ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν και τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της υλοποίησης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επιστροφής για την περίοδο 2008-2009 (έκθεση που υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 50 παράγραφος 3 στοιχείο β) της απόφασης αριθ. 575/2007/ΕΚ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Μαΐου 2007)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατάρτισε, για την περίοδο 2007-2013, το γενικό πρόγραμμα «Αλληλεγγύη και διαχείριση των μεταναστευτικών ροών», για το οποίο διέθεσε συνολικό ποσό 4.032,23 εκατ. ευρώ. Αποτελείται από τέσσερα Ταμεία και έχει ως στόχο να εξασφαλίσει τη δίκαιη κατανομή των ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το οικονομικό βάρος που συνδέεται με την καθιέρωση της ολοκληρωμένης διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και με την εφαρμογή κοινών πολιτικών ασύλου και μετανάστευσης[1].

Ένα από τα τέσσερα Ταμεία είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφής[2], που θεσπίστηκε για την περίοδο 2008 – 2013 με συνολικά κονδύλια 676 εκατ. ευρώ.

Η βασική πράξη για τη θέσπιση του Ταμείου απαιτεί από την Επιτροπή να υποβάλει ενδιάμεση έκθεση για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν όσον αφορά όσον αφορά τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της υλοποίησης του Ταμείου[3].

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζονται τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν στα ετήσια προγράμματα 2008-2009 που συγκεντρώθηκαν με βάση εκθέσεις των κρατών μελών το δεύτερο ήμισυ του 2010[4], και συμπληρώθηκαν με πληροφορίες που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή το πρώτο τρίμηνο του 2011. Τα αποτελέσματα αυτά είναι προσωρινά μέχρι την έγκριση των οριστικών εκθέσεων για την υλοποίηση των προγραμμάτων[5].

ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ

Στόχος του Ταμείου είναι στήριξη των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση της επιστροφής σε όλες τις διαστάσεις της («ολοκληρωμένη διαχείριση της επιστροφής»), όπως μέσω της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας.

Οι ομάδες στόχοι βάσει του Ταμείου περιλαμβάνουν υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν λάβει αρνητική απόφαση σε διαδικασίες ασύλου και τους παράνομους μετανάστες που συλλαμβάνονται στα σύνορα ή στο έδαφος κρατών μελών. Για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης της επιστροφής σε εθνικό επίπεδο, το Ταμείο καλύπτει επίσης την οικειοθελή επιστροφή των προσώπων που δεν υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την επικράτεια, όπως είναι οι αιτούντες άσυλο, οι οποίοι δεν έχουν λάβει ακόμη αρνητική απόφαση, ή πρόσωπα που απολαμβάνουν κάποιας μορφής διεθνούς προστασίας. Εν προκειμένω το Ταμείο έχει αναλάβει μια κατηγορία δράσης που ήταν αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων έως το 2007[6].

Το Ταμείο έχει επίσης ως στόχο τη στήριξη της ορθής και εναρμονισμένης εφαρμογής του κεκτημένου της ΕΕ για την επιστροφή, και ιδίως της οδηγίας 2008/115 σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών («οδηγία για την επιστροφή»)[7].

Η υλοποίηση του Ταμείου ανατίθεται κυρίως στα κράτη μέλη, στο πλαίσιο της μεθόδου επιμερισμένης διαχείρισης . Ο προϋπολογισμός της ΕΕ στοχεύει, μέσω ετησίων προγραμμάτων των κρατών μελών, να στηρίξει σε αυτά διαρθρωμένη παρέμβαση (ανάπτυξη ικανοτήτων), καθώς και συγκεκριμένες δραστηριότητες που ανταποκρίνονται στις εθνικές ή τοπικές συνθήκες στον τομέα της επιστροφής. Οι δράσεις αυτές συγχρηματοδοτούνται εντός ενός στρατηγικού πλαισίου τεσσάρων προτεραιοτήτων της ΕΕ για την επιστροφή [8]. Οι προτεραιότητες αυτές είναι (1) ο καθορισμός μιας στρατηγικής προσέγγισης· (2) η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών· (3) συγκεκριμένα καινοτόμα μέσα και (4) πρότυπα και βέλτιστες πρακτικές της ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τουλάχιστον τρεις από τις τέσσερις προτεραιότητες, αλλά πολλά κράτη μέλη προτίμησαν να εφαρμόσουν και τις τέσσερις. Οι πόροι κατανέμονται μεταξύ 26 κρατών μελών διότι, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, η Δανία δεν συμμετέχει στο Ταμείο.

Η συμμετοχή του Ταμείου στα σχέδια των κρατών μελών ορίζεται σε 50 % του συνολικού κόστους μιας δράσης και σε 75 % για κράτη μέλη που καλύπτονται από το Ταμείο Συνοχής και για δράσεις που αποτυπώνουν συγκεκριμένες προτεραιότητες που αναφέρονται στις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές.

Εκτός από τα προγράμματα, ποσοστό 7% κατ’ ανώτατο όριο των διαθέσιμων πόρων της ΕΕ ετησίως μπορεί να διατεθεί άμεσα από την Επιτροπή για διακρατικά σχέδια, μελέτες ή άλλα είδη δράσεων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΕΕ μέσω « κοινοτικών δράσεων » όσον αφορά την πολιτική επιστροφής και μέτρα που εφαρμόζονται στις ομάδες στόχους.

Για τα οικονομικά έτη 2005-2007 αναλήφθηκαν προπαρασκευαστικές δράσεις βάσει του προϋπολογισμού της ΕΕ, και συγκεκριμένα οι «Προπαρασκευαστικές δράσεις για την επιστροφή» 2005-2006 και, η «Προπαρασκευαστική Δράση – Διαχείριση της μετανάστευσης — Αλληλεγγύη εν δράσει 2007 - Επιστροφή και επανένταξη επαναπατριζόμενων». Χάρη στα μέσα αυτά αποκτήθηκε άμεση πρακτική πείρα όσον αφορά τα μεταβατικά σχέδια, πράγμα που βοήθησε τα κράτη μέλη στην εκκίνηση του Ταμείου Επιστροφής το 2008[9].

ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΕΣ ΤΗ¦ ΕΝΩΣΗΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008 – 2009

Πόροι της ΕΕ που διατίθενται σε κράτη μέλη και συνδυασμένη εθνική χρηματοδότηση

Η περίοδος που καλύπτεται από την έκθεση αφορά ποσοστό 18% του συνολικού ποσού αναφοράς του Ταμείου . Κατά την περίοδο 2008-2009, διατέθηκαν από την ΕΕ πιστώσεις ύψους 122 εκατ. ευρώ τόσο για δράσεις επιμερισμένης όσο και άμεσης διαχείρισης.

Πίνακας 1 – Προϋπολογισμός της ΕΕ για το Ταμείο Επιστροφής την περίοδο 2008-2013

1. Στρατηγική διαχείριση της επιστροφής | 26 κράτη μέλη (ΚΜ) | 25 εκτός της Ιρλανδίας | 26 ΚΜ |

2. Συνεργασία με άλλα κράτη μέλη | 23 ΚΜ εκτός από τη Λιθουανία, τη Σλοβακία και τη Σουηδία. | 13 ΚΜ εκτός από την Αυστρία, την Εσθονία, τη Γερμανία, την Ελλάδα. την Ουγγαρία, τη Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και τη Σουηδία | 15 ΚΜ εκτός από την Αυστρία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία, τη Μάλτα, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και τη Σουηδία |

3. Ειδικά καινοτόμα εργαλεία | 25 ΚΜ εκτός από την Εσθονία | 20 ΚΜ εκτός από την Κύπρο, την Εσθονία, την Ιρλανδία, τη Λετονία, το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα | 22 ΚΜ εκτός από την Κύπρο, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Μάλτα |

4. Πρότυπα της ΕΕ και ορθές πρακτικές | 23 ΚΜ εκτός από την Τσεχική Δημοκρατία, την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο | 15 ΚΜ εκτός από την Αυστρία, τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα, τις Κάτω Χώρες, την Πολωνία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο | 17 ΚΜ εκτός από την Τσεχική Δημοκρατία, τη Γαλλία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο |

Αριθμός δράσεων

- Όσον αφορά τον αριθμό των δράσεων που εφαρμόστηκαν , η δράση 1 κατέχει λιγότερο σημαντική θέση. Αυτό σημαίνει ότι οι δαπάνες που προβλέφθηκαν στον προϋπολογισμό ανά δράση στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων 2, 3 και 4 είναι κατά μέσο όρο πολύ μικρότερες από ό,τι στο πλαίσιο της προτεραιότητας 1.

Πίνακας 4: Αριθμός δράσεων ανά προτεραιότητα

Προτεραιότητες | 2008 | 2009 | Σύνολο 2008-2009 | Ποσοστό 2008-2009 |

1. Στρατηγική διαχείριση της επιστροφής | 75 | 79 | 154 | 45,4% |

2. Συνεργασία με άλλα κράτη μέλη | 14 | 19 | 33 | 9,7% |

3. Ειδικά καινοτόμα εργαλεία | 46 | 54 | 100 | 29,5% |

4. Πρότυπα της ΕΕ και ορθές πρακτικές | 19 | 33 | 52 | 15,3% |

Σύνολο | 154 | 185 | 339 | 100,0% |

Ποσοστά συγχρηματοδότησης

Όλες οι χώρες του Ταμείου Συνοχής χρησιμοποίησαν πλήρως τη δυνατότητα να έχουν ποσοστό συγχρηματοδότησης 75% από την ΕΕ. Υπάρχει μια σημαντική εξαίρεση: η Ισπανία, στην οποία το ποσοστό συγχρηματοδότησης από τα ετήσια προγράμματα του 2008 και του 2009 είναι χαμηλότερη από 25%, και οι δράσεις παρουσιάζονται στο πλαίσιο του συνολικού εθνικού προϋπολογισμού για την επιστροφή.

Για τα άλλα κράτη μέλη η συγχρηματοδότηση διαφέρει από έτος σε έτος. Κυμαίνεται από 38% έως 73%. Στη Γερμανία, το Βέλγιο, τη Φινλανδία και τη Σουηδία τα ποσοστά συγχρηματοδότησης είναι συστηματικά πάνω από 60%, λόγω του μεγάλου αριθμού των ενεργειών που ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένες προτεραιότητες (κυρίως στην προτεραιότητα 3).

Για το 2008 και το 2009 το μέσο ποσοστό ανήλθε σε 50%. Ωστόσο, αν εξαιρεθεί η Ισπανία, το συνολικό ποσοστό υπερέβη το 68%.

Γραφική παράσταση 3: Κατανομή την περίοδο 2008-2009 των συνολικών πόρων ανά πηγή προέλευσης

[pic]

Η διαδικασία επιλογής που χρησιμοποιήθηκε το 2008 και το 2009

Οι δράσεις που προγραμματίστηκαν εφαρμόστηκαν μέσω (ενός ή περισσότερων) σχεδίων, που επελέγησαν είτε βάσει της μεθόδου της αναθέτουσας αρχής ή της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα.

Βάσει της μεθόδου της αναθέτουσας αρχής , σχεδόν όλα τα κράτη μέλη οργάνωσαν τουλάχιστον μία ανοικτή πρόσκληση υποβολής προσφορών για κάθε ετήσιο πρόγραμμα . Ωστόσο, στην Κύπρο, τη Γαλλία, την Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο, δεν υπήρξε πρόσκληση για το πρόγραμμα του 2008. Από την άλλη πλευρά, αρκετά κράτη μέλη χρειάστηκε να προκηρύξουν περισσότερες από μία προσκλήσεις λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος ή ανάγκης για νέες αιτήσεις σχεδίων.

Τα περισσότερα κράτη μέλη έλαβαν λιγότερες από 10 προτάσεις για κάθε πρόσκληση. Μόνο στην Ισπανία και τη Γερμανία υπήρξε πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον (για το 2008 οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν 26 και 60 και για το 2009 36 και 33). Για το 2008, σε 15 κράτη μέλη όλες οι προτάσεις επελέγησαν για χρηματοδότηση. Για το 2009, σε 4 κράτη μέλη επελέγησαν όλες οι προτάσεις και σε τρία άλλα επελέγη άνω των 2/3 των προτάσεων. Κανένα κράτος μέλος δεν ανέφερε ότι χρηματοδότησε σχέδιο χωρίς πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

Πίνακας 5: Επιλογή βάσει της μεθόδου της αναθέτουσας αρχής

Ετήσιο πρόγραμμα | Ληφθείσες προτάσεις σχεδίων | Σχέδια επιλεγέντα για χρηματοδότηση | Ποσοστό επιτυχίας |

2008 | 185 | 146 | 80% |

2009 | 134 | 97 | 72% |

Βάσει της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα , τουλάχιστον μία πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος που απευθύνθηκε στις αρμόδιες δημόσιες αρχές στον τομέα της επιστροφής ήταν κοινή για όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, παρόλο που ορισμένα κράτη μέλη, μετά από διαβούλευση με τους κυριότερους ενδιαφερόμενους φορείς για το σχέδιο ετήσιου προγράμματος, είτε δεν προκήρυξαν χωριστή πρόσκληση (συγκεκριμένα η Ελλάδα και η Ιταλία) ή εν γένει επέλεξαν σχέδια εκτός πλαισίου πρόσκλησης (Ισπανία). Ορισμένα κράτη μέλη προκήρυξαν αρκετές διαδοχικές προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος (συγκεκριμένα η Γαλλία και η Κύπρος).

Για το 2008, σε 10 εκ των 16 κρατών μελών που οργάνωσαν προσκλήσεις, επελέγησαν όλα τα σχέδια. Αυτό συνέβη σε 12 εκ των 14 κρατών μελών για το 2009.

Πίνακας 6: Επιλογή βάσει της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα

Ετήσιο πρόγραμμα | Ληφθείσες προτάσεις σχεδίων | Σχέδια επιλεγέντα για χρηματοδότηση | Ποσοστό επιτυχίας |

2008 | 72 | 55 | 76% |

2009 | 43 | 39 | 91% |

Επιπλέον, σε 9 κράτη μέλη (Εσθονία, Φινλανδία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Μάλτα Λουξεμβούργο, Ρουμανία και Ισπανία) τα σχέδια χρηματοδοτήθηκαν χωρίς πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για 81 συνολικά σχέδια, ενώ ο μεγαλύτερος αριθμός τέτοιων σχεδίων παρατηρήθηκε στην Ελλάδα (47).

Όσον αφορά τη σπουδαιότητα της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα στα προγράμματα συνολικά, σύμφωνα με τις (όχι πλήρεις) πληροφορίες που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη, για το 2008, 49% των δράσεων αναλήφθηκαν βάσει της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα. Για το 2009 το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε ελαφρά χαμηλότερο του 40 %.

Το μερίδιο αυτών των σχεδίων υπό τη διαχείριση του δημοσίου στη συνεισφορά της ΕΕ διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα:

- Στις δύο μεγαλύτερες δικαιούχες χώρες υπάρχει πολύ χαμηλό ποσοστό τέτοιων σχεδίων: στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου κατά μέσο όρο 93% των πιστώσεων διοχετεύτηκαν σε μέτρα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης που επελέγησαν σε ευρεία βάση, και στη Γερμανία, όπου άνω του 95% των πιστώσεων διατέθηκαν σε σχέδια υπό τη διαχείριση μη κυβερνητικών οργανώσεων για σχέδια παροχής συμβουλών, επανένταξης και οικειοθελούς επιστροφής.

- Στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη, το μερίδιο κυμαίνεται από 10 έως 50%, ενώ σε ένα περιορισμένο αριθμό κρατών μελών, ο μέσος όρος είναι υψηλότερος (άνω του 70% στη Βουλγαρία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Σλοβενία και την Ισπανία και ακόμη και άνω του 90% στη Γαλλία και την Ελλάδα), λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την επικέντρωση σε σχέδια αναγκαστικής επιστροφής και το υψηλό κόστος αυτών των σχεδίων.

- Σε ορισμένες περιπτώσεις, το μερίδιο διαφέρει αισθητά από το ένα έτος στο άλλο. Για παράδειγμα, στη Ρουμανία το 2008 υπήρχαν μόνο τέτοια σχέδια, ενώ το 2009 σχεδόν 37% των σχεδίων είχαν ανατεθεί μέσω μεθόδου της αναθέτουσας αρχής.

Ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσουν και άλλοι παράγοντες εκτός από την προτίμηση σε σχέδια αναγκαστικής επιστροφής καθώς το μερίδιο του αριθμού των σχεδίων που χρηματοδοτούνται με τη μέθοδο της αναθέτουσας αρχής συνήθως εξαρτάται από τον αριθμό των αιτήσεων που λαμβάνονται κάθε έτος. Σε περίπτωση που το ποσοστό είναι μικρό ή οι επιλέξιμες αιτήσεις είναι λίγες, η αρμόδια αρχή μπορεί να αποφασίσει να προκηρύξει άλλη πρόσκληση, αλλά εναλλακτικά θα μπορούσε επίσης να αποφασίσει να αποδεχτεί μεγαλύτερο μερίδιο σχεδίων βάσει της μεθόδου του εκτελεστικού φορέα (από τα αποθέματα), ώστε να εξασφαλίσει εφικτό χρονοδιάγραμμα για την αποτελεσματική υλοποίηση των σχεδίων.

Τέλος, θα πρέπει να έχει κανείς υπόψη ότι σε ορισμένα κράτη μέλη η μέθοδος του εκτελεστικού φορέα δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο για σχέδια αναγκαστικής επιστροφής αλλά και για κυβερνητικά σχέδια συγκεκριμένης στρατηγικής αξίας για το εθνικό σύστημα επιστροφής όπως μελέτες, προγράμματα για συνεργασία, ανάπτυξη δικτύων ή κατάρτιση.

Ποιοτικές πτυχές της εφαρμογής από τα κράτη μέλη

Οι κατηγορίες των δράσεων που καθορίστηκαν βάσει του Ταμείου

Για να δοθεί μια πλήρης εικόνα της φύσης των δράσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Επιστροφής, η Επιτροπή ανέπτυξε ένα αναλυτικό μοντέλο για την κατάταξη των παρεμβάσεων. Πρόκειται για μια διάρθρωση με δύο σκέλη:

1. Πρώτα καθορίζεται αν οι παρεμβάσεις στοχεύουν κατά κύριο λόγο στην οικειοθελή ή στην αναγκαστική επιστροφή. Αν χρειαστεί, χρησιμοποιείται μια «μεικτή» κατηγορία, σε περίπτωση που μια δράση δεν μπορεί να υπαχθεί κατά κύριο λόγο στη μια ή στην άλλη κατηγορία (για παράδειγμα σε ορισμένες δραστηριότητες κατάρτισης). Τα σχέδια που αφορούν την ταυτοποίηση και τα ταξιδιωτικά έγγραφα θεωρούνται ότι αποσκοπούν στην αναγκαστική επιστροφή.

2. Στη συνέχεια η δράση κατατάσσεται ανάλογα με τη φύση της: από την έρευνα και/ή ανάπτυξη στρατηγικής σε ενέργειες για ανάπτυξη ικανοτήτων, συνεργασίας κ.λπ.. Όταν διαπιστώνεται ότι μια δράση έχει πολυλειτουργικό χαρακτήρα, προβλέπονται μέχρι και τρεις κατηγορίες κατάταξης, καθώς και μια κατ’ εκτίμηση στάθμιση της σχετικής δράσης.

Αφού το μοντέλο αυτό εφαρμόστηκε στα οικονομικά στοιχεία που ήταν διαθέσιμα για τις δράσεις βάσει των ετήσιων προγραμμάτων για την περίοδο 2008-2009 όπως γνωστοποιήθηκαν μέχρι το 2010, συνάχθηκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα σχετικά με τις ποιοτικές πτυχές της εφαρμογής του Ταμείου βάσει αυτών των προγραμμάτων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αναθεωρήσεις του 2009 που έπρεπε να εγκριθούν μέχρι τα τέλη της περιόδου επιλεξιμότητας στις 30 Ιουνίου 2011:

- Βάσει της ανάλυσης πρώτου επιπέδου : σχεδόν 53% των πόρων είχε διατεθεί για την εφαρμογή μέτρων αναγκαστικής επιστροφής, 43 % χρησιμοποιήθηκε για τη στήριξη δραστηριοτήτων οικειοθελούς επιστροφής και 4% αφορούσε δραστηριότητες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αναχώρηση με τη μια ή την άλλη μέθοδο.

- Βάσει της ανάλυσης δευτέρου επιπέδου : σχεδόν 77% των πόρων διατέθηκε σε συγκεκριμένες και ατομικές επιχειρήσεις επιστροφής και συνδρομής σε ομάδες στόχους (ενέργειες οικειοθελούς επιστροφής, ενέργειες αναγκαστικής επιστροφής, παροχής συμβουλών και ενημέρωσης και συνδρομής σε ευπαθή άτομα)· το μερίδιο που διατέθηκε σε ενέργειες συνεργασίας με τρίτες χώρες, με στόχο τον καθορισμό προϋποθέσεων για απομακρύνσεις και/ή επαναπατρισμό (ταυτοποίηση και απόκτηση ταξιδιωτικών εγγράφων), έφθασε σε 3 %, το μερίδιο για συνεργασία μεταξύ κρατών μελών ανήλθε σε 2% και το υπόλοιπο (18%) διατέθηκε σε γενικά μέτρα ανάπτυξης ικανοτήτων (ανάπτυξη στρατηγικών, προσωπικό, υποδομή και εργαλεία, έρευνα/βέλτιστες πρακτικές).

Πίνακας 7: Ανάλυση πρώτου επιπέδου για την περίοδο 2008-2009 (ανά πόρους)

Επίπεδο τυπολογίας 1 | 2008 | ποσοστό 2008 | 2009 | ποσοστό 2009 | μέσος όρος 2008-2009 |

οικειοθελής επιστροφή | 44.156.100 | 42,6 % | 47.333.822 | 41,2 % | 41,9% (91.489.922) |

αναγκαστική επιστροφή | 55.685.887 | 53,7 % | 59.236.649 | 51,6 % | 52,6% (114.922.536) |

μεικτή κατηγορία | 3.770.382 | 3,6 % | 8.251.176 | 7,2 % | 5,5% (12.021.558) |

σύνολο | 103.612.369 | 114.821.647 | 218.434.016 |

Πίνακας 8: Ανάλυση δεύτερου επιπέδου για την περίοδο 2008-2009 (ανά αριθμό δράσεων)

Επίπεδο τυπολογίας 2 | 2008 | 2009 | 2008+2009 |

Αριθμός δράσεων | μερίδιο % | αριθμός δράσεων | μερίδιο % | συνολικός μέσος όρος |

1. διαχείριση επιστροφής (στρατηγική) | 23 | 4 | 22 | 1 | 45 |

2. οικειοθελής επιστροφή (ενέργειες) | 41 | 24 | 51 | 26 | 92 |

3. αναγκαστική επιστροφή (ενέργειες) | 32 | 42 | 36 | 33 | 68 |

4. συμβουλευτική και πληροφόρηση | 38 | 12 | 43 | 12 | 81 |

5. συνδρομή σε ευπαθή άτομα | 24 | 3 | 25 | 4 | 49 |

6. ανάπτυξη ικανοτήτων προσωπικού | 42 | 3 | 45 | 3 | 87 |

7. ανάπτυξη ικανοτήτων – υποδομή και εργαλεία | 18 | 3 | 19 | 11 | 37 |

8. ανάπτυξη ικανοτήτων– έρευνα/βέλτιστες πρακτικές | 31 | 4 | 47 | 4 | 78 |

9. συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών | 25 | 2 | 32 | 2 | 57 |

10. συνεργασία με τρίτες χώρες | 33 | 2 | 38 | 3 | 71 |

Γραφική παράσταση 4: Ανάλυση δεύτερου επιπέδου για την περίοδο 2008-2009 – διάκριση δράσεων σε τέσσερις βασικές κατηγορίες

[pic]

Είδη δικαιούχων για συνεισφορά της ΕΕ

Ποσοστά 54,5% και 53,2 % των συνεισφορών της ΕΕ στο πλαίσιο του Ταμείου, το 2008 και 2009 αντίστοιχα, διατέθηκαν σε δράσεις που εφαρμόστηκαν από τις δημόσιες αρχές, 19,8% και 19,2% σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και 25,7% και 27,6% σε διεθνείς οργανισμούς (ιδίως στον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, εφεξής ΔΟΜ).

Παραδείγματα σχεδίων που εκτελέστηκαν βάσει της προτεραιότητας 1

A. Προγράμματα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής.

Το πρόγραμμα της Στοκχόλμης καλεί τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν την οικειοθελή επιστροφή, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη συστημάτων κινήτρων, κατάρτισης, επανένταξης και επιδοτήσεων και με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ.

Σχεδόν 55,5 εκατ. ευρώ διατέθηκαν για το σκοπό αυτό σύμφωνα με τα προγράμματα.

Τα κράτη μέλη βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής, όπως αποδείχθηκε από πρόσφατη μελέτη του ΕΔΜ[13] και τη βασική περιγραφή των πολυετών προγραμμάτων. Κατά συνέπεια, οι προσπάθειες στον τομέα αυτόν θα μπορούσαν να ταξινομηθούν ως εξής:

1. Ελλείψει οποιωνδήποτε (μόνιμων) καθεστώτων, ανάπτυξη πιλοτικών σχεδίων και/ή εισαγωγή ενός προγράμματος υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής (π.χ. στην Κύπρο, την Εσθονία, την Φινλανδία, την Ελλάδα, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Μάλτα και τη Σλοβενία).

2. Παγίωση των πρόσφατα δημιουργηθέντων (βασικών) υπηρεσιών ή προγραμμάτων με την επέκταση της διάρκειας και/ή σταδιακά την αύξηση του αριθμού των προσώπων που μπορούν να επωφεληθούν από αυτήν τη συνδρομή (π.χ. στη Σλοβακία).

3. Επέκταση (συστηματική) των παγιωμένων προγραμμάτων με την υπαγωγή σε αυτά ενός μεγαλύτερου πληθυσμού στόχου, νέων (συγκεκριμένων) ομάδων στόχων όπως τα ευπαθή άτομα και/ή διεύρυνση της φύσης της παρεχόμενης συνδρομής (ιδίως σε τέσσερα κράτη μέλη που συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων δικαιούχων, και συγκεκριμένα στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο).

4. Θέσπιση ειδικών καινοτόμων μέτρων σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες , ιδίως με στόχο την επίτευξη μιας πιο βιώσιμης επιστροφής και την ανάπτυξη μιας ειδικής συνιστώσας επανένταξης (π.χ. στο Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες και τη Γερμανία).

Στη Λετονία , στο πλαίσιο της ανάπτυξης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τη διαχείριση της επιστροφής, χρηματοδοτήθηκαν αρκετά ερευνητικά σχέδια βάσει του προγράμματος του 2008 για την ανάπτυξη μοντέλων οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης που ήταν καταλληλότερα για τη Λετονία, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος του πληθυσμού στόχου, τη νομοθεσία της ΕΕ και τις βέλτιστες πρακτικές σε άλλες χώρες. Στο ίδιο πνεύμα, στην Εσθονία , χάρη σε αρκετά σχέδια στο πλαίσιο των προγραμμάτων του 2008 και 2009, έγιναν τα πρώτα βήματα για τη θέσπιση ενός προγράμματος υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και μιας διάρθρωσης διαβούλευσης και υποστήριξης για επαναπατριζόμενους. Στη Μάλτα, δύο σχέδια στο πλαίσιο των προγραμμάτων του 2008 και του 2009 χρησίμευσαν για την ενίσχυση δραστηριοτήτων στον τομέα της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής. Επίσης, ένα άλλο είχε ως στόχο την ενίσχυση των μακροπρόθεσμων διαχειριστικών ικανοτήτων της Μάλτας στον τομέα της επιστροφής. Και στις τρεις χώρες, ο ΔΟΜ ήταν μεταξύ των δικαιούχων του σχεδίου.

Στη Φινλανδία ένα πολυετές σχέδιο, που είχε ξεκινήσει το 2009, είχε ως στόχο τη θέσπιση ενός ολοκληρωμένου συστήματος οικειοθελούς επιστροφής. Μέχρι στιγμής στη χώρα αυτή δεν υπάρχει εθνικό πρόγραμμα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και στόχος του προγράμματος είναι η παροχή ταξιδιωτικής συνδρομής και οικονομικής βοήθειας για επανένταξη, η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων που ασχολούνται με θέματα οικειοθελούς επιστροφής και η καλύτερη ενημέρωση των δυνητικών επαναπατριζόμενων.

Πολλές χώρες έχουν επωφεληθεί από τις προσπάθειες του ΔΟΜ για τη θέσπιση μιας γενικότερης δέσμης μέτρων στον τομέα της επιστροφής. Παραδείγματος χάρη, στη Σλοβακία , στο πλαίσιο μιας δράσης στον τομέα της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης, ο ΔΟΜ οργάνωσε εκστρατεία για την προσέγγιση μη εγγεγραμμένων μεταναστών, στοχεύοντας σε περιοχές όπου θεωρείτο πιθανό να κατοικούν. Αποτέλεσμα της εκστρατείας αυτής ήταν ότι επετεύχθη η επιστροφή 47 ατόμων, ενώ το προηγούμενο έτος δεν υπήρξε καμία επιστροφή. Στις Κάτω Χώρες , ο ΔΟΜ εφάρμοσε ένα σχέδιο για την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών σε κρατουμένους, ενώ βελτιώθηκε η ικανότητα για υποστηριζόμενη οικειοθελή επιστροφή σε κέντρα κράτησης εν γένει. Στην Πορτογαλία , βάσει του προγράμματος του 2008, ο ΔΟΜ βοήθησε στην ίδρυση ενός δικτύου εθνικών και διεθνών εταίρων, κατά κύριο λόγο ΜΚΟ στη Λατινική Αμερική, για την περαιτέρω ανάπτυξη της διάρθρωσης για υποστηριζόμενη οικειοθελή επιστροφή. Σε σχέδιο που το διαδέχθηκε, εκτός από την παροχή βασικών υπηρεσιών και σειρά μέτρων στήριξης για περίπου 550 άτομα, ο ΔΟΜ διεύρυνε περαιτέρω το δίκτυο, ανέπτυξε σαφή επικοινωνιακή στρατηγική και ενίσχυσε τις υπηρεσίες για την επανένταξη, καθώς και την παρακολούθηση και στήριξη μετά την άφιξη. Στην Πολωνία ο ΔΟΜ εξασφάλισε την παροχή μιας πλήρους σειράς υπηρεσιών με χρηματοδότηση του 2008 και του 2009: μέτρα προώθησης, ταξιδιωτική συνδρομή και βοήθεια επανένταξης, εκπαίδευση προσωπικού σε κέντρα υποδοχής, στήριξη σε ευπαθή άτομα, κατάρτιση και τήρηση βάσης δεδομένων, καθώς και οργάνωση διάλεξης για την προώθηση της ιδέας της οικειοθελούς επιστροφής μεταξύ των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των αρχών.

Σε πολλές άλλες χώρες, παράλληλα με δράσεις για την παγίωση ή την επέκταση υφιστάμενων καθεστώτων, το Ταμείο χρησιμοποιήθηκε για τη δοκιμή ή την εισαγωγή νέων συγκεκριμένων στοιχείων. Στη Σλοβακία, οι δράσεις συνίσταντο στην επέκταση των υφιστάμενων καθεστώτων προσθέτοντας επίσης, εκτός από τις συνήθεις δαπάνες, μέτρα στήριξης για την προετοιμασία σχεδίων επανένταξης και συνδρομής για την επανένταξη στη χώρα της επιστροφής. Στην Ιταλία , μετά από δράση για τη στήριξη του κανονικού καθεστώτος το 2008, το 2009 δόθηκε έμφαση σε μέτρα επανένταξης.

Επιπλέον, σε αρκετές χώρες (για παράδειγμα στην Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Φινλανδία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία) χρηματοδοτήθηκαν σχέδια για ειδική συνδρομή σε ευπαθή άτομα, όπως σε οικογένειες, ανηλίκους ή θύματα σωματεμπορίας. Στη Γαλλία , δόθηκε συνδρομή για έκτατη ιατροφαρμακευτική μέριμνα, κατάλληλη στέγαση κατά την έννοια της οδηγίας και διευθετήσεις επιστροφής για ασυνόδευτους ανηλίκους που είχαν παραμείνει στη ζώνη διαμετακόμισης του αεροδρομίου του Roissy. Στην Ουγγαρία χάρη στο σχέδιο «Home again», ένας μικρός αριθμός Βοσνίων με προβλήματα υγείας μπόρεσε να επαναπατριστεί σε στενή συνεργασία με τις κατάλληλες ομόλογες βοσνιακές αρχές, με κάθε κατάλληλη επιμέλεια και φροντίδα.

Στις Κάτω Χώρες, μια μικρή μη κυβερνητική οργάνωση βοήθησε μετανάστες να αναπτύξουν οικονομική δραστηριότητα στη χώρα επιστροφής. Εθελοντές ετοίμασαν ειδικές εργαλειοθήκες διευκολύνοντας την επιστροφή 23 υπηκόων τρίτων χωρών με προϋπολογισμό 120.000 ευρώ.

Η Γαλλία χρησιμοποίησε τις συνεισφορές που έλαβε από την ΕΕ με στρατηγικό τρόπο με την ανάληψη μιας σειράς συμπληρωματικών δράσεων στον τομέα αυτό, από την παροχή συμβουλών και πληροφοριών μέχρι τη χορήγηση οικονομικών κινήτρων, και από την παροχή ειδικών πληροφοριών μέχρι τη λήψη μέτρων για την υποβοήθηση της επανένταξης. Μια δράση προέβλεπε την επέκταση των οικονομικών επιδομάτων για να ενθαρρυνθεί η επιστροφή των παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, πέρα από το πλαίσιο του υφιστάμενου προγράμματος (3,5 εκατ. ευρώ, 39% του προγράμματος του 2008). Στο πλαίσιο μιας άλλης δράσης, δόθηκε βοήθεια σε άτομα στην περιοχή του Calais για την επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους, μεταξύ άλλων με την ευαισθητοποίησή τους για τους κινδύνους μιας απόπειρας μετάβασης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις επισφαλείς συνθήκες που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εκεί και τους κινδύνους που διατρέχουν με τη συνέχιση της παράνομης διαμονής τους στη Γαλλία (0,9 εκατ. ευρώ). Εν γένει, το Ταμείο επέτρεψε στη Γαλλία να αυξήσει τη χρησιμοποίηση οικονομικών κινήτρων (το 2008 επωφελήθηκαν 2227 μετανάστες από το καθεστώς, αριθμός που αντιπροσωπεύει αύξηση 9% σε σύγκριση με το 2007) καθώς και να αυξήσει το μέγεθος των κατά κεφαλή κινήτρων.

Κατά την περίοδο αναφοράς, το Ηνωμένο Βασίλειο διέθεσε την υψηλότερη συνεισφορά της ΕΕ από το Ταμείο (14 εκατ. ευρώ) για μέτρα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής. Το Ταμείο στήριξε το πρόγραμμα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής και επανένταξης (Voluntary Assisted Return & Reintegration Programme, VARRP), την υποστηριζόμενη οικειοθελή επιστροφή και επανένταξη κρατούμενων μεταναστών (Voluntary Return and Reintegration of Detained Migrants, VRRDM) και το καθεστώς διευκόλυνσης της επιστροφής (Facilitated Return Scheme, FRS) (πληρωμή χρηματικών ποσών). Το VARRP, όπως εφαρμόστηκε βάσει του προγράμματος του 2008, έχει ήδη αξιολογηθεί ως επιτυχές: τα στοιχεία παρακολούθησης έδειξαν σημαντικές αυξήσεις, σε σύγκριση με προηγούμενα έτη, του αριθμού των αιτήσεων, των πραγματικών αναχωρήσεων και της χρήσης συνδρομής επανένταξης. Ειδικότερα, η ανάπτυξη ατομικών σχεδίων επιστροφής και η υλοποίηση και το περιεχόμενο της συνδρομής επανένταξης αξιολογήθηκαν θετικά από τα πρόσωπα που απάντησαν σε σχετικό ερωτηματολόγιο.

B. Συμβουλευτική και πληροφόρηση

Σχεδόν 25,8 εκατ. ευρώ διατέθηκαν από τον προϋπολογισμό για το σκοπό αυτό σύμφωνα με τα προγράμματα. Πολλά κράτη μέλη ανέπτυξαν δράσεις στον τομέα της πληροφόρησης και της συμβουλευτικής (π.χ.. Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ελλάδα, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Σλοβακία και Ισπανία )[14].

Ορισμένα παραδείγματα δράσεων στον τομέα αυτό που επηρέασαν σημαντικό μερίδιο του πληθυσμού στόχου είναι τα εξής:

- Στο πλαίσιο του προγράμματος του 2009 της Ελλάδας , καταβλήθηκε 1 εκατ. ευρώ, ως συνεισφορά της ΕΕ, για την απασχόληση διερμηνέων, κοινωνικών λειτουργών και ψυχολόγων για την παροχή υπηρεσιών σε επαναπατριζόμενους, μεταξύ άλλων στην Αθήνα και στην Κρήτη.

- Στις Κάτω Χώρες , το 2009 δόθηκε στήριξη, με συνεισφορά της ΕΕ περίπου 1 εκατ. ευρώ, για την επέκταση της γεωγραφικής κάλυψης του δικτύου των «εντόπιων συμβούλων» πέρα από τις μεγάλες πόλεις και την ενίσχυση της συνεργασίας με τις τοπικές αρχές.

- Στην Αυστρία , τέσσερις μη κυβερνητικοί οργανισμοί χορήγησαν υπηρεσίες συμβουλευτικής σε υπηκόους τρίτων χωρών τόσο εντός όσο και εκτός των εγκαταστάσεων κράτησης προσεγγίζοντας, άνω των 6.000 κρατούμενων υπηκόων τρίτων χωρών εκ των οποίων ποσοστό περίπου 19% αποφάσισε να επιστρέψει οικειοθελώς και, εκτός των εγκαταστάσεων κράτησης, άνω των 6.000 υπηκόων τρίτων χωρών εκ των οποίων ποσοστό περίπου 58% αποφάσισε να επιστρέψει οικειοθελώς. Η συνδυασμένη συνεισφορά της ΕΕ για τα σχέδια του 2008 και του 2009 ανήλθε σε 1,8 εκατ. ευρώ.

- Στη Γερμανία τα προγράμματα του 2008 και 2009 επέτρεψαν σε διάφορους μη κυβερνητικούς οργανισμούς να προσφέρουν υπηρεσίες συμβουλευτικής και πληροφόρησης σε διάφορα ομόσπονδα κράτη με περίπου 25 σχέδια με κονδύλια ύψους σχεδόν 2,2 εκατ. ευρώ (συνεισφορά της ΕΕ). Χάρη στα σχέδια του 2008, πραγματοποιήθηκαν 10.402 συνεδρίες συμβουλευτικής και 1382 άτομα επαναπατρίστηκαν οικειοθελώς. Είναι βέβαιο ότι, όσον αφορά το πρόγραμμα του 2008, οι δραστηριότητες ενίσχυσαν τις υποδομές για παροχή συμβουλών και συνεργασία, καθώς και τα δίκτυα μεταξύ των διαφόρων φορέων για τον σκοπό αυτό. Επιπλέον, λόγω της συμπληρωματικότητας με τις διαθέσιμες υπηρεσίες βάσει του προγράμματος REAG /GARP, αυτές οι δραστηριότητες στο πλαίσιο του Ταμείου αύξησαν την επιτυχία αυτού του υποστηριζόμενου οικειοθελούς προγράμματος για πρόσφυγες και (απορριφθέντες) αιτούντες άσυλο.

Γ. Αναγκαστικές επιστροφές

Για το σκοπό αυτό, διατέθηκαν από τον προϋπολογισμό σχεδόν 81 εκατ. ευρώ σύμφωνα με τα προγράμματα. Όλα τα κράτη μέλη συγχρηματοδότησαν αναγκαστικές επιστροφές (δηλαδή διαχείριση πτήσεων, έξοδα ταξιδίου και διαβίωσης συνοδών και έξοδα ταξιδίου για τους επαναπατριζόμενους) εκτός από την Αυστρία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία, τη Σουηδία και τις Κάτω Χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο υπήρξε ένα μικρό μόνο σχέδιο που αποσκοπούσε στην ενθάρρυνση της συνεργασίας με άλλα κράτη μέλη στον τομέα αναγκαστικής επιστροφής, και το μοντέλο αυτό αξιοποιείται, μεταξύ άλλων, μέσω κοινών πτήσεων επιστροφής· το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος αφορούσε την οικειοθελή επιστροφή.

Στα περισσότερα κράτη μέλη, το μερίδιο της δαπάνης για αναγκαστική επιστροφή σε σχέση με τον συνολικό προϋπολογισμό ήταν μεταξύ 10 και 30%. Ασφαλώς σε απόλυτους όρους, σημαντικό μέρος της συνεισφοράς της ΕΕ διατέθηκε για τέτοιες ενέργειες βάσει των δύο προγραμμάτων στους τέσσερις κυριότερους αποδέκτες, και συγκεκριμένα τη Γαλλία (2,8 εκατ. ευρώ), την Ελλάδα (7,8 εκατ. ευρώ), την Ιταλία (6,9 εκατ. ευρώ) και την Ισπανία (6,3 εκατ. ευρώ). Σε σχετικούς όρους, το μερίδιο της δαπάνης που διατέθηκε ήταν επίσης υψηλό σε χώρες με χαμηλότερες πιστώσεις όπως η Κύπρος , το Λουξεμβούργο και η Πολωνία .

Εκτός από τις συνήθεις επιχειρήσεις επιστροφής, χρηματοδοτήθηκαν ορισμένα καινοτόμα σχέδια, μεταξύ των οποίων τα εξής:

- Στο Βέλγιο, εφαρμόστηκαν από τις αρχές δύο σχέδια («Επιστροφή οικογενειών» και «Επιστροφή ατόμων με ειδικές ανάγκες» ) με σκοπό να αναπτυχθούν εναλλακτικές λύσεις έναντι της κράτησης. Και τα δύο σχέδια συνίσταντο στην προσαρμογή οικογενειακών κατοικιών / εγκαταστάσεων υποδοχής ώστε να παρέχεται φροντίδα σε οικογένειες / άτομα με ειδικές ανάγκες χωριστά από τους άλλους τροφίμους κλειστών κέντρων. Για να προετοιμαστεί η επιστροφή και η πιθανή επανένταξη στις χώρες καταγωγής, προσλήφθηκαν εκπαιδευμένοι συντονιστές οι οποίοι καθοδηγούσαν τα άτομα αυτά στην πορεία της διαδικασίας επιστροφής και τα βοηθούσαν σε καθημερινή βάση. Σε αρχικό στάδιο, εξακολουθεί να προσφέρεται η δυνατότητα οικειοθελούς επιστροφής. Το δεύτερο σχέδιο περιλάμβανε επίσης πρόβλεψη για ιατρική και ψυχολογική συνδρομή σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες. Το πρώτο σχέδιο αξιολογήθηκε ήδη θετικά από ορισμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις.

- Στην Ισπανία , δόθηκαν μαθήματα πρώτων βοηθειών σε αστυνομικούς συνοδούς που συμμετέχουν σε επιχειρήσεις επιστροφής με ναυλωμένες πτήσεις, τακτικές ναυτιλιακές γραμμές και εμπορικές πτήσεις στις οποίες ταξιδεύουν ασυνόδευτοι.

Παραδείγματα σχεδίων που εκτελέστηκαν βάσει της προτεραιότητας 2

Το μερίδιο της δαπάνης σχετικά με αυτή την προτεραιότητα ήταν κατά κανόνα πολύ μικρό, με εξαίρεση την Ιρλανδία . Αυτό το κράτος μέλος χρησιμοποίησε το 70% των πόρων του για την πληρωμή κοινών πτήσεων επιστροφής, καθώς και το σύνολο των πιστώσεων για το 2008.

Τα κράτη μέλη είτε χρηματοδότησαν αποκλειστικά κοινές πτήσεις επιστροφής ( Βέλγιο, Κύπρος, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία ), είτε συνδυασμό κοινών πτήσεων με μέτρα συνεργασίας και ανάπτυξης ικανοτήτων ( Βουλγαρία, Πολωνία, Σλοβενία ) είτε επικεντρώθηκαν κατά κύριο λόγο στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών με άλλα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων προπαρασκευαστικών μέτρων για την καλύτερη συνεργασία με τρίτες χώρες ( Τσεχική Δημοκρατία, Λετονία και Ηνωμένο Βασίλειο ).

A. Κοινές πτήσεις επιστροφής

Εν γένει τα κράτη μέλη χρηματοδότησαν μία ή ελάχιστες μόνο πτήσεις. Το σύνολο της συνεισφοράς της ΕΕ για κοινές πτήσεις έφθασε σε περίπου 3,6 εκατ. ευρώ. Αυτές οι πτήσεις ήταν συμπληρωματικές με εκείνες που συντονίστηκαν από τον Frontex.

B. Λοιπές μορφές συνεργασίας

Στην Εσθονία χρηματοδοτήθηκε σχέδιο για την αύξηση της επιχειρησιακής συνεργασίες για την απόκτηση ταξιδιωτικών εγγράφων μεταξύ των προξενικών υπηρεσιών στη Λετονία, τη Λιθουανία και την Εσθονία και των υπηρεσιών μετανάστευσης σε τρίτες χώρες.

Παραδείγματα σχεδίων που εκτελέστηκαν βάσει της προτεραιότητας 3

A. Καινοτόμοι τρόποι και μέσα συμβουλευτικής και πληροφόρησης για δυνητικούς επαναπατριζόμενους

Χάρη σε δύο σχέδια του 2008, η Βουλγαρία πραγματοποίησε ενημερωτική εκστρατεία για την προβολή της οικειοθελούς επιστροφής (βιντεοκλίπ, ένα ντοκιμαντέρ, ενημερωτικό υλικό, όπως 53.000 δελτία πληροφοριών, πινακίδες και ενημερωτικά φυλλάδια) και βελτίωσε τη συνεργασία μεταξύ των μη κυβερνητικών οργανώσεων, του ΔΟΜ και των αρχών στον τομέα αυτόν. Με τον ίδιο τρόπο, στην Τσεχική Δημοκρατία πραγματοποιήθηκε μια εθνική εκστρατεία, με τη χρησιμοποίηση πόρων του 2008 και του 2009.

Αφού διαπιστώθηκε ότι οι δυνατότητες πληροφόρησης και συμβουλευτικής στον τομέα της επιστροφής δεν κατανέμονταν ποτέ συστηματικά σε όλη την Ιταλία , χρησιμοποιήθηκε το Ταμείο για τη δημιουργία ενός «δικτύου επιμελητείας» των τοπικών αρχών και των μη κυβερνητικών οργανισμών σε όλη την επικράτεια, για την οργάνωση μέτρων πληροφόρησης και αύξησης της ευαισθητοποίησης και την ανάπτυξη και την ευρεία διανομή πληροφοριακού υλικού σε πολλές γλώσσες. Επιπλέον, σε άλλο σχέδιο που εκτελέστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος του 2009, οργανώθηκαν εκπαιδευτικά μαθήματα για το προσωπικού του δικτύου επιμελητείας και σεμινάρια με εκπροσώπους τρίτων χωρών. Σε συνδυασμό με εργασίες καταγραφής των κοινοτήτων των μεταναστών για τη θέσπιση πιο αποτελεσματικών μεθόδων διάδοσης των πληροφοριών στον πληθυσμό-στόχο και ενεργειών για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την επιστροφή μεταξύ όλων των επιμέρους φορέων στο πλαίσιο της προτεραιότητας 4, τα σχέδια αυτά συνέβαλαν στη δημιουργία των θεμελίων για την ανάπτυξη της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής στην Ιταλία.

Στην Ελλάδα , μετά από εκπαιδευτικές επισκέψεις σε άλλα κράτη μέλη, το πρόγραμμα εργασίας του 2009 στήριξε τη στρατηγική ανάπτυξη της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής με τη συγχρηματοδότηση ενημερωτικής εκστρατείας και την παροχή ταξιδιωτικής συνδρομής σε 300-400 άτομα. Μετά τα θετικά αποτελέσματα αυτού του πιλοτικού σχεδίου, οι πιστώσεις που ελευθερώθηκαν στο πλαίσιο του αναθεωρημένου προγράμματος διοχετεύτηκαν για την παροχή παρόμοιας συνδρομής σε μερικές ακόμη εκατοντάδες άτομα, καθώς και για την παροχή κάποιας βοήθειας μετά τη επιστροφή με τη χορήγηση χρηματικού ποσού για μικροέξοδα. Οι προθέσεις των ελληνικών αρχών είναι να αυξηθεί σημαντικά, με τη βοήθεια του Ταμείου, η δημόσια στήριξη για τέτοιες επιχειρήσεις οικειοθελούς επιστροφής κατά τα προσεχή έτη.

B. Καινοτόμα κίνητρα για την αύξηση της οικειοθελούς επιστροφής με βάση το σεβασμό της αξιοπρέπειας των ενδιαφερομένων ατόμων (ειδικότερα για την επανένταξη)

Βάσει της προτεραιότητας 3, χρηματοδοτήθηκαν σχέδια παροχής βοήθειας για επανένταξη (όπως εκπαίδευση, κατάρτιση επιχειρηματικών σχεδίων, στήριξη εκκίνησης επιχειρήσεων και αξιολόγηση της συνέχειας που δίνεται στη χώρα επιστροφής κ.λπ.) στην Αυστρία, το Βέλγιο, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία και την Ισπανία .

Στη Γαλλία, στηρίχθηκαν μέτρα επανένταξης στο πλαίσιο όλων των προγραμμάτων για την ενίσχυση της βιωσιμότητας της επιστροφής σε ορισμένες αφρικανικές χώρες. Μετά από ατομικά σχέδια εισδοχής και επιστροφής, οι επαναπατριζόμενοι είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν οικονομικές δραστηριότητες και να λάβουν στήριξη για τη σύσταση επιχειρήσεων επί τόπου.

Στη Σουηδία, 9 από 13 σχέδια βάσει των δύο προγραμμάτων αφορούσαν την προτεραιότητα 3. Κοινό τους σημείο ήταν ότι εστιάζονταν σε νέους τρόπους συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων. Σε ένα σχέδιο, εγκαινιάστηκε συνεργασία μεταξύ του εμπορικού επιμελητηρίου και της αρχής μετανάστευσης σε αφρικανική χώρα. Οργανώθηκαν ενημερωτικές και εκπαιδευτικές συναντήσεις για 200 υπηκόους της σχετικής χώρας· αναπτύχθηκαν ατομικά επιχειρηματικά σχέδια, και οργανώθηκε επίσκεψη για 15 άτομα για να προετοιμαστούν επί τόπου. Στο πλαίσιο του σχεδίου δόθηκε στήριξη σε εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις στη σχετική χώρα.

Στο Βέλγιο, 22 από 35 σχέδια βάσει των δύο προγραμμάτων αφορούσαν την προτεραιότητα 3. Ορισμένα σχέδια αποσκοπούσαν στη βελτίωση των στρατηγικών επιστροφής και εν γένει στην τόνωση της ανάπτυξης ικανοτήτων στη χώρα, παραδείγματος χάρη μέσω εκπαιδευτικού προγράμματος για ατομικούς συμβούλους στον τομέα της επιστροφής. Μέσω των δύο προγραμμάτων στο πλαίσιο αυτής της προτεραιότητας στηρίχθηκαν ειδικά μέτρα επανένταξης συνολικού προϋπολογισμού 2,5 εκατ. ευρώ που συνίσταντο:

- σε μέτρα ανάπτυξης ικανοτήτων (στο πλαίσιο της ανάπτυξης νέων μεθοδολογιών, αφενός ένα ερευνητικό σχέδιο για τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά την επιστροφή και την επανένταξη ατόμων με ψυχικές ή σωματικές αναπηρίες σε έξι κράτη μέλη και, αφετέρου, σχέδια για την αντιμετώπιση αδυναμιών στις ικανότητες των μη κυβερνητικών εταίρων επανένταξης που διαδραματίζουν ρόλο στην εθνική στρατηγική υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής)· και

- σε στήριξη ατομικών ενεργειών επιστροφής με την επέκταση των τρεχουσών προσεγγίσεων για την επανένταξη, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών (τέσσερα σχέδια του ΔΟΜ για την ανάπτυξη σειράς μέτρων βοήθειας σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες, ως καινοτόμα προσθήκη στο υφιστάμενο, γενικό πρόγραμμα επανένταξης, και δύο σχέδια Caritas για συγκεκριμένες ομάδες ή χώρες στόχους για ένα πιο ολοκληρωμένο πρόγραμμα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης στήριξης της επανένταξης και παρακολούθησης της συνέχειας που δίνεται στη χώρα προορισμού).

Στη Γερμανία 44 από 99 σχέδια βάσει των δύο προγραμμάτων αφορούσαν την προτεραιότητα 3 που ανήλθαν συνολικά σε 5,6 εκατ. ευρώ (περίπου 41 % του συνολικού προϋπολογισμού που διατέθηκε στο Ταμείο). Με εξαίρεση δύο σχέδια για ταξιδιωτικά έγγραφα, συγχρηματοδοτήθηκαν καινοτόμα σχέδια στον τομέα της επιστροφής και άλλα μέτρα για την αύξηση της οικειοθελούς επιστροφής. Ορισμένα σχέδια έδιναν έμφαση σε ορισμένες ομάδες στόχους και/ή χώρες επιστροφής, ενώ άλλα επιδίωκαν την προώθηση νέων μορφών βοήθειας για επανένταξη.

Γ. Δοκιμή νέων μεθόδων εργασίας για την επιτάχυνση της διαδικασίας έκδοσης προσωπικών εγγράφων για τους επαναπατριζόμενους

Περίπου 5,5 εκατ. ευρώ διατέθηκαν για συνεργασία με τρίτες χώρες σύμφωνα με τα προγράμματα, αλλά το ποσό αυτό αφορά επίσης τα σχέδια στο πλαίσιο των άλλων προτεραιοτήτων. Στο πλαίσιο της προτεραιότητας 3, πολλά κράτη μέλη ανέλαβαν σχέδια για την ανάπτυξη αποτελεσματικής, σταθερής και διαρκούς συνεργασίας με τις αρχές τρίτων χωρών, με στόχο την απόκτηση ταξιδιωτικών εγγράφων και τη διασφάλιση ταχέων και επιτυχών απομακρύνσεων. Παρατίθενται ενδεικτικώς ορισμένα παραδείγματα του βαθμού στον οποίο η χρηματοπιστωτική στήριξη χρησιμοποιήθηκε με καινοτόμο τρόπο και είχε άμεσα αποτελέσματα:

- Στη Ρουμανία, αναπτύχθηκε ένας νέος μηχανισμός συνεργασίας με τις διπλωματικές αποστολές τρίτων χωρών που δεν είχαν πρεσβεία στη χώρα. Σε περίπου 15 αποστολές, για πρώτη φορά, το προσωπικό των αρχών ήταν σε θέση να συζητήσει συγκεκριμένες περιπτώσεις με τις αρχές μετανάστευσης των τρίτων χωρών. Οι συζητήσεις οδήγησαν σε ταχύτερες διαδικασίες και καλύτερες σχέσεις εργασίας.

- Στην Πολωνία, οι πόροι βάσει των προγραμμάτων του 2008 και του 2009 χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη ειδικών προγραμμάτων για τη διευκόλυνση των σχέσεων εργασίας με τις αρχές μετανάστευσης μιας σημαντικής τρίτης χώρας, με βάση τακτικές επισκέψεις από εμπειρογνώμονες αυτών των χωρών στην Πολωνία και αντίστοιχες επισκέψεις στη χώρα αυτή από μέρους των πολωνικών αρχών. Καλύφθηκαν τα έξοδα ταξιδίου και οι αποζημιώσεις, καθώς και η μεταφορά των πιθανών επαναπατριζόμενων από εγκαταστάσεις κράτησης στους χώρους που χρησιμοποιήθηκαν για ταυτοποίηση. Με τη θέσπιση άμεσων και τακτικών επαφών, η διαδικασία επανεισδοχής διευκολύνθηκε σημαντικά και τέθηκαν τα θεμέλια για μια αποτελεσματική, σταθερή και μακροχρόνια συνεργασία.

- Στη Σλοβενία, στο πλαίσιο μιας δράσης για τη βελτίωση της συνεργασίας με τρίτες χώρες για την ταυτοποίηση, άρχισε συνεργασία με μη κυβερνητικές οργανώσεις και θεσπίστηκε ένα δίκτυο μεταφραστών για την παροχή συνδρομής στις αρχές όσον αφορά την επικοινωνία τους με τους πιθανούς επαναπατριζόμενους.

- Στην Ισπανία, το Ταμείο χρησιμοποιήθηκε συστηματικά για την στήριξη μιας σειράς εκπαιδευτικών σεμιναρίων για τις αρχές μετανάστευσης δέκα περίπου διαφορετικών αφρικανικών χωρών καταγωγής, τόσο στις χώρες αυτές όσο και στην Ισπανία. Λόγω της μεγαλύτερης αμοιβαίας εμπιστοσύνης που αναπτύχθηκε χάρη σε αυτές τις ενέργειες, δημιουργήθηκαν ευνοϊκές συνθήκες λειτουργίας και βελτιώθηκε η επικοινωνία και η συνεργασία.

- Στη Σουηδία, ένα σχέδιο αποσκοπούσε στην αύξηση των τρόπων ταυτοποίησης υπηκόων τρίτων χωρών μέσω συναντήσεων μεταξύ των αρχών και της αρχής μετανάστευσης που ήταν εγκατεστημένη στο διεθνές αεροδρόμιο μιας σημαντικής χώρας καταγωγής για τη Σουηδία για την οποία η επανεισδοχή παρουσίαζε μέχρι τότε δυσκολίες.

Δ. Άλλα καινοτόμα μέτρα

Στην Ελλάδα , οι αρχές πραγματοποίησαν, με τη χρηματοδότηση του 2009, εκπαιδευτικές επισκέψεις σε άλλα κράτη μέλη με στόχο την άντληση ιδεών για την κατάρτιση μιας εθνικής προσέγγισης για την προώθηση της οικειοθελούς επιστροφής.

Στην Ουγγαρία, πραγματοποιήθηκαν δύο διερευνητικές αποστολές σε τρίτη χώρα ιδιαίτερης σημασίας για την σύνταξη ολοκληρωμένης και θεματικής έκθεσης σχετικά με τη χώρα για τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών συμβουλευτικής. Οι αποστολές προετοιμάστηκαν από κοινού με εμπειρογνώμονες από άλλα κράτη μέλη και τον ΔΟΜ.

Σε ορισμένες χώρες οι δράσεις εστιάστηκαν στη διαχείριση πληροφοριών βάσει της προτεραιότητας αυτής. Στο Βέλγιο αναπτύχθηκαν εργαλεία ΤΠ για τον χειρισμό υποθέσεων σε κλειστά κέντρα, την επίσπευση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών μετανάστευσης και των αστυνομικών αρχών και για την κεντρική συλλογή και ανάλυση δεδομένων στον τομέα της αντικανονικής διαμονής. Στην Ισπανία επρόκειτο για ένα ολοκληρωμένο σύστημα ΤΠ για τη διαχείριση του προγράμματος οικειοθελούς επιστροφής.

Παραδείγματα σχεδίων που εκτελέστηκαν βάσει της προτεραιότητας 4

A. Αξιολόγηση και έρευνα

Στο πλαίσιο της προτεραιότητας αυτής αρκετά κράτη μέλη ανέλαβαν τη διεξαγωγή μελετών:

- Η Αυστρία χρηματοδότησε σχέδιο για τη σύγκριση των εθνικών υφιστάμενων δραστηριοτήτων οικειοθελούς επιστροφής όσον αφορά τον πληθυσμό στόχο, το κόστος, τους μηχανισμούς συνεργασίας και την ανάπτυξη συνεργειών και οικονομιών κλίμακας.

- Η Βουλγαρία ανέπτυξε μια ολοκληρωμένη στρατηγική που χρησίμευσε ως βάση για το εθνικό στρατηγικό πρόγραμμα της χώρας για την ολοκληρωμένη διαχείριση της επιστροφής την περίοδο 2011-2013. Αναπτύχθηκε σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της και πραγματοποιήθηκε περαιτέρω έρευνα όσον αφορά τις βέλτιστες πρακτικές σε άλλα κράτη μέλη μέσω ομάδας εργασίας στην οποία συμμετείχαν και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

- Η Πορτογαλία προέβη σε καταγραφή των κοινοτήτων των μεταναστών και των τρόπων που διέθεταν για την απόκτηση πληροφοριών, με βάση συνεντεύξεις με τους ενδιαφερόμενους φορείς, για την καλύτερη διάδοση στις κοινότητες των μεταναστών των δυνατοτήτων που προσφέρει το πρόγραμμά της στον τομέα της επιστροφής.

B. Δραστηριότητες κατάρτισης και ανταλλαγής

Τα σχέδια κατάρτισης εν γένει προέβλεπαν πληρωμή της κατάρτισης για τους αστυνομικούς (συνοδούς) όσον αφορά τα πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές για την αναγκαστική επιστροφή ( Κύπρος, Ιταλία, Λιθουανία, Ρουμανία, Σλοβακία ), για το προσωπικό διαφόρων εθνικών αρχών σχετικά με την εν γένει διαχείριση της επιστροφής ( Πολωνία, Λετονία, Λιθουανία, Σλοβακία ), της γλωσσικής κατάρτισης ( Λετονία, Σλοβενία, Σλοβακία ) ή αφορούσαν τα πρότυπα στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και/ή τα πρότυπα στον τομέα της επιστροφής ( Βουλγαρία, Ουγγαρία ). Στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε μια σειρά εκπαιδευτικών σεμιναρίων για αστυνομικούς σχετικά με διάφορες πτυχές διαχείρισης της επιστροφής, όπως τις πρακτικές όσον αφορά τους συνοδούς, τις διαδικασίες επανεισδοχής, τα πρότυπα στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αντιμετώπιση ευπαθών ατόμων. Ενώ αφορούσε σχετικά μικρό ποσό, η συστηματική και συνολική προσέγγιση είχε καινοτόμο χαρακτήρα. Στην Πολωνία ένα ίδρυμα οργάνωσε εκπαίδευση του προσωπικού για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών σε μικρά κέντρα σε μια συγκεκριμένη περιοχή που συνορεύει με την Ουκρανία και δημοσίευσε οδηγό ορθών πρακτικών.

Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν το Ταμείο για να δώσουν τη δυνατότητα στο προσωπικό να διδαχθεί από την πείρα που αποκτήθηκε σε άλλα κράτη μέλη. Η Ουγγαρία χρηματοδότησε εκπαιδευτικές επισκέψεις σε αρκετά κράτη μέλη για το προσωπικό τόσο των εκτελεστικών όσο και των δικαστικών σωμάτων που ασχολούνται με θέματα επιστροφής, ενώ η Λιθουανία χρηματοδότησε τέτοιες επισκέψεις για συνοδούς και το προσωπικό αρχών που είναι υπεύθυνες σε θέματα επιστροφής. Η Λετονία δαπάνησε ποσοστό 53 % των πόρων της για το 2008 σε τρία σχέδια που υπάγονται σε αυτήν τη προτεραιότητα: ένα σεμινάριο για βέλτιστες πρακτικές και επισκέψεις σε άλλα κράτη μέλη, ένα άλλο για την κατάρτιση των συνοριακών φρουρών και των αρχών μετανάστευσης σχετικά με τη διαχείριση της επιστροφής και ένα τρίτο για γλωσσική εκπαίδευση υπαλλήλων που ασχολούνται με τη διαχείριση της επιστροφής. Επιπλέον, διάφορα εκπαιδευτικά σχέδια αφορούσαν τη συμμετοχή ή διαβούλευση εμπειρογνωμόνων από άλλα κράτη μέλη.

Μέχρι στιγμής το Ταμείο δεν χρησιμοποιήθηκε για την οργάνωση ειδικής εθνικής εκπαίδευσης όσων ασχολούνται επαγγελματικά με την εφαρμογή της οδηγίας για την επιστροφή, παρόλο που η Ουγγαρία οργάνωσε διάλεξη για την οδηγία με τη συμμετοχή κρατών μελών. Κατά πάσα πιθανότητα ήταν πολύ νωρίς, λαμβάνοντας υπόψη την προθεσμία μεταφοράς που ήταν η 24η Δεκεμβρίου 2010.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Παρατηρήσεις εκ μέρους των κρατών μελών

Όσον αφορά τα επιτευχθέντα αποτελέσματα

Η συνολική αξιολόγηση των κρατών μελών ήταν (εν μέρει) θετική όσον αφορά την υλοποίηση του Ταμείου. Αναφέρουν ότι τουλάχιστον για το πρόγραμμα του 2008, που ολοκληρώθηκε εντός της περιόδου που αφορά η έκθεση, επιτεύχθηκαν εν γένει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, όπως είχαν καθοριστεί στην πολυετή στρατηγική.

Αρκετά κράτη μέλη τονίζουν στο πλαίσιο αυτό τα ιδιαίτερα επιτεύγματα όσον αφορά την οικειοθελή επιστροφή: την ανάπτυξη μιας συνολικής προσέγγισης στις εθνικές πολιτικές οικειοθελούς επιστροφής (Ιταλία)· την αυξημένη ικανότητα ανάληψης δραστηριοτήτων υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής (Εσθονία, Μάλτα και Ρουμανία)· την εφαρμογή προγραμμάτων υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης νέων εργαλείων, ενός δικτυακού τόπου και τηλεφωνικής υπηρεσίας χωρίς χρέωση, καθώς και την αξιολόγηση των προγραμμάτων (Ουγγαρία)· την ενίσχυση των υποδομών παροχής υπηρεσιών συμβουλευτικής, που καθιστά αποτελεσματικότερο το πρόγραμμα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής (Γερμανία)· το γεγονός ότι το Ταμείο κατέστησε απλώς δυνατή την οικειοθελή επιστροφή μεγαλύτερου αριθμού μεταναστών (Ισπανία) ή ότι επέτρεψε σε πολλούς υπηκόους τρίτων χωρών να επιστρέψουν με μεγαλύτερη τάξη, αξιοπρέπεια και πιο βιώσιμο τρόπο και να λάβουν συνδρομή επανένταξης κατά την άφιξή τους εκεί (Ηνωμένο Βασίλειο).

Επιπλέον, αρκετά κράτη μέλη αναφέρθηκαν στη χρησιμότητα του Ταμείου για την βοήθεια που παρέχει στην κοινωνία των πολιτών να συμβάλλει στην οικειοθελή επιστροφή. Η Πολωνία υπογράμμισε ότι χωρίς το Ταμείο οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί δεν θα είχαν επαρκείς πόρους για την ανάληψη δραστηριοτήτων οικειοθελούς επιστροφής, ενώ η Ρουμανία αναφέρθηκε στα πρώτα βήματα για την ανάπτυξη συνεργασίας με μη κυβερνητικούς οργανισμούς στο πλαίσιο του Ταμείου και η Πορτογαλία στη δυνατότητα να συνεχιστεί η βελτίωση του δικτύου οικειοθελούς επιστροφής της χώρας χάρη στο Ταμείο.

Όσον αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίστηκαν κατά τη διάρκεια της εφαρμογής

Συγχρόνως, πολλά κράτη μέλη τόνισαν τις προκλήσεις που αντιμετωπίστηκαν κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των δύο πρώτων προγραμμάτων.

- Πρώτον, για το πρόγραμμα του 2008, οι καθυστερήσεις στην έγκριση των ετήσιων προγραμμάτων επηρέασαν σαφώς την περίοδο εφαρμογής και, σε ορισμένα κράτη μέλη, το μέγεθος των πιστώσεων που δεσμεύτηκαν και δαπανήθηκαν. Οι δραστηριότητες για τα δύο πρώτα προγράμματα συχνά διεξάγονταν παράλληλα και σε συμπιεσμένη περίοδο εφαρμογής. Τα κράτη μέλη που έκαναν καλό και/ή έγκαιρο σχεδιασμό κατόρθωσαν να απορροφήσουν τη συνεισφορά της ΕΕ.

- Δεύτερον, οι κανόνες εφαρμογής και ιδίως οι κανόνες επιλεξιμότητας των δαπανών, θεωρήθηκαν υπερβολικά πολύπλοκοι. Για πολλά κράτη μέλη, ο πρόσθετος διοικητικός φόρτος, από απόψεως καθοδήγησης, διαχειριστικών εξακριβώσεων και ελέγχων, θεωρήθηκε δυσανάλογος ως προς τον στόχο της εφαρμογής ενός αποτελεσματικού προγράμματος χρηματοδότησης, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους των πιστώσεων που έλαβαν.

- Τρίτον, οι ανοικτές και ευρείες διαδικασίες επιλογής δεν οδήγησαν πάντοτε σε αποτελεσματική εφαρμογή των σχεδίων. Αυτό μπορεί ενδεχομένως να αποδοθεί σε εθνικούς παράγοντες, όπως στον περιορισμένο αριθμό των δυνητικών οντοτήτων που θα ήταν επιλέξιμες και/ή διατεθειμένες να εκτελέσουν σχέδια για το Ταμείο, στους ειδικούς διοικητικούς περιορισμούς και περιορισμούς σε επίπεδο υποβολής εκθέσεων που επιβάλλονται βάσει των εθνικών κανόνων, στο χρονικό πλαίσιο για την αποτελεσματική εφαρμογή των σχεδίων κλπ. Εντούτοις, οι κανόνες της ΕΕ μπορεί επίσης να θεωρήθηκαν επαχθείς από τους πιθανούς υποψήφιους οργανισμούς, ιδίως όσον αφορά τις υποχρεώσεις σε επίπεδο διαδρομής ελέγχου και τεκμηρίωσης ή τους περιορισμούς επιλεξιμότητας Παραδείγματος χάρη, οι δαπάνες για την παροχή βοήθειας επανένταξης μετά τη επιστροφή περιορίζονταν σε έξι μήνες και αυτό εμπόδιζε ενίοτε την εξεύρεση λύσεων σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες.

Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη θεώρησαν ότι ήταν αναγκασμένα να αναθεωρήσουν τα ετήσια προγράμματά τους για να εξασφαλίσουν τη βέλτιστη χρήση της συνεισφοράς της ΕΕ. Για το ετήσιο πρόγραμμα του 2008, η Επιτροπή ενέκρινε 10 αναθεωρημένα προγράμματα εκ των οποίων τουλάχιστον πέντε αποσκοπούσαν βασικά στην προσαρμογή του προγράμματος για να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα της ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, ενώ άλλα τρία ήταν αποτέλεσμα αναθεωρήσεων του εθνικού προγραμματισμού του προϋπολογισμού.

Για να μετριαστούν τα προβλήματα αυτά και για να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις των κρατών μελών, η Επιτροπή απλοποίησε αισθητά το συνολικό πλαίσιο των κανόνων επιλεξιμότητας για τις δαπάνες, επέκτεινε σε ένα έτος τη διάρκεια της χρηματοδότησης για την παροχή βοήθειας επανένταξης μετά τη επιστροφή και επέκτεινε την περίοδο επιλεξιμότητας από 2 σε 2½ έτη παρέχοντας μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια για την υποβολή αναθεωρήσεων των προγραμμάτων, πράγμα που θα καταστήσει δυνατή την καλύτερη απορρόφηση της συνεισφοράς της ΕΕ. Επιπλέον, δεδομένου ότι το Ταμείο αποτελεί νέο χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ, η Επιτροπή έδωσε συστηματικά μεγαλύτερη καθοδήγηση στα επιμέρους κράτη μέλη που είχαν δυσκολίες εκκίνησης. Τα αποτελέσματα αυτών των αλλαγών θα είναι ασφαλώς πιο ορατά από την εφαρμογή των προγραμμάτων του 2010 και μετά.

Αξιολόγηση της Επιτροπής

Αφού εξέτασε τις εκθέσεις των κρατών μελών και έλαβε υπόψη άλλα στοιχεία, όπως τις πληροφορίες αποστολών παρακολούθησης, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, παρά τις αρχικές δυσκολίες και ορισμένα ειδικά θέματα που αφορούσαν τους κανόνες και την εφαρμογή, το Ταμείο φαίνεται να ανταποκρίνεται στο στόχο του, που ήταν να προωθήσει την εφαρμογή της ολοκληρωμένης διαχείρισης της επιστροφής στα κράτη μέλη.

- Σε αρκετά κράτη μέλη, χάρη σε ειδικές ενημερωτικές εκστρατείες, κατέστη δυνατή η διάθεση και ευρύτατη διάδοση περισσότερων πληροφοριών σχετικά με τις δυνατότητες επιστροφής στις κοινότητες μεταναστών που υπήρχαν στα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι προσπάθειες ευαισθητοποίησης στηρίχθηκαν σε πρακτικές εμπειρίες προσώπων που είχαν επιστρέψει και είχαν κατορθώσει να επανενταχθούν με επιτυχία στις χώρες καταγωγής τους.

- Το Ταμείο ενίσχυσε τη θέσπιση ή την παγίωση πρακτικών διαχείρισης της επιστροφής οι οποίες στο παρελθόν ήταν σχεδόν ανύπαρκτες σε πολλά κράτη μέλη. Τα σχέδια συνέβαλαν με επιτυχία στη βελτίωση των ικανοτήτων των κρατικών υπηρεσιών στον τομέα της συνεργασίας με μη κυβερνητικές οργανώσεις και/ή τον ΔΟΜ, για την ενθάρρυνση της οικειοθελούς επιστροφής των μεταναστών ή των αιτούντων άσυλο. Τα προγράμματα υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής παγιώθηκαν ή επεκτάθηκαν για να διασφαλιστεί βοήθεια σε περισσότερους υπηκόους τρίτων χωρών. Αρκετά σχέδια συμβουλευτικής και επανένταξης ενίσχυσαν την ανάπτυξη καινοτόμων εργαλείων πιο προσαρμοσμένων στις ανάγκες για τη διαχείριση της επιστροφής τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν με πιο ολοκληρωμένο τρόπο τα προσεχή έτη.

- Επιπλέον, χάρη στο Ταμείο, τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να προσφέρουν περισσότερα ή μεγαλύτερα οικονομικά κίνητρα και/ή να στηρίξουν τους επαναπατριζόμενους για την έναρξη δραστηριοτήτων δημιουργίας εισοδήματος, με αποτέλεσμα οι επιστροφές να έχουν βιώσιμο χαρακτήρα .

- Στον τομέα της αναγκαστικής επιστροφής, οι δραστηριότητες του Ταμείου ήταν συνεκτικές με εκείνες του οργανισμού Frontex για τον συντονισμό των κοινών επιχειρήσεων επιστροφής . Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν με επιτυχία τους πόρους που ήταν διαθέσιμοι βάσει του Ταμείου για εθνικές και κοινές πτήσεις που συμπλήρωσαν τις προσπάθειες που κατέβαλε ο οργανισμός Frontex.

- Επιπλέον τα σχέδια συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των χωρών επιστροφής οδήγησαν σε αύξηση του αριθμού των απομακρύνσεων χάρη στη βελτίωση των συμφωνιών εργασίας με τρίτες χώρες για την ταυτοποίηση και την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων.

- Τέλος, το Ταμείο δημιούργησε επίσης ευκαιρίες για περαιτέρω ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών . Κράτη μέλη με λιγότερη πείρα κάνουν χρήση της χρηματοδότησης αυτής για να αντλήσουν διδάγματα από τα κράτη μέλη που έχουν πολυετή πείρα.

Συνεπώς, από πλευράς αποτελεσμάτων, το Ταμείο οδήγησε αναμφίβολα στη βελτιστοποίηση των μέτρων για υποστηριζόμενη οικειοθελή επιστροφή, σε μείωση της διάρκειας παραμονής σε κέντρα υποδοχής και/ή κράτησης, σε καλύτερη μετάδοση των πληροφοριών στον πληθυσμό στόχο σχετικά με τις επιλογές επιστροφής και σε αύξηση του αριθμού των υπηκόων τρίτων χωρών που κάνουν χρήση της δυνατότητας οικειοθελούς επιστροφής, η οποία τους εξασφαλίζει μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και τους προσφέρει καλύτερες προοπτικές από εκείνες που θα είχαν σε περίπτωση αναγκαστικής απομάκρυνσης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Πιθανές βελτιώσεις για το υπόλοιπο τμήμα της πολυετούς περιόδου

Η ανωτέρω αξιολόγηση στηριζόταν μόνο στα δύο πρώτα έτη προγραμματισμού του Ταμείου, χωρίς να διατίθενται εκθέσεις κλεισίματος. Η υποβολή της παρούσας έκθεσης γίνεται σε κατάλληλο χρόνο ώστε να βοηθήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στην προετοιμασία του επόμενου πολυετούς πλαισίου και δεν αποβλέπει στο τρέχον στάδιο στην παροχή μιας συνολικής και τελικής αξιολόγησης.

Τα αποτελέσματα δεν είναι κατ’ ανάγκην αντιπροσωπευτικά. Τα πρώτα δύο ετήσια προγράμματα καταρτίστηκαν και εφαρμόστηκαν κάτω από μεγάλη χρονική πίεση. Η ελάχιστη πείρα που υπήρχε στον τομέα της επιμερισμένης διαχείρισης περιοριζόταν σε σχέδια οικειοθελούς επιστροφής για συγκεκριμένες ομάδες στόχους βάσει των προγραμμάτων του ΕΤΠ (2000-2007), ενώ υπήρχε επίσης κάποια πείρα σε διακρατικά σχέδια άμεσης διαχείρισης (2005-2007).

Η διαδικασία προγραμματισμού του 2010 προχώρησε πολύ ταχύτερα. Χάρη στην πείρα που αποκτήθηκε κατά αυτήν την πρώτη φάση και στις αλλαγές των κανόνων εφαρμογής, τα κράτη μέλη βρίσκονται σε καλό σημείο εκκίνησης για την περαιτέρω βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων.

Στο μέλλον, τα προγράμματα θα μπορούσαν να προωθήσουν μια πιο στρατηγική εστίαση στα πρότυπα της ΕΕ και να επιδιώκουν συστηματικότερα την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Η εφαρμογή των δράσεων θα μπορούσε να βελτιωθεί με έναν σταθερότερο χρηματοδοτικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και με προσπάθειες αποτελεσματικότερης γνωστοποίησης των αποτελεσμάτων μεταξύ των ενδιαφερομένων αλλά και στον έξω κόσμο.

- Με τη λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας για την επιστροφή, έχουν τεθεί οι δύο βασικότεροι θεμέλιοι λίθοι της πολιτικής επιστροφής της ΕΕ, το Ταμείο και η οδηγία. Χάρη στην αύξηση των πιστώσεων την προσεχή περίοδο, το Ταμείο θα χορηγήσει στα κράτη μέλη τα απαραίτητα μέσα ώστε η συμμόρφωση με τις βασικές απαιτήσεις της οδηγίας και τις άρρηκτα συνδεδεμένες αρχές της προτεραιότητας στην οικειοθελή επιστροφή και της ανθρώπινης και αξιοπρεπούς μεταχείρισης των δυνητικών επαναπατριζόμενων, που αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της διαχείρισης της επιστροφής, να καταστεί απτή πραγματικότητα σε όλη την ΕΕ . Έτσι, τα κράτη μέλη μπορούν να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την προώθηση της οικειοθελούς επιστροφής, την ανακαίνιση και τον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων κράτησης για ανήλικους και οικογένειες, να αναπτύξουν προγράμματα κατάρτισης για τα πρότυπα της ΕΕ, νέα εργαλεία ελέγχου και αξιολόγησης και να συνοδεύουν καλύτερα την περίοδο για την οικειοθελή αναχώρηση που προβλέπεται από την οδηγία και, εφόσον απαιτείται, και πέρα από αυτήν την περίοδο, με τις καλύτερες δυνατές υπηρεσίες συμβουλευτικής και υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής.

- Αξιοποιώντας το Ταμείο, τα κράτη μέλη μπορούν να κάνουν πολύ περισσότερα για την προώθηση της πρακτικής συνεργασίας και τη μείωση της αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών όσον αφορά τη συνεργασία με τρίτες χώρες, τις δραστηριότητες κατάρτισης, και τη συγκέντρωση πληροφοριών για την κατάσταση στις χώρες επιστροφής . Σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη υπογράμμισαν για άλλη μια φορά την ανάγκη μεγαλύτερης συνεργασίας όσον αφορά τα ταξιδιωτικά έγγραφα, τις επαφές με τρίτες χώρες, τις διαδικασίες επανεισδοχής κλπ.. Ωστόσο, το σχετικά μικρό ποσό των πιστώσεων που διατέθηκε για την προτεραιότητα 2 δεν ανταποκρίνεται στο μέγεθος της πρόκλησης. Μέχρι στιγμής κανένα κράτος μέλος δεν εφάρμοσε σχέδια στα οποία να έχουν καθοριστεί από κοινού προγράμματα επιστροφής σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες, πολιτικές επανένταξης, αποστολές παρακολούθησης ή συνεργασία με προξενικές υπηρεσίες για συγκεκριμένες χώρες επιστροφής. Ενώ τα σχέδια αυτά μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερο συντονισμό και/ή την κατάλληλη συμμετοχή διαφορετικών εθνικών καθεστώτων χρηματοδότησης, οι ανάγκες συνεργασίας δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω των κοινοτικών δράσεων και του προϋπολογισμού του Frontex για τις κοινές πτήσεις επιστροφής. Τα κράτη μέλη καλούνται να διερευνήσουν καλύτερα όλες τις δυνατότητες του Ταμείου για μια πιο ενεργή συνεργασία. Με τον τρόπο αυτό θα επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας καταδεικνύοντας σαφέστερα την προστιθέμενη αξία των πόρων της ΕΕ στον τομέα αυτόν.

- Αναγνωρίζεται ότι ο μηχανισμός εφαρμογής του Ταμείου, με ετήσια προγράμματα που πρέπει να εγκρίνονται κάθε χρόνο, δεν προσφέρεται ιδιαίτερα για τη στήριξη επαναλαμβανόμενων δραστηριοτήτων όπως οι οικειοθελείς ή αναγκαστικές (κοινές) επιχειρήσεις επιστροφής. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να διερευνήσουν εκτενέστερα τις δυνατότητες κατάρτισης πολυετών προγραμμάτων, π.χ. προγραμμάτων υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής με μια συνιστώσα επανένταξης, σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο, μειώνοντας έτσι τις επιπτώσεις των διαδικασιών επιλογής και θεσπίζοντας ένα σταθερό πολυετή προγραμματισμό.

- Τα αποτελέσματα του Ταμείου σε επίπεδο άντλησης διδαγμάτων θα μπορούσαν να βελτιωθούν περαιτέρω. Για την επινόηση καινοτόμων και επιτυχημένων σχεδίων και την προώθηση της δυνητικής ανταλλαγής πληροφοριών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μοιράζονται περισσότερες πληροφορίες για σχέδια τόσο σε διμερή όσο και σε πολυμερή βάση. Αυτό θα πρέπει να αποτελέσει ευθύνη των σχετικών υπουργείων με πνεύμα που δεν καθηλώνεται στα τυπικά όρια των διορισμένων «υπεύθυνων αρχών» και/ή των δικαιούχων των σχεδίων. Ειδικότερα, στον τομέα της επανένταξης, θα υπάρξει μεγάλο όφελος από την ανταλλαγή πληροφοριών, δεδομένου ότι τα πιο επιτυχημένα σχέδια είναι εκείνα που προχωρούν πέρα από τα καθαρά χρηματικά κίνητρα (κατ’ αποκοπή ποσά) προς μια πιο ατομική προσέγγιση, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες, για το νέο ξεκίνημα της ζωής των επαναπατριζόμενων. Για να διευκολυνθεί η διαδικασία αυτή, η Επιτροπή θα θεσπίσει μεταξύ άλλων ένα δίκτυο για την οικειοθελή επιστροφή χρησιμοποιώντας τις κοινοτικές δράσεις του 2010, θα δημιουργήσει βάση δεδομένων για κράτη μέλη όσον αφορά σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν, θα αναπτύξει υλικό επικοινωνίας και θα οργανώσει εκδηλώσεις για το Ταμείο μέχρι το 2012.

- Τέλος, αναγνωρίζοντας τον σημαντικό ρόλο του ΔΟΜ για τη στήριξη των δραστηριοτήτων των κρατών μελών, η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την ενίσχυση των σχέσεων εργασίας με τον ΔΟΜ στο πλαίσιο του συνεχούς διαλόγου για την πολιτική μετανάστευσης και την ανάπτυξη μιας Παγκόσμιας Προσέγγισης της Μετανάστευσης.

7.2. Προετοιμασία για την πρώτη εκ των υστέρων αξιολόγηση (2012)

Το επόμενο ορόσημο για το Ταμείο είναι η εκ των υστέρων έκθεση αξιολόγησης για την περίοδο 2008-2010[15]. Σύμφωνα με τη βασική πράξη η έκθεση της Επιτροπής πρέπει να υποβληθεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2012.

Έχουν αρχίσει οι προετοιμασίες για την έκθεση αυτή. Δυστυχώς, τα κράτη μέλη δεν θα είναι προφανώς σε θέση να υποβάλουν στοιχεία για τα αποτελέσματα του ετήσιου προγράμματος του 2010 μέχρι τις 30 Ιουνίου 2012, όπως προβλέπεται στη βασική πράξη, δεδομένου ότι η περίοδος επιλεξιμότητας για το 2010 συνεχίζεται μέχρι το δεύτερο ήμισυ του 2012. Όμως, για να συγκεντρωθούν πλήρη στοιχεία για το 2010, θα ζητηθεί από τα κράτη μέλη να υποβάλουν τις εκθέσεις τους μέχρι τα τέλη του Οκτωβρίου του 2012.

Λαμβάνοντας ως σημείο εκκίνησης αυτήν την ενδιάμεση έκθεση, η εκ των υστέρων αξιολόγηση για την περίοδο 2008-2010 θα μπορούσε να παρουσιάζει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των παρεμβάσεων του Ταμείου σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο όσον αφορά τις εκροές, τα αποτελέσματα και τον συνολικό τους αντίκτυπο για την εφαρμογή των προτύπων της ΕΕ για την επιστροφή και την ολοκληρωμένη διαχείριση της επιστροφής στα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτό, οι γενικοί στόχοι της θα πρέπει να είναι:

- Προσδιορισμός συγκεκριμένων αποτελεσμάτων όπως ο αριθμός υπηκόων τρίτων χωρών που προσεγγίστηκαν άμεσα μέσω δράσεων για επιχειρήσεις και συνδρομής στο πλαίσιο του Ταμείου και ο αριθμός υπηκόων τρίτων χωρών που επηρεάστηκαν άμεσα και έμμεσα από όλες τις δραστηριότητες χρηματοδότησης (δηλ. περιλαμβανομένων των γενικών μέτρων ανάπτυξης ικανοτήτων, συνεργασίας με τρίτες χώρες και συνεργασίας με άλλα κράτη μέλη), με τη χρησιμοποίηση κοινής μεθοδολογίας·

- Σαφής διάκριση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων στο πλαίσιο επιχειρήσεων αναγκαστικής και οικειοθελούς επιστροφής, καθώς και για τις διάφορες κατηγορίες της ομάδας στόχου, π.χ. διακρίνοντας μεταξύ των (απορριφθέντων) αιτούντων άσυλο και των προσφύγων, αφενός, και των παρανόμων μεταναστών, περιλαμβανομένων των ατόμων που έχουν υπερβεί τον εγκεκριμένο χρόνο παραμονής, αφετέρου·

- Εκτίμηση του βαθμού στον οποίο η παρέμβαση του Ταμείου συνέβαλε στη συνολική ανάπτυξη κάθε εθνικού συστήματος επιστροφής, λαμβάνοντας υπόψη τη στρατηγική που καθορίζεται στο πολυετές πρόγραμμα και τους ειδικούς εθνικούς στόχους που έχουν προσδιοριστεί·

- Εκτίμηση του βαθμού στον οποίο η παρέμβαση του Ταμείου συνέβαλε στην εφαρμογή των προτύπων της ΕΕ, και ιδίως της οδηγίας για την επιστροφή· και

- Τέλος, μέτρηση των τιμών που επιτεύχθηκαν σε σχέση με το μερίδιο των πιστώσεων της ΕΕ στο πλαίσιο του Ταμείου προς τις συνολικές εθνικές (οικονομικές και άλλες) εισροές και προσδιορισμός τυχόν άλλων σημαντικών παραγόντων που είχαν επίπτωση στην παρέμβαση.

[1] COM (2005)123 τελικό.

[2] Απόφαση 575/2007/ΕΚ, ΕΕ L 144 της 6.6.2007, σ. 45.

[3] Άρθρο 50 παράγραφος 3 στοιχείο α) της βασικής πράξης.

[4] Συγκεντρωτικά στοιχεία και εκθέσεις των χωρών διατίθενται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/home-affairs/funding/return/funding_return_en.htm

[5] Άρθρο 51 της βασικής πράξης.

[6] Βλ. μεταξύ άλλων την τελική αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων για την περίοδο 2005-2007, COM(2011)2 τελικό.

[7] ΕΕ L348 της 24.12.2008, σ. 98.

[8] ΕΕ L330 της15.12.2007, σ. 48.

[9] Η αξιολόγηση των προπαρασκευαστικών δράσεων διατίθεται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/home-affairs/funding/2004_2007/solidarity/funding_solidarity_en.htm

[10] Για περαιτέρω πληροφορίες βλ. COM (2011)448 και SEC (2011)0940 για την εφαρμογή των κριτηρίων κατανομής των πόρων μεταξύ των κρατών μελών στο πλαίσιο του Ταμείου Εξωτερικών Συνόρων, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ένταξης Υπηκόων Τρίτων Χωρών και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επιστροφής

[11] Απόφαση 458/2008/ ΕΚ, ΕΕ L 167 της 27.06.2008, σ. 135).

[12] Τα στοιχεία για το 2011 στηρίζονται σε σχέδια προγραμμάτων που βρίσκονται σε διαδικασία έγκρισης.

[13] http://emn.intrasoft-intl.com/Downloads/prepareShowFiles.do?entryTitle=3%2E%20EMN%20Studies

[14] Ωστόσο, ορισμένα από αυτά τα σχέδια είναι καινοτόμα σχέδια στο πλαίσιο της προτεραιότητας 3.

[15] Άρθρο 50 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του ΤΕ.