[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.3.2007

COM(2007) 81 τελικό

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πείρα των κρατών μελών με τους ΓΤΟ που διατίθενται στην αγορά βάσει της οδηγίας 2001/18/ΕΚ για τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον

{SEC(2007) 274}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Ιστορικό υπόβαθρο και πεδίο εφαρμογής 3

2. Η διάθεση στην αγορά των ΓΤΟ ως προϊόντων ή σε προϊόντα (μέρος Γ της οδηγίας) 4

3. Έρευνα και ανάπτυξη και στόχοι εκτός της διάθεσης στην αγορά ΓΤΟ ως προϊόντων ή σε προϊόντα (Μέρος Β της οδηγίας) 8

4. Συμπεράσματα 10

Ιστορικό υπόβαθρο και πεδίο εφαρμογής

Στις 17 Οκτωβρίου 2002, κατέστη πλήρως εφαρμοστέα η οδηγία 2001/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον και την κατάργηση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ[1] του Συμβουλίου.

Σύμφωνα με το άρθρο 31 παράγραφος 6 της εν λόγω οδηγίας, «η Επιτροπή διαβιβάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εμπειρία των κρατών μελών όσον αφορά τους ΓΤΟ που διατίθενται στην αγορά δυνάμει της παρούσας οδηγίας».

Η πρώτη έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 31 Αυγούστου 2004[2]. Εν συνεχεία, σύμφωνα με το άρθρο 31 παράγραφος 4 της οδηγίας 2001/18/ΕΚ, όλα τα κράτη μέλη (ΚΜ) κλήθηκαν να υποβάλουν στην Επιτροπή τις προβλεπόμενες εκθέσεις για την τριετία 17 Οκτωβρίου 2002 - 17 Οκτωβρίου 2005 με αντικείμενο τα μέτρα που έλαβαν σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας, συμπεριλαμβανόμενης και μίας σύντομης έκθεσης δεδομένων όσον αφορά την πείρα που αποκόμισαν από τους ΓΤΟ που διατέθηκαν στην αγορά σε ή ως προϊόντα, βάσει της οδηγίας. Όλα τα ΚΜ, εξαιρουμένης της Πορτογαλίας, υπέβαλαν τις εκθέσεις τριετίας στην Επιτροπή, καθώς και σύνοψη που περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1 της παρούσας δεύτερης έκθεσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Για να υποβληθεί μια γενική και ισορροπημένη έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, η Επιτροπή θεωρεί ενδεδειγμένο

- να καλυφθεί η πείρα όχι μόνο από τους ΓΤΟ που διατέθηκαν στην αγορά δυνάμει της οδηγίας (μέρος Γ της οδηγίας) αλλά και η πείρα από τους ΓΤΟ που χρησιμοποιήθηκαν για άλλους σκοπούς, εκτός της εμπορικής διάθεσης, δηλαδή την έρευνα και την ανάπτυξη (μέρος Β της οδηγίας) επίσης

- να περιληφθούν οι εισηγήσεις των υπολοίπων άμεσα ενδιαφερομένων, όπως π.χ. οι οργανώσεις των αντίστοιχων βιομηχανικών ή εμπορικών κλάδων, οι ενώσεις των αγροτών και των περιβαλλοντικών μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ). Ο κατάλογος των άμεσα ενδιαφερομένων που συνέβαλαν διατυπώνοντας απόψεις περιλήφθηκε στο παράρτημα 2.

Οι εκθέσεις τριετίας από τα ΚΜ, καθώς και η συμβολή των υπολοίπων άμεσα ενδιαφερομένων αποτελούν, ως εκ τούτου, το υπόβαθρο της παρούσας δεύτερης έκθεσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η διάθεση στην αγορά των ΓΤΟ ως προιοντων ή Σε προιοντα (μέρος Γ της οδηγίας)

Αριθμοί αιτήσεων και εγκρίσεων

Συνολικά υποβλήθηκαν 26 κοινοποιήσεις βάσει του μέρους Γ της οδηγίας για γενετικώς τροποποιημένα φυτά σε οκτώ κράτη μέλη (BE, DE, DK, ES, FR, NL, SE, UK) μεταξύ 17 Οκτωβρίου 2002 και 17 Οκτωβρίου 2005. Ωστόσο, από τις 18 Απριλίου 2004 κατέστη πλήρως εφαρμοστέος ο κανονισμός 1829/2003 για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές[3]. Σύμφωνα με τις μεταβατικές ρυθμίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 46 παράγραφος 3 του εν λόγω κανονισμού, οι κοινοποιήσεις που υποβάλλονται δυνάμει της οδηγίας 2001/18/ΕΚ, εφόσον αναφέρονται σε προϊόντα που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές και εφόσον δεν συνοδεύονται από έκθεση αξιολόγησης, υπόκεινται στη διαδικασία έγκρισης που προβλέπει ο συγκεκριμένος κανονισμός. Συνεπεία των εν λόγω ρυθμίσεων και μετά από την απόσυρση τριών επιπλέον αιτήσεων εκ μέρους των κοινοποιούντων, υποβλήθηκαν δεκατρείς αιτήσεις δυνάμει της οδηγίας.

Βάσει των ως άνω 13 αιτήσεων εγκρίθηκαν 5 προϊόντα δυνάμει της οδηγίας. Τα προϊόντα αυτά έχουν ως εξής:

- NK603 αραβόσιτος από την Monsanto Europe S.A [4],

- MON863 αραβόσιτος από την Monsanto Europe S.A[5],

- GT73 ελαιοκράμβη της Monsanto Europe S.A[6],

- 1507 αραβόσιτος από τις Pioneer Hi-Bred International INC και Mycogen Seeds[7], και

- MON863 X MON810 αραβόσιτος από την Monsanto Europe S.A[8].

Όπως προκύπτει από τις εκθέσεις τριετίας, η πλειονότητα των ΚΜ συμφωνεί ότι η εφαρμογή της οδηγίας συνέβαλε στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην όλη διαδικασία έγκρισης και στη διάθεση στην αγορά γενετικώς τροποποιημένων προϊόντων. Παράλληλα, ορισμένα από τα κράτη μέλη αναφέρθηκαν επίσης στη διαδικασία έγκρισης δυνάμει του κανονισμού 1829/2003 για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές[9] και ζήτησαν περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τον ειδικό ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν στο συγκεκριμένο πλαίσιο οι αρμόδιες αρχές της οδηγίας 2001/18/ΕΚ. Ορισμένα από τα ΚΜ διατύπωσαν σχόλια σχετικά με την ως επί το πλείστον αρνητική συμπεριφορά των εκτός της βιομηχανίας ενδιαφερομένων έναντι των νέων εγκρίσεων.

Η βιομηχανία ανέφερε ότι, σύμφωνα με την πείρα της, η εφαρμογή της οδηγίας 2001/18/EC δεν συνέβαλε στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην όλη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ σε ό,τι αφορά τις υποβληθείσες αιτήσεις βάσει του μέρους Γ της οδηγίας, τονίζοντας ιδίως ότι από το 1998 δεν έχουν χορηγηθεί συγκαταθέσεις καλλιέργειας. Οι εισφορές για τις κοινοποιήσεις που αφορούν τη διάθεση στην αγορά, διαφέρουν ανάλογα με το κράτος μέλος και ποικίλουν από 0-50.000 € ανά υποβαλλόμενη αίτηση. Η βιομηχανία επισήμανε ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την επιλογή του κράτους μέλους στο οποίο η εκάστοτε εταιρεία υποβάλλει αίτηση, ιδίως στην περίπτωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Οι οργανώσεις των αγροτών υπενθύμισαν το δικαίωμα των αγροτών να επιλέγουν κατά πόσον θα ασχολούνται με γενετικώς τροποποιημένες καλλιέργειες. Οι ΜΚΟ υπογράμμισαν ότι αποτελεί πρόκληση να εξασφαλιστεί η δέουσα διαφάνεια και συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων στην εφαρμογή της οδηγίας.

Οι λεπτομέρειες των εσκεμμένων ελευθερώσεων στο περιβάλλον βάσει του μέρους Γ διατίθενται στη διεύθυνση http://gmoinfo.jrc.it.

Ιχνηλασιμότητα, επισήμανση και όρια

Οι γενικές απαιτήσεις σχετικά με την επισήμανση και την ιχνηλασιμότητα των ΓΤΟ δυνάμει των απαιτήσεων της οδηγίας 2001/18/ΕΚ (καθώς και για τα είδη ανθρώπινης και ζωικής διατροφής που παράγονται από ΓΤΟ) αναφέρονται στον κανονισμό 1830/2003[10]. Ειδική έκθεση για την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού υποβλήθηκε από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το Μάιο του 2006[11].

Όσον αφορά τα όρια, τα ΚΜ αναφέρθηκαν στις δυσκολίες που αντιμετώπισαν κατά τη διαχείριση παραδοσιακού τύπου παρτίδων σπόρων που ενδέχεται να έχουν συμπτωματικές προσμείξεις από εγκεκριμένους ΓΤΟ, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν κατώτερα όρια ανάλογης συμπτωματικής παρουσίας στους σπόρους. Η βιομηχανία ανέφερε ότι είναι ανάγκη να καθιερωθούν όρια για τους εγκεκριμένους ΓΤΟ, καθώς και γι’ αυτούς που δεν έχουν ακόμη εγκριθεί στην ΕΕ, μολονότι έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο εγκεκριμένης σκόπιμης ελευθέρωσης σε τρίτες χώρες. Οι ΜΚΟ και ορισμένα ΚΜ ζήτησαν να καθοριστούν τα όρια σε επίπεδα που να είναι δυνατή η ανίχνευση της ύπαρξης των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών. Ένα ΚΜ τόνισε ότι είναι αναγκαίο να θεσπιστούν όρια για τους ΓΤΟ που εγκρίνονται βάσει του μέρους Β της οδηγίας.

Η βιομηχανία τόνισε ότι πολλοί από τους αγρότες στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επιφυλακτικοί όσον αφορά την καλλιέργεια γενετικώς τροποποιημένων ποικιλιών σε πολλά κράτη μέλη όπου μεγάλης κλίμακας φορείς επεξεργασίας τροφίμων, έμποροι και λιανοπωλητές εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικοί σχετικά με τη χρήση γενετικώς τροποποιημένου υλικού, επειδή χειροτερεύει η ήδη αρνητική άποψη της κοινής γνώμης και το κόστος είναι υψηλό εξαιτίας της ιχνηλατησιμότητας. Επιπλέον, αφ’ ης στιγμής άρχισαν να θεωρούνται παρωχημένα τα προϊόντα πρώτης γενεάς ΓΤΟ και δεν αποτελούν πλέον αντικείμενο εμπορικής διάθεσης, η βιομηχανία ζήτησε να υιοθετηθούν οι δέουσες, και ανάλογες με το πρόβλημα, προτάσεις ανανέωσης για να καλυφθούν τυχόν εναπομένοντα συμπτωματικά ίχνη αναλόγων ΓΤΟ, ώστε να εξασφαλιστεί ασφάλεια δικαίου και μετά την εκπνοή των αντίστοιχων συγκαταθέσεων.

Η παρακολούθηση μετά από τη διάθεση στην αγορά

Τα περισσότερα από τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι είναι ανάγκη να υιοθετηθεί συνεπέστερη προσέγγιση σε ό,τι αφορά την παρακολούθηση μετά από τη διάθεση στην αγορά ενώ παράλληλα θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να εξαρτάται ενίοτε η παρακολούθηση από το κλίμα και το φυσικό περιβάλλον του εκάστοτε κράτους μέλους. Πολλά από τα ΚΜ θεώρησαν ότι τα ήδη υποβληθέντα σχέδια παρακολούθησης δεν ήταν ως επί το πλείστον αρκετά λεπτομερή ούτε προέβλεπαν αρκετά σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων. Τα περισσότερα από τα ΚΜ υποστήριξαν την ομάδα εργασίας για την παρακολούθηση που συνεστήθη από τις αρμόδιες αρχές ως το ενδεδειγμένο φόρουμ στο οποίο θα πρέπει να αντιμετωπιστούν τα εν λόγω θέματα.

Οι ΜΚΟ ανέφεραν ότι, όσο περισσότεροι ΓΤΟ διατίθενται, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ανάγκη για μια πιο συντονισμένη προσέγγιση, η οποία να προβλέπει τη συνυπευθυνότητα ανεξάρτητου φορέα και όχι μόνον την ευθύνη του εκάστοτε κατόχου συγκατάθεσης, σε ό,τι αφορά την εκτέλεση αξιολογήσεων για την παρακολούθηση εν γένει και την επιτήρηση των δεδομένων που σχετίζονται με σκόπιμες ελευθερώσεις.

Η δειγματοληψία και η ανίχνευση

Η σύσταση 2004/787/ΕΚ[12] της Επιτροπής, σχετικά με τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για τη δειγματοληψία και την ανίχνευση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών, καταρτίστηκε για να διευκολυνθεί η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1830/2003 σχετικά με την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση. Ωστόσο πολλά από τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι τα πρωτόκολλα που περιλαμβάνει η σύσταση είναι περίπλοκα, χρονοβόρα και δαπανηρά και ότι τα αποτελέσματα δεν είναι ανάλογα του επενδυόμενου χρόνου και των δαπανών.

Συνολικά, τα κράτη μέλη εξέφρασαν τη σαφή επιθυμία να διατυπωθούν πρωτόκολλα τα οποία να συμφιλιώνουν τις ανάγκες για δειγματοληψία, ανίχνευση και λογικό κόστος.

Η βιομηχανία ανέφερε ότι τα τυποποιημένα πρωτόκολλα που πρέπει να αναπτυχθούν επιβάλλεται να είναι εναρμονισμένα προς τις διεθνείς μεθόδους δοκιμής ώστε να είναι ευέλικτα και να ευθυγραμμίζονται πως τις ήδη χρησιμοποιούμενες συνήθεις πρακτικές από τους κλάδους των σπόρων, των τροφίμων και των ζωοτροφών.

Οι ενώσεις των αγροτών υποστήριξαν τη χρήση γενετικώς τροποποιημένου DNA ως μονάδας μέτρησης της συμπτωματικής παρουσίας γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών σε όλη την αλυσίδα γεωργικής παραγωγής από το σπόρο μέχρι τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, ώστε να εξασφαλιστεί η δέουσα συνέπεια και να αποφεύγονται οι δικαστικές διενέξεις μεταξύ των άμεσα ενδιαφερομένων.

Τα γονίδια σήμανσης της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά

Σε ό,τι αφορά την παρουσία γονιδίων σήμανσης της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά τα κράτη μέλη στην πλειοψηφία τους ανέφεραν ότι η γνώμη της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕΑΑΤ) που ασχολείται με τους ΓΤΟ και η οποία εκδόθηκε στις 2 Απριλίου 2004 αποδείχθηκε χρήσιμη για τη σταδιακή εξάλειψη αναλόγων γονιδίων. Εντούτοις οι ΜΚΟ ζήτησαν να υπάρξει νέα αξιολόγηση των γονιδίων σήμανσης της ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, η οποία να ασχοληθεί αποκλειστικά και μόνο με τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις τους στην υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον, δίχως αναφορά στη χρήση τους εκ μέρους της βιομηχανίας ως μέσο εξασφάλισης της αποτελεσματικής επιλογής των διαγονιδιακών συμβάντων στα φυτά.

Περαιτέρω πληροφορίες για τις επιμέρους εκθέσεις τριετίας των κρατών μελών διατίθενται στο παράρτημα 1 της παρούσας έκθεσης.

Εθνικές ρήτρες διασφάλισης

Μολονότι το θέμα αυτό δεν αντιμετωπίζεται ευθέως από τα ΚΜ στις εκθέσεις τους, αξίζει να σημειωθεί ότι, αφ’ ης στιγμής ετέθη σε ισχύ η οδηγία, 6 ΚΜ (AT, DE, EL, FR, HU, LU) επέβαλαν προσωρινές απαγορεύσεις για 5 ήδη εγκεκριμένους ΓΤΟ, βάσει των διατάξεων του άρθρου 23 της οδηγίας. Για έκαστη των ως άνω περιπτώσεων, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων αποφάνθηκε ότι δεν συντρέχουν λόγοι να θεωρηθεί ότι η συνεχιζόμενη διάθεση στην αγορά των εν λόγω ΓΤΟ θα ήταν πιθανόν να καταλήξει σε αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία του ανθρώπου και των ζώων ή του περιβάλλοντος υπό τις προϋποθέσεις που προέβλεπαν οι αντίστοιχες συγκαταθέσεις. Τρεις εκ των ως άνω ΓΤΟ δεν διακινούνται πλέον εμπορικά από τις αντίστοιχες εταιρείες.

Δεδομένου ότι δεν υφίστανται επιστημονικά στοιχεία που να δικαιολογούν αντίστοιχες εθνικές ρήτρες διασφαλίσεων για τα εν λόγω προϊόντα, η Επιτροπή, σύμφωνα με την υποχρέωσή της βάσει της συνθήκης ΕΚ, έχει κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται για να ζητήσει από τα αντίστοιχα ΚΜ να αποσύρουν τα θεσπισθέντα εθνικά μέτρα για την απαγόρευση της πώλησης των ως άνω προϊόντων. Επιπλέον, η Επιτροπή προτίθεται ενεργήσει δεόντως για να επισημοποιηθεί η απόσυρση από την αγορά των τριών ΓΤΟ που δεν αποτελούν πλέον αντικείμενο εμπορικής διακίνησης.

H επιστημονική συνέπεια και η διαφάνεια της διαδικασίας έκδοσης αποφάσεων για εγκρίσεις

Στο Συμβούλιο Περιβάλλοντος της 26ης Ιουνίου 2006, τα ΚΜ χαιρέτησαν θετικά σειρά μέτρων που πρότεινε η Επιτροπή με στόχο να επιτευχθούν πρακτικές βελτιώσεις ώστε να βεβαιωθούν τα ΚΜ, οι άμεσοι ενδιαφερόμενοι και το κοινό ότι οι αποφάσεις της Κοινότητας βασίζονται σε υψηλής ποιότητας επιστημονικές αξιολογήσεις χάρη στις οποίες επιτυγχάνεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Τα εν λόγω μέτρα αποσκοπούν στη βελτίωση της επιστημονικής συνέπειας και της διαφάνειας των διαδικασιών για την αξιολόγηση των κινδύνων και τη λήψη των αποφάσεων βάσει του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου και περιγράφονται στο παράρτημα 3 της παρούσας έκθεσης.

Ερευνα και ανάπτυξη και στόχοι εκτός της διάθεσης στην αγορά ΓΤΟ ως προϊοντων ή σε προϊόντα (Μέρος Β της οδηγίας)

Οι αριθμοί των αιτήσεων

245 αιτήσεις για την ελευθέρωση ΓΤΟ για λόγους άλλους εκτός της διάθεσης στην αγορά υποβλήθηκαν σε 13 ΚΜ κατά την περίοδο αναφοράς ήτοι από 17 Οκτωβρίου 2002 έως 17 Οκτωβρίου 2005. Ο μεγαλύτερος αριθμός αιτήσεων υποβλήθηκε στην Ισπανία (89), τη Γαλλία (54), τη Γερμανία (25), την Ουγγαρία (21), τη Σουηδία (18), και τις Κάτω Χώρες (13). Σε δώδεκα κράτη μέλη δεν υποβλήθηκαν αιτήσεις.

Από τις 245 αιτήσεις που υποβλήθηκαν συνολικά, τέσσερις αιτήσεις αποσύρθηκαν, 23 εξακολουθούν να εκκρεμούν τον Οκτώβριο του 2005[13], εκδόθηκαν 191 συγκαταθέσεις και απορρίφθηκαν 27 αιτήσεις. Το μεγαλύτερο ποσοστό απορρίψεων σημειώθηκε στην Ουγγαρία όπου 14 από τις 21 αιτήσεις απορρίφθηκαν.

Λεπτομέρειες σχετικά με όλες τις ελευθερώσεις οργανισμών βάσει του Μέρους Β διατίθενται στη διεύθυνση: http://gmoinfo.jrc.it.

Οι DE, FR και NL ανέφεραν την καταστροφή των επιτόπιων δοκιμών– στις Κάτω Χώρες καταστράφηκαν εν μέρει 2 δοκιμές, στη Γαλλία το 2003 καταστράφηκαν 19 από τις 56 επιτόπιες δοκιμές και στη Γερμανία, αναφέρθηκαν πολλές περιπτώσεις καταστροφής, μολονότι δεν είναι επακριβώς γνωστός ο συνολικός αριθμός τους, επειδή, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι υποβάλλοντες αίτηση δεν έχουν την υποχρέωση να αναφέρουν ανάλογες καταστροφές, εφόσον δεν θίγονται οι προβλεπόμενες απαιτήσεις για τη χορήγηση έγκρισης.

Οι εισφορές που συνεπάγονται οι κοινοποιήσεις βάσει του Μέρους Β διαφέρουν ανάλογα με τα κράτη μέλη και ποικίλουν από 0-17.000 € ανά αίτηση. Η βιομηχανία σημείωσε ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την επιλογή του κράτους μέλους στο οποίο η εταιρεία υποβάλλει αίτηση, ιδίως όσον αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Οι οργανώσεις των αγροτών δήλωσαν ότι οι επιτόπιες δοκιμές αποτελούσαν ένα από τα μέσα για τη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας στον τομέα της ευρωπαϊκής έρευνας και γεωργίας.

Η συνολική διαδικασία έγκρισης

Στην πλειονότητα τους τα ΚΜ θεωρούν ότι με την οδηγία εξασφαλίσθηκε διαφανέστερο και πιο προβλέψιμο καθεστώς στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εντούτοις εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη συνέπειας μεταξύ ΚΜ, δεδομένου ότι οι διαδικασίες έγκρισης διαμορφώνονται ως επί το πλείστον σε εθνικό επίπεδο, καθώς και σχετικά με το ενδεχόμενο προσβολής των παρακείμενων καλλιεργειών από δοκιμές βάσει του Μέρους Β της οδηγίας. Ορισμένα από τα ΚΜ τόνισαν ειδικότερα το θέμα των κλινικών δοκιμών στον τομέα της γονιδιακής θεραπείας, δεδομένου ότι ορισμένα εξ αυτών εφαρμόζουν ήδη τις διατάξεις της οδηγίας 90/219/ΕΚ[14] για την περιορισμένη χρήση γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών ενώ άλλα εφαρμόζουν την οδηγία 2001/18/ΕΚ για τη σκόπιμη ελευθέρωσή τους στο περιβάλλον. Κατόπιν πρόσφατης μελέτης, που παρήγγειλε η Επιτροπή, το εν λόγω θέμα θα συζητηθεί με τις αρμόδιες αρχές που έχουν οριστεί βάσει των ως άνω νομοθετικών πράξεων κατά το 2007.

Παρά τις ευκαιρίες για συζήτηση των αιτήσεων πριν από την υποβολή τους, σχεδόν όλες οι αρμόδιες αρχές χρειάστηκε να ζητήσουν επιπλέον πληροφορίες μετά από την κατάθεση των αιτήσεων, ιδίως για τις περιπτώσεις νέων εφαρμογών ή εφαρμογών για κατά πολύ μεγαλύτερες επιτόπιες δοκιμές από τις μέχρι εκείνη τη στιγμή εγκριθείσες. Το φαινόμενο αυτό αναφέρθηκε ως ο κυριότερος λόγος καθυστερήσεων της διαδικασίας.

Η βιομηχανία ζήτησε επίσης τη μεγαλύτερη εναρμόνιση των αιτήσεων βάσει του Μέρους Β ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση, αναφέροντας τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τις απαιτήσεις για τα δεδομένα, τις προθεσμίες και την ενημέρωση του κοινού που περιόριζαν την προβλεψιμότητα του ήδη εφαρμοζόμενου συστήματος. Η βιομηχανία εξέφρασε ιδιαίτερες ανησυχίες σχετικά με τις συγκαταθέσεις που σε κάποιες περιπτώσεις εκδόθηκαν από την περίοδο φύτευσης.

Αξιολόγηση περιβαλλοντικών κινδύνων

Στην πλειοψηφία τους τα κράτη μέλη θεώρησαν ότι η Επιτροπή παρείχε σαφή καθοδήγηση σε ό,τι αφορά τις απαιτήσεις για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών κινδύνων. Εντούτοις ορισμένα εξ αυτών θεωρούν σκόπιμο να εξασφαλισθεί επιπλέον καθοδήγηση σχετικά με το ποιοι κίνδυνοι είναι αποδεκτοί και ποιοι θεωρούνται εξ ορισμού απαράδεκτοι καθώς επίσης και σε ό,τι αφορά τα μακροπρόθεσμα σωρευτικά αποτελέσματα. Η βιομηχανία ζήτησε επίσης να επιχειρηθεί μεγαλύτερη εναρμόνιση των απαιτήσεων για τις αξιολογήσεις περιβαλλοντικών κινδύνων. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις σημείωσαν ότι είναι ανάγκη να υπάρξει σαφέστερη καθοδήγηση σε ό,τι αφορά τις δοκιμές αλλεργειογένειας.

Δημόσια διαβούλευση

Στην πλειοψηφία τους τα κράτη μέλη προβλέπουν περίοδο 30 ημερών για τη διατύπωση δημόσιων σχολίων χρησιμοποιώντας τις εθνικές και τοπικές εφημερίδες, καταλόγους αποστολής μηνυμάτων, δικτυακούς τόπους, μητρώα και δημόσιες ακροάσεις για να εξασφαλιστεί η γνωστοποίηση των επιμέρους αιτήσεων και η πρόσβαση του κοινού σε αυτές. Τα περισσότερα από τα ΚΜ διευκρινίζουν την τοποθεσία της επιτόπιας δοκιμής σε επίπεδο δήμου ή κοινότητας χωρίς να αναφέρουν ακριβή γεωγραφικά στοιχεία ώστε να μειωθεί το ενδεχόμενο καταστροφής των εν λόγω τοποθεσιών.

Τα δημόσια σχόλια διαβιβάζονται στις επιστημονικές συμβουλευτικές επιτροπές που έχουν συγκροτήσει τα περισσότερα από τα ΚΜ. Τα σχόλια προστίθενται επίσης στο φάκελο για τη λήψη αποφάσεων που διαβιβάζεται στους αρμόδιους υπουργούς. Ορισμένα από τα ΚΜ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα τυχόν δημόσια σχόλια ως επί το πλείστον είναι υπέρ του δέοντος γενικά και ως εκ τούτου δύσκολο να εφαρμοστούν σε επιμέρους περιπτώσεις.

Η βιομηχανία εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τη γνωστοποίηση της επακριβούς τοποθεσίας των επιτόπιων δοκιμών που συχνά κατέληξε στην παρενόχληση των αγροτών και τελικά στην καταστροφή των δοκιμών από ακτιβιστές που είχαν κινητοποιηθεί κατά των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών. Αυτό είχε σαφώς αρνητικές επιπτώσεις για την έρευνα στον τομέα της βιοασφάλειας και για την ανάπτυξη βιοτεχνολογικών προϊόντων στην ΕΕ. Οι ΜΚΟ ζήτησαν οι πληροφορίες που ενδιαφέρουν το κοινό να είναι εύκολα και γρήγορα διαθέσιμες.

Περαιτέρω πληροφορίες από τις επιμέρους εκθέσεις τριετίας των ΚΜ διατίθενται στο παράρτημα Ι της παρούσας έκθεσης.

Συμπεράσματα

Η παρούσα έκθεση αφορά ειδικά την οδηγία 2001/18/ΕΚ και τη σκόπιμη ελευθέρωση ΓΤΟ στο περιβάλλον. Οκτώ κράτη μέλη έλαβαν αιτήσεις για διάθεση στην αγορά ΓΤΟ και 13 κράτη μέλη έλαβαν αιτήσεις για τη διενέργεια επιτόπιων δοκιμών για λόγους έρευνας και ανάπτυξης κατά την περίοδο Οκτώβριος 2002-2005.

Τα κράτη μέλη που διεκπεραίωσαν αιτήσεις εκφράστηκαν εν γένει θετικά σχετικά με την πείρα που αποκόμισαν κατά την εφαρμογή της οδηγίας, μολονότι εξακολουθούν να υφίστανται ορισμένα ως επί το πλείστον τεχνικού χαρακτήρα ζητήματα τα οποία δεν έχουν ακόμη διευθετηθεί, όπως η δημιουργία ενός οικονομικού και πρακτικού συστήματος δειγματοληψίας και ανίχνευσης, καθώς και θέματα που αφορούν τη μεγαλύτερη συνέπεια, τις περισσότερες λεπτομέρειες και την καλύτερη κατανομή των αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο των μέτρων παρακολούθησης μετά από τη διάθεση στην αγορά. Άλλοι άμεσα ενδιαφερόμενοι ήταν λιγότερο θετικοί σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση της οδηγίας.

Ορισμένα κράτη μέλη ζήτησαν περισσότερες κατευθυντήριες γραμμές για συγκεκριμένες πτυχές της αξιολόγησης περιβαλλοντικών κινδύνων. Η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να συνεργαστεί με την ΕΑΑΤ για την περαιτέρω ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών βάσει ενός γενικού πλαισίου για την αξιολόγηση των κινδύνων με στόχο να αυξηθεί συνολικά η διαφάνεια και η αξιοπιστία της διαδικασίας αξιολόγησης.

Τα κράτη μέλη στην πλειονότητα τους επίσης θα χαιρέτιζαν θετικά τη μεγαλύτερη εναρμόνιση των διαδικασιών που προβλέπονται για τις ελευθερώσεις βάσει του μέρους Β, συμπεριλαμβανόμενων των δοκιμών γονιδιακής θεραπείας, τον ορισμό της «τοποθεσίας» των επιτόπιων δοκιμών, την επιπλέον καθοδήγηση για τις αξιολογήσεις περιβαλλοντικού κινδύνου και τα διαχειριστικά μέτρα πρόληψης της προσβολής παρακείμενων καλλιεργειών.

Τέλος, η πλειονότητα των κρατών μελών, βασιζόμενη στις δυσκολίες που προέκυψαν κατά τη διαχείριση της επισήμανσης και της ιχνηλάτησης παρτίδων παραδοσιακών σπόρων ενόσω δεν υπήρχαν όρια συμπτωματικής παρουσίας, τόνισε την ανάγκη θέσπισης νομικού μέσου που να καθιερώνει ανάλογα κατώτατα όρια για τους πόρους. Η Επιτροπή εξετάζει ήδη διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα.[pic]

[1] ΕΕ L 106 της 17.4.2001 σ. 1 – 39.

[2] Διατίθεται στη διεύθυνση http://ΕΚ.europa.eu/environment/biotechnology/index_en.htm

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Σεπτεμβρίου 2003 για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, ΕΕ L 268 , 18.10.2003 σ. 1 – 23.

[4] Απόφαση 2004/643/ΕΚ της Επιτροπής της 19ης Ιουλίου 2004 σχετικά με τη διάθεση στην αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 2991/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος αραβοσίτου (Zea mays L. σειρά NK603) που έχει τροποποιηθεί γενετικά για αντοχή στο glyphosate. ΕΕ L 295, 18/9/2004, σ. 35-37. Η τελική συγκατάθεση εδόθη από την Ισπανία στις 18/10/2004.

[5] Απόφαση 2005/608/ΕΚ της Επιτροπής της 8ης Αυγούστου2005 σχετικά με τη διάθεση στην αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 2991/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος αραβοσίτου (Zea mays L., σειρά MON 863) που έχει τροποποιηθεί γενετικά ώστε να είναι ανθεκτικό στο γραφιά του καλαμποκιού. ΕΕ L 207, 10/8/2005, σ. 17-19. Η τελική συγκατάθεση εξεδόθη από τη Γερμανία στις 9/2/2005.

[6] Απόφαση 2005/635/ΕΚ της Επιτροπής της 31ης Αυγούστου 2005 σχετικά με τη διάθεση στην αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 2991/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος ελαιοκράμβης (Brassica napus L., σειρά GT73) γενετικώς τροποποιημένης για να της προσδοθεί ανοχή στο φυτοφάρμακο glyphosate. ΕΕ L 228, 3/9/2005, σ. 11-13. Η συγκεκριμένη απόφαση συνοδεύθηκε από τη σύσταση της Επιτροπής 2005/637/ΕΚ της 16ης Αυγούστου 2005 όσον αφορά τα μέτρα που οφείλει να λάβει ο κάτοχος της εγκατάστασης για να αποφευχθεί κάθε ενδεχόμενο για την υγεία και το περιβάλλον, σε περίπτωση τυχαίας διαφυγής γενετικά τροποποιημένης ελαιοκράμβης (Brassica napus L., σειρά GT73 — MON-00073-7), για να βελτιωθεί ή ανοχή της στο φυτοφάρμακο glyphosate. ΕΕ L 228, 3/9/2005, σ. 19-20.

[7] Απόφαση 2005/772/ΕΚ της Επιτροπής της 3ης Νοεμβρίου 2005 σχετικά με τη διάθεση στην αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 2991/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος αραβοσίτου (Zea mays L., σειρά 1507) που έχει υποστεί γενετική τροποποίηση ώστε να αποκτήσει αντοχή σε ορισμένα επιβλαβή λεπιδόπτερα και ανοχή στο ζιζανιοκτόνο «γλυφοσινικό αμμώνιο». ΕΕ L 291, 5/11/2005, σ. 42-44. Η τελική συγκατάθεση εξεδόθη από τις Κάτω Χώρες στις 16/3/2006.

[8] Απόφαση 2006/47/ΕΚ της Επιτροπής της 16ης Ιανουαρίου 2006 σχετικά με τη διάθεση στην αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 2991/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος αραβοσίτου (Zea mays L., hybrid (υβριδίου) MON 863 × MON 810) γενετικώς τροποποιημένου για αντοχή στο γραφιά του αραβοσίτου και σε ορισμένα λεπιδόπτερα επιβλαβή για τον αραβόσιτο. ΕΕ L 26, 31/1/2006, σ.17-19.

[9] βλ. άρθρα 6 και 18 του κανονισμού.

[10] ΕΕ 268, 18/10/2003, σ.24-28

[11] COM(2006)197 τελικό, 10.5.2006

[12] ΕΕ L 348, 24/11/2004, σ.18-26

[13] Το τέλος της περιόδου που καλύπτουν οι τριετείς εκθέσεις των κρατών μελών (17 Οκτωβρίου 2002-2005).

[14] ΕΕ L 117, 8/5/1990, σ. 1-6