•Αριθ.  0 230/38 Επίσημη  Εφημερίδα  τών  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
Γνώμη  γιά τήν  κατάσταση  καί  τά προβλήματα  τών  μειονεκτούντων  ατόμων 
Ή γνώμη  της  Επιτροπής  δεν  βασίζεται  σέ κανένα  κείμενο. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ  ΒΑΣΗ  ΤΗΣ  ΓΝΩΜΗΣ 
Στήν  183η  σύνοδο  τής  ολομελείας  της,  ή οποία  έλαβε  χώρα  στίς  19 καί  20 Νοεμβρίου  1980,  ή 
Επιτροπή  άποφάσισε  κατόπιν  προτάσεως  του  Προεδρείου  της  νά  διατυπώσει,  εξ ιδίας 
πρωτοβουλίας,  μιά  γνώμη  στό  προαναφερθέν  θέμα. 
Β. ΓΝΩΜΗ  ΤΗΣ  ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ  ΚΑΙ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Ή Οικονομική  καί  Κοινωνική  Επιτροπή  διαμόρφωσε  τή γνώμη  της  γιά τό προαναφερθέν  θέμα 
κατά  τήν  189η  σύνοδο  τής  ολομελείας  της,  ή όποία  έλαβε  χώρα  στίς  Βρυξέλλες,  στίς  1, 2 καί 
3 Ιουλίου  1981. 
Τό κείμενο  αύτής  τής  γνώμης  είναι  τό ακόλουθο: 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ  ΚΑΙ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ  ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
έχοντας  ύπόψη  τίς άποφάσεις  πού  ελήφθησαν  κατά  τή 
σύνοδο  τής  ολομελείας  της,  στίς  20 Νοεμβρίου  1980, 
κατόπιν  προτάσεως  τοϋ  Προεδρείου  τής  18ης  Νοεμβρίου 
1980,  νά διατυπώσει  εξ ιδίας  πρωτοβουλίας  γνώμη  γιά τήν 
κατάσταση  καί  τά  προβλήματα  τών  μειονεκτούντων 
άτόμων, 
έχοντας  ύπόψη  τήν  άπόφαση  τοϋ  Προεδρείου  τής  18ης 
Νοεμβρίου  1980,  πού  αναθέτει  στό  τμήμα  κοινωνικών 
ύποθέσεων  τήν  κατάρτιση  γνώμης  γιά  τό θέμα, 
έχοντας  ύπόψη  τή γνώμη  πού  υιοθετήθηκε  από  τό προ-
αναφερθέν  τμήμα  κατά  τήν  συνεδρίαση  τής  11ης  Ιουνίου 
1981, 
έχοντας  ύπόψη  τήν  προφορική  εισήγηση  τοΰ  κ. Ο3νίοδ, 
εισηγητού, 
έχοντας  ύπόψη  τίς συζητήσεις  κατά  τήν  189η  σύνοδο  τής 
όλομελείας  της  τής  1ης,  2ας  καί  3ης  Ιουλίου  1981 
(συνεδρίαση  τής  2ας  Ιουλίου  1981), 
έκτιμώντας  ότι ύπάρχει  άναγκη  νά έπισπευθεΐ  ή εξάλειψη 
τών βαθειά  ριζωμένων  προκαταλήψεων  καί  διακρίσεων 
έναντι  τών  άναπήρων,  πού  αριθμούν  περίπου  27 έκα-
τομμύρια  άτομα  στήν  Εύρωπαϊκή  Κοινότητα, 
έκτιμώντας  ότι  ύπάρχει  μιά  γενική  διάθεση  παραμελή-
σεως  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  στήν  κοινότητά  μας 
καί ότι ό άριθμός  τών  μειονεκτούντων  πιθανώς  νά είναι 
μεγαλύτερος, 
έκτιμώντας  ότι  ή Οικονομική  καί  Κοινωνική  Επιτροπή 
αναγνωρίζει  τίς δυσχερείς  καί  συχνά  τραγικές  συνθήκες 
ζωής  τών  άναπήρων  καί  προσπαθεί,  καθώς  καί  σέ προη-
γούμενες  γνώμες,  νά άναζητήσει  κατάλληλες  λύσεις  τοΰ 
προβλήματος  αύτοϋ, 
ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ  ΤΗΝ  ΑΚΟΛΟΥΘΗ  ΓΝΩΜΗ 
όμόφωνα Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1. Ή  Παγκόσμια  Όργάνωση  Υγείας  ύπολογίζει,  ότι 
τουλάχιστον  ένα  στά  δέκα  άτομα  άνά  τόν  κόσμο  καθί-
σταται  άνάπηρο  λόγω  σωματικής,  διανοητικής  βλάβης,  ή 
διαταραχής  τών  αισθήσεων.  Ή ζωή  τών  500  αύτών 
έκατομμυρίων  άνθρώπων  καί τών  οικογενειών  τους  συχνά 
χαρακτηρίζεται  άπό  φτώχεια,  καταπίεση,  άπομόνωση 
καί έξάρτηση.  Αναγνωρίζοντας  τίς άνάγκες  τους  τό 1976, 
ή Γενική  Συνέλευση  τών  Ηνωμένων  Εθνών  προεκήρυξε 
τό 1981  ώς Διεθνές  "Ετος  τών  Μειονεκτούντων  Άτόμων 
καί όρισε  πέντε  κυρίους  στόχους  γιά  τό "Ετος: 
— τήν  βοήθεια  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  γιά  τήν 
σωματική  καί  ψυχολογική  προσαρμογή  των  στήν 
κοινωνία· 
— τήν  προώθηση  προσπαθειών  γιά τήν  παροχή  καταλλή-
λου βοηθείας,  εκπαιδεύσεως,  φροντίδας,  καθοδηγή-
σεως  καί  δυνατοτήτων  εργασίας  σέ μειονεκτοΰντα 
άτομα  γιά  τήν  πλήρη  ένταξή  τους  στήν  κοινωνία-
— τήν  ενθάρρυνση  τής  εκπονήσεως  μελετών  καί  προ-
γραμμάτων  έρευνας  πού  άποσκοποϋν  στήν  διευκό-
λυνση  τής  συμμετοχής  μειονεκτούντων  άτόμων  στήν 
καθημερινή  ζωή· 
— τήν  πληροφόρηση  τοϋ  κοινού  σχετικά  μέ τά δικαιώμα-
τα τών  μειονεκτούντων  άτόμων  όσον  άφορα  στήν 
πλήρη  συμμετοχή  τους  στούς  οικονομικούς,  κοινωνι-
κούς  καί  πολιτικούς  τομείς  τής  ζωής· 
— τήν  προώθηση  άποτελεσματικών  μέτρων  γιά τήν  πρό-
ληψη  τής  άναπηρίας  καί  γιά  τήν  άποκατάσταση 
μειονεκτούντων  άτόμων. 
"Ενας  άλλος  στόχος  είναι  ή προώθηση  τής έφαρμογής  τής 
Διακηρύξεως  τών  Δικαιωμάτων  τών  Πνευματικά 
Καθυστερημένων  Άτόμων  τοΰ  1971  καί  τής  Διακηρύξεως 
γιά τά Δικαιώματα  τών  Μειονεκτούντων  Άτόμων  τοΰ 
1975.  Καί  οί δύο  αυτές  Διακηρύξεις  υίοθετήθησαν  άπό  τήν 
Γενική  Συνέλευση  τοΰ  ΟΗΕ. 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  € 230/39 
1.2. Πρό  του Διεθνοϋ  "Ετους  ή Διεθνής  Αποκατάσταση 
κατήρτησε  έναν  Χάρτη  γιά τήν  δεκαετία  80 πού  θέτει  τίς 
διεθνείς  προτεραιότητες  δράσεως  κατά  τήν  διάρκεια  της 
δεκαετίας.  Οί τέσσερις  στόχοι  τοϋ  Χάρτου  είναι: 
— ή προώθηση  ένός  προγράμματος  σέ κάθε  χώρα  γιά τήν 
πρόληψη  δσο  τό δυνατόν  περισσοτέρων  βλαβών,  καί 
τήν εξασφάλιση  της  παροχής  των  αναγκαίων  ύπηρε-
σιών  προλήψεως  γιά  κάθε  οικογένεια  καί  κάθε 
άτομο· 
— ή βεβαιότητα  ότι κάθε  μειονεκτούν  άτομο,  καί  κάθε 
οικογένεια  πού  περιλαμβάνει  ένα  μειονεκτούν  μέλος 
μπορεί  νά τύχει  όλων  των  ύπηρεσιών  αποκαταστά-
σεως  καί  άλλης  ύποστηρίζεως  καί  βοηθείας  πού  είναι 
άπαραίτητες  γιά  νά  περιορισθούν  οί μειονεκτικές 
συνέπειες  αναπηρίας  καί  ή παροχή  της  δυνατότητας 
ολοκληρωμένης  ζωής  καί  ένός  εποικοδομητικού  ρό-
λου στήν  κοινωνία  στόν  καθένα· 
— ή λήψη  όλων  τών  αναγκαίων  μέτρων  γιά νά εξασφα-
λισθεί  ή πληρέστερη  δυνατή  ένταξη  καί ίση συμμετοχή 
μειονεκτούντων  ατόμων  σέ όλους  τούς  τομείς  της 
ζωής  τών  κοινοτήτων  τους· 
— ή διάδοση  πληροφοριών  σχετικών  μέ τά μειονεκτούν-
τα άτομα  καί  τίς δυνατότητές  τους,  καί  σχετικών  μέ 
τήν άναπηρία,  τήν  πρόληψη  καί  τήν  θεραπεία  της, 
ούτως  ώστε  νά διευρυνθεί  ή κοινή  άντιληψη  καί γνώση 
τών προβλημάτων  αύτών  καί  της  σημασίας  των  γιά 
κάθε  κοινωνία. 
1.3. Ή  Επιτροπή  άποδέχεται  πλήρως  τούς  προανα-
φερθέντες  στόχους.  Σκοπός  τής  γνώμης  αύτής  είναι  νά 
έπισύρει  τήν  προσοχή  τών  Κρατών  μελών  καί  τής  Επι-
τροπής  τών  Ε.Κ.  σέ ειδικές  ενέργειες  πού  πιστεύει  ή 
Επιτροπή  ότι είναι  άπαραίτητες  γιά τήν πραγματοποίηση 
αύτών  τών  στόχων  στά  πλαίσια  τής  Κοινότητος  κατά  τήν 
διάρκεια  τοϋ  1981  καί  τών  έπομένων  ετών.  Ή ιδέα  πού 
διαπνέει  τήν  γνώμη  αύτή  είναι  ή ιδέα  τής  «έντάξεως».  'Άν 
καί είναι  άποδεκτή  από  όλα  τά Κράτη  μέλη  σάν  ένα 
ιδανικό  (πράγματι  στήν  Γαλλία  έχει  καθιερωθεί  νομοθετι-
κά),  τά άναγκαΐα  πρακτικά  μέτρα  δέν  ήσαν  πάντα 
διαθέσιμα. 
1.4. Είναι  άπαραίτητη  μιά  μεταβολή  τής  πνευματικής 
διαθέσεως  γιά τήν  άνακούφιση  τών  καταπιέσεων  καί  τών 
ταλαιπωριών  τών  μειονεκτούντων  ατόμων.  Δέν  πρέπει  νά 
θεωρούμε  τήν  κοινωνία  σάν  μιά  κοινότητα  όπου  τό 
μειονεκτοΰν  άτομο  αποτελεί  τήν  έξαίρεση  τοϋ  κανόνα, 
άλλά  σάν  μιά  κοινότητα  όπου  καί  τά μειονεκτούντα 
άτομα  καί τά μή μειονεκτούντα  έχουν  μιά θέση  καί τά ίδια 
δικαιώματα.  Τίθεται  μάλλον  τό θέμα  νά εξασφαλισθεί  ότι 
σ' όλες  τίς περιπτώσεις  καί σέ όλα  τά προγράμματα,  όλοι 
— είτε  άνήκουν  σέ μιά μειονότητα  εϊτε  στήν  πλειοψηφία  -
θεωρούνται  ότι είναι  έξ ίσου  πλήρη  μέλη  τής  κοινωνίας, 
παρά  νά θεραπευθοΰν  ειδικές  καταστάσεις.  Συνεπώς, 
είναι  ουσιαστικής  σημασίας  νά συμμετέχουν  τά μειονε-
κτούντα  άτομα  στήν  επίτευξη  ένός  διακανονισμού  γιά τήν 
κάλυψη  τών  αναγκών  τους  καί  νά  μήν  παραμένουν 
παθητικοί  δέκτες  ύπηρεσιών. 
1.5. Στήν  γνώμη  αύτή  οί ορισμοί  τών  όρων  «βλάβη», 
«άναπηρία»  καί  «μειονεξία»  θά είναι  οί όροι  πού  χρησι-
μοποιούνται  στήν  Διεθνή  Ταξινόμηση  Βλαβών,  Αναπη-ριών  καί  Μειονεξιών  τής  Παγκοσμίας  Όργανώσεως 
Υγείας,  ώς έξης: 
Βλάβη: 
«Όποιαδήποτε  άπώλεια  ή άνωμαλία  ψυχολογικής, 
φυσιολογικής  ή άνατομικής  δομής  ή λειτουργίας». 
Άναπηρία: 
«Όποιοσδήποτε  περιορισμός  ή έλλειψη  (πού  προκύπτει 
άπό μιά βλάβη)  ικανότητος  πρός  έκτέλεση  μιας  δραστη-
ριότητας  κατά  τόν  τρόπο  ή μέσα  στό  φάσμα  δραστηριο-
τήτων  πού  θεωρείται  ομαλό  γιά ένα  άνθρώπινο  όν». 
\ Μειονεξία: 
«"Ενα  μειονέκτημα  γιά  ένα  δεδομένο  άτομο,  πού  προ-
κύπτει  άπό  μιά  βλάβη  ή άναπηρία,  πού  περιορίζει  ή 
έμποδίζει  τήν  εκπλήρωση  ένός  ρόλου  πού  είναι  όμαλός 
(άνάλογα  μέ τήν  ήλικία,  τό φύλο  καί  κοινωνικούς  καί 
πολιτιστικούς  παράγοντες)  γιά τό άτομο  αύτό.» 
1.6. Χρησιμοποιώντας  τό προαναφερθέν  κριτήριο  με-
τρήσεως  τής  Π.Ο.Υ.,  ύπολογίζεται  ότι ύπάρχουν  27 έκ. 
στά πλαίσια  τής  Κοινότητος  πού  πάσχουν  άπό  κάποιο 
είδος  βλάβης.  "Ενας  τέτοιος  γεκικός  άριθμός,  άν καί είναι 
χρήσιμος  γιά νά έπισύρει  τήν  προσοχή  στό  μέγεθος  τοϋ 
προβλήματος,  δέν βοηθά  στόν  καθορισμό  μιάς  πολιτικής. 
Τά μειονεκτούντα  άτομα  δέν  άποτελούν  μιά  ομοιογενή 
όμάδα  καί  οί άνάγκες  τους  ποικίλλουν  όχι μόνον  μεταξύ 
τών διαφόρων  άτόμων  άλλά  καί  κατά  τήν  διάρκεια  τής 
ζωής  ένός  καί  τού  ιδίου  άτομου.  Μελέτες  πού  έχουν  γίνει 
σέ μεμονωμένα  Κράτη  μέλη  άπέδωσαν  παρόμοια  μεγέθη 
πού παρέχουν  χρήσιμες  πληροφορίες  σχετικά  μέ τήν 
διάρθρωση  τοϋ  μειονεκτοϋντος  πληθυσμού  σ' αύτές  τίς 
χώρες,  άλλά  δέν παρέχουν  έπαρκεΐς  πληροφορίες  ώστε  νά 
γίνει  μιά  άκριβής  καί  σωστή  σύγκριση  μεταξύ  Κρατών 
μελών,  έξ αιτίας  διαφορών  ώς πρός  τόν  ορισμό  καί  τήν 
μεθοδολογία.  Συνεπώς  είσηγούμεθα  νά προβεί  ή Επι-
τροπή  τών  Ε.Κ.  σέ συζητήσεις  μέ τά Κράτη  μέλη  ώστε  νά 
έναρμονισθοϋν  οί εθνικοί  ισχύοντες  ορισμοί  τής  άναπηρί-
ας καί τής  μειονεξίας  π.χ.  κριτήρια  χορηγήσεως  κοινωνι-
κών παροχών,  ειδική  βοήθεια  γιά τήν  άνεύρεση  άπασχο-
λήσεως.  Επίσης  είσηγούμεθα  τήν  διενέργεια  έκ μέρους 
τής Επιτροπής  τών  Ε.Κ.  μιάς  έπισκοπήσεως  τής  άναπη-
ρίας  πού  νά καλύπτει  όλο  τό κοινοτικό  φάσμα  ώστε  νά 
διαπιστωθεί  ποιά  είναι  τά πλέον  έπείγοντα  προβλήματα 
στά διάφορα  μέρη  τής  Κοινότητος  τά όποια  άξίζει  νά 
τύχουν  προσοχής  σέ κοινοτικό  επίπεδο. 
1.7. Ωστόσο,  μπορούν  νά διατυπωθούν  ορισμένες  γενι-
κές άπόψεις  μέ βάση  τίς διαθέσιμες  πληροφορίες.  Κατ' 
άρχήν  είναι  σαφές  ότι στήν  Κοινότητα  (άντίθετα  άπό  ότι 
στίς  άναπτυσσόμενες  χώρες)  σάν  σύνολο  ή εύρύτερη 
κατηγορία  άτόμων  πού  πάσχουν  άπό  άναπηρία  είναι  οί 
ήλικιωμένοι,  ιδιαίτερα  οί ύπερήλικες.  Π.χ.,  μιά έπισκόπι-
ση πού  διενεργήθηκε  στήν  Μεγάλη  Βρεταννία  τό 1968/9 
άποκάλυψε  ότι  στήν  μικρή  άλλά  ζωτικά  σημαντική 
όμάδα  πού  περιγράφεται  σάν  πολύ  σοβαρά  μειονεκτούσα 
περισσότεροι  άπό  τούς  μισούς  ήταν  άνω  τών  75. Καί  ό 
άριθμός  αύτής  τής ομάδος  ήλικίας  επεκτείνεται  ταχέως  σ' 
όλη τήν  Κοινότητα. 
1.8. Ωστόσο,  στόν  άριθμό  τών  ύπερηλίκων  μειονε-
κτούντων  άτόμων  θά πρέπει  νά άντιπαρατεθεϊ  τό γεγονός 
Άριθ.  € 230/40 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
δτν δταν  γεννιέται  ένα  παιδί  μέ σοβαρή  βλάβη  ή όταν 
υφίσταται  μόνιμες  αναπηρίες,  άντιμετωπίζει  μιά ολόκλη-
ρη ζωή  άναπήρου.  Όμοίως  οί επιπτώσεις  πού  υφίσταται 
ένα άτομο  καί  μιά  οικογένεια  όταν  κάποιος  πού  είναι  σέ 
ήλικία  εργασίας  ύποστεϊ  μιά βλάβη  ή άσθένεια,  μπορεί  νά 
είναι  πολύ  περισσότερο  περίπλοκες  από  τά προβλήματα 
κάποιου  πού  γίνεται  ανάπηρος  σέ πιό  προχωρημένο 
στάδιο  της  ζωής  του.  Μέχρι  σήμερα,  ή Κοινότητα  έχει 
κυρίως  ασχοληθεί  μέ τά μειονεκτοϋντα  άτομα  πού  ευρί-
σκονται  σέ ήλικία  εργασίας.  "Ομως,  αύτή  ή γνώμη 
επιχειρεί  νά έρευνήσει  τίς εύρύτερες  ανάγκες  όλων  των 
όμάδων  ήλικίας  καί  ιδιαίτερα  νά προτείνει  τρόπους  μέ 
τούς  όποιους  μπορεί  νά επέμβει  άποτελεσματικά  ή Κοινό-
τητα  κατ'  άρχήν  γιά τήν πρόληψη  των  βλαβών  καί γιά τήν 
άποκατάσταση  εκείνων  πού  έγιναν  άνάπηροι.  Ασχολείται 
επίσης  μέ τό ευρύτερο  θέμα  τής  θέσεως  των  μειονεκτούν-
των ατόμων  στήν  Κοινότητα  καί  τίς ενέργειες  πού  πρέπει 
νά γίνουν  γιά νά τούς  δοθεί  ή δυνατότητα  όχι μόνον  νά 
έπηρεάζουν  τήν  λήψη  άποφάσεων  πού  επιδρούν  στήν  ζωή 
τους  αλλά  καί  νά συμμετέχουν  σάν  πλήρεις  καί  ισότιμοι 
πολίτες. 3. Πρωτογενής  πρόληψη 
3.1. Ή  πρωτογενής  πρόληψη  είναι  βασική  όχι μόνον 
γιά άνθρωπιστικούς  λόγους  άλλά  γιά  νά  προκύψουν 
περισσότεροι  πόροι  γιά τήν  άγωγή,  άποκατάσταση  καί 
περίθαλψη  εκείνων  ή άναπηρία  των  οποίων  ήδη  υπάρχει  ή 
πού θά καταστούν  άναπόφευκτα  άνάπηροι  στό  μέλλον.  Οί 
άναπτυσσόμενες  χώρες  καί  ιδίως  τά παιδιά  τών  άνα-
πτυσσομένων  χωρών,  αφανίζονται  άπό  τήν  κακή  διατρο-
φή καί ασθένειες  πού  προκαλούν  θάνατο  ή άναπηρία  καί 
πού εύτυχώς  τώρα  άποτελοϋν  μόνο  μιά  άνάμνηση  γιά τίς 
περισσότερες  χώρες  τής Δύσεως.  Ή σχετική  εύημερία  καί 
οί πρόοδοι  τής έπιστήμης  καί τής ιατρικής  κατά  ειρωνικό 
τρόπο  έχουν  όχι μόνον  δημιουργήσει  νέες  αιτίες  βλάβης 
άλλά  έχουν  σημειώσει  τέτοια  επιτυχία  στήν  διάσωση  καί 
παράταση  τής  ζωής  ώστε  άσθένειες  καί  βλάβες  πού 
άλλοτε  ήταν  μοιραίες  τώρα  συχνά  άφήνουν  τούς  άνθρώ-
πους  νά υποφέρουν  χρόνια,  άκόμη  καί ολόκληρη  τήν  ζωή 
τους,  άπό  σοβαρή  άναπηρία.  Συνεπώς,  ή άνάγκη  άναζη-
τήσεως  τρόπων  άποφυγής  βλαβών  είναι  περισσότερο,  καί 
όχι λιγώτερο,  επιτακτική. 
Β. ΣΧΟΛΙΑ 
2. Προληπτικά  μέτρα 
2.1. Ή  πρόληψη  άναπηρίας  συνήθως  διαχωρίζεται  σέ 
τρεις  κατηγορίες: 
Πρωτογενής  πρόληψη: 
προσπάθεια  προλήψεως  άσθενειών  ή βλάβης  πρίν 
συμβεί* 
Δευτερογενής  πρόληψη: 
ή έγκαιρη  διάγνωση  καί  θεραπεία  άσθενείας  ή βλάβης 
ώστε  νά έπιτευχθεϊ  ή άποκατάσταση  τής  κανονικής 
καταστάσεως  ύγείας· 
Τριτογενής  πρόληψη: 
ή συνεχής  άγωγή  τής  άσθενείας  ή άναπηρίας  γιά  νά 
άποφευχθεΐ  άσκοπη  επιδείνωση  ή περιπλοκές  καί  ή άπο-
κατάσταση  τοϋ  άτομου  ώστε  νά ελαχιστοποιηθεί  ένδεχό-
μενη  επακόλουθη  άναπηρία. 
2.2. Στήν  Κοινότητα  (καθώς  καί  σέ πολλές  μειονεκτι-
κές περιοχές  τού  κόσμου)  άληθεύει  ότι στίς  περισσότερες 
περιπτώσεις  τό άτομο  π ρέπει  νά άναλάβει  τήν μεγαλύτερη 
εύθύνη  όσον  άφορα  στήν  ύγεία  του.  Γι' αύτό  κάθε  Κράτος 
μέλος  όφείλει  νά δώσει  προτεραιότητα  στήν  ύγειονομική 
εκπαίδευση,  ιδιαίτερα  στό  επίπεδο  τοϋ σχολείου.  Ωστόσο 
γιά μερικούς,  καί ιδιαίτερα  τούς  πολύ  νέους  καί τούς  πολύ 
γέρους,  ή εύθύνη  πρέπει  νά  βαρύνει  άλλον.  Καί  σέ 
ό'ρισμένες  ειδικές  περιπτώσεις  πού  θά εξετάσουμε  αργό-
τερα  οί άτομικές  καί κοινωνικές  συνέπειες  τής άναπηρίας 
είναι  τόσο  σοβαρές  ώστε  νά επιβάλλεται  ή λήψη  νομικών 
μέτρων  γιά  νά  μειωθεί  ή συχνότητα  εμφανίσεως 
βλάβης. 3.2. Παιδιά 
Οί παιδικές  άσθένειες  έχουν  κατανικηθεί  μέσω  ύγειονομι-
κών περιβαλλοντολογικών  μέτρων  καθώς  καί  ιατρικών 
μέτρων  καί έτσι  οί εκ γενετής  μειονεξίες  έχουν  άποκτήσει 
αυξανόμενη  σημασία  ώς αίτία  παιδικής  άναπηρίας.  Καί  σ' 
αύτή  τήν  όμάδα  έκ γενετής  άναπηριών  μέ τήν  βελτίωση 
τής φροντίδας  κατά  τήν  διάρκεια  τής  εγκυμοσύνης  καί 
τοΰ τοκετού,  οί γενετικές  διαταραχές,  πού  τώρα  επιδέχον-
ται μόνον  γενετικής  καθοδηγήσεως  ή θεραπευτικής 
άμβλώσεως,  άποτελοϋν  όλοένα  αύξανόμενο  ποσοστό. 
Ωστόσο  σύμφωνα  μέ τίς  πλέον  βάσιμες  συγκριτικές 
στατιστικές  πού  άφοροϋν  στήν  θνησιμότητα  κατά  τήν 
διάρκεια  τοΰ  τοκετού  καί  τήν  βρεφική  θνησιμότητα, 
παρατηρούνται  οξείες  διαφορές  μεταξύ  διαφόρων  περιο-
χών καί  μεταξύ  διαφόρων  κοινωνικών  τάξεων.  Στήν 
Όμοσποδιακή  Δημοκρατία  τής  Γερμανίας  γεννώνται 
κατ'  έτος  25 000  παιδιά  πού  πάσχουν  άπό  σοβαρές 
άναπηρίες.  "Εχει  ύπολογισθεΐ  ότι κάθε  20ό παιδί  γεννιέται 
κατά  κάποιο  τρόπο  άνάπηρο  στήν  ΟΔΓ. 
3.3. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  έχει  ήδη  προβεί  στήν 
κατάρτιση  ένός  (') προγράμματος  έρεύνης  γιά τήν  κατα-
γραφή  έκ γενετής  άνωμαλιών  καί πρόσφατα  τό έπεξέτεινε 
στά κριτήρια  γιά  τόν  έλεγχο  κατά  τήν  διάρκεια  τοΰ 
τοκετοΰ  (2). Είσηγούμεθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά επε-
κτείνει  τόν  ρόλο  της  σ' αύτόν  τόν  τομέα  καί  νά χρηματο-
δοτήσει  περισσότερες  συγκριτικές  μελέτες  σέ διάφορα 
μέρη  τής  Κοινότητος.  Ιδίως  θά έπρεπε  νά εξετάσει  τήν 
δυνατότητα  καθιερώσεως  ένός  ολοκληρωμένου  προτύ-
που προγράμματος  εγκυμοσύνης  σέ μιά άπό  τίς περιοχές 
τής Κοινότητος  πού  παρουσιάζουν  τόν  μεγαλύτερο 
κίνδυνο,  πού  θά περιελάμβανε  τόν  οικογενειακό  προ-
γραμματισμό,  τήν  γενετική  καθοδήγηση,  τήν  φροντίδα 
μετά  τόν τοκετό,  καθοδήγηση  όσον  άφορα  τήν διατροφή, 
καί τίς  καλύτερες  δυνατές  άνέσεις  στούς  θαλάμους 
μαιευτηρίων  καί  γιά τήν  φροντίδα  τών  νεογνών. 
(») ΕΕ  άρνθ.  I 52 τής  23.  2. 1978. 
(2) ΕΕ  άριθ.  I 78 τής  25. 3. 1980. 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων Αριθ.  Ο 230/41 
3.4. Ωστόσο,  τό αίσθημα  έπάρσεως  καί  αύτοϊκανοποι-
ήσεως  σχετικά  μέ τίς παιδικές  ασθένειες  είναι  άτοπο  καί 
ύπάρχει  σοβαρός  κίνδυνος  μιά  γενεά  γονέων  πού  άπαλ-
λάχθηκε,  π.χ.,  άπό  τίς καταστροφές  της  πολυομυελίτιδος 
χάρη  στόν  έμβολιασμό  κατά  τήν  παιδική  τους  ήλικία,  νά 
μή θεωρήσουν  πλέον  τόν  εμβολιασμό  άπαραίτητο  γιά τήν 
προστασία  των  παιδιών  τους.  Εισηγούμεθα,  λοιπόν,  ή 
Επιτροπή  των  Ε.Κ.  νά ελέγχει  καί  νά παρακολουθεί  κατά 
διαστήματα  τήν  πραγματοποίηση  εμβολιασμού  καί  άνο-
σιοποιήσεως  σε όλη  τήν  Κοινότητα. 
3.5. Στίς  αναπτυγμένες  χώρες,  μετά  τό πρώτο  έτος 
ζωής,  τά άτυχήματα  αποβαίνουν  ή κυρία  αιτία  θανάτου 
καί άναπηρίας.  Στό  Ηνωμένο  Βασίλειο  μεταξύ  τοΰ  1967 
καί τοΰ  1976  υπήρξαν  ή αιτία  27%  των  θανάτων  στήν 
όμάδα  ηλικίας  1 - 4 ετών,  38 % στίς  ήλικίες  άπό  5-9  ετών 
καί 37%  στήν  όμάδα  10-14  ετών.  Γιά  τά πολύ  μικρά 
παιδιά,  τό σπίτι  μπορεί  νά είναι  ένας  πολύ  έπικίνδυνος 
χώρος.  Ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  έχει  ήδη  αναλάβει  δράση 
στόν  τομέα  τοΰ  σχεδιασμοΰ  παιγνιδιών  καί  της  τοποθετή-
σεως  χαρακτηρισμού  σέ επικίνδυνα  οικιακά  προϊόντα. 
Έξ άλλου,  ή Επιτροπή  υιοθέτησε  μιά  γνώμη  γιά  τήν 
πρόταση  διατυπώσεως  ενός  κανονισμοΰ  τοΰ  Συμβουλίου 
(ΕΟΚ)  γιά τήν  προσέγγιση  τών  νόμων  τών  Κρατών  μελών 
πού άφοροΰν  στήν  άσφάλεια  τών  παιγνιδιών  καί  καλοσώ-
ρισε  τήν  άπόφαση  της  Επιτροπής  τών  Ε.Κ.  νά προτεί-
νει τήν  διατύπωση  μιας  οδηγίας  εύθυγραμμίσεως  μέ 
σκοπό  όχι  μόνον  νά καταργηθοΰν  οί εμπορικοί  φραγμοί 
άλλά  κυρίως  νά τονισθεί  ή προστασία  της  ύγείας  τών 
παιδιών  καί  ή ασφάλεια.  Εισηγούμεθα  ή Επιτροπή  τών 
Ε.Κ.  νά καταρτίσει  οδηγίες  καί  ενδεχομένως  καί  κανο-
νισμούς,  γιά  τόν  σχεδιασμό  ασφαλών  γιά  τά  παιδιά 
οικιών,  καί,  ιδίως,  νά θέσει  περιορισμούς  στή  χρήση  της 
μή ένισχυμένης  ύάλου  στό  ΰψος  τοΰ  εδάφους.  Στό  Ηνω-
μένο  Βασίλειο  υπολογίζεται  δτι  τά οικιακά  άτυχήματα 
πού οφείλονται  σέ άρχιτεκτονικούς  ύαλοπίνακες  προκα-
λοΰν  κατ'  έτος  τόν  τραυματισμό  25 000  άτόμων  περίπου 
πού εισάγονται  σέ νοσοκομεία  γιά  περίθαλψη  καί  ότι 
περίπου  τό ήμισυ  τών  άτυχημάτων  αύτών  προκαλοΰνται 
άπό τούς  ύαλοπίνακες  τών  θυρών  καί  λίγο  περισσότερα 
άπό τά μισά  αυτά  άτυχήματα  συμβαίνουν  σέ παιδιά. 
3.6. Τά  αύτοκινητιστικά  δυστυχήματα  άποτελοΰν  με-
γάλο  κίνδυνο  γιά τά μεγαλύτερα  παιδιά.  Μιά  σημαντική 
μείωση  τοΰ  κινδύνου  αύτοΰ  εξαρτάται  άπό  άριθμό  παρα-
γόντων,  τήν  καλύτερη  έκπαίδευση  καί  τών  παιδιών  καί 
τών ένηλίκων,  καλύτερο  προγραμματισμό  τοΰ  περιβάλ-
λοντος  κλπ.  Άλλά  ορισμένα  αϊτια  τραυματισμοΰ  επιδέ-
χονται  άμεσης  δράσεως.  Τά  δυστυχήματα  επιβατικών 
αυτοκινήτων  προκάλεσαν  80 θανάτους  παιδιών  καί  1 280 
σοβαρούς  τραυματισμούς  στό  Ηνωμένο  Βασίλειο  τό 
1979.  Γιά  νά μειωθεί  ό κίνδυνος  γιά  τά παιδιά-έπιβάτες 
εισηγούμεθα  όλα  τά αυτοκίνητα  πού  κατασκευάζονται  ή 
εισάγονται  άπό  τήν  Κοινότητα  νά είναι  εφοδιασμένα  μέ 
οπίσθιες  ζώνες  άσφαλείας  καί  ότι ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ. 
θέσεις  σέ δεδομένες  περιστάσεις.  Εισηγούμεθα  έπίσης 
όπως  ή έκπαίδευση  σέ θέματα  άσφάλειας  στά  σχολεία  νά 
θέσεις  σέ δεδομένες  περιστάσει.  Εισηγούμεθα  έπίσης 
δπως  ή έκπαίδευση,  σέ θέματα  ασφάλειας  στά  σχολεία  νά 
άποτελέσει  ένα  σημαντικό  στοιχείο  της  διδασκομένης 
ύλης. 
3.7. Εισηγούμεθα  όπως  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά 
ένθαρρύνει  τήν  άνεύρεση  τρόπων  τακτικής  συλλογής  καί καταγραφής  άτυχημάτων  πού  συμβαίνουν  σέ παιδιά  καί 
νά συνεργασθεί  μέ τά Κράτη  μέλη  γιά τήν  έκπόνηση  ένός 
συντονισμένου  προγράμματος  γιά τήν  πρόληψη  τών  παι-
δικών  άτυχημάτων.  Έπίσης  προτείνουμε  ή Επιτροπή  τών 
Ε.Κ.  νά  προβεί  στίς  άνάλογες  διευθετήσεις  ώστε  νά 
διενεργηθεί  έρευνα  γιά  τούς  πιθανούς  διαφόρους  κινδύ-
νους  άσθενείας  ή άτυχημάτων  πού  άντιμετωπίζουν  τά 
παιδιά  σέ άστικές  καί  άγροτικές  περιοχές  καί  τά όποια 
καταλήγουν  σέ άναπηρίες. 
3.8. Ενήλικες 
Καί γιά τούς  ένήλικες,  τά τροχαία  άτυχήματα  άποτελοΰν 
σημαντική  αιτία  θανάτου  καί  σοβαρών  τραυματισμών. 
Στήν  Όμοσπονδιακή  Δημοκρατία  της  Γερμανίας  14 000 
περίπου  θάνατοι  κατ'  έτος  προκαλοΰνται  από  τροχαία  άτυχή-
ματα,  Στό  Ηνωμένο  Βασίλειο,  μεταξύ  τοΰ  1965  καί  τοΰ 
1975,  τό ένα  τρίτο  τών  θανάτων  άπό  τραματισμό  άπεδό-
θησαν  σέ αυτοκινητιστικά  δυστυχήματα  αν  καί  έχει 
σημειωθεί  πτώση  τοΰ  ποσοστοΰ  των.  Ή συλλογή  συγκρι-
τικών  άριθμών  σχετικά  μέ λιγώτερο  σοβαρά  άτυχήματα 
παρουσιάζει  μεγαλύτερη  δυσχέρεια,  άλλά  ύπελογίσθη  ότι 
τό 1973  16 % όλων  τών  τραυματισμών  προεκλήθησαν  άπό 
αυτοκινητιστικά  άτυχήματα,  ένώ  34%  ήταν  έργατικά 
άτυχήματα.  Τό 1979  στήν  Μεγάλη  Βρετανία  5 800  θάνα-
τοι, 66 700  σοβαροί  τραυματισμοί  καί  181  900  έλαφρώτε-
ροι τραυματισμοί  άπεδόθησαν  σέ τροχαία  άτυχήματα.  Τό 
κόστος  τών  τροχαίων  άτυχημάτων  είναι  εντυπωσιακό  -
ύπολογίζεται  ότι άνήλθε  σέ £ 1730  εκατ.  τό 1979  (άριθμός 
πού περιλαμβάνει  άπώλεια  παραγωγής,  άστυνομικές  καί 
διοικητικές  δαπάνες,  ιατρικές  δαπάνες,  ζημία  περιουσίας 
καί πόνο,  θλίψη  καί  οδύνη).  Ή σημασία  της  μειώσεως 
αύτοΰ  τοΰ  κεφαλικού  φόρου  έγκειται  όχι  μόνον  στόν 
άμεσο  περιορισμό  τής  άνθρώπινης  οδύνης  άλλά  καί  στήν 
άποδέσμευση  υγειονομικών  πόρων  γιά  τίς πολυάριθμες 
βελτιώσεις  τής  ύγείας  - εγχειρήσεις  (π.  χ. εγχειρήσεις 
άλλαγής  άρθρώσεων).  Δύο  μέτρα  τά όποια  έσημείωσαν 
έπιτυχία  σέ διάφορες  χώρες  καί  πού  απέβλεπαν  στόν 
περιορισμό  τών  τραυματισμών  είναι  οί αύστηρές  ποινές 
πού έπιβάλλονται  γιά  τήν  κατανάλωση  οινοπνεύματος 
καί ή υποχρεωτική  χρήση  ζωνών  άσφαλείας.  Στό  Ηνω-
μένο  Βασίλειο  ύπολογίζεται  ότι θά άπεφεύγοντο  έτησίως 
1 000  θάνατοι  καί  10  000  σοβαροί  τραυματισμοί  εάν 
έχρησιμοποιοΰντο  ζώνες  άσφαλείας  κατά  τά 100%  τοΰ 
χρόνου.  Ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  όπως  γνωρίζομε,  ήδη 
διενεργεί  στά  Κράτη  μέλη  μιάν  έπισκόπηση  τών  τροχαίων 
άτυχημάτων,  πού  περιλαμβάνει  έρευνα  τών  αιτίων  τραυ-
ματισμού  τών  επιβατών  οχημάτων  κατά  τήν  διάρκεια 
μετωπικών  καί  πλευρικών  συγκρούσεων,  τήν  κατασκευή 
καταλλήλων  άνδρεικέλων  γιά τήν  δοκιμασία  τών  οχημά-
των,  καί  μελέτη  τών  τραυματισμών  πού  προκαλοΰν  τά 
αύτοκίνητα  στούς  πεζούς.  Εισηγούμεθα  νά διενεργηθοΰν 
περαιτέρω  συγκριτικές  μελέτες  στά  πλαίσια  τής  Κοινότη-
τος καί  έλπίζομε  ότι ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά εξασκήσει 
πίεση  για τήν  εναρμόνιση  τοΰ  ζωτικού  αύτοΰ  θέματος. 
3.9. Έργατικά  άτυχήματα 
Ή Επιτροπή  έχει  ήδη  έξετάσει  σέ άριθμό  περιπτώσεων  τό 
κεφάλαιο  τής  ύγείας  καί άσφαλείας  κατά  τήν  έργασία.  Τό 
1979  ή Επιτροπή  διατύπωσε  γνώμη  έπί  τής  προτάσεως 
περί  όδηγίας  τοΰ  Συμβουλίου  γιά  τήν  προσέγγιση  τής 
•Αριθ.  Ο 230/42 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
νομοθεσίας  των  Κρατών  μελών,  των  κανονισμών  καί  τών 
διοικητικών  διατάξεων  γιά τήν προστασία  της υγείας  τών 
έργατών  πού  λόγω  της  άπασχολήσεώς  των  εκτίθενται  σε 
μονομερές  βινυλοχλωρίδιο. 
Τό 1979,  ή Επιτροπή  κατάρτισε  εξ ιδίας  της  πρωτοβου-
λίας  μελέτη  γιά  τούς  κινδύνους  γιά  τήν  ύγεία  καί  τό 
περιβάλλον  πού  προκύπτουν  άπό  τήν χρήση  αμιάντου  καί 
εξετάζει  τώρα  τήν  πρόταση  γιά μιά  δεύτερη  οδηγία  τοΰ 
Συμβουλίου  γιά τήν  προστασία  έργατών  άπό  τόν κίνδυνο 
εξ αιτίας  της  έκθέσεως  σέ χημικές  ούσίες  κατά  τήν 
εργασία:  άμίαντος.  Έξ  άλλου,  ή Επιτροπή  ένέκρινε 
επίσης  μιά  γνώμη  γιά  τήν  πρόταση  γιά  μιά  οδηγία  τοΰ 
Συμβουλίου  γιά τήν προστασία  τών  έργατών  άπό  βλαβερή 
έκθεση  σέ χημικές,  φυσικές  καί  βιολογικές  ούσίες  κατά 
τήν εργασία  Ο). 
Τό 1980,  ή Επιτροπή  υιοθέτησε  μιά  γνώμη  γιά  τήν 
πρόταση  γιά μιά  οδηγία  του  Συμβουλίου  γιά τήν  προστα-
σία τών  έργατών  άπό  τήν  βλαβερή  έκθεση  σέ μεταλλικό 
μόλυβδο  καί  τίς ιοντικές  ενώσεις  του  κατά  τήν  διάρκεια 
της εργασίας  (2) καί  υιοθέτησε  τόν  στόχο  της  Όδηγίας 
αυτής  έφ' όσον  έχουν  άπό  μακρού  άναγνωρισθεΐ  πολλοί 
κίνδυνοι  εκ τοΰ  μολύβδου  καί  έχουν  γίνει  θέμα  ιατρικής 
καί χημικής  έρευνας.  Ή Επιτροπή  έτόνισε  στήν  γνώμη 
της ότι κάθε  τεχνικό  μέσο  πρέπει  νά χρησιμοποιηθεί  γιά 
τήν άποφυγή  ή μείωση  σέ ένα  λογικό  έλάχιστο  έπίπεδο 
τών βλαβερών  συνεπειών  τοΰ μολύβδου  επί της υγείας  τών 
έργατών. 
Σέ όλες  αύτές  τίς γνώμες,  ή Επιτροπή  κατέστησε  σαφές 
ότι ή ζωή  καί ή καλή  ύγεία  είναι  τά πλέον  πολύτιμα  άγαθά 
τοΰ άνθρώπου  καί  ότι οί κίνδυνοι  στούς  οποίους  έκτίθεν-
ται οί έργάτες  κατά  τήν διάρκεια  της έργασίας  των  πρέπει 
νά τεθούν  ύπό  έλεγχο  καί  νά εξουδετερωθούν  οποτεδήπο-
τε δυνατόν.  Ή άνάπτυξη  της  τεχνολογίας  καί  τών  επι-
στημών  όδηγεΐ  άδιάκοπα  στήν  άνακάλυψη  νέων  ύλικών 
καί ούσιών  καί οί επιπτώσεις  των  γιά τήν άνθρώπινη  ύγεία 
είναι  άκόμη  άγνωστες. 
Ή Επιτροπή  άφιέρωσε  ένα  ειδικό  τμήμα  στήν  βελτίωση 
τών συνθηκών  έργασίας  καί  διαβιώσεως  τών  έργατών 
γενικά  καί  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  στήν  γνώμη  της 
γιά τήν  έξέλιξη  της  κοινωνικής  καταστάσεως  στήν  Κοι-
νότητα  τό 1979  (3). "Ηδη  μέ τήν  εύκαιρία  αυτή  ύπε-
γράμμισε  τήν  άναγκαιότητα  λήψεως  προληπτικών  μέ-
τρων.  Επίσης  δέν  παρέλειψε  νά άναφέρει  τό κόστος  τών 
ύγειονομικών  μέτρων  καί  τών  μέτρων  άσφαλείας.  Είναι 
άπαραίτητη  ή καλύτερη  πληροφόρηση  σχετικά  μέ τίς 
παροχές  πού  έξασφαλίζονται  άπό  τά προληπτικά  μέτρα 
καί οί επακόλουθες  δαπάνες.  Γι' αύτό,  «ή ΕΟΚ  θά πρέπει 
νά έξετάσει  τήν  σχέση  άποδοτικότητος  - δαπάνης  τών 
ύγειονομικών  μέτρων  καί  τών  μέτρων  άσφαλείας  - ϊσως 
μέ μιά  μελέτη  πού  θά καλύπτει  όλη  τήν  Εύρώπη,  καί 
ταυτόχρονα  θά έφαρμόζει  τό προταθέν  κοινοτικό  σύστη-
μα πληροφορήσεως  άτυχημάτων  στά  όποια  ύπεισέρχεται 
ή παρουσία  προϊόντων»  (4). Ή Επιτροπή  έπιφυλάσσει  τό 
δικαίωμα  νά διατυπώσει  αύτές  τίς άρχές  σέ μιά  μελέτη 
πού θά έκπονηθεΐ. 
(>) ΕΕ  αριθ.  € 297  της  28. 11.  1979,  σ. 5. 
(2) ΕΕ  άριθ.  Ο 300  της  18.  11.  1980,  σ. 22. 
(3) ΕΕ  άριθ.  Ο 205  της  11.  8. 1980,  σ. 35. 
(4) ΕΕ  άριθ.  Ο 252  της  24.  10.  1978. 3.10.  Ναρκωτικά 
Ή χρήση  καί κατάχρηση  τών  ναρκωτικών  περιλαμβανο-
μένης  καί  της  καταχρήσεως  ιατροφαρμακευτικών  προϊ-
όντων  είναι  σημαντική  αιτία  άσθενειών  καί  άναπηρίας. 
Στό Ηνωμένο  Βασίλειο  ύπολογίζεται  ότι οί άσθένειες  πού 
προέρχονται  άπό  τό κάπνισμα  στοιχίζουν  στήν  Εθνική 
Υγειονομική  Υπηρεσία  £ 115  εκατ.  ετησίως  (1979), 
προκαλούν  50 000  θανάτους  έτησίως  καί  έπιφέρουν  τήν 
άπώλεια  50 εκατ.  ήμερων  έργασίας  τόν  χρόνο.  Οί άσθέ-
νειες  πού  οφείλονται  στήν  κατανάλωση  οινοπνεύματος 
μπορεί  νά στοιχίζουν  άπό  £ 36 έκατ.  - £ 52 έκατ.  έτησίως 
καί τό κόστος  παραγωγής  πού  κυμαίνεται  άπό  £ 159 έκατ. 
- £ 260 έκατ.  μέ 2 300  έως  4 900  πρόωρους  θανάτους  πού 
προκαλοΰνται  άπό  τό οινόπνευμα  αν έξαιρεθοΰν  οί θάνα-
τοι πού  προκαλοΰνται  άπό  τροχαία  άτυχήματα  (άριθμοί 
τοΰ 1977).  Όπωσδήποτε  τά ναρκωτικά  μπορεί  νά είναι 
ιδιαζόντως  επικίνδυνα  κατά  τήν  διάρκεια  της  έγκυμο-
σύνης. 
3.11.  'Άν  καί δέν ύπάρχει  δυνατότητα  νά σημειωθεί  μιά 
ούσιαστική  μεταβολή  τών  συνηθειών  έκατομμυρίων  πολι-
τών της  Κοινότητος,  είμεθα  πεπεισμένοι  ότι  πρέπει  νά 
άναληφθεΐ  σύντονη  κοινοτική  δράση  κατά  σταθερό  τρόπο 
ώστε  νά περιορισθεί  ή επικράτηση  της  έξαρτήσεως  άπό 
ναρκωτικά  καί  ιδίως  ή προώθηση  της  παιδικής  έξαρτή-
σεως. 
Είσηγούμεθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά έξετάσει  όλες  τίς 
δυνατές  μεθόδους  περιορισμοΰ  της  καταναλώσεως  κα-
πνοΰ  καί  οινοπνεύματος  καί  ιδίως  νά παρακινήσει  τά 
Κράτη  μέλη  νά προβοΰν  σέ έκπαιδευτικές  έκστρατεϊες  καί 
νά διατυπώσουν  συμβουλές  σχετικά  μέ τίς  μεθόδους 
περιορισμοΰ  αύτής  της  καταναλώσεως  πού  έχουν  άπο-
δειχθεΐ  οί έπιτυχέστερες  κατά  τό παρελθόν.  Ειδικότερα 
είσηγούμεθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά προβεί  σέ διαπραγ-
ματεύσεις  έκ μέρους  όλων  τών  Κρατών  μελών  γιά  τήν 
έπίτευξη  ένός  σημαντικοΰ  περιορισμοΰ  της  διαφημίσεως 
τών προϊόντων  καπνοΰ  καί  οινοπνεύματος. 
Επίσης  είσηγούμεθα  ή Κοινότητα,  τά Κράτη  μέλη  καί  οί 
τοπικές  άρχές  νά στρέψουν  ιδιαίτερα  τήν  προσοχή  τους 
στόν  έθισμό  σέ βαρειά  ναρκωτικά. 
4. Δευτερογενής  πρόληψη 
4.1. Θά  θέλαμε  μόνο  νά έπισύρομε  τήν προσοχή  σέ δύο 
τομείς  δευτερογενοΰς  προλήψεως:  ή άγωγή  τών  πολύ 
νεαρών  καί  τών  ύπερηλίκων. 
4.2. Παιδιά 
Αποτελεί  άξίωμα  τό γεγονός  ότι  ή έγκαιρη  διάγνωση 
γενετικών  συνθηκών  είναι  βασική  γιά μιά  έπιτυχή  άγωγή. 
Π. χ. τό άπλό  τέστ  γιά τήν  άνίχνευση  τής  φενυλκετονου-
ρίας  (ΡΚΙΙ)  καί ή έπακόλουθη  διαιτητική  άγωγή  τώρα  πιά 
είναι  δυνατόν  νά προλάβουν  κάθε  άναπηρία  πού  μπορεί  νά 
προκύψει.  Πρόσφατα  αναπτύσσονται  μέθοδοι  διαγνώ-
σεως  τής  κωφότητος  τών  νεογνών.  Επίσης,  όσο  πιό 
έγκαιρη  είναι  ή διάγνωση  τής  εγκεφαλικής  παραλύσεως 
τόσο  πιό σύντομα  μπορεί  νά άρχίσει  ή θεραπευτική  άγωγή 
καί ή έκπαίδευση.  Μιά  περαιτέρω  ύπευθυνότητα  τών 
περιφερειακών  έπιτροπών  πού  προτείνομε  κατωτέρω  θά 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  Ο 230/43 
μποροϋσε  νά είναι  νά έξασφαλισθεϊ  ότι τήν  έντόπιση  της 
βλάβης  θά  ακολουθήσει  ή άνάληψη  της  κατάλληλης 
δράσεως  (παραγρ.  10.5,  11.6  καί  12.3). 
4.3. Είσηγουμεθα  ή Επιτροπή  των  Ε.Κ.  νά αναθεωρή-
σει τήν  διαδικασία  πού  ισχύει  στά  Κράτη  μέλη  γιά  τήν 
έγκαιρη  διάγνωση  της  μειονεξίας  (ύποχρεωτικοί  έλεγχοι 
ύγείας,  κ.λ.π.)  καί  νά προβεί  σέ συστάσεις  γιά  τήν  δια-
μόρφωση  μιας  στερεότυπης  διαδικασίας  γιά  όλη  τήν 
Κοινότητα.  Γνωρίζομε  ότι  ή Επιτροπή  των  Ε.Κ.  ήδη 
ακολουθεί  αυτή  τήν  πορεία  σκέψεως  στήν  προκαταρ-
κτική  έργασία  γιά  τό τρίτο  της  πρόγραμμα. 
4.4. Οί  υπερήλικες 
Στήν  εισαγωγή  τονίσαμε  τήν  ύψηλή  συχνότητα  σοβαρής 
αναπηρίας  των  ύπερηλίκων.  Ή δευτερογενής  πρόληψη 
γιά τούς  υπερήλικες  με τήν έπίτευξη  της καθυστερήσεως  ή 
της διακοπής  όποτε  είναι  δυνατόν  της  επιδεινώσεως  τών 
συνθηκών  αναπηρίας  καί  μέ τόν  μετριασμό  της  σωματι-
κής,  ψυχολογικής  καί  κοινωνικής  έντάσεως  πού  συνδέ-
εται  μέ τούς  ήλικιωμένους  ανοίγει  έξιόλογες  προοπτικές. 
Ή έπέμβαση,  χειρουργική  καί  βιοχημική,  μπορεί  νά 
αναστείλει  τίς άναπηρικές  συνέπειες  της  βλάβης.  Προτει-
νομε  νά διενεργηθεί  περαιτέρω  έρευνα  επί της διαδικασίας 
γηρασμοΰ  καί  επί τών  αιτίων  ειδικών  διαταραχών  όπως  ή 
άρθρίτις  καί  ή άνοια  ώστε  νά ύπάρξει  ή έξασφάλιση  ότι τά 
χρόνια  πού  προσθέτουμε  στήν  ζωή  μας  είναι  όσον  τό 
δυνατόν  πιό  ευχάριστα. 
4.5. Οί  ύπηρεσίες  θεραπευτικού  προσωπικού  είναι  ιδι-
αίτερα  σημαντικές  γιά τήν  περίθαλψη  καί  τήν  άποκατά-
σταση  ηλικιωμένων  ασθενών,  αλλά  παρατηρείται  ακόμη 
σημαντική  έλλειψη  θεραπευτικού  προσωπικού  στόν  το-
μέα της  γηριατρικής  ιατρικής.  Συνεπώς  είναι  αναγκαία  ή 
ενθάρρυνση  της  στρατολογίας  περισσοτέρων  φοιτητών 
φυσιοθεραπευτών,  θεραπευτών  διά  τής  απασχολήσεως 
καί θεραπευτών  τοΰ  λόγου,  οί όποιοι  θά έκπαιδευθούν  γιά 
νά εργασθούν  μέ ήλικιωμένους. 
5. Οί  σχέσεις  μεταξύ  πενίας  καί  αναπηρίας 
5.1. Παρατηρήσαμε  στήν  παράγραφο  3.2  προηγουμέ-
νως ότι  τά περιβαλλοντολογικά  μέτρα  υπήρξαν  τό ίδιο 
αποφασιστικά  όσο  καί  τά ιατρικά  γιά τόν  περιορισμό  τών 
νόσων  καί  τής  άναπηρίας.  Ωστόσο  άκόμη  καί σέ σχετικά 
εύημερούσες  χώρες  τής  Ευρωπαϊκής  Κοινότητος  τό γεγο-
νός ότι  ή ίδια  ή πενία  άποτελεΐ  μιά  σημαντική  αιτία 
άναπηρίας  άτυχώς  παραμένει  μιά  πραγματικότητα.  Αυτό 
έχει παρατηρηθεί  ήδη  στήν  μεγαλύτερη  συχνότητα  θνησι-
μότητος  κατά  τόν  τοκετό  καί  μετά  τήν  γέννηση  καί  τής 
βρεφικής  θνησιμότητος  στίς  φτωχές  τάξεις.  Επίσης  ή 
γενική  κακή  κατάσταση  ύγείας  καί  ή στέρηση  είναι 
μοιραίες  συνέπειες  μιας  ανεπαρκούς  διατροφής  καί 
κακών  συνθηκών  στεγάσεως.  Έξ  άλλου  ύπάρχει  αναπό-
φευκτα  μεγαλύτερος  κίνδυνος  μεταξύ  τών  ατόμων  πού 
εξασκούν  χειρωνακτική  έργασία  καθ'  όλη  τους  τήν 
ζωή. 
5.2. Ό  συσχετισμός  μεταξύ  πενίας  καί  άναπηρίας 
μπορεί  νά εμφανισθεί  κατά  ποικίλους  τρόπους,  π.χ.: 
α) άτομα  πού  προέρχονται  από  πτωχές  οικογένειες 
συχνά  τείνουν  νά  άπασχολούνται  σέ  ανειδίκευτη 
τική  έργασία  πού  ένέχει  σχετικά  μεγαλύτερους  κινδύ-
νους  τραυματισμού  ή ασθενείας, β) μιά  τέτοια  χειρωνακτική  έργασία,  αν καί  συνοδεύεται 
άπό μεγαλύτερο  κίνδυνο  τραυματισμού  ή άσθενείας  ή 
άπλώς  καί  μόνο  καταπονήσεως  τοΰ  εργάτου  πρίν 
φθάσει  σέ συντάξιμη  ηλικία,  συχνά  άμοίβεται  λιγότε-
ρο (έκτός  ορισμένων  προφανών  έξαιρέσεων)  άπ' ότι ή 
δουλειά  γραφείου, 
γ) οί χειρώνακτες  πού  γίνονται  ανάπηροι  έχουν  μεγαλύ-
τερη  δυσκολία  νά διατηρήσουν  τήν  έργασία  τους  ή νά 
βροΰν  μιά  έναλλακτική  άπασχόληση. 
5.3. Επίσης  ύπάρχουν  όλονέν  αυξανόμενες  άποδείξεις 
ότι δέν  γίνεται  πλήρης  χρήση  τών  υγειονομικών  ύπηρε-
σιών  άπό  όσους  έχουν  τήν  μεγαλύτερη  άνάγκη  τών 
ύπηρεσιών  αύτών  καί  ιδίως  ότι  τά άτομα  αύτά  κάνουν 
ελάχιστα  χρήση  τών  προληπτικών  ύγειονομικών 
μέτρων. 
5.4. Θά  έπιθυμούσαμε  επίσης  νά ένθαρρύνομε  τά Κρά-
τη μέλη  στήν  εισαγωγή  ύγειονομικών  μέτρων  προσεκτικά 
προγραμματισμένων  πού  νά στοχεύουν  ειδικά  σ' αύτούς 
πού έχουν  τήν  μεγαλύτερη  άνάγκη.  Επίσης  τονίζομε  ότι 
προϋπόθεση  γιά κάθε  σημαντική  πρόοδο  στόν  τομέα  τής 
προλήψεως  τών  άναπηριών  άποτελεΐ  μιά  ούσιαστική 
άνακατανομή  τών  πόρων  τής  Κοινότητος  πρός  τούς 
πτωχούς,  συνοδευομένη  άπό  ειδικά  μέτρα  ώστε  νά είναι 
προσιτές  οί ύπηρεσίες  στίς  ομάδες  πού  δέν μπορούν  ή δέν 
πρόκειται  νά τίς χρησιμοποιήσουν  πρός  μεγαλύτερο  τους 
όφελος. 
5.5. Ή  Κοινότητα  έχει  ήδη  έκφράσει  τήν  άνησυχία  γιά 
τίς επιπτώσεις  τοΰ  μολύβδου  στήν  ύγεία  καί  άπαιτεΐται 
άπό κάθε  Κράτος  μέλος  νά πραγματοποιήσει  δύο  διερευ-
νητικές  εκστρατείες  πού  θά είναι  συντονισμένες  σ' όλη 
τήν Κοινότητα.  Γνωρίζομε  ότι  μόλις  άρχισε  ή δεύτερη 
έκστρατεία.  Προσφέρομε  τήν  πλήρη  ύποστήριξή  μας  σ' 
αύτήν  τήν  πρωτοβουλία  καί  έλπίζομε  ότι  οποιαδήποτε 
δράση  άπαραίτητη  γιά τήν  προστασία  τών  πολιτών  τής 
Κοινότητος,  ιδίως  τών  νέων  παιδιών,  άπό  τίς επιπτώσεις 
τής δηλητηριάσεως  άπό  τόν  μόλυβδο,  πού  θά άποκα-
λυφθεΐ  άπό  τίς έρευνες  θά είναι  σύντομα  διαθέσιμη. 
6. Αποκατάσταση 
6.1. Ό  δρος  «άποκατάσταση»  ύπονοεΐ  καί  τόν άντικει-
μενικό  στόχο,  τήν  επανένταξη  τών  μειονεκτούντων  άτό-
μων στήν  έπαγγελματική,  κοινωνική  καί  πολιτιστική 
ζωή,  καί  όλα  τά ιατρικά,  ψυχολογικά,  εκπαιδευτικά, 
έπιμορφωτικά  καί  κοινωνικά  μέτρα  γιά  τήν  έπίτευξη 
αύτοΰ  τοΰ  στόχου. 
Σημαντικώτερες  άρχές  του  είναι  ότι θά πρέπει  νά προσ-
φερθεί  βοήθεια  στό  άτομο  γιά νά μπορέσει  νά βοηθήσει  τόν 
έαυτό  του,  ότι οί δυνατότητες  πού  διαθέτει  τό άτομο  θά 
πρέπει  νά δραστηριοποιηθούν  καί  ότι θά πρέπει  νά άνα-
πτύξει  τόν  αύτο-σεβασμό  καί  νά μάθει  τόν  τρόπο  μέ τόν 
όποιο  θά άναπτύξει  τά ίδιαίτερά  του  χαρίσματα. 
6.2. Μιά  έπιτυχής  άποκατάσταση  άπαιτεΐ  τόν  συντο-
νισμό  όλων  τών  σχετικών  φάσεων  άποκαταστάσεως  καί 
συνεργασίας  μετραξύ  όλων  τών  ιατρών  καί  τών  παραϊα-
τρικών  επαγγελματιών  καί,  πράγμα  πού  είναι  σημαντικό-
τερο,  τόν  άποκατασταθέντα  καί  τήν  οικογένειά  του. 
Πράγματι,  ή κατανόηση  τών  μελών  τής  οικογένειας  καί  ή 
έκπαίδευσή  τους  είναι  άπολύτου  σημασίας.  Σέ πολλές 
περιπτώσεις,  οί οικογένειες  δέν  ξέρουν  ποιά  στάση  νά 
Άριθ.  € 230/44 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
κρατήσουν  ή μέ ποιό  τρόπο  νά βοηθήσουν  ένα  μειονε-
κτούν  μέλος  της  οικογενείας.  Εισηγούμεθα  νά προσφέρε-
ται ενημέρωση  στίς  οικογένειες  μειονεκτούντων  άτόμων 
σχετικά  μέ τόν  καλύτερο  τρόπο  βοηθείας  γιά τήν  προώ-
θηση  της διαδικασίας  αποκαταστάσεως.  Γιά  κάθε  άτομο 
πρέπει  νά  έπέλθει  συμφωνία  στήν  διαμόρφωση  ένός 
ολοκληρωμένου  προγράμματος  άποκταστάσεως  καί πρέ-
πει νά ανατεθεί  σ' έναν  από  τούς  επαγγελματίες  τό 
καθήκον  της  επιβλέψεως  τής  πραγματοποιήσεώς  του. 
Πρέπει  νά γίνεται  τακτική  επιθεώρηση  καί  άναθεώρηση 
τών προγραμμάτων  αυτών.  Αύτό  είναι  ιδιαίτερα  σημαντι-
κό γιά  άτομα  διανοητικώς  μειονεκτοϋντα  έφ' όσον  είναι 
τόσο  εΰκολο  νά άφήσει  κανείς  τά πράγματα  νά κυλήσουν 
μέχρις  ότου  παρουσιασθεί  μιά  κρίση. 
6.3. Γιά  νά έξασφαλισθεΐ  τό εύστοχο  τής  αποκαταστά-
σεως,  γιά τά άτομα  καί  τίς οίκογένειές  τους  θά πρέπει  όλοι 
οί παράγοντες  πού  λαμβάνουν  μέρος  στήν  άποκατάσταίση 
νά αναπτύξουν  διαδικασίες  πού  θά επιτρέπουν  στά  μειο-
νεκτοϋντα  άτομα  νά προσφέρουν  τήν  βοήθειά  τους  στόν 
προγραμματισμό  καί  τήν  οργάνωση  τών  υπηρεσιών  πού 
θεωρούν  ότι  χρειάζονται  οί ίδιοι  καί  οί οίκογένειές 
τους. 
6.4. Ή  αποκατάσταση  δεν αποτελεί  μόνον  οικονομική 
άναγκαιότητα  γιά τό Κράτος  άλλά  καί  ήθικό  καθήκον  καί 
μέ αύτή  τήν  ιδιότητα  πρέπει  νά χρηματοδοτηθεί  άπό  τούς 
δημόσιους  πόρους.  Ή Εύρωπαϊκή  Κοινότητα  είχε  ήδη 
ούσιαστική  ανάμειξη  σ' όρισμένους  τομείς  άποκαταστά-
σεως  καί  πιστεύομε  ότι  θά πρέπει  οί τομείς  αύτοί  νά 
ενισχυθούν  καί  νά επεκταθούν. 
7. Ιατρική  άποκατάσταση 
7.1. Ή  ιατρική  άποκατάσταση  θά πρέπει  νά αρχίζει 
μόλις  τεθεί  εκτός  κινδύνου  ή ζωή  τοϋ  άσθενοΰς  ή μόλις 
συνέλθει  άπό  τά επακόλουθα  μιας  έγχειρήσεως.  Πολύ 
συχνά  στό  παρελθόν,  οί ιατροί  ύποτίμησαν  ή άγνόησαν 
τήν άποκατάσταση  καί  δεν  χορήγησαν  γι' αύτήν  τούς 
άναγκαίους  πόρους.  Ή  άποκατάσταση  γιά  νά  εϊναι 
άποτελεσματική  πρέπει  νά είναι  διαρκής  καί  ολοκληρω-
μένη. 
7.2. Κάθε  μειονεκτούν  άτομο  θά έπρεπε  νά έχει  πρό-
σβαση  σε ένα  όλοκληρωμένο  τμήμα  άποκαταστάσεως  μέ 
ευκολίες  γιά τήν  πλήρη  χρονικά  περίθαλψη  καί  γιά τούς 
έσωτερικούς  καί  γιά  τούς  εξωτερικούς  άσθενεϊς.  Ή 
ιατρική  άποκατάσταση  μέχρις  στιγμής  ευρίσκεται  στό 
περιθώριο  τής  σχετικής  δραστηριότητος  τής  Κοινότητος 
άν καί  έχουν  χορηγηθεί  επιδόματα  σέ ορισμένα  πρότυπα 
κέντρα  στό  παρελθόν.  Ωστόσο,  δέν  ύπάρχει  άντίστοιχο 
δίκτυο  μέ εκείνο  τό όποιο  έχει  καθιερωθεί  γιά τήν  επιμορ-
φωτική  άποκατάσταση.  Εισηγούμεθα  νά δημιουργήσει  ή 
Επιτροπή  τών  (Ε.Κ.)  ένα  παράλληλο  δίκτυο  Κέντρων 
Ιατρικής  Άποκαταστάσεως  καί  νά χρηματοδοτήσει  τα-
κτικά  σεμινάρια  οΰτως  ώστε  νά γίνει  άνταλλαγή  γνώσεων 
μεταξύ  τών  Κρατών  μελών.  Σέ περίπτωση  πού  καθιερω-
θούν  προχωρημένα  τμήματα  προσωπικού  γιά τήν  επιμορ-
φωτική  άποκατάσταση  θά πρέπει  νά εξετασθεί  ή δυνατό-
τητα  έπεκτάσεώς  των  καί  στό  προσωπικό  γιά τήν  ιατρική 
άποκατάσταση. 
8. Παιδεία 
8.1. Τό  δικαίωμα  τών  μειονεκτούντων  παιδιών  νά 
έκπαιδεύονται  δίπλα  στούς  μή μειονεκτοΰντες  συνομήλι-κούς  τους  γίνεται  κατ'  άρχήν  δεκτό  διότι  ή ένσωμάτωσή 
τους  στό  σύνολο  τά βοηθά  νά προοδεύσουν,  άλλά  συχνά 
λείπει  ή θέληση  ή οί πόροι  γιά  τήν  επίτευξη  αυτού  του 
ιδανικού.  Κατά  τό παρελθόν  καί  μέ τίς  πλέον  άγαθές 
προθέσεις,  ή ειδική  εκπαίδευση  συνήθως  χορηγεΐτο  σέ 
χωριστά  ιδρύματα  καί  άποδείχθηκε  ότι  παρετηρεϊτο 
καθυστέρηση  τής  κοινωνικής  άναπτύξεως  τών  παιδιών. 
Επίσης  προκάλεσε  τήν  εύρέως  διαδεδομένη  άγνοιατής 
άναπηρίας  μεταξύ  τών  μή - μειονεκτούντων  παιδιών  πού 
άργότερα  άποτέλεσε  φραγμό  τής  εντάξεως  τών  μειονε-
κτούντων  στήν  κοινωνία. 
8.2. Οί  ειδικές  εκπαιδευτικές  άνάγκες  τών  μειονε-
κτούντων  παιδιών  ποικίλλουν  σημαντικά.  Είναι  άπαράδε-
κτο γιά  ένα  παιδί  πού  δέν  παρουσιάζει  άνικανότητα 
μαθήσεως  καί  πού  δέν  άπαιτεΐ  ιδιαίτερη  άγωγή,  νά μή 
μπορεί  νά παρακολουθήσει  τά μαθήματα  στό  σχολείο  τής 
συνοικίας  του  επειδή  δέν  μπορεί  νά άνέβει  σκάλες.  Τά 
περισσότερα  μειονεκτοϋντα  παιδιά,  όμως  χρειάζονται 
πρόσθετη  βοήθεια  διαφόρων  μορφών.  Έάν  δέν  τούς 
παρασχεθεί  ή βοήθεια  αύτή  ή ζωή  τους  γίνεται  δυστυχισ-
μένη  καί άποτελεϊ  μιά κοροϊδία  τής  έννοιας  τής εντάξεως. 
Γνωρίζομε  ότι  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  καταρτίζει  ένα 
πρόγραμμα  προτύπων  μελετών  στόν  τομέα  τής  ειδικής 
εκπαιδεύσεως  πού  θά άρχίσει  τόν  ερχόμενο  χρόνο.  Ή 
Επιτροπή  καλωσορίζει  αύτή  τήν  πρωτοβουλία. 
8.3. Πρώτη  προϋπόθεση  είναι  ή κατάλληλη  εκπαίδευση 
τών διδασκάλων.  "Ολοι  οί διδάσκαλοι  θάπρεπε  στήν 
βασική  τους  εκπαίδευση  νά  γνωρίσουν  τίς  διάφορες 
μορφές  άναπηρίας  καί  τά προβλήματα  πού  προκαλούν 
οΰτως  ώστε  νά  είναι  σέ θέση  νά εντοπίσουν  σημεία 
ιδιαίτερης  άνάγκης  καί  νά εκτιμήσουν  τήν  σημασία  μιας 
έγκαιρης  διαπιστώσεως  αύτής  τής  άνάγκης.  Ή ένταξη 
ορισμένων  μειονεκτούντων  παιδιών  σέ κανονικά  σχολεία 
θά άπαιτήσει  επίσης  μιά  αύξηση  τού  άριθμοϋ  τών  διδα-
σκάλων  πού  έκπαιδεύονται  σέ  τεχνικές  διδασκαλίες 
παιδιών  μέ διαταραχές  μαθήσεως  ή επικοινωνίας.  Προ-
τεινομε  νά  διατεθούν  κοινοτικοί  πόροι  γι' αύτή  τήν 
ειδικευμένη  έκπαίδευση  (άντίστοιχα  μέ τούς  πόρους  πού 
διατίθενται  τώρα  γιά τήν  επιμόρφωση  διδασκάλων  άπό  τό 
ύπάρχον  Κοινωνικό  Ταμείο)  καί  νά δοθεί  προτεραιότητα 
στούς  σχετικά  παραμελημένους  τομείς  παιδιών  μέ πολ-
λαπλές  άναπηρίες. 
8.4. Ή  παρουσία  σοβαρά  μειονεκτούντων  παιδιών  σέ 
μιά τάξη  άπαιτεΐ  σχεδόν  πάντα  επί πλέον  προσωπικό,  γιά 
νά καλύψει  τίς εκπαιδευτικές  ή μή έκπαιδευτικές  τους 
άνάγκες  (τροφή,  φυσικές  άνάγκες,  κ.λ.π.).  Εισηγούμεθα 
νά ληφθεί  ύπόψη  ό άριθμός  τών  μειονεκτούντων  παιδιών 
καί ή σοβαρότης  τής  άναπηρίας  των  σέ περίπτωση  πού 
διατίθενται  πόροι  σέ σχολεία.  Οί διδάσκαλοι  τών  μειονε-
κτούντων  παιδιών  θά πρέπει  νά άμοίβονται  άναλόγως 
σύμφωνα  μέ τά ειδικά  προσόντα  διδασκαλίας  σέ παιδιά 
μέ ειδικές  εκπαιδευτικές  άνάγκες. 
8.5. Ή  μετάβαση  άπό  τό σχολείο  στήν  δουλειά  είναι 
μιά ζωτική  περίοδος  στήν  ζωή  τού  καθενός  καί είναι  διπλά 
ζωτική  γιά τό μειονεκτικό  παιδί  πού  κινδυνεύει  νά φύγει 
άπό τήν  φροντίδα  ένός  δημοσίου  οργανισμού  χωρίς  νά 
γίνει  δεκτό  άπό  ένα  άλλο.  Κατ'  άρχή  τά μειονεκτοϋντα 
παιδιά  θάπρεπε  νά έχουν  άπόλυτο  δικαίωμα  δωρεάν 
εκπαιδεύσεως  χωρίς  περιορισμό  ηλικίας  σέ οποιοδήποτε 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  Ο 230/45 
ίδρυμα  είναι  τό πλέον  κατάλληλο  γι' αυτά.  Υπάρχει 
έξαιρετική  άνάγκη  τά ιδρύματα  άνωτέρας  έκπαιδεύσεως 
νά παρέχουν  τήν  δυνατότητα  στά  μειονεκτοΰντα  νεαρά 
άτομα  νά συνεχίσουν  τίς σπουδές  τους  μετά  τήν  ήλικία 
τών 18 χρόνων.  "Επειτα,  πρίν  φύγουν  άπό  τό σχολείο, 
έκτός  άν τό μέλλον  τους  είναι  σαφές,  θά πρέπει  νά 
έπινοηθεΐένα  νέο πρόγραμμα  (όρα  6.2 άνωτέρω)  μαζί  τους 
άπό τούς  άντίστοιχους  επαγγελματίες  της εκπαιδεύσεως, 
τίς ύγειονομικές  ύπηρεσίες  καί  τίς υπηρεσίες  επαγγελμα-
τικού  προσανατολισμού  καί  τού  πλέον  καταλλήλου  άτο-
μου στό  όποιο  έχει  άνατεθεΐ  τό καθήκον  τής  καθοδηγή-
σεώς  των  κατά  τήν  δύσκολη  μεταβατική  περίοδο,  γιά νά 
γίνουν,  δποτε  είναι  δυνατόν,  άνεξάρτητα  μέλη  τής κοινό-
τητος. 
8.6. Επειδή,  δυστυχώς  θά βγοΰν  άπό  τά σχολεία  τόσα 
μειονεκτοΰντα  παιδιά  πού  θά είναι  άνώριμα  καί  θά στε-
ρούνται  κοινωνικών  προσόντων  είσηγούμεθα  νά συνεχίσει 
ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  τήν  υποστήριξη  κέντρων  έκτιμήσε-
ως όπως  τό Βαηκίεαά  ΡΙαοε,  άλλά  χωρίς  τήν  διάκριση 
ανάλογα  μέ τήν  πόλη  καταγωγής  τού  μειονεκτούντος 
άτομου  πού  έγινε  άπαραίτητη  σάν  άποτέλεσμα  τού 
άρθρου  9 (2) τής  άποφάσεως  τού  Συμβουλίου  71/66/ 
ΕΟΚ. 
9. Επιμορφωτική  αποκατάσταση 
9.1. Μεταξύ  όλων  τών  μέτρων  πού  έχουν  σχεδιασθεί 
γιά τήν  πλήρη  ένταξη  μειονεκτούντων  άτόμων  στήν 
κοινωνία,  ή έπιμορφωτική  άποκατάσταση  παίζει  έναν 
ιδιαίτερα  σημαντικό  ρόλο  έπειδή  άποτελεΐ  συχνά  τήν 
προϋπόθεση  άναλήψεως  εργασίας  ή όποία  δέν  παρέχει 
μόνον  οικονομική  άνεξαρτησία  άλλά  παρέχει  κοινωνικό 
γόητρο  καί άποτελεΐ  όλο  καί περισσότερο  τόν πυρήνα  τής 
κοινωνικής  έπαφής. 
9.2. Ή  συμβολή  τής  Ευρωπαϊκής  Κοινότητος  πρός  τά 
μειονεκτοΰντα  άτομα  έγινε  κυρίως  στόν  τομέα  τής  έπι-
μορφωτικής  άποκαταστάσεως  διά  μέσου  τοΰ  δικτύου 
κέντρων  άποκαταστάσεως  καί  έπιμορφώσεως  καί  τοΰ 
Κοινωνικού  Ταμείου.  Ή έκθεση  έπί τοΰ άρχικοΰ  προγράμ-
ματος  δράσεως  τής  Κοινότητος  δείχνει  ότι δέν  έπετεύ-
χθησαν  όλοι  οί στόχοι  τής  Επιτροπής  τών  Ε.Κ.  καί  ότι ή 
μεγάλη  αύξηση  τής  άνεργίας  στήν  Κοινότητα  καί  ιδίως 
μεταξύ  τών  νέων  όδήγησε  άναγκαστικά  σέ μιά έπείγουσα 
έπανεκτίμηση  τοΰ  προγράμματος.  Υποστηρίζομε  πλή-
ρως τήν  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  στήν  έπιμονή  της  ότι δέν 
γίνεται  νά σημειωθεί  χαλάρωση  τών  προσπαθειών  έπιμορ-
φώσεως  μειονεκτούντων  άτόμων  καί  εξευρέσεως  άπα-
σχολήσεως  γι' αύτά.  "Αν  καί ή άνεργία  είναι  δυστυχία  γιά 
όλους,  άποτελεΐ  ιδιαίτερη  τραγωδία  γιά  κάποιον  πού 
πάσχει  άπό  σοβαρή  άναπηρία.  "Ενα  σοβαρά  μειονεκτοΰν 
άτομο  πού  είναι  άνεργο,  πολύ  εύκολα  μεταβάλλεται  σέ 
κατ'  οίκον  φυλακισμένο.  Συνεπώς  είσηγούμεθα  νά δώσει 
άκόμη  μεγαλύτερη  προτεραιότητα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ. 
στά μειονεκτοΰντα  άτομα  στά  πλαίσια  τοΰ  Κοινωνικοΰ 
Ταμείου  μέ ιδιαίτερη  έμφαση  στά  πλέον  σοβαρά  μειονε-
κτοΰντα  άτομα  πού  έπειδή  έχουν  περιορισθεί  οί δυνατό-
τητες  άνοικτής  άπασχολήσεως  των  στό  παρελθόν,  έχουν 
άποκλεισθεΐ. 
9.3. Κατευθυντήριες  γραμμές  τοΰ  Κοινωνικοΰ  Ταμείου 
γιά τό 1981/83  είναι: 
Πρώτη  προτεραιότητα: 
Ενέργειες  έπιδείξεως  σχετικές  μέ τήν  άπασχόληση  πού 
θά έχουν  νεωτεριστικό  χαρακτήρα  πού  δέν  θά περιλαμ-βάνουν  πλέον  τών  200 άτόμων.  Ή συνολική  επέμβαση  τοΰ 
Ταμείου  σ' αυτές  τίς περιπτώσεις  δέν  θά υπερβεί  τά τρία 
έτη. 
Προγράμματα  γιά τήν  ένταξη  τών  μειονεκτούντων  άτό-
μων σέ άνοικτή  άπασχόληση  στήν  Γροιλανδία,  τά Γαλλι-
κά Υπερπόντια  Διαμερίσματα,  Ιρλανδία,  Βόρεια  Ιρλαν-
δία καί  Μετζοτζιόρνο. 
Δεύ,τερη  προτεραιότητα: 
Ενέργειες  πού  συνίστανται  άπό:  έπιμόρφωση  ή άποκατά-
σταση,  προσαρμογή  εργασιών,  τόπων  έργασίας  ή εξοπ-
λισμού,  πρόσληψη  μειονεκτούντων  άτόμων  σέ μιά άνοικ-
τή οικονομία. 
9.4. "Αν  καί  τό Εύρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  αύξησε  τό 
κονδύλιο  (κονδύλια  δεσμεύσεως)  γιά  τά μειονεκτοΰντα 
άτομα  τό 1981  άπομένει  νά δοΰμε  κατά  πόσον  θά χρημα-
τοδοτηθεί  όποιαδήποτε  άπό  τίς δραστηριότητες  δεύτερης 
προτεπαιότητος,  έφ'  όσον  οί έφαρμογές  στό  παρελθόν 
ύπερέβησαν  κατά  πολύ  τήν  χρηματοδότηση.  Επίσης  σέ 
προηγούμενα  χρόνια  οί διατάξεις  τοΰ  άρθρου  9 (2) τής 
άποφάσεως  τοΰ  Συμβουλίου  71/66/ΕΟΚ  πού  προβλέπει 
50%  τουλάχιστον  τών  πόρων  τοΰ  Ταμείου  νά διατίθενται 
σέ περιοχές  πού  καλύπτονται  άπό  τό Ευρωπαϊκό  Ταμείο 
Περιφερειακής  Αναπτύξεως,  σύμφωνα  μέ τό άρθρο  5, 
άφησαν  λίγα  ή καθόλου  χρήματα  γιά  προγράμματα 
έπιδείξεως  έκτός  αυτών  τών  περιοχών  (άναφ.  Εισηγήσεις 
τοΰ 1978  (σελίδα  47) καί 1979  (σελίδα  17) γιά τό Κοινωνικό 
Ταμείο). 
9.5. "Αν  καί υποστηρίζουμε  τήν  άπόλυτη  προτεραιότη-
τα πού  δίδεται  σ' ορισμένες  περιοχές,  τονίζουμε  τό 
γεγονός  ότι ή άναπηρία  προκαλεί  παρόμοια  προβλήματα 
παντοΰ  καί είναι  άνάρμοστο  νά δεσμεύεται  τό σύνολο  τής 
κοινοτικής  χρηματοδοτήσεως  γιά  τά  μειονεκτοΰντα 
άτομα  άπό  περιφερειακές  άνακατανομές.  Συνεπώς  προ-
τείνουμε  νά καθιερωθεί  ένας  χωριστός  προϋπολογισμός 
γιά προγράμματα  έπιδείξεως  καί  νά άρθοΰν  άπό  τήν 
Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  οί διάφοροι  περιορισμοί  πού  έπιβάλ-
λονται  τώρα  (περιφερειακότητα,  ή άπαίτηση  νά καλύ-
πτονται  τά 50 % τής  χρηματοδοτήσεως  άπό  έναν  δημόσιο 
όργανισμό,  περιορισμός  γιά μιά  τριετία)  ούτως  ώστε  τά 
μόνα  κριτήρια  νά είναι  ή ποιότητα  τής  έρευνας  καί  τής 
άναπτύξεως  καί  ή βοήθεια  πού  προσφέρεται  σέ μειονε-
κτοΰντα  άτομα. 
10. Απόκτηση  άπασχολήσεως 
10.1.  Φοβούμεθα  ότι  μέ τίς  παρούσες  οικονομικές 
συνθήκες  πού  όδηγοΰν  σ' ένα  άνερχόμενο  έπίπεδο  άνερ-
γίας  σ' όλα  τά Κράτη  μέλη  καί  πού  ενδέχεται  νά είναι 
μακράς  διαρκείας,  οί ευκαιρίες  άπασχολήσεως  τών  μειο-
νεκτούντων  άτόμων  θά μειωθούν  ταχύτερα  άπ'  ότι  γιά 
άλλους. 
10.2.  Ή  "Εκθεση  έπί τοΰ  προγράμματος  δράσεως  τής 
Κοινότητος  υπογραμμίζει  τήν  σημασία  πού  έχει  ή διευκό-
λυνση  εύρέσεως  άπασχολήσεως  γιά μειονεκτοΰντα  άτομα 
μετά  τήν άποκατάσταση  άλλά  είναι  μάλλον  άσαφής  στήν 
διευκρίνηση  τοΰ τρόπου  μέ τόν όποιο  θά τήν πετύχει.  Π.χ. 
ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  λέει  ότι: 
«θά κατευθύνει  τίς δραστηριότητες  πού  οργανώνει  μέ 
τόν κατάλληλο  τρόπο.  Θά ζητήσει  άπό  τούς  άντιπρο-
Άριθ.  Ο 230/46 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
σώπους  των  Κρατών  μελών  . . . νά συντονίσουν  πιό 
αποτελεσματικά  τά προγράμματα  πού  δέχονται  οικο-
νομική  βοήθεια  από  τήν  Κοινότητα.  "Αν  παραστεί 
ανάγκη,  θά προτείνει  δραστηριότητες  πού  θά ύπερβαί-
νουν  τό παρόν  πλαίσιο  τοΰ  προγράμματος  δρά-
σεως». 
10.3.  Στά  περισσότερα  Κράτη  μέλη  λειτουργεί  ένα 
πρόγραμμα  ποσοστώσεων  γιά νά ενθαρρυνθεί  ή απασχό-
ληση  μειονεκτούντων  άτόμων,  αλλά  φαίνεται  ότι μόνον 
στήν  Όμοσπονδιακή  Γερμανία  έχει  γίνει  γενικά  άποδε-
κτό.  Σέ άλλες  χώρες,  κυβερνήσεις  καί εργοδότες  φαίνεται 
ότι έπιθυμοϋν  νά απαλλαγούν  άπό  αυτό,  οί οργανισμοί 
τών μειονεκτούντων  άτόμων  προτείνουν  επιχειρήματα  γιά 
τήν διατήρησή  του,  φοβούμενοι  μήν  μείνουν  χωρίς  τίποτα, 
καί τά ίδια  τά μειονεκτούντα  άτομα  τείνουν  νά τό άγνοοϋν 
άμελώντας  νά έγγραφοΰν.  Ή σχετική  επιτυχία  στήν 
Όμοσπονδιακή  Δημοκρατία  ϊσως  νά  οφείλεται  στίς 
άντισταθμιστικές  εισφορές  πού  βοηθούν  τήν  χρηματοδό-
τηση  της  άποκαταστάσεως  τών  μειονεκτούντων  άτό-
μων. 
10.4.  Τό  κύριο  μειονέκτημα  όλων  τών  σχεδίων 
ποσοστώσεως  έγκέιται  στό  ότι  άποτελοΰν  ένα  τραχύ 
όργανο  γιά  τήν  αντιμετώπιση  προβλημάτων  μιας  ετε-
ρογενούς  όμάδος  εργατών.  Οί ανάγκες  καί  τά προβ-
λήματα  ένός  βαρέως  άναπήρου  αποφοίτου  σχολείου  μέ 
όλη τή ζωή  μπροστά  του  είναι  εντελώς  διαφορετικές 
άπό  αύτές  ένός  άτομου  πενήντα  ή εξήντα  έτών  πού 
ίσως  νά έχει  ήδη  θυσιάσει  τήν  υγεία  του  στή  δουλειά  του 
καί γιά  τόν  όποιο  ή πρόωρη  σύνταξη  μπορεί  νά είναι 
καί έπιθυμητή  καί  δίκαιη.  Συνεπώς  εισηγούμεθα  ή 
πολιτική  τών  Κρατών  μελών  νά λαμβάνει  ύπ'  όψη  τις 
διαφορετικές  άνάγκες  τών  διαφορετικών  ομάδων 
μειονεκτούντων  άτόμων. 
10.5.  Γιά  τό βαρέως  μειονεκτούν  νέο  άτομο,  ή άνεύρε-
ση μιας  πρώτης  έργασίας  είναι  συνήθως  ένα  σημαντικό 
έμπόδιο.  Συνεπώς  εισηγούμεθα  ανεξάρτητα  άπό  τό γενικό 
σύστημα  ποσοστώσεως  κάθε  Κράτους  μέλους,  ότι  θά 
πρέπει  νά δοθεί  ιδιαίτερη  προτεραιότητα  στήν  άπασχόλη-
ση άναπήρων  άποφοίτων  τοΰ  σχολείου  καί  άπό  τούς 
έργοδότες  καί  άπό  τίς άντίστοιχες  ύπηρεσίες  της  κυβερ-
νήσεως. 
10.6.  Εισηγούμεθα  ότι  πρέπει  νά ύπάρξει  μιά  γενική 
ύποχρέωση  τών  εργοδοτών  άπέναντι  τών  ύπαρχόντων 
υπαλλήλων  τους: 
α) νά  διοργανώνουν  τήν  κατάλληλη  εκπαίδευση  καί 
έπανεκπαίδευση,  έξέλιξη  σταδιοδρομίας  καί προαγω-
γή γιά τούς  άναπήρους  εργαζομένους, 
β) όταν  ένας  έργαζόμενος  μπορεί  νά έπιστρέψει  στήν 
εργασία  του  μετά  άπό  τραυματισμό  ή άσθένεια: 
(ί) νά συνεργασθούν  μέ τούς  άρμόδιους  οργανισμούς 
γιά τήν  συνεχιζόμενή  του  άνάγκη  (εάν  ύπάρχει) 
γιά άποκατάσταση, 
(Π) νά τόν  (τήν)  επαναπροσλάβουν  εάν  αυτό  είναι 
δυνατόν  στή  παλιά  του (της)  εργασία,  εάν σέ αύτό 
δέν είναι  δυνατόν,  σέ κάποια  άλλη  θέση  πού  θά 
έκανε  πλήρη  χρήση  τών  ύπολοίπων  του  (της) 
ικανοτήτων, 
(ίϋ) νά έξασφαλίσουν  σέ συνεργασία  μέ τόν  άρμόδιο 
ασφαλιστικό  φορέα,  όποτε  τοϋτο  είναι  δυνατόν, ότι ό έργαζόμενος  βρίσκεται  σέ όσον  τό δυνατόν 
ολιγότερο  μειονεκτική  θέση  λόγω  της  άναπη-
ρίας  του. 
10.7.  Θά  έπρεπε  νά τονισθεί  σέ αύτό  τό πλαίσιο  ή 
θαυμάσια  υποστήριξη  καί άποκατάσταση  πού  προσφέρε-
ται στούς  άνάπηρους  έργαζόμενους  άπό  όρισμένα  μεγάλα 
έργατικά  συνδικάτα  καί  επιχειρήσεις.  Μ'  όλον  ότι  ή 
άποκατάσταση  πρέπει  νά παραμείνει  ύποχρέωση  τών 
δημοσίων  άρχών  δέν  μπορεί  ποτέ  νά είναι  ούσιαστική 
χωρίς  τήν  πλήρη  συνεργασία  της  κοινωνίας.  Ή συμπερι-
φορά  τών  συναδέλφων  είναι  κρίσιμη  γιά  τήν  τοποθέτηση 
σέ άνοικτή  άπασχόληση  βαρέως  μειονεκτούντων  άτό-
μων,  ιδιαίτερα  τών  πνευματικά  μειονεκτούντων  καί  άτό-
μων μέ μυστηριώδεις  άναπηρίες  ή άναπηρίες  πού  δέν 
φαίνονται,  όπως  ή επιληψία.  Εισηγούμεθα  όπου  αύτό  δέν 
έχει ήδη  γίνει  τά έργατικά  συνδικάτα  νά συμπεριλαμβά-
νουν  στά  έκπαιδευτικά  προγράμματα  τών  στελεχών  τους 
ενημέρωση  σχετικά  μέ τά μειονεκτούντα  άτομα  καί 
κατάλληλοι  εργαζόμενοι  νά διατίθενται  γιά νά βοηθήσουν 
τήν επανένταξη  στήν  έργατική  δύναμη  τών  βαρύτερα 
μειονεκτούντων  νέων  έργαζόμενων. 
10.8.  Ή  φύση  της  εργασίας  σήμερα  άλλάζει  τόσο 
γρήγορα  όσο  καί  κατά  τήν  πρώτη  βιομηχανική  επανά-
σταση  καί  έχει  γίνει  εύρέως  δεκτό  ότι λίγοι  έργαζόμενοι 
μπορούν  τώρα  νά άναμένουν  πώς  θά διατηρήσουν  τήν ίδια 
έργασία  καθ'  όλη  τή διάρκεια  της  επαγγελματικής  τους 
ζωής.  Παρ'  όλο  πού  ή άρχική  εκπαίδευση  καί  ή τοποθέ-
τηση  ένός  νεαρού  άνάπηρου  εργαζομένου  μπορεί  νά είναι 
άπόλυτα  έπιτυχής  δέν  είναι  δυνατόν  νά άπομονωθεΐ  άπό 
τίς άλλαγές  στόν  κόσμο  γύρω  του.  Ιστορικά,  γιά εύνόη-
τους  λόγους,  τά μειονεκτούντα  άτομα  ήταν  άπό  τούς 
πλέον  άφοσιωμένους  έργαζόμενους  καί,  έκτός  εάν  δοθεί 
ιδιαίτερη  προσοχή  στά  συγκεκριμένα  προσλήματά  τους 
όσον  άφορα  τήν  έπανεκπαίδευση  καί  τήν  έπανένταξή 
τους,  ή άναγκαστική  άφοσίωσή  τους  είναι  δυνατόν  νά 
τους  άφήσει  έν τελώς  άβοήθητους  σέ μιά  έποχή  ταχέων 
άλλαγών.  Εισηγούμεθα  όσοι  διοργανώνουν  προγράμματα 
έπαγγελματικής  έπανεκπαιδεύσεως  νά εξετάσουν  τήν 
καταλληλότητά  τους  όσον  άφορα  τά  μειονεκτούντα 
άτομα.  Νομίζουμε  ότι αύτό  είναι  ένα  πεδίο  πού  πρέπει  νά 
εξετασθεί  επιτακτικά  άπό  τό €ΕϋΕΡΟΡ  (Ευρωπαϊκό 
Κέντρο  γιά τήν  Ανάπτυξη  της  Έπαγγελματικής  Εκπαι-
δεύσεως). 
10.9.  Ή  πιό  ευχάριστη  πλευρά  της  τεχνολογικής  επα-
ναστάσεως,  έν τούτοις,  είναι  οί εύκαιρίες  πού  μπορεί  νά 
προσφέρει  στά  βαρύτερα  μειονεκτούντα  άτομα  νά άναλά-
βουν  γιά πρώτη  φορά  μιά  άποδοτική  άπασχόληση.  "Ατο-
μα μέ έλάχιστη  κινητικότητα  έχουν  έκπαιδευθεΐ  σάν 
προγραμματιστές  ήλεκτρονικών  ύπολογιστών  καί  μπο-
ρούν  νά εργάζονται  άπό  τά σπίτια  τους.  Ή Επιτροπή  τών 
Ε.Κ.  έχει  ήδη  ενεργήσει  στό  πεδίο  της  μικρο-τεχνολογίας 
καί έχει  χρηματοδοτήσει  έργα  έρεύνης  όπως  π.χ.  τήν 
άνάπτυξη  μιας  γραφομηχανής  πού  λειτουργεί  μέ φωτεινά 
έρεθίσματα  στό  Κέντρο  Άποκαταστάσεως  «ϋ€  Ηοο§€-
8ϋΓ32ΐ»  στίς  Κάτω  Χώρες.  "Εχει  έπίσης  χρηματοδοτήσει 
δύο συνέδρια  γιά  βοηθητικά  έξαρτήματα  καί  επί  τοΰ 
παρόντος  έχει  άναλάβει  μία  προκαταρκτική  έργασία  γιά 
τήν ίδρυση  ένός  διεθνούς  οργανισμού  συλλογής  πληροφο-
ριών  καί μιας  Τραπέζης  στοιχείων.  Υποστηρίζουμε  αύτή 
τήν πρωτοβουλία  καί προτείνουμε  ή Επιτροπή  νά συνεχί-
σει νά μεταχειρίζεται  όλα  τά μέσα  πού  βρίσκονται  στή 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  € 230/47 
διάθεσή  της γιά νά καταστήσει  γνωστούς  στό  κοινό  τούς 
τρόπους  μέ τούς  όποιους  ή σύγχρονη  τεχνολογία  μπορεί 
στατικοποιήσει  τίς  ζωές  των  βαρέως  μειονεκτούντων 
ατόμων.  Επίσης  προτείνουμε  ή Επιτροπή  των  Ε.Κ.  νά 
έξετάσει  έάν σέ αυτό  τό πεδίο  ύπάρχει  δυνατότητα  γιά τήν 
ένοποίηση  των  προσπαθειών  αναπτύξεως  στά  Κράτη  μέλη 
ούτως  ώστε  νά γίνει  ή καλύτερη  δυνατή  χρήση  σέ αύτόν 
τόν άναπτυσσόμενο  τομέα  της  βιομηχανίας. 
10.10.  Επιχορηγήσεις  και  άπασχόληση  σέ  ειδικά 
έργαστήρια 
Τό έρώτημα  έάν  τό Κράτος  θά έπρεπε  νά έπιχορηγεΐ  τόν 
ανάπηρο  έργαζόμενο  ή τόν έργοδότη  του είναι  άκανθώδε-
ς. Τό  πλείστο  των  μειονεκτούντων  άτόμων  έάν  τούς 
δοθούν  τό δικαίωμα  γιά μιά  σωστή  έκπαίδευση  καί  τά 
άπαιτούμενα  μέσα  μπορούν  νά έργασθούν  ανεξάρτητοι 
στό πλευρό  τών  συναδέλφων  τους.  Γιά μερικούς  αυτό  δέν 
θά είναι  ποτέ  δυνατό.  Κατά  συνέπεια  τά Κράτη  μέλη 
ύποστηρίζουν  ειδικά  έργαστήρια  γιά μιά μειοψηφία  βαρέ-
ως μειονεκτούντων  άτόμων  πού  ή ίκανότητά  τους  είναι  τό 
% τουλάχιστο  τοΰ κανονικού.  Μερικοί  βλέπουν  αύτό  σάν 
τόν μόνο  έφαρμόσιμο  τρόπο  γιά  νά τούς  έξασφαλισθεΐ 
άξιόλογη  άπασχόληση·  άλλοι  βλέπουν  τά ειδικά  έργα-
στήρια  κατ'  ούσίαν  σάν  «διαχωριστικά»  καί πιστεύουν  ότι 
θά έπρεπε  νά λειτουργούν  πρωταρχικά  σάν  κέντρα  έπα-
νεντάξεως.  Πιστεύουμε  ότι ή έργασία  σέ ειδικά  έργα-
στήρια  είναι  άναγκαία  γιά μερικούς,  άλλά  ότι θά έπρεπε 
νά γίνουν  μεγαλύτερες  προσπάθειες  γιά νά εξασφαλισθεί 
δτι οί έργαζόμενοι  δέν  είναι  άπομονωμένοι  καί  ότι αύτοί 
πού μπορούν  νά μεταπηδήσουν  σέ άνοικτή  άπασχόληση 
(καί πιθανώς  σέ υψηλότερους  μισθούς)  θά μπορέσουν  νά 
τό κάνουν.  Είσηγουμέθα  ιά νά άποζημιώνονται  τά ειδικά 
έργαστήρια  όταν  χάνοθυν  τούς  καλύτερούς  τους  ύπαλλή-
λους,  νά εισπράττουν  μίαν  έπιδότηση  γιά κάθε  έργαζόμε-
νο πού  μεταπηδά  σέ άνοικτή  άπασχόληση.  Είναι  φυσικό 
δτι ένα έργαστήριο  θά θέλει  νά κρατήσει  τούς  καλύτερούς 
του έργάτες,  όπως  θά είναι  έπίσης  άπρόθυμο  νά άπασχο-
λήσει  τούς  βαρύτερα  μειονεκτούντες  λόγω  φόβου  ότι τό 
έπίπεδο  της  άποδόσεώς  τους  δέν  θά  είναι  έπαρκές. 
Συνεπώς,  έπί είσηγουμέθα  νά υιοθετηθούν  ειδικά  σχέδια 
έπιχορηγήσεων  γιά μιά  περιορισμένης  χρονικής  διάρκει-
ας δοκιμαστική  καί έκπαιδευτική  περίοδο  γιά έναν  μικρό 
άριθμό  νεο-προσληφθέντων  εργαζομένων.  Γιά νά καταπο-
λεμήσουμε  τήν άπομόνωση  τών  έργαστηρίων  θά επιθυμο-
ύσαμε  έπίσης  νά δούμε  τήν έπέκταση  τών  ειδικών  βιομη-
χανικών  όμάδων  ή «θυλάκων»  μέσα  σέ κατάσταση 
άνοιχτής  άποσχολήσεως. 
10.11.  Τό  κύριο  πρόβλημα  τών  ειδικών  έργαστυρίων 
είναι  ή έξασφάλιση  άρκετής  καταλλήλου  έργασίας  καί  ή 
διάθεση  τών  προϊόντων  καί τών  ύπηρεσιών  τους.  Είσηγου-
μέθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά έπανεξετάσει  τά προτιμη-
σιακά  προγράμματα  γιά νά βοηθήσει  τά έργαστήρια  πού 
έχουν  υιοθετηθεί  στά  Κράτη  μέλη  καί νά έξετάσει  τρόπους 
μέ τούς  όποιους  τά ίδια  τά Κοινοτικά  ιδρύματα  μπορούν 
νά βοηθήσουν  δίδοντας  παραγγελίες  σέ ειδικά  έργαστή-
ρια. 
10.12.  Οί  άμοιβές  στά  ειδικά  έργαστήρια  κυμαίνονται 
τόσον  έντός  τών  Κρατών  μελών  όσον  καί  μεταξύ  τους. 
Στό Βέλγιο  τό 1977,  τό ώρομίσθιο  έκυμαίνετο  άπό  57 ως 166 Βελγικά  φράγκα.  Στό  Η.Β.  ό μεγαλύτερος  εργοδότης, 
«Κ,επιρίογ»,  δέν έχει  άκόμη  συμφωνήσει  μέ τό αίτημα  τών 
έργατικών  συνδικάτων  ότι οί άμοιβές  πρέπει  νά καθορι-
σθούν  σύμφωνα  μέ τήν  κλίμακα  άποιβών  τών  εργατών 
τών όργανισμών  τοπικής  αύτοδιοικήσεως  καί  ορισμένοι 
έργαζόμενοι  πού  έχουν  οικογένεια  είναι  σέ χειρότερη 
κατάσταση  άπό  ότι θά ήσαν  έάν είσάπρατταν  βοηθήματα 
κοινωνικών  ύπηρεσιών.  Άπό  τήν  άλλη  πλευρά,  ορι-
σμένοι  όργανισμοί  τοπικής  αυτοδιοικήσεως  καί έθελοντι-
κά έργαστήρια  δέν  πληρώνουν  καμιά  άμοιβή  καί  ό 
έργαζόμενος  είναι  υποχρεωμένος  νά έξαρτάται  άπό  τήν 
κοινωνική  άσφάλιση.  Στήν  Γαλλία  οί έργαζόμενοι  στά 
«Κέντρα  Εργασιοθεραπείας»  άμείβονται  μέ τό 70 % τοΰ 
έλαχίστου  έθνικού  ήμερομισθίου  καί  οί έργαζόμενοι  στά 
«Ειδικά  Έργαστήρια»  άμείβονται  μέ τό 90 %. Πιστεύουμε 
ότι οί άνάπηροι  έργαζόμενοι  πρέπει  νά λαμβάνουν  μιά 
δίκαιη  άμοιβή  γιά τήν  έργασία  τους  καί  είσηγουμέθα  ή 
Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά ζητήσει  κάθε  Κράτος  μέλος  νά 
έγγυνθεϊ  ένα  έλάχιστο  εισόδημα  στά  ειδικά  έργαστήρια. 
10.13.  Έπί  τού  παρόντος  δέν  δίδεται  βοήθεια  άπό  τό 
Ευρωπαϊκό  Κοινωνικό  Ταμείο  στά  ειδικά  έργαστήρια. 
Πιστεύουμε  ότι πολλά  άπό  αυτά  δέν  χρηματοδοτούνται 
έπαρκώς  καί  δέν  μπορούν  νά προσαρμοσθούν  γιά  νά 
άντιμετωπίσουν  τίς μεταβαλλόμενες  συνθήκες  της  άγο-
ρας καί τίς νέες  ιδέες  δσον  άφορα  τήν άποκατάσταση  καί 
τήν κατάλληλη  άπασχόληση  γιά  τά  μειονεκτοϋντα 
άτομα.  Είσηγουμέθα  ί όδηγίες  τοΰ Κοινωνικού  Ταμείου  νά 
έπεκταθοϋν  γιά  νά καλύπτουν  τίς δαπάνες  προτύπων 
προγραμμάτων  ειδικών  έργαστηρίων. 
10.14.  Δέν  πιστεύουμε  ότι τό Κράτος  θά έπρεπε  νά 
έπιχορηγεΐ  μονίμως  άναπήρους  έργάτες  σέ άνοικτή  άπο-
σχόληση,  έκτός  άπό  τήν  περίπτωση  τών  έργατών  σέ 
«θύλακες»,  γιατί  αύτό  είναι  μιά  άποδοχήτής  άποτυχίας 
της άποκαταστάσεως.  Επιδόματα  γιά προσαρμογές  καί 
ειδικό  έξοπλισμό,  έν τούτοις,  πρέπει  νά παρέχονται. 
Άτομα  τά όποια  λόγω  της  άναπηρίας  τους  δύνανται  νά 
έργάζονται  μέρος  τοΰ  χρόνου  τους  μόνον,  θά έπρεπε  νά 
δικαιούνται  μιάς  παροχής  άνικανότητος. 
10.15.  Ή  όργάνωση  τών  προγραμμάτων  άποκαταστά-
σεως  καίαπασχολήσεως 
"Οπως  έσημειώσαμε,  ό συντονισμός  άνάμεσα  στούς 
διαφόρους  άρμοδίους  είναι  άπαραίτητος  γιά μιά  έπιτυχή 
άποκατάσταση.  Τά μειονεκτοϋντα  άτομα  συχνά  άνακα-
λύπτουν  δτι υπάρχει  λίγος  προγραμματισμός  μεταξύ  τών 
διαφόρων  φορέων  άπό  τούς  όποιους  πιθανόν  νά έξαρτώ-
νται  σέ διάφορα  στάδια  της ζωής  τους.  Γιά τό μειονεκτούν 
άρομο  ή κατοικία,  οί ιατρικές,  οικονομικές  καί  κοινωνι-
κές του  άνάγκες,  συχνά  είναι  άδιάσπαστα  συνδεδεμένες, 
άλλά  κάθε  μιά άπό  αυτές  πιθανόν  νά έξετάζονται  άπομο-
νωμένα  άπό  διαφορετικούς  οργανισμούς.  Προτείνουμε  τήν 
ίδρυση,  έκεϊ  όπου  δέν  υπάρχουν  ήδη,  περιφερειακών 
έπιτροπών  γιά τήν  έπιτήρηση  τών  μέτρων  άποκαταστά-
σεως  καί άπασχολήσεως.  Οί έπιτροπές  αύτές  θά πρέπει  νά 
άποτελοΰνται  άπό  τούζ  άρμοδίους  έπαγγελματίες,  έργο-
δότες,  συνδικάτα  καί  τούς  άντιπροσώπους  τών  οργανώ-
σεων  τών  μειονεκτούντων  άτόμων.  Καθήκον  τών  έπιτρο-
πών θά πρέπει  νά είναι  ή έπαρκής  πρόβλεψη  μέσων  καί 
έγκαταστάσεων  γιά  τήν  άποκατάσταση  καί  ή παροχή 
Άριθ.  € 230/48 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
όδηγιών  καί  συμβουλών  στά  μειονεκτοϋντα  άτομα.  Θά 
μπορούσαν  έπίσης  νά έχουν  καί  άλλες  πρόσθετες  λει-
τουργίες  (βλέπε  παραγράφους  11.7  καί  12.3). 
11. Κοινοτικές  υπηρεσίες 
11.1.  Εντόπιση 
Γιά νά μπορέσουν  νά συμμετάσχουν  πλήρως  στήν  κοι-
νωνία  καί  νά συνεχίσουν,  άν είναι  τοΟτο  δυνατόν,  νά ζουν 
στά ΐδια  τους  τά σπίτια,  πολλά  μειονεκτοϋντα  άτομα 
έχουν  άνάγκη  ειδικών  φροντίδων  καί  ειδικών  ύπηρεσιών 
οί όποιες  συνήθως  παρέχονται  άπό  τούς  οργανισμούς 
τοπικής  αυτοδιοικήσεως  οΐ όποιοι  έχουν  καί  τήν  άρωγή 
έθελοντικών  όργανισμών.  Ή άδυναμία  πολλών  μειονε-
κτούντων  άτόμων  νά  λάβουν  τήν  βοήθεια  πού  έχουν 
άνάγκη  είναι  συνήθως  συνέπεια  της  τέλειας  άγνοιας  τών 
άναγκών  τους  ή καί  της  ύπάρξεώς  τους  άκόμα,  άπό  τόν 
άρμόδιο  φορέα.  Πιστεύουμε  ότι ή κοινωνία  έχει  καθήκον 
νά άνακαλύπτει  τά άτομα  πού  χρειάζονται  βοήθεια  καί  νά 
μήν περιμένει  αυτά  νά ζητήσουν  βοήθεια.  Συνεπώς  είση-
γούμεθα  οί οργανισμοί  τοπικής  αυτοδιοικήσεως  νά εντοπί-
ζουν  τά μειονεκτοϋντα  άτομα  πού  διαμένουν  στήν  περι-
φέρειά  τους  καί  νά τά πληροφορούν  γιά τίς ύπηρεσίες  πού 
υπάρχουν  γιά  αυτά.  Εισηγούμεθα  έπίσης  ή Επιτροπή  τών 
Ε.Κ.  νά έκδόσει  όδηγίες  δσον  άφορα  τούς  τρόπους  μέ τούς 
όποιους  δύναται  νά έπιτευχθεΐ  τοΰτο,  ούτως  ώστε  οί 
πληροφορίες  πού  συλλέγονται  άπό  τούς  όργανισμούς 
τοπικής  αυτοδιοικήσεως  τών  διαφόρων  Κρατών  μελών  νά 
μπορέσουν  νά συγκριθοΰν. 
11.2.  Κατοικία 
Μιά  κατοικία,  μέσα  στήν  όποία  ένα  μειονεκτούν  άτομο 
μπορεί  νά άποκτήσει  τήν  μεγίστη  δυνατή  ανεξαρτησία, 
είναι  στοιχειώδης  προϋπόθεση  γιά μιά  έπιτυχή  έπανέντα-
ξη. Αυτό  έγινε  δεκτό  άπό  τήν  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  ή όποία 
έξέδωσε  τό 1975  ένα  έξαίρετο  έγγραφο  σχετικά  μέ τήν 
έξάλειψη  τών  άρχιτεκτονικών  έμποδίων  τό όποιο  καθιέ-
ρωσε  ένα  σταθερότυπο  δύο  επιπέδων:  κατοικία  ειδικά 
σχεδιασμένη  γιά  άτομα  τά όποια  είναι  περιορισμένα  σέ 
άναπηρικές  καρέκλες  καί  κατοικία  πού  ενσωματώνει 
όρισμένα  έλάχιστα  χαρακτηριστικά  καί  πού  τήν  καθι-
στούν  κατάλληλη  γιά τήν  πλειοψηφία  τών  μειονεκτούντων 
άτόμων.  Τό έγγραφο  εισηγεΐτο  δτι όλες  οί νέες  κατοικίες 
θά έπρεπε  νά συμμορφώνονται  μέ τό πρώτο  τουλάχιστον 
σταθερότυπο.  Δυστυχώς  όμως,  τίποτε  δέν  άκούσθηκε 
έκτοτε.  Σάν  έναλλακτική  λύση,  έκτός  άπό  τή διατύπωση 
όδηγιών,  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  έχρηματοδότησε  τό 1976 
έναν  άριθμό  προτύπων  μελετών  καί  άκολούθησαν  τό 1977 
δύο κύριες  μελέτες  (στό  Η.Β.  καί  τήν  Ιταλία)  γιά  τήν 
κατοικία  καί  τίς  κοινωνικές  ύπηρεσίες  καί  τό  1978 
άκολούθησαν  ένας  άριθμός  μικρότερων,  άλλά  εξ ίσου 
πλήρων  προγραμμάτων.  Πρός  τό παρόν,  ένα  σύντομο 
υπόμνημα  μόνο  δημοσιεύθηκε  γιά αυτές  τίς μελέτες  άλλά 
ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  επανέλαβε  τήν  γνώμη  της  ότι  ή 
κατάλληλη  κατοικία  άποτελεΐ  μιά  σημαντική  άφετηρία 
γιά τήν  κοινωνική  καί τήν  επαγγελματική  επανένταξη  τών 
μειονεκτούντων  άτόμων,  άλλά  επισημαίνει  ότι ή κατοικία 
μόνον  δέν έπαρκεΐ  καί ότι άπαιτοΰνται  έπίσης  μετατροπές 
στήν  κοινωνική  ύποδομή  καί  τά ιδρύματα  έπαγγελματι-κής έκπαιδεύσεως.  Επισημαίνει  έπίσης  ότι ένώ  οί μετα-
τροπές  πού  προγραμματίζονται  πρίν  τήν  κατασκευή  πιθα-
νόν νά έπιβαρύνουν  τό κόστος  κατά  5 -10  %, οί μετατρο-
πές μετά  τήν  κατασκευή  μπορεί  νά κοστίσουν  έννέα 
φορές  περισσότερο.  Θά  είναι  όμως  πάντα  άναγκαϊο  νά 
γίνονται  μετατροπές  σέ ύπάρχουσες  κατοικίες  γιά  νά 
μποροΰν  άτομα  πού  έπλήγησαν  άπό  άναπηρίες  νά εξακο-
λουθήσουν  νά κατοικούν  στό  σπίτι  τους.  Ιδιαίτερη  προσο-
χή πρέπει  νά  δοθεί  στήν  κατοικία  τών  πνευματικώς 
μειονεκτούντων  άτόμων.  Θά πρέπει  οί ύπηρεσίες  νά είναι 
διαθέσιμες  γιά  τήν  παροχή  βοηθείας  σέ οικογένειες  πού 
έχουν  τήν φροντίδα  πνευματικώς  μειονεκτούντων  άτόμων 
στό σπίτι  καί  έπίσης  γιά νά μπορούν  ένήλικες  νά κατοι-
κούν  στό  δικό  τους  σπίτι  έάν  τό έπιθυμοΰν. 
11.3.  Μετά  τήν  έπανασυγκληθείσα  σύσκεψη  τών  ειδι-
κών  τών  Κρατών  μελών  πού  έλαβε  χώρα  τόν  Ιούνιο  τοΰ 
1981  γιά  τήν  έκτίμηση  τών  άποτελεσμάτων  αύτών  τών 
προγραμμάρων,  εισηγούμεθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά 
προβεί  στήν  κατάρτιση  προτάσεων  γιά μιά  μακροχρόνιο 
έπέμβαση  σέ αύτόν  τόν  χώρο  ή τήν  κατάρτηση  όδηγιών 
γιά έφαρμογή  άπό  τά Κράτη  μέλη. 
11.4.  Πρόσβαση  καί  μεταφορές 
Τά έμπόδια  στήν  κινητικότητα,  εϊτε  πρόκειται  γιά  τά 
σκαλιά  στό  γραφείο  ή τήν  τοπική  βιβλιοθήκη,  είτε  ένα 
άπρόσιτο  βαγόνι  τοϋ  σιδηρόδρομου,  άποτελοΰν  μία  μεγά-
λη πηγή  άπαγοητεύσεων  γιά άτομα  μέ σωματικές  άναπη-
ρίες.  Παρόμοιες  παραλείψεις,  όπου  δέν  λαμβάνονται 
ύπόψη  οί ειδικές  άνάγκες  τών  τυφλών  καί  τών  βαρύκοσων 
άτόμων,  μποροΰν  νά μειώσουν  σοβαρά  τήν  άνεξαρτησία 
τους.  Πιστεύουμε  ότι  τό άρθρο  3 (γ) τής  Συνθήκης  τής 
Ρώμης  («Ή  κατάργηση  μεταξύ  τών  Κρατών  μελών  τών 
έμποδίων  στήν  έλεύθερη  διακίνηση  προσώπων,  ύπηρεσι-
ών καί  κεφαλαίου»)  καί  τό άρθρο  3 (δ) («Ή  υιοθέτηση 
μιας  κοινής  πολιτικής  στήν  σφαίρα  τών  μεταφορών») 
ζητοΰν  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά πάρει  μέρος  πιό  ενεργη-
τική  στήν  προαγωγή  τής  έλεύθερης  διακινήσεως  τών 
μειονεκτούντων  άτόμων  σέ όλη  τήν  έκταση  τής  Εύρώπης. 
Ειδικότερα,  εισηγούμεθα  έλάχιστα  σταθερότυπα  προσι-
τότητας  νά άπαιτοΰνται  σέ όλα  τά κύρια  άεροδρόμια  καί 
τούς  σιδηροδρομικούς  σταθμούς.  Έπίσης  τό ζήτημα  τών 
έναρμονισμένων  έκχωρήσεων  δικαιωμάτων  σταθμεύσε-
ως όχημάτων  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  εύρίσκεται 
υπό μελέτη  άπό  καιρό.  Πληροφορηθήκαμε  ότι ή Επιτρο-
πή τών  Ε.Κ.  θά άντιπροσωπευθεΐ  στήν  Δεύτερη  Διεθνή 
Διάσκεψη  μεταφορών  γιά ηλικιωμένα  καί  μειονεκτοϋντα 
άτομα  στό  Καίμπριτζ  τό 1981  καί  έλπίζουμε  ότι  θά 
ύπάρχουν  συγκεκριμένες  προτάσεις. 
11.5.  Κατ'οίκον  υπηρεσίες 
Πολλά  μειονεκτοϋντα  καί  ήλικιωμένα  άτομα  μποροΰν  νά 
συνεχίσουν  νά ζοΰν  στά  ίδια  τά σπίτια  τους  χάρη  στίς  κατ' 
οίκον  ύπηρεσίες  πού  τούς  παρέχονται,  τήν  διανομή  γευ-
μάτων  ώς καί  τήν  παροχή  βοηθημάτων  καί  τίς μετατρο-
πές πού  γίνονται  στά  σπίτια  τους.  Τό επίπεδο  βοηθείας 
πού άπαιτεΐται  άπό  έναν  οργανισμό  τοπικής  αύτοδιοική-
σεως  έξαρτάται  άπό  τήν  άνεπίσημη  συμπαράσταση  πού 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  Ο 230/49 
δίδεται  άπό  τήν  οικογένεια,  έθελοντικούς  οργανισμούς 
καί τήν  τοπική  κοινότητα.  "Ηδη,  μιά  έρευνα  χρηματοδο-
τείται  άπό  τήν  Επιτροπή  των  Ε.Κ.  σάν  μέρος  τοΰ  προ-
γράμματος  κατοικίας.  Ή κοινωνική  διάρθρωση,  όμως, 
ποικίλλει  καί  έντός  των  Κρατών  μελών  καί  μεταξύ 
τους. 
Ό τύπος  της  βοήθειας  πού  άπαιτεΐται  σέ μιά  κοινότητα 
της υπαίθρου  μέ στενούς  δεσμούς  άνάμεσα  στά  μέλη  της 
μπορεί  νά είναι  έντελώς  διαφορετική  άπό  τήν  βοήθεια  πού 
άπαιτεΐται  στά  κεντρικά  τμήματα  της  πόλεως  τά όποια 
πάσχουν  άπό  μαρασμό.  Πιστεύουμε  δτι οί παρέχοντες  τίς 
κοινωνικές  υπηρεσίες  στά  διάφορα  μέρη  της  Κοινότητος 
θά μπορούσαν  νά μάθουν  πολλά  ό ένας  άπό  τόν άλλον  καί 
εισηγούμεθα  ή Επιτροπή  των  Ε.Κ.  σέ συνεργασία  μέ τούς 
συνδέσμους  τών  Όργανισμών  τοπικής  αυτοδιοικήσεως 
νά άναλάβει  μιά  συγκριτική  μελέτη  σχετικά  μέ  τήν 
παροχή  τών  κατ'  οίκον  υπηρεσιών  σέ ήλικιωμένα  καί 
μειονεκτοΰντα  άτομα. 
11.6.  Κέντρα  ημέρας 
Κέντρα  ήμέρας,  όπου  άτομα  μέ  σοβαρές  άναπηρίες 
μπορούν  νά διατηρήσουν  κοινωνικές  έπαφές  ένώ  ταυτό-
χρονα  έχουν  κάθε  άναγκαία  φροντίδα  καί  συνεχίζουν  νά 
ζοϋν  μέ τήν  οικογένειά  τους,  άποτελοϋν  ένα  ζωτικό 
στοιχείο  κοινωνικής  φροντίδας.  Εισηγούμεθα  τήν  αύξηση 
τών υπηρεσιών  αυτού  τοΰ  τύπου  όπου  αύτές  είναι  άνα-
γκαΐες. 
11.7.  Στέγαση  σέ  ιδρύματα 
Οί μικρές  κοινότητες  όπου  τά μειονεκτοΰντα  άτομα  ζοΰν 
μαζί  μέ άτομα  πού  δέν είναι  μειονεκτοΰντα,  σέ οικογενει-
ακό περιβάλλον,  κατά  γενικό  κανόνα  είναι  προτιμότερες 
άπό τά μεγάλα  ιδρύματα  διαμονής.  Θά ήταν  πολύ  άνησυ-
χητικό  άν  ή μέθοδος  της  περιθάλψεως  σέ ιδρύματα 
έθεωρεΐτο  σάν  ένας  κύριος  τρόπος  φροντίδας  γιά  τά 
άτομα  μέ σοβαρές  πνευματικές  καί  σωματικές  άναπηρί-
ες. Μόνιμη  στέγαση  σέ ιδρύματα  είναι  άσκοπη,  δαπανηρή 
καί άνεπιθύμητη  γιά τήν  μεγάλη  πλειοψηφία  άκόμα  καί 
τών πιό  σοβαρά  σωματικά  καί  πνευματικά  άναπήρων 
άτόμων.  Αυτό  βέβαια  δέν σημαίνει  ότι κάποια  στέγαση  σέ 
ιδρύματα  δέν  άπαιτεΐται  πάντα  καί  δτι εθνικοί  παράγο-
ντες  δέν  θά έπηρεάσουν  τόν  αίσιο  άριθμό  ιδρυμάτων.  Ή 
μεγίστη  προσπάθεια  πρέπει  νά καταβληθεί  γιά  νά μήν 
άπομονωθοΰν  αυτά  τά Ιδρύματα  περιθάλψεως  όπως  αυτό 
συνέβαινε  δυστυχώς  στό  παρελθόν.  Ή φροντίδα  πού 
παρέχεται  σέ ιδρύματα  θά πρέπει  νά είναι  όσο  τό δυνατόν 
πιό οικεία  καί  όμοια  πρός  ένα  οικογενειακό  περιβάλλον. 
Οί ένοικοι  θά έπρεπε  νά συμμετέχουν  στή  διαχείριση  της 
κατοικίας  τους  καί θά έπρεπε  νά άπολαμβάνουν  περισσό-
τερη  γαλήνη  καί  νά έχουν  δικαίωμα  έπιλογής.  Γιά  τά 
σωματικώς  καί  τά πνευματικώς  μειονεκτοΰντα  άτομα 
πού στεγάζονται  στά  ιδρύματα,  ό στόχος  θά έπρεπε  νά 
είναι  ή έξασφάλιση  της άναπτύξεως  καί της άνεξαρτησίας 
τους  στόν  μεγαλύτερο  δυνατό  βαθμό.  Ή στέγαση  σέ ένα 
ίδρυμα  δέν  θά έπρεπε  μέ κανένα  τρόπο  νά εμποδίζει  τήν 
δυνατότητα  χρήσεως  τών  υπηρεσιών  άποκαταστάσεως 
τών μειονεκτούντων  άτόμων.  Εισηγούμεθα  οί περιφερεια-
κές έπιτροπές  άποκαταστάσεως  (βλέπε  παράγ.  10.15)  νά 
έχουν  ώς καθήκον  τήν  έκτίμηση  τών  ύπηρεσιών  άποκα-
ταστάσεως  πού  παρέχονται  άπό  όλα  τά ιδρύματα  της 
περιοχής  τους  τά όποια  στεγάζουν  άτομα. 12. Οί  οικονομικές  ανάγκες  τών  μειονεκτούντων  άτό-
μων 
12.1.  Πληροφορούμεθα  ότι ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  χρη-
ματοδότησε  μιά  περιπτωσιολογική  μελέτη  τοΰ  εισοδήμα-
τος μειονεκτούντων  άτόμων,  ή όποία  άποπερατοΰται 
σύντομα.  Θά θέλαμε  νά τονίσουμε  τόν  στενό  συσχετισμό 
πού ύπάρχει  άνάμεσα  στήν  άναπηρία  καί  τήν  φτώχεια  καί 
πού όφείλεται  σέ δύο  αιτίες: 
α) στίς  έπιπρόσθετες  δαπάνες  πού  οφείλονται  στήν  άνα-
πηρία  ένός  άτομου  καί  πού  έπιβαρύνουν  τό μειονε-
κτούν  άτομο  καί  τήν  οικογένειά  του-
β) τήν  όλική  ή μερική  άπώλεια  τής  Ικανότητος  άποκο-
μίσεως  εισοδήματος. 
Αύτές  οί συνέπειες  είναι  άνεξάρτητες  τής  αιτίας  ή τών 
συνθηκών  τής  πρωταρχικής  βλάβης  καί  τοΰ  ιδρύματος 
πού είναι  υπεύθυνο  γιά  τήν  άποζημίωση.  Ή οικονομική 
βοήθεια,  σέ όλη  τήν  Ευρωπαϊκή  Κοινότητα  βασίζεται  σέ 
κριτήρια  πού  διαχωρίζουν  άνάμεσα  σέ αίτια  καί  συνθή-
κες,  καί  όχι  τίς άνάγκές  (π.χ.  διαφορετική  άποζημίωση 
γιά τόν άνάπηρο  πολέμου,  τό άτομο  πού  ύπέστη  μιά βλάβη 
στήν  έργασία  του,  τόν  άσφαλισμένο  έν άντιθέσει  πρός  τό 
παιδί  ή τήν  νοικοκυρά,  κ.λ.π.).  Συχνά  οί κλίμακες  πού 
έφαρμόζονται,  βασίζονται  κατά  τό πλείστο  σέ άνατομικά 
κριτήρια  καί  δέν  διακρίνουν  άνάμεσα  σέ έπιπρόσθετες 
δαπάνες  καί  άδυναμία  άποκομίσεως  εισοδήματος. 
12.2.  Κατ'  άρχήν,  οιοδήποτε  άτομο  πού  δέν δύναται  νά 
άποκομίσει  ένα  εισόδημα  λόγω  τής  άναπηρίας  του,  θά 
έπρεπε  νά δικαιοΰται  ένός  βασικοΰ  έπιδόματος  συμπλη-
ρώσεως  τοΰ  εισοδήματος  του  πού  θά  έπαρκοΰσε  νά 
καλύψει  τά κανονικά  έξοδα  διαβιώσεως  του,  άνεξάρτητα 
άπό τό άσφαλιστικό  καθεστώς  του,  τό εάν  είναι  έγγαμος  ή 
όχι καί  τήν  αιτία  ή τίς  συνθήκες  τής  πρωταρχικής 
βλάβης. 
12.3.  Κατά  δεύτερο  λόγο,  θά έπρεπε  νά δίδεται  ένα 
βοήθημα,  γιά νά άντισταθμίζονται  οί έπιπρόσθετες  δαπά-
νες άναπηρίας,  διαρθρωμένο  σύμφωνα  μέ τήν  σοβαρότη-
τα τής  άναπηρίας.  Ή έκτίμηση  γιά τούς  σκοπούς  αύτοΰ 
τοΰ βοηθήματος  θά έπρεπε  νά είναι  ένα  άναπόσταστο 
τμήμα  τής  πορείας  τής  άποκαταστάσεως  καί  κατά  συνέ-
πεια  υπεύθυνη  γι' αυτό  νά είναι  ή περιφερειακή  έπιτροπή 
άποκαταστάσεως.  ("Ισως  θά ήταν  καλό  νά ύπάρχει  ένας 
άνεξάρτητος  όργανισμός,  όπως  στή  Γαλλία,  ύπεύθυνος 
γιά τά παιδιά). 
12.4.  Έφ'  όσον  σέ όλα  σχεδόν  τά Κράτη  μέλη  τά 
σχέδια,  γιά τήν  εισαγωγή  ένός  πλήρους  βοηθήματος  πού 
θά καλύπτει  τίς δαπάνες  τής  άναπηρίας,  είναι  άκόμα  σέ 
εμβρυώδη  κατάσταση,  εισηγούμεθα  ή Έπιτροπή  τών  Ε.Κ. 
νά όργανώσει  τακτικές  συζητήσεις  άνάμεσα  στά  Κράτη 
μέλη  επί  τών  γενικών  άρχών  πού  πρέπει  νά τηροΰνται 
κατά  τήν  διαμόρφωση  ένός  τέτοιου  βοηθήματος  γιά  νά 
διευκολυνθεί  ή εισαγωγή  γιά  πρώτη  φορά  ένός  γενικοΰ 
έπιδόματος  τό όποιο  έπενοήθη  σέ ένα  εύρωπαϊκό  έπίπεδο 
καί τό όποιο  θά συντείνει  στήν  ισότητα  τών  μειονεκτού-
ντων  πολιτών  τής  Κοινότητος  όπουδήποτε  τυχόν  κατοι-
κούν. 
13. Ή  συμμετοχή  είναι  τό κύριο  θέμα  τοΰ  διεθνοΰς 
έτους  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  καί  έν τούτοις  οί 
εύκαιρίες  πού  ύπάρχουν  γιά  τήν  συμμετοχή  τών  μειονε-
Άριθ.  ^ 230/50 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
κτούντων  άτόμων  στην  διαμόρφωση  κοινοτικών  άποφά-
σεων  πού  τά άφοροΰν  είναι  αμελητέα.  Συνεπώς  είσηγού-
μεθα  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά συστήσει  μιά  έπιτροπή  πού 
ή πλειοψηφία  τών  μελών  της  θά αποτελείται  άπό  μειονε-
κτοΰντα  άτομα  καί  άπό  αντιπροσώπους  οργανώσεων 
μειονεκτούντων  άτόμων  (ή οργανώσεων  οί όποιες  εργάζο-
νται  υπέρ  τών  συμφερόντων  τους),  γιά νά συμβουλεύουν 
τήν Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  έπί δλων  τών  θεμάτων  τά όποια 
άφοροΰν  τά μειονεκτοϋντα  άτομα  καί  ειδικότερα  έπί της 
έφαρμογής  τών  προτάσεων  αυτής  της  γνώμης  καί  τών 
αποφάσεων  τοϋ  Εύρωπαϊκοϋ  Κοινοβουλίου. 
14. Χρηματοδότηση  κοινοτικών  πρωτοβουλιών  γιά  τά 
μειονεκτοϋντα  άτομα 
Ή προσπάθεια  γιά  νά  μπορέσουν  τά  μειονεκτοϋντα 
άτομα  νά γίνουν  πλήρεις  καί ίσοι  πολίτες  της  Ευρωπαϊκής 
Κοινότητος,  θά άπαιτήσει  ούσιωδώς  περισσότερα  κονδύ-
λια άπό  όσα  προβλέπονται  άπό  τούς  ύφισταμένους  προϋ-
πολογισμούς.  Δεδομένου  ότι είναι  δύσκολο  τό Εύρωπαϊκό 
Κοινωνικό  Ταμείο  νά διαθέσει  έπαρκή  κονδύλια  γιά  νά 
ένισχύσει  πρωτοβουλίες  ύπέρ  τών  μειονεκτούντων  άτό-
μων  είσηγούμεθα  νά καθιερωθεί  ένα  Εύρωπαϊκό  Ταμείο 
γιά τή βοήθεια  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  τό όποιο  θά 
ιδρυθεί  καί θά διευθύνεται  άπό  τήν Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  ύπό 
τήν καθοδήγηση  της συμβουλευτικής  επιτροπής  πού  άνα-
φέραμε  προηγουμένως. 
15. Αυτή  ή γνώμη  άσχολήθηκε  έως  αυτό  τό σημείο 
άποκλειστικά  μέ  μειονεκτοϋντα  άτομα,  πολίτες  της 
Εύρωπαϊκής  Κοινότητος.  Έν  τούτοις,  δέν  μποροΰμε  νά 
άγνοήσουμε  τό γεγονός  ότι  τά προβλήματα  τής  άναπη-
ρίας  καί  οί άνάγκες  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  στήν 
Ευρώπη  ώχριοϋν  μπροστά  στό  μέγεθος  τών  προβλημάτων 
τής άναπηρίας  στόν  τρίτο  κόσμο.  Ή Έπιτροπή  τών  Ε.Κ. 
έχει ήδη  συμμετάσχει  μέσω  τοϋ  Εύρωπαϊκοϋ  Ταμείου 
Αναπτύξεως  καί,  άπό  τό 1976,  χρηματοδοτώντας  προ-
γράμματα  προτεινόμενα  άπό  μή κυβερνητικούς  οργανισ-
μούς.  Είσηγούμεθα  ή Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  νά άναθεωρήσει 
τήν συμμετοχή  της  στήν  πρόληψη  τής  άναπηρίας  καί  τήν 
προαγωγή  τής  άποκαταστάσεως  στίς  άναπτυσσόμενες 
χώρες  σέ συνεργασία  μέ τήν  Παγκόσμια  Όργάνωση 
Υγείας  καί  τήν  «Διεθνή  Αποκατάσταση». 
Γ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ  ΤΩΝ  ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ 
Γ ενικά 
1. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά διεξάγει  συζη-
τήσεις  μέ τά Κράτη  μέλη  γιά  νά  εναρμονίσουν  τούς 
ύπάρχοντες  ορισμούς  άναπηρίας  καί  βλάβης  (π.χ.  κριτή-
ρια γιά επιδόματα,  ειδική  βοήθεια  άποσχολήσεως  κ.λ.π.). 
(βλέπε  σελ.  40 παράγρ.  2.1.). 
2. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά καταρτίσει  στό 
έπίπεδο  τής  Κοινότητος  μία  μελέτη  τής  άναπηρίας  γιά νά 
έξακριβώσει  ποιά  είναι  τά πλέον  επείγοντα  προβλήματα 
στά διάφορα  μέρη  τής  Κοινότητος  πού  χρειάζονται  προ-
σοχή  σέ κοινοτικό  έπίπεδο.  (βλέπε  σελ.  40  παράγρ. 
2.1.). 
Πρόληψη 
3. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά επεκτείνει  τόν 
ρόλο  της  στό  πεδίο  τής θνησιμότητος  καί άναπηρίας  κατά τόν τοκετό  καί  νά χρηματοδοτήσει  περισσότερες  συγκρι-
τικές  μελέτες  σέ διάφορα  μέρη  τής  Κοινότητος.  Ειδικότε-
ρα θά έπρεπε  νά εξετάσει  τήν  καθιέρωση  ενός  έκτεταμέ-
νου προτύπου  προγράμματος  μητρότητος  σέ μιά  άπό  τίς 
περιοχές  ύψηλότερου  κινδύνου  στήν  Κοινότητα,  τό όποιο 
θά περιελάμβανε  τόν  οικογενειακό  προγραμματισμό, 
συμβουλευτικές  ύπηρεσίες  γενετικής,  τήν  περίθαλψη  μετά 
τόν τοκετό,  συμβουλευτικές  ύπηρεσίες  διατροφής  καί  τίς 
καλύτερες  δυνατόν  έγκαταστάσεις  στίς  πτέρυγες  μαιευτι-
κής τών  νοσοκομείων  καί  γιά τήν  περίθαλψη  τών  βρεφών, 
(βλέπε  σελ.  40,  παράγρ.  3.3.). 
4. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά παρακολουθεί 
κατά  διαστήματα  τόν  άριθμό  τών  εμβολίων  πού  γίνονται 
στήν  Κοινότητα,  (βλέπε  σελ.  41,  παράγρ.  3.4.). 
5. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά έκδόσει  οδηγίες 
καί τελικά  κανονισμούς  γιά  τόν  σχεδιασμό  άσφαλών 
κατοικιών  γιά  παιδιά  καί  ειδικότερα  νά θέσει  περιορι-
σμούς  στή  χρήση  μή ενισχυμένων  ύαλοπινάκων  σέ ισό-
γεια.  (βλέπε  σελ.  41,  παράγρ.  3.5.). 
6. "Ολα  τά αυτοκίνητα  πού  κατασκευάζονται  ή εισά-
γονται  στήν  Κοινότητα  θά πρέπει  νά είναι  εξοπλισμένα  μέ 
ζώνες  στά  πίσω  καθίσματα  καί  ή Έπιτροπή  θά έπρεπε  νά 
προβεί  στήν  έκδοση  οδηγιών  πού  άπαγορεύουν  σέ παιδιά 
κάτω  τών  δεκατριών  έτών  νά κάθονται  στά  μπροστινά 
καθίσματα  έκτός  άπό  ορισμένες  περιπτώσεις,  (βλέπε  σελ. 
41, παράγρ.  3.6.). 
7. Ή  έκπαίδευση  σέ θέματα  άσφαλείας  στά  σχολεία  θά 
πρέπει  νά άποτελέσει  ένα  σημαντικό  στοιχείο  τής  διδα-
σκομένης  ΰλης.  (βλέπε  σελ.  41,  παράγρ.  3.6.). 
8. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά ένθαρρύνει  τήν 
άνάπτυξη  μιας  διαδικασίας  συλλογής  καί  άναφοράς 
παιδικών  δυστυχημάτων  καί  θά έπρεπε  νά συνεργασθεί  μέ 
τά Κράτη  μέλη  σέ ένα  συντονισμένο  πρόγραμμα  προλή-
ψεως  παιδικών  δυστυχημάτων,  (βλέπε  σελ.  41,  παράγρ. 
3.7.). 
9. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά διεξάγει  έρευνα 
έπί τών  διαφόρων  πιθανών  κινδύνων,  πού  προκαλούνται 
άπό άσθένειες  καί  άπό  δυστυχήματα,  καί  πού  άντιμετω-
πίζονται  άπό  παιδιά  σέ άστικές  καί  άγροτικές  περιοχές, 
(βλέπε  σελ.  41,  παράγρ.  3.7.). 
10. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά συνεχίσει  τίς 
μελέτες  της  έπί  τών  τραυμάτων  πού  προέρχονται  άπό 
όδικά  δυστυχήματα  καί  νά άσκήσει  πίεση  γιά τήν  έναρ-
μόνιση  δλων  τών  θεμάτων  πού  άναφέρονται  στήν  άσφά-
λεια  τών  αύτοκινήτων.  (βλέπε  σελ.  41,  παράγρ.  3.8.). 
11. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά εφαρμόσει  τίς 
συστάσεις  τής  Οικονομικής  καί  Κοινωνικής  Επιτροπής 
πού άναφέρονται  στήν  πρόληψη  τών  βιομηχανικών  άσθε-
νειών  καί  τών  έργατικών  δυστυχημάτων,  (βλέπε  σελ.  41 
παραγρ.  3.9.). 
12. Ή  Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά  έπρεπε  νά εξετάσει 
πιθανές  μεθόδους  μειώσεως  τής  καταναλώσεως  τοϋ  κα-
πνοϋ  καί  τοϋ  οινοπνεύματος  καί  τής  καταχρήσεως  τών 
φαρμακευτικών  προϊόντων  καί  ειδικότερα  θά έπρεπε  νά 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  Ο 230/51 
παροτρύνει  τά Κράτη  μέλη  νά διεξάγουν  έκπαιδευτικές 
έκστρατεΐες  καί νά έκδόσουν  συμβουλές  έπί τών  μεθόδων 
οί όποιες  έχουν  άποδειχθεΐ  αποτελεσματικές  δσον  άφορα 
τήν μείωση  της  καταναλώσεως  τών  προϊόντων  αύτών. 
(βλέπε  σελ.  42,  παράγρ.  3.11.). 
13. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά προβεί  σέ 
διαπραγματεύσεις  έκ μέρους  όλων  τών  Κρατών  μελών  γιά 
τήν έπίτευξη  ένός  σημαντικού  περιορισμού  της  διαφημί-
σεως  τών  προϊόντων  καπνού  καί  οινοπνεύματος,  (βλέπε 
σελ.  42,  παράγρ.  3.11.). 
14. Ή  Κοινότητα,  τά Κράτη  μέλη  καί  οί τοπικές  αρχές 
θά πρέπει  νά στρέψουν  ιδιαίτερα  τήν  προσοχή  τους  στόν 
έθισμό  σέ βαρειά  ναρκωτικά,  (βλέπε  σελ.  42,  παράγρ. 
3.11.). 
15. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά άναθεωρήσει 
τίς διαδικασίες  πού  υπάρχουν  στά  Κράτη  μέλη  γιά  τήν 
έγκαιρη  διάγνωση  τών  αναπηριών  καί  νά προβεί  στήν 
έκδοση  συστάσεων  γιά μιά στερεότυπη  διαδικασία  σέ όλη 
τήν έκταση  της  Κοινότητος,  (βλέπε  σελ.  43,  παράγρ. 
4.3.). 
16. Εύρύτερη  έρευνα  πρέπει  νά  διεξαχθεί  έπί  τού 
γηρασμού  καί  τών  αιτίων  συγκεκριμένων  διαταραχών 
δπως  π.χ.  ή αρθρίτιδα  καί ή άνοια.  (βλέπε  σελ.  43 παράγρ. 
4.4.). 
Αποκατάσταση 
17. Στίς  οικογένειες  μειονεκτούντων  άτόμων  θά πρέπει 
νά προσφέρεται  ένημέρωση  γιά  τόν  καλύτερο  τρόπο  μέ 
τόν όποιο  μπορούν  νά βοηθήσουν  στήν  προώθηση  της 
διαδικασίας  άποκαταστάσεως.  (βλέπε  σελ.  43 παράγρ. 
6.2.). 
18. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά σχηματίσει  ένα 
δίκτυο  ιατρικών  κέντρων  άποκαταστάσεως  τά όποια  νά 
λειτουργούν,  παράλληλα  μέ τά κέντρα  επαγγελματικής 
άποκαταστάσεως,  καί  νά χρηματοδοτεί  τακτικά  σεμινά-
ρια ούτως  ώστε  νά ύπάρχει  ανταλλαγή  γνώσεων  άνάμεσα 
στό προσωπικό  τών  Κρατών  μελών,  (βλέπε  σελ.  44 
παράγρ.  7.2.). 
Εκπαίδευση 
19. Κοινοτικά  κονδύλια  θά έπρεπε  νά διατεθούν  γιά τήν 
έξειδικευμένη  έκπαίδευση  δασκάλων  καί  θά έπρεπε  νά 
δοθεί  προτεραιότητα  σέ σχετικά  παραμελημένους  τομείς 
παιδιών  μέ πολλαπλές  αναπηρίες,  (βλέπε  σελ.  44 πα-
ράγρ.  8.3.). 
20. "Οταν  διατίθενται  κονδύλια  στά  σχολεία  θά πρέπει 
νά λαμβάνονται  ύπόψη  ό άριθμός  τών  μειονεκτούντων 
παιδιών  καί  ή σοβαρότητα  της  άναπηρίας  τους.  (βλέπε 
σελ.  44 παράγρ.  8.4.). 
21. Οί  διδάσκαλοι  μειονεκτούντων  παιδιών  θά πρέπει 
νά άμείβονται  κατάλληλα,  άνάλογα  μέ τά ειδικά  προσό-
ντα πού  έχουν  γιά  τήν  έκπαίδευση  παιδιών  μέ ειδικές 
άνάγκες.  (βλέπε  σελ.  44 παράγρ.  8.4.). 
22. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά πρέπει  νά συνεχίσει  τήν 
ένίσχυση  κέντρων  έκτιμήσεως  γιά  Αποφοίτους  σχολείων μέ άναπηρίες  άνεξάρτητα  άπό  τόν  τόπο  κατοικίας  τους. 
(βλέπε  σελ.  45 παράγρ.  8.6.). 
Επαγγελματική  άπο  κατάσταση 
23. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά δώσει  άκόμα 
μεγαλύτερη  προτεραιότητα  στά  μειονεκτούντα  άτομα 
μέσω  τού  Εύρωπαϊκού  Κοινωνικού  Ταμείου  μέ ειδικότερη 
έμφαση  στά  άτομα  μέ τίς πιό σοβαρές  άναπηρίες  τά όποια 
στό παρελθόν  είχαν  άποκλεισθεΐ,  επειδή  οί εύκαιρίες  πού 
έχουν  γιά  άνοικτή  άποσχόληση  είναι  περιορισμένες, 
(βλέπε  σελ.  45 παράγρ.  9.2.). 
24. "Ενας  ιδιάτερος  προϋπολογισμός  θά  έπρεπε  νά 
καθιερωθεί  έντός  τού  Εύρωπαϊκού  Κοινωνικού  Ταμείου 
γιά πρότυπα  προγράμματα  καί  ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά 
έπρεπε  νά άρει  τούς  διάφορους  περιορισμούς  πού  έχουν 
τεθεί  προσφάτως,  (βλέπε  σελ.  45 παράγρ.  9.5.). 
Απασχόληση 
25. Ή  πολιτική  τών  Κρατών  μελών  θά  έπρεπε  νά 
λαμβάνει  ύπόψη  της  τίς διαφορετικές  άνάγκες  τών  δια-
φόρων  όμάδων  μειονεκτούντων  άτόμων,  όπως  π.χ.  τού 
σοβαρά  άναπήρου  άποφοίτου  σχολείου  καί  τού  μειονε-
κτούντος  άτομου  πού  πλησιάζει  τήν  ήλικία  της  συνταξιο-
δοτήσεως.  (βλέπε  σελ.  46 παράγρ.  10.4.). 
26. Ειδικότερη  προτεραιότητα  θά έπρεπε  νά δοθεί  στήν 
άπασχόληση  άναπήρων  άποφοίτων  γυμνασίου  άπό  τά 
άρμόδια  ύπουργεΐα  τού  κράτους,  οποιοδήποτε  καί  εάν 
είναι  τό σύστημα  ποσοστώσεως  σέ κάθε  Κράτος  μέλος, 
(βλέπε  σελ.  46 παράγρ.  10.5.). 
27. Θά  έπρεπε  νά υπάρχει  μιά  γενική  ύποχρέωση  τών 
έργοδοτών  έναντι  τών  ύπαρχόντων  υπαλλήλων  τους: 
α) νά  διοργανώνουν  τήν  κατάλληλη  έκπαίδευση  καί 
έπιφόρφωση,  εξέλιξη  σταδιοδρομίας  καί  προαγωγή 
γιά τούς  άναπήρους  εργαζομένους· 
β) όταν  ένας  έργαζόμενος  μπορεί  νά επιστρέψει  στήν 
έργασία  του  μετά  άπό  τραυματισμό  ή άσθένεια: 
(ί) νά συνεργασθούν  μέ τούς  άρμόδιους  οργανι-
σμούς  γιά  τήν  συνεχιζόμενη  του  άνάγκη  (εάν 
ύπάρχει)  γιά άποκατάσταση· 
(η) νά τόν  (τήν)  έπαναπροσλάβουν  εάν  αύτό  είναι 
δυνατόν  στήν  παλιά  του  (της)  έργασία,  εάν  δέ 
αύτό  δεν είναι  δυνατόν,  σέ κάποια  άλλη  θέση  πού 
θά έκανε  πλήρη  χρήση  τών  ύπολοίπων  του  (της) 
ικανοτήτων 
(ίϊί) νά έξασφαλίσουν  σέ συνεργασία  μέ τόν  άρμόδιο 
άσφαλιστικό  φορέα,  όποτε  τούτο  είναι  δυνατόν, 
ότι ό έργαζόμενος  βρίσκεται  σέ όσον  τό δυνατόν 
ολιγότερο  μειονεκτική  θέση  σάν  συνέπεια  της 
άναπηρίας  του.  (βλέπε  σελ.  46 παράγρ.  10.6.). 
28. Τά  εργατικά  συνδικάτα  θά έπρεπε  νά συμπεριλαμ-
βάνουν  στά  έκπαιδευτικά  προγράμματα  τών  στελεχών 
τους  πληροφορίες  σχετικά  μέ τήν  άναπηρία  καί  κατάλλη-
λοι έργαζόμενοι  θά έπρεπε  νά διατίθενται  γιά νά βοηθή-
σουν  τήν  έπανένταξη  στήν  εργατική  δύναμη  τών  βαρύτε-
ρα μειονεκτούντων  εργαζομένων,  (βλέπε  σελ.  46 παράγρ. 
10.7.). 
Άριθ.  Ο 230/52 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων 10. 9. 81 
29. "Οσοι  διοργανώνουν  προγράμματα  επαγγελματι-
κής έπιμορφώσεως  πρέπει  νά εξετάσουν  τήν  καταλληλό-
τητά  τους  δσον  άφορα  τά μειονεκτοϋντα  άτομα.  Οί 
ευκαιρίες  πού  ύπάρχουν  γιά τήν έπαγγελματική  έκπαίδευ-
ση των  μειονεκτούντων  άτόμων  θά έπρεπε  νά έξετασθοΰν 
έπειγόντως  από  τό Εύρωπαϊκό  Κέντρο  γιά τήν  Ανάπτυξη 
της Επαγγελματικής  Εκπαιδεύσεως,  (βλέπε  σελ.  46 
παράγρ.  10.8.). 
30. Ή  Επιτροπή  των  Ε.Κ.  θά πρέπει  νά συνεχίσει  νά 
μεταχειρίζεται  δλα  τά μέσα  πού  ύπάρχουν  στή  διάθεσή 
της γιά νά δώσει  στήν  δημοσιότητα  τά μέσα  μέ τά όποια  ή 
σύγχρονη  τεχνολογία  μπορεί  νά έπαναστατικοποιήσει  τήν 
ζωή των  άτόμων  μέ σοβαρές  άναπηρίες.  (βλέπε  σελ.  46 
παράγρ.  10.9.). 
31. Ή  Επιτροπή  των  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά έξετάσει  έάν σέ 
αύτό  το πεδίο  ύπάρχει  δυνατότητα  γιά τήν ένοποίηση  των 
προσπαθειών  άναπτύξεως  στά  Κράτη  μέλη  οΰτως  ώστε  νά 
γίνει  ή καλύτερη  δυνατή  χρήση  σέ αύτόν  τόν άναπτυσσό-
μενο  τομέα  της  βιομηχανίας,  (βλέπε  σελ.  46 παράγρ. 
10.9.). 
32. Γιά  νά άποζημιώνονται  τά ειδικά  εργαστήρια  δταν 
χάνουν  τούς  καλύτερούς  τους  έργαζομένους  θά έπρεπε  νά 
εισπράττουν  μιάν  έπιδότηση  γιά  κάθε  έργαζόμενο  πού 
μεταπηδά  σέ άνοιχτή  άπασχόληση.  (βλέπε  σελ.  47 παρά-
γρ. 10.10.). 
33. Ειδικά  σχέδια  έπιχορηγήσεων  πρέπει  νά υιοθετη-
θούν  γιά μιά  περιορισμένης  χρονικής  διάρκειας  περίοδο 
γιά τούς  πιό  σοβαρά  άνάπηρους  νεο-προσληφθέντες 
έργαζόμενους.  (βλέπε  σελ.  47 παράγρ.  10.10.). 
34. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά άναθεωρήσει 
τά προνομιακά  προγράμματα  γιά  νά βοηθήσει  τά εργα-
στήρια  πού  έχουν  υιοθετηθεί  στά  Κράτη  μέλη  καί  νά 
εξετάσει  τούς  τρόπους  τούς  όποιους  τά ίδια  τά κοινοτικά 
ιδρύματα  μπορούν  νά βοηθήσουν  δίδοντας  παραγγελίες 
σέ ειδικά  έργαστήρια.  (βλέπε  σελ.  47 παράγρ.  10.11.). 
35. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά ζητήσει  άπό 
κάθε  Κράτος  μέλος  νά καθορίσει  τά έλάχιστα  εισοδήματα 
στά ειδικά  έργαστήρια.  (βλέπε  σελ.  47 παράγρ.  10.12.). 
36. Οί  όδηγίες  του Ευρωπαϊκού  Κοινωνικού  Τ α μείου  θά 
έπρεπε  νά έπεκταθούν  γιά νά καλύπτουν  τίς δαπάνες  τών 
προτύπων  προγραμμάτων  ειδικών  έργαστηρίων.  (βλέπε 
σελ.  47 παράγρ.  10.13.). 
37. Περιφερειακές  έπιτροπές  θά έπρεπε  νά δημιουργη-
θούν  γιά νά έπιβλέπουν  τά μέτρα  άποκαταστάσεως  καί 
άπασχολήσεως.  (βλέπε  σελ.  47 παράγρ.  10.15.). 
Κοινοτικές  Υπηρεσίες 
38. Οί  όργανισμοί  τοπικής  αύτοδιοικήσεως  θά έπρεπε 
νά προσπαθούν  νά εντοπίζουν  τά μειονεκτοϋντα  άτομα 
πού διαμένουν  στήν  περιφέρειά  τους  καί  νά τά πληροφο-ρούν  γιά τίς ύπηρεσίες  πού  ύπάρχουν  γιά αυτά.  (βλέπε  σελ. 
48 παράγρ.  11.1.). 
39. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά  έπρεπε  νά έκδόσει 
κατευθυντήριες  γραμμές  επί τών  τρόπων  έντοπίσεως  τών 
μειονεκτούντων  άτόμων  άπό  τούς  οργανισμούς  τοπικής 
αύτοδιοικήσεως  ούτως  ώστε  πληροφορίες  οί όποιες 
συλλέγονται  σέ διάφορα  Κράτη  μέλη  νά μπορούν  νά 
συγκριθούν,  (βλέπε  σελ.  48 παράγρ.  11.1.). 
40. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  είτε  νά έκδόσει 
προτάσεις  γιά μιά μακροπρόθεσμη  επέμβαση  στόν  τομέα 
της κατοικίας  τών  μειονεκτούντων  άτόμων  είτε  νά έκδό-
σει όδηγίες  γιά  έφαρμογή  άπό  τά Κράτη  μέλη.  Μικρές 
κοινότητες  δπου  τά μειονεκτοϋντα  άτομα  ζοΰν  μαζί  μέ μή 
μειονεκτοϋντα  άτομα  σέ οικογενειακό  περιβάλλον  κατά 
γενικό  κανόνα  προτιμούνται  άπό  τά μεγάλα  ιδρύματα 
διαμονής,  (βλέπε  σελ.  49 παράγρ.  11.7.). 
41. Έλάχιστα  σταθερότυπα  προσιτότητος  γιά τά μειο-
νεκτοϋντα  άτομα  θά έπρεπε  νά άπαιτοϋνται  σέ δλα  τά 
κύρια  άεροδρόμια  καί  τούς  σιδηροδρομικούς  σταθμούς, 
(βλέπε  σελ.  48 παράγρ.  11.4.). 
42. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.,  σέ συνεργασία  μέ τούς 
Συνδέσμους  τών  Όργάνων  Τοπικής  Αύτοδιοικήσεως,  θά 
έπρεπε  νά άναλάβει  μιά  συγκριτική  μελέτη  της  παροχής 
ύπηρεσιών  κατ'  οίκον  σέ μειονεκτοϋντα  καί  ήλικιωμένα 
άτομα,  (βλέπε  σελ.  48 παράγρ.  11.5.). 
43. Θά  έπρεπε  νά ύπάρχει  μιά αύξηση  τού άριθμοϋ  τών 
κέντρων  ημέρας  δπου  τοϋτο  άπαιτεΐται.  (βλέπε  σελ.  49 
παράγρ.  11.6.). 
44. Οί  περιφερειακές  έπιτροπές  άποκαταστάσεως  θά 
έπρεπε  νά είναι  ύπεύθυνες  γιά τήν  έκτίμηση  τών  ύπηρε-
σιών  άποκαταστάσεως  πού  παρέχονται  άπό  δλα  τά 
ιδρύματα  τής  περιοχής  τους.  (βλέπε  σελ.  49 παράγρ. 
11.7.). 
45. Οί  οικονομικές  ανάγκες  τών  μειονεκτούντων 
άτόμων 
Ή Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά θέσει  ύπό  τήν  αιγίδα 
τίς συζητήσεις  μεταξύ  τών  Κρατών  μελών  έπί τών  γενικών 
άρχών  πού  θά πρέπει  νά τηρηθούν  κατά  τήν  δημιουργία 
ενός  έπιδόματος  δαπανών  άναπηρίας  (βλέπε  σελ.  49 
παράγρ.  12.4.). 
46. Ή  Επιτροπή  τών  Ε.Κ.  θά ιδρύσει  μιά έπιτροπή  πού 
ή πλειοψηφία  τών  μελών  της  θά άποτελεΐται  άπό  μειονε-
κτοϋντα  άτομα  καί  άπό  άντιπροσώπους  οργανώσεων 
μειονεκτούτων  άτόμων  (ή οργανώσεων  οί όποιες  εργάζον-
ται ύπέρ  τών  συμφερόντων  τους),  γιά  νά συμβουλεύουν 
τήν Έπιτροπή  τών  Ε.Κ.  έπί δλων  τών  θεμάτων  τά όποια 
άφοροϋν  τά μειονεκτοϋντα  άτομα  καί  ειδικότερα  έπί τής 
έφαρμογής  τών  προτάσεων  αύτής  τής  γνώμης  καί  τών 
άποφάσεων  τοϋ  Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου,  (βλέπε  σελ. 
49 παράγρ.  13.). 
10. 9. 81 Επίσημη  Εφημερίδα  των  Εύρωπαϊκών  Κοινοτήτων Άριθ.  ^ 230/53 
47. Χρηματοδότηση  κοινοτικών  πρωτοβουλιών  γιά  τά 
μειονεκτοϋντα  Ατομα 
"Ενα  «Ευρωπαϊκό  Ταμείο  γιά  τήν  βοήθεια  των  μειονε-
κτούντων  άτόμων»  θά έπρεπε  νά ιδρυθεί  καί  νά διευθύνε-
ται άπό  τήν  Επιτροπή  των  Ε.Κ.  υπό  τήν  καθοδηγία  της 
συμβουλευτικής  έπιτροπής  πού  αναφέραμε  προηγουμέ-
νως.  (βλέπε  σελ.  50 παράγρ.  14.). 
"Εγινε  στίς  Βρυξέλλες,  στίς  2 Ιουλίου  1981. Διεθνή 
48. Ή  Επιτροπή  των  Ε.Κ.  θά έπρεπε  νά έπανεξετάσει 
τήν συμμετοχή  της  στήν  πρόληψη  της  όναπηρίας  καί  τήν 
προαγωγή  της  άποκαταστάσεως  στίς  άναπτυσσόμενες 
χώρες  σέ συνεργασία  μέ τήν  Παγκόσμια  Όργάνωση 
Υγείας  καί  τήν  Διεθνή  Αποκατάσταση,  (βλέπε  σελ.  50 
παράγρ.  15.). 
Ό Πρόεδρος 
της Οικονομικής  καί  Κοινωνικής 
Έπιτροπής 
Τοπιαδ  Κ05ΕΙΝ0ΚΑΥΕ