Στις 15 Απριλίου, λίγο μετά την έκδοση της ανακοίνωσης του Απριλίου, ο Επίτροπος κ. Αβραμόπουλος είχε συζήτηση για το θέμα αυτό με τον υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας (Department of Homeland Security - DHS) κ. Johnson. Παράλληλα, η αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ουάσινγκτον τονίζει τακτικά την ανάγκη πλήρους αμοιβαιότητας κατά τις επαφές της με το Κογκρέσο.

Κατά την υπουργική σύνοδο υψηλού επιπέδου ΕΕ-ΗΠΑ σε θέματα Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, στις 2 Ιουνίου, συζητήθηκε λεπτομερώς η αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων. Μολονότι οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών εξήγησαν ότι οι ΗΠΑ παραμένουν προσηλωμένες στη συνεργασία με την ΕΕ και τα πέντε ενδιαφερόμενα κράτη μέλη για την επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων, σημείωσαν ότι η θέση του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών δεν έχει μεταβληθεί ως προς το ότι υπάρχει μικρή πιθανότητα εξέλιξης πριν από τις προσεχείς προεδρικές εκλογές και τις εκλογές για το Κογκρέσο. Ανέφεραν επίσης τις ανησυχίες για την ασφάλεια ως λόγο για να μην επεκταθεί το πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών στα πέντε ενδιαφερόμενα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα ταχθεί κατά των μέτρων της ΕΕ που θα μπορούσαν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις πέρα από το ζήτημα της αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων. Υπογράμμισαν ότι η επιβολή θεωρήσεων για τους πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών θα οδηγούσε ασφαλώς το Κογκρέσο να επαναφέρει την υποχρέωση θεώρησης για όλους τους πολίτες της ΕΕ. Αναφερόμενες στις ιδέες που προωθεί η Επιτροπή στην ανακοίνωση του Απριλίου (ήτοι, την επέκταση του συστήματος ESTA των Ηνωμένων Πολιτειών σε ορισμένες κατηγορίες ταξιδιωτών), η αμερικανική πλευρά απάντησε ότι η ισχύουσα νομοθεσία δεν επιτρέπει αυτή την ευελιξία και επίσης απέκλεισε την πιθανότητα εισαγωγής νομοθετικών προτάσεων προς τον σκοπό αυτό στο εγγύς μέλλον. Ταυτοχρόνως, αναγνωρίζοντας την ευαισθησία του ζητήματος, οι Ηνωμένες Πολιτείες επισήμαναν ορισμένες διαθέσιμες διευκολύνσεις όσον αφορά τη διαδικασία αίτησης και έκδοσης θεωρήσεων. Αυτές αφορούν την παράταση ισχύος των θεωρήσεων, και περιλαμβάνουν την παροχή ορισμένων διευκολύνσεων για τους αιτούντες θεώρηση (δηλαδή, απαλλαγή από τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και από τη συνέντευξη). Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά ισχύουν ήδη εδώ και κάποιο χρονικό διάστημα και δεν μπορούν να θεωρηθούν ως πρόοδος για την επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων.

Μετά τον Απρίλιο, δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών για τους πολίτες της ΕΕ από τις τρέχουσες αμερικανικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, και συγκεκριμένα τον νόμο του 2015 «Jobs Originating through Launching Travel Act of 2015» και τον νόμο του 2016 για την ισότητα όσον αφορά την προστασία στα ταξίδια «Equal Protection in Travel Act of 2016».

Η αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων ήταν επίσης μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν κατά την επίσκεψη αντιπροσωπείας της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ουάσιγκτον στις 16-18 Μαΐου.

Σημειωτέον ότι η Υπηρεσία Λογοδοσίας της κυβέρνησης των ΗΠΑ (United States Government Accountability Office) δημοσίευσε έκθεση στις 7 Ιουνίου για τον τρόπο ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των χωρών εταίρων του προγράμματος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με την ταυτότητα τρομοκρατών, το ποινικό μητρώο, καθώς και τα απολεσθέντα και κλαπέντα διαβατήρια. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήσαν σε θέση να λαμβάνουν πληροφορίες από τις χώρες εταίρους του προγράμματος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για πάνω από 12.000 υπόπτους τρομοκρατικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένων περίπου 5.000 ατόμων που δεν είχαν προηγουμένως ταυτοποιηθεί από τις αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Επιτροπή θεωρεί πολύ σημαντική αυτή την ανταλλαγή πληροφοριών: απεικονίζει το γεγονός ότι το πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης όχι μόνο διευκολύνει τη ζωή εκατομμυρίων νόμιμων διατλαντικών ταξιδιωτών, αλλά αποφέρει επίσης σημαντικά οφέλη ως προς την ασφάλεια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι η ανταλλαγή πληροφοριών αυξήθηκε εκθετικά κατά το παρελθόν έτος.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι τούτο υπογραμμίστηκε επίσης από τον αναπληρωτή υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας κ. Mayorkas και τον αναπληρωτή συντονιστή Αντιτρομοκρατικής Δράσης κ. Siberell (Υπουργείο Εξωτερικών) κατά την ακρόαση που έλαβε χώρα στην Επιτροπή Εσωτερικής Ασφάλειας της Γερουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών στις 26 Μαΐου, στην οποία αναγνωρίστηκαν τα πρόσφατα επιτεύγματα της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας, όπως η οδηγία της ΕΕ για τις Καταστάσεις Ονομάτων Επιβατών ή η συγκρότηση του Ευρωπαϊκού Αντιτρομοκρατικού Κέντρου της Ευρωπόλ.

Παρά την εντατικοποίηση των πολιτικών και τεχνικών επαφών, δεν υπήρξαν συγκρίσιμες με τον Καναδά ενδείξεις προόδου με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τους τελευταίους τρεις μήνες, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν προβεί σε άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Κύπρου, της Πολωνίας και της Ρουμανίας που ταξιδεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ασκεί πιέσεις για πλήρη αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων σε συντονισμό με τα πέντε ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, για να επισπεύσει την επίτευξη αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες, μεταξύ άλλων, το κοινό πρόγευμα των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ και του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών κ. Kerry στις 18 Ιουλίου, καθώς και την επόμενη συνεδρίαση των υπουργών και ανώτερων υπαλλήλων Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΕ-ΗΠΑ που προβλέπεται πριν από το τέλος του 2016, για να εξετάσει τη μελλοντική πορεία και όλες τις επιλογές ή τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για την επίτευξη αυτού του στόχου.

ΙΙΙ. Θέσεις που έχουν ληφθεί ως απάντηση στην ανακοίνωση του Απριλίου

Στην ανακοίνωση του Απριλίου, η Επιτροπή κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να αρχίσουν επειγόντως συζητήσεις σχετικά με τον υφιστάμενο μηχανισμό αμοιβαιότητας και να λάβουν θέση σχετικά με την πλέον ενδεδειγμένη μελλοντική πορεία, υπό το πρίσμα της αξιολόγησης που περιέχεται στην ανακοίνωση του Απριλίου. Κάλεσε τα δύο θεσμικά όργανα να ενημερώσουν την Επιτροπή σχετικά με τις αντίστοιχες θέσεις τους έως τις 12 Ιουλίου 2016 το αργότερο.

Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν πραγματοποιήθηκε σύνοδος ολομέλειας με σκοπό τη λήψη σχετικής θέσης. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE) διαβίβασε επιστολή στην Επιτροπή στις 7 Ιουνίου με την οποία ζήτησε από την Επιτροπή να εκδώσει τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις που προβλέπονται στον κανονισμό το συντομότερο δυνατόν. Η επιστολή του προέδρου της επιτροπής LIBE έκρινε ότι η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να εκδώσει κατ’ εξουσιοδότηση πράξη σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 4 στοιχείο στ) του κανονισμού για την προσωρινή αναστολή της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τους υπηκόους των εν λόγω τρίτων χωρών, δεδομένου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς δεν έχουν άρει την υποχρέωση θεώρησης εντός περιόδου 24 μηνών από την κοινοποίηση της μη αμοιβαιότητας από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη της ΕΕ. Η επιστολή ζητεί από την Επιτροπή να τηρήσει την εν λόγω νομική υποχρέωση και να εκδώσει τις απαιτούμενες κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις το συντομότερο δυνατό, υπενθυμίζοντας ότι, σύμφωνα με το άρθρο 265 της ΣΛΕΕ, αν η Επιτροπή παραλείπει να αποφασίσει, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δύνανται να ασκούν προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Συμβούλιο δεν συμπεριέλαβε το ζήτημα αυτό στην ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου των Υπουργών και ούτε το Συμβούλιο ούτε η Προεδρία εξέφρασαν γνώμη επί του υφιστάμενου μηχανισμού αμοιβαιότητας υπό το πρίσμα της αξιολόγησης που περιέχεται στην ανακοίνωση.

Μεταξύ των κρατών μελών, η Βουλγαρία και η Ρουμανία κοινοποίησαν με σθένος τη θέση τους στην Επιτροπή και στις δύο ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες, ιδίως στον Καναδά, στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο.

Άλλα ενδιαφερόμενα μέρη:

Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν επίσης τις απόψεις τους σχετικά με το θέμα αυτό. Η Διεθνής Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA), η οποία συγκεντρώνει περίπου 260 αεροπορικές εταιρείες που αντιπροσωπεύουν το 83% της παγκόσμιας εναέριας κυκλοφορίας, αναφέρθηκε στις οικονομικές συνέπειες της θέσπισης νέων απαιτήσεων για τους ταξιδιώτες από τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την ΕΕ. Η IATA αναφέρθηκε σε στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ταξιδίων, σύμφωνα με τα οποία, κάθε χρόνο, επισκέπτονται την Ευρώπη περισσότεροι από 30 εκατομμύρια τουρίστες από τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίοι το 2014 ξόδεψαν πάνω από 54 δισ. δολάρια ΗΠΑ. Επιπλέον, 31 εκπρόσωποι του τουριστικού κλάδου απηύθυναν κοινή επιστολή στην επιτροπή LIBE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην οποία δήλωσαν ότι η αναστολή της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τους πολίτες του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών θα αντιστρέψει τις θετικές τάσεις στις τουριστικές ροές από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, θα στερήσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τουρισμού και ταξιδίων από σημαντικά έσοδα και θα διακυβεύσει χιλιάδες ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας.

IV. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή χαιρετίζει την επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων με το Μπρουνέι.

Όσον αφορά τον Καναδά, η Επιτροπή σημειώνει ότι, παρά τις εντατικές και εποικοδομητικές συζητήσεις και τη συνεργασία με τις καναδικές αρχές για να σημειωθεί πρόοδος στην επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων κατά τους τελευταίους τρεις μήνες, οι πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας εξακολουθούν να είναι υποχρεωμένοι να διαθέτουν θεώρηση για να ταξιδέψουν στον Καναδά. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ασκεί πιέσεις για πλήρη αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων σε συντονισμό με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, για να επισπεύσει την επίτευξη αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, κατά την υπουργική σύνοδο της 11ης Ιουλίου στις Βρυξέλλες, ο Καναδάς δεσμεύθηκε να ενημερώσει στις αρχές του φθινοπώρου σχετικά με τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων και τα χρονοδιαγράμματα για την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης, καθώς και σχετικά με τα απαραίτητα στοιχεία της συνεργασίας με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Η Επιτροπή αναμένει με ενδιαφέρον τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Καναδά, που θα πραγματοποιηθεί στις 27-28 Οκτωβρίου 2016, ως ευκαιρία για να επιβεβαιώσει την επίτευξη απτής προόδου όσον αφορά την άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Επιτροπή σημειώνει ότι κατά τους τελευταίους τρεις μήνες οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν προβεί σε άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Κύπρου, της Πολωνίας και της Ρουμανίας που ταξιδεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, θα αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες για να εξακολουθήσει να ασκεί πιέσεις για επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων, σε συντονισμό με τα πέντε ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, για να επισπεύσει την επίτευξη αποτελεσμάτων.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για να διασφαλιστεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση τηρεί ενιαία στάση στο σημαντικό αυτό θέμα και θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την περαιτέρω πρόοδο πριν από το τέλος του έτους.