Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών και τη σύσταση της επιτροπής σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα και την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης"

(1999/C 198/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την "Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών και τη σύσταση της επιτροπής σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα και την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης" (COM(1998) 198 τελικό της 30.3.1998)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 15ης Ιουλίου 1998 να εκδώσει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό με βάση το άρθρο 198 Γ) § 4 της Συνθήκης ΕΟΚ και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 5 "κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 26 Ιανουαρίου 1999 (CDR 441/98 rev. 1) (Εισηγητής ο κ. von Plottnitz)·

υιοθέτησε κατά την 28η σύνοδο ολομέλειας, στις 10 και 11 Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 10ης Μαρτίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Μετά από τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν με θέμα την Πράσινη Βίβλο για την πρόσβαση των καταναλωτών στην δικαιοσύνη και τη ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης στην εσωτερική αγορά(1) καθώς και το Πρόγραμμα Δράσης που ακολούθησε(2) η Επιτροπή εκδίδει πλέον ανακοίνωση σχετικά με την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών καθώς και μία σύσταση σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης.

1.1. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Επιτροπής, το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών έχει διευρυνθεί σημαντικά χάρη στη θέσπιση ανάλογης νομοθεσίας. Τα κράτη μέλη, έχουν θεσπίσει επίσης ένα ευρύ φάσμα νομικών διατάξεων είτε σε τομείς που δεν καλύπτονται από τα κοινοτικά κείμενα είτε στους εναρμονισμένους τομείς, διατάξεις οι οποίες παρέχουν στους καταναλωτές ειδικά δικαιώματα.

1.2. Από την άλλη πλευρά διαπιστώνεται ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πάντοτε δυνατότητα, να ασκηθούν αποτελεσματικά τα ισχύοντα δικαιώματα, κι αυτό σε κοινοτικό επίπεδο. Πράγματι ένας καταναλωτής που δεν επιθυμεί να διεκδικήσει τα δικαιώματά του ενώπιον δικαστηρίου θα αντιμετωπίσει κυρίως τα ακόλουθα εμπόδια:

- επιβάρυνση του κόστους για την παροχή νομικών συμβουλών, της παράστασης δικηγόρου και των αμοιβών εμπειρογνωμόνων,

- διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας,

- εμπόδια ψυχολογικής φύσης που οφείλονται στον περίπλοκο χαρακτήρα και στην τυπικότητα που χαρακτηρίζει τις δικαστικές διαδικασίες καθώς και τη δυσκολία κατανόησης της δικαστικής ορολογίας.

1.3. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι αν η κατάσταση αυτή είναι ήδη περίπλοκη όταν πρόκειται για διαφορές εθνικού επιπέδου, επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο όταν οι διαφορές λαμβάνουν διασυνοριακό χαρακτήρα. Γενικά διαπιστώνει ότι η περιορισμένη αξία του οικονομικού διακυβεύματος της αγοράς καθιστά δυσανάλογη τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας καθώς και το κόστος της με αποτέλεσμα πολλοί καταναλωτές να παραιτούνται από την διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους.

2. Πιθανές λύσεις

Προτείνονται τρεις τρόποι για την εξεύρεση λύσης οι οποίοι αλληλοσυμπληρώνονται:

- η απλούστευση και η βελτίωση των δικαστικών διαδικασιών,

- η βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ τω επαγγελματιών και των καταναλωτών,

- η καθιέρωση εξώδικων διαδικασιών ρύθμισης των διαφορών κατανάλωσης.

2.1. Η Επιτροπή, διαπιστώνοντας ότι στα περισσότερα κράτη μέλη ήδη προβλέπονται δυνατότητες απλοποιημένης δικαστικής διαδικασίας για την επίλυση μικροδιαφορών οι οποίες διαφέρουν έντονα μεταξύ τους, προσανατολίζεται στην πρότασή της προς την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης. Η προσέγγιση αυτή επιδοκιμάζεται επειδή κατ'αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται η πρόσβαση των καταναλωτών στην έννομη τάξη και βελτιώνεται η επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών και των καταναλωτών χωρίς συγχρόνως να θίγονται οι εθνικές δικαστικές διαδικασίες.

2.2. Σχετικά με την δυνατότητα θέσπισης εξώδικων διαδικασιών η Επιτροπή διαπιστώνει ότι παράλληλα με τις δικαστικές διαδικασίες υπάρχουν σήμερα στην Ευρώπη πολυάριθμες εξώδικες μέθοδοι για τη ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης. Άλλοτε πρόκειται για διαδικασίες που συμπληρώνουν τις δικαστικές, άλλοτε πρόκειται για προκαταρκτικές διαδικασίες όπως π.χ. η διαμεσολάβηση ή ο συμβιβασμός. Υπάρχουν όμως και άλλοι εναλλακτικοί μηχανισμοί, όπως π.χ. η διαιτησία.

2.2.1. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι ακόμη και στα πλαίσια των εξώδικων διαδικασιών θα πρέπει να παρέχονται ορισμένες εγγυήσεις "δικαιοσύνης" ώστε να αυξηθεί η αξιοπιστία των συστημάτων αυτών απέναντι στους καταναλωτές.

2.3. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή προτείνει στην ανακοίνωσή της δύο πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της κατάστασης που επικρατεί (η οποία είναι πολύπλοκη για τους πολίτες) σχετικά με την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη.

2.3.1. Αφενός, προτείνεται η σύνταξη ενός ευρωπαϊκού εντύπου υποβολής αιτημάτων του καταναλωτή, με διασυνοριακή ισχύ, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση του διαλόγου μεταξύ των καταναλωτών και των επαγγελματιών με σκοπό, κατ'αρχήν, τον φιλικό διακανονισμό των διαφορών τους, το συντομότερο δυνατό.

Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί επίλυση του προβλήματος εξετάζεται η δυνατότητα χρησιμοποίησης του εντύπου αυτού για την κίνηση εξώδικης διαδικασίας με απλή κατάθεση του ευρωπαϊκού εντύπου. Το έντυπο αυτό, το οποίο έλαβε τη σημερινή του μορφή ύστερα από διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, στοχεύει στην καθοδήγηση του καταναλωτή και στον προσανατολισμό του στη διατύπωση του αιτήματός του. Η πρωτοβουλία αυτή ξεκινά ως δοκιμαστικό σχέδιο και ισχύει για δύο έτη.

2.3.2. Στη σύσταση της Επιτροπής ορίζονται επίσης οι αρχές που θα διέπουν τη λειτουργία των εξώδικων οργάνων για την επίλυση των διαφορών κατανάλωσης.

Η σύσταση αναφέρεται κυρίως στις εξώδικες διαδικασίες οι οποίες, ανεξαρτήτως της νομικής τους φύσης, προσφέρουν τη δυνατότητα παρέμβασης τρίτου προσώπου, το οποίο συμβάλλει στην επίλυση της διαφοράς κατά τρόπο που να δεσμεύονται και τα δύο μέρη.

Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή ορίζει ουσιαστικά τις ακόλουθες αρχές:

2.3.2.1. Η ανεξαρτησία της εξώδικης αρχής (η οποία εξασφαλίζεται με τα προσόντα, την ικανοποιητική διάρκεια της εντολής που διαθέτει το υπεύθυνο πρόσωπο και με τον όρο ότι το πρόσωπο αυτό δεν διατηρεί καμία προσωπική σχέση με κάθε ένα από τα μέρη).

2.3.2.2. Η αρχή της διαφάνειας (η οποία διασφαλίζεται μέσω της υποχρεωτικής παροχής πληροφοριών σχετικά με την αντικειμενική αλλά και γεωγραφική αρμοδιότητα της εξώδικης αρχής σχετικά με τους κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται κατά την προσφυγή στο όργανο, το κόστος της διαδικασίας, τη νομική αξία της απόφασης, καθώς και μέσω της δημοσίευσης ετήσιας έκθεσης σχετικά με τις εκδοθείσες αποφάσεις).

2.3.2.3. Η αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως.

2.3.2.4. Η αρχή της αποτελεσματικότητας (η οποία διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων μέσω της πρόσβασης στη διαδικασία χωρίς την υποχρεωτική χρήση νομικού εκπροσώπου, μέσω της πραγματοποίησης της εργασίας δωρεάν ή με λογικό κόστος, μέσω του καθορισμού σύντομων προθεσμιών της διαδικασίας και μέσω της αναγνώρισης ευρύτατων αρμοδιοτήτων στον εξώδικο οργανισμό).

2.3.2.5. Η αρχή της νομιμότητας (η οποία διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, μέσω της τήρησης των επιτακτικών κανόνων του δικαίου του κράτους στο οποίο έχει την έδρα του το αρμόδιο όργανο καθώς και μέσω της υποχρεωτικής αιτιολόγησης της απόφασης).

Η ΕΤΠ θεωρεί απαραίτητο να προβλεφθεί ότι οι αποφάσεις του εξωδικαστικού οργάνου λαμβάνονται με πλήρη σεβασμό των νόμων και του δικαίου αλλά επίσης και βάσει της αρχής της ισότητας, εφόσον το επιθυμούν οι ενδιαφερόμενοι.

2.3.2.6. Η αρχή της ελευθερίας (η οποία διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, μέσω του όρου ότι το δικαίωμα του καταναλωτή να προσφεύγει στη διαδικαστική οδό ακόμη και σε περίπτωση μη συμφέροντος συμβιβασμού, προϋπάρχει της δημιουργίας της διαφοράς).

2.3.2.7. Η αρχή του δικαιώματος εκπροσώπησης από τρίτο πρόσωπο σε όλα τα στάδια διαδικασίας.

3. Γενικές Παρατηρήσεις

3.1. Η σημασία της προστασίας των καταναλωτών για τους πολίτες της εσωτερικής αγοράς

3.1.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η προστασία των καταναλωτών συνδέεται άμεσα με την "Αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης" και τόνισε στη γνωμοδότησή της της 17ης Μαΐου 1994(3) για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και τη ρύθμιση των διαφορών κατανάλωσης στην εσωτερική αγορά, ότι η εσωτερική αγορά μπορεί να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητες της μόνο εφόσον είναι αξιόπιστη απέναντι στους ευρωπαίους πολίτες και εφόσον αυτοί γνωρίζουν ότι τα ενδεχόμενα προβλήματα μπορούν να επιλυθούν σύντομα και αποτελεσματικά μέσω μίας διαδικασίας για τη ρύθμιση διαφορών κατανάλωσης.

Η ΕΤΠ εξέφρασε, επίσης, την άποψη ότι η προστασία των καταναλωτών στην Ευρώπη έχει λάβει πλέον "κοινοτική" διάσταση, κυρίως σε περίπτωση νομικών διαφορών διασυνοριακού χαρακτήρα. Με βάση τη διαπίστωση αυτή καθώς και λόγω της ανασφάλειας που επικρατεί σχετικά με το ερώτημα αν τα δικαιώματα των καταναλωτών προστατεύονται με ικανοποιητικό τρόπο η ΕΤΠ κάλεσε την Επιτροπή να προσθέσει το θέμα της πρόσβασης των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και τη ρύθμιση νομικών διαφορών στον κατάλογο των προτεραιοτήτων της και επιπλέον να εξαντλήσει πλήρως τις νέες δυνατότητες που προσφέρει το άρθρο 129 α) της συνθήκης ΕΟΚ.

3.1.2. Σ'αυτό το πλαίσιο αξίζει να σημειωθεί ότι, τόσο με βάση τη Συνθήκη του Μάαστριχτ όσο και πρόσφατα με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (το νέο άρθρο 153), η προστασία των καταναλωτών εξελίσσεται προς τη διασφάλιση και την επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου σε σχέση με την παλαιότερη νομική κατάσταση.

3.1.3. Γενικά, επιδοκιμάζεται το γεγονός ότι η εσωτερική αγορά προσέφερε στους καταναλωτές, αλλά ιδιαίτερα στους επαγγελματίες, πλεονεκτήματα. Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι ένας καταναλωτής της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να μπορεί να στηριχθεί σε μία εξώδικη διαδικασία για την επίλυση των διαφορών κατανάλωσης που να είναι ουσιαστικά ενιαία. Είναι επίσης απαραίτητη η καλύτερη γνώση, εκ μέρους των καταναλωτών και των σχετικών οργανώσεων και συλλόγων, των δυνατοτήτων προσφυγής είτε μέσω της δικαστικής οδού είτε ενώπιον των αρμόδιων εξώδικων οργάνων. Από την άλλη πλευρά, θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθεί η ένταξη των επιχειρήσεων στα συστήματα εξώδικης επίλυσης διαφορών, ως ένδειξη της ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν.

3.2. Εξέταση με βάση το άρθρο 3Β παράγραφο 2 και άρθρο 3 της Συνθήκης ΕΟΚ

Προκειμένου να μην παραβιαστούν οι αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών, θα πρέπει τόσο το ευρωπαϊκό έντυπο υποβολής αιτημάτων του καταναλωτή όσο και οι αρχές που διέπουν την ίδρυση εξώδικης αρχής για τη ρύθμιση διαφορών, να εξεταστούν υπό το πρίσμα του άρθρου 3Β, παράγραφος 2 και άρθρο 3 της Συνθήκης ΕΟΚ (αρχή της επικουρικότητας και αρχή της αναλογικότητας).

3.2.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την προσέγγιση που επέλεξε η Επιτροπή να εφαρμόσει τα προτεινόμενα μέτρα σε οικειοθελή βάση και ιδιαίτερα με τη μορφή δοκιμαστικού προγράμματος για τη διάρκεια δύο ετών.

3.2.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την άποψη ότι, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν τα τελευταία έτη σε κοινοτικό επίπεδο (και παραπέμπει στην οδηγία της 19ης Μαΐου 1998 σχετικά με τις ρήτρες παράλειψης για την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών ή στην πρόταση οδηγίας για την πώληση καταναλωτικών αγαθών και τις εγγυήσεις των καταναλωτικών αγαθών(4) το κοινοτικό κεκτημένο δεν έχει αναπτυχθεί σε βαθμό ώστε να μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ένα ίδιο επίπεδο προστασίας για τους καταναλωτές σε όλα τα κράτη μέλη. Από την άλλη πλευρά, επιβεβαιώνει την διαπίστωση που εξέφρασε και στη γνωμοδότηση για την Πράσινη Βίβλο, σύμφωνα με την οποία οι διαφορές στις επιμέρους εθνικές νομοθεσίες αντικατοπτρίζουν και μία πλούσια πολιτισμική πολυμορφία των εθνικών και περιφερειακών παραδόσεων οι οποίες θα πρέπει, κατ'αρχήν, να διασφαλισθούν.

3.2.3. Με βάση την πραγματικότητα αυτή, επιδοκιμάζεται ανεπιφύλακτα η προσπάθεια της Επιτροπής να στηρίξει και να ενθαρρύνει τις δυνατότητες εξώδικης διευθέτησης των διαφορών. Άλλωστε, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι σε ένα μεγάλο αριθμό εθνικών αλλά και διασυνοριακών διαφορών, τόσο το κόστος όσο και ο χρόνος που απαιτείται για τη δικαστική διαδικασία, υπερβαίνουν δυσανάλογα την αντικειμενική αξία της εκάστοτε υπόθεσης. Επιπλέον, οι εξώδικες διαδικασίες διευθέτησης διαφορών τείνουν προς μία μεγαλύτερη ελαστικότητα και μπορούν έτσι να προσαρμόζονται καλύτερα στα δεδομένα της κάθε περίπτωσης, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο βαθμός αποδοχής των αποφάσεων από τους ενδιαφερόμενους, όπως αποδεικνύεται με εντυπωσιακό τρόπο από τις επιτυχίες που σημειώνονται στα πλαίσια του διεθνούς συστήματος διευθέτησης εμπορικών διαφορών. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν, επιπλέον, να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των περιφερειακών και τοπικών συνθηκών, όπως π.χ. η διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης τόσο όσον αφορά ορισμένα εμπορεύματα όσο και ορισμένες υπηρεσίες.

3.2.4. Η ενίσχυση των εξώδικων διαδικασιών διευθέτησης διαφορών, που προτείνει η Επιτροπή, συμβιβάζεται άλλωστε με ανάλογες σκέψεις ή διαδικασίες που ήδη υπάρχουν σε ορισμένα κράτη μέλη.

Στις σκανδιναβικές χώρες, τη Δανία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία, οι περισσότερες διαφορές στον καταναλωτικό τομέα διευθετούνται στις λεγόμενες επιτροπές προσφυγής των καταναλωτών, οι οποίες έχουν τη μορφή διοικητικής αρχής και αποφασίζουν στα πλαίσια γραπτής διαδικασίας, οι λεπτομέρειες της οποίας καθορίζονται με νόμο.

Η νομοθεσία στο Βέλγιο και στις Κάτω Χώρες προβλέπει την εγκαθίδρυση των λεγόμενων επιτροπών διευθέτησης, οι οποίες λύνουν τις διαφορές επίσης γραπτώς και οι αποφάσεις τους είναι δεσμευτικές για τους ενδιαφερόμενους που επέλεξαν τη διαδικασία αυτή.

Αντιθέτως, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία προβλέπονται, για ορισμένους κλάδους της οικονομίας οι λεγόμενες ιδιωτικές αρχές διαιτησίας ("private Ombudsmen") οι οποίες λειτουργούν κυρίως στον τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα ως διαιτητές και υπόκεινται σε ορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις.

Στην Ισπανία, εφαρμόζεται από το 1993 μία ειδική διαδικασία διαιτησίας για καταναλωτικές υποθέσεις ("sistema arbitral del consumo"). Οι αρμόδιες διαιτητικές υπηρεσίες λειτουργούν υπό την προεδρία ενός εκπροσώπου της δημόσιας διοίκησης και έχουν ισομερή σύνθεση, ενώ οι αποφάσεις τους είναι δεσμευτικού χαρακτήρα.

Στη Γαλλία, για τις υποθέσεις η αξία των οποίων δεν υπερβαίνει τις 13000 γαλλικά φράγκα προβλέπεται η δυνατότητα της προσφυγής σε μία απλοποιημένη διαδικασία στο "tribunal d'istance", με τη χρησιμοποίηση ενός τυποποιημένου εντύπου.

Στη Γερμανία, οι υπηρεσίες διαιτησίας και διευθέτησης διαφορών που λειτουργούν στον εμπορικό και επαγγελματικό τομέα δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία των ενδιαφερόμενων ενώσεων των οικονομικών κλάδων και σε ορισμένες περιπτώσεις σε συνεργασία με ανάλογες υπηρεσίες των ενώσεων καταναλωτών. Ορισμένες από τις υπηρεσίες αυτές είναι υπηρεσίες με νομική εντολή διαιτησίας (π.χ. τα βιοτεχνικά επιμελητήρια), υπηρεσίες συντεχνιακής οργάνωσης που αντικατοπτρίζουν τα χαρακτηριστικά συμφέροντα ενός κλάδου (υπηρεσίες διαιτησίας του κλάδου της επισκευής αυτοκινήτων οχημάτων), υπηρεσίες με μορφή προστασίας των καταναλωτών οι οποίες προσφέρουν υπηρεσίες διαμεσολάβησης και παροχής συμβουλών (π.χ παροχή συμβουλών στους καταναλωτές σε περίπτωση ελαττωματικών προϊόντων), καθώς και οι υπηρεσίες με τη μορφή εταιρικής σχέσης με συμμετοχή της ένωσης που εκπροσωπεί τον αντίδικο (π.χ. διαιτησία σε περίπτωση ενοικιαστηρίων).

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Το ευρωπαϊκό έντυπο υποβολής αιτημάτων του καταναλωτή

4.1.1. Με το προτεινόμενο ενιαίο έντυπο η Επιτροπή επιθυμεί να προσφέρει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να διατυπώνει με πιο εύστοχο τρόπο το αίτημά του και συγχρόνως επιθυμεί να συμβάλει στην επίλυση της διαφοράς με φιλικό διακανονισμό, μέσω ενός εποικοδομητικού διαλόγου. Σε αυτή την περίπτωση, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών είναι θετικό το γεγονός ότι η Επιτροπή αντίθετα από ό,τι προτείνει στο πρόγραμμα δράσης, δεν επιμένει πλέον στη χρησιμοποίηση τυποποιημένων εντύπων στην περίπτωση που δεν υπάρξει αντίδραση εκ μέρους της αντίθετης πλευράς για την προσφυγή στην απαραίτητη, σε αυτήν την περίπτωση, δικαστική διαδικασία. Επομένως, επιδοκιμάζεται η προσέγγιση με την οποία οι περιπτώσεις χρησιμοποίησης του εντύπου περιορίζονται στη προσφυγή της εξώδικης διαδικασίας καθώς και το γεγονός ότι επαφίεται στην κρίση των ενδιαφερομένων να αποφασίζουν εάν η υπόθεσή τους μπορεί να επιλυθεί με τη χρησιμοποίηση του εντύπου.

4.1.2. Από την άλλη πλευρά πρέπει, ωστόσο, να ληφθεί υπόψη ότι ο τομέας των καταναλωτικών διαφορών αποτελεί ένα περίπλοκο αντικείμενο στα πλαίσια του οποίου μπορεί να είναι σε ορισμένες περιπτώσεις αμφισβητήσιμο εάν είναι σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί το έντυπο για την παρουσίαση της υπόθεσης ή των αιτημάτων που προβάλουν οι καταναλωτές με τυποποιημένο τρόπο.

Επίσης κατά τη λεπτομερέστερη εξέταση της σύνταξης του εντύπου διαπιστώνεται ότι η συμπλήρωσή του απαιτεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, την πολλαπλή επιλογή απαντήσεων όπως π.χ. στο τμήμα Ι "Προβλήματα που διαπιστώθηκαν" και συγκεκριμένα στα σημεία 5, 6, 7, 26 και 27 σχετικά με το ερώτημα της μορφής εκτέλεσης ή στο τμήμα ΙΙΙ "Απαιτήσεις του καταναλωτή" και συγκεκριμένα στα σημεία 36, 39 και 45 σχετικά με τη διόρθωση της ζημιάς. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών το γεγονός αυτό μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στον ενδιαφερόμενο, κυρίως εάν το άτομο αυτό δεν διαθέτει οικονομική ή νομική πείρα. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο επειδή στις οδηγίας χρήσης του εντύπου αναφέρεται και η αναγκαία τήρηση της ισχύουσας προθεσμίας παραγραφής. Αυτή η αναγκαία και επομένως ευκταία επισήμανση μπορεί να καταστήσει απαραίτητη την προσφυγή του χρήστη, σε κατάλληλη νομική συμπαράσταση, ήδη σε αυτό το στάδιο, εφόσον επιπλέον, σε περίπτωση διασυνοριακών διαφορών, τίθεται και το θέμα της εφαρμογής του ισχύοντος ουσιαστικού δικαίου. Αυτό είναι απαραίτητο, αφενός, προκειμένου να αναχαιτιστεί ευθύς εξαρχής ο κίνδυνος μιας ενδεχόμενης παραγραφής των δικαιωμάτων του [στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας 6 μήνες από την ημερομηνία παράδοσης του εμπορεύματος σύμφωνα με την παράγραφο 477 του Αστικού Νομικού Κώδικα (BGB)] ή από την άλλη πλευρά, προκειμένου να εκτιμηθεί η καταλληλότητα της λύσης ή του συμβιβασμού που προτείνει η αντίθετη πλευρά λαμβάνοντας υπόψη τη σχετική νομοθεσία. Οι εθνικοί ή περιφερειακοί οργανισμοί καταναλωτών που χορηγούν τα έντυπα υποβολής αιτημάτων πρέπει να παρέχουν τις υπηρεσίες νομικών συμβουλών που απαιτούνται για τη συμπλήρωσή τους.

4.1.3. Με βάση τα παραπάνω η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει ρητά την προτεινόμενη εφαρμογή μιας διετούς δοκιμαστικής περιόδου ώστε να μπορεί να εκτιμηθεί, ύστερα από τις αποκτηθείσες εμπειρίες, η χρησιμοποίηση του εντύπου αυτού ως προς τη σκοπιμότητα και αποτελεσματικότητά του. Σ'αυτό το πλαίσιο θα πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη η πρόοδος που θα σημειωθεί στον τομέα της προσαρμογής του ουσιαστικού δικαίου όπως εκφράζεται ήδη και στην προαναφερθείσα πρόταση οδηγίας σχετικά με την αγορά καταναλωτικών αγαθών και τις εγγυήσεις επί των καταναλωτικών αγαθών. Εξάλλου, το έντυπο δεν παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να προτείνει στον επαγγελματία μια εξώδικη επίλυση της διαφοράς, ως επικουρική λύση προς το συμβιβαστικό διακανονισμό.

4.2. Οι αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης

4.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών, στηριζόμενη στην υπόθεση ότι η εξώδικη διευθέτηση διαφορών σε επίπεδο εσωτερικής αγοράς χρειάζεται στοιχειώδη ομοιογενή διάρθρωση προκειμένου να ανταποκριθεί στην λειτουργία της, υποστηρίζει με έμφαση την πρόταση της Επιτροπής να απλουστεύσει και να εναρμονίσει τις εξώδικες διαδικασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω της κατάρτισης ορισμένων ελάχιστων προϋποθέσεων. Η θέσπιση κοινών αρχών για τις εξώδικες διαδικασίες επίλυσης των διαφορών καθώς και για τα όργανα που είναι αρμόδια για τις διαδικασίες αυτές, αποτελεί θετική συμβολή προς τη δημιουργία ευνοϊκών προϋποθέσεων για την εξώδικη επίλυση διαφορών κατανάλωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και επομένως επιδοκιμάζεται. Επιδοκιμάζεται, κυρίως, επειδή η δυνατότητα αυτή που προσφέρεται στον καταναλωτή δεν εμποδίζει και δεν δυσχεραίνει την προσφυγή του στην δικαιοσύνη.

4.2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η ανεξαρτησία των οργάνων για την εξώδικη επίλύση διαφορών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση. Από αυτήν την άποψη θα ήταν σκόπιμο να προσδιοριστούν τα αρμόδια για τις μη δικαστικές διαδικασίες όργανα, με βάση την αρχή της συμμετοχής, και να απορριφθούν οι "κλαδικοί" μηχανισμοί επίλυσης των διαφορών, στους οποίους δεν τηρείται η εν λόγω αρχή. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητο, κυρίως υπό το πρίσμα της αποδοχής των λαμβανομένων αποφάσεων, να συμμετέχουν στη σύνθεση των διαιτητικών οργάνων εκπρόσωποι των τριών βασικών παραγόντων της αγοράς: των συλλόγων καταναλωτών, των συλλόγων επιχειρηματιών και της Διοίκησης, και να ηγείται του οργάνου αυτού ανεξάρτητο άτομο που να διαθέτει νομική κατάρτιση. Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλιστεί η αρχή της ελευθερίας θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα, κυρίως από την πλευρά του καταναλωτή κατά την εφαρμογή των συστάσεων, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να διαθέτουν ικανοποιητική προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να εξετασθεί με ικανοποιητικό τρόπο το αποτέλεσμα της διευθέτησης.

4.2.3. Σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών δεν μπορεί να αποτελεί στόχο της περαιτέρω δράσης να αντικατασταθούν οι μηχανισμοί ρύθμισης των διαφορών που λειτουργούν στα κράτη μέλη, και να αντικατασταθούν από νέα απλοποιημένα όργανα. Τα προτεινόμενα ελάχιστα πρότυπα πρέπει να αξιοποιηθούν κυρίως προκειμένου να προωθηθεί η αναβάθμιση των οργάνων που λειτουργούν στις περιφέρειες και στην τοπική αυτοδιοίκηση για την εξώδικη επίλυση διαφορών, στο βαθμό που αυτό είναι απαραίτητο, με την έννοια της πρότασης της επιτροπής. Κατ' αυτόν τον τρόπο, μπορεί κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών να διασφαλισθεί καλύτερα ότι θα ληφθούν υπόψη οι τοπικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες και στο μέλλον, και ότι θα αξιοποιηθούν αποτελεσματικά οι υφιστάμενες δυνατότητες προς το συμφέρον των καταναλωτών.

Ιδιαίτερα, δεν θα πρέπει να περιοριστεί το πεδίο δράσης ορισμένων υπηρεσιών παροχής νομικών συμβουλών που λειτουργούν με επιτυχία σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως π.χ. η δημόσια υπηρεσία νομικής πληροφόρησης και διευθέτησης διαφορών (Φffentliche Rechtsauskunfts und Vergleichsstelle) που λειτουργούν στο Αμβούργο και στη Βρέμη.

4.2.4. Σ' αυτό το πλαίσιο, επιδοκιμάζεται επίσης και η προσπάθεια της επιτροπής να δημιουργήσει μία βάση δεδομένων σχετικά με τα εξώδικα όργανα επίλυσης διαφορών, προκειμένου να επιτευχθεί ένα μεγαλύτερο επίπεδο διαφάνειας και διάδοσης των εξώδικων διαδικασιών.

Η Επιτροπή των Περιφερειών ελπίζει ότι, σύμφωνα με ένα από τα μέτρα για την εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας που έχει θεσπίσει η Επιτροπή και με στόχο την επιδίωξη της ομοιογένειας των διαδικασιών αυτών στην ΕΕ, τα εν λόγω δεδομένα θα πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα της διάδοσης και ενημέρωσης σχετικά με τις πρότυπες διαδικασίες που εφαρμόζονται στα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών, καθώς και με τις αποφάσεις που τα όργανα αυτά θα εκδίδουν, διαφυλάσσοντας την ιδιωτικότητα των εμπλεκομένων μερών· θα μπορούσαν, λοιπόν, να τίθενται στη διάθεση των κρατών μελών και των υφισταμένων οργανώσεων καταναλωτών, ακόμη και των μεμονωμένων καταναλωτών, με την παροχή των κατάλληλων δυνατοτήτων πρόσβασης, η οποία θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από την Κοινότητα.

4.2.5. Εξάλλου, η ΕΤΠ κρίνει απαραίτητο να συνιστάται, στο μέλλον, η ένταξη των οργανώσεων καταναλωτών, οποιουδήποτε επιπέδου, που προστατεύουν κάποια συλλογικά συμφέροντα, στις διαδικασίες εξώδικης επίλυσης διαφορών, όπου όχι μόνο θα αντιπροσωπεύουν τον καταναλωτή, αλλά και θα προστατεύουν τα ατομικά συμφέροντα πολλών καταναλωτών που θα έχουν θιγεί από ταυτόσημες καταναλωτικές συναλλαγές μέσα στην εσωτερική αγορά της Ένωσης.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την πρόταση της επιτροπής σχετικά με την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών και τονίζει συγχρόνως ότι η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει, όπως άλλωστε προτείνει και η ίδια η Επιτροπή, να εφαρμοστεί ως δοκιμαστικό σχέδιο για τη διάρκεια δύο ετών.

5.2. Η δημιουργία διαδικασίας για την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών στην εσωτερική αγορά θεωρείται συμβολή για την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας των δικαιωμάτων που διαθέτουν πολίτες στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς και θεωρείται επιπλέον κατάλληλη να συμβάλλει στην αύξηση της αποδοχής της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εκ μέρους των πολιτών.

5.3. Επιπλέον η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την άποψη ότι και στο μέλλον δεν θα πρέπει να αποτελεί στόχο των μέτρων που λαμβάνονται με σκοπό την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη για την κατάσταση των καθιερωμένων μηχανισμών ρύθμισης διαφορών που λειτουργούν στα κράτη μέλη από νέους ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Αντίθετα, θα ήταν ευκταίο να προσαρμοστούν οι οργανισμοί που λειτουργούν στα ευρωπαϊκά πρότυπα που έχουν οριστεί ή πρόκειται να οριστούν.

5.4. Τέλος, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητο να χορηγηθεί και κατάλληλη οικονομική ενίσχυση για τα μέτρα που περιλαμβάνει η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την εξώδικη επίλυση των καταναλωτικών διαφορών. Από αυτή την άποψη, η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη χάραξη ενός γενικού πλαισίου των κοινοτικών δραστηριοτήτων υπέρ των καταναλωτών, στο οποίο να προβλέπεται μεταξύ άλλων και η οικονομική ενίσχυση των πολιτικών κατανάλωσης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο του 1998. Θα ήταν ευχής έργο, οι σχετικές πολιτικές κατανάλωσης να εφαρμοσθούν το συντομότερο δυνατόν.

Βρυξέλλες, 10 Μαρτίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) COM(93) της 16.11.1993.

(2) COM(96) 13 τελικό της 14.2.1996.

(3) CDR 47/94 - ΕΕ C 217 της 6.8.1994, σ. 29.

(4) COM(95) 520 τελικό.