P6_TA(2006)0355

Προστασία της ευρωπαϊκής φυσικής, αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της υπαίθρου και των νησιωτικών περιοχών

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την προστασία της ευρωπαϊκής φυσικής, αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της υπαίθρου και των νησιωτικών περιοχών (2006/2050(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

- έχοντας υπόψη το άρθρο 151 της Συνθήκης ΕΚ,

- έχοντας υπόψη τη Σύμβαση της 16ης Νοεμβρίου 1972 της Unesco για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς,

- έχοντας υπόψη τη Σύμβαση της 3ης Οκτωβρίου 1985 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της Ευρώπης (Γρανάδα),

- έχοντας υπόψη τη Σύμβαση της 16ης Ιανουαρίου 1992 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία της Αρχαιολογικής Κληρονομιάς (Βαλέτα),

- έχοντας υπόψη τη Σύμβαση της 20ής Οκτωβρίου 2000 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία του Τοπίου (Φλωρεντία),

- έχοντας υπόψη τη Σύμβαση-πλαίσιο της 27ης Οκτωβρίου 2005 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Αξία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς για την Κοινωνία (Φάρο),

- έχοντας υπόψη τα ψηφίσματά του της 13ης Μαΐου 1974 σχετικά με την προστασία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς [1], της 14ης Σεπτεμβρίου 1982 σχετικά με την προστασία της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς [2], της 28ης Οκτωβρίου 1988 σχετικά με τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς της Κοινότητας [3], της 12ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και την προστασία των πολιτισμικών αγαθών [4] και της 16ης Ιανουαρίου 2001 σχετικά με την εφαρμογή της Σύμβασης για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης [5],

- έχοντας υπόψη την απόφαση αριθ. 508/2000/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Φεβρουαρίου 2000 για τη θέσπιση του προγράμματος "Πολιτισμός 2000" [6],

- έχοντας υπόψη τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καθορίσθηκε σε πρώτη ανάγνωση στις 25 Οκτωβρίου 2005 εν όψει της έγκρισης απόφασης αριθ. .../2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος Πολιτισμός (2007-2013) [7],

- έχοντας υπόψη το άρθρο 45 του Κανονισμού του,

- έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας (A6-0260/2006),

A. λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ταυτότητας και της ιστορικής ανάπτυξης των λαών της Ευρώπης,

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι η "πολιτιστική κληρονομιά" περιλαμβάνει υλικά και άυλα στοιχεία και ότι συνεχώς εμπλουτίζεται ως προς τα συστατικά της, καθώς κάθε γενεά συμβάλλει δημιουργικά με τον δικό της τρόπο στον πολιτισμό,

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει τόσο την αρχιτεκτονική όσο και την φυσική κληρονομιά στην οποία έχει επέμβει ο άνθρωπος, με τον τρόπο ζωής του στον χρόνο και τον χώρο,

Δ. λαμβάνοντας υπόψη την προσήλωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην προώθηση και τη διασφάλιση της πολιτιστικής πολυμορφίας, της ποιότητας ζωής και στην προστασία του περιβάλλοντος,

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι η διατήρηση των πολυάριθμων στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς παρέχει τη βάση για περαιτέρω κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, ενισχύει την περιβαλλοντική προστασία, τις ευκαιρίες απασχόλησης και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση,

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς στην ύπαιθρο, η οποία, αν και αποτελεί το 90 % του ευρωπαϊκού εδάφους, πλήττεται από εγκατάλειψη, δημογραφική συρρίκνωση και οικονομικό μαρασμό,

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι νησιωτικές περιοχές της Ευρώπης, κυρίως τα μικρά νησιά, διατηρούν σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά τους και ότι η σημαντική πολιτιστική τους κληρονομιά χρήζει ιδιαίτερης υποστήριξης, προστασίας και ανάδειξης,

Η. λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν, εκτός από τη μνημειακή αρχιτεκτονική, και άλλα στοιχεία πολιτιστικής δημιουργίας που διαμορφώνουν και καθιστούν δυνατές τις κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης για τους σημερινούς κατοίκους της ΕΕ,

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί, στο σύνολό της, θεμελιώδη αξία για τους ευρωπαίους πολίτες ανεξάρτητα από την ευρωπαϊκή, εθνική ή τοπική της διάσταση,

1. καλεί το Συμβούλιο να αναγνωρίσει ρητά τη συμβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς στην ολοκλήρωση της Ευρώπης όσον αφορά την ευρωπαϊκή ταυτότητα και ιθαγένεια, την αειφόρο οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, τον διαπολιτισμικό διάλογο και την πολιτιστική πολυμορφία·

2. καλεί την Επιτροπή, κατά την εκπόνηση των νομοθετικών της προτάσεων, να εφαρμόζει αποτελεσματικά την οριζόντια ρήτρα που προσδίδει στον πολιτισμό το άρθρο 151, παράγραφος 4, της Συνθήκης ΕΚ, εξετάζοντας διεξοδικά τις επιπτώσεις της προτεινόμενης νομοθεσίας στον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά, ούτως ώστε οι ευνοϊκές προς την πολιτιστική κληρονομιά δράσεις να εντάσσονται σε κάθε πολιτική της Ένωσης·

3. θεωρεί ότι η πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως αδιαίρετο σύνολο που απαιτεί τη λήψη κοινών μέτρων προστασίας·

4. υπογραμμίζει ότι η αειφόρος ανάπτυξη προϋποθέτει ολοκληρωμένη προσέγγιση του πολιτιστικού, φυσικού και αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος, τόσο στον αστικό χώρο όσο και στην ύπαιθρο, τονίζει όμως ότι η διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς της υπαίθρου χρήζει ιδιαίτερης προσοχής·

5. υπογραμμίζει επίσης ότι πρέπει να υπάρξει ειδική μέριμνα για την προστασία και την ανάδειξη της φυσικής και αρχιτεκτονικής πολιτιστικής κληρονομιάς των νησιωτικών περιοχών της Ευρώπης·

6. θεωρεί ότι τα μέτρα παρέμβασης στο χώρο της υπαίθρου και στις νησιωτικές περιοχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη της κάτωθι αρχές:

- την αειφόρο ισορροπία μεταξύ του πληθυσμού και του περιβάλλοντος,

- την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του παραδοσιακού αγροτικού χώρου,

- τη συμμετοχή των τοπικών πληθυσμών στη χάραξη και την εφαρμογή πολιτικών και την εναρμόνιση των απόψεων τους με τους κεντρικούς σχεδιασμούς,

- τον διαρκή διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με τις εθελοντικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς·

7. παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη, τους τοπικούς φορείς και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο του πολιτισμού να αναλάβουν δράση για τη διατήρηση, την αξιοποίηση, αλλά και την ευαισθητοποίηση των πολιτών ως προς τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση, αναστήλωση και αξιοποίηση μικρών παραδοσιακών οικισμών·

8. θεωρεί ότι μεταξύ των στοιχείων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την προώθηση του ειδικότερου αυτού τομέα, με τη δέουσα προσοχή στην αρχή της επικουρικότητας, είναι:

- η συστηματική μελέτη της κληρονομιάς της υπαίθρου,

- η επεξεργασία κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου για την προστασία της κληρονομιάς αυτής, στο οποίο να περιλαμβάνεται η παροχή κινήτρων για τη συντήρηση παραδοσιακών κτηρίων και οικιστικών συνόλων και η διασφάλιση της συμβατότητας των νέων οικοδομικών δραστηριοτήτων με το ιστορικά δομημένο περιβάλλον και τα τοπικά αρχιτεκτονικά πρότυπα,

- η οικονομική βοήθεια για την αναπαλαίωση τοπικών μνημείων και τη συνέχιση παραδοσιακών αγροτικών πρακτικών,

- η μέριμνα ώστε οι αναστηλωτικές παρεμβάσεις στους παραδοσιακούς οικισμούς να είναι συνολικές και να αποσκοπούν στην αποκατάσταση των πρωτογενών αρχιτεκτονικών μορφών, με ορθή χρήση των νέων υλικών και ενσωμάτωση των σύγχρονων εξοπλισμών στις παραδοσιακές κατασκευές κατά τρόπο ώστε να μην αλλοιώνεται ο χαρακτήρας τους,

- η διατήρηση της τοπικής τεχνογνωσίας και των παραδοσιακών επαγγελμάτων·

9. καλεί τα κράτημέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές να παρέχουν κατά περίπτωση κίνητρα για τη μερική ή ολική κατεδάφιση, αλλά και την ανάπλαση ασύμβατων κατασκευών, οι οποίες αλλοιώνουν τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του οικισμού ή της περιοχής στην οποία βρίσκονται ή δεν εντάσσονται με αρμονία στο φυσικό περιβάλλον και στον υφιστάμενο οικιστικό ιστό·

10. καλεί τα κράτη μέλη, με τη συνεργασία της Επιτροπής, να προωθήσουν την προστασία και τη διατήρηση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς μέσω των διαρθρωτικών ταμείων καθώς επίσης και μέσω των υφισταμένων κοινοτικών πρωτοβουλιών Leader +, URBAN II, Interreg III, οι οποίες στην επόμενη δημοσιονομική περίοδο (2007-2013) θα ενσωματωθούν στα νέα χρηματοδοτικά μέσα της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής·

11. καλεί τα κράτη μέλη να έχουν κατά νου ότι οι στρατηγικές χρηματοδοτικών κινήτρων πρέπει να περιλαμβάνουν συντονισμό μεταξύ των κεντρικών και τοπικών αρχών και άλλων τοπικών φορέων και οργανισμών (μη λησμονώντας ότι μεγάλο μέρος της καταγεγραμμένης κληρονομιάς είναι θρησκευτικού χαρακτήρα), επιδιώκοντας παράλληλα να προστατεύσουν και να βελτιώσουν το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον των συναφών τοποθεσιών·

12. θεωρεί ότι η φυσική, αρχιτεκτονική και πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης μπορεί να αξιοποιηθεί σημαντικά μέσω της ανάπτυξης στην ύπαιθρο και τις νησιωτικές περιοχές εναλλακτικών μορφών τουρισμού, όπως ο πολιτιστικός, ο περιπατητικός, ο οικολογικός και ο θαλάσσιος τουρισμός· υπογραμμίζει την ανάγκη προώθησης πολιτικών ώστε όλοι οι ευρωπαίοι πολίτες να έχουν πρόσβαση στα οφέλη του εναλλακτικού τουρισμού·

13. προτρέπει τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν και να ενισχύσουν την ανάπτυξη του εναλλακτικού αειφόρου τουρισμού, δίνοντας προτεραιότητα στους μικρούς παραδοσιακούς οικισμούς, με την υποστήριξη των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, και άλλα·

14. καλεί την Επιτροπή να προωθήσει, στο πλαίσιο των υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων, όπως το πρόγραμμα πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη στήριξη των βιοτεχνικών και επαγγελματικών δραστηριοτήτων, ειδικότερα όσων απειλούνται με εξαφάνιση και είναι απαραίτητες για τη σωστή αποκατάσταση και τη συντήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς·

15. ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την κατάρτιση των επαγγελματιών που ασχολούνται με τη χρήση και τη διαχείριση του χώρου, την αρχιτεκτονική, την αναστήλωση και την αποκατάσταση κτηρίων και συναφείς δραστηριότητες, έτσι ώστε να διατηρηθούν οι ιδιαιτερότητες της πολιτιστικής κληρονομιάς και να προσαρμοστούν ταυτόχρονα στις σύγχρονες ανάγκες· ζητεί επίσης την ενίσχυση της κατάρτισης των βιοτεχνών και των προμηθευτών παραδοσιακών υλικών και την εφαρμογή μεθόδων για τη συνέχιση της χρήσης τους·

16. καλεί την Επιτροπή να στηρίξει, στο πλαίσιο του Έβδομου Προγράμματος Πλαισίου για την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και επίδειξη (2007-2013), δράσεις σχετικά με την εξεύρεση νέων εργαλείων, τεχνικών και μεθόδων για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς·

17. ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε να μην ενισχύονται με κοινοτικούς πόρους έργα εφόσον οδηγούν αποδεδειγμένα στην καταστροφή σημαντικών στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς·

18. καλεί την Επιτροπή, στο πλαίσιο υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων, να εγκρίνει μέτρα προκειμένου να διευκολύνει τη μεγαλύτερη πρόσβαση και να ενθαρρύνει τις μικρές επιχειρήσεις, τις παραδοσιακές τέχνες και επαγγέλματα και τις τοπικές παραδόσεις και έθιμα, μέσω μιας εκστρατείας μεγάλης κλίμακας για την προώθηση των χωριών και των κοινοτήτων στο πλαίσιο των κρατών μελών, ούτως ώστε να συμβάλει αποφασιστικά στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και να περιορίσει την εγκατάλειψη της υπαίθρου·

19. καλεί την Επιτροπή να προωθήσει το μερισμό και την ανταλλαγή εμπειριών στον εν λόγω τομέα μέσα από διεθνείς διασκέψεις και συναντήσεις·

20. καλεί την Επιτροπή, στο πλαίσιο κυρίως των πολυετών σχεδίων συνεργασίας του προγράμματος Πολιτισμός (2007-2013), να δώσει τη δυνατότητα σε δίκτυα οργανισμών, αποτελούμενα από εταίρους από διαφορετικά κράτη μέλη, να υλοποιήσουν πολυετή σχέδια για την προβολή καλά διατηρημένων παραδοσιακών οικισμών, ενδεχομένως με πληθυσμό μικρότερο των 1000 κατοίκων·

21. θεωρεί ότι με παρόμοια σχέδια θα μπορούσε να προβλεφθεί η πραγματοποίηση δραστηριοτήτων πολιτιστικού χαρακτήρα, που θα έχουν ως στόχο την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των οικισμών αυτών, με απώτερο στόχο να αυξηθεί η συνεργασία μεταξύ των παραδοσιακών οικισμών της Ευρώπης και να δοθεί η δυνατότητα ανάδειξης των τοπικών τους πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων αλλά και της ευρωπαϊκής τους διάστασης·

22. εκφράζει την ευχή να αναπτυχθεί στο μέλλον μια δράση υπέρ των μικρών παραδοσιακών οικισμών, αντίστοιχη με εκείνη του θεσμού των πολιτιστικών πρωτευουσών·

23. θεωρεί ότι το "Βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πολιτιστική κληρονομιά", που διαχειρίζεται η "Europa Nostra", αποτελεί σημαντική δράση που θα πρέπει να συνεχιστεί και στο μέλλον· πιστεύει όμως ότι, στο πλαίσιο του βραβείου αυτού, αλλά και πέραν αυτού, πρέπει να δημιουργηθεί μία νέα κατηγορία βραβείου για την καλύτερη συνολική αναστήλωση ενός παραδοσιακού οικισμού, ώστε να δοθεί κίνητρο σε οικισμούς που έχουν διατηρήσει το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος της αρχιτεκτονικής τους φυσιογνωμίας να καταβάλλουν προσπάθειες για να την αναδείξουν·

24. χαιρετίζει την πρόσφατη πρόταση στο πλαίσιο του Συμβουλίου για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Καταλόγου Πολιτιστικής Κληρονομιάς και ζητεί από την Επιτροπή να την υποστηρίξει· πιστεύει ότι στη νέα αυτή πρωτοβουλία πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στη διάσταση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς της υπαίθρου και των νησιωτικών περιοχών, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τα άυλα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς· πιστεύει ότι οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες πρέπει επίσης να κληθούν να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία αυτή·

25. καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να προωθήσουν τη θέσπιση ενός "Ευρωπαϊκού Έτους Πολιτιστικής Κληρονομιάς", το οποίο θα έχει ως στόχο την ευαισθητοποίηση των Ευρωπαίων πολιτών στη σημασία της ανάδειξης της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, προβλέποντας τις κατάλληλες δράσεις·

26. καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεργασθούν με το Συμβούλιο της Ευρώπης ούτως ώστε, στο πλαίσιο του θεσμού των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Journées européennes du patrimoine), να ενισχυθεί η διάσταση που αποσκοπεί στην ανάδειξη των παραδοσιακών οικισμών και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της υπαίθρου και των νησιωτικών περιοχών, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ευρωπαίοι πολίτες ως προς την αξία των τοπικών και περιφερειακών πολιτιστικών ταυτοτήτων, που αντικατοπτρίζονται, μεταξύ άλλων, στην ακίνητη πολιτιστική κληρονομιά και τα μνημεία·

27. καλεί το Συμβούλιο, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν υπόψη τους τις πολυάριθμες συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης και της ΟΥΝΕΣΚΟ για την προστασία της φυσικής, αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης και να ενισχύσουν τη συνεργασία τους με αυτούς τους οργανισμούς σύμφωνα με το άρθρο 151, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ·

28. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή, στις κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των κρατών μελών, καθώς και στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

[1] ΕΕ C 62 της 30.5.1974, σ. 5.

[2] ΕΕ C 267 της 11.10.1982, σ. 25.

[3] ΕΕ C 309 της 5.12.1988, σ. 423.

[4] ΕΕ C 72 της 15.3.1993, σ. 160.

[5] ΕΕ C 262 της 18.9.2001, σ. 48.

[6] ΕΕ L 63 της 10.3.2000, σ. 1.

[7] Κείμενα που εγκρίθηκαν, P6_TA(2005)0397.

--------------------------------------------------