Βρυξέλλες, 22.12.2004

COM(2004) 824 τελικό

.

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με Το πρόγραμμα Δάφνη(2000 - 2003){ SEC(2004) 1595}

1. Σύνοψη

Η παρούσα έκθεση περιγράφει την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά το πρόγραμμα Δάφνη αφότου εγκρίθηκε τον Ιανουάριο 2000, και περιγράφει περιληπτικά τα κυριότερα επιτεύγματά του, όπως απαιτείται από το άρθρο 9 παράγραφος 2 της απόφασης. Σκοπός του προγράμματος Δάφνη είναι να ανταποκρίνεται στην ευρέως διαδεδομένη και συνεχώς αυξανόμενη μέριμνα, τόσο στο επίπεδο του κοινού όσο και στο πολιτικό επίπεδο, όσον αφορά το ζήτημα της βίας. Καλύπτονται όλα τα είδη βίας που στρέφονται εναντίον παιδιών, εφήβων και γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της οικιακής βίας, της βίας στα σχολεία, της βίας που στρέφεται εναντίον μειονοτικών ομάδων όπως οι ομοφυλόφιλοι, οι ανάπηροι, οι εθνικές μειονότητες.

Το πρόγραμμα Δάφνη είναι ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, δεδομένου ότι αποτελεί μέρος της πολιτικής φιλοδοξίας της Ένωσης να δημιουργήσει χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Υπάρχουν επίσης και άλλα προγράμματα και δράσεις που αποσκοπούν στην καταπολέμηση πιο συγκεκριμένων αδικημάτων, όπως είναι οι παράνομες ιστοσελίδες στο Διαδίκτυο, η εμπορία ανθρώπινων όντων ή οι διάφορες μορφές διακριτικής μεταχείρισης. Το πρόγραμμα Δάφνη είναι συνδεδεμένο με αυτά τα προγράμματα και τις δράσεις, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται δεόντως συντονισμός και συνοχή.

Το πρόγραμμα

Κατά τη διάρκεια της επταετούς ζωής της (1997-2003), η πρωτοβουλία Δάφνη και το επακόλουθο πρόγραμμα συνάντησαν ανταπόκριση κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτή που αναμενόταν. Περισσότερες από 2.200 προτάσεις έχουν ληφθεί ζητώντας χρηματοδοτήσεις των οποίων το συνολικό ποσό ανέρχεται σε 195 εκατ. ευρώ περίπου. Αυτή η εξαιρετικά σημαντική ανταπόκριση δείχνει ότι το πρόγραμμα απαντά σε βαθιά ανάγκη του εθελοντικού τομέα. Ένα σύνολο 303 έργων χρηματοδοτήθηκαν κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου για συνολικό κοινοτικό προϋπολογισμό 31 εκατ. ευρώ.

Για να επιτευχθεί αυτό με τους κατά το δυνατόν βέλτιστους όρους, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην παρακολούθηση της προόδου και στην αξιολόγηση των υλοποιήσεων που έχουν επιτευχθεί μέσω των χρηματοδοτούμενων έργων. Όλα τα έργα παρακολουθούνται και αξιολογούνται σε ατομική βάση κατά τη διάρκεια του σταδίου υλοποίησής τους.

Τα αποτελέσματα

Ο μακρύς κατάλογος των δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των έργων, συμπεριλαμβανομένων των καινοτόμων μεθόδων πρόληψης, της συνεργασίας, των ανταλλαγών, της δικτύωσης, της διαμόρφωσης νέων υποδειγμάτων και της διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών, έχουν ήδη αρχίσει να έχουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για τις δραστηριότητες των ΜΚΟ και των επίσημων οργανισμών στην Ευρώπη (όπως αποδεικνύεται από τη μελέτη στο συνημμένο παράρτημα).

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, φαίνεται ότι οι εν λόγω οργανισμοί έχουν κερδίσει πολλά από τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκές εταιρικές σχέσεις. Είτε έχοντας μάθει περισσότερα σχετικά με τα ουσιαστικά ζητήματα, είτε έχοντας βελτιώσει τις ικανότητές τους στον τομέα της συνεργασίας και της διαχείρισης ή την εξωτερική τους εικόνα, η σημασία όλων αυτών των οργανισμών αυξήθηκε. Ο μηχανισμός δικτύωσης αυτός καθαυτός έχει ήδη αντίκτυπο: φέρνοντας διάφορες ομάδες σε επαφή τις μεν με τις δε και παροτρύνοντάς τις να συνεργάζονται, έχει επιφέρει μεγάλη αλλαγή όσον αφορά το έργο οργανισμών οι οποίοι, από τη φύση τους, συχνότερα έχουν την τάση να ανταγωνίζονται. Με τη σειρά τους, αυτές οι εταιρικές σχέσεις οδήγησαν σε βελτίωση της αποτελεσματικότητας του προγραμματισμού, αποφεύγοντας την επικάλυψη και την κατασπατάληση των πόρων. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα Δάφνη μπορεί να θεωρηθεί ότι πέτυχε να συνεχίσει την κινητοποίηση του τομέα των ΜΚΟ σε όλα τα επίπεδα, δημιουργώντας πολλές νέες εταιρικές σχέσεις και συμμαχίες που συνεργάζονται προς την κατεύθυνση πληρέστερων ευρωπαϊκών πολιτικών για την καταπολέμηση της βίας.

Για τις ανάγκες αυτής της έκθεσης, διενεργήθηκε αξιολόγηση της επταετίας των δραστηριοτήτων της πρωτοβουλίας και του προγράμματος Δάφνη(1997-2003)[1].

Ορισμένα από τα πιο ενδιαφέροντα πορίσματα είναι τα ακόλουθα:

- Τα χρηματοδοτούμενα έργα χαρακτηρίζονται από ικανοποιητική ισορροπία μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών των δικαιούχων: παιδιά, έφηβοι και γυναίκες·

- Τα 220 έργα που αναλύθηκαν λεπτομερώς οδήγησαν σε 700 απτές υλοποιήσεις (π.χ. μελέτες, οδηγοί ορθών πρακτικών, εγχειρίδια κατάρτισης, CD-ROM, τηλεοπτικά ή ραδιοφωνικά μηνύματα)·

- Στόχος του 65% των έργων του προγράμματος Δάφνη είναι η ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Από την άποψη των αποτελεσμάτων, το 34% των υλοποιήσεων συνέβαλε στην επίτευξη αυτού του στόχου. Αυτό δείχνει την προστιθέμενη αξία του προγράμματος Δάφνη, που ενίσχυσε τη διάδοση ενός αριθμού ορθών πρακτικών στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, το 50% των έργων είχε άμεσα εφαρμόσιμα αποτελέσματα, όπως παρεμβάσεις υπό πραγματικές συνθήκες ή ενότητες κατάρτισης.

- Όσον αφορά τον αντίκτυπο που είχαν τα αποτελέσματα αυτά στους εταίρους που συμμετείχαν στα έργα, το 66% των έργων έχουν πλέον υιοθετήσει νέες πρακτικές κατά τις τρέχουσες δραστηριότητές τους. Το 80% των εταίρων αναγνωρίζουν ότι έχουν βελτιωθεί η εμπειρία, η τεχνογνωσία και η συμμετοχή τους σε διεθνικά δίκτυα/εταιρικές σχέσεις.

- Όσον αφορά τον αντίκτυπο στους τελικούς δικαιούχους (παιδιά, έφηβοι και γυναίκες), στα περισσότερα από το 50% των έργων, αυτές οι κατηγορίες πληθυσμού επωφελήθηκαν από βελτιωμένη πρόσβαση σε αρωγή και βελτίωσαν τις ικανότητές τους να αντιμετωπίζουν τις καταστάσεις με τις δικές τους δυνάμεις. Αυτό είναι μείζονος σημασίας αποτέλεσμα, επειδή υπερβαίνει την έννοια της παροχής αρωγής σε θύματα, προς την κατεύθυνση της έννοιας της αποκατάστασης και της αυτεξουσιότητας.

- Το τελευταίο πόρισμα που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι το 12% των έργων είχαν αντίκτυπο στη νομοθεσία και/ή οδήγησαν σε αλλαγή πολιτικής. Δεδομένου ότι ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος Δάφνη δεν είναι να προτείνει νομοθετικά μέτρα ή να αλλάζει τις πολιτικές, αυτή η παράπλευρη επίπτωση οφείλεται στην επίμονη και αφοσιωμένη δράση ορισμένων οργανισμών. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένα επιπλέον θετικό στοιχείο.

Όπως εκτίθεται αναλυτικά σε αυτή την έκθεση, ορισμένα πορίσματα της τελικής αξιολόγησης αποκάλυψαν τομείς στους οποίους υπάρχουν δυνατότητες βελτίωσης. Ορισμένοι από αυτούς τους τομείς είχαν ήδη επισημανθεί στα πλαίσια του προγράμματος «Δάφνη ΙΙ», όπως : η δημιουργία γραφείου συνδρομής (helpdesk) ή η απόδοση μεγαλύτερης σημασίας στη διάδοση.

2. Σκοπός της παρούσας έκθεσης

Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 της απόφασης 293/2000/EΚ[2] του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για τη θέσπιση του προγράμματος Δάφνη, η Επιτροπή οφείλει, στο τέλος του προγράμματος, να παρουσιάσει έκθεση αξιολόγησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται η πρόοδος του προγράμματος Δάφνη, αφότου εγκρίθηκε, τον Ιανουάριο 2000. Περιλαμβάνει ενδελεχή ανάλυση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν στα πλαίσια της προηγούμενης πρωτοβουλίας Δάφνη (1997-1999) και των δύο πρώτων ετών της υλοποίησης του προγράμματος Δάφνη, καθώς επίσης και ανάλυση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν το 2002 και το 2003, η οποία όμως δεν εξετάζει τα αποτελέσματα αυτών των έργων, επειδή δεν έχουν ακόμα ολοκληρωθεί. Κατά συνέπεια, η παρούσα έκθεση καλύπτει μία επταετία δραστηριοτήτων, η οποία αντιστοιχεί σε 303 έργα με συμμετοχή πλέον των 1500 οργανισμών. Ως εκ τούτου, υπερβαίνει τις απαιτήσεις του άρθρου 9 παράγραφος 2 της απόφασης 293/2000/EΚ

3. Αποτελέσματα και αντίκτυπος της πρωτοβουλίας και του προγράμματος Δάφνη

Για τις ανάγκες της παρούσας έκθεσης, πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της επταετίας των δραστηριοτήτων στα πλαίσια της πρωτοβουλίας και του προγράμματος Δάφνη (1997-2003), η μεθοδολογία των οποίων επεξηγείται στο παράρτημα 1. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της μελέτης είναι ο διεξοδικός της χαρακτήρας: και τα 303 έργα της πρωτοβουλίας (1997-1999) και του προγράμματος (2000-2003) υποβλήθηκαν σε ανάλυση. Τα πορίσματα έχουν ως εξής:

"Οι στόχοι της πρωτοβουλίας και του προγράμματος ήταν και παραμένουν σχετικοί με τις ανάγκες που οδήγησαν στη δημιουργία τους, δηλαδή η προστασία των παιδιών, των εφήβων και των γυναικών έναντι της βίας και η πρόληψή της. Τόσο οι υλοποιήσεις όσο και οι αντίκτυποι συμβάλλουν στην πραγματοποίηση όλων των στόχων του προγράμματος Δάφνη, επιβεβαιώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματικότητά του, η οποία πιστοποιείται από τον εντυπωσιακό χαρακτήρα των υλοποιήσεων και των αντικτύπων, σε σύγκριση με τον περιορισμένο χαρακτήρα των πόρων που διατέθηκαν. Όμως, μετά από το τέλος της υλοποίησης των έργων, η βιωσιμότητά τους είναι αρκετά χαμηλή, εξαιτίας της ανεπαρκώς σχεδιασμένης και στοχοθετημένης διάδοσής τους και των προβλημάτων όσον αφορά τη χρηματοδότηση μετά το πέρας των έργων ".

Τα πορίσματα μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

[pic]3.1. Σκοπιμότητα

Η σκοπιμότητα του προγράμματος Δάφνη αξιολογείται εξετάζοντας σε ποιον βαθμό οι στόχοι είναι και παραμένουν σκόπιμοι ως προς τα δεδομένα, δηλαδή τις κοινωνικές ανάγκες τις οποίες το πρόγραμμα επιδιώκει να ικανοποιήσει.

Σκοπιμότητα των στόχων του προγράμματος Δάφνη σε σχέση με τις κοινωνικές ανάγκες

Για την καταπολέμηση της βίας, χρειάζεται να συνδυάζονται ένας μεγάλος αριθμός πρωτοβουλιών και δράσεων. Το πρόγραμμα Δάφνη δεν έχει ως άμεσο στόχο τη μείωση του αριθμού των θυμάτων βίας. Αντ’ αυτού, το πρόγραμμα Δάφνη αποσκοπεί στη στήριξη οργανισμών των οποίων οι δράσεις συμβάλλουν στην προστασία κατά της βίας, χάρη στην πρόληψή της και στην παροχή αρωγής στα θύματα. Αυτό εξηγεί τον καθοριστικής σημασίας ρόλο τον οποίο διαδραματίζουν οι ΜΚΟ στο πλαίσιο του προγράμματος Δάφνη, αφότου δημιουργήθηκε.

Οι στόχοι του προγράμματος Δάφνη έχουν καθοριστεί με γενικούς όρους, έτσι ώστε να μπορούν να καλύπτουν πολλές διαφορετικές μορφές βίας. Οι στόχοι αυτοί είναι οι εξής έξι:

- Στήριξη σε πολυκλαδικά δίκτυα·

- Ανταλλαγές ορθών πρακτικών·

- Μελέτες, ερευνητικές εργασίες και συλλογή δεδομένων·

- Εκστρατείες πληροφόρησης·

- Πηγές πληροφόρησης·

- Αναγνώριση και καταγγελία της βίας.

Οι στόχοι αυτοί, δεδομένου ότι είναι ανεξάρτητοι από τις μορφές βίας οι οποίες καλύπτονται, δεν επηρεάζονται από τις προτεραιότητες που καθορίζονται σε ετήσια βάση όσον αφορά τις διάφορες πτυχές της βίας. Επιπλέον, αυτοί οι στόχοι είναι μέσα, περισσότερο παρά στόχοι stricto sensu . Στην πραγματικότητα, συμβάλλουν στους γενικότερους μετα-στόχους που στηρίζουν άρρηκτα το πρόγραμμα, δηλαδή στην ευρωπαϊκή αντίδραση στη βία μέσω της δικτύωσης και της ανταλλαγής των βέλτιστων πρακτικών, στην πρόληψη και στην προστασία των θυμάτων, και στην όξυνση της ευαισθητοποίησης.

3.2. Αποτελεσματικότητα

Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος Δάφνη αξιολογείται εξετάζοντας σε ποιον βαθμό οι υλοποιήσεις και οι αντίκτυποι συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του.

Για κάθε σχέδιο έργου, είχε πραγματοποιηθεί σύνδεση μεταξύ των υλοποιήσεών του και των στόχων του προγράμματος Δάφνη στην επίτευξη των οποίων οι υλοποιήσεις αυτές συμβάλλουν. Επί συνόλου 699 υλοποιήσεων, οι 601 συμβάλλουν σε μεγάλο ή σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό στην πραγματοποίηση των στόχων του προγράμματος Δάφνη, ως εξής:

[pic]

Το ως άνω σχεδιάγραμμα θα πρέπει να ερμηνευτεί ως εξής: το 15% των υλοποιήσεων συμβάλλουν στην πραγματοποίηση του στόχου "Στήριξη σε πολυκλαδικά δίκτυα", και αποτελούνται από 38% "διαλέξεις, σεμινάρια και εργαστήρια", 16% "μελέτες, αναφορές και βιβλία" και 11% "υλικά πληροφόρησης".

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι ο στόχος "Ανταλλαγή ορθών πρακτικών" στηρίζεται από περισσότερα από το ένα τρίτο των υλοποιήσεων, πράγμα που δείχνει α) τη σημασία αυτού του στόχου για τους συμμετέχοντες και β) την πραγματική προστιθέμενη αξία του προγράμματος Δάφνη για τη μεταφορά γνώσεων από χώρα σε χώρα και από οργανισμό σε οργανισμό σε όλη την Ευρώπη.

Εξετάζοντας αυτό το διάγραμμα αντίστροφα, φαίνεται ότι η προώθηση της συνεργασίας (με το στοιχείο "Διαλέξεις, σεμινάρια και εργαστήρια") είναι το αποτέλεσμα το οποίο συμβάλλει κατά τον μεγαλύτερο βαθμό στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος και το οποίο τους προωθεί όλους. Η υλοποίηση "Μελέτες, αναφορές και βιβλία" συμβάλλει επίσης κατά τρόπο σημαντικό στην επίτευξη όλων των στόχων.

Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η διαπίστωση ότι το αποτέλεσμα «πακέτα κατάρτισης και εγχειρίδια» επηρεάζει τρεις στόχους, πράγμα που επιβεβαιώνει ότι η κατάρτιση χρειάζεται να παραμείνει σε πρωτεύουσα θέση.

Επιπλέον, η επίτευξη καθενός από τους στόχους του προγράμματος στηρίζεται επίσης από τους αντικτύπους, όπως φαίνεται στο σημείο 3.3 του παραρτήματος. Από το διάγραμμα αυτό φαίνεται σαφώς ότι οι κυριότεροι αντίκτυποι συμβάλλουν στην επίτευξη ενός ή περισσότερων από τους στόχους του προγράμματος και ότι η επίτευξη όλων αυτών των στόχων στηρίζεται από τους αντικτύπους.

Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος Δάφνη εξασφαλίζεται, επομένως, από τη συμβολή τόσο των υλοποιήσεων όσο και των αντικτύπων.

3.3. Αποδοτικότητα

Η αποδοτικότητα του προγράμματος μετράει τη σχέση μεταξύ των πόρων, αφενός και, αφετέρου, των υλοποιήσεων και αντικτύπων, αποσκοπώντας στην αξιολόγηση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν είναι, εντούτοις, μια μονάδα παραγωγής, της οποίας το κόστος και το όφελος μπορούν να αξιολογηθούν επακριβώς με χρηματικούς όρους. Παρόλο που οι περισσότεροι από τους πόρους είναι γνωστοί – με όρους κεφαλαίων – θα ήταν άσκοπο να αποδοθεί χρηματική αξία στις υλοποιήσεις ή στους αντικτύπους: παραδείγματος χάρη, δεν μπορεί να εκφραστεί με εμπορικούς όρους η αξία ούτε της δυνατότητας που παρέχεται στα παιδιά και στις γυναίκες να βελτιώσουν την προστασία τους, ούτε της πρόληψης της βίας. Μπορούμε, εντούτοις, να βασιστούμε σε ενδείξεις σχετικά με τη χρησιμότητα του προγράμματος, τις υλοποιήσεις και τους αντικτύπους του.

Η αποτελεσματικότητα αξιολογήθηκε ακολουθώντας ρεαλιστική προσέγγιση, χρησιμοποιώντας κατά τον βέλτιστο δυνατό τρόπο τα διάφορα είδη πληροφοριών που είχαμε στη διάθεσή μας, με επικέντρωση στη χρησιμότητα του προγράμματος. Το αντιπροσωπευτικό δείγμα 148 ολοκληρωμένων έργων που αναλύθηκαν μπορεί να χαρακτηριστεί από τα ακόλουθα βασικά γεγονότα και στοιχεία:

- Το δείγμα αντιπροσωπεύει συνολικό προϋπολογισμό περίπου 20 εκατ. ευρώ (ως το 2001), δηλαδή περίπου 133.000 ευρώ για κάθε έργο και 23.500 ευρώ για κάθε συμμετέχοντα.

- Η χρηματοδότηση που χορηγήθηκε από την ΕΕ αντιπροσωπεύει το 75% περίπου αυτού του προϋπολογισμού, δηλαδή περίπου 17.600 ευρώ για κάθε συμμετέχοντα. Κατά μέσον όρο, αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ χρηματοδοτεί δύο ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ) για κάθε έργο για ένα έτος ή 0,35 ΙΠΑ για κάθε συμμετέχοντα οργανισμό, που αντιπροσωπεύει το 0,8% κατά μέσον όρο του προσωπικού τους·

- Για τα δύο τρίτα των έργων, το εναπομένον 25% του προϋπολογισμού καλύπτεται αποκλειστικά από εσωτερικούς πόρους. Το 10% των ερευνών μόνο έχουν πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση, ενώ ένα έργο στα τέσσερα δηλώνει συνδυασμό εσωτερικής και εξωτερικής χρηματοδότησης. Η χρηματοδότηση συμπληρώνεται συχνά μέσω επιπλέον εργασίας εκ μέρους των συμμετεχόντων ΜΚΟ καθώς επίσης και εκ μέρους εθελοντών. Είναι βεβαίως δύσκολη η αξιολόγηση του όγκου αυτών των προσπαθειών·

- Κατά μέσον όρο, κάθε έργο κατέληξε σε 5 υλοποιήσεις οι οποίες συνέβαλαν κατά τρόπο σημαντικό στην επίτευξη των έξι κυριότερων στόχων του προγράμματος. Ένας πολύ εντυπωσιακός όγκος υλικού διαδόθηκε από το 98% των έργων, ενώ διοργανώθηκαν εκδηλώσεις από το 90% των έργων. Οι υλοποιήσεις και η διάδοσή τους συνέβαλαν στην παραγωγή αντικτύπων σε στοχοθετημένες ομάδες, τελικούς δικαιούχους, το ευρύ κοινό και τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων.

- Στα 148 έργα τα οποία αναλύθηκαν είχαν συμμετάσχει 1227 οργανισμοί. Η συμμετοχή σε ένα έργο είχε αντίκτυπο για το 97% αυτών των οργανισμών, κυρίως από την άποψη της βελτίωσης της εμπειρογνωμοσύνης και των ικανοτήτων δικτύωσής τους ή από την άποψη της υιοθέτησης ορθών πρακτικών. Κατά συνέπεια, η συμμετοχή στο πρόγραμμα Δάφνη επηρέασε αναμφισβήτητα και θετικά αυτούς τους οργανισμούς.

Επομένως, αυτά τα επιτεύγματα αντιπροσωπεύουν ουσιαστική αξία, ιδίως από την άποψη της περιορισμένης χρηματοδότησης την οποία είχε χορηγήσει η Επιτροπή. Με την αξιολόγηση επιδιώχθηκε να επαληθευτεί κατά πόσον υπήρχε σημαντική σχέση μεταξύ του μεγέθους του προϋπολογισμού, αφενός και, αφετέρου, της φύσης και της συχνότητας των υλοποιήσεων και των αντικτύπων· το συμπέρασμα ήταν ότι δεν υπήρχε καμία τέτοια σχέση. Αυτό οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στο γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα Δάφνη θεωρούν ότι ο προϋπολογισμός είναι ένα μέσο. Η επένδυσή τους συνίσταται σε προσφορά εθελοντικού έργου, ενώ αποδίδουν μεγάλη αξία στα αποτελέσματα των έργων.

Από τα προαναφερόμενα στοιχεία (και από άλλα τα οποία παρουσιάζονται διεξοδικά στο παράρτημα), μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι το πρόγραμμα αυτό είναι αποτελεσματικό, δηλαδή ότι με περιορισμένη στήριξη εκ μέρους της ΕΕ, πραγματοποιήθηκαν σημαντικά επιτεύγματα και αντίκτυποι.

3.4. Η υλοποίηση και οι μηχανισμοί διάδοσης του προγράμματος Δάφνη

Ζητήθηκε από τους συντονιστές των έργων να δώσουν τη γνώμη τους όσον αφορά τις διαδικασίες υποβολής των αιτήσεων και σύναψης των συμβάσεων, την ιστοθέση του προγράμματος Δάφνη, τη στήριξη εκ μέρους του προγράμματος κατά τη διάρκεια της υλοποίησης των έργων, καθώς επίσης και όσον αφορά τα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης. Τα πλήρη δεδομένα σχετικά με τα προαναφερόμενα επισυνάπτονται στο παράρτημα 1. Εντούτοις, αξίζει τον κόπο να αναφερθεί εδώ το γεγονός ότι, για τα περισσότερα από τα προαναφερόμενα θέματα, τα δύο τρίτα τουλάχιστον των συντονιστών των έργων δηλώνουν ικανοποιημένοι. Συνολικά, τα επίπεδα ικανοποίησης ήταν ελαφρώς χαμηλότερα για την πρωτοβουλία σε σύγκριση με το πρόγραμμα.

Η διαχρονική ανάλυση του επιπέδου ικανοποίησης όσον αφορά τη "διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής" και της "ποιότητας της κοινοτικής στήριξης κατά τη διάρκεια του προπαρασκευαστικού σταδίου" δείχνει ότι ένα μεγαλύτερο ποσοστό συντονιστών έργων ήταν ικανοποιημένοι κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών (από το 2001 έως το 2003) σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, πράγμα που είναι ενθαρρυντικό.

Μηχανισμοί του προγράμματος Δάφνη | Διαχρονικό ποσοστό ικανοποιημένων συντονιστών έργων (%) |

|1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 | |Διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής |58% |52% |33% |50% |66% |61% |63% | |Ποιότητα της κοινοτικής στήριξης κατά τη διάρκεια του προπαρασκευαστικού σταδίου |35% |61% |59% |56% |63% |79% |83% | | 4. Συμπεράσματα

Ο σκοπός του προγράμματος Δάφνη είναι να στηρίζει το έργο οργανισμών (συμπεριλαμβανομένων ΜΚΟ) και τοπικών δημόσιων αρχών για την προστασία των γυναικών και των παιδιών και για την πρόληψη της βίας εναντίον τους. Το πρόγραμμα Δάφνη προσθέτει αξία στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε αυτό το έργο και ενθαρρύνει την ανταλλαγή ιδεών και βέλτιστων πρακτικών, μέσω της διαμόρφωσης δικτύων και εταιρικών σχέσεων, και της υλοποίησης πιλοτικών έργων τα οποία προσφέρουν ευκαιρίες για μάθηση, ανταλλαγή πληροφοριών, μεταφορά ικανοτήτων και συνολική κάλυψη προβληματικών τομέων· η παροχή αυτών των ευκαιριών προβλέπεται έτσι ώστε να εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα θύματα βίας.

Επιπλέον, το πρόγραμμα Δάφνη στηρίζει δράσεις ευαισθητοποίησης σχετικά με τη βία οι οποίες απευθύνονται στο ευρύ κοινό αλλά και στις κοινωνικές κατηγορίες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε αυτούς τους κινδύνους, καθώς επίσης και δράσεις που περιλαμβάνουν έρευνα και σεμινάρια γύρω από το θέμα της βίας. Είναι σημαντικό ότι όλες αυτές οι δράσεις πραγματοποιούνται μέσω νέων ευρωπαϊκών δικτύων, και με προοπτική συνεργασίας και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η πείρα που έχει αποκτηθεί μέσω της υλοποίησης του προγράμματος Δάφνη, σε συνδυασμό με διεξοδική αξιολόγηση του αντικτύπου των ολοκληρωμένων έργων, με εκτίμηση των πραγματοποιούμενων έργων και με συνεντεύξεις όσων συμμετέχουν σε αυτές τις δράσεις, οδήγησαν στα ακόλουθα συμπεράσματα:

- "Οι στόχοι της πρωτοβουλίας και του προγράμματος ανταποκρίνονταν και εξακολουθούν να ανταποκρίνονται στις αρχικές ανάγκες, δηλαδή στην προστασία των παιδιών, των εφήβων και των γυναικών από τη βία και στην πρόληψή της. Τόσο οι υλοποιήσεις όσο και οι αντίκτυποι συμβάλλουν στην επίτευξη κάθε στόχου του προγράμματος Δάφνη, επιβεβαιώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματικότητά του. Η απόδοση του προγράμματος αποδεικνύεται από τις υλοποιήσεις και τους αντικτύπους, που είναι εντυπωσιακοί σε σύγκριση με τους περιορισμένους πόρους που διατίθενται για το πρόγραμμα αυτό. Μετά από το πέρας των έργων, η βιωσιμότητά τους είναι αρκετά χαμηλή, εξαιτίας της ανεπάρκειας του σχεδιασμού και της στοχοθέτησης της διάδοσης, και των προβλημάτων όσον αφορά τη χρηματοδότηση μετά το πέρας των έργων."

- Δεδομένου του υψηλού επιπέδου ανταπόκρισης (περισσότερες από 2200 προτάσεις υποβλήθηκαν, ζητώντας επιχορήγηση της τάξης των 195 εκατ. ευρώ), είναι σαφές ότι το πρόγραμμα Δάφνη απαντά σε βαθιά κοινωνική ανάγκη.

- Με 700 περίπου υλοποιήσεις, τα 303 χρηματοδοτημένα έργα έδωσαν μια πρώτη απάντηση και συνέβαλαν σημαντικά στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης μεταξύ των στοχοθετημένων κοινωνικών ομάδων. Ο ρόλος που διαδραμάτισαν αφορά επίσης την ενίσχυση της υπευθυνότητας ενός ορισμένου αριθμού θυμάτων, τη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με την παροχή αρωγής, την ενίσχυση των παρεχόμενων υπηρεσιών, και συνέβαλαν στην κατανόηση ορισμένων μηχανισμών βίας, κλπ.

- Αυτές οι υλοποιήσεις είχαν αντίκτυπο, όχι μόνο στους εταίρους, στις ομάδες-στόχους και στους τελικούς δικαιούχους, αλλά επίσης και στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη βία και ο οποίος σιγά-σιγά αλλάζει, καθώς επίσης και στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών. Οι δημόσιοι φορείς διερευνούν και διαμορφώνουν νέα πρότυπα και μεθοδολογίες, που συμβάλλουν στη δημιουργία κοινού πλαισίου και συγκλινουσών πολιτικών σε όλα τα κράτη μέλη.

- Ένα άλλο πόρισμα που αξίζει να αναφερθεί, είναι ότι το 12% των έργων είχαν αντίκτυπο στη νομοθεσία και/ή οδήγησαν σε αλλαγές των πολιτικών. Δεδομένου του γεγονότος ότι ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος Δάφνη δεν είναι να προτείνει νομοθετικά μέτρα ή να αλλάζει τις πολιτικές, αυτή η παράπλευρη επίπτωση οφείλεται στην επίμονη και αφοσιωμένη δράση ορισμένων οργανισμών. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένα επιπλέον θετικό στοιχείο.

[1] Εξωτερική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από το Γραφείο Van Dijk, Bρυξέλλες· αδημοσίευτη

[2] ΕΕ L 34, 9.2.2000, σ. 1.