Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη γενίκευση και τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων οδικών τηλεδιοδίων στην Κοινότητα(1)"

(COM(2003) 132 τελικό - 2003/0081 (COD))

(2004/C 32/06)

Στις 13 Μαΐου 2003 και σύμφωνα με το άρθρο 71 παράγραφος 1 της Συνθήκης, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Οκτωβρίου 2003 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Levaux.

Κατά την 403η σύνοδο ολομέλειάς της, της 29ης και 30ής Οκτωβρίου 2003 (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 117 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Στόχος της πρότασης οδηγίας

1.1. Στις 23 Απριλίου 2003, η Επιτροπή δημοσιοποίησε ταυτόχρονα δύο έγγραφα:

- μία ανακοίνωση με τίτλο "Ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών: καινοτόμος χρηματοδότηση, διαλειτουργικότητα τηλεδιοδίων" και

- μία πρόταση οδηγίας με τίτλο "Η γενίκευση και η διαλειτουργικότητα των συστημάτων οδικών τηλεδιοδίων στην Κοινότητα".

1.2. Στο κεφάλαιο 4 της γνωμοδότησής της με τίτλο "Αναθεώρηση του καταλόγου των έργων ΔΕΔ-Μ ενόψει του 2004"(2), η ΕΟΚΕ εξέτασε το περιεχόμενο της πτυχής "χρηματοδότηση" αυτής της ανακοίνωσης. Έτσι, στην παρούσα γνωμοδότηση θα υπενθυμίσει, ως προς αυτό το θέμα, μόνο τα κύρια στοιχεία των παρατηρήσεων και των προτάσεών της. Άλλωστε, η πτυχή αυτή θα εξεταστεί εκ νέου σε μία γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με τίτλο "Οι υποδομές των μεταφορών στο μέλλον: χρηματοδότηση - σχεδιασμός - νέοι γείτονες".

1.3. Όσον αφορά την πρόταση οδηγίας, η Επιτροπή υπενθυμίζει στην αιτιολογική της έκθεση ότι τα συστήματα ηλεκτρονικής είσπραξης οδικών τελών (συστήματα τηλεδιοδίων) εισήχθησαν στις αρχές της δεκαετίας του '90 στους αυτοκινητοδρόμους που έχουν παραχωρηθεί σε φορείς εκμετάλλευσης, οι οποίοι έπρεπε μέσω της είσπραξης τελών να χρηματοδοτούν την κατασκευή και τη συντήρηση των υποδομών. Ο στόχος ήταν να μειωθεί ο χρόνος διέλευσης από τους σταθμούς διοδίων, που συχνά προκαλούν συμφορήσεις, επιβραδύνσεις και ατυχήματα, με τον διαχωρισμό της κυκλοφορίας των συνδρομητών από την κυκλοφορία των περιστασιακών χρηστών. Μια λωρίδα με τηλεδιόδια μπορεί να διεκπεραιώσει, ανάλογα με τη διαμόρφωσή της, 200 με 300 οχήματα την ώρα, δηλ. τα διπλάσια από μια λωρίδα με αυτόματο μηχάνημα που δέχεται τραπεζικές κάρτες ή μια λωρίδα με υπάλληλο διοδίων.

1.4. Η Ιταλία, η Γαλλία, η Πορτογαλία, η Ελβετία, η Σλοβενία και η Νορβηγία διαθέτουν εθνικά συστήματα, που είναι όμως ασύμβατα μεταξύ τους, ενώ τα τηλεδιόδια γενικεύονται σήμερα σε όλη την Ευρώπη για τη διευθέτηση της κυκλοφορίας είτε σε ορισμένες ζώνες είτε για ορισμένες κατηγορίες οχημάτων (τα βαριά φορτηγά στη Γερμανία, Αυστρία και Ελβετία).

1.5. Θα χρησιμοποιηθούν διάφορες τεχνικές (GPS/Galileo, Egnos, μικροκύματα), πράγμα που θα δημιουργήσει πραγματικές δυσκολίες στους χρήστες που κυκλοφορούν στην Ευρώπη. Η Επιτροπή θεωρεί, συνεπώς, επείγον και υποχρεωτικό να διατεθούν στους οδηγούς που εκτελούν διεθνείς μεταφορές ηλεκτρονικά κουτιά, τα οποία θα είναι σε θέση να "διαβάζουν" όλα τα συστήματα που χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη.

1.6. Ο στόχος της παρούσας οδηγίας, ο οποίος είχε εξαγγελθεί στη Λευκή Βίβλο για την πολιτική μεταφορών, είναι "να εξασφαλισθεί το συντομότερο δυνατό η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας τηλεδιοδίων" που θα βασίζεται στην αρχή: "μία σύμβαση ανά πελάτη, ένα κουτί ανά όχημα".

1.7. Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι με την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των συστημάτων διοδίων στην εσωτερική αγορά, η οδηγία θα διευκολύνει την εφαρμογή μιας πολιτικής για τη χρέωση των υποδομών σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Επιπλέον, με τις προβλεπόμενες τεχνολογίες καθίσταται δυνατή η κάλυψη του συνόλου των υποδομών - αυτοκινητοδρόμων, οδών, γεφυρών, σηράγγων κ.λπ. - και του συνόλου των οχημάτων - βαρέων φορτηγών οχημάτων, ελαφρών οχημάτων, μοτοσικλετών κ.λπ.

1.8. Για την εφαρμογή της διαλειτουργικότητας, η Επιτροπή προτείνει στην πράξη:

- μια βραχυπρόθεσμη λύση (με χρονικό ορίζοντα το 2005), προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα εν εξελίξει σχέδια ορισμένων κρατών,

- και μια μακροπρόθεσμη λύση (με ορίζοντα το 2008-2012), προκειμένου να καθιερωθεί ένα γενικό σύστημα. Επίσης, σκοπεύει να αναπτυχθεί η ευρωπαϊκή υπηρεσία για τα βαρέα οχήματα και τα πούλμαν από το 2005 και για τα ιδιωτικά αυτοκίνητα από το 2010.

1.9. Για τον χρήστη, μακροπρόθεσμα, το κόστος του εξοπλισμού ενός οχήματος προβλέπεται να είναι από 20 έως 50 ευρώ.

2. Γενικές παρατηρήσεις για την Ανακοίνωση της Επιτροπής "Ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών: καινοτόμος χρηματοδότηση, διαλειτουργικότητα τηλεδιοδίων"

2.1. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, στο σημείο 1.2, η ΕΟΚΕ εκφράστηκε για το ζήτημα αυτό σε παλαιότερη γνωμοδότηση(3).

2.2. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τη λύπη της Επιτροπής για τους λόγους για τους οποίους η ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών έχει σταματήσει (έλλειψη πολιτικής βούλησης εκ μέρους των πολιτικών ιθυνόντων των κρατών μελών, ανεπάρκεια των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται για το διευρωπαϊκό δίκτυο, κατακερματισμός των υπεύθυνων για τα έργα φορέων) και έλαβε με ενδιαφέρον γνώση των λύσεων που προτείνει η Επιτροπή, οι οποίες στηρίζονται σε δύο κεντρικούς άξονες:

- στον καλύτερο συντονισμό της δημόσιας και της ιδιωτικής χρηματοδότησης των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών και

- στη συνδρομή μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας τηλεδιοδίων.

2.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί, βεβαίως, τη φιλοδοξία της Επιτροπής να επιτύχει καλύτερο συντονισμό των περιφερειακών, εθνικών και κοινοτικών δημόσιων χρηματοδοτήσεων. Ωστόσο, συμφωνεί με την Επιτροπή ότι το εγχείρημα θα είναι δύσκολο, καθώς πρέπει να βρεθεί ισορροπία μεταξύ των διαφόρων προτεραιοτήτων, οι οποίες δεν συγκλίνουν απαραίτητα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για δυσκολίες που είναι εγγενείς σε μία πολιτική συγχρηματοδότησης υποδομών, στην οποία ο καθένας διαπραγματεύεται τη συμμετοχή του σε σχέση με τα τοπικά, περιφερειακά ή εθνικά συμφέροντα που εκπροσωπεί, λησμονώντας μερικές φορές το γενικό ευρωπαϊκό συμφέρον. Η ΕΟΚΕ κρίνει, συνεπώς, ότι είναι απαραίτητο να βελτιστοποιηθούν οι υφιστάμενοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί μέσω της ενίσχυσης και του καλύτερου συντονισμού τους, όμως η φιλοδοξία αυτή αποτελεί επέκταση των υφισταμένων ρυθμίσεων και δεν εμπεριέχει κάτι το πραγματικά καινοτόμο.

2.4. Όσον αφορά την κοινοπραξία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (Partenariat Public-Privé - PPP), η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τα όρια της εξ ολοκλήρου ιδιωτικής χρηματοδότησης των υποδομών μεγάλων διαστάσεων. Ωστόσο, η μικτή χρηματοδότηση δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική λύση, δεδομένου ότι οι ιδιωτικοί επενδυτές δικαίως απαιτούν εγγυήσεις και απόδοση ανάλογη των επενδύσεών τους. Αποτέλεσμα είναι η αύξηση του κόστους. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες:

- κάθε σχέδιο ΔΕΜ-Μ που αφορά περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να υλοποιείται με τη σύσταση μιας νομικής διάρθρωσης τύπου "ευρωπαϊκής εταιρείας", προκειμένου να εξασφαλιστεί η απαραίτητη διαφάνεια των χρηματοδοτικών μηχανισμών του,

- η συγκρότηση μιας κοινοπραξίας δημόσιου-ιδιωτικού τομέα λογικά μπορεί να νοηθεί μόνο σε πλαίσιο ισορροπίας των πόρων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς μια τέτοια κοινοπραξία ο ιδιωτικός τομέας θα μειοψηφούσε σημαντικά. Επίσης, δεν είναι ρεαλιστικό να φανταστούμε ότι ο ιδιωτικός τομέας δύναται να παράσχει την απαραίτητη χρηματοδότηση για την υλοποίηση της πλειονότητας των έργων,

- πρέπει να θεσπιστούν όρια, προκειμένου να αποφευχθούν οι απρόβλεπτες συνέπειες της σταδιακής εγκατάλειψης της αποκλειστικής εξουσίας που ανήκει κατά παράδοση στα κράτη ή στις δημόσιες αρχές σε ό,τι αφορά τη χωροταξία σημαντικών συλλογικών υποδομών.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι σε θέματα χρηματοδότησης υποδομών των μεταφορών, η κοινοπραξία δημόσιου-ιδιωτικού τομέα αποτελεί αναμφίβολα ενδιαφέρουσα προσέγγιση για ορισμένες περιπτώσεις, αλλά οπωσδήποτε δεν αποτελεί πανάκεια.

3. Γενικές παρατηρήσεις για την οδηγία σχετικά με τη γενίκευση και τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων οδικών τηλεδιοδίων στην Κοινότητα

3.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις ενέργειες της Επιτροπής για την ταχεία εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των συστημάτων τηλεδιοδίων στους κόλπους της εσωτερικής αγοράς. Χρειάζεται, πράγματι, να μπορούν οι χρήστες να διαθέτουν έναν απλό και εύχρηστο μηχανισμό.

3.2. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διερωτάται για τους στόχους αυτής της τεχνικής φύσεως οδηγίας που υποβλήθηκε από την Επιτροπή στο πλαίσιο της αναζήτησης καινοτόμων τρόπων χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών. Τα υφιστάμενα και τα μελλοντικά συστήματα τηλεδιοδίων αποτελούν μια υπηρεσία που προτείνεται στους χρήστες για να διευκολυνθούν η πληρωμή των διοδίων και η ροή της κυκλοφορίας, αλλά δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για νέο τύπο χρηματοδότησης των ΔΕΔ-Μ. Η ύπαρξη ενός καλύτερου εργαλείου για την είσπραξη των τελών δεν εξασφαλίζει νέους πόρους, ακόμη περισσότερο δε όταν η Επιτροπή δεν λαμβάνει θέση όσον αφορά τη διάθεση των εσόδων από τα διόδια, τα οποία κάθε κράτος και κάθε περιφέρεια θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν σύμφωνα με τους δικούς τους κανόνες για τη συντήρηση ή τη βελτίωση του δικτύου τους, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις απαιτήσεις που επιβάλλει η αύξηση της ευρωπαϊκής κυκλοφορίας και, συνεπώς, το γενικό συμφέρον.

3.3. Η ΕΟΚΕ κατανοεί φυσικά ότι η Επιτροπή κρίνει ότι η γενίκευση των τηλεδιοδίων θα επιτρέψει την καλύτερη σύγκριση του κόστους των διοδίων, υπογραμμίζει όμως ότι δύσκολα μπορεί να προκύψει τέτοια εναρμόνιση όταν το κάθε κράτος παραμένει, όπως σήμερα, ελεύθερο να ορίζει τα τέλη ανά διανυόμενο χιλιόμετρο σε συνάρτηση με το όχημα ή τη γεωγραφική ζώνη διέλευσης (ορεινή ή πεδινή).

3.4. Η ευρωπαϊκή υπηρεσία τηλεδιοδίων θα συσταθεί την 1η Ιανουαρίου 2005 για τα βαρέα φορτηγά και τα πούλμαν και την 1η Ιανουαρίου 2010 για τα άλλα οχήματα. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι φορείς θα πρέπει να θέσουν στη διάθεση των χρηστών που το επιθυμούν διαλειτουργικό και μεταφερόμενο εξοπλισμό. Υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να μην καταστεί υποχρεωτικός ο μηχανισμός αυτός, ούτως ώστε:

- να μπορεί ο οδηγός να χρησιμοποιεί την πιστωτική του κάρτα με εναρμονισμένα τραπεζικά έξοδα,

- να διατηρηθεί προαιρετικός χαρακτήρας, προκειμένου οι φορείς να τελειοποιούν συνεχώς τα συστήματά τους με σκοπό να προσελκύσουν νέους χρήστες,

- να αποφευχθεί η δυνατότητα χρονικού και χωρικού εντοπισμού των οχημάτων και των χρηστών, διατηρώντας σε μνήμη αυτές τις πληροφορίες, γιατί αυτό αντιβαίνει στις αρχές της ατομικής ελευθερίας. Έτσι, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να υπενθυμίσει σε ένα άρθρο της οδηγίας αυτές τις αρχές ατομικής ελευθερίας (Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων).

3.5. Σχετικά με το σύνολο των τεχνικών πτυχών της οδηγίας και την εφαρμογή της, η ΕΟΚΕ δεν διατυπώνει καμία παρατήρηση, αφού θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής είναι στο σύνολό της ισορροπημένη.

4. Συμπεράσματα

Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ αναφέρεται σε δύο πτυχές:

4.1. Στους καινοτόμους τρόπους χρηματοδότησης των έργων ΔΕΔ-Μ: Η ΕΟΚΕ θα διατυπώσει την άποψή της συνολικά για τη χρηματοδότηση των υποδομών στον τομέα των μεταφορών σε ξεχωριστή γνωμοδότηση σχετικά με αυτό το θέμα πριν από το τέλος του 2003. Προς το παρόν, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι σε τρεις διαφορετικές γνωμοδοτήσεις, που υιοθέτησε τον Ιανουάριο, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο του 2003 αντιστοίχως(4), έχει προτείνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ταμείου "υποδομών των μεταφορών". Το ταμείο αυτό θα τροφοδοτείται χάρη στην είσπραξη, από το 2006 στο επίπεδο της Ευρώπης των 25, ενός ευρωλεπτού ανά λίτρο καυσίμου που καταναλώνεται στους δρόμους και τους αυτοκινητοδρόμους από όλες τις κατηγορίες οχημάτων. Αυτό το "αποκλειστικό" ταμείο αναμένεται να επιτρέψει, σε διάστημα 20-50 ετών, να συγκεντρωθούν άμεσα ή με δανεισμό τα ποσά που απαιτούνται για την υλοποίηση των υποδομών για τις μελλοντικές γενιές.

4.2. Στη διαλειτουργικότητα των διοδίων, για την οποία η ΕΟΚΕ εγκρίνει την πρόταση οδηγίας, εκφράζοντας ωστόσο την επιθυμία να υπενθυμίζονται στο άρθρο της 3 οι αρχές της προστασίας της ατομικής ελευθερίας με ιδιαίτερη αναφορά στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Το έγγραφο της Επιτροπής περιλαμβάνει επίσης ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο 'Ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών: καινοτόμος χρηματοδότηση, διαλειτουργικότητα τηλεδιοδίων'.

(2) CESE 1174/2003 (υιοθετήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2003).

(3) Βλέπε υποσημείωση 2.

(4) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 92/81/ΕΟΚ και την οδηγία 92/82/ΕΟΚ για την καθιέρωση ενός ειδικού φορολογικού καθεστώτος για το πετρέλαιο κίνησης που χρησιμοποιείται ως καύσιμο για επαγγελματικούς σκοπούς και για την προσέγγιση των ειδικών φόρων κατανάλωσης επί της βενζίνης και του πετρελαίου ντίζελ κίνησης", ΕΕ C 85 της 8.4.2003.

Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, που υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 2003, για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις ασφαλείας για τις σήραγγες του Διευρωπαϊκού Οδικού Δικτύου", EE C 220 της 16.9.2003, σ. 6.

Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, που υιοθετήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2003, με θέμα την "Αναθεώρηση του καταλόγου των έργων ΔΕΔ ενόψει του 2004", CESE 1174/2003.