Αριθ. C 126/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα 
στην Κοινότητα 
(89/C 126/04) 
Με επιστολή των κ.κ. Delors και Marin της 9ης Νοεμβρίου 1988 η Επιτροπή ζήτησε από την ΟΚΕ να 
προ6εί σε ανταλλαγή απόψεων και σε γενική εξέταση ως προς το πιθανό περιεχόμενο ενός «Κοινο­
τικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων». 
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης της 24ης Νοεμβρίου 1988 η σύνοδος της ολομέλειας αποφάσισε, 
σύμφωνα με το άρθρο 17 του εσωτερικού κανονισμού, να συγκροτήσει μια υποεπιτροπή για την 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών. Η υποεπιτροπή επεξεργάσθηκε σχέδιο γνωμοδότησης στις 
8 Φεβρουαρίου 1989 (έκθεση των κ.κ. Staedelin, εισηγητή και Βασιλαρά, συνεισηγητή). 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη διάρκεια της 263ης συνόδου ολομέλειας, συνε­
δρίαση της 22ας Φεβρουαρίου 1989, υιοθέτησε με 135 ψήφους υπέρ, 22 κατά και 8 αποχές, την ακό­
λουθη γνωμοδότηση: 
Ι. Βάσεις της Κοινωνικής Ευρώπης 
1. Η ΟΚΕ, εκτιμώντας ότι η πραγμάτωση της Ενιαίας 
Πράξης προσδιορίζει μια ευρωπαϊκή οικονομική και κοινο­
τική οντότητα που ερείδεται ιδιαιτέρως στην εξέλιξη των 
κοινωνικών σχέσεων, επαναλαμβάνει την εμμονή της στη 
δημιουργία μιας μεγάλης εσωτερικής αγοράς που όχι μόνον 
θα ενισχύσει την οικονομία, τις εμπορικές συναλλαγές, τη 
βιοτεχνία και τις υπηρεσίες, αλλά θα θέσει επίσης τις κοινές 
βάσεις για τη βελτίωση της ευμάρειας όλων των πολιτών και 
τη σημαντική μείωση της ανεργίας, ενώ ταυτόχρονα θα εξα­
σφαλίσει την ανάπτυξη της πολιτικής προστασίας του κατα­
ναλωτή και του περιβάλλοντος. 
Θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα για τους κατοίκους της 
Κοινότητας δεν είναι δυνατό να υλοποιηθούν παρά μέσα σε 
μια κοινωνία ελεύθερη, δημοκρατική και ειρηνική, όπου τα 
άτομα θα απολαμβάνουν την ίδια εκτίμηση στο κοινωνικό 
επίπεδο, χωρίς διακρίσεις βασιζόμενες στο φύλο, στο γένος, 
στη γλώσσα, στο έθνος, στη θρησκεία, στις πολιτικές πεποι­
θήσεις ή σε οιαδήποτε άλλη κατάσταση. Και αυτό, προς το 
σκοπό να εξασφαλισθεί η πνευματική ανάπτυξη του ανθρώ­
πινου όντος και η αποτελεσματική συμμετοχή του στην 
πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική οργάνωση 
της κοινωνίας. 
Στην περιοχή αυτή του κόσμου υφίσταται μια πολιτιστική, 
δημοκρατική και φιλελεύθερη παράδοση, στην πράξη ένας 
τρόπος ζωής που δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί για άλλα 
οράματα. 
Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της 
επειδή η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη της σχετικά με τα θεμε­
λιώδη κοινωνικά δικαιώματα που επιβάλλεται να διασφα­
λισθούν στη δίχως σύνορα Ευρώπη. Όμως μια γενική και σαφής απάντηση στο όλο θέμα ισοδυ­
ναμεί με τη σύνταξη ενός ευρωπαϊκού συντάγματος ή θεμε­
λιωδών νόμων. Παρόμοια εργασία, όσο επιθυμητή και αν 
είναι, δεν είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί σε μερικές 
εβδομάδες. 
2. Για το λόγο αυτό, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι 
η γνωμοδότηση που ζητήθηκε από την Οικονομική και Κοι­
νωνική Επιτροπή πρέπει να αποτελεί, σύμφωνα με τους 
όρους που περιέχονται στην επιστολή των κ.κ. Delors και 
Marin, «ένα σαφές μήνυμα για το μέλλον της Κοινότητας 
και για τις θεμελιώδεις αξίες που η τελευταία προτίθεται να 
προωθήσει», η ΟΚΕ θεώρησε ότι τα ζητήματα που της 
τέθηκαν ήταν σκόπιμο να περιορισθούν σε τρία πεδία: 
α) στη διασφάλιση των «θεμελιωδών αξιών», από την 
άποψη των κοινωνικών δικαιωμάτων μέσα στην κοινο­
τική έννομη τάξη" 
6) στην κοινωνική διάσταση της εσωτερικής αγοράς· 
γ) στον κοινοτικό κοινωνικό διάλογο. 
3. Εξεταζόμενα με ευρεία έννοια και από την προοπτική 
μιας σφαιρικής προσέγγισης της κοινωνικής πολιτικής, τα 
θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα δεν αφορούν μόνο: 
— τα διάφορα στρώματα του πληθυσμού και κυρίως τις πιο 
εύτρωτες κατηγορίες (μειονεκτούντα άτομα, μετανάστες, 
μειονότητες στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι εθνικές 
μειονότητες, περιθωριακές ομάδες, ηλικιωμένα άτομα 
κλπ—)' 
— όλες τις κοινωνικοεπαγγελματικές κατηγορίες (μισθω­
τοί, στελέχη επιχειρήσεων, ανεξάρτητοι, ελευθέρια επαγ­
γέλματα, υπάλληλοι, βιοτέχνες, συνταξιούχοι, κλπ....) · 
— όλους τους τύπους δραστηριοτήτων (γεωργία, βιομη­
χανία, εμπόριο, υπηρεσίες, κοινωνική οικονομία, κλπ.)' 
23. 5. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 126/5 
— τις διάφορες μορφές επιχειρήσεων, τις ΜΜΕ και τους 
συνεταιρισμούς, 
αλλά επίσης τους τομείς της κατανάλωσης, του περιβάλ­
λοντος και της οργανωμένης ζωής. 
4. Τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα αποτελούν 
επίσης αναπόσπαστο τμήμα των δικαιωμάτων που χρειά­
ζεται να αναγνωρισθούν στους κόλπους της Ευρώπης των 
πολιτών και τα οποία καλύπτουν, κατά γενικότερο τρόπο, 
τις κοινές αξίες της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Αφορούν τις διά­
φορες πτυχές της ζωής του συνόλου των πολιτών (δικαίωμα 
στην εργασία* δικαίωμα σε ικανοποιητικές συνθήκες δια­
βίωσης· δικαίωμα αξιοπρεπούς σύνταξης· πρόσβαση στην 
εκπαίδευση' πληροφόρηση, διαπαιδαγώγηση και άμυνα των 
καταναλωτών, οικογενειακά δικαιώματα- δικαιώματα στον 
πολιτιστικό τομέα' προστασία της υγείας και του περιβάλ­
λοντος· ελευθερία ζωής, εργασίας, οργάνωσης, δικαίωμα 
ανάληψης οικονομικών δραστηριοτήτων και άσκησης μι­
σθωτής ή μη δραστηριότητας, ελευθερία μόρφωσης σε όλες 
τις χώρες της Κοινότητας), όπως έχουν ήδη επιβεβαιωθεί 
από την ΟΚΕ (·). 
5. Ωστόσο, έχοντας υπόψη τους όρους της αίτησης γνω­
μοδότησης και τις προθεσμίες που της έχουν τεθεί, η ΟΚΕ 
επέλεξε να στρέψει, προς το παρόν, ειδικότερα την προ­
σοχή της σ' εκείνα τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα που 
παρουσιάζουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της έναρξης ισχύος 
της Ενιαίας Πράξης και των νέων αναγκών που συνδέονται 
με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, και επιφυλάσ­
σεται να γνωμοδοτήσει για τα άλλα θέματα στο μέλλον. 
II. 1992: Διασφάλιση των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιω­
μάτων 
1. Παρέχοντας την υποστήριξη της για την υλοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς, η ΟΚΕ πάντοτε είχε εκφράσει το 
αίτημα, λόγω του αναγκαίου συντονισμού της οικονομικής 
και της κοινωνικής πολιτικής, να υιοθετηθούν, ταυτόχρονα 
με τα μέτρα που προβλέπονται στο βιομηχανικό, εμπορικό, 
γεωργικό, δημοσιονομικό και φορολογικό τομέα, και μέτρα 
στον κοινωνικό τομέα. 
2. Η ΟΚΕ υποστήριξε επίσης σταθερά την άποψη ότι η 
πραγματοποίηση της μεγάλης εσωτερικής αγοράς δεν πρέπει 
να θέσει σε αμφισβήτηση τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώ­
ματα και ότι οι βασικές αρχές της κοινής αγοράς περιλαμ­
βάνουν τη δέσμευση για την αύξηση της ευημερίας όλων 
των πολιτών, καθώς και την ενίσχυση της οικονομικής και 
κοινωνικής συνοχής (2). 
(') Βλέπε ως προς αυτό τη γνωμοδότηση για την κοινωνική κατά­
σταση το 1987 CES 598/88. ΕΕ αριθ. C 208 της 8. 8. 1988. 
(2) Βλέπε κυρίως τις ακόλουθες γνωμοδοτήσεις: Γνωμοδότηση «Για 
την επιτυχία της Ενιαίας Πράξης» (ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987)· 
ετήσιες γνωμοδοτήσεις για την οικονομική και την κοινωνική 
κατάσταση' γνωμοδότηση και ενημερωτική έκθεση για τις κοι­
νωνικές πτυχές της εσωτερικής αγοράς (ΕΕ αριθ. C 356 της 31. 12. 
1987) και CES 225/87 τελικό). 3. Η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να σημαίνει μόνο μια 
ζώνη ελεύθερων συναλλαγών δεδομένου ότι το σχέδιο της 
ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης το οποίο προωθεί, έχει νόημα και 
σκοπιμότητα μόνο αν προστατεύει και βελτιώνει τις συν­
θήκες διαβίωσης και απασχόλησης όλων των κατηγοριών 
του πληθυσμού. 
4. Αυτή η προσέγγιση επιβεβαιώθηκε πρόσφατα στα συ­
μπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του Αννόβερου 
και της Ρόδου, στα οποία αναφέρεται αντίστοιχα ότι: 
— «... η ολοκλήρωση της ενιαίας μεγάλης αγοράς προ­
σφέρει καλύτερες προοπτικές, χάρη στην κατάργηση των 
εμποδίων στην ανάπτυξη, για την ενίσχυση της απασχό­
λησης και της γενικής ευημερίας της Κοινότητας, προς 
όφελος όλων των πολιτών της» (Αννόβερο)' 
— «Η πραγματοποίηση της ενιαίας αγοράς δεν μπορεί να 
θεωρηθεί ως αυτοσκοπός, αλλά επιδιώκει ένα γενικότερο 
στόχο που έγκειται στην εξασφάλιση της μεγίστης 
δυνατής ευημερίας για όλους, σύμφωνα με την παράδοση 
της κοινωνικής προόδου που χαρακτηρίζει την ιστορία 
της Ευρώπης»' 
— «Αυτή η παράδοση κοινωνικής προόδου είναι ανάγκη να 
αποτελέσει εγγύηση ότι όλοι οι πολίτες, όποιο και αν 
είναι το επάγγελμα τους, θα είναι σε θέση να επωφελη­
θούν πραγματικά από τα άμεσα πλεονεκτήματα που 
αναμένονται από την ενιαία αγορά ως παράγοντα οικο­
νομικής ανάπτυξης και ως το πιο αποτελεσματικό μέσο 
για την καταπολέμηση της ανεργίας» (Ρόδος). 
5. Όπως τονίζει η ΟΚΕ στο ψήφισμα που υιοθέτησε στις 
23 Νοεμβρίου 1988, «η επίτευξη της ενιαίας αγοράς, που 
αποτελεί προϋπόθεση για να έχει η Ευρώπη μια αξιοπρεπή 
θέση στον κόσμο, πρέπει να επιτρέψει να διατηρηθεί και να 
ενθαρρυνθεί ένα πρότυπο ζωής και ανάπτυξης που θα εξα­
σφαλίζει στους ευρωπαίους πολίτες: 
— κατά την αναζήτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης, ένα 
χώρο ελευθερίας όπου θα διατηρείται η ατομική πρωτο­
βουλία και η ενίσχυση των συλλογικών δεσμεύσεων 
— τη δυνατότητα προοδευτικής και σταθερής βελτίωσης 
της απασχόλησης, του βιοτικού επιπέδου και της ποιό­
τητας ζωής' 
— μια ασφάλεια που θεμελιώνεται στην επιβεβαίωση μιας 
Ευρώπης που έχει εξασφαλίσει την οικονομική και κοι­
νωνική συνοχή της (3). 
6. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι σε διάφορα διεθνή επίπεδα οι 
κοινωνικοί εταίροι και οι κυβερνήσεις μπόρεσαν να συμφω­
νήσουν για τον, προσδιορισμό των θεμελιωδών κοινωνικών 
δικαιωμάτων, είτε πρόκειται για τα Ηνωμένα Έθνη, είτε για 
τη ΔΟΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης ή τον ΟΟΣΑ. Είναι 
ακόμη πιο επιτακτικό, μέσα σ' ένα χώρο ενιαίας αγοράς, να 
καθιερωθούν με τρόπο συμπαγή ορισμένα κοινωνικά δικαι-
(3) έγγρ. CES 1267/88. 
Αριθ. C 126/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
ώματα στα κράτη μέλη, προκειμένου να συγκροτηθεί ένα 
συνεκτικό και αλληλεξαρτώμενο σύνολο που θα αποτελεί 
μέρος της κοινής κληρονομιάς των κρατών μελών. 
7. Δεν πρόκειται συνεπώς να επινοηθούν κανόνες αλλά, 
κατά πρώτο λόγο, να ληφθούν υπόψη αυτοί που έχουν ήδη 
θεσπισθεί και γίνει δεκτοί σε άλλα επίπεδα και στη συνέ­
χεια να προσδιορισθούν με βάση δικαιώματα που θα λαμβά­
νουν υπόψη τις νέες ανάγκες που προκύπτουν από την 
πραγματοποίηση της εσωτερικής αγοράς και 3α επιτρέπουν 
την αρμονική λειτουργία της. Το πεδίο εφαρμογής επιβάλ­
λεται να νοηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρξει διασφά­
λιση των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων σε όλες τις 
οικονομικές και κοινωνικές κατηγορίες του πληθυσμού και 
σε όλες τις κατηγορίες εργαζομένων σ' ολόκληρη την Κοι­
νότητα. 
8. Η ΟΚΕ, μολονότι δεν πιστεύει ότι το σύνολο της κοι­
νωνικής πολιτικής πρέπει να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή 
νομοθεσία, κρίνει αναγκαία την υιοθέτηση θεμελιωδών κοι­
νωνικών δικαιωμάτων με βάση την κληρονομιά που συγκρο­
τούν οι διάφορες εμπειρίες με σεβασμό των εθνικών δια­
φορών. 
9. Για να εξασφαλισθεί παραλλήλως η οικονομική και 
κοινωνική ανάπτυξη στο κοινοτικό επίπεδο, είναι αναγκαίο 
να καθορισθεί μια σειρά «θεμελιωδών κοινωνικών εγγυή­
σεων» ('), προκειμένου να ενισχυθεί η δράση της Κοινό­
τητας που αποβλέπει στην επέκταση και την ορθή εφαρ­
μογή των δικαιωμάτων των πολιτών (2) και να αποφευχθεί 
όπως πραγματικές αποκλίσεις αποτελέσουν, ενδεχομένως, 
πηγή στρέβλωσης του ανταγωνισμού. 
10. Οι μέθοδοι της συγκεκριμένης εφαρμογής των θεμε­
λιωδών αρχών και δικαιωμάτων που αναγνωρίσθηκαν σε 
κοινοτικό επίπεδο παραμένουν κατ' αρχήν στην αρμοδιό­
τητα των κρατών μελών, των επαγγελματικών κλάδων, των 
επιχειρήσεων και των υπηρεσιών, μέσω των εθνικών νομο­
θεσιών ή/και συλλογικών διαπραγματεύσεων. 
11. Η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη του 
κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα προς το σκοπό 
σύναψης γενικών συμφωνιών με παράλληλο σεβασμό της 
αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων. 
12. Απαιτείται όπως όλοι οι εργαζόμενοι — όποια και αν 
είναι η φύση και τα χαρακτηριστικά της σχέσης εργασίας 
τους — έχουν το δικαίωμα να διεξάγουν συλλογικές δια­
πραγματεύσεις με τους εργοδότες τους σε όλα τα επίπεδα, 
ιδιαίτερα στο επίπεδο επιχειρήσεων, ομάδων επιχειρήσεων, 
επαγγελματικών κλάδων και τομέων, περιφερειών και 
κρατών. 
13. Ένα αρκετά παρόμοιο κοινωνικό πρότυπο υπάρχει 
ήδη σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΟΚ και βασίζεται: 
(') έγγρ. 6736/87 (Τύπος 85) — Δήλωση του Συμβουλίου Κοινωνικών 
Υποθέσεων της 26ης Μαΐου 1987. 
Ο Γνωμοδότηση έγγρ. CES 598/88 (2 Ιουνίου 1988), ΚΟΙΝ/147, 
παράγραφος 7.3.3.1. α) στον αντίστοιχο ρόλο των κρατών και των συλλογικών 
διαπραγματεύσεων στον τομέα της αναγνώρισης θεμε­
λιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων μέσω της οποίας 
θεσπίζεται ένας πυρήνας κανόνων από τους οποίους δεν 
χωρεί παρέκκλιση • 
6) στον αντίστοιχο ρόλο των κρατών και των συλλογικών 
διαπραγματεύσεων που αποβλέπει στην προστασία των 
μισθωτών στο χώρο της εργασίας, κυρίως μέσω των 
βασικών κανόνων σχετικά με τις συνθήκες και τη διάρ­
κεια της εργασίας, με την προστασία του μισθού, με την 
ασφάλεια και την υγιεινή- όπως επίσης στο ρόλο των 
κρατών που αποσκοπεί στην προστασία των δικαιω­
μάτων των καταναλωτών και του περιβάλλοντος. 
γ) στην αναγνώριση: 
— της συνδικαλιστικής ελευθερίας' 
— των συλλογικών διαπραγματεύσεων ως θεμελιώδους 
παράγοντα ρύθμισης των κοινωνικών σχέσεων · 
— της δυνατότητας εκπροσώπησης των μισθωτών στην 
επιχείρηση είτε με τη μορφή εκλεγμένων οργάνων, 
είτε μέσω εκπροσώπων των συνδικαλιστικών οργα­
νώσεων. 
III. Η πραγματοποίηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προ­
τύπου 
1. Η διασφάλιση θεμελιωδών αρχών κατά την έννοια των 
κοινωνικών δικαιωμάτων στην κοινοτική έννομη τάξη 
Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η γνωμοδότηση που 
ζητήθηκε από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
πρέπει να εκδοθεί στις αρχές του 1989, η ΟΚΕ κρίνει ότι η 
πιο παραγωγική μέθοδος εργασίας είναι η κατάρτιση ενός 
καταλόγου θεμελιωδών αρχών και κοινωνικών δικαιω­
μάτων που είναι αναγκαίο να εξασφαλισθούν από όλα τα 
κράτη μέλη. Προκειμένου να αποφευχθούν στείρες και χρο­
νοβόρες συζητήσεις που μπορεί να ζημιώσουν τις προθε­
σμίες υλοποίησης και να αλλοιώσουν την κοινωνική ομο­
ψυχία, η ΟΚΕ συστήνει προς τα κοινοτικά όργανα να υιο­
θετήσουν την απαραίτητη διαδικασία, ώστε η ερμηνεία του 
περιεχομένου και της έκτασης αυτών των αρχών και θεμε­
λιωδών δικαιωμάτων να γίνει με ταυτόχρονο σεβασμό των 
κανόνων που έχουν ήδη αναγνωρισθεί σε άλλες πράξεις του 
διεθνούς κοινωνικού δικαίου (3). 
Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία που αποδίδει στο σεβασμό 
της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και στο δικαίωμα 
των κρατών μελών να νομοθετούν στον κοινωνικό τομέα. 
Πράγματι δεν πρόκειται για την «κατασκευή» νέων θεσπι-
σμάτων αλλά για την ενσωμάτωση στην κοινοτική έννομη 
τάξη, με τις υπερεθνικές ιδιαιτερότητες που συνδέονται με 
αυτήν, θεμελιωδών κοινωνικών εγγυήσεων. Αυτός είναι ο 
λόγος για τον οποίο η απαρίθμηση που γίνεται στη συνέ-
(3) Ο κατάλογος των κυριότερων πράξεων και οι τίτλοι των 
εγγράφων που μνημονεύονται στις επόμενες σελίδες περιέχονται 
σε παράρτημα. Η μνεία διαφόρων διεθνών πράξεων στο κεφά­
λαιο 111, στοιχεία Α και Β, οι οποίες δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί 
από το σύνολο των κρατών μελών έχει ως σκοπό να διευκολύνει 
την παραπομπή, όσον αφορά δεδομένο δικαίωμα, σε ήδη υφιστά­
μενα διεθνή θεσπίσματα. 
23. 5. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 126/7 
χεια συνοδεύεται, για την καθεμιά από τις αρχές ή τα εξα-
σφαλιζόμενα δικαιώματα, με αναφορά στις ήδη υπάρχουσες 
διεθνείς συμβάσεις. 
Α. Κανόνες γενικής εφαρμογής 
— δικαίωμα κοινωνικής προστασίας σε όλες τις κατηγο­
ρίες του πληθυσμού (ΔΟΕ: Συμβάσεις 102, 118, 121, 
128, 130, και 157" Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινω­
νικός χάρτης άρθρα 12 και 13" ευρωπαϊκός κώδικας 
κοινωνικής ασφάλειας· πρωτόκολλο του ευρω­
παϊκού κώδικα κοινωνικής ασφάλειας· ευρωπαϊκή 
σύμβαση κοινωνικής ασφάλειας· πρόσθετο πρωτό­
κολλο στον κοινωνικό χάρτη, άρθρο 4* ΟΗΕ: 
Διεθνές Σύμφωνο για τα οικονομικά, κοινωνικά και 
πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 9), 
— δικαίωμα στην πρόνοια, ασφάλεια και προστασία της 
υγείας σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού (ΔΓΕ: 
συμβάσεις 81, 115, 120, 129, 139, 148, 155 και 161 * 
Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης, άρθρα 3 
και 11 · ευρωπαϊκός κώδικας κοινωνικής ασφάλειας, 
άρθρα 31 έως 38* πρωτόκολλο στον ευρωπαϊκό 
κώδικα κοινωνικής ασφάλειας* πρόσθετο πρωτό­
κολλο στον κοινωνικό χάρτη, άρθρα 3 και 4" ΟΗΕ: 
διεθνές σύμφωνο σχετικά με τα οικονομικά, κοινω­
νικά και πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 12), 
— δικαίωμα εκπαίδευσης (Συμβούλιο της Ευρώπης: 
Πρόσθετο πρωτόκολλο 1 στη σύμβαση προστασίας 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών 
ελευθεριών, άρθρο 2" ΟΗΕ: διεθνές σύμφωνο σχε­
τικά με τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά 
δικαιώματα, άρθρα 6, 13, 14 και 15), 
— δικαίωμα στην προστασία της ιδιωτικής ζωής και της 
ακεραιότητας του ατόμου, ιδιαίτερα όσον αφορά τη 
χρήση συστημάτων πληροφορικής και τραπεζών 
δεδομένων (Συμβούλιο της Ευρώπης: σύμβαση για 
την προστασία των ατόμων έναντι της αυτοματοποι­
ημένης επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρα­
κτήρα), 
— προστασία της προσωπικής περιουσίας και προσδιο­
ρισμός των κοινωνικών υποχρεώσεων της (Συμβούλιο 
της Ευρώπης: πρόσθετο πρωτόκολλο στη σύμβαση 
διασφάλισης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και 
των θεμελιωδών ελευθεριών), 
— δικαίωμα ισότητας ευκαιριών και μεταχείρισης και 
εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων (ΔΟΕ: συμβάσεις 
100, 111, και 156' Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινω­
νικός χάρτης άρθρο 1 παράγραφος 2 και άρθρο 4 
παράγραφος 3" πρόσθετο πρωτόκολλο άρθρο Γ 
ΟΗΕ: διεθνές σύμφωνο για τα οικονομικά, κοινω­
νικά και πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 2 παρά­
γραφος 2 και άρθρα 3 και 7), 
— δικαίωμα του παιδιού, της μητέρας και της οικογέ­
νειας σε νομική και οικονομική προστασία (ΔΟΕ: 
σύμβαση 103, ΟΗΕ: διεθνές σύμφωνο σχετικά με τα 
οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα, 
άρθρο 10' Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός 
χάρτης, άρθρα 16 και 17), — δικαίωμα των συνταξιούχων (Συμβούλιο της 
Ευρώπης: πρόσθετο πρωτόκολλο στον κοινωνικό 
χάρτη, άρθρο 4), 
— δικαίωμα ελεύθερης οργάνωσης των εργαζομένων, 
των παραγωγών και καταναλωτών για τη σύσταση 
συνεταιριστικών και αλληλοβοηθητικών επιχειρή­
σεων που βασίζονται στις αρχές της αλληλεγγύης 
[ΔΟΕ: σύσταση 127· ΟΗΕ ψήφισμα 2459 (20 Δεκεμ­
βρίου 1968) για το ρόλο του συνεταιριστικού κινή­
ματος στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη], 
— δικαίωμα των καταναλωτών στην προστασία της 
υγείας τους, σε μια ποιοτική και αντικειμενική οικο­
νομική ενημέρωση και στην ελεύθερη επιλογή 
αγαθών και υπηρεσιών (ΟΗΕ: κατευθυντήριες αρχές 
για την προστασία των καταναλωτών — 1985), 
— δικαίωμα στην προστασία του περιβάλλοντος (ΔΟΕ: 
σύμβαση 148 και σύσταση 156, Συμβούλιο της 
Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης, άρθρο 11), 
— δικαίωμα στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονο­
μιάς (Συμβούλιο της Ευρώπης: ευρωπαϊκή πολιτι­
στική σύμβαση και σύμβαση για τη διασφάλιση της 
αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης). 
Β. Κανόνες οτα δέματα των εργασιακών σχέοων, της 
αγοράς και των συν$ηκά)ν εργασίας 
(περιλαμβανομένων κατά το μέτρο που τους αφορά και 
εκείνων που ισχύουν για τους βιοτέχνες, τα στελέχη επι­
χειρήσεων και τους απασχολουμένους για ίδιο λογα­
ριασμό) 
— δικαίωμα συνδικαλιστικής ελευθερίας, συμπεριλαμ­
βανομένης της προσφυγής σε συλλογικές δράσεις 
(ΔΟΕ: συμβάσεις 87 και 135 * Συμβούλιο της 
Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης άρθρα 5 και 6, παρά­
γραφος 4, σύμβαση προστασίας των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, άρθρο 
1Γ ΟΗΕ: διεθνές σύμφωνο για τα οικονομικά, κοι­
νωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 8), 
— δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικών διαπραγματεύ­
σεων (ΔΟΕ: συμβάσεις 98, 151 και 154" Συμβούλιο 
της Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης άρθρο 6 παρά­
γραφος 2), 
— απαγόρευση και κατάργηση της αναγκαστικής εργα­
σίας (ΔΟΕ: συμβάσεις 29 και 105 * ΟΗΕ: διεθνές σύμ­
φωνο για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά 
δικαιώματα, άρθρο 6* Συμβούλιο της Ευρώπης: σύμ­
βαση προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
και των θεμελιωδών ελευθεριών, άρθρο 4), 
— δικαίωμα ελεύθερης επιλογής και άσκησης επαγγέλ­
ματος, καθώς και σύμβασης εργασίας ύστερα από 
ελεύθερες διαπραγματεύσεις, 
— δικαίωμα παρέμβασης στον καθορισμό των συν­
θηκών εργασίας (ΔΟΕ: συστάσεις 94, 113 και 129* 
Συμβούλιο της Ευρώπης: πρόσθετο πρωτόκολλο στον 
κοινωνικό χάρτη άρθρο 3), 
Αριθ. C 126/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
— δικαίωμα μισθού κατόπιν ελευθέρων διαπραγματεύ­
σεων (ΔΟΕ: συμβάσεις 94 και 95* Συμβούλιο της 
Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης άρθρο 4" ΟΗΕ: διεθνές 
σύμφωνο σχετικά με τα οικονομικά, κοινωνικά και 
πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 7), 
— δικαίωμα αρχικής και διαρκούς επαγγελματικής 
κατάρτισης και ανακύκλησης (ΔΟΕ: συμβάσεις 140, 
142 και 159* Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός 
χάρτης, άρθρα 7, 9, 10 και 15* πρόσθετο πρωτόκολλο 
στον κοινωνικό χάρτη, άρθρο 1' ΟΗΕ: διεθνές σύμ­
φωνο για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά 
δικαιώματα, άρθρο 6), 
— δικαίωμα προστασίας της παιδικής εργασίας (ΔΟΕ: 
σύμβαση 138' Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός 
χάρτης άρθρο 7), 
— δικαίωμα ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους 
εργαζομένους στο επίπεδο στο οποίο λαμβάνονται οι 
αποφάσεις και κυρίως για τις τεχνολογικές καινοτο­
μίες και μεταβολές που έχουν επιπτώσεις στη διάρ­
θρωση, την οργάνωση της παραγωγής και στην απα­
σχόληση (ΔΟΕ: συμβάσεις 154 και σύσταση 113" 
Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης, άρθρο 6 
παράγραφος 1 και 2" πρόσθετο πρωτόκολλο στον 
κοινωνικό χάρτη, άρθρο 2), 
— δικαίωμα προστασίας των εργαζομένων σε περί­
πτωση ατομικών ή ομαδικών απολύσεων (ΔΟΕ: σύμ­
βαση 158, Συμβούλιο της Ευρώπης, κοινωνικός 
χάρτης, άρθρο 4 παράγραφος 4), 
— δικαίωμα ανάλογων εγγυήσεων, ειδικότερα όσον 
αφορά τη δυνατότητα κάλυψης από συλλογικές συμ­
βάσεις ή από επαγγελματικές συμφωνίες, και συμμε­
τοχής στις εισφορές και στις παροχές των συστη­
μάτων κοινωνικής ασφάλειας, σε περίπτωση μερικής, 
προσωρινής ή άλλες μορφές απασχόλησης (ΟΗΕ: 
διεθνές σύμφωνο σχετικά με τα οικονομικά, κοινω­
νικά και πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 2 παρά­
γραφος 2- ΔΟΕ: συμβάσεις 29, 87, 98, 100, 105 και 
111)* Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης, 
άρθρα 5 και 6), 
— δικαίωμα σε ετήσια άδεια (ΔΟΕ: συμβάσεις 95" Συμ­
βούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης, άρθρο 2 
παράγραφος 3' ΟΗΕ: διεθνές σύμφωνο σχετικά με 
τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώ­
ματα, άρθρο 7), 
— δικαίωμα εβδομαδιαίας ανάπαυσης (ΔΟΕ: συμβάσεις 
14 και 106' Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός 
χάρτης, άρθρο 2 παράγραφος 5), 
— δικαίωμα προστασίας της ασφάλειας και της υγείας 
στους τόπους εργασίας (ΔΟΕ: συμβάσεις 102, 121, 
155 και 161' Συμβούλιο της Ευρώπης: κοινωνικός 
χάρτης, άρθρο 3, και ευρωπαϊκός κώδικας κοινωνικής 
ασφάλισης άρθρα 31 έως 38' πρόσθετο πρωτόκολλο 
στον κοινωνικό χάρτη, άρθρα 3 και 4' ΟΗΕ: διεθνές 
σύμφωνο σχετικά με τα οικονομικά, κοινωνικά και 
πολιτιστικά δικαιώματα, άρθρο 7), — δικαίωμα προστασίας σε περίπτωση ασθενείας (ΔΟΕ: 
συμβάσεις 102, 118, 121, 130 και 157' Συμβούλιο της 
Ευρώπης: κοινωνικός χάρτης άρθρα 12 και 13' ευρω­
παϊκός κώδικας κοινωνικής ασφάλισης' πρωτόκολλο 
στον ευρωπαϊκό κώδικα κοινωνικής ασφάλισης· 
ευρωπαϊκή σύμβαση κοινωνικής ασφάλισης' πρό­
σθετο πρωτόκολλο στον κοινωνικό χάρτη άρθρο 4), 
— δικαίωμα σε δωρεάν υπηρεσίες τοποθέτησης (ΔΟΕ: 
συμβάσεις 88 και 96' Συμβούλιο της Ευρώπης, κοινω­
νικός χάρτης, άρθρο 1 παράγραφος 3). 
2. Η κοινωνική διάσταση της εσωτερικής αγοράς 
Η δεύτερη πτυχή των νομικών εγγυήσεων πρέπει να αφορά 
τα προβλήματα της κοινωνικής διάστασης της εσωτερικής 
αγοράς. Ανταποκρίνεται στην ανάγκη του συνδυασμού δύο 
αλληλεξαρτώμενων στόχων: 
α) του σεβασμού των εθνικών ποικιλομορφιών τόσο στη 
νομοθεσία για την εργασία και την κοινωνική ασφάλεια, 
όσο και τα εθνικά συστήματα επαγγελματικών σχέσεων 
κατά το μέτρο κατά το οποίο είναι συμβατά με το ευρω­
παϊκό κοινωνικό πρότυπο' 
6) της αναγκαιότητας υιοθέτησης κοινών κανόνων. 
Πρόκειται για την υιοθέτηση — μέσω της κατάρτισης κοι­
νοτικών νομικών πράξεων που σέβονται την ευελιξία, τη 
συνεννόηση, την αποκέντρωση — διατάξεων για τις κοινω­
νικές εγγυήσεις που είναι απαραίτητες για την ισορροπη­
μένη υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς. Για να αποφευ­
χθούν οι πιθανότητες αθέμιτου ανταγωνισμού και να επι­
τραπεί, με την προοπτική της ενίσχυσης της οικονομικής και 
κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας η προοδευτική προσέγ­
γιση των συνθηκών εργασίας, όπως επίσης και του άμεσου 
ή έμμεσου κοινωνικού κόστους στους τομείς οικονομικής 
δραστηριότητας που θα επηρεασθούν από την υλοποίηση 
της εσωτερικής αγοράς. Επιβάλλεται σχετικά να γίνει παρα­
πομπή στις προτάσεις και παρατηρήσεις που εμφαίνονται 
στη γνωμοδότηση και την ενημερωτική έκθεση για τις κοι­
νωνικές πτυχές της εσωτερικής αγοράς (')· 
Το άρθρο 118Α της ενιαίας πράξης, εξάλλου, υποχρεώνει τις 
κοινοτικές αρχές να θεσμοθετήσουν στους τομείς που αφο­
ρούν το περιβάλλον εργασίας, και ιδιαίτερα την υγιεινή, την 
ασφάλεια και την υγεία στους τόπους εργασίας. Η ΟΚΕ 
διαπιστώνει ότι τα θέματα αυτά ανάγονται πλέον στην 
αρμοδιότητα της Κοινότητας. Ζητά συνεπώς από την Επι­
τροπή να καταρτίσει ταχέως και από το Συμβούλιο να υιο­
θετήσει τις απαραίτητες πράξεις εφαρμογής λαμβάνοντας 
(') ΕΕ αριθ. C 356 της 31. 12. 1987 και έγγρ. CES 225/87 τελικό. 
23. 5. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 126/9 
υπόψη ότι δεν πρόκειται μόνο για την εναρμόνιση των υφι­
σταμένων καταστάσεων αλλά για πρόβλεψη των προόδων 
που θα σημειωθούν. 
Είναι ιδιαιτέρως επείγον για την επιτυχία της εσωτερικής 
αγοράς να θεσπισθούν πράξεις που να αφορούν: 
— την απόλυση και την καταχρηστική χρησιμοποίηση 
εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη με τρόπο άτυπο ('), 
— το δικαίωμα πληροφόρησης και διαβούλευσης σε περί­
πτωση αναδιάρθρωσης ή συγχώνευσης επιχειρήσεων, 
— την εφαρμογή των κοινωνικών νόμων και των συλλο­
γικών συμβάσεων που ισχύουν κατά την κατακύρωση 
δημόσιων συμβάσεων. 
3. Η πολιτική προστασίας των καταναλωτών ως πτυχή της 
ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς 
Η ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά εκτός από την κοινωνική 
διάσταση περιλαμβάνει και μια διάσταση που αφορά την 
πολιτική προστασίας του καταναλωτή. Η ΟΚΕ, μολονότι 
συμφώνησε σε πολλές γνωμοδοτήσεις της με την προσέγ­
γιση που επέλεξε η Επιτροπή για την υλοποίηση της εσωτε­
ρικής αγοράς για είδη διατροφής και καταναλωτικά αγαθά, 
επιμένει ότι θα πρέπει να διασφαλισθούν η προστασία του 
καταναλωτή, η ποιότητα των προϊόντων, η προστασία από 
παραπλανήσεις, η πληροφόρηση, η διαφώτιση και η διαπαι­
δαγώγηση του καταναλωτή, καθώς και η παροχή συμ­
βουλών σ'αυτόν. 
4. Ο κοινοτικός κοινωνικός διάλογος 
Ρόλος του κοινοτικού κοινωνικού διαλόγου είναι να διαρ­
θρώσει, σε μια βιομηχανική και οικονομική κοινωνία που 
βρίσκεται σε συνεχή και ταχεία μεταβολή, τους δύο προανα­
φερθέντες στόχους: σεβασμό των εθνικών ποικιλομορφιών 
και υιοθέτηση κοινών κανόνων. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη 
σπουδαιότητα που αποδίδει στον κοινοτικό κοινωνικό διά­
λογο, που θα πρέπει να επιδιωχθεί στο τομεακό επίπεδο, 
περιλαμβανομένου του δημόσιου τομέα, και ζητά από την 
Επιτροπή να συνεχίσει τη δράση της με σκοπό την εφαρ­
μογή των διατάξεων του άρθρου 118Β της συνθήκης, ιδιαί­
τερα προς το σκοπό σύναψης γενικών συμφωνιών και ευρω­
παϊκών συλλογικών συμβάσεων, στο μέτρο που αυτό είναι 
δυνατόν. 
Είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί σε όλες τις συνιστώσες της 
κοινωνικής ζωής, κυρίως στις ενώσεις των καταναλωτών, 
στα αλληλοβοηθητικά σωματεία και στους συνεταιρισμούς, 
και με τρόπο που θα συνδέει στα κατάλληλα πλαίσια τους 
εκπροσώπους των πλέον σημαντικών κοινωνικών και οικο­
νομικών τομέων, ο κατάλληλος χώρος για την άσκηση των 
διαπραγματεύσεων και γενικότερα των λειτουργιών τους. IV. Παρατηρήσεις για την ενεργοποίηση των θεμελιωδών 
κοινωνικών δικαιωμάτων 
Η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι απαραίτητο να μη δοθεί νομικός 
χαρακτηρισμός στις πράξεις που θα διασφαλίσουν τις θεμε­
λιώδεις κοινωνικές εγγυήσεις στους ευρωπαίους πολίτες με 
μια ορολογία που απορρέει από το κλασικό διεθνές κοινω­
νικό δίκαιο όπως: χάρτης, συνθήκη, σύμβαση, σύμφωνο. 
Οποιαδήποτε άλλη μέθοδος θα σήμαινε ότι η κοινοτική κοι­
νωνική πολιτική δεν έχει παρά δευτερεύοντα ρόλο κατά την 
πραγματοποίηση της εσωτερικής αγοράς (2). 
Σύμφωνα με την ΟΚΕ, οι πράξεις και οι διαδικασίες που 
προβλέπονται από τη συνθήκη πρέπει να χρησιμοποιηθούν 
για να διασφαλισθεί-στο πλαίσιο των εννόμων τάξεων των 
κρατών μελών ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων 
και για να επιτραπεί η υλοποίηση κοινωνικών μέτρων που 
είναι απαραίτητα για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς. Αυτή η δράση πρέπει να αναληφθεί σε στενή συνερ­
γασία με τους εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων. Η 
υιοθέτηση της πράξης που θα διασφαλίσει την προστασία 
των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων πρέπει να πραγ­
ματοποιηθεί πριν από τα τέλη του 1989, και η εφαρμογή των 
κοινωνικών μέτρων που είναι απαραίτητα για την ορθή λει­
τουργία της εσωτερικής αγοράς να γίνει σύμφωνα με στα­
θερό χρονοδιάγραμμα που θα λαμβάνει υπόψη του τις προ­
θεσμίες που προβλέπονται για την επίτευξη της εσωτερικής 
αγοράς. 
Οι παρατηρήσεις σύμφωνα με την παρούσα γνωμοδότηση 
δεν πρέπει να θίξουν τις διατάξεις του εσωτερικού δικαίου 
των συλλογικών συμβάσεων και των συνθηκών που ισχύουν 
ή θα ισχύσουν και οι οποίες θα ήταν πιο ευνοϊκές για τα 
προστατευόμενα πρόσωπα. 
Χωρίς να προκαταλαμβάνει τις διαδικασίες που θα προτα­
θούν για τον προσδιορισμό και την ενεργοποίηση των θεμε­
λιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων, η ΟΚΕ, ως προνομιακός 
χώρος εκπροσώπησης των οικονομικών και κοινωνικών 
κύκλων, προτίθεται να εξετάζει κάθε χρόνο τη συνέχεια που 
θα δοθεί στα μέτρα που θα υιοθετηθούν στον τομέα αυτό. 
Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 1989. 
ϋ Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
(') Βλέπε τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τα «Διασυνοριακά 
προβλήματα της αγοράς εργασίας» (ΕΕ αριθ. C 95, της 11. 4. 
1988). (2) Παρόμοια ενέργεια θα ήταν αντίθετη με τα «Συμπεράσματα» του 
κοινωνικού συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1984 για τον κοινωνικό 
χώρο, όπου δηλώνεται ότι: «Η Κοινότητα δεν θα είναι σε θέση 
να ενισχύσει την οικονομική συνοχή της έναντι του διεθνούς 
ανταγωνισμού αν, ταυτόχρονα, δεν ενισχύσει την κοινωνική 
συνοχή της. Η κοινωνική πολιτική οφείλει λοιπόν να αναπτυχθεί 
στο κοινοτικό επίπεδο κατά τον ίδιο λόγο, όπως η οικονομική, 
νομισματική και βιομηχανική πολιτική» (ΕΕ αριθ. C 175/1, 3 και 
4. 7. 1984). 
Αριθ. C 126/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 
Κατάλογος και τίτλοι των κυριότερων θεσπισμάτων του διεθνούς κοινωνικού δικαίου που έχουν ήδη υιοθετηθεί 
από τα Ηνωμένα Έθνη, το Διεθνές Γραφείο Εργασίας και το Συμβούλιο της Ευρώπης 
ΟΗΕ 
— Διεθνές Σύμφωνο σχετικά με τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα — Υιοθετήθηκε στις 
16 Δεκεμβρίου 1966 και άρχισε να ισχύει στις 3 Ιανουαρίου 1976, 
— Σύμβαση για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων εις βάρος των γυναικών — Υιοθετήθηκε στις 
18 Δεκεμβρίου 1979 και άρχισε να ισχύει στις 3 Σεπτεμβρίου 1981, 
— Σύμβαση για την εξάλειψη όλων των μορφών φυλετικών διακρίσεων — Υιοθετήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1965 
και άρχισε να ισχύει στις 4 Ιανουαρίου 1969. 
ΔΟΕ 
Συμβάσεις 
14 — Εβδομαδιαία ανάπαυση (βιομηχανία) (1921) 
26 — Μηχανισμός για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού (1928) 
29 — Αναγκαστική εργασία (1930) 
44 — Διατάξεις για την ανεργία (1936) 
81 — Επιθεώρηση Εργασίας (1947) 
87 — Συνδικαλιστική ελευθερία και προστασία του συνδικαλιστικού δικαιώματος (1948) 
88 — Υπηρεσίες απασχόλησης (1948) 
89 — Νυκτερινή εργασία (γυναίκες) (1948) 
90 — Νυκτερινή εργασία νεαρών προσώπων που απασχολούνται στη βιομηχανία (1948) 
94 — Ρήτρες εργασίας (δημόσιες συμβάσεις) (1949) 
95 — Προστασία του μισθού (1949) 
98 — Δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικών διαπραγματεύσεων (1949) 
100 — Ισότητα απολαβών (1951) 
102 — Κοινωνική ασφάλεια (κατώτερες προδιαγραφές) (1952) 
103 — Προστασία της μητρότητας (1952) 
105 — Κατάργηση της αναγκαστικής εργασίας (1957) 
106 — Εβδομαδιαία ανάπαυση (εμπόριο και γραφεία) (1957) 
111 — Διακρίσεις στην απασχόληση και στο επάγγελμα (1958) 
115 — Προστασία από τις ακτινοβολίες (1960) 
118 — Ισότητα μεταχείρισης (κοινωνική ασφάλεια) (1962) 
120 — Υγιεινή (εμπόριο, γραφεία) (1964) 
121 — Παροχές σε περίπτωση ατυχήματος εργασίας και επαγγελματικής ασθένειας (1964) 
122 — Πολιτική Απασχόλησης (1964) 
129 — Επιθεώρηση εργασίας (γεωργία) (1969) 
130 — Ιατρική περίθαλψη και αποζημιώσεις ασθενείας (1969) 
132 — Αδεια με αποδοχές (αναθεωρήθηκε) (1970) 
23. 5. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων AptS. C 126/11 
135 — Εκπροσώπηση των εργαζομένων (1971) 
138 — Ελάχιστη ηλικία (1973) 
139 — Επαγγελματικός καρκίνος (1974) 
140 — Εκπαιδευτική άδεια με αποδοχές (1974) 
142 — Αξιοποίηση ανθρώπινων πόρων (1975) 
143 — Διακινούμενοι εργαζόμενοι (1975) 
144 — Τριμερής διαβούλευση (1976) 
148 — Χώρος εργασίας (ατμοσφαιρική ρύπανση, θόρυβος και δονήσεις) (1977) 
151 — Εργασιακές σχέσεις στις δημόσιες υπηρεσίες (1978) 
154 — Συλλογικές διαπραγματεύσεις (1981) 
155 — Ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων (1981) 
156 — Εργαζόμενοι με οικογενειακές ευθύνες (1981) 
157 — Διατήρηση δικαιωμάτων σε θέματα κοινωνικής ασφάλειας tl982) 
158 — Απόλυση (1982) 
159 — Επαγγελματική αναπροσαρμογή και απασχόληση μειονεκτούντων ατόμων (1983) 
161 — Υπηρεσίες υγείας στο χώρο εργασίας (1985) 
Συστάσεις 
94 — Συνεργασία στο επίπεδο της επιχείρησης (1952) 
113 — Διαβούλευση σε βιομηχανικές και εθνικές βαθμίδες (1960) 
129 — Επικοινωνίες στην επιχείρηση (1967) 
156 — Προστασία των εργαζομένων από τους επαγγελματικούς κινδύνους που οφείλονται στην ατμοσφαιρική 
ρύπανση, το θόρυβο και τις δονήσεις στο χώρο εργασίας 
Συμβούλιο της Ευρώπης 
— Σύμβαση διασφάλισης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών — Υπεγράφη στις 
4 Νοεμβρίου 1950 και άρχισε να ισχύει στις 3 Σεπτεμβρίου 1953 
— Ευρωπαϊκός κοινωνικός χάρτης — Υιοθετήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 1961 και άρχισε να ισχύει στις 26 Φεβρουα­
ρίου 1965 
— Ευρωπαϊκή πολιτιστική σύμβαση — Υπεγράφη στις 19 Δεκεμβρίου 1954, άρχισε να ισχύει στις 5 Μαΐου 1955 
— Ευρωπαϊκός κώδικας κοινωνικής ασφάλισης και πρωτόκολλο στον ευρωπαϊκό κώδικα κοινωνικής ασφάλισης 
— Υιοθετήθηκαν στις 16 Απριλίου 1964 και άρχισαν να ισχύουν στις 17 Μαρτίου 1968 
— Ευρωπαϊκή σύμβαση κοινωνικής ασφάλειας και συμπληρωματική συμφωνία για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής 
σύμβασης κοινωνικής ασφάλειας — Υιοθετήθηκαν στις 14 Δεκεμβρίου 1972 και άρχισαν να ισχύουν την 
1η Μαρτίου 1977 
— Σύμβαση για την προστασία των προσώπων σχετικά με την αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων προσω­
πικού χαρακτήρα — Υιοθετήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 1981 και άρχισε να ισχύει την 1η Οκτωβρίου 1985 
— Ευρωπαϊκή σύμβαση σχετικά με το νομικό καθεστώς του μετανάστη εργαζομένου που υιοθετήθηκε στις 24 
Νοεμβρίου 1977 και άρχισε να ισχύει την 1η Μαΐου 1983 
— Σύμβαση για τη διασφάλιση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης — Υιοθετήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 
1985 και άρχισε να ισχύει την 1η Δεκεμβρίου 1987 
— Πρόσθετο πρωτόκολλο στον ευρωπαϊκό κοινωνικό χάρτη που υιοθετήθηκε στις 5 Μαΐου 1988 — Δεν άρχισε 
ακόμη να ισχύει. 
ApiS. C 126/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
Οι ακόλουθες τροπολογίες που έλαβαν αριθμό ψήφων υπέρ, ίσο προς το ένα τέταρτο των ψηφισάντων απορρί­
φθηκαν κατά τη συζήτηση. 
Παράγραφος III σημείο 1 
Τίτλος: Να απαλειφθεί η φράση «στο κοινοτικό νομικό σύστημα». 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 38 
Ψήφοι κατά: 91 
Αποχές: 17 
Παράγραφος 2, γραμμή 3 
Οι λέξεις «κοινοτική νομική τάξη» αντικαθίσταται με τις λέξεις «νομική τάξη των κρατών μελών». 
Αιτιολογία 
Στην προκειμένη παράγραφο πρόκειται για την εμφύτευση προσώπων διεθνών συμφωνιών και άλλων εγγράφων 
στην εθνική τάξη. Στην παράγραφο υπενθυμίζεται για μια φορά ακόμη η κυριαρχική νομοθετική αρμοδιότητα των 
κρατών μελών. Η λέξη «κοινοτική» θα δώσει την εντύπωση ότι τα διεθνώς θεσπισμένα πρότυπα θα καθιερωθούν 
για πρώτη φορά σ' ένα είδος κοινωνικού χάρτη. 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 37 
Ψήφοι κατά: 96 
Αποχές: 6. 
23. 5. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 126/13 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για τη γνωμοδότηση 
Οι παρακάτω σύμβουλοι (παρόντες ή εκπροσωπούμενοι) ψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης: 
Κυρίες/Κύριοι 
ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ 
ΑΜΑΤΟ 
Α&ΕΝΑ 
ΑΚΕΤ5 
ΑΤΑΙϋΕ ΡΕΚΚΕΙΚΑ 
ΜΠΑΖΙΑΝΑΣ 
ΒΕΙΤΚΑΜΙ 
ΒΕΝΤΟ ΟΟΝςΑΐνΕδ 
ΒΕΚΕΤΤΑ 
ΒΙΕδΕΚ 
ΒΟΟΟΥ 
Β05 
ΜΠΡΕΔΗΜΑ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ 
ΜΠΡΕΠΑΝΝΗΣ 
ΒΚΙΟΑΝΤΙ 
ΒΚΟΙΟΗΕΚ 
ΒυΚΝΕΙ 
ΙΟΒΟ ΒΚΑΝΏΑΟ Κ. €ΑΕ 
ΟΑΐνΕΤ ΟΗΑΜΒΟΝ 
ΟΑΚΚΟΙΧ 
ΟΑνΑΖΖυΤΙ 
ΟΕΒΑΙΙΟ ΗΕΚΚΕΚΟ 
ΟΕΥΚΑΟ 
ΟΗΚΙδΤΙΕ 
€ΤΑΥΕ1 
ΟΟΙΧΑδ 
ΑΐνΕδ ΟΟΝΟΕ 
αοκτοΐδ 
νΑΝ ΟΑΜ 
ΝΤΑΣΗΣ 
ΟΕ1ΗΟΜΕΝΙΕ 
ϋΕΕΙΑ ΟΚΟΟΕ 
ΌΕ ΤΑνΕΚΝΙΕΚ 
ϋΟΝΟΚ 
ΟΟδ δΑΝΤΟδ 
ϋΚΑΟΌ 
ϋΜΙΧΕΑυΤ) 
ϋκουιΐΝ 
νΑΝ ΕΕΟΚΕΚΤ 
ΕΙδΤΝΕΚ 
ΕϋΙΕΝ 
ριυΜ 
ΡΟΚΟΑδ 
ΡΚΑΝΟΙ 
ΡΚΕΕΜΑΝ 
ΡΚΕδΙ 
ΟΑΥΕΤΟΤ 
ΟΈΚΜΟΖΖΙ 
ΟΈΌΈΝΙΟΗ 
ΟΙΕδΕΝΕΚ 
ΟΟΜΕΖ ΜΑΚΤίΝΕΖ 
ΟΚΕϋΑΙ 
ΟΚΕΕΝ 
ΗΑΑδ 
ΗΑΟΈΝ 
ΗΙΙΚΕΝδ 
ΗόΚδΚΕΝ 
ΗΟυΤΗΌΎδ 
ΗΟνΟΑΑΚΟ ΤΑΚΟΒδΕΝ 
]Αδ€ΗΙ€Κ 
ΙΕΝΚΙΝδ 
ΚΑΑΚΙδ ΚΑΖΑΖΗΣ 
ΚΙΚΟΗΡΕΙϋ 
ΚΙΤΣΙΟΣ 
ΚΚόΟΕΚ 
ΙΑΚΑ ΜΑΚΤΙΝ 
ΙΑΝϋΑΒυκυ 
ΛΑΠΠΑΣ 
ΙΑΚδΕΝ 
ΐΑυκ 
ΙΙνΈΚΑΝΙ 
1.0Ψ 
ΙΙΧΗΕΤΠ 
ιυδΤΕΝΗουψΕκ 
ΜΑΟΟΟΟΚδ 
ΜΑΙΝΕΤΠ 
ΜΑΝΤΟνΑΝΙ 
ΜΑΚΟΑΙΕΡ ΜΑδίΑ 
ΜΑΚΟΌΤ 
ΜΑΚνίΕΚ 
ΜΑΤΤΕΟίΙ 
ΜΕΥΕΚ-ΗΟΚΝ 
ΜΟΚΑίΕδ 
ΜΟΚ,δΕΙΙΙ 
ΜϋΉΚ 
ΜυΐίΕΚ 
ΜΙΙΝΙΖ ΟυΑΚΟΑΟΟ 
ΜυΚΡΗΥ 
ΝΙΕΙδΕΝ Β. 
ΝΙΕΙδΕΝ Ρ. 
ΝΙΕΚΗΑυδ 
ΝΙΕΟΨΕΝΗυΐΖΕ 
ΝΟΟΚΏΨΑ1 
ΝΙΙΟΕΥΚΕ 
οκδΐ 
ΡΑΚΌΟΝ 
ΡΕΙΧΕΉΕΚ 
ΡΕΤΕΚδΕΝ 
ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ 
ΠΟΛΥΖΟΣ 
Ρ&ΟΕΝΟΑ 
ΡΚΟυΜΕΝδ 
ρυενΕΟΟ κο;ο 
ΡΑΥΤΟΠΟΥΛΟΣ 
ΚΑΜΑΕΚΕΚδ 
ΚΑΝΟΟΝΙ-ΜΑΟΗΙΑνΕΙΙΙ 
ΚΙΒΙΕΚΕ 
ΚΟΙΑΟ ΟΟΝςΑίνΕδ 
ΚΟΜΟΙΙ 
ΚΟδΕΙΝΟΚΑνΕ 
δΑϊυ 
δΑίΜΟΝ 
δΑΝΤΙΙΙΑΝ ΟΑΒΕΖΑ 
δ€ΗΑΟΕ ΡΟυίδΕΝ 
δΟΗΜΙΤΖ , 
δΟΗΟΕΡΟΕδ 
δΕΚΚΑ ΟΑΚΚΑΟαΟΙΟ 
δΐινΑ 
δΜΙΤΗ Α. Κ. 
δΜΙΤΗΙ,ρ 
δΟΙΑΚΙ 
δΡυκεκδ 
δΤΑΕϋΕΙΙΝ 
Αριθ. € 126/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 5. 89 
Οι παρακάτω σύμβουλοι (παρόντες ή εκπροσωπούμενοι) ψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης: (συνέχεια) 
ΤΙΕΜΑΝΝ νΕΚΟΕΓΧΙΝΟ 
ΤυΚΚΕΚ ΥΙΟΑΕ 
νΑΙΙΕΙΟ ΟΑΙΌΕΚΟΝ ΒΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ 
νΑΝϋΕΝΒΚΟυΟΚΕ ΥΎΕΚΝΕΑυ 
ΒΑΣΙΛΑΡΑΣ ΖυΡΙΑυΈ. ΝΑΚΥΑΙΖΑ 
ΥΕΙΑδΟΟ ΜΑΝΟΕΒΟ 
Οι παρακάτω σύμβουλοι (παρόντες ή εκπροσωπούμενοι) ψήφισαν κατά της γνωμοδότησης: 
Κυρίες/Κύριοι 
ΑΡΑΚΙΟΙΟ ΒΚΑνΟ ΜΟ&Ε1ΑΝΟ 
ΒΕΚΝΑ50ΟΝΙ ΝΕΤΟ άζ δΙΕΥΑ 
ΒΙΑΟΚ άε ΝΟΚΜΑΝΝ 
ΟΑΜΡΒΕΙΧ ΡΟΕΤΟΝ 
ϋΕΟΑΙίίΟΝ ΚΙΕΚΑ ΜΑΚδΑ 
ΌΟΌΏ ΚΟΒΙΝδΟΝ 
ΡΕΑΤΗΕΚ δΡΕΙΚδ 
ΟΑΚΏΝΕΚ δΤΟΚΙΕ-ΡυΟΗ 
ΟΙΑΟΟΜΕΙΧΙ ΤΕΙΧΕδ 
ΗΑΝΟΟΟΚ ΤΙΧΙΕΚ 
ΜΑΟΗΑΒΟ νΟΝ Τδ€ΗΠδΙ ΨΗΙΤΨΟΚΤΗ 
Οι παρακάτω σύμβουλοι (παρόντες ή εκπροσωπούμενοι) απέσχον της ψηφοφορίας: 
Κυρίες/Κύριοι 
ΑδΡΙΝΑΙΧ ΜΟΙΙΚΟυΈδ 
ΒΑΟΙΙΑΝΟ ΡΚΟΝΚ 
ΟΟΚΕΙΙΑΥΟΚΑ κουζίΕκ 
ΕΠΎ δΤΚΑυδδ