Ψήφισμα της Επιτροπής των Περιφερειών, με θέμα "Ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης"

(2003/C 73/12)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 14ης Μαΐου 2002, να αναθέσει στην επιτροπή "συνταγματικά θέματα και ευρωπαϊκή διακυβέρνηση" την κατάρτιση σχετικού ψηφίσματος, σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 5 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 14ης και 15ης Δεκεμβρίου 2001, και ιδίως τη διακήρυξη του Λάκεν για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

έχοντας υπόψη το σχέδιο ψηφίσματος (CdR 123/2002 rev.) που υιοθέτησε κατά πλειοψηφία η επιτροπή "συνταγματικά θέματα και ευρωπαϊκή διακυβέρνηση" στις 4 Οκτωβρίου 2002, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Fons Hertog (NL-ELDR, Δημάρχου της πόλης Velsen)

εκτιμώντας ότι κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης θα ληφθούν σημαντικές αποφάσεις σχετικά με το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ότι δύο σημαντικά θέματα, δηλαδή η διεύρυνση και η θεσμική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης,

εκτιμώντας ότι η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί με την ευκαιρία της Συνόδου Κορυφής να ενημερώσει και να διατυπώσει συστάσεις προς τους αρχηγούς των κυβερνήσεων σχετικά με τα θέματα αυτά, μέσω του παρόντος ψηφίσματος και εκ μέρους των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης,

υιοθέτησε ομόφωνα το ακόλουθο ψήφισμα κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Νοεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 21ης Νοεμβρίου).

1. Θεσμικές μεταρρυθμίσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. αναμένει ότι η διαδικασία μεταρρύθμισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συμβάλει στην αύξηση της εγγύτητας μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των πολιτών, καθώς και στην ευρύτερη αποδοχή της ευρωπαϊκής ιδέας από τους πολίτες, διατηρώντας, ωστόσο, τις εθνικές, καθώς και τις περιφερειακές και τοπικές ιδιαιτερότητές τους.

1.2. τονίζει ότι η δημοκρατική νομιμότητα δεν στηρίζεται απλά στην τροποποίηση δομών και διαδικασιών, αλλά επηρεάζεται από τις πολιτικές παραδόσεις και νοοτροπίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποκτήσει την απαραίτητη δημοκρατική νομιμότητα μόνον εφόσον οι πολίτες αισθάνονται κύριοι της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αποτελεί καρπό της ένταξης των πολιτών και όχι μόνο της ολοκλήρωσης θεσμικών οργάνων.

1.3. εκφράζει τη γνώμη ότι, αν ο γενικός στόχος είναι να ταυτίζονται τα ιδανικά και η δράση της Ευρώπης με τις ανάγκες και τις προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αναβαθμίσει το ρόλο που διαδραματίζουν τα δημοκρατικά επίπεδα διακυβέρνησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, τα οποία αποτελούν για όλους τους πολίτες σημεία επαφής πρωταρχικής και θεμελιώδους σημασίας για την κοινωνική ζωή καθώς και για τη στήριξη μιας δημοκρατικής κυβέρνησης. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να αναδειχθούν ιδιαίτερα τις βαθμίδες διακυβέρνησης που διαθέτουν νομοθετικές εξουσίες.

1.4. διαπιστώνει ότι η θεσμική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αναγκαία ενόψει της διεύρυνσης, αλλά ασφαλώς και προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Ένωση.

1.5. κρίνει ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αυξηθεί εφόσον διαπιστώσουν ότι έχουν να κάνουν με μια δραστήρια Ένωση που λαμβάνει σαφείς αποφάσεις με διαφάνεια.

1.6. κρίνει, επίσης. ότι η ενσωμάτωση του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε μία συνταγματική Συνθήκη αποτελεί σημαντικό βήμα προς την εδραίωση των σχέσεων με τους πολίτες. Θα ήταν σκόπιμο να ενσωματωθούν στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα δικαιώματα που πηγάζουν από αξίες που αναγνωρίζονται σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό αφορά κατά κύριο λόγο τα ανθρώπινα και τα πολιτικά δικαιώματα. Σε πολυάριθμα κράτη μέλη τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα αποτελούν αρμοδιότητα των τοπικών αρχών και πρέπει, συνεπώς, να παραμείνουν πολιτικοί στόχοι ευρωπαϊκού επιπέδου, χωρίς όμως να εγγραφούν ως θεμελιώδη δικαιώματα στη Συνθήκη.

1.7. διαπιστώνει ότι, δεδομένου ότι η αρχή της επικουρικότητας αποτελεί θεμελιώδη αρχή για τη λειτουργία της Κοινότητας (άρθρο 5 της Συνθήκης), βάσει της οποίας οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο μέτρο του δυνατού στο πιο χαμηλό επίπεδο διακυβέρνησης, η αρχές που εκπροσωπούν το εγγύτερο προς τους πολίτες επίπεδο είναι αρμόδιες για τον έλεγχο της εφαρμογής της αρχής αυτής.

1.8. διαπιστώνει ότι η κοινοτική νομοθεσία και οι κοινοτικές ρυθμίσεις αφορούν σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες είναι αρμόδιες για την εφαρμογή τους.

1.9. καλεί τα σημερινά και τα υποψήφια κράτη μέλη να διευκολύνουν τη συμμετοχή των αρχών αυτών στις διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων που αφορούν τις νέες ρυθμίσεις και στην αξιολόγηση των ισχυουσών ρυθμίσεων.

1.10. εφιστά την προσοχή των σημερινών και των υποψηφίων κρατών μελών στο ότι είναι αναγκαίο να ενημερώνουν οι εθνικές αρχές τις αποκεντρωμένες αρχές για τις συνέπειες που συνεπάγονται για τις ίδιες η νομοθεσία και οι κοινοτικές ρυθμίσεις, καθώς και να τις εμπλέκουν σε αυτές.

1.11. τονίζει εκ νέου τη σημασία που έχει η ενίσχυση του ρόλου που διαδραματίζει η Επιτροπή των Περιφερειών στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων, αλλά και η εντατικότερη συμμετοχή της αυτοδιοίκησης στη λήψη πολιτικών αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σύμφωνα με τις προτάσεις που διατύπωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση.

1.12. προτείνει να ενισχυθεί ο ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών μέσω της παραχώρησης του δικαιώματος αρνησικυρίας σε ορισμένες περιπτώσεις για τις οποίες η Συνθήκη προβλέπει την υποχρεωτική αίτηση γνωμοδότησης, ώστε να μπορεί να πραγματοποιείται συζήτηση εντός μιας προθεσμίας τριών ή έξι μηνών με θέμα τις ενδεχόμενες αποκλίσεις απόψεων μεταξύ του Συμβουλίου, της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής των Περιφερειών.

1.13. θεωρεί ότι πρέπει να διαθέτει το δικαίωμα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, προκειμένου να ζητήσει την ακύρωση κοινοτικών πράξεων που υιοθετήθηκαν χωρίς διαβούλευση, κατά παράβαση της σχετικής υποχρεωτικής γνωμοδότησης.

1.14. προτείνει να αιτιολογείται ρητά κάθε απόφαση του Συμβουλίου, της Επιτροπής ή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να μη ληφθεί υπόψη η γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών.

1.15. καλεί τους αρχηγούς κυβερνήσεων να διαβιβάσουν τα προαναφερθέντα θέματα στους εκπροσώπους τους στη Συνέλευση, προκειμένου τα θέματα αυτά να ληφθούν υπόψη στα πλαίσια των εργασιών της Συνέλευσης.

1.16. προτείνει να δοθεί στην Επιτροπή των Περιφερειών το δικαίωμα να υποβάλλει γραπτές και προφορικές ερωτήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

1.17. αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις εργασίες της Συνέλευσης και θεωρεί δεδομένο ότι οι συστάσεις που θα προκύψουν θα αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο της Διακυβερνητικής Διάσκεψης που θα ακολουθήσει μετά τη Συνέλευση. Υπογραμμίζει, εντούτοις, την ανησυχία της για την απόφαση να μη συσταθεί ομάδα εργασίας για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και παρατηρεί ότι τα έγγραφα, τα οποία υποβλήθηκαν μέχρι στιγμής στο πλαίσιο της Συνέλευσης, δεν περιλαμβάνουν σχεδόν καμία - ή απολύτως καμία - αναφορά στο ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στις διαρθρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Διεύρυνση

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. θεωρεί ότι η προετοιμασία της διεύρυνσης αποτελεί το κύριο θέμα του 2003. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, θεωρεί απαραίτητο να δοθεί, όσον αφορά την ενίσχυση της διοικητικής διαχείρισης, ιδιαίτερο βάρος στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο διακυβέρνησης. Υπό το πρίσμα αυτό, έχει επίσης σημασία να συμμετέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές των υποψηφίων κρατών μελών στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες της ένταξης, καθώς και να συνειδητοποιήσουν τις συνέπειες της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο διακυβέρνησης.

2.2. θεωρεί ότι η έλλειψη πληροφόρησης και συζήτησης δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του φόβου για το άγνωστο και της ξενοφοβίας. Παρόμοιο κλίμα φοβίας και έλλειψης εμπιστοσύνης μπορεί να οδηγήσει τη διεύρυνση σε αποτυχία. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σκόπιμο να διαθέτουν οι πολίτες των κρατών μελών κατάλληλη πληροφόρηση.

2.3. διαπιστώνει ότι η διεύρυνση θα έχει επίσης επιπτώσεις στην πολιτική για τη διαχείριση των δαπανών της Ένωσης και ιδιαίτερα στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι θα πρέπει να διατηρηθεί το ανώτατο όριο δαπανών όπως υιοθετήθηκε στο Βερολίνο, για μια περίοδο έως το 2006. Άλλωστε, η ΕΤΠ θεωρεί απαραίτητο να προσαρμοστεί το χρηματοδοτικό πλαίσιο που υιοθετήθηκε στο Βερολίνο στη διαδικασία της ένταξης, βάσει της οποίας θα προσχωρήσουν στην Ένωση στο άμεσο μέλλον δέκα νέα μέλη.

2.4. θεωρεί σκόπιμο να προσαρμοστεί το χρηματοδοτικό πλαίσιο και να επανεξεταστεί, ώστε να αποφευχθούν δυσανάλογες επιπτώσεις για τις περιφέρειες τόσο των σημερινών, όσο και των μελλοντικών κρατών μελών.

2.5. είναι πεπεισμένη για την ανάγκη προώθησης της μεταρρύθμισης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, ώστε να λαμβάνεται υπόψη ο ρόλος που διαδραματίζει η γεωργία στη στήριξη της αγροτικής οικονομίας και ιδιαίτερα οι συνέπειες που αντιμετωπίζουν οι γεωργοί στις περιφέρειες που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές συγχρόνως, πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για την αντικατάσταση των σημερινών αγροτικών πρακτικών από πρακτικές βιώσιμες που σέβονται το περιβάλλον.

2.6. συνειδητοποιεί ότι η ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την επιτυχία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς και ότι η προσχώρηση των νέων κρατών μελών θα προκαλέσει αύξηση των ανισοτήτων της ανάπτυξης στους κόλπους της Ένωσης ασύγκριτα μεγαλύτερων από τις ανισότητες που προκλήθηκαν από τις προηγούμενες διευρύνσεις. Συνεπώς, η Ένωση θα πρέπει να καταβάλει σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να επιτύχει ισορροπία μεταξύ των αναγκών των νέων κρατών μελών και των αναγκών των σημερινών κρατών μελών που παρουσιάζουν αναπτυξιακή καθυστέρηση όσον αφορά τη σύγκλιση προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

2.7. επισημαίνει με έμφαση ότι κάθε αναθεώρηση ή κάθε εμβάθυνση των στόχων και των διαδικασιών που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή των διαρθρωτικών μέτρων πρέπει να συνεκτιμά τόσο την υπάρχουσα κατάσταση στα υποψήφια κράτη μέλη όσο και τις διαρθρωτικές καθυστερήσεις που παρουσιάζουν τα σημερινά κράτη μέλη, χωρίς να αγνοούνται η ανανέωση που σημειώνεται στις αγροτικές περιοχές και η προβληματική των αστικών περιοχών.

2.8. υπογραμμίζει τη σημασία μιας αυξημένης αποκέντρωσης της περιφερειακής πολιτικής, προκειμένου να προαχθεί σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο η αρχή της εταιρικής σχέσης, καθώς και η συνεργασία μεταξύ των επιμέρους βαθμίδων διακυβέρνησης και των κοινωνικών παραγόντων. Η ενίσχυση της εταιρικής σχέσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών παραγόντων αποτελούν το κλειδί της επιτυχίας των στρατηγικών της περιφερειακής ανάπτυξης.

2.9. τέλος, υπενθυμίζει τη σημασία της διασυνοριακής, διαπεριφερειακής και διεθνικής συνεργασίας μεταξύ των τοπικών αρχών, των σημερινών και των υποψηφίων κρατών μελών, καθώς και τρίτων χωρών προκειμένου να συνεχιστεί η ολοκλήρωση και να εδραιωθεί η οικονομική συνοχή.

2.10. αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στην Προεδρία της Ένωσης, στα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στους Προέδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθώς και στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης.

Βρυξέλλες, 21 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore