ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(90)438 τελικό 
Βρυξέλλες,29 Οκτωβρίου 1990 
ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΥΠΕΡ ΤΟΥ 
ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
ΑνακοΙνωοη Tnc EniToonnc 

ΠΕΡ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1. Η οημασία του τουρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία 
Ι.2. Τάσεις που ευνοούν την ανάπτυξη του αγροτικού τουρισμού 
II. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΕ ΕΝΕΡΓΕΙΕΕ ΠΡΟΕΙΤΕΕ ΕΤΙΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
11.1. Στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της Κοινότητας 
Ι 1.2. Στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας. 
Ι 1.3. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας 
III. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΥΠΕΡ ΤΩΝ 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
IV. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ 
ΤΟΥΡ ΙΣΜΟΥ 
IV.1. Συμβολή στον ορισμό των προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" 
IV.2. Συμβολή στη δημιουργία και την ανάπτυξη των προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" 
IV.3. Προώθηση της πρόσβασης στην αγορά των προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" 
V. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 

Περίληψη 
Για το σύνολο των οικονομιών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ο τουρισμός, 
συμπεριλαμβανομένων όλων των επιμέρους υποτομέων, είναι ένας από τους 
σημαντικότερους τομείς, ο οποίος έχει να επιδείξει έναν από τους ταχύτερους 
ρυθμούς ανάπτυξης. Στον τομέα αυτό αναλογεί ποσοστό 5,5% περίπου του ΑΕΠ της 
Κοινότητας, 8% της κατανάλωσης των νοικοκυριών, 4% του συνολικού εξωτερικού 
εμπορίου. 0 τουρισμός προσφέρει απασχόληση σε 7,5 εκατ. εργαζομένων περίπου, 
πράγμα που αντιπροσωπεύει το 6% της συνολικής απασχόλησης στην Κοινότητα· 
αποτελεί μία σημαντική πηγή απασχόλησης η οποία, σε ορισμένες περιφέρειες, 
παρουσιάζει ανοδικές τάσεις. Εντούτοις, το σύνολο των ευρωπαϊκών τουριστικών 
δραστηριοτήτων αντιμετωπίζει σήμερα μία σχετική συμπίεση της συνολικής 
ανάπτυξης του τομέα (+ 5% ετησίως στην Ευρώπη και + 7% σε παγκόσμιο 
επίπεδο). 
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να ερμηνευτεί αφενός από την εμφάνιση μιας σχετικής 
τάσης κορεσμού ορισμένων τουριστικών περιφερειών και ιδίως, των 
παραδοσιακότερων τόπων προορισμού και, αφετέρου, από την εξέλιξη της 
τουριστικής ζήτησης η οποία εκφράζεται με μία μεγαλύτερη διαφοροποίηση των 
δυνατοτήτων απασχόλησης κατά τη διάρκεια των διακοπών. 
Με τις εξελίξεις αυτές προσφέρονται αξιόλογες ευκαιρίες στις τουριστικές 
επιχειρήσεις των αγροτικών περιοχών. Η ικανότητα τους να αξιοποιήσουν τις 
ευκαιρίες αυτές θα παίξει αποφασιστικό ρόλο για το μέλλον του τουρισμού στην 
Ευρώπη και για το σύνολο των οικονομιών της Κοινότητας. Εντούτοις οι 
επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να αποδείξουν ότι είναι σε θέση να 
ικανοποιήσουν ένα απαιτητικότερο καταναλωτή, που γνωρίζει τι ακριβώς θέλει 
και διαθέτει τα μέσα να επιλέξει αυτό που επιθυμεί. Η Κοινότητα μπορεί να 
τις βοηθήσει να ανταποκριθούν στην πρόκληση αυτή. 
Οι επιχειρήσεις αγροτικού τουρισμού μπορούν να αξιοποιήσουν ήδη τα μέσα που 
τους προσφέρει μία μεγάλη ποικιλία κοινοτικών ενεργειών και κυρίως στο 
πλαίσιο της αγροτικής πολιτικής της Κοινότητας (λόγου χάρη με τον κανονισμό 
797/85 όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 3808/89, τον κανονισμό 1820/80 ή 
τον κανονισμό 1041/86). 
Στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, από το 1986 έως το 1988 ποσοστό 5% 
περίπου των πόρων του ΕΤΠΑ διατέθηκε για σχέδια ή προγράμματα τουριστικής 
ανάπτυξης (με υψηλότερα ποσοστά στο πλαίσιο ορισμένων προγραμμάτων όπως τα 
ΜΟΠ). Μετά τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων τα κοινοτικά πλαίσια 
στήριξης περιλαμβάνουν, μεταξύ των ενεργειών εκτός του γεωργικού τομεά, την 
προώθηση του τουρισμού, και συγκεκριμένα διατίθεται ποσοστό 5,5% των πόρων 
δηλαδή 1,6 δισεκ. ECU για το στόχο 1, και 7% δηλαδή 263 εκατ. ECU για τον 
στόχο 2. Για το στόχο 5β, το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών πλαισίων 
στήριξης προβλέπει τη χρηματοδότηση τουριστικών επενδύσεων όπως η δημιουργία 
ξενώνων σε αγροκτήματα, η δημιουργία εθνικών δρυμών ή αθλητικών 
συγκροτημάτων (γκολφ, σκι κ.λπ...). 
Τέλος, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους Τουρισμού, μέσω του οποίου 
αναπτύσσονται νέες πρωτοβουλίες, υποστηρίζονται τα προγράμματα υπέρ των 
επιχειρήσεων αγροτικού τουρισμού που εκπονούνται σε εθνικό ή ευρωπαϊκό 
επίπεδο. 
Για TIC περισσότερες επενδύσε ιç που απαιτούνται για τη δημιουργία 
τουριστικών εγκαταστάσεων Μπορούν, εφόσον τηρούνται ορισμένα γεωγραφικά 
κριτήρια, να διατεθούν κοινοτικές ενισχύσεις. Εντούτοις, παρ'όλο που οι 
τουριστικές εγκαταστάσεις στον αγροτικό χώρο είναι απαραίτητες, δεν αρκούν 
για την προσέλκυση σε μόνιμη βάση M'OC αυξανόμενης ζήτησης βασικός άξονας 
της οποίας είναι ένα ολοκληρωμένο τουριστικό προϊόν. 
Τα Μέτρα που πρέπει να λάβει η Κοινότητα θα πρέπει να αποβλέπουν στη 
διαμόρφωση προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" η εμπορική εκμετάλλευση των 
οποίων θα πρέπει να είναι ικανή να οδηγήσει στη δημιουργία και την ανάπτυξη 
επιχειρήσεων που θα αναλάβουν τη διάθεση και τη διαχείριση τους. 
Τα Μέτρα αυτά, που θα εφαρμοστούν σε συνεργασία Με τους φορείς του τομέα, 
εφόσον διαπιστωθεί η αναγκαιότητα τους Μετά από διαβουλεύσεις με 
ενδιαφερόμενες επαγγελματικές οργανώσεις, θα στηρίζονται στις εξής 
κατευθυντήριες γραμμές : 
Συμβολή στον προσδιορισμό προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" αφενός με τη 
βελτίωση των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με τη ζήτηση των προϊόντων αυτών 
και τη μεγαλύτερη διαφάνεια της προσφοράς (δημιουργία ενός σήματος 
ποιότητας), και αφετέρου με την εναρμόνιση των πληροφοριών σχετικά με το 
σύνολο των στοιχείων που απαρτίζουν το προϊόν "αγροτικός τουρισμός" 
(διαμόρφωση μιας σηματολογίας). 
Συμβολή στη δημιουργία και την ανάπτυξη προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" με τη βελτίωση της πληροφόρησης και την πρόσβαση στο σύστημα των 
διαθέσιμων κοινοτικών ενισχύσεων υπέρ του αγροτικού τουρισμού και με την 
υποστήριξη των τουριστικών δραστηριοτήτων των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης 
στον αγροτικό χώρο· Με την προώθηση συνεργασίας αφενός Μεταξύ των τοπικών 
φορέων (φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεις, συνεταιρισμοί...), και 
αφετέρου μεταξύ των φορέων που αναπτύσσουν προϊόντα "αγροτικού τουρισμού" 
και των προμηθευτών αγαθών και των φορέων παροχής υπηρεσιών που συμβάλλουν 
στην υλοποίηση των εν λόγω προϊόντων* τέλος, Μ* τη βελτίωση της διαχείρισης 
των δραστηριοτήτων του αγροτικού τουρισμού ενισχύοντας τις ενέργειες στον 
τομέα της εκπαίδευσης, τις ανταλλαγές και τη δημιουργία δικτύων. 
Βελτίωση της πρόσβασης στην τουριστική αγορά προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" με την καλύτερη πληροφόρηση της ζήτησης, καθιστώντας γνωστή την 
υπάρχουσα προσφορά σε εθνικό επίπεδο και διευκολύνοντας την αναγνώριση της 
ούμφ^α Με μια ευρωπαϊκή σηματολογία* βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων 
"αγροτικού τουρισμού" Με τη διάδοση της χρήσης του ευρωπαϊκού σήματος μέσω 
ενεργειών για την προβολή του στους εθνικούς και τοπικούς υπευθύνους* 
ενίσχυση της εμπορικής εκμετάλλευσης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των προϊόντων 
"αγροτικού τουρισμού" ενσωματώνοντας τα προϊόντα αυτά στα συστήματα 
σχεδιασμού και πώλησηç τουριστικών προϊόντων* τέλoç Με την ενίσχυση της 
δημιουργίας από Μέρους των ίδιων των φορέων του κλάδου, ενός ευρωπαϊκού 
δικτύου διανομής των προϊόντων "αγροτικού τουρισμού". 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1. Η σημασία του τουρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία 
Για το σύνολο των οικονομιών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ο τουρισμός, 
συμπεριλαμβανομένων όλων των επιμέρους υποτομέων, είναι ένας από τους 
σημαντικότερους τομείς, ο οποίος έχει να επιδείξει έναν από τους 
ταχύτερους ρυθΜούς ανάπτυξης. Στον τοΜέα αυτό αναλογεί ποσοστό 5,5% 
περίπου του ΑΕΠ της Κοινότητας, 8% της κατανάλωσης των νοικοκυριών, 4% 
του συνολικού εξωτερικού εμπορίου. 0 τουρισμός προσφέρει απασχόληση σε 
7,5 περίπου εκατομμύρια εργαζομένων, πράγμα που αντιπροσωπεύει το 6% 
της συνολικής απασχόλησηç στην Κοινότητα* αποτελεί μια σημαντική πηγή 
απασχόλησης η οποία, σε ορισμένες περιφέρειες, παρουσιάζει ανοδικές 
τάσεις. 
Υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών της Κοινότητας 
και μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών : σε πέντε χώρες της Κοινότητας ο 
τουρισμός κατέχει σημαντικότερη θέση στην οικονομία σε σχέση με τον 
κοινοτικό μέσο όρο, και κυρίως στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου 
οι τουριστικές δραστηριότητες αντιπροσωπεύουν ποσοστό μεγαλύτερο από 
το 8% του ΑΕΠ. 
Η Ευρώπη προσελκύει τους περισσότερους τουρίστες σε διεθνές επίπεδο, 
συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των Ευρωπαίων. 
Στον κοινοτικό τουρισμό παρατηρούνται δύο αντικρουόμενες τάσεις : η 
πρώτη χαρακτηρίζει κυρίως τις χώρες του Νότου και την Ιρλανδία, όπου 
το τουριστικό ισοζύγιο παρουσιάζει πλεόνασμα, και οι δαπάνες των 
κατοίκων είναι κατώτερες από το μέσο όρο* η δεύτερη τάση χαρακτηρίζει 
τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της 
Γερμανίας, όπου οι κάτοικοι έχουν τις Μεγαλύτερες τουριστικές δαπάνες, 
ενώ το τουριστικό ισοζύγιο παρουσιάζει έλλειμμα. Η Γαλλία και η Ιταλία 
βρίσκονται σε μία ενδιάμεση κατάσταση, δεδομένου ότι τόσο εισάγουν όσο 
και εξάγουν τουριστικό συνάλλαγμα. 
Μία άλλη διαφορά αφορά τις μορφές της τουριστικής δραστηριότητας, και 
όχι μόνο τη συχνότητα τους : σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για 
αστικό τουρισμό, ενώ σε άλλες ο τουρισμός διοχετεύεται σε 
παραθαλάσσιες περιοχές, στο βουνό ή σε αγροτικές περιοχές. 
Ανάλογα Με τις χώρες, τις περιφέρειες, την εποχή του έτους, αλλά και 
ανάλογα Με την εξέλιξη των προτιμήσεων των Ευρωπαίων, ο τουρισμός 
παίρνει κάποια από τις προαναφερθείσες μορφές. Αναπτύσσεται Με αρκετά 
ταχύ ρυθμό, οι δαπάνες αυξάνονται και αυτές σημαντικά κατά την 
τελευταία δεκαπενταετία, οι τουριστικές δαπάνες εξαπλασιάστηκαν. 
1.2. Τάσεις «ου ευνοούν την ανάπτυξη του αγροτικού τουρισμού 
Το σύνολο των ευρωπαϊκών τουριστικών δραστηριοτήτων αντιμετωπίζει 
ο(\μερα μία σχετική συμπίεση η συνολική ανάπτυξη του τομέα στην 
Ευρώπη ανέρχεται σε + 5% ετησίως, ποσοστό κατώτερο από την αντίστοιχη 
αύξηση σε παγκόσμιο επίπεδο (-ι- 7%), πράγμα που συνεπάγεται μία σχετική 
μείωση του μεριδίου της αγοράς που κατέχει ο ευρωπαϊκός τουρισμός κατά 
10% στην τελευταία δεκαετία. Το 1988, μόνο δύο στα τρία τουριστικά 
ταξίδια είχαν προορισμό την Ευρώπη, έναντι τριών στα τέσσερα το 1980. 
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να ερμηνευτεί από δύο φαινομενικά αντιφατικές 
τάσεις, και συγκεκριμένα παρατηρείται: 
σχετική τάση κορεσμού ορισμένων τουριστικών περιφερειών, και 
ιδίως, των παραδοσιακότερων τόπων προορισμούί1) 
τάση αύξησης της τουριστικής ζήτησης, οφειλόμενη αφενός στη 
σταθερή βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης τόσο των Ευρωπαίων όσο 
και των άλλων λαών, και, αφετέρου, στην αύξηση του αριθμού και 
της διάρκειας των διακοπών. 
Αυτές οι δύο τάσεις, ο σχετικός κορεσμός ορισμένων τουριστικών ζωνών 
και η μεγαλύτερη πρόσβαση οτις δυνατότητες αναψυχής, έχουν ως 
αποτέλεσμα τη μεταβολή των παραγόντων που επηρεάζουν την τουριστική 
ζήτηση. Παρ'όλο που οι Ευρωπαίοι διαθέτουν περισσότερο χρόνο για 
διακοπές, η μέση διάρκεια των διακοπών είναι μικρότερη, πράγμα που 
σημαίνει ένα μεγαλύτερο κατακερματισμό της διάρκειας παραμονής· ο 
κατακερματισμός αυτός οδηγεί στην αύξηση των δυνατοτήτων απασχόλησης 
κατά τη διάρκεια των διακοπών με αποτέλεσμα να εμφανίζεται μία ζήτηση 
διακοπών κατά τη διάρκεια των οποίων επιδιώκονται ιδίως δραστηριότητες 
που έχουν σχέση Με τον αθλητισμό και τη φύση, ή απλώς η ανάπαυση. Αυτό 
το είδος διακοπών που συνδυάζουν διάφορες δραστηριότητες έγινε της 
μόδας και γνώρισε ιδιαίτερη προβολή από τον τύπο και τις προσπάθειες 
της προληπτικής ιατρικής, με αποτέλεσμα να αποτελεί πλέον 
χαρακτηριστικό του τρόπου ζωής των περισσοτέρων Ευρωπαίων και άλλων 
λαών. 
(1) Ψήφισμα σχετικά με τα "μέτρα που πρέπει να ληφθούν, στο πλαίσιο του 
Ευρωπαϊκού Έτους Τουρισμού για την προστασία του περιβάλλοντος έναντι 
των ζημιών που θα Μπορούσε να προκαλέσει ο Μαζικός τουρισΜός", που 
υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 13.07.90 (Εγγρ. A3 
120/90). 
Με TIC εξελίξεις αυτές προσφέρονται αξιόλογες δυνατότητες στις 
τουριστικές επιχειρήσεις αγροτικών περιοχών. Η ικανότητα τους να 
εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες αυτές θα παίξει αποφασιστικό ρόλο για το 
μέλλον του τουρισμού στην Ευρώπη και για το σύνολο των οικονομιών της 
Κοινότητας. 
Οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει όμως να αποδείξουν ότι είναι σε θέση 
να ικανοποιήσουν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό είδος καταναλωτή, που 
γνωρίζει τι ακριβώς θέλει και έχει τα Μέσα να επιλέξει αυτό που 
επιθυμεί. Η Κοινότητα μπορεί να τις βοηθήσει να ανταποκριθούν στην 
πρόκληση αυτή. 
Στις περισσότερες επενδύσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία των 
τουριστικών εγκαταστάσεων μπορούν, εφόσον πληρούνται ορισμένα 
γεωγραφικά κριτήρια, να χορηγηθούν κοινοτικές ενισχύσεις. Εντούτοις, 
παρόλο που οι τουριστικές εγκαταστάσεις στον αγροτικό χώρο είναι 
αναγκαίες, δεν επαρκούν για την προσέλκυση σε μόνιμη βάση μιας 
αυξανόμενης ζήτnσnç βασικός άξovαç Tnc οποίας είναι ένα ολοκληρωμένο 
τουριστικό προϊόν. 
Σε αρκετές μελέτες επισημαίνεται ότι είναι αναγκαίο, σε κοινοτικό 
επίπεδο, να προσδιοριστεί το περιεχόμενο του αγροτικού τουρισμού, να 
διευκρινιστεί η έννοια του τουρισμού στα αγροκτήματα, να 
κωδικοποιηθούν τα τουριστικά προϊόντα, να εναρμονιστεί η ευρωπαϊκή 
σηματολογία, να προωθηθεί η οργάνωση των φορέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Στις μελέτες αυτές υπογραμμίζεται ότι πρέπει να οριστούν προϊόντα 
"αγροτικού τουρισμού" που να υπερβαίνουν τα στενά όρια του τουρισμού 
στα αγροκτήματα, έτσι ώστε να μπορέσει η Ευρώπη να προσφέρει 
ολοκληρωμένα προϊόντα. Επιπλέον, ο ορισμός των προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" δεν αρκεί για να γίνουν γνωστά τα προϊόντα αυτά και να 
ζητούνται από το κοινό, δεδομένου ότι συχνά παρατηρείται κάποια 
απομόνωση των φορέων και των επιχειρήσεων αγροτικού τουρισμού. Το 
γεγονός αυτό δικαιολογεί το αίτημα των επιχειρήσεων αγροτικού 
τουρισμού και των επαγγελματικών οργανώσεων, για την παροχή κοινοτικής 
ενίσχυσης υπέρ των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών στον τομέα της προώθησης 
και της εμπορίας των προϊόντων αγροτικού τουρισμού. 
0 ίδιος προβληματισμός εκφράζεται και σε εργασίες που έχουν διεξαχθεί 
στα πλαίσια άλλων ευρωπαϊκών ή διεθνών φορέων σχετικά με το ρόλο του 
τουρισμού στην αγροτική ανάπτυξη και ιδίως: του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου (ψήφισμα για τη διευκόλυνση, την προώθηση και τη 
χρηματοδότηση του τουρισμού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα - 22.01.88)· του 
Συμβουλίου της Ευρώπης (συμπόσιο για την ένταξη του αγροτικού 
τουρισμού στις ευρωπαϊκές κοινωνίες - Δεκέμβριος 89)· της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής (γνωμοδότηση για τον "τουρισμό και την 
περιφερειακή ανάπτυξη" - 10.07.90)· του ΟΟΣΑ (δημιουργία μιας ΟΜάδας 
του ΣυΜβουλίου για την αγροτική ανάπτυξη - 13.07.90). 
Μ. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΣΙΤΕΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Λόγω του ότι οι εηι χει ρήσε ι ς αγροτικού τουρισμού βρίσκονται κυρίως σε 
γεωργικές περιοχές ή σε περιοχές η οικονομία των οποίων παρουσιάζει 
αναπτυξιακά προβλήματα, έχουν τη δυνατότητα να λάβουν ορισμένες 
κοινοτικές ενισχύσεις. 
11.1 Στο πλαίσιο της Γεωργικής Πολιτικής της Κοινότητας 
0 κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 797/85 του Συμβουλίου σχετικά με τη βελτίωση 
της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, όπως τροποποιήθηκε 
από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3808/89, προβλέπει τη χορήγηση 
ενισχύσεων στις επενδύσεις για τουριστικές ή βιοτεχνικές 
δραστηριότητες που πραγΜατοποιούνται στη γεωργική εκΜετάλλευση. Το 
καθεστώς αυτό Μπορεί να εφαρμοστεί στους γεωργούς που αντλούν το 50% 
τουλάχιστον του συνολικού εισοδήματος τους από δραστηριότητες που 
ασκούν στη γεωργική τους εκμετάλλευση, εφόσον όμως το ποσοστό του 
εισοδήματος που προέρχεται άμεσα από γεωργικές δραστηριότητες στη 
γεωργική εκμετάλλευση τους δεν είναι κατώτερο του 25% του συνολικού 
εισοδήματος του κατόχου της γεωργικής εκμετάλλευσης και εφόσον ο 
χρόνος εργασίας που αφιερώνεται σε δραστηριότητες εκτός της γεωργικής 
εκμετάλλευσης υπερβαίνει το ήμισυ του συνολικού χρόνου εργασίας του 
κατόχου της γεωργικής εκμετάλλευσης. 
Μέτρα αγροτουριστικού χαρακτήρα που περιορίζονται σε συγκεκριμένες 
γεωγραφικές περιοχές προβλέπονται στο πλαίσιο του κανονισμού αριθ. 
1820/80 του Συμβουλίου σχετικά με την επιτάχυνση της γεωργικής 
ανάπτυξης οτις μειονεκτικές περιοχές της Δυτικής Ιρλανδίας, καθώς και 
στον κανονισμό αριθ. 1401/86 με τον οποίο θεσπίζεται μία κοινή δράση 
για την προώθηση της γεωργίας σε ορισμένες μειονεκτικές ζώνες της 
Ιταλίας και σε ορισμένα νησιά της Σκωτίας. 
Τέλος στην ανακοίνωση "Το μέλλον του αγροτικού κόσμου" του Ιουλίου 
1988^2), η Επιτροπή εξετάζει τα πιθανά οφέλη που προσφέρει ο 
αγροτικός τουρισμός για την ανάπτυξη των αγροτικών ζωνών ενόψει της 
εξέλιξης της γεωργίας, που αποτελεί την κύρια δραστηριότητα στις ζώνες 
αυτές. 
Ν.2. Στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας 
Λόγω της σημαντικής συμβολής που μπορεί να έχει ο τουρισμός για τη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης και για τη διαφοροποίηση των 
περιφερειακών οικονομικών δραστηριοτήτων, τα κοινοτικά μέσα της 
περιφερειακής πολιτικής είχαν ανέκαθεν τεθεί στη διάθεση των σχεδίων 
τουριστικής ανάπτυξη^ 
(2) C0M(88) 501 τελικό. Ανακοίνωση Tnc Eπtτpoπήç που διαβιβάστηκε στο 
Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 29 Ιουλίου 1988. 
8 
Αηό το 1986 έως το 1988, το 5% περίπου των πόρων του Ευρωπαϊκού 
Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) διατέθηκαν σε σχέδια ή 
προγράμματα τουριστικής ανάπτυξης. Λόγω των γεωγραφικών κριτηρίων 
επιλεξιμότητας, θα Μπορούσε να εκτιμηθεί ότι ένα Μέρος των πόρων αυτών 
διατέθηκε για δραστηριότητες που υπάγονται στον αγροτικό τουρισμό. 
Ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια καταβλήθηκε στο πλαίσιο ορισμένων 
προγραμμάτων όπως τα Ολοκληρωμένα Μεσογειακά Προγράμματα, μέσω των 
οποίων ενισχύθηκαν προγράμματα με αγροτουριστικούς στόχους (για 
παράδειγμα στη Λιγουρία και την Απουλία). 
Μετά τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων^) για τον στόχο 1 
(περιφέρειες με αναπτυξιακή καθυστέρηση), τα κοινοτικά πλαίσια 
στήριξης περιλαμβάνουν, μεταξύ των ενεργειών εκτός του γεωργικού 
τομέα, την προώθηση του τουρισμού διαθέτοντας συγκεκριμένα ποσοστό 
5,5% των πόρων, δηλαδή 1,6 δισεκατ. ECU. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 
7% (δηλαδή 263 εκατ. ECU) για τις περιφέρειες του στόχου 2 
(βιομηχανικές ζώνες σε παρακμή ή υπό μετατροπή). Στα πλαίσια του 
στόχου 5β ("αγροτική ανάπτυξη"), τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης 
περιλαμβάνουν, ως επί το πλείστον, δυνατότητες ενεργειών υπέρ του 
αγροτικού τουρισμού και της τουριστικής επαγγελματικής κατάρτισης 
μεταξύ των οποίων : τη χρηματοδότηση τουριστικών επενδύσεων, όπως τη 
δημιουργία ξενώνων σε αγροκτήματα, τη διαμόρφωση εθνικών δρυμών ή 
συγκροτημάτων με αθλητικές εγκαταστάσεις (γκολφ, σκι, κ.λπ. ...). 
11.3 Στο πλαίσιο των προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας 
Στις 25 Ιουλίου η Επιτροπή ενέκρινε ένα πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης 
ύστερα από κοινοτική πρωτοβουλία με την ονομασία LEADER^) (Liaisons 
entre Actions de Développement de l'Economie Rurale - Σύνδεση μεταξύ 
των Ενεργειών Ανάπτυξης της Αγροτικής Οικονομίας) που επιτρέπει στην 
Κοινότητα να υιοθετήσει μία ολοκληρωμένη προσέγγιση στον τομέα της 
αγροτικής ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο. Εκατό περίπου τοπικές ομάδες 
αγροτικής ανάπτυξης θα εξουσιοδοτηθούν για τη διαχείριση των συνολικών 
επιδοτήσεων που θα χρησιμεύσουν για τη χρηματοδότηση των εξής 
ενεργειών: οργάνωση της αγροτικής ανάπτυξης και πληροφόρηση για το 
σύνολο των κοινοτικών μέτρων και χρηματοδοτικών παροχών με σκοπό την 
προώθηση της αγροτικής ανάπτυξης στην περιοχή που καλύπτεται από την 
ομάδα· επαγγελματική κατάρτιση και ενισχύσεις για την απασχόληση· 
αγροτικός τουρισμός· προώθηση TUV μικρών επιχειρήσεων, της βιοτεχνίας, 
των υπηρεσιών που παρέχονται σε μικρή ακτίνα· επιτόπια αξιοποίηση και 
εμπορευματοποίηση της εντόπιας γεωργικής παραγωγής. 
(3) Για τον κατάλογο των επιλέξιμων ζωνών στα πλαίσια του στόχου 1, βλ. ΕΕ 
L 185 της 15.7.1988 και του στόχου 5β, ΕΕ L 198 της 12.7.1989. 
(4) SEC(90) 1602 τελικό. 
Στην πρωτοβουλία αυτή, μία σημαντική πτυχή της οποίας συνίσταται στη 
χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, έχει 
διατεθεί από την Επιτροπή ένας προϋπολογισμός 400 εκατομμυρίων ECU* οι 
ενέργειες που προβλέπονται στα πλαίσια της πρωτοβουλίας αυτής αφορούν 
μόνο τις επιλέξιμες περιφέρειες των στόχων 1 και 5β. 
ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΥΠΕΡ ΤΩΝ 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Οπως διαπιστώθηκε στην ανωτέρω παρουσίαση των υφισταμένων κοινοτικών 
ενεργειών, ο αγροτικός τουρισμός Μπορεί να αξιοποιήσει έμμεσα τις εν 
λόγω ενέργειες στο μέτρο που, ως οικονομική δραστηριότητα, είναι σε 
θέση» όπως και οι άλλοι βιομηχανικοί τομείς, να επιτύχει τη 
διαφοροποίηση Μίας περιφέρειας ή να αυξήσει την απασχόληση. Επιπλέον, 
η προσέγγιση των διαρθρωτικών TOME(ων (ΕΤΠΑ, ΕΓΤΠΕ) περιορίζεται 
αναγκαστικά σε ορισμένες επιλέξιμες περιφέρειες. 
Για να μην οδηγήσει n γεωγραφική αυτή προσέγγιση στην ανάπτυξη 
ασυντόνιστων τουριστικών δραστηριοτήτων στον αγροτικό χώρο n 
υποστήριξη που παρέχουν τα διαρθρωτικά ταμεία στις τουριστικές 
επενδύσεις θα πρέπει να συμπληρωθεί με ειδικές οριζόντιες ενέργειες 
υπέρ των επιχειρήσεων αγροτικού τουρισμού της Ευρώπης. 
Οι τουριστικές αυτές επιχειρήσεις αυτές ευνοούνται λόγω της θέσης τους 
στον αγροτικό χώρο, όπως άλλωστε δείχνουν οι τάσεις εξέλιξης της 
ζήτησης που προαναφέραμε. Εντούτοις, n θέση αυτή δεν αρκεί για την 
ικανοποίηση Μίας σύνθετης ζήτησης, n οποία έχει υψηλές απαιτήσεις για 
την παροχή ολοκληρωμένων και διαφοροποιημένων τουριστικών υπηρεσιών. 
Κατά τη διάρκεια του ανεπίσημου Συμβουλίου των Υπουργών Τουρισμού στο 
Asford Castle στις 10 Μαρτίου, σχετικά με πρόγραμμα για την ανάπτυξη 
του τουρισμού στην Ευρώπη τη δεκαετία του '90, τονίστηκε για άλλη μια 
φορά(§) ότι πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα υπέρ του αγροτικού 
τουρ ι ομού. 
(5) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22.01.88, για τη διευκόλυνση, 
την προώθηση και τη χρηματοδότηση του τουρισμού στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα, ΕΕ αριθ. C 49 της 22.02.88. 
10 
Σε δύο μελέτες που εκπονήθηκαν το 1987 και 1988, αναλύεται η προσφορά 
"αγροτικού τουρισμού" που υπάρχει στα δώδεκα κράτη μέλη της ΕΟΚ, 
προσδιορίζονται τα κύρια χαρακτηριστικά της(6) και εξετάζονται οι 
αλληλεπιδράσεις μεταξύ της αγροτικής κληρονομιάς και του τουρισμού 
στην ΕΟΚ*7). Οι μελέτες αυτές συνιστούσαν εξάλλου να αναληφθούν 
ορισμένες ενέργειες προτεραιότητας : προσδιορισμός του περιεχομένου 
που αποδίδεται στο προϊόν "αγροτικός τουρισμός"· διευκρίνηση της 
έννοιας του τουρισμού σε αγροκτήματα· κωδικοποίηση των τουριστικών 
προϊόντων· προβολή των σημαντικότερων στοιχείων που συνθέτουν τον 
αγροτικό τουρισμό (διάφορες κατηγορίες ξενοδοχειακών υπηρεσιών)· 
εναρμόνιση της οδικής τουριστικής σήμανσης· αξιοποίηση των 
"τουριστικών πόλων"· προώθηση της οργάνωση€ και του συντονισμού σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο των φορέων του αγροτικού τουρισμού. 
Το Ευρωπαϊκό Έτος Τουρισμού (1990) αποτελεί ήδη σημαντικότερο βήμα σε 
σχέση με TIC ενέργειες που έχουν ήδη αναληφθεί, καθώς και ένα Μέσο 
πειραματισμού για την ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών. 0 αγροτικός 
τουρισμόΰ ανταποκρίνεται απόλυτα στους στόχους του Ευρωπαϊκού Έτους 
Τουρισμού*8) και έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή ορισμένα εθνικά και 
πανευρωπαϊκά προγράμματα που καταρτίστηκαν στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού 
Έτους Τουρισμού. 
Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους Τουρισμού, η Επιτροπή προσπάθησε να 
αναπτύξει στενότερες σχέσεις με πολλούς ευρωπαϊκούς και εθνικούς 
οργανισμούς αγροτικού τουρισμού. Στις διάφορες συνεδριάσεις εργασίας 
και τις συναντήσεις που διοργανώθηκαν, προσδιορίστηκαν ορισμένες 
ενέργειες που έχουν αναλάβει οι οργανισμοί αυτοί, στην ολοκλήρωση των 
οποίων θα μπορούσε να συμβάλει ιδιαίτερα η παροχή κοινοτικής 
ενίσχυσης» ιδίως όσον αφορά τη σηματολογία και τη συνεργασία μεταξύ 
των φορέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
IV. ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΜΑ ΑΗΦΘΟΥΝ ΥΠΕΡ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΓΕΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 
Η σπουδαιότητα του αγροτικού τουρισμού για το σύνολο του τομέα των 
ευρωπαϊκών τουριστικών υπηρεσιών, καθώς και ο ρόλος του στην υλοποίηση 
TUV οικονομικών και κοινωνικών στόχων όσον αφορά την ανάπτυξη των 
αγροτικών ζωνών, είναι διαπιστώσεις που επιβάλλουν την ανάληψη Μίας 
συντονισμένης δράσης από μέρους της Κοινότητας. 
Το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων που απαιτούνται για τη δημιουργία 
τουριστικών εγκαταστάσεων μπορούν, αφού ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί 
των γεωγραφικών κριτηρίων, να υπαχθούν στα πλαίσια της γεωργικής ή της 
περιφερειακής πολιτικής της Κοινότητας. 
(6) "0 αγροτικός τουρισμός στα 12 κράτη Μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας", Δεκέμβριος 1987, Henri Grolleau. 
(7) "αγροτική κληρονομιά και τουρισμός στην ΕΟΚ", Δεκέμβριος 1988, Henri 
GrolΙ eau. 
(8) Απόφαση του Συμβουλίου της 21.12.1988, ΕΕ αριθ. L 17/53 89/46/ΕΟΚ της 
21.1.89. 
11 
Εντούτοις, οι Μελέτες ηου αναφέρθηκαν καθώς και σχετικές εργασίες των 
ειδικών^}, έχουν αποδείξει ότι οι τουριστικές εγκαταστάσεις σε 
αγροτικές περιοχές είναι αναγκαίες, αλλά δεν επαρκούν για την 
προσέλκυση σε μόνιμη βάση μιας αυξανόμενης ζήτησης βασικός άξονας της 
οποίας είναι ένα ολοκληρωμένο τουριστικό προϊόν. 
Οι σχέσεις συνεργασίας που αναπτύχθηκαν μεταξύ της Κοινότητας και των 
επαγγελματικών οργανώσεων επέτρεψαν τον προσδιορισμό ορισμένων 
ενεργειών προτεραιότητας υπέρ του αγροτικού τουρισμού που χρειάζονται 
την υποστήριξη της Κοινότητας. 
Πρέπει να ληφθούν συμπληρωματικά κοινοτικά μέτρα, που θα τεθούν σε 
εφαρμογή σε συνεργασία με τους φορείς του τομέα, με στόχο τη 
διαμόρφωση προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" η εμπορική εκμετάλλευση των 
οποίων θα πρέπει να είναι ικανή να οδηγήσει στη δημιουργία και την 
ανάπτυξη επιχειρήσεων που θα αναλάβουν τη διάθεση και τη διαχείριση 
τους. 
IV.1 Συμβολή στον ορισμό των προϊόντων "Αγροτικού τουρισμού" 
Δεν υπάρχει ακριβής ορισμός του αγροτικού τουρισμού στην Ευρώπη ούτε 
του αγροτικού χώρου που περιλαμβάνει Μεγάλη ποικιλία σχημάτων και 
εννοιών που διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Το προϊόν δεν είναι 
ομοιογενές, η περιγραφή του περιεχομένου είναι ανεπαρκής, ενώ η 
προσφορά περιορίζεται συχνά στην παροχή καταλύΜατος. Επιπλέον, ο 
αγροτικός τουρισμός δεν έχει ιδιαίτερο κύρος σε σχέση με τα άλλα 
τουριστικά προϊόντα, ενώ συχνά θεωρείται ως φθηνό είδος τουρισμού. 
Η έννοια των προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" δεν είναι ταυτόσημη με 
την έννοια του τουρισμού σε αγροκτήματα με την οποία συχνά 
εξομοιώνεται* θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της 
έννοιας του τουρισμού σε αγροκτήματα. 
Για να μπορέσει ο αγροτικός τουρισμός να επιβληθεί ως ένα γνήσιο 
τουριστικό προϊόν, δεν θα πρέπει να περιορίζεται απλώς στην προσφορά 
καταλύματος, πράγμα που συμβαίνει συχνά, αλλά να παρουσιάσει ένα 
ολοκληρωμένο φάσμα υπηρεσιών αγροτικού τουρισμού, δηλαδή ένα σύνολο 
υπηρεσιών που περιλαμβάνουν επίσης κοινωνικοπολιτιστικές και αθλητικές 
υπηρεσίες. Κατά την ανάπτυξη των προϊόντων αυτών πρέπει να 
εξασφαλίζεται η διαφύλαξη των περιβαλλοντικών συνθηκών. 
(9) ΟΟΣΑ, διάλεξη για τον ρόλο των τοπικών πρωτοβουλιών στον τομέα της 
απασχόλησης για την ενίσχυση των οικονομιών των πιο αραιοκατοικημένων 
περιφερειών, Kuoplo, 11-13/06-1986· διάλεξη για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης και επιχειρήσεων στις αγροτικές ζώνες, ΟΟΣΑ, Παρίσι 16-
18/01-1990· "Τουριστική πολιτική και αγροτική ανάπτυξη", έγγραφο 
εργασίας για την 58η σύνοδο της επιτροπής τουρισμού, ΟΟΣΑ, Παρίσι 25-
27 Απριλίου 1990. 
12 
Αυτό σηΜαίνει ότι ηρέηει να συνυπάρχουν, στην ίδια ζώνη, αφενός 
ορισμένοι πόλοι αγροτικού τουρισμού που θα διαθέτουν ένα βασικό 
εξοπλισμό (πισίνα, γήπεδα τένις ...) και θα προσφέρουν πολιτιστικές 
εκδήλωσε ιç και δυνατότητες διακοπών με βάση συγκεκριμένους τομείς 
ενδιαφερόντων (αθλητικά, καλλιτεχνικά, εξερεύνηση του 
περιβάλλοντος...) και, αφετέρου, ένα διάχυτο ρεύμα αγροτικού τουρισμού 
με επίκεντρο μεμονωμένες επενδύσεις (ιδίως τουρισμός σε αγροκτήματα). 
Η Κοινότητα μπορεί να συμβάλει με δύο ενέργειες στον προσδιορισμό του 
περιεχομένου του προϊόντος "Αγροτικός τουρισμός" : 
IV.1.1 βελτίωση των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με τη ζήτηση 
προϊόντων "Αγροτικού τουρισμού" : 
Θα πρέπει να διεξαχθεί μία έρευνα για να προσδιοριστούν σε 
κοινοτικό επίπεδο τα χαρακτηριστικά και οι τάσεις της πελατείας 
που ενδιαφέρεται για διακοπές σε αγροτικές περιοχές. 
Με αυτές τις ερευνητικές εργασίες που θα διεξάγονται σε ευρεία 
κλίμακα, θα προωθηθεί ο σχεδιασμός νέων ειδικών προϊόντων στον 
τομέα του αγροτικού τουρισμού από μέρους'των σχετικών φορέων, 
κατά το πρότυπο περιηγήσεων με κύκλους θεμάτων που έχουν ήδη 
αναπτυχθεί όπως περιηγήσεις στις περιοχές που παράγουν κρασί ή 
αλάτι, τα αββαεία, πολιτιστικές ξεναγήσεις μέσα από παραμεθώριες 
αγροτικές περιοχές, ο τουρισμός που προσανατολίζεται σε θέματα 
υγείας, η ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στα προϊόντα "αγροτικού 
τουρισμού, κ.λπ. 
IV.1.2 βελτίωση της διαφάνειας όσον αφορά την προσφορά προϊόντων 
"αγροτικού τουρισΜού". 
0 ορισμός ενός προϊόντος "αγροτικού τουρισμού" αποσκοπεί μεταξύ 
άλλων, στη βελτίωση Tnc πρόσβασης στο εν λόγω προϊόν. Εντούτοις, 
παρά την ανισότητα που παρατηρείται συχνά στην προσφορά, η 
Ευρώπη θα πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρει προϊόντα 
ποιότητας 
θεωρείται σκόπιμο, σε πρώτη φάση, να εξεταστεί με τους φορείς 
του αγροτικού τουρισμού η αναγκαιότητα και η σκοπιμότητα ενός 
ευρωπαϊκού λογότυπου για τον αγροτικό τουρισμό και ενδεχομένως, 
στη συνέχεια, να προωθηθεί η δημιουργία και η διάδοση από τους 
ίδιους τους φορείς αυτού του λογότυπου που θα αντιπροσωπεύει ένα 
σήμα ποιότητας για τα προϊόντα αυτά. 
0 λογότυπος αυτός θα περιλαμβάνει δύο πτυχές : 
Ι) την εναρμόνιση των τουριστικών καταλυμάτων σε αγροτικές 
περιοχές, κατά κατηγορία : ξενοδοχεία, κάμπινγκ, επιπλωμένα 
διαμερίσματα, ενοικιαζόμενα δωμάτια, ξενώνες σε 
αγροκτήματα, χωριά ειδικά διαμορφωμένα για διακοπές. 
Η εναρμόνιση των προϊόντων δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση 
να εμποδίσει την διατήρηση της ποικιλίας και του τοπικού 
χαρακτήρα του αγροτικού τουρισμού σε κάθε χώρα, στοιχεία 
13 
ηου αηοτελούν άλλωστε την (δια την ουσία του αγροτικού 
τουρισμού. Με την εναρμόνιση αυτή επιδιώκεται απλώς η 
σχηματική ανάλυση της προσφοράς και η διευκόλυνση της 
προώθησης της. 
II) την εναρμόνιση των πληροφοριών για το σύνολο των στοιχείων 
που αποτελούν το προϊόν "αγροτικός τουρισμός". 
Με τη συμμετοχή στην επεξεργασία μιας κατάλληλης 
σηματολογίας, επιδιώκεται η καλύτερη ενημέρωση του 
ευρωπαίου τουρίστα όσον αφορά το σύνολο των υπηρεσιών που 
του παρέχονται στην περιφέρεια που επιθυμεί να επισκεφθεί, 
δηλαδή τόσο στους τουριστικούς πόλους όσο και στις 
μεμονωμένες μονάδες που είναι διασκορπισμένες σε όλη την 
περιφέρεια. Αυτή η προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού 
αποτελεί ένα από τα στοιχεία της συνεργασίας μεταξύ των 
διαφόρων φορέων που ασχολούνται με τον αγροτικό τουρισμό. 
Η Επιτροπή σε συνεργασία με μία ομάδα εργασίας που απαρτίζεται από 
εμπειρογνώμονες των διαφόρων κρατών μελών έχει αναλάβει την 
πραγματοποίηση των αναγκαίων εργασιών εναρμόνισης (ορισμός των 
ελάχιστων προδιαγραφών που πρέπει να ισχύουν για κάθε είδος 
τουριστικού καταλύματος, και των ελάχιστων προϋποθέσεων που 
απαιτούνται για το ευρωπαϊκό σήμα. θα προτείνει την υιοθέτηση των 
κατάλληλων συμβόλων που, θα αντιστοιχούν στα διάφορα είδη καταλυμάτων, 
και θα προσδιορίσει το ευρωπαϊκό σήμα. Τέλος, θα θεσπιστούν μηχανισμοί 
για να προωθηθεί η υιοθέτηση και η τήρηση των ευρωπαϊκών προδιαγραφών 
καθώς και τα μέσα για τον έλεγχο τους (έλεγχος όσον αφορά την τήρηση 
των προδιαγραφών και την εγγύηση της ποιότητας για τους χρήστες). 
IV.2. Συμβολή στην δημιουργία και την ανάπτυξη προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" 
Η μελέτη των παραγόντων που προσδιορίζουν την ζήτηση στον τομέα του 
αγροτικού τουρισμού θα συμβάλει στην τόνωση της δημιουργίας και στην 
ανάπτυξη προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" στις διάφορες περιφέρειες της 
Κοινότητας. 
Για το σύνολο των περιφερειών, μπορούν να αναληφθούν ενέργειες για 
τους εξής τομείς : 
IV.2.1 Διευκόλυνση του τρόπου ενημέρωσης και της πρόσβασης στο σύστημα 
κοινοτικών ενισχύσεων που διατίθενται υπέρ του αγροτικού 
τουρισμού και διευκόλυνση της τουριστικής δραστηριότητας των 
φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης σε αγροτικές περιοχές : 
Ι) συγκέντρωση των επισήμων κειμένων νομοθετικού, φορολογικού, 
χρηματοπιστωτικού και ιδιωτικού χαρακτήρα (καταστατικά, 
εσωτερικοί κανονισμοί αλυσίδων οργανισμών, περιγραφές του 
δικτύου διανομής ...) για κάθε κράτος μέλος όσον αφορά τον 
τουρισμό σε αγροτικές περιοχές* 
14 
li) έκδοση ειδικών εγγράφων για τους σχετικούς φορείς. 
Σε κοινοτικό επίπεδο υηάρχουν ήδη διαρθρωτικά σχήματα για τη 
βελτίωση της πληροφόρησης : σχεδόν ένα στα τρία Ευρωπαϊκά Κέντρα 
Πληροφοριών (Euro-Info-Center)(1°) βρίσκεται στην καρδιά μιας 
αγροτικής ζώνης· αρκετά από αυτά τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφοριών 
βρίσκονται σε ζώνες επιλέξιμες στα πλαίσια του στόχου 1. Τα 
κέντρα για την ενημέρωση και τη δραστηριοποίηση των αγροτικών 
περιοχών^11) θα δημιουργηθούν αποκλειστικά σε αγροτικές ζώνες. 
Οι Ομάδες Δράσης υπέρ της αγροτικής ανάπτυξης που υποστηρίζονται 
με την κοινοτική πρωτοβουλία LEADER θα μπορούσαν να 
χρησιμεύσουν, στα πλαίσια των καθηκόντων τους και για την 
αγροτική ζώνη που καλύπτουν, ως κέντρα πληροφόρησης για τον 
αγροτικό τουρισμό. Συνεπώς, οι προβλεπόμενες ενέργειες δεν έχουν 
ως στόχο να δημιουργήσουν νέα διαρθρωτικά σχήματα πληροφόρησης, 
αλλά να συγκεντρώσουν, να αναπτύξουν και να βελτιώσουν την 
πρόσβαση στις απαιτούμενες πληροφορίες. 
Προβλέπεται επίσης η εφαρμογή ενός προγράμματος εργασίας για το 
σχεδιασμό του πληροφοριακού υλικού καθώς και την ειδίκευση 
ορισμένων Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφοριών (EIC) στους τομείς του 
αγροτικού τουρισμού. 
IV.2.2 Προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων αγροτικού 
τουρισμού: 
Ι) ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των τοπικών φορέων (φορείς 
τοπικής αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεις, ενώσεις ...), έτσι 
ώστε να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν διαφοροποιημένα 
προϊόντα τα οποία όμως θα εντάσσονται σε ένα συνεκτικό 
τοπικό πλαίσιο δράσης. Οι Ομάδες Δράσης υπέρ της αγροτικής 
ανάπτυξης που υποστηρίζονται στα πλαίσια της κοινοτικής 
πρωτοβουλίας LEADER θα μπορούσαν να αναλάβουν το έργο αυτό 
για τη ζώνη που καλύπτει κάθε ομάδα. Με την οργάνωση 
σεμιναρίων, ανταλλαγών εμπειρογνωμόνων, και εκπαιδευτικών 
επισκέψεων, θα προωθείται η ανταλλαγή εμπειριών και η 
μεταφορά των ισχυουσών πρακτικών από τις ζώνες αυτές προς 
άλλες περιφέρειες της Κοινότητας που επιθυμούν να 
αναπτύξουν ανάλογες δραστηριότητες στον τομεά του αγροτικού 
τουρισμού. 
II) ανάπτυξη της διαπεριφερειακής συνεργασίας και διασύνδεση 
μέσω δικτύων των περιφερειών που έχουν κοινά προγράμματα 
στον τομέα του αγροτικού τουρισμού, όπως λ.χ. για τα 
ιαματικά λουτρά, διασύνδεση μέσω δικτύων των μεσογειακών 
περιφερειών που αναπτύσσουν ολοκληρωμένες δέσμες 
προγραμμάτων για τον αγροτικό τουρισμό ή των κελτικών 
περιφερειών· 
(10) SEC(89) 931 τελικό και C0M(87) 152 τελικό. 
(11) SEC(89) 1717. 
15 
ill) προώθηση mc συνεργασίας Μεταξύ των φορέων που δημιουργούν 
ένα προϊόν "αγροτικού τουρισμού" και των προμηθευτών αγαθών 
και υπηρεσιών που συμβάλλουν στην υλοποίηση του. Πρόκειται 
για την οργάνωση επαφών και συνεργασίας μεταξύ των 
προμηθευτών των αγαθών και των υπηρεσιών που απαιτούνται 
για την υλοποίηση του προϊόντος αγροτικού τουρισμού 
(ειδικοί προμηθευτές ξενοδοχειακού εξοπλισμού, αθλητικών 
εγκταστάσεων, τουριστικής διαχείρισης κ.λπ.) και των 
επιχειρήσεων αγροτικού τουρισμού. Αυτό το είδος έκθεσης των 
προμηθευτών εξοπλισμού και υπηρεσιών στον τομέα του 
αγροτικού τουρισμού θα πρέπει να οργανωθεί σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο κατά το πρότυπο TUV Europartenarlat(12> : με τον 
τρόπο αυτό η μεγαλύτερη διαφάνεια της προσφοράς και της 
ζήτησης θα διευκολύνει την απόκτηση TUV αναγκαίων μέσων για 
τη δημιουργία ενός προϊόντος αγροτικού τουρισμού, ενώ 
παράλληλα, θα καταστεί δυνατή η προσαρμογή των υφισταμένων 
τουριστικών εξοπλισμών στις ιδιαιτερότητες της ζήτησης στον 
τομέα του αγροτικού τουρισμού (μέγεθος των εξοπλισμών, 
δυνατότητες ευελιξίας, εποχιακές τάσεις, διαχείριση 
προσαρμοσμένη στις επιμέρους ανάγκες, κ.λπ.). 
IV.2.3 Κινητοποίηση των ανθρώπινων πόρων για τη βελτίωση της 
διαχείρισης των δραστηριοτήτων του αγροτικού τουρισμού 
Η ανάπτυξη της προσφοράς αγροτικού τουρισμού δεν θα πρέηει να 
είναι μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική : θα πρέπει να λαμβάνει 
υπόψη τις αυξημένες απαιτήσεις της πιθανής πελατείας όσον αφορά 
την ποικιλία των τουριστικών προϊόντων και το επίπεδο των 
παρεχομένων υπηρεσιών. Για να εξασφαλιστεί η ποιότητα της 
υποδοχής και της εξυπηρέτησης πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη 
προσπάθεια στον τομέα της εκπαίδευσης τόσο από μέρους των 
υπευθύνων της επιχείρησης αγροτικού τουρισμού και του προσωπικού 
τους, όσο και από μέρους των υπευθύνων των φορέων τοπικής 
αυτοδιοίκησης που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του 
αναπτυξιακού προγράμματος. 
Πρέπει να προγραμματιστούν διάφορες ενέργειες σε συνεργασία με 
τους εκάστοτε εταίρους: 
Ι) δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου συμβούλων/ειδικών σε 
θέματα αγροτικού τουρισμού, με απώτερο στόχο τη διεξαγωγή 
μιας μελέτης σκοπιμότητας που θα συνοδεύεται από μία 
δοκιμαστική λειτουργία στην πράξη για να προσδιοριστεί το 
περιεχόμενο και οι λεπτομέρειες των αναγκαίων εκπαιδευτικών 
προγραμμάτων 
Ι Ι) εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού προγράμματος ανταλλαγών αφενός 
μεταξύ των γεωργών που προσφέρουν ξενώνες σε αγροκτήματα 
και αφετέρου των εκπαιδευτών που εργάζονται στον αγροτικό 
τομέα. 
(12) COM(89) 76. 
16 
IN) Με βάση την αξιολόγηση των δοκ ι Μαστικών εκπαιδευτικών 
προγραμΜάτων για τα στελέχη TUV MME*13) εκκίνηση ενός 
πειραματικού προγράμματος δράσης ειδικά για τον τομέα του 
αγροτικού τουρισμού. 
Ι ν) αξιοποίηση TUV δυνατοτή™ν συνεργασίας στον τομέα της 
καινοτομίας με την προετοιμασία πειραματικών προγραμμάτων 
στα οποία μπορούν να συμμετέχουν δύο ή περισσότερες χώρες 
σχετικά με τη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση και ανάπτυξη 
περιφερειακών κοινοπραξιών έτσι ώστε να μπορούν να 
προβλεφθούν οι ανάγκες σε συγκεκριμένες ειδικότητες και 
επαγγέλματα για τον αγροτικό τουρισμό και να παρέχεται 
τεχνική υποστήριξη στον τομέα της συνεχούς κατάρτισης. Οι 
ενέργειες αυτές θα διεξάγονται ιδίως σε συνδυασμό με το 
πρόγραμμα Forced15^ και με τα μέσα που διατίθενται στα 
πλαίσια του προγράμματος αυτού, καθώς και άλλων υπαρχόντων 
κοινοτικών προγραμμάτων όπως EUROTECNET, COMETT, LINGUA, 
PETRA ... 
IV.3. Προώθηση της πρόσβασης στην αγορά TUV προϊόντων "Αγροτικού τουρισμού" 
Οι ενέργειες για την προώθηση της προσφοράς των προϊόντων "Αγροτικού 
τουρισμού" (ορισμοί, εναρμόνιση, άμεσες ενισχύσεις για τη δημιουργία 
προϊόντων, προσφορά υπηρεσιών) θα πρέπει να συμπληρωθούν με ενέργειες 
στον τομέα της ζήτησης έτσι ώστε το κοινό να είναι σε θέση να 
επωφεληθεί από τα νέα ή βελτιωμένα προϊόντα στον τομέα του αγροτικού 
τουρισμού. 
Η Κοινότητα μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση στην αγορά με την 
υποστήριξη μιας σειράς συμπληρωματικών ενεργειών που θα εφαρμόζονται 
από τους ευρωπαϊκούς και εθνικούς οργανισμούς που αντιπροσωπεύουν τον 
τομέα. Αντικείμενο TUV ενεργειών αυτών είναι: 
ιν.3.1. Η βελτ^η της πλnpoφόpnσnç στον τομέα Tnc ζήτηση€ που 
περιλαμβάνει : 
Ι) παρουσίαση Tnc υπάρχουσας προσφοράς σε εθνικό επίπεδο. Επί 
του παρόντος καταρτίζεται ένας ευρωπαϊκός οδηγός του 
τουρισμού σε αγροκτήματα (COPA C0GECA - στο πλαίσιο του 
Ευρωπαϊκού Έτους Τουρισμού). Η έκδοση ενός οδηγού για τον 
ευρωπαϊκό αγροτικό τουρισμό φαίνεται σχεδόν αδύνατη, αν 
ληφθεί υπόψη ο πλούτος Tnc προσφοράς. Αντίθετα, θα ήταν 
ιδιαίτερα χρήσιμο να συνταχθεί ένα κατατοπιστικό φυλλάδιο 
για τον αγροτικό τουρισμό, το οποίο θα αποτελούσε τον 
"οδηγό των οδηγών" και θα περιλαμβάνει τους κυριότερους 
οργανισμούς αγροτικού τουρισμού στα κράτη Μέλη, από τους 
οποίους οι τουρίστες θα μπορούσαν να λάβουν αναλυτικότερους 
και πρακτικότερους εθνικούς οδηγούς. Στο ίδιο πλαίσιο 
ενεργειών, οι πληροφορίες αυτές μπορούν να συμπληρωθούν με 
θεματικούς ευρωπαϊκούς οδηγούς (τουρισμός με κύριο άξονα 
ενδιαφέροντος την ιππασία, πολιτιστικά θέΜατα...). 
(13) "ΠροετοΐΜασία TUV MME για το '92 - ΠειραΜατικές ενέργειες για την 
εκπαίδευση TUV στελεχών" COM(88)1860. 
(15) ΕΕ ΕΚ αριθ. L 156/1 της 21.06.1990 
17 
Μ) προσδιορισμό της υπάρχουσας προσφοράς με τη χρήση 
ευρωπαϊκής σηματολογίας και ειδικές ενέργειες για την 
προβολή της : 
σε επίπεδο εθνικών και τοπικών υπευθύνων έτσι ώστε να 
διαδοθεί η χρήση της ευρωπαϊκής σηματολογίας· 
στο ευρύτερο κοινό, έτσι ώστε να γίνει γνωστή και να 
αναγνωρίζεται η σηματολογία αυτή. 
IV.3.2 Η παροχή κίνητρα για τη βελτίωση της ποιότητας TUV προϊόντα 
"αγροτικού τουρισμού" με τη διάδοση της χρήσης του ευρωπαϊκού 
σήματος: 
Ι) ενέργειες για την προώθηση του σήματος στους εθνικούς και 
τοπικούς υπευθύνους σε συνδυασμό με τις ενέργειες που 
προγραμματίζονται για τη δημιουργία ενός σήματος για το 
περιβάλλον· 
Μ) στα πλαίσια της δράσης "το χuριό που αγαπώ", που 
συγχρηματοδοτείται από την Επιτροπή στα πλαίσια του 
Ευρωπαϊκού Έτους Τουρισμού, θα οργανωθεί διαγωνισμός για 
την βράβευση των καλύτερων συμμετοχών για τον ευρωπαϊκό 
λογότυπο­
ι Ι Ι) διάδοση της "διακύρηξης για τον τουρισμό στα χωριά και την 
ύπαιθρο της Ευρώπης" η οποία βρίσκεται υπό επεξεργασία, και 
που θα αποτελέσει ένα κώδικα αναφοράς σε θέματα 
δεοντολογίας και τεχνογνωσίας για τον αγροτικό τουρισμό. 
IV.3.3. Η εμπορική προώθηση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των προϊόντων 
"αγροτικού τουρισμού" 
Στόχος είναι η προώθηση της ενσωμάτωσης των προϊόντων αγροτικού 
τουρισμού στα συστήματα σχεδιασμού και πώλησης των τουριστικών 
προϊόντων (οργανισμοί προώθησης του τοπικού τουρισμού, 
τουριστικά γραφεία, διοργανωτές ταξί δ(ων, πρακτορεία ταξί δ(ων, 
κ.λπ.) με την ενίσχυση ενεργειών που περιλαμβάνουν : 
ί) τη διερεύνηση και την ανάλυση των κυκλωμάτων εμπορίας που 
υπάρχουν στα κράτη μέλη (εμπορικά, συνεταιριστικά, 
κ.λπ...)· 
II) την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων που 
προσφέρουν και των φορέων που σχεδιάζουν ή πωλούν τα 
προϊόντα "Αγροτικού τουρισμού" με τους εξής τρόπους : 
προώθηση της συμμετοχής της ευρωπαϊκής ζώνης αγροτικού 
τουρισμού σε τουριστικές εκθέσεις για να γίνει 
ευρύτερα γνωστή η προσφορά αγροτικού τουρισμού και για 
να προβληθεί το ευρωπαϊκό σήμα· 
18 
οργάνωση πειραματικών προγραμμάτων δράσης για την 
ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των φορέων που 
σχεδιάζουν/πωλούν (διοργανωτές ταξί δ(ων, τουριστικά 
γραφεία) και των φορέων που προσφέρουν προϊόντα 
"αγροτικού τουρισμού"· 
ill) δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου για τη διανομή των 
προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" : 
συνδρομή για τη δημιουργία μιας ηλεκτρονικής 
ευρωπαϊκής τράπεζας δεδομένων την οποία θα 
διαχειρίζεται ο ίδιος ο κλάδος, με σκοπό τη 
συγκέντρωση της ηροσφοράς· 
συνδρομή για τη δημιουργία μιας υπηρεσίας με ένα ή 
περισσότερα αυτοματοποιημένα κέντρα κρατήσεων τα οποία 
θα διαχειρίζεται ο ίδιος ο κλάδος με σκοπό την 
εμπορική προώθηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενός μεγάλου 
αριθμού προϊόντων "αγροτικού τουρισμού". 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΧΡΟΝΟΑΙΑΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΑΟΓΙΣΜΟΣ 
Με βάση τις προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή θα 
εφαρμόσει, σε συνεργασία με τους ενδιαφερομένους εταίρους, ένα 
πρόγραμμα ενεργειών της Κοινότητας υπέρ των επιχειρήσεων αγροτικού 
τουρισμού στην Ευρώπη όπως περιγράφεται στο παράρτημα. 
Η εκτίμηση των αναγκών έως το 1994 είναι 5,8 εκατομμύρια ECU. Το ποσό 
αυτό θα καλύπτεται από το κονδύλι του προϋπολογισμού Β2-710 
(Τουρισμός). 
Παράλληλα, προβλέπονται ενισχύσεις υπέρ του αγροτικού τουρισμού στο 
πλαίσιο του προγράμματος κοινοτικής πρωτοβουλίας για την αγροτική 
ανάπτυξη με την ονομασία LEADER καθώς και του προγράμματος FORCE. 
Το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει τη 
βάση για την χορήγηση συνδρομής στα μέτρα υπέρ του αγροτικού τουρισμού 
στο πλαίσιο της υποστήριξης που παρέχεται στην διαπεριφερειακή 
συνεργασία, την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη της συνεργασίας 
μεταξύ των διαφόρων περιφερειών της Κοινότητας. 
19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ 
Για την επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων, θα αναληφθούν οι εξής 
ενέργειες σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους εταίρους: 
Ενέονεια Ι Ορισμός των προϊόντων "Αγροτικού τουρισμού" και επεξεργασία μιας 
εναρμονισμένης σηματολογίας 
θα αναληφθούν ενέργειες έτσι ώστε: 
1-1 να βελτιωθούν οι πληροφορίες σχετικά με τη ζήτηση των προϊόντων 
"αγροτικού τουρισμού" 
0 αγροτικός τουρισμός, για να καταστεί ένα πραγματικό τουριστικό 
προϊόν, η έννοια του οποίου πρέπει να διευρυνθεί πέρα από την 
έννοια του τουρισμού σε αγροκτήματα, θα πρέπει να παρουσιάσει 
"μία δέσμη τουριστικών υπηρεσιών", δηλαδή ένα σύνολο υπηρεσιών 
που θα περιλαμβάνουν επί one κοινωνικοπολιτιστικές και αθλητικές 
δραστηριότητες. 
Προβλέπεται η διεξαγωγή μιας έρευνας για να προσδιορισθούν τα 
χαρακτηριστικά της πελατείας και οι τάσεις της. Οι ερευνητικές 
αυτές εργασίες θα χρησιμεύσουν ως οδηγός για την ανάπτυξη νέων 
ειδικών προϊόντων στο χώρο του αγροτικού τουρισμού τα οποία θα 
είναι ηροσαρμοσμένα στις ανάγκες των τουριστών και θα 
ανταποκρίνονται στις δυνατότητες του αγροτικού χώρου. 
Η έρευνα αυτή θα περιλαμβάνει επίone και ανάλυση των επιπτώσεων 
που θα έχουν στο περιβάλλον οι αναμενόμενες εξελίξεις. 
Ι-2 να βελτιωθεί η διαφάνεια της προσφοράς προϊόντων "αγροτικού 
τουρισμού" 
θεωρείται σκόπιμο να εξεταστεί με τους σχετικούς φορείς η 
σκοπιμότητα ενός ευρωπαϊκού λογότυπου για τον αγροτικό τουρισμό 
και, ενδεχομένως, να προωθηθεί η δημιουργία και η διάδοση της 
χρήσης του λογότυπου αυτού που θα αντιπροσωπεύει ένα σήμα 
ποιότητος από τους ίδιους τους φορείς, θα διενεργηθεί μία 
προκαταρκτική ανάλυση του τρόπου εναρμόνισης των τουριστικών 
καταλυμάτων στον αγροτικό χώρο ανά κατηγορία (ξενοδοχεία, χώροι 
κατασκήνωσης, επιπλωμένα διαμερίσματα, ξενώνες, διαμονή σε 
αγροκτήματα, χωριά ειδικά διαμορφωμένα για διακοπές) και της 
εναρμόνισης των πληροφοριών για το σύνολο των στοιχείων που 
απαρτίζουν τα προϊόντα "αγροτικού τουρισμού", έτσι ώστε να 
διευκολυνθεί η ενδεχόμενη εφαρμογή μιας κατάλληλης σηματολογίας. 
20 
Μία ομάδα εργασίας, υηό την αιγίδα της Επιτροπής, απαρτιζόμενη 
από εμπειρογνώμονες των διαφόρων κρατών μελών θα είναι 
επιφορτισμένη με την υλοποίηση των αναγκαίων εργασιών 
εναρμόνισης (προσδιορισμός των ελάχιστων προδιαγραφών για κάθε 
τύπο τουριστικού καταλύματος, τα ελάχιστα στοιχεία που 
απαρτίζουν το ευρωπαϊκό σήμα "CART", θα προτείνει επίσης 
μηχανισμούς για την ενθάρρυνση της υιοθέτησης και της τήρησης 
των ευρωπαϊκών προδιαγραφών καθώς μέσα για τον έλεγχο τους 
Ενέονεια Μ Δημιουργία και βελτίωση των προϊόντων "Αγροτικού τουρισμού" 
11-1 Διευκόλυνση της πληροφόρησης και της πρόσβασης στο σύστημα των 
διαθέσιμων κοινοτικών ενισχύσεων υπέρ του αγροτικού τουρισμού 
και διευκόλυνση της τουριστικής δραστηριότητας των φορέων 
τοπικής αυτοδιοίκησης στον αγροτικό χώρο, ιδίως μέσω των εξής 
ενεργειών: συνδρομή κατά τη συγκέντρωση των επίσημων κειμένων 
νομοθετικού, φορολογικού και χρηματοδοτικού χαρακτήρα σε κάθε 
κράτος μέλος· δημοσίευση των εγγράφων που προορίζονται για τους 
χρήστες· ευαισθητοποίηση και χρήση των δικτύων πληροφοριών που 
υπάρχουν ήδη (Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφοριών, κέντρα ενημέρωσης, 
Ομάδες Δράσης υπέρ της αγροτικής ανάπτυξης που ενισχύονται στα 
πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER· σχεδιασμός του 
πληροφοριακού υλικού και ειδίκευση ορισμένων Ευρωπαϊκών Κέντρων 
Πληροφοριών (EIC) στον αγροτικό τουρισμό. 
IΙ-2 Προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων αγροτικού 
τουρισμού μέσω των εξής ενεργειών: ανταλλαγή εμπειριών και 
μεταφορά των ισχυουσών πρακτικών με την οργάνωση επισκέψεων, 
σεμιναρίων και ανταλλαγών εμπειρογνωμόνων, προώθηση της 
συνεργασίας μεταξύ των φορέων που σχεδιάζουν και πωλούν προϊόντα 
"αγροτικού τουρισμού" και των φορέων που προμηθεύουν αγαθά και 
παρέχουν υπηρεσίες, ιδίως με την ενίσχυση των εκθέσεων 
συνεργασίας· με ενέργειες διαπεριφερειακής συνεργασίας και τη 
διασύνδεση μέσω δικτύου των περιφερειών που έχουν κοινά 
προγράμματα στον τομέα του αγροτικού τουρισμού καθώς και με 
ενέργειες για τη δυναμικότερη διαχείριση των δραστηριοτήτων του 
αγροτικού τουρισμού, έτσι ώστε να βελτιωθούν οι ανθρώπινοι πόροι 
ιδίως με τη δημιουργία ενός δικτύου εμπειρογνωμόνων/συμβούλων 
που θα προσδιορίσουν κυρίως τις ανάγκες στον τομέα της 
κατάρτισης· εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού προγράμματος ανταλλαγών για 
τους γεωργούς και τους εκπαιδευτές· υλοποίηση μιας πειραματικής 
ενέργειας στον τομέα της κατάρτισης των στελεχών, προετοιμασία 
διεθνικών πειραματικών σχεδίων για τη συνεχή επαγγελματική 
κατάρτιση και την ανάπτυξη των περιφερειακών κοινοπραξιών. 
Η περιβαλλοντική διάσταση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των 
προϊόντων αυτών. 
Ενέργεια 11\ Προώθηση και εμπορία των προϊόντων "Αγροτικού τουριομού" 
θα αναληφθούν ενέργειες έτσι ώοτε: 
Ι Ι 1-1 να βελτιωθεί η ενημέρωση της ζήτησης και να ενθαρρυνθεί η 
βελτίωση της ποιότητας ιδίως μέσω των εξής ενεργειών: ενίσχυση 
της έκδοσης οδηγών και φυλλαδίων (ενός ευρωπαϊκού οδηγού για τον 
τουρισμό στα αγροκτήματα, εγχειρίδιου των οδηγών του αγροτικού 
τουρισμού, ενός θεματικού οδηγού)· η διάδοση του ευρωπαϊκού 
σήματος και του λογότυπου μέσω διαφημιστικών ενεργειών (μαζικά 
μέσα ενημέρωσης) θα συνδυαστεί με τις ενέργειες που 
προγραμματίζονται σχετικά με τη δημιουργία ενός σήματος για το 
περιβάλλον· διαγωνισμός των καλύτερων "Ευρωπαϊκών Ζωνών 
Αγροτικού Τουρισμού"· και προώθηση της ευρωπαϊκής σηματολογίας 
τόσο στους υπεύθυνους σε εθνικό επίπεδο όσο και στο ευρύτερο 
κοινό. 
ΙΙΙ-2 προώθηση της εμπορίας των προϊόντων "αγροτικού τουρισμού" με την 
συμμετοχή του τομέα "αγροτικός τουρισμός" στις τουριστικές ή 
γεωργικές εκθέσεις· πειραματικές ενέργειες συνεργασίας μεταξύ 
των προσφερόντων και σχεδιαστών προϊόντων αγροτικού τουρισμού 
(διοργανωτές ταξιδιών, τουριστικά γραφεία, ενδιάμεσοι φορείς), 
και δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου διανομής για τον αγροτικό 
τουρισμό που σχεδιάζεται μετά από μία διερεύνηση των υπαρχόντων 
κυκλωμάτων εμπορίας στα κράτη μέλη (εμπορικά ή συνεταιριστικά) 
και μια μελέτη σκοπιμότητας για τη δημιουργία ενός τέτοιου 
δικτύου· και παράλληλα, με την παροχή βοήθειας για την έναρξη 
λειτουργίας ενός ή περισσοτέρων αυτοματοποιημένων κέντρων 
κράτησης τα οποία θα διαχειρίζεται ο ίδιος ο κλάδος, και που θα 
επιτρέπουν την εμπορία σε ευρωπαϊκό επίπεδο των προϊόντων 
"αγροτικού τουρισμού". 21 
22 
ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Ι. Για ποιο λόγο θεσηίστηκε κυρίως το μέτρο; 
Για να ηροωθηθεί η ανάπτυξη των επιχειρήσεων αγροτικού τουρισμού στην 
Ευρώπη 
II. Χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που αφορά το μέτρο. Ειδικότερα: 
(α) Υπάρχει μεγάλος αριθμός MME; Ναι 
(β) Παρατηρείται συγκέντρωση επιχειρήσεων 
Ι. OTIC επιλέξιμες περιφέρειες για τις περιφερειακές 
ενισχύσεις των κρατών μελών, Ναι 
Μ. στις επιλέξιμες περιφέρειες του ΕΤΠΕ; Ναι 
III. Ποιες είναι οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται άμεσα στις επιχειρήσεις; 
Καμία 
IV. Ποιες είναι οι υποχρεώσεις που ενδέχεται να επιβληθούν έμμεσα στις 
επιχειρήσεις μέσω των τοπικών δημοσίων αρχών; 
Καμία 
V. Προβλέπονται ειδικά μέτρα υπέρ των MME; Ποια; 
Κανένα 
VI. Ποιος είναι ο προβλεπόμενος αντίκτυπος 
α) στην ανταγωνιστικότητα TUV επιχειρήσεων; 
Αύξηση της ανταγ^ιστικότητας με την ανάπτυξη της αγοράς 
"αγροτικός τουρισμός" 
β) στην απασχόληση; 
Αύξηση 
VII. Ζητήθηκε η γνώμη των κοινωνικών εταίρων; Ποια είναι αυτή η γνώμη; 
Όχι 
23 
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 
1. Κονδύλιο του προϋπολογισμού : 
Β 2-710 ενέργειες στον τομέα του Τουρισμού. 
2. Πιστώσεις εγγεγραμμένες στο κονδύλιο αυτό : 
1991 (Προσχέδιο Προϋπολογισμού) 
(εκατομμύρια ECU) 
ΠΑΥ ΠΠ 
Β2-710 5.1 εκατ. 5.1 εκατ. 
3. Δαπάνες που προκύπτουν από τις αποφάσεις που προτείνονται στην 
Επιτροπή (ενδεικτικά και αvαλόγuς TUV πιστώσει που μπορούν να 
διατεθούν) : 
1991 
RAY 
1.600.000 1992 
ΠΑΥ 
1.900.000 1993 
ΠΑΥ 
1.600.000 1994 
ΠΑΥ 
700.000 
4. Άλλες δημοσιονομικές επιπτώσεις : συμπληρωματικά ποσά προερχόμενα από 
το πρόγραμμα FORCE και, εvδεχoμέvuς, από το ΕΤΠΑ (άρθρο 10). 

ISSN 0254-1483 
COM(90)438 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR π 
Αρι*. καταλόγου : CB-CO-90-495-GR-C 
ISBN 92-77-64553-9 
ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ μέχρι 30σελίδες: 3,50ECU γιακάΰε 10 επιπλέον σελίδες: 1^25 ECU 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·29o,5 Luxembourg