[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 30.5.2007

SEC(2007) 707

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Συνοδευτικό της:

ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟΣ ΓΙΑ ΜΙΑ

Ευρωπαϊκή Στρατηγική για θέματα υγείας που έχουν σχέση με τη Διατροφή, το Υπερβολικό Βάρος και την Παχυσαρκία

Περίληψη της ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ {COM(2007) 279 τελικό}{SEC(2007) 706}

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ[1] ΤΗΣ ΛΕΥΚΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΤΟ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟ ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ»

Ορισμός του προβλήματος

Στην κακή διατροφή και την ανεπαρκή σωματική άσκηση οφείλονται 6 από τους 7 κυριότερους παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση προβλημάτων υγείας στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, βλ. σχήμα 1 του παραρτήματος. Εκτιμάται ότι το 80% των καρδιακών παθήσεων, των εγκεφαλικών επεισοδίων και του διαβήτη τύπου 2 καθώς και το 40% των καρκίνων θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί εάν εξέλιπαν παράγοντες κινδύνου που έχουν σχέση με τον συνήθη τρόπο ζωής (συμπεριλαμβανομένου του καπνίσματος).

Υπάρχουν στοιχεία ότι τα ποσοστά υγιεινής διατροφής και σωματικής άσκησης μειώνονται στην ΕΕ καθώς τα ποσοστά παχυσαρκίας και υπερβολικού βάρους αυξάνονται. Τα στοιχεία δείχνουν ότι σε 19 από τα 27 κράτη μέλη οι μέσοι ΔΜΣ (δείκτες μάζας σώματος) βρίσκονται άνω του ενδεδειγμένου από την άποψη της υγείας ΔΜΣ των 25 kg/m2, βλ. σχήμα 2 του παραρτήματος.

Εάν υποτεθεί ότι θα υπάρξει γραμμική αύξηση και εάν δεν υπάρξουν παρεμβάσεις, ο επιπολασμός της παχυσαρκίας στην ΕΕ-27 εκτιμάται ότι θα φθάσει το 20,1% το 2020, βλ. σχήμα 3 του παραρτήματος.

Οι υποθέσεις που αποτελούν τη βάση για τους ανωτέρω υπολογισμούς ενδέχεται να είναι συντηρητικές προβλέψεις. Για παράδειγμα, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 στις ΗΠΑ σημειώθηκε μια πολύ πιο απότομη καμπύλη. Δεύτερον, η ανάλυση δεν λαμβάνει υπόψη το ρυθμό με τον οποίο η παχυσαρκία και το υπερβολικό βάρος αυξάνονται στα παιδιά. Υπάρχουν στοιχεία ότι η παιδική παχυσαρκία αυξάνεται σταθερά και ότι ο μεγαλύτερος επιπολασμός παρατηρείται στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, βλ. σχήματα 4 και 5 του παραρτήματος.

Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας φαίνεται ότι αυξάνεται προχωρώντας στην ενήλικη ζωή και τα υψηλότερα ποσοστά ενηλίκων παχυσάρκων εντοπίζονται σε ενήλικες 50 και 60 ετών. Οι διαφορές όσον αφορά το φύλο δεν είναι ομοιόμορφες ως προς την παχυσαρκία.

Η πρόσληψη αλατιού αποτελεί μια άλλη πτυχή της διατροφής που προκαλεί προβλήματα υγείας (ιδιαίτερα καρδιαγγειακές παθήσεις και εγκεφαλικά επεισόδια). Τα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόσληψη αλατιού στην ΕΕ είναι κατά πολύ μεγαλύτερη της συνιστώμενης πρόσληψης των 5 g χλωριούχου νατρίου την ημέρα και ότι ανέρχεται σε 9-11 g την ημέρα, η μεγαλύτερη ποσότητα των οποίων προέρχεται από μεταποιημένα τρόφιμα. Τα μακροπρόθεσμα προγράμματα συνολικής μείωσης του αλατιού έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικά επιφέροντας οφέλη για την υγεία. Για παράδειγμα, σε σχέδιο στη Βόρεια Καρελία της Φινλανδίας η μέση μείωση κατά 30-35 % της πρόσληψης αλατιού η οποία καταγράφηκε σε διάστημα 30 ετών στη Φινλανδία συσχετίστηκε με την εντυπωσιακή μείωση κατά 75 % έως 80 % της θνησιμότητας του πληθυσμού ηλικίας κάτω των 65 ετών από εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιαγγειακές παθήσεις.

Οι αιτίες της κακής διατροφής, της ελλιπούς σωματικής άσκησης και της αύξησης του υπερβολικού βάρους/παχυσαρκίας είναι σύνθετες και πολυπαραγοντικές καθώς έχουν σχέση με διαφορετικούς παράγοντες, όπως το διεθνές εμπόριο· η γεωργική πολιτική· οι γνώσεις, η στάση και η ευαισθητοποίηση στο θέμα της διατροφής καθώς και οι διαθέσιμες επιλογές τροφίμων· οι ευκαιρίες και τα κίνητρα για σωματική άσκηση που με τη σειρά τους επηρεάζονται από το φυσικό περιβάλλον, την πολιτική των σχολείων, τις συνήθειες της οικογένειας κ.λπ.

Υπάρχουν στοιχεία ότι οι Ευρωπαίοι τρώνε πιο πολύ και ότι η διατροφή τους δεν είναι ισορροπημένη. Τα στοιχεία του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας δείχνουν ότι κατά την περίοδο 1961-2001, η ενέργεια που παρασχέθηκε από τρόφιμα αυξήθηκε κατά 15% στην Ευρώπη. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι το ποσοστό της συνολικής ενέργειας από την κατανάλωση λίπους αυξήθηκε ελαφρώς την περίοδο 1996-1998 και ότι η πρόσληψη φρούτων και λαχανικών βρίσκεται κατά πολύ κάτω από τα συνιστώμενα επίπεδα στις περισσότερες χώρες. Οι μικρές αυτές αυξήσεις της κατανάλωσης τροφίμων μπορούν πολύ εύκολα να προκαλέσουν αύξηση βάρους ή να έχουν άλλου είδους επιπτώσεις για την υγεία. Είναι περιορισμένα τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τις τάσεις που επικρατούν στον τομέα της σωματικής άσκησης, αν και τα υπάρχοντα στοιχεία δείχνουν πράγματι ότι τα σημερινά επίπεδα άσκησης είναι κατά πολύ μικρότερα από τα συνιστώμενα για την υγεία.

Αιτιολογηση της δρασησ σε επιπεδο ΕΕ

Το Συμβούλιο ζήτησε επανειλημμένα από την Επιτροπή να προβεί σε περισσότερες ενέργειες στον τομέα αυτό. Η ΕΕ διαθέτει μια σειρά αρμοδιοτήτων καθώς και υφιστάμενη νομοθεσία που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του πλαισίου λήψης αποφάσεων των κρατών μελών στον τομέα της υγείας. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η νομοθεσία που διέπει τα τρόφιμα, η κατάρτιση προγραμμάτων στον τομέα της γεωργίας, τα διαρθρωτικά ταμεία, η έρευνα, η πολιτική για τις μεταφορές και τα αστικά κέντρα καθώς και τα μέσα επικοινωνίας.

Η βελτίωση των ποσοστών υγιεινής διατροφής και σωματικής άσκησης στα κράτη μέλη έχει διεθνείς πτυχές ενώ ζητήματα, όπως η διασυνοριακή εμπορία γεωργικών και μεταποιημένων προϊόντων, άπτονται σε σημαντικό βαθμό της εσωτερικής αγοράς. Όσον αφορά τις διεθνείς πτυχές, οι παραγωγοί τροφίμων μείωσαν την περιεκτικότητα των προϊόντων σε ορισμένα θρεπτικά συστατικά (όπως το αλάτι) σε ορισμένα κράτη μέλη αλλά όχι σε άλλα. Ως αποτέλεσμα, ένα καλάθι μεταποιημένων τροφίμων παρουσιάζει μεγαλύτερο κίνδυνο για αύξηση της υπέρτασης και πρόκληση εγκεφαλικού επεισοδίου σε ορισμένες χώρες από ό,τι παρόμοιο καλάθι σε άλλες χώρες. Η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην εξάλειψη των προβλημάτων αναποτελεσματικότητας στο εσωτερικό της ΕΕ μέσω της δημιουργίας ενός δίκαιου κανονιστικού πεδίου δράσης για τους παραγωγούς τροφίμων και τους λιανοπωλητές. Εν αντιθέσει με τη διεξαγωγή μεμονωμένων διαβουλεύσεων ανά κράτος μέλος, η ανάληψη πρωτοβουλίας για τη διεξαγωγή διαλόγου με τους φορείς αυτούς από μέρους της ΕΕ είναι πιθανόν ότι θα έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές οικονομίες κλίμακας για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Παρά το γεγονός ότι τα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται ολοένα και περισσότερο στον τομέα αυτό, εξακολουθούν να είναι λίγες οι ενδείξεις ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας και υπερβολικού βάρους σταθεροποιούνται ή αρχίζουν να μειώνονται σε κάποιο από τα κράτη μέλη. Στην πραγματικότητα, τα ποσοστά παχυσαρκίας και υπερβολικού βάρους αυξάνονται παντού με διαφορετικούς ρυθμούς. Το γεγονός αυτό ενισχύει την άποψη ότι υπάρχουν παράγοντες σε κοινοτικό ή παγκόσμιο επίπεδο οι οποίοι επηρεάζουν την κατάσταση και οι οποίοι θα πρέπει να αποτελέσουν μέρος της αντιμετώπισης.

Οι υφιστάμενες ενέργειες σε επίπεδο ΕΕ βασίζονται σε ευρεία συναίνεση και στις προσπάθειες που καταβάλλουν διάφοροι φορείς. Η στρογγυλή τράπεζα για την παχυσαρκία που πραγματοποιήθηκε το 2004 και η πλατφόρμα για τη διατροφή του 2005 ανέπτυξαν μεγαλύτερη δυναμική σε ορισμένα κράτη μέλη σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε πρωτύτερα. Οι οικονομικοί φορείς εξέφρασαν με διάφορους τρόπους την ικανοποίησή τους για την «αναγνώριση» των προσπαθειών τους μέσω της προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ, το στοιχείο της συνεργασίας και την πρόκληση που συνιστά για τους οικονομικούς φορείς η αναβάθμιση των δραστηριοτήτων τους. Επιπροσθέτως, ο συντονισμός και η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διάδοση στην ΕΕ27 των ωφελημάτων που παρατηρήθηκαν σε χρονικό διάστημα μικρότερο των 5 ετών σε χώρες όπως η Φινλανδία (πρωτοβουλίες σχετικά με το αλάτι και την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος) και η Πολωνία (πρωτοβουλίες σχετικά με τις λιπαρές ουσίες και την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος).

Οι προσεγγίσεις των χωρών ως προς την αντιμετώπιση των προβλημάτων που άπτονται της διατροφής και της σωματικής άσκησης παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Για παράδειγμα, η Δανία και η Νορβηγία προσέγγισαν το θέμα της μείωσης της περιεκτικότητας των τροφίμων σε trans-λιπαρά οξέα ακολουθώντας διαφορετικές προσεγγίσεις. Η Δανία εφάρμοσε μια κανονιστική προσέγγιση ενώ η Νορβηγία επέλεξε εθελοντικές μεθόδους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι δυνατή η επίτευξη παρόμοιων αποτελεσμάτων.

Στόχοι

Ο γενικός στόχος είναι η μείωση της βλάβης στην υγεία καθώς και της οικονομικής ζημίας εξαιτίας της κακής διατροφής και της ελλιπούς σωματικής άσκησης, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στη δημιουργία μιας κοινωνίας με καλύτερη υγεία, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη σύμφωνα με τα κριτήρια που τίθενται στο πλαίσιο του στόχου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας για περισσότερα έτη υγιούς ζωής για όλους.

Πιο συγκεκριμένα, στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η παροχή υποστήριξης προς τα κράτη μέλη με σκοπό τη βελτίωση της διατροφής και την αύξηση της σωματικής άσκησης του πληθυσμού της ΕΕ, και ιδιαίτερα τη μείωση του επιπολασμού της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους. Η συρρίκνωση του επιπολασμού της παχυσαρκίας είναι ο κύριος μεσοπρόθεσμος στόχος (καθώς και ο δείκτης επιτυχίας).

Επιλογές

Οι επιλογές Α και Β είναι αυτόνομες επιλογές που αποκλείουν η μία την άλλη. Οι επιλογές Γ και Δ είναι αθροιστικές.

Σύμφωνα με το άρθρο 152, η Επιτροπή εργάζεται με σκοπό την ισχυρή συνοχή όλων των πολιτικών και των στόχων της στον τομέα της δημόσιας υγείας. Για το λόγο αυτό, η προώθηση της ένταξης των διαφόρων πολιτικών της Επιτροπής αποτελεί στοιχείο όλων των επιλογών.

- A Καμία ενέργεια σε επίπεδο ΕΕ: Σύμφωνα με την επιλογή αυτή, η λήψη αποφάσεων και πρωτοβουλιών όσον αφορά τις πολιτικές εναπόκειται σε μεγάλο βαθμό στα κράτη μέλη και τους ενδιαφερόμενους παράγοντες, χωρίς συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι υφιστάμενες ενέργειες θα πρέπει να σταματήσουν.

- B Διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης: Η ΕΕ θα συνεχίσει να προωθεί το διάλογο μεταξύ των ενδιαφερόμενων παραγόντων μέσω της πλατφόρμας της ΕΕ και του δικτύου για τη διατροφή και τη σωματική άσκηση για όσο χρονικό διάστημα θεωρείται ότι τα εν λόγω φόρα έχουν προστιθέμενη αξία, ενώ θα συνεχισθεί επίσης η χρηματοδότηση σχεδίων στο πλαίσιο του προγράμματος για τη δημόσια υγεία.

- Γ Ολοκληρωμένη στρατηγική για το σύνολο της ΕΕ: Έχοντας ως βάση την επιλογή Β, η παρούσα επιλογή έχει ως στόχο την ανάληψη ενεργειών σε κοινοτικό επίπεδο αλλά και την παράλληλη καταβολή προσπαθειών για ανάληψη δράσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στο εσωτερικό των κρατών μελών καθώς και μέσω νέων καναλιών που συνήθως δεν ανταποκρίνονται ή δεν είναι προσβάσιμα, κάνοντας χρήση καινοτόμων προσεγγίσεων. Η επιλογή αυτή επικεντρώνεται σε εθελοντικούς μηχανισμούς. Παρ’ όλα αυτά, η εν λόγω προσέγγιση δεν μεταβάλλει την προσέγγιση που ακολουθεί η Επιτροπή σε τομείς όπου υπάρχουν ήδη σε ισχύ νομοθετικά πλαίσια, π.χ. σχετικά με την επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων. Αντιθέτως επιδιώκει να ενισχύσει τους τομείς αυτούς μέσω της προώθησης συμπληρωματικών εθελοντικών ενεργειών.

- Δ Αποκλειστικά ρυθμιστική προσέγγιση : Έχοντας ως βάση την επιλογή Β, η παρούσα επιλογή αποσκοπεί περισσότερο στην ενίσχυση του νομοθετικού πλαισίου σε ενδεδειγμένους τομείς πολιτικής (π.χ. θέσπιση περιορισμών για τις διαφημίσεις που απευθύνονται σε παιδιά κ.λπ., καθώς και επαναπροσδιορισμός της σύστασης των τροφίμων) και δεν ακολουθεί τις προσεγγίσεις των ενδιαφερόμενων παραγόντων στους τομείς αυτούς.

Αναλυση αντικτυπου

Οικονομικός αντίκτυπος

Οι συνολικές άμεσες και έμμεσες ετήσιες δαπάνες μόνον για την παχυσαρκία στην ΕΕ15 για το έτος 2002 εκτιμάται ότι ανήλθαν σε 32,8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2005, οι άμεσες και έμμεσες δαπάνες για την παχυσαρκία (ΔΜΣ [pic] 30kg/m2) εκτιμάται ότι ανήλθαν στο 0,3 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ15. Η προβολή των στοιχείων αυτών στην ΕΕ25[2] με βάση το ύψος του ΑΕγχΠ του 2005, δείχνει ότι οι δαπάνες για την παχυσαρκία ανήλθαν σε 40,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, καθώς και ότι οι δαπάνες για την παχυσαρκία και το υπερβολικό βάρος στην EΕ25 ανήλθαν σε 81 δισεκατομμύρια ευρώ θεωρώντας (βάσει των στοιχείων του ΗΒ) ότι με την προσθήκη των δαπανών για το υπερβολικό βάρος διπλασιάζεται το ύψος των δαπανών για την παχυσαρκία.

Τα αριθμητικά αυτά στοιχεία δεν ισοδυναμούν με το συνολικό κόστος της κακής διατροφής και της ελλιπούς σωματικής άσκησης διότι 1) η αύξηση του βάρους είναι μία μόνον από τις συνέπειες της κακής διατροφής και της ελλιπούς σωματικής άσκησης, 2) οι μελέτες δεν λαμβάνουν συνήθως υπόψη το κόστος των συνεπειών της αύξησης του βάρους των παιδιών, 3) ακόμη και εάν λαμβάνουν υπόψη το κόστος της παχυσαρκίας, οι εκτιμήσεις δεν περιλαμβάνουν πρόσθετες δαπάνες που έχουν σχέση με παθήσεις, όπως η οσφυαλγία και η κατάθλιψη, που επιδεινώνονται με την αύξηση βάρους, και 4) υπάρχει το άυλο κόστος της προσωπικής οδύνης, της χαμηλής ποιότητας ζωής και των πρόωρων θανάτων που είναι δύσκολο να προσδιορισθεί ποσοτικά.

Αντίκτυπος των ενεργειών στη βιομηχανία τροφίμων

Η ανάλυση του αντικτύπου στον κλάδο επικεντρώνεται στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών η οποία το 2001 ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη μεταποιητική βιομηχανία μετά τη βιομηχανία μετάλλων, παράγοντας το 11% της προστιθέμενης αξίας και το 13% της απασχόλησης του συνόλου της μεταποιητικής βιομηχανίας της ΕΕ.

Η διάρθρωση του τομέα αυτού έχει σημασία: διάφορες μεγάλες εταιρείες τροφίμων και ποτών έχουν ηγετική θέση. Οι πιο ισχυρές εταιρείες τροφίμων και ποτών (1% του συνόλου των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό) απασχολούν το 39% των εργαζομένων και αντιστοιχούν στο 51% του κύκλου εργασιών του τομέα.

Ορισμένες ενέργειες (εάν μεταβάλουν επιτυχώς τις προτιμήσεις των καταναλωτών) θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της κατανάλωσης ορισμένων τροφίμων, όπως τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες, και την αύξηση της κατανάλωσης άλλων τροφίμων, όπως φρούτα και λαχανικά. Η ανάλυση του κλάδου προβλέπει ότι θα υπάρξουν ενδεχομένως ζημίες και οφέλη. Οι ζημίες έχουν σχέση με τη μικρότερη αύξηση των πωλήσεων και την υποβάθμιση της αξίας της εμπορικής ονομασίας τροφίμων που έχουν μικρότερη κατανάλωση ή η διαφήμιση των οποίων έχει περιορισθεί. Ωστόσο, έκθεση της JP Morgan σημειώνει ότι δίδεται επίσης η ευκαιρία σε εταιρείες που πράγματι ενσωματώνουν τη διάσταση της «καλής υγείας» στα προϊόντά τους να θεμελιώσουν μακροπρόθεσμο συγκριτικό πλεονέκτημα που μπορεί να συνεπάγεται τη σταθερή αύξηση των πωλήσεων και του περιθωρίου κέρδους.

Η πρόβλεψη ότι οι εταιρείες που θα λάβουν υπόψη τους τον παράγοντα «υγεία» θα αποκομίσουν οφέλη στην αγορά ενισχύεται από στοιχεία σχετικά με την προσαρμοστικότητα του τομέα μεταποίησης τροφίμων στις επικρατούσες τάσεις. Συνολικά 18 από τις 24 ταχύτερα αναπτυσσόμενες κατηγορίες και 6 από τις 7 κατηγορίες που αναπτύσσονται κατά διψήφιο ποσοστό έχουν σχέση με την αντίληψη που έχουν οι καταναλωτές για την «καλή υγεία». Οι κατηγορίες αυτές αποτελούν σήμερα τον κύριο μοχλό ανάπτυξης του εν λόγω τομέα. Η έκθεση κατέδειξε επίσης ότι οι κατηγορίες που στην αντίληψη των καταναλωτών συνδέονται με λιγότερο υγιεινές επιλογές παρουσιάζουν σήμερα βραδύτερη ανάπτυξη ή πτώση.

Σημαντικό αντίκτυπο στη βιομηχανία θα έχει επίσης το ενδεχόμενο κόστος για τους τομείς των διάφορων μέσων επικοινωνίας (τηλεόραση, εκδόσεις κ.λπ.) λόγω του περιορισμού της διαφήμισης τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες, αλάτι και ζάχαρη στα παιδιά.

Περιβαλλοντικός αντίκτυπος

Οι ενέργειες που προάγουν τη σωματική άσκηση μέσω της προώθησης της «ενεργού» μετακίνησης από και προς το χώρο εργασίας, είτε μέσω εκστρατειών ευαισθητοποίησης είτε μέσω της αξιοποίησης των πόρων που διατίθενται από την Επιτροπή για τη βελτίωση των υποδομών μεταφορών ώστε να διευκολύνεται η χρήση ποδηλάτων ή η πεζοπορία, αναμένεται ότι θα έχουν θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο μειώνοντας τη ζήτηση των μηχανοκίνητων μεταφορών.

Εάν οι μελλοντικές ενέργειες έχουν ως αποτέλεσμα μεταρρυθμίσεις της κοινής γεωργικής πολιτικής σε τομείς όπως τα φρούτα και τα λαχανικά ή το γάλα, ενδέχεται να υπάρχει περιβαλλοντικός αντίκτυπος όσον αφορά τη χρήση γης. Δεν προβλέπεται αρνητικός περιβαλλοντικός αντίκτυπος από ενέργειες όπως η ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων, οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης, ο επαναπροσδιορισμός της σύστασης των τροφίμων ή η αλλαγή των διαφημιστικών πρακτικών.

Κοινωνικός αντίκτυπος

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι τα ποσοστά κακής διατροφής και ελλιπούς σωματικής άσκησης που έχουν ως αποτέλεσμα την παχυσαρκία, συνιστούν πρόβλημα για ορισμένες ομάδες όπως αυτές με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, χαμηλότερη κοινωνική θέση και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση. Με βάση τη σχετική βιβλιογραφία:

- Υπάρχει αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ του ΔΜΣ και του επιπέδου εκπαίδευσης μόνον στο ήμισυ περίπου των ομάδων του ανδρικού πληθυσμού αλλά σχεδόν σε όλες τις ομάδες γυναικών.

- Τόσο η παχυσαρκία όσο και ο διαβήτης εμφανίζουν μεγαλύτερη σχέση με δείκτες ανισότητας (π.χ. συντελεστές εισοδήματος Gini) απ’ ό,τι με το εθνικό μέσο εισόδημα.

- Η υποκειμενική αντίληψη της κοινωνικής κατάστασης και η αυτοεκτίμηση συσχετίζονται επίσης κατά τρόπο που υποδηλώνει τη σύνδεσή τους με συμπεριφορές που επιδρούν στην υγεία. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από μελέτες που καταδεικνύουν ότι η κατάσταση της υγείας έχει, σε πολύ μεγάλο βαθμό, σχέση με την κοινωνική κατάσταση.

Ως εκ τούτου, ο κοινωνικός αντίκτυπος των στρατηγικών μείωσης των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων άπτεται της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της καταπολέμησης των διακρίσεων. Στις διακρίσεις και την κοινωνική μειονεξία που σχετίζονται με την παχυσαρκία προστίθεται η συσχέτιση της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους με την κοινωνική και οικονομική κατάσταση.

Σύγκριση των επιλογών

Συνοπτική σύγκριση των επιλογών πολιτικής

Όπως δείχνει ο παρακάτω πίνακας, υπάρχει μια σειρά επιλογών πολιτικής που μπορεί να κάνει η Επιτροπή, οι οποίες μπορούν να συμπληρώσουν τις ενέργειες των κρατών μελών και να συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου της βελτίωσης των ποσοστών υγιεινής διατροφής και σωματικής άσκησης και της μείωσης των ποσοστών των παχύσαρκων και υπέρβαρων ατόμων. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει συνοπτικά τα θετικά και τα αρνητικά χαρακτηριστικά των τεσσάρων επιλογών.

Πίνακας 1: Συνοπτική παρουσίαση των θετικών και των αρνητικών χαρακτηριστικών των τεσσάρων επιλογών

Επιλογη | Θετικά χαρακτηριστικά | Αρνητικά χαρακτηριστικά |

A (παύση ενεργειών) | Αποδέσμευση πόρων για άλλες προτεραιότητες της ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας | Απουσία συμβολής σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά διάφορους τομείς που έχουν επίδραση στη διατροφή και τη σωματική άσκηση Δεν λαμβάνονται υπόψη τα σχετικά αιτήματα που έχουν διατυπωθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ελλειψη συντονισμού των ενδιαφερόμενων παραγόντων, τα κράτη μέλη πρέπει να ΠΡΟΒΑΙΝΟΥΝ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ ΣΕ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΡΑΣΗΣ |

B (Διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης) | Συνεχίζονται οι ενέργειες των ενδιαφερόμενων παραγόντων (τυγχάνουν ευρείας αποδοχής) Δεν αναλαμβάνονται νέοι κίνδυνοι | Απουσία κοινής στρατηγικής κατεύθυνσης για ολουσ τους παραγοντεσ σε επίπεδο ΕΕ Δεν προωθείται η διεξαγωγή φόρουμ ενδιαφερόμενων παραγόντων σε επίπεδο κρατών μελών ΄η σε τοπικό επίπεδο Δεν αξιοποιείται η δυνατότητα να συνδράμει η Επιτροπή τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση του θέματος αυτού |

Γ (Εθελοντική προσέγγιση) | Κοινό πλαίσιο για όλους τους παράγοντες Η εφαρμογή συνεκτικής πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο καθίσταται ενδεχομένως ευκολότερη στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής Δυνατότητα εντοπισμού ενεργειών που είναι επωφελείς για όλους. Προαιρετική συμμετοχή των παραγόντων του κλαδου με βάση τα συμφέροντα των επιχειρήσεων και, κατ’ επέκταση, περιορισμός της ζημίας σε λιγότερες εταιρείες Δυνατότητες ταχύτερης αντιμετώπισης | Κόστος συμμετοχής σε πρόσθετες συνεδριάσεις/δίκτυα ενδιαφερόμενων παραγόντων (κρατη μελη και ιδιωτικοι φορέισ) Μεγαλύτερος φόρτος παρακολούθησης για τους συμμετέχοντες ενδιαφερόμενους παράγοντες λόγω του ότι είναι απαραίτητο να παρέχονται στοιχεία για την εφαρμογή των ενεργειών. |

Δ (Ισχυρό νομοθετικό πλαίσιο) | Ενιαία αντιμετώπιση σε επίπεδο ΕΕ και από όλους τους παράγοντες | Κόστος για περισσοτερουσ ιδιωτικουσ φορεισ Ενδέχεται να είναι δυσανάλογο εάν οι εθελούσιες επιλογές που είναι επωφελείς για όλους επαρκούν από μονεσ τουσ για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αναμονής αποτελεσμάτων Η νομοθεσία μπορεί να καταστεί «παρωχημένη» σε μια αγορά που συνεχώς εξελίσσεται. |

Πρόσθετες πτυχές

Το κόστος της μη ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΕΕ είναι πολύ μεγάλο: βάσει συντηρητικών εκτιμήσεων είναι δυνατόν να ανέρχεται σε 80 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό το κόστος των εξεταζόμενων επιλογών.

Η προτιμωμενη επιλογη

Είναι σαφείς οι λόγοι υπέρ μιας ευρύτερης αντιμετώπισης σε κοινοτικό επίπεδο – συνηγορώντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, υπέρ της επιλογής Γ ή Δ. Είναι προτιμώμενη η επιλογή Γ λόγω του ότι i) υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική ii) ως εθελοντική προσέγγιση μπορεί να επιφέρει αποτελέσματα ταχύτερα και iii) η διάρθρωση της βιομηχανίας τροφίμων χαρακτηρίζεται από την ηγετική θέση λίγων, μεγάλων εταιρειών και τα στοιχεία δείχνουν ότι οι εταιρείες αυτές θα αποκομίσουν οφέλη από την ανάληψη ενεργειών στον τομέα αυτό.

Παρακολουθηση και αξιολογηση

Η προβλεπόμενη λευκή βίβλος της Επιτροπής θα περιλαμβάνει προτάσεις βελτίωσης της παρακολούθησης της κατάστασης όσον αφορά τη διατροφή και τη σωματική άσκηση καθώς και ενέργειες σε όλα τα επίπεδα, ιδιαίτερα όσον αφορά την παχυσαρκία και το υπερβολικό βάρος. Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας θα είναι ο κύριος δείκτης προόδου στην ΕΕ, αλλά θα προσδιορισθούν και άλλοι δείκτες για την πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά την καθιέρωση εθελοντικών συστημάτων στο πλαίσιο της προτιμώμενης επιλογής Γ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Σχήμα 1: Κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση προβλημάτων υγείας στην Ευρώπη

[pic]

Source: World Health Report 2002

Σχήμα 2: Μέσος ΔΜΣ στα κράτη μέλη της ΕΕ

[pic]

Σχήμα 3. Παχυσαρκία στην Ευρώπη: ανάλυση τάσεων

[pic]

Source: WHO Infobase and analysed by RAND Europe

Σχήμα 4: Επιπολασμός του υπερβολικού βάρους στα παιδιά σχολικής ηλικίας, EΕ25

[pic]

Source: International Obesity TaskForce Child Obesity Report 2007

Σχήμα 5: Επιπολασμός του υπερβολικού βάρους στα παιδιά σχολικής ηλικίας σε επιλεγείσες χώρες της ΕΕ27, βάσει ερευνών κατά την περίοδο 1958-2003

[pic]

[1] Με βάση το SEC(2005) 791 της 15ης Ιουνίου 2005 (κατευθυντήριες γραμμές της εκτίμησης του αντικτύπου)

[2] Δεν βρέθηκε σύνθετος αριθμός για το ΑΕγχΠ της ΕΕ27.

Overweight (BMI ≥ 25 kg/m2)