ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ για την αξιολόγηση των οικονομικών της Ένωσης βασιζόμενη στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί /* COM/2014/0383 final */





Περιεχόμενα ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ για την αξιολόγηση των οικονομικών της Ένωσης βασιζόμενη στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί 1. Εισαγωγή. 3 2. Επισκόπηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί 4 2.1 Οι εσωτερικές πολιτικές της Ένωσης 4 2.1.1. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Α) 4 2.1.2. ΣΥΝΟΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Β) 16 2.1.3. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ (τομέας προϋπολογισμού 2) 23 2.1.4. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ (τομέας προϋπολογισμού 3Α) 29 2.1.5. ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ (τομέας προϋπολογισμού 3Β) 33 2.2. Οι εξωτερικές πολιτικές της Ένωσης (τομέας προϋπολογισμού 4) 35 3. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ, ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ – ΠΔΠ 2014-2020 42 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 43 1. Εισαγωγη Σύμφωνα με το άρθρο 318 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση αξιολόγησης των οικονομικών της Ένωσης βασιζόμενη στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί. Η παρούσα τέταρτη έκθεση αξιολόγησης βάσει του άρθρου 318 («η έκθεση αξιολόγησης» ή «έκθεση») ανταποκρίνεται σε αιτήματα που υποβλήθηκαν από την αρμόδια για την απαλλαγή αρχή, σε πρόσφατο ψήφισμά της για τη χορήγηση απαλλαγής το 2012 και σε ψήφισμα της 26ης Φεβρουαρίου 2014[1], σχετικά με το περιεχόμενο και τη διάρθρωση της έκθεσης. Έχουν επιπλέον καταβληθεί προσπάθειες για την καλύτερη εστίαση της έκθεσης στις επιδόσεις των κυριότερων χρηματοδοτικών προγραμμάτων τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο υποβολής εκθέσεων και αξιολόγησης κατά το έτος 2013. Γίνεται διάκριση μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών και η έκθεση επικεντρώνεται, στο τμήμα που αφορά τις εσωτερικές πολιτικές, στα στοιχεία των επιδόσεων που σχετίζονται τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Όπως επισημαίνεται στον απολογισμό της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που παρουσίασε πρόσφατα η Επιτροπή, λόγω της κρίσης και άλλων μακροπρόθεσμων τάσεων που επηρεάζουν την ανάπτυξη, η πρόοδος για την επίτευξη των στόχων της «Ευρώπης 2020» είναι ανομοιογενής[2]. Παρότι δεν είναι εφικτό να εκτιμηθεί επακριβώς η συμβολή καθενός από τα χρηματοδοτικά προγράμματα στην υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»[3] και παρά το γεγονός ότι η στρατηγική «Ευρώπη 2020» δεν είχε θεσπιστεί όταν τα προγράμματα του ΠΔΠ 2007-2013 βρίσκονταν στο στάδιο του σχεδιασμού, η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τις επιδόσεις των χρηματοδοτικών προγραμμάτων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο συνέβαλαν στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Το έτος 2013 είναι το τελευταίο έτος της περιόδου του ΠΔΠ 2007-2013, αλλά είναι πολύ νωρίς ακόμη για έναν συνολικό υπολογισμό των αποτελεσμάτων και του αντίκτυπου των προγραμμάτων, διότι οι τελικές και οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις που άπτονται των εν λόγω ζητημάτων έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο 2014-2016. Ωστόσο, υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τους δείκτες μέτρησης του βαθμού στον οποίο η εφαρμογή των προγραμμάτων σημειώνει την αναμενόμενη πρόοδο, και έχουν οριστικοποιηθεί διάφορες εκτιμήσεις στις οποίες παρέχονται σχόλια αναφορικά με τις επιδόσεις. Στην παρούσα έκθεση εξετάζονται τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί στα κυριότερα χρηματοδοτικά προγράμματα (τμήμα 2). Όσον αφορά το μέλλον, η έκθεση παρέχει συνοπτική παρουσίαση του πλαισίου παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και αξιολόγησης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 (ΠΔΠ· τμήμα 3). Η παρούσα έκθεση συνοδεύεται από δύο έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Στο πρώτο έγγραφο (SWD1) παρατίθεται ανάλυση και περιγραφή του πλαισίου παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και αξιολόγησης για τα χρηματοδοτικά προγράμματα της περιόδου 2014-2020· συνεπώς τηρείται η δέσμευση που ανελήφθη στην έκθεση αξιολόγησης του προηγούμενου έτους. Κατόπιν αιτήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο δεύτερο έγγραφο εργασίας (SWD2) παρουσιάζεται απολογισμός της προόδου που έχει σημειωθεί μέχρι σήμερα σχετικά με το σχέδιο δράσης για την εξέλιξη της έκθεσης αξιολόγησης βάσει του άρθρου 318, το οποίο επισυνάπτεται στην έκθεση του προηγούμενου έτους. 2. Επισκοπηση των Αποτελεσματων που εχουν Επιτευχθει Στο τμήμα που ακολουθεί παρουσιάζεται επισκόπηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν κατά το έτος 2013 στα κυριότερα χρηματοδοτικά προγράμματα. Η επισκόπηση αυτή ακολουθεί τη διάρθρωση των τομέων του προϋπολογισμού. Για τους τομείς του προϋπολογισμού που αφορούν τις εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ παρέχονται τα ακόλουθα στοιχεία: 1. Τα κυριότερα χρηματοδοτικά προγράμματα και η σύνδεσή τους με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»· 2. Αξιολόγηση των διαθέσιμων αποτελεσμάτων επιδόσεων· 3. Παρουσίαση των επιχειρησιακών πτυχών των επιδόσεων. Όσον αφορά τις εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ, η έκθεση επικεντρώνεται στα κυριότερα επιτεύγματα των χρηματοδοτικών προγραμμάτων που συνδέονται με τους στόχους εξωτερικής πολιτικής. Σύμφωνα με την καθοδήγηση που παρέσχε η αρμόδια για την απαλλαγή αρχή, η παρούσα έκθεση αποτελεί επισκόπηση και, κατά συνέπεια, δεν προβαίνει σε εξαντλητικό και αναλυτικό απολογισμό της ετήσιας προόδου ως προς την υλοποίηση των στόχων καθενός από τα χρηματοδοτικά προγράμματα του ΠΔΠ 2007-2013. Σχετικά αναλυτικά στοιχεία, περιλαμβανομένων των συνοπτικών παρουσιάσεων των αξιολογήσεων του 2013, είναι διαθέσιμα στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων των υπηρεσιών της Επιτροπής. 2.1. Οι Εσωτερικεσ Πολιτικεσ της Ενωσησ 2.1.1. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Α) Οι στόχοι των προγραμμάτων και η στρατηγική «Ευρώπη 2020» Τα κυριότερα προγράμματα του τομέα του προϋπολογισμού «Ανταγωνιστικότητα για την ανάπτυξη και την απασχόληση» (91% των δαπανών του 2013 ύψους 15,7 δισεκατομμυρίων ευρώ που εγγράφονται στον συγκεκριμένο τομέα του προϋπολογισμού) είναι το «Έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης» (ΠΠ7), το «Πρόγραμμα πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία» (CIP), τα «Διευρωπαϊκά δίκτυα» (ΔΕΔ), το «Πρόγραμμα διά βίου μάθησης» και το «Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης» (ΕΕΠΑ). Τα εν λόγω χρηματοδοτικά προγράμματα συμβάλλουν στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη και διατηρήσιμη ανάπτυξη. Επιπλέον, στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων αυτών, τα χρηματοδοτικά προγράμματα καλύπτουν κοινές ανάγκες που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», δηλαδή την ανάγκη μόχλευσης των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ (π.χ. το ΠΠ7 μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) και κοινών προγραμμάτων με τα κράτη μέλη) και την ανάγκη σχεδιασμού νέων χρηματοδοτικών μέσων με σκοπό την άντληση κεφαλαίων για καινοτόμες επιχειρήσεις και ΜΜΕ (π.χ. οι μηχανισμοί χρηματοδότησης στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΠΠ7, CIP και ΕΕΠΑ παρέχουν εγγυήσεις, επιχειρηματικά κεφάλαια και δάνεια σε ΜΜΕ και καινοτόμες επιχειρήσεις). Όσον αφορά την προτεραιότητα «Έξυπνη ανάπτυξη» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», τα προγράμματα συμβάλλουν τόσο στην επίτευξη διαφόρων πρωταρχικών στόχων, όσο και στην υλοποίηση των εμβληματικών πρωτοβουλιών «Ένωση καινοτομίας» (με τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας μέσω του ΠΠ7 και του CIP) και «Νεολαία σε κίνηση» (μέσω των προγραμμάτων κινητικότητας ερευνητών και σπουδαστών «Δράσεις Marie Skłodowska-Curie» και «Πρόγραμμα διά βίου μάθησης»). Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα της έρευνας μέσω του ΠΠ7 συμβάλλει στην επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για αύξηση των επενδύσεων στον τομέα Ε&Α στο 3% του ΑΕγχΠ. Ο στόχος του 3% για τη χρηματοδότηση της έρευνας ως ποσοστού του ΑΕγχΠ είναι απίθανο να επιτευχθεί. Οι επιχειρηματικές δαπάνες ειδικά στον τομέα της Ε&Α έχουν σημειώσει με την πάροδο των ετών ελαφρά πτώση. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή συνεχίζει να προωθεί την ενίσχυση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης στην Ένωση, μεταξύ άλλων μέσω της χρηματοδότησης από το ΠΠ7. Σκοπός του ΠΠ7 ήταν η κινητοποίηση του προϋπολογισμού της ΕΕ με τη μόχλευση των χρηματοδοτικών μέσων του μέσω νέων συνδυασμών ιδιωτικής και δημόσιας χρηματοδότησης. Βάσει του ΠΠ7 δημιουργήθηκαν διάφορες μακροπρόθεσμες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ). Η «Πρωτοβουλία για τα καινοτόμα φάρμακα» (ΠΚΦ) αποσκοπεί στο να καταστήσει την Ευρώπη τον σημαντικότερο πόλο έλξης για Ε&Α στον φαρμακευτικό τομέα, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμα φάρμακα· η πρωτοβουλία «Αεροναυτική και αερομεταφορές» (Clean Sky) έχει ως στόχο τον σχεδιασμό φιλικών προς το περιβάλλον και οικονομικά αποδοτικών αεροσκαφών· τέλος, με την πρωτοβουλία «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» (ΚΚΥ) επιδιώκεται να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου στην Ευρώπη προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάθεσή τους στο εμπόριο την περίοδο μεταξύ 2010 και 2020. Οι κοινές επιχειρήσεις ARTEMIS και ENIAC για τα ενσωματωμένα συστήματα υπολογιστών και τη νανοηλεκτρονική παρέχουν στήριξη σε πολυεθνικές ερευνητικές δραστηριότητες μεγάλης κλίμακας. Επίσης, δημιουργήθηκαν διάφορες ΣΔΙΤ για την από κοινού κινητοποίηση της χρηματοδότησης από τα κράτη μέλη και την ΕΕ. Κατέστησαν διαθέσιμα στοιχεία αναφορικά με τις επιδόσεις του κοινού προγράμματος «Αυτόνομη διαβίωση υποβοηθούμενη από το περιβάλλον», το οποίο επικεντρώνεται στις τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) και στην καινοτομία για τη γήρανση του πληθυσμού. Η χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου στο πλαίσιο του ΠΠ7 είναι ένα κοινό μέσο χρηματοδότησης της ΕΕ και της ΕΤΕπ ειδικά για μεγάλα έργα (εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης[4] και μεγάλες επιχειρήσεις, ΣΔΙΤ, ερευνητικές υποδομές κ.λπ.), όπως και το πιλοτικό μέσο επιμερισμού του κινδύνου, το οποίο υλοποιείται από κοινού από την ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ) και απευθύνεται ειδικά σε ΜΜΕ και μικρές εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης. Η χρηματοδοτική διευκόλυνση στηρίζει τις επενδύσεις στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας με τη χορήγηση δανείων ή εγγυήσεων. Το ΠΠ7 συνδράμει επίσης τις ερευνητικές προσπάθειες της Ευρώπης μέσω της ενίσχυσης των ανθρώπινων πόρων. Χρηματοδότηση παρέχεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) με μοναδικό κριτήριο την επιστημονική αριστεία. Στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Άνθρωποι» του ΠΠ7, η χρηματοδότηση ερευνητικών θέσεων μέσω των δράσεων Marie Skłodowska-Curie ανήλθε το 2013 σε πληρωμές συνολικού ποσού 854,9 εκατομμυρίων ευρώ (αύξηση κατά 21% σε σύγκριση με το 2012). Επιπλέον, το «Πρόγραμμα διά βίου μάθησης» (αναληφθείσες δαπάνες ύψους 1,34 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2013) συμβάλλει στην εμβληματική πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», καθώς και στον πρωταρχικό στόχο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών που έχει ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τουλάχιστον στο 40% και μείωση των ποσοστών πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε ποσοστό χαμηλότερο από 10%. Έχει σημειωθεί μια ορισμένη πρόοδος ως προς την επίτευξη αυτού του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με άλλους δείκτες, η συμμετοχή ενηλίκων στη μάθηση, η απασχολησιμότητα και η οικονομική κατάσταση των νέων έχουν επιδεινωθεί κατά τα τελευταία έτη. Όσον αφορά την προτεραιότητα «Διατηρήσιμη ανάπτυξη» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», τα χρηματοδοτικά προγράμματα του συγκεκριμένου τομέα του προϋπολογισμού συνέβαλαν στην εμβληματική πρωτοβουλία «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους», με σκοπό τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού (προγράμματα CIP – «Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη» και Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης), την αντιμετώπιση προβληματικών σημείων στις μεταφορές και την απαλλαγή του τομέα των μεταφορών από εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (προγράμματα ΔΕΔ-Μ και Marco Polo). Τα διαστημικά προγράμματα Galileo και Copernicus συνέβαλαν στην εμβληματική πρωτοβουλία «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης». Στο πλαίσιο του CIP, το πρόγραμμα «Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη» συμβάλλει στην επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για το κλίμα και την ενέργεια, βελτιώνοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και αυξάνοντας τις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της ενέργειας. Το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ· πληρωμές ύψους 201,6 εκατομμυρίων ευρώ το 2013) σχεδιάστηκε με στόχο τη βελτίωση της αξιοπιστίας του ενεργειακού εφοδιασμού και τη διευκόλυνση της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ δίνονται επιχορηγήσεις μεγάλης κλίμακας σε έργα υψηλής στρατηγικής σημασίας στους εξής τρεις κλάδους του τομέα της ενέργειας: συνδέσεις φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας (43 έργα), υπεράκτια αιολική ενέργεια (9 έργα) και δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (6 έργα). Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο του ίδιου προγράμματος δημιουργήθηκε το 2011 ένας μηχανισμός χρηματοδότησης (το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης), με ανακατανομή 146 εκατομμυρίων ευρώ από το ΕΕΠΑ, για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης. Το πρόγραμμα «Διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών» (ΔΕΔ-Μ) συνέβαλε στο να επιταχυνθεί η «εφαρμογή στρατηγικών σχεδίων με μεγάλη προστιθέμενη αξία για την Ευρώπη με σκοπό να αντιμετωπιστούν κρίσιμα προβληματικά σημεία, ιδίως τα διασυνοριακά τμήματα και οι συνδυασμένοι κόμβοι (πόλεις, λιμάνια, πλατφόρμες υλικοτεχνικής υποστήριξης)»[5]. Με πληρωμές ύψους 759,3 εκατομμυρίων ευρώ το 2013, το ΔΕΔ-Μ έχει ως στόχο την ολοκλήρωση 30 επονομαζόμενων έργων προτεραιότητας, ή αξόνων, διευκολύνοντας την κινητικότητα εμπορευμάτων και επιβατών. Το πρόγραμμα «Marco Polo II» (πληρωμές ύψους 17,5 εκατομμυρίων ευρώ το 2013) αποσκοπεί σε σημαντική μείωση της αναμενόμενης ετήσιας αύξησης των διεθνών οδικών εμπορευματικών μεταφορών μέσω της χρηματοδότησης δαπανών που συνδέονται με την αλλαγή του τρόπου εκτέλεσης των μεταφορών από τις οδικές μεταφορές σε άλλους τρόπους μεταφοράς. Τέλος, στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» με τίτλο «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», η Επιτροπή εργάζεται με στόχο «να αναπτύξει αποτελεσματική διαστημική πολιτική, να παράσχει τα μέσα για την αντιμετώπιση ορισμένων από τις σημαντικότερες παγκόσμιες προκλήσεις και ιδίως να υλοποιήσει το Galileo και την παγκόσμια παρακολούθηση του περιβάλλοντος και της ασφάλειας (GMES)»[6]. Παρέχεται δε χρηματοδότηση για τα δορυφορικά συστήματα πλοήγησης και τα συστήματα γεωσκόπησης της ΕΕ (GALILEO, GMES-COPERNICUS). Το μερίδιο που κατέχει η ΕΕ στην κατάντη διεθνή αγορά παγκόσμιων δορυφορικών συστημάτων πλοήγησης σημειώνει σταθερή αύξηση και ανήλθε από 24% το 2010 σε 30%. Είναι επομένως πολύ πιθανό να επιτευχθεί ο στόχος του 2020 (33%). Συνολικά, οι επιδόσεις της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας κατασκευής και εκτόξευσης δορυφόρων ήταν ικανοποιητικές στην παγκόσμια εμπορική αγορά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, με αυξανόμενο μερίδιο αγοράς για τους δορυφόρους και ένα σταθερό μερίδιο αγοράς που ανέρχεται περίπου στο 50% για τις εμπορικές εκτοξεύσεις. Επιδόσεις των προγραμμάτων ΠΠ7, πρόγραμμα διά βίου μάθησης και πρόγραμμα CIP: συμβολή στην έξυπνη ανάπτυξη Στο πλαίσιο του ΠΠ7, για την περίοδο 2007-2013, έγιναν δεκτοί για χρηματοδότηση 130 007 αιτούντες, οι οποίοι αιτούνταν συνολικά χρηματοδοτική συνεισφορά από την ΕΕ ύψους 41,26 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το 98% των ολοκληρωμένων έργων εκπλήρωσαν τους αρχικούς στόχους τους και καθένα από αυτά οδήγησε κατά μέσο όρο σε 5,7 δημοσιεύσεις. Για σχεδόν 6 000 ολοκληρωμένα έργα κατοχυρώθηκαν συνολικά 1 261 δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Ιδιαίτερη έμφαση στο πλαίσιο του ΠΠ7 δόθηκε στη συμμετοχή του βιομηχανικού κλάδου και των ΜΜΕ προκειμένου να διασφαλιστεί η ανταπόκριση της έρευνας στις ανάγκες των επιχειρήσεων και η επακόλουθη διάθεση των αποτελεσμάτων στο εμπόριο. Η συμμετοχή της βιομηχανίας σε συνεργατικά ερευνητικά έργα ήταν ιδιαίτερα υψηλή στους θεματικούς τομείς της ενέργειας και των μεταφορών, με τα ποσοστά χρηματοδότησης να πλησιάζουν το 50% για κάθε τομέα. Στη συνεργατική έρευνα, το ποσοστό των έργων που είχαν ως αποτέλεσμα την υποβολή αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή άλλα είδη κατοχύρωσης διανοητικής ιδιοκτησίας υπερέβη τους στόχους (με εξαίρεση τους θεματικούς τομείς των τροφίμων, της γεωργίας/αλιείας και της βιοτεχνολογίας). Στο πλαίσιο του ΠΠ7 οι ΜΜΕ συμμετείχαν ενεργά κυρίως στο ειδικό πρόγραμμα «Συνεργασία» (16 492 συμμετέχουσες ΜΜΕ που έλαβαν ενωσιακή χρηματοδότηση ύψους 4,7 δισεκατομμυρίων ευρώ) και στο ειδικό πρόγραμμα «Ικανότητες» (6 502 συμμετέχουσες ΜΜΕ που έλαβαν ενωσιακή χρηματοδότηση ύψους 1,3 δισεκατομμυρίου ευρώ). Συνολικά, το 17% του προϋπολογισμού του ειδικού προγράμματος «Συνεργασία» διατέθηκε σε ΜΜΕ, υπερβαίνοντας τον στόχο του 15%. Οι ΣΔΙΤ που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του ΠΠ7 παρήγαγαν σημαντικά αποτελέσματα μόχλευσης. Στην περίπτωση της πρωτοβουλίας για τα καινοτόμα φάρμακα (ΠΚΦ), τη συνεισφορά της ΕΕ ύψους ενός δισεκατομμυρίου ευρώ ακολούθησαν συνεισφορές κυρίως σε είδος αξίας τουλάχιστον ενός ακόμη δισεκατομμυρίου ευρώ από τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Ενώσεων (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations – EFPIA). Ο προϋπολογισμός του 1,6 δισεκατομμυρίου ευρώ της κοινής τεχνολογικής πρωτοβουλίας (ΚΤΠ) «Clean Sky» χρηματοδοτήθηκε σε ποσοστό 50/50 από την Επιτροπή (τοις μετρητοίς) και από τον αεροναυτικό κλάδο (συνεισφορά σε είδος). Στην περίπτωση της κοινής επιχείρησης «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» (ΚΚΥ), τη συνεισφορά της ΕΕ ύψους 470 εκατομμυρίων ευρώ ακολούθησε συνεισφορά 470 εκατομμυρίων ευρώ επιπλέον από τον ιδιωτικό τομέα και άλλους συμμετέχοντες. Η ΕΕ και τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ανέλαβαν επίσης υποχρεώσεις ύψους άνω του 1,547 δισεκατομμυρίου ευρώ στο πλαίσιο των ΣΔΙΤ ARTEMIS και ENIAC, ενώ στο ποσό αυτό προστέθηκαν περισσότερα από 2,529 δισεκατομμύρια ευρώ με τη μορφή ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα Ε&Α κατά την περίοδο 2008-2013. Η αξιολόγηση των εν λόγω ΣΔΙΤ ήταν θετική από πλευράς επιχειρησιακών δράσεων και αποτελεσμάτων. Για παράδειγμα, η δεύτερη ενδιάμεση αξιολόγηση της ΠΚΦ του 2013 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ΠΚΦ είχε αποδείξει επιτυχώς τη σκοπιμότητα μεγάλων, πολυμερών ΣΔΙΤ για την έρευνα και την ανάπτυξη στη βιοϊατρική και ότι πλέον θεωρούνταν παγκοσμίως ως η κορυφαία σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Στη δεύτερη ενδιάμεση αξιολόγηση της κοινής επιχείρησης ΚΚΥ του 2013 διατυπώθηκε το συμπέρασμα ότι στο πλαίσιο της εν λόγω επιχείρησης είχε δημιουργηθεί κατάλληλη δομή διαχείρισης, είχε αναπτυχθεί αποτελεσματικός διάλογος μεταξύ του βιομηχανικού κλάδου και της ερευνητικής κοινότητας γύρω από ένα κοινό στρατηγικό θεματολόγιο, και είχε εφαρμοστεί επιτυχώς το θεματολόγιο αυτό. Επίσης, από τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις των κοινών επιχειρήσεων ARTEMIS και ENIAC συνάχθηκε το συμπέρασμα ότι η σπουδαιότητα, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των έργων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Στην αξιολόγηση διατυπώθηκε, ωστόσο, σύσταση σύμφωνα με την οποία τα προγράμματα θα πρέπει να βασίζονται με σαφέστερο τρόπο σε μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τα ηλεκτρονικά συστατικά στοιχεία και συστήματα και επισημάνθηκε η ανάγκη να ενταθούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση της συνοχής και του συντονισμού τόσο μεταξύ των έργων όσο και στο εσωτερικό κάθε έργου, για τη βελτίωση της διαχείρισης έργων, καθώς και για την καλύτερη μέτρηση του αντίκτυπου και της επιτυχίας τους. Οι συστάσεις αυτές ελήφθησαν υπόψη κατά την προετοιμασία του επόμενου προγράμματος. Το πρόγραμμα «Αυτόνομη διαβίωση υποβοηθούμενη από το περιβάλλον» δημιούργησε κρίσιμη μάζα δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, με την έναρξη περισσότερων από 120 έργων και τη μόχλευση συνολικού ποσού άνω των 650 εκατομμυρίων ευρώ[7]. Κατόρθωσε επίσης να προσελκύσει τη συμμετοχή του βιομηχανικού κλάδου, και κυρίως τη συμμετοχή των ΜΜΕ, το ποσοστό της οποίας υπερέβη το 40%. Από την αξιολόγηση του προγράμματος το 2013 συνάχθηκε επίσης το συμπέρασμα ότι ευοίωνες είναι και οι ενδείξεις σχετικά με το δυναμικό της αγοράς για προϊόντα και υπηρεσίες που προκύπτουν από τα έργα. Οι κυριότερες συστάσεις, όπως η βελτίωση των μεθόδων μέτρησης και παρακολούθησης του προγράμματος με σκοπό την καλύτερη εκτίμηση του αντίκτυπού του και την περαιτέρω εναρμόνιση του διάδοχου μέσου με άλλες συναφείς πρωτοβουλίες, αξιοποιήθηκαν στην πρόταση για το διάδοχο πρόγραμμα. Στη δεύτερη ενδιάμεση αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι η χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου (RSFF) στο πλαίσιο του ΠΠ7 επέτρεψε σημαντική αύξηση των επενδύσεων των επιχειρήσεων σε έργα καινοτομίας και Ε&Α. Οι πρόσθετες ιδιωτικές επενδύσεις στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας (δηλαδή το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα) ανήλθαν σε 34,1 δισεκατομμύρια, ποσό που υπερέβη τις αρχικές προβλέψεις των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η διευκόλυνση απεδείχθη ελκυστική σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας και εκπλήρωσε ή υπερέβη τους στόχους της ως προς τον όγκο δανεισμού, βελτίωσε τη γεωγραφική της κάλυψη και έδωσε τη δυνατότητα στην ΕΤΕπ να αυξήσει την ικανότητά της να χορηγεί δάνεια με υψηλότερο συντελεστή κινδύνου. Η προσέγγιση με γνώμονα τη ζήτηση που υιοθετήθηκε κατά την εφαρμογή της RSFF αξιολογήθηκε ως θετική. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης διατυπώθηκαν αρκετές συστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης στόχευσης σε καινοτόμες εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης με ειδικά χρηματοδοτικά προϊόντα, της ενίσχυσης της πιλοτικής συμβουλευτικής δραστηριότητας και του συστήματος διακυβέρνησης. Όσον αφορά τις εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στη σύσταση εστιάζοντας περισσότερο τόσο σε μικρές όσο και σε μεγαλύτερες εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών μέσων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Η πιλοτική συμβουλευτική δραστηριότητα αυξάνεται επίσης σημαντικά στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», ενώ ενισχύεται παράλληλα το σύστημα διακυβέρνησης. Από το 2007 και μετά, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) έχει χρηματοδοτήσει περισσότερους από 4 300 ερευνητές 64 διαφορετικών εθνικοτήτων και τις ομάδες τους που εργάζονται σε κατά τι λιγότερα από 600 ιδρύματα υποδοχής σε 29 χώρες της ΕΕ και συνδεδεμένες χώρες στο πλαίσιο του ΠΠ7. Στους δικαιούχους επιχορήγησης του ΕΣΕ συγκαταλέγονται οκτώ νομπελίστες και τρεις κάτοχοι του βραβείου Fields. Συνολικά, 134 δικαιούχοι επιχορήγησης του ΕΣΕ έχουν λάβει άλλα διεθνούς κύρους επιστημονικά βραβεία και διακρίσεις. Μεταξύ του 2008 και του 2013 δημοσιεύθηκαν σε έγκριτα περιοδικά υψηλού κύρους πάνω από 20 000 άρθρα στα οποία αναγνωρίζεται η χρηματοδότηση του ΕΣΕ. Από σχετική ανάλυση προέκυψε ότι περίπου το 10% των άρθρων στα οποία αναγνωρίζεται η χρηματοδότηση του ΕΣΕ συγκαταλέγονται στις επιστημονικές δημοσιεύσεις με τη μεγαλύτερη επιρροή παγκοσμίως (στο 1% των δημοσιεύσεων στα οποία γίνονται οι περισσότερες παραπομπές), έναντι ποσοστού χαμηλότερου του 1% για το σύνολο των άρθρων για την ΕΕ. Κάθε δικαιούχος επιχορήγησης του ΕΣΕ απασχολεί κατά μέσο όρο άλλους έξι ερευνητές, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην κατάρτιση μιας νέας γενιάς άριστων ερευνητών. Αυτά τα ενδεικτικά στοιχεία επιβεβαιώνουν την αξιολόγηση της επιστημονικής ποιότητας των υλοποιήσεων του συγκεκριμένου προγράμματος ως υψηλής, καθώς και τη σημαντική προστιθέμενη αξία του σε σύγκριση με αντίστοιχα προγράμματα. Κατά την περίοδο 2007-2013 οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie παρείχαν, όπως είχε προγραμματιστεί, στήριξη σε 50 000 περίπου ερευνητές (εκ των οποίων ~ 10 000 υποψήφιοι διδάκτορες) 136 διαφορετικών εθνικοτήτων, οι οποίοι εργάζονταν σε περισσότερες από 81 χώρες στο πλαίσιο υποτροφιών και άλλων μέτρων. Οι δείκτες αντίκτυπου επιβεβαιώνουν την επίτευξη του στόχου για ανοδική τάση του αριθμού των ερευνητών που εργάζονται στην ΕΕ. Ποσοστό άνω του 50% των χρηματοδοτούμενων έργων άπτονται άμεσα των μειζόνων κοινωνιακών προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (π.χ. η κλιματική αλλαγή). Σύμφωνα με το σύνολο των δεικτών, σημειώθηκε πρόοδος στην υλοποίηση των στόχων του προγράμματος, και για όλους τους στόχους, εκτός από έναν (συμμετοχή των γυναικών), οι τιμές των δεικτών ανταποκρίνονταν ή υπερέβαιναν τις τιμές-στόχο. Σε ενδιάμεση αξιολόγηση επιβεβαιώθηκε η υψηλή προστιθέμενη αξία των δράσεων Marie Skłodowska-Curie ως προς την ανάπτυξη διεθνών δικτύων μεταξύ ερευνητών, πανεπιστημιακής κοινότητας και επιχειρηματικού κλάδου, με την παροχή καλύτερων προοπτικών επαγγελματικής εξέλιξης στους δικαιούχους ερευνητές, καθώς και με την ενίσχυση του όγκου, της εμβέλειας και της αριστείας της έρευνας[8]. Πράγματι, εκτιμάται ότι, το 2013, ποσοστό μεμονωμένων υποτρόφων της τάξης του 95% είχαν βρει θέση εργασίας δύο έτη μετά την υποτροφία τους, υπερβαίνοντας τον προκαθορισμένο στόχο, ενώ οι συμμετέχοντες υπότροφοι ανέφεραν βελτιώσεις στη σταδιοδρομία τους. Το πρόγραμμα αποτέλεσε πόλο έλξης όχι μόνο για τα πανεπιστήμια υψηλού κύρους αλλά και για πρωτοπόρους της καινοτομίας από τον ιδιωτικό τομέα. Η συμμετοχή σε επιμέρους δραστηριότητες κινητικότητας στο πλαίσιο του προγράμματος της διά βίου μάθησης ανταποκρίνεται στους προαναφερόμενους στόχους ή τους υπερβαίνει, με εξαίρεση το υποπρόγραμμα για τους ενήλικες διδασκομένους (Grundtvig). Στο πλαίσιο του υποπρογράμματος Erasmus, το οποίο προάγει την κινητικότητα και τη συνεργασία μεταξύ ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επιτεύχθηκε ο στόχος των τριών εκατομμυρίων σπουδαστών κατά το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013, με τη συμμετοχή άνω των 250 000 σπουδαστών (+ 9%), συμπεριλαμβανομένων 48 000 και πλέον σπουδαστών σε περιόδους άσκησης σε επιχειρήσεις (+ 18%) μόνο κατά το έτος 2013. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 5% του ετήσιου συνολικού αριθμού ευρωπαίων διπλωματούχων. Από ποιοτικής πλευράς, το 97% των πρώην σπουδαστών Erasmus θεωρούν τη φοίτησή τους στο εξωτερικό πλεονέκτημα για την αγορά εργασίας. Το 2013 η διεθνής συνεργασία με τρίτες χώρες στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus Mundus συνέβαλε στην αύξηση της ελκυστικότητας των εκπαιδευτικών και ερευνητικών προγραμμάτων της ΕΕ παγκοσμίως. Από τα 100 πανεπιστήμια της ΕΕ που κατέχουν τις υψηλότερες θέσεις στο σύστημα κατάταξης της Σαγκάης, τα 96 (που υπερβαίνουν τον στόχο των 93) συμμετείχαν σε κοινά προγράμματα Erasmus Mundus. Εντούτοις, το συνολικό ποσοστό συμμετοχής κατά την περίοδο 2009-2013 υπολείπεται των στόχων, εν μέρει λόγω του σταδιακού περιορισμού των προγραμμάτων με τις ΗΠΑ και τον Καναδά μετά την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης. Στην τελική αξιολόγηση του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP) διαπιστώθηκε ότι το πρόγραμμα έχει εξελιχθεί σε σημαντικό μέσο για την προώθηση της καινοτομίας, ιδίως καθώς εκλαμβάνεται ως μια σχετικά ανοικτή διαδικασία που βαίνει πέραν της απλής εστίασης στην τεχνολογική ανάπτυξη και προσανατολίζεται προς μια πιο ισορροπημένη προοπτική που περιλαμβάνει εξελίξεις τόσο στον τομέα των υπηρεσιών όσο και σε αυτόν της μεταποίησης και αφορά τόσο διαδικασίες και επιχειρηματικά μοντέλα όσο και προϊόντα. Η τρέχουσα οικονομική κρίση ανέδειξε τη σπουδαιότητα των κεντρικών στόχων του προγράμματος CIP και τη βαρύτητα που εξακολουθούν να έχουν πολλά από τα ζητήματα για την αντιμετώπιση των οποίων σχεδιάστηκε το CIP, στοιχείο που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη αξιοποίησης των ιδεών που αποδείχθηκαν επιτυχείς και αποτελεσματικές, όπως τα χρηματοδοτικά μέσα. Η ζήτηση για τα χρηματοδοτικά μέσα του προγράμματος CIP ήταν υψηλή ήδη από την έναρξη του προγράμματος και ο διαθέσιμος προϋπολογισμός απορροφήθηκε πλήρως. Έως τον Σεπτέμβριο του 2013 χορηγήθηκαν μέσω του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ («SMEG») δάνεια σε 275 113 εταιρείες, ενώ 340 ΜΜΕ χρησιμοποίησαν τον μηχανισμό υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας για τις ΜΜΕ («GIF»). Είναι πολύ πιθανό να σημειωθεί υπέρβαση του στόχου όσον αφορά τον αριθμό των δικαιούχων και να επιτευχθεί ο στόχος της διευκόλυνσης της πρόσβασης σε χρηματοδότηση για την εκκίνηση και την ανάπτυξη ΜΜΕ. Διαπιστώνεται ότι ο μηχανισμός GIF και ο μηχανισμός SMEG, καθώς και οι θυρίδες μικροπιστώσεων ανταποκρίνονται κατάλληλα στις ανάγκες των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, δεδομένου ότι καλύπτουν μια ζήτηση για χρηματοδότηση η οποία δεν θα μπορούσε να καλυφθεί διαφορετικά και ότι συμβάλλουν στην εκκίνηση και την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Χαρακτηρίζονται δε από ισχυρό αποτέλεσμα μόχλευσης, διότι για κάθε ευρώ από τον προϋπολογισμό της Ένωσης για τον μηχανισμό SMEG προέκυψε χρηματοδότηση ύψους 32 ευρώ, και για κάθε ευρώ για τον μηχανισμό GIF προέκυψαν επενδύσεις ιδίων κεφαλαίων της τάξης των 6,7 ευρώ. Προγράμματα CIP-ΙΕΕ, ΕΕΠΑ, ΔΕΔ-Μ· Marco Polo: συμβολή στη διατηρήσιμη ανάπτυξη («Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους») Σημαντικό αποτέλεσμα μόχλευσης ενεργοποιήθηκε επίσης στο πλαίσιο του CIP μέσω του προγράμματος «Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη» (CIP-ΙΕΕ). Το 2013 τα έργα του προγράμματος «Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη» που είχαν ως στόχο τη δημιουργία βραχυπρόθεσμου αντίκτυπου έλαβαν από το πρόγραμμα 42 εκατομμύρια ευρώ, με αποτέλεσμα να εξοικονομούνται 165 000 τόνοι ορυκτών καυσίμων ετησίως, καθώς και σχεδόν 500 000 τόνοι διοξειδίου του άνθρακα (CO2), και να υλοποιηθούν επενδύσεις αξίας σχεδόν 500 εκατομμυρίων ευρώ. Το εν λόγω αποτέλεσμα μόχλευσης επιβεβαιώνει τα πορίσματα της τελικής αξιολόγησης του προγράμματος «Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη», στην οποία διαπιστώθηκε ότι το πρόγραμμα είναι κατάλληλο και χρήσιμο, ότι ανταποκρίνεται στις εξελισσόμενες ανάγκες, στα προβλήματα και στα εμπόδια που σχετίζονται με τα ζητήματα βιώσιμης ενέργειας στην Ευρώπη και ότι, συνολικά, η ποιότητα των δράσεων του προγράμματος είναι ικανοποιητική. Η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα αποτελεί χρήσιμο μέσο το οποίο είναι σκόπιμο να συνεχιστεί. Η πρωτοβουλία «Ανάπτυξη δεξιοτήτων» – Ενεργειακές δεξιότητες για τους εργαζομένους στον κατασκευαστικό τομέα Χάρη στην πρωτοβουλία «Ανάπτυξη δεξιοτήτων» με την υποστήριξη του προγράμματος CIP-«Ευφυής ενέργεια - Ευρώπη», 30 εθνικές ομάδες έργου (ΕΕ των 28 + Νορβηγία και Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας) έφεραν σε επαφή περισσότερες από 1 600 οργανώσεις από ολόκληρη την Ευρώπη, με στόχο τη χάραξη στρατηγικών για την κατάρτιση των εργαζομένων στον κατασκευαστικό τομέα. Σύμφωνα με τα αρχικά αποτελέσματα εκτιμάται ότι, προκειμένου να επιτευχθούν οι ενεργειακοί στόχοι 20-20-20 της ΕΕ, απαιτείται η αναβάθμιση των δεξιοτήτων περισσότερων από 3 εκατομμύρια τεχνιτών όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή την ενεργειακή απόδοση στην Ευρώπη. Σε κάθε εθνικό έργο εντοπίστηκαν τα κυριότερα εμπόδια που εγείρονται στην κατάρτιση του εργατικού δυναμικού, καθώς και τα βασικά μέτρα για την υπέρβαση των εν λόγω εμποδίων. Στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης ξεκίνησε η παροχή στήριξης για τη δημιουργία ή την αναβάθμιση προγραμμάτων κατάρτισης σε 21 χώρες[9]. Το 2013 ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ενεργειακού Προγράμματος Ανάκαμψης (ΕΕΠΑ) σημαντικός αριθμός έργων, κυρίως στον τομέα του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Η χρηματοδότηση διασυνδέσεων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας από το ΕΕΠΑ συνέβαλε στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αυξήθηκαν και οι δυνατότητες διασύνδεσης. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι υψίστης σημασίας και, για τον λόγο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε κατά τη σύνοδό του τον Μάρτιο του 2014 τη βελτίωση των διασυνδέσεων με τα πιο απομακρυσμένα ή/και λιγότερο καλά συνδεδεμένα τμήματα της ενιαίας αγοράς[10]. Το ΕΕΠΑ συνέβαλε στην εγκατάσταση των πρώτων μεγάλης ισχύος αιολικών πάρκων σε απόσταση από τις ακτές, σε βαθέα ύδατα. Κατά την εφαρμογή του προγράμματος αντιμετωπίστηκαν προκλήσεις οι οποίες συνδέονται με τον σύνθετο χαρακτήρα των τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται (ιδίως όσον αφορά την ενσωμάτωση της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στο δίκτυο και τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα), με την έλλειψη δημόσιας αποδοχής, καθώς και με ζητήματα που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις και την πρόσβαση σε μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση. Το υποπρόγραμμα για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα βρίσκεται αντιμέτωπο με σημαντικές αβεβαιότητες, οι οποίες είναι πιθανό να υπονομεύσουν την επιτυχή εφαρμογή του. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εφαρμογή του ΕΕΠΑ κατά την κατάρτιση του νέου κανονισμού για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές. Κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ενεργειακής Απόδοσης (του μηχανισμού χρηματοδότησης στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ) διαπιστώθηκε ότι ο εν λόγω μηχανισμός προσέθεσε αξία με τη χορήγηση μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, την προώθηση ποιοτικών επενδύσεων με γνώμονα την αγορά και τη συμβολή στην καλύτερη κατανόηση της δυναμικής που χαρακτηρίζει την αγορά ενεργειακής απόδοσης[11]. Παρουσιάζει επίσης σημαντικό αποτέλεσμα μόχλευσης, δεδομένου ότι για κάθε 100 ευρώ χρηματοδότησης από την ΕΕ εξασφαλίζεται ποσό άνω των 110 ευρώ από άλλους επενδυτές. Ο ενδιάμεσος στόχος του ΔΕΔ-Μ για το 2013 σχετικά με την έναρξη της επιχειρησιακής λειτουργίας επτά έργων προτεραιότητας έχει υλοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Επιπλέον των πέντε έργων προτεραιότητας που λειτουργούν ήδη, το 2013 τέθηκε σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία και ο σιδηροδρομικός άξονας υψηλής ταχύτητας Παρίσι-Βρυξέλλες-Κολωνία-Άμστερνταμ-Λονδίνο, ενώ σημαντική πρόοδος σημειώθηκε επίσης στο εναπομένον έργο του σιδηροδρομικού άξονα Βερολίνο-Βερόνα/Μιλάνο-Μπολόνια-Νάπολη-Μεσσήνη-Παλέρμο. Περάτωση του έργου προτεραιότητας 2 του ΔΕΔ-Μ Ο άξονας προτεραιότητας αριθ. δύο αποτελεί το πρώτο διασυνοριακό επιβατικό σιδηροδρομικό έργο υψηλής ταχύτητας στην Ευρώπη, το οποίο συνδέει μεγάλα αστικά κέντρα της Γαλλίας, του Βελγίου, της Γερμανίας, των Κάτω Χωρών και του Ηνωμένου Βασιλείου. Το δίκτυο «Παρίσι-Βρυξέλλες-Κολωνία-Άμστερνταμ-Λονδίνο» εξασφαλίζει σημαντικές μειώσεις στη διάρκεια των ταξιδιών μεταξύ των πέντε χωρών και, ως εκ τούτου, προσφέρει στους επιβάτες πραγματικές εναλλακτικές λύσεις έναντι των εναέριων και οδικών μεταφορών. Παρέχει επίσης τη δυνατότητα βελτιωμένων συνδέσεων μεταξύ ορισμένων βασικών αερολιμένων της Ευρώπης, δηλαδή των Βρυξελλών, της Φρανκφούρτης, της Κολωνίας/Βόννης, του αερολιμένα Charles de Gaulle στο Παρίσι και Schiphol στο Άμστερνταμ. Το έργο ολοκληρώθηκε χωρίς να εκκρεμεί κανένα χρηματοδοτικό ή περιβαλλοντικό πρόβλημα. Η σιδηροδρομική γραμμή υψηλής ταχύτητας βελτίωσε δραστικά τη σύνδεση μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ηπειρωτικής Ευρώπης και μείωσε σημαντικά τη διάρκεια των ταξιδιών μεταξύ των πόλεων της πλέον πυκνοκατοικημένης περιοχής της Ευρώπης. Συνέβαλε επίσης στην προώθηση διατροπικών σιδηροδρομικών-εναέριων μετακινήσεων, συνδράμοντας με τον τρόπο αυτό στην επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ στον τομέα των μεταφορών[12]. Αντιθέτως, η αποτελεσματικότητα και η αξιοποίηση του προγράμματος Marco Polo δεν ήταν απολύτως ικανοποιητική, παρά το γεγονός ότι απέφερε σημαντικά αποτελέσματα στην αλλαγή του τρόπου εκτέλεσης των μεταφορών, τα οποία μεταφράζονται σε δισεκατομμύρια τονοχιλιόμετρα. Στο πλαίσιο του προγράμματος Marco Polo I επιτεύχθηκε το 46% της προγραμματισμένης αλλαγής[13] και, ενώ ορισμένα έργα του Marco Polo II βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της εκτέλεσης, αναμένεται τα τελικά αποτελέσματα του προγράμματος να ακολουθήσουν παρόμοια πορεία. Η κατάσταση αυτή οφείλεται σε πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων ο ειδικός σχεδιασμός του προγράμματος, καθώς και οι δύσκολες συνθήκες της αγοράς. Το πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η προστασία των δημόσιων πόρων και, ως εκ τούτου, οι ευρωπαϊκές εταιρείες έπρεπε να αναλαμβάνουν οι ίδιες τους βασικούς επιχειρησιακούς κινδύνους της επένδυσης. Θεώρησαν επίσης ότι το πρόγραμμα είναι υπερβολικά σύνθετο. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι λύσεις των πολυτροπικών μεταφορών συνεπάγονται εν γένει υψηλότερους κινδύνους και απαιτούν μεγαλύτερες επενδύσεις από ό,τι οι αμιγώς οδικές μεταφορές, το πρόγραμμα αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευάλωτο στις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και την επακόλουθη πτώση του όγκου των μεταφορών. Εντούτοις, δεδομένου ότι οι πληρωμές καταβάλλονται με βάση τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται, το πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί παράδειγμα αποδοτικής χρήσης των δημόσιων πόρων, με εκτιμώμενα περιβαλλοντικά οφέλη της τάξης των 13 ευρώ για κάθε ευρώ που επενδύεται (τελικό αποτέλεσμα του προγράμματος Marco Polo I). Συνολικά, ωστόσο, δεδομένων των αποτελεσμάτων του προγράμματος και του εξελισσόμενου πλαισίου πολιτικής στον τομέα των μεταφορών, η εφαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης όσον αφορά την ενωσιακή χρηματοδότηση για τις υπηρεσίες εμπορευματικών μεταφορών θα διακοπεί. Galileo και GMES-Copernicus: συμβολή στη διατηρήσιμη ανάπτυξη: «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης» Συμβάλλοντας στην εμβληματική πρωτοβουλία «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», το ευρωπαϊκό δορυφορικό σύστημα πλοήγησης Galileo και το ευρωπαϊκό σύστημα γεωσκόπησης GMES-Copernicus πέρασαν το 2013 από τη φάση της ανάπτυξης στη φάση της επιχειρησιακής λειτουργίας. Πρόκειται για μείζον βήμα προόδου, καθώς θα παράσχει στην ΕΕ τις υποδομές στρατηγικής σημασίας που απαιτούνται για την αξιοποίηση των εκτιμώμενων τεράστιων οικονομικών δυνατοτήτων των κατάντη υπηρεσιών και εφαρμογών. Οι τέσσερις δορυφόροι του συστήματος Galileo έδωσαν το πρώτο τους αυτόνομο στίγμα, και διάφοροι επίγειοι σταθμοί αναπτύχθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο. Η φάση επικύρωσης του Galileo ολοκληρώθηκε επιτυχώς το 2013. Ενώ η ανάπτυξη του επίγειου τμήματος του Galileo συνεχίστηκε όπως είχε προγραμματιστεί, προέκυψαν δυσκολίες κατά την κατασκευή των δορυφόρων. Ο ιδιώτης κατασκευαστής αντιμετώπισε τεχνικές δυσκολίες και οι δύο εκτοξεύσεις που είχαν προγραμματιστεί για το 2013 χρειάστηκε να αναβληθούν (δηλαδή συνολικά τέσσερις δορυφόροι). Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη σημασία της ορθής διαχείρισης κινδύνων και της καλύτερης διακυβέρνησης όλων των συμμετεχόντων μερών. Μετά την επίλυση των τεχνικών προβλημάτων που αφορούσαν ειδικά τους δορυφόρους, το πρόγραμμα των μελλοντικών εκτοξεύσεων επί του παρόντος οριστικοποιείται. Όσον αφορά το GMES-Copernicus, τέθηκαν σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία δύο από τις έξι υπηρεσίες παρακολούθησης της γης που διαθέτει το σύστημα (διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και παρακολούθηση της ξηράς). Τα δεδομένα για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και παρακολούθησης της ξηράς διατίθενται πλέον δωρεάν στους χρήστες του συστήματος GMES. Στο πλαίσιο ενδιάμεσης αξιολόγησης των αρχικών επιχειρήσεων του προγράμματος GMES που διενεργήθηκε το 2013 διαπιστώθηκε ότι, παρά το γεγονός ότι κατέστη εφικτή η ανάπτυξη μόνο δύο υπηρεσιών λόγω δημοσιονομικών περιορισμών, οι αρχικές επιχειρήσεις του προγράμματος GMES φαίνεται να αποτελούν αποτελεσματικό μηχανισμό για την ανάπτυξη πλήρως λειτουργικών υπηρεσιών[14], δεδομένης της προστιθέμενης αξίας του GMES για την ΕΕ, η οποία προκύπτει από το γεγονός ότι αποφέρει αποτελέσματα που δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν σε αμιγώς εθνικό επίπεδο. Το 2013, το GMES παρέσχε πολύτιμες υπηρεσίες στις ομάδες διάσωσης που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης στις πλημμύρες στη Γερμανία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ουγγαρία, καθώς και στις δασικές πυρκαγιές στην Πορτογαλία. Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων Εξετάστηκαν διάφορες πτυχές της εφαρμογής των προγραμμάτων του ΠΠ7. Τα πλεονεκτήματα από την εξωτερική ανάθεση της εφαρμογής του ΠΠ7 σε διάφορους οργανισμούς επισημάνθηκαν σε δύο αξιολογήσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις στο πλαίσιο της αξιολόγησης της λειτουργίας του Εκτελεστικού Οργανισμού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERCEA), η εξοικονόμηση πόρων από την ανάθεση καθηκόντων στον ERCEA ανήλθε κατά την περίοδο 2009-2012 στο ποσό των 45 εκατομμυρίων ευρώ. Στην αξιολόγηση του Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA) επιβεβαιώθηκε η επίτευξη εξοικονόμησης της τάξης των 106,4 εκατομμυρίων ευρώ κατά την περίοδο 2009-2012. Επιπροσθέτως, σχόλια αναφορικά με τις επιδόσεις ως απάντηση στο ερώτημα κατά πόσον είναι αποδοτική η εκ μέρους της Επιτροπής εφαρμογή του ΠΠ7 συμπεριελήφθησαν σε ειδική έκθεση που κατάρτισε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο[15]. Το Συνέδριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, παρά τη λήψη αρκετών μέτρων από την Επιτροπή για την απλούστευση των κανόνων, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, και ότι ορισμένες πτυχές της εφαρμογής του 7ου ΠΠ επηρεάζονται αρνητικά από έλλειψη συνοχής. Έκρινε ότι η προσοχή επικεντρώθηκε κατά κύριο λόγο στη διασφάλιση δαπανών υψηλής ποιότητας και λιγότερο στην αποδοτικότητα. Επεσήμανε ότι οι διαδικασίες πρέπει να καταστούν ακόμη συνοπτικότερες και ότι, παρά το γεγονός ότι ο χρόνος μέχρι την επιχορήγηση (δηλαδή μέχρι την υπογραφή των συμβάσεων) μειώνεται, κατά τα πρώτα πέντε έτη εφαρμογής του 7ου ΠΠ διαπιστώθηκαν αποκλίσεις μεταξύ υπηρεσιών. Οι συστάσεις του Συνεδρίου έγιναν όλες δεκτές από την Επιτροπή και οι περισσότερες ελήφθησαν υπόψη κατά την προετοιμασία του διάδοχου προγράμματος του ΠΠ7. Για παράδειγμα, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεπής υλοποίηση του ΠΠ7, αλλά και να διευκολυνθεί ο συντονισμός και η εκτέλεση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», δημιουργήθηκε κοινό κέντρο υποστήριξης, σκοπός του οποίου είναι η παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών νομικής υποστήριξης, εκ των υστέρων λογιστικού ελέγχου, συστημάτων και λειτουργιών ΤΠ, επιχειρηματικών διεργασιών, πληροφοριών και στοιχείων του προγράμματος προς όλες τις ΓΔ του τομέα της έρευνας, τους εκτελεστικούς οργανισμούς και τις κοινές επιχειρήσεις (ΚΕ) που εκτελούν το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Τέθηκε επίσης σε εφαρμογή κοινό αντιπροσωπευτικό δείγμα κατασταλτικών ελέγχων που καλύπτουν όλα τα σκέλη του ΠΠ7. 2.1.2. ΣΥΝΟΧΗ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ (τομέας προϋπολογισμού 1Β) Στόχοι των προγραμμάτων και στρατηγική «Ευρώπη 2020» Η «Συνοχή για την ανάπτυξη και την απασχόληση» καλύπτει τα εξής διαρθρωτικά ταμεία: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), καθώς και το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ). Με τη διάθεση κονδυλίων ύψους 349 δισεκατομμυρίων ευρώ, η πολιτική συνοχής αντιπροσωπεύει το 36% του προϋπολογισμού της Ένωσης κατά την περίοδο 2007-2013 και αποτελεί ένα από τα πλέον προβεβλημένα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό να συμβάλουν σημαντικά στην απασχόληση και την ανάπτυξη στην Ευρώπη. Με κονδύλια άνω των 270 δισεκατομμυρίων ευρώ, το ΕΤΠΑ και το ΤΣ αντιστοιχούν σχεδόν στο 80% του συνολικού προϋπολογισμού του συγκεκριμένου τομέα του προϋπολογισμού, ενώ οι πιστώσεις από το ΕΚΤ ανέρχονται περίπου σε 75 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο προϋπολογισμός των τριών ταμείων, τα οποία υπόκεινται όλα σε επιμερισμένη διαχείριση, εκτελείται μέσω προγραμμάτων η διαχείριση των οποίων γίνεται σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Τα ταμεία αυτά συμβάλλουν στην επίτευξη όλων των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ένας από τους βασικούς στόχους της συνδρομής του ΕΤΠΑ ήταν να βελτιώσει την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων βοηθώντας τις να επενδύσουν σε νέα μηχανήματα και εξοπλισμό ή να αναπτύξουν νέα προϊόντα. Το ΕΤΠΑ αξιοποιήθηκε επίσης σε πολλές περιοχές της ΕΕ για τη στήριξη της χρήσης ΤΠΕ από τις ΜΜΕ, της καθιέρωσης ψηφιακών μέσων πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες, και των επενδύσεων σε ευρυζωνικές υπηρεσίες για τη βελτίωση της πρόσβασης στο διαδίκτυο, ή ακόμη και για την παροχή πρόσβασης σε ορισμένες περιπτώσεις όπου δεν υπήρχε. Το ΕΤΠΑ και το ΤΣ συνέχισαν επίσης να παρέχουν στήριξη σε σημαντικούς επενδυτικούς κλάδους, όπως η ανάπτυξη υποδομών στους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος, καθώς και η προώθηση της ενεργειακής απόδοσης και της αποδοτικής χρήσης των πόρων. Στους κυριότερους τομείς συνδρομής του ΕΚΤ περιλαμβάνεται η ολοκλήρωση της αγοράς εργασίας, στο πλαίσιο της οποίας τα κράτη μέλη βασίστηκαν στο ΕΚΤ για την παροχή στήριξης σε ενεργές πολιτικές της αγοράς εργασίας. Στην ΕΕ των 12, όπου οι προϋπολογισμοί για τις ενεργές πολιτικές της αγοράς εργασίας είναι χαμηλοί (κάτω του 0,5% του ΑΕγχΠ), οι δαπάνες του ΕΚΤ στον τομέα αυτό αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ της συνολικής χρηματοδότησης των εν λόγω πολιτικών (54,1% για την περίοδο 2007-2010). Πολλά κράτη μέλη εστίασαν επίσης τις δραστηριότητες που εκτελούν στο πλαίσιο του ΕΚΤ στη στήριξη νεοσύστατων επιχειρήσεων από ανέργους και από άτομα που ανήκουν σε μειονεκτούσες ομάδες, καθώς και στη βιωσιμότητα και την ποιότητα της εργασίας των αυτοαπασχολούμενων ιδιοκτητών εταιρειών και των πολύ μικρών επιχειρηματιών. Δεκαεπτά κράτη μέλη συμπεριέλαβαν την επιχειρηματικότητα ως ζήτημα προτεραιότητας στα επιχειρησιακά τους προγράμματα κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Τηρώντας τη δέσμευση που ανέλαβε για παροχή στήριξης από τα διαρθρωτικά ταμεία στην εμβληματική πρωτοβουλία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» με τίτλο «Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού», η Επιτροπή δέσμευσε το 20% των πόρων του ΕΚΤ για τον στόχο της μείωσης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού τουλάχιστον κατά 20 εκατομμύρια έως το 2020. Ωστόσο, όπως επιβεβαιώνεται στον απολογισμό στον οποίο προέβη η Επιτροπή όσον αφορά την πρόοδο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ο στόχος αυτός θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί, διότι ο αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ (στον οποίο περιλαμβάνονται άτομα που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο χρηματικής ένδειας, που αντιμετωπίζουν υλική στέρηση ή που ζουν σε νοικοκυριά ανέργων) αυξήθηκε από 114 εκατομμύρια το 2009 σε 124 εκατομμύρια το 2012[16]. Επιδόσεις των προγραμμάτων Σύμφωνα με εθνικές εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, τα διαρθρωτικά ταμεία συνιστούν βασικό μέσο για τη διατήρηση της απασχόλησης και τον έλεγχο της ανεργίας. Οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ συνέβαλαν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, κυρίως μέσω της παροχής στήριξης για την έρευνα, την καινοτομία και τις ΜΜΕ. Από τα δεδομένα παρακολούθησης εκτιμάται ότι δημιουργήθηκαν 594 000 επιπλέον θέσεις εργασίας από το 2007 μέχρι το 2012. Τα μεγαλύτερα ποσοστά νέων θέσεων εργασίας αναφέρθηκαν στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ουγγαρία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πολωνία[17]. Ευρύ φάσμα μέτρων στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ εφαρμόστηκε σε ολόκληρη την ΕΕ για τη στήριξη των επιχειρήσεων και των ικανοτήτων τους για καινοτομία. Από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης προκύπτει ότι, από το σύνολο των παρεμβάσεων που συγχρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ, η στήριξη των επιχειρήσεων αποτελεί την κυριότερη πηγή δημιουργίας θέσεων εργασίας[18]. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εθνικές ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης, σχεδόν 200 000 επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων 80 000 περίπου νέες επιχειρήσεις, έλαβαν στήριξη από το ΕΤΠΑ έως το τέλος του 2012, με αποτέλεσμα τη δημιουργία 260 000 και πλέον θέσεων εργασίας σε ΜΜΕ[19]. Έως το τέλος του 2012, οι επενδύσεις σε ΤΠΕ στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ είχαν ως αποτέλεσμα την εξασφάλιση πρόσβασης σε ευρυζωνικές υπηρεσίες σε περισσότερα από 5 εκατομμύρια επιπλέον πολίτες, εκ των οποίων οι μισοί περίπου βρίσκονταν σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η εξέλιξη αυτή συμβάλλει στη μείωση του ψηφιακού χάσματος, το οποίο εξακολουθεί να είναι σχετικά ευρύ σε αρκετές χώρες, ιδίως στην ΕΕ των 12 και στα νότια κράτη μέλη της ΕΕ των 15. Τα κράτη μέλη αναφέρουν στις εκθέσεις τους ότι σημειώνεται πρόοδος στην υλοποίηση των επενδύσεων σε υποδομές στο πλαίσιο του Ταμείου Συνοχής και του ΕΤΠΑ, πλην όμως τα αποτελέσματα υπολείπονται του στόχου στην πλειονότητα των έργων υποδομής στους τομείς των μεταφορών και του περιβάλλοντος, ιδίως για την ΕΕ των 12. Παράδειγμα αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί στην Εσθονία: Οι βελτιώσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο με τη συγχρηματοδότηση της ΕΕ είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση του χρόνου μετακίνησης σε τμήματα του δικτύου κατά 31% έως και το τέλος του 2012, ενώ ο στόχος ήταν να μειωθεί περισσότερο, ήτοι κατά 45% έως το τέλος του 2015[20]. Στον τομέα των μεταφορών είχε προγραμματιστεί κατά την περίοδο 2007-2013 η διάθεση περίπου 42 δισεκατομμυρίων ευρώ για τις οδικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του ΔΕΔ-Μ και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών οδικών αξόνων. Για τις σιδηροδρομικές υποδομές είχε προγραμματιστεί η διάθεση περίπου 23 δισεκατομμυρίων ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των έργων ΔΕΔ-Μ. Λόγω του υψηλού ποσού χρηματοδότησης που διατέθηκε, επιτεύχθηκαν ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα, ιδίως με τη μορφή βελτιώσεων στις υφιστάμενες σιδηροδρομικές γραμμές, καθώς ανακατασκευάστηκαν ή αναβαθμίστηκαν περισσότερα από 2 300 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών. Επίσης ανακατασκευάστηκαν περισσότερα από 30 000 χιλιόμετρα οδικού δικτύου. Ωστόσο, η κατασκευή νέων σιδηροδρομικών γραμμών παρουσιάζει σοβαρές καθυστερήσεις στις χώρες του Ταμείου Συνοχής, δεδομένου ότι έχουν ολοκληρωθεί μέχρι στιγμής μόνον 59 από τα 253 χιλιόμετρα. Δυσκολίες εντοπίζονται επίσης και από πλευράς μη ικανοποιητικής ανάπτυξης έργων, περιορισμένης διοικητικής ικανότητας, προβλημάτων εφαρμογής και καθυστερήσεων στην Πολωνία, ζητημάτων σχετικά με δημόσιες συμβάσεις στη Ρουμανία και τη Σλοβενία, καθώς και χρονοβόρων διαδικασιών χωροταξικού σχεδιασμού στη Σλοβενία. Στον τομέα του περιβάλλοντος, στον οποίο οι πιστώσεις του προγράμματος ανέρχονται για την περίοδο 2007-2013 σχεδόν σε 50 δισεκατομμύρια ευρώ, διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις στην εκτέλεση των έργων σε πολλά κράτη μέλη, ιδίως σε εκείνα όπου η διαχείριση των επενδύσεων αναλαμβάνεται σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Τα συνηθέστερα προβλήματα συνδέονται με τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων, τις διαδικασίες σχεδιασμού και την περιορισμένη ικανότητα διαχείρισης έργων, καθώς και με την έλλειψη συγχρηματοδότησης, σε ορισμένες περιπτώσεις, λόγω της τρέχουσας οικονομικής ύφεσης. Δυσκολίες επισημάνθηκαν κυρίως στη Βουλγαρία, όπου ο συντελεστής απόδοσης στον τομέα των υδάτων άγγιξε μόλις το 11%, στοιχείο που καταδεικνύει ότι δεν πρόκειται ουσιαστικά να επιτευχθούν οι στόχοι, και στη Ρουμανία. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω αδυναμιών, η Επιτροπή ζήτησε μείζονες τομεακές και οργανωτικές μεταρρυθμίσεις, ενθαρρύνοντας τη χρήση όλων των πόρων τεχνικής βοήθειας που καθίστανται διαθέσιμοι από τους διάφορους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς. Παραδείγματα αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί: Ιταλία: Τα έργα συγχρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ είχαν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση του συστήματος επεξεργασίας λυμάτων για περισσότερους από ένα εκατομμύριο πολίτες, δηλαδή για το 13% περίπου του συνολικού πληθυσμού στις περιφέρειες σύγκλισης και σχεδόν για το 40% του πληθυσμού στη Σικελία και τη Βασιλικάτα, όπου πραγματοποιήθηκε το μεγαλύτερο ποσοστό των επενδύσεων. Μάλτα: Ο σταθμός επεξεργασίας λυμάτων «South Sewage Treatment Plant», ο οποίος κατασκευάστηκε με τη χρηματοδοτική ενίσχυση της ΕΕ και διαθέτει ικανότητα επεξεργασίας του 80% των λυμάτων που παράγονται στο νησί, είχε ως αποτέλεσμα την αναβάθμιση της κατάστασης των παράκτιων υδάτων στα νότια της χώρας από την κατηγορία 3 στην κατηγορία 1, καθιστώντας παράλληλα τη Μάλτα την πρώτη χώρα της Μεσογείου στην οποία όλα τα λύματα υποβάλλονται σε επεξεργασία πριν από την απόρριψή τους στη θάλασσα. Στον τομέα της ενέργειας, στον οποίο οι πιστώσεις των προγραμμάτων των ΕΤΠΑ-ΤΣ ύψους περίπου 4,5 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2007-2013 διατίθενται για έργα στον τομέα της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (αιολική, ηλιακή ενέργεια, βιομάζα, υδροηλεκτρική και γεωθερμική ενέργεια), η πρόσθετη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είχε ήδη αυξηθεί κατά 2 400 MW έως το τέλος του 2012. Επιπλέον, προγραμματίζονται επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης ύψους περίπου 6 δισεκατομμυρίων ευρώ σε συγκροτήματα διαμερισμάτων και σε δημόσια κτίρια και τα στοιχεία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους θα πρέπει να καταστούν διαθέσιμα έως το τέλος του 2015. Παράδειγμα αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί στην Αυστρία: Τα έργα που έλαβαν στήριξη είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας 55 σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με χρήση βιομάζας κατά 89 MW, δηλαδή κατά 20%, αποφέροντας με τον τρόπο αυτό δυνητική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου αντίστοιχη με τις εκπομπές CO2 που παράγονται από περίπου 33 000 αυτοκίνητα. Στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ πραγματοποιούνται επίσης επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγεία, η παιδική μέριμνα και η στέγαση, οι οποίες συμπληρώνουν τα «ήπια» μέτρα που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ. Στα νέα κράτη μέλη οι επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις τους μοναδικούς πόρους για τον εκσυγχρονισμό και τη μεταρρύθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ στην ΕΕ των 15 συνιστούν κατά κανόνα συμπληρωματικούς πόρους. Ένα μεγάλο ποσοστό των επενδύσεων στο πλαίσιο του ΕΚΤ κατά την περίοδο 2007-2013 είχε ως στόχο την προώθηση της πρόσβασης στην απασχόληση και είχε προγραμματιστεί για τον σκοπό αυτό η διάθεση σχεδόν 23 δισεκατομμυρίων ευρώ. Από τα πορίσματα αξιολόγησης[21] αξιόπιστων αξιολογήσεων που είναι διαθέσιμες καταδεικνύεται ότι οι παρεμβάσεις του ΕΚΤ συνδέονται με σημαντικές καθαρές διαφορές όσον αφορά την απασχόληση και την ανεργία. Για παράδειγμα, διαπιστώθηκε ότι μεμονωμένοι πολίτες στο πλαίσιο παρεμβάσεων με τη στήριξη του ΕΚΤ έχουν περισσότερες πιθανότητες να βρουν εργασία από ό,τι ομάδες ελέγχου και ορισμένα στοιχεία μάλιστα αποδεικνύουν ότι το εν λόγω αποτέλεσμα είναι εντονότερο σε περισσότερο μειονεκτούσες ομάδες πολιτών. Από εθνικές εκθέσεις υλοποίησης προκύπτει ότι 2,4 εκατομμύρια πολίτες που συμμετείχαν σε δράσεις που λάμβαναν στήριξη από το ΕΚΤ βρήκαν εργασία εντός 6 μηνών από την ολοκλήρωση της αντίστοιχης παρέμβασης. Εκτιμάται ότι έως το τέλος Δεκεμβρίου του 2012, συνολικά περισσότερες από 5,7 εκατομμύρια νέες προσλήψεις συνδέονταν με τη στήριξη του ΕΚΤ. Σε ορισμένες αξιολογήσεις επισημαίνονται επίσης τα «ήπια» αποτελέσματα των παρεμβάσεων του ΕΚΤ για πρόσβαση στην απασχόληση, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των ικανοτήτων των ατόμων στην αναζήτηση εργασίας και της παροχής κινήτρων για την ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Στην τελική έκθεση του δικτύου αξιολόγησης εμπειρογνωμόνων του ΕΚΤ σχετικά με τα επιτεύγματα του ΕΚΤ κατά την περίοδο 2007-2013 αναφέρεται ότι σημαντικά αποτελέσματα επιτεύχθηκαν επίσης όσον αφορά τη σύσταση νέων επιχειρήσεων και την επιλογή της αυτοαπασχόλησης σε ορισμένα κράτη μέλη, με την καταγραφή σχεδόν 550 000 σχετικών αποτελεσμάτων. Στο πεδίο πολιτικής που στοχεύει ειδικά στην ενίσχυση της προσαρμοστικότητας καταγράφηκαν περισσότερες από 13,1 εκατομμύρια συμμετοχές –με σημαντικότερη την ομάδα των εργαζομένων με περισσότερες από 8,5 εκατομμύρια συμμετοχές- εκ των οποίων σχεδόν οι 847 000 αφορούσαν τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη σημασία της στήριξης από το ΕΚΤ για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις στο πλαίσιο του πεδίου πολιτικής για την προσαρμοστικότητα, όπου είχε προγραμματιστεί η διάθεση περίπου 13 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων, των εταιρειών, των επιχειρήσεων και των επιχειρηματιών κατά την περίοδο 2007-2013. Στην πλειονότητα των κρατών μελών οι νέοι επωφελούνται από τη στήριξη του ΕΚΤ σε βαθμό που υπερβαίνει τα κατ’ αναλογίαν ποσοστά, δηλαδή σε ποσοστό άνω του 30% επί του συνολικού αριθμού των συμμετοχών στο ΕΚΤ· στη Γερμανία το ποσοστό υπερβαίνει το 50% ενώ στην Ουγγαρία, τη Γαλλία και τη Δανία το ποσοστό αυτό αγγίζει το 40%. Αντιθέτως, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 15% ή χαμηλότερο στη Σουηδία, την Πορτογαλία και την Κύπρο, στοιχείο που αντικατοπτρίζει εθνικές αποφάσεις πολιτικής. Στις αξιολογήσεις επισημαίνεται ότι οι δικαιούχοι του ΕΚΤ εκτίμησαν θετικά την υπηρεσία ή τη στήριξη που έλαβαν και υπάρχουν στοιχεία σύμφωνα με το οποία οι παρεμβάσεις του ΕΚΤ για τη στήριξη των ανθρώπινων πόρων σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα απολύσεων, ή συρρίκνωσης γενικότερα, συνέβαλαν στη σταθεροποίηση των επιπέδων απασχόλησης στις εν λόγω οντότητες. Ωστόσο, παρά τις σημαντικές επενδύσεις στην αναβάθμιση δεξιοτήτων και στην εξασφάλιση επαγγελματικών προσόντων σε ήδη εργαζομένους, δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν τα αποτελέσματα σχετικά με την παραγωγικότητα στο πλαίσιο κάθε επιχείρησης ή τον θετικό αντίκτυπο στα έσοδα των εν λόγω επιχειρήσεων και στην επαγγελματική κινητικότητα. Οι παρεμβάσεις του ΕΚΤ στηρίζουν επίσης πολιτικές κοινωνικής ένταξης (με την καθιέρωση στρατηγικών ενεργητικής ένταξης, προσεγγίσεων κοινωνικών επενδύσεων και της αποτελεσματικότερης και αποδοτικότερης χρήσης των κοινωνικών προϋπολογισμών), με σκοπό την παροχή βοήθειας στις ομάδες που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στην αγορά εργασίας (π.χ. νέοι, μόνοι γονείς, μετανάστες και ηλικιωμένοι). Το ΕΚΤ έχει χρηματοδοτήσει επίσης την ανάπτυξη κοινωνικών υπηρεσιών, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας και της προσβασιμότητας για τις μειονεκτούσες ομάδες, για παράδειγμα στη Λετονία, τη Ρουμανία και την Ισπανία. Κατά την περίοδο 2007-2013 διατέθηκαν από το ΕΚΤ περίπου 13 δισεκατομμύρια ευρώ ειδικά για τη βελτίωση της κοινωνικής ένταξης των λιγότερο ευνοημένων ατόμων. Παρότι στις περισσότερες εκθέσεις ανά χώρα του δικτύου αξιολόγησης εμπειρογνωμόνων του ΕΚΤ η ενωσιακή χρηματοδότηση στον τομέα της πολιτικής για την κοινωνική ένταξη βαθμολογήθηκε με τις χαμηλότερες επιδόσεις, τα αριθμητικά στοιχεία των προσλήψεων που συνδέονται με παρεμβάσεις κοινωνικής ένταξης είναι υψηλά, με τις καταχωρίσεις να υπερβαίνουν τις 164 000 προσλήψεις (εκ των οποίων οι περισσότερες στην Ισπανία). Πρόκειται για έναν τομέα της ενωσιακής χρηματοδότησης στον οποίο είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια ο βαθμός στον οποίο οι χρηματοδοτούμενες δράσεις συμβάλλουν στην επίτευξη των συνολικών στόχων πολιτικής. Οι τομείς της κοινωνικής ένταξης και της εκπαίδευσης αποτελούν κατά μείζονα λόγο εθνική αρμοδιότητα και η εστίαση των επενδύσεων στην κοινωνική ένταξη παρουσιάζει διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών μελών, στοιχείο που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τον προσδιορισμό της προστιθέμενης αξίας της παρέμβασης. Συνολικά, τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής κατά την περίοδο 2007-2013 αναμένεται να συνεχίσουν να δημιουργούν θέσεις εργασίας και έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη τουλάχιστον έως το τέλος του 2015. Όσον αφορά τα υπόλοιπα προγράμματα της προηγούμενης περιόδου του ΠΔΠ, δεν έχει διενεργηθεί ακόμη η εκ των υστέρων αξιολόγηση των επιδόσεων των προγραμμάτων, η οποία προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2015. Μόνον τότε θα είναι δυνατή η παρουσίαση σαφέστερης επισκόπησης της συμβολής των προγραμμάτων στους συνολικούς στόχους τους. Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων Ήδη από την έναρξη της οικονομικής ύφεσης η Επιτροπή έλαβε σειρά μέτρων για την επιτάχυνση της εφαρμογής της πολιτικής συνοχής, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης κινητοποίηση όλων των πόρων για την υποστήριξη των προσπαθειών ανάκαμψης σε επίπεδο κρατών μελών και περιφερειών, καθώς και για την εναρμόνιση των συγχρηματοδοτούμενων παρεμβάσεων της ΕΕ με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Τα τελευταία έτη πραγματοποιήθηκαν δύο ειδών τροποποιήσεις στα αρχικά σχέδια προγραμματισμού, δηλαδή θεματικός αναπρογραμματισμός και στοχευμένες μειώσεις στις απαιτήσεις εθνικής συγχρηματοδότησης. Έως το τέλος του 2013 αναπρογραμματίστηκαν και μεταφέρθηκαν από έναν θεματικό τομέα σε άλλον περισσότερα από 45 δισεκατομμύρια ευρώ, ή το 13% των συνολικών κονδυλίων, για την κάλυψη των πλέον πιεστικών αναγκών και την ενίσχυση συγκεκριμένων παρεμβάσεων. Από πλευράς επενδυτικών θεματικών πεδίων, οι τροποποιήσεις επέφεραν αυξήσεις για την καινοτομία και την Ε&Α, τη γενικότερη στήριξη επιχειρήσεων, τη βιώσιμη ενέργεια, τις κοινωνικές υποδομές, τα οδικά δίκτυα και την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της απασχόλησης των νέων. Οι εν λόγω τροποποιήσεις συνάδουν με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και ανταποκρίνονται στην ανάγκη αυξημένης εστίασης των μέσων χρηματοδότησης της ΕΕ στους εν λόγω θεματικούς τομείς. Επιπλέον, η Επιτροπή ενέκρινε μειώσεις στις απαιτήσεις εθνικής χρηματοδότησης για ορισμένα κράτη μέλη (ES, GR, IE, IT, LT και PT και, σε μικρότερο βαθμό, BE, FR και UK) κατά την περίοδο 2011-2012. Αυτό οδήγησε σε μείωση της απαίτησης για εθνικές δημόσιες δαπάνες από το ποσό των 143 δισεκατομμυρίων ευρώ σε 118 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή μείωση της τάξης του 18%, η οποία πραγματοποιήθηκε σε ένδειξη αναγνώρισης του γεγονότος ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί υφίσταντο πιέσεις και ότι η ελάφρυνση της επιβάρυνσης της εθνικής χρηματοδότησης θα καθιστούσε ουσιαστικά εφικτή την ολοκλήρωση των επενδύσεων που είχαν ήδη ξεκινήσει. Προκειμένου να αυξηθεί περαιτέρω η προστιθέμενη αξία της ενωσιακής χρηματοδότησης και η προβολή των αποτελεσμάτων, η Επιτροπή εργάζεται επίσης για την προώθηση και τη διευκόλυνση της ολοκληρωμένης χρήσης των επενδύσεων του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ. Αρκετά κράτη μέλη έχουν λάβει ήδη την απόφαση να εφαρμόσουν την ολοκληρωμένη προσέγγιση σε βασικούς τομείς κοινωνικής ένταξης, όπως η μετάβαση της παιδικής μέριμνας από το θεσμικό επίπεδο στο επίπεδο της κοινότητας, καθώς και η ένταξη περιθωριοποιημένων κοινοτήτων όπως οι Ρομά. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή έδωσε συνέχεια στις βασικές συστάσεις που διατυπώθηκαν σε τέσσερις θεματικές ειδικές εκθέσεις τους Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τους τομείς παρέμβασης των προγραμμάτων του ΕΤΠΑ/ΤΣ, δηλαδή την ενεργειακή απόδοση, τα έργα υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων, την ανάπλαση εγκαταλελειμμένων βιομηχανικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων και τα οδικά δίκτυα[22]. Και οι τέσσερις εκθέσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα έργα απέφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και ότι υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τα αρχικώς προβλεφθέντα, πλην όμως με ορισμένες καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους. Στις συστάσεις του το Συνέδριο επισημαίνει την ανάγκη μεγαλύτερης εστίασης στην αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και την οικονομία των έργων κατά τον καθορισμό των επενδυτικών προτεραιοτήτων, διεξοδικότερης ανάλυσης των αναγκών κατά την επιλογή έργων και χρήσης βελτιωμένων και διαφανών δεικτών επιδόσεων. Το νομοθετικό πλαίσιο 2014-2020 παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να θέσει σε εφαρμογή ορισμένες από τις βασικές συστάσεις του Συνεδρίου και συγκεκριμένα τις ακόλουθες: μεγαλύτερη εστίαση με γνώμονα τα αποτελέσματα για συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, με αναφορά στις βασικές δράσεις του Κοινού Πλαισίου Στρατηγικής και στις συστάσεις για κάθε χώρα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξαμήνου· πρόβλεψη συμβάσεων εταιρικής σχέσης με τα κράτη μέλη που θα περιλαμβάνουν ανάλυση των ανισοτήτων και των αναπτυξιακών αναγκών· επιβολή εκ των προτέρων όρων και ετήσια υποβολή εκθέσεων σχετικά με τους δείκτες υλοποιήσεων σε επίπεδο άξονα προτεραιότητας με βάση τον κοινό καθορισμό των δεικτών. 2.1.3. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ (τομέας προϋπολογισμού 2) Στόχοι των προγραμμάτων και στρατηγική «Ευρώπη 2020» Ο δεύτερος τομέας προϋπολογισμού καλύπτει την παροχή στήριξης στους τομείς της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης, της αλιείας και του περιβάλλοντος και κατά την περίοδο 2007-2013 αντιστοιχούσε στο 43% των δαπανών της ΕΕ. Η πλειονότητα των πόρων (το 34% των συνολικών δαπανών της ΕΕ) διατίθενται για την άμεση στήριξη των γεωργών στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ). Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας αποτελεί το βασικό μέσο χρηματοδότησης της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Η ειδική χρηματοδότηση για τον τομέα του περιβάλλοντος παρέχεται μέσω του χρηματοδοτικού μέσου LIFE+. Σκοπός της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) είναι η προαγωγή της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης των γεωργικών και αγροτικών περιοχών της ΕΕ σε συνάρτηση με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Απαρτίζεται από δύο σκέλη ή «πυλώνες»: 1) τις δαπάνες που συνδέονται με την αγορά και τις άμεσες ενισχύσεις των γεωργών και 2) την αγροτική ανάπτυξη. Σκοπός της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑλΠ) είναι να διασφαλίζει ότι οι δραστηριότητες αλιείας και υδατοκαλλιέργειας είναι περιβαλλοντικά βιώσιμες μακροπρόθεσμα και ότι υπόκεινται σε διαχείριση με τρόπο που είναι συμβατός με τον στόχο της επίτευξης οικονομικών και κοινωνικών οφελών και οφελών για την απασχόληση, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαθεσιμότητα του επισιτιστικού εφοδιασμού. Μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ), η ΕΕ παρέχει χρηματοδοτική στήριξη στον τομέα της αλιείας (συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των δραστηριοτήτων παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας) και για τη βιώσιμη ανάπτυξη των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία. Με προϋπολογισμό της τάξης των 300 περίπου εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, τα έργα που χρηματοδοτούνται από το LIFE+ αποσκοπούν είτε στη δοκιμή καινοτόμων και στην επίδειξη νέων προσεγγίσεων είτε στην εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών για την επίλυση προβλημάτων που αφορούν το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο της στήριξης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η συνιστώσα «Φύση και Βιοποικιλότητα» του προγράμματος προάγει δράσεις που συμβάλλουν στην ανάσχεση και, εφόσον είναι εφικτό, στην αντιστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας, ενώ η συνιστώσα «Περιβάλλον» συμβάλλει στη στροφή προς μια αποδοτική από πλευράς πόρων και φιλική προς το κλίμα οικονομία, παρέχοντας στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, τη δυνατότητα να δοκιμάζουν νέες τεχνικές και μεθοδολογίες προτού τις ενσωματώσουν στην αλυσίδα παραγωγής. Η συνιστώσα «Πληροφόρηση» συγχρηματοδοτεί έργα σχετικά με εκστρατείες επικοινωνίας και ευαισθητοποίησης σε θέματα που αφορούν το περιβάλλον, την προστασία της φύσης ή τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Επιδόσεις των προγραμμάτων Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι άμεσες ενισχύσεις των γεωργών (στο πλαίσιο του πρώτου πυλώνα της ΚΓΠ) σταθεροποιούν τα αγροτικά εισοδήματα, συνεισφέροντας με τον τρόπο αυτό στην οικονομική βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Οι άμεσες ενισχύσεις αναλογούσαν κατά μέσο όρο στο ήμισυ του οικογενειακού αγροτικού εισοδήματος το 2012 (48%). Παρότι το 2013 το πραγματικό γεωργικό εισόδημα ανά εργαζόμενο μειώθηκε κατά 1,3% στην ΕΕ των 28, κατά την τελευταία δεκαετία έχει σημειώσει αύξηση της τάξης του 30% περίπου. Η μείωση του 2013 οφείλεται κατά μείζονα λόγο στη μεγαλύτερη αύξηση, σε πραγματικούς όρους, των τιμών αγοράς των μέσων γεωργικής παραγωγής (+ 0,7%), ενώ οι τελικές τιμές πώλησης των γεωργικών προϊόντων παρέμειναν σταθερές. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ μετά το 1992 έχει βελτιώσει τον προσανατολισμό της γεωργίας της ΕΕ προς την αγορά και έχει μειώσει τις δαπάνες για τις επιστροφές κατά την εξαγωγή και την κρατική παρέμβαση. Το ποσοστό των επιδοτούμενων εξαγωγών επί του συνόλου των εξαγωγών μειώθηκε από 1,9% το 2007 σε 0,1% το 2012. Η αξία των εμπορικών ροών σε γεωργικά προϊόντα μεταξύ της ΕΕ και των άλλων περιοχών του πλανήτη αυξήθηκε από 80 δισεκατομμύρια ευρώ το 2008 σε περισσότερα από 120 δισεκατομμύρια ευρώ το 2013. Το 2013 διενεργήθηκαν αρκετές αξιολογήσεις σχετικά με διάφορα στοιχεία της ΚΓΠ. Οι αξιολογήσεις όσον αφορά τον αντίκτυπο του ευρωπαϊκού προγράμματος διανομής γάλακτος στα σχολεία[23] και των μέτρων της ΚΓΠ στον τομέα της μελισσοκομίας[24] επιβεβαίωσαν την επάρκεια των εφαρμοζόμενων μέσων για την επίτευξη των στόχων πολιτικής, καθώς και την προστιθέμενη αξία της ΕΕ, ενώ διατυπώθηκαν παράλληλα ορισμένες συστάσεις σχετικά με τις περαιτέρω βελτιώσεις που μπορούν να επέλθουν ως προς τη συμπληρωματικότητα με άλλα συναφή προγράμματα και πρωτοβουλίες. Το πρόγραμμα διανομής γάλακτος στα σχολεία υποβλήθηκε σε αξιολόγηση και κρίθηκε κατάλληλο μέσο για την αύξηση της κατανάλωσης γάλακτος στα παιδιά και κατά συνέπεια για τη βελτίωση των διατροφικών συνηθειών τους. Τα περισσότερα κράτη μέλη επεσήμαναν ότι το εν λόγω πρόγραμμα αποτέλεσε το κυριότερο έναυσμα για την έναρξη και την εφαρμογή προγράμματος διανομής γάλακτος στα σχολεία τους. Όσον αφορά τα μέτρα στον τομέα της μελισσοκομίας, η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι συμβάλλουν θετικά στην παραγωγικότητα και στα κέρδη των μελισσοκόμων, καθώς και στη σταθεροποίηση των επιπέδων παραγωγής μελιού στην ΕΕ σε ένα πλαίσιο όπου το κόστος παραγωγής αυξάνεται, η επιβίωση των μελισσών απειλείται και ο διεθνής ανταγωνισμός από τρίτες χώρες είναι ισχυρός. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των διαρθρωτικών αποτελεσμάτων της άμεσης στήριξης[25] αξιολογήθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι αλλαγές που εισήγαγε η μεταρρύθμιση του 2003, οι οποίες αφορούσαν την αποσύνδεση της στήριξης από την παραγωγή, επηρέασαν πτυχές όπως το εργατικό δυναμικό, το κεφάλαιο και οι επιχειρηματικές στρατηγικές των ευρωπαϊκών γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Από την αξιολόγηση αναδείχθηκαν έμμεσα αποτελέσματα, όπως οι αυξήσεις στο οικονομικό μέγεθος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και η αυξημένη εξειδίκευση. Επιπλέον, η αποσύνδεση ενθάρρυνε τη μετατόπιση του επίκεντρου του ενδιαφέροντος προς την παραγωγή με υψηλότερο επίπεδο κερδοφορίας. Η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μεταρρύθμιση, και ειδικότερα η αποσύνδεση της στήριξης, συνέβαλε ενδεχομένως, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, στη μειωμένη ένταση χρήσης εργατικού δυναμικού. Στη συγκεφαλαιωτική έκθεση των εθνικών και περιφερειακών ενδιάμεσων αξιολογήσεων[26], η οποία δημοσιεύθηκε το 2013, μετρήθηκαν η πρόοδος και ο αντίκτυπος των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης (στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ) κατά την περίοδο 2007-2013. Η εν λόγω έκθεση βασίστηκε στις αξιολογήσεις που διενήργησαν τα κράτη μέλη το 2010 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ρυθμός απορρόφησης των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης ήταν βραδύτερος από τον αναμενόμενο, ενώ στοιχεία ομαλής εφαρμογής αναφέρθηκαν για σχετικά μικρό αριθμό μέτρων. Τα μέτρα που εφαρμόστηκαν ταχύτερα ήταν εκείνα που παρουσίαζαν λιγότερες τεχνικές απαιτήσεις και αποτελούσαν περισσότερο συνέχεια της προηγούμενης περιόδου. Αξιολογήθηκε επίσης ο οικονομικός, ο περιβαλλοντικός και ο κοινωνικός, σε σχέση με την ποιότητα ζωής, αντίκτυπος των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, αλλά ήταν δύσκολο να διατυπωθεί αξιόπιστη εκτίμηση σχετικά με τις συνολικές επιπτώσεις τους, διότι η υλοποίηση του προγράμματος θα συνεχιστεί έως και το τέλος του 2015. Όσον αφορά τον οικονομικό αντίκτυπο, στα δύο τρίτα περίπου των εκθέσεων διαπιστώθηκε καθαρός θετικός αντίκτυπος στην ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Σε ορισμένες εκθέσεις συνάχθηκε το συμπέρασμα ότι θετικός ήταν και ο αντίκτυπος στο περιβάλλον, ωστόσο οι επιπτώσεις των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης στο περιβάλλον σπανίως προσδιορίζονται ποσοτικά. Οι δράσεις σχετικά με την ποιότητα ζωής εκτιμήθηκαν ιδιαίτερα στις αγροτικές κοινότητες, πλην όμως η μέτρηση του αντίκτυπού τους αποδείχθηκε δυσχερής. Δεδομένου ότι η υλοποίηση του προγράμματος συνεχίζεται έως το τέλος του 2015, η παρουσίαση σαφούς επισκόπησης της συμβολής των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης θα είναι εφικτή μόνο μετά την ολοκλήρωση της συγκεφαλαιωτικής έκθεσης των εθνικών και περιφερειακών εκ των υστέρων αξιολογήσεων της αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2007-2013 (το 2017). Οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις διενεργήθηκαν σε υπερβολικά πρώιμο στάδιο του κύκλου ζωής των προγραμμάτων ώστε να είναι σε θέση να υποστηρίξουν μια αξιόπιστη συνολική αξιολόγηση του αντίκτυπου και των επιδόσεων του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης. Παρέχουν, ωστόσο, πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος. Στο παρόν στάδιο, η εικόνα που διαμορφώνεται από τα διαθέσιμα δεδομένα όσον αφορά την πρόοδο που σημειώνει το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης δεν είναι ολοκληρωμένη. Για παράδειγμα, 83 εκατομμύρια άνθρωποι που κατοικούν σε αγροτικές περιοχές έχουν επωφεληθεί μέχρι στιγμής από τις βελτιωμένες υπηρεσίες που λαμβάνουν στήριξη από το πρόγραμμα (το 94% του στόχου). Έργα ανάπλασης με χρηματοδοτική στήριξη εκτελέστηκαν σε 34 000 χωριά, αριθμό που υπερβαίνει τον τελικό στόχο των 27 000 χωριών για το τέλος της περιόδου. Από την άλλη πλευρά, μολονότι στις διαθέσιμες εκθέσεις αναφέρεται ότι στο πλαίσιο των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης δημιουργήθηκαν 45 000 θέσεις εργασίας, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 19% του τελικού στόχου· ομοίως, μέχρι στιγμής έχουν λάβει στήριξη οι 36 000 από τις αρχικά προβλεπόμενες 77 000 πολύ μικρές επιχειρήσεις[27]. Στον τομέα της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑλΠ), η οριστική παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων αποτελεί το κυριότερο εργαλείο για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ αλιευτικής ικανότητας και αλιευτικών πόρων. Με τη χρηματοδοτική στήριξη του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ) διαλύθηκαν από τον Ιανουάριο του 2007 έως τον Μάιο του 2013 περισσότερα από 4 000 σκάφη[28], γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση του αλιευτικού στόλου. Ωστόσο, σε αναδρομική αξιολόγηση των μέτρων διάλυσης σκαφών και προσωρινής παύσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του ΕΤΑ επισημάνθηκε η έλλειψη αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των τρεχόντων προγραμμάτων διάλυσης ως προς την εξασφάλιση ισορροπίας μεταξύ των αλιευτικών στόλων της ΕΕ και των αλιευτικών πόρων[29]. Όσον αφορά τα καθεστώτα προσωρινής παύσης των δραστηριοτήτων, η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δημόσια χρηματοδότηση ήταν πιο χρήσιμη για να καταστήσει τα καθεστώτα πολιτικά αποδεκτά από ό,τι για την πραγματική μείωση της ποσότητας των αλιευμάτων. Η παροχή στήριξης από το ΕΤΑ στην υδατοκαλλιέργεια και τη μεταποίηση προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας είναι κορυφαίας σημασίας. Οι δύο αυτοί τομείς αντιπροσωπεύουν από κοινού σχεδόν το ένα τρίτο των αναλήψεων υποχρεώσεων στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Και οι δύο κλάδοι είναι επικερδείς, παρά το γεγονός ότι, από πλευράς όγκου, η παραγωγή υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ δεν σημειώνει αύξηση. Όσον αφορά τη μεταποίηση, ο κλάδος παρουσιάζει αύξηση τόσο ως προς τον όγκο όσο και ως προς την αξία της παραγωγής. Η απασχόληση στον κλάδο της υδατοκαλλιέργειας είναι σταθερή όσον αφορά τις θέσεις εργασίας σε μονάδες ισοδύναμου πλήρους απασχόλησης, ενώ οι θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης αντικαθίστανται από θέσεις πλήρους απασχόλησης που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη μονιμότητα. Το στοιχείο αυτό εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η συμβολή του ΕΤΑ στη δημιουργία θέσεων εργασίας φαίνεται περιορισμένη, παρότι πρόκειται για σημαντική θετική εξέλιξη για τους ενδιαφερόμενους εργαζομένους. Επιπλέον, η ένταση κεφαλαίου στον κλάδο της υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ αυξάνεται συνεχώς και η δημόσια στήριξη που παρέχεται στο πλαίσιο του ΕΤΑ συνοδεύει τη διαδικασία αυτή. Όσον αφορά τη μεταποίηση, ο αντίκτυπος του ΕΤΑ στις θέσεις εργασίας είναι μέτριος - περισσότερες από 3 400 θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν την περίοδο από το 2007 έως το 2010[30]. Η χρηματοδοτική στήριξη η οποία παρέχεται από το ΕΤΑ για τις κοινότητες που εξαρτώνται από την αλιεία υλοποιείται από τις ομάδες τοπικής δράσης για την αλιεία (ΟΤΔΑ). Σε πρόσφατη μελέτη εκτιμάται ότι οι ΟΤΔΑ δημιούργησαν κατά την περίοδο 2010-2013 τουλάχιστον 7 300 θέσεις εργασίας, ενώ διατηρήθηκαν άλλες 12 500. Επίσης, δημιουργήθηκαν περισσότερες από 200 νέες επιχειρήσεις. Παράδειγμα: Έργα ΟΤΔΑ για την οικονομική τόνωση των παραδοσιακών αλιευτικών επιχειρήσεων των περιφερειών Το έργο «Fisch vom Kutter» («Ψάρια από το μικρό σκάφος») είναι ένα καινοτόμο έργο μικρής κλίμακας, το οποίο καλύπτει 21 αλιευτικές επιχειρήσεις από την παράκτια ενεργή περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας. Με τη στήριξη του ΕΤΑ δημιουργήθηκε ένα σύστημα απευθείας πωλήσεων για ψάρια που προέρχονται από την περιοχή αυτή. Κάνοντας χρήση ενός δυναμικού δικτυακού τόπου, οι αλιείς αποστέλλουν λεπτομέρειες για την ψαριά τους και τον εκτιμώμενο χρόνο αποβίβασης με SMS στον δικτυακό τόπο ενώ βρίσκονται στη θάλασσα. Με τον τρόπο αυτό, οι πελάτες μπορούν να δουν πού, πότε και τι είδους ψάρια θα μπορούν να αγοράσουν απευθείας από το σκάφος μόλις δέσει στο λιμάνι. Οι αλιείες που συμμετέχουν στο έργο επιτυγχάνουν υψηλότερες τιμές για τα ψάρια τους. Επίσης, ορισμένες αλιευτικές εταιρείες έχουν δημιουργήσει επιπρόσθετες δραστηριότητες επεκτείνοντας την γκάμα των προϊόντων τους (π.χ. καπνίζοντας και μαγειρεύοντας μέρος της ψαριάς) και έχουν πλέον περισσότερους πελάτες κατά 30-50%. Εκ των υστέρων αξιολογήσεις του χρηματοδοτικού μέσου LIFE σε επίπεδο έργων κατέδειξαν ότι το πρόγραμμα «LIFE-Φύση» αποδείχθηκε ιδιαιτέρως κατάλληλο για τη στήριξη της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της διατήρησης της φύσης, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή των οδηγιών για τα πτηνά και τους οικοτόπους και το δίκτυο «Natura 2000». Οι δράσεις των έργων του προγράμματος «Φύση» είναι εν γένει αποτελεσματικές, με υψηλό αντίκτυπο και επίπεδο βιωσιμότητας. Χάρη στα έργα του προγράμματος «LIFE-Φύση», ο πληθυσμός του πλέον απειλούμενου με εξαφάνιση αιλουροειδούς του πλανήτη, του ιβηρικού λύγκα, τριπλασιάστηκε στην Ισπανία και προετοιμάζεται το έδαφος για την επανεισαγωγή του στην Πορτογαλία. Επιπλέον, 13 000 εκτάρια γης τέθηκαν υπό καθεστώς προστασίας για τη διατήρηση της φύσης. Στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής συνιστώσας του προγράμματος LIFE, έργα όπως το «Icarre 95» έχουν αναδείξει τις δυνατότητες των μεθόδων παραγωγής που βασίζονται πραγματικά στην αρχή «από λίκνο σε λίκνο» («cradle to cradle»), με τη βοήθεια των οποίων θα τεθεί σε εφαρμογή στο μέλλον η προώθηση της αποδοτικής χρήσης των ανακυκλώσιμων υλικών στη βιομηχανική παραγωγή. Άλλα έργα, όπως για παράδειγμα το έργο «Από τις σκεπές στους δρόμους» («From Roof to Road») συνέβαλαν στην ανάπτυξη μιας αποδοτικής ως προς τη χρήση των πόρων επιχειρηματικής δραστηριότητας, εν προκειμένω με τη χρήση της ορυκτής ασφάλτου που προέρχεται από παλαιές σκεπές για την κατασκευή οδοστρώματος. Όσον αφορά τη συνιστώσα «Πληροφόρηση» του προγράμματος, στην τελική αξιολόγηση του προγράμματος LIFE+ καταδείχθηκε ότι το πρόγραμμα διαδραμάτισε εξίσου σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης, της χρηστής διακυβέρνησης και της συμμετοχής του κοινού στα περιβαλλοντικά ζητήματα της ΕΕ. Επιχειρησιακές πτυχές των επιδόσεων Στους τομείς της διατήρησης και της διαχείρισης των φυσικών πόρων, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε σειρά ειδικών εκθέσεων με θέμα τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των προγραμμάτων. Τα πορίσματα και οι συστάσεις του Συνεδρίου σχετικά με τις συνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις ελήφθησαν υπόψη στα προγράμματα της περιόδου 2014-2020. Κατ’ εξαίρεση της γενικής αρχής της ΚΓΠ για τις ενισχύσεις, σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις είναι αποσυνδεδεμένες από τα επίπεδα της γεωργικής παραγωγής, τα κράτη μέλη δύνανται, σε περιορισμένο βαθμό και υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να χορηγούν και συνδεδεμένες ενισχύσεις. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ειδική έκθεση αριθ. 10/2013) διατύπωσε τη δυσμενή παρατήρηση ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν υπερβολικά ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη θέσπιση συνδεδεμένων άμεσων ενισχύσεων. Τα κράτη μέλη δεν παρείχαν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα που θεσπίστηκαν ήταν αναγκαία ή ενδεδειγμένα, και το πλαίσιο παρακολούθησης (στόχοι και δείκτες) δεν ήταν επαρκές για τη δέουσα αξιολόγηση των μέτρων αυτών στο μέλλον. Για την περίοδο 2014-2020 η Επιτροπή προβλέπει τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου παρακολούθησης και αξιολόγησης και για τους δύο πυλώνες της ΚΓΠ, με σκοπό την καλύτερη μέτρηση των επιδόσεων της πολιτικής. Κατά τον σχεδιασμό των προτάσεών της για την πολιτική αγροτικής ανάπτυξης την περίοδο 2014-2020, η Επιτροπή έλαβε υπόψη την κριτική του Συνεδρίου σχετικά με τις επιδόσεις των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης που συγχρηματοδοτούνται από την ΕΕ στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ[31]. Ένα αρνητικό σχόλιο το οποίο διατυπώθηκε επανειλημμένως από το Συνέδριο ήταν ότι η επιλογή των έργων από τα κράτη μέλη υπαγορευόταν συχνά περισσότερο από την ανάγκη να δαπανηθεί ο προϋπολογισμός που είχε διατεθεί παρά από την ποιότητα των έργων όσον αφορά τη δυνατότητα επίτευξης των αποτελεσμάτων. Το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης ότι οι στόχοι που τέθηκαν για τις δαπάνες στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης δεν ήταν επαρκώς σαφείς και ότι οι πληροφορίες σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, καθώς και η κοινοποίησή τους, προκειμένου να καταδειχθεί κατά πόσον επιτεύχθηκαν οι στόχοι που είχαν τεθεί και εάν ο προϋπολογισμός της ΕΕ δαπανήθηκε κατά τρόπο αποτελεσματικό και αποδοτικό, ήταν ανεπαρκείς. Το Συνέδριο επεσήμανε ακόμη ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες παρακολούθησης και αξιολόγησης δεν αξιοποιήθηκαν επαρκώς για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των δαπανών στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης. Ειδικότερα, όσον αφορά τη στήριξη στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης για τη βελτίωση της οικονομικής αξίας των δασών, το Συνέδριο εντόπισε αδυναμίες στον σχεδιασμό του μέτρου και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι λίγα μόνο από τα ελεγχθέντα έργα επέφεραν σημαντική βελτίωση της οικονομικής αξίας των δασών. Η Επιτροπή έλαβε εξίσου υπόψη τις ελλείψεις που διαπίστωσε το Συνέδριο κατά τον σχεδιασμό της συνιστώσας «Περιβάλλον» του νέου προγράμματος LIFE[32]. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η περιβαλλοντική συνιστώσα του προγράμματος LIFE+ δεν σχεδιάστηκε ούτε εφαρμόστηκε δεόντως. Τα κύρια προβλήματα αφορούσαν την ποιότητα της διαδικασίας επιλογής των έργων και την έλλειψη κατάλληλων δεικτών. Για τον λόγο αυτό, το νέο πρόγραμμα LIFE φιλοδοξεί να είναι καλύτερα διαρθρωμένο, απλουστευμένο και να χαρακτηρίζεται από εντονότερο στρατηγικό προσανατολισμό και μεγαλύτερη ευελιξία. Στο πλαίσιό του θα επιλέγονται έργα που προβάλλουν βέλτιστες πρακτικές και προσεγγίσεις καινοτομίας ή επίδειξης ώστε να προσδίδεται προστιθέμενη αξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ από το 2018 και εξής καταργούνται εξ ολοκλήρου οι ενδεικτικές εθνικές επιχορηγήσεις. Προκειμένου να παρέχεται στο μέλλον καλύτερη πληροφόρηση σχετικά με τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο του προγράμματος, στον κανονισμό για το νέο LIFE περιλαμβάνεται ένα σύνολο δεικτών επιδόσεων, οι οποίοι συμπληρώνονται στο πολυετές πρόγραμμα εργασιών του LIFE για την περίοδο 2014-2017 από δείκτες αποτελεσμάτων ανά τομέα προτεραιότητας και, κατά περίπτωση, ανά θεματική προτεραιότητα. 2.1.4. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ (τομέας προϋπολογισμού 3Α) Στόχοι των προγραμμάτων και στρατηγική «Ευρώπη 2020» Ο συγκεκριμένος τομέας προϋπολογισμού αντιστοιχεί στο 0,8% του συνολικού πολυετούς πλαισίου 2007-2013. Το 2013 η χρηματοδοτική στήριξη για τον εν λόγω τομέα πολιτικής ανήλθε σε αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 1,45 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο εν λόγω τομέας καλύπτει χρηματοδοτικά προγράμματα που υποστηρίζουν τις διάφορες διαστάσεις της πολιτικής της Επιτροπής σε θέματα μετανάστευσης, ασύλου και συνόρων, καταπολέμησης της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας, καθώς και την πολιτική στον τομέα της δικαιοσύνης. Στον τομέα της μετανάστευσης, του ασύλου και των συνόρων, διατέθηκαν από το γενικό πρόγραμμα «Αλληλεγγύη και διαχείριση των μεταναστευτικών ροών» (SOLID) σχεδόν 4 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007–2013 με στόχο να εξασφαλιστεί δίκαιη κατανομή των ευθυνών μεταξύ των χωρών της ΕΕ όσον αφορά το δημοσιονομικό βάρος που απορρέει από την ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και την εφαρμογή κοινών πολιτικών στη χορήγηση ασύλου και τη μετανάστευση. Στο πλαίσιο αυτού του γενικού προγράμματος, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών αποτελεί το μέσο που συνδέεται με τον πλέον άμεσο τρόπο με τον πρωταρχικό στόχο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης των γυναικών και των ανδρών ηλικίας 20-64 ετών στο 75%, μεταξύ άλλων μέσω της καλύτερης ενσωμάτωσης των νόμιμων μεταναστών. Στηρίζοντας δραστηριότητες όπως τα μαθήματα γλώσσας και αγωγής του πολίτη, η ανάπτυξη ικανοτήτων και οι ανταλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης αποσκοπεί στη σταδιακή μείωση του χάσματος στα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ των υπηκόων τρίτων χωρών και των υπηκόων της ΕΕ. Συμπληρώνει συνεπώς το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ασφάλεια και προστασία των ελευθεριών» προάγει την αποτελεσματική ευρωπαϊκή διασυνοριακή συνεργασία για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας, καθώς και για τη βελτίωση της πρόληψης της εγκληματικότητας. Το πρόγραμμα «Πρόληψη και καταπολέμηση της εγκληματικότητας», με προϋπολογισμό ύψους 600 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2007-2013, έχει ως στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας (τρομοκρατία, εμπορία ανθρώπων, εγκλήματα κατά των παιδιών, ηλεκτρονικό έγκλημα, παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και όπλων, διαφθορά και απάτη). Στον τομέα της δικαιοσύνης, ο σκοπός έξι προγραμμάτων για την αστική δικαιοσύνη, την ποινική δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ιθαγένεια, την καταπολέμηση της βίας εις βάρος παιδιών, εφήβων και γυναικών (Daphne), την καταπολέμηση των διακρίσεων και την ισότητα των φύλων (Progress), καθώς και για την πολιτική ελέγχου των ναρκωτικών, ήταν να συμβάλουν μεταξύ άλλων στον πρωταρχικό στόχο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού στο 75%. Ενδεικτικά αναφέρεται η χρηματοδότηση ειδικών δράσεων για την αντιμετώπιση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών και για την προώθηση της ισότητας των φύλων στις διαδικασίες λήψης οικονομικών αποφάσεων, καθώς και η χρηματοδότηση στον τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων και της ένταξης των Ρομά. Επιδόσεις των προγραμμάτων Το 2013 όλα τα εγγεγραμμένα προγράμματα στον συγκεκριμένο τομέα προϋπολογισμού εφαρμόστηκαν όπως είχε προβλεφθεί, με αναφερόμενο ποσοστό απορρόφησης των κονδυλίων του προϋπολογισμού που πλησιάζει το 100%. Στον τομέα της μετανάστευσης, του ασύλου και των συνόρων, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφών (στο πλαίσιο του προγράμματος SOLID) παρείχε συνδρομή σε επιστρέφοντες για την οικειοθελή επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους. Ο αριθμός των οικειοθελών επιστροφών αυξήθηκε. Το ποσοστό των οικειοθελών επιστροφών ανήλθε το 2012 στο 41,1% του συνολικού αριθμού επιστροφών, έναντι 38,4% το 2011. Στην αύξηση αυτή συνέβαλε η χρηματοδοτική στήριξη από το πρόγραμμα, διότι σε ορισμένες χώρες το πρόγραμμα προήγαγε τη θέσπιση καθεστώτων οικειοθελούς επιστροφής που δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων (επίσης στο πλαίσιο του προγράμματος SOLID) παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη για την υποδοχή, και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής, των αιτούντων άσυλο και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Πρόσφατα στοιχεία καταδεικνύουν ότι παρατηρείται αυξημένη χρήση της χρηματοδότησης της ΕΕ από τα κράτη μέλη που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τη βελτίωση των ικανοτήτων υποδοχής και την επιτυχή ένταξη των δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην επικράτειά τους. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων χρησιμοποιείται επίσης για την παροχή στήριξης στα κράτη μέλη στο πλαίσιο των προσπαθειών τους για την επανεγκατάσταση των προσφύγων. Το 2013 τα κράτη μέλη δεσμεύθηκαν να εξασφαλίσουν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων την επανεγκατάσταση περισσότερων από 3 900 ατόμων, έναντι σχεδόν 3 000 ατόμων το 2012. Η οικονομική κάμψη περιόρισε τις δυνατότητες του προγράμματος SOLID να αποφέρει αποτελέσματα. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα τα οποία καταδεικνύουν ότι η διαφορά των ποσοστών απασχόλησης μεταξύ των υπηκόων τρίτων χωρών και των υπηκόων της ΕΕ παρέμεινε σχετικά σταθερή κατά την τελευταία πενταετία και ότι το ποσοστό απασχόλησης των πολιτών από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ παραμένει σημαντικά υψηλό (65,1%) σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό των υπηκόων τρίτων χωρών (53,9%)[33]. Στον τομέα της καταπολέμησης της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας, η χρηματοδότηση της ΕΕ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και άλλων φορέων. Παρέχεται, για παράδειγμα, τακτική χρηματοδότηση για τις δραστηριότητες των εμπειρογνωμόνων του παγκόσμιου δικτύου υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανών εμπειρογνωμόνων (δίκτυο επαγγελματιών CARIN). Η διαχείριση δημευθέντων περιουσιακών στοιχείων και η επαναχρησιμοποίηση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης για κοινωνικούς σκοπούς συγκαταλέγονται στα καινοτόμα έργα τα οποία στηρίζει η Επιτροπή. Παράδειγμα χρηματοδότησης στον τομέα των εσωτερικών υποθέσεων: Παροχή στήριξης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων σε κράτη μέλη που βρίσκονται αντιμέτωπα με την αιφνίδια άφιξη μεγάλου αριθμού υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι ενδέχεται να χρήζουν διεθνούς προστασίας Στα τέλη του καλοκαιριού και κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου του 2013, η Βουλγαρία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή εισροή μεταναστών και αιτούντων άσυλο, με συνέπεια να καλείται να αντιμετωπίσει εξαιρετικά επαχθείς και επείγουσες ανάγκες στο πλαίσιο του εθνικού της συστήματος ασύλου. Το βουλγαρικό σύστημα ασύλου, το οποίο σχεδιάστηκε με ικανότητα υποδοχής περίπου 1 250 ατόμων ετησίως, δεν μπορούσε να καλύψει τις 7 000 και πλέον αιτήσεις που υποβλήθηκαν για χορήγηση διεθνούς προστασίας. Ως εκ τούτου, οι βουλγαρικές αρχές ζήτησαν την παροχή στήριξης από την ΕΕ με τη μορφή επειγόντων μέτρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων. Με την εν λόγω χρηματοδότηση η Βουλγαρία κατόρθωσε, εντός των 6 μηνών που προβλέφθηκαν για τη διάρκεια της στήριξης επείγουσας ανάγκης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων, να αυξήσει και να βελτιώσει σε σημαντικό βαθμό την ικανότητα του εθνικού της συστήματος ασύλου ώστε να είναι σε θέση να παρέχει στους αιτούντες άσυλο ικανοποιητικά επίπεδα στέγασης και να διευρύνει την ικανότητα διεκπεραίωσης αιτήσεων χορήγησης διεθνούς προστασίας. Στο ίδιο πλαίσιο, η Βουλγαρία έλαβε επίσης στήριξη από το Ταμείο Επιστροφών και από το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων. Στον τομέα της δικαιοσύνης, οι δραστηριότητες που λαμβάνουν στήριξη μέσω προγραμμάτων δαπανών συμβαδίζουν με την εξελισσόμενη πολιτική της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, με στόχο την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης προς όφελος όλων. Διαπιστώνεται στο εσωτερικό της ΕΕ συνεχής αύξηση του αριθμού των επαγγελματιών που παρακολουθούν προγράμματα κατάρτισης σχετικά με το δίκαιο της ΕΕ ή το δίκαιο άλλου κράτους μέλους. Το ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών διαδραματίζει καίριο ρόλο στην κατάρτιση των δικαστών. Προκειμένου να να συμβάλει στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, να αυξήσει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, να προστατεύσει τα δικαιώματα των παιδιών, των Ρομά, των θυμάτων βίας και των θυμάτων εγκληματικών πράξεων, καθώς και να παράσχει στήριξη στα εν λόγω άτομα, η Επιτροπή συνέχισε να στηρίζει την υλοποίηση έργων στους τομείς αυτούς στα κράτη μέλη. Προς τον σκοπό αυτό, δόθηκαν επιχορηγήσεις λειτουργίας σε διακρατικά δίκτυα όπως το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εθνικών Φορέων Ισότητας (EQUINET), το Ευρωπαϊκό Λόμπι Γυναικών, η οργάνωση «Missing Children Europe», το δίκτυο «Victim Support Europe», η ένωση «Notaries of Europe» και η ένωση «European Digital Rights». Επί του παρόντος συγκεντρώνονται στοιχεία αξιολόγησης σχετικά με τα επιτεύγματα των χρηματοδοτούμενων μέτρων στον τομέα της δικαιοσύνης, τα οποία προβλέπεται να καταστούν διαθέσιμα στο τέλος του 2014. Παράδειγμα χρηματοδότησης στον τομέα της δικαιοσύνης: σύστημα ECRIS (Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου) – ενωσιακή χρηματοδότηση για τη διευκόλυνση αποδοτικής ανταλλαγής πληροφοριών για τις ποινικές καταδίκες μεταξύ των κρατών μελών Το σύστημα ECRIS δημιουργήθηκε τον Απρίλιο του 2012 με τη συνδρομή του προγράμματος ποινικής δικαιοσύνης. Το εν λόγω σύστημα παρέχει σε δικαστές και εισαγγελείς εύκολη πρόσβαση σε όσο το δυνατόν πληρέστερες πληροφορίες για το ποινικό παρελθόν κάθε πολίτη της ΕΕ, ανεξαρτήτως της χώρας της ΕΕ στην οποία το άτομο καταδικάστηκε στο παρελθόν. Αφαιρώντας από τους δράστες τη δυνατότητα να απαλλαγούν από το ποινικό παρελθόν τους μετακινούμενοι απλώς από ένα κράτος της ΕΕ σε κάποιο άλλο, το σύστημα μπορεί να εξυπηρετεί επίσης σκοπούς πρόληψης της εγκληματικότητας. Το 2013, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της υποβολής έκθεσης σχετικά με τα αποτελέσματα του έργου της, η Εθνική Αστυνομία της Ιρλανδίας επιβεβαίωσε ότι το σύστημα ECRIS συνέβαλε στη μεγιστοποίηση της ακρίβειας και της ακεραιότητας των δεδομένων ποινικού μητρώου που τηρούσε, εξασφαλίζοντας έτσι στη χώρα τη δυνατότητα να παρέχει καλύτερη πληροφόρηση και σε άλλα κράτη μέλη. Δεν υπάρχουν προς κοινοποίηση ειδικές επιχειρησιακές πτυχές αναφορικά με την εφαρμογή προγραμμάτων ή εκθέσεις επιδόσεων από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο για το 2013. 2.1.5. ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ (τομέας προϋπολογισμού 3Β) Στόχοι των προγραμμάτων και στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι δαπάνες του τομέα προϋπολογισμού «Ιθαγένεια» συμβάλλουν στην προτεραιότητα «Έξυπνη ανάπτυξη» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Με τη συνεισφορά του στην εμβληματική πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», το πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» (ΝσΔ· δαπάνες ύψους 148 εκατομμυρίων ευρώ για το 2013) έχει ως στόχο να προσφέρει στους νέους περισσότερες ευκαιρίες μέσω εμπειριών μη τυπικής μάθησης με ευρωπαϊκή διάσταση. Παρέχεται επίσης χρηματοδότηση για την προστασία των καταναλωτών και την υγεία. Στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών, η Επιτροπή στήριξε το 2013 οργανώσεις καταναλωτών ενωσιακής κλίμακας, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η κατάλληλη εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών σε επίπεδο ΕΕ. Οι δαπάνες του προγράμματος «Πολιτισμός» ανήλθαν το 2013 στο ποσό των 61 εκατομμυρίων ευρώ και αφορούσαν τη συγχρηματοδότηση πολιτιστικών δραστηριοτήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως έργων διακρατικής πολιτιστικής συνεργασίας, λογοτεχνικών μεταφράσεων και στήριξης πολιτιστικών φορέων ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Το πρόγραμμα «MEDIA 2007» και το πρόγραμμα «MEDIA Mundus» (δαπάνες ύψους 116,5 εκατομμυρίων ευρώ το 2013) συνδράμουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τομέα οπτικοακουστικών μέσων διευκολύνοντας την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, προωθώντας τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και ενισχύοντας τη διεθνή συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών της ΕΕ και τρίτων χωρών. Το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» έχει ως στόχο να ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών, να προαγάγει την ανεκτικότητα και την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ τους και να φέρει την Ευρώπη εγγύτερα στους πολίτες της, μέσω της προώθησης των αξιών και των επιτευγμάτων της, διατηρώντας παράλληλα τις μνήμες από το παρελθόν της. Επιδόσεις των προγραμμάτων Με τη συμβολή του στην εμβληματική πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», το πρόγραμμα ΝσΔ απέδειξε το 2013 ότι προσελκύει το ενδιαφέρον του πληθυσμού στον οποίο απευθύνεται παρέχοντας στήριξη σε ακόμη περισσότερους νέους και εργαζόμενους νέους, με τον συνολικό αριθμό των συμμετεχόντων να ανέρχεται από το 2007 σχεδόν σε ένα εκατομμύριο άτομα. Το πρόγραμμα έχει συμβάλει στην ουσιαστική αναγνώριση της μη τυπικής μάθησης, με την έκδοση, από το 2007, 265 000 πιστοποιητικών ευκαιριών μάθησης (Youthpass) του προγράμματος ΝσΔ. Σύμφωνα με την έρευνα που διεξήχθη το 2013 σχετικά με τον αντίκτυπο του πιστοποιητικού «Youthpass», περίπου το 80% των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» συμφωνούσαν ότι το «Youthpass» ενίσχυσε τη χρησιμότητα των χρηματοδοτούμενων έργων πιστοποιώντας τα αποτελέσματά τους όσον αφορά τη μη τυπική μάθηση. Βάσει των πλέον πρόσφατων διαθέσιμων δεδομένων που προέκυψαν από έρευνα παρακολούθησης, το 67% των συμμετεχόντων πιστεύουν ότι οι ευκαιρίες απασχόλησης που τους παρουσιάζονται έχουν αυξηθεί λόγω της εμπειρίας τους στο πλαίσιο του προγράμματος ΝσΔ. Σε αξιολόγηση που διενεργήθηκε για τη χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ κατά την περίοδο 2007-2011 στο πλαίσιο του προγράμματος για τους καταναλωτές προς δύο οργανώσεις ενωσιακού επιπέδου, και συγκεκριμένα προς την «Ευρωπαϊκή Ένωση για τον Συντονισμό της Εκπροσώπησης των Καταναλωτών στην Τυποποίηση» (ANEC) και το «Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών» (ΕΓΕΚ), διαπιστώθηκε ότι οι εν λόγω οργανώσεις συνέβαλαν σημαντικά στην εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών και εξασφάλισαν ανάλογη συμμετοχή των οργανώσεων των καταναλωτών σε ενωσιακό επίπεδο και καλύτερο διάλογο μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Στο πλαίσιο του προγράμματος για τους καταναλωτές, η ΕΕ παρέσχε επίσης χρηματοδοτική στήριξη για την πραγματοποίηση κοινών δράσεων εποπτείας της αγοράς μεταξύ των κρατών μελών, με έμφαση στη δοκιμή προϊόντων, την αξιολόγηση των κινδύνων, την παρακολούθηση της αγοράς και την ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης και βέλτιστων πρακτικών. Το 2013, 19 χώρες της ΕΕ ολοκλήρωσαν τέτοιου είδους κοινά έργα επιβολής της νομοθεσίας σε διάφορους τομείς, όπως για παράδειγμα οι παιδικές στολές και τα προϊόντα απομίμησης τροφίμων. Όσον αφορά τη δημόσια υγεία, από την ενδιάμεση αξιολόγηση του 2011 σχετικά με το πρόγραμμα για την υγεία[34] προκύπτει ότι τα αποτελέσματα της πλειονότητας των χρηματοδοτούμενων δράσεων ήταν ενωσιακής εμβέλειας. Από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προκύπτει ότι η προστιθέμενη αξία του προγράμματος για την ΕΕ είναι εμφανής κυρίως σε τομείς όπως η ανταλλαγή γνώσεων και δικτύωσης μεταξύ των επαγγελματιών του τομέα της υγείας σε διάφορες χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Φινλανδία, η Ιταλία, η Λιθουανία, οι Κάτω Χώρες και η Γερμανία, σε ζητήματα όπως η πληροφόρηση σχετικά με την υγεία και οι δείκτες υγείας, η προώθηση της υγείας (π.χ. σε σχέση με τον ιό HIV και το AIDS και την ασφάλεια του αίματος, των ιστών, των κυττάρων και των οργάνων), καθώς και η υγειονομική ασφάλεια (π.χ. το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εκτίμησης του Κινδύνου για την Υγεία από την Έκθεση σε Ηλεκτρομαγνητικά Πεδία). Στο πλαίσιο της αξιολόγησης κατέστη επίσης δυνατή η επικύρωση επτά κριτηρίων σχετικά με την προστιθέμενη αξία της ΕΕ τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ευρέως για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων στους τομείς δράσης του νέου προγράμματος 2014-2020. Ως εκ τούτου, το νέο πρόγραμμα εστιάζει περισσότερο στη σύνδεση μεταξύ της υγείας και των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Στις αρχές του 2014 ξεκίνησε η τελική αξιολόγηση του προγράμματος για την περίοδο 2008-2013, τα αποτελέσματα της οποίας θα είναι διαθέσιμα το 2015. Το πρόγραμμα «Πολιτισμός» εφαρμόστηκε σύμφωνα με τις προβλέψεις, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων μεγάλης κλίμακας για τη διάδοση και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, με έμφαση στην Αυστραλία και τον Καναδά. Χάρη στους χρηματοδοτικούς πόρους, εκτιμήθηκε ότι το 2012 μετακινήθηκαν μερικές χιλιάδες καλλιτέχνες/εργαζόμενοι στον χώρο του πολιτισμού, κυκλοφόρησαν αρκετές χιλιάδες πολιτιστικά έργα και συμμετείχαν περίπου 1 900 οργανώσεις, είτε ως συντονιστές είτε ως συνδιοργανωτές με το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στραμμένο κυρίως στον διαπολιτισμικό διάλογο. Οι δραστηριότητες των προγραμμάτων MEDIA και MEDIA Mundus υλοποιήθηκαν το 2013 σύμφωνα με τα αντίστοιχα προγράμματα εργασιών. Η επένδυση ενός ευρώ από το πρόγραμμα MEDIA είχε ως αποτέλεσμα την άντληση έξι ευρώ από ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης, καταλήγοντας στη διαμόρφωση της τιμής του πολλαπλασιαστή στο 14 όσον αφορά τη χρηματοδότηση του δικτύου κινηματογραφικών αιθουσών. Το ταμείο εγγυοδοσίας των παραγωγών του οπτικοακουστικού τομέα του προγράμματος MEDIA λειτουργεί σε εννέα χώρες. Η παροχή στήριξης για την ψηφιοποίηση των στοχευόμενων ανεξάρτητων επιχειρηματιών κινηματογραφικών αιθουσών που προβάλλουν την πλειονότητα των ευρωπαϊκών ταινιών συνεχίστηκε με τη χρηματοδοτική στήριξη 200 αιθουσών προβολής (+ 44) κατά το 2013. Όπως επιβεβαιώνεται και στην ενδιάμεση αξιολόγηση του «MEDIA 2007», το πρόγραμμα εκπλήρωσε τον βασικό στόχο του, δηλαδή τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής βιομηχανίας και συμβάλλει σημαντικά στην προώθηση της πολιτισμικής πολυμορφίας στην Ευρώπη. Οι ταινίες που έλαβαν χρηματοδότηση από το πρόγραμμα MEDIA παρουσιάζουν ποσοστά επιτυχίας άνω του μέσου όρου σε φεστιβάλ κορυφαίου κύρους. Το 2013 σε δύο ταινίες που έλαβαν στήριξη από το πρόγραμμα MEDIA απονεμήθηκαν βραβεία Όσκαρ 2013, ενώ στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών βραβεύθηκαν τρεις από τις 13 συνολικά ταινίες που χρηματοδοτήθηκαν από το εν λόγω πρόγραμμα. Τον Μάιο του 2013 ολοκληρώθηκε μελέτη[35] εκτίμησης του αντίκτυπου του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες». Εν γένει, οι συμμετέχοντες εκφράστηκαν πολύ θετικά για την επίδραση που είχε η συμμετοχή τους ως προς την ευαισθητοποίησή τους και τη συνολική τους αντίληψη για τον τρόπο ζωής των πολιτών σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το 89,1% των ερωτηθέντων φρονούν ότι έχουν μεγαλύτερη επίγνωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, της ευρωπαϊκής ταυτότητας και της ευρωπαϊκής κληρονομιάς, το 88,2% διακατέχονται από μεγαλύτερο αίσθημα αλληλεγγύης προς τους άλλους Ευρωπαίους, ενώ το 77,5% αισθάνονται περισσότερο Ευρωπαίοι. Σε σύγκριση με την προηγούμενη μελέτη που εκπονήθηκε το 2009, τα αποτελέσματα ήταν θετικότερα το 2013, στοιχείο που καταδεικνύει την αυξημένη αποτελεσματικότητα του προγράμματος. Δεν υπάρχουν προς κοινοποίηση ειδικές επιχειρησιακές πτυχές σχετικά με την εφαρμογή προγραμμάτων ή εκθέσεις επιδόσεων από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο για το 2013. 2.2. Οι Εξωτερικές Πολιτικές της Ενωσης (τομέας προϋπολογισμού 4) Στόχοι των προγραμμάτων και στρατηγικοί στόχοι της πολιτικής στον τομέα της εξωτερικής βοήθειας Το 2013 η παγκόσμια αστάθεια, όπως εκτιμήθηκε με βάση τον αριθμό των συγκρούσεων (μεταξύ των οποίων διαφορές, μη βίαιες κρίσεις, βίαιες κρίσεις, περιορισμέ