Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Σχέδιο ερμηνευτικής ανακοίνωσης της Επιτροπής: Ελευθερία παροχής υπηρεσιών και γενικό συμφέρον στον τομέα των ασφαλειών»

(98/C 407/08)

Στις 24 Μαρτίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού. η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω σχέδιο.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουλίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Ataνde Ferreira.

Κατά τη 357η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 108 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που εξέδωσε με θέμα «Η ασφαλιστική αγορά και οι καταναλωτές» (), η ΟΚΕ εφιστούσε την προσοχή σε ορισμένες δυσκολίες ερμηνευτικής φύσεως που αποτελούν εμπόδιο για την αποτελεσματική υλοποίηση της ενιαίας ασφαλιστικής αγοράς, και τόνιζε κυρίως την ασάφεια ως προς «το ακριβές όριο μεταξύ της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών καθώς και τις έννοιες "προσωρινότητα", "τακτικότητα", "περιοδικότητα", "συνέχεια" και "συχνότητα" οι οποίες συνδέονται με τον προσδιορισμό του», καθώς επίσης και ως προς «την έννοια "γενικό συμφέρον" με βάση την ερμηνεία της οποίας (με μεγάλες αποκλίσεις) κατέστη δυνατό κάθε κράτος μέλος να υπερασπίζει ποικίλες εξαιρέσεις από την ελευθερία παροχής υπηρεσιών».

1.1.1. Για τούτο, η ΟΚΕ επιθυμεί να συμπληρώσει την προαναφερόμενη γνωμοδότησή της με το παρόν έγγραφο σχετικά με το «Σχέδιο ερμηνευτικής ανακοίνωσης της Επιτροπής: Ελευθερία παροχής υπηρεσιών και γενικό συμφέρον στον τομέα των ασφαλειών» ().

1.2. Η θεωρία σχετικά με το «γενικό συμφέρον», όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή στο Σχέδιο ερμηνευτικής ανακοίνωσης, απορρέει, κατά μεγάλο μέρος, από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

1.2.1. Εντούτοις, η προέλευση της έννοιας του «γενικού συμφέροντος», που εξομοιώνεται με το «κοινό καλό» ή το «κοινό συμφέρον», το οποίο οφείλει να επιδιώκει η Διοίκηση του κάθε Κράτους, πρέπει να αναζητηθεί στις θεμελιώδεις αρχές του συνταγματικού και διοικητικού δικαίου, που είναι κοινές στις δυτικές χώρες.

1.2.2. Η έννοια αυτή συναντάται στις καταβολές οποιασδήποτε θεωρίας που νομιμοποιεί τη θέσπιση περιορισμών ή προϋποθέσεων για την ελεύθερη άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και για τα προσωπικά συμφέροντα, τα όρια όμως της οποίας, αυστηρά καθορισμένα από το Νόμο, αποτελούν προϋποθέσεις για τη θεμιτή άσκηση της εξουσίας της Δημόσιας Διοίκησης ως προς την επιβολή περιορισμών (συνδεδεμένη άσκηση).

1.2.3. Δηλαδή, η συνταγματική και διοικητική θεωρία καθόρισε, με σαφήνεια, ότι το γενικό συμφέρον απαιτεί να περιλαμβάνει ο Νόμος όχι μόνο έναν τυπικό ορισμό του στόχου του και των προϋποθέσεών του, αλλά και τα κατάλληλα μέσα για την επιβολή του.

1.3. Σε κοινοτικό επίπεδο οι συστατικές νομοθετικές αρχές που αφορούν την έννοια του «γενικού συμφέροντος» ως σημείο αναφοράς για τον περιορισμό των ελευθεριών που προβλέπονται από τη Συνθήκη της Ρώμης, απαριθμούνται στα άρθρα 36, 48, 56, 73 Δ, 77, 90 παρ. 2, 128, 129, 129 Α και 130 Ρ της Συνθήκης.

Σε τομεακό επίπεδο σημαντικός αριθμός οδηγιών και κανονισμών αναφέρεται στην έννοια του «γενικού συμφέροντος», όπως παραδείγματος χάρη η οδηγία 91/440/ΕΟΚ και ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1893/91 για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 για τις αεροπορικές μεταφορές, η οδηγία αριθ. 97/67/ΕΚ της 15ης Δεκεμβρίου 1997 για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, οι οδηγίες αριθ. 98/10/ΕΚ της 26ης Φεβρουαρίου 1998 και αριθ. 97/33/ΕΚ της 30ης Ιουνίου 1997 για τις τηλεπικοινωνίες, η οδηγία 96/19/ΕΚ της 13ης Μαρτίου 1996 που τέθηκε σε ισχύ το 1997 για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, και η 2η Τραπεζική οδηγία αριθ. 89/649/ΕΟΚ της 15ης Δεκεμβρίου 1989 για τις τραπεζικές δραστηριότητες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα που εξετάζεται στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης παρουσιάζουν οι αποκαλούμενες «Τρίτες οδηγίες» για τις ασφάλειες και ιδιαίτερα τα άρθρα 28, 32 αριθ. 4 και 41 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ της 18ης Ιουνίου 1992 και 92/96/ΕΟΚ της 10ης Νοεμβρίου 1992 αντίστοιχα, καθώς και το άρθρο 54 της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ ().

1.3.1. Η ανάλυση των προαναφερθεισών αρχών καταδεικνύει ότι, τόσο όσον αφορά το πρωτογενές δίκαιο όσο και το παράγωγο δίκαιο, η έννοια του γενικού συμφέροντος, όπως περιγράφεται στο εθνικό δίκαιο έρχεται, σε αντίθεση με την έννοια του «ευρωπαϊκού συμφέροντος» ή του «κοινοτικού συμφέροντος», αν ληφθεί υπόψη ότι βάσει του πρώτου αιτιολογούνται ορισμένες παρεκκλίσεις από τις διατάξεις της Συνθήκης ενώ το δεύτερο περιορίζει τις εθνικές παρεμβάσεις και αποτελεί τη θεμελιώδη βάση για την ανάθεση των διαφόρων αρμοδιοτήτων της ΕΕ (βλ. άρθρα 126, 128, 129 Β, 130, 130 Α και 130 ΣΤ της Συνθήκης).

Εξάλλου, η έννοια του «γενικού συμφέροντος» περιλαμβάνει δύο πτυχές: το οικονομικό συμφέρον (όπως ορίζεται από τα άρθρα 77, 90, και 92 της Συνθήκης και τις διατάξεις του παράγωγου δικαίου που προαναφέρθηκαν) και το μη οικονομικό συμφέρον, που περιλαμβάνει τις εξαιρέσεις από τις βασικές ελευθερίες (άρθρα 36, 48, 56 και 73 Δ της Συνθήκης), την προστασία των καταναλωτών (άρθρο 129 Α της Συνθήκης), την προστασία του περιβάλλοντος (άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης), την προστασία της υγείας (άρθρο 129 της Συνθήκης) και την προαγωγή και προστασία του πολιτισμού (άρθρο 128 της Συνθήκης).

1.3.2. Ομοίως, το κοινοτικό νομικό πλαίσιο περιλαμβάνει θεμελιώδη στοιχεία για τον καθορισμό των συνθηκών υπό τις οποίες τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προβούν στη διαφύλαξη του εθνικού «δημοσίου συμφέροντος» ή του «γενικού συμφέροντος». Οι προαναφερθείσες όμως διατάξεις είναι διασκορπισμένες και όχι συστηματοποιημένες, και για το λόγο αυτό η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, τόσο για την κατανόηση όσο και για την ερμηνεία τους.

Εξάλλου, οι υφιστάμενες τάσεις ως προς το παράγωγο δίκαιο οδηγούν προς την κατεύθυνση του ολοένα και μεγαλύτερου περιορισμού της δυνατότητας παρέμβασης των κρατών μελών, ιδιαίτερα σε τομείς καθοριστικής σημασίας για την οικονομία, ενώ ενισχύεται ολοένα και περισσότερο η τάση για την καθιέρωση ενός ενιαίου κοινοτικού ορισμού της έννοιας του γενικού συμφέροντος και των μέτρων διαφύλαξής του, εξέλιξη που πιθανόν να αντιβαίνει σε μία ορισμένη ερμηνεία της αρχής της επικουρικότητας ().

1.4. Όσον αφορά, ιδιαίτερα, τον τομέα των ασφαλειών, και, κατά ένα τρόπο, τις ομοιότητες που παρουσιάζει με τον τραπεζικό τομέα (), ο διαφορετικός τρόπος ερμηνείας και εφαρμογής εκ μέρους των κρατών μελών της επιφύλαξης του γενικού συμφέροντος έχει ως αποτέλεσμα την παρεμβολή εμποδίων στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, και προκαλεί αδικαιολόγητες καθυστερήσεις στην εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των ασφαλειών, για λόγους που άπτονται όχι της προστασίας γενικών, μη οικονομικών συμφερόντων, όπως η προστασία της δημόσιας υγείας ή της δημόσιας τάξης ή έστω της προστασίας των καταναλωτών αλλά για λόγους που αφορούν ειδικά οικονομικά συμφέροντα εθνικών επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων που έχουν εγκατασταθεί και λειτουργούν στα εν λόγω κράτη μέλη.

2. Συνοπτική παρουσίαση της προσεγγίσης της Επιτροπής στο πλαίσιο του σχέδιου ανακοίνωσης

2.1. Στόχος της Επιτροπής είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και ο προσδιορισμός των κοινοτικών κανόνων που θα πρέπει να εφαρμόζονται. Ταυτόχρονα η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχει ως στόχο να λάβει, το παρόν σχέδιο ανακοίνωσης, τη μορφή Ερμηνευτικής Ανακοίνωσης «με την οποία θα καθίσταται γνωστή στους οικονομικούς φορείς και στα κράτη μέλη η θέση την οποία θα μπορούσε να λάβει η Επιτροπή αν ελάμβανε γνώση κάποιου προβλήματος».

2.2. Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή αποσαφηνίζει κατά πρώτο λόγο τη διάκριση του νομικού καθεστώτος ως προς το δικαίωμα εγκατάστασης και ως προς την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον τομέα των ασφαλειών.

2.2.1. Βασιζόμενη κατά κύριο λόγο στο πρωτογενές δίκαιο () η Επιτροπή προσδιορίζει ως πρωταρχικό κριτήριο διάκρισης τον προσωρινό χαρακτήρα ή τη διάρκεια της παρουσίας της παρέχουσας υπηρεσίες επιχείρησης με έδρα σε ένα κράτος μέλος (κράτος μέλος προέλευσης) σε ένα άλλο κράτος μέλος (κράτος μέλος στο οποίο παρέχονται οι υπηρεσίες).

2.2.2. Σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ο προσωρινός χαρακτήρας της παροχής υπηρεσιών θα πρέπει να εκτιμάται όχι μόνο σε σχέση με τη διάρκεια αλλά και σε σχέση με τη συχνότητα, την περιοδικότητα και τη συνέχειά της, ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις αδυναμίας εφαρμογής των ισχυουσών διατάξεων, στην περίπτωση εταιρειών που όντας εγκατεστημένες σε κάποιο κράτος μέλος, ασκούν από αυτό, πλήρως ή μερικώς, τη δραστηριότητα τους στο έδαφος ενός άλλου κράτους μέλους.

Παρά το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την Επιτροπή τα προαναφερθέντα ισχύουν μόνο στην περίπτωση που υπάρχει μετακίνηση και μόνιμη παρουσία του παρέχοντος υπηρεσίες από το κράτος μέλος προέλευσης στο κράτος μέλος υποδοχής και όχι στην περίπτωση που ο παρέχων υπηρεσίες συμφώνησε να παράσχει τις εν λόγω υπηρεσίες στο κράτος μέλος προέλευσης με υπηκόους του κράτους μέλους στο οποίο παρέχονται οι υπηρεσίες.

2.2.3. Βασιζόμενη πάντα στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι εφαρμόζεται το καθεστώς εγκατάστασης σε κάθε περίπτωση κατά την οποία η ασφαλιστική εταιρεία διατηρεί μόνιμη παρουσία στο κράτος μέλος υποδοχής.

2.2.3.1. Βάσει της εν λόγω νομολογίας ως μόνιμη παρουσία θεωρείται η ύπαρξη ενός υποκαταστήματος ή πρακτορείου, είτε γραφείου που διευθύνεται από προσωπικό της επιχείρησης, είτε ακόμη ενός μόνιμου αντιπροσώπου που δρα εξ ονόματος της επιχείρησης.

2.2.3.2. Τα προαναφερθέντα προβλέπονται σαφώς από το εδάφιο β) του άρθρου 1 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ καθώς και από το άρθρο 3 των οδηγιών 88/357/ΕΟΚ και 90/619/ΕΟΚ.

2.2.3.3. Σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη ερμηνεία της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου το γεγονός της φυσικής παρουσίας μίας επιχείρησης, δηλαδή η διατήρηση γραφείου στο κράτος μέλος υποδοχής, δεν έχει καθοριστική σημασία για την υπαγωγή της σε καθεστώς εγκατάστασης, διότι εκείνο που προέχει είναι το κατά πόσο η παροχή των υπηρεσιών έχει ή όχι προσωρινό χαρακτήρα, βάσει των κριτηρίων της διάρκειας, της συχνότητας, της περιοδικότητας και της συνέχειας.

2.2.4. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένες περιπτώσεις είναι δύσκολο να υπαχθούν στην κατηγορία της παροχής υπηρεσιών ή στην κατηγορία της εγκατάστασης. Οι περιπτώσεις αυτές είναι οι ακόλουθες:

α) Η προσφυγή σε ανεξάρτητους ενδιάμεσους: για την εφαρμογή του καθεστώτος εγκατάστασης ο ενδιάμεσος θα πρέπει να πληροί σωρευτικά τις τρεις ακόλουθες προϋποθέσεις: (Ι) να υπόκειται στη διεύθυνση και τον έλεγχο της ασφαλιστικής επιχείρησης που εκπροσωπεί (αποκλειστική εντολή), (ΙΙ) να μπορεί να δεσμεύει την ασφαλιστική επιχείρηση, δηλαδή να έχει τη δυνατότητα σύναψης ασφαλιστικών συμβάσεων εξ ονόματός της, και (ΙΙΙ) να διαθέτει μόνιμη εντολή και όχι περιστασιακή για συγκεκριμένες περιπτώσεις.

β) Μόνιμη παρουσία προσωπικού της ασφαλιστικής επιχείρησης στο κράτος μέλος υποδοχής: για την εφαρμογή του καθεστώτος εγκατάστασης θα πρέπει το προσωπικό να ασκεί πράγματι ασφαλιστική δραστηριότητα, δηλαδή να προβαίνει στη σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων, στη ρύθμιση των ασφαλιζομένων συμβάντων και στην καταβολή αποζημιώσεων κατά τρόπο κανονικό και συνεχή. Η διεκπεραίωση απλών δραστηριοτήτων στον τομέα της έρευνας αγοράς, της εμπορικής προώθησης και της διαφήμισης δεν συνεπάγεται υπαγωγή στο καθεστώς εγκατάστασης.

2.2.5. Μία από τις κυριότερες συνέπειες της εν λόγω διάκρισης είναι η διαφορά καθεστώτος ως προς το περιεχόμενο της διαδικασίας κοινοποίησης στην περίπτωση εγκατάστασης ή στην περίπτωση ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 7 αμέσως μόλις μία επιχείρηση υπαχθεί στο καθεστώς εγκατάστασης αποτελεί αντικείμενο της διαδικασίας της εκ των προτέρων κοινοποίησης που προβλέπεται από το άρθρο 10 των οδηγιών 73/239/ΕΟΚ και 79/267/ΕΟΚ, όπως διατυπώνεται στο πλαίσιο του άρθρου 32 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ, ενώ στην περίπτωση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, το καθεστώς που προβλέπεται αφορά τα άρθρα 11 και 14 των οδηγιών που αναφέρθησαν με τη διατύπωση των άρθρων 34 και 35 των Οδηγιών 92/49ΕΟΚ και 92/96 ΕΟΚ.

2.2.5.1. Όσον αφορά το ειδικό ζήτημα της διαφήμισης η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπόκειται στη διαδικασία προηγούμενης κοινοποίησης που αναφέρεται στα άρθρα 34 και έπ. των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι διατάξεις σχετικά με την προστασία του γενικού συμφέροντος του άρθρου 41 των ίδιων οδηγιών.

2.2.6. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι η διαδικασία προηγούμενης κοινοποίησης και ενημέρωσης που προβλέπεται από τις οδηγίες τόσο στην περίπτωση εγκατάστασης όσο και στην περίπτωση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, δεν αποτελεί μέσο προστασίας των καταναλωτών, αλλά απλώς μία διαδικασία ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των εποπτικών αρχών των κρατών μελών. Για το λόγο αυτό η μη τήρηση της εν λόγω διαδικασίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως προς την εγκυρότητα των ασφαλιστικών συμβάσεων που συνάπτονται από επιχειρήσεις. Ακόμη δεν έχει αποφασισθεί η μορφή των κυρώσεων που θα πρέπει να επιβάλλονται στην περίπτωση μη τήρησης της εν λόγω διαδικασίας ().

2.3. Στο 2ο μέρος του σχεδίου ανακοίνωσής της η Επιτροπή αναφέρεται στο πεδίο εφαρμογής της επιφύλαξης του γενικού συμφέροντος στον ασφαλιστικό τομέα, χωρίς να προβαίνει στη διάκριση μεταξύ εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (), και προσπαθεί να ορίσει την έννοια του γενικού συμφέροντος βάσει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

2.3.1. Εξετάζοντας ιδιαίτερα την εφαρμογή της έννοιας του γενικού συμφέροντος στο πλαίσιο των τρίτων οδηγιών η Επιτροπή προσδιορίζει τους τομείς στους οποίους, επειδή δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο εναρμόνισης σε κοινοτικό επίπεδο (), γίνεται σαφής αναφορά στην έννοια του εθνικού γενικού συμφέροντος:

- η δημιουργία υποκαταστήματος (παράγραφος 4 του άρθρου 10 των οδηγιών 73/239/ΕΟΚ και 79/267/ΕΟΚ, σύμφωνα με τη διατύπωση του άρθρου 32 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ),

- η σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων (άρθρο 28 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ είτε πρόκειται για εγκατάσταση είτε πρόκειται για ελεύθερη παροχή υπηρεσιών),

- η διαφήμιση (άρθρο 41 των οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ),

- η ασφάλιση ασθενείας εις υποκατάσταση του νόμιμου καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης (άρθρο 54 αριθ. 1 της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ) ().

2.3.2. Όσον αφορά τους εν λόγω τομείς και πάντα βάσει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, η Επιτροπή προβαίνει στη βασική διάκριση μεταξύ των περιοριστικών μέτρων που εισάγουν διακρίσεις και των περιοριστικών μέτρων που δεν εισάγουν διακρίσεις.

2.3.2.1. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία μέτρων και σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (), η λήψη των εν λόγω μέτρων αιτιολογείται, μερικώς, βάσει των διατάξεων του άρθρου 56 της Συνθήκης ή για λόγους γενικού μη οικονομικού συμφέροντος (προστασία της δημόσιας τάξης, της δημόσιας ασφάλειας και της δημόσιας υγείας).

2.3.2.2. Όσον αφορά τη δεύτερη κατηγορία των μέτρων που δεν εισάγουν διακρίσεις, τα εν λόγω μέτρα αιτιολογούνται για λόγους γενικού οικονομικού συμφέροντος.

2.3.2.2.1. Στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή βασιζόμενη στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναφέρει, καθαρά για λόγους αποσαφήνισης της κατάστασης, τους τομείς τους οποίους ενδεχομένως αφορά η έννοια του γενικού συμφέροντος (Σημείο IV 2), α).

2.3.2.2.2. Παρά το γεγονός αυτό δεν αρκεί το μέτρο που λαμβάνεται να αφορά τους εν λόγω τομείς. Απαιτείται η λήψη του μέτρου να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

i) να είναι αναγκαία,

ii) να είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο στόχο και

iii) να μην οδηγεί στην εκ νέου εφαρμογή των κανόνων της χώρας προέλευσης ().

2.3.2.2.3. Λαμβανομένου όμως υπόψη του περιοριστικού χαρακτήρα της έννοιας του γενικού συμφέροντος ως προς τις θεμελιώδεις ελευθερίες η εφαρμογή της θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο περιοριστικής ερμηνείας και να πραγματοποιείται κατ' εξαίρεση.

Για το λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί, παραδείγματος χάρη, ότι είναι καταχρηστική και υπερβολική η περίληψη ολόκληρων τμημάτων της εθνικής νομοθεσίας στον κατάλογο των διατάξεων που αφορούν την έννοια του γενικού συμφέροντος.

2.3.2.2.4. Εξάλλου, παρά το γεγονός ότι η έννοια του γενικού συμφέροντος εφαρμόζεται τόσο στην περίπτωση εγκατάστασης όσο και στην περίπτωση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, για την αξιολόγηση της αναλογικότητάς της, κατά την πρακτική εφαρμογή της, είναι πιθανόν να λαμβάνεται υπόψη η μορφή της παροχής των υπηρεσιών (δηλαδή το κατά πόσο η παροχή των υπηρεσιών πραγματοποιείται υπό μορφή εγκατάστασης ή υπό μορφή ελεύθερης παροχής υπηρεσιών).

2.3.2.3. Στη συνέχεια η Επιτροπή παρουσιάζει μία σειρά παραδειγμάτων (εννέα) εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων η εφαρμογή των οποίων απαιτείται από τα κράτη μέλη υποδοχής, στο πλαίσιο της προστασίας του γενικού συμφέροντος. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις δεν αιτιολογούνται ούτε βάσει των αρχών που διέπουν τις τρίτες οδηγίες ούτε στο πλαίσιο της προσπάθειας προστασίας των καταναλωτών, διασφάλισης της διαφάνειας, προστασίας της τραπεζικής δραστηριότητας, κυριαρχίας της εθνικής γλώσσας ή πειθαρχίας της αγοράς. Οι εν λόγω κανονιστικές ρυθμίσεις αφορούν:

i) την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης ή ενημέρωσης των όρων των ασφαλιστηρίων συμβολαίων ή άλλων συμβατικών εγγράφων 7

ii) την απαγόρευση των εργασιών κεφαλαιοποίησης των ασφαλιστικών εταιρειών στις χώρες στις οποίες οι εν λόγω δραστηριότητες αποτελούν αποκλειστική αρμοδιότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων 7

iii) την επιβολή ομοιόμορφων υποχρεωτικών συστημάτων bonus/malus στην τιμολόγηση της ασφάλισης αυτοκινήτων 7

iv) την υποχρεωτική, χωρίς εξαιρέσεις, χρησιμοποίηση της γλώσσας του κράτους μέλους υποδοχής ως απαραίτητη προϋπόθεση για την εγκυρότητα των ασφαλιστικών συμβάσεων () 7

v) τη χωρίς διακρίσεις εφαρμογή κωδίκων συμπεριφοράς των επαγγελματικών οργανώσεων των οποίων δεν είναι μέλη οι επιχειρήσεις των κρατών μελών προέλευσης () 7

vi) την επιβολή, εκ μέρους του κράτους μέλους υποδοχής, μέγιστων επιτοκίων για τα τεχνικά αποθεματικά στον τομέα της ασφάλισης ζωής, στις επιχειρήσεις που έχουν άλλη χώρα προέλευσης, τόσο στην περίπτωση εγκατάστασης όσο και στην περίπτωση ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 7

vii) την επιβολή, χωρίς διακρίσεις, στερεοτύπων ή ελαχίστων όρων ασφάλισης χωρίς να απαιτείται η ανάλυση της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της εισαγωγής ή όχι διακρίσεων 7

viii) την υποχρέωση θέσπισης απαλλαγών 7

ix) την επιβολή κατά γενικό και απόλυτο τρόπο της υποχρέωσης πρόβλεψης αξίας εξαγοράς ή συμμετοχής στα κέρδη που απορρέουν από τις συμβάσεις στην περίπτωση συμβάσεων ασφάλισης ζωής.

2.3.2.4. Αντίθετα η Επιτροπή αποδέχεται και αναγνωρίζει τη νομιμότητα της απαγόρευσης της τεχνικής που αφορά την πώληση ασφαλιστικών συμβάσεων μέσω τηλεφώνου, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση (οχληρή διαφήμιση).

2.3.3. Η Επιτροπή θεωρεί ακόμη ότι οι εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις που έχουν, θεωρητικά, ως στόχο την προστασία των καταναλωτών δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι αιτιολογούνται στο σύνολό τους στο πλαίσιο της προστασίας του γενικού συμφέροντος και για το λόγο αυτό θα πρέπει να εξετάζονται κατά περίπτωση βάσει των κριτηρίων που έχει θεσπίσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και, κυρίως, θα πρέπει να καταδεικνύεται ότι η εφαρμογή τους δεν έχει ως αποτέλεσμα την εισαγωγή διακρίσεων ως προς τις εθνικές επιχειρήσεις του κράτους μέλους υποδοχής.

2.3.4. Τέλος, είτε στην περίπτωση υποχρεωτικής υπαγωγής των ασφαλιστικών συμβάσεων στην εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής (ιδιαίτερα όσον αφορά τους μαζικούς κινδύνους, τις ασφαλίσεις ζωής, και τις υποχρεωτικές πρωτασφαλίσεις εκτός των ασφαλειών ζωής), είτε στην περίπτωση που οι κανόνες επίλυσης των διαφορών βασίζονται σε διατάξεις «επιτακτικού χαρακτήρα» ή «δημόσιας τάξης» του κράτους μέλους υποδοχής, η Επιτροπή θεωρεί ότι και οι εν λόγω κανόνες θα πρέπει να εξετάζονται βάσει των κριτηρίων για τον προσδιορισμό της νομιμότητας της προστασίας του γενικού συμφέροντος, να λαμβάνεται υπόψη το κατά πόσον από την εφαρμογή τους διατρέχεται ο κίνδυνος να παρεμβληθούν εμπόδια στην ελεύθερη άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας και να εφαρμόζεται η αρχή της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου έναντι των εθνικών κανόνων ιδιωτικού δικαίου.

3. Ο ορισμός της έννοιας του γενικού συμφέροντος από το ευρωπαϊκό δικαστήριο

3.1. Η Επιτροπή προβαίνει σε διεξοδική ανάλυση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που αφορούν είτε την έννοια του γενικού συμφέροντος είτε τη διάκριση μεταξύ εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ().

Εντούτοις, υφίστανται ορισμένες πτυχές, ιδιαίτερα όσον αφορά την έννοια του γενικού συμφέροντος, που θα πρέπει να αποσαφηνισθούν, λόγω της άμεσης επιρροής που ασκούν στον τομέα των ασφαλειών.

3.2. Οι τρίτες οδηγίες επιβάλλουν στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις που ασκούν τη δραστηριότητά τους σε ένα άλλο κράτος μέλος τη χορήγηση ενιαίας άδειας λειτουργίας, την τήρηση των διατάξεων που έχει θεσπίσει το κράτος μέλος υποδοχής στον τομέα του γενικού συμφέροντος, ενώ δεν θεσπίζεται καμία διάκριση ως προς τον τρόπο άσκησης της εν λόγω δραστηριότητας (υπό μορφή εγκατάστασης ή υπό μορφή ελεύθερης παροχής υπηρεσιών).

3.2.1. Γενικά, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι το κράτος μέλος δεν μπορεί να επιβάλει στους παρέχοντες υπηρεσίες την εκπλήρωση όλων των προϋποθέσεων που απαιτούνται στην περίπτωση εγκατάστασης διότι τότε παρεμβάλλει εμπόδια στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ().

3.2.2. Ως προς το ζήτημα αυτό το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι βάσει του άρθρου 59 της Συνθήκης προβλέπεται όχι μόνον η εξάλειψη κάθε μορφής διάκρισης αλλά επίσης και η κατάργηση κάθε περιορισμού, ακόμη και στην περίπτωση που επιφυλάσσεται η ίδια μεταχείριση τόσο στις εθνικές επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών όσο και στις ξένες, που είναι πιθανόν να παρεμβάλει εμπόδια στην ελεύθερη άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας ().

3.2.3. Επίσης το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ορίζει σαφώς την ανάγκη εδραίωσης της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των ασφαλειών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις άμεσες ασφαλίσεις εκτός των ασφαλειών ζωής, είτε στην περίπτωση εγκατάστασης είτε στην περίπτωση ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, με στόχο τη διευκόλυνση του έργου των ασφαλιστικών επιχειρήσεων της Κοινότητας για την κάλυψη των κινδύνων που αναλαμβάνονται στο εσωτερικό της Κοινότητας ().

3.3. Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι η αξιολόγηση πρέπει να πραγματοποιείται όχι μόνο αφηρημένα υπό το φως του επικαλούμενου συμφέροντος, αλλά επίσης, συγκεκριμένα, η επιβολή περιοριστικών κανόνων με στόχο την προστασία του γενικού συμφέροντος θα πρέπει να πληροί ορισμένες συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε να αποφευχθεί ο περιορισμός της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς στον τομέα των ασφαλειών ().

Οι προϋποθέσεις, σωρευτικού χαρακτήρα, που θα πρέπει να πληρούν οι εν λόγω κανόνες είναι, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (), οι ακόλουθες:

α) Οι κανόνες που εφαρμόζει το κράτος μέλος θα πρέπει να δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος.

β) Δεν θα πρέπει να αφορούν τομείς που έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο εναρμόνισης εκ μέρους της κοινοτικής νομοθεσίας.

γ) Θα πρέπει να διέπονται από την αρχή της μη εισαγωγής διακρίσεων βάσει της εθνικότητας.

δ) Θα πρέπει να είναι αντικειμενικά αναγκαίες σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο γενικού συμφέροντος.

ε) Η επιβολή τους θα πρέπει να διέπεται από την αρχή της αναλογικότητας έναντι του επιδιωκόμενου στόχου ή να μην υπερβαίνει το βαθμό που είναι αναγκαίος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου και η επίτευξη του εν λόγω στόχου να είναι αδύνατη μέσω της εφαρμογής άλλων λιγότερο περιοριστικών κανόνων.

στ) Το γενικό συμφέρον η προστασία του οποίου επιδιώκεται δεν θα πρέπει ήδη να προστατεύεται από κανόνες στους οποίους ο παρέχων τις υπηρεσίες υπόκειται στο κράτος μέλος προέλευσης.

3.4. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει εκφράσει επανειλημμένα την ανησυχία του σχετικά με την ανάγκη πλήρωσης των αναγκαίων προϋποθέσεων για την προστασία του γενικού συμφέροντος εκ μέρους των κρατών μελών, ιδιαίτερα όσον αφορά την εφαρμογή κανόνων που δεν εισάγουν διακρίσεις () και την αποφυγή της αλληλοεπικάλυψης των μέτρων για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου.

Όσον αφορά τους λόγους στους οποίους βασίζεται η λήψη των περιοριστικών μέτρων, είτε αυτοί αφορούν οικονομικά συμφέροντα, κυρίως φορολογικής φύσης (), είτε συμφέροντα άλλης μορφής, το κράτος μέλος θα πρέπει να καταδεικνύει ότι τα μέτρα που λαμβάνονται είναι τόσο κατάλληλα όσο και αναγκαία για την προστασία του σχετικού συμφέροντος.

3.5. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό δικαστήριο επεξέτεινε το πεδίο εφαρμογής της έννοιας του γενικού συμφέροντος και στο δικαίωμα εγκατάστασης () με αποτέλεσμα την μεταβολή των όρων πρόσβασης και άσκησης μίας δραστηριότητας (). Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό δικαστήριο θεωρεί ότι κάθε συγκεκαλυμμένη πρακτική που καταλήγει στην εισαγωγή διακρίσεων () δεν δικαιολογείται σε καμία περίπτωση ούτε ακόμη και για την προστασία του γενικού συμφέροντος.

3.6. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (), η επίκληση της προστασίας του γενικού συμφέροντος δεν αποτελεί επαρκή αιτιολογία για την επιβολή οιουδήποτε κανόνος που εισάγει διακρίσεις. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι η επιβολή κανόνων που έχουν ως αποτέλεσμα τη διακριτική μεταχείριση επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών δεν μπορεί να αιτιολογηθεί επαρκώς βάσει των λόγων που αναφέρονται στο άρθρο 56 της Συνθήκης (). Η ερμηνεία της έννοιας της δημόσιας τάξης βάσει της νομολογίας έχει σαφώς περιοριστικό χαρακτήρα και εφαρμόζεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

3.7. Οι λόγοι που αναφέρονται στο άρθρο 56 της Συνθήκης δεν περιλαμβάνουν λόγους οικονομικής φύσης () ούτε βεβαίως φορολογικού χαρακτήρα, δεδομένου ότι στην περίπτωση αυτή θα επιδιώκετο η προστασία των εθνικών οικονομικών παραγόντων.

Κατά την άποψη του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι σαφές ότι δεν επιτρέπεται σε ένα κράτος μέλος να επιβάλει τα εν λόγω μέτρα στην περίπτωση που αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την εισαγωγή διακρίσεων έναντι μίας επιχείρησης στην οποία έχει χορηγηθεί ενιαία άδεια λειτουργίας και λειτουργεί στο έδαφός του είτε υπό καθεστώς εγκατάστασης είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Η αδυναμία επιβολής των εν λόγω μέτρων απορρέει τόσο από την περιοριστική ανάγνωση του άρθρου 56 της Συνθήκης όσο και από τις προϋποθέσεις που θα πρέπει να πληρούνται για την επίκληση της προστασίας του γενικού συμφέροντος από ένα κράτος μέλος καθώς και από το γεγονός ότι η επιβολή τους είναι ασυμβίβαστη με τις θεμελιώδεις αρχές της Συνθήκης.

3.8. Όσον αφορά τους τομείς στους οποίους μπορεί να εφαρμοσθεί η έννοια της προστασίας του γενικού συμφέροντος, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει λάβει θέση, ιδιαίτερα όσον αφορά τα δικαιώματα των καταναλωτών, υποστηρίζοντας ότι η προστασία των εν λόγω δικαιωμάτων αιτιολογεί τον περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (), υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος μέλος μπορεί να αποδείξει ότι οι εθνικές νομοθετικές διατάξεις για την επίτευξη του εν λόγω στόχου είναι αναγκαίες, κατάλληλες και σέβονται την αρχή της αναλογικότητας.

Εξάλλου, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, θα πρέπει να υπάρχει διαρκής έλεγχος των εν λόγω κανόνων προκειμένου να αποφευχθεί η χρησιμοποίησή τους ως μέσου για την παρεμβολή εμποδίων στον ελεύθερο ανταγωνισμό της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ().

3.9. Η επίκληση της προστασίας του γενικού συμφέροντος δεν θα πρέπει να έχει ως στόχο την παρεμβολή εμποδίων στην ελεύθερη άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας. Για το λόγο αυτό δεν επαρκεί η δυνατότητα προσφυγής στην έννοια του γενικού συμφέροντος () σε ένα τομέα αλλά ταυτόχρονα, κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων, είναι αναγκαία η εφαρμογή ορισμένων συγκεκριμένων αρχών.

3.9.1. Ορισμένοι φορολογικοί εθνικοί κανόνες, η εφαρμογή των οποίων έχει ως αποτέλεσμα την παρεμβολή εμποδίων στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, προκαλούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που είναι δυνατόν να επηρεάσουν την άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας εκ μέρους επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποδέχεται την εφαρμογή των εν λόγω κανόνων, κατ' επίκληση της προστασίας του γενικού συμφέροντος που συνδέεται με τη συνοχή των φορολογικών συστημάτων, υπό την προϋπόθεση ότι η εφαρμογή των εν λόγω κανόνων δεν εισάγει διακρίσεις (). Πράγματι η προστασία ελέγχου και δημοσιονομικής συνοχής μπορεί να επιτυγχάνεται μόνο με προσφυγή στην υποχρεωτική επίκληση του γενικού συμφέροντος που δεν σημαίνει μέτρα διακριτικού χαρακτήρα και εξετάζει τους οικονομικούς τομείς ().

3.9.2. Το Ευρωπαϊκό δικαστήριο (), εκτός από την αιτιολόγηση της επιβολής ορισμένων κανόνων εκ μέρους ενός κράτους μέλους για λόγους γενικού συμφέροντος και την πλήρωση των απαραίτητων προϋποθέσεων, θεωρεί ότι κατά την εφαρμογή των εν λόγω κανόνων θα πρέπει εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές: η αρχή της μη εισαγωγής διακρίσεων, της αποφυγής των αλληλοεπικαλύψεων (), της αναγκαιότητας, της καταλληλότητας και η αρχή της αναλογικότητας, στο βαθμό που η προστασία του γενικού συμφέροντος δίδει τη δυνατότητα εξαιρέσεων από την εφαρμογή των θεμελιωδών αρχών της Συνθήκης που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία.

3.9.3. Σύμφωνα με την κοινοτική νομολογία οιοσδήποτε εθνικός νομοθετικός κανόνας () θα πρέπει να συμφωνεί με το κοινοτικό δίκαιο και για το λόγο αυτό η επίκληση του γενικού συμφέροντος για την επιβολή επιτακτικών κανόνων γίνεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να προβαίνουν στην επιβολή απεριόριστου αριθμού κανόνων θεωρώντας τους επιτακτικούς. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν τη συμφωνία της νομοθεσίας τους με το κοινοτικό δίκαιο. Η προσφυγή στην έννοια της προστασίας του γενικού συμφέροντος λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας για την ασφάλεια του συστήματος.

3.10. Επίσης, στο πλαίσιο αυτό το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο () εξέτασε το ζήτημα της απαγόρευσης της τεχνικής «cold calling» στον τομέα της διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών, λαμβανομένου υπόψη ότι ο εν λόγω κανόνας περιορίζει την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, και επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη νομολογία που θεσπίσθηκε στο πλαίσιο της Απόφασης Alpine Investments σχετικά με την παροχή υπηρεσιών δια τηλεφώνου με αποδέκτες κατοίκους άλλων κρατών μελών.

Στην εν λόγω απόφαση η επίκληση του γενικού συμφέροντος αφορά την περίπτωση ενός υπηκόου ενός κράτους μέλους ο οποίος αμφισβητεί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του εν λόγω περιορισμού.

3.10.1. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο βασίζεται στην ερμηνεία του άρθρου 59 της Συνθήκης βάσει του οποίου για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δεν απαιτείται η μετακίνηση του παρέχοντος υπηρεσίες στο κράτος μέλος του αποδέκτη των παρεχομένων υπηρεσιών.

3.10.2. Εξάλλου, επιβεβαιώνεται, όσον αφορά τους περιοριστικούς κανόνες για το διασυνοριακό εμπόριο, η απαγόρευση της επιβολής περιορισμών στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, είτε από το κράτος μέλος υποδοχής είτε από το κράτος μέλος προέλευσης, ακόμη και στην περίπτωση που οι εν λόγω περιορισμοί ισχύουν αδιακρίτως τόσο για τους υπηκόους ενός κράτους μέλους όσο και για τους ξένους.

3.10.3. Η εν λόγω απόφαση αφορά την χρησιμοποίηση της τεχνικής «cold calling» η οποία επί του παρόντος δεν απαγορεύεται από την κοινοτική νομοθεσία, αλλά είναι πιθανόν να απαγορεύεται από την εσωτερική νομοθεσία ενός κράτους μέλους. Η εν λόγω όμως απαγόρευση δεν αφορά αποκλειστικά εσωτερικές καταστάσεις αλλά και διασυνοριακές καταστάσεις, παρεμποδίζοντας τις επιχειρήσεις ενός κράτους μέλους να αναζητήσουν πελάτες σε ένα άλλο κράτος μέλος, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το ενδοκοινοτικό εμπόριο.

3.10.4. Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία ένα κράτος μέλος επιβάλει περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στους κατοίκους του, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι μία επιχείρηση μπορεί να καταθέσει προσφυγή εις βάρος του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένη για παρεμπόδιση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στην περίπτωση που οι εν λόγω υπηρεσίες παρέχονται σε ένα άλλο κράτος μέλος.

3.10.5. Εκείνο που έχει σημασία, στην περίπτωση που ένα κράτος μέλος επιβάλλει περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στους κατοίκους του, είναι το κατά πόσο το εν λόγω κράτος μέρος μπορεί να επικαλεσθεί λόγους προστασίας του γενικού συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου η εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών απαγορεύει την εφαρμογή οιασδήποτε διάταξης της εθνικής νομοθεσίας, που δεν δικαιολογείται αντικειμενικά, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την παρεμβολή εμποδίων στην παροχή υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας.

4. Παρατηρήσεις σχετικά με το σχέδιο ανακοίνωσης

4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής αντικατοπτρίζει την ανάγκη ερμηνευτικής αποσαφήνισης ορισμένων βασικών εννοιών, οι οποίες, στην περίπτωση διατήρησης της ασάφειας και των διαφορετικών ερμηνειών, είναι δυνατόν να παρεμποδίσουν την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των ασφαλειών 7 δεν θα καταστεί δυνατό κατ' αυτόν τον τρόπο να θεσπισθούν νομοθετικές τροποποιήσεις, ακόμη κι αν είναι απαραίτητες, όπως συνέστησε ήδη η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της οποίας η παρούσα είναι συμπληρωματική, εφόσον πρέπει προηγουμένως να συμβάλουμε στην νομοθετική ασφάλεια, είτε στις περιπτώσεις προδικαστικής εξέτασης στην Επιτροπή, είτε στις μελλοντικές περιπτώσεις που θα της υποβληθούν.

4.2. Εντούτοις, η προσέγγιση που έχει υιοθετήσει η Επιτροπή, βάσει του σχεδίου ανακοίνωσης, για την εξέταση των δύο θεμάτων, επιβάλλει τη διατύπωση ορισμένων παρατηρήσεων:

4.3. Η έννοια του γενικού συμφέροντος

4.3.1. Η ερμηνεία της έννοιας του γενικού συμφέροντος εκ μέρους της Επιτροπής βασίζεται εξ ολοκλήρου στην νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Όμως, όπως προαναφέρθηκε, η Επιτροπή όχι μόνον παρέλειψε, αναφερόμενη στην εν λόγω νομολογία να συμπεριλάβει ορισμένες σημαντικές αποφάσεις, όπως στην υπόθεση Keck και Withouard (Νοέμβριος 1993), Γαλλική Ομοσπονδία των Ασφαλιστικών Εταιρειών (Νοέμβριος 1995) και Jessica Safir (Απρίλιος 1998), αλλά, στο πλαίσιο της ερμηνείας της, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τις ιδιαιτερότητες του εξεταζόμενου τομέα, και αυτό διότι αφορά καταστάσεις φορέων είτε δημοσίων είτε ιδιωτικών, οι οποίοι δρουν στο πλαίσιο μίας λογικής της αλληλεγγύης, λόγω του γενικού συμφέροντος που ακολουθούν και, επομένως, δεν υπάγονται στα μέτρα του ανταγωνισμού ().

4.3.2. Κατά τον τρόπο αυτό, καίτοι, βάσει των τρίτων οδηγιών η έννοια του γενικού συμφέροντος εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο για το δικαίωμα εγκατάστασης όσο και για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η Επιτροπή φαίνεται ότι δεν έχει λάβει επαρκώς υπόψη την ίδια την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία οι παρέχοντες υπηρεσίες θα πρέπει να δραστηριοποιούνται σε ένα περισσότερο ελεύθερο και λιγότερο περιοριστικό νομοθετικό πλαίσιο όταν παρέχουν τις εν λόγω υπηρεσίες υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από ό,τι όταν παρέχουν τις υπηρεσίες τους υπό καθεστώς εγκατάστασης (), ιδίως όταν η παροχή της υπηρεσίας δεν προϋποθέτει μετεγκατάσταση του παρέχοντος υπηρεσίες στο κράτος του παραλήπτη ().

4.3.2.1. Αντίθετα η σημασία της διάκρισης των δύο αυτών περιπτώσεων φαίνεται να δικαιολογεί τη σαφή αναφορά από την Επιτροπή των κριτηρίων στα οποία θα πρέπει να βασίζεται η κατάλληλη διάκριση μεταξύ του καθεστώτος εγκατάστασης και του καθεστώτος ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όσον αφορά την επιφύλαξη του γενικού συμφέροντος, κυρίως μέσω μιας σειράς ενδεικτικών παραδειγμάτων θετικού χαρακτήρα που προέρχονται από τη νομολογία της πρακτικής των κρατών μελών. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να επωφεληθεί από το δίδαγμα, κυρίως της Απόφασης Keck και Withouard, προκειμένου να εντάξει στην Ανακοίνωσή της τους ερμηνευτικούς προσανατολισμούς των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος, κυρίως όσον αφορά τον έλεγχο της αναλογικότητας.

4.3.2.2. Εξάλλου η επιβολή περιορισμών για λόγους προστασίας του γενικού συμφέροντος είναι δυνατόν, ανάλογα με τις περιστάσεις, να θεωρηθεί ότι δεν αποτελεί παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας στην περίπτωση ίδρυσης υποκαταστήματος στο κράτος μέλος υποδοχής ενώ αντίθετα μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει παράβαση της εν λόγω αρχής στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ().

4.3.3. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν λαμβάνει θέση σχετικά με το ζήτημα του βάρους της απόδειξης στη περίπτωση ύπαρξης διαφορών σχετικά με την έννοια του γενικού συμφέροντος, με αποτέλεσμα να θεωρήσει η ΟΚΕ ότι εναπόκειται στις εποπτικές αρχές η ευθύνη για την κατά περίπτωση απόδειξή του γεγονός ότι οι περιοριστικοί κανόνες που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών τηρούν τους σωρευτικούς όρους που έχει καθορίσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

4.3.4. Η Επιτροπή, αν και αναφέρεται σ' αυτήν, δεν έχει ακόμη λάβει σαφή θέση ως προς την πρακτική ορισμένων κρατών μελών τα οποία κοινοποιούν συνολικά τα νομικά έγγραφα τα οποία θεωρούν ότι υπάγονται στην επιφύλαξη του γενικού συμφέροντος χωρίς να προσδιορίζουν τους συγκεκριμένους κανόνες οι οποίοι, στο σύνολο της νομοθεσίας αυτής, συνιστούν πραγματικά βασικές αρχές γενικού συμφέροντος ().

4.3.4.1. Ο τρόπος αυτός «ενημέρωσης» των ασφαλιστικών επιχειρήσεων των χωρών προέλευσης, σε συνδυασμό με την έλλειψη διαφάνειας των εθνικών νομοθεσιών και τη δυσκολία ερμηνείας τους, γεγονός που καταδεικνύεται από τις αντιφατικές σχετικές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων, ιδιαίτερα όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ουσιαστική υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των ασφαλειών.

4.3.4.2. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν προβαίνει στην εξέταση του εν λόγω ζητήματος, παραλείποντας, στο πλαίσιο των κανονιστικών ρυθμίσεων των τρίτων οδηγιών να προσδιορίσει ποιος είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τις επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών () σχετικά με τους κανόνες γενικού συμφέροντος, ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό αν υιοθετηθεί η θέση σύμφωνα με την οποία το περιεχόμενο των κανόνων, ή τουλάχιστον ο βαθμός εφαρμογής τους (αναλογικότητα), που ισχύουν στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών υπό καθεστώς εγκατάστασης είναι διαφορετικός από αυτό των κανόνων που ισχύουν στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ το καθήκον της ενημέρωσης εκ μέρους των εποπτικών αρχών πρέπει να μετατραπεί σε νομική υποχρέωση.

4.3.4.3. Η Επιτροπή δεν λαμβάνει θέση ως προς το ζήτημα της υποχρέωσης των αρχών των χωρών υποδοχής να προσκομίζουν αναλυτικούς καταλόγους με τους κανόνες γενικού συμφέροντος που ισχύουν στον τομέα των ασφαλειών και την ερμηνεία που τους δίνουν όχι μόνον τα εθνικά δικαστήρια αλλά και η ίδια η Δημόσια Διοίκηση (), όσον αφορά, τον κατ'ανάγκη ειδικό, σαφή και αδιαμφισβήτητο τρόπο της πρακτικής εφαρμογής τους ().

4.3.4.4. Τέλος, η Επιτροπή δεν εξετάζει το ζήτημα της ανάγκης υποχρέωσης των κρατών μελών να κοινοποιούν στην Επιτροπή και στα υπόλοιπα κράτη μέλη, πριν από την θέσπιση οιασδήποτε νέας κανονιστικής ρύθμισης «γενικού συμφέροντος», την πρόθεσή τους, με την δέουσα αναλυτική αιτιολόγηση των προτάσεών τους, ώστε να καταστεί δυνατή η εκ μέρους της Επιτροπής θέση σε λειτουργία των κατάλληλων νομικών μηχανισμών στην περίπτωση που θεωρήσει ότι η λήψη των εν λόγω μέτρων είναι αδικαιολόγητη ().

4.3.5. Επίσης, η Επιτροπή δίδει την εντύπωση ότι δεν θεωρεί ότι αποτελεί παράβαση των τρίτων οδηγιών το γεγονός ότι, όπως έχει διαπιστωθεί, ορισμένα κράτη μέλη υποδοχής υποχρεώνουν τους ασφαλιστικούς πράκτορες, αν και εκ των υστέρων, να ενημερώνουν κατά τρόπο συστηματικό τις αρμόδιες εποπτικές αρχές σχετικά με τους όρους των συμβάσεων που συνάπτουν.

4.3.6. Επίσης, η Επιτροπή δεν εξετάζει καταστάσεις που εμφανίζονται σε ορισμένα κράτη μέλη εξαιτίας των οποίων τα εν λόγω κράτη μέλη περιορίζουν τη δυνατότητα των ασφαλιστικών επιχειρήσεων να πραγματοποιούν επενδύσεις σε μετοχές άλλων εταιρειών, ακόμη και πέραν αυτών που προβλέπονται στα τεχνικά αποθεματικά.

4.3.7. Η θέση της Επιτροπής σχετικά με το ζήτημα της γλώσσας των συμβολαίων κρίνεται υπεραπλουστευτική, δεδομένου ότι παραβλέπει ότι υπάρχουν χώρες στις οποίες, δυνάμει ενός γενικού νόμου, όλα τα σχετικά με τα συμβόλαια έγγραφα πρέπει να συντάσσονται υποχρεωτικά στη γλώσσα της εν λόγω χώρας, ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να τα επικαλούνται εγκύρως ενώπιον των δικαστηρίων. Επί πλέον, ειδικά για τα συμβόλαια ασφάλειας ζωής υπάρχουν τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη στη χώρα υποδοχής όπου βρίσκεται ο κίνδυνος και αυτό είναι το συγκριτικό στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό της εφαρμοσθείσας νομοθεσίας και του αρμόδιου δικαστηρίου ().

4.3.8. Η Επιτροπή δεν λαμβάνει θέση σχετικά με την υφιστάμενη σε ορισμένα κράτη μέλη απαγόρευση της εκ μέρους των επιχειρήσεων ασφαλειών ζωής δραστηριοποίησης στον τομέα της διαχείρισης ταμείων ομαδικής συνταξιοδοτήσεως, παρά το γεγονός ότι αυτό προβλέπεται σαφώς στην περίπτωση 7 του παραρτήματος της 1ης οδηγίας.

4.3.9. Εξάλλου, συμπεριέλαβε στην ίδια κατηγορία τόσο τις περιπτώσεις που αφορούν το δικαίωμα εξαγοράς όσο και τις περιπτώσεις που αφορούν το δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη, παρά το γεγονός ότι αντιστοιχούν σε διαφορετική οροθέτηση στόχων. Σοβαροί λόγοι συνηγορούν για την μη ομοιόμορφη μεταχείρισή των δύο περιπτώσεων στην περίπτωση εφαρμογής κανόνων γενικού συμφέροντος, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη ο τρόπος χρέωσης, κυρίως κατά τα πρώτα έτη, για τη διασφάλιση του δικαιώματος εξαγοράς.

4.3.10. Η Επιτροπή δεν εκφράζει άποψη σχετικά με την υποχρέωση ορισμού φορολογικού αντιπροσώπου στο κράτος μέλος υποδοχής, ακόμη και στην περίπτωση που δεν λαμβάνει χώρα καταβολή ασφαλιστικών εισφορών που να υπόκειται σε φορολογία.

4.3.11. Η Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι θίγει το ζήτημα, δεν προβαίνει στην υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων σχετικά με την απλοποίηση και διασαφήνιση των κανόνων που διέπουν τις περιπτώσεις σύγκρουσης νόμων, βάσει των οποίων καθορίζεται ο νόμος που εφαρμόζεται στον τομέα των ασφαλιστικών συμβάσεων. Η πολυπλοκότητα των εν λόγω κανόνων μπορεί να θεωρηθεί ότι παρεμβάλλει εμπόδια στην υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των ασφαλειών. Επίσης, η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή στην πρόταση της 22ας Δεκεμβρίου 1997 της Επιτροπής για την τροποποίηση της Σύμβασης των Βρυξελλών [COM(97) 609 τελικό] ().

4.3.12. Ένα άλλο ζήτημα το οποίο θα μπορούσε να εξετάσει η Επιτροπή, στο πλαίσιο των περιορισμών που τίθενται στην ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, με άμεση επίδραση στην ασφαλιστική αγορά, είτε σε σχέση με το δικαίωμα εγκατάστασης είτε σε σχέση με το δικαίωμα ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, αφορά την ανάγκη πρόβλεψης ότι η σύναψη ασφαλιστικών συμβολαίων ενδέχεται να αποτελέσει μέσο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ().

4.4. Η διάκριση μεταξύ δικαιώματος εγκατάστασης και ελευθερίας παροχής υπηρεσιών

4.4.1. Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ δικαιώματος εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, οι αμφιβολίες που απορρέουν από την ερμηνεία της Επιτροπής είναι επίσης διαφορετικής φύσεως. Πρώτον, πρέπει να καταστεί σαφές ότι η ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να επικεντρωθεί στις τρεις μορφές ελεύθερης παροχής υπηρεσιών τις οποίες εντόπισε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: 1) Μετακίνηση του ασφαλιστή στο κράτος μέλος του παραλήπτη, 2) Μετακίνηση του ασφαλιζομένου στο κράτος μέλος του ασφαλιστή, 3) καμία μετακίνηση, είτε του παραλήπτη είτε του ασφαλιστή.

4.4.2. Δεύτερον ως προς την έννοια της προσωρινής ή περιστασιακής παροχής υπηρεσιών και ως προς το περιεχόμενο των κριτηρίων «συχνότητας», «τακτικότητας», «περιοδικότητας» ή «μονιμότητας», αν και η απόφαση, σε τελική ανάλυση, εξαρτάται πάντα από την κατά περίπτωση εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, το Σχέδιο της Επιτροπής δεν προβαίνει στην κωδικοποίηση του περιεχομένου των εννοιών αυτών, που θα βοηθούσε στην αποσαφήνιση της διάκρισης. Η ταξινόμηση αυτή θα μπορούσε να γίνει με τη μορφή ενδεικτικών παραδειγμάτων από τη νομολογία.

4.4.3. Ως προς το θέμα αυτό, και με δεδομένη τη σαφή καθιέρωση της διάκρισης των Οδηγιών σχετικά με τις ασφάλειες, τίθεται ακόμη το ερώτημα μήπως ενδείκνυται περισσότερο να θεωρούνται ότι υπάγονται στο καθεστώς εγκατάστασης αποκλειστικά οι περιπτώσεις κατά τις οποίες η αρχική επιχείρηση εγκαθιστά υποκατάστημα ή παράρτημα με αρμοδιότητες εκπροσώπησης ή σύναψης ασφαλιστικών συμβολαίων, και όλες οι υπόλοιπες περιπτώσεις, στις οποίες δεν υπάρχει τέτοια φυσική παρουσία («εγκατάσταση») με τις αρμοδιότητες αυτές, να θεωρούνται ως ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ().

4.4.3.1. Έτσι, στην περίπτωση αυτή, η διάκριση μεταξύ του ποιος λαμβάνει την πρωτοβουλία της ανάπτυξης των σχέσεων για τη σύναψη των συμβολαίων, θα ήταν περιττή.

4.4.3.2. Εάν όμως γίνει δεκτός, ως διακριτικό κριτήριο, ο συνεχής ή συχνός χαρακτήρας της δραστηριότητας του παρέχοντος υπηρεσίες, τότε το κριτήριο αυτό θα έπρεπε να εφαρμόζεται για την υπαγωγή του στο καθεστώς του δικαιώματος εγκατάστασης, είτε ο παρέχων υπηρεσίες μετεγκαθίσταται είτε δεν μετεγκαθίσταται στο κράτος υποδοχής, δεδομένου ότι, σε οποιαδήποτε περίπτωση, ο σκοπός της δραστηριότητάς του υλοποιείται, κατά κύριο λόγο ή αποκλειστικά, σ' αυτή την αγορά, και ο στόχος του θα είναι να διαφύγει την εφαρμογή των νομοθετικών, ρυθμιστικών, φορολογικών ή επαγγελματικών διατάξεων που εφαρμόζονται στους ασφαλιστές που εγκαθίστανται στο εν λόγω κράτος μέλος (δόλος) (). Στην τελευταία αυτή περίπτωση και προκειμένου να μην υπάρχει η δυνατότητα να μετατρέπεται συστηματικά το καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών σε καθεστώς εγκατάστασης, είναι απαραίτητο να τυποποιηθούν δεόντως τα συστατικά στοιχεία της πρόθεσης καταστρατήγησης των κανόνων που εφαρμόζονται.

4.4.4. Αντίθετα, η Επιτροπή δε λαμβάνει σαφή θέση ως προς τη μεσολάβηση ασφαλιστικών μεσιτών («brokers») για τη σύναψη ασφαλιστικών συμβολαίων, οι οποίοι, δεδομένης της ανεξαρτησίας τους (), φαίνεται ότι θα μπορούσαν να θεωρηθούν μόνον ως παράγοντες που δραστηριοποιούνται υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Φαίνεται, επομένως ότι κάθε φορά που η Επιτροπή χρησιμοποιεί την έκφραση «ανεξάρτητος μεσίτης», θα πρέπει προηγουμένως να αναφέρεται στην έννοια «ανεξάρτητο άτομο» σύμφωνα με το άρθρο 3 των Δεύτερων Οδηγιών σχετικά με την ασφάλεια ζωής και ασφάλεια εκτός ασφάλειας ζωής.

4.4.4.1. Από την άλλη πλευρά, σε σχέση με άλλους μεσίτες ασφαλιστικών υπηρεσιών, το κριτήριο της αποκλειστικότητας δεν φαίνεται δίκαιο, εφόσον αποκλείει το δικαίωμα εγκατάστασης σε μόνιμες εγκαταστάσεις ασφαλειών για το μόνο λόγο ότι εργάζονται για περισσότερες από μία επιχειρήσεις (). Η ύπαρξη αποκλειστικής εντολής μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να αποτελεί «ένδειξη» υπαγωγής ενός ανεξάρτητου ατόμου στο καθεστώς του δικαιώματος εγκατάστασης, πάντοτε όμως η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται ανάλογα με τη φύση και την έκταση των αρμοδιοτήτων που του ανατίθενται ().

4.4.4.2. Φαίνεται, επίσης, σαφώς, ιδιαίτερα με την απόφαση Gebhard ότι η ύπαρξη και μόνο μιας μόνιμης μονάδας δεν αποτελεί διακριτικό κριτήριο μιας περίπτωσης DE 7 είναι, πράγματι απαραίτητο όπως αυτή η μονάδα έχει με τρόπο σωρευτικό την εξουσία εκπροσώπησης και δέσμευσης της ασφαλιστικής εταιρίας κατά τη σύνοψη ασφαλιστικών συμβάσεων.

4.4.4.3. Φαίνεται όμως ότι καθίσταται επίσης σαφές, από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, και ειδικότερα από την απόφαση Shearson Lehman Hutton, ότι ούτε η αποκλειστικότητα, που δε συνοδεύεται από έλεγχο και διεύθυνση εκ μέρους της μητρικής εταιρείας, ούτε η σχέση εξάρτησης από τη μητρική εταιρεία που βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος, αποτελούν καθοριστικά κριτήρια για την παρουσία ενός υποκαταστήματος, πρακτορείου ή εγκατάστασης ().

4.4.4.4. Τέλος, φαίνεται ότι, μεταξύ των εξαιρέσεων από την υπαγωγή στο καθεστώς του δικαιώματος εγκατάστασης που έχουν καθιερωθεί ορθά από την Επιτροπή, θα πρέπει να συμπεριληφθεί η περίπτωση της προσφυγής εντός του κράτους υποδοχής σε κάποιον στον οποίο έχει απλά ανατεθεί ο χειρισμός και η αποζημίωση του ασφαλισθέντος γεγονότος (π.χ. σε έναν δικηγόρο), ανεξάρτητα από τον προσωρινό ή μόνιμο χαρακτήρα της εντολής (κυρίως δικαστικής) ().

4.4.5. Όσον αφορά τη διαφήμιση, η Επιτροπή φρονεί ότι, όποια και εάν είναι η μορφή της, ποτέ δεν περιλαμβάνεται στη διαδικασία κοινοποίησης του άρθρου 34 των Τρίτων Οδηγιών.

4.4.5.1. Ωστόσο, η κατάσταση πρέπει να αναλυθεί λεπτομερέστερα, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου «το διαφημιστικό μήνυμα συνιστά εμπορικό διάβημα που μπορεί να εξομοιωθεί με πραγματική πρόσκληση για την πραγματοποίηση συμβατικών πράξεων εξ αποστάσεως ή εάν προηγείται φυσική μετακίνηση», με στόχο τη σύναψη συμβολαίου, όπως γίνεται σαφές στη Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την τραπεζική δραστηριότητα (). Η Επιτροπή θα έπρεπε εξάλλου να απαριθμήσει επακριβώς τις περιπτώσεις στις οποίες το διαφημιστικό μήνυμα αποκτά το χαρακτήρα αυτό. Μεταξύ των κριτηρίων που θα επιτρέψουν να διαπιστώνεται ότι στο διαφημιστικό μήνυμα υφίσταται πρόθεση σύναψης μίας σύμβασης μπορεί, συνεπώς, να αναφερθούν η παραπομπή σε τηλεφωνικές, ταχυδρομικές και ηλεκτρονικές παραμέτρους ..., (και) η ένδειξη των αγορών στις οποίες τα προϊόντα είναι διαθέσιμα.

4.4.6. Η ΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι για λόγους διαφάνειας της αγοράς θα πρέπει να θεωρείται υποχρεωτική η δημοσίευση καταλόγων, ή η ελεύθερη πρόσβαση σε αυτούς, που περιλαμβάνουν τους ασφαλιστές οι οποίοι επιβεβαίωσαν την πρόθεση τους να ασκούν τη δραστηριότητά τους υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

4.4.7. Η Επιτροπή αναφέρεται στην «χρήση νέων τεχνολογιών για την ανάπτυξη ασφαλιστικών δραστηριοτήτων στην ενιαία αγορά». Εντούτοις, σε ολόκληρο το Σχέδιο ανακοίνωσης, η Επιτροπή φαίνεται να λησμονεί την πραγματικότητα αυτή, που αποκτά, ήδη σήμερα, αυξανόμενη σημασία, με δυνατότητες ενημέρωσης, διαπραγμάτευσης, κατάρτισης και σύναψης ασφαλιστικών συμβολαίων εξ αποστάσεως, μέσω Internet ή διαλογικών τερματικών, για να μην αναφερθεί η χρήση ηλεκτρονικών μηχανών.

4.4.7.1. Η Επιτροπή θα μπορούσε να είχε ασχοληθεί με τις περιπτώσεις αυτές και να είχε επιχειρήσει να προωθήσει το σκεπτικό της, λαμβάνοντας υπόψη και ερμηνεύοντας καταστάσεις που ήδη πλέον δεν ανήκουν στο μέλλον, αλλά στο παρόν.

4.4.8. Η Επιτροπή πιστεύει και ορθά ότι οι διαδικασίες προηγούμενης κοινοποίησης και ενημέρωσης, που προβλέπονται στα άρθρα 34 και 35 των Τρίτων Οδηγιών, δεν είναι δυνατόν να θεωρούνται ως βασική διατύπωση εγκυρότητας των συμβολαίων, δεν είναι όμως και ορθή η δήλωση ότι οι διαδικασίες αυτές δεν μπορεί να αποτελούν μέτρο προστασίας των καταναλωτών.

4.4.8.1. Αντίθετα, η βασική αιτία αντίρρησης των κρατών μελών ως προς την άσκηση της δραστηριότητας υπό καθεστώς ελεύθερης εγκατάστασης ή ελεύθερης παροχής υπηρεσιών μπορεί να αποτελέσει την ανάγκη προστασίας του καταναλωτή, όπως συμβαίνει στην περίπτωση που η εποπτική αρχή εμποδίζει τον ασφαλιστή να αναφέρει κινδύνους οι οποίοι δεν είναι συχνοί στο κράτος προέλευσής του, και για τους οποίους δεν διαθέτει, συνεπώς, τεχνική ικανότητα και/ή οικονομική, και που επειδή αναφέρονται, μπορούν να διακυβεύσουν τη συνολική φερεγγυότητα του (). Το κώλυμα αυτό, το οποίο επιπλέον μπορεί να οδηγήσει σε δικαστική προσφυγή, είναι συναφές με την απουσία κοινοποίησης στο κράτος μέλος της εγκατάστασης ή της παροχής υπηρεσιών.

4.4.8.2. Επομένως, καθίσταται, όπως φαίνεται, αναγκαίο να διευκρινιστεί ότι η άσκηση δραστηριότητας υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή ελεύθερης εγκατάστασης, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι σχετικές με την κοινοποίηση απαιτήσεις του κράτους μέλους προέλευσης καθώς και οι εκ των υστέρων εξελίξεις, μπορεί να κινητοποιήσει τις διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων και των διαδικασιών του κατεπείγοντος, που προβλέπονται στο άρθρο 40 των Οδηγιών 92/49/ΕΟΚ και 92/96/ΕΟΚ.

4.5. Ως προς όλες τις υπόλοιπες πτυχές, που αναλύονται ορθά από την Επιτροπή, η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως, λαμβάνοντας υπόψη ότι το παρόν Σχέδιο συνιστά τη βάση για την αναγκαία έκδοση μίας Ερμηνευτικής Ανακοίνωσης για τον τομέα αυτό.

4.5.1. Πρέπει να υπενθυμιστεί εντούτοις ότι δεν εξετάζονται στην παρούσα ανακοίνωση ορισμένες άλλες πλευρές του ζητήματος, εξίσου σημαντικές για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς στον ασφαλιστικό κλάδο, όπως είναι, κυρίως, η εναρμόνιση των κύριων πτυχών των ασφαλιστικών συμβολαίων και των καθεστώτων φορολογικής επιβάρυνσης, άμεσης ή έμμεσης, στις οποίες αναφέρεται εκτενώς η γνωμοδότηση της οποίας η παρούσα είναι συμπληρωματική.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να εκδώσει η Επιτροπή ερμηνευτική ανακοίνωση, όπως το έπραξε και για την τραπεζική δραστηριότητα, σχετικά με το γενικό συμφέρον και το καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή δικαιώματος εγκατάστασης στον ασφαλιστικό κλάδο.

5.2. Φρονεί ότι το έγγραφο που υποβάλλεται σε δημόσια συζήτηση αποτελεί, για το σκοπό αυτό, μια καλή βάση εργασίας, εάν ληφθούν δεόντως υπόψη όσα προηγούνται. Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται να εκδώσει γνωμοδότηση επί της οριστικής μορφής του εγγράφου και τονίζει ότι το έργο που διεξήγαγε ήδη η Επιτροπή έχει ύψιστη χρησιμότητα στα πλαίσια των πρωτοβουλιών απλούστευσης που πρόκειται να ληφθούν στο πεδίο του προγράμματος SLIM.

5.3. Το γεγονός ότι καθορίζονται δια της ερμηνευτικής οδού οι κύριες κατευθύνσεις για την εσωτερική αγορά στον ασφαλιστικό κλάδο, μεταξύ των οποίων η αναφορά στο γενικό συμφέρον πρέπει να λάβει ευρωπαϊκή διάσταση, δεν μπορεί ωστόσο να αποτελέσει διακοπή της ασφάλειας στη συμβατική ασφαλιστική σχέση, και ειδικότερα στην προστασία του καταναλωτή, και ως εκ τούτου οι εποπτικές αρχές πρέπει να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα μέσα για την εγγύηση της αυστηρής τήρησης των κανόνων που διέπουν την ασφαλιστική δραστηριότητα.

5.4. Πολλά από τα προβλήματα που τίθενται για την αγορά των ασφαλειών δεν θα μπορέσουν να επιλυθούν με μία απλή ερμηνευτική ανακοίνωση 7 χρειάζονται νομοθετικές πράξεις, και μάλιστα διεθνούς δικαίου, ως προς την αναγκαιότητα των οποίων έχει ήδη επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που εξέδωσε για την «ασφαλιστική αγορά και τους καταναλωτές» (), και το επαναλαμβάνει με την παρούσα.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 95 της 30.3.1998, σημείο 2.3.1.2.1.

() ΕΕ C 365 της 3.12.1997, σ. 7.

() Άρθρο 28 - Το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται ο κίνδυνος δεν μπορεί να εμποδίζει τον ασφαλιζόμενο να συνάπτει σύμβαση με ασφαλιστική επιχείρηση που έχει λάβει άδεια λειτουργίας σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 6 της οδηγίας 73/239/ΕΟΚ, εφόσον η σύμβαση αυτή δεν αντιβαίνει προς τις νομικές διατάξεις περί προστασίας του δημοσίου συμφέροντος που ισχύουν στο κράτος μέλος όπου βρίσκεται ο κίνδυνος.

Άρθρο 32 αριθ. 4 - Πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων του υποκαταστήματος της ασφαλιστικής επιχείρησης, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους του υποκαταστήματος διαθέτει δίμηνη προθεσμία από την παραλαβή της γνωστοποίησης που αναφέρεται στην παράγραφο 3 προκειμένου να αναφέρει στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής, εφόσον είναι αναγκαίο, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να ασκούνται στο κράτος μέλος του υποκαταστήματος.

Άρθρο 41 - Η παρούσα οδηγία δεν εμποδίζει τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις που εδρεύουν σε κράτος μέλος να διαφημίζουν τις υπηρεσίες που παρέχουν, με όλα τα μέσα επικοινωνίας που είναι διαθέσιμα στο κράτος μέλος του υποκαταστήματος ή της παροχής των υπηρεσιών, εφόσον τηρούν τους κανόνες που ενδεχομένως διέπουν τον τύπο και το περιεχόμενο αυτής της διαφήμισης οι οποίοι έχουν θεσπιστεί για λόγους γενικού συμφέροντος.

Άρθρο 54 αριθ. 1 - Παρά την ύπαρξη αντίθετων διατάξεων, κάθε κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου οι συμβάσεις οι σχετικές με τον κλάδο 2 του σημείου Α του παραρτήματος της οδηγίας 73/239/ΕΟΚ μπορούν να αντικαταστήσουν εν μέρει ή πλήρως την κάλυψη ασθενείας που παρέχεται από το νόμιμο καθεστώς κοινωνικής ασφάλισης, μπορεί να απαιτεί ότι η σύμβαση πρέπει να είναι σύμφωνη με τις ειδικές νομικές διατάξεις που ισχύουν σε αυτό το κράτος υπέρ του γενικού συμφέροντος για αυτό τον ασφαλιστικό κλάδο και να ανακοινώνονται οι γενικοί και ειδικοί όροι αυτής της ασφάλισης στις αρμόδιες αρχές αυτού του κράτους μέλους πριν από τη χρησιμοποίησή τους.

() Πρβλ. σχετικά τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος στην Ευρώπη» (ΟΚΕ 605/97 της 29.5.1997), ΕΕ C 287 της 22.9.1997, σ. 85, βλ. ακόμη Lionel Monnier, έγγρ. σχετικά με τις «Δημόσιες υπηρεσίες, δημόσιες αποστολές και κανονιστικές ρυθμίσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση», CIRIEC, Παρίσι σ. 195.

() Πρβλ. Ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής για την «Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και το γενικό συμφέρον στη δεύτερη τραπεζική οδηγία» [SEC(97) 1193 τελικό της 20.6.1997] και γνωμοδότηση της ΟΚΕ (CES 542/96 της 24.4.1996), (ΕΕ C 204 της 15.7.1996, σ. 66).

() Άρθρο 60, παράγραφος 3 της Συνθήκης - Με την επιφύλαξη των διατάξεων του κεφαλαίου που αφορά το δικαίωμα εγκαταστάσεως, εκείνος που παρέχει υπηρεσία δύναται για την εκτέλεση αυτής να ασκήσει προσωρινά τη δραστηριότητά του στο κράτος όπου παρέχεται η υπηρεσία με τους ίδιους όρους που το κράτος αυτό επιβάλλει στους δικούς του υπηκόους. - Βλ. Ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ελεύθερη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών, ΕΕ C 334 της 9.12.1993, σ .3.

() Είναι συζητήσιμο το κατά πόσο η Επιτροπή θα έπρεπε στο πλαίσιο μίας ερμηνευτικής ανακοίνωσης να εξετάσει το εν λόγω ζήτημα, αλλά παρά το γεγονός αυτό συνεχίζει να υφίσταται νομικό κενό όπως επεσημάνθηκε στο Πρωτόκολλο Συνεργασίας μεταξύ των εποπτικών αρχών για την εφαρμογή των ασφαλιστικών οδηγιών, το οποίο αναθεωρήθηκε κατά την 109η Διάσκεψη των εν λόγω αρχών που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1997 (DT/119/93, Rev. 4).

() Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 19 της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ και 20 της οδηγίας 92/96/ΕΟΚ: «λαμβάνοντας υπόψη ότι το κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται ο κίνδυνος οφείλει συνεπώς να εξασφαλίζει ότι δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο για την εμπορία στο έδαφός του όλων των ασφαλιστικών προϊόντων που προσφέρονται στην Κοινότητα, εφόσον η εμπορία των προϊόντων αυτών δεν αντιβαίνει στις νομικές διατάξεις περί προστασίας του γενικού συμφέροντος που ισχύουν στο κράτος μέλος όπου βρίσκεται ο κίνδυνος και, στο μέτρο που το γενικό συμφέρον δεν διασφαλίζεται από τους κανόνες του κράτους μέλους καταγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται κατά τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις σε κάθε επιχείρηση η οποία ασκεί τις δραστηριότητές της στο εν λόγω κράτος μέλος και είναι αντικειμενικά απαραίτητες και ανάλογες με τον επιδιωκόμενο στόχο».

() Είναι σημαντικό να υπενθυμισθεί ότι οι τρίτες ασφαλιστικές οδηγίες δεν έχουν ως αποτέλεσμα παρά τη μερική εναρμόνιση των όρων πρόσβασης και άσκησης της δραστηριότητας, δεδομένου ότι δεν αναφέρονται καθόλου σε ορισμένα βασικά στοιχεία όπως το δίκαιο των συμβάσεων και το ζήτημα της φορολόγησης.

() Βλ. υποσημείωση 1, σ. 39.

() Βλ. απόφαση Svensson και Gustavsson κατά του Υπουργείου Οικισμού και Χωροταξίας, Υπόθεση C-1184/93, Συλλογή Ι, σ. 3977, βλ. επίσης τα συμπεράσματα του Γενικού Εισαγγελέα στην Υπόθεση C-17/92, Fedicine κατά Ισπανικού κράτους, Συλλογή Ι, σ. 2258, σημείο 18.

() Βλ. απόφαση στην υπόθεση Βασιλική Ένωση ποδοσφαιρικών εταιρειών του Βελγίου κατά J.M. Bosman (Υπόθεση C-415/93) στην οποία αναφέρεται σαφώς ότι: τα μέτρα θα πρέπει να είναι αντικειμενικά αναγκαία, τα αποτελέσματα που επιδιώκονται με αυτά δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσω άλλων λιγότερο περιοριστικών μέτρων και το γενικό συμφέρον δεν προστατεύεται ήδη από κανόνες του κράτους μέλους προέλευσης (στη Συλλογή Ι, σ. 4999). Βλ. επίσης σχετικά την απόφαση της υπόθεσης Επιτροπή κατά της Γερμανίας της 4ης Δεκεμβρίου 1986 (Υπόθεση 205/84, Συλλ., σ. 3803, Σημείο 37).

() Η Επιτροπή αποδεχόμενη την εν λόγω αρχή καθορίζει μία σειρά εξαιρέσεων που θα πρέπει να εξετασθούν αναλυτικά και προσεκτικά [Σημείο IV, 2γ) IV)].

() Η Επιτροπή προβαίνει στην εξαίρεση των κωδίκων που έχουν θεσπίσει οι εθνικές αρχές, οι οποίοι θα πρέπει να αναλυθούν βάσει των άρθρων 52 και 59 της Συνθήκης.

() Βλ. τις ακόλουθες αποφάσεις: Υπόθεση 33/74, απόφαση Van Binsbergen, 3.12.1974, Συλλογή 1974, σ. 1299 7 Υπόθεση 33/78, απόφαση Somafer της 22.11.1978, Συλλογή σ. 2183 7 Υπόθεση 139/80, απόφαση της 18.3.1981, Συλλ. Σ. 819, απόφαση Blanckaert κατά Luisa Trost 7 Υπόθεση 89/91, απόφαση της 19.1.1993, Συλλ. Ι, σ. 165, απόφαση Shearson 7 Υπόθεση C-23/93, απόφαση TV10 της 5.10.1994, Συλλ. Σ. 4795 7 Υπόθεση C-55/94, απόφαση Gebhard της 30.11.1995, Συλλ. Ι, σ. 4165 7 Υπόθεση 205/84, απόφαση της υπόθεσης «Επιτροπή κατά της Γερμανίας» της 4.12.1986, Συλλ. Ι, σ. 3755 7 Υπόθεση 262/82, απόφαση Luisi και Carbonne, Συλλ. 1984, σ. 377 7 Υπόθεση C-76/90, απόφαση Sager της 21.2.1991, Συλλ. Ι, σ. 4221 7 Υπόθεση 14/76, απόφαση Bloos της 6.10.1976, Συλλ. Ι, σ. 1497 7 Υπόθεση C-439/93, απόφαση Lloyd's' Register, Συλλ. 1995, σ. 961 7 Υπόθεση C-148/91, απόφαση Veronica της 3.2.1993, Συλλ. Ι, σ. 487.

() Απόφαση Sager οπ. π.

() Υπόθεση C-330/91, Απόφαση Commerzbank, 31.7.1993, Συλλογή Ι, σ. 4017.

() Υπόθεση C-238/94, Απόφαση Garcνa. 26.3.1996, Συλλογή Ι, σ. 1673.

() Υπόθεση C-384/93, Aπόφαση Alpine Investments της 10.5.1995, Συλλογή 1, σ. 1141.

() Απόφαση Sager οπ.π.

() Υπόθεση C-415/93, Απόφαση Bosman της 20.9.1995, Συλλογή Ι, σ. 4921.

() Υπόθεση C-250/95, Απόφαση Futura, 15.5.1997, Συλλογή Ι, σ. 2471.

() Υπόθεση Gebhard οπ.π.

() Υπόθεση 19/92, Απόφαση Kraus της 31.3.1993, Συλλογή Ι, σ. 1663.

() Υπόθεση C-1/93, Απόφαση Halliburton της 12.4.1994, Συλλογή Ι, σ. 1137.

() Υπόθεση C-17/92, Απόφαση Federaciσn de distribuidores cinematogrαficos της 4.5.1993, Συλλογή Ι, σ. 2239.

() Υπόθεση C-334/93, Απόφαση Alpine Investments της 10.5.1995, Συλλογή Ι, σ. 1141.

() Υπόθεση C-484/93, Απόφαση Svensson της 14.11.1995, Συλλογή Ι, σ. 3955.

() Απόφαση Svensson και υπόθεση 205/84, οπ.π.

() Υπόθεση 339/89, Απόφαση Alsthom Atlantique, 24.1.91 7 Υπόθεση 93/92, Απόφαση Moto Readcenter, 13.10.1993 7 Υπόθεση 398/92, Απόφαση Munck e Fester, 10.2.94 7 Απόφαση Reisebόro Broede, οπ.π. 7 Υπόθεση 177/94, Απόφαση Gianfranco Pertini, 1.2.1996.

() Ορισμένοι τομείς στους οποίους το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι είναι δυνατή η προσφυγή στην έννοια του γενικού συμφέροντος είναι οι ακόλουθοι: οι επαγγελματικοί κανόνες που έχουν ως στόχο την προστασία του αποδέκτη των παρεχομένων υπηρεσιών, υπόθεση 110/78 και υπόθεση 111/78, απόφαση Vanwesemael, 18.1.1979, Συλλογή Ι, σ. 35 7 η προστασία των εργαζομένων, απόφαση Guiot, 28.3.1996, Συλλογή Ι, σ. 1905 7 η προστασία των καταναλωτών, υπόθεση 205/84, οπ.π. 7 η προστασία του εθνικού χρηματοπιστωτικού τομέα, απόφαση Alpine Investments, οπ.π. 7 η πρόληψη της φοροδιαφυγής, υπόθεση C-275/92, απόφαση Schindler, οπ.π. 7 η προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, υπόθεση 62/79, απόφαση Coditel, Συλλογή 1980, σ. 881 7 η διαφύλαξη της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, υπόθεση C-180/89, απόφαση της υπόθεσης «Επιτροπή κατά της Ιταλίας», 26.2.1991, Συλλογή Ι, σ. 709 7 η προστασία του οπτικοακουστικού τομέα, υπόθεση C-353/89, απόφαση της υπόθεσης «Επιτροπή κατά των Κάτω Χωρών», 25.7.1991, Συλλογή Ι, σ. 4069, απόφαση Gouda και υπόθεση 148/91, οπ.π. 7 η φορολογική συνοχή, υπόθεση C-204/90, απόφαση Bachmann, 28.1.1992, Συλλογή Ι, σ. 249 7 η οδική ασφάλεια, υπόθεση C-55/93, απόφαση Gerrit, 5.10.1994, Συλλογή Ι, σ. 4837 7 η προστασία των πιστωτών, υπόθεση C-3/95 7 η προστασία της ορθής διοίκησης του τομέα της δικαιοσύνης, υπόθεση C-3/95.

() Απόφαση Commerzbank και υπόθεση Bachmann, οπ.π.

() Υπόθεση C-49/89 της 13.12.1989. Συλλογή 1, σ. 4441 7 βλ. ακόμη την Απόφαση Jessica Safir Υπόθεση C-118/96 της 28.4.1998, που δεν δημοσιεύτηκε ακόμη.

() Υπόθεση 304/84.

() Απόφαση Reisebόro, οπ.π.

() Υπόθεση 82/71, απόφαση Sail, 21.3.1972, Συλλογή Ι, σ. 119.

() Απόφαση Alpine Investments, οπ.π.

() Υπόθεση C-244/94 της 16.11.1995. Απόφαση Γαλλική Ομοσπονδία των Ασφαλιστικών Εταιρειών. Συλλογή 1, σ. 4013.

() Βλ. προαναφ. απόφαση της υπόθεσης Sager στην οποία προβλέπεται σαφώς ότι «το κράτος μέλος δεν μπορεί να εξαρτά την πραγματοποίηση της παροχής υπηρεσιών στο έδαφός του από την τήρηση όλων των απαιτούμενων προϋποθέσεων εγκαταστάσεως και κατ' αυτόν τον τρόπο να στερεί από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα τις διατάξεις της Συνθήκης που προορίζονται ακριβώς για τη διασφάλιση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών», βλ. επίσης την απόφαση της 26.2.1991, υπόθεση 180/89, «Επιτροπή κατά της Ιταλίας», σημείο 15 και την ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ελεύθερη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών (93/C334/03), EE C 334 της 9.12.1993.

() Απόφαση Alpine Investments, που ήδη αναφέρθηκε.

() Βλ. ΕΕ C 204 της 15.7.1996, σ. 66 (Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και το γενικό συμφέρον στη δεύτερη τραπεζική οδηγία».

() Παραδείγματος χάρη η περίπτωση της Πορτογαλίας η οποία θεωρεί, γενικά, ως διατάξεις που αφορούν τη δημόσια τάξη τους κανόνες για τη διαφήμιση και τη ρύθμιση του φορολογικού τομέα ή η περίπτωση της Γερμανίας η οποία γενικά παραπέμπει στον αστικό κώδικα.

() Στο σημείο 2.3 του «Πρωτοκόλλου Συνεργασίας μεταξύ των εποπτικών αρχών στον τομέα των ασφαλειών της ΕΕ για την εφαρμογή των τρίτων ασφαλιστικών οδηγιών», που αναθεωρήθηκε κατά την 109η Διάσκεψη των εποπτικών αρχών που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1997.

() Βλ. τη θέση της ΟΚΕ (idem 37), σχετικά με την σκοπιμότητα της εν λόγω υποχρέωσης.

() Βλ. Απόφαση Keck. Υπόθεση C-267-268/91 της 24.11.1993. Συλλογή 1, σ. 6097.

() Το εν λόγω θέμα θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στο πλαίσιο του αναθεωρημένου Πρωτοκόλλου Συνεργασίας μεταξύ των εποπτικών αρχών, οπ.π.

() Ως προς το θέμα αυτό αναφέρεται η ενδιαφέρουσα ρεαλιστική προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ασφαλειών (ΕΕΑ) στην ανακοίνωσή της της 20.11.1995.

() ΕΕ C 33 της 31.1.1998, σ. 20 7 βλ. τα πρακτικά της Διάσκεψης για το Συγκριτικό Δίκαιο που διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ίδρυμα της Φλωρεντίας στις 23 και 24 Μαΐου 1991, που δημοσιεύθηκαν με τον τίτλο «International Insurance Contract Law in the EC» (F. Reichert-Faciliddes και H.U. Jessurun d'Oliveira, Kluwer Law and Taxation Publishers, Βοστόνη, 1993) και τις γνωμοδοτήσεις Jenard και Schlosser, EE C 59 της 5.3.1979.

() Στον ποινικό τομέα το θέμα αυτό εναρμονίστηκε από την οδηγία 91/308/ΕΟΚ της 10.6.1991, ΕΕ L 166 της 26.6.1991.

() Πρβλ. την Απόφαση R. Gebhard κατά Συμβουλίου των Δικηγόρων και Εισαγγελέων του Μιλάνου (P.C-55/94) όπου, σχετικά με την έννοια του δικαιώματος εγκατάστασης, και υπενθυμίζοντας τα συμπεράσματα του Γενικού Δικηγόρου αρ. P.81/87, Απόφαση Daily Mail της 27.9.1988, αναφέρεται ότι «η εγκατάσταση συνίσταται στην ένταξη σε μία εθνική οικονομία», «κυρίως όσον αφορά την αγορά του κράτους στο οποίο επικεντρώνεται η δραστηριότητα» (Συλλ.I, σ. 4171 και 4173).

() Πρβλ. σχετικά με την έννοια αυτή την απόφαση TV10 SA εναντίον Επιτροπής μέσων ενημέρωσης (P.23/93) Συλλ. I, 4803 και 4811 7 πρβλ. επίσης P. Troberg που, σχετικά με το θέμα, μιλάει για «συγκαλυμμένη εγκατάσταση» στο Kommentar zum EWG-Vertrag, «Artikel 59», Groehen, Thesing Ehlermam 4η έκδοση, σ. 1063, και την Απόφαση Binsbergen P. 33/74 της 3.12.1974 Συλλ. σ. 1299, σημείο 13.

() Πρβλ. την Οδηγία 77/92/ΕΟΚ της 31.1.1977 και τη Σύσταση (ΕΟΚ) αριθ. 92/48 της 28.9.1991 και το Σχέδιο εγγράφου εργασίας της Επιτροπής περί αναθεωρήσεως της Οδηγίας και της Σύστασης.

() Αντίθετα απ'όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, από τις Αποφάσεις Bloos της 6.10.1976 και Blaukant και Willems της 18.3.1981 (Pre 14/76 και P. 139/80 Συλλ. Νομολ. σ. 1497 και 819) δεν είναι δυνατόν να συναχθεί ότι η αποκλειστικότητα της αποστολής αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή του καθεστώτος δικαιώματος εγκατάστασης (πρβλ. ΕΕ C 204 της 15.7.1996, σ. 66).

() Σχετικά με το ζήτημα αυτό, είναι σημαντικό να υπενθυμιστεί η Απόφαση της υπόθεσης Επιτροπής εναντίον Γερμανίας της 4.12.1986 όπου αναφέρεται ρητώς ότι «το επάγγελμα του μεσίτη στον κλάδο των ασφαλειών δεν αποτελεί αντικείμενο κοινοτικής ρύθμισης ώστε να μπορεί η Επιτροπή να διαπιστώσει εάν ένας μεσίτης ασκεί τις δραστηριότητές του εις όφελος του ενός ή του άλλου συμβαλλομένου του ασφαλιστικού συμβολαίου. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι η διαπραγμάτευση ενός ασφαλιστικού συμβολαίου πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή ενός μεσάζοντα μη εντολοδόχου της ασφαλιστικής επιχείρησης της αλλοδαπής δεν τροποποιεί τη φύση του συμβολαίου αυτού ως προς τις υπηρεσίες που παρέχει η τελευταία αυτή επιχείρηση στον δικαιούχο της ασφάλειας» (σημείο 16) (Συλλογή, σ. 5799).

() Απόφαση Shearson Lehman Hutton εναντίον TUB mbH P.C-89/91 της 19.1.1993, Συμπεράσματα του Γενικού Εισαγγελέα, Συλλογή Ι, σ. 170 Σημεία 42 και 45.

() Πρβλ. σχετικά την σταθερά της Οδηγίας για την ασφάλιση της ευθύνης από αυτοκίνητα (Οδηγία 90/618/ΕΟΚ της 8.11.1990) άρθρο 6, αναφορικά με το άρθρο 12 Α, αριθ. 4, της Οδηγίας 88/357/ΕΟΚ και επίσης της 4ης Οδηγίας για τα αυτοκίνητα, άρθρο 2, παρ. 4 (της 15.10.1997).

() ΕΕ C 204 της 15.7.1996, σ. 66. Δεν υπάρχει λόγος διάκρισης σχετικά με τις ασφάλειες, από τη στιγμή που το έγγραφο καταδεικνύει σαφώς την πρόθεση του ασφαλιστή να καλύψει κινδύνους στο κράτος υποδοχής, και τούτο ανεξάρτητα από την οποιαδήποτε φυσική μετακίνηση.

() Βλ Απόφαση Svensson, που ήδη αναφέρθηκε.

() ΕΕ C 95 της 30.3.1998, σημείο 2.3.1.2.1.