I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η οδηγία 2004/114/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις προϋποθέσεις εισδοχής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό τις σπουδές, την ανταλλαγή μαθητών, την άμισθη πρακτική άσκηση ή την εθελοντική υπηρεσία (εφεξής «η οδηγία»)[1] ήταν η τρίτη νομοθετική πράξη στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης που εγκρίθηκε σύμφωνα με τη συνθήκη του Άμστερνταμ και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε.

Ο γενικός στόχος είναι η καθιέρωση της Ευρώπης ως ενός παγκόσμιου κέντρου αριστείας για σπουδές. Ως στοιχείο αυτής της προσπάθειας, η οδηγία αποσκοπεί στο να καταρτίσει ένα κοινό νομικό πλαίσιο που θα καθιστά ευκολότερο για άτομα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «υπήκοοι τρίτων χωρών») να εισέρχονται και να διαμένουν στην ΕΕ για λόγους σπουδών. Η ύπαρξη ενός συντονισμένου και διαφανούς νομοθετικού πλαισίου καθιστά την ΕΕ πιο ορατή, προσιτή και ελκυστική σε σπουδαστές τρίτων χωρών ως έναν προορισμό για ανώτερες σπουδές. Επιπλέον, η κινητικότητα των σπουδαστών ωφελεί την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη προωθώντας την κυκλοφορία γνώσεων και ιδεών.

Η οδηγία θεσπίζει επίσης σειρά βασικών κανόνων για τους όρους υπό τους οποίους οι μαθητές σχολείων, οι άμισθοι μαθητευόμενοι και οι εθελοντές μπορούν να εισέρχονται και να διαμένουν στην ΕΕ. Αυτές οι μορφές «προσωρινής μετανάστευσης» δεν εξαρτώνται από την κατάσταση της αγοράς εργασίας στη χώρα υποδοχής. Με την προώθησή τους, η οδηγία αποσκοπεί στο να ενθαρρύνει τον «αμοιβαίο εμπλουτισμό» των διαφόρων φορέων και την «μεγαλύτερη εξοικείωση με άλλους πολιτισμούς». Τα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσης έχουν ουσιαστική επιρροή στις αξίες, στις αντιλήψεις, στις φιλοδοξίες και στη γνώση των νέων. Οι τοποθετήσεις σε θέσεις εργασίας και η επαγγελματική κατάρτιση τους επιτρέπουν να αποκτήσουν σημαντικές δεξιότητες οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν αυτούς και τους εργοδότες τους σε μελλοντικές εργασιακές καταστάσεις. Το Ευρωπαϊκό Έτος Εθελοντισμού 2011 προέβαλε τον τρόπο με τον οποίο η συμμετοχή σε εθελοντικές δραστηριότητες μπορεί να αποτελέσει την πηγή πολύτιμων μαθησιακών εμπειριών και πολιτιστικών ανταλλαγών. Βοηθά τους εθελοντές να αποκτήσουν νέες δεξιότητες και προωθεί την αλληλεγγύη και τις δημοκρατικές αξίες.

Η παρούσα έκθεση εκπληρώνει την υποχρέωση την οποία υπέχει η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 21 της οδηγίας. Περιλαμβάνει μια επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο έχει μεταφερθεί και εφαρμοστεί η οδηγία από τα κράτη μέλη και εντοπίζει πιθανά προβληματικά ζητήματα. Η παρούσα έκθεση στηρίζεται σε μελέτη που διενεργήθηκε από την Επιτροπή[2] και σε άλλες πηγές, περιλαμβανομένων ερευνών ad-hoc που πραγματοποιήθηκαν μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης[3], καταγγελιών, ερωτήσεων και αναφορών που έστειλαν ιδιώτες, καθώς και συζητήσεων με κράτη μέλη για πρακτικά θέματα που ανέκυψαν κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.

Η οδηγία εκδόθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2004. Η Δανία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν δεσμεύονται από αυτήν.

Στα κράτη μέλη δόθηκε η δυνατότητα να αναθεωρήσουν και να ενημερώσουν τα πληροφοριακά στοιχεία τεκμηρίωσης.

ΙΙ. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ

Βάσει του άρθρου 22 της οδηγίας, τα κράτη μέλη όφειλαν να μεταφέρουν την οδηγία στην εθνική νομοθεσία τους μέχρι τις 12 Ιανουαρίου 2007 και να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή αυτήν την πληροφορία.

Από το 2006 έως το 2010, η Επιτροπή συνεδρίασε με κράτη μέλη για να συζητήσουν θέματα εφαρμογής και ερμηνείας της οδηγίας.

Το 2007, η Επιτροπή ξεκίνησε διαδικασίες επί παραβάσει δυνάμει του άρθρου 258 (πρώην 226) της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 14 κρατών μελών[4] καθώς δεν μετέφεραν την οδηγία εγκαίρως και ούτε ενημέρωσαν δεόντως την Επιτροπή. Από τότε όλα τα κράτη μέλη υιοθέτησαν μέτρα μεταφοράς και οι διαδικασίες επί παραβάσει λόγω μη κοινοποίησης έχουν αρχειοθετηθεί.

ΙΙΙ. ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

3.1. Προσωπικό πεδίο (άρθρο 3)

Το άρθρο 3 της οδηγίας αναφέρει τις κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι πρέπει και μπορούν να καλύπτονται από τις διατάξεις μεταφοράς της οδηγίας στη νομοθεσία των κρατών μελών. Τα άτομα που πρέπει να καλύπτονται είναι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που υποβάλλουν αίτηση εισδοχής στο έδαφος κράτους μέλους με σκοπό τις σπουδές. Οι διατάξεις πρέπει επίσης να καλύπτουν υπηκόους τρίτων χωρών που υποβάλλουν αίτηση εισδοχής με σκοπό την ανταλλαγή μαθητών, την άμισθη πρακτική άσκηση ή την εθελοντική υπηρεσία.

Συνολικά 10 κράτη μέλη[5] αποφάσισαν να εφαρμόσουν την οδηγία και για τις τρεις αυτές προαιρετικές κατηγορίες (μαθητές σχολείων, άμισθοι μαθητευόμενοι και εθελοντές) και άλλα 5 κράτη μέλη[6] αποφάσισαν να την εφαρμόσουν σε μία ή δύο από αυτές τις κατηγορίες. Συνολικά 9 κράτη μέλη (AT, BE, DE, FI, LT, MT, NL, PL και SE) μετέφεραν μόνο τις διατάξεις της οδηγίας που αφορούν τις σπουδές.

Εάν τα κράτη μέλη αποφασίσουν να εφαρμόσουν την οδηγία σε οποιαδήποτε από αυτές τις τρεις κατηγορίες (πλην των σπουδαστών), η επιλογή τους τα υποχρεώνει να μεταφέρουν τις σχετικές διατάξεις της οδηγίας - εκτός εάν οι διατάξεις υπόκεινται στη διακριτική ευχέρεια του κράτους μέλους. Ωστόσο, φαίνεται ότι τα κράτη μέλη παρέβλεψαν ορισμένες φορές αυτόν τον γενικό κανόνα.

3.2. Ευνοϊκότερες διατάξεις (άρθρο 4)

Μικρός αριθμός κρατών μελών έχουν συνάψει με χώρες εκτός ΕΕ διμερείς συμφωνίες που περιλαμβάνουν ελαστικότερες διατάξεις από αυτές που περιλαμβάνει η οδηγία, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β).

Επιπλέον, εκτός του πλαισίου διμερών ή πολυμερών συμφωνιών, το άρθρο 4 παράγραφος 2 επιτρέπει στα κράτη μέλη να εκδίδουν ή να διατηρούν ευνοϊκότερες διατάξεις από αυτές που καθορίζονται στην οδηγία. Εντούτοις, φαίνεται ότι ορισμένες φορές τα κράτη μέλη δεν το έχουν κατανοήσει και ότι έχουν παραβλέψει τις υποχρεωτικές διατάξεις της οδηγίας, όπως την απαίτηση ύπαρξης συμφωνίας κατάρτισης για τους άμισθους μαθητευόμενους. Ευνοϊκότερες διατάξεις επιτρέπονται στον βαθμό που δεν αποδυναμώνουν τα δικαιώματα που έχουν ήδη χορηγηθεί σε υπηκόους τρίτων χωρών από την οδηγία. Οι διατάξεις αυτές δεν μπορούν να υπονομεύσουν τον σκοπό της οδηγίας, ο οποίος συνίσταται στην εξασφάλιση κάποιου επιπέδου εναρμόνισης των όρων εισδοχής και διαμονής για σπουδαστές τρίτων χωρών, με στόχο την καθιέρωση ενός διαφανούς κοινού καθεστώτος σε επίπεδο ΕΕ.

3.3. Όροι εισδοχής (άρθρα 5, 6, 7, 9, 10 και 11)

- Γενικοί όροι εισδοχής (άρθρο 6)

Η απαίτηση προσκόμισης έγκυρου ταξιδιωτικού εγγράφου που καθορίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) έχει ενσωματωθεί στη νομοθεσία όλων των κρατών μελών, συχνά (CY, EL, FR, HU, MT, NL, SE και SI) με πρόσθετη απαίτηση - όπως προβλέπεται από την οδηγία - αυτό το έγγραφο να ισχύει τουλάχιστον για τη διάρκεια της προβλεπόμενης διαμονής του κατόχου στο κράτος μέλος υποδοχής.

Το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) απαιτεί την προσκόμιση γονικής άδειας για την προβλεπόμενη διαμονή ανηλίκου. Δεν είναι σαφές εάν αυτή η απαίτηση έχει μεταφερθεί στη νομοθεσία των BG, IT και NL. Επιπλέον, οι ΙΤ και LV ζητούν απόδειξη ότι ο ανήλικος τελεί υπό κατάλληλη επιμέλεια. Στην AT, BE και SE η απαίτηση δεν έχει μεταφερθεί ειδικά[7].

Το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο γ) απαιτεί από υπήκοο τρίτης χώρας να διαθέτει ασφάλιση ασθενείας όσον αφορά όλους τους κινδύνους που καλύπτονται κανονικά για υπηκόους στα κράτη μέλη. Ως προς αυτό εφαρμόζονται πολλές διαφορετικές πρακτικές στα εν λόγω κράτη μέλη. Αντί της ασφάλισης, το BE απαιτεί απόδειξη ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών διαθέτουν επαρκή οικονομικά μέσα ώστε να καλύψουν το κόστος της ιατρικής περίθαλψης. Δεν είναι εντελώς σαφές εάν απαιτείται η ασφάλιση στην IT. Επιπλέον, οι BG, CZ[8], LU, PL, RO, SI και SK δεν αναφέρονται ειδικά στους κινδύνους που καλύπτονται για τους υπηκόους κράτους μέλους.

Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη εισήγαγαν την απαίτηση που καθορίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο δ) ότι υπήκοος τρίτης χώρας δεν θεωρείται απειλή για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία . Δεν είναι σαφές εάν και πως αυτή η απαίτηση έχει μεταφερθεί στην IT.

Οι BG, CY, CZ, EE, DE, HU, LU, NL, PL, SI και SK απαιτούν απόδειξη πληρωμής του τέλους διεκπεραίωσης της αίτησης εισδοχής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο ε).

Όλα τα κράτη μέλη δεν έχουν μεταφέρει τις διατάξεις του άρθρου 6 παράγραφος 2 το οποίο απαιτεί από αυτά να διευκολύνουν τη διαμονή υπηκόων τρίτης χώρας που συμμετέχουν σε προγράμματα της ΕΕ για ενίσχυση της κινητικότητας προς την Ένωση ή εντός αυτής. Οι BE, BG, EE, DE, IT και RO δεν φαίνεται να έχουν μεταφέρει αυτήν τη διάταξη, και τα άλλα κράτη μέλη φαίνεται απλώς ότι ζητούν τέτοια διευκόλυνση και όχι να την έχουν ενσωματώσει σε ειδικούς κανόνες (π.χ.) για χαμηλότερα τέλη ή ταχύτερες διαδικασίες. Έτσι η μεταφορά αυτής της σημαντικής διάταξης δεν είναι ακόμη ικανοποιητική.

- Ειδικοί όροι για σπουδαστές (άρθρο 7)

Βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 1 στοιχείο β), τα κράτη μέλη υποχρεούνται να δημοσιοποιούν το ελάχιστο ποσό μηνιαίων πόρων που πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει ο σπουδαστής τρίτης χώρας για την κάλυψη των εξόδων διαβίωσης, των σπουδών και των εξόδων επαναπατρισμού του. Αυτό εναρμονίζεται με το ευρύτερο καθήκον τους να ενημερώνουν τους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τους κανόνες που εφαρμόζονται για την εισδοχή σπουδαστών, ώστε να εξασφαλίζονται η διαφάνεια και η ασφάλεια δικαίου για μελλοντικούς σπουδαστές και έτσι να ενθαρρύνονται να σπουδάσουν στην ΕΕ. Σε πολλά κράτη μέλη προκύπτουν ως προς αυτό θέματα μεταφοράς. Στην HU, οι αναγκαίοι πόροι υπολογίζονται για κάθε περίπτωση χωριστά. Για πολλά άλλα κράτη μέλη (BE, BG, CY, EL, LT, MT, NL, PL, PT, RO και SK) είναι αμφίβολο εάν οι μέθοδοι δημοσίευσης επαρκούν – για παράδειγμα όταν η πληροφορία παρέχεται μόνο σε επίσημα κείμενα στα οποία δεν έχουν εύκολη πρόσβαση οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή δεν μπορούν να τα διαβάσουν.

Το ελάχιστο ποσό που αναφέρεται στο άρθρο 7 παράγραφος 1 στοιχείο β) παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ κρατών μελών – από περίπου 120 ευρώ μηνιαίως στη BG σε 795 ευρώ στις NL το 2009. Υπολογίζεται τυπικά με βάση το ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης ή κατώτατου μισθού στην εν λόγω χώρα, ή το επίπεδο των υποτροφιών που χορηγούνται στους εγχώριους σπουδαστές. Το είδος των αποδεικτικών μέσων όσον αφορά τους επαρκείς πόρους ποικίλλει επίσης πολύ από μια χώρα στην άλλη και μπορεί να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, υποτροφίες (βλ. παράγραφο 13) ή απόδειξη του εισοδήματος των γονέων. Κατά τον καθορισμό κατωτάτου ορίου για τους πόρους ή ειδών αποδεικτικών μέσων, τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν δεόντως υπόψη την αρχή της αναλογικότητας και την αποτελεσματικότητα της οδηγίας.

Το άρθρο 7 παράγραφος 1 στοιχείο γ) επιτρέπει στα κράτη μέλη να ζητούν απόδειξη ότι ο αιτών διαθέτει επαρκή γνώση της γλώσσας του προγράμματος σπουδών. Οι EE, DE, IT και MT έκαναν χρήση αυτής της δυνατότητας. Σε πολλά κράτη μέλη, οι γλωσσικές ικανότητες θεωρούνται αποδεδειγμένες λόγω του γεγονότος ότι ο αιτών έγινε δεκτός από ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Οι AT, BG, CY, EL, LT, MT, PL, PT και RO έχουν μεταφέρει το άρθρο 7 παράγραφος 1 στοιχείο δ), βάσει του οποίου ο αιτών οφείλει να αποδείξει ότι έχει καταβάλει τα τέλη που επιβάλλει το ίδρυμα. Εντούτοις, αυτή η απαίτηση μπορεί επίσης να εφαρμόζεται σιωπηρά σε άλλα κράτη μέλη, με επιβεβαίωση ότι ο αιτών έχει εγγραφεί σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Μόνο 11 κράτη μέλη (CY, FR, EL, HU, IT, LV, PL, PT, RO, SE και SK) αποφάσισαν, δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφος 2, να μη ζητούν από τους σπουδαστές τρίτων χωρών χωριστή ασφάλιση ασθενείας εάν δικαιούνται αυτομάτως τέτοιας ασφάλισης λόγω της εγγραφής τους σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.

- Ειδικοί όροι για μαθητές σχολείων (άρθρο 9)

12 κράτη μέλη[9], όπως έχει αναφερθεί, συμπεριέλαβαν μαθητές σχολείων στη νομοθεσία τους. Και οι 12 χώρες, εκτός της BG, φαίνεται ότι έχουν μεταφέρει την υποχρέωση να προσκομίζεται απόδειξη ότι ο αιτών έγινε δεκτός σε ίδρυμα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο β)). Εντούτοις, μόνο οι CY, ES, IT, LU, PT, SI και RO μετέφεραν ρητώς την απαίτηση προσκόμισης απόδειξης της συμμετοχής σε ανεγνωρισμένο πρόγραμμα ανταλλαγής μαθητών (άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ)). Το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο δ) απαιτεί απόδειξη ότι ο οργανισμός ανταλλαγής μαθητών δέχεται να φέρει την ευθύνη για τον μαθητή και το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο ε) απαιτεί ο μαθητής να φιλοξενείται από οικογένεια που ανταποκρίνεται σε ορισμένες προϋποθέσεις. Η BG και η SI δεν απέδειξαν ότι είχαν μεταφέρει κάποια από αυτές τις απαιτήσεις. Οι ES και PT δέχονται ότι ο μαθητής μπορεί να φιλοξενείται επίσης στο περιβάλλον του ιδρύματος.

Οι BG, CZ, ES και SI δεν μετέφεραν ρητώς τις διατάξεις του άρθρου 9 παράγραφος 1 στοιχείο α) σχετικά με το κατώτατο και ανώτατο όριο ηλικίας των μαθητών, αλλά αυτό επιτρέπεται βάσει ευνοϊκότερων διατάξεων.

Όπως προβλέπει το άρθρο 9 παράγραφος 2, η CY εφαρμόζει την αμοιβαιότητα και δέχεται υπηκόους τρίτων χωρών στα προγράμματά της ανταλλαγής μαθητών μόνο εάν προέρχονται από χώρες που προσφέρουν την ίδια δυνατότητα σε μαθητές της CY.

- Ειδικοί όροι για άμισθους μαθητευόμενους (άρθρο 10)

Συνολικά 12 κράτη μέλη[10] συμπεριέλαβαν άμισθους μαθητευόμενους στη νομοθεσία τους εφαρμογής της οδηγίας.

Η IT δεν μετέφερε την απαίτηση όσον αφορά συμφωνία κατάρτισης (άρθρο 10 στοιχείο α)) ούτε την απαίτηση προσκόμισης αποδεικτικών μέσων όσον αφορά επαρκείς πόρους (άρθρο 10 στοιχείο β)). Παρόμοια θέματα μεταφοράς ανακύπτουν όσον αφορά την υποχρέωση δημοσιοποίησης του ελάχιστου ποσού μηνιαίων πόρων όπως προέκυψε με το άρθρο 7 στοιχείο β).

Οι FR και LV φαίνεται ότι είναι τα μόνα κράτη μέλη που έχουν καθορίσει συγκεκριμένο «ελάχιστο ποσό μηνιαίων πόρων» το οποίο απαιτείται για άμισθους μαθητευόμενους: τα άλλα κράτη μέλη καθόρισαν το ίδιο ποσό με αυτό που απαιτείται για τους σπουδαστές.

Μόνο οι EE και RO απαιτούν ο σπουδαστής τρίτης χώρας να παρακολουθεί βασικά μαθήματα γλώσσας, όπως προβλέπει το άρθρο 10 στοιχείο γ).

Η νομοθεσία της LU απαιτεί η περίοδος πρακτικής άσκησης να αποτελεί το υποχρεωτικό μέρος ακαδημαϊκού προγράμματος. Η CY ανέφερε ότι οι τομείς εργασίας για άμισθο μαθητευόμενο πρέπει να καθορίζονται και να δημοσιεύονται από το Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης.

- Ειδικοί όροι για εθελοντές (άρθρο 11)

Από τα 12 κράτη μέλη[11] που συμπεριέλαβαν εθελοντές στη νομοθεσία τους, οι CY, CZ, EL, HU, IT, LU, PT, RO και SK καθόρισαν όρους όσον αφορά την ηλικία, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 στοιχείο α).

Και τα 12 κράτη μέλη μετέφεραν την απαίτηση σύναψης συμφωνίας μεταξύ του εθελοντή και του αρμόδιου οργανισμού, όπως προβλέπει το άρθρο 11 στοιχείο β). Εντούτοις, οι νόμοι δεν περιλαμβάνουν πάντα όλα τα στοιχεία αυτής της συμφωνίας, όπως καθορίζεται στη νομοθεσία (περιγραφή καθηκόντων, χρόνος εργασίας, πόροι, κλπ.). Ειδικότερα, η νομοθεσία στην PT δεν περιλαμβάνει καμία λεπτομέρεια, και στις EL και LU αναφέρει μόνο ελάχιστες τέτοιες λεπτομέρειες.

Το άρθρο 11 στοιχείο γ) υποχρεώνει τον αιτούντα να προσκομίζει απόδειξη ότι ο οργανισμός ο αρμόδιος για το πρόγραμμα εθελοντικής υπηρεσίας έχει συνάψει ασφαλιστήριο αστικής ευθύνης και δέχεται να φέρει πλήρως την ευθύνη για τους εθελοντές καθ’ όλη τη διάρκεια της διαμονής τους, ειδικότερα όσον αφορά τα έξοδα διαβίωσης, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και επαναπατρισμού τους. Εντούτοις, η PT δεν έχει μεταφέρει αυτήν την απαίτηση. Σε ορισμένα κράτη μέλη, δεν είναι σαφές μέχρι ποιού βαθμού αναλαμβάνει την ευθύνη ο οργανισμός και για τα τρία στοιχεία που αναφέρονται στην οδηγία.

Οι CY, RO και SK έκαναν χρήση της δυνατότητας που τους προσφέρει το άρθρο 11 στοιχείο δ) να παραδίδουν στους εθελοντές τρίτης χώρας βασικά μαθήματα εισαγωγής στη γλώσσα, την ιστορία και τις πολιτικές και κοινωνικές δομές τους.

3.4. Κινητικότητα των σπουδαστών (άρθρο 8)

Το άρθρο 8 ρυθμίζει το κρίσιμο ζήτημα της κινητικότητας υπηκόων τρίτης χώρας οι οποίοι έχουν ήδη γίνει δεκτοί ως σπουδαστές σε πρώτο κράτος μέλος και οι οποίοι υποβάλλουν αίτηση να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε δεύτερο κράτος μέλος.

Τα περισσότερα κράτη μέλη δήλωσαν ότι λαμβάνουν υπόψη την έναρξη του προγράμματος σπουδών όταν διεκπεραιώνουν την αίτηση - για παράδειγμα μέσω ταχείας διαδικασίας (NL) ή όταν εκδίδουν προσωρινή άδεια διαμονής στο έδαφός τους έως ότου εκδοθεί οριστική απόφαση σχετικά με την αίτηση (BG, DE). Εντούτοις, από ερωτήματα που ετέθησαν στην Επιτροπή, φαίνεται ότι επιπρόσθετοι κανόνες για θεωρήσεις καθιστούν συχνά δύσκολο για σπουδαστές τρίτων χωρών να ασκήσουν πραγματικά το δικαίωμά τους κινητικότητας.

Επιπλέον, βάσει ευνοϊκότερων διατάξεων, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τις ίδιες γενικές προϋποθέσεις και διαδικασίες όπως καθορίζονται στο άρθρο 6 και 7 της οδηγίας χωρίς τις άλλες συμπληρωματικές διατάξεις που προβλέπονται στο άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχεία β) και γ)[12].

Παρόλο που η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 8 παράγραφος 2 είναι υποχρεωτική για τα κράτη μέλη τα οποία έχουν μεταφέρει το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχείο γ), αυτή δεν προβλέπεται για τις PT και SK.

Το πρώτο κράτος μέλος πρέπει να παρέχει στο δεύτερο κράτος μέλος πληροφορίες σχετικές με τη διαμονή του σπουδαστή στο έδαφός του (άρθρο 8 παράγραφος 3)), αλλά αυτή η υποχρέωση έχει μεταφερθεί μόνο από τις AT, CY, DE, EL, ES, FI, IT, LV, MT, PL, PT, SE και SK. Από τις πληροφορίες που έχουν συγκεντρωθεί, φαίνεται οι τα κράτη μέλη σπανίως ζητούν τέτοιες πληροφορίες.

3.5. Άδειες διαμονής (άρθρα 12, 13, 14 και 15)

- Άδειες διαμονής χορηγούμενες σε σπουδαστές (άρθρο 12)

Βάσει του άρθρου 12 παράγραφος 1, σπουδαστές τρίτων χωρών που πληρούν τους όρους των άρθρων 6 και 7 έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν άδεια διαμονής και να ανανεώνουν αυτήν την άδεια εάν εξακολουθούν να πληρούνται οι όροι. Η νομοθεσία των περισσότερων κρατών μελών δεν αναφέρουν ρητώς την υποχρέωση χορήγησης και ανανέωσης της άδειας υπό αυτές τις προϋποθέσεις. Από τις καταγγελίες και τα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή, είναι προφανές ότι, ακόμη και εάν οι υπήκοοι τρίτης χώρας τηρούν όλες τις σχετικές απαιτήσεις της οδηγίας, η πραγματική άσκηση του δικαιώματός τους να λαμβάνουν άδεια διαμονής συχνά εμποδίζεται ή ακόμη και ακυρώνεται από τις συμπληρωματικές απαιτήσεις όσον αφορά τις θεωρήσεις. Ελάχιστα είναι τα κράτη μέλη που δεν απαιτούν θεώρηση και αρκούνται αποκλειστικά στην άδεια διαμονής.

Το άρθρο 12 παράγραφος 1 καθορίζει επίσης την περίοδο ισχύος της άδειας διαμονής που εκδίδεται για σπουδαστές. Τα περισσότερα κράτη μέλη προβλέπουν μέγιστη περίοδο ενός έτους (και ανανεώσιμη)· ωστόσο, σε ορισμένα από αυτά η άδεια μπορεί να ισχύει για 3 ή ακόμη 5 έτη (π.χ. DE, HU, SK).

Το άρθρο 12 παράγραφος 2 καθορίζει ειδικούς προαιρετικούς λόγους βάσει των οποίων ένα κράτος μέλος μπορεί να αρνείται και να ανακαλεί την άδεια - οι γενικοί λόγοι καθορίζονται στο άρθρο 16. Το άρθρο 12 παράγραφος 2 στοιχείο α) επιτρέπει στα κράτη μέλη να αρνούνται να ανανεώσουν, ή να ανακαλούν, την άδεια διαμονής σπουδαστή εάν ο σπουδαστής κάνει κατάχρηση των όρων όσον αφορά την πρόσβαση σε οικονομικές δραστηριότητες, όπως αναφέρεται στο άρθρο 17. Η παρούσα διάταξη έχει μεταφερθεί από δεκατρία κράτη μέλη[13]. Προκειμένου να ελέγχουν αυτό το είδος κατάχρησης, άλλοι κάνουν χρήση των γενικών προϋποθέσεων απόρριψης που καθορίζονται στο άρθρο 16.

Το άρθρο 12 παράγραφος 2 στοιχείο β) επιτρέπει στα κράτη μέλη να αρνούνται να ανανεώσουν, ή να ανακαλούν, την άδεια διαμονής σπουδαστή εάν ο σπουδαστής δεν σημειώνει ικανοποιητική πρόοδο στις σπουδές του. Η παρούσα διάταξη έχει μεταφερθεί ρητώς από δώδεκα κράτη μέλη[14]. Σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη, το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται στην πράξη με τη διαγραφή σπουδαστών λόγω χαμηλών επιδόσεων από τα εκπαιδευτικά τους ιδρύματα. Συνεπώς, αυτά τα κράτη μέλη θα αρνούνται την ανανέωση της άδειας διαμονής του σπουδαστή βάσει του άρθρου 16, δεδομένου ότι αυτός δεν θα πληροί πλέον τους όρους εισδοχής.

- Άδεια διαμονής χορηγούμενη σε μαθητές σχολείων (άρθρο 13)

Συνολικά 12 κράτη μέλη συμπεριέλαβαν μαθητές σχολείων στη νομοθεσία τους εφαρμογής της οδηγίας, και 8 από αυτές τις χώρες (CY, CZ, EE, LV, LU, PT, SI και SK) περιόρισαν τη διάρκεια της άδειας διαμονής σε ένα έτος, όπως προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 13.

Η οδηγία δεν αναφέρεται ειδικά στη συνολική διάρκεια διαμονής μαθητή, αλλά ορισμένα κράτη μέλη (ES, HU, SI, PT και RO) δήλωσαν ότι επιτρέπουν σε μαθητές να διαμένουν για διάστημα μεγαλύτερο από ένα έτος.

- Άδεια διαμονής χορηγούμενη σε άμισθους μαθητευόμενους (άρθρο 14)

Συνολικά 12 κράτη μέλη συμπεριέλαβαν άμισθους μαθητευόμενους στη νομοθεσία τους και 6 από αυτές τις χώρες (CY, CZ, LU, PT, RO και SI) περιόρισαν τη διάρκεια ισχύος της άδειας διαμονής σε ένα έτος, ανανεώσιμης σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως προβλέπεται από την οδηγία. Υπάρχουν περιορισμοί της διάρκειας της άδειας διαμονής στη FR όπου οι μαθητευόμενοι μπορούν να διαμένουν για μέγιστη περίοδο έξι μηνών και στη RO όπου η παράταση της άδειας διαμονής δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες. Οι διατάξεις επ’αυτού του σημείου δεν είναι σαφείς στις BG και IT.

Αντίθετα, οι EE, ES και SK εφαρμόζουν πιο ελαστική προσέγγιση από αυτήν που προβλέπει η οδηγία: επιτρέπουν μεγαλύτερη διάρκεια διαμονής (έως τρία έτη στη SK), ανάλογα με τη διάρκεια του προγράμματος, χωρίς να αναφέρονται εξαιρετικές περιπτώσεις.

- Άδεια διαμονής χορηγούμενη σε εθελοντές (άρθρο 15)

Συνολικά 12 κράτη μέλη συμπεριέλαβαν τους εθελοντές στο πεδίο της νομοθεσίας τους. Η νομοθεσία σε 8 από αυτές τις χώρες (CY, EL, IT, LU, PT, RO, SI και SK) αναφέρει ότι άδεια διαμονής εκδίδεται για εθελοντές για περίοδο μέχρι ένα έτος εκτός εάν, σε εξαιρετικές περιστάσεις, το πρόγραμμα εθελοντισμού διαρκεί περισσότερο - οπότε και η άδεια εκδίδεται για τη διάρκεια του προγράμματος. Τούτο είναι σύμφωνο με το άρθρο 15 της οδηγίας.

Η HU δεν προβλέπει καμία παρέκκλιση από αυτόν τον κανόνα του ενός έτους.

Αντίθετα, οι EE, ES και CZ εφαρμόζουν πιο ελαστικούς κανόνες, βάσει των οποίων η διάρκεια αυτής της άδειας διαμονής πρέπει να αντιστοιχεί στη διάρκεια του προγράμματος εθελοντισμού.

3.6. Ανάκληση ή άρνηση ανανέωσης της άδειας διαμονής (άρθρο 16)

Αντίθετα από το άρθρο 12, το οποίο προβλέπει λόγους για την απόρριψη και την ανάκληση της άδειας αποκλειστικά σε ό,τι αφορά σπουδαστές, το άρθρο 16 εφαρμόζεται σε όλες τις κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών που καλύπτει η οδηγία. Καθορίζει τους τρεις πιθανούς λόγους απόρριψης ή ανάκλησης άδειας διαμονής που εκδίδεται βάσει της οδηγίας: σε περίπτωση απάτης, όταν ο κάτοχος δεν πληροί ή δεν πληροί πλέον τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής· για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας. Σ’αυτόν τον τομέα δεν ανακύπτουν ζητήματα μεταφοράς.

3.7. Οικονομικές δραστηριότητες σπουδαστών (άρθρο 17)

Όλα τα κράτη μέλη χορήγησαν σε σπουδαστές το δικαίωμα στην απασχόληση, σύμφωνα με το άρθρο 17 που αναφέρει ότι «εκτός ωραρίου σπουδών (…) επιτρέπεται στους σπουδαστές να ασκούν έμμισθη δραστηριότητα». Ωστόσο, μόνο 12 κράτη μέλη αποφάσισαν να χορηγήσουν το δικαίωμα αυτοαπασχόλησης (AT, BE, CZ, DE, EE, ES, HU, IT, LT, LV, PL και SE).

Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 1, τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση της αγοράς εργασίας τους, και οι CY, MT και RO κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας. Επιπλέον, οι NL, DE και AT εφαρμόζουν έναν έλεγχο αγοράς εργασίας όταν οι ώρες εργασίας υπερβαίνουν ορισμένα όρια[15]. Εντούτοις, πρέπει να εξεταστεί πιο διεξοδικά κατά πόσο η νομοθεσία των κρατών μελών συμβιβάζεται με την οδηγία 2004/114 σ’αυτό το σημείο. Οι σπουδαστές που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κανονικοί εργαζόμενοι. Η πρόσβασή τους στην απασχόληση είναι ήδη περιορισμένη από πλευράς ωρών εργασίας και εάν γίνεται τακτικά επίκληση της κατάστασης της αγοράς εργασίας, αυτό μπορεί να αποκλείσει στην πράξη σπουδαστές από την αγορά εργασίας γενικά. Το γεγονός αυτό θα υπονομεύσει τον σκοπό της οδηγίας (βλ. παράγραφο 18)[16].

Η αίτηση για πρότερη άδεια, ουσιαστικά άδεια εργασίας, πρέπει να υποβάλλεται χωριστά στις AT, BE, BG, CY, CZ, EE, EL, ES, LT, MT, NL, RO και SI, όπως προβλέπεται στο άρθρο 17 παράγραφος 1.

Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 2, πολλά κράτη μέλη έχουν καθορίσει έναν ανώτατο αριθμό ωρών εργασίας εβδομαδιαίως ή ημερών μηνιαίως/ετησίως κατά τον οποίο μπορούν να εργάζονται οι σπουδαστές, που κυμαίνεται από 10 ώρες (ο ελάχιστος χρόνος που απαιτεί η οδηγία) σε 30 ώρες εβδομαδιαίως. Οι CZ, EE, PL, PT, SK δεν περιορίζουν τον αριθμό των ωρών εργασίας, αλλά έχουν επιβάλει γενικότερους περιορισμούς, επικαλούμενες συνήθως την αρχή σύμφωνα με την οποία η απασχόληση δεν πρέπει να θίγει τον πρωταρχικό σκοπό διαμονής του υπηκόου τρίτης χώρας, δηλαδή τις σπουδές.

Τέσσερα κράτη μέλη περιορίζουν την πρόσβαση στην απασχόληση κατά το πρώτο έτος διαμονής. Οι περιορισμοί κυμαίνονται από έξι μήνες (CY) σε ένα έτος (DE[17], LT, LU[18] και MT), όπως προβλέπεται από το άρθρο 17 παράγραφος 3.

Σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 4, οι BG, CZ, DE, EE, EL, FI, FR, HU, LT, LU, NL, PT και RO έχουν επιβάλει υποχρεώσεις δήλωσης. Με βάση τη γενική νομοθεσία των κρατών μελών για τη μετανάστευση ή την απασχόληση, αυτές οι υποχρεώσεις αφορούν ιδίως τους εργοδότες.

3.8. Διαδικασία (άρθρα 18 και 19)

- Διαδικαστικές εγγυήσεις και διαφάνεια (άρθρο 18)

Το άρθρο 18 αναφέρεται στις διαδικαστικές εγγυήσεις και στις αρχές διαφάνειας που εφαρμόζονται στις αποφάσεις όσον αφορά αίτηση. Αυτές περιλαμβάνουν την προθεσμία διεκπεραίωσης της αίτησης, το δικαίωμα του αιτούντος να ενημερώνεται και το δικαίωμα να προσβάλει την απόφαση με νομικά μέσα. Η οδηγία καλύπτει ολόκληρη τη διαδικασία εισδοχής σπουδαστών υπηκόων τρίτων χωρών. Οι διατάξεις της για τις διαδικαστικές εγγυήσεις και τη διαφάνεια, επομένως, εφαρμόζονται επίσης σε εθνικές θεωρήσεις μακράς διάρκειας (εάν απαιτούνται), δεδομένου ότι μια θεώρηση επιτρέπει σε άτομο να εισέρχεται στο εν λόγω κράτος μέλος, οπότε και ο μελλοντικός σπουδαστής πρέπει να υποβάλει αίτηση για τέτοια θεώρηση εάν επιθυμεί να λάβει άδεια διαμονής.

Στα περισσότερα κράτη μέλη, η γενική νομοθεσία για τη μετανάστευση/διοικητικές διαδικασίες προβλέπει ήδη τις απαιτούμενες διαδικαστικές εγγυήσεις. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει μέτρα που εξασφαλίζουν ότι ο αιτών μπορεί να αρχίσει τον κύκλο μαθημάτων, την κατάρτιση ή το πρόγραμμα εγκαίρως και ότι δημοσιεύονται οι χρόνοι διεκπεραίωσης των αιτήσεων. Εντούτοις, από πολλές καταγγελίες που έλαβε η Επιτροπή, φαίνεται ότι στην πράξη οι διαδικασίες είναι συχνά χρονοβόρες και οι προθεσμίες ασαφείς. Ο χρόνος που απαιτείται για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων κυμαίνεται από 7 εργάσιμες ημέρες σε 6 μήνες[19]. Οι BE, CY, DE, FI και SE δεν έχουν καθορίσει συγκεκριμένες προθεσμίες.

Επιπλέον, από πολλές καταγγελίες και ερωτήματα που εστάλησαν στην Επιτροπή, φαίνεται ότι οι κανόνες των κρατών μελών για τις θεωρήσεις συχνά εξουδετερώνουν τις εγγυήσεις διαφάνειας που απαιτούνται από την οδηγία.

Οι νόμοι στη BG και IT φαίνεται ότι αναφέρονται στο άρθρο 18 παράγραφος 3 σχετικά με τις διαδικασίες κοινοποίησης ή στο άρθρο 18 παράγραφος 4 που εξασφαλίζει στον αιτούντα το δικαίωμα να προσβάλει με νομικά μέσα την απόρριψη .

- Ταχεία διαδικασία χορήγησης αδειών διαμονής ή θεωρήσεων σε σπουδαστές και μαθητές (άρθρο 19)

Το άρθρο 19 της οδηγίας προβλέπει τη θέσπιση ταχείας διαδικασίας αποδοχής βάσει συμφωνίας που συνάπτεται μεταξύ της αρχής κράτους μέλους και ιδρυμάτων του τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτή η διάταξη έχει μεταφερθεί από τις FR, EL, NL και PL.

3.9 Τέλη (άρθρο 20)

Η νομοθεσία 19 κρατών μελών[20] προβλέπει την καταβολή τελών, τα οποία κυμαίνονται από 23 ευρώ στη MT σε 433 ευρώ στις NL. Παρόλο που η οδηγία επιτρέπει ρητώς στα κράτη μέλη να καθορίζουν τέλη, τούτο δεν ισοδυναμεί με λευκή επιταγή. Τέλη δεν μπορούν να καθορίζονται για άλλους λόγους πλην της χρηματοδότησης για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων, όπως προβλέπεται στο άρθρο 19, και δεν πρέπει να καθορίζονται σε επίπεδο που θα καθιστούσε την οδηγία αναποτελεσματική. Ως προς αυτό, υψηλά τέλη, όπως αυτά που εφαρμόζονται στις NL θέτουν ζητήματα μεταφοράς.

3.10. Περαιτέρω δικαιώματα (άρθρο 24)

Το άρθρο 24 αναφέρει ότι τα κράτη μέλη παρέχουν περαιτέρω δικαιώματα στους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών, πέραν εκείνων που προβλέπονται στην οδηγία, ανεξάρτητα από τη διάρκεια διαμονής τους στο κράτος μέλος υποδοχής. Κατά συνέπεια, η νομοθεσία στη LT αναφέρει ότι η απόκτηση άλλων δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από το χρόνο διαμονής του σπουδαστή στη χώρα. Η PT δηλώνει ότι παρέχει τα ίδια οικονομικά, κοινωνικά και ατομικά δικαιώματα σε σπουδαστές υπηκόους τρίτων χωρών, με εκείνα που παρέχει στους υπηκόους της. Η ES αναφέρει ότι τους παρέχει δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης υπό τους ίδιους όρους με τους ισπανούς υπηκόους.

IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η προσέλκυση σπουδαστών υπηκόων τρίτων χωρών στην ΕΕ αποτελεί θεμελιώδη στόχο της πολιτικής μετανάστευσης της ΕΕ, όπως τονίζεται εκ νέου στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης. Το 2009, πάνω από 200.000 υπήκοοι τρίτων χωρών εισήλθαν στην ΕΕ [21] για τους σκοπούς που καλύπτει η παρούσα οδηγία. Η οδηγία αποτελεί βασικό μέσο αμοιβαίου εμπλουτισμού για τους εν λόγω μετανάστες, τη χώρα καταγωγής τους και το κράτος μέλος υποδοχής.

Τα κράτη μέλη δίνουν όλο και μεγαλύτερη έμφαση στη διεθνοποίηση των εθνικών τους συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπως φαίνεται στις στρατηγικές τους και στις επενδύσεις τους σε νέα μέσα, όπως νέα προγράμματα κινητικότητας, διάλογοι πολιτικής με τρίτες χώρες και νέες μορφές ακαδημαϊκής συνεργασίας. Εξάλλου, τα κράτη μέλη έχουν εστιάσει τις προσπάθειες τους στις δραστηριότητες προώθησης και εμπορίας, γεγονός που αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη συνειδητοποίηση της ύπαρξης μιας διεθνούς ανταγωνιστικής αγοράς της εκπαίδευσης.

Η ΕΕ διεξάγει επίσης παράλληλες εξωτερικές δράσεις, οι οποίες επικεντρώνονται στην προώθηση, την χρηματοδοτική ενίσχυση ή σε διαλόγους πολιτικής για την κινητικότητα υπηκόων τρίτων χωρών, και ιδίως σπουδαστών. Η ενσωμάτωση της διεθνούς διάστασης σε διάφορες πτυχές και στάδια της εκπαίδευσης ή/και της κατάρτισης, εκτός του ότι παρέχει στους ίδιους τους μετανάστες ευκαιρίες, προσφέρει σημαντικά οφέλη στην ΕΕ, στους πολίτες της και στις αγορές εργασίας. Η μετανάστευση παίζει κάποιο ρόλο στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και η ΕΕ πρέπει να καταστεί ελκυστικός προορισμός για υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι επιθυμούν να μελετήσουν, να παρακολουθήσουν έναν κύκλο κατάρτισης ή να συμμετέχουν σε πρόγραμμα εθελοντισμού στο εξωτερικό.

Ωστόσο, η έκθεση δείχνει ότι δεν αξιοποιείται πλήρως το δυναμικό αυτού του μέσου της ΕΕ. Ειδικότερα, το επίπεδο εναρμόνισης που επιτυγχάνεται από την οδηγία, η οποία εγκρίθηκε βάσει του κανόνα κοινής συμφωνίας, είναι μάλλον χαμηλό, εφόσον ελάχιστες μόνο διατάξεις της οδηγίας είναι νομικώς δεσμευτικές και πολλές διατάξεις δεν περιλαμβάνουν ειδικές υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη.

V. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ

Για να εξασφαλιστεί ότι η οδηγία μεταφέρεται ορθά και εφαρμόζεται σε όλη την ΕΕ, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει πλήρως τις εξουσίες που διαθέτει με βάση τη Συνθήκη και θα κινεί διαδικασίες επί παραβάσει όταν αυτό είναι αναγκαίο.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει επίσης να συνεργάζεται σε τεχνικά θέματα με τα κράτη μέλη. Η αρμόδια επιτροπή επαφών θα εξακολουθήσει να εντοπίζει δυσκολίες και να διευκολύνει την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας. Ορισμένα νομικά και τεχνικά θέματα μπορούν να συζητηθούν περαιτέρω και να διευκρινισθούν, όπως ευνοϊκότερες διατάξεις, ασφάλιση ασθένειας, δημοσίευση πληροφοριών σχετικά με σπουδαστές, κινητικότητα των σπουδαστών.

Η Επιτροπή προτίθεται να παρέχει πληροφορίες και βοήθεια τόσο στα κράτη μέλη όσο και σε υπηκόους τρίτων χωρών, κάνοντας την καλύτερη δυνατή χρήση του διαδικτύου, κυρίως μέσω της μελλοντικής πύλης για τη μετανάστευση.

Παρόλο που προτεραιότητα είναι να εξασφαλιστεί ότι η οδηγία εφαρμόζεται αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη, η έκθεση προβάλλει επίσης την ουσιαστική ανάγκη να γίνουν τροποποιήσεις στην οδηγία, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα εξής: ενίσχυση των διαδικαστικών εγγυήσεων (ειδικές προθεσμίες για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων, υποχρέωση των κρατών μελών να αναφέρουν τους λόγους απόρριψης), ενίσχυση των ρητρών κινητικότητας, τόνωση των συνεργειών με τα προγράμματα της ΕΕ τα οποία διευκολύνουν την κινητικότητα υπηκόων τρίτων χωρών στην ΕΕ, βελτίωση του επιπέδου εναρμόνισης όσον αφορά τους εθελοντές, τους άμισθους μαθητευόμενους και τους μαθητές σχολείων, με σκοπό την προώθηση ενός γενικού νομικού πλαισίου της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και των πολιτιστικών ανταλλαγών με τρίτες χώρες.

Τέλος, η παροχή σε υπηκόους τρίτων χωρών της δυνατότητας να αποκτούν δεξιότητες και γνώσεις μέσω μιας περιόδου κατάρτισης στην Ευρώπη ενθαρρύνει την «κυκλοφορία εγκεφάλων» και ενισχύει τη συνεργασία με τρίτες χώρες στον τομέα του ανθρώπινου κεφαλαίου και της απασχόλησης, γεγονός που ωφελεί τις χώρες αποστολής και υποδοχής. Ως εκ τούτου, χωρίς να θίγεται η αρμοδιότητα των κρατών μελών να καθορίζουν τον αριθμό των μεταναστών, θα μπορούσε να εξεταστεί ειδικότερα το ζήτημα της πρόσβασης στην εργασία για σπουδαστές υπηκόους τρίτων χωρών στο τέλος των σπουδών τους, εφόσον φαίνεται ότι αυτό αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα στην επιλογή του σπουδαστή όσον αφορά την χώρα προορισμού, καθώς και ένα ζήτημα κοινού συμφέροντος μέσα στο πλαίσιο συρρίκνωσης του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας και συνολικής ανάγκης για εργαζόμενους με υψηλά προσόντα.

[1] ΕΕ L 375 της 23.12.2004, σ.12.

[2] Μελέτη που στήριξε η Επιτροπή και διεξήχθη από το GHK.

[3] Βλ. ιδίως κατά περίπτωση ερωτήματα αριθ. 54, 73, 101, 273, 289 και 313.

[4] CY, DE, EE, EL, ES, FI, FR, IT, LU, MT, PL, PT, RO, SK.

[5] CY, CZ, EE, ES, IT, LU, PT, RO, SI και SK.

[6] BG: άμισθοι μαθητευόμενοι και μαθητές (σχέδιο νομοθεσίας), EL: εθελοντές· FR: άμισθοι μαθητευόμενοι, HU: μαθητές και εθελοντές, LV: μαθητές.

[7] Αυτά τα κράτη μέλη εφήρμοσαν μόνο τα μέρη της οδηγίας που αφορούν τους σπουδαστές οι οποίοι δεν είναι συνήθως ανήλικοι.

[8] Στην CZ αυτό αφορά μόνο την αρχική περίοδο διαμονής πριν από την ανανέωση της άδειας.

[9] BG, CY, CZ, EE, ES, IT, LU, LV, PT, RO, SI και SK.

[10] BG (σχέδιο νομοθεσίας), CY, CZ, EE, ES, FR, IT, LU, PT, RO, SI και SK.

[11] CY, CZ, EE, EL, ES, HU, IT, LU, PT, RO, SI και SK.

[12] Οι AT, BE, BG, CZ, FR, HU, LV, LT, NL, PT, RO, SI και SE δεν εφαρμόζουν το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχείο β) και οι AT, BE, CZ, EE, ES, FR, HU, LT, NL, PL, RO, SI και SE δεν εφαρμόζουν το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχείο γ)).

[13] BE, CY, CZ, DE, EE, EL, FR, LT, LU, NL, PT, SI και SK.

[14] AT, BE, CY, DE, EL, ES, FR, LT, PL, PT, SE και SK.

[15] 10 ώρες εβδομαδιαίως στις NL, μεταξύ 10 και 20 στην AT, ανάλογα με το επίπεδο σπουδών, 90 πλήρεις ημέρες ετησίως στη DE.

[16] Η Επιτροπή παρέπεμψε την περίπτωση της νομοθεσίας της ΑΤ γι’αυτό το σημείο στο Δικαστήριο· Βλ. δελτίο τύπου ΙΡ /10/1230 της Επιτροπής, της 30ής Σεπτεμβρίου 2010. Εν τω μεταξύ, η ΑΤ εναρμόνισε τη νομοθεσία της με την οδηγία.

[17] Ο περιορισμός εφαρμόζεται μόνο σε προπτυχιακούς φοιτητές.

[18] Ο περιορισμός εφαρμόζεται μόνο σε σπουδαστές που παρακολουθούν προπαιδευτικό κύκλο.

[19] Οι περίοδοι είναι 7 ημέρες στην ES, 15 εργάσιμες ημέρες στην HU, 30 ημέρες στη LV, 2,5 μήνες στις PL, RO, SI και SK· 2 μήνες στις CZ, EL, PT, EE· 3 μήνες στη LU· 4 μήνες στη FR.

[20] AT, BE, BG, CY, CZ, DE, EE, EL, ES, FI, FR, HU, IT, LV, PL, PT, SE, SI και SK.

[21] Τα στοιχεία καλύπτουν μόνο 24 κράτη μέλη τα οποία δεσμεύονται από την οδηγία. Σε ονομαστική αξία, οι χώρες που δέχτηκαν τον υψηλότερο αριθμό υπηκόων τρίτων χωρών για εκπαιδευτικούς σκοπούς και για σπουδές το 2009 είναι η Γαλλία (53.563), η Ιταλία (32.634), η Γερμανία (31.345), η Ισπανία (22.068) και η Σουηδία (13.968). Κατά μέσο όρο, η μεγάλη πλειοψηφία αδειών διαμονής που εκδόθηκαν στα κράτη μέλη για τους σκοπούς της οδηγίας αφορούσε σπουδαστές. Πηγή: Eurostat.