EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 113/34

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα: «Παιδική φτώχεια»

2012/C 113/07

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

— τονίζει πώς οι αυτοδιοικητικές αρχές μάχονται στην πρώτη γραμμή για την καταπολέμηση της φτώχειας και της εκμετάλλευσης των παιδιών και ότι φέρουν κρίσιμη ευθύνη για την πρόληψη της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού· συμφωνεί ότι η παιδική φτώχεια είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που απαιτεί μια πολυδιάστατη αντιμετώπιση, και υποστηρίζει ότι οι βελτιώσεις σε ένα μικρό αριθμό βασικών θεμάτων, όπως η συμφωνία για το ελάχιστο εισόδημα και τα ποιοτικά πρότυπα μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας·

— τονίζει τη σημασία της αμειβόμενης εργασίας, αλλά παρατηρεί επίσης ότι η απασχόληση από μόνη της δεν εγγυάται την έξοδο από τη φτώχεια και ότι απαιτείται περαιτέρω δράση για την καταπολέμηση της φτώχειας μεταξύ των εργαζομένων·

— τονίζει ότι όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η παιδική φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελούν βασικά εμπόδια τα οποία πρέπει να αρθούν για να εξασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σε ό,τι αφορά το ποσοστό απασχόλησης, τις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, την ενέργεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη·

— εκφράζει την ανησυχία της μήπως η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, και ο τρόπος με τον οποίο την αντιμετωπίζουν ορισμένα κράτη μέλη, οδηγήσουν σε αυξημένα επίπεδα απόλυτης φτώχειας, φτωχών εργαζομένων και ανεργίας των νέων.

Εισηγήτρια η κ. Doreen HUDDART (UK/ALDE), Δημοτική Σύμβουλος Newcastle

I. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές εισαγωγικές παρατηρήσεις

1. στηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής να δημοσιεύσει σύσταση για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας και την προώθηση της ευημερίας των παιδιών το 2012, και χαιρετίζει την ευκαιρία που της προσφέρεται να συμβάλει με την παρούσα γνωμοδότηση στην προώθηση των στόχων της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού· υποστηρίζει τους τρεις τομείς πολιτικής που εντοπίζονται στο πλαίσιο της σύστασης: Επάρκεια πόρων, πρόσβαση σε υπηρεσίες και ενεργός συμμετοχή των παιδιών και των νέων· επισημαίνει ότι, παρά τις βαρυσήμαντες πολιτικές δηλώσεις των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ ότι θα θέσουν ως προτεραιότητα την παιδική φτώχεια, οι δηλώσεις αυτές δεν συνοδεύονταν πάντοτε από τους ανάλογους πόρους, μέτρα, στόχους και παρακολούθηση σε όλα τα κράτη μέλη·

2. τονίζει πώς οι αυτοδιοικητικές αρχές μάχονται στην πρώτη γραμμή για την καταπολέμηση της φτώχειας και της εκμετάλλευσης των παιδιών και ότι φέρουν κρίσιμη ευθύνη για την πρόληψη της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού· συμφωνεί ότι η παιδική φτώχεια είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που απαιτεί μια πολυδιάστατη αντιμετώπιση και υποστηρίζει ότι οι βελτιώσεις σε ένα μικρό αριθμό βασικών θεμάτων, όπως η συμφωνία για το ελάχιστο εισόδημα και τα ποιοτικά πρότυπα μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας·

3. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η παιδική φτώχεια δεν είναι ένα δευτερεύον θέμα ή κατάλοιπο που απλά θα εξαφανιστεί με την οικονομική ανάπτυξη (1)· η αυξημένη ανάπτυξη κατά την περίοδο 2000-2008 δεν είχε ουσιαστικό αντίκτυπο στα επίπεδα της φτώχειας των παιδιών· υπογραμμίζει ότι η παιδική φτώχεια αποτελούσε όνειδος για την κοινωνία της ΕΕ πριν από την οικονομική κρίση και εκφράζει την ανησυχία της ότι η αντιμετώπιση της κρίσης από ορισμένα κράτη μέλη μπορεί, χωρίς αυτό ουδόλως να επιδιώκεται, να αυξήσει τα επίπεδα της παιδικής φτώχειας· αναγνωρίζει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες ομάδες παιδιών που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να πληγούν από σοβαρότερες ή ακραίες μορφές φτώχειας, αλλά υπογραμμίζει ότι τα ίδια τα παιδιά αποτελούν μια ιδιαίτερη ομάδα στην κοινωνία που συχνά είναι περισσότερο εκτεθειμένη στον κίνδυνο της φτώχειας από ό,τι ο μέσος πολίτης·

4. Η φτώχεια θα μπορούσε να οριστεί ως εξής: Τα άτομα, οι οικογένειες και οι ομάδες του πληθυσμού που δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να αποκτήσουν τα συνήθη είδη διατροφής, για να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες και δεν απολαύουν συνθηκών διαβίωσης και ανέσεων οι οποίες είναι συνήθεις ή τουλάχιστον θεωρούνται ευρέως αποδεκτές και πρέπουσες στις κοινωνίες στις οποίες ανήκουν μπορεί να θεωρηθεί ότι βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας. Τα εισοδήματά τους είναι τόσο χαμηλότερα από τον μέσο ατομικό ή οικογενειακό όρο ώστε στην πράξη αποκλείονται από τους επικρατούντες τρόπους ζωής, τις συνήθειες και τις δραστηριότητες (2)·

5. σημειώνει ότι το πιο διαδεδομένο μέτρο της φτώχειας που χρησιμοποιείται στα κράτη μέλη και στην ΕΕ έχει οριστεί ως «εισόδημα κάτω του 60 % του διάμεσου εισοδήματος των νοικοκυριών», πιστεύει όμως ότι πρέπει να περιληφθούν και άλλοι δείκτες που μετρούν π.χ. την πρόσβαση στις υπηρεσίες, την κοινωνική ένταξη, το μορφωτικό επίπεδο, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, όπως προβλέπει ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (3). Επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός προβάλλονται περισσότερο στην στρατηγική "Ευρώπη 2020", συμφωνεί ότι η κοινωνική διάσταση θα πρέπει να είναι στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής, και υπενθυμίζει ότι η φτώχεια επαπειλεί 20 εκατομμύρια παιδιά που ζουν στην ΕΕ·

6. τονίζει ότι η φτώχεια μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τα παιδιά και την παιδική τους ηλικία καθώς και τις μελλοντικές προοπτικές της ζωής τους· συμφωνεί με όσους υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας πρέπει να τεθεί ως προτεραιότητα της εμβληματικής πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, εκφράζει όμως τη λύπη της για την περιορισμένη δέσμευση που έχει αναληφθεί επί τούτου και την απουσία συγκεκριμένου στόχου σχετικά με την παιδική φτώχεια στα πλαίσια της πρωτοβουλίας·

7. χαιρετίζει τη δέσμευση για τη δημοσίευση σύστασης και ανακοίνωσης σχετικά με την παιδική φτώχεια και την ευημερία των παιδιών τον Ιούνιο του 2012· υποστηρίζει το προτεινόμενο πλαίσιο της σύστασης για την παιδική φτώχεια και την παιδική ευημερία· αναγνωρίζει τη σημασία που έχει η συμμετοχή των ίδιων των παιδιών που ζουν σε συνθήκες φτώχειας και εκφράζει την ικανοποίηση της για τη συμπερίληψη της ενεργού συμμετοχής στο πλαίσιο αυτό· προτείνει η σύσταση και η ανακοίνωση να τονίζουν τη σημασία ανθρωπιστικών ενώσεων όπως η UNICEF και να δίδουν έμφαση στον ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε ό,τι αφορά την παροχή υπηρεσιών για την εξασφάλιση της προστασίας των παιδιών από τη φτώχεια και τις υλικές στερήσεις που τη συνοδεύουν·

8. σημειώνει ότι τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας έχουν πληγεί περισσότερο από την τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση, και τα στοιχεία δείχνουν ότι τα παιδιά και ιδιαίτερα οι νέοι πλήττονται σε δυσανάλογο βαθμό (4) ενώ υπενθυμίζει ότι μερικά παιδιά από ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως παιδιά οικογενειών μεταναστών ή μελών εθνοτικών ομάδων όπως οι Ρομά είναι ακόμα περισσότερο εκτεθειμένα στον κίνδυνο της περιθωριοποίησης, της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού· τονίζει ότι η παγκοσμιοποίηση και η αυξημένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μπορεί να συνεπάγονται σημαντικά οφέλη για τη ζωή των ατόμων τα οποία όμως συχνά είναι άνισα κατανεμημένα· πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να μην αποκλειστεί κανείς από όλα αυτά τα οφέλη·

9. παρατηρεί ότι παρά την πολιτική έμφαση που δόθηκε στην παιδική φτώχεια κατά τα τελευταία χρόνια στην ΕΕ και τις ανάλογες πολιτικές δηλώσεις των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων δεν έχει σημειωθεί σημαντική μείωση στα επίπεδα της παιδικής φτώχειας και τονίζει ότι η πολιτική στήριξη για την αντιμετώπιση του ζητήματος πρέπει να συνοδεύεται από τους κατάλληλους πόρους, μέτρα και στόχους σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ·

10. τονίζει τη σημασία της αμειβόμενης εργασίας, αλλά παρατηρεί επίσης ότι η απασχόληση από μόνη της δεν εγγυάται την έξοδο από τη φτώχεια και ότι απαιτείται περαιτέρω δράση για την καταπολέμηση της φτώχειας μεταξύ των εργαζομένων (5)·

11. τονίζει ότι όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η παιδική φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελούν βασικά εμπόδια τα οποία πρέπει να αρθούν για να εξασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σε ό,τι αφορά το ποσοστό απασχόλησης, τις επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη, την ενέργεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη·

12. συμφωνεί ότι είναι απαράδεκτο τον 21ο αιώνα, σε μία από τις πλουσιότερες περιοχές του κόσμου, 20 εκατομμύρια παιδιά να ζουν ή να διατρέχουν τον κίνδυνο να ζήσουν, υπό συνθήκες φτώχειας, και ότι η φτώχεια (6) δεν συμβαδίζει απλώς με χαμηλό εισόδημα και στέρηση, αλλά και με αποκλεισμό από τη δυνατότητα απόκτησης ισχύος, σεβασμού, καλής υγείας εκπαίδευσης και στέγασης, βασικής αυτοεκτίμησης και συμμετοχής σε κοινωνικές δραστηριότητες·

13. υπογραμμίζει ότι η ιδιαίτερη φύση της φτώχειας των παιδιών αναγνωρίζεται και από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ο ΟΗΕ υπογραμμίζει επίσης ότι η παιδική φτώχεια δεν περιορίζεται μόνο στην έλλειψη χρημάτων. Μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο ως στέρηση διάφορων δικαιωμάτων που προβλέπονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού, στην οποία αναγνωρίζεται το δικαίωμα κάθε παιδιού για ένα κατάλληλο επίπεδο ζωής που να επιτρέπει τη σωματική, πνευματική, ψυχική, ηθική και κοινωνική ανάπτυξή του (άρθρο 27). Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάσταση παιδικής φτώχειας προϋποθέτει παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβίωσης, προστασίας, ανάπτυξης-εξέλιξης και συμμετοχής, τα οποία κατοχυρώνει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών·

14. υπογραμμίζει ότι πολλές μελέτες δείχνουν ότι μια αποτελεσματική πολιτική αναδιανομής υπέρ των οικογενειών με παιδιά διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον περιορισμό της παιδικής φτώχειας. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις μειώνουν την παιδική φτώχεια κατά τουλάχιστον 44 % στο σύνολο της ΕΕ·

Η πολιτική της ΕΕ

15. επιθυμεί να τονίσει ότι χρειάζεται να γίνουν καλύτερα κατανοητά τα πλεονεκτήματα που προσφέρει από άποψη κόστους-οφέλους η επένδυση στην καταπολέμηση της φτώχειας (7) και της εκμετάλλευσης των παιδιών του κοινωνικού αποκλεισμού και των ευρύτερων κοινωνικών ανισοτήτων· σημειώνει τα οφέλη που προκύπτουν για το κοινωνικό σύνολο από την ενίσχυση της ισότητας και τη μείωση της περιθωριοποίησης, του αποκλεισμού και της φτώχειας στους κόλπους της κοινωνίας και τονίζει τα φορολογικά, τα οικονομικά και τα κοινωνικά πλεονεκτήματα της έγκαιρης επένδυσης στα παιδιά και τις οικογένειες (8)·

16. υποστηρίζει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 2011 σχετικά με την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας και την προαγωγή της ευημερίας των παιδιών, βάσει των οποίων η καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα και συμφωνεί με τη γνωμοδότηση της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας της 15ης Φεβρουαρίου 2011, βάσει της οποίας η καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας πρέπει να τεθεί ως προτεραιότητα σε όλους τους σχετικούς τομείς·

17. συμφωνεί ότι υπάρχει ήδη σημαντικός όγκος στοιχείων για την παιδική φτώχεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση· σημειώνει με ανησυχία ότι τα ποσοστά της παιδικής φτώχειας στα κράτη μέλη κυμαίνονται μεταξύ 11 % και 33 % και συνιστά να χρησιμοποιηθούν πόροι για την κατανόηση, τη διάδοση και την αξιοποίηση αυτών των στοιχείων και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών·

18. εκφράζει την ανησυχία της μήπως η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, και ο τρόπος με τον οποίο την αντιμετωπίζουν ορισμένα κράτη μέλη, οδηγήσουν σε αυξημένα επίπεδα απόλυτης φτώχειας, φτωχών εργαζομένων και ανεργίας των νέων (9)·

19. υπογραμμίζει τη σημασία των πολιτικών που αποβλέπουν στη διάσπαση του κύκλου της διαγενεακής φτώχειας. Προς τούτο επιβάλλεται να υιοθετηθούν εγκάρσιες πολιτικές που να περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά και κοινωνικά μέτρα τα οποία να μην αποσκοπούν μόνο στη διασφάλιση της απασχόλησης των γονέων, αλλά να έχουν ως άμεσο στόχο τα παιδιά·

20. ζητά να αναγνωριστεί περισσότερο από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη ότι η φτώχεια αποτελεί κοινή ευθύνη και πρόκληση για την κοινωνία στο σύνολό της, και δεν πρέπει να θεωρείται ως στίγμα ή αποτυχία των ανθρώπων που τυχαίνει να είναι φτωχοί ή κοινωνικά αποκλεισμένοι·

21. επαναλαμβάνει την έκκληση να μεριμνήσει η Επιτροπή ώστε τα Διαρθρωτικά Ταμεία να περιλαμβάνουν ευκαιρίες για τη βελτίωση της κοινωνικής στέγασης ώστε να ενισχυθεί ο ρόλος της στις πολιτικές κοινωνικής ένταξης, και να επιβεβαιώσει ότι οι δημόσιες λειτουργίες των υπηρεσιών κοινωνικής στέγασης πρέπει να καθορίζονται σε επίπεδο κράτους μέλους·

22. συμφωνεί ότι για τη μείωση και την πρόληψη της φτώχειας απαιτείται μια συνολική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των διαφόρων ομάδων, καθώς και τις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν·

Επάρκεια πόρων

23. υποστηρίζει την άποψη ότι η εισοδηματική φτώχεια είναι ένα από τα πιο ορατά σημεία της κοινωνικής στέρησης που πλήττει τα παιδιά με διαφορετικούς τρόπους από ό,τι τους ενήλικες (10) δεν αποτελεί ωστόσο παρά έναν μόνον από τους πολλούς συντελεστές της παιδικής φτώχειας που πρέπει να αντιμετωπιστούν· συμφωνεί ότι δεν γίνονται αντιληπτά τα ελάχιστα πρότυπα που απαιτούνται για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών· παροτρύνει την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να εξετάσουν τις δυνατότητες που υπάρχουν για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα σε βασικούς τομείς όπως η στήριξη του εισοδήματος, η πρόσβαση στις υπηρεσίες και η συμμετοχή των παιδιών·

24. επισημαίνει ότι οι χώρες με τις υψηλότερες δαπάνες για κοινωνικές παροχές τείνουν να έχουν χαμηλότερα ποσοστά παιδικής φτώχειας· συμφωνεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν, όπου είναι απαραίτητο, αν μπορούν να βελτιώσουν τις παροχές για τα παιδιά ως έκφραση αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών, η οποία αναγνωρίζει την εγγενή αξία της παιδικής ηλικίας και αποτελεί επένδυση στο μέλλον της Ευρώπης·

25. επιδοκιμάζει την πρόταση για την ανάπτυξη ενός πλαισίου που να εγγυάται επαρκές συνολικό ελάχιστο εισόδημα για όλα τα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη το συνολικό εισόδημα του νοικοκυριού, δηλαδή των γονέων και των παιδιών·

26. τονίζει ότι έχει σημασία να υιοθετηθούν προληπτικές δημόσιες πολιτικές, που θα επενδύουν σε λογικά μέτρα για την ευημερία του παιδιού και θα υποστηρίζουν την ανατροφή αυτόνομων ατόμων, ικανών να ενσωματωθούν στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας, αντί να εστιάζονται οι προσπάθειες στις συνέπειες του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας των παιδιών·

27. επαναλαμβάνει τη σημασία που έχει η διάθεση πόρων, άλλων από τις μεταβιβάσεις· η συμμετοχή των γονέων στην αγορά εργασίας μπορεί να συμβάλει στην έξοδο των παιδιών από τη φτώχεια μόνο αν οι μισθοί επαρκούν για να γίνει αυτό και η συμμετοχή είναι συμβατή με τα διάφορα καθεστώτα εργασίας των γονέων· καλεί τα κράτη μέλη να χαιρετίσουν την πρόταση να προστεθεί σύσταση για τη θέσπιση νομοθεσίας περί επαρκούς εισοδήματος και την εξασφάλιση «αξιοπρεπούς» εργασίας (11) και προτείνει να συμπεριληφθεί στη σύσταση αυτή η νομοθεσία για την προστασία της απασχόλησης. Τονίζει, ωστόσο, ότι μερικοί άνθρωποι δεν είναι διαθέσιμοι στην αγορά εργασίας και δεν είναι σε θέση να εργαστούν, πράγμα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την πραγματοποίηση μεταβιβάσεων·

28. αναγνωρίζει ότι το επίδομα τέκνου είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την στήριξη του εισοδήματος των οικογενειών με τέκνα και ότι τα επιδόματα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από ειδικά επιδόματα για όσους έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη (12)·

29. ζητά περισσότερες διευκρινίσεις για την έννοια «επάρκεια» και παροτρύνει τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να συμφωνήσουν πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ ή να δημιουργήσουν μια κοινή μεθοδολογία για τον προσδιορισμό του κόστους ενός παιδιού και για τον καθορισμό της επάρκειας πόρων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας· προτείνει κάθε ορισμός να συνεκτιμά τα ακόλουθα στοιχεία: επάρκεια για ποιον, για πόσο χρονικό διάστημα και για ποιο πράγμα, και ποιος ισχυρίζεται τα περί επάρκειας (13)

30. υποστηρίζει σθεναρά την άποψη ότι τα κράτη μέλη πρέπει να παροτρυνθούν να επιδεικνύουν μεγάλη προσοχή όταν αυξάνουν τις προϋποθέσεις και εφαρμόζουν κυρώσεις στο πλαίσιο του συστήματος παροχών, έτσι ώστε να μην τιμωρηθούν τα παιδιά και αφεθούν χωρίς τους απαραίτητους πόρους· υπογραμμίζει ότι η προσέγγιση αυτή συχνά επαυξάνει τον στιγματισμό των οικογενειών και των παιδιών που ζουν σε συνθήκες φτώχειας και την αντίληψη ότι η φτώχεια τους οφείλεται σε προσωπικές αδυναμίες ή ελλείψεις· παρατηρεί ότι η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ανεργίας, σε στασιμότητα των εισοδημάτων των νοικοκυριών και σε αύξηση του κόστους διαβίωσης σε πολλά κράτη μέλη· υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών για τη μεγιστοποίηση του εισοδήματος των νοικοκυριών και τονίζει ότι σε ορισμένα κράτη μέλη οι υπηρεσίες αυτές μπορεί να αντιμετωπίζουν κίνδυνο εξαφάνισης·

31. συμφωνεί ότι η καλή ισορροπία μεταξύ επαγγελματικού και ιδιωτικού βίου για τους γονείς είναι κρίσιμη για την ευημερία των παιδιών και της κοινωνίας, καθώς τόσο η εισοδηματική φτώχεια όσο και η «έλλειψη χρόνου» μπορεί να βλάψουν την ανάπτυξη των παιδιών· συμφωνεί ότι η επισφαλής απασχόληση, οι ακοινώνητες ώρες εργασίας και οι χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας για τους γονείς μπορεί να έχουν καταστροφικές συνέπειες για τη ζωή των ενηλίκων και την ανάπτυξη των παιδιών (14)·

Πρόσβαση σε υπηρεσίες

32. χαιρετίζει την έμφαση που δίδεται προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά θα έχουν πρόσβαση σε καλής ποιότητας υπηρεσίες σε ένα κρίσιμο στάδιο της ανάπτυξής τους, και σημειώνει ότι η υγεία, η στήριξη της οικογένειας και της ανατροφής των παιδιών, η εκπαίδευση, η στέγαση και η προστασία αποτελούν βασικές υπηρεσίες που συνήθως παρέχονται από τις αυτοδιοικητικές αρχές·

33. αναγνωρίζει τη σημασία της προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας των παιδιών, καθώς και της ποιότητας των υπηρεσιών για την προσχολική ηλικία· τονίζει ότι η αποτελεσματική και έγκαιρη παρέμβαση και υποστήριξη καθ' όλη την παιδική ηλικία και την εφηβεία (και ιδίως στις κρίσιμες στιγμές (15)) μπορεί να έχει ιδιαίτερα ευεργετικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του παιδιού· σημειώνει ότι ορισμένες τοπικές και περιφερειακές υπηρεσίες, όπως οι παιδικοί σταθμοί, τα σχολεία, οι βιβλιοθήκες και οι δραστηριότητες μετά το σχολείο έχουν ζωτική σημασία για τη βελτίωση της ευημερίας των παιδιών, αλλά, σε πολλά κράτη μέλη, απειλείται λόγω των προγραμμάτων λιτότητας (16)·

34. χαιρετίζει την πρόταση να ενισχυθεί ο ρόλος της εκπαίδευσης στην πρόληψη και τη διάσπαση του κύκλου της φτώχειας με την άρση όλων των οικονομικών εμποδίων στην εκπαίδευση, την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών, και την παροχή της αναγκαίας πρόσθετης υποστήριξης για την αντιστάθμιση ενδεχόμενων μειονεκτημάτων· αναγνωρίζει τη σημασία της ίσης πρόσβασης σε εκπαιδευτικές διευκολύνσεις οι οποίες παρέχονται πάντοτε από τις αυτοδιοικητικές αρχές, όπως τα δωρεάν γεύματα στο σχολείο, η παροχή δωρεάν βιβλίων και εκπαιδευτικού υλικού, η παροχή οικονομικής στήριξης για τη συμμετοχή σε σχολικές εκδρομές και πολιτιστικές δραστηριότητες για παιδιά οικογενειών χαμηλού εισοδήματος και οικογενειών που κινδυνεύουν να οδηγηθούν στη φτώχεια·

35. υπογραμμίζει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι υπηρεσίες φύλαξης των παιδιών στην αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας. Παρέχουν στα ίδια τα παιδιά τη δυνατότητα να συμμετάσχουν και να ωφεληθούν από την αλληλεπίδρασή τους με τα άλλα παιδιά και το προσωπικό. Κατ' αυτόν τον τρόπο μπορεί να βελτιωθεί η γνωστική, η γλωσσική, η συναισθηματική και η κοινωνική τους ανάπτυξη, με αποτελέσματα που φαίνεται να είναι μακροπρόθεσμα·

36. υπογραμμίζει τις καταστροφικές συνέπειες που μπορεί να έχει η φτώχεια στην υγεία των παιδιών (17). Ορμώμενη από την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ανισότητες στον χώρο της υγείας, εκφράζει την ανησυχία μήπως το ενδιαφέρον για την πρόσβαση των παιδιών στην υγεία είναι περιορισμένο και συμβαδίζει με τη γενικότερη έλλειψη ευαισθητοποίησης και την ανεπάρκεια των πολιτικών προτεραιοτήτων και δεσμεύσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των ανισοτήτων στον χώρο της υγείας· προτείνει όπως στη σύσταση και στην ανακοίνωση τονίζεται η σημασία της βελτίωσης της υγείας των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης και της ψυχικής υγείας· συμφωνεί ότι τα παιδιά θα πρέπει να αποτελούν ειδικά τον στόχο ευρύτερων προσπαθειών για τη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία και ότι θα πρέπει να εξασφαλίζεται η καθολική πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη των φτωχών και των κοινωνικώς αποκλεισμένων, περιλαμβανομένων και όλων των παιδιών·

37. συμμερίζεται την ανησυχία ότι τα περιβαλλοντικά θέματα, όπως η ρύπανση, το κυκλοφοριακό, η ρύπανση του εδάφους και η ακαταλληλότητα του πόσιμου νερού, συχνά πλήττουν δυσανάλογα τα παιδιά που ζουν σε συνθήκες φτώχειας· επικροτεί την πρόταση να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να αποφευχθεί η "γκετοποίηση" των παιδιών που βιώνουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και να προωθηθεί ένα κοινωνικό μίγμα στον χώρο της στέγασης· επιδοκιμάζει την πρόταση για συμπερίληψη των παιδιών, των οικογενειών τους και των κοινοτήτων τους στον σχεδιασμό· προτείνει να ληφθεί υπόψη στη σύσταση η θέσπιση ελάχιστων προτύπων για τη στέγαση των παιδιών, δεδομένης της πρωταρχικής σημασίας των δικαιωμάτων του παιδιού·

38. συμφωνεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα παιδιά δεν θα απομακρύνονται από τις οικογένειές τους επειδή οι οικογένειες δεν διαθέτουν πόρους για να τα φροντίσουν και αναγνωρίζει ότι η εξασφάλιση επαρκών πόρων θα διασφαλίσει ότι τούτο δεν θα συμβεί· εφιστά την προσοχή στο ότι δεν πρέπει να επαυξάνεται ο στιγματισμός της φτώχειας που συνδέεται πολύ στενά με τη φτώχεια και την οικογενειακή κακοποίηση, και υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην προστασία των παιδιών·

Ενεργός συμμετοχή των παιδιών και των νέων

39. υποστηρίζει ένθερμα την έμφαση που δίδεται στην προτεινόμενη σύσταση στην ενεργό συμμετοχή των παιδιών και των νέων· αναγνωρίζει ότι υπάρχουν εμπόδια στη συμμετοχή όλων των παιδιών και ότι τα εμπόδια αυτά πολλαπλασιάζονται στην περίπτωση παιδιών που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και ότι οι παραδοσιακές προσεγγίσεις της διαβούλευσης μπορεί να μην είναι κατάλληλες για την επίτευξη αυτού του στόχου· θα πρέπει όμως να ενθαρρυνθεί μια συμμετοχική προσέγγιση στις οικογένειες, τις κοινότητες, τις ΜΚΟ και στον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να ενισχυθεί το ενδιαφέρον του κοινωνικού συνόλου·

40. προτείνει την άποψη ότι η συμμετοχή των παιδιών πρέπει να περιλαμβάνει ευκαιρίες να συνεισφέρουν και να ασκούν επιρροή στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους, τη συμμετοχή σε αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες για τη βελτίωση της υγείας, την κοινωνική ζωή και την προσωπική ανάπτυξη και συμμετοχή σε πολιτιστικές ευκαιρίες για την καλλιέργεια δεξιοτήτων, την ευαισθητοποίηση για τους διάφορους πολιτισμούς και την πολιτιστική πολυμορφία με σκοπό την οικοδόμηση μιας πιο περιεκτικής κοινωνίας με λιγότερες διακρίσεις·

41. καλεί τα κράτη μέλη, καθώς και τις αυτοδιοικητικές αρχές να συμβάλουν ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα παιδιά και οι νέοι διαθέτουν το κατάλληλο περιβάλλον για μάθηση, ανάπτυξη και ψυχαγωγία, σε συνδυασμό με ένα ευρύ φάσμα δυνατοτήτων, το οποίο αποτελεί προϋπόθεση για την ενεργό συμμετοχή τους·

42. συμφωνεί ότι ένα εμπόδιο στην αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας είναι η έλλειψη κοινωνικής και πολιτικής επίγνωσης του θέματος και των επιπτώσεων που έχει στα παιδιά και τις οικογένειές τους καθώς και στην ευρύτερη κοινωνία· εκφράζει ανησυχίες μήπως η κατάσταση επιδεινώνεται από την περιορισμένη και σε ορισμένες περιπτώσεις αρνητική κάλυψη της φτώχειας από τα ΜΜΕ, την περιορισμένη συνειδητοποίηση ή ανεπαρκή υποστήριξη των δικαιωμάτων του παιδιού και από την έλλειψη μακροπρόθεσμου οράματος και από τις ανησυχίες για βραχυπρόθεσμα εκλογικά οφέλη (οι ανήλικοι δεν ψηφίζουν)· σημειώνει ότι σε πολλές χώρες δεν συνηθίζεται στην πολιτική ζωή να δίδεται προσοχή στα παιδιά ή να θεωρούνται τα παιδιά ως πρόσωπα·

43. υπογραμμίζει το έργο που υλοποιείται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα παιδιά περιλαμβάνονται στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για θέματα που επηρεάζουν τη ζωή τους, αν και μένουν ακόμα να γίνουν πολλά για να εξασφαλιστεί το δικαίωμα να ακούγεται η γνώμη των παιδιών σχετικά με τα θέματα που τα αφορούν σύμφωνα με το άρθρο 12 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού·

Συστάσεις

44. συνιστά τον ορισμό συγκεκριμένου στόχου για την παιδική φτώχεια ως προτεραιότητα της εμβληματικής πρωτοβουλίας Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού και την υιοθέτηση μιας συνολικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, που περιλαμβάνει το εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020, καθώς και τη δημιουργία ενός πλαισίου παρακολούθησης που θα βασίζεται σε αξιόπιστους δείκτες, σε διασύνδεση και με τον υφιστάμενο μηχανισμό αναφοράς της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (UNCRC)·

45. επαναλαμβάνει την ανάγκη να πραγματοποιείται ειδική αναφορά για την παιδική φτώχεια από τα κράτη μέλη και προτείνει - μετά την ανάπτυξη διαγνωστικών εργαλείων για την εκτίμηση της σοβαρότητας του κινδύνου και των καταστάσεων απόγνωσης, τα οποία συνιστάται να χρησιμοποιούνται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές – να συμπεριληφθεί στις υποχρεώσεις υποβολής αναφορών των κρατών μελών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· τονίζει ότι πολλοί από τους ερωτηθέντες στα πλαίσια της Ταχείας Έρευνας που διεξήγαγε η ΕτΠ στις 19 Απριλίου 2011 έκριναν τον ενδεχόμενο καθορισμό υποχρεωτικών προτεραιοτήτων στα μελλοντικά περιφερειακά προγράμματα ως θετική εξέλιξη που θα μπορούσε να ενισχύσει την πτυχή «φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός» σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο·

46. συνιστά για την κατανομή των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων να λαμβάνεται υπόψη η σημασία των έργων και των υπηρεσιών που καταπολεμούν τη φτώχεια και προωθούν την ευημερία των παιδιών και των οικογενειών τους, ιδίως όταν πρόκειται για ανηλίκους ή νέους οι οποίοι υποφέρουν από σωματικές ή ψυχικές ανωμαλίες, εκμετάλλευση, κατάχρηση ουσιών, μετανάστευση, εγκληματικότητα και άλλους παράγοντες που εντείνουν την ευάλωτη θέση τους, που βελτιώνουν τη συμμετοχή των παιδιών και των οικογενειών τους και συμβάλλουν στην καταπολέμηση των αρνητικών αντιλήψεων και του στιγματισμού της φτώχειας·

47. τονίζει ότι οι αυτοδιοικητικές αρχές πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των αποφάσεων και των πολιτικών σχετικά με την υποστήριξη των οικογενειών, την παροχή υπηρεσιών και την ενεργό συμμετοχή των παιδιών και των νέων, καθώς αποτελούν το κρίσιμο πεδίο εφαρμογής των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών στο τοπικό επίπεδο·

48. προτείνει, στα πλαίσια της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, να αναπτύξει και να διεξάγει η Επιτροπή συνεχή διάλογο με την Επιτροπή των Περιφερειών και διαθέσει πόρους που θα επιτρέψουν στην ΕτΠ να δημοσιεύει, σε συνεργασία με οργανισμούς όπως το Eurocities και το Eurochild, εκθέσεις που να παρουσιάζουν προγράμματα για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας τα οποία εφαρμόστηκαν επιτυχώς από τις αυτοδιοικητικές αρχές των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 15 Φεβρουαρίου 2012 Η Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Mercedes BRESSO

(1) Can Higher Employment Levels Bring Lower Poverty in the EU? Regression based simulations of the Europe 2020 target, Discussion Paper 6068, Institute for the Study of Labor (Bonn).

(2) Η φτώχεια στο Ηνωμένο Βασίλειο, Peter Townsend, 1979.

(3) Για τον υπολογισμό του Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης λαμβάνεται υπόψη τόσο το ακαθάριστο κατά κεφαλήν εθνικό εισόδημα της χώρας ή της περιφέρειας όσο και τα αναμενόμενα χρόνια εκπαίδευσης, ο μέσος αριθμός ετών σχολικής φοίτησης και το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση.

(4) How the economic and financial crisis is affecting children & young people in Europe, EUROCHILD, 2011.

(5) Πρβλ. π.χ., A Living Wage for Newcastle, http://www.newcastle.gov.uk/news-story/a-living-wage-newcastle.

(6) Poverty: the facts, 5th Edition, Flaherty, J, Veit-Wilson, J and Dornan, P, Child Poverty Action Group, 2004

(7) Estimating the cost of child poverty, Hirsch, D., Joseph Rowntree Foundation, 2008.

(8) Πρβλ. π.χ., Early Intervention: Smart Investment, Massive Savings, Cabinet Office (UK), 2011

(9) How the economic and financial crisis is affecting children & young people in Europe, EUROCHILD, 2011

(10) Child poverty – family poverty: Are they one and the same?, EUROCHILD Policy Position, 2011

(11) Πρβλ. π.χ., The low-pay, no-pay cycle: understanding recurrent poverty, Shildrick, T et al, Joseph Rowntree Foundation, 2010.

(12) Πρβλ., π. χ., Child benefits in the European Union, J. Bradshaw, Poverty (139), CPAG, 2011

(13) "What do we mean by ‧adequate‧ benefits?" J Veit-Wilson, Chapter 14 in J Strelitz and R Lister [eds], Why Money Matters. Family income, poverty and children's lives. Save the Children, London, σ.σ. 125-132.

(14) Πρβλ, π.χ. Precarious work: risk, choice and poverty traps, R. MacDonald, in Handbook of Youth and Young Adulthood: New perspectives and agendas, A. Furlong, 2009

(15) Understanding youth exclusion: critical moments, social networks and social capital, Shildrick, T.A. & MacDonald, R., Youth & Policy, 2008

(16) Understanding youth exclusion: critical moments, social networks and social capital, Shildrick, T.A. & MacDonald, R., Youth & Policy, 2008

(17) Πρβλ., Health Consequences of Poverty for Children, Spencer, N., End Child Poverty, 2008