Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα κοινωνικής δράσης (1995-1997), η Επιτροπή είχε αναγγείλει την παρουσίαση έκθεσης αναφερόμενης στην ενσωμάτωση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ στη νομοθεσία των δεκαπέντε κρατών μελών και είχε προβλέψει ότι θα αποφάσιζε, με βάση τις επιμέρους εκθέσεις [1] και τις μεταγενέστερες μελέτες, σχετικά με το αν ενδεικνυόταν - και σε ποια έκταση - η αναθεώρηση της εν λόγω οδηγίας.

[1] COM(95) 164 τελικό και COM(96) 696 τελικό.

Πιο συγκεκριμένα, το ζήτημα της επανεξέτασης της οδηγίας τέθηκε και συζητήθηκε ιδίως από τους Γενικούς Διευθυντές τους αρμόδιους για τις εργασιακές σχέσεις κατά το 1997. Μετά τις συζητήσεις αυτές, συστάθηκε ειδική ομάδα κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων των δεκαπέντε κρατών μελών με σκοπό την εξέταση, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, των κυριότερων δυσχερειών που είχαν διαπιστωθεί κατά την εφαρμογή της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ [2].

[2] Οδηγία του Συμβουλίου της 20ής Οκτωβρίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη (ΕΕ L 283, 28.10.1980, σ. 23).

Η εν λόγω ομάδα εμπειρογνωμόνων συνήλθε μεταξύ Ιουλίου 1997 και Απριλίου 1999. Προοδευτικά, καθώς προχωρούσαν οι εργασίες, ανέκυψε η ανάγκη αναθεώρησης της οδηγίας.

Η Επιτροπή επιβεβαίωσε τη δέσμευσή της στην ανακοίνωση για τη στρατηγική της εσωτερικής αγοράς, της 24ης Νοεμβρίου 1999 [3], στην οποία ανήγγειλε, ως πρώτη συγκεκριμένη ενέργεια προς επίτευξη του επιχειρησιακού στόχου 1 (πολίτες 1), την παρουσίαση πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ.

[3] COM(1999) 624 τελικό.

Πιο πρόσφατα, στην ανακοίνωσή της που αναφερόταν στην ημερήσια διάταξη της κοινωνικής πολιτικής, της 28ης Ιουνίου 2000, η Επιτροπή [4] επαναλαμβάνει την πρόθεσή της να αναθεωρήσει την οδηγία με σκοπό την αναπροσαρμογή και τη βελτίωσή της, λαμβάνοντας υπόψη την κοινοτική νομολογία και τις μεταβολές στον κόσμο της εργασίας.

[4] COM(2000) 379 τελικό.

Τα αποτελέσματα των εργασιών της ομάδας των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στον προσανατολισμό και στη σύνταξη της παρούσας πρότασης της Επιτροπής σε ό,τι αφορά τις τροποποιήσεις που πρέπει να επέλθουν στην οδηγία του 1980.

2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΕΙ Η ΟΔΗΓΙΑ;

Είκοσι έτη μετά την έκδοση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ από το Συμβούλιο, η Επιτροπή εκτιμά ότι επήλθε ο χρόνος να συναχθούν τα συμπεράσματα από τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς γύρω από τις δυσχέρειες κατά την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων και να προτείνει στο Συμβούλιο τροποποίηση της εν λόγω οδηγίας.

Θεωρεί ότι η βασική δομή της οδηγίας πρέπει να διατηρηθεί. Ο στόχος της να προστατεύει, ο συσταθείς μηχανισμός καθώς και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Ωστόσο, φαίνεται ότι με την πάροδο των ετών οι νέες συνθήκες στην αγορά της εργασίας, οι πραγματοποιηθείσες αναδιαρθρώσεις και αναδιατάξεις στους κόλπους των επιχειρήσεων επιβάλλουν την αναθεώρηση της οδηγίας σε συγκεκριμένα σημεία, όπου παρουσιάζει υστέρηση.

Οι κυριότερες από τις εξελίξεις που κατέδειξαν τα κενά ή τις ανεπάρκειες της οδηγίας έχουν σχέση με την εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη, με τον δυναμισμό της εσωτερικής αγοράς, με την επιδίωξη της λογικής συνέπειας με τις άλλες κοινοτικές οδηγίες που εξεδόθησαν εκ των υστέρων σε θέματα εργατικού δικαίου καθώς και με την πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις έχουν ως εξής:

- Αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής στα άρθρα 1 και 2 και κατάργηση του υφιστάμενου παραρτήματος.

- Νέα έννοια της αφερεγγυότητας στο άρθρο 2: ορισμός βασιζόμενος σ' αυτόν που περιλαμβάνεται στον κανονισμό του Συμβουλίου τον αναφερόμενο στις διαδικασίες αφερεγγυότητας.

- Απλοποίηση των άρθρων 3 και 4.

- Νέα διάταξη, ως άρθρο 8α, προσδιορίζουσα τον αρμόδιο οργανισμό εγγύησης σε διακρατικές περιπτώσεις.

- Νέα διάταξη, ως άρθρο 8β, θεσπίζουσα τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με σκοπό τη διευκόλυνση της εφαρμογής του άρθρου 8α.

3. ΤΟ ΟΥΣΙΩΔΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 80/987/ΕΟΚ

Η οδηγία 80/987/ΕΟΚ αποσκοπεί στην εξασφάλιση στους μισθωτούς ενός ελάχιστου κοινοτικής προστασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη τους. Προς τούτο, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συστήσουν οργανισμό που να εγγυάται στους μισθωτούς των οποίων ο εργοδότης κατέστη αφερέγγυος την καταβολή των ανεξόφλητων απαιτήσεων ως προς τις αμοιβές εργασίας που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένη περίοδο. Η οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη να περιορίζουν την υποχρέωση των οργανισμών εγγύησης και προβλέπει σχετικά, στα άρθρα 3 και 4, εναλλακτικές ημερομηνίες και περιόδους αναφοράς, με σκοπό τον χρονικό περιορισμό της εγγύησης. Τα κράτη μέλη οφείλουν, ωστόσο, να τηρούν το ελάχιστο κοινοτικής προστασίας που εγγυάται το άρθρο 4.

Η κατάσταση αφερεγγυότητας του εργοδότη ορίζεται στο άρθρο 2 της οδηγίας, με αναφορά σε διαδικασίες που ισχύουν στα κράτη μέλη και αφορούν την περιουσία του εργοδότη, ενώ αποσκοπούν στη συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών.

Οι λεπτομέρειες οργάνωσης, χρηματοδότησης και λειτουργίας των οργανισμών εγγύησης καθορίζονται από τα κράτη μέλη, τα οποία οφείλουν, ωστόσο, να τηρούν τρεις αρχές:

- Η περιουσία των οργανισμών αυτών πρέπει να είναι ανεξάρτητη του λειτουργικού κεφαλαίου των εργοδοτών.

- Οι εργοδότες οφείλουν να συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση, εκτός και αν αυτή εξασφαλίζεται εξ ολοκλήρου από δημόσιους φορείς.

- Η υποχρέωση πληρωμής υφίσταται ανεξάρτητα από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων συμμετοχής στη χρηματοδότηση.

Η οδηγία περιλαμβάνει και διατάξεις που επιτρέπουν στα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για την αποφυγή καταχρήσεων καθώς και να αποποιούνται ή να μειώνουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία, εφόσον προκύπτει ότι η εκπλήρωση υποχρέωσης δεν δικαιολογείται.

Η οδηγία 80/987/ΕΟΚ έχει τροποποιηθεί δύο φορές. Αντικείμενο των τροποποιήσεων ήταν η αναπροσαρμογή του παραρτήματός της μετά την ένταξη της Ισπανίας και της Πορτογαλίας [5], κατά πρώτον, και της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, κατά δεύτερον. [6]

[5] Οδηγία 87/164/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Μαρτίου 1987, ΕΕ L 66, 11.3.1987, σ. 11.

[6] Πράξη περί των όρων προσχώρησης, Παράρτημα Ι - Πίνακας προβλεπόμενος στο άρθρο 29 της Πράξης Προσχώρησης - ΙV. Κοινωνική πολιτική - Δ. Εργατική νομοθεσία, ΕΕ C 241, 29.8.1994, σ. 115.

4. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

4.1. Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί: Ανάγκη προσαρμογής τους στις σημειωθείσες εξελίξεις

4.1.1. Η έννοια της αφερεγγυότητας: Ενδείκνυται να διευρυνθεί η έννοια αυτή, ταυτόχρονα δε να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη λογική συνέπεια με τις άλλες κοινοτικές οδηγίες.

Διεύρυνση της έννοιας

Η οδηγία 80/987/ΕΟΚ εφαρμόζεται για τις απαιτήσεις των μισθωτών έναντι των εργοδοτών τους, όταν αυτοί βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας, όπως αυτή ορίζεται στην οδηγία.

Το άρθρο 2 της ισχύουσας οδηγίας ορίζει την κατάσταση αφερεγγυότητας με αναφορά στις διαδικασίες που προβλέπονται από τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις του εκάστοτε κράτους μέλους, κατά της περιουσίας του εργοδότη και με σκοπό τη συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών του.

Με την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1995 στην υπόθεση C-479/93 [7], το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ερμήνευσε την έννοια αυτή κατά γράμμα, δηλαδή κατά το ότι αυτή εφαρμόζεται για όλους τους μισθωτούς των οποίων οι εργοδότες είναι δυνατόν, δυνάμει του εθνικού δικαίου στο οποίο εμπίπτουν, να αποτελέσουν το αντικείμενο διαδικασίας εκκαθάρισης της περιουσίας τους.

[7] Απόφαση στην υπόθεση C- 479/93, Συλλογή 1995, σ. I-3843.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή η αυστηρή ερμηνεία απαιτεί νομοθετική αναπροσαρμογή της κοινοτικής έννοιας της αφερεγγυότητας, για να ληφθεί υπόψη η κοινωνική σκοπιμότητα της οδηγίας καθώς και οι νέες τάσεις της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη και να εξασφαλισθεί ταυτόχρονα μεγαλύτερη λογική συνέπεια με τις άλλες κοινοτικές οδηγίες.

Ο κύριος κοινωνικός στόχος της οδηγίας έγκειται στην προστασία των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη. Ο στόχος αυτός θα μπορούσε, πράγματι, να τεθεί σε αμφισβήτηση, αν επιτρεπόταν να αφαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της προστασίας οι ανεξόφλητες απαιτήσεις των μισθωτών των οποίων οι αφερέγγυοι εργοδότες δεν πρόκειται να υποστούν συλλογικές διαδικασίες ικανοποίησης (διαδικασίες εκκαθάρισης) ή οι οποίοι υποβάλλονται σε διαδικασίες αφερεγγυότητας άλλες από την εκκαθάριση, με ολοένα και περισσότερο διαφορετικές μορφές (πτωχευτικός συμβιβασμός, δικαστική διαχείριση, παύση πληρωμών ή ανάλογες διαδικασίες με σκοπό την εξασφάλιση της περαιτέρω λειτουργίας της επιχείρησης).

Ακόμη και αν οι εθνικές νομοθετικές διατάξεις ενσωμάτωσης επιλέγουν, για την ενεργοποίηση της εγγύησης των απαιτήσεων των μισθωτών, έννοια της αφερεγγυότητας ευρύτερη από εκείνη που περιλαμβάνεται στην οδηγία 80/987/ΕΟΚ, θα πρέπει να παγιωθεί σε κοινοτικό επίπεδο ένας ορισμός περισσότερο προσαρμοσμένος στον κοινωνικό προορισμό της οδηγίας και στην εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας.

Εναρμόνιση με τις άλλες οδηγίες

Το ζήτημα της εξέλιξης της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας και η επίδρασή της στο εργατικό δίκαιο έχει ήδη θιγεί στο πλαίσιο της αναθεώρησης της οδηγίας 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου 1977, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των σχετικών με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων [8] (στο εξής «οδηγία για τις μεταβιβάσεις»).

[8] ΕΕ L 61, 5.3.1977, σ. 26.

Με την οδηγία 98/50/ΕΚ [9], ο κοινοτικός νομοθέτης εισήγαγε ορισμένα στοιχεία ευελιξίας στην οδηγία για τις μεταβιβάσεις, προς όφελος των επιχειρήσεων που συναντούν οικονομικές δυσχέρειες. Η οδηγία όπως τροποποιήθηκε διατηρεί ρητά την ελευθερία των κρατών μελών να μην εφαρμόζουν τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας (διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων) κατά τη μεταβίβαση επιχειρήσεων στο πλαίσιο διαδικασιών εκκαθάρισης. Ταυτόχρονα, εισάγει και ένα νέο στοιχείο ευελιξίας υπέρ των επιχειρήσεων στο πλαίσιο κάθε διαδικασίας αφερεγγυότητας (με εκκαθάριση ή μη): Τα κράτη μέλη διαθέτουν, πιο συγκεκριμένα, τη δυνατότητα να προβλέπουν ότι οι υποχρεώσεις του μεταβιβάζοντος που απορρέουν από σύμβαση εργασίας και οι οποίες πρέπει να εκπληρωθούν πριν από την ημερομηνία της μεταβίβασης δεν μεταβιβάζονται στον αποκτώντα, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία αφερεγγυότητας συνεπάγεται, δυνάμει της νομοθεσίας του εκάστοτε κράτους μέλους, προστασία τουλάχιστον ισοδύναμη με εκείνη που προβλέπεται στην οδηγία 80/987/ΕΟΚ. Με μέλημα τη λογική συνέπεια, θα ήταν ευκταίο να προσαρμοσθεί ο κοινοτικός ορισμός της αφερεγγυότητας σ' αυτήν τη νέα κατάσταση. Και πράγματι, ενδείκνυται να εξασφαλισθεί ότι η ευελιξία που καθιερώνεται υπέρ των επιχειρήσεων που μεταβιβάζονται εξ ολοκλήρου θα συνοδεύεται από ένα ελάχιστο προστασίας, το οποίο εγγυάται στους εμπλεκόμενους εργαζόμενους η κοινοτική οδηγία 80/987/ΕΟΚ.

[9] Οδηγία του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 1998, η οποία τροποποιεί την οδηγία 77/187/ΕΟΚ, ΕΕ L 201, 17.7.1998, σ. 88.

Όσον αφορά τη νέα έννοια της αφερεγγυότητας, η Επιτροπή προτείνει να χρησιμοποιηθεί ο ορισμός του άρθρου 1, παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1346/2000, της 29ης Μαΐου 2000, περί διαδικασιών αφερεγγυότητας [10]. Ο ορισμός αυτός καλύπτει τις διαδικασίες πτώχευσης (εκκαθάρισης) καθώς και τις λοιπές συλλογικές διαδικασίες αφερεγγυότητας, πέραν της εκκαθάρισης.

[10] ΕΕ L 160, 30.6.2000, σ. 1.

Για να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη δικαστική διαφάνεια και ασφάλεια, τα κράτη μέλη θα υποχρεωθούν να κοινοποιούν στην Επιτροπή όλες τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας - καθώς και κάθε σχετική τροποποίηση - και οι οποίες επισύρουν την παρέμβαση του οργανισμού εγγύησης. Η Επιτροπή θα προβαίνει σε δημοσίευση των σχετικών ανακοινώσεων στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

4.1.2. Η έννοια των καλυπτόμενων μισθωτών: πρέπει να εξελιχθεί

Η αναγκαιότητα της εναρμόνισης με τις άλλες οδηγίες

Το άρθρο 2 της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ παραπέμπει, όσον αφορά την έννοια «μισθωτός», στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών. Η χρησιμοποίηση ως βάσης μιας εθνικής παρά μιας κοινοτικής έννοιας είναι δυνατόν να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής της προστασίας που παρέχεται από την οδηγία. Κάτι τέτοιο φαίνεται ανεπιθύμητο και, στην περίπτωση ορισμένων εργαζομένων, δύσκολα συμβιβάσιμο με τους στόχους της κοινοτικής κοινωνικής πολιτικής, που αποσκοπεί στην εξεύρεση μιας ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας στην αγορά της εργασίας και ασφάλειας για τους εργαζόμενους.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει να επιβεβαιωθεί η προσέγγιση που έχει ήδη υιοθετηθεί στην προαναφερόμενη οδηγία 98/50/ΕΚ και να εισαχθεί στο άρθρο 2 (πεδίο εφαρμογής) της οδηγίας διάταξη που να προβλέπει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εξαιρούν από το πεδίο εφαρμογής τους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης κατά την έννοια της οδηγίας 97/81/ΕΚ [11], ούτε τους εργαζόμενους με σύμβαση ορισμένου χρόνου κατά την έννοια της οδηγίας 99/70/ΕΚ [12], ούτε τους εργαζόμενους με προσωρινή σχέση εργασίας κατά την έννοια της οδηγίας 91/383/ΕΟΚ [13].

[11] Οδηγία του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την Ένωση Συνομοσπονδιών Βιομηχανίας και Εργοδοτών της Ευρώπης (UNICE), το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίων Επιχειρήσεων (CEEP) και την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (CES), ΕΕ L 14, 20.1.1998, σ. 9.

[12] Οδηγία του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την CES, ΕΕ L 175, 10.7.1999, σ. 43.

[13] Οδηγία του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 1991, η οποία συμπληρώνει τα μέτρα για την προώθηση της ασφάλειας και της υγείας, ΕΕ L 206, 29.7.1991, σ. 19.

Η διευκρίνιση αυτή ως προς το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας καθίσταται αναγκαία για την επίτευξη μεγαλύτερης συνέπειας μεταξύ της οδηγίας περί αφερεγγυότητας και των λοιπών προαναφερόμενων οδηγιών.

Ανάγκη πλήρους επανεξέτασης του παραρτήματος

Αυτή η αναζήτηση λογικής συνέπειας οδηγεί και στην επανεξέταση του παραρτήματος της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, το οποίο προβλέπει για τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής ορισμένες κατηγορίες μισθωτών.

Σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 2 της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, τα κράτη μέλη μπορούν κατ' εξαίρεση να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας τις απαιτήσεις ορισμένων κατηγοριών μισθωτών, και τούτο:

- λόγω του ιδιάζοντα χαρακτήρα της σύμβασης εργασίας ή της σχέσης εργασίας των μισθωτών αυτών, ή

- λόγω της ύπαρξης άλλων μορφών εγγύησης, που εξασφαλίζουν στους μισθωτούς αυτούς προστασία ισοδύναμη προς εκείνη που απορρέει από την οδηγία.

Ο πίνακας των θιγόμενων κατηγοριών εργαζομένων περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας.

Το πρώτο μέρος του παραρτήματος περιλαμβάνει τις δυνατότητες αποκλεισμού που δεν υπόκεινται καν σε όρους εγγύησης ισοδύναμης με εκείνη που προβλέπεται στην οδηγία και για ορισμένες χώρες αφορά, π.χ., τους εργαζόμενους κατ' οίκον και εκείνους με μερική απασχόληση. Για τους προαναφερόμενους λόγους, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι δυνατότητες αυτές δεν συμβιβάζονται με τους στόχους της κοινοτικής κοινωνικής πολιτικής και ότι ιδίως οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση καθώς και οι εργαζόμενοι κατ' οίκον δεν θα έπρεπε να εξαιρεθούν από την προστασία της μελλοντικής οδηγίας.

Όσον αφορά τη δυνατότητα αποκλεισμού των στενών συγγενών/συζύγων των εργοδοτών ή των κατόχων σημαντικού μεριδίου μιας επιχείρησης, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή η δυνατότητα δεν θα πρέπει να απορρέει από παράρτημα αλλά απ' ευθείας από το άρθρο 10 της οδηγίας. Εάν, πράγματι, ο αποκλεισμός αυτός θα έπρεπε να αποτελεί μέσο καταπολέμησης της απάτης ή των εικονικών συμβάσεων εργασίας, το άρθρο 10 της σημερινής οδηγίας προβλέπει στο στοιχείο β) για τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αρνούνται ή να περιορίζουν την υποχρέωση πληρωμής, εάν φαίνεται ότι η εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής δεν δικαιολογείται, επειδή υπάρχουν ιδιαίτεροι δεσμοί μεταξύ μισθωτού και εργοδότη και κοινά συμφέροντα προκύπτοντα από αθέμιτη συνεργασία μεταξύ τους.

Στο δεύτερο μέρος του παραρτήματος, οι δυνατότητες αποκλεισμού συνδέονται με άλλες μορφές ισοδύναμης εγγύησης. Ενόσω οι δυνατότητες αυτές ανταποκρίνονται στα κριτήρια του άρθρου 1, παράγραφος 2 της οδηγίας (άλλη μορφή ισοδύναμης εγγύησης), η απαρίθμησή τους στο παράρτημα δεν φαίνεται απαραίτητη, δεδομένου ότι η αιτιολόγησή τους απορρέει από το άρθρο 1, παράγραφος 2 της οδηγίας.

Η Επιτροπή προτείνει, ως εκ τούτου, την κατάργηση του παραρτήματος της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ και τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της μελλοντικής οδηγίας περί αφερεγγυότητας μέσω ακριβέστερης διατύπωσης του άρθρου 1.

4.2. Ο χρονικός περιορισμός της εγγύησης: χρειάζεται απλοποίηση

Η δυνατότητα που δίδεται στα κράτη μέλη να περιορίζουν χρονικά την εγγύηση των απαιτήσεων των μισθωτών θα πρέπει να διατηρηθεί. Ωστόσο, η μέθοδος που συνίσταται στο να παρέχονται στα κράτη μέλη τρεις εναλλακτικές ημερομηνίες για να προσδιορίζεται στη συνέχεια μια περίοδος αναφοράς εντός της οποίας πρέπει να τοποθετείταιη ελάχιστη περίοδος εγγυημένης μισθοδοσίας θεωρείται ως μέθοδος αδικαιολόγητα περίπλοκη. Από τη στιγμή που πρόκειται για δυνατότητα περιορισμού σε μια ελάχιστη χρονική περίοδο των απαιτήσεων που αναλαμβάνονται από τον οργανισμό εγγύησης, μια απλούστερη διατύπωση μπορεί να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα ως προς την προστασία των εργαζομένων. Μια άξια λόγου απλοποίηση συνίσταται στον προσδιορισμό της ελάχιστης κοινοτικής εγγύησης και στην παροχή στα κράτη μέλη της ελευθερίας να καθορίζουν την ημερομηνία και την περίοδο αναφοράς.

Μια τέτοια απλοποίηση της οδηγίας όχι μόνο σέβεται την αρχή της επικουρικότητας αλλά μπορεί ταυτόχρονα να ρυθμίσει και ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται σ'αυτή τη φάση από την οδηγία. Η ισχύουσα οδηγία αναφέρεται μόνο στους μισθούς που οφείλονται πριν από την ημερομηνία αναφοράς. Ωστόσο, από την πρακτική που ακολουθούν τα κράτη μέλη προκύπτει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η εγγύηση θα μπορούσε να ισχύει και για απαιτήσεις μετά την ημερομηνία αυτή. Και πράγματι, η διαδικασία αφερεγγυότητας, από τη στιγμή που κινηθεί, παρουσιάζει διάφορες φάσεις: Η λειτουργία της επιχείρησης μπορεί να συνεχισθεί για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα και οι μισθοί που αντιστοιχούν σ' αυτό το διάστημα εξακολουθούν να είναι απαιτητοί.

4.3. Οι διακρατικές περιπτώσεις: Ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας των μισθωτών

Η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς συνοδεύεται από μια τάση αναδιοργάνωσης των επιχειρήσεων που επιθυμούν να επωφεληθούν πλήρως από τα πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες αυτής της ολοκλήρωσης των αγορών. Οι ενέργειες αναδιοργάνωσης και, ως εκ τούτου, οι δραστηριότητες των επιχειρήσεων παρουσιάζουν έναν χαρακτήρα ολοένα και περισσότερο διακρατικό.

Η ολοκλήρωση των αγορών καθιστά απαραίτητη την αναπροσαρμογή των κανόνων με γνώμονα τις αλλαγές ή για την κάλυψη των κενών στη λειτουργία τους. Στην ανακοίνωσή της σχετικά με τη στρατηγική για την ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά, η Επιτροπή υπογράμμισε ιδίως την ανάγκη να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και να βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής των πολιτών της Ευρώπης. Η συνεχής ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς οφείλει, σύμφωνα με την ως άνω στρατηγική, να αποτελέσει το κέντρο των προσπαθειών που καταβάλλονται για την προσέγγιση Ευρωπαϊκής Ένωσης και πολιτών, με δεδομένη την επίδρασή της στην καθημερινή ζωή τους, ως μισθωτών, εργοδοτών, καταναλωτών, συνταξιούχων, σπουδαστών, δανειοληπτών, αποταμιευτών, επενδυτών και φορολογουμένων. Ως μισθωτοί, οι πολίτες πρέπει να πεισθούν ότι η αύξηση του ανταγωνισμού συνοδεύεται από το ενδεδειγμένο επίπεδο κοινωνικής προστασίας.

Οι περιπτώσεις επιχειρήσεων με εγκαταστάσεις ή εμπορική εκπροσώπηση σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη - περιπτώσεις που ενθαρρύνονται ιδιαίτερα από την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς - έχουν και αυτές την επίδρασή τους στους μισθωτούς των επιχειρήσεων αυτών, έστω και αν οι μισθωτοί αυτοί δεν μετακινούνται σε άλλο κράτος μέλος για να εργασθούν. Οι συνέπειες μπορούν να αποβούν ιδιαίτερα επώδυνες όταν ο εργοδότης τους βρίσκεται σε κατάσταση αφερεγγυότητας, κατά την έννοια της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, λόγω διαδικασίας αφερεγγυότητας που εκινήθη σε κάποιο άλλο κράτος μέλος (στο οποίο βρίσκεται π.χ. η κύρια έδρα της επιχείρησης), ο δε οργανισμός εγγύησης στο κράτος όπου οι μισθωτοί συνήθως εργάζονται αρνείται να καταβάλει τις απαιτήσεις τους, έστω και αν ο οργανισμός αυτός έχει εισπράξει τις αντίστοιχες εισφορές.

Η έλλειψη ρητής διάταξης της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ που να προσδιορίζει τον οργανισμό εγγύησης που είναι αρμόδιος για την πληρωμή των απαιτήσεων των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας επιχείρησης με εγκαταστάσεις σε διάφορα κράτη μέλη έγινε αντιληπτή ως πηγή νομικής ανασφάλειας και οδήγησε σε αντιδικίες ενώπιον εθνικών δικαστηρίων. Ο αριθμός αυτών των υποθέσεων με κοινοτικές διαστάσεις δεν θα παύσει να αυξάνεται με τη συνεχή ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και του διακρατικού χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο έχει ήδη ασχοληθεί με υποθέσεις αφερεγγυότητας με διακρατικές διαστάσεις, προσδιόρισε στοιχεία χρήσιμα για την επίλυση των προαναφερόμενων προβλημάτων. Πρόσφατα δε απάντησε τελικά στο ερώτημα σχετικά με τον οργανισμό εγγύησης που πρέπει να πληρώνει τις απαιτήσεις των μισθωτών στις προαναφερθείσες περιπτώσεις.

Πρώτ' απ' όλα, στην απόφαση στην υπόθεση C-117/96 "Mosbaek" [14], το Δικαστήριο θέσπισε δύο κριτήρια χρήσιμα για τον προσδιορισμό του αρμόδιο οργανισμού κατά την έννοια της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, και συγκεκριμένα το κριτήριο για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος εγγύησης μέσω των εισφορών των εργοδοτών, αφενός, και το κριτήριο για την κίνηση της πτωχευτικής διαδικασίας αφετέρου. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, στην πράξη, η κίνηση της διαδικασίας αυτής τις περισσότερες φορές ζητείται στη χώρα εγκατάστασης του εργοδότη, όπου, κατά γενικόν κανόνα, ο εκάστοτε εργοδότης καταβάλλει τις εισφορές του στο καθεστώς εγγύησης κατά την έννοια της οδηγίας. Δεδομένου δε ότι, στην υπόθεση Mosbaek, αυτά τα δύο κριτήρια συνέτρεχαν σ' ένα και το αυτό κράτος μέλος, το ζήτημα του ποιος οργανισμός εγγύησης είναι αρμόδιος για την πληρωμή των απαιτήσεων σε περίπτωση αφερεγγυότητας επιχείρησης με εγκαταστάσεις ή εκπροσώπηση σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη δεν κατέστη δυνατόν να αποσαφηνισθεί.

[14] Απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1997, Συλλογή σ. I-5017.

Στην απόφαση που εξέδωσε στις 16 Δεκεμβρίου 1999 στην υπόθεση C-198/98 [15], το Δικαστήριο είχε να αντιμετωπίσει για πρώτη φορά υπόθεση με διακρατικές διαστάσεις, δηλαδή αφερέγγυα επιχείρηση με εγκαταστάσεις σε διάφορα κράτη μέλη.

[15] Απόφαση στην υπόθεση G.Everson, T.J. Barras/Bell Lines Ltd, μη εισέτι δημοσιευθείσα.

Στην εν λόγω απόφασή του, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι, εφόσον ο εργοδότης είναι εγκατεστημένος σε ένα και μόνο κράτος μέλος, η οδηγία ορίζει ότι οργανισμός εγγύησης αρμόδιος για την πληρωμή των απαιτήσεων των μισθωτών είναι εκείνος του κράτους μέλους εγκατάστασης. Όταν, όπως στην υπόθεση C-198/98, ο εργοδότης διαθέτει εγκαταστάσεις σε διάφορα κράτη μέλη, για τον προσδιορισμό του αρμόδιου οργανισμού εγγύησης ενδείκνυται να γίνεται αναφορά, ως πρόσθετο κριτήριο και με γνώμονα την κοινωνική σκοπιμότητα της οδηγίας, στον τόπο εργασίας των μισθωτών. Το Δικαστήριο προσθέτει ότι ο τόπος αυτός αντιστοιχεί, στις περισσότερες περιπτώσεις, στο κοινωνικό και γλωσσικό περιβάλλον που τους είναι οικείο.

Ο οργανισμός εγγύησης στη χώρα όπου ο εργαζόμενος ασκεί συνήθως τη δραστηριότητά του είναι κανονικά εκείνος που εισπράττει, ή θα έπρεπε να εισπράττει, τις εισφορές που προβλέπονται για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος εγγύησης. Εξάλλου, όπως υπογραμμίζει και το Δικαστήριο, αυτός βρίσκεται πλησιέστερα στον εργαζόμενο, ο οποίος θα μπορέσει έτσι να διεκδικήσει τα δικαιώματά του στη χώρα όπου συνήθως εργάζεται χωρίς να χρειάζεται να προβεί σε ενέργειες σε οργανισμό εδρεύοντα σε άλλο κράτος μέλος, με το οποίο δεν έχει καμία σχέση και όπου δεν γνωρίζει τις ισχύουσες διαδικασίες. Αυτή η λύση θα επιτρέψει και την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, κατά το ότι όλοι οι εργαζόμενοι σε μια χώρα απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία.

Με στόχο την εξασφάλιση της αναγκαίας νομικής ασφάλειας και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των μισθωτών κατά την έννοια που τους προσδίδει το Δικαστήριο στην προαναφερόμενη απόφαση που εξέδωσε στις 16 Δεκεμβρίου 1999, η Επιτροπή προτείνει να εισαχθεί στη μελλοντική οδηγία διάταξη που να προσδιορίζει ρητά τον οργανισμό εγγύησης που είναι αρμόδιος για την πληρωμή των απαιτήσεων των μισθωτών στις διακρατικές περιπτώσεις αφερεγγυότητας που ικανοποιούν τους ακόλουθους όρους:

- Η επιχείρηση/εργοδότης ασκεί τις δραστηριότητές της/του στην επικράτεια περισσοτέρων του ενός κρατών μελών.

- Η κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας έχει ζητηθεί σε κράτος μέλος.

- Η αφερεγγυότητα της επιχείρησης/εργοδότη έχει ως άμεση συνέπεια, οι μισθωτοί που εργάζονται συνήθως στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους, όπου ο εργοδότης τους διαθέτει επαρκώς σταθερή επιχειρηματική παρουσία (αμοιβή των μισθωτών στην δεύτερη αυτή χώρα, σχέσεις με τις διοικητικές υπηρεσίες της χώρας αυτής, εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) να προβάλλουν απαιτήσεις κατά την έννοια της οδηγίας.

Η τήρηση αυτής της νέας διάταξης, με αυτόματη αναγνώριση των διαδικασιών αφερεγγυότητας που κινούνται σε άλλο κράτος μέλος, θα διευκολυνθεί περαιτέρω με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1346/2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας. Αν και η αρχή της αναγνώρισης των αποφάσεων που εκδίδονται στο πλαίσιο διαδικασιών αφερεγγυότητας που έχουν κινηθεί σε άλλο κράτος μέλος απορρέει ήδη από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-198/98, ο εν λόγω κανονισμός θα μπορούσε να προσφέρει χρήσιμες διευκρινίσεις.

Και πράγματι, ο κανονισμός, ο οποίος αποσκοπεί στη βελτίωση και στην επιτάχυνση των διαδικασιών αφερεγγυότητας με διασυνοριακές επιπτώσεις, θεσπίζει τους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας (άρθρο 3), δηλαδή προσδιορίζει τη νομοθεσία την εφαρμοστέα στη διαδικασία αφερεγγυότητας, στη διεξαγωγή της και στις υλικές συνέπειες της (άρθρο 4), προβλέπει δε την αρχή της άμεσης αναγνώρισης των αποφάσεων που διέπουν την κίνηση των διαδικασιών αυτών (άρθρο 6). Η τελευταία αυτή αρχή σημαίνει ότι μια τέτοια απόφαση γεννά, χωρίς να απαιτείται καμιά άλλη διατύπωση σε άλλο κράτος μέλος, τα αποτελέσματα που προβλέπει η νομοθεσία της χώρας όπου εκινήθη η διαδικασία.

5. Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

5.1. Η αρχή της επικουρικότητας

Η τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ αποτελεί τον μόνο τρόπο θέσπισης μιας νέας κοινοτικής έννοιας για την αφερεγγυότητα, η οποία είναι αναγκαία για την επίτευξη μεγαλύτερης ισορροπίας μεταξύ της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας και του εργατικού δικαίου, καθώς και για την εξασφάλιση λογικής συνέπειας με την οδηγία 98/50/ΕΚ του Συμβουλίου.

Η υιοθέτηση ρητού κανόνα που να προσδιορίζει τον οργανισμό τον αρμόδιο για την πληρωμή των απαιτήσεων των μισθωτών σε διασυνοριακές περιπτώσεις αφερεγγυότητας είναι αναγκαία για λόγους σαφήνειας και νομικής ασφάλειας, στο μέλλον δε μπορεί να συντελέσει στην αποφυγή καταστάσεων δυνάμενων να οδηγήσουν σε αρνητικές συγκρούσεις νόμων. Ο κανόνας αυτός πρέπει να αναζητηθεί σε κοινοτικό επίπεδο και να ενταχθεί σε μελλοντική οδηγία για την προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη τους. Η αναπροσαρμογή αυτή πρέπει να γίνει με οδηγία του Συμβουλίου που να τροποποιεί την οδηγία 80/987/ΕΟΚ.

Οι λοιπές αποσαφηνίσεις και απλουστεύσεις στη διατύπωση προτείνονται από την Επιτροπή με μέλημα τη διαφάνεια και τη λογική συνέπεια με τις άλλες κοινοτικές νομικές πράξεις.

Όλες αυτές οι αναπροσαρμογές πρέπει να γίνουν μέσω οδηγίας του Συμβουλίου που να τροποποιεί την οδηγία 80/987/ΕΟΚ.

5.2. Η αρχή της αναλογικότητας

Το περιεχόμενο της προτεινόμενης νομικής πράξης είναι σύμφωνο και με την αρχή της αναλογικότητας, δεδομένου ότι προσδιορίζει ένα ελάχιστο κοινοτικής προστασίας αφήνοντας στα κράτη μέλη να καθορίσουν τους τρόπους εφαρμογής καθώς και τις ημερομηνίες και τις περιόδους που θα λαμβάνονται υπόψη.

Η κοινοτική νομοθεσία δεν επιβάλλει διοικητικούς, οικονομικούς ή νομικούς περιορισμούς δυνάμενους να αντιστρατευθούν τη δημιουργία και την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

6. Η ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Κατά την έκδοση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, ο κοινοτικός νομοθέτης οδηγήθηκε, μέσω της συσχέτισης που πραγματοποιούσε το πρώην άρθρο 117 της συνθήκης μεταξύ της δέσμευσης των κρατών μελών «να προαγάγουν τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας» και της σύγκλισης των νομοθετικών, διοικητικών και κανονιστικών διατάξεων για την επίτευξη του στόχου αυτού, στη στήριξη της οδηγίας αυτής στο πρώην άρθρο 100 της συνθήκης. Επειδή δεν υπήρχε συγκεκριμένη νομική βάση για τα μέτρα βελτίωσης των συνθηκών εργασίας, χρειάσθηκε η προσφυγή στη γενική νομική βάση που προβλέπεται για τη σύγκλιση των νομοθεσιών.

Όμως, μετά την έναρξη της ισχύος της συνθήκης ΕΚ, όπως αυτή τροποποιήθηκε με τη συνθήκη του Άμστερνταμ, ο Τίτλος ΧΙ «Κοινωνική πολιτική, παιδεία, επαγγελματική εκπαίδευση και νεολαία» περιλαμβάνει ένα νέο κεφάλαιο «Κοινωνικές διατάξεις», το οποίο εισάγει νέες, συγκεκριμένες νομικές βάσεις για την υιοθέτηση μέτρων στον κοινωνικό τομέα.

Το νέο άρθρο 136 της συνθήκης διατηρεί τη δέσμευση των κρατών μελών να προαγάγουν τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, το δε άρθρο 137 προβλέπει ότι, για την επίτευξη των στόχων που τίθενται στο άρθρο 136, η Κοινότητα υποστηρίζει και συμπληρώνει τις ενέργειες των κρατών μελών στους τομείς που αναφέρονται στην παράγραφο 1, μεταξύ των οποίων και οι όροι εργασίας. Η παράγραφος 2 προβλέπει, στη συνέχεια, ότι το Συμβούλιο θεσπίζει, μέσω οδηγιών, τις ελάχιστες προδιαγραφές και ότι αποφασίζει κατά τη διαδικασία του άρθρου 251.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 137, παράγραφος 2 της συνθήκης αποτελεί στο εξής τη συγκεκριμένη και ενδεδειγμένη νομική βάση για τις νομοθετικές πράξεις που αποβλέπουν στη βελτίωση των όρων εργασίας και ότι η οδηγία για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ πρέπει, κατά συνέπεια, να βασισθεί στο άρθρο αυτό.

7. ΟΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 138, παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή, πριν παρουσιάσει προτάσεις στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, ζητεί τη γνώμη των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τον προσανατολισμό που πρόκειται να ακολουθήσει η κοινοτική δράση. Έτσι, στις 10 Φεβρουαρίου 2000, αποφάσισε να αρχίσει την πρώτη φάση των διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους και να ζητήσει τη γνώμη τους σχετικά με την αναγκαιότητα της τροποποίησης της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, καθώς και σχετικά με τη σχεδιαζόμενη προσέγγιση.

Οι περισσότεροι από τους κοινωνικούς εταίρους που έλαβαν μέρος σ' αυτή την πρώτη φάση των διαβουλεύσεων θεωρούν ότι θα ήταν χρήσιμη μια κοινοτική πρωτοβουλία για την αναθεώρηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ.

Αφού μελέτησε τις αντιδράσεις των κοινωνικών εταίρων, η Επιτροπή συνέχισε τις εσωτερικές διεργασίες και στις 7 Ιουνίου 2000 άρχισε τη δεύτερη φάση των διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με το περιεχόμενο της πρότασης για την τροποποίηση της οδηγίας. Οι θέσεις των κοινωνικών εταίρων συνοψίζονται στο παράρτημα (σημείο 6).

8. ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΚΑΤ'ΑΡΘΡΟ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

Άρθρο 1

Το άρθρο 1 περιέχει όλες τις προτεινόμενες τροποποιήσεις της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ.

1. Ο τίτλος: Ο νέος τίτλος προτείνεται για να ληφθεί υπόψη η νέα νομική βάση.

2. Τα άρθρα 1 έως 4 : Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί

Στο τέλος της παραγράφου 2 του άρθρου 1, το κείμενο διευκρινίζει ότι τα κράτη μέλη που επιθυμούν τον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών εργαζομένων λόγω της ύπαρξης άλλων μορφών εγγύησης οφείλουν να βεβαιώσουν ότι εξασφαλίζουν στους εργαζόμενους αυτούς προστασία ισοδύναμη με εκείνη που προβλέπεται στην οδηγία.

Το δεύτερο εδάφιο της παλαιάς παραγράφου 2, το οποίο παραπέμπει στον πίνακα που περιέχεται στο παράρτημα, καταργείται. Κατά συνέπεια, το παράρτημα της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ καταργείται.

Η παλαιά παράγραφος 3, που αναφέρεται στη Γροιλανδία, καταργείται.

Μια νέα παράγραφος 3 προβλέπει δυνατότητες αποκλεισμού που αντιστοιχούν στο σημείο Ι του παλαιού παραρτήματος (κατηγορίες εργαζομένων με σύμβαση εργασίας ή με σχέση εργασίας ιδιαίτερης φύσεως).

Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας θα προσδιορίζεται, ως εκ τούτου, στο σώμα της οδηγίας, πράγμα που επιτρέπει την κατάργηση του παραρτήματος. Η διάρθρωση αυτή προτείνεται με μέλημα τη διαφάνεια και την απλούστευση της οδηγίας.

Στο άρθρο 2, προτείνεται να αντικατασταθεί ο ορισμός που στην οδηγία του 1980 περιορίζεται στις διαδικασίες εκκαθάρισης (συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών και ανάληψη των σχετικών απαιτήσεων) με έναν νέο ορισμό, ο οποίος επαναλαμβάνει εκείνον που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1 του κανονισμού περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας.

Στην παράγραφο 2, οι παραπομπές στους ορισμούς του εθνικού δικαίου θα διατηρηθούν. Ωστόσο, και σε ό,τι αφορά τον όρο «μισθωτός», προτείνεται να προστεθεί διευκρίνιση ως προς τους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης, τους εργαζόμενους με σύμβαση ορισμένου χρόνου και τους εργαζόμενους με προσωρινή απασχόληση, οι οποίοι δεν θα είναι δυνατόν να εξαιρεθούν από την εφαρμογή της οδηγίας.

Προστίθεται μια νέα παράγραφος 3, για να δοθεί ο ορισμός του όρου «εγκατάσταση», όπως χρησιμοποιείται στην παράγραφο 8α. Ο ορισμός αυτός βασίζεται σ' εκείνον του άρθρου 2, στοιχείο η) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1346/2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας.

Στο άρθρο 3, η πρώτη παράγραφος καθορίζει τη γενική υποχρέωση διασφάλισης της πληρωμής των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών που αφορούν την αμοιβή τους για συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Στη δεύτερη παράγραφο, και αντί να προβλέπονται τρεις εναλλακτικές ημερομηνίες, προτείνεται να ανατεθεί στα κράτη μέλη η μέριμνα για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας που επιτρέπει τον υπολογισμό της περιόδου αμειβόμενης εργασίας την οποία αναλαμβάνουν να καλύψουν οι οργανισμοί εγγύησης.

Το άρθρο 4 διατηρεί την ευχέρεια των κρατών μελών να περιορίζουν χρονικά τις απαιτήσεις μισθωτών που αναλαμβάνονται από τους οργανισμούς εγγύησης. Ωστόσο, προτείνεται να απλοποιηθεί το καθεστώς των χρονικών περιορισμών που βασίζεται σε εναλλακτικές ημερομηνίες και περιόδους και να καθορισθεί σε κοινοτικό επίπεδο μια ελάχιστη τρίμηνη περίοδος αμειβόμενης εργασίας.

Ενόσω τα κράτη μέλη εγγράφουν αυτήν την τρίμηνη περίοδο σε κάποια περίοδο αναφοράς, προτείνεται να καθορισθεί κατ' ελάχιστον περίοδος αναφοράς έξι μηνών.

3. Προστίθεται ένα νέο τμήμα ΙΙΙα:

Το νέο άρθρο 8α προσδιορίζει τον οργανισμό εγγύησης που είναι αρμόδιος για την πληρωμή των ποσών που οφείλονται στους εργαζόμενους.

Επειδή πρόκειται για διακρατικές περιπτώσεις, το νέο άρθρο 8β προβλέπει τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, έτσι ώστε να διευκολύνεται η διεξαγωγή των διαδικασιών πληρωμής.

4. Προστίθεται ένα νέο άρθρο 10α:

Το νέο άρθρο 10α προβλέπει ότι τα κράτη μέλη προσδιορίζουν και γνωστοποιούν στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας καθώς και όλες τις σχετικές τροποποιήσεις.

Τα άρθρα 2, 3 και 4 περιέχουν τις συνήθεις διατάξεις που αφορούν τους αποδέκτες καθώς και τις ημερομηνίες εφαρμογής και έναρξης της ισχύος της οδηγίας.

2001/0008 (COD)

Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 137, παράγραφος 2,

την πρόταση της Επιτροπής [16],

[16] ΕΕ C

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [17],

[17] ΕΕ C

τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών [18],

[18] ΕΕ C

αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 251 της συνθήκης [19],

[19] ΕΕ C

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) Ο Κοινοτικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, ο οποίος εξεδόθη στις 9 Δεκεμβρίου 1989, προβλέπει στο σημείο 7 ότι «η δημιουργία της εσωτερικής αγοράς πρέπει να οδηγήσει σε βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (...). Η βελτίωση αυτή πρέπει να επιφέρει, όπου τούτο είναι αναγκαίο, την ανάπτυξη ορισμένων πλευρών της εργατικής νομοθεσίας, όπως είναι οι διαδικασίες ομαδικής απόλυσης ή πτώχευσης».

(2) Η οδηγία 80/987/ΕΟΚ [20], αποσκοπεί στην εξασφάλιση στους μισθωτούς ελάχιστης προστασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη τους. Προς τούτο, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συστήσουν οργανισμό που να εγγυάται στους εμπλεκόμενους εργαζόμενους την πληρωμή των ανεξόφλητων απαιτήσεων ως προς τις αποδοχές τους.

[20] ΕΕ L 283, 28.10.1980, σ. 23, οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την Πράξη Προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας (ΕΕ C 241, 29.8.1994, σ. 115).

(3) Η εξέλιξη της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας στα κράτη μέλη καθώς και η ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς απαιτούν την αναπροσαρμογή ορισμένων διατάξεων της ως άνω οδηγίας.

(4) Η ασφάλεια του δικαίου και η νομική διαφάνεια απαιτούν, εξάλλου, διευκρινίσεις ως προς το πεδίο εφαρμογής και ορισμένους ορισμούς της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ. Πιο συγκεκριμένα, ενδείκνυται να διευκρινισθούν, στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, οι δυνατότητες αποκλεισμού που παρέχονται κατ' εξαίρεση στα κράτη μέλη, καθώς και να καταργηθεί το παράρτημα αυτής της οδηγίας.

(5) Για να εξασφαλισθεί δίκαιη προστασία για τους εμπλεκόμενους εργαζόμενους, ενδείκνυται να προσαρμοσθεί ο ορισμός της κατάστασης αφερεγγυότητας στις νέες νομοθετικές τάσεις στα κράτη μέλη στον τομέα αυτόν και να καλυφθούν, με τον ορισμό αυτόν, και οι διαδικασίες αφερεγγυότητας πέραν της εκκαθάρισης. Η τροποποίηση αυτή καθίσταται αναγκαία και για την εξασφάλιση λογικής συνέπειας με την οδηγία 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Φεβρουαρίου 1977, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων [21].

[21] ΕΕ L 61, 5.3.1977, σ. 26, οδηγία όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 98/50/ΕΚ (ΕΕ L 201, 17.7.1998, σ. 88).

(6) Ενδείκνυται να εξασφαλισθεί ότι οι εργαζόμενοι οι οποίοι εμπίπτουν στις οδηγίες του Συμβουλίου 97/81/ΕΚ της 15ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την CES [22], 1999/70/ΕΚ της 28ης Ιουνίου 1999 σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου [23] που συνήφθη από την CES, την UNICE και το CEEP, και 91/383/ΕΟΚ της 25ης Ιουνίου 19991 για τη συμπλήρωση των μέτρων που αποσκοπούν στο να προαγάγουν τη βελτίωση κατά την εργασία των εργαζομένων με σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου ή με σχέση πρόσκαιρης εργασίας [24], δεν θα εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

[22] ΕΕ L 14, 20.1.1998, σ. 9, οδηγία όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 98/23/ΕΚ (ΕΕ L 131, 5.5.1998, σ. 10).

[23] ΕΕ L 175, 10.7.1999, σ. 43.

[24] ΕΕ L 206, 29.7.1991, σ. 19.

(7) Για να εξασφαλισθεί η ασφάλεια δικαίου των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη και για να κατοχυρωθούν τα δικαιώματα των εργαζομένων κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, είναι αναγκαίο να εισαχθεί διάταξη που να προσδιορίζει ρητά τον οργανισμό που είναι αρμόδιος για η πληρωμή των απαιτήσεων των μισθωτών στις περιπτώσεις αυτές και να εξασφαλισθεί η ορθή εφαρμογή των οικείων διατάξεων, με πρόβλεψη της συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων διοικητικών υπηρεσιών των κρατών μελών.

(8) Για να διευκολύνεται η αναγνώριση των διαδικασιών αφερεγγυότητας ιδίως στις διακρατικές περιπτώσεις, ενδείκνυται να προβλεφθεί ότι τα κράτη μέλη γνωστοποιούν τις διαδικασίες αφερεγγυότητας που συνεπάγονται την παρέμβαση του οργανισμού εγγύησης στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη.

(9) Κατά συνέπεια, η οδηγία 80/987/ΕΟΚ πρέπει να τροποποιηθεί.

(10) Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και την αρχή της αναλογικότητας, όπως διατυπώνονται στο άρθρο 5 της συνθήκης, οι στόχοι της εξεταζόμενης δράσης, δηλαδή η προσαρμογή ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ για να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας, δεν είναι δυνατόν να υλοποιηθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη, και συνεπώς μπορούν να υλοποιηθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο. Η παρούσα οδηγία, με την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη των στόχων αυτών και δεν υπερβαίνει ό,τι είναι απαραίτητο προς τον σκοπό αυτό,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1

Η οδηγία 80/987/ΕΟΚ τροποποιείται ως εξής:

1) Ο τίτλος αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:

"Οδηγία 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 20ής Οκτωβρίου 1980 περί προστασίας των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη."

2) Τα Τμήματα Ι και ΙΙ αντικαθίστανται από το ακόλουθο κείμενο:

"ΤΜΗΜΑ Ι - Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί

Άρθρο 1

1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις απαιτήσεις των μισθωτών που απορρέουν από συμβάσεις εργασίας ή από σχέσεις εργασίας και εγείρονται έναντι εργοδοτών που βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1.

2. Τα κράτη μέλη μπορούν, κατ' εξαίρεση, να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας τις απαιτήσεις ορισμένων κατηγοριών εργαζομένων λόγω της ύπαρξης άλλων μορφών εγγύησης, εφόσον διαπιστώνεται ότι αυτές εξασφαλίζουν στους ενδιαφερόμενους προστασία ισοδύναμη με εκείνη που απορρέει από την παρούσα οδηγία.

3. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας:

(α) τους κατ' οίκον εργαζόμενους που απασχολούνται από φυσικό πρόσωπο.

(β) τους αλιείς που αμείβονται χωριστά.

Άρθρο 2

1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ένας εργοδότης θεωρείται σε κατάσταση αφερεγγυότητας όταν έχει ζητηθεί η κίνηση συλλογικής διαδικασίας προβλεπόμενης από τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις ενός κράτους μέλους, η δε διαδικασία αυτή βασίζεται στην αφερεγγυότητα του εργοδότη, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη μερική ή ολική στέρηση των περιουσιακών στοιχείων από τον εν λόγω εργοδότη καθώς και τον διορισμό συνδίκου πτωχεύσεως και η αρχή που είναι αρμόδια δυνάμει των ως άνω διατάξεων:

(α) είτε έχει αποφασίσει να κινήσει τη διαδικασία.

(β) είτε έχει διαπιστώσει την οριστική παύση της λειτουργίας της επιχείρησης ή της εγκατάστασης του εργοδότη, καθώς και την ανεπάρκεια των διαθέσιμων στοιχείων του ενεργητικού για να κινηθεί η διαδικασία.

2. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το εθνικό δίκαιο όσον αφορά τον ορισμό των όρων «μισθωτός», «εργοδότης», «αμοιβή εργασίας», «κεκτημένο δικαίωμα» και «δικαίωμα προσδοκίας».

Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν δύνανται να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας:

(α) τους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης κατά την έννοια της οδηγίας 97/81/ΕΚ.

(β) τους εργαζόμενους με σύμβαση ορισμένου χρόνου κατά την έννοια της οδηγίας 1999/70/ΕΚ.

(γ) τους εργαζόμενους με σχέση πρόσκαιρης απασχόλησης κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 2 της οδηγίας 91/383/ΕΟΚ.

3. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ως «εγκατάσταση» νοείται ο τόπος όπου ο εργοδότης ασκεί οιαδήποτε μη προσωρινή οικονομική δραστηριότητα στην οποία χρησιμοποιεί τον ανθρώπινο παράγοντα αλλά και περιουσιακά στοιχεία.

ΤΜΗΜΑ II - Διατάξεις σχετικές με τους οργανισμούς εγγύησης

Άρθρο 3

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, έτσι ώστε οι οργανισμοί εγγύησης να εξασφαλίζουν, με την επιφύλαξη του άρθρου 4, την πληρωμή των ανεξόφλητων απαιτήσεων των μισθωτών που απορρέουν από συμβάσεις εργασίας ή από σχέσεις εργασίας.

Οι απαιτήσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο οργανισμός εγγύησης είναι οι ανεξόφλητες αμοιβές εργασίας που αντιστοιχούν σε περίοδο που προηγείται ή και, εφόσον συντρέχει περίπτωση, έπεται μιας ημερομηνίας, την οποία προσδιορίζουν τα κράτη μέλη.

Άρθρο 4

1. Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να περιορίζουν την υποχρέωση πληρωμής των οργανισμών εγγύησης που προβλέπεται στο άρθρο 3.

2. Όταν τα κράτη μέλη κάνουν χρήση της ευχέρειας που προβλέπεται στη παράγραφο 1, καθορίζουν τη διάρκεια της περιόδου που θεμελιώνει την πληρωμή των ανεξόφλητων πιστώσεων από τον οργανισμό εγγύησης. Η διάρκεια αυτή δεν μπορεί, ωστόσο, να είναι μικρότερη από την περίοδο των τριών τελευταίων μηνών εργασίας με ανεξόφλητες αμοιβές.

Τα κράτη μέλη μπορούν να εγγράφουν αυτήν την κατ' ελάχιστον περίοδο των τριών μηνών σε περίοδο αναφοράς, της οποίας η διάρκεια δεν μπορεί να είναι μικρότερη των έξι μηνών.

3. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ανώτατο όριο για τις πληρωμές που πραγματοποιούνται από τον οργανισμό εγγύησης.

Όταν τα κράτη μέλη κάνουν χρήση αυτής της ευχέρειας, γνωστοποιούν στην Επιτροπή τις μεθόδους με τις οποίες καθορίζουν το εν λόγω ανώτατο όριο."

3) Παρεμβάλλεται το ακόλουθο Τμήμα ΙΙΙα:

"ΤΜΗΜΑ ΙΙΙα - Διατάξεις σχετικά με τις διακρατικές περιπτώσεις

Άρθρο 8α

1. Όταν μια επιχείρηση με εγκαταστάσεις στην επικράτεια τουλάχιστον δύο κρατών μελών βρίσκεται σε κατάσταση αφερεγγυότητας κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1 και η κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας έχει ζητηθεί από κράτος μέλος άλλο από εκείνο στου οποίου την επικράτεια ο εργαζόμενος συνήθως εργάζεται, οργανισμός εγγύησης αρμόδιος είναι εκείνος του δεύτερου κράτους μέλους.

2. Η έκταση των δικαιωμάτων των μισθωτών προσδιορίζεται από το δίκαιο που διέπει τον αρμόδιο οργανισμό εγγύησης.

3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζουν ότι, στις περιπτώσεις στις οποίες αναφέρεται η παράγραφος 1 του παρόντος άρθρου, οι αποφάσεις που λαμβάνονται στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας που αναφέρεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, της οποίας η κίνηση έχει ζητηθεί σε άλλο κράτος μέλος, λαμβάνονται υπόψη για τον προσδιορισμό της κατάστασης αφερεγγυότητας του εργοδότη κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 8β

Για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 8β, τα κράτη μέλη προβλέπουν συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων δημόσιων διοικήσεων."

4) Παρεμβάλλεται το ακόλουθο άρθρο 10α:

"Άρθρο 10α

Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη τις εθνικές διαδικασίες αφερεγγυότητας που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, καθώς και όλες οι τροποποιήσεις τους.

Η Επιτροπή δημοσιεύει τις σχετικές κοινοποιήσεις στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων."

5) Το παράρτημα διαγράφεται.

Άρθρο 2

1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2003. Πληροφορούν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.

Εφαρμόζουν τις διατάξεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο σε κάθε περίπτωση αφερεγγυότητος ενός εργοδότη που επήλθε μετά την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος των διατάξεων αυτών.

Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις εν λόγω διατάξεις, οι τελευταίες αυτές περιέχουν παραπομπή στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος της παραπομπής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

2. Τα κράτη μέλη γνωστοποιούν στην Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων εσωτερικού δικαίου που εκδίδουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία.

Άρθρο 3

Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 4

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Η Πρόεδρος Ο Πρόεδρος

ΔΕΛΤΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ, ΚΑΙ ΙΔΙΩΣ ΣΤΙΣ ΜΙΚΡΕΣ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΞ ΑΥΤΩΝ (ΜΜΕ)

Τίτλος της πρότασης:

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για την τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη

Παραπομπές:

Πρόταση

1. Με δεδομένη την αρχή της επικουρικότητας, γιατί είναι αναγκαία στον εν λόγω τομέα κοινοτικά νομοθετικά μέτρα και ποιοι είναι οι κυριότεροι στόχοι τους;

Η προσαρμογή της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ στις νομοθετικές εξελίξεις και στην πραγματικότητα της εσωτερικής αγοράς πρέπει να εξασφαλισθεί μέσω νομοθετικής πράξης. Η πράξη αυτή αποσκοπεί ταυτόχρονα στη μεγαλύτερη νομική ασφάλεια των μισθωτών, μέσω παγίωσης της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η τροποποίηση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ αποτελεί, εξάλλου, τον μόνο τρόπο εξασφάλισης της ουσιαστικής εφαρμογής των διατάξεων της οδηγίας σε διακρατικές περιπτώσεις αφερεγγυότητας.

Το περιεχόμενο της προτεινόμενης πράξης είναι σύμφωνο και με την αρχή της αναλογικότητας, δεδομένου ότι προσδιορίζει ένα ελάχιστο επίπεδο κοινοτικής προστασίας αφήνοντας στα κράτη μέλη τη μέριμνα για τον καθορισμό των λεπτομερειών καθώς και των ημερομηνιών και των περιόδων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Η κοινοτική νομοθεσία δεν επιβάλλει διοικητικούς, χρηματοοικονομικούς ή νομοθετικούς περιορισμούς δυνάμενους να αντιστρατευθούν τη δημιουργία και την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

Επιπτώσεις στις επιχειρήσεις

2. Ποιον θα αφορά η πρόταση;

Η πρόταση θα αφορά τους μισθωτούς που έχουν ανεξόφλητες απαιτήσεις σε σχέση με αμοιβές εργασίας έναντι εργοδοτών που βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας κατά την έννοια της οδηγίας.

Η παρούσα τροποποίηση της οδηγίας αποσκοπεί στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων των μισθωτών αυτών σε διακρατικές περιπτώσεις αφερεγγυότητας κατά την έννοια που έχει ήδη δοθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου.

3. Ποια μέτρα πρέπει να λάβουν οι επιχειρήσεις για να συμμορφωθούν με την εν λόγω πρόταση;

Κανένα.

4. Ποιες είναι οι πιθανές οικονομικές επιπτώσεις της πρότασης;

Η παρούσα πρόταση αποσκοπεί στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των μισθωτών και της πεποίθησής τους ότι η ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων συνοδεύεται από την ενδεδειγμένη προστασία των εργαζομένων. Ως εκ τούτου, αναμένεται να έχει ευεργετική επίδραση στην πολιτική της εσωτερικής αγοράς και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.

α) Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις:

- Στην απασχόληση;

Η πρόταση θα συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας και στην ενίσχυση της σταθερότητας της απασχόλησης, εξασφαλίζοντας ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας στους εργαζόμενους που είναι θύματα της αφερεγγυότητας του εργοδότη τους, ιδίως όταν πρόκειται για επιχείρηση με εγκαταστάσεις τουλάχιστον σε δύο κράτη μέλη.

- Στις επενδύσεις και στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων;

Η παρούσα πρόταση εγγράφεται στο πλαίσιο των νομοθετικών πράξεων που σκοπό έχουν να μεριμνούν ώστε η εσωτερική αγορά να συμβάλλει σε μια βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη, η οποία να λαμβάνει υπόψη την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ανησυχίες τους ως προς την απασχόληση. Ως εκ τούτου, η πρόταση θα διευκολύνει τις επενδύσεις και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά.

- Στην ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων;

Επειδή πρόκειται για μια ενέργεια παρακολούθησης και συμπλήρωσης του δυναμισμού της εσωτερικής αγοράς, πρόκειται να έχει ευεργετική επίδραση στην ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε δύο τουλάχιστον κράτη μέλη.

β) Είναι πράγματι αναγκαίο να θεσπισθούν νέες διοικητικές διαδικασίες;

Όχι, διότι όλες οι αναγκαίες δομές και διαδικασίες έχουν ήδη δημιουργηθεί, κατά την ενσωμάτωση της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ.

γ) Έξοδα και πλεονεκτήματα από ποσοτική άποψη;

Σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ, οι τρόποι χρηματοδότησης των οργανισμών εγγύησης καθορίζονται από τα κράτη μέλη, τα οποία οφείλουν, ωστόσο, να τηρούν τρεις αρχές. Η μία από τις αρχές αυτές (βλέπε σημείο β) προβλέπει ότι «οι εργοδότες πρέπει να συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση, εκτός αν αυτή εξασφαλίζεται στο σύνολό της από τις δημόσιες αρχές».

Η αρχή αυτή δεν τροποποιείται στην παρούσα πρόταση.

Τα πλεονεκτήματα για τις προβληματικές επιχειρήσεις τα οποία απορρέουν από έναν δημόσιο οργανισμό εγγύησης είναι σημαντικά.

δ) Τι έξοδα θα προκαλέσει η οδηγία;

Η προτεινόμενη τροποποίηση δεν αναμένεται να θίξει τους τρόπους χρηματοδότησης ούτε το ύψος των συνεισφορών των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στα κράτη μέλη. Η πρόταση οδηγίας ακολουθεί την εξέλιξη της νομολογίας.

ε) Τι πρέπει να πράξουν οι επιχειρήσεις ως προς τον έλεγχο και την αξιολόγηση;

Η οδηγία δεν προβλέπει κανένα μέτρο ελέγχου ή αξιολόγησης εκ μέρους των επιχειρήσεων.

5. Η πρόταση περιλαμβάνει μέτρα με σκοπό να ληφθεί υπόψη η ιδιάζουσα περίπτωση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (περιορισμένες ή διαφορετικές απαιτήσεις κ.λπ.);

Η οδηγία του 1980 δεν κάνει καμία διάκριση με βάση το μέγεθος των επιχειρήσεων. Προβλέπει την παρέμβαση ενός δημόσιου οργανισμού εγγύησης σε περίπτωση αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων. Ωστόσο, η πρόταση τροποποίησης αφορά ιδίως τις επιχειρήσεις που διαθέτουν εγκαταστάσεις σε δύο τουλάχιστον κράτη μέλη.

6. Διαβουλεύσεις

Σύμφωνα με το άρθρο 138, παράγραφος 2 και 3 της συνθήκης, η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη των κοινωνικών εταίρων σε κοινοτικό επίπεδο. Οι αντιδράσεις που κατέγραψε η Επιτροπή συνοψίζονται στη συνέχεια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνιών και Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων (Union Europιenne de l'Artisanat et des Petites et Moyennes Entreprises - UEAPME) επιβεβαιώνει τη θετική της γνώμη σχετικά με τον ρητό προσδιορισμό του αρμόδιου οργανισμού εγγύησης σε διακρατικές περιπτώσεις και θεωρεί ότι θα πρέπει να είναι αυτός της χώρας όπου ο εργαζόμενος ασκεί συνήθως τη μισθωτή δραστηριότητά του και στην οποία ο εργοδότης θα πρέπει να καταβάλλει τις σχετικές εισφορές του.

Όσον αφορά την έννοια της αφερεγγυότητας, η ένωση UEAPME είναι της γνώμης ότι θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθεί ένα γενικό πλαίσιο συνοδευόμενο από πίνακα αναφοράς με τις ισχύουσες εθνικές διαδικασίες.

Όσον αφορά τη λογική συνέπεια με τις άλλες οδηγίες, η UEAPME υπογραμμίζει ιδίως την ιδιαιτερότητα της σχέσης μεταξύ του εργαζόμενου με προσωρινή απασχόληση, του πρακτορείου που του την εξασφάλισε και της επιχείρησης που τον απασχολεί. Έτσι, μόνο σε περίπτωση αφερεγγυότητας του πρακτορείου ως εργοδότη μπορεί ο εργαζόμενος να τύχει της προστασίας που προβλέπεται στην οδηγία.

Τέλος, η UEAPME είναι υπέρ της απλοποίησης του καθεστώτος χρονικού περιορισμού και του καθορισμού ενός υποχρεωτικού κοινοτικού ελάχιστου, υπό τον όρο, ωστόσο, ότι το ελάχιστο αυτό δεν θα αυξηθεί με την ευκαιρία αυτή.

Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (Confιdιration Europιenne des Syndicats - CES) είναι υπέρ της αναθεώρησης της οδηγίας 80/987/ΕΟΚ και μπορεί να συμφωνήσει ως προς το περιεχόμενο της αναθεώρησης, όπως αυτό περιελήφθη στο έγγραφο των διαβουλεύσεων.

Πιο συγκεκριμένα, η CES υποστηρίζει την πρόταση να εισαχθεί στην οδηγία μια νέα διάταξη η οποία να προσδιορίζει ρητά τον αρμόδιο οργανισμό εγγύησης στις διακρατικές περιπτώσεις.

Ακόμη, η αναθεώρηση θα πρέπει να καλύψει και τον ορισμό της έννοιας της αφερεγγυότητας, έστω και αν σε ορισμένες περιπτώσεις «αναδόμησης», είναι πιθανός κίνδυνος «εκτροπής» του μηχανισμού της οδηγίας. Επίσης, η αναθεώρηση θα πρέπει να επιτύχει τη λογική συνέπεια με την οδηγία περί μεταβίβασης επιχειρήσεων και να εξασφαλίσει ότι οι εργαζόμενοι μερικής απασχόλησης, προσωρινής απασχόλησης και με σύμβαση ορισμένου χρόνου δεν θα εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Η CES υποστηρίζει την προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η μελλοντική οδηγία θα καθορίζει ένα ελάχιστο εγγυημένης προστασίας, αφήνοντας ωστόσο στα κράτη μέλη την ελευθερία να καθορίζουν αυτά τις ημερομηνίες και τις περιόδους αναφοράς.

Όσον αφορά το παράρτημα και το πεδίο εφαρμογής, η CES εφιστά την προσοχή στον αυξανόμενο αριθμό των εργαζομένων που δεν θεωρούνται ως μισθωτοί κάποιου εργοδότη αλλά εργάζονται με σύμβαση παροχής υπηρεσιών. Ζητεί δε να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για να καλύπτονται από την τροποποιημένη οδηγία και οι εργαζόμενοι αυτοί, οι οποίοι είναι δυνατόν να αποκλείονται από τα κράτη μέλη δυνάμει της ισχύουσας οδηγίας.

Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Στελεχών Επιχειρήσεων (Confιdιration Europιenne des Cadres - CEC) είναι υπέρ της λύσης που προτείνεται από την Επιτροπή για τον προσδιορισμό του αρμόδιου οργανισμού εγγύησης στις διακρατικές περιπτώσεις.

Η λύση που προτείνεται για τον ορισμό της έννοιας της αφερεγγυότητας φαίνεται προσήκουσα και ευέλικτη. Ο πίνακας των εθνικών διαδικασιών θα πρέπει να είναι ευέλικτος, έτσι ώστε να επιτρέπει την αυτόματη προσθήκη κάθε μεταβολής στις εθνικές κανονιστικές διατάξεις.

Η CEC υποστηρίζει τις λύσεις που προτείνονται για την εξασφάλιση τη μεγαλύτερης δυνατής λογικής συνέπειας με τις άλλες κοινοτικές οδηγίες. Θεωρεί δε ότι η πρόταση θα πρέπει να περιλαμβάνει και την έννοια του «οικονομικώς εξαρτώμενου εργαζόμενου», η οποία είναι δυνατόν να διαφεύγει από τον κλασικό ορισμό του «μισθωτού».

Όσον αφορά την απλοποίηση του καθεστώτος των χρονικών περιορισμών, η CEC επισημαίνει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να φροντίσει ώστε η περίοδος αναφοράς να μην οδηγεί σε συρρίκνωση της κατ' ελάχιστον εγγύησης.

Η Ένωση Συνομοσπονδιών Βιομηχανίας και Εργοδοτών της Ευρώπης (Union des Confιdιrations de l'Industrie et des Employeurs d'Europe - UNICE) εξακολουθεί να μην είναι απόλυτα πεπεισμένη για την ανάγκη τροποποίησης της οδηγίας.

Όσον αφορά, πιο συγκεκριμένα, τη διακρατική διάσταση, θεωρεί ότι το ζήτημα που έχει τεθεί από την Επιτροπή μπορεί ήδη να λυθεί βάσει της ισχύουσας νομολογίας και ότι δεν είναι απαραίτητο να κωδικοποιηθεί αυτή. Ωστόσο, η UNICE θεωρεί ότι, εάν η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει αναθεώρηση προς την κατεύθυνση αυτή, θα πρέπει να εγγυηθεί ότι ο οργανισμός εγγύησης που πραγματοποιεί τις πληρωμές προκαταβολικά, στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει κινηθεί σε άλλο κράτος μέλος, θα μπορεί να ανακτήσει τα καταβληθέντα ποσά. Το ζήτημα της ανάκτησης αυτής δεν φαίνεται να ρυθμίζεται ικανοποιητικά στον νέο κανονισμό του Συμβουλίου περί αφερεγγυότητας.

Η UNICE εκτιμά ότι η λογική συνέπεια με την οδηγία περί μεταβίβασης επιχειρήσεων εξασφαλίζεται μέσω της παραπομπής στην οδηγία 80/987/ΕΟΚ στο πλαίσιο της οδηγίας 98/50/ΕΚ.

Σχετικά με το πεδίο εφαρμογής, η UNICE θεωρεί ότι τόσο οι μισθωτοί μερικής απασχόλησης όσο και οι μισθωτοί με σύμβαση ορισμένου χρόνου καλύπτονται από την οδηγία 80/987/ΕΟΚ. Οι εργαζόμενοι με προσωρινή απασχόληση είναι δυνατόν να καλύπτονται και αυτοί σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη (του πρακτορείου εύρεσης εργασίας).

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίων Επιχειρήσεων (Centre Europιen des Entreprises ΰ Participation Publique et des Entreprises d'Intιrκt Ιconomique Gιnιral - CEEP) είναι της γνώμης ότι, όσον αφορά τη διακρατική διάσταση, ενδείκνυται να αναπροσαρμοσθεί η οδηγία, έτσι ώστε να εξασφαλίζει την αναγκαία νομική ασφάλεια και να κατοχυρώνει τα δικαιώματα των μισθωτών κατά την έννοια της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Υποστηρίζει δε την πρόταση να εισαχθεί μια νέα διάταξη που να προσδιορίζει ρητά τον αρμόδιο οργανισμό εγγύησης σε περίπτωση που μια επιχείρηση με εγκαταστάσεις σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη βρίσκεται σε κατάσταση αφερεγγυότητας και η κίνηση της διαδικασίας έχει ζητηθεί από κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο ο εργαζόμενος συνήθως εργάζεται.

Το CEEP είναι υπέρ και της αναθεώρησης του ορισμού της έννοιας της αφερεγγυότητας, την οποία σήμερα θεωρεί ως υπερβολικά συσταλτική, οπότε αυτή θα πρέπει να εξασφαλίζει ταυτόχρονα και τη λογική συνέπεια με την οδηγία 98/50/ΕΚ. Το CEEP θα μπορούσε να συνταχθεί με την πρόταση να γίνεται αναφορά στις συλλογικές διαδικασίες που οδηγούν σε ολική ή μερική στέρηση των περιουσιακών στοιχείων από τον οφειλέτη καθώς και στον διορισμό συνδίκου.

Ο φορέας European Community Shipowners' Associations (ECSA) υποστηρίζει την άποψη που διατύπωσε η ένωση UNICE. Σε περίπτωση αναθεώρησης της οδηγίας, ο εν λόγω φορέας επιθυμεί τη διατήρηση του παραρτήματος σε ό,τι αφορά τα πληρώματα των θαλάσσιων σκαφών.