Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών 1996-1998»

(96/C 337/09)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έχοντας υπόψη την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών 1996-1998» (COM(95) 519 τελικό) 7

Έχοντας υπόψη την απόφασή της στις 17 Ιανουαρίου 1996, σύμφωνα με το άρθρο 198Γ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να εκδώσει σχετική γνωμοδότηση και να αναθέσει στην επιτροπή 7 «Ευρώπη των Πολιτών, Έρευνα, Πολιτισμός, Νεολαία και Καταναλωτές» την κατάρτιση της εν λόγω γνωμοδότησης 7

Έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 5/96 τελικό) της επιτροπής 7 που υιοθετήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1996 με εισηγητές την κ. Barbo Sundback και τον κ. Kent Johansson) 7

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 13η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Ιουνίου 1996 (συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ιστορικό

1.1.1. Η Επιτροπή των περιφερειών εκδίδει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την πρόταση σχετικά με τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών κατά την περίοδο 1996-1998. Η ΕΤΠ εκδίδει τη γνωμοδότηση αυτή επειδή πρόκειται για θέμα που αφορά συγκεκριμένα τοπικά και περιφερειακά συμφέροντα. Η πείρα δείχνει ότι η πολιτική καταναλωτών είναι πιο αποτελεσματική όταν βασίζεται στα περιφερειακά και τοπικά πολιτικά όργανα. Η πρόταση της Επιτροπής εξετάζει συγκεριμένα το θέμα «της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών κατά την παροχή βασικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας». Οι υπηρεσίες αυτές αποτελούν συχνά περιφερειακή και/ή τοπική υπόθεση. Η Επιτροπή διαβίβασε βασικά έγγραφα και συμπληρωματικά στοιχεία που φάνηκαν χρήσιμα στις εργασίες μας. Οι σχετικές επαφές ήταν χρήσιμες, εφόσον η βελτίωση της προστασίας των καταναλωτών έχει ύψιστη σημασία για την εμπιστοσύνη των πολιτών στην Ένωση γενικότερα, πράγμα που κατά τη γνώμη μας αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς.

1.1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών παρατηρεί ότι η νομική βάση της πολιτικής καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατά κύριο λόγο το άρθρο 129Α της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Παλαιότερα η νομική βάση για τη λήψη μέτρων στα πλαίσια της πολιτικής καταναλωτών ήταν το άρθρο 100 Α της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ ορίζει ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών. Συνεπώς, κρίνεται ότι το άρθρο 129 Α πρέπει να ενισχυθεί και να διασαφηνισθεί ώστε να κατοχυρωθούν τα δικαιώματα των καταναλωτών και να επιβεβαιωθεί ότι η πολιτική καταναλωτών αποτελεί ανεξάρτητο τομέα πολιτικής. Επικροτείται η άποψη της Επιτροπής ότι η διάταξη αυτή υποχρεώνει την Κοινότητα να ασχολείται με άλλα θέματα εκτός από εκείνα που αφορούν μόνο την εσωτερική αγορά.

1.1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχει η ύπαρξη κοινών «κανόνων παιγνιδιού» στην αγορά. Έχει ιδιαίτερη σημασία για όλους τους πολίτες της Ένωσης να θεσπίσει η Κοινότητα μέτρα προς υποστήριξη και συμπλήρωση της πολιτικής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για την προστασία της υγείας, της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών, καθώς επίσης και για την πλήρη ενημέρωση των καταναλωτών.

1.1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών γνωρίζει ότι είναι αδύνατο για την Επιτροπή να αναλάβει υπερβολικά μεγάλες ευθύνες στον τομέα της πολιτικής καταναλωτών. Οι προτεραιότητες θεωρούνται ως σαφής έκφραση των προσανατολισμών που η Επιτροπή επιθυμεί να δώσει στην πολιτική καταναλωτών. Διαπιστώνεται ότι οι προτεραιότητες αυτές λαμβάνουν υπόψη τα προηγούμενα προγράμματα, πρέπει όμως να ληφθούν υπόψη και νέοι σημαντικοί τομείς. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι υπάρχουν πολλές δυνατότητες να εμβαθυνθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω η πολιτική καταναλωτών κατά τα επόμενα χρόνια. Αυτό μπορεί να συμβάλει στη μείωση των ανησυχιών που αισθάνονται πολλοί καταναλωτές για την εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη τους στην Κοινότητα ως σύνολο.

1.2. Προσανατολισμοί

1.2.1. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες επήλθαν ριζικές μεταβολές για την πλειοψηφία των καταναλωτών της Κοινότητας, μεταξύ άλλων λόγω της ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς και του εντατικού παγκόσμιου εμπορίου. Η ποικιλία των αγαθών αυξήθηκε σημαντικά και η γνώση της αγοράς είναι όλο και πιο δύσκολη. Το μάρκετινγκ εντατικοποιήθηκε με όλο και περισσότερες πληροφορίες κα ρυθμίσεις. Η συγκέντρωση και η ολοκλήρωση της παραγωγής, της διανομής και του λιανικού εμπορίου αύξησε επίσης την απόσταση μεταξύ καταναλωτών και επιχειρηματιών.

1.2.2. Ο μεμονωμένος καταναλωτής χρειάζεται σε πολλές καταστάσεις ενίσχυση για να μπορεί να διεκδικήσει τα δικαιώματά του να εξασφαλίσει την προστασία του από ακατάλληλες μεθόδους εμπορίας. Η υποστήριξη και η ενίσχυση αυτή εκφράσθηκαν κατά τον ακόλουθο τρόπο στο πρώτο πρόγραμμα που εξέδωσε η ΕΕ το 1975 για την πολιτική καταναλωτών.

- δικαίωμα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας

- δικαίωμα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων

- δικαίωμα αποζημίωσης και ανόρθωσης ζημίας

- δικαίωμα ενημέρωσης και κατάρτισης

- δικαίωμα εκπροσώπησης και διαβούλευσης για θέματα καταναλωτών.

Τα πέντε αυτά βασικά δικαιώματα πρέπει να συμπληρωθούν από:

- το δικαίωμα προστασίας των νομικών συμφερόντων

- την ανάπτυξη προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής που μειώνουν τις ζημίες στο περιβάλλον και συμβάλλουν σε μια βιώσιμη ανάπτυξη.

1.2.3. Η πείρα δείχνει ότι η πολιτική καταναλωτών, για να είναι αποτελεσματική και επιτυχής, πρέπει να συνδυάζει τη νομοθεσία για την αγορά και τα αστικά δικαιώματα, με αποτελεσματικές οργανώσεις, στις οποίες να συμμετέχουν διάφοροι παράγοντες σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο που να αντιπροσωπεύουν τόσο τους καταναλωτές όσο και τους επιχειρηματίες.

1.2.4. Θεωρείται επιτακτικά αναγκαίο να διενεργηθεί μια αξιολόγηση του τρόπου εφαρμογής από τα κράτη μέλη των υφιστάμενων κοινών κανόνων. Δεν θεωρείται ότι υπάρχει έντονη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ καταναλωτών και επιχειρηματιών στον τομέα της κατανάλωσης. Οι σοβαρές επιχειρήσεις εκτιμούν ιδιαιτέρως τους συνειδητοποιημένους και ενημερωμένους καταναλωτές που έχουν απαιτήσεις όσον αφορά τα αγαθά και τις υπηρεσίες και επισημαίνουν τα λάθη. Εκτιμούν επίσης ιδιαίτερα το γεγονός ότι υπάρχουν σαφείς κανόνες που εξασφαλίζουν την ποιότητα των αγαθών και των υπηρεσιών, και διευκολύνουν την επίλυση των διαφορών και το διασυνοριακό εμπόριο.

1.2.5. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που συνηγορούν υπέρ της προάσπισης των συμφερόντων των καταναλωτών σε επίπεδο Ένωσης. Τα θέματα των καταναλωτών αφορούν την καθημερινή ζωή όλων των καταναλωτών. Οι κανόνες που θεσπίζονται πρέπει να προβλέπουν ένα κατώτατο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

1.2.6. Πρέπει να υπάρξει ενεργός συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών περιφερειακών και τοπικών οργάνων στον τομέα της κατανάλωσης. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να συνεργάζονται και να ενημερώνονται μεταξύ τους με στόχο την τήρηση των οδηγιών και των κανονισμών, καθώς επίσης και την ομοιόμορφη εφαρμογή τους.

1.2.7. Η εμπειρία δείχνει ότι πρέπει να υπάρχει πολιτική ευθύνη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο ώστε οι πολίτες της Κοινότητας να έχουν πρόσβαση σε υποστήριξη και βοήθεια επί θεμάτων καταναλωτών στο άμεσο περιβάλλον τους. Είναι αποδεδειγμένα αναγκαίο να παρέχονται πληροφορίες και συμβουλές για διάφορα θέματα καταναλωτών. Η πρόσβαση σε πληροφορίες, π.χ. η αναζήτηση στοιχείων σε διάφορες βάσεις δεδομένων ή η χρησιμοποίηση υλικού σε μια τοπική οργάνωση καταναλωτών ή αρμοδία αρχή, πρέπει να είναι δωρεάν.

1.2.8. Με την παροχή συμβουλών σε τοπικό επίπεδο στα κράτη μέλη αυξάνονται οι δυνατότητες ενημέρωσης για τα διάφορα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην εσωτερική αγορά. Οι καταναλωτές πρέπει να μπορούν, άσχετα με τη χώρα στην οποία ζουν, να λαμβάνουν συμβουλές και βοήθεια κατά την αγορά αγαθών και την παροχή υπηρεσιών σε μια άλλη χώρα. Με τον τρόπο αυτό διευκολύνεται η εξεύρεση κοινών λύσεων. Πρέπει να προωθηθεί επίσης η δημιουργία τοπικών δικτύων παροχής συμβουλών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών σημειώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή προτίμησε να υποβάλει μία πρόταση που δείχνει ποια κατεύθυνση θα δοθεί στη μελλοντική πολιτική καταναλωτών και με ποιο τρόπο θα χρησιμοποιούνται οι πόροι. Οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων μέτρα για την αύξηση της προστασίας των καταναλωτών σε θέματα που αφορούν τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και την ασφάλεια των ειδών διατροφής, καθώς και μέτρα για την προώθηση ενός προτύπου κατανάλωσης που να οδηγεί σε βιώσιμη ανάπτυξη στον τομέα του περιβάλλοντος. Η πείρα δείχνει ότι οι τομείς αυτοί είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για όλους του καταναλωτές.

2.2. Η πείρα δείχνει ότι, σε πολλούς από του τομείς στους οποίους η Επιτροπή δίδει προτεραιότητα, είναι απαραίτητη μία σχετική και γενική προστασία των καταναλωτών. Η ΕΤΠ κρίνει ότι στην πρόταση δίδεται υπερβολικά μεγάλη σημασία στα αποτελέσματα της ενημέρωσης και της πληροφόρησης. Η πληροφόρηση και η ενημέρωση ωφελούν καταρχάς τους καλά ενημερωμένους και συνειδητοποιημένους καταναλωτές και τις οργανώσεις συμφερόντων τους.

2.3. Τα περιφερειακά και τοπικά όργανα έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για την προστασία των πλέον μειονεκτούντων ατόμων στην κοινωνία. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά να ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές πτυχές της πολιτικής των καταναλωτών, π.χ. λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τις ευαίσθητες ομάδες όπως τα παιδιά, οι νέοι, οι μετανάστες, τα μειονεκτούντα άτομα, τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα κ.λπ.

2.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι τα παιδιά και οι νέοι αποτελούν μια ομάδα καταναλωτών που χρήζει προστασίας. Τα παιδιά και οι νέοι είναι εκτεθειμένοι στο εντατικό μάρκετινγκ ιδίως μέσω των τηλεοπτικών διαφημίσεων. Η απειρία των παιδιών και των νέων, καθώς επίσης και το γεγονός ότι επηρεάζονται εύκολα από τις μαζικές διαφημίσεις, συντελούν ώστε να αποτελούν μια ενδιαφέρουσα ομάδα-στόχο. Τα μέτρα για την προστασία των παιδιών και των νέων ως καταναλωτών πρέπει να έχουν τη μορφή τόσο νομοθετικών μέτρων όσο και κατάρτισης.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να επισημάνει τους σαφείς κινδύνους που συνεπάγονται για την υγεία οι ατελείς πληροφορίες που αναγράφονται σχετικά με το περιεχόμενο των προϊόντων, π.χ. για τους υπερευαίσθητους και τους αλλεργικούς.

2.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί ότι η σωστή αξιοποίηση των τεχνολογιών πληροφόρησης θα μπορούσε να συμβάλει σε μια θετική εξέλιξη της πολιτικής καταναλωτών. Οι προσιτές και αντικειμενικές πληροφορίες παρέχουν στους καταναλωτές μεγαλύτερες δυνατότητες σωστής επιλογής. Οι τεχνολογίες πληροφόρησης μπορούν επίσης να διευκολύνουν την υποβολή καταγγελιών για συγκεκριμένα αγαθά και τον εντοπισμό παρατυπιών στην αγορά.

2.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να τονίσει ότι μια σημαντική προϋπόθεση για να έχουν οι καταναλωτές εμπιστοσύνη στην ανάπτυξη του διασυνοριακού εμπορίου στην εσωτερική αγορά είναι η ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου.

2.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει ότι η εμφάνιση περιφερειακών και τοπικών προϊόντων δεν έρχεται σε αντίθεση με την αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών. Τα προϊόντα αυτά εγγυώνται συχνά την ποιότητα και την ποικιλία.

2.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχει η προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών, καθώς και η αύξηση της επιρροής τους σε διάφορα θέματα. Οι ενδιαφερόμενοι καταναλωτές και οργανώσεις καταναλωτών μπορούν, εάν τους παρασχεθούν οι προϋποθέσεις, να αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη ανάπτυξης πολλών μορφών της πολιτικής καταναλωτών. Επίσης, άλλες οργανώσεις συμφερόντων, όπως οι οργανώσεις μειονεκτούντων ατόμων, συνταξιούχων, επαγγελματικές οργανώσεις και οργανώσεις καταναλωτών, διαθέτουν πολύτιμες εμπειρίες σε ολόκληρο τον τομέα της κατανάλωσης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών ακολουθεί στο κεφάλαιο αυτό τις επικεφαλίδες που αναφέρονται στην πρόταση της Επιτροπής όσον αφορά τις προτεραιότητες για δράση.

3.1. Προσπάθεια βελτίωσης της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης των καταναλωτών

3.1.1. Οι καλά ενημερωμένοι και πληροφορημένοι καταναλωτές αποτελούν προϋπόθεση για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Είναι απαραίτητο να καταβληθούν αυξημένες προσπάθειες στον τομέα της εκπαίδευσης. Με βασικές γνώσεις και ικανότητες στον τομέα αυτό οι καταναλωτές μπορούν να λάβουν πληροφορίες και να αναζητήσουν τα στοιχεία που χρειάζονται για να προβούν στη σωστή επιλογή. Οι συνειδητοποιημένοι καταναλωτές με κριτικό πνεύμα έχουν επίσης απαίτηση να λαμβάνουν αξιόπιστες και αντικειμενικές πληροφορίες. Κρίνουμε ότι οι πληροφορίες πρέπει να είναι ευπρόσιτες για τους πολίτες. Πρέπει επίσης να υπάρχουν τρόποι που να καθιστούν δυνατό στους καταναλωτές να επισημαίνουν γρήγορα τις παρατυπίες στην αγορά. Ωστόσο, η ΕΤΠ κρίνει ότι η πληροφόρηση και η ενημέρωση δεν μπορεί να εξασφαλίσει στους καταναλωτές αρκετά υψηλή προστασία, διότι απαιτείται επίσης και νομοθεσία.

3.1.2. Όσον αφορά την εκπαίδευση, η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να τονίσει την ανάγκη σχολικής κατάρτισης επί θεμάτων καταναλωτών. Τα παιδιά και οι νέοι είναι όλο και περισσότερο εκτεθειμένοι στο εντατικό μάρκετινγκ. Οι καλές γνώσεις είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση της επίδρασης αυτής. Στόχος της εκπαίδευσης σε θέματα καταναλωτών πρέπει να είναι ο εξής: όταν οι μαθητές αποφοιτούν από το σχολείο να είναι σε θέση να διαχειρίζονται τα χρήματα και τα καθημερινά έξοδά τους, να αντιμετωπίζουν τις εμπορικές επιδράσεις στις οποίες υπόκεινται, να εκτιμούν τη σημασία της κατανάλωσής τους για το περιβάλλον, να έχουν γνώση των υποχρεώσεών τους και να κάνουν χρήση των δικαιωμάτων τους ως καταναλωτές.

3.2. Συμπλήρωση, αναθεώρηση και συνεχής ενημέρωση του πλαισίου που απαιτείται ώστε να εξασφαλισθεί ότι τα συμφέροντα των καταναλωτών λαμβάνονται πλήρως υπόψη στην εσωτερική αγορά

3.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητη μια εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τους κοινοτικούς κανόνες. Τα κράτη μέλη πρέπει να συμμορφώνονται στις οδηγίες και τους κανονισμούς που εγκρίνονται, και να μεριμνούν για την εφαρμογή τους. Αν ορισμένες χώρες δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει.

3.2.2. Πρέπει να συνεχισθούν οι εργασίες για την εξεύρεση τρόπων επίλυσης των διαφορών. Για τους καταναλωτές έχει πολύ μεγάλη σημασία η δυνατότητα υποβολής καταγγελιών και επίλυσης των διαφορών με απλότερο τρόπο από ό,τι μέχρι σήμερα. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για την επίλυση των γλωσσικών προβλημάτων και την άμβλυνση των εθνικών διαφορών όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών, παράγοντες που αποτελούν εμπόδιο για τις διασυνοριακές συναλλαγές.

3.2.3. Είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η προστασία των καταναλωτών στην ΕΕ όσον αφορά τις εγγυήσεις για τα καταναλωτικά αγαθά. Τα μέτρα που λαμβάνονται πρέπει να περιληφθούν σε οδηγία όπου να αναφέρεται τόσο ποια προβλήματα πρέπει να ρυθμίζουν οι εθνικές νομοθεσίες, όσο και το ενδεδειγμένο ελάχιστο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

3.3. Οι πτυχές των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που αφορούν τους καταναλωτές

3.3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται τις ανησυχίες που εκφράζουν οι οργανώσεις καταναλωτών όσον αφορά την αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Μπορεί να είναι σήμερα δύσκολο για ένα καταναλωτή να αισθάνεται για την εσωτερική αγορά την εμπιστοσύνη που απαιτείται ώστε να αναζητεί χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε ένα άλλο κράτος μέλος. Οι πληροφορίες είναι συχνά ανεπαρκείς και αδύνατο να συγκριθούν, δεν παρέχονται αντικειμενικές συμβουλές και η οδηγία για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις δεν καλύπτει τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η Επιτροπή των Περιφερειών χαιρετίζει τη σκέψη της Επιτροπής να καταρτίσει μια ιδιαίτερη οδηγία για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις που θα καλύπτει τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

3.3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να δημιουργηθεί, με εντονότερο ανταγωνισμό, μια εύρυθμα λειτουργούσα εσωτερική αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ο αυξημένος ανταγωνισμός στον τομέα αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους για το μεμονωμένο καταναλωτή. Χρειάζονται όμως ενημερωμένοι και δραστήριοι καταναλωτές καθώς και σαφείς κανόνες για να ωφελεί πραγματικά ο ανταγωνισμός στην κεφαλαιαγορά τους καταναλωτές. Ταυτόχρονα πρέπει να ενισχύονται οι αδύνατες κατηγορίες για την αντιμετώπιση της υπερχρέωσης.

3.3.3. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού συστήματος διασυνοριακών πληρωμών. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τη συνέχιση των εργασιών και προτείνει στην Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για την εκπόνηση περαιτέρω μελετών όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας της κεφαλαιαγοράς και του είδους αυτού χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, βάσει των αναγκών των καταναλωτών.

3.3.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε συγκεκριμένα να τονίσει το πρόβλημα της υπερχρέωσης των νοικοκυριών. Είναι στο πλαίσιο αυτό σημαντικό να δίνουν οι οργανώσεις καταναλωτών περισσότερες εξηγήσεις στους καταναλωτές όσον αφορά τους σχετικούς κινδύνους.

3.3.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι η σύσταση για τις ηλεκτρονικές πληρωμές (κάρτες πελατών, πιστωτικές κάρτες, ηλεκτρονικά εμβάσματα κ.λπ.) δεν τηρείται σωστά και ότι για το λόγο αυτό πρέπει να εξετασθεί κατά πόσο είναι απαραίτητη η τροποποίηση της οδηγίας. Οι καταναλωτές πρέπει να ενημερώνονται για τους όρους χρησιμοποίησης και το κόστος των πληρωμών αυτών και να γνωρίζουν ποιος είναι υπεύθυνος π.χ. σε περίπτωση κατάχρησης των καρτών αυτών από τρίτους ή εάν μια αυτόματη εκταμιευτική μηχανή δεν λειτουργεί.

3.3.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη γνώμη της Επιτροπής ότι τα θέματα καταναλωτών πρέπει να ληφθούν υπόψη στις εργασίες για την καθιέρωση ενός κοινού νομίσματος. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στη διαδικασία αυτή αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της. Πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι εμπειρίες διάφορων οργανώσεων καταναλωτών.

3.4. Προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών κατά την παροχή βασικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας

3.4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι η έννοια του όρου «βασικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας» δεν ορίζεται σαφώς στην πρόταση της Επιτροπής. Σε πολλά κράτη μέλη καταβάλλονται προσπάθειες για την αύξηση της ελευθέρωσης των υπηρεσιών αυτών με απορρύθμιση και ιδιωτικοποίηση. Η Επιτροπή έχει υποστηρίξει τις προσπάθειες αυτές. Μπορεί να προκύψει σύγκρουση μεταξύ των προσπαθειών αυτών και του δικαιώματος των καταναλωτών για ίση πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Συνεπώς η Επιτροπή των Περιφερειών θα ήθελε να ζητήσει στο πλαίσιο αυτό να λαμβάνονται υπόψη στην πολιτική καταναλωτών πτυχές της περιφερειακής και της κοινωνικής πολιτικής όπως π.χ. οι υπηρεσίες στις αραιοκατοικημένες και απομακρυσμένες περιοχές, και να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις ευαίσθητες κατηγορίες πολιτών. Το θέμα των καταναλωτών καταλαμβάνει επίσης κεντρική τάση στην επικείμενη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της υποεπιτροπής 1 της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τις δημόσιες υπηρεσίες.

3.4.2. Οι αυξημένες δυνατότητες επιλογής των καταναλωτών στον τομέα των βασικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας είναι δυνατές μόνο εάν μπορεί να διαμορφωθεί άποψη για την τιμή και την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών. Πρέπει να παρέχονται πληροφορίες για τις προσφερόμενες υπηρεσίες. Οι καταναλωτές πρέπει να έχουν γνώσεις για να μπορούν συγκρίνουν διάφορες εναλλακτικές λύσεις και να κρίνουν κατά πόσο τους έχει παρασχεθεί η ποιότητα των υπηρεσιών για την οποία πλήρωσαν ή δικαιούνται.

3.4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι οι ίδιες αρχές που διέπουν την προστασία των καταναλωτών πρέπει να ισχύουν τόσο για τις βασικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας όσο και για τις άλλες υπηρεσίες.

3.5. Μέτρα που θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να επωφελούνται από τις δυνατότητες που παρέχει η κοινωνία των πληροφοριών

3.5.1. Η εξέλιξη στον τομέα των τεχνολογιών πληροφόρησης πρέπει να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη της πολιτικής καταναλωτών. Οι νέες κοινωνίες των πληροφοριών προσφέρουν δυνατότητες που μπορούν να διαδραματίσουν πολύ σημαντικό ρόλο στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

3.5.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τη σκέψη να εξασφαλισθεί η ίση πρόσβαση στην κοινωνία των πληροφοριών και να διατεθούν ειδικοί πόροι για την κατάρτιση. Οι πόροι αυτοί μπορούν, εάν διατεθούν σε περιφερειακό και/ή τοπικό επίπεδο, να συμβάλουν στην αύξηση των γνώσεων των καταναλωτών σε πολλούς τομείς. Μπορούν επίσης να αυξήσουν τις δυνατότητες των καταναλωτών να εντοπίζουν παρατυπίες στην αγορά, πράγμα που με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στην εσωτερική αγορά.

3.5.3. Οι τεχνολογίες πληροφόρησης παρέχουν επίσης δυνατότητες για ταχεία και απλή ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των αρχών, των ιδρυμάτων και των οργάνων των κρατών μελών που είναι αρμόδια για θέματα κατανάλωσης, καθώς επίσης και για τη συλλογή στοιχείων όπου παρουσιάζουν ενδιαφέρον από άποψη κατανάλωσης. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να δημιουργηθεί ένα δίκτυο που να διευκολύνει την παροχή τοπικών συμβουλών όσον αφορά το διασυνοριακό εμπόριο.

3.5.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι το σύστημα αναφοράς ζημιών EHLASS (European Home and Leisure Accident Surveillance System) πρέπει να λειτουργεί μονίμως εντός της ΕΕ. Αποτελεί βασικό συμφέρον των καταναλωτών να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες για ατυχήματα στα κράτη μέλη που έχουν σχέση με προϊόντα. Με τον τρόπο αυτό αυξάνονται οι δυνατότητες προληπτικών μέτρων κατά επικίνδυνων προϊόντων, πράγμα που είναι πολύ σημαντικό από οικονομική και κοινωνική άποψη. Παρέχεται επίσης η βάση για τήρηση της νομοθεσίας στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων και τη σύγκριση των πληροφοριών μεταξύ διαφόρων κρατών μελών. Είναι απαραίτητο να περιλαμβάνει το σύστημα όλες τις χώρες, ώστε να επιτευχθεί η συγκρισιμότητα των απόψεων των χωρών και η λήψη ομοιόμορφων μέτρων, υπό τον όρο να μην αντιβαίνει αυτό στους νόμους περί προστασίας των βάσεων δεδομένων.

3.6. Μέτρα για την αύξηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών έναντι των τροφίμων

3.6.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει τη σημασία που έχει η βελτίωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στην ασφάλεια και την καθαρότητα των ειδών διατροφής. Η ασφάλεια και η καθαρότητα των τροφίμων πρέπει να αναφέρεται σαφώς στις πληροφορίες και στο μάρκετινγκ. Τα ασφαλή και καθαρά τρόφιμα έχουν μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία. Οι ασθένειες προλαμβάνουν με ορθή διατροφή. Τα θέματα σχετικά με τα είδη διατροφής πρέπει να καταλαμβάνουν χωριστή θέση στην Κοινότητα. Είναι επίσης σημαντικό να στραφεί η προσοχή στη σχέση μεταξύ της γεωργικής πολιτικής και της πολιτικής για τα τρόφιμα. Η επιρροή των καταναλωτών στον τομέα αυτό πρέπει να αυξηθεί.

3.6.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι η χρησιμοποίηση πρόσθετων ουσιών στα είδη διατροφής πρέπει να ελαχιστοποιηθεί. Οι πρόσθετες ουσίες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά αλλεργικά προβλήματα. Όλοι γνωρίζουν αλλεργικούς και οι ουσίες που είναι δυνατό να προκαλέσουν προβλήματα υγείας πρέπει να αναφέρονται στη σήμανση άσχετα από τις ποσότητές τους.

3.6.3. Η κατάλληλότητα των ειδών διατροφής πρέπει να αυξηθεί με αυστηρότερες απαιτήσεις όσον αφορά την ποιότητα και την υγιεινή. Οι υπόλοιποι κανόνες σχετικά με τη χρησιμοποίηση των ορμονών, τη γενετική τεχνική και τη ραδιενεργό ακτινοβολία στα είδη διατροφής πρέπει να βελτιωθούν τόσο όσον αφορά τη βασική παραγωγή όσο και τη βιομηχανία μεταποίησης.

3.6.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να ικανοποιηθεί το αίτημα των καταναλωτών για αναγραφή στη σήμανση όλων των πληροφοριών σχετικά με το περιεχόμενο των προϊόντων. Οι σωστές ενδείξεις στη σήμανση μπορούν να αποτρέψουν την ταλαιπωρία και τις ασθένειες πολλών ανθρώπων. Κρίνει ότι απαιτούνται σημαντικές εργασίες για την ανάπτυξη πληροφοριών σχετικά με το περιεχόμενο των προϊόντων που να είναι τόσο κατανοητές όσο και προσιτές. Πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη οι εμπειρίες από τις ευρείες εργασίες τυποποίησης που διεξάγονται στην Κοινότητα. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι οι πλήρεις και σαφείς πληροφορίες για το περιεχόμενο των προϊόντων, τον τρόπο παραγωγής, την προστασία των ζώων, τη χρησιμοποίηση αντίδοτων κ.λπ. αποτελούν προφανώς μέσο ανταγωνισμού για τους παραγωγούς ειδών διατροφής. Με την αναγραφή σωστών πληροφοριών στο προϊόν διευκολύνεται και ο έλεγχος των ειδών διατροφής, ώστε οι οργανώσεις καταναλωτών, από κοινού με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, να είναι σε θέση να συμμετέχουν σε παρόμοιες εργασίες.

3.6.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ιδιαιτέρως την πρόθεση της Επιτροπής να καταρτίσει Πράσινο Βιβλίο για τη νομοθεσία σχετικά με τα είδη διατροφής.

3.7. Ενθάρρυνση της υιοθέτησης πρακτικής προσέγγισης σε σχέση με τη βιώσιμη κατανάλωση

3.7.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ιδιαίτερα θετική την προτεραιότητα που δίδει η Επιτροπή στη σχέση μεταξύ κατανάλωσης και περιβάλλοντος. Οι καταναλωτές δείχνουν σήμερα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το περιβάλλον, πράγμα που πρέπει να ενθαρρυνθεί.

3.7.2. Πολλά από τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργεί η κατανάλωση προκαλούν τρόμο όταν εκτιμηθούν οι μακροπρόθεσμες συνέπειές τους. Πολλά είναι δυσεπίλυτα. Άλλα είναι περιττά. Οι γνώσεις για τα προβλήματα είναι σημαντικές όταν χρειάζεται αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών. Ένα μέσο τόνωσης της ανάπτυξης διαδικασιών παραγωγής προϊόντων, και ως εκ τούτου καταναλωτικών συνηθειών που επιβαρύνουν λιγότερο το περιβάλλον, είναι π.χ. ένα κατάλληλο αποτελεσματικό ευρωπαϊκό σύστημα σήμανσης. Η Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει με τη θέσπιση συναφών ρυθμίσεων ότι στις σημάνσεις θα αναγράφονται όλα τα υλικά που εμπεριέχονται στα προϊόντα.

3.7.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί ότι είναι σήμερα δύσκολο για τους καταναλωτές να προβαίνουν σε σωστές επιλογές από άποψης περιβάλλοντος. Ελάχιστα μόνο προϊόντα φέρουν το οικολογικό σήμα ενώ οι πληροφορίες για την παραγωγή είναι συχνά ελλιπείς ή ανύπαρκτες. Το μάρκετινγκ προωθεί πληροφορίες που δεν είναι πάντα αξιόπιστες. Οι πληροφορίες πρέπει να βελτιωθούν και όλοι οι καταναλωτές χρειάζεται να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες για το περιβάλλον.

3.7.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει επίσης ότι η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει παρόμοια μέτρα που να ενθαρρύνουν τόσο τους μεμονωμένους καταναλωτές όσο και τις οργανώσεις καταναλωτών να συμμετέχουν σε περιφερειακά και τοπικά προγράμματα με στόχο τη μείωση των ζημιών στο περιβάλλον.

3.7.5. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα θέματα αποβλήτων έχουν επιτακτική σημασία. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί ότι τα θέματα αποβλήτων καθώς επίσης και εκείνα της ταξινόμησης των αποβλήτων μετά τη χρήση και της σπατάλης των πόρων, είναι σημαντικά θέματα στα οποία πρέπει να επισυρθεί ιδιαίτερα η προσοχή των καταναλωτών. Ο τομέας των μεταφορών είναι ένας άλλος σημαντικός τομέας. Η ΕΤΠ επιθυμεί να θεσπισθούν μέτρα με στόχο την τόνωση των τοπικών προγραμμάτων που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των καταναλωτών στον τομέα των μεταφορών, π.χ. τα κέντρα κοινής χρησιμοποίησης αυτοκινήτων οχημάτων (car-pooling) κ.λπ.

3.8. Ενίσχυση και αύξηση της εκπροσώπησης των καταναλωτών

3.8.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ιδιαίτερα το στόχο της Επιτροπής να προωθηθεί η αυξημένη συμμετοχή των καταναλωτών στις εργασίες που διεξάγονται στους διάφορους τομείς. Η ισχυρή επιρροή των καταναλωτών αποτελεί σημαντικό παράγοντα και μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ομαλή λειτουργία και την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς.

3.8.2. Η Επιτροπή των περιφερειών συμφωνεί με τις προσπάθειες της Επιτροπής για την ενίσχυση της θέσης των οργανώσεων καταναλωτών. Ωστόσο, κρίνει ότι οι οργανώσεις αυτές πρέπει να ενισχυθούν καταρχάς σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Τα θέματα καταναλωτών είναι θέματα που αφορούν την καθημερινή ζωή των πολιτών. Υπάρχουν συχνά άλλες οργανώσεις που έχουν κοινά συμφέροντα με τις οργανώσεις καταναλωτών. Υπάρχουν οι φυσικές προϋποθέσεις για συνδυασμό των συμφερόντων αυτών σε τοπικό επίπεδο. Οι νέες τεχνολογίες πληροφόρησης μπορούν να συμβάλουν στη διευκόλυνση των επαφών μεταξύ οργανώσεων καταναλωτών σε διάφορες χώρες.

3.8.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σημαντική τη συνεργασία ανάμεσα στις αρμόδιες για θέματα κατανάλωσης αρχών και ιδρυμάτων, αφενός, και στις οργανώσεις καταναλωτών, αφετέρου. Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να προωθηθεί η δημιουργία ενός δικτύου επικοινωνίας μεταξύ των οργανώσεων καταναλωτών, των αρχών και των ιδρυμάτων που ασχολούνται με παρόμοια θέματα σε ολόκληρη την Κοινότητα.

3.8.4. Η επιρροή των καταναλωτών στην τυποποίηση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι απαιτήσεις των καταναλωτών πρέπει να ικανοποιούνται παρέχοντάς τους πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής στις εργασίες τυποποίησης. Αυτό απαιτεί οικονομικούς πόρους ώστε να ενθαρρυνθούν οι οργανώσεις καταναλωτών να αναπτύξουν τις ικανότητες που απαιτούνται για τις εργασίες τυποποίησης.

3.9. Υποστήριξη των κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην ανάπτυξη πολιτικών για τους καταναλωτές

3.9.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τους στόχους της Επιτροπής για προώθηση της ανάπτυξης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση που επικρατεί σε κάθε μεμονωμένη χώρα της περιοχής αυτής, καθώς επίσης και ο πολιτισμός και οι παραδόσεις τους. Η πείρα έχει δείξει ότι η συνεργασία με τις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που βασίζεται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο είναι συχνά ιδιαίτερα αποδοτική. Μια σημαντική μορφή ενίσχυσης μπορεί να είναι η συνεργασία και η διάδοση εμπειριών από τοπικές και περιφερειακές οργανώσεις και αρχές του τομέα.

3.9.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι κατά τις προετοιμασίες για την ένταξη των χωρών αυτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να θεσπισθούν νόμοι για τους καταναλωτές που να διασαφηνίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού στην ελεύθερη οικονομία.

3.10. Σκέψεις σχετικά με την πολιτική καταναλωτών στις αναπτυσσόμενες χώρες

3.10.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι τα θέματα καταναλωτών έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

3.10.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει κυρίως την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα παιδιά και οι νέοι στις χώρες αυτές. Είναι σε μεγάλο βαθμό «θύματα» του εμπορίου και χρειάζονται ισχυρή προστασία.

3.10.3. Τα παιδιά στις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελούν το αντικείμενο εκμετάλλευσης όχι μόνο ως καταναλωτές, αλλά και ως εργατικό δυναμικό. Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το θέμα της σήμανσης των εισαγόμενων αγαθών από αναπτυσσόμενες χώρες, όταν προκύπτει ότι τα αγαθά παράγονται με την εκμετάλλευση της εργασίας παιδιών.

4. Συμπεράσματα

4.1. Απαιτείται στοιχειώδης προστασία των καταναλωτών με τη μορφή νόμων και συνεχούς παρακολούθησης της ομοιόμορφης εφαρμογής τους σε όλα τα κράτη μέλη. Η προστασία των καταναλωτών πρέπει να συμπληρώνεται με ενημέρωση και πληροφόρηση στην οποία οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση στο άμεσο περιβάλλον τους. Η εκπαίδευση σε θέματα καταναλωτών πρέπει να είναι υποχρεωτική στα σχολεία. Η πείρα δείχνει ότι η πολιτική καταναλωτών είναι πιο αποτελεσματική όταν βασίζεται σε περιφερειακά και τοπικά πολιτικά όργανα.

4.2. Η ισχυρή επιρροή των καταναλωτών αποτελεί σημαντικό παράγοντα και μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Δεν υπάρχει καμία σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ καταναλωτών και επιχειρηματιών στον τομέα της κατανάλωσης. Οι σοβαρές επιχειρήσεις θεωρούν τους ενημερωμένους καταναλωτές ως θετικό στοιχείο.

4.3. Μια επιτυχημένη πολιτική καταναλωτών προϋποθέτει μια λειτουργική σχέση μεταξύ των παραγόντων της Ένωσης σε εθνικό, τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, είτε πρόκειται για αρχές, είτε για οργανώσεις ή επιχειρηματίες.

4.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τις αρχές περί συνέχισης των προσπαθειών στους τομείς που η Επιτροπή επέλεξε να δώσει προτεραιότητα.

4.5. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν μέτρα με στόχο τη βελτίωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, στην ασφάλεια και την καθαρότητα των ειδών διατροφής.

4.6. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν μέτρα με στόχο την προστασία των παιδιών και των νέων ως καταναλωτών.

4.7. Στις προετοιμασίες για την ένταξη των νέων κρατών μελών, πρέπει να αναληφθούν δραστήριες ενέργειες στον τομέα της νομοθεσίας για τους καταναλωτές, ώστε να θεσπισθούν σαφείς «κανόνες παιχνιδιού» για μια οικονομία της αγοράς.

4.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί θετικό το γεγονός ότι συμμετείχε τόσο ενωρίς στη διαδικασία που θα οδηγήσει σε κατευθυντήριες δράσεις για τη μελλοντική πολιτική καταναλωτών. Συμπεραίνει ότι θα ζητηθεί η γνώμη της για τις συνεχιζόμενες εργασίες.

Βρυξέλλες, 13 Ιουνίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA