Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Κοινή αλιευτική πολιτική - Η προστασία των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία»

(97/C 379/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 18ης Οκτωβρίου 1996, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, τρίτη παράγραφος της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Κοινή αλιευτική πολιτική - Η προστασία των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία» και να αναθέσει την προετοιμασία της στην επιτροπή 2 «Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές Περιοχές» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 179/97 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 25 Ιουνίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση των κκ. DAY και McPherson 7

υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 19η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με αντικείμενο τις περιφερειακές επιπτώσεις της κοινής αλιευτικής πολιτικής (). Πρόκειται για μία γνωμοδότηση ευρέως φάσματος, στην οποία εξετάζονται πολλά θέματα που προκύπτουν για τις περιφέρειες από την εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής. Εν περιλήψει, στη γνωμοδότηση συνιστάται η μεγαλύτερη συμμετοχή των «χρηστών» (αλιευτικών επιχειρήσεων και περιοχών που εξαρτώνται σημαντικά από την αλιεία) στη διαχείριση των αλιευτικών αποθεμάτων. Η γνωμοδότηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι κατ' αυτό τον τρόπο θα βελτιωθεί η συμμόρφωση με τον κανονισμό που αποσκοπεί στην προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων και θα επιτραπεί η περισσότερο ευέλικτη εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων για την αναδιάρθρωση του αλιευτικού τομέα. Στη γνωμοδότηση προτείνεται μία προσέγγιση με την οποία αντιμετωπίζονται τα κύρια προβλήματα του κλάδου μάλλον παρά τα συμπτώματα των προβλημάτων αυτών.

1.2. H Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την απάντησή της προς τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών το Δεκέμβριο του 1996. Στην παρούσα γνωμοδότηση καταβάλλεται μια προσπάθεια για τη διασαφήνιση ορισμένων βασικών σημείων της πρώτης γνωμοδότησης τα οποία, όπως προκύπτει από την απάντηση, δεν έχουν γίνει πλήρως κατανοητά ή αποδεκτά από την Επιτροπή. Επίσης, ένας άλλος στόχος της γνωμοδότησης είναι να γνωστοποιηθούν στην Επιτροπή οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών όσον αφορά τρία βασικά θέματα τα οποία είναι:

(i) τα μη θεμελιωμένα και, συνεπώς, αναξιόπιστα στοιχεία όσον αφορά τα αλιευτικά αποθέματα και η δυσαρέσκεια που προξενεί η κατάσταση αυτή σε περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία σε περίπτωση που οι αλιευτικές δραστηριότητες περιορίζονται από επιστημονικές εκτιμήσεις οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στα βιώματα του αλιευτικού κλάδου 7

(ii) η αναγκαιότητα του καλύτερου ορισμού των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία και η σημασία που έχει κατά τον προσδιορισμό της κατανομής των ποσοστώσεων η συνεκτίμηση των ειδών που έχουν καθοριστική σημασία για μια περιοχή από οικονομική άποψη 7

(iii) η ανάγκη δημιουργίας συνθηκών σύμφωνα με τις οποίες οι ποσοστώσεις που διατίθενται από ένα κράτος μέλος σε αλιευτικά σκάφη που φέρουν τη σημαία του έχουν ως αποτέλεσμα να επωφελούνται με άμεσο τρόπο οι οικονομίες των περιοχών του εν λόγω κράτους μέλους που εξαρτώνται από την αλιεία.

2. Η διασαφήνιση της γνωμοδότησης CDR 14/96

2.1. H άποψη της Επιτροπής ότι η συγκεκριμένη κριτική που ασκείται στη γνωμοδότηση CDR 14/96 δεν ευσταθεί λόγω των πρόσφατων εξελίξεων στην κοινή αλιευτική πολιτική δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει μεν ότι κατά την προετοιμασία για το MAGPIV διεξήχθησαν ορισμένες διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των αλιευτικών οργανώσεων, αλλά φρονεί ότι αυτό απέχει σημαντικά από τη συμμετοχή στη λήψη πολιτικών αποφάσεων η οποία συνιστάται στη γνωμοδότηση. Η ΕΤΠ εξακολουθεί να έχει τη γνώμη ότι η αποτελεσματική διαχείριση των αλιευτικών αποθεμάτων προϋποθέτει μια πραγματικά συνεργατική σχέση του αλιευτικού κλάδου με τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά την κατανομή των ευθυνών για τον προσδιορισμό και την επίτευξη βιώσιμων επιπέδων εκμετάλλευσης.

2.2. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η ενσωμάτωση του κριτηρίου των περιφερειών που εξαρτώνται από την αλιεία στους περιφερειακούς στόχους των Διαρθρωτικών Ταμείων είχε ως αποτέλεσμα οι περιοχές αυτές να αποκτήσουν πρόσβαση στους πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Χρηματοδοτικού Μέσου Προσανατολισμού της Αλιείας. Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι με την κοινοτική πρωτοβουλία Pesca θα ενθαρρυνθεί η οικονομική διαφοροποίηση με τη συμμετοχή τοπικών και περιφερειακών παραγόντων σύμφωνα με μία προσέγγιση από τη βάση προς τα πάνω. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι, δεδομένου ότι το ΕΚΤ και το ΕΤΠΑ δεν αφορούν συγκεκριμένους τομείς ή κλάδους, οι παρεμβάσεις τους βοηθούν περισσότερο στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων παρά των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο κλάδος. ΤΟ ΧΜΠΑ είναι περισσότερο εστιασμένο στους στόχους του, πράγμα που του επιτρέπει να αρχίσει την αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών και αλιευτικών προβλημάτων του κλάδου. Κατά τον ίδιο τρόπο, η πρωτοβουλία Pesca, η οποία καθορίστηκε προκειμένου να ενθαρρυνθεί η οικονομική διαφοροποίηση, δεν πρόκειται να βοηθήσει αυτούς που δεν είναι σε θέση να εγκαταλείψουν τον κλάδο ή που θα επιλέξουν να παραμείνουν στον κλάδο. Η πρωτοβουλία αυτή είναι πάρα πολύ περιορισμένη όσον αφορά τις γενικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη διαχείριση των πόρων οποιασδήποτε αλιευτικής περιοχής. Η ΕΤΠ συνεπώς, θεωρεί ότι τα διαρθρωτικά μέσα για την αλιεία επιβάλλεται να προσαρμοσθούν καλύτερα για να διασφαλισθεί ότι εφαρμόζονται στις παράκτιες κοινότητες και να δεχθούν περισσότερες πιστώσεις αντίστοιχα με τις θυσίες που απαιτούνται από τον κλάδο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει και τη συμβολή του στην οικονομία της ΕΕ.

2.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει τη σημασία που έχουν τα μέτρα διαρθρωτικής φύσεως για την προώθηση μιας ευρείας και βιώσιμης ανάπτυξης και οικονομικά διαφοροποιημένης ανασυγκρότησης των περιφερειών που εξαρτώνται από την αλιεία. Αυτό ισχύει κυρίως για την πρωτοβουλία Pesca, η οποία αποτελεί κυρίως μέσο περιφερειακής ανάπτυξης και, για το λόγο αυτό, η διαχείρισή της πρέπει να γίνεται με συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των φορέων του αλιευτικού τομέα. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής στην «Agenda 2000» να ληφθούν περισσότερο υπόψη κατά την επόμενη μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων οι παράκτιοι πληθυσμοί και οι περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία.

Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι τα διαρθρωτικά μέσα μπορούν να προσαρμοστούν καλύτερα στις ιδιάζουσες συνθήκες και προβλήματα των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί συγκεκριμένα αναθέτοντας ένα πιο σημαντικό ρόλο στους φορείς του αλιευτικού τομέα και στις τοπικές και περιφερειακές αρχές σε θέματα οργάνωσης και εφαρμογής στους εν λόγω τομείς. Αυτό ισχύει επίσης και για τα μέτρα που έχουν πιο τομεακό και επαγγελματικό χαρακτήρα.

2.4. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ορισμός των αποτελεσμάτων που αναμένεται να έχουν τα τεχνικά μέτρα στην αρχική γνωμοδότηση είναι λανθασμένος. Η Επιτροπή των Περιφερειών εμμένει στην άποψη που εκφράζεται στη γνωμοδότηση σύμφωνα με την οποία, από οικονομική άποψη, η λήψη τεχνικών μέτρων για την προστασία των αποθεμάτων πρόκειται μάλλον να οδηγήσει σε μείωση του καθαρού οφέλους μέσω του βραχυπρόθεσμου περιορισμού της αποτελεσματικότητας και των εισοδημάτων. Επιπροσθέτως, λαμβανομένων υπόψη των πιθανών βραχυπρόθεσμων αρνητικών επιπτώσεων και της πολυπλοκότητας που ενδέχεται να δημιουργήσουν, επαναλαμβάνεται ότι δημιουργούνται προβλήματα εφαρμογής. Τα τεχνικά μέτρα δεν αποσκοπούν στον περιορισμό των εισοδημάτων, ωστόσο οι επιπτώσεις τους μπορεί να είναι σημαντικά διαφορετικές από τους στόχους που επιδιώκονται και που υλοποιούνται, ιδιαίτερα βραχυπρόθεσμα.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών αμφισβητεί το βάσιμο της άποψης της Επιτροπής ότι οι παράκτιες περιοχές προστατεύτηκαν με τη θέσπιση αλιευτικών ποσοστώσεων. Οι ποσοστώσεις δεν σχετίζονται με τις παράκτιες ζώνες και, κατά συνέπεια, δεν αποσκοπούν στον περιορισμό των αλιευτικών δραστηριοτήτων σ'αυτές. Επιπλέον, η εκμετάλλευση των πόρων στις παράκτιες ζώνες επεκτείνεται και σε είδη για τα οποία δεν ισχύουν όρια όσον αφορά το Σύνολο Επιτρεπόμενων Αλιευμάτων. Η Επιτροπή των Περιφερειών διατηρεί την άποψη ότι η μεγαλύτερη περιφερειακή συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων θα εξασφαλίσει την προτιμησιακή μεταχείριση στις παράκτιες ζώνες σκαφών τα οποία αναπτύσσουν δραστηριότητα από μικρές παράκτιες περιοχές.

2.6. Η Επιτροπή υποστηρίζει την ανάπτυξη ιδεών οι οποίες θα φέρουν την Κοινή Αλιευτική Πολιτική πλησιέστερα στην πραγματικότητα και τα χαρακτηριστικά των περιφερειών, επιμένει όμως ότι αυτό πρέπει να συμβεί εντός του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου μίας κοινής πολιτικής και όχι διαφόρων παράλληλων πολιτικών. Η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών είναι ότι αυτό που έχει αποφασιστική σημασία είναι οι επιπτώσεις της εφαρμογής μιας γενικής πολιτικής σε συγκεκριμένο τοπικό επίπεδο. Ενώ η Κοινή Αλιευτική Πολιτική αποτελεί αντανάκλαση του θεσμικού πλαισίου, κατά την περιφερειακή εφαρμογή της πρέπει να συνεκτιμηθούν οι ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που έχει.

3. Υπολογισμός των αλιευτικών αποθεμάτων

3.1. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, τα μέσα για την εκτίμηση των αλιευτικών αποθεμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ανεπαρκή. Δεδομένου ότι ο αξιόπιστος υπολογισμός των αποθεμάτων είναι απολύτως απαραίτητος στα πλαίσια οποιουδήποτε καθεστώτος διαχείρισης, η κατάσταση αυτή υπονομεύει την προσπάθεια που καταβάλλεται για την εξισορρόπηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων και των αλιευτικών αποθεμάτων. Λόγω της έλλειψης αξιόπιστων και επαληθεύσιμων μέτρων, η εφαρμογή μιας προληπτικής προσέγγισης κρίνεται δυστυχώς αναπόφευκτη. Το πρόβλημα αυτό επιτείνεται στην περίπτωση ειδών για τα οποία δεν ισχύουν όρια όσον αφορά το Σύνολο Επιτρεπόμενων Αλιευμάτων. Το χαμηλό επίπεδο χρηματοδότησης των αλιευτικών μελετών στον τομέα αυτό είναι προφανές σε πολλά κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να παρέχουν επαρκείς πόρους για την παραγωγή αξιόπιστων δεδομένων.

3.2. Το γεγονός ότι σήμερα χρησιμοποιούνται ως βάση επιστημονικές εκτιμήσεις οι οποίες δεν στηρίζονται σε αξιόπιστα δεδομένα δεν επιτρέπει τη συνεκτίμηση των συνθηκών που αντιμετωπίζουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι για τα αλιευτικά αποθέματα κατά τον προσδιορισμό ή την τροποποίηση του Συνόλου Επιτρεπόμενων Αλιευμάτων. Η διαφορά μεταξύ των γνωμοδοτήσεων σχετικά με τα αποθέματα οι οποίες στηρίζονται σε επιστημονικές απόψεις και του διαθέσιμου αλιεύματος σύμφωνα με την εμπειρία των αλιέων δημιουργεί καχυποψία και αμφιβολίες στον αλιευτικό κλάδο. Το αποτέλεσμα είναι να αμφισβητούνται τα θεμέλια της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, και, σε ακραία περίπτωση, σαφώς να μην κατέχουν οι ιχθυοπαραγωγοί τα όρια των ΣΕΑ.

3.3. Σε περίπτωση που τα φυσικά αποθέματα δεν είναι επακριβώς γνωστά, είναι αδύνατο να καταρτισθούν ορθολογικά σχέδια διαχείρισης για την εκμετάλλευσή τους. Σήμερα, η Επιτροπή προτείνει ένα ευρύ φάσμα μειώσεων της δυναμικότητας του στόλου σύμφωνα με το MAGPIV προκειμένου να υπάρχει μία αντιστοιχία μεταξύ της δυναμικότητας του στόλου και του διαθέσιμου αλιεύματος. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της άποψης ότι, εφόσον δεν έχουν καθορισθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια τα αλιευτικά αποθέματα, η πορεία αυτή είναι λανθασμένη. Η απόσυρση σκαφών με ασυντόνιστο τρόπο, χωρίς μία στρατηγική η οποία να στηρίζεται σε ακριβή εκτίμηση του διαθέσιμου αλιεύματος, ενδέχεται να έχει επιπτώσεις αντίθετες από την εξισορρόπηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων με τα αποθέματα. Παρόμοιες μειώσεις του δυναμικού των στόλων πρόκειται να πλήξουν με δυσανάλογο τρόπο τις περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να προβούν στην κατάρτιση σχεδίων απόσυρσης σύμφωνα με διαρθρώσεις οι οποίες συνεκτιμούν την εξάρτηση ορισμένων περιφερειών από την αλιεία και επιτρέπουν τη φυσική διακύμανση των αλιευτικών αποθεμάτων.

3.4. Οι δραστικές μεταβολές των ποσοστώσεων κάθε χρόνο με βάση ελλειμματικά και παρωχημένα επιστημονικά δεδομένα είναι υπεύθυνες για την περαιτέρω αποσταθεροποίηση του κλάδου. Αποθαρρύνονται οι επενδύσεις κεφαλαίων στην ιχθυοπαραγωγή. Η κατάσταση αυτή επηρεάζει όχι μόνο την ανανέωση των παλαιών στόλων, αλλά και τις επενδύσεις σε επίγειες εγκαταστάσεις επεξεργασίας ιχθύων οι οποίες θα προσέφεραν προστιθέμενη αξία στα πρωτογενή προϊόντα στις περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία, προάγοντας κατ' αυτό τον τρόπο τις τοπικές οικονομίες.

3.5. Πρέπει να επανεξετασθεί η όλη διαδικασία από την εκτίμηση των αποθεμάτων έως τον καθορισμό των ΣΕΑ, έτσι ώστε οι μελλοντικές ποσοστώσεις να καθορίζονται πριν από τη λήξη του τρέχοντος έτους ποσοστώσεων. Υπάρχει ανάγκη να γίνει μια μακροπρόθεσμη εκτίμηση των αλιευτικών αποθεμάτων και των σχετικών ποσοστώσεων και να καθιερωθούν πιο κατάλληλες διαδικασίες προκειμένου να επιταχυνθούν οι αυξήσεις των ΣΕΑ ορισμένων ειδών μετά τη συλλογή επιστημονικών δεδομένων. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, η καθιέρωση πολυετών ΣΕΑ θα προσέφερε μια περισσότερο σταθερή βάση προγραμματισμού και διαχείρισης σε περιφερειακό επίπεδο. Θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα τροποποίησης του έτους ποσοστώσεων προκειμένου να ληφθούν υπόψη βιολογικά και οικονομικά δεδομένα (όπως οι περίοδοι ωοτοκίας βασικών αλιευτικών αποθεμάτων και οι διακυμάνσεις της αγοράς). Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της άποψης ότι το έτος ποσοστώσεων θα πρέπει να διαφέρει από περιφέρεια σε περιφέρεια. Το βασικό θέμα είναι να καταστεί δυνατό να προσαρμόζονται οι ποσοστώσεις σε μεμονωμένες περιοχές αλιείας με βάση τη γνώση και την εμπειρία των ιχθυοπαραγωγών.

4. Ορισμός της εξάρτησης από την αλιεία

4.1. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, πρέπει να θεσπιστούν νέα οικονομικά κριτήρια για τον προσδιορισμό της εξάρτησης διαφόρων περιοχών από την αλιεία, στα πλαίσια των οποίων θα ληφθούν υπόψη τα βασικά αξιοποιήσιμα αλιευτικά αποθέματα της κάθε περιοχής, δηλαδή αυτά τα είδη από τα οποία εξαρτάται η επιβίωση του τοπικού στόλου.

4.2. Λόγω της ανεπαρκούς χρηματοδότησης των επιστημονικών εκτιμήσεων των αλιευτικών αποθεμάτων, τα εν λόγω είδη που έχουν καθοριστική σημασία από οικονομική άποψη θα πρέπει να εντοπίζονται για κάθε περιοχή και να αποτελούν το επίκεντρο των επιστημονικών αξιολογήσεων. Η συγκέντρωση των μετρήσεων στα είδη τα οποία έχουν ύψιστη οικονομική σημασία για μια συγκεκριμένη περιοχή θα επέτρεπε την καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των αποθεμάτων με βιώσιμο τρόπο καθώς και την κατάλληλη εφαρμογή των τοπικών αλιευτικών δραστηριοτήτων. Η αύξηση της διαφάνειας της διαδικασίας επιστημονικής αξιολόγησης, καθώς και η συνεκτίμηση της γνώσης των τοπικών ιχθυοπαραγωγών στη διαδικασία αυτή θα έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των διαχειριστικών ευθυνών του κλάδου σε κάθε περιοχή.

5. Η διατήρηση των οικονομικών προσόδων

5.1. Η ανάγκη προσαρμογής της αλιευτικής δυναμικότητας σε βιώσιμα επίπεδα αλιευτικών αποθεμάτων είναι αναμφισβήτητη, ενώ αναγνωρίζεται ότι, σύμφωνα με την τρέχουσα ΚΑΠ, ο ελεγκτικός μηχανισμός που εφαρμόζεται είναι η κατανομή αλιευτικών ποσοστώσεων στα κράτη μέλη για κάθε είδος. Με αυτό το δεδομένο, προκειμένου να εξασφαλισθούν οι ανάγκες των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία καθώς και των συναφών κλάδων, τα κριτήρια για την κατανομή ποσοστώσεων στα σκάφη που φέρουν τη σημαία ενός κράτους μέλους πρέπει να εξασφαλίζουν την οικονομική διασύνδεση των σκαφών αυτών με τις εξαρτώμενες από την αλιεία περιοχές του κράτους μέλους, με την επιφύλαξη των θεμελιωδών αρχών της ΕΕ και του σεβασμού της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() CDR 14/96 της 18 Ιανουαρίου 1996 - ΕΕ C 129 της 2. 5. 1996, σ. 1.