Πρωτοβουλία του Βασιλείου του Βελγίου με σκοπό την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Δικτύου εθνικών σημείων επαφής για την αποκαταστατική δικαιοσύνη

(2002/C 242/09)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδίως το άρθρο 34 παράγραφος 2 στοιείο γ),

την πρωτοβουλία του Βασιλείου του Βελγίου,

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Η σύσταση αριθ. R(85) 11 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη θέση του θύματος στα πλαίσια του ποινικού δικαίου και της ποινικής δικονομίας, της 28ης Ιουνίου 1985, συνιστά στις κυβερνήσεις των κρατών μελών να εξετάσουν τα τυχόν πλεονεκτήματα των συστημάτων διαμεσολάβησης και συνδιαλλαγής.

(2) Η διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τις βασικές αρχές δικαιοσύνης για τα θύματα της εγκληματικότητας και της κατάχρησης εξουσίας, της 29ης Νοεμβρίου 1985, συνιστά τη χρήση, όπου ενδείκνυται, άτυπων μηχανισμών για την επίλυση των διαφορών, συμπεριλαμβανομένης της διαμεσολάβησης, της διαιτησίας και του εθιμικού δικαίου ή αυτοχθόνων πρακτικών για τη διευκόλυνση της συνδιαλλαγής και της αποκατάστασης των θυμάτων.

(3) Η σύσταση αριθ. R(87) 21 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αρωγή των θυμάτων και την πρόληψη των αντιποίνων, της 17ης Σεπτεμβρίου 1987, συνιστά στις κυβερνήσεις των κρατών μελών να ενθαρρύνουν, σε εθνικό ή σε τοπικό επίπεδο, πειραματικές προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ του δράστη και του θύματός του και να αξιολογούν τα αποτελέσματα λαμβάνοντας ιδίως υπόψη το κατά πόσον εξυπηρετούνται τα συμφέροντα του θύματος.

(4) Οι στοιχειώδεις κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για τα μη περιοριστικά της ελευθερίας μέτρα του 1990 υπογραμμίζουν τη σημασία μιας μεγαλύτερης συμμετοχής των πολιτών στη διαχείριση της ποινικής δικαιοσύνης και την ανάγκη να προαχθεί το αίσθημα ευθύνης των δραστών έναντι των θυμάτων τους και έναντι του συνόλου της κοινωνίας.

(5) Η σύσταση αριθ. R(92) 16 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τους Ευρωπαϊκούς Κανόνες περί κοινωνικών κυρώσεων και μέτρων θεωρεί ότι οι κυρώσεις και τα μέτρα των οποίων η εκτέλεση πραγματοποιείται στα πλαίσια της κοινωνίας αποτελούν σημαντικούς τρόπους καταπολέμησης του εγκλήματος και αποφυγής των αρνητικών συνεπειών της φυλάκισης.

(6) Το σχέδιο δράσης της Βιέννης αναφέρει στο σημείο 19 ότι "οι δικονομικοί κανόνες πρέπει γενικά να παρέχουν τις ίδιες εγγυήσεις, εξασφαλίζοντας ότι οι πολίτες δεν θα τυγχάνουν άνισης μεταχείρισης ανάλογα με τη δικαστική αρχή που ασχολείται με την υπόθεσή τους".

(7) Η απόφαση 1999/26, της 28ης Ιουλίου 1999, του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών για την ανάπτυξη και την εφαρμογή μέτρων διαμεσολάβησης και αποκαταστατικής δικαιοσύνης στην ποινική δικαιοσύνη καλεί τα κράτη, τους διεθνείς οργανισμούς και άλλους φορείς να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες σχετικά με τη διαμεσολάβηση και την αποκαταστατική δικαιοσύνη.

(8) Η ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με τίτλο "Θύματα αξιόποινων πράξεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση - προβληματισμός για πρότυπα και δράση", της 14ης Ιουλίου 1999, αναφέρει ότι η διαμεσολάβηση μεταξύ θύματος και δράστη θα μπορούσε να αποτελέσει μια εναλλακτική λύση αντί των χρονοβόρων και αποθαρρυντικών ποινικών διαδικασιών, προς όφελος των θυμάτων, καθιστώντας δυνατή την αποζημίωση ή την ανάκτηση απολεσθέντων περιουσιακών στοιχείων εκτός της συνήθους ποινικής διαδικασίας.

(9) Η σύσταση αριθ. R(99) 19 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τη διαμεσολάβηση σε ποινικές υποθέσεις καθορίζει αρχές τις οποίες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη της διαμεσολάβησης σε ποινικές υποθέσεις.

(10) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 όρισε στο σημείο 30 των συμπερασμάτων του ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν από τα κράτη μέλη εναλλακτικές εξώδικες διαδικασίες.

(11) Η απόφαση 2000/14, της 27ης Ιουλίου 2000, του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις βασικές αρχές για την εφαρμογή προγραμμάτων αποκαταστατικής δικαιοσύνης σε ποινικές υποθέσεις καλεί τα κράτη να εξακολουθήσουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες και εμπειρίες σχετικά με τη διαμεσολάβηση και την αποκαταστατική δικαιοσύνη.

(12) Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 15ης Ιουνίου 2000, σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής "Θύματα αξιόποινων πράξεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: προβληματισμός για πρότυπα και δράση"(1) τονίζει τη σημασία της ανάπτυξης των δικαιωμάτων των θυμάτων αξιόποινων πράξεων.

(13) Η απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες(2) ορίζει στο άρθρο 10 ότι κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε να προωθεί την ποινική διαμεσολάβηση για τα εγκλήματα στα οποία κρίνει ότι προσιδιάζει το μέτρο αυτό και επίσης μεριμνά ώστε να μπορεί να λαμβάνεται υπόψη κάθε συμφωνία μεταξύ του θύματος και του δράστη η οποία επιτυγχάνεται κατά την εν λόγω διαμεσολάβηση. Σύμφωνα με το άρθρο 17, κάθε κράτος μέλος θεσπίζει τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί με το εν λόγω άρθρο 10 πριν από τις 22 Μαρτίου του 2006.

(14) Η πρωτοβουλία της Γαλλικής Δημοκρατίας και του Βασιλείου της Σουηδίας για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου πρόληψης του εγκλήματος, η οποία οδήγησε στην απόφαση 2001/427/ΔΕΥ(3), αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο τα κράτη μέλη μπορούν να συνεργάζονται σε σταθερή βάση για ορισμένα θέματα. Η προσθήκη της διαμεσολάβησης για τους νέους και της κοινωνικής διαμεσολάβησης στο πρώτο πρόγραμμα εργασίας του ευρωπαϊκού δικτύου πρόληψης του εγκλήματος αποδεικνύει το αυξανόμενο ενδιαφέρον για εναλλακτικούς τρόπους εφαρμογής της ποινικής νομοθεσίας.

(15) Ωστόσο, πρέπει να τονισθεί ότι οι ενδεχόμενες προληπτικές δυνατότητες της διαμεσολάβησης ειδικότερα, και της αποκαταστατικής δικαιοσύνης γενικά, αποτελούν μία μόνο πτυχή της πολύ ευρύτερης προσέγγισης της αποκαταστατικής δικαιοσύνης, η οποία ισχύει για το έγκλημα, την ποινική δικαιοσύνη και την ποινική δικονομία στο σύνολό της. Η αποκαταστατική δικαιοσύνη αντιπροσωπεύει μια ευρεία προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η αποκατάσταση, από υλική και ηθική άποψη, της διαταραχθείσας σχέσης μεταξύ θύματος, κοινωνικού συνόλου και δράστη αποτελεί γενική κατευθυντήρια αρχή της ποινικής διαδικασίας.

(16) Μολονότι έως τώρα η αποκαταστατική δικαιοσύνη έχει υλοποιηθεί κυρίως με διάφορες μορφές διαμεσολάβησης μεταξύ θυμάτων και δραστών (διαμεσολάβηση θύματος-δράστη), εφαρμόζονται όλο και περισσότερο άλλες μέθοδοι, όπως για παράδειγμα οι ευρύτερες οικογενειακές συναντήσεις ("family group conferencing"). Στη διαδικασία αυτή συμμετέχουν κυβερνήσεις, αστυνομία, υπηρεσίες ποινικής δικαιοσύνης, ειδικευμένες αρχές, υπηρεσίες παροχής συνδρομής και υποστήριξης σε θύματα, υπηρεσίες παροχής συνδρομής σε δράστες, ερευνητές και το κοινό.

(17) Η παρούσα πρωτοβουλία αναλήφθηκε έπειτα από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τη διαμεσολάβηση μεταξύ θύματος και δράστη και την αποκαταστατική δικαιοσύνη, μια μη κυβερνητική οργάνωση που έχει εμπειρία στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης,

ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ:

Άρθρο 1

Ευρωπαϊκό δίκτυο εθνικών σημείων επαφής για την αποκαταστατική δικαιοσύνη

1. Δημιουργείται ευρωπαϊκό δίκτυο εθνικών σημείων επαφής για την αποκαταστατική δικαιοσύνη ("Δίκτυο").

2. Η ορθή λειτουργία του Δικτύου σύμφωνα με την παρούσα απόφαση εξασφαλίζεται από τους εθνικούς αντιπροσώπους του Δικτύου.

Άρθρο 2

Πεδίο εφαρμογής

Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, η αποκαταστατική δικαιοσύνη αναφέρεται σε μια συνολική θεώρηση της ποινικής διαδικασίας, στο πλαίσιο της οποίας αποδίδεται προτεραιότητα στις ανάγκες των θυμάτων και υπογραμμίζεται κατά θετικό τρόπο η ευθύνη των δραστών, καλύπτει δε ένα σύνολο εννοιών που αφορούν διάφορες μορφές επιβολής κυρώσεων και χειρισμού των συγκρούσεων στα διαδοχικά στάδια της ποινικής διαδικασίας ή σε συνάρτηση με αυτήν.

Άρθρο 3

Στόχος του Δικτύου

Το Δίκτυο συμβάλλει στην ανάπτυξη, υποστήριξη και προώθηση των διαφόρων πτυχών της αποκαταστατικής δικαιοσύνης εντός των κρατών μελών και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα πλαίσια του στόχου αυτού, η νομοθετική και η υλικοτεχνική υποστήριξη των ποινικών αρχών αποτελεί σημαντικό μέσο.

Άρθρο 4

Καθήκοντα και δραστηριότητες

Για την επίτευξη του στόχου του άρθρου 3, το Δίκτυο έχει ειδικότερα τα ακόλουθα καθήκοντα και αναπτύσσει τις ακόλουθες δραστηριότητες:

α) αποτελεί σημείο πληροφοριών. Για το σκοπό αυτό, το Δίκτυο συλλέγει, αναλύει και αξιολογεί πληροφορίες και στοιχεία σχετικά με τις υφιστάμενες πρακτικές αποκαταστατικής δικαιοσύνης και την ανάπτυξή τους στα κράτη μέλη, ως συμβολή στην εκπόνηση προτύπων βέλτιστης πρακτικής και προς υποστήριξη μελλοντικών εθνικών και ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών. Το Δίκτυο επικουρεί επίσης το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη με ερωτηματολόγια σχετικά με τις πρακτικές αποκαταστατικής δικαιοσύνης·

β) εκπονεί μηχανισμούς διάδοσης και διάθεσης των προαναφερόμενων πληροφοριών και στοιχείων σε διάφορες αρχές σε εθνικό, περιφερειακό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και σε άλλες κυβερνητικές ή μη οργανώσεις, ομάδες, δίκτυα ή χώρους που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης ή ενδιαφέρονται γι' αυτήν·

γ) διευκολύνει την αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και επαφών μεταξύ ευρωπαϊκών, περιφερειακών, εθνικών και τοπικών αρχών, ιδρυμάτων, υπηρεσιών, ομάδων, δικτύων και προσώπων που ασχολούνται με το θέμα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης·

δ) προωθεί την έρευνα στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης και συμβάλλει, προς τον σκοπό αυτό, στον καθορισμό και την ανάπτυξη των κυριοτέρων τομέων έρευνας όσον αφορά την αποκαταστατική δικαιοσύνη·

ε) συμβάλλει στον καθορισμό και την ανάπτυξη των κυριοτέρων τομέων κατάρτισης και αξιολόγησης όσον αφορά την αποκαταστατική δικαιοσύνη·

στ) διοργανώνει διασκέψεις, σεμινάρια, συναντήσεις και άλλες δραστηριότητες για την προώθηση των πρακτικών αποκαταστατικής δικαιοσύνης και την ενθάρρυνση και βελτίωση της ανταλλαγής εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών·

ζ) αναπτύσσει συνεργασία με υποψήφιες χώρες, τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς και φορείς·

η) παρέχει την πραγματογνωμοσύνη του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, όταν χρειάζεται και κατόπιν αίτησης, ώστε να επικουρεί τα όργανα αυτά σε ζητήματα σχετικά με την αποκαταστατική δικαιοσύνη·

θ) υποβάλλει ετησίως στο Συμβούλιο έκθεση πεπραγμένων, μέσω των αρμόδιων οργάνων εργασίας, και αναφέρει τους τομείς προτεραιότητας του προγράμματος εργασίας του για το επόμενο έτος. Το Συμβούλιο σημειώνει την έκθεση, την εγκρίνει και τη διαβιβάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η συγκεκριμένη ερμηνεία, υλοποίηση και ανάπτυξη των καθηκόντων και δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο παρόν άρθρο προϋποθέτει την οικειοθελή συμβολή των κρατών μελών και εξαρτάται από αυτήν.

Άρθρο 5

Συνεργασία

Λόγω του συμφυούς κοινωνικού προσανατολισμού της και του εξαιρετικά πρώιμου σταδίου εξέλιξης στο οποίο βρίσκεται η αποκαταστατική δικαιοσύνη, το Δίκτυο, στο πλαίσιο της εκτέλεσης των καθηκόντων του και των δραστηριοτήτων του όπως περιγράφονται στο άρθρο 4, αποδίδει ιδίως σημασία στη συνεργασία και την προώθηση των ανταλλαγών με μη κυβερνητικές οργανώσεις οργανισμούς που δρουν στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης. Προκειμένου να επιτυγχάνονται οι στόχοι του κατά τον πλέον αποτελεσματικό και αξιόλογο τρόπο, το Δίκτυο μπορεί να προσφεύγει στην τεχνογνωσία και την πείρα των εν λόγω μη κυβερνητικών οργανώσεων που δρουν στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης, ακόμη δε και να αποφασίζει να συνεργασθεί μαζί τους με πλέον διαρθρωμένο τρόπο.

Άρθρο 6

Σύνθεση του Δικτύου

1. Το Δίκτυο αποτελείται από σημεία επαφής τα οποία ορίζονται από κάθε κράτος μέλος. Η Επιτροπή και οι χώρες που είναι υποψήφιες για προσχώρηση στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες μπορούν επίσης να ορίσουν ένα σημείο επαφής.

2. Κάθε κράτος μέλος ορίζει έως τρία σημεία επαφής.

3. Αυτά τα σημεία επαφής περιλαμβάνουν τουλάχιστον έναν εκπρόσωπο των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για τις διάφορες πτυχές της αποκαταστατικής δικαιοσύνης.

4. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να ορίσουν ως σημεία επαφής ερευνητές, άτομα απασχολούμενα στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης ή άλλους παράγοντες του τομέα αυτού.

5. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι ερευνητές, οι απασχολούμενοι στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης ή οι άλλοι παράγοντες, όπως οι τοπικές αρχές και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, συμμετέχουν μέσω των οριζόμενων σημείων επαφής.

6. Κάθε κράτος μέλος εξασφαλίζει ότι τα σημεία επαφής του γνωρίζουν επαρκώς τουλάχιστον μία άλλη επίσημη γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να διευκολύνεται η λειτουργία του Δικτύου και ιδίως η επικοινωνία με τα άλλα σημεία επαφής.

Άρθρο 7

Λειτουργία

1. Το Δίκτυο πραγματοποιεί την πρώτη συνεδρίασή του στις ...

2. Το Δίκτυο συνεδριάζει τουλάχιστον μία φορά ανά εξάμηνο, συγκαλούμενο από την εκάστοτε Προεδρία του Συμβουλίου. Πρόεδρος της συνεδρίασης των εθνικών αντιπροσώπων του Δικτύου είναι αντιπρόσωπος του κράτους μέλους που ασκεί εκείνη τη στιγμή την Προεδρία του Συμβουλίου.

3. Το Δίκτυο μπορεί να αποφασίσει να αναθέσει τη Γραμματεία του Δικτύου σε κάποιο εθνικό σημείο επαφής.

4. Οι εθνικοί αντιπρόσωποι του Δικτύου αποφασίζουν το ετήσιο πρόγραμμά του, συμπεριλαμβανομένου ενός οικονομικού σχεδίου. Αποφασίζουν ειδικότερα:

- τους τομείς που πρέπει να εξετασθούν κατά προτεραιότητα με στόχο την ανάληψη δράσης, έχοντας υπόψη τα άρθρα 10 και 17 της απόφασης πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου,

- τις κύριες επί μέρους δράσεις που πρέπει να διεξαχθούν (διασκέψεις, σεμινάρια, ερευνητικά προγράμματα, εκπαιδευτικά προγράμματα),

- τη δημιουργία, διάρθρωση και ανάπτυξη ηλεκτρονικού συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών και σχετικής ιστοσελίδας.

Οι εθνικοί αντιπρόσωποι συντάσσουν επίσης την ετησία έκθεση πεπραγμένων του Δικτύου. Θεσπίζουν τον εσωτερικό κανονισμό τους, ο οποίος εγκρίνεται ομόφωνα.

5. Η χρηματοδότηση του Δικτύου προϋποθέτει ενδεχομένως απόφαση του Συμβουλίου.

Άρθρο 8

Αξιολόγηση

Το Συμβούλιο αξιολογεί τις δραστηριότητες και τη λειτουργία του Δικτύου εντός τριών ετών από την έκδοση της παρούσας απόφασης.

Άρθρο 9

Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει από την ημέρα της έκδοσής της.

...

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

...

(1) ΕΕ C 67 της 1.3.2001, σ. 304.

(2) ΕΕ L 82 της 22.3.2001, σ. 1.

(3) ΕΕ L 153 της 8.6.2001, σ. 1.