ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πέμπτη Ετήσια Έκθεση 2010 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου της 27ης Φεβρουαρίου 2006 για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας

Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας[1], (εφεξής «ο κανονισμός βοήθειας») αποτελεί τη βάση για την υλοποίηση της βοήθειας για την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα και απαιτεί να υποβάλλεται ετησίως έκθεση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η παρούσα πέμπτη έκθεση καλύπτει την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2010.

Προγραμματισμός της βοήθειας

Στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 2010 ανελήφθησαν υποχρεώσεις 3 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της Επιτροπής Αγνοουμένων (ΕΑ)[2].

Καταρτίστηκε προγραμματισμός για τη χορήγηση 28 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 2011. Ο προγραμματισμός αυτός βασίστηκε στις εξωτερικές αξιολογήσεις του 2009 και 2010, την εσωτερική αξιολόγηση και τις διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν με τους ενδιαφερομένους.

Μηχανισμοί υλοποιησησ

Το πρόγραμμα υλοποιείται σε κράτος μέλος της ΕΕ σε περιοχή που τελεί εκτός του πραγματικού ελέγχου της κυβέρνησης του εν λόγω κράτους μέλους και στην οποία έχει ανασταλεί η εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ. Η βοήθεια υλοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρωτίστως στο πλαίσιο κεντρικής διαχείρισης. Η διαχείριση ορισμένων προγραμμάτων γίνεται από κοινού με το αναπτυξιακό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών.

Η Επιτροπή υλοποιεί το πρόγραμμα σε ενιαίο πολιτικό, νομικό και διπλωματικό πλαίσιο. Για να μπορεί η Επιτροπή να υλοποιήσει το πρόγραμμα ακολουθώντας τις αρχές της χρηστής οικονομικής διαχείρισης, απαιτούνται ρυθμίσεις ad hoc.

Όταν πρόκειται για προγράμματα βοήθειας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, συνάπτεται σύμβαση χρηματοδότησης με την κυβέρνηση της δικαιούχου χώρας, στην οποία θεσπίζεται κατά κανόνα το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου υλοποιείται η βοήθεια. Για το παρόν πρόγραμμα δεν υφίσταται ανάλογη σύμβαση. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να βασιστεί στους κανόνες και τους όρους που θεωρεί ότι ισχύουν σήμερα σε τοπικό επίπεδο. Τούτο σημαίνει ότι η Επιτροπή, όταν συνάπτει συμβατικές ρυθμίσεις, εκτίθεται σε περισσότερους κινδύνους απ’ ό,τι θα αντιμετώπιζε κανονικά.

Λόγω του πολιτικού πλαισίου, η εφαρμογή των διαταγών ανάκτησης από τις τουρκοκυπριακές ενότητες σε περίπτωση μη τήρησης των όρων σύμβασης ενδέχεται να αποδειχτεί δύσκολη. Η Επιτροπή έλαβε μέτρα για να μετριάσει τον κίνδυνο, όπως εντατική παρακολούθηση και στήριξη των δικαιούχων, αναθεωρημένοι όροι πληρωμής, συνδυάζοντας την πληρωμή προκαταβολών με την προσκόμιση απόδειξης υπογραφής συμβάσεων και την εντατική χρήση τραπεζικών εγγυήσεων.

Η Επιτροπή βασίζεται στη στήριξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας για την επιτυχία του παρόντος προγράμματος, ιδίως για να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά του μακροπρόθεσμα. Επίσης ζητείται η γνώμη τουρκοκύπριων ενδιαφερομένων σχετικά με τις ανάγκες τους για μελλοντική χρηματοδότηση. Τουρκοκύπριοι εμπειρογνώμονες συμμετείχαν σε ειδικές ομάδες αξιολόγησης και για το πρόγραμμα του 2009, οι συμβάσεις του οποίου συνήφθησαν το 2010. Οι τουρκοκύπριοι εμπειρογνώμονες διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στις διευθύνουσες επιτροπές του έργου.

Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών της υλοποίησης του προγράμματος βοήθειας, το 2006, συστάθηκε μία ομάδα του προγράμματος από τη Γενική Διεύθυνση Διεύρυνσης της Επιτροπής. Η εν λόγω ομάδα, η οποία εργάζεται στην Κύπρο με καθεστώς αποστολής μακράς διαρκείας, χρησιμοποιεί το γραφείο στήριξης του προγράμματος της ΕΕ (EUPSO), το οποίο βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας. Το γραφείο αυτό παρέχει το χώρο για συναντήσεις και σεμινάρια με τους τουρκοκύπριους ενδιαφερομένους. Επιτρέπει επίσης την άμεση επίβλεψη της υλοποίησης των έργων. Η διοικητική υποστήριξη θα συνεχίσει να παρέχεται από ιδιώτη ανάδοχο (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH - GIZ) βάσει σύμβασης που ισχύει μέχρι τον Ιούνιο του 2012. Η αντιπροσωπεία της Επιτροπής στην Κύπρο παρέχει επίσης ένα χώρο συνεδριάσεων και σεμιναρίων.

Από το 2010, τα έξοδα προσωπικού χρηματοδοτούνται από τον διοικητικό προϋπολογισμό. Στις αρχές της περιόδου αναφοράς, το προσωπικού της ομάδας του προγράμματος μειώθηκε από 29 άτομα (3 μόνιμοι υπάλληλοι της Επιτροπής και 26 συμβασιούχοι υπάλληλοι) σε 22 (αντίστοιχα: 2 και 20). Η μείωση αυτή επηρεάζει ιδίως την ομάδα που είναι επιφορτισμένη με τη σύναψη συμβάσεων και απαιτεί αυστηρό καθορισμό των προτεραιοτήτων και επανακατανομή του προσωπικού για να διασφαλιστεί η κατάλληλη παρακολούθηση.

Υλοποίηση κατά την περίοδο αναφοράς

Γενική επισκόπηση

Το πρόγραμμα βοήθειας εισήλθε στη φάση της πλήρους υλοποίησης. Οι προσπάθειες επικεντρώθηκαν στην παρακολούθηση, τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των έργων και την ανάπτυξη της ικανότητας των δικαιούχων να αναλάβουν τα έργα όταν αυτά ολοκληρωθούν, ιδίως τα έργα και τις προμήθειες μεγάλης κλίμακας. Δεδομένης της έλλειψης πείρας των τουρκοκυπρίων δικαιούχων, όσον αφορά την εφαρμογή των συμβάσεων επιχορήγησης, απαιτήθηκε η κατάρτισή τους καθώς και η πολύ στενή παρακολούθηση.

Ο συνολικός αριθμός των συμβάσεων που υλοποιήθηκαν το 2010 ανήλθε σε 984 (έργα, υπηρεσίες, προμήθειες και επιχορηγήσεις), 200 από τις οποίες περατώθηκαν.

Στη διάρκεια του 2010, η χρηματοδότηση από το πρόγραμμα βοήθειας συνέβαλε σε πολύ μεγάλο βαθμό στα μέτρα ενίσχυσης της εμπιστοσύνης, όπως η εκκαθάριση των ναρκοπεδίων, η στήριξη του CMP και το άνοιγμα του νέου σημείου διέλευσης στον Κάτω Πύργο και Καραβοστάσι (που είναι επίσης γνωστό ως σημείο διέλευσης Λιμνίτης/Yeşilırmak).

Πρόοδος ανά στόχο

Ο γενικός στόχος του προγράμματος βοήθειας είναι να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου, ενθαρρύνοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση του νησιού, τη βελτίωση των επαφών μεταξύ των δύο κοινοτήτων καθώς και με την ΕΕ, και την προετοιμασία της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ σε περίπτωση συνολικού διακανονισμού του Κυπριακού.

Στόχος 1: Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών

Στον τομέα του ύδατος, η αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων αγωγών διάθεσης ύδατος από σκυρόδεμα που περιείχε αμίαντο στο Βόρειο τμήμα της Λευκωσίας, στην Κυρήνεια, στο Κιόνελι (Gonyeli) και στις Λεύκες/Lefka είχε ολοκληρωθεί εντελώς έως τα τέλη του 2010. Στη Λευκωσία, με βάση τα στοιχεία που παρασχέθηκαν από τους τουρκοκύπριους δικαιούχους, το έργο αυτό είχε ως αποτέλεσμα την κατά 15% μείωση των απωλειών ύδατος. Για πρώτη φορά, εδώ και πολλά χρόνια, η διάθεση ύδατος δεν διεκόπη κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Επίσης, ολοκληρώθηκε η προμήθεια εξοπλισμού για το εργαστήριο ανάλυσης ύδατος.

Τα έργα στους τομείς της υδροδότησης και της επεξεργασίας αστικών λυμάτων που απετέλεσαν αντικείμενο πολύ σημαντικών επενδύσεων στην Αμμόχωστο και στη Μόρφου/Güzelyurt καθυστέρησαν σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα κατά τη διάρκεια του 2010, αλλά και τα δύο έργα αναμένεται να ολοκληρωθούν και να τεθούν σε λειτουργία το 2011. Το 2010 ξεκίνησαν οι εργασίες για την κατασκευή μιας νέας δικοινοτικής εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων στη Μιλιά/Haspolat, η παράταση των οποίων έχει προγραμματιστεί για το δεύτερο εξάμηνο του 2012 (υλοποιείται από το πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP).

Η σύμβαση για την κατασκευή μιας μονάδας αφαλάτωσης στο Συριανοχώρι/Kumköy υπογράφηκε το Δεκέμβριο του 2009 με ανασταλτική ρήτρα που αφήνει κάποιο χρονικό περιθώριο ώστε να εξασφαλιστεί εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων η κατάλληλη διαβεβαίωση, πρώτον, για ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση στην τοποθεσία των έργων και, δεύτερον, για τη συνεργασία τους με στόχο την ομαλή, αποδοτική και αποτελεσματική εκτέλεση. Αφού ελήφθησαν αυτές οι διαβεβαιώσεις, ήρθη η αναστολή τον Αύγουστο του 2010, με το ξεκίνημα της πρώτης φάσης της σύμβασης, που περιελάμβανε πιλοτικές δοκιμές και λεπτομερή σχεδιασμό. Εντούτοις, τον Οκτώβριο του 2010, εισήχθησαν περιορισμοί ως προς την πρόσβαση, γεγονός το οποίο καθυστέρησε την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης και απείλησε τη συνέχιση του έργου.

Όσον αφορά την προστασία της φύσης , η κατάρτιση συνεχίστηκε. Συνεχίστηκε επίσης η προετοιμασία των σχεδίων διαχείρισης για τις περιοχές που ενδέχεται να υπαχθούν στο δίκτυο Natura 2000 και οι διαβουλεύσεις με το κοινό αναμένεται να πραγματοποιηθούν στις αρχές του 2011. Άρχισε η κατασκευή των εγκαταστάσεων για τη διαχείριση και την προστασία σε τέσσερις περιοχές (καθυστέρησε μερικούς μήνες λόγω αρχαιολογικών ευρημάτων) καθώς και η δημιουργία ενός δικτύου φυσικών μονοπατιών. Η παράδοση προμηθειών για την προστασία της φύσης, συμπεριλαμβανομένου ενός αυτόματου συστήματος ανίχνευσης των δασικών πυρκαγιών ολοκληρώθηκε εν μέρει. Η απόφαση να υπαχθεί μια πανεπιστημιούπολη σε προστατευόμενη περιοχή απορρίφτηκε από τους Τουρκοκυπρίους.

Στον τομέα των στερεών αποβλήτων , οι βασικές δραστηριότητες επικεντρώθηκαν στην έναρξη και την εκτέλεση των συμβάσεων έργων στις τοποθεσίες Κουτσοβέντης/Güngör και Αμμόχωστος . Καθώς βρέθηκε λύση για το ζήτημα της ιδιοκτησίας, το έργο στο Κάτω Δίκομο/Aşağı Dikmen προχώρησε ικανοποιητικά. Το έργο για τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας των ιατρικών αποβλήτων που υλοποιείται από το πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, καθώς ο εξοπλισμός αναμένεται να παραδοθεί στις αρχές του 2011. Η τεχνική βοήθεια εστιάστηκε στη συνέχιση της αναδιάρθρωσης των υφιστάμενων υπηρεσιών διαχείρισης των αποβλήτων. Η δημιουργία μιας λειτουργικής οντότητας που θα αναλάβει τη διαχείριση του νέου συστήματος διαχείρισης στερεών αποβλήτων δεν σημείωσε την αναμενόμενη πρόοδο κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς. Παραδόθηκε ο εξοπλισμός για την υλοποίηση του έργου για την λιπασματοποίηση από βιοαποδομήσιμα απόβλητα.

Στον τομέα της ενέργειας , η πλειονότητα των συμβάσεων προμήθειας ολοκληρώθηκε επιτυχώς. Τα ηλεκτρόμετρα και το συνδεόμενο αυτόματο σύστημα ανάγνωσης, ο εξοπλισμός αντιστάθμισης αέργου ισχύος, το εργαστήριο βαθμονόμησης του ροόμετρου, ο έλεγχος της ρύπανσης και παρακολούθησης καιρικών συνθηκών/ανέμων, το σύστημα εποπτικού έλεγχου και απόκτησης δεδομένων (SCADA) και το σύστημα εξυπηρέτησης πελατών για την επιχείρηση ηλεκτρισμού παραδόθηκαν και εγκαταστάθηκαν το 2010. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για την αποτελεσματική χρήση των επενδύσεων, απαιτούνται ενέργειες του δικαιούχου (για να εξασφαλιστεί καλύτερη τοποθεσία, για να γίνει η σύνδεση με την παροχή ενέργειας, για να προσληφθεί επιπλέον προσωπικό). Ξεκίνησαν οι εργασίες για τη μονάδα ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας. Όσον αφορά άλλες συμβάσεις, σημειώθηκε περιορισμένη πρόοδος. Όσον αφορά τη σύμβαση για τη διασύνδεση των ηλεκτρόμετρων, η προετοιμασία από τον δικαιούχο των τόπων εγκατάστασης είναι ακόμη σε εκκρεμότητα. Η τεχνική βοήθεια για την αναδιάρθρωση της μονάδας παραγωγής ηλεκτρισμού, παρότι οι στόχοι της προσαρμόστηκαν στις ανάγκες του δικαιούχου, δεν έτυχε της πλήρους συνεργασίας των ομολόγων ώστε να καταστεί δυνατή η έγκαιρη και αποτελεσματική ολοκλήρωση.

Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών , θα ενσωματωθεί στη σύμβαση η αναθεωρημένη διαμόρφωση του δικτύου. Τούτο προτάθηκε από τον συμβαλλόμενο με βάση την πραγματική κατάσταση, όπως αυτή διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια επιτόπου έρευνας. Η προετοιμασία των χώρων άρχισε προς τα τέλη του έτους και η πρόοδος των εργασιών ανταποκρίνεται στα σχέδια εγκατάστασης του συμβαλλόμενου. Η τεχνική βοήθεια σημείωσε βραδύτερη από την αναμενόμενη πρόοδο. Δεν ελήφθησαν αποφάσεις για το διαχωρισμό της παροχής υπηρεσιών από τη λειτουργία του δικτύου ή για την ελευθέρωση του τομέα.

Στο πλαίσιο των έργων για την ασφάλεια των μεταφορών, οι συμβάσεις τεχνικής βοήθειας για την προετοιμασία των σχεδίων διαχείρισης της κυκλοφορίας για τις τοπικές κοινότητες και για το οδικό δίκτυο σύνδεσης των πόλεων ολοκληρώθηκαν και υποβλήθηκαν οι τελικές εκθέσεις. Η τεχνική βοήθεια για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος πληροφοριών για ατυχήματα και συλλογής στοιχείων ώστε να βελτιωθεί η ενημέρωση σχετικά με τα κυκλοφοριακά συμβάντα ολοκλήρωσε το σχεδιασμό του συστήματος και ενσωμάτωσε σ’ αυτό το λογισμικό που παραδόθηκε βάσει μιας χωριστής σύμβασης προμήθειας. Οι δοκιμές του συστήματος και η κατάρτιση των χρηστών συνεχίζονται. Η τεχνική βοήθεια για τη βελτίωση του τεχνικού ελέγχου οχημάτων και των εξετάσεων διπλώματος οδήγησης παρέσχε πολύτιμες συμβουλές. Η εγκατάσταση του εξοπλισμού για τον περιοδικό τεχνικό έλεγχο των οχημάτων καθυστέρησε, λόγω της απόφασης του δικαιούχου να τον εγκαταστήσει σε ένα διάδρομο επιθεώρησης που πρέπει ακόμη να κατασκευαστεί. Η εκστρατεία για κατάρτιση σε θέματα οδικής ασφάλειας και για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σχεδιάστηκε και θα υλοποιηθεί το 2011. Οι τεχνικές προδιαγραφές του έργου που αποσκοπεί στην εξάλειψη των «μελανών σημείων» οδικών ατυχημάτων αναθεωρήθηκαν.

Στόχος 2: Προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης

Οι τέσσερις ομάδες τεχνικής ενίσχυσης (ομάδα στήριξης της αγροτικής ανάπτυξης, κτηνοτροφία, καλλιέργειες, μονάδα διαχείρισης του προγράμματος), οι οποίες χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του Τομεακού Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, παρείχαν εστιασμένη κατάρτιση και τεχνική βοήθεια σε αγρότες, κτηνιάτρους και εμπειρογνώμονες σε θέματα αγροτικής ανάπτυξης, καθώς και σε ενδιαφερομένους σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο. Οι ομάδες στήριξαν επίσης 225 δικαιούχους επιχορηγήσεων των ακόλουθων προγραμμάτων επιχορηγήσεων: «βελτίωση της γεωργικής παραγωγής», «στήριξη των αγροτικών επιχειρήσεων», «ανάπτυξη των κοινοτήτων μέσω πρωτοβουλιών χωριών». Ο εξοπλισμός από συμβάσεις προμηθειών για κτηνιατρικά εργαστήρια και καλλιέργειες παραδόθηκε και ήδη χρησιμοποιείται. Η ομάδα στήριξης αγροτικής ανάπτυξης αναθεώρησε και ολοκλήρωσε ένα προσωρινό σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης και δύο στρατηγικές τοπικής δράσης σύμφωνα με τις σχετικές με την αγροτική ανάπτυξη αρχές της ΕΕ.

Στο πλαίσιο του έργου Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών που εκτελέστηκε με από κοινού διαχείριση με το UNDP, άνοιξε το νέο σημείο διέλευσης που συνδέει τα χωριά Κάτω Πύργος/Asagi Pirgo και Yeşilırmak/Λιμνίτης. Η ΕΕ χρηματοδότησε τη μελέτη σκοπιμότητας και συνεισέφερε στις εργασίες με ποσό 2,5 εκατ. ευρώ. Οι εργασίες αποκατάστασης σε πολλά χωριά στο Νότιο τμήμα της Κύπρου (π.χ. Hisarköy/Καμπύλη, Akincilar, Λουρουκίνα) ολοκληρώθηκαν. Οι προσόψεις των κτιρίων κατά μήκος της μιας πλευράς του σημείου διέλευσης της οδού Λήδρα αποκαταστάθηκαν. Ξεκίνησε η ανακαίνιση της αγοράς εντός των τειχών της Λευκωσίας.

Υπεγράφησαν 15 νέες συμβάσεις επιχορηγήσεων με τοπικά σχολεία συνολικής αξίας περίπου 0,5 εκατ. ευρώ για την στήριξη του εκσυγχρονισμού των τεχνικών διδασκαλίας. Μηχανήματα αυτοκίνησης και εκτύπωσης παραδόθηκαν σε επαγγελματικές σχολές.

Η τεχνική βοήθεια για τη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση στον τομέα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των κύριων ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένων της εντατικής κατάρτισης μιας βασικής ομάδας επιθεωρητών, επισκέψεων για μελέτες, της κατάρτισης και στήριξης της εκπαίδευσης με κέντρο το παιδί, της ανάπτυξης ποιοτικών προτύπων και της εισαγωγής δεδομένων για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού συστήματος διαχείρισης πληροφοριών.

Στο πλαίσιο του προγράμματος για τη δια βίου μάθηση, την κοινωνική ένταξη και τα δραστικά μέτρα για την αγορά εργασίας, οι 31 επιχορηγήσεις που δόθηκαν σε ΜΜΕ, επιμελητήρια και άλλους οργανισμούς κατάρτισης ολοκληρώθηκαν. Παρασχέθηκε τεχνική βοήθεια για την ανάπτυξη και προώθηση των συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, τη δια βίου μάθηση και τα δραστικά μέτρα για την αγορά εργασίας, μεταξύ άλλων, στο άνοιγμα ενός κέντρου απασχόλησης στη Λευκωσία και σε εκπαιδευτικά ταξίδια και διασκέψεις στο εξωτερικό. Οι προσπάθειες εστιάστηκαν στην κατάρτιση των ενδιαφερομένων και ιδίως στην παροχή συμβουλών για την επαγγελματική σταδιοδρομία.

Για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ, στη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, υλοποιούνταν 32 συμβάσεις στο πλαίσιο 2 προγραμμάτων επιχορηγήσεων, αξίας 4,5 εκατ. ευρώ. Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα από τις επιχορηγήσεις για τις ΜΜΕ είναι να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα του τουρκοκυπριακού ιδιωτικού τομέα, μέσω του εκσυγχρονισμού του υλικού εξοπλισμού και της ευθυγράμμισης των πρακτικών διαχείρισης των επιχειρήσεων με αυτές τις ΕΕ. Η εκτέλεση της πλειονότητας αυτών των συμβάσεων έχει καθυστερήσει, λόγω της έλλειψης πείρας των δικαιούχων σε σχέση με τους κανόνες δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ και της αργής διαδικασίας της χορήγησης τραπεζικών εγγυήσεων που προκαλούν την καθυστέρηση της πληρωμής των προκαταβολών. Επιπλέον, παρασχέθηκε στήριξη στον ιδιωτικό τομέα μέσω μιας σύμβασης τεχνικής βοήθειας (2,75 εκατ. ευρώ) που αφορούσε τους καθιερωμένους οργανισμούς και τις δράσεις στον τομέα της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και της ανάπτυξης στον τομέα των ΤΠΕ. Η υλοποίηση ξεκίνησε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2010. Το σημαντικότερο αποτέλεσμα μέχρι σήμερα ήταν η παροχή βοήθειας εμπειρογνωμόνων για τη χάραξη μιας στρατηγικής για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Στόχος 3: Ενθάρρυνση της συμφιλίωσης, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών

Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών: Από τα 44 έργα που επιδοτήθηκαν, τα 2 ματαιώθηκαν κατόπιν αιτήματος του δικαιούχου (έλλειψη ικανότητας όσον αφορά την υλοποίηση της σύμβασης). Πολλοί από τους δικαιούχους ζήτησαν παρατάσεις της διάρκειας υλοποίησης των έργων. Η παρακολούθηση της επιχορήγησης πραγματοποιήθηκε από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, όσον αφορά την οικονομική παρακολούθηση και, όσον αφορά την επιχειρησιακή παρακολούθηση, από την ομάδα του προγράμματος.

Η Ομάδα Υποστήριξης της Κοινωνίας των Πολιτών (ομάδα τεχνικής βοήθειας) παρείχε καθοδήγηση και στήριξη στους ενδιαφερομένους, που βασίζονταν στην παροχή συμβουλών για τη διαχείριση των επιχορηγήσεων και δραστηριότητες ανάπτυξης της ικανότητας.

Η ΕΕ εξακολούθησε να είναι ο μεγαλύτερος χορηγός για τις δραστηριότητες της Επιτροπής Αγνοουμένων, αποστολή της οποίας είναι η διερεύνηση της τύχης των ατόμων εκείνων που έχουν δηλωθεί ως αγνοούμενοι και από τις δύο κοινότητες, ως συνέπεια των τραγικών γεγονότων του 1963-64 και του 1974. Η σύμβαση των 3 εκατ. ευρώ θα ολοκληρωθεί τον Φεβρουάριο του 2011. Γυρίστηκε και διανεμήθηκε μία ταινία ντοκιμαντέρ με πληροφορίες γι’ αυτές τις δραστηριότητες.

Άρση ναρκοπεδίων : Αναμένεται ότι η ουδέτερη ζώνη θα κηρυχτεί απαλλαγμένη από νάρκες από τον Απρίλιο του 2011. Τα ΗΕ πρότειναν να συνεχιστούν οι επιχειρήσεις άρσης ναρκοπεδίου εκτός της ουδέτερης ζώνης, αλλά η Επιτροπή δεν έχει, προς το παρόν, ούτε την πολιτική εντολή ούτε τους πόρους για να συνεχίσει τις εργασίες.

Οι δραστηριότητες του έργου Ακαδημία Πολιτικών Σπουδών που υλοποιήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης επικεντρώνονται στην ενίσχυση της κατανόησης των θεμάτων που είναι βασικά για το μέλλον του νησιού εντός της ΕΕ. Για το δεύτερο ακαδημαϊκό έτος υλοποίησής του, το έργο συγκέντρωσε 30 επιλεγμένους νέους ηγέτες από αμφότερες τις κυπριακές κοινότητες.

Στόχος 4: Προσέγγιση της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Για το τέταρτο ακαδημαϊκό έτος του προγράμματος υποτροφιών , χορηγήθηκαν συνολικά 96 υποτροφίες (22 καθηγητές, 10 προπτυχιακοί σπουδαστές και 64 πτυχιούχοι). Οι σπουδαστές και οι καθηγητές ήταν ελεύθεροι να επιλέξουν τα προγράμματα σπουδών, παρόλο που δόθηκε προτίμηση σε ορισμένους τομείς, όπου υπάρχει έλλειψη ειδικευμένων επαγγελματιών στην τουρκοκυπριακή κοινότητα (οικονομικά, νομικά, ευρωπαϊκές σπουδές, όλοι οι τομείς της μηχανολογίας, δημόσια διοίκηση, δημόσια οικονομικά). Οι χώρες υποδοχής ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Εσθονία, η Λετονία, η Ελλάδα, η Φινλανδία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Πολωνία και η Ουγγαρία.

Στο πλαίσιο της « προώθησης ανταλλαγών νέων και άλλων απευθείας επαφών» υλοποιήθηκαν 15 προγράμματα. Για ορισμένα από τα προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν στο δεύτερο διαγωνισμό, απαιτήθηκε παράταση της διάρκειας υλοποίησης των έργων. Όλα τα προγράμματα θα ολοκληρωθούν το 2011.

Το « Infopoint» της ΕΕ κατέστη μια σημαντική πηγή πληροφοριών για τους Τουρκοκυπρίους όσον αφορά τις ερωτήσεις και τις έρευνες τόσο για την ΕΕ όσο και για το πρόγραμμα βοήθειας. Ο δικτυακός τόπος του εγκαινιάστηκε το 2010. Το InfoPoint διοργάνωσε 26 εκδηλώσεις προβολής και ενημέρωσης (επισκέψεις μελέτης, συνέδρια, σεμινάρια, διαλέξεις για την ιστορία της ΕΕ, τα όργανα, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τις πολιτικές, καθώς και ειδικά προγράμματα κατάρτισης για τους κανόνες δημοσίων συμβάσεων και τη διαχείριση έργου). Φιλοξένησε πολλές τελετές χορήγησης επιδοτήσεων για το πρόγραμμα βοήθειας. Το Infopoint εκπόνησε και μετέφρασε στα τουρκικά 7 δημοσιεύσεις και 22 ενημερωτικά φυλλάδια για το πρόγραμμα βοήθειας. Εκπονήθηκαν δύο ποσοτικές μελέτες για να διαπιστωθεί πώς αντιλαμβάνονται οι Τουρκοκύπριοι την ΕΕ και τις δραστηριότητες της ΕΕ όσον αφορά τους Τουρκοκυπρίους. Για να συμπληρωθούν αυτά τα δεδομένα, εκπονήθηκαν τρεις επιπλέον ποιοτικές μελέτες. Γυρίστηκαν και προβλήθηκαν στην τοπική τηλεόραση δεκαέξι εκδηλώσεις. Καθώς τα αιτήματα της δικαιούχου κοινότητας γίνονται όλο και πιο συγκεκριμένα, το Infopoint πρέπει να ανταποκριθεί σ’ αυτή την πρόκληση συνεχίζοντας να βελτιώνει την ποιότητα των υπηρεσιών του.

Στόχος 5: Προετοιμασία της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας για τη μεταφορά και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου

Το Γραφείο Τεχνικής Βοήθειας και Ανταλλαγής Πληροφοριών (TAIEX) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χρησιμοποιείται ως το κυριότερο μέσο για την παροχή βοήθειας που αποσκοπεί στην προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για την εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ μετά από συνολική διευθέτηση του Κυπριακού.

Η TAIEX διευκόλυνε 365 δραστηριότητες τεχνικής βοήθειας, όπως προγράμματα κατάρτισης, εργαστήρια, αποστολές εμπειρογνωμόνων, συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας που παρέχεται από εμπειρογνώμονες εξ αποστάσεως, και επισκέψεις μελετών για να υποστηρίξει την επίτευξη των στόχων του κανονισμού για τη βοήθεια.

Οι δραστηριότητες συνέχισαν να επικεντρώνονται κυρίως στο πρόγραμμα για τη μελλοντική εφαρμογή του κεκτημένου (PFAA). Το πρόγραμμα αυτό προσφέρει ένα πλαίσιο για το σχεδιασμό και την παροχή τεχνικής βοήθειας και κατάρτισης. Η βοήθεια παρασχέθηκε σε 13 τομείς του προγράμματος[3]. Κατά τη διάρκεια του 2010, οι Τουρκοκύπριοι εκδήλωσαν ενδιαφέρον για τη χορήγηση τεχνικής βοήθειας σε 3 επιπλέον τομείς του κεκτημένου [4].

Στα τέλη του 2009, η στήριξη των Τουρκοκυπρίων από το TAIEX μετατοπίστηκε σε πιο διαρθρωμένη μεσοπρόθεσμα βάση και στηριζόμενη στα έργα για αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη επίτευξη των στόχων της. Συνολικά, επελέγησαν 97 εμπειρογνώμονες από τη δημόσια διοίκηση των κρατών μελών της ΕΕ για να υποστηρίξουν μεσοπρόθεσμα έργα τεχνικής βοήθειας.

Το TAIEX παρείχε επίσης κατάρτιση για την προετοιμασία νομικών κειμένων εναρμονισμένων με το κεκτημένο προκειμένου να τεθούν αυτά τα κείμενα σε άμεση εφαρμογή μόλις επιτευχθεί η συνολική διευθέτηση του Κυπριακού. Σε συνδυασμό με τη μελλοντική διαχείριση των πόρων της ΕΕ, μετά τη διευθέτηση, συνεχίστηκε η κατάρτιση στον τομέα της διαχείρισης των δημοσίων δαπανών.

Χορηγήθηκε επίσης στήριξη από τον ΤΑΙΕΧ στην ανάπτυξη του εμπορίου εκατέρωθεν της πράσινης γραμμής. Εμπειρογνώμονες των κρατών μελών της ΕΕ κινητοποιούνταν συνεχώς μέσω του ΤΑΙΕΧ για να διενεργήσουν κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους σε πατάτες και ψάρια, προκειμένου να διευκολύνουν αυτό το εμπόριο.

Οι τρεις συμβάσεις προμήθειας εξοπλισμού για την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα υλοποιήθηκαν και ο εξοπλισμός χρησιμοποιείται. Οι δύο υπό εξέλιξη συμβάσεις τεχνικής βοήθειας γι’ αυτόν τον τομέα επικεντρώθηκαν στην καθιέρωση καθημερινών διαδικασιών ελέγχου και ασφάλειας της ποιότητας για τη χρήση του παρασχεθέντος εξοπλισμού και βοήθησαν στην ανάπτυξη σχεδίων παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα. Οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να διασφαλίσουν ότι διαθέτουν επαρκές προσωπικό ή κεφάλαια για να απευθυνθούν σε τρίτους για τη διαχείριση των σταθμών παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα και την επεξεργασία των δεδομένων.

Μελέτες.

Το καταπιστευματικό κεφάλαιο ύψους 1 εκατ. ευρώ που συμφωνήθηκε με την Παγκόσμια Τράπεζα για την εκπόνηση μελετών στο πλαίσιο ενός προγράμματος οικονομικής ανάλυσης για τη μεγέθυνση και τη βιώσιμη ανάπτυξη» καθυστέρησε σοβαρά λόγω διαφωνιών που προέκυψαν μεταξύ της Δημοκρατίας της Κύπρου και της Παγκόσμιας Τράπεζας όσον αφορά την ορολογία που θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί.

Δημοσιονομική εκτέλεση (ανάθεση συμβάσεων και εκταμιεύσεις)

Ανάθεση συμβάσεων

Από τις πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων του 2009 ήταν διαθέσιμα 2,5 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων συνήφθησαν συμβάσεις για το 78%. Υπογράφηκαν 106 νέες συμβάσεις για υποτροφίες για την περίοδο 2010/2011 και σχολεία.

Το 2006-2010, η συνολική κατανομή γι’ αυτό το πρόγραμμα βοήθειας ανήλθε σε 264,5 εκατ. ευρώ.

Εκταμιεύσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμίευσε 62,7 εκατ. ευρώ το 2010, δηλ. περίπου 18% λιγότερο απ’ ό,τι είχε προβλεφτεί στον αρχικό σχεδιασμό. Τούτο οφείλεται στην καθυστερημένη έναρξη του έργου αφαλάτωσης του θαλάσσιου ύδατος, ύψους 27,5 εκατ. ευρώ, καθώς και στην καθυστέρηση της χορήγησης των επιχορηγήσεων για την αγροτική ανάπτυξη, συνολικού ύψους 4 εκατ. ευρώ.

Εκταμιεύτηκαν συνολικά 132 εκατ. ευρώ μέχρι τα τέλη του 2010.

Παρακολούθηση

Ο μηχανισμός ενδιάμεσης επανεξέτασης (IRM) αποτελεί φόρουμ διεξοδικής συζήτησης με τους δικαιούχους όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος. Το 2010, πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις.

Το 2010 εγκαινιάστηκε επίσης ένας χωριστός μηχανισμός για την παρακολούθηση της βοήθειας που χορηγείται μέσω του TAIEX.

Το 2010, οι δραστηριότητες της ομάδας διαχείρισης του προγράμματος επικεντρώθηκαν στην παρακολούθηση. Τα κύρια μέσα ήταν επισκέψεις και συμμετοχή στις διευθύνουσες επιτροπές του έργου. Εξάλλου, η εξωτερική βοήθεια για τη χρηματοδοτική παρακολούθηση αποτέλεσε αντικείμενο συμβάσεων.

Εσωτερικοί και άλλοι έλεγχοι

Η μονάδα εσωτερικού ελέγχου της ΓΔ Διεύρυνσης έλεγξε ένα δείγμα συμβάσεων και πληρωμών. Η έκθεση αναμένεται για το πρώτο τρίμηνο του 2011.

Το Νοέμβριο του 2010 πραγματοποιήθηκε διερευνητική αποστολή του Ελεγκτικού Συνεδρίου με σκοπό την προετοιμασία του ελέγχου διαχείρισης που θα πραγματοποιηθεί το 2011.

Αξιολόγηση.

Το 2010, πραγματοποιήθηκαν ενδιάμεσες τομεακές αξιολογήσεις στους τομείς της κοινωνίας των πολιτών και της αγροτικής ανάπτυξης. Στο συμπέρασμα τονίζεται η ανάγκη για συνεχή πολυετή χρηματοδότηση προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των υπό εκτέλεση έργων.

Πληροφόρηση, δημοσιότητα και προβολή

Κατά την περίοδο αναφοράς, εκδόθηκαν 17 δελτία τύπου για θέματα που σχετίζονται με το πρόγραμμα. Οι περισσότερες από τις δραστηριότητες προβολής πραγματοποιήθηκαν από το InfoPoint.

Οι κύριες εκδηλώσεις όσον αφορά την προβολή ήταν η εγκαινίαση του σημείου διέλευσης Κάτω Πύργος/Καραβοστάσι, καθώς και η προβολή του ντοκιμαντέρ για την επιτροπή των αγνοουμένων που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ και στην οποία παρευρέθηκε ο Επίτροπος Füle, τον Οκτώβριο του 2010.

Σύμφωνα με την ποσοτική μελέτη (Αύγουστος 2010), ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι Τουρκοκύπριοι την ΕΕ είναι θετικός, πράγμα στο οποίο συνέβαλαν και οι δραστηριότητες του Infopoint.

Οι δραστηριότητες της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε σχέση με τους Τουρκοκυπρίους συνέβαλαν στην προβολή της βοήθειας της Επιτροπής και στην αύξηση της εμπιστοσύνης προς την ΕΕ.

Διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Πραγματοποιήθηκαν τακτικές συναντήσεις με τους αντιπροσώπους της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδίως όταν ο Επίτροπος και ανώτεροι υπάλληλοι της Επιτροπής επισκέφτηκαν το νησί.

Όσον αφορά την επαλήθευση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, η Επιτροπή βασίστηκε το 2010 στη συνεχή συνεργασία με τις σχετικές υπηρεσίες της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας ιδίως για να μπορέσει να προβεί στην αποκατάσταση του παλαιού χώρου εναπόθεσης αποβλήτων κοντά στο χωριό Κάτω Δίκομο/Aşağı Dikmen ο οποίος βρίσκεται εν μέρει σε γη που ανήκει σε Ελληνοκυπρίους ιδιοκτήτες.

Συμπεράσματα

Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, οι δραστηριότητες επικεντρώθηκαν:

1. Στην υλοποίηση και την παρακολούθηση των έργων.

2. Στον προγραμματισμό των πόρων για το 2011.

Ορισμένες προκλήσεις που αναφέρθηκαν σε προηγούμενες εκθέσεις ισχύουν ακόμη. Κατά περίοδο αναφοράς στα θέματα που επηρέασαν την υλοποίηση του προγράμματος βοήθειας περιλαμβάνονται:

3. Η συνεργασία μεταξύ της τουρκοκυπριακής και της ελληνοκυπριακής κοινότητας είναι αναγκαία για να επιτευχθεί ο στόχος του προγράμματος βοήθειας, αλλά χρειάζεται χρόνος και στήριξη μέσω διαφόρων δραστηριοτήτων.

4. Η χαμηλή ικανότητα απορρόφησης της δικαιούχου κοινότητας: η ανάπτυξη της ικανότητας αποτελεί μακροπρόθεσμη διαδικασία. Ωστόσο, σημειώνεται συνεχής βελτίωση όσο προχωρεί η υλοποίηση των έργων.

5. Η έλλειψη πείρας όσον αφορά τους κανόνες σύναψης συμβάσεων με την ΕΕ καθυστερεί την υλοποίηση των επιχορηγήσεων. Οι δικαιούχοι λαμβάνουν τη συνδρομή της ομάδας διαχείρισης του προγράμματος και των ομάδων τεχνικής βοήθειας για να αποκτήσουν την απαραίτητη πείρα.

6. Οι κίνδυνοι όσον αφορά τη βιωσιμότητα των μεγάλων έργων υποδομής, η οποία απαιτεί να διαθέσουν οι Τουρκοκύπριοι το αναγκαίο ειδικευμένο προσωπικό και τα κονδύλια.

7. Η ανεπαρκής προετοιμασία των χώρων για τα έργα στους τομείς της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών προκάλεσε καθυστερήσεις.

8. Η μείωση του προσωπικού της Επιτροπής που οφείλεται στους περιορισμούς του προϋπολογισμού απαιτεί αυστηρό καθορισμό των προτεραιοτήτων και ανακατανομή του προσωπικού για να εξασφαλιστεί η κατάλληλη παρακολούθηση και θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα επικοινωνίας σχετικά με τα επιτεύγματα του προγράμματος.

[1] ΕΕ L 65 της 7.3.2006, σ. 5.

[2] Απόφαση C(2010)6874 της Επιτροπής για τη στήριξη της Επιτροπής Αγνοουμένων το 2010.

[3] Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων· δημόσιες συμβάσεις· εταιρικό δίκαιο της ΕΕ· πολιτική ανταγωνισμού· χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες· γεωργία και αγροτική ανάπτυξη· ασφάλεια τροφίμων, κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική πολιτική· οδικές μεταφορές· στατιστική· κοινωνική πολιτική και απασχόληση· περιβάλλον· προστασία του καταναλωτή και της υγείας.

[4] Αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων.