ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΤΗ ΦΤΩΧΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ - Πολιτική και προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην αγροτική ανάπτυξη και βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων σε αναπτυσσόμενες χώρες

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Σύνοψηη

Μέρος 1 - Σκοπός και ιστορικό

1. Σκοπός

2. Ιστορικό

3. Το σκεπτικό της επικέντρωσης στην ύπαιθρο

4. Η φύση της αγροτικής φτώχειας

5. Αλλαγή προσεγγίσεων στην αγροτική ανάπτυξη

Μέρος 2 - Πολιτική και στρατηγική ΕΚ

6. Στόχοι πολιτικής

7. Δράσεις στήριξης της μείωσης της αγροτικής φτώχειας

7.1. Στήριξη οικονομικών πολιτικών για την επίτευξη ανάπτυξης ευρείας βάσεως

7.2. Διασφάλιση δικαιότερης πρόσβασης σε παραγωγικούς πόρους, αγορές και υπηρεσίες

7.3. Επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο

7.4. Προαγωγή βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων

7.5. Διαχείριση κινδύνων και παροχή δικτύων ασφαλείας

7.6. Δόμηση αποτελεσματικότερων, υπεύθυνων και αποκεντρωμένων θεσμών

8. Η στρατηγική της ΕΚ για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας

8.1. Καθοδηγητικές αρχές

8.2. Προγραμματισμός χώρας

8.3. Δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο

8.4. Δράσεις σε διεθνές επίπεδο

9. Συνοχή και συμπληρωματικότητα πολιτικών

9.1. Συνοχή πολιτικών

9.2. Συμπληρωματικότητα με τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους μεγάλους χορηγούς

Σύνοψη

Με τη μείωση της φτώχειας ως κεντρικό στόχο της κοινοτικής αναπτυξιακής πολιτικής, υπάρχει ανάγκη να αντιμετωπιστούν συστηματικότερα και με πιο περιεκτικό τρόπο θέματα αγροτικής ανάπτυξης (i) η φτώχεια και η πείνα συνιστούν κυρίως προβλήματα της υπαίθρου, (ii) η περιβαλλοντική υποβάθμιση καθίσταται ολοένα και πιο σοβαρή σε αγροτικές περιοχές και συνδέεται στενά με το πρόβλημα της αγροτικής φτώχειας, (iii) η αγροτική οικονομία αποτελεί τη βάση για την οικονομική ανάπτυξη σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, και την ένταξή τους στην παγκόσμια οικονομία και (iv) η αγροτική ανάπτυξη μπορεί να παίξει καίριο ρόλο στη μείωση των ανισοτήτων και των συγκρούσεων.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει την πολιτική και προσέγγιση της ΕΚ στην αγροτική ανάπτυξη σε αναπτυσσόμενες χώρες, εντάσσοντας τους στόχους της μείωσης της φτώχειας, της επισιτιστικής ασφάλειας και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.

Η φτώχεια στην ύπαιθρο είναι ένα πολυδιάστατο πρόβλημα με συνιστώσες τα χαμηλά εισοδήματα, τις ανισότητες στην πρόσβαση στο παραγωγικό ενεργητικό, τα χαμηλά επίπεδα της υγείας, της εκπαίδευσης και της διατροφής, την υποβάθμιση των φυσικών πόρων, την τρωτότητα απέναντι στους κινδύνους και την αδύναμη πολιτική εξουσία. Οι στρατηγικές για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας πρέπει συνεπώς να αντιμετωπίζουν όλα αυτά τα προβλήματα και να λαμβάνουν υπόψη τους την ποικιλότητα των αγροτικών περιοχών και των πληθυσμιακών ομάδων, καθώς και το μεταβαλλόμενο περιεχόμενο της αγροτικής φτώχειας.

Σε αντίθεση με την πρακτική του παρελθόντος, η παρούσα ανακοίνωση προβλέπει μια ενταγμένη προσέγγιση στην αγροτική ανάπτυξη. Στόχος θα είναι η ανάληψη δράσης μέσα στο υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικών, θεσμών και προγραμμάτων και η ενσωμάτωση των στόχων της μείωσης της αγροτικής φτώχειας, της επισιτιστικής ασφάλειας και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων. Η ανακοίνωση ταυτοποιεί έξι τομείς πολιτικών που χρειάζεται να αντιμετωπιστούν: (i) στήριξη οικονομικών πολιτικών για την προώθηση μιας ανάπτυξης ευρείας βάσεως, (ii) διασφάλιση δικαιότερης πρόσβασης στο παραγωγικό ενεργητικό, στις αγορές και στις υπηρεσίες, (iii) επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο, (iv) προώθηση πιο βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων, (v) διαχείριση κινδύνων και παροχή δικτύων ασφαλείας, και (vi) δόμηση αποτελεσματικότερων, υπεύθυνων, αποκεντρωμένων και συμμετοχικών θεσμών.

Σε εθνικό επίπεδο, στις στρατηγικές στήριξης χώρας ΕΚ θα περιληφθούν διάφοροι τύποι δράσεων προς υποστήριξη της μείωσης της αγροτικής φτώχειας. Οι δράσεις αυτές θα προσδιοριστούν βάσει λεπτομερούς αναλύσεως της αγροτικής φτώχειας. Η ΕΚ θα συμμετάσχει σε διάλογο για τα κείμενα στρατηγικής μείωσης της φτώχειας (ΚΣΜΦ) και θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην αντιμετώπιση θεμάτων αγροτικής φτώχειας. Η ΕΚ θα κινηθεί ολοένα και περισσότερο προς την κατεύθυνση της στήριξης προσεγγίσεων ευρείας τομεακής βάσης (SWAPs) όπου υφίστανται ορισμένες συνθήκες, και θα ενδυναμώσει τη συνεργασία με μη κρατικούς φορείς όπως ο ιδιωτικός τομέας, η κοινωνία των πολιτών και ΜΚΟ. Στα πλαίσια αυτά, οι διεργασίες αποκέντρωσης παίζουν ένα καίριο διευκολυντικό, καταλυτικό και συντονιστικό ρόλο.

Σε περιφερειακό επίπεδο, η ΕΚ θα επικεντρωθεί στην ενθάρρυνση διεργασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης και στην αντιμετώπιση διασυνοριακών προκλήσεων. Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΚ θα στηρίξει την παροχή ενός αριθμού παγκοσμίου ενδιαφέροντος δημόσιων αγαθών που ταυτοποιούνται στην παρούσα ανακοίνωση.

Η παρούσα ανακοίνωση πραγματεύεται επίσης θέματα συνοχής κοινοτικών πολιτικών που σχετίζονται με τη μείωση της αγροτικής φτώχειας και την επισιτιστική ασφάλεια.

Μέρος 1 - Σκοπός και ιστορικό

1. Σκοπός

Τα τελευταία σαρανταπέντε χρόνια, οι προσεγγίσεις στην αγροτική ανάπτυξη έχουν εξελιχθεί σημαντικά. Με την υιοθέτηση διεθνώς συμφωνημένων αναπτυξιακών στόχων και αντικειμένων και με την αύξουσα χρήση περιεκτικών εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών ή στρατηγικών για τη μείωση της φτώχειας από τις αναπτυσσόμενες χώρες, η Επιτροπή αισθάνεται ότι είναι πλέον καιρός να αναλάβει δράση με μια κοινοτική πολιτική και προσέγγιση στην αγροτική ανάπτυξη, η οποία να στηρίζεται στη διεθνή συναίνεση και τη βέλτιστη πρακτική. Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί να θέσει ένα τέρμα σε ασυντόνιστες και μη συνεκτικές παρεμβάσεις της ΕΚ στον αγροτικό χώρο παρέχοντας ένα συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο (i) για την ολοκλήρωση των στόχων της μείωσης της φτώχειας, της επισιτιστικής ασφάλειας και της διαχείρισης των φυσικών πόρων, (ii) για τη διατύπωση ενός συνεκτικού συνόλου πολιτικών σχετικών με την αγροτική ανάπτυξη (με ιδιαίτερη επικέντρωση σε καίρια θέματα πολιτικής), (iii) για την αντιμετώπιση των πολυδιάστατων αναγκών και προβλημάτων των φτωχών αγροτών, και (iv) για την αποτελεσματική χρήση της ευρείας σειράς των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων.

Η παρούσα ανακοίνωση βασίζεται σε εργασίες επί πολιτικών που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία τρία χρόνια με ευρεία συμμετοχή στα πλαίσια της Επιτροπής και με την ενεργό υποστήριξη κρατών μελών της ΕΕ, που στήριξαν σημαντικά τη διεργασία της ανάπτυξης πολιτικών. Η ανακοίνωση προσφέρει μια ευρεία επισκόπηση των αποτελεσμάτων των εν λόγω επί πολιτικών εργασιών [1].

[1] Πολιτική αγροτικής ανάπτυξης - κείμενο προσανατολισμού - Φεβ 2000 και κείμενα τομεακών πολιτικών και στρατηγικών (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δάση και γεωργική έρευνα) -Οκτ 2000

2. Ιστορικό

Η αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στηρίζει τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας και βασίζεται στον κεντρικό στόχο της μείωσης της φτώχειας [2]. Αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα της μείωσης της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές, η ΕΚ ταυτοποίησε την αγροτική ανάπτυξη και την επισιτιστική ασφάλεια ως ένα από τους έξι τομείς προτεραιότητας της αναπτυξιακής συνεργασίας ΕΚ. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει επίσης τη σπουδαιότητα της αγροτικής ανάπτυξης για την οικονομική ανάπτυξη και τη βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος.

[2] Ανακοίνωση από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, COM (2000)212, 26 April 2000.

3. Το σκεπτικό της επικέντρωσης στην ύπαιθρο

Η πρόκληση της φτώχειας/επισιτιστικής ασφάλειας

Εκτιμάται ότι 1,2 δισεκατομμύρια άτομα ζουν υπό συνθήκες έσχατης ένδειας με λιγότερο από ένα δολλάριο την ημέρα. Γύρω στα 800 εκατ. άτομα στον αναπτυσσόμενο κόσμο υποσιτίζονται, πράγμα που σημαίνει ότι αδυνατούν να λάβουν ικανή τροφή για κάλυψη των βασικών διατροφικών τους απαιτήσεων.

Η φτώχεια και η πείνα είναι κατά κύριο λόγο αγροτικά προβλήματα. Τη στιγμή αυτή, τα τρία τέταρτα των ανθρώπων που ζουν υπό συνθήκες έσχατης ένδειας ζουν σε αγροτικές περιοχές. Αν και το νούμερο αυτό μειώνεται με το χρόνο όσο αυξάνεται η αστικοποίηση, η αναλογία των φτωχών που ζουν σε αγροτικές περιοχές αναμένεται να παραμείνει υψηλή, της τάξεως του 60% το 2025. [3] Σε επίπεδο νοικοκυριών, η επισιτιστική ανασφάλεια είναι εν γένει αποτέλεσμα ανεπαρκούς εισοδήματος και οικογενειακής παραγωγής και είναι συνεπώς κατά βάση αποτέλεσμα της φτώχειας.

[3] Διεθνές Ταμείο για τη Γεωργική Ανάπτυξη, Έκθεση για την αγροτική φτώχεια 2001.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της φτώχειας και της πείνας, είναι ουσιώδες οι αναπτυξιακές προσπάθειες να επικεντρωθούν σε αγροτικές περιοχές όπου βρίσκεται η πλειονότητα των φτωχών. Οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας δεν θα επιτευχθούν χωρίς ταχεία πρόοδο στη μείωση της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές.

Η περιβαλλοντική πρόκληση

Οι αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν αυξανόμενα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα. Την τελευταία πεντηκονταετία, έχει υποβαθμιστεί πάνω από το ένα τέταρτο των παγκοσμίως ανερχομένων σε 8,7 δισεκατομμύρια εκτάρια γεωργικών γαιών, λειβαδοτόπων, δασών και δασικών περιοχών. Η έλλειψη γλυκού νερού προβάλλει ως ένα σοβαρό εμπόδιο στην επισιτιστική ασφάλεια, ενώ πάνω από το 70% των παγκόσμιων αλιευτικών πόρων βρίσκονται υπό συνθήκες υπερεκμετάλλευσης. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση απειλεί τους αγροτικούς βιοτικούς πόρους και την παραγωγική ικανότητα, ενώ απολήγει σε ταχεία απώλεια της παγκόσμιας βιοποικιλότητας και των γενετικών πόρων.

Η ανησυχητική αυτή κατάσταση αποτελεί έναν ακόμη ισχυρό λόγο εστίασης της αναπτυξιακής συνεργασίας στις αγροτικές περιοχές. Έχει καταστεί σαφές ότι υπάρχουν στενοί δεσμοί μεταξύ αγροτικής φτώχειας και περιβαλλοντικής υποβάθμισης και ότι τα προβλήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν με ολοκληρωμένο τρόπο προστατεύοντας και διευρύνοντας το βασικό περιβαλλοντικό ενεργητικό των φτωχών αγροτών.

Η ανάγκη για οικονομική ανάπτυξη

Ένας τρίτος λόγος παροχής προτεραιότητας στην αγροτική ανάπτυξη είναι ότι η γεωργία και η αγροτική οικονομία συνιστούν το μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες και τη βάση για ένταξή τους στην παγκόσμια οικονομία. Συνεπώς, οι παραγωγικοί αγροτικοί τομείς, οι οποίοι καλύπτουν σημαντικό ποσοστό του εθνικού εισοδήματος, απασχόλησης και εξαγωγών, απαιτούν βιώσιμη στήριξη για να διασφαλιστεί ευρείας βάσεως ανάπτυξη.

Η ανάγκη για πιο δίκαιες και ανοικτές κοινωνίες

Η ύπαρξη ειρηνικών, δίκαιων και ανοικτών κοινωνιών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Αυτό σημαίνει διασφάλιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, των ελευθεριών του πολίτη, κράτους δικαίου και πολιτικής εκπροσώπησης όλων των κομματιών της κοινωνίας, καθώς επίσης και προαγωγή καθεστώτος χρηστής διακυβέρνησης και δημόσιας υπευθυνότητας. Πάνω από όλα, είναι ζωτικό να προλαμβάνονται οι συγκρούσεις που αποτελούν μείζονα απειλή για την εθνική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας.

Η συνεπής στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης επιτρέπει την αντιμετώπιση ορισμένων από τις βασικές αιτίες των συγκρούσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες (π.χ. άνιση πρόσβαση στους φυσικούς πόρους). Η αγροτική ανάπτυξη μπορεί επίσης να παίξει καίριο ρόλο στη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ περιοχών και εθνοτικών ομάδων, στην ενδυνάμωση θεσμών για μειονεκτούσες ομάδες, στην ανάπτυξη κοινοτικών δομών, στη βελτίωση της διακυβέρνησης, της δόμησης ικανοτήτων και στην προσφορά λύσεων για τη μετανάστευση.

Η ανάγκη για πολιτικές και στρατηγικές υπέρ των φτωχών

Παρά τη σπουδαιότητά τους, υπάρχει μια τάση παραμέλησης των αγροτικών περιοχών στις αναπτυξιακές στρατηγικές τόσο των κυβερνήσεων όσο και των χορηγών

Οι κυβερνητικές πολιτικές στις αναπτυσσόμενες χώρες τείνουν να αποστρέφουν το πρόσωπο από τις αγροτικές ανάγκες. Οι κυβερνήσεις κατευθύνουν συχνά τις δημόσιες δαπάνες και υπηρεσίες κατά κύριο λόγο σε αστικές περιοχές, ενώ ζημιώνουν την αγροτική ανάπτυξη μέσω ακατάλληλων πολιτικών και θεσμών όπως στρεβλώσεις τιμών (μέσω διακριτικής φορολόγησης και υπερτίμησης του συναλλάγματος), υπερβολική εξάρτηση από δαπανηρούς, αναποδοτικούς και λίαν συγκεντρωτικούς ημικρατικούς οργανισμούς και κακές έγγειες και αγροτικές πολιτικές που μειώνουν την πρόσβαση και τις επενδύσεις στη γη. Τα τελευταία χρόνια, υπήρξε κάποια πρόοδος στην αντιμετώπιση των ανισορροπιών αυτών ως αποτέλεσμα διαρθρωτικών προσαρμογών και μεταρρυθμίσεων προς την κατεύθυνση της φιλελευθεροποίησης

Εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές ή εθνικές στρατηγικές μείωσης της φτώχειας (ΚΣΜΦ), με αυξανόμενο ρυθμό υιοθετούμενες σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, δείχνουν αύξουσα δέσμευση στο στόχο της μείωσης της φτώχειας που προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για την αντιμετώπιση της αγροτικής φτώχειας. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι υφιστάμενες στρατηγικές τείνουν να επικεντρώνονται στη μακροοικονομική διαχείριση και στις δαπάνες του κοινωνικού τομέα, δίνοντας μέχρι τώρα μικρή σχετικά προσοχή στις ειδικές ανάγκες των αγροτικών περιοχών, όπου βρίσκεται η πλειονότητα των φτωχών.

Οι στρατηγικές αναπτυξιακής συνεργασίας των μεγάλων χορηγών δεν δίνουν επίσης ικανή προτεραιότητα στη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Η βοήθεια για αγροτική ανάπτυξη έχει εν γένει μειωθεί και υπάρχει μια αξιοσημείωτη πτώση στη βοήθεια που προσφέρεται στη γεωργία, το επίπεδο της οποίας φθάνει σήμερα στο ένα τρίτο μόνο περίπου του επιπέδου των τελευταίων ετών της δεκαετίας του 80. Το γεγονός αυτό είναι κυρίως αποτέλεσμα των χαμηλών επιδόσεων του αγροτικού τομέα, των μη βιώσιμων ολοκληρωμένων ή αυτόνομων προγραμμάτων των χορηγών και της μεγαλύτερης προβολής και πολιτικής επιρροής των αστικών πληθυσμών. Για να επιτευχθούν οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας, είναι ουσιώδες να αναστραφούν οι τάσεις αυτές και να αυξηθούν οι επενδύσεις στον αγροτικό χώρο.

4. Η φύση της αγροτικής φτώχειας

Η αγροτική φτώχεια είναι ένα πολύπλοκο και πολύπλευρο πρόβλημα που έχει ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά:

(1) Χαμηλά εισοδήματα και κατανάλωση που προκύπτουν από τη χαμηλή παραγωγικότητα των αγροτικών δραστηριοτήτων. Οι φτωχοί αγρότες είναι εγκλωβισμένοι σε χαμηλής παραγωγικότητας δραστηριότητες επειδή δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογίες και υπηρεσίες. Η αγροτική παραγωγικότητα υπονομεύεται περαιτέρω συχνά από απρόσφορες κυβερνητικές πολιτικές και αναποτελεσματικούς δημόσιους θεσμούς.

(2) Ανισότητα στην ιδιοκτησία και πρόσβαση σε παραγωγικούς πόρους. Η αγροτική φτώχεια είναι ιδιαιτέρως έμμονη εκεί όπου υπάρχουν μεγάλες ανισότητες στην ιδιοκτησία και πρόσβαση σε παραγωγικούς πόρους, όπως η γη, το κεφάλαιο και η αγροτική υποδομή.

(3) Χαμηλού επιπέδου καθεστώς υγείας, εκπαίδευσης και διατροφής των αγροτικών πληθυσμών. Το χαμηλού επιπέδου καθεστώς υγείας, εκπαίδευσης και διατροφής περιορίζει τις ανθρώπινες ικανότητες και την ικανότητα παραγωγικής εργασίας.

(4) Υποβάθμιση των φυσικών πόρων που αποτελούν τη βάση των αγροτικών βιοτικών πόρων: Υπάρχουν στενοί δεσμοί μεταξύ αγροτικής φτώχειας και περιβαλλοντικής υποβάθμισης, που συζητιούνται στο παράρτημα 1.

(5) Τρωτότητα στους κινδύνους: Οι φτωχοί αγροτικοί πληθυσμοί είναι εκτεθειμένοι σε πολυάριθμους κινδύνους συμπεριλαμβανομένων ανθρωπογενών και φυσικών καταστροφών, επιβλαβών οργανισμών, ασθενειών και αιφνίδιων οικονομικών κρίσεων.

(6) Ασθενής πολιτική ισχύς των φτωχών αγροτικών πληθυσμών: Οι φτωχοί αγροτικοί πληθυσμοί έχουν πολύ μικρότερη πολιτική επιρροή από τους έχοντες ισχυρότερη φωνή, προβολή και οργάνωση αστικούς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ανάγκες τους αγνοούνται συχνά στη διαδικασία χάραξης κυβερνητικών πολιτικών.

Οι στρατηγικές για την καταπολέμηση της αγροτικής φτώχειας πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτά τα έξι θεμελιώδη προβλήματα που είναι κοινά στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν την ποικιλότητα των αγροτικών περιοχών και τις κοινωνικοοικονομικές διαφορές στον πληθυσμό. Σε παγκόσμια κλίμακα, υπάρχουν μεγάλες διαφορές στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές περιοχές σε διάφορες περιφέρειες (βλ. παράρτημα 4). Σε εθνικό επίπεδο, υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ αγροτικών περιοχών που αντικατοπτρίζουν διαφορές στην πρόσβαση σε αγορές, στο αγροτικό δυναμικό της γης και στον τρόπο ζωής και τις παραδόσεις των τοπικών πληθυσμών. Είναι επίσης σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη διαφορές μεταξύ κοινωνικοοικονομικών ομάδων στα πλαίσια μιας δεδομένης κοινότητας και να παρέχεται η ενδεδειγμένη βοήθεια στις πλέον ευάλωτες ομάδες, στις οποίες περιλαμβάνονται οι άκληρες, οι ποιμένες, οι εθνικές μειονότητες, ιθαγενείς ομάδες, νοικοκυριά με επικεφαλής γυναίκα καθώς και οικογένειες μέλη των οποίων έχουν προσβληθεί από AIDS, οι ηλικιωμένοι, οι πρόσφυγες και εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα.

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες αξίζουν να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής στις στρατηγικές μείωσης της αγροτικής φτώχειας. Οι γυναίκες μειονεκτούν ιδιαίτερα στις αγροτικές κοινότητες επειδή έχουν συνήθως χειρότερη διατροφή, υψηλότερο εργασιακό φορτίο, μικρότερη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και στην εκπαίδευση, είναι αποκλεισμένες από κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες ενώ είναι στο περιθώριο όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθώς και από καίριους αγροτικούς θεσμούς.

Τις ερχόμενες δεκαετίες, οι αγροτικές περιοχές θα υποστούν ραγδαίες αλλαγές ως αποτέλεσμα πολυάριθμων διεργασιών όπως περιβαλλοντικές αλλαγές, παγκοσμιοποίηση, ιδιωτικοποιήσεις, αποκέντρωση, αστικοποίηση, διαφοροποίηση, τεχνολογικές αλλαγές, HIV/AIDS και συγκρούσεις. Αν και ορισμένες από τις διεργασίες αυτές παρέχουν ευκαιρίες για μείωση της αγροτικής φτώχειας, άλλες παρουσιάζουν μείζονες απειλές. Στις στρατηγικές για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το μεταβαλλόμενο αυτό περιβάλλον.

5. Αλλαγή προσεγγίσεων στην αγροτική ανάπτυξη

Για να αντιμετωπιστεί η αγροτική φτώχεια, είναι αναγκαίο να στηριχθεί μια μεγάλη σειρά τομέων που συγκροτούν την αγροτική οικονομία. Ο γεωργικός τομέας έχει ιδιαίτερη προτεραιότητα επειδή (i) συνεισφέρει ουσιαστικά στο εθνικό εισόδημα, στις εξαγωγές, στην απασχόληση, στις επενδύσεις/αποταμιεύσεις, (ii) συνιστά τη βάση των βιοτικών πόρων της πλειονότητας του φτωχού αγροτικού πληθυσμού, και (iii) ωθεί την ανάπτυξη του μη καλλιεργητικού τομέα. Εκτός από τη γεωργία, ζωτικό ρόλο στη μείωση της αγροτικής φτώχειας παίζουν και ορισμένοι άλλοι τομείς. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η υγεία και η εκπαίδευση, το νερό και οι εγκαταστάσεις υγιεινής, οι μεταφορές και οι επικοινωνίες και η διαχείριση των φυσικών πόρων. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη και ευρύτερες μακροοικονομικές πολιτικές επειδή έχουν μείζονες επιπτώσεις στις αγροτικές οικονομίες.

Αναγνωρίζοντας ότι η μείωση της αγροτικής φτώχειας απαιτεί συντονισμένη δράση σε ορισμένους τομείς, είναι σημαντικό να αποφευχθούν οι παγίδες των προηγούμενων προσεγγίσεων. Εμπειρίες από τα προηγούμενα σαρανταπέντε χρόνια δείχνουν ότι αυτόνομα έργα ή πολύπλοκα, πολυτομεακά και στηριζόμενα σε μια περιοχή αγροτικά αναπτυξιακά έργα δεν παρουσιάζουν πιθανότητες επιτυχίας και ότι η αγροτική ανάπτυξη δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή δραστηριότητα. (βλ. παράρτημα 2).

Κατά συνέπεια, η παρούσα ανακοίνωση προβάλλει μια ενταγμένη προσέγγιση στην αγροτική ανάπτυξη, πιέζοντας για την ενσωμάτωση της μείωσης της αγροτικής φτώχειας και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων στο υφιστάμενο πλαίσιο εθνικών πολιτικών, στρατηγικών και προγραμμάτων, και το ευρύ φάσμα δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών καθώς και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό χώρο. Είναι σημαντικό να αποκτήσουμε μια ολοκληρωμένη άποψη του εν λόγω πλαισίου και να εντάξουμε τους στόχους της μείωσης της αγροτικής φτώχειας και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων σε όλες τις σχετικές πολιτικές, προγράμματα και θεσμούς. Στα πλαίσια αυτά, έχουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα νέες προσεγγίσεις όπως εθνικές στρατηγικές μείωσης της φτώχειας, προσεγγίσεις ευρείας τομεακής βάσης, διεργασίες αποκέντρωσης και αγροτοαστικοί δεσμοί.:

Οι προσεγγίσεις στην αγροτική ανάπτυξη πρέπει να αναγνωρίζουν ότι οι αγροτικοί και αστικοί χώροι παρουσιάζουν μια ολοένα αυξανόμενη διασύνδεση. Καθώς προχωρεί η ανάπτυξη, εμφανίζεται μια τάση στις αγροτικές περιοχές μετάβασης από την γεωργία διαβίωσης προς πλέον διαφοροποιημένες και εμπορικές δραστηριότητες συνδεόμενες με τις αστικές αγορές. Η μετάβαση αυτή χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη μη καλλιεργητικών απασχολήσεων, την ανάπτυξη δευτερευουσών πόλεων και περιαστικής καλλιεργητικής απασχόλησης, μετανάστευση από την ύπαιθρο στις πόλεις και μετακίνηση από απομακρυσμένες και χαμηλών δυνατοτήτων προς υψηλών δυνατοτήτων αγροτικές περιοχές. Αυτό οδηγεί στην ανάπτυξη ευρύτερων, πλέον ανταγωνιστικών και περισσότερο ολοκληρωμένων αγορών και αυξάνει τις οικονομικές ευκαιρίες. Οι πολιτικές και στρατηγικές πρέπει να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις αλλαγές αυτές ενόψει της ενδυνάμωσης των αγροτοαστικών δεσμών - που παρέχουν πολλές ευκαιρίες για μείωση της φτώχειας - προς αμοιβαίο όφελος των αγροτικών και αστικών πληθυσμών.

Μέρος 2 - Πολιτική και στρατηγική ΕΚ

6. Στόχοι πολιτικής

Σύμφωνα με τους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, καθώς και τη δέσμευσή της για βιώσιμη κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική ανάπτυξη, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα στοχεύει να διασφαλίσει την παροχή της πρέπουσας προσοχής στα θέματα της αγροτικής ανάπτυξης στα πλαίσια εθνικών αναπτυξιακών πλαισίων και πολιτικών. Ο γενικός στόχος στήριξης της αγροτικής ανάπτυξης είναι η μείωση της φτώχειας. Λαμβάνοντας υπόψη τις έξι αιτίες της αγροτικής φτώχειας που ταυτοποιούνται στο σημείο 4, οι ειδικοί στόχοι της κοινοτικής υποστήριξης στις αγροτικές περιοχές θα είναι:

(1) Η προαγωγή ευρείας βάσεως αγροτικής οικονομικής ανάπτυξης με τη στήριξη κατάλληλων οικονομικών και τομεακών πολιτικών

(2) Η διασφάλιση πλέον ισόρροπης πρόσβασης στους παραγωγικούς πόρους, στις αγορές και στις υπηρεσίες με επικέντρωση στη γη, την αγροτική χρηματοδότηση και τις αγροτικές υποδομές

(3) Η στήριξη της ανθρώπινης και κοινωνικής ανάπτυξης με επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της διατροφής, του πληθυσμού καθώς και της υδροδότησης και των εγκαταστάσεων υγιεινής

(4) Η διασφάλιση βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων με ανάληψη δράσεως σε καίρια οριζόντια θέματα και θέματα πολιτικής, θεσμικές μεταρρυθμίσεις και ανάπτυξη και διασπορά κατάλληλων τεχνολογιών

(5) Η μείωση της τρωτότητας σε κινδύνους με διαχείριση των κινδύνων και παροχή δικτύων ασφαλείας

(6) Η αντιμετώπιση του κοινωνικού και πολιτικού αποκλεισμού του φτωχού αγροτικού πληθυσμού με τη δόμηση αποτελεσματικότερων, υπεύθυνων, αποκεντρωμένων και συμμετοχικών θεσμών

7. Δράσεις στήριξης της μείωσης της αγροτικής φτώχειας

Στις παραγράφους που ακολουθούν περιγράφονται οι τύποι δράσης που η ΕΚ μπορεί να στηρίξει σε καθένα από τους έξι τομείς. Η ΕΚ αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να παρεμβαίνει σε όλους αυτούς τους τομείς ταυτοχρόνως και, συνεπώς, πρέπει να καθορίζει με προσοχή την προτεραιότητα των δράσεών της σύμφωνα με μια λεπτομερή ανάλυση της κατάστασης της χώρας (στα πλαίσια της διατύπωσης/ανασκόπησης των στρατηγικών της στήριξης χώρας) για να χρησιμοποιεί τους πόρους της αποτελεσματικότερα και να μεγιστοποιεί τις επιδράσεις στη μείωση της αγροτικής φτώχειας.

7.1. Στήριξη οικονομικών πολιτικών για την επίτευξη ανάπτυξης ευρείας βάσεως

Η οικονομική ανάπτυξη παίζει ουσιαστικό ρόλο στη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Ωστόσο, οι απολαβές από την ανάπτυξη κατανέμονται συχνά ανομοιόμορφα και δεν φέρνουν πάντοτε οφέλη στο φτωχό αγροτικό πληθυσμό. Κατά συνέπεια, η ΕΚ θα ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα με δύο βασικούς στόχους: i) να καταστεί δυνατή η αγροτική οικονομική ανάπτυξη, ii) να διασφαλιστεί μερίδιο από τα οφέλη της ανάπτυξης για τον φτωχό αγροτικό πληθυσμό. Τα καίρια θέματα πολιτικής συζητώνται κατωτέρω και εμπίπτουν σε δύο βασικούς τομείς: πολιτικές σε ευρεία οικονομική βάση και τομεακές πολιτικές:

7.1.1. Πολιτικές ευρείας οικονομικής βάσης

Η ΕΚ θα υποστηρίξει μέτρα πολιτικής στους ακόλουθους τομείς:

* Μακροοικονομική διαχείριση

Χώρες που έχουν επιτύχει μακροοικονομική σταθερότητα (χαμηλά επιτόκια, περιορισμένο πληθωρισμό και σχετικά σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες) έχουν εν γένει επιτύχει ισχυρότερη ανάπτυξη και μείωση της φτώχειας.

Κατάργηση στρεβλώσεων στις τιμές και άλλων αναξιόπιστων πολιτικών

Οι αγροτικές περιοχές υποφέρουν από τις επιπτώσεις πολιτικών υπερτίμησης του νομίσματος, ελέγχου των τιμών και υψηλής φορολόγησης των γεωργικών εισροών και εξαγωγών. Πολλές χώρες έχουν επιτύχει πρόοδο καταργώντας τις αναξιόπιστες αυτές πολιτικές, οι σχετικές όμως μεταρρυθμίσεις παραμένουν ακόμη ανολοκλήρωτες.

* Απελευθέρωση του εμπορίου

Η πρόοδος που έχει γίνει από τις αναπτυσσόμενες χώρες στο άνοιγμα των αγορών τους στο διεθνές εμπόριο είχε εν γένει θετικές επιδράσεις στις αγροτικές περιοχές, οι οποίες επωφελούνται από ισχυρότερα εξαγωγικά κίνητρα και χαμηλότερες τιμές εισροών. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Πολλοί αγροτοπαραγωγοί, ιδιαίτερα σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (LDCs), δεν μπόρεσαν να έχουν ανταγωνιστικότητα στην παγκόσμια αγορά. Έτσι, η ΕΚ θα προσφέρει υποστήριξη για ανάπτυξη του εμπορίου και δράσεις για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών οικονομιών. Στις εν λόγω δράσεις περιλαμβάνονται ανάπτυξη υποδομών, παροχή πληροφόρησης για τις αγορές, βελτιώσεις στο κανονιστικό πλαίσιο και δόμηση ικανοτήτων σε σχετιζόμενες με το εμπόριο υπηρεσίες και τη διοίκηση, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Ταυτόχρονα, η ΕΚ έχει αναλάβει δράση για βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές της ΕΕ για προϊόντα προερχόμενα από αναπτυσσόμενες χώρες και, ιδιαίτερα, από LDCs.

* Ιδιωτικοποιήσεις και απελευθέρωση της αγοράς

Η ΕΚ θα υποστηρίξει περαιτέρω ιδιωτικοποιήσεις και μεταρρυθμίσεις για απελευθέρωση των αγορών σε αναπτυσσόμενες χώρες ως μέσο βελτίωσης της αποδοτικότητας στην παροχή υπηρεσιών, ενθάρρυνσης ανάπτυξης με μοχλό τον ιδιωτικό τομέα και εξοικονόμησης δημόσιων πόρων για βασικές λειτουργίες σχετιζόμενες με την παροχή δημόσιων αγαθών και τη μείωση της φτώχειας. Η ΕΚ αναγνωρίζει ότι οι ιδιωτικοποιήσεις και οι μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνσης της απελευθέρωσης απαιτούν ανακαθορισμό του ρόλου του κράτους (βλ. παράρτημα 2) και πρέπει να γίνονται υπό συνθήκες προσεκτικής διαχείρισης και υποστήριξης για ελαχιστοποίηση των αρνητικών συνεπειών. Ειδικότερα, η απελευθέρωση πρέπει να συνοδεύεται από δράσεις δημιουργίας συνθηκών για δίκαιη και περιβαλλοντικώς βιώσιμη στηριζόμενη στην αγορά ανάπτυξη. Στα πλαίσια αυτά, ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο παίζει η πρόβλεψη αγροτικής υποδομής.

* Κατανομή των πόρων του προϋπολογισμού

Η ΕΚ θα ανοίγει διάλογο για τους κρατικούς προϋπολογισμούς στα πλαίσια των κειμένων στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας και των ευρείας τομεακής βάσεως προσεγγίσεων. Στόχος θα είναι η ανασκόπηση των προτεραιοτήτων στις δημόσιες δαπάνες - λαμβανομένων δεόντως υπόψη θεμάτων αγροτικής ανάπτυξης - για να διασφαλίζεται ότι οι πόροι διατίθενται σε δραστηριότητες που έχουν άμεση σχέση με τη μείωση της φτώχειας και την παροχή δημόσιων αγαθών. Η ΕΚ θα υποστηρίξει επίσης δράσεις για βελτίωση της διαχείρισης των δημόσιων δαπανών και της υπευθυνότητας στα δημόσια οικονομικά.

7.1.2. Τομεακές πολιτικές

Μια βασική απαίτηση για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας είναι η αύξηση της παραγωγικότητας των τομέων των φυσικών πόρων. Η βιώσιμη αύξηση της παραγωγικότητας είναι ουσιώδης για την ενίσχυση των αγροτικών εισοδημάτων, για περαιτέρω αύξηση της παραγωγής (λαμβάνοντας υπόψη ότι οι φυσικοί πόροι είναι πλησίον του ορίου εκμεταλλεύσεώς τους) και παροχή χώρου για διαφοροποίηση. Εκτός από την αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας, η ΕΚ θα προωθήσει τη διαφοροποίηση του αγροτικού εισοδήματος υποστηρίζοντας την ανάπτυξη του μη καλλιεργητικού τομέα.

* Πολιτικές για τον γεωργικό τομέα

Η πολιτική και στρατηγική της ΕΚ για τον γεωργικό τομέα επικεντρώνεται στη βελτίωση του πολιτικού πλαισίου για τη γεωργία, την ενίσχυση της πρόσβασης στις αγορές, τη στήριξη των ενώσεων παραγωγών και την ενδυνάμωση των υπηρεσιών στήριξης της παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της πραγματοποίησης έρευνας και εφαρμογών, της προμήθειας εισροών, άρδευσης, επεξεργασίας μετά τη συγκομιδή, εμπορίας και αγροτικής χρηματοδότησης. Γενικά, η ΕΚ θα στηρίξει τις κυβερνήσεις για την παροχή υπηρεσιών με χαρακτήρα δημόσιου αγαθού και θα προωθήσει την ανάπτυξη φορέων παροχής υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα και, όπου κρίνεται σκόπιμο, τη βαθμιαία εισαγωγή της αρχής της ανάκτησης του κόστους.

Η ΕΚ θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη της γεωργικής έρευνας και υπηρεσιών εφαρμογής επειδή όπου αυτές είναι αποτελεσματικές έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τη γεωργική παραγωγικότητα, συντηρούν τους φυσικούς πόρους και καταπολεμούν τη γεωργική φτώχεια. Δεδομένου ότι η βελτιωμένη γεωργική τεχνολογία είναι ένα παγκόσμιο δημόσιο αγαθό, η ΕΚ θα υποστηρίξει τη διενέργεια έρευνας σε διεθνές, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Η ΕΚ θα επικεντρώσει τη βοήθεια της στη στήριξη καθοδηγούμενης από τη ζήτηση γεωργικής έρευνας που σχετίζεται με τις ανάγκες του φτωχού αγροτικού πληθυσμού, στην αύξηση της συμμετοχής των αγροτών σε όλα τα στάδια της έρευνας και της διεργασίας εφαρμογών και στην ενδυνάμωση των δεσμών μεταξύ εθνικών, περιφερειακών και διεθνών ερευνητικών φορέων.

Οι γεωργικές επενδύσεις υπήρχε η τάση να κατευθύνονται σε υψηλής δυναμικότητας περιοχές με στόχο την άντληση των μεγαλύτερων δυνατών επιστροφών. Υπάρχουν ωστόσο ιδιαίτερα ισχυροί λόγοι για αύξηση των επενδύσεων (με λογικές επιστροφές) σε χαμηλότερης δυναμικότητας περιοχές όπου υπάρχει αύξουσα πληθυσμιακή πίεση και όπου οι επιπτώσεις της φτώχειας και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης είναι εν γένει πολύ σοβαρές. οφελών. Στην πράξη, η χρυσή τομή μεταξύ επενδύσεων σε υψηλής δυναμικότητας και χαμηλής δυναμικότητας περιοχές εξαρτάται πάρα πολύ από ειδικούς ανά χώρα παράγοντες.

* Πολιτικές στον κτηνοτροφικό τομέα

Το κτηνοτροφικό κεφάλαιο είναι ένα ιδιαιτέρως σημαντικό κεφάλαιο για τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς επειδή προσφέρει εισόδημα και ασφάλεια, καθώς και ελκτική ισχύ και λίπασμα. Η ζήτηση για κτηνοτροφικά προϊόντα αυξάνει ταχέως στον αναπτυσσόμενο κόσμο λόγω της αύξησης των εισοδημάτων και της αστικοποίησης. Η βασική πρόκληση από πλευράς πολιτικής θα είναι να διασφαλιστεί ότι η ανάπτυξη αυτή θα ωφελήσει τους φτωχούς και ότι μπορεί να λάβει χώρα με ένα περιβαλλοντικώς βιώσιμο τρόπο. Η πολιτική και στρατηγική της ΕΚ για τον κτηνοτροφικό τομέα εστιάζεται στη βελτίωση των κτηνοτροφικών υπηρεσιών στους φτωχούς, στην ενίσχυση της πρόσβασης στις αγορές, στην ενδυνάμωση των ενώσεων παραγωγών, στην πραγματοποίηση έρευνας καθοδηγούμενης από τη ζήτηση, στην αντιμετώπιση των ζωικών ασθενειών, στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών ζητημάτων και θεμάτων επισιτιστικής ασφάλειας και στη διάσφάλιση βιώσιμης διαχείρισης των βοσκοτόπων.

* Πολιτικές για τον τομέα της αλιείας

Εκτιμάται ότι ένα δισεκατομμύριο άτομα εξαρτώνται από την αλιεία για την επισιτιστική τους ασφάλεια και ως πρωτογενή πηγή πρωτεϊνης. Ωστόσο, τα περισσότερα από τα αλιεύματα στον κόσμο (θαλάσσια και γλυκού νερού) υπεραλιεύονται ή βρίσκονται στα όρια της εκμετάλλευσης. Συνεπώς, η βιώσιμη, ισόρροπη και συμμετοχική διαχείριση των αποθεμάτων στη βάση επισταμένης αξιολόγησης αποτελεί πολιτική προτεραιότητα. Επιπλέον, η ΕΚ θα βοηθήσει τους φτωχούς να λάβουν μέρος σε βιώσιμη ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας, η οποία προσφέρει ένα μέσο για συμπλήρωση των αλιευομένων ποσοτήτων. Η πρόσφατη ανακοίνωση για την αλιεία και τη φτώχεια [4] εκθέτει την πολιτική της ΕΚ στο θέμα αυτό.

[4] Ανακοίνωση από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την αλιεία και τη μείωση της φτώχειας, COM(2000)724, 8 Νοεμβρίου 2000

* Πολιτικές για τον τομέα των δασών

Τα δάση είναι ένας ζωτικός πόρος για το φτωχό αγροτικό πληθυσμό που προσφέρει εισόδημα, καταφύγιο, τροφή, καύσιμη ύλη και χορτονομή. Οι προτεραιότητες της πολιτικής και στρατηγικής της ΕΚ για το δασικό τομέα είναι η βελτίωση του πλαισίου πολιτικής και του κανονιστικού περιβάλλοντος, η προαγωγή πρακτικών βιώσιμης διαχείρισης των δασών και η ενίσχυση της κοινοτικής συμμετοχής στη διαχείριση και διατήρηση των δασών. Η ΕΚ ασχολείται με αυξητικό ρυθμό με εμπορικά ζητήματα με ιδιαίτερη εστίαση στην παράνομη υλοτομία και στην επιβολή εφαρμογής της περί δασών νομοθεσίας

* Στήριξη του μη καλλιεργητικού τομέα

Η ΕΚ θα υποστηρίξει την ανάπτυξη του αγροτικού μη καλλιεργητικού τομέα, που αποτελεί μια ολοένα και περισσότερο σημαντική πηγή εισοδήματος για τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς. Η κοινοτική στήριξη θα επικεντρωθεί στην ανάπτυξη ενός ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, στην ενδυνάμωση των ενώσεων των παραγωγών και στην προώθηση της αγροτικής επιχειρησιακής ανάπτυξης μέσω της παροχής πιστώσεων, κατάρτισης και επιχειρηματικών αναπτυξιακών συμβουλών. Θα υποστηριχθεί η ανάπτυξη αγροτικών πόλεων ως μέσο δημιουργίας αναπτυξιακών κέντρων για τον μη καλλιεργητικό τομέα και εστίας απασχόλησης, αγορών και παροχής υπηρεσιών. Η κοινοτική στήριξη για αγροτικές υποδομές (ιδιαίτερα μεταφορές, ενέργεια και νερό) και υπηρεσίες αγροτικής εκπαίδευσης είναι επίσης σημαντική για την ανάπτυξη του αγροτικού μη καλλιεργητικού τομέα.

7.2. Διασφάλιση δικαιότερης πρόσβασης σε παραγωγικούς πόρους, αγορές και υπηρεσίες

Οι επιπτώσεις στη φτώχεια της αγροτικής ανάπτυξης θα είναι μεγαλύτερες εφόσον υπάρχουν λιγότερες ανισότητες στην πρόσβαση σε παραγωγικά μέσα, αγορές και υπηρεσίες. Στα πλαίσια αυτά, καίριο ρόλο παίζει η αποκέντρωση. Η ΕΚ θα αναλάβει δράση για την αντιμετώπιση αυτών των ανισοτήτων σε διάφορους τομείς, ιδιαίτερα στην πολιτική για τη γη, την αγροτική χρηματοδότηση και τις αγροτικές υποδομές.

* Θέματα γης

Τα θέματα της κατοχής γης και πρόσβασης σε γη αποτελούν κεντρικά σημεία στο θέμα της αγροτικής φτώχειας και της διαχείρισης των φυσικών πόρων. Οι φτωχοί χρειάζονται πρόσβαση σε γη καθώς και διασφαλισμένα, καλώς καθορισμένα και εφαρμόσιμα έγγεια δικαιώματα για να διαχειρίζονται βιώσιμα τους φυσικούς πόρους και να επενδύουν σε εγγειοβελτιώσεις. Η γη παρέχει επίσης στους φτωχούς το στοιχείο εκείνο που είναι συχνά αναγκαίο για να επιτύχουν πρόσβαση σε πιστώσεις. Η στρεβλή ιδιοκτησία γης και η έλλειψη πρόσβασης σε γη για τους φτωχούς είναι, σε πολλές κοινωνίες, μια από τις κυριότερες αιτίες κοινωνικών συγκρούσεων και αστάθειας. Σε κοινωνίες όπου υπάρχουν παραδοσιακά συστήματα έγγειας ιδιοκτησίας, αυτά προσφέρουν συχνά επαρκή ασφάλεια και ευκαμψία για την κάλυψη των αναγκών σε βιοτικά αγαθά. Τα εθιμικά ιδιοκτησιακά καθεστώτα ιδιαίτερα, κατοχυρώνουν δευτερογενή δικαιώματα στη γη από την οποία εξαρτώνται συχνά οι πλέον ευάλωτοι πληθυσμοί. Σε ορισμένες χώρες, ωστόσο, το θέμα της κατοχής γης είναι ακόμη ένα μείζον εμπόδιο για επενδύσεις, βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και οικονομική ανάπτυξη.

Η ΕΚ θα βοηθήσει στο σχεδιασμό και εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στην πολιτική γης, αρκεί οι διεργασίες να είναι συμμετοχικές, βασιζόμενες σε ευρεία κοινωνική συναίνεση των βασικών ενδιαφερομένων και θα στηρίξει πολιτικές οι οποίες (i) στοχεύουν ρητά στη βελτίωση και διασφάλιση πρόσβασης για τους φτωχούς αγρότες, (ii) σέβονται το υφιστάμενο σύνολο δικαιωμάτων, (iii) είναι περιεκτικές (δηλ. αντιμετωπίζουν το ζήτημα της διασφάλισης της ιδιοκτησίας τόσο στις αγροτικές όσο και στις αστικές περιοχές) και (iv) παρέχουν ένα πλαίσιο για τη συνύπαρξη πολλών συστημάτων κατοχής και τη βαθμιαία εξέλιξη προς ένα καθεστώς αύξουσας διασφάλισης.

Η κοινοτική στήριξη θα επικεντρωθεί i) στην ανάπτυξη πολιτικής γης και σε νομοθετικές αλλαγές, ii) στη θεσμική ενδυνάμωση των σχετικών διοικητικών αρχών, iii) στην οριοθέτηση και απόκτηση τίτλων κατοχής γης, iv) στην ενίσχυση πλαισίων για τη διαχείριση πόρων κοινής ιδιοκτησίας, και (iv) στην αγορά γης για σκοπούς αναδιανομής παρέχοντας για το σκοπό αυτό δημοσιονομικούς πόρους. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, ιθαγενείς ομάδες και ποιμένες για να διασφαλιστεί η πρόσβασή τους σε γη.

Σε χώρες όπου μεγάλες ανισότητες στην ιδιοκτησία γης αποτελούν μείζον εμπόδιο στη μείωση της αγροτικής φτώχειας, η ΕΚ μπορεί να στηρίξει προγράμματα δίκαιης και αποδοτικής αναδιανομής της γης που θα πραγματοποιούνται υπό μη δημευτικό και συμμετοχικό τρόπο.

* Αγροτική χρηματοδότηση

Οι φτωχοί αγροτικοί πληθυσμοί χρειάζονται πρόσβαση σε αποταμιεύσεις και πιστώσεις για να εκμεταλλεύονται εμπορικές και επενδυτικές ευκαιρίες, να ομαλοποιηθεί η κατανάλωση και να γίνεται διαχείριση κινδύνων. Ωστόσο, οι φτωχοί αγρότες δεν έχουν επιτύχει ικανή πρόσβαση σε χρηματοδοτικές υπηρεσίες λόγω του υψηλού λειτουργικού και συναλλακτικού κόστους στις αγροτικές περιοχές, της απουσίας εγγυήσεων, της υψηλής έκθεσης σε κινδύνους και απρόσφορων κυβερνητικών πολιτικών, όπως επιδοτούμενα επιτόκια. Την τελευταία δεκαετία, επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος στην παροχή χρηματοδοτικών υπηρεσιών στους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς μέσω της ανάπτυξης μικροχρηματοδοτικών μέσων. Η ΕΚ θα στηρίξει την επέκταση των υπηρεσιών αυτών και θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ενδυνάμωση της θεσμικής ικανότητας και της χρηματοδοτικής βιωσιμότητας των φορέων μικροχρηματοδότησης.

* Αγροτική, οικονομική και κοινωνική υποδομή

Οι απομονωμένες αγροτικές κοινότητες έχουν μικρή πρόσβαση σε αγορές, υπηρεσίες, πληροφόρηση, θεσμούς και πολιτική ισχύ. Η παροχή αγροτικής υποδομής (συμπεριλαμβανομένων αγροτικών δρόμων, υδροδότησης και άρδευσης, αγροτικής ενέργειας, τηλεπικοινωνιών, σχολείων και υγειονομικών διευκολύνσεων) αποτελεί συνεπώς καίρια απαίτηση για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Η ΕΚ θα συνεισφέρει στη χρηματοδότηση αγροτικής υποδομής όπου κάτι τέτοιο αποτελεί ένα αποδοτικό από πλευράς κόστους μέσο για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Οι βασικές προτεραιότητες θα είναι η ανάπτυξη χαμηλού κόστους λύσεων ως προς τις υποδομές για απομακρυσμένες αγροτικές κοινότητες, η διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας και συντήρησης της υποδομής και η ενίσχυση της συμμετοχής των κοινοτήτων στο σχεδιασμό, την κατασκευή, τη λειτουργία και συντήρηση των έργων υποδομής.

Η πρόσβαση σε ενεργειακές υπηρεσίες είναι ιδιαιτέρως κρίσιμη για τη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, τόσο για την αγροτική οικονομία (γεωργική παραγωγή και επεξεργασία, μεταφορές και ανάπτυξη επιχειρήσεων) όσο και για τις ανάγκες των αγροτικών νοικοκυριών (βασικά για μαγείρεμα και θέρμανση). Η βοήθεια της ΕΚ θα επικεντρωθεί στην ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών, οι οποίες θα έχουν στόχο την παροχή πρόσβασης σε ενεργειακές υπηρεσίες και θα βασίζονται στο πλήρες φάσμα επιλογών (ενεργειακή αποδοτικότητα, σύγχρονες ενεργειακές υπηρεσίες τόσο από ορυκτά καύσιμα όσο και από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) και στη βελτιωμένη διαχείριση και χρήση βιομάζας.

7.3. Επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο

Η ανύψωση του επιπέδου από πλευράς υγείας, εκπαίδευσης και διατροφής των αγροτικών πληθυσμών είναι ουσιώδης παράγοντας για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Απαιτούνται μεγάλες επενδύσεις για να βελτιωθεί το πεδίο κάλυψης, η ποιότητα και η προσφορά υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης στις αγροτικές περιοχές.

Στον τομέα της εκπαίδευσης, η στήριξη της ΕΚ θα εστιαστεί στην ενδυνάμωση της διαχείρισης και παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης, στην κινητοποίηση πόρων και βελτίωση των σχολικών κτιρίων σε απομεμακρυσμένες αγροτικές περιοχές, στην κατάρτιση του προσωπικού, στην ανάπτυξη προγραμμάτων διδασκαλίας και σε μέτρα για ενθάρρυνση των κοριτσιών, των εθνικών μειονοτήτων και άλλων μειονεκτουσών ομάδων να εγγράφονται και να παραμένουν στο σχολείο.

Στον τομέα της υγείας, η στήριξη της ΕΚ θα εστιαστεί στην ενίσχυση των συστημάτων δημόσιας υγείας με στόχο την παροχή γενικευμένης πρόσβασης σε ένα βασικό πακέτο ουσιωδών υπηρεσιών. Παρεμβάσεις για την καταπολέμηση σημαντικών μεταδοτικών ασθενειών (HIV/AIDS, ελονοσία και φυματίωση), για τη βελτίωση της διατροφής και την αντιμετώπιση της μητρικής και παιδικής θνησιμότητας είναι πιθανόν να έχουν ιδιαίτερο όφελος για τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς [5]. Επιπλέον, η ΕΚ θα προωθήσει την παροχή υγειονομικών υπηρεσιών στο θέμα των γεννήσεων και ενημέρωσης στο θέμα του οικογενειακού προγραμματισμού για να μπορούν τα αγροτικά νοικοκυριά να προβαίνουν σε εν γνώσει τους επιλογές όσον αφορά τον αριθμό των παιδιών και το μεσοδιάστημα των γεννήσεων. Μια μείζων προτεραιότητα θα είναι επίσης να βελτιωθεί η πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και διευκολύνσεις υγιεινής για να καταπολεμηθούν οι σχετικές με το νερό ασθένειες που αποτελούν σημαντική αιτία κακής υγείας και θνησιμότητας στις αγροτικές περιοχές [6].

[5] Ανακοίνωση στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο για την υγεία και τη φτώχεια (προσεχώς). Βλ. επίσης ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ταχεία δράση με στόχο βασικές μεταδοτικές ασθένειες, COM(2000) 585, 20 Σεπτέμβριος 2000

[6] Ανακοίνωση από την Επιτροπή για τη διαχείριση των υδάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες (προσεχώς).

7.4. Προαγωγή βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων

Δεδομένων των στενών δεσμών μεταξύ αγροτικής φτώχειας και περιβαλλοντικής υποβάθμισης (βλ. παράρτημα 1), η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων θα είναι αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής και προσέγγισης της ΕΚ στη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Στόχος θα είναι να ταυτοποιηθούν και να προωθηθούν λύσεις επωφελείς τόσο για τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς όσο και για το περιβάλλον και να ελαχιστοποιηθούν οι συγκρούσεις μεταξύ προστασίας του περιβάλλοντος και μείωσης της αγροτικής φτώχειας. Η ΕΚ θα επικεντρωθεί σε καίρια οριζόντια θέματα και θέματα πολιτικής, σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις και στην ανάπτυξη και διασπορά κατάλληλων τεχνολογιών μέσω των ακόλουθων δράσεων:

* Προαγωγή πλαισίου πολιτικής που να στηρίζει τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων. Αυτό σημαίνει (i) αξιολόγηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον τομεακών πολιτικών (π.χ. μεταφορές, εξορύξεις, γεωργία, αλιεία και βιομηχανία), (ii) τερματισμός των στρεβλωτικών επιδοτήσεων και της υποτιμολόγησης των φυσικών πόρων (π.χ. ενεργειακές επιδοτήσεις), (iii) δημιουργία αποτελεσματικού νομικού πλαισίου και κανονιστική ρύθμιση θεμάτων σχετικών με την εξαγωγή φυσικών πόρων και τη ρύπανση, και (iv)συμβολή στην αξιολόγηση και παρακολούθηση φυσικών πόρων που απειλούνται από την υπερεκμετάλλευση.

* Ενδυνάμωση υπηρεσιών που είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση των φυσικών πόρων και αντιμετώπιση θεμάτων διακυβέρνησης και διαφθοράς

* Ένταξη της αξιολόγησης περιβαλλοντικών ζητημάτων σε εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές, ΚΣΜΦ και ΚΣΧ

* Προώθηση ευνοϊκής για τους φτωχούς και φιλικής για το περιβάλλον τεχνολογίας σε τομείς όπως η διατήρηση του εδάφους και των υδάτων, η διαχείριση επιβλαβών οργανισμών και η ενέργεια

* Εξέταση θεμάτων σχετικών με την έγγειο ιδιοκτησία. Τα καθεστώτα εγγείου ιδιοκτησίας θα πρέπει να παρέχουν κατάλληλα κίνητρα για τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και επενδύσεις για εγγειοβελτιώσεις

* Ενδυνάμωση θεσμών στη βάση της κοινότητας για διαχείριση των φυσικών πόρων. Οι θεσμοί στη βάση της κοινότητας και οι ομάδες χρηστών πόρων παίζουν ουσιώδη ρόλο στη διαχείριση κοινών περιουσιακών πόρων

* Διατήρηση της βιοποικιλότητας Η δημιουργία προστατευόμενων ενδιαιτημάτων άγριας ζωής συμβάλλει στην παγκόσμια προσπάθεια διατήρησης της βιοποικιλότητας, μπορεί όμως να επιβάλλει σημαντικές δαπάνες στους χρήστες αυτών των περιοχών. Είναι βασικό το κόστος της προστασίας του περιβάλλοντος να κατανέμεται με δίκαιο τρόπο παρέχοντας αντισταθμίσματα στις τοπικές κοινότητες και αναπτύσσοντες εναλλακτικούς βιοτικούς πόρους. Οι προστατευόμενες περιοχές μπορεί επίσης να παρέχουν έγκυρες ευκαιρίες για διαφοροποίηση των βιοτικών πόρων

* Αντιμετώπιση παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων Η ΕΚ στηρίζει ενεργά τις διεθνείς πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η θέρμανση του πλανήτη, τα οποία θέτουν υπό καθεστώς μείζονος απειλής τα συστήματα αγροτικής παραγωγής και τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς.

7.5. Διαχείριση κινδύνων και παροχή δικτύων ασφαλείας

Οι φτωχοί αγροτικοί πληθυσμοί είναι εκτεθειμένοι σε μεγάλο αριθμό κινδύνων σχετιζόμενων με το κλίμα, τις αγορές, ασθένειες και συγκρούσεις. Η ικανότητά τους στην αντιμετώπιση αιφνίδιων κρίσεων είναι ιδιαίτερα περιορισμένη επειδή τα διατιθέμενα για να στηριχθούν δίκτυα ασφαλείας και αποθέματα είναι λίγα. Για να επιζήσουν από αιφνίδιες κρίσεις, τα αγροτικά νοικοκυριά υποχρεώνονται συχνά να εξαντλούν πόρους, να συσσωρεύουν χρέη και να περικόπτουν επενδύσεις, πράγμα το οποίο απολήγει σε μακρόχρονη επιδείνωση των βιοτικών συνθηκών.

Η ΕΚ θα στηρίξει διάφορους τύπους δράσης για τη διαχείριση κινδύνων και για την άμβλυνση των επιπτώσεων των αιφνίδιων κρίσεων:

* Δράσεις για μείωση των κινδύνων

Για παράδειγμα, παροχή προληπτικής υγειονομικής φροντίδας, ασφαλούς πόσιμου νερού, μέτρα για την πρόληψη πλημμυρών, έλεγχος των επιβλαβών οργανισμών και ανθεκτικές στην ξηρασία ποικιλίες φυτών.

* Δράσεις για άμβλυνση των κινδύνων

Για παράδειγμα, διαφοροποίηση καλλιεργειών και εισοδήματος, ενδυνάμωση αποταμιευτικών και πιστωτικών θεσμών, δημιουργία τραπεζών σπόρων, προώθηση αγορών ασφαλίσεων και στήριξη κοινοτικών θεσμών για την παροχή λειτουργιών κοινωνικής προστασίας.

* Δίκτυα ασφαλείας

Απαιτούνται δίκτυα ασφαλείας για την παροχή ενός προστατευτικού στρώματος απέναντι σε αιφνίδιες κρίσεις όταν οι κοινοτικοί μηχανισμοί αντιμετώπισης καταρρέουν. Η ΕΚ θα παρέχει επιλεγμένη χρηματοδοτική βοήθεια (μέσω του κρατικού προϋπολογισμού, εάν υφίστανται οι αναγκαίες συνθήκες) και επισιτιστική βοήθεια, εφόσον αυτό αποτελεί τη δέουσα απάντηση στο πρόβλημα (σε ορισμένες περιστάσεις για να σωθούν ζωές, να προστατευτούν βιοτικοί πόροι και να διατηρηθούν στοιχεία ενεργητικού). Η επισιτιστική βοήθεια δεν είναι μόνον ένα ουσιώδες στοιχείο στρατηγικών δικτύων ασφαλείας για ιδιαίτερα ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και (i) συμπληρωματικά με ή μετά την αποχώρηση του ECHO, (ii) ως συνεισφορά σε στρατηγικά αποθέματα, και (iii) για τη διασύνδεση δράσεων ανακούφισης, αποκατάστασης και ανάπτυξης. Η ΕΚ δίνει προτεραιότητα σε τοπικές και περιφερειακές αγορές για την αποφυγή στρεβλώσεων της αγοράς και διατήρηση των καταναλωτικών συνηθειών.

* Εξορθολογισμός και βελτίωση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης

Έχοντας υπόψη τη σπουδαιότητα της ταχείας έγκαιρης προειδοποίησης και της ακριβούς πληροφόρησης, αλλά αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την ύπαρξη πάρα πολλών και συχνά ανταγωνιστικών συστημάτων, δεν είναι αρκετό να βελτιωθούν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης με την εφαρμογή των πλέον πρόσφατων τεχνολογικών εξελίξεων. Η ΕΚ θα παράσχει βοήθεια για τον εξορθολογισμό των υφισταμένων συστημάτων και θα επικεντρώσει τη στήριξή της σε θεσμούς και οργανώσεις που προσφέρουν το βέλτιστο συγκριτικό πλεονέκτημα.

7.6. Δόμηση αποτελεσματικότερων, υπεύθυνων και αποκεντρωμένων θεσμών

Οι αγροτικές περιοχές καλύπτονται από μια μεγάλη ποικιλία θεσμών που λειτουργούν στο δημόσιο, ιδιωτικό και μη κυβερνητικό τομέα, καθώς και σε επίπεδο κοινότητας. Αν και οι θεσμοί αυτοί είναι βασικοί για τη μείωση της φτώχειας και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, υπάρχουν μείζονες ελλείψεις από πλευράς πεδίου κάλυψης, αποτελεσματικότητας και υπευθυνότητας. Η ΕΚ θα στηρίξει την ανάπτυξη θεσμών μέσω δράσεων στους ακόλουθους τομείς:

* Αποκέντρωση

Η ΕΚ θεωρεί την αποκέντρωση ως ένα από τα ουσιαστικότερα στοιχεία της αγροτικής ανάπτυξης για ενίσχυση του διαλόγου και κατανόηση μεταξύ κεντρικού, περιφερειακού και τοπικού επιπέδου για να διασφαλίζεται μεγαλύτερη ιδιοποίηση πολιτικών/στρατηγικών και να προάγονται δημοκρατικές διεργασίες σε επίπεδο βάσεως. Κατ' αρχή, οι τοπικές αρχές είναι σε καλύτερη θέση να αποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες, να συνεργάζονται με τοπικές κοινότητες, να σχεδιάζουν τοπικές αναπτυξιακές δράσεις και να συντονίζουν παρεμβάσεις σε διάφορους τομείς, να εφαρμόζουν αναπτυξιακά προγράμματα και να παρέχουν με αποτελεσματικότητα τοπικές υπηρεσίες. Στην πράξη, η επιτυχία της αποκέντρωσης εξαρτάται από την ύπαρξη τοπικής επάρκειας, την ισχύ της τοπικής δημοκρατίας και υπευθυνότητας και κατάλληλους δεσμούς με το κεντρικό επίπεδο. Η ΕΚ θα υποστηρίξει ιδιαίτερα γνήσιες πολιτικές αποκέντρωσης που στοχεύουν στη μεταφορά πολιτικής εξουσίας, δυνατοτήτων και δημοσιονομικών πόρων (της δυνατότητας άντλησης εσόδων) στα κατώτερα επίπεδα της διοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών.

* Θεσμοί του δημόσιου τομέα

Οι κύριες προτεραιότητες για τη βοήθεια της ΕΚ θα είναι η ενδυνάμωση των κυβερνητικών ικανοτήτων στην κατάρτιση και εφαρμογή αναπτυξιακών προγραμμάτων και η επανεστίαση της παροχής υπηρεσιών σε δημόσια αγαθά και στη μείωση της φτώχειας. Για την παροχή υπηρεσιών στους φτωχούς με τον αποδοτικότερο δυνατό τρόπο, η ΕΚ θα ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να συνεργάζονται με ΜΚΟ, ιδιωτικές εταιρείες και άλλους πάροχους υπηρεσιών.

Η ΕΚ θα ενθαρρύνει τις δημόσιες υπηρεσίες να κινούνται περισσότερο στη βάση της ζήτησης, να είναι υπεύθυνες και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των φτωχών. Αυτό θα απαιτήσει στήριξη για θεσμικές μεταρρυθμίσεις (συμπεριλαμβανομένης και μεταρρύθμισης των δημόσιων υπηρεσιών), ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων, μεγαλύτερη ευρύτητα πνεύματος και αλλαγές στις εργασιακές πρακτικές, ιδιαίτερα την εισαγωγή πιο συμμετοχικών μεθόδων εργασίας.

* Θεσμοί του ιδιωτικού τομέα

Η ΕΚ θα στηρίξει μέτρα ενθάρρυνσης της ανάπτυξης παρόχων υπηρεσιών στον ιδιωτικό τομέα. Αυτό απαιτεί κατάλληλο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, καθώς και την παροχή καίριων δημόσιων αγαθών, όπως υποδομές, πληροφόρησης για τις αγορές και ελέγχους ποιότητας. Η ΕΚ θα υποστηρίξει δράσεις για ενδυνάμωση της επάρκειας οργανώσεων του ιδιωτικού τομέα, όπως ενώσεις παραγωγών και εμπόρων, οι οποίες παίζουν καίριο ρόλο στην αγροτική ανάπτυξη. Η ΕΚ θα ενθαρρύνει συνεργασίες ιδιωτικού-δημόσιου τομένα στην παροχή υπηρεσιών, π.χ. στον τομέα της γεωργικής έρευνας και εφαρμογών.

* Θεσμοί στη βάση κοινότητας

Οι θεσμοί στη βάση κοινότητας παίζουν ζωτικό ρόλο στη διαδικασία λήψης τοπικών αποφάσεων και στη διαχείριση τοπικών αναπτυξιακών δραστηριοτήτων και κοινών περιουσιακών πόρων. Η στήριξη της ΕΚ θα εστιαστεί στην ενδυνάμωση των ικανοτήτων θεσμών βασιζομένων στην κοινότητα και στην ενίσχυση του ρόλου τους στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή αναπτυξιακών δραστηριοτήτων. Η ΕΚ θα διερευνήσει επίσης ευκαιρίες για την ανάπτυξη κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, όπως ταμεία χωριών και κοινωνικά ταμεία.

* Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών

Μη κυβερνητικές οργανώσεις και άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) έχουν αποδεδειγμένο έργο στην παροχή υπηρεσιών στους φτωχούς και παίζουν σημαντικό ρόλο σε κοινοτικά αναπτυξιακά έργα. Οι ΟΚΠ είναι επίσης σημαντικοί παράγοντες στο πλαίσιο εθνικών πολιτικών συζητήσεων καθώς και σε αποκεντρωμένα διοικητικά συστήματα. Περαιτέρω, έχουν να παίξουν κεντρικό ρόλο στη στήριξη τοπικών κοινοτήτων για διάθρωση των αναγκών τους απέναντι στις τοπικές διοικήσεις και παρακολούθηση της χρήσης χρηματοδοτικών πόρων. Λαμβάνοντας υπόψη τον κρίσιμο ρόλο τους, οι ΟΚΠ θα συνεχίσουν να είναι βασικοί εταίροι στις αγροτικές αναπτυξιακές στρατηγικές της ΕΚ

8. Η στρατηγική της ΕΚ για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας

Η στρατηγική της ΕΚ για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας θα εστιαστεί στους έξι στόχους πολιτικής που παρατίθενται λεπτομερώς στα τμήματα 6 και 7 ανωτέρω. Θα πραγματεύεται καίρια ζητήματα πολιτικής και θεσμικά ζητήματα, θα προάγει επενδύσεις στον αγροτικό χώρο και θα παρεμβαίνει σε τρία κύρια επίπεδα: εθνικό, περιφερειακό και διεθνές. Σε κάθε επίπεδο, η ΕΚ θα επικεντρώνει τη στήριξή της σε δράσεις όπου μπορεί να προσφέρει προστιθέμενη αξία, και όπου μπορεί να επιτύχει διαρκές αποτέλεσμα επί της φτώχειας με αποδοτικό τρόπο. Οι προτεραιότητες της ΕΚ θα λαμβάνουν δεόντως υπόψη τα ποικίλοντα προβλήματα και ειδικούς στόχους στις διάφορες περιοχές του πλανήτη (βλ. παράρτημα 4).

Το κύριο μέλημα της προτεινόμενης στρατηγικής της ΕΚ για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας είναι να διασφαλίσει ότι τα σχετικά με την αγροτική ανάπτυξη ζητήματα αντιμετωπίζονται σωστά στα πλαίσια της ανάλυσης της φτώχειας στη χώρα ως ένα πρώτο βήμα στη διατύπωση μιας περιεκτικής εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής. Περαιτέρω, τα αγροτικά αναπτυξιακά ενδιαφέροντα πρέπει να εντάσσονται στο μακροοικονομικό πλαίσιο και σε όλες τις σχετικές τομεακές πολιτικές και στρατηγικές. Τέλος, τα αγροτικά αναπτυξιακά ενδιαφέροντα και προτεραιότητες χρειάζεται να αντανακλώνται στον κρατικό προϋπολογισμό (συμπεριλαμβανομένης και της στήριξης των χορηγών) και στις υπηρεσίες που παρέχονται από το δημόσιο τομέα. Οι διεργασίες αποκέντρωσης παίζουν καίριο διευκολυντικό και καταλυτικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό.

8.1. Καθοδηγητικές αρχές

Οι ακόλουθες αρχές θα καθοδηγούν όλες τις δράσεις της ΕΚ για υποστήριξη μείωσης της αγροτικής φτώχειας.

(A) Επιπτώσεις στη φτώχεια

Όλες οι παρεμβάσεις θα αποτιμώνται σύμφωνα με τις επιπτώσεις τους στη φτώχεια. Η αξιολόγηση αυτή θα λαμβάνει υπόψη της τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της αγροτικής φτώχειας και, ιδιαίτερα, τις έξι πτυχές της φτώχειας που ταυτοποιούνται στο τμήμα 3. Ιδιαίτερη προσοχή θα δίδεται στην αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας όταν αποτελεί την πλέον επείγουσα ανάγκη των αγροτικών πληθυσμών.

Για να ενισχυθούν οι επιδράσεις της βοήθειας της ΕΚ στην αγροτική φτώχεια, η ΕΚ θα στηρίζει τον προγραμματισμό της για τη χώρα σε λεπτομερή ανάλυση της κατάστασης στη χώρα από πλευράς φτώχειας (με παροχή της δέουσας προσοχής στις αγροτικές περιοχές) που θα παρέχει επαρκείς πληροφορίες για τη γεωγραφική κατανομή και τις ιδιαιτερότητες καθώς και τις υποκείμενες αιτίες της φτώχειας. Η ΕΚ θα εντείνει τις προσπάθειές της για αξιολόγηση των επιδόσεων του προγράμματος μέσω της συστηματικής χρήση δεικτών φτώχειας στην παρακολούθηση και αξιολόγηση.

(B) Ισότητα των φύλων

Οι δράσεις της ΕΚ θα αντιμετωπίζουν τα ιδιαίτερα μειονεκτήματα από τα οποία υποφέρουν οι γυναίκες στις αγροτικές κοινότητες. Αυτό σημαίνει δράσεις στοχεύουσες στη βελτίωση της πρόσβασης των γυναικών σε πόρους και υπηρεσίες, στην παροχή περισσότερων οικονομικών ευκαιριών στις γυναίκες και στη συμμετοχή γυναικείων ομάδων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Επιπλέον, η ΕΚ θα εντάξει την ισότητα των φύλων σε όλους τους τομείς χάραξης πολιτικών και προγραμματισμού.

(Γ) Ένταξη του περιβάλλοντος

Η ΕΚ θα εισάγει περιβαλλοντικές αξιολογήσεις σε πολλές πτυχές της χάραξης αναπτυξιακής πολιτικής και προγραμματισμού όπως υποδεικνύεται από το πρόσφατο κείμενο εργασίας για το προσωπικό της Επιτροπής σχετικά με την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης στην πολιτική οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας [7].

[7] Aνακοίνωση από την Επιτροπή στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για την ένταξη του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης στην οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική "Στοιχεία μιας περιεκτικής στρατηγικής" COM (2000)264, 18 Mαϊου 2000

(Γ) Μακροπρόθεσμη προσέγγιση

Η ΕΚ αναγνωρίζει ότι η αγροτική φτώχεια είναι ένα βαθιά ριζωμένο φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω μακροπρόθεσμης δέσμευσης και υποστήριξης. Συνεπώς, η στήριξη της ΕΚ θα εστιάζεται σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας. Η ΕΚ θα συνεχίσει να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανθρωπιστική ανακούφιση κατά τη διάρκεια έκτακτων συμβάντων, αυτό όμως θα συνδέεται πάντοτε με μια πλέον μακροπρόθεσμη στρατηγική για αποκατάσταση και ανάπτυξη.

(E) Χρηματοδοτικη βιωσιμότητα

Πολλές υποστηριζόμενες από χορηγούς δράσεις σε αγροτικές περιοχές αποδείχθηκαν μη βιώσιμες πέραν της περιόδου της χρηματοδότησης από τους χορηγούς. Για την αντιμετώπιση του κρίσιμου αυτού προβλήματος, η ΕΚ θα δίδει έμφαση στη σπουδαιότητα της ενδυνάμωσης της τοπικής θεσμικής επάρκειας και στην εφαρμογή βιώσιμων χρηματοδοτικών ρυθμίσεων (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας άντλησης τοπικών εσόδων). Η ΕΚ θα αποφεύγει να χρηματοδοτεί δράσεις με μικρές προοπτικές βιωσιμότητας.

(ΣΤ) Στήριξη εθνικών στρατηγικών για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας

Η ΕΚ θα κινείται προοδευτικά αποστασιοποιούμενη από τη στήριξη αυτόνομων έργων προς την κατεύθυνση μιας πιο περιεκτικής προσέγγισης βασιζόμενης σε προγράμματα ευρείας τομεακής βάσης και εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές ή στρατηγικές μείωσης της φτώχειας.

(Ζ) Επικουρικότητα στο σχεδιασμό και εφαρμογή

Η ΕΚ θα ενθαρρύνει την αποκέντρωση του σχεδιασμού, της διοίκησης, της διανομής πόρων και της παροχής υπηρεσιών στο κατώτερο διοικητικό επίπεδο που μπορεί να εκτελέσει αυτές τις λειτουργίες.

(H) Συμμετοχή των ενδιαφερομένων

Η ΕΚ θα ενθαρρύνει την ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων στο σχεδιασμό, εφαρμογή, παρακολούθηση και αξιολόγηση αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων.

8.2. Προγραμματισμός χώρας

Η ΕΚ θα στηρίζει δράσεις για τη μείωση της αγροτικής φτώχειας ως μέρος των ευρύτερων στρατηγικών της χώρας, όπως περιγράφεται στα κείμενα στρατηγικής χώρας (ΚΣΧ). Οι στρατηγικές αυτές χρειάζεται να είναι ενημερωμένες με λεπτομερή ανάλυση της κατάστασης της χώρας από πλευράς φτώχειας με ιδιαίτερη επικέντρωση στις αγροτικές περιοχές και των κυβερνητικών πολιτικών και στρατηγικών. Είναι κρίσιμο η ανάλυση αυτή να ενσκύπτει στις ρίζες των αιτίων της επισιτιστικής ανασφάλειας και να φέρνει τα θέματα της διαθεσιμότητας τροφίμων, της πρόσβασης σε τρόφιμα, της αντίδρασης σε περιπτώσεις έλλειψης τροφίμων και των διατροφικών προβλημάτων στην καρδιά της μείωσης της φτώχειας.

Τέλος, πρέπει να καλύπτονται η διαχείριση των φυσικών πόρων και τα περιβαλλοντικά ζητήματα για (i) να ταυτοποιούνται και να αποφεύγονται επιζήμιες άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στο περιβάλλον από προγράμματα συνεργασίας, τα οποία μπορεί να υποσκάψουν τη βιωσιμότητα και να δράσουν αντίθετα στην επίτευξη των στόχων της αναπτυξιακής συνεργασίας (ii) να αναγνωρίζονται και να πραγματώνονται ευκαιρίες για ενίσχυση περιβαλλοντικών συνθηκών, ώστε να προστίθενται επιπλέον οφέλη στις αναπτυξιακές και οικονομικές δραστηριότητες και να προάγονται περιβαλλοντικά θέματα που αποτελούν προτεραιότητα για την ΕΚ.

Το παράρτημα 3 παρουσιάζει μια μεθοδολογία καθοδήγησης τως εργασιών ανάλυσης χώρας με σκοπό την ενημέρωση εθνικών στρατηγικών μείωσης της φτώχειας, στρατηγικών χώρας της ΕΚ και, όπου απαιτείται, εθνικών αγροτικών αναπτυξιακών στρατηγικών.

Οι ακόλουθες διεργασίες και προσεγγίσεις θα χρησιμοποιηθούν και θα υποστηριχθούν, εφαρμόζοντας όλη την σειρά των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΚ, συμπεριλαμβανομένων γεωγραφικών και θεματικών γραμμών του προϋπολογισμού.

* Εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές /στρατηγικές μείωσης της φτώχειας

Η ΕΚ θα συμμετέχει ολοένα και περισσότερο στη στήριξη της διαμόρφωσης και εφαρμογής εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών ή στρατηγικών μείωσης της φτώχειας μέσω διαλόγου για τις πολιτικές, παροχής τεχνικής βοήθειας και χρηματοδότησης. Η ΕΚ θα δίδει ιδιαίτερη προσοχή στην αντιμετώπιση της αγροτικής φτώχειας, στην επισιτιστική ασφάλεια και σε περιβαλλοντικά ζητήματα και θα ενθαρρύνει τη διεξαγωγή ευρέων συζητήσεων για όλο το φάσμα θεμάτων πολιτικής, θεσμικών θεμάτων και θεμάτων δημόσιων δαπανών που σχετίζονται με τη μείωση της φτώχειας όπως περιγράφεται στο τμήμα 7 ανωτέρω.

* Αγροτικές αναπτυξιακές στρατηγικές

Απουσία περιεκτικών εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών, και σε χώρες που εξαρτώνται έντονα από την αγροτική οικονομία για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, υπάρχει περίπτωση η διατύπωση αγροτικής αναπτυξιακής στρατηγικής να παράσχει ένα συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο για αποτελεσματικές και συντονισμένες παρεμβάσεις στον αγροτικό χώρο (βλ. παράρτημα 3).

* Προσεγγίσεις σε ευρεία τομεακή βάση (SWAPs)

Η ΕΚ θα παρέχει ολοένα και μεγαλύτερη αναπτυξιακή βοήθεια για στήριξη προγραμμάτων ευρείας τομεακής βάσης μέσω δημοσιονομικής ενίσχυσης. Για να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα της μορφής αυτής βοηθείας στην αντιμετώπιση της αγροτικής φτώχειας, η ΕΚ θα δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην ανάλυση τομεακών πολιτικών, στην εφαρμογή καίριων θεσμικών μεταρρυθμίσεων και τομεακών πολιτικών, στη διαχείριση των δημόσιων δαπανών και στην παρακολούθηση των επιδόσεων τομεακών προγραμμάτων.

Η ΕΚ αναγνωρίζει ότι πριν από την εισαγωγή τομεακών προγραμμάτων και την παροχή δημοσιονομικής ενίσχυσης πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή ορισμένοι όροι. Η προσέγγιση μπορεί να είναι επιτυχής μόνον εφόσον υπάρχει ισχυρή συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων και χορηγών στηριζόμενη στην αρχή της κυριότητας της δικαιούχου χώρας, στην ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων στον καθορισμό προτεραιοτήτων, σε κατάλληλα πρότυπα δημόσιας ευθύνης και επαρκούς διοικητικής ικανότητας στην κατάρτιση, εφαρμογή και συντονισμό ευρείας τομεακής βάσεως προγραμμάτων. Κατά συνέπεια, προσεγγίσεις ευρείας τομεακής βάσης θα υιοθετούνται βαθμιαία καθώς θα το επιτρέπουν οι συνθήκες. Στο μεταξύ, η ΕΚ θα δραστηριοποιείται προωθώντας τη δημιουργία του αναγκαίου νομικού, θεσμικού, δημοσιονομικού και χρηματοδοτικού περιβάλλοντος.

Για να μπορούν να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των δικαιούχων και να είναι αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της φτώχειας, τα SWAP πρέπει να προβλέπουν την ανάληψη ενεργού ρόλο από τις τοπικές διοικήσεις και κοινότητες. Οι κοινότητες πρέπει να εμπλέκονται στο σχεδιασμό και παρακολούθηση της χρήσης των πόρων, ενώ οι τοπικές διοικήσεις πρέπει να μπορούν να συντονίζουν τη στήριξη που παρέχεται μέσω διαφόρων τομεακών προγραμμάτων σε τοπικό.

* Προσέγγιση με έργα

Η ΕΚ θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί αναπτυξιακά έργα εκεί όπου οι σε ευρεία τομεακή βάση προσεγγίσεις δεν είναι εφικτές ή βρίσκονται σε νηπιακή ηλικία. Η κύρια επικέντρωση έργων αγροτικής ανάπτυξης θα είναι πιθανόν i) σε υποδομές και παροχή υπηρεσιών για τους φτωχούς, ii) θεσμικές μεταρρυθμίσεις και μεταρρυθμίσεις πολιτικών, iii) δόμηση θεσμικών ικανοτήτων και iv) προγράμματα τοπικής αυτοδιοίκησης. Ωστόσο, ακόμη κι όταν επιλέγεται προσέγγιση με έργα, η ΕΚ θα επιδιώκει τον ενεργό συντονισμό με την κυβέρνηση και άλλους χορηγούς για τη βαθμιαία ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων και διαδικασιών εφαρμογής.

* Στήριξη σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών

Η ΕΚ θα στηρίζει απευθείας οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται με τον φτωχό αγροτικό πληθυσμό, συμπεριλαμβανομένων ΜΚΟ, ενώσεων παραγωγών, εμπορικών οργανώσεων και οργανώσεων στη βάση της κοινότητας. Οι οργανώσεις αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στη στήριξη αναπτυξιακών πρωτοβουλιών των κοινοτήτων και στη δόμηση κοινοτικών θεσμών για ενίσχυση των φτωχών αγροτών. Σε πολλές περιοχές, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι οι μόνοι πάροχοι υπηρεσιών που μπορούν να προσεγγίσουν τους φτωχούς αγρότες. Πέραν της άμεσης χρηματοδότησης οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΚ θα ενθαρρύνει επίσης τη συμμετοχή τους σε προωθούμενα από την κυβέρνηση έργα και σε ευρείας τομεακής βάσεως προγράμματα.

8.3. Δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο

Η αυξημένη περιφερειακή εμπορική και οικονομική συνεργασία είναι ένας πολλά υποσχόμενος δρόμος για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της διεθνούς ανταγωνιστικότητας με άμεσες επιδράσεις στην αγροτική οικονομία των αναπτυσσόμενων χωρών. Βοηθά στη δημιουργία συνθηκών αντιμετώπισης κρίσιμων προβλημάτων που επηρεάζουν την περιφέρεια στο σύνολό της όπως η απασχόληση, η δημιουργία εισοδήματος, η ανθρώπινη ανάπτυξη και συνεπώς η μείωση της φτώχειας, υπό την προϋπόθεση ότι σχεδιάζεται με τρόπο που να οφελεί την πλειονότητα, τον ανεπίσημο τομέα και τους αγροτικούς πληθυσμούς.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει σημαντική εμπειρία ώστε να προσφέρει καθώς και χρηματοδοτική βοήθεια στη διάθεσή της για να ενθαρρύνει την περιφερειακή ολοκλήρωση και να βοηθήσει χώρες στην αντιμετώπιση διασυνοριακών προκλήσεων. Περιφερειακά ταμεία της ΕΚ θα χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη των ακόλουθων προτεραιοτήτων για μείωση της αγροτικής φτώχειας:

(1) Αυξημένη οικονομική ολοκλήρωση και δημιουργία ζωνών ελεύθερου εμπορίου, όπως οι συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης που προβλέπονται στα πλαίσια της συμφωνίας του Κοτονού

(2) Περιφερειακή εναρμόνιση πολιτικών για την επισιτιστική ασφάλεια και γεωργικών πολιτικών

(3) Περιφερειακές πρωτοβουλίες γεωργικής έρευνας και ανάπτυξη περιφερειακών κέντρων αριστείας

(4) Περιφερειακή υποδομή

(5) Ζωική υγεία και έλεγχος ασθενειών

(6) Διαχείριση κοινών φυσικών πόρων και διασυνοριακών περιβαλλοντικών προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένων και θεμάτων υποβάθμισης γης και πρόληψης καταστροφών

(7) Διαχείριση της διεθνούς μετανάστευσης

(8) Δόμηση ικανοτήτων, δικτύωση και ανταλλαγές

8.4. Δράσεις σε διεθνές επίπεδο

Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΚ θα συνεχίσει να προωθεί και να διευκολύνει διεργασίες για μια πλέον ισόρροπη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Θα στηρίζει, ιδιαίτερα, την παροχή παγκόσμιων δημόσιων αγαθών σχετιζόμενων με τη μείωση της αγροτικής φτώχειας:

(1) Παγκόσμια γεωργική έρευνα με ιδιαίτερη έμφαση στη συλλογή γενετικών πόρων, διατήρηση, διαχείριση και βελτίωση και έρευνα πολιτικών

(2) Αποτελεσματικά και δίκαια συστήματα για την προστασία δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στα πλαίσια της συμφωνίας TRIPS

(3) Δράσεις για την καταπολέμηση των βασικών μεταδοτικών ασθενειών [8]

[8] Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ταχεία δράση με στόχο βασικές μεταδοτικές ασθένειες στα πλαίσια της μείωσης της φτώχειας, COM(2000)585, 20 Σεπτεμβρίου 2000

(4) Εφαρμογή των πολυμερών συμφωνιών για το περιβάλλον με την ένταξη θεμάτων παγκόσμιου ενδιαφέροντος και στόχων σε διεθνείς αναπτυξιακές/τομεακές στρατηγικές και την υποβοήθηση των αναπτυσσόμενων χωρών στην εκπλήρωση των δεσμεύσεών τους

(5) Προώθηση διεθνών συμφωνιών για προϊόντα ως μέσο διαλόγου και συντονισμού μεταξύ των βασικών εταίρων της αγοράς (παραγωγοί/εξαγωγείς και εισαγωγείς/καταναλωτές)

(6) Κοινοκτημοσύνη της γνώσης σχετικά με τη μείωση της αγροτικής φτώχειας και της σύνδεσης περιβάλλοντος/φτώχειας.

9. Συνοχή και συμπληρωματικότητα πολιτικών

9.1. Συνοχή πολιτικών

Εκτός από την αναπτυξιακή συνεργασία, και πολλοί άλλοι τομείς της πολιτικής της ΕΕ σχετίζονται με τη μείωση της αγροτικής φτώχειας και τη βιώσιμη ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένου του εμπορίου, της γεωργίας, της αλιείας, της επισιτιστικής βοήθειας, της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, της πρόληψης συγκρούσεων και της μετανάστευσης. Είναι βασικό να διασφαλιστεί ότι όλες οι εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ είναι συνεπείς και αμοιβαίως υποστηρικτικές των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας. Για το σκοπό αυτό, και σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Gφteborg, θα πραγματοποιηθεί αξιολόγηση αποτελεσμάτων βιωσιμότητας για όλες τις βασικές προτάσεις εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, αναλύοντας τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές τους συνέπειες. Επίσης, θα συνεχιστεί η διαδικασία της προσαρμογής καίριων πολιτικών της ΕΕ, όπως η ΚΓΠ και η ΚΠΑ. Κατωτέρω, συζητούνται εν συντομία τα σημαντικότερα θέματα συνοχής που σχετίζονται με την αγροτική ανάπτυξη:

Εμπόριο και ανάπτυξη

Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες συνεχίζουν να εξαρτώνται έντονα από την παραγωγή πρωτογενών προϊόντων ως αποτέλεσμα της ιστορικής τους κληρονομιάς, αποτυχημένων αναπτυξιακών στρατηγικών και των εμπορικών πολιτικών των χωρών του ΟΟΣΑ. Η εξάρτηση αυτή από ένα περιορισμένο αριθμό βασικών ειδών καθιστά τις αναπτυσσόμενες χώρες ιδιαίτερα ευάλωτες σε καταστάσεις αστάθειας τιμών και έχει οδηγήσει σε μη βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων. Οι φθίνοντες όροι εμπορίου για πρωτογενή προϊόντα έχουν αδυνατίσει περαιτέρω την ήδη ευάλωτη θέση των αναπτυσσόμενων χωρών.

Υπάρχουν διάφοροι τομείς όπου η αναπτυξιακή συνεργασία θα συνεχίσει να βοηθάει αναπτυσσόμενες χώρες να σπάσουν αυτή την εξάρτηση. Η ΕΚ, ιδιαίτερα:

* θα προαγάγει τη διαφοροποίηση και την τοπική επεξεργασία για να προσδώσει προστιθέμενη αξία στην τοπική παραγωγή,

* θα παίξει ρόλο σε διεθνείς διαπραγματεύσεις με στόχο τη σταθεροποίηση αγορών προϊόντων και την ανάπτυξη διεθνών μηχανισμών για τη διαχείριση κινδύνων της αγοράς,

* θα ενισχύσει την περιφερειακή συνεργασία, εμπόριο και οικονομική ολοκλήρωση με στόχο τη μείωση της εξάρτησης των αναπτυσσόμενων χωρών από εξαγωγικές αγορές του ΟΟΣΑ και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους,

* θα προωθήσει τομεακές πολιτικές και στρατηγικές των ΑΧ που λαμβάνουν υπόψη τους τα εμπόδια και τις ευκαιρίες των παγκόσμιων αγορών και την πρόσβαση σε πληροφορίες για την αγορά,

* θα δομήσει ικανότητες και θα παράσχει βοήθεια για τη βελτίωση των νομικών και κανονιστικών πλαισίων των ΑΧ και θα ενισχύσει τις διαπραγματευτικές τους δυνατότητες σε διεθνή φόρα.

Ωστόσο, για να είναι αποτελεσματικές οι προσπάθειες αναπτυξιακής συνεργασίας, χρειάζεται να συνοδεύονται από προσπάθειες αύξησης της συνοχής μεταξύ του εμπορίου της ΕΕ και των αναπτυξιακών πολιτικών. Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σημαντική πρόοδος (π.χ. η καθοδηγούμενη από την ΕΚ πρωτοβουλία EBA, GSP, ποσοστώσεις και εμπορικά προτιμησιακά καθεστώτα για χώρες ΑΚΕ), η ΕΕ θα ενδυναμώσει περαιτέρω τη συνοχή με μέτρα αύξησης των εξαγωγικών ευκαιριών για τις αναπτυσσόμενες χώρες και βελτίωσης της ικανότητάς τους ένταξης στο πολυμερές εμπορικό καθεστώς. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στα ακόλουθα:

* απαιτείται ειδική και διαφορετική μεταχείριση των αναπτυσσόμενων χωρών στο νέο γύρο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ για να ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες και προβλήματά τους,

* μη δασμολογικά εμπόδια όπως τα υγειονομικά και πρότυπα ασφαλείας της ΕΕ πρέπει να ανακοινώνονται εγκαίρως και να μη δημιουργούν διακρίσεις, αφήνοντας ταυτόχρονα καιρό στις αναπτυσσόμενες χώρες να προσαρμόσουν τα κανονιστικά τους πλαίσια καθώς και τα συστήματά τους παραγωγής, εμπορίας και ποιοτικού ελέγχου,

* οι κανόνες του ΠΟΕ για την πνευματική ιδιοκτησία πρέπει να διασφαλίζουν μια κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των εμπορικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των αναπτυσσόμενων χωρών και ευάλωτων κοινοτήτων με ιδιαίτερη μέριμνα για τους γενετικούς πόρους,

* πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών σε μια όσο το δυνατόν ευρύτερη σειρά γενετικών πόρων και δίκαιη απόδοση οφελών από την κοινή χρήση των γενετικών τους πόρων,

* ανάπτυξη νομικών εργαλείων και εργαλείων βασιζόμενων στην αγορά για την προαγωγή βιώσιμης διαχείρισης των δασών και του εμπορίου των δασικών προϊόντων από δάση με βιώσιμη διαχείριση.

Κοινή Γεωργική Πολιτική

Οι γεωργικές πολιτικές των χωρών του ΟΟΣΑ επηρεάζουν αρνητικά τις αγροτικές οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών με δύο βασικά τρόπους: (i) περιορίζοντας την πρόσβαση σε προϊόντα προελεύσεως ΑΧ που ανταγωνίζονται προϊόντα του ΟΟΣΑ, και (ii) επιδοτώντας εξαγωγές προϊόντων τα οποία, σε μια πιεσμένη αγορά, φθάνουν στις αγορές των ΑΧ σε τιμές κάτω του κόστους της τοπικής παραγωγής και ανταγωνίζονται άμεσα την τοπική παραγωγή (γάλα και γαλακτοκομικά) ή έμμεσα μέσω υποκατάσταση τοπικώς παραγόμενων τροφίμων (δημητριακά, κρέας). Γενικότερα, η εσωτερική και εξωτερική υποστήριξη των αναπτυγμένων χωρών στον τομέα της γεωργίας, (i) αυξάνει τεχνητά την προσφορά στην παγκόσμια αγορά, (ii) πιέζει τις τιμές και, (iii) αυξάνει την αστάθεια των τιμών στην παγκόσμια αγορά.

Η ΕΚ έχει ήδη κάνει σημαντικές προόδους σε έναν αριθμό τομέων. Ειδικότερα: από το 1992, η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) έχει υποστεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Η επισιτιστική βοήθεια έχει πλήρως αποσυνδεθεί από τη διάθεση γεωργικών πλεονασμάτων και είναι πλέον εν τω συνόλω της ενταγμένη στην αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ. Ως αποτέλεσμα, οι ποσότητες της επισιτιστικής βοήθειας της ΕΚ έχουν μειωθεί σημαντικά, αντικατοπτρίζοντας μια μετάπτωση της έμφασης από την επισιτιστική βοήθεια στην επισιτιστική ασφάλεια και από την σε είδος επισιτιστική βοήθεια στη χρηματοδοτική βοήθεια. Ομοίως, το ύψος των επιδοτήσεων για τις γεωργικές εξαγωγές μειώνεται βαθμιαίως χάρη σε ένα συνδυασμό μειωμένων εξαγωγών και της εξέλιξης της ισοτιμίας ευρώ/αμερικανικού δολλαρίου.

Ο νέος γύρος των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ για τη γεωργία θα προσφέρει νέες εμπορικές ευκαιρίες για τις αναπτυσσόμενες χώρες με την προϋπόθεση οι χώρες του ΟΟΣΑ να είναι έτοιμες να προβούν σε παραχωρήσεις, και αυτό σε αναγνώριση του γεγονότος ότι ένα δίκαιο διεθνές εμπόριο είναι αμοιβαίως επωφελές για τις οικονομίες τόσο των ανεπτυγμένων όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών. Για το σκοπό αυτό, η ΕΕ έχει προτείνει μεταξύ άλλων [9]:

[9] Διαπραγματεύσεις ΠΟΕ για τη γεωργία: Περιγραφή της περιεκτικής πρότασης διαπραγματεύσεων της ΕΚ - Συμπεράσματα Συμβουλίου 13656/00 (20 και 21 November 2000)

* την επέκταση της ελεύθερης πρόσβασης για όλα τα προϊόντα των ΛΑΧ (όπως προβλέπεται βάσει της πρωτοβουλίας EBA) σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ,

* οι αναπτυγμένες χώρες και οι ευπορώτερες αναπτυσσόμενες χώρες να προβλέψουν σημαντικά εμπορικά προτιμησιακά καθεστώτα για τις αναπτυσσόμενες χώρες και, ιδιαίτερα, για τις λιγότερο ανεπτυγμένες,

* εσωτερικά μέτρα στήριξης για διασφάλιση των βιοτικών πόρων αγροτικών κοινοτήτων και ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας των αναπτυσσόμενων χωρών ως μέσο μείωσης της φτώχειας, να καλύπτονται, όπου κρίνεται σκόπιμο, από το πράσινο κουτί και, συνεπώς, να απαλλάσσονται από δευσμεύσεις μείωσης,

* να επινοηθούν μέσα με στόχο να διασφαλιστεί ώστε τα εμπορικά προτιμησιακά καθεστώτα να καταστούν σταθερά και προβλέψιμα για να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις στη γεωργία των ΑΧ.

Η παραγωγή και εξαγωγή ενός ευρύτερου φάσματος πρωτογενών και επεξεργασμένων γεωργικών προϊόντων από αναπτυσσόμενες χώρες θα μπορούσε να προωθηθεί περαιτέρω αν μπορούσε να αναθεωρηθεί το Γενικευμένο Σύστημα Προτιμήσεων παρέχοντας πιο ευνοϊκούς όρους πρόσβασης στις αγορές του ΟΟΣΑ.

Η αναπτυξιακή συνεργασία μπορεί να βοηθήσει στη μετάβαση αυτή βοηθώντας τις ΑΧ να αναδιαρθρώσουν και να προσαρμόσουν τις πολιτικές και στρατηγικές για το γεωργικό τους τομέα και να αναθεωρήσουν τις φορολογικές και εμπορικές τους πολιτικές με στόχο την παροχή ενός συνεκτικού και σταθερού πλαισίου κινήτρων για τους παραγωγούς για αναζήτηση ευκαιριών αγορών σε τοπικές, περιφερειακές και διεθνείς αγορές.

Κοινή Πολιτική Αλιείας

Η ανακοίνωση της Επιτροπής για την "Αλιεία και μείωση της φτώχειας" [10] και τα σχετικά συμπεράσματα του Συμβουλίου ωθούν την Επιτροπή (i) να δώσει περισσότερη έμφαση στον τομέα της αλιείας στις αναπτυσσόμενες χώρες όπου τα αλιεύματα παίζουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης (ένταξη του τομέα της αλιείας στις στρατηγικές χώρας και περιφερειακής στήριξης) και (ii) να λαμβάνει υπόψη της στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και καταπολέμησης της φτώχειας στην υλοποίηση παρεμβάσεων Κοινής Πολιτικής Αλιείας, που είναι πιθανόν να επηρεάσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες. Το γεγονός αυτό παρέχει μια σταθερή βάση για βελτίωση της συνοχής μεταξύ των στόχων της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ και της εξωτερικής διάστασης της Κοινής Πολιτικής Αλιείας. Επιτρέπει ιδιαίτερα:

[10] Ανακοίνωση από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την αλιεία και τη μείωση της φτώχειας, COM (2000) 724, 8 Νοεμβρίου 2000

* την ενδυνάμωση των πολιτικών αλιείας και διαχείρισης πόρων των αναπτυσσόμενων χωρών (τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο),

* να καταστούν ικανές οι αναπτυσσόμενες χώρες να χρησιμοποιούν κατάλληλα τους αλιευτικούς τους πόρους και να προωθηθεί η αύξηση της συμμετοχής τους στο διεθνές εμπόριο,

* να διασφαλιστεί ότι οι αλιευτικές συμφωνίες της ΕΚ είναι συνεπείς με τις αλιευτικές πολιτικές των αναπτυσσόμενων χωρών και τους στόχους της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων.

Ωστόσο, χρειάζεται μεγαλύτερη πρόοδος:

* για την καθιέρωση (μέσω διαπραγματεύσεων με παράκτιες αναπτυσσόμενες χώρες) διαφανών και χωρίς διακρίσεις κανόνων για διασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού όσον αφορά την πρόσβαση σε πλεονάζοντες πόρους μεταξύ των στόλων ποντοπόρου αλιείας της ΕΕ και χωρών εκτός ΕΕ,

* για τη μεταρρύθμιση της Κοινής Πολιτικής Αλιείας, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών της μέσων με στόχο την ενίσχυση της βιωσιμότητας των αλιευτικών αντικειμένων πέραν των υδάτων της Κοινότητας

9.2. Συμπληρωματικότητα με τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους μεγάλους χορηγούς

Η έννοια της συμπληρωματικότητας επιβάλλει την κοινή στήριξη των χορηγών στις εθνικές προσπάθειες σχεδιασμού και εφαρμογής κοινού πλαισίου συνεργασίας, στις οποίες να μπορούν να συμμετέχουν οι μεγάλοι χορηγοί. Ως γενική αρχή, η ΕΚ προωθεί την «αρχή του επικεφαλής χορηγού» με την οποία ένας δεδομένος χορηγός σε μια δεδομένη χώρα αναλαμβάνει το ρόλο του συντονισμού της πλευράς των χορηγών και ενεργεί ως κύριος συνομιλητής με τις εθνικές αρχές .

Σε χώρες όπου η αγροτική ανάπτυξη επιλέγεται ως τομέας επικέντρωσης για τη στρατηγική στήριξης χώρας της Επιτροπή, η ΕΚ είναι έτοιμη να αναλάβει ηγετικό ρόλο βοηθώντας την κυβέρνηση στην πραγματοποίηση των αναγκαίων εργασιών ανάλυσης (φτώχεια, επισιτιστική ασφάλεια και περιβαλλοντικό προφίλ) και διαμορφώνοντας το κατάλληλο εθνικό πλαίσιο για διασφάλιση συνεκτικής παρέμβασης (σαφείς προτεραιότητες στο θέμα των μεταρρυθμίσεων πολιτικής/θεσμικών μεταρρυθμίσεων, επενδύσεων και υπηρεσιών) στον αγροτικό χώρο. Στην περίπτωση εθνικών στρατηγικών μείωσης της φτώχειας, ο ρόλος αυτός θα συνίσταται στη διασφάλιση της σωστής αντιμετώπισης των αγροτικών θεμάτων.

ANNEXES

ANNEX 1 - The changing context of rural poverty

1) Changes in the global economy

* Globalisation

Although rural areas in developing countries are becoming more integrated into global trade and investment, the process of globalisation is uneven. In particular, the Least Developed Countries and despite the Commission's "Every But Arms" initiative are still largely excluded from global markets, and account for less than half of one percent of world trade.

* Privatisation

Many developing countries have made substantial progress in liberalising and privatising their economies. The rural poor live in a new situation where the role of the state has been reduced and the involvement of the private sector is gaining importance. Although there have been many benefits, the private sector is still predominant in easily accessible areas.

2) Socio-economic changes

* Urbanisation

By 2010 the number of urban dwellers will exceed the number of rural dwellers for the first time in human history. Rural areas will be affected by increasing outmigration to urban areas with major impacts on labour availability and family structures. Rural areas will benefit from the growth of urban markets and the inflow of remittances sent home by migrant workers.

* Diversification of rural livelihoods

The rural poor depend on multiple income sources, and engage in both farm and non-farm activities. In many rural areas agricultural production accounts for a declining share of the local economy, and the non-farm sector is growing in importance.

* HIV/AIDS

In 2000 there were 36 million people infected with HIV/AIDS, and 3 million deaths, mainly in Sub-Saharan Africa. The impacts on affected rural communities are devastating, and include the loss of adult providers, increased health and funeral costs, the withdrawal of children from school, the sale of productive assets, the accumulation of debt, the weakening of community institutions and general economic decline.

3) Political trends

* Decentralisation

Many developing countries have embarked on decentralisation programmes to transfer administrative, decision making and fiscal functions from the centre to local levels. The aim is to make government more responsive to local needs, to increase the efficiency of service delivery and to enhance participation and accountability.

* Civil society participation

In many developing countries, civil society organisations are playing an increasing role in policy dialogue and the delivery of services to the poor. Civil society refers to a broad range of non-state actors including NGOs, community based organisations, producer and trade associations, trade unions, the media and academia.

* Conflict and insecurity

Armed conflict has a hugely destructive effect on rural communities

4) Environmental problems

The ecosystems that are the basis of rural livelihoods are increasingly heavily exploited, resulting in a number of environmental problems including land degradation, deforestation, overgrazing, overfishing and the loss of global biological diversity. Many countries are experiencing increasing water scarcity, which limits their potential to expand irrigation. In addition, global warming is likely to result in changes in rainfall patterns, greater variability of climate and extreme weather events, increased flooding and sea level rise and significant changes in agricultural production patterns and agricultural risks.

There are close connections between environmental management and poverty reduction. [11] In favourable conditions a virtuous circle can develop where sustainable natural resource management contributes to rural poverty reduction, which in turn generates additional resources for investment in environmental improvements. However, the rural poor often face the opposite situation - a vicious circle of accelerating environmental degradation and deepening poverty. The rural poor are particularly affected by environmental degradation for several reasons:

[11] World Bank/DfiD/UNDP/ EC Poverty & Environment Paper (January 2002)

* They are particularly dependent on the direct utilisation of natural resources, such as soil, water, forests, pastures, fisheries and biodiversity, and therefore suffer most when these resources are degraded.

* They are vulnerable to natural disasters. Environmental degradation processes, such as deforestation and soil erosion, increase the likelihood of natural disasters.

* They are often exposed to water pollution, and are in the weakest position to mitigate the effects.

Rural poverty, in turn, contributes to environmental degradation processes:

* Because the poor tend to be preoccupied with their immediate survival needs they are often unable to manage natural resources for long term sustainability.

* As a result of population growth and migration, the rural poor are increasingly concentrated on marginal lands (e.g. mountain slopes and drylands) that are particularly vulnerable to degradation processes.

Although poverty is a major cause of unsustainable natural resources management, it must be recognised that environmental degradation is also caused to a great extent by the non-poor, who consume many more resources than the poor. Commercial interests are also responsible for large scale environmental damage, such as tropical deforestation, cattle ranching and overfishing.

ANNEX 2 - Changing approaches to Rural Development

Over the past forty-five years, rural development constituted one of the main priority areas for EC Development Cooperation. Within the European Community's Development Policy (COM (2000) 212), food security and sustainable rural development strategies is one of the six priority activities for Community Development Aid.

On average, rural development accounted for roughly 25% of the Commission's overall development assistance. During the 80's, with massive support provided to large integrated rural development programmes, the rural development share represented more than 50% of total aid. During the 90's this share dropped sharply below the 10% line.

Over the same period, the approach to rural development has constantly evolved:

The 60's were dominated by uncoordinated piecemeal interventions with a focus on agriculture and the various sub-sectors and hardly any link to other major sectors. Stand-alone projects were the main aid delivery tools. Sector policy and institutional issues were taboo.

During the 70's considerable efforts were made to increase the links between agriculture, transport and the social sectors. With regard to agriculture and its different sub-sectors, the focus was increasingly on farming systems and crop diversification. Massive support was provided to the development of cash and export crops. In terms of aid delivery, there was a shift from stand-alone projects to more comprehensive development programmes. Policy and institutional issues were addressed through ad-hoc donor conditionality.

During the 80's support to rural development was mainly provided through large-scale, area-based Integrated Rural Development Programmes. This multi-sectoral approach applied by most of the major donors, made it possible to address in a coherent manner the whole spectrum of constraints and to seize the various development opportunities. But at the same time this approach overstreched the managing capacity of developing countries and resulted in heavy and unsustainable technical assistance and donors driving the rural development agenda in their respective "zones of influence". Under these circumstances, it was also difficult to establish a common and coherent dialogue with national governments on policy and institutional reform.

With the arrival of increasingly comprehensive national development frameworks over the 90's, conditions are ripe to adopt a mainstream approach to rural development i.e. to work within existing or emerging frameworks of policies, strategies and institutions and to incorporate rural poverty reduction, food security and sustainable natural resources management objectives.

The proposed Communication to Council and Parliament reorients the Commission's working practices towards a mainstream approach to rural development.

The main thrust of the proposed EC strategy for rural poverty reduction is to ensure that rural development concerns are properly addressed within the country's poverty analysis as a first step to formulate a comprehensive national development strategy. Further in the process, rural development concerns have to be integrated into the macroeconomic framework and all relevant sector policies and strategies. Finally, rural development concerns and priorities need to be reflected in the government budget (including donor support) and the services provided by the public sector.

National development strategies, poverty reduction strategies or rural development strategies will constitute the strategic frameworks for analysis and strategy formulation. Sector wide approaches and decentralised cooperation will be the main delivery tools. Privatisation and market liberalisation will require a redefinition of the role of the state.

* National Poverty Reduction Strategies

Many developing countries have prepared Poverty Reduction Strategy Papers (PRSPs) that define an overall policy and public expenditure framework for poverty reduction covering all sectors. A key aim has been to formulate comprehensive poverty reduction strategies on the basis of principles of national ownership, broad stakeholder participation and partnership between governments and donors. The early experience of PRSPs has been promising, but there is a need to take more specific account of the rural dimensions of poverty and problems of natural resource degradation.

* Sector Wide Approaches

Donors are moving away from funding standalone projects towards supporting sector programmes covering all financing requirements of a particular sector, as well as policy and institutional reforms. The sector wide approach offers important advantages over traditional projects in terms of building country ownership, strengthening donor coordination and addressing sector policy and public expenditure issues in a more comprehensive way. It also provides an appropriate framework for budgetary support. It is expected that donor support for rural development will increasingly be channelled through sector programmes in key sectors such as agriculture, health, education, transport and natural resources management. This will require the mainstreaming of rural poverty reduction and sustainable natural resources management objectives into the design of each sector programme, and the effective coordination of programmes in different sectors.

* Decentralisation Processes

Decentralisation plays a key role in achieving coordinated rural development at the local level. It involves the decentralisation of political power, decision making and budgetary resources and it is essential for improving national policies and strategies. Local government is in the best position to respond to local needs and to coordinate interventions in different sectors that reach the local level.

* Redefining the Role of the State in Rural Areas

Many developing countries have implemented privatisation programmes and liberalisation measures that aim to encourage private sector development and foreign investment. The state has withdrawn from many areas of service provision and production, and is increasingly focused on the provision of public goods. In principle, these reforms offer important benefits for rural poverty reduction by providing a foundation for market led development, encouraging private investment, reducing the wasteful use of public resources and allowing governments to concentrate expenditure on public goods provision and poverty reduction.

In practice, the impact of privatisation and liberalisation on rural poverty has been mixed. The ability of the poor to take advantage of opportunities in the market depends very much on their access to productive assets. The development of the private sector has also been uneven, and has concentrated on the most accessible and densely populated areas. In remote areas the private sector is undeveloped as a result of high transport and transactions costs and weak demand. Market failures, such as information problems, externalities and barriers to entry, are particularly prevalent in rural areas. This means that there is often a lack of competition, and that certain markets may be absent or inaccessible to the poor.

The experience of liberalisation indicates that governments must take an active role in creating the conditions for market development. This includes building and maintaining infrastructure to improve market access, providing market information, monitoring and enforcing quality standards, providing an enabling regulatory environment and putting in place a legal framework to enforce contracts. There is also a need to safeguard the provision of services that are particularly important to the rural poor where private sector services are unavailable, inaccessible or unaffordable.

ANNEX 3 - Integrating rural development objectives into country programming A methodological guide for country analysis

This annex presents a methodology to guide the process of country analysis with a view to informing National Poverty Reduction Strategies, EC Country Strategies and where required, national rural development strategies.

The EC will support actions for rural poverty reduction as part of its wider Country Support Strategies. These strategies need to be informed by a detailed analysis of the country's poverty situation with a particular focus on rural areas and government policies and strategies as defined in the country's strategic development framework.

The EC will pay particular attention to the treatment of rural poverty, food security and environmental issues. It will encourage a broad debate on the range of policy, institutional and public expenditure issues that are relevant to rural poverty reduction as. In the absence of comprehensive national development strategies, and in countries highly dependent on the rural economy for the social and economic development, there is a case for the formulation of rural development strategy to provide a coherent strategic framework for efficient and co-ordinated interventions in the rural space.

Proposed roadmap

Step 1: Rural poverty/food security profile

Key issues to be looked at are: main socio-economic and natural resources indicators, livelihood analysis of the main rural population groups as well as the groups to be targeted by the rural development strategy.

1.1. Rural areas and rural populations

* Short presentation of the main features of rural areas (agro-ecological zones, main resources of rural areas and main economic activities, etc.) and of the rural population as a whole (share in the total population, poverty dimensions, etc.).

* Main trends and issues regarding rural population livelihood outcomes (income, well-being, vulnerability to risk, food security, sustainability of natural resources management).

1.2. The main rural groups and their livelihoods

* Short presentation of the main rural population groups and of the salient features of their livelihoods.

1.3. The rural groups to be targeted by a Rural Development strategy

* Identification of the rural population groups targeted by the Rural Development strategy, including their location and size.

* Description of the livelihoods of these population groups (assets, strategies, outcomes) and of the related trends and shocks. In this description, attention will be given to developments that take place outside the main activities of the given populations, but that they make a significant contribution to their livelihood. This description will be summarised in a table complying with the model of table 1 of the guidelines.

* Reasons underlying the choice of these target groups.

Step 2: Assessment of rural institutions. This will include a comprehensive assessment of the political, legal, administrative, economic and social institutions affecting rural areas, as well as gender relations, ethnicity and important social and cultural practices. It will indicate how far and through which mechanisms each given element impacts on the livelihood of the targeted rural population groups:

* Political and administrative structures

* Law, regulations and practices governing the distribution of assets among rural households and within households

* Social and cultural practices, special attention being given to those practices which lead to discrimination based on gender, religion, membership of an ethnic group or occupational status

* Market institutions and mechanisms for inputs and outputs

* Taxation

Step 3: Analysis the causes of rural poverty and development opportunities. On the basis of the six aspects of rural poverty identified in section 4 of this communication, this step will diagnose the problems facing different groups of the rural poor, and will identify development opportunities. Problems will be ranked in relation to their acuteness and the breadth of their impact.

This section will:

* Identify the problems that impact on the outcome of rural livelihoods,

* Assess the relevance of these problems for the population groups targeted by the rural development policy,

* Evaluate the acuteness of these problems, that is on the one hand their seriousness, and on the other hand the size of the affected population groups,

* Survey the current trends relative to the seriousness of these problems (improvement or aggravation),

* Assess the breadth of the problems' impact on livelihood outcomes,

* Pinpoint the problems whose negative impact is mutually reinforcing and should therefore be tackled in a co-ordinated approach,

* And finally list the problems which a rural development strategy should aim at alleviating or removing.

Step 4: Assessment of policies and programmes addressing rural poverty. This will examine the role of existing government policies and programmes addressing rural problems and fighting rural poverty. It will also include an assessment of existing projects and programmes in rural areas funded by the EC and other donors. Because of the very diverse nature of the problems that affect rural livelihood outcomes, the range of policies and actions to survey may be large and will not be restricted to the sole actions and policies dealing with agriculture, livestock, fishery or forestry.

As far as possible, the dimension of donors interventions will be assessed and put in relation with the magnitude of the problems being tackled in order to highlight the areas in which additional resources might usefully be mobilised. Success stories and failures, notably of EC interventions, will be analysed with the view to draw lessons for future interventions.

Step 5: Prioritisation of actions for EC support. The EC cannot address all problems facing rural areas, and must therefore carefully prioritise its actions in order to ensure the most effective use of limited resources in fighting rural poverty. EC actions will be prioritised according to the following criteria:

* Long lasting impact on critical problems facing the rural poor

* Actions where the EC can offer particular added value and experience (in particular sector programmes and decentralised support)

* Cost effectiveness in tackling rural poverty

* Nationally owned policy priorities as presented in the Poverty Reduction Strategy Paper or other national development framework

* Opportunities to support processes of policy and institutional reforms that are favourable to the poor

* Coordination with other donors, in particular the EU Member States and UN agencies

Should some of the interventions envisaged not meet the Government objectives or not be consistent with Government policies, the Profile should recommend a policy dialogue with the Government prior to any involvement of the EC in this area.

Detailed presentation of the EC priorities for rural development.

For the purpose of identifying specific areas of intervention and priority activities in the Country Support Strategy, it may be necessary to further develop the strategic orientations into the sectors and programmes to be financed and the most appropriate financial instruments to be used. In such an event the CSS will describe:

* The scheduling of the transition from the current EC activities to the activities proposed,

* The instruments that are the most appropriate for the financing of these activities,

* The identification of partners for the implementation of these activities and the forms of co-operation to develop with them,

* The means, in particular locally available means, that can be mobilised in support of these activities,

* The assumptions underlying the expected outcomes of these activities and the risks that may endanger these expectations,

* The monitoring procedures of these activities and of evaluation of their outcomes and a set of rural poverty indicators to be monitored

Ref: Guidelines for the formulation of RD strategies, Dec 2000. Programming guidelines for Rural Development, Nov 2001

ANNEX 4 - Regional Differences in Rural Problems

Sub-Saharan Africa

* Economic stagnation and rapid population growth

* Predominance of low-input, rainfed, subsistence agriculture with little application of improved varieties

* Inadequate coverage of rural infrastructure

* Very poor health and education status of rural populations

* Poor coverage of services in rural areas

* Weak administrative capacity

* Governance problems and corruption

* Accelerating land degradation on marginal lands

* Severe impact of HIV/AIDS, especially in Southern and Eastern Africa

* Inequitable land distribution in certain countries (especially Southern Africa)

* Man made and natural disasters including drought, floods, pests, human and animal diseases, and conflict

* Great distances to urban centers/markets and lack of economic infrastructure // South and Southeast Asia

* Increasing land scarcity, land fragmentation and landlessness

* Rapid population growth

* Environmental problems including land degradation on drylands and sloping lands, deforestation and salinisation of irrigated areas

* Inequitable tenancy and sharecropping arrangements in certain countries

* Weak management of irrigation schemes in several countries

* Corruption

* Natural disasters

* Vulnerability of low-lying coastal regions to sea level rise

Latin America

* Large inequalities in landholdings and inequitable sharecropping arrangements

* Macroeconomic instability

* Deforestation - conversion of forest for unsustainable cattle ranching

* Natural disasters // Mediterranean

* Declining or stagnant agricultural sector

* Increasing water scarcity

* Land degradation

Eastern Europe and Central Asia

* Incomplete transition from state ownership to private enterprise

* Inefficient landholdings reflecting the legacy of collectivisation

* Breakdown of social and economic institutions

* Corruption and weak governance

* Environmental problems (atmospheric pollution, soil contamination, negative impacts of irrigation schemes)

* Great distances to urban centers/markets and lack of economic infrastructure // Caribbean and Pacific

* Lack of diversification and dependence on a few export commodities

* Particular vulnerability to sea level rise.

* Natural disasters

* Water shortages