Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τις "Υπηρεσίες κοινής ωφελείας"

(1999/C 368/17)

Στις 29 Απριλίου 1999, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23, εδ. 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκπονήσει γνωμοδότηση σχετικά με τις "Υπηρεσίες κοινής ωφελείας".

Το τμήμα μεταφορών, ενέργειας, υποδομών, κοινωνίας των πληροφοριών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 5 Οκτωβρίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Hernández Bataller.

Κατά την 367η σύνοδο ολομέλειάς της, της 20ής και 21ης Οκτωβρίου 1999 (συνεδρίαση της 21ης Οκτωβρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 78 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Καθίσταται σαφές ότι στην έννοια των υπηρεσιών κοινής ωφελείας δίνονται διαφορετικές ερμηνείες στην ΕΕ και ότι οι απόψεις των γερμανόφωνων, των σκανδιναβών, των λατίνων και των αγγλοσαξόνων δεν ταυτίζονται. Σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, η ίδια η ιδέα της δημόσιας υπηρεσίας είναι ανύπαρκτη. Εν πάση περιπτώσει, υφίστανται πολλές έννοιες παρόμοιες και πραγματικότητες με κοινά χαρακτηριστικά. (Ως παράδειγμα αναφέρονται οι έννοιες "beheer van diensten" στις Κάτω Χώρες, "gestione di pubblica utilità" στην Ιταλία, "public utility" στο Ηνωμένο Βασίλειο, "Daseinsvorsorge" στη Γερμανία και "service public" στη Γαλλία.)

1.2. Υφίσταται η διάκριση μεταξύ "υπηρεσιών κοινής ωφελείας" που καλύπτουν τόσο τις εμπορικές δραστηριότητες όσο και τις μη εμπορικές ή "extracomercium" και τις "υπηρεσίες κοινού οικονομικού ενδιαφέροντος", οι οποίες αφορούν μόνο τις εμπορικές δραστηριότητες, δηλαδή εκείνες που ασκούνται ή μπορούν να ασκηθούν στην αγορά και χαρακτηρίζουν τη δραστηριότητα μιας επιχείρησης. Η τελευταία αυτή κατηγορία υπηρεσιών υπόκειται στους κανόνες ανταγωνισμού και στο άρθρο 86 της Συνθήκης(1). Στην περίπτωση αυτή ανήκουν οι υπηρεσίες των δικτύων μεταφορών, ενέργειας και επικοινωνιών.

1.3. Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας χαρακτηρίζονται κυρίως από το αντικείμενο της δραστηριότητάς τους, η οποία οφείλει να ικανοποιεί μια "γενική"(2) και "θεμελιώδη" ανάγκη του κοινωνικού συνόλου, δηλαδή μιας ομάδας ατόμων που συνδέονται με σχέσεις ισότητας και αλληλεγγύης. Όσον αφορά την εκτίμηση των αναγκών του κοινωνικού συνόλου, παραχωρείται μεγάλη ελευθερία στα κράτη μέλη, τα οποία προσδιορίζουν τα ίδια τους στόχους της εθνικής πολιτικής τους. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η νομολογία του ΔΕΚ έχει αναγνωρίσει ότι η ασφάλεια, η άμυνα, η προστασία και/ή η γενικότερη κοινωνική συνοχή, αποτελούν, μεταξύ άλλων, ανάγκες αυτού του είδους.

1.4. Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας πρέπει να ανταποκρίνονται σε ανάγκες όπως η εκπαίδευση, η υγεία, οι επικοινωνίες, η πληροφόρηση, η παροχή πόσιμου ύδατος, οι μεταφορές, τομείς που κατέχουν ουσιαστική σημασία για την προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών των ατόμων και βελτιώνουν τη λειτουργία της κοινωνίας. Πρόκειται για οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες που δεν υπόκεινται μόνο στις δυνάμεις της αγοράς αλλά υφίσταται και ένας βαθμός παρέμβασης των δημοσίων αρχών στους τομείς της ρύθμισης και του ελέγχου.

1.4.1. Ένας βασικός λόγος για την ύπαρξη δημόσιων επιχειρήσεων ή τη θέσπιση κανονιστικών διατάξεων από την πλευρά του κράτους είναι η "ανεπάρκεια της αγοράς". Το φαινόμενο αυτό προκύπτει εν μέρει από την έλλειψη αποδοτικότητας του μηχανισμού της αγοράς κατά την παροχή υπηρεσιών και αγαθών. Ωστόσο, πρέπει επίσης να επισημανθεί το γεγονός ότι, λόγω περιορισμένου εισοδήματος, μεγάλος αριθμός ατόμων δεν μπορεί να "καταναλώσει" τα προϊόντα που είναι προσιτά αποκλειστικά και μόνο μέσω των εμπορικών κυκλωμάτων. Ωστόσο, το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο βασίζεται ακριβώς στο δεδομένο ότι η κοινωνική συνοχή απειλείται μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα από τη μη ενδεικνυόμενη κάλυψη των αναγκών ενός τμήματος του πληθυσμού.

1.4.2. Η γνωμοδότηση αυτή έχει καταρτισθεί ως εξής: μετά από μία σύντομη αναφορά στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη, εξετάζεται η ισχύουσα νομοθεσία που εφαρμόζεται για τα διάφορα είδη των εν λόγω υπηρεσιών και εν συνεχεία εξετάζεται η κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά τη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Σε ένα βασικό τμήμα της γνωμοδότησης προσδιορίζονται οι αρχές που κατά τη γνώμη της ΟΚΕ θα πρέπει να διέπουν τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, ενώ εξετάζονται συγχρόνως ορισμένες γενικές και ειδικές πτυχές των εν λόγω υπηρεσιών.

2. Ανακοίνωση της Επιτροπής της 11ης Σεπτεμβρίου 1996 σχετικά με τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη(3)

2.1. Η Επιτροπή διασαφηνίζει την υφιστάμενη ορολογία με τους κάτωθι ορισμούς:

- υπηρεσίες κοινής ωφέλειας: δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών, εμπορικών ή όχι, θεωρούμενες κοινής ωφέλειας από τις δημόσιες αρχές και υπαγόμενες για το λόγο αυτό σε ειδικές υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας·

- υπηρεσίες κοινής οικονομικής ωφέλειας: δραστηριότητες εμπορικού χαρακτήρα που καλύπτουν ανάγκες κοινής ωφελείας και για το λόγο αυτό υπόκεινται από τα κράτη μέλη σε ειδικές υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας·

- δημόσιες υπηρεσίες: ο όρος έχει διπλή έννοια άλλοτε ορίζει τον οργανισμό παροχής της υπηρεσίας, άλλοτε αναφέρεται στην αποστολή κοινής ωφελείας που έχει αναλάβει ο εν λόγω οργανισμός, στον οποίο μπορούν να επιβληθούν ειδικές υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να ευνοηθεί ή να ολοκληρωθεί η αποστολή κοινής ωφελείας·

- καθολικές υπηρεσίες(4): σύνολο απαιτήσεων κοινής ωφελείας, στις οποίες πρέπει να υπάγονται, σε όλη την Κοινότητα, ορισμένες δραστηριότητες και που αφορούν υποχρεώσεις στις οποίες περιλαμβάνονται η πρόσβαση σε ορισμένες ουσιαστικές υπηρεσίες, η ποιότητα και οι προσιτές τιμές.

2.2. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι υπηρεσίες κοινής οικονομικής ωφέλειας συμβάλλουν στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και στην κοινωνική αλληλεγγύη καθώς και στην ποιότητα ζωής των πολιτών και θεωρούνται από πολλούς πολίτες ως πραγματικά κοινωνικά δικαιώματα.

2.3. Υπογραμμίζεται ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής επιδιώκει την προώθηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας σε ένα ολοένα και ανταγωνιστικότερο περιβάλλον και τη διασφάλιση για τον καταναλωτή των καλύτερων δυνατοτήτων επιλογής, ποιότητας και τιμών. Παράλληλα, με τις πολιτικές της, συμβάλλει στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής των κρατών μελών και στον περιορισμό των ανισοτήτων.

3. Ρυθμίσεις στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας, των υποδομών και της κοινωνίας των πληροφοριών

3.1. Στο πλαίσιο των σιδηροδρομικών, οδικών και πλωτών μεταφορών, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1191/69 του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου θεωρεί ότι οι αρχές των κρατών μελών, προκειμένου να διασφαλίσουν την παροχή επαρκών υπηρεσιών μεταφοράς, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και χωροταξικούς παράγοντες, ή προκειμένου να παράσχουν ειδικούς τιμολογιακούς όρους προς όφελος ορισμένων κατηγοριών επιβατών, θα μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις δημοσίων υπηρεσιών με μια επιχείρηση μεταφορών, έτσι ώστε να διασφαλίσουν την ελάχιστη συχνότητα, την ικανότητα, τα δρομολόγια, τους ναύλους, τα ωράρια και την συνεχή παροχή της υπηρεσίας.

Υπάρχουν και άλλα θέματα πρακτικής φύσεως που δικαιολογούν την ύπαρξη και συνέχεια συμβάσεων δημοσίων υπηρεσιών. Π.χ. η αποτελεσματική προσφορά στους χρήστες υπηρεσιών μεταφοράς με πούλμαν και λεωφορεία μπορεί να επιλύσει τα προβλήματα κυκλοφοριακής συμφόρησης σε ορισμένα οδικά δίκτυα που έχουν ανακύψει λόγω της αύξησης της τουριστικής κίνησης.

3.1.1. Στις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τις μεταφορές(5), υπογραμμίζεται ότι, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, οι αρμόδιες τοπικές αρχές θα πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις ανάλογα με τις τοπικές ανάγκες όσον αφορά τη μορφή οργάνωσης, τις ποιοτικές και τις ποσοτικές απαιτήσεις.

3.1.2. Η εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας εμπεριέχει τη διατήρηση του κοινοτικού κεκτημένου και της θεσμικής ισορροπίας, χωρίς να επηρεάζει τις αρχές που αναπτύσσονται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και οι οποίες αναφέρονται στη σχέση μεταξύ κοινοτικού και εθνικού δικαίου. Σε κάθε περίπτωση, τα μέσα που επιλέγονται πρέπει να είναι συνεκτικά με την ικανοποιητική επίτευξη του στόχου του κάθε μέτρου και με την ανάγκη της αποτελεσματικής εφαρμογής του, ενώ η μορφή και τα μέσα πρέπει να επιλέγονται από τις εθνικές ή τοπικές αρχές, δεδομένου ότι αυτές πρέπει να έχουν την ευθύνη της ανάπτυξης του στρατηγικού σχεδιασμού των υπηρεσιών κοινής ωφελείας.

3.1.3. Στις αεροπορικές μεταφορές, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1992, ρυθμίζει την πρόσβαση των κοινοτικών αερομεταφορέων στα ενδοκοινοτικά δρομολόγια και τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλλονται στις τακτικές αεροπορικές γραμμές, όσον αφορά την ελάχιστη συχνότητα, τα ωράρια, τους χρησιμοποιούμενους τύπους αεροσκαφών και την παρεχόμενη μεταφορική ικανότητα(6).

3.1.4. Εξάλλου, στις θαλάσσιες μεταφορές, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3577/92 του Συμβουλίου της 7ης Δεκεμβρίου 1992 με τον οποίο εφαρμόζεται η αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στις θαλάσσιες μεταφορές στα κράτη μέλη (θαλάσσιες ενδομεταφορές), καθιερώνει στο άρθρο 4 τη δυνατότητα σύναψης συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ή επιβολής υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που θα περιορίζονται σε απαιτήσεις που αφορούν τους λιμένες που πρέπει να εξυπηρετούνται, την τακτική εξυπηρέτηση, τη συνέχεια, συχνότητα, ικανότητα παροχής υπηρεσιών, τα επιβαλλόμενα κόμιστρα και την επάνδρωση του σκάφους(7).

3.1.5. Η ασφάλεια αποτελεί σημαντική συνιστώσα της κοινοτικής πολιτικής μεταφορών. Η διαφάνεια, η ποιότητα και η προστασία των εργαζομένων είναι αλληλένδετες με το δημόσιο συμφέρον με στόχο την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των αγροτικών περιοχών και των αστικών κέντρων, πράγμα που καθιστά αναγκαία τη χρησιμοποίηση δημόσιων πόρων.

Στις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, κάθε περιορισμός που επιβάλλεται από τον ανταγωνισμό πρέπει να είναι απαραίτητος και ανάλογος προς τους επιδιωκόμενους στόχους. Οι δημόσιες αρχές πρέπει να μετρούν τον απαραίτητο για τον ανταγωνισμό περιορισμό κατά τρόπον ώστε να καθίσταται δυνατό στις επιχειρήσεις να προσφέρουν δημόσιες υπηρεσίες λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές συνθήκες από τις οποίες ασκούν τη δραστηριότητά τους, το κόστος που πρέπει να καταβάλουν και την ισχύουσα νομοθεσία την οποία πρέπει να τηρήσουν.

3.2. Στις αγορές ενέργειας που ελευθερώθηκαν με την οδηγία 96/92/ΕΚ για τον ηλεκτρισμό και την οδηγία 98/30/ΕΚ για το φωταέριο, προβλέπεται το άνοιγμα των αγορών, η κανονιστική ρύθμιση της πρόσβασης στο δίκτυο, ο λογιστικός διαχωρισμός, ο υπολογισμός των ναύλων, η υποχρέωση εφοδιασμού και η δυνατότητα επιβολής υποχρεώσεων δημοσίας υπηρεσίας.

3.2.1. Η οδηγία για τον ηλεκτρισμό προβλέπει ένα μηχανισμό που επιτρέπει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη εκτιμήσεις δημόσιας πολιτικής χωρίς ωστόσο να περιορίζουν, σε κανονικές συνθήκες, τη διαδικασία ελευθέρωσης. Τα κράτη μέλη μπορούν να προσδιορίσουν πέντε κατηγορίες υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας: προστασία του περιβάλλοντος, ασφάλεια, συνέχεια, ποιότητα του εφοδιασμού και πολιτική τιμών, και να υιοθετούν τα απαιτούμενα σχετικά μέτρα.

3.2.2. Η οδηγία για το φωταέριο προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλουν στις επιχειρήσεις φωταερίου, για λόγους γενικού οικονομικού συμφέροντος, τις υποχρεώσεις της δημόσιας υπηρεσίας που αφορούν πέντε τομείς: ασφάλεια, συνέχεια, ποιότητα, τιμή εφοδιασμού και προστασία του περιβάλλοντος.

3.3. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών ισχύουν, αφενός, η υποχρέωση παροχής καθολικών υπηρεσιών όπως ορίζει η οδηγία 97/33/ΕΚ της 30ής Ιουνίου 1997(8) και, αφετέρου, η οδηγία για τις άδειες εκμετάλλευσης(9), η οποία υιοθετήθηκε το 1997, και η οδηγία 98/10/ΕΚ για τη φωνητική τηλεφωνία που προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής υποχρέωσης δημόσιας υπηρεσίας στις επιχειρήσεις προκειμένου να θέσουν σε εφαρμογή μια σειρά απαιτήσεων που ορίζονται ως "ουσιαστικές απαιτήσεις"(10).

3.4. Επίσης, εισήχθηκαν κοινά πρότυπα για την ανάπτυξη των ταχυδρομείων και τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών τους καθώς και το προοδευτικό και ελεγχόμενο άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό. Η μακροπρόθεσμη εγγύηση της καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας αποτελεί τον πυρήνα του προτεινόμενου συστήματος. Η καθολική υπηρεσία αντιστοιχεί σε μια προσφορά ποιότητας σε όλη την επικράτεια, σε μια ελάχιστη συχνότητα και σε προσιτές σε όλους τιμές. Ακόμη, περιλαμβάνει την περισυλλογή, τη μεταφορά, την διαλογή και την διανομή της αλληλογραφίας, σύμφωνα με τα καθορισμένα όρια βάρους και τιμής, καθώς και εντύπων, καταλόγων και δεμάτων.

3.5. Η παραχώρηση αποκλειστικών ή ειδικών δικαιωμάτων στις επιχειρήσεις πρέπει να πραγματοποιείται μέσω διαδικασιών υποβολής προσφορών, με βάση αντικειμενικά κριτήρια, χωρίς διακρίσεις και με διαφάνεια, και η κατακύρωση πρέπει, στις περισσότερες περιπτώσεις, να είναι προσωρινού χαρακτήρα.

4. Η κατάσταση μετά τη Συνθήκη του Άμστερνταμ

4.1. Η Κοινότητα έχει ως αποστολή να προωθήσει στο σύνολο της επικράτειάς της μια αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων, μια διαρκή και μη πληθωριστική ανάπτυξη που να σέβεται το περιβάλλον, ένα υψηλό βαθμό σύγκλισης των οικονομικών αποδόσεων, ένα υψηλό επίπεδο ανάπτυξης και κοινωνικής προστασίας, την άνοδο του επιπέδου και της ποιότητας διαβίωσης, την ανταγωνιστικότητα, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την αλληλεγγύη μεταξύ κρατών μελών.

4.1.1. Τα μέσα επίτευξης των ανωτέρω είναι η δημιουργία μιας κοινής αγοράς, μιας οικονομικής και νομισματικής ένωσης και η εφαρμογή των κοινών πολιτικών και δράσεων που προβλέπει η Συνθήκη, μεταξύ των οποίων και ένα καθεστώς που να διασφαλίζει ότι δεν υφίστανται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

4.2. Η πρώτη παράγραφος του άρθρου 86 της ΣΕΚ (πρώην άρθρο 90) ορίζει ότι τα κράτη μέλη δεν θεσπίζουν ούτε διατηρούν μέτρα αντίθετα προς τους κανόνες της παρούσας Συνθήκης, ιδίως προς εκείνους των άρθρων 12 (διακρίσεις) και 81 μέχρι 89 (πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και κρατικές ενισχύσεις), ως προς τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα(11). Γίνεται αναφορά σε άλλες διατάξεις της Συνθήκης συνήθως σε συνδυασμό με το άρθρο 86, όπως το άρθρο 28 (ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων), το άρθρο 49 (ελεύθερη παροχή υπηρεσιών) και το άρθρο 43 (ελεύθερη εγκατάσταση).

4.2.1. Η παράγραφος 2 του άρθρου 86 ορίζει ότι οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες της Συνθήκης, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντίκειται προς το συμφέρον της Κοινότητας. Επιπλέον, η παράγραφος 3 ορίζει ότι η Επιτροπή μεριμνά για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος άρθρου και, απευθύνει, εφόσον είναι ανάγκη, κατάλληλες οδηγίες ή αποφάσεις προς τα κράτη μέλη.

4.3. Το άρθρο 16 της Συνθήκης ΕΚ - που εισήχθη με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ - αναφέρεται ειδικά στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Στο άρθρο υπογραμμίζεται η σημασία τους δεδομένου ότι αποτελούν μια "κοινή αξία" της Ένωσης και αναγνωρίζεται η συμβολή τους στην προώθηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, γεγονός που πρέπει να θεωρηθεί προσπάθεια εξεύρεσης μιας ισορροπίας μεταξύ των κανόνων ανταγωνισμού και της ανάγκης διασφάλισης των δημοσίων υπηρεσιών, με την παράλληλη τήρηση των διατάξεων του άρθρου 86.

4.4. Ακόμη, στη Συνθήκη προστέθηκε Πρωτόκολλο για το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στα κράτη μέλη, στο οποίο υπογραμμίζεται η ιδιαίτερη φύση του συστήματος σε σχέση με τις κοινωνικές και πολιτιστικές ανάγκες. Συγκεκριμένα, επιτρέπει στα κράτη μέλη να χρηματοδοτούν τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς εφόσον η χρηματοδότηση παρέχεται "για την εκπλήρωση του στόχου της δημόσιας υπηρεσίας, έτσι όπως την έχει θεσμοθετήσει, οριοθετήσει και οργανώσει το κάθε κράτος μέλος, και εφόσον η χρηματοδότηση αυτή δεν επηρεάζει τις συνθήκες του εμπορίου και τον ανταγωνισμό εντός της Κοινότητας σε βαθμό αντιβαίνοντα στο κοινό συμφέρον". Στο Πρωτόκολλο επιδιώκεται η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού και της ανάγκης διασφάλισης της δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης.

4.5. Επίσης, προστέθηκε Δήλωση για τα δημόσια πιστωτικά ιδρύματα στη Γερμανία, με την οποία αναγνωρίζεται ότι οι ισχύοντες κοινοτικοί κανόνες ανταγωνισμού επιτρέπουν να καλύπτονται πλήρως οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος που παρέχονται από δημόσια πιστωτικά ιδρύματα στη Γερμανία, καθώς και οι διευκολύνσεις που τους παρέχονται για την αντιστάθμιση των συναφών προς τις υπηρεσίες αυτές εξόδων.

4.6. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας της 3ης και 4ης Ιουνίου 1999(12) θεωρεί ότι στην παρούσα φάση εξέλιξης της ΕΕ, θα ήταν χρήσιμο να συγκεντρωθούν όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα που ισχύουν στην ΕΕ σε ένα Χάρτη ο οποίος να περιλαμβάνει ιδίως "τα δικαιώματα ελευθερίας και ισότητας καθώς και τα θεμελιώδη δικονομικά δικαιώματα όπως διασφαλίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών και όπως προκύπτουν από την κοινή συνταγματική παράδοση των κρατών μελών ως γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου. Ο Χάρτης πρέπει επιπλέον να περιέχει τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία προσήκουν μόνο στους πολίτες της Ένωσης. Κατά την εκπόνηση του Χάρτη, θα πρέπει εξάλλου να ληφθούν υπόψη οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα".

5. Κατευθυντήριες αρχές που πρέπει να διέπουν τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος

5.1. Η ΟΚΕ έχει καταρτίσει, με βάση διάφορες δημοσιεύσεις και ανακοινώσεις που αντιστοιχούν σε ψηφίσματα του Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και με βάση άλλες πηγές καθώς και δικές της δημοσιεύσεις, έναν κατάλογο αρχών τις οποίες πρέπει να τηρούν, ως κατευθυντήριες γραμμές, οι υπηρεσίες γενικού συμφέροντος.

5.2. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ο εν λόγω κατάλογος αρχών θα είναι πολύ χρήσιμος για την παροχή των υπηρεσιών αυτών και θέτει αυτόν τον κατάλογο προσανατολισμού σε δημόσια συζήτηση.

5.3. Όσον αφορά τα δικαιώματα των πολιτών, οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος θα πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με τις ακόλουθες κατευθυντήριες αρχές:

5.3.1. Ισότητα: όλοι οι πολίτες είναι ίσοι όσον αφορά την πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Ο όρος ισότητα πρέπει να νοηθεί ως απαγόρευση κάθε αδικαιολόγητης διάκρισης, λόγω της οικονομικής ή προσωπικής κατάστασης όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών, και όχι ως υποχρέωση ομοιομορφίας.

5.3.2. Καθολικότητα: μεταξύ των παρεχόμενων υπηρεσιών, οι βασικές υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται καθολικά.

5.3.3. Αξιοπιστία: η παροχή υπηρεσιών γενικού συμφέροντος θα πρέπει να είναι συνεχής, τακτική και αδιάκοπη. Ενδεχόμενες λειτουργικές ανωμαλίες ή διακοπές των υπηρεσιών θα περιορίζονται στις περιπτώσεις που προβλέπονται ειδικά στον κανονισμό που διέπει τον κάθε τομέα.

5.3.4. Συμμετοχή: Οι χρήστες θα πρέπει να έχουν ενεργό συμμετοχή στην ανάπτυξη υπηρεσιών γενικού συμφέροντος. Στόχος της συμμετοχής είναι τόσο η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών για την ορθή παροχή των υπηρεσιών όσο και η προώθηση της συνεργασίας των παρόχων υπηρεσιών.

5.3.5. Διαφάνεια: Οι πάροχοι υπηρεσιών θα φροντίζουν ώστε να παρέχεται στους χρήστες πλήρης πληροφόρηση σχετικά με την παροχή υπηρεσιών, και ιδιαίτερα σχετικά με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας και τα κόμιστρα.

5.3.5.1. Για το σκοπό αυτό, οι πάροχοι οφείλουν να ενημερώνουν τους χρήστες για τις οικονομικές και τεχνικές συνθήκες καθώς και για κάθε μεταβολή που επηρεάζει την παροχή υπηρεσιών και να δημοσιεύουν κείμενα που να προσδιορίζουν τους κανονισμούς της υπηρεσίας.

5.3.6. Απλοποίηση των διαδικασιών: οι πάροχοι πρέπει να απλοποιήσουν, στο μέτρο του δυνατού, τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθήσουν οι χρήστες και να παρέχουν τις κατάλληλες διευκρινίσεις.

5.3.6.1. Ακόμη, θα χρησιμοποιούν, στο μέτρο του δυνατού, ομοιόμορφα έντυπα και θα καταβάλλουν προσπάθειες για την απλοποίηση και δημοσιοποίηση των καθεστώτων συνδρομής στις υπηρεσίες καθώς και της πληρωμής των εν λόγω υπηρεσιών.

5.3.6.2. Σε κάθε περίπτωση, οι πάροχοι θα πρέπει να θεσπίσουν εσωτερικές διαδικασίες για τη διευθέτηση των παραπόνων των χρηστών. Οι διαδικασίες πρέπει να ανοιχτές σε όλους, εύκολα κατανοητές και εφαρμόσιμες και να διασφαλίζουν οριστικά ότι οι πάροχοι λαμβάνουν υπόψη τα παράπονα των χρηστών ή των οργανώσεων καταναλωτών και ότι θα διευκολύνουν το δικαίωμα υποβολής παραπόνων στον διαμεσολαβητή, και γενικότερα, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη(13).

5.3.7. Απόδοση και αποτελεσματικότητα: οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος θα παρέχονται κατά τρόπο αποτελεσματικό και αποδοτικό. Οι πάροχοι θα πρέπει να υιοθετήσουν τα απαραίτητα μέτρα για την υλοποίηση των στόχων αυτών.

5.3.8. Ποιότητα των υπηρεσιών: οι πάροχοι θα προσδιορίσουν τους καθοριστικούς παράγοντες της ποιότητας των υπηρεσιών και, με βάση τους παράγοντες αυτούς, θα δημοσιεύσουν τα ποιοτικά και ποσοτικά πρότυπα που δεσμεύονται να τηρήσουν.

5.3.8.1. Η τήρηση των προτύπων δεν θα υπόκειται σε κανένα όρο. Ενδεχόμενες παρεκκλίσεις από τα πρότυπα θα επιτρέπονται μόνο εάν προσφέρουν πλεονεκτήματα για τους χρήστες και θα υπόκεινται στον έλεγχό τους στο πλαίσιο των περιοδικών συνελεύσεων.

5.3.9. Παροχή κατάλληλης υπηρεσίας: οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος θα προσαρμόζονται στην εξέλιξη των συλλογικών αναγκών και στα αποτελέσματα της τεχνικής και οικονομικής προόδου.

5.3.10. Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων: οι συνθήκες παροχής δημοσίων υπηρεσιών θα αξιολογούνται περιοδικά από τους παρόχους. Για το σκοπό αυτό, θα συγκεντρώνουν, μεταξύ άλλων, και πληροφορίες σχετικά με το βαθμό ικανοποίησης των χρηστών.

5.3.11. Συνεργασία μεταξύ παρόχων: ακόμη και εάν η υπηρεσία παρέχεται σε ένα ανταγωνιστικό πλαίσιο, οι πάροχοι θα καταβάλλουν προσπάθειες να συνεργασθούν προκειμένου να τηρηθούν οι εν λόγω αρχές.

5.3.12. Προσιτό κόστος: οι όροι πρόσβασης στις υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να είναι αντίστοιχο με τις δυνατότητες των πολιτών. Θα πρέπει να προσανατολίζονται προς μια έννοια "λογικού κόστους".

5.3.13. Προστασία του περιβάλλοντος: ο προσδιορισμός και η λειτουργία υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος ως ένα καθοριστικό στοιχείο για την κοινωνική και εδαφική συνοχή.

6. Γενικές παρατηρήσεις

6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η σχέση μεταξύ δικαίου για τον ανταγωνισμό και υπηρεσιών γενικού συμφέροντος στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών πρέπει είναι ισόρροπη, ιδίως όσον αφορά το γεγονός ότι το άρθρο 86 (πρώην άρθρο 90) διατυπώνεται κατά τρόπο "αρνητικό", με την έννοια ότι επιτρέπει τη μη εφαρμογή των απαιτήσεων της Συνθήκης εάν η εφαρμογή τους εμποδίζει την παροχή των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος που έχουν ανατεθεί στους εν λόγω τομείς.

6.2. Ωστόσο, το νέο άρθρο 16 ορίζει μια "θετική" υποχρέωση στην Κοινότητα και στα κράτη μέλη, στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, που συνίσταται στο να μεριμνούν ώστε οι εν λόγω υπηρεσίες να λειτουργούν με βάση τις αρχές και τις συνθήκες που τους επιτρέπουν να πληρούν την αποστολή τους. Προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να υπάρχει ισορροπία όσον αφορά την απόδοση των επιχειρήσεων στην αγορά και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από κοινωνικά, εργασιακά και περιβαλλοντικά κριτήρια και τους βασικούς προσανατολισμούς βιώσιμης ανάπτυξης.

6.2.1. Εξάλλου, π.χ. στον τομέα των οδικών μεταφορών, οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν εξασφαλίσουν τη συναίνεση των αρχών ως προς ορισμένες πτυχές, μεταξύ άλλων, την περιγραφή του επιδιωκόμενου από την υπηρεσία στόχου, την οικονομική αντιστάθμιση, τα κίνητρα, την περιγραφή της αποτελεσματικότητας, τη διαφάνεια και τη γεωγραφική επέκταση και τις εγκαταστάσεις που τίθενται στη διάθεση και των δύο μερών.

6.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος αποτελούν τμήμα των κοινών αξιών της ΕΕ. Ευνοούν μια ισόρροπη πολιτική ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς διευκολύνουν ένα καλύτερο πολιτικό και νομικό πλαίσιο για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

6.4. Ακόμη θεωρεί σημαντικό το ρόλο τους στην προώθηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής της ΕΕ. Συγκεκριμένα, πρέπει να ληφθεί υπόψη το μέλλον της χωροταξικής διαχείρισης και του καθορισμού των χρήσεων γης. Επιπλέον, τα "δίκτυα" θα πρέπει όχι μόνο να ακολουθούν την οικονομική τάξη αλλά και να λαμβάνουν επίσης υπόψη εκτιμήσεις κοινωνικής φύσεως.

6.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να καθορίζονται και να παρέχονται σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

6.6. Όσον αφορά το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι:

6.6.1. κατά τον ορισμό της έννοιας της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πολιτιστικές πτυχές·

6.6.2. η αποστολή της δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης συνεπάγεται συγκεκριμένες απαιτήσεις όσον αφορά τα προγράμματα καθώς και άλλες υποχρεώσεις, τις οποίες οι επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το εάν πρόκειται για επιχειρήσεις δημόσιας ή ιδιωτικής ιδιοκτησίας, δεν πρέπει να αναλαμβάνουν μόνες τους·

6.6.3. η αποστολή της δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης συνδέεται με την προώθηση των δημοκρατικών, κοινωνικών και πολιτιστικών αγαθών κάθε κοινωνίας και μειονότητας και με την ανάγκη διατήρησης της πολυφωνίας στα μέσα ενημέρωσης, διασφάλισης υψηλής ποιότητας περιεχομένου, διαφύλαξης της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας και προστασίας των ανηλίκων·

6.6.4. η χρηματοδότηση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις αρχές της αναλογικότητας και της διαφάνειας και δεν πρέπει να επηρεάζει τις συνθήκες της αγοράς ή τον ελεύθερο ανταγωνισμό στην Κοινότητα εις βάρος του κοινού συμφέροντος·

6.6.5. εάν μία επιχείρηση ασχολείται επίσης και με καθαρά εμπορικές δραστηριότητες πέρα από τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας, πρέπει να τηρούνται χωριστοί λογαριασμοί, προκειμένου να αποφευχθεί η διοχέτευση δημόσιας χρηματοδότησης σε εμπορικές δραστηριότητες.

6.7. Κοινωνία των πληροφοριών και ενέργειας

6.7.1. Όλες οι πτυχές της αποκαλούμενης "κοινωνίας των πληροφοριών" έχουν τη δυνατότητα να μεταβάλλουν ριζικά τη σχέση μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, καθώς και την ίδια τη φύση της κατανάλωσης.

6.7.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι υπηρεσίες κοινού οικονομικού συμφέροντος πρέπει να διαδραματίσουν αποφασιστικό ρόλο στην "κοινωνία των πληροφοριών" και, δεδομένου ότι η επικράτηση της κοινωνίας των πληροφοριών δεν πρέπει να προκαλέσει μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό, η έννοια της καθολικής υπηρεσίας και η προσαρμοστικότητα της στις τεχνολογικές καινοτομίες αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταρχικό ρόλο.

6.7.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι(14) η κοινωνία των πληροφοριών:

- αποτελεί ένα μέσον περιφερειακής πολιτικής,

- πρέπει να ενισχύσει την ανάπτυξη ενός Δικτύου Κέντρων των Τεχνολογιών των Πληροφοριών,

- διευκολύνει την ενσωμάτωση στο σύνολο της ευρωπαϊκής κοινωνίας των δυνητικά αποκλεισμένων πολιτών (ατόμων με ειδικές ανάγκες, κατοίκων απομονωμένων ή ιδιαίτερα απομακρυσμένων περιφερειών),

- προϋποθέτει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποκτήσει μια πολιτιστική ταυτότητα η οποία, σε πλαίσια σεβασμού της ποικιλίας των εθνικών και περιφερειακών ιδιαιτεροτήτων, θα προσφέρει στην κοινωνία των πληροφοριών ιδεολογική και φιλοσοφική βάση,

- ενισχύει, μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι όροι του συστήματος εκχώρησης και εντός των ορίων της τήρησης της τιμολογιακής ισορροπίας, τη μείωση των τιμών πρόσβασης και χρήσης του Διαδικτύου (Internet), διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα των πολιτών χρηστών.

6.8. Δίκτυα μεταφορών

6.8.1. Ενώ είναι βέβαιο ότι η καθολική υπηρεσία στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας δεν πρέπει απαραίτητα να έχει την ίδια εμβέλεια με άλλες οικονομικές υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, η ΟΚΕ φρονεί ότι η μέχρι σήμερα ελευθέρωση δεν έχει λάβει επαρκώς υπόψη τα κρίσιμα στοιχεία της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, δεδομένου ότι έχουν επικρατήσει κριτήρια οικονομικής αποδοτικότητας.

6.8.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα μέτρα που θα υιοθετηθούν στο μέλλον δεν πρέπει να συνεκτιμούν μόνο οικονομικά κριτήρια αλλά και κριτήρια που βασίζονται στην ανάγκη διατήρησης της απασχόλησης, στην ποιότητα της υπηρεσίας και στο βαθμό ικανοποίησης των χρηστών, δεδομένου ότι ο τελικός στόχος πρέπει να είναι η επίτευξη και η ενίσχυση της κοινωνικής ευημερίας. Έτσι, π.χ. η παραγωγή ενέργειας με οικολογικό τρόπο, μέσω συνδυασμένων σταθμών παραγωγής, πρέπει να ληφθεί υπόψη για να αποφευχθεί αυτό που συμβαίνει στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, όπου αυτή η μορφή ενέργειας παρουσιάζει το μειονέκτημα ότι τελικά δεν είναι ανταγωνιστική έναντι άλλων μορφών ενέργειας που λαμβάνονται υπό συνθήκες μικρότερης ασφάλειας.

7. Συμπεράσματα

7.1. Οι υπηρεσίες οικονομικού συμφέροντος θα διαδραματίσουν αποφασιστικό ρόλο στην προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της εδαφικής αλληλεγγύης, καθώς αποτελούν "κοινές αξίες", τις οποίες η ΕΕ οφείλει να διατηρήσει και να προωθήσει.

7.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος εμπεριέχει σε κάθε περίπτωση την απαίτηση των πολιτών για πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες ή παροχές, ανεξάρτητα από τις κοινωνικές συνθήκες ή τον τόπο κατοικίας, δεδομένου ότι ο στόχος των υπηρεσιών αυτών είναι να επιτευχθεί και να διαφυλαχθεί η κοινωνική και εδαφική συνοχή.

7.3. Όσον αφορά τους χρήστες των υπηρεσιών, στόχος πρέπει να είναι η διασφάλιση μιας κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ, αφενός, της ελευθέρωσης, η οποία απαιτεί τη βελτίωση του ανταγωνισμού και, αφετέρου, των αντίστοιχων μέτρων που βασίζονται στις προαναφερθείσες κατευθυντήριες αρχές (προσιτό κόστος, ποιότητα της υπηρεσίας, διαφάνεια της ενημέρωσης κ.τλ.).

7.4. Σε κάθε περίπτωση, υφίσταται η ανάγκη να διασφαλισθεί ότι τα οικονομικά και νομικά συμφέροντα των καταναλωτών, οι οποίοι μέσω των οργανώσεών τους αποτελούν μέρος της "οργανωμένης της κοινωνίας των πολιτών", θα λαμβάνονται υπόψη κατά τρόπο πιο συνεπή και συνεχή από όλες τις πολιτικές της ΕΕ.

Θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη η κατάσταση των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην παροχή των εν λόγω υπηρεσιών γενικού συμφέροντος, και συγκεκριμένα το κόστος που πρέπει να καταβάλλουν οι επιχειρήσεις καθώς και η ισχύουσα νομοθεσία την οποία θα πρέπει να τηρούν.

7.4.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι, σε ένα ανταγωνιστικό σύστημα, όλοι οι συμμετέχοντες πρέπει να συμβάλλουν αναλογικά στο κόστος της καθολικής υπηρεσίας.

7.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το δικαίωμα ίσης πρόσβασης των πολιτών στη χρήση των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος αποτελεί δικαίωμα όλων των πολιτών, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της γενικής ευημερίας. Οπωσδήποτε, για να διατηρηθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο, θα πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος και τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς, και ιδίως τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

7.6. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να συμπεριλάβουν στο Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων που συμφωνήθηκε να καταρτισθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας, το δικαίωμα των πολιτών όσον αφορά την ισότητα πρόσβασης στην παροχή των εν λόγω υπηρεσιών.

7.7. Η ΟΚΕ παροτρύνει το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή να φροντίσουν, στο μέτρο του δυνατού, ώστε να υπάρξει συνέχεια όσον αφορά την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών μετά την ολοκλήρωση του επόμενου κύκλου διαπραγματεύσεων στα πλαίσια του ΠΟΕ.

Βρυξέλλες, 21 Οκτωβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Αποφάσεις του ΔΕΚ της 15.2.1993, Poucet et Pistre (C-159 et 160/91), Rec. p. Ι-637)· της 27.10.1993, Lagauche e.a. (C-46/90 et 93/91, Rec. p. Ι-5267)· της 19.1.1994, SAT - Flugesellschaft (C-364/92, Rec. p. Ι-143)· της 18.3.1997, Diego Cali & Figli (C-343/95, Rec. p. Ι-1547).

(2) Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Tesauro της 9ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με την υπόθεση Corbeau, Απόφαση της 19ης Μαΐου 1993, C-320/91, Rec. p. I-2533, σημείο 19.

(3) ΕΕ C 281 της 26.9.1996, σ. 3.

(4) Η καθολική υπηρεσία στον τομέα των τηλεπικοινωνιών ορίζεται από το άρθρο 2, παρ. 1, εδ, ζ) της οδηγίας 97/33 ως "ένα καθορισμένο στοιχειώδες σύνολο υπηρεσιών συγκεκριμένης ποιότητας προσιτό σε κάθε χρήστη, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική του θέση, και, υπό το πρίσμα των ειδικών εθνικών προϋποθέσεων, σε προσιτή τιμή".

(5) ΕΕ C 138 της 18.5.1999, σ. 7.

(6) ΕΕ L 240 της 24.8.1992, σ. 8.

(7) ΕΕ L 364 της 12.12.1992, σ. 7.

(8) ΕΕ L 199 της 26.7.1997, σ. 32.

(9) ΕΕ L 117 της 7.5.1997, σ. 15.

(10) Ουσιαστικές απαιτήσεις: λόγοι γενικού ενδιαφέροντος και μη οικονομικής φύσης που μπορούν να οδηγήσουν ένα κράτος μέλος να επιβάλει όρους στην παροχή υπηρεσιών.

(11) Τα εν λόγω δικαιώματα ορίζονται ως εξής:

αποκλειστικά δικαιώματα: τα εγγυημένα δικαιώματα από τα κράτη μέλη που εξασφαλίζουν την παροχή ορισμένων υπηρεσιών σε μια επιχείρηση μέσω νομικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων, και της παραχωρούν το δικαίωμα να παρέχει υπηρεσία ή να ασκεί δραστηριότητα σε μια γεωγραφικά καθορισμένη περιοχή·

- ειδικά δικαιώματα: τα δικαιώματα που παραχωρεί ένα κράτος σε ένα περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων μέσω νομικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων, τα οποία, σε μια γεωγραφικά καθορισμένη περιοχή:

- περιορίζουν κατά προαίρεση σε δύο ή περισσότερες τις επιχειρήσεις που εξουσιοδοτούνται να παρέχουν υπηρεσία ή να ασκούν δραστηριότητα χωρίς να βασίζονται σε αντικειμενικά, αναλογικά και μη μεροληπτικά κριτήρια, ή·

- ορίζουν (χωρίς να βασίζονται σε τέτοια κριτήρια) πολλές ανταγωνιστικές επιχειρήσεις ως τις μόνες εξουσιοδοτημένες να παρέχουν υπηρεσία ή να ασκούν δραστηριότητα, ή·

- παραχωρούν στη μία ή σε περισσότερες επιχειρήσεις (χωρίς να βασίζονται στα κριτήρια αυτά) τα νομικά ή κανονιστικά πλεονεκτήματα που επηρεάζουν ουσιαστικά την ικανότητα άλλων επιχειρήσεων να προσφέρουν την ίδια υπηρεσία ή να ασκήσουν την ίδια δραστηριότητα στην ίδια γεωγραφική περιοχή σε πρακτικά αντίστοιχες συνθήκες.

(12) Συμπεράσματα: παράγραφοι 44 και 45 και Παράρτημα IV.

(13) Οι διαδικασίες αυτές πρέπει να βασίζονται στη Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις αρχές που εφαρμόζονται στα αρμόδια όργανα της εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών σε θέματα κατανάλωσης COM(1998) 198 τελικό της 30ής Μαρτίου 1998) και, στο μέτρο του δυνατού, θα πρέπει να προωθηθεί η χρήση του "ευρωπαϊκού εντύπου παραπόνων των καταναλωτών".

(14) Διακήρυξη του Oulu της 7ης Σεπτεμβρίου 1999.