ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.03.1997 
COM(97) 85 τελικό 
ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΚΕΚΤΗΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 

ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΚΕΚΤΗΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΤ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ 
ΟΔΗΠΑΣ 77/187/ΕΟΚ TOT ΣΤΜΒΟΤΛΙΟΤ ΤΗΣ 14ΗΣΦΕΒΡΟΤΑΡΙΟΤ 1977 ΜΕ 
ΒΑΣΗ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ TOT ΕΤΡΩΠΑΪΚΟΤ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΤ. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1 - ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ. 
1.1.Ποιες χώρες; 
1.2. Ποιες επιχειρήσεις; 
1.3. Ποιοι εργαζόμενοι; 
1.4 Ποιες ενέργειες; 
1.4.1. θεμελιώδης έννοια. 
1.4.2. Αλλαγή εργοδότη. 
1.4.3. Διαδοχικές μεταβιβάσεις. 
1.4.4. Διενέργεια μεταβιβάσεων που οφείλονται σε διαδικασίες 
αφερεγγυότητας. 
2 - ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ. 
2.1 - Μεταβίβαση δικαιωμάτων και υποχρέωση στον εκδοχέα. 
2.2 - Μεταβίβαση επιχείρησης και εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση. 
2.3 - Μεταβίβαση επιχείρησης και τροποποιήσεις των συνθηκών εργασίας. 
2.4 - Απαγόρευση παραίτησης από δικαιώματα αναγνωριζόμενα από την 
οδηγία. 
2.5 - Μη εφαρμογή της οδηγίας για τις παροχές έκτος των νομικών 
συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. 
2.6 - Προστασία από απόλυση. 
2.7 - Προστασία του λειτουργήματος των εκπροσώπων του προσωπικού. 
3 - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΤΛΕΤΕΕΙΣ. 
4 - ΣΤΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 
Α 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. 
I - 20 ΈΡΩίΗΣΕΒνΑΠΑΝΊΗΣΕΙΣ ΠΑ ΊΗΝ ΚΑΛΗ ΕΠΠΥΧΙΑ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. 
Π - ΜΝΕΙΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ 
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. 
III - ΕΚΚΡΕΛ1Ε1Σ ΥΓΒΟΘΕΣΕΙΣ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΣΙΗΡ10Υ ΚΑΙ 
ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΣΧΕΠΚΑ ΜΕ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. 
IV - ΜΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΠΟΥ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΝ ΤΗΝ ΟΔΗΠΑ 
77/187/ΕΟΚ ΤΗΣ 14ΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1977. 
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΤ ΠΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΠΑΣ 
77/187/ΕΟΚ TOT ΣΤΜΒΟΤΛΙΟΤ ΤΗΣ 14ΗΣ ΦΕΒΡΟΤΑΡΙΟΤ 1977. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η οδηγία του Συμβουλίου 77/187/ΕΟΚ της 14ης Φεβρουαρίου 1977 σχετικά με 
την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών για τη διατήρηση των 
δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβίβασης επιχειρήσεων, 
εγκαταστάσεων ή μέρους εγκαταστάσεων1 (στο εξής ονομαζόμενη η "οδηγία" 
ή η "οδηγία για τις μεταβιβάσεις"), στοχεύει, σύμφωνα με τις αιτιολογικές 
σκέψεις της, να "προστατεύει τους εργαζομένους σε περίπτωση αλλαγής 
επιχειρηματία ιδιαίτερα προς εξασφάλιση της διατήρησης των δικαιωμάτων 
τους". Για το σκοπό αυτό η οδηγία προβλέπει ότι τα δικαιώματα και οι 
υποχρεώσεις που προκύπτουν για τον εκχωρητή σε μια σύμβαση εργασίας ή 
σε μια σχέση εργασίας, μεταβιβάζονται, λόγω αυτής της μεταβίβασης, στον 
εκδοχέα. Προβλέπει επίσης την προστασία των συγκεκριμένων εργαζομένων 
από απόλυση εκ μέρους του εκχωρητή ή του εκδοχέα, όμως δεν εμποδίζει 
"απολύσεις που μπορούν να πραγματοποιηθούν για οικονομικούς, τεχνικούς ή 
οργανωτικούς λόγους που συνεπάγονται αλλαγές στο πεδίο της απασχόλησης". 
Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας, ο εκχωρητής και ο εκδοχέας 
υποχρεούνται να πληροφορούν και να διαβουλεύονται τους εκπροσώπους των 
εργαζομένων που αφορά αυτή η μεταβίβαση. Ο ουσιώδης στόχος της οδηγίας 
είναι επομένως να υπάρχει μέριμνα ώστε η αναδιάρθρωση επιχειρήσεων εντός 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να μην έχει αρνητικές συνέπειες για τους 
εργαζομένους της εν λόγω επιχείρησης. 
Γενικά, στο επίπεδο της νομοθεσίας, η κοινωνική αποτελεσματικότητα της 
προστασίας που εγγυάται η οδηγία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Αυτή η 
οδηγία έχει αποδειχθεί ανεκτίμητο μέσο για την προστασία των εργαζομένων 
σε περίπτωση αναδιοργάνωσης μιας επιχείρησης, εξασφαλίζοντας μια 
οικονομική και τεχνολογική αναδιάρθρωση ειρηνική και σε πνεύμα ομοφωνίας 
και προβλέποντας ελάχιστους κανόνες για την προώθηση ενός θεμιτού 
ανταγωνισμού όσον αφορά τις αλλαγές. 
Η Επιτροπή στο σημείο 11.3.2. του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Κοινωνικής 
Δράσης (1995-1997) αποφάσισε να συντάξει Μνημόνιο σχετικά με τα κεκτημένα 
δικαιώματα των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβίβασης επιχειρήσεων με 
σκοπό τη βελτίωση της πληροφόρησης και του προσανατολισμού για την 
εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, λαμβανομένων υπόψη των πολυάριθμων 
υποθέσεων που εκκρεμούν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. 
0 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 
Η Επιτροπή επιθυμεί να θεωρείται αυτό το Μνημόνιο ως πράξη χρήσιμη για 
την καλύτερη κατανόηση του κοινοτικού δικαίου σε έναν τομέα αρκετά 
πολύπλοκο και όχι πάντοτε εύκολο να ερμηνευθεί. Η διευκόλυνση της 
ΈΕ αριθ. L 61/27 της 5.3.1977. 
κατανόησης της οδηγίας 77/187 σύμφωνα με τα κριτήρια του Ευρωπαϊκού 
Δικαστηρίου από ένα κοινό όχι απαραίτητα εμπειρογνωμόνων στον τομέα αυτό 
είναι ο κύριος στόχος που επιδιώκεται με το Μνημόνιο. Επομένως, το παρόν 
Μνημόνιο έχει ως στόχο να πληροφορήσει τους ευρωπαίους πολίτες σχετικά 
με την ερμηνεία της οδηγίας 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου στην οποία προέβη 
το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ανταποκρίνεται στην ανάγκη διαφάνειας των 
κοινοτικών κανόνων διευκολύνοντας κατ'αυτό τον τρόπο την ορθή εφαρμογή 
του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελεί οδηγό για τους 
εκπροσώπους των εργαζομένων και των εργοδοτών, όσον αφορά τα δικαιώματα 
τους και τις υποχρεώσεις τους στον τομέα της μεταβίβασης επιχειρήσεων. 
1 - ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 
1-1 Ποιες χώρες; 
Η οδηγία είναι εφαρμοστέα "άν και κατά το μέτρο που η επιχείρηση, η 
εγκατάσταση ή τα τμήματα εγκαταστάσεως προς μεταβίβαση ευρίσκονται στο 
εδαφικό πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης" (άρθρο 1.2) ή σε μια χώρα μέλος του 
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν). 
1.2. Ποιες επιχειρήσεις; 
Η οδηγία εφαρμόζεται κατά τη μεταβίβαση κάθε είδους επιχείρησης, 
εγκατάστασης ή μέρους εγκατάστασης, δημόσιας ή ιδιωτικής, σε άλλον 
επιχειρηματία. 
Επίσης, η απουσία κερδοσκοπικού χαρακτήρα της δραστηριότητας που 
ασκείται από μια επιχείρηση δεν την αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της 
οδηγίας (2). 
Μόνο οι μεταβιβάσεις που αφορούν πλοία της θαλάσσιας ναυσιπλοΐας 
αποκλείονται ρητώς από την οδηγία. 
1.3 Ποιοι εργαζόμενοι; 
Τα άτομα που η οδηγία αποβλέπει να προστατέψει είναι εκείνα που 
συνδέονται με σύμβαση εργασίας ή άλλη σχέση εργασίας όπως ορίζεται από 
το εργατικό δίκαιο, η οποία υφίσταται κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης. 
Το Δικαστήριο κρίνει ότι εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει 
κατά πόσον οι ενδιαφερόμενοι έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου και, κατά 
συνέπεια, η ύπαρξη ή όχι μιας σύμβασης εργασίας ή μιας σχέσης εργασίας 
κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης πρέπει να καθορίζεται σύμφωνα με 
τους κανόνες του εθνικού δικαίου (3). 
2ΔΕΚ 8 Ιουνίου 1994, Επιτροπή κατά Η.Β., σημείο 45, Συλλ.94, 5-2432. 
3ΔΕΚ 11 Ιουλίου 1985, υποθ. 105/84, Α/5 Danmals Inventai-, Συλλ. 1985, 2639 και 2654. 
Η οδηγία δεν αφορά τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων 
ατόμων τα οποία ήσαν εργαζόμενοι προσληφθέντες από τον εκχωρητή κατά 
την ημερομηνία της μεταβίβασης όμως δεν κατέχουν πλέον, με τη θέληση 
τους, θέση απασχόλησης υπό τον εκδοχέα (4). 
1.4. Ποιες ενέργειες; 
1.4.1. θεμελιώδης έννοια. 
Πρώτον πρέπει να επισημανθεί ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι 
μια οδηγία εφαρμόζεται σε κάθε μεταβίβαση που απορρέει από 
σύμβαση, διοικητική ή νομοθετική πράξη ή απόφαση δικαστηρίου (5) 
Το Δικαστήριο δήλωσε επίσης ότι ο ουσιώδης χαρακτήρας που 
επιτρέπει να αναγνωρίζεται μια μεταβίβαση συνίσταται στον καθορισμό 
του αν ο εκδοχέας έχει λάβει ήδη υπάρχουσα επιχείρηση της οποίας 
μπορεί να εξακολουθήσει τις δραστηριότητες ή, τουλάχιστον, 
δραστηριότητες του ίδιου είδους. Από αυτό προκύπτει ότι το 
αποφασιστικό κριτήριο για τον προσδιορισμό της ύπαρξης μεταβίβασης 
σύμφωνα με αυτή την οδηγία είναι να διαπιστωθεί αν η οικονομική 
οντότητα διατήρησε την ταυτότητα της (6). Οι αξιολογήσεις που 
απαιτούνται για να διαπιστωθεί η ύπαρξη ή όχι μιας μεταβίβασης κατά 
την έννοια που αναφέρεται παραπάνω εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των 
εθνικών δικαστηρίων, λαμβανομένων υπόψη των εξειδικευμένων 
στοιχείων ερμηνείας μιας τέτοιας αξιολόγησης: 
- το είδος επιχείρησης ή εγκατάστασης* 
- τη μεταβίβαση ή μη υλικών στοιχείων, όπως τα κτίρια και οι κινητές 
αξίες* 
- την αξία των άυλων στοιχείων κατά τη στιγμή της μεταβίβασης* 
- την εκ νέου πρόσληψη ή όχι του μεγαλύτερου μέρους του προσωπικού 
από το νέο επιχειρηματία* 
- τη μεταβίβαση ή όχι της πελατείας* 
- το βαθμό ομοιότητας των δραστηριοτήτων πριν και μετά τη 
μεταβίβαση* 
- τη διάρκεια μιας ενδεχόμενης αναστολής των δραστηριοτήτων. 
Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι αυτά τα στοιχεία δεν αποτελούσαν 
παρά μια μερική άποψη μιας συνολικής αξιολόγησης και δεν θα έπρεπε 
να εκτιμηθούν μεμονωμένα Ç). Για το Δικαστήριο, η παραπάνω 
^ αναφερόμενη νομολογία προϋποθέτει ότι "η μεταβίβαση αφορά μια 
οικονομική ενότητα οργανωμένη με σταθερό τρόπο, της οποίας η 
δραστηριότητα δεν περιορίζεται στην εκτέλεση ενός καθορισμένου 
έργου". Για να υπαχθεί μια μεταβίβαση επιχείρησης στο πεδίο 
4ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υποθ. 19/83, Wendelboe, Συλλ. 457. 
5ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υποθ. 135/83, Abels, Συλλ. 469. 
6ΔΕΚ 14 Απριλίου 1994, υποθ. C - 392/92,Schmidt. 
7ΔΕΚ 18 Μαρτίου 1986, υποθ. 24/85, Spijkers. 
εφαρμογής της οδηγίας, θα πρέπει να συνοδεύεται από τη μεταβίβαση 
ενός οργανωμένου συνόλου στοιχείων που επιτρέπουν τη συνέχιση των 
δραστηριοτήτων ή ορισμένων δραστηριοτήτων της εκχωρούσας 
επιχείρησης κατά σταθερό τρόπο"'(8). 
1.4.2. Αλλαγή εργοδότη. 
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η οδηγία είναι εφαρμοστέα σε όλες τις 
περιπτώσεις αλλαγής του φυσικού ή νομικού προσώπου που είναι 
υπεύθυνο για την εκμετάλλευση της επιχείρησης (*). Εφόσον η 
οικονομική ενότητα εξακολουθεί τις δραστηριότητες της, το γεγονός και 
μόνο της αλλαγής του φυσικού ή νομικού προσώπου που είναι υπεύθυνο 
για την εκμετάλλευση αρκεί για να επιφέρει την εφαρμογή της 
οδηγίας, χωρίς να τίθεται το ερώτημα αν η ιδιοκτησία της επιχείρησης 
έχει μεταβιβασθεί (10). 
Η διαβίβαση της ιδιοκτησίας των περισσοτέρων μετοχών μιας εταιρείας 
ή η αλλαγή της πλειονότητας των μετόχων δεν συνεπάγεται 
μεταβίβαση επιχείρησης, δεδομένου ότι το νομικό πρόσωπο του 
εργοδότη παραμένει το ίδιο. 
1.4.3. Διαδοχικές μεταβιβάσεις. 
-Ανάκτηση από τον ιδιοκτήτη της εκμετάλλευσης μιας επιχείρησης η 
οποία είχε εκχωρηθεί με σύμβαση μίσθωσης, ύστερα από παραβίαση 
της σύμβασης μίσθωσης εκ μέρους του διαχειριστή-μισθωτή: 
Η οδηγία είναι εφαρμοστέα, δεδομένου ότι έχει ως στόχο να 
εξασφαλίζει, εφόσον είναι δυνατόν, τη διατήρηση των δικαιωμάτων των 
εργαζομένων σε περίπτωση αλλαγής επιχειρηματία, επιτρέποντας τους 
να παραμένουν στην υπηρεσία του νέου επιχειρηματία υπό τους ίδιους 
όρους με εκείνους που είχαν συμφωνηθεί με τον εκχωρητή ("). 
-Κατά τη λήξη μιας μη μεταβιβάσιμης εκχώρησης, ο ιδιοκτήτης της 
επιχείρησης εκχωρεί αυτή σε άλλον εκδοχέα ο οποίος συνεχίζει την 
εκμετάλλευση της χωρίς διακοπή με το ίδιο προσωπικό το οποίο 
προηγουμένως απολύθηκε κατά τη λήξη της πρώτης εκχώρησης: 
Η οδηγία είναι εφαρμοστέα εφόσον σύμφωνα με τους όρους μιας 
σύμβασης μίσθωσης-διαχείρισης μη μεταβιβάσιμης, 0 
μισθωτής-διαχειριστής και ένας τρίτος την αποκτά δυνάμει νέας 
σύμβασης μίσθωσης-διαχείρισης που συνήψε με τον ιδιοκτήτη. Το 
γεγονός ότι η μεταβίβαση πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις δεν 
8ΔΕΚ 19 Σεπτεμβρίου 1995, υποθ. C-48/94, Rijgaard. 
9ΔΕΚ 15 Ιουνίου 1988, υποθ. 101/87, Bork International. 
10ΔΕΚ 10 Φεβρουαρίου, υποθ. 324/86, Daddy'Dance Hall. 
ΠΔΕΚ 17 Δεκεμβρίου 1987, υποθ. 287/86, Ny Mlle Kro. 
αποκλείει τη δυνατότητα εφαρμογής της οδηγίας καθόσον η εν λόγω 
οικονομική ενότητα διατηρεί την ταυτότητα της. Αυτό συμβαίνει 
συγκεκριμένα εφόσον η εκμετάλλευση της επιχείρησης συνεχίζεται 
χωρίς διακοπή από το νέο μισθωτή-διαχειριστή με το ίδιο προσωπικό 
το οποίο είχε απασχοληθεί στην επιχείρηση πριν από τη 
μεταβίβαση(12). 
1.4.4. Διενέργεια μεταβιβάσεων που οφείλονται σε διαδικασίες 
αφερεγγυότητας. 
Κατά το Δικαστήριο, η οδηγία δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη την 
υποχρέωση να επεκτείνουν τους κανόνες που υπαγορεύει στις 
μεταβιβάσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο μιας πτωχευτικής 
διαδικασίας που αποβλέπει στην εκκαθάριση των αγαθών του 
εκχωρητή, με την επιφύλαξη της ευχέρειας του εθνικού νομοθέτη να 
αποφασίζει διαφορετικά (13). 
Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε επίσης ότι η οδηγία δεν εφαρμόζεται κατά 
τις μεταβιβάσεις επιχειρήσεων που διενεργούνται στο πλαίσιο 
διαδικασίας σώρευσης απαιτήσεων του τύπου εκείνης της ιταλικής 
νομοθεσίας σχετικά με την αναγκαστική διοικητική εκκαθάριση, αλλά 
ότι εφαρμόζεται εφόσον, στο πλαίσιο ενός νομικού θεσμού του τύπου 
της έκτακτης διαχείρισης μεγάλων επιχειρήσεων σε κρίση 
αποφασίστηκε η συνέχιση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης και 
μάλιστα για όλο το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ισχύει αυτή η 
απόφαση14. 
Επίσης, η οδηγία είναι εφαρμοστέα κατά τη μεταβίβαση επιχείρησης, 
εγκατάστασης ή μέρους εγκατάστασης σε άλλον επιχειρηματία που 
επήλθε στο πλαίσιο μιας διαδικασίας του τύπου εκείνης μιας "surséance 
van betaling" (αναστολή πληρωμής) που προβλέπεται από το ολλανδικό 
δίκαιο, δεδομένου ότι μια τέτοια διαδικασία μπορεί να επιτρέψει τη 
συνέχιση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης. 
Το γεγονός και μόνο ότι η μεταβίβαση επιχείρησης, εγκατάστασης ή 
μέρους εγκατάστασης επήλθε μετά την παύση των πληρωμών της 
εκχωρούσας εταιρίας δεν αρκεί για να αποκλείσει τις εν λόγω 
συναλλαγές από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (15). Επίσης, η οδηγία 
εφαρμόζεται σε κάθε επιχείρηση της^οποίας η κρίοτμη κατάσταση έχει 
αναγνωριστεί, δεδομένου ότι η διαδικασία διαπίστωσης αυτής της 
12ΔΕΚ 10 Φεβρουαρίου 1988, υπόθ. 324/86, Daddy' Dance Hall. 
,3ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υπόθ. 135/83, Abels· ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υπόθ. 
179/83, FNV* ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υπόθ. 186/83, Botzen· ΔΕΚ 25 Ιουλίου 1991, 
υπόθ. 362/89, d'Urso. 
,4ΔΕΚ 25 Ιουλίου 1991, υπόθ. 362/89, d'Urso. 
15ΔΕΚ 11 Ιουλίου 1985, υπόθ. 105/84, Mikkelson. 
κατάστασης τείνει να ευνοεί τη διατήρηση της δραστηριότητας της 
επιχείρησης ενόψει μιας μεταγενέστερης ανάκτησης (16). 
2 - ΣΤΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ. 
2-1- Μεταβίβαση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στον εκδοχέα. 
Σύμφωνα με το άρθρο 3.1 της οδηγίας, τα δικαιώματα και οι 
υποχρεώσεις που απορρέουν για τον εκχωρητή από μια σύμβαση 
εργασίας ή μια σχέση εργασίας υφιστάμενη κατά την ημερομηνία της 
μεταβίβασης μεταβιβάζονται, λόγω αυτής της μεταβίβασης, στον 
εκδοχέα. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να προβλέπουν ότι ο 
εκχωρητής είναι, επίσης και μετά την ημερομηνία της μεταβίβασης και 
παράλληλα με τον εκδοχέα, υπεύθυνος για τις υποχρεώσεις που 
απορρέουν από μια σύμβαση εργασίας ή μια σχέση εργασίας. 
Κατ' αυτό τον τρόπο, ο εκδοχέας είναι υπεύθυνος για το σύνολο των 
υποχρεώσεων του εκχωρητή οι οποίες απορρέουν από μια σύμβαση 
εργασίας ή μια σχέση εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που 
δημιουργήθηκαν πριν από την ημερομηνία της μεταβίβασης. Για το 
Δικαστήριο, δεν υπάρχει καμιά επιφύλαξη για τα δικαιώματα και τις 
υποχρεώσεις που απορρέουν για τον εκχωρητή μιας σύμβασης εργασίας 
ή μιας σχέσης εργασίας που υφίσταται κατά την ημερομηνία της 
μεταβίβασης. Στον εκδοχέα εμπίπτει η ευθύνη να αντιμετωπίσει τα 
βάρη που απορρέουν από τα δικαιώματα των εργαζομένων τα οποία 
υφίστανται κατά τη στιγμή της μεταβίβασης (17). Ο στόχος που 
επιδιώκεται από την οδηγία συνίσταται στην εξασφάλιση της 
διατήρησης των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση αλλαγής 
εργοδότη επιτρέποντας τους να εξακολουθούν να εργάζονται για τον 
εκδοχέα υπό τις ίδιες συνθήκες με εκείνες που συμφωνήθηκαν με τον 
εκχωρητή. Όμως δεν αποβλέπει στη διατήρηση της σύμβασης κατά την 
περίπτωση που ένας εργαζόμενος δεν επιθυμεί να παραμείνει στην 
υπηρεσία του εκδοχέα (18). 
2.2 - Μεταβίβαση επιχείρησης και εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση. 
Το άρθρο 3,2 της οδηγίας επιβάλλει στον εκδοχέα να διατηρεί τις 
συνθήκες εργασίας που συμφωνήθηκαν βάσει συλλογικής σύμβασης 
κατά το ίδιο μέτρο που αυτή τις είχε προβλέψει για τον εκχωρητή, 
μέχρι την ημερομηνία καταγγελίας ή εκπνοής της συλλογικής σύμβασης 
ή της θέσης σε ισχύή εφαρμογήημιας άλλης συλλογικής σύμβασης. 
Κατά το Δικαστήριο, το άρθρο 3.2 της οδηγίας πρέπει να ερμηνεύεται 
κατά την έννοια ότι υποχρεώνει τον εκδοχέα να διατηρεί τις συνθήκες 
16ΔΕΚ 7 Δεκεμβρίου 1995, υπόθ. 472/93, Spano. 
17ΔΕΚ 7 Φεβρουαρίου 1985, υπόθ. 135/83, Abels. 
,8ΔΕΚ 5 Μαΐου 1988, υποθέσεις 144 και 154/87, Berg και Busschers. 
ΔΕΚ 7 Μαρτίου 1996, υποθέσεις 171/94 και 172/94. 
εργασίας που συμφωνήθηκαν μέσω μιας συλλογικής σύμβασης για τους 
εργαζομένους οι οποίοι απασχολούντο ήδη στην επιχείρηση κατά την 
ημερομηνία της μεταβίβασης, με εξαίρεση εκείνων οι οποίοι 
προσελήφθησαν μετά την ημερομηνία αυτή (19). 
Ο εκδοχέας υποχρεούται να διατηρεί τις συνθήκες εργασίας που 
συμφωνήθηκαν μέσω μιας συλλογικής σύμβασης κατά την ίδια έννοια, 
μέχρι την ημερομηνία καταγγελίας ή λήξης της συλλογικής σύμβασης 
ή τη θέση σε ισχύ ή εφαρμογή μιας άλλης. Σύμφωνα με το άρθρο 3.2 
της οδηγίας, τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν αυτή την περίοδο 
με την επιφύλαξη ότι αυτή δεν πρέπει να είναι μικρότερη του ενός 
έτους ί20). 
2.3 - Μεταβίβαση επιχείρησης και τροποποιήσεις των συνθηκών 
epyaaiaç. 
Αν η σύμβαση εργασίας ή η σχέση εργασίας καταγγέλλεται λόγω του 
ότι η μεταβίβαση κατά την έννοια της οδηγίας συνεπάγεται ουσιαστική 
τροποποίηση των συνθηκών εργασίας σε βάρος του εργαζομένου, η 
καταγγελία της σύμβασης ή της σχέσης εργασίας θεωρείται ότι επήλθε 
εξαιτίας του εργοδότη (άρθρο 4.2). 
Τα δικαιώματα αμοιβής που απορρέουν για τους εργαζομένους από τη 
σύμβαση ή τη σχέση εργασίας τους δεν είναι δυνατό να τροποποιηθούν 
έστω και αν το ποσό του μισθού παραμένει συνολικά αμετάβλητο. 
Εντούτοις, στο μέτρο που το εθνικό δίκαιο επιτρέπει την τροποποίηση 
της σχέσης εργασίας με τρόπο δυσμενή για τους εργαζομένους, μια 
τέτοια τροποποίηση δεν αποκλείεται λόγω του γεγονότος και μόνο ότι 
η επιχείρηση, εν τω μεταξύ, απετέλεσε αντικείμενο μεταβίβασης. 
Επομένως, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μπορούν να 
τροποποιηθούν από τον εκδοχέα μέσα στα ίδια όρια στα οποία θα 
μπορούσαν να είχαν τροποποιηθεί από τον εκχωρητή, εννοουμένου ότι, 
σε καμιά περίπτωση, η μεταβίβαση της επιχείρησης δεν θα μπορούσε 
η ίδια να αποτελέσει αιτία αυτής της τροποποίησης ζ21). 
2.4 - Αδυναμία παραίτησης από δικαιώματα αναγνωριζόμενα από την 
οδηγία. 
Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η προστασία την οποία παρέχουν οι 
επιτακτικές διατάξεις της οδηγίας είναι δημοσίας, τάξεως. Το 
Δικαστήριο απεφάσισε σαφέστατα ότι ένας εργαζόμενος δεν μπορεί να 
παραιτηθεί από δικαιώματα που του αναγνωρίζει η οδηγία και ότι τα 
δικαιώματα αυτά δεν μπορούν να του αφαιρεθούν, έστω και με τη 
συναίνεση του και έστω και αν τα μειονεκτήματα που προκύπτουν γι* 
αυτόν από αυτή την παραίτηση αντισταθμίζονται από πλεονεκτήματα 
19ΔΕΚ 17 Δεκεμβρίου 1987, υπόθ. 287/86, Ny Melle Kro. 
20ΔΕΚ 11 Δεκεμβρίου 1992, υπόθ. 209/91, Rask και Christensen. 
21ΔΕΚ 11 Δεκεμβρίου 1992, υπόθ. 209/91, Rask και Christensen. 
έτσι ώστε αυτός να μην ευρίσκεται, κατά γενική άποψη, σε λιγότερο 
ευνοϊκή κατάσταση (*2). 
Όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο, οι' κανόνες της οδηγίας επιβάλλονται 
σε όλους συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών εκπροσώπων των 
εργαζομένων, οι οποίοι δεν είναι δυνατόν να εξαιρεθούν μέσω 
συμφωνιών που έχουν συναφθεί με τον εκχωρητή ή τον εκδοχέα. 
Σύμφωνα με το Δικαστήριο, δεν επιτρέπεται απόκλιση δυσμενής για 
τους εργαζομένους και, επομένως, η άσκηση δικαιωμάτων που 
αναγνωρίζονται στους εργαζομένους από την οδηγία δεν πρέπει να 
εξαρτάται από τη συναίνεση ούτε του εκχωρητή ούτε του εκδοχέα, ούτε 
των εκπροσώπων των εργαζομένων, ούτε των ίδιων των εργαζομένων, 
με την μόνη επιφύλαξη, όσον αφορά τους τελευταίους, της δυνατότητας 
που τους παρέχεται, κατόπιν απόφασης που οι ίδιοι έχουν λάβει 
ελεύθερα, να μη συνεχίσουν μετά την μεταβίβαση τη σχέση εργασίας 
με τον νέο επιχειρηματία23. Στην περίπτωση αυτή, εναπόκειται στα 
κράτη μέλη να καθορίζουν την τύχη της σύμβασης ή σχέσης εργασίας. 
Μπορούν, ιδιαίτερα, να προβλέπουν ότι, στην περίπτωση αυτή, η 
σύμβαση πρέπει να θεωρείται ως καταγγελθείσα είτε με πρωτοβουλία 
του μισθωτού είτε με πρωτοβουλία του εργοδότη. Μπορούν επίσης να 
προβλέπουν ότι η σύμβαση εξακολουθεί να ισχύει με τον εκχωρητή24. 
2.5 - Μη εφαρμογή της οδηγίας στις παροχές εκτός των νομικών 
συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. 
Η μεταβίβαση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από τη σύμβαση ή 
τη σχέση εργασίας δεν ισχύει για τα δικαιώματα των εργαζομένων για 
παροχές γήρατος, αναπηρίας ή επιζώντος σύμφωνα με το επικουρικό 
σύστημα επαγγελματικής ή διεπαγγελματικής πρόνοιας που υφίσταται 
εκτός των νομικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των κρατών 
μελών (άρθρο 3,3, εδάφιο 1). 
Δεν υφίσταται επομένως μεταβίβαση υποχρεώσεων του εκχωρητή οι 
οποίες βασίζονται σε συστήματα άλλα από τα νομικά. Εντούτοις, προς 
αποφυγή δυσμενών συνεπειών που θα μπορούσε να συνεπάγεται αυτός 
ο αποκλεισμός για τους εργαζομένους, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να 
λαμβάνουν τα μέτρα που απαιτούνται για την προστασία των 
συμφερόντων των εργαζομένων και των ατόμων που έχουν ήδη 
εγκαταλείψει την επιχείρηση του εκχωρητή κατά τη στιγμή της 
μεταβίβασης (άρθρο 3,3 εδάφιο 2). 
22ΔΕΚ 10 Φεβρουαρίου 1988, υπόθ. 324/86, Daddy's Dance Hall. 
23ΔΕΚ25 Ιουλίου 1991, υπόθ. 362/89, d'Urso. 
24ΔΕΚ 16 Δεκεμβρίου 1992, υπόθεση 132/91, Κατσίκας, Συλλ. 92,1 6577. 
10 
2.6 - Προστασία από την απόλυση. 
Η μεταβίβαση επιχείρησης, εγκατάστασης ή μέρους εγκατάστασης δεν 
αποτελεί η ίδια λόγο απόλυσης για τον εκχωρητή ή τον εκδοχέα (άρθρο 
4,1), όμως αυτή η διάταξη δεν αποτελεί κώλυμα για απολύσεις που 
μπορούν να επέλθουν για οικονομικούς, τεχνικούς ή οργανωτικούς 
λόγους οι οποίοι συνεπάγονται αλλαγές στο πεδίο της απασχόλησης. 
Κατά συνέπεια η οδηγία περιορίζεται να απαγορεύει τις απολύσεις 
λόγω μόνο της μεταβίβασης. 
Το Δικαστήριο δήλωσε ότι η προστασία που παρέχεται από την οδηγία 
σε περίπτωση απόλυσης εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση κατά την 
οποία οι εργαζόμενοι τους οποίους αφορά η μεταβίβαση αποτελούν 
αντικείμενο οποιασδήποτε προστασίας, έστω και μειωμένης, από την 
απόλυση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και κατά συνέπεια αυτή η 
προστασία δεν μπορεί να τους αφαιρεθεί ούτε να μειωθεί απλώς και 
μόνο λόγω της μεταβίβασης (25). 
Αντίθετα, η εμβέλεια της οδηγίας, σε περίπτωση απόλυσης, μειώνεται 
λόγω του δικαιώματος που έχει αναγνωριστεί στα κράτη μέλη να 
εξαιρούν από την προστασία "ορισμένες σαφώς προσδιορισμένες 
κατηγορίες εργαζομένων που δεν καλύπτονται από την νομοθεσία ή την 
πρακτική των κρατών μελών σχετικά με την προστασία από την 
απόλυση"26. 
2.7 - Προστασία του λειτουργήματος του εκπροσώπου του προσωπικού. 
Το άρθρο 5 της οδηγίας αποσκοπεί στην εξασφάλιση της συνέχειας του 
λειτουργήματος της εκπροσώπησης και της προστασίας των 
ενδιαφερομένων. Όσον αφορά τη συνέχεια του λειτουργήματος της 
εκπροσώπησης (άρθρο 5.1) πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι αν η 
μεταβιβασθείσα επιχείρηση διατήρησε την αυτονομία της, δηλαδή αν 
υφίσταται ακόμη ως ξεχωριστή μονάδα εκμετάλλευσης και δεν 
απορροφήθηκε από μια πιο σύνθετη δομή, το καθεστώς και το 
λειτούργημα των εκπροσώπων ή της εκπροσώπησης των 
μεταβιβασθέντων εργαζομένων, όπως προβλέπονται από το εσωτερικό 
δίκαιο των κρατών μελών, διατηρούνται. Αντίθετα, το καθεστώς και το 
λειτούργημα των εκπροσώπων ή της εκπροσώπησης των εργαζομένων 
που αφορά μια μεταβίβαση δεν ισχύει, εάν σύμφωνα με την εθνική 
νομοθεσία πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις για νέα ανάδειξη 
εκπροσώπων των εργαζομένων. 
Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων τους οποίους αφορά μια μεταβίβαση 
με εντολή που εκπνέει λόγω της μεταβίβασης "συνεχίζουν να 
απολαμβάνουν της προστασίας που προβλέπεται από τις νομοθετικές, 
"ΔΕΚ 15 Απριλίου 1986, υπόθ. 237/84, Επιτροπή κατά Βασιλείου του Βελγίου. 
26Άρθρο 4.1, εδάφιο 2, της οδηγίας 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14.2.1977. 
11 
κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις ή την πρακτική των κρατών 
μελών" (άρθρο 5.2). 
3 - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΤΛΕΤΣΕΙΣ. 
Ο εκχωρητής και ο εκδοχέας υποχρεούνται να πληροφορούν τους 
εκπροσώπους των αντίστοιχων εργαζομένων τους τους οποίους αφορά 
η μεταβίβαση σχετικά με τα ακόλουθα σημεία (άρθρο 6,1): 
-λόγοι μεταβίβασης* 
-νομικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της μεταβίβασης 
για τους εργαζομένους* 
-μέτρα που προβλέπονται όσον αφορά τους εργαζομένους. 
Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να παρέχονται εγκαίρως πριν από την 
πραγματοποίηση της μεταβίβασης και, οπωσδήποτε, πριν οι 
εργαζόμενοι του εκδοχέα θιγούν άμεσα από την αλλαγή των συνθηκών 
τους απασχόλησης και εργασίας λόγω της μεταβίβασης. 
Ενώ η υποχρέωση πληροφόρησης είναι γενικής εμβέλειας, η 
διαβούλευση αντίθετα έχει εμβέλεια μειωμένη. Αυτή η υποχρέωση 
υφίσταται εφόσον ο εκχωρητής ή ο εκδοχέας μελετούν μέτρα σχετικά 
με τους αντίστοιχους εργαζομένους τους (άρθρο 6,2). Μια τέτοια 
περίπτωση θα ήταν μια μείωση του προσωπικού. Η διαβούλευση 
γίνεται "με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας". Σύμφωνα με την ερμηνεία 
που έδωσε το Δικαστήριο για μια παρόμοια διάταξη της οδηγίας 
75/129/ΕΟΚ (συλλογικές απολύσεις), αυτή δεν δημιουργεί υποχρέωση 
αποτελέσματος27. Αυτή η διαβούλευση πρέπει να γίνεται απαραίτητα 
"εγκαίρως" με τους εκπροσώπους των εργαζομένων. 
Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η οδηγία δεν τείνει επομένως σε μια 
συνολική εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων εκπροσώπησης των 
εργαζομένων στην επιχείρηση. Εντούτοις, ο περιορισμένος χαρακτήρας 
μιας τέτοιας εναρμόνισης δεν θα στερούσε ωφέλιμου αποτελέσματος τις 
διατάξεις του άρθρου 6 της οδηγίας. Ιδίως, δεν θα έπρεπε να 
δημιουργεί κώλυμα στην υποχρέωση των κρατών μελών να λαμβάνουν 
όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ανάδειξη εκπροσώπων των 
εργαζομένων με σκοπό την πληροφόρηση και τη διαβούλευση που 
προβλέπει το ενλόγω άρθρο. Επομένως η οδηγία αφήνει στα κράτη 
μέλη την επιλογή των διατυπώσεων με τις οποίες πρέπει να 
αναδεικνύονται οι εκπρόσωποι των εργαζομένων(28). 
Άλλωστε, τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν τις υποχρεώσεις που 
προβλέπονται παραπάνω για τις επιχειρήσεις ή τις εγκαταστάσεις που 
πληρούν, όσον αφορά τον αριθμό των απασχολουμένων εργαζομένων, τις 
προϋποθέσεις για την εκλογή ή τον καθορισμό ενός συλλογικού 
οργάνου που εκπροσωπεί τους εργαζομένους (άρθρο 6.4). 
27ΔΕΚ 12 Φεβρουαρίου 1985, υπόθ. 284/83. Συλλ. σ. 553. 
28ΔΕΚ 8 Ιουνίου 1994, υπόθ. 382/92, Επιτροπή κατά Η.Β. 
12 
Μπορούν εξάλλου να προβλέπουν, οχην περίπτωση που δεν υπάρχουν σε μια 
επιχείρηση ή εγκατάσταση εκπρόσωποι των εργαζομένων, ότι οι ενδιαφερόμενοι 
εργαζόμενοι πρέπει να πληροφορούνται προηγουμένως για την επικείμενη 
μεταβίβαση (άρθρο 6.5). 
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το κάθε εθνικό δίκαιο πρέπει να προβλέπει ποινή 
αποτελεσματική, ανάλογη και αποτρεπτική στην περίπτωση κατά την οποία ο 
εργοδότης παραλείπει να πληροφορεί τους εκπροσώπους των εργαζομένων και 
να διαβουλεύεται με αυτούς ( 
4- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η οδηγία σχετικά με τις μεταβιβάσεις επιχειρήσεων υπήρξε αφορμή για 
την παραπομπή πολυάριθμων υποθέσεων ενώπιον του Δικαστηρίου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Συνολικά, εκδόθηκαν 21 αποφάσεις από τις 
οποίες οι περισσότερες στο πλαίσιο αναφορών για την έκδοση 
προδικαστικών αποφάσεων (βλ. παράρτημα II). Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν 
ακόμη ορισμένες εκκρεμείς υποθέσεις ενώπιον του Δικαστηρίου (βλ. 
παράρτημα III). 
Με τις αποφάσεις αυτές, το Δικαστήριο συγκεκριμένα διασαφήνισε την 
έννοια της μεταβίβασης, διευκρίνισε ότι κανένας συμβατικός δεσμός δεν 
απαιτείται μεταξύ του εκχωρητή και του εκδοχέα για να είναι η οδηγία 
εφαρμοστέα, απέκλεισε από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας τις 
διαδικασίες εκκαθάρισης αλλά όχι τις διαδικασίες παύσης των πληρωμών, 
καθόρισε τη σημασία του όρου "εργαζόμενος" και δήλωσε ότι οι 
εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποι τους δεν μπορούν να αποποιηθούν τα 
δικαιώματα που τους εγγυάται η οδηγία όπως αυτή έχει τεθεί σε 
εφαρμογή από την εθνική νομοθεσία. 
ΆΐίΚ 8 Ιουνίου 1994, υπόθ. 382/92, Ιίπιτροπή κατά 11.Β 
13 
IIAPAPTHMA I 
20 ΕΡΩΤΉΣΕΙΣ/ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΠΑ ΤΗΝ ΚΑΛΉ ΕΠΠΤΧΙΑ ΜΙΑΣ 
ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. 
- ΟΔΗΓΟΣ ΤΟΝ ΕΚΠΡΟΣΩΠΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ, ΟΣΟΝ 
ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΤΣ ΚΑΤΑ ΤΙΣ 
ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 
1) Είναι η οδηγία επίσης εφαρμοστέα όταν πραγματοποιείται μεταβίβαση 
επιχειρήσεων που αφορά επιχείρηση ευρισκόμενη στο έδαφος κράτους μη 
μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
-Η οδηγία είναι εφαρμοστέα εφόσον η προς μεταβίβαση επιχείρηση εμπίπτει 
στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης της Ένωσης. 
2) Για την εφαρμογή της οδηγίας είναι απαραίτητο να ασκεί η επιχείρηση 
τη δραστηριότητα της με κερδοσκοπικό σκοπό; 
-Η απουσία κερδοσκοπικού χαρακτήρα δεν συνεπάγεται εξαίρεση της 
επιχείρησης από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. 
3) Ποιες είναι οι πράξεις που αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής της 
οδηγίας 
-Η οδηγία αποκλείει ρητώς τις πράξεις που αφορούν τα "πλοία θαλάσσης". 
Εντούτοις, η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία 
εφάρμοσαν τις αρχές της οδηγίας στα πλοία της θαλάσσιας ναυσιπλοΐας. 
4) Ποια άτομα καλύπτονται από την οδηγία; 
-Κάθε άτομο το οποίο καλύπτεται από σύμβαση εργασίας ή σχέση εργασίας 
κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης. 
Οι δημόσιοι υπάλληλοι καθόσον αυτοί δεν υπάγονται στο εργατικό δίκαιο που 
ισχύει στα κράτη μέλη δεν καλύπτονται από την οδηγία. 
5) Ποιος καθορίζει ότι υπάρχει σύμβαση εργασίας ή σχέση εργασίας κατά την 
ημ ερομ η via της μ εταβίβασης 
-Το θέμα αυτό καθορίζεται από τα δικαστήρια του κάθε κράτους σύμφωνα με 
τους κανόνες του εθνικού δικαίου. 
6) Είναι η οδηγία εφαρμοστέα για τους εργαζομένους που έχουν 
εγκαταλείψει την επιχείρηση κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης 
Όχι. Οι διατάξεις της οδηγίας αφορούν μόνο τους εργαζομένους στην 
υπηρεσία της επιχείρησης κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης. 
7) Ύστερα από μια μεταβίβαση, ποιος είναι υπεύθυνος για τις υφιστάμενες 
υποχρεώσεις ο εκχωρητής ή ο εκδοχέας 
14 
- Ο εκδοχέας είναι υπεύθυνος για το σύνολο των υποχρεώσεων του εκχωρητή, 
συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δημιουργήθηκαν πριν από την ημερομηνία 
της μεταβίβασης. 
Εκτός από την περίπτωση κατά την οποία η εθνική νομοθεσία προβλέπει την 
αλληλέγγυα ευθύνη του εκχωρητή και του εκδοχέα μετά τη μεταβίβαση, η 
μεταβίβαση έχει ως συνέπεια να απελευθερώνεται ο εκχωρητής από τις 
υποχρεώσεις του. 
Αυτή η αλληλέγγυα ευθύνη υιοθετήθηκε από τη Γερμανία, την Ισπανία, τη 
Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία. 
8) Στην περίπτωση κατά την οποία μεταβιβάζεται μια επιχείρηση ποια είναι 
η εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση, εκείνη του εκχωρητή ή του εκδοχέα; 
-Η οδηγία επιβάλλει στον εκδοχέα να διατηρήσει τις συνθήκες εργασίας που 
έχουν συμφωνηθεί μέσω συλλογικής σύμβασης εφόσον αυτή τις είχε 
προβλέψει και για τον εκχωρητή μέχρι την ημερομηνία της καταγγελίας ή 
της λήξης της συλλογικής σύμβασης ή τη θέση σε ισχύ ή εφαρμογή μιας 
άλλης. 
Όμως, τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν αυτή την περίοδο με την 
επιφύλαξη ότι αυτή δεν πρέπει να είναι κατώτερη του ενός έτους. 
9) Ύστερα από μια μεταβίβαση επιχειρήσεων μπορούν να τροποποιηθούν οι 
συνθήκες εργασίας 
-Τα δικαιώματα που προκύπτουν για τους εργαζομένους από τη σύμβαση ή τη 
σχέση τους εργασίας δεν μπορούν να τροποποιηθούν λόγω μεταβίβασης. 
Εντούτοις, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μπορούν να τροποποιηθούν από 
τον εκδοχέα μέσα στα ίδια όρια όπως και από τον εκχωρητή, εννοουμένου ότι, 
σε καμιά περίπτωση, η μεταβίβαση επιχείρησης δεν θα μπορούσε να 
αποτελέσει καθαυτή το λόγο αυτής της τροποποίησης. 
10) Μπορούμε να αποποιηθούμε τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται από την 
οδηγία; 
-Όχι. Ο εργαζόμενος δεν μπορεί να αποποιηθεί το δικαίωμα που του 
αναγνωρίζει η οδηγία και τα δικαιώματα του δεν μπορούν να του αφαιρεθούν, 
έστω και με τη συναίνεση του και έστω και αν τα μειονεκτήματα που 
προκύπτουν γι'αυτόν από μια τέτοια αποποίηση αντισταθμίζονται από 
αντίστοιχα πλεονεκτήματα. , 
11) Η προστασία που παρέχει η οδηγία εφαρμόζεται για τις παροχές εκτός 
των νομίμων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης 
-Όχι. Η μεταβίβαση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από τη σύμβαση ή 
τη σχέση εργασίας δεν εφαρμόζεται για τα δικαιώματα των εργαζομένων για 
παροχές γήρατος, ανικανότητας ή επιζώντος στα πλαίσια συμπληρωματικού 
συστήματος επαγγελματικής ή διεπαγγελματικής πρόνοιας που υφίσταται 
εκτός των νομίμων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των κρατών μελών. 
Όμως τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίζουν τα απαραίτητα μέτρα για την 
15 
προστασία των κεκτημένων ή κτώμενων δικαιωμάτων των εργαζομένων, καθώς 
και των ατόμων που έχουν ήδη εγκαταλείψει την επιχείρηση του εκχωρητή 
κατά τη στιγμή της μεταβίβασης. 
12) Μπορούν να πραγματοποιηθούν απολύσεις για λόγους οικονομικούς 
τεχνικούς ή οργανωτικούς κατά τη μεταβίβαση επιχείρησης 
-Ναι. Η οδηγία περιορίζεται να απαγορεύει τις απολύσεις λόγω της 
μεταβίβασης και μόνο. 
13) Ποια είναι τα δικαιώματα των εκπροσώπων των εργαζομένων τους οποίους 
αφορά μια μεταβίβαση, με εντολή που εκπνέει λόγω της μεταβίβασης 
-Εξακολουθούν να επωφελούνται από τα μέτρα προστασίας τα προβλεπόμενα 
από τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις ή την πρακτική 
των κρατών μελών. 
14) Ποιες είναι οι υποχρεώσεις πληροφόρησης του εκχωρητή και του εκδοχέα 
έναντι των εκπροσώπων των αντίστοιχων εργαζομένων τους 
-Τποχρεούνται να τους πληροφορούν σχετικά με τα ακόλουθα σημεία: 
-λόγος της μεταβίβασης· 
-νομικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της μεταβίβασης για τους 
εργαζομένους· 
- μελετώμενα μέτρα σχετικά με τους εργαζομένους. 
15) Είναι υποχρεωτική η διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων 
σε περίπτωση μεταβίβασης επιχειρήσεων; 
-Η υποχρέωση αυτή υφίσταται αν ο εκχωρητής ή ο εκδοχέας μελετά μέτρα 
σχετικά με τους αντίστοιχους εργαζομένους του. Αυτό θα συνέβαινε στην 
περίπτωση μείωσης του προσωπικού. 
16) Πότε πρέπει να γίνεται η πληροφόρηση και η διαβούλευση; 
-Η πληροφόρηση και η διαβούλευση πρέπει απαραίτητα να γίνονται 
"εγκαίρως" με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και, οπωσδήποτε, πριν οι 
εργαζόμενοι του εκδοχέα θιγούν άμεσα όσον αφορά τις συνθήκες τους 
απασχόλησης και εργασίας από τη μεταβίβαση. 
17) Υφίστανται αποκλίσεις από τις αρχές πληροφόρησης και διαβούλευσης με 
τους εκπροσώπους των εργαζομένων, 
Ναι. Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν τις υποχρεώσεις πληροφόρησης 
και διαβούλευσης στις επιχειρήσεις ή τις εγκαταστάσεις που πληρούν, όσον 
αφορά τον αριθμό των απασχολούμενων εργαζομένων, τις προϋποθέσεις για 
την εκλογή ή τον ορισμό ενός οργάνου που να εκπροσωπεί τους εργαζομένους. 
16 
18) Η οδηγία επιβάλλει στα κράτη μέλη να προβλέπουν συστήματα 
εκπροσώπησης των εργαζομένων ακόμη και όταν δεν προβλέπεται τέτοια 
εκπροσώπηση στην επιχείρηση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο; 
Ναί: Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για 
την ανάδειξη εκπροσώπων των εργαζομένων των οποίων η πληροφόρηση και 
η διαβούλευση είναι υποχρεωτικές σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας. Η 
μέριμνα για τον καθορισμό των διατυπώσεων σύμφωνα με τις οποίες πρέπει 
να αναδεικνύονται οι εκπρόσωποι των εργαζομένων αφήνεται στα κράτη μέλη. 
19), Οι υποχρεώσεις πληροφόρησης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των 
εργαζομένων είναι αναγκαστικού χαρακτήρα; 
-Το κάθε εθνικό δίκαιο πρέπει να προβλέπει αποτελεσματική ποινή στην 
περίπτωση κατά την οποία ο εργοδότης παραλείπει να πληροφορεί τους 
εκπροσώπους των εργαζομένων και να διαβουλεύεται με αυτούς. 
20) Η προστασία που παρέχεται από την οδηγία είναι η μέγιστη δυνατή 
-Όχι. Η οδηγία δεν θίγει την ευχέρεια των κρατών μελών να εφαρμόζουν ή 
να εισάγουν νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις ευνοϊκότερες 
για τους εργαζομένους. 
17 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π 
ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ TOT ΕΤΡΟΠΑΪΚΟΤ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΣ ΚΑΙ TOT ΔΙΚΑΣΉΙΡΙΟΤ 
ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΠΑ ΠΑ ΉΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΕΙΣ 
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΟΝ - ΟΔΗΙΊΑ 77/187/ΕΟΚ TOT ΣΤΜΒΟΤΛΙΟΤ ΤΗΣ 14ΗΣ 
ΦΕΒΡΟΤΑΡΙΟΤ 1977 
Wendelboe, υπόθεση 19/83 της 7ης Φεβρουαρίου 1985, σ. 457 
Abels, υπόθεση 135/83 της 7ης Φεβρουαρίου 1985, συλλογή 1985, σ. 479 
îndustrièbond FNV, υπόθεση 179/83 της 7ης Φεβρουαρίου 1985, συλλογή 1985, σσ. 
511 και 517 
Botzen, υπόθεση 186/83 της 7ης Φεβρουαρίου 1985, συλλογή 1985, σσ. 520 και 
JA.Ô 
A/S Danmols Inventar, υπόθεση 105/84 της 11ης Ιουλίου 1985, συλλογή 1985, σσ. 
2639 και 2654 
Ιταλική Δημοκρατία, υπόθεση 235/84 της 10ης Ιουλίου 1986, συλλογή 1986, σσ. 
2291 και 2304 
Βασίλειο του Βελγίου, υπόθεση 237/84 της 15ης Απριλίου 1986, συλλογή 1986, 
σσ. 1247 και 1257 
Spijkcrs, υπόθεση 24/85 της 18ης Μαρτίου 1986, συλλογή 1986, σσ. 1119 και 1130 
Zaera, υπόθεση 126/86 της Πης Ιουνίου 1987, συλλογή 1987, σ. 3697 
ΝΥ Moelle KRO, υπόθεση 287/86 της Πης Δεκεμβρίου 1987, συλλογή 1987, σ. 
5465 
Daddy's Dance Hall, υπόθεση 324/86 της 10ης Φεβρουαρίου 1988, συλλογή 1988, 
σ. 739 
Bork, υπόθεση 101/87 της 15ης Ιουνίου 1988, συλλογή 1988, σ. 3057 
Berg & Busschers, υποθέσεις 144 και 145/87 της 5ης Μαΐου 1988, συλλογή 1988, 
σ. 2559 
Antonissen, υπόθεση 292/89 της 8ης Νοεμβρίου 1990, συλλογή 1991,0 
D'Urso, υπόθεση 362/89 της 25ης Ιουλίου 1991, ΔΕΚ 91, Ι -4105 es 
Redmond Stichting, υπόθεση 29/91 της 19ης Μαΐου 1992, ΔΕΚ 92, Ι - 3189 es. 
Anne Watsen, υπόθεση 209/91, της 12ης Νοεμβρίου 1992, ΔΕΚ 92, Ι -5755 es. 
Schmidt, υπόθεση 392/92, της 14ης Απριλίου 1994. ΔΕΚ 94, Ι -1311. 
Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, υπόθεση 382/92, της 8ης Ιουνίου 1994. 
ΔΕΚ 94, Ι - 2435 
Rygaard, υπόθεση 48/94, της 19ης Σεπτεμβρίου 1995. 
Luigi Spano, υπόθεση 472/93, της 7ης Δεκεμβρίου 1995. 
Merckx και Neuhuys, υποθέσεις 171/94 και 172/94, της 7ης Μαρτίου 1996. 
Eilert Eidesund κατά Stavanger Catering Α.s., υπόθεση Ε - 2/95. Απόφαση του 
Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ της 25 Σεπτεμβρίου 1996. 
Torgier Langeland κατά Norske Fainicorn Α.S., υπόθεση Ε-3/95. 
Απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ της 25ης Σεπτεμβρίου 1996. 
-Υπόθεση αριθ., Annette Henke κατά Gemeinde Schierke και Verwaltungsgemeinschat 
"Brocken" C-298/94, 15.10.1996 
-Τπόθεση αριθ., Claude Rotsart de Hertains κατά S.A. J. Benoit υπό εκκαθάριση 
και SA I.G.C. Housing Service C -305/94, 14.11.1996 
18 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΙ 
ΕΚΚΡΕΜΕΕ ΤΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΝΩΠΙΟΝ TOT ΕΤΡυΠΑΙΚΟΤ ΔΙΚΑΣΤΉΡΙΟΤ 
ΚΑΙ TOT ΔΙΚΑΣΤΉΡΙΟΤ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ME THN ΟΔΗΠΑ 
77/187/ΕΟΚ TOT ΣΤΜΒΟΤΛΙΟΤ ΤΗΣ 14ΗΣ ΦΕΒΡΟΤΑΡΙΟΤ 1977 
-Τπόθεση αριθ. C-319/94.S.A, Jules Dethier Equipment κατά Jules Dassy, Sprl Sovam 
υπό εκκαθάριση. 
-Τπόθεση αριθ. C -13/95, Ayse Siizen κατά SA Zehnacker Grebândereinigung 
Gmbh. 
-Τπόθεση αριθ. C-229/95 Simone Moll κατά Berhane Mesghena. 
-Τπόθεση αριθ. C-336/95 Pedro Burdalo κατά Fondo de Garantia Salarial. 
-Τπόθεση αριθ. Ε - 2/96 J. Ulstein και P.Otto Rj&iseng κατά A. Meller. 
-Τπόθεση αριθ. Ε - 3/96 Tor AAsk κατά ABB AS και AKER AS. 
-Τπόθεση αριθ. C -121/96 Sultan Bulut κατά Deutsche Bundespost. 
-Τπόθεση αριθ. C-127/96 Prudencia Gomez Perez κατά Contitas y Limpiensas SX. 
και F. Hernandez Vidal S.A. 
-Τπόθεση αριθ. C-173/96 Francisco Hidalgo κατά Asociacion de Servicios ASER και 
Sociedad Cooperativa Minerva. 
-Τπόθεση αριθ. C-204/96 E.f. Liebelt GmbH κατά Marianne Seidel. 
-Τπόθεση αριθ. C - 229/96 F. Santner κατά Hoechts A.g. 
-Τπόθεση αριθ. C-247/96 H. Ziemann κατά Fa Ziemann Sicherheit GmbH και Fa H. 
Bohn Sicherheitsdienst. 
-Τπόθεση αριθ. C 277/96 H. J.Dick κατά EB - Schulungs GmbH i.L. 
19 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV 
ΜΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΠΟΤ ΜΕΤΑΦΕΡΟΤΝ ΤΗΝ ΟΔΗΠΑ 
77/187/ΕΟΚ ΤΗΣ 14ΗΣ ΦΕΒΡΟΤΑΡΙΟΤ 1977. 
Οι εθνικές διατάξεις που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη και είναι 
σχετικές με την οδηγία 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Φεβρουαρίου 
1977, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικών με τη 
διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων 
επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή μερών εγκαταστάσεων, είναι οι ακόλουθες: 
Γερμανία. Gesetz vom 25/08/69, Bundesgesetzblat (Teile I, II, III) I, Nr.83 vom 
27/08/69 S. 1317 
Gesetz vom 15/01/72, Bundesgesetzblatt (Teile I, II, III) I Nr. 48 vom 
20/08/80 S.1308 
Αυστρία. Arbeitsvertragsrechts-Anpassungsgesetz -Avrag, BGB1 Nr 459/1993 
Βέλγισ. Arrêté Royal du 19/04/78, Moniteur Belge du 25/08/78 
Arrêté Royal du 31/10/78, Moniteur Belge du 31/10/78 
Convention collective n°32 bis du 7 juin 1985 modifiée par la Convention 
n°32ter du 2 décembre 1986. 
Δανία. LOV AF 21/03/79, Lovtidende à NR.ll AF 21/03/79 S.326 
Ισπανία. Ley Ν. 8/80 de 10/03/80, (Boletin Oficial del Estado de 14/03/80). 
Decreto N. 2065/74 de 30/05/74, (Boletin Oficial del Estado de 
30/07/80). 
Φινλανδία. Act. on contracts of Employment 320/70 as amended by Act.235/93 
Act. on Co-determination in Companies 725/78 as amended by Act 
236/93 
Γαλλία Code du Travail (Art. 122-12, 122-12.1, 132-8, 412-16, 412-18) 
Circulaire n°27/75 du 02/07/75 
Arrêté Ministériel du 27/03/62 
Accord Convention Collective National Retraite Prévoyance Cadres du 
14/03/47 
Loi n°82-915; Journal Officiel du 29/10/82 
Loi n°83-528, Journal Officiel du 29/06/83 
Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου. Règlement Grand-Ducal du 19/06/70, 
Memorial A n°35 du 30/06/70. 
Loi du 24/06/70, Memorial A n°35 du 30/06/70 
Règlement Grand Ducal du 27/06/70, Memorial A n°35 du 30/06/70. 
Loi du 12/11/71. Loi du 18/03/81, Memorial A n° 16 du 26/03/81. 
Ελλάδα. Προεδρικό διάταγμα αριθ. 572 της 01/12/88, ΦΕΚ ΑΝ. 269 της 
06/12/88 σ.4099 
20 
Ιρλανδία. E.C. Safeguarding of Employees on transfer of Undertaking, Statutory 
Instruments n°306 of 10/10/1980 
Ιταλία. Codice Civile (Art.2112) 
Legge N°675 del 12/08/77, Gazetta Ufficiale 
le η. 243 del 07/09/77 P. 6257 
Legge N.215 del 26/05/78, Gazetta Ufficiale N. 145 del 07/05/78 P.38.03 
Legge N.428 del 29 dicembre 1990, Gazetta Ufficiale n°10 del 12/01/1991 
Κάτω Χώρες. Wet van 15/07/79, Staatsblad nr 1979/448 van 31/08/79. 
Ministeriele Verordening van 30/01/81, Staatsblad nr. 1981/18 van 
15/02/81. 
Wet van 15/05/81, Staatsblad nr. 1981/400 van 07/07/81. 
Wet van 22/05/81, Staatsblad Nr 1981/416 van 14/07/81. 
Πορτογαλία Decreto - Lei Ν 49/408 du 24/11/69 
Decreto-Lei N°519C/79 du 29/12/79 
Lei n°46/79 du 12/09/79 
Lei n°68/79 du 09/10/79 
Ηνωμένο Βασίλεια. Regulations 1981, Statutory Instruments n° 1794 of 14/12/81. 
Trade Union Reform and Employment Rights Act. 1993 
Terms and conditions of employment. Regulations 1995 - N°2587. 
Σουηδία. Act. 1982/80 on Security of Employment, section 4,7 and 25-27 
Act. 1976/58 on Co-Determination at Work, section 6, 10-22 and 28 
Annual Leave Act. 1977/480, section 31 
Act. 1974/358 on the Position of a Trade-Union Representative at 
theWork Place 
Act. 1967/531 on Safeguarding Pension Comittments. 
21 
ISSN 0254-1483 
COM(97) 85 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 05 06 08 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-077-GR-C 
ISBN 92-78-16350-3 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
kri