Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Περιβαλλοντική πολιτική στις πόλεις και κοινότητες»

(98/C 180/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση της 11ης Ιουνίου 1997, δυνάμει του άρθρου 198 Γ τέταρτο εδάφιο της Συνθήκης ΕΚ, για την κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα «Περιβαλλοντική πολιτική στις πόλεις και τις κοινότητες» και την ανάθεσή της στην επιτροπή 4 «Αστικές πολιτικές» 7

έχοντας υπόψη τα τελικά συμπεράσματα του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 1997 σχετικά με τις διαπραγματευτικές προτάσεις της ΕΕ στην Διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα που θα πραγματοποιηθεί στο Κυότο (Ιαπωνία), το Δεκέμβριο 1997 7

έχοντας υπόψη το 4ο και 5ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (1987-1997) 7

έχοντας υπόψη το Πράσινο Βιβλίο για το αστικό περιβάλλον (1990) 7

έχοντας υπόψη την τελική έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για το αστικό περιβάλλον για βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις 7

έχοντας υπόψη την 1η ευρωπαϊκή διάσκεψη για τις «Μελλοντικές πόλεις και κοινότητες» που πραγματοποιήθηκε το Μάιο 1994 στο Aalborg και το Χάρτη που υιοθετήθηκε με τίτλο «Ευρωπαϊκές πόλεις και κοινότητες στην πορεία προς το μέλλον» (Χάρτης του Aalborg) 7

έχοντας υπόψη τη 2η ευρωπαϊκή διάσκεψη για τις πόλεις και τις κοινότητες του μέλλοντος που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβώνα τον Οκτώβριο 1996 7

έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την περιβαλλοντική πολιτική και τις δράσεις για μια βιώσιμη ανάπτυξη που να σέβεται το περιβάλλον της 10 Ιανουαρίου 1996 () 7

έχοντας υπόψη το έγγραφο της Επιτροπής για τις βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις (Έκθεση από την ομάδα εμπειρογνωμόνων για το Αστικό περιβάλλον, Βρυξέλλες 1996) 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 393/97 rιv. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 14 Ιανουαρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Eveslage 7

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 22η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Μαρτίου 1998 (συνεδρίαση της 12ης Μαρτίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ενόψει του γεγονότος ότι είναι δυνατόν να ληφθούν κατά προτεραιότητα μέτρα για μια βιώσιμη ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον σε επίπεδο πόλεων και κοινοτήτων, η ΕΤΠ έχει κατά το παρελθόν ασχοληθεί σε πολλά έγγραφα με διάφορες πτυχές του ζητήματος «Πολιτική για τις πόλεις και το περιβάλλον» ().

1.2. Ήδη από το 4ο πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για το περιβάλλον διατυπώθηκαν γενικές θέσεις για τις πόλεις και τις κοινότητες. Οι θέσεις αυτές αποκρυσταλλώθηκαν στο Πράσινο Βιβλίο για το αστικό περιβάλλον (1990) και, τέλος, στη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων για το αστικό περιβάλλον. Εξάλλου, το 1994, η Επιτροπή συγκάλεσε συμβουλευτικό φόρουμ για το περιβάλλον, προκειμένου να διευκολυνθεί η ακρόαση των διαφόρων παραγόντων της πολιτικής για το περιβάλλον. Το σχέδιο που εκπόνησε η Επιτροπή (ΓΔ ΧΙ) το 1993 με θέμα τις πόλεις του μέλλοντος, είχε ως αντικείμενο την επεξεργασία θεσμικών και πρακτικών προτάσεων για το μέλλον των πόλεων και των κοινοτήτων, την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ τους καθώς και την ενημέρωση σχετικά με δοκιμασμένες πρακτικές. Οι συστάσεις που απευθύνονται προς τις κοινοτικές, εθνικές, περιφερειακές αρχές και αφορούν την απλούστευση της εφαρμογής του προγράμματος που προτείνεται στην τελική έκθεση, θεωρούν τις πόλεις και τις κοινότητες αφετηρία εφαρμογής.

1.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ ΧΙ) αναφέρει στην τελική της έκθεση όσον αφορά το σχέδιο «Πόλεις του μέλλοντος» ότι θεωρεί τις κοινότητες και τις περιφέρειες σημαντική αφετηρία για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής. Ειδικότερα, στην έκθεση αυτή αναφέρεται ότι η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί ζήτημα που αφορά πολλούς τομείς και το οποίο κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ των καθηκόντων της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

1.4. Η έκθεση καταλήγει στην διαπίστωση ότι η ΕΕ επιδιώκει να προσδώσει μεγαλύτερη σημασία στις πόλεις και τις κοινότητες στο πλαίσιο της πολιτικής για το περιβάλλον. Συνεπώς, στόχος είναι να βελτιωθούν όσο το δυνατό περισσότερο οι υφιστάμενες δράσεις της ΕΕ ώστε να λαμβάνουν υπόψη τον πολύπλοκο χαρακτήρα των προβλημάτων των πόλεων.

2. Παρούσα κατάσταση

2.1. Τον Ιούνιο 1992, στο Ρίο ντε Ιανέιρο, 170 κράτη υιοθέτησαν την Ατζέντα 21, ένα πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον και την ανάπτυξη για τον 21ο αιώνα. Αυτό το πρόγραμμα δράσης, το οποίο αφορά τόσο τις βιομηχανικές όσο και τις αναπτυσσόμενες χώρες, περιλαμβάνει οδηγίες για την ανάληψη δράσης σε όλα τα επίπεδα και από όλες τις ομάδες, προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης του περιβάλλοντος. Η Ατζέντα 21 που υιοθετήθηκε στο Ρίο επιδιώκει να ενισχύσει παγκοσμίως τη διεργασία, η οποία οδηγεί σε μια βιώσιμη ανάπτυξη που προσανατολίζεται προς το μέλλον και την προστασία του περιβάλλοντος και επιτρέπει στις μελλοντικές γενεές να συνεχίσουν τη ζωή στον πλανήτη μας.

2.2. Όμως, προκειμένου να επιτευχθεί μια τέτοια βιώσιμη ανάπτυξη, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι πόλεις και οι κοινότητες διότι, σύμφωνα με το σύνθημα «Συνολική σύλληψη, τοπική διαχείριση», μπορούν να δώσουν την απαραίτητη ώθηση σε τοπικό επίπεδο και μπορούν να χρησιμεύσουν ως θεμέλιο μιας «παγκόσμιας» βιώσιμης ανάπτυξης που να σέβεται το περιβάλλον. Η υποχρέωση συμμετοχής σε τοπικά σχέδια Agenda-21 ή παρόμοιες διαδικασίες και χάραξης τοπικών, μακροπρόθεσμων προγραμμάτων διαχείρισης με στόχο την μελλοντική βιωσιμότητα, αποτελεί αντικείμενο του Χάρτη του Aalborg, στον οποίο έχουν υπογράψει 300 περίπου οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης από 28 ευρωπαϊκά κράτη που εκπροσωπούν συνολικά 100 εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες. Η ευρωπαϊκή εκστρατεία για τις ευρωπαϊκές πόλεις και κοινότητες του μέλλοντος είδε το φως της ημέρας στο τέλος της 1ης διάσκεψης για τις πόλεις και τις κοινότητες του μέλλοντος το Μάιο 1994 στο Aalborg.

2.3. Στην ΕΕ, το 20 % των κατοίκων διαβιοί σε μεγάλες αστικές περιοχές άνω των 250 000 κατοίκων, 20 % σε μεσαίου μεγέθους αστικές περιοχές και 40 % σε πόλεις και κοινότητες μεταξύ 10 000 και 50 000 κατοίκων (). Ακόμη, δεν πρέπει να λησμονείται ότι το 20 % περίπου των ευρωπαίων κατοικεί σε πόλεις και κοινότητες με λιγότερους από 10 000 κατοίκους. Γενικό αίτημα θα έπρεπε να είναι όλες οι πόλεις και οι κοινότητες στην ΕΕ να συμμετέχουν ισότιμα στην τοπική δράση με σκοπό μια βιώσιμη ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον. Οι μεγαλουπόλεις και τα αστικά κέντρα αντιμετωπίζουν βεβαίως σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα και για το λόγο αυτό αποτελούν ζώνες προτεραιότητας στις οποίες αναζητήθηκαν και αναζητούνται ακόμη λύσεις, στα πλαίσια της δημοκρατικής διαδικασίας. Γενικά, δεν πρέπει να λησμονείται η υφιστάμενη σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ των αστικών κέντρων και των μεγαλουπόλεων, αφενός, και των αγροτικών περιοχών, αφετέρου, διότι για παράδειγμα, η κακή σύνδεση μεταξύ αγροτικών περιοχών ή κωμοπόλεων κάτω των 10 000 κατοίκων και αστικών κέντρων ή μεγαλουπόλεων αυξάνει τη χρήση των ιδιωτικών μεταφορικών μέσων, γεγονός που έχει επιπτώσεις στην κατάσταση του περιβάλλοντος του αστικού κέντρου ή της μεγάλης πόλης.

Εξάλλου, έχει διαπιστωθεί ότι, ολοένα και περισσότερο, οι κάτοικοι των αστικών κέντρων και των μεγαλουπόλεων εγκαθίστανται στις αγροτικές περιοχές. Τούτο οφείλεται για παράδειγμα στο χαμηλότερο κόστος της κατοικίας και στις «θεωρούμενες καλύτερες συνθήκες ζωής», ιδίως για τα παιδιά. Αντίθετα, οι θέσεις απασχόλησης συχνά παραμένουν στα αστικά κέντρα, στις μεγαλουπόλεις ή τους δήμους, γεγονός που αναπόφευκτα συνδέεται με την αύξηση της ιδιωτικής μετακίνησης (επαγγελματική μετακίνηση). Ακόμη, η αυξημένη κυκλοφορία οχημάτων κατά τις ημέρες αργίας δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα.

2.4. Εν τω μεταξύ, οι πόλεις και οι κοινότητες κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης και σημείωσαν ορισμένες επιτυχίες. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται πολλά προβλήματα. Μια αξιοσημείωτη έρευνα που πραγματοποίησε το 1995 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος αποκαλύπτει ότι η ποιότητα του αέρα στις πόλεις άνω των 500 000 κατοίκων παρουσιάζει προβλήματα. Εξάλλου, 70 περίπου εκατομμύρια κάτοικοι της ΕΕ είναι εκτεθειμένοι στην χειμερινή ρύπανση (χειμέριο νέφος) και το 80 % περίπου του πληθυσμού της ΕΕ τουλάχιστον μία φορά το έτος (κατά το θέρος) είναι εκτεθειμένοι σε εξαιρετικά υψηλή συγκέντρωση όζοντος (θερινό νέφος). Εκτός από τη βιομηχανία και τις εγκαταστάσεις οικιακής θέρμανσης, προστίθενται και τα ιδιωτικά μεταφορικά μέσα, τα οποία αποτελούν την κύρια πηγή ρύπανσης του περιβάλλοντος. Η χρήση ιδιωτικών οχημάτων αυξήθηκε ταχύτερα από τη χρήση άλλων μέσων μεταφοράς και αναμένεται να αυξηθεί περισσότερο. Η αυξανόμενη συγκέντρωση οχημάτων στις κατοικημένες περιοχές εκμηδενίζει τα θετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον που επιτεύχθηκαν χάρη στους καταλύτες. Ακόμη, προστίθενται και άλλα προβλήματα όσον αφορά τις περιβαλλοντικές συνθήκες των πόλεων: πρόκειται, για παράδειγμα, για την διάθεση των αποβλήτων και των λυμάτων. Εν τω μεταξύ, η οικολογική συνείδηση εντάθηκε σημαντικά στις πόλεις και τις κοινότητες. Ενόψει μιας σταθερής και βιώσιμης ανάπτυξης που να λαμβάνει υπόψη την Ατζέντα 21, σημειώνονται σε πολλές περιοχές διάφορες εξελίξεις, οι οποίες ενδεχομένως να οδηγήσουν σε αισθητή βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος και των συνθηκών διαβίωσης στις πόλεις και τις κοινότητες.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ΕΤΠ κάλεσαν την ΕΕ να συμμετάσχει ενεργά στο ζήτημα της αστικής ανάπτυξης. Κατά την διάσκεψη του ΟΗΕ με θέμα τη «μελλοντική εξέλιξη των πόλεων», που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη (Habitat II), τα κράτη μέλη και η ΕΕ ανακήρυξαν την μελλοντική εξέλιξη των πόλεων και των κοινοτήτων ως ζήτημα κοινής μέριμνας.

2.5. Οι παγκόσμιες κλιματικές μεταβολές αποτέλεσαν το σημαντικότερο θέμα της διεθνούς διάσκεψης για το κλίμα που πραγματοποιήθηκε στο Κυότο, το Δεκέμβριο 1997. Ο περιορισμός των εκπομπών ρύπων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου αποτελεί το κύριο αίτημα για την επίτευξη μιας διεθνούς βιώσιμης ανάπτυξης. Με βάση τις επιστημονικές γνώσεις διακεκριμένων κλιματολόγων, απαιτείται ταχεία και αποτελεσματική αντιμετώπιση. Οι κλιματολόγοι της επιτροπής εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών (IPCC) προβλέπουν ότι κατά τα επόμενα 50 έως 100 χρόνια, η θερμοκρασία της Γης θα αυξηθεί από 1 έως 3,5 °C. Τούτο θα οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο του επιπέδου των θαλασσίων υδάτων από 15 έως 95 εκ. Μια τέτοια εξέλιξη θα πλήξει, για παράδειγμα, σημαντικές εκτάσεις των Κάτω Χωρών, τις ελώδεις εκτάσεις της Μεγάλης Βρεττανίας, τη βόρεια ακτή της Γερμανίας, τις παράκτιες περιοχές του Εύξεινου Πόντου, τη πεδιάδα του Πάδου στην Ιταλία και τη θάλασσα των Watten στη δυτική ακτή της Jσltland στη Δανία. Για τους κατοίκους των περιοχών αυτών, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές. Εξάλλου, η άνοδος της θερμοκρασίας, μέσω του φαινομένου του θερμοκηπίου, θα προκαλέσει παγκοσμίως μακροχρόνιες βλάβες στην υγεία, στο ζωικό και φυτικό βασίλειο, στη γεωργία και την αλιεία. Συνεπώς, το θέμα απαιτεί άμεση αντιμετώπιση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να συνεχίσει τις επιτυχείς εργασίες της στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον, με ένα επόμενο πρόγραμμα.

3. Ευρωπαϊκή Ένωση και αστική περιβαλλοντική πολιτική

3.1. Στην ΕΕ, η αστική περιβαλλοντική πολιτική περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους τομείς της ενέργειας, της δόμησης, των μεταφορών, της διάθεσης αποβλήτων και λυμάτων καθώς και την προστασία της φύσης και του τοπίου. Το σύνολο αυτών των καθηκόντων των πόλεων και των κοινοτήτων της ΕΕ αποτελεί το θεμέλιο μιας βιώσιμης ανάπτυξης, σύμφωνα με το σύνθημα «Συνολική σύλληψη, τοπική διαχείριση». Κατά συνέπεια, προϋπόθεση για μια ανάπτυξη που να σέβεται το περιβάλλον σύμφωνα και με την Ατζέντα 21, αποτελεί η θέσπιση από τις πόλεις και τις κοινότητες ενός στρατηγικού σχεδίου καθώς και τομέων δραστηριοτήτων που προσφέρουν δυνατότητες ανάληψης δράσης και θα καθορίζονται από τις ίδιες. Πρόκειται συγκεκριμένα για τη στήριξη και τη βιώσιμη ενίσχυση, τόσο ηθικά όσο και υλικά, και σε επίπεδο ΕΕ, των πολλαπλών δραστηριοτήτων της αστικής περιβαλλοντικής πολιτικής. Είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι η Ατζέντα 21 δεν υπεγράφη από τις πόλεις και τις κοινότητες αλλά από 170 κράτη, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη στήριξη από τις εθνικές κυβερνήσεις και την ΕΕ.

3.2. Οι περιφερειακές δομές των κρατών μελών παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Συγκεκριμένα, οι αρμοδιότητες κατανέμονται διαφορετικά. Ωστόσο, σε γενικές γραμμές, υφίσταται ένα κοινό σημείο σε όλα τα κράτη: οι πόλεις και κοινότητες, ως κατώτερη διοικητική βαθμίδα, διασφαλίζουν την επιτόπου εκτέλεση των εργασιών. Σε αυτές περιλαμβάνονται για παράδειγμα, τομείς που αφορούν το περιβάλλον, όπως η χωροταξία, η ενέργεια, η δόμηση, οι μεταφορές και η διάθεση των λυμάτων. Συνεπώς στην Ευρώπη, μια βιώσιμη και οικολογική πολιτική περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αστική πολιτική. Οι πόλεις και οι κοινότητες αντιμετωπίζουν πολυάριθμα οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά προβλήματα.

3.3. Σχετικά, η επιτυχής ανάπτυξη της ΕΕ θα εξαρτηθεί από την οικονομική και οικολογική επιτυχία των πόλεων και των κοινοτήτων. Διότι οι πολίτες θα ταυτισθούν με μια ΕΕ που διασφαλίζει άμεσα τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις περιφέρειες και τις κοινότητες. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής κ. Jacques Delors, χαρακτήρισε τον προσεχή αιώνα ως «αιώνα των περιφερειών».

3.4. Η ΕΕ αναγνώρισε έγκαιρα τους δεσμούς και την ανάγκη μιας κατάλληλης και βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Τα διαρθρωτικά ταμεία και το ταμείο συνοχής αποτελούν τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ στους τομείς της περιφερειακής πολιτικής και της συνοχής. Για την περίοδο 1994-1999, οι πόροι των δύο αυτών ταμείων ανέρχονται σε 170 δισεκατομμύρια Ecu περίπου. Επειδή η επιτυχία της τοπικής αυτοδιοίκησης κατέχει αποφασιστική σημασία για την ανάπτυξη της ΕΕ, το 30 % έως 40 % των συνολικών πόρων των ταμείων αυτών χορηγείται στις περιφέρειες του στόχου 1. Πρόκειται για τις περιφέρειες που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη. Οι ενισχύσεις που χορηγούνται στις περιφέρειες του στόχου 2 προορίζονται κυρίως για μέτρα αναδιάρθρωσης στις βιομηχανικές περιφέρειες. Συγκεκριμένα, αφορούν την ενίσχυση των μη αναπτυγμένων αγροτικών περιφερειών και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στα αστικά κέντρα. Οι υφιστάμενες αλληλεπιδράσεις αναγνωρίζονται και λαμβάνονται πλέον ως κριτήριο για την ευρωπαϊκή πολιτική βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Το έτος 1994, αναλήφθηκε η κοινοτική πρωτοβουλία Urban, βάσει των Διαρθρωτικών Ταμείων. Στόχος της πρωτοβουλίας αυτής είναι η δημιουργία εταιρικών σχέσεων σε μη ευνοημένες συνοικίες των πόλεων προκειμένου να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα ανάπτυξης μέσω ολοκληρωμένων προγραμμάτων. Η πρωτοβουλία INTEGRA της Επιτροπής δίνει τη δυνατότητα υλοποίησης σχεδίων με στόχο την επίλυση των προβλημάτων απασχόλησης στις μη ευνοημένες συνοικίες.

3.5. Ιδιαίτερη σημασία για μια βιώσιμη και οικολογική ανάπτυξη των πόλεων διαδραματίζουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Τούτο αφορά, αφενός, τη δημιουργία διευρωπαϊκών δικτύων και, αφετέρου, την πολιτική μεταφορών σε τοπικό επίπεδο. Ένα καλό σύστημα δημόσιων μεταφορών, το οποίο αποτελεί επιτυχή εναλλακτική λύση στη μετακίνηση με ιδιωτικά οχήματα, είναι αποφασιστικός παράγων επιτυχούς οικονομικής ανάπτυξης και βιώσιμης και φιλοπεριβαλλοντικής ανάπτυξης των πόλεων και των κοινοτήτων με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας διαβίωσης των κατοίκων. Για το λόγο αυτό, η έννοια της «βιώσιμης κινητικότητας» επιβάλλεται να αποτελέσει τον κύριο στόχο της πολιτικής μεταφορών. Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητο να ληφθούν ακόμη υπόψη, αφενός, η ανάγκη κινητικότητας για τα άτομα και την οικονομία και, αφετέρου, οι επιπτώσεις των μεταφορών στο περιβάλλον. Συνεπώς, η έντονη στήριξη μιας βιώσιμης πολιτικής μεταφορών και περιβάλλοντος, οφείλει να αποτελέσει το κέντρο βάρους μιας ευρωπαϊκής πολιτικής στήριξης. Τα απαραίτητα και κατάλληλα μέτρα είναι ποικίλα. Εκτός, από την ανάπτυξη του δημοσίου συστήματος μεταφορών προσώπων (με ιδιαίτερη προσοχή στη σύνδεση των λιγότερο αναπτυγμένων περιφερειών στα αστικά κέντρα και τις μεγάλες πόλεις), είναι απαραίτητο να εξευρεθούν άλλες εναλλακτικές λύσεις στη μετακίνηση με όχημα ιδιωτικής χρήσεως. Η πολιτική μεταφορών σε τοπικών επίπεδο οφείλει να προωθήσει εφεξής έναν φιλοπεριβαλλοντικό, αποτελεσματικό και οικονομικό συνδυασμό χρήσης των δημόσιων μέσων μεταφοράς, των ποδηλατοδρόμων και των πεζοδρόμων. Ακόμη, ο εφοδιασμός των καταστημάτων λιανεμπορίου στις πόλεις και τις κοινότητες πρέπει να βελτιωθεί προκειμένου μειωθούν τόσο το κόστος μεταφοράς όσο και οι επιπτώσεις στο περιβάλλον. Η οικονομική επιτυχία μέσω μιας βιώσιμης κινητικότητας μπορεί συνεπώς να συνδεθεί με την επιδίωξη της βελτίωσης της ποιότητας διαβίωσης στις πόλεις και τις κοινότητες. Ακόμη, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το άνοιγμα των αγορών ενδέχεται να απειλήσει τις τοπικές υπηρεσίες μεταφορών - καθώς και ενεργειακού εφοδιασμού και διαχείρισης αποβλήτων - και να οδηγήσει σε απώλεια του «τοπικού χαρακτήρα», με αποτέλεσμα την αφαίρεση από τις πόλεις και τις κοινότητες, τομέων δραστηριότητας και, κατά συνέπεια, της δυνατότητας να ασκούν επιρροή σε περιβαλλοντικά ζητήματα.

3.6. Αποφασιστικής σημασίας είναι το γεγονός ότι οι πόλεις και οι κοινότητες, ως τοπικές διοικητικές οντότητες, αποτελούν βασικό παράγοντα μιας βιώσιμης περιβαλλοντικής πολιτικής. Συνεπώς, η ευρωπαϊκή πολιτική περιβάλλοντος ακολουθεί την προσέγγιση «από την βάση στην κορυφή». Οι ευρωπαίοι πολίτες θεωρούν ότι η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί ολοένα και πιο αποφασιστικό παράγοντα μίας ποιοτικής διαβίωσης για τις σημερινές και μελλοντικές γενεές. Το Πράσινο Βιβλίο του 1990 για την αστική ανάπτυξη και η έκθεση του 1996 για τις πόλεις και τις κοινότητες του μέλλοντος συνιστούν την υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης των τοπικών προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών, οικονομικών και οικολογικών πτυχών. Το σχέδιο του 1993 για τις «πόλεις του μέλλοντος» έχει ως στόχο να βοηθήσει τις πόλεις και τις κοινότητες να θέσουν σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα με τίτλο «Τοπική Ατζέντα 21» ή ακόμη, άλλα παρόμοια σχέδια βιώσιμης ανάπτυξης, μέσω εκθέσεων, ανταλλαγής εμπειριών, δικτύων και διάδοσης καθιερωμένων πρακτικών. Οι τοπικές αρχές αναγνωρίζονται ως πραγματική κινητήρια δύναμη της περιφερειακής, εθνικής και ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης. Οι πρωτοβουλίες και δράσεις της Επιτροπής ακολουθούν την ορθή προσέγγιση. Τα μελλοντικά μέτρα της ΕΕ στον τομέα της βιώσιμης οικολογικής ανάπτυξης των πόλεων οφείλουν να βασίζονται στην ίδια προσέγγιση.

3.7. Κατά το παρελθόν, η ΕΕ είχε αναλάβει πολλές δραστηριότητες υπέρ της ευρωπαϊκής πολιτικής περιβάλλοντος. Ένα παράδειγμα είναι ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τον οικολογιστικό έλεγχο, ο οποίος προώθησε την ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης σε πόλεις και κοινότητες. Η σχεδιαζόμενη κοινοτική οδηγία για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον των σχεδίων και προγραμμάτων στηρίζει τη βιώσιμη και φιλοπεριβαλλοντική ανάπτυξη, αν και έχει δοθεί στα κράτη μέλη επαρκές περιθώριο διαμόρφωσης, λαμβανομένων υπόψη των υφιστάμενων εθνικών κανονιστικών μέσων. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να ληφθεί σε γενικές γραμμές υπόψη ότι μια βιώσιμη και φιλοπεριβαλλοντική πολιτική αστικής ανάπτυξης μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς κοινοτικές διατάξεις, εάν, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, γίνουν σαφή τα θετικά αποτελέσματα των οικειοθελών αξιολογήσεων των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

3.8. Ακόμη, η ΕΕ θέσπισε σειρά προγραμμάτων στήριξης, στα οποία συμπεριλαμβάνονται τα ακόλουθα:

- Interreg II: στήριξη τόσο μέτρων για την πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, τη διάθεση των αποβλήτων, τη συνεργασία για θέματα που αφορούν τη χωροταξία, όσο και περιβαλλοντικών προγραμμάτων στον τομέα της διασυνοριακής συνεργασίας κατά μήκος των εσωτερικών και εξωτερικών συνόρων της ΕΕ 7

- Leader II: στήριξη μέτρων διατήρησης και βελτίωσης του περιβάλλοντος, της ποιότητας διαβίωσης και τεχνική βοήθεια υπέρ της αγροτικής ανάπτυξης 7

- Urban: στήριξη μέτρων βελτίωσης της υποδομής (π.χ. καθαρισμός πληγεισών από ρύπανση τοποθεσιών, χωματερών και δημοσίων εγκαταστάσεων) 7

- Resider II: στήριξη κάθε είδους μέτρων για τη βελτίωση του περιβάλλοντος (αποκατάσταση γαιών, τοπίων, κτλ) 7

- LIFE II: ενιαίο μέσο χρηματοδότησης της περιβαλλοντικής πολιτικής στην ΕΕ 7

- Πληροφόρηση για το περιβάλλον: πρόγραμμα για την αύξηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ οικονομικών παραγόντων, τοπικών και περιφερειακών αρχών, περιβαλλοντικών οργανώσεων και οργανώσεων καταναλωτών 7

- Altener: διάδοση και στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους 7

- Joule-Thermie: στήριξη της ορθολογικής χρήσης ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7

- SAVE II: πρόγραμμα για την εξοικονόμηση ενέργειας που εστιάζεται στη μείωση των εκπομπών CO2, με τη βοήθεια της κοινοτικής πρωτοβουλίας για τη βελτίωση της διαχείρισης της ενέργειας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο 7

- Πρόγραμμα δανειοδοτήσεων και εγγυήσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων: στήριξη των επενδύσεων στον τομέα του περιορισμού της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, της εξοικονόμησης πρώτων υλών και της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας.

Τα προγράμματα αυτά είχαν μέχρι στιγμής εντυπωσιακά αποτελέσματα. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να διατηρηθούν και να επεκταθούν τόσο η εμβέλεια όσο και ο τομέας εφαρμογής τους. Ειδικότερα, σημαντικό είναι, όταν η διάρκεια ενός προγράμματος πλησιάζει προς το τέλος της ή όταν εξαντλούνται οι πόροι του, να υφίσταται η δυνατότητα μεταβατικής στήριξης εν αναμονή της υιοθέτησης νέων προγραμμάτων στήριξης. Μόνον έτσι μπορεί να διασφαλισθεί η συνέχεια των εργασιών στις πόλεις και τις κοινότητες.

3.9. Το 1994 άρχισε να λειτουργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) στην Κοπεγχάγη. Κύρια αποστολή του οργανισμού αυτού είναι κυρίως η διάθεση στα κράτη μέλη και τις τρίτες χώρες τεχνικής, επιστημονικής και οικονομικής πληροφόρησης ώστε να είναι σε θέση να χαράσσουν και να εφαρμόζουν μέτρα και νομοθεσία για την προστασία του περιβάλλοντος. Ο ΕΟΠ συμβάλλει επίσης τόσο στην κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού χάρτη όπου καταγράφονται οι περιοχές των οποίων το περιβάλλον απειλείται όσο και στη δημιουργία σταθμών παρακολούθησης. Ακόμη, ασχολείται με την επεξεργασία ενός κοινοτικού δικτύου ενημέρωσης και παρακολούθησης του εδάφους, των υδάτων, του αέρος καθώς και ενός συστήματος άμεσης ενημέρωσης για τις πυρκαγιές δασών και για την όξινη βροχή. Για την υλοποίηση των στόχων αυτών, ο ΕΟΠ δημιούργησε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ενημέρωσης και παρατήρησης του περιβάλλοντος, το οποίο αποτελείται από ειδικευμένους οργανισμούς και εμπειρογνώμονες καθώς και από διάφορα θεματικά κέντρα που εξετάζουν προβλήματα όπως οι εκπομπές ρύπων στην ατμόσφαιρα και στα εσωτερικά ύδατα. Ο ΕΟΠ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην παρακολούθηση της περιβαλλοντικής πολιτικής διότι διαθέτει στην ΕΕ και στα κράτη μέλη αξιόπιστες και συγκρίσιμες πληροφορίες που επιτρέπουν την παρακολούθηση της περιβαλλοντικής πολιτικής. Για το χειρισμό όλων αυτών των πληροφοριών δημιουργήθηκε η βάση δεδομένων Corine. Οι δραστηριότητες αυτές χαίρουν απεριόριστης αποδοχής και μπορούν μελλοντικά να επεκταθούν και να διευρυνθούν.

3.10. Το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας συστάθηκε το 1975 και έχει ως αντικείμενο όχι μόνο τις οικονομικές και κοινωνικές αλλά και τις περιβαλλοντικές πτυχές της διαβίωσης στον αστικό χώρο. Το 1993, τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα για τις τοπικές καινοτομίες, το οποίο επικεντρώθηκε στις οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της βιωσιμότητας, οι οποίες συνδέονται με την κοινωνική δικαιοσύνη και την προστασία του περιβάλλοντος. Επίσης, το Ίδρυμα ερεύνησε τις υφιστάμενες διαδικασίες και μηχανισμούς (κανονισμός για τον οικολογιστικό έλεγχο, δικαίωμα συναπόφασης των κοινοτήτων) καθώς και τις τεχνικές καινοτομίες. Κύρια φροντίδα του Ιδρύματος είναι η προώθηση της ανταλλαγής πληροφόρησης. Ως συλλέκτης εμπειριών σε ευρωπαϊκή κλίμακα, το Ίδρυμα μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αποτελεσματική και διεθνώς συντονισμένη περιβαλλοντική πολιτική στην τοπική βαθμίδα.

3.11. Συνολικά, οι κοινοτικές δραστηριότητες που προαναφέρθηκαν, αναγνωρίζονται ανεπιφύλακτα. Ιδιαίτερα ικανοποιητική είναι η προσέγγιση της ΕΕ, η οποία κατανόησε ότι η υλοποίηση μιας βιώσιμης ανάπτυξης εξαρτάται από μια έντονη στήριξη της περιβαλλοντικής πολιτικής στις πόλεις και τις κοινότητες διότι ο συνολικός απολογισμός μιας βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο θα εξαρτηθεί από τα πολυάριθμα μέτρα που θα ληφθούν στο πλαίσιο της αστικής πολιτικής για το περιβάλλον.

Προϋπόθεση για την ορθή συνέχιση των διεργασιών ενίσχυσης της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο, είναι ωστόσο η ανάπτυξη και η στήριξη των υφιστάμενων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, προκειμένου να αυξηθεί περαιτέρω η αποδοτικότητα των εξαιρετικών κοινοτικών σχεδίων. Επίσης, στην περίπτωση λήξης της διάρκειας ενός χρηματοδοτικού προγράμματος, είναι απαραίτητο να προβλέπεται μεταβατική χρηματοδότηση έως ότου αναληφθούν νέα προγράμματα, ώστε να μην διακόπτονται οι εργασίες. Ένας άλλος τρόπος για να υπάρξει καλύτερη απόδοση είναι, για παράδειγμα, η διοργάνωση ενός κοινοτικού διαγωνισμού μεταξύ των πόλεων και κοινοτήτων της ΕΕ στον τομέα της αστικής πολιτικής περιβάλλοντος, προκειμένου να προωθηθεί η ανταλλαγή πληροφόρησης και η ενημέρωση για ενδεχόμενα επιτεύγματα στον τομέα αυτό.

Οι διαρθρώσεις λήψης αποφάσεων σε επίπεδο δήμων και περιφερειών απαιτούν ενίσχυση προκειμένου να υπάρξει αποτελεσματική δράση λόγω της πολυμορφίας των διαρθρώσεων στην Κοινότητα.

4. Παραδείγματα δράσεων που έχουν αναληφθεί σε διάφορες πόλεις στον τομέα του περιβάλλοντος

Σε πολλούς δήμους και σε πολλές κοινότητες της Ευρώπης αναλήφθηκαν και αναλαμβάνονται επιτυχείς δράσεις με στόχο τη συνεχή και φιλοπεριβαλλοντική ανάπτυξη. Λόγω του μεγάλου αριθμού πρωτοβουλιών, θα γίνει μόνο μία σύντομη περιγραφή και την παρουσίαση ορισμένων παραδειγμάτων από διάφορες περιοχές. Εντούτοις, τα παραδείγματα αυτά προσφέρουν μια εικόνα του δυναμικού που διαθέτουν οι κοινότητες και οι δήμοι της ΕΕ, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με στόχο την αειφόρο ανάπτυξη.

4.1. Γκρατς (Αυστρία): Εκσυγχρονισμός του συστήματος θέρμανσης ως μέσο για την εξοικονόμηση ενέργειας

Το Γκρατς, πρωτεύουσα της επαρχίας Στάγιερμαρκ, εκσυγχρονίζει τις εγκαταστάσεις θέρμανσης στα δημοτικά κτίρια. Το μέτρο αυτό εμπίπτει σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα για τη μείωση των εκπομπών CO2, με τη βοήθεια του οποίου οι αρμόδιοι προσπαθούν, έως το 2010, να περιορίσουν κατά το ήμισυ τις εκπομπές CO2 και κατά 60 % τις εκπομπές άλλων ρύπων. Το πρόγραμμα έχει αρχίσει το 1991 και εντάσσεται στην πολιτική για την εξοικονόμηση ενέργειας, την προστασία του κλίματος και τον περιορισμό των εκπομπών CO2. Οι αρχές της πόλης του Γκρατς υπέγραψαν τη «Δήλωση της Χαϊδελβέργης» το 1994, και συμμετέχουν στην εκστρατεία «Σύμπραξη των πόλεων για την προστασία του κλίματος» και στο συνασπισμό για την προστασία του κλίματος, βάσει των οποίων η πόλη ανέλαβε οικειοθελώς την υποχρέωση να περιορίσει τις εκπομπές CO2.

Ένα σημαντικό παράδειγμα της συμβολής που μπορούν να έχουν οι πόλεις και οι περιφέρειες στην αειφόρο ανάπτυξη, υπό την έννοια των τοπικών προγραμμάτων της Ατζέντας 21 και της διατήρησης του τοπικού κλίματος, είναι «Η Ένωση ευρωπαϊκών πόλεων και περιφερειών για το κλίμα», η οποία έχει ως στόχο τη διαφύλαξη της ατμόσφαιρας. Κατά την ένταξη τους στην ένωση για το κλίμα, οι αρχές τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης δηλώνουν ότι επιθυμούν, αφενός, να προστατεύσουν το περιβάλλον διαβίωσης των ιθαγενών του Αμαζονίου μέσω οικονομικής ενίσχυσης και, αφετέρου, να μειώσουν, μέχρι το 2010, στο ήμισυ, βάσει των τιμών του 1987, τις εκπομπές αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Εξάλλου, έχουν αναληφθεί πολυάριθμες δράσεις σε τοπικό επίπεδο.

Έως το 1987, τα καύσιμα που χρησιμοποιούνταν συνήθως για τη θέρμανση των δημοτικών κτιρίων ήταν άνθρακας και κοκ. Το υψηλό ποσοστό εκπομπών και η υπερβολική κατανάλωση ενέργειας οδήγησαν σύντομα τις αρχές στο συμπέρασμα ότι ήταν απολύτως απαραίτητο να μετατραπεί το σύστημα. Ωστόσο, το εγχείρημα αυτό προσέκρουσε - όπως συμβαίνει σχεδόν παντού - στο πρόβλημα των περιορισμένων πόρων που είχε στη διάθεσή του ο δήμος. Τα 40 εκατομμύρια σελίνια, που χρειάζονταν για τον εκσυγχρονισμό των θερμαντικών εγκαταστάσεων δε έγινε δυνατό να συμπεριληφθούν στο δημοτικό προϋπολογισμό. Το πρόβλημα αυτό αποτελεί ένα συνηθισμένο εμπόδιο που πρέπει να υπερβούν οι ΟΤΑ προκειμένου να προωθήσουν φιλοπεριβαλλοντικά μέτρα εκσυγχρονισμού. Λόγω της οικονομικής και της δημοσιονομικής στενότητας που επικρατεί, είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν οι πόροι που απαιτούνται για την προχρηματοδότηση και την αρχική χρηματοδότηση. Το πρόβλημα λύθηκε αφού συμφωνήθηκε να αναλάβει η αρμόδια δημόσια επιχείρηση το κόστος του εκσυγχρονισμού των θερμαντικών εγκαταστάσεων. Ο Δήμος θα επιστρέψει το αντίστοιχο ποσό καταβάλλοντας επί δέκα χρόνια υψηλότερες τιμές για τη μεταφορά θερμότητας εξ αποστάσεως και για το φυσικό αέριο.

Σύμφωνα με αυτό το «ενεργειακό πρότυπο για τη μείωση της κατανάλωσης», μετατράπηκαν μέχρι σήμερα οι εγκαταστάσεις θέρμανσης 70 δημόσιων κτιρίων. Τα μέχρι τούδε αποτελέσματα περιγράφονται σε μια προσωρινή έκθεση που δημοσιεύτηκε το 1992. Από τις εγκαταστάσεις που εξετάστηκαν, 35 λειτουργούσαν με άνθρακα ή κοκ και 11 με πετρέλαιο. Σήμερα, 15 εγκαταστάσεις θερμαίνονται δια μεταγωγής και 20 λειτουργούν με φυσικό αέριο. Η ετήσια εξοικονόμηση ενέργειας ανέρχεται σε 46 %, πράγμα που σημαίνει ότι η κατανάλωση καυσίμων έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί. Με τη χρησιμοποίηση καυσίμων χαμηλής περιεκτικότητας σε πυριτιούχο άνθρακα οι εκπομπές CO2 μειώθηκαν κατά 69 %, ενώ οι αντίστοιχη μείωση για το μονοξείδιο του άνθρακα και τη σκόνη ήταν 99 %, για το SO2 97 %, για το Nox 72 % και για τους υδρογονάνθρακες 95 %.

Αυτά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα αποδεικνύουν την αξία των κοινοτικών πρωτοβουλιών για την εξοικονόμηση ενέργειας. Η μέθοδος που εφαρμόζει ο δήμος του Γκρατς για την εξοικονόμηση ενέργειας στηρίζεται σε διάφορα μέτρα δηλαδή:

- στη μετατροπή των συστημάτων ώστε να λειτουργούν με θέρμανση από εγκαταστάσεις συνδυασμένης παραγωγής ενέργειας/θερμότητας και με φυσικό αέριο 7

- στη θερμομόνωση και την αποτελεσματική χρήση ενέργειας 7

- στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και κυρίως ηλιακής ενέργειας 7

Για την υλοποίηση των σχεδίων αυτών χρειάζονται οικονομικοί πόροι που οι Δήμοι και οι Κοινότητες δεν έχουν στη διάθεσή τους λόγω της δημοσιονομικής στενότητας που επικρατεί. Στις περιπτώσεις αυτές, η εκ μέρους της ΕΕ θέσπιση μέτρων ενίσχυσης των τοπικών Δήμων και Κοινοτήτων όχι μόνο θα συνέβαλε σταθερά στην προστασία του κλίματος κατά την έννοια της Ατζέντα 21 (μείωση των εκπομπών CO2 με την εφαρμογή νέων τεχνικών θέρμανσης) αλλά θα τόνωνε και την ευρωπαϊκή οικονομία - και κατ' επέκταση την απασχόληση - δεδομένου ότι οι νέες θερμαντικές εγκαταστάσεις θα αυξήσουν τη ζήτηση και την απασχόληση προσωπικού για την τοποθέτησή τους.

4.2. Μπολώνια (Ιταλία): Περιορισμός της κυκλοφορίας αυτοκινήτων στο ιστορικό κέντρο της πόλης

Η σημαντική αύξηση της κυκλοφορίας μηχανοκίνητων οχημάτων στο ιστορικό κέντρο, που έχει κατασκευασθεί μόνο για τους πεζούς, δημιούργησε μια ανυπόφορη κατάσταση από την άποψη του περιβάλλοντος, των πολιτών και των ιστορικών κτιρίων. Οι δρόμοι στο κέντρο είναι στενοί και ελικοειδείς 7 τα τρία τέταρτα, περίπου, των δρόμων του κέντρου είναι μονόδρομοι με πλάτος μικρότερο από 5 μέτρα. Πριν θεσπιστούν μέτρα εκ μέρους των δημοτικών αρχών, η δομή αυτή έπρεπε να απορροφήσει τη συγκέντρωση οχημάτων με μια πυκνότητα 6 500 ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Κατ' αυτόν τον τρόπο ήταν αδύνατο να καταστεί ελκυστική η πεζοπορία, ή η κυκλοφορία με ποδήλατο ή με το λεωφορείο.

Τον Ιούλιο του 1989, η παλιά πόλη της Μπολώνια χαρακτηρίστηκε ως «ζώνη περιορισμένης κυκλοφορίας». Από τις 7 π.μ. έως τις 8 μ.μ. απαγορεύτηκε η κυκλοφορία αυτοκινήτων ΙΧ, με εξαίρεση εκείνα που διέθεταν ειδική άδεια. Παράλληλα με την απαγόρευση της κυκλοφορίας στην παλιά πόλη θεσπίστηκαν τα ακόλουθα μέτρα:

- οι μέχρι πρότινος δημόσιοι χώροι στάθμευσης χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τους κατοίκους της περιοχής και τους εργαζόμενους στα εμπορικά καταστήματα 7

- καθιερώθηκε ανώτατο όριο ταχύτητας 30 χιλιομέτρων σε όλη την περιοχή 7

- αναδιοργανώθηκαν οι δημόσιες συγκοινωνίες 7

- δημιουργήθηκαν περιφερειακοί σταθμοί ανταποκρίσεων 7

- καθιερώθηκαν ζώνες περιορισμένης στάθμευσης 7

- εντάθηκαν οι έλεγχοι των διερχόμενων οχημάτων 7

- διευρύνθηκαν οι πεζόδρομοι με τη χρήση τμημάτων μιας κεντρικής οδού.

Τα μέτρα αυτά οδήγησαν στη μείωση του αριθμού των οχημάτων που διέρχονται καθημερινώς από το κέντρο της πόλης από 152 000, το 1981, σε μόλις 58 000, το 1989. Ταυτοχρόνως, σημειώθηκε αύξηση της κυκλοφορίας ποδηλάτων, αγοραίων και δικύκλων. Εκτός αυτού, αναχαιτίστηκε η πτωτική τάση που παρουσίαζε ο αριθμός των ατόμων που χρησιμοποιούν το λεωφορείο. Επειδή δεν υπήρχαν κονδύλια για την προώθηση της προσπάθειας για τον περιορισμό της κυκλοφορίας, ο δήμος έπρεπε να στηριχθεί αποκλειστικά σε οργανωτικά μέτρα και να μην προχωρήσει σε οικοδομικές τροποποιήσεις. Για τη λήψη περαιτέρω μέτρων, όπως η προβλεπόμενη αύξηση του αριθμού των σταθμών ανταποκρίσεων, η ανέγερση κτιρίων στάθμευσης στο δακτύλιο της παλιάς πόλης και η κατασκευή εφαπτόμενων οδικών κόμβων για την ανακούφισή της, θα απαιτούσαν ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις, στις οποίες η πόλη δεν είναι σήμερα σε θέση να προβεί. Από το παράδειγμα αυτό προκύπτει, επίσης, ότι η θέσπιση συγκεκριμένων μέτρων εκ μέρους της ΕΕ με στόχο τη βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών (λεωφορεία, τροχιόδρομοι) και για την ενίσχυση της μετακίνησης με ποδήλατο και με πεζοπορία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος στους δήμους και της κοινότητες.

4.3. Langeac (Γαλλία): Θέρμανση δια μεταγωγής με τη χρήση υπολειμμάτων υλοτομίας

Το Langeac είναι μια μικρή πόλη 4 300 κατοίκων περίπου, που βρίσκεται στην κεντρική οροσειρά της Γαλλίας. Ο δήμος της πόλης επιδιώκει την εξοικονόμηση ενέργειας με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ιδιαιτέρως τοπικών πόρων, όπως είναι το ξύλο και το νερό. Για το σκοπό αυτό κατασκευάστηκαν δύο εγκαταστάσεις για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7 ένα μικρό υδροηλεκτρικό εργοστάσιο που παράγει περί τα 750 kW και ένα εργοστάσιο παραγωγής θέρμανσης το οποίο λειτουργεί με υπολείμματα υλοτομίας. Το 1987 είχε διασυνδεθεί ήδη στο δίκτυο θέρμανσης ένας αριθμός δημόσιων κτιρίων - ένα σχολείο με 600 μαθητές, ένα ανοικτό κολυμβητήριο, το Γυμνάσιο και το Αμφιθέατρο, το αστυνομικό τμήμα και ένα κέντρο περίθαλψης ατόμων - με ειδικές ανάγκες. Το δίκτυο αυτό (που έχει μήκος περίπου 1 χλμ.) αποτέλεσε την αφορμή για τη χρήση σύγχρονων μεθόδων καύσης ξύλου σε ένα μεγάλο εργοστάσιο παραγωγής θερμότητας. Ως καύσιμα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά υπολείμματα ξυλείας: πριονίδι και υπολείμματα από τα ξυλουργεία της περιοχής, από τα δημοτικά δάση, υπολείμματα ενός εργοστασίου που κατασκευάζει παλέτες και ξύλινα κιβώτια καθώς και ενός εργοστασίου παραγωγής χάρτου. Κάθε χρόνο συλλέγονται και καίγονται 1 200 περίπου τόνοι ξύλου. Το όφελος που προκύπτει για το περιβάλλον είναι σημαντικό: η χρήση ξύλου καθιστά περιττή την καύση 258 000 λίτρων πετρελαίου θέρμανσης κάθε χρόνο. Το κόστος των επενδύσεων για τη δημιουργία του συνολικού συστήματος ανήλθε σε 4,4 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα. Από αυτά, 1,2 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα προήλθαν από το Περιφερειακό Ταμείο ενεργειακών υποθέσεων. Τα έσοδα από την πώληση θερμότητας ανέρχονται ετησίως σε 400 000 γαλλικά φράγκα, πράγμα που σημαίνει ότι το κόστος της εγκατάστασης θα έχει αποσβεστεί σε 15 περίπου χρόνια. Ήδη όμως ο δήμος πληρώνει 20 % λιγότερο από ό,τι μέχρι σήμερα για έξοδα θέρμανσης των κοινοτικών κτιρίων που είναι συνδεδεμένα με το εν λόγω δίκτυο αστικής θέρμανσης. Κατ'αυτό τον τρόπο, παράλληλα με τις θετικές επιπτώσεις που προκύπτουν για το περιβάλλον και την ανάπτυξη της πόλης, οι επενδύσεις του δήμου θα έχουν μακροπρόθεσμα ευνοϊκές επιδράσεις και για το δημοτικό προϋπολογισμό.

4.4. Alphen aan den Rijn (Ολλανδία): Πολεοδομικό πρότυπο «Ecolonia»

Η πολεοδομία πρέπει να θεωρηθεί ότι αποτελεί το επίκεντρο των δράσεων που αναλαμβάνονται σε μία πόλη με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι ο κατ' εξοχήν τομέας ο οποίος επιτρέπει τη λήψη μέτρων που εξασφαλίζουν και στο μέλλον την προστασία του περιβάλλοντος σε μία πόλη. Ένα σχετικό παράδειγμα προσφέρει το πολεοδομικό πρότυπο «Ecolonia» στην ολλανδική πόλη Alphen aan den Rijn. Στόχος του προγράμματος ήταν η κατασκευή ενός συγκροτήματος 101 οικογενειακών κατοικιών οι οποίες θα έπρεπε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της εξοικονόμησης ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος τόσο κατά το στάδιο της ανέγερσης, όσο και κατά τη διάρκεια της χρήσης τους. Ένας από τους στόχους του πρότυπου συγκροτήματος ήταν η εξοικονόμηση ενέργειας με τον περιορισμό της ζήτησης, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και σύγχρονων μεθόδων θέρμανσης και εξαερισμού. Επιπλέον, στο περιβαλλοντικό πρότυπο του συγκροτήματος ενσωματώθηκαν σύγχρονες ψυχολογικές απόψεις. Έτσι, οι πεζοί έχουν για παράδειγμα «προτεραιότητα» έναντι των αυτοκινήτων. Αυτή η ολοκληρωμένη πολεοδομική θεώρηση οδήγησε σε μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου κατά 40 %, της κατανάλωσης ύδατος κατά 20 % και της κατανάλωσης ρεύματος κατά 10 %.

Αυτό που χαρακτηρίζει κατ'εξοχή την «Ecolonia» είναι η πολυπλοκότητα του όλου εγχειρήματος. Πρόκειται για τον συνδυασμό τεχνικών, λειτουργικών, πολεοδομικών και θεωρητικών αντιλήψεων, οι οποίες απαιτούν συνεργασία σε πολλούς και διάφορους τομείς. Κατ'αυτό τον τρόπο, το εγχείρημα αγγίζει τον πυρήνα της προστασίας του αστικού περιβάλλοντος που είναι η πολεοδομία. Ο πολυσχιδής χαρακτήρας του προβλήματος αυτού το καθιστά επίκαιρο για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Η υλοποίηση του προγράμματος «Ecolonia» στην πόλη Alphen aan den Rijn κατέστη δυνατή μόνο με τη συνεργασία διαφόρων υπουργείων, των δημοτικών αρχών, πανεπιστημίων και διαφόρων ομάδων συμφερόντων. Ακριβώς λόγω της πολυπλοκότητας παρόμοιων πολεοδομικών προγραμμάτων, η παροχή υποστήριξης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρείται ιδιαίτερα σκόπιμη.

4.5. Καρλσρούη (Γερμανία): Οι τροχιόδρομοι κινούνται στο σιδηροδρομικό δίκτυο

Στόχος του επονομαζόμενου «προτύπου της Καρλσρούης» είναι η βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών μεταξύ Καρλσρούης και της περιοχής που βρίσκεται σε μια περιφέρεια 30 περίπου χλμ. Το επίκεντρο του μακροπρόθεσμου εγχειρήματος είναι η διασύνδεση των γραμμών του τροχιοδρόμου και των γερμανικών σιδηροδρόμων. Η προσπάθεια αυτή προσφέρει διάφορα πλεονεκτήματα.

- το δίκτυο των τροχιοδρόμων μπορεί να διευρυνθεί με χαμηλό κόστος 7

- μπορεί να δημιουργηθούν περισσότερες γραμμές από τις παρυφές προς την πόλη χωρίς την υποχρέωση μετεπιβίβασης 7

- εκτός της πόλης μπορούν να χρησιμοποιούνται ελαφρότερα οχήματα που καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια 7

- καθίσταται δυνατή η διατήρηση σιδηροδρομικών γραμμών με δευτερεύοντα χαρακτήρα, οι οποίες απειλούνταν με εγκατάλειψη.

Κατά την υλοποίηση του εγχειρήματος αυτού καταβάλλεται μια προσπάθεια ανταπόκρισης στο σκεπτικό της ομάδας στόχου που είναι οι «αυτοκινητιστές», οι οποίες πρέπει να γίνουν οι νέοι πελάτες του δικτύου. Δημιουργήθηκαν περισσότερες στάσεις που βρίσκονται κοντά σε οικισμούς καθώς και γραμμές απευθείας διασύνδεσης με το κέντρο της πόλης. Για τον περιορισμό των βλαβών των δημόσιων μέσων μεταφοράς χρησιμοποιούνται στο μέτρο του δυνατού ίδιες γραμμές. Σε περισσότερες από 100 διασταυρώσεις που διαθέτουν φωτεινή σηματοδότηση εκτελέστηκαν έργα επιτάχυνσης, για την αποφυγή άσκοπων καθυστερήσεων. Τα δρομολόγια είναι φιλικά προς τους επιβάτες, πολύ συχνά και είναι εύκολο να αποτυπωθούν στη μνήμη των επιβατών. Στην προκειμένη περίπτωση όλοι οι τροχιόδρομοι της πόλης διέρχονται κάθε 10 λεπτά για όλη την ημέρα. Παράλληλα το δίκτυο των τροχιοδρόμων διευρύνεται διαρκώς στο εσωτερικό της πόλης. Το δίκτυο πεζοδρόμων στην πόλη και στην περιφέρεια συμπληρώνει το αστικό δίκτυο των τροχιοδρόμων και οδηγεί σε αυτό.

Η προσπάθεια αυτή οδήγησε σε σημαντική αύξηση του αριθμού των επιβατών. Οι επιβάτες των περιφερειακών μέσων συγκοινωνίας, τα οποία διαχειρίζεται η Abtal-Verkehrs-Gesellschaft (AVG) αυξήθηκαν από 10,1 εκατομμύρια το 1986 σε 23,4 εκατομμύρια το 1992. Για το 56 % περίπου όλων των δρόμων, η επιλογή του μέσου μεταφοράς γίνεται με βάση τις ανάγκες του περιβάλλοντος (οδοιπορία, ποδήλατο και με δημόσια μέσα συγκοινωνίας). Από τα εγκαίνια μιας νέας γραμμής προς τη γειτονική μικρή πόλη Bretten, οι πρώτες μετρήσεις αποκαλύπτουν μια αύξηση του αριθμού των επιβατών κατά 423 % ενώ υπολογίζεται ότι σε ένα χρόνο η συνολική αύξηση θα ανέλθει σε 479 %, λόγω της αύξησης της χρήσης το σαββατοκύριακο. Ο αριθμός των επιβατών των σιδηροδρόμων που διέρχονται από το Bretten σημείωσε αύξηση κατά 1/3. Ταυτόχρονα, ο παράλληλος επαρχιακός δρόμος απαλλάχθηκε από την κυκλοφοριακή συμφόρηση. Με τη δημιουργία τεσσάρων νέων στάσεων στο επαρχιακό διοικητικό κέντρο Bretten, που έχει 26.000 κατοίκους, βελτιώθηκε σημαντικά η διασύνδεση των κατοικημένων περιοχών, των σχολείων και ορισμένων επιχειρήσεων. Η εξοικονόμηση χρόνου για τη μετάβαση από το σημείο αυτό στο κέντρο της Καρλσρούης ανέρχεται σε 15 περίπου λεπτά για μια διαδρομή.

Οι τιμές των εισιτηρίων μειώθηκαν σημαντικά. Το γεγονός αυτό συνέβαλε σημαντικά στην αύξηση της ελκυστικότητας των δημόσιων μέσων μεταφοράς. Παρά - ή καλύτερα - ακριβώς λόγω του χαμηλού κόστους των εισιτηρίων, τα καθαρά έσοδα του οργανισμού συγκοινωνιών της Καρλσρούης ανήλθαν τα τελευταία χρόνια σε ένα ποσό που καλύπτει το κόστος κατά 70 % περίπου. Ωστόσο, λόγω των υψηλών επενδύσεων που απαιτούνται για την υλοποίηση του προγράμματος, των διακυμάνσεων των επιτοκίων και των αποσβέσεων αναμένεται ότι το ποσοστό αυτό πρόκειται στο μέλλον να μειωθεί.

4.6. Schkφlen (Γερμανία): Προστασία του περιβάλλοντος και της απασχόλησης με τη δημιουργία σταθμού καύσης άχυρων

Ακολουθώντας το παράδειγμα της Δανίας, η πόλη Schkφlen δημιούργησε ένα σταθμό καύσης άχυρων για την δια μεταγωγής θέρμανση κατοικιών και για την παροχή ζεστού νερού. Το άχυρο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή θέρμανσης υπάρχει σε αφθονία στο γεωργικό περίγυρο της πόλης Schkφlen. Η καθιέρωση της μεθόδου καύσης βιομάζας, που αναπτύχθηκε κυρίως στη Δανία, είχε παρά πολύ θετικές επιδράσεις στο Schkφlen και τις γύρω περιοχές. Τα μηχανήματα του σταθμού καύσης άχυρου καθώς και των σταθμών θέρμανσης οι οποίοι τροφοδοτούν τα νοικοκυριά αποκτήθηκαν από τη Δανία. Ταυτόχρονα, η τοποθέτηση έγινε από τοπικές βιοτεχνικές επιχειρήσεις, οι δραστηριότητες των οποίων τονώθηκαν σημαντικά με τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων συντήρησης και με την εγκατάσταση νέων διασυνδέσεων σε ιδιωτικές κατοικίες. Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν ιδιωτικές επενδύσεις της τάξης των 3 εκατομμυρίων DM. Η διασύνδεση με το δίκτυο θέρμανσης δια μεταγωγής απαιτούσε την μετάβαση από τους ατομικούς καυστήρες σε ένα σύστημα κεντρικής θέρμανσης των κατοικιών. Κατ' αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκαν νέες και μόνιμες θέσεις απασχόλησης στη βιοτεχνία. Η ανάγκη τροφοδοσίας του σταθμού καύσης άχυρου οδήγησε στη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων με γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Ο σταθμός καύσης άχυρου συμβάλλει σημαντικά στην προστασία του περιβάλλοντος. Λόγω της λειτουργίας του οι εκπομπές διοξειδίου του θείου (SO2) στο Schkφlen μειώθηκαν κατά 26 % και οι εκπομπές σκόνης και μονοξειδίου του άνθρακος κατά 25 %. Ως ανανεώσιμη βιομάζα, το άχυρο είναι πολύ πιο οικονομικό από ό,τι τα στερεά καύσιμα όπως π.χ. το πετρέλαιο, ο άνθρακας ή το φυσικό αέριο. Με 2,5 κιλά άχυρο μπορεί να αντικατασταθεί 1 κιλό πετρελαίου καύσης. Κατ'αυτό τον τρόπο προκύπτουν και άλλα οφέλη για το περιβάλλον: με την καύση άχυρου εκλύεται σε ένα χρόνο ακριβώς η ίδια ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα η οποία αφαιρείται από την ατμόσφαιρα από τα φυτά και το φαινόμενο της φωτοσύνθεσης.

4.7. Kassel (Γερμανία): Αστική επιμελητεία

Οι δήμοι και οι κοινότητες διαθέτουν δυνατότητες για τη μείωση της κυκλοφορίας σε μια ζώνη με την καθιέρωση της αστικής επιμελητείας. Η ιδέα αυτή πρέπει να γίνει κατανοητή ως μέτρο για την οργάνωση της κυκλοφορίας. Σύμφωνα με αυτό επιδιώκεται η σύμπτυξη ενός όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους της κυκλοφορίας οχημάτων που διέρχονται από μια πόλη σε συνδυασμό με την αποτελεσματική διαρρύθμιση της διανομής μεγάλων και μικρών ποσοτήτων εμπορευμάτων με τη θέσπιση συγκεκριμένων μέτρων. Αυτό μπορεί για παράδειγμα να επιτευχθεί με τη συγκέντρωση εμπορευμάτων που προέρχονται από την περιφέρεια μιας πόλης ή εκτός των συνόρων αυτής και προορίζονται για το κέντρο ή για μικρότερα συνοικιακά εμπορικά κέντρα. Τα εμπορεύματα αυτά θα είναι δυνατό στη συνέχεια να διανέμονται με μια ή περισσότερες αποστολές από τον χώρο ενδιάμεσης αποθήκευσης αναλόγως με τις απαιτήσεις των εμπόρων ή των πελατών. Το πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι με τη βοήθεια της αστικής επιμελητείας μπορεί να εξασφαλιστεί μια σταθερή ή ακόμη και αυξημένη κυκλοφορία εμπορευμάτων με λιγότερες διαδρομές. Η τροφοδοσία των αστικών κέντρων θα βελτιωθεί στο μέτρο του δυνατού, ενώ θα βελτιωθούν σαφώς η κυκλοφορία εμπορευμάτων εντός και από τα κέντρα των πόλεων και σε περιοχές εκτός των κέντρων. Η μέθοδος αυτή συμβάλλει ταυτόχρονα στην διατήρηση ή ακόμη και στην ενίσχυση της ισχύος της οικονομίας.

Στην πόλη Kassel υπάρχουν 10 μεταφορικές επιχειρήσεις, οι οποίες διεκπεραιώνουν το μεγαλύτερο μέρος της παράδοσης εμπορευμάτων στο κέντρο της πόλης, που έχουν δημιουργήσει τον συνασπισμό με την ονομασία «City-Logistik Kassel». Υπάρχει μια ανεξάρτητη επιχείρηση υπηρεσιών η οποία συγκεντρώνει όλες τις αποστολές που προορίζονται για το κέντρο της πόλης και τις συνδυάζει κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν κατά κανόνα με μια πρωινή και μια απογευματινή αποστολή να πραγματοποιηθούν εγκαίρως και με βάση τις επιθυμίες όλων των πελατών. Έτσι, αντί για τα 20 οχήματα που χρειάζονται στο παρελθόν, σήμερα οι μεταφορές αυτές διεκπεραιώνονται με δύο μόνο οχήματα, γεγονός το οποίο όχι μόνο οδηγεί σε σημαντικό περιορισμό της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος, αλλά και περιορίζει σημαντικά το κόστος.

4.8. Gφteborg (Σουηδία): Σεβασμός του περιβάλλοντος με τις δημόσιες προμήθειες

Το 1990, οι αρχές του Gφteborg κατάρτισαν ένα σχέδιο σύμφωνα με το οποίο όλες οι δημόσιες προμήθειες πρέπει να στηρίζονται σε σχέδια που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του περιβάλλοντος. Στην πράξη η απόφαση αυτή σημαίνει ότι θα αγοράζονται μόνο προϊόντα τα οποία έχουν όσο το δυνατό λιγότερο αρνητικές επιπτώσεις για το περιβάλλον τόσο όταν παράγονται, όσο και όταν χρησιμοποιούνται. Στις ιδιαίτερα σημαντικές απαιτήσεις του προγράμματος αυτού συμπεριλαμβάνεται και ο όρος ότι τα προϊόντα δεν πρέπει να είναι επιβλαβή για την υγεία των καταναλωτών, πρέπει να μπορούν να διασπώνται βιολογικά ή να ανακυκλώνονται, να μην απαιτούν άσκοπη κατανάλωση ενέργειας και φυσικών πόρων, ενώ στο στάδιο της παραγωγής τους πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις όσον αφορά το περιβάλλον. Η πόλη του Gφteborg δεν χρησιμοποιεί καθόλου προϊόντα τα οποία περιέχουν ορισμένα βλαβερά χημικά συστατικά. Οι δημόσιες υπηρεσίες χρησιμοποιούν χαρτί το οποίο έχει λευκανθεί χωρίς τη χρήση χλωρίου.

Με αυτές τις αποφάσεις του δήμου της πόλης επηρεάστηκε με θετικό τρόπο η συμπεριφορά των παραγωγών και των καταναλωτών. Επειδή στην πόλη του Gφteborg μπορούν να πωλούνται μόνο φιλικά προς το περιβάλλον προϊόντα, έχουν αποσυρθεί από την αγορά όλα τα προϊόντα που είναι βλαβερά για το περιβάλλον. Σήμερα, όλες οι επιχειρήσεις που τροφοδοτούν την πόλη του Gφteborg υποχρεούνται να καταθέσουν μια δήλωση στην οποία αναφέρεται κατά πόσο τα προϊόντα αυτά ανταποκρίνονται στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Στην αρχή, το εγχείρημα αυτό προσέκρουσε σε αντιδράσεις των επιχειρηματικών κύκλων 7 μακροπρόθεσμα όμως, η συμπεριφορά των καταναλωτών της πόλης επέδρασε θετικά όσον αφορά την καθιέρωση φιλοπεριβαλλοντικών μεθόδων παραγωγής. Σήμερα, τα προϊόντα είναι προσαρμοσμένα στις ποιοτικές απαιτήσεις της πόλης.

5. Συμπεράσματα

5.1. Τα λίγα παραδείγματα που παρατέθηκαν από την πληθώρα τοπικών πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί από διάφορες πόλεις καθιστούν σαφή τον ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι οργανισμοί της τοπικής αυτοδιοίκησης για την προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης. Η αρχή «σφαιρική θεώρηση, τοπική δράση» μπορεί να υλοποιηθεί με αποτελεσματικό τρόπο μόνο με την ανάπτυξη επιτόπιων δραστηριοτήτων εκ μέρους των δήμων και των κοινοτήτων. Πρόκειται ακόμη για μια άμεση έκφραση της αρχής της επικουρικότητας όπως θεσπίζεται από το άρθρο 3 Β της Συνθήκης ΕΚ. Προϋπόθεση μιας φιλοπεριβαλλοντικής ανάπτυξης και από την άποψη του προγράμματος Ατζέντα 21 είναι κατά συνέπεια η προσφορά των απαραίτητων περιθωρίων κίνησης καθώς και ο καθορισμός τομέων δραστηριότητας στους οποίους οι δήμοι και οι κοινότητες έχουν σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα να ασκούν μια αυτόνομη πολιτική. Η Επιτροπή της ΕΕ πρέπει στο μέλλον να καταβάλει προσπάθειες για την ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών και των ευθυνών των δήμων στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής. Συνεπώς, πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε η εφαρμοζόμενη νομοθεσία να αποτελεί μια ελάχιστη ρύθμιση που να επιτρέπει στις διάφορες χώρες, περιφέρειες και δήμους να προχωρούν πέραν των απαιτούμενων επιπέδων θεσπίζοντας ελάχιστα όρια. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να υποστηριχθεί η δυναμική ανάπτυξη της προστασίας του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος με την παρότρυνση των δήμων και των πόλεων να προχωρούν πέραν των ορίων που θέτει η Κοινότητα. Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι μια βιώσιμη αστική πολιτική που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του μέλλοντος μπορεί να ασκηθεί μόνο μέσω μιας εταιρικής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των κρατών μελών της ΕΕ.

5.2. Δεν υπάρχει καμία αντίφαση - όπως κακώς υποστηρίζεται από ορισμένους - μεταξύ προστασίας του περιβάλλοντος, οικονομικής ανάπτυξης και διατήρησης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Αντίθετα μάλιστα οι τομείς αυτοί μπορούν να αλληλοϋποστηριχθούν μέσω του φαινομένου της συνεργίας που επιτυγχάνεται. Με τη θέσπιση μέτρων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα οποία προάγουν τις οικολογικές δράσεις καθώς και την έρευνα στον τομέα της τεχνολογίας του περιβάλλοντος, μπορούν να δημιουργηθούν μόνιμες θέσεις απασχόλησης. Οι οικολογικές και οικονομικές δυνατότητες ανάπτυξης που προκύπτουν κατ'αυτόν τον τρόπο μπορούν να οδηγήσουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στους δήμους και τις κοινότητες. Κατ'αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες μπορούν να βιώσουν περισσότερο συγκεκριμένα τη δημιουργική παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.3. Με την κατάρτιση οικολογικών σχεδίων και την ανάληψη οικολογικών δράσεων στους δήμους και τις κοινότητες μπορεί μακροπρόθεσμα να εξοικονομηθούν δημοσιονομικοί πόροι. Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πόλεις όσον αφορά τη θέσπιση μέτρων στα πλαίσια της άσκησης μιας πολιτικής για το περιβάλλον είναι σε πολλές περιπτώσεις η έλλειψη πόρων για την προχρηματοδότηση και την προώθηση προγραμμάτων. Αυτός είναι και ο λόγος που σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν να υλοποιηθούν δημοτικά μέτρα για την προαγωγή μιας φιλοπεριβαλλοντικής και αειφόρου ανάπτυξης.

5.4. Ενόψει όλων αυτών επιβάλλεται να ληφθούν συγκεκριμένα και ενισχυμένα μέτρα τόνωσης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα οποία θα συμβάλλουν με αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο στην άσκηση μιας σταθερής και οικολογικής αναπτυξιακής πολιτικής εκ μέρους των ΟΤΑ. Στα πλαίσια της προσπάθειας αυτής θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προτεραιότητα στα ακόλουθα σημεία:

- προαγωγή της κατάρτισης σχεδίων για την εξοικονόμηση ενέργειας, ανάπτυξη και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και επενδύσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας σε πόλεις και κοινότητες 7

- ενίσχυση των μέτρων και των μέσων μεταφοράς που αποτελούν εναλλακτική λύση στα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα και βελτίωση των συνδέσεων μεταξύ των πόλεων και των αστικών κέντρων με τα περίχωρα καθώς και θέσπιση μέτρων για τη μείωση των μεταφορών για την παράδοση εμπορευμάτων στους δήμους και τις κοινότητες («αστική επιμελητεία») 7

- προαγωγή των ολοκληρωμένων αξιολογήσεων μιας τοπικής πολιτικής που να προσανατολίζεται στη βιωσιμότητα και η οποία να λαμβάνει εξίσου υπόψη τομείς όπως η μέριμνα για το περιβάλλον (π.χ. σχέδια οικολογικής διαχείρισης και οικολογιστικού ελέγχου σε επίπεδο κοινότητας), η διάθεση αποβλήτων, η διαχείριση των υδάτινων πόρων, οι κατασκευές και ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η βιοποικιλία και τα σχετικά τοπικά σχέδια, η καταπολέμηση της ηχορύπανσης, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και η συμμετοχή των πολιτών.

5.5. Ταυτόχρονα πρέπει να υπάρξει μέριμνα για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ πόλεων όσον αφορά την άσκηση μιας αειφόρου αστικής πολιτικής. Στον τομέα αυτό έχουν αναπτυχθεί ήδη διάφορες δραστηριότητες από την «European Sustainable Cities & Towns Campaign» βάσει της οποίας συνεργάζονται πέντε αστικά δίκτυα με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μία από τις πρωτοβουλίες έχει σχέση με το αποκαλούμενο «Sustainable Cities & Towns Award» το οποίο απονεμήθηκε για δεύτερη φορά. Η ανταλλαγή «καλών πρακτικών» διεξάγεται εκτός άλλων μέσω της «Local Sustainability Good Practice Database» στην οποία υπάρχει πρόσβαση μέσω του Internet. Έχει ιδιαίτερη σημασία να προωθηθούν ιδιαιτέρως οι πρωτοβουλίες αυτές και να υποστηριχθούν εκ μέρους της Επιτροπής. Επιβάλλεται η τακτική χρηματοδότηση αυτής της εκστρατείας.

5.6. Η προκήρυξη από την ΕΕ ενός διαγωνισμού για τις «ευρωπαϊκές πόλεις και κοινότητες που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του μέλλοντος» μπορεί να δώσει μια περαιτέρω ώθηση στην ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ τοπικών αρχών και, παράλληλα, να αποτελέσει αναγνώριση των καταλληλότερων μέτρων της τοπικής περιβαλλοντικής πολιτικής. Ένας τέτοιος διαγωνισμός δεν πρέπει να θεωρείται ανταγωνιστικός των υφιστάμενων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της εκστρατείας για τις ευρωπαϊκές πόλεις και κοινότητες του μέλλοντος (European Sustainable Cities and Towns) αλλά, αντίθετα, συμπληρωματικός διότι επιτρέπει τη συνεκτίμηση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων. Από την αναγνώριση αυτή προκύπτει ότι τα προβλήματα των αστικών κέντρων διαφέρουν από εκείνα των περιχώρων τους και των μικρότερων δήμων και κοινοτήτων και ότι οι πολιτικές που εφαρμόζονται στις περιοχές αυτές και προσανατολίζονται στη βιωσιμότητα δεν πρέπει να συγκρίνονται, στο πλαίσιο διαγωνισμού, με εκείνες που εφαρμόζονται στις μεγάλες πόλεις και τα αστικά κέντρα.

5.7. Προκειμένου να προωθηθεί η επιτόπου αξιολόγηση των τοπικών δραστηριοτήτων, κριτής για το διαγωνισμό θα μπορούσε να ορισθεί ένας ανεξάρτητος οργανισμός για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και με την ενεργό συμμετοχή των τοπικών εκπροσώπων. Με ένα διαγωνισμό αυτού του είδους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να εισαγάγει μια νέα προσέγγιση της πολιτικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία να βασίζεται στην εταιρική σχέση με τα κράτη μέλη, την τοπική αυτοδιοίκηση και τους ιδιώτες. Ένας τέτοιος διαγωνισμός θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες ανταλλαγές πληροφοριών με την Επιτροπή και θα διασφαλίσει την απαραίτητη ανατροφοδότηση (feedback), ώστε να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων στήριξης. Παράλληλα, η αναγνώριση εξόχων παραδειγμάτων τοπικής πολιτικής περιβάλλοντος θα δημιουργήσει ένα πρόσφορο πεδίο ανταλλαγών μεταξύ ευρωπαϊκών πόλεων και δήμων.

Βρυξέλλες, 12 Μαρτίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() COM(95) 624 τελικό.

() ΕΕ C 217 της 6.8.1994, σ. 10 7 ΕΕ C 210 της 14.8.1995, σ. 53, 78 και 117 7 ΕΕ C 100 της 2.4.1996, σ. 60, 65, 78, 115 και 124 7 ΕΕ C 129 της 2.5.1996, σ. 36 7 ΕΕ C 182 της 24.6.1996, σ. 7 και 12 7 ΕΕ C 337 της 11.11.1996, σ. 4, 20 και 34 7 ΕΕ C 34 της 3.2.1997, σ. 12, 22 και 30 7 ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 74 7 ΕΕ C 215 της 16.7.1997, σ. 44 και 50 7 ΕΕ C 379 της 15.12.1997, σ. 11 και 63.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(97) 197 τελικό.