ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τις τρίτες χώρες το 2002

Συντομογραφίες

CAMEL // Capital, assets, management, earnings, liquidity: Κεφαλαιουχική επάρκεια, ποιότητα περιουσιακών στοιχείων, ικανότητα της διευθύνσεως, κέρδη, ρευστότητα (παράμετροι που χρησιμοποιούνται στο διεθνές τραπεζικό σύστημα για την αξιολόγηση τραπεζών)

ΚΝΣ // Καθεστώς Νομισματικού Συμβουλίου

ΧΚΑΕ // Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

ΔΤΚ // Δείκτης Τιμών Καταναλωτή

DEM // Γερμανικό μάρκο

ΕΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΧΔ // Διευρυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση

ΕΤΕπ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΧΔΔΠ // Ενισχυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής

ΕΕ // Ευρωπαϊκή Ένωση

Euro // Ευρώ

ΑΞΕ // Άμεσες Ξένες Επενδύσεις

ΔΔΠΧΕ // Δάνειο για τη Διαρθρωτική Προσαρμογή του Χρηματοπιστωτικού Τομέα και των Επιχειρήσεων

ΟΔΓ // Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

ΓΠΔΜ // Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

ΑΕΠ // Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

ΔΧΟ // Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΜΧΣ // Μακροοικονομική Χρηματοδοτική Συνδρομή

ΝΑΚ // Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

PRGF // Μείωση της φτώχειας και διευκόλυνση της ανάπτυξης (πρώην ΕΧΔΔΠ-Ενισχυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής)

ΣΣΣ // Συμφωνία Σύνδεσης και Σταθεροποίησης

ΧΔΔΠ // Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής

SBA // Συμφωνία Stand-By

USD // Δολάριο Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

ΦΠΑ // Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

ΠΟΕ // Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Συντομογραφίες

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

II. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Το πλαίσιο

2. Πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 2002

A) Νέες αποφάσεις

B) Εκταμιεύσεις

Γ) Αποπληρωμές και εκταμιευθείσες συνδρομές

3. Τάσεις και γεωγραφική κατανομή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

4. Κατανομή των επιβαρύνσεων

III. ΑΡΜΕΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

IV. ΒΟΣΝΙΑ - ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

V. ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

VI. ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

VII. ΜΟΛΔΑΒΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

VIII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

IX. ΣΕΡΒΙΑ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

X. ΣΕΡΒΙΑ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ / ΚΟΣΣΥΦΟΠΕΔΙΟ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

XI. ΤΑΤΖΙΚΙΣΤΑΝ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

XII. ΟΥΚΡΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση αξιολογεί την οικονομική κατάσταση, την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και τις προοπτικές των χωρών που ήταν το 2002 δικαιούχοι των τρεχόντων προγραμμάτων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στην τήρηση των συναφών όρων σχετικά με την οικονομική και διαρθρωτική μεταρρύθμιση.

Το κεφάλαιο ΙΙ παρουσιάζει επισκόπηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΚ προς τις τρίτες χώρες, με ιστορικό πλαίσιο, συνοπτική παρουσίαση των πράξεων το 2002 και ανάλυση της κατανομής των επιβαρύνσεων μεταξύ των διεθνών χορηγών.

Στα επόμενα κεφάλαια εξετάζονται η οικονομική κατάσταση των χωρών για τις οποίες είτε το Συμβούλιο ενέκρινε νέες πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής είτε πραγματοποιήθηκαν ή εκκρεμούσαν το 2002 εκταμιεύσεις για προαποφασισθείσες πράξεις.

Σύμφωνα με τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ειδική έκθεσή του, του Μαρτίου του 2002, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα τα διαδικασίας μετάβασης και στην υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις δικαιούχες χώρες. Η πρόοδος σε αυτό τον τομέα δείχνει επίσης σε ποιο βαθμό έχουν ικανοποιηθεί οι αντίστοιχες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής για τη χορήγηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΚ.

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με την κοινοτική μακροοικονομική ή την έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες και αποτελεί συνέχεια των εκθέσεων των προηγούμενων ετών [1].

[1] Βλέπε τις ακόλουθες ανακοινώσεις της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τον τίτλο «Έκθεση σχετικά με την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες»':

Το παράρτημα 1 παρουσιάζει πλήρη κατάλογο των πράξεων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που αποφασίστηκαν από το Συμβούλιο και των αντίστοιχων εκταμιεύσεων ως τα τέλη του 2002. Το παράρτημα 2 συνοψίζει την μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από διμερείς και πολυμερείς χορηγούς προς τις χώρες οι οποίες έλαβαν μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΚ. Τέλος, το παράρτημα 3 παρουσιάζει επιλεγμένους μακροοικονομικούς δείκτες των δικαιούχων χωρών..

II. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Το πλαίσιο

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ) στηρίζει τις προσπάθειες πολιτικής και οικονομικής μεταρρύθμισης των δικαιούχων χωρών και υλοποιείται σε συνδυασμό με προγράμματα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Εξακολούθησε να εμπεριέχει ένα σύνολο αρχών οι οποίες επιβεβαιώθηκαν από το Συμβούλιο στα συμπεράσματα της 8ης Οκτωβρίου 2002 και επισημαίνουν τον έκτακτο χαρακτήρα αυτής της συνδρομής, τη συμπληρωματικότητά της σε σχέση με τις χρηματοδοτήσεις που χορηγούν οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί (ΔΧΟ) και τους μακροοικονομικούς όρους στους οποίους υπόκειται. Ειδικότερα, η ΜΧΣ της Κοινότητας στήριξε τις προσπάθειες των δικαιούχων χωρών να υλοποιήσουν οικονομικές μεταρρυθμίσεις και διαρθρωτικές αλλαγές. Σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, η συνδρομή αυτή στήριξε πολιτικές προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες κάθε χώρας, με γενικό στόχο τη σταθεροποίηση της δημοσιονομικής κατάστασης και την καθιέρωση οικονομιών της ελεύθερης αγοράς. Η Επιτροπή υλοποιεί τη συνδρομή αυτού του τύπου σε συνεργασία με την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή.

2. Πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 2002

A) Νέες αποφάσεις

Το 2002, το Συμβούλιο έλαβε νέες αποφάσεις για τη χορήγηση ΜΧΣ συνολικού ποσού 315 εκατ. ευρώ, που δεν περιλαμβάνει την αναδιάταξη δύο πράξεων για μη εκταμιευθέντα δάνεια (βλέπε κατωτέρω στο στοιχείο β). Εάν ληφθούν υπόψη αυτές οι ανασχηματισθείσες πράξεις, οι νέες καθαρές αναλήψεις υποχρεώσεων κατά τη διάρκεια του έτους περιορίζονται σε 208 εκατ. ευρώ.

Τα έτη 2000 και 2001 υπήρξαν ήδη έτη ενισχυμένης ΜΧΣ στις βαλκανικές χώρες για τις οποίες το Συμβούλιο είχε αποφασίσει έξι πράξεις (περιλαμβανομένων δύο τροποποιήσεων προηγούμενων αποφάσεων) συνολικού ποσού 448 εκατ. ευρώ για την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Κοσσυφοπέδιο, το Μαυροβούνιο και την τότε ΟΔΓ. Το 2002, αυτή η ενισχυμένη συνδρομή στην περιοχή των Βαλκανίων επιβεβαιώθηκε με τη διάθεση σημαντικών ποσών ΜΧΣ για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αντίστοιχα.

α. Το Συμβούλιο αποφάσισε, στις 5 Νοεμβρίου 2002, τη χορήγηση δεύτερης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Σερβία και το Μαυροβούνιο ανώτατου ποσού 130 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων δάνειο μέχρι 55 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση μέχρι 75 εκατ. ευρώ. Την ίδια ημέρα, το Συμβούλιο ενέκρινε δεύτερη πράξη συνδρομής ανώτατου ποσού 60 εκατ. ευρώ για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, που αποτελείται από δάνειο ανώτατου ποσού 20 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση ανώτατου ποσού 40 εκατ. ευρώ.

β. Όσον αφορά τα ΝΑΚ, το κύριο βάρος δόθηκε στην αναδιάταξη προηγούμενων πράξεων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που δεν είχε εκταμιευθεί. Πρώτον, η απόφαση του Συμβουλίου του 1998 για τη χορήγηση δανείου ανώτατου ποσού 150 εκατ. ευρώ στην Ουκρανία, εκ των οποίων είχαν εκταμιευθεί μόνο 58 εκατ. ευρώ, αντικαταστάθηκε από μια νέα απόφαση για τη χορήγηση δανείου 110 εκατ. ευρώ η οποία ελήφθη τον Ιούνιο του 2002, ενώ το μη εκταμιευθέν μέρος των 92 εκατ. ευρώ του προηγούμενου δανείου ακυρώθηκε. Το νέο δάνειο περιλαμβάνει ευνοϊκότερους όρους, και ως προς τη διάρκεια (15ετές αντί του 10ετούς) και την περίοδο χάριτος (10 έτη έναντι 7). Παρομοίως, το δάνειο των 15 εκατ. ευρώ για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών της Μολδαβίας που αποφασίστηκε το 2000, ακυρώθηκε και αντικαταστάθηκε από ισόποση μη επιστρεπτέα ενίσχυση την οποία ενέκρινε το Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 2002.

B) Εκταμιεύσεις

Οι εκταμιεύσεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ανήλθαν συνολικά σε 141 εκατ. ευρώ, στα οποία δεν περιλαμβάνονται μη επιστρεπτέες ενισχύσεις 7 εκατ. ευρώ για το Τατζικιστάν και 15 εκατ. ευρώ για τη Βοσνία που εκταμιεύθηκαν βάσει των διαδικασιών οι οποίες κινήθηκαν το 2002, αλλά ολοκληρώθηκαν στις αρχές του 2003. Οι εκταμιεύσεις αυτές αποτελούνταν από 11 εκατ. ευρώ για την Αρμενία, 15 εκατ. ευρώ για το Κοσσυφοπέδιο και 115 εκατ. ευρώ για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο (τότε ΟΔΓ). Όλες αυτές οι εκταμιεύσεις είχαν τη μορφή μη επιστρεπτέας ενίσχυσης.

Γ) Αποπληρωμές και εκταμιευθείσες συνδρομές

Ορισμένες πράξεις ΜΧΣ που είχαν αποφασιστεί κατά τα πρώτα έτη της δεκαετίας του '90 δεν είχαν αποπληρωθεί εξ ολοκλήρου όπως είχε αρχικά προβλεφθεί. Αυτό οφειλόταν είτε στη βελτίωση των όρων της εξωτερικής χρηματοδότησης (όπως συνέβη στην περίπτωση της Ουγγαρίας, των χωρών της Βαλτικής, της Σλοβακίας και της Αλγερίας) είτε σε δυσμενή πολιτική συγκυρία (Αλβανία, Λευκορωσία). Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν ισχύει πλέον το πρόγραμμα εκταμίευσης των υπολοίπων δόσεων. Όσον αφορά πράξεις που αποφασίστηκαν πιο πρόσφατα, η υλοποίησή τους σε ορισμένες περιπτώσεις καθυστέρησε επειδή επιβραδύνθηκε η διαδικασία μεταρρυθμίσεων (Ρουμανία, Γεωργία). Στην περίπτωση της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, οι εξελίξεις ανάγκασαν την Επιτροπή να επανεξετάσει τους όρους των υφισταμένων πράξεων της συνδρομής και να τους επαναδιατυπώσει το 2002, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως.

Η τελευταία στήλη του παραρτήματος 1 παρουσιάζει λεπτομερή στοιχεία για τα μη εκταμιευθέντα, ανασταλλέντα ή ακυρωθέντα ποσά.

3. Τάσεις και γεωγραφική κατανομή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Η ΜΧΣ της ΕΚ έχει στόχο να στηρίξει τη μακροοικονομική σταθεροποίηση των δικαιούχων χωρών και να μετριάσει τις δυσκολίες του ισοζυγίου πληρωμών τους. Συμβάλλει επίσης σημαντικά στην προώθηση της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Με την πάροδο των ετών, αυξήθηκε ο αριθμός των χωρών στις οποίες η Κοινότητα έκρινε σκόπιμο να χορηγήσει παρόμοια συνδρομή, εφόσον όλο και περισσότερες γειτονικές χώρες της ΕΕ αντιμετώπιζαν δυσκολίες στο ισοζύγιο πληρωμών και αναλάμβαναν τη δέσμευση να εφαρμόσουν αυστηρά προγράμματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό επέφερε μεταβολή της γεωγραφικής κατανομής της συνδρομής σε σχέση με τα πρώτα έτη, όταν οι περισσότερες δικαιούχες χώρες ήταν χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Λόγω των συγκρούσεων στα δυτικά Βαλκάνια, και ειδικότερα της σύγκρουσης στο Κοσσυφοπέδιο το 1999 και των πολιτικών αλλαγών στη Σερβία και το Μαυροβούνιο (πρώην ΟΔΓ), οι αποφάσεις του Συμβουλίου κατά την περίοδο 1999-2002 παρουσίασαν σαφή τάση σχετικής αύξησης της ΜΧΣ προς τις χώρες των Βαλκανίων.

Από τις τέσσερις αποφάσεις για τη χορήγηση ΜΧΣ που ελήφθησαν το 2002 και αφορούσαν πράξεις στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών, οι τρεις είχαν τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των αποφάσεων της περιόδου 2000-2002 ήταν η ουσιαστική αύξηση του μεριδίου των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων επί του αποφασισθέντος συνολικού ποσού: 44,5% έναντι 6% κατά την περίοδο 1990-1999. Η νέα αναλογία μη επιστρεπτέων ενισχύσεων/δανείων στο πλαίσιο της χορηγούμενης συνδρομής αντανακλά την εκτίμηση των οργάνων της ΕΕ ως προς τον σχετικό βαθμό φτώχειας των δικαιούχων χωρών και της περιορισμένης ικανότητάς τους να εξυπηρετήσουν το χρέος του. Όπως παρατηρήθηκε ήδη το 2000 και το 2001, η ΜΧΣ δεν αποσκοπεί μόνο στη στήριξη της μακροοικονομικής σταθεροποίησης, αλλά και στη στήριξη των προγραμμάτων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των δικαιούχων κυβερνήσεων. Κατά συνέπεια, η ΜΧΣ έχει συνδυασθεί αποτελεσματικά με τη βοήθεια που χορηγείται στο πλαίσιο των προγραμμάτων PHARE/ISPA, TACIS ή CARDS, έτσι ώστε να ενισχυθεί η θεσμική ικανότητα που ήταν απολύτως απαραίτητη για την επιτυχία της διαδικασίας διαρθρωτικής μεταρρύθμισης.

Οι πίνακες 1 και 2 και τα συνοδευτικά διαγράμματά τους 1α και 2α απεικονίζουν τον έκτακτο χαρακτήρα της ΜΧΣ της ΕΕ. Οι σημαντικότερες πράξεις ΜΧΣ αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν τα έτη αμέσως μετά τις αλλαγές των πολιτικών και οικονομικών συστημάτων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στη συνέχεια, οι διακυμάνσεις των ποσών της ΜΧΣ αντικατοπτρίζουν τις αποφάσεις που λαμβάνονται κατά περίπτωση βάσει αξιολόγησης της μακροοικονομικής κατάστασης και των υπόλοιπων αναγκών εξωτερικής χρηματοδότησης των εν δυνάμει δικαιούχων χωρών. Το διάγραμμα 1α - με τα καθαρά ποσά των πράξεων που αποφασίστηκαν κατά το σύνολο της περιόδου από το 1990 έως το 2002 (συνολικού ποσού 6 δισεκατ ευρώ)- και το διάγραμμα 2α - με τα ποσά που έχουν πράγματι εκταμιευθεί (τα οποία ανέρχονται συνολικά σε 4,8 δισεκατ. ευρώ) παρουσιάζουν τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της συνδρομής στις υποψήφιες για προσχώρηση στην ΕΕ ΧΚΑΕ (περίπου το 55% της συνολικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που αποφασίστηκε κατά τα τελευταία 13 έτη). Εντούτοις, η ΜΧΣ προς τις χώρες αυτές μειωνόταν σταδιακά, παράλληλα με την πρόοδο της διαδικασίας μακροοικονομικής προσαρμογής και μεταρρύθμισης. Κατά τα τελευταία έτη, η ΜΧΣ χορηγείται κυρίως στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων (αντιπροσωπεύει το 63,5% των πράξεων που αποφασίστηκαν το 1999 έως το 2002 και το 82% για την περίοδο 2000-2002) και σε ορισμένα ΝΑΚ με χαμηλό εισόδημα. Τα σχετικά χαμηλά ποσά που χορηγούνται στις χώρες της Μεσογείου (αντιπροσωπεύουν το 13% των συνολικών επιτρεπόμενων ποσών, αλλά δεν έχουν εγκριθεί νέα ποσά από το 1996 και μετά) πρέπει να συνεκτιμηθούν με τις άλλες μορφές μακροοικονομικής στήριξης η οποία παρέχεται στις χώρες αυτές (κυρίως τις χρηματοδοτικές διευκολύνσεις διαρθρωτικής προσαρμογής MEDA).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

4. Κατανομή των επιβαρύνσεων

Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού των χορηγών συνδρομής στις ΧΚΑΕ και στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα, οργανώνει, όταν είναι απαραίτητο, συσκέψεις χορηγών στις οποίες αξιολογούνται οι ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης των δικαιούχων χωρών και καθορίζονται οι δυνητικές συνεισφορές των ΔΧΟ και των διμερών χορηγών (συμπεριλαμβανομένης της ΕΚ). Παρόμοια διαδικασία ακολουθείται και για άλλες εν δυνάμει δικαιούχες χώρες, μέσω των συνεδριάσεων της συμβουλευτικής ομάδας η οποία συγκαλείται με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Το παράρτημα 2 παρουσιάζει συνοπτικά τους πόρους που χορηγούνται από τους διάφορους χρηματοδότες για την κάλυψη των υπόλοιπων αναγκών εξωτερικής χρηματοδότησης των χωρών οι οποίες λαμβάνουν ΜΧΣ της ΕΚ. Το παράρτημα 2.1 παρουσιάζει λεπτομερή στοιχεία ανά δικαιούχο χώρα για το έτος 2002.

Από τότε που θεσπίστηκε η ΜΧΣ, τα ποσά που χορηγεί η ΕΚ παρουσίασαν σημαντικές διακυμάνσεις σε απόλυτες τιμές και σε σχέση με το ύψος της χρηματοδοτικής ενίσχυσης που χορηγείται από τη διεθνή κοινότητα (βλέπε παράρτημα 2 και συναφείς πίνακες στις προηγούμενες εκθέσεις ΜΧΣ).

Αρχικά, το 1990, η κοινοτική συνδρομή ήταν μεγάλη σε σύγκριση με τις χρηματοδοτήσεις των ΔΧΟ. Η Κοινότητα συνέβαλε, πράγματι, καθοριστικά τόσο ως σημαντικός χορηγός αυτών των κεφαλαίων και ως συντονιστής της διμερούς βοήθειας προς τις ΧΚΑΕ μέσω της ομάδας G-24. Εντούτοις, στο βαθμό που οι ΔΧΟ ήταν σταδιακά σε θέση να συγκεντρώνουν περισσότερους πόρους με τη βοήθεια νέων μέσων, το μερίδιό τους στα χορηγούμενα ποσά αυξήθηκε ουσιαστικά κατά την εξεταζόμενη περίοδο, με εξαίρεση τα έτη 2000 και 2001.

Ταυτόχρονα, οι συνεισφορές εξωτερικών πιστωτών, τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών φορέων, είχαν τη μορφή πράξεων μείωσης και εξόφλησης οφειλών, οι οποίες άρχισαν το 1991 και αφορούσαν σημαντικά ποσά το 1994, το 1995 και το 2001. Μεταξύ των χωρών που λαμβάνουν ΜΧΣ της ΕΚ, αυτές που έλαβαν χρηματοδοτήσεις για τη μείωση του χρέους και για συναφείς σκοπούς ήταν η Αλγερία το 1991 και το 1994, η Βουλγαρία το 1991, 1994 και 1997, η Μολδαβία το 1996, η Ουκρανία το 1994, 1995 και 1999 και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Αλβανία το 1999. Το 2000 δεν χορηγήθηκε καμία χρηματοδότηση για την εξυπηρέτηση οφειλών σε χώρα που λαμβάνει ΜΧΣ της ΕΚ. Το 2001, η Σερβία και το Μαυροβούνιο (τότε Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας) επωφελήθηκε από συμφωνία ουσιαστικής μείωσης οφειλών στο πλαίσιο του Ομίλου των Παρισίων.

III. ΑΡΜΕΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η οικονομία της Αρμενίας εξακολούθησε να αναπτύσσεται με άνευ προηγουμένου ψηλό ρυθμό το 2002. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία για το ΑΕΠ, ο πραγματικός ρυθμός αύξησης ανήλθε στο 12,9% (9,6% το 2001). Η μεγάλη αύξηση των εξαγωγών (+48,5%), η οποία οφείλεται κυρίως στην ανάκαμψη του τομέα επεξεργασίας διαμαντιών, συνέβαλε στη μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (εκτιμάται στο 8,5% του ΑΕΠ) το 2002. Στο τέλος του 2002 το ποσοστό αύξησης των τιμών καταναλωτή ήταν 2% (έναντι 3% στα τέλη του 2001).

Μετά από συγχώνευση, οι τέσσερις εταιρείες διανομής ηλεκτρικής ενέργειας ιδιωτικοποιήθηκαν το 2002 και είναι υπό εξέλιξη η διαδικασία ανάθεσης της διαχείρισης του τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε ιδιώτες. Το Νοέμβριο του 2002, η Αρμενία υπέγραψε με τη Ρωσία συμφωνία ανταλλαγής χρέους με περιουσιακά στοιχεία για το εκκρεμές χρέος της των 100 εκατ. USD περίπου. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει μεταβίβαση της ιδιοκτησίας ενός θερμοηλεκτρικού σταθμού.

Η προσχώρηση της Αρμενίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου εγκρίθηκε από το Γενικό Συμβούλιο του ΠΟΕ το Δεκέμβριο του 2002. Παρόλα αυτά, δεν αποκομίζονται πλήρως τα οφέλη από ένα καθεστώς ελεύθερων συναλλαγών, αν δεν αποκατασταθούν περιφερειακές εμπορικές σχέσεις που εξαρτώνται από την επίλυση της σύγκρουσης για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Αποστολή υπαλλήλων της Επιτροπής έκρινε, τον Ιούλιο του 2002, ότι η Αρμενία σημείωσε ουσιαστική πρόοδο ως προς την ικανοποίηση των όρων για την εκταμίευση του σκέλους της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης που είχε προγραμματιστεί για το 2002. Η εκταμίευση ποσού 5,5 εκατ. ευρώ πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2002, αφού προηγουμένως το ΔΝΤ ενέκρινε την πρώτη και δεύτερη αναθεώρηση της τριετούς συμφωνίας στο πλαίσιο του Προγράμματος Μείωσης της Φτώχειας και Διευκόλυνσης της Ανάπτυξης (PRGF) και αφού η Αρμενία είχε μειώσει το καθαρό της χρέος προς την Κοινότητα. // Συνοπτική παρουσίαση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Δεν υφίστανται διοικητικά ελεγχόμενες τιμές εκτός του τομέα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.

1. // 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη εμπορική πολιτική. Απλουστευμένο και σχετικά ανοικτό καθεστώς εισαγωγών με διάρθρωση χαμηλών δασμολογικών συντελεστών Δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί. Η προσχώρηση στον ΠΟΕ εγκρίθηκε το Δεκέμβριο του 2002.

1. // 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Κυμαινόμενη ισοτιμία. Περιορισμένη επίσημη παρέμβαση. Πρόσβαση στο ξένο συνάλλαγμα χωρίς περιορισμό. Η διατραπεζική αγορά κυριαρχεί στο ξένο συνάλλαγμα.

1. // 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Φιλελεύθερη πολιτική έναντι των άμεσων ξένων επενδύσεων, χωρίς περιορισμούς στον επαναπατρισμό των κερδών και του κεφαλαίου. Οι εισροές ΑΞΕ ανήλθαν στο 3,3% του ΑΕΠ το 2001.

1. // 5. Νομισματική πολιτική

Ο πληθωρισμός διατηρήθηκε σε χαμηλά επίπεδα με τη συνετή νομισματική πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας της Αρμενίας.

1. // 6. Δημόσια οικονομικά

Τα συνολικά έσοδα του προϋπολογισμού, περιλαμβανομένων των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων, υπολογίζονται σε περίπου 19% του ΑΕΠ το 2002, τα φορολογικά έσοδα στο 15% περίπου του ΑΕΠ και οι συνολικές δαπάνες εκτιμώνται στο 22% περίπου του ΑΕΠ.

1. // 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση επιχειρήσεων

Το 2001 εγκρίθηκε τριετές πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που περιλαμβάνει περισσότερες από 900 επιχειρήσεις. Όμως, το τελικό στάδιο της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων επιβραδύνθηκε σε σχέση με τις προβλέψεις, λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος ξένων επενδυτών σε μια δυσμενή συγκυρία για τις επιχειρήσεις.

1. // 8. Μεταρρυθμίσεις του χρηματοπιστωτικού τομέα

Οι ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις υφιστάμενες τράπεζες προγραμματίζεται να αυξηθούν έως το 2005 σε 5 εκατ. USD , όριο το οποίο εφαρμόζεται ήδη στις νέες τράπεζες.

2. Μακροοικονομική επίδοση

Η οικονομία της Αρμενίας παρουσίασε μεγάλη ανάπτυξη κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002, με άνευ προηγουμένου υψηλό ποσοστό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ, το οποίο εκτιμάται στο 12,9% για το σύνολο του έτους (έναντι 9,6% το 2001). Κύριος μοχλός της οικονομικής ανάπτυξης εξακολούθησε να είναι ο βιομηχανικός τομέας (+14,2%), και κυρίως ο τομέας επεξεργασίας διαμαντιών, αλλά και άλλοι βιομηχανικοί τομείς, όπως η μεταλλουργία και η μεταποίηση τροφίμων, είχαν καλές επιδόσεις το 2002. Υπήρξε επίσης σημαντική ανάπτυξη του κατασκευαστικού κλάδου στην Αρμενία (τόσο σε κατασκευές κατοικιών όσο και σε δημόσια έργα). Στον γεωργικό τομέα, το ποσοστό αύξησης ήταν μόνο 4,4%, λόγω των κακών καιρικών συνθηκών. Στον τομέα του λιανικού εμπορίου, ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε κατά 15,6%. Το ποσοστό αύξησης των τιμών καταναλωτή παρέμεινε χαμηλό στο 2% στο τέλος του 2002 (3% στο τέλος του 2001). Ενισχυόμενο από εμβάσματα του εξωτερικού ( που εκτιμώνται στο 4% περίπου του ΑΕΠ) και από χαμηλό πληθωρισμό, το dram παρέμεινε σχετικά σταθερό σε ονομαστικούς όρους το 2002. Σε πραγματικούς όρους, το dram υποτιμήθηκε το 2001-2002 στηρίζοντας σημαντικά την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Η κυβέρνηση κατόρθωσε να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα του περυσινού έτους. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης για το 2002 εκτιμάται στο 3% περίπου του ΑΕΠ (περαιτέρω μείωση από το 3,8% το 2001). Ο ΦΠΑ είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που στήριξε τη βελτίωση της δημοσιονομικής επίδοσης, γεγονός που οφείλεται τόσο στη μεγάλη αύξηση της εγχώριας ζήτησης όσο και στην καλύτερη διαχείριση της φορολογίας. Τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά 20% περίπου και αντιπροσωπεύουν το 40% των δημοσιονομικών εσόδων.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε ακόμη περισσότερο κατά το 2002 στο 8,5% περίπου του ΑΕΠ (έναντι 9,5% το 2001). Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 48,5% σε σχέση με το 2001 και οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 12,9%, γεγονός που συνέβαλε στο να μειωθεί το εμπορικό έλλειμμα στο 20,9% του ΑΕΠ (25,2% το 2001). Τα πολύτιμα μέταλλα και οι λίθοι αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ των συνολικών εξαγωγών. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις αυξήθηκαν το 2002 με μεγαλύτερη διαφοροποίηση της κατανομής τους ανά τομείς σε σχέση με το παρελθόν και με ισχυρότερη επικέντρωση στις ΜΜΕ.

Το εξωτερικό δημόσιο χρέος και το καλυπτόμενο από την εγγύηση του δημοσίου χρέος της Αρμενίας ήταν 1,02 δισεκατ. USD (περίπου το 42% του ΑΕΠ) στα τέλη Δεκεμβρίου του 2002. Το 80% περίπου του χρέους αφορά δάνεια με ευνοϊκούς όρους. Η καθαρή παρούσα αξία (ΚΠΑ) του εξωτερικού χρέους εκτιμάται ότι μειώθηκε από το 129% των εξαγωγών το 2001 σε περίπου 120% στο 2002. Το Νοέμβριο του 2002, η Αρμενία υπέγραψε με τη Ρωσία συμφωνία ανταλλαγής χρεών με περιουσιακά στοιχεία για το εκκρεμές χρέος των 100 εκατ. περίπου USD. Η συμφωνία ανταλλαγής περιλαμβάνει τη μεταβίβαση πέντε επιχειρήσεων (περιλαμβανομένου ενός θερμοηλεκτρικού σταθμού) στη Ρωσία για τη ρύθμιση του υπολοίπου χρέους. Με βάση τις προβολές, η συμφωνία ανταλλαγής θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ΚΠΑ του εξωτερικού χρέους στο 96% των εξαγωγών το 2003, όταν πραγματοποιηθεί η ανταλλαγή. Η Αρμενία διεξάγει επίσης διαπραγματεύσεις με το Τουρκμενιστάν για την ανταλλαγή του εκκρεμούς χρέους της με εμπορεύματα. Τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας αυξήθηκαν το δεύτερο εξάμηνο του έτους και κυμαίνονταν σε ικανοποιητικό επίπεδο στο τέλος του έτους, ισοδύναμα με την αξία εισαγωγών 4 μηνών.

Το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τριετή συμφωνία για την Αρμενία στο πλαίσιο του προγράμματος μείωσης της φτώχειας και διευκόλυνσης της ανάπτυξης, το Μάιο του 2001. Μετά από ορισμένες καθυστερήσεις, ολοκληρώθηκαν οι δύο πρώτες εξαμηνιαίες επανεξετάσεις του προγράμματος, το Σεπτέμβριο του 2002. Από το συνολικό δάνειο του PRGF ποσού 69 εκατ. SDR, η Αρμενία είχε πραγματοποιήσει ανάληψη 30 εκατ. SDR (39 εκατ. USD) μέχρι το τέλος του 2002. Η τρίτη επανεξέταση του προγράμματος προγραμματίζεται για το Μάρτιο του 2003.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η προσχώρηση της Αρμενίας στον ΠΟΕ εγκρίθηκε από το Γενικό Συμβούλιο του ΠΟΕ το Δεκέμβριο του 2002. Εντούτοις, η χώρα δεν έχει αποκομίσει πλήρως τα οφέλη από ένα καθεστώς ελεύθερου εμπορίου, επειδή η αποκατάσταση των περιφερειακών εμπορικών συναλλαγών με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία εξαρτάται από την επίλυση της σύγκρουσης για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων για τα έτη 2001-2003 εφαρμόζεται σταδιακά και το 2002 έχουν συναφθεί με αλλοδαπούς επενδυτές ορισμένες μεγάλες συμφωνίες, όπως οι συμφωνίες για τη χημιοβιομηχανία του Nairit, τα τσιμέντα του Αραράτ και τα έργα στον αερολιμένα Zvartnots. Μετά τη συγχώνευση τεσσάρων εταιρειών διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, η πλειοψηφία των μετοχών της εταιρείας πωλήθηκε σε αλλοδαπό επενδυτή ο οποίος ανέθεσε με υπεργολαβία τη διαχείριση των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας σε μια ιδιωτική διαχειριστική εταιρεία. Το συγκρότημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Hrazdan θα μεταβιβαστεί στη ρωσική κυβέρνηση στο πλαίσιο της συμφωνίας ανταλλαγής χρεών με περιουσιακά στοιχεία. Η Ρωσία θα αναλάβει επίσης τη δημοσιονομική διαχείριση της πυρηνικής μονάδας ηλεκτροπαραγωγής του Medzamor το 2003, με αντάλλαγμα την εκκαθάριση των χρεών της μονάδας προς τους ρώσους προμηθευτές πυρηνικού καυσίμου. Και άλλα περιουσιακά στοιχεία μονάδων ηλεκτροπαραγωγής θα ιδιωτικοποιηθούν ή θα ανατεθούν σε ιδιώτες διαχειριστές.

Το 2002, η κυβέρνηση κατάρτισε σχέδιο στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς το οποίο δεν έχει τεθεί ακόμη σε εφαρμογή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΤΑΑ που βασίζονται σε έρευνες επιχειρήσεων, το μέσο ποσοστό «δαπανών για δωροδοκίες» μειώθηκε στην Αρμενία από το 4,2% της συνολικής αξίας των πωλήσεων των εταιρειών το 1999, στο 0,9% το 2002. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το ποσοστό εταιρειών οι οποίες δωροδοκούν συχνά μειώθηκε από 40,3% σε 14,3%.

Στον τραπεζικό τομέα, οι ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις αυξήθηκαν σε 1,65 εκατ. USD με στόχο να αυξηθούν σταδιακά σε 5 εκατ. USD για όλες τις τράπεζες μέχρι το 2005. Το 2002, οκτώ από τις συνολικά 28 τράπεζες τέθηκαν υπό προσωρινή αναγκαστική διαχείριση πριν από ενδεχόμενη συγχώνευση ή εκκαθάρισή τους.

Σύμφωνα με απογραφή που πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 2001, ο πληθυσμός της Αρμενίας μειώθηκε σε 3 εκατομμύρια από 3,7 εκατομμύρια κατοίκους το 1991, εξαιτίας της μετανάστευσης του ενός τετάρτου περίπου του πληθυσμού (οι μετανάστες είναι κυρίως νέοι και μορφωμένοι).

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Η Αρμενία έλαβε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα συνδρομή που αποτελείται από δάνειο 28 εκατ. ευρώ (εκταμιεύθηκε το 1998) και συνολική μη επιστρεπτέα ενίσχυση 30 εκατ. ευρώ. Η ετήσια δόση της επιστρεπτέας ενίσχυσης του έτους 2001, ποσού 5,5 εκατ. ευρώ εκταμιεύθηκε στις αρχές του 2002, σύντομα μετά την έγκαιρη αποπληρωμή χρέους 7 εκατ. ευρώ από την Αρμενία προς την Κοινότητα. Αποστολή υπαλλήλων της Επιτροπής έκρινε, τον Ιούλιο του 2002, ότι η Αρμενία σημείωσε σημαντική πρόοδο ως προς την ικανοποίηση των μακροοικονομικών και διαρθρωτικών όρων για την εκταμίευση του συνολικού ποσού των 5,5 εκατ. ευρώ που ήταν η ετήσια δόση της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης για το 2002. Παραχωρήθηκαν, ωστόσο, εξαιρέσεις για δύο όρους που δεν είχαν ικανοποιηθεί, κυρίως λόγω της δυσκολίας του εξωτερικού περιβάλλοντος που είχε σαν αποτέλεσμα να αποτύχουν ορισμένες προσπάθειες ιδιωτικοποίησης. Το Δεκέμβριο του 2002, η Αρμενία προέβη σε έγκαιρη αποπληρωμή χρέους 7 εκατ. ευρώ προς την Κοινότητα, όπως είχε συμφωνηθεί. Πολύ σύντομα, η Επιτροπή εκταμίευσε τη δόση της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ύψους 5,5 εκατ. ευρώ. Συνολικά, έχουν εκταμιευθεί 23 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέων ενισχύσεων προς την Αρμενία στο πλαίσιο της έκτακτης χρηματοδοτικής ενίσχυσης κατά την περίοδο 1998-2002. Μετά από τρεις έγκαιρες αποπληρωμές χρέους, το υπόλοιπο χρέος της Αρμενίας προς την Κοινότητα ανερχόταν σε 9 εκατ. ευρώ στα τέλη του 2002.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής συμφώνησαν επίσης με τις αρμενικές αρχές σχετικά με τους όρους διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την αποδέσμευση της δόσης της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης του 2003 (ποσού 5,5 εκατ. ευρώ). Οι ειδικοί όροι ήταν ίδιοι με αυτούς του προηγούμενου έτους (όπως η είσπραξη φορολογικών εσόδων, η αναδιοργάνωση κρατικών επιχειρήσεων, η μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα και της δημόσιας διοίκησης) και είναι σύμφωνες με τις πολιτικές που ακολουθούν οι αρχές στο πλαίσιο του υπό κατάρτιση Εγγράφου Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας.

IV. ΒΟΣΝΙΑ - ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Κατά τη διάρκεια του 2002, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη (Β-Ε) διατήρησε μακροοικονομική σταθερότητα, χαμηλό πληθωρισμό και συνέχισε τις προσπάθειες για τη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης. Ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται στο 4% για το 2002, ελαφρά χαμηλότερος από το 4,5% το 2001. Η εξάρτηση της Β-Ε από την ενίσχυση των χορηγών για τη χρηματοδότηση ενός μεγάλου μέρους των δημοσιονομικών της ελλειμμάτων και το πολύ μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αποτελούν σαφώς πηγή αστάθειας της οικονομίας, κυρίως αν ληφθεί υπόψη η σταδιακή παύση της ενίσχυσης ανασυγκρότησης.

Σε αυτό το πλαίσιο, τόσο το Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2002 όσο και η νέα συμφωνία Stand-By του ΔΝΤ που εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2002 θα μπορούσαν να αποτελέσουν ασφαλές πλαίσιο για την επίτευξη της ανάπτυξης μέσω της συνέχισης των μεταρρυθμίσεων. Στις μεταρρυθμίσεις αυτές περιλαμβάνονται η μεγαλύτερη δημοσιονομική σταθεροποίηση, η ολοκλήρωση των ιδιωτικοποιήσεων και η δημιουργία ενός πλήρως λειτουργικού ενιαίου οικονομικού χώρου, τα οποία θα επέτρεπαν στην Β-Ε να μετατρέψει μια οικονομία η οποία σήμερα είναι εξαρτώμενη από την ενίσχυση σε μια οικονομία με άξονα την ανάπτυξη των ΜΜΕ, των ΑΞΕ και των εξαγωγών. Αυτό, όμως, απαιτεί επιτάχυνση του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων, οι οποίες δυσχεραίνονται σήμερα από τους θεσμικούς και πολιτικούς διαχωρισμούς.

Σε αυτό το νέο πλαίσιο, που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ, το Συμβούλιο αποφάσισε, στις 5 Νοεμβρίου 2002, να χορηγήσει στην Β-Ε πρόσθετη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ανώτατου ποσού 60 εκατ. ευρώ (δάνειο 20 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση 40 εκατ. ευρώ). Δεδομένης της θετικής πρώτης επισκόπησης του ΔΝΤ, η Επιτροπή ξεκίνησε τις διαδικασίες εκταμίευσης το Δεκέμβριο του 2002, με την πληρωμή της πρώτης δόσης μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ύψους 15 εκατ. ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2003. // Συνοπτική παρουσίαση των οικονομικων μεταρρυθμισεων

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί, με εξαίρεση ορισμένες επιλεγμένες δημόσιες υπηρεσίες.

1. // 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Μετά τη σύναψη συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) με την Κροατία, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2001, υπεγράφησαν παρόμοιες ΣΕΣ το 2002 με την ΠΓΔΜ, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Η διαδικασία προσχώρησης στον ΠΟΕ είναι σε εξέλιξη και αναμένεται να πραγματοποιηθεί το 2003.

1. // 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Από το Ιούνιο του 1998 η Β-Ε έχει θεσπίσει καθεστώς Νομισματικού Συμβουλίου. το κοινό νόμισμα, το ΚΜ, είναι συνδεδεμένο με το ευρώ στην σταθερή ισοτιμία των 1,96 ΚΜ.

1. // 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Έχουν ληφθεί ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Συστάθηκε Οργανισμός Προώθησης των Ξένων Επενδύσεων (ΟΠΞΕ), ενώ οι δύο οντότητες έχουν εναρμονίσει τις νομοθεσίες τους για τις ξένες επενδύσεις. Όμως, το περιβάλλον εξακολουθεί να είναι αβέβαιο για τους ξένους επενδυτές, λόγω διαφαινόμενου υψηλού κινδύνου και μη διαφανών πολιτικών.

1. // 5. Νομισματική πολιτική

Η Κεντρική Τράπεζα της Β-Ε είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση του Καθεστώτος Νομισματικού Συμβουλίου. Η ΚΤΒΕ και άλλες τράπεζες δεν επιτρέπεται να δανείζουν χρήματα στην κυβέρνηση.

1. // 6. Δημόσια οικονομικά

Το μέγεθος του δημόσιου τομέα στην Β-Ε είναι σχετικά υψηλό και οι δημόσιες δαπάνες ανέρχονται στο 56% περίπου του ΑΕΠ, σε συνδυασμό με τα προβλήματα διαφθοράς και κακής ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών. Εντούτοις, κατά το τελευταίο διάστημα έχει επιτευχθεί σημαντική δημοσιονομική σταθερότητα , παράλληλα με την εναρμόνιση των φορολογικών καθεστώτων των δύο οντοτήτων. Οι δύο οντότητες εφαρμόζουν πλέον τους ίδιους δασμολογικούς συντελεστές και εξετάζεται η εισαγωγή του ΦΠΑ.

1. // 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Ενώ η ιδιωτικοποίηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και στις δύο οντότητες, η πρόοδος όσον αφορά την πώληση μεγάλων «στρατηγικών» επιχειρήσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να προσελκύσουν ξένους επενδυτές, παρέμεινε στάσιμη.

1. // 8. Μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα

Η πρόοδος στη διαδικασία ιδιωτικοποίησης τραπεζών είναι ενθαρρυντική και είναι σημαντική η συμμετοχή ξένου κεφαλαίου στον τραπεζικό τομέα. Έχουν θεσπιστεί επαρκείς διατάξεις, περιλαμβανομένων των κανόνων εποπτείας και ελέγχου, π.χ. με αύξηση των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων. Στις αρχές του 2002, άρχισαν να λειτουργούν χρηματιστήρια στην Μπάνια Λούκα και στο Σεράγεβο και τον Αύγουστο 2002 οι οργανισμοί των δύο οντοτήτων δημιούργησαν ένα κρατικό οργανισμό εγγυήσεως των καταθέσεων.

2. Μακροοικονομική επίδοση

Με βάση τους διαθέσιμους δείκτες, κατά τα τελευταία έτη παρατηρείται μείωση του ετήσιου ποσοστού αύξησης του ΑΕΠ. Μετά τα υψηλά ποσοστά κατά τα πρώτα έτη της δεκαετίας του '90 που τροφοδοτήθηκαν από την ενίσχυση, ο ρυθμός ανάπτυξης μειώθηκε από 5,6% το 2000 στο 4,5% το 2001 και εκτιμάται ότι ήταν 4% το 2002. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 2002, η βιομηχανική παραγωγή στην Ομοσπονδία της Β-Ε (ΟΒ-Ε) αυξήθηκε κατά 7,5% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2001. Στη Σερβική Δημοκρατία (Republika Srpska) η βιομηχανική παραγωγή εξακολούθησε να μειώνεται το 2002, αν και με πιο αργό ρυθμό, ενώ τα δεδομένα των τριών πρώτων τριμήνων παρουσιάζουν μείωση 7%. Το επίσημο ποσοστό της ανεργίας το 2002 ήταν περίπου 41% στην ΟΒ-Ε και 40% στην RS. Πρέπει, εντούτοις, να επισημανθεί ότι οι επίσημες στατιστικές για την ανεργία ενδέχεται να είναι παραπλανητικές, λόγω του μεγάλου αλλά άγνωστου αριθμού ατόμων που συμμετέχουν στην παραοικονομία εργαζόμενα σε άτυπες αγορές αγαθών και υπηρεσιών. Σύμφωνα με ανεπίσημες εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, το πραγματικό ποσοστό ανεργίας είναι το ήμισυ του επίσημου ποσοστού.

Λόγω ης συνεχιζόμενης εφαρμογής του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου, ο πληθωρισμός παρέμεινε υπό έλεγχο. Κατά το πρώτο εννιάμηνο του 2002, ο πληθωρισμός ήταν σχεδόν μηδενικός στην ΟΒ-Ε και 2% στην RS. Με την πρόσδεση του μετατρέψιμου μάρκου (ΚΜ) στο ευρώ στην ίδια ισοτιμία από τότε που θεσπίστηκε το νόμισμα της ΕΕ τον Ιανουάριο του 1999, η συναλλαγματική ισοτιμία του ΚΜ παραμένει σταθερή. Τα καθαρά συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας της Β-Ε ανέρχονταν σε 54 εκατ. ευρώ στα τέλη του 2002, ποσό που αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 40% σε σύγκριση με το τέλος του 2001 και αντανακλά τη μετατροπή προηγουμένως μη καταγεγραμμένων DM σε ΚΜ μετά την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων και κερμάτων του ευρώ στις 12 χώρες της ΕΕ.

Η δημοσιονομική κατάσταση βελτιώθηκε, αν και το μέγεθος του δημόσιου τομέα εξακολουθεί να είναι μεγάλο, και οι δημόσιες δαπάνες ανέρχονται στο 56% περίπου του ΑΕΠ. Το 2002 συνεχίστηκαν οι προσπάθειες που άρχισαν το 2001 για τη μείωση του μεγάλου δημοσιονομικού ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης. Οι αρμόδιες αρχές είχαν θέσει ως στόχο για το ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα το 11,5% (5,5% μετά τις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις) και με βάση τις δαπάνες του προϋπολογισμού έκαναν περικοπές στις συντάξεις, αλλά και στις επενδυτικές δαπάνες, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η χρηματοδότηση με μη επιστρεπτέες ενισχύσεις. Εντούτοις, λόγω της αύξησης των εσόδων, το εκτιμώμενο ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα έχει αναθεωρηθεί προς τα κάτω στο 9,4 του ΑΕΠ (4% μετά τις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις).

Όσον αφορά την εξωτερική θέση της χώρας, το ισοζύγιο πληρωμών εξακολουθεί να παρουσιάζει ελλείμματα και ως προς τις τρέχουσες συναλλαγές και ως προς το εμπορικό ισοζύγιο. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλό και (αν εξαιρεθούν οι επίσημες μεταβιβάσεις) ανήλθε το 2002 στο 21% του ΑΕΠ, που αντιπροσωπεύει χαμηλή μείωση από το καταγεγραμμένο 23% του 2001. Οι προσπάθειες να μειωθούν τα εμπόδια στις ΑΞΕ συνεχίστηκαν το 2002, κατά το οποίο οι καθαρές ΑΞΕ εκτιμάται ότι αυξήθηκαν σε 260 εκατ. ευρώ, σε σύγκριση με 145 εκατ. ευρώ το 2001. Το εξωτερικό χρέος ανήλθε στο 52% του ΑΕΠ στο τέλος του 2002 και εκτιμάται ότι θα παραμείνει σε αυτό το επίπεδο μεσοπρόθεσμα. Ο δείκτης εξυπηρέτησης χρέους προς τις εξαγωγές άρχισε να αυξάνεται (8,3% το 2002).

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Τα δημόσια οικονομικά της Β-Ε βελτιώθηκαν σε επίπεδο των δύο οντοτήτων μέσω της βελτίωσης της είσπραξης εσόδων και της εφαρμογής νέων συστημάτων δημόσιου Ταμείου. Επιπλέον, οι οντότητες έλαβαν μέτρα για τη μείωση του δημόσιου τομέα, ιδίως με τη μείωση του στρατιωτικού προσωπικού.

Στον τομέα των τελωνειακών και φορολογικών μεταρρυθμίσεων, συνεχίζεται η διαδικασία εναρμόνισης μεταξύ των οντοτήτων και η διπλή φορολογία για τις συναλλαγές μεταξύ των δύο οντοτήτων τερματίστηκε τον Ιούλιο του 2002.

Η αναδιάρθρωση των φορολογικών και τελωνειακών διοικήσεων βρίσκεται σε εξέλιξη και στις δύο οντότητες, υπό την πίεση της διεθνούς κοινότητας. Η προσοχή έχει εστιαστεί πρόσφατα στην εισαγωγή του ΦΠΑ σε επίπεδο κράτους και στην ενοποίηση της τελωνειακής διοίκησης που βασιζόταν στις δύο οντότητες, γεγονότα που θα στηρίξουν τα δημόσια οικονομικά, θα συμβάλλουν στην καλύτερη χρηματοδότηση των υφισταμένων και νέων κρατικών οργανισμών και θα προωθήσουν τη βιωσιμότητα του παρόντος δημοσιονομικού συστήματος. Εντούτοις, είναι δυνατόν να υπάρξει αντίσταση σε επίπεδο οντοτήτων, κυρίως διότι ορισμένες από αυτές τις αλλαγές ενδέχεται να επιφέρουν ορθολογική οργάνωση της απασχόλησης, να περιορίσουν τη δυνατότητα φοροδιαφυγής και να βελτιώσουν την φοροεισπρακτική ικανότητα του κράτους.

Η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων ήταν απογοητευτικά αργή και στις δύο οντότητες. Οι καθυστερήσεις οφείλονται εν μέρει στις υπεραισιόδοξες προσδοκίες των αρχών σχετικά με την αγοραία αξία των επιχειρήσεων, αλλά και στην έλλειψη πληροφόρησης για τα χρέη των επιχειρήσεων. Ενώ η ιδιωτικοποίηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί και στις δύο οντότητες, η πρόοδος ως προς την πώληση «στρατηγικών» επιχειρήσεων που θα προσέλκυσαν ξένους επενδυτές παρέμεινε στάσιμη. Σε επίπεδο Ομοσπονδίας, από τις 56 «στρατηγικές επιχειρήσεις» που προωθούνταν για ιδιωτικοποίηση με τη βοήθεια της διεθνούς κοινότητας (π.χ. USAid, ΠΤ, ΕΚ), οι πέντε ιδιωτικοποιήθηκαν το 2002, σε σύγκριση με έξι το 2002. Έχουν υποβληθεί προσφορές για άλλες 28 επιχειρήσεις. Στην RS, από έναν κατάλογο 80 εταιρειών, μόνο μία πωλήθηκε το 2002 (έναντι τριών το 2001) και έχουν υποβληθεί προσφορές για άλλες 23.

Τον Ιούλιο του 2002, οι κυβερνήσεις των οντοτήτων και της Ομοσπονδίας συμφώνησαν με τη διεθνή κοινότητα για ένα Πρόγραμμα Οικονομικής Μεταρρύθμισης («Θέσεις απασχόλησης και δικαιοσύνη»). Οι μεταρρυθμίσεις έχουν στόχο να στηρίξουν την ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής οικονομίας της αγοράς και να διευκολύνουν τις ιδιωτικές επενδύσεις. Μέχρι το τέλος του 2002, ελήφθησαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Συστάθηκε Οργανισμός Προώθησης Ξένων Επενδύσεων (ΟΠΞΕ), αν και δεν έχει τεθεί ακόμη σε λειτουργία, ενώ οι δύο οντότητες έχουν εναρμονίσει τις νομοθεσίες τους για τις ξένες επενδύσεις. τον Σεπτέμβριο, ψηφίστηκε νέος νόμος περί πτωχεύσεων. Οι αρχές προσπάθησαν επίσης να βελτιώσουν το περιβάλλον των επιχειρήσεων διευκολύνοντας τόσο την είσοδο όσο και την έξοδο των εταιρειών μειώνοντας τις διοικητικές δαπάνες.

Ο στόχος της ιδιωτικοποίησης όλων των τραπεζών μέχρι το τέλος του 2002 επιτεύχθηκε στην RS, αλλά δεν έχει επιτευχθεί ακόμα στην ΟΒ-Ε. Πρόσφατα, η πρόοδος ήταν ενθαρρυντική, ενώ η συμμετοχή του ξένου κεφαλαίου στον τραπεζικό τομέα είναι σημαντική. Τον Αύγουστο του 2002, οι οργανισμοί των δύο οντοτήτων συνέστησαν έναν Κρατικό Οργανισμό Εγγύησης των Καταθέσεων. Έχουν θεσπιστεί επαρκείς νομοθετικές διατάξεις για την εποπτεία του τραπεζικού συστήματος, αν και αυτή την ευθύνη εξακολουθούν να την έχουν περισσότερο οι δύο οντότητες παρά η Κεντρική Τράπεζα. Σε αυτό το πλαίσιο, επιτυγχάνεται επίσης πρόοδος προς τη μετάβαση σε ένα μόνο φορέα ρύθμισης του τραπεζικού τομέα με την εναρμόνιση της νομοθεσίας. Στις αρχές του 2002, άρχισαν να λειτουργούν χρηματιστήρια στην Μπάνια Λούκα και το Σεράγεβο, αλλά η κεφαλαιοποίηση της χρηματιστηριακής αγοράς εξακολουθεί να είναι ασήμαντη.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Το Μάιο του 1999, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στην Β-Ε κοινοτική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή η οποία περιλαμβάνει δάνειο ανώτατου ποσού 20 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση μέχρι 40 εκατ. ευρώ (απόφαση 1999/325/ΕΚ), στο πλαίσιο προγράμματος του ΔΝΤ (τριετής συμφωνία stand by) που εγκρίθηκε το Μάιο του 1998. Η υλοποίηση αυτής της πράξης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2001 με την εκταμίευση της τρίτης δόσης της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ποσού 15 εκατ. ευρώ.

Βάσει πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 31ης Ιουλίου 2002, το Συμβούλιο ενέκρινε, στις 5 Νοεμβρίου 2002 (απόφαση 2002/883/ΕΚ) τη χορήγηση στην Β-Ε πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ανώτατου ποσού 60 εκατ. ευρώ που περιλαμβάνει δάνειο μέχρι 20 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση μέχρι 40 εκατ. ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε για τη στήριξη ενός γενικού προγράμματος οικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by του ΔΝΤ η οποία εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2002. Όπως συνέβη με την πρώτη ενίσχυση, η υλοποίηση αυτής της ενίσχυσης συνδέεται με την τήρηση ειδικών όρων οικονομικής πολιτικής.

Στα μέσα Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε αποστολή υπαλλήλων της Επιτροπής στην Β-Ε και υπεγράφη Μνημόνιο Συμφωνίας (ΜΣ) με τις αρμόδιες αρχές το Δεκέμβριο. Το ΜΣ περιλαμβάνει δεσμεύσεις των αρχών της Β-Ε για την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στους τομείς των δημοσίων οικονομικών και της δημόσιας διοίκησης, της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μετά το θετικό αποτέλεσμα της πρώτης επισκόπησης του ΔΝΤ, η ΕΕ πραγματοποίησε, το Δεκέμβριο του 2002, την πληρωμή της πρώτης δόσης της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ποσού 15 εκατ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, το 25% διατέθηκε απευθείας στην κεντρική διοίκηση (3,75 εκατ. ευρώ), ενώ το υπόλοιπο ποσό διατέθηκε κατά ένα τρίτο στην RS και την ΟΒ-Ε αντίστοιχα, όπως συνέβη με την προηγούμενη πράξη της ΜΧΣ.

V. ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Το 2002, οι οικονομικές επιδόσεις της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ήταν κατώτερες από τις προσδοκίες. Η ανάκαμψη ήταν πολύ ασθενής (+0,3% σε σχέση με τις θετικότερες αρχικές προβλέψεις του 3-4%). Το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης (5,9% του ΑΕΠ) ήταν πολύ μεγαλύτερο από τις αρχικές προβλέψεις (3%) και παρουσίασε οριακή βελτίωση σε σύγκριση με το 2001. Το εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε κατά ποσοστό που υπερβαίνει το 40% και ανήλθε στο 23% του ΑΕΠ. Ως θετικό στοιχείο πρέπει να αναφερθεί η διατήρηση της νομισματικής και συναλλαγματικής σταθερότητας.

Η διαδικασία διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων επιβραδύνθηκε το 2002 λόγω των βουλευτικών εκλογών του Σεπτεμβρίου και της συνακόλουθης αλλαγής κυβέρνησης. Υπήρξε περιορισμένη πρόοδος στην εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε ορισμένους τομείς, ιδίως όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων, την ενίσχυση των δημοσιονομικών ελέγχων και τη δημόσια διοίκηση. Το εξαμηνιαίο πρόγραμμα ελέγχου προσωπικού του ΔΝΤ, που τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2002, έπαψε να υλοποιείται την άνοιξη, όταν οι αρχές έλαβαν μέτρα δημοσιονομικής επέκτασης. Το Νοέμβριο του 2002, η νέα κυβέρνηση επανέλαβε τις συνομιλίες με το ΔΝΤ για τη σύναψη νέας συμφωνίας stand-by που θα εξασφαλίσει τη μακροοικονομική σταθερότητα της χώρας.

Το Νοέμβριο του 1999, το Συμβούλιο ενέκρινε τη χορήγηση στην ΠΓΔΜ μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής 80 εκατ. ευρώ (που περιλαμβάνει δάνειο ανώτατου ποσού 50 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέας ενίσχυσης 30 εκατ. ευρώ), η οποία αυξήθηκε κατά 18 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης το Δεκέμβριο του 2001. Τον Ιανουάριο του 2002, εκταμιεύθηκε η δεύτερη δόση (μη επιστρεπτέας ενίσχυσης 10 εκατ. ευρώ και δανείου 12 εκατ. ευρώ). Το Σεπτέμβριο, η Επιτροπή και οι αρχές της ΠΓΔΜ υπέγραψαν Συμπληρωματικό Μνημόνιο Συμφωνίας που ορίζει τους όρους εκταμίευσης της υπόλοιπης συνδρομής (46 εκατ. ευρώ). // Συνοπτική παρουσίαση της οικονομικήσ μεταρρύθμισησ

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Η ελευθέρωση των τιμών έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, εκτός από τις περισσότερες κοινωφελείς υπηρεσίες και ορισμένα προϊόντα όπως το πετρέλαιο και τα παράγωγα πετρελαίου..

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Η ενδιάμεση συμφωνία για το εμπόριο και συναφή θέματα με την ΕΚ, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 2001 μετά την υπογραφή της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, συνεπάγεται πιο ελεύθερη πρόσβαση των προϊόντων της ΕΕ στην αγορά και σταδιακή μείωση των δασμών για τα σημαντικότερα προϊόντα. Οι διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση στον ΠΟΕ ολοκληρώθηκαν το Σεπτέμβριο του 2002 και η πλήρης προσχώρηση στον ΠΟΕ εκτιμάται ότι θα πραγματοποιηθεί μέχρι την άνοιξη του 2003. Το 2002, η χώρα ολοκλήρωσε το δίκτυο των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών με τις γειτονικές χώρες που προωθείται από το Σύμφωνο Σταθερότητας.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Από τις αρχές του 1994 υπάρχει εκ των πραγμάτων πρόσδεση του δηναρίου στο DM και από την 1η Ιανουαρίου 2002 στο ευρώ. Από την υποτίμηση του Ιουλίου του 1997, η ισοτιμία παραμένει σταθερή στα 61 περίπου δηνάρια ανά ευρώ.

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ)

Εξακολουθεί να απαιτείται ή έγκριση της κυβέρνησης για ορισμένους τύπους άμεσων ξένων επενδύσεων, ενώ η απουσία μιας σωστά λειτουργούσας χρηματαγοράς εμποδίζει τις εισροές ΑΞΕ. Η εισροές ΑΞΕ ήταν ασταθείς κατά τα τελευταία έτη και αποτελούνταν κυρίως από ορισμένες μεγάλες αλλαγές.

// 5. Νομισματική πολιτική

Βάσει νόμου η Κεντρική Τράπεζα είναι ανεξάρτητη από την κυβέρνηση. Απαγορεύεται ο δανεισμός της κυβέρνησης από την Κεντρική Τράπεζα, με εξαίρεση τα μη ανανεώσιμα δάνεια μιας ημέρας. Η νομισματική πολιτική είναι προσανατολισμένη προς τη σταθερότητα των τιμών που αποτελεί και το βασικό καταστατικό στόχο. Ο ενδιάμεσος στόχος της Κεντρικής Τράπεζας είναι η πρόσδεση της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

// 6. Δημόσια οικονομικά

Ο ΦΠΑ άρχισε να εφαρμόζεται τον Απρίλιο του 2000 και αντιπροσωπεύει σημαντική πηγή εσόδων. Ο προσωρινός φόρος χρηματοοικονομικών συναλλαγών, που θεσπίστηκε το 2001 παρατάθηκε μέχρι το τέλος του 2002. Υπάρχει ένας μόνο λογαριασμός Δημόσιου Ταμείου στο Υπουργείο Οικονομικών, που προσδιορίζει όλους τους χρήστες του προϋπολογισμού και έχει θεσπιστεί σύστημα εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου, το οποίο δεν έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων άρχισε το 1993. Μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου του 2002, είχαν ήδη ιδιωτικοποιηθεί 1684 μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ενώ διατέθηκαν για πώληση 84 κρατικές επιχειρήσεις. Η ιδιωτικοποίηση στον γεωργικό τομέα έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Εταιρείες και οργανισμοί που ασκούν δραστηριότητες ειδικού εθνικού συμφέροντος, δημόσιες υπηρεσίες και κοινωφελείς υπηρεσίες δεν εντάσσονται στο πρόγραμμα. Το 2001, ο εθνικός οργανισμός τηλεπικοινωνιών πωλήθηκε στην ουγγρική εταιρεία Matav. Καθυστέρησε η εκκαθάριση των υπολειπόμενων 24 μεγάλων ζημιογόνων επιχειρήσεων, οι οποίες περιλαμβάνονταν σε έναν αρχικό κατάλογο 40 επιχειρήσεων.

// 8. Μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα

Το 2000 εκδόθηκε νέος νόμος για τα τραπεζικά ιδρύματα που θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα. Το μεγαλύτερο μέρος του τραπεζικού τομέα έχει ήδη τεθεί υπό ιδιωτικό έλεγχο και παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, εφόσον οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες κατέχουν συνδυασμένο μερίδιο αγοράς 65%.

2. Μακροοικονομική επίδοση

Το 2002, η οικονομική επίδοση της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ήταν χαμηλότερη των προσδοκιών. Διάφοροι παράγοντες, όπως η παράταση των αρνητικών συνεπειών της κρίσης του 2001, το ασταθές εξωτερικό περιβάλλον, η πολιτική αβεβαιότητα που συνδεόταν με τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου και η έλλειψη συμφωνίας με το ΔΝΤ είχαν αρνητική επίπτωση στο οικονομικό και επιχειρηματικό περιβάλλον. Η αύξηση του ΑΕΠ, αναμενόταν να κυμανθεί σε ποσοστό 3-4%, ήταν μικρή κατά 0,3%. Η συρρίκνωση της βιομηχανικής παραγωγής κατά 5% περίπου αντισταθμίστηκε από την αύξηση της γεωργικής παραγωγής (+2%) και του τομέα των υπηρεσιών (+4%). Το ποσοστό της επίσημης ανεργίας αυξήθηκε στο 32% περίπου του εργατικού δυναμικού, από 30,5% κατά το προηγούμενο έτος. Εντούτοις, αν ληφθεί υπόψη ο τομέας της παραοικονομίας, τα πραγματικά ποσοστά ανεργίας είναι κατά πάσα πιθανότητα χαμηλότερα από τα επίσημα ποσοστά.

Η αυστηρή νομισματική πολιτική και η διατήρηση της πρόσδεσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας συνέβαλαν στο να διατηρηθεί ο πληθωρισμός υπό έλεγχο το 2002 και η αύξηση των τιμών του καταναλωτή ήταν χαμηλότερη από 3% κατά μέσο όρο. Κατά τη διάρκεια του 2002, το σταθμισμένο (ως προς τις διάφορες προθεσμίες λήξεως) επιτόκιο των γραμματίων της Κεντρικής Τράπεζας που διατέθηκαν μέσω δημοπρασίας αυξήθηκε από 13,6% τον Ιανουάριο σε άνω του 15% το Δεκέμβριο, με αποτέλεσμα να κυμανθούν τα επιτόκια στο υψηλό ποσοστό του 12% στο τέλος του έτους. Το μακεδονικό δηνάριο (MKD) παραμένει εκ των πραγμάτων προσδεδεμένο στο ευρώ - στην ισοτιμία των 61 MKD ανά ευρώ.

Το 2002, η δημοσιονομική κατάσταση βελτιώθηκε, αλλά όχι όπως είχε σχεδιαστεί στις αρχές του έτους. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 5,9% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας κατά πολύ την αρχική πρόβλεψη του 3%, και ήταν ελαφρώς χαμηλότερο από το έλλειμμα του 6,2% του 2001. Το χειρότερο από το αναμενόμενο αποτέλεσμα οφειλόταν στην αρνητική επίπτωση ορισμένων προεκλογικών αποφάσεων για τις δαπάνες, όπως η μέση αύξηση κατά 10% των μισθών του δημοσίου που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούνιο και η απόφαση για την αποζημίωση των καταθετών οι οποίοι είχαν χάσει τις αποταμιεύσεις τους το 1997 με το σύστημα των πυραμίδων ΤΑΤ.

Όσον αφορά την εξωτερική θέση της χώρας. η απροσδόκητη μείωση των εξαγωγών κατά 4% περίπου, σε αξία περίπου 1100 εκατ. USD, έναντι αύξησης των εισαγωγών κατά 10% στο επίπεδο των 1850 εκατ. USD, προκάλεσε αύξηση του εμπορικού ελλείμματος κατά ποσοστό άνω του 40%, σε 750 εκατ. USD, που ισοδυναμεί στο 23% του ΑΕΠ. Λόγω των μεγάλων επίσημων και ιδιωτικών μεταβιβαστικών πληρωμών, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2002 (που υπερβαίνει τα 300 εκατ. USD ή το 8,7% του ΑΕΠ) είναι σημαντικά χαμηλότερο από το εμπορικό έλλειμμα. Τα αποθέματα ισχυρού συναλλάγματος παρουσίασαν ελαφρά μείωση σε περίπου 700 εκατ. USD στο τέλος του έτους, που ισοδυναμεί σε αξία εισαγωγών 4,5 μηνών. Το εξωτερικό χρέος παρέμεινε σταθερό, στο 42% περίπου του ΑΕΠ το 2002. Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας συνέχισε να εξυπηρετεί ομαλά τις οφειλές της.

Το 6μηνιαίο πρόγραμμα του ΔΝΤ για τον έλεγχο του προσωπικού, που τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2002, έπαψε να εφαρμόζεται κατά την επανεξέτασή του την άνοιξη, μετά τις προαναφερθείσες αποφάσεις για προεκλογικές δαπάνες. Το Νοέμβριο του 2002, η νέα κυβέρνηση επανέλαβε τις συνομιλίες με το ΔΝΤ και, το Φεβρουάριο του 2003, συνήψε νέα συμφωνία Stand-By η οποία εκτιμάται ότι θα προσφέρει καλύτερη μακροοικονομική σταθερότητα στη χώρα. Το πλαίσιο μακροοικονομικής πολιτικής που εγκρίθηκε για το 2003 προβλέπει πραγματική αύξηση του ΑΕΠ κατά 3% και του πληθωρισμού κατά 3%. Ως στόχος για το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ορίστηκε το 2% του ΑΕΠ (1,6% σε κεντρικό επίπεδο) που, αν εξακολουθήσει να εφαρμόζεται το πρόγραμμα, θα αντιπροσωπεύει σημαντική δημοσιονομική προσαρμογή κατά 4% περίπου του ΑΕΠ σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η ελευθέρωση των τιμών έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, εκτός από τις περισσότερες κοινωφελείς υπηρεσίες και ορισμένα προϊόντα όπως το πετρέλαιο και τα παράγωγα πετρελαίου.

Έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η διαδικασία ιδιωτικοποίησης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Μέχρι το τέλος του Δεκεμβρίου 2002, είχαν ιδιωτικοποιηθεί 1688 επιχειρήσεις, ενώ εκκρεμούσε η πώληση 84 κρατικών επιχειρήσεων από αυτές που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης το οποίο είχε αρχίσει να εφαρμόζεται το 1993. Το 2002 ιδιωτικοποιήθηκαν μόνο 10 επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 5 περιλαμβάνονταν στον αρχικό κατάλογο. Οι 84 εναπομείνασες εταιρείες αντιπροσωπεύουν ποσοστό κατώτερο του 5% του εργατικού δυναμικού και κατώτερο του 2% των μετοχών των κρατικών επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο των ιδιωτικοποιήσεων. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης, πώλησης ή εκκαθάρισης ορισμένων ζημιογόνων δημοσίων επιχειρήσεων, οι οποίες καθορίστηκαν από το κυβερνητικό πρόγραμμα δράσης του 2000, ανεστάλη πριν ολοκληρωθεί το τελευταίο τρίμηνο του 2002, λόγω των βουλευτικών εκλογών του Σεπτεμβρίου. Εντούτοις, το 2002 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. Το Σεπτέμβριο, πωλήθηκε στη γαλλική εταιρεία SCMM η Jugohrom - μια μεγάλη μεταλλουργική εταιρεία που απασχολούσε περίπου 2.000 εργαζομένους και παρουσίαζε τις μεγαλύτερες ζημίες από τις 40 εταιρείες οι οποίες καλύπτονταν από το σχέδιο δράσης.

Η ΠΓΔΜ ήταν η πρώτη χώρα που υπέγραψε Συμφωνία Σύνδεσης και Σταθεροποίησης (ΣΣΣ) με την ΕΚ τον Απρίλιο του 2001 και στη συνέχεια τέθηκε σε ισχύ η ενδιάμεση συμφωνία για το εμπόριο και συναφείς τομείς, τον Ιούνιο του 2001. Κατά τη διάρκεια του έτους, η ΠΔΓΜ υπέγραψε Συμφωνίες Ελεύθέρων Συναλλαγών (ΣΕΣ) με την Αλβανία, τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη και τη Ρουμανία, τηρώντας πλήρως τις υποχρεώσεις της σχετικά με την περιφερειακή ελευθέρωση των συναλλαγών βάσει του Συμφώνου Σταθερότητας. Το Σεπτέμβριο, η ομάδα εργασίας για την προσχώρηση της ΠΓΔΜ στον ΠΟΕ ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις, αίροντας τα τελευταία εμπόδια προσχώρησης της χώρας στον ΠΟΕ την άνοιξη του 2003.

Το 2002, σημειώθηκε περιορισμένη πρόοδος ως προς τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και στον τομέα της διαχείρισης των δημοσίων δαπανών. η διαδικασία επιβραδύνθηκε εξαιτίας των βουλευτικών εκλογών και της αλλαγής κυβέρνησης και αναμένεται ότι θα επαναληφθεί το 2003. Η βασική πρόκληση στον τομέα της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης εξακολουθεί να είναι η ανάπτυξη αποκεντρωμένης διακυβέρνησης. Τον Ιανουάριο του 2002, το Κοινοβούλιο ψήφισε νόμο για τα την τοπική διακυβέρνηση που καθορίζει ένα μεγάλο φάσμα αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Παρόλα αυτά, η εφαρμογή αυτού του νόμου εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την έκδοση ενός νέου νόμου για τη χρηματοδότηση της τοπικής διακυβέρνησης, ο οποίος θα καθορίζει το ποσοστό των δημοσιονομικών εσόδων που θα μπορούν να διαχειρίζονται και να διατηρούν οι τοπικές κυβερνήσεις.

Ο τραπεζιτικός τομέας έχει σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικοποιηθεί και παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, εφόσον οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες έχουν συνδυασμένο μερίδιο αγοράς 65%. Ο εν λόγω τομέας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικά προβλήματα, όπως η έλλειψη δανειοδοτικής δραστηριότητας που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των ρευστών διαθεσίμων - ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας είναι ίσος με το 26%, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία. Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων - περίπου 9% το 2002 - αποτελεί σαφή ένδειξη ότι το τραπεζικό σύστημα δεν είναι αρκετά ανταγωνιστικό, ενώ ο συνολικός όγκος των επισφαλών απαιτήσεων - αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% του συνόλου των χορηγηθέντων δανείων, σύμφωνα με την τελευταία μεθοδολογία - εξακολουθεί να είναι σχετικά υψηλός. Εντούτοις, η εμπιστοσύνη στον τραπεζικό τομέα αυξάνεται σταθερά χάρη στην νομισματική σταθερότητα.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Στις 8 Νοεμβρίου 1999, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας δεύτερη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή 80 εκατ. ευρώ (ανώτατο ποσό δανείου 50 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέα ενίσχυση 30 εκατ. ευρώ).

Αυτή η απόφαση του Συμβουλίου αναθεωρήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2001, με παράταση της συνδρομής μέχρι το τέλος του 2003 και την αύξηση του σκέλους της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης κατά 18 εκατ. ευρώ (σε συνολική μη επιστρεπτέα ενίσχυση 48 εκατ. ευρώ επί συνολικής συνδρομής 98 εκατ. ευρώ).

Το Δεκέμβριο του 2000/Ιανουάριο 2001, εκταμιεύθηκε μια πρώτη δόση 30 εκατ. ευρώ (20 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης και 10 εκατ. ευρώ δανείου). Τον Ιανουάριο του 2002, εκταμιεύθηκε δεύτερη δόση 22 εκατ. ευρώ (που περιελάμβανε ποσό 10 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης), κατ' εξαίρεση βάσει του προγράμματος ελέγχου προσωπικού του ΔΝΤ, αφού ελήφθη υπόψη η δυσχερής η πολιτική και οικονομική κατάσταση της χώρας μετά τη σύγκρουση μεταξύ των εθνοτήτων την άνοιξη του 2001.

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή τα ΕΚ εντάσσεται στο πλαίσιο δημοσιονομικής ενίσχυσης των 309 εκατ. ευρώ προς την ΠΓΔΜ, στα οποία περιλαμβάνονται ποσό 172 εκατ. ευρώ για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών, που εγκρίθηκε από την διάσκεψη χρηματοδοτών της διεθνούς κοινότητας τον Μάρτιο του 2002.

Οι προϋποθέσεις για την εκταμίευση της υπόλοιπης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (46 εκατ. ευρώ) έχουν καθοριστεί σε ένα συμπληρωματικό μνημόνιο συμφωνίας (ΣΜΣ) μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των αρχών της ΠΓΔΜ, το οποίο υπεγράφη το Σεπτέμβριο του 2002. Ορίζει ότι η εκταμίευση της τρίτης δόσης (δανείου 10 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέας ενίσχυσης 10 εκατ. ευρώ) θα πραγματοποιηθεί μετά την έγκριση από το Συμβούλιο του ΔΝΤ μιας νέας συμφωνίας με τις αρχές της ΠΓΔΜ. Προσδιορίζει επίσης τους όρους οικονομικής πολιτικής από τους οποίους εξαρτάται η εκταμίευση της τέταρτης και τελευταίας δόσης (δανείου 18 εκατ. ευρώ και μη επιστρεπτέας ενίσχυσης 8 εκατ. ευρώ). Οι όροι εστιάζονται στην πρόοδο στους τομείς της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, της διαχείρισης των δημοσίων δαπανών και της φορολογικής μεταρρύθμισης, της αναδιάρθρωσης επιχειρήσεων και της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα.

VI. ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης επιταχύνθηκε το 2002, έχοντας ως κινητήρια δύναμη τους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών και των κατασκευών. Με βάση τα πρώτα στοιχεία, το ποσοστό πραγματικής αύξησης στον ΑΕΠ είναι 5,4% (4,5% το 2001). Η αύξηση των τιμών καταναλωτή ήταν 5,6% (5% στο τέλος του 2001). Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται ότι παρέμεινε αμετάβλητο το 2001 στο 6,5% περίπου του ΑΕΠ λόγω της χαμηλής αύξησης των εξαγωγών.

Παρά τη συμφωνία του Ομίλου των Παρισίων με τους διμερείς πιστωτές το 2001, οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης οφειλών από το εξωτερικό χρέος της Γεωργίας παραμένουν υψηλές το 2003 και 2004 και η Γεωργία αναμένεται να ζητήσει παράταση της τρέχουσας συμφωνίας αναδιάταξης του χρέους.

Ελάχιστη πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση το 2002. Το δυσμενές επενδυτικό κλίμα στη χώρα επιδεινώθηκε λόγω της υποβάθμισης της κατάστασης όσον αφορά την ασφάλεια.

Η δεύτερη επισκόπηση της τριετούς συμφωνίας της Γεωργίας με το ΔΝΤ στο πλαίσιο του PRGF ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2002 μετά από καθυστέρηση που οφειλόταν στην ανάγκη να ληφθούν πρόσθετα μέτρα για τη στήριξη των δημοσιονομικών εσόδων στον προϋπολογισμό του 2002.

Επειδή δεν υπήρξε πρόοδος σε αρκετούς τομείς που υπόκεινται σε όρους διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, αποστολή υπαλλήλων της Επιτροπής πρότεινε, το Δεκέμβριο του 2002, να μειωθεί η δόση της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης (6,5 εκατ. ευρώ) στο πλαίσιο της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής προς τη Γεωργία. Η εκταμίευση της δόσης εξαρτάται, ωστόσο, από την ολοκλήρωση της τρίτης επισκόπησης από το ΔΝΤ και της έγκαιρης αποπληρωμής αρχικού κεφαλαίου 9 εκατ. ευρώ από τη Γεωργία προς την Κοινότητα. // Συνοπτική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

ΟΙ περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη διεθνής εμπορική πολιτική. Η Γεωργία έγινε μέρος του ΠΟΕ τον Ιούνιο του 2000. Έχουν καταργηθεί οι περισσότεροι περιορισμοί στις εισαγωγές και τις εξαγωγές, αλλά προσφάτως επιβλήθηκε προσωρινή απαγόρευση των εξαγωγών για την πρόληψη κλοπής.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το lari δεν υπόκειται σε συναλλαγματικούς περιορισμούς. Κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία.

// 4. Άμεσες Ξένες Επενδύσεις

Συνολικά επαρκής νομοθεσία. Απεριόριστος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδών και ελεύθερη τήρηση τραπεζικών λογαριασμών σε συνάλλαγμα. Οι εισροές ΑΞΕ ανήλθαν στο 3,2% του ΑΕΠ το 2001.

// 5. Νομισματική πολιτική

Η συνετή νομισματική πολιτική συνέβαλε στο να σταθεροποιηθεί ο πληθωρισμός σε χαμηλό επίπεδο. Ο βαθμός χρησιμοποίησης του δολαρίου στην οικονομία εξακολουθεί να είναι υψηλός (το 80% περίπου των καταθέσεων είναι σε συνάλλαγμα).

// 6. Δημόσια οικονομικά

Τα συνολικά δημοσιονομικά έσοδα (περιλαμβανομένων των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων) εκτιμώνται στο 16% του ΑΕΠ το 2002, τα φορολογικά έσοδα στο 14,5%. οι συνολικές δαπάνες και ο καθαρός δανεισμός εκτιμώνται στο 18% του ΑΕΠ. Έχει υποβληθεί στο κοινοβούλιο νέος νόμος για το δημοσιονομικό σύστημα.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Η ιδιωτικοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Σήμερα, το κύριο βάρος δίνεται στις βασικές κοινωφελείς υπηρεσίες (στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και της ηλεκτρικής ενέργειας), για τις οποίες η κυβέρνηση αναζητεί στρατηγικούς επενδυτές ή να αναθέσει τη διαχείριση των εταιρειών σε ιδιώτες. Παρατηρήθηκε σημαντική μείωση του ενδιαφέροντος αλλοδαπών επενδυτών λόγω του δυσμενούς κλίματος για τις επιχειρήσεις.

// 8. Μεταρρύθμιση στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Έχουν ληφθεί διάφορα μέτρα για να ενισχυθεί η ρύθμιση και εποπτεία του τραπεζικού τομέα κατά τα τελευταία έτη. Έχει τροποποιηθεί η νομοθεσία για να είναι σε θέση η διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας της Γεωργίας να ανακαλεί άδειες λειτουργίας τραπεζών. Έχουν αυξηθεί οι ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις. Έχουν εγκριθεί για τις εμπορικές τράπεζες πρότυπα αναφοράς ΔΛΠ και νέοι κανόνες για την κατάταξη των περιουσιακών στοιχείων και τον σχηματισμό των προβλέψεων. Εντούτοις, η εμπιστοσύνη του κοινού στον τραπεζικό τομέα εξακολουθεί να είναι χαμηλή..

2. Μακροοικονομική επίδοση

Με βάση τα πρώτα στοιχεία για το 2002, το ποσοστό πραγματικής αύξησης του ΑΕΠ αυξήθηκε από 4,5% το 2001 στο 5,4%. Μοχλός της οικονομικής ανάκαμψης είναι οι τομείς της γεωργίας, των μεταφορών και των κατασκευών. Παρά τις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες σε ορισμένες περιοχές της χώρας, η γεωργική παραγωγή αυξήθηκε κατά 7%. Ο καλύτερος ενεργειακός εφοδιασμός με λιγότερες διακοπές στη μεταφορά ενέργειας συνέβαλαν στην αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής (+4,9%) μετά από μείωση το 2001. Η αύξηση των τιμών καταναλωτή ανήλθε στο 5,6% στο τέλος του 2002 (5% στο τέλος του 2001). Το lari παρέμεινε σχετικά σταθερό το 2002 σε ονομαστικούς όρους, στηριζόμενο από εμβάσματα από το εξωτερικό.

Η κυβέρνηση έλαβε ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της είσπραξης των εσόδων και κατόρθωσε να μειώσει τον όγκο των καθυστερούμενων δαπανών, διατηρώντας παράλληλα ένα γενικό περιορισμό στις δαπάνες. Ο προϋπολογισμός του 2002 αποσκοπεί στην αύξηση του δείκτη φορολογικής επιβάρυνσης προς το ΑΕΠ για τη γενική κυβέρνηση από 14Ό % το 2001 σε 14 Ύ %, μειώνοντας το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης από το 2% του ΑΕΠ το 2001 σε περίπου 1,5%.

Το εμπορικό έλλειμμα της Γεωργίας επιδεινώθηκε το 2002. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν μόνο κατά 1,5%, ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 6,1% (οι εισαγωγές αποτελούνται κυρίως από πετρέλαιο και παράγωγα πετρελαίου και φυσικό αέριο). Τον Δεκέμβριο του 2001, το Κοινοβούλιο απαγόρευσε τις εξαγωγές θραυσμάτων μη σιδηρούχων μετάλλων (βασικό εξαγωγικό προϊόν της χώρας) σε μια προσπάθεια πρόληψης της κλοπής. Η απαγόρευση των εξαγωγών άρθηκε τον Ιούνιο του 2002 μετά από πίεση των ΔΧΟ. Τα έσοδα από τις εξαγωγές δεν στάθηκε δυνατό να αυξηθούν σημαντικά κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, παρόλα αυτά. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Γεωργίας εκτιμάται ότι παρέμεινε αμετάβλητο από το 6 ½ % που σημειώθηκε το 2001 (αν εξαιρεθούν οι μεταβιβαστικές πληρωμές, το έλλειμμα θα μπορούσε να ανέρχεται σε 10 ½ %). Το Δεκέμβριο του 2002, συνήφθη συμφωνία για την κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τιφλίδας-Σοχούμι και ένας παράλληλος αγωγός φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία μέσω της Γεωργίας. Ως εκ τούτου, οι άμεσες ξένες επενδύσεις θα αυξηθούν από το 2003 στο 12% περίπου του ΑΕΠ, ενώ κατά το 2002 οι ΑΞΕ εκτιμάται ότι παρέμειναν στάσιμες στο επίπεδο του 2001, στο 3% περίπου του ΑΕΠ.

Το συνολικό εξωτερικό χρέος του δημόσιου τομέα και του εγγυημένου από το δημόσιο χρέους της Γεωργίας ανέρχεται περίπου σε 1,7 δισεκατ. USD (περίπου 51% του ΑΕΠ) και η καθαρή παρούσα αξία του υπερβαίνει κατά ποσοστό ανώτερο του 300% τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης. Λόγω της προβλεπόμενης αύξησης του ρυθμού εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους από το 2003 και μετά, εκτιμάται ότι η Γεωργία θα επιδιώξει και νέα αναδιάταξη των διμερών χρεών της. Τα συναλλαγματικά αποθέματα της Εθνικής Τράπεζας αυξήθηκαν κατά το 2002 και ισοδυναμούν σε αξία εισαγωγών 1,7 μηνών.

Τον Ιανουάριο του 2001, το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε την τριετή συμφωνία της Γεωργίας στο πλαίσιο του PRGF. Η δεύτερη επισκόπηση της συμφωνίας ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2002, μετά από καθυστέρηση που ήταν απαραίτητη για να ληφθούν πρόσθετα μέτρα για την αύξηση των δημοσιονομικών εσόδων στον προϋπολογισμό του 2002. Μέχρι το τέλος του 2002, η Γεωργία ήταν σε θέση να τραβήξει συνολικό ποσό 49,5 SDR (66 εκατ. USD) από το συνολικό ποσό των 108 εκατ. SDR (144 εκατ. USD) που διατίθεται στη Γεωργία βάσει του PRGF.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η Γεωργία διαθέτει φιλελεύθερο καθεστώς συναλλαγών, αλλά, κατά τα τελευταία δύο έτη, έχουν επιβληθεί απαγορεύσεις των εξαγωγών θραυσμάτων μη σιδηρούχων μετάλλων, για λόγους πρόληψης της κλοπής. Τον Ιούνιο του 2002, υπήρξε άρση της απαγόρευσης εξαγωγών αυτού του προϊόντος, έξι μήνες μετά την επιβολή τους από τον Κοινοβούλιο. Κατά τη διάρκεια του 2002, συνεχίστηκε η κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τιφλίδας-Σοχούμι και του πετρελαιαγωγού Μπακού- Τιφλίδας-Ερζερούμ που εκτιμάται ότι θα τεθούν σε λειτουργία από το 2004-2005 και μετά.

Λόγω του δυσμενούς επενδυτικού κλίματος στη χώρα, ο ρυθμός των ιδιωτικοποιήσεων μεγάλων επιχειρήσεων ήταν συνολικά αργός, Μετά από αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες ιδιωτικοποιήσεων το 2001, παρατηρήθηκε μικρή δραστηριότητα το 2002. Σε αυτήν περιλαμβάνεται η ιδιωτικοποίηση της χημειοβιομηχανίας Azoti και μιας μονάδας κατασκευής μηχανών τραίνων. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, το 2002, συστάθηκαν ιδιωτικές εταιρείες διαχείρισης τόσο στην αγορά χονδρικών πωλήσεων όσο και στους τομείς των μεταβιβάσεων και μεταφορών. Οι εταιρείες διανομής ηλεκτρικής ενέργειας που εξακολουθούσαν να βρίσκονται υπό την κατοχή του κράτους συγχωνεύθηκαν και προετοιμάζεται η ανάθεση της διαχείρισης της νέας εταιρείας (United Distribution Company) σε ιδιώτη. Τα ποσοστά είσπραξης λογαριασμών βελτιώθηκαν, αλλά η βιωσιμότητα του τομέα δεν έχει ακόμη διασφαλιστεί. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος όσον αφορά την ανάθεση της διαχείρισης του οργανισμού ύδρευσης της Τιφλίδας σε ιδιώτη. Από την άλλη πλευρά, δεν έχει υπάρξει ακόμη ρύθμιση για το μέλλον του τομέα των τηλεπικοινωνιών και διανομής φυσικού αερίου της Τιφλίδας.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της κυβέρνησης για την καταπολέμηση τα διαφθοράς, προετοιμάζονται διάφορα μέτρα στους τομείς της αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης και της δημοσιονομικής διαχείρισης των κρατικών πόρων, αλλά το πεδίο της εφαρμογής είναι ακόμη ασθενές. Η ΕΤΑΑ εκτιμά ότι με βάση έρευνες επιχειρήσεων, ο μέσος «φόρος δωροδοκίας» μειώθηκε στη Γεωργία από το 3,5% της συνολικής αξίας των ετήσιων πωλήσεων των εταιρειών το 1999 στο 2,7% το 2002. Παρόλ' αυτά, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το ποσοστό επιχειρήσεων που δωροδοκούν συχνά αυξήθηκε από 36,8% σε 37,8%.

Ο αριθμός των τραπεζών εξακολουθεί να είναι υψηλός στη Γεωργία σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας (στα τέλη του 2002 υπήρχαν 26 τράπεζες). Το 2002, η Κεντρική Τράπεζα ενέκρινε γενικό πλαίσιο για την εκκαθάριση αφερέγγυων τραπεζών. Στο τέλος του έτους, υποβλήθηκε στο κοινοβούλιο νομοσχέδιο σχετικά με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Το 2002, καταρτιζόταν Πρόγραμμα Οικονομικής Ανάπτυξης και Μείωσης της Φτώχειας (πρώην Έγγραφο Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας), με ευρεία συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Το έγγραφο αναγνωρίζει, μεταξύ άλλων, τη σημασία της γεωργικής πολιτικής και της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης γενικότερα για τη μείωση της φτώχειας και των κινδύνων που αντιμετωπίζουν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Η ενίσχυση της ικανότητας διακυβέρνησης και διοίκησης έχει καθοριστική σημασία για την εφαρμογή της προταθείσας στρατηγικής.

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Το 2002 σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος σε πολλούς τομείς διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, αν και σε ορισμένους τομείς ο ρυθμός της προόδου ήταν αργός, και ιδίως όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, τις ιδιωτικοποιήσεις και τη μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα. Για το λόγο αυτό, αποστολή υπαλλήλων της Επιτροπής, το Δεκέμβριο του 2002, πρότεινε να μειωθεί η δόση μη επιστρεπτέας ενίσχυσης των 6,5 εκατ. ευρώ για το έτος 2002 (η μέγιστη ετήσια δόση είναι 11,5 εκατ. ευρώ). Η εκταμίευση της δόσης εξακολουθεί, ωστόσο, να εξαρτάται από την ολοκλήρωση της τρίτης επισκόπησης από το ΔΝΤ της τριετούς συμφωνίας στο πλαίσιο του PRGF και από την έγκαιρη αποπληρωμή αρχικού κεφαλαίου 9 εκατ. ευρώ από τη Γεωργία προς την Κοινότητα. Συνολικά, έχουν εκταμιευθεί στη Γεωργία 25 εκατ. ευρώ υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων στο πλαίσιο της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής κατά την περίοδο 1998-2002. Μετά από δύο έγκαιρες αποπληρωμές χρέους για δάνειο 110 εκατ. ευρώ που εκταμιεύθηκε το 1998, το υπόλοιπο χρέος της Γεωργίας προς την Κοινότητα ανερχόταν σε 92 εκατ. ευρώ στα τέλη του 2002. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέληξαν, επίσης, σε συμφωνία με τις γεωργιανές αρχές σχετικά με τους όρους διαρθρωτικής πολιτικής για την εκταμίευση της δόσης της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης το 2003 (ανώτατου ποσού 11,5 εκατ. ευρώ). Ειδικοί όροι που επεβλήθησαν αφορούσαν τους ίδιους τομείς με αυτούς του προηγούμενου έτους (όπως η είσπραξη εσόδων, η μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα και η μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα) και είναι συνεπείς με τις εφαρμοζόμενες από τις αρχές πολιτικές στο πλαίσιο του υπό επεξεργασία προγράμματος οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας.

VII. ΜΟΛΔΑΒΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η πραγματική οικονομική ανάπτυξη επιταχύνθηκε περισσότερο το 2002 στο 7,2% σε ετήσια βάση από το 6,1% το 2001. Η οικονομική μεγέθυνση εξακολουθεί να βασίζεται στην ισχυρή βιομηχανική παραγωγή, ενισχυόμενη από την αύξηση των εξαγωγών και την αύξηση της εγχώριας ζήτησης.

Το εμπορικό έλλειμμα παρουσίασε ελαφρά μείωση από το 24% το 2001 στο 19% του ΑΕΠ το 2002, ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών βελτιώθηκε και ανέρχεται στο 6% περίπου του ΑΕΠ. Οι τιμές καταναλωτών αυξήθηκαν μόνο κατά 4,4% σε ετήσια βάση έως το Δεκέμβριο του 2002, ποσοστό χαμηλότερο κατά 8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Αν και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις επιταχύνθηκαν κατά τα τελευταία έτη, η μετάβαση σε οικονομία της αγοράς κάθε άλλο παρά πλήρης είναι. Ενώ έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η μεταρρύθμιση του καθεστώτος της έγγειας ιδιοκτησίας, η κυβέρνηση μόλις πρόσφατα ξεκίνησε τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης των βασικών τομέων της οικονομίας, η οποία περιπλέκεται σοβαρά λόγω του δυσμενούς επιχειρηματικού κλίματος της χώρας.

Η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε αυστηρή, αλλά επιδεινώθηκε επειδή η κυβέρνηση αγωνιζόταν να ικανοποιήσει τις σοβαρές υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους της, το οποίο υπερβαίνει σήμερα το 110% του ΑΕΠ. Κατά συνέπεια, η εξάρτηση από τις ροές κεφαλαίου από τους πολυμερείς και διμερείς πιστωτές εξακολουθεί να είναι πολύ μεγάλη.

Αυτά τα δημοσιονομικά προβλήματα, σε συνδυασμό με τα προβλήματα του ισοζυγίου πληρωμών το 2002 ώθησαν την κυβέρνηση να προβεί στην αναδιάταξη του μοναδικού της ευρωομολόγου το οποίο εκδόθηκε το 1997 με πενταετή διάρκεια και ονομαστική αξία 75 εκατ. USD. Μετά από πρόωρη εξαγορά συνολικού ποσού 35,6 εκατ. USD, ποσό 39,4 εκατ. USD μετατράπηκε σε επταετές ομόλογο.

Η Μολδαβία δεν έλαβε μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας το 2002. Το δάνειο των 15 εκατ. ευρώ, που είχε εγκριθεί τον Ιούλιο του 2000 αντικαταστάθηκε από μη επιστρεπτέα ενίσχυση το Δεκέμβριο του 2002 (2002/14307/ΕΚ). Αυτή η απόφαση του Συμβουλίου δημιουργεί την προοπτική για την έγκριση μιας νέας πράξης. // Συνοπτική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί.

1. // 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη πολιτική διεθνών εμπορικών συναλλαγών. Η Μολδαβία έγινε μέλος του ΠΟΕ τον Ιούνιο του 2001.

1. // 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το λέι είναι μετατρέψιμο στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία.

1. // 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Απεριόριστος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδών και κανένας περιορισμός στη διατήρηση τραπεζικών λογαριασμών σε συνάλλαγμα. Επαρκής γενική νομοθεσία, αλλά η εφαρμογή είναι συχνά προβληματική, γεγονός που εξασθενίζει το περιβάλλον και τις επιχειρήσεις. Οι ΑΞΕ είναι χαμηλές, ακόμη και με τα περιφερειακά πρότυπα.

1. // 5. Νομισματική πολιτική

Παρά την ταχεία αύξηση της εγχώριας ζήτησης, οι αυστηρές νομισματικές πολιτικές της Εθνικής Τράπεζας της Μολδαβίας είχαν σαν αποτέλεσμα τη μεγάλη μείωση του πληθωρισμού.

1. // 6. Δημόσια οικονομικά

Η κυβέρνηση προσπαθεί να αυξήσει τα δημοσιονομικά έσοδα και να ενισχύσει τη δημοσιονομική πειθαρχία. Βελτιώθηκε η είσπραξη φόρων, αλλά η τελωνειακή μεταρρύθμιση εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Το 2002, παρατηρήθηκε πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα 2% του ΑΕΠ. Εντούτοις, λόγω των μεγάλων υποχρεώσεων εξυπηρέτησης του χρέους, το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα ανερχόταν στο 1,3% του ΑΕΠ. Το χρέος εξακολουθεί να κυμαίνεται στο 110% του ΑΕΠ.

1. // 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Έχει επιταχυνθεί ο ρυθμός των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, αλλά η μετάβαση σε οικονομία της αγοράς δεν έχει ολοκληρωθεί. Η ιδιωτικοποίηση των βασικών οικονομικών τομέων καθυστέρηση λόγω του κακού κλίματος στην αγορά.

1. // 8. Μεταρρύθμιση στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Η κατάσταση του χρηματοπιστωτικού τομέα είναι γενικά ικανοποιητική, αλλά η περαιτέρω ενίσχυσή του είναι απαραίτητη για την αποταμίευση και την προώθηση των επενδύσεων..

2. Μακροοικονομική επίδοση

Η οικονομική ανάκαμψη της Μολδαβίας συνεχίστηκε από πέρυσι, με πραγματική αύξηση του ΑΕΠ κατά 7,2% σε ετήσια βάση το 2002. Η ισχυρή βιομηχανική ανάπτυξη (άνω του 11% σε ετήσια βάση) εξακολουθεί να τροφοδοτεί την οικονομική μεγέθυνση, ενισχυόμενη από την συνέχιση της ζήτησης εισαγωγών στις παραδοσιακές αγορές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και την αύξηση της εγχώριας ζήτησης.

Μέχρι τα μέσα του 2002, ο πληθωρισμός μειώθηκε σε ποσοστό κάτω του 5% σε ετήσια βάση, για πρώτη φορά από την οικονομική κρίση του 1998. Μετά την πρόσφατη πρόοδο της αναδιάταξης του χρέους και της αναμενόμενης επανάληψης πολυμερούς χρηματοδότησης, η Κεντρική Τράπεζα εκτιμάται ότι θα διατηρήσει την εφαρμογή αυστηρής νομισματικής πολιτικής και δεν αναμένεται μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού.

Η δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης παρέμεινε σε γενικές γραμμές συνετή. Εντούτοις, τα έσοδα κυμάνθηκαν σε χαμηλό επίπεδο το 2002, κυρίως λόγω των επανειλημμένων αποτυχιών των βασικών σχεδίων ιδιωτικοποίησης και της μείωσης της φορολογίας των κερδών. Τα συνεχιζόμενα προβλήματα είσπραξης των εσόδων ανάγκασαν την κυβέρνηση να βασιστεί σε κατασχέσεις και περιορισμό των δαπανών για να συγκρατήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα, το οποίο ανήλθε στο 1,3% του ΑΕΠ το 2002.

Το συνολικό εξωτερικό χρέος της Μολδαβίας ανέρχεται σήμερα στο 110% περίπου του ΑΕΠ. Λόγω των μεγάλων διαρθρωτικών ελλειμμάτων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, που σταθεροποιήθηκαν κατά τα τελευταία έτη στο 9% περίπου του ΑΕΠ, η χώρα εξακολουθεί να παρουσιάζει υψηλό βαθμό εξάρτησης από πρόσθετη ενίσχυση από τους ΔΧΟ και τους διμερείς χρηματοδότες, όσο οι εισροές ΑΞΕ παραμένουν χαμηλές. Πράγματι, τα μεγάλα ποσά των επίσημων μεταβιβαστικών πληρωμών (κυρίως τεχνική βοήθεια και ανθρωπιστική βοήθεια) και τα υψηλά επίπεδα εμβασμάτων από το εξωτερικό μόνο εν μέρει μπορούν να μετριάσουν το χρόνιο υψηλό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου, το οποίο ανήλθε περίπου στο 20% του ΑΕΠ το 2002.

Όπως αναμενόταν, οι μεγάλες υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους το 2002, ανάγκασαν την κυβέρνηση να επιδιώξει αναδιάταξη του διμερούς και εμπορικού της χρέους. Στις αρχές Ιουνίου, ανήγγειλε ότι θα προέβαινε στην αναδιαπραγμάτευση της αποπληρωμής του ευρωομολόγου αρχικού κεφαλαίου 75 εκατ. USD που έληγε στις 13 Ιουνίου, αφού είχε ήδη αναφέρει ότι επιθυμούσε την αναδιάταξη των χρεών της στον Όμιλο των Παρισίων. Το Υπουργείο Οικονομικών υπέγραψε συμφωνία αναδιάταξης του ομολόγου 39,4 εκατ. USD σε περίοδο επτά ετών, αφού είχε προηγουμένως εξαγοράσει το υπόλοιπο 40% κάτω της ονομαστικής του αξίας σε δευτερογενείς αγορές.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και η μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων που τελούν υπό κρατικό έλεγχο αποτελούν προτεραιότητες. Η διαφθορά και το ανεπαρκές κανονιστικό πλαίσιο δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Το 2002, το σχέδιο ιδιωτικοποιήσεων της κυβέρνησης κάλυπτε 450 επιχειρήσεις, από τις οποίες οι 22 μεγαλύτερες ιδιωτικοποιούνται χωριστά (δύο εταιρείες διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, η Moldtelecom, το μονοπώλιο καπνών, οκτώ οινοποιίες και ορισμένες βιομηχανικές μονάδες). Τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις ήταν απογοητευτικά και δεν κάλυψαν το στόχο για το 2002. Μία από τις σημαντικότερες συμφωνίες ήταν η πώληση, τον Ιούνιο του 2002, του εργοστασίου ηλεκτρονικών ειδών Topaz στη ρωσική εταιρεία Salyut για 1 εκατ. USD.

Η εταιρεία της Deloitte & Touche, που ενεργεί ως σύμβουλος της κυβέρνησης στην ιδιωτικοποίηση των εταιρειών διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, συνέστησε την αναβολή των ιδιωτικοποιήσεων λόγω της δυσμενούς συγκυρίας στην αγορά, ενώ η ιδιωτικοποίηση της καπνοβιομηχανίας αναβλήθηκε μέχρι την ελευθέρωση της βιομηχανίας. Η μεγαλύτερη ιδιωτικοποίηση που πραγματοποιήθηκε μέχρι σήμερα ήταν η πώληση του μισού δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας στην ισπανική Union Fenosa το 1998, με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ).

Εντούτοις, μετά από τη διαφωνία του για τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας με την κυβέρνηση, ο ισπανός επενδυτής ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνηση με την κοινότητα των επιχειρηματιών προσπάθησαν να εμποδίσουν τη δραστηριότητά του. Η Μολδαβία κατόρθωσε να προσελκύσει ελάχιστες ξένες επενδύσεις. οι βασικοί επενδυτές της είναι η ΕΤΑΑ και το χρηματοδοτούμενο από τις ΗΠΑ Δυτικό Ταμείο Επιχειρήσεων των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών (WNISEF), που αναγκάζεται συχνά να καλύπτει τους αποχωρούντες δυτικούς ιδιώτες επενδυτές.

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χορήγησε δύο μακροοικονομικές χρηματοδοτικές ενισχύσεις ύψους 45 εκατ. ευρώ και 15 εκατ. ευρώ (αποφάσεις ΕΚ/94/346 και ΕΚ/96/242 του Συμβουλίου) στη Μολδαβία. Και στις δύο περιπτώσεις, τα κοινοτικά δάνεια εντάσσονταν σε ένα συνολικό ποσό χρηματοδότησης που συγκέντρωνε η διεθνής κοινότητα για να συμπληρώσει τους πόρους που χορηγούν οι ΔΧΟ. Η Μολδαβία εκπληρώνει μέχρι σήμερα με συνέπεια τις υποχρεώσεις αποπληρωμής του εξωτερικού χρέους της προς την Κοινότητα.

Τον Ιούλιο του 2000, το Συμβούλιο ενέκρινε ένα νέο δάνειο μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής για τη Μολδαβία, ύψους 15 εκατ. ευρώ (ΕΚ/452/2000). Μέχρι να εκδοθεί η απόφαση του Συμβουλίου, έληξε (το Μάιο του 2000) η συμφωνία της Μολδαβίας με το ΔΝΤ στο πλαίσιο της ενισχυμένης χρηματοδοτικής διευκόλυνσης (ΕΧΔ), που είχε εγκριθεί το Μάιο του 1996. Αντικαταστάθηκε, το Δεκέμβριο του 2000, με μια νέα τριετή συμφωνία στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη (PRGF). Σε αυτό το πλαίσιο, προτάθηκε να ακυρωθεί το δάνειο της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Κοινότητας στη Μολδαβία και να αντικατασταθεί από ισόποση μη επιστρεπτέα ενίσχυση. Μετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση της Επιτροπής στις 19 Δεκεμβρίου 2002 (2002/14307/ΕΚ). Αυτή η νέα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή θα εκταμιευθεί σε τουλάχιστον δύο δόσεις με τους ίδιους όρους με αυτούς που είχαν προβλεφθεί για την εκταμίευση του δανείου και θα έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα προς τις χρηματοδοτήσεις που χορηγούνται από τους ΔΧΟ.

VIII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Οι μακροοικονομικές τάσεις ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές το 2002 με σταθερή ανάπτυξη που συνδυάστηκε με ταχύτερη μείωση του πληθωρισμού και βελτίωση της εξωτερικής θέσης της χώρας.

Αυτές οι θετικές τάσεις βασίζονταν σε ένα μείγμα έντονα υποστηρικτικής μακροοικονομικής πολιτικής, αλλά οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων εξακολούθησαν να επισκιάζουν τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές.

Παρά την πρόοδο προς μεγαλύτερες δημοσιονομικές περικοπές, οι υπερβολικές αυξήσεις μισθών σε ορισμένες επιχειρήσεις του δημοσίου και οι παρατεταμένες καθυστερούμενες οφειλές και οι ζημίες κοινωφελών επιχειρήσεων ήταν πηγές μεγάλης ανησυχίας, σε συνδυασμό με τον αργότερο από τον αναμενόμενο ρυθμό ιδιωτικοποιήσεων και την επιτάχυνση της πιστωτικής επέκτασης.

Τον Ιανουάριο του 2002, το Συμβούλιο της ΕΕ αποφάσισε, καταρχήν, να διαθέσει στη Ρουμανία 100 εκατ. ευρώ, κατ' εφαρμογή της απόφασης 99/732/ΕΚ του Συμβουλίου, σε δύο δόσεις, υπό την προϋπόθεση της ικανοποιητικής εφαρμογής της τρέχουσας συμφωνίας Stand-By και της ικανοποιητικής προόδου της διαδικασίας διαρθρωτικής προσαρμογής της χώρας. Μέχρι το τέλος του 2002 δεν είχαν ικανοποιηθεί οι όροι για την εκταμίευση της πρώτης δόσης. // Συνοπτική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Το 2002, εφαρμόστηκαν ελεγχόμενες τιμές για δεκαοκτώ προϊόντα, δέκα από τα οποία περιλαμβάνονταν στο καλάθι του καταναλωτή και αντιπροσωπεύουν ποσοστό 20,4% του καλαθιού ΔΤΚ. Οι ελεγχόμενες τιμές στον ενεργειακό τομέα αναπροσαρμόζονταν σε επίπεδα άνω του πληθωρισμού σε τακτική βάση.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Το 2002, η Ρουμανία εφάρμοσε μέσους συντελεστές ΜΕΚ κατά μέσο όρο 19,1% για όλα τα προϊόντα, σε σύγκριση με 6,3% του μέσου όρου της ΕΚ. Από τον Ιανουάριο του 2002, η Ρουμανία κατάργησε όλους τους εναπομείναντες δασμούς για τις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων καταγωγής της ΕΕ και αποκαταστάθηκε πλήρως το καθεστώς ελεύθερων συναλλαγών γι' αυτά τα προϊόντα. Το 2002, η Ρουμανία επικύρωσε επίσης συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) με τη Λιθουανία, ενώ διεξήγε επίσημες διαπραγματεύσεις για την υπογραφή ΣΕΣ με τη δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και την ΠΓΔΜ και διερευνητικές συνομιλίες με τη Δημοκρατία της Αλβανίας και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Στο πλαίσιο της ΚΕΖΕΣ, η Ρουμανία υπέγραψε συμπληρωματικά πρωτόκολλα για την ελευθέρωση των συναλλαγών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και για την προέλευση των προϊόντων.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Εφαρμόζεται καθεστώς ελεγχόμενης διακύμανσης του λέι και η συναλλαγματική ισοτιμία χρησιμοποιείται ως το βασικό αντιπληθωριστικό μέσο, στο βαθμό που δεν θέτει σε κίνδυνο την εξωτερική ισορροπία. Σε αυτό το πλαίσιο, η Κεντρική Τράπεζα ακολούθησε πολιτική λιγότερο συχνών αλλά σημαντικών παρεμβάσεων που επέτρεπαν μεγαλύτερη διακύμανση της συναλλαγματικής ισοτιμίας..

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Το καθεστώς ΑΞΕ είναι ανοικτό και χωρίς διακρίσεις, με ελεύθερο επαναπατρισμό των κερδών. Από τις αρχές του 1997, οι ξένοι επενδυτές μπορούν να έχουν την ιδιοκτησία της γης που είναι αναγκαία για την άσκηση των δραστηριοτήτων τους. Η νομοθεσία που διέπει τις ΑΞΕ και τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου έχει τροποποιηθεί επανειλημμένα, δημιουργώντας έλλειψη ασφάλειας δικαίου.

// 5. Νομισματική πολιτική

Η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας διαθέτει υψηλό βαθμό ανεξαρτησίας. Η νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία της Κεντρικής Τράπεζας καθορίζει ως βασικό της στόχο την εξασφάλιση της σταθερότητας του εθνικού νομίσματος για να συμβάλλει στη σταθερότητα των τιμών. Αν και η νομοθεσία εξακολουθεί να επιτρέπει περιορισμένη άμεση χρηματοδότηση προς την κυβέρνηση, δεν έγινε χρήση αυτής της διευκόλυνσης το 2002..

// 6. Δημόσια οικονομικά

Η βασική μεταρρύθμιση του φορολογικού τομέα έχει ολοκληρωθεί, αλλά πρέπει να ληφθούν σημαντικά μέτρα για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, συμπεριλαμβανομένων των μεταρρυθμίσεων των συστημάτων συνταξιοδότησης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Εντούτοις, το 2002, η εισαγωγή νέου ΦΠΑ και η έναρξη της εφαρμογής του νόμου για την φορολογία των κερδών, η εφαρμογή μέτρων για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου δημοσιονομικής πολιτικής και φορολογικής διοίκησης και η μείωση του αριθμού των κεφαλαίων που δεν εγγράφονται στον προϋπολογισμό συνέβαλε στο να υπάρξει η επιθυμητή πρόοδος προς την κατάργηση των εκτεταμένων φοροαπαλλαγών, στη βελτίωση του συστήματος είσπραξης των εσόδων και στην ανάπτυξη καλύτερων διαδικασιών ελέγχου του προϋπολογισμού και των δαπανών.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν ιδιωτικοποιηθεί, αλλά πολλές μεγάλες εταιρείες παραμένουν κρατικές με κακή εταιρική διακυβέρνηση και δημοσιονομική πειθαρχία. Κατά τη διάρκεια του 2002, υπήρξε επανειλημμένη αποτυχία επίτευξης των στόχων για τις ιδιωτικοποιήσεις που είχαν οριστεί στο πλαίσιο της συμφωνίας Stand-By του ΔΝΤ..

// 8. Μεταρρύθμιση στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Η μεταρρύθμιση του τραπεζικού συστήματος ήταν αρχικά βραδεία, με αποτέλεσμα να υπάρξουν σοβαρές δυσκολίες το 1997 και το 1999. Όμως, στη συνέχεια, οι αρχές έλαβαν σημαντικά μέτρα για να ενισχύσουν το κανονιστικό πλαίσιο, με το κλείσιμο ή την αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση των περισσότερων προβληματικών τραπεζών. Στο τέλος του 2002, οι τράπεζες υπό ξένη κατοχή αντιπροσώπευαν το ήμισυ σχεδόν του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού του τραπεζικού τομέα. Παρά την πρόοδο αυτή, οι κεφαλαιαγορές εξακολουθούν να είναι μικρές και ανεπαρκώς ανεπτυγμένες.

2. Μακροοικονομική επίδοση

Μετά από μια δεκαετία κατά τη διάρκεια της οποίας η υγιής ανάπτυξη στάθηκε ακατόρθωτη, το 2002 η τριετής ανάκαμψη της Ρουμανίας αντιστάθηκε στην οικονομική επιβράδυνση στην ΕΕ, εφόσον η ανάπτυξη παρέμεινε ισχυρή και βελτιώθηκαν οι συνιστώσες της. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4,9% το 2002, εφόσον η αύξηση της οικιακής κατανάλωσης παρέμεινε στάσιμη μετά από τη μεγάλη αύξηση το 2001 και οι επενδυτικές δαπάνες παρέμειναν σταθερές. Σε μια θετική αναστροφή των τάσεων των δύο προηγούμενων ετών, το 2002, η αύξηση αποθεμάτων δεν στήριξε την ανάπτυξη, ενώ οι καθαρές εξαγωγές την στήριξαν. Παρά την κάμψη στις αγορές της ΕΕ που αντιπροσωπεύουν περίπου το 67% του συνόλου των πωλήσεων ρουμανικών προϊόντων στο εξωτερικό, οι εξαγωγές επεκτάθηκαν με ταχύ ρυθμό, αποκομίζοντας τα συνολικά οφέλη από τις προηγούμενες ιδιωτικές επενδύσεις στις βιομηχανίες καταναλωτικών αγαθών. Από την άλλη πλευρά, οι εισαγωγές αυξήθηκαν με σταθερό, αλλά σχετικά αργότερο ρυθμό λόγω της κάμψης της εγχώριας ζήτησης και της εξαφάνισης διαφόρων μη επαναλαμβανόμενων παραγόντων, όπως τα φορολογικά κίνητρα για τις εισαγωγές κεφαλαιουχικών αγαθών που είχαν παρουσιάσει μεγάλη αύξηση το 2001. Οι μεθοδολογικές αλλαγές στον ορισμό της απασχόλησης και της ανεργίας επηρέασαν σημαντικά τα δεδομένα για την αγορά εργασίας (ILO) για το 2002, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η σύγκρισή τους με τα αριθμητικά στοιχεία των προηγούμενων ετών.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, η θετική οικονομική ανάπτυξη συνοδεύτηκε με μεγαλύτερη σταθεροποίηση της εσωτερικής και εξωτερικής θέσης της χώρας. Το 2002, ο αποπληθωρισμός ήταν μεγαλύτερος του αναμενομένου, με κατά μέσο όρο μείωση κατά 12 εκατοστιαίες μονάδες στο 22,5% και σε ετήσια βάση, από Δεκέμβριο σε Δεκέμβριο, μείωση στο 17,8% έναντι του επίσημου στόχου του 22%. Ο αποπληθωρισμός διευκολύνθηκε από μια ευνοϊκή εξέλιξη των γεωργικών τιμών, το χαμηλότερο ρυθμό αύξησης των ονομαστικών μισθών και από ένα μείγμα υποστηρικτικής πολιτικής. Ο στόχος για το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2002 δεν επιτεύχθηκε και οι νομισματικές αρχές επιβράδυναν το ρυθμό υποτίμησης του νομίσματος, επωφελούμενες από τη θετική εξέλιξη των εξωτερικών λογαριασμών.

Διαλύοντας τις ανησυχίες που είχαν δημιουργηθεί λόγω της απότομης αύξησης του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2001, το έλλειμμα αυτό μειώθηκε το 2002 κατά μεγαλύτερο από το αναμενόμενο ποσοστό και ανήλθε συνολικά στο 3,4% του ΑΕΠ. Μετά την απότομη επιδείνωση σχεδόν καθόλη τη διάρκεια του 2001, η εξωτερική ισορροπία άρχισε να σταθεροποιείται χάρη στην εφαρμογή αυστηρής πολιτικής. Με βάση αυτή την τάση και παρά την επιβράδυνση των βασικών εξαγωγικών αγορών της Ρουμανίας, οι εξωτερικές εξελίξεις ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές το 2002, χάρη στην εντυπωσιακή επίδοση των πωλήσεων της Ρουμανίας στο εξωτερικό και την αύξηση των ιδιωτικών μεταβιβαστικών πληρωμών από το εξωτερικό.

Αντανακλώντας αυτή τη θετική μακροοικονομική επίδοση, βελτιώθηκαν οι όροι της εξωτερικής χρηματοδότησης. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη, οι βελτιωμένες προοπτικές της μεταρρύθμισης, η συνέχιση της συνεργασίας με το ΔΝΤ, οι βελτιωμένοι δείκτες ευαισθησίας και ένα ευνοϊκό διεθνές κλίμα της αγοράς επέτρεψαν στη Ρουμανία να ικανοποιήσει με ευκολία τις ανάγκες της σε εξωτερική χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων με την έκδοση του πρώτου της δεκαετούς ευρωομολόγου τον Απρίλιο του 2002. Αν και παρουσίασε αυξητική τάση, ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ παρέμεινε σε σχετικά χαμηλό επίπεδο σε 34% του ΑΕΠ στο τέλος του 2002. Κατά τη διάρκεια του έτους, επιμηκύνθηκε η μέση διάρκεια του χρέους, η βαθμολόγηση του κινδύνου των κρατικών τίτλων βελτιώθηκε, οι διαφορές απόδοσης των κρατικών ομολόγων μειώθηκαν και ο λόγος εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους προς τις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών μειώθηκε από 22,4% σε 21,6%. Τα συναλλαγματικά αποθέματα που ανέρχονταν σε 7,3 δισεκατ. USD στα τέλη Μαρτίου ήταν ισοδύναμα με την αξία εισαγωγών 3,9 μηνών, έναντι 3,2 μηνών στα τέλη του 2001.

Όπως και στο παρελθόν, οι αρχές ικανοποίησαν τους νομισματικούς και δημοσιονομικούς στόχους που είχαν συμφωνηθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας με το ΔΝΤ. Ειδικότερα, το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης το 2002 ήταν ίσο προς το 2,6% του ΑΕΠ σε σχέση με το στόχο του 2,9% του ΑΕΠ, εφόσον οι χαμηλότερες από τις προβλεφθείσες πληρωμές τόκων και οι ενισχύσεις υπερκάλυψαν την έλλειψη φορολογικών εσόδων. Στο νομισματικό πεδίο, η Κεντρική Τράπεζα σημείωνε ολοένα και μεγαλύτερη επίτευξη των εσωτερικών και εξωτερικών στόχων της στο πλαίσιο του ισχύοντος καθεστώτος ελεγχόμενης διακύμανσης. Παρά τις δαπανηρές πράξεις αποστείρωσης ενόψει της ενίσχυσης των εισροών κεφαλαίων, συνέχισε να αυξάνεται με ταχύτητα η προσφορά χρήματος με την ευρεία έννοια σχεδόν κατά 14% κατά μέσο όρο σε πραγματικούς όρους το 2002. Παρά τα υψηλά, αλλά μειούμενα, επιτόκια χορηγήσεων, ο όγκος των χορηγηθέντων δανείων σε πραγματικούς όρους στον ιδιωτικό τομέα αυξήθηκε κατά 30% σχεδόν, αν και από μικρή βάση. Προς το τέλος του έτους, ελήφθησαν διάφορα μέτρα για να επιβραδυνθεί αυτή η ταχεία αύξηση, ιδίως όσον αφορά τα δάνεια σε ξένο νόμισμα που αντιπροσώπευαν ποσοστό άνω του 60% των συνολικών πιστώσεων στον ιδιωτικό τομέα.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Παρά τα θετικά βήματα, η πρόοδος στον τομέα της μεταρρύθμισης των επιχειρήσεων ήταν άνιση καθώς οι αρχές προσπαθούσαν να απαλλαγούν από τις πρακτικές του παρελθόντος. Αν και η πώληση της χαλυβουργίας SIDEX το 2001 ήταν σημαντική επιτυχία, το 2002 η διαδικασία ιδιωτικοποίησης παρέμεινε στάσιμη, παρά τις επανειλημμένες προσφορές και την έγκριση ενός νέου νόμου που αποσκοπούσε την επιτάχυνση των ιδιωτικοποιήσεων. Ο αργός ρυθμός ιδιωτικοποιήσεων οφειλόταν στη χαμηλή ελκυστικότητα των διαφόρων επιχειρήσεων αλλά και την εξακολούθηση μη διαφανών διαδικασιών, πολιτικών παραγόντων και επίμονων αιτημάτων για απασχόληση και επενδυτικές δεσμεύσεις από δυνητικούς αγοραστές.

Σημαντικά αλλά ανεπαρκή βήματα έγιναν και στον ενεργειακό τομέα, όπου οι κοινωφελείς επιχειρήσεις εξακολούθησαν να προσφέρουν οιονεί δημοσιονομική στήριξη στον πυρήνα των ζημιογόνων επιχειρήσεων, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτό την άσκηση μιας πιο περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής. Αν και από πολιτική άποψη ήταν δύσκολο, οι αρχές συνέχισαν να αυξάνουν τις τιμές της ενέργειας και σκλήρυναν κατά κάποιο τρόπο τη στάση τους απέναντι στους συστηματικούς κακοπληρωτές. Εντούτοις, απαιτούνται περαιτέρω προσαρμογές των τιμών φυσικού αερίου και υψηλότερα ποσοστά είσπραξης για να βελτιωθεί η οικονομική ευρωστία των ενεργειακών κοινωφελών υπηρεσιών σε σταθερή βάση. Αν και οι αρχές προβλέπουν ευρεία διαδικασία ιδιωτικοποίησης του ενεργειακού τομέα ως μέσου για την κατάργηση του οιονεί δημοσιονομικού ρόλου του, η υλοποίηση των προγραμματισμένων ενδιάμεσων σταδίων ήταν περισσότερο χρονοβόρα από ό,τι αναμενόταν.

Μετά από πολλές καθυστερήσεις, η Ρουμανία σημείωσε σημαντική πρόοδο για τη δημιουργία ασφαλέστερων βάσεων του τραπεζικού συστήματος. Το 2002, ωστόσο, η σχεδιαζόμενη ιδιωτικοποίηση της BCR προσέκρουσε σε δυσκολίες. Μετά την κρίση του 1999, πραγματοποιήθηκε εκκαθάριση διαφόρων τραπεζών και θεσπίστηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή αυστηρότερες διατάξεις εποπτείας των τραπεζών. Αυτά είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας και ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού κατά την τελευταία τριετία. Παρόλα αυτά, εξακολούθησαν να υπάρχουν διάφορες πηγές αστάθειας. Με την ταχεία αύξηση των χορηγούμενων δανείων στον ιδιωτικό τομέα, είναι πιθανό να τεθούν σε δοκιμασία η ανανεωθείσα ασφάλεια του τραπεζικού τομέα και οι αυξημένες εξουσίες των εποπτικών φορέων. Από τις τρεις τράπεζες που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό την κατοχή του κράτους, οι αρχές προγραμμάτισαν την αναδιάρθρωση των δύο μικρότερων και την ιδιωτικοποίηση της μεγαλύτερης τράπεζας, της BCR. Όμως, οι δύο διαγωνισμοί για την ιδιωτικοποίηση της τράπεζας αυτής που προκηρύχθηκαν το δεύτερο εξάμηνο του 2002 ήταν ατελέσφοροι, εφόσον δεν εκδηλώθηκε κανένα ενδιαφέρον που να θεωρηθεί από νομική άποψη επαρκές. Τα τέλη του 2002 επιδιώχθηκε η υλοποίηση ενός νέου προγράμματος ιδιωτικοποίησης με την έγκαιρη εξαγορά ελέγχουσας μειοψηφίας από την ΕΤΑΑ και την IFC.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Από το 1991 και μετά, η ΕΕ έχει στηρίξει τη διαδικασία μετάβασης της Ρουμανίας με τέσσερις πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής ενίσχυσης, η τελευταία από τις οποίες εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 1999, με απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ για τη χορήγηση δανείου στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών στη Ρουμανία, ανώτατου ποσού 200 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της συμφωνίας Stand-By 400 εκατ. SDR (απόφαση 99/732/ΕΚ του Συμβουλίου). Όμως, μετά την εκταμίευση της πρώτης δόσης των 100 εκατ. ευρώ, τον Ιούνιο του 200, σταμάτησε η εφαρμογή του προγράμματος του ΔΝΤ και κάποια στιγμή έληξε. Κατά συνέπεια, δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν άλλες εκταμιεύσεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ.

Τον Οκτώβριο του 2001, ωστόσο, το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε νέα 18μηνη συμφωνία Stand-By για ποσό 300 εκατ. SDR (περίπου 383 εκατ. USD). Το 2002, ολοκληρώθηκαν μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις με την Παγκόσμια Τράπεζα για τη σύναψη δεύτερου δανείου προσαρμογής του διαρθρωτικού τομέα (PSAL) 300 εκατ. USD. Η επίδοση στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ ήταν άνιση και, μέχρι το τέλος του 2002, η ολοκλήρωση της τρίτης επισκόπησης καθυστέρησε λόγω επανειλημμένων αποκλίσεων από τη μισθολογική πολιτική για τις κρατικές επιχειρήσεις.

Στο πλαίσιο της τρέχουσας συμφωνίας Stand-By και μετά από αίτηση των ρουμανικών αρχών, το Συμβούλιο της ΕΕ συμφώνησε καταρχήν, τον Ιανουάριο του 2002, να διαθέσει στη Ρουμανία ποσό 100 εκατ. ευρώ, βάσει της απόφασης 99/732/ΕΚ του Συμβουλίου, σε δύο δόσεις, υπό την προϋπόθεση της ικανοποιητικής εφαρμογής της SBA, και να υπάρξει ικανοποιητική πρόοδος στη διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής της χώρας, ιδίως στους τομείς της ιδιωτικοποίησης του τομέα διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και της τράπεζας BCR, της είσπραξης των κοινωνικών εισφορών και της μείωσης των καθυστερήσεων στις επιστροφές ΦΠΑ. Μετά από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, το Νοέμβριο του 2002 υπεγράφη συμπληρωματική συμφωνία χορήγησης δανείου και συμπληρωματικό μνημόνιο συμφωνίας (ΣΜΣ). Παρά τη σημαντική πρόοδο, στα τέλη του 2002, δεν είχαν ακόμη ικανοποιηθεί οι όροι για την εκταμίευση της πρώτης δόσης της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ.

IX. ΣΕΡΒΙΑ ΚΑΙ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Οι οικονομικές πολιτικές στη Σερβία και το Μαυροβούνιο το 2002 εξακολούθησαν να είναι προσανατολισμένες προς τη διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας, τη στήριξη της τρέχουσας διαδικασίας αποπληθωρισμού και μικρής βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου. Η πραγματική παραγωγή αυξήθηκε κατά 4%, ο πληθωρισμός μειώθηκε από το 40% προς το 15% και η ονομαστική ισοτιμία παρέμεινε σταθερή, ενώ τα συναλλαγματικά διαθέσιμα σχεδόν διπλασιάστηκαν σε 2,3 δισεκατ. ευρώ μέχρι το τέλος του 2002. Το δημοσιονομικό έλλειμμα (5% του ΑΕΠ) εξακολουθούσε να είναι σχετικά υψηλό και καταδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης.

Καθόλη τη διάρκεια του 2002 συνεχίστηκαν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ιδίως στον τραπεζικό τομέα και στους τομείς των επιχειρήσεων και ελέγχου των δαπανών και της φορολογικής πολιτικής. Επιταχύνθηκε ο ρυθμός των ιδιωτικοποιήσεων από τις αρχές του 2002, ιδίως στη Σερβία. Εντούτοις, η αναδιάρθρωση του τομέα των μεγάλων επιχειρήσεων και η μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα πρέπει να συνεχιστούν αποφασιστικά και απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις του συνολικού επιχειρηματικού κλίματος για τη στήριξη των επενδύσεων και της ανάπτυξης.

Από το συνολικό ποσό της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής των 345 εκατ. ευρώ που εγκρίθηκε το 2001, η δεύτερη δόση (μη επιστρεπτέας ενίσχυσης 40 εκατ. ευρώ) εκταμιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2002 και η τρίτη και τελική δόση (μη επιστρεπτέα ενίσχυση 45 εκατ., ευρώ) τον Αύγουστο του 2002, αφού οι αρχές είχαν ικανοποιήσει τους όρους οικονομικής πολιτικής με τους οποίους συνδεόταν η χορήγηση της συνδρομής.

Στις αρχές Νοεμβρίου του 2002, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στη Σερβία και το Μαυροβούνιο πρόσθετη κοινοτική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ανώτατου ποσού 130 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 75 εκατ. ευρώ υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων. Μετά την υπογραφή μνημονίου συμφωνίας, το σκέλος της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης της πρώτης δόσης αυτής της νέας συνολικής συνδρομής, ύψους 30 εκατ. ευρώ, εκταμιεύθηκε το Δεκέμβριο του 2002, ενώ το ποσό του Δανείου, ύψους 10 εκατ. ευρώ, εκταμιεύθηκε το Φεβρουάριο του 2003. Η ενίσχυση χορηγείται στο πλαίσιο της διευρυμένης χρηματοδοτικής διευκόλυνσης του ΔΝΤ που εγκρίθηκε το Μάιο του 2002. // Συνοπτική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Αν και έχουν ελευθερωθεί οι περισσότερες κατ