ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Επικαιροποίηση 2012 του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις Έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ - Επικαιροποίηση 2012 - /* COM/2012/0778 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Επικαιροποίηση 2012 του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις Έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ - Επικαιροποίηση 2012 - ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σύνοψη των συμπερασμάτων της Έκθεσης............................................................................... 4 Κρατικές ενισχύσεις στην τρέχουσα οικονομική συγκυρία....................................................... 6 1........... Κρατικές ενισχύσεις το 2011....................................................................................... 6 1.1........ Ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση.............................................................. 6 1.2........ Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης............................................................... 7 2........... Τάσεις και κατανομή δαπανών στα κράτη μέλη για κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση...................................................................................................................................... 8 2.1........ Κρατικές ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών.................................. 8 2.2........ Κρατικές ενισχύσεις για την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος........ 9 3........... Κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στήριξη της πραγματικής οικονομίας.................................................................................................................. 10 3.1........ Κρατικές ενισχύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα................................................. 10 3.1.1..... Πλαίσιο....................................................................................................................... 10 3.1.2..... Ποσά ενίσχυσης που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2008 και 1ης Οκτωβρίου 2012............................................................................................................................ 10 3.1.3..... Ποσά ενισχύσεων που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν το 2011.......................... 11 3.2........ Κρατικές ενισχύσεις στην πραγματική οικονομία...................................................... 11 3.2.1..... Πλαίσιο....................................................................................................................... 11 3.2.2..... Ποσά που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν............................................................ 11 4........... Τάσεις των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις ανά είδος μέτρων ενίσχυσης............. 12 4.1........ Αριθμός μέτρων ενίσχυσης........................................................................................ 12 4.2........ Όγκος ενισχύσεων ‑ Σχεδόν το 32,5% των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών τυγχάνει απαλλαγής κατά κατηγορία......................................................................................... 12 5........... Εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων.......................................................... 13 5.1........ Παράνομες ενισχύσεις................................................................................................ 13 5.2........ Ανάκτηση ενισχύσεων................................................................................................ 13 5.3........ Εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων: Συνεργασία με τα εθνικά δικαστήρια 13 5.4........ Εκ των υστέρων παρακολούθηση............................................................................... 13 Σύνοψη των συμπερασμάτων της Έκθεσης Οι συνολικές δαπάνες των κρατικών ενισχύσεων που δεν συνδέονται με την κρίση μειώθηκαν στην ΕΕ το 2011 σε 64,3 δισεκατ. ευρώ ή 0,5% του ΑΕΠ της ΕΕ, σε σχέση με προηγούμενα έτη. Αν και, γενικά, τα κράτη μέλη συνέχισαν τις προσπάθειές τους να μειώσουν τα συνολικά επίπεδα ενίσχυσης, ένα σημαντικό μέρος της μείωσης οφείλεται πιθανόν σε αυστηρότερους όρους του προϋπολογισμού σε πολλά κράτη μέλη. Αυτή η μείωση των δαπανών προφανώς συνέβαλε στη γενική τάση μείωσης των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις κατά την περίοδο 2006-2011. Απομένει να διαπιστωθεί τα επόμενα έτη κατά πόσον αυτή η πτωτική τάση θα συνεχιστεί ή θα σταθεροποιηθεί μακροπρόθεσμα. Οι ενισχύσεις που προορίζονται για την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος εξακολούθησαν να είναι υψηλές, περιλαμβάνοντας περίπου το 90% της συνολικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες. Οι ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία αυξήθηκαν περαιτέρω φθάνοντας περίπου το 32,5% της συνολικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, σε σχέση με προηγούμενα έτη, και επιβεβαιώνοντας την ανοδική τάση που παρατηρείται από το 2006. Συνολικά, οι ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία και μέσω κοινοποιηθέντων καθεστώτων παρέμειναν υψηλές (περίπου 87,5%) ενώ οι μεμονωμένες ενισχύσεις, τις οποίες εξετάζει η Επιτροπή, παρέμειναν χαμηλές. Οι ενέργειες για την ανάκτηση ασυμβίβαστων ενισχύσεων συνεχίστηκαν και οι ενισχύσεις αυτές ανακτήθηκαν από τους δικαιούχους. Το 2011, η Επιτροπή ενέκρινε λιγότερα νέα μέτρα ενίσχυσης για τη στήριξη του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που εγκρίθηκαν από το 2008 έως την 1η Οκτωβρίου 2012 ήταν 5058,9 δισεκατ. ευρώ (το 40,3% του ΑΕΠ της ΕΕ). Ωστόσο, τα περισσότερα από τα μέτρα που εγκρίθηκαν από το 2008 εφαρμόζονται ακόμα λόγω των συνεχιζόμενων εντάσεων στις αγορές. Οι ενισχύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα το 2011, συνολικού ύψους 714,7 δισεκατ. ευρώ ή 5,7% του ΑΕΠ της ΕΕ, αποσκοπούσαν κυρίως στην παροχή στήριξης της εγγύησης και της ρευστότητας και επικεντρώνονταν κυρίως σε μικρό αριθμό κρατών μελών. Όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το προσωρινό πλαίσιο, δεν θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη νέα μέτρα ενισχύσεων, εκτός από ελάχιστα για τη γεωργία, ενώ ορισμένα υφιστάμενα μέτρα που εγκρίθηκαν το 2009 και το 2010 παρατάθηκαν. Το 2011, χορηγήθηκαν από το προσωρινό πλαίσιο 4,8 δισεκατ. ευρώ, δηλ. ποσό μικρότερο απ’ ό,τι τα προηγούμενα έτη. Το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκαν βάσει του προσωρινού πλαισίου (37,5 δισεκατ. ευρώ) παρέμεινε σε επίπεδο πολύ χαμηλότερο από το εγκριθέν συνολικό ποσό της ενίσχυσης (82,9 δισεκατ. ευρώ). Η επικαιροποίηση 2012 του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις παρουσιάζει συνοπτικά τις πληροφορίες που υπέβαλαν κατά το έτος αυτό τα κράτη μέλη στις ετήσιες εκθέσεις τους σχετικά με τις δαπάνες κρατικών ενισχύσεων για το 2011. Όπως και στους προηγούμενους πίνακες αποτελεσμάτων, τα ποσά των ενισχύσεων διακρίνονται σε ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση και ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης, για λόγους μεθοδολογίας και για να μη διαστρεβλωθεί η εικόνα των τάσεων στις δαπάνες κρατικών ενισχύσεων λόγω των μεγάλων ποσών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα[1]. Για τις ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση, οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις το 2011 παρουσιάζονται συνοπτικά και συνοδεύονται από συνολική ανάλυση των τάσεων στις κρατικές ενισχύσεις υπέρ των τομέων της βιομηχανίας και των υπηρεσιών (συγκρίνοντας τις δαπάνες κατά τις περιόδους 2006-2008 και 2009-2011). Γίνεται διάκριση ανά είδος ενίσχυσης, δηλ. ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία, καθεστώτα και μεμονωμένες ενισχύσεις (μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο καθεστώτος και ενισχύσεις ad hoc). Οι ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης παρουσιάζονται υπό μορφή επισκόπησης των εγκριθέντων ποσών ενίσχυσης (1η Οκτωβρίου 2008 έως 1η Οκτωβρίου 2012) και των ποσών ενίσχυσης που χρησιμοποιήθηκαν (1η Οκτωβρίου 2008 έως 31η Δεκεμβρίου 2011) ανά τύπο μέσου, δηλ. ανακεφαλαιοποίηση, εγγυήσεις, απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού και μέτρα ρευστότητας. Οι πληροφορίες για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει του προσωρινού κοινοτικού πλαισίου για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (το προσωρινό πλαίσιο)[2] παρέχονται με τη μορφή των εγκριθέντων ποσών της ενίσχυσης και των ποσών που χρησιμοποιήθηκαν. Τέλος, παρέχεται ενημέρωση για την πρόοδο που σημειώθηκε στην εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Επισημαίνεται ότι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δημοσιεύει επίσης ετήσιο πίνακα αποτελεσμάτων[3] ο οποίος παρέχει ενημερωμένα στοιχεία για το ύψος των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. Ο πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις αποτελείται από συνοπτική έκθεση, η οποία εγκρίθηκε από το Σώμα των Επιτρόπων και παρουσιάζει βασικά στοιχεία, συμπεράσματα και τάσεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη και ένα έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ», που είναι προσαρτημένο στην έκθεση και παρέχει πρόσθετα στοιχεία. Κρατικές ενισχύσεις στην τρέχουσα οικονομική συγκυρία Το ΑΕΠ της ΕΕ σημείωσε πολύ μέτρια ανάπτυξη το 2011, κατά μέσο όρο πολύ κάτω του 1%. Σε γενικές γραμμές, οι ιδιωτικές και οι δημόσιες δαπάνες ήταν ακόμα χαμηλές και άρχισαν να αυξάνονται με βραδύ ρυθμό. Η ανεργία στην ΕΕ υπερέβη το 10 % και η εντεινόμενη κρίση του δημόσιου χρέους επιβάρυνε επίσης σημαντικά την οικονομία της ΕΕ. Δεδομένου ότι η οικονομική κρίση στον χρηματοπιστωτικό τομέα συνεχίστηκε, τα κράτη μέλη χρειάστηκε επίσης να παρατείνουν τη στήριξή τους προς τις τράπεζες προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη στον τομέα αυτό και ιδίως να μπορούν οι τράπεζες να χορηγούν πιστώσεις στην πραγματική οικονομία. Συνολικά, η πολιτική της Επιτροπής για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων αποτέλεσε και πάλι έναν από τους βασικούς παράγοντες για τη διασφάλιση της συντονισμένης εφαρμογής των πρωτοφανών μέτρων διάσωσης, χωρίς την πρόκληση αδικαιολόγητης στρέβλωσης του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. 1. Κρατικές ενισχύσεις το 2011 1.1. Ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση Οι συνολικές κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση ανήλθαν σε 64,3 δισεκατ. ευρώ ή 0,5% του ΑΕΠ[4] της ΕΕ[5] το 2011. Οι ενισχύσεις για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες ανήλθαν σε 52,9 δισεκατ. ευρώ ή 0,42% του ΑΕΠ της ΕΕ[6], οι ενισχύσεις για τη γεωργία αντιπροσώπευαν 8,7 δισεκατ. ευρώ ή 0,07% του ΑΕΠ της ΕΕ, οι ενισχύσεις για την αλιεία ανήλθαν σε 109 εκατ. ευρώ ή 0,001% του ΑΕΠ της ΕΕ και οι ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών ανήλθαν σε 2,2 δισεκατ. ευρώ ή 0,02% του ΑΕΠ της ΕΕ. Οι πέντε μεγαλύτεροι χορηγοί ενισχύσεων για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% του συνολικού ποσού, που ανέρχεται σε 39 δισεκατ. ευρώ· πρόκειται για τη Γερμανία (13,6 δισεκατ. ευρώ), τη Γαλλία (12,3 δισεκατ. ευρώ), το Ηνωμένο Βασίλειο (4,8 δισεκατ. ευρώ), την Ισπανία (4,5 δισεκατ. ευρώ) και την Ιταλία (3,8 δισεκατ. ευρώ). Η κατάταξη είναι διαφορετική όσον αφορά τα ποσοστά τοις εκατό του ΑΕΠ· σε αυτή την περίπτωση, περισσότερες ενισχύσεις χορηγούν η Μάλτα (1,6 %), η Ελλάδα (1,2 %), η Φινλανδία (1,2 %), η Ουγγαρία (1,1 %) και η Σλοβενία (1.1 %). Οι κοινοποιημένες ενισχύσεις στους σιδηροδρόμους[7] το 2011 ανήλθαν σε 32,3 δισεκατ. ευρώ[8] ή 0,25% του ΑΕΠ της ΕΕ. 1.2. Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης Όσον αφορά τις ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η ανακεφαλαιοποίηση και τα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού ανήλθαν σε 31,7 δισεκατ. ευρώ ή 0,25% του ΑΕΠ της ΕΕ, και το συνολικό μέσο ύψος των εκκρεμών εγγυήσεων, συμπεριλαμβανομένων των νέων εγγυήσεων, και των μέτρων ρευστότητας ανήλθε σε 682,9 δισεκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 5,4% του ΑΕΠ της ΕΕ. Την 1η Οκτωβρίου 2012, η Επιτροπή είχε εγκρίνει μέτρα για τη χρηματοπιστωτική κρίση σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, τη Μάλτα και τη Ρουμανία. Το ποσό των ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκε βάσει του προσωρινού πλαισίου ανήλθε περίπου σε 4,8 δισεκατ. ευρώ το 2011, ή 0,037% του ΑΕΠ της ΕΕ. Όλα τα κράτη μέλη, εκτός από την Κύπρο, είχαν χορηγήσει ενισχύσεις βάσει του προσωρινού πλαισίου. 2. Τάσεις και κατανομή δαπανών στα κράτη μέλη για κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση Διάγραμμα 1[9]: Συνολικές κρατικές ενισχύσεις (ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση) ως % του ΑΕΠ (ΕΕ-27, στοιχεία από το 1992) Συνολικά, οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση παρουσιάζουν μακροπρόθεσμη πτωτική τάση από τη δεκαετία του ’80, όταν αντιπροσώπευαν περίπου το 2% του ΑΕΠ της ΕΕ. Στη δεκαετία του ’90 έπεσαν στο 1% περίπου του ΑΕΠ της ΕΕ και, μετά το 2004[10], με εξαίρεση το 2006, μειώθηκαν περαιτέρω στο 0,5% του ΑΕΠ της ΕΕ. Μέτρια αύξηση σημειώθηκε το 2008 και το 2009, αλλά το 2010 και το 2011 το ποσοστό επανήλθε στο περίπου 0,5% του ΑΕΠ της ΕΕ. Βραχυπρόθεσμα, οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση παρέμειναν γενικά σταθερές σε χαμηλό επίπεδο επί πολλά έτη, όπως προκύπτει και από τη βασική τάση, δηλ. από 0,64% του ΑΕΠ της ΕΕ κατά την περίοδο 2006-2008 έως 0,58% του ΑΕΠ της ΕΕ κατά την περίοδο 2009-2011. Αφενός, τα κράτη μέλη φαίνεται ότι διατήρησαν την πειθαρχία όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις και αύξησαν τις ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση μόνο σε ορισμένους τομείς όπου έπρεπε να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης, παρά το γεγονός ότι πολλά κράτη μέλη χορήγησαν σημαντικά ποσά ενισχύσεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Αφετέρου, το 2011 συγκεκριμένα, πολλά κράτη μέλη αναγκάστηκαν να μειώσουν τον όγκο των ενισχύσεων λόγω αυστηρότερων δημοσιονομικών περιορισμών, γεγονός το οποίο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο οι δαπάνες να μπορούν να μετατοπιστούν σε επόμενα έτη ή τα μέτρα ενίσχυσης των οποίων η περίοδος εφαρμογής έχει λήξει να μπορούν να επαναφερθούν σε μεταγενέστερο στάδιο. Λόγω των ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζουν οι ενισχύσεις υπέρ της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών, στα επόμενα τμήματα, που αφορούν τα επίπεδα και τον προσανατολισμό των ενισχύσεων που δεν συνδέονται με την κρίση (τμήματα ‎2.1 και ‎2.2), εξετάζονται μόνον οι ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. 2.1. Κρατικές ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών Εξετάζοντας την τάση, δηλ. συγκρίνοντας τις δαπάνες για ενισχύσεις μεταξύ των περιόδων 2006-2008 και 2009-2011, προκύπτει μικρή αύξηση για την περίοδο 2009-2011 όταν το ποσό των ενισχύσεων ανήλθε σε 60,0 δισεκατ. ευρώ ή 0,48% του ΑΕΠ της ΕΕ, ενώ κατά την προηγούμενη περίοδο ήταν 58,6 δισεκατ. ευρώ ή 0,47% του ΑΕΠ της ΕΕ. Για τους παραπάνω λόγους, δεν θα ήταν εύλογο να συναχθεί ότι μπορεί ήδη να παρατηρηθεί μακροπρόθεσμη αύξηση των κρατικών ενισχύσεων ή ότι η έκτακτη επίπτωση του 2009 συμβάλλει ακόμα στην συνολική αύξηση κατά την περίοδο αυτή. Εν πάση περιπτώσει, φαίνεται πιθανότερο ότι η τάση θα αντιστραφεί λόγω των χαμηλότερων δαπανών το 2010 και το 2011. Όσον αφορά τις χαμηλότερες δαπάνες για τις ενισχύσεις προς τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες το 2011, ορισμένα κράτη μέλη μειώνουν τις δαπάνες λόγω δημοσιονομικών περιορισμών ή ενδεχομένως εκτείνουν τα προγράμματα δαπανών σε περισσότερα έτη προκειμένου να διατηρήσουν αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Οι χαμηλότερες τομεακές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2011 συνέβαλαν στη μείωση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, χορηγήθηκαν περισσότερες ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους, ιδίως για τη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης, την προώθηση της προστασίας του περιβάλλοντος και τη συνέχιση των επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη. Γενικά, η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι τα κράτη μέλη μπόρεσαν να ανταποκριθούν με ευελιξία στους οικονομικούς περιορισμούς αλλά και στις μεταβαλλόμενες οικονομικές ανάγκες. Οι ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία[11] αυξήθηκαν σημαντικά το 2011. Γενικότερα, τα κράτη μέλη εξακολούθησαν να χορηγούν ενισχύσεις μέσω καθεστώτων, γεγονός το οποίο καταδεικνύει ότι ευνοούν αυτά τα εργαλεία προκειμένου να παράσχουν στήριξη σε μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων χωρίς προηγούμενη ατομική κοινοποίηση στην Επιτροπή. 2.2. Κρατικές ενισχύσεις για την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος Η έννοια των οριζόντιων ενισχύσεων, η οποία καλύπτει ενισχύσεις που χορηγούνται σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, απορρέει από τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)[12]. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει το περιθώριο να επιλέγει πολιτικές, βάσει των οποίων η κρατική ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά, προκειμένου να παράσχει αποτελεσματική στήριξη σε κοινούς στόχους πολιτικής. Όπως τα προηγούμενα έτη, οι τρεις βασικοί στόχοι το 2011 για τους οποίους τα κράτη μέλη χορήγησαν ενισχύσεις ήταν: η περιφερειακή ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος και η προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και η έρευνα, η ανάπτυξη και η καινοτομία («Ε&Α&Κ»). Οι ενισχύσεις σε ΜΜΕ και οι ενισχύσεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την προώθηση της κατάρτισης χρησιμοποιήθηκαν λιγότερο από τα κράτη μέλη. Από το σύνολο των 52,9 δισεκατ. ευρώ ή 0,42% του ΑΕΠ της ΕΕ που χορηγήθηκαν στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, το 89,7 % των ενισχύσεων διατέθηκε για οριζόντιους στόχους. Οι περιφερειακές ενισχύσεις ανήλθαν σε 14,0 δισεκατ. ευρώ ή 0,11% του ΑΕΠ της ΕΕ· εν συνεχεία η προστασία του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της εξοικονόμησης ενέργειας, ανήλθε σε 12,4 δισεκατ. ευρώ, που αντιπροσωπεύουν το 0,09% του ΑΕΠ της ΕΕ, και η Ε&Α&Κ έφθασε τα 10 δισεκατ. ευρώ ή 0,08% του ΑΕΠ της ΕΕ. Οι τρεις αυτοί στόχοι αντιπροσώπευαν περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες. Η τάση, με την αύξηση των οριζόντιων ενισχύσεων κατά περίπου 0,2% του ΑΕΠ της ΕΕ μεταξύ των περιόδων 2006-2008 και 2009-2011, δείχνει ότι τα κράτη μέλη κατέβαλαν προφανώς προσπάθειες για τη χορήγηση των ενισχύσεων σε οριζόντιους στόχους κατά τα προηγούμενα έτη. Μόνο σε λίγα κράτη μέλη το επίπεδο των οριζόντιων ενισχύσεων ήταν χαμηλότερο από 50 %. Οι τομεακές ενισχύσεις[13], οι οποίες αντιπροσώπευαν περίπου το 10,3% των συνολικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, και ανήλθαν σε 5,5 δισεκατ. ευρώ ή 0,04% του ΑΕΠ της ΕΕ, εξακολούθησαν να μειώνονται το 2011. Λιγότερες ήταν οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον τομέα του άνθρακα και στους τομείς της μεταποίησης και τους τομείς εκτός της μεταποιητικής βιομηχανίας. 3. Κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στήριξη της πραγματικής οικονομίας 3.1. Κρατικές ενισχύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα 3.1.1. Πλαίσιο Η αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές, που συνεχίστηκε το 2011, προκλήθηκε από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και απαίτησε μαζική παρέμβαση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης. Οι κρατικές ενισχύσεις σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ήταν καθοριστικής σημασίας για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την αποφυγή συστημικής κρίσης. Ενόψει της επιδείνωσης της κρίσης του δημόσιου χρέους στα μέσα του 2011, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συμφώνησαν για τη λήψη δέσμης μέτρων για την ενίσχυση του κεφαλαίου των τραπεζών και την παροχή εγγυήσεων για τις υποχρεώσεις τους (δέσμη τραπεζικών μέτρων)[14]. 3.1.2. Ποσά ενίσχυσης που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2008 και 1ης Οκτωβρίου 2012 Μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2008[15] και 1ης Οκτωβρίου 2012, η Επιτροπή ενέκρινε ενισχύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα συνολικού ύψους 5058,9 δισεκατ. ευρώ (40,3% του ΑΕΠ της ΕΕ). Το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων εγκρίθηκε το 2008, με την έγκριση ποσού 3394 δισεκατ. ευρώ (27,7% του ΑΕΠ της ΕΕ), το οποίο περιελάμβανε κυρίως εγγυήσεις για ομολογίες τραπεζών και καταθέσεις. Μετά το 2008, οι ενισχύσεις που εγκρίθηκαν εστιάστηκαν περισσότερο στην ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών και στα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού παρά στις εγγυήσεις, ενώ πρόσφατα εγκρίθηκε νέα σειρά μέτρων εγγυήσεων κυρίως από τις χώρες στις οποίες σημειώθηκε αύξηση των διαφορικών επιτοκίων των κρατικών ομολόγων, όπως η Ισπανία και η Ιταλία. Μεταξύ 2008[16] και 2011, το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκε ανήλθε σε 1615,9 δισεκατ. ευρώ (12,8% του ΑΕΠ της ΕΕ). Οι εγγυήσεις αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος φθάνοντας περίπου σε 1084,8 δισεκατ. ευρώ (8,6% του ΑΕΠ της ΕΕ)· ακολουθούν η ανακεφαλαιοποίηση με 322,1 δισεκατ. ευρώ (2,5% του ΑΕΠ της ΕΕ), τα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού με 119,9 δισεκατ. ευρώ (0,9% του ΑΕΠ της ΕΕ), και τα μέτρα ρευστότητας με 89 δισεκατ. ευρώ (0,7% του ΑΕΠ της ΕΕ). 3.1.3. Ποσά ενισχύσεων που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν το 2011 Το 2011, η Επιτροπή ενέκρινε ενισχύσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα που ανήλθαν σε 274,4 δισεκατ. ευρώ (2% του ΑΕΠ της ΕΕ). Η νέα ενίσχυση που εγκρίθηκε επικεντρωνόταν σε λίγες χώρες και περιελάμβανε εγγυήσεις ύψους 179,7 δισεκατ. ευρώ, μέτρα ρευστότητας ύψους 50,2 δισεκατ. ευρώ, ανακεφαλαιοποιήσεις ύψους 38,1 δισεκατ. ευρώ και μέτρα ενίσχυσης απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων ύψους 6,4 δισεκατ. ευρώ. Το συνολικό ύψος των ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκαν ανήλθε το 2011 σε 714,7 δισεκατ. ευρώ ή 5,7% του ΑΕΠ της ΕΕ. Οι εκκρεμείς εγγυήσεις ανήλθαν σε 521,8 δισεκατ. ευρώ και οι νέες εγγυήσεις ανήλθαν σε 110,9 δισεκατ. ευρώ. Τα μέτρα ενίσχυσης της ρευστότητας ανήλθαν σε 43,7 δισεκατ. ευρώ και η νέα διευκόλυνση ρευστότητας που χορηγήθηκε το 2011 ανήλθε σε 6,5 δισεκατ. ευρώ. Η ανακεφαλαιοποίηση ανήλθε σε 31,7 δισεκατ. ευρώ. Δεν χορηγήθηκαν ενισχύσεις μέσω των εγκεκριμένων μέτρων για τα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού. 3.2. Κρατικές ενισχύσεις στην πραγματική οικονομία 3.2.1. Πλαίσιο Η Επιτροπή εξέδωσε, στις 17 Δεκεμβρίου 2008, το προσωρινό πλαίσιο ως μέσο αντίδρασης στον περιορισμό της πρόσβασης σε πιστώσεις που αντιμετώπισαν οι επιχειρήσεις συνεπεία της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Οι βασικοί στόχοι ήταν η διατήρηση διαρκούς πρόσβασης των επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση και η δημιουργία προϋποθέσεων για βιώσιμη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη με την προώθηση των επενδύσεων. Το προσωρινό πλαίσιο εισήγαγε ορισμένα νέα μέσα για τις κρατικές ενισχύσεις, καθώς και προσωρινές προσαρμογές των υφιστάμενων πλαισίων για τις κρατικές ενισχύσεις. Παρέχει δυνατότητες σε όλους τους κλάδους της οικονομίας, αλλά αποκλείονται οι ενισχύσεις για την επίλυση προϋπαρχόντων διαρθρωτικών προβλημάτων, οπότε δεν χορηγήθηκαν ενισχύσεις στις επιχειρήσεις που αντιμετώπιζαν δυσχέρειες πριν από την κρίση. Το προσωρινό πλαίσιο προβλεπόταν ότι θα έληγε στο τέλος του 2010. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της έντονης μεταβλητότητας των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών, σε συνδυασμό με τις αβέβαιες οικονομικές προοπτικές, η Επιτροπή αποφάσισε στα τέλη του 2010 να παρατείνει για ένα έτος τα περισσότερα από τα μέτρα που προβλέπονται στο προσωρινό πλαίσιο υπό αυστηρότερες προϋποθέσεις[17], εκτός από τη δυνατότητα χορήγησης περιορισμένου συμβατού ποσού ενίσχυσης ύψους 500 000 ευρώ ανά επιχείρηση. Το περιορισμένο συμβατό ποσό ενίσχυσης (μέχρι 500 000 ευρώ ανά επιχείρηση) περιοριζόταν στους δικαιούχους που είχαν υποβάλει πλήρη αίτηση το αργότερο την 31η Δεκεμβρίου 2010 στο πλαίσιο καθεστώτος εθνικών ενισχύσεων το οποίο είχε εγκρίνει η Επιτροπή σύμφωνα με το προσωρινό πλαίσιο και το αργότερο την 31η Μαρτίου 2011 για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων. 3.2.2. Ποσά που εγκρίθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν Το 2011, τα κράτη μέλη δεν εφάρμοσαν νέα μέτρα ενισχύσεων (εκτός από ελάχιστα για κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων) αλλά ζήτησαν την παράταση ορισμένων υφιστάμενων μέτρων[18]. Από την έναρξη ισχύος του προσωρινού πλαισίου μέχρι τα τέλη του 2011, το συνολικό ύψος των ποσών που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή ανήλθε σε 82,9 δισεκατ. ευρώ. Το 2011, το ποσό των ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκε βάσει του προσωρινού πλαισίου ανήλθε σε περίπου 4,8 δισεκατ. ευρώ ή 0,037% του ΑΕΠ της ΕΕ. Τα βασικά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη ήταν οι επιδοτούμενες εγγυήσεις (1,9 δισεκατ. ευρώ), και εν συνεχεία το μέγιστο ποσό των ενισχύσεων ύψους 500 000 ευρώ ανά επιχείρηση (0,6 δισεκατ. ευρώ). Συνολικά, το ποσό που χρησιμοποιήθηκε από τα κράτη μέλη βάσει του προσωρινού πλαισίου ανήλθε σε περίπου 37,5 δισεκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας ποσοστό απορρόφησης 45% σε σχέση με τη συνολική ενίσχυση που εγκρίθηκε βάσει του προσωρινού πλαισίου. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του προσωρινού πλαισίου βλ. κεφάλαιο 3.2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. 4. Τάσεις των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις ανά είδος μέτρων ενίσχυσης 4.1. Αριθμός μέτρων ενίσχυσης Το 2011 τα κράτη μέλη θέσπισαν λιγότερα νέα μέτρα ενίσχυσης. Ωστόσο, το ποσοστό των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει απαλλαγής κατά κατηγορία ή καθεστώτων και ως μεμονωμένες ενισχύσεις παρέμεινε απόλυτα σταθερό, με ελαφρά αύξηση σε μέτρα ενισχύσεων ad hoc. Οι περιορισμοί στους εθνικούς προϋπολογισμούς αποτέλεσαν πιθανότατα τον λόγο για τον οποίο τα κράτη μέλη ήταν απρόθυμα να εφαρμόσουν νέα μέτρα ενισχύσεων. Τα λιγότερα νέα μέτρα ενίσχυσης που καλύπτονται από απαλλαγή κατά κατηγορία εξηγούνται από το γεγονός ότι τα κράτη μέλη κατάργησαν προοδευτικά τα μέτρα που εφαρμόζονταν δυνάμει των προηγούμενων ειδικών απαλλαγών κατά κατηγορία (ενισχύσεις ΜΜΕ, απασχόλησης, κατάρτισης και περιφερειακές ενισχύσεις). Δεδομένου ότι ο γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία («ΓΚΑΚ»)[19], ο οποίος θεσπίστηκε τον Αύγουστο του 2008, καθιστά δυνατό ένα ευρύτερο πεδίο για τη χορήγηση ενισχύσεων, π.χ. περισσότερους στόχους ενίσχυσης, ευρύτερη εφαρμογή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο επιεικείς όρους (ανάλογα με τον μεμονωμένο στόχο), τα κράτη μέλη χρειάστηκαν λιγότερα νέα μέτρα που καλύπτονται από απαλλαγή κατά κατηγορία δυνάμει του ΓΚΑΚ για να αντικαταστήσουν προηγούμενα μέτρα που καλύπτονται από απαλλαγή κατά κατηγορία. 4.2. Όγκος ενισχύσεων ‑ Σχεδόν το 32,5% των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών τυγχάνει απαλλαγής κατά κατηγορία Οι ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία αυξήθηκαν κατά περίπου 5 δισεκατ. ευρώ ανερχόμενες σε 17,2 δισεκατ. ευρώ το 2011, ή 0,13% του ΑΕΠ της ΕΕ, ποσό που αντιστοιχεί στο 32,5% των συνολικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες. Οι περιφερειακές ενισχύσεις, οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας και οι ενισχύσεις για την Ε&Α&Κ αποτέλεσαν τα βασικά μέτρα, ενώ τα κράτη μέλη χορήγησαν λιγότερες ενισχύσεις για τις ΜΜΕ, την κατάρτιση και την απασχόληση. 5. Εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων 5.1. Παράνομες ενισχύσεις[20] Μεταξύ 2000 και 2011, η Επιτροπή εξέδωσε 986 αποφάσεις για παράνομες ενισχύσεις. Οι αρνητικές αποφάσεις σχετικά με μέτρα ενίσχυσης που κρίθηκαν ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά αντιπροσώπευαν το 23% των υποθέσεων[21] και συνεπάγονταν να απαιτηθεί από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να ανακτήσει τις παρανόμως καταβληθείσες ενισχύσεις. Για ποσοστό 3% περίπου των παράνομων ενισχύσεων[22], η Επιτροπή έλαβε απόφαση «υπό όρους». Αυτό το ποσοστό παρέμβασης είναι σχεδόν εννέα φορές υψηλότερο από το ποσοστό αρνητικών και υπό όρους αποφάσεων σε περιπτώσεις που είχαν κοινοποιηθεί. Πάνω από τις μισές παρεμβάσεις αφορούσαν μέτρα για τη χορήγηση ενισχύσεων στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, ενώ λιγότερες από τον ένα τέταρτο αφορούσαν τον γεωργικό τομέα. Οι υπόλοιπες αφορούσαν την αλιεία, τις μεταφορές και τον άνθρακα. 5.2. Ανάκτηση ενισχύσεων Ο συνολικός αριθμός εκκρεμών υποθέσεων ανάκτησης έφθασε τις 46 στις 30 Ιουνίου 2012 (έναντι 41 στα τέλη του 2010). Τα ποσά που ανακτήθηκαν για τις παράνομες και ασυμβίβαστες ενισχύσεις από το 2000 αυξήθηκαν επίσης σε 13,5 δισεκατ. ευρώ έως τις 30 Ιουνίου 2012 (έναντι οφειλόμενου ποσού 2,3 δισεκατ. ευρώ που δεν έχει ακόμη ανακτηθεί). Επομένως, το ποσοστό των παράνομων και ασυμβίβαστων ενισχύσεων που πρέπει να ανακτηθούν αυξήθηκε από 11,1% το 2010 σε περίπου 14,4% στις 30 Ιουνίου 2012. Στον τομέα της αλιείας, το 2011 εκδόθηκαν από την Επιτροπή πέντε αρνητικές αποφάσεις, οι τέσσερις εκ των οποίων προβλέπουν ανάκτηση των ενισχύσεων. Στον τομέα της γεωργίας, εκδόθηκαν πέντε αποφάσεις ανάκτησης το 2011. Στον τομέα των μεταφορών δεν υπήρχε απόφαση ανάκτησης. 5.3. Εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων: Συνεργασία με τα εθνικά δικαστήρια Μετά την ανακοίνωση του 2009 σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια[23], οι προσπάθειες ευαισθητοποίησης εντατικοποιήθηκαν: η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά στη χρηματοδότηση προγραμμάτων κατάρτισης για εθνικούς δικαστές βάσει ετήσιας πρόσκλησης υποβολής σχεδίων και στέλνει εκπαιδευτές να διδάξουν σε σχετικά εργαστήρια και διασκέψεις. Τον Φεβρουάριο 2012, διοργανώθηκε από την Επιτροπή σε συνεργασία με την Ένωση Δικαστών της Ευρωπαϊκής Νομοθεσίας περί Ανταγωνισμού μια ειδική μονοήμερη συνάντηση εργασίας, η οποία κάλυψε θέματα αντιμονοπωλιακού χαρακτήρα και κρατικών ενισχύσεων σημαντικά για τα εθνικά δικαστήρια. 5.4. Εκ των υστέρων παρακολούθηση Με την πάροδο των ετών, εξελίχθηκε σημαντικά η αρχιτεκτονική του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Σήμερα, το 88% περίπου των ενισχύσεων που χορηγούνται στους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών δεν εξετάζεται μεμονωμένα από την Επιτροπή, αλλά χορηγείται με βάση καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία εγκρίθηκαν παλαιότερα ή με βάση απαλλαγή κατά κατηγορία. Η ΓΔ Ανταγωνισμού παρακολουθεί με ποιον τρόπο τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τα υφιστάμενα καθεστώτα ενισχύσεων. Προκειμένου να βελτιωθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα αυτού του ελέγχου, η ΓΔ Ανταγωνισμού αποφάσισε το 2011 να διευρύνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας παρακολούθησης 2011/2012 Αν και οι έρευνες σε ορισμένες υποθέσεις συνεχίζονται ακόμα, φαίνεται ότι συνολικά αυξήθηκε ο αριθμός των προβληματικών υποθέσεων. Πάνω από το ένα τρίτο των υποθέσεων που υποβλήθηκαν σε παρακολούθηση τα έτη 2011/2012 έθεσαν προβλήματα διαφόρων ειδών και σοβαρότητας (μη κοινοποιηθείσα τροποποίηση του καθεστώτος ενισχύσεων, μεμονωμένη ενίσχυση που υπερβαίνει τα ανώτατα όρια, προϋποθέσεις συμβατότητας που δεν αντικατοπτρίζονται ορθά στην εθνική νομική βάση κτλ.). Λαμβανομένης υπόψη της πιθανής απόκλισης λόγω του περιορισμένου αριθμού υποθέσεων που ελέγχθηκαν μέχρι σήμερα (σε σύγκριση με τον μεγάλο αριθμό υφιστάμενων καθεστώτων ενισχύσεων), το ποσοστό συμμόρφωσης φαίνεται να διαφέρει ανάλογα με τα κράτη μέλη και τα διάφορα είδη ενισχύσεων. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί συστηματικά όλες τις περιπτώσεις παρατυπιών. Συγχρόνως, τα κράτη μέλη πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους ώστε να συμμορφωθούν με τους κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής: «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ» [1] Οι ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης εκφράζονται με (i) το ποσό της ενίσχυσης που δεσμεύτηκε και (ii) το ποσό της ενίσχυσης που χρησιμοποιήθηκε. Το ποσό που δεσμεύτηκε (όγκος ενίσχυσης που δεσμεύτηκε) αντιπροσωπεύει το συνολικό μέγιστο ποσό των μέτρων κρατικών ενισχύσεων που θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη και εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. Το ποσό της ενίσχυσης που χρησιμοποιήθηκε εκφράζει τον πραγματικό όγκο των μέτρων ενίσχυσης που εφάρμοσαν τα κράτη μέλη. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό των ενισχύσεων για την αντιμετώπιση της κρίσης εξηγείται περαιτέρω στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Οι ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση εκφράζονται κανονικά με το στοιχείο της ενίσχυσης και η συνολική δαπάνη εκφράζεται αντίστοιχα, τόσο σε απόλυτο όγκο όσο και σε ποσοστό % του ΑΕΠ, προκειμένου να παρασχεθούν συγκρίσιμα στοιχεία πληροφόρησης. [2] Ενοποιημένο κείμενο της ανακοίνωσης της Επιτροπής — Προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης· ΕΕ C 83 της 7.4.2009, σελ. 1, όπως τροποποιήθηκε από την ΕΕ C 261 της 31.10.2009, σ. 1, και ΕΕ C 303 της 15.12.2009, σ. 6. Παράταση του προσωρινού πλαισίου· ΕΕ C 6 της 11.1.2011, σ. 5. [3] Βλ. http://www.eftasurv.int/press--publications/scoreboards/state-aid-scoreboards/. [4] Οι συνολικές κρατικές ενισχύσεις που δεν συνδέονται με την κρίση περιλαμβάνουν τις ενισχύσεις στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, τον άνθρακα, τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές, αλλά αποκλείονται οι ενισχύσεις υπέρ του σιδηροδρομικού τομέα και οι ενισχύσεις για τη χορήγηση αντιστάθμισης στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, λόγω της έλλειψης συγκρίσιμων δεδομένων. Τα ποσά αντιστοιχούν στα στοιχεία κρατικής ενίσχυσης (ή το καθαρό ισοδύναμο επιχορήγησης για εγγυήσεις και δάνεια) που περιέχει κάθε μέτρο κρατικής ενίσχυσης, εκτός αν αναφέρεται το αντίθετο. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τις μεθοδολογικές παρατηρήσεις στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. [5] Η αναφορά στην «ΕΕ» σημαίνει όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. [6] Οι ενισχύσεις για τον άνθρακα, ως μέρος τομεακών ενισχύσεων που ως εκ τούτου ενσωματώθηκαν στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, ανήλθαν σε 2,3 δισεκατ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το 4,2% του συνόλου των ενισχύσεων στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες. [7] Οι πληροφορίες για τις ενισχύσεις στους σιδηροδρόμους διαφέρουν όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής και τις λεπτομέρειες από τις πληροφορίες που συνέλεξαν τα κράτη μέλη σχετικά με τις ενισχύσεις στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙΙ Α του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (ΕΕ L 140 της 30.4.2004, σ. 1). Επομένως δεν είναι δυνατή η συγκέντρωση σε ενιαίο σύνολο των κρατικών ενισχύσεων. [8] Όταν ολοκληρώθηκε η παρούσα έκθεση, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Σλοβακία δεν είχαν υποβάλει πληροφορίες για τις ενισχύσεις στους σιδηροδρόμους. Η Κύπρος και η Μάλτα δεν έχουν σιδηροδρομικές επιχειρήσεις. [9] Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού· στοιχεία ΑΕΠ: Eurostat. [10] Βλ. προηγούμενους πίνακες αποτελεσμάτων για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τους λόγους της μείωσης των κρατικών ενισχύσεων κατά το παρελθόν, στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Ανταγωνισμού: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/studies_reports/archive/scoreboard_arch.html. [11] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τμήματα 2.2.2.1 και 4 του εγγράφου εργασίας. [12] Για παράδειγμα, το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ σε σχέση με τις κρατικές ενισχύσεις, το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ όσον αφορά την εκτέλεση σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. [13] Οι ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης περιλαμβάνονται στις τομεακές ενισχύσεις. [14] Συμπεράσματα του Συμβουλίου υπουργών οικονομικών (ECOFIN), της 8ης Νοεμβρίου 2011. [15] Περιλαμβάνεται η ενίσχυση ανακεφαλαιοποίησης της Northern Rock το 2007. [16] Περιλαμβάνεται η ενίσχυση ανακεφαλαιοποίησης της Northern Rock το 2007. [17] Ανακοίνωση της Επιτροπής — Προσωρινό πλαίσιο της Ένωσης για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης ΕΕ C 6 της 11.01.2011, σ. 5. [18] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τμήμα 3.2 του εγγράφου εργασίας. [19] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής· ΕΕ L 214 της 9.8.2008, σ. 3. [20] Το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ υποχρεώνει τα κράτη μέλη όχι μόνο να κοινοποιούν τα νέα μέτρα κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή πριν από την εφαρμογή, αλλά και να αποφεύγουν να τα θέτουν σε ισχύ μέχρι την έκδοση τελικής απόφασης. Αν δεν τηρηθεί μία από τις υποχρεώσεις αυτές, το μέτρο κρατικής ενίσχυσης θεωρείται παράνομο. [21] 224 υποθέσεις. [22] 28 υποθέσεις. [23] ΕΕ C 85 της 09.04.2009, σ. 1.