1.Εισαγωγή

Το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της διακίνησης πυροβόλων όπλων για την περίοδο 2020-2025, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2020, επισημαίνει ότι η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για τα πυροβόλα όπλα αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα, κάτι το οποίο επιβεβαιώθηκε και από το θεματολόγιο για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τον Δεκέμβριο του 2020.

Η παρούσα έκθεση αξιολογεί την εφαρμογή της οδηγίας 91/477/EOK του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1991, σχετικά με τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων (στο εξής: οδηγία για τα πυροβόλα όπλα), όπως απαιτείται από το άρθρο 17 της εν λόγω οδηγίας έπειτα από την τελευταία τροποποίησή της το 2017. Εντωμεταξύ, η οδηγία για τα πυροβόλα όπλα και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της αντικαταστάθηκαν και καταργήθηκαν, καθώς κωδικοποιήθηκαν στην οδηγία (ΕΕ) 2021/555 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Μαρτίου 2021. Για λόγους σαφήνειας, αν δεν ορίζεται διαφορετικά, η αρίθμηση των άρθρων που αναφέρονται στην έκθεση παραπέμπει στους αριθμούς της ισχύουσας οδηγίας (ΕΕ) 2021/555.

Σύμφωνα με το άρθρο 17 (νυν 24), η έκθεση πρέπει να εξετάζει ιδίως τις κατηγορίες πυροβόλων όπλων και τα ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του συστήματος του ευρωπαϊκού δελτίου πυροβόλου όπλου, τη σήμανση και τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών, όπως είναι η τρισδιάστατη εκτύπωση, η χρήση κωδικού ταχείας απόκρισης (QR) και η αναγνώριση μέσω της χρήσης ραδιοσυχνοτήτων (RFID). Όπως ανακοινώθηκε στη στρατηγική της ΕΕ για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος 2021-2025, η παρούσα έκθεση προσδιορίζει επίσης αρχικά μέσα για τη βελτίωση του νομικού πλαισίου. Κατά την κατάρτιση της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή βασίστηκε κυρίως στα κοινοποιηθέντα από τα κράτη μέλη μέτρα μεταφοράς στην εθνική νομοθεσία, καθώς και σε δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες.

Επιπλέον, τον Νοέμβριο του 2019 η Επιτροπή διαβίβασε στα κράτη μέλη λεπτομερές ερωτηματολόγιο σχετικά με τα θέματα που αναφέρονται στο άρθρο 17 (νυν 24), στο οποίο απάντησαν 19 κράτη μέλη. Η Επιτροπή παρουσίασε περίληψη των απαντήσεων αυτών κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής για τα πυροβόλα όπλα της 18ης Δεκεμβρίου 2019 και πραγματοποίησε προκαταρκτικές συζητήσεις στο πλαίσιο της εν λόγω επιτροπής σε αυτή τη βάση.

Επιπλέον, η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στην προτεραιότητα της ευρωπαϊκής πολυκλαδικής πλατφόρμας κατά των εγκληματικών απειλών (EMPACT) για τα πυροβόλα όπλα (στο εξής: πλατφόρμα για τα πυροβόλα όπλα) και στην ομάδα Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για τα πυροβόλα όπλα, γεγονός που συνέβαλε στον προσδιορισμό των υφιστάμενων και δυνητικών απειλών σε σχέση με τα πυροβόλα όπλα και του αντίκτυπου σε ό,τι αφορά την εγκληματική δραστηριότητα.

Ωστόσο, λόγω σοβαρών καθυστερήσεων όσον αφορά τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να διενεργήσει πλήρη αξιολόγηση της συμμόρφωσης των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών.

Τον Ιούλιο του 2020 το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος δημοσίευσε θεματικό έγγραφο με τίτλο «Illicit Trafficking in Firearms, their Parts, Components and Ammunition to, from and across the European Union» (Παράνομη διακίνηση πυροβόλων όπλων, των εξαρτημάτων τους, των συστατικών μερών τους και των πυρομαχικών τους προς, από και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης), το οποίο παρέχει σημαντικές εκτιμήσεις και συστάσεις πολιτικής σχετικά με τις τρέχουσες απειλές και τα νομικά κενά στον έλεγχο των πυροβόλων όπλων σε παγκόσμιο επίπεδο.

2.Εφαρμογή της οδηγίας για τα πυροβόλα όπλα

Η οδηγία για τα πυροβόλα όπλα ρυθμίζει την απόκτηση, την κατοχή και την εμπορική ανταλλαγή μη στρατιωτικών πυροβόλων όπλων (δηλαδή πυροβόλων όπλων που χρησιμοποιούνται για σκοποβολή και κυνήγι) εντός της ΕΕ. Θέτει κοινά ελάχιστα πρότυπα, τα οποία όλα τα κράτη μέλη πρέπει να μεταφέρουν στην εθνική νομοθεσία τους για τα όπλα, και αποσκοπεί στην εξισορρόπηση των στόχων της εσωτερικής αγοράς (δηλαδή της διασυνοριακής κυκλοφορίας πυροβόλων όπλων) με τους στόχους της πολιτικής για την ασφάλεια (δηλαδή το υψηλό επίπεδο ασφάλειας και προστασίας έναντι των εγκληματικών πράξεων και της παράνομης διακίνησης) εντός της ΕΕ. Η οδηγία αποτελεί ανάπτυξη του κεκτημένου του Σένγκεν, δεδομένου ότι είναι μέρος της κοινής δέσμης ενωσιακών κανόνων που επιτρέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων.

Η οδηγία αναθεωρήθηκε μετά την έναρξη ισχύος του πρωτοκόλλου των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της παράνομης κατασκευής πυροβόλων όπλων (στο εξής: πρωτόκολλο για τα πυροβόλα όπλα) το 2005 και στη συνέχεια το 2017, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015.

Γραφική αναπαράσταση της οδηγίας για τα πυροβόλα όπλα

2.1.Καθήκοντα της Επιτροπής

Η οδηγία για τα πυροβόλα όπλα απαιτεί από την Επιτροπή να εκδίδει τόσο εκτελεστικές όσο και κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις. Ως εκ τούτου, από την έναρξη ισχύος της, η Επιτροπή εξέδωσε:

1.Στις 5 Μαρτίου 2018 (σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2), τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2018/337 για την τροποποίηση του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2015/2403, ο οποίος θεσπίζει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τα πρότυπα και τις τεχνικές απενεργοποίησης, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι τα απενεργοποιημένα πυροβόλα όπλα καθίστανται αμετάκλητα ακατάλληλα για χρήση.

2.Στις 16 Ιανουαρίου 2019 (σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3), την εκτελεστική οδηγία (ΕΕ) 2019/68 για τη θέσπιση τεχνικών προδιαγραφών για τη σήμανση των πυροβόλων όπλων και των ουσιωδών συστατικών μερών τους δυνάμει της οδηγίας 91/477/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τον έλεγχο της απόκτησης και της κατοχής όπλων (βλ. σημείο 5.4.2).