[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.5.2008

COM(2008) 307 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τον τομέα του λίνου και της κάνναβης

{SEC(2008) 1905}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τον τομέα του λίνου και της κάνναβης

Εισαγωγή

Το άρθρο 15 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1673/2000 του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως της αγοράς στον τομέα του λίνου και της κάνναβης απαιτεί από την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση και, εάν είναι αναγκαίο, προτάσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Στην έκθεση “ αξιολογείται ο αντίκτυπος που έχει η ενίσχυση για τη μεταποίηση στους παραγωγούς, στη βιομηχανία μεταποίησης και στην αγορά κλωστικών ινών. Στην έκθεση εξετάζεται η δυνατότητα να παραταθεί η ενίσχυση στη μεταποίηση για βραχείες ίνες λίνου και ίνες κάνναβης και η συμπληρωματική ενίσχυση μετά την περίοδο εμπορίας 2007/2008 καθώς και η δυνατότητα να ενσωματωθεί αυτό το καθεστώς ενίσχυσης στο γενικό πλαίσιο ενίσχυσης των γεωργών υπό την Κοινή Γεωργική Πολιτική, όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1782/2003”.

Για την έκθεση αυτή, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της μία έκθεση εξωτερικής αξιολόγησης για τον τομέα λίνου και κάνναβης[1], της οποίας τα στατιστικά στοιχεία επικαιροποιήθηκαν το 2007. Τα αριθμητικά στοιχεία που αναφέρονται στο κείμενο περιλαμβάνονται στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Ο τομέας του λίνου και της κάνναβης στην ΕΕ

Στην ΕΕ-27, το 2006 καλλιεργήθηκαν 105.025 εκτάρια με λίνο , δηλαδή 20% της παγκόσμιας έκτασης που καλλιεργείται με λίνο. Για κλιματικούς λόγους, ο λίνος καλλιεργείται στις εύκρατες παράκτιες περιοχές της βόρειας Γαλλίας (72%), στο Βέλγιο (15%) και στις Κάτω Χώρες (4%) και σε μικρότερο βαθμό στην Πολωνία (2,6%), στην Τσεχική Δημοκρατία (2,5%) και στις Βαλτικές χώρες (2,4%).

Παραγωγή: καλλιεργείται κυρίως σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις που παράγουν τις βασικές αροτραίες καλλιέργειες. Ο λίνος είναι καλλιέργεια υψηλότερης εντάσεως εργατικού δυναμικού και κεφαλαίου απ’ ό,τι τα σιτηρά και απαιτεί αμειψισπορά κάθε 5 έως 7 έτη. Επιπλέον, η διαδικασία διαβροχής για τον διαχωρισμό των ινών, στον αγρό, του φυτού που έχει συγκομιστεί, αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο της παραγωγής. Οι γεωργικές πρακτικές είναι επίσης πιο πολύπλοκες απ’ ό,τι εκείνες των σιτηρών.

Μεταποίηση: στην ΕΕ-27, περίπου 140 επιχειρήσεις μεταποιούν (διαδικασία αποφλοίωσης) 635.589 τόνους αχύρου λίνου (2006) σε μακρές ίνες λίνου (112.914 τόνους) και σε βραχείες ίνες (61.775 τόνους), δηλαδή 53% της παγκόσμιας παραγωγής ινών λίνου.

Χρήση: οι μακρές ίνες λίνου χρησιμοποιούνται στην κλωστοϋφαντουργία. Περίπου το 80% της παραγωγής της ΕΕ εξάγεται κυρίως στην Κίνα. Οι βραχείες ίνες λίνου χρησιμοποιούνται για την παραγωγή σύμμεικτων υλικών, υφασμάτων και χαρτιού (δημιουργούνται νέες δυνατότητες διάθεσης στην αγορά με την εμφάνιση νέας ζήτησης). Η πώληση σπόρων και συσσωματωμάτων ινών λίνου αποτελεί μία ακόμη πηγή εισοδημάτων.

Στην ΕΕ-27, το 2006 καλλιεργήθηκαν 14.577 εκτάρια με κάνναβη που προορίζεται για την παραγωγή ινών και αντιπροσωπεύουν περίπου το 9% της παγκόσμιας έκτασης που καλλιεργείται με κάνναβη. Η παραγωγή συγκεντρώνεται στη Γαλλία (55%), στο ΗΒ (11%), στη Ρουμανία (10%), στη Γερμανία (8%), στην Τσεχική Δημοκρατία (7%) και στην Πολωνία (5%).

Παραγωγή και μεταποίηση: η κάνναβη καλλιεργείται σε εκμεταλλεύσεις μεγαλύτερων αροτραίων καλλιεργειών που βρίσκονται κοντά σε μικρό αριθμό μεγάλων επιχειρήσεων μεταποίησης. Η καλλιέργεια αυτή δεν απαιτεί ιδιαίτερες γεωπονικές και κλιματικές συνθήκες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το 2006, 86.685 τόνοι αχύρου κάνναβης μεταποιήθηκαν σε 22.863 τόνους ινών κάνναβης.

Χρήση: οι ίνες κάνναβης χρησιμοποιούνται κυρίως στη βιομηχανία χαρτιού ειδικής ποιότητας (75%). Υπάρχουν επίσης και άλλοι διέξοδοι όπως η παραγωγή σύμμεικτων υλικών και υλικών μόνωσης (νέα ζήτηση). Τα υποπροϊόντα (συσσωματώματα ινών για τον ιππικό τομέα) παρέχουν συμπληρωματικό εισόδημα.

Η ΕΕ αποτελεί τμήμα της παγκόσμιας αγοράς. Για τις ίνες κάνναβης και λίνου δεν καταβάλλονται εισαγωγικοί δασμοί και επιστροφές κατά την εξαγωγή. Για την κάνναβη εφαρμόζονται συγκεκριμένοι κανόνες εισαγωγής, εν μέρει για την παροχή εγγυήσεων όσον αφορά τις τιμές τετραϋδροκανναβινόλης (THC).

Ανάπτυξη του τομέα λίνου και κάνναβης

Εξέλιξη του υφιστάμενου καθεστώτος

Το καθεστώς ενίσχυσης για τους μεταποιητές λίνου και κάνναβης παρατάθηκε δύο φορές ώστε η επανεξέτασή του να συμπέσει, το 2008, με τον “διαγνωστικό έλεγχο” της ΚΓΠ[2]. Ήδη το 2000, το Συμβούλιο αποφάσισε ότι οι ενισχύσεις στις βραχείες ίνες λίνου και στις ίνες κάνναβης θα καταργηθούν από την περίοδο εμπορίας 2006/07 (μετά από μεταβατική περίοδο). Οι δύο παρατάσεις του καθεστώτος επιβεβαίωσαν την πολιτική αυτή που έχει ως στόχο την χορήγηση ενίσχυσης μόνο στις μακρές ίνες λίνου.

Η ενίσχυση που χορηγείται σε εγκεκριμένες επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης βασίζεται στην ποσότητα συγκεκριμένων ινών που λαμβάνονται πραγματικά, σε περίοδο 22 μηνών, από άχυρο που καλύπτεται από σύμβαση πώλησης/αγοράς. Το ποσό της ενίσχυσης είναι το εξής:

- όσον αφορά τις μακρές ίνες λίνου:

- 160 ευρώ ανά τόνο για τις περιόδους εμπορίας 2002/2003 έως 2008/2009,

- 200 ευρώ ανά τόνο από την περίοδο εμπορίας 2009/2010·

- όσον αφορά τις βραχείες ίνες λίνου και τις ίνες κάνναβης, (που περιέχουν πάνω από 7,5% ξένες ύλες και συσσωματώματα ινών):

- 90 ευρώ ανά τόνο για τις περιόδους εμπορίας 2001/2003 έως 2008/2009.

Επιτρέπεται επίσης στα κράτη μέλη να χορηγούν ενίσχυση στις βραχείες ίνες λίνου που περιέχουν μεταξύ 7,5% και 15% ξένες ύλες και συσσωματώματα ινών καθώς και στις ίνες κάνναβης που περιέχουν μεταξύ 7,5% και 25% ξένες ύλες.

Η ενίσχυση στη μεταποίηση χορηγείται εντός του ορίου της μέγιστης εγγυημένης ποσότητας (ΜΕΠ) ανά περίοδο εμπορίας που ανέρχεται σε 80.878 τόνους για τις μακρές ίνες λίνου και σε 147.265 τόνους για τις βραχείες ίνες λίνου και τις ίνες κάνναβης. Οι ποσότητες αυτές κατανέμονται μεταξύ των κρατών μελών με τη μορφή μέγιστων εγγυημένων ποσοτήτων (ΜΕΠ). Η μεταφορά ποσοστώσεων μεταξύ βραχέων και μακρών ινών λίνου επιτρέπονται, με την εφαρμογή συντελεστή ισοδυναμίας που εξασφαλίζει την δημοσιονομική ουδετερότητα της πράξης.

Για τη στήριξη της παραδοσιακής παραγωγής μακρών ινών λίνου σε ορισμένες περιοχές των Κάτω Χωρών, του Βελγίου και της Γαλλίας χορηγείται συμπληρωματική μεταβατική ενίσχυση στις εγκεκριμένες επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης έως το 2008/2009.

Ο υφιστάμενος προϋπολογισμός για την ενίσχυση στη μεταποίηση ανέρχεται σε 21 εκατ. ευρώ για την ΕΕ-27. Παρόλο που το καθεστώς επέτρεψε την εξασφάλιση σταθερής δημοσιονομικής εξέλιξης και την αποφυγή κερδοσκοπικών φαινομένων που παρατηρήθηκαν στη δεκαετία του 90, οι διοικητικές και ελεγκτικές απαιτήσεις του καθεστώτος είναι σχετικά πολύπλοκες[3] και μπορούν να απλοποιηθούν.

Επιπλέον, μέρος της ενίσχυσης που προοριζόταν προηγουμένως στους παραγωγούς λίνου και κάνναβης έχει αποσυνδεθεί και ενσωματωθεί στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης. Συνδεδεμένη ενίσχυση χορηγείται στους γεωργούς που παράγουν βασικούς ή πιστοποιημένους σπόρους λίνου ή κάνναβης[4].

Λίνος: μεταποιητική βιομηχανία και τάσεις της αγοράς

Παρατηρείται μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγής αχύρου λίνου στην ΕΕ (διαγράμματα 1 έως 9). Περίπου 140 μεταποιητικές επιχειρήσεις συνεχίζουν τις δραστηριότητές τους στην ΕΕ-27. Με συνολικό κύκλο εργασιών που εκτιμάται σε περίπου 235 εκατ. ευρώ για τη μεταποίηση μακρών ινών λίνου και 32 εκατ. ευρώ για τη μεταποίηση των βραχέων ινών λίνου (2005), το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων μεταποίησης παραμένει μικρό, εκτός από ορισμένες γαλλικές μεταποιητικές επιχειρήσεις. Οι περισσότερες επιχειρήσεις μεταποίησης, εκ των οποίων ορισμένες είναι συνεταιρισμοί, έχουν στενούς δεσμούς με την τοπική οικονομία, χαρακτηρίζονται από μεγάλη εξειδίκευση και ορισμένες φορές δραστηριοποιούνται για την ολοκλήρωση προηγούμενου σταδίου (παραγωγή σπόρων, συμμετοχή στην παραγωγή λίνου) ή επόμενου σταδίου (δεύτερη μεταποίηση).

Οι επιπλέον μεταποιήσεις ινών λίνου πραγματοποιούνται γενικά εκτός ΕΕ. Το 2006, πάνω από 80% της ευρωπαϊκής παραγωγής μακρών ινών λίνου, που χρησιμοποιούνται κυρίως στην κλωστοϋφαντουργία, έχει εξαχθεί, εκ των οποίων 82% στην Κίνα. Επίσης, περίπου 40% της παραγωγής βραχέων ινών λίνου έχει εξαχθεί, εκ των οποίων 91% στην Κίνα. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ινών λίνου παγκοσμίως. Στην ΕΕ αυξήθηκε σημαντικά η ζήτηση ινών ως αποτέλεσμα της σημαντικής και γρήγορης ανάπτυξης της κινεζικής βιομηχανίας νηματοποίησης. Οι εξαγωγές στην Κίνα σχεδόν τριπλασιάστηκαν μεταξύ 1999 και 2006.

Παρά τη σημαντική αυτή ζήτηση για εξαγωγή, η τιμή των μακρών ινών λίνου μειώθηκε από 2.340 ευρώ/τόνο το 2000/2001 σε 1.511 ευρώ/τόνο το 2006/2007. Η τάση αυτή οφείλεται κυρίως στην έντονη ανατίμηση του ευρώ έναντι του αμερικανικού δολαρίου: σε όρους δολαρίου, οι τιμές για τις μακρές ίνες μειώθηκαν μόνο κατά 10% από το 2001 έως το 2006.

Οι βραχείες ίνες λίνου είναι αποκλειστικά το υποπροϊόν της παραγωγής των μακρών ινών λίνου. Για τον λόγο αυτό, λίγες μεταποιητικές επιχειρήσεις της ΕΕ ασχολούνται με την πρώτη μεταποίηση των “τεχνικών ινών” λίνου. Ωστόσο, ο τομέας της δεύτερης μεταποίησης βραχέων ινών λίνου και οι επιχειρήσεις που διαθέτουν στην αγορά τα υποπροϊόντα προσφέρουν πολλές θέσεις εργασίας.

Οι τεχνικές εφαρμογές απορρόφησαν το 38% της παραγωγής βραχέων ινών λίνου το 2005 (μόνο 9% το 1999). Η χρήση βραχέων ινών λίνου στην κλωστοϋφαντουργία (30%) αυξάνεται κυρίως στην Κίνα. Το ποσοστό της χαρτοβιομηχανίας μειώθηκε από 45% σε 32%, δηλαδή ελάχιστη μείωση σε όρους όγκου. Παρά τον ανταγωνισμό των ινών ξύλου και άλλων φυσικών ινών, ο τομέας του χαρτιού παραμένει σημαντική διέξοδος διότι μπορεί να απορροφήσει σημαντικές ποσότητες και δεν απαιτεί υψηλή ποιότητα.

Η απορρόφηση βραχέων ινών λίνου από τις νέες τεχνικές εφαρμογές αυξήθηκε τόσο σε όγκο όσο και σε ποσοστό. Η πιο αναπτυγμένη από τις νέες αυτές αγορές είναι η παραγωγή σύμμεικτων υλικών που προορίζονται για την αυτοκινητοβιομηχανία η οποία χρησιμοποιεί 18.300 τόνους βραχέων ινών λίνου (δηλαδή 27% της συνολικής παραγωγής). Ωστόσο, η αγορά αυτή εξαρτάται από τις τιμές των προϊόντων υποκατάστασης και από την ικανότητα εξασφάλισης τακτικού εφοδιασμού σε ίνες.

Η τιμή των βραχέων ινών λίνου, οι οποίες γενικά αποτελούν υποπροϊόν της παραγωγής μακρών ινών, διαφέρει σημαντικά: περίπου 300 ευρώ/τόνο για τη βιομηχανία χαρτιού ειδικής ποιότητας, 350-650 ευρώ/τόνο για τις κλωστικές ίνες και 500-600 ευρώ/τόνο για τα σύμμεικτα υλικά (2005).

Κάνναβη: μεταποιητική βιομηχανία και τάσεις της αγοράς

Το συνημμένο έγγραφο εργασίας δείχνει τη μείωση της έκτασης που καλλιεργείται με κάνναβη σε λιγότερο από 15.000 εκτάρια, ενώ η παραγωγή αχύρου παρέμεινε σχετικά σταθερή. Η βασική ικανότητα αποφλοίωσης για το άχυρο κάνναβης συγκεντρώνεται σε δέκα περίπου εγκαταστάσεις στη Γαλλία, στο ΗΒ, στη Γερμανία, στην Πολωνία (ίνες ξύλου και λίνου για υλικά μόνωσης) και στην Τσεχική Δημοκρατία (ίνες για τη χαρτοβιομηχανία). Το 2006, οι βιομηχανίες αυτές μεταποίησαν 86.685 τόνους αχύρου κάνναβης σε 22.865 τόνους ινών, εκ των οποίων περίπου 75% χρησιμοποιήθηκε στη χαρτοβιομηχανία. Η εν λόγω παραδοσιακή αγορά έχει πλέον ωριμάσει και φαίνεται σχετικά σταθερή μακροπρόθεσμα.

Τα σύμμεικτα υλικά (20%) και τα μονωτικά υλικά (5%) αντιπροσωπεύουν όλο και πιο σημαντική διέξοδο. Οι ίνες κάνναβης έχουν ποιοτικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τις ίνες υάλου αλλά η παραγωγή δεν είναι αρκετά σημαντική ούτε αρκετά σταθερή ώστε να παίξει σημαντικό ρόλο στον τομέα. Παρόλο που αναπτύχθηκαν νέες εφαρμογές για τα συσσωματώματα ινών κάνναβης (καλλυντικά, έλαια πλούσια σε ω- λιπαρά οξέα) και για το σύνολο του φυτού (σκυρόδεμα, βιομάζα), η εφαρμογή τους είναι περιορισμένη διότι συχνά δεν είναι ανταγωνιστικά και εξαρτώνται πάντα από τη δημόσια στήριξη.

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ινών που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία χαρτιού ειδικής ποιότητας (κατά μέσον όρο 360 ευρώ/τόνο το 2006/2007) και εκείνων που χρησιμοποιούνται στις τεχνικές εφαρμογές (500 ευρώ/τόνο για τα μη υφασμένα υλικά και 600 ευρώ/τόνο για τα πλαστικά υλικά). Μακροπρόθεσμα, ο ανταγωνισμός των ινών ξύλου που είναι τρεις έως τέσσερις φορές φθηνότερες μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες στην αγορά χαρτιών ειδικής ποιότητας.

Περιβαλλοντικός αντίκτυπος του τομέα του λίνου και της κάνναβης

Η έκθεση αξιολόγησης, η οποία εξετάζει τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των καλλιεργειών λίνου και κάνναβης, τονίζει ότι οι καλλιέργειες αυτές καταναλώνουν λιγότερα συνθετικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα απ’ ό,τι οι εναλλακτικές καλλιέργειες. Επιπλέον, οι καλλιέργειες λίνου και κάνναβης έχουν θετικές συνέπειες στην ποικιλομορφία των γεωργικών οικοσυστημάτων και των τοπίων. Οι καλλιέργειες λίνου και σε μικρότερο βαθμό εκείνες της κάνναβης βρίσκονται σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ όπου υπάρχουν ιδιαζόντως εντατικές καλλιέργειες και όπου η τρέχουσα τάση είναι υπέρ της απλούστευσης της αμειψισποράς (και της αύξησης της χρήσης χημικών προϊόντων σε περίπτωση αντικατάστασης λίνου και κάνναβης από σιτηρά). Στο πλαίσιο αυτό, οι καλλιέργειες ινών προσφέρουν ένα “περιβαλλοντικό διάλειμμα” ευεργετικό για την ποιότητα του εδάφους, για τη βιοποικιλότητα και για τα τοπία.

Αξιολόγηση της ενισχυσης στη μεταποίηση

Αντίκτυπος της ενίσχυσης στη μεταποίηση για τις μακρές ίνες λίνου

Αντίκτυπος στους παραγωγούς

Οι μεταποιητές πρέπει να εξασφαλίζουν αειφόρο εφοδιασμό σε άχυρο λίνου προτείνοντας τιμή που δημιουργεί ανταγωνιστικό ακαθάριστο περιθώριο κέρδους σε σχέση με τις εναλλακτικές καλλιέργειες. Η παραγωγή λίνου προσφέρει γενικά καλά περιθώρια κέρδους αλλά η σχετική ανταγωνιστικότητά του μειώθηκε με την πρόσφατη αύξηση των τιμών των σιτηρών. Το ακαθάριστο περιθώριο κέρδους για τα σιτηρά ξεπέρασε αυτό του λίνου το 2007 και οι περισσότεροι μεταποιητές δεν μπόρεσαν να αντισταθμίσουν την αύξηση αυτή με αύξηση της τιμής του αχύρου. Επιπλέον, ακόμη και με περιθώρια κέρδους ακαθάριστα ίσα με εκείνα των σιτηρών, οι γεωργοί, ειδικότερα σε παραδοσιακές περιοχές παραγωγής, ενδέχεται να εγκαταλείψουν την καλλιέργεια και να απλοποιήσουν το σύστημα παραγωγής τους δεδομένου ότι η παραγωγή λίνου απαιτεί περισσότερη και πιο πολύπλοκη εργασία, μεγαλύτερες επενδύσεις και εξαρτάται περισσότερο από τα καιρικά φαινόμενα.

Αντίκτυπος της συμπληρωματικής μεταβατικής ενίσχυσης για τις περιοχές παραδοσιακής παραγωγής

Η συμπληρωματική μεταβατική ενίσχυση που χορηγείται στους μεταποιητές μακρών ινών λίνου για τον λίνο που καλλιεργείται σε ορισμένες περιοχές των Κάτω Χωρών, του Βελγίου και της Γαλλίας ώστε να ληφθεί υπόψη το ιδιαίτερο καθεστώς για τον παραδοσιακό λίνο στις περιοχές αυτές είχε βασιστεί στο υψηλότερο επίπεδο στήριξης των εν λόγω περιοχών δυνάμει του προηγούμενου καθεστώτος, έως το 2000. Η ενίσχυση αυτή που είχε αρχικά προβλεφθεί έως το 2005/2006, παρατάθηκε για να μπορέσουν οι γεωργικές διαρθρώσεις να προσαρμοστούν σταδιακά στις νέες συνθήκες αγοράς.

Στην έκθεση αξιολόγησης αναφέρεται εν κατακλείδι ότι η συμπληρωματική ενίσχυση των 120 ευρώ ανά εκτάριο για τις περιοχές παραδοσιακής παραγωγής στις Κάτω Χώρες και στο Βέλγιο συνέβαλε σημαντικά στη διατήρηση της παραγωγής στις περιοχές αυτές. Σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης, η κατάργηση της εν λόγω συμπληρωματικής ενίσχυσης θα είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση ή ακόμη και την εξαφάνιση των καλλιεργούμενων με λίνο εκτάσεων στις περιοχές αυτές. Επιπλέον, στη μελέτη εκτιμάται ότι η συμπληρωματική ενίσχυση των 50 ευρώ ανά εκτάριο για ορισμένες περιοχές που βρίσκονται στη Γαλλία και στο Βέλγιο έχει περιορισμένη επίδραση. Η κατάργηση της εν λόγω συμπληρωματικής ενίσχυσης (διατηρώντας ταυτόχρονα την κανονική ενίσχυση) δεν θα είχε καμία επίπτωση στην διατήρηση της παραγωγής λίνου.

Αντίκτυπο στους μεταποιητές και στην απασχόληση

Ο τομέας της μεταποίησης του λίνου εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη ζήτηση από την Κίνα. Παρόλο που η μείωση της τιμής των ινών λίνου (κυρίως λόγω της ανατίμησης του ευρώ σε σχέση με το αμερικανικό δολάριο) αντισταθμίστηκε μερικώς από την αύξηση του όγκου, ασκήθηκε μεγάλη πίεση στην αγορά λόγω εν μέρει της μείωσης των περιθωρίων κέρδους στην κινεζική κλωστοϋφαντουργία.

Στην έκθεση αξιολόγησης, με βάση τα στοιχεία που κοινοποιήθηκαν από τη βιομηχανία μεταποίησης, εκτιμάται ότι η ενίσχυση αντιπροσωπεύει περίπου 35% του ακαθάριστου περιθωρίου κέρδους για την πλειοψηφία των (μεγαλύτερων) γαλλικών και βελγικών βιομηχανιών μεταποίησης κατά την περίοδο 2002 - 2005 και ότι η κατάργησή της θα οδηγήσει στη λήψη μέτρων αναδιάρθρωσης και αναδιοργάνωσης. Αντιθέτως, για έναν σημαντικό αριθμό επιχειρήσεων μικρότερου μεγέθους, η ενίσχυση είναι μεγαλύτερη από τα ακαθάριστα περιθώρια κέρδους. Στην έκθεση εκτιμάται ότι παρόλο που η κατάργηση της ενίσχυσης θα είχε ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση των μισών περίπου επιχειρήσεων μεταποίησης, μία διαδικασία αναδιάρθρωσης θα μπορούσε να επιτρέψει τη διατήρηση του μεγαλύτερου μέρους της ικανότητας αυτής.

Σε τοπικό επίπεδο, η κατάργηση της ενίσχυσης μπορεί να έχει πολύ σημαντικές επιπτώσεις στην απασχόληση. Το καθεστώς ενίσχυσης συνέβαλε στη διατήρηση του επιπέδου δραστηριότητας και απασχόλησης στις παραδοσιακές περιοχές παραγωγής (βόρεια Γαλλία, Βέλγιο και Κάτω Χώρες) και επέτρεψε τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων σε άλλες περιοχές παραγωγής, ιδίως στα νέα κράτη μέλη (Πολωνία και Τσεχική Δημοκρατία). Σύμφωνα με την έκθεση, στο σύνολο των 4.050 θέσεων πλήρους απασχόλησης, περίπου 2.000 μπορούν να χαθούν βραχυπρόθεσμα λόγω κατάργησης της ειδικής κοινοτικής ενίσχυσης για την καλλιέργεια ινών, ιδίως διότι πρόκειται γενικά για θέσεις απασχόλησης σε αγροτικές περιοχές όπου η γεωργία και ο τομέας της μεταποίησης είναι οι μεγαλύτεροι εργοδότες.

Η χορήγηση ενίσχυσης στη μεταποίηση στις επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης δεν έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών δεύτερης μεταποίησης (νηματοποίηση, κλωστοϋφαντουργία, κλπ), οι οποίες είχαν μεταφέρει την παραγωγή τους στην νοτιοανατολική Ασία κατά την προηγούμενη δεκαετία.

Πίνακας: Εκτιμώμενες θέσεις απασχόλησης στον τομέα του λίνου και της κάνναβης (σε ΙΠΑ)

Λίνος και κάνναβη |

Γεωργία | 850 |

Πρώτη μεταποίηση | 2 000 |

Εξωτερικές εισροές πρώτης μεταποίησης | 200 |

Δεύτερη μεταποίηση | > 1 000 |

ΣΥΝΟΛΟ | > 4 050 |

Πηγή: AND International |

Ο αντίκτυπος της ενίσχυσης στις βραχείες ίνες

Ο αριθμός των εκταρίων που προορίζονται για την παραγωγή βραχέων ινών λίνου είναι πολύ περιορισμένος. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα βασικά κράτη μέλη παραγωγής (Γαλλία και Βέλγιο) μετέτρεψαν ένα σημαντικό μέρος της ποσόστωσης για τις βραχείες ίνες σε ποσόστωση για μακρές ίνες λίνου, ο αντίκτυπος της ενίσχυσης για τις βραχείες ίνες λίνου πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με τον αντίκτυπο της ενίσχυσης για τις μακρές ίνες. Δεδομένου ότι υπάρχουν λίγες ειδικευμένες επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης για βραχείες ίνες λίνου, η κατάργηση της ενίσχυσης θα επηρεάσει άμεσα μόνο ένα αμελητέο τμήμα των ειδικευμένων επιχειρήσεων μεταποίησης.

Η χρήση των βραχέων ινών λίνου αυξήθηκε ελαφρώς από το 1999. Εκτός από την παραδοσιακή αγορά των χαρτιών ειδικής ποιότητας, μόνο η χρήση των ινών για την παραγωγή σύμμεικτων υλικών που χρησιμοποιούνται στην αυτοκινητοβιομηχανία παρουσιάζει σημαντική αύξηση.

Από την σύγκριση των ακαθάριστων περιθωρίων κέρδους της παραγωγής κάνναβης με εκείνων των εναλλακτικών καλλιεργειών προκύπτει ότι χωρίς την ενίσχυση για τις βραχείες ίνες, τα περιθώρια κέρδους θα ήταν μικρότερα, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι η ένταση της εργασίας για την παραγωγή κάνναβης είναι μεγαλύτερη από εκείνη για τις εναλλακτικές καλλιέργειες πράγμα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της έκτασης που καλλιεργείται με κάνναβη.

Ωστόσο, η βασική αγορά των ινών κάνναβης, δηλαδή η βιομηχανία χαρτιού ειδικής ποιότητας είναι σταθερή. Η βιομηχανία αυτή αντιστάθμισε τη μείωση της ενίσχυσης του 2001, με αύξηση της τιμής που καταβάλλεται για τις ίνες. Παρόλο που δεν είναι γνωστό εάν θα σημειωθεί παρόμοια αύξηση της τιμής σε περίπτωση κατάργησης της ενίσχυσης, υπάρχουν οικονομικές προοπτικές για τις επιχειρήσεις μεταποίησης κάνναβης που επικεντρώνονται στην χαρτοβιομηχανία, ακόμη και χωρίς την ενίσχυση στη μεταποίηση. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της προβληματικής οικονομικής κατάστασης ορισμένων επιχειρήσεων μεταποίησης, η κατάργηση της ενίσχυσης μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις επιχειρήσεις αυτές.

Όσον αφορά τον μικρό αριθμό των επιχειρήσεων μεταποίησης που ασχολούνται αποκλειστικά με τη χρήση ινών για τις νέες βιομηχανικές εφαρμογές, οι δυνατότητες ανάπτυξης και επιβίωσης τους θα τεθούν σε κίνδυνο αν καταργηθούν οι ενισχύσεις. Από την έκθεση προκύπτει ότι η δημόσια ενίσχυση συνεχίζει να καθορίζει ένα μεγάλο μέρος των κερδών τους.

Κύρια προβλήματα

Η μεταρρύθμιση του 2003 επιβεβαίωσε τη μετάβαση από τη στήριξη στα προϊόντα στη στήριξη στους παραγωγούς μέσω της εισαγωγής του καθεστώτος αποσυνδεδεμένης ενιαίας ενίσχυσης. Το καθεστώς αυτό έχει ως στόχο να ενθαρρύνει την ανταγωνιστικότητα και τον προσανατολισμό προς την αγορά και ταυτόχρονα να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της μεταφοράς των ενισχύσεων στο εισόδημα. Στο πλαίσιο του διαγνωστικού ελέγχου της ΚΓΠ, τίθεται το ερώτημα εάν είναι σκόπιμο να διατηρηθεί η συνδεδεμένη στήριξη παρά τη γενική τάση της πλήρους αποσύνδεσης.

Η συμπληρωματική ενίσχυση στη μεταποίηση που χορηγείται στους μεταποιητές λίνου στις παραδοσιακές περιοχές παραγωγής αποφασίστηκε από το Συμβούλιο ως μεταβατικό μέτρο το οποίο πρέπει να καταργηθεί. Η ενίσχυση συνέβαλε στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της παραγωγής λίνου στις εν λόγω περιοχές (ιδίως στο Βέλγιο και στις Κάτω Χώρες) αλλά δεν πρέπει να διατηρηθεί πέραν της περιόδου εμπορίας 2009/2010 δεδομένου ότι πρόκειται για μεταβατική ενίσχυση (για να επιτραπεί η σταδιακή προσαρμογή του τομέα) και δεν αφορά παρά τρία κράτη μέλη.

Στόχος της μεταβατικής ενίσχυσης στη μεταποίηση για τις βραχείες ίνες λίνου και τις ίνες κάνναβης είναι να ενθαρρύνει την ανάπτυξη νέων (βιομηχανικών) προϊόντων και νέων διεξόδων. Βάσει της ανωτέρω ανάλυσης, τίθεται το ερώτημα εάν η στήριξη που χορηγήθηκε κατά τα προηγούμενα έτη για τις βραχείες ίνες κατάφερε να ενθαρρύνει την ανάπτυξη αυτή. Το 2000, το Συμβούλιο αποφάσισε να καταργήσει σταδιακά την ενίσχυση στις βραχείες ίνες η οποία παρατάθηκε κατά τρία συμπληρωματικά έτη για να επιτραπεί η αξιολόγηση στο πλαίσιο του συνολικού διαγνωστικού ελέγχου της ΚΓΠ. Η στήριξη σχεδίων μέσω προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης ή έρευνας μπορεί να αποτελέσει πιο αποτελεσματικό μέσο για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης καινοτόμων και ανταγωνιστικών προϊόντων. Με βάση τις εξελίξεις αυτές, δεν πρέπει να διατηρηθεί η ενίσχυση στη μεταποίηση των βραχέων ινών από την περίοδο εμπορίας 2009/2010.

Η διατήρηση της ενίσχυσης στη μεταποίηση μακρών ινών λίνου μπορεί να συμβάλει στην διατήρηση των θέσεων απασχόλησης και της οικονομικής δραστηριότητας στις περιοχές παραγωγής. Ωστόσο, η διατήρησή της δεν είναι σύμφωνη με τις αρχές μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003. Επιπλέον, οι υψηλές τιμές των σιτηρών θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής και την απώλεια των πλεονεκτημάτων που αφορούν το περιβάλλον και την απασχόληση πράγμα το οποίο θέτει ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά της.

Για τον λόγο αυτό, η πλήρης αποσύνδεση και η ένταξη της ενίσχυσης στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης αποτελούν την καλύτερη λύση[5]. Όπως και στην περίπτωση της προηγούμενης ένταξης της ενίσχυσης των παραγωγών κάνναβης και λίνου στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης, ο προϋπολογισμός της ενίσχυσης στη μεταποίηση θα ενσωματωθεί στο εν λόγω καθεστώς κατά την αποσύνδεση. Η επιλογή αυτή θα επιτρέψει σημαντική απλοποίηση σε σχέση με το σχετικά πολύπλοκο υφιστάμενο καθεστώς.

Η αποσύνδεση προσφέρει στους παραγωγούς μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τις επιλογές τους. Οι γεωργοί θα συνεχίσουν να παράγουν προϊόντα αποδοτικά και θα προσαρμόσουν την παραγωγή τους στις ανάγκες της αγοράς ή θα επιλέξουν άλλα προϊόντα, ενδεχομένως, ενώ θα είναι υποχρεωμένοι πάντα να διατηρούν τις εκτάσεις τους σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση σύμφωνα με τους κανόνες της πολλαπλής συμμόρφωσης. Τέλος, με την αποσύνδεση, η κατάσταση του παραγωγού θα είναι εξίσου καλή ή καλύτερη από πριν ως αποτέλεσμα της ευελιξίας όσον αφορά την παραγωγή και του προσανατολισμού προς την αγορά.

Λαμβανομένων υπόψη των ακαθάριστων περιθωρίων κέρδους των εναλλακτικών καλλιεργειών και του υψηλότερου κόστους και των κινδύνων που συνδέονται με την παραγωγή λίνου, εκτιμάται ότι η έκταση που καλλιεργείται με λίνο θα μειωθεί. Χωρίς ενισχύσεις στην μεταποίηση, οι επιχειρήσεις μεταποίησης μικρού μεγέθους θα αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες, ιδίως στις παραδοσιακές περιοχές παραγωγής. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να καταργηθεί σταδιακά η ενίσχυση που χορηγείται στην μεταποίηση μακρών ινών λίνου και να προβλεφθεί η δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 69 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 για να επιτραπεί η αναδιάρθρωση και ο εκσυγχρονισμός του τομέα.

[1] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/wine/index_en.htm.

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο “Προετοιμασία για το Check up της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ” - COM(2007) 722 της 20ής Νοεμβρίου 2007.

[3] Βλ. διάγραμμα 10 στο έγγραφο εργασίας: Αξιολόγηση των διοικητικών δαπανών της ενίσχυσης στην μεταποίηση για τις ίνες λίνου και κάνναβης.

[4] 28,38 ευρώ/100 kg για σπόρους κλωστικού ίνου, 22,46 ευρώ/100 kg για σπόρους λίνου και 20,53 ευρώ/100 kg για σπόρους κάνναβης.

[5] Βλ. την ανάλυση του αντικτύπου των προτάσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο του διαγνωστικού ελέγχου.