ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
C0MC90) 297 τελικό - ΣΥΝ 292 
Βρυξέλλες, 30 Ιουλι'ου 1990 
Πρόταση 
ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και 
διοικητικών διατάξεων σχετικά με την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων 
όσον αφορά τις διαδικασι'ες των συμβάσεων φορέων που λειτουργούν 
στους τομει'ς της ύδρευσης, της ενέργειας, των μεταφορών 
και των τηλεπικοινωνιών 
(υποβληθει'σα από την Επιτροπή) 

- 2 -
Αιτιολογική έκθεση 
Ι. ΕίχΑΓΩΠί 
(α) Το πλαίσιο 
1. Σύμφωνα με όσα προβλέπονταν στο πρόγραμμα για την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς, η Επιτροπή διαβίβασε στο Συμβούλιο τον Οκτώβριο 
του I960 δύο προτάσεις οδηγιών για τις διαδικασίες συμβάσεων φορέων 
που λειτουργούν στους τομείς της ύδρευσης, της ενέργειας και των 
μεταφορών(Ι) και τους φορείς που λειτουργούν στους τομείς των 
τηλεπικοινωνιών(2) . Μετά από σύσταση του Κοινοβουλίου οι δύο αυτές 
προτάσεις συνενώθηκαν σε μια και τον Αύγουστο του 1989(3), μετά από 
τη σχετική γνωμοδότηση του Κοινοβουλίου(4), υποβλήθηκε στο 
Συμβούλιο τροποποιημένη πρόταση. Η κοινή θέση του Συμβουλίου 
λήφθηκε στις 29 Μαρτίου 1990. 
2. Το Δεκέμβριο του 1969 το Συμβούλιο ενέκρινε την οδηγία 
89/665/Ε0Κ(5) για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και 
διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής 
στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων 
έργων. Η οδηγία εφαρμόζεται στους τομείς που καλύπτουν οι οδηγίες 
71/305/ECK (6) και 77/62/ECK (7) : συμβάσεις έργων και προμηθειών 
από τη δημόσια διοίκηση. Δεν εφαρμόζεται στην ανάθεση συμβάσεων 
έργων και προμηθειών στους τομείς της ύδρευσης, της ενέργειας, των 
μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών. 
(1) ΕΕ αριθ. C 319, 12 Δεκεμβρίου 1988. 
(2) ΕΕ αριθ. C 40, 17 Φεβρουαρίου 1989. 
(3) ΕΕ αριθ. C 264, 16 Οκτωβρίου 1989. 
(4) ΕΕ αριθ. C 158, 26 Ιουνίου 1989. 
(5) ΕΕ αριθ. L 395/33, 30 Δεκεμβρίου 1989. 
(6) ΕΕ αριθ. L 185, 16 Αυγούστου 1971, όπως τροποποιήθηκε πρόσφατα με 
την οδηγία 89/440/ECK (ΕΕ L 210, 21 Ιουλίου 1989). 
(7) ΕΕ αριθ. L 13, 15 Ιανουαρίου 1977, όπως τροποποιήθηκε πρόσφατα με 
την οδηγία 88/195 (ΕΕ αριθ. L 127, 20 Μαίου 1988). 
3 -
3. Η ύπαρξη κατάλληλων ένδικων και ελεγκτικών μέσων είναι εξίσου 
σημαντική για τους μέχρι τώρα "εξαιρούμενους τομείς" όσο και για το 
γενικότερο τομέα των δημοσίων συμβάσεων. Μόνο με εγγυήσεις του 
είδους αυτού θα εξασφαλιστεί η τήρηση των κοινοτικών κανόνων 
σχετικά με τις διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων και η υλοποίηση των 
θεμελιωδών στόχων του προγράμματος για την εσωτερική αγορά στον 
τομέα αυτό. Η νέα αυτή πρόταση καλύπτει συνεπώς ένα σημαντικό κενό 
και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των προτάσεων που έχουν ήδη 
γίνει. 
β) Γενική θεώρηση 
4. 'Οπως έχουν τα πράγματα σήμερα τα ένδικα μέσα που έχει στη διάθεση 
του ένας εργολήπτης ή προσφέρων σχετικά με τις διαδικασίες ανάθεσης 
συμβάσεων διαφέρουν σημαντικά από ένα κράτος σε άλλο. Η αναστολή 
παράνομων διαδικασιών ανάθεσης ή λήψη παρεμφερών προσωρινών μέτρων 
δεν είναι δυνατή κάτω από τις ίδιες προϋποθέσεις σε όλα τα κράτη 
μέλη. Η δυνατότητα καταβολής αποζημίωσης υπόκειται σε πολλές 
νομοθεσίες σε τόσους περιορισμούς που στην πραγματικότητα είναι 
θεωρητική μόνο(8). Επιπλέον, δεδομένου ότι οι εν λόγω "εξαιρούμενοι 
τομείς" δεν υπόκεινται σε ρυθμίσεις όσον αφορά τις διαδικασίες που 
ακολουθούν για την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων, ενδέχεται να μην 
υπάρχουν καθόλου εθνικά συστήματα προσφυγών. 
5. Η Επιτροπή κρίνει συνεπώς απαραίτητο να τροποποιηθούν κατάλληλα οι 
διοικητικές και νομικές διαδικασίες των κρατών μελών ώστε οι 
εργολήπτες και οι προσφέροντες οι οποίοι ενδιαφέρονται να 
συμμετάσχουν σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων να έχουν στη διάθεση 
τους αποτελεσματικά και ταχέα ένδικα μέσα κατά διαδικασιών, 
πρακτικών και αποφάσεων που δεν συμβιβάζονται με την κοινοτική 
νομοθεσία δημοσίων συμβάσεων. 'Οπως αναφέρεται και προηγουμένως, 
τούτο είναι απαραίτητο τόσο για τους μέχρι τώρα εξαιρούμενους 
τομείς όσο και για το γενικό καθεστώς ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων. 
(8) Η σημερινή κατάσταση όπως εμφανίζεται στα κράτη μέλη παρουσιάζεται 
σε μια σύνοψη μελετών που διεξήγαγε πρόσφατα για το θέμα αυτό η 
Επιτροπή σε πληροφοριακό έγγραφο III/F/7086/τελικό, Ιούνιος 1990. 
4 -
6. Πρέπει να υπενθυμιστεί επίσης ότι το άρθρο 5 της συνθήκης ΒΟΚ 
επιβάλλει στα κράτη μέλη τη γενική υποχρέωση λήψης των μέτρων 
εκείνων που είναι απαραίτητα για την εξασφάλιση εκτέλεσης των 
υποχρεώσεων που απορρέουν από την ίδια τη συνθήκη (Υπόθεση 33/76 
REffE-ZentmlflJ¥u,TO [1976] ΕΔ 1989). Η υποχρέωση αυτή αναγνωρίστηκε 
στο μεταξύ συγκεκριμένα όσον αφορά τις διατάξεις της συνθήκης για 
την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών (Υπόθεση 178/84 Επιτροπή κατά 
Γερμανίας [1987] ΕΔ 1227)και εργαζομένων (Υπόθεση 222/86 He£LeDS 
[1987] ΕΔ 4097). Η νέα παράγωγος νομοθεσία για τα μέσα προσφυγής 
πρέπει να λάβει υπόψη τη νομική αυτή υποχρέωση, καθώς επίσης την 
ανάγκη ύπαρξης μέσων προσφυγής γενικότερα. 
7. Κατά την προετοιμασία της πρότασης αυτής η Επιτροπή έλαβε ιδιαίτερα 
υπόψη τα ακόλουθα : 
(i) την ανάγκη εξασφάλισης εκτελεστών ένδικων μέσων σε εθνικό και 
κοινοτικό επίπεδο, για τους προσφέροντες που βρίσκονται σε 
μειονεκτική θέση. 
(ϋ) την ανάγκη τα εν λόγω μέσα που θα εφαρμόζονται στους τομείς 
της ύδρευσης, της ενέργειας, των μεταφορών και των 
τηλεπικοινωνιών να είναι όσο το δυνατόν πλησιέστερα προς 
αυτά που έχουν ήδη θεσπιστεί στα πλαίσια του γενικότερου 
συστήματος διαδικασιών προσφυγής στον τομέα των δημοσίων 
συμβάσεων, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τα ιδιαίτερα 
χαρακτηριστικά των φορέων που ασκούν δραστηριότητες στους 
τομείς αυτούς από οικονομική, τεχνική και νομική άποψη. 
(.111) την ανάγκη ύπαρξης εκτελεστών ένδικων μέσων για τους 
προσφέροντες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση 
ανεξάρτητα από το αν οι εν λόγω φορείς υπάγονται σε 
καθεστώς δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου. 
(±ν) την ανάγκη χρησιμοποίησης των μέσων αυτών με όσο το δυνατό 
ευέλικτο και μη γραφειοκρατικό τρόπο. 
(ν) την ανάγκη αποτελεσματικής εποπτείας σε κοινοτικό επίπεδο όσον 
αφορά τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία της Κοινότητας. 
(vi) την ανάγκη τα ένδικα μέσα να μην είναι η μόνη μέθοδος που 
έχουν στη διάθεση τους τα ενδιαφερόμενα μέρη για την 
επίλυση μιας διαφωνίας. 
(vu) το διαφορετικό χαρακτήρα των εθνικών νομοθετικών συστημάτων 
βάσει των οποίων πρέπει να θεσπιστούν οι διαδικασίες 
προσφυγής και τα σχετικά ένδικα μέσα. 
8. Υπάρχουν διάφορα ένδικα μέσα τα οποία, ανάλογα με τις περιστάσεις, 
εγγυώνται τη συμμόρφωση προς την κοινοτική νομοθεσία, πέραν του 
εγγενούς δικαιώματος της Επιτροπής να κινήσει τις διαδικασίες 
παράβασης που προβλέπονται στο άρθρο 169 της συνθήκης ECK. 
Εξετάζοντας τα μέσα αυτά πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η 
παράβαση των κοινοτικών κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις 
διαπράττεται συνήθως πριν από την ανάθεση της σύμβασης. 
Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι διαδικασίες αυτές έχουν 
μικρή διάρκεια (οι αποφάσεις λαμβάνονται συνήθως μέσα σε λίγες 
εβδομάδες), κάθε παράβαση κοινοτικών κανόνων πρέπει να 
αντιμετωπίζεται, αν είναι δυνατό, επειγόντως και μέσα σε σύντομο 
χρονικό διάστημα. Μεταξύ των σημαντικότερων ένδικων μέσων είναι 
συνεπώς τα προσωρινά μέτρα που αποσκοπούν είτε στην επανόρθωση της 
εικαζόμενης παράβασης, με ακύρωση ή τροποποίηση της προσβαλλόμενης 
διάταξης, είτε στην αποφυγή περαιτέρω ζημίας του ενδιαφερομένου με 
την αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης ή της εφαρμογής απόφασης του 
αναθέτοντος φορέα. Ωστόσο τα προσωρινά μέτρα δεν αρκούν και, όπως 
συμφωνήθηκε σχετικά με την οδηγία 89/665/ΕΟΚ, είναι αναγκαίο να 
εξασφαλιστεί η καταβολή αποζημιώσεων για τις παραβάσεις κοινοτικών 
διατάξεων που δεν κατέστη δυνατό να αποφευχθούν ή να επανορθωθούν. 
6 
9. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες και διαβουλεύσεις, πάντως, 
κατέδειξαν ότι τα ιδιαίτερα χαρακττριστικά των εν λόγω φορέων και 
των εθνικών έννομων συστημάτων στα πλαίσια των οποίων πρέπει να 
θεσπιστούν οι διαδικασίες και τα μέσα προσφυγής, προϋποθέτουν 
κάποιο βαθμό ευελιξίας ως προς την εφαρμογή της οδηγίας αυτής. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να είναι δυνατό, τόσο από νομική 
όσο και από πολιτική άποψη, να εφαρμοστεί το σύνηθες σύστημα που 
ακολουθεί η δημόσια διοίκηση γενικότερα. Σε άλλες περιπτώσεις τούτο 
είναι πιθανό να προκαλέσει σημαντικές δυσχέρειες. Για παράδειγμα, 
δεδομένης της βιομηχανικής φύσης ορισμένων από τους φορείς αυτούς, 
καθώς και της επιτακτικής ανάγκης συνεχούς παροχής υπηρεσιών στο 
κοινό, σε πολλούς ενδιαφερόμενους κύκλους επικρατεί η άποψη ότι δεν 
ενδείκνυνται τα συνήθη ένδικα μέσα που επηρεάζουν άμεσα τη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων των εν λόγω φορέων. Θεωρείται συνεπώς 
απαράδεκτη η αναστολή διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων και η ακύρωση 
αποφάσεων. 
10. Πράγματι, σε ορισμένα κράτη μέλη η χρησιμοποίηση ένδικων μέσων του 
είδους αυτού σε οργανισμούς που διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο 
είναι πιθανό να αντιμετωπίσει δυσχέρειες συνταγματικής [ή άλλης 
σοβαρής ] μορφής, λόγω της αρνητικής επίπτωσης τους στην αυτονομία 
των εν λόγω οργανισμών. 
11. Έτσι στη Γερμανία έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα βασικά 
δικαιώματα των επιχειρήσεων σύμφωνα με τα άρθρα 12 και 19(3) του 
καταστατικού χάρτη που θεσπίζουν την αρχή της μη παρέμβασης κατά 
την άσκηση επαγγέλματος ή εμπορικής δραστηριότητας. Στην 
προτεινόμενη οδηγία η αρχή αυτή τηρείται, δεδομένου ότι επιτρέπει 
στα κράτη μέλη να παράσχουν στους ενδιαφερόμενους φορείς ένα 
ευέλικτο μέσο με το οποίο θα αποδείξουν ότι συμμορφώνονται με την 
κοινοτική νομοθεσία, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατ' ανάγκη 
παρέμβαση στην ελεύθερη άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων. Για το 
λόγο αυτό το άρθρο 11 έχει συνταχθεί κατά τρόπο που να επιτρέπει τη 
λήψη αποτελεσματικών προσωρινών μέτρων, χωρίς παράλληλα να θίγεται 
η ελευθερία αυτή. 
- 7 
12. Στην Ισπανία οποιαδήποτε μεταβολή της δικαιοδοσίας που θα προέλθει 
από την εφαρμογή της παρούσας πρότασης είναι πιθανό να απαιτήσει 
τροποποίηση του οργανικού νόμου του σχετικού με το θέμα, με ειδική 
πλειοψηφία του Κοινοβουλίου, σύμφωνα με το άρθρο 81 του 
συντάγματος. 
13. Πρέπει επίσης να εξευρεθούν λύσεις για τις δυσχέρειες που θα 
ανακύψουν όσον αφορά τη θέσπιση κάποιου βαθμού ευελιξίας, υπό την 
προϋπόθεση, πάντως, ότι θα συμβιβάζεται με την αρχή της ίσης 
μεταχείρισης επιχειρήσεων με παρεμφερή χαρακτηριστικά ,τόσο μεταξύ 
κρατών μελών όσο και ανεξάρτητα από το αν είναι ιδιωτικές ή 
δημόσιες. 
14. Η θεώρηση αυτή βοήθησε ώστε να θεσπιστεί για πρώτη φορά στο 
κοινοτικό καθεστώς δημοσίων συμβάσεων μια μορφή ελέγχου με 
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : έλεγχος σε τακτική περιοδική βάση, ή 
όπως ονομάζεται συχνότερα "λογιστικός έλεγχος"(9). Συνοπτικά, σε 
περίπτωση που τα κράτη μέλη δεν επιλέγουν τη συνήθη μέθοδο που 
ακολουθεί η δημόσια διοίκηση, δηλαδή ένδικα μέσα όπως αναστολή των 
διαδικασιών και ακύρωση αποφάσεων, έχουν τη δυνατότητα να το 
πράξουν υπο δύο όρους : πρώτον, ένα ανεξάρτητο και με τα κατάλληλα 
προς τούτο προσόντα πρόσωπο ελέγχει τακτικά τους ενδιαφερόμενους 
φορείς προκειμένου να διαπιστώσει ότι τα συστήματα ανάθεσης που 
ακολουθούν συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο και δεύτερον, 
παρέχουν τη δυνατότητα προσφυγής σε εκτελεστά προδικαστικά μέσα, 
κατά τρόπο πάντως ώστε ο ενδιαφερόμενος φορέας να φέρει την τελική 
ευθύνη να αποφασίσει κατά πόσον θα επανορθώσει την παράβαση ή θα 
καταβάλει χρηματική αποζημίωση. 
15. Λαμβανομένου, πάντως υπόψη του γεγονότος ότι οι εν λόγω φορείς 
παρέχουν δημόσιες υπηρεσίες βιομηχανικού χαρακτήρα, πράγμα που 
είναι πολύ πιθανό να καταστήσει δυσχερέστερη για τους ιδιώτες τη 
λήψη 
(9) Ο όρος "λογιστικός έλεγχος" δεν χρησιμοποιείται στην πρόταση για να 
αποφευχθεί η ενδεχόμενη σύγχιση με το χρηματοοικονομικό έλεγχο των 
λογαριασμών των εταιρειών. Αποκλείστηκε επίσης ο όρος "πιστοποίηση" 
λόγω του συσχετισμού του με τα τεχνικά πρότυπα. 
8 
αποτελεσματικών προσωρινών μέτρων - δεδομένου ότι οι εν λόγω φορείς 
έχουν τη δυνατότητα να προβάλουν επιχειρήματα με τα οποία θα 
αποδεικνύεται ότι η αναστολή των διαδικασιών δεν δικαιολογείται 
λόγω των συμφερόντων που ενδεχομένως θίγονται, του δημοσίου 
συμφέροντος συμπεριλαμβανομένου - στόχος της πρότασης αυτής είναι 
οι αγωγές αποζημίωσης να αποτελούν σε όλα τα κράτη μέλη λύση 
πρακτική και συνεπώς κίνητρο οπ^μμόρφωσης για τους αναθέτοντες 
φορείς. Δεν θα είναι συγκεκριμένα απαραίτητο να αποδείξουν οι 
ενδιαφερόμενοι που διεκδικούν την επιστροφή των εξόδων για την 
προετοιμασία της προσφοράς ή τη συμμετοχή τους σε μια παράνομη 
διαδικασία ότι θα τους είχε ανατεθεί η σύμβαση. Απόδειξη του είδους 
αυτού θα ήταν σε οποιαδήποτε περίπτωση ιδιαίτερα δυσχερής και θα 
μείωνε την αποτελεσματικότητα των ένδικων μέσων για τις 
αποζημιώσεις, με συνέπεια να μη λειτουργούν ως κίνητρο για τους 
αναθέτοντες φορείς ώστε να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία. Οι 
ενδιαφερόμενοι θα κληθούν μόνο να αποδείξουν ότι επηρεάστηκαν 
δυσμενώς οι πιθανότητες τους να τους ανατεθεί η σύμβαση. Επιπλέον 
οι διαφωνίες ως προς το ακριβές ποσό των δαπανών συμμετοχής τους 
στη διαδικασία θα περιοριστούν, εφόσον θα προβλεφθεί ένα κατώτατο 
ποσό που θα ορίζεται σε συνάρτηση με την αξία της σύμβασης, εάν δεν 
υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το κόστος ήταν υψηλότερο. 
16. Τα πράγματα διαφέρουν σε περίπτωση αγωγών για άλλου είδους ζημιές 
όπως διαφυγόντα κέρδη. Στις περιπτώσεις αυτές εγείρονται πολύπλοκα 
προβλήματα τα οποία επιλύονται από τα κράτη μέλη σε συνάρτηση με 
τις ειδικές ρυθμίσεις οι οποίες ισχύουν ως προς την ποσοτικοποίηση 
των οικονομικών απωλειών. Μεγάλο μέρος της σχετικής νομοθεσίας 
προέρχεται από τη νομολογία και εφαρμόζεται γενικότερα και σε 
τομείς εκτός των δημοσίων συμβάσεων. Η εναρμόνιση ρυθμίσεων τους 
είδους αυτού θα προσκρούσει αναμφίβολα σε σοβαρές δυσχέρειες. 
Ζητήματα του είδους αυτού συνεπώς θα επιλύονται προς το παρόν με 
βάση το εθνικό δίκαιο όπως προβλέπεται στη οδηγία του Συμβουλίου 
89/665/ECK. Μακροπρόθεσμα θα χρειαστεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο 
περαιτέρω ενεργειών σε κοινοτικό επίπεδο. 
17. Στην πρόταση προβλέπεται επίσης ταχύς διορθωτικός μηχανισμός του 
οποίου ορισμένες διαδικασίες θα μπορεί να επικαλείται η Επιτροπή, 
σε περίπτωση που κρίνει ότι, πριν από τη σύναψη σύμβασης, 
διαπράττεται 
- 9 -
κατά τη διαδικασία ανάθεσης σαφής και κατάφωρη παραβίαση των 
κοινοτικών διατάξεων στους καλυπτόμενους από την οδηγία τομείς των 
δημοσίων συμβάσεων. 0 προτεινόμενος διορθωτικός μηχανισμός είναι 
ταυτόσημος με αυτόν που ορίζεται στο άρθρο 3 της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ 
και έχει την ίδια αιτιολόγηση : πρώτον, ένδικα μέσα σε εθνικό 
επίπεδο και παράλληλα ζωτικής σημασίας ανάγκη ετυμπλήρωσης με 
δυνατότητες αποτελεσματικής παρέμβασης σε κοινοτικό επίπεδο. Τα 
αμέσως ενδιαφερόμενα μέρη ενδέχεται να μην θεωρούν την παρέμβαση σε 
εθνικό επίπεδο ως την πλέον συμφέρουσα. Ωστόσο, είναι πιθανό να 
έχουν διαπραχθεί σημαντικές παραβιάσεις της κοινοτικής νομοθεσίας 
ως προς τις δημόσιες συμβάσεις με αποτέλεσμα να τεθεί σε κίνδυνο η 
αξιοπιστία της. Στις περιπτώσεις αυτές η Επιτροπή πρέπει να έχει τη 
δυνατότητα ταχείας παρέμβασης σε εθνικό επίπεδο, ώστε να 
επανορθώνεται κατά προτίμηση η κατάσταση πριν η ζημία καταστεί 
ανεπανόρθωτη. Εκτός αυτού, η ταχεία διευκρίνιση των ζητημάτων που 
ανακύπτουν θα διευκολύνει την Επιτροπή, στις περιπτώσεις που 
ενδείκνυται, να ζητήσει εγκαίρως από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων τη λήψη προσωρινών μέτρων, εφόσον θεωρεί ότι δεν έχουν 
γίνει οι κατάλληλες διορθωτικές ενέργειες σε εθνικό επίπεδο. 
18. Στην πρόταση προβλέπεται, τέλος, διαδικασία συμβιβασμού σε 
κοινοτικό επίπεδο την οποία θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα 
ενδιαφερόμενα μέρη ως μέθοδο επίλυσης της διαφωνίας χωρίς να 
προσφύγουν σε ένδικα μέσα, με την επιφύλαξη της δυνατότητας 
προσφυγής στις διαδικασίες παράβασης που προβλέπονται από το άρθρο 
169 ή 170 της συνθήκης ECK, ή της δυνατότητας χρησιμοποίησης 
διορθωτικού μηχανισμού, ή των δικαιωμάτων των ατόμων που 
επικαλούνται τη διαδικασία, του αναθέτοντος φορέα ή οποιουδήποτε 
άλλου ατόμου, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία - εκτός εάν 
συμφωνήσουν να επιλύσουν τις διαφορές μεταξύ τους. Η εμπειρία από 
ορισμένα κράτη μέλη έχει δείξει ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να 
διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, έστω και με την αποφυγή περιτών 
νομικών διαδικασιών. Ορισμένοι κύκλοι έχουν εκδηλώσει ιδιαίτερο 
ενδιαφέρον για τη δυνατότητα αυτή. Θεωρείται συνεπώς σκόπιμο να 
θεσπιστεί το σύστημα αυτό ώστε να ελεγχθεί η χρησιμότητα του στην 
πράξη. 
- 10 
19. Λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών αλλαγών που θα εισαγάγει η 
οδηγία, καθώς επίσης και το περιορισμένο κατ'ανάγκην πεδίο 
εφαρμογής ορισμένων διατάξεων της, όπως για παράδειγμα των 
διατάξεων των σχετικών με την καταβολή αποζημιώσεων, θεωρείται 
σκόπιμο να επανεξεταστεί μετά την πάροδο επαρκούς χρονικού 
διαστήματος. Για το λόγο αυτό προβλέπεται σχετική διάταξη κατά το 
πρότυπο της διάταξης που περιέχεται στην οδηγία 8Θ/665/Ε0Κ. 
II. ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ EXCWIA 
(α) Κεφάλαια 1 και 2 : μέσα προσφυγής σε εθνικό επίπεδο 
20. Το κεφάλαιο 1 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν τα 
κατάλληλα μέσα προσφυγής τα οποία μπορούν να επικαλούνται όσοι 
είχαν ή έχουν συμφέρον να τους ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και οι 
οποίοι υπήρχε ή υπάρχει κίνδυνος να υποστούν ζημία από εικαζόμενη 
παράβαση. Οι διατάξεις του κεφαλαίου αυτού είναι κατά το μεγαλύτερο 
μέρος τους ίδιες με τις διατάξεις των άρθρων 1 και 2 της οδηγίας 
του Συμβουλίου 89/665/ΕΟΚ. Δεδομένου ότι σε πολλές περιπτώσεις θα 
χρειαστεί να ασκηθεί προσφυγή πριν από την ανάθεση της σύμβασης, 
προβλέπεται η λήψη προσωρινών μέτρων μέσω προδικαστικής 
διαδικασίας, και ιδιαίτερα αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης. 'Εχει 
προβλεφθεί, επίσης, η καταβολή αποζημιώσεως και, για τους λόγους 
που αναφέρονται προηγουμένως, περιλαμβάνεται ειδική διάταξη για την 
επιστροφή των δαπανών για την υποβολή προσφοράς. 
21. Τα κράτη μέλη διαθέτουν αρκετή ευελιξία για την εφαρμογή των 
διατάξεων της οδηγίας σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία κάθε κράτους 
ως προς τις διοικητικές και ενώπιον των δικαστηρίων προσφυγές, 
συμπεριλαμβανομένων των διαδικαστικών και άλλων όρων που 
εφαρμόζονται στα εν λόγω μέτρα προσφυγής. Τούτο θα διευκολύνει την 
ένταξη νέων μέσων προσφυγής στις υπάρχουσες εθνικές διαρθρώσεις. 
- 11 -
22. Για να εξασφαλιστεί, πάντως, ότι οι βασικές εγγυήσεις που 
προσφέρουν τα διάφορα εθνικά συστήματα είναι ισοδύναμες, σε 
περίπτωση που οι αρμόδιες για τις προσφυγές αρχές δεν είναι 
δικαστικές, οι αποφάσεις τους μπορεί να αποτελέσουν το αντικείμενο 
δικαστικής προσφυγής από αρχή η οποία έχει δικαστικές εξουσίες και 
μπορεί να προσφύγει στο Δικασττριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η 
οποία είναι ανεξάρτητη τόσο από τον αναθέτοντα φορέα όσο και από 
την αρμόδια για την προσφυγή αρχή. Με τη θέσπιση της διάταξης αυτής 
επιλύονται οι διαφορές απόψεων που είχαν ανακύψει ως προς την 
οδηγία 89/665/ECK. 
23. Το κεφάλαιο 2 επιτρέπει στα κράτη μέλη να ακολουθήσουν διαφορετική 
προσέγγιση σε περιπτώσεις στις οποίες κρίνουν ότι για τους λόγους 
που έχουν ήδη δοθεί δεν ενδείκνυνται τα συνήθη ένδικα μέσα, όπως η 
αναστολή των διαδικασιών ανάθεσης ή η ακύρωση αποφάσεων των 
αναθετόντων φορέων. Σε παρόμοιες περιπτώσεις είναι δυνατό να μη 
γίνεται χρήση των συγκεκριμένων αυτών ένδικων μέσων, υπό την 
προϋπόθεση ότι τα συστήματα αγορών των σχετικών οργανισμών κοινής 
ωφελείας ελέγχονται τακτικά και ότι επιπλέον εξακολουθεί να είναι 
δυνατή η προσφυγή σε αποτελεσματικά προσωρινά μέτρα. 
Άρθρο 1 
24. Στο άρθρο αυτό ορίζεται η δυνατότητα άσκησης εκτελεστής και ταχείας 
προσφυγής κατά αποφάσεων αναθέτοντος φορέα σχετικά με διαδικασίες 
ανάθεσης που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τους 
εξαιρούμενους τομείς, εφόσον παραβιάζεται η κοινοτική νομοθεσία για 
τις συμβάσεις έργων και προμηθειών ή οι εθνικοί κανόνες εφαρμογής 
της. Η κάλυψη είναι πλήρης κατά την έννοια ότι όλες οι παραβιάσεις 
των διατάξεων της προταθείσας οδηγίας, η οποία υποχρεώνει τους 
αναθέτοντες φορείς να ενεργούν κατά ένα συγκεκριμένο τρόπο, 
12 
θα υπόκεινται στις διαδικασίες προσφυγής τις οποίες προβλέπει η 
παρούσα οδηγία. Για το λόγο αυτό, γίνεται ειδική αναφορά στο άρθρο 
3(2) της οδηγίας για τους "εξαιρούμενους τομείς", βάσει του οποίου 
οι φορείς που υπόκεινται στο εναλλακτικό καθεστώς το οποίο 
προβλέπεται για την αναζήτηση και την εξόρυξη πετρελαίου, αερίου, 
γαιανθράκων και άλλων στερεών καυσίμων είναι υποχρεωμένες να τηρούν 
τις αρχές της μη εισαγωγής διακρίσεων και την αρχή του ανταγωνισμού 
για την ανάθεση συμβάσεων προμηθειών και έργων,ιδίως όσον αφορά τις 
πληροφορίες που θέτουν στη διάθεση των επιχειρήσεων σχετικά με τις 
προθέσεις τους για την ανάθεση συμβάσεων. 
25. Ο διαχωρισμός που γίνεται με την παρούσα οδηγία μεταξύ των κανόνων 
που ενσωματώνουν το κοινοτικό δίκαιο και άλλων εθνικών κανόνων δεν 
πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την εισαγωγή διακρίσεων μεταξύ 
επιχειρήσεων. 
26. Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να θεσπίσουν τους κανόνες για τις 
διαδικασίες προσφυγής, όπως παραδείγματος χάρη τις διαδικαστικές 
διατυπώσεις ή τα έξοδα. Δεν πρέπει πάντως κατά κανένα τρόπο να 
θέσουν σε μειονεκτική θέση αυτούς που σκοπεύουν να κάνουν χρήση 
ένδικων μέσων για παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου σε σύγκριση με 
τα πρόσωπα που ζητούν την αποκατάσταση παραβάσεων εθνικών κανόνων. 
Τούτο συμφωνεί με τη θεώρηση του Δικαστηρίου σε αναρίθμητες 
περιπτώσεις (π.χ. Υπόθεση 199/82 Aqjfllnlgbrag?lQI)e flelle Flnanze 
çtellQ StatQ κατά SpA San Giorgio [1983] ΕΔ 3595)σύμφωνα με την 
οποία απαιτείται οι όροι για την άσκηση ένδικων μέσων να μην είναι 
περιοριστικότεροι από αυτούς που προβλέπονται για την παράβαση του 
εθνικού δικαίου, ούτε να είναι τέτοιας μορφής ώστε να καθιστούν τα 
ένδικα μέσα πλασματικά ή κατ'ουσίαν ανεφάρμοστα. 
27. Κατά συνέπεια, οι διαδικασίες πρέπει να είναι ανοικτές τουλάχιστον 
στα πρόσωπα που έχουν ή είχαν συμφέρον να τους ανατεθεί 
συγκεκριμένη σύμβαση και υπέστησαν ή ενδέχεται να υποστούν ζημία 
από εικαζόμενη παράβαση. Η δυνατότητα προσφυγής θα παρέχεται 
συνεπώς σε αυτούς που είχαν νόμιμο συμφέρον ως προς την έκβαση 
συγκεκριμένης διαδικασίας. Προβλέπεται ωστόσο ρητά ότι τα κράτη 
μέλη είναι ελεύθερα να απαιτούν από το πρόσωπο που προτίθεται να 
ασκήσει προσφυγή να ενημερώσει προηγουμένως τον αναθέτοντα φορέα 
για την εικαζόμενη παράβαση και για την πρόθεση του να ασκήσει 
προσφυγή. Με τη διάταξη αυτή παρέχεται η δυνατότητα να εξευρεθεί 
κάποια συμβιβαστική λύση, πριν η διαφωνία οδηγήσει σε επίσημη 
άσκηση προσφυγής. 
13 -
28. Η διατύπωση του άρθρου αυτού είναι παρόμοια με αυτήν του 
αντίστοιχου άρθρου της οδηγίας 89/665/BCK. 
29. Τό άρθρο αυτό αφορά τα ένδικα μέσα τα οποία πρέπει να προβλεφθούν. 
Δεν αποκλείει τη δυνατότητα πρόβλεψης πρόσθετων μέτρων από ένα 
κράτος μέλος. Η πρώτη δέσμη αφορά κυρίως προσωρινά μέτρα για την 
επανόρθωση της εικαζόμενης παράβασης ή την αποτροπή περαιτέρω 
ζημίας των θιγομένων συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων και μέτρων 
που αναστέλλουν ή εξασφαλίζουν την αναστολή της διαδικασίας 
ανάθεσης μιας σύμβασης ή της εκτέλεσης οποιασδήποτε απόφασης που 
έχει ληφθεί από τον αναθέτοντα φορέα. Η δεύτερη δέσμη μέτρων αφορά 
την ακύρωση αποφάσεων που έχουν ληφθεί παράνομα, 
συμπεριλαμβανομένων τεχνικών, οικονομικών ή χρηματοδοτικών 
προδιαγραφών που εισάγουν διακρίσεις και περιέχονται είτε στην 
πρόσκληση υποβολής προσφορών, είτε στη συγγραφή υποχρεώσεων ή σε 
οποιοδήποτε άλλο έγγραφο που έχει σχέση με τη διαδικασία ανάθεσης 
της σύμβασης. Ύστατο ένδικο μέσο είναι το δικαίωμα αποζημίωσης για 
τη ζημία που προκλήθηκε από την παράβαση. 
30. Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να εξουσιοδοτούν ξεχωριστές αρχές 
για τις διάφορες πλευρές της διαδικασίας προσφυγής. Η ευελιξία αυτή 
επιτρέπει στα κράτη μέλη να αναθέτουν εξουσίες σε διαφορετικές 
αρχές, σύμφωνα με τις υφιστάμενες σε κάθε χώρα πρακτικές. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις, οι πρακτικές αυτές είναι αποτέλεσμα λεπτών 
και καθιερωμένων θεσμικών ρυθμίσεων, όπως για παράδειγμα το 
διαχωρισμό εξουσιών μεταξύ διοικητικών και δικαστικών αρχών. 
Δεδομένου ότι η αναστολή της διαδικασίας δεν ενδείκνυται πάντοτε, 
στην προτεινόμενη 
14 -
οδηγία προβλέπεται ότι οι διαδικασίες προσφυγής δεν είναι 
απαραίτητο να έχουν αφεαυτών αυτόματα ανασταλτικά αποτελέσματα επί 
των διαδικασιών ανάθεσης τις οποίες αφορούν. Τα κράτη μέλη μπορούν 
επίσης να προβλέπουν όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο λήψης προσωρινών 
μέτρων από τις αρμόδιες αρχές να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι θετικές 
όσο και οι αρνητικές επιπτώσεις τους. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη 
τόσο τα συμφέροντα των λοιπών συμμετεχόντων στη διαδικασία 
ανάθεσης όσο και των προσώπων στα οποία ο αναθέτων φορέας παρέχει 
υπηρεσίες και γενικότερα το κοινό. 'Οπως συνήθως, η απόφαση να 
ληφθούν προσωρινά μέτρα δεν θίγει όποια άλλα δικαιώματα του 
προσώπου που έχει ζητήσει τη λήψη τους. Ία κράτη μέλη μπορούν να 
απαιτούν να ακυρώνεται ή να κηρύσσεται παράνομη η προσβαλλόμενη 
απόφαση, πριν καταβληθεί αποζημίωση. 
31. Τα αποτελέσματα την άσκησης των εξουσιών των σχετικών με τη 
διαδικασία προσφυγής ορίζονται από το εθνικό δίκαιο. Εκτός από την 
περίπτωση κατά την οποία το κράτος μέλος έχει θέσει ως προϋπόθεση 
για την καταβολή αποζημίωσης την προηγούμενη ακύρωση της απόφασης, 
μπορεί, μετά την ανάθεση και τη συνακόλουθη σύναψη της σύμβασης, να 
περιορίσει τις εξουσίες της αρμόδιας για την προσφυγή αρχής, στην 
καταβολή της αποζημίωσης. Η διάταξη για τις αγωγές αποζημιώσεως 
έχει περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και στόχος της είναι να 
εξασφαλιστεί ότι αγωγές του είδους αυτού θα είναι πρακτικά δυνατές 
σε όλες τις χώρες μέλη. Λαμβανομένων υπόψη των δυσχερειών που 
ενδέχεται να ανακύψουν ως προς την αναστολή και άλλα ισοδύναμα 
προσωρινά μέτρα, η δυνατότητα αγωγής αποζημιώσεως θα αποτελέσει 
ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο του συστήματος. Στο στάδιο αυτό η 
υψηλού επιπέδου εναρμόνιση ως προς την ποσοτικοποίηση των ζημιών θα 
ήταν ένας μη ρεαλιστικός στόχος. Η περιορισμένης εμβέλειας 
προτεινόμενη προσέγγιση είναι εφικτή και επαρκής για να καλύψει 
τους άμεσους στόχους της Κοινότητας στον τομέα 
- 15 
των δημοσίων συμβάσεων . Τα κράτη μέλη πρέπει, σε κάθε περίπτωση 
πάντως, να μεριμνούν ώστε οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις 
αρμόδιες για τις διαδικασίες προσφυγής αρχές να είναι πράγματι 
εκτελεστές. Για λόγους διαφάνειας, σε περίπτωση που οι αρμόδιες για 
τις διαδικασίες προσφυγής αρχές δεν είναι δικαστικές, οι αποφάσεις 
τους πρέπει να αιτιολογούνται εγγράφως. Κάθε μέτρο για το οποίο ο 
προσφεύγων ισχυρίζεται ότι λήφθηκε παράνομα από την αρμόδια για την 
προσφυγή αρχή ή κάθε εικαζόμενη παράλειψη της κατά την άσκηση των 
εξουσιών της πρέπει να αποτελεί το αντικείμενο δικαστικής προσφυγής 
ή προσφυγής ενώπιον άλλης αρχής η οποία έχει δικαστικές εξουσίες 
κατά την έννοια του άρθρου 177 της συνθήκης και είναι ανεξάρτητη 
τόσο από τον αναθέτοντα φορέα όσο και από την αρμόδια για την 
προσφυγή αρχή. Στόχος της ρύθμισης αυτής είναι να εξασφαλιστεί ότι 
τα συστήματα προσφυγής παρέχουν ισοδύναμες εγγυήσεις ως προς την 
αποτελεσματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για τις δημόσιες 
συμβάσεις . Προσφυγές στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για 
τη λήψη προδικαστικών αποφάσεων θα εξασφαλίσει επίσης την 
εναρμονισμένη εξέλιξη της νομολογίας των κρατών μελών. Εάν η 
δικαστική ή άλλη ανεξάρτητη αρχή αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό 
εφαρμόζεται η υποχρέωση της τρίτης παραγράφου του άρθρου 177 της 
συνθήκης ΕΟΚ, όπως έχει ερμηνευτεί από το Δικαστήριο. 
32. Η διατύπωση του άρθρου αυτού είναι παρόμοια με αυτήν του 
αντίστοιχου άρθρου της οδηγίας 89/665/ECK. 
'Αρθρο 3 
33. Με το άρθρο αυτό εξουσιοδοτούνται τα κράτη μέλη να θεσπίζουν 
σύστημα ελέγχου σύμφωνα με το οποίο οι αναθέτοντες φορείς που 
ελέγχονται βάσει του συστήματος που παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 2 
δεν υπόκεινται ιδίως σε αναστολή των διαδικασιών ανάθεσης ή σε 
ακύρωση παράνομων αποφάσεων ή προδιαγραφών. Εξακολουθούν, πάντως, 
να υπόκεινται σε άλλα προσωρινά μέτρα που αποσκοπούν στην 
επανόρθωση εικαζόμενων παραβάσεων ή στην αποφυγή περαιτέρω ζημίας 
των ενδιαφερομένων μερών και την καταβολή αποζημιώσεων στα πρόσωπα 
που έχουν υποστεί ζημία λόγω διαπραχθείσας παράβασης. 
34. Στόχος του συστήματος αυτού είναι να αρθούν οι ανησυχίες που έχουν 
εκφραστεί ως προς τη δυνατότητα αναστολής ή ακύρωσης ανάθεσης 
συμβάσεων σε ορισμένους κλάδους στους οποίους η τήρηση των 
προθεσμιών 
- 16 -
έχει αποφασιστική σημασία, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι φορείς 
των μέχρι σήμερα εξαιρούμενων τομέων συμμορφώνονται προς τις 
απαιτήσεις του κοινοτικού δικαίου στον τομέα των δημοσίων 
συμβάσεων, τόσο σε γενικές όσο και σε ειδικές περιπτώσεις, 
συμπεριλαμβανομένων και καταστάσεων κατά τις οποίες εγείρονται 
προβλήματα πριν την ανάθεση της σύμβασης. 
35. Το σύστημα ελέγχου παρέχει τη δυνατότητα εποπτείας του συνολικού 
συστήματος προμηθειών των αναθετόντων φορέων σε τακτική και 
συστηματική βάση. Αναμένεται συνεπώς ότι θα λειτουργήσει 
ανασταλτικά , δεδομένου ότι οι αναθέτοντες φορείς θα γνωρίζουν ότι 
κάθε απόφαση που λαμβάνουν θα ελεγχθεί ενδεχομένως από ένα 
ανεξάρτητο, εξουσιοδοτημένο προς τούτο άτομο. 
36. Δεδομένου ότι το σύστημα ελέγχου αφορά τη συμπεριφορά ενός 
αναθέτοντος φορέως συνολικά , δεν προβλέπει ένδικα μέσα για 
μεμονωμένες απαιτήσεις ιδιωτών. Κατά συνέπεια, οι αναθέτοντες 
φορείς που υπόκεινται σε έλεγχο θα πρέπει να καταβάλουν 
αποζημιώσεις σε όσους έχουν υποστεί ζημία λόγω παράβασης σύμφωνα με 
το άρθρο 2. Επιπλέον με το άρθρο 3(β) εξασφαλίζεται η δυνατότητα 
αποτελεσματικών προσωρινών μέτρων για την επανόρθωση εικαζόμενης 
παράβασης ή την αποφυγή περαιτέρω ζημίας του θιγομένου. Το είδος 
των προσωρινών αυτών μέτρων προσδιορίζεται στο άρθρο 11. 
'Αρθρο 4, 
37. Ο έλεγχος, σε ετήσια βάση τουλάχιστον, από εξουσιοδοτημένο προς 
τούτο πρόσωπο, αποτελεί αποτελεσματικό μέσο για την αξιολόγηση σε 
διαρκή βάση των πρακτικών και διαδικασιών που ακολουθούνται σε 
θέματα δημοσίων συμβάσεων. 
17 -
'Αρθρο 5 
38. Για την πρόσληψη ή την ανάκληση του προσώπου που ελέγχει τις 
διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούνται σε θέματα δημοσίων 
συμβάσεων πρέπει να παρέχονται οι κατάλληλες εγγυήσεις 
ανεξαρτησίας. 
Άρθρο 6 
39. Στο άρθρο αυτό ορίζονται τα ουσιαστικά και τυπικά προσόντα που 
πρέπει να διαθέτουν τα πρόσωπα που διενεργούν τον έλεγχο, ώστε να 
εξασφαλίζεται η ανεξαρτησία και η επαγγελματική τους επάρκεια. 
'Αρθρο 7 
40. Το άρθρο αυτό αφορά το αντικείμενο του ελέγχου. Στόχος είναι να 
διαπιστωθεί κατά πόσον έχουν παρασχεθεί ίσες ευκαιρίες στους 
δυνητικούς προμηθευτές και εργολήπτες για την ανάθεση των συμβάσεων 
και κατά πόσον οι διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούν οι 
αναθέτουσες αρχές συμφωνούν με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία 
στον τομέα αυτό. 
'Αρθρο 8 
41. Στο άρθρο αυτό ορίζονται τα στοιχεία που πρέπει απαραιτήτως να 
περιέχει η έκθεση την οποία υποχρεούνται να συντάξουν οι 
δι ενεργούντες τον έλεγχο. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι σημαντικές 
για λόγους διαφάνειας και για εξασφαλιστεί ότι η έκθεση είναι 
αποτελεσματικό μέσο. 
- 18 
42. Στο άρθρο αυτό ορίζονται τα άτομα που εξουσιοδοτούνται να λάβουν 
από τους διενεργήσαντες τον έλεγχο αντίγραφο της έκθεσης. Με τον 
τρόπο αυτό παρέχεται στους ενδιαφερομένους, την Επιτροπή και τις 
αρμόδιες εθνικές αρχές η δυνατότητα εποπτείας. 
'Αρθρο 1Q 
43. Βάσει του άρθρου αυτού υποχρεούνται οι αναθέτοντες φορείς που 
κάνουν χρήση παρεκκλίσεων δυνάμει του άρθρου 3 της παρούσας οδηγίας 
να αναφέρουν σε γενικές γραμμές το είδος της παρέκκλισης στην 
περιοδική ενδεικτική προκήρυξη που δημοσιεύεται στην Επίσημη 
Εφημερίδα, σύμφωνα με τα άρθρα 16 και 17 της οδηγίας. 
:AC£PO_JLI 
44. Οι ελεγκτικές διαδικασίες δεν ρυθμίζουν άμεσα τα μεμονωμένα 
προβλήματα των ενδιαφερομένων προμηθευτών ή εργοληπτών, παρά το 
γεγονός ότι ενδέχεται να αποκαλύπτουν γεγονότα που τους παρέχουν τη 
δυνατότητα να λαμβάνουν μέτρα. Οι αγωγές αποζημίωσης αν και 
αποτελούν σημαντικό στοιχείο του συστήματος δεν ρυθμίζουν το 
πρόβλημα των διορθωτικών ενεργειών ενόσω η διαδικασία ανάθεσης 
βρίσκεται εν εξελίξει. Η μορφή των προσωρινών μέτρων που 
περιγράφεται στο άρθρο αυτό επιτρέπει να αναληφθούν ενέργειες, 
χωρίς να γίνεται άμεση παρέμβαση στην εσωτερική διαδικασία λήψης 
αποφάσεων τυς αναθέτοντος φορέα. Αποφεύγεται έτσι οποιαδήποτε 
σύγκρουση με συνταγματικά κατοχυρωμένες ελευθερίες του αναθέτοντος 
φορέα, ενώ συγχρόνως τίθενται στη διάθεση των ενδιαφερομένων 
αποτελεσματικά μέσα προάσπισης των συμφερόντων τους. 
45. Το χρηματικό ποσό που πρέπει να καταβάλλεται σε περίπτωση κατά την 
οποία η παραβίαση δεν αποφεύγεται ή αποκαθίσταται πρέπει να 
ορίζεται σε αποτρεπτικό επίπεδο. Εν πάσει περιπτώσει πρέπει να 
καλύπτει τα έξοδα για την προετοιμασία της προσφοράς ή τη συμμετοχή 
στη διαδικασία. Για να διευκολυνθεί η ποσοτικοποίηση των εξόδων 
αυτών ορίζεται κατώτατο ποσό σε συνάρτηση με το ενδεχόμενο μέγεθος 
της σύμβασης με την ίδια μέθοδο που αναφέρεται στο άρθρο 2(7). 
- 19 
(β) Κεφάλαιο g : διορθωτικός μηχανισμός 
46. Θεσπίζεται διορθωτικός μηχανισμός που παρέχει στην Επιτροπή τη 
δυνατότητα παρέμβασης πριν από την ανάθεση της σύμβασης, σε 
περιπτώσεις κατά τις οποίες θεωρεί ότι έχει διαπραχθεί σαφής και 
κατάφωρη παραβίαση των κοινοτικών διατάξεων στον τομέα αυτό κατά τη 
διάρκεια της διαδικασίας ανάθεσης. Η ύπαρξη του μηχανισμού αυτού 
δεν θίγει πάντως το δικαίωμα της Επιτροπής ή ενός κράτους μέλους να 
κινήσει διαδικασίες παράβασης εναντίον ενός κράτους μέλους, δυνάμει 
των άρΒρίύν 169 ή 170 της συνθήκης αντίστοιχα. 
Άρθρο 12 
47. Στο άρθρο αυτό ορίζεται η διαδικασία του διορθωτικού μηχανισμού που 
μπορεί να επικαλεστεί η Επιτροπή. Οι διατάξεις είναι παρεμφερείς με 
τις διατάξεις του άρθρου 3 της οδηγίας 89/665/ECK (10). 
(γ) Κεφάλαιο 4 : συμβιβασμός 
48. Στο κεφάλαιο αυτό θεσπίζεται διαδικασία συμβιβασμού σε κοινοτικό 
επίπεδο, ως ένα μη ένδικο μέσο ρύθμισης των διαφορών, παράλληλα 
προς όλες τις υπάρχουσες σε εθνικό επίπεδο διαδικασίες. Τη 
διαδικασία συμβιβασμού μπορεί να επικαλεστεί οποιοδήποτε πρόσωπο 
έχει συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση στον σχετικό 
τομέα και υπέστη ή υπάρχει κίνδυνος να υποστεί ζημία. Υπάρχει 
πάντως κάποια μορφή περιορισμού, δεδομένου ότι η Επιτροπή ή οι 
εθνικές αρχές των κρατών μελών πρέπει να είναι διατεθειμένες να 
προσφύγουν στην αρμόδια συμβουλευτική επιτροπή. Η διαδικασία 
συμβιβασμού δεν αποκλείει τη δυνατότητα άσκησης των διαδικασιών 
παράβασης που προβλέπονται δυνάμει των apBçm} 169 ή 170 της 
συνθήκης ECK ή τη δυνατότητα επίκλησης του διορθωτικού μηχανισμού 
που προβλέπεται στο κεφάλαιο 3 της παρούσας πρότασης. Δεν θίγει 
επίσης τα δικαιώματα που μπορούν να προβάλουν τα ενδιαφερόμενα μέρη 
δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, εκτός εάν συμφωνήσουν να επιλύσουν 
τα ζητήματα μεταξύ τους. 
(10) βλέπε σημείωση 5 προηγουμένως 
- 20 -
'Αρθρο 15 
49. Στο άρθρο αυτό προσδιορίζονται τα πρόσωπα που δικαιούνται να 
επικαλεστούν τη διαδικασία συμβιβασμού. Κάθε πρόσωπο που έχει 
συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση στο σχετικό τομέα και 
κατά τη διαδικασία ανάθεσης της εν λόγω σύμβασης υπέστη ή υπάρχει 
κίνδυνος να υποστεί ζημία λόγω εικαζόμενης παράβασης του κοινοτικού 
δικαίου δημοσίων συμβάσεων ή των εθνικών κανόνων εφαρμογής του 
δικαίου αυτού, μπορεί να επικαλείται τη διαδικασία συμβιβασμού με 
έγγραφη γνωστοποίηση στην Επιτροπή ή τις εθνικές αρχές των κρατών 
μελών που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της παρούσας πρότασης. 
Εναπόκειται στον ενδιαφερόμενο να αποφασίσει κατά πόσον θα 
απευθύνει τη γνωστοποίηση αυτή στην Επιτροπή ή τις αρμόδιες εθνικές 
αρχές. 
'Αρθρο 14 
50. Στο άρθρο αυτό ορίζεται η εξέλιξη της διαδικασίας συμβιβασμού. Σε 
κάθε πρόσωπο που επικαλείται τη διαδικασία, καθώς και στον 
αναθέτοντα φορέα θα δίδεται η δυνατότητα να διατυπώσει εγγράφως ή 
προφορικώς τις παρατηρήσεις του. Η ομάδα εργασίας προσπαθεί να 
επιλύσει τη διαφωνία με συστάσεις προς τα ενδιαφερόμενα μέρη και 
καλώντας τα να συμφωνήσουν. Εάν είναι αναγκαίο, η ομάδα εργασίας 
αποφασίζει με πλειοψηφία. Οι συστάσεις δεν είναι πάντως δεσμευτικές 
από νομική άποψη και δεν επιβάλλονται κυρώσεις σε περίπτωση 
αδυναμίας επίτευξης συμφωνίας, παρά το γεγονός ότι η όλη διαδικασία 
δεν αποκλείει τις δυνατότητες που προβλέπονται στο άρθρο 15 της 
παρούσας πρότασης. Η ομάδα εργασίας ενημερώνει την επιτροπή για τα 
πορίσματα ή τα αποτελέσματα των εργασιών της. Δεδομένου ότι η 
διαδικασία δεν έχει χαρακτήρα ένδικου μέσου, το κόστος συμμετοχής 
σε αυτήν βαρύνει τους ενδιαφερόμενους. 
51. Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου αυτού εξασφαλίζεται ότι δεν θα 
υπάρχει σύγκρουση μεταξύ της διαδικασίας συμβιβασμού και των 
διαδικασιών προσφυγής σε εθνικό επίπεδο. Στη δεύτερη παράγραφο 
καθίσταται σαφές ότι η εφαρμογή της διαδικασίας συμβιβασμού δεν 
- 21 -
αποκλείει οποιαδήποτε άλλη ενέργεια δυνάμειτων άρθρων 1ΘΘ ή 170 της 
συνθήκης ECK ή τη δυνατότητα εφαρμογής του διορθωτικού μηχανισμού 
που θεσπίζεται με την παρούσα πρόταση. Η διαδικασία συμβιβασμού δεν 
θίγει επίσης τα βάσει της εθνικής νομοθεσίας δικαιώματα του ατόμου 
που επικαλείται τη διαδικασία και της αναθέτουσας αρχής ή 
οποιουδήποτε άλλου, εκτός αν οι ενδιαφερόμενοι συμφωνήσουν να 
επιλύσουν τα ζητήματα μεταξύ τους. 
(δ) Κεφάλαιο 5 : τελικές διατάξ€ΐς 
52. Το κεφάλαιο αυτό περιέχει διατάξεις βάσει των οποίων το σύστημα 
είναι δυνατό να επανεξεταστεί μετά από επαρκές διάστημα λειτουργίας 
του, και οπωσδήποτε πριν την 1η Ιανουαρίου 1996 (Άρθρο 16) και 
διασφαλίζεται η λήψη και η εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων σύμφωνα με 
το χρονοδιάγραμμα που έχει θεσπιστεί με την οδηγία τη σχετική με 
τις υπηρεσίες ('Αρθρο 17). 
22 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Το παρόν παράρτημα περιλαμβάνει τα άρθρα της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ που 
αντιστοιχούν στις διατάξεις της παρούσας οδηγίας: 
Οδηνία 89/665 
ΑΡ9ΡΟ ÏÏPOTQ 
1 
2 
3 
ΑΡΘΡΟ 2 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
ΆΡ9ΡΟ 3. 
1 
2 
3 
4 
5 
Άοθοο 4 nqpoyoq ττρόταση 
Άρθρο ÏÏPWTQ 
1 
2 
3 
Άρθρο 2 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
8 
9 
Άρθρο 12 
1 
2 
3 
4 
5 
ΆΡ9Ρ0 16 
- 23 -
2 2 
Άοθοο 6 ΆΡθΡΟ 18 
- 24 -
Πρόταση 
ΟΔΗΓΙΑΣ WÎ ΣΏίΒΟίυσΐ 
για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών 
και διοικητικών διατάξεων σχετικά με την εφαρμογή 
κοινοτικών κανόνων για τις διαδικασίες ανάθεσης 
δημοσίων συμβάσεων από φορείς που παρέχουν υπηρεσίες 
στους τομείς της ύδρευσης, της ενέργειας, 
των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΙΏΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΏΟΠΠΏΝ 
Έχοντας υπόψη : 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και 
ιδίως το άρθρο 100 Α, 
την πρόταση της Επιτροπής(Ι), 
σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (2), 
έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής(3), 
Εκτιμώντας : 
ότι η οδηγία .../.../... σχετικά με τις διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων 
στους τομείς της ύδρευσης, της ενέργειας, των μεταφορών και 
τηλεπικοινωνιών (4), δεν περιέχει ειδικές διατάξεις για την 
αποτελεσματική εφαρμογή της· 
ότι η οδηγία 89/665/ECK του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1989 για το 
συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί 
της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης 
(1)ΕΕ αριθ. 
(2)ΕΕ αριθ. 
(3)ΕΕ αριθ. 
(4)ΕΕ αριθ. 
25 
συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (5) αφορά μόνο τις 
διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο της οδηγίας 
71/305/ECK του Συμβουλίου της 26ης Ιουλίου 1971 περί συντονισμού των 
διαδικασιών συνάψεως συμβάσεων δημοσίων έργων (6), όπως τροποποιήθηκε 
τελευταία με τη οδηγία 89/440/ΕΟΚ(7) και την οδηγία 77/62/ECK του 
Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1976 περί του συντονισμού των 
διαδικασιών ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων προμηθειών (8), όπως 
τροποποιήθηκε τελευταία με την οδηγία 88/295/Ε0Κ(9)· 
ότι οι υφιστάμενοι για την εφαρμογή της μηχανισμοί, τόσο σε εθνικό όσο 
και σε κοινοτικό επίπεδο,δεν επαρκούν πάντοτε για να εξασφαλίζεται η 
τήρηση των κοινοτικών διατάξεων, ιδίως σε ένα στάδιο στο οποίο οι 
παραβάσεις μπορούν ακόμη να αποτραπούν· 
ότι το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων στον κοινοτικό ανταγωνισμό 
απαιτεί σημαντική αύξηση των εγγυήσεων διαφάνειας και αποφυγής 
διακρίσεων, καθώς και ότι, για ν<* έχει απτά αποτελέσματα, πρέπει να 
υπάρχουν ταχέα και αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας σε περίπτωση 
παράβασης του σχετικού κοινοτικού δικαίου ή των εθνικών κανόνων 
εφαρμογής του δικαίου αυτού· 
ότι η έλλειψη αποτελεσματικών ένδικων μέσων ή η ανεπάρκεια των 
υφιστάμενων σε ορισμένα κράτη μέλη, αποτρέπει τις κοινοτικές 
επιχειρήσεις να υποβάλλουν προσφορές στο εκάστοτε κράτος μέλος του 
αναθέτοντος φορέα· ότι είναι συνεπώς σκόπιμο τα εν λόγω κράτη μέλη να 
επανορθώσουν την κατάσταση αυτή· 
ότι δεδομένου ότι οι διαδικασίες ανάθεσης των συμβάσεων είναι μικρής 
χρονικής διάρκειας, οι αρμόδιες για την παροχή έννομης προστασίας αρχές 
πρέπει μεταξύ άλλων να είναι σε θέση να λαμβάνουν σε σύντομο χρονικό 
διάστημα αποτελεσματικά προσωρινά μέτρα για την παύση ή την αποφυγή 
παραβάσεων κατά τη διεξαγωγή των διαδικασιών· 
ότι είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί η ύπαρξη, σε όλα τα κράτη μέλη, 
κατάλληλων διαδικασιών για την ακύρωση παράνομων αποφάσεων και την 
αποζημίωση των προσώπων που υπέστησαν ζημία λόγω της παράβασης· 
(5)ΕΕ αριθ. L 395, 30.12.1989, σ. 33 
(6) ΕΕ αριθ. L 185, 16.8.1971, σ. 5. 
(7) ΕΕ αριθ. L 210. 21.7.1989, σ. 1. 
(8) ΕΕ αριθ. L 13, 15.1.1977, σ. 1. 
(9) ΕΕ αριθ. L 127, 20.5.1988, σ. 1. 
26 -
ότι είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση και ίσες εγγυήσεις 
στους αναθέτοντες φορείς , ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς από το οποίο 
διέπονται, δημόσιο ή ιδιωτικό· 
ότι, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες ορισμένων έννομων 
τάξεων, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στα Κράτη μέλη να επιλέξουν να 
εφαρμόσουν για την ίδια κατηγορία αναθετόντων φορέων ένα καθεστώς ελέγχου 
βάσει πιστοποιητικού που θα εκδίδεται από ανεξάρτητο οργανισμό και το οποίο 
θα εγγυάται τη διαφάνεια της διαδικασίας ανάθεσης και την απουσία 
διακρίσεων. 
ότι όταν οι επιχειρήσεις δεν ασκούν προσφυγές, ενδέχεται να μην 
αποκατασταθούν ορισμένες παραβάσεις, σε περίπτωση που δεν τεθεί σε εφαρμογή 
διορθωτικός μηχανισμός· 
ότι συνεπώς, όταν η Επιτροπή θεωρεί ότι κατά τη διαδικασία ανάθεσης 
συμβάσεως έχει διαπραχθεί σαφής και κατάφωρη παράβαση, πρέπει να είναι σε 
θέση να επιστήσειτην προσοχή των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών και του 
αναθέτοντος φορέα στο γεγονός αυτό, ώστε να ληφθούν τα ενδεδειγμένα μέτρα 
για την ταχεία παύση της παράβασης· 
ότι είναι αναγκαίο να προβλεφθεί σε κοινοτικό επίπεδο η δυνατότητα 
συμβιβασμού χωρίς προσφυγή σε ένδικα μέσα· 
ότι η εφαρμογή στην πράξη των διατάξεων της παρούσας οδηγίας πρέπει να 
επανεξεταστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 19Θ6 , με βάση πληροφορίες που θα 
παράσχουν τα κράτη μέλη σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών διαδικασιών 
έννομης προστασίας· 
- 27 -
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ : 
Κεφάλαιο 1 - Έννομη προστασία σε εθνικό επίπεδο 
Αρθρο 1 
(1) Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζεται ότι 
οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τους αναθέτοντες φορείς 
υπόκεινται στην αποτελεσματική άσκηση ένδικων μέσων και, ιδίως, 
εντός του ταχύτερου δυνατού διαστήματος προσφυγών, υπό τις 
προϋποθέσεις που ορίζονται στα επόμενα άρθρα και, ιδιαίτερα, στο 
άρθρο 2 παράγραφος 8, εφόσον οι αποφάσεις αυτές παραβιάζουν είτε 
την κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων, είτε 
τους εθνικούς κανόνες εφαρμογής της νομοθεσίας αυτής όσον αφορά: 
(α) διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων που εμπίπτουν στο πεδίο της 
οδηγίας .../.../...(10) και 
(β) την τήρηση του άρθρου 3 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ίδιας 
οδηγίας, εφόσον η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται στον αναθέτοντα 
φορέα· 
(2) Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να μη γίνεται καμμιά διάκριση μεταξύ 
των επιχειρήσεων που μπορούν να επικαλεσθούν ζημία στα πλαίσια 
διαδικασίας ανάθεσης σύμβασης, λόγω του διαχωρισμού που γίνεται με 
την παρούσα οδηγία μεταξύ των εθνικών κανόνων εφαρμογής του 
κοινοτικού δικαίου και άλλων εθνικών κανόνων. 
(3) Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι διαδικασίες έννομης προστασίας 
μπορούν να κινηθούν, βάσει αναλυτικών κανόνων που μπορούν να 
θεσπίζουν τα κράτη μέλη, τουλάχιστον από οποιοδήποτε 
(ΙΟ)Πρόταση οδηγίας για την ανάθεση συμβάσεων από φορείς που παρέχουν 
υπηρεσίες στους τομείς της ύδρευσης, της ενέργειας, των μεταφορών 
και των τηλεπικοινωνιών : βλ. ΕΕ αριθ. C 264, 16 Οκτωβρίου 1989, σ. 
22. 
- 28 -
πρόσωπο που έχει ή είχε συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη 
σύμβαση ή υπέστη ή ενδέχεται να υποστεί ζημία από εικαζόμενη 
παράβαση. Ειδικότερα τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να απαιτούν 
από το πρόσωπο που προτίθεται να ζητήσει παροχή έννομης προστασίας 
να ενημερώνει προηγουμένως τον αναθέτοντα φορέα για την εικαζόμενη 
παράβαση και για την πρόθεση του να ασκήσει προσφυγή. 
'Αρθρο 2 
(1) Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα μέτρα που λαμβάνουν σχετικά με τις 
διαδικασίες έννομης προστασίας που ορίζονται στο άρθρο 1 να 
προβλέπουν τις αναγκαίες εξουσίες προκειμένου : 
(α) να λαμβάνονται το συντομότερο δυνατό και με διαδικασίες 
ασφαλιστικών μέτρων προσωρινά μέτρα για την παύση της εικαζόμενης 
παράβασης ή την αποτροπή περαιτέρω ζημίας των θιγομένων 
συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων και μέτρων που αναστέλλουν ή 
εξασφαλίζουν την αναστολή της διαδικασίας ανάθεσης μιας σύμβασης 
ή της εκτέλεσης οποιασδήποτε απόφασης που έχει ληφθεί από τον 
αναθέτοντα φορέα· 
(β) να ακυρώνονται ή να εξασφαλίζεται η ακύρωση παράνομων αποφάσεων, 
συμπεριλαμβανομένων τεχνικών, οικονομικών και χρηματοδοτικών 
προδιαγραφών που εισάγουν διακρίσεις και περιέχονται είτε στην 
πρόσκληση υποβολής προσφορών, είτε στη συγγραφή υποχρεώσεων ή σε 
οποιοδήποτε άλλο έγγραφο που έχει σχέση με τη διαδικασία ανάθεσης 
της σύμβασης· 
(γ) να επιδικάζεται αποζημίωση στα ζημιωθέντα από την παράβαση 
πρόσωπα· 
(2) Οι εξουσίες που ορίζονται στην παράγραφο 1 είναι δυνατό να 
ανατίθενται σε ξεχωριστές αρχές για τις διάφορες πλευρές 
- 29 -
της παροχής έννομης προστασίας. 
(3) Οι διαδικασίες έννομης προστασίας δεν είναι απαραίτητο να έχουν 
αφεαυτών αυτόματα ανασταλτικά αποτελέσματα επί των διαδικασιών 
ανάθεσης τις οποίες αφορούν. 
(4) Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο 
λήψης προσωρινών μέτρων από τις αρμόδιες αρχές να λαμβάνονται υπόψη 
οι πιθανές συνέπειες των μέτρων αυτών για όλα τα συμφέροντα που 
ενδέχεται να θιγούν, καθώς και το δημόσιο συμφέρον, και να 
αποφασίζουν να μην λάβουν τα εν λόγω μέτρα εάν οι αρνητικές 
συνέπειες τους ενδέχεται να υπερβαίνουν τις θετικές. Η απόφαση να 
μη ληφθούν προσωρινά μέτρα δεν θίγει όποια άλλα δικαιώματα του 
προσώπου που έχει ζητήσει τη λήψη τους. 
(5) Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι όταν ζητείται η καταβολή 
αποζημίωσης για παράνομη απόφαση, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει 
προηγουμένως να ακυρώνεται ή να κηρύσσεται παράνομη από αρχή που 
διαθέτει τις αναγκαίες προς τούτο εξουσίες. 
(6) Τα αποτελέσματα της άσκησης των εξουσιών που αναφέρονται στην 
παράγραφο 1 επί της σύμβασης που συνάπτεται μετά την ανάθεση της 
καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο. Εκτός από την περίπτωση κατά την 
οποία μια απόφαση πρέπει να ακυρωθεί προτού χορηγηθεί αποζημίωση, 
ένα κράτος μέλος μπορεί επίσης να προβλέπει ότι, μετά την ανάθεση 
και τη συνακόλουθη σύναψη της σύμβασης, οι εξουσίες της αρμόδιας 
για τις διαδικασίες προσφυγής αρχής περιορίζονται στην καταβολή 
αποζημίωσης σε κάθε πρόσωπο που υπέστη ζημία λόγω παράβασης. 
(7) Όταν η αγωγή αποζημιώσεως εγείρεται για ζημίες που αντιπροσωπεύουν 
δαπάνες για την προετοιμασία της προσφοράς ή τη συμμετοχή σε 
διαδικασία ανάθεσης, το πρόσωπο που εγείρει την αγωγή αποζημίωσης 
θα κληθεί να αποδείξει την παράβαση του κοινοτικού δικαίου στον 
τομέα της ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων ή των εθνικών κανόνων 
εφαρμογής του 
- 30 -
εν λόγω δικαίου και ότι η παράβαση επηρέασε δυσμενώς την πιθανότητα 
να του ανατεθεί η σύμβαση. Δεν θα κληθεί να αποδείξει ότι αν δεν 
υπήρχε παράβαση θα του είχε ανατεθεί η σύμβαση. Το ποσό των εν λόγω 
δαπανών θα θεωρείται ότι αποτελεί το ένα τοις εκατό της αξίας της 
σύμβασης, εκτός εάν το πρόσωπο που εγείρει την αγωγή αποζημίωσης 
αποδείξει ότι οι δαπάνες ήταν μεγαλύτερες. 
(8) Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αρμόδιες 
για την παροχή έννομης προστασίας αρχές να είναι πράγματι 
εκτελεστές. 
(9) Οταν οι αρμόδιες για την παροχή έννομης προστασίας αρχές δεν είναι 
δικαστικές, οι αποφάσεις τους πρέπει πάντοτε να αιτιολογούνται 
εγγράφως. Επιπλέον στην περίπτωση αυτή, πρέπει να προβλέπονται 
διαδικασίες οι οποίες θα εγγυώνται ότι κάθε μέτρο που τεκμαίρεται 
παράνομο και που λήφθηκε από την αρμόδια για την προσφυγή αρχή ή 
κάθε εικαζόμενη παράλειψη της κατά την εκτέλεση των εξουσιών που 
της έχουν ανατεθεί, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής 
ενώπιον δικαστηρίου ή προσφυγής ενώπιον άλλης αρχής η οποία έχει 
δικαστικές εξουσίες κατά την έννοια του άρθρου 177 της συνθήκης και 
είναι ανεξάρτητη τόσο από τον αναθέτοντα φορέα όσο και την αρμόδια 
για την παροχή έννομης προστασίας. 
Ο διορισμός και η λήξη της θητείας των μελών αυτής της ανεξάρτητης 
αρχής πρέπει να υπόκεινται στους ίδιους όρους οι οποίοι 
εφαρμόζονται στους δικαστές όσον αφορά την αρμόδια για το διορισμό 
τους αρχή, τη διάρκεια της θητείας τους και τη δυνατότητα ανάκλησης 
τους. Ο πρόεδρος τουλάχιστον της εν λόγω ανεξάρτητης αρχής πρέπει 
να έχει τις ίδιες νομικές γνώσεις και επαγγελματικά προσόντα με 
έναν δικαστή. Η ανεξάρτητη αρχή λαμβάνει τις αποφάσεις της μετά τη 
διεξαγωγή διαδικασίας κατά την οποία τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν 
την ευκαιρία να αναπτύξουν τις απόψεις τους. Οι αποφάσεις αυτές 
έχουν, με τα μέσα που καθορίζει κάθε κράτος μέλος , δεσμευτικά 
έννομα αποτελέσματα. 
- 31 -
Κεφάλαιο 3 - 'Βλεγχος 
'Αρθρο 5 
Τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να εφαρμόσουν στους αναθέτοντες 
φορείς της ίδιας κατηγορίας, η οποία ορίζεται βάσει αντικειμενικών 
κριτηρίων, το καθεστώς που προβλέπεται στα άρθρα 4 έως 10 αντί των 
μέτρων που προβλέπονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο α) τα οποία 
αφορούν την αναστολή ή την εξασφάλιση αναστολής των διαδικασιών 
ανάθεσης ή την εφαρμογή οποιασδήποτε απόφασης της αναθέτουσας αρχής, 
καθώς και των μέτρων που προβλέπονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο 
β), υπό την προϋπόθεση ότι στις προβλεπόμενες στο κεφάλαιο 1 
διαδικασίες έννομης προστασίας περιλαμβάνεται διάταξη για τα προσωρινά 
μέτρα που αναφέρονται στο άρθρο 11. 
'Αρθρο 4 
Μια φορά το χρόνο τουλάχιστον οι διαδικασίες και πρακτικές που 
ακολουθούν ως προς την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων οι αναθέτουσες αρχές 
ελέγχονται από ένα ή περισσότερα πρόσωπα εξουσιοδοτημένα για το σκοπό 
αυτό από το εθνικό δίκαιο. 
'Αρθρο 5 
Τα πρόσωπα που ελέγχουν τις διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούν οι 
αναθέτοντες φορείς ως προς τις δημόσιες συμβάσεις προσλαμβάνονται και 
παύονται των καθηκόντων τους είτε από μια αρμόδια αρχή που έχουν 
υποδείξει για το σκοπό αυτό τα κράτη μέλη, είτε από τους ίδιους τους 
αναθέτοντες φορείς με προηγούμενη έγκριση της προαναφερθείσας αρχής. Η 
εν λόγω αρχή είναι ανεξάρτητη από τους αναθέτοντες φορείς. 
- 32 
'Αρθρο 6 
Τα πρόσωπα που ελέγχουν τις διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούν οι 
αναθέτοντες φορείς ως προς τις δημόσιες συμβάσεις πρέπει να είναι 
(α) ανεξάρτητα από τους αναθέτοντες φορείς 
(β) κάτοχοι διπλώματος ανωτάτης εκπαίδευσης κατά την έννοια του άρθρου 
1 της οδηγίας 89/48/ECK (11) του Συμβουλίου 
(γ) πρόσωπα που έχουν γνώση και πρακτική εμπειρία της νομοθεσίας και 
των πρακτικών που εφαρμόζονται στις δημόσιες συμβάσεις , πράγμα που 
αποδεικνύεται 
(ι) με εξετάσεις επαγγελματικής επάρκειας που διοργανώνει ή 
αναγνωρίζει το κράτος και 
(ιι)με πρακτική εμπειρία τουλάχιστον τριών ετών στη νομοθεσία και 
τις πρακτικές που ακολουθούνται στο σχετικό τομέα δραστηριότητας 
του αναθέτοντα φορέα. 
Άρθρο 7 
Τα πρόσωπα που ελέγχουν τις διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούν οι 
αναθέτοντες φορείς ως προς τις δημόσιες συμβάσεις εξετάζουν κατά πόσον 
οι εν λόγω διαδικασίες και πρακτικές συμφωνούν με την εθνική και 
κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά την ανάθεση συμβάσεων καθώς και κατά 
πόσον παρέχουν σε όλους τους δυνητικούς προμηθευτές και εργολήπτες ίσες 
ευκαιρίες για να εξασφαλίσουν την ανάθεση των συμβάσεων. 
'Αρθρο 8 
Τα πρόσωπα που ελέγχουν τις διαδικασίες και πρακτικές που ακολουθούν οι 
αναθέτοντες φορείς συντάσσουν γραπτή έκθεση με τα αποτελέσματα των 
εργασιών τους. Στην έκθεση περιέχονται απαραιτήτως τα ακόλουθα : 
(11) ΕΕ L 19, 24 Ιανουαρίου 1989, σ. 16. 
- 33 -
(α) στοιχεία για το κατά πόσον οι διαδικασίες και οι πρακτικές που 
ακολούθησαν ως προς τις συμβάσεις οι αναθέτοντες φορείς έδωσαν 
στους δυνητικούς προμηθευτές και εργολήπτες ίσες ευκαιρίες για να 
εξασφαλίσουν την ανάθεση των συμβάσεων· 
(β) παρατηρήσεις για παραβάσεις του εθνικού ή κοινοτικού δικαίου όσον 
αφορά την ανάθεση των συμβάσεων· 
(γ) σε περίπτωση παραλείψεων σύμφωνα με όσα αναφέρονται στα στοιχεία 
(α) και (β), προτάσεις για τις ενέργειες που απαιτούνται 
προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη τους στο μέλλον. 
'Αρθρο 9 
Η έκθεση που αναφέρεται στο άρθρο 8 θα 
(α) διατίθεται υπό μορφή αντιγράφου από τους αναθέτοντες φορείς στους 
ενδιαφερόμενους μετά από αίτηση τους έναντι ποσού που δεν 
υπερβαίνει το κόστος αντιγραφής και διαβίβασης· 
(β) κοινοποιείται από τους αναθέτοντες φορείς στην Επιτροπή και σε 
όποια αρμόδια αρχή έχει υποδείξει το κράτος μέλος από τους νόμους 
του οποίου διέπεται ο αναθέτων φορέας· 
Βάσει των προαναφερθέντων εκθέσεων η Επιτροπή μπορεί να δημοσιεύσει 
στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων περιοδικές συνοπτικές 
εκθέσεις. 
'Αρθρο 10 
(1) Οι αναθέτοντες φορείς στους οποίους εφαρμόζεται το καθεστώς που 
προβλέπεται στα άρθρα 4 έως 9 θα αναφέρουν σύμφωνα με την παράγραφο 
2 το καθεστώς αυτό σε γενικές γραμμές τόσο στην προκήρυξη όσο και 
στην περιοδική ενδεικτική ανακοίνωση που δημοσιεύεται στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δυνάμει των άρθρων 16 και 17 
της οδηγίας .../.../...(12). 
(12) ΕΕ C 264, 16. 10. 1989, σ. 22 
- 34 -
(2) Στο πρώτο σημείο της ενδεικτικής ανακοίνωσης θα 
περιλαμβάνεται η φράση : "Ο αναθέτων φορέας υπόκειται σε 
διαδικασίες ελέγχου και συνεπώς δεν υπόκειται σε ορισμένες 
εξουσίες που ορίζονται στο άρθρο ... της οδηγίας 
.../.../... και συγκεκριμένα σε αυτές που αφορούν 
(α) αναστολή των διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων 
(β) ακύρωση αποφάσεων". 
Εν πάσει περιπτώσει πάντως , στα στοιχεία (α) και (β) της ανωτέρω 
φράσης θα διαγράφονται όταν δεν εφαρμόζονται. 
'Αρθρο 11 
(1) Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν, υπό τους όρους που αναφέρονται στο 
κεφάλαιο 1, ότι η αρμόδια για παροχή έννομης προστασίας αρχή έχει 
την εξουσία, σε πρώτη δυνατή ευκαιρία και κατά την διαδικασία 
ασφαλιστικών μέτρων, να δηλώσει σε οποιοδήποτε στάδιο και με βάση 
τα στοιχεία που έχει μέχρι τότε στη διάθεση της, ότι έχει σημειωθεί 
ή υπάρχει κίνδυνος να σημειωθεί παράβαση κατά τη διάρκεια 
διαδικασίας ανάθεσης συμβάσεως και ότι ο αναθέτων φορέας πρέπει να 
παύσει ή να αποφύγει την παράβαση. Μια αρμόδια για την παροχή 
έννομης προστασίας αρχή πρέπει επίσης να έχει την εξουσία να 
επιδικάσει την καταβολή ποσού στο πρόσωπο ή τα πρόσωπα που 
προσφεύγουν σ'αυτή σε περίπτωση κατά την οποία η παράβαση δεν 
επανορθωθεί ή παύσει. Η πληρωμή του ποσού ενδέχεται να εξαρτάται 
από τη λήψη τελικής απόφασης η οποία θα επιβεβαιώνει ότι η παράβαση 
έχει διαπραχθεί. 
(2) Το σύμφωνα με την παράγραφο 1 καταβλητέο ποσό ορίζεται από την 
αρμόδια για την παροχή έννομης προστασίας αρχή σε επίπεδο που να 
αποτρέπει τον αναθέτοντα φορέα από το να διαπράξει ή να συνεχίσει 
την παράβαση. Το ποσό θα καλύπτει τουλάχιστον τα έξοδα για την 
προετοιμασία της προσφοράς ή τη συμμετοχή του προσφεύγοντος 
προσώπου 
- 35 
στη διαδικασία ανάθεσης. Το ποσό των εξόδων αυτών θεωρείται ότι 
ανέρχεται στο ένα τοις εκατό της αξίας της σύμβασης, εκτός εάν το 
πρόσωπο που ασκεί την προσφυγή αποδείξει ότι τα έξοδα αυτά είναι 
μεγαλύτερα. Η έκδοση εντολής πληρωμής χρηματικού ποσού σύμφωνα με 
τη διάταξη αυτή αποκλείει οποιαδήποτε περαιτέρω απαίτηση του 
ενδιαφερομένου για την ανάκτηση των εξόδων που έχουν ληφθεί υπόψη 
από την αρμόδια για την παροχή έννομης προστασίας αρχή κατά την 
έκδοση της απόφασης· 
Κεφάλαιο 3 - Διορθωτικός μηχανισμός 
Άρθρο 12 
(1) Η Επιτροπή μπορεί να επικαλείται τις διαδικασίες που προβλέπονται 
στο άρθρο αυτό εφόσον, πριν από τη σύναψη μιας σύμβασης, κρίνει 
ότι, κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας ανάθεσης σύμβασης που 
εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας .../.../...(13) ή στο 
άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ίδιας οδηγίας, έχει 
διαπραχθεί σαφής και κατάφωρη παράβαση κοινοτικών διατάξεων στον 
τομέα των δημοσίων συμβάσεων,σε περίπτωση κατά την οποία η διάταξη 
αυτή εφαρμόζεται στον αναθέτοντα φορέα. 
Η Επιτροπή γνωστοποιεί στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος και την 
αναθέτουσα αρχή τους λόγους που την οδήγησαν να συμπεράνει ότι έχει 
διαπραχθεί σαφής και κατάφωρη παράβαση και απαιτεί την παύση της. 
(3) Μέσα σε εικοσιμία ημέρες από την παραλαβή της γνωστοποίησης που 
αναφέρεται στην παράγραφο 2, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος 
διαβιβάζει στην Επιτροπή : 
(α) βεβαίωση ότι η παράβαση έπαυσε· ή 
(β) αιτιολογημένη απάντηση με την οποία εξηγεί για ποιο λόγο 
δεν επήλθε αποκατάσταση· ή 
(13) ΕΕ C 264, 16. 10. 1989, σ. 22. 
- 36 -
(γ) γνωστοποίηση σχετικά με την αναστολή της διαδικασίας 
ανάθεσης είτε με πρωτοβουλία του αναθέτοντος φορέα είτε στα 
πλαίσια άσκησης των εξουσιών που αναφέρονται στο άρθρο 2 
παράγραφος 1 στοιχείο α). 
(4) Η κατά την έννοια της παραγράφου 3 στοιχείο β) αιτιολογημένη 
απάντηση μπορεί, μεταξύ άλλων, να βασίζεται στο γεγονός ότι για την 
εικαζόμενη παράβαση έχει ήδη ασκηθεί προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου 
κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 9. Στην περίπτωση αυτή, το 
κράτος μέλος πληροφορεί την Επιτροπή για τα αποτελέσματα των 
διαδικασιών αυτών, μόλις αυτά καταστούν γνωστά. 
(5) Σε περίπτωση που έχει γνωστοποιηθεί αναστολή μιας διαδικασίας 
ανάθεσης σύμβασης σύμφωνα όσα ορίζονται στην παράγραφο 3 
στοιχείο(γ), το κράτος μέλος γνωστοποιεί στην Επιτροπή τυχόν άρση 
της αναστολής ή έναρξη νέας διαδικασίας ανάθεσης σύμβασης που 
συνδέεται εν όλω ή εν μέρει με την προηγούμενη διαδικασία. Με τη 
γνωστοποίηση αυτή βεβαιώνεται η παύση της εικαζόμενης παράβασης ή 
αιτιολογείται η συνέχιση της. 
Κεφάλαιο 4 - :ΡΑΐβιβασμός 
Άρθρο 13 
Κάθε πρόσωπο που έχει ή είχε συμφέρον να του ανατεθεί μια συγκεκριμένη 
σύμβαση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας .../.../... (14) , 
το οποίο κατά τη διαδικασία ανάθεσης της εν λόγω σύμβασης, υπέστη ή 
υπάρχει κίνδυνος να υποστεί ζημία λόγω εικαζόμενης παράβασης του 
κοινοτικού δικαίου όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις ή των εθνικών 
κανόνων εφαρμογής του δικαίου αυτού, μπορεί να επικαλείται τις 
διαδικασίες του κεφαλαίου αυτού με έγγραφη γνωστοποίηση προς την 
Επιτροπή ή προς τις εθνικές αρχές των κρατών μελών που απαριθμούνται 
στο Παράρτημα. 
(14) ΕΕ C 164, 16. 10. 1989, σ. 22 
- 37 -
Άρθρο 14 
(1) Όταν η Επιτροπή ή οι εθνικές αρχές ενός κράτους μέλους κρίνουν 
ότι, μετά τη δυνάμει του άρθρου 13 γνωστοποίηση, έχει διαπραχθεί 
παράβαση του κοινοτικού δικαίου παραπέμπουν το θέμα στη 
συμβουλευτική επιτροπή δημοσίων συμβάσεων ή στην περίπτωση που οι 
αναθέτουσες αρχές ασκούν μια από τις λειτουργίες που ασκεί ο 
αναθέτων φορέας είναι η λειτουργία δημόσιων τηλεπικοινωνιακών 
δικτύων ή η παροχή μιας ή περισσοτέρων υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών 
στο κοινό, τη συμβουλευτική επιτροπή συμβάσεων τηλεπικοινωνιών. 
(2) Ο πρόεδρος της εν λόγω επιτροπής συγκαλεί το ταχύτερο δυνατόν ομάδα 
εργασίας αποτελούμενη από δύο τουλάχιστον μέλη της επιτροπής και 
από τον ίδιο ή άλλο ανώτατο υπάλληλο της Επιτροπής τον οποίο έχει 
υποδείξει για το σκοπό αυτό. Η ομάδα εργασίας συνέρχεται κανονικά 
μέσα σε δέκα εργάσιμες ημέρες από την παραπομπή του θέματος στην 
επιτροπή. Μπορεί να αποφασίσει μετά από πρόταση ενός μέλους της, να 
καλέσει δύο άτομα το πολύ ως εμπειρογνώμονες οι οποίοι θα τη 
συμβουλεύσουν. Οποιοδήποτε άλλο μέλος της επιτροπής μπορεί να 
παρίσταται στη συνάντηση της ομάδας εργασίας ως παρατηρητής. 
(3) Η ομάδα εργασίας θα παράσχει στο πρόσωπο που επικαλείται τη 
διαδικασία αυτή, στον αναθέτοντα φορέα και σε όποιο άλλο υποψήφιο ή 
προσφέροντα που συμμετέχει στη διαδικασία ανάθεσης της σύμβασης την 
οποία αφορά η γνωστοποίηση, τη δυνατότητα να διατυπώσει εγγράφως ή 
προφορικώς τις παρατηρήσεις του. 
(4) Η ομάδα εργασίας προσπαθεί να επιτύχει συμφωνία των ενδιαφερομένων 
μερών στα πλαίσια του κοινοτικού δικαίου 
(5) Η ομάδα εργασίας ενημερώνει την επιτροπή για τα πορίσματα και τα 
αποτελέσματα των εργασιών της. 
38 -
(6) Το κόστος συμμετοχής στη διαδικασία αυτή βαρύνει το πρόσωπο 
που επικαλείται τη διαδικασία αυτή και την αναθέτουσα αρχή. 
Άρθρο 19 
(1) Οταν, σε μια συγκεκριμένη διαδικασία ανάθεσης σύμβασης, ένας 
ενδιαφερόμενος κατά την έννοια του άρθρου 13, εκτός από το πρόσωπο 
που επικαλείται τη διαδικασία συμβιβασμού, έχει κινήσει διαδικασία 
δικαστικής ή άλλης προστασίας ή διαδικασίες που ορίζονται στο 
άρθρο 2 παράγραφος 9, η αναθέτουσα αρχή ενημερώνει σχετικά την 
ομάδα εργασίας. Ο πρόεδρος της ομάδας εργασίας ενημερώνει τον 
ενδιαφερόμενο για την επίκληση της διαδικασίας συμβιβασμού και τον 
καλεί να την πληροφορήσει εντός τακτής προθεσμίας εάν συμφωνεί να 
συμμετάσχει στη διαδικασία συμβιβασμού. Εάν ο ενδιαφερόμενος δεν 
συμφωνήσει να συμμετάσχει εντός της συγκεκριμένης προθεσμίας και η 
ομάδα εργασίας αποφασίσει, δια πλειοψηφίας εφόσον είναι αναγκαίο, 
ότι η συμμετοχή του είναι απαραίτητη για τη λύση της διαφωνίας, 
τερματίζει τις εργασίες της και εξηγεί στην επιτροπή τους λόγους 
που την οδήγησαν στην απόφαση αυτή. 
(2) Οι ενέργειες που γίνονται σύμφωνα με όσα ορίζονται στο κεφάλαιο 
αυτό πραγματοποιούνται υπό την επιφύλαξη 
(α) οποιασδήποτε ενέργειας που ενδέχεται να αναλάβει η Επιτροπή 
ή οποιοδήποτε κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 169 ή 170 της 
συνθήκης ή σύμφωνα με όσα ορίζονται στο κεφάλαιο 3· 
(β) των δικαιωμάτων του προσώπου που επικαλείται τη διαδικασία 
συμβιβασμού, του αναθέτοντος φορέα ή οποιουδήποτε άλλου 
προσώπου σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία, εκτός αν 
συμφωνήσουν να επιλύσουν τα ζητήματα μεταξύ τους. 

- 40 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
Εθνικέο apyée των κρατών μελών στιο οποίες 
αποστέλλονται οι δυνάμει του άρθρου 13 
γραπτές γνωστοποιήσεις σχετικά 
την επίκληση της $ια£ικαοίας συμβιβασμού 
ΕΕΔΠΩ 
Ministère des Affaires Economiques 
Ministerie van Economische Zaken 
ΔΑΝΧΔ 
Indkobafteler : Direktoratet for Statens Indkob 
Bygge-og anlaegskontrakter : Boligministeriet 
ΓΕΕΜΑΗΙΔ 
Buixiesininisteriiffli flir Wirtschaft 
EAAAL 
Υπουργείο Βιομηχανίας, Έρευνας και Τεχνολογίας 
Υπουργείο Εμπορίου 
Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έ^ργων 
ΙΣΠΜΙΑ 
Ministerio de Economia γ Hacienda 
ΕΑΔΔΙΑ 
Commission Central des Marches 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
Department of Finance 
HMEA 
Ministerio del Lavori Publie! 
- 41 -
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
Ministère des Travaux Publics 
KATQ ΧΩΡΕΣ 
Ministerie van Economische Zaken 
ΠΏΕΏ2ΜΕΑ 
Ministerio das Obras Publioas Tranportes e Ctammunicacoes: 
Oonselho Superior de Obras Publioas Transportes e 
Coramunicacoes 
ΗΝΩΜΕΗΡ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
HM Treasury 

ISSN 0254-1483 
COM(90)297 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 06 
Αριτ3. καταλόγου : CB-CO-90-388-GR-C 
ISBN 92-77-62974-6 
ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ uéxpι 30σελίδες: 3,50ECU γιακάύε 10 επιπλέον σελίδες: 1,25 ECU 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
1.^2985 Luxembourg