Γνωμοδότηση σχετικά με την Ευρώπη 2000+, χωροταξική συνεργασία στην Ευρώπη

(95/C 133/03)

Κατά την 324η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Μαρτίου 1995 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, με πλειοψηφία και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση : « Ευρώπη 2000+, χωροταξική συνεργασία στην Ευρώπη ».

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Mαρτίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. E. Muller.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι ορισμένες από τις προτάσεις της που περιλαμβάνονταν στις γνωμοδοτήσεις () σχετικά με την πρώτη ανακοίνωση « Ευρώπη 2000, οι προοπτικές ανάπτυξης της κοινοτικής επικράτειας », συνεκτιμήθησαν στις ενέργειες και στους προσανατολισμούς όσον αφορά τη χωροταξία στην Κοινότητα και, συγκεκριμένα, στην υπό εξέταση ανακοίνωση.

1.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι της δίνεται η ευκαιρία να σχολιάσει την εν λόγω ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία έγινε ευνοϊκά δεκτή από το άτυπο Συμβούλιο της Λειψίας, το Σεπτέμβριο 1994, και θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για την εκπόνηση ενός ευρωπαϊκού χωροταξικού σχεδίου (σχέδιο ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου, ΣΑΚΧ) ερευνητικών εργασιών και πειραματικών σχεδίων αλλά και για την οργάνωση ενός ευρωπαϊκού δικτύου ερευνητικών ιδρυμάτων (ευρωπαϊκό παρατηρητήριο).

1.3. Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΟΚΕ λαμβάνει πρώτη φορά θέση, επιδιώκοντας να διασαφηνίσει τις εργασίες του άτυπου Συμβουλίου του Στρασβούργου. Για το λόγο αυτό, θα επικεντρωθεί στις σημαντικότερες πτυχές της ανακοίνωσης που θα επιτρέψουν, κατά την άποψη της ΟΚΕ, την υλοποίηση, σε σύντομο χρονικό διάστημα, συγκεκριμένης συνεργασίας στον τομέα της χωροταξίας, σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση και τους νέους προσανατολισμούς που περιλαμβάνονται στο έγγραφο « Ευρώπη 2000+ » με τους οποίους η ΟΚΕ συμφωνεί σε γενικές γραμμές.

1.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η νέα προσέγγιση ανταποκρίνεται στη συνειδητοποίηση εκ μέρους των πολιτών της ανάγκης να χαραχθεί μια χωροταξική πολιτική που θα εκπονείται σε συνεννόηση με όλους τους ενδιαφερόμενους παράγοντες και, ιδίως, με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους.

1.5. Κατά συνέπεια, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η νέα προσέγγιση συνεργασίας στον τομέα της χωροταξίας θα πρέπει να περιλαμβάνεται στους γενικούς στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των πολιτών, στο πλαίσιο του σεβασμού των τοπικών ιδιαιτεροτήτων και μιας εταιρικής σχέσης με τους διαφόρους ενδιαφερόμενους εταίρους. Προς τούτο, η ΟΚΕ προτίθεται να αναλάβει πλήρως το συμβουλευτικό της ρόλο.

2. Ειδικές παρατηρήσεις και προτάσεις

Εν αναμονή της λεπτομερέστερης εξέτασης της ανακοίνωσης που υποβλήθηκε, η ΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει θετικά στο άτυπο Συμβούλιο του Στρασβούργου, και επέλεξε να επικεντρωθεί στις ακόλουθες πτυχές :

2.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποδεικνύει την ανάγκη και διαγράφει τις κύριες γραμμές μιας συνεργασίας σε διάφορα επίπεδα και για διάφορα θέματα χωροταξίας και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι επείγουσα η χάραξη, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας.

Ο στόχος αυτός δεν αφήνεται άλλωστε να εννοηθεί μόνο από την εν λόγω ανακοίνωση αλλά προκύπτει και από διάφορα άρθρα της Συνθήκης (άρθρο 130 για τη συνοχή, άρθρο 129 Β για τα διευρωπαϊκά δίκτυα και άρθρο 130 Σ για το περιβάλλον) καθώς και από διάφορα κεφάλαια του Λευκού Βιβλίου για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση.

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι διατάξεις του άρθρου 129 Δ της Συνθήκης, που αφορούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα, μπορεί να αποτελέσουν πρόσθετο λόγο για την εφαρμογή μιας πολιτικής χωροταξίας. Επίσης, θεωρεί ότι το Συμβούλιο θα μπορούσε να τις χρησιμοποιήσει ως βάση κατά την επεξεργασία του ΣΑΚΧ.

Η χάραξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής χωροταξίας αιτιολογείται κυρίως από το γεγονός ότι ο προσδιορισμός των ενεργειών στον τομέα της χωροταξίας δεν μπορεί να διαχωρισθεί από τη θέση σε εφαρμογή άλλων κοινοτικών πολιτικών λόγω των αλληλεπιδράσεών τους και των επιπτώσεων που έχουν ως προς τη χωροταξία, οι οποίες προκύπτουν από την εφαρμογή υποχρεωτικών πολιτικών της ΕΕ.

2.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική χωροταξίας μπορεί να υλοποιηθεί στα πλαίσια του σεβασμού των συστημάτων διαχωρισμού των αρμοδιοτήτων, έτσι όπως αυτά λειτουργούν στα διάφορα κράτη μέλη.

2.1.2. Λαμβάνοντας υπόψη ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική χωροταξίας μπορεί να εφαρμοσθεί με πολλούς τρόπους, η ΟΚΕ συνηγορεί υπέρ μιας σαφούς αναγνώρισης της πολιτικής αυτής στη Συνθήκη με την ευκαιρία της αναθεώρησής της κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη το 1996 και καλεί τα κράτη και τις κοινοτικές αρχές να εργαστούν προς την κατεύθυνση αυτή, προκειμένου να γίνουν κατανοητοί οι λόγοι εφαρμογής μιας τέτοιας πολιτικής. Ωστόσο, οι ενέργειές τους θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, τη γενική ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και το σεβασμό των ιδιαιτεροτήτων του κάθε κράτους μέλους.

2.2. Για το σκοπό αυτό, οι εργασίες της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης (Comitι de Dιveloppement Spatial) και, συγκεκριμένα, το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου, αποτελούν, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, την υλοποίηση της ανάλυσης των εξελίξεων που σημειώθηκαν σε πολλούς τομείς. Συνεπώς, ενδέχεται να αποτελούν την απάντηση στις προσδοκίες των κοινωνικών και επαγγελματικών οργανώσεων και των πολιτών σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα την ποιότητα ζωής.

Το ΣΑΚΧ πρέπει να θεωρηθεί ως το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της πολιτικής παρακολούθησης των αρχών και των προσανατολισμών που περιλαμβάνονται στο έγγραφο « Ευρώπη 2000+ ».

2.2.1. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου θα μπορούσε ενδεχομένως να περιοριστεί στη σκιαγράφηση των νέων γενικών ιδεών και των κατευθυντήριων γραμμών που βασίζονται σε κεντρικές αρχές όπως είναι η προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, η ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη, ο σεβασμός της αρχής της επικουρικότητας ή ακόμη ο σεβασμός της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το περιεχόμενο του εν λόγω σχεδίου θα πρέπει να παράσχει ενδείξεις για τους τομείς που πρέπει να αντιμετωπισθούν και να προτείνει ένα μηχανισμό που να εγγυάται, αφενός, την εκπόνηση σχεδίων που να σέβονται το ΣΑΚΧ και, αφετέρου, τη θέσπιση κατάλληλων μορφών συνεργασίας που να συνοδεύονται από ένα μέσο συντονισμού.

Για το σκοπό αυτό, το έγγραφο που έχει ήδη υποβληθεί δεν φαίνεται ότι αποτελεί σωστή αφετηρία.

2.2.2. Το Συμβούλιο που θα λάβει χώρα στο Στρασβούργο, θα αναλάβει το έργο της διασαφήνισης των δυνατών τομέων δράσης σε επίπεδο ΕΕ, στο πλαίσιο των προσανατολισμών που ορίζει το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου, για το οποίο πρέπει να προσδιορισθούν τόσο το νομικό καθεστώς όσο και οι επιπτώσεις σε μια ευρωπαϊκή πολιτική χωροταξίας.

2.3. Η ΟΚΕ χαιρετίζει τη δημιουργία της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης (Comitι de Dιveloppement Spatial) - στο πλαίσιο της οποίας εκπονήθηκε το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου - αλλά θεωρεί ότι θα έπρεπε να προσδιορισθεί κατά τρόπο σαφέστερο, ως τμήμα των κοινοτικών συμβουλευτικών οργανισμών και, ακόμη θα πρέπει να διευκρινισθούν η αποστολή, οι στόχοι, η σύνθεση και η λειτουργία του.

2.3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης θα πρέπει, για λόγους αποτελεσματικότητας και διαφάνειας, να συνεργαστεί στενά με τους εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών και τους ενδιαφερόμενους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους.

2.3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης (Comitι de Dιveloppement Spatial), η οποία εξαρτάται ακόμη από τη συνεργασία της Επιτροπής και των κρατών μελών, θα πρέπει να υιοθετηθεί ένα Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου που να ορίζει τις προτεραιότητες και τους στόχους και να είναι αποδεκτό από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Το εν λόγω σχέδιο θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για όλες τις ενέργειες συνεργασίας που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

2.3.3. Επίσης, θα πρέπει να εξετασθεί το ζήτημα του καθεστώτος της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης (Comitι de Dιveloppement Spatial), έτσι ώστε να εγκαταληφθεί το « διακυβερνητικό » στάδιο. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα μπορούσε στην εν λόγω επιτροπή να παραχωρηθεί το καθεστώς της συμβουλευτικής επιτροπής όταν η πολιτική χωροταξίας αναγνωρισθεί από τη νέα συνθήκη.

Συνεπώς, τα Συμβούλια Υπουργών που είναι αρμόδια για τη χωροταξία δεν θα συνεδριάζουν πλέον άτυπα.

2.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για τον πρόσθετο λόγο ότι είχε ζητήσει τη σύστασή του, στην προηγούμενη σχετική γνωμοδότησή () της, προσδιορίζοντας ότι το εν λόγω παρατηρητήριο θα πρέπει να διαθέτει σχετική αυτονομία έναντι των εθνικών και κοινοτικών αρχών και να στηρίζεται σε ένα δίκτυο ερευνητικών ιδρυμάτων και οργανισμών από όλα τα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο του Στρασβούργου να προσδιορίσει την αποστολή και τη λειτουργία ενός παρόμοιου δικτύου.

2.5. Η ΟΚΕ θα επανέλθει στους τομείς και στις ενέργειες προτεραιότητας αλλά θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να διατυπωθούν από τώρα ορισμένες παρατηρήσεις στο πλαίσιο της διαφύλαξης και της βελτίωσης του επιπέδου ζωής.

Πράγματι, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, είναι εμφανές ότι όλοι οι μελλοντικοί προσανατολισμοί της πολιτικής της ΕΕ - στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, της απασχόλησης και της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας - δεν θα ήταν δυνατόν να υλοποιηθούν χωρίς να υπογραμμισθεί ιδιαίτερα η ποιότητα ζωής των πολιτών.

2.5.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μια πολιτική χωροταξίας θα πρέπει να χαράσσεται και να τίθεται σε εφαρμογή ως ένα σημαντικό στοιχείο που συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και, κατά συνέπεια, να διαθέτει τα σημαντικά μέσα που απαιτούνται για την ανάληψη ενεργειών. Εξάλλου, θα πρέπει, για παράδειγμα, να εξασφαλισθεί στην πράξη ο συσχετισμός τόσο μεταξύ χωροταξίας και περιβάλλοντος όσο και μεταξύ χωροταξίας και περιφερειακής πολιτικής.

2.5.2. Η « Ευρώπη 2000+ » και το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου εντοπίζουν τα πεδία διασυνοριακής συνεργασίας. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί ένα κατάλληλο χρηματοδοτικό μέσο για τη θέση σε εφαρμογή της εν λόγω συνεργασίας στο πλαίσιο ενός κατάλληλου συντονιστικού μηχανισμού. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το μέσο θα μπορούσε να λάβει τη μορφή μιας ειδικής κοινοτικής πρωτοβουλίας διότι τα υφιστάμενα μέσα - π.χ. Interreg - δεν είναι κατάλληλα για την επίτευξη των στόχων της εν λόγω πολιτικής, εκτός και εάν τα εν λόγω μέσα διαρρυθμισθούν και προσαρμοσθούν προς τη δράση « χωροταξική συνεργασία στην Ευρώπη ».

2.5.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το άτυπο Συμβούλιο θα πρέπει να εξετάσει τις δυνατότητες συνονισμού μεταξύ των μέσων περιφερειακής ανάπτυξης (διαρθρωτικά ταμεία, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), αφενός, και εκείνων των μέσων που πρέπει να χορηγηθούν προκειμένου να υλοποιηθούν οι ενέργειες χωροταξίας, αφετέρου.

2.5.4. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο να καταρτίσει ήδη ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου και για τη σύσταση παρατηρητηρίου.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() EE αριθ. C 287 της 4. 11. 1992 και ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991.

() Ευρώπη 2000 - Οι προοπτικές ανάπτυξης της κοινοτικής επικράτειας (ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991, σημείο 4.6).