Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών σχετικά για τα άτομα με ειδικές ανάγκες - μια νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες», και - το «Σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου και των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών που συνέρχονται στο πλαίσιο του Συμβουλίου σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες»

(97/C 66/10)

Στις 27 Νοεμβρίου 1996 και σύμφωνα με το άρθρο 23 (3) του Εσωτερικού Κανονισμού η ΟΚΕ αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις παραπάνω ανακοίνωση και σχέδιο.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκαν οι εργασίες της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Νοεμβρίου 1996 με βάση την (εισηγητική έκθεση της κ. Wahrolin).

Κατά την 340ή σύνοδο ολομέλειας, της 27ης και 28ης Νοεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 27ης Νοεμβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 115 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή χάραξε μία στρατηγική για τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και υπέβαλε σχέδιο ψηφίσματος σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Επικροτείται ειδικότερα το γεγονός ότι η πρόταση στηρίζεται σε μία προσέγγιση που έχει ως βάση τα δικαιώματα και την άποψη ότι τα θέματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες αφορούν τους πάντες. Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης το στόχο της σθεναρής καταπολέμησης της εισαγωγής διακρίσεων λόγω μειονεξιών. Η πολιτική για τα άτομα με ειδικές ανάγκες είναι τομέας που έχει παραμεληθεί από πολύ καιρό, πρέπει δε τώρα να του δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα ώστε να δημιουργηθεί μια Ευρώπη για όλους. Εάν στις προσπάθειες για τη δημιουργία μιας καλύτερης ευρωπαϊκής κοινωνίας δεν συμμετέχουν όλες οι κατηγορίες, οι ευρωπαίοι πολίτες θα παύσουν να πιστεύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για αυτούς. Συνεπώς, η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ επικροτεί καταρχήν την πρόταση της Επιτροπής.

1.1. Ιστορικό

1.1.1. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες συγκαταλέγονται συχνά μεταξύ των πιο ευάλωτων ατόμων, άσχετα από την κοινωνία στην οποία ζουν. Μία από τις αιτίες είναι ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες τους. Μία άλλη αιτία είναι ότι η κοινωνία δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις δυνατότητες και τις ικανότητες των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Πρέπει συνεπώς να γίνονται σεβαστές οι ανάγκες και οι επιθυμίες τους. Ωστόσο, το να έχει κανείς μια μειονεξία είναι κάτι πολύ φυσικό. Οποιοσδήποτε μπορεί να ασθενήσει ή να τραυματισθεί, η δε πιθανότητα να πληγεί κανείς από αναπηρία αυξάνεται με τα χρόνια. Με την εξέλιξη της ιατρικής, όλο και περισσότερα άτομα διαφεύγουν το θάνατο, π.χ. μετά από αυτοκινητιστικά ατυχήματα, αλλά με σοβαρές μεονεξίες. Ο αριθμός των ατόμων ηλικίας άνω των 80 ετών αυξάνεται σημαντικά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, και, κατά συνέπεια, αυξάνεται και ο αριθμός των ατόμων με μειονεξίες. Επομένως, οι ανάγκες των ατόμων αυτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο κοινοκοινωνικό έργο.

1.1.2. Κοινό χαρακτηριστικό των περισσότερων χωρών ήταν ότι στην αρχή η πολιτική για τα ατομα με ειδικές ανάγκες επικεντρωνόταν στην παροχή μέριμνας και εκπαίδευσης σε ιδρύματα, αφενός μεν επειδή τα κράτη θεωρούσαν ότι αυτό ήταν ο καλύτερος τρόπος, αφετέρου δε για να αποκρύπτονται τα άτομα με ειδικές ανάγκες από τον γύρω κόσμο. Μετά από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο πολλές χώρες άρχισαν να επικεντρώνουν τις προσπάθειες τους στην αποκατάσταση της υγείας των ενήλικων άτομων με ειδικές ανάγκες και στην εκπαίδευση των παιδιών με μειονεξίες. Ταυτόχρονα συνειδητοποιήθηκε περισσότερο ότι η κατάσταση των ατόμων με ειδικές ανάγκες μπορούσε να αλλάξει. Το βασικό στοιχείο της εξέλιξης αυτής είναι ότι το επίκεντρο της πολιτικής για τα άτομα με ειδικές ανάγκες μετατοπίσθηκε από το άτομο στην κοινωνία, δηλαδή στην επισήμανση των μειονεξιών ορισμένων μελών της κοινωνίας. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλε περισσότερο το γεγονός ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες άρχισαν να οργανώνονται και να καταβάλουν προσπάθειες για να επηρεάσουν την κοινωνία στην οποία ζουν.

1.1.3. Οι διεθνείς δραστηριότητες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες είχαν μεγαλή σημασία. Ο ΟΗΕ ανεκήρυξε το 1981 ως έτος των ατόμων με ειδικές ανάγκες, αποτέλεσμα να καταρτισθεί ένα παγκοσμίου εμβέλειας πρόγραμμα δράσης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Στα τέλη της δεκαετίας του '80, το διεθνές κίνημα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες με εξέφρασε την επιθυμία να υιοθετήσει ο ΟΗΕ μία σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων αυτών, δεν συνέβη όμως τίποτα, αλλά αντίθετα υιοθετήθηκε ένα έγγραφο με τίτλο «Πρότυποι κανόνες για την εξασφάλιση της συμμετοχής και της ισότητας των ατόμων με ειδικές ανάγκες». Το έγγραφο αυτό υποστηρίχθηκε από όλα τα κράτη μέλη του ΟΗΕ και, ως εκ τούτου, από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

1.1.4. Οι πρότυποι κανόνες του ΟΗΕ για την εξασφάλιση της συμμετοχής και της ισότητας των ατόμων με ειδικές ανάγκες αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο διεθνές έγγραφο για θέματα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Αποτελείται από 22 κανόνες και καλύπτει γενικά όλους τους κοινωνικούς τομείς, από την εκπαίδευση μέχρι τη θέσπιση νόμων. Στόχος των κανόνων αυτών είναι να κατοχυρωθούν στα κορίτσια, τα αγόρια, τους άνδρες και τις γυναίκες με μειονεξίες, ως πολίτες, τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους άλλους πολίτες της κοινωνίας. Τα κράτη μέλη του ΟΗΕ οφείλουν να εξαλείψουν τα εμπόδια που καθιστούν αδύνατο στα άτομα με ειδικές ανάγκες να ασκούν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες τους, και τα οποία δυσχεραίνουν την πλήρη συμμετοχή τους στις δραστηριότητες της κοινωνίας. Οι πρότυποι κανόνες του ΟΗΕ επιβεβαιώνουν ότι τα θέματα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες έχουν σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

1.1.5. Παράλληλα με τις διεθνείς δραστηριότητες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, πολλές χώρες έχουν θεσπίσει ένα νέο είδος νομοθεσίας για τα άτομα αυτά, δηλαδή μια νομοθεσία κατά της εισαγωγής διακρίσεων. Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για την εξέλιξη αυτή είχε η σχετική νομοθεσία των ΗΠΑ (the Americans with Disabilities Act (ADA). Πρόκειται για μοναδική σχετική νομοθεσία που βασίζεται στην προσέγγιση των ΗΠΑ όσον αφορά τα δικαιώματα των πολιτών. Το σημαντικότερο μήνυμα της ΑDA είναι ότι η αμερικανική κοινωνία δεν επιτρέπει την εισαγωγή διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Αυτό ισχύει τόσο για τις άμεσες όσο και για τις έμμεσες διακρίσεις. Το παράδειγμα της νομοθεσίας των ΗΠΑ μιμήθηκε, μεταξύ άλλων, η Μεγάλη Βρετανία που ενέκρινε πέρυσι ένα νόμο κατά της εισαγωγής των διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

1.1.6. Είναι θέτικο το γεγονός ότι η Επιτροπή επισημαίνει πώς ό,τι είναι καλό για τα άτομα με ειδικές ανάγκες είναι επίσης καλό και για τις άλλες κατηγορίες, π.χ. ότι τα προσιτά κοινά μέσα επικοινωνίας είναι καλά τόσο για τους ηλικιωμένους όσο και για τις οικογένειες με μικρά παιδιά. Είναι επίσης ορθό να επισημανθεί ότι η εισαγωγή διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες αποτελεί κοινωνικοοικονομική φθορά. Όταν εγκρίθηκε η ADA, ο τότε Αμερικανός Πρόεδρος, κ. George Bush, είχε δηλώσει ότι η εισαγωγή διακρίσεων εις βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες κόστιζε στην αμερικανική κοινωνία 200 εκατ. δολάρια ετησίως. Μπορεί να υποθέσει κανείς ότι ανάλογα ποσά αφορούν και την Ευρώπη. Η διάθεση πόρων για την εξίσωση των όρων διαβίωσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες με εκείνους των ατόμων που δεν έχουν μειονεξίες, δεν αποτελεί απλώς μια επένδυση για ένα μεμονωμένο άτομο, αλλά και για την κοινωνία γενικότερα.

1.2. Γενικές απόψεις για τη στραγητική όσον αφορά τα άτομα με ειδικές ανάγκες

1.2.1. Ένα βασικό θέμα τόσο του ψηφίσματος όσο και της ανακοίνωσης είναι ότι τα θέματα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να ενσωματώνονται σε όλα τα πολιτικά πλαίσια. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη αυτή. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι η Επιτροπή προτίθεται να προωθήσει τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων Γενικών Διευθύνσεων σε μια κοινή ομάδα εργασίας για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Θα μελετηθούν διάφορες πρωτοβουλίες, π.χ. στους τομείς της έρευνας, της εκπαίδευσης και των μεταφορών. Η ΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει ότι είναι άκρως σημαντικό να υλοποιηθεί η φιλοδοξία αυτή. Μια σημαντική προϋπόθεση προς το σκοπό αυτό είναι να εξετάζει η Επιτροπή λεπτομερώς τις συνέπειες που έχουν για άτομα με ειδικές ανάγκες οι προτάσεις που υποβάλλει. Αυτό ισχύει ειδικότερα για θέματα πρόσβασης. Σε όλους τους τομείς υπάρχουν πτυχές που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες, από τη μετανάστευση μέχρι το σχεδιασμό αυτόματων εκταμιευτικών μηχανημάτων τραπεζών.

1.2.2. Για να μπορέσει η Επιτροπή να υλοποιήσει αποτελεσματικά τη στρατηγική της όσον αφορά το mainstreaming, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι σκόπιμο να επικουρείται η ομάδα εργασίας της Επιτροπής για τα άτομα με ειδικές ανάγκες από υπαλλήλους με ουσιαστικές ειδικές γνώσεις. Πρέπει να συσταθεί μια μονάδα εσωτερικού συντονισμού. Η μονάδα αυτή θα ήταν χρήσιμο να κάνει χρήση των υπηρεσιών της ομάδας εμπειρογνωμόνων που υπάρχει σήμερα στο πρόγραμμα Helios II. Πρέπει δε να επικουρεί την ομάδα εργασίας της Επιτροπής για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Είναι απαραίτητο να διατεθούν επαρκείς πόροι για το έργο αυτό. Η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δοθεί μεγάλη προτεραιότητα στο εν λόγω θέμα κατά την κατάρτιση του επόμενου προϋπολογισμού. Η ΟΚΕ εκφράζει τις ανησυχίες της για το γεγονός ότι επικρατεί σήμερα μεγάλη αβεβαιότητα ως προς το τι πρόκειται να συμβεί με τα θέματα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες μετά από τη λήξη της ισχύος του προγράμματος Helios II στις αρχές του 1997. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή υπόσχεται ότι «στο μέτρο που το επιτρέπει ο προϋπολογισμός» θα συμβάλει σε ορισμένες δραστηριότητες π.χ. στην έκδοση του περιοδικού για θέματα άτομων με ειδικές ανάγκες HELIOSCOPE, πράγμα που η ΟΚΕ δεν θεωρεί επαρκές.

1.2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι το θέμα των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας (ΤΠΕ) έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Δυστυχώς, η Ευρώπη υστερεί των ΗΠΑ στον τομέα αυτό. Οι ομοσπονδιακές αρχές των ΗΠΑ θέτουν προ πολλού σημαντικά αυστηρότερες απαιτήσεις από τις ευρωπαϊκές αρχές όσον αφορά τα προϊόντα του τομέα ΤΠΕ, ώστε να είναι τα προϊόντα αυτά προσιτά στα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η πρόσβαση των ατόμων με ειδικές ανάγκες πρέπει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για τη δημιουργία της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πληροφοριών του μέλλοντος.

1.2.4. Για να επιτευχθεί η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του «mainstreaming», απαιτούνται πόροι. Για παράδειγμα, για να μπορούν οι σπουδαστές με ειδικές ανάγκες να συμμετέχουν στα προγράμματα ανταλλαγών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα της εκπαίδευσης, χρειάζεται να διατεθούν πόροι για τις ανάγκες των σπουδαστών αυτών. Αυτό μπορεί να αφορά, για παράδειγμα, τη δυνατότητα διάθεσης της διδακτέας ύλης στο αλφάβητο των τυφλών για τους σπουδαστές με προβλήματα όρασης. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να έχουν σαφή επίγνωση της κατάστασης και να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Στη γνωμοδότηση σχετικά με την πολιτιστική πολιτική για τα παιδιά, η ΟΚΕ τόνισε ότι είναι σημαντικό να έχουν τα παιδιά () με ειδικές ανάγκες πρόσβασης στις πολιτιστικές δραστηριότητες. Η ΟΚΕ επιθυμεί να ληφθεί η πολιτική αυτή υπόψη και με ανάλογο τρόπο και σε άλλους τομείς.

1.2.5. Η ΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα τη σημασία των θεμάτων που αφορούν την απασχόληση. Για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, αυτό είναι ζήτημα που έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία. Συνεπώς, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να δοθεί μεγάλη προτεραιότητα στην απασχόληση κατά τις εργασίες με τις οποίες θα δοθεί συνέχεια στην ανακοίνωση και το ψήφισμα. Η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει το επίπεδο των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων που προορίζονται για άτομα με ειδικές ανάγκες. Εάν αποδειχθεί ότι το επίπεδο αυτό είναι χαμηλό, η ΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στα άτομα με ειδικές ανάγκες ως μεμονωμένη κατηγορία. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θα ήθελε να καλέσει όλα τα όργανα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να καταβάλουν προσπάθειες για την πρόσληψη περισσότερων ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να διαδραματίσει υποδειγματικό ρόλο σε αυτόν τον τομέα.

1.2.6. Η Επιτροπή προτείνει να συσταθεί μια ειδική ομάδα υψηλού επιπέδου που να απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση αυτή και κρίνει ότι η ειδική αυτή ομάδα πρέπει να ασχολείται με θέματα που έχουν σχέση με την απασχόληση και να υποβάλει προτάσεις για τον τρόπο βελτίωσης της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζόμενων ατόμων με ειδικές ανάγκες, καθώς επίσης και να εξετάζει και να αξιολογεί τα αποτελέσματα. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διεξαχθούν οι εργασίες αυτές λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της επικουρικότητας.

1.2.7. Η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχουν η ομάδα εργασίας της Επιτροπής για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και η ειδική ομάδα υψηλού για το συνεχή διάλογο με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ των ατόμων με ειδικές ανάγκες ().

1.3. Γενικές παρατηρήσεις για το ψήφισμα και τις κατευθυντήριες γραμμές

1.3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ως ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι η Επιτροπή προβαίνει στην πρότασή της σε ένα συσχετισμό προς τους πρότυπους κανόνες του ΟΗΕ.

1.3.2. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, έχει ιδιαίτερη σημασία να αφορούν όλους τους πολίτες της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς κατά τα αυξημένα δικαιώματα των καταναλωτών.

1.3.3. Η ΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αρχίσουν το συντομότερο δυνατό τις εργασίες για την υποβολή σχεδίων με σκοπό την υλοποίηση των στόχων του ψηφίσματος και πρότυπων κανόνων του ΟΗΕ. Η κατάσταση των ατόμων με υλικές ανάγκες θα αλλάξει μόνο όταν υποβληθούν και αξιοποιηθούν συγκεκριμένα σχέδια.

2. Ειδικές παρατηρήσεις για το ψήφισμα και τις κατευθυντήριες γραμμές

2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχουν ορισμένες δευτερεύουσας σημασίας ασάφειες στο ψήφισμα και τις κατεθυντήριες γραμμές.

2.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι το ακόλουθο εδάφιο του ψηφίσματος (σημείο 12): «Επιβεβαιώνουν εκ νέου τις αρχές και τις αξίες στις οποίες βασίζονται οι πρότυποι κανόνες του ΟΗΕ σχετικά με την εξίσωση των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες» πρέπει να αντικατασταθεί από τα εξής «Επιβεβαιώνουν εκ νέου τη δέσμευσή τους έναντι των πρότυπων κανόνων του ΟΗΕ». Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το ψήφισμα πρέπει να ενισχύει όσο το δυνατόν περισσότερο τους πρότυπους κανόνες, πράγμα που πρέπει να προκύπτει σαφώς από το κείμενο του ψήφισματος.

2.3. Στο σημείο 12 του ψηφίσματος αναφέρεται ότι οι πρότυποι κανόνες του ΟΗΕ συνεπάγονται «την υπεράσπιση της αρχής της ισότητας των ευκαιριών στην ανάπτυξη συνεκτικών πολιτικών στον τομέα των ειδικών αναγκών». Ωστόσο, το κείμενο αυτό δεν είναι πανομοιότυπο με εκείνο που περιλαμβάνεται στους πρότυπους κανόνες. Συνεπώς, η ΟΚΕ θα ήθελε να προτείνει να αντικατασταθεί το εδάφιο αυτό από τα εξής: «την εξασφάλιση για τα κορίτσια, τα αγόρια, τους άνδρες και τις γυναίκες με ειδικές ανάγκες, ως πολίτες, των ίδιων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που έχουν οι άλλοι πολίτες της κοινωνίας».

2.4. Στο ψήφισμα δίδεται ο ορισμός της έννοιας «Άτομο με ειδικές ανάγκες». Η ΟΚΕ κρίνει ωστόσο ότι ο ορισμός αυτός είναι περιττός και θεωρεί αντίθετα ότι στο ψήφισμα πρέπει να επικροτείται ανεπιφύλακτα ο ορισμός που περιέχεται στους πρότυπους κανόνες του ΟΗΕ. Υπάρχει άλλωστε σοβαρός κίνδυνος να προκύψει σύχγυση ως το ποιος ορισμός πρέπει να χρησιμοποιείται. Ο ορισμός που χρησιμοποιείται στους πρότυπους κανόνες είναι ο εξής:

«Ο όρος "μειονεξία" αφορά πολλές και ποικίλες μειονεξίες διάφορων ομάδων του πληθυσμού σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι άνθρωποι μπορούν να έχουν μειονεξίες εξαιτίας σωματικών ή διανοητικών βλαβών ή ασθενειών, βλαβών ή ασθενών της όρασης ή της ακοής, λήψης φαρμάκων ή διανοητικών νόσων. Οι εν λόγω βλάβες, καταστάσεις ή ασθένειες μπορεί να έχουν μόνιμο ή προσωρινό χαρακτήρα. Ως "μειονεξία" θεωρείται η απώλεια ή περιορισμός των δυνατοτήτων συμμετοχής στην κοινωνική ζωή με τον τρόπο που το πράττουν οι άλλοι. Ο όρος "μειονεξία" περιγράφει την διεπαφή μεταξύ περιβάλλοντος και ατόμων με ειδικές ανάγκες. Στόχος είναι να επισυρθεί η προσοχή στις ελλείψεις του περιβάλλοντος και στους διάφορους τομείς της κοινωνίας, π.χ. ελλείψεις στους τομείς της πληροφόρησης, της επικοινωνίας και της εκπαίδευσης που εμποδίζουν την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με ειδικές ανάγκες.»

2.5. Στις κατευθυντήριες γραμμές τονίζεται η σημασία της ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο σύστημα εκπαίδευσης. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη αυτή, αλλά θα ήθελε να τονίσει ότι υπάρχουν κατηγορίες ατόμων με ειδικές ανάγκες, π.χ. οι εκ γενετής κωφοί, για τις οποίες σε πολλές περιπτώσεις είναι πιο αποτελεσματική η ειδική διδασκαλία.

Είναι, επίσης, σημαντικό να μην συγχέεται η ένταξη με τη σχολική φοίτηση. Δεν αρκεί απλώς να περιλαμβάνονται τα άτομα με ειδικές ανάγκες στο κανονικό σχολικό σύστημα. Για να επιτευχθεί η ένταξή τους, δηλαδή η πλήρης συμμετοχή τους στο περιβάλλον που βρίσκονται, απαιτούνται ειδικά μέτρα, π.χ. η προσαρμογή των αιθουσών διδασκαλίας, τεχνικά βοηθητικά μέσα, βοηθητική διδασκαλία, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, κ.λπ.

3. Συμπέρασμα

Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής και τη θεωρεί ως σημαντικό στοιχείο για το ρόλο των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αποτελέσει το ψήφισμα στοιχείο ενίσχυσης των πρότυπων κανόνων του ΟΗΕ και όχι ανταγωνιστικό έγγραφο. Ωστόσο, καθοριστική σημασία για την υλοποίηση του στόχου αυτού έχει η λήψη μέτρων και το να δοθεί προτεραιότητα στους πόρους. Συνεπώς, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι σημαντικό να δείξουν τα κράτη μέλη μεγάλη σοβαρότητα για το ψήφισμα και να εργαστούν δραστήρια για την υλοποίηση των στόχων που ορίζονται στους πρότυπους κανόνες του ΟΗΕ και στο ψήφισμα.

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 153 της 28. 5. 1996.

() Στο πρόγραμμα Helios II προβλέπεται ένα ειδικό Φόρουμ για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το Φόρουμ αυτό θα πάψει να λειτουργεί κατά τη λήξη του προγράμματος στα τέλη του έτους. Για το λόγο αυτό, συστάθηκε, με την υποστήριξη της Επιτροπής, ένα ανεξάρτητο Φόρουμ για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το εν λόγω Φόρουμ παύσει από 15 επιμέρους οργανώσεις, μία από κάθε κράτος μέλος, καθώς επίσης και από 15 ευρωπαϊκές οργανώσεις ατόμων με ειδικές ανάγκες.