Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Oι πρωτοβουλίες των δήμων και των περιφερειών ως δυνατότητες δράσης της περιφερειακής πολιτικής στα πλαίσια του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού"

(1999/C 374/13)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 10ης Μαρτίου 1999, με βάση το άρθρο 198 Γ, τέταρτη παράγραφος της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, περί καταρτίσεως γνωμοδότησης με θέμα "Οι πρωτοβουλίες των δήμων και των περιφερειών ως δυνατότητες δράσης της περιφερειακής πολιτικής στα πλαίσια του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού" και να ανατεθεί στην επιτροπή 1 "Περιφερειακή πολιτική, Διαρθρωτικά Ταμεία, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία" η προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 108/99 rev.2) που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 30 Ιουνίου 1999 βάσει της εισηγητικής έκθεσης του κ. Menacher, Δημάρχου του Άουγκσπουργκ, μέλος του Προεδρείου του Συνδέσμου Γερμανικών Πόλεων (D/EVP),

υιοθέτησε κατά την 30ή σύνοδο ολομέλειας της 15/16 Σεπτεμβρίου 1999 (συνεδρίασης της 16ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η διαρθρωτική πολιτική της ΕΕ έχει ως στόχο την εξάλειψη των οικονομικών και κοινωνικών διαφορών μεταξύ των περιφερειών. Η έκτη περιοδική έκθεση σχετικά με την κοινωνική και οικονομική κατάσταση και ανάπτυξη των περιφερειών της ΕΕ(1) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι επιβεβαιώνεται η τάση αυξανόμενης σύγκλισης που είχε αναφερθεί στις προηγούμενες περιοδικές εκθέσεις και στην έκθεση για τη συνοχή. Στο σύνολό τους, οι παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής της προηγούμενης περιόδου στήριξης μπορούν να αξιολογηθούν ως επιτυχείς. Οι παρεμβάσεις συνοδεύουν αποτελεσματικά τις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές προς όφελος των λιγότερο αναπτυγμένων περιοχών.

1.2. Ωστόσο, οι θετικές αυτές εξελίξεις δεν μπορούν να δώσουν την εντύπωση ότι υφίστανται σημαντικές περιφερειακές διαφορές όπως και πριν. Σχετικός δείκτης είναι το πάντοτε υψηλό ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ, το οποίο σημειώνεται, με σημαντικές γεωγραφικές διαφορές, στις ασθενέστερες περιφέρειες. Η ενίσχυση των συνθηκών εκείνων που καθιστούν δυνατή τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων απασχόλησης, αποτελεί συνεπώς την ουσιαστικότερη πρόκληση διαρθρωτικού χαρακτήρα σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

2. Μεταβληθείσες γενικές οικονομικές συνθήκες

2.1. Η σχεδιαζόμενη διεύρυνση προς Ανατολάς προσδίδει στην ΕΕ ένα τελείως διαφορετικό χαρακτήρα. Με αυτή γίνεται πιο συγκεκριμένο το όραμα μιας ενωμένης Ευρώπης. Παράλληλα, η ολοκλήρωση αυτή συνεπάγεται τεράστιες προσπάθειες για την οικονομία της ΕΕ με την παρούσα μορφή. Τούτο αφορά άμεσα τους τοπικούς και περιφερειακούς οργανισμούς, δεδομένου ότι υπόκεινται στον αυξημένο ανταγωνισμό σε μια ταυτόχρονα αναπτυσσόμενη Ευρώπη. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την πίεση για εκσυγχρονισμό αλλά και τις επιπτώσεις του στο υφιστάμενο δυναμικό απασχόλησης στις περιφέρειες.

2.2. Η διεύρυνση προς Ανατολάς, ως λογική συνέπεια της ευρωπαϊκής διαδικασίας ολοκλήρωσης, πραγματοποιείται παράλληλα με την αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση της διεθνούς οικονομίας. Οι νέες μορφές επικοινωνίας και οι συνεπόμενες δυνατότητες αποστολής τεράστιων όγκων δεδομένων σε ελάχιστο χρονικό διάστημα σε όλο τον κόσμο, οδηγούν σε πλήρη δικτύωση όλων των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων στον βιομηχανοποιημένο κόσμο. Οι επιπτώσεις για τις περιφέρειες και τις κοινότητες της ΕΕ θα γίνουν άμεσα αισθητές. Οι περιφέρειες και οι κοινότητες, ως κινητήρια δύναμη μιας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και λόγω της εγγύτητας με τους πολίτες, καλούνται συνεπώς να αναλάβουν το ρόλο τους στις προαναφερθείσες εξελίξεις.

3. Στρατηγικές για την ενίσχυση των περιφερειών και των κοινοτήτων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού

3.1. Ο προγραμματικός σχεδιασμός των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 2000-2006 λαμβάνει σημαντικά υπόψη τις προαναφερθείσες εξελίξεις. Η στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης των περιφερειών και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους, μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της ενεργοποίησης του δυναμικού απασχόλησής τους και της δημιουργίας και διατήρησης βιώσιμων θέσεων απασχόλησης. Ως βιώσιμες θέσεις εργασίας εννοούνται εκείνες που δημιουργούνται στο πλαίσιο μιας οικονομικής ανάπτυξης που τηρεί την αρχή της βιωσιμότητας. Η προστασία του περιβάλλοντος, η οικονομική αποτελεσματικότητα και η κοινωνική αλληλεγγύη αποτελούν από κοινού αποφασιστικούς παράγοντες μιας βιώσιμης ανάπτυξης.

3.2. Λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές προκλήσεις που συνεπάγεται η διεύρυνση προς Ανατολάς, αποφασίσθηκε στο πλαίσιο της Ατζέντας 2000, η εντονότερη επικέντρωση των περιορισμένων πόρων και, κατά συνέπεια, η ενίσχυση των πλέον μειονεκτικών περιφερειών. Εμμέσως, ο στόχος αυτός συνδέεται με την έκκληση της Επιτροπής προς όλες τις τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την μεγαλύτερη υπευθυνοποίηση και, μάλιστα, ανεξάρτητα από το εάν πρόκειται για συγκεκριμένες περιοχές στήριξης ή για περιοχές που δεν συμπεριλαμβάνονται στους στόχους. Λαμβανομένης υπόψη της αρχής της επικουρικότητας, τούτο σημαίνει ότι όλοι οι διαχειριστικοί παράγοντες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο οφείλουν να συμβάλουν συνειδητά σε μια ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη.

3.3. Οι σκέψεις αυτές εκφράζονται σαφώς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεταξύ άλλων και στο άρθρο 10 του ΕΤΠΑ. Οι καινοτόμες δράσεις αποτελούν για τις περιφέρειες και τις κοινότητες ένα δυνατό τρόπο εφαρμογής νέων και παραδειγματικών αναπτυξιακών μέτρων. Όσον αφορά τη σχετική και επιδιωκόμενη δημιουργία θέσεων εργασίας, είναι απαραίτητο, παράλληλα με τις κοινοτικές πρωτοβουλίες, να δοθεί σημαντικός ρόλος και στον νέο Στόχο 3. Ο νέος στόχος 3 πρέπει να εκληφθεί ως ουσιαστικό μέσο που επιτρέπει τη στήριξη καινοτόμων στρατηγικών στους δήμους και τις κοινότητες και, συνεπώς, ενίσχυσης του επιτόπου δυναμικού απασχόλησης. Πράγματι, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν αυτεξούσιους φορείς υποστήριξης της απασχόλησης, δρώντας ειδικότερα υπέρ του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Ο νέος κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου προβλέπει την εφαρμογή μέτρου για την προώθηση των τοπικών πρωτοβουλιών για την απασχόληση. Κατά συνέπεια, καλό θα ήταν ο νέος Στόχος 3 να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων κοιτασμάτων απασχόλησης στην προώθηση της τοπικής απασχόλησης και στα εδαφικά σύμφωνα για την απασχόληση.

3.4. Στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων αλλά και ευρύτερα, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές εφαρμόζουν σήμερα ίδιες πρωτοβουλίες. Ως ίδιες πρωτοβουλίες εννοείται η στοχοθετημένη δικτύωση τεχνογνωσίας στους τομείς της πολιτικής, της διοίκησης, της οικονομίας, της έρευνας, της ανάπτυξης και της κατάρτισης. Κοινός τους στόχος είναι η στήριξη μιας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης για την ευημερία των κατοίκων της περιοχής και η συμβολή στην μακροπρόθεσμη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

3.5. Οι στρατηγικές των ίδιων αυτών πρωτοβουλιών, παρά τις διαφορές τους, προσανατολίζονται στους στόχους που είχε προσδιορίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις κατευθυντήριες γραμμές της για τα προγράμματα της περιόδου 2000-2006(2):

α) στήριξη της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας των περιφερειών όσον αφορά την δημιουργία νέων, βιώσιμων θέσεων εργασίας·

β) στήριξη της απασχόλησης και διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής·

γ) ανάπτυξη των αστικών και αγροτικών περιοχών σε ένα ισόρροπο ευρωπαϊκό χώρο.

3.6. Η εφαρμογή τέτοιων ίδιων πρωτοβουλιών στις κοινότητες και τις περιφέρειες θα πρέπει, στην ιδανική περίπτωση, να συνοδεύεται από τη δημιουργία των λεγόμενων "κέντρων αρμοδιοτήτων". Ως "κέντρα αρμοδιοτήτων" ορίζονται η συγκέντρωση γνώσεων, ειδικευμένης κατάρτισης, τεχνικής και διοικητικής υποδομής σε υψηλό επίπεδο για την επίτευξη ενός οικονομικού τομέα που προσανατολίζεται στο μέλλον και πληροί τις προϋποθέσεις βιωσιμότητας. Η υψηλή συγκέντρωση καθοριστικής σημασίας αρμοδιοτήτων σε ένα συγκεκριμένο τομέα και σε μια συγκεκριμένη περιοχή καθορίζουν τα τοπικά όρια των "κέντρων αρμοδιοτήτων".

3.7. Η επιτυχία των ίδιων πρωτοβουλιών και η συνεπόμενη σύσταση "κέντρων αρμοδιοτήτων" βασίζεται συνήθως στην ευρεία δικτύωση όλων των παραγόντων λήψης αποφάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η σύσταση ενός δικτύου μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα συνέργιας αλλά και στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αποδοχής κατά την εφαρμογή των τοπικών αναπτυξιακών στρατηγικών.

4. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσων περιφερειακών δυνατοτήτων δράσης

4.1. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας αποτελεί τον κύριο στόχο των τοπικών και περιφερειακών ίδιων πρωτοβουλιών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, ανταγωνιστικότητα είναι η "ικανότητα των επιχειρήσεων, των οικονομικών κλάδων, των περιφερειών, των πόλεων και των υπερεθνικών περιφερειών, να δημιουργούν ένα σχετικά υψηλό εισόδημα και να επιτυγχάνουν υψηλό ποσοστό απασχόλησης, ενώ υπόκεινται στο διεθνή ανταγωνισμό".

4.2. Η ανταγωνιστικότητα ως μέγεθος που μπορεί να μετρηθεί, ιδίως κατά τον προσδιορισμό μιας σχετικής ανταγωνιστικότητας βάσει διαπεριφερειακών συγκρίσεων, είναι μέχρι σήμερα ανεπαρκώς εμπειρική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ορθά στην έκτη περιοδική της έκθεση για την οικονομική κατάσταση ότι ανάλογες έρευνες έχουν καταλήξει σε περιορισμένα συμπεράσματα. Ωστόσο, αποτελούν μια πρώτη αξιολόγηση, προκειμένου να προσδιορίσουν τις αλληλεπιδράσεις και, συνεπώς, να χρησιμεύσουν ως στην εκτίμηση της ενδεχόμενης ανταγωνιστικότητας(3).

4.3. Η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, των ιδρυμάτων έρευνας και κατάρτισης και της δημόσιας διοίκησης είναι αναπόσπαστο μέρος για την οικονομική ευημερία των περιφερειών και την δημιουργία και την διατήρηση ενός υψηλού ποσοστού απασχόλησης. Στα διάφορα παραδείγματα που περιγράφουν τους ποικίλους παράγοντες ανταγωνιστικότητας, σημαντική θέση καταλαμβάνει η σύσταση "κέντρων αρμοδιοτήτων" στους τομείς της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ). Οι επιτυχείς δραστηριότητες στους τομείς της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα. Πρέπει να περιλαμβάνονται σε δέσμες μέτρων που είναι σε θέση να βελτιώνουν την υποδομή μεταφορών και επικοινωνιών και το επίπεδο των προσόντων του ενεργού πληθυσμού καθώς και να ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα των δήμων και των περιφερειών.

4.4. Στις περιφέρειες με τη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα οι επιχειρηματικές και παραγωγικές δομές διαμορφώνονται με βάση ένα υψηλό επίπεδο δραστηριοτήτων ΕΤΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί στη συνέχεια να διαπιστώσει ότι κατά κανόνα οι επιτυχημένες περιφέρειες ακολουθούν μια καινοτόμο στρατηγική σύλληψη, η οποία αποτελεί τη βάση για ίδιες πρωτοβουλίες. Τούτη περιλαμβάνει τη στήριξη των επιχειρήσεων προκειμένου να μπορούν να συνδυάζουν τους δικούς τους πόρους και εμπειρίες με εκείνες των κρατικών οργανισμών, των ερευνητικών ιδρυμάτων, των ιδρυμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και επιμόρφωσης. Η προσέγγιση αυτή καθιστά δυνατό τον αποτελεσματικό χειρισμό των νέων τεχνολογιών και δημιουργεί ένα περιβάλλον που προωθεί τις δραστηριότητες ΕΤΑ και τις καινοτομίες όσον αφορά τα προϊόντα και τις διαδικασίες. Στόχος είναι να δημιουργηθεί στις περιφέρειες μια "κριτική μάζα" δυναμικού ΕΤΑ.

4.5. Στο πλαίσιο των κοινοτικών και περιφερειακών ίδιων πρωτοβουλιών, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι διάφοροι παράγοντες λήψης αποφάσεων. Τούτοι είναι αρμόδιοι για τον καθορισμό σαφών πολιτικών προτεραιοτήτων με τις ακόλουθες μετρήσιμες παραμέτρους για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού περιβάλλοντος ΕΤΑ:

α) στήριξη της καινοτομίας (νέες μορφές χρηματοδότησης, νέα πρότυπα εταιρικών σχέσεων, ίδρυμα για μεταφορές τεχνολογίας και κέντρα προώθησης·

β) δημιουργία δικτύων·

γ) ενίσχυση της τεχνογνωσίας του εργατικού δυναμικού·

δ) επανεισαγωγή της "έννοιας της αρχηγίας" (εν μέρει σε συνδυασμό με άλλους φορείς λήψης αποφάσεων).

4.6. Καθήκον λοιπόν των τοπικών και περιφερειακών αρχών είναι να δημιουργήσουν ένα "κλίμα καινοτομίας και αρμοδιοτήτων" και να δικτυώσουν τους διάφορους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων σε ευρύτερη κλίμακα. Οι κοινοτικές και τοπικές ίδιες πρωτοβουλίες στον τομέα της ΕΤΑ προσφέρουν τη δυνατότητα εντοπισμού του καινοτόμου δυναμικού με στόχο τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.

5. Κέντρα αρμοδιοτήτων στην Ευρώπη

5.1. Σε διάφορες περιφέρειες της Ευρώπης πραγματοποιούνται τα τελευταία έτη διάφορες ίδιες πρωτοβουλίες τόσο εντός όσο και εκτός των χρηματοδοτούμενων περιφερειών στόχων. Τούτο οδηγεί στη δημιουργία "πυρήνων" σε διάφορους κλάδους στις περιφέρειες, κατά τρόπο ώστε να μπορεί να μιλήσει κανείς για "κέντρα αρμοδιοτήτων". Αν και τέτοιοι "πυρήνες" σχετίζονται με συγκεκριμένους κλάδους, ωστόσο, μπορούν να εξελιχθούν σε κινητήριες δυνάμεις για το συνολικό οικονομικό περιβάλλον.

5.2. Στόχος είναι να πραγματοποιηθεί μια ευρεία ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων σχετικά με τις διάφορες εκτιμήσεις. Παράλληλα, πρέπει να αποδειχθεί με ποιο τρόπο οι προτεινόμενες απόψεις μπορούν να χρησιμεύσουν ως πρότυπο για άλλες περιφέρειες και κοινότητες, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα και το δυναμικό απασχόλησης.

5.3. Ο κύκλος σεμιναρίων της επιτροπής 1 με θέμα "Η λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων 2000-2000. Η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών", άρχισε στο Άουγκσμπουργκ, στις 8 Ιουνίου 1999. Βάσει των εξεταζόμενων στη γνωμοδότηση ιδεών, στο πρώτο αυτό σεμινάριο παρουσιάσθηκαν και εξετάσθηκαν διάφορες περιπτώσεις δημοτικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών. Τα συμπεράσματα του σεμιναρίου, τα οποία παρατίθενται στο παράρτημα, δίνουν μία συνοπτική άποψη των προτύπων πρωτοβουλιών διαφόρων ευρωπαϊκών περιφερειών και δήμων που παρουσιάσθηκαν στο εν λόγω σεμινάριο.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη στήριξη του ενδογενούς δυναμικού των περιφερειών για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους. Μια τέτοια προσέγγιση αποτελεί τη βασική προϋπόθεση ότι μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι που καθορίσθηκαν στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση(4) και να δημιουργηθούν νέες βιώσιμες θέσεις απασχόλησης στις κοινότητες και τις περιφέρειες.

6.2. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει τη μέχρι σήμερα σημαντική συμβολή των παρεμβάσεων των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων και του ταμείου συνοχής για την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Σε πολλές περιφέρειες και κοινότητες και με κοινοτική χρηματοδότηση, έχουν τεθεί σε εφαρμογή επιτυχείς αναπτυξιακές στρατηγικές, οι οποίες μακροπρόθεσμα αναμένεται να οδηγήσουν σε μια αυτοσυντηρούμενη ανάπτυξη στις περιφέρειες και στην αύξηση του ποσοστού απασχόλησης.

6.3. Η ΕΤΠ εκφράζει την άποψη ότι η επιτυχία της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής δεν μπορεί να βασισθεί μόνο στις προσπάθειες των περιφερειών και των κοινοτήτων. Η δυνατότητα ανάληψης ίδιων πρωτοβουλιών διασφαλίζει, από κοινού με την ευρωπαϊκή διαρθρωτική στήριξη και με τις παρεμβάσεις του ταμείου συνοχής, ότι οι περιφερειακοί στόχοι σε όλες τις περιφέρειες και κοινότητες μπορούν να επιτευχθούν σε σημαντικό βαθμό και με αποτελεσματικότητα.

6.4. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε στο μέλλον και στο πλαίσιο μιας ενεργούς επικουρικότητας, οι περιφέρειες και οι κοινότητες θα έχουν τη δυνατότητα να θέτουν σε εφαρμογή ίδιες πρωτοβουλίες περιφερειακού χαρακτήρα. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο, οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τον ανταγωνισμό να θεσπισθούν με τόσο ελαστικό τρόπο ώστε να υπάρχει κατά το δυνατό σε όλες τις περιφέρειες μια ουσιαστική διαρθρωτική πολιτική και ενίσχυση ιδίων πρωτοβουλιών. Υπάρχει, όμως, η ανάγκη εκτός από τη διάθεση και αποδοτικότητα στην καινοτομία να διασφαλισθεί η διατήρηση καλών έργων υποδομής σε όλες τις περιφέρειες ώστε οι τοπικές αρχές να είναι σε θέση να υποστηρίζουν μια μόνιμη επιτόπια οικονομική ανάπτυξη.

6.5. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να διενεργήσει λεπτομερείς και επιστημονικές μελέτες, οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη τα θέματα που εξετάζονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Λόγω των μεταβαλλόμενων οικονομικών συνθηκών κρίνεται χρήσιμο να τεθούν στη διάθεση όλων των περιφερειών και των κοινοτήτων τα πορίσματα τέτοιων ερευνών όσον αφορά την παρουσίαση αξιόπιστων πρακτικών και να στηριχθεί η διάδοσή τους.

6.6. Ακόμη, η ΕΤΠ συνιστά την ενεργή επιδίωξη των ανταλλαγών μεταξύ περιφερειών και κοινοτήτων. Η περαιτέρω ανάπτυξη και δημιουργία δικτύων σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί τον κύριο στόχο. Πράγματι, μόνο με τον πολλαπλασιασμό των δικτύων ανταλλαγής εμπειριών, οι τοπικές αρχές θα μπορέσουν να πολλαπλασιάσουν, τις ίδιες πρωτοβουλίες και θα μπορέσουν επίσης να εξασφαλίσουν μεταξύ τους μια καλύτερη συμπληρωματικότητα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα σημαντικό μέσο εφαρμογής και παρακολούθησης μιας τέτοιας ανταλλαγής εμπειριών πρέπει να αποτελέσει η αναδιαρθρωμένη κοινοτική πρωτοβουλία Interreg. Συνιστάται ως χρήσιμη και ουσιαστική, η δημιουργία ενός σχετικού φόρου στο Internet.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) SEC(1999) 66.

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και ο συντονισμός τους με το Ταμείο Συνοχής. Κατευθυντήριες γραμμές για τα προγράμματα της περιόδου (COM(1999) 344 τελικό) 2000-2006.

(3) Εκτιμήσεις για το ίδιο θέμα περιέχονται και στην πρόσφατη μελέτη του Euricur: European Institute for Comparative Urban Research, Growth Clusters in European Metropolitan Cities: A new Policy Perspective, Erasmus University Rotterdam 1999.

(4) Απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Φεβρουαρίου 1999 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 1999, ΕΕ C 69 της 13.3.1999, σ. 2.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Συμπεράσματα του σεμιναρίου της επιτροπής 1 με θέμα "Οι πρωτοβουλίες των δήμων και των περιφερειών ως δυνατότητες δράσης της περιφερειακής πολιτικής στα πλαίσια του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού" στις 8 Ιουνίου 1999 στο Άουγκσμπουργκ

1. Ο κύκλος σεμιναρίων της επιτροπής 1 με θέμα "Η λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων, 2000-2006 και η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών", άρχισε στο Άουγκσμπουργκ, στις 8 Ιουνίου 1999. Στόχος του σεμιναρίου ήταν να παρουσιασθούν και να εξετασθούν πρωτοβουλίες διαφόρων πόλεων και περιφερειών της ΕΕ.

1.1. Η ανάλυση των αιτιών που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των δήμων και των περιφερειών της ΕΕ, έδωσε μια διαφορετική εικόνα. Εξάλλου, οι παράγοντες που εξετάστηκαν είναι αντιπροσωπευτικοί για την κατάσταση που επικρατεί στους περισσότερους ευρωπαϊκούς δήμους και περιφέρειες.

1.1.1. Η υποδομή με την ευρύτερη έννοια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη με οποιοδήποτε τρόπο της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο μέλλον, πρέπει να αναγνωρισθεί ως αφετηρία ότι, από πλευράς διαπεριφερειακού ανταγωνισμού, οι προϋποθέσεις όσον αφορά την υποδομή έχουν περιορισμένη σημασία εάν ο βαθμός ανάπτυξης στον τομέα αυτό είναι υψηλός. Η διαδικασία αυτή εκτυλίσσεται όπως και στο παρελθόν.

1.1.2. Όσον αφορά την επιτυχία των περιφερειών στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού, ιδιαίτερη σημασία διαδραματίζουν άλλοι παράγοντες. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η δυνατότητα καινοτομίας, η οποία για παράδειγμα εκτιμάται με βάση τον αριθμό των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τις νέες συστάσεις επιχειρήσεων κτλ στις περιφέρειες. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν στους δήμους και τις περιφέρειες, δομές που να αξιοποιούν και να αναπτύσσουν το δυναμικό καινοτομίας. Τούτο ισχύει για τον τομέα των ερευνητικών και αναπτυξιακών δραστηριοτήτων, την κατάρτιση και τα επαγγελματικά προσόντα.

1.1.3. Η δικτύωση και η σύνδεση όλων των αρμόδιων για τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο καθώς και οι νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ κοινωνικών ομάδων αποτελούν τους παράγοντες επιτυχίας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού. Σχετικά, θα πρέπει να επιδιωχθεί η χαλάρωση των ιεραρχικών σχέσεων μεταξύ των επιπέδων λήψης αποφάσεων (τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό). Στόχος είναι η ουσιαστική αλληλοσυμπλήρωση των επιπέδων αυτών.

1.2. Οι πρωτοβουλίες που παρουσιάσθηκαν στο σεμινάριο παρέχουν μια βάση αξιολόγησης των επιτυχημένων προσπαθειών στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού.

1.2.1. Με το παράδειγμα της πόλης και της περιφέρειας Άιντχοβεν στις Κάτω Χώρες, είναι σαφές με ποιον τρόπο μπορεί να συνδεθεί η ευρωπαϊκή διαρθρωτική πολιτική με τις περιφερειακές πρωτοβουλίες κατά τρόπο παραδειγματικό. Με την αποτελεσματική χρησιμοποίηση ευρωπαϊκών διαρθρωτικών πόρων (Πρόγραμμα Stimulus, βάσει του στόχου 2) σε συνδυασμό με εθνική και περιφερειακή συγχρηματοδότηση, επιδιώκεται η δημιουργία μιας "κρίσιμης μάζας" επιχειρήσεων και ερευνητικών και αναπτυξιακών ιδρυμάτων στον τομέα της μηχατρονικής. Η επακολουθούσα διαδικασία διαφοροποίησης της δομής των επιχειρήσεων της περιφέρειας οδήγησε στην ισχυρή μείωση της ανεργίας τα τελευταία έτη. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιπτώσεις που θα έχει στην δυναμική αναπτυξιακή διαδικασία η ολοκλήρωση το 2006 της φάσης σταδιακής μείωσης των επιδοτήσεων ("phasing-out").

1.2.2. Η ενίσχυση του ενδογενούς δυναμικού των δήμων και περιφερειών αποτελεί κατευθυντήρια γραμμή της εφαρμογής των νέων αναπτυξιακών στρατηγικών. Τούτο σημαίνει ότι οι περιφέρειες πρέπει να αναλύσουν τα ισχυρά και τα αδύνατα σημεία τους και, συνειδητά, να αναπτύξουν περαιτέρω τα ισχυρά σημεία τους. Στο σημείο αυτό, πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερα υπόψη η ταυτότητα μιας περιφέρειας όπως αναγνωρίζεται από τους κατοίκους.

1.2.2.1. Ως κύριο παράδειγμα στον τομέα του τουρισμού παρουσιάζεται η περιφέρεια Rovaniemi στη Λαπωνία (Φινλανδία) και το σχέδιο "Χριστουγεννιάτικα τρίγωνα". Εκεί επιτεύχθηκε η χρησιμοποίηση των δυσμενών κλιματικών και φυσικών συνθηκών στην υπηρεσία μιας τουριστικής σύλληψης, η οποία εμπορεύεται επιτυχώς και για όλη τη διάρκεια του χρόνου το θέμα "Χριστούγεννα".

1.2.2.2. Η περιοχή Kalmar (Σουηδία), η οποία παρουσίαζε πολλές διαρθρωτικές αδυναμίες, απέκτησε νέα εικόνα χάρη στην εξειδίκευση στον τομέα της μουσικής και των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων σε συνδυασμό με τη χρήση νέων μέσων επικοινωνίας. Με τη στήριξη της σουηδικής κυβέρνησης, οι δραστηριότητες που είχαν αναπτυχθεί από τις αρχές της δεκαετίας του '80 εξελίχθηκαν σε ένα κέντρο υψηλής τεχνολογίας της μουσικής παραγωγής και της διοργάνωσης καλλιτεχνικών εκδηλώσεων ("Rock' n Roll City"). Παράλληλα, δημιουργήθηκε η κατάλληλη υποδομή για την έρευνα και την επαγγελματική εξειδίκευση στους τομείς αυτούς.

1.2.3. Η επιτυχία των πρωτοβουλιών δεν βασίζεται μόνο στην δυνατότητα επιτόπιας θέσπισης και εφαρμογής περιφερειακών αναπτυξιακών δράσεων αλλά πρόκειται για μια γενικότερη αποκεντρωμένη διαδικασία διαχείρισης και λήψης αποφάσεων στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής.

1.2.3.1. Στην προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται το κέντρο περιβαλλοντικής αρμοδιότητας του Augsburg-Schwaben. Η εν λόγω περιφέρεια, χάρη στην εστιασμένη εγκατάσταση και στη μεταφορά των διοικητικών και ερευνητικών διαρθρώσεων στον τομέα του περιβάλλοντος, κατάφερε να παγιώσει σε τέτοιο βαθμό τα πλεονεκτήματα που αποτελούσαν ήδη τη δύναμή της όσον αφορά την περιβαλλοντική τεχνολογία, ώστε να διαθέτει επί του παρόντος ένα ευρύ δίκτυο αρμοδιοτήτων στον εν λόγω τομέα. Η δημιουργία ενός γραφείου έδωσε τη δυνατότητα αποκατάστασης στενών σχέσεων σε οργανωτικό επίπεδο μεταξύ εταίρων προερχόμενων τόσο από τον πολιτικό κόσμο όσο και από τον οικονομικό, επιστημονικό και ερευνητικό κύκλο. Η εν λόγω διάρθρωση παρουσιάζει, επίσης, το πλεονέκτημα της διασφάλισης στην ιδέα αυτή διαφάνειας και ευρείας απήχησης στην ελεύθερη οικονομία. Αυτό ανακλάται, για παράδειγμα, στην επιτυχή εγκατάσταση ενός κέντρου επιχειρήσεων στο χώρο της περιβαλλοντικής τεχνολογίας.

1.2.3.2. Το κεντρικό σημείο της σύλληψης του "Τεχνολογικού και Βιομηχανικού Πάρκου της Ρώμης" (Ρώμη, Ιταλία) αποτελεί η ολοκλήρωση ενός τεχνολογικού περιβαλλοντικού πάρκου. Κύρια αποστολή του αποτελεί η "Βιώσιμη αστική ανάπτυξη" με αναγνώριση όλων των κοινωνικών παραγόντων και η δημιουργία μιας κοινής νέας ταυτότητας για την πόλη σε μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο διάστημα. Η αναδιαμόρφωση των παραδοσιακών σχέσεων πόλης και περιχώρων στις μεγάλες αστικές περιοχές αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζονται σε περιφερειακό επίπεδο.

1.3. Σε γενικές γραμμές, προκύπτει ότι η επιτυχία των πρωτοβουλιών των δήμων και των περιφερειών διαμορφώνεται από τους ακόλουθους παράγοντες:

α) την εκτεταμένη δικτύωση των ενδιαφερόμενων φορέων διαχείρισης και λήψης αποφάσεων και την αξιοποίηση του δυναμικού της συνέργιας·

β) την κοινή βούληση για ένα σαφή καθορισμό ενός τομέα και την επιθετική άσκηση των αντίστοιχων δραστηριοτήτων·

γ) την ικανότητα αναγνώρισης του υφιστάμενου δυναμικού μιας περιοχής και τη συνεπόμενη ανάληψη δεσμεύσεων·

δ) και, τέλος, την ετοιμότητα ανάπτυξης νέων ιδεών μέσω της ανοιχτής διαβούλευσης και την αξιοποίηση των ευκαιριών που προκύπτουν.