Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών"

(2002/C 278/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών [COM(2001) 544 τελικό - 2001/0229 (COD)]·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2001, να ζητήσει γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 156 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 13ης Ιουνίου 2000, να αναθέσει στην επιτροπή 3 ("Διευρωπαϊκά δίκτυα, μεταφορές, κοινωνία των πληροφοριών") την κατάρτιση της γνωμοδότησης αυτής·

έχοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της για την "Έκθεση από την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το Διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών: Έκθεση 1998 σχετικά με την εφαρμογή των προσανατολισμών και τις προτεραιότητες για το μέλλον" (Σύμφωνα με το άρθρο 18 της Απόφασης 1692/96/ΕΚ) (COM(98) 614 τελικό) (CdR 60/1999 fin)(1)·

έχοντας υπόψη την προηγούμενη γνωμοδότησή της για την "Πρόταση Κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2236/95 περί καθορισμού των γενικών κανόνων για τη χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων" (COM(98) 172 τελικό - 98/0101 SYN) (CdR 217/98 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή "Πολιτική εδαφικής συνοχής"(3) στις 5 Μαρτίου 2002 (CdR 284/2001 rev.) με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ramon Luis Valcarcel Siso (E/ΕΛΚ), Πρόεδρο της αυτόνομης περιοχής της Περιφέρειας της Μούρθια·

υιοθέτησε ομόφωνα την παρούσα γνωμοδότηση κατά την 44η σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Μαΐου 2002 (συνεδρίαση της 15ης Μαΐου).

1. Γενικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών χαιρετίζει με ικανοποίηση την προσπάθεια του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου να ορίσουν νέες πολιτικές για την ουσιαστική υλοποίηση του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και για την εξάλειψη των ανισορροπιών που προκύπτουν κατά την ανάπτυξή του. Εκφράζει, όμως, τη λύπη της για το γεγονός ότι χάθηκε ακόμη μια ευκαιρία να οριστεί μια προσέγγιση ενιαία, συστηματική και συντονισμένη για την ευρωπαϊκή πολιτική των μεταφορών, της οποίας το ΔΕΔ-Μ αποτελεί ένα τμήμα μόνον, ιδιαίτερα σημαντικό αναμφισβήτητα, αλλά που δεν μπορεί από μόνο του να επιλύσει τις σοβαρές δυσλειτουργίες που παρατηρούνται στα ευρωπαϊκά συστήματα μεταφορών.

Η ΕΤΠ επιθυμεί να ζητήσει εκ νέου να καταβληθούν οι απαραίτητες προσπάθειες προκειμένου να ενοποιηθούν σε ένα ενιαίο μέσον οι μελλοντικές ευρωπαϊκές πολιτικές για την προώθηση των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών.

Υπό την έννοια αυτή, αναγνωρίζει και εκτιμά τις πρόσφατες ενέργειες, και ειδικότερα το Λευκό Βιβλίο, που αποτελεί μια αξιόλογη βάση για προβληματισμό και συζήτηση.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη η προβλέψιμη αναθεώρηση των κοινοτικών προσανατολισμών που τροποποιούνται σήμερα, η οποία διαφαίνεται ήδη για το έτος 2004, πριν από την σίγουρη αναπροσαρμογή του συστήματος μεταφορών που ορίζει το Λευκό Βιβλίο, η μεταβολή των ροών των μεταφορών, η αναθεώρηση των εθνικών σχεδίων και η προβλεπόμενη διεύρυνση των κρατών μελών.

Η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ξανά την πεποίθησή της ότι μια κατάσταση τόσο σύνθετη όπως οι μεταφορές δεν μπορεί να αναλυθεί από μία και μόνο οπτική γωνία. Οι ανισορροπίες μεταξύ τρόπων μεταφορών και μεταξύ ζωνών στους διαδρόμους του δικτύου δεν μπορούν να συνιστούν τα αποκλειστικά αίτια για τη μεγαλύτερη ή μικρότερη δυναμικότητα και προσβασιμότητα του ΔΕΔ-Μ. Αποτελούν, βέβαια, ένα σημαντικό στοιχείο, δεν πρέπει όμως να λησμονούνται και πολλές άλλες πολιτικές που έχουν επίδραση σ' αυτό, όπως είναι η περίπτωση, στην οποία δεν έχουμε την πρόθεση να εμβαθύνουμε, των πολιτικών απελευθέρωσης που έχουν εφαρμοστεί σε ορισμένους τρόπους μεταφοράς εις βάρος άλλων και οι οποίες προφανώς διαφοροποιούν το ενδιαφέρον των φορέων για τους επιμέρους τρόπους μεταφορών.

Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά η προβλεπόμενη προσεχής αναθεώρηση των προσανατολισμών να πραγματοποιηθεί, αυτή τη φορά στην πραγματικότητα, ως συνέπεια ενός συνολικού και ολοκληρωμένου σχεδιασμού του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών.

1.1. Παρατηρήσεις σχετικά με τις προτεραιότητες

Ο νέος κατάλογος των προτεραιοτήτων δεν αντανακλά κατά τρόπο ομοιόμορφο τη σειρά των επιδιώξεων που στάθηκε αιτία για την κατάρτιση των νέων προσανατολισμών του ΔΕΔ-Μ.

1.1.1. Νέες προτεραιότητες που τίθενται

Οι νέες προτεραιότητες στηρίζονται κατά κύριο λόγο στην προώθηση ενός νέου διαλειτουργικού σιδηροδρομικού δικτύου που θα δίνει προτεραιότητα στις εμπορευματικές μεταφορές, και στη διασύνδεσή του με τους θαλάσσιους και ποτάμιους λιμένες και με τους αερολιμένες.

Η ΕΤΠ συμφωνεί πλήρως με τις προτάσεις αυτές, τις οποίες δια μακρών έχει η ίδια ζητήσει σε προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της, καθώς παρακολουθούσε με ανησυχία τις ελλιπείς επενδυτικές προσπάθειες που πραγματοποιούνταν για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, ενώ οι οδικές μεταφορές τις είχαν σαφώς υπερβεί. Οι διασυνδέσεις με τις θαλάσσιες και τις εναέριες μεταφορές αναμένεται να αποτελέσουν μέσον αναμφισβήτητης αποτελεσματικότητας για την ανάκαμψη των σιδηροδρομικών μεταφορών, και των επιβατικών, κυρίως όμως των εμπορευματικών.

Επιπλέον, η ΕΤΠ θεωρεί σκόπιμο να επισημάνει ότι στις προτάσεις αυτές που παρατίθενται, πρέπει να προστεθούν ακόμη δύο πτυχές, χωρίς τις οποίες ο επιδιωκόμενος στόχος ενδέχεται να τεθεί σε σοβαρό κίνδυνο.

Πρώτον, πρέπει να αποτραπεί το ενδεχόμενο να τεθούν οι σιδηροδρομικές μεταφορές σε ανταγωνισμό έναντι των οδικών με ένα δίκτυο παράλληλο και ασύνδετο ως προς αυτές, γιατί κάτι τέτοιο θα οδηγούσε το σιδηρόδρομο στην καταστροφή, εκτός εάν υπάρχει η πρόθεση να καθιερωθούν αποτρεπτικά τιμολόγια στα οδικά δίκτυα. Ένα τέτοιο μέτρο, όμως, που υπερβαίνει τα όρια της παρούσας γνωμοδότησης, θα ήταν πολύ περίπλοκο και τα αποτελέσματά του, πέρα από την επίδραση επί του πληθωρισμού, θα έπρεπε να εξετασθούν προσεκτικά, ιδιαίτερα δε η εφαρμογή του στις περιφερειακές, νησιωτικές, μειονεκτικές περιοχές και σε εκείνες που αντιμετωπίζουν προβλήματα προσβασιμότητας.

Δεν πρέπει να λησμονείται ότι ένα από τα μεγάλα μειονεκτήματα του σιδηροδρόμου είναι η ακαμψία του και, ως εκ τούτου, η αναπόφευκτη εξάρτησή του, ως αφετηρίας ή προορισμού, από τους άλλους τρόπους μεταφοράς, ιδίως από τις οδικές.

Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ προτείνει τη δημιουργία ενός σιδηροδρομικού δικτύου συνδεδεμένου με το οδικό δίκτυο και που να συνεργάζεται με αυτό, καθώς και με τα υπόλοιπα μεταφορικά μέσα.

Ο προβληματισμός αυτός μας οδηγεί στο δεύτερο ζήτημα που πρέπει να επισημανθεί, που είναι ότι ο σιδηρόδρομος, χωρίς εξέδρες συνδυασμένων μεταφορών, χάνει μεγάλο μέρος της λειτουργικότητάς του.

Το νέο προτεινόμενο άρθρο 5γ αναφέρει στο τέλος του κειμένου: "συμπεριλαμβανομένων μέτρων στους διατροπικούς τερματικούς σταθμούς". Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να αναπτύξουν το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή έναν προβληματισμό σχετικά με το ζήτημα αυτό. Οι τερματικοί σταθμοί, νοούμενοι απλά ως χώροι περιορισμένοι και μικρής πρακτικής χρησιμότητας, όπου εντάσσονται διάφοροι τρόποι μεταφοράς, είναι μια έννοια παρωχημένη και κατά μεγάλο μέρος υπεύθυνη για τα σημεία κυκλοφοριακής συμφόρησης που υπάρχουν σήμερα.

Η ΕΤΠ θεωρεί σκόπιμο και συνιστά την εγκατάσταση εξέδρων διοικητικών υπηρεσιών για συνδυασμένες μεταφορές, οι οποίες θα διαθέτουν όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες και εγκαταστάσεις και θα εντάσσονται ως βασικό συστατικό στοιχείο στο ΔΕΔ-Μ, ως μεγάλες δομικές ενότητες για την αλλαγή τρόπου μεταφοράς, και θα υποβοηθούνται από τα νέα έξυπνα συστήματα μεταφοράς που θα διευκολύνουν τη διαχείρισή τους. Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος για να ελαχιστοποιηθεί το μειονέκτημα των συνδυασμένων μεταφορών, η μεταφόρτωση, μια σημαντική επιβάρυνση που μέχρι σήμερα έχει παρεμποδίσει την ουσιαστική καθιέρωσή τους, και η οποία πρέπει πλέον, με τις εξέδρες αυτές των διοικητικών υπηρεσιών για συνδυασμένες μεταφορές, να αρχίσει να μετριάζεται.

Προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η λειτουργία των υποδομών αυτών πρέπει να δημιουργηθεί ένας νέος όρος στα συστήματα μεταφορών, που ακόμη δεν έχει χρησιμοποιηθεί, η "διαλειτουργικότητα της διατροπικότητας".

Η ΕΤΠ κρίνει απαραίτητο να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στη δημιουργία και διαχείριση των εξέδρων αυτών, δεδομένου ότι η θέση της εγκατάστασής τους και η λειτουργικότητά τους είναι σημαντικότατες για τη χωροταξία της κάθε περιφέρειας.

1.1.2. Προτεραιότητες που διατηρούνται

Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι διατηρείται ως προτεραιότητα η ανάπτυξη υποδομών που θα επιτρέψουν τη σύνδεση των νησιωτικών, των εγκλωβισμένων και των περιφερειακών περιοχών, και επιθυμεί να ληφθεί πραγματικά υπόψη η προτεραιότητα αυτή και να στηριχθεί.

Πρέπει επίσης να υπενθυμισθεί ότι η υλοποίηση των υποδομών για την άμεση σύνδεση των περιφερειακών και νησιωτικών περιοχών στο RTE-T, εκτός από το ότι αποτελεί έμπρακτη εγγύηση πραγματικής ελευθερίας διακίνησης των ανθρώπων και των εμπορευμάτων στο ευρωπαϊκό έδαφος, πρέπει επιπλέον να υποστηριχθεί και στην προοπτική στρατηγικής διασύνδεσης της Ευρώπης με τις χώρες της μεσογειακής ζώνης και τις νησιωτικές περιφέρειες. Από την σκοπιά αυτή, οι νησιωτικές περιοχές της Μεσογείου αποτελούν για την Ένωση εξαιρετική στρατηγική ευκαιρία για την ανάπτυξη μιας πολιτικής ευρωμεσογειακών σχέσεων.

Προς τούτο, στηρίζει αποφασιστικά την τροποποίηση που εισάγεται στη διατύπωση του άρθρου 5.β., από την άποψη ότι η σύνδεση με τις ομάδες αυτές των περιφερειών αντιμετωπίζεται όχι σε επίπεδο απλής πρόσβασης, αλλά ως σύνδεση κορμού του ΔΕΔ-Μ. Είναι λογικό να ορίζεται ότι στις περιοχές αυτές, που μειονεκτούν λόγω της απομακρυσμένης θέσης τους, πρέπει να καταβάλλονται οι απαραίτητες προσπάθειες για τη σύνδεσή τους με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή επικράτεια υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

Σε άλλο επίπεδο, διατηρείται επίσης η πρώτη προτεραιότητα του προηγούμενου κειμένου που στοχεύει στην εξάλειψη των σημείων συμφόρησης, μέσω της συμπλήρωσης των κυρίων αξόνων, με την κατασκευή των ελλειπουσών συνδέσεων, κυρίως στις διασυνοριακές περιοχές, και μέσω της ανάπτυξης καθοριστικών κόμβων και διασυνδέσεων.

Στο σημείο αυτό, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι η προσπάθεια εξάλειψης των σημείων συμφόρησης του ΔΕΔ-Μ μέσω της βελτιστοποίησης της δυναμικότητάς του αποτελεί βεβαίως μια αναπόδραστη ανάγκη· δεν πρέπει όμως να παραμελείται η κατάσταση πολλών περιφερειών που δεν διαθέτουν πρόσβαση και που ζητούν επειγόντως την εφαρμογή του άρθρου 154.1 της Συνθήκης, που θεσπίζει την πλήρη συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στα οφέλη που προκύπτουν από τη δημιουργία ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα, μέσω της δημιουργίας ενός διευρωπαϊκού δικτύου. Παρότι βέβαια οι παράγοντες ανταγωνιστικότητας που απειλούνται από τα σημεία συμφόρησης αξίζουν την προσοχή της Κοινότητας, δεν πρέπει να επιδεικνύεται λιγότερο ενδιαφέρον και για την οικονομική και κοινωνική συνοχή, που δεν θα μπορέσει να επιτευχθεί εάν δεν δοθεί προσοχή στην προσβασιμότητα όλων των περιφερειών, ιδιαιτέρως δε εκείνων που αντιμετωπίζουν περισσότερα προβλήματα.

Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι στις κατευθυντήριες γραμμές των ΔΕΔ θα πρέπει να εξεταστεί τόσο το πρόβλημα διευκόλυνσης των μεταφορών στις κεντρικές περιοχές της Ευρώπης όσο και η βελτίωση της πρόσβασης των απόμακρων περιοχών της Κοινότητας στην κοινή αγορά.

Η ΕΤΠ επιθυμεί να υπενθυμίσει το κείμενο της ακόλουθης σύστασης, που έχει διατυπώσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, όπου ζητούσε την χάραξη ενός νέου "Χάρτη Διαπεριφερειακής Προσβασιμότητας", με στόχο να εξαλειφθούν οι περιορισμοί πρόσβασης που υφίστανται πολλές περιφέρειες και που αποτελούν εμπόδιο για την ουσιαστική και αρμονική ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, με την επίτευξη μιας ελάχιστης προσβασιμότητας (που έχει προσδιορισθεί ποσοτικά με αντικειμενικούς δείκτες χρόνου και κόστους) από όλες τις περιοχές της επικράτειας της Ένωσης.

Η ΕΤΠ προτείνει να ενισχυθεί ο βαθμός συμμετοχής των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη δημιουργία των υποδομών και υποδεικνύει, στην προσεχή αναθεώρηση των προτεραιοτήτων, να μελετηθούν μέθοδοι συνεργασίας με τους δήμους και τις περιφέρειες για τη χάραξη των περιφερειακών και τοπικών προσβάσεων στο ΔΕΔ-Μ, η απουσία των οποίων, σε πολλές περιπτώσεις, αποτελεί στοιχείο που επιτείνει τα υφιστάμενα προβλήματα συμφόρησης.

Τα περιφερειακά και τοπικά αυτά δίκτυα, που αποτελούν τις διακλαδώσεις του κεντρικού κορμού του δικτύου, είναι κι αυτά σημεία συμφόρησης που πρέπει να εξαλειφθούν. Κατά τον ίδιο τρόπο, για την υλοποίηση των κόμβων συνδυασμένων μεταφορών, απαιτούνται περιφερειακά δίκτυα που θα τους τροφοδοτούν, και που είναι απαραίτητα για την επίτευξη της λειτουργικότητάς τους.

Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι εξακολουθεί να δίδεται προτεραιότητα στην ανάπτυξη των έξυπνων συστημάτων μεταφορών και ότι γίνεται ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση αυτή με τη στήριξη της διαλειτουργικότητας στην κοινοτική επικράτεια.

Ομοίως, η ΕΤΠ συμφωνεί πλήρως ότι είναι αναγκαία η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στη χάραξη του δικτύου και φρονεί ότι η τοποθέτηση αυτή καθιστά απολύτως αναγκαία τη θέσπιση των απαραίτητων διορθωτικών μέτρων για τον περιορισμό στο ελάχιστο των ενδεχόμενων επιπτώσεων στο περιβάλλον των σχεδίων που θα επιλέγονται με βάση το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν για τις μεταφορές στην Ευρώπη.

1.1.3. Προτεραιότητες που θα έπρεπε να προστεθούν

Η ΕΤΠ προτείνει να επανεξετασθεί η διαγραφή από το κείμενο της προτεραιότητας που περιελάμβανε η απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ σχετικά με τη "δημιουργία και διαμόρφωση των κόμβων διασύνδεσης και των σταθμών για συνδυασμένες μεταφορές".

Σε προηγούμενες παραγράφους αναφερθήκαμε στην τεράστια χρησιμότητά τους και στην άποψη ότι η απουσία τους θα οδηγήσει το ΔΕΔ-Μ σε απώλεια της λειτουργικότητάς του, για την οποία απαιτείται ένα κατάλληλο και εκτενές δίκτυο συζεύξεων συνδυασμένων μεταφορών, πόσο μάλλον όταν αυτό που επιδιώκεται είναι η αύξηση των εμπορευματικών σιδηροδρομικών μεταφορών.

Η ΕΤΠ κρίνει σκόπιμο να δηλώσει ότι αποδίδει μεγάλη σημασία στο να οριστεί ως προτεραιότητα η πραγματική της ανησυχία για την ασφάλεια των μεταφορών. Γίνεται βέβαια αναφορά στην ασφάλεια στο κεφάλαιο που αφορά την αύξηση των έξυπνων συστημάτων μεταφοράς· η ασφάλεια όμως πρέπει να θεωρείται ως βασικό στοιχείο στο οποίο πρέπει να δίδεται προτεραιότητα κατά την ίδια τη δημιουργία και ανάπτυξη των υποδομών. Τα προβλήματα ασφάλειας στο ΔΕΔ-Μ καθίστανται ολοένα και σοβαρότερα τα τελευταία χρόνια με την αύξηση των σημείων συμφόρησης και την απουσία των κατάλληλων υποδομών σε πολλά τμήματα του δικτύου.

1.2. Παρατηρήσεις σχετικά με τα συγκεκριμένα σχέδια

Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για την κατάσταση των συγκεκριμένων σχεδίων που παρατίθενται στο Παράρτημα ΙΙΙ, τα οποία αιτιολογούνται άριστα, είναι βιώσιμα και οπωσδήποτε παρουσιάζουν αναμφισβήτητη σημασία για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη του ΔΕΔ-Μ.

Η ΕΤΠ χαιρετίζει όλως ιδιαιτέρως το γεγονός ότι περιλαμβάνεται στα ειδικά σχέδια η βελτίωση της πλοϊμότητας του Δούναβη στο τμήμα Straubing-Vilshofgen, και συγχρόνως ζητεί να βελτιωθεί και η πλοϊμότητα του Δούναβη ανατολικά της Βιέννης επειδή πρόκειται για σχέδιο πλωτής οδού, έναν τρόπο μεταφορών για την ενίσχυση του οποίου η ΕΤΠ έχει επί μακρόν επιμείνει.

Ομοίως, η ΕΤΠ χαιρετίζει την συμπερίληψη του παγκόσμιου συστήματος δορυφορικής ραδιοπλοήγησης και εντοπισμού στίγματος (Galileo), ως μέσου που ενισχύει αποτελεσματικά τη χρήση των νέων τεχνολογιών στην υπηρεσία των μεταφορών.

Παρά τα όσα προαναφέρονται, η ΕΤΠ επιθυμεί να ληφθούν υπόψη τα αντίστοιχα αιτήματα που έχουν υποβληθεί για την υιοθέτηση μέτρων που θα επιτρέπουν τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη χάραξη και διαμόρφωση των υποδομών.

Η καθυστέρηση στην έναρξη των σχεδίων που είχαν ανακοινωθεί το 1996 - για την οποία η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της και την ανησυχία της και επιζητά την αναζήτηση λύσεων για την διευκόλυνση των απαραίτητων για την υλοποίησή τους διαδικασιών - οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην απουσία συμμετοχής των περιφερειακών αρχών στην ανάπτυξή τους, γεγονός που προκάλεσε κοινωνικές διενέξεις και επιφυλάξεις, τις οποίες οι κοινοτικές και εθνικές αρχές δυσκολεύονται πολύ να επιλύσουν. Η ενεργός συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών, ως αρχών που βρίσκονται πλησιέστερα προς τον πολίτη, μπορεί και οφείλει να συνδράμει στη διευθέτηση των εν λόγω διαφορών.

1.3. Παρατηρήσεις για τις υπόλοιπες τροποποιήσεις

Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της αντικατάστασης του άρθρου 8 που αναφέρεται στο περιβάλλον, δεδομένου ότι καθιστά υπεύθυνα τα κράτη μέλη για την υλοποίηση των απαραίτητων διαδικασιών περιβαλλοντικής αξιολόγησης, μετά την θέσπιση της οδηγίας 2001/42/ΕΚ που ορίζει τις προσαρμογές που πρέπει να επέλθουν.

Οι τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις, ως καλύτεροι γνώστες του περιβάλλοντος της περιοχής τους, πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία αξιολόγησης και θέσπισης ενδεχόμενων διορθωτικών μέτρων.

Ομοίως, η ΕΤΠ κρίνει εύστοχες τις τροποποιήσεις που εισάγονται στα άρθρα 9, 10, 11, 13 και 18, παρότι δεν θεωρεί εύστοχα διευθετημένο τον κατάλογο που θεσπίζεται στο άρθρο 10.4, σχετικά με το σιδηροδρομικό δίκτυο, ορισμένα σημεία του οποίου, μάλιστα, ξενίζουν: το πρώτο σημείο (εξαφανίζεται η αναφορά στα εμπορεύματα), το τέταρτο σημείο (εισάγονται στο σιδηροδρομικό δίκτυο διάδρομοι αφιερωμένοι στη μεταφορά εμπορευμάτων από φορτηγά) και το έκτο σημείο, όπου εξαφανίζεται η αναφορά στην διασύνδεση του σιδηροδρομικού δικτύου με τα υπόλοιπα δίκτυα άλλων τρόπων μεταφορών.

Τέλος, η ΕΤΠ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την τροποποίηση του άρθρου 18, όπου αναθεωρείται η ονομασία της έως τώρα "Επιτροπής για την ανταλλαγή πληροφοριών και έκθεση" και αντικαθίσταται από την πιο εύστοχη και απαραίτητη ονομασία "Επιτροπή για την παρακολούθηση και αναθεώρηση των προσανατολισμών", παρότι το κείμενο του άρθρου δεν περιλαμβάνει σαφώς στις αρμοδιότητές της αυτό που αφήνει να εννοηθεί η αλλαγή του τίτλου.

Όσον αφορά την εν λόγω επιτροπή, η ΕΤΠ προτείνει να εξετασθεί κατά πόσον θα ήταν σκόπιμο να περιληφθεί ένας εκπρόσωπος της ΕΤΠ στην επιτροπή παρακολούθησης, προκειμένου να ακούγεται η φωνή των δήμων και των περιφερειών σχετικά με τις πολλές εκείνες πτυχές του μέλλοντος του ΔΕΔ-Μ που τις αφορούν.

2. Συστάσεις

Η ΕΤΠ ζητά να ενταχθούν οι ακόλουθες τροποποιήσεις στο κείμενο που πρότειναν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών.

2.1. Συνιστώμενες αλλαγές για τις αιτιολογικές σκέψεις της απόφασης 1692/96/ΕΚ

Να προστεθεί η ακόλουθη αιτιολογική σκέψη 2(α):

"Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών πρέπει να συμβάλει στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στη βελτίωση της προσβασιμότητας των απομακρυσμένων και νησιωτικών περιφερειών και στη βιώσιμη διαχείριση της ροής των μεταφορών στους ευρωπαϊκούς άξονες διαμετακόμισης. Ο σχεδιασμός του και η εφαρμογή του πρέπει να γίνουν σε συνδυασμό με τον προγραμματισμό των διαρθρωτικών ταμείων, των Στόχων 1 και 2 και του Ιnterreg, καθώς και με το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου."

Να προστεθεί η ακόλουθη αιτιολογική σκέψη 5(α):

"Το ΔΕΔ-Μ πρέπει να αποτελέσει ένα από τα μέσα μιας φιλόδοξης ευρωπαϊκής πολιτικής θαλάσσιων μεταφορών για την ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων, όπως προτείνεται στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής. Πρέπει επίσης να συμβάλει στην πλήρη ένταξη των θαλάσσιων λιμένων της ηπείρου στα παγκόσμια ρεύματα συναλλαγών με την ενθάρρυνση των θαλάσσιων μεταφορών μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων."

2.2. Συνιστώμενες αλλαγές στο άρθρο 3 της απόφασης 1692/96/ΕΚ

Η ΕΤΠ πιστεύει ότι οι οδηγίες στο άρθρο 3 της οδηγίας 1692/96/ΕΚ πρέπει να τροποποιηθούν περαιτέρω με την θέσπιση νέου σημείου διατυπωμένου ως εξής:

"4. Συνδυασμένες εξέδρες διοικητικής υποστήριξης είναι αναγκαίες για την αποτελεσματική ένταξη των διαφόρων μορφών μεταφορών, των υποδομών, εγκαταστάσεων και πρόσθετων υπηρεσιών καθώς και την τοπική και περιφερειακή πρόσβαση."

2.3. Συνιστώμενες αλλαγές στο άρθρο 5 της απόφασης 1692/96/ΕΚ

- Σημείο α)

"(α) Τη δημιουργία βασικών κρίκων και διασυνδέσεων που καθιστούν δυνατή την εξάλειψη των σημείων συμφόρησης, την κάλυψη των ελλειπουσών συνδέσεων, ιδιαίτερα των διασυνοριακών τμημάτων τους ή των τμημάτων σύνδεσης με περιφέρειες που εξυπηρετούνται ελλιπώς, και τη συμπλήρωση των μεγάλων αξόνων, κατά τρόπον ώστε να λαμβάνεται πάντοτε υπόψη η βελτίωση της ασφάλειας."

- Σημείο β)

"(β) Την καθιέρωση και ανάπτυξη των υποδομών που να καθιστούν δυνατή τη σύνδεση των νησιωτικών, μεσόγειων, απόκεντρων και εξόχως απόκεντρων περιοχών με τις κεντρικές περιοχές της Κοινότητας και των εν λόγω περιοχών μεταξύ τους, προκειμένου να ευνοηθεί η ισόρροπη και πολυκεντρική ανάπτυξη του κοινοτικού εδάφους και συγχρόνως να λαμβάνονται υπόψη οι από οικολογική άποψη ιδιαίτερα ευαίσθητες περιοχές."

- Σημείο δ)

"(δ) Να θέσει σε λειτουργία σιδηροδρομικών υποδομών σύνδεσης των λιμένων, προκειμένου να προωθηθεί η ναυσιπλοΐα μεγάλων και μικρών αποστάσεων καθώς και η εσωτερική ναυσιπλοΐα."

- Σημείο ε)

"(ε) Μέτρα που αποσκοπούν στη σύνδεση των σιδηροδρομικών και θαλάσσιων μεταφορών με τις αεροπορικές μεταφορές, κυρίως με την σιδηροδρομική και θαλάσσια πρόσβαση στα αεροδρόμια καθώς και με τις απαιτούμενες υποδομές και εγκαταστάσεις για την εξυπηρέτηση των αεροπορικών, σιδηροδρομικών και θαλάσσιων μεταφορών στις περιπτώσεις που οι εδαφικές ιδιαιτερότητες το επιτρέπουν."

- Στο άρθρο 5 θεσπίζεται νέο σημείο:

"Τη χάραξη και ανάπτυξη εξέδρων διοικητικών υπηρεσιών για συνδυασμένες μεταφορές, και ως προς τις υποδομές τους όπως εγκαταστάσεις και βοηθητικές υπηρεσίες, αλλά και ως προς τις κατάλληλες προσβάσεις στα περιφερειακά και τοπικά δίκτυα."

2.4. Συνιστώμενες τροποποιήσεις στο άρθρο 10 της απόφασης 1692/96/ΕΚ

Προτείνεται η ακόλουθη νέα διατύπωση για το σημείο 4 του άρθρου 10:

"Σημείο 4. Το δίκτυο:

- παίζει σημαντικό ρόλο στη σιδηροδρομική κυκλοφορία επιβατών και εμπορευμάτων σε μεγάλες αποστάσεις

- προωθεί τη διασύνδεση με τα δίκτυα των υπόλοιπων μεταφορικών μέσων, ιδιαιτέρως με τις αεροπορικές μεταφορές και με τις ακτοπλοϊκές και τις εσωτερικές πλωτές εμπορευματικές μεταφορές

- διευκολύνει την πρόσβαση στα περιφερειακά ή τοπικά σιδηροδρομικά δίκτυα

- παίζει σημαντικό ρόλο για τις συνδυασμένες μεταφορές, κυρίως μέσω των εξέδρων διοικητικών υπηρεσιών για συνδυασμένες μεταφορές

- προωθεί τη μεταφορά εμπορευμάτων με τον προσδιορισμό και την ανάπτυξη συμπληρωματικών διαδρόμων, εναλλακτικών ως προς τις οδικές μεταφορές, ενώ θα δίδεται προτεραιότητα στους εμπορευματικούς συρμούς σε συγκεκριμένους σιδηροδρομικούς διαδρόμους.

- αποτελεί επίσης το μέσο υλοποίησης των στόχων ανάπτυξης της περιφέρειας"

Στο τέλος του άρθρου 10, παρ. 4 να προστεθεί η ακόλουθη περίπτωση:

"- προσφέρει από οικολογική άποψη προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με το διευρωπαϊκό οδικό δίκτυο."

Προτείνει την ακόλουθη διατύπωση του σημείου 6 του άρθρου 10:

"6. το δίκτυο περιλαμβάνει υποδομές και εγκαταστάσεις που καθιστούν δυνατή την ενσωμάτωση των υπηρεσιών των αεροπορικών, σιδηροδρομικών και θαλάσσιων μεταφορών."

2.5. Συνιστώμενες τροποποιήσεις στο άρθρο 13 της απόφασης 1692/96/ΕΚ

Προτείνει την ακόλουθη διατύπωση για το σημείο 3 του άρθρου 13:

"1. Το διευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων αποτελείται από αερολιμένες που βρίσκονται στο έδαφος της Κοινότητας που είναι ανοικτοί στην εμπορική εναέρια κυκλοφορία και ανταποκρίνονται στα κριτήρια του παραρτήματος ΙΙ. Οι εν λόγω αερολιμένες ταξινομούνται διαφορετικά, ανάλογα με το επίπεδο και τον τύπο κυκλοφορίας που εξασφαλίζουν και ανάλογα με τη λειτουργία που επιτελούν στο πλαίσιο του δικτύου. Οι αερολιμένες καθιστούν δυνατή την ανάπτυξη των αεροπορικών συνδέσεων και τη διασύνδεση των αεροπορικών μεταφορών με άλλα μεταφορικά μέσα. Τούτο θα είναι απαραίτητο για την επίτευξη των εν λόγω στόχων συμμετοχής των περιφερειακών αρχών στη διαχείριση των αερολιμένων.

2. (παραμένει ως έχει)

3. Οι διεθνείς και κοινοτικές συνιστώσες συνδέονται προοδευτικά με τις τακτικές γραμμές μεγάλης ταχύτητας του σιδηροδρομικού δικτύου, όταν αυτό είναι δυνατό. Το δίκτυο περιλαμβάνει υποδομές και εγκαταστάσεις που καθιστούν δυνατή την ενσωμάτωση των υπηρεσιών των αεροπορικών, σιδηροδρομικών και θαλάσσιων μεταφορών."

2.6. Συνιστώμενες τροποποιήσεις στο άρθρο 18 της απόφασης 1692/96/ΕΚ

Το άρθρο 18 (2) τροποποιείται ως εξής:

"2. Συνιστάται, στα πλαίσια της Επιτροπής, επιτροπή του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, αποκαλούμενη στο εξής 'επιτροπή', η οποία απαρτίζεται από αντιπροσώπους των κρατών μελών, και έναν εκπρόσωπο των τοπικών και περιφερειακών αρχών που προτείνεται από την Επιτροπή των Περιφερειών, και προεδρεύεται από αντιπρόσωπο της Επιτροπής. Η εν λόγω επιτροπή παρακολουθεί και μελετά την αναθεώρηση των προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και ανταλλάσσει πληροφορίες για τα σχέδια και τα προγράμματα που κοινοποιούνται από τα κράτη μέλη. Μπορεί να εξετάζει κάθε θέμα που αφορά την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών."

Βρυξέλλες, 15 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 293 της 13.10.1999, σ. 9.

(2) ΕΕ C 93 της 6.4.1999, σ. 29.

(3) Νέα οργάνωση των επιτροπών και των αρμοδιοτήτων τους, στις 6 Φεβρουαρίου 2002.