Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Στοχοσ της κοινοτικησ πρωτοβουλιασ

Η ανάπτυξη λογισμικού αυξάνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Έχει επιδράσει σημαντικά στο σύνολο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, συμβάλλει δε ουσιαστικά στο ΑΕγχΠ και στην απασχόληση. Το 1998 η αξία της αγοράς πακέτων λογισμικού στην Ευρώπη ήταν 39 δις ευρώ [1]. Μια πρόσφατη μελέτη της Datamonitor [2] καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο αριθμός των εργαζομένων στον κλάδο των πακέτων λογισμικού στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες θα αυξηθεί από 24% έως 71% μεταξύ 1999 και 2003, με μέση αύξηση 47%. Ένα ακόμη συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι κάθε θέση απασχόλησης στον κλάδο των πακέτων λογισμικού δημιουργεί 2-4 θέσεις απασχόλησης στην εφοδιαζόμενη οικονομία και μια θέση απασχόλησης στην εφοδιάζουσα οικονομία.

[1] Πβ μελέτη των Booz Allen & Hamilton για λογαριασμό του ολλανδικού Υπουργείου Οικονομικών, The Competitiveness of Europe's ICT Markets, Μάρτιος 2000, σ. 10.

[2] Packaged software in Western Europe: The economic impact of the packaged software industry on the combined economies of sixteen European countries Σεπτέμβριος 2000 Datamonitor, Λονδίνο

Το μελλοντικό αναπτυξιακό δυναμικό του κλάδου και κατά συνέπεια η επίδρασή του στην οικονομία εμφανίζονται ακόμη εντονότερα λόγω της αυξανόμενης σημασίας του ηλεκτρονικού εμπορίου στην κοινωνία της πληροφορίας που βασίζεται στο Διαδίκτυο. Επειδή η σημερινή βιομηχανία λογισμικού έχει φθάσει στο στάδιο της ωριμότητας, πολλές βελτιώσεις λογισμικού είναι όλο και πιο δύσκολες και δαπανηρές ενώ ταυτόχρονα μπορούν εύκολα να αντιγραφούν.

Ο ρόλος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι σημαντικός επειδή εξασφαλίζουν την προστασία των τεχνικών εφευρέσεων γενικά. Η βασική αρχή στην οποία στηρίζεται το σύστημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητά της όσον αφορά όλα τα είδη των εφευρέσεων για τα οποία παρέχεται μέχρι σήμερα προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας αποτελούν κίνητρο για την επένδυση του απαραίτητου χρόνου και των κεφαλαίων και τονώνουν την απασχόληση. Η κοινωνία γενικά αντλεί επίσης οφέλη από τη δημοσιοποίηση της εφεύρεσης, που φέρνει την τεχνολογική πρόοδο στην οποία μπορούν να στηριχθούν και να δημιουργήσουν άλλοι εφευρέτες.

Το σημερινό νομικό καθεστώς όσον αφορά την προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στον τομέα των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή [3] είναι ασαφές και κατά συνέπεια δεν υπάρχει ασφάλεια δικαίου. Στην πραγματικότητα τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών «καθ' αυτά» εξαιρούνται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σύμφωνα με την νομοθεσία των κρατών μελών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και με τη Σύμβαση για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας (ΣΕΔΕ), [4] ωστόσο έχουν χορηγηθεί χιλιάδες διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΓΔΕ) και από εθνικά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Μόνο το ΕΓΔΕ χορήγησε περισσότερα από 20.000 διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Πολλά από αυτά τα διπλώματα ήταν σε βασικούς τομείς της τεχνολογίας των πληροφοριών, δηλαδή ψηφιακή επεξεργασία δεδομένων, αναγνώριση δεδομένων, παράσταση δεδομένων και αποθήκευση. Άλλα ενέπιπταν σε άλλους τεχνικούς τομείς όπως στον τομέα του αυτοκινήτου και στο μηχανολογικό τομέα, παραδείγματος χάριν, για επεξεργαστές ελεγχόμενους από προγράμματα.

[3] Για τον ορισμό του όρου, βλέπε άρθρο 1.

[4] «Η Σύμβαση του Μονάχου». Τέθηκε σε ισχύ στις 7 Οκτωβρίου 1977. Συμβαλλόμενα μέρη είναι και τα 15 κράτη μέλη της ΕΚ καθώς και η Κύπρος, το Λιχτενστάιν, το Μονακό, η Ελβετία και η Τουρκία.

Ενώ οι νομοθετικές διατάξεις που ορίζουν τους όρους χορήγησης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι παρεμφερείς, η εφαρμογή τους στη νομολογία και οι διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών διαφέρουν. Υπάρχουν διαφορές ιδίως μεταξύ της νομολογίας του συμβουλίου προσφυγών του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και δικαστηρίων των κρατών μελών. Έτσι, μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή μπορεί να προστατεύεται σε ένα κράτος μέλος αλλά όχι σε άλλο, γεγονός το οποίο έχει άμεσα και αρνητικά αποτελέσματα στην ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς [5].

[5] Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις διαφορές βλέπε παρακάτω.

Η παρούσα οδηγία προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση με την εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσον αφορά τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή και με τον καθορισμό διαφανέστερων όρων κατοχύρωσης.

Το ιστορικο της πρωτοβουλιασ: Οι διαβουλευσεισ της επιτροπησ

Μετά τη διαβούλευση με επίκεντρο την Πράσινη Βίβλο του 1997 για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη [6], η δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή ήταν ένα από τα θέματα προτεραιότητας που εντοπίστηκαν στις αρχές του 1999 για το οποίο θα έπρεπε σύντομα να αναλάβει δράση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή [7]. Προβλεπόταν η έκδοση οδηγίας για την εναρμόνιση της σχετικής νομοθεσίας των κρατών μελών με σκοπό την άρση της ασάφειας και τη δημιουργία ασφάλειας δικαίου σχετικά με το θέμα. Επιπλέον δηλωνόταν ότι, παράλληλα με αυτή τη δράση σε κοινοτικό επίπεδο, τα συμβαλλόμενα κράτη στη ΣΕΔΕ θα έπρεπε να λάβουν μέτρα για την τροποποίηση του άρθρου 52, παράγραφος 2, στοιχείο γ, της εν λόγω σύμβασης, συγκεκριμένα για την αφαίρεση των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών από τον κατάλογο των μη κατοχυρώσιμων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων.

[6] Προώθηση της καινοτομίας με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας: Πράσινο Βιβλίο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη, COM(1997) 314 τελικό, 24 Ιουνίου 1997

[7] Η προώθηση της καινοτομίας μέσω του διπλώματος ευρεσιτεχνίας: η συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην Πράσινη Βίβλο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη COM (1999) 42 τελικό, 5 Φεβρουαρίου 1999

Μετά το 1999 ο δημόσιος διάλογος γύρω από το θέμα αναπτύχθηκε και έγινε πιο έντονος. Ορισμένοι κλάδοι της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ζητούσαν επανειλημμένα την ανάληψη άμεσης δράσης για την άρση της σημερινής ασάφειας και της ανασφάλειας δικαίου γύρω από το ζήτημα της κατοχυρωσιμότητας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, ενώ από την άλλη πλευρά οι φορείς ανάπτυξης και οι χρήστες λογισμικού ανοικτής πηγής καθώς και σημαντικός αριθμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων που τους υποστηρίζουν εκδήλωναν ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού.

Στις 19 Οκτωβρίου 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε έναν τελευταίο γύρο διαβουλεύσεων στον οποίο κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους το ευρύ κοινό και τα κράτη μέλη σχετικά με ένα έγγραφο που διατέθηκε στο Διαδίκτυο [8].

[8] Η δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή: έγγραφο διαβούλευσης των υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Αγοράς (19 Οκτωβρίου 2000). Το έγγραφο μπορεί να μεταφορτωθεί από τη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/indprop/softpaten.htm

Κατά τη διαδικασία της διαβούλευσης εφαρμόστηκε μια προσέγγιση που περιλάμβανε δύο σκέλη. Πρώτον, τέθηκε το βασικό ερώτημα του κατά πόσο ήταν απαραίτητη η ανάληψη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο για την εναρμόνιση, το οποίο στην περίπτωση αυτή επρόκειτο να απαντηθεί καταφατικά και, δεύτερον, ποιο θα ήταν το κατάλληλο επίπεδο για την ανάληψη δράσης γενικά. Στη συνέχεια παρουσιάστηκε σχετικά λεπτομερώς η τρέχουσα κατάσταση της νομολογίας του ΕΓΔΕ και προτάθηκαν επίσης ορισμένα πολύ συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να περιληφθούν σε οποιαδήποτε διαδικασία εναρμόνισης με βάση αυτό περίπου το status quo.

Κατά τη διαδικασία της διαβούλευσης δόθηκαν περίπου 1450 απαντήσεις οι οποίες αναλύθηκαν από αντισυμβαλλόμενη εταιρεία της οποίας η έκθεση δημοσιεύθηκε [9].

[9] http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/indprop/softpatanalyse.htm

Ένα συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί αναμφίβολα από τις απαντήσεις είναι ότι υπάρχει ένα σαφές αίτημα για ανάληψη δράσης. Η παρούσα ασάφεια όσον αφορά τα όρια της δυνατότητας κατοχύρωσης θεωρείται ότι επιδρά πολύ αρνητικά στην βιομηχανία. Ωστόσο ως προς το είδος της δράσης ακριβώς που θα πρέπει να αναληφθεί υπάρχει σαφής διάσταση απόψεων μεταξύ εκείνων που επιθυμούν την επιβολή αυστηρών ορίων στα σχετικά με το λογισμικό διπλώματα ευρεσιτεχνίας (ή πλήρους απαγόρευσής τους) και εκείνων που υποστηρίζουν την εναρμόνιση στο επίπεδο λίγο πολύ του status quo όπως αυτό καθορίστηκε από την τρέχουσα πρακτική και τη νομολογία του ΕΓΔΕ.

Στις μεμονωμένες απαντήσεις κυριάρχησαν οι υποστηρικτές του λογισμικού ανοικτής πηγής των οποίων οι απόψεις κυμαίνονταν από το να μην επιθυμούν κανένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για λογισμικό έως την «επίσημη» θέση της Eurolinux Alliance η οποία αντιτάσσεται στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για λογισμικό που εκτελείται σε υπολογιστές γενικής χρήσης. Από την άλλη πλευρά, οι απαντήσεις που γενικά υποστήριζαν την προσέγγιση του εγγράφου διαβούλευσης προέρχονταν κυρίως από περιφερειακές ή κλαδικές οργανώσεις που αντιπροσώπευαν μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων κάθε μεγέθους, όπως από τη UNICE, την Ένωση Βιομηχανικών και Εργοδοτικών Συνομοσπονδιών της Ευρώπης, την EICTA, την Ευρωπαϊκή Ένωση Βιομηχανιών των Τεχνολογιών των Πληροφοριών και των Επικοινωνιών και από την Ευρωπαϊκή Ένωση Υπηρεσιών ΤΠ. Υπήρχαν επίσης μεμονωμένοι μεγάλοι οργανισμοί, άλλες βιομηχανικές ενώσεις και ασχολούμενοι επαγγελματικά με τον κλάδο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Έτσι, παρόλο που οι απαντήσεις στην κατηγορία αυτή αριθμητικά ήταν λιγότερες από τις απαντήσεις εκείνων που υποστήριζαν την προσέγγιση της ανοικτής πηγής, δεν υπάρχει σχεδόν αμφιβολία ότι, εάν σταθμίσουμε την οικονομική βαρύτητα λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των θέσεων απασχόλησης και το ύψος των απαιτούμενων επενδύσεων, η ζυγαριά κλίνει υπέρ της εναρμόνισης σύμφωνα με τις προτάσεις του εγγράφου διαβούλευσης.

Η Γενική Διεύθυνση της Επιτροπής για τις Επιχειρήσεις παρήγγειλε επίσης την εκπόνηση μελέτης ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) [10]. Η μελέτη αυτή είχε ως στόχο να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο οι ΜΜΕ που ασχολούνται με την ανάπτυξη λογισμικού διαχειρίζονται τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ένας από τους βασικούς στόχους ήταν η έκδοση μιας μπροσούρας για τη βελτίωση της ενημέρωσης των ΜΜΕ σχετικά με τις διάφορες μεθόδους προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας καθώς και για την ενημέρωσή τους σχετικά με τις εν λόγω μορφές προστασίας. Η έρευνα ήταν κυρίως έρευνα γραφείου αλλά συμπληρώθηκε με ένα ερωτηματολόγιο για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ λογισμικού που επιλέχθηκαν από διάφορες πηγές. Στα ερωτηματολόγια που διανεμήθηκαν απάντησαν 12 ΜΜΕ. Ρωτήθηκαν επίσης ορισμένες μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις λογισμικού καθώς και μια ομάδα δημόσιων ερευνητικών οργανισμών.

[10] «Patent protection of computer programmes» (Σύμβαση αριθ. INNO-99-04). Η έκθεση μπορεί να μεταφορτωθεί από τη διεύθυνση ftp://ftp.ipr-helpdesk.org/softstudy.pdf. Ένα συμπληρωματικός οδηγός για την προστασία του λογισμικού για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορεί επίσης να μεταφορτωθεί από τον ακόλουθο σύνδεσμο: ftp://ftp.ipr-helpdesk.org/software.pdf

Από τις ΜΜΕ που απάντησαν διαπιστώθηκε ένα γενικά χαμηλό επίπεδο ενημέρωσης σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ως μέσο προστασίας των προϊόντων τους. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας θεωρούνται ως κάτι σύνθετο, δαπανηρό και δύσκολο να εφαρμοστεί από μικρούς φορείς και, γι' αυτό, όχι τόσο πολύτιμο όσο τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή τα άτυπα μέσα προστασίας. Υπήρχε επίσης σχετική άγνοια όσον αφορά τις δυνατότητες χρήσης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ως πηγής τεχνικών πληροφοριών. Τα αποτελέσματα αυτά φανερώνουν την ανάγκη αύξησης της ενημέρωσης των ΜΜΕ και αποτελούν ιδίως πρόκληση για τους επαγγελματίες και για τους αρμόδιους διαχείρισης των διάφορων συστημάτων.

Η Επιτροπή αξιολόγησε το ζήτημα του κατά πόσο η εκτεταμένη εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσον αφορά τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή θα πρέπει να λάβει υπόψη της τον πιθανό αντίκτυπο της πρότασης στην καινοτομία και στον ανταγωνισμό, τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς, καθώς και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού εμπορίου. Επιπλέον εκτίμησε τον αντίκτυπο στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στη δημιουργία και διάδοση λογισμικού ελεύθερης/ανοικτής πηγής. Για το σκοπό αυτό ιδίως έλαβε υπόψη τα πορίσματα μιας μελέτης σχετικά με τον οικονομικό αντίκτυπο της δυνατότητας κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών καθώς και τα πορίσματα άλλων καίριων οικονομικών μελετών [11]. Για τον καθορισμό των όρων κατοχυρωσιμότητας η Επιτροπή εξέτασε με ιδιαίτερη προσοχή την πρακτική που εφαρμόζουν οι βασικοί εμπορικοί εταίροι της, ιδίως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία. Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκε η χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για επιχειρηματικές μεθόδους που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στις Ηνωμένες Πολιτείες και ειδικότερα εκείνων των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που έχουν εφαρμογές στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για επιχειρηματικές μεθόδους έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων στις βιομηχανικές χώρες.

[11] «The Economic Impact of Patentability of Computer Programs» (το κείμενο μπορεί να μεταφορτωθεί από τη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/indprop/studyintro.htm ). Η μελέτη διενεργήθηκε από το Ινστιτούτο Πνευματικής Ιδιοκτησίας στο Λονδίνο για λογαριασμό της Επιτροπής και έλαβε την οριστική της μορφή το Μάρτιο του 2000.

Διεθνης ανταγωνισμοσ: Το Νομικο Καθεστωσ στις ΗΠΑ και Στην Ιαπωνία

Για τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού όσον αφορά τους όρους προστασίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ θα μπορούσε να θεωρηθεί επιθυμητή η διεύρυνση του πεδίου προστασίας και η μεγαλύτερη ευθυγράμμιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε αυτόν τον τομέα με τη νομοθεσία των ΗΠΑ. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ιδίως την παροχή της δυνατότητας κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας επιχειρηματικών μεθόδων (business methods) που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

Η διαφορά μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης και μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας είναι ότι στην Ευρώπη η εφεύρεση πρέπει να παρουσιάζει μια τεχνική συμβολή. Στην Ιαπωνία υπάρχει ένα δόγμα το οποίο παραδοσιακά ερμηνεύεται με παρόμοιο τρόπο, δηλαδή η εφεύρεση πρέπει να είναι μια πολύ προηγμένη δημιουργία τεχνικών ιδεών η οποία να εφαρμόζει ένα φυσικό νόμο. Στις ΗΠΑ η εφεύρεση πρέπει απλώς να είναι στον τομέα της τεχνολογίας και δεν απαιτείται καμία τεχνική συμβολή. Το γεγονός και μόνο ότι η εφεύρεση χρησιμοποιεί υπολογιστή ή λογισμικό την κατατάσσει στον τομέα της τεχνολογίας εάν επίσης παρέχει ένα «χρήσιμο, συγκεκριμένο και απτό αποτέλεσμα». Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν απαιτούν να παρουσιάζει η εφεύρεση μια τεχνική συμβολή σημαίνει ότι οι περιορισμοί στη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας επιχειρηματικών μεθόδων (πέρα από την απαίτηση οι μέθοδοι να είναι νεωτερικές και να περιλαμβάνουν εφευρετική δραστηριότητα) είναι αμελητέοι. [12].

[12] Ως αποτέλεσμα της απόφασης του Ομοσπονδιακού Εφετείου των ΗΠΑ, της 23ης Ιουλίου 1998, στην υπόθεση State Street State Street Bank & Trust Co. κατά Signature Financial Group, Inc., 149 F.3d 1368, οι αιτήσεις κατοχύρωσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για επιχειρηματικές μεθόδους έχουν πολλαπλασιαστεί πάρα πολύ.

Ο αντικτυποσ τησ δυνατοτητασ κατοχυρωσησ με διπλωμα ευρεσιτεχνιασ των σχετικων με το λογισμικο εφευρεσεων στην καινοτομια, στον ανταγωνισμο και στισ επιχειρησεισ

Η μελέτη που προαναφέρεται (βλέπε υποσημείωση 11) εξετάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αντιπροσωπευτική περίπτωση. Συνάγει ότι «η δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων σχετικών με προγράμματα υπολογιστών βοήθησε να αναπτυχθούν οι βιομηχανίες που ασχολούνται με προγράμματα υπολογιστών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως να εξελιχθούν ΜΜΕ και ανεξάρτητοι φορείς ανάπτυξης λογισμικού σε μεγάλες ακόμη και σε πολύ μεγάλες επιχειρήσεις» [13]. Στην Ευρώπη επίσης αυξάνεται διαρκώς, αν και παραμένει σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, η χρήση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας από ανεξάρτητους φορείς ανάπτυξης λογισμικού για την εξεύρεση κεφαλαίων ή για την εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης [14]. Η κυριότερη μορφή προστασίας που έδωσε τη δυνατότητα στη βιομηχανία λογισμικού να αναπτυχθεί είναι η νομοθεσία περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

[13] Βλέπε μελέτη, σ. 5.

[14] Ό.π., σ. 3.

Ωστόσο η μελέτη εντοπίζει επίσης σαφώς ορισμένα ανησυχητικά σημάδια σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στις ΗΠΑ. Αφορούν, πρώτον, τη χορήγηση των λεγόμενων «σαφώς άκυρων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας» (ιδίως για το ηλεκτρονικό εμπόριο), δηλαδή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που χορηγούνται για εφευρέσεις που είτε δεν είναι καινούργιες είτε απουσιάζει από αυτές εκ πρώτης όψεως η εφευρετική δραστηριότητα. Δεύτερον, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή μπορεί να ενισχύσουν τη θέση των μεγάλων επιχειρήσεων στην αγορά. Και, τρίτον, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για καινοτομίες με σταδιακή πορεία, που αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα της βιομηχανίας λογισμικού, συνεπάγονται οικονομικό κόστος για την εξεύρεση των κατόχων των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και για τη διαπραγμάτευση των απαραίτητων αδειών εκμετάλλευσης. Ωστόσο η μελέτη αναγνωρίζει ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι οι επιφυλάξεις αυτές υπερισχύουν των θετικών αποτελεσμάτων της κατοχυρωσιμότητας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στις ΗΠΑ. Με σκοπό να τονίσει ότι η Ευρώπη μπορεί να είναι περισσότερο σε θέση από τις ΗΠΑ να αποφύγει τις αρνητικές επιπτώσεις η μελέτη αναφέρει: «το ισχυρό μας σημείο είναι ότι διαθέτουμε διαδικασίες ένστασης πέρα από την ευχέρεια να υποβάλλουμε παρατηρήσεις σχετικά με την κατοχυρωσιμότητα εφευρέσεων στο ΕΓΔΕ, χωρίς το κόστος των διαδικασιών ένστασης». Αυτά είναι σπουδαία μέσα έννομης προστασίας που εξασφαλίζουν την ποιότητα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και τα οποία δεν διαθέτουν οι ΗΠΑ.

Επιπλέον, η μελέτη τονίζει ότι στην Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσουμε την εφαρμογή ορθών προτύπων εξέτασης, ιδίως της εφευρετικής δραστηριότητας, για να αποτρέψουμε την έκδοση άκυρων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας [15]. Θα πρέπει να προστεθεί ότι η ποιότητα της εξέτασης που διενεργεί ιδίως το ΕΓΔΕ είναι γενικώς παραδεκτή. Τέλος, η μελέτη δεν βρίσκει «κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι ανεξάρτητοι ευρωπαϊκοί φορείς ανάπτυξης λογισμικού έχουν θιγεί αδικαιολόγητα από τις θέσεις των μεγάλων επιχειρήσεων ή και άλλων φορέων ανάπτυξης λογισμικού όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας » [16].

[15] Ό.π., σ. 5 και εξής.

[16] Ό.π., σ. 3.

Η μελέτη εντοπίζει ως πιθανή επιλογή για το πεδίο εφαρμογής της εναρμόνισης τη «διατήρηση του status quo (όπως έχει καθοριστεί από τη νομολογία του ΕΓΔΕ), εφόσον αρθεί η εξαίρεση για τα «προγράμματα υπολογιστών» «καθ' αυτά». Κάτι τέτοιο, θεωρούν οι συντάκτες της μελέτης, θα είχε μόνο μια σημαντική συνέπεια, ότι θα είναι λιγότερο πιθανό να θεωρούν οι ΜΜΕ και οι ανεξάρτητοι φορείς ανάπτυξης λογισμικού τις σχετικές με προγράμματα υπολογιστών εφευρέσεις ως μη κατοχυρώσιμες με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.» [17] Από την άλλη πλευρά, «καμία κίνηση ενίσχυσης της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στη βιομηχανία λογισμικού δεν μπορεί να αξιώσει ότι στηρίζεται σε στέρεα οικονομικά στοιχεία» [18].

[17] Ό.π., σ. 8.

[18] Ό.π., σ. 36.

Το τρεχον νομικο καθεστωσ οσον αφορα το αρθρο 52, παραγραφοι 1 και 2, τησ σεδε

Η βασική προϋπόθεση του «τεχνικού χαρακτήρα»

Σύμφωνα με τις γενικές προϋποθέσεις, πβ. άρθρο 52, παράγραφοι 1-3, της ΣΕΔΕ, οι οποίες αναπαράγονται κατ' ουσία στη νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των κρατών μελών, όλες οι κατοχυρώσιμες με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεις πρέπει να είναι νέες, να περιλαμβάνουν εφευρετική δραστηριότητα και να μπορούν να εφαρμοστούν βιομηχανικά, πβ. άρθρο 52, παράγραφος 1.

Βάσει του άρθρου 52, παράγραφος 2, της ΣΕΔΕ, τα προγράμματα υπολογιστών «καθ' αυτά» δεν ορίζονται ως εφευρέσεις και επομένως εξαιρούνται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Το συμβούλιο προσφυγών του ΕΓΔΕ υποστηρίζει ότι το βασικό στοιχείο για όλες τις εφευρέσεις είναι να έχουν τεχνικό χαρακτήρα. Ομοίως, το άρθρο 27, παράγραφος 1, της συμφωνίας TRIPS επιβεβαιώνει ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας εκδίδονται για εφευρέσεις σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας. Κατά συνέπεια, το συμβούλιο προσφυγών του ΕΓΔΕ και δικαστήρια των κρατών μελών έχουν υποστηρίξει ότι οι εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή μπορούν να θεωρούνται κατοχυρώσιμες όταν έχουν τεχνικό χαρακτήρα, δηλαδή εμπίπτουν σε ένα τομέα της τεχνολογίας. Οι εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή και πληρούν αυτόν τον όρο δεν θεωρείται ότι εμπίπτουν στην εξαίρεση του άρθρου 52, παράγραφος 2, επειδή δεν θεωρείται ότι σχετίζονται με προγράμματα υπολογιστών «καθ' αυτά». Στην πραγματικότητα, η εξαίρεση ερμηνεύτηκε από το συμβούλιο προσφυγών του ΕΓΔΕ ως εξαίρεση που αφορά εκείνες τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή οι οποίες δεν έχουν τεχνικό χαρακτήρα [19].

[19] Computer program product I and II, T1173/97 της 1.7.1998, 1999 ΕΕ EPO [609] και T0935/97 της 4.2.1999, [1999] R.P.C. 861. Η επιχειρηματολογία και στις δύο υποθέσεις είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοια.

Όσον αφορά το ποιες εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή μπορούν να θεωρηθούν ότι έχουν «τεχνικό χαρακτήρα», το συμπέρασμα που συνάγεται από την πρόσφατη υπόθεση Controlling pension benefits system [20] είναι ότι όλα τα προγράμματα όταν εκτελούνται σε υπολογιστή είναι εξ ορισμού τεχνικά (διότι ο υπολογιστής είναι μηχανή) και επομένως ξεπερνούν το βασικό εμπόδιο για να χαρακτηριστούν «εφεύρεση».

[20] Controlling pension benefits system/PBS T-0931/1995 απόφαση με ημερομηνία 8.09.2000

Παρόμοιες εκτιμήσεις έχουν εφαρμοστεί από το συμβούλιο προσφυγών του ΕΓΔΕ για άλλα στοιχεία του άρθρου 52, παράγραφος 2, που εξαιρούνται «καθ' αυτά», για παράδειγμα, για τις «μεθόδους άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας», για την «παρουσίαση πληροφοριών» ή για τις «αισθητικές δημιουργίες». Αυτό σημαίνει ότι οι εφευρέσεις που συνδέονται με ένα από τα προαναφερόμενα στοιχεία θεωρείται επίσης ότι είναι κατοχυρώσιμες όταν έχουν τεχνικό χαρακτήρα.

Όσον αφορά την παρουσίαση της εφεύρεσης στις διεκδικήσεις ευρεσιτεχνίας, το συμβούλιο υποστήριξε, στην υπόθεση Computer program product I & II [21], ότι εφόσον ένα πρόγραμμα εγγεγραμμένο σε κάποιο μέσο έχει τη δυνατότητα να παράγει τεχνικό αποτέλεσμα όταν φορτώνεται και εκτελείται σε υπολογιστή, δεν θα πρέπει να εξαιρείται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης, όταν προβάλλεται διεκδίκηση ευρεσιτεχνίας για ένα τέτοιο πρόγραμμα καθ' αυτό. Η ερμηνεία που δόθηκε είναι ότι θα πρέπει να επιτρέπεται να διεκδικηθεί ευρεσιτεχνία για ένα πρόγραμμα καθ' αυτό ή για ένα πρόγραμμα ως εγγραφή σε ένα μέσο ή υπό μορφήν σήματος (δηλαδή αποθηκευμένο ως αρχείο σε δίσκο ή διαβιβαζόμενο μέσω του Διαδικτύου).

[21] Παραπάνω. Βλέπε επίσης υπόθεση T1002/92 στην οποία το συμβούλιο προσφυγών του ΕΓΔΕ άσκησε την κριτική αυτή για πρώτη φορά.

Ο ρόλος των αλγορίθμων

Ο όρος «αλγόριθμος» υπό την ευρύτερη έννοιά του σημαίνει μια διαδοχή λογικών βημάτων που απαιτούνται για την επίλυση συγκεκριμένου προβλήματος. Στο πλαίσιο αυτό μπορεί σαφώς να περιλαμβάνει τεχνικές και μη τεχνικές διαδικασίες.

Η ύπαρξη και μόνο ενός αλγορίθμου δεν συνιστά εφαρμόσιμο κριτήριο για τη διάκριση μεταξύ κατοχυρώσιμου και μη κατοχυρώσιμου αντικειμένου. Ένας αλγόριθμος μπορεί να βρίσκεται στη βάση είτε μιας εφεύρεσης που εφαρμόζεται σε υπολογιστή είτε μιας εφεύρεσης που σχετίζεται με ένα συμβατικό (μηχανικό, ηλεκτρικό, κτλ.) μηχάνημα είτε της διαδικασίας που επιτελεί το εν λόγω μηχάνημα. Η μόνη διαφορά είναι ότι ένα πρόγραμμα υπολογιστή εκτελείται με εντολές που δίνονται στον υπολογιστή και ένα συμβατικό μηχάνημα τίθεται σε λειτουργία από τα (μηχανικά, ηλεκτρικά κτλ.) μέρη του.

Ένας αφηρημένος αλγόριθμος μπορεί να οριστεί με καθαρά λογικούς όρους χωρίς κανένα υλικό σημείο αναφοράς. Ένας τέτοιος αλγόριθμος είναι δυνατόν να έχει πρακτική εφαρμογή σε πολλές διαφορετικές λειτουργίες σε εμφανώς ασύνδετους μεταξύ τους τομείς και να επιφέρει διαφορετικά αποτελέσματα. Επομένως, ένας αλγόριθμος που εκλαμβάνεται ως θεωρητική έννοια, διαχωρισμένη από το πλαίσιο ενός υλικού περιβάλλοντος, και για τον οποίο δεν μπορούν συνεπώς να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις εφαρμογές του, είναι εγγενώς μη τεχνικός και επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφεύρεση.

Συνέπεια των παραπάνω είναι ότι ένας αφηρημένος αλγόριθμος αυτούσιος δεν μπορεί να μονοπωληθεί. Οι συνήθεις κανόνες της κατοχυρωσιμότητας σημαίνουν ότι η διεκδίκηση ευρεσιτεχνίας για μια εφεύρεση η οποία στηρίζεται σε ένα συγκεκριμένο αλγόριθμο δεν μπορεί να επεκταθεί σε άλλες εφαρμογές του συγκεκριμένου αλγορίθμου.

Η προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και η προστασία με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αλληλοσυμπληρώνονται

Ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προστατεύει μια εφεύρεση έτσι όπως οροθετείται από τις διεκδικήσεις ευρεσιτεχνίας οι οποίες ορίζουν την έκταση της προστασίας [22]. Επομένως, ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας για μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή έχει το δικαίωμα να εμποδίσει τρίτα μέρη να χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε λογισμικό εφαρμόζει την εφεύρεσή του (όπως ορίζεται από τις διεκδικήσεις ευρεσιτεχνίας). Η αρχή αυτή ισχύει ακόμη και εάν μπορούν να βρεθούν πολλοί τρόποι για να γίνει κάτι τέτοιο χρησιμοποιώντας προγράμματα των οποίων ο κωδικός πηγής ή στόχου είναι διαφορετικός και τα οποία μπορεί να προστατεύονται παράλληλα από ανεξάρτητα μεταξύ τους δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας τα οποία δεν παραβιάζονται αμοιβαίως [23].

[22] Οι διεκδικήσεις πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της περιγραφής και των σχεδίων που αφορούν την εφεύρεση. Πβ., π.χ., άρθρο 69, παράγραφος 1, της ΣΕΔΕ.

[23] Η έκφραση αυτή από μόνη της δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δημοσιοποίηση της αντίστοιχης εφεύρεσης. βλέπε π.χ. EPO Guidelines for Substantive Examination, C-II, 4.14a.

Από την άλλη πλευρά, για τους σκοπούς της οδηγίας 91/250/ΕΟΚ σχετικά με τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών [24], η προστασία με την κατοχύρωση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας παρέχεται στη συγκεκριμένη και κάθε μορφής έκφραση ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, ενώ οι ιδέες και οι αρχές στις οποίες βασίζεται οποιοδήποτε στοιχείο προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, περιλαμβανομένων και εκείνων στις οποίες βασίζονται τα συστήματα διασύνδεσής του, δεν προστατεύονται. Παρέχεται προστασία με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή όταν η μορφή της έκφρασής του είναι πρωτότυπη με την έννοια ότι είναι αποτέλεσμα προσωπικής πνευματικής εργασίας του δημιουργού του. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι υφίστανται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για κάθε μορφή έκφρασης του κωδικού πηγής ή του κωδικού στόχου αλλά δεν υφίστανται τέτοια δικαιώματα για τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες βασίζεται ο κωδικός πηγής ή ο κωδικός στόχου ενός προγράμματος. Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας απαγορεύουν την ουσιαστική αντιγραφή του κωδικού πηγής ή του κωδικού στόχου αλλά δεν εμποδίζουν τους πολυάριθμους εναλλακτικούς τρόπους να εκφραστούν οι ίδιες ιδέες και οι ίδιες αρχές σε διαφορετικούς κωδικούς πηγής ή κωδικούς στόχου. Επίσης δεν εξασφαλίζουν προστασία από την ανάπτυξη ενός ταυτόσημου ή κατ' ουσίαν ταυτόσημου προγράμματος όταν ο δημιουργός του δεν γνωρίζει ότι υφίστανται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ήδη.

[24] Η νομοθεσία που αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, έτσι όπως εφαρμόζεται στα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, εναρμονίστηκε σε κοινοτικό επίπεδο με τη θέσπιση αυτής της οδηγίας, της οδηγίας του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 1991 για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (91/250/EΟΚ), [17.5.1991] ΕΕ L 122, στη σ. 42. Βλέπε έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή και τα αποτελέσματα της οδηγίας 91/250/EΟΚ, COM(2000) 199 τελικό της 10.4.2000.

Επομένως η έννομη προστασία μπορεί να παρέχεται συμπληρωματικά για το ίδιο πρόγραμμα τόσο από τη νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσο και από την νομοθεσία περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η προστασία μπορεί να είναι αθροιστική με την έννοια ότι μια πράξη που συνεπάγεται εκμετάλλευση ενός συγκεκριμένου προγράμματος μπορεί να παραβιάζει τόσο τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τον κωδικό όσο και το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του οποίου οι διεκδικήσεις καλύπτουν επίσης τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες βασίζεται το πρόγραμμα.

Η οδηγία 91/250/EΟΚ περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις (άρθρα 5 και 6) προκειμένου να μην παραβιάζονται τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή από την εκτέλεση ορισμένων πράξεων υπό ορισμένες συνθήκες οι οποίες εάν εξέλιπαν οι πράξεις αυτές θα αποτελούσαν παραβίαση. Οι εξαιρέσεις αυτές περιλαμβάνουν πράξεις οι οποίες γίνονται με σκοπό να μελετηθούν οι ιδέες και οι αρχές στις οποίες βασίζεται το πρόγραμμα και την αναπαραγωγή ή τη μετάφραση του κώδικα, εάν είναι απαραίτητη για τη διαλειτουργικότητα ενός ανεξάρτητα δημιουργηθέντος προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή. Ορίζεται επίσης ότι δεν μπορεί να εμποδιστεί η δημιουργία εφεδρικού αντιγράφου από νόμιμο χρήστη του προγράμματος.

Οι διατάξεις αυτές είναι αιτιολογημένες και απαραίτητες στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επειδή τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εμποδίζουν με αποκλειστικό τρόπο τη δημιουργία αντιγράφων ενός προστατευόμενου έργου. Όλες οι πράξεις που προαναφέρθηκαν προϋποθέτουν τη δημιουργία αντιγράφου και γι' αυτό θα παραβίαζαν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας του έργου εάν δεν υπήρχαν οι εξαιρέσεις. Από την άλλη πλευρά, οι νομοθεσίες περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των κρατών μελών, παρόλο που δεν είναι πλήρως εναρμονισμένες, γενικά δεν αφορούν πράξεις που γίνονται ιδιωτικά και για μη εμπορικούς σκοπούς ή πράξεις που γίνονται για πειραματικούς σκοπούς και αφορούν το αντικείμενο της εφεύρεσης. Ούτε είναι πιθανό να ερμηνευτεί ως παραβίαση η δημιουργία εφεδρικού αντιγράφου στο πλαίσιο εξουσιοδοτημένης εκμετάλλευσης ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας που καλύπτει ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή ή την εκτέλεση ενός προγράμματος.

Επομένως, λόγω των διαφορών που υπάρχουν όσον αφορά το αντικείμενο της προστασίας μεταξύ της νομοθεσίας περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και της νομοθεσίας περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και λόγω της φύσης των επιτρεπόμενων εξαιρέσεων, η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο καλύπτει μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή δεν θα πρέπει να θίγει τις ελευθερίες που παρέχονται από τη νομοθεσία περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σε φορείς ανάπτυξης λογισμικού σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 91/250/EΟΚ. Επιπλέον, όσον αφορά την ανάπτυξη διαλειτουργικών προγραμμάτων, η απαίτηση για κάθε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας να περιλαμβάνει δυνατότητα δημοσιοποίησης θα διευκόλυνε το έργο ενός ατόμου που προσπαθεί να προσαρμόσει ένα πρόγραμμα σε ένα άλλο το οποίο προϋπάρχει και περιλαμβάνει χαρακτηριστικά κατοχυρωμένα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (στη νομοθεσία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν υπάρχει κάτι ανάλογο με την απαίτηση δημοσιοποίησης). Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι εάν τα δικαιώματα που παρέχει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ασκούνται καταχρηστικά, μπορεί να προβλεφθεί υποχρεωτική εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης για την αντιμετώπιση της κατάχρησης καθώς και ενδεχόμενη προσφυγή στη νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Η αιτιολογική σκέψη 18 και το άρθρο 6 κάνουν ειδική αναφορά, μεταξύ άλλων, στις διατάξεις σχετικά με την αντίστροφη μεταγλώττιση και τη διαλειτουργικότητα της οδηγίας 91/250/ΕΟΚ.

Η αναγκαιοτητα αναληψησ κοινοτικησ δρασησ για την εναρμονιση των εθνικων νομοθεσιων και η νομικη τησ βαση

Τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας χορηγούνται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, έτσι προβλέπεται ένα ενιαίο σύνολο κανόνων στο πλαίσιο μιας κεντρικής διαδικασίας, σύμφωνα με τους οποίους, από τη στιγμή που χορηγούνται τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, υπόκεινται στην εθνική νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας κάθε χώρας για την οποία ισχύουν. Επιπλέον, οι βασικοί εθνικοί νόμοι σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι κατ' αρχήν ενιαίοι τόσο μεταξύ τους όσο και με τις διατάξεις της Σύμβασης για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας αλλά η λεπτομερής ερμηνεία τους - όσον αφορά την ισχύ ενός ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή ενός εθνικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας - είναι αποκλειστικό δικαίωμα των δικαστηρίων. Παρόλο που τα εθνικά δικαστήρια αναγνωρίζουν βαρύτητα στις αποφάσεις των οργάνων προσφυγής του ΕΓΔΕ (και στις αποφάσεις των δικαστηρίων άλλων κρατών μελών), δεν δεσμεύονται να τις ακολουθούν και, όταν υπάρχει άμεση σύγκρουση, δεν έχουν ενδεχομένως άλλη επιλογή παρά να εφαρμόσουν δεσμευτικά νομικά προηγούμενα, σύμφωνα με την οικεία νομική παράδοση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει, και έχει οδηγήσει στην πράξη, σε διαφορετικές ερμηνείες της Σύμβασης για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας και συνεπώς του πεδίου εφαρμογής της προστασίας που παρέχεται σε ορισμένες κατηγορίες εφευρέσεων.

Το μεγαλύτερο μέρος της εθνικής νομολογίας στον τομέα των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή έχει αναπτυχθεί από τα δικαστήρια δύο μόνο κρατών μελών, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι ακόμη και αυτά τα δύο κράτη έλαβαν διαφορετικές αποφάσεις σχετικά με σημαντικά ζητήματα που αφορούν τις προϋποθέσεις για την απόκτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας (ορισμός κατοχυρώσιμου υλικού). Αυτό υποδηλώνει σαφώς ότι, εάν δεν υπάρξουν μέτρα εναρμόνισης, τα δικαστήρια άλλων κρατών μελών μπορεί να καταλήξουν σε εξαιρετικά αποκλίνουσες θέσεις εάν και όταν επιληφθούν υποθέσεων σε αυτόν τον τομέα και χρειαστεί να εκδώσουν αποφάσεις. Επομένως, σε περίπτωση δικαστικής διαφοράς, υπάρχει ανασφάλεια δικαίου για τους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και για το ευρύ κοινό που μπορεί να χρησιμοποιεί κατοχυρώσιμο υλικό όσον αφορά την υποστήριξη διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που έχουν χορηγηθεί σε αυτόν τον τομέα.

Επιπλέον, η ύπαρξη ανασφάλειας και αποκλίσεων στην έννομη προστασία μπορεί να έχει πραγματική και αρνητική επίδραση στις επενδυτικές αποφάσεις και στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών στην εσωτερική αγορά. Προφανέστερο παράδειγμα αυτής της κατάστασης είναι η περίπτωση ενός προϊόντος που θεωρείται κατοχυρώσιμο σύμφωνα με τη νομολογία ενός κράτους μέλους και μη κατοχυρώσιμο σύμφωνα με τη νομολογία ενός άλλου. Το ανταγωνιστικό περιβάλλον για τα καινοτομικά προϊόντα σε μια τέτοια κατάσταση θα είναι ριζικά διαφορετικό ανάλογα με το εάν προστατεύονται ή όχι, ενώ αντίγραφα χωρίς άδεια εκμετάλλευσης δεν θα πρέπει να περνούν τα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας από κράτη μέλη στα οποία δεν παρέχεται προστασία προς κράτη μέλη στα οποία παρέχεται. Είναι επίσης πιθανό ο βαθμός ασφάλειας σχετικά με το πόση προστασία παρέχεται από τα τοπικά δικαστήρια σε εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή να επηρεάσει τις επιχειρήσεις κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την επιλογή του τόπου των εγκαταστάσεων ανάπτυξης ή την είσοδο σε νέες αγορές.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνούμε ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας μπορούν να κατοχυρωθούν και αποκλειστικά μέσω της εθνικής οδού, χωρίς τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Τα προαναφερόμενα επιχειρήματα σχετικά με τις αποκλίσεις μεταξύ εθνικών νομοθεσιών ισχύουν επίσης σε αυτές τις καταστάσεις αλλά υπάρχει ο πρόσθετος παράγοντας ότι η επεξεργασία των αιτήσεων και η κατοχύρωση των ευρεσιτεχνιών γίνονται αποκλειστικά βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Έτσι, ακόμη και ο ενοποιητικός παράγοντας του ΕΓΔΕ ως ενιαίας αρχής χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας απουσιάζει, με συνέπεια μέλη της ίδιας ευρεσιτεχνικής «οικογένειας» σε διάφορες χώρες (δηλαδή, διπλώματα ευρεσιτεχνίας που συνδέονται όλα με την ίδια εφεύρεση και προέρχονται από μια και μόνο αρχική εφαρμογή) να εκδίδονται από την αρχή με πολύ διαφορετικά πεδία εφαρμογής της προστασίας.

Όσο για τις διαφορές ειδικά μεταξύ της νομολογίας των δικαστηρίων του Ηνωμένου Βασιλείου και της νομολογίας του συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ, αυτές αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται η νομοθεσία σε σχέση με τις εξαιρούμενες κατηγορίες. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ηνωμένου Βασιλείου (σε αντίθεση με τη νομολογία του ΕΓΔΕ) μια εφεύρεση σχετική με πρόγραμμα υπολογιστή που δεν συνιστά τίποτε περισσότερο από, παραδείγματος χάριν, μέθοδο άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας ή πνευματική δραστηριότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ακόμη και αν παρουσιάζει τεχνική συμβολή (σύμφωνα με τους όρους της παρούσας οδηγίας). Αυτό συνάγεται από τις υποθέσεις Merrill Lynch [25], για τις επιχειρηματικές μεθόδους, και Raytheon Co's Application [26], για τις πνευματικές δραστηριότητες.

[25] [1989] RPC 569.

[26] [1993] RPC 427, μέχρι σήμερα επιβεβαιώνει την Wang Laboratories Inc's Application [1991] RPC 463.

Από την άλλη πλευρά, είχε θεωρηθεί ότι η γερμανική νομολογία δεν απέκλειε τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μεθόδων άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας που παρουσίαζαν μια τεχνική πτυχή, ακόμη και αν η μοναδική συμβολή της εφεύρεσης δεν ήταν τεχνική [27]. Μια τέτοια ερμηνεία θα άνοιγε το δρόμο για σημαντική επέκταση της δυνατότητας κατοχύρωσης σε αυτόν τον τομέα. Σχετικές υποθέσεις είναι η υπόθεση «Automatic Sales Control» [28] και η υπόθεση Speech Analysis Apparatus [29]. Παρόλο που το Bundesgerichthof αποσαφήνισε πρόσφατα τη θέση του [30] δηλώνοντας ότι η ορθή προσέγγιση είναι η προσέγγιση του συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ και της παρούσας οδηγίας, συγκεκριμένα ότι η τεχνική συμβολή της εφεύρεσης είναι ουσιώδης προϋπόθεση της εφευρετικής δραστηριότητας, το παράδειγμα αυτό δείχνει σαφώς πόσες δυνατότητες δικαστικής ερμηνείας μπορούν να αναπτυχθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να προκύψουν σημαντικές αλλαγές στο πεδίο εφαρμογής της δυνατότητας κατοχύρωσης στο εθνικό επίπεδο.

[27] Πβ. υπ' αυτή την έννοια Nack, Ralph, Sind jetzt computerimplementierte Geschδftsmethoden patentfδhig* - Analyse der Bundesgerichtshof-Entscheidung "Sprachanalyseeinrichtung", [2000] GRUR Int. 853.

[28] [1999] GRUR 1078.

[29] [2000] GRUR 930

[30] Υπόθεση X ZB 16/00 (απόφαση του γερμανικού ανώτατου δικαστηρίου (Bundesgerichthof (BGH)) που εκδόθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2001)

Πέρα από τις διαφορές στην αξιολόγηση των κριτηρίων κατοχυρωσιμότητας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, υπάρχει ανασφάλεια όσον αφορά τη μορφή των διεκδικήσεων ευρεσιτεχνίας που επιτρέπονται. Ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο κινήθηκε με ταχύτητα αναγγέλοντας ότι το γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του θα επέτρεπε τη διεκδίκηση ευρεσιτεχνίας για προϊόντα προγραμμάτων [31] υπό τη μορφή που εγκρίθηκε στις δύο αποφάσεις του συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ Computer program product I and II, και η προσέγγιση αυτή υιοθετήθηκε πρόσφατα επίσης από το γερμανικό δικαστήριο [32], άλλα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει ότι θα πράξουν το ίδιο.

[31] Βλέπε σημείωμα του γραφείου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του Ηνωμένου Βασιλείου με ημερομηνία 19.4.1999 (διατίθεται από τον ιστοχώρο του γραφείου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στη διεύθυνση http://www.patent.gov.uk/patent/notices/practice/computer.htm).

[32] Υπόθεση X ZB 16/00 (παραπάνω). Το BGH απέρριψε προηγούμενη απόφαση του ομοσπονδιακού δικαστηρίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (Bundespatentgericht) στην οποία προβαλλόταν ότι η ευρεσιτεχνική διεκδίκηση για ένα μέσο μόνο με ένα πρόγραμμα υπολογιστή δεν επιτρεπόταν. Με την απόφασή του αυτή το δικαστήριο φαίνεται να δηλώνει εμμέσως ότι εγκρίνει την πρακτική του ΕΓΔΕ που επιτρέπει τη διεκδίκηση ευρεσιτεχνιών για προγράμματα υπολογιστών μόνα τους, εφόσον, όταν συνδεθούν με μια συσκευή υπολογιστή, επιτυγχάνεται τεχνική συμβολή.

Η προσεγγιση που εφαρμοστηκε

Υπό το πρίσμα των συμπερασμάτων της Επιτροπής σχετικά με τον αντίκτυπο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στην καινοτομία και στον ανταγωνισμό και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, η Επιτροπή θεωρεί ότι η οδηγία θα πρέπει να εναρμονίσει την προστασία των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή αποφεύγοντας ταυτόχρονα οποιαδήποτε ξαφνική αλλαγή του νομικού καθεστώτος και ιδίως οποιαδήποτε επέκταση της δυνατότητας κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών «αυτών καθ' αυτά». Σημαντική ρήτρα διασφάλισης αποτελεί το άρθρο 5, το οποίο εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο εντός τριών ετών από την έναρξη ισχύος της οδηγίας σχετικά με τον αντίκτυπο των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στην καινοτομία. Υπό το πρίσμα της πείρας που θα αποκομιστεί από την εφαρμογή της οδηγίας και των εκθέσεων του ειδικού πάνελ, η Επιτροπή μπορεί να εξετάσει την υποβολή προτάσεων για αλλαγές στην οδηγία.

Παρόλο που το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας πρέπει να προσαρμοστεί κατάλληλα ώστε να ανταποκρίνεται στην ανάγκη προστασίας των εφευρέσεων στους νέους τομείς της τεχνολογίας, οι προσαρμογές αυτές θα πρέπει να βασίζονται στις γενικές αρχές της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας έτσι όπως εξελίχθηκαν ιστορικά. Έκφραση των εν λόγω αρχών αποτελεί ιδίως ο κανόνας ότι μια εφεύρεση, προκειμένου να είναι κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, πρέπει να παρουσιάζει μια τεχνική συμβολή στη στάθμη της τεχνικής.

Στο στάδιο αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι η Κοινότητα θα πρέπει, προς το παρόν τουλάχιστον, να μην επεκτείνει άλλο την προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που παρέχεται σε εφευρέσεις οι οποίες εφαρμόζονται σε υπολογιστή, εγκαταλείποντας, για παράδειγμα, την προϋπόθεση της τεχνικής συμβολής. Η εγκατάλειψη αυτής της προϋπόθεσης θα οδηγούσε στην κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας επιχειρηματικών μεθόδων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Η αμερικανική εμπειρία στον τομέα αυτό είναι ακόμη πολύ πρόσφατη και ο αντίκτυπος στην οικονομία γενικότερα και στο ηλεκτρονικό εμπόριο ειδικότερα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για επιχειρηματικές μεθόδους δεν μπορεί ακόμη να αξιολογηθεί επακριβώς. Επιπλέον, γι' αυτό το ζήτημα γίνονται πολλές συζητήσεις στις ΗΠΑ κατά τις οποίες προβάλλονται επιχειρήματα σύμφωνα με τα οποία τέτοια διπλώματα ευρεσιτεχνίας μπορεί να καταστείλουν το ηλεκτρονικό εμπόριο. Μια άλλη εκτίμηση είναι ότι η εναρμόνιση προς αυτή την κατεύθυνση θα δημιουργήσει ουσιαστικά μια σειρά κανόνων για τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή οι οποίοι θα είναι ξεχωριστοί από τις γενικότερες αρχές της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας οι οποίες ανέκαθεν προϋπέθεταν την τεχνική συμβολή για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

Με την κωδικοποίηση της προϋπόθεσης της τεχνικής συμβολής, η οδηγία θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι δεν θα χορηγούνται διπλώματα ευρεσιτεχνίας για επιχειρηματικές μεθόδους «απλώς» ή γενικότερα για κοινωνικές διεργασίες επειδή αυτές δεν ανταποκρίνονται αυστηρά στα κριτήρια, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ανάγκη τεχνικής συμβολής.

Τα προαναφερόμενα θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στην Κοινότητα έχουν θετικό αντίκτυπο στην καινοτομία και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και δεν εμποδίζουν αθέμιτα τον ανταγωνισμό.

Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή έχουν σημασία για όλες τις επιχειρήσεις στον τομέα του λογισμικού, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ. Ωστόσο οι ΜΜΕ συνήθως έχουν μικρή εμπειρία ή δεν έχουν καθόλου εμπειρία του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Γι' αυτό πολλές φορές προτιμούν να στηρίζονται αποκλειστικά στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που παρέχουν προστασία για την έκφραση προγραμμάτων υπολογιστών ως λογοτεχνικών έργων. Προκειμένου να είναι σε θέση οι ΜΜΕ να αξιοποιήσουν πλήρως τις διάφορες δυνατότητες που προσφέρει το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, πρέπει να έχουν εύκολη πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τα μέσα εξασφάλισης προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, σχετικά με τα οφέλη που μπορεί να τους αποφέρει αυτή η προστασία και σχετικά με τους όρους εξασφάλισης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τις δικές τους εφευρέσεις, εκχώρησης αδειών εκμετάλλευσης για τις εφευρέσεις τους και εξασφάλισης αδειών εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας από άλλους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ένας από τους ρόλους των κρατών μελών είναι να εκτιμήσουν εάν η ειδική κατάσταση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον τομέα των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή απαιτεί την ανάληψη ειδικών εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών ιδίως από τα γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας τους.

Η προτεινόμενη κοινοτική δράση ανταποκρίνεται στα κριτήρια επικουρικότητας εφόσον οι στόχοι της δεν μπορούν να επιτευχθούν σε εθνικό επίπεδο. Πράγματι, η νομολογία και οι διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών όσον αφορά τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή αποκλίνουν εδώ και πολλά χρόνια και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι πρακτικές αυτές θα συγκλίνουν εάν δεν αναληφθεί νομοθετική δράση. Επειδή αυτές οι πρακτικές έχουν διασυνοριακό αντίκτυπο, οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την ανάληψη κοινοτικής δράσης.

Τα μέσα της κοινοτικής δράσης είναι επίσης ανάλογα προς τους στόχους της. Η οδηγία περιορίζεται αυστηρά στην παρουσίαση των βασικών κανόνων κατοχυρωσιμότητας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Η γενική νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, δεδομένου ότι αφορά τόσο τη διαδικασία όσο και την ουσία και έτσι όπως έχει ερμηνευτεί από τα εθνικά δικαστήρια, θα εξακολουθήσει να εφαρμόζεται στη μεγαλύτερη δυνατή έκταση και να συμπληρώνει την οδηγία εφόσον δεν αντιβαίνει σε αυτήν.

Η εναρμόνιση και η αύξηση της διαφάνειας αναμένεται να αποτελέσουν κίνητρο για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ιδίως για τις ΜΜΕ να χρησιμοποιήσουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας προκειμένου να αξιοποιήσουν πλήρως τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

Η νομικη βαση της εναρμονισης

Επειδή το μέτρο έχει ως στόχο την επίτευξη της εσωτερικής αγοράς με την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, η Επιτροπή προτείνει το άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚ ως νομική βάση της εναρμόνισης. Το ίδιο άρθρο χρησιμοποιήθηκε ως νομική βάση και σε άλλες οδηγίες που εναρμόνιζαν τις εθνικές νομοθεσίες περί πνευματικής ιδιοκτησίας [33] και, κυρίως, στην πρόσφατη οδηγία 98/44/ΕΚ για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων. Η επιλογή αυτή της νομικής βάσης αναγνωρίστηκε από το Δικαστήριο, στο πλαίσιο των συνθηκών που αφορούν τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, σε διάφορες περιστάσεις [34] και ιδίως σε σχέση με την προαναφερόμενη οδηγία 98/44/ΕΚ σε πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου [35] στην οποία εξετάστηκε διεξοδικά η νομική βάση.

[33] Βλέπε π.χ. οδηγία 89/104/EΟΚ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ αριθ. L 40, 11.2.1989, σ. 1).οδηγία 91/250/EΟΚ για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (ΕΕ αριθ. L 122, 17.5.1991, σ. 42).οδηγία 93/98/EΟΚ για την εναρμόνιση της διάρκειας προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και ορισμένων συγγενών δικαιωμάτων (ΕΕ αριθ. L 290, 24.11.1993, σ. 9) και οδηγία 96/9/EΚ σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων (ΕΕ αριθ. L 77, 27.3.1996, σ. 20).

[34] Βλέπε γνωμοδότηση 1/94, Αρμοδιότητα της Κοινότητας στο να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες για τις υπηρεσίες και προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας [15.11.1994] ΣΝΔ I-5267, και υπόθεση C-350/92 Ισπανία κατά Συμβουλίου [13.7.1995] ΣΝΔ I-1985.

[35] C-377/98. Κάτω Χώρες κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου. Το Δικαστήριο συμπεραίνει (παράγραφοι 18-20):

Ερμηνεια της οδηγιασ κατ' αρθρο

Άρθρο 1

Είναι μια απλή διάταξη, που ορίζει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, η οποία θεσπίζει κανόνες για τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Ο ορισμός της «εφεύρεσης που εφαρμόζεται σε υπολογιστή» δίνεται στο άρθρο 2.

Άρθρο 2

Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι με τον όρο «εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή» νοείται οποιαδήποτε εφεύρεση εφαρμόζεται σε υπολογιστή ή παρόμοια συσκευή και η οποία πραγματοποιείται από πρόγραμμα υπολογιστή. Συνέπεια του ορισμού αυτού είναι ότι ο «νεωτερισμός» οποιασδήποτε εφεύρεσης που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν έγκειται αναγκαστικά σε ένα τεχνικό χαρακτηριστικό. Η χρήση της έκφρασης «εκ πρώτης όψεως» για τα «νεωτερικά χαρακτηριστικά» σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να αποδειχθεί ο νεωτερισμός (για παράδειγμα διεξάγοντας έρευνα) προκειμένου να καθοριστεί εάν η προβαλλόμενη εφεύρεση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ορισμού αυτού. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 11 και στο άρθρο 3 η παρουσία μιας «τεχνικής συμβολής» αξιολογείται όχι σε σχέση με το νεωτερισμό αλλά στο πλαίσιο της εφευρετικής δραστηριότητας. Η πείρα έχει δείξει ότι η προσέγγιση αυτή είναι η απλούστερη που εφαρμόζεται στην πράξη.

«Τεχνική συμβολή» είναι μια συμβολή στη στάθμη της τεχνικής σε έναν τεχνικό τομέα η οποία δεν είναι αυτονόητη για κάποιον ειδικευμένο επαγγελματία του τομέα.

Άρθρο 3

Το άρθρο 3, στο πλαίσιο της αιτιολογικής σκέψης 6, αναπαράγει το άρθρο 27, παράγραφος 1, της συμφωνίας TRIPS, σύμφωνα με την οποία χορηγούνται διπλώματα ευρεσιτεχνίας για κάθε είδους εφεύρεση, είτε αυτή είναι προϊόν είτε διαδικασία, σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας, εφόσον πρόκειται για κάτι νέο, που περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα και μπορεί να έχει βιομηχανική εφαρμογή. Μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή ορίζεται ως εφεύρεση που εμπίπτει σε τομέα της τεχνολογίας. Ωστόσο ένας αλγόριθμος που ορίζεται χωρίς αναφορά σε υλικό περιβάλλον δεν ανταποκρίνεται στον ορισμό της «εφεύρεσης που εφαρμόζεται σε υπολογιστή» και δεν εμπίπτει σε τομέα της τεχνολογίας.

Άρθρο 4

Το άρθρο 4, παράγραφος 1, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να προστατεύουν τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή όπως όλες τις άλλες εφευρέσεις, εφόσον υπάρχουν οι βασικές προϋποθέσεις του νεωτερισμού, της εφευρετικής δραστηριότητας και της βιομηχανικής εφαρμογής, όπως ορίζεται από το άρθρο 52, παράγραφος 1, της Σύμβασης για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας.

Η παράγραφος 2 προβλέπει ότι προϋπόθεση για την παρουσία εφευρετικής δραστηριότητας είναι ότι η εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή πρέπει να παρουσιάζει μια τεχνική συμβολή, δηλαδή μια συμβολή στη στάθμη της τεχνικής σε έναν τεχνικό τομέα η οποία δεν είναι αυτονόητη για κάποιον ειδικευμένο επαγγελματία του τομέα (άρθρο 2). Αυτό πρέπει να θεωρείται ως ιδιότητα και όχι ως υποκατάστατο του ορισμού της εφευρετικής δραστηριότητας έτσι όπως περιλαμβάνεται στο άρθρο 56 της ΣΕΔΕ, το οποίο προβλέπει ότι μια εφεύρεση θα πρέπει να θεωρείται ότι περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα όταν, για έναν ειδικευμένο επαγγελματία, δεν προκύπτει κατά τρόπο αυτονόητο από της στάθμη της τεχνικής. Στην πραγματικότητα, αυτό αποτελεί ήδη γενική προϋπόθεση για όλες τις κατοχυρώσιμες με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεις, παρόλο που φυσιολογικά κατά την αξιολόγηση της εφευρετικής δραστηριότητας που περιλαμβάνουν οι εφευρέσεις σε τομείς στους οποίους σπανίως τίθεται ζήτημα εξαιρέσεων (για παράδειγμα στον μηχανολογικό τομέα) κανονικά δεν χρειάζεται να εξετάζεται εάν η συμβολή στη στάθμη της τεχνικής είναι τεχνική ή όχι.

Επομένως, μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή στην οποία η συμβολή στην προηγούμενη στάθμη της τεχνικής δεν έχει τεχνικό χαρακτήρα θα θεωρείται ότι δεν περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα ακόμη και αν η (μη τεχνική) συμβολή στην προηγούμενη στάθμη της τεχνικής δεν είναι αυτονόητη. Κατά την αξιολόγηση της εφευρετικής δραστηριότητας θα πρέπει να καθοριστεί τι πρέπει να περιληφθεί στη στάθμη της τεχνικής, οι δε γνώσεις του ειδικευμένου επαγγελματία πρέπει να καθοριστούν σύμφωνα με τα κριτήρια που εφαρμόζονται όταν αξιολογείται η εφευρετική δραστηριότητα γενικά (βλέπε για παράδειγμα άρθρο 56, δεύτερη πρόταση, της ΣΕΔΕ).

Το άρθρο 4 προβλέπει στην τρίτη παράγραφό του ότι για τον καθορισμό της τεχνικής συμβολής πρέπει να αξιολογείται η εφεύρεση συνολικά. Αυτό συνάδει με τις αποφάσεις του τεχνικού συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ στις υποθέσεις Controlling Pension Benefits [36] και Koch & Sterzel [37] σύμφωνα με τις οποίες δεν πρέπει να γίνεται αξιολόγηση βάσει της «στάθμισης» των τεχνικών και των μη τεχνικών χαρακτηριστικών σε μια προσπάθεια καθορισμού των πτυχών εκείνων που συμβάλλουν περισσότερο στην επιτυχία της εφεύρεσης.

[36] Βλέπε υποσημείωση 20

[37] T26/86 (21.5.87) [1988] ΕΕ του ΕΓΔΕ 19

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι μια εφεύρεση, της οποίας ορισμένες πτυχές εμπίπτουν στον τομέα ενός αντικειμένου που εξαιρείται βάσει του άρθρου 52, παράγραφος 2, (για παράδειγμα μέθοδος άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας) μπορεί να είναι κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφόσον παρουσιάζει μια τεχνική συμβολή που δεν είναι αυτονόητη. Ωστόσο, εάν δεν υπάρχει τεχνική συμβολή, π.χ. εάν η συμβολή στη στάθμη της τεχνικής έγκειται γενικώς σε μη τεχνικές πτυχές της εφεύρεσης, όπως θα συνέβαινε στην περίπτωση που η συμβολή στη στάθμη της τεχνικής περιλάμβανε απλώς και μόνο μια μέθοδο άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας, το αντικείμενο της εφεύρεσης δεν είναι κατοχυρώσιμο με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Μια ακόμη λογική συνέπεια αυτής της προσέγγισης είναι ότι παρόλο που μια έγκυρη διεκδίκηση ευρεσιτεχνίας μπορεί να περιλαμβάνει τόσο τεχνικά όσο και μη τεχνικά χαρακτηριστικά, δεν είναι δυνατόν να μονοπωληθούν τα καθαρά μη τεχνικά χαρακτηριστικά σε διαχωρισμό από τα τεχνικά χαρακτηριστικά.

Ο όρος «τεχνική συμβολή» χρησιμοποιείται στη νομολογία του συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ εδώ και πολλά χρόνια [38]. Σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΓΔΕ μια τεχνική συμβολή μπορεί να προκύψει από τα ακόλουθα

[38] Βλέπε υπόθεση Vicom T208/84 (15.7.1986) [1987] ΕΕ του ΕΓΔΕ 14

* το πρόβλημα που βρίσκεται στη βάση της διεκδικούμενης εφεύρεσης και το οποίο έχει επιλυθεί από αυτήν.

* τα μέσα, δηλαδή τα τεχνικά χαρακτηριστικά, που συνιστούν τη λύση του προβλήματος αυτού.

* τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί με τη λύση του εν λόγω προβλήματος.

* την ανάγκη να ληφθούν υπόψη τεχνικά ζητήματα προκειμένου να προκύψει η εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή έτσι όπως διεκδικείται.

Άρθρο 5

Σύμφωνα με το άρθρο 27, παράγραφος 1, της συμφωνίας TRIPS, πρέπει να χορηγούνται διπλώματα ευρεσιτεχνίας για κάθε είδους εφεύρεση είτε αυτή είναι προϊόν είτε διαδικασία. Το άρθρο 5 προβλέπει ότι μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή μπορεί να διεκδικηθεί είτε ως προγραμματισμένος υπολογιστής ή παρόμοια συσκευή (δηλαδή προϊόν) είτε ως διαδικασία που επιτελείται από μια τέτοια συσκευή.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η πρόταση δεν ακολουθεί την πρακτική που εφαρμόζει το ΕΓΔΕ, το οποίο επιτρέπει τη διεκδίκηση ευρεσιτεχνιών για προγράμματα υπολογιστών μόνα τους ή εγγεγραμμένα σε κάποιο μέσο, αφού κάτι τέτοιο αντιστοιχεί στη δυνατότητα χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για προγράμματα υπολογιστών «καθ'αυτά».

Άρθρο 6

Το άρθρο 6 διαφυλάσσει ρητά την εφαρμογή της αρχής της αντίστροφης μεταγλώττισης και της διαλειτουργικότητας της οδηγίας 91/250/ΕΟΚ.

Άρθρο 7

Το άρθρο 7 απαιτεί από την Επιτροπή να παρακολουθεί τον αντίκτυπο των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στην καινοτομία και στον ανταγωνισμό τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς καθώς και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Άρθρο 8

Το άρθρο αυτό απαιτεί από την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τη λειτουργία της οδηγίας σε τρία χρόνια από την ημερομηνία ενσωμάτωσης της οδηγίας στις νομοθεσίες των κρατών μελών. Αυτό αποτελεί σπουδαία εγγύηση η οποία εξασφαλίζει ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της οδηγίας εντοπίζονται και αναφέρονται.

Άρθρα 9, 10 και 11

Πρόκειται για τυποποιημένα άρθρα που αφορούν την έναρξη ισχύος της οδηγίας και την μεταφορά της στη νομοθεσία των κρατών μελών.

Προκειμένου να ενσωματώσουν την παρούσα οδηγία στην εθνική τους νομοθεσία τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν νέες διατάξεις στη νομοθεσία τους περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας οι οποίες θα καθιστούν σαφές ιδίως ότι τα κριτήρια κατοχυρωσιμότητας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή είναι εκείνα που ορίζονται στα άρθρα 1 έως 5 της οδηγίας. Η οδηγία δεν απαιτεί την ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε άλλης εξαίρεσης από την κατοχυρωσιμότητα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στις διατάξεις των νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των κρατών μελών που αντιστοιχούν στο άρθρο 52, παράγραφος 2, της ΣΕΔΕ.

Πέρα από τα προβλεπόμενα από την παρούσα οδηγία, οι δικονομικοί και ουσιαστικοί νομοθετικοί κανόνες των εθνικών νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και οι δεσμευτικές διεθνείς συμφωνίες παραμένουν κατ' ουσία η βάση της έννομης προστασίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

2002/0047 (COD)

Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 95,

την πρόταση της Επιτροπής [39],

[39] ΕΕ C, , σ.

τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [40],

[40] ΕΕ C, , σ.

ενεργώντας με τη διαδικασία του άρθρου 251 της Συνθήκης [41],

[41] ΕΕ C, , σ.

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) Η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς συνεπάγεται την κατάργηση των περιορισμών στην ελεύθερη κυκλοφορία και την εξάλειψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και, ταυτοχρόνως, τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ευνοϊκού για την καινοτομία και τις επενδύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η προστασία των εφευρέσεων με την έκδοση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι ουσιώδες στοιχείο για την επιτυχία της εσωτερικής αγοράς. Η αποτελεσματική και εναρμονισμένη προστασία των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή σε όλα τα κράτη μέλη είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση και την προώθηση των επενδύσεων στον τομέα αυτό.

(2) Υπάρχουν διαφορές όσον αφορά την προστασία των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή η οποία παρέχεται από τις διοικητικές πρακτικές και τη νομολογία των διάφορων κρατών μελών. Οι διαφορές αυτές μπορούν να δημιουργήσουν φραγμούς στο εμπόριο και κατά συνέπεια να παρακωλύσουν την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

(3) Οι διαφορές αυτές έχουν αναπτυχθεί και μπορεί να επιδεινωθούν επειδή τα κράτη μέλη καθιερώνουν νέες και διαφορετικές διοικητικές πρακτικές ή επειδή η εθνική νομολογία που ερμηνεύει την τρέχουσα νομοθεσία εξελίσσεται διαφορετικά.

(4) Η σταθερή άνοδος της διανομής και της χρήσης προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας καθώς και των μέσων παγκόσμιας διανομής τους μέσω του Διαδικτύου αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα της τεχνολογικής καινοτομίας. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η ύπαρξη ενός βέλτιστου περιβάλλοντος για τους φορείς ανάπτυξης και για τους χρήστες προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών στην Κοινότητα.

(5) Γι' αυτό, πρέπει να εναρμονιστούν οι νομοθετικοί κανόνες έτσι όπως ερμηνεύονται από τα δικαστήρια των κρατών μελών και να καταστεί διαφανής η νομοθεσία που διέπει τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Η ασφάλεια δικαίου που θα προκύψει θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις να αντλήσουν το μέγιστο δυνατό όφελος από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή και θα δώσει ένα κίνητρο για επενδύσεις και καινοτομία.

(6) Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της δεσμεύονται από τη συμφωνία σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που αποτελούν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών (TRIPS), την οποία ενέκρινε το Συμβούλιο με την απόφασή του 94/800/ΕΚ, της 22ας Δεκεμβρίου 1994, σχετικά με την εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σύναψη των συμφωνιών που απέρρευσαν από τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης (1986-1994), καθ'όσον αφορά τα θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της [42]. Το άρθρο 27, παράγραφος 1, της TRIPS προβλέπει ότι θα χορηγούνται διπλώματα ευρεσιτεχνίας για κάθε είδους εφευρέσεις, είτε αυτές είναι προϊόντα είτε διαδικασίες, σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας, υπό τον όρο ότι θα είναι νέες, θα περιλαμβάνουν εφευρετική δραστηριότητα και θα μπορούν να εφαρμόζονται βιομηχανικά. Επιπλέον, σύμφωνα με την TRIPS, τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας θα πρέπει να παρέχονται και να ασκούνται χωρίς διάκριση όσον αφορά τον τομέα της τεχνολογίας. Οι αρχές αυτές θα πρέπει συνεπώς να ισχύουν για τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

[42] ΕΕ L 336, 23.12.1994, σ. 1

(7) Βάσει της Σύμβασης για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας που υπογράφηκε στο Μόναχο στις 5 Οκτωβρίου 1973 και των νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των κρατών μελών, τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών καθώς και οι ανακαλύψεις, οι επιστημονικές θεωρίες, οι μαθηματικές μέθοδοι, οι αισθητικές δημιουργίες, τα σχέδια, οι κανόνες και οι μέθοδοι για την επιτέλεση πνευματικής δραστηριότητας, για την εκτέλεση παιχνιδιών ή για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας και η παρουσίαση πληροφοριών θεωρούνται ρητώς ότι δεν αποτελούν εφευρέσεις και γι' αυτό εξαιρούνται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η εξαίρεση αυτή ωστόσο ισχύει και είναι αιτιολογημένη μόνο στο βαθμό που μια αίτηση για κατοχύρωση διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αφορά τα προαναφερόμενα αντικείμενα ή δραστηριότητες αυτά καθ' αυτά, επειδή τα εν λόγω αντικείμενα και δραστηριότητες αυτά καθ' αυτά δεν εμπίπτουν σε τομέα της τεχνολογίας.

(8) Η προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας επιτρέπει στους καινοτόμους να κερδίσουν από τη δημιουργικότητά τους. Εφόσον τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας προστατεύουν την καινοτομία προς το συμφέρον της κοινωνίας συνολικά, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με τρόπο που θίγει τον ανταγωνισμό.

(9) Σύμφωνα με την οδηγία 91/250/EΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 1991, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών [43], κάθε μορφή έκφρασης ενός πρωτότυπου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή προστατεύεται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ως λογοτεχνικό έργο. Ωστόσο οι ιδέες και οι αρχές στις οποίες βασίζεται οποιοδήποτε στοιχείο προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

[43] ΕΕ L 122, 17.5.1991 σ. 42, οδηγία η οποία τροποποιήθηκε από την οδηγία 93/98/ΕΟΚ (ΕΕ L 290, 24.11.1993, σ. 9).

(10) Προκειμένου μια εφεύρεση να θεωρείται κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, θα πρέπει να έχει τεχνικό χαρακτήρα και επομένως να ανήκει σε έναν τομέα της τεχνολογίας.

(11) Παρόλο που οι εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή θεωρείται ότι ανήκουν σε έναν τομέα της τεχνολογίας, για να περιλαμβάνουν εφευρετική δραστηριότητα, όπως και οι εφευρέσεις γενικότερα, θα πρέπει να παρουσιάζουν μια τεχνική συμβολή στη στάθμη της τεχνικής.

(12) Συνεπώς, όταν μια εφεύρεση δεν προσφέρει τεχνική συμβολή στη στάθμη της τεχνικής, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση που η συγκεκριμένη συμβολή της δεν έχει τεχνικό χαρακτήρα, η εφεύρεση δεν περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα και επομένως δεν είναι δυνατόν να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

(13) Μια καθορισμένη διαδικασία ή διαδοχή πράξεων που εκτελούνται σε μια συσκευή όπως ο υπολογιστής μπορεί να προσφέρουν μια τεχνική συμβολή στη στάθμη της τεχνικής και επομένως να συνιστούν κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφεύρεση. Ωστόσο ένας αλγόριθμος που ορίζεται χωρίς ένα υλικό πλαίσιο αναφοράς είναι εγγενώς μη τεχνικός και επομένως δεν μπορεί να συνιστά κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφεύρεση.

(14) Η έννομη προστασία εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή δεν θα πρέπει να δημιουργήσει την ανάγκη θέσπισης χωριστής νομοθεσίας, σε αντικατάσταση των εθνικών νομοθετικών κανόνων περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Οι κανόνες του εθνικού δικαίου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας θα πρέπει να παραμείνουν κατ' ουσίαν η βάση της έννομης προστασίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή με τις προσαρμογές ή με τις προσθήκες που τυχόν θα απαιτηθούν όπως ορίζεται από την παρούσα οδηγία.

(15) Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να περιορίζεται στη διατύπωση ορισμένων αρχών οι οποίες θα ισχύουν για τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τέτοιων εφευρέσεων και οι οποίες θα αποσκοπούν ιδίως να εξασφαλίσουν ότι οι εφευρέσεις που ανήκουν σε τομέα της τεχνολογίας και προσφέρουν μια τεχνική συμβολή επιδέχονται προστασίας και, αντιστρόφως, ότι εκείνες οι εφευρέσεις που δεν προσφέρουν τεχνική συμβολή δεν επιδέχονται προστασίας.

(16) Η ανταγωνιστική θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε σχέση με τους βασικούς εμπορικούς της εταίρους θα βελτιωθεί εάν εξαλειφθούν οι σημερινές διαφορές όσον αφορά την έννομη προστασία των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή και εάν καταστεί διαφανές το νομικό καθεστώς.

(17) Η παρούσα οδηγία ισχύει υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού, ιδίως των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης.

(18) Πράξεις οι οποίες επιτρέπονται βάσει της οδηγίας 91/250/EΟΚ, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών με την εξασφάλιση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδίως βάσει των διατάξεών της για την αντίστροφη μεταγλώττιση και τη διαλειτουργικότητα ή των διατάξεων για την προστασία των τοπογραφιών προϊόντων ημιαγωγών ή των εμπορικών σημάτων δεν θίγονται από την προστασία που παρέχεται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

(19) Εφόσον οι στόχοι της προτεινόμενης δράσης, συγκεκριμένα η εναρμόνιση των εθνικών κανόνων για τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη ενώ μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο, λόγω των διαστάσεων ή των αποτελεσμάτων της δράσης, η Κοινότητα δρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η οποία ορίζεται στο άρθρο 5 της συνθήκης. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία ορίζεται στο ίδιο άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη αυτών των στόχων.

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1

Πεδίο εφαρμογής

Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κανόνες για τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

Άρθρο 2

Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

(α) «εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή» σημαίνει κάθε είδους εφεύρεση της οποίας η εκτέλεση συνεπάγεται τη χρήση υπολογιστή, δικτύου υπολογιστών ή άλλης προγραμματιζόμενης συσκευής και η οποία διαθέτει ένα ή περισσότερα εκ πρώτης όψεως νεωτερικά χαρακτηριστικά τα οποία εφαρμόζονται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει με τη βοήθεια ενός ή περισσότερων προγραμμάτων υπολογιστή.

(β) «τεχνική συμβολή» σημαίνει μια συμβολή στη στάθμη της τεχνικής σε έναν τεχνικό τομέα η οποία δεν είναι αυτονόητη για κάποιον ειδικευμένο επαγγελματία του τομέα.

Άρθρο 3

Εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή ως τομέας της τεχνολογίας

Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή θεωρείται ότι ανήκει σε τομέα της τεχνολογίας.

Άρθρο 4

Όροι κατοχυρωσιμότητας

1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή είναι κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, εφόσον μπορεί να εφαρμοστεί βιομηχανικά, είναι νέα και περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα.

2. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι όρος για να θεωρηθεί ότι μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή περιλαμβάνει εφευρετική δραστηριότητα είναι να παρουσιάζει η εφεύρεση μια τεχνική συμβολή.

3. Η τεχνική συμβολή αξιολογείται λαμβάνοντας υπόψη τη διαφορά μεταξύ πεδίου εφαρμογής της ευρεσιτεχνικής διεκδίκησης το οποίο εκλαμβάνεται ως σύνολο, του οποίου στοιχεία μπορεί να περιλαμβάνουν τόσο τεχνικά όσο και μη τεχνικά χαρακτηριστικά, και της στάθμης της τεχνικής.

Άρθρο 5

Μορφή διεκδίκησης

Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή μπορεί να διεκδικηθεί ως προϊόν, δηλαδή ως προγραμματισμένος υπολογιστής, ως προγραμματισμένο δίκτυο υπολογιστών ή ως άλλη προγραμματισμένη συσκευή, ή ως διαδικασία που επιτελείται από έναν τέτοιο υπολογιστή, δίκτυο υπολογιστών ή συσκευή μέσω της εκτέλεσης λογισμικού.

Άρθρο 6

Σχέση με την οδηγία 91/250/ΕΟΚ

Πράξεις οι οποίες επιτρέπονται βάσει της οδηγίας 91/250/EΟΚ, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών με την εξασφάλιση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδίως βάσει των διατάξεών της για την αντίστροφη μεταγλώττιση και τη διαλειτουργικότητα ή των διατάξεων για την προστασία των τοπογραφιών προϊόντων ημιαγωγών ή των εμπορικών σημάτων δεν θίγονται από την προστασία που παρέχεται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

Άρθρο 7

Παρακολούθηση

Η Επιτροπή παρακολουθεί τον αντίκτυπο των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στην καινοτομία και στον ανταγωνισμό, τόσο εντός της Ευρώπης όσο και διεθνώς, και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Άρθρο 8

Έκθεση σχετικά με τις επιπτώσεις της οδηγίας

Η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έως τις [ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ (τρία χρόνια από την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1)] το αργότερο σχετικά με

(α) τον αντίκτυπο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή στους παράγοντες που αναφέρονται στο άρθρο 7.

(β) εάν οι κανόνες που διέπουν τον καθορισμό των προϋποθέσεων κατοχυρωσιμότητας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και συγκεκριμένα το νεωτερισμό, την εφευρετική δραστηριότητα και το ίδιο το αντικείμενο της ευρεσιτεχνικής διεκδίκησης είναι επαρκείς. και

(γ) εάν ανέκυψαν δυσκολίες στα κράτη μέλη στα οποία οι προϋποθέσεις του νεωτερισμού και της εφευρετικής δραστηριότητας δεν εξετάζονται πριν από τη χορήγηση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας και εφόσον τέτοιες δυσκολίες ανέκυψαν, ποια μέτρα πρέπει ενδεχομένως να ληφθούν για την αντιμετώπισή τους.

Άρθρο 9

Ενσωμάτωση

1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις απαραίτητες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο [ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ (τελευταία ημέρα ενός μήνα)]. Ενημερώνουν αμέσως σχετικά την Επιτροπή.

Κατά την έκδοσή τους από τα κράτη μέλη οι διατάξεις αυτές περιλαμβάνουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από αναφορά του είδους αυτού κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Τα κράτη μέλη αποφασίζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αναφορά αυτή.

2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων εσωτερικού δικαίου τις οποίες εκδίδουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία.

Άρθρο 10

Θέση σε ισχύ

Η παρούσα οδηγία τίθεται σε ισχύ την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 11

Αποδέκτες

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

1. ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

2. ΣΧΕΤΙΚΟ ΚΟΝΔΥΛΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

Ουδέν.

3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚ.

4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

4.1. Γενικός στόχος

Εναρμόνιση και αποσαφήνιση των νομοθεσιών και των πρακτικών των κρατών μελών σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας όσον αφορά τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

4.2. Χρονική διάρκεια της ενέργειας και προβλεπόμενες ρυθμίσεις για την ανανέωση ή την παράτασή της

Δεν προσδιορίζεται.

5. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ

6. ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ

7. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ (στο Μεροσ B)

Ουδεμία

8. ΠΡΟΒΛΕΠΌΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ

9. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ / ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

9.1. Ειδικοί ποσοτικοί στόχοι, πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται η ενέργεια

Αποσαφηνίζοντας το νομοθετικό πλαίσιο της δυνατότητας κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή η πρωτοβουλία δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις και ιδίως στις ΜΜΕ όλης της Ευρώπης να χρησιμοποιούν περισσότερο τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τέτοιων εφευρέσεων. Επιπλέον, εναρμονίζοντας τους όρους κατοχυρωσιμότητας η προτεινόμενη οδηγία πρόκειται να διευκολύνει τη διασυνοριακή ανταλλαγή κατοχυρωμένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας λογισμικού.

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αναμένεται επίσης να επωφεληθούν από τη μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου που θα δημιουργηθεί εφόσον αποσαφηνιστεί ότι οι επιχειρηματικές μέθοδοι που εφαρμόζονται σε υπολογιστή και δεν έχουν τεχνικό χαρακτήρα («καθαρές» επιχειρηματικές μέθοδοι) δεν μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Θα δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που θα ευνοήσει την άνθιση καινοτομικών επιχειρηματικών μεθόδων, χωρίς το φόβο της άσκησης αγωγών αποζημίωσης.

9.2. Αιτιολόγηση της ενέργειας

Οι ενδιαφερόμενοι κύκλοι των οποίων ζητήθηκε η γνώμη ζήτησαν εναρμόνιση της νομοθεσίας και των πρακτικών γύρω από το θέμα αυτό η οποία θα άρει επίσης την ασάφεια και την ανασφάλεια δικαίου που το περιβάλλουν.

9.3. Παρακολούθηση και αξιολόγηση της ενέργειας

Το άρθρο 5 της πρότασης οδηγίας προβλέπει την υποβολή έκθεσης από την Επιτροπή στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο το αργότερο 3 χρόνια μετά την εκπνοή της χρονικής προθεσμίας για την ενσωμάτωση της προτεινόμενης οδηγίας. Η Επιτροπή θα υποβάλει την έκθεση μέσω υπηρεσιακών εγγράφων που θα καταρτίσει το προσωπικό που θα οριστεί για τη διαχείριση της ενέργειας. Τυχόν προτάσεις για τη διόρθωση του προτεινόμενου συστήματος μπορούν να υποβληθούν εκείνη την περίοδο.

10. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ (ΜΕΡΟΣ Α ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΙΙ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΎ)

Δεν ισχύει.

10.1. Επιπτώσεις στον αριθμό θέσεων

Δεν ισχύει.

10.2. Συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις του συμπληρωματικού προσωπικού

Δεν ισχύει.

10.3. Αύξηση των άλλων δαπανών λειτουργίας τις οποίες συνεπάγεται η ενέργεια

Θα προκύψουν άμεσες δαπάνες από την ανάγκη παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων σχετικά με τη λειτουργία της οδηγίας, όπως απαιτείται από το άρθρο 5. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την πρόσληψη συμβούλου ο οποίος θα συντάξει την έκθεση και την σύγκληση μιας ή περισσότερων συνεδριάσεων εμπειρογνωμόνων ή/και ενδιαφερομένων στους οποίους δεν θα καταβληθούν έξοδα ταξιδίου αλλά θα χρησιμοποιηθούν συνεδριακές εγκαταστάσεις. Οι δαπάνες θα ποικίλλουν κατά την αρχική τριετία μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας ωστόσο εκτιμάται ότι θα ανέρχονται σε 100.000 EUR περίπου το χρόνο. Μακροπρόθεσμα η λειτουργία της οδηγίας θα έχει αμελητέα επίδραση στις διοικητικές δαπάνες.

ΔΕΛΤΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ

Τιτλοσ τησ προτασησ

Πρόταση οδηγίας σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή

Αριθμοσ αναφορασ εγγραφου

Η προταση

1. Λαμβανομένης υπόψη της αρχής της επικουρικότητας, γιατί επιβάλλεται η έκδοση κοινοτικής νομοθετικής πράξης στον τομέα αυτό και ποιοι είναι οι κύριοι στόχοι της;

Η εναρμόνιση των οικείων μερών των εθνικών νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την ανάληψη κοινοτικής δράσης. Οι διοικητικές πρακτικές και η νομολογία των κρατών μελών διαφέρουν εδώ και πολλά χρόνια. Μολονότι υπήρξε κάποια σύγκλιση μεταξύ των πρακτικών του συμβουλίου προσφυγών του ΕΓΔΕ και του γερμανικού ομοσπονδιακού δικαστηρίου, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι πρακτικές θα συγκλίνουν σε όλη την Ευρωπαϊκή Κοινότητα εάν δεν αναληφθεί νομοθετική δράση.

Ο αντικτυποσ στισ επιχειρησεισ

2. Ποιος θα θιγεί από την πρόταση;

- Ποιοι τομείς επιχειρήσεων;

Πρώτον, η βιομηχανία λογισμικού είναι εκείνη που αναμένεται να αντλήσει οφέλη από τη μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε λογισμικό και, στηριζόμενη σε αυτά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, να αποκτήσει κίνητρα για να αυξήσεις τις επενδύσεις και την καινοτομία. Η αποσαφήνιση ότι τα προϊόντα που δεν εμπεριέχουν καμία τεχνική συμβολή (όπως είναι οι «καθαρές» επιχειρηματικές μέθοδοι) δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο μονοπωλίου αναμένεται επίσης να ενθαρρύνει τις καινοτομικές εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα. Τα στοιχεία αυτά αναμένεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην εφοδιάζουσα οικονομία, δηλαδή στους προμηθευτές υλικών και στους κατασκευαστές και στις υπηρεσίες μάρκετινγκ. Επιπλέον αναμένεται να επωφεληθεί η εφοδιαζόμενη πλευρά, δηλαδή οι υπηρεσίες διανομής, κατάρτισης και υποστήριξης.

Δεύτερον, η αύξηση της καινοτομίας στον τομέα του λογισμικού είναι πιθανό να τονώσει την παραγωγικότητα, την ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα όλων σχεδόν των τομέων επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η τεχνολογία των πληροφοριών, η τεχνολογία των επικοινωνιών και η βιομηχανία λογισμικού είναι βασικοί τομείς για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Συνέβαλαν στην αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων τη δεκαετία του '90, η οποία ξεκίνησε λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού, και προσέφεραν μεγάλα κέρδη παραγωγικότητας και περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας των εργαζομένων.

Η προαναφερόμενη συμβολή τους στις δυτικοευρωπαϊκές οικονομίες στις οποίες αναμένεται να είναι θετικός ο αντίκτυπος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για λογισμικό, εντοπίστηκε από τη βιομηχανία πακέτων λογισμικού στο πλαίσιο μελέτης την οποία παρήγγειλε η Ένωση Επιχειρήσεων Λογισμικού [44]. Η καινοτομία λογισμικού πρέπει να κατακτιέται διαρκώς προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων διεθνώς.

[44] Βλέπε μελέτη Μαΐου 1998 του Price Waterhouse, "The Contribution of the Packaged Software Industry to the European Economies", που διατίθεται στη διεύθυνση http://www.bsa.org/europe-eng/globallib/econstudies/europe_study98.pdf .

- Ποια μεγέθη επιχειρήσεων (ποσοστό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων);

Επιχειρήσεις κάθε μεγέθους μπορούν να επωφεληθούν από την πρόταση, επειδή η προστασία των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή με διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι ανοικτή σε όλες. Ωστόσο η πρόταση θα ωφελήσει ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που διαδραματίζουν βασικό και διαρκώς ενισχυόμενο ρόλο στη καινοτομία του λογισμικού. Μπορούν να ενισχύσουν την οικονομική τους θέση προστατεύοντας τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες βασίζονται οι εφευρέσεις τους που εφαρμόζονται σε υπολογιστή (και δεν μπορούν να προστατευθούν με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας) από την ιδιοποίησή τους από άλλους. Κατά το παρελθόν η βιομηχανία λογισμικού λειτουργούσε σε μεγάλο βαθμό χωρίς διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Ωστόσο αυτό έκανε τα πράγματα ευκολότερα για τις μεγάλες επιχειρήσεις που έπαιρναν ιδέες ιδίως από ΜΜΕ και τις αξιοποιούσαν εμπορικά, χωρίς να ανταμείβουν τους εμπνευστές τους. Επιπλέον, ενώ οι μεγάλες εταιρείες είναι περισσότερο σε θέση να σωρεύουν χαρτοφυλάκια διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και να διαπραγματεύονται έτσι αμοιβαίες εκχωρήσεις αδειών εκμετάλλευσης, οι μικρές επιχειρήσεις μπορούν να νιώσουν στην πράξη ότι έχουν πολύ λίγα όπλα εκτός από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για να προστατέψουν τις εφευρέσεις τους και γι' αυτό εξαρτώνται σχετικά περισσότερο από αυτά. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας μπορεί να έχουν επίσης αποφασιστική σημασία για επιχειρήσεις στο στάδιο της εκκίνησης στον τομέα του λογισμικού προκειμένου να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας μπορούν να διευκολύνουν τις ΜΜΕ να συμμετάσχουν με επιτυχία σε προσκλήσεις υποβολής προσφορών, να διευκολύνουν την εισαγωγή τους στο χρηματιστήριο και να αυξήσουν την αξία τους σε περιπτώσεις εξαγορών.

Πολλές ΜΜΕ ωστόσο, είτε δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεών τους που εφαρμόζονται σε λογισμικό ή, αντιστρόφως, ανησυχούν για τις πιθανές επιπτώσεις των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τέτοιες εφευρέσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εκτιμήσουν κατά πόσο χρειάζεται η ανάληψη ειδικών εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών, ιδίως από τα γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, σχετικά με την ειδική περίπτωση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε αυτόν τον τομέα.

Με βάση τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή ανέθεσε σε αντισυμβαλλόμενη εταιρεία να εκπονήσει μελέτη σχετικά με την ενημέρωση των ΜΜΕ γύρω από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στον τομέα του λογισμικού συμπεριλαμβανομένων τυχόν δράσεων για τη βελτίωση αυτής της ενημέρωσης. Στο πλαίσιο της εν λόγω μελέτης η αντισυμβαλλόμενη εταιρεία εξέδωσε μια μπροσούρα για την ενημέρωση των ΜΜΕ. [45]

[45] Βλέπε υποσημείωση 10

Όσον αφορά τον αντίκτυπο στον τομέα των λογισμικών ανοικτής πηγής, του οποίου εκπρόσωποι εξέφρασαν ανησυχίες για τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, πολλά αρνητικά σχόλια από άτομα και από μικρές επιχειρήσεις αφορούν εκείνα τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας τα οποία θα επηρέαζαν τη διάδοση («δημοσίευση») και τη χρήση προγραμμάτων που εκτελούνται σε υπολογιστή γενικής χρήσης. Η εναλλακτική πρόταση εναρμόνισης που υπέβαλε η EuroLinux δεν είναι ασυμβίβαστη με τη χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για «παραδοσιακές εφευρέσεις που περιλαμβάνουν πρόγραμμα υπολογιστή, για παράδειγμα στην περίπτωση της χημικής βιομηχανίας ή της βιομηχανίας μηχανολογικού εξοπλισμού». Ωστόσο η ευρωπαϊκή νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας παρέχει πολλά στοιχεία από τα οποία μπορεί να επωφεληθεί ο τομέας των λογισμικών ανοικτής πηγής μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται

* τα δικαιώματα προηγούμενης χρήσης βάσει των οποίων, υπό ορισμένους όρους, ένας εφευρέτης μπορεί να εξακολουθήσει να χρησιμοποιεί την εφεύρεσή του, παρά το γεγονός ότι κάποιος άλλος μπορεί να την έχει κατοχυρώσει στη συνέχεια με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

* η δημοσίευση ή δημόσια χρήση μιας εφεύρεσης με την οποία εμποδίζεται η μεταγενέστερη κατοχύρωσή της με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από τρίτο.

* ο ορισμός της καταπάτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας: ένα πρόγραμμα καταπατά ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνο εφόσον επιτελεί μια συγκεκριμένη και κατοχυρωμένη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας λειτουργία με τον τρόπο που ορίζεται στη διεκδίκηση της ευρεσιτεχνίας.

* η διαδικασία ένστασης: οι λεπτομερείς διαδικασίες ποικίλλουν αλλά όλα τα γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (συμπεριλαμβανομένου του ΕΓΔΕ) παρέχουν τη δυνατότητα προσβολής της εγκυρότητας ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας με τυπική διαδικασία ή/και υποβολής παρατηρήσεων σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πριν από τη χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Επιπλέον, τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας που έχουν ήδη χορηγηθεί μπορούν να προσβληθούν στα εθνικά δικαστήρια.

* η αμοιβαία εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης με την οποία οι κάτοχοι δύο ή περισσότερων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας εκχωρούν ο ένας στον άλλο άδειες εκμετάλλευσης. σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να εκχωρηθούν υποχρεωτικά άδειες εκμετάλλευσης όταν δεν είναι δυνατή η αξιοποίηση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας εάν δεν καταπατηθεί ένα προηγούμενο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

- Υπάρχουν στην Κοινότητα συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές στις οποίες είναι εγκατεστημένες οι επιχειρήσεις αυτές;

Δεδομένων των περιορισμένων αναγκών σε τεχνολογικό εξοπλισμό συνήθως για την ανάπτυξη λογισμικού από τη μία πλευρά και των δυνατοτήτων διεθνούς επικοινωνίας και δικτύωσης που παρέχει το Διαδίκτυο από την άλλη πλευρά, η γεωγραφική τοποθεσία είναι σε πολλές περιπτώσεις δευτερεύουσας σημασίας.

3. Ποια μέτρα πρέπει να λάβουν οι επιχειρήσεις για να συμμορφωθούν με την πρόταση;

Η μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου θα δώσει στις επιχειρήσεις κίνητρα να χρησιμοποιήσουν περισσότερο τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για τις εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Βέβαια αυτές θα αποφασίσουν εάν μια εφεύρεση που εφαρμόζεται σε υπολογιστή έχει αρκετή οικονομική αξία ώστε να αξίζει τον κόπο να ξεκινήσει η διαδικασία εξασφάλισης διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Καθώς οι επιχειρήσεις θα χρησιμοποιούν περισσότερο τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, θα πρέπει επίσης να παρακολουθούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας των ανταγωνιστών τους προκειμένου να εντοπίζουν και να αποφεύγουν ενδεχόμενες καταπατήσεις. Από την άλλη πλευρά από την παρακολούθηση αυτή οι επιχειρήσεις θα είναι σε θέση να έχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις νέες εφευρέσεις και σχετικά επίσης ενδεχομένως με την επιχειρηματική στρατηγική των ανταγωνιστών τους.

4. Ποιες οικονομικές συνέπειες ενδέχεται να έχει η πρόταση;

- Στην απασχόληση;

Η βιομηχανία λογισμικού συμβάλλει σημαντικά στις οικονομίες της ΕΚ και δημιουργεί ένα μεγάλο και διαρκώς αυξανόμενο αριθμό θέσεων απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης τόσο στη βιομηχανία λογισμικού καθ' αυτή όσο και στην εφοδιάζουσα και στην εφοδιαζόμενη βιομηχανία.

Η μελέτη που παρήγγειλε η Ένωση Επιχειρήσεων Λογισμικού που προαναφέρθηκε [46] εκτιμά ότι η βιομηχανία πακέτων λογισμικού πραγματοποίησε πωλήσεις ύψους 37,0 δις δολαρίων και δημιούργησε 334.181 θέσεις απασχόλησης στη Δυτική Ευρώπη το 1996. Εάν υποθέσουμε ότι ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της αγοράς είναι 10% και η συνακόλουθη αύξηση της απασχόλησης μόλις 5%, θα πρέπει να αναμένουμε τη δημιουργία 92.283 θέσεων απασχόλησης ακόμη έως το τέλος της περιόδου 1996-2001, δηλαδή ένα σύνολο 426.464 θέσεων απασχόλησης και μια αγορά αξίας 59,8 δισ. δολαρίων συνολικά έως το 2001. Η απευθείας απασχόληση από εκδότες πακέτων λογισμικού στη Δυτική Ευρώπη ανήλθε σε 45.388 θέσεις το 1996. Οι εκτιμήσεις για την απασχόληση στην εφοδιάζουσα βιομηχανία ήταν 81.016 θέσεις και για στην εφοδιαζόμενη οικονομία 207.777 θέσεις. Οι εκτιμήσεις αυτές ήταν συντηρητικές. Μια μελέτη από τη Datamonitor [47] καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο αριθμός των εργαζομένων στον τομέα πακέτων λογισμικού στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες θα ανέλθει από 24% έως 71% μεταξύ 1999 και 2003, με μέση αύξηση 47%. Ένα ακόμα συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι κάθε θέση απασχόλησης στον τομέα πακέτων λογισμικού δημιουργεί 2-4 θέσεις απασχόλησης στην εφοδιαζόμενη οικονομία και 1 θέση απασχόλησης στην εφοδιάζουσα οικονομία.

[46] Βλέπε υποσημείωση 44

[47] Βλέπε υποσημείωση 2

Είναι αδύνατο να προβλεφθεί με την παραμικρή βεβαιότητα η αύξηση της απασχόλησης που μπορεί να προκύψει από την παρούσα πρόταση. Ωστόσο, η αστάθεια του παρόντος νομικού καθεστώτος καθώς και οι αποκλίσεις στην νομολογία και στις διοικητικές πρακτικές τις οποίες αντιμετωπίζει η παρούσα πρόταση έχουν επιβαρυντικές επιπτώσεις στην καινοτομία. Οι όροι αυτοί τείνουν επίσης να έχουν αναλογικά μεγαλύτερες επιπτώσεις στις μικρότερες επιχειρήσεις που μπορεί να μην έχουν πόρους να πληρώσουν για τη συστηματική παροχή νομικών συμβουλών. Σήμερα περίπου το 75 % των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας λογισμικού στην Ευρώπη κατέχονται από πολύ μεγάλες συχνά μη ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ιδίως οι ΜΜΕ μπορεί να μην επωφελούνται πλήρως από τις εφευρέσεις τους που εφαρμόζονται σε υπολογιστή επειδή δεν γνωρίζουν τις νομικές δυνατότητες και τα πλεονεκτήματα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και γι' αυτό δεν μπορούν να συγκεντρώσουν το μέγιστο δυνατό κύκλο εργασιών και τα κέρδη που με τη σειρά τους θα δημιουργήσουν νέες θέσεις απασχόλησης.

Η παρούσα πρόταση θα δημιουργήσει ένα περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου στο οποίο θα προωθείται η καινοτομία και κατά συνέπεια η δημιουργία απασχόλησης.

- Στις επενδύσεις και την ίδρυση νέων επιχειρήσεων;

Παρόλο που γίνεται μικρή σχετικά χρήση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας από ευρωπαϊκούς ανεξάρτητους φορείς ανάπτυξης λογισμικού για την άντληση χρηματοδότησης ή για την εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης, ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός μικρών επιχειρήσεων στον ευρωπαϊκό κλάδο ανάπτυξης λογισμικού και ιδίως επιχειρήσεων στο στάδιο της εκκίνησης θεωρούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ως ουσιαστικό μέρος της επιχειρηματικής τους στρατηγικής, επειδή αποτελούν βασικό στοιχείο για την προσέλκυση κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου με σκοπό την ανάπτυξη και την εμπορία εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή ή/και την εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης σε ανταγωνιστές ή/και την πώληση ή εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης μιας καινοτομίας σε μια μεγάλη εταιρεία. Πολλές εταιρείες παροχής κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου δεν υποστηρίζουν κανονικά νέες επιχειρήσεις που βασίζονται σε νέα προϊόντα λογισμικού παρά μόνον εφόσον διαθέτουν επαρκή προστασία, ιδίως μέσω διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων δεν θα υπήρχαν εάν ήταν αδύνατο γι' αυτές να αποκτήσουν διπλώματα ευρεσιτεχνίας για να προστατέψουν τις καινοτομίες τους στον τομέα του λογισμικού.

- Στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων;

Εσωτερικά (εντός της ΕΚ), με την τόνωση του ανταγωνισμού μέσω της διευκόλυνσης της εισόδου στην αγορά μικρών καινοτομικών επιχειρήσεων, οι μικροί ανεξάρτητοι ευρωπαϊκοί φορείς ανάπτυξης λογισμικού θα είναι σε θέση να ανταγωνίζονται αποτελεσματικότερα τις μεγάλες εταιρείες.

Η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού αντιμονοπωλιακού καθεστώτος παρέχει μια σπουδαία ασφαλιστική δικλίδα για την αντιμετώπιση των καταχρήσεων εφόσον προκύψουν ενδεχομένως, για παράδειγμα εάν η κατοχυρωμένη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τεχνολογία αποτελέσει τη βάση ενός προτύπου (π.χ. μιας διεπαφής ή ενός μορφότυπου αρχείου). Στο μέλλον η σημασία των de facto ιδιόκτητων προτύπων ενδέχεται να μειωθεί καθώς οι πελάτες ηλεκτρονικών επιχειρήσεων ζητούν ολοένα και περισσότερο ανοικτά πρότυπα για διαλειτουργικότητα μεταξύ ανόμοιων πλατφορμών στο Διαδίκτυο. Από την άλλη πλευρά οι εφαρμογές που στηρίζονται σε αυτές τις πλατφόρμες μπορούν σε μεγάλο βαθμό να παραμείνουν ιδιόκτητες. Στον βαθμό που θα παραμείνουν τα ιδιόκτητα πρότυπα, άλλες βιομηχανίες, όπως η βιομηχανία ηλεκτρονικών έχουν αποδείξει ότι οι εθελοντικές συμφωνίες όπως οι κοινοπραξίες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή οι πλατφόρμες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μπορούν να αποτελέσουν επαρκή εργαλεία για τη διαχείριση σύνθετων αλλά σημαντικών χαρτοφυλακίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που κατέχουν πολλές διαφορετικές εταιρείες και είναι απαραίτητα για τη δημιουργία σύνθετων προϊόντων και υπηρεσιών.

Διεθνώς, η πρόταση αναμένεται να βελτιώσει την ανταγωνιστική θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων λογισμικού όσον αφορά τον ανταγωνισμό με τους διεθνείς εμπορικούς εταίρους μας, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, όπου χορηγούνται ευρύτατα τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για λογισμικό.

5. Η πρόταση περιέχει μέτρα που αποσκοπούν στο να ληφθεί υπόψη η ειδική κατάσταση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (μειωμένες ή διαφορετικές απαιτήσεις κτλ.);

Λόγω της φύσης και του πεδίου εφαρμογής της πρότασης, δεν είναι εφικτό να περιληφθούν ρητώς μέτρα για τη διαφοροποιημένη μεταχείριση των ΜΜΕ. Ωστόσο οι φορείς αυτοί αναμένεται να επωφεληθούν ιδιαίτερα από τη μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου η οποία θα προκύψει από την ενσωμάτωση της οδηγίας [βλέπε παραπάνω, στο τέλος της παραγράφου 2 και στην παράγραφο 4 (πιθανές οικονομικές συνέπειες στις επενδύσεις και στην ίδρυση νέων επιχειρήσεων)].

Διαβουλευση

6. Να αναφερθούν οι φορείς με τους οποίους έγιναν διαβουλεύσεις για την πρόταση και να συνοψιστούν οι βασικές του απόψεις

Η ίδια η πρόταση δεν κυκλοφόρησε στους ενδιαφερόμενους κύκλους εφόσον θα πρέπει πρώτα να την εγκρίνει η Επιτροπή. Ωστόσο, είχε εντοπιστεί η ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλίας από την Επιτροπή στον τομέα αυτό σε μια διαδικασία διαβούλευσης που είχε ξεκινήσει η Επιτροπή το 1997 με την έκδοση της Πράσινης Βίβλου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και για το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη [48]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [49] και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή [50] υποστήριξαν αμφότερα τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που περιλαμβάνουν προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Επιπλέον, οι ενδιαφερόμενοι κύκλοι συνέστησαν επιτακτικά την ανάληψη νομοθετικής δράσης στη διάρκεια συνεδρίων που διοργανώθηκαν από τη Λουξεμβουργιανή και Βρετανική Προεδρία σε συνεργασία με την Επιτροπή. Τα συνέδρια αυτά είχαν διεξαχθεί στο Λουξεμβούργο στις 25-26 Νοεμβρίου 1997 [51] και στο Λονδίνο στις 23 Μαρτίου 1998 [52]. Σε ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία εκδόθηκε ως συνέχεια της Πράσινης Βίβλου [53], η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τη διαδικασία της διαβούλευσης και δήλωσε ότι η δυνατότητα κατοχύρωσης προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών ήταν ένα από τα θέματα προτεραιότητας που επισημάνθηκαν κατά τη διαδικασία και για το οποίο η Επιτροπή σύντομα θα υπέβαλε πρόταση. Οι οργανώσεις εκπροσώπησης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, συγκεκριμένα η UNICE και η EICTA [54], εξακολούθησαν να ζητούν από την Επιτροπή να αναλάβει νομοθετική πρωτοβουλία σχετικά με το θέμα. Η UNICE, για παράδειγμα, το Φεβρουάριο του 2000, επανέλαβε το αίτημά της για ταχεία ανάληψη δράσης με σκοπό την άρση της ασάφειας και της ανασφάλειας δικαίου που περιέβαλε τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή. Εάν δεν αναλαμβανόταν σύντομα δράση, το ενδιαφερόμενο τμήμα της αγοράς θα είχε κυριαρχηθεί από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους της Ευρώπης, συγκεκριμένα από την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, όπου υπάρχουν λιγότεροι περιορισμοί στην κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή.

[48] COM(1997) 314 τελικό της 24.6.1997. Η Επιτροπή είχε ήδη ασχοληθεί με το θέμα στο «Ερωτηματολόγιο για τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας στην κοινωνία των πληροφοριών».

[49] Ψήφισμα για την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής, A4-0384/98, Πρακτικά της 19.11. 1998, παράγραφος 16, [1999]ΕΕ του ΕΓΔΕ 197.

[50] Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πράσινη βίβλο, [27.4.1998] ΕΕ C 129, σ. 8, σημεία 1.14., 6.9.1.1. και 6.9.1.2.

[51] Βλέπε σημείο 11 των συμπερασμάτων αυτής της ακρόασης, ΕΕ του ΕΓΔΕ 1-2/1998, σ. 82.

[52] Το πρόγραμμα του συνεδρίου καθώς και οι απομαγνητοφωνημένες ομιλίες διατίθενται στον παγκόσμιο ιστό στη διεύθυνση http://www.patent.gov.uk.

[53] COM(1999) 42 τελικό της 5.2.1999.

[54] Βλέπε π.χ. τη δήλωση θέσης της EICTA στη διεύθυνση www.eicta.org.

Η Επιτροπή διένειμε επίσης ένα ερωτηματολόγιο που αφορούσε τα βασικά σημεία με τα οποία θα έπρεπε να ασχοληθεί η οδηγία. Οι απαντήσεις που έλαβε το 1999 λαμβάνονται υπόψη στην παρούσα πρόταση.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διοργάνωσαν συνάντηση με τους εκπροσώπους των φορέων λογισμικού ανοικτής πηγής, συγκεκριμένα με μια αντιπροσωπεία της EuroLinux στις 15 Οκτωβρίου 1999 στις Βρυξέλλες [55]. Στις 18 Οκτωβρίου 1999 η Επιτροπή των Περιφερειών εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με το θέμα [56]. Τόσο η EuroLinux όσο και η Επιτροπή των Περιφερειών εξέφρασαν ανησυχίες για το γεγονός ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού μπορεί να αναχαιτίσουν την πρόοδο της καινοτομίας στο τομέα του λογισμικού. Οι ανησυχίες αυτές έχουν ληφθεί υπόψη στην παρούσα πρόταση.

[55] Οι αντιπρόσωποι της EuroLinux δημοσίευσαν μια άτυπη μη εγκεκριμένη έκθεση για τη συνεδρίαση στον ιστοχώρο της EuroLinux Alliance στη διεύθυνση http://eurolinux.ffii.org/news/euipCAen.html.

[56] Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών «Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ενόψει της παγκοσμιοποίησης - Πώς να την ενισχύσουμε», ΕΕ C 57, 29.2.2000, σ. 36 και εξής, σημεία 7.4. και 8.20.

Η Επιτροπή δρομολόγησε μια ανεξάρτητη μελέτη σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της εναρμόνισης [57] υπό το πρίσμα των πρόσφατων εξελίξεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ η διαβούλευση για την Πράσινη Βίβλο είχε καταδείξει σαφώς την ανάγκη εναρμόνισης και αποσαφήνισης του τρέχοντος νομοθετικού καθεστώτος, σκοπός της μελέτης για τον οικονομικό αντίκτυπο της κατοχυρωσιμότητας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή ήταν να βοηθήσει στον καθορισμό της έκτασης της εναρμόνισης. Για το σκοπό αυτό η μελέτη αξιολόγησε τις συνέπειες στην καινοτομία και στον ανταγωνισμό, ιδίως δε στις ΜΜΕ, της επέκτασης της προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πέρα από τα σημερινά επίπεδα. Τα αποτελέσματα της μελέτης καθώς και άλλων καίριων οικονομικών μελετών [58] έχουν ληφθεί υπόψη στην παρούσα πρόταση.

[57] Βλέπε υποσημείωση 11.

[58] Στο ίδιο.

Τέλος, η Επιτροπή διεξήγαγε διαβούλευση από τον Οκτώβριο ως το Δεκέμβριο του 2000 με βάση ένα έγγραφο που είχε ανακοινωθεί στα κράτη μέλη και είχε διατεθεί στο ευρύ κοινό μέσο του Διαδικτύου. Το έγγραφο αυτό ζητούσε απόψεις σχετικά με το κατά πόσο υπήρχε ανάγκη ανάληψης δράσης σε κοινοτικό επίπεδο και εφόσον η απάντηση ήταν καταφατική ποιο θα ήταν το κατάλληλο επίπεδο. Το έγγραφο παρουσίαζε στη συνέχεια σχετικά λεπτομερώς την τρέχουσα κατάσταση της νομολογίας στο πλαίσιο του ΕΓΔΕ όσον αφορά τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε λογισμικό και πρότεινε βάσει αυτής διάφορα συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να περιληφθούν σε οποιαδήποτε διαδικασία εναρμόνισης βασιζόταν στο συγκεκριμένο status quo. Παραλήφθηκαν 1.447 ξεχωριστές απαντήσεις οι οποίες αναλύθηκαν από αντισυμβαλλόμενη εταιρεία της Επιτροπής και παρουσιάστηκαν συνοπτικά σε μια έκθεση η οποία επίσης δημοσιεύτηκε [59]. Μολονότι εκφράστηκαν αντιρρήσεις για την έκδοση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για λογισμικό από τη μεγάλη πλειονότητα των ξεχωριστών απαντήσεων στο έγγραφο διαβούλευσης, οι συλλογικές απαντήσεις εκ μέρους περιφερειακών και τομεακών φορέων, που εκπροσωπούσαν επιχειρήσεις κάθε μεγέθους από όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ομόφωνα υποστήριζαν την ταχεία ανάληψη δράσης από την Επιτροπή λίγο πολύ σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έδινε το έγγραφο συζήτησης.