Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Σχέδιο κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου σχετικά με τις στατιστικές διαχείρισης αποβλήτων"

(1999/C 329/07)

Στις 5 Ιουλίου 1999 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης ΕΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ανωτέρω σχέδιο.

Το τμήμα οικονομικής και νομισματικής ένωσης, οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε γνωμοδότηση στις 14 Ιουλίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Vasco Cal.

Κατά την 366η σύνοδο ολομέλειάς της τής 22ας και 23ης Σεπτεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 22ας Σεπτεμβρίου 1999) η ΟΚΕ υιοθέτησε, με 108 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Συμβούλιο, εκτιμώντας ότι από το ψήφισμά του της 7ης Μαΐου 1990(1) για την πολιτική για τα απόβλητα έχει επιτευχθεί σημαντική νομική, οικονομική και τεχνική πρόοδος στο σχετικό τομέα, η οποία ενέπνευσε τις εθνικές και κοινοτικές διοικήσεις καθώς και τους οικονομικούς φορείς και τους καταναλωτές, ενέκρινε στις 24 Φεβρουαρίου 1997 ένα νέο ψήφισμα με το οποίο ζητά την καθιέρωση μιας κοινοτικής στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων(2). Στο ψήφισμα αυτό το Συμβούλιο:

- υπογραμμίζει το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η στατιστική όσον αφορά τον προσδιορισμό των προβλημάτων που σχετίζονται με τα απόβλητα, την αξιολόγηση των προτεραιοτήτων διαχείρισης καθώς και τη διαμόρφωση και την επίτευξη ρεαλιστικών στόχων στο πλαίσιο των πολιτικών διαχείρισης των αποβλήτων·

- τονίζει την ανάγκη τακτικής παραγωγής κατάλληλων δεδομένων σχετικά με τα απόβλητα στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας·

- καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει, σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και τα κράτη μέλη, αξιόπιστο σύστημα συλλογής δεδομένων για τα απόβλητα στο σύνολο της Κοινότητας το οποίο θα βασίζεται σε κοινή ορολογία, ορισμούς και ταξινομήσεις και θα λειτουργεί με το χαμηλότερο δυνατό δημόσιο και ιδιωτικό κόστος·

- καλεί την Επιτροπή να προωθήσει ενδεικτικούς ποσοτικά προσδιορισμένους στόχους για τη σημαντική μείωση της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων και την αύξηση της επαναχρησιμοποίησης, της ανακύκλωσης και της ανάκτησης, και καλεί τα κράτη μέλη και τους οικονομικούς παράγοντες να τους υιοθετήσουν και να τους επιδιώξουν·

- ζητά από την Επιτροπή να συλλέξει στοιχεία για τις περιβαλλοντικώς επικίνδυνες ουσίες και υλικά που περιέχονται στα απόβλητα και δημιουργούν συγκεκριμένα προβλήματα στα κράτη μέλη, και να προτείνει, εάν χρειάζεται, μέτρα για την αντιμετώπισή τους.

1.1.1. Στο ίδιο ψήφισμα το Συμβούλιο εκφράζει την ανησυχία του όσον αφορά "τις μεταφορές αποβλήτων μεγάλης έκτασης στην Κοινότητα τα οποία προορίζονται για αποτέφρωση με ή χωρίς ανάκτηση της ενέργειας" και καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με την αποτέφρωση των αποβλήτων με ανάκτηση της ενέργειας και να υποβάλει κατάλληλες προτάσεις σχετικά.

1.2. Το τελευταίο κοινοτικό στατιστικό πρόγραμμα (1998-2002)(3) περιλαμβάνει, υπό τον τίτλο "Περιβάλλον", αναφορά στο τετραετές πρόγραμμα ανάπτυξης (1994-1997) της περιβαλλοντικής συνιστώσας των κοινοτικών στατιστικών(4) και διευκρινίζει ότι "το πρόγραμμα αυτό έχει σχεδιαστεί κατά τρόπον ώστε να ικανοποιεί τις ανάγκες για στατιστικές μαζί με την πληροφόρηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος".

1.2.1. Όσον αφορά επίσης αυτή την ιδιαίτερη συνιστώσα των κοινοτικών στατιστικών, τονίζεται ότι "Οι υπό εκτέλεση εργασίες θα συνεχιστούν ώστε να καλύψουν σημαντικά κενά στοιχείων που συσχετίζονται με τις στατιστικές για τα απορρίμματα και την ανακύκλωση, τη χρήση των υδάτων και τις απορρίψεις, τη χρησιμοποίηση επικίνδυνων και σπάνιων υλικών, καθώς και τις περιβαλλοντικές δαπάνες. Θα αναπτυχθεί ένα σύνολο πρόσθετων λογαριασμών για το περιβάλλον, οι οποίοι θα συνδέονται με τους εθνικούς λογαριασμούς και θα καλύπτουν τα αποθέματα και τη χρήση των κυριότερων φυσικών πόρων, τις ροές των υλικών, τις εκπομπές και τις περιβαλλοντικές δαπάνες".

1.3. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

1.3.1. Στο ψήφισμά του της 14ης Νοεμβρίου 1996(5) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά τη θέσπιση κοινοτικής νομοθεσίας στην οποία θα ορίζονται με συγκεκριμένο τρόπο οι όροι "απόβλητο" και "προϊόν", με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για το σχετικό θέμα (υποθέσεις Zanetti και Wallonia). Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να προβούν στις ακόλουθες ενέργειες:

- να υποβάλουν προτάσεις για τη μείωση των ποσοτήτων αποβλήτων καθώς επίσης και για τον περιορισμό της παρουσίας επικινδύνων ουσιών στα απόβλητα, όπως το χλώριο, ο υδράργυρος, το πολυβινυλοχλωρίδιο, το κάδμιο και άλλα βαρέα μέταλλα·

- να καθορίσει, στα πλαίσια σχεδίων για τη διαχείριση των αποβλήτων, στόχους ενόψει της μείωσης της ποσότητας αποβλήτων, και μάλιστα στόχους που θα πρέπει ανά διετία να αξιολογούνται ως προς το αποτέλεσμά τους και να αναπροσαρμόζονται.

1.3.2. Στο ίδιο ψήφισμα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δηλώνει ότι συμφωνεί με τη γνώμη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία είναι απαραίτητο να διατίθενται καταλληλότερες στατιστικές σχετικά με τα απόβλητα και καλεί τα κράτη μέλη να συνεργασθούν με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και την Eurostat.

1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.4.1. Σε γνωμοδότηση της 16ης Ιανουαρίου 1997(6) για την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την επανεξέταση της κοινοτικής στρατηγικής διαχείρισης αποβλήτων, η Επιτροπή των Περιφερειών "εκφράζει τη λύπη της για τα περιορισμένα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία για τα απόβλητα σε κοινοτικό επίπεδο. Θεωρεί ότι η στατιστική βάση μπορεί να βελτιωθεί με την καλύτερη συνεργασία σε επίπεδο τοπικών και περιφερειακών αρχών".

1.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

1.5.1. Στη γνωμοδότηση της 19ης Σεπτεμβρίου 1990(7) για την Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την έγκριση τετραετούς προγράμματος (1990-1993) για την ανάπτυξη τακτικών επίσημων περιβαλλοντικών στατιστικών(8), η ΟΚΕ παραθέτει στο σημείο 2.1 την ακόλουθη άποψη:

"Η ΟΚΕ γνωρίζει τις σημαντικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών στατιστικών συστημάτων σε ό,τι αφορά την πρόοδο των εργασιών επεξεργασίας των ειδικών περιβαλλοντικών στατιστικών, όπως επίσης και το γεγονός ότι είναι πολύπλοκο, μεθοδολογικά, να καθορισθούν για τους βασικούς τομείς εκατό περίπου βασικοί, ομογενείς και αξιόπιστοι στατιστικοί δείκτες, κάθε ένας από τους οποίους αποτελεί το συνδυασμό της συλλογής και επεξεργασίας χιλιάδων και δεκάδων χιλιάδων φυσικών, τεχνικών, οικονομικών και κοινωνικών στοιχείων."

2. Το σχέδιο κανονισμού που υποβάλλει η Επιτροπή

2.1. Στόχος του σχεδίου κανονισμού είναι η καθιέρωση ενός πλαισίου που να υποχρεώνει τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να καταρτίζουν κοινοτικές στατιστικές για τη διαχείριση των αποβλήτων που παράγουν οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Καλύπτονται οι ακόλουθοι τομείς:

- η παραγωγή και ανάκτηση αποβλήτων κατά οικονομική δραστηριότητα·

- η συλλογή οικιακών και παρόμοιων αποβλήτων από τις επιχειρήσεις και τους δήμους·

- η αποτέφρωση, η λιπασματοποίηση και η εξάλειψη αποβλήτων από τις επιχειρήσεις και τους δήμους.

2.2. Η Επιτροπή επικουρείται από την επιτροπή στατιστικού προγράμματος και πρέπει, εντός τριετίας από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος κανονισμού - και στη συνέχεια ανά τριετία - να υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τις στατιστικές που καταρτίζονται και, ειδικότερα, σχετικά με την ποιότητά τους και την επιβάρυνση που συνεπάγονται για τις επιχειρήσεις.

2.3. Οι δημοσιονομικές δαπάνες υπολογίζονται συνολικά σε 450000 Ecu για το 1999, το 2000 και το 2001.

3. Γενικές παρατηρήσεις για το σχέδιο της Επιτροπής

3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με την πρόταση κανονισμού η οποία αποσκοπεί στη θέσπιση ενός κοινοτικού πλαισίου στατιστικών για τη διαχείριση των αποβλήτων που δημιουργούν οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, χάρη στο οποίο η Eurostat θα διαθέτει αξιόπιστα και συγκρίσιμα κοινοτικά στατιστικά στοιχεία, που θα συλλέγονται και θα αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας εγκαίρως, ώστε να είναι δυνατό να χρησιμοποιούνται ως βάση για μια σταδιακή εναρμόνιση της διαχείρισης των αποβλήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι πρέπει να υιοθετηθεί γρήγορα η πρόταση κανονισμού από το Συμβούλιο. Ο εν λόγω κανονισμός θα αποτελέσει σημαντικό μέσο περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα των αποβλήτων, ιδιαίτερα όσον αφορά την πρόληψη της παράνομης διαχείρισης της συλλογής και αποτέφρωσης των αποβλήτων.

3.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η υπό εξέταση πρόταση θα επιτρέψει μια αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ της Eurostat και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) ο οποίος ιδρύθηκε το 1996. Ο Ευρωπαϊκός Κατάλογος Αποβλήτων (ΕΚΑ) που δημιουργήθηκε με την απόφαση 94/3/ΕΚ(9) της Επιτροπής παρέχει ονοματολογία που θα χρησιμεύσει εφεξής ως βάση για τη συλλογή, σε όλα τα κράτη μέλη, του συνόλου των στοιχείων που σχετίζονται με τα απόβλητα.

3.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι καταρτίζεται "υπόμνημα συνεννόησης" μεταξύ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος και της Eurostat. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι το εν λόγω υπόμνημα θα καταστήσει δυνατό τον καλύτερο και ταχύτερο συντονισμό μεταξύ των δύο οργάνων. Εύχεται ιδιαίτερα, να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις και οι παραλείψεις.

3.4. Όσον αφορά την προβλεπόμενη στο άρθρο 4 τριετή μεταβατική περίοδο, η ΟΚΕ διερωτάται μήπως θα ήταν δυνατό να συντομευθεί. Αναγνωρίζει πάντως ότι το πρόβλημα των περιορισμένων ανθρώπινων και δημοσιονομικών πόρων των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών αποτελεί βάσιμο επιχείρημα υπέρ του καθορισμού μιας προθεσμίας που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσαρμοσθούν σταδιακά στις κοινοτικές απαιτήσεις.

3.5. Πάντως, η ΟΚΕ τονίζει ότι η κοινοτική πολιτική για τη συλλογή, την ανάκτηση και/ή την εξάλειψη των αποβλήτων είναι μια πολιτική επιθυμητή και εγκεκριμένη από όλα τα κράτη μέλη. Τα τελευταία οφείλουν λοιπόν να προβλέψουν από κοινού τα απαραίτητα μέσα για την καλύτερη δυνατή εφαρμογή της.

3.6. Η ΟΚΕ εφιστά εκ νέου την προσοχή στη σημασία της ύπαρξης κατάλληλων στατιστικών που θα χρησιμοποιούνται ως βάση για τις εθνικές και κοινοτικές πολιτικές. Διαπιστώνει ωστόσο ότι, συχνά, οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες επιβαρύνονται από τις δημοσιονομικές περικοπές που έχουν επιβληθεί και επιβάλλονται από την καθιέρωση της ΟΝΕ και από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

3.7. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο είναι σκόπιμο να περιορισθεί η υποχρέωση της συμμετοχής στις υποχρεωτικές έρευνες, που προβλέπονται στο άρθρο 3, στις επιχειρήσεις με περισσότερους από 9 εργαζόμενους. Αν και εκτιμά ότι το κριτήριο για τον περιορισμό αυτό θα ήταν προτιμότερο να είναι η ποσότητα των παραγόμενων αποβλήτων, ωστόσο παραδέχεται ότι, προκειμένου να μην αποθαρρυνθούν οι επιχειρήσεις μικρού μεγέθους που είναι τόσο σημαντικές για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, το κριτήριο που προτείνει η Επιτροπή για τον περιορισμό της υποχρέωσης αυτής είναι αποδεκτό, ιδίως επειδή οι επιχειρήσεις που δημιουργούν επικίνδυνα απόβλητα ελέγχονται βάσει άλλων διατάξεων.

3.8. Η ΟΚΕ προτείνει όπως το δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται στην πρόταση κανονισμού συμπληρωθεί με την πρόβλεψη μιας μερικής κοινοτικής χρηματοδότησης για τα κράτη μέλη που παρουσιάζουν ένα σχετικά σημαντικό έλλειμμα όσον αφορά τις στατιστικές για τα απόβλητα, όπως κάνει και η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος όσον αφορά τα σχέδια στατιστικών στα κράτη μέλη. Θα πρέπει να αρχίσουν ήδη από τώρα συνεννοήσεις με τις υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ χώρες προκειμένου να παρασχεθεί στις στατιστικές τους υπηρεσίες η απαραίτητη βοήθεια για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της υπό εξέταση πρότασης κανονισμού.

3.9. Η ΟΚΕ φοβάται μήπως τα στατιστικά δεδομένα που θα συλλέγονται βάσει του προτεινόμενου κανονισμού δεν παρέχουν μια ακριβή εικόνα των "ροών" αποβλήτων. Το ερώτημα που τίθεται είναι μήπως το σύστημα θα χρειασθεί τελικά να επανεξετασθεί κατά τρόπο ώστε να παρέχεται μια εικόνα των "ροών" η οποία θα επιτρέπει μια πιο αποτελεσματική καταπολέμηση της καταχρηστικής εξάλειψης και της παράνομης εξαγωγής ορισμένων αποβλήτων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Στο άρθρο 2, παράγραφος α) πρέπει να συμπληρωθεί η αναφορά στην οδηγία 75/442/ΕΟΚ με μία αναφορά στην απόφαση 96/350/ΕΚ της Επιτροπής(10).

4.2. Στο παράρτημα Ι, τμήμα 2, σημείο 3, οι θέσεις 14 ("απορρίμματα μη σιδηρούχων μετάλλων εκτός από συσκευασίες"), 26 ("απορρίμματα κλωστοϋφαντουργίας") και 43 ("υπολείμματα κατασκευών και κατεδαφίσεων") δεν θα πρέπει να προκαλέσουν σύγχυση επειδή τα εν λόγω υλικά, από νομική άποψη, θεωρούνται απόβλητα, έστω και αν τεχνικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτες ύλες.

4.3. Στο ίδιο παράρτημα, η διάκριση μεταξύ των προϊόντων των θέσεων 25 και 43 ("άλλα απορρίμματα ξυλείας" και "υπολείμματα κατασκευών και κατεδαφίσεων" αντίστοιχα) δεν είναι πάντοτε απλή. Πράγματι, τα προϊόντα που καλύπτονται από τη θέση 43 αντιπροσωπεύουν περίπου 90 % του συνόλου και, σε μεγάλο βαθμό, είναι τα πλέον επιβλαβή από την άποψη του περιβάλλοντος.

4.3.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι τα επικίνδυνα απόβλητα πρέπει να συνεχίσουν να έχουν ιδιαίτερη μεταχείριση.

4.4. Σε σχέση με τις θέσεις 121 ("Ποσότητα αποβλήτων που ανακτάται εσωτερικά") και 123 ("Ποσότητα δευτερευόντων αποβλήτων ως αποτέλεσμα της ανάκτησης ή της αποτέφρωσης"), που περιλαμβάνονται στο τμήμα 3 του παραρτήματος Ι και των οποίων ο έλεγχος δεν φαίνεται δικαιολογημένος, η ΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση την εξήγηση του εκπροσώπου της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία οι εν λόγω θέσεις καθιστούν δυνατή την ακριβέστερη λογιστική απεικόνιση όσον αφορά την εξάλειψη αποβλήτων και, επομένως, τον καλύτερο έλεγχο.

4.5. Σχετικά με το τμήμα 2 του παραρτήματος ΙΙ, η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο οι θέσεις 16, 17 και 19 ("συνθετική συσκευασία", "μεικτή συσκευασία" και "ρούχα και υφάσματα" αντιστοίχως) είναι επαρκώς σαφείς.

4.6. Στο παράρτημα ΙΙΙ, τμήμα 6, σημείο 1 προβλέπεται ότι "Για κάθε τύπο λειτουργίας (type d'operation) ... τα κράτη μέλη προσδιορίζουν το ποσοστό στο οποίο η δραστηριότητα αυτή καλύπτεται από τη συλλογή των δεδομένων. Η κάλυψη μπορεί να υπολογίζεται με βάση εξωτερικά κριτήρια, όπως η απασχόληση ή η ποσότητα εισροής αποβλήτων. Ελάχιστη προϋπόθεση για την κάλυψη είναι το 90 % για κάθε τύπο λειτουργίας (groupe d'activité)". Η ΟΚΕ δεν απόλυτα πεπεισμένη ότι αυτό το ελάχιστο ποσοστό είναι θεμιτό και φρονεί ότι συγκεκριμένα για τα επικίνδυνα απόβλητα το ποσοστό κάλυψης θα πρέπει να τείνει προς το 100 %.

4.7. Στο παράρτημα ΙΙΙ, τμήμα 7, η διάκριση ανάμεσα στη "διάθεση" και την "ανάκτηση" των αποβλήτων δεν είναι αρκετά σαφής στον πίνακα που προσδιορίζει τις διαδικασίες αποτέφρωσης, λιπασματοποίησης και διάθεσης. Η ΟΚΕ προτείνει να τροποποιηθούν οι υπότιτλοι του πίνακα έτσι ώστε να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στις διάφορες διαδικασίες: "Ανάκτηση, συμπεριλαμβανομένης της λιπασματοποίησης και αποτέφρωσης με ανάκτηση της ενέργειας" και "διάθεση".

Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 122 της 18.5.1990.

(2) ΕΕ C 76 της 11.3.1997.

(3) ΕΕ L 42 της 16.2.1999.

(4) ΕΕ L 328 της 20.12.1994.

(5) ΕΕ C 362 της 2.12.1996.

(6) ΕΕ C 116 της 14.4.1997.

(7) ΕΕ C 332 της 31.12.1990.

(8) Το σχετικό πρόγραμμα δεν εγκρίθηκε ποτέ. Η νομοθετική διαδικασία στην οποία εντάσσεται αυτή η γνωμοδότηση της ΟΚΕ οδήγησε στην έγκριση από το Συμβούλιο του προγράμματος 1994-1997 που αναφέρεται στο σημείο 1.2.

(9) ΕΕ L 5 της 7.1.1994.

(10) Απόφαση της Επιτροπής της 24ης Μαΐου 1996 που προσαρμόζει τα παραρτήματα ΙΙ Α και ΙΙ Β της οδηγίας 75/442 ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τα απόβλητα. ΕΕ L 135της 6.6.1996.