Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ενιαία Αγορά και την προστασία του περιβάλλοντος: συνοχή και σύγκρουση»

(98/C 19/26)

Στις 9 Ιουλίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την «Ενιαία Αγορά και την προστασία του περιβάλλοντος: συνοχή και σύγκρουση» (Παρατηρητήριο της Ενιαίας Αγοράς).

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Οκτωβρίου 1997 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernαndez.

Κατά την 349η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 30ής Οκτωβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 72 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Νομικές βάσεις της κατάστασης

1.1. Αυτή τη δυνητική σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς αντικατοπτρίζουν διάφορα άρθρα της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ανάμεσά τους πρέπει να αναφερθούν, μεταξύ άλλων, τα άρθρα 130 Ρ, Σ και Τ για την προστασία του περιβάλλοντος, τα άρθρα 100 Α και 102 για την εσωτερική αγορά, το άρθρο 129 Α για την προστασία των καταναλωτών, τα άρθρα 92 και 93 για τις κρατικές ενισχύσεις, το άρθρο 99 για τη φορολογική εναρμόνιση, το άρθρο 30 για τους μη δασμολογικούς περιορισμούς επί των εισαγωγών και το άρθρο 36 για τις εξαιρέσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία για λόγους δημόσιας ασφάλειας.

1.2. Για παράδειγμα, ενώ το άρθρο 130 Ρ, από τη μία πλευρά, θεσπίζει ένα «υψηλό επίπεδο προστασίας που να λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία των καταστάσεων στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας», το άρθρο 130 Σ, από την άλλη, παρέχει τη δυνατότητα προσωρινών παρεκκλίσεων ή χρήσης των πόρων του Ταμείου Συνοχής όταν το κόστος εφαρμογής των κοινών μέτρων αποβαίνει δυσανάλογο για ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος ή περιφέρεια. Το άρθρο 130 Τ, εξάλλου, επιτρέπει στα κράτη μέλη «να διατηρούν και να θεσπίζουν μέτρα ενισχυμένης προστασίας».

1.3. Παράλληλα, το άρθρο 100 Α, στην παράγραφο 4, επιτρέπει στα κράτη μέλη να υιοθετούν μέτρα ενισχυμένης προστασίας, εάν αυτά δικαιολογούνται από λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, αν και με την επιφύλαξη της προηγούμενης έγκρισης της Επιτροπής, η οποία πρέπει να τα αναγνωρίσει ως επιβεβλημένα και όχι ως συγκαλυμμένο περιορισμό στις ελεύθερες συναλλαγές προϊόντων. Παρόμοια διάταξη υπάρχει και στο άρθρο 129 Α παράγραφος 3 για την προστασία των καταναλωτών.

1.4. Η εφαρμογή αυτών των άρθρων στην πράξη οδηγεί στην ταυτόχρονη άσκηση των κριτηρίων εναρμόνισης/παρέκκλισης, η οποία, μολονότι βέβαια επιτρέπει τη διαρκή προσαρμογή των περιβαλλοντικών προτύπων σε ένα ενισχυμένο επίπεδο προστασίας - το οποίο θα ορίζεται ανά πάσα στιγμή, ή μετά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, από το κράτος μέλος που «παρεκκλίνει» θεσπίζοντας το ενισχυμένο επίπεδο προστασίας - δημιουργεί ενδιάμεσες καταστάσεις οι οποίες συνεπάγονται τεχνικά εμπόδια για τις συναλλαγές, αν και ενδέχεται να εξυπηρετούν τον σπουδαιότερο στόχο - την προστασία του περιβάλλοντος - του οποίου επιθυμείται η διασφάλιση.

1.5. Με την ίδια συλλογιστική θα πρέπει να αναλυθούν και οι φορολογικές διατάξεις, ιδίως το άρθρο 99 και έμμεσα το άρθρο 102. Συγκεκριμένα, το άρθρο 99 απαιτεί ομοφωνία για την εναρμόνιση φόρων όπως ο ΦΠΑ, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης και άλλοι έμμεσοι φόροι. Το άρθρο 102, ωστόσο, στο πλαίσιο της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος να θεσπίσει μονομερώς ορισμένα διοικητικά μέτρα, αρκεί να αναλυθεί προηγουμένως η συμβατότητά τους από την Επιτροπή.1.6. Στο πλαίσιο αυτών ακριβώς των διατάξεων τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να θεσπίζουν συγκεκριμένες φορολογικές απαλλαγές ή κίνητρα για να επισπεύσουν την υιοθέτηση μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος που να υπερβαίνουν, από άποψη χρονικών προθεσμιών ή επιπέδων απαιτήσεων, τα από κοινού εναρμονισμένα. Σύμφωνα με τα κριτήρια της Επιτροπής, πρέπει να είναι κατώτερα από το συνολικό κόστος υιοθέτησης των τελευταίων, να ισχύουν χωρίς διακρίσεις για τα προϊόντα οποιασδήποτε κοινοτικής χώρας και να λήγουν πριν καταστούν υποχρεωτικά τα κοινά πρότυπα.

1.7. Παρόμοια κριτήρια ισχύουν και για την έγκριση των δημόσιων ενισχύσεων εθνικού χαρακτήρα. Σε μία πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής, εκτός από τα συνηθισμένα κριτήρια - ενισχύσεις για τις πιο καθυστερημένες περιφέρειες ή εκείνες που πλήττονται από παρακμή, τομεακές ενισχύσεις σε συγκεκριμένες προκαθορισμένες περιπτώσεις - περιλαμβάνεται και η δυνατότητα καθιέρωσης ενισχύσεων από τα κράτη μέλη στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι επιχειρήσεις υιοθετούν μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος που υπερβαίνουν τις απαιτήσεις της κοινής νομοθεσίας για το θέμα. Οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να είναι ανάλογες, φυσικά, με τις μεγαλύτερες δαπάνες και να μη στρεβλώνουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

1.8. Τέλος, ενώ στο άρθρο 30 θεσπίζεται ότι «απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος», δηλαδή πολύ συγκεκριμένα οι τεχνητοί διοικητικοί φραγμοί ή οι τεχνικές προδιαγραφές προστατευτικού χαρακτήρα, το άρθρο 36 θεσπίζει παρεκκλίσεις από τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας όταν δικαιολογούνται, μεταξύ άλλων, από λόγους δημόσιας ασφάλειας και τάξης, προστασίας της υγείας των ανθρώπων, προφυλάξεως των φυτών ή προστασίας της καλλιτεχνικής ή ιστορικής κληρονομιάς, πολλοί από τους οποίους έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με το περιβάλλον.

1.9. Όπως είναι φυσικό, η πρακτική εφαρμογή αυτών των αρχών οδήγησε σε σημαντικές αντιφάσεις για την επίλυση των οποίων, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αρμόδιο ήταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Οι αποφάσεις του, βασισμένες στον καθορισμό προτεραιοτήτων μεταξύ των κοινοτικών στόχων, έχουν καταφέρει να ρίξουν σημαντικό φως, παρόλο που υπάρχουν ακόμη πολυάριθμα σκοτεινά σημεία, σ' αυτή τη δυνητική σύγκρουση συμφερόντων και προτύπων.

1.10. Ως ενδεικτικές αρχές ερμηνείας, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Δικαστηρίου, της συμβατότητας των νομικών διατάξεων ή εθνικών προτύπων, θα μπορούσαν να ορισθούν τα εξής βασικά κριτήρια:

1.10.1. Τα μέτρα, είτε έχουν νομικό είτε έχουν κανονιστικό χαρακτήρα, πρέπει σε κάθε περίπτωση να έχουν δημόσιο χαρακτήρα, δηλαδή να εκπορεύονται από μια δημόσια αρχή, ή και από έναν ιδιωτικό φορέα, υπό τον όρο ότι η συμπεριφορά του φορέα αυτού επηρεάζεται καθοριστικά από τις δημόσιες αρχές.

1.10.2. Κάθε συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει να αναλύεται νομικά με βάση ένα και μόνο ένα άρθρο της Συνθήκης 7 δεν επιτρέπεται ο συνδυασμός δύο ή περισσότερων άρθρων για την αξιολόγηση της συμβατότητας ενός εθνικού μέτρου με το κοινοτικό κεκτημένο.

1.10.3. Γενικά, όταν το συγκεκριμένο προϊόν έχει αποτελέσει αντικείμενο εναρμονιστικής οδηγίας (ή ενδεχομένως κανονισμού), τότε η κατάλληλη νομική βάση για την αξιολόγηση της συμβατότητας του εθνικού προτύπου με το κοινοτικό δίκαιο είναι το άρθρο 100 Α.

1.10.4. Κάθε διάταξη φορολογικού χαρακτήρα πρέπει να αξιολογείται βάσει του άρθρου 95 μόνο στην περίπτωση που υπάρχει εγχώρια παραγωγή του φορολογούμενου προϊόντος.

1.10.5. Αν αποκλεισθούν τα ανωτέρω κριτήρια, το άρθρο 30 εφαρμόζεται ως κριτήριο αξιολόγησης της συμβατότητας στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει εναρμόνιση του συγκεκριμένου προϊόντος σε κοινοτικό επίπεδο ή που υπάρχει μεν φορολογική διάταξη, αλλά αφορά μόνο τα εισαγόμενα προϊόντα, ελλείψει εγχώριας παραγωγής αντιστοίχων.

2. Κυριότερες σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου

2.1. Δίχως αμφιβολία η πρωτοπόρος και πιο χαρακτηριστική απόφαση για το θέμα είναι η απόφαση για την υπόθεση Cassis de Dijon (C-120/78), η οποία θεσπίζει ότι είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών να ρυθμίζουν όλες τις πτυχές της παραγωγής, εμπορίας και επισήμανσης των προϊόντων στην επικράτειά τους, αρκεί τα εν λόγω μέτρα να ισχύουν επί ίσοις όροις για τα εθνικά και τα εισαγόμενα προϊόντα και να μην συνεπάγονται στην πράξη συγκαλυμμένο φραγμό στο ενδοκοινοτικό εμπόριο.

2.2. Άλλη απόφαση, πρόσφατη αλλά σημαντική, είναι η αναφερόμενη στην Πενταχλωροφαινόλη (C-41/93): Μολονότι η αιτία της αγωγής ήταν η μονομερής απαγόρευση που θέσπισε η Γερμανία για τη χρήση του προϊόντος αυτού, κατά το άρθρο 100 Α, παράγραφος 4, η απόφαση βασίστηκε στην αδυναμία της Επιτροπής να αιτιολογήσει επαρκώς, πριν και κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, το ασύμβατο του γερμανικού μέτρου με το εν λόγω άρθρο. Το Δικαστήριο επεσήμανε την ανάγκη να αιτιολογηθούν τα πραγματικά και νομικά αίτια για τα οποία η Επιτροπή θεωρεί ένα εθνικό μέτρο ασύμβατο με το άρθρο 100 Α.

2.3. Αποφάσεις Sandoz, Van Beenekom, καθαρότητας της μπύρας στη Γερμανία (C-178/84) και Centrafarm (C-104/75): Οι αποφάσεις αυτές προσπαθούν να συμβιβάσουν την προστασία της δημόσιας υγείας και των καταναλωτών με τις απαιτήσεις της ελεύθερης διακίνησης των εμπορευμάτων. Αν και είναι αρμοδιότητα του κράτους μέλους να καθορίσει το επίπεδο δημόσιας υγείας που επιθυμεί για τους πολίτες του, δεν μπορεί να επιβάλει - εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις που απαιτούν σύνεση - αυστηρότερα πρότυπα για προϊόντα που διατίθενται νόμιμα στο εμπόριο σε άλλο κράτος μέλος, όπως π.χ. για τη χρήση πρόσθετων υλών και συντηρητικών και, επιπλέον, τα μέσα που θα χρησιμοποιήσει θα πρέπει να είναι ανάλογα με το σκοπό - τη δημόσια υγεία - που θέλει να προστατεύσει.

2.4. Απόφαση για τις συσκευασίες στη Δανία (C-302/86): Στην περίπτωση αυτή το Δικαστήριο έκρινε ότι η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί ακριβώς αιτιολογικό στοιχείο για τον περιορισμό του απόλυτου χαρακτήρα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που προβλέπεται από τη Συνθήκη. Για τούτο και ενέκρινε τη θέσπιση της καταβολής χρηματικής εγγυήσεως για την επιστροφή των συσκευασιών, αλλά αποφάνθηκε επίσης ότι ορισμένα από τα προτεινόμενα μέτρα υπερέβαιναν την αρχή της αναλογικότητας και ως εκ τούτου αντέβαιναν στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Η υπόθεση συνίστατο συγκεκριμένα στην απαίτηση από τους εισαγωγείς να χρησιμοποιούν αποκλειστικά συσκευασίες εγκεκριμένες από τις αρχές της Δανίας ή να περιορίσουν την εμπορία σε συγκεκριμένη ποσότητα προϊόντος μη συσκευασμένου σε εγκεκριμένα δοχεία.

2.5. Απόφαση για το διοξείδιο του τιτανίου (C-300/89) και απόφαση για τα απόβλητα, Επιτροπή κατά Συμβουλίου (C-155/91): Και στις δύο περιπτώσεις το εξεταζόμενο θέμα ήταν η υπερίσχυση σε μια κοινοτική νομοθετική πράξη του άρθρου 100 Α της Συνθήκης για την ΕΚ έναντι του άρθρου 130 Ρ. Οι αποφάσεις είναι κατά κάποιο τρόπο δίσημες. Στην πρώτη απόφαση προσδιορίζεται πως όταν τίθεται ταυτόχρονα θέμα αναγκαίας εναρμόνισης για την εσωτερική αγορά και προστασίας του περιβάλλοντος, θα πρέπει να χρησιμοποιείται το άρθρο 100 Α, διότι στην τρίτη του παράγραφο ορίζει ένα υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας ως εναλλακτική νομική βάση της οδηγίας. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι η ορθή νομική βάση είναι το άρθρο 130 Ρ, διότι το ελεύθερο εμπόριο αποβλήτων δεν είναι παρά ένας δευτερογενής σκοπός του πρωταρχικού στόχου, που είναι η προστασία του περιβάλλοντος.

2.6. Απόφαση για τα απόβλητα στη Γερμανία (C-422/92): H απόφαση αυτή όριζε ότι η έννοια του αποβλήτου δεν μπορεί να αποκλείει εκείνα που επιδέχονται οικονομική επαναχρησιμοποίηση και ότι η υποχρέωση πρότερης έγκρισης για τη μεταφορά αποβλήτων υπερβαίνει τις απαιτήσεις του συστήματος ελέγχου που έχει θεσμοθετηθεί με την κοινοτική νομοθεσία.

2.7. Απόφαση για τα απόβλητα στη Βαλονία (C-2/90): Η απόφαση αυτή, η οποία συνίσταται στην απαγόρευση προς τις αρχές της εν λόγω περιφέρειας να εισάγουν και να αποθηκεύουν απόβλητα που δεν έχουν παραχθεί στο έδαφός της, αφορά τη σχέση μεταξύ των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης για την ΕΚ. Στην προκειμένη περίπτωση, το Δικαστήριο δέχθηκε την απαγόρευση στηριζόμενο στην ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος στην πηγή και ελαχιστοποίησης της παραγωγής αποβλήτων, αρχές που κατοχυρώνονται στην κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική και στη Σύμβαση της Βασιλείας, η οποία ρυθμίζει τη διασυνοριακή διακίνηση αυτών των αποβλήτων.

2.8. Αποφάσεις Inter-Huiles (C-172/82) και Lesage (C-37/92): Oι αποφάσεις αυτές, που αφορούν την εκχώρηση διοικητικής άδειας για τη συλλογή των χρησιμοποιημένων ελαίων, θεσπίζουν το ασυμβίβαστο της εφαρμογής σχετικής διοικητικής παραχώρησης σε εθνική επιχείρηση του εκχωρούντος κράτους μέλους και της απαγόρευσης εξαγωγής αυτών των χρησιμοποιημένων ελαίων για την επεξεργασία τους σε άλλο κράτος μέλος.

2.9. Αποφάσεις για τα αυτοκίνητα ντίζελ στην Ιταλία (C-200/85), μπανάνες στην Ιταλία (C-184/85), και οίνοι στη Γαλλία (C-196/85): Οι αποφάσεις αυτές αναφέρονται στη θέσπιση εσωτερικού φόρου που συνιστά διάκριση υπέρ των εισαγόμενων προϊόντων. Συγκεκριμένα, απαιτούν τη φορολογική ουδετερότητα έναντι συναφών προϊόντων, ως συναφή δε προϊόντα θεωρούνται αυτά που έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και υλοποιούν τους ίδιους στόχους. Εντούτοις, η πρώτη απόφαση θέσπιζε τη συμβατότητα ενός φορολογικού μέτρου που βασίζεται σε αντικειμενικούς όρους (μεγαλύτερος φόρος για τα οχήματα που υπερέβαιναν έναν ορισμένο κυλινδρισμό) ακόμη και αν στην πράξη τούτο συνιστά μεγαλύτερη επιβάρυνση, αποκλειστικά σχεδόν, για τα εισαγόμενα αυτοκίνητα.

2.10. Απόφαση Lornoy en Zonen (C-17/91): H απόφαση αυτή θέσπιζε ότι μία υποχρεωτική εισφορά που συνιστά επιβάρυνση υπέρ τρίτων και εφαρμόζεται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις επιβολής στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα, τα έσοδα της οποίας διατίθενται αποκλειστικώς υπέρ των εγχωρίων προϊόντων, αποτελεί επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμό απαγορευόμενη από το άρθρο 12 της Συνθήκης, αν αντισταθμίζεται πλήρως από το βάρος που πλήττει τα εγχώρια προϊόντα, ή μία κρατική βοήθεια που απαγορεύεται από το άρθρο 95 αν αντισταθμίζεται εν μέρει το βάρος που πλήττει τα εγχώρια προϊόντα.

2.11. Απόφαση VAG Sverige (C-3289/95): Η απόφαση αυτή αναφέρεται στο πιστοποιητικό καυσαερίων, το οποίο απαιτούσαν οι σουηδικές αρχές από τους εισαγωγείς αυτοκίνητων (πιστοποιητικό εκδιδόμενο από εθνικό σουηδικό φορέα) επιπροσθέτως οποιουδήποτε άλλου πιστοποιητικού συμμόρφωσης που είχε εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος. Το Δικαστήριο χαρακτήρισε ασύμβατη με το κοινοτικό κεκτημένο αυτή τη διπλή απαίτηση εθνικού πιστοποιητικού συμμόρφωσης και πιστοποιητικού από άλλο κράτος μέλος και διακήρυξε την εγκυρότητα των πιστοποιητικών συμμόρφωσης που έχουν εκδοθεί σε οποιοδήποτε κράτος μέλος.

3. Δυνατές παραβάσεις της ελεύθερης διακίνησης των εμπορευμάτων για λόγους προστασίας της υγείας ή του περιβάλλοντος, που έχουν κοινοποιηθεί και μελετώνται από την Επιτροπή

3.1. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν λάβει ένα σημαντικό αριθμό διαμαρτυριών σχετικά με τις δυνατές παραβάσεις της εσωτερικής αγοράς που απορρέουν, άμεσα ή έμμεσα, από ρυθμίσεις για την προστασία της υγείας ή του περιβάλλοντος. Πολλές από αυτές τις διαμαρτυρίες αναλύονται αυτή τη στιγμή από τις εν λόγω υπηρεσίες, χωρίς στο μεγαλύτερο μέρος τους να οδηγήσουν σε επίσημη διαδικασία παραβάσεως κατά του υπεύθυνου ή των υπεύθυνων κρατών μελών. Μπορεί, ωστόσο, να γίνει μια συστηματοποίηση των αναλυόμενων υποθέσεων, η οποία θα επιτρέψει να προσδιορισθούν οι τομείς όπου οι δυνητικές συγκρούσεις είναι πιο σημαντικές ή πιο συχνές. Οι τομείς αυτοί είναι οι εξής.

3.2. Παράλληλες εισαγωγές φυτοπροστατευτικών προϊόντων: Οι σχετικές καταγγελίες, οι οποίες αφορούν ποικίλα φυτοπροστατευτικά και παρασιτοκτόνα προϊόντα, βαρύνουν πολλά κράτη μέλη. Οι διαμαρτυρίες επικεντρώνονται γενικά στο γεγονός ότι, παρά την ύπαρξη απλουστευμένης διαδικασίας έγκρισης, απαιτείται από τον εισαγωγέα να στείλει πριν από κάθε εισαγωγή δείγμα του προϊόντος, με το κόστος ανάλυσης της συμμόρφωσης και τις καθυστερήσεις που συνεπάγεται, καθώς και τους κινδύνους απώλειας της εμπορικής εμπιστευτικότητας της συναλλαγής. Οι πρώτες εκτιμήσεις της Επιτροπής θεωρούν αυτές τις απαιτήσεις δυσανάλογες, αφού σύμφωνα με την απόφαση Primacrown (C-201/94) κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να απαιτήσει από ένα εισαγόμενο προϊόν - προερχόμενο από άλλο κράτος μέλος, από το οποίο έχει λάβει πιστοποιητικό συμμόρφωσης - να είναι πανομοιότυπο με το εθνικό προϊόν αναφοράς και συστηματικοί έλεγχοι εξακρίβωσης δικαιολογούνται μόνο για την πρώτη παρτίδα και όχι για τις επόμενες, για τις οποίες μπορεί να πραγματοποιείται εναλλακτικά δειγματοληψία με μικρότερο κόστος. Σημειωτέον ότι μία από αυτές τις υποθέσεις έχει οδηγήσει σε προδικαστική διαβούλευση μέχρι να ληφθεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Αυτή η δυσκολία αμοιβαίας αναγνώρισης προϊόντων που πωλούνται νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος, με την επίκληση αιτίων προστασίας της υγείας ή του περιβάλλοντος, υπάρχει και σε άλλες περιπτώσεις, όπως τα διαλυτικά ή τα φίλτρα νερού που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.

3.3. Απαγόρευση της εμπορίας υπαίθριων ψησταριών (μπάρμπεκιου) μιας χρήσεως: Η υπόθεση αυτή παρέχει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα αναλογικότητας, καθώς ένα κράτος μέλος απαγόρευσε εντελώς την εισαγωγή των εν λόγω προϊόντων ενώπιον του κινδύνου να προξενήσουν, τα ίδια ή η απρόσεκτη χρήση τους, δασικές πυρκαγιές. Η λύση φαίνεται πως συνίσταται στη βελτίωση της σταθερότητας αυτών των ψησταριών (με σχετική πιστοποίηση από τον οργανισμό τυποποίησης της χώρας εισαγωγής) και στη μελέτη του περιορισμού ή της απαγόρευσης της εμπορίας τους μόνο σε εκείνες τις περιφέρειες της χώρας όπου ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι πιο αυξημένος.

3.4. Περιβαλλοντικοί φόροι για τις ξυριστικές μηχανές μίας χρήσεως: Η υπόθεση αυτή, η οποία αφορούσε ένα μόνο κράτος μέλος, ξεκίνησε εξαιτίας ενός φορολογικού νόμου που επέβαλλε επιβαρύνσεις σε όλα τα προϊόντα μίας χρήσεως. Στην περίπτωση των ξυριστικών μηχανών, το ποσό της επιβάρυνσης ήταν τόσο υψηλό σε σχέση με το προϊόν, ώστε πρακτικά το εξαφάνιζε από την αγορά. Αντιδρώντας στις ενέργειες της Επιτροπής, η κυβέρνηση του κράτους μέλους προβαίνει τώρα στην τροποποίηση αυτού του νόμου. Στην ίδια χώρα υπάρχει μια διαδικασία πληροφόρησης που έχει σκοπό να επαληθεύσει ότι η απαιτούμενη, για τον περιβαλλοντικό και τον φορολογικό έλεγχο, επισήμανση των προϊόντων μιας χρήσεως μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με το στόχο της προστασίας του περιβάλλοντος.

3.5. Τα περιβαλλοντικά πρότυπα στις κρατικές προσκλήσεις υποβολής προσφορών: Τα εμπόδια εδώ συνίστανται στην προβολή δυσανάλογων ή αδικαιολόγητων περιβαλλοντικών απαιτήσεων, με αποτέλεσμα, διατεινόμενο ή πραγματικό, τον περιορισμό της συμμετοχής επιχειρήσεων από άλλα κράτη μέλη. Τέτοια εμπόδια υπάρχουν στην πλειοψηφία των κρατών μελών, όπως έχει ήδη καταδειχθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ ().

3.6. Από τη συγκεφαλαίωση της ανωτέρω ανάλυσης μπορούν να εξαχθούν τα εξής πρώτα συμπεράσματα:

3.6.1. Οι συνήθεις διαδικασίες - κοινοποίηση στην Επιτροπή, προηγούμενη ενημέρωση από πλευράς της, συναντήσεις με τις εθνικές αρχές του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους, ενδεχομένως «προειδοποιητική επιστολή», έπειτα «αιτιολογημένη γνώμη» σύμφωνα με το άρθρο 169 της ΣΕΚ και, στην έσχατη περίπτωση, παρέμβαση και απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου - ενδέχεται να χρειαστούν δύο ως τρία έτη από την καταγγελία ως την «αιτιολογημένη γνώμη» και δύο επιπλέον έτη για να εκδοθεί η απόφαση του Δικαστηρίου. Οι προθεσμίες για αντίδραση και απόφαση είναι προφανώς πολύ διευρυμένες.

3.6.2. Εκπλήσσει ο σχετικά περιορισμένος αριθμός των υποθέσεων που έχουν καταγγελθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για αυτό το θέμα, τη στιγμή που ποικίλα δημοσιεύματα σχετικά με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς σε διάφορα κράτη μέλη, όπως και οι ίδιες οι εκτιμήσεις του Παρατηρητηρίου της Ενιαίας Αγοράς της ΟΚΕ, το επισημαίνουν ως ένα σημαντικό πρόβλημα που τίθενται σε σχέση με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να αποκαλύπτει ορισμένη άγνοια των λεπτομερειών υποβολής των καταγγελιών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή ορισμένο σκεπτικισμό έναντι της ικανότητάς της να διευθετεί τα προβλήματα.

3.6.3. Ο μεγάλος αριθμός υποθέσεων που έχουν διευθετηθεί από την Επιτροπή χωρίς να φθάσουν στη φάση της σύγκρουσης αποκαλύπτει την καλή της συμβιβαστική ικανότητα και, γενικά, την καλή διάθεση των κρατών μελών να αναζητήσουν λύσεις βασισμένες στο κριτήριο της αναλογικότητας.

4. Παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν κατά τις ακροάσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

4.1. Στην πορεία των εργασιών της, η ομάδα εργασίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής διοργάνωσε δύο ακροάσεις, τον Μάιο 1997 στο Malmψ της Σουηδίας και τον Ιούνιο 1997 στη Σεβίλλη της Ισπανίας. Στις ακροάσεις αυτές είχαν προσκληθεί οι αντιπροσωπευτικές κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις του Βορρά και του Νότου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προηγουμένως τους είχε διανεμηθεί ένα ερωτηματολόγιο, στο οποίο ανταποκρίθηκαν ευρέως. Το ερωτηματολόγιο αυτό χρησίμευσε, αφενός, για την ευαισθητοποίηση των οργανώσεων έναντι των ακροάσεων της ΟΚΕ και, αφετέρου, για την προετοιμασία των συζητήσεων που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκειά τους. Το αποτέλεσμα αυτών των ερωτηματολογίων και των ακροάσεων αποτέλεσε το θεμέλιο για την προετοιμασία της παρούσας γνωμοδότησης, και για το λόγο αυτό παρατίθενται ως παράρτημα.

4.2. Κατά τη διάρκεια των ακροάσεων, οι συμμετέχοντες, οι οποίοι εκπροσωπούσαν ένα μεγάλο αριθμό οργανώσεων εργοδοτών, εργαζομένων, ΜΜΕ, καταναλωτών και οικολόγων, διατύπωσαν ορισμένες παρατηρήσεις, είτε προφορικά είτε στα παραληφθέντα ερωτηματολόγια. Οι παρατηρήσεις αυτές ήταν οι εξής:

- Δεν πρέπει να υπάρχει, κατ' αρχήν, σύγκρουση μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της ορθής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς.

- Οι σημαντικότερες έριδες προκύπτουν από τις καθυστερήσεις και την ανεπαρκή μετάφραση της κοινοτικής νομοθεσίας σε εθνικές ρυθμίσεις, σε συνδυασμό, ενίοτε, με τη δυσκολία ερμηνείας των ρυθμίσεων τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

- Η συμβατότητα μεταξύ των δύο στόχων - εσωτερικής αγοράς και προστασίας του περιβάλλοντος - πρέπει να επιτευχθεί με την καλύτερη εναρμόνιση των προδιαγραφών των προϊόντων σε κοινοτικό (ει δυνατόν και σε διεθνές) επίπεδο και τον αυστηρότερο έλεγχο της εφαρμογής των σχετικών κανόνων.

- Όσον αφορά τις συνθήκες παραγωγής, δεν υπήρξε συμφωνία για το αν πρέπει να είναι ομοιόμορφες σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή, αντίθετα, να αντικατοπτρίζουν την ειδική κατάσταση (αέρα, ύδατα, έδαφος) της κάθε περιφέρειας. Υπήρξε, ωστόσο, ομοφωνία σε σχέση με τη δικαιολόγηση υψηλότερων επιπέδων προστασίας σε συγκεκριμένες περιφέρειες, αρκεί να επιβάλλονται από τις ειδικές περιστάσεις και οι περιστάσεις αυτές να είναι δεόντως δικαιολογημένες.

- Η περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να αποτελεί πρόσθετο στοιχείο της εξωτερικής εμπορικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Η εφαρμογή της νομοθεσίας της ενιαίας αγοράς και της προστασίας του περιβάλλοντος είναι ευκολότερη για τις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ οι ΜΜΕ έχουν μεγαλύτερη δυσκολία να τη γνωρίσουν και να την κατανοήσουν.

- Τα διαφορετικά συστήματα ανακύκλωσης που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη είναι σημαντικό εμπόδιο για την ενιαία αγορά, μαζί με τις διαφορετικές ερμηνείες της έννοιας των καταλοίπων.

- Είναι απαραίτητο να ορισθούν ακριβέστεροι κανόνες για τους περιβαλλοντικούς όρους που περιλαμβάνονται στις δημόσιες συμβάσεις, ούτως ώστε να αποφεύγεται η καταχρηστική και δυνητικά μεροληπτική μεταχείρισή τους.

- Η εφαρμογή και ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος διαφέρουν πολύ μεταξύ των κρατών μελών, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

- Η χρήση περιβαλλοντικών φόρων ενδέχεται να είναι ενδεδειγμένη, υπό τον όρο ότι αυτοί οι φόροι δικαιολογούνται και δεν προξενούν στρεβλώσεις των εμπορικών συναλλαγών εντός ή εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Πρέπει να προωθηθεί η χρήση του συστήματος της «ανάλυσης του κύκλου ζωής ενός προϊόντος» (ΑΚΖΠ ή Ecobilan) τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, (παράλληλα με την ευρύτερη και πιο εναρμονισμένη χρήση των προτύπων ISO 14000), κυρίως μέσω της συμμετοχής στο κοινοτικό σύστημα διαχείρισης και ελέγχου στον τομέα του περιβάλλοντος (Eco-Audit).

4.3. Από τις ακροάσεις προέκυψε ότι επιβάλλεται ακόμα πιο πολύ να προωθηθούν, όσον αφορά το μέλλον, κατά τρόπο παράλληλο, υψηλότερα επίπεδα προστασίας του περιβάλλοντος με διασφάλιση της ενιαίας αγοράς.

4.4. Κατά τη διάρκεια των ακροάσεων αυτών, υποβλήθηκαν στην ομάδα μελέτης που ήταν υπεύθυνη για την προετοιμασία της γνωμοδότησης της ΟΚΕ πλείστα συγκεκριμένα παραδείγματα περιπτώσεων όπου μπορούσε να υπάρχει δυνητική σύγκρουση μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς. Επιλέξαμε περιπτώσεις που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

4.4.1. Εξαγωγή ποτών σε επιστρεφόμενες συσκευασίες από τη Δανία στη Γερμανία: Η υποχρέωση περισυλλογής των συσκευασιών στη Γερμανία, η διαλογή και η αποστολή τους πίσω στη Δανία δημιουργεί ένα πρακτικά άλυτο οικονομικό εμπόδιο για τους Δανούς εξαγωγείς. Σημειωτέον ότι η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, που αναγνωρίζει ως γενικά συμβατή με το περιβάλλον την απαίτηση ανακύκλωσης των συσκευασιών, έστω και εάν υπόκειται στα κριτήρια αναλογικότητας, ελήφθη ακριβώς εξαιτίας του Βασιλείου της Δανίας και αυτού του νόμου που θέσπισε για τις συσκευασίες.

4.4.2. Εξαγωγή επίπλων πορτογαλικής κατασκευής στο Ηνωμένο Βασίλειο: Στην περίπτωση αυτή, ορισμένες διοικήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου ζητούν από τους κατασκευαστές επίπλων της Πορτογαλίας την εγγύηση συμμόρφωσης ότι η ξυλεία είναι πιστοποιημένη (δηλ. ότι το δάσος από το οποίο παρήχθη πληροί τις προϋποθέσεις για αειφόρο εκμετάλλευση). Ελλείψει κοινοτικής εναρμόνισης, η περίπτωση αυτή θα μπορούσε να υπαχθεί στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 30 της ΣΕΚ.

4.4.3. Απαγόρευση της χρήσης ιλύος καθαρισμού λυμάτων ως γεωργικού λιπάσματος στη Δανία: Η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος της Δανίας έχει θεσπίσει πολύ αυστηρά όρια για τη χρήση ιλύος καθαρισμού λυμάτων, με επίπεδα συγκέντρωσης LAS (γραμμικών σουλφονικών αλκυλοβενζολίων) πολύ χαμηλότερα από αυτά που απαιτούνται στις υπόλοιπες κοινοτικές χώρες. Αυτό το LAS είναι ένα προϊόν που χρησιμοποιείται συχνά στην κατασκευή οικιακών απορρυπαντικών και τα τόσο χαμηλά επιτρεπόμενα επίπεδα συγκέντρωσης δημιουργούν στην πράξη εμπόδιο στις συναλλαγές, επειδή εμποδίζουν την εμπορία ενός σημαντικού μέρους των απορρυπαντικών, καθώς και, στη συνέχεια, την ελεγχόμενη αξιοποίηση εκείνου του τμήματος των λυμάτων που δεν βιοδιασπάται κατά την πρωτοβάθμια επεξεργασία και που συλλέγεται κατά τη διεργασία καθαρισμού και την επεξεργασία των αστικών και βιομηχανικών λυμάτων. Σύμφωνα με διάφορες επιστημονικές μελέτες που έχει στη διάθεσή της η ΟΚΕ, το LAS δεν θεωρείται τοξική ή επικίνδυνη ουσία, και όμως περιλαμβάνεται σήμερα στον κατάλογο αυτών των ουσιών, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε διεθνές επίπεδο, ενώ οι συγκεντρώσεις LAS στην ιλύ καθαρισμού λυμάτων - 0,1-0,5 g/kg προϊόντος - δεν δικαιολογούν την υιοθέτηση παρόμοιου μέτρου από τη Δανική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος. Ως συνέπεια αυτής της ακρόασης και της αποκάλυψης της υπόθεσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε την ανάλυση της κατάστασης, προκειμένου να εξακριβώσει τη συμβατότητά της με την κοινοτική νομοθεσία.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η προστασία του περιβάλλοντος και η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς είναι αρχές εξίσου σημαντικές στο κοινοτικό πλαίσιο, που πρέπει και οι δύο να τεθούν στην υπηρεσία της αρμονικής και ισόρροπης ανάπτυξης και της σταθερής και διαρκούς ανάπτυξης που προβλέπονται στο άρθρο 2 της ΣΕΚ.

5.2. Υπάρχουν πλείστα παραδείγματα όπου η εσωτερική αγορά και η προστασία του περιβάλλοντος έχουν κοινά στοιχεία θετικής συνεργειακής δράσης. Σε εκείνες τις περιπτώσεις, όμως, όπου αυτή η συνεργασία ενδέχεται να μετατραπεί σε δυνητικές συγκρούσεις, οι δράσεις της Κοινότητας πρέπει να διέπονται από τις εξής αρχές:

- Υπεροχή σαφών και αναμφισβήτητων κριτηρίων της δημόσιας υγείας ή ασφάλειας, όπως ορίζονται στο άρθρο 36, έναντι οποιασδήποτε άλλης έννοιας.

- Κριτήριο της φρόνησης κατά την ανάπτυξη των δράσεων.

- Κριτήριο της αναλογικότητας.

- Αντικειμενική δικαιολόγηση κάθε μέτρου που μπορεί να υιοθετηθεί βάσει της αρχής της διαφύλαξης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως θεματοφύλακας των Συνθηκών θα πρέπει να μεριμνά για την τήρηση των ανωτέρω αρχών. Παρόμοιο πνεύμα οφείλει να διέπει και το έργο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, οι αποφάσεις του οποίου θα πρέπει να δημιουργήσουν προοδευτικά έναν σαφή και ακριβή «κώδικα σχετικής νομολογίας», που θα διευκολύνει το ερμηνευτικό του έργο σε παρόμοιες μελλοντικές υποθέσεις.

5.3. Η αυξανόμενη εφαρμογή των κριτηρίων της επικουρικότητας, με τη μείωση της εναρμονιστικής δράσης σε κοινοτικό επίπεδο, ενδέχεται να αποτελεί την αιτία περισσότερων συγκρούσεων από όσες γεννώνται από τη διαντίδραση της ενιαίας αγοράς κοινοτικής διαστάσεως και των κανόνων για την προστασία του περιβάλλοντος - διαστάσεως όλο και πιο συχνά εθνικής ή και τοπικής.

5.4. Οι εθνικές και τοπικές αρχές των κρατών μελών δεν φαίνονται να έχουν ακριβή ενημέρωση σχετικά με τους συγκεκριμένους τρόπους ανάπτυξης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας ώστε να διαφυλαχθούν οι πρόοδοι που είχαν επιτευχθεί στην ενιαία αγορά, ιδίως από το 1985 και μετά.

5.5. Φαίνεται πως υπάρχει ανεπαρκής ενημέρωση στο επίπεδο των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, αλλά και των εργαζομένων, των καταναλωτών και άλλων κοινωνικοεπαγγελματικών ενώσεων, όσον αφορά τους μηχανισμούς ενημέρωσης για αυτά τα θέματα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις δυνατότητες προσφυγής στην Επιτροπή για καταγγελία των παραβάσεων.

5.6. Η ικανότητα ανταπόκρισης των υπηρεσιών της Επιτροπής σ' αυτές τις καταγγελίες, τόσο από την άποψη των αντίστοιχων υλικών μέσων όσο και, ιδιαίτερα, από την άποψη των διαδικασιών και προθεσμιών, θα μπορούσε να είναι ανεπαρκής, ιδίως σε περίπτωση ενδεχόμενης επιτάχυνσης των συγκρούσεων μεταξύ των δύο στόχων.

6. Συστάσεις

6.1. Κρίνεται επείγουσα ανάγκη να αρχίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προετοιμάζει τη συνέχεια του Πράσινου Βιβλίου, του Λευκού Βιβλίου και της Ανακοίνωσης σχετικά με την κατάσταση και τις δυνατότητες συνεργασίας και σύγκρουσης μεταξύ της ενιαίας αγοράς και της προστασίας του περιβάλλοντος. Αυτή η συνέχεια των δράσεων θα επέτρεπε τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων οργανώσεων και φορέων και την επεξεργασία μιας ανακοίνωσης προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε επίσημο σχετικό Ψήφισμα των Συμβουλίων Ενιαίας Αγοράς και Περιβάλλοντος. Η ανακοίνωση της Επιτροπής και η απόφαση του Συμβουλίου θα πρέπει να σχετίζονται με την επανεξέταση του πέμπτου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον.

6.2. Στόχος αυτής της ανακοίνωσης θα ήταν να διατυπώσει με ακρίβεια, για το σύνολο των κρατών μελών, τα κριτήρια που πρέπει να διέπουν τη συμβατότητα της ενιαίας αγοράς με την προστασία του περιβάλλοντος και να κάνει, ταυτόχρονα, μια συγκεφαλαίωση της νομικής θεωρίας που έχει διαμορφωθεί από τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και από τις δράσεις της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τις ειδικές αρμοδιότητές της. Ο διδακτικός χαρακτήρας της ανακοίνωσης θα ενισχυθεί από την πολιτική δέσμευση που θα εκφράζεται στο ψήφισμα του Συμβουλίου.

6.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επικουρείται από μία επιτροπή, που θα αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών ειδικευμένους σε θέματα περιβάλλοντος και ενιαίας αγοράς και θα βοηθά στην ανάλυση των συγκρούσεων. Η επιτροπή θεσπίζει σε συμφωνία με την Επιτροπή έναν κανονισμό λειτουργίας: ο τελευταίος διασφαλίζει ότι οι διάφορες απόψεις των μελών της επιτροπής λαμβάνονται υπόψη.

6.4. Τα κράτη μέλη μπορεί να υποχρεωθούν να υποβάλουν προτάσεις που αφορούν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς το αργότερο τρεις μήνες πριν από την απόφαση της Επιτροπής που συνοδεύονται, το ταχύτερο δυνατό, από μια ανάλυση του κύκλου ζωής του προϊόντος και μια μελέτη που δικαιολογεί τον θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο και την αναλογικότητα των προτεινόμενων μέτρων. Η τελευταία μπορεί, τότε, να θεσπίζει μέτρα βάσει της Συνθήκης ΕΚ.

6.5. Αν η Επιτροπή κρίνει ότι η ανωτέρω πρόταση σημαίνει αδικαιολόγητη στρέβλωση της ενιαίας αγοράς, μπορεί να ζητήσει τη σχετική γνωμοδότηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής. Αν αυτή η γνωμοδότηση ταυτίζεται με την άποψη της Επιτροπής, τότε η Επιτροπή θα έχει δικαίωμα να ζητήσει από το κράτος μέλος την προσωρινή εθελοντική αναστολή της νομοθετικής πρότασης. Η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για να επιτύχει μια οριστική διασαφήνιση.

6.6. Σύμφωνα με τις διατάξεις των Συνθηκών κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να εμποδίσει την εμποριοποίηση ενός προϊόντος που διατίθεται νομίμως στην αγορά ενός άλλου κράτους μέλους. Η διεργασία που προτείνεται δεν τροποποιεί καθόλου τις κοινοτικές διατάξεις που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων στην Ενιαία Αγορά. Κατά την έννοια αυτή, η Επιτροπή θα μπορεί επίσης να συνδέσει τη συμβουλευτική επιτροπή (Σημείο 6.3).

6.7. Στα Γραφεία των Αντιπροσωπειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα κράτη μέλη και στις χώρες του ΕΟΧ, θα πρέπει να συσταθεί μια ειδική υπηρεσία, που θα παρέχει ενημέρωση γύρω από την ενιαία αγορά και θα παραλαμβάνει και θα διοχετεύει στην Επιτροπή τα δυνητικά εμπόδια που απορρέουν από την εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία ή άλλους τύπους δράσεων δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα. Έτσι θα ενισχυθούν λογικά οι δυνατότητες που υπάρχουν ήδη μέσω των Ευρωπαϊκών Γραφείων.

6.8. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει την πραγματοποίηση, σε κάθε κράτος μέλος, καθώς και στις χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σεμιναρίων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, που θα απευθύνονται κατά πρώτο λόγο στους δημόσιους υπαλλήλους που ασχολούνται με αυτά τα θέματα, αλλά και σε όλες τις αντιπροσωπευτικές κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις. Με αυτή την προσπάθεια θα πρέπει να συνδεθούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών και, φυσικά, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

6.9. Θα πρέπει, τέλος, να χορηγηθούν στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ασχολούνται με αυτά τα θέματα οι ανθρώπινοι, οργανωτικοί και χρηματοδοτικοί πόροι που απαιτούνται για τη σπουδαιότητα του προς επιτέλεση έργου.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 212 της 22. 7. 1996.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, που έλαβαν περισσότερες από ένα τέταρτο των ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 3.5

Να απαλειφθεί.

Αιτιολογία

Δεν είναι σωστό ότι οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις έχουν ως στόχο τον περιορισμό της πρόσβασης των επιχειρήσεων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 24, ψήφοι κατά: 34, αποχές: 6.

Σημεία 4.4, 4.4.1, 4.4.2 και 4.4.3

Να απαλειφθούν τα σημεία αυτά.

Αιτιολογία

Η Ολομέλεια δεν μπορεί να λάβει υπόψη ισχυρισμούς που έχουν διατυπωθεί σε ακρόαση της ομάδας μελέτης, πόσο μάλλον τη στιγμή κατά την οποία περιέχουν άμεσα λάθη.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 24, ψήφοι κατά: 44, αποχές: 2.