Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας για την επάρκεια των συντάξεων διακρίνει τους ακόλουθους τύπους συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης, που μπορούν να χρησιμεύσουν ως κοινό πλαίσιο αναφοράς:

Συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης:

·Τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα είναι συστήματα που συνδέονται με σχέση εργασίας ή επαγγελματική δραστηριότητα. Μπορούν να συσταθούν από έναν ή περισσότερους εργοδότες, ενώσεις του κλάδου ή κοινωνικούς εταίρους από κοινού.

·Τα ατομικά συνταξιοδοτικά συστήματα βασίζονται σε ατομική σύμβαση συνταξιοδοτικής αποταμίευσης μεταξύ του αποταμιευτή και του παρόχου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Μερικές φορές ο εργοδότης μπορεί να συνεισφέρει στο ατομικό συνταξιοδοτικό σύστημα των υπαλλήλων του.

Σύμφωνα με τον ορισμό των συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης της οδηγίας, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας μόνο τα «επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα».

Το άρθρο 2 σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της οδηγίας ορίζουν το ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Το άρθρο 2 ορίζει ότι η οδηγία εφαρμόζεται σε συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης, με εξαίρεση τα συστήματα που απαριθμούνται εξαντλητικά ή αναφέρονται σε αυτό.

Το άρθρο 3 στοιχείο β) ορίζει την έννοια του συστήματος συμπληρωματικής συνταξιοδότησης. Για τους σκοπούς της οδηγίας, ως «σύστημα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης» νοείται κάθε επαγγελματικό σύστημα συντάξεων λόγω αποχώρησης, το οποίο έχει συσταθεί σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και πρακτική και συνδέεται με σχέση εργασίας, και το οποίο προορίζεται για τη χορήγηση συμπληρωματικής σύνταξης σε μισθωτούς. Περαιτέρω διευκρινίσεις υπάρχουν στην αιτιολογική σκέψη 11 σύμφωνα με την οποία «η οδηγία αφορά όλα τα συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης που έχουν συσταθεί σύμφωνα με τις εθνικές νομοθετικές διατάξεις και πρακτικές και προσφέρουν συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές παροχές για τους εργαζομένους, όπως οι ομαδικές ασφαλιστικές συμβάσεις ή τα συστήματα που λειτουργούν σε διανεμητική βάση και έχουν συμφωνηθεί με έναν ή περισσότερους κλάδους ή τομείς, τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα ή οι υποσχέσεις συνταξιοδότησης που υποστηρίζονται από λογιστικά αποθέματα ή οποιεσδήποτε συλλογικές ή άλλες συγκρίσιμες συμφωνίες».

Η αιτιολογική σκέψη 14 διευκρινίζει ότι η οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο στα συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης όπου το δικαίωμα υφίσταται δυνάμει σχέσης εργασίας και συνδέεται με τη συμπλήρωση ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης ή την εκπλήρωση άλλων προϋποθέσεων, όπως ορίζονται από το σύστημα ή την εθνική νομοθεσία. Η οδηγία δεν εφαρμόζεται σε ατομικές συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, εκτός αυτών που συνάπτονται μέσω σχέσης εργασίας. Επομένως, οι ατομικές συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις που δεν συνδέονται με απασχόληση δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Οι εκ του νόμου συντάξεις δεν συνδέονται με σχέση εργασίας και θα πρέπει να καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 883/2004· συνεπώς, δεν θα πρέπει να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Λαμβανομένων υπόψη των μέτρων μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο όλων των κρατών μελών καλύπτουν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Η νομοθεσία των περισσοτέρων κρατών μελών εφαρμόζεται σε όλα τα συμπληρωματικά (επαγγελματικά) συνταξιοδοτικά συστήματα, όπως ορίζονται στο άρθρο 3, τα οποία δεν εξαιρούνται δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφοι 1 και 2. Ορισμένα κράτη μέλη δεν προσδιόρισαν το πεδίο εφαρμογής στη νομοθεσία τους. Ωστόσο, από τη διατύπωση της εν λόγω νομοθεσίας συνάγεται ότι οι κανόνες σχετικά με το ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας έχουν τηρηθεί.

3.5 Όροι απόκτησης δικαιωμάτων σε συνταξιοδοτική παροχή

Η απαίτηση σχετικά με τους όρους απόκτησης των δικαιωμάτων των μετακινούμενων εργαζομένων στο πλαίσιο των συστημάτων συμπληρωματικής συνταξιοδότησης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πτυχές της οδηγίας.

Το γεγονός ότι, σε ορισμένα συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα θα μπορούσαν να χαθούν εάν η εργασιακή σχέση του εργαζομένου λήξει προτού συμπληρώσει έναν ελάχιστο χρόνο υπαγωγής στο σύστημα («περίοδος θεμελίωσης δικαιώματος») ή προτού συμπληρώσει την ελάχιστη ηλικία («ηλικία θεμελίωσης δικαιώματος»), θα μπορούσε να εμποδίσει τους εργαζομένους που μετακινούνται μεταξύ κρατών μελών να αποκτήσουν επαρκή συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Η μακρά περίοδος που απαιτείται για τη συμμετοχή εργαζομένου σε συνταξιοδοτικό σύστημα («περίοδος αναμονής») δύναται να έχει παρόμοιο αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, οι συννομοθέτες της ΕΕ αποφάσισαν να θεσπίσουν ορισμένους περιορισμούς με σκοπό την άρση των εμποδίων αυτών στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 της οδηγίας, ο συνδυασμός της περιόδου αναμονής και της περιόδου θεμελίωσης δικαιώματος μπορεί να είναι 3 έτη κατ’ ανώτατο όριο. Ως εκ τούτου, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα αποκτώνται οριστικά («θεμελιώνονται») το αργότερο ύστερα από τρία έτη εργασιακής σχέσης.

Τα συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης δεν επιτρέπεται να καθορίζουν υψηλότερο κατώτατο όριο ηλικίας για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων από τα 21 έτη. Από την άλλη πλευρά, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 17, η οδηγία δεν προβλέπει απαίτηση για ελάχιστη ηλικία ένταξης στο σύστημα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης, δεδομένου ότι αυτό το όριο ηλικίας δεν αναγνωρίζεται ως εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Σύμφωνα με τα πορίσματα, αυτές οι νέες ελάχιστες απαιτήσεις έχουν οδηγήσει σε αλλαγές των σχετικών ορίων που καθορίστηκαν σε εθνικό επίπεδο, καθώς σε ορισμένες χώρες η περίοδος αναμονής και/ή η περίοδος θεμελίωσης δικαιώματος ήταν μεγαλύτερη, ενώ και η ηλικία θεμελίωσης ήταν μεγαλύτερη από τις νέες απαιτήσεις της οδηγίας.

Υπάρχει μόνο περιορισμένος αριθμός κρατών μελών που δεν επιτρέπουν καμία περίοδο αναμονής ή θεμελίωσης δικαιώματος ή ηλικία θεμελίωσης. Μετά την έκδοση της οδηγίας, ένα κράτος μέλος (το Βέλγιο) αποφάσισε να ενισχύσει περαιτέρω τα δικαιώματα των εργαζομένων πέραν των ορίων που θέτει η οδηγία και κατάργησε τη δυνατότητα παροχής περιόδου αναμονής και θεμελίωσης καθώς και την ηλικία θεμελίωσης.

Περίοδος αναμονής

Υπάρχουν 16 κράτη μέλη που χρησιμοποιούν την τριετή προθεσμία που ορίζεται από την οδηγία (AT, CY, CZ, DK, EE, FR, EL, ES, FI, HU, LU, MT, PL, PT, RO, SE), 6 κράτη μέλη που επιτρέπουν μόνο πολύ μικρότερες περιόδους αναμονής: BG (6 μήνες), IE (1 έτος), LT (ένα έτος), SI (ένα έτος), SK (ένα έτος), SK (ένα έτος), UK (τρεις μήνες) και 5 κράτη μέλη που δεν επιτρέπουν καμία περίοδο αναμονής (HR, BE, DE, IT, NL). Ένα κράτος μέλος (ΑΤ) προβλέπει τετραετή περίοδο αναμονής για συγκεκριμένη κατηγορία εργαζομένων (προσωρινά απασχολούμενοι). Ένα άλλο κράτος μέλος (LV) δεν προβλέπει κανέναν κανόνα σχετικά με την περίοδο αναμονής και, βάσει της νομοθεσίας που κοινοποίησαν οι λετονικές αρχές, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν επιτρέπεται η εν λόγω περίοδος. Πράγματι, από τη νομοθεσία προκύπτει ότι η περίοδος αναμονής μπορεί να καθοριστεί από κάθε συνταξιοδοτικό πρόγραμμα και, ως εκ τούτου, θα μπορούσε να υπερβεί το όριο των τριών ετών. Οι τελευταίες αυτές διατάξεις της AT και της LV δεν φαίνεται να είναι σύμφωνες με τη διάταξη της οδηγίας.

Περίοδος θεμελίωσης