C 194/34

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πώς θα συμβάλουν τα εντοπισμένα βιομηχανικά οικοσυστήματα στη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ και στην ευημερία των Ευρωπαίων;»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2022/C 194/06)

Εισηγήτρια: η κ. Sandra PARTHIE

Αίτηση γνωμοδότησης Γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 21.9.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το τμήμα 13.12.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 19.1.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 566 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 244/1/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Για να παραμείνουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εταιρείες σε πολλούς τομείς πρέπει να προσαρμοστούν στους νέους παγκόσμιους ανταγωνιστές, να επανεφεύρουν επιχειρηματικά μοντέλα και να επαναξιολογήσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού. Η επακόλουθη αλλαγή είναι δομική και ενίοτε ακόμη και ανατρεπτική, όχι μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τους εργαζομένους και τις συνθήκες εργασίας τους. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υπογραμμίζει την αρχή «κανείς να μη μείνει στο περιθώριο» και ζητεί να διεξαχθεί διάλογος με όλους τους σχετικούς παράγοντες για τη διαχείριση αυτής της διαρθρωτικής αλλαγής.

1.2. Η δεκτικότητα στο εμπόριο, τις επενδύσεις και άλλες μορφές διεθνούς συνεργασίας αποτελεί πλεονέκτημα και πηγή ανάπτυξης και ευημερίας για την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη φιλοδοξία της ΕΕ να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια, να μειώσει τις μονόπλευρες εξαρτήσεις σε κρίσιμους τομείς και να ενισχύσει την ικανότητά της να θέτει και να εφαρμόζει τις δικές της προτεραιότητες, μεταβαίνοντας σε κατάσταση οικονομικής ανταγωνιστικότητας και ενισχυμένης ανθεκτικότητας.

1.3. Χωρίς να φτάνουμε στον προστατευτισμό, είναι αναγκαίο να δράσουμε σε ενωσιακό επίπεδο μέσω της νομοθεσίας καθώς και της θέσπισης προτύπων για τη μείωση του κινδύνου στρατηγικών ή δομικών ελλείψεων, τον πλουραλισμό, την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τη διασφάλιση θεμιτού και υποκείμενου σε κανόνες ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών και με άλλους παγκόσμιους εταίρους. Στις διακρατικές και τις παγκόσμιες συμμαχίες της, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να εντοπίζει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών ελευθεριών και των κανόνων για την υγεία και την ασφάλεια τόσο των πολιτών όσο και του περιβάλλοντος σε ολόκληρες τις αξιακές αλυσίδες και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

1.4. Για να ενισχυθεί η μεταποιητική βάση της, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να αυξήσει τις δαπάνες της σε έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία και άλλα σχετικά χρηματοδοτικά μέσα, όπως το μέσο επενδύσεων στη διαπεριφερειακή καινοτομία ( 1 ) , θέτοντάς την τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με άλλες περιοχές του κόσμου ώστε να καταστεί δυνατή η τόσο αναγκαία καινοτομία.

1.5. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά την προσαρμογή του Θεματολογίου δεξιοτήτων στις μελλοντικές ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η προσέγγιση των βιομηχανικών οικοσυστημάτων θα πρέπει επίσης να μετουσιωθεί σε ενίσχυση της ευημερίας των πολιτών της ΕΕ όσον αφορά τις ποιοτικές θέσεις εργασίας, την αμοιβή και την πρόσβαση στη διά βίου μάθηση. Σε αυτό το περίγραμμα, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την υποστήριξή της προς το σύμφωνο της ΕΕ για τις δεξιότητες, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση μακροπρόθεσμων προοπτικών απασχόλησης για τους Ευρωπαίους πολίτες.

1.6. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό να επιτευχθεί πραγματική ανοδική σύγκλιση των οικονομιών της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την παραγωγικότητα, τα κοινωνικά πρότυπα, την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και τη φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή. Η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη και την πρόσβαση στο πλήρες δυναμικό όλων των εθνικών οικονομιών, οι οποίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ διαφορετικά επίπεδα και, συνεπώς, χρειάζονται διαφορετικές και στοχευμένες πολιτικές. Ο στόχος θα πρέπει να είναι η εξάλειψη των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών. Οι επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη και τις νέες τεχνολογίες είναι ζωτικής σημασίας.

1.7. Για μια ισορροπημένη θεώρηση της ευημερίας, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την εκτίμηση του ΟΟΣΑ ότι χρειαζόμαστε περιεκτικούς πίνακες στατιστικών στοιχείων που αντικατοπτρίζουν τα θέματα που ενδιαφέρουν τους πολίτες, καλύπτοντας ευρύ φάσμα αποτελεσμάτων, όπως το εισόδημα των πολιτών, η υγεία, οι κοινωνικές διασυνδέσεις, η ασφάλεια και το περιβάλλον. Πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τους μέσους όρους των χωρών για να κατανοήσουμε όχι μόνο αν η ζωή βελτιώνεται, αλλά και για ποιον. Επιπλέον, πρέπει να υπολογίσουμε όχι μόνο την ευημερία σήμερα, αλλά και τα μέσα που συμβάλλουν στη διατήρησή της στο μέλλον. Τέλος, οι διαρθρωτικές αλλαγές ενδέχεται να θεωρηθούν από τους πολίτες απειλητικές, παρά τα αποτελέσματα της οικονομικής ανάλυσης. Τα εκλογικά κέρδη των λαϊκιστικών κομμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά και η επικράτηση του Brexit, μπορούν να αποδοθούν στο γεγονός ότι οι ψηφοφόροι θεωρούν ότι στερούνται τα δικαιώματά τους λόγω της παγκοσμιοποίησης, και αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο των αποφάσεων για τη ζωή τους. Αυτό δεν μπορεί να μετριαστεί από τα στατιστικά στοιχεία. Οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να εμπλακούν πολύ περισσότερο από τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικής στην αντιμετώπιση των διαμαρτυριών και των φόβων για κοινωνικές δυσκολίες, καθώς και στην εξεύρεση και την εφαρμογή λύσεων στο πεδίο. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει μια πιο ανοιχτή και προσανατολισμένη στη συμμετοχή βιώσιμη εταιρική διακυβέρνηση που θα περιλαμβάνει την ενημέρωση, τη διαβούλευση και τη συμμετοχή των εργαζομένων σε επίπεδο εταιρείας.

2. Ιστορικό της γνωμοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της υπό εξέταση νομοθετικής πρότασης

2.1. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 1ης και 2ας Οκτωβρίου 2020, τα οποία καθιστούν την έννοια της στρατηγικής αυτονομίας κεντρικό στοιχείο της εσωτερικής αγοράς, της βιομηχανικής πολιτικής και του ψηφιακού τομέα. Επισημαίνει επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας της 13ης Νοεμβρίου 2020, τα οποία αναφέρουν ότι στον στόχο αυτόν περιλαμβάνεται ο εντοπισμός και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων καθώς και η θωράκιση των πλέον ευαίσθητων βιομηχανικών οικοσυστημάτων και σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η υγεία, η αμυντική βιομηχανία, το διάστημα, ο ψηφιακός τομέας, η ενέργεια, οι μετακινήσεις και οι κρίσιμες πρώτες ύλες.

2.2. Οι στόχοι της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας είναι η σταθερότητα, η διάδοση των ενωσιακών προτύπων και η προαγωγή των αξιών της ΕΕ. Αυτοί αντικατοπτρίζονται σε πολλές πρόσφατες πρωτοβουλίες, όπως η ανακοίνωση με θέμα «Διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης» του Φεβρουαρίου 2020· η ανακοίνωση σχετικά με τις άμεσες ξένες επενδύσεις (κανονισμός για τον έλεγχο των ΑΞΕ) που εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2020· ο μηχανισμός ελέγχου των ξένων επενδύσεων της ΕΕ που θεσπίστηκε το 2019 και λειτουργεί πλήρως από τον Οκτώβριο του 2020· η στρατηγική για τα δεδομένα του Νοεμβρίου 2020· η επανεξέταση της εμπορικής πολιτικής για την «ανοικτή στρατηγική αυτονομία» του Φεβρουαρίου 2021· και οι εν εξελίξει εργασίες εγκαθίδρυσης ενός μέσου κατά του εξαναγκασμού. Επιπροσθέτως, η πρόταση κανονισμού σχετικά με τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα του Ιουλίου 2021 αποτελεί παράδειγμα της αυξανόμενης ευαισθητοποίησης στα περιβαλλοντικά θέματα στην ΕΕ.

2.3. Η στρατηγική της Λισαβόνας του 2000, έχοντας ως στόχο να καταστεί η ΕΕ μια οικονομία και κοινωνία της γνώσης, καθιέρωσε ποσοτικοποιημένους δείκτες και ανέδειξε την ανάγκη υποστήριξης των ατόμων στη διά βίου μάθηση. Το σύμφωνο για τις δεξιότητες είναι απαραίτητο όσον αφορά την εκπαίδευση, την ειδημοσύνη και την τεχνογνωσία, καθότι ορισμένοι βιομηχανικοί τομείς υφίστανται σημαντικούς μετασχηματισμούς λόγω της διττής ψηφιακής και οικολογικής μετάβασης. Επιπροσθέτως, όπως αναφέρεται στο «Σχέδιο στρατηγικής για την τομεακή συνεργασία σχετικά με τις δεξιότητες», οι κύριοι ενδιαφερόμενοι φορείς —δηλαδή οι επιχειρήσεις, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα ιδρύματα, έρευνας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης και οι δημόσιες αρχές— είναι απαραίτητοι παράγοντες για την ικανοποίηση των αναγκών του κλάδου σε δεξιότητες. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των παραγόντων του τομέα, όπως το Συμβούλιο Τομεακών Δεξιοτήτων και οι Ευρωπαϊκές Τομεακές Συμμαχίες Δεξιοτήτων, για τον περιορισμό των αναντιστοιχιών δεξιοτήτων μεταξύ της ζήτησης δεξιοτήτων του κλάδου και της προσφοράς από την εκπαίδευση ( 2 )

2.4. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης τόσο το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα την ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας ( 3 ) , το οποίο έχει ως στόχο να χαραχθεί η πορεία προς μεγαλύτερη βιωσιμότητα και ασφάλεια, όσο και τη συναφή γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ ( 4 ) , καθώς και τις αξιολογήσεις που πραγματοποίησε η ΕΟΚΕ σχετικά με διάφορα βιομηχανικά οικοσυστήματα και τομείς ( 5 )

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΕ βασίζεται σε ένα ανοικτό οικονομικό μοντέλο, με 14 % των παγκόσμιων εισαγωγών να πραγματοποιούνται από την ΕΕ και 16 % των παγκόσμιων εξαγωγών από την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο η βιομηχανική πολιτική της Ευρώπης να βρει τρόπους και μέσα για τη μείωση των μονόπλευρων εξαρτήσεων από άλλους, σε στρατηγικούς τομείς όπως, για παράδειγμα, η τεχνολογία, τα τρόφιμα ή η υγεία. Μια βιομηχανική πολιτική με ισχυρή βιομηχανική μεταποιητική βάση αναμένεται να αποτρέψει τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της διαταραχής. Η ασφάλεια του εφοδιασμού μπορεί επίσης να επιτευχθεί μέσω εταιρικών σχέσεων με χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Για παράδειγμα, το Συμβούλιο Εμπορίου και Τεχνολογίας ΕΕ-ΗΠΑ (TTC) αποσκοπεί στη σύμπηξη τέτοιων εταιρικών σχέσεων. Για λόγους προστασίας της ΕΕ από τις εμπορικές ασυμμετρίες, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τις προσπάθειες της πρώτης να εφαρμόσει και να βελτιώσει τα μέσα εμπορικής άμυνας, όπως ο μηχανισμός ελέγχου των ξένων επενδύσεων της ΕΕ ( 6 ) , το μέσο της ΕΕ για τις διεθνείς δημόσιες συμβάσεις ( 7 ) και ο κανονισμός για την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων που προκαλούνται από ξένες επιδοτήσεις στην ενιαία αγορά που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2021 ( 8 )

3.2. Μια ανάλυση —που διενήργησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή— από τη βάση προς την κορυφή των στρατηγικών εξαρτήσεων δείχνει ότι οι εξαρτήσεις στα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα αντιστοιχούν μόλις στο 0,6 % της αξίας των αγαθών που εισάγονται από χώρες εκτός της ΕΕ. Ως εκ τούτου, πολλές αξιακές αλυσίδες επέδειξαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σαφώς το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χαρτογράφηση των στρατηγικών εξαρτήσεων και δυνατοτήτων. Η ανάλυση αναδεικνύει επίσης το γεγονός ότι από τα 5 200 προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ, τα 137 ανήκουν σε ευαίσθητα οικοσυστήματα από τα οποία η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό — κυρίως στις ενεργοβόρες βιομηχανίες (όπως οι πρώτες ύλες) και στα οικοσυστήματα υγείας (όπως οι δραστικές φαρμακευτικές ουσίες), καθώς και σε προϊόντα που σχετίζονται με την υποστήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Το 52 % των εισαγωγών των εν λόγω εξαρτώμενων προϊόντων προέρχεται από την Κίνα. Τριάντα τέσσερα προϊόντα είναι δυνητικά πιο ευάλωτα λόγω του ενδεχομένως χαμηλού δυναμικού τους για περαιτέρω πλουραλισμό και υποκατάσταση από την παραγωγή εντός της ΕΕ. Για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, απαιτούνται στιβαρές πολιτικές βιώσιμης ενέργειας και ψηφιακής τεχνολογίας. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι Ευρωπαίοι παράγοντες της ψηφιακής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές συγκαταλέγονται στους παγκόσμιους ηγέτες.

3.3. Η ανοικτή στρατηγική αυτονομία χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη παραγωγικής ικανότητας σε τομείς μακρόπνοου χαρακτήρα στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά, ιδίως για αγαθά υψηλής αξίας, όπου είναι σημαντικό να διατηρηθεί το τεχνολογικό δυναμικό και το δυναμικό καινοτομίας της ΕΕ. Για παράδειγμα, από την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προκύπτει ότι η Ευρώπη κατέχει παγκόσμιο μερίδιο αγοράς 33 % στη ρομποτική, 30 % στα ενσωματωμένα συστήματα, 55 % στους ημιαγωγούς της αυτοκινητοβιομηχανίας, 20 % στον εξοπλισμό ημιαγωγών και 20 % στα δομικά στοιχεία φωτονικής ( 9 ) . Η στρατηγική αυτονομία περιλαμβάνει μέσα εμπορικής άμυνας έναντι του αυξανόμενου διεθνούς και του παράνομου ανταγωνισμού. Συνεπώς, η βιομηχανική πολιτική της ΕΕ συμβαδίζει με μια ισχυρή εμπορική πολιτική και πολιτική ανταγωνισμού.

3.4. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας περιλαμβάνει τη θωράκιση της ενιαίας αγοράς, τις επενδύσεις στις δυνατότητες, το τεχνολογικό δυναμικό και τα μέσα έρευνας και ανάπτυξης της ίδιας της ΕΕ, την ενίσχυση του πλουραλισμού των αλυσίδων παραγωγής και εφοδιασμού, την εξασφάλιση ψηφιακής κυριαρχίας, τη διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων, την ενθάρρυνση και την προσέλκυση των επενδύσεων και της παραγωγής στην Ευρώπη, με τη βελτίωση των συνθηκών λειτουργίας των επιχειρήσεων, τη διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων και μοντέλων κυκλικής οικονομίας και την προώθηση μιας ευρείας βιομηχανικής συνεργασίας σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και την επιδίωξη τεχνολογικής υπεροχής, όπως δήλωσε το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας τον Νοέμβριο του 2020.

3.5. Η ενιαία αγορά είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να επικεντρώνει τις προσπάθειές της για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς της μέσω της εφαρμογής και της επιβολής κανόνων, καθώς και μέσω της άρσης των εμποδίων για την επίτευξη του στόχου μιας καινοτόμου, ευημερούσας και προσανατολισμένης στο μέλλον ευρωπαϊκής οικονομίας. Μια ισχυρή εγχώρια αγορά αποτελεί προϋπόθεση για την ίδρυση, την ανάπτυξη, την άνθηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και την αποφυγή μελλοντικών διαταραχών, για παράδειγμα με τη βοήθεια του μέσου έκτακτης ανάγκης για την ενιαία αγορά.

3.6. ψήφισμά του σχετικά με τη βιώσιμη εταιρική διακυβέρνηση που εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επανεξετάσει την οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών και να αναπτύξει πρότυπα για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της με θέμα «Καμία Πράσινη Συμφωνία χωρίς κοινωνική συμφωνία», τονίζει τη σημασία ενός ισχυρού μελλοντοστρεφούς κοινωνικού διαλόγου και μιας βιώσιμης εταιρικής διακυβέρνησης προσανατολισμένης στη συμμετοχή. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους εργαζομένους και την προώθηση της συμμετοχής τους σε επίπεδο εταιρείας με στόχο την προαγωγή της καινοτομίας στον χώρο εργασίας ( 10 ) . Στοπου εξέδωσε τον Δεκέμβριο του 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επανεξετάσει την οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών και να αναπτύξει πρότυπα για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών ( 11 ) . Η τήρηση των αρχών της βιώσιμης εταιρικής διακυβέρνησης αποτελεί σημαντικό τρόπο προώθησης των ενωσιακών αξιών στο εξωτερικό και παρέχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

3.7. Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση στα κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθεί να είναι πολύ διαφορετική, και, συνεπώς, είναι σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε να αναπτυχθούν ειδικές, περιφερειακές οδοί μετάβασης ως μέρος μιας ειδικής διαδικασίας διαχείρισης για τα διάφορα οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης της πρόσβασης σε νέες αγορές, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, και τις βιώσιμες αξιακές αλυσίδες. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει προσεγγίσεις διαχείρισης όπως οι περιφερειακές επιτροπές μετασχηματισμού ή οι κόμβοι μετασχηματισμού που, σε στενή συνεργασία με τους τοπικούς και τους περιφερειακούς οικονομικούς παράγοντες, καθορίζουν συγκεκριμένες τοπικές και περιφερειακές λύσεις για τις μελλοντικές οικονομικές αλλαγές.

3.8. Όσον αφορά τη βελτίωση της βιομηχανικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, η ΕΟΚΕ εκτιμά το αναλυτικό έργο που επιτέλεσε η Επιτροπή για τον ορισμό και την περιγραφή 14 «βιομηχανικών οικοσυστημάτων». Η ανάλυση αντικατοπτρίζει παρόμοιες ενέργειες των ΗΠΑ και της Κίνας. Αυτά εμπίπτουν σε δύο διαφορετικές κατηγορίες: ένα οικοσύστημα που ορίζεται ως ένα δίκτυο συνεργατικών σχηματισμών που ανήκουν σε έναν συγκεκριμένο τομέα δραστηριότητας, και ένα περιφερειακό οικοσύστημα, το οποίο εξετάζει την αλληλεπίδραση των οικονομικών παραγόντων σε μια δεδομένη περιφέρεια. Από κοινού, παρέχουν μια διαδραστική πλατφόρμα για τη βελτιστοποίηση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών και των ενδιαφερόμενων φορέων και τη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ των παραγόντων. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει πραγματική προστιθέμενη αξία για τις επιχειρήσεις, οι οποίες μπορούν να εκφράσουν μια συγκεκριμένη ανάγκη σε ένα ολόκληρο οικοσύστημα, που είναι σε θέση να ανταποκριθεί. Όσο πιο βαθύ και πυκνό είναι ένα οικοσύστημα, τόσο πιο χρήσιμο θα είναι για όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες, και τόσο μεγαλύτερη θα είναι η προστιθέμενη αξία που θα προσφέρει.

3.9. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της επικεντρώνονται σε δημόσια προγράμματα για την επιστήμη αιχμής σε επίπεδο ΕΕ. Ομοίως, οι προϋπολογισμοί για την έρευνα και καινοτομία (Ε&Κ) έχουν μεταφερθεί από το εθνικό επίπεδο στο επίπεδο της ΕΕ και είναι μεγαλύτεροι από ποτέ, αν και εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα επίπεδα στρατηγικών ανταγωνιστών όπως η Κίνα· ένας τέταρτος γύρος εξαιρετικά φιλόδοξων προγραμμάτων στοχεύει στην εκ νέου ανάληψη από την ΕΕ παγκοσμίως ηγετικού ρόλου στην Ε&Κ. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μεγάλων επιχειρήσεων (LEAM), κοινούς βιομηχανικούς χώρους δεδομένων και αναδυόμενες πράσινες τεχνολογίες και την ενίσχυση της έρευνας-ανάπτυξης-καινοτομίας με σκοπό τη δημιουργία συνθετικών υποκατάστατων των κρίσιμων πρώτων υλών.

3.10. Οι δαπάνες σε έρευνα και ανάπτυξη εντός της ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕγχΠ ανήλθαν σε 2 % το 2019. Συγκριτικά, το 2019 η Κίνα δαπάνησε το 2 % του ΑΕγχΠ της σε έρευνα και ανάπτυξη και οι ΗΠΑ το 3 %. Για να ενισχυθεί η μεταποιητική βάση της ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά να αυξήσει τις δαπάνες της σε έρευνα και ανάπτυξη και διαπιστώνει ότι δυστυχώς, εκτός από τις βασικές δημόσιες επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία και τους ισχυρούς ιδιωτικούς ομίλους που δραστηριοποιούνται στα του μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της ιατροφαρμακευτικής βιομηχανίας, τα οικοσυστήματα καινοτομίας της ΕΕ δεν αναπτύσσονται επαρκώς ( 12 ) . Ενώ ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην ΕΕ αποτελεί εξαιρετικό κίνητρο για τις εταιρείες ώστε να καινοτομήσουν, θα πρέπει να υποστηριχθούν πιο αποτελεσματικά με την πλήρη αξιοποίηση άλλων χρηματοδοτικών μέσων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία σε επίπεδο ΕΕ, ώστε η ΕΕ να βρεθεί τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με άλλες περιοχές του κόσμου και να καταστεί δυνατή η τόσο αναγκαία καινοτομία. Επί του παρόντος, οι επενδύσεις της ΕΕ αποσκοπούν κυρίως στη στήριξη των εγχώριων συμφερόντων, δηλαδή των εθνικών συμφερόντων των κρατών μελών, σε αντίθεση με την αναζήτηση ευρωπαϊκών προσεγγίσεων και λύσεων, ώστε να δημιουργηθούν και να αποκομιστούν οφέλη από ισχυρότερους και βαθύτερους δεσμούς μεταξύ των οικονομικών παραγόντων.

3.11. Η ΕΟΚΕ στηρίζει σαφώς τα αιτήματα ενίσχυσης των οικοσυστημάτων και των αξιακών αλυσίδων, καθώς και της μεταξύ τους συνεργασίας, και πιστεύει ότι πρέπει να συνδεθούν με τη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση για τη βελτίωση της ευημερίας των Ευρωπαίων. Οι οδοί μετάβασης θα προσθέσουν αξία προτείνοντας μια ουσιαστική αλληλουχία πολιτικών και θα παράσχουν προβλεψιμότητα, η οποία είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις και την ευημερία των πολιτών, π.χ. όσον αφορά την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, επιθυμούμε να επισημάνουμε τα οικονομικά μοντέλα με επίκεντρο τους ενδιαφερόμενους φορείς και βασικό μοχλό τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και της καταστροφής του περιβάλλοντος και να καλέσουμε τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κάνουν ευρύτερη χρήση των μοντέλων αυτών στη διαμόρφωση των πολιτικών τους και στις εκτιμήσεις επιπτώσεων.

3.12. Οι επενδύσεις για τη δημιουργία ανθεκτικότερων και πιο βιώσιμων αξιακών αλυσίδων που παρέχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και αγαθά πρέπει να αποφέρουν αποτελέσματα όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία. Θα πρέπει να καταρτιστούν τομεακά σχέδια δράσης που να συνδέονται με τις πρωτοβουλίες των υφιστάμενων σημαντικών οικονομικών παραγόντων και να ενισχύουν τους υφιστάμενους οικονομικούς ομίλους στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει θεσμική υποστήριξη που θα τους επιτρέπει να ελέγχουν καλύτερα τις αξιακές αλυσίδες και να προλαμβάνουν τις κρίσεις με την εφαρμογή προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων ή εκτιμήσεων κινδύνου για την πρόληψη των ελλείψεων.

3.13. Ο ορισμός των κατάλληλων στρατηγικών αξιακών αλυσίδων, αλυσίδων εφοδιασμού και συνεργατικών σχηματισμών θα είναι καίριας σημασίας. Με την προώθηση των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (IPCEI) και τη δημιουργία βιομηχανικών συμμαχιών για τους συσσωρευτές για τα ηλεκτρικά οχήματα, την υπολογιστική υψηλών επιδόσεων, τη μικροηλεκτρονική, τη συνδεσιμότητα, τα καθαρά και αυτόνομα οχήματα, την έξυπνη υγεία, τη βιομηχανία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, τις τεχνολογίες και τα συστήματα υδρογόνου, το βιομηχανικό διαδίκτυο των πραγμάτων και την κυβερνοασφάλεια, η Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ποιοι τομείς θα πρέπει να αναπτυχθούν ως τομείς προτεραιότητας, που έχουν πραγματική προστιθέμενη αξία για την ΕΕ. Μαζί με τη διασφάλιση των ευρωπαϊκών συμφερόντων όσον αφορά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, καθώς και την προστασία της ευρωπαϊκής πνευματικής ιδιοκτησίας, αυτό αποτελεί ισχυρή βάση για ένα συνεκτικό σύνολο βιομηχανικών και οικονομικών πολιτικών.

3.14. Δεν πρόκειται μόνο για αυτοσκοπό, αλλά για στόχο διατήρησης και διαφύλαξης της ευημερίας των Ευρωπαίων με την παροχή ποιοτικών θέσεων εργασίας σε κλάδους μακρόπνοου χαρακτήρα, παράλληλα με την προσπάθειας επίτευξης της διττής μετάβασης. Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι κατάλληλοι δείκτες και μετρήσεις. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η «ευημερία» έχει ωριμάσει ως έννοια στατιστικής και μέτρησης και μετατρέπεται σε «πυξίδα» για τους αρμόδιους για τη χάραξη πολιτικής, ώστε να καθοδηγεί τις αποφάσεις τους.

3.15. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον ορισμό του ΟΟΣΑ για την «οικονομία της ευημερίας» ως η οικονομία που: 1) αυξάνει τις ευκαιρίες κοινωνικής ανέλιξης και βελτίωσης της ζωής των ανθρώπων στα ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη βαρύτητα για αυτούς· 2) διασφαλίζει ότι αυτές οι ευκαιρίες μεταφράζονται σε αποτελέσματα ευημερίας για όλα τα τμήματα του πληθυσμού, μεταξύ άλλων για εκείνα που βρίσκονται χαμηλά στην κλίμακα κατανομής· 3) μειώνει τις ανισότητες· και 4) προάγει την περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα.

Βρυξέλλες, 19 Ιανουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) https://eismea.ec.europa.eu/programmes/interregional-innovation-investments-i3-instrument_en

(2) Σχέδιο στρατηγικής για την τομεακή συνεργασία σχετικά με τις δεξιότητες. Ο περιορισμός των αναντιστοιχιών δεξιοτήτων σε τομεακό επίπεδο. Βασική δράση του Νέου θεματολογίου δεξιοτήτων για την Ευρώπη.

(3) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα [COM(2020) 474].

(4) ΕΕ C 220 της 9.6.2021, σ. 118.

(5) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Η στρατηγική της ΕΕ για την κινητικότητα και οι βιομηχανικές αλυσίδες αξίας της ΕΕ: προσέγγιση των οικοσυστημάτων της αυτοκινητοβιομηχανίας» (EE C 105 της 4.3.2022, σ. 26)· συμπληρωματική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Αντίκτυπος της επικαιροποιημένης βιομηχανικής στρατηγικής στο βιομηχανικό οικοσύστημα της υγείας» (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 152)· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόβλεψη διαρθρωτικών και τομεακών αλλαγών και αναδιαμόρφωση της βιομηχανικής νοοτροπίας — νέα όρια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των διαφόρων περιοχών της Ευρώπης» (υπό κατάρτιση)· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Απαιτήσεις βιωσιμότητας για τις μπαταρίες στην ΕΕ» (ΕΕ C 220 της 9.6.2021, σ. 128)· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η υαλουργία στην Ευρώπη σε μια κρίσιμη καμπή: επίτευξη μιας πιο πράσινης και ενεργειακά αποδοτικότερης βιομηχανίας με παράλληλη ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και διατήρηση των ποιοτικών θέσεων εργασίας» (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 18).

(6) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Ο μηχανισμός ελέγχου των ξένων επενδύσεων της ΕΕ καθίσταται πλήρως λειτουργικός», 9 Οκτωβρίου 2020.

(7) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, «EU international procurement Instrument», Οκτώβριος 2021.

(8) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Η Επιτροπή προτείνει νέο κανονισμό για την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων που προκαλούνται από ξένες επιδοτήσεις στην ενιαία αγορά», 5 Μαΐου 2021.

(9) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Επενδύοντας στην έξυπνη, καινοτόμο και βιώσιμη βιομηχανία. Ανανεωμένη στρατηγική για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ [COM(2017) 479 final].

(10) ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 23.

(11) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με τη βιώσιμη εταιρική διακυβέρνηση [2020/2137 (INI)].

(12) Έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) με τίτλο «Shaping & Securing the EU’s open strategic autonomy by 2040 and beyond», 2021.