Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών - για μια ασφαλέστερη Κοινωνία της Πληροφορίας με τη βελτίωση της ασφάλειας των υποδομών πληροφόρησης και την καταπολέμηση του εγκλήματος πληροφορικής"

(2001/C 311/04)

Στις 31 Ιανουαρίου 2001, η Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανετέθη η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 17 Ιουλίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Dantin.

Κατά την 384η σύνοδο ολομέλειας της, της 12ης και 13ης Σεπτεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 12ης Σεπτεμβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας οδηγεί σε βαθιές αλλαγές που αφορούν πολλές πτυχές των δραστηριοτήτων: εργασία, εκπαίδευση, ψυχαγωγία, βιομηχανία, εμπόριο, ...

1.2. Η Επιτροπή ξεκίνησε το 1999 την πρωτοβουλία e-Europe με σκοπό να δώσει την ευκαιρία στην ΕΕ να επωφεληθεί των πλεονεκτημάτων που δημιουργούνται από τις νέες τεχνολογίες, αξιοποιώντας τις με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελέσουν παράγοντα κοινωνικής ολοκλήρωσης. Τον Ιούνιο του 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα ενέκρινε ένα συνολικό πρόγραμμα δράσης για την πρωτοβουλία eEurope και ζήτησε την εφαρμογή του πριν από τα τέλη του 2002(1). Στο εν λόγω πρόγραμμα δράσης τονίζεται κυρίως η σημασία που έχουν η ασφάλεια των δικτύων και η καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο.

1.3. Η απόφαση αυτή αποτελεί τη λογική συνέχεια αριθμού μέτρων που έχουν ήδη υιοθετηθεί για την καταπολέμηση των παράνομων και επιβλαβών περιεχομένων που διοχετεύονται από το Διαδίκτυο, τα οποία έχουν βασικά ως σκοπό την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των προσωπικών στοιχείων, και την προώθηση του ηλεκτρονικού εμπορίου.

1.4. Η υπό εξέταση ανακοίνωση εντάσσεται στο πλαίσιο ενός συνεχούς προβληματισμού. Έτσι, το 1998, η Επιτροπή εξέθεσε ενώπιον του Συμβουλίου τα αποτελέσματα μελέτης με τον τίτλο COMCRIM που αφορούσε το έγκλημα στον κυβερνοχώρο. Τον Οκτώβριο του 1999, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Tampere κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι προσπάθειες που αποσκοπούσαν στην σύναψη συμφωνίας για κοινούς ορισμούς και κυρώσεις πρέπει να περιλαμβάνει και το έγκλημα που χρησιμοποιεί την προηγμένη τεχνολογία.

1.5. Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή διερωτάται για την ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλίας που θα οδηγήσει στην χάραξη μιας γενικής πολιτικής και μελετά τις διάφορες μορφές που θα μπορούσε να λάβει αυτή.

2. Η Ανακοίνωση

2.1. Μετά την ανάλυση των ευκαιριών και των κινδύνων που δημιουργούνται από την κοινωνία της πληροφορίας, η υπό εξέταση ανακοίνωση κατατάσσει σε κατηγορίες τις απαντήσεις που δόθηκαν σε εθνικό και διεθνές επίπεδο για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο. Μετά την εν λόγων κατάταξη, υπογραμμίζεται ότι τα κυριότερα προβλήματα αφορούν τις "προσβολές του ιδιωτικού βίου", "τις παραβάσεις που έχουν σχέση με το περιεχόμενο", "τα οικονομικά εγκλήματα και την μη εγκεκριμένη πρόσβαση και δολιοφθορά" όπως και "τις προσβολές της πνευματικής ιδιοκτησίας" στα οποία μπορούν να δοθούν οι εξής ορισμοί:

- οι προσβολές του ιδιωτικού βίου: οι παραβιάσεις αυτές αφορούν την προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων της προστασίας της ιδιωτικές ζωής σχετικά με την παράνομη συλλογή, αποθήκευση, τροποποίηση, γνωστοποίηση και διάδοση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα·

- οι παραβάσεις που έχουν σχέση με το περιεχόμενο: αφορούν τη διάδοση, ιδιαίτερα στο Διαδίκτυο, πορνογραφικών εικόνων, κυρίως παιδικής πορνογραφίας, ρατσιστικών διακηρύξεων, ρεβιζιονιστικών δηλώσεων σχετικά με τον ναζισμό, και πληροφορίες που παροτρύνουν στη βία·

- τα οικονομικά εγκλήματα, μη εγκεκριμένη πρόσβαση και δολιοφθορά: συνδέονται με την μη εγκεκριμένη πρόσβαση σε συστήματα πληροφορικής (π.χ., ηλεκτρονική πειρατεία, ηλεκτρονική δολιοφθορά και διάδοση ιών, ηλεκτρονική κατασκοπία, ηλεκτρονική πλαστογραφία ή απάτη) και νέες μορφές διάπραξης αδικημάτων (π.χ., διάφορες ηλεκτρονικές παραποιήσεις)·

- προσβολές της πνευματικής ιδιοκτησίας: οι παραβάσεις αυτές αφορούν προσβολή της νομικής προστασίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών και των βάσεων δεδομένων, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα.

2.2. Προκειμένου να επιτευχθεί η προσέγγιση χρήσιμων μέσων για την υποβολή νομοθετικών διατάξεων με στόχο την προσέγγιση των εθνικών κανόνων στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, η ανακοίνωση εξετάζει τα "προβλήματα του διαδικαστικού δικαίου" και τα "προβλήματα του δικονομικού δικαίου" (παρακολούθηση των επικοινωνιών, διατήρηση δεδομένων κίνησης, ανώνυμη πρόσβαση και χρήση, πρακτική συνεργασία σε διεθνές επίπεδο, ...).

2.3. Η ανακοίνωση εξετάζει, σε δεύτερη φάση, το σύνολο των μη νομοθετικών μέτρων που πρέπει να συμπληρώσουν τα νομοθετικά μέτρα. Πρόκειται, βασικά, για: την "δημιουργία εξειδικευμένων τεχνικών μονάδων", την "ειδική κατάρτιση", τη "συνεργασία των διάφορων παραγόντων", τις "δράσεις που αναλαμβάνονται άμεσα από τις επιχειρήσεις" καθώς και τα "προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης" που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.4. Όσον αφορά την "ασφάλεια των υποδομών της πληροφορίας", στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι για την τελευταία την ευθύνη φέρει, σε μεγάλο βαθμό, ο χρήστης.

2.5. Η ανακοίνωση στα συμπεράσματά της και στις προτάσεις της, όπως το έκανε και στην ανάπτυξή της, διακρίνει επίσης δύο μέρη τα οποία διευκρινίζει και εμπλουτίζει:

- τις μη νομοθετικές προτάσεις, και

- τις νομοθετικές προτάσεις

2.5.1. Μη νομοθετικές προτάσεις

Προβλέπονται μέτρα σε νέους τομείς:

- δημιουργία ενός ευρωπαϊκού φόρουμ που θα συγκεντρώνει τις αρμόδιες για την εφαρμογή του νόμου αρχές, τους φορείς παροχής υπηρεσιών, τους φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου, και τις ενώσεις καταναλωτών προκειμένου να εντείνει την συνεργασία σε κοινοτικό επίπεδο·

- συνέχιση των δράσεων υπέρ της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης στα πλαίσια της πρωτοβουλίας e-Europe του προγράμματος δράσης για το Διαδίκτυο, του προγράμματος Επιστημονική και Τεχνική Πληροφόρηση (IST) και του προσεχούς προγράμματος - πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης·

- προώθηση περαιτέρω σχεδίων στο πλαίσιο των υφισταμένων προγραμμάτων(2)·

- χρηματοδότηση μέτρων που προορίζονται να βελτιώσουν το περιεχόμενο και τη χρηστικότητα της βάσης δεδομένων των εθνικών νομοθεσιών που προβλέπονται από τη μελέτη COMCRIME.

2.5.2. Νομοθετικές προτάσεις

Η Επιτροπή θα υποβάλλει νομοθετικές προτάσεις δυνάμει του τίτλου VI της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση οι οποίες θα αποβλέπουν στην:

- προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών στον τομέα των εγκλημάτων που αφορούν την παιδική πορνογραφία(3)·

- περαιτέρω προσέγγιση των συστημάτων ποινικού δικαίου στον τομέα των εγκλημάτων υψηλής τεχνολογίας·

- εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των προδικαστικών αποφάσεων που έχουν σχέση με έρευνες στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο που ενδιαφέρουν περισσότερα του ενός κράτη μέλη.

Εξάλλου, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον υπάρχει λόγος να αναληφθεί πρωτοβουλία, ιδιαίτερα νομοθετικού χαρακτήρα, όσον αφορά το θέμα της διατήρησης δεδομένων κίνησης, με βάση, μεταξύ άλλων, τα αποτελέσματα των εργασιών που θα διεξαχθούν στον συγκεκριμένο τομέα από το μελλοντικό φόρουμ της ΕΕ.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής για τη σπουδαιότητα της διάδοσης και της χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών, και ιδιαίτερα του Διαδικτύου, διότι οι υποδομές επεξεργασίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας έχουν καταστεί απαραίτητος κρίκος των οικονομιών μας. Σε ορισμένους τομείς, ο κρίκος αυτός είναι τόσο σημαντικός ώστε να μπορεί να λεχθεί ότι μέρος της οικονομικής δραστηριότητας είναι "κυβερνοεξαρτώμενο".

3.2. Συμμερίζεται, επίσης, την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τους κινδύνους που εγκυμονεί η γενίκευση των εν λόγω τεχνολογιών και τις απαραίτητες προφυλάξεις διότι "στο μέτρο που οι κοινωνίες θα εξαρτηθούν περισσότερο από αυτήν την τεχνική θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν πρακτικά και νομικά μέσα για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτήν την εξέλιξη".

3.3. Γι' αυτό το λόγο, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που η ανακοίνωση περιέχει έναν πληρέστατο κατάλογο με τα προβλήματα ασφάλειας που αντιμετωπίζει η κοινωνία της πληροφορίας και που υποβάλλει προτάσεις για τη χάραξη μιας σφαιρικής πολιτικής ασφάλειας. Όμως, η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητο να ορισθεί το έγκλημα στον κυβερνοχώρο προκειμένου να υπάρξει καλύτερη διάκριση των δύο μορφών αδικημάτων και εγκλημάτων: αφενός, των "νέων εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο" (μετάδοση ιών, καταστροφή λογισμικών ή αρχείων ...), που πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο νέας νομοθετικής ρύθμισης και, αφετέρου, των παραδοσιακών εγκληματικών δραστηριοτήτων οι οποίες σήμερα είναι ευκολότερο να διαπραχθούν με τη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και των δικτύων (παιδεραστία, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας) και για τις οποίες απαιτείται μεγαλύτερη εναρμόνιση των υφισταμένων κειμένων στα κράτη μέλη. Η πάταξη των διαφόρων αυτών εγκλημάτων που διαπράττονται από ανθρώπους που γνωρίζουν άριστα τις τεχνολογίες (εγκληματικότητα με "άσπρα κολάρα") απαιτεί τη λήψη διαφορετικών μέτρων.

3.4. Η ανακοίνωση της Επιτροπής προτείνει πολλά κατασταλτικά μέτρα. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο πρέπει να παταχθεί όχι μόνο μέσω της πολιτικής καταστολής, αλλά και με ευρύτερα μέτρα πρόληψης, κατάρτισης και καταπολέμησης του αποκλεισμού κάθε μορφής (οικονομικού, αλλά και πολιτισμικού). Η ΟΚΕ εμμένει στο γεγονός ότι πρέπει να καθοριστεί ο ρόλος των διάφορων παραγόντων, ιδίως εκείνων του δημόσιου τομέα σε όλα τα επίπεδα, όσον αφορά την εφαρμογή της εν λόγω πολιτικής διευρυμένης με την πρόληψη και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο: ο ρόλος της ΕΕ, των κρατών, των περιφερειών, των πόλεων, των επιχειρήσεων όπως και όλων των αρχών της οργανωμένης "κοινωνίας των πολιτών" (σχολεία, σύλλογοι, βιβλιοθήκες, ...).

3.5. Όμως, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι ορισμένες σημαντικές πτυχές υποτιμήθηκαν στις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν. Έτσι, στον τίτλο για την επικοινωνία, φαίνεται ότι θα θιγούν δύο βασικά θέματα: η ασφάλεια των υποδομών και η εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η επικοινωνία αφορά κυρίως την καταπολέμηση της εγκληματικότητας διότι η ασφάλεια των υποδομών αναλύεται πολύ λιγότερο. Όμως, η ασφάλεια αυτή, ιδίως η ασφάλεια που συνδέεται με την τεχνική λειτουργία των δικτύων δεν είναι διόλου ικανοποιητική. Λόγω της τεράστιας αύξησης των χρηστών, του όγκου των δεδομένων που μεταδίδονται, και της διαρκούς εφαρμογής τεχνικών που δεν έχουν ακόμη σταθεροποιηθεί αρκετά (υψηλές ταχύτητες, Διαδίκτυο για τα κινητά τηλέφωνα ...) υπάρχει ο κίνδυνος να διαταραχθεί η εν λόγω ασφάλεια. Για παράδειγμα, τα προβλήματα της υπερφόρτωσης ή των βλαβών των δικτύων των τηλεπικοινωνιών δεν εξετάζονται επαρκώς(4). Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι όσο περισσότερο οι οικονομικές δραστηριότητες εξαρτώνται από τον κυβερνοχώρο, τόσο πιο απαραίτητη θα είναι η τεχνολογική αξιοπιστία των δικτύων.

3.6. Όσον αφορά την τεχνική ασφάλεια των δικτύων, είναι ενδιαφέρον να διερωτηθεί κανείς για την ευθύνη των φορέων των τηλεπικοινωνιών και για τις συνέπειες της απορύθμισης όσον αφορά την εν λόγω τεχνική ποιότητα. Σε πολλές μελέτες καταδεικνύονται τα ευεργετικά οικονομικά αποτελέσματα της απορύθμισης των τηλεπικοινωνιών (μείωση των τιμών, διαφοροποίηση των συμβάσεων, νέες υπηρεσίες, ...). Όμως, καμία μελέτη δεν αναλύει τις συνέπειες της απορύθμισης αυτής σε σχέση με την ποιότητα και την ασφάλεια των υποδομών. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής δεν δίδεται καμία οικονομική εκτίμηση σχετικά με τις απώλειες που υφίστανται οι χρήστες, ιδίως οι επιχειρήσεις, λόγω των τεχνικών βλαβών των δικτύων. Δεν θα ήταν, όμως, σημαντικό να εκτιμηθούν τα όσα διακυβεύονται από καθαρά οικονομική άποψη, πέραν εκείνων που διακυβεύονται από κοινωνική και ανθρώπινη άποψη, δηλαδή τι κοστίζουν οι τεχνικές δυσλειτουργίες του κυβερνοχώρου σε σχέση με την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο;

3.7. Η ανακοίνωση της Επιτροπής υιοθετεί μια πολύ ιδιαίτερη και ανεξάρτητη προσέγγιση των προβλημάτων ασφάλειας, διότι τείνει να μεταθέσει την αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων ασφάλειας και καταπολέμησης της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο στους χρήστες. Εμμένει στην ευθύνη των χρηστών, είτε πρόκειται για άτομα είτε πρόκειται για επιχειρήσεις, και φαίνεται να υποτιμά το ρόλο των μεγάλων φορέων που είναι οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών και τα κράτη: "Η ασφάλεια αποτελεί ως εκ τούτου σε μεγάλο βαθμό ευθύνη του χρήστη, δεδομένου ότι μόνον αυτός μπορεί να εκτιμήσει την αξία των δυαδικών ψηφίων (bits) που αποστέλλονται ή λαμβάνονται και μπορεί να καθορίσει το επίπεδο της απαιτούμενης προστασίας". Είναι βέβαιο ότι κάθε χρήστης μπορεί να διαδραματίσει ένα ρόλο προκειμένου να εγγυηθεί την ασφάλεια του και η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάγκη πλήρους ενημέρωσης των χρηστών σχετικά με τους κινδύνους που διατρέχουν στο Διαδίκτυο και κατάρτισής τους ώστε να είναι σε θέση να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Εμμένει, όμως, στους περιορισμούς αυτής της ατομικής προσέγγισης. Εάν οι "ισχυροί ή ενημερωμένοι" χρήστες (μεγάλες επιχειρήσεις ή ιδρύματα) μπορούν να αναλάβουν την ευθύνη αυτή, μπορούν να την αναλάβουν πραγματικά και οι "αδύναμοι ή άπειροι" χρήστες (μικρές επιχειρήσεις, άτομα, και ιδίως παιδιά); Η ανάλυση αυτή της ασφάλειας, η οποία δεν επαρκεί στον "πραγματικό και συγκεκριμένο" κόσμο, επαρκεί ακόμη λιγότερο στον ιδεατό κόσμο. Δεν αποτελεί μια προτροπή για τη δημιουργία παράνομων μέσων αυτοπροστασίας όπως είναι οι ιδιωτικές πολιτοφυλακές στις οποίες θα ανατίθεται η ασφάλεια και η καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο;

3.8. Η ΟΚΕ, συμπληρώνοντας τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις, δεν αρνείται το σημαντικό ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει, ως χρήστης, ο σημερινός ενεργός πολίτης. Ο χρήστης πρέπει να είναι καλά ενημερωμένος και ευαισθητοποιημένος για το σύνολο των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί χάρη σε μια αρχική εκπαίδευση και στη συνεχή ενημέρωση σχετικά τις εξελίξεις του τομέα. Οι πρωτοβουλίες ηλεκτρονική Ευρώπη(5) και ηλεκτρονική μάθηση(6) όπως και οι διαδικασίες εκπαίδευσης και κατάρτισης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μπορούν να συμβάλουν θετικά και δημιουργικά στην επίτευξη του εν λόγω στόχου.

3.9. Θα ήταν, επίσης, ενδιαφέρον να διερωτηθεί κανείς εκτενέστερα όσον αφορά την ευθύνη των παραγόντων του τομέα της πληροφορικής: η ασφάλεια αποτελεί πιθανόν άνω του 10 έως 15 % των δαπανών στις οποίες υποβάλλονται οι επιχειρήσεις και οι ιδιώτες (αγορά ειδικών εξοπλισμών της μορφής "αντιπυρικών τοίχων", αγορά λογισμικών για την προστασία από τους ιούς, επικαιροποίηση των εν λόγων λογισμικών, ...)(7). Η προτροπή για τη χρησιμοποίηση μέσων ασφάλειας μπορεί να είναι συζητήσιμη σε επίπεδο ιδιωτών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αφορά περισσότερο τους προμηθευτές και κατασκευαστές οι οποίοι οφείλουν να χρησιμοποιήσουν υφιστάμενο εξοπλισμό και λογισμικό προκειμένου να προστατεύσουν τους πελάτες τους: "Ως εκ τούτου είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η καινοτομία και η εμπορική χρήση της τεχνολογίας και των υπηρεσιών ασφαλείας". Είναι μήπως κανείς βέβαιος ότι όλοι οι παραγωγοί λογισμικού και υλικού πληροφορικής επιθυμούν, πράγματι, να μειωθεί ο αριθμός των ιών ο οποίος σήμερα υπερβαίνει τους 50000 και αυξάνεται κατά 10000 κατ' έτος;

3.10. Εξάλλου, η ΟΚΕ φρονεί ότι θα ήταν απαραίτητο να εξεταστεί διεξοδικότερα το θέμα της εξουσίας των ευρωπαϊκών κρατών και της ΕΕ όσο αφορά τη διαχείριση και τον έλεγχο των μεγάλων οργανισμών που διαχειρίζονται το Διαδίκτυο(8). Πρέπει, π.χ., να σημειωθεί ότι η Ευρώπη απουσιάζει πλήρως από τον οργανισμό που διασφαλίζει τη διαχείριση του Διαδικτύου, το Ιcann (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers). Το Ιcann είναι οργανισμός ιδιωτικού δικαίου που ιδρύθηκε το 1998 κατόπιν πρωτοβουλίας της αμερικανικής κυβέρνησης για να διασφαλίζει τον συντονισμό του Διαδικτύου. Αυτός ο ιδιωτικός οργανισμός είναι αρμόδιος, μεταξύ των άλλων, για την διαχείριση των διευθύνσεων του Διαδικτύου (προκειμένου να αποτρέπονται οι εσφαλμένες επαναλήψεις) και των ονομασιών των τομέων των ιστοσελίδων για ολόκληρο τον κόσμο και ορίζει τους κανόνες λειτουργίας που εφαρμόζονται για όλους. Έτσι, το διοικητικό συμβούλιο του Ιcann αποτελείται από εκπροσώπους των αμερικανικών ιδιωτικών φορέων και από ορισμένους χρήστες "που εκλέγονται με καθολική ψηφοφορία στο Διαδίκτυο" από τους οποίους ένας εκπροσωπεί τους ευρωπαίους χρήστες. Η ανακοίνωση είναι εξαιρετικά διακριτική για αυτό το είδος των προβληματισμών και η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να απαιτηθεί η ενεργός συμμετοχή της ΕΕ στους διάφορους οργανισμούς διαχείρισης και συντονισμού του Διαδικτύου και όχι μόνο στους αμιγώς τεχνικούς οργανισμούς του τομέα των τηλεπικοινωνιών(9). Εξάλλου, μήπως δεν θα έπρεπε, λόγω των κοινωνικών προβλημάτων που συνδέονται με την χρήση του Διαδικτύου, να διοικείται (καθορισμός των προτύπων, συντονισμός των ηλεκτρικών διευθύνσεων ...) από ένα διεθνή οργανισμό στον οποίο θα συμμετέχουν εκτενώς οι δημόσιες αρχές των διαφόρων κρατών; Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτό το είδος οργανισμού υπάρχει ήδη σε άλλους τομείς (αερομεταφορές με την ΙΑΤΑ, θαλάσσιες μεταφορές ή τηλεπικοινωνίες).

3.11. Η ανακοίνωση της Επιτροπής θίγει το θέμα της προσέγγισης των εξουσιών στον τομέα του δικονομικού δικαίου που "θα βελτιώνει την προστασία των θυμάτων", δεν το κρίνει, όμως, ως θέμα προτεραιότητας στα συμπεράσματα της. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η προσέγγιση αυτή επείγει και ότι πρέπει να γίνει το παν για να επιταχυνθεί η εναρμόνιση των διαδικασιών. Ειδικότερα, η εν λόγω προσέγγιση, σεβόμενη βέβαια τα δημόσια δικαιώματα και τις δημόσιες ελευθερίες που αναγνωρίζονται από τα κράτη μέλη και τα θεμελιώδη δικαιώματα σχετικά με το σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και την προστασία των δεδομένων που θεσπίζονται με τον Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να διευκολύνει την αναζήτηση και την ταχεία κατάσχεση των δεδομένων που είναι αποθηκευμένα στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές προκειμένου να εμποδίζεται η καταστροφή των αποδεικτικών στοιχείων ποινικών παραβάσεων· πρέπει ακόμη να παρέχει στις αρμόδιες για την εφαρμογή των νόμων αρχές επαρκείς εξουσίες ώστε να μπορούν να διατάσσουν ή να επιτυγχάνουν την ταχεία διατήρηση συγκεκριμένων δεδομένων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Ανάγκη για την πάταξη της παιδεραστίας

4.1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση της Επιτροπής να παρουσιάσει πριν από τα τέλη του 2001 "πρόταση απόφασης-πλαίσιο η οποία θα περιλαμβάνει διατάξεις για την προσέγγιση των νομοθεσιών και των κυρώσεων που αφορούν την παιδική πορνογραφία στο Διαδίκτυο"(10). Η ΟΚΕ φρονεί ότι η εν λόγω προσέγγιση των νομοθεσιών και των κυρώσεων θα έπρεπε να μην αφορά μόνο την παιδεραστία αλλά και άλλους τομείς, π.χ., την καταπολέμηση των αιρέσεων, των ρατσιστικών ιδεών, των διακρίσεων λόγω φύλου ... και, γενικότερα, την προαγωγή της πορνογραφίας και της βίας.

4.2. Ανάγκη για τη ρύθμιση της παρακολούθησης των επικοινωνιών

4.2.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τους φόβους που διατυπώνονται στην ανακοίνωση: "Η καταχρηστική και άνευ διακρίσεως εκμετάλλευση των δυνατοτήτων παρακολούθησης, ιδιαίτερα διεθνώς, θα δημιουργήσει προβλήματα σε σχέση με τα δικαιώματα του ατόμου και θα υποσκάψει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην κοινωνία της πληροφορίας". Όμως, η ΟΚΕ επιθυμεί να συμπληρώσει την εν λόγω ανάλυση εμμένοντας στο γεγονός ότι είναι ανάγκη να τηρηθούν οι αρχές του απορρήτου σε όλους τους τομείς συμπεριλαμβανομένης και της εσωτερικής λειτουργίας των επιχειρήσεων. Τα δικαιώματα του ανθρώπου και η ιδιωτική ζωή πρέπει να γίνονται σεβαστά από όλες τις επιχειρήσεις. Ο σεβασμός αυτός αφορά, μεταξύ άλλων, την προστασία των προσωπικών μηνυμάτων που αποστέλλονται ή λαμβάνονται από τους εργαζομένους με τα συστήματα επικοινωνίας της επιχείρησης (σεβασμός της ιδιωτικής ζωής)(11). Ο σεβασμός αυτός απαιτεί, επίσης, τη συμφωνία της χρήσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, που συλλέγονται κατ' ανάγκη για την καλή τεχνική λειτουργία των δικτύων τα οποία, όμως, παρέχουν τη δυνατότητα ατομικού ελέγχου της δραστηριότητας και της συμπεριφοράς κάθε εργαζόμενου. Η αναγκαία διαπραγμάτευση του "χάρτη χρήσης των τεχνολογιών της πληροφόρησης" αποτελεί ένα μέσο για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των ατομικών ελευθεριών και των υποχρεώσεων που επιβάλλει η λειτουργία της επιχείρησης (διπλό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ...).

Η ανακοίνωση της Επιτροπής θίγει με μια απλή παρατήρηση το ζήτημα του δικτύου Εchelon που αποσκοπεί στην παρακολούθηση των πληροφοριών σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες της διερευνητικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να ριχθεί άπλετο φως στο δίκτυο αυτό που ένα τμήμα των πόρων του (εξοπλισμός, κέντρα παρακολούθησης ...). Θα ήταν παράδοξο να καθιερωθούν λεπτομερείς διαδικασίες για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την παρακολούθηση των επικοινωνιών, εάν οι κανόνες αυτοί παραβιάζονται συνεχώς από ένα δίκτυο κρατών που καλύπτουν, πίσω από το επιχείρημα της στρατιωτικής ασφάλειας, ανομολόγητους σκοπούς της οικονομικής κατασκοπείας. Γι' αυτό το λόγο, η ΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο να παρέμβει σθεναρά σχετικά με το ζήτημα αυτό.

4.3. Ανάγκη διατήρησης ορισμένων δεδομένων σχετικά με την κίνηση

4.3.1. Τα χαρακτηριστικά των εγκλημάτων που διαπράττονται μέσω του Διαδικτύου είναι γνωστά: είναι σχετικά εύκολο να διαπραχθούν (όταν κανείς κατέχει τις τεχνικές της πληροφορικής), απαιτούν ελάχιστα μέσα, μπορούν να εκτελεστούν εξ αποστάσεως χωρίς καμία φυσική παρουσία, μπορούν να αφορούν στιγμιαία μεγάλο αριθμό χρηστών του Διαδικτύου και να προκαλέσουν τεράστιες ζημίες. Αντίθετα, αφήνουν ίχνη στα διάφορα στοιχεία των δικτύων που χρησιμοποιήθηκαν από τα απατηλά δεδομένα. Τεχνικά, τα πάντα ωθούν τους διάφορους παράγοντες των δικτύων να εξαλείφουν τα ίχνη αυτά μόλις ολοκληρωθούν οι πράξεις της τιμολόγησης, καθιστώντας με τον τρόπο αυτό την εργασία των αστυνομικών αδύνατη. Η ΟΚΕ φρονεί ότι το πρόβλημα αυτό είναι από τα πλέον επείγοντα που πρέπει να ρυθμιστούν για να διασφαλιστεί η καλή λειτουργία του Διαδικτύου και υποστηρίζει τη θέση της Επιτροπής που "θα καλέσει όλους τους ενδιαφερόμενους να προβούν κατά προτεραιότητα σε εμπεριστατωμένη εξέταση του πολύπλοκου ζητήματος της διατήρησης δεδομένων κίνησης". Η εξέταση αυτή θα επιτρέψει το να θιγούν τεχνικά (ποιες πληροφορίες πρέπει να διατηρηθούν; επί πόσο χρονικό διάστημα;) και οικονομικά θέματα (ποιος θα χρηματοδοτήσει τις νέες αυτές λειτουργίες;)(12). Το σχέδιο σύμβασης για την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο(13) του Συμβουλίου της Ευρώπης διευκρινίζει ορισμένες λεπτομέρειες όσον αφορά την διατήρηση των εν λόγω δεδομένων. Όμως, οι προθεσμίες έγκρισης και εφαρμογής της σύμβασης αυτής κινδυνεύουν να είναι πολύ μακροχρόνιες: είναι απαραίτητο να επιταχυνθεί η εφαρμογή ειδικών μέσων στις χώρες της ΕΕ(14).

4.4. Ανάγκη ρύθμισης της ανώνυμης πρόσβασης και χρήσης

4.4.1. Η ανακοίνωση υπενθυμίζει ότι το θέμα της ανωνυμίας βρίσκεται στο επίκεντρο ενός διλήμματος: αφενός, η δυνατότητα της ανωνυμίας είναι ουσιαστική εάν θέλει κανείς να προστατεύσει τα θεμελιώδη δικαιώματα της ιδιωτικής ζωής· αφετέρου, όμως, η δυνατότητα απευθείας επικοινωνίας χωρίς την αποκάλυψη της ταυτότητάς του καθιστά αδύνατη την καταπολέμηση ορισμένων εγκλημάτων. Η ΟΚΕ επικροτεί τη θέση της Επιτροπής για την εφαρμογή στο Διαδίκτυο των βασικών νομικών αρχών οι οποίες εφαρμόζονται και σε άλλους τομείς: "Το Διαδίκτυο δεν είναι ένα αναρχικό γκέτο στο οποίο δεν ισχύουν οι κανόνες της κοινωνίας". Η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να αναζητηθούν τεχνικές και νομικές λύσεις έτσι ώστε η πρόσβαση και η χρήση του Διαδικτύου να μην καθιστούν δυνατή την παρακολούθηση ή έρευνα της ιδιωτικής συμπεριφοράς των χρηστών. Η αποστολή ανώνυμων μηνυμάτων σε συγκεκριμένη ατομική διεύθυνση(15), των οποίων η αποστολή δεν έχει ζητηθεί, ιδιαίτερα από δημόσιους χώρους (όπως τα καφενεία με πρόσβαση στο Διαδίκτυο, βιβλιοθήκες, ...) πρέπει, επίσης, να απαγορευθεί. Πράγματι, η ανάπτυξη της αποστολής ανώνυμων μηνυμάτων απειλεί όχι μόνο κάθε άτομο αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση των δυσκολιών που θα δημιουργήσει η απαγόρευση της ανωνυμίας, έστω και περιορισμένη. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ο ισχυρισμός ότι "η δυνατότητα διατήρησης της ανωνυμίας είναι ουσιαστική εφόσον επιδιώκεται η προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων που αφορούν τον ιδιωτικό βίο και την ελευθερία έκφρασης στον κυβερνοχώρο". Η αποδοχή της έννοιας αυτής μπορεί να έχει ως συνέπεια προσβολή των δικαιωμάτων των αποδεκτών των μηνυμάτων (που αποστέλλονται σε προσωπική βάση ή σε καταλόγους αποδεκτών) οι οποίοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα - προκειμένου να προστατεύσουν την ιδιωτική τους ζωή και τα συμφέροντά τους - να γνωρίζουν με ακρίβεια την ταυτότητα των συνομιλητών τους.

4.5. Ο ρόλος των εξειδικευμένων μονάδων σε εθνικό επίπεδο

4.5.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει της σύσταση, σε εθνικό επίπεδο, εξειδικευμένων μονάδων στις οποίες θα ανατίθενται διάφορα καθήκοντα για την παρακολούθηση των εγκλημάτων της πληροφορικής και η ανάπτυξη τεχνολογιών για την πραγματοποίηση ερευνών. Η ΟΚΕ συμμερίζεται, επίσης, την άποψη της Επιτροπής ότι υπάρχει ανάγκη στατιστικών σχετικά με την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο: "Υπάρχει σαφής ανάγκη να συγκεντρωθούν αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία για τη σημασία του εγκλήματος της πληροφορικής". Γι' αυτό το λόγο, η ΟΚΕ ζητεί να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες των εν λόγω ειδικευμένων μονάδων ώστε να κρατούν συναφή αναλυτικά στατιστικά στοιχεία τα οποία δημοσιοποιούνται για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο προκειμένου το έργο αυτό να μην ανατίθεται σε ιδιωτικούς οργανισμούς μελετών οι οποίοι συνδέονται στενά με τον τομέα της πληροφορικής. Η καταπολέμηση της ανασφάλειας και της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο απαιτεί την εκτίμηση του όγκου των αδικημάτων, των πηγών και αιτίων τους, και κυρίως των δαπανών που επωμίζονται οι ιδιώτες και οι επιχειρήσεις οι οποίες οφείλονται είτε στα συστήματα ασφάλειας είτε στις επιπτώσεις που έχουν οι απάτες και οι επιθέσεις με τους διάφορους ιούς.

4.6. Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού φόρουμ

4.6.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού βήματος στο οποίο θα συγκεντρώνεται ένας μεγάλος αριθμός φορέων με στόχο την καθολική βελτίωση της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ και εμμένει να είναι το φόρουμ αυτό πρώτα μια αρχή που θα επιτρέπει τις ανταλλαγές σχετικά με τις πραγματικές και μη ιδιαιτερότητες της κοινωνίας της πληροφορίας. Ειδικότερα, το βήμα αυτό θα πρέπει αιτιολογήσει, να αναπτύξει, και να προβάλει στους οργανισμούς και στους πολίτες την ανάγκη για τη θέσπιση συστημάτων ρύθμισης. Πράγματι, πρέπει να αναγνωριστεί ότι το Διαδίκτυο αναπτύχθηκε εν μέρει εκτός των παραδοσιακών όρων ρύθμισης: αυτός ήταν, άλλωστε, και ένας από τους λόγους της ταχύτατης ανάπτυξής του. Όμως, το Διαδίκτυο απέκτησε τεράστια σημασία για να ξεφύγει από κάθε ρύθμιση. Ωστόσο, οι φανατικοί του Διαδικτύου συνεχίζουν να εμμένουν στο γεγονός ότι "κάθε ρύθμιση του Διαδικτύου αποτελεί τροχοπέδη στην ανάπτυξή του". Εξάλλου, βασίζονται στα ιδανικά του συνεταιρίζεσθαι και της ελευθερίας χωρίς περιορισμούς ορισμένων χρηστών του Διαδικτύου για να συνεχίσουν την ανάπτυξη της ιδέας ότι το "παγκόσμιο ψηφιακό χωριό" δεν πρέπει να ρυθμίζεται από τα κράτη αλλά να αρκείται σε κώδικες δεοντολογίας. Είναι καιρός να συμβάλει η Ευρώπη στην αλλαγή των νοοτροπιών σχετικά με την ανάγκη ρύθμισης. Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το Διαδίκτυο είναι ένα εργαλείο όπως και τα άλλα που πρέπει να ρυθμιστεί όπως και οι λοιπές οικονομικές δραστηριότητες. Το ηλεκτρονικό εμπόριο στον ιδιωτικό τομέα και οι τηλεδιαδικασίες στις σχέσεις με τη διοίκηση θα αναπτυχθούν μόνο εάν ο καταναλωτής και ο πολίτης έχουν εμπιστοσύνη στο Διαδίκτυο. Η εμπιστοσύνη αυτή συνδέεται με την ταχεία καθιέρωση πολιτικών, οικονομικών ή φορολογικών κανόνων και όχι μόνο με την αγορά συστημάτων ασφάλειας από τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες. Αυτή η συμβολή στην εξέλιξη των ιδεών, η οποία πρέπει να συνοδευτεί από τη συνειδητοποίηση της ανάγκης να απέχει κάθε χρήστης του Διαδικτύου από ακραίες καταστάσεις (υπερβολική αφέλεια ή παραλογισμούς), θα μπορούσε να είναι ένας από τους βασικούς ρόλους του ευρωπαϊκού φόρουμ.

4.6.2. Η ΟΚΕ, έχοντας υπόψη το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν αυτού του είδους οι ανταλλαγές για την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, θα συμμετάσχει σ' αυτό το φόρουμ.

4.7. Ενέργειες που διεξάγονται άμεσα από τις επιχειρήσεις

4.7.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την ανάλυση της πρότασης: "Πολλοί οικονομικοί τομείς, όπως οι τράπεζες, οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες, οι οργανισμοί πιστωτικών καρτών και δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και οι πελάτες τους αποτελούν δυνάμει θύματα του εγκλήματος της πληροφορικής". Φρονεί, όμως, ότι η ανακοίνωση δεν εμμένει αρκετά στους τεράστιους κινδύνους που διατρέχουν οι ΜΜΕ λόγω των προβλημάτων ασφάλειας στο Διαδίκτυο. Πρέπει να ενθαρρυνθούν οι προμηθευτές εμπορικών ιστοθέσεων των επιχειρήσεων να χρησιμοποιούν τα διαθέσιμα μέσα ασφάλειας. Βέβαια, οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν τους πόρους, ανθρώπινους και οικονομικούς, για τη διασφάλιση μιας ορισμένης προστασίας. Πολλές, όμως, ΜΜΕ δεν διαθέτουν τα σχετικά αναγκαία μέσα. Συνεπώς, οι εν λόγω ΜΜΕ μπορούν να υποστούν σημαντικές οικονομικές ζημίες (καταστροφή και απώλεια των αρχείων τους, κλοπή απόρρητων αρχείων, ...) ή ακόμα και την προσωρινή διακοπή ή οριστική παύση της εκμετάλλευσης (ιός στα συστήματα πληροφορικής, ...). Εξάλλου, ορισμένες απατηλές πρακτικές όσον αφορά την χρήση του Διαδικτύου, μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα πολύ σημαντικές "κρυφές" δαπάνες: έτσι η πρακτική της μαζικής αποστολής διαφημίσεων με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ("spam") μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα στον αποδέκτη των μηνυμάτων την πρόκληση μη αμελητέων δαπανών, κυρίως απώλεια χρόνου(16). Σήμερα, οι πρακτικές αυτές υφίστανται ελάχιστες κυρώσεις. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τάσσεται υπέρ του συστήματος "της προηγούμενης συναίνεσης" για το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο εμπορικού χαρακτήρα(17).

4.8. Σχέδια έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

4.8.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος της ΕΤΑ που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση. Όμως, εμμένει ότι είναι ανάγκη να συνεχιστούν οι προβληματισμοί και οι έρευνες όσον αφορά τα εξής δύο θέματα που της φαίνονται βασικά.

4.8.1.1. Θέμα αριθ. 1 (μελέτες τεχνικού χαρακτήρα): πόσο πολύπλοκο μπορεί να καταστεί το Διαδίκτυο χωρίς να κινδυνέψει να πληγεί ανεπανόρθωτα; Όλοι συμφωνούν ότι το ευάλωτο ενός συστήματος συνδέεται με την πολυπλοκότητα. Δεδομένης της αυξανόμενης εξάρτησης των οικονομικών δραστηριοτήτων από τον κυβερνοχώρο, από ποιο σημείο ένα σύνολο αλληλένδετων δικτύων κινδυνεύει διότι καθίσταται εξαιρετικά ευαίσθητο λόγω των τεχνικών βλαβών και εξαιρετικά τρωτό λόγω της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο; Όλες οι ανθρώπινες ανακαλύψεις υφίστανται περιορισμούς λόγω μεγέθους (αεροπλάνα, πλοία, σήραγγες, πύργοι, ...) και ο γιγαντισμός είναι πάντοτε σαθρός. Το Διαδίκτυο και τα δίκτυα δεν υπόκεινται άραγε στους περιορισμούς αυτούς;

4.8.1.2. Θέμα αριθ. 2 (ψυχολογικές, κοινωνιολογικές και πολιτιστικές μελέτες): ποιες είναι οι ψυχολογικές ιδιαιτερότητες της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο στον ιδεατό χώρο σε σχέση με την παραδοσιακή εγκληματικότητα του "πραγματικού και συγκεκριμένου" κόσμου; Είναι πιθανόν όπως η απουσία "ορατών" συνεπειών να διαδραματίζει μεγάλο ρόλο. Πως, όμως, θα καταστούν "ορατές" και εύκολα κατανοητές οι επιπτώσεις της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο προκειμένου να μπορεί ο καθένας να αντιληφθεί τις επιπτώσεις; Για παράδειγμα, πως θα μπορέσει άραγε να κατανοήσει κανείς ότι η κλοπή ενός λογισμικού αποτελεί αξιόποινη πράξη μολονότι ο χρήστης από τον οποίο εκλάπη δεν υπέστη καμία εμφανή βλάβη διότι συνεχίζει να διαθέτει το λογισμικό (σε αντίθεση με το θύμα της παραδοσιακής "κλοπής"); Με ποιο τρόπο μπορούν να καταστούν "ορατές" οι οικονομικές απώλειες που προκλήθηκαν από τη μετάδοση ενός ιού, πράγμα που αποτελεί οικονομική δολιοφθορά η οποία είναι συχνά πιο σημαντική από μια πυρκαγιά ή από επίθεση με εκρηκτικές ύλες μολονότι οι φυσικές συνέπειες δεν είναι διόλου θεαματικές (ούτε φλόγες, ούτε θόρυβος ...); Πως μπορεί να καταπολεμηθεί το έγκλημα στον κυβερνοχώρο αφού μεγάλο μέρος των οικονομικών εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο (ιδιαίτερα η μετάδοση ιών και η επιδρομή σε ορισμένα συστήματα πληροφορικής) δεν διαπράττονται με βάση παραδοσιακά κίνητρα (χρήμα, εξουσία, εκδίκηση, ...) και αποτελούν συχνά πράξεις που διαπράττονται κατά τα φαινόμενα "χωρίς κίνητρο" και οφείλονται περισσότερο στη μεγαλομανία ("είμαι ισχυρότερος και από τα πιο εξελιγμένα συστήματα") και στην προσωπική προβολή παρά από το δέλεαρ του κέρδους; Ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο και αποκλεισμού; Πως πρέπει να γίνει η σύλληψη των πολιτικών πρόληψης;

4.8.2. Η εμπιστοσύνη στο Διαδίκτυο θα αυξηθεί μόνο εάν τα προβλήματα εξεταστούν αναλυτικότερα και γίνουν πιο γνωστά προκειμένου να αντιμετωπιστούν καλύτερα.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τις απόψεις της Επιτροπής σχετικά με τη σημασία της διάδοσης και χρήσης των νέων ψηφιακών τεχνολογιών. Η σημασία τους είναι τέτοια - ιδίως για το Διαδίκτυο - ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί ότι μέρος της οικονομίας είναι "κυβερνοεξαρτώμενο". Αυτή η "κυβερνοεξάρτηση" αυξάνει ολοένα.

5.1.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται, επίσης, την ανάλυση της Επιτροπής βάσει της οποίας θα πρέπει να χρησιμοποιούνται όλο και αποτελεσματικότερα πρακτικά και νομικά μέσα ενόσω η οικονομία θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις τεχνολογίες αυτές.

Σ' αυτό το εξελισσόμενο πλαίσιο, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της για τις πρωτοβουλίες που προβλέπονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

5.2. Όμως, για να εμβαθύνει τον προβληματισμό, τονίζει τις εξής πτυχές:

5.2.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής προτείνει πολλά μέτρα καταστολής. Είναι απαραίτητο να προστεθούν σ' αυτά ευρύτερα μέτρα πρόληψης, κατάρτισης, και καταπολέμησης του αποκλεισμού.

5.2.2. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην ασφάλεια των υποδομών.

5.2.3. Εάν η ασφάλεια, όπως αναφέρει η Επιτροπή, μπορεί να αποτελεί εν μέρει ευθύνη του χρήστη, τότε θα πρέπει, επίσης, να καθοριστεί ο ρόλος των μεγάλων φορέων όπως, π.χ., οι επιχειρήσεις τηλεπικοινωνιών και τα κράτη. Πράγματι, εάν την ασφάλεια αυτή μπορούν να εγγυηθούν οι "ισχυροί ή ενημερωμένοι" χρήστες (μεγάλες επιχειρήσεις, ιδρύματα ...) μπορούν άραγε να την εγγυηθούν πραγματικά και οι πιο "αδύναμοι ή άπειροι" χρήστες (μικρές επιχειρήσεις, άτομα, και κυρίως παιδιά);

5.2.4. Είναι αναγκαίο να εξεταστεί πιο εμπεριστατωμένα η ανάλυση της εξουσίας των κρατών μελών και της ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση και τον έλεγχο των μεγάλων οργανισμών που διαχειρίζονται το Διαδίκτυο.

5.2.5. Προκειμένου να βελτιωθεί "η προστασία των θυμάτων", πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προσέγγιση των εξουσιών στον τομέα του δικονομικού δικαίου. Οι νέες εξουσίες που θα δοθούν στις αρχές στις οποίες θα ανατεθεί η εφαρμογή των νόμων πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα που συνδέονται με την ιδιωτική ζωή και την προστασία των δεδομένων τα οποία θεσπίζονται με τον Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.2.6. Όπως αναφέρει η Επιτροπή, είναι αναγκαίο να θεσπισθούν κανόνες για την παρακολούθηση των επικοινωνιών. Η κατεύθυνση αυτή πρέπει να διευρυνθεί τονίζοντας συγχρόνως την τήρηση της αρχής του απορρήτου σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένου και του τομέα της εσωτερικής λειτουργίας των επιχειρήσεων. Η ΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει τις προσπάθειες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ρίξει άπλετο φως στο Εchelon, δίκτυο παρακολούθησης των παγκόσμιων πληροφοριών, και ζητεί από το Συμβούλιο να παρέμβει σθεναρά σχετικά με το ζήτημα αυτό.

5.2.7. Τα πλέον επείγοντα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του Διαδικτύου και για να καταπολεμηθούν τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο είναι η ανάγκη διατήρησης ορισμένων δεδομένων σχετικά με την κυκλοφορία και η ρύθμιση της πρόσβασης και χρήσης της ανωνυμίας.

5.2.8. Η ίδρυση ενός ευρωπαϊκού βήματος που θα συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό φορέων και θα έχει ως στόχο τη βελτίωση της συνεργασίας στην ΕΕ αποτελεί καλή πρωτοβουλία. Η ΟΚΕ ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών αποφάσισε να συμμετάσχει δραστήρια στις εργασίες του εν λόγω βήματος.

5.2.9. Είναι αναγκαίο να τονιστεί και να αναλυθεί, περισσότερο από ό,τι έχει γίνει στην ανακοίνωση, ο τεράστιος κίνδυνος που διατρέχουν οι ΜΜΕ λόγω των προβλημάτων ασφάλειας στο Διαδίκτυο (καταστροφή και απώλεια αρχείων, κλοπή απόρρητων αρχείων, ιοί στα συστήματα πληροφορικής, ...).

5.2.10. Οι κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος Ε& ΤΑ που υπενθυμίζονται στην ανακοίνωση είναι ορθές. Όμως, τα εξής δύο θέματα φαίνεται ως ουσιαστικής σημασίας:

- πόσο ακόμη μπορεί να εξελιχθεί το Διαδίκτυο και οι δυσκολίες του χωρίς να καταστεί υπέρμετρα ευπαθές;

- ποιες είναι οι ψυχολογικές ιδιαιτερότητες των εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο, στον ιδεατό κόσμο, σε σύγκριση με την παραδοσιακή εγκληματικότητα του "πραγματικού και συγκεκριμένου" κόσμου;

Βρυξέλλες, 12 Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής "Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002 - Κοινωνία πληροφοριών για όλους - προσχέδιο δράσης" - COM(2000) 330 τελικό, ΕΕ C 123 της 25.4.2001 σ. 36-46.

(2) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα πλαίσιο 2002-2006 δράσεων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με σκοπό την υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας" και την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα - πλαίσιο 2002-2006 δραστηριοτήτων έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ), με σκοπό την υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας" - COM(2001) 94 τελικό - 2001/0053 (COD) - 2001/0054 (CNS) υπό επεξεργασία.

(3) Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης των παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας - COM(2001) 854 τελικό - CNS 2001/025, ΕΕ C 62 Ε της 27.2.2001.

(4) Οι βλάβες αυτές είναι θεαματικές στα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας (διότι όλοι οι χρήστες τις αντιλαμβάνονται γρήγορα), υπάρχουν όμως και στο Διαδίκτυο, μολονότι είναι λιγότερο ορατές. Δυστυχώς οι φορείς δεν έχουν κυκλοφορήσει επί του θέματος αρκετές στατιστικές.

(5) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής "Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002 - Κοινωνία πληροφοριών για όλους - προσχέδιο δράσης" - COM(2000) 330 τελικό, ΕΕ C 123 της 25.4.2001 σ. 36-46.

(6) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης: φύση, περιεχόμενο και προοπτικές". ΕΕ C 139 της 11.5.2001.

(7) Διαπιστώνονται σημαντικές ανισότητες όσον αφορά τα επίπεδα ευπάθειας ορισμένων συστημάτων.

(8) Βλέπε COM(2000) τελικό.

(9) Το διοικητικό συμβούλιο του Ιcann απαρτίζεται από 19 μέλη από τα οποία τα 5 αντιπροσωπεύουν τις 5 μεγάλες περιοχές του κόσμου (Βόρεια Αμερική, Ευρώπη, Ασία-Ειρηνικός, Αφρική, Νότιος Αμερική). Η διαδικασία διεξαγωγής των εκλογών δεν είναι και τόσο δημοκρατική: κάθε εκούσιος χρήστης του Διαδικτύου μπορούσε να ψηφίσει και πολλοί λίγοι όμως χρήστες του είχαν πληροφορηθεί για τις εν λόγω "εκλογές"!

(10) Απόφαση του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 2000 για την καταπολέμηση της παιδικής πορνογραφίας στο Ίντερνετ, ΕΕ L 138 της 9.6.2000, σ. 1-4. Υπό κατάρτιση γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο". Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Καταπολέμηση της εκμετάλλευσης των παιδιών και του σεξουαλικού τουρισμού" ΕΕ C 284 της 14.9.1998 σ. 92. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης" - COM(97) 570 τελικό· ΕΕ C 214 της 10.7.1998, σ. 25.

(11) Για παράδειγμα, πρόσφατα υπεγράφη συμφωνία στην επιχείρηση Deutsche Telekom η οποία εγγυάται πλήρως το απόρρητο των μηνυμάτων που αποστέλλουν οι εργαζόμενοι μέσω του Ενδοδικτύου και του Διαδικτύου της επιχείρησης.

(12) Το πρόβλημα της χρηματοδότησης έχει ήδη εξεταστεί σε ορισμένες χώρες (Βέλγιο, Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο ...) που έδωσαν διαφορετικές λύσεις.

(13) Συμβούλιο της Ευρώπης - Σχέδιο σύμβασης για την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο - Σχέδιο αριθμός 25 της 9ης Ιανουαρίου 2001.

(14) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα οι "Επιδράσεις του ηλεκτρονικού εμπορίου στην Εσωτερική αγορά (ΠΕΑ)", ΕΕ C 123 της 25.4.2001, σ. 1-10.

(15) Τα μηνύματα που αποστέλλονται σε δημόσια ή ιδιωτικά βήματα μπορούν να συνεχίσουν ως ανώνυμα διότι όλοι οι συμμετέχοντες δέχονται την εν λόγω ανωνυμία.

(16) Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της ΕΕ (Φεβρουάριος 2001), η μαζική αποστολή διαφημίσεων με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο αντιπροσωπεύει 500 εκατομμύρια μηνυμάτων ημερησίως σε ολόκληρο τον κόσμο. Η πρόσθετη αυτή κίνηση, η οποία πληρώνεται από τον αποδέκτη του μηνύματος, πρέπει να στοιχίζει άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ στην κοινότητα των χρηστών του Διαδικτύου.

(17) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών" - COM(2000) 385 τελικό· - 2000/0189 (COD)·ΕΕ C 123 της 25.4.2001.