ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στη Δημοκρατία της Τσεχίας - Εφαρμογή του άρθρου 104 παρ. 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Στις 7 Απριλίου 2004, η Επιτροπή δημοσίευσε τις εαρινές προβλέψεις του 2004 [1]. Σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτές, στις οποίες λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τη Δημοκρατία της Τσεχίας τον Μάρτιο του 2004, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης στη Δημοκρατία της Τσεχίας αυξήθηκε από το 6,4% του ΑΕΠ το 2002 στο 12,9% του ΑΕΠ το 2003 (5,9% του ΑΕΠ, εάν αφαιρεθεί μια μείζων αυτοτελής πράξη σχετικά με τον καταλογισμό των κρατικών εγγυήσεων), ποσοστό που υπερβαίνει την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη.

[1] Οι εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2004 είναι διαθέσιμες στον ακόλουθο δικτυακό τόπο:

http://europa.eu.int/comm/economy_finance/publications/european_economy/2004/ee204en.pdf.

Με βάση τις πρώτες αυτές ενδείξεις, στις 12 Μαΐου 2004 η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τη Δημοκρατία της Τσεχίας, με τη σύνταξη της έκθεσης που προβλέπεται στο άρθρο 104 παράγραφος 3 της Συνθήκης [2]. Στις 13 Μαΐου 2004, η Επιτροπή έλαβε το πρόγραμμα σύγκλισης της Δημοκρατίας της Τσεχίας, στο οποίο επιβεβαιώνεται ότι το 2003 το έλλειμμα έφθασε στο 12,9% του ΑΕΠ.

[2] Το πλήρες κείμενο της έκθεσης αυτής διατίθεται στον ακόλουθο δικτυακό τύπο:

http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/procedures_en.htm.

Η εφαρμογή της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος διέπεται από το άρθρο 104 της Συνθήκης και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1467/97 του Συμβουλίου, «για την επιτάχυνση και τη διασαφήνιση της εφαρμογής της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος», που αποτελεί μέρος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης [3]. Οι χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 είναι κράτη μέλη με παρέκκλιση, τα οποία οφείλουν να αποφεύγουν τα υπερβολικά ελλείμματα, χωρίς ωστόσο να προβλέπεται για αυτά η επιβολή κυρώσεων σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφοι 9 και 11.

[3] ΕΕ L 209, της 2.8.1997.

Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής που καταρτίσθηκε βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 3 της Συνθήκης, το γεγονός ότι το έλλειμμα της Δημοκρατίας της Τσεχίας το 2003 υπερέβη την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη δεν ήταν αποτέλεσμα έκτακτων περιστάσεων μη ελεγχόμενων από τις αρχές της Τσεχίας, ούτε ήταν επακόλουθο κάποιας σοβαρής οικονομικής ύφεσης με την έννοια του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, δεδομένου ότι ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ έφθασε στο 2,9% το 2003. Όσον αφορά τις εξελίξεις για το 2004, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης είναι πιθανό να μειωθεί, αλλά θα διατηρηθεί σε επίπεδο υψηλότερο από το 3% του ΑΕΠ. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2004, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 5,9% του ΑΕΠ το 2004, θα είναι δηλαδή υψηλότερο από το 5,3% του ΑΕΠ που είχαν προβλέψει οι αρχές της Τσεχίας στο πρόγραμμα σύγκλισης.

Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2004, η έκθεση της Επιτροπής καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι ο αριθμητικός λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ, ο οποίος έφθασε στο 37,6% του ΑΕΠ το 2003, θα παραμείνει και το 2004 κάτω της τιμής αναφοράς του 60% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη. Πιο συγκεκριμένα, οι εαρινές προβλέψεις αναφέρουν ότι ο δείκτης του χρέους θα φθάσει στο 40,6% του ΑΕΠ το 2004, δηλαδή θα υπερβεί το 38,4% επί του ΑΕΠ που προβλέπουν οι αρχές της Τσεχίας στο πρόγραμμα σύγκλισης.

Το άρθρο 104 παράγραφος 4 της Συνθήκης αναφέρει ότι «η επιτροπή του άρθρου 114 (δηλαδή η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή - ΟΔΕ) διατυπώνει γνώμη για την έκθεση της Επιτροπής». Η επιτροπή αυτή εξέδωσε την έκθεσή της στις 24 Μαΐου 2004, στην οποία συμφωνεί με την εκτίμηση που διατύπωσε η Επιτροπή στην έκθεσή της. Ειδικότερα, η ΟΔΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η δημοσιονομική κατάσταση στη Δημοκρατία της Τσεχίας δηλώνει την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος βάσει του πρώτου από τα δύο κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 104 παράγραφος 2 για τον εντοπισμό των ελλειμμάτων αυτών. Η εξέταση και άλλων σχετικών παραγόντων, και ιδίως της μεσοπρόθεσμης δημοσιονομικής θέσης και του δείκτη των δημοσίων επενδύσεων, δεν μετέβαλαν την εκτίμηση που στηριζόταν στα ίδια τα κριτήρια. Επίσης, σύμφωνα με την εκτίμηση της ΟΔΕ, το 2004 το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θεωρείται πιθανό ότι θα συνεχίσει να υπερβαίνει την τιμή αναφοράς της Συνθήκης, ενώ το ακαθάριστο χρέος της γενικής κυβέρνησης αναμένεται να παραμείνει χαμηλότερο από την τιμή αναφοράς του 60% του ΑΕΠ, αλλά και να αυξηθεί περαιτέρω μέχρι το 40,6% του ΑΕΠ κατά το 2004.

Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τους συναφείς παράγοντες που έλαβε υπόψη στην έκθεσή της, και συνεκτιμώντας τη γνώμη της ΟΔΕ, διατυπώνει τη γνώμη ότι υφίσταται υπερβολικό έλλειμμα στη Δημοκρατία της Τσεχίας. Η γνώμη αυτή, που εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 24 Ιουνίου 2004, διαβιβάζεται με το παρόν έγγραφο στο Συμβούλιο, βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 5 της Συνθήκης. Η Επιτροπή συνιστά στο Συμβούλιο να λάβει σχετική απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 6. Επιπλέον, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου με αποδέκτη τη Δημοκρατία της Τσεχίας, προκειμένου να τερματισθεί η κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος, σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 7 της Συνθήκης.

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στη Δημοκρατία της Τσεχίας - Εφαρμογή του άρθρου 104 παρ. 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 104 της Συνθήκης, τα κράτη μέλη πρέπει να αποφεύγουν τα υπερβολικά δημόσια ελλείμματα. Τούτο ισχύει και για τα κράτη μέλη που τυγχάνουν παρέκκλισης, όπως είναι όλες τις χώρες που εντάχθηκαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004. Οι αποφάσεις σχετικά με την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος διέπονται από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, η οποία προσδιορίζεται στο άρθρο 104 της Συνθήκης και στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1467/97, ο οποίος αποτελεί μέρος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης [4].

[4] ΕΕ L 209, 2.8.1997.

Το άρθρο 104 παράγραφος 2 της Συνθήκης ορίζει ότι η Επιτροπή παρακολουθεί την εξέλιξη της δημοσιονομικής κατάστασης και το ύψος του δημοσίου χρέους στα κράτη μέλη, έτσι ώστε να εντοπίζει τις μεγάλες αποκλίσεις. Ειδικότερα, η Επιτροπή εξετάζει την τήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας βάσει δύο κριτηρίων, από τα οποία το ένα αφορά τον αριθμητικό λόγο του προβλεπόμενου ή του πραγματικού δημοσιονομικού ελλείμματος προς το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ), και το άλλο τον αριθμητικό λόγο του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ. Τα στατιστικά στοιχεία για τις μεταβλητές αυτές παρέχονται από την Επιτροπή βάσει των στοιχείων που υποβάλλονται ανά εξάμηνο από τα κράτη μέλη.

Σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 3 της Συνθήκης, η Επιτροπή συντάσσει έκθεση στην περίπτωση όπου ένα κράτος μέλος δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις ενός ή και των δύο κριτηρίων που αναφέρονται στο άρθρο 104 παράγραφος 2, ή εάν, παρά την ικανοποίηση των απαιτήσεων αυτών των κριτηρίων, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχει κίνδυνος υπερβολικού ελλείμματος σε ένα κράτος μέλος. Στην έκθεση της Επιτροπής λαμβάνεται υπόψη και το κατά πόσον το δημόσιο έλλειμμα υπερβαίνει τις δαπάνες δημοσίων επενδύσεων, καθώς και όλοι οι άλλοι σχετικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της μεσοπρόθεσμης οικονομικής και δημοσιονομικής κατάστασης του κράτους μέλους, όπως ορίζεται στο άρθρο 104 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Βάσει των προβλέψεων της άνοιξης του 2004, οι οποίες έλαβαν υπόψη τα στοιχεία που είχαν αποσταλεί από τη Δημοκρατία της Τσεχίας τον Μάρτιο του 2004, η Επιτροπή εξέδωσε την έκθεση για τη Δημοκρατία της Τσεχίας στις 12 Μαΐου 2004.

Στη συνέχεια, και σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 4, η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή διατύπωσε στις 24 Μαΐου 2004 γνώμη για την έκθεση της Επιτροπής.

Το άρθρο 104 παράγραφος 5 της Συνθήκης ορίζει ότι η Επιτροπή απευθύνει γνώμη στο Συμβούλιο στην περίπτωση όπου κρίνει ότι υπάρχει ή ότι μπορεί να εμφανισθεί υπερβολικό έλλειμμα. Η Επιτροπή, για να σχηματίσει γνώμη ως προς το αν υπάρχει ή μπορεί να εμφανισθεί υπερβολικό έλλειμμα, θεωρεί ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη: (i) τα συμπεράσματα της δικής της έκθεσης, και (ii) η γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής για την έκθεση αυτή. Με βάση τα στοιχεία αυτά, η Επιτροπή κατέληξε σε ορισμένες παρατηρήσεις ως προς τη Δημοκρατία της Τσεχίας.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΤΣΕΧΙΑΣ

1. Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τσεχίας ανήλθε το 2003 στο 12,9% του ΑΕΠ (5,9% του ΑΕΠ, εάν αφαιρεθεί μια μείζων αυτοτελής πράξη σχετικά με τον καταλογισμό των κρατικών εγγυήσεων), κατά πολύ ανώτερο του 3% του ΑΕΠ που προβλέπεται ως ποσοστό αναφοράς από τη Συνθήκη. Σε σύγκριση με το έλλειμμα του 2002 (6,4% του ΑΕΠ) σημείωσε αύξηση.

2. Η υπέρβαση το 2003 του ποσοστού αναφοράς 3% επί του ΑΕΠ δεν οφείλεται σε ασυνήθη γεγονότα εκτός του ελέγχου των αρχών της Τσεχίας, ούτε σε σοβαρή επιδείνωση της οικονομίας, κατά την έννοια του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Κατά το 2003, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ ανήλθε σε 2,9%.

3. Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τσεχίας ήταν το 2003 κατά 5,7 εκατοστιαίες μονάδες ανώτερο του προβλεφθέντος τον Αύγουστο του 2003, όταν εγκρίθηκε το Προενταξιακό Οικονομικό Πρόγραμμα (ΠΟΠ). Πάντως, χωρίς τις καταλογιζόμενες κρατικές εγγυήσεις το έλλειμμα θα ανερχόταν περίπου στο 6% του ΑΕΠ, δηλαδή θα ήταν χαμηλότερο του προβλεφθέντος στο ΠΟΠ. Το καλύτερο του αναμενόμενου αποτέλεσμα (χωρίς τις καταλογιζόμενες κρατικές εγγυήσεις) οφειλόταν κυρίως στην αυστηρή εκτέλεση του προϋπολογισμού. Όσον αφορά τα έσοδα του προϋπολογισμού, οι εισπραχθέντες φόροι ήσαν κατά 2,5% υψηλότεροι εκείνων που είχαν εγγραφεί στον προϋπολογισμό που παρουσιάσθηκε τον Δεκέμβριο του 2002. Στο αποτέλεσμα αυτό συνέβαλαν ιδιαίτερα τα έσοδα ΦΠΑ (κατά 3,6% υψηλότερα των αναμενόμενων), καθώς και οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης (κατά 8% υψηλότεροι των αναμενόμενων), λόγω της υψηλής ιδιωτικής κατανάλωσης που σημειώθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2003. Όσον αφορά τις δαπάνες, τα επιδόματα ανεργίας και οι κεφαλαιακές δαπάνες ήσαν σημαντικά υψηλότερα των προγραμματισμένων, κατά 10,3% και 9,2% αντίστοιχα, αλλά, συνολικά, οι δαπάνες υπερέβησαν μόλις κατά 1,6% τις προβλέψεις του προϋπολογισμού.

4. Οι ακαθάριστες δημόσιες επενδύσεις ανήλθαν το 2003 στο 3,6% του ΑΕΠ, έναντι ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης 12,9% επί του ΑΕΠ.

5. Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης είναι πιθανό να υπερβεί και κατά το 2004 την τιμή αναφοράς που προβλέπεται στη Συνθήκη. Πιο συγκεκριμένα, οι προβλέψεις της Επιτροπής κατά την άνοιξη του 2004 ανέφεραν για τη Δημοκρατία της Τσεχίας έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ίσο με το 5,9% του ΑΕΠ, το οποίο υπερβαίνει το 5,3% επί του ΑΕΠ που προέβλεπαν οι αρχές της Τσεχίας τον Μάιο του 2004 στο πρόγραμμα σύγκλισης.

6. Το ακαθάριστο δημόσιο χρέος της Δημοκρατίας της Τσεχίας ως ποσοστό του ΑΕΠ ανήλθε στο 37,6% κατά το 2003, είναι δε πιθανό να διατηρηθεί κάτω της τιμής αναφοράς του 60% επί του ΑΕΠ και κατά το 2004. Πιο συγκεκριμένα, οι προβλέψεις της Επιτροπής κατά την άνοιξη του 2004 ανέφεραν για τη Δημοκρατία της Τσεχίας ακαθάριστο δημόσιο χρέος ίσο με το 40,6% του ΑΕΠ για το 2004, το οποίο υπερβαίνει το 38,4% επί του ΑΕΠ που προέβλεπαν οι αρχές της Τσεχίας στο πρόγραμμα σύγκλισης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η παρακολούθηση της δημοσιονομικής κατάστασης της Δημοκρατίας της Τσεχίας, και ιδίως η εξέταση της συμμόρφωσης της χώρας αυτής με τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο 104 παράγραφος 2, οδήγησαν την Επιτροπή στη σύνταξη έκθεσης βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τους σχετικούς παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη στην έκθεση αυτή, και αφού έλαβε γνώση της γνώμης της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στη Δημοκρατία της Τσεχίας υφίσταται υπερβολικό δημοσιονομικό έλλειμμα.