[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.6.2009

COM(2009) 304 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Επισκόπηση της περιβαλλοντικής πολιτικής 2008 {SEC(2009)842}

Επισκόπηση της περιβαλλοντικής πολιτικής 2008

Εισαγωγή

Η ΕΕ αντιμετωπίζει συνεχώς μεγαλύτερες προκλήσεις από τις διακυμάνσεις των τιμών των βασικών προϊόντων, των τροφίμων και της ενέργειας, τις αυξανόμενες περιβαλλοντικές πιέσεις και την πρωτοφανή οικονομική κρίση. Αυτές οι προκλήσεις τονίζουν την ανάγκη να εξελιχθεί πιο γρήγορα σε μια οικονομία με αποδοτικότερη χρήση των πόρων και με χαμηλό επίπεδο εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και τις ευκαιρίες για την Ευρώπη που της προσφέρει η εξέλιξη αυτή. Η παρούσα τελευταία επισκόπηση της περιβαλλοντικής πολιτικής στο πλαίσιο της σημερινής σύνθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τονίζει τα επιτεύγματα που σημειώθηκαν το 2008 με τα οποία προετοιμάζεται η αλλαγή αυτή. Εντοπίζει σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί και τις προκλήσεις που θα απαιτήσουν μεγαλύτερες προσπάθειες.

Νέες ευκαιρίες και προκλήσεις το 2008 και τα επόμενα έτη

Περιβαλλοντική πολιτική στην κορυφή των θεμάτων πολιτικής

Η περιβαλλοντική πολιτική βγήκε από το περιθώριο και αποτελεί πλέον ένα από τα πιο σημαντικά θέματα πολιτικής. Το 96% των ευρωπαίων πολιτών δηλώνει ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι σημαντική γι' αυτούς[1] και ότι ανησυχούν πολύ για θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση της ατμόσφαιρας.

Οι πτυχές της περιβαλλοντικής πολιτικής έχουν συνεχώς μεγαλύτερη επίδραση στις πολιτικές μεταφορών, ενέργειας, γεωργίας, συνοχής, βιομηχανίας και έρευνας καθώς και ανάπτυξης. Η πολιτική ενέργειας αποσκοπεί μεταξύ άλλων να μας κατευθύνει σε μια οικονομία με χαμηλά επίπεδα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης στηρίζουν αποφάσεις σχετικά με τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων. Η γεωργική πολιτική προωθεί συνεχώς περισσότερο την αειφόρο διαχείριση της γης και των πόρων. Tο «τσεκ απ» της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής[2] το Νοέμβριο του 2008 πρότεινε την μετατόπιση της χρήσης των κονδυλίων της ΕΕ από τις άμεσες πληρωμές προς την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών. Τα κράτη μέλη καλούνται να δαπανούν τα κοινοτικά αυτά κονδύλια για την αντιμετώπιση μεταξύ άλλων των προκλήσεων της βιοποικιλότητας και της προστασίας της φύσης, της ανανεώσιμης ενέργειας, της διαχείρισης των αποβλήτων και των υδάτινων πόρων, των καθαρών μεταφορών και της κλιματικής αλλαγής.

Πολλές τάσεις υποβάθμισης του περιβάλλοντος δεν έχουν αντιστραφεί ακόμη. Χρειάζονται σημαντικές προσπάθειες και επενδύσεις για να επιτευχθεί μια οικονομία με αποδοτική χρήση των πόρων και χαμηλά επίπεδα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Η κρίση είναι μια ευκαιρία για να πρασινίσει η οικονομία

Η πρόσφατη οικονομική κρίση προκάλεσε μεγάλο σοκ σε όλη την υφήλιο, επηρεάζοντας όλες τις πτυχές του οικονομικού συστήματος. Στην ΕΕ, οι εθνικές κυβερνήσεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Επιτροπή συνεργάστηκαν στενά για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, να προστατευτούν οι αποταμιεύσεις, να διατηρηθεί η ροή οικονομικά προσιτών δανείων και να βελτιωθεί η διακυβέρνηση.

Η κρίση αποτελεί σημαντική ευκαιρία για να «πρασινίσει» η οικονομία μας και για να τεθούν τα θεμέλια για μια ανάπτυξη με χαμηλά επίπεδα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αποδοτική χρήση των πόρων. Επειδή η ύφεση επηρεάζει τις πολιτικές μας, μια ισχυρότερη περιβαλλοντική πολιτική μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για την οικονομική ανάκαμψη και τη μακρόπνοη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Tο ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας [3] που εγκρίθηκε από την Επιτροπή το Νοέμβριο του 2008 περιλαμβάνει μέτρα και εργαλεία για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της ενέργειας, την αύξηση των πωλήσεων οικολογικών προϊόντων, την ανάπτυξη της ευρυζωνικής υποδομής στον τομέα των ΤΠΕ και τη χρήση καθαρής τεχνολογίας για τα αυτοκίνητα και τις κατασκευές.

Κλιματική αλλαγή — μία από τις μεγαλύτερες απειλές που αντιμετωπίζει ο πλανήτης

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη αισθητές, με την ανύψωση της θαλάσσιας στάθμης και με τα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα. Στην τέταρτη έκθεση αξιολόγησης [4] της διακυβερνητικής επιτροπής για την αλλαγή του κλίματος προβλέπεται ότι ο μέσος όρος των θερμοκρασιών της επιφάνειας του πλανήτη θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 1,8 – 4,0°C κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα, και αν δεν τεθεί υπό έλεγχο, η αλλαγή αυτή θα πλησιάσει στα πρόθυρα της πιθανότητας να καταστεί καταστροφική. Η επισκόπηση Stern[5] σχετικά με την οικονομική διάσταση της κλιματικής αλλαγής έδειξε ότι το κόστος της αδράνειας όσον αφορά την κλιματική αλλαγή υπερβαίνει το κόστος της δράσης για την αντιμετώπισή της.

Τον Οκτώβριο του 2008 η ετήσια έκθεση προόδου[6] σχετικά με την εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κιότο έδειξε ότι η ΕΕ και τα περισσότερα κράτη μέλη σημειώνουν πρόοδο στην εκπλήρωση των δεσμεύσεων τους . Στις προβλέψεις επισημαίνεται ότι η ΕΕ των 15 θα επιτύχει το στόχο της του -8% μέσω των υφιστάμενων μέτρων, της αγοράς πιστωτικών μορίων εκπομπής από τρίτες χώρες και μέσω δασοκομικών δραστηριοτήτων για την απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα. Συζητούνται μέτρα που θα μπορούσαν να επιφέρουν επιπλέον μειώσεις.

Άλλωστε, η ΕΕ ευθύνεται για το 10,5% περίπου των παγκόσμιων εκπομπών[7] και οι προσπάθειές της δεν θα επαρκούν για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής εάν δεν ληφθούν επιπρόσθετα μέτρα παγκοσμίως. Σήμερα πραγματοποιούνται διεθνείς διαπραγματεύσεις σχετικά με μια παγκόσμια συμφωνία για την αλλαγή του κλίματος έτσι ώστε να αναληφθεί αποτελεσματική δράση μετά το 2012 όταν λήξουν οι δεσμεύσεις του Κιότο. Στη συμφωνία αυτή πρέπει να συμμετέχουν όλα τα κράτη με υψηλά επίπεδα εκπομπής αερίων: οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία και άλλες μεγάλες αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες προς το παρόν δεν έχουν στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων στο πλαίσιο του Κιότο.

Το Δεκέμβριο του 2008, η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα στο Poznan αξιολόγησε την πρόοδο που σημειώθηκε στο χάρτη πορείας που συμφωνήθηκε στη διάσκεψη του Μπαλί το 2007 και παρείχε συμπληρωματικές πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις διαπραγματεύσεις του 2012 μετά το Κιότο. Δρομολόγησε το ταμείο προσαρμογής της UNFCCC[8] και το πρόγραμμα Poznan σχετικά με τη μεταφορά τεχνολογίας και σημείωσε πρόοδο σε μερικά τεχνικά θέματα, όπως η μείωση των εκπομπών που προέρχονται από την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι το Poznan θέσπισε πρόγραμμα διαπραγματεύσεων που θα καταλήξει σε μια τελική συμφωνία το Δεκέμβριο του 2009 στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα στην Κοπεγχάγη. Λόγω του ηγετικού ρόλου της ΕΕ, οι αποφάσεις που θα επιτευχθούν εκεί θα απαιτήσουν νομοθετική συνέχεια και δράση σε διάφορα μέτωπα το 2010 και μετέπειτα.

Δέσμη μέτρων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια

Οι προτάσεις της Επιτροπής για την ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής πολιτικής εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το Μάρτιο 2007[9]. Η ΕΕ δεσμεύτηκε να μειώσει τις εκπομπές της αερίων του θερμοκηπίου (GHG) στο 30% των επιπέδων του 1990 έως το 2020 εάν οι άλλες αναπτυσσόμενες χώρες συμφωνήσουν παρόμοιες μειώσεις ή τουλάχιστον στο 20% εάν δεν συμφωνήσουν.

Τον Ιανουάριο του 2008 η Επιτροπή μετέφρασε αυτές τις δεσμεύσεις σε συγκεκριμένη δράση με την έγκριση της δέσμης μέτρων για το κλίμα και την ενέργεια[10], με προτάσεις για τη βελτίωση του συστήματος εμπορίας των ποσοστώσεων των εκπομπών της ΕΕ (Emissions Trading System-ETS) μέσω της κάλυψης περισσότερων αερίων του θερμοκηπίου και περισσότερων τομέων και με τον καθορισμό για ολόκληρη την ΕΕ ανώτατου ορίου εκπομπών και στόχων μείωσης των εκπομπών για τομείς που δεν εντάσσονται στο ETS, όπως οι οδικές μεταφορές, τα κτίρια, οι υπηρεσίες και η γεωργία.

Κατά το 2008 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σύναψαν συμφωνία σχετικά με την ενσωμάτωση της αεροπορίας στο ETS[11]της ΕΕ. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από πτήσεις προς, από και εντός της ΕΕ θα συμπεριληφθούν στο ETS από το 2012.

Στη δέσμη μέτρων περιλαμβάνεται πρόταση οδηγίας με νομικά δεσμευτικούς στόχους για την αύξηση της ανανεώσιμης ενέργειας σε μερίδιο 20% έως το 2020, με μερίδιο 10% ανανεώσιμης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών· και ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για ασφαλείς, αξιόπιστες τεχνολογίες δέσμευσης και γεωλογικής αποθήκευσης άνθρακα. Εκδόθηκε από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 2008[12].

Άλλα μέτρα για την κλιματική αλλαγή στην ΕΕ και παγκοσμίως

Το Δεκέμβριο του 2008 το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν μελλοντικούς στόχους σχετικά με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από αυτοκίνητα με μέσο όριο εκπομπής 130 γραμμ./km που πρέπει να εφαρμόζεται στο 65% των νέων αυτοκινήτων το 2012, ποσοστό το οποίο βαθμιαία θα αυξηθεί ώστε να εφαρμόζεται σε όλα τα αυτοκίνητα από το 2015[13]. Επίσης, ορίζεται ως στόχος για το 2020 η μείωση του μέσου όρου εκπομπών για νέα αυτοκίνητα στα 95 g CO2/km.

Επίσης εκδόθηκε μια αναθεωρημένη οδηγία για την ποιότητα των καυσίμων[14] με την απαίτηση να μειωθούν τα επίπεδα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 6% στον κύκλο ζωής των καυσίμων στον τομέα των μεταφορών έως το 2020. Μία επιπλέον μείωση κατά 4% έως το 2020 θα επανεξεταστεί το 2012. Η οδηγία ορίζει επίσης τα κριτήρια βιωσιμότητας για βιοκαύσιμα που θα βοηθήσουν στην επίτευξη αυτής της μείωσης.

Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από τη ναυτιλία, η οποία ευθύνεται για 2-3% των παγκόσμιων εκπομπών, αυξάνονται κατά 3-4% ετησίως. Η Επιτροπή προβλέπει τη θέσπιση νομοθεσίας για τη μείωσή τους.

Το Νοέμβριο του 2008 η Επιτροπή πρότεινε τη δεύτερη επισκόπηση της ενεργειακής στρατηγικής της[15], η οποία υποστηρίζει τους στόχους του 2020 για το κλίμα και την ενέργεια και παρέχει νέα ώθηση στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην ΕΕ. Περιέχει προτάσεις για την επιτάχυνση των βελτιώσεων στην αποδοτικότητα της ενέργειας σε θεμελιώδεις τομείς, όπως στα κτίρια και στα προϊόντα· και επίσης περιλαμβάνει σχέδιο για την εξασφάλιση βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού.

Για να δεσμεύσει τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες με μεταβατικές οικονομίες, η ΕΕ δημιούργησε στο πλαίσιο του θεματικού προγράμματος για το περιβάλλον και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων ( Environment and Natural Resources Thematic Programme , ENRTP) το παγκόσμιο ταμείο ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ( Global Energy Efficiency and Renewable Energy Fund , GEEREF) το Μάρτιο του 2008. Αυτό το δημόσιο και ιδιωτικό ταμείο επενδύσεων θα χορηγεί επιχειρηματικά κεφάλαια σε περιφερειακά ταμεία που επενδύουν σε σχέδια μικρότερης κλίμακας. Η Επιτροπή διέθεσε 80 εκατ. ευρώ και αναμένονται συμπληρωματικά δημόσια και εμπορικά κονδύλια. Οι πρώτες επενδύσεις προεγκρίθηκαν το Δεκέμβριο του 2008.

Χρειάζονται μέτρα προσαρμογής για την αντιμετώπιση των αναπόφευκτων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Στην Ευρώπη ορισμένες περιφέρειες, τομείς και τμήματα της κοινωνίας αναμένεται να υποστούν περισσότερες αρνητικές επιπτώσεις που οφείλονται σε ακραία καιρικά φαινόμενα. Το 2009 η Επιτροπή υπέβαλε λευκή βίβλο[16] με την οποία ορίζεται πλαίσιο που καλύπτει τα έτη 2009-2012 για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της Επιτροπής στην κλιματική αλλαγή. Το πλαίσιο θα συμπληρώνει τις προσπάθειες των κρατών μελών, υποστηρίζοντας παράλληλα τις προσπάθειες που καταβάλλουν γειτονικές και αναπτυσσόμενες χώρες. Ειδικότερα, η ΕΕ παρέχει ενίσχυση σε λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και σε μικρά νησιωτικά κράτη μέσω της πρωτοβουλίας για τη συμμαχία όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος του πλανήτη στο πλαίσιο του ENRTP.

Διαχείριση των περιβαλλοντικών επειγόντων περιστατικών και άλλων καταστροφών

Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας έχει καταστεί το σημαντικότερο εργαλείο για την αντιμετώπιση μειζόνων καταστροφών. Ο αριθμός συχνότητας της χρήσης του αυξήθηκε από 3 φορές το 2002 έως 20 φορές το 2008, συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας για τα θύματα του σεισμού στην Κίνα και των πλημμυρών, των δασικών πυρκαγιών και των σεισμών στην Ευρώπη.

Καθώς η συχνότητα και η ένταση των καταστροφών — όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα — που πλήττουν τα κράτη μέλη και τρίτες χώρες αυξήθηκαν λόγω της κλιματικής αλλαγής, η Επιτροπή πρότεινε το Μάρτιο ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση των καταστροφών, από την πρόληψη έως την αποκατάσταση[17]. Θα αξιολογήσει ποιες πτυχές του μηχανισμού πολιτικής προστασίας χρειάζονται ενίσχυση και θα διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο θα αυξηθεί η διαθεσιμότητα των πόρων για παρεμβάσεις. Το 2008, η Επιτροπή ξεκίνησε δραστηριότητες συνεργασίας με υποψήφιες, πιθανές υποψήφιες, άλλες γειτονικές χώρες και τις ΑΚΕ χώρες[18] . Το 2009, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την πρόληψη των καταστροφών[19] και θα εκπονήσει προτάσεις για την ενίσχυση της κατάρτισης στον τομέα της διαχείρισης καταστροφών.

Προστασία της βιοποικιλότητας: ηθικό καθήκον και οικονομική επιταγή

Η απώλεια της βιολογικής ποικιλομορφίας τόσο εντός της Ευρώπης όσο και παγκοσμίως, που επιδεινώθηκε από την αλλαγή του κλίματος, αποτελεί σοβαρή απειλή για τη ποιότητα της ζωής μας, το φυσικό μας περιβάλλον και την οικονομία μας. Η φύση έχει εγγενή αξία αλλά οι άνθρωποι εξαρτώνται επίσης από τα αγαθά και τις υπηρεσίες που παρέχουν τα οικοσυστήματα για την υλική τους επιβίωση. Εάν συνεχίσουμε με την συνηθισμένη πρακτική θα υπάρξουν σοβαρές οικονομικές απώλειες. Τα πρώτα αποτελέσματα της μελέτης με τίτλο « The Economics of Ecosystems & Biodiversity »[20], που κυκλοφόρησε στην 9η διάσκεψη της σύμβασης για τη βιολογική πολυμορφία το Μάιο του 2008, εκτιμήθηκε ότι η ετήσια αξία της παγκόσμιας απώλειας υπηρεσιών του οικοσυστήματος ανέρχονται σε 50 δισεκατ. ευρώ. Η άνοδος των θερμοκρασιών και η οξίνιση των ωκεανών σημαίνει ότι το 60% των κοραλλιογενών υφάλων θα χαθεί έως το 2030. Περίπου 11% των φυσικών περιοχών θα χαθεί παγκοσμίως έως το 2050, κυρίως από τη μετατροπή σε αγροτικές καλλιέργειες, την επέκταση της υποδομής και την αλλαγή του κλίματος. Οι συνολικές απώλειες ευημερίας θα μπορούσαν να ανέλθουν στο 7% του ΑΕγχΠ.

Το 2001 οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να σταματήσουν την απώλεια της βιοποικιλότητας στην ΕΕ έως το 2010 και να αποκαταστήσουν τα οικολογικά ενδιαιτήματα. Επίσης δεσμεύτηκαν να βοηθήσουν σημαντικά στη μείωση της παγκόσμιας απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010. Από τότε οι κυβερνήσεις της ΕΕ θέσπισαν πολιτικές και νόμους για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Οι οδηγίες για τα πτηνά και τα οικολογικά ενδιαιτήματα παρέχουν σταθερή νομοθετική βάση για την προστασία σημαντικών ειδών και οικολογικών ενδιαιτημάτων, ιδίως μέσω του δικτύου Natura 2000. Αυτό το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών σε όλη την ΕΕ καλύπτει το 17% του εδάφους της ΕΕ και επεκτείνεται και στις θάλασσές μας. Στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα LIFE+ τουλάχιστον 50% των κονδυλίων χορηγούνται σε σχέδια διατήρησης της βιοποικιλότητας στην ΕΕ. Το σχέδιο δράσης για τη βιοποικιλότητα της ΕΕ παρέχει ένα στρατηγικό πλαίσιο. Συνεχείς μεταρρυθμίσεις της κοινής γεωργικής πολιτικής και της κοινής αλιευτικής πολιτικής παρείχαν ευκαιρίες για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Σύμφωνα με την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα οι λίμνες, τα ρυάκια, τα ποτάμια, οι εκβολές ποταμών και τα παράκτια ύδατα θα πρέπει να είναι σε καλή οικολογική κατάσταση έως το 2015. Τέλος, η νομοθεσία της ΕΕ περιορίζει τους τόπους καλλιέργειας φυτών για την παραγωγή βιοκαυσίμων προκειμένου να μειώσει τον κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα. Το 2008 περίπου 115 000 τετραγωνικά χιλιόμετρα προστέθηκαν στο δίκτυο Natura 2000 συμπεριλαμβανομένων και εκτάσεων στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία. Η Επιτροπή πρότεινε εναλλακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση επιβλαβών χωροκατακτητικών ειδών, συμπεριλαμβανομένου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης σε όλη την Ευρώπη για την αναφορά νέων εξαπλωνόμενων ειδών[21].

Ωστόσο, η βιοποικιλότητα στην ΕΕ εξακολουθεί να υποβαθμίζεται. Το 2008 από μια ενδιάμεση αξιολόγηση του σχεδίου δράσης βιοποικιλότητας[22] διαπιστώθηκε ότι, μολονότι σημειώθηκε πρόοδος, είναι μάλλον απίθανο να επιτύχουμε με τις σημερινές προσπάθειες το στόχο αναστολής της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010.

Επιτάχυνση των προσπαθειών της ΕΕ για την καταπολέμηση της παγκόσμιας αποψίλωσης των δασών

Σε παγκόσμιο επίπεδο η απώλεια της βιοποικιλότητας είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Η προστασία των δασών που έχουν απομείνει στο κόσμο είναι η πιο πιεστική πρόκληση. 13 εκατομμύρια εκτάρια τροπικών δασών – μια περιοχή στο μέγεθος περίπου της Ελλάδας – εξαφανίζεται ετησίως. Το γεγονός αυτό απειλεί τους βιοτικούς πόρους περίπου 1,6 δισεκατομμυρίων φτωχών ανθρώπων οι οποίοι βασίζονται σημαντικά στα δάση για την επιβίωσή τους και έχει σοβαρό αντίκτυπο στην απώλεια ειδών και στην αλλαγή του κλίματος. Η αποψίλωση των δασών ευθύνεται για το 20% περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, περισσότερο από όλες τις εκπομπές της ΕΕ στο σύνολό τους.

Το 2008 η Επιτροπή παρουσίασε δύο πρωτοβουλίες για την προστασία των δασών παγκοσμίως: έναν κανονισμό[23] που υποχρεώνει τους εμπόρους ξυλείας και προϊόντων ξυλείας να ζητούν εγγυήσεις ότι η ξυλεία έχει κοπεί νόμιμα στη χώρα προέλευσης· και μια ανακοίνωση[24] με την πρόταση να μειωθεί κατά το ήμισυ η ακαθάριστη αποψίλωση των τροπικών δασών έως το 2020 και να σταματήσει η παγκόσμια απώλεια των δασών έως το 2030. Πέρα από τις δαπάνες για στοχοθετημένες ενέργειες το 2008, θα χρειαστούν για το σκοπό αυτό περισσότερα κονδύλια της ΕΕ· μερικά από αυτά θα μπορούσαν να προέλθουν από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων εκπομπών αερίων στο ETS της ΕΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή αξιολογεί τη δυνατότητα καθορισμού κριτηρίων για τη βιομάζα, η οποία θα μπορούσε επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο στην αποθάρρυνση της αποψίλωσης των δασών.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την επιβολή της δασικής νομοθεσίας, διακυβέρνηση και εμπόριο (FLEGT), η οποία αποσκοπεί στην παύση της παράνομης υλοτομίας, έχει συναφθεί συμφωνία με την Γκάνα[25]. Έτσι θα επιτρέπονται οι πωλήσεις προϊόντων ξυλείας από την Γκάνα με άδεια που θα πιστοποιεί τη νομιμότητά τους. Συνεχίζονται οι συζητήσεις με άλλα αφρικανικά και ασιατικά κράτη εξαγωγής τροπικής ξυλείας.

Μείωση του ρυθμού παγκόσμιας απώλειας της βιοποικιλότητας

Στη συνεδρίαση της σύμβασης για τη βιολογική ποικιλομορφία[26] 191 χώρες συμφώνησαν να λάβουν ριζικά μέτρα για την αντιμετώπιση της σημερινής πρωτοφανούς απώλειας της παγκόσμιας βιοποικιλότητας. Επιτεύχθηκε συναίνεση σχετικά με αποφάσεις για την προετοιμασία του εδάφους όσον αφορά την παραγωγή βιώσιμων βιοκαυσίμων και την οριστικοποίηση διεθνούς καθεστώτος σχετικά με την πρόσβαση και τη συμμετοχή στα οφέλη των γενετικών πηγών. Οι αποφάσεις επιδιώκουν επίσης να αυξηθεί η προστασία της βιοποικιλότητας στις ανοικτές θάλασσες και να εξασφαλιστεί ότι η βιοποικιλότητα και τα δάση αποτελούν μέρος των επίκαιρων διαπραγματεύσεων για την κλιματική αλλαγή.

Το 2008 το Συμβούλιο συμφώνησε να υποστηρίξει σθεναρά την προστασία των φαλαινών[27] στη συνεδρίαση του Ιουνίου της Διεθνούς Επιτροπής Φαλαινοθηρίας (IWC). Τον Ιούλιο, η Επιτροπή πρότεινε νομοθεσία[28] με σκοπό να απαγορεύσει την κυκλοφορία στην αγορά της ΕΕ προϊόντων από φώκιες, των οποίων η θανάτωση και η εκδορά έχει πραγματοποιηθεί με ανώφελα επώδυνο τρόπο. Το εμπόριο θα επιτρέπεται όταν παρέχονται εγγυήσεις ότι το κυνήγι πληροί τα υψηλά πρότυπα ορθής μεταχείρισης των ζώων.

Η επαναστατική νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα είναι πλέον εφαρμόσιμη

Κατόπιν πολυετούς προετοιμασίας τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούνιο ο κανονισμός (REACH) – για την καταχώριση, την αξιολόγηση και την αδειοδότηση των χημικών προϊόντων[29]. Πριν από το Δεκέμβριο οι εταιρείες υπέβαλαν πάνω από 2 εκατομμύρια φακέλους με προκαταρκτικές πληροφορίες για περισσότερες από 100.000 χημικές ουσίες στον Οργανισμό Χημικών Προϊόντων — περίπου 15 φορές περισσότερους από αυτούς που αναμένονταν. Με τον κανονισμό REACH αντικαθίστανται 40 νομοθετικά κείμενα και δημιουργείται ένα σύστημα της ΕΕ για τη διαχείριση χημικών προϊόντων που παράγονται ή εισάγονται στην ΕΕ. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, η βιομηχανία πρέπει να αποδείξει ότι τα χημικά προϊόντα είναι ασφαλή. Το νέο σύστημα ενθαρρύνει ή μερικές φορές απαιτεί να αντικατασταθούν ορισμένες ουσίες από λιγότερο επικίνδυνες εναλλακτικές ουσίες. Νέα χημικά προϊόντα πρέπει να καταχωρίζονται πριν να παρασκευαστούν ή να κυκλοφορήσουν στην αγορά. Για τις υφιστάμενες ουσίες οι εταιρείες μπορούν να επωφεληθούν από σταδιακές προθεσμίες καταχώρισης, εάν προκαταχωρηθούν το 2008.

Άλλα μέτρα για χημικά προϊόντα έχουν εγκριθεί ή εκπονούνται. Ένας κανονισμός[30] εισάγει νέο σύστημα για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία επικίνδυνων ουσιών. Ένας άλλος κανονισμός[31] θα απαγορεύσει όλες τις εξαγωγές υδραργύρου από το 2011. Το Δεκέμβριο επιτεύχθηκε τελική συμφωνία σχετικά με την οδηγία πλαίσιο για την αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων[32]. Τα κράτη μέλη πρέπει να επιβάλουν τον τακτικό έλεγχο του εξοπλισμού εφαρμογής φυτοφαρμάκων και να απαγορεύσουν τον εναέριο ψεκασμό. Το 2009, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει την οδηγία σχετικά με τα βιοκτόνα, εν μέρει για να την προσαρμόσει στον κανονισμό REACH.

Νέες πρωτοβουλίες για τη ρύπανση της ατμόσφαιρας

Η ποιότητα του αέρα είναι σημαντική για τους πολίτες της Ευρώπης και η ΕΕ υπήρξε πολύ δραστήρια στον εν λόγω τομέα.

Τον Ιούνιο τέθηκε σε ισχύ η οδηγία σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και την καθαρότερη ατμόσφαιρα, ένα θεμελιώδες μέτρο στο πλαίσιο της θεματικής στρατηγικής του 2005. Παρουσιάζει τη δέσμευση της ΕΕ να βελτιώσει την ποιότητα του αέρα υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να μειώσουν την έκθεση σε λεπτά σωματίδια (PM2.5) σε αστικές περιοχές κατά μέσο όρο στο 20% έως το 2020 σε σύγκριση με το 2010. Τα νέα πρότυπα εκπομπής οχημάτων (Eυρώ 5 και 6) που καθορίζουν αυστηρότερα όρια για τις εκπομπές σωματιδίων από το 2009 και για το οξείδιο του αζώτου (Nox) από το 2014, εγκρίθηκαν επίσης επίσημα το 2007. Το Eυρώ 5 θα οδηγήσει στην εισαγωγή φίλτρων για σωματίδια στα ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα. Τον Ιούλιο του 2008, η Επιτροπή παρουσίασε πρωτοβουλίες για το «πρασίνισμα των μεταφορών»[33] ώστε οι μεταφορές να καταστούν πιο βιώσιμες. Περιλαμβάνουν, π.χ. στρατηγική σχετικά με τους τρόπους τιμολόγησης των μεταφορών, ώστε να αντανακλούν καλύτερα το πραγματικό τους κόστος για την κοινωνία και μια πρόταση να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να ενσωματώνουν καλύτερα αυτό το κόστος στα διόδια για φορτηγά. Αλλά πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη, και κυρίως για τις εκπομπές βαρέων φορτηγών οχημάτων.

Σύμφωνα με τη θεματική στρατηγική σχετικά με την ποιότητα του αέρα του 2005, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συνέβαλαν στην μετατροπή του παραρτήματος VI στη σύμβαση MARPOL[34], η οποία θα μειώσει σημαντικά τις εκπομπές οξειδίων του θείου (Sox) και των σχετικών σωματιδίων από τη διεθνή ναυτιλία.

Το 2008 η διαδικασία έγκρισης συνεχίστηκε με βάση την πρόταση της Επιτροπής για νέα νομοθεσία σχετικά με τις βιομηχανικές εκπομπές[35] . Η εν λόγω πρόταση απαιτεί αυστηρότερα όρια εκπομπών σε ορισμένους βιομηχανικούς τομείς, εισάγει πρότυπα για περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις και επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής ελέγχων σε μεσαίου μεγέθους μονάδες καύσης. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή άρχισε να αξιολογεί το πεδίο για την ανάπτυξη κανόνων για όλη την ΕΕ για να καταστεί δυνατή η δημιουργία συστημάτων εμπορίας εκπομπών NOx και SO2 στο σωστό γεωγραφικό επίπεδο.

Προστασία ολόκληρου του κύκλου του νερού από τη νομοθεσία της ΕΕ

Το 2008 το Συμβούλιο ενέκρινε οδηγία σχετικά με τα ποιοτικά πρότυπα περιβάλλοντος για επιφανειακά ύδατα[36], η οποία καθορίζει τα όρια συγκέντρωσης για άνω από 30 ρυπαντικές ουσίες, όπως τα φυτοφάρμακα, τα βαριά μέταλλα και τα βιοκτόνα και αποτελεί την τελική σημαντική νομοθετική πράξη για την ολοκλήρωση της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα. Το νομικό πλαίσιο για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων βασίζεται σε περιοχές λεκάνης απορροής ποταμού παρά σε διοικητικά όρια και αποσκοπεί να αποτελέσει γενικό κανόνα η επίτευξη καλής ποιότητας νερού για όλους τους οργανισμούς ύδρευσης της ΕΕ έως το 2015.

Το επόμενο στάδιο είναι να εκπονηθούν σχέδια διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών το 2009. Τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν καθορίσει τιμές για το νερό οι οποίες να αντανακλούν το πραγματικό κόστος έως το 2010. Η τιμολόγηση του νερού θα δώσει έναυσμα για επενδύσεις με καλή σχέση απόδοσης-κόστους που αποσκοπούν στην αποδοτικότερη χρήση των υδάτων, που χρειάζονται συνεχώς περισσότερο σε περιφέρειες με λειψυδρία. Από μια μελέτη προκύπτει ότι η αποδοτικότητα της χρήσης των υδάτων στην ΕΕ θα μπορούσε να βελτιωθεί έως σχεδόν 40% με τη βοήθεια μόνο της τεχνολογίας[37].

Η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική[38] συμπληρώνει τη νομοθετική κάλυψη ολόκληρου του κύκλου των υδάτων. Όπως και η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, βασίζεται σε μια «προσέγγιση βασισμένη στο οικοσύστημα». Η οδηγία απαιτεί από τα κράτη μέλη να αναπτύξουν «θαλάσσιες στρατηγικές» με τα μέτρα που χρειάζονται για την επίτευξη ή τη διατήρηση σε καλή περιβαλλοντική κατάσταση τα θαλάσσια ύδατα της ΕΕ έως το 2020. Η οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική είναι το περιβαλλοντικό στήριγμα ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ[39] και εάν εφαρμοστεί σωστά, θα βοηθήσει στην καλύτερη ενσωμάτωση περιβαλλοντικών αναγκών σε τομείς όπως η αλιεία, η ναυτιλία ή ο τουρισμός.

Περισσότερα με λιγότερα: βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή

Η πρόληψη της ρύπανσης και η επανόρθωση των επιπτώσεών της δεν επαρκούν. Βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουμε τα πρότυπά μας κατανάλωσης και παραγωγής. Πρέπει να βελτιώσουμε τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των προϊόντων σε όλη τη διάρκεια του κύκλου της ζωής τους, να προωθήσουμε τη ζήτηση πιο οικολογικών προϊόντων και να βοηθήσουμε τους καταναλωτές να κάνουν συνειδητές επιλογές.

Τον Ιούλιο του 2008 η Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο δράσης για την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή και την αειφόρο βιομηχανική πολιτική[40]. Στο επίκεντρό της είναι η δημιουργία μια δυναμικής νομοθετικής δομής για τη συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των προϊόντων και την ενίσχυση της αποδοχής τους από τους καταναλωτές. Ελάχιστες απαιτήσεις και εθελοντικά πιο προηγμένα σημεία αναφοράς μπορούν να καθοριστούν για την περιβαλλοντική επίδοση των προϊόντων του ενεργειακού τομέα στο πλαίσιο της πρότασης για μια αναθεωρημένη οδηγία για τον οικολογικό σχεδιασμό[41]. Η αναθεωρημένη οδηγία για την επισήμανση της κατανάλωσης ενέργειας[42] που προτάθηκε το Νοέμβριο θα καθορίσει υποχρεωτική επισήμανση και εναρμονισμένα χαρακτηριστικά ελάχιστης επίδοσης ενός προϊόντος για δημόσιες συμβάσεις και κίνητρα. Το Μάρτιο του 2009 εκδόθηκε από το Συμβούλιο οδηγία για την προώθηση καθαρών και ενεργειακώς αποδοτικών οχημάτων οδικών μεταφορών [43] . Η εν λόγω οδηγία απαιτεί να λαμβάνονται υπόψη κατά την αγορά οχημάτων δημοσίων οδικών μεταφορών οι ενεργειακές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις του λειτουργικού χρόνου ζωής των οχημάτων αυτών. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες με τις βέλτιστες περιβαλλοντικές επιδόσεις μπορούν να εντοπιστούν με την αναθεώρηση του οικολογικού σήματος[44], ενώ πρωτοβουλίες για πράσινες δημόσιες συμβάσεις[45] και για πρωτοπόρες αγορές θα ενισχύσουν την αποδοχή των οικολογικών προϊόντων και υπηρεσιών από την αγορά δημιουργώντας συνθήκες για την παρότρυνση της καινοτομίας. Η συνεργασία με τον ευρωπαϊκό τομέα λιανικής πώλησης θα επιταχυνθεί επίσης.

Το εθελοντικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου «EMAS»[46], το οποίο βοηθάει τις εταιρείες να βελτιστοποιήσουν τις διαδικασίες παραγωγής που εφαρμόζουν, έχει αναθεωρηθεί και για το 2009 σχεδιάζεται ένα εθελοντικό σύστημα εξακρίβωσης της περιβαλλοντικής τεχνολογίας με στόχο να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των αγοραστών στην επίδοση των νέων περιβαλλοντικών τεχνολογιών. Πέρα από αυτό, η Επιτροπή θα προτείνει περισσότερες ενέργειες για την παροχή κινήτρων για οικολογικά προϊόντα και υπηρεσίες, βασιζόμενη κυρίως στις πρωτοβουλίες των πρωτοπόρων δυναμικών αγορών.

Προς μια κοινωνία ανακύκλωσης

Η πολιτική διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ αποσκοπεί στη μείωση των επιπτώσεων για το περιβάλλον και την υγεία των αποβλήτων και για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων της Ευρώπης. Εφαρμόζει μια «ιεράρχηση αποβλήτων»: η πρόληψη αποβλήτων είναι το καλύτερο, ακολουθείται από την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και άλλη ανάκτηση, με τη διάθεση ως τελευταία λύση. Μακροπρόθεσμοι στόχοι καθορίστηκαν στη θεματική στρατηγική για τα απόβλητα του 2005, στην οποία απαιτείται μια κοινωνία αποδοτικής ανακύκλωσης των πόρων: την αποφυγή αποβλήτων αλλά τη χρησιμοποίηση αναπόφευκτων αποβλήτων ως πόρου όπου είναι δυνατό. Επίσης σηματοδοτεί νέες πρωτοβουλίες πολιτικής, όπως τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας, τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την ενίσχυση της ανακύκλωσης.

Η αναθεωρημένη οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα[47], που εκδόθηκε το Νοέμβριο, κατοχυρώνει στη νομοθεσία τις πέντε βαθμίδες στην ιεράρχηση των αποβλήτων. Επικεντρώνεται στην αποφυγή αποβλήτων, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να εκπονήσουν εθνικά προγράμματα πρόληψης των αποβλήτων και ορίζει στόχους για την ανακύκλωση των αποβλήτων από νοικοκυριά και παρόμοιες ροές αποβλήτων (50% έως το 2020) και τα απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων (70% έως 2020).

Η Επιτροπή πρότεινε το Νοέμβριο μια στρατηγική της ΕΕ για τη βελτίωση των πρακτικών διάλυσης των πλοίων[48] ως μέρος του σχεδίου δράσης της για μια ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική. Πολλά πλοία από την Ευρώπη καταλήγουν στις ακτές της Νότιας Ασίας ως πολύτιμα παλιοσίδερα, όπου η έλλειψη προστασίας του περιβάλλοντος και μέτρων προστασίας έχουν ως συνέπεια ατυχήματα, κινδύνους για την υγεία και ρύπανση. Η στρατηγική περιλαμβάνει μέτρα για την εφαρμογή της μελλοντικής διεθνούς σύμβασης σχετικά με την ασφαλή ανακύκλωση των πλοίων και την καλύτερη επιβολή της νομοθεσίας της ΕΕ για τη μεταφορά αποβλήτων.

Το Δεκέμβριο η Επιτροπή πρότεινε αναθεωρημένες οδηγίες για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού[49] και σχετικά με τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων επικίνδυνων ουσιών στους εξοπλισμούς αυτούς[50] . Στόχος τους είναι να αυξηθεί το περιβαλλοντικό όφελος και η σχέση κόστους-αποδοτικότητας των πολιτικών και να υπερνικηθούν τα προβλήματα επιβολής της νομοθεσίας. Προβλέπουν νέους εθνικούς στόχους συλλογής, πιο φιλόδοξους στόχους ανάκτησης και ανακύκλωσης και ενισχύουν την ευθύνη του παραγωγού.

Η Επιτροπή εξέδωσε επίσης πράσινη βίβλο με θέμα τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων[51]. Το εν λόγω έγγραφο διερευνά τις εναλλακτικές επιλογές για το μέλλον, ρωτώντας τους ενδιαφερόμενους φορείς για τις απόψεις τους σχετικά με το θέμα και την ανάγκη νομοθετικής πρότασης στο μέλλον.

Βελτίωση της νομοθεσίας και της εφαρμογής της

Για όλες τις μείζονες προτάσεις πολιτικής της Επιτροπής έχουν πραγματοποιηθεί αξιολογήσεις του αντίκτυπου για την εξεύρεση της καλύτερης πολιτικής επιλογής. Οι αξιολογήσεις βασίζονται σε πολυάριθμες έρευνες και ευρύτερες διαβουλεύσεις με τους άμεσα ενδιαφερόμενους για τη χάραξη πιο αποτελεσματικών πολιτικών με τις οποίες θα αποφεύγεται το περιττό κόστος. Η απλούστευση της ισχύουσας νομοθεσίας βελτιώνει την εφαρμογή και το 2008 σημειώθηκε πρόοδος στη συγχώνευση, στην απλούστευση και τη διασάφηση ορισμένων από τους νόμους που αναφέρονται παραπάνω. Η αναλογική ανάλυση του διοικητικού φόρτου των πολιτικών αποτελεί πλέον σταθερό μέρος της χάραξης πολιτικής για το περιβάλλον και το 2008 αξιολογήθηκαν πιο διεξοδικά πέντε υφιστάμενες πολιτικές. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι ο διοικητικός φόρτος για την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ δεν είναι μεγάλος σε σύγκριση με άλλους τομείς πολιτικών[52].

Το Νοέμβριο, η Επιτροπή καθόρισε σχέδια για τη βελτίωση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ[53]. Η στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη είναι σημαντική αφού εξασφαλίζει την έγκαιρη θέσπιση εθνικών κανόνων εφαρμογής και τη σωστή εφαρμογή τους . Η Επιτροπή, προκειμένου να βελτιώσει το έργο της για την επιβολή της νομοθεσίας, θα επικεντρωθεί σε θεμελιώδεις ή συστηματικές παραβάσεις, όπως: μείζονες ατέλειες σε εθνικούς κανόνες εφαρμογής, ανοχή παράνομων χωματερών, σοβαρές ελλείψεις στη χορήγηση αδειών για κλάδους παραγωγής και παραλείψεις στον καθορισμό των κυριότερων φυσικών τοποθεσιών.

Θα δημιουργηθούν μόνιμα δίκτυα εφαρμογής στα οποία θα συμμετέχουν υπάλληλοι της Επιτροπής και των κρατών μελών. Οι μεταβατικές περίοδοι για ορισμένα νέα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή ορισμένων θεμελιωδών νόμων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας θα λήξουν και απαιτείται επιπλέον προσοχή. Στόχος της νέας αυτής προσέγγισης για την εφαρμογή και την επιβολή της νομοθεσίας είναι να χρησιμοποιηθεί ένα ευρύτερο φάσμα εργαλείων για την πρόληψη παραβάσεων του δικαίου, όπως η στοχοθετημένη χρήση κονδυλίων της ΕΕ και η βελτιωμένη παροχή προενταξιακής ενίσχυσης στις χώρες διεύρυνσης.

Συμπεράσματα

Το 2009 είναι το τελευταίο έτος της θητείας της παρούσας Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Κατά τα τελευταία πέντε έτη, η ΕΕ σημείωσε σημαντική πρόοδο στη βελτίωση του περιβάλλοντος και στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των ευρωπαίων πολιτών. Η ΕΕ ανέλαβε ηγετικό ρόλο στον παγκόσμιο αγώνα κατά της αλλαγής του κλίματος, καθόρισε νέα αέρια του θερμοκηπίου και ανανεώσιμους στόχους για το 2020 και κατέληξε σε νομικά δεσμευτικά μέτρα για την υλοποίησή τους. Θεσπίστηκαν σημαντικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων του κανονισμού REACH, της οδηγίας για την ποιότητα του αέρα και της επέκτασης του δικτύου Natura 2000. Αλλά η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση ότι χρειάζεται να γίνουν περισσότερα, και κυρίως να βελτιωθεί η εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ και η ενημέρωση σχετικά με περιβαλλοντικά θέματα.

Το 2009 αποτελεί σημαντικό έτος για την πολιτική σχετικά με την κλιματική αλλαγή και η πρώτη προτεραιότητα είναι η σύναψη συμφωνίας στη διάσκεψη της Κοπεγχάγης. Η εφαρμογή και η ενίσχυση των πολιτικών που αφορούν την κλιματική αλλαγή θα είναι απαραίτητα στοιχεία εάν η ΕΕ σκοπεύει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της για την περίοδο μετά το 2012. Η ανακοπή της απώλειας βιοποικιλότητας στην ΕΕ και η σημαντική μείωση της απώλειας βιοποικιλότητας παγκοσμίως αποτελούν επίσης προτεραιότητα για την ΕΕ. Αυτό είναι ένα θέμα αύξουσας σημασίας για το οποίο μπορούν να επιτευχθούν αποτελέσματα μόνον μέσω επιπρόσθετης δράσης. Η ΕΕ χρειάζεται να ενισχύσει την ικανότητά της να αντιμετωπίσει τις επιβλαβείς επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής με τη βοήθεια νέων μέτρων προσαρμογής. Η δημιουργία μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αποδοτικής αξιοποίησης των πόρων είναι επίσης σημαντική για την ΕΕ. Η οικονομική κρίση αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία για την επίσπευση του οικολογικού προσανατολισμού των οικονομιών μας. Οι κυβερνητικές επενδύσεις πρέπει να προσανατολιστούν στην περιβαλλοντική υποδομή, στην αποδοτική χρήση της ενέργειας και των πόρων και στην οικολογική καινοτομία.

Η ΕΕ έχει διαδραματίσει μεγάλο ρόλο στη διεθνή συνεργασία στο τομέα των περιβαλλοντικών θεμάτων. Επίσης εξακολουθεί να υποστηρίζει τις υποψήφιες χώρες και τις πιθανές υποψήφιες χώρες στον τομέα του περιβάλλοντος, κυρίως όσον αφορά την ευθυγράμμιση με τη νομοθεσία της ΕΕ. Η διεθνής συνεργασία πρέπει να επιταχυνθεί, μέσω μεταξύ άλλων του βελτιωμένου πολιτικού διαλόγου με τις χώρες εταίρους, εφόσον πολλές από τις προκλήσεις έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα. Το περιβάλλον καθίσταται συνεχώς πιο θεμελιώδες πολιτικό θέμα στις διεθνείς σχέσεις. Το εμπόριο περιβαλλοντικών αγαθών και υπηρεσιών, η πρόσβαση σε γεωργικά προϊόντα και φυσικούς πόρους, τα βιοκαύσιμα και η διεθνής ασφάλεια ενέργειας, οι μεταναστευτικές πιέσεις, οι πολιτικές ασφάλειας και ανάπτυξης όλα αυτά είναι θέματα που συνδέονται με το περιβάλλον. Στο σημερινό διεθνές πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο είναι σαφώς εμφανής η ανάγκη να βελτιωθεί η διεθνής διακυβέρνηση του περιβάλλοντος και να σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στη βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος του πλανήτη.[pic][pic][pic]

[1] Ειδική έκδοση του Ευρωβαρομέτρου 295 (2008).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 72-73-74/2009 του Συμβουλίου

[3] COM(2008) 800

[4] http://www.ipcc.ch/ipccreports/assessments-reports.htm

[5] http://www.hm-treasury.gov.uk/sternreview_index.htm

[6] COM(2008) 651

[7] Πηγή: Έκθεση του ΕΟΠ αριθ. 5/2008. Tο ποσοστό βασίζεται στην κοινοτική απογραφή για τα αέρια που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου όσον αφορά το ευρωπαϊκό ποσοστό (5,2 Gt) σε σχέση με την παγκόσμια εκτίμηση για όλες τις πηγές και όλα τα αέρια από την πιο πρόσφατη έκθεση αξιολόγησης της IPCC (49 Gt). Αν ληφθούν υπόψη μόνον οι εκπομπές CO2 από την ενέργεια το μερίδιο της ΕΕ ανέρχεται στο 14% περίπου.

[8] Σύμβαση πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή

[9] Έγγραφο του Συμβουλίου 7224/1/07 Αναθ. 1.

[10] COM(2008) 30.

[11] Οδηγία 2008/101/ΕΚ

[12] Οδηγία 2009/28/EΚ, οδηγία 2009/29/EΚ, οδηγία 2009/31/EΚ και ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το Δεκέμβριο του 2008 σε σχέση με το έγγραφο COM(2008) 0017

[13] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το Δεκέμβριο 2008 σε σχέση με το έγγραφο COM(2007)856

[14] Οδηγία 2009/30/ΕΚ

[15] COM(2008) 781

[16] COM(2009) 147

[17] COM(2008) 130.

[18] Χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.

[19] COM(2009) 82

[20] http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/economics

[21] COM(2008) 789

[22] COM(2008) 864

[23] COM(2008) 644

[24] COM(2008) 645

[25] Μια « Εθελοντική Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης στο πλαίσιο της FLEGT»

[26] http://www.cbd.int/cop9

[27] Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 9818/08

[28] COM(2008) 469

[29] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1907/2006

[30] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1272/2008

[31] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1102/2008

[32] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιανουάριο του 2009, P6_TA(2009)0010

[33] COM(2008) 433

[34] Διεθνής Σύμβαση για την πρόληψη της ρύπανσης της θάλασσας από πλοία,

[35] COM(2007) 843

[36] Οδηγία 2008/105/ΕΚ

[37] Δυναμικό εξοικονόμησης υδάτων της ΕΕ, http://ec.europa.eu/environment/water/quantity/pdf/water_saving_1.pdf

[38] Οδηγία 2008/56/ΕΚ

[39] COM(2007) 575

[40] COM(2008) 397

[41] COM(2008) 399

[42] COM(2008) 778

[43] Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 7534/09

[44] COM(2008) 401

[45] COM(2008) 400

[46] COM(2008) 402

[47] Οδηγία 2008/98/ΕΚ

[48] COM(2008) 767

[49] COM(2008) 810/4

[50] COM(2008) 809/4

[51] COM(2008) 811

[52] Αποτελέσματα στα μέσα του 2009 στον ιστοτόπο:http://ec.europa.eu/enterprise/admin-burdens-reduction/priority_environment_en.htm

[53] COM(2008) 773/4