[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.10.2007

COM(2007) 627 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης για την πράσινη βίβλο της Επιτροπής «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα». {SEC(2007) 1373}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης για την πράσινη βίβλο της Επιτροπής «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα».

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Επιτροπή, με αφορμή την έκδοση της πράσινης βίβλου για τον «Εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα»[1] ξεκίνησε δημόσιο διάλογο στην ΕΕ για τους τρόπους με τους οποίους το εργατικό δίκαιο μπορεί να στηρίξει τους στόχους της στρατηγικής της Λισαβόνας για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης με περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης. Η πράσινη Βίβλος εξετάζει το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν το εργατικό δίκαιο και οι συλλογικές συμβάσεις στην προώθηση μιας ατζέντας για «ευελιξία με ασφάλεια», με σκοπό τη διαμόρφωση μιας αγοράς εργασίας που θα είναι πιο δίκαιη, θα ανταποκρίνεται καλύτερα στις υπάρχουσες ανάγκες, δεν θα δημιουργεί αποκλεισμούς και θα συμβάλει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Οι στόχοι της συγκεκριμένα ήταν οι εξής : επισήμανση των βασικών προκλήσεων για την προσαρμογή του εργατικού δικαίου στην εξελισσόμενη πραγματικότητα του κόσμου της εργασίας· συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών σε ένα ανοικτό διάλογο για τον τρόπο με τον οποίο το εργατικό δίκαιο μπορεί να συμβάλει στην προαγωγή της ευελιξίας και της ασφάλειας· διεξαγωγή συζήτησης για τους τρόπους με τους οποίους οι ευέλικτες και αξιόπιστες συμβατικές σχέσεις που συνδυάζονται με την κατοχύρωση δικαιωμάτων μπορούν να διευκολύνουν τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και να προαγάγουν τις μετακινήσεις στην αγορά εργασίας· και συμβολή στην ατζέντα για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

Ο δημόσιος διάλογος για τον εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου δεν προβλεπόταν να οδηγήσει εύκολα σε συναίνεση ούτε να προσφέρει τη βάση για ένα σχέδιο νομοθετικής δράσης. Οι αποκλίνουσες απόψεις που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης από τη μια δυσχέραναν τον καθορισμό των βασικών παραμέτρων για την επίτευξη συναίνεσης, αλλά από την άλλη επιβεβαίωσαν την αναγκαιότητα και τον επίκαιρο χαρακτήρα ενός διαλόγου που ήταν κοινός σε πολλά κράτη μέλη αλλά δεν είχε ακόμη διεξαχθεί σε κοινοτικό επίπεδο.

Το επίπεδο και η ποιότητα του διαλόγου που ξεκίνησε με αφορμή τη δημοσίευση της πράσινης βίβλου κάλυψε απόλυτα τους στόχους που είχε θέσει η Επιτροπή. Η Επιτροπή κατέγραψε περισσότερες από 450 απαντήσεις που περιελάμβαναν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη - εθνικές κυβερνήσεις, περιφερειακές κυβερνήσεις, εθνικά κοινοβούλια, κοινωνικούς εταίρους σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο, ΜΚΟ, επιμέρους επιχειρήσεις, ακαδημαϊκή κοινότητα, νομομαθείς εμπειρογνώμονες και φυσικά πρόσωπα. Οι περισσότερες από αυτές αντικατοπτρίζουν τη βαθειά συνειδητοποίηση των προκλήσεων που θέτει η αναδυόμενη ευρωπαϊκή αγορά εργασίας – με την αυξημένη κινητικότητα της εργασίας και τη διεθνική δραστηριότητα των επιχειρήσεων. Ο διάλογος αποτέλεσε, επίσης, μέσο έκφρασης της κοινής γνώμης και συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των μέσων μαζικής επικοινωνίας αφού πολλές κυβερνήσεις πραγματοποίησαν διαβουλεύσεις σε εθνικό επίπεδο με τους κοινωνικούς εταίρους, τις δημόσιες αρχές και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Ο διάλογος που διεξήχθη στους κόλπους ορισμένων τομεακών επιτροπών κοινωνικού διαλόγου της ΕΕ αποτέλεσε μια ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη εξέλιξη, που οδήγησε στην έκδοση διαφόρων κοινών θέσεων μεταξύ εργοδοτών και εκπροσώπων των συνδικαλιστικών οργανώσεων[2].

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συμμετείχαν, επίσης, ενεργά στο διάλογο. Οι υπουργοί Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων της ΕΕ πραγματοποίησαν μια προκαταρκτική συζήτηση για την πράσινη βίβλο στη συνεδρίαση του Συμβουλίου "Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές» στις Βρυξέλλες, την 1η Δεκεμβρίου 2006. Η συζήτηση συνεχίστηκε στη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο στις 18 Ιανουαρίου 2007, υπό την αιγίδα της γερμανικής Προεδρίας. Στα συμπεράσματα της Προεδρίας, υποστηρίζεται η έννοια της «ευελιξίας με ασφάλεια» ως χρήσιμης μεθόδου αλλά τονίζεται η αξία της τυποποιημένης σύμβασης πλήρους απασχόλησης και αορίστου χρόνου ως ακρογωνιαίου λίθου των εργασιακών σχέσεων της ΕΕ, ενώ οι πιο ευέλικτες μορφές θεωρούνται κατάλληλες για την κάλυψη ειδικών αναγκών και επιμέρους καταστάσεων[3].

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) εξέδωσε ψήφισμα στις 11 Ιουλίου 2007[4], στο οποίο ανταποκρίνεται θετικά στην πράσινη βίβλο αναγνωρίζοντας την κοινοτική διάσταση των θεμάτων εργατικού δικαίου που θίγονται στη βίβλο. Το ψήφισμα του ΕΚ εκδόθηκε με μεγάλη πλειοψηφία[5], αποδεικνύοντας κατά τον τρόπο αυτό την ύπαρξη ευρείας συναίνεσης για μια έκθεση που είχε αποτελέσει αντικείμενο έντονου διαλόγου σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εξέδωσε γνώμη για την πράσινη βίβλο[6], στην οποία εκφράζει τη διαφωνία της με το χρόνο και τη μέθοδο της διαβούλευσης καθώς και με ορισμένες πτυχές της ανάλυσης στην οποία αυτή βασίστηκε.

Οι ευέλικτες και αξιόπιστες συμβάσεις, μέσω σύγχρονων εργατικών νομοθετικών διατάξεων, αποτελούν έναν από τους τέσσερις βασικούς άξονες πολιτικής της διευρυμένης προσέγγισης της ευελιξίας με ασφάλεια από κοινού με τις στρατηγικές της διά βίου μάθησης, τις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και τα σύγχρονα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής[7] «Για τη θέσπιση κοινών αρχών όσον αφορά την ευελιξία με ασφάλεια : Περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας μέσω της ευελιξίας με ασφάλεια», που εκδόθηκε στις 27 Ιουνίου 2007.

Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παρουσιάσει συνοπτικά τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης που δρομολογήθηκε με την πράσινη βίβλο και να επισημάνει τα βασικά θέματα πολιτικής που ανακύπτουν. Η Επιτροπή, παρουσιάζοντας μια αντικειμενική σύνοψη των απόψεων των ερωτηθέντων, δεν λαμβάνει θέση επί συγκεκριμένων παρατηρήσεων ούτε ευθύνεται για την πραγματολογική ακρίβειά τους. Επισυνάπτεται έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με αναλυτικότερη επισκόπηση των απαντήσεων. Η παρούσα ανακοίνωση, σε συνδυασμό με τη δημοσίευση όλων των απαντήσεων που ελήφθησαν κατά τη διεξαγωγή της διαβούλευσης[8], επιβάλλεται για λόγους διασφάλισης της μεγαλύτερης δυνατής διαφάνειας. Σηματοδοτεί δε τη λήξη της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης για τον εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου.

2. Πλαισιο πολιτικησ και αναλυτικο πλαισιο της πρασινησ βιβλου

Διεξαγωγή της δημόσιας διαβούλευσης

Κατά τη γνώμη ορισμένων κοινωνικών εταίρων, κυρίως δε των συνδικαλιστικών οργανώσεων, η διαβούλευση θα έπρεπε να είχε λάβει τη μορφή επίσημης διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων της ΕΕ βάσει του άρθρου 138 ΕΚ. Κατ' αυτούς η διεξαγωγή ανοικτής διαβούλευσης για το εργατικό δίκαιο με τη διαδικασία της πράσινης βίβλου υποβαθμίζει τόσο τον κοινωνικό διάλογο όσο και τον θεμελιώδη ρόλο τους ως εκπροσώπων των εργοδοτών και των εργαζομένων. Το ΕΚ και η ΕΟΚΕ εξέφρασαν, επίσης, επιφυλάξεις για την επιλογή της Επιτροπής να διεξαγάγει δημόσια διαβούλευση. Ωστόσο, η μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών και οι ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα επιδοκιμάζουν τον ανοικτό χαρακτήρα της διαδικασίας διαβούλευσης.

Αναλυτικό πλαίσιο της πράσινης βίβλου

Για ορισμένα κράτη μέλη, συνδικαλιστικές οργανώσεις, ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που συμμετείχαν στη διαβούλευση, η μεταρρύθμιση του εργατικού δικαίου πρέπει να εξεταστεί ευθύς εξαρχής στο πλαίσιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων και συγκεκριμένα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης[9]. Κατά τη γνώμη τους, ένα παρόμοιο πλαίσιο μπορεί να προσφέρει τη βάση για μια πιο αποφασιστική προσέγγιση της Επιτροπής για την άσκηση του δικαιώματός της να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες προς όφελος της «Κοινωνικής Ευρώπης». Ορισμένες συνδικαλιστικές οργανώσεις, ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που συμμετείχαν στη διαβούλευση αμφισβήτησαν τη σημασία που αποδίδει η πράσινη βίβλος στη συμβολή που θα μπορούσε να έχει το εργατικό δίκαιο, ως παράγοντας απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής, στην οικονομική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. Απεναντίας, οι εργοδότες και αρκετά κράτη μέλη πρόβαλαν τη σημασία ενός κατάλληλου πλαισίου εργατικού δικαίου για την προαγωγή της απασχόλησης, της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας.

Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, ορισμένα κράτη μέλη και πανεπιστημιακοί επισήμαναν τον κίνδυνο να θεωρηθεί η τυποποιημένη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου ως παρωχημένη ή ως εμπόδιο για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Κατά τη γνώμη τους, θα μπορούσε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η πράσινη βίβλος εκφράζει προτίμηση για πιο διαφοροποιημένες μορφές συμβάσεων και για την αποδυνάμωση του εργατικού δικαίου. Πολλοί από τους ερωτώμενους, συμπεριλαμβανομένων του ΕΚ, της ΕΟΚΕ και κάποιων κρατών μελών, επισήμαναν τη σταθερότητα και την ασφάλεια που προσφέρει η τυποποιημένη σύμβαση εργασίας. Αντιθέτως, οι εργοδότες από κοινού με ορισμένα κράτη μέλη, θεωρούν ότι οι ευέλικτες συμβάσεις εργασίας δεν έχουν τύχει αρκετά θετικής εξέτασης. Δεν υπήρξε συμφωνία για την εφαρμογή της έννοιας των «ενταγμένων» και «αποκλεισμένων» (insiders-outsiders) στις κατακερματισμένες αγορές εργασίας. Κατά τη γνώμη των εργοδοτών, οι μόνοι πραγματικοί «αποκλεισμένοι» είναι οι άνεργοι, ενώ οι «ενταγμένοι» είναι όλοι όσοι απασχολούνται νομίμως. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το χάσμα μεταξύ «ενταγμένων» και «αποκλεισμένων» μπορεί να εξαλειφθεί, εάν βελτιωθεί η προστασία της προσωρινής εργασίας.

Πεδίο εφαρμογής της πράσινης βίβλου

Ορισμένα κράτη μέλη, από κοινού με τις ενδιαφερόμενες συνδικαλιστικές οργανώσεις και τους περισσότερους πανεπιστημιακούς, προκρίνουν ένα ευρύτερο πεδίο εφαρμογής της πράσινης βίβλου - που θα ενσωματώνει μάλλον τις συλλογικές πτυχές του εργατικού δικαίου παρά θα εστιάζεται στις επιμέρους εργασιακές σχέσεις. Κατά τη γνώμη τους, μόνο αυτού του είδους η προσέγγιση θα μπορούσε να αντικατοπτρίσει τη σύνθετη αλληλεπίδραση που έχει το γενικό ρυθμιστικό πλαίσιο κάθε χώρας με το ρόλο που διαδραματίζουν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις στη ρύθμιση του κόσμου της εργασίας. Το ΕΚ και η ΕΟΚΕ υποστηρίζουν ότι ο εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσέγγισης που θα βασίζεται στην ευελιξία με ασφάλεια. Η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της για την ευελιξία με ασφάλεια, υποστηρίζει την ανάγκη ολοκληρωμένης στρατηγικής που θα μπορεί, ταυτόχρονα, να βελτιώσει και την ευελιξία και την ασφάλεια στην αγορά εργασίας.

Πολλές επιχειρήσεις στα σχόλιά τους ζητούν, λόγω των περιορισμένων αρμοδιοτήτων της ΕΕ, να διεξαχθεί η μεταρρύθμιση του εργατικού δικαίου αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο.

Οι ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα επιμένουν στο ρόλο που διαδραματίζει το εργατικό δίκαιο στη διασφάλιση δίκαιων και ικανοποιητικών αμοιβών ιδίως μέσω της κατοχύρωσης του ελάχιστου μισθού. Κατά τη γνώμη τους, το εργατικό δίκαιο σε συνδυασμό με τα συστήματα κοινωνικής προστασίας πρέπει να συμβάλει στην καταπολέμηση της φτώχειας και να μη δημιουργεί αποκλεισμούς για κανέναν, ούτως ώστε να μη δημιουργούνται ακόμη περισσότερο κατακερματισμένες αγορές εργασίας. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να αποσκοπούν στη βελτίωση των δικαιωμάτων εκείνων που έχουν προσωρινή απασχόληση χωρίς να μειώνονται τα υφιστάμενα δικαιώματα.

Επικουρικότητα

Τα περισσότερα κράτη μέλη, το ΕΚ και η ΕΟΚΕ, τα εθνικά κοινοβούλια και οι κοινωνικοί εταίροι της ΕΕ υπενθυμίζουν το διαχωρισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΕ και κρατών μελών. Η βελτίωση του εργατικού δικαίου στην ΕΕ θεωρείται εν γένει ότι εμπίπτει στο πεδίο αρμοδιότητας των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων, το δε κοινοτικό κεκτημένο ότι συμπληρώνει τις δράσεις των κρατών μελών. Ορισμένοι από τους ερωτώμενους επισημαίνουν τη σημασία θέσπισης ελάχιστων προτύπων που θα συνεκτιμούν τις διάφορες μορφές εθνικών πρακτικών και την ανάγκη διατήρησης της ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής οικονομίας.

Τα εθνικά μεταρρυθμιστικά προγράμματα είναι υψίστης σημασίας για ορισμένα κράτη μέλη, εθνικά κοινοβούλια και εργοδότες. Για το λόγο αυτό αντιμετωπίζεται θετικά η πιο διαρθρωμένη ανταλλαγή εμπειριών γύρω από συγκεκριμένες εξελίξεις του εργατικού δικαίου και των συμβατικών ρυθμίσεων. Ορισμένες εθνικές συνομοσπονδίες εργοδοτών ζητούν την ανάληψη άμεσης δράσης σε εθνικό επίπεδο για τη χαλάρωση των ρυθμίσεων που διέπουν τις ατομικές και συλλογικές απολύσεις και τη διευκόλυνση της ευρύτερης χρήσης νέων μορφών συμβάσεων (π.χ. εναλλακτικές λύσεις αντί της τυποποιημένης σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης). Ωστόσο, δεν θεωρούν αναγκαία την ανάληψη περαιτέρω νομοθετικών πρωτοβουλιών σε κοινοτικό επίπεδο σε αυτόν τον τομέα.

Κατά τη γνώμη των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των πανεπιστημιακών και ορισμένων άλλων κρατών μελών, η δραστηριότητα σε επίπεδο ΕΕ για καίρια ζητήματα που άπτονται των εργασιακών δικαιωμάτων δεν πρέπει να περιορίζεται στην ανοικτή μέθοδο συντονισμού (ΑΜΣ). Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τονίζουν ότι οι αναδυόμενες ευρωπαϊκές αγορές εργασίας δεν μπορούν πλέον να εξαρτώνται από τους εθνικούς κανόνες στον κοινωνικό τομέα, δεδομένου ότι η εσωτερική αγορά και οι κανόνες του ανταγωνισμού υπερισχύουν των εθνικών διατάξεων στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής.

Ατζέντα για τη βελτίωση της νομοθεσίας

Το ΕΚ επισημαίνει την τεράστια επίδραση που ασκεί το εργατικό δίκαιο στη στάση των επιχειρήσεων και πόσο εξαρτώνται οι αποφάσεις τους για τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας από την ύπαρξη σταθερών, σαφών και ορθών νομοθετικών διατάξεων. Ορισμένα κράτη μέλη θεωρούν τη μεταρρύθμιση του εργατικού τους κώδικα ή την κωδικοποίηση της κατακερματισμένης νομοθεσίας ως ευκαιρία για τη μείωση του διοικητικού φόρτου, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι θεμελιώδεις στόχοι. Η ανάπτυξη της ΑΜΣ θεωρείται επίσης μέσο προώθησης της βελτίωσης της νομοθεσίας στον τομέα του εργατικού δικαίου.

Αρκετά κράτη μέλη αναγνωρίζουν τη συνάφεια της μεταρρύθμισης του εργατικού δικαίου με σειρά μέτρων που συνδέονται με την ατζέντα για τη βελτίωση της νομοθεσίας. π.χ. διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, αξιολογήσεις του αντικτύπου, αξιολόγηση άλλων εναλλακτικών λύσεων αντί για ρύθμιση, απλούστευση και αποσαφήνιση της νομοθεσίας, εκστρατείες ευαισθητοποίησης όσον αφορά το εργατικό δίκαιο κ.λπ. Ενώ τα κράτη μέλη έχουν γενικά συμφωνήσει ότι οι κανονιστικές ρυθμίσεις για την προστασία των εργαζομένων πρέπει, κατ' αρχήν, να εφαρμόζονται εξίσου στις μεγάλες και στις μικρές επιχειρήσεις, τα περισσότερα από αυτά θεωρούν ότι υπάρχει σε ειδικές περιπτώσεις δυνατότητα προσαρμογής των μέτρων στις ειδικές συνθήκες των ΜΜΕ.

3. Θεματα της διαβούλευσης

Ευέλικτη αγορά εργασίας χωρίς περιορισμούς

Τα κράτη μέλη θεωρούν ότι τα μέσα για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ασφάλειας και ευελιξίας, το επίπεδο στο οποίο αυτή θα μπορούσε να παγιωθεί και η ακριβής μορφή που πρέπει να λάβει είναι πιθανό να διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και να μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, επιδοκιμάζουν τη διεξοδικότερη ανταλλαγή εμπειριών, με τη συμμετοχή ιδίως των κοινωνικών εταίρων, προκειμένου να βελτιωθεί η κατανόηση των κοινών προκλήσεων που επηρεάζουν την κανονιστική διευθέτηση των συμβατικών ρυθμίσεων.

Οι ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα επισημαίνουν την ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ εργατικού δικαίου και πολιτικών στον τομέα της απασχόλησης αφενός, και συστημάτων κοινωνικής προστασίας αφετέρου. Η κοινωνική προστασία και το ελάχιστο εισόδημα πρέπει να επιτρέπουν στους πολίτες να επιλέγουν μεταξύ απασχόλησης, κατάρτισης και κοινωνικά επωφελούς δραστηριότητας. Για τον υπολογισμό της σύνταξης και των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, πρέπει να συνεκτιμώνται οι περίοδοι μητρότητας, πατρότητας και γονικής άδειας, η διακοπή της σταδιοδρομίας και η μερική απασχόληση (ιδίως με σκοπό τη φροντίδα εξαρτώμενων ατόμων).

Διευκόλυνση των μετακινήσεων στην αγορά εργασίας

Οι εργοδότες επισημαίνουν τον αντίκτυπο που θα μπορούσε να έχει στο επίπεδο της απασχόλησης και στις προοπτικές απασχόλησης των ευπαθών κατηγοριών, η χαλάρωση της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης. Κατά τη γνώμη τους, μια ουσιαστική ατζέντα για τη μεταρρύθμιση του εργατικού δικαίου θα πρέπει να στοχεύει, μάλλον, στην παροχή στους εργαζομένους δεξιοτήτων που χρειάζονται για να είναι ευέλικτοι καθ' όλη την ενεργό ζωή τους, παρά στην προστασία των επιμέρους θέσεων εργασίας. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις απέρριψαν κάθε ισχυρισμό ότι μια πιο ευέλικτη νομοθεσία για την προστασία της εργασίας θα μπορούσε να διευκολύνει τις μετακινήσεις στην αγορά εργασίας.

Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι νομομαθείς εμπειρογνώμονες ζητούν τη θέσπιση νέων ρυθμίσεων για την προώθηση της μετάβασης από συμβάσεις ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης σε καθεστώς εργασίας πλήρους απασχόλησης. Ζητούν τη λήψη μέτρων για την προώθηση της μεγαλύτερης κινητικότητας των εργαζομένων με τη διευκόλυνση της μεταφοράς των δικαιωμάτων των εργαζομένων, σε περίπτωση αλλαγής απασχόλησης. Από τους εργοδότες, η UEAPME[10] ζήτησε τη διεξαγωγή έρευνας σε εθνικό επίπεδο σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε η συνέχιση της ισχύος των δικαιωμάτων κοινωνικής προστασίας να διευκολύνει τη μετάβαση από την απασχόληση στην αυτοαπασχόληση.

Ορισμένα κράτη μέλη και κοινωνικοί εταίροι θεωρούν ότι τόσο το εργατικό δίκαιο όσο και οι συλλογικές συμβάσεις μπορούν να συμβάλουν στην προώθηση της πρόσβασης στην κατάρτιση και στη διευκόλυνση της μετακίνησης μεταξύ διαφορετικών μορφών συμβάσεων, ώστε να προάγεται η επαγγελματική ανέλιξη κατά την ενεργό ζωή. Η BusinessEurope[11], ωστόσο, εκφράζει επιφυλάξεις για το κατά πόσο η νομοθεσία αποτελεί κατάλληλο μέσο που μπορεί να επηρεάσει τη στάση απέναντι στη μάθηση. Κατά τη γνώμη της, η εμπειρία από την εφαρμογή σε ορισμένα κράτη μέλη του «δικαιώματος στην κατάρτιση» δείχνει ότι ο αντίκτυπος στους εργαζομένους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη - που έχουν δηλαδή τη χαμηλότερη ειδίκευση είναι μικρός. Ορισμένοι από τους κοινωνικούς εταίρους που συμμετείχαν στη διαβούλευση επισήμαναν την εμπειρία που είχαν από τις διαπραγματεύσεις συλλογικών συμβάσεων για την προώθηση της πρόσβασης στην κατάρτιση, τη βελτίωση της κατάρτισης στο χώρο εργασίας και την ομαλότερη μετάβαση στην απασχόληση από την εκπαίδευση και τη μαθητεία. Οι ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα, συγκεκριμένα, επισημαίνουν τη συμβολή του εργατικού δικαίου στη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων στην κατάρτιση και στη διά βίου μάθηση.

Ασαφής ο ορισμός της σχέσης εργασίας

Τα περισσότερα κράτη μέλη συμφώνησαν με την άποψη του ΕΚ ότι είναι εξαιρετικά πολύπλοκο να οριστεί η έννοια του εργαζομένου και του αυτοαπασχολούμενου με βάση το κοινοτικό δίκαιο. Η πολυπλοκότητα αυτή θεωρείται ότι έχει γίνει ακόμη πιο έντονη λόγω της διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών. Τα περισσότερα κράτη μέλη επιθυμούν να βασίζονται στο εθνικό δίκαιο και σε καλά δοκιμασμένες νομικές διαδικασίες για την επίλυση αυτών των προβλημάτων. Υποστηρίζουν δε, από κοινού με πολλές οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων, ότι ο ορισμός της έννοιας του εργαζομένου, σύμφωνα με τις περισσότερες οδηγίες εργατικού δικαίου, παραμένει στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών. Ενώ οι εργοδότες, σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο, κατά κανόνα, δεν συμφωνούν με την ανάγκη μεγαλύτερης σύγκλισης των εθνικών ορισμών, οι κοινωνικοί εταίροι στους τομείς των υπηρεσιών, της ψυχαγωγίας, των μέσων μαζικής επικοινωνίας και των λιανικών πωλήσεων θεωρούν ότι πρέπει να καταγραφούν και να επεξηγηθούν οι ορισμοί που χρησιμοποιούνται στα διάφορα κράτη μέλη για τον προσδιορισμό του καθεστώτος εκείνων που αναφέρονται ως ελεύθεροι συνεργάτες, περιστασιακοί ή ανεξάρτητοι εργαζόμενοι, ώστε να διευκολυνθεί η κατανόηση του καθεστώτος απασχόλησης των ενδιαφερομένων.

Το ΕΚ ζητεί την ανάληψη πρωτοβουλίας για τη σύγκλιση των εθνικών ορισμών του καθεστώτος του εργαζομένου ώστε να διασφαλιστεί η συνεκτικότερη και πιο αποτελεσματική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Καλεί τα κράτη μέλη να προωθήσουν την εφαρμογή της σύστασης της ΔΟΕ (2006) για τις εργασιακές σχέσεις[12]. Ορισμένα κράτη μέλη προτείνουν, επίσης, να χρησιμεύσει η σύσταση ως βάση συζήτησης μεταξύ των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων για τους τρόπους αντιμετώπισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, του φαινομένου των συγκεκαλυμμένων εργασιακών σχέσεων.

Τα περισσότερα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι αντιτίθενται στην εισαγωγή ενδιάμεσης τρίτης κατηγορίας, της επονομαζόμενης κατηγορίας των «οικονομικά εξαρτημένων εργαζομένων», μεταξύ της κατηγορίας των εξαρτημένων εργαζομένων και των αυτοαπασχολούμενων. Ακόμη και σε κράτη μέλη που ήδη η έννοια αυτή υφίσταται στο εθνικό δίκαιο, όπως στην Ιταλία, εκφράστηκαν επιφυλάξεις για το κατά πόσο θα ήταν δυνατόν να διατυπωθεί ένας μονοσήμαντος ορισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η BusinessEurope δέχεται, ωστόσο, ότι είναι δυνατόν σε κάποιο βαθμό να αντληθεί προστιθέμενη αξία από την ανταλλαγή εμπειριών για τον αντίκτυπο αυτών των μέτρων, ώστε τα κράτη μέλη να μπορέσουν να διδαχθούν το ένα από το άλλο. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τάσσονται υπέρ της αλλαγής στόχευσης του εργατικού δικαίου, μέσω εθνικών μεταρρυθμίσεων, ώστε να επεκταθεί η προστασία που συνδέεται με την τυποποιημένη σύμβαση εργασίας σε όλους τους εργαζομένους.

Η EΣΣ[13] ζητεί από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αναπτύξουν, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους σε επίπεδο ΕΕ, ένα νομικό πλαίσιο στήριξης σε όλη την ΕΕ που θα αποτελεί συνδυασμό των «κανόνων του παιχνιδιού» της ΕΕ και ορισμένων ελάχιστων προτύπων της ΕΕ, με σκοπό τη θέσπιση ενός «πυρήνα δικαιωμάτων», παράλληλα με τη διασφάλιση της τήρησης των εθνικών κοινωνικών πολιτικών και εργασιακών σχέσεων. Οι ΜΚΟ του κοινωνικού τομέα υποστηρίζουν, επίσης, την ιδέα ενός κοινού συνόλου δικαιωμάτων, που θα συνδέεται με ένα κοινά αποδεκτό ορισμό του «εργαζομένου» με βάση το κοινοτικό δίκαιο, προκειμένου να υποστηριχθεί η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας.

Τριγωνικές εργασιακές σχέσεις

Τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι επανεπιβεβαίωσαν τις πάγιες θέσεις τους για τα πλεονεκτήματα της προτεινόμενης οδηγίας για την προσωρινή εργασία. Ορισμένα κράτη μέλη ζητούν την έκδοσή της κατά προτεραιότητα στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του εργατικού δικαίου. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν να εκδοθεί η προτεινόμενη οδηγία ως συμπλήρωμα της οδηγίας για την απόσπαση των εργαζομένων και της οδηγίας για τις υπηρεσίες. Οι οργανώσεις των εργοδοτών, ωστόσο, θεωρούν ότι το καθεστώς των προσωρινών εργαζομένων καθορίζεται επαρκώς στο εθνικό δίκαιο.

Tο ΕΚ υπογραμμίζει την ανάγκη ρύθμισης της από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνης των κυριότερων επιχειρήσεων, ώστε να αντιμετωπίζονται οι καταχρήσεις στο πλαίσιο υπεργολαβίας και εξωτερικής ανάθεσης υπηρεσιών ισότιμα για όλες τις εταιρείες, σε μία διαφανή και ανταγωνιστική αγορά. Ορισμένα κράτη μέλη υποστηρίζουν επίσης μιας έννοιας επικουρικής ευθύνης για τη διασφάλιση του σεβασμού των εργασιακών δικαιωμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ. Άλλα κράτη μέλη, ωστόσο, θεωρούν επαρκείς τις διατάξεις για την επικουρική ευθύνη για τις σχέσεις υπεργολαβίας που προβλέπονται στα οικεία εθνικά δίκαια.

Η ΕΣΣ και οι τομεακές οργανώσεις της θεωρούν απαραίτητη την ανάληψη κοινοτικής πρωτοβουλίας με τη μορφή ενός μέσου για τη ρύθμιση της «αλυσίδας ευθύνης» των επιχειρήσεων-χρηστών και των ενδιάμεσων φορέων στην περίπτωση της προσωρινής εργασίας μέσω γραφείου ευρέσεως εργασίας και υπεργολαβίας. Οι οργανώσεις των εργοδοτών εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο η πρόταση για την καθιέρωση της έννοιας της επικουρικής ευθύνης θα μπορούσε να αποβεί αποτελεσματική. Κατά τη γνώμη τους, οι επιχειρήσεις-χρήστες θα πρέπει να μπορούν να βασιστούν στο γεγονός ότι οι υπεργολάβοι οφείλουν να εκπληρώνουν τις ευθύνες τους που απορρέουν από το εργατικό δίκαιο.

Οργάνωση του χρόνου εργασίας

Το ΕΚ ζητεί οι ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας να είναι αρκούντως ευέλικτες ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των εργοδοτών και των εργαζομένων και να παρέχεται στους τελευταίους η δυνατότητα καλύτερου συνδυασμού εργασίας και οικογενειακής ζωής, ώστε να διατηρείται η ανταγωνιστικότητα και να βελτιώνεται η κατάσταση της απασχόλησης. Ορισμένα κράτη μέλη χαρακτήρισαν την αναθεώρηση της οδηγίας για το χρόνο εργασίας ως κορυφαία προτεραιότητα σε επίπεδο ΕΕ.

Η ΕΣΣ και οι τομεακές οργανώσεις της υπενθύμισαν τις θέσεις που είχαν λάβει κατά τον πρώτο και δεύτερο γύρο της διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ, που είχε διεξαχθεί για την αναθεώρηση της οδηγίας για το χρόνο εργασίας, το 2004. Ζητούν τη σαφή αναγνώριση του ανενεργού χρόνου εφημερίας ως χρόνου εργασίας χωρίς δυνατότητα εξαίρεσης. Η BusinessEurope και οι περισσότερες από τις τομεακές οργανώσεις της θεωρούν ότι από την αρχή δεν είχαν σχεδιαστεί σωστά οι κανονιστικές ρυθμίσεις της ΕΕ στον εν λόγω τομέα. Οι εργοδότες, ωστόσο, ζητούν την έγκριση προτάσεων για την αναθεώρηση της οδηγίας για το χρόνο εργασίας. ώστε να επιλυθούν τα προβλήματα που δημιουργούνται για την περίθαλψη και την οικονομία στον ιδιωτικό τομέα λόγω της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην υπόθεση Simap/Jaeger. Επιθυμούν να διατηρηθεί η διάταξη της εξαίρεσης ως τρόπος διασφάλισης μεγαλύτερης ευελιξίας την αγορά εργασίας.

Έλεγχος του σεβασμού των εργασιακών δικαιωμάτων και καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας

Το ΕΚ τονίζει ότι το εργατικό δίκαιο μπορεί να είναι αποτελεσματικό, δίκαιο και ισχυρό μόνο εάν εφαρμόζεται από όλα τα κράτη μέλη, ισχύει ισότιμα για όλους τους συντελεστές και η εφαρμογή της παρακολουθείται τακτικά και αποτελεσματικά. Η βελτίωση της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ και η καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών έτυχαν γενικής αποδοχής. Τα κράτη μέλη υποστηρίζουν την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, λόγω της ενίσχυσης του υπερεθνικού χαρακτήρα του προβλήματος. Ωστόσο το προτεινόμενο είδος δράσης καλύπτει μεγάλο φάσμα, από πράξεις μη δεσμευτικού χαρακτήρα όπως ψηφίσματα του Συμβουλίου, έως ανταλλαγές ορθών πρακτικών και πολυμερείς και διμερείς μορφές διοικητικής συνεργασίας.

Ορισμένα κράτη μέλη προτείνουν την καθιέρωση δεσμών συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων φορέων σε επίπεδο ΕΕ (π.χ. επιθεωρητές εργασίας, εφορίες, φορείς κοινωνικής ασφάλισης). Οι κοινωνικοί εταίροι φαίνεται να έχουν ανάμικτες απόψεις που αντικατοπτρίζουν την τομεακή ποικιλομορφία καθώς και τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι οργανώσεις τους στηρίζουν τις αρμόδιες αρχές στην προσπάθεια ελέγχου του σεβασμού των εργασιακών δικαιωμάτων και στην καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας. Η ΕΣΣ και ορισμένες τομεακές ομοσπονδίες της ΕΕ ζητούν την καθιέρωση μιας μόνιμης ευρωπαϊκής διάρθρωσης συντονισμού για τη διασφάλιση της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, αντίθετα με τους εργοδότες που θεωρούν ότι το θέμα αυτό αφορά αποκλειστικά τις εθνικές αρχές. Οι εργοδότες επισημαίνουν επίσης πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο προγραμμάτων της ΕΕ για την παροχή τεχνικής συνδρομής προκειμένου να ενισχυθεί το δυναμικό των οργανώσεων κοινωνικών εταίρων στα νέα κράτη μέλη.

4. Επόμενα βήματα

Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η δημόσια διαβούλευση πέτυχε το στόχο της για τη διεξαγωγή συζήτησης σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο σχετικά με την ανάγκη βελτίωσης του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα. Οι απαντήσεις προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες για τις τρέχουσες εξελίξεις στα συστήματα εργατικού δικαίου και εργασιακών σχέσεων των κρατών μελών - πολλές από τις οποίες αφορούν ζητήματα που θίγονται στην πράσινη βίβλο.

Στο διάλογο τονίστηκε πόσο πολύτιμο μέσο είναι το εργατικό δίκαιο όχι μόνο για τη διαχείριση του εργατικού δυναμικού αλλά και για τη δημιουργία αισθήματος ασφαλείας στους εργαζομένους και στους πολίτες, σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο που χαρακτηρίζεται από μεγάλη κινητικότητα σε κεφάλαια και τεχνολογία. Ο διάλογος κατέδειξε, επίσης, πόσο στενά συνυφασμένες είναι οι μεταρρυθμίσεις του εργατικού δικαίου, της κοινωνικής προστασίας και των συστημάτων κατάρτισης. Με αφορμή την πράσινη βίβλο για το εργατικό δίκαιο και την ανακοίνωση για την ευελιξία με ασφάλεια, η Επιτροπή δρομολόγησε δημόσιο διάλογο για θέματα που έχουν κορυφαία σημασία για το μέλλον των αγορών εργασίας και την κοινωνική συνοχή της Ευρώπης. Το μήνυμα έγινε καταληπτό από τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη, ανεξαρτήτως των επιμέρους απόψεων για τη στόχευση των μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, με σκοπό την έκδοση συμπερασμάτων για τις κοινές αρχές της ευελιξίας με ασφάλεια στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, το Δεκέμβριο του 2007[14]. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει επίσης την κοινή ανάλυση των κοινωνικών εταίρων για τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας[15] με σκοπό την εκπόνηση ατζέντας ειδικά σχεδιασμένης για την προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την εφαρμογή των αρχών της ευελιξίας με ασφάλεια. Η Επιτροπή προτρέπει τους κοινωνικούς εταίρους να προβούν σε διαπραγματεύσεις, ιδίως για τη διά βίου μάθηση.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα το 2008 για την προώθηση των θεμάτων που θίγονται στην παρούσα ανακοίνωση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο για «ευελιξία με ασφάλεια». Παρά τη διάσταση απόψεων όσον αφορά την έκταση και τη φύση των δράσεων της ΕΕ, στη διαβούλευση διαπιστώθηκε η ανάγκη καλύτερης συνεργασίας, περισσότερης σαφήνειας ή απλά περισσότερης και καλύτερης ενημέρωσης και ανάλυσης, σε μια σειρά τομείς όπως:

- Η πρόληψη και η καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, ειδικά στο πλαίσιο διασυνοριακής παροχής υπηρεσιών[16].

- Η προώθηση, η ανάπτυξη και η υλοποίηση της κατάρτισης και της διά βίου μάθησης για την ενίσχυση της ασφάλειας της απασχόλησης καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου.

- Η διασύνδεση μεταξύ εργατικού δικαίου και κανόνων κοινωνικής προστασίας για τη στήριξη των αποτελεσματικών μετακινήσεων στην αγορά εργασίας και των βιώσιμων συστημάτων κοινωνικής προστασίας·

- Η αποσαφήνιση του χαρακτήρα των εργασιακών σχέσεων για την προώθηση της μεγαλύτερης κατανόησης και τη διευκόλυνση της συνεργασίας στην ΕΕ·

- Η αποσαφήνιση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών που συμμετέχουν σε αλυσίδες υπεργολαβίας, ώστε οι εργαζόμενοι να μη στερούνται της δυνατότητας αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων τους.

1 COM (2006) 708 της 22.11.2006.

[1] Για παράδειγμα στον οπτικοακουστικό τομέα, στον τομέα του ζωντανού θεάματος και στον τομέα της απασχόλησης σε περιφερειακό επίπεδο και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης.

[2] Συμπεράσματα της Προεδρίας, άτυπη συνάντηση των υπουργών Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων, Βερολίνο, 19.1.2007.

[3] P6_TA-PROV(2007)0339.

[4] 479 ψήφοι υπέρ και 61 κατά, με 54 αποχές.

[5] ΕΟΚΕ (398) 2007 της 30ής Μαΐου. Εκδόθηκε κατά πλειοψηφία (140 ψήφοι υπέρ, 82 κατά και 4 αποχές). Στη γνώμη της ΕΟΚΕ προσαρτήθηκε μια αντίθετη γνώμη (που υποβλήθηκε από τους εκπροσώπους της ομάδας Ι).

[6] COM(2007) 359 της 27.6.2007.

[7] Οι απαντήσεις δημοσιεύονται ηλεκτρονικά στον ακόλουθο ιστοτόπο: http://ec.europa.eu/employment_social/labour_law/green_paper_responses_en.htm. Βλέπε επίσης αναλυτική παράθεση των απαντήσεων στο παράρτημα που επισυνάπτεται στο υπηρεσιακό έγγραφο SEC.

[8] Όπως εξαγγέλθηκε στη Νίκαια στις 7 Δεκεμβρίου 2000 από τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής.

[9] UEAPME Eυρωπαϊκή ένωση βιοτεχνικών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

[10] Συνομοσπονδία ευρωπαϊκών επιχειρήσεων..

[11] Σύσταση 198 της ΔΟΕ για τις εργασιακές σχέσεις, που εκδόθηκε στο πλαίσιο της 95ης συνόδου της Διεθνούς Διάσκεψης Εργασίας τον Ιούνιο του 2006.

[12] Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων.

[13] Tο Συμβούλιο EPSCO αναμένεται να εκδώσει συμπεράσματα για την ευελιξία με ασφάλεια στις 5 Δεκεμβρίου 2007. Tο Συμβούλιο ECOFIN εξέδωσε ήδη τα συμπεράσματά του για την ευελιξία με ασφάλεια στις 9 Οκτωβρίου 2007.

[14] Παρουσιάστηκε στην τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής στις 18 Oκτωβρίου 2007.

[15] Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής "Stepping up the fight against undeclared work" COM(2007) xxx της 24.10.2007