ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη διαχείριση των δικαιωμάτων φύτευσης (κεφάλαιο Ι του τίτλου ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου)

Οι πίνακες που εμφαίνονται στη έκθεση αυτή προέρχονται από στοιχεία που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη σε εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000 της Επιτροπής της 31ης Μαΐου 2000, περί καθορισμού λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου για την κοινή οργάνωση αμπελοοινικής αγοράς και ιδίως σχετικά με το δυναμικό παραγωγής, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1841/2003 της Επιτροπής της 17ης Οκτωβρίου 2003.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η διαχείριση του αμπελουργικού δυναμικού είναι ένα από τα βασικά μέσα της κοινής οργανώσεως της αγοράς (εφεξής "ΚΟΑ"). Διαρθρώνεται πάνω σε τρεις πολιτικές: ένα σύστημα ελέγχου των φυτεύσεων αμπέλου, ένα μέσο σχετικό με τη οριστική εγκατάλειψη των αμπελουργικών εκτάσεων και ένα καθεστώς αναδιάρθρωσης και μετατροπής των αμπελώνων.

Ο έλεγχος των φυτεύσεων έχει ως στόχο τον έλεγχο της εξελίξεως των εκτάσεων. Βασίζεται στην αρχή της απαγορεύσεως φύτευσης αμπέλων χωρίς την ύπαρξη δικαιώματος αναφύτευσης ή δικαιώματος νέας φύτευσης. Ρυθμίζει τη δημιουργία και την κυκλοφορία των δικαιωμάτων φύτευσης.

Στις βασικές γραμμές τους, οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται στην Κοινότητα από τα τέλη της δεκαετίας του 70. Ωστόσο, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999, για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς [1] εισήγαγε ορισμένες τροποποιήσεις σε σχέση με την προηγούμενη ΚΟΑ, συνδεόμενες εν μέρει με την εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης του τομέα: οι δύο κυριότερες τροποποιήσεις αφορούν αφενός μεν τον καθορισμό των ποσοστώσεων των δικαιωμάτων νέας φύτευσης σε κάθε κράτος μέλος και αφετέρου τη δημιουργία αποθεματικών δικαιωμάτων.

[1] ΕΕ L 179 της 14.7.1999, σ. 1.

Το Συμβούλιο εξέφρασε την επιθυμία να δύναται να εξετάζει την εφαρμογή των διατάξεων αυτών στο τέλος της πρώτης τριετίας εφαρμογής της ΚΟΑ: "Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2003, και στη συνέχεια ανά τριετία, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση για την εφαρμογή του παρόντος κεφαλαίου, συνοδευόμενη ενδεχομένως από προτάσεις για την παραχώρηση και άλλων νεοσύστατων δικαιωμάτων φύτευσης." [2]

[2] Άρθρο 7 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999.

Το κεφάλαιο που αφορά "τη φύτευση των αμπέλων" καλύπτει τις εξής διατάξεις:

1. Τη συνέχιση της απαγόρευσης φύτευσης αμπέλων: άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 7 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999.

2. Τα μέτρα που αφορούν τη διαχείριση του αμπελουργικού δυναμικού:

- η χορήγηση δικαιωμάτων νέας φύτευσης: άρθρα 3 και 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 και άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000 περί καθορισμού λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς [3] και ιδίως σχετικά με το δυναμικό παραγωγής.

[3] ΕΕ L 143 της 16.6.2000, σ. 1.

- η χορήγηση δικαιωμάτων αναφύτευσης: άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 και του άρθρου 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000.

- η εφαρμογή αποθεματικού δικαιωμάτων: άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 και άρθρα 5 και 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000.

3. Διαδικασία τακτοποίησης των παρανόμων φυτεύσεων πριν από την 1η Σεπτεμβρίου 1998 με την καθιέρωση, υπό όρους, παρέκκλισης στην απαγόρευση της εμπορίας του οίνου που προέρχεται από αμπέλους που έχουν φυτευτεί παράνομα: άρθρο 2, παράγραφοι 3 έως 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 και άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000.

1. ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΦΥΤΕΥΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝ

1.1. Στόχος

Τη βάση της αμπελοοινικής ΚΟΑ από το 1976 [4] αποτελεί η αρχή της απαγόρευσης φύτευσης αμπέλων με οινοποιήσιμες ποικιλίες. Στοχεύει στον έλεγχο του δυναμικού παραγωγής.

[4] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1162/76 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1976 περί μέτρων που αποσκοπούν στην προσαρμογή του αμπελοοινικού δυναμικού στις ανάγκες τις αγοράς. Η αρχή της απαγόρευσης φύτευσης αμπέλων καθιερώθηκε προσωρινά και συνεχίστηκε κανονικά μετά από την ημερομηνία αυτή. Το άρθρο 2 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 παρέτεινε την απαγόρευση αυτή έως το τέλος της περιόδου 2009/10.

Επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να ελέγχουν ποιοτικά τον αμπελώνα τους προσανατολίζοντας τις φυτεύσεις προς την παραγωγή ποιότητας προσαρμοσμένη στη ζήτηση των καταναλωτών.

1.2. Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Η αρχή αυτή εφαρμόζεται ως περιορισμός στην ελευθερία φύτευσης αμπέλων και όχι απόλυτη απαγόρευση φύτευσης: η ΚΟΑ επιτρέπει τις αναφυτεύσεις και επιτρέπει, υπό ορισμένους όρους, τη φύτευση νέων αμπέλων. Για το λόγο αυτό η φύτευση και η αναφύτευση των αμπέλων υπόκειται σε εκ των προτέρων χορήγηση αδειών εκ μέρους των αρμοδίων υπηρεσιών των κρατών μελών.

Η νέα διάταξη που εμφαίνεται στην ΚΟΑ από την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, είναι η υποχρέωση εκρίζωσης των εκτάσεων που έχουν φυτευτεί κατά παράβαση της αρχής της απαγόρευσης των φυτεύσεων από την 1η Σεπτεμβρίου 1998, δηλαδή που φυτεύτηκαν χωρίς δικαίωμα αναφύτευσης ή χωρίς δικαίωμα νέας φύτευσης. Προηγουμένως, η κοινοτική νομοθεσία επέβαλε την απόσταξη με δαπάνη του συγκεκριμένου παραγωγού της παραγωγής που προήρχετο από παράνομη φύτευση.

1.3. Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

Το σύστημα αυτό εφαρμόζεται εδώ και 30 χρόνια. Τα κράτη μέλη διαθέτουν συνεπώς τα διοικητικά μέσα ελέγχου και εξακρίβωσης για την εφαρμογή του.

Τα κράτη μέλη έχουν συμπεριλάβει στα κείμενά τους την υποχρέωση εκρίζωσης των αμπέλων που έχουν φυτευτεί κατά παράβαση της ρύθμισης. Η Επιτροπή δεν διαθέτει μέχρι σήμερα αριθμητικά στοιχεία για τις σχετικές εκτάσεις τις οποίες αφορά η διάταξη αυτή. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να καταγράψουν τις περιπτώσεις που υπάγονται στη διάταξη αυτή.

Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι η απαγόρευση της φύτευσης εφαρμόζονταν και στα επιτραπέζια σταφύλια έως το 1996. Μετά από την ημερομηνία αυτή, η απαγόρευση αφορά την οινοποίηση των σταφυλιών αυτών, με εξαίρεση ωστόσο τις ποικιλίες αμπέλου διπλής ταξινόμησης οι οποίες υπάγονται σε ιδιαίτερο καθεστώς υποχρεωτικής απόσταξης.

2. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Το δυναμικό παραγωγής ορίζεται ως η έκταση που είναι φυτεμένη με άμπελο στην οποία προστίθεται η έκταση των δικαιωμάτων αναφύτευσης και των δικαιωμάτων νέας φύτευσης.

Υπάρχουν τρεις διατάξεις που έχουν επίπτωση επί του δυναμικού παραγωγής: οι διατάξεις που αφορούν τα δικαιώματα νέας φύτευσης, οι διατάξεις που αφορούν τα δικαιώματα αναφύτευσης και οι διατάξεις που αφορούν τα αποθεματικά των δικαιωμάτων φύτευσης.

2.1. Τα δικαιώματα νέας φύτευσης

2.1.1 Το πλαίσιο

Η αρχή της απαγόρευσης φύτευσης αμπέλων συνοδεύθηκε πάντοτε από διατάξεις που πλαισιώνουν τις παρεκκλίσεις της εφαρμογής της. Οι παρεκκλίσεις αυτές εντάσσονται σε πολιτική που αποσκοπεί να ευνοήσει την ποιότητα των οίνων επιτρέποντας την ανάπτυξη των "οίνων ποιότητος που προέρχονται από καθορισμένες περιοχές" (v.q.p.r.d.) εις βάρος των επιτραπεζίων οίνων.

Με τον τρόπο αυτό, τα τελευταία έτη εφαρμογής της παλιάς ΚΟΑ, χορηγήθηκε για κάθε περίοδο εμπορίας, κατά τη συζήτηση του πακέτου των τιμών, ένας αριθμός εκταρίων δικαιωμάτων νέας φύτευσης, που κατανέμονταν μεταξύ των σχετικών κρατών μελών, για την παραγωγή οίνων ποιότητας, δηλαδή v.q.p.r.d. και επιτραπεζίων οίνων με γεωγραφική ένδειξη (ΓΕ).

Η ελαστικότητα αυτή ενισχύθηκε από το επίπεδο της κοινοτικής παραγωγής οίνων το οποίο, για συγκομιδές 1996, 1997 και 1998, βρίσκονταν σε επίπεδο σαφώς κατώτερο σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξήχθησαν οι συζητήσεις που κατέληξαν στο νέο βασικό κανονισμό του 1999 και αποφασίστηκε η εφαρμογή των ποσοστώσεων δικαιωμάτων νέας φύτευσης για τα κράτη μέλη.

2.1.2 Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Η νομοθεσία διακρίνει δύο κατηγορίες δικαιωμάτων νέας φύτευσης:

- στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, τα δικαιώματα χωρίς ρητό ποσοτικό περιορισμό αλλά τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στο πλαίσιο ειδικών διοικητικών μέτρων.

- στα άρθρα 3, παράγραφοι 2 έως 5, και 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, τα δικαιώματα νέας φύτευσης που περιορίζονται ποσοτικά και προορίζονται στο να επιτρέψουν την ανάπτυξη αμπέλων ποιότητας.

2.1.2.1 Τα δικαιώματα νέας φύτευσης διοικητικού χαρακτήρα

Πρόκειται για συνέχιση υπάρχουσας διάταξης στην προηγούμενη ΚΟΑ: τα κράτη μέλη δύναται να χορηγήσουν δικαιώματα νέας φύτευσης στο πλαίσιο μέτρων αναδασμού, απαλλοτρίωσης για περίπτωση δημόσιας ωφελείας και πειραματισμού καθώς και για την καλλιέργεια μητρικών φυτειών εμβολιοληψίας. Στις τέσσερις αυτές ειδικές περιπτώσεις ο κανονισμός του Συμβουλίου πρόσθεσε μια πέμπτη περίπτωση: δύνανται τα κράτη μέλη να χορηγήσουν δικαιώματα νέας φύτευσης για την παραγωγή που προορίζεται αποκλειστικά για την οικογενειακή κατανάλωση.

Οι παρεκκλίσεις αυτές πλαισιώνονται από τον κανονισμό εφαρμογής της Επιτροπής. Η χορήγηση δικαιωμάτων νέας φύτευσης ορίζεται ποσοτικά από την ίδια τη φύση των μέτρων για τα οποία επιτρέπονται. Ωστόσο, ο στόχος αυτής της κανονιστικής πλαισίωσης είναι να αποφευχθεί οι παρεκκλίσεις αυτές να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση του δυναμικού παραγωγής.

- Όσον αφορά τα δικαιώματα που χορηγούνται στο πλαίσιο εργασιών αναδασμού ή απαλλοτρίωσης: το επίπεδο της αντιστάθμισης των εκτάσεων με τη χορήγηση των δικαιωμάτων περιορίζεται στο 105 % των εκτάσεων που αφορούν αυτές οι εργασίες (βλέπε άρθρο 3 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000).

- Όσον αφορά τα δικαιώματα που χορηγούνται στο πλαίσιο εργασιών αμπελουργικού πειραματισμού: οι πειραματισμοί έχουν περιορισμένη διάρκεια. Στο τέλος της περιόδου αυτής σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφοι 2 και 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, ή οι σχετικές άμπελοι πρέπει να εκριζωθούν από τον παραγωγό με δικές του δαπάνες και η παραγωγή τους να αποσταχθεί μεταξύ του τέλους του πειραματισμού και της πραγματικής εκρίζωσης ή οι σχετικές άμπελοι "τακτοποιούνται" με την απόκτηση δικαιώματος αναφύτευσης ή τη χορήγηση δικαιώματος νέας φύτευσης με ποσόστωση.

- Όσον αφορά τα δικαιώματα που χορηγούνται στην παραγωγή μητρικών φυτειών εμβολιοληψίας: η παραγωγή αυτή περιορίζεται τεχνικώς χρονικά και στο τέλος της περιόδου αυτής, οι άμπελοι μπορούν να παράγουν οίνο. Για το λόγο αυτό η κοινοτική νομοθεσία έχει προβλέψει στο άρθρο 3 παράγραφοι 4 και 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, ότι στο τέλος της παραγωγής των μητριών φυτειών εμβολιοληψίας, εφαρμόζονται οι ίδιες διατάξεις όπως και για τον πειραματισμό.

- Όσον αφορά τη χορήγηση δικαιωμάτων νέας φύτευσης για την οικογενειακή κατανάλωση: οι περιορισμοί που επιβάλλονται στα κράτη μέλη από το άρθρο 3 παράγραφοι 6 έως 8, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000 βασίζονται σε μέσα ελέγχου, προκειμένου να εξακριβωθεί ότι οι παραγόμενοι οίνοι δεν διατίθενται στο εμπόριο. Εάν δεν τηρηθεί η απαγόρευση αυτή, οι σχετικές άμπελοι πρέπει να εκριζωθούν με δαπάνες του παραγωγού. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να καθορίσουν την ανώτατη έκταση που μπορεί να χορηγηθεί στους παραγωγούς στο πλαίσιο αυτό.

2.1.2.2 Τα δικαιώματα νέας φύτευσης οικονομικού χαρακτήρα

Ο κανονισμός του Συμβουλίου χρησιμοποιεί δύο διαδικασίες για να εξακριβώσει αυτά τα δικαιώματα νέας φύτευσης: τα δικαιώματα νέας φύτευσης, στο άρθρο 3, παράγραφος 2 και τα νεοσύστατα δικαιώματα φύτευσης στο άρθρο 6, παράγραφος 1.

Τα δικαιώματα που αναφέρονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, προορίζονται για την παραγωγή οίνων με γεωγραφική ένδειξη (v.q.p.r.d. και τοπικών οίνων) η αγορά των οποίων ανθεί. Πρόκειται για διάταξη που υπήρχε ήδη στην προηγούμενη ΚΟΑ [5]. Η χορήγηση των δικαιωμάτων αυτών εξαρτάται από την παροχή της απόδειξης, για τις δικαιούχες αμπέλους, ότι η παραγωγή είναι κατώτερη από τη ζήτηση. Το συγκεκριμένο κράτος μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να προσκομίσει την απόδειξη αυτή για να προβεί στη χορήγηση των δικαιωμάτων αυτών η οποία ωστόσο δεν υπόκειται στην εκ των προτέρων άδεια της Επιτροπής.

[5] Άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 822/87 του Συμβουλίου.

Τα δικαιώματα φύτευσης που προβλέπονται στο άρθρο 6 προορίζονται επίσης για την παραγωγή επιτραπεζίων οίνων με γεωγραφική ένδειξη και v.q.p.r.d. Δύνανται ωστόσο να χορηγηθούν στο πλαίσιο άλλων χρήσεων: για τη ρύθμιση παρανόμων φυτεύσεων [6] και στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του αμπελώνα [7]. Ωστόσο, οι χρήσεις αυτές κατ´αρχήν είναι περιορισμένες και βασικά, τα δικαιώματα του άρθρου 6 αντιστοιχούν στα δικαιώματα του άρθρου 3, παράγραφος 2, τα οποία, οπωσδήποτε, σε εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, αφαιρούνται από τις ποσοστώσεις που καθορίστηκαν στο άρθρο 6, παράγραφος 1.

[6] Άρθρο 2 παράγραφος 3 γράμμα β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999. Στην περίπτωση αυτή η χρησιμοποίησή τους ισοδυναμεί με αυτή δικαιώματος αναφύτευσης και δεν συμβάλει στην αύξηση του δυναμικού παραγωγής.

[7] Άρθρο 11 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999.

Ο κανονισμός ορίζει επακριβώς ότι η χορήγηση των δικαιωμάτων του άρθρου 3, παράγραφος 2, πρέπει να πραγματοποιηθεί πριν από τις 31 Ιουλίου 2003. Η ημερομηνία αυτή καθορίστηκε προκειμένου να επιτραπεί στα κράτη μέλη να συνεχίσουν τη χορήγηση δικαιωμάτων νέας φύτευσης στους αμπελώνες v.q.p.r.d. ή σε επιτραπεζίους οίνους με γεωγραφική ένδειξη, αναμένοντας την εφαρμογή των αποθεματικών των δικαιωμάτων φύτευσης (βλ. σημείο 2.1.3.2.1).

2.1.1 Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

2.1.3.1 Τα δικαιώματα νέας φύτευσης διοικητικού χαρακτήρα

2.1.3.1.1 Τα ποσοτικά στοιχεία που ανακοινώθηκαν από τα κράτη μέλη για τα χορηγηθέντα δικαιώματα νέας φύτευσης (Ν.Φ.) είναι τα εξής:

Πίνακας 1

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η Γερμανία και η Ιταλία χορήγησαν δικαιώματα φύτευσης για την οικογενειακή κατανάλωση: 0,52 εκτάρια στη Γερμανία για τις περιόδους 2000/01 έως 2002/03 και 97,16 εκτάρια στην Ιταλία για την περίοδο 2000/01.

2.1.3.1.2Επιπτώσεις στο δυναμικό παραγωγής

Γενικά, τα δικαιώματα νέας φύτευσης διοικητικού χαρακτήρα δεν έχουν καμία επίπτωση επί του δυναμικού παραγωγής, με εξαίρεση τα δικαιώματα που χορηγούνται για την παραγωγή που προορίζεται για την κατανάλωση της οικογένειας του αμπελοκαλλιεργητή.

Πραγματικά τα χορηγούμενα δικαιώματα στο πλαίσιο εργασιών αναδασμού ή δημόσιας απαλλοτρίωσης αντισταθμίζονται από την κατάργηση αμπελώνων ισοδυνάμου έκτασης: πρόκειται στην πραγματικότητα, από οικονομική άποψη, για δικαιώματα αναφύτευσης.

Τα δικαιώματα που χορηγούνται στο πλαίσιο αμπελουργικών πειραματισμών και για την παραγωγή μητρικών φυτειών εμβολιοληψίας ακυρώνονται από οικονομική άποψη στο τέλος του πειραματισμού της παραγωγής μητρικών φυτειών εμβολιοληψίας γιατί οι φυτεύσεις διατηρούνται με χρησιμοποίηση δικαιωμάτων αναφύτευσης ισοδυνάμου έκτασης.

Τέλος, μπορούν να θεωρηθούν από οικονομική άποψη ως δικαιώματα νέας φύτευσης μόνον τα χορηγούμενα για την κατανάλωση της οικογενείας του αμπελοκαλλιεργητή. Ακόμη και εάν η παραγωγή που προέρχεται από τις εκτάσεις αυτές δεν μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο, οι σχετικές εκτάσεις δεν συνεπάγονται καμία μείωση των κατεχομένων δικαιωμάτων αναφύτευσης και συνιστούν αύξηση του δυναμικού παραγωγής. Ωστόσο, η αύξηση αυτή είναι περιθωριακή, της τάξης των 100 εκταρίων, και πιθανώς να αντισταθμίζεται από την τυχαία εγκατάλειψη μικρών οικογενειακών αμπέλων στις περιοχές στις οποίες η παράδοση αυτή ήταν πολύ διαδεδομένη.

2.1.3.2 Τα δικαιώματα νέας φύτευσης οικονομικού χαρακτήρα.

2.1.3.2.1 Τα διαθέσιμα επί του παρόντος στοιχεία είναι τα εξής:

Πίνακας 2

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Όσον αφορά τα στοιχεία αυτά μπορούμε να κάνουμε τις εξής παρατηρήσεις:

α) Η Ελλάδα και η Ισπανία, και ειδικότερα η Πορτογαλία και η Ισπανία έχουν χρησιμοποιήσει μεγάλο μέρος των ποσοστώσεών τους σε δικαιώματα νέας φύτευσης (νεοσύστατα δικαιώματα) που καθορίστηκαν στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, όπως αποδεικνύεται από τον κατωτέρω πίνακα:

Πίνακας 3

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εκτός από την Ιταλία η οποία δεν ανακοίνωσε κανένα στοιχείο για τις δύο τελευταίες περιόδους, αντίθετα με τις υποχρεώσεις που προβλέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, οι ποσοστώσεις δικαιωμάτων νέας φύτευσης αντιπροσωπεύουν 38 067 εκτάρια και οι χορηγήσεις αντιπροσωπεύουν 31 125 εκτάρια, ήτοι 81,7 %.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δικαιώματα που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, εάν δεν χορηγηθούν έως τις 31 Ιουλίου 2003 στο πλαίσιο που προβλέπεται στο από το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, προστίθενται στο αποθεματικό ή στα αποθεματικά των δικαιωμάτων φύτευσης που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη. Έχουν συνεπώς μια "διάρκεια ζωής" πέντε περιόδων, όπως εμφαίνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999. Κατά συνέπεια, μπορούν να χορηγηθούν έως το τέλος της περιόδου 2007/08 [8].

[8] Όταν ένα δικαίωμα φύτευσης χορηγείται στον παραγωγό, πρέπει να το χρησιμοποιήσει πριν από το τέλος της δευτέρας περιόδου μετά από αυτή κατά την οποία έλαβε το δικαίωμα [άρθρο 3 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999]: η τελική χρήση των δικαιωμάτων του άρθρου 6 παράγραφος 1 είναι συνεπώς δυνατόν να επέλθει έως το τέλος της περιόδου 2009/10.

β) Τα δικαιώματα αυτά έχουν χορηγηθεί βασικά για την παραγωγή v.q.p.r.d. :

Πίνακας 4

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η απουσία στοιχείων όσον αφορά την Ιταλία για τις περιόδους 2001/02 και 2002/03 δεν επιτρέπει να έχουμε μια σφαιρική εκτίμηση της κατάστασης.

2.1.3.2.2 Επιπτώσεις επί του δυναμικού παραγωγής

Τα 51 000 εκτάρια των δικαιωμάτων νέας φύτευσης (νεοσύστατα δικαιώματα) που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, αντιπροσωπεύουν 1,53 % [9] της έκτασης του κοινοτικού αμπελώνα κατά τη στιγμή της έγκρισης του βασικού κανονισμού. Συνιστούν εξ ορισμού αύξηση του αμπελουργικού δυναμικού παραγωγής.

[9] 1,53 % εάν λάβουμε υπόψη την κοινοτική έκταση του κοινοτικού αμπελώνα όπως αυτή εμφαίνεται στις απογραφές που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη σε εφαρμογή του άρθρου 16 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999. Βλέπε σημείο 2.4.2.

Περίπου τα 2/3 αυτών των 51 000 εκταρίων χορηγήθηκαν μετά από τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής της νέας ΚΟΑ. Τα 31 949 εκτάρια τα οποία χορηγήθηκαν δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί από τους δικαιούχους και θα εισέλθουν στην πραγματική παραγωγή δύο ή τρία έτη αργότερα.

Για το λόγο αυτό δεν είναι δυνατόν να μετρηθεί σήμερα με ακρίβεια η επίπτωση των αποφάσεων του 1999 στην εξέλιξη της παραγωγής από την 1η Αυγούστου 2000, ημερομηνία εφαρμογής της νέας ΚΟΑ.

2.2. Τα δικαιώματα αναφύτευσης

2.2.1 Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 και το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000 περιλαμβάνουν στα βασικά τους στοιχεία τις διατάξεις που ήδη ίσχυαν στην προηγούμενη ΚΟΑ:

- αυτόματη δημιουργία δικαιώματος μετά από εκρίζωση [10].

[10] Με εξαίρεση τις εκριζώσεις που απογράφονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000 των οποίων η κατάσταση διέπεται από τις διατάξεις για τα δικαιώματα νέας φύτευσης "διοικητικού χαρακτήρα" [άρθρο 3 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999].

- δυνατότητα μεταβίβασης των δικαιωμάτων από μια εκμετάλλευση στην άλλη στο ίδιο κράτος μέλος.

- διάρκεια ισχύος των δικαιωμάτων αυτών που δύναται να φθάσει τις οκτώ περιόδους.

Ο κύριος νεωτερισμός που εισήχθη από τη νέα ΚΟΑ είναι η δυνατότητα μιας "εκ των προτέρων" χρησιμοποίησης ενός δικαιώματος αναφύτευσης. Η βασική αρχή είναι να επιτραπεί σε έναν παραγωγό να προβεί σε αναφύτευση αμπέλων πριν πραγματοποιήσει την εκρίζωση αμπέλων ισοδυνάμου έκτασης. Η διάταξη αυτή, η οποία έχει προορισμό να αποφευχθεί η απώλεια εισοδημάτων του παραγωγού μεταξύ της στιγμής κατά την οποία εκριζώνει και της στιγμής κατά την οποία η νέα φύτευση εισέρχεται σε παραγωγή, πλαισιώνεται από τα μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφοι 2, 3, 4 και 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000. Η πλαισίωση αυτή αποσκοπεί στον να αποφευχθεί η εκ των προτέρων αναφύτευση, να οδηγήσει στη μόνιμη και συστηματική αύξηση του δυναμικού παραγωγής:

- καθορισμός προθεσμίας εντός της οποίας ο παραγωγός είναι υποχρεωμένος να προβεί στην εκρίζωση.

- απαγόρευση συγχρόνου διαθέσεως στο εμπόριο της παραγωγής που προέρχεται από την νέα φυτευθείσα έκταση και από την έκταση η οποία δεν έχει ακόμη εκριζωθεί.

- υποχρέωση συστάσεως εγγύησης προκειμένου να σταθεροποιηθεί η δέσμευση εκρίζωσης.

Επιπλέον, ο κανονισμός του Συμβουλίου θεσπίζει στο άρθρο 4, παράγραφος 4, τελευταίο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 ότι, στην περίπτωση μεταβίβασης των δικαιωμάτων αναφύτευσης μεταξύ εκμεταλλεύσεων, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλιστούν ότι οι μεταβιβάσεις αυτές δεν οδηγούν σε αύξηση του δυναμικού παραγωγής. Ορίζει επακριβώς η αρχή αυτή εφαρμόζεται ειδικότερα όταν η μεταβίβαση γίνεται από μη αρδευόμενες σε αρδευόμενες εκτάσεις.

Πρέπει να υπενθυμιστεί επ´αυτού ότι κατ´αρχή, ένα δικαίωμα αναφύτευσης ασκείται στην ίδια την εκμετάλλευση στην οποία πραγματοποιείται εκρίζωση. Η μεταβίβαση δικαιωμάτων μεταξύ εκμεταλλεύσεων αποτελεί δυνατότητα στη διάθεση των κρατών μελών.

Όταν η χρησιμοποίηση ενός δικαιώματος αναφύτευσης ασκείται σε μια εκμετάλλευση, δεν υπάρχει κανονιστική υποχρέωση ελέγχου της επιπτώσεώς της επί του δυναμικού παραγωγής. Όμως, η τροποποίηση του τρόπου μορφώσεως της αμπέλου ή της ποικιλίας επηρεάζει υποχρεωτικά το δυναμικό παραγωγής [11].

[11] Ένα δικαίωμα αναφύτευσης δεν συνδέεται με την εκριζωθείσα ποικιλία, αλλά αποκλειστικά με την εκριζωθείσα έκταση. Όμως οι διάφορες ποικιλίες έχουν διαφορετικές δυναμικές αποδόσεις.

Κατά μείζονα λόγο, όταν πρόκειται για μεταβίβαση μεταξύ εκμεταλλεύσεων, είναι δυνατόν να υπάρχουν ριζικές διαφορές των καλλιεργητικών πρακτικών, πράγμα που έχει επιπτώσεις επί των αποδόσεων των σχετικών αγροτεμαχίων.

2.2.2 Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

Όλα τα κράτη μέλη έχουν χρησιμοποιήσει τις δυνατότητες που άνοιξαν από τη νομοθεσία: μεταβίβαση μεταξύ εκμεταλλεύσεων, διάρκειας δικαιωμάτων 8 ετών.

Οι εθνικές διατάξεις που εγγυώνται τον έλεγχο του δυναμικού παραγωγής αποκτούν μεγάλη σημασία. Οι διατάξεις αυτές συνίστανται, είτε να διασφαλίσουν ότι δεν θα υπάρξει προβλέψιμη αύξηση της αποδόσεως στην αναφυτευθείσα έκταση, είτε ότι θα τροποποιηθεί η έκταση που συνδέεται με το δικαίωμα αναφύτευσης όταν προβλέπεται αύξηση της απόδοσης. Τα κράτη μέλη έχουν θέσει τους κανόνες αυτούς σε εθνικά κείμενα (ή περιφερειακά), αλλά είναι δύσκολο να καθοριστούν, στο στάδιο αυτό, οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες εφαρμογής.

2.2.3. Επιπτώσεις στο δυναμικό παραγωγής

Τα δικαιώματα αναφύτευσης αντιπροσωπεύουν, κατά τη στιγμή της έναρξης ισχύος της νέας ΚΟΑ, 5,9 % των εκτάσεων που είναι φυτευμένες με αμπέλους σύμφωνα με τις απογραφές που έδωσαν τα κράτη μέλη. Ξεκινώντας με την υπόθεση της μέσης κοινοτικής απόδοσης, ήτοι 50 hl/ha, αντιστοιχούν σε μια δυναμική παραγωγή 10 εκατ. εκατολίτρων.

Το επίπεδο των δικαιωμάτων αναφύτευσης είναι το εξής στο τέλος της περιόδου 2002/03 :

Πίνακας 5

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στην Αυστρία και την Ισπανία σημειώθηκε μείωση των δικαιωμάτων αναφύτευσης αντιστοίχως κατά 10 % και κατά 4 % σε τρεις περιόδους. Για την Ισπανία, η μείωση αυτή προέρχεται βασικά από τη χρησιμοποίηση των δικαιωμάτων αυτών στα πλαίσια της τακτοποίησης των παρανόμων φυτεύσεων.

Στα άλλα κράτη μέλη παρατηρείται η αντίθετη εξέλιξη απ´ότι στην Ισπανία: υπάρχει αύξηση κατά 14 % των δικαιωμάτων αναφύτευσης στις τρεις τελευταίες περιόδους [12]. Η αύξηση αυτή μπορεί να προέρθει μόνο από αύξηση των εκριζώσεων που δίνουν δικαίωμα στην αναφύτευση. Πρόκειται, τουλάχιστον εν μέρει, για πιθανή επίπτωση της αναδιάρθρωσης του αμπελώνα που συνεπάγεται ένα κύμα εκριζώσεων.

[12] Η αύξηση αυτή είναι στην πραγματικότητα μικρότερη γιατί, το 1999, έπρεπε να υπάρχουν δικαιώματα αναφύτευσης σε αποθεματικό στην Ελλάδα και στο Λουξεμβούργο.

Συνολικά (εκτός της Ιταλίας όπου η εξέλιξη των δικαιωμάτων εμφύτευσης δεν είναι γνωστή), η έκταση που αντιστοιχεί στα δικαιώματα αναφύτευσης αυξήθηκε κατά 3,9 % σε τρεις περιόδους και αντιστοιχεί εφεξής στο 6,1 % των εκτάσεων που είναι φυτευμένες με άμπελο στο τέλος της περιόδου 2002/03.

2.3. Το αποθεματικό των δικαιωμάτων αναφύτευσης

2.3.1 Το πλαίσιο

Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 2.1.1., οι συζητήσεις που κατέληξαν στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 διεξήχθησαν μετά από αισθητή πτώση της κοινοτικής παραγωγής οίνων και τη διαπίστωση σημαντικής μείωσης των αμπελουργικών εκτάσεων [13].

[13] Βλέπε Eurostat, στατιστική έρευνα για τις αμπελουργικές εκτάσεις 1989-1999, στην οποία διαπιστώνεται, για τη δεκαετία αυτή, μείωση κατά 14,5 % του κοινοτικού αμπελώνα που προορίζεται για την παραγωγή οίνων.

Μία από τις βασικές αιτίες της μείωσης αυτής συνίσταται στην εξάλειψη πολλών δικαιωμάτων αναφύτευσης που δεν χρησιμοποιήθηκαν από τους δικαιούχους. Προκειμένου να αποφευχθεί η μείωση αυτή επιλέχθηκε η ιδέα ενός συστήματος συστηματικής ανάκτησης των δικαιωμάτων αυτών: εξ αυτού προκύπτει η εφαρμογή ενός αποθεματικού δικαιώματος που επιτρέπει την ανάκτηση των δικαιωμάτων αναφύτευσης που έχουν λήξει.

2.3.2 Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Το απόθεμα συνιστά για τα κράτη μέλη ένα μόνιμο μέσο ανακύκλωσης και ένα μέσο αναδιανομής των δικαιωμάτων φύτευσης.

2.3.2.1 Ένα μέσο μόνιμης ανακύκλωσης των δικαιωμάτων φύτευσης

Εκτός από τα δικαιώματα αναφύτευσης χορηγούνται επίσης στο απόθεμα τα δικαιώματα νέας φύτευσης (ή τα νεοσύστατα δικαιώματα φύτευσης) που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999.

Το μέτρο βασικά συνίσταται στο να επανέρχονται στο απόθεμα τα μη χρησιμοποιηθέντα δικαιώματα εντός των προβλεπομένων προθεσμιών: τα δικαιώματα νέας φύτευσης και τα δικαιώματα αναφύτευσης. Επιπλέον, τα δικαιώματα που χορηγούνται στο απόθεμα και διανέμονται από αυτό, αλλά τα οποία δεν έχουν χρησιμοποιηθεί εντός της κανονιστικής προθεσμίας, ανακτώνται και αυτά από το απόθεμα.

2.3.2.2 Ένα μέσο αναδιανομής δικαιωμάτων φύτευσης

Η αναδιανομή από το απόθεμα των ανακτηθέντων ή αποκτηθέντων δικαιωμάτων φύτευσης υπόκειται σε ορισμένους όρους.

Το άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 ορίζει επακριβώς : "Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ο τόπος όπου χρησιμοποιούνται τα παρεχόμενα από το αποθεματικό δικαιώματα φύτευσης, καθώς και οι χρησιμοποιούμενες ποικιλίες και οι χρησιμοποιούμενες νέες καλλιέργειες εγγυώνται ότι η παραγωγή που θα προκύψει θα είναι προσαρμοσμένη στη ζήτηση της αγοράς, καθώς και ότι οι σχετικές αποδόσεις είναι αντιπροσωπευτικές των μέσων αποδόσεων της περιοχής όπου αυτά τα δικαιώματα χρησιμοποιούνται, ιδίως όταν δικαιώματα φύτευσης που προέρχονται από μη αρδευόμενες εκτάσεις χρησιμοποιούνται σε αρδευόμενες εκτάσεις."

Το κείμενο συνεπώς του Συμβουλίου ζητά από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι η χρησιμοποίηση των δικαιωμάτων αποθεματικού θα προορίζεται για την παραγωγή οίνων οι οποίοι έχουν ζήτηση στην αγορά και δεν οδηγούν σε αύξηση της παραγωγής.

Επ´αυτού, τα κράτη μέλη εξουσιοδοτούνται, σε εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, να μειώσουν τις εκτάσεις που αντιστοιχούν στα δικαιώματα φύτευσης όταν η μεταβίβαση πραγματοποιείται προς ζώνη όπου οι αποδόσεις είναι ανώτερες από αυτές της ζώνης στην οποία γεννήθηκε το δικαίωμα. Η κοινοτική νομοθεσία δεν επιτρέπει την αντίθετη ενέργεια.

Επιπλέον, χάρη στο αποθεματικό, τα κράτη μέλη διατεθούν ένα μέσο για να βελτιώσουν την ποσοτική προσαρμογή του δυναμικού παραγωγής στην εξέλιξη της ζήτησης. Πράγματι, τα κράτη μέλη δύνανται να ελέγξουν το επίπεδο των φυτεύσεων επιβραδύνοντας ή επιταχύνοντας το ρυθμό χορηγήσεως στους παραγωγούς των δικαιωμάτων του αποθεματικού.

Τα δικαιώματα φύτευσης που δύνανται να εμφαίνονται σε ένα αποθεματικό είναι συνεπώς τα εξής:

- μη χρησιμοποιηθέντα και ανακτηθέντα δικαιώματα φύτευσης (άρθρα 4 παράγραφος 5, και 5 παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999),

- δικαιώματα φύτευσης που αγοράστηκαν από το αποθεματικό στους δικαιούχους (άρθρο 5, παράγραφος 2, γράμμα β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999),

- μη χρησιμοποιηθέντα και ανακτηθέντα δικαιώματα νέας φύτευσης (άρθρα 3, παράγραφος 4, και 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999),

- δικαιώματα νέας φύτευσης που προκύπτουν από νεοσύστατα δικαιώματα φύτευσης (άρθρο 5, παράγραφος 2, γράμμα γ), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999),

- δικαιώματα που υπήρχαν ήδη στο αποθεματικό και τα οποία επειδή δεν χρησιμοποιήθηκαν έγκαιρα από τους δικαιούχους, επανέρχονται στο αποθεματικό (άρθρο 5, παράγραφοι 2 και 6, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999).

2.3.3 Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

2.3.3.1 Το σύστημα του αποθεματικού μπορεί να καθιερωθεί από κάθε κράτος μέλος σε εθνικό επίπεδο ή περιφερειακό επίπεδο ή συγχρόνως σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

Πίνακας 6

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η κατάσταση διαφέρει στα κράτη μέλη.

Το Λουξεμβούργο είναι το μόνο κράτος μέλος που δεν έχει εγκρίνει το σύστημα του αποθεματικού.

Η Γερμανία έχει ένα διπλό σύστημα: αποθεματικά σε ορισμένες περιοχές και το "αποτελεσματικό σύστημα" (βλ. σημείο 2.3.5) στις άλλες.

Η Ελλάδα, η Γαλλία και η Πορτογαλία έχουν εγκρίνει ένα σύστημα εθνικού αποθεματικού, χωρίς περιφερειακό αποθεματικό.

Η Ιταλία έχει ένα σύστημα αποκλειστικά περιφερειακών αποθεματικών. η Ισπανία και η Αυστρία έχουν ένα μεικτό σύστημα, ένα εθνικό αποθεματικό και περιφερειακά αποθεματικά.

Στο άρθρο 5, παράγραφος 7, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 έχει προβλεφθεί ότι είναι δυνατές οι μεταβιβάσεις μεταξύ περιφερειακών αποθεματικών. Ωστόσο φαίνεται ότι η κυκλοφορία των δικαιωμάτων φύτευσης μεταξύ περιοχών είναι δύσκολη, δεδομένου ότι κάθε περιοχή δεν θέλει να μειωθεί το δυναμικό παραγωγής της. Εάν η κατάσταση αυτή ελέγχεται γενικά στην Ελλάδα, στην Γαλλία και στην Πορτογαλία χάρη στο εθνικό σύστημα αποθεματικού (πράγμα με το οποίο δεν αποφεύγονται εντούτοις οι δυσκολίες), ωστόσο είναι προβληματική στη Γερμανία και ειδικότερα στην Ισπανία και στην Ιταλία.

Πράγματι, αν και οι μεταβιβάσεις των δικαιωμάτων μεταξύ περιοχών του ιδίου κράτους μέλους είναι περιορισμένες, είναι δυνατόν, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των περιφερειακών αμπελώνων να παρουσιαστεί το φαινόμενο να υπάρχουν συγχρόνως περιοχές οι οποίες να είναι ελλειμματικές όσον αφορά τα δικαιώματα φύτευσης ενώ άλλες να διαθέτουν αποθεματικό δικαιωμάτων που δεν χρησιμοποιήθηκαν και μάλιστα που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν.

2.3.3.2 Οι περιορισμοί που προβλέπονται από την κοινοτική νομοθεσία στο άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 προκειμένου να αποφευχθεί οι μεταβιβάσεις των δικαιωμάτων μέσω του αποθεματικού να έχουν ως αποτέλεσμα αύξηση του δυναμικού παραγωγής είναι του ίδιου χαρακτήρα με αυτούς που προβλέπονται για τις μεταβιβάσεις των δικαιωμάτων αναφύτευσης (άρθρο 4, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999).

Τα κράτη μέλη έχουν περιλάβει τις ίδιες διατάξεις με αυτές που αναφέρονται στο σημείο 2.2.1. : όπως και για τις απευθείας μεταβιβάσεις δικαιωμάτων αναφύτευσης, είναι ακόμα πρόωρο να μετρήσουμε τις επιπτώσεις των διατάξεων αυτών, καθόσον η πραγματική εφαρμογή των αποθεματικών από τα κράτη μέλη ανάγεται στην περίοδο 2001/02, και μάλιστα στην περίοδο 2002/03.

Επιπλέον, από τον επόμενο πίνακα φαίνεται τα δικαιώματα που μεταφέρθηκαν στο αποθεματικό στο τέλος της περιόδου 2002/03 αντιπροσωπεύουν μια μικρή έκταση και είναι ακόμη ανύπαρκτα μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ιταλία.

Πίνακας 7

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.4 Επιπτώσεις στο δυναμικό παραγωγής

Η εφαρμογή του συστήματος των αποθεματικών είναι θεμελιώδης όσον αφορά τον έλεγχο του δυναμικού παραγωγής.

Ανεξαρτήτως από τις επιπτώσεις που συνδέονται με τις μεταβιβάσεις δικαιωμάτων από περιοχές με χαμηλές αποδόσεις προς περιοχές με υψηλές αποδόσεις, που αυτή η διαφορά απόδοσης προκύπτει από τις ποικιλίες ή τις καλλιεργητικές πρακτικές [14], το σύστημα του αποθεματικού θεσπίζει ένα μέσο με το οποίο αποφεύγεται κατά τρόπο συστηματικό και απόλυτο η μη χρησιμοποίηση ενός δικαιώματος φύτευσης να καταλήγει στην εξαφάνισή του. Ένα δικαίωμα που δεν έχει ήδη χρησιμοποιηθεί θα επανέρχεται πάντοτε στο κύκλωμα διανομής των δικαιωμάτων.

[14] Το πρόβλημα αυτό υπάρχει επίσης και στην περίπτωση αμέσων μεταβιβάσεων των δικαιωμάτων μεταφύτευσης μεταξύ εκμεταλλεύσεων. Εξάλλου στις διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 4, τελευταίο εδάφιο αναφέρεται "μεριμνούν".

Κατά συνέπεια, η έκταση του δυναμικού παραγωγής ενός κράτους μέλους (= έκταση φυτευμένη με αμπέλους + δικαιώματα αναφύτευσης) δεν δύναται πλέον να μειωθεί εάν γίνεται καλή διαχείριση των δικαιωμάτων από αυτό το κράτος μέλος.

2.3.5 Το "αποτελεσματικό σύστημα" της διαχείρισης των δικαιωμάτων φύτευσης

Η εφαρμογή του συστήματος του αποθεματικού των δικαιωμάτων δεν είναι υποχρεωτική, όπως αναφέρεται στο άρθρο 5, παράγραφος 8, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999.

2.3.5.1 Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Γενικά, εάν ένα κράτος μέλος επιλέξει να μην εφαρμόσει το σύστημα του αποθεματικού, δεν διαθέτει νομικά μέσα για να ανακυκλώσει συστηματικά τα δικαιώματα φύτευσης που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί εντός των προκαθορισμένων προθεσμιών. Αντίθετα, η διανομή των δικαιωμάτων νέας φύτευσης και ο έλεγχος της χρησιμοποίησης και των μεταβιβάσεων δικαιωμάτων αναφύτευσης πραγματοποιούνται σύμφωνα με εθνικές διοικητικές διατάξεις οι οποίες υπήρχαν πριν την έναρξη εφαρμογής της νέας ΚΟΑ.

Τα κράτη μέλη τα οποία επιλέγουν να μη καθιερώσουν το σύστημα του αποθεματικού πρέπει να αποδείξουν στην Κοινότητα ότι η διαχείριση των δικαιωμάτων φύτευσης είναι αποτελεσματική.

Ο κανονισμός του Συμβουλίου ανέφερε επίσης μερικούς συμπληρωματικούς κανόνες σχετικά με τα δικαιώματα αναφύτευσης:

- τα δικαιώματα αναφύτευσης έχουν διάρκεια ισχύος 10 ετών.

- η διάρκεια αυτή μπορεί να φθάσει τα 13 χρόνια από τα κράτη μέλη.

Οι διατάξεις αυτές στοχεύουν στο να αντισταθμίσουν εν μέρει το σύστημα της συστηματικής και αόριστης ανακύκλωσης των δικαιωμάτων φύτευσης χάρη στο αποθεματικό.

2.3.5.2 Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

Το Λουξεμβούργο είναι το μόνο κράτος μέλος που επέλεξε το αποτελεσματικό σύστημα για το σύνολο του αμπελώνα του. Σκοπεύει να προσαρμόσει την νομοθεσία του για να φθάσει η διάρκεια ισχύος των δικαιωμάτων στα 13 χρόνια.

Η Γερμανία έχει ένα μεικτό σύστημα (βλ. σημείο 2.3.3.1). Η διάρκεια ισχύος των δικαιωμάτων αναφύτευσης είναι 13 χρόνια στις περιοχές με αποτελεσματικό σύστημα.

2.3.5.3 Επιπτώσεις στο δυναμικό παραγωγής

Το Λουξεμβούργο και η Γερμανία είναι τα μοναδικά κράτη μέλη τα οποία διατήρησαν με τα διαθέσιμα κανονιστικά μέσα το δυναμικό παραγωγής τους για την περίοδο 1989-1999 η οποία καλύπτεται από τις έρευνες που δημοσιεύθηκαν από την Eurostat.

Η ΚΟΑ που εφαρμόστηκε το 1999 προτείνει στα κράτη μέλη νέα μέσα για να εμποδίσουν την πτωτική τάση του δυναμικού παραγωγής. Το Λουξεμβούργο και εν μέρει η Γερμανία δεν επέλεξαν συνεπώς να τα χρησιμοποιήσουν.

Είναι πρόωρο να κρίνουμε τα πραγματικά αποτελέσματα του "αποτελεσματικού συστήματος" στο δυναμικό παραγωγής αλλά λογικά μπορούμε να σκεφθούμε ότι δεν έχει αισθητή επίπτωση εφόσον το σύστημα της διαχείρισης των δικαιωμάτων δεν έχει πραγματικά τροποποιηθεί σε αυτά τα δύο κράτη μέλη από την νέα ΚΟΑ.

2.4. Εξέλιξη του δυναμικού παραγωγής από την 1η Αυγούστου 2000

2.4.1 Εκτάσεις

Η Επιτροπή έχει στη διάθεσή τρεις πηγές για να γνωρίσει τις αμπελουργικές εκτάσεις.

Η πρώτη προέρχεται από την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 357/79 του Συμβουλίου της 5ης Φεβρουαρίου 1979 σχετικά με τις στατιστικές έρευνες στις αμπελουργικές εκτάσεις. Η τελευταία βασική έρευνα αφορά το έτος 1999.

Η δεύτερη προέρχεται από την εφαρμογή του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ανακοινώνουν απογραφή των αμπελουργικών τους εκτάσεων προκειμένου να είναι δυνατόν να εφαρμοστούν ορισμένες διατάξεις που προέρχονται από την νέα ΚΟΑ, ιδίως η πολιτική αναδιάρθρωσης και μετατροπής του αμπελώνα.

Τρίτη πηγή αποτελεί το αμπελουργικό μητρώο ή η χαρτογραφική βάση αναφοράς που χρησιμοποιούνται υποχρεωτικά δυνάμει το άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2729/2000 της Επιτροπής της 14ης Δεκεμβρίου 2000 σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής όσον αφορά τους ελέγχους στον αμπελουργικό τομέα.

Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι τα εξής:

Πίνακας 8

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εκτός από μερικές διαφορές μεταξύ των ημερομηνιών των δύο αυτών πηγών, που μπορούν να εξηγήσουν τις πολύ μικρές διαφορές μεταξύ των αναφερομένων εκτάσεων (Γερμανία και Ισπανία), με εξαίρεση το Λουξεμβούργο, οι διαπιστωθείσες αποκλίσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

2.4.2 Εξέλιξη των εκτάσεων της απογραφής

Οι εκτάσεις που φυτεύθηκαν με άμπελο μειώθηκαν κατά 1,3 % μετά από δύο περιόδους εφαρμογής της νέα ΚΟΑ.

Πίνακας 9

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η μείωση αυτή προκύπτει βασικά από την εφαρμογή των προγραμμάτων αναδιάρθρωσης και μετατροπής του αμπελώνα που οδήγησαν σε εκριζώσεις πριν από τις φυτεύσεις ποικιλιών που είναι καλύτερα προσαρμοσμένες στις ανάγκες της αγοράς των οίνων. Τα κράτη μέλη στα οποία παρουσιάζονται οι σημαντικότερες μειώσεις είναι εξάλλου αυτά τα οποία έχουν ακολουθήσει περισσότερο αυτή την πολιτική αναδιάρθρωσης.

Με εξαίρεση την Ελλάδα και τη Γαλλία, οι αμπελουργικές εκτάσεις στα άλλα κράτη μέλη μειώνονται. Είναι όμως αλήθεια ότι η Ελλάδα και η Γαλλία είναι δύο κράτη μέλη που εφάρμοσαν με τη μεγαλύτερη καθυστέρηση την πολιτική αναδιάρθρωσης του αμπελώνα.

Γενικά, φαίνεται ότι το δυναμικό παραγωγής, το οποίο θεωρείται ως το άθροισμα των αμπελουργικών εκτάσεων και των δικαιωμάτων αναφύτευσης, συνέχισε [15] να μειώνεται κατά τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής της νέας ΚΟΑ, αλλά σε πολύ μικρό βαθμό [16].

[15] Βλέπε μελέτη Eurostat (Θέμα 5-25/2003) που δεικνύει ότι οι εκτάσεις που προορίζονται για την παραγωγή οίνου μειώθηκαν κατά 14,5 % μεταξύ 1989 και 1999.

[16] Για μια φορά ακόμη, μόνο εάν αποκλείσουμε από τους υπολογισμούς την Ιταλία η οποία δεν έχει διαβιβάσει στοιχεία στην Επιτροπή.

Πίνακας 10

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εκτός από την Ιταλία, το κοινοτικό αμπελουργικό δυναμικό μειώθηκε κατά τις πρώτες περιόδους παραγωγής της νέας ΚΟΑ λιγότερο από 1 %. Όπως και για τις εκτάσεις, τα στοιχεία κρύβουν διαφορετικές εξελίξεις μεταξύ των κρατών μελών, που συνδέονται τόσο με την τακτοποίηση των παρανόμων φυτεύσεων (βλέπε παρακάτω σημείο 3) όσο και με την πολιτική της αναδιάρθρωσης και της μετατροπής του αμπελώνα.

Οι εκτάσεις που αντιστοιχούν στις ποσοστώσεις των δικαιωμάτων νέων φυτεύσεων (νεοσύστατα δικαιώματα φύτευσης) που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 τα οποία δεν έχουν ακόμη χορηγηθεί, δεν εμφαίνονται στα στοιχεία για το δυναμικό παραγωγής.

Στα 51 000 εκτάρια, έχουν χορηγηθεί 31 949 εκτάρια (βλέπε παραπάνω πίνακα 3).

Εκτός από την Ιταλία, παραμένουν συνεπώς 6 943 εκτάρια δικαιωμάτων νέας φύτευσης τα οποία δεν έχουν ακόμη χορηγηθεί και τα οποία αφαιρούνται από τη μείωση των 25 406 εκταρίων (βλ. πίνακα 10). επιπλέον, στα 31 125 εκτάρια νέων φυτεύσεων που έχουν ήδη διανεμηθεί, ένα άγνωστο ποσοστό, αλλά πιθανώς σημαντικό, δεν έχει ακόμα χρησιμοποιηθεί από τους δικαιούχους παραγωγούς και συνεπώς δεν έχει ακόμα φυτευθεί στο τέλος της περιόδου 2002/03.

Η μείωση του αμπελουργικού δυναμικού θα είναι συνεπώς, στη χειρότερη περίπτωση (δηλαδή υποθέτοντας ότι όλα τα χορηγηθέντα δικαιώματα νέας φύτευσης έχουν υπολογιστεί στα στοιχεία που εμφαίνονται στον πίνακα 10), της τάξεως του 0,65 % στο τέλος των τριών πρώτων περιόδων εφαρμογής της ΚΟΑ. Ο αριθμός αυτός είναι πολύ χαμηλός για να είναι πραγματικά σημαντικός.

Γενικά, υπάρχουν κανονιστικά μέσα για να διατηρηθεί το αμπελουργικό δυναμικό παραγωγής της Κοινότητας που είχε ισχυρά υποχωρήσει κατά τη δεκαετία του 1990 (και ακόμη περισσότερο κατά την προηγούμενη δεκαετία). Ακόμη και εάν είναι πολύ πρόωρο να διαπιστωθεί η επίπτωση της νέας ΚΟΑ, από τα υφιστάμενα διαθέσιμα στοιχεία φαίνεται να επιβεβαιώνεται ότι το δυναμικό παρέμεινε "grosso modo" σταθερό εδώ και τρία χρόνια.

Τέλος, υπενθυμίζεται ότι πρόκειται για διαπίστωση βάσει των στοιχείων που απέστειλαν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της επικαιροποίησης της αμπελουργικής απογραφής που προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, οι πληροφορίες της οποίας δεν αντιστοιχούν με αυτές που ανακοινώνονται σε άλλα κανονιστικά πλαίσια.

2.5. Συμπεράσματα της Επιτροπής όσον αφορά το πρόβλημα της χρησιμοποίησης του κοινοτικού αποθεματικού των δικαιωμάτων νέας φύτευσης.

Με το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 έχουν χορηγηθεί 17 000 εκτάρια στο κοινοτικό απόθεμα.

Η Ιταλία και η Ελλάδα έχουν υποβάλει επίσημη αίτηση για να λάβουν συμπληρωματικά δικαιώματα φυτεύσεων.

Με τη νέα ΚΟΑ έχουν εισαχθεί κανονιστικά μέσα για να διατηρηθεί το κοινοτικό αμπελουργικό δυναμικό παραγωγής. Το επίπεδο του δυναμικού προφανώς διατηρείται από το 2000. Οι επιπτώσεις των 51 000 εκταρίων που έχουν διανεμηθεί μεταξύ των κρατών μελών δεν δύνανται ακόμη να υπολογιστούν.

Κατά συνέπεια, είναι πρόωρο να προσθέσουμε 17 000 συμπληρωματικά εκτάρια στον κοινοτικό αμπελώνα.

3. ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΦΥΤΕΥΣΕΩΝ

3.1. Στόχος

Με τη νέα ΚΟΑ καθορίστηκε νέα κύρωση σε σχέση με την παλαιά ΚΟΑ: μια φύτευση η οποία έγινε από την 1η Σεπτεμβρίου 1998 κατά παράβαση της απαγόρευσης φύτευσης πρέπει να εκριζωθεί ενώ προηγουμένως από την κοινοτική νομοθεσία απαιτείτο μόνο η απόσταξη της παραγωγής που προήρχετο από τη φύτευση αυτή.

Από την τροποποίηση αυτή εφαρμόστηκε ένα καθορισμένο καθεστώς τακτοποίησης για τις φυτεύσεις που ήταν παράνομες πριν από την 1η Σεπτεμβρίου 1998. Στόχος της διαδικασίας αυτής είναι μετά το πέρας της ο κοινοτικός αμπελώνας να μην περιλαμβάνει πλέον παράνομες φυτεύσεις και με τον τρόπο αυτό η στατιστική απογραφή του κοινοτικού αμπελώνα να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα.

3.2. Ανασκόπηση της νομοθεσίας

Με το άρθρο 2, παράγραφοι 2 έως 6, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 το Συμβούλιο έχει καθορίσει τη διαδικασία τακτοποίησης των αμπελώνων που φυτεύθηκαν παράνομα πριν από την 1η Σεπτεμβρίου 1998.

Η διαδικασία τακτοποίησης γίνεται με τη μορφή "παρέκκλισης" :

1) Όταν αρχίσει η διαδικασία, ο συγκεκριμένος αμπελουργός μπορεί να διαθέσει στο εμπόριο την παραγωγή που προέρχεται από την παράνομη φύτευση αντί να την παραδώσει στην απόσταξη και επωφελείται συνεπώς της παρέκκλισης έναντι της υποχρεώσεως να την αποστάξει με δικές του δαπάνες.

2) Σύμφωνα με την απόφαση που έλαβε η αρμόδια υπηρεσία του συγκεκριμένου κράτους μέλους μετά από εξέταση του φακέλου της αίτησης τακτοποίησης, σε περίπτωση απόρριψης, η παρέκκλιση απαλείφεται και ο παραγωγός πρέπει να εκ νέου να προβεί στην απόσταξη της παραγωγής της παράνομης φύτευσης και να του επιβληθεί ειδική κύρωση που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000, ή σε περίπτωση αποδοχής η παρέκκλιση επιβεβαιώνεται.

Τέσσερα μέσα τα οποία πρέπει να εξακριβωθούν και να ελεγχθούν από τα κράτη μέλη έχουν τεθεί στη διάθεση των συγκεκριμένων παραγωγών για να τακτοποιήσουν τις παράνομες φυτεύσεις :

" η παρέκκλιση χορηγείται:

a) όταν ο συγκεκριμένος αμπελοκαλλιεργητής έχει προηγουμένως εκριζώσει άλλες αμπέλους από ισοδύναμη έκταση καθαρής καλλιέργειας, εκτός από τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο παραγωγός αυτός έλαβε για τη συγκεκριμένη έκταση πριμοδότηση εκρίζωσης κατ' εφαρμογή της κοινοτικής ή εθνικής νομοθεσίας,

ή/και

β) επιτρέποντας τη χρησιμοποίηση δικαιωμάτων αναφύτευσης που έχει λάβει ένας παραγωγός κατά τη διάρκεια περιόδου που θα καθοριστεί μετά τη φύτευση της συγκεκριμένης έκτασης. προς το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν τα δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 νεοσυσταθέντα δικαιώματα φύτευσης,

ή/και

γ) όταν το κράτος μέλος μπορεί να αποδείξει (ικανοποιητικά στην Επιτροπή) ότι διαθέτει αζήτητα δικαιώματα αναφύτευσης που θα ίσχυαν ακόμη αν είχαν διεκδικηθεί, τα δικαιώματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να αναδιατεθούν στους παραγωγούς για ισοδύναμη έκταση καθαρής καλλιέργειας,

ή/και

δ) όταν ο συγκεκριμένος παραγωγός έχει προηγουμένως αναλάβει να εκριζώσει ισοδύναμη έκταση καθαρής καλλιέργειας, εντός τριετίας, εφόσον η έκταση αυτή έχει καταχωρηθεί στο αμπελουργικό κτηματολόγιο του οικείου κράτους μέλους."

Ορισμένα από τα μέσα αυτά εξαρτώνται από ορισμένους όρους που εμφαίνονται στον ίδιο τον βασικό κανονισμό ή στον κανονισμό εφαρμογής της Επιτροπής. Βασικά πρόκειται για τον καθορισμό των κυρώσεων που πρέπει να επιβληθούν στους συγκεκριμένους αμπελοκαλλιεργητές.

3.3. Εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων

Οι εκτάσεις που αφορά η διαδικασία τακτοποίησης στο τέλος της περιόδου 2002/03 είναι οι εξής [17] :

[17] Υπενθυμίζεται ότι οι αριθμοί του πίνακα 11 είναι αυτοί που διαβιβάστηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του πίνακα αριθ. 1 που εμφαίνεται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1227/2000. Όσον αφορά την Ιταλία, πρόκειται για στοιχεία που αφορούν το τέλος της περιόδου 2001/02.

Πίνακας 11

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το Λουξεμβούργο και η Αυστρία έχουν επιβεβαιώσει ότι δεν έχουν δεχθεί αιτήσεις τακτοποιήσεων που θα πραγματοποιηθούν για τις τρεις περιόδους 2000/01, 2001/02 και 2002/03.

Τα άλλα κράτη μέλη έχουν αναλάβει διαδικασία τακτοποίησης: η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία.

Οι σημαντικές εκτάσεις αφορούν την Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιταλία.

Στο άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 είχε προβλεφθεί ότι η διαδικασία τακτοποίησης έπρεπε να περατωθεί στις 31 Ιουλίου 2002. Όμως ορισμένα κράτη μέλη πρόβαλαν επανειλημμένως δυσχέρειες για να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες επαληθεύσεις των αιτήσεων παρεκκλίσεων που υποβλήθηκαν από τους παραγωγούς. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 80 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999, η Επιτροπή, για να ανταποκριθεί στο αίτημα των κρατών μελών, παρέτεινε επανειλημμένα αυτή την προθεσμία, η οποία εφεξής έχει καθοριστεί στις 31 Ιουλίου 2004 από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1841/2003 της 17ης Οκτωβρίου 2003.

Επιπλέον, η Ιταλία γνωστοποίησε μια άλλη δυσχέρεια που συνδέεται με τον εντοπισμό παρανόμως φυτευθέντων αγροτεμαχίων. Σύμφωνα με την Ιταλία χωρίς ένα λειτουργικό μέσο όπως είναι το αμπελουργικό μητρώο, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε εάν μια φυτεία είναι παράνομη ή όχι. Συνεπώς σύμφωνα με την Ιταλία δεν είναι δυνατό να τακτοποιήσουμε τις φυτεύσεις που έγιναν πριν από την ημερομηνία εφαρμογής του μητρώου. Και όμως οι φυτεύσεις μπορούν να είναι παράνομες από τη στιγμή κατά την οποία η κοινοτική νομοθεσία κατήργησε την ελευθερία φυτεύσεως, δηλαδή από το 1976.

3.4. Συμπεράσματα της Επιτροπής όσον αφορά το πρόβλημα της τακτοποίησης των παρανόμων φυτεύσεων

Είναι σκόπιμο να κλείσουμε το ταχύτερο δυνατόν την υπόθεση αυτή για να καταλήξουμε σε μια κατάσταση υγιή και να έχουμε μια ορθή άποψη όσον αφορά το κοινοτικό αμπελουργικό δυναμικό.

Για αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι το πρόβλημα της τακτοποίησης των παρανόμων φυτεύσεων είναι δυνατόν να επιλυθεί μόνο με τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει σχετική πρόταση το 2004.