίας από 20 έως 40 ετών. 
Γήρανση 
Η υψηλότερη γεννητικότητα στις αρχές του 20ού αιώνα και η αυξανόμενη επιβίωση 
συνέβαλαν στους αυξανόμενους αριθμούς ηλικιωμένων στην Κοινότητα. Δεν σημειώθηκε 
απλώς αύξηση σε απόλυτες τιμές, αλλά το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών στην 
Κοινότητα, και ιδίως των υπερηλίκων (85+), σημείωσε αύξηση κατά τις τελευταίες δύο 
δεκαετίες και σήμερα είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο. Μαζί με τη φθίνουσα 
γεννητικότητα, αυτή η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει την "εξάρτηση"3. Το 1992, η 
αναλογία της εξάρτησης στην Κοινόττιτα, 49 ανά 100 άτομα ηλικίας 15-64 ετών, ήταν 
χαμηλότερη από ό,τι στη Βόρεια Αμερική (52), στις Σκανδιναβικές Χώρες (53), στις χώρες 
της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης και στην πρώην Σοβιετική ' Ενωση (53) (2). 
Το ποσοστό ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προβλέπεται να αυξηθεί από το 15% 
το 1995 στο 17,1% έως το έτος 2010, ενώ το ποσοστό ενηλίκων ηλικίας 15-64 ετών 
αναμένεται να μειωθεί από το 67,1% στο 65,6% κατά την ίδια περίοδο, το δε ποσοστό των 
ατόμων κάτω τα)ν 15 ετών αναμένεται να διατηρηθεί σχετικά σταθερό (3). Οι μεταβολές 
αυτές, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι σήμερα ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 15-59 ετών 
που εργάζεται με πλήρη ή μερική απασχόληση είναι μεγαλύτερος - πράγμα που 
αντιπροσωπεύει αύξηση για την Κοινότητα από το 47% το 1980 στο 54% το 1989 -
σημαίνουν ότι κατά συνέπεια αυτή η ομάδα ηλικιών θα έχει μάλλον λιγότερες ευκαιρίες για 
ανεπίσημη περίθαλψη, πράγμα που θα αυξήσει τη ζήτηση των υπηρεσιών μέριμνας. 
Μετανάστευση 
Περίπου 6 εκατομμύρια πολίτες της ΕΚ (2%) ζουν σε άλλες χώρες της ΕΚ, τα μεγαλύτερα 
δε ποσοστά σημειώνονται στο Λουξεμβούργο και το Βέλγιο. Κάθε χρόνο 350.000 άτομα 
περίπου (ένα τοις χιλίοις) φεύγουν από μία χώρα της ΕΚ για να ζήσουν σε άλλη. 
Η καθαρή μετανάστευση από τρίτες χώρες ήταν χαμηλή στις αρχές της δεκαετίας του 
1980, αυξήθηκε όμως πρόσφατα στο 1 εκατομμύριο περίπου άτομα ετησίως. Η Γερμανία 
είναι η κυριότερη χώρα ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο σημειώνει καθαρή αποδημία. Το 1992, 
οι κυριότερες χώρες μετανάστευσης προς την Κοινότητα ήταν η Πολωνία, η Τουρκία, η 
πρώην ΕΣΣΔ και η Γιουγκοσλαβία. 
Το 1992 στην Κοινότητα, πάνω από 10 εκατομμύρια άτομα ήταν πολίτες τρίτιυν 
χωρών, από τα οποία 4,4 εκατομμύρια ζούσαν στην Γερμανία. Περίπου οι μισοί από τα 
10 εκατομμύρια πολίτες τρίτων χωρών ήταν πολίτες άλλων ευρωπαϊκών χωρών 
(συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας), 2,8 εκατομμύρια προέρχονταν από χώρες της 
Αφρικής, 1,6 εκατομμύρια από την Ασία και 0,8 εκατομμύρια από την αμερικανική 
ήπειρο. 
Η εξάρτηση είναι μία καθαρά δημογραφική περιγραφή και ορίζεται ως η αναλογία 
ατόμων ηλικίας 0-15 ετών και 65+ ετών προς τα άτομα ηλικίας 15-64 ετών. 
Η μετανάστευση αποτελεί ένα παράδειγμα κοινωνικής και πολιτιστικής αλλαγής, 
η δε υγεία των μεταναστών εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, στους οποίους 
συγκαταλέγονται οι λόγοι για τους οποίους μετανάστευσαν, ο πολιτισμός και ο τρόπος 
ζωής της χώρας προέλευσης και της χώρας υποδοχής και ι\ εμπειρία που αποκόμισαν από 
την μετανάστευση. Συνεπώς, τα πρότυπα υγείας και ασθένειας των μεταναστών μπορεί να 
διαφέρουν από εκείνα του πληθυσμού της χώρας υποδοχής. Ειδικότερα, οι πρόσφυγες και 
οι αναζητούντες άσυλο μπορεί να έχουν τραυματικές εμπειρίες, πράγμα που δημιουργεί 
ανάγκες για ειδικευμένη αντιμετώπιση των ατόμων αυτών στη χώρα υποδοχής. Ωστόσο, 
οι πληροφορίες σχετικά με την εθνική προέλευση του πληθυσμού αποτελεί ευαίσθητο ζήτημα 
και δεν υπάρχουν δεδομένα για την Κοινότητα. Εάν υπήρχαν τα δεδομένα αυτά, θα 
μπορούσαν να συμβάλουν στον εντοπισμό των υπηρεσιών που απαιτούνται για την 
αντιμετώπιση ειδικών προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την εθνική προέλευση. 
2.2 Προσδόκιμο επιβίωσης: 
οι Ευρωπαίοι ζουν περισσότερο 
Κάθε έτος οι Ευρωπαίοι ζουν περισσότερο. Από το 1970. το προσδόκιμο επιβίωσης -
ηλικία που αναμένεται να φθάσει ένα νεογέννητο παιδί σύμφωνα με τους σ7|μερινούς δείκτες 
θνησιμότητας - αυξήθηκε σε όλες τις χώρες της ΕΚ (Σχ. 2.2.1). Το προσδόκιμο επιβίωσης 
στην Κοινότητα αυξήθηκε από τα 71,8 έτη το 1970 στα 76,5 έτη το 1991. Η διαφορά 
μεταξύ ανδρών και γυναικών διευρύνθηκε κατά την περίοδο αυτή: το μέσο προσδόκιμο 
επιβίωσης των ανδρών αυξήθηκε κατά 4,5 έτη, δηλαδή από τα 68,6 στα 73,1 έτη ενώ των 
γυναικών αυξήθηκε κατά 5 έτη, από τα 74,9 στα 79,9 έτη. ' Οσον αφορά τους 
ηλικιωμένους, οι οποίοι έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας, το προσδόκιμο 
επιβίωσης στην Κοινότητα αυξήθηκε από τα 14,6 έτη το 1970 στα 17,1 έτη το 1991 -
πράγμα που σημαίνει επιμήκυνση της ζωής κατά δυόμισι έτη. Καθώς επιζητούνται επιπλέον 
αυξήσεις του προσδόκιμου επιβίωσης, έρχονται στο προσκήνιο ζητήματα σχετικά με την 
ποιότητα ζωής και τα υγιή γηρατιά, και ιδίως το "υγιές προσδόκιμο επιβίωσης" και το 
"προσδόκιμο επιβίωσης χωρίς αναπηρία", ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται το ενδιαφέρον για 
τον αντίκτυπο στις υπηρεσίες υγείας και στις κοινωνικές υπηρεσίες σε όλες τις χώρες που 
έχει ο αυξανόμενος αριθμός ηλικιωμένων. 
Οι διαφορές μεταξύ των βιομηχανικών χα>ρών όσον αφορά το προσδόκιμο επιβίωσης 
και τη γενική οικονομική ανάπτυξη (όπως μετρείται από το πραγματικό ΑΕγχΙΊ) φαίνονται 
στο Σχ. 2.2.2. Η οικονομική ανάπτυξη δεν αποτελεί το μοναδικό παράγοντα στον οποίο 
οφείλονται οι διακυμάνσεις αυτές, ιδίως όσον αφοά την ΕΚ και τις άλλες χώρες της ΕΖΕΣ 
και του ΟΟΣΑ4. Ορισμένες νότιες κοινοτικές χώρες που σήμερα έχουν σχετικά χαμηλό 
πραγματικό ΑΕγχΠ έχουν επιτύχει μεγάλο προσδόκιμο επιβίωσης, όπως η 1 Ιορτογαλία όπου 
το προσδόκιμο επιβίωσης αυξήθηκε κατά 7 έτη στα 74,4 έτη μεταξύ 1971 και 1992 (Πίνακας 
2). 
Παλαιότερα επικρατούσε η άποψη ότι η υγεία των χωρίον θα βελτιωνόταν με τη 
γενική οικονομική ανάπτυξη. Η άποψη αυτή, η οποία αρχικά επικυρώθηκε με την 
ευρωπαϊκή στρατηγική της ΠΟΥ "Υγεία για ' Ολους" (Health for All, HFA), σήμερα 
αμς)ΐσβητείται ακόμη και για τις αναπτυσσόμενες χώρες, και ιδίως πρόσφατα στην 
έκθεση της Διεθνούς Τράπεζας σχετικά με την παγκόσμια ανάπτυξη κατά το 1993 
με θέμα "Επενδύσεις στην υγεία", σύμφωνα με την οποία OL επενδύσεις στην υγεία 
αποτελούν έναν τρόπο επιτάχυνσης της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. 
Από την άλλη πλευρά, το προσδόκιμο επιβίωσης στις χώρες της ΕΚ δεν είναι το 
υψηλότερο στον κόσμο. Από τις αναπτυγμένες χώρες με οικονομία της αγοράς, η Ιαπωνία, 
η Ισλανδία και η Ελβετία σημειώνουν, όλες, μεγαλύτερο προσδόκιμο επιβίωσης από ό,τι η 
πρώτη χώρα της ΕΚ, η Γαλλία (η οποία έχει το ίδιο προσδόκιμο επιβίωσης με τον Καναδά), 
ενώ η Δανία, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία κατατάσσονται μετά τις ΗΠΑ και τη Νέα 
Ζηλανδία (Σχ. 2.2.3). Ενδιαφέρονπαρουσιάζειειδικότεραη Ιαπωνία: το 1970 κατατασσόταν 
ένατη, ενώ το 1992 κατείχε την πρώτη θέση, καθώς κατά την περίοδο αυτή το προσδόκιμο 
επιβίωσης αυξήθηκε κατά 6,5 έτη. 
Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης μεταξύ 1970 και 1991/92 δεν ήταν 
ομοιόμορφη σε όλες τις χώρες. Η Γαλλία, αυξάνοντας το προσδόκιμο επιβίχυσης κατά 4.8 
έτη, ξεπέρασε την Ελλάδα, τις Κάτω Χ<όρες και τη Λανία και έγινε η χώρα fit· το μεγαλύτερο 
προσδόκιμο επιβίακίης στην Κοινότητα Αντίθετα, στη Δανία σημεκί)θηκε πολύ μικρή μόνο 
αύξηση (1,9 έτη): σύμφωνα με μία έρευνα στη Λανία, η σχετική επιδείνοχίη σημεκί)θηκε σε 
διάφορες ομάδες νοσημάτων, στα οποία περιλαμβάνονται οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος 
του πνεύμονα, ενώ το υψηλό ποσοστό καπνιστών, που σημειώνεται τόσο στους άνδρες και 
ιδίως στις γυναίκες επί πάνω από 40 έτη, συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό. Επίσης, στη Δανία 
σημειώνεται το υψηλότερο ποσοστό καπνιστριών (42%) στην Ευρώπη. 
' Ενας άλλος τρόπος για την εξέταση του τι ακόμη μπορεί να επιτευχθεί είναι η 
χρήση ενός υποθετικού μοντέλου με βάση τους καλύτερους δείκτες θνησιμότητας σε 
διάφορες ηλικίες από κάθε χώρα της Ευρώπης. 
Από τη σύγκριση με τη σημερινή μέση θνησιμότητα κατά ηλικία στην Κοινότητα (Σχ. 
2.2.4) συνάγεται ότι η βελτίωση είναι δυνατή εάν στόχος είναι να φθάσουν οι χώρες της ΕΚ 
τους καλύτερους δείκτες θνησιμότητας κατά ηλικία που έχουν επιτευχθεί στην Ευρώπη. 
Υπάρχει περιθώριο για βελτίωση της επιβίωσης, ιδίως όσον αφορά τους μεσήλικες και τους 
ηλικιωμένους. Στις τελευταίες προβλέψεις πληθυσμού, ορισμένες χώρες αναμένεται να 
σημειώσουν σημαντική αύξησί) του προσδόκιμου επιβίωσης κατά τα επόμενα έτη. 
2.3 Οι διαφορές εξακολουθούν να υπάρχουν 
II ηλικία αποτελεί το μοναδικό παράγοντα που συνδέεται ιδιαίτερα στενά με τη 
θνησιμότητα, υπάρχουν όμως και άλλες ομάδες που παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές 
όσον αφορά το δείκτη αυτό. 
Φύλο 
Σε όλες τις χώρες της ΕΚ, οι γυναίκες ζουν περισσότερο από τους άνδρες. Οι θάνατοι των 
γυναικών από ατυχήματα και κακοποίηση είναι λιγότεροι, ενώ η θνησιμότητα από 
καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά επεισόδια αυξάνεται με την ηλικία με βραδύτερο ρυθμό από 
ό,τι στους άνδρες5. 
Η διαφορά που παρουσιάζει η θνησιμότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών πιθανώς 
δεν είναι μόνον εγγενής: αντανακλά και τη διαφορετική συμπεριφορά των ανδρών και ταχν 
γυναικών, ιδίως όσον αφορά την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών και καπνού και τη 
ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, π.χ. κατά την οδήγηση. Το 1991 στην Κοινότητα οι θάνατοι των 
ανδρών ηλικίας 15-34 ετών (65.000 θάνατοι) ήταν τριπλάσιοι από τους θανάτους τα>ν 
Σε έρευνες που πραγματοποιήθηκαν με συνεντεύξεις, οι γυναίκες ανέφεραν 
περισσότερασυμπτώματα σωματικών και ψυχικών αοΟενεκόν απο ό.τι οι άνδρες (4) 
η διαφορά αυτή περιγράφεται ως "ποσότητα ζωής όχι όμως ποιότητα". 
8 
γυναικών ίδιας ηλικίας (23.000 θάνατοι). Στο Σχ. 2.3.1 φαίνεται η εξέλιξη αυτής της 
διαφοράς στον αριθμό θανάτων μεταξύ ανδρών και γυναικών στη Γαλλία κατά τη διάρκεια 
αυτού του αιώνα. Κατά τη δεκαετία του 1920, οι θάνατοι των ανδροη- ήταν μ,όνο λίγο 
περισσότεροι από ό,τι των γυναικών, ενώ κατά την εφηβική ηλικία η εικόνα ήταν στην 
πραγματικότητα ανεστραμμένη. Ωστόσο κατά τη δεκαετία του I960, η θνησιμότητα των 
ανδρών όλων των ηλικιών (και ιδίως των νέων ενηλίκων) είναι υψηλότερη, και οι διαφορές 
αυτές αυξάνονταν έως σήμερα. Το κατά πόσον οι διαφορές αυτές θα συνεχιστούν στο 
μέλλον είναι άγνωστο, δεδομένου για παράδειγμα ότι ο αριθμός των καπνιστριών αυξάνεται 
(βλ. τμήμα 4.1). 
Κοινωνικές ομάδες 
Σε όλες τις χώρες σημειώνονται διαφορές στη θνησιμότητα μεταξύ των κοινωνικών 
ομάδων. Διαφορές μεταξύ ομάδων διαπιστώνονται ανεξάρτητα από το εάν η κατάταξη 
πραγματοποιηθεί ανά επαγγελματική κατηγορία, για παράδειγμα για τους υπαλλήλους 
γραφείου (μη χειρώνακτες) έναντι των εργατών (χειρώνακτες) στη Γερμανία (Σχ. 2.3.2), 
κατά κοινωνική τάξη (Σχ. 2.3.3), κατά μορφωτικό επίπεδο ή εκκίόημα. Οι ανισότητες 
όσον aq*^xi τ?|ν υγεία μπορεί επίσης να αυξάνονται. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρ' όλο 
που η θνησιμότητα μειώθηκε σε όλες τις κοινωνικές τάξεις (οι οποίες ομαδοποιήθηκαν κατά 
επάγγελμα στο πλαίσιο της απογραφής που πραγματοποιείται κάθε δέκα έτη), μεταξύ 1951 
και 1981 η διαφορά μεταξύ των προτυπωμένων πηλίκων θνησιμότητας των ανδρών με 
εμπορικό επάγγελμα και τα)ν ανειδίκευτων εργαζόμενων ανδρών φαίνεται ότι διευρύνθηκε 
(Σχ. 2.3.3). Οι διαφορές αυτές υπάρχουν παρά την προσφορά υπηρεσιών υγείας, μέσω 
της κοινωνικής ασφάλισης ή εθνικών συστημάτων υγείας, σε όλες τις κοινωνικές ομάδες 
στις χώρες της ΕΚ. Ωστόσο, δεν υπάρχουν συνήθως δεδομένα σχετικά με τον τρόπο που 
χρησιμοποιούνται από τις κοινωνικές ομάδες 
Γεωγραφική θέση 
Τα ποσοστά θανάτων στις χώρες της ΕΚ παρουσιάζουν έντονες τοπικές διακυμάνσεις. Στο 
Σχ. 2.3.4 φαίνονται τα προτυπωμένα πηλίκα θνησιμότητας (SMR) στις διοικητικές 
περιφέρειες των κρατών μελών για την περίοδο 1980-1984. Διακυμάνσεις παρουσιάζει και 
η θνησιμότητα από συγκεκριμένες αιτίες. Είναι δύσκολο να συναχθούν σταθερά 
συμπεράσματα, φαίνεται όμ.ως γενικά ότι τα πρότυπα είναι ευνοϊκά στις αγροτικές 
περιφέρειες των νότιων χωρών και δυσμενή στις βιομηχανικές αστικές περιοχές των 
βόρειων χωρών. 
Γεωγραφικές διακυμάνσεις παρατηρούνται ακόμη στο εσωτερικό περιφερειών και 
αστικών περιοχών: ορισμένες κεντρικές περιοχές παλαιών πόλεων ή απόκεντρες περιοχές 
με υποβαθμισμένες εργατικές κατοικίες παρουσιάζουν υψηλότερη θνησιμότητα από ό,τι 
εύπορα προάστια. 
Περίλητψη 
Ο πληθυσμός της ΕΚ αυξάνεται με βραδύ ρυθμό, ο αριθμός όμως των παιδιών είναι 
μικρότερος από ό,τι των ηλικιωμένων. Τα άτομα ζουν περισσότερο, είναι όμως δυνατόν 
να πραγματοποιηθούν επιπλέον βελτιώσεις μέσω της μείωσης των νοσημάτων κατά τη μέση 
και μεγαλύτερη ηλικία. Οι διαφορές στη θνησιμότητα κατά φύλο, κοινωνικές ομάδες και 
γεο)γραφική θέση συνεχίζονται. 
Βιβλιογραφία 
1. EUROSTAT, Δημογραφικές στατιστικές 1994, Λουξεμβούργο. 1994 
2. UNDP. Human development report 1994. New York, 1994 
3. United Nations. World population prospects. The 1992 revision. New York, 1993 
4. Π.χ., Smyth, M. & Browne, F. General household survey 1990. London, Office of 
Population Censuses and Surveys, 1992· και Ruwaard, D. et ai. Public health status and 
forecast: the health of the Dutch population over the period 1950-2010. The Hague, 
Rijksinstituut voor Volksgczondheid en Milieuhygicnc, 1994. 
10 
Κεφάλαιο 3 
Πρότυπα υγείας, ασθένειας και αναπηρίας 
Η επίπτωση διάφορων ασθενειών και η θνησιμότητα από αυτές κυμαίνεται σημαντικά με 
την ηλικία. Σε διεθνές επίπεδο, οι πληροφορίες σχετικά με την επίπτωση είναι 
περιορισμένες,ακόμη και για έμμεσα μέσα όπως οι εισαγωγές σε νοσοκομεία και οι επαφές 
με την πρωτοβάθμια περίθαλψη. Ωστόσο, οι πληροφορίες σχετικά με τη θνησιμότητα 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό των ηλικιακών χαρακτηριστικοί τα>ν, 
κυριότεροι αιτιών θνησιμότητας (Σχ 3.0.1), παρ' όλο που πρέπει να σημειωθεί ότι μόνο 
το ένα πέμπτο περίπου όλων τα>ν θανάτων σημειώνεται πριν από την ηλικία των 65 ετών 
και μόλις πάνω από ένας στους εκατό πριν από την ηλικία των 15 ετών. 
Η συγχρονική ανάλυση σε διάφορα φάσματα ηλικιών καθιστά δυνατή την πιο 
λεπτομερή ανάλυση των σημαντικότερων προτύπων ασθένειας και το κεφάλαιο αυτό 
πραγματοποιεί μία επισκόπηση αυτών των προτύπων στα διάφορα στάδια του κύκλου της 
ζωής, όπως φαίνεται στο Σχ. 3.0.26. Τα ατυχήματα και, οι αυτοκτονίες αποτελούν τις πιο 
κοινές αιτίες θανάτου των νέων. Οι καρκίνοι και οι καρδιοπάθειες αρχίζουν να επικρατούν 
στη μέση ηλικία, προς το τέλος δε της μέσης ηλικίας οι καρκίνοι είναι η πιο συχνή ασθένεια. 
Οι καρδιοπάθειες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 50% όλων των θανάτων στα άτομα ηλικίας 
άνω των 65 ετών. Σημαντικό πρόβλημα επίσης των ηλικιωμένων αποτελεί η αναπηρία από 
χρόνιες ασθένειες. 
3.1 Παιδιά (0-14 ετών) 
II παιδική θνησιμότητα σημείαχιε μείωση κατά τα τελευταία 20 χρόνια, η οποία αποτελεί 
τη συνέχεια μιας διαδικασίας που τέθηκε σε κίνηση στις αρχές του αιώνα. II βρεη>ική 
θνησιμότητα στην Κοινότητα μειώθηκε κατά το ήμισυ, από πάνω από 20 θανάτους βρεφών 
ανά 1000 γεννημένα ζωντανά το 1970 σε κάτω από 10 τοις χιλίοις το 1992, οι μεγάλες δε 
διαφορές μεταξύ των χωρών που παρατηρούνταν το 1970 μειώθηκαν (Σχ. 3.1 1) Αυτό 
είναι κυρίως το αποτέλεσμα της καλύτερης παιδικής μέριμνας, της περίθαλψης κατά την 
εγκυμοσύνη και της εντατικής περίθαλψης των νεογνών· ωστόσο, ορισμένα περιγεννητικά 
προβλήματα εξακολουθούν να υπάρχουν. 
Οι συγγενείς ανωμαλίες ευθύνονται για το ένα τέταρτο περίπου όλων των θανάτων 
βρεφών στην Κοινότητα. Οι νέες τεχνολογίες γενετικής και η εξέταση του εμβρύου κατά τα 
πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης είναι δυνατόν να περιορίσουν τις ασθένειες αυτές. ' Οσον 
αφορά το πρώτο σημείο η παροχή γεννητικών συμβουλών όσον αφορά τη σύλληψη μπορεί 
να είναι χρήσιμη, ενώ όσον αφορά το δεύτερο σημείο μια λύση μπορεί να είναι η επιλεκτική 
άμβλωση (εφόσον ικανοποιούνται οι κατάλληλες προϋποθέσεις) όταν επιτρέπεται από την 
εθνική νομοθεσία. Ωστόσο, η ιατρική πρακτική πρέπει να είναι σύμφαχνη με την κοινή 
γνώμη, τα δε σημαντικά δεοντολογικά και πολιτιστικά ζητήματα χρειάζονται διεξοδικές 
συζητήσεις. Γα προγράμματα πληθυσμιακού ελέγχου για γενετικές ανωμαλίες πρέπει να 
παρέχουν επαρκείς πληροφορίες στα άτομα ιόστε να μπορούν να πραγματοποιούν επιλογές. 
Οι υποκατηγορίες που έχουν επιλεχθεί αντιπροσωπεύουν σε μεγάλο βαθμό τη 
θνησιμότητα και είναι πρωτίστως εκείνες που μπορούν να προληφθούν μέσω της 
πραγματοποίησης ενεργειών στον τομέα της δημόσιας υγείας 
11 
Προκειμένου να είναι επιτυχής η προσέγγιση αυτή, χρειάζεται επίσης επαρκής παροχή 
συμβουλών και υποστήριξης. 
Η εντατική νεογνική περίθαλψη των πρόωρων βρεφών μειώνει την περιγεννητική 
θνησιμότητα αλλά μπορεί να αυξάνει την όψιμη βρεφική θνησιμότητα. Τα ιδιαίτερα πρόωρα 
βρέφη που επιζούν μέσω της εντατικής θεραπείας διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης 
ψυχικής και σωματικής μειονεξίας από ό,τι τα λιγότερο πρόωρα. Η υγεία μητέρων και 
παιδιών που ανήκουν σε ειδικές ομάδες, οι οποίες συχνά ζουν σε υποβαθμισμένες αστικές 
περιοχές με χαμηλά εισοδήματα και ορισμένες φορές στο πλαίσιο κοινοτήτων μεταναστών 
και προσφύγων, μπορεί να είναι χειρότερη. Για το λόγο αυτό, η προληπτική μέριμνα και 
οι υπηρεσίες μητρότητας πρέπει να προσεγγίσουν με αποτελεσματικό τρόπο τις ομάδες 
αυτές. 
Μεγάλο μέρος των προβλημάτων που προκαλούν οι χρόνιες ασθένειες σε παιδιά 
οφείλεται σε κακώσεις κατά τη γέννηση και σε συγγενείς ανωμαλίες. Το σύνδρομο του Down 
αποτελεί την πιο συνηθισμένη αιτία της μεγάλης δυσκολίας μάθησης, η δε κυστική ΐνωση 
αποτελεί συνήθη αιτία βαριάς πάθησης των πνευμόνων. Δύο διαταραχές της 
αιμοσφαιρίνης, η μεσογειακή αναιμία και η δρεπανοκυτταρική αναιμία, έχουν σημαντικές 
συνέπειες στην υγεία. Ο υψηλός επιπολασμός της μεσογειακής αναιμίας στην Ελλάδα και 
την Ιταλία φαίνεται στο Σχ. 3.1.2. 
Υγεία των δοντιών 
Η υγεία των δοντιών των παιδιών έχει σημειώσει σημαντική βελτίωση. Ο μέσος αριθμός 
δοντιών με τερηδόνα, που λείπουν και έχουν αντικατασταθεί (DMFT) στα δωδεκάχρονα 
παιδιά έχει μειωθεί σε όλες τις χώρες με εξαίρεση την Ισπανία. Οι οόοντόπαστες με φθόριο 
και η αγωγή για τακτικό καθάρισμα, μαζί με την προσθήκη φθορίου στο νερό ύδρευσης 
συνέβαλαν στην αλλαγή αυτή. II Λανία και οι Κάτω Χώρες, οι οποίες καθιέροκκιν 
συστηματικά προγράμματα πρόληψης για την q^ovuoa των δοντιών των παιδιών, πέρασαν 
από το χειρότερο μέσο DMFT για την ηλικία αυτή στον καλύτερο (Σχ 3.13) 
Λοιμώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας 
Τα λοιμώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας ελέγχονται με την παροχή και διατήρηση 
προγραμμάτων ενεργητικής ανοσοποίησης. Οι Κάτω Χώρες εφάρμοσαν ένα αποτελεσματικό 
σύστημα καθόλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980· η Δανία, το Λουξεμβούργο, η 
Πορτογαλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο καθιέρωσαν το εμβόλιο MMR 
(παρα)τίτιδας-ιλαράς-ερυθράς) κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980, με 
αποτέλεσμα τη σημαντική μείακτη των λοιμώξεων. II κάλυψη των παιδιών με εμβόλιο 
ιλαράς το 1992 ανερχόταν στο 94% στις Κάτω Χώρες, στο 83% στην Ισπανία και μόνο στο 
50% στην Ιταλία. Οι διαφορές αυτές των εθνικών προγραμμάτων φαίνονται στο Σχ. 3.1.4, 
όπου το επίπεδο καταγραμμένων κρουσμάτων στις Κάτω Χώρες είναι σταθερά χαμηλό και 
στην Ισπανία σημείωσε πτώση στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ενώ στην Ιταλία 
εξακολουθούν να σημειώνονται επιδημικές διακυμάνσεις. 
Ατυχήματα 
Τα ατυχήματα αποτελούν την κατ' εξοχήν αιτία θανάτου των παιδιών ηλικίας 1-14 ετών 
και σημαντική αιτία αναπηρίας. Στα παιδιά κάτα) των 5 ετών τα περισσότερα ατυχήματα 
συμβαίνουν στο σπίτι, ενώ στα μεγαλύτερα παιδιά τα περισσότερα ατυχήματα συμβαίνουν 
κατά το παιχνίδι ή στο δρόμο. Στα προληπτικά μέτρα περιλαμβάνεται η αγωγή υγείας από 
πολύ πρώιμο στάδιο και η επίβλεψη. Επίσης, υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες δημιουργίας 
ασφαλέστερου περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της λήψης μέτρων ασφάλειας ειδικά 
για παιδιά. 
12 
Καρκίνος 
Ο καρκίνος στα παιδιά ηλικίας 1-14 ετών, παρ' όλο που αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 
0,3% όλων των καρκίνων, αποτελεί τη δεύτερη κατά σειρά αιτία θανάτου κατά την ηλικία 
αυτή. Η επίπτωση του αυξάνεται σε ορισμένες περιοχές της Κοινότητας, τα ποσοστά όμως 
θανάτου μειώνονται εξαιτίας της αποτελεσματικής φαρμακευτικής αγωγής της λευχαιμίας 
και ορισμένων συμπαγών όγκων. 
Ψυχική υγεία 
Η συναισθηματική ευεξία των παιδιών, ιδίως σε υποβαθμισμένες αστικές περιοχές, μπορεί 
να αποτελεί αιτία ανησυχίας. Η σωματική και σεξουαλική κακοποίηση παιδιών από γονείς, 
άλλα παιδιά και υπευθύνους μέριμνας αρχίζει σήμερα να αναγνωρίζεται ως σημαντικό 
ζήτημα, δεν υπάρχουν όμως ακριβείς στατιστικές. Υπάρχει η άποψη ότι η κακοποίηση κατά 
την παιδική ηλικία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην εμφάνιση, μετά την ενηλικίωση, 
συναισθηματικών και συμπεριφορικών προβλημάτων. Για τα ζητήματα αυτά απαιτούνται 
πιο ανοιχτές συζητήσεις και πρέπει να βρεθούν νέες στρατηγικές για την αντιμετώπιση 
τους. 
Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Σχολείων που προάγουν την υγεία αποτελεί μία κοινή ενέργεια της 
Ι ΙΟΥ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Επιτροπής. 
Σήμερα στο δίκτυο συμμετέχουν όλα τα κράτη μέλη της ΕΚ. Χώρες και σχολικές ομάδες 
εφαρμόζουν σχέδια για την αντιμετώπιση ζητημάτων που έχουν σημασία σε τοπικό 
επίπεδο και ταυτόχρονα σε ευρωπαϊκό. Τα σχέδια αυτά θα αξιολογηθούν και θα 
χρησιμοποιηθούν ως μοντέλα ορθής πρακτικής. 
3.2 Νέοι (15-34 ετών) 
Οι νέοι αποτελούν την υγιέστερη ομάδα του πληθυσμού. Παρουσιάζουν λιγότερες 
αναπηρίες και είναι καλύτερα πληροφορημένοι σχετικά με τα ζητήματα υγείας. Ωστόσο, 
κατά την ηλικία αυτή, και ιδίως κατά την εφηβεία, είναι δυνατόν να αναπτυχθούν μορ(|>ές 
συμπερις;οράς που είναι βλαβερές για την υγεία. 11ληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά 
και τη νοοτροπία των εφήβων μπορούν να συλλεχθούν μέσα) επισκοπήσεων. Τα 
αποτελέσματα μιας συνεργατικής μελέτης της ΠΟΥ φαίνονται στα Σχ. 3.2.1 και 3.2.2. 
Αυτές οι μορφές συμπεριφοράς αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τον κίνδυνο 
ασθένειας κατά την ζωή τους α>ς ενηλίκων και το γεγονός ότι, το κάπνισμα στα κορίτσια σε 
ορισμένες περιοχές της Κοινότητας σήμερα αυξάνεται στα ίδια επίπεδα με εκείνα των 
αγοριών προκαλεί ανησυχία. Η ταχεία και ραγδαία αύξηση των τακτικών καπνιστών στις 
ηλικίες μεταξύ 13 και 15 ετών υποδεικνύει ένα σημαντικό σημείο στο οποίο θα πρέπει να 
επικεντρ(ι)θούν οι αντικαπνιστικές εκστρατείες. 
Οι μορφές της εφηβικής συμπεριφοράς που δημιουργούν κινδύνους για την υγεία δεν 
είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους: οι καπνιστές είναι πιθανότερο να πίνουν και 
οινοπνευματώδη ποτά, να ασκούνται λιγότερο και να διατρέφονται χειρότερα (1). Αυτές 
οι μορφές συμπεριφοράς έχουν επίσης σχέση με τον τρόπο που οι έφηβοι αντιλαμβάνονται 
τους εαυτούς τους, τη συμμετοχή τους στο σχολείο και τις σχέσεις τους με τους γονείς τους. 
Οι νέοι με παρόμοιες απόψεις και συμπεριφορά αναζητούν μεταξύ :ους αναγνώριση και 
αποδοχή, δημιουργούν υποομάδες με έντονα χαρακτηριστικά ομάδας. 
13 
Η σεξουαλική συμπεριφορά χ'ωρίς τις κατάλληλες προφυλάξεις μπορεί να εκθέσει 
ορισμένα άτομα σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, σε ασθένειες που μεταδίδονται με τη 
σεξουαλική επαφή και στη μόλυνση από τον HIV. Περίπου διακόσιες πενήντα χιλιάδες 
παιδιά γεννιούνται ετησίως στην Κοινότητα από γυναίκες ηλικίας κάτω των 20 ετών. Τα 
ποσοστά μειώνονται (Σχ. 3.2.3) σε όλες τις χώρες της ΕΚ με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο 
και τις Κάτω Χώρες. Ωστόσο, στις Κάτω Χώρες παρατηρούνται τα χαμηλότερα ποσοστά 
Ατυχήματα 
Η θνησιμότητα από εξωτερικές αιτίες αντιπροσωπεύει πάνω από το 50% όλων των θανάταχν 
στην ομάδα ηλικιών 15-34 ετών· από τους θανάτους αυτούς, πάνω από τους μισούς 
οφείλονται σε τροχαία ατυχήματα. Τα ατυχήματα αυτά αποτελούν τη συχνότερη 
αποκλειστική αιτία θανάτου και αναπηρίας σε αυτή την ομάδα ηλικιών. Επίσης, οι νέοι 
αντιπροσαχπεύουν το 45% των τροχαίων ατυχημάτων, και ακολουθούν οι ενήλικες μέσης 
ηλικίας (35-64 ετών). 
Κάθε χρόνο στους δρόμους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σκοτώνονται περίπου 
50.000 άτομα και τραυματίζονται επιπλέον ενάμισι εκατομμύριο άτομα. Τα τροχαία 
ατυχήματα αποτελούν την κατ' εξοχήν αιτία θανάτου των νέων (25-34 ετών) και συνεπώς 
αποτελούν σημαντική αιτία απώλειας εργατικού δυναμικού. Σύμφα)να με τα δεδομένα από 
το Ηνωμένο Βασίλειο, οι πεζοί σκοτώνονται κυρίως από αυτοκίνητα, ενώ οι επιβάτες 
αυτοκινήτων είτε σε σύγκρουση με άλλα αυτοκίνητα ή φορτηγά είτε σε ατυχήματα στα οποία 
δεν εμπλέκονται άλλα οχήματα (Σχ. 3.2.4). 
Κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια τα ποσοστά θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων 
σημείωσαν μείωση στις περισσότερες χώρες της ΕΚ, με εξαίρεση την Ελλάδα και την 
Ισπανία όπου παρατηρείται αυξανόμενη τάση, στη δε Πορτογαλία τα ποσοστά 
εξακολουθούν να είναι υψηλά (Σχ. 3.2.5). 
Οι τάσεις όσον αφορά τις κακώσεις είναι, πολύ διαφορετικές Γα ποσοστά θανάτων 
και, κακίόσεων μεκυΟηκαν στη Λανία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χιόρες. 
ενο') σε άλλες χώρες (στο Βέλγιο και το ΙΙνωμένο Βασίλειο) η θνησιμότητα μειώθηκε ενώ 
τα ποσοστά κακώσεων σημείωσαν ελάχιστη μεύοση ή διατηρήθηκαν σταθερά (Σχ. 3 2 6) 
Λεν είναι γνωστό εάν οι χώρες που σημείωσαν μείωση στον αριθμό θανάτων ή κακώσεων 
σημείωσαν μείωση και στον αριθμό ατόμων με βαριές αναπηρίες: τα δεδομένα σχετικά με 
την βαρύτητα των αναπηριών που οφείλονται σε τροχαία ατυχήματα δεν καταγράφονται σε 
τακτική βάση. 
Η Επιτροπή πρότεινε ένα πρόγραμμα οδικής ασφάλειας το οποίο περιλαμβάνει μεταξύ 
άλλων: 
* τη δημιουργία μιας κοινοτικής τράπεζας δεδομένων για παρακολούθηση και έρευνα 
* προστασία των επιβατών οχημάτων 
* εκπαίδευση των χρηστών του οδικού δικτύου 
* συνετή οδήγηση, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού της ταχύτητας και της 
κατάχρησης οινοπνευματωδών ποτών 
* βελτιώσεις του σχεδιασμού οδών 
14 
Τα ατυχήματα εκτός από τα τροχαία και τα εργατικά ατυχήματα στην Κοινότητα 
αναφέρονται σε μία δειγματοληπτική έρεί'να νοσοκομειακών τμημάτων ή, σε ορισμένα 
κράτ?ι μέλν<, σε έρευνα νοικοκυριών (το ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των ατυχημάτων 
που συμβαίνουν στο σπίτι και κατά τις ψυχαγωγικές δραστηριότητες, EHLASS). Περίπου 
ένα στα τρία ατυχήματα συμβαίνει κατά τΐ) διάρκεια παιχνιδιών και ψυχαγωγίας, ιδίως στα 
παιδιά, και ένα στα έξι ατυχήματα κατά την άθληση, πιο συχνά στους νέους. Τα 
περισσότερα ατυχήματα που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια ψυχαγωγίας είναι πτώσεις και 
περιλαμβάνουν κακώσεις των άνω και κάτω άκρων. Το ποσοστό ατόμων που εισάγεται σε 
νοσοκομείο αυξάνεται από 5% στα παιδιά σε 15% για τα άτομα άνω των 65 ετών. Η έρευνα 
είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τον εντοπισμό ατυχημάτων που οφείλονται σε προϊόντα που 
καταναλώνονται στο σπίτι και κατά την ψυχαγωγία, καθώς προσφέρει ευκαιρίες για 
πρόληψη μέσω του καλύτερου σχεδιασμού. 
Ανθρωποκτονία 
' Ενας δείκτης της ευρύτερης κοινωνικής παθολογίας είναι το ποσοστό ανθρωποκτονιών. 
Οι θάνατοι από ανθρωποκτονία στις ομάδες ηλικιών 15-34 ετών και 35-64 ετών αποτελούν 
σχεδόν το 85% όλων των ανθρωποκτονιών και είναι πιο συχνές στους άνδρες από ό,τι στις 
γυναίκες. Τα υψηλότερα ποσοστά για τους άνδρες σημειώνονται στην ομάδα ηλικιών 20-34 
ετών. Μεταξύ 1970 και 1990 ο κοινοτικός μέσος όρος, με εξαίρεση την Πορτογαλία και 
την Ιταλία, διατηρήθηκε λίγο-πολύ σταθερός (Σχ. 3.2.7). 
3.3 Ενήλικοι (35-64 ετών) 
Στην Κοινότητα πεθαίνουν κάθε χρόνο πάνω από 600.000 ενήλικες (ηλικίας 35-64 ετών)· 
τέσσερις στους δέκα πεθαίνουν από καρκίνο, τρεις από καρδιοπάθειες και ένας στους δέκα 
από εξωτερικές αιτίες (κυρίως αυτοκτονίες και ατυχήματα). Οι θάνατοι αυτοί είναι 
δυνατόν να προληφθούν και προσφέρουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες για επιπλέον 
αυξήσεις του προσδόκιμου επιβίωσης στην Κοινότητα. 
Καρκίνοι 
Ο καρκίνος αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου των ενηλίκων. Στον καρκίνο οφείλονται 
τέσσερις στους δέκα θανάτους στην ομάδα ηλικιών 35-64 ετών έναντι δύο στους δέκα στην 
ομάδα ηλικιών άνω των 65 ετών. Στους άνδρες η πιο συχνή μορφή είναι ο καρκίνος του 
πνεύμονα και του προστάτη και στις γυναίκες ο καρκίνος του μαστού και του πνεύμονα 
(Σχ. 3.3.1), οι δε καρκίνοι αυτοί αποτελούν επίσης τις πιο συχνές αιτίες όλων των 
θανάτων από καρκίνο. Πολλοί παράγοντες που μπορούν να προληφθούν συμβάλλουν στην 
εμφάνιση καρκίνου, κυρίως το κάπνισμα (ιδίως όσον αφορά τον καρκίνο του πνεύμονα), 
η δε επιβίωση από άλλους καρκίνους (από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και του 
μαστού) μπορεί να βελτιωθεί μέσω της πρώιμης διάγνωσης. 
Καρκίνος του πνεύμονα 
Ι Ιολλά άτομα που πεθαίνουν από καρκίνο του πνεύμονα κατά τη δεκαετία του 1990 άρχισαν 
να καπνίζουν κατά τη δεκαετία του 1950 και του 1960. Σήμερα στην Κοινότητα οι θάνατοι 
των ανδρών είναι περισσότεροι από εκείνους των γυναικών, επειδή οι άνδρες καπνίζουν 
για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και περισσότερο. II θνησιμότητα από καρκίνο του 
πνεύμονα στους άνδρες κάτω των 65 ετών αυξάνεται στη Γαλλία, την Ελλάδα, την 
Πορτογαλία και την Ισπανία (Σχ. 3.3.2). Ωστόσο, από το 1970 στο Ηνωμένο Βασίλειο 
η θνησιμότητα των ανδρών μειώθηκε κατά το ήμισυ και παρόμοια σταθερή, αν και λιγότερο 
θεαματική, πτώση σημειώθηκε στις Κάτω Χώρες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 μείωση 
της θνησιμότητας σημειώθηκε επίσης στην Ιρλανδία και την Ιταλία. 
15 
Σε ζωηρή αντίθεση με τις τάσεις των ανδρών, τα ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα 
των γυναικών, παρ' όλο που είναι πολύ χαμηλότερα από εκείνα των ανδρών, αυξάνονται 
σε πολλές χώρες ως αποτέλεσμα του αυξανόμενου αριθμού καπνιστριών (Σχ. 3.3 3). Στη 
Δανία, όπου το 40% περίπου των γυναικών καπνίζουν από τη δεκαετία του 1950, η 
θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα πλησιάζει σήμερα τη θνησιμότητα από καρκίνο του 
μαστού. 
Καρκίνος του μαστού 
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συνηθέστερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες. Περίπου 
το 2-3% των γυναικών στην Κοινότητα αναπτύσσουν τον καρκίνο αυτό κατά τη διάρκεια 
της ζωής τους και κάθε χρόνο πεθαίνουν 70.000 γυναίκες. Περίπου το ένα τέταρτο των 
γυναικών στις οποίες βρέθηκε τελευταία καρκίνος του μαστού είναι ηλικίας κάτω των 50 
ετών, η μέση όμως επιβίωση είναι σχετικά καλή (η πενταετής επιβίωση ανέρχεται στο 60% 
περίπου), μετά τη διάγνακτη και την αγωγή. Οι περισσότερες γυναίκες που πεθαίνουν από 
καρκίνο του μαστού (σχεδόν το 60%) είναι ηλικίας άνω των 64 ετών ενώ το 40% των 
θανάτων σημειώνεται στην ομάδα ηλικιών 35-64 ετών. II επίπτοχιη του καρκίνου του 
μαστού αυξάνεται στις περισσότερες χώρες της ΕΚ (Σχ 3 3 4). Οι, αιτίες του καρκίνου 
του μαστού δεν έχουν γίνει μέχρι σήμερα καλά κατανοητές. 
Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας 
Στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας οφείλονται 7.500 περίπου θάνατοι γυναικών στην 
Κοινότητα κάθε έτος, το δε 50% σχεδόν αυτών των θανάτων σημειώνεται στην ομάδα 
ηλικιών 35-64 ετών και το άλλο 50% στην ομάδα άνω των 65 ετών. Μεταξύ των 
παραγόντων κινδύνου συγκαταλέγονται η έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας σε μικρή 
ηλικία, ο μεγάλος αριθμός σεξουαλικών συντρόφων και το κάπνισμα. Ο 
προσυμπτωματικός πληθυσμιακός έλεγχος και η έγκαιρη παρέμβαση βελτιώνουν σε μεγάλο 
βαθμό την επιβίωση. Η θνησιμότητα στη Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι υψηλότερη 
από ό,τι σε άλλες χώρες, τα ποσοστά όμως είναι σταθερά ή μειώνονται σε όλες τις χώρες 
με εξαίρεση την Ελλάδα και την Ισπανία. Προσυμπτωματικός πληθυσμιακός έλεγχος 
πραγματοποιείται στις χώρες της ΕΚ τόσο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας όσο 
και για τον καρκίνο του μαστού και μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα από τις ασθένειες 
αυτές. Ωστόσο, τα προγράμματα προσυμπτωματικούπληθυσμιακού ελέγχου απαιτούν καλή 
διαχείριση για την εξασφάλιση ικανοποιητικής κάλυψης του πληθυσμού και της ποιότητας. 
Καρκίνος των ωοθηκών 
Στον καρκίνο των ωοθηκών οφείλεται διπλάσιος αριθμός θανάτων από ό,τι στον καρκίνο 
του τραχήλου της μήτρας, καθώς μόνο μία στις τρεις γυναίκες με αυτό τον καρκίνο επιζεί 
επί πέντε έτη. Η επίπτωση και η θνησιμότητα είναι υψηλότερες στις βόρειες από ό,τι στις 
νότιες χώρες. Ελάχιστα είναι γνωστά όσον αφορά τις αιτίες του καρκίνου των ωοθηκών, 
παρ' όλο που τα αντισυλληπτικά που λαμβάνονται από το στόμα φαίνεται ότι, έχουν κάποιο 
προστατευτικό αποτέλεσμα. 
Καρκίνος του στομάχου 
Στον καρκίνο του στομάχου οφείλεται το 1 % περίπου όλων των θανάτων και το 5% των 
θανάτων από καρκίνο στην Κοινότητα κάθε έτος. Κατά τα τελευταία 20 χρόνια σημεκόθηκε 
σημαντική μείωση των περιστατικών καρκίνου του στομάχου. Η τάση αυτή άρχισε να 
εκδηλώνεται νωρίτερα μέσα στον αιώνα στις περισσότερες χώρες της ΕΚ, αν και αργότερα 
οτην Ισπανία, ενώ στην Πορτογαλία η θνησιμότητα αυξανόταν έως το 1970. Η θνησιμότητα 
στην Πορτογαλία είναι σχεδόν διπλάσια από ό,τι στις περισσότερες άλλες χώρες της ΕΚ. 
Σήμερα η χαμηλότερη θνησιμότητα στην Κοινότητα σημειώνεται στη Δανία, τη Γαλλία και 
16 
την Ελλάδα (Σχ. 3.3.5). Σε όλες τις χώρες η θνησιμότητα των ανδρών είναι διπλάσκχ από 
εκείνη των γυναικών. 
Το ποσοστό επιβίωσης από καρκίνο του στομάχου μετά τη διάγνωση είναι ακόμη 
χαμηλό, καθώς μόνο ένα στα είκοσι άτομα ζει πάνω από πέντε έτη μετά τη διάγνωση και 
την αγωγή. Η φθίνουσα επίπτωση του καρκίνου του στομάχου συνδέεται πιθανώς με 
αλλαγές στα πρότυπα διατροφής, ιδίως με το γεγονός ότι τα άτομα καταναλώνουν 
περισσότερα φρούτα και λαχανικά και περισσότερα κατεψυγμένα, αντί συντηρημένα, 
τρόφιμα. 
Η Ευρώπη κατά του καρκίνου: το δεύτερο πρόγραμμα δράσης (1990/1994) 
περιελάμβανε: 
* μία αντικαπνιστική εκστρατεία 
* ενέργειες για τη βελτίωση των συνηθειών διατροφής 
* ανάπτυξη του συστηματικού προσυμπτωματικού πληθυσμιακού ελέγχου και της 
πρώιμης διάγνωσης για τον καρκίνο του μαστού και του τραχήλου της μήτρας 
* συνεισφορά σε οδηγίες για την προστασία από τους καρκινογόνους παράγοντες 
* τον ευρωπαϊκό κώδικα κατά του καρκίνου 
* ανάπτυξη ευρωπαϊκού δικτύου δεδομένων σχετικά με τον καρκίνο 
Καρδιοπάθειες 
II θνησιμότητα από καρδιοπάθειες στην Κοινότητα ανέρχεται σχεδόν στο 45%. Οι ενήλικες 
ηλικίας 35-64 ετών αποτελούν την ομάδα με την υψηλότερη θνησιμότητα μετά τα άτομα 
άνω των 65 ετών. Το 50% σχεδόν της θνησιμότητας στις ηλικίες άνω των 65 ετών οφείλεται 
στις καρδιοπάθειες. 
Στεφανιαία νόσος 
Η στεφανιαία νόσος δεν αποτελεί μόνο την κυριότερη αιτία θνητότητας από καρδιοπάθειες 
αλλά και τη βασικότερη αποκλειστική αιτία θανάτου των ατόμων στην Κοινότητα - περίπου 
το 17% όλων των θανάτων - καθώς και σημαντική αιτία νοσηρότητας και αναπηρίας ' Ετσι 
οι μεταβολές στον επιπολασμό της νόσου αυτής έχουν σημαντική επίδραση στο συνολικό 
προσδόκιμο επιβίωσης και το επίπεδο υγείας του πληθυσμού. 
Πολλοί θάνατοι από στεφανιαία νόσο είναι αιφνίδιοι: ύστερα από καρδιακή 
προσβολή, περίπου ένα στα τρία άτομα πεθαίνει αιφνίδια, ένα άλλο 10-20% μέσα στις 
επόμενες ημέρες ή εβδομάδες, ενο') το υπόλοιπο ποσοστό επιζεί. Στις νέες αγωγές 
περιλαμβάνονται τα φάρμακα για τη μείοκτη της πήξης του αίματος (τόσο ειδική αγωγή με 
ένζυμα που χορηγείται επειγόντως μετά την προσβολή όσο και η ασπιρίνη και άλλα 
ς)άρμακα για μακροχρόνια αγωγή). ' Ενας άλλος σημαντικός παράγοντας για τη 
μακροχρόνια επιβίωση των ασθενών είναι η διακοπή του καπνίσματος. 
Η θνησιμότητα από στεφανιαία νόσο, τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών, 
σημειώνει μείωση στις περισσότερες χώρες, ιδίως τα τελευταία 10 έτη (Σχ. 3.3.6). Η 
μείωση αυτή είναι εντονότερη στις βόρειες χώρες, όπου κατά τη δεκαετία του 1970 η 
θνησιμότητα ήταν υψηλή. Στο Βέλγιο μειώθηκε σχεδόν κατά το ήμισυ μέσα σε 20 χρόνια. 
Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Κοινότητας που παρουσιάζει αυξανόμενη τάση κατά την 
περίοδο αυτή. 
17 
' Ερευνες πληθυσμού που παρακολουθούν τους παράγοντες κινδύνου για 
καρδιοπάθειες σε τοπικό επίπεδο και αρχεία που συλλέγουν πληροφορίες σχετικά με τα 
ποσοστά νόσησης υπάρχουν για αρκετά κέντρα. Στο Σχ. 3.3.7 φαίνονται τα αρχικά 
δεδομένα σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου για ορισμένα από τα κέντρα που υπάρχουν 
στις χώρες της ΕΚ ενώ στο Σχ. 3.3.8 φαίνονται τα ποσοστά καρδιακής προσβολής. 
Εγκεφαλικά επεισόδια 
Κάθε χρόνο στην Κοινότητα σημειώνονται πεντακόσιες χιλιάδες περίπου θάνατοι (ένας 
στους επτά θανάτους) από εγκεφαλικά επεισόδια (ασθένεια των αγγείων του εγκεφάλου). 
Τα περισσότερα εγκεφαλικά επεισόδια οφείλονται σε βλάβη, εξαιτίας αιμορραγίας ή 
θρόμβου, των αιμοφόρων αγγείων του εγκεφάλου. ' Οπως και με τις καρδιοπάθειες, η 
θνησιμότητα σημειώνει μεγάλη πτώση στις περισσότερες χώρες της ΕΚ, με ιδιαίτερη 
βελτίωση στην Πορτογαλία, στην οποία στις αρχές της δεκαετίας του 1970 η θνησιμότητα 
ήταν πάρα πολύ υψηλή (Σχ. 3.3.9). Στη Δανία παρατηρήθηκε η αντίθετη τάση: το 1970 
σημείωνε το χαμηλότερο δείκτη στην Κοινότητα, αλλά το 1990/91 η θνησιμότητα ήταν 
υψηλότερη από ό,τι σε πολλές χώρες της ΕΚ και υψηλότερη από τον κοινοτικό μέσο όρο. 
Η πτωτική τάση της θνησιμότητας από καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά επεισόδια 
συνδέεται εν μέρει με βελτιώσεις της διατροφής, συμπεριλαμβανομένης της μεταβαλλόμενης 
πρόσληψης αλατιού, με το λιγότερο κάπνισμα και την αντιμετώπιση της υπέρτασης καθώς 
και με την αγωγή που χορηγείται ύστερα από καρδιακή προσβολή. 
Παθήσεις του ήπατος 
' Ενας στους 50 θανάτους περίπου στην Κοινότητα οφείλεται στην κίρρακ^η του ήπατος και 
σε άλλες παθήσεις του ήπατος. Στο Σχ. 3.3.10 φαίνονται οι τάσεις της θνησιμότητας απο 
κίρρωση του ήπατος στις χώρες της ΕΚ. II Γαλλία ξεχωρίζει με έντονη πτωτική τάση και 
παρόμοιες, αν και λιγότερο έντονες, τάσεις παρατηρούνται σε άλλες μείζονες 
οινοπαραγωγικές χώρες όπου 7| κατανάλωση μειώνεται επίσης - Ιταλία, Ι Ιορτογαλία και 
Ισπανία. Στην Ελλάδα το πρότυπο είναι λιγότερο σαφές, καθώς σημειώνεται φθίνουσα 
θνησιμότητα από παθήσεις του ήπατος, η οποία συνοδεύεται από μικρή αύξηση στην 
κατανάλαχιη οινοπνευματα)Οών ποτών. ' Οσον αφορά τις υπόλοιπες χιόρες της ΕΚ, τα 
πρότυπα στη Λανία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ανησυχητικά. Και στις δύο αυτές 
χώρες, η κατανάλωση οινοπνευματαχ^ών ποτιόν αυξάνεται όπα>ς και ο αριθμός θανάτων 
από κίρρωση του ήπατος (βλ. και τμήμα 4.1). 
Αλλες χρόνιες ασθένειες 
Πολλές από τις ασθένειες των ενηλίκων δεν εμφανίζονται άμεσα ως αιτίες θανάτου. Η καλή 
ιατρική περίθαλψη εξακολουθεί να συμβάλλει σημαντικά στον περιορισμό της ανάπτυξης 
μιας ασθένειας και των συμπτωμάτων της. Δεν υπάρχουν στοιχεία σχετικά με τον 
επιπολασμό χρόνιων ασθενειών, το Σχ. 3.3.11 παρέχει όμως κάποιες εκτιμήσεις με βάση 
διάφορες τοπικές μελέτες. 
* Οι παθήσεις τα>ν αρθρώσεων αποτελούν μείζονα αιτία αναπηρίας. II εξέλιξη της 
ρευματοειδούς αρθρίτιδας είναι βραδεία και ποικίλη· μπορεί να ανακουφιστεί, 
συνήθως όμως όχι να ιαθεί, με φαρμακευτική αγωγή. Η οστεοαρθρίτιδα είναι η 
φθορά των αρθρώσεων: η αντικατάσταση των κατ' ισχίον και κατά γόνυ 
διαρθρώσεων αποτελεί επιτυχή ιατρική πρόοδο. 
18 
* Η αντιμετώπιση της χρόνιας νεφροπάθειας παρατείνει, τη ζωή. Η αντιμετώπιση 
μπορεί να συνίσταται είτε στην πραγματοποίηση αιμοκάθαρσης είτε στη 
μεταμόσχευση νεφρού. Από πολλά χρόνια υπάρχει συνεργασία σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο όσον αφορά την ανταλλαγή μεταξύ των χωρών τόσο νεφρών για 
μεταμόσχευση όσο και δεδομένων σχετικά με υπηρεσίες και αποτελέσματα. 
* Υπάρχουν δύο μορφές διαβήτη. Στα παιδιά και στους νεαρούς ενήλικες η εμφάνιση 
είναι αιφνίδια, και η ινσουλίνη μπορεί να σώσει τη ζωή (στη Σαρδηνία 
παρατηρείται ανεξήγητα υψηλά επίπτωση ινσουλινοεξαρτώμενου σακχαρώδους 
διαβήτη). Στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας ο διαβήτης εξελίσσεται με πιο βραδύ 
ρυθμό. Η εμφάνιση του σχετίζεται με την παχυσαρκία και με δίαιτα που 
περιλαμβάνει υψηλή πρόσληψη ζάχαρης. Ο καλός έλεγχος του διαβήτη, με τη 
συνεργασία μεταξύ ιατρών και ασθενών, μπορεί να μειώσει τις επιπλοκές, στις 
οποίες περιλαμβάνονται η τύφλωση, η απώλεια νεφρού και η αρτηριοπάθεια των 
κάτω άκρων. 
* Ο επιπολασμός του άσθματος και της βρογχίτιδας σχετίζεται με το κάπνισμα και τη 
ρύπανση της ατμόσφαιρας στις αστικές περιοχές (π.χ. από τα αυτοκίνητα). Ο 
επιπολασμός του άσθματος φαίνεται ότι αυξάνεται. 
* Ι Ιερίπου ένα στα διακόσια άτομα πάσχουν από επιληψία, άλλα καθόλη τη διάρκεια 
ζοη'ις έως το 3% των ατόμων μπορεί να εμφανίσει τουλάχιστον έναν σπασμό Στα 
περισσότερα άτομα, οι σπασμοί είναι συνήθως δυνατόν να ελεγχθούν με ορθή 
φαρμακευτική αγωγή. 
Εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες 
Κάθε χρόνο 6.500 περίπου θάνατοι οφείλονται σε εργατικά ατυχήματα. Οι αριθμοί που 
δηλώνονται, αν και βασίζονται σε συστήματα που διαφέρουν όσον αφορά τους ορισμούς 
και την κάλυψη, παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών (Σχ. 3.3.12). 
Στα 120 εκατομμύρια εργαζομένων στην Κοινότητα, περίπου ένας στους δέκα 
πέφτει θύμα εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής ασθένειας κάθε έτος. Στις συνήθεις 
καταστάσεις περιλαμβάνονται τα ατυχήματα, τα προβλήματα ακοής, η δηλητηρίαση από 
χημικές ουσίες, τα εργονομικά προβλήματα (ιδίως κάκωση της ράχης) και το ψυχολογικό 
στρες. Από τα δεδομένα στη Γαλλία και στη Γερμανία συνάγονταν ορισμένα πρότυπα 
μόνιμης αναπηρίας σε διάφορους κλάδους της βιομηχανίας (βλ Σχ. 3.3.13) και τα 
πρότυπα αυτά αντανακλούν πρότυπα θνησιμότητας. Οι περισσότεροι θάνατοι 
καταγράφονται στους κλάδους εξόρυξης και οικοδομικών-τεχνικ<ί)ν έργων κα()(ί>ς και στη 
γεα>ργίακαι τις μεταφορές 
Η προαγωγή της υγείας στο χώρο εργασίας στο πλαίσιο συμπεριφορών που έχουν 
σχέση με την υγεία, συμπεριλαμβανομένου του καπνίσματος, της κατανάλωσης 
οινοπνευματωδών ποτών και της σωματικής άσκησης, θα ακρελήοει τόσο τους εργοδότες 
όσο και τον πληθυσμό γενικά. Υπηρεσίες υγείας στο χώρο εργασίας διατίθενται μόνο στο 
50% των εργαζομένων και συνήθως δεν παρέχονται σε άτομα που εργάζονται σε μικρές 
επιχειρήσεις. 
Η υγεία και η ασφάλεια στο χώρο εργασίας αποτελούν σημαντικό μέλημα της 
Κοινότητας. Η πρώτη οδηγία, με βάση το άρθρο 100 της Συνθήκης ΕΟΚ, εγκρίθηκε το 
1977. Το 1989 εγκρίθηκε μία οδηγία πλαίσιο (89/391/ΕΟΚ) σχετικά με γενικές πτυχές 
της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας· σήμερα έχουν εκδοθεί 12 ειδικές οδηγίες 
σχετικά με συγκεκριμένες πτυχές της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας. 
Λοιμώξεις 
HIV "JDS 
To σύνδρομο της επίκτητης ανοσοποιητικής ανεπάρκειας (AIDS) είναι ουσιαστικά μία 
ασθένεια που μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή και μπορεί να μεταδοθεί και με το αίμα 
(με τη μετάγγιση μολυσμένου αίματος ή προϊόντων αίματος ή με τη χρήση μη 
αποστειρωμένου ενέσιμου εξοπλισμού) καθώς και από μία μολυσμένη γυναίκα στο έμβρυο 
ή το παιδί της. Η μετάδοση με τη σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών εξακολουθεί να 
αποτελεί σημαντικό τρόπο διάδοσης σε πολλές χώρες, όπως και η μετάδοση με την κοινή 
χρήση μη αποστειρωμένων βελονών και συριγγών από χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών. 
To AIDS φαίνεται ότι είναι θανατηφόρο στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως από την 
αρχική μόλυνση με τον ιό της ανθρώπινης ανοσοποιητικής ανεπάρκειας (HIV) έως την 
ανάπτυξη της κλινικής νόσου του AIDS μεσολαβούν 10 περίπου ή περισσότερα χρόνια 
Ο αριθμός των κρουσμάτων AIDS που δηλώνεται αυξάνεται σε όλες τις χώρες της 
ΕΚ, στη δε Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία σημειώνεται η υψηλότερη ετήσια επίπτωση και 
μάλιστα κατά πολύ υψηλότερη από ό,τι σε άλλες χώρες (Σχ. 3.3.14). Έως τα τέλη του 
1994, διαγνώσθηκαν στην Κοινότητα πάνω από 120.000 κρούσματα AIDS, από τα οποία 
το 73% στις παραπάνω τρεις χώρες, το 10% στη Γερμανία και το 8% στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά αντανακλούν μικρό μόνο μέρος του προβλήματος, εξαιτίας της 
μακράς περιόδου επώασης. Τα δεδομένα σχετικά με την επίπτωση και τον επιπολασμό της 
μόλυνσης από τον HIV είναι περιορισμένα. ' Ενας τρόπος συλλογής πληροφοριών για τον 
προσδιορισμό του επιπολασμού της μόλυνσης από τον HIV είναι η πραγματοποίηση 
ανώνυμων τεστ ("ορο-παρακολούθηση") σε ασθενείς στους οποίους χορηγείται, για 
παράδειγμα, αγωγή για ασθένειες που μεταδίδονται με τη σεξουαλική επαφή ή παρέχεται, 
περίθαλψη πριν από τον τοκετό. Ωστόσο, αυτή η παρακολούθηση του HIV 
πραγματοποιείται μόνο σε λίγες χώρες, εν μέρει εξαιτίας των χαρακτηριστικών των 
συστημάτων υγείας τους και ίσως εξαιτίας δεοντολογικών προβληματισμών. Σύμφωνα με 
τις τελευταίες εκτιμήσεις της σωρευτικής επίπτωσης και επιπολασμού του HIV, στα τέλη του 
1993 οι φορείς του AIDS υπολογίζεται ότι ανέρχονταν σε μισό εκατομμύριο άτομα 
Η κατανομή των σωρευτικών κρουσμάτων AIDS (ενήλικοι/έφηβοι) ανά ομάδα 
μετάδοσης παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών (Σχ. 3.3.15). Στη βόρεια 
Ευρώπη (π.χ. στη Δανία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο), οι 
ομοφυλόφιλοι/αμφισεξουαλικοί άνδρες αποτελούν την ομάδα μετάδοο7|ς fit το υψηλότερο 
ποσοστό (69-75%) κρουσμάτων AIDS. Σε ορισμένες από τις νότιες χώρες, ιδίως στην 
Ιταλία και την Ισπανία (οι οποίες συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών με την υψηλότερη 
ετήσια και σωρευτική επίπτωση), η κυριότερη ομάδα μετάδοσης είναι οι χρήστες 
ενδοφλέβιων ναρκωτικών (66%), ενώ οι ομοφυλόφιλοι αντιπροσωπεύουν μόνο το 15% 
περίπου των συνολικών κρουσμάτων σε κάθε χώρα. Η μόλυνση από προϊόντα αίματος ή 
από μετάγγιση είναι σήμερα σπάνια και αντιπροσωπεύει φθίνον ποσοστό των κρουσμάτων 
AIDS, ενώ το ποσοστό των κρουσμάτων AIDS που μεταδόθηκαν με την ετεροσεξουαλική 
επαφή, και από γυναίκες σε παιδιά, αυξάνεται. Οι φυλακισμένοι διατρέχουν ιδιαίτερο 
κίνδυνο μόλυνσης από τον HIV μέσω των σεξουαλικών επαφών μεταξύ ανδρών ή της χρήσης 
ναρκωτικών. Επίσης, η σεξουαλική συμπεριφορά χωρίς τη λήψη προφυλάξεων κατά τις 
διακοπές ή τα επαγγελματικά ταξίδια μπορεί να αποτελεί ένα τρόπο μετάδοσιις του HÏV, 
τη στιγμή μάλιστα που σήμερα τα ταξίδια αυτά αυξάνονται. 
20 
Το πρόγραμμα δράσης "Η Ευρώπη κατά του AIDS" για την περίοδο 1991/1994 
περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: 
* τη συλλογή δεδομένων 
* έρευνες και ενημέρωση του κοινού 
* μέτρα για τα παιδιά και τους νέους 
* πρόληψη της μετάδοσης του HIV 
* κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη 
* καταπολέμηση των διακρίσεων 
Η μετάδοση του HIV είναι δυνατόν να προληφθεί μέσω γνωστών μεθόδων -
πρακτικές "ασφαλέστεροι' σεξ", αποστειρωμένος ενέσιμος εξοπλισμός και έλεγχος του 
αίματος για μετάγγιση καθώς και των προϊόντων αίματος. 
Άλλα λοιμώδη νοσήματα 
Σημαντικά προβλήματα υγείας σε ενηλίκους εξακολουθούν να προκαλούν και άλλα λοιμώδη 
νοσήματα: 
* Τα κρούσματα φυματίωσης που δηλώνονται μειώνονται γενικά στις χώρες της ΕΚ· 
στο Σχ. 3.3.16 φαίνονται οι τάσεις σε ορισμένες χώρες της ΕΚ. Σημαντική 
βελτίωση σημειώθηκε στη Γερμανία και την Ελλάδα όμως στην Πορτογαλία ο 
αριθμός των κρουσμάτων εξακολουθεί να είναι υψηλός. Στις αρχές της δεκαετίας 
του 1980 στην Ισπανία σημειώθηκε αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων που 
δηλώνονται, όπ.ο>ς και, πάλι, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 II μεύοση σε 
ορισμένες άλλες χώρες σταμάτησε, ίσως ως αποτέλεσμα της αυξημένης 
μετανάστευσης και του γεγονότος ότι, τα άτομα με AIDS αναπτύσσουν qnjfiauuxn|. 
Προγράμματα ενεργητικής ανοσοποίησης κατά της φυματίοχΓης υπάρχουν μόνο σε 
μερικές χώρες της ΕΚ. 
* Η ηπατίτιδα Β είναι συχνότερη στην Πορτογαλία και την Ιταλία. Η Ιταλία διαθέτει 
ένα πρόγραμμα καθολικής ενεργητικής ανοσοποίησης ενώ το πρόγραμμα ττις 
Ισπανίας προβλέπει την κάλυψη των 14 από τις 17 περιφέρειες της έως το 1994 και 
των υπολοίπων έως το 1997. Παρόμοια σχέδια διαθέτει η Πορτογαλία, ενώ άλλες 
χώρες διαθέτουν ή καταρτίζουν προγράμματα μόνο για τις ομάδες υψηλού 
κινδύνου. 
* Οι λοιμώξεις από τα τρόφιμα αποτελούν αυξανόμενο πρόβλημα, το οποίο φαίνεται 
από τις αυξανόμενες τάσεις που επικρατούν στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο 
(ορισμένες χώρες δεν καταγράφουν τα δεδομένα αυτά). Οι πηγές της λοίμωξης 
μπορεί να βρίσκονται στα ίδια τα τρόφιμα, συμπεριλαμβανόμενο™ των πουλερικών 
και τα>ν αυγών που έχουν μολυνθεί με σαλμονέλα και ορισμένων γαλακτοκομικών 
προϊόντων που έχουν μολυνθεί με λιστέρια. Για το λόγο αυτό πρέπει να 
πραγματοποιηθούνενέργειεςπυυ να αποσκοπούν στην προώθηση της καλής υγιεινής 
κατά την προετοιμασία φαγητών στο σπίτι και για πώληση. 
* Η ελονοσία αρχίζει να αποτελεί συχνή λοίμωξη στην Κοινότητα και συγκεκριμένα 
στο Βέλγιο, στη Γαλλία, στην Ελλάδα και στο Ηνωμένο Βασίλειο η επίπτωση 
αυξάνεται. 
21 
Ψυχικές ασθένειες 
Ανά πάσα στιγμή, περίπου το 10% του πληθυσμού εκτιμάται ότι πάσχει από κάποια ψυχική 
ασθένεια, συνηθέστερα από ήπια κατάθλιψη ή άγχος. Από τα άτομα που επισκέπτονται 
γενικούς ιατρούς, το ένα τρίτο έως το ένα δεύτερο πάσχει από ήπιες ψυχικές ασθένειες, 
παρ' όλο που οι ασθενείς μπορεί αρχικά να εμφανίζουν σωματικά αντί για συναισθηματικά 
προβλήματα. Στις ψυχικές ασθένειες συμβάλλει ευρύ φάσμα κοινωνικών παραγόντων. Η 
κατάθλιψη είναι συνηθέστερη σε γυναίκες με μικρά παιδιά και με πένθος. Η σχιζοφρένια, 
ενώ είναι λιγότερο συχνή, παρουσιάζει μια πιο επίμονη χρόνια πορεία και για την πρόληψη 
της υποτροπής οι ασθενείς χρειάζονται συνεχή ψυχιατρική περίθαλψη και υποστηρικτικό 
κοινωνικό περιβάλλον. 
Αυτοκτονίες 
Κάθε έτος στην Κοινότητα σημειώνονται 40.000 περίπου θάνατοι από αυτοκτονίες. Η 
θνησιμότητα από αυτοκτονία σε μία χώρα μπορεί να είναι τετραπλάσια έως και 
πενταπλάσια απ' ό,τι σε μία άλλη. Ο αριθμός των θανάτων αυξανόταν μεταξύ 1975 και 
1985 στο Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες αλλά στη συνέχεια 
μειώθηκε (Σχ. 3.3.17). Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 σημαντική μείωση της 
θνησιμότητας από αυτοκτονία σημειώθηκε στη Γερμανία. Στην Ιρλανδία και την Ισπανία 
σημειώθηκε αύξηση, με αποτέλεσμα η θνησιμότητα να προσεγγίσει τα επίπεδα άλλων 
χωρών, ενώ στην Ελλάδα διατηρήθηκε σε χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά 
πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή, καθώς οι, πολιτιστικές όκ«|>ορές μπορεί να επηρεάζουν 
τη δήλωση των αυτοκτονιών. 
Η αυτοκτονία είναι συνηθέστερη στους ηλικιωμένους και ιδίως τους άνδρες. Η 
κατάθλιψη και ο αλκοολισμός αποτελούν τους δύο μείζονες ιστορικούς παράγοντες, ενώ 
οι σωματικές ασθένειες (για παράδειγμα τελικό στάδιο καρκίνου) αποτελούν λιγότερο 
συχνή αιτία. Πολλά άτομα που αυτοκτονούν είναι σε επαφή με ιατρό και μπορεί να 
λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, αν και όχι απαραίτητα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Η 
διάγνωση της κατάθλιψης από γενικούς ιατρούς σε πιο αρχικά στάδια και η χορήγηση 
κατάλληλης αγωγής, σε συνδυασμό με στρατηγικές για την καταπολέμηση του κοινα>νικού 
αποκλεισμού, μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα ποσοστά αυτοκτονίας. 
Οι απόπειρες αυτοκτονίας είναι πιο συνηθισμένες στους νέους και ιδίως στις 
γυναίκες. Μία συνεργατική μελέτη της ΠΟΥ μετρά τα ποσοστά αυτά σε διάφορες χώρες της 
Κοινότητας (Σχ. 3.3.18) και, όπως και η θνησιμότητα από αυτοκτονίες, η συχνότητα 
είναι υψηλότερη στη Δανία και στη Γαλλία και χαμηλότερη στην Ιταλία και στην Ισπανία. 
3.4 Ηλικιωμένοι (65 ετών και άνω) 
Ενώ το 65ο έτος συχνά λαμβάνεται ως η αρχή της τρίτης ηλικίας, η γήρανση είναι μία 
συνεχής διεργασία που παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ των ατόμων -καθώς 
ορισμένα άτομα εξακολουθούν να είναι υγιή στα 80 τους. Στην Κοινότητα, ο αριθμός των 
ατόμων ηλικίας άνω των 75 ετών είναι περίπου ο ίδιος με εκείνον των ατόμων ηλικίας 65-
75 ετών. Τα υπερήλικα άτομα είναι κυρίως γυναίκες και χήρες: οι γυναίκες συνήθως 
παντρεύονται άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας και ταυτόχρονα ζουν περισσότερο από τους 
άνδρες. ' Εχουν συχνά περιθάλψει τους συζύγους τους κατά το τέλος της ζωής τους, αλλά 
στη συνέχεια ζουν μόνες. 
22 
Το προσδόκιμο επιβίωσης των ηλικιωμένων αυξάνεται σταθερά στις χώρες της ΕΚ. 
Το μεγαλύτερο προσδόκιμο επιβίωσης σημειώνεται στη Γαλλία ενώ στη Δανία αυξάνεται με 
πολύ βραδύτερο ρυθμό από ό,τι σε άλλες χώρες της ΕΚ (Σχ. 3.4.1). Οι κυριότερες αιτίες 
θανάτου των ηλικιωμένων είναι οι καρδιοπάθειες και οι καρκίνοι, καθώς αντιπροσωπεύουν 
πάνω από το 70% όλων των θανάτων σε αυτή την ομάδα ηλικιών. Παρ' όλο που οι 
περισσότεροι ηλικιωμένοι δεν πάσχουν από κάποια αναπηρία, η πλειονότητα των ατόμων 
με αναπηρία είναι ηλικιωμένα άτομα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τουλάχιστον 20 
εκατομμύρια πολίτες της ΕΚ πάσχουν από αναπηρία η οποία είναι αρκετά σοβαρή ώστε να 
λαμβάνουν κάποιο είδος παροχής (χρηματική ή βοήθημα). 
Ορισμένες ασθένειες της τρίτης ηλικίας χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Οι 
σωματικές αναπηρίες, ιδίως η αρθρίτιδα και η χρόνια καρδιοπάθεια, συχνά περιορίζουν 
την ικανότητα των ηλικιωμένων να φροντίζουν τον εαυτό τους. Επίσης χρειάζεται 
υποστήριξη για τη μειωμένη ακοή, τα προβλήματα βάδισης και ακράτειας, τα οποία 
επηρεάζουν την ποιότητα ζωής κατά την τρίτη ηλικία. Η υγεία των δοντιών των 
ηλικιωμένων βελτιώνεται. Για παράδειγμα, στη Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την 
Ιρλανδία τα ποσοστά ατόμων ηλικίας 65-74 ετών με κανένα φυσικό δόντι μειώθηκαν κατά 
10%, 12% και 23% αντιστοίχως μεταξύ 1985 και 1990. Οι περιπτα'χ;εις άνοιας αυξάνονται 
με τις δεκαετίες ζωής. από τις ευρωπαϊκές μελέτες συνάγεται ότι έως το 25% των ατόμων 
ηλικίας 85 ετών και άνω παρουσιάζουν κάποια κλινική μορφή άνοιας. Για το λόγο αυτό 
πραπαρχική ανάγκη αποτελεί η παροχή υποστήριξης στους ανεπίσημους νοσηλευτές καθιός 
και στα άτομα που πάσχουν από άνοια. 
Περίληψη 
Τα περισσότερα παιδιά είναι υγιή και δίνεται περισσότερη προσοχή στον έλεγχο των 
κληρονομικών διαταραχών. Κατά την εφηβεία αναπτύσσονται μορφές συμπεριφοράς που 
μπορεί να συμβάλλουν στη μεταγενέστερη εμφάνιση ασθένειας. Η θνησιμότητα από τροχαία 
ατυχήματα είναι υψηλή στους νέους ενήλικες, ενώ η καρδιοπάθεια, τα εγκεφαλικά 
επεισόδια και οι καρκίνοι (ιδίως του πνεύμονα και του μαστού) αποτελούν τα κυριότερα 
προβλήματα υγείας των μεσηλίκων και των ηλικιωμένων. Οι θάνατοι από εργατικά 
ατυχήματα κυμαίνονται σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, ένας όμως στους δέκα εργαζομένους 
είναι θύμα εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής ασθένειας. Η επίπτωση του AIDS 
αυξάνεται. 
Η συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία - κάπνισμα, οινοπνευματώδη ποτά, 
ναρκωτικά, άσκηση, διατροφή και σεξουαλική συμπεριφορά - αποτελούν σημαντικούς 
παράγοντες κινδύνου για τις ασθένειες αυτές. Μαζί με άλλους καθοριστικούς παράγοντες -
όπως το περιβάλλον καθώς και Τ| παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών υγείας -
εξετάζονται στο επόμενο κεφάλαιο. 
Βιβλιογραφία 
1. KING, Α. J. & COLES, Β. The health of Canada's youth: views and behaviours of 11, 13-
and 15- year olds from 11 countries. Health and Welfare Canada, 1992, o. 90. 
23 
Κεφάλαιο 4 
Οι παράγοντες που καθορίζουν την υγεία 
Η υγεία και η κακή υγεία των ατόμων στην Ευρώπη περιγράφηκαν μέχρι στιγμής μέσω το>ν 
κυριότερων ασθενειών. Ωστόσο, οι περισσότερες ασθένειες καθορίζονται από πολλούς 
παράγοντες, καθένας από τους οποίους συμβάλλει κατά ένα μέρος στο συνολικό πρότυπο 
της ασθένειας. Το τμήμα αυτό εξετάζει τους συμπεριψορικούς, περιβαλλοντικούς και 
κοινωνικούς παράγοντες που καθορίζουν την υγεία καθώς και το ρόλο των υπηρεσιών 
υγείας. 
Οι εθισμοί, όπως το κάπνισμα, η κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών και η χρήση 
ναρκωτικών, καθώς και η κακή διατροφή, συμβάλλουν στις κυριότερες αιτίες πρόωρου 
θανάτου. Η ποιότητα του έμμεσου και του γενικότερου εξωτερικού περιβάλλοντος (π χ. 
στέγαση, μεταφορές, αέρας, νερό και απόβλητα) αποτελούν αυξανόμενο δημόσιο 
πρόβλημα, και οι τυχόν βελτιώσεις θα συμβάλουν και στην υγεία. Τα κοινωνικά ζητήματα 
περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την απασχόληση, τη φτώχεια και ττ|ν ψυχαγωγία καθώς και 
την κοινωνική περιθωριοποίηση και αποκλεισμό. Οι υπηρεσίες υγείας αναλαμβάνουν την 
προαγωγή και την προστασία της υγείας στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, για 
παράδειγμα μέσω προγραμμάτων ενεργητικής ανοσοποίησης και προσυμπτωματι,κού 
πληθυσμιακού ελέγχου, καθώς και στο πλαίσιο των εθνικών πολιτικών. 
4.1 Συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία 
Τα υψηλά επίπεδα πρόα>ρων θανάτων και οι κυριότερες τάσεις των ποσοστών αυτών 
υπογραμμίζουν την ανάγκη να εξεταστεί το πρότυπο των παραγόντων κινδύνου για τις 
καρδιοπάθειες, τα εγκεφαλικά επεισόδια, τις παθήσεις του ήπατος, τα ατυχήματα και την 
ψυχική υγεία- στους παράγοντες αυτούς περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το κάπνισμα, 
η κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών, η χρήση ναρκωτικών,· η κακή διατροφή, η έλλειψη 
άσκησης και η έκθεση σε υπεριώδεις ακτινοβολίες. 
Κάπνισμα 
Τα αποτελέσματα του καπνίσματος στον πληθυσμό είναι εντυπωσιακά. Κατά τα πρώτα 
χρόνια, οι επιδράσεις στην υγεία είναι σχετικά άδηλες και παραγνωρίζονται. Τα πλήρη 
αποτελέσματα γίνονται ορατά μόνο 40 χρόνια αργότερα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ένας 
στους δύο εφήβους που αρχίζει να καπνίζει σήμερα θα πεθάνει από το κάπνισμα εάν 
εξακολουθήσει να καπνίζει σταθερά. 
Ειδικότερα, το κάπνισμα συμβάλλει σημαντικά και στους θανάτους από παθήσεις 
των πνευμόνων και της καρδιάς. Σήμερα, μόνο ένα από τα πέντε άτομα που πεθαίνουν 
εξαιτίας του καπνίσματος είναι γυναίκα, επειδή οι γυναίκες δεν καπνίζουν για τόσο μεγάλο 
διάστημα όσο οι άνδρες και επειδή καπνίζουν λιγότερο. Συνολικά, το 1990, εκτιμάται ότι 
το κάπνισμα συνέβαλε σε πεντακόσιες χιλιάδες θανάτους, από τους οποίους ο ένας στους 
τρεις σημειώθηκε στους άνδρες ηλικίας 35-64 ετών και ένας στους πέντε στους άνδρες 
ηλικίας άνω των 70 ετών. ' Οσον αφορά τις γυναίκες αυτών των ομάδων ηλικιών, οτο 
κάπνισμα οφείλονταν ένας στους δέκα και ένας στους είκοσι θανάτους, αντιστοίχως 
24 
To 1992 στην Κοινότητα, το 42% των ανδρών και το 28% των γυναικών ηλικίας 15 
ετών και άνω ήταν καπνιστές (Σχ. 4.1.1). Τα ποσοστά καπνιστριών είναι υψηλότερα στις 
νέες γυναίκες από ό,τι στις ηλικιωμένες και πλησιάζουν τα επίπεδα των ανδρών. Από τους 
σημερινούς καπνιστές, πάνω από ένας στους δύο άνδρες και μία στις πέντε γυναίκες 
καπνίζουν 20 ή περισσότερα τσιγάρα ημερησίως. Κατά την τελευταία δεκαετία, στις 
περισσότερες χώρες σημειώθηκε μείωση του αριθμού καπνιστών αλλά αύξηση του αριθμού 
καπνιστριών. 
Μία πρόσφατη έρευνα στην Κοινότητα αποκάλυψε ότι από τα 72 εκατομμύρια 
καπνιστών σήμερα τα δύο τρίτα επιχείρησαν να σταματήσουν το κάπνισμα μία ή 
περισσότερες φορές και το ένα τρίτο - 23 εκατομμύρια άτομα - επιθυμεί σήμερα να 
σταματήσει το κάπνισμα (Σχ. 4.1.2). 
Οι οδηγίες για τον περιορισμό των προϊόντων καπνού περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: 
* αναγραφή στα πακέτα: 
της μέγιστης περιεκτικότητας των τσιγάρων σε πίσσα ( 1990)· 
προειδοποιήσεων για την υγεία και της περιεκτικότητας σε πίσσα και 
νικοτίνη (1989)· 
* απαγόρευση της διαφήμισης προϊόντων καπνού από την τηλεόραση ( 1989)· 
* ελάχιστο φόρο ύψους 57% επί της λιανικής τιμής της πιο δημοφιλούς μάρκας 
(1992). * 
' Ενα ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας που συνεδρίασαν στο 
πλαίσιο του Συμβουλίου κάλεσε τα κράτη μέλι) να απαγορεύσουν το κάπνισμ,α στους 
δημόσιους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων μέοιυν μεταφοράς (1989) 
Οι λιανικές τιμές επηρεάζονται από τις φορολογικές πολιτικές και, στο Σχ. 4.1.3 
φαίνεται το φάσμα τιμών καπνού στις διάφορες χώρες, προσαρμοσμένο στα τοπικά γενικά 
επίπεδα τιμών. 
Κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτο')ν 
Η υπερβολική και άτοπη κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών7 είναι βλαβερή όχι μόνο για 
το ίδιο το άτομο αλλά και για τα άτομα του περίγυρου του. 
Η κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών συνδέεται με κοινωνικά προβλήματα και με 
προβλήματα ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένηςτης βίας στο σπίτι, του εγκλήματος, των 
εργατικών και τροχαίων ατυχημάτων, της κατάθλιψης και του φαινομένου της αυτοκτονίας 
Η κατάχρηση είναι συνηθέστερη σε ορισμένα επαγγέλματα, συμπεριλαμβανομένων των 
ατόμων που εργάζονται στον τομέα ταχν ξενοδοχείων, της ψυχαγαιγίας, της δημοσιογραφίας 
και στις ένοπλες δυνάμεις. 
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα 
επίπεδα της εβδομαδιαίας κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών σε σχέση με τον 
κίνδυνο για την υγεία. 
25 
Η υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών μπορεί να προκαλέσει κίρρυκη) 
του ήπατος, η δε θνησιμότητα από κίρρωση του ήπατος σε μία χώρα αποτελεί πληθυσμιακό 
δείκτη της κατάχρησης οινοπνευματωδών ποτών. 11 σταθερή υπερβολική κατανάλωση 
οινοπνευματωδών ποτών αυξάνει προοδευτικά τον κίνδυνο υπέρτασης και εγκεφαλικού 
επεισοδίου και πιθανώς στεφανιαίας νόσου. 
' Οσον αφορά την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, η τάση των πωλήσεων των 
οινοπνευματωδών ποτών (βλ. Σχ. 4.1.4) είναι πτωτική στις κυριότερες νότιες χώρες της ΕΚ 
που χαρακτηρίζονται από υψηλή κατανάλωση κρασιού και ανοδική στις κυριότερες βόρειες 
χώρες που χαρακτηρίζονται από υψηλή κατανάλωση μπίρας. Υπάρχουν λόγοι να πιστεύεται 
ότι μέρος της εξήγησης αυτής της εξέλιξης έγκειται σε αλλαγή των προτύπων κατανάλωσης, 
η οποία είχε ως αποτέλεσμα την έντονη αύξηση της κατανάλωσης κρασιού στη βόρεια 
Ε\)ρώπη και τη μείωση στη νότια. 
Στο Σχ. 4.1.5 φαίνονται οι μεγάλες διαφορές στους ειδικούς φόρους κατανάλίυσης 
επί των οινοπνευματωδών ποτών στα κράτη μέλη και εξίσου μεγάλες διαφορές υπάρχουν 
για το επιτραπέζιο κρασί και τη μπίρα. 
Ορισμένες πρόσφατες κοινοτικές οδηγίες σχετικά με τα οινοπνευματώδη ποτά αφορούν: 
* την τηλεοπτική διαφήμιση (1989) 
* τη μτ) έκδοση αδειών οδήγησης σε αιτούντες που είναι εξαρτημένοι από το αλκοόλ 
(1991) 
* τους ελάχιστους συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης επί των 
οινοπνευματωδών ποτών (1992). 
Χρήση ναρκωτικών 
Παρά τις ενέργειες των τελωνείων και της αστυνομίας, τα παράνομα ναρκωτικά αποτελούν 
αυξανόμενο πρόβλημα στην Κοινότητα. Οι κατασχέσεις ηρωίνης στην Κοινότητα 
αυξήθηκαν από τους 1,9 τόνους το 1987 στους 5,2 τόνους το 1992. Οι κατασχέσεις 
κοκαΐνης σε σκόνη αυξήθηκαν από τους 3,5 τόνους στους 17 τόνους κατά τη διάρκεια της 
ίδιας περιόδου. 
Οι χρήστες παράνομων ναρκωτικών στην Κοινότητα εκτιμάται ότι, ανέρχονται στο 
ένα εκατομμύριο· η πραγματική εικόνα δεν είναι σαφής διότι, οι, νομοθεσίες των χωρίον 
σχετικά με τη χρήση ναρκωτικών καθώς και τα συστήματα αναφοράς που διαθέτουν 
διαφέρουν. Μια πρόσφατη εθνική έρευνα στη Γαλλία κατέγραψε ότι πάνω από το 30% των 
ανδρών και το 10% των γυναικών ηλικίας 18-34 ετών χρησιμοποίησαν ναρκωτικά (κυρίως 
κάνναβι) κάποια φορά στη ζωή τους και το 50% των ατόμων της ομάδας αυτής είχε 
χρησιμοποιήσει ναρκωτικά το προηγούμενο έτος. Το 1988 στην Ισπανία, το 36% των 
δεκαοκτάχρονων ανδρών δήλωσαν ότι έχουν χρησιμοποιήσει κάνναβι και το 3% κοκαΐνη. 
Οι χρήστες οπιούχων ναρκωτικών και κοκαΐνης είναι συχνότερα άνδρες από ό,τι 
γυναίκες. Η διάπραξη εγκλήματος, ιδίως κλοπής και πορνείας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί 
για την εξεύρεση χρημάτων ώστε ο χρήστης να ικανοποιήσει τις ανάγκες τους. 
Ορισμένες χώρες καταγράφουν τον αριθμό των ατόμων που συμμετέχουν σε 
προγράμματα απεξάρτησης, όμως τακτική αγωγή παρακολουθεί η μειονότητα των χρηστών 
ναρκωτικών. Οι θάνατοι από χρήση ναρκωτικών, οι οποίοι πιθανώς αντιπροσωπεύουν το 
1-2% των τακτικών χρηστών οπιούχων ναρκωτικών, αυξήθηκαν ραγδαία κατά τα τέλη της 
δεκαετίας του 1980 (Σχ. 4.1.6). 
26 
Η Επιτροπή ενέκρινε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης για την περίοδο 1995-1999 
για την καταπολέμηση των ναρκωτικών. Το πρόγραμμα προτείνει την πραγματοποίηση 
ενεργειών: 
* για τη μείωση της ζήτησης μέσω της πρόληψης, συμπεριλαμβανομένης της αγωγής 
σε θέματα υγείας και της κοινωνικής επανένταξης· 
* για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου, συμπεριλαμβανομένης χης συνεργασίας 
μεταξύ αστυνομίας, τελωνείων και δικαστικών ουσττιμάτων, της κατάρτισης και 
της πραγματοποίησης ανταλλαγών· 
* για την αύξηση της διεθνούς συνεργασίας και συντονισμού· 
* για την συγκέντρωση πληροφοριών καλύτερης ποιότητας σχετικά με τα ναρκωτικά 
και την τοξικομανία και για τη βελτίωση της ροής των πληροφοριών με την ίδρυση 
Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας στη 
Λισαβόνα. 
Διατροφή 
Σήμερα, τα περισσότερα προβλήματα διατροφής σχετίζονται με τον υπερσιτισμό ή με το 
λανθασμένο ισοζύγιο τροφών, καταστάσεις που οδηγούν στην παχυσαρκία. Υψηλά επίπεδα 
παχυσαρκίας στους άνδρες και τις γυναίκες παρατηρούνται στη Γερμανία (Λυτική), στην 
Ιρλανδία και το Ηνωμένο βασίλειο (Σχ. 4.1.7), παρ' όλο που οι διαφορές μεταξύ χωρίον 
μπορεί να επηρεάζονται από τις διαφορετικές μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τη 
συλλογή των δεδομένων. 
Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί στην Κοινόττιτα καμιά συστηματική έρευνα 
σχετικά με τα πρότυπα διατροφής. Ωστόσο, σχετικά με τα προϊόντα διατροφής υπάρχουν 
οικονομικά στοιχεία, τα οποία όμως βασίζονται στο ισοζύγιο μεταξύ της εγχώριας 
παραγωγής, των εισαγωγών και εξαγωγών και έτσι αντανακλούν μόνο χονδρικά τα 
προϊόντα που καταναλώνονται πραγματικά. Από τη δεκαετία του 1970, φαίνεται ότι 
σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές στην κατανάλωση στις χώρες της ΗΚ· επίσης υπάρχουν 
έντοντες και συνεχείς διαφορές μεταξύ των βόρειων και των νότιων χωρών της ΕΚ (στην 
Σχ. 4.1.8 η ομάδα των βόρειων χωρών αποτελείται από οκτώ χώρες, ενώ η Ελλάδα, η 
Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία αντιπροσωπεύουν την ομάδα νότιων χωρών). 
* Ζωικά λίπη: η κατανάλωση είναι υψηλή και σταθερή στις βόρειες χώρες ενώ είναι 
χαμηλή, αλλά αυξανόμενη, στις νότιες χώρες. 
* /άχαρη: η κατανάλαχίη στις βόρειες χώρες είναι υψηλή αλλά μειώνεται ενιό στις 
νότιες χώρες είναι χαμηλή και διατηρείται λίγο ή πολύ σε σταθερά επίπεδα. 
* Λαχανικά και φρούτα: η κατανάλωση αυξήθηκε σε όλες τις χώρες κατά τη διάρκεια 
της δεκαετίας του 1980 αλλά εξακολουθεί να είναι σημαντικά χαμηλότερη στις 
βόρειες χώρες από ό,τι στις νότιες. 
* Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών: στις νότιες χώρες η κατανάλωση μειώνεται 
ενώ στις βόρειες χώρες η κατανάλωση είναι χαμηλή αλλά αυξάνεται (από τις αρχές 
της δεκαετίας του 1980). 
* ' Ελαια: στις νότιες χώρες σημειώθηκε σημαντική αύξηση στη χρήση ελαίων που 
περιέχουν πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, η 
κατανάλωση στις νότιες χώρες ξεπέρασε την κατανάλωστι στις βόρειες. Το 
ελαιόλαδο εξακολουθεί να είναι το κατ' εξοχήν έλαιο που καταναλώνεται στις 
νότιες χώρες. 
27 
Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, η οποία απαντάται, στην Ελλάδα, στη νότια 
Ιταλία, στη νότια Γαλλία και σε περιοχές της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, όταν 
συνοδεύεται από τακτική σωματική άσκηση φαίνεται ότι συνδέεται με μεγάλο προσδόκιμο 
επιβίωσης. Η διατροφή αυτή έχει φυτική προέλευση και περιλαμβάνει ψωμί, ζυμαρικά ή 
ρύζι, ς^ρέσκα φρούτα και λαχανικά, όσπρια, ελιές και ελαιόλαδο. Τυρί και άλλα 
γαλακτοκομικά προϊόντα καθώς και ψάρι, πουλερικά ή αυγά καταναλώνονται τις 
περισσότερες ημέρες, αλλά το κόκκινο κρέας καταναλώνεται μόνο λίγες φορές το μήνα. 
Αντίθετα, η διατροφή στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες, η οποία περιλαμβάνει πολλά ζωικά 
προϊόντα, συνδέεται με μικρότερο προσδόκιμο επιβίωσης, και ιδίως με την εμφάνιση 
στεφανιαίας νόσου. 
Πολλές χώρες της ΕΚ πρότειναν αλλαγές των εθνικών σχημάτων τους διατροφής 
με τη μείωση της ενέργειας που λαμβάνεται από τα κεκορεσμένα (ιδίως ζωικά) λίπη καθώς 
και του ποσοστού τους, τη μείωση της πρόσληψης ζάχαρης και την αύξηση της πρόσληψης 
άλλων υδατανθράκων (για παράδειγμα, δημητριακών) ανάλογα με τις ενεργειακές ανάγκες, 
την αύξηση της ποσότητας ινών (από δημητριακά, λαχανικά και φρούτα) και την 
εξισορρόπηση της πρόσληψης θρεπτικών ουσιών με τις ανάγκες. Ωστόσο, η μεταφορά των 
συστάσεων αυτών στα άτομα είναι δύσκολη. 
Λίγα άτομα γνωρίζουν το θρεπτικό περιεχόμενο των γευμάτων τους και ο τρόπος 
διατροφής αποτελεί έναν τομέα πολιτισμικής συμπ;εριψοράς με ιδιαίτερα βαθιές ρίζες. II 
αγωγή σε θέματα υγείας είναι απαραίτητη για την εξέλιξη των γνοκίεων και της νοοτροπίας, 
οι υγιεινές όμως επιλογές πρέπει να υποστηριχθούν και με πολιτικές και ενέργειες άλλων 
τομέων όσον αφορά τα τρόφιμα που διατίθενται στον καταναλωτή. 
Άσκηση 
Η καλή σωματική κατάσταση συμβάλλει στην καλή υγεία. Η άσκηση, είτε στο χώρο 
εργασίας είτε κατά τον ελεύθερο χρόνο, μειώνει τη θνησιμότητα τόσο από καρδιοπάθειες 
όσο και από καρκίνο8, μπορεί δε να αυξήσει και την ψυχική ευεξία. Ακόμα και μέτριες 
βελτιώσεις της σωματικής κατάστασης έχουν σημαντικά αποτελέσματα. 
' Οσον αφορά τους υπερηλίκους, η άσκηση μέσα στα όρια των σωματικών τους 
ικανοτήτων και μετά τη συμβουλή του γιατρού τους μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα της 
καρδιοπάθειας, να μειώσει την απώλεια οστών που συνδέεται με τη γήρανση και να αυξήσει 
τη μύικη μάζα και δύναμη. Επίσης μπορεί να βελτιώσει τη διανοητική λειτουργία και να 
συμβάλει σε μία γενική αίσθηση ευεξίας. Το απλό περπάτημα που πραγματοποιείται σε 
τακτική βάση, ιδίως με συνοδούς, μπορεί να αποτελεί όλη την άσκηση που απαιτείται. 
Η σωματική άσκηση πρέπει να πραγματοποιείται σε τακτική βάση προκειμένου να 
δυναμώσουν η καρδιά και οι πνεύμονες. Αυτό είναι δυνατό σε ορισμένα χειρωνακτικά 
επαγγέλματα, από άλλα όμως άτομα μπορεί να χρειάζεται ειδική προσοχή. 
Για τα περισσότερα άτομα, το βάδισμα, εκτός του αθλητισμού, ίίποτελεί τη 
συχνότερη μορφή άσκησης. Από έρευνες υγείας συνάγεται ότι σημαντικό ποσοστό νέων 
ενηλίκων αθλείται σε τακτική βάση, οι αριθμοί όμως μειώνονται ραγδαία μετά την ηλικία 
των 30 ετών. ' Ενα μέρος της εξήγησης του φαινομένου αυτού μπορεί να συνίσταται στην 
εργασία και τις οικιακές δεσμεύσεις. 
BLAIR, S.N. ET AL. Physical fitness and all-cause mortality. Journal of the American 
Medical Association, 262(17): 2395-2401 (1989). 
28 
4.2 Το περιβάλλον και η υγεία 
Υπάρχουν ακόμη ανεπαρκείς σαφείς πληροφορίες για τα βλαβερά αποτελέσματα των 
περιβαλλοντικών κινδύνων στον άνθρωπο και, όταν τα ακριβή αποτελέσματα, ιδίως των 
χαμηλών επιπέδων έκθεσης, δεν είναι γνωστά, μπορούν να γίνουν μόνον αδρές εκτιμήσεις 
των κινδύνων για μεγάλους πληθυσμούς. 
Η σχετική συμβολή των περιβαλλοντικών κινδύνων στην ασθένεια είναι γενικά 
μικρή, η ζημιά όμως του περιβάλλοντος μπορεί να είναι μη αναστρέψιμη και η έκθεση 
μπορεί να επηρεάσει την υγεία για πολλά χρόνια. Το περιβάλλον μπορεί να επηρεάζει 
ιδιαίτερα την υγεία ορισμένων ομάδων του πληθυσμού, όπως τα παιδιά, οι έγκυοι, ή οι 
ασθενείς, σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι άλλων· επίσης τα αποτελέσματα που εμφανίζονται 
ως θάνατοι μπορεί να αποτελούν μόνο μέρος του πλήρους αντίκτυπου. Στο Σχ. 4.2.1 
φαίνονται ορισμένες ασθένειες που σχετίζονται με το περιβάλλον. 
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζονται γιοι τη 
διερεύνηση των κινδύνων που περικλείει η βλάβη του περιβάλλοντος Επίσης αναμένεται 
η δημοσίευση έκθεσης της μείζονος διάσκεψης με θέμα "Δεύτερη ευρωπαϊκή διάσκεψη για 
το περιβάλλον και την υγεία", η οποία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1994 στο 
Ελσίνκι. Η έκθεση "Το περιβάλλον της Ευρώπης: η αξιολόγηση Dobris" που αποτελεί 
μια περιγραφή της κατάστασης του περιβάλλοντος σε ολόκλτιρη την Ευρώπη, μαζί με μια 
στατιστική σύνοψη, εκπονήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με 
διεθνείς οργανισμούς και εθνικούς τοπικούς φορείς και παρέχουν μια επισκόπηση των 
περιβαλλοντικών προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης περιβάλλοντος και 
υγείας. 
Στέγαση 
' Ενας ελάχιστος συντελεστής της καλής στέγασης είναι η ύπαρξη των βασικών 
εγκαταστάσεων υγιεινής - μία εσωτερική τουαλέτα και μπάνιο ή ντους. Σύμφωνα με τα 
διαθέσιμα δεδομένα, τα οποία πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή εξαιτίας των 
διαφορετικών μεθόδων ορισμού και συλλογής, το 1985 καμιά χώρα της ΕΚ δεν είχε 
επιτύχει το επίπεδο αυτό κατά 100%. Περίπου 20 εκατομμύρια άτομα ζουν χωρίς εσωτερική 
τουαλέτα και 30 εκατομμύρια χωρίς εσωτερικό μπάνιο ή ντους. Εάν χρησιμοποιηθεί ένας 
ευρύτερος ορισμός, εκτιμάται ότι περίπου 28 εκατομμύρια μονάδες στέγασης, που 
στεγάζουν 71 εκατομμύρια άτομα, δεν ικανοποιούν τα εθνικά κριτήρια καλής ποιότητας 
(Σχ. 4.2.2). 
Τα άτομα, ιδίως στις βόρειες χώρες, ζουν τον περισσότερο χρόνο μέσα σε κτίρια 
Η κεντρική θέρμανση στα βόρεια κλίματα και ο μικρότερος αριθμός θερμαστρών άνθρακα 
συνέβαλαν στη μείωση ορισμένων αναπνευστικών παθήσεων στα παιδιά. Ωστόσο, η 
μεγαλύτερη μόνωση και ο λιγότερος αερισμός, προκειμένου να διατηρούνται τα σπίτια 
ζεστά, δημιουργούν μεγαλύτερη υγρασία και μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των ακάρεων 
της σκόνης του σπιτιού και των σπορομηκύτων, που προκαλούν αλλεργία και άσθμα. Ο 
καπνός του τσιγάρου σε κλειστά δωμάτια αποτελεί κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα μέσω 
του παθητικού καπνίσματος· επίσης αποτελεί κίνδυνο για την υγεία των παιδιών που 
περνούν την ημέρα τους σε κλειστά περιβάλλοντα, καθώς αυξάνει τα προβλήματα από 
αναπνευστικές λοιμώξεις και λοιμώξεις του μέσου ωτός καθώς και από βρογχίτιδα και 
άσθμα. 
29 
Από τα στοιχεία που υπάρχουν για τη στέγαση στη Γερμανία συνάγεται ότι, σε 
σύγκριση με τα δυτικά κρατίδια, οι μονάδες στέγασης στα ανατολικά κρατίδια είναι 
μικρότερες και τα ενοίκια τους έχουν αυξηθεί ραγδαία (Σχ. 4.2.3). 
'Αστεγοι 
Το 1994 στην Κοινότητα, εκτιμάται ότι σχεδόν 2,5 εκατομμύρια άτομα ήταν άστεγα ή 
ζούσαν σε προσωρινά καταλύματα. Ο υψηλότερος αριθμός αστέγων εκτιμάται ότι 
σημειώνεται στη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο (Σχ. 4.2.4), σε ορισμένες 
όμως χώρες της ΕΚ μπορεί ο αριθμός που έχει καταγρας;εί να είναι μικρότερος από τον 
πραγματικό. Επίσης υπάρχουν οι "συγκαλυμμένοι άστεγοι", για παράδειγμα τα άτομα που 
μένουν με έναν φίλο, σε ένα ξενοδοχείο ή σε ένα ξενώνα, ή τα άτομα που σύντομα θα 
απολυθούν από ιδρύματα (φυλακές, ψυχιατρεία), πράγμα που αυξάνει την εκτίμηση το»ι 
συνολικού αριθμού αστέγων στα 5 εκατομμύρια. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους 
τα άτομα αυτά είναι άστεγα, όμως οι άνδρες είναι πιθανότερο να είναι άστεγοι για 
οικονομικούς λόγους και εξαιτίας προβλημάτων εξάρτησης, ενώ οι γυναίκες είναι 
πιθανότερο να είναι άστεγες εξαιτίας προβλημάτων σχέσεων, ιδίως κακοποίησης στο σπίτι. 
Οι άστεγοι υποφέρουν από μεγαλύτερο στρες και ασθενέστερη υγεία, ιδίως από 
χρόνιες ασθένειες, σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Ο συνωστισμός σε προσωρινά 
καταλύματα μπορεί να προκαλέσει στρες και ενθαρρύνει τη μετάδοση λοιμωδών 
νοσημάτων, για παράδειγμα της φυματίωσης σε οικογένειες που μετακινούνται συχνά και 
της λοιμώδους ηπατίτιδας σε κέντρα προσφύγων. Οι άστεγοι χωρίς κατάλυμα εκτίθενται 
σε αναπνευστικές ασθένειες (συμπεριλαμβανομένης της πνευμονίας), στην υποθερμία, τα 
ατυχήματα και τη βία. 
Μεταφορές 
Οι μεταφορές μπορούν να προάγουν την υγεία μέσω της άσκησης (π.χ. το ποδήλατο), 
καθώς και μέσω της παροχής πρόσβασης στην απασχόληση, τα μαγαζιά, τα κοινωνικά 
δίκτυα, την αναψυχή και την ύπαιθρο. Ωστόσο, οι μεταφορές μπορούν να επηρεάσουν και 
αρνητικά την υγεία μέσω, για παράδειγμα, των ατυχημάτων και τ»ις ρύπανσης του 
περιβάλλοντος. 
Ο αριθμός των ατυχημάτων, θανάτων ή τραυματισμών κατά τις μεταφορές δεν 
αποτελεί άμεσο μέτρο της ασφάλειας, καθώς εξαρτάται και από την έκθεση. Για 
παράδειγμα, στη Βρετανία σημειώθηκε φθίνον ποσοστό παιδιών που τραυματίζονται στους 
δρόμους, όμως το ποσοστό των εφτάχρονων παιδιών που επιτρεπόταν να πάνε στο σχολείο 
ασυνόδευτα μειώθηκε από το 70% το 1971 στο 10% το 19909. Το περπάτημα και το 
ποδήλατο, ακόμα και για μικρές αποστάσεις, αποτελούν ωστόσο υγιείς μορφές μεταφορών* 
που μειώνουν τις καρδιοπάθειες (Σχ. 4.2.7) και προάγουν την ψυχική υγεία. Για το λόγο 
ίχυτό η χρήση τους πρέπει να ενθαρρυνθεί και να υποστηριχθεί με τη λήψη μέτρων για 
μεγαλύτερη ασφάλεια και άλλων μέτρων. 
Πρόσβαση 
' Εως το 15% του πληθυσμού - 50 εκατομμύρια άτομα - παρουσιάζει κάποια μορφή 
προσωρινής ή μόνιμης μείωσης της κινητικότητας, εξαιτίας σωματικής αναπηρίας, όπως 
προβλήματα κίνησης, θώρακα και καρδιάς, αισθητικής βλάβ7]ς, όπως μερική όραση, ή 
περιορισμό της κινητικότητας όπως τα άτομα με αναπηρικές πολυθρόνες. Τα άτομα που 
HILLMAN, Μ, ED. Children, transport and the quality of life. London. Policy Studies 
Institute, 1993: Figure 2. 
30 
αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα ως επί το πλείστον είναι ηλικιωμένα. Οι ειδικές 
ανάγκες τους όσον αφορά τις μεταφορές περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση στα 
οχήματα δημόσιας μεταφοράς, την πρόσβαση σε κτίρια, ία συστήματα "υτταφοράς κατόπιν 
τηλεφωνικής κλήσεως" και τις βελτιώσεις των πεζοδρομίων. 11 ζήτηση θα αυξάνεται 
αναγκαστικά, πράγμα που σημαίνει ότι, χρειάζεται να δοθεί κατάλληλη απάντηση για την 
πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού και των συνεπειών του 
θόρυβος 
Σχετικά με το θόρυβο και την υγεία έχουν εκπονηθεί ορισμένες μελέτες. Εκτός από τη 
διαταραχή της ακοής που προκαλεί, ο θόρυβος μπορεί να δημιουργήσει παρεμβολές στις 
επικονωνίες, διαταραχές του ύπνου καθώς και στρες και ηχητική όχληση. Σύμφωνα με μια 
μελέτη στη Γερμανία, η οδική κυκλοφορία αποτελεί την κυριότερη αιτία διαταραχής, καθώς 
πάνω από το 20% των ατόμων παρουσιάζει σοβαρές διαταραχές εξαιτίας του θορύβου (Σχ. 
4.2.5). Από μια μελέτη του ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ προκύπτει ότι ο θόρυβος από την 
κυκλοφορία στις πόλεις επηρεάζει αρνητικά πάνω από το 50% του πληθυσμού στα 
περισσότερα κράτη μέλη (Σχ. 4.2.6). 
Ατμόσφαιρα 
II αντικατάσταση του άνθρακα από άλλα καύσιμα στην οικιακή θέρμανση και στην 
παραγαχγή ενέργειας είχε ως αποτέλεσμα τη σταθερή μείωση των επιπέδων της αιθάλης και 
του διοξειδίου του θείου στην ατμόί^αιρα των αστικών περιοχών. Παρά τις μειιίκτεις 
αυτές, το ενδιαφέρον για τα αποτελέσματα της έκθεσης σε σωματίδια αυξήθηκε με την 
πρόσφατη δημοσίευση μελετών που αναφέρουν ότι 7) έκθεση σε σωματίδια, στα επίπεδα που 
παρατηρούνται σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, συνδέεται με μεταβολές της 
νοσηρότητας και της θνησιμότητας. Στα Σχ. 4.2.8α και 4.2.8β φαίνονται τα επίπεδα 
σωματιδίων όπως μετρούνται σε μεγάλες πόλεις της Κοινότητας Στις αστικές περιοχές, 
η κυκλοφορία αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή ρύπανσης από σωματίδια. Αλλοι ρυπαντές 
που σχετίζονται με την κυκλοφορία και προκαλούν σήμερα ανησυχία είναι, μεταξύ άλλων, 
το φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι, ιδίως το όζον, η έκθεση στο οποίο συνδέεται με 
ερεθισμό των οφθαλμών και αυξημένα συμπτώματα άσθματος. Το χειμερινό νέφος 
συνδέεται με βρογχίτιδα και άσθμα. Η έκθεση σε χαμηλά επίπεδα μολύβδου από τα 
καυσαέρια συνδέεται με διαταραχές της διανοητικής ανάπτυξης των παιδιών ενώ τα 
προϊόντα ατελούς καύσης μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα 
στους ενηλίκους. Η εναπόθεση βαρέων μετάλλων και ενώσεων, όπως η διοξίνη, στο 
έδαφος και άμεσα στις συγκομιδές και τα λαχανικά έχει εντοπιστεί ωζ πιθανή οδός μέσω 
της οποίας μπορεί να επηρεαστεί η υγεία του ανθρώπου. 
Νερό 
Ως αποτέλεσμα του καλού μηχανικού ελέγχου, το πόσιμο νερό στην Κοινότητα σήμερα δεν 
περιέχει συνήθως βακτήρια ή ιούς σε βλαβερές συγκεντρώσεις. Ωστόσο, τα γεωργικά 
λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα, τα οποία είναι επικίνδυνα για την υγεία, διεισδύουν στα 
υπόγεια ύδατα και έτσι στο πόσιμο νερό, πράγμα που προκαλεί ανησυχία σχετικά με τους 
δυνητικούς κινδύνους εμφάνισης ασθενειών, όπως οι καρκίνοι, ή διαμαρτιών περί τη 
διάπλαση. 
Απόβλητα και λύματα 
Η Κοινότητα παράγει 2 δισεκατομμύρια τόνους βιομηχανικών αποβλήτων, τα οποία είτε 
διατίθενται σε χώρους ταφής είτε αποτεφρώνονται· από αυτά το 1% είναι τοξικά και 
επικίνδυνα απόβλητα, τα οποία αντιπροσωπεύουν όμως το 20% του συνολικού κόστους 
επεξεργασίας. Η καύση των στερεών αποβλήτων συμβάλλει στη ρύπανση της ατμόσφαιρας. 
Η συνολική μείωση των αποβλήτων θα μειώσει τους κινδύνους αυτούς. Η απόρριψη 
31 
ανεπεξέργαστων λυμάτων σε ποταμούς και στη θάλασσα μπορεί να καταστήσει την 
κολύμβηση επικίνδυνη και να μολύνει τα ψάρια μέσω της τροφικής αλυσίδας. 
Ακτινοβολία 
Η υπεριώδης ακτινοβολία από τον ήλιο αποτελεί σημαντική αιτία καρκίνου του δέρματος, 
επιταχύνει την ανάπτυξη καταρράκτη και μειώνει την ανοσολογική επάρκεια. Η 
συμπεριφορά αποτελεί σημαντικό καθοριστικό παράγοντα της έκθεσης στις υπεριώδεις 
ακτινοβολίες και η εκπαίδευση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση της έκθεσης του 
πληθυσμού. Η έκθεση σε ιοντίζουσα ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει λευχαιμία και 
άλλους καρκίνους. Υπάρχουν καλά αναγνωρισμένες ρυθμίσεις για την προστασία των 
ατόμων από τις ακτινοβολίες στη βιομηχανία· η χρήση ιατρικών ακτινών Χ, μία σημαντική 
πηγή έκθεσης για τον πληθυσμό, πρέπει να βελτιστοποιηθεί. Το ραδόνιο στα κτίρια 
προέρχεται κυρίως από το έδαφος κάτω από αυτά αλλά και από ορισμένα οικοδομικά 
υλικά. Ωστόσο, η έκθεση αυτή μπορεί να περιοριστεί με ορισμένα μέτρα. 
Βιοποικιλότητα 
Η διατήρηση και η αειφόρος εκμετάλλευση βιολογικών και γενετικών πόρων στην Κοινότητα 
και τον κόσμο έχει ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη μελλοντικών φαρμακευτικών 
προϊόντων. 
4.3 Κοινωνικά προβλήματα 
Ανεργία 
Η σχέση μεταξύ ανεργίας και υγείας είναι σύνθετη. Οι αιφνίδιες απολύσεις και η 
μακροχρόνια ανεργία μπορούν να δημιουργήσουν καταστάσεις στρες με επακόλουθο 
ψυχολογικά προβλήματα. Η ανεργία στην Κοινότητα μειώθηκε από το 10,8% το 1985 στο 
8,3% το 1990. Ωστόσο, το κέρδος αυτό χάθηκε με την ύφεση του 1992/1993 (Σχ. 4.3.1). 
Σε πολλές περιοχές της Κοινότητας, ιδίως στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία 
και την Ισπανία (βλ. Σχ. 4.3.2), πάνω από το 20%, και ορισμένες φορές πάνω από το 
40%, των ανέργων είναι νέοι. Για να διατηρηθεί η ανεργία στην Κοινότητα στα σημερινά 
επίπεδα, έως το 2000 πρέπει να δημιουργηθούν περίπου 5 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας 
ενώ για να μειωθεί η ανεργία στο 5-6% πρέπει να δημιουργηθούν 15 εκατομμύρια νέες θέσεις 
εργασίας. 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα λευκό βιβλίο με προτάσεις για την επίτευξη 
ταχύτερης οικονομικής μεγέθυνσης, οι οποίες περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, την 
κατάρτιση στη θέση εργασίας και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Οι "υπηρεσίες 
μέριμνας", συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών υγείας και των κοινωνικών -υπηρεσιών, 
εντοπίζονται ως τομέας δυνητικής μεγέθυνσης από άποψη απασχόλησης, ο οποίος 
προσφέρει ελαστικότητα όσον αφορά το ωράριο εργασίας, ευκαιρίες για γυναίκες και 
αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών. 
Φτώχεια 
Η φτώχεια περιγράφει τη θέση των ατόμων που βρίσκονται σε πολύ χειρότερη οικονομική 
κατάσταση από το μέσο όρο της κοινωνίας. Κατά μέσο όρο, οι φτωχοί είναι λιγότερο 
υγιείς από ό,τι οι πλούσιοι (τμήμα 2.3). Τα παιδιά οικογενειών με ανεπαρκείς πόρους 
32 
παρουσιάζουν περισσότερες συναισθηματικές διαταραχές. Τα ατυχήματα και η βία, οι 
καρδιοπάθειες, οι περισσότεροι καρκίνοι και η τερηδόνα των δοντιών εμφανίζονται πιο 
συχνά στους φτωχούς. Οι ομάδες με χαμηλά εισοδήματα περιλαμβάνουν τις μονογονικές 
οικογένειες, τους μακροχρόνια ανέργους, τα άτομα που μετακινούνται συχνά και τους 
ηλικιωμένους που ζουν μόνοι τους. 
' Ενας ορισμός της φτώχειας που χρησιμοποιείταιορισμένες φορές είναι το ποσοστό 
του πληθυσμού με δαπάνες νοικοκυριού κάτω από το 50% του μέσου όρου. Στο Σχ 4.3.3 
φαίνονται δύο προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν τον ορισμό αυτό για τη φτώχεια, με βάση 
τα δεδομένα που λαμβάνονται από εθνικές έρευνες. Η πρώτη μέθοδος συγκρίνει τις δαπάνες 
νοικοκυριού προς το μέσο όρο της ίδιας της χώρας (οι δαπάνες του 18% του πληθυσμού του 
Ηνωμένου Βασιλείου αντιστοιχούν στο 50% ή λιγότερο των μέσων δαπανών νοικοκυριού 
στο Ηνωμένο Βασίλειο έναντι 6% του πληθυσμού του Βελγίου). Η δεύτερη μέθοδος 
συγκρίνει τις δαπάνες με τον κοινοτικό μέσο όρο, πράγμα που υπογραμμίζει τα συγκριτικά 
χαμηλότερα επίπεδα εθνικών δαπανών της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και 
της Ισπανίας. Και με τις δύο μεθόδους, η έκταση της φτώχειας στο Βέλγιο, τη Δανία, τη 
Γερμανία και τις Κάτω Χώρες φαίνεται ότι είναι μικρότερη από ό,τι σε άλλες χώρες. 
4.4 Υπηρεσίες υγείας 
Οι υπηρεσίες υγείας συμβάλλουν στην βελτίωση της υγείας τόσο μετά την εκδήλωση της 
ασθένειας όσο και μέσω της πρόληψης. Οι υπηρεσίες υγείας θεραπεύουν ορισμένες 
καταστάσεις - για παράδειγμα η αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων με αντιβιοτικά και 
ορισμένες χειροτιργικές επεμβάσεις - και παρέχουν παρηγορητική και υποστηρικτική αγωγή 
για χρόνιες καταστάσεις, όπως η αρθρίτιδα, οι καρδιοπάθειες, οι χρόνιες ψυχικές 
ασθένειες και πολλοί καρκίνοι. 
Εθνικά συστήματα υγείας 
Οι υπηρεσίες υγείας έχουν σημαντική θέση στις εθνικές οικονομίες. Στις χώρες της ΕΚ. 
απορροφούν το 5-9% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος (10-15% των δημόσιων 
δαπανών), και απασχολούν πάνω από 6,5 εκατομμύρια άτομα. Σε όλες τις χώρες 
ασκούνται πιέσεις για αύξηση των δαπανών, εξαιτίας των μεγαλύτεροι αναγκών του 
γηράσκοντος πληθυσμού, της προόδου της ιατρικής, της ανάγκης για πρόληψη και της 
αύξησης των προσδοκιών όσον αφορά την ποιότητα περίθαλψης. 
Παρ1 όλο που όλες οι υπηρεσίες υγείας επιδιώκουν τους ίδιους σκοπούς, διαφέρουν 
από χώρα σε χώρα εξαιτίας της διαφορετικής ιστορικής και πολιτικής εξέλιξης. Υπάρχουν 
δύο βασικά πρότυπα. Πέντε χώρες - το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο 
και οι Κάτω Χώρες - διαθέτουν πλουραλιστικά συστήματα, με υπηρεσίες που παρέχονται 
τόσο από ιδιωτικούς (συνήθίος μη κερδοσκοπικούς) όσο και από δημόσιους οργανισμούς 
που χρηματοδοτούνται κυρίως από την υποχρεωτική ασΐ|ΐάλιοη υγείας. Επτά χώρες - η 
Δανία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο - διαθέτουν εθνικές υπηρεσίες υγείας οι οποίες λειτουργούν και χρηματοδοτούνται 
κυρίως στο πλαίσιο του δημόσιου τομέα. 
Στο εσωτερικό αυτών των μεγάλων κατηγοριών υπάρχει μεγάλη ποικιλία, όσον 
αφορά τις μεθόδους οργάνωσης, τη χρηματοδότηση και την ιδεολογία, πράγμα που καθιστά 
δύσκολη την πραγματοποίηση συγκρίσεων. Στις Κάτω Χώρες υπάρχει, ένα σύστημα μεικτής 
δημόσιας και ιδιωτικής ασφάλισης, ενώ στη Γαλλία το μεγαλύτερο μέρος της ασφάλισης 
υγείας ελέγχεται από το κράτος στη δε Γερμανία υπάρχουν πολλά κλαδικά ταμεία 
ασφάλισης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αρμόδιες για τη διαχείριση της υπηρεσίας υγείας είναι 
ειδικές αρχές για την υγεία, ενώ στη Δανία η υπηρεσία υγείας ελέγχεται κυρίως από τις 
33 
περιφερειακές αρχές. Στη Δανία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Ισπανία και 
το Ηνωμένο Βασίλειο, οι γενικοί ιατροί παραπέμπουν συνήθως ασθενείς σε ειδικούς, σε 
άλλες όμως χώρες οι ασθενείς έχουν άμεση πρόσβαση σε γενικούς ή ειδικούς ιατρούς. Οι 
μέθοδοι αμοιβής των ιατρών (αμοιβή για την υπηρεσία, κατ' αποκοπή ετήσιο, κατά 
ασθενή, ποσό, μισθός) διαφέρουν επίσης σημαντικά. Η ανάπτυξη των δημόσιων 
υπηρεσιών υγείας, οι οποίες προσανατολίζονται στον πληθυσμό ως σύνολο παρά στην 
ατομική κλινική πρακτική, διαφέρει μεταξύ των χωρών. 
Σήμερα πολλές χώρες επιδιώκουν να μεταρρυθμίσουν τις υπηρεσίες υγείας τους, να 
βελτιώσουν τόσο την αποδοτικότητα (συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού του κόστους) 
όσο και την αποτελεσματικότητα (συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της ποιότητας της 
περίθαλψης και της μείωσης των ανισοτήτων). Για παράδειγμα: 
* Το 1986 πραγματοποιήθηκε στις Κάτω Χώρες μία επισκόπηση της ασφάλισης 
υγείας. Το κυριότερο μέλημα ήταν να εξασφαλιστεί ισότιμη κάλυψη για τη βασική 
περίθαλψη υγείας μέσω της δημόσιας ή ιδιωτικής ασφάλισης και να επεκταθούν οι 
αρχές της αγοράς. Το 1992 δημοσιεύθηκε μια εθνική στρατηγική για την υγεία. 
* Οι μεταρρυθμίσεις του γερμανικού συστήματος υγείας το 1989 και το 1991 
περιελάμβαναν την καταβολή συμμετοχής για την αγορά φαρμάκων, την αμοιβή των 
γενικών ιατρών για προληπτική περίθαλψη, τον εξορθολογισμότων νοσοκομείων 
και βελτιώσεις στην ποιότητα της ιατρικής πρακτικής, καθώς και την αύξηση της 
χρηματοδότησης για τη μακροχρόνια περίθαλψη. 
* Από το 1991 στο Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποιήθηκαν σημαντικές 
μεταρρυθμίσεις, αμοιβή των γενικών ιατρών προσανατολισμένη σε στόχους για 
προληπτική περίθαλψη και κατάρτιση τοπικών προϋπολογισμών για τις αρχές 
υγείας και τους γενικούς ιατρούς, προκειμένου η αγορά των υπηρεσιών υγείας να 
πραγματοποιείται στο πλαίσιο μίας "εσωτερικής αγοράς" παροχών ιατρικής 
περίθαλψης. Επίσης, σε όλη τη χώρα πραγματοποιήθηκαν παράλληλες προσπάθειες 
για τη χάραξη μακροπρόθεσμων στρατηγικών υγείας με ειδικούς στόχους. 
* Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία μεταρρύθμισαν τις υπηρεσίες 
υγείας τους κατά τη δεκαετία του 1970 και του 1980. Ενώ η χρηματοδότηση 
πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο μέσω του δημόσιου τομέα, κάθε χώρα διατηρεί 
μια μεικτή μορφή παροχής περίθαλψης από τον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα και 
εφαρμόζεται ο αποκεντρωμένος σχεδιασμός σε περιφέρειες. 
* Η Ιρλανδία ενισχύει τις υπηρεσίες των γενικών ιατρών καθώς και τις υπηρεσίες με 
βάση την κοινότητα. Π εθνική της στρατηγική υγπ'ας. η οποία δημοσιεύθηκε το 
1994, επιδιώκει τη μεγαλύτερη επικέντρακηι των υπηρεσιών σε μετρούμενα κέρδη 
υγείας και κοινωνικά κέρδη, και θέτει συγκεκριμένους στόχους 
Προαγωγή της υγείας και πρόληψη των ασθενειών 
Οι υπηρεσίες υγείας εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην προαγωγή της υγείας και την 
πρόληψη των ασθενειών. Σε πολλά κράτη μέλη τα Υπουργεία Υγείας έχουν χαράξει εθνικές 
πολιτικές στους τομείς αυτούς. Ορισμένα κράτη μέλη διαθέτουν ειδικούς προϋπολογισμούς 
για την προαγωγή της υγείας σε εθνικό επίπεδο, ενώ όλα περιλαμβάνουν την αγωγή σε 
θέματα υγείας στα τοπικά προγράμματα δημόσιας υγείας. Οι διατομεακές πρωτοβουλίες, 
και σε τοπικό επίπεδο, αναπτύσσονται ολοένα και περισσότερο. 
34 
Τα δημόσια προγράμματα πρόληψης των ασθενειών καλύπτουν τρία ευρέα πεδία: 
την παρακολούθηση και τον έλεγχο των οξέων λοιμωδών νοσημάτων· την υγεία τα>ν 
παιδιών, και ιδίως τον εμβολιασμό· και τα προγράμματαπροσυμπτωματικού πληθυσμιακού 
ελέγχου, για παράδειγμα για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Οι πάροχοι των υπηρεσιών 
αυτών μπορεί να απασχολούνται στις υπηρεσίες της δημόσιας αρχής ή να είναι γενικοί 
ιατροί που έχουν συνάψει ιδιωτικές συμβάσεις. Ωστόσο, σε αντίθεση με την ατομική 
κλινική πρακτική, όπου ένας ασθενής επισκέπτεται με δική του πρωτοβουλία ένα γιατρό, 
οι υπηρεσίες πρόληψης χρειάζονται συνολική διαχείριση από την τοπική υπηρεσία δημόσιας 
υγείας προκειμένου να εξασφαλίζεται η κάλυψη του πληθυσμού και η αποτελεσματικότητα. 
Οι γενικοί ιατροί διαδραματίζουν αυξανόμενο ρόλο στην ατομική προληπτική 
ιατρική για ενηλίκους. Τμήμα αυτής αποτελεί η πρωτοβάθμια πρόληψη, όπως οι συμβουλές 
σχετικά με την αντισύλληψη, τη διακοπή του καπνίσματος, τι\ μείωση της κατανάλωσης 
οινοπνευματωδών ποτών και τη βελτίωση της διατροφής· ένα άλλο τμήμα αποτελεί τη 
δευτεροβάθμια πρόληψη, για παράδειγμα η κυτταρολογία του τραχήλου της μήτρας και ο 
προσυμπτωματικός πληθυσμιακός έλεγχος για την πίεση του αίματος· και τέλος ένα άλλο 
τμήμα αποτελεί την τριτοβάθμια πρόληψη (πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση της 
κατάθλιψης). Η αποτελεσματική διαχείριση της πρόληψης στο επίπεδο της πρωτοβάθμιας 
περίθαλψης απαιτεί την ύπαρξη καλών συστημάτων πληροφόρησης, συνήθως με βάση 
υπολογιστές, προκειμένου να εξασφαλίζεται η κάλυψη και η επανάκληση όλων των 
ασθενών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σήμερα οι γενικοί ιατροί αμείβονται για την επίτευξη 
επιπέδων στόχων στους ασθενείς τους όσον αφορά την πρόληψη. 
Πρότυπα περίθαλψης 
Η ιατρική πρακτική παρουσιάζει την ίδια γενική δομή σε όλες τις χώρες. Η πρωτοβάθμια 
περίθαλψη ενός ασθενούς συνίσταται στο σύνηθες επίπεδο της πρώτης επίσκεψης σε ένα 
γιατρό. Εξαιτίας της μικτής φύσης πολλών ασθενειών, η πρωτοβάθμια περίθαλψη 
παρέχεται ολοένα και περισσότερο από ομάδες που περιλαμβάνουν ιατρούς, νοσηλευτές και 
άλλο ιατρικό προσωπικό. Η δευτεροβάθμια περίθαλψη παρέχεται κυρίως σε γενικά 
νοσοκομεία ή κλινικές, όπου ειδικοί μπορούν να συνεργάζονται και να χρησιμοποιούν από 
κοινού εγκαταστάσεις νοσηλείας, εργαστηρίου και απεικονίσεων. Σήμερα σημειώνεται μια 
ολοένα και μεγαλύτερη κίνηση προς την ενσωμάτωση της ειδικευμένης ψυχιατρικής 
περίθαλψης σε γενικά νοσοκομεία, το συντονισμό της παροχής της με την περίθαλψη που 
παρέχεται σε κοινοτικό επίπεδο καθώς και τα κλειστά, μεγάλα και χωριστά ιδρύματα 
ψυχικής υγείας. Τα ιδιαίτερα ειδικευμένα νοσοκομεία συνδέονται συχνά μι πανεπιστήμια 
για λόγους έρευνας και κατάρτισης. 
Προσωπικό 
Ο αριθμός των απασχολουμένων στον τομέα αυτό αυξάνεται. Μεταξύ 1980 και 1990. ο 
συνολικός αριθμός νοσηλευτών στις χώρες της Κοινότητας αυξήθηκε από 1,2 σε 1,5 
εκατομμύρια. ' Οσον αφορά τους ιατρούς, η αναλογία ανά 1.000 κατοίκους αυξήθηκε από 
0,78 σε 1,03 στη Γαλλία, από 1,0 σε 1,2 στη Γερμανία και από 0,48 σε 0,57 στο Ηνωμένο 
Βασίλειο. Ο αριθμός των ειδικευμένων ιατρών αυξήθηκε ακόμη περισσότερο κατά τη 
διάρκεια της ίδιας περιόδου - από 0,6 σε 1,2 ανά 1.000 κατοίκους στη Γαλλία και από 1,0 
σε 1,6 στη Γερμανία. Ωστόσο, η ανοδική τάση που παρουσίαζε η αναλογία δαπανών για 
νοσοκομεία κατά τη δεκαετία του 1970, καθώς στην Κοινότητα οι δαπάνες αυξήθηκαν από 
το 43% το 1970 στο 49% το 1980, αντιστράφηκε και οι δαπάνες μειώθηκαν στο 46% το 1990. 
Σημαντική επιπλέον αύξηση σημειώθηκε μόνο στην Ελλάδα, από το 49% το 1980 στο 57% 
το 1990. 
35 
Χρήση νοσοκομείων 
' Οσον αφορά την ύπαρξη και τη χρήση νοσοκομείων για οξείες παθήσεις παρατηρούνται 
σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών (τα δεδομένα πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή 
εξαιτίας διακυμάνσεων στους ορισμούς μεταξύ των χωρών). ' Οσον αφορά την παροχή 
νοσοκομειακών κρεβατιών για οξεία (βραχύχρονη παρά μακροχρόνια) περίθαλψη, 
σημειώθηκε πτωτική τάση. Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία έκλεισαν πολλά νοσοκομεία, 
και μεταξύ 1980 και 1990 σημειώθηκε μείωση από τα 5,4 στα 3,5 κρεβάτια για οξείες 
παθήσεις ανά 1.000 κατοίκους, στη δε Γαλλία από το 5,8 στο 5,0 κατά τη διάρκεια της 
ίδιας περιόδου. Ωστόσο, όσον αφορά τον αριθμό κρεβατιών για οξείες παθήσεις μεταξύ 
των χωρών εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές, το 1990 στη Γερμανία υπήρχαν 7,5 
κρεβάτια ανά 1.000 κατοίκους, στη Γαλλία 5,0 και στο Ηνωμένο Βασίλειο 2,8. 
Ταυτόχρονα, ο αριθμός των νοσηλευόμενων ασθενών σε νοκομείο αυξάνεται. 
Μεταξύ 1980 και 1990, το ποσοστό πληθυσμού που εισήχθη σε νοσοκομείο αυξήθηκε από 
το 17,5 στο 21,0 στη Γαλλία και από το 16,3 στο 18,5 στη Γερμανία. Αντίστοιχα, ο μέσος 
αριθμός ημερών νοσηλείας ανά εισαγωγή μειώθηκε από τις 9,9 στις 7,0 ημέρες στη Γαλλία 
και από τις 14,9 στις 13,4 ημέρες στη Γερμανία κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου. 
Φαρμακευτικά προϊόντα 
Τα κράτη μέλη είναι τόσο παραγωγοί όσο και καταναλωτές φαρμακευτικών προϊόντων. Ο 
αριθμός συνταγογραφούμενων φαρμάκων και οι σχετικές τους τιμές (Σχ. 4.4.1) 
παρουσιάζουν διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών της ΕΚ. Οι διαφορές μεταξύ των χωρών 
είναι το αποτέλεσμα των εθνικών ρυθμίσεων όσον αφορά τη λιανική πώληση 
φαρμακευτικών προϊόντων, των μηχανισμών ελέγχου των τιμών και των δομών ταχν 
φαρμακευτικών εταιριών για την τιμολόγηση των προϊόντων. 
Περίπου ένα νέο φάρμακο στα τέσσερα παρασκευάζεται με τη χρήση της 
βιοτεχνολογίας, και η αγορά αυτή είναι πιθανό να αυξηθεί. Από τα διπλώματα 
ευρεσιτεχνίας για προϊόντα βιοτεχνολογίας μόνο το 15% είναι ευραχπαϊκά και για το λόγο 
αυτό η έρευνα στον τομέα αυτό πρέπει να αναπτυχθεί. Οι τομείς για τους οποίους τα νέα 
φαρμακευτικά προϊόντα θα πρέπει να λαμβάνουν έγκριση προτού διατεθούν στην αγορά και 
η καταγραφή των ανεπιθύμητων ενεργειών πρόκειται να απασχολήσουν τον νέο Ευρωπαϊκό 
Οργανισμό Αξιολόγησης των Φαρμακευτικών Προϊόντων που εδρεύει στο Λονδίνο. 
Ποιότητα 
' Οσον αφορά την αποτελεσματικότητα της ιατρικής περίθαλψης, έχουν πραγματοποιηθεί 
δύο εκτιμήσεις με βάση έρευνα που χρηματοδότησε η ΕΚ: 
* ' Ενας άτλαντας των "αποφευκτών θανάτων" (Ι) συγκρίνει τις χώρες με τη χρήση 
προτυπωμένων πηλίκων θνησιμότητας από ορισμένες καταστάσεις που απαιτούν 
ιατρική ή χειρουργική παρέμβαση. Για παράδειγμα, στο Σχ. 4.4.2 φαίνονται οι 
θάνατοι από σκωληκοειδίτιδα στις 451 διοικητικές περιφέρειεςτης ΕΚ. Ωστόσο, από 
τα δεδομένα αυτά είναι δύσκολο να συναχθούν συμπεράσματα σχετικά με την 
ποιότητα της περίθαλψης, καθώς μπορεί να υπάρχουν και διακυμάνσεις τόσο όσον 
αφορά την επίπτωση όσο και την καταγραφή των καταστάσεων αυτών. 
* Σύμφωνα με μια μελέτη για την επιβίωση από καρκίνο του παχέος εντέρου, η οποία 
χρησιμοποιεί αρχεία καρκίνου στις χώρες της ΕΚ, στην Κοινότητα παρατηρούνται 
σημαντικές διακυμάνσεις (Σχ. 4.4.3). Τα δεδομένα βασίζονται σε νοσοκομειακές 
διαγνώσεις που δηλώνονται στα αρχεία καρκίνου. Ωστόσο, εξακολουθούν να 
υπάρχουν δυσκολίες όσον αφορά τη σύγκριση χ\\ς επιβίωσης εξαιτίας των 
36 
διακυμάνσεων που παρατηρούνται στην πληρότητα των δεδομένων, τις μεθόδους 
παρακολούθησης, κτλ. Στην κατανόηση των διακυμάνσεων αυτών θα συμβάλει η 
συλλογή επιπλέον πληροφοριών σχετικά με τη χορηγούμενη αγωγή, για παράδειγμα 
σε μεμονωμένους ασθενείς στο πλαίσιο συγκεκριμένων πληθυσμών 
Οι βελτιώσεις που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία έτη στις υπηρεσίες ψυχικής 
υγείας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την παροχή περισσότερης περίθαλψης σε τοπικά 
περιβάλλοντα από διεπιστημονικές ομάδες, με την υποστήριξη γενικών ιατρών. Ως 
αποτέλεσμα, οι ασθενείς εισάγονται σε νοσοκομείο για μικρότερες περιόδους και ο αριθμός 
των κρεβατιών στα ψυχιατρικά νοσοκομεία μειώνεται στις περισσότερες χώρες (Σχ. 4.4.4). 
Οι ηλικιωμένοι χρησιμοποιούν περισσότερο τις νοσοκομειακές υπηρεσίες από ό,τι 
οι νέοι. Οι ολοκληρωμένες υπηρεσίες, σε συνδυασμό με την καλή επικοινωνία μεταξύ 
νοσοκομείωνκαι ομάδων πρωτοβάθμιας περίθαλψης, μπορεί να συμβάλουν αποτελεσματικά 
στην άμβλυνση πολλών προβλημάτων που συνδέονται με τα γηρατιά και στον περιορισμό 
της ανάγκης για περίθαλψη σε ιδρύματα. 
Ερευνα 
Οι περισσότερες χώρες της ΕΚ έχουν μακροχρόνια παράδοση στην ιατρική έρευνα. Η ΕΚ 
χρηματοδοτεί την έρευνα μέσω προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Από 
το 1978 έχουν χρηματοδοτηθεί έξι προγράμματα ιατρικής έρευνας και η επιτυχία της 
στρατηγικής αυτής φαίνεται από την ταχεία αύξηση του αριθμού των ομάδων που 
συμμετέχουν (Σχ. 4.4.5). 
Τα προγράμματα έρευνας στον τομέα της βιοϊατρικής και της1 υγείας καλύπτουν 
μεγάλο φάσμα βασικών και εφαρμοσμένων θεμάτων. Για την έρευνα στον τομέα της 
επιδημιολογίας και των υπηρεσιών υγείας χορηγείται χρηματοδότηση, το μεγαλύτερο όμως 
ποσοστό διατίθεται για την έρευνα στους βασικούς επιστημονικούς τομείς και την 
εργαστηριακή έρευνα. Με τις νέες αρμοδιότητες της ΕΚ στον τομέα της δημόσιας υγείας, 
δημιουργείται η ανάγκη για υποστήριξη της έρευνας με βάση τον πληθυσμό στους τομείς 
αυτούς, όπως η ανάπτυξη συστημάτων πληροφοριών και η εκπόνηση μελετών που θα 
αξιολογούν τις παρεμβάσεις δημόσιας υγείας για μείζονα προβλήματα υγείας. 
Επίσης, στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας στον τομέα του περιβάλλοντος 
πραγματοποιούνται πολλές έρευνες σχετικά με την υγεία. 
Τα προγράμματα Εφαρμογές Τηλεματικής και AIM (Προηγμένη Πλιιροφορική στην 
Ιατρική) (για την περίοδο 1991-1994), επέτυχαν τη συνεργασία μεταξύ της βιομηχανίας, 
των παροχών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, του τομέα της πανεπιστημιακής έρευνας και 
των επαγγελματιών του τομέα της υγείας στα κράτη μέλη. Οι ενέργειες που 
πραγματοποιήθηκαν μέχρι σήμερα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: 
εργαλεία τηλεματικής για τη μετάδοση εργαστηριακών πληρί^οριών 
τηλεματική μετα(|κ>ρά εικόνων μικροσκοπίου 
δίκτυο εθνικών τραπεζών δοτών μυελού των οστών 
ηλεκτρονικές κάρτες για την περίθαλψη ασθενών με διαβήτη 
τηλεματική ανταλλαγή στοιχείων σχετικά με την υγεία και την περίθαλψη μεταξύ 
κρατών μελών 
τηλεϊατρική 
πολύγλωσσο ηλεκτρονικό σύστημα συνταγογράφησης φαρμάκων. 
37 
Περίληψη 
Εκτός από τη συμπεριςχ>ρά όσον ας;ορά την υγεία, σημαντικοί καθοριστικοί παράγοντες 
της υγείας αποτελούν το περιβάλλον και η κοινωνική ζωή. Η βελτίωση του εξωτερικού 
περιβάλλοντος - όσον αφορά τον αέρα, το νερό, τα απόβλητα, τις ακτινοβολίες -
συμβάλλει στην υγεία· οι μεταφορές, και ιδίως τα αυτοκίνητα οχήματα, μπορεί να 
αποτελούν κίνδυνο για την υγεία. Οι υπηρεσίες υγείας βρίσκονται σε φάση μεταρρύθμισης 
σε πολλές χώρες, κυρίως με στόχο τη βελτίωση του ελέγχου του κόστους, και στους 
στόχους τους πρέπει να συμπεριληφθεί η δημόσια υγεία. 
Βιβλιογραφία 
1. HOLLAND, W.W., ED. European Community atlas of 'avoidable death' (2nd edn.). 
Oxford, Oxford University Press, 1991. 
38 
Κεφάλαιο 5 
Για μια πιο υγιή Ευρώπη 
Η έκθεση αυτή περιέγραψε τα κυριότερα ζητήματα υγείας που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Ενώ τα περισσότερα παιδιά είναι υγιή, οι νέοι ενήλικες πλήττονται ιδιαίτερα 
από ατυχήματα. Μεταξύ των σημαντικών προβλημάτων υγείας της μέσης ηλικίας 
συγκαταλέγονται οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος. Οι ηλικιωμένοι αποτελούν τη 
μεγαλύτερη ομάδα με αναπηρίες. Επίσης η έκθεση περιέγραψε τους παράγοντες που 
καθορίζουν την ασθενή υγεία. Οι κυριότεροι εθισμοί - καπνός, οινόπνευμα και ναρκωτικά 
- συνδέονται στενά με τα κυριότερα προβλήματα υγείας. Επίσης εξετάστηκαν πτυχές του 
περιβάλλοντος, της κοινωνικής συμπεριφοράς και των υπηρεσιών υγείας. 
Παράλληλα, η έκθεση επεσήμανε ότι το προσδόκιμο επιβίωσης στα κράτη μέλη της 
Κοινότητας είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, παρ' όλο που άλλες χώρες σημείωσαν 
εντυπωσιακές βελτιώσεις, και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπέρασαν κάποιες χώρες της 
Κοινότητας. 
Στο πλαίσιο αυτό ανακύπτουν δύο σημαντικές και αλληλεξαρτώμενες ερωτήσεις: 
είναι δυνατόν να αναμένονται επιπλέον βελτιώσεις του προσδόκιμου επιβίωσης στην 
Κοινότητα, και σε ποιες ομάδες ηλικιών και ασθενειών είναι πιθανότερο να επιτευχθούν 
οι βελτιώσεις αυτές; 
Οι σημερινές γνώσεις σχετικά με τα βιολογικά όρια της μακροζωίας του ανθρώπου 
δεν επαρκούν ώστε να δοθεί κάποια οριστική απάντηση στις ερωτήσεις αυτές. ' Ομως, μια 
απλή σύγκριση το>ν τάσεων της θνησιμότητας στο παρελθόν και τιυν Οεωρητικίύν ορίων 
(όταν η θνησιμότητα απαλλάσσεται τελείως από τις κυριότερες αιτίες θανάτου ή ομάδες 
ηλικιών) μπορεί να παρέχει μία ένδειξη των δυνατοτήτων που υπάρχουν για επιπλέον 
βελτιώσεις. Αυτό καθιστά δυνατό τον εντοπισμό των προτεραιοτήτων, καθώς και των 
τομέων στους οποίους μπορεί να επιτευχθεί βελτίωση της κατάστασης της υγείας. 
Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η μέση βρεφική θνησιμότητα μειώθηκε σημαντικά 
στην Κοινότητα, με αποτέλεσμα την αύξηση του προσδόκιμου επιβίοχτης κατά πάνω από 
ένα έτος, η οποία αντιπροσωπεύει το 25% της συνολικής αύξησης. Ωσιόσο, εξαιτίας των 
ήδη χαμηλών επιπέδίυν, οι δυνατότητες για επιπλέον βελτκίχ)εις είναι πολύ περιορισμένες. 
Ακόμη και αν η βρεφική θνησιμότητα μηδενιστεί (πράγμα το οποίο είναι qmoota αδύνατο) 
το μέγιστο κέρδος όσον αφορά το προσδόκιμο επιβίωσης θα είναι μόνο 0,6 έτη Ο 
μηδενισμός όλης της θνησιμότητας στην ομάδα ηλικιών 1-34 ετών θα αυξήσει το 
προσδόκιμο επιβίωσης κατά 1,2 περίπου έτη, ενώ στις ομάδες ηλικιών 35-64 ετών και, 65-
74 ετών κατά 4,1 και 3,3 περίπου έτη αντιστοίχως. Η εξάλειψη καθεμιάς από τις μείζονες 
αιτίες θνησιμότητας στην ομάδα ηλικιών 0-74 ετών (δηλαδή των καρδιοπαθειών, του 
καρκίνου και των εξωτερικών αιτιών) θα αυξήσει το προσδόκιμο επιβίωσης κατά 2,3, 2,7 
και 1,2 περίπου έτη αντιστοίχως. Με βάση τις παραπάνα) εκτιμήσεις, καθίσταται σαφές 
ότι οι κυριότερες δυνατότητες για βελτιώσεις του προσδόκιμου επιβίωσης συνίστανται στην 
αντιμετώπιση των τριών κατ* εξοχήν αιτιών θανάτου στη μέση ηλικία. Η μείωση των 
αιτιών αυτών κατά 50% θα αυξήσει το προσδόκιμο επιβίωσης κατά 3 περίπου έτη. Καθώς 
η σημερινή μέση ετήσια αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης ανέρχεται στα 0,2 έτη, για να 
επιτευχθεί ο παραπάνω στόχος θα χρειαστούν περίπου 15 χρόνια. 
39 
Σε αυτή τη βάση, μπορούν να συναχθούν τρία κύρια συμπεράσματα: 
1. Σήμερα, οι κυριότερες δυνατότητες για αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης 
συνίστανται στη μείωση της θνησιμότητας των νέων και των ατόμων μέσης 
ηλικίας από καρκίνο, καρδιοπάθειες, εξωτερικές αιτίες κάκωσης και 
δηλητηρίαση. 
2. Από τη στιγμή που οι δυνατότητες για βελτίωση της πρόωρης θνησιμότητας 
εξαντληθούν, πρέπει να αναμένεται ότι οι σημερινές ανοδικές τάσεις του 
προσδόκιμου επιβίωσης θα αρχίσουν να επιβραδύνονται. 
3. Οχι στο τόσο απώτερο μέλλον, αυξήσεις του προσδόκιμου επιβίωσης 
μπορούν να επιτευχθούν με την άσκηση επίδρασης στη διαδικασία γήρανσης, 
όμως με αυτή την παράταση της ζωής, οι ασθένειες των υπερηλίκων μπορεί 
να καταστούν πιο σημαντικές. 
Σε αυτό το πλαίσιο, οι τάσεις όσον αφορά τους κυριότερους εθισμούς που 
εξετάστηκαν στην έκθεση αυτή, ιδίως μεταξύ των νέων. έχουν ιδιαίτερη σημασία Εάν 
στόχος είναι τα κυριότερα κέρδη όσον αφορά το προσδόκιμο επιβίωσης να προέλθουν από 
τη μείωση των καρδιοπαθειών, των καρκίνων και των ατυχημάτων στις ομάδες »|λικιών 35-
64 ετών, τότε πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να επηρεαστούν οι τάσεις που παρουσιάζει 
σήμερα η συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία. 
Τα μέτρα αυτά απαιτούν την πραγματοποίηση ενεργειών από όλους τους τομείς που 
μπορούν να επηρεάσουν αυτή τη συμπεριφορά και πρέπει να περιλαμβάνουν τρία στοιχεία: 
πρώτον, διατομεακές ενέργειες για την προαγωγή της υγείας. Τα μέτρα πρέπει να 
αποσκοπούν στο να επηρεάσουν τη συμπερκρορά μέσω της εκπαίδευσης και της 
πληροφόρησης καθώς και στο να διευκολύνουν και να βελτιώσουν υγιεινούς τρόπους ζαχης. 
Αεύτερον, ενέργειες που θα αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζ(σής, όπακ; με τον 
περιορισμό του κοινα>νικού αποκλεισμού, την προώθηση της αλληλεγγύης και με τη λήψη 
μέτρων που να βασίζονται σε επιστημονικές έρευνες για τη βελτίωση του περιβάλλοντος. 
Τρίτον, ενέργειες για την ανάπτυξη της δημόσιας υγείας, όπως η βελτίωση της ακρίβειας 
και της πληρότητας των δεδομένων υγείας καθώς και η ενίσχυση της πρόληψης και η 
προώθηση μέτρων από τις υπηρεσίες υγείας. 
40 
Παράρτημα 1 
Σημειώσεις και γλωσσάριο 
Η έκθεση αυτή περιγράφει τα 12 κράτη μέλη που αποτελούν την Ευρωπαϊκή ' Ενωση το 
1994. ' Οπου ήταν δυνατό περιλήφθηκαν στοιχεία που υπήρχαν από το 1970 για όλες τις 
χώρες. Για την περίοδο πριν από την ενοποίηση της Γερμανίας τον Οκτώβριο 1990, οι 
πληροφορίες αφορούν γενικά τη Δυτική Γερμανία και από το 1991 περιλαμβάνεται και η 
Ανατολική Γερμανία. 
Οι πληροφορίες προέρχονται από πολλές πηγές. Οι κυριότερες είναι τα στοιχεία που 
παρέχουν τα κράτη μέλη στο Περιφερειακό Γραφείο για την Ευρώπη της Παγκόσμιας 
Οργάνωσης Υγείας και περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων της ΠΟΥ "Health for All" 
(Υγεία για Όλους) και από εθνικές εκθέσεις παρακολούθησης των χωρών· από 
δημοσιεύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της EUROSTAT· από 
ειδικευμένες πηγές στο πλαίσιο άλλων διεΟνίόν και μη κυβερνητικών οργανώσεων· και ίχπό 
επ ιστη μο νικές δη μοσ ιεύσε ις. 
' Οταν είναι δυνατό, παρέχονται τα δεδομένα και για τα 12 κράτη μέλη. Αυτό μπορεί να 
καθιστά τις γραφικές παραστάσεις λιγότερο ευανάγνωστες - ιδίως στην περίπτωση 
σποραδικών γεγονότων και/ή μικρών πληθυσμών. Για το λόγο αυτό. οι ετήσιες τάσεις των 
δεδομένων για το Λουξεμβούργο παρέχονται συνήθως ως εξομαλυσμένοι τριετούς μήκους 
κινητοί μέσοι. 
Αεδομένα θνησιμότητας 
Παρ' όλο που η έκθεση αυτή αφορά την υγεία, μεγάλο μέρος της βασίζεται στα υπάρχοντα 
στοιχεία σχετικά με τη θνησιμότητα. Η μείωση της πρόωρης θνησιμότητας και των 
καθοριστικών της παραγόντων αποτελεί, παρ' όλα αυτά, σημαντική συνιστώσα της 
βελτιωμένης υγείας. 
Τα στοιχεία σχετικά με τους θανάτους προέρχονται από τα πιστοποιητικά θανάτου τα οποία 
συμπληρώνουν ιατροί και είναι νομικά έγγραqκx. II αιτία θανάτου που αναγράφεται στο 
πιστοποιητικό κωδικοποιείται σύμφωνα με διεθνώς αποδεκτές διαδικασίες αλλά μπορεί να 
υποτιμά την παρουσία ορισμένων ασθενειών, ιδίως εάν μετά το θάνατο δεν 
πραγματοποιηθεί παθολογοανατομική εξέταση, πράγμα το οποίο συμβαίνει συχνά με τους 
ηλικιωμένους. Ωστόσο, οι ελλείψεις αυτές είναι σταθερές διαχρονικά, πράγμα που 
επιτρέπει την παροχή μεγαλύτερης εμπιστοσύνης στις τάσεις. 
Κατά την παρουσίαση δεδομένων σχετικά με τους θανάτους στην έκθεση αυτή, ορισμένες 
φορές παρέχεται ο πραγματικός αριθμός, προκειμένου να δοθεί έμφαση στο σύνολο. 
Ωστόσο, πιο συχνά, χρησιμοποιείται η προτυπωμένη θνησιμότητα (SDR) καθώς συνεκτιμά 
την κατά ηλικία σύνθεση των πληθυσμών και επιτρέπει την πραγματοποίηση καλύτερων 
συγκρίσεων. 
Γλωσσάριο ορισμένων όρων 
Επίπτωση: ο αριθμός νέων περιστατικών μιας ασθένειας σε έναν πληθυσμό κατά 
τη διάρκεια μιας περιόδου (συνήθως ενός έτους) 
41 
Επιπολασμός: ο αριθμός των εκδηλωμένων περιστατικών μιας ασθένειας σε 
έναν πληθυσμό κατά μία δεδομένη στιγμή ή περίοδο. 
Προτυπωμένη θνησιμότητα (SDR): 
ο αριθμός θανάτων (συνήθως ανά 100 000 άτομα) προσαρμοσμένος 
στην κατά ηλικία σύνθεση ενός πρότυπου ευρωπαϊκού πληθυσμού. 
{Βλ. World Health Statistics Annual 1993. Geneva, World Health 
Organization 1994: p. XXXIV). 
Προτυπωμένο πηλίκο θνησιμότητας (SMR): 
ο λόγος (πολλαπλασιασμένος επί το 100) του αριθμού θανάτων στον 
υπό μελέτη πληθυσμό ή υποομάδα προς τον αριθμό θανάτων που θα 
αναμενόταν εάν στον υπό μελέτη πληθυσμό ίσχυαν οι ίδιοι ειδικοί 
δείκτες με τον πληθυσμό αναφοράς. Πληθυσμοί ή υποομάδες με SMR 
μεγαλύτερο από το 100 είναι λιγότερο υγιείς και με μικρότερο από 
το 100 περισσότερο υγιείς από ό,τι ο πληθυσμός σύγκρισης. 
Αείκτης περιγεννητικής θνησιμότητας: 
ο αριθμός των θνησιγενών παιδιών και ίων παιδιών που πεθαίνουν 
κατά την πρώτη εβδομάδα μετά τη γέννηση ανά 1.000 γεννήσεις 
ζωντανών και νεκρών παιδιών. 
Δείκτης βρεφικής θνησιμότητας: 
ο ετήσιος αριθμός θανάτων παιδιών ηλικίας κάτω του ενός έτους 
ανά 1000 γεννήσεις ζωντανών παιδιών. 
Δείκτης ολικής γονιμότητας: 
ο μέσος αριθμός παιδιών που θα γεννιούνταν ζωντανά από μία 
γυναίκα κατά τη διάρκεια της ζωής της, εάν τεκνοποιούσε σε κάθε 
ηλικία, σύμφωνα με τους επικρατούντες ειδικούς κατά ηλικία 
δείκτες. 
42 
Παράρτημα 2 
Κατάλογος σχημάτων 
Σχ υ 
Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση στις χώρες της ΕΚ και ύψος των Ολλανδών 
νεοσύλλεκτων, 1950-1990 
Σχ 1.2.1 
Προσωπική αντίληψη για την υγεία σε ορισμένες χώρες της ΕΚ, 1990-1991 
Σχ 2.0.1 
Πληθυσμός (σε χιλιάδες), χώρες της ΕΚ, 1993 
Σχ 2.1.1 
Κατά ηλικία σύνθεση του πληθυσμού στην ΕΚ, 1970 και 1993. άνδρες και γυναίκες 
Σχ 2.1.2 
Τάσεις του δείκτη ολικής γονιμότητας, 1960-1990 
Σχ 2.2.1 
Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση, συνολικός πληθυσμός, 1970-1992 
Σχ 2.2.2 
Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση και πραγματικό ΑΕγχΠ γύρω στο 1991, σε 
ορισμένες χώρες 
Σχ. 2.2.3 
Προσδόκιμο επιβίωσης σε ανεπτυγμένες χώρες με οικονομία της αγοράς, μεταβολές στην 
κατάταξη μεταξύ 1970/1971 και 1991 /1992 
Σ χ. 2.2.4 
Ειδικός δείκτης συνολικής θνησιμότητας κατά ηλικία: κοινοτικός μέσος όρος και καλύτερος 
δείκτης στην Ευρώπη, 1990 
Σχ 2.3.1 
Μεταβολές των πηλίκων θνησιμότητας ανδρών/γυναικών στη Γαλλία μεταξύ 1920-1924 και 
1985-1989 
Σχ 2.3.2 
Μέση ηλικία του ασφαλισμένου πληθυσμού ανδρών κατά το θάνατο, Γερμανία, 1975-1985 
Σχ 2.3.3 
Προτυπωμένα πηλίκα θνησιμότητας ανά κοινωνική τάξη, άνδρες εργάσιμης ηλικίας κάτα> 
των 65 ετών, Ηνωμένο Βασίλειο, 1951-1981 
Σχ 2.3.4 
Αδρός δείκτης θνησιμότητας, όλες οι ηλικίες, προτυπωμένα πηλίκα θνησιμότητας, κατά 
διοικητικές περιφέρειες, ΕΚ, 1980/1984 
Σχ 3.0.1 
Κύριες αιτίες θανάτου· χαρακτηριστικά κατά ηλικία, ΕΚ, 1991 
43 
Σχ. 3.0.2 
Κατανομή του συνολικού αριθμού θανάτων κατά αιτία, ηλικία και φύλο, ΕΚ, 1991 
Σχ 3.1.1 
Δείκτες βρεφικής θνησιμότητας στην ΕΚ, 1970-1992 
Σχ 3.1.2 
Επιπολασμός των διαταραχών της αιμοσφαιρίνης ανά ένα εκατομμύριο πληθυσμού, χώρες 
της ΕΚ, 1992 
Σχ 3.1.3 
Δείκτης DMFT για παιδιά 12 ετών, 1980 και 1990 
Σχ 3.1.4 
Επίπτωση της ιλαράς σε ορισμένες χώρες, 1980-1993 
Σχ 3.2.1 
' Εφηβοι, συμπεριφορά των νέων 15 ετών σε ορισμένες χώρες, 1990 
Σχ. 3.2.2 
Καθημερινοί καπνιστές σε ορισμένεςχιόρες, γυναίκες ηλικίας II. 13 και 15 ετών. |94>0 
Σχ 3.2.3 
Γεννήσεις ζωντανών ανά 1000 γυναίκες ηλικίας 15-19 ετών, 1980 και 1990 
Σχ 3.2.4 
Θάνατοι από τροχαία ατυχήματα στο Ηνωμένο Βασίλειο ανά μέσο μεταφοράς, 1992 
Σχ 3.2.5 
Τάσεις της θνησιμότητας από τροχαία ατυχήματα, θνησιμότητα προτυπωμένη κατά ηλικία, 
όλες οι ηλικίες, 1970-1992 
Σχ 3.2.6 
Μεταβολές του αριθμού θανάτων και τραυματισμών από τροχαία ατυχήματα, 1985-1992 
Σχ 3.2.7 
Τάσεις των ποσοστών αυτοκτονίας σε άνδρες ηλικίας 20-34 ετών 
Σχ 3.3.1 
Κατανομή των κυριότερων καρκίνων σε άνδρες και γυναίκες ανά εστία. Ιταλία και 
Ηνωμένο Βασίλειο, 1983-1987 
Σχ 3.3.2 
Τάσεις της θνησιμότητας των ανδρών από καρκίνο του πνεύμονα, θνησιμότητα 
προτυπωμένη κατά ηλικία, ηλικίες 0-64 ετών, 1970-1992 
Σχ. 3.3.3 
Τάσεις της θνησιμότητας των γυναικών από καρκίνο του πνεύμονα, θνησιμότητα 
προτυπα)μένη κατά ηλικία, ηλικίες 0-64 ετών, 1970-1992 
Σχ 3.3.4 
Ετήσια επίπτακτη του καρκίνου του μαστού σε αρχεία ορισμένων χωρών της ΕΚ, 1970 και 
1985 
44 
Σχ. 3.3.5 
Θνησιμότητα των ανδρών από καρκίνο του στομάχου, θνησιμότητα προτυπωμένη κατά 
ηλικία, όλες οι ηλικίες, σε ορισμένες χώρες της ΕΚ, 1970-1974 και 1985-1989 
Σχ 3.3.6 
Τάσεις της θνησιμότητας από στεφανιαία νόσο, θνησιμότητα προτυπωμένη κατά ηλικία, 
ηλικίες 0-64 ετών, 1970-1992 
Σχ 3.3.7 
Παράγοντες κινδύνου για άνδρες σε 7 περιφέρειες της ΕΚ 
Σχ 3.3.8 
Ποσοστά καρδιακής προσβολής κατά φύλο, ηλικία 35-64 ετών, 7 περιφέρειες της ΕΚ 
Σχ. 3.3.9 
Τάσεις της θνησιμότητας από ασθένειες των αγγείων του εγκεφάλου, θνησιμότητα 
προτυπωμένη κατά ηλικία, ηλικίες 0-64 ετών, 1970-1992 
Σχ 3.3.10 
Τάσεις της θνησιμότητας από παθήσεις του ήπατος και από κΐρριυοη του ήπατος. 
θνησιμότητα προτυπωμένη κατά ηλικία, ηλικίες 0-64 ετών. 1970-1992 
Σχ 3.3.11 
Εκτίμηση του επιπολασμού ορισμένων χρόνιων ασθενειών (από διάφορες τοπικές μελέτες) 
Σχ 3.3.12 
Θνησιμότητα από εργατικά ατυχήματα ανά ένα εκατομμύριο πληθυσμού και συνολικός 
αριθμός των θανατηφόρων ατυχημάτων, 1992 
Σχ. 3.3.13 
Νέες περιπτώσεις μόνιμης αναπηρίας που καταγράφηκαν από την κοινωνική ασφάλιση στη 
Γαλλία και τη Γερμανία, ανά έτος,, ανά 1000 εργαζομένους, 1986, 1987 
Σχ 3.3.14 
Τάσεις της επίπτωσης του AIDS, 1981-1993 
Σχ 3.3.15 
Σα>ρευτικά κρούσματα AIDS (ενήλικοι/έφηβοι) ανά χώρα και ομάδα μετάδοσης (Δεκέμβριος 
1994) 
Σχ. 3.3.16 
Φυματίωση, ποσοστά που δηλώνονται ετησίως, κοινοτικός μέσος όρος και ορισμένες 
χώρες, 1974-1993 
Σχ 3.3.17 
Τάσεις της θνησιμότητας ανά αυτοκτονία και αυτοτραυματισμό, όλες οι ηλικίες, 1970-1992 
Σχ 3.3.18 
Ποσοστά αποπειρών αυτοκτονίας σε πέντε πόλεις και περιφέρειες της ΕΚ, 1989 
Σχ 3.4.1 
Τάσεις του προσδόκιμου επιβίωσης στο 65ο έτος της ηλικίας, 1970-1992 
Σχ 4.1.1 
Ποσοστό ενήλικου πληθυσμού (15 ετών και άνω) που είναι τακτικοί καπνιστές, 1991-1992 
45 
Σχ. 4.1.2 
Ποσοστό καπνιστών που επιθυμούν ή επιχειρούν να σταματήσουν το κάπνισμα, 1993 
Σχ. 4.1.3 
Δείκτης σχετικών τιμών 20 τσιγάρων (δημος)ΐλούς μάρκας) στις χώρες της ΕΚ, 1992 
Σχ. 4.1.4 
Ετήσια κατανάλακίη οινοπνεύματος σε λίτρα ανά άτομο, 1970 και 1990 
Σχ 4.1.5 
Ειδικοί φόροι κατανάλωσης επί των οινοπνευματωδών ποτών (αιθανόλη 100%) σε χώρες 
της ΕΚ, 1992 
Σχ 4.1.6 
Τάσεις της θνησιμότητας από υπερβολική δόση παράνομων ναρκωτικών, αδρός δείκτης 
θνησιμότητας, ορισμένες χώρες της ΕΚ, 1980-1993 
Σχ 4.1.7 
Ποσοστό ενήλικου πληθυσμού με υπερβολικό βάρος, ορισμένες χώρες της Γ!Κ. γύρω στο 
1990 
Σχ. 4.1.8 
Μεταβαλλόμ.ενα πρότυπα της κατανάλοχνης τροφίμων στην Ι Κ. 1970-1990 
Σχ 4.2.1 
Ασθένειες που σχετίζονται με το περιβάλλον 
Σχ 4.2.2 
Νοικοκυριά χωρίς εγκαταστάσεις υγιεινής στην ΕΚ, 1985 
Σχ 4.2.3 
Στέγαση στη Γερμανία, δυτικά και ανατολικά κρατίδια, 1987-1991 
Σχ 4.2.4 
Εκτίμηση του αριθμού αστέγων ανά 1.000 κατοίκους στην ΕΚ, 1991-1992 
Σχ 4.2.5 
Ποσοστό πληθυσμού που ενοχλείται από το θόρυβο, Γερμανία, 1987 
Σχ 4.2.6 
Αποτελέσματα της κυκλοφορίας αυτοκινήτων σε αστικές περιοχές. 1991 
Σχ 4.2.7 
Ποσοστά καρδιακής προσβολής σε ποδηλατιστές και μη ποδηλατιστές, άνδρες, Ηνωμένο 
Βασίλειο, 1976-1986 
Σχ. 4.2.8α 
Συνολικές συγκεντρώσεις αιωρούμενης αιθαλομίχλης σε ορισμένες πόλεις της ΕΚ, μέσος 
όρος για την περίοδο 1986-1991 
Σχ 4.2.8β 
Σύνολο αιωρούμενων σωματιδίων σε ορισμένες πόλεις της ΕΚ, μέσος όρος για την περίοδο 
1986-1991 
46 
Σχ. 4.3.1 
Ποσοστά ανεργίας στην ΕΚ, την Ιαπωνία και τις ΗΓ1Α 
Σχ 4.3.2 
Ποσοστό ανέργων κάτω των 25 ετών, ΕΚ, 1992 
Σχ 4.3.3 
Ποσοστό του πληθυσμού με δαπάνες νοικοκυριού κάτω από το 50% του εθνικού μέσου όρου 
και κοινοτικός μέσος όρος δαπανών νοικοκυριού, 1985 
Σχ 4.4.1 
Δείκτης σχετικών τιμών φαρμακευτικίόν προϊόντων, 1993 
Σχ 4.4.2 
Προτυπωμένα πηλίκα θνησιμότητας από σκωληκοειδίτιδα, ηλικίες 5-64, ΕΚ. 1980/1984 
Σχ 4.4.3 
Διακύμανση της επιβίωσης (%) από καρκίνο του παχέος εντέρου, από αρχεία καρκίνου σε 
7 χώρες της ΕΚ, 1978-1985 
Σχ. 4.4.4 
Ψυχιατρικά νοσοκομεία- κρεβάτια ανά 1.000 κατοίκους, 1980 και 1989 
Σχ 4.4.5 
Προγράμματα έρευνας στον τομέα της βιοϊατρικής και της υγείας, ΕΚ, 1978-1994 
47 
Life expectancy, 
in years 
80-
70 M2-
1950 1960 1970 1980 1990 
jjj Height of Dutch recruits 
Life expectancy at birth. EC 
Source: United Nations. World Population Prospects. 
The 1992 Revision. New York. 1993 and 
Floud R.. Measuring European inequality: 
the use of height data. 
Fig. 1.1. Life expectancy at birth in EC countries 
and heights of Dutch recruits, 1950-1990 U. Kingdom 
0 20 40 60 80 100 
Per cent 
H Poor/very poor Ol Very good/good 
^1 Fair 
Source: WHO/EURO: Health for All 
country monitoring reports. 
Fig. 1.2.1. Self-perceived health 
in selected EC countries, 1990-1991 
Source: EUROSTAT-Demographic statistics 1994 
Luxembourg. 1994. 
Fig. 2.0.1. Population (in thousands). EC countries. 1993 
Q<? 
Age 
95-99 
90-94 
85-89 
80-84 
75-79 
70-74 
65-69 
60-64 
55-59 
50-54 
45-49 
40-44 
35-39 
30-34 
25-29 
20-24 
15-19 
10-14 
5-9 
0-4 MALES T4--, FEMALES 
ι • IT 
I - | 
' i • ... { 
I 
ι— '< ι • l ' ι I • 
10 8 8 10 
% of population 
; ZZ. 197° • 1993 ; 
Source: Data provided by Eurostat. 
Fig. 2.1.1. Population age structure in EC, 
1970 and 1993, males and females 
Births per 
woman 
4.5 -r 
3.5 
• • • • ••• 3 τ - .-ν • 
1 ^ 
'9βΟ 19S2 !W« ΙΜβ <gd 1970 1472 1974 197« 197· 1MO 19*2 UW 19M IMI 1990 
-— EC 
àr- Belgium 
Denmark 
• France 
= Germany Greece 
Ireland 
Italy. 
Luxembou g 
Netherlands Portugal 
Spain 
U.Kingdom 
Source: OECD. Health Data Base. 1993. 
Fig. 2.1.2. Trends in total fertility rates, 
ΔΟ 
Thousands 
1600Τ 
1200+ 
800 Τ 
400 Τ 
0 wan —-η Immigration 
400 τ 
800 Τ 
1200+ 
1600-r--S-
Emigration 
Bel Den Ger Ire Ita Lux Net Por Uk 
C3 1980 Q 1992 
Source: Data provided by EUROSTAT 
Note: France. Greece and Spain not included, because 
of lack of data. Data not available for Ireland and 
Portugal in 1980 
Fig. 2.1.3. Annual immigration to and 
emigration from EC countries. 1980 and 1992 Life expectancy 
at birth, in years 
78-
72+. 
70 
68 +• 
:970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
— EC Greece ••- Portugal 
A- Belgium - Ireland A- Spain 
ο Denmark -+- Italy -•- U.Kingdom 
• France — Luxembourg 
• Germany -> Netherlands 
Source: WHO/EURO, HFA Data Base 
Luxembourg: 3 year moving average 
Note: There was an artificial decline in Portugal in 1990, due 
to post-census change in population 
Fig. 2.2.1. Life expectancy at birth, 
total population, 1970-1992 
Fig. 2.2.2. Life expectancy at birth and real GDP around 1991, 
in selected countries 
'.000 ^X» 9000 •vwo 'MOO u« 
Real COP P»f ciprt· (PPP$) 
Source: WHO/EURO Health for all database and UNDP, Human development report 1994. New York, 1994. 
3W 
< ?ûuntrv's oosfion m iQ/n-iQ'· 
(jjj [Vj £7j Cûuntryj oosition m IV9I/I99? 
No··: 'nu toue induces tne tC memoes countries οηα 11 mrjusmaiuea 
countries mat ran* m me too of me wona trie tanning β sensitive 
to ortferences in oenooisonon 
itoiv. Soam Sweaen ana USA iwo^ 
" 1970 estimate for Germanv was caicuotea as • weiqnfea averoge tot me 
Federal Reououc ot Germonv oefore reunification ana me German Democratic 
ReouOic wim weignrs 0 8 ana 0 2 resoectrveiv 
"** There was on artificial aecime m Porruaoi in Ι90Γ) due to oost-census cnonge m oocxiiotion 
Sourc·: WHO/eURO-HFA Qata Θ··· «no WHO WorW ΗβιΙΙΠ 
Statute* Annual ι sever·ι yeatai 
Fig. 2.2.3. Life expectancy in developed market-economy countries: 
changes in rank between 1970/1971 and 1991/1992 
ν 
B2 
Mortality rate 
per 100 000 
4000 
3000 -
?000 
1000-
0 2.5 7 5 12 5 17 5 22.527532537542547552.557562.5675725 
Age 
— Best in Europe — EC Average 
Source: WHO/EURO - H FA Data Base 
Fig. 2.2.4. Age-specific total mortality: 
Community average and best in Europe. 1990 
3.1 
30 
2.3 
>J 
J.O —Λ „*i 
0,5 tSSS-53 
4a 3 so ;o go . -Λ loo 
Source: Majnoni d Intignano, Economic considerations at conference 
"Action on social inequalities and health". London. 3-4 May 1994 
Fig. 2.3.1. Changes in male/female death ratios 
in France between 1920-1924 and 1985-1989 
Figures from Institut NationaL de La Statistique et des Etudes Economiques 
S3 
Average age 
at death 
75^ SMR 
180-
160-
140-
120-
100-
80-1-
60-u J J .1 
ITT 
40-r-
1951 1961 1971 1981 
Γ"*] Blue collar (9 White collar 
Source: Krichgassler K.U. Health and social inequities 
in FRG Social Science and Medicine 1990: 31: 252 
Fig. 2.3.2. Average age of insured population 
of males at death. Germany, 1975-1985 • j I.Professional 
! Γ^ II.Managerial and Technical 
Hi Ilia.Non-manual skilled 
H Mb.Manual skilled 
~~~] iV.Partly skilled 
• V. Unskilled 
Source: WHO/EURO - HFA Monitoring report. U.K. 
Note: A rate higher than 100 implies that the group has a 
mortality above the average 
Fig. 2.3.3. Standardized mortality ratios 
by social class, males of working age under-65, 
United Kingdom, 1951-1981 
Source: Commission ot the European Ccmmunities 
European Community Atlas ot avoidable de am 
Fia. 2.3.4. All-causes mortality, all aaes. standardized mortalirv r^mç 
t><4 
Fig. 3.0.1. Main causes of death; 
profile by age, EC, 1991 
75 85+ 
HI '" defined causes 
I I Other 
lîStj External causes 
FJf| Cancer 
Hi Oiseases of the circulatory system! 
Hi Congenital anomalies 
Source: WHO/EURO Health for all database. 
Note: This figure shows only the relative proportions at given 
ages. 
SA 
5j-
Fig. 3.0.2. Distribution of total deaths by cause, age ana sex. EC. 1991 
1-14 years, males 
Total deaths: 8 700 1-14 years, females 
Total deaths: 6 200 
15-34 years, males 
Total deaths: 65 500 15-34 years, females 
Total deaths: 22 800 
35-64 years, males 
Total deaths: 422 000 35-64 vears. females 
Total acathc: 210 000 
65+ years, males 
Total deaths: 1 227 000 65+ years, females 
Total deaths: 1 497 000 
._· Accidents Z3 Other cancer ~Z3 Breast cancer C3 Heart i^ Other CVD 
Respiratory Hi Lung cancer ~] Stroke Hi Suicide . Other causes 
Source: WHO/EURO Health for all database. 
Oé 
Deaths per 
1000 live births 
50- · 
40 
30-
·* < 
io+°#4,oe 
O(i) 9 ο 
βββ·*βθ·θ·βΰ 
ΟΙ' • • 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
— Highest in EC ο Lowest in EC 
— EC Average 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
Fig. 3.1.1. Infant mortality rates in EC, 1970-1992 
Fig. 3.1.2. Prevalence per million population of haemoglobin disorders, EC countries, 1992 
Legend: 
no data ι—> 
5-10B1 
11 +E3 
Λ ef 
"- ÀV\ 
Source: Modell, B. EC concerted action on developing patient registers as a tool for improving service delivery for haemoglobin 
disorders. 
394 
Ο 2 4 6 8 10 
DMF index 
DMF=Decayed, Missing or Filled teeth 
H~3 1980 or nearest Hi 1990 
Source: WHO/EURO, HFA Data Base 
Fig. 3.1.3. DMFT index for 12 year-olds, 
1980 and 1990 ST} 
Incidence 
per 100 000 
800 T 
400 +·,. 
200 + 
*-* 
; Λ • v- */ V \ 
0|t[tH|»l«HHIH*l«ltl>l»!« 
1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
Spain Italy • Netherlands ι 
Source: WHO/EURO-HFA Data Base 
Fig. 3.1.4. Measles incidence 
in selected countries. 1980-1993 
Behaviour 
Smokes every day 
Drink aicohoi weekly or more on en 
Exercises oui ot school halt hour or less 
Eats whole wneat/rye Oread daily or more often 
Eats sweets or chocolate more than once daily 
Brush teem more than once a day 
Often felt low (deoressedl m last six months Beldium 
·. Males 
1 1 
37 
t2 
57 
27 
30 
10 % Female» 
13 
24 
37 
58 
31 
56 
21 U Κ ι Scotland) 
% Males 
'2 
32 
'5 
51 
28 
49 
11 "i Females 
'3 
26 
28 
55 
'7 
78 
24 Spain 
% Males 
12 
42 
22 
20 
16 
24 
7 % Females 
19 
29 
56 
21 
21 
48 
14 
Source: ' King AJ. Coles 8. The health of Canada's youth: views and oehaviours ot 11- 13- and 15-years 
olds from 11 countries. Canada. Minister ot Supply and Services. 1992. various taDles 
Fig. 3.2.1. Adolescents, 15 year-olds' behaviour in selected countries, 1990 
* Original data Demg requested Irom tne HBSC protect group (a WHO coHaoorancn study) 
secretariat m Norway 
Finland 
Spain ρ 
UK (Wales) ρ 
Norway izz 
Sweden ρ 
UK(Scotland) ρ 
Belgium ρ 
Austria pr~ Γ~Ί 15 years 
' ! 13 years 
HI 11 years 
5 10 15 20 
Per cent daily smokers 25 
Source:* King AJ. Coles B. The health of Canada's youth: 
views and behaviours of 11 -, 13- and 15-years 
olds from 11 countries. Canada. Minister of Supply 
and Services. 1992. various tables. 
Fig. 3.2.2. Daily smokers in selected countries, 
females at ages 11. 13 and 15 years. 1990 Belgium 
Denmark S 
Portugal* 
Spain 
United Kingdom 
10 20 30 40 50 60 
Births per 1000 women aged 15-19 
Hi Around 1980 L— Around 1990 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
*Not« Portugal, 1985 data 
'Original data being requested from the HBSC Droiecf nroun 
Casualties 
1000-rt 
800 JO 
600 
400-rf 
200 -H 
1 Pedestrians cyclists Motor Car Goods 
% cyclists Occupant vehicle 
occupant 
Victim of accident 
Agent of accident 
i J Alone 
Hi Cyclist 
II Motorcyclist Car 
Goods vehicle 
Source: Road accidents Great Britain 1992: the casualty report. 
London. Her Maiestys Stationery Office. 1993: table 23. 
Fig. 3.2.4. Road deaths in the United Kingdom 
by means of transportation, 1992 
% change 
100 T 
75-
50 -r 
25 
0+-
-25-
-50 + 
-75 Π 
lirfi. 3UJ L 
-100 
Bel Den Fra Ger Gre Ire Ita Lux Net Por Spa Uk 
Killed Injured 
Source: Economic Commission for Europe. 
Statistics of road traffic accidents in Europe, 
vol. 39. Geneva. United Nations. 1994: table 2. 
Note: Greece. Italy and Portugal. 1985-92 
Luxemoourg, 1985-90 SDR per 
100 000 
40-
20 + 
10 + 
0-r 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
—~ EC Greece ·- Portugal 
â- Belgium Ireland ^ Spain 
--- Denmark -+- Italy ·>- u.Kingdom 
• France — Luxembourg 
• Germany Netherlands 
Source: WHO/EURO, HFA Data Base 
Luxembourg: 3 years moving average 
Note: trends in Portugal affected by post-census change 
in population in 1990. 
Fig. 3.2.5. Trends in road traffic deaths, 
age-standardized death rates, 
all ages, 1970-1992 
Deaths per 
100 000 
8-
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
—-• EC (excl. Italy and Potugal) 
A- Italy 
-•- Portugal 
Source: WHO/EURO- HFA Data Base 
Note: Crude death rates 
.'y? 
Fig. 3.3.1. Distribution of main cancers 
m men and women by site, 
Italy and the United Kingdom, 1983-1987 
Cancer site 
Oesophagus 
Stomach 
Pancreas 
Colon 
Rectum 
Lung 
Bladder 
Skin melanoma 
Lymphoma 
Breast 
Cervix 
Body ot uterus 
Ovary 
Prostate Male 
UK (England! Italy 
& Wales) % j (Varese) % 
1 
2.7 j 2.2 
7.4 
3.1 
7 ** 
5.8 
28.1 
76 
1 
.'4 4 9.0 
2.5 
/ . 1 
4.4 
23.9 
92 
1 1 
'0.9 | 7 j 
Other | 22.7 j 27 3 Female 
UK (England! Italy 
& Wales) % I (Varese) % 
I I 
2.1 ) 0.5 j 
4.8 8.8 ! 
3.2 j 2.8 
9.2 j 9.4 j 
4.7 
11.1 
3 
1 9 
29 
24.8 4.2 
4 2 
2.7 
1 8 
4 2 1 
I 
28.2 j 
4.4 j 2.8 I 
3.8 | 6 1 j 
5.1 | 4 5 
ι 1 
ι I 
19 I 198 j 
Source: IARC. Cancer incidence m nve continents Lyon. 1992. 
Note: The figure shows the distribution ol cancers by site baseo on aver­
age annual incidence 1933-198/ 
FEMALES 
r* · * 
0 I -M · I • ' ' ! I I t I Ι ι τ- ' I Ι M ' ! ' 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1996 1988 1990 1992 
: — EC • ν Greece • Portugal 
é- Belgium ' Ireland Λ Spam 
I Ο Denmarx -"— Italy -·- U.Kingdom 
• 4> France -*— Luxembourg 
! · Germany -O- Netherlands 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base. 1993 
Note: trends in Portugal affected by post-census cnange 
m population in 1990. 
Fig. 3.3.3. Trends in female lung SDR per 
100 000 
60-MALES 
50 + ·-m. » A. ^ 1-A A 
> ·-· / ,*^k-A •"-« *^. / 
m-*M 
10 + 
'970 1972 1974 1976 1978 19Θ0 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
"""" ec Greece ·- Portugal 
-A- Belgium Ireland -j- Spain 
ο Denmark ·+- Italy ··· u. Kingdom 
• France — Luxembourg 
• Germany -> Netherlands 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base, 1993 
Note: trends in Portugal affected by post-census change 
in population in 1990. 
Fig. 3.3.2. Trends in male lung cancer deaths, 
age-standardized death rates, 
age 0-64 years, 1970-1992 
Denmark 
France(Bas-Rhin) 
Germany(Saarland) 
Ualy(Varese) 
Spain(Zaragoza) 
U.Kingdom(South Thames) 145.8 
0 40 80 120 160 
standardized rates per 100 000 
; • 1970 gD 1985 I 
Source: lARC-Trends in cancer incidence and 
mortality. Lyon. 1993 
Fig. 3.3.4. Bre îst cane r annual incidence 
in registries . ' ^'. ted EC countries, 
< η τ η ~--J 1Ο0Γ 
60 
SDR per 
100 000 
Fig. 3.3.5. Male mortality from stomach cancer, 
age-standardized death rates, all ages, 
in selected EC countries, 
1970-1974 and 1985-1989 
20 40 
SOR per 100 000 
Source. WHO/Geneva. World Health Statistics Annual 1993. Ge­
neva. 1994. v. 
6°-£^^;v<^ °ο. 
40 + 
^'•«Π&ί&Λ 20 + / 
A 
0 t Ι ι ι ι . ι ι ι ι. 
. . -^-. • , ι ι | Ι Ι ι ·—f—< 
1970 1972 1974 1976 1978 I960 1982 1984 1988 1988 1990 1993 
COUNTRY 
Belgium (Ghent) 
Denmark (Glostrup) 
France (Haute-
Garonne) 
Germany (Augsburg) 
Italy (Friuii) 
Spain (Catalonia) 
U. Kingdom (Glasgow) % Current 
smokers 
52 
61 
43 
39 
37 
57 
62 Median 
Dody mass 
index 
Kq/sq.m 
26.1 
254 
255 
268 
263 
26 5 
254 °Ό high 
blood 
pressure 
13 
14.9 
25.7 
27 
33.9 
84 
32 Median ι '. with 2* 
Cholesterol I nsk 
mmol/1 1 lactors 
6 1 | 23 
62 , 33 
59 | 26 
6 1 , 29 
η a. | η a. 
η a. \ n.a. 
62 | 43 
Source: WHO-MONICA project. World Health Quarterly, vol. 41. no 3/4. 1988 
Fig. 3.3.7. Risk factors in men in 7 EC regions — EC 
*- Belgium 
° Denmark 
• France 
* Germany ·'- Greece m- Portugal 
• Ireland Λ Spain 
-+- Maty ••- υ Kingdom 
— Luxembourg 
Ό- Netherlands 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
Luxembourg: 3 year moving average 
Not·: trends of Portugal affected by post-census change 
m population in 1990. 
Fig. 3.3.6. Trends in mortality from coronary heart 
disease, age-standardized death rates, 
age 0-64 years, 1970-1992 
Belgium (Ghent) bj "'•'"•''* 
Denmark «Glostrup, ^^^^529 
France (Toulouse) 
Germany (Augsburg) ^^2z2^J353 
Italy (Friuii) 
Spain (Catalonia) 
U.Kingdom (Glasgow) 823 
0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 
Rate per 100 000 
E3 Male 9 Female 
Source: Tunstall-Pedoe H et al.. 
Myocardial infarction and coronary 
deaths in the WHO MONICA oroiect. 
Circulation 1994:90:583-612 
éO Fig. 3.3.8. Heart attack rates by sex, 
SDR per 
100 000 
50-
• * éi 
SDR per 
100 000 
35-
30-
40- • ·•• 
20 4 • • 
,o+ ' • *-**«*$j^ 
1970 1972 1974 1976 197Θ "980 1982 1984 19Θ6 19Θ8 1990 1992 
""— EC Greece ·- Portugal 
-A- Belgium Ireland j. Spain 
" Denmark -f- Italy •·- U. Kingdom 
• France — Luxembourg 
0 GermcMy - Netherlands 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
Luxembourg: 3 year moving average 
Note: trends in Portugal affected by post-census change 
in population in 1990. 
Fig. 3.3.9. Trends in mortality from 
cerebrovascular diseases, age-standardized 
death rates, age 0-64 years. 1970-1992 
Fig. 3.3.11. Estimated prevalence 
of some chronic diseases 
(from a variety of localized studies) 
Chronic disease l.len Women 
Rheumatoid arthritis 
Osteoarthritis of any joint 
Renal failure 
Diabetes 
Asthma 
Epilepsy 2% 3% 
50% of adults 
80 per 100 000 
2% at age 40+, rising to 6% in elderly 
3-5% 
one in 200 
Source: Vanous sources, see note. 
Noter. Community-wide information is not available, and these estimates have 
been quoted to give some iniormation on the extent of the problem. The esti­
mates are derived from a wide vanety of sources and in general are based on 
very localized studies. They snould not therelore be taken as representative of 
prevalence in the Community 25 • .•• 
10-
A^tr* 
5~~ 
S?*1 Ο ο ο 
A^Afte*****--* t+A 
e££$£*^*£e 
•-·-· 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
— EC 
-A- Belgium 
Denmark 
• France 
° Germany Greece •- Portugal 
• Ireland .··.•• Spain 
+- Italy ·- u.Kingdom 
— Luxembourg 
'- Netherlands 
Source: WHO/EURO, HFA Data Base 
Luxembourg: 3 year moving average 
Note: trends in Portugal affected by post-census change 
in population in 1990 
Fig. 3.3.10. Trends in mortality by liver diseases 
and cirrhosis, age-standardized death rates, 
age 0-64 years, 1970-1992 
Belgium ι 
Denmark ι 
Germany (Total number of fatal accidents) 
Luxembourg 
Netherlands \~$L 
Portugal 
Spain [ 
U.Kingdom 
EC ! 
10 15 20 25 
Death rates per million 
Source: Commission of the European Communities. 
Directorate-General of employment. 
Industrial Relations and Social Affairs. 
Occupational accident statistics in the Member States 
of the European Community. 
Luxembourg, DGV (unpublished) 1993. 
Note: Non-harmonized data 
Pin 731? Occuoatk,.^! accident death rates 
it 
Agriculture /..,,,,._ js 
Mining 
Manufacturing μ—^2 
Utilities 
Construction 
Distribution 
Transport 
10 20 30 
Cases per 1000 employees 
B| France (1986) ' ; Germany (1987) 
Source: EUROSTAT- Disabled persons: Statistical data 
Luxembourg, 1991. Fig. 3.3.14. Trends in incidence of AIDS, 
1981-1993 
Ι9βΙ 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1931 1902 m 
Fig. 3.3.13. New cases of permanent disability 
recorded by social insurance in France and 
Germany, per year, per 1000 employees, 1986.1987 Source. WHO/EURO Health for all database. 
rVofe: Data is by year of diagnosis and unadjusted for reporting 
delays. Therefore the figures lor latest years are actually higher. 
Incidence per 
100 000 
90-r 
Fig.3.3.15. Cumulative AIDS cases 
(adults/adolescents) by country and 
transmission group (December 1994) 
8 I 
ISCT im an dit. cut ικ » fi ε r* nan IM y» 
Note: Totals at bottom of columns give the cumulative cases up to 
31 December 1994. 
A? 80 + L. 
70 Â-4 
.A ^ A-4 
Α Α., 
60 
50 + 
40-o ο 
ο 
ο © 
10+" 
• •'•••M >••••• ^ ΟΦΦ*^ 
1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 
— EC o Germany — Spain 
-A- Portugal Ο Italy Greece 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
Fig. 3.3.16. Tuberculosis, 
rates of annual notification, EC average and 
63 
— EC 
-*- Belgium 
ο Denmark 
• France 
Germany -Z- Greece ··- Portugal 
— Ireland L\- Spain 
-+- lury ·- u.Kingdom 
-*— Luxembouiy 
-'/- Nethertanos o loo :oo :oo 
Rale per 100 000 aged 15+ 
Source: WHO/EURO. HFA Oata Basa 
Luxembourg: 3 years moving average 
Note: trenos in Portugal a Heeled by post-census change 
m population in 1990 
Fig. 3.3.17. Trends in mortality by suicide and 
self-inflicted injury a.lages, 1970-1992 I I Male BB Female 
Source: WHO/EURO multicentre study on parasuiade 
Platts et al. Acta PsychiaLscano. 1992,85:97-104 
Fig. 3.3.18. Parasuicide rates 
in five EC towns and regions, 1989 12 t-l 1 I I I t I I I t I I I I M I I M ' ' -ι 
1970 H72 1974 197β 197· ΙββΟ 1M2 1(84 196· 19M 1990 199? 
— EC 
-A- Belgium 
ο Denmark 
• - France 
• Germany 
->- Greece 
' Ireland -f- nary 
-+— Luxembourg 
-o- Netherlands 
·- Portugal 
A Spain 
-·— U. Kingdom 
Source: WHO/EURO. HFA Data base 
Luxembourg: 3 year moving average 
Note: trends m Portugal affected by post-census clung 
in population in 1990. 
Fig. 3.4.1. Trends in life expectancy at age 65. 
1970-1992 
Fig. 4.1.1. Percentage of adult population (15+) 
who are regular smokers, 1991-1992 
Bel Oon Fra Gcr Gre Ire Ua Lux Net Por Spa Uk EU 
Women HH Moo 
Source. WHO/TOH database, 1994 (original source: 
EUROBAROMETER). 
Noie: Estimale lor Germany is calculated as a weighted aver­
age wilh weignls ol 0 8 ana 0.2 for tho Federal Republic ol 
Germany Deiore unification and tfie German Democratic Re­
public, respectively Fig. 4.1.2. Percentage of smokers 
wishing or trying to stop, 1993 
eo-rt 
% 40 
OFLOCMFRAGcncneiRc rrA ιυχ NET POP/SPA UNKV 
j L~3 Wish lo slop Ο H^ ine(J to s|op ] 
Source: WHO/EURO TOH database, 1994. 
At 
hH 
Fig. 4.1.3. Relative ptice index of 20 cigarettes 
(popular brand) in EC countries, 1992 
20 40 60 80 100 120 140 160 
, Relative pnce (EC average = 100) 
Source: Joossens. L. et al.. Taxes on tobacco products. Euro­
pean Bureau tor Action on Smoking Prevention. Brussels. 1992. 
Note: The relative pnce shows the consumer pnce relative to 
general pnce levels. Fig. 4.1.4. Annual alcohol consumption in litres 
per person, 1970 and 1990 
'βΐ-tojrum 
Denmark 
France 
Germany 
Greece 
Ireland 
Italy 
Luxembourg 
Netherlands 
Portugal 
Spain 
United Kingdoml 
EC P 
β 12 
Litres per person 
Source: WHO/EURO Health for all database. 
Note: Estimate for Germany is calculated as a weighted aver­
age with weights of 0.8 and 0.2 for the Federal Republic of 
Germany before unification and the German Democratic Re­
public, respectively. 
Incidence per 
100 000 
5-r 
Fig. 4.1.5. Excise taxes on spirits (100% alcohol) 
in EC countries, 1992 
3316 
0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 
Ecu per hectolitre 
Source: Lento. J. Approaches to alcohol control policy 
Copenhagen. WHO Regional Office for Europe. 1995 (WHO 
Regional Publications. European Series. No 61). 3 + 
• /' 
χ / 
? e 9 y Λ 
1980 19Θ2 1984 1986 1988 1990 1992 
• Denmark 
A France 
• Germany Italy 
Netherlands 
Portugal Spain 
U Kingdom 
Source: WHO/EURO. HFA Data Base 
Note: includes only EC countnes tor which information 
is available. 
Fig. 4.1.6. Trends in deaths from overdose of illicit 
drugs, crude death rates, selected EC countries, 
1980-1993 
Fig. 4.1.7. Percentage of adult population very 
overweight", selected EC countries, around 1990 
20T 
12 t 
DEN FRA GER NET Γ,ΡΑ UNK 
(West) 
Mates £3 Females 
'iirrn WHO/FIIRO Hr.Tiih for .ill Monrinnnn rn-inr·»: 
£r 
Fig. 4.1.8. Changing patterns of food consumption in the EC, 1970-1990 
Kg per 
capita 
20 r 
^W^V 181 
16 + 
14 f 
12 
10 f 
8 f 
6 i· 
4 f-e .β β ο · · ° ° ANIMAL FATS 
A^^^-A-A-^ 
Ο · 
Ο Ο o o ο β 
1970 1972 197* 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
Kg per 
capita 
45 SUGAR 
o„ ° o° 
30 + 
ο ο 
ο β ο ο ο 
25 ) Kg per 
capita 
160 τ ο 
! ο 0 β 
150 + 
ι 
140 + 
ι 
130 + 
120 + CEREALS & PRODUCTS 
ο · « 
Ο Ο Ο Ο ο 
1104 
100 4 
>~- -
90 -Ι—Ι- · -ι -t—1—--»—τ—ί—t—Ι—( —ί —Ι—•—ί- *—' -1-4-1 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
Kg per 
capita 
11 • OILS CONTAINING MAINLY 
POLYUNSATURATED FATTY ACIDS 
Ο Ο 
6 !. 
20 ' - · · · — ·--··. 
:970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
Kg per 
capita 
350 t 
VEGETABLES & FRUITS 
300 i 1970 197? 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
Kg per 
capita OLIVE OIL 
12 
ο Λ ο 
10 ο ο σ ο 
Οο0°ο°οο0 
ο ο 
250 
?00 
150 A-É-A 
Α-Α. 
100 
'Ί70 1972 1974 1976 19'8 1980 198? '984 1986 1988 1990 
Note The group ol southern countries are Greece ilaiv. Portugal ι 
.ind Soam 1 ftp remamino eigni EC countries constitute Ihe "~~" 
'lorthem oroup fC 0 • ΑτΑτΑτΑτΑ-τΑ-τΑτΑτΑτΑιΑ IA tA rAΓΑΤΑΤΑΤΑ ÎΑΤΑΓΑ .-
")70 107? 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
A NORTH o SOUTH l .Source: WHO/EURO. Nutrition/PC 
. ι based on FAO lood balance sneei aaiai 
&o 
ENVIRONMENT RELATED DISEASES 
Cancer: especially lung and skin 
Respiratory diseases: oronchitis. emphysema 
Allergic diseases: eczema, asthma 
Nervous system diseases: pram and peripheral nerve 
disorders 
Reproduction: miscarriage, congenital anomalies, 
infertility 
Source: Environment and public health: an 
epidemiological research programme. 
Solna, Swedish Environmental Protection 
Agency, 1993 
Fig. 4.2.1. - Environment related diseases Couniry Fig. 4.2.2. Households lacking sanitary facilities in (ne EC, 1985 
No inside lavatory N>> mstde bath or shower 
Households 
Belgium 
Dcnmartt 
France 
Germany 
Greece 
Ireland 
Italy 
Luxembourg 
Netherlands 
Portugal 
Spain 
United Kingdom 13 
3 
10 
2 
15 
6 
2 
1 
0 
44 Households 
fiousanas) i'oopie 
(thousands) Households 
(%) 
S18 
08 
2 046 
C57 
SI5 
63 
392 
1 
0 
1 397 
963 
205 1 398 
149 
5 524 
1 337 
1 596 
220 
1 177 
2 
0 
4 612 
3 468 
534 20 
6 
8 
S 
16 
8 
7 
3 
2 Households 
'thousands» 
795 
135 
1 723 
I 672 
S22 
84 
1 425 
4 
129 
1 397 
2 047 
228 People 
(thousands ι 
2 145 
^97 
4 652 
4 0t2 
1 617 
295 
4 274 
Π 
348 
4 G12 
7 368 
S93 
Source: FEANTSA. Homelessness: a condition or a social process? An overview lor ihe 12 Member States ot the 
EU. Brussels. 1994. 
Fig. 4.2.3. Housing in Germany, 
western and eastern Lander. 1987-1991 
Category 
Private households (1990) 
Flats (1990) 
Built before 1919 
Owners of flats (1990): 
Slate/Local Authority 
Association 
• Private 
Living space/flat (1987/89) 
Average monthly rent per flat 
• 1987/89 
- 1991/92 
Housing shortage 
(estimated number of flats) Western 
Lander 
27.6 million 
26.8 million 
18% 
3% 
13% 
84% Eastern 
Lander 
85 m1 
486 OM 
589 DM 
1.5 million 6.6 million 
7.0 million 
37% 
41% 
17% 
42% 
65 nV 
62 DM 
298 DM 
Source. EC Observatory on policies to combat social 
exclusion. Social exclusion in the Federal Republic ol 
Germany. Fig. 4.2.4. Estimated homelessness 
per 1000 inhabitants in the EC, 1991-1992 
Belgium 
Denmark |θ.6 
France 
(W) Germany 
Greece jp| 1 
Ireland HHl.4 
"a'y J—Î2.7 
Luxembourg jHHl.5 
Netherlands HUH 2 
Ponugal 10.3 
Spam • 0.8 
United Kingdom 
EC 133 
3 6 9 
Rate per 1000 population 
Source: FEANTSA. Abandoned: Profile of Europe's home­
less people. Brussels, 1994. Table 1. 
Fig. 4.2.5. Percentage of population 
disturbed by noise, Germany, 1987 
Source. The State of the Environment in the European 
Community. European Commission. Figure 5.4. 
• 1986. Fig. 4.2.6. Effects of urban car traffic, 1991 
BEt DEN FRA DELI GRE IRE ΓΓΑ LUX NET POR SPA UNK EC 
Q eetrtue [~3 Hardly boaratue Unbearable 
Source: EUROBAROMETER. Urban congestion and public 
transport. Basic tables: 19 September 1991. 
Fig. 4.2.7. Heart attack rates in cyclists and 
r.on-cyclists, males, United Kingdom, 1976-1986 
Vigorous cyung 
Rale per IO00 
66 
Dt;:<sh t:r-r,:;n /.-.unir,; G3 ' 
Fig. 4.2.8a. Total suspended black smoke 
concentrations in selected EC cities, average 
over 1986-1991 
Source: WHO-ECEH. Urban BS. 
Fig. 4.2.8b. Total suspended particulates in 
selected EC cities, average over 19Q6-1991 
Spain 
(Barcelona) 
Source WHO-ECEH. Uitiar. T$P £ï 
Fig. 4.3.1. Unemployment levels in the EC, 
Japan and USA 
CO «2 64 66 66 70 72 74 76 76 60 12. 14 16 ·· «0 «2 94 
Source: European Commission, Growth, competitiveness, 
employment: The challenges and ways forward into the 21st 
century (white paper). Luxembourg. 1993. 
Fig. 4.3.2. Percentage of unemployed under 25 years of age. EC 1992 
% of unemployed 
< 25 years 
Source. Comm,ss,on o. .he European Commun*». European soca, pol.cy. op„ons lor .he tun,™. Green Paper. 
Luxembourg. 1993. 
feû 
Bel Den Fra Ger Gre ire «a Net Por Spa Uk EC 
__ ! 
i (23 National Average • EC Average 
Source: EUROSTAT. Poverty m ligures: Europe 
m Bïe early 1980s. Luxembourg. 1990 
Fig. 4.3.3. Per cent of the population with 
household expenditure less than half of the 
national average and EC average household 
» expenditure. 1985 148 
40 60 80 100 120 140 160 
Relative pnce (EC average • 100) 
Source: European Commission 
On the outlines ot an industrial policy lor the 
pharmaceutical sector in the European 
Community. Com (93) 718. Brussels. 1994 
Note: The relative price shows the consumer pnce 
relative to general price levels. 
Fig. 4.4.1. Relative price index of 
pharmaceuticals, 1993 
SMRS 
Source: Commission of the European Communtities 
European Community Atlas of avoidable death. 
Fig. 4.4.2. Standardized mortality ratios for appendicitis, ages 5-64 years. EC, 1980/1984 
68 
£<? 
2 3 
Years 
• ' Denmarx 
-*- France 
-·- Germany Italy 
Netherlands 
Spam U.Kingdom Bet Oen Fra Ger Gre 1rs Ita Net Por Spa Uk 
'.ΛίίΟΤ too* <«»«·<· ' f_3 1980 WE 1989 I 
Source: OECO. Health database. 1993 
* 1983 data 
Fig. 4.4.3. Variation in survival (%) 
for colon cancer, from cancer registries 
in 7 EC countries. 1978-1985 Fig. 4.4.4. Psychiatnc hospitals -
beds per 1 (JUG) population. 1980 and 1989 
Fig. 4.4.5. Biomedical and health research 
programmes, EC, 1978-1994 
NBof National ECU 
Programme Duration projects teams (million) 
FIRST 1978-81 3 100 1.09 
SECOND 1980-θ3 7 230 2.32 
THIRD 1982-86 34 1200 13.30 
FOURTH 1987-91 135 4500 65.00 
BIOMED 1 1990-94 1 (JD 6650 150.00 
BIOMED 2 1994-1998 — - 336.00 
Source: Data provided by the Commission ol the European 
Communities, DG Xll/E. 
69 
Παράρτημα 3 
Πίνακες αιτιών θανάτου, ΕΚ, 1991 
Πίνακας 1. Θάνατοι ανάλογα με την αιτία, ΕΚ, γύρω στο 1991 
Πίνακας 2. Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση, σε έτη 
Πίνακας 3. Δείκτης βρεφικής θνησιμότητας, ανά 1.000 γεννήσεις ζωντανών 
Πίνακας 4. Προτυπωμένη θνησιμότητα, νόσοι του κυκλοφορικού συστήματος, 0-64 
ετών, ανά 100.000 
Πίνακας 5. Προτυπωμένη θνησιμότητα, ισχαιμικές καρδιοπάθειες. 0-64 ετών. ανά 
100.000 
Πίνακας 6. Προτυπωμένη θνησιμότητα, ασθένειες των αγγείων του εγκεφάλου. 0-64 
ετών, ανά 100.000 
Πίνακας 7. Προτυπωμένη θνησιμότητα, κακοήθη νεοπλάσματα, 0-64 ετών, ανά 
100.000 
Πίνακας 8. Προτυπωμένη θνησιμότητα, καρκίνος της τραχείας/των βρόγχων/του 
πνεύμονα, 0-64 ετών, ανά 100.000 
Πίνακας 9. Προτυπωμένη θνησιμότητα, κακοήθη νεοπλάσματα του μαστού στις 
γυναίκες, 0-64 ετών, ανά 100.000 
Πίνακας 10. Προτυπωμένη θνησιμότητα, εξωτερικές αιτίες κακώσεων και δηλητηρίασης, 
όλες οι ηλικίες, ανά 100.000 
Πίνακας 11. Προτυπωμένη θνησιμότητα, τροχαία ατυχήματα, όλες οι ηλικίες, ανά 
100.000 
Πίνακας 12. Προτυπωμένη θνησιμότητα, αυτοκτονίες και αυτοτραυματισμοί. όλες οι 
ηλικίες, ανά 100.000 
70 
Πίνακας 1. Θάνατοι (σε χιλιάδες) σύμφωνα με τις κύριες ομάδες αιτιών, ΕΚ, γύρω στο 1991 
Αιτία θανάτου 
Καρδιοπάθειες 
Καρκίνος 
Εξωτερικές αιτίες 
Λοιμώδη και παρασιτικά 
νοσήματα 
Αναπνευστικές παθήσεις 
Ψυχικές ασθένειες και 
ασθένειες του νευρικού 
συστήματος 
Ασαφώς καθορισμένες αιτίες 
Ασθένειες του πεπτικού 
συστήματος 
Διαταραχές του ενδοκρινικού 
συστήματος, του 
μεταβολισμού και του 
ανοσοποιητικού συστήματος 
Άλλες ασθένειες 
Όλες οι αιτίες Φύλο 
ο 
Γ 
Α 
0 
Γ 
Α 
0 
Γ 
Α 
ο 
Γ 
Α 
Ο 
Γ 
Α 
0 
Γ 
Α 
Ο 
Γ 
Α 
ο 
Γ 
Α 
Ο 
Γ 
Α 
ο 
Γ 
Α 
Ο 
Γ 
Α Όλ«ς οι 
ηλικίας 
1525 
833 
692 
862 
382 
480 
189 
70 
119 
25 
12 
13 
268 
120 
148 
114 
62 
52 
76 
35 
41 
158 
75 
83 
101 
58 
43 
166 
98 
68 
3486 
1747 
1739 ΗΛΙΚΙΑ 
0 
0.4 
0.2 
0.2 
0.1 
0.05 
0.05 
1.0 
0.4 
0.6 
0.5 
0.2 
0.3 
0.7 
0.3 
0.4 
0.7 
0.3 
0.4 
5.1 
2.0 
3.1 
0.2 
0.1 
0.1 
0.4 
0.2 
0.2 
19.9 
8.6 
11.3 
28.9 
12.3 
16.6 1-14 
0.7 
0.3 
0.4 
2.2 
1.0 
1.3 
5.1 
1.8 
3.3 
0.5 
0.2 
0.3 
0.6 
0.3 
0.3 
1.3 
0.6 
0.7 
0.7 
0.3 
0.4 
0.2 
0.1 
0.1 
0.5 
0.2 
0.3 
2.3 
1.0 
1.2 
14.1 
5.8 
8.2 15-24 || 25-34 
17 
0.6 
1.1 
2.9 
1.1 
1.7 
22.9 
4.4 
18.5 
0.4 
0.1 
0.2 
0.8 
0.3 
0.5 
23 
0.6 
1.7 
1.5 
0.4 
1.2 
0.3 
0.1 
0.2 
0.9 
0.3 
0.6 
1.3 
0.6 
0.7 
34.9 
8.6 
26.4 47 
1.5 
3.2 
6.7 
3.4 
3.3 
23.7 
4.5 
19.2 
0.8 
0.2 
0.5 
14 
0.4 
0.9 
40 
1.0 
3.0 
2.8 
07 
2.1 
2.1 
0.6 
1.4 
5.7 
1.1 
4.6 
1.5 
0.8 
0.7 
53.4 
14.2 
39.2 35-64 || 65+ 
179.8 
47.5 
129.3 
250.3 
100.1 
150.2 
58.7 
14.9 
43.8 
5.2 
1.6 
3.6 
25.2 
77 
17.5 
19.8 
65 
13.2 
16.6 
4.5 
12.1 
46.1 
14.0 
32.1 
17.3 
5.7 
11.6 
14.2 
6.5 
7.8 
630.1 
209.0 
421.1 1340 
783 
557 
600 
276 
324 
77.6 
43.7 
33.9 
18.4 
9.9 
8.5 
239 
111 
128 
86.0 
52.7 
33.3 
492 
274 
21.8 
109.6 
60.4 
49.2 
76.9 
51.4 , 
25.5 
127.6 
80.6 
47.0 
2725 
1497 
1228 
71 
Πίνακας 2. Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση, σε έτη 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή 
ΕΚ 1970 71.8 
Βέλγιο 1970 71.0 
Δανία 1970 73.5 
Γαλλία 1970 72.9 
Γερμανία 1970 70.5 
Ελλάδα 1970 73.8 
Ιρλανδία 1970 70.7 
Ιταλία 1970 71.6 
Λουξεμβούργο 1971 69.7 
Κάτω Χώρες 1970 73.7 
Πορτογαλία 1971 67.0 
Ισπανία 1970 72.8 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 71.8 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 76.5 
75.7 
75.4 
77.7 
75.7 
77.4 
75.0 
77.2 
76.1 
77.3 
74.4 
77.0 
76.4 
Πίνακας 3. Δείκτης βρεφικής θνησιμότητας, ανά 1.000 γεννήσεις ζωντανών 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή 
ΕΚ 1970 22.3 
Βέλγιο 1970 21.1 
Δανία 1970 14.2 
Γαλλία 1970 15.1 
Γερμανία 1970 23.6 
Ελλάδα 1970 29.6 
Ιρλανδία 1970 19.5 
Ιταλία 1970 29.6 
Λουξεμβούργο 1971 20.5 
Κάτω Χώρες 1970 12.7 
Πορτογαλία 1971 49.8 
Ισπανία 1970 20.8 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 18.5 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 7.5 
8.5 
6.5 
7.3 
6.9 
9.0 
7.6 
8.0 
7.2 
6.5 
9.3 
7.6 
6.6 
72 
Πίνακας 4. Προτυπωμένη θνησιμότητα, νόσοι του κυκλοφοριακού συστήματος, 
0-64 ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή Μεταβολή 
ΕΚ 1970 102.5 1991 62.4 
Βέλγιο 1970 116.4 1989 58.6 
Δανία 1970 96.5 1992 66.3 
Γαλλία 1970 74.8 1991 40 6 
Γερμανία 1970 101.7 1991 741 
Ελλάδα 1970 68.3 1991 65.6 
Ιρλανδία 1970 149.3 1991 87.3 
Ιταλία 1970 96.7 1990 51.5 
Λουξεμβούργο 1971 149.5 1992 63.6 
Κάτω Χώρες 1970 99.3 1991 60.4 
Πορτογαλία 1971 109.0 1992 64.9 
Ισπανία 1970 93.3 1990 51.3 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 140.5 1992 79.3 -39.1 
-497 
-3 Ι 3 
-458 
-27.2 
- 3.9 
-41.6 
-46.7 
-57.4 
-39.1 
-40.4 
-45.1 
^3.5 
Πίνακας 5. Προτυπωμένη θνησιμότητα, ισχαιμικές καρδιοπάθειες, 
0-64 ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή Μεταβολή 
ΕΚ 1970 46.0 
Βέλγιο 1970 60.6 
Δανία 1970 63.1 
Γαλλία 1970 23.7 
Γερμανία 1970 47.8 
Ελλάδα 1970 23.3 
Ιρλανδία 1970 88.1 
Ιταλία , 1970 36.9 
Λουξεμβούργο 1971 69.3 
Κάτω Χώρες 1970 64.1 
Πορτογαλία 1971 30.0 
Ισπανία 1970 17.5 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 86.6 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 32.6 
26.6 
40.2 
15.6 
37.7 
30.6 
60.7 
24.2 
30.6 
34.6 
23.4 
20.4 
55.9 -29.2 
-56.1 
-363 
-34.3 
-21.2 
31.5 
-31.1 
-34.5 
-55.8 
^6.0 
-21.9 
16.4 
- 5.4 
73 
Πίνακας 6. Προτυπωμένη θνησιμότητα, ασθένειες των αγγείων του εγκεφάλου, 
0-64 ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή % 
Μεταβολή 
ΕΚ 1970 23.6 
Βέλγιο 1970 22.6 
Δανία 1970 15.4 
Γαλλία 1970 22.5 
Γερμανία 1970 20.8 
Ελλάδα 1970 20.4 
Ιρλανδία 1970 32.5 
Ιταλία 1970 25.2 
Λουξεμβούργο 1971 18.9 
Κάτω Χώρες 1970 16.8 
Πορτογαλία 1971 33.6 
Ισπανία 1970 23.8 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 26.8 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 12.0 
10.6 
12.7 
9.0 
12.0 
15.4 
11.5 
11.8 
14.2 
8.8 
26.5 
11.6 
12.5 -49.0 
-52.9 
-17.3 
-59.8 
-42.5 
-24.4 
-64.5 
-53.3 
-25.1 
-47.6 
-21 2 
-51 4 
-53 3 
Πίνακας 7. Προτυπωμένη θνησιμότητα, κακοήθη νεοπλάσματα, 
0-64 ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή % 
Μεταβολή 
ΕΚ 1970 92.7 1991 88.7 
Βέλγιο 1970 100.0 1989 93.5 
Δανία 1970 100.1 1992 99.3 
Γαλλία 1970 91.7 1991 94.8 
Γερμανία 1970 93.5 1991 88.5 
Ελλάδα 1970 69.4 1991 70.3 
Ιρλανδία 1970 99.5 1991 92.0 
Ιταλία 1970 93.5 1990 90.0 
Λουξεμβούργο 1971 110.1 1992 92.5 
Κάτω Χώρες 1970 98.6 1991 86.1 
Πορτογαλία 1971 78.6 1992 76.8 
Ισπανία 1970 74.3 1990 80.0 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 105.9 1992 89 7 -4.5 
-6.5 
-0.8 
3.3 
-5.4 
1.2 
-7.5 
-3.8 
-159 
-127 
- 2 3 
77 
-15 3 
74 
Πίνακας 8. Προτυπωμένη θνησιμότητα, καρκίνος της τραχείας/των βρόγχων/του πνεύμονα, 
0-64 ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή Μεταβολή 
ΕΚ 1970 17.1 
Βέλγιο 1970 22.9 
Δανία 1970 16.8 
Γαλλία 1970 12.1 
Γερμανία 1970 14.2 
Ελλάδα 1970 12.6 
Ιρλανδία 1970 21.7 
Ιταλία 1970 16.2 
Λουξεμβούργο 1971 26.9 
Κάτω Χώρες 1970 23.5 
Πορτογαλία 1971 6.6 
Ισπανία 1970 9.4 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 29.9 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 19.6 
24.8 
24.4 
19.7 
18.7 
18.4 
17.2 
21.0 
22.0 
21.8 
11.0 
16.6 
19.9 14.6 
8.4 
45.5 
62.6 
31.7 
46.4 
20.6 
29.4 
18.2 
7.1 
65.3 
76.2 
33 6 
Πίνακας 9. Προτυπωμένη θνησιμότητα, κακοήθη νεοπλάσματα του μαστού σπς γυναίκες, 0-64 
ετών, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή % 
Μεταβολή 
ΕΚ 1970 18.3 
Βέλγιο 1970 21.5 
Δανία 1970 25.0 
Γαλλία 1970 15.9 
Γερμανία 1970 18.0 
Ελλάδα 1970 10.1 
Ιρλανδία 1970 22.0 
Ιταλία 1970 17.2 
Λουξεμβούργο 1971 22.2 
Κάτω Χώρες 1970 24.7 
Πορτογαλία 1971 15 0 
Ισπανία 1970 10.2 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 25.7 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 20.0 
24.6 
24.8 
17.7 
19.9 
13.8 
25.3 
19.0 
15.5 
23.6 
18.0 
16 5 
24.5 9.4 
14.8 
- 0.8 
11.4 
10.7 
37.5 
15.0 
10.6 
-30.3 
- 4.2 
20 Ι 
(.1 4 
- 4 5 
75 
Πίνακας 10. Προτυπωμένη θνησιμότητα, εξωτερικές αιτίες κακώσεων και δηλητηρίασης, όλες 
οι ηλικίες, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταία 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή Μεταβολή 
ΕΚ 1970 67.2 
Βέλγιο 1970 84.7 
Δανία 1970 73.1 
Γαλλία 1970 91.0 
Γερμανία 1970 90.3 
Ελλάδα 1970 45.5 
Ιρλανδία 1970 50.8 
Ιταλία 1970 56.1 
Λουξεμβούργο 1971 96.8 
Κάτω Χώρες 1970 63.3 
Πορτογαλία 1971 72.2 
Ισπανία 1970 43.0 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 46.7 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 48.3 
57.7 
59.7 
69.8 
49.6 
38.4 
42.0 
43.4 
60.2 
32.6 
63.4 
45.8 
30.7 -28.1 
-31.9 
-18.3 
-23.3 
-45 Ι 
-15.6 
-17 3 
-22.7 
-37.8 
^8.5 
-12.2 
6.5 
-34.2 
Πίνακας 11. Προτυπωμένη θνησιμότητα, τροχαία ατυχήματα, όλες οι ηλικίες, ανά 
100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή Μεταβολή 
ΕΚ 1970 22.5 
Βέλγιο 1970 29.9 
Δανία 1970 24.0 
Γαλλία 1970 23.5 
Γερμανία 1970 31.4 
Ελλάδα 1970 11.9 
Ιρλανδία 1970 17.1 
Ιταλία 1970 24.7 
Λουξεμβούργο 1971 27.3 
Κάτω Χώρες 1970 24.5 
Πορτογαλία 1971 29.0 
Ισπανία 1970 14.4 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 13.8 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 14.1 
17.4 
10.2 
15.7 
12 9 
20.7 
11.9 
14.4 
17.9 
7.8 
26.5 
19.3 
7.5 -37.5 
-41.8 
-57.5 
-33.4 
-59 Ι 
74 8 
-30.7 
-41.9 
-34.4 
-68.1 
- 8.4 
34.3 
-45.6 
76 
Πίνακας 12. Προτυπωμένη θνησιμότητα, αυτοκτονίες και αυτοτραυματισμοί, όλες οι 
ηλικίες, ανά 100.000 
Ιστορικό έτος 
Έτος Τιμή Τελευταίο 
διαθέσιμο έτος 
Έτος Τιμή % 
Μεταβολή 
ΕΚ 1970 H.8 
Βέλγιο 1970 16.4 
Δανία 1970 22.4 
Γαλλία 1970 15.9 
Γερμανία 1970 21.7 
Ελλάδα 1970 3.4 
Ιρλανδία 1970 2.1 
Ιταλία 1970 6.0 
Λουξεμβούργο 1971 13 4 
Κάτω Χώρες 1970 9 1 
Πορτογαλία 1971 9.6 
Ισπανία 1970 4.7 
Ηνωμένο Βασίλειο 1970 7.9 1991 
1989 
1992 
1991 
1991 
1991 
1991 
1990 
1992 
1991 
1992 
1990 
1992 11.7 
17.8 
20.4 
18.9 
15.4 
3.4 
10.7 
6.8 
14.0 
10.2 
8.3 
7.1 
7.8 -0.6 
8.8 
- 9.2 
19 0 
-28.8 
Ι 9 
419 
124 
4 5 
11.4 
-14.2 
50.1 
- 2.2 
77 
Παράρτημα 4 
Βιβλιογραφία 
Γενική βιβλιογραφία 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεαχν 
και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ανακοίνωση n/ç Επιτροπής σχετικά με το πλαίσιο όρασης στον 
τομέα της δημόσιας υγείας. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, 1993 (COM(93) 559 τελικό). 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεαχν 
και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ευροχταϊκή κοινωνική πολιτική: επιλογές για την Ενοχη] 
(πράσινο βιβλίο). Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, 1993. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. ΧΧΎΙ1 γενική έκθεστ] επί n/ς όρασπ/ριοπιτας των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Λουξεμβούργο. Υπηρεσία Επισήμαχν ΗκδόοεαΛ' ταχν Εορωπαϊκοιν 
Κοινοτήτων, 1993. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών ΣχέσειιΛ' 
και Κοιναχνικών Υποθέσεων. Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση: οι προκλήσεις και 
η αντιμετώπιση τους για τη μετάβαση στον 21ο αιώνα. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων 
Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1993. 
Richards, Τ. Medicine in Europe. London, British Medical Journal Publications, 1992. 
World Development Report 1993: Investing in health. Washington, The World Bank, 1993. 
World Health Quarterly, 41(3/4), Table 2: 1988 Concern for Europe's tomorrow. Copenhagen, WHO 
Regional Office for Europe, 1994 (WHO Regional Publications, European Series, No. 53). 
Health in development: prospects for the 21st century. Geneva, World Health Organization. 1994 
(WHO/DGH/94.4, p. 36). 
The health of Europe. Summary of the second health for all evaluation. Copenhagen. WHO Regional 
Office for Europe, 1993 (WHO Regional Publications, European Series, No. 49). 
78 
Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 
1.1 Για ποιο λόγο συντάσσεται μία έκθεση για την κατάσταση της 
υγείας στην Κοινότητα 
Διαχρονικές μεταβολές των ανθρωπομετρικών δεδομένων και στο. Eveieth, Ρ.Β. & 
Tanner, J.M. Worldwide variation in human growth. Cambridge, Cambridge University Press, 
1990 (Σχ. 13 και 14). 
Σχ. 1.1: To προσδόκιμο επιβίωσης το 1950 και 1960 υπολογίστηκε και για τα 12 
κράτη μέλη της ΕΚ όπως για το 1994. 
1.2 Περιγραφή της υγείας και των καθοριστικών της παραγόντων 
Evaluation of the strategy for health for all by the year 2000. Seventh report on the world health 
situation, volume 5. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1986. Επίσης Health for all 
targets: the health policy for Europe. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe. 1993 
(European Health for All Series, No. 4). Επίσης Abelin, T. et al., ed. Measurement in health 
promotion and protection. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe. 1987 (WHO Regional 
Publications, European Series, No. 22). Επίσης Ruwaard, D. et al., cd Public health status and 
forecasts: the health status of the Dutch population over the period 1950-2010. The Hague. 
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiene, 1994. 
Κεφάλαιο 2. Η υγεία του πληθυσμού 
2.1 Πληθυσμός 
Γεννήσεις: Eurostat. Δημογραφικές στατιστικές 1994. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Κπιοήμων 
Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1992 (Σειρά 3Α·). Επίσης Demographic trends in 
the European Region. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1984 (WHO Regional 
Publications, European Series No. 17). Ποσοστά αντισύλληψης: (προσωπική ανακοίνωση). 
United Nations Population Division, New York, 1994. Άμβλωση: Recourse to abortion 
legal conditions, practices and frequency. Entre Nous, 22/23, pp. 8-9, June 1993,. Sexuality and 
Family Planning unit, WHO Regional Office for Europe. Ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη: Cartwnght, 
A. Unintended pregnancies that lead to babies. Social science and medicine, 27: 249-254 (1988) 
Επίσης Fleissig, A. Unintended pregnancies and the use of contraception: changes from 1984 to 
1989. British medical journal, 302: 147 (1991). 
Γήρανση: Προβλέψεις πληθυσμού και βαθμός εξάρτησης. World population prospects. The 
1992 revision. New York, United Nations, 1993. Ποσοστά γυναικείας απασχόλησης, health 
database, Paris, OECD, 1993. 
Μετανάστευση: Eurostat, ο .π. 
79 
2.2 Προσδόκιμο επιβίωσης 
United Nations Development Programme. Human development report 1994. New York, Oxford 
University Press, 1994. Επίσης World Bank, ο.π. Και Middellevetidsudvalget. Levetiden i 
Danmark. Copenhagen, Sundhedsministeriet, 1994. 
Σχ 2.2.2: Η ευθεία στη γραφική παράσταση είναι απλώς ενδεικτική. 
2.3 Ανισότητες 
Για βιβλιογραφία σχετικά με τις ανισότητες στην υγεία βλ. : Whitehead, Μ. The concepts and 
principles of equity and health. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe. 1990 Οι 
περιγραφές κατά χώρα βρίσκονται σε ένα ειδικό τεύχος "Health inequities in Europe" τον 
Social science and medicine, 31(3): 223-420 (1990). Βλ επίσης: Power, C. Health and social 
inequality in Europe. British medical journal 308: 1153-1156 (1994). Και Fox, J., ed. Health 
inequalities in European countries. Aldershot, Gower, 1989. Για μελέτες σχετικά με τα 
συμπτώματα σε άνδρες και γυναίκες βλ., για παράδειγμα, Smyth, Μ. & Browne, F. General 
household survey 1990. London, Office of Population Censuses and Surveys, 1992 (πίνακες 4.7-
4.10)· και Ruwaard, D. et al. Public health status and forecasts: the health status of the Dutch 
population over the period 1950-2010. The Hague, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en 
Milieuhygiene, 1994. 
Σχ. 2.3.1: οι γραφικές παραστάσεις παρουσιάζουν τα πηλίκα θανάτων των ανδρών 
προς των γυναικών, κατά ηλικία, σε διάφορες περιόδους κατά τη διάρκεια τον 
αιώνα. Έτσι, κατά την περίοδο 1920-1924 ο αριθμός θανάτων τοχν ανόραχν 
ξεπερνούσε εκείνον των γυναικών ως επί το πλείστον στην ηλικία 50-60 ετών, όμως 
μόνο κατά ένα παράγοντα 1,5:1 περίπου. Κατά την περίοδο 1960-1964 η αναλογία 
αυτή αυξήθηκε σημαντικά και κατά τις μεταγενέστερες περιόδους είναι ορατή η 
κορυφή της μεγαλύτερης θνησιμότητας των νέων ανδρών - τριπλάσιοι θάνατοι στα 
μέσα της δεύτερης δεκαετίας τους κατά την περίοδο 1985-1989 
Σχ. 2.3.2: τα στοιχεία, από μία μελέτη σχετικά με τις ανισότητες στην υγεία και 
τις κοινωνικές ανισότητες στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, αφορούν 
άνδρες που είναι ασφαλισμένοι σε ταμεία συνταξιοδότησης εργατών και 
υπαλλήλων. Δεν δείχνουν το πραγματικό προσδόκιμο επιβίωσης, καθώς οι άνδρες 
που πεθαίνουν πριν από την ηλικία συνταξιοδότησης δεν περιλαμβάνονται. Η τάση 
είναι διαφορετική για τις γυναίκες (βλ. πηγή). 
Σχ. 2.3.3: αυτή η διαχρονική σύγκριση πρέπει να εξεταστεί με προσοχή, επειδή τα 
στοιχεία είναι προτυπωμένα για κάθε δεκαετία και όχι για κάθε έτος, και οι 
επαγγελματικές ομάδες (και τα μεγέθη) που αποτελούν τις κοινωνικές τάξεις 
μεταβάλλονταν. 
80 
Κεφάλαιο 3. 
Πρότυπα ασθένειας και συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία 
Σχ. 3.0.1: ορισμός αιτιών με κωδικούς ICD9. Νόσοι του κυκλοφορικού συστήματος 
390-359· Εξωτερικές αιτίες Ε800-Ε999· Καρκίνος (Κακοήθη νεοπλάσματα) 140-208 
Συγγενείς ανωμαλίες 740-759· Ασαφώς καθορισμένες αιτίες 780-799. 
Σχ. 3.0.2: ορισμός αιτιών με κωδικούς 1CD9. Τα ατυχήματα περιλαμβάνουν όλες 
τις εξωτερικές αιτίες (Ε800-Ε999) με εξαίρεση τις αυτοκτονίες (Ε950-Ε959) και τις 
ανθρωποκτονίες (Ε960-Ε969)· Νόσοι του αναπνευστικού συστήματος 460-519· 
Καρκίνος του πνεύμονα 162· Καρκίνος του μαστού 174· Καρδιά (Ισχαιμική 
καρδιοπάθεια) 410-414· Εγκεφαλικό επεισόδιο (ασθένειες των αγγείων του 
εγκεφάλου) 430-438· "Άλλος καρκίνος" και "'Αλλες καρδιοπάθειες": ορίζονται 
ως οι υπόλοιποι καρκίνοι και οι υπόλοιπες νόσοι του κυκλοφορικού συστήματος 
(βλ. σημειώσεις του Σχ. 3.0.1). Το σχήμα αυτό δεν περιλαμβάνει τους θανάτους 
βρεφών (ηλικίας κάτω του 1 έτους). Οι κύριες αιτίες βρεφικής θνησιμότητας στην 
ΕΚ είναι οι συγγενείς ανωμαλίες, οι αιφνίδιοι θάνατοι και ορισμένες καταστάσεις 
της περιγεννητικής περιόδου 
3.1 Παιδιά 
Genetic screening: ethical issues. London, Nuffield Council on Bioethics. 1993 Για μειονεξίες 
πολύ πρόωρων βρεφών βλ. Escobar, G.J. et al. Outcome among surviving very low birthweight 
infants: a meta-analysis. Archives of disease in childhood, 66: 204-211 (1991). Και Johnson. A 
et al. Functional abilities at age 4 years of children born before 29 weeks of gestation British 
medical journal, 306: 1715-1718 (1993). Παιδικά ατυχήματα βλ: Ευρωπαϊκό σύστημα 
επιτήρησης των ατυχημάτων που συμβαίνουν στο σπίτι και κατά τις ψυχαγωγικές 
δραστηριότητες (EHLASS): περίληψη στοιχείων 1987-88 (έγγραφο εργασίας της Επιτροπής 
SPC/089/89, πίνακας 2). Για τον καρκίνο βλ.: Coleman, MP et al. Trends in cancer 
incidence and mortality. Lyon, IARC Scientific Publications, 1993 (No. 121). 
Σχ 3.1.2: γνωστοί αριθμοί μείζονος μεσογειακής αναιμίας: Ελλάδα 1528· Ιταλία 
4475· ΗΒ 598. ' Οσον αφορά τη δρεπανοκυτταρική αναιμία: Ελλάδα 406· Ιταλία 
400· ΗΒ 3233 (βλ. σχήμα για πηγή). 
Λοιμώδη παιδικά νοσήματα: Τα ποσοστά (από τις τοπικές εκθέσεις HFA) εξαρτώνται από 
τις κοινοποιήσεις των ιατρών· η πραγματική επίπτωση υποτιμάται αλλά είναι δυνατόν να 
γίνουν διαχρονικές συγκρίσεις. Για μελέτες σχετικά με την ενεργητική ανοσοποίηση και τη 
διερεύνηση επιδημικών εκρήξεων σε χώρες της ΕΚ, βλ: Guerin, Ν. EUREPI: research in 
methodologies of immunisation programmes management in Europe. Στο. Fracchia. G.N. & 
Theofilatou, M., ed. Health services research. Amsterdam. 10S Press. 1993 Και EUREPI final 
report (αδημοσίευτο). Όσον αφορά το πλαίσιο, βλ. FYyoaq*) της 1.Κ: COM(93) 246. τιις 
9ης Ιουνίου 1994. 
3.2 Νέοι 
Η μελέτη της ΠΟΥ με θέμα "Διακρατική συμπεριφορά όσον αφορά την υγεία των παιδιών 
σχολικής ηλικίας" αναλύει επί του παρόντος στοιχεία που προέρχονται από την τέταρτη 
επισκόπηση. Αποσκοπεί στη συλλογή αντιπροσωπευτικών δειγμάτων παιδιών, βλ Smith, 
C. et al. Health behaviour research with adolescents: a perspective from the WHO cross-national 
81 
health behaviour in school-aged children study. Health promotion journal of Australia, 2(2): 41-44 
(1992). Επίσης The European Network of Health Promoting Schools. Copenhagen, WHO 
Regional Office for Europe, 1993. Επίσης Jones, E.F. Teenage pregnany in industrialized coun­
tries. New Haven, Yale University Press, 1986. 
Σχ 3.2.3: Για την έκθεση αυτή το ποσοστό υπολογίστηκε με τη διαίρεση του 
ποσοστού όλων των γυναικών ηλικίας κάτω των 20 ετών που τεκνοποιούν (δείκτης 
HFA 28.06.01) με τον αριθμό γυναικών του πληθυσμού ηλικίας 15-19 ετών. 
Ατυχήματα: Τα στοιχεία σχετικά με τους θανάτους και τις κακώσεις (από το Statistics of 
road traffic accidents in Europe, vol XXXIX. Geneva, United Nations, Economic Commission for 
Europe, 1994) συλλέγονται από την αστυνομία και μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς από τα 
στοιχεία θνησιμότητας της ΠΟΥ που προέρχονται από τα πιστοποιητικά θανάτου. EHLASS, 
ο.π. 
Σχ. 3.2.4: προέρχεται από ένα μεγάλο πίνακα τυποποιημένων στατιστικών 
τροχαίων ατυχημάτων για την Αγγλία και την Ουαλία. Τα περισσότερα ατυχήματα 
περιλαμβάνουν συνδυασμούς οχημάτων. Ο πίνακας καταγράφει το όχημα Α, και 
τους πεζούς, όπου εδώ αποκαλείται θύμα (αυτός που τραυματίζεται), και το όχημα 
Β (εδώ καλείται παράγοντας) που προκαλεί το ατα'ιχημα ^λ πηγή 
Σχ. 3.2.5: κωδικοί ICD9 Ε810-Ε8Ι9. 
Σχ. 3.2.7: κωδικοί ICD9 Ε950-Ε959. 
3.3 Ενήλικοι 
Καρκίνοι: Καρκίνος του μαστού: Βλ. Coleman, Μ.Ρ. et al., ο.π. (η δημοσίευση αυτή 
περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με αρχεία και τη θνησιμότητα ανά εστία καρκίνου για τις 
χώρες της ΕΚ). 
Σχ. 3.3.1: Κύριοι καρκίνοι από: Parkin, D.M. et al. Cancer incidence in five 
continents, volume VI. Lyon, IARC Scientific Publications, 1992 (No. 120). H 
καταγραφή των περιστατικών καρκίνου είναι ατελής στις χώρες της ΕΚ· η Αγγλία 
και η Ουαλία επιλέγονται ως ο πληθυσμός με τα πιο πολλά δημοσιευμένα στοιχεία, 
που αντανακλά το βόρειο πρότυπο· η επαρχία της Varese διαθέτει ένα παγιωμένο 
αρχείο μιας νότιας χώρας της ΕΚ. 
Σχ. 3.3.2 και 3.3.3: κωδικός ICD9 162. 
Σχ. 3.3.4: κωδικός ICD9 174. 
Σχ. 3.3.5: κωδικός ICD9 151. 
Στεφανιαία νόσος: Αιφνίδιοι θάνατοι και επιβίωση. Myocardial infarction community 
registers. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1979 (Public Health in Europe, No. 5). 
Σχ 3.3.6: κωδικοί ICD9 410-414 
Σχ. 3.3.9: κωδικοί ICD9 430-438. 
82 
Σχ 3.3.10: κωδικός ICD9 571 
Χρόνιες ασθένειες: Στις μελέτες που υποστήριξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνονται 
οι εξής: Silman, Α. The epidemiology of vertebral osteoporosis in Europe: prevalence, risk 
factors and impact. Στο: Vuylsteek, K. & Hallen, M. Epidemiology. Amsterdam, IOS Press, 1994 
(168-181). Και Fuller, J.H. The epidemiology and prevention of diabetes Στο Vuylsteek. Κ & 
Hallen, Μ., ο.π. (140-167). Και Bumey, P. Asthma prevalence and risk factors. Στο: 
Vuylsteek, K. & Hallen, Μ. ο.π. (241-251). Και Hauser, W.A. et al Incidence of epilepsy 
a n d 
unprovoked seizures in Rochester, Minnesota, 1935-1984. Epilepsia, 34(3): 453-468 (1993). 
Επίσης Williams, R. et al., ed. Diabetes in Europe. London, Libbey, 1994. 
Επαγγελματικές ασθένειες: Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνσΐ) 
Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ευρωπαϊκή κοινωνική 
πολιτική: επιλογές για την Ένωση. (Πράσινο βιβλίο). Τομέας C.6(a) - Υγεία και 
ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1994. EUROSTAT. Άτομα με ειδικές ανάγκες: στατιστικά 
στοιχεία Τόμοι 1 και 2. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων 1991. Salud u ambiente de trabajo en Barcelona. Barcelona, Ajuntament de 
Barcelona, 1993. Και Lifestyle and health risks at the workplace. Copenhagen, WHO 
Regional Office for Europe, 1993 (European Occupational Health Series, No. 2). 
Σχ. 3.3.12: η συλλογή των δεδομένων αυτών δεν έχει προτυπωθεί μεταξύ χωρο')ν 
Λοιμώξεις: HIV/AIDS. Στοιχεία που συλλέχθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κέντρο 
Επιδημιολογικής Παρακολούθησης του AIDS, Hôpital national de Saint-Maurice. 94410 
Saint-Maurice, Γαλλία, τριμηνιαία τεύχη. Και F. Dubois-Arber & Paccaud, F. Assessing 
AIDS/HIV prevention. What do we know in Europe? Social and Preventive Medicine. 39. 
Suppl.l. (1994). Vivre en Europe: La santé en Europe. Institut international d'administration 
publique, 1994. Λοιμώξεις από τις τροφές: WHO Surveillance programme for control of 
foodborne infections and intoxications in Europe. Fifth report 1985-89. Berlin, Institute of 
Veterinary Medicine, Robert von Ostertag Institute, 1992. 
Ψυχική υγεία: Οι εκτιμήσεις του επιπολασμού εξαρτώνται από τις μεθόδους και τα 
δείγματα. Βλ. Burvill, P.W. The epidemiology of psychological disorders in general medical 
settings. Στο: Sartorius, N. et al., ed. Psychological disorders in general medical settings. 
Toronto, Hogrefe & Huber, 1990. Επίσης Lehtinen, V. et al. The prevalence of PSE-CATEGO 
disorders in a Finnish adult population cohort. Social psychiatry and psychiatric epidemiology, 
25: 187-92 (1990); table 1. Επίσης Faria, J.G.S. The WHO health targets for Europe and 
psychiatric epidemiology. Έγγραφο που υποβλήθηκε στο συνέδριο της Διεθνούς 
Ομοσπονδίας για την ψυχιατρική επιδημιολογία, Λισαβόνα, 14-17 Απριλίου 1993. 
Αυτοκτονία, ιατρική περίθαλψη: βλ. Barraclough, Β.M. et al. A hundred cases of suicide: 
clinical aspects. British journal of psychiatry, 125: 355-373 (1974). 
Σχ 3.3.17: κωδικοί ICD9 E950-E959 
Σχ. 3.3.18: Τα δεδομένα αυτά αντιπροσωπεύουν μεμονωμένες πόλεις και δεν 
αποτελούν εθνικά στοιχεία. Επίσης τα δεδομένα δεν έχουν προτυποοθεί κατά ηλικία 
και μπορεί να αναθεωρηθούν με την πρόοδο της μελέτης. 
83 
3.4 Ηλικιωμένοι 
Αναπηρία στις χώρες της ΕΕ: περίληψη στοιχείων κατά χώρα στο EUROSTAT, 1991 (ο.π). 
Και Muller, I. Country profiles on oral health in Europe 1991. Copenhagen, WHO Regional 
Office for Europe, 1991. Και Hofman et al. The prevalence of dementia in Europe. International 
journal of epidemiology, 20(3): 736-748 (1991); table 4. Και ?;λιραα και νοοτροπίες: κύρια 
αποτελέσματα από έρευνα του Ευρωβαρομέτρου. Βρυξέλλες, ΕΕΚ ΓΔν, 1993. Και A Euro­
pean community health policy for older people. London, Eurolik Age, 1993. Και Heikkinen, E. 
et al., ed. The elderly in 11 countries: a socio-economic survey. Copenhagen, WHO Regional 
Office for Europe, 1983. 
84 
Κεφάλαιο 4. 
Οι καθοριστικοί παράγοντες της υγείας 
4.1 Συμπεριφορά που έχει σχέση με την υγεία 
Κάπνισμα: πληροφορίες από: WHO Tobacco or Health Database. Και Peto, R. et al. 
Mortality from tobacco in developed countries: indirect estimation from national vital statistics. 
Lancet, 339: 1268-1278 (1992). (Οι Peto et al. ανάγουν στοιχεία που αφορούν τις ΗΠΑ, 
σύμφωνα με τα οποία "οι μισοί από όλους τους τακτικούς καπνιστές θα πεθάνουν από τη 
συνήθεια τους", σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΚ.) Και Επιτροπή των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και 
Κοινωνικών Υποθέσεων (V/E/1). Και "Η Ευρώπη κατά του καρκίνου": ιστορικό αρχείο 
για την αξιολόγηση των πρώτων πέντε ετών εκτέλεσης του προγράμματος 1987-91. D: 
περίληψη της ευρωπαϊκής μελέτης για την υγεία. Βρυξέλλες, ΓΔν (εσωτερικό έγγραφο) 
1992. Και "Η Ευρώπη κατά του καρκίνου": δεύτερο σχέδιο δράσης 1990-1994. Βρυξέλλες. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτα>ν, 1990. Παθητικό κάπνισμα: βλ. No smoke between 
us. Brussels, BASP, 1993 
Σχ 4.1.1: Τα δεδομένα αυτά συλλέχθηκαν στο πλαίσιο μιας μελέτης της EUROSTAT, 
με δείγμα 12.500 ατόμων ηλικίας 15 ετών και άνω το Φεβρουάριο - Μάρτιο 1992. 
Σχ. 4.1.4: Εθνική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών σε λίτρα καθαρής 
αιθανόλης κατά κεφαλή ανά έτος, η οποία καταναλώνεται με διάφορα ποτά 
σύμφωνα με τις εθνικές συνήθειες. 
Χρήση ναρκωτικών: Hartnoll, R. (για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κέντρου 
Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας). Epidemiological research on illicit drugs 
in Europe. Final report. Institut Municipal d'Investigacio Mèdica, Barcelona, 1993. Tenth 
Ministerial conference of the Pompidou Group. National reports. Strasbourg, Council of Europe, 
1994. Επίσης Pans, Baromètre santé 92. Comité français d'éducation pour la santé, 1994. Και 
Gutiérrez-Fisac, J.L. et al. Health indicators (period 1990-91). Madrid, Ministerio de Sanidad y 
Consumo: Secretaria General de Salud, 1993. 
Σχ 4.1.3: Ίδιοι υπολογισμοί. Οι δείκτες των γενικό ν επιπέδων τιμών 
παρασχέθηκαν από την Eurostat/B3 
Σχ. 4.1.6: Τα δεδομένα αυτά πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή καθώς η επιμέλεια 
και τα πρότυπα καταγραφής δεν είναι σταθερά. 
Διατροφή: Οι σημερινές αιτιολογικές μελέτες συντονίζονται οτο πλαίσιο της συντονισμένης 
δράσης EURONUT της ΓΔΧΙΙ. Βλ. Hautvast, J.G.Α.J. Nutrition and health in the European 
Community. Στο: Vuylsteek, K. & Hallen, M., ed. op. cit. (298-331). Μέτρηση του ισοζυγίου 
.τροφίμων βλ.: Becker, W. & Helsing, Ε. Food and health data: their use in nutrition policy­
making. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1991 (WHO Regional Publications, 
European Series, No. 34) Και James, W.P.T. et al. Healthy nutrition: preventing nutrition-related 
disorders in Europe. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1988 (WHO Regional 
Publications, European Series, No. 24). 
85 
Σχ. 4.1.7: Ο δείκτης μάζας σώματος, ο οποίος ορίζεται ως το βάρος ενός ατόμου 
διαιρούμενο με το τετράγωνο του ύψους του, σχετίζεται στενά με το πάχος του 
δέρματος και συνεπώς με την παχυσαρκία. Τα άτομα με τιμές πάνω από 26 kg/sq 
m θεωρούνται υπέρβαρα και με πάνω από 30 πολύ υπέρβαρα. 
Σχ. 4.1.8: Τα δεδομένα για το εθνικό ισοζύγιο τροφίμων αναφέρονται σε 
τυποποιημένο έντυπο στον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των 
Ηνωμένων Εθνών. Αντικατοπρτίζουν το ισοζύγιο μεταξύ παραγα>γής, εισαγωγών, 
εξαγωγών, κατανάλωσης και απορριμμάτοϊν. Αποτελούν χρήσιμους διαχρονικούς 
δείκτες. 
Άσκηση: Blair, S.N. et al. Physical fitness and all-cause mortality. Journal of the American 
Medical Association, 262(17): 2395-2401 (1989). Επίσης: Koplan, J.P. et al. Physical activity, 
physical fitness, and health: time to act.Tournai of the American Medical Association, 262: 2437 
(1989). Και British Medical Association. Cycling: towards health and safety. Oxford, Oxford 
University Press, 1992. 
4.2 Περιβάλλον και υγεία 
Περιβάλλον: Concern for Europe's tomorrow: health and environment in the WHO European 
Region. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 1994. Επίσης, To περιβάλλον της 
Ευρ(όπης: η εκτίμηση Dobris και Το περιβάλλον της Ευρώπης: στατιστική σύνοψη για την 
εκτίμηση Dobris, Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων τα>ν Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, 1995 (στο πιεστήριο). 
Στέγαση: Για ευρύτερο ορισμό της φτωχής στέγασης, βλ Avramov, D. Homelessness: a 
condition of a social process? Brussels, FEANTSA (Federation Européenne d'Associations 
Nationales Travaillant avec les Sans-Abri), 1994 (17-18). (Εκτιμήσεις με βάση 
δεδομένα από τις Στατιστικές στέγασης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, κτίρια που δεν 
ικανοποιούν κριτήρια καλής ποιότητας σε 10 κράτη μέλη της ΕΚ (δεν υπάρχουν στοιχεία 
για τη Γερμανία και την Ελλάδα). Βρυξέλλες, ΕΕΚ FAV, 1993. (39). Επίσης Bellerman, 
M. et al. Social exclusion in the Federal Republic of Germany. European Economic Interest Group 
"Animation & Research", Lille, 1993. 
Άστεγοι: Daly, M. The right to a home, the right to a future. Τρίτη έκθεση του ευραιπαϊκού 
παρατηρητηρίου αστέγα>ν, Βρυξέλλες, FEANTSA, 1994. (Η εκτίμηση αυτή χρησιμοποιεί, 
περίπου παρόμοιες ορισμούς για τα άτομα χωρίς στέγη ή που χρησιμοποιούν βραχύχρονα 
καταλύματα αλλά οι τρόποι αναφοράς και απαρίθμησης κυμαίνονται σημαντικά μεταξύ 
χωρών· ο αριθμός των αστέγων που δηλώνεται επίσημα στις νότιες χώρες της ΕΚ είναι 
πιθανώς μικρότερος από τον πραγματικό). 
Μεταφορές: Transport and Health Study Group. Health on the move. Birmingham, Public Health 
Alliance, 1991. British Medical Association, 1992 (ο.π). Children travelling to 
school in Britain: Hillman, M., ed. Children, transport and the quality of life. London, 
Policy Studies Institute, 1993 (κεφάλαιο 3, Σχ. 2) 
Σχ. 4.2.6: To σχήμα αυτό προέρχεται από δεδομένα του παραπάνω εγγράφου· τα 
δεδομένα δεν είναι προτυπωμένα για άλλους παράγοντες κινδύνου στεφανιαίας 
νόσου. 
86 
Πρόσβαση: Έκθεση, τη σύνταξη της οποίας ζήτησε η Γενική Διεύθυνση Μεταφορών, 
εκτιμά ότι "έως 52 εκατομμύρια άτομα στην Ευρώπη θα έχουν ορισμένου βαθμού δυσκολία 
όσον αφορά τη χρήση των δημόσιων μεταφορών οποιαδήποτε στιγμή". Στο: Transport 
information for people with disabilities, Summary and recommendations. Research Institute for 
Consumer Affairs, 1992. .Emarçç European Conference of Ministers of Transport. Transport for 
people with mobility handicaps: policy and achievements in Europe Paris, OECD, 1991 
θόρυβος: To περιβάλλον τη ς Ευρώπης το 1993, η ηχορύπανση, έκθση του Ευρωπαϊκού 
Οργανισμού Περιβάλλοντος, Ιανουάριος 1994 
Αέρας, νερό, απόβλητα, ακτινοβολία: Βλ. Η κατάσταση του περιβάλλοντος στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Βρυξέλλες, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1992 
(COM(92) 23, κεφάλαιο 4) και την έκθεση Dobris μαζί με τη στατιστική σύνοψη, που 
αναφέρονται παραπάνω. 
4.3 Κοινωνικά προβλήματα 
Ανεργία: δεδομένα από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτα>ν. Γενική Διεύθυνση 
Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων Ανάπτυξη, 
ανταγωνιστικότητα, απασχόληση: οι προκλήσεις και η αντιμετώπιση τους για τη μετάβαση 
στον 21ο αιώνα (λευκό βιβλίο). Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1993 (44). 
Φτώχεια: EUROSTAT. Η φτώχεια σε αριθμούς: η Ευρώπη στις αρχές της δεκαετίας τον 
1980. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 1990 
Και EUROSTAT. Ανάλυση της φτώχειας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα: ζητήματα πολιτικής, 
ερευνητικές επιλογές και πηγές στοιχείων. (Νέα της Eurostat, ειδική έκδοση). 
Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρα>παϊκών Κοινοτήτων, 1993. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών 
Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεα)ν. Ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική: επιλογές για το 
μέλλον. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 
1993. 
4.4 Υπηρεσίες υγείας 
Εθνικά συστήματα υγείας: Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Γενική Διεύθυνση 
Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων. Η κοινωνική προστασία 
στην Ευρώπη. Λουξεμβούργο, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, 1994 (κεφάλαιο 7 σχετικά με τα συστήματα ιατρικής περίθαλψης) Και 
Berthod-Wurmser, M. La santé en Europe. Paris, La documentation française, 1994 Και 
Schneider, M. et al. Health care in the EC member states. Health policy. 20(1): 1-251 (1992) 
Προαγωγή της υγείας και πρόληψη: Duplessis, P. Public health and industrialized countries. 
Québec, Les Editions du Québec, 1989. Και Dekker, Ε. & van der Werff, A. Policies for health 
in European countries with pluralistic systems. Houten, Bohn Stafley Van Loghum. 1990 
Πρότυπα περίθαλψης: Τα στοιχεία προέρχονται από το: OECD health systems: facts and 
trends 1960-91. Paris, OECD, 1993 (Health policy studies No 3, vols 1 and 2). Επίσης, ψυχική 
υγεία: Mangen, S.P., ed) Mental health care in the European Community. London, Croom 
Helm, 1985. Και King, D. Moving on from mental hospitals to community care: a case study of 
87 
change in Exeter. London, Nuffield Provincial Hospitals Trust, 1991. Και Breemer ter Stege, 
C.P.C. & Gittleman, M. Trends in mental health care in western Europe in the past 25 years. 
International journal of mental health, 16(1-2): 3-243 (1987). 
Φάρμακα: Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτα)ν. Έκθεση σχετικά με τις 
δραστηριότητες της επιτροπής για τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα το 1991 και 1992 
(έγγραφο εργασίας της Επιτροπής SEC(93) 771), 1993. Και Οι κανόνες που διέπουν τα 
φαρμακευτικά προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. (Εσωτερικό έγγραφο της Επιτροπής III/5826/93-EL.) Και Βιοτεχνολογία: 
Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων. 
Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση: οι προκλήσεις και η αντιμετώπιση τους για 
τη μετάβαση στον21ο αιώνα (λευκό βιβλίο). Λουξεμβούργο. Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων 
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1993 (σ. 100-101). Και Επιτροπή των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. Σχετικά με τις κατευθύνσεις βιομηχανικής πολιτικής στο φαρμακευτικό τομέα 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Βρυξέλλες 1994 (COM(93) 718 τελικό) 
Σχ. 4.4.1: ' Ιδιοι υπολογισμοί. Οι δείκτες τιμών ενός καλαθιού φαρμάκων που 
δημοσιεύονται από την Επιτροπή στο COM(93) 718 προέρχονται από μία μελέτη που 
εκπόνησε η ABDA. Η μελέτη αυτή αποτελεί επανάληψη της μελέτης που εκπόνησε 
η BEUC (Ένωση Βέλγων Καταναλωτών) το 1987. Η Eurostat/B3 παρείχε δεδομένα 
σχετικά με τα γενικά επίπεδα τιμών καταναλαπή το 1992 τα οποία 
χρησιμοποιήθηκαν για τα επίπεδα τιμών το 1993. 
Ποιότητα: βλ. επίσης. Holland, WW. EC working group on health services and "avoidable 
deaths" (σ. 16-31) και Berrino, F. EUROCARE. Cancer registries-based study on survival and 
care of cancer patients in Europe (σ. 420-427) Στο: Fracchia, G.N. & Theofilatou, M., ed. Health 
services research. Amsterdam, IOS Press, 1994. 
Σχ 4.4.3: Τα δεδομένα αυτά προέρχονται από τοπικά αρχεία αλλά μπορεί να μην 
αντανακλούν εθνικές διαφορές. 
Έρευνα: De Moor, G. et al. // τηλεματική για την ιατρική περίθαλψη. Ο αντίκτυπος της και 
το μέλλον της; Λουξεμβούργο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Au ύΟυνση XIII. Μονάδα 
C4, 1994. Και Roger France, F.H. & Laires, M., cd. Αποτελέσματα της μελέτης σχετικά με 
την "Ανακοίνωση σχετικά με τα στοιχεία για τη διαχείριση των πόρων ιατρικής περίθαλψης 
στην Ευρώπη". Λουξεμβούργο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση XIII, 1994 Και 
Larédo, P. et al. Τα ερευνητικά δίκτυα που δημιουργήθηκαν από) το πρόγ^χψμα MHR4 
Λουξεμβούργο, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση 
Τηλεπικοινωνιών, αγοράς των πληροφοριών και αξιοποίησης της έρευνας, 1992. Και 
Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη στα συστήματα τηλεματικής στην ιατρική περίθαλψη 
(πρόγραμμα AIM). Λουξεμβούργο, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ΓΔΧΙΙΙ. 
Μονάδα C4, 1993. Και Ecosystmes Research Report 15. A Review of Research in 
Environmental Health & Chemical Safety; In The Step (1989-92) & Environment 
(1991/94) Research Programmes. Έκθεση EUR 15909 EN, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. Και EPHA conference on research priorities for public health in Europe. 
Brussels, EPHA, 1994. 
Σχ 4.4.5: Στοιχεία από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ΓΛΧΙΙ/Ε. 
88 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 357 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 05 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-383-GR-C 
ISBN 92-77-91853-5 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβούργο