Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που τροποποιεί για δεύτερη φορά την οδηγία 89/655/ΕΟΚ σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας για τη χρησιμοποίηση από τους εργαζομένους προσωρινών εξοπλισμών εργασίας (δεύτερη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ)"

(1999/C 138/10)

Στις 18 Δεκεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 118 Α της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκή Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Polverini.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 362η σύνοδο ολομέλειάς της, συνεδρίαση της 25ης Μαρτίου 1999, υιοθέτησε με 81 ψήφους υπέρ, 22 κατά και 14 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στόχος της προτάσεως οδηγίας της Επιτροπής είναι η τροποποίηση της οδηγίας 89/655/ΕΟΚ(1), σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας για την χρησιμοποίηση από τους εργαζομένους προσωρινών εξοπλισμών εργασίας, προκειμένου να ενσωματωθούν ορισμένες πτυχές σχετικά με τους εν λόγω εξοπλισμούς που δεν συμπεριλήφθηκαν κατά την υιοθέτηση από το Συμβούλιο της πρώτης τροποποίησης της οδηγίας αυτής από την οδηγία 95/63/ΕΚ(2).

1.2. Ο στόχος της προτάσεως που βασίζεται στο άρθρο 118 της συνθήκης είναι να εξασφαλιστεί ένα καλύτερο επίπεδο ασφάλειας και υγείας κατά τη χρήση εξοπλισμών για τις προσωρινές εργασίες που επιτελούνται σε ύψος και, κατά συνέπεια, να συμβάλλει στην ουσιαστική μείωση του αριθμού πτώσεων. Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι αυτό το είδος εργασιών, όπως προκύπτει από την ανάλυση των ατυχημάτων που οφείλονται σε πτώσεις από ύψος (που αποτελούν το 10 % των εργατικών ατυχημάτων), εκθέτει τους εργαζομένους σε υψηλούς κινδύνους.

1.3. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κλίμακες και τα ικριώματα εμπίπτουν μεταξύ των εξοπλισμών που χρησιμοποιούνται συχνότερα για την εκτέλεση προσωρινών εργασιών σε ύψος και ότι η ασφάλεια των εργαζομένων εξαρτάται από την οργάνωση της εργασίας, τις τεχνολογικές προδιαγραφές των εξοπλισμών, τις διαδικασίες και τις λεπτομέρειες χρήσης.

1.4. Βάσει των θεωρήσεων αυτών, το παράρτημα της προτάσεως παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με την επιλογή και τη χρήση των εξοπλισμών εργασίας που επιτρέπουν την πρόσβαση και την παραμονή σε θέσεις εργασίας σε ύψος δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στη χρήση των κλιμάκων και στη συναρμολόγηση και αποσυναρμολόγηση των ικριωμάτων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής και συμμερίζεται τον στόχο προστασίας των εργαζομένων για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμών εργασίας από τους εργαζομένους σε θέσεις εργασίας σε ύψος, λόγω της σοβαρότητας του προβλήματος που αποτελούν οι πτώσεις.

2.2. Η ΟΚΕ υποβάλλει ωστόσο ορισμένες προτάσεις για τη βελτίωση της ορολογίας που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ασαφής. Πρωταρχικός στόχος των προτάσεων παραμένει η εξασφάλιση αποτελεσματικής προστασίας των εργαζομένων, μέσω υψηλότερου επιπέδου προστασίας στο πλαίσιο μιας δέουσας οργάνωσης της εργασίας με βάση συγκεκριμένες τεχνολογικές προδιαγραφές του εξοπλισμού και ασφαλείς εργατικές διαδικασίες.

2.2.1. Προς τούτο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι για να μειωθούν τα ατυχήματα είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί σε βάθος η οργάνωση της εργασίας, με τη θέσπιση προπάντων "γραπτών διαδικασιών εργασίας" για να τεθεί τέλος στις γενικότητες και μέσω ειδικών προδιαγραφών, να επισημανθούν οι απαιτήσεις των εξοπλισμών (κινητές κλίμακες και ικριώματα) και οι τρόποι χρησιμοποιήσεώς τους.

2.3. Στο πλαίσιο αυτό - όπως διαβεβαιώνεται στην οδηγία 89/391/ΕΟΚ(3) σχετικά με τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία - η ΟΚΕ τονίζει ότι μόνο οι εργαζόμενοι με ειδική κατάρτιση μπορούν να χρησιμοποιούν τους εξοπλισμούς εργασίας που παρουσιάζουν ειδικό κίνδυνο όπως οι εξοπλισμοί για την εκτέλεση εργασιών σε ύψος (ικριώματα κ.λπ.).

2.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνιστά να ζητήσει η Επιτροπή από τα κράτη μέλη να προετοιμάσουν ένα σύστημα βασικών μέτρων το οποίο θα καθιστά αποτελεσματική την εφαρμογή των μέτρων προστασίας της υγείας στις ΜΜΕ και θα αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στην κατάρτιση του προσωπικού για τη χρήση του εξοπλισμού κατά την εργασία.

2.5. Συγκεκριμένα, λαμβανομένης υπόψη της ευρείας χρήσεως των ικριωμάτων κατά τις εργασίες οικοδομήσεως, κατεδαφίσεως, συντηρήσεως κ.λπ., η ΟΚΕ ζητεί επιμόνως από την Επιτροπή να καταρτίσει λεπτομερέστερες κατευθυντήριες γραμμές για τον προγραμματισμό τους. Το πρόγραμμα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει το τεχνικό πλαίσιο, τις οδηγίες και τα δελτία συναρμολόγησης.

2.5.1. Το τεχνικό πλαίσιο θα περιλαμβάνει:

- περιγραφή των στοιχείων που αποτελούν το ικρίωμα, τις διαστάσεις του με τους αποδεκτούς συντελεστές ασφάλειας και το σχήμα του συνόλου·

- χαρακτηριστικά αντοχής των υλικών που χρησιμοποιούνται και συντελεστές ασφάλειας που υιοθετούνται για τα μεμονωμένα υλικά·

- ένδειξη των δοκιμών φορτίου επί του οποίου στηρίζονται τα διάφορα στοιχεία·

- υπολογισμός του ικριώματος σύμφωνα με τους διάφορους όρους χρησιμοποίησης·

- οδηγίες για τις δοκιμές φόρτωσης του ικριώματος·

- οδηγίες για την συναρμολόγηση, χρησιμοποίηση και αποσυναρμολόγηση του ικριώματος·

- τυποποιημένα σχέδια ικριώματος με την ένδειξη των μεγίστων ορίων υπερφόρτωσης, ύψους των ικριωμάτων και πλάτους των σκελετών για τους οποίους δεν υφίσταται η υποχρέωση υπολογισμού για κάθε μεμονωμένη εφαρμογή.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Παράρτημα. Σημείο 4.1.1 πρώτη παράγραφος: στο τέλος της προτελευταίας περιόδου να αντικατασταθούν οι λέξεις "ικανοποιητικού επιπέδου" με τις λέξεις "κατάλληλου επιπέδου".

3.1.1. Είναι σαφές ότι το επίπεδο ασφάλειας που πρέπει να εξασφαλιστεί στον εργαζόμενο δεν μπορεί να είναι "επαρκές" αλλά "κατάλληλο" για την απάλειψη του κινδύνου εκθέσεως.

3.2. Σημείο 4.1.1 δεύτερη παράγραφος: στην τελευταία περίοδο να προστεθεί μετά τη λέξη "δάπεδα" η λέξη "σκελετοί".

3.3. Σημείο 4.1.2: να διατυπωθεί η παράγραφος ως εξής:

"Η χρησιμοποίηση φορητής(4) κλίμακας ως θέση εργασίας σε ύψος πρέπει να περιορίζεται αυστηρώς σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η χρησιμοποίηση άλλων ασφαλέστερων εξοπλισμών δεν δικαιολογείται λόγω της σύντομης διάρκειας χρησιμοποίησης και του χαμηλού επιπέδου κινδύνου."

3.3.1. Είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί ότι η φορητή κλίμακα δεν αποτελεί εξοπλισμό για να χρησιμοποιείται ως θέση εργασίας αλλά πρέπει να είναι μόνο μέσον ανάβασης ή κατάβασης.

3.4. Σημείο 4.1.4: να διατυπωθεί ως εξής:

"Συναρτήσει του επιλεγέντος βάσει των προηγουμένως αναφερθέντων σημείων, τύπου εξοπλισμού εργασίας, θα πρέπει να καθοριστούν οι κατάλληλες προφυλάξεις για τη μείωση των ενυπαρχόντων κινδύνων κατά τη χρήση των εξοπλισμών. Κατά προτεραιότητα πρέπει να προβλεφθεί η εγκατάσταση μέτρων ή διατάξεων συλλογικής προστασίας από τον κίνδυνο της πτώσεως. Οι διατάξεις αυτές θα πρέπει να έχουν κατάλληλη διαμόρφωση και αντοχή ώστε να αποτρέπονται ή να σταματούνται οι πτώσεις από ύψος και να προλαμβάνονται όσο το δυνατόν περισσότερο οι τραυματισμοί των εργαζομένων. Οι διατάξεις προστασίας δύνανται να διακόπτονται μόνο στα σημεία πρόσβασης κλιμάκων."

3.4.1. Σκόπιμο είναι να επαναληφθούν τα όσα διαβεβαιώνονται στο άρθρο 6 της οδηγίας-πλαίσιο 89/391/ΕΟΚ σχετικά με την προτεραιότητα των "μέσων συλλογικής προστασίας", ενώ οι "διατάξεις ατομικής προστασίας" θα πρέπει να αφορούν τους πάντες.

3.5. Να προστεθεί στην οδηγία νέο σημείο 4.1.5:

"Για να διασφαλιστούν ασφαλείς διαδικασίες εργασίας, οι οδηγίες για τη συναρμολόγηση, τη χρήση και την αποσυναρμολόγηση των ικριωμάτων και των κλιμάκων πρέπει να είναι στη διάθεση των εργαζομένων που χρησιμοποιούν αυτούς τους εξοπλισμούς. Επίσης οι οδηγίες αυτές πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συνεχούς ενημέρωσης."

3.6. Σημείο 4.2.1: να διατυπωθεί ως εξής:

"Οι σκάλες τοποθετούνται κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η σταθερότητά τους κατά τη διάρκεια της χρήσης τους. Τα στηρίγματα των φορητών κλιμάκων πρέπει να στερεώνονται σε σταθερό, ανθεκτικό, ακίνητο και οριζόντιο υπόθεμα. Οι αναρτημένες κλίμακες, εκτός των αποτελουμένων από σκοινί, στερεώνονται κατά τρόπο ασφαλή, προκειμένου να μην μετακινούνται ή να αιωρούνται (και να αποφεύγονται οι κινήσεις αιώρησης."

3.7. Σημείο 4.2.2: να διατυπωθεί ως εξής:

"Η ολίσθηση στη βάση των φορητών κλιμάκων θα αποφευχθεί πριν από την έναρξη των εργασιών, είτε με στερέωση του ανωτέρου ή κατωτέρου σημείου των ορθοστατών είτε με αντιολισθητική διάταξη ή με οιοδήποτε άλλο τρόπο ισοδύναμου αποτελέσματος. Η κλίμακα στερεώνεται κατά προτεραιότητα σταθερώς υιοθετώντας όλα τα δυνατά μέτρα για τη στερέωση. Μόνο όταν η στερέωση είναι απολύτως αδύνατη η κλίμακα στηρίζεται στη βάση από άλλο άτομο. Το ύψος των χειροκίνητων κλιμάκων πρέπει να είναι τέτοιο ώστε οι βαθμίδες να προεξέχουν αρκετά από το επίπεδο πρόσβασης. Οι κλίμακες με σύνθετα στοιχεία χρησιμοποιούνται κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η στερέωση (η σχετική ακινητοποίηση των επιπέδων). Οι κινητές κλίμακες ακινητοποιούνται πριν από την πρόσβαση του προσωπικού."

3.7.1. Επειδή συχνά είναι αδύνατη η σταθεροποίηση ή η στήριξη μιας κλίμακας είναι απαραίτητο κατά την ανάβαση ή την κατάβαση του εργαζομένου η σκάλα να κρατείται από έναν άλλο εργαζόμενο για να αποφευχθεί η πτώση στο κενό.

3.8. Σημείο 4.3.2: να διατυπωθεί ως εξής:

"Συναρτήσει της πολυπλοκότητας ή του ύψους του επιλεγέντος ικριώματος, οι αρμόδιοι πρέπει να καταρτίζουν ένα σχέδιο συναρμολόγησης, χρησιμοποίησης και αποσυναρμολόγησης. Το σχέδιο αυτό μπορεί να λάβει τη μορφή ενός σχεδίου γενικευμένης εφαρμογής που συμπληρώνεται από στοιχεία σχεδίου για τις ειδικότερου χαρακτήρα λεπτομέρειες του επιμέρους σχεδίου."

3.8.1. Είναι απαραίτητο τα ικριώματα να τοποθετούνται μέσω "σχημάτων" του κατασκευαστή ή σε περίπτωση χρησιμοποίησης ικριωμάτων διαφόρων χρήσεων, μέσω σχημάτων που έχουν προκαθοριστεί από το αρμόδιο προσωπικό το οποίο και καταρτίζει το πρόγραμμα ασφάλειας σχετικά με τις διαδικασίες.

3.9. Σημείο 4.3.3: μετά το τέλος της πρώτης περιόδου να προστεθούν τα εξής:

"Τα ικριώματα πρέπει να έχουν την καλύτερη δυνατή αντιανεμική διάταξη τόσο κατά μήκος όσο και εγκαρσίως."

3.10. Σημείο 4.3.4: να διατυπωθεί ως εξής:

"Οι διαστάσεις των σκελετών υπηρεσίας (δάπεδα ενός ικριώματος) πρέπει να είναι οι κατάλληλες για τη φύση της εργασίας και να επιτρέπουνε την ακίνδυνη κυκλοφορία. Το πάχος πρέπει να παρέχει απόλυτη ασφάλεια ως προς την απόσταση μεταξύ των δύο στηριγμάτων και ως προς τα φορτία που πρόκειται να φέρουν. Οι σανίδες που αποτελούν το σκελετό υπηρεσίας πρέπει να είναι ασφαλώς στερεωμένες και να μη μετακινούνται και καλώς συνδεδεμένες μεταξύ τους και με την οικοδομή. Ο σκελετός υπηρεσίας πρέπει να είναι καλυμμένος από όλες τις πλευρές προς το κενό του στηθαίου. (Τα δάπεδα των ικριωμάτων συναρμολογούνται κατά τρόπο ώστε τα συστατικά τους μέρη να μην μετακινούνται κατά την ομαλή χρήση.) Κανένα επικίνδυνο κενό δεν πρέπει να υφίσταται μεταξύ των στοιχείων που αποτελούν τους σκελετούς και τις διατάξεις προστασίας των κατακόρυφων μέσων. Τόσο οι δοκοί όσο και η σταθερή επιφάνεια πρέπει να εφαρμόζουν στην εσωτερική πλευρά των βαθμίδων. Επιτρέπεται απόσταση μεταξύ του σκελετού υπηρεσίας από το περιτείχωμα τέτοια ώστε να αποφεύγεται σε κάθε περίπτωση η πτώση στο κενό."

3.10.1. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων με τη μείωση του κινδύνου των πτώσεων στο κενό, προσδιορίζονται λεπτομερώς οι απαιτήσεις σχετικά με τη χρήση των σκελετών υπηρεσίας του σανιδώματος και του στηθαίου κατά τρόπον ώστε να εμποδιστούν οι διακριτικές ερμηνείες εκ μέρους της επιχείρησης.

3.11. Σημείο 4.3.6: να διατυπωθεί ως εξής:

"Τα ικριώματα δεν πρέπει να συναρμολογηθούν, αποσυναρμολογηθούν ή να τροποποιηθούν κατά σημαντικό τρόπο παρά μόνο υπό τη διεύθυνση αρμοδίου προσώπου και από εργαζόμενους καταρτισμένους για αυτό το είδος εργασίας. Η κατάρτιση αυτή περιλαμβάνει την ερμηνεία του σχεδίου συναρμολόγησης και αποσυναρμολόγησης, την ασφάλεια κατά τη συναρμολόγηση, αποσυναρμολόγηση ή μετατροπή του υπόψη ικριώματος, την πρόληψη των κινδύνων πτώσης προσώπων ή αντικειμένων, τις διαδικασίες εργασίας μέσω της χρήσεως ατομικών διατάξεων προστασίας, τις επιπτώσεις της μεταβολής και της αντιξοότητας των καιρικών συνθηκών, τους συντελεστές φόρτισης και κάθε άλλο κίνδυνο που θα μπορούσαν να περικλείουν οι δραστηριότητες αυτές. Το αρμόδιο προσωπικό και οι εργαζόμενοι που παρεμβαίνουν στις εργασίες πρέπει να διαθέτουν το σχέδιο συναρμολόγησης και αποσυναρμολόγησης που προβλέπεται στο σημείο 4.3.2 του παραρτήματος καθώς και τις οδηγίες συναρμολήγησης, χρήσης και αποσυναρμολόγησης."

3.11.1. Επαναλαμβάνεται ότι η συναρμολόγηση και αποσυναρμολόγηση του ικριώματος πρέπει να εκτελείται από ειδικευμένο προσωπικό σε συντονισμό με έναν αρμόδιο σύμφωνα με τις διαδικασίες και το σχέδιο συναρμολόγησης.

3.12. Σημείο 4.3.7: να διατυπωθεί ως εξής:

"Όταν η εκτέλεση μιας ειδικής εργασίας απαιτεί την προσωρινή αφαίρεση μιας διάταξης συλλογικής προστασίας έναντι των πτώσεων, πρέπει να λαμβάνονται αποτελεσματικά μέτρα υποκατάστασης (να λαμβάνονται αντισταθμιστικά μέτρα) και να υιοθετούνται ασφαλείς διαδικασίες εργασίας."

3.12.1. Για κάθε επικίνδυνη εργασία - όταν λόγω των ειδικών εργασιών μειώνονται τα μέτρα συλλογικής προστασίας - ο επιχειρηματίας πρέπει να υιοθετήσει "γραπτές διαδικασίες εργασίας" αναφορικά με τη χρήση των ατομικών διατάξεων προστασίας (π.χ. ζώνη ασφαλείας για τις εργασίες που περικλείουν τον κίνδυνο της πτώσεως) για τη μείωση της εκθέσεως στον κίνδυνο.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ L 393 της 30.12.1989, σ. 13 - Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ C 318 της 12.12.1988, σ. 26.

(2) ΕΕ L 335 της 30.12.1995, σ. 28 - Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ C 397 της 31.12.1994, σ. 13.

(3) ΕΕ L 183 της 29.6.1989, σ. 1 - Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ C 175 της 4.7.1988, σ. 22.

(4) Εξοπλισμός για την ανάβαση σε υπερκείμενα ή υποκείμενα δάπεδα εργασίας.