ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικα με τα μετρα που θα τεθουν σε ισχυ για τον ελεγχο και την προληψη των ζωονοσων

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

A. Περιληψη

Η έκθεση περιγράφει την παρούσα κατάσταση όσον αφορά την παρουσία ζωονόσων (ασθενειών που μεταδίδονται στον άνθρωπο από τα ζώα) και ζωονοσογόνων οργανισμών και το νομοθετικό πλαίσιο που ισχύει στην Κοινότητα για την καταπολέμηση των ζωονόσων. Γίνεται ειδική αναφορά στην πείρα που αποκτήθηκε από την εφαρμογή της νομοθεσίας για συγκεκριμένες ζωονόσους. Συμπεραίνεται ότι αν και έχει παρατηρηθεί κάποια πρόοδος στην παρακολούθηση και τον έλεγχο των ζωονόσων, τα μέτρα αυτά πρέπει να εντατικοποιηθούν. Η ανασκόπηση της ισχύουσας νομοθεσίας πρέπει να οδηγήσει σε ένα σύστημα όπου θα διατίθενται πιο κατάλληλα και συγκρίσιμα στοιχεία για την εμφάνιση ζωονόσων, προκειμένου να χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, στις αξιολογήσεις κινδύνων. Η πολιτική για τον έλεγχο των ζωονόσων ιδίως σε πληθυσμούς εκτρεφόμενων ζώων, πρέπει να αλλάξει με τρόπο ώστε τα κράτη μέλη να είναι υποχρεωμένα να επιτύχουν ορισμένους κοινούς στόχους για τη μείωση των ζωονοσογόνων παθογόνων. Τα μέσα για την επίτευξη των στόχων πρέπει να επιλεγούν και να εκφραστούν σε ένα εθνικό πρόγραμμα ελέγχου. Τέλος συζητούνται οι επιδράσεις της προτεινόμενης νέας προσέγγισης.

B. Εισαγωγη

Το άρθρο 15α της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 1992 για τα μέτρα προστασίας από ορισμένες ζωονόσους και ορισμένους ζωονοσογόνους παράγοντες στα ζώα και τα προϊόντα ζωικής προέλευσης, προκειμένου να αποφευχθούν οι εστίες λοιμώξεων και δηλητηριάσεων που οφείλονται στα τρόφιμα [1], όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/22/ΕΚ [2], προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν για τον έλεγχο και την πρόληψη των ζωονόσων. Η έκθεση αυτή αφορά συγκεκριμένα:

[1] ΕΕ L 62 της 15.3.1993, σ. 38.

[2] ΕΕ L 113 της 30.4.1997, σ. 9.

- τους νέους κανόνες για το σύστημα κοινοποίησης των ζωονόσων,

- τις μεθόδους δειγματοληψίας και εξετάσεων στα εγκεκριμένα εθνικά εργαστήρια,

- τον έλεγχο της σαλμονέλας σε σμήνη ωοπαραγωγών πουλερικών,

- τον έλεγχο της σαλμονέλας σε σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής, καθώς και στις σύνθετες τροφές των πουλερικών, και

- τυχόν μέτρα για την καταπολέμηση άλλων ζωονόσων, εκτός από τη σαλμονέλωση.

Η έκθεση συνοδεύεται από προτάσεις σχετικά με τις ζωονόσους, ιδίως στο πλαίσιο της ανασκόπησης της οδηγίας. Η οδηγία όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/22/ΕΚ, απαιτούσε η απόφαση του Συμβουλίου για τις προτάσεις αυτές να ληφθεί με ειδική πλειοψηφία πριν από την 1η Ιουνίου 1998. Αργότερα, η οδηγία 92/117/ΕΟΚ τροποποιήθηκε για δεύτερη φορά από την οδηγία 1999/72/ΕΚ [3], στην οποία προβλεπόταν ότι η Επιτροπή θα υποβάλει την έκθεση και τις συνοδευτικές προτάσεις μέχρι τις 30 Μαρτίου 2000.

[3] ΕΕ L 210 της 10.8.1999, σ. 12.

Η εν λόγω έκθεση και οι δύο συνοδευτικές προτάσεις αποτελούν μέρος του προγράμματος που προβλέπεται στο Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων (COM(1999) 719 τελικό), που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 12 Ιανουαρίου 2000. Είναι απαραίτητο οι προτάσεις σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των ζωονόσων να πληρούν τις βασικές αρχές που περιγράφονται στο Λευκό Βιβλίο και συγκεκριμένα:

- τη διασφάλιση υψηλών προτύπων για την ασφάλεια των τροφίμων,

- η κύρια ευθύνη για την ασφάλεια των τροφίμων να ανήκει στις επιχειρήσεις τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών ζωοτροφών και των γεωργών,

- τη χάραξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής «από το αγρόκτημα στο τραπέζι».

- τη δυνατότητα εντοπισμού της προέλευσης,

- τη διασφάλιση διαφάνειας, και

- να στηρίζονται στην ανάλυση κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων να ληφθούν υπόψη η αρχή της προφύλαξης καθώς και άλλοι θεμιτοί παράγοντες.

Η έκθεση και οι προτάσεις που τη συνοδεύουν, δηλαδή η πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων και η πρόταση κανονισμού του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο συγκεκριμένων ζωονόσων και ζωονοσογόνων παραγόντων, υποβάλλονται με κάποια καθυστέρηση σε σχέση με τα προβλεπόμενα στην οδηγία 92/117/ΕOΚ. Ωστόσο, η συμπληρωματική προθεσμία επέτρεψε στην Επιτροπή να λάβει υπόψη της τη γνώμη που εξέδωσε σχετικά με τις ζωονόσους, στις 12 Απριλίου 2000, η επιστημονική επιτροπή για τα κτηνιατρικά μέτρα σε σχέση με τη δημόσια υγεία, καθώς και την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων (COM(2000) 716 τελικό).

Γ. Παρούσα κατάσταση σχετικά με τον έλεγχο και την πρόληψη των ζωονόσων

Γ.1. Επιδημιολογική κατάσταση σχετικά με τις ζωονόσους στην ΕΕ

Σε συνεργασία με το κοινοτικό εργαστήριο αναφοράς για την επιδημιολογία των ζωονόσων, η Επιτροπή συνέταξε την ετήσια έκθεση σχετικά με τις τάσεις και τις πηγές ζωονοσογόνων παραγόντων στα ζώα, στις ζωοτροφές, στα τρόφιμα και στον άνθρωπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρώτη έκθεση κάλυπτε το έτος 1994 και η έκθεση για το 1999 υποβλήθηκε το Μάρτιο του 2001. Οι στόχοι όσον αφορά τη συλλογή επιδημιολογικών στοιχείων έχουν επιτευχθεί παρουσιάζοντας κάθε έτος μεγαλύτερη επιτυχία και επί του παρόντος και τα 15 κράτη μέλη έχουν υποβάλει τις ετήσιες εκθέσεις τους. Ωστόσο, η ποιότητα των στοιχείων εξακολουθεί να πλήττεται από μη εναρμονισμένα συστήματα παρακολούθησης, που προς το παρόν καθιστούν δυσχερή την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων σχετικά με τις τάσεις που παρατηρούνται εντός της ΕΕ όσον αφορά τους ζωονοσογόνους παράγοντες.

Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν έκθεση σχετικά με τις τάσεις και τις πηγές των ζωονοσογόνων παραγόντων το 1999, σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ. Η έκθεση αυτή περιελάμβανε τουλάχιστον ορισμένα στοιχεία για την κατάσταση όσον αφορά τους ζωονοσογόνους παράγοντες στα ζώα, τις ζωοτροφές, τα τρόφιμα και τον άνθρωπο. Κοινοτικοί κανόνες, οι οποίοι αποτέλεσαν τη βάση για συγκρίσιμα στοιχεία, ίσχυαν ήδη για τη φυματίωση των βοοειδών, τη βρουκέλωση των βοοειδών και των αιγοπροβάτων, τη Salmonella Enteritidis και την Salmonella Typhimurium σε σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής και την τριχίνη (Trichinella) και τον εχινόκοκκο (Echinococcus sp.) (επιθεώρηση κρεάτων). Για άλλες ζωονόσους, διατίθεται μια αξιόλογη επισκόπηση των εθνικών προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση των ζωονόσων καθώς και τα σχετικά αποτελέσματα.

Όσον αφορά τις ασθένειες των ανθρώπων, δύο ζωονόσοι ευθύνονται για την πλειονότητα των κρουσμάτων που αναφέρθηκαν: η σαλμονέλα (Salmonella) και το καμπυλοβακτηρίδιο (Campylobacter), για τις οποίες αναφέρθηκαν αντίστοιχα 165.659 και 126.981 κρούσματα το 1999. Από τις λοιπές ζωονόσους, για τις οποίες έχουν συλλεχθεί στοιχεία, ανακοινώθηκαν 8.309 κρούσματα γερσινίωσης (Yersinia), 3.843 βρουκέλωσης (Brucella), 665 λιστέριας (Listeria), 554 εχινόκοκκου (Echinococcus), 309 τοξοπλάσμωσης (Toxoplasma), 155 φυματίωσης των βοοειδών (Mycobacterium bovis) και 48 τριχίνης (Trichinella). Το 1999 δεν εμφανίστηκαν κρούσματα λύσσας στον άνθρωπο. Η έκθεση της ΕΕ του 1999 περιελάμβανε επίσης στοιχεία για 1.892 κρούσματα μόλυνσης ανθρώπων από βεροτοξινογόνο E.coli (VTEC).

Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, δεδομένου ότι είναι πιθανό να μην είναι καταγεγραμμένες πολλές μολύνσεις ανθρώπων, εάν οι ασθενείς δεν παρουσιάζονται στις υγειονομικές υπηρεσίες, ή δεν γίνεται εργαστηριακή διάγνωση, ή η διάγνωση δεν ανακοινώνεται στην κεντρική υπηρεσία. Πράγματι, τα ανακοινωθέντα κρούσματα ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν μόνο σοβαρή κατάληξη της ασθένειας. Παρά την ανεπαρκή αυτή καταγραφή κρουσμάτων, υπάρχουν ενδείξεις ότι είναι σημαντικό το μέγεθος των εν λόγω προβλημάτων δημόσιας υγείας.

Όσον αφορά λεπτομέρειες σχετικά με τη σοβαρότητα των ζωονόσων αυτών, δεν έχει καταγραφεί ο συνολικός αριθμός των θανάτων. Ωστόσο είναι γνωστά ορισμένα στοιχεία:

- Σύμφωνα με τη γνώμη της επιστημονικής επιτροπής για τα κτηνιατρικά μέτρα σχετικά με τη δημόσια υγεία, της 12ης Απριλίου 2000, όσον αφορά τις ζωονόσους, στο 5% περίπου των κρουσμάτων σαλμονέλωσης εμφανίζονται επακόλουθες βλάβες (όπως αντιδραστική αρθρίτιδα). Στο 2% περίπου αυτών των κρουσμάτων που παρουσιάζουν επιπλοκές (δηλαδή σε 1 από κάθε 1.000 κρούσματα σαλμονέλωσης), ο ασθενής πεθαίνει. Η αναλογία αυτή οδηγεί κατ' εκτίμηση σε περίπου 200 θανάτους ετησίως στην ΕΕ. Η μειωμένη ευαισθησία ορισμένων στελεχών της σαλμονέλας στα αντιβιοτικά μπορεί όχι μόνον να παρατείνει τη διάρκεια της κλινικής νόσου αλλά και να επηρεάσει την επίπτωση επακόλουθων βλαβών ή θανάτων.

- Σύμφωνα επίσης με την παραπάνω επιστημονική γνώμη, έχει αποδειχθεί ότι το Campylobacter προκαλεί μια σοβαρή ασθένεια, το σύνδρομο Guillain-Barrι, μια διαταραχή που οδηγεί σε σε οξεία νευρομυική παράλυση. Υπολογίζεται ότι αυτό συμβαίνει σε ένα από κάθε 1000 κρούσματα καμπυλοβακτηρίωσης.

- Όσον αφορά τη λιστερίαση, η επίπτωση είναι πολύ χαμηλότερη από ό,τι για τις δύο παραπάνω ζωονόσους, αλλά το ποσοστό θνησιμότητας (η αναλογία των θανατηφόρων κρουσμάτων) αναφέρεται ότι κυμαίνεται ανάμεσα στο 20 και 40%. Σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα το ποσοστό θνησιμότητας μπορεί να φτάσει το 75% σύμφωνα με την παραπάνω επιστημονική γνώμη.

- Όσον αφορά τις λοιμώξεις από VTEC (βεροτοξινογόνο E.coli) γύρω στο 5% των κρουσμάτων εξελίσσονται σε σύνδρομο αιμολυτικής ουραιμίας και το 3-5% των ατόμων αυτών πεθαίνει, ενώ ένα παρόμοιο ποσοστό παρουσιάζει σοβαρές επακόλουθες βλάβες.

Όσον αφορά τις πηγές της Salmonella, η κύρια πηγή μόλυνσης για την κοινή Salmonella spp. είναι ο γαστρεντερικός σωλήνας των θηλαστικών και των πτηνών. Η S. Enteritidis και η S. Typhimurium είναι με μεγάλη διαφορά οι πιο συνήθεις ορότυποι που απομονώνονται στον άνθρωπο στην ΕΕ: σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβίβασαν τα κράτη μέλη μέσω του συστήματος δηλώσεων των ζωονόσων το 1998, οι δύο αυτοί ορότυποι αντιπροσωπεύουν ανάμεσα στο 60 και άνω του 90% όλων των δηλωθέντων κρουσμάτων σε ανθρώπους (η S. Enteritidis είναι πρώτη σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από ένα). Η S. Enteritidis είναι ο ορότυπος που συνδέεται πιο συχνά με τα αυγά ή τα πουλερικά ενώ η S. Typhimurium εκείνος που συνδέεται πιο συχνά με άλλα εκτρεφόμενα ζώα.

Γ.2. Η κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά τον έλεγχο των ζωονοσογόνων λοιμώξεων

Γ.2.1. Οδηγία 92/117/ΕΟΚ

Η οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου αποσκοπεί στη θέσπιση ενός αξιόπιστου συστήματος ανακοίνωσης της εμφάνισης ζωονόσων γενικά, καθώς και στην παρακολούθηση, τον έλεγχο και τελικά την εξάλειψη ορισμένων διηθητικών οροτύπων σαλμονέλωσης από τα σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής. Προβλέπει επίσης την ανάπτυξη μέτρων ελέγχου για άλλους ζωονοσογόνους παράγοντες εκτός της σαλμονέλας.

Επί του παρόντος τα μέτρα ελέγχου καλύπτουν μόνο την σαλμονέλα στα σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής, δεδομένου ότι στα τέλη της δεκαετίας του ´80 ο αυξανόμενος αριθμός κρουσμάτων σαλμονέλωσης σε ανθρώπους, που προκλήθηκαν από Salmonella Enteritidis σε επιτραπέζια αυγά, θεωρήθηκε ως άκρως ανησυχητικό θέμα. Υιοθετήθηκε μια προσέγγιση εκ των άνω προς τα κάτω, η οποία προέβλεπε κατ' αρχήν τη λήψη μέτρων για την εξάλειψη της Salmonella Enteritidis (και της Salmonella Typhimurium) σε σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής, έτσι ώστε να μειωθεί η κάθετη μετάδοση στα σμήνη που προορίζονται για το εμπόριο. Για το μέλλον προβλέπονταν μέτρα για τα σμήνη που προορίζονται για τοεμπόριο.

Γ.2.2. Λοιπές νομοθετικές πράξεις

Η μείωση της επίπτωσης των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων, ώστε να προληφθούν τροφιμογενείες λοιμώξεις, απαιτεί μια συντονισμένη πολυτομεακή προσέγγιση, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων ελέγχου σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας:

- στα ζωικά απόβλητα και τη μεταποίηση ζωοτροφών,

- σε επίπεδο αγροκτήματος,

- κατά τη μεταποίηση και τη διανομή τροφίμων ζωικής προέλευσης, και

- σε επίπεδο καταναλωτών.

Οι οδηγίες 90/667/ΕΟΚ [4] και 92/118/ΕΟΚ [5], καθώς και οι σχετικές αποφάσεις της Επιτροπής καλύπτουν τον έλεγχο των ζωονοσογόνων παραγόντων στα ζωικά απόβλητα και στη μεταποίηση ζωοτροφών. Οι εν λόγω διατάξεις καλύπτουν ουσίες με συστατικά ζωικής προέλευσης. Μια πρόταση για θεμελιώδη αναθεώρηση αυτής της νομοθεσίας εγκρίθηκε από την Επιτροπή (COM(2000) 574 τελικό). Δεν υπάρχουν ακόμα κανόνες για τους ζωονοσογόνους οργανισμούς στην κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά τις ζωοτροφές που περιέχουν μόνο συστατικά φυτικής προέλευσης. Ωστόσο, η θέσπιση παρόμοιας νομοθεσίας προβλέπεται στο πλαίσιο του νομοθετικού προγράμματος του Λευκού Βιβλίου για την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς είναι σαφές ότι οι ζωοτροφές φυτικής προέλευσης μπορεί να περιέχουν ζωονοσογόνους παράγοντες.

[4] ΕΕ L 363 της 27.12.1990, σ. 51.

[5] ΕΕ L 62 της 15.3.1993, σ. 49.

Διατάξεις για τον έλεγχο ζωονόσων σε επίπεδο εκμετάλλευσης, έχουν θεσπιστεί σε διάφορες οδηγίες σχετικά με τους όρους της υγείας των ζώων στις συναλλαγές ζώντων ζώων, π.χ. διατάξεις για τη φυματίωση και την βρουκέλωση των βοοειδών στην οδηγία 64/432/ΕΟΚ [6]. Επιπλέον, σε ορισμένες υγειονομικές οδηγίες υπάρχουν κανόνες που προβλέπουν τον έλεγχο των ζωονόσων σε επίπεδο εκμετάλλευσης, π.χ. στην οδηγία 92/46/ΕΟΚ [7] σχετικά με τις αγέλες γαλακτοπαραγωγής.

[6] ΕΕ 121 της 29.7.1964, σ. 1977.

[7] ΕΕ L 268 της 14.9.1992, σ. 1.

Στις αντίστοιχες υγειονομικές οδηγίες προβλέπονται μέτρα για τον έλεγχο των ζωονοσογόνων παραγόντων κατά τη μεταποίηση και διανομή τροφίμων ζωικής προέλευσης. Οι διατάξεις αυτές κυμαίνονται από ειδικού χαρακτήρα, για παράδειγμα η προθανάτια και μεταθανάτια επιθεώρηση ζώων σε σφαγεία, έως γενικού χαρακτήρα, για παράδειγμα απαιτήσεις για την υγιεινή κατασκευή και λειτουργία των εγκαταστάσεων μεταποίησης τροφίμων και διατάξεις για τους ελάχιστους όρους μεταποίησης και τις θερμοκρασίες αποθήκευσης/μεταφοράς.

Ο έλεγχος των ζωονόσων σε επίπεδο καταναλωτών υπερβαίνει κατά κανόνα το πεδίο εφαρμογής των νομοθετικών πράξεων. Στον τομέα αυτό μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος με εντατικότερη γενική ενημέρωση των καταναλωτών για τον υγιεινό τρόπο μεταχείρισης των τροφίμων και με μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση ορισμένων ειδικών ομάδων υψηλού κινδύνου, όπως των γυναικών σε κατάσταση εγκυμοσύνης.

Η κοινοτική νομοθεσία για την υγιεινή των τροφίμων βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της αναδιάρθρωσης και της αναθεώρησης, με σκοπό τη θέσπιση ενός συνεκτικού και συνεπούς συνόλου κανόνων υγιεινής με βάση μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα καλύπτει ολόκληρη την τροφική αλυσίδα «από το αγρόκτημα στο τραπέζι». Η προσέγγιση αυτή θα πραγματοποιηθεί μέσω της πρότασης ενός νομικού μέσου σχετικά με την υγιεινή των τροφίμων, που θα καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής όλων των τροφίμων, τόσο ζωικής όσο και φυτικής προέλευσης. Ένας από τους βασικούς στόχους της νέας νομοθεσίας είναι η πρόληψη των τροφιμογενών λοιμώξεων. Οι προσπάθειες αποσκοπούν στην υπογράμμιση της υποχρέωσης των παραγωγών να εξασφαλίζουν την ασφάλεια των τροφίμων και στη θέσπιση αρχών "ανάλυσης κινδύνων και κρίσιμων σημείων ελέγχου" κατά τους ελέγχους. Τα συστήματα ανάλυσης κινδύνου έχουν στόχο να καλύψουν την πρωτογενή γεωργική παραγωγή σε επίπεδο εκμετάλλευσης. Θα προταθεί μια γενική υποχρέωση που προβλέπει ότι τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την τήρηση ορθών ζωοτεχνικών πρακτικών (ΟΖΠ) κατά τη ζωική παραγωγή. Από άποψη ελέγχου των ζωονόσων, αυτό σημαίνει ότι ο κάθε κτηνοτρόφος θα είναι υποχρεωμένος να λάβει τα απαραίτητα προληπτικά μέσα κατά των ζωονοσογόνων μολύνσεων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν στις 24 Σεπτεμβρίου 1998 την απόφαση 2119/98/ΕΚ για τη δημιουργία δικτύου επιδημιολογικής παρακολούθησης και ελέγχου των μεταδοτικών ασθενειών στην Κοινότητα [8]. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών για τη δημόσια υγεία στα κράτη μέλη. Μία από τις βασικές δραστηριότητες που προβλέπεται στην απόφαση 2119/98/ΕΚ είναι η καθιέρωση ενός συστήματος ενημέρωσης για την παρακολούθηση, την πρόληψη και τον έλεγχο των μεταδοτικών ασθενειών σε κοινοτική κλίμακα. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2000/96/ΕΚ της 22ας Δεκεμβρίου 1999 για τις μεταδοτικές ασθένειες που θα καλυφθούν προοδευτικά από το κοινοτικό δίκτυο [9]. Στην απόφαση απαριθμούνται ορισμένες ασθένειες που μεταδίδονται μέσω των τροφίμων και του νερού καθώς και άλλες ζωονόσοι. Ειδικότερα προβλέπεται ότι, όπου υπάρχουν συγκεκριμένα δίκτυα παρακολούθησης των ζωονόσων για τις οποίες απαιτείται παρακολούθηση των κρουσμάτων στον άνθρωπο σύμφωνα με την οδηγία 92/117/ΕΟΚ, η παρακολούθηση αυτή πραγματοποιείται σύμφωνα με την απόφαση 2119/98/ΕΚ, και τα δεδομένα που απαιτούνται για την εφαρμογή της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ καθίστανται πλήρως διαθέσιμα για το σκοπό αυτό. Επίσης, καταρτίζονται ορισμοί των κρουσμάτων και μέθοδοι παρακολούθησης για τις ανθρώπινες ασθένειες, στο μέτρο που είναι δυνατόν, με τέτοιο τρόπο ώστε τα δεδομένα που συγκεντρώνονται να εξυπηρετούν και τους σκοπούς της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ.

[8] ΕΕ L 282 της 20.10.1998, σ. 76.

[9] ΕΕ L 28 της 3.2.2000, σ. 50.

Γ.3. Η πειρα που αποκτηθηκε συμφωνα με τις ισχυουσεσ διαταξεισ

Η κοινοτική νομοθεσία για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των ζωονόσων αναπτύχθηκε σταδιακά. Ωστόσο, σύντομα διαπιστώθηκε ότι δεν ήταν όλα τα κράτη μέλη σε θέση να εφαρμόσουν πλήρως το σύστημα που προβλέπεται από την οδηγία για τις ζωονόσους. Πράγματι, αναγνωρίζεται ότι μόνον έξι κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει πλήρως τις διατάξεις για τον έλεγχο της σαλμονέλας σε σμήνη αναπαραγωγής (πίνακας 1). Ωστόσο, μέχρι να αναθεωρηθεί η οδηγία 92/117/ΕΟΚ, αναβλήθηκε, με την οδηγία 97/22/ΕΚ, η υποχρέωση υποβολής σχεδίων για την παρακολούθηση και τον έλεγχο της σαλμονέλας στα σμήνη πουλερικών, για εκείνα τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμα υποβάλει τέτοιου είδους σχέδια. Παρά το γεγονός ότι δόθηκε αναβολή σε ορισμένες προθεσμίες της οδηγίας με την οδηγία 97/22/ΕΚ, ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να μην έχουν υποβάλει τα εθνικά τους σχέδια για την επίτευξη των στόχων της οδηγίας, ούτε έχουν εφαρμόσει τις ανωτέρω διατάξεις. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι αρχές έχουν λάβει αποτελεσματικά μέτρα κατά της σαλμονέλας και άλλων ζωονοσογόνων οργανισμών σε όλα τα κράτη μέλη, είτε μόνες είτε σε συνεργασία με ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για τη διασφάλιση της εφαρμογής της ισχύουσας οδηγίας σε όλα τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι αυτό αποτελεί προϋπόθεση για την υποβολή προτάσεων με σκοπό τη βελτίωση των μέτρων ελέγχου των ζωονόσων.

Πίνακας 1. Εθνικά σχέδια ελέγχου της σαλμονέλας, τα οποία υποβλήθηκαν και εγκρίθηκαν σύμφωνα με την οδηγία 92/117/ΕΟΚ.

Κράτος μέλος // Παραπομπή έγκρισης

Δανία // 94/507/ΕΚ, 96/692/ΕΚ

Ιρλανδία // 96/389/ΕΚ

Φινλανδία // 96/390/ΕΚ

Σουηδία // 96/502/ΕΚ

Αυστρία // 2000/60/ΕΚ

Γαλλία // 2000/629/ΕΚ

Προέκυψαν αρκετά πλεονεκτήματα από την εφαρμογή της οδηγίας. Πρώτον, η υποχρέωση παρακολούθησης ορισμένων ζωονόσων και εν συνεχεία ανακοίνωσης των ευρημάτων στις εθνικές αρχές και στην Επιτροπή δημιούργησε νέα δραστηριότητα στον τομέα αυτό. Σε πολλά κράτη μέλη η συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών για τον έλεγχο των ζωοτροφών, την υγεία των ζώων και του κοινού και την ιατρική αναπτύχθηκε ικανοποιητικά, δημιουργώντας έτσι καλύτερες δυνατότητες για την καταπολέμηση των ζωονόσων. Ως αποτέλεσμα της παρακολούθησης, η επίγνωση της παρουσίας ζωονοσογόνων παραγόντων σε διάφορα σημεία της τροφικής αλυσίδας, καθώς και σε πληθυσμούς άγριων ζώων και ζώων συντροφιάς, αυξήθηκε, επιβάλλοντας τη λήψη μέτρων πρόληψης και ελέγχου.

Δεύτερον, η επίπτωση σαλμονέλας σε ανθρώπινους πληθυσμούς, που αποτελεί τον κύριο στόχο των ελέγχων που καθορίζονται στην οδηγία 92/117/ΕΟΚ, σε πολλά κράτη μέλη φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί και ακόμα και να μειώνεται. Αν και είναι δύσκολο να εικάσουμε ποιο ήταν το άμεσο αποτέλεσμα των συγκεκριμένων απαιτήσεων ελέγχου για τη Salmonella Enteritidis και τη Salmonella Typhimurium σε σμήνη αναπαραγωγής κατοικίδιων πτηνών, μπορούμε να πούμε ότι τα μέτρα που ελήφθησαν σε ολόκληρη την κοινότητα, βάσει των υποχρεωτικών και των εθελοντικών προγραμμάτων, έφεραν αποτέλεσμα.

Μια σημαντική πλευρά της εφαρμογής των διατάξεων ελέγχου της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ ήταν η δυνατότητα συγχρηματοδότησης των εθνικών προγραμμάτων ελέγχου. Η συγχρηματοδότηση αναλογεί στο 50 % του κόστους που προέκυψε από τα μέτρα σφαγής και καταστροφής και τις επίσημες δειγματοληψίες. Από το 1995, η Επιτροπή έχει συγχρηματοδοτήσει τον έλεγχο της σαλμονέλας στα πουλερικά όπως φαίνεται στον πίνακα 2.

Πίνακας 2. Η οικονομική συνεισφορά της Κοινότητας στα μέτρα για τη σφαγή και καταστροφή και τους επίσημους ελέγχους σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οικονομικές συνεισφορές χορηγήθηκαν επίσης στα κράτη μέλη στο πλαίσιο των προγραμμάτων για την εξέλειψη και την παρακολούθηση των ζωονόσων, βάση της απόφασης 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες δαπάνες στον κτηνιατρικό τομέα [10]. Η συγχρηματοδότηση συνέβαλε στον έλεγχο και την παρακολούθηση αρκετών ζωονόσων, ιδίως της βρουκέλωσης των βοοειδών και των αιγοπροβάτων, της φυματίωσης και της λύσσας των βοοειδών, και περιοδικά της υδατίδωσης (εχινοκοκκίασης) και της εντεροαιμορραγικής E. coli (EHEC). Οι μέγιστες κοινοτικές οικονομικές συνεισφορές για τη συγχρηματοδότηση της βρουκέλωσης των βοοειδών, της βρουκέλωσης των αιγοπροβάτων, της φυματίωσης των βοοειδών και της λύσσας για το έτος 2000 είναι 14.250.000 ευρώ, 14.000.000 ευρώ, 8.235.000 ευρώ και 2.895.000 ευρώ, αντίστοιχα.

[10] ΕΕ L 224 της 18.8.1990, σ. 19. Απόφαση όπως τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την απόφαση 2001/12/ΕΚ (ΕΕ L 3 της 6.1.2001, σ. 27).

Οι δυσκολίες κατά την εφαρμογή της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ αναγνωρίστηκαν από την Επιτροπή και προτάθηκε η τροποποίηση της οδηγίας, η οποία οδήγησε σε δύο σύνολα τροποποιήσεων, στην οδηγία 97/22/EΚ και την οδηγία 1999/72/EΚ. Σύμφωνα με τις διατάξεις που καθορίζονται στην οδηγία 97/22/EΚ, τα κράτη μέλη θα έπρεπε να έχουν εφαρμόσει από την 1η Ιανουαρίου 1998 τα ελάχιστα μέτρα που καθορίζονται για τον έλεγχο της σαλμονέλας σε σμήνη αναπαραγωγής πουλερικών. Τα περισσότερα κράτη μέλη φαίνεται πως εφάρμοσαν τα κύρια στοιχεία των απαιτήσεων αυτών έως το 1999. Το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) της Επιτροπής ολοκλήρωσε πρόσφατα μια σειρά αποστολών για την παραγωγή κρέατος πουλερικών και στο πλαίσιο αυτό αξιολογήθηκε και ο έλεγχος για σαλμονέλα. Αργότερα θα εκδοθεί μια γενική έκθεση.

Υπάρχουν αρκετοί ακόμα παράγοντες που απαιτούν την αναθεώρηση της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ. Η τάση των τροφιμογενών λοιμώξεων δείχνει ότι η σημερινή κατάσταση απέχει πολύ από το να είναι ικανοποιητική. Ο αριθμός των ανθρώπινων λοιμώξεων που οφείλονται σε "παραδοσιακούς" παθογόνους παράγοντες όπως η Salmonella παραμένει υψηλός, και επιπλέον εμφανίζονται "νέοι" παθογόνοι παράγοντες (π.χ. Campylobacter, VTEC). Αν και η τάση αυτή οφείλεται εν μέρει στις βελτιωμένες μεθόδους διάγνωσης και τα συστήματα αναφοράς, είναι σαφές ότι χρειάζονται αποτελεσματικά και αυστηρά μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο προκειμένου να ανταποκριθούμε στους αυξημένους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία που οφείλονται σε τροφιμογενείς λοιμώξεις.

Η κοινοτική νομοθεσία για την υγιεινή τροφίμων θα καλύπτει μελλοντικά ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής τροφίμων "από το αγρόκτημα ως το τραπέζι" και θα εισάγει επίσης ορισμένες υποχρεώσεις σε επίπεδο αγροκτήματος. Ένας από τους κύριους στόχους της είναι η πρόληψη των τροφιμογενών λοιμώξεων. Το νέο αυτό περιβάλλον απαιτεί τη διασφάλιση συνεκτικότητας ανάμεσα στην ειδική νομοθεσία για τις ζωονούσους και τη γενική νομοθεσία για την υγιεινή και τους ελέγχους των τροφίμων.

Διάφορες καταστάσεις και αντιλήψεις στα διάφορα κράτη μέλη σε σχέση με τους τροφιμογενείς παθογόνους οργανισμούς θα μπορούσαν να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο την ενδοκοινοτική αγορά στο μέλλον. Ενδέχεται να ασκηθούν πιέσεις στα κράτη μέλη με υψηλά πρότυπα προκειμένου να εισαγάγουν μονομερή μέτρα για να προστατέψουν το επίπεδο που έχουν επιτύχει. Για να αποφευχθεί μια παρόμοια απειλή θα πρέπει να εισαχθούν πιο ενιαία μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο, τα οποία θα παρέχουν επαρκείς εγγυήσεις για την προστασία των ζωικών πληθυσμών από ζωονοσογόνους οργανισμούς, και επομένως θα προστατεύουν την υγεία των καταναλωτών από τροφιμογενείς λοιμώξεις.

Τα θέματα που αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων έχουν διαρκώς μεγαλύτερη σημασία στο παγκόσμιο εμπόριο. Είναι απαραίτητη μια σαφής πολιτική στην Κοινότητα όταν συζητούνται τα θέματα αυτά κατά τις εμπορικές διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες.

Δ. Νέα προσέγγιση για τον έλεγχο και την πρόληψη ζωονόσων

Δ.1. Βασικά στοιχεία της προσέγγισης

Αποσκοπώντας στην προετοιμασία πρότασης για τη βελτίωση των μέτρων παρακολούθησης και ελέγχου των ζωονόσων, η Επιτροπή μαζί με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών καθώς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη εξέτασε τη ριζική μεταβολή της ασκούμενης πολιτικής, καθώς και τους στόχους των πιθανών μελλοντικών στρατηγικών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εντοπισθούν ορισμένοι στόχοι και προβληματισμοί, όπως:

- να δημιουργηθεί ένα σύστημα παρακολούθησης των ζωονόσων, με βάση εναρμονισμένους κανόνες, εφόσον παρίσταται ανάγκη,

- να αναπτυχθούν μέτρα σύμφωνα με την αρχή «από το αγρόκτημα στο τραπέζι», για την παραγωγή ασφαλών τροφίμων από υγιή ζώα,

- να ληφθεί υπόψη ο βαθμός επιπολασμού ορισμένων ζωονοσογόνων παραγόντων στα κράτη μέλη,

- να παρασχεθούν εγγυήσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας των καταναλωτών, μέσω της θέσπισης προγραμμάτων για τη μείωση των παθογόνων παραγόντων, τα οποία θα εφαρμοστούν από τα κράτη μέλη,

- να παρασχεθεί η απαιτούμενη ελαστικότητα για να επιτευχθούν από τα κράτη μέλη οι κοινοί στόχοι, και

- να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες όσον αφορά την εξάπλωση ζωονοσογόνων παραγόντων μέσω του εμπορίου ζώων.

Τα μέσα για την επίτευξη των στόχων αυτών και ειδικότερα τα προγράμματα μείωσης των παθογόνων παραγόντων, θα πρέπει να καθοριστούν σύμφωνα με επιστημονικά τεκμηριωμένες αξιολογήσεις των κινδύνων. Πάντως, ακόμα και εάν δεν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμα οι εν λόγω αξιολογήσεις των κινδύνων για ορισμένες ζωονόσους ή ζωονοσογόνους παράγοντες, δεν δικαιολογείται η μη λήψη σχετικών μέτρων. Προκειμένου η Επιτροπή να μπορεί να παρακολουθεί την πρόοδο των εν λόγω προγραμμάτων, τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλλουν εθνικά προγράμματα σχετικά με την επιδίωξη και την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Ωστόσο, κάθε κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να επιλέγει τα μέσα που θεωρεί απαραίτητα για την επίτευξη των στόχων. Δεδομένου ότι οι ενέργειες για τον έλεγχο των ζωονοσογόνων παραγόντων ξεκινούν από το επίπεδο της πρωτογενούς παραγωγής, η εφαρμογή των αρχών της ορθής ζωοτεχνικής πρακτικής θα διαδραματίσει βασικό ρόλο.

Δ.2. Πιο εντατική παρακολούθηση και επέκταση των ελέγχων

Βασικό θέμα για τη βέλτιστη εφαρμογή της κοινοτικής στρατηγικής θα αποτελέσει η συνεχιζόμενη συλλογή επιδημιολογικών στοιχείων για τις ζωονόσους: μελλοντικά, τα μέτρα για την καταπολέμηση ζωονόσων πρέπει να βασίζονται σε αξιολογήσεις των κινδύνων και το γεγονός αυτό θα αυξήσει τη σπουδαιότητα της ακριβούς πληροφόρησης για τις ζωονόσους και τους ζωονοσογόνους παράγοντες, από όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας. Θα χρησιμοποιηθεί το νέο πλαίσιο για την παροχή επιστημονικών συμβουλών και επιστημονικής υποστήριξης σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων, το οποίο καθιερώθηκε ύστερα από την πρόταση κανονισμού για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων (COM(2000) 716 τελικό) και την επακόλουθη συλλογή και ανάλυση των δεδομένων που αφορούν τους βιολογικούς κινδύνους. Επιπλέον, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ανάπτυξη των υπαρχουσών διατάξεων παρακολούθησης, όπως αυτές καθορίζονται στην ισχύουσα οδηγία 92/117/ΕΟΚ, και για την εναρμόνιση, όπου αυτό χρειάζεται, του συστήματος ανακοίνωσης, μέσω της εισαγωγής ορισμένων σταθερών κριτηρίων, όπως για παράδειγμα των ορισμών των κρουσμάτων. Δεδομένου ότι οι ζωονοσογόνοι παράγοντες δύνανται να παρουσιάζουν νέα και πρωτοεμφανιζόμενα χαρακτηριστικά, όπως η μικροβιακή αντοχή, που τους καθιστά επιβλαβέστερους, η παρακολούθησή τους πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Για να διευκολυνθεί η στοχευόμενη παρακολούθηση η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει την βάση, π.χ. για τιμές αναφοράς που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως αρχικός βαθμός επιπολασμού για την μείωση των παθογόνων παραγόντων, ίσως να χρειάζονται συντονισμένα προγράμματα παρακολούθησης.

Ενώ η οδηγία 92/117/ΕΟΚ περιλαμβάνει μόνο μέτρα ελέγχου για ορισμένα είδη Salmonella, η νέα προσέγγιση θα επιτρέψει την καθιέρωση στόχων ελέγχου και για άλλους τροφιμογενείς παθογόνους παράγοντες. Όσον αφορά τις επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων και τη δυνατότητα επικέντρωσης των μέτρων ελέγχου σε επίπεδο εκμετάλλευσης, βακτηρίδια όπως το Campylobacter και η βεροτοξινογόνος E. coli θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν, από τη στιγμή που θα δημιουργηθεί η απαραίτητη επιστημονική βάση για τον έλεγχό τους.

Η νέα προσέγγιση θα έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ασφάλειας των καταναλωτών, ιδίως όσον αφορά τους πιο σημαντικούς για την υγεία παθογόνους μικροοργανισμούς. Όσον αφορά τη Salmonella, από τα στοιχεία που διαθέτουμε φαίνεται πως η S. Enteritidis και η S. Typhimurium είναι οι κυριότεροι ορότυποι της τροφιμογενούς σαλμονέλωσης στον άνθρωπο και ότι οι κύριες πηγές είναι τα προϊόντα πουλερικών, ακολουθούμενα από άλλα προϊόντα κρέατος, ιδίως το χοιρινό. Προκειμένου να βελτιωθεί το επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, και να συνεχιστούν οι ενέργειες που ξεκίνησαν ήδη με τη οδηγία 92/117/ΕΟΚ, χρειάζεται να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, ξεκινώντας από την παραγωγή αυγών και κρέατος πουλερικών.

Δ.3. Αντίκτυπος της προσέγγισης

Ο κύριος αντίκτυπος που αναμένεται να έχει η πρόταση είναι η βελτίωση της δημόσιας υγείας με τη μείωση του αριθμού των ανθρώπινων κρουσμάτων ζωονόσων και ιδίως σαλμονέλωσης.

Αν και τα μέτρα που προβλέπονται για τη μείωση του επιπολασμού ζωονοσογόνων παραγόντων συνεπάγονται δαπάνες τόσο για τις αρχές όσο και για τις επιχειρήσεις παραγωγής τροφίμων, η προσέγγιση που επιλέχθηκε θα ωφελήσει τις επιχειρήσεις. Το κέρδος αναμένεται να προκύψει από την αύξηση της εμπιστοσύνης τόσο στα ζωντανά ζώα όσο και στα τρόφιμα που παράγονται από ζώα που καλύπτονται από τα προγράμματα ελέγχου. Ο τομέας της παραγωγής τροφίμων της ΕΕ θα ωφεληθεί επίσης λόγω των αυξημένων εξαγωγών στην παγκόσμια αγορά λόγω της σαφούς και πιο σφαιρικής πολιτικής για τον έλεγχο των ζωονόσων και της υψηλής ποιότητας ζωντανών ζώων και τροφίμων. Επιπλέον, μεσοπρόθεσμα, το μειωμένο επίπεδο παθογόνων σημαίνει μείωση της ανάγκης ανάκλησης των προϊόντων, ενώ η προληπτική προσέγγιση θα βοηθήσει ακόμα να μειωθεί η ανάγκη χρήσης αντιβιοτικών.

Το κεφάλαιο αυτό έχει σκοπό να περιγράψει τα πλεονεκτήματα και το κόστος της προτεινόμενης προσέγγισης. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην επίδρασή της στο εμπόριο.

Δ.3.1. Δαπάνες υγείας

Σε ορισμένα κράτη μέλη και τρίτες χώρες πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις κόστους και οφέλους των συγκεκριμένων προγραμμάτων ελέγχου, ιδίως για τη σαλμονέλα. Γενικά οι αναλύσεις αυτές έδειξαν ότι ο οικονομικός αντίκτυπος των ασθενειών που προκαλεί στον άνθρωπο η σαλμονέλα είναι σημαντικός. Μια πρόσφατη μελέτη που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ (Frentzen, P.D. et al. Food Review, 22 (2), 1999, 10-15) υπολογίζει ότι το κόστος ενός κρούσματος σαλμονέλωσης κυμαίνεται από 24 ευρώ (στην περίπτωση που ο ασθενής δεν χρειάζεται ιατρική περίθαλψη) έως 3,8 εκατομμύρια ευρώ (θανάσιμο κρούσμα, το κόστος του οποίου υπολογίζεται με χρήση της επονομαζόμενης μεθόδου της αγοράς εργασίας). Εάν θεωρήσουμε ότι η επίπτωση της νόσου και το ποσοστό των διαφόρων βαθμών σοβαρότητας είναι παρόμοια στην Ευρώπη, υπολογίζεται ότι το κόστος της ανθρώπινης σαλμονέλωσης στην ΕΕ ανέρχεται ετησίως σε 620 - 3160 εκατ. ευρώ. Δεχόμαστε γενικά ότι το 90 % των κρουσμάτων σαλμονέλωσης είναι τροφιμογενή. Επομένως το κόστος της τροφιμογενούς σαλμονέλωσης ανέρχεται ετησίως σε 560 - 2840 εκατ. ευρώ.

Δ.3.2. Το κόστος της χρηματοδότησης της παρακολούθησης και του ελέγχου

Δεδομένου του πολύ υψηλού οικονομικού κόστους που οφείλεται στις ζωονόσους, όχι μόνο για τους υπευθύνους εκμετάλλευσης αλλά και για ολόκληρη την κοινωνία, η δημόσια χρηματοδότηση των μέτρων περιορισμού ή εξάλειψης των νόσων είναι δικαιολογημένη. Επιπλέον, ακόμη και αν η πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή ήταν ανόμοια και εξαιρετικά περιορισμένη, τα μέτρα που ελήφθησαν αποδείχθηκαν αποτελεσματικά σε πολλές περιπτώσεις και αποδεικνύουν ότι, εάν γίνει σωστή διαχείριση μπορούν να πραγματοποιηθούν αξιοσημείωτες βελτιώσεις. Η ανάγκη κοινοτικής διάστασης της οικονομικής ενίσχυσης είναι επίσης σαφής. Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων σε ένα κράτος μέλος μπορεί να περιορίζεται ή να υπονομεύεται όταν σε άλλα κράτη εξακολουθούν να υπάρχουν υψηλά επίπεδα μόλυνσης, είτε άμεσα μέσω της διασυνοριακής μόλυνσης, είτε έμμεσα λόγω των οικονομικών πιέσεων που προκύπτουν από τις άνισες χρηματοδοτικές προσπάθειες των αρχών και των υπεύθυνων εκμετάλλευσης σε διαφορετικά κράτη. Επιπλέον, για γεωγραφικούς και ιστορικούς λόγους, οι εθνικές προτεραιότητες δεν είναι οι ίδιες. Η οικονομική συνεισφορά της Κοινότητας παρέχει τα μέσα για να εξασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη που πλήττονται από μια δεδομένη νόσο πραγματοποιούν συντονισμένες προσπάθειες που συνολικά θα είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματικές για τον περιορισμό ή την εξάλειψη της απειλής αυτής σε ολόκληρη την Κοινότητα, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει στα κράτη να εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την επικράτειά τους. Εάν δεν υπήρχε η κοινοτική συμμετοχή, θα έτειναν φυσικά να ασχοληθούν κατά προτίμηση με τις δικές τους προτεραιότητες.

Ταυτόχρονα, το ζήτημα της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των περιορισμένων κοινοτικών κονδυλίων δεν είναι καθόλου απλό. Πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου η κοινοτική επένδυση να έχει τη μέγιστη επίδραση στον αποτελεσματικό περιορισμό της νόσου. Αυτό σημαίνει όχι μόνο τον καθορισμό προτεραιοτήτων για συγκεντρωμένες κοινές προσπάθειες αλλά και την παροχή κινήτρων στις αρχές και τους υπευθύνους εκμετάλλευσης προκειμένου να διαχειρίζονται τα προγράμματα όσο το δυνατόν πιο αυστηρά. Οι δυνατότητες περιλαμβάνουν την αύξηση του επιπέδου της κοινοτικής ενίσχυσης όταν τα προγράμματα αποδεικνύονται αποτελεσματικά σε σχέση με επαρκώς ελεγχόμενα σημεία αναφοράς για τη μείωση των επιπέδων μόλυνσης. Το ίδιο μπορεί να ισχύει όπου τα κράτη μέλη έχουν εξασφαλίσει μια ορισμένη οικονομική συμμετοχή από τους υπευθύνους εκμετάλλευσης, που ενδεχομένως να περιλαμβάνει την ανάπτυξη ασφαλιστικών καθεστώτων για την αντιμετώπιση οξέων επιδημικών εκρήξεων.

Οι δυνατότητες αυτές χρειάζονται περαιτέρω μελέτη και συζήτηση με όλους τους ενδιαφερόμενους και η Επιτροπή θα δρομολογήσει σύντομα μια διαδικασία διαβούλευσης σχετικά με το θέμα αυτό όσον αφορά τις ζωονόσους, αλλά και άλλες αρρώστιες των ζώων. Όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία διαβούλευσης, σκοπεύει να τροποποιήσει τους κανόνες αυτούς εάν προκύψει, όπως αναμένεται, ότι υπάρχουν δυνατότητες βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των κοινοτικών δαπανών.

Στο μεταξύ, προτείνεται να συνεχιστεί η κοινοτική χρηματοδότηση με βάση τους υπάρχοντες κανόνες, κυρίως για να μπορέσουν να χρηματοδοτηθούν όπως αναμένεται τα προγράμματα που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Οι σχετικές διατάξεις που θεσπίζονται στην απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες δαπάνες στον κτηνιατρικό τομέα, πρέπει να τροποποιηθούν.

Δ.3.3. Αντίκτυπος στο εμπόριο

Ένας από τους κύριους στόχους της πρότασης για τον έλεγχο των ζωονόσων είναι να εξασφαλίσει τον αποκλεισμό οποιασδήποτε μόλυνσης ή επαναμόλυνσης που μεταδίδεται με ζωντανά ζώα ή αυγά επώασης που μεταφέρονται από μία εκμετάλλευση σε άλλη. Επίσης θα καταστούν απαραίτητες οι πληροφορίες σχετικά με τα ζώα που προορίζονται για σφαγή. Όσον αφορά τις αγορές στο εσωτερικό μιας χώρας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργήσουν τα απαραίτητα εργαλεία για το σκοπό αυτό στο πλαίσιο των εθνικών τους προγραμμάτων ελέγχου. Όμως, για να εξασφαλιστεί ότι τα ζωντανά ζώα ή τα αυγά επώασης που αγοράζονται από άλλα κράτη μέλη ή από τρίτες χώρες συμμορφώνονται με τους στόχους του αντίστοιχου εθνικού προγράμματος, προτείνεται να αναφέρεται στα ανάλογα πιστοποιητικά υγείας η κατάσταση του σμήνους ή της αγέλης προέλευσης. Οι αρμόζουσες τροποποιήσεις των σχετικών πιστοποιητικών υγείας θα καθοριστούν σε εύθετο χρόνο με αποφάσεις της Επιτροπής. Για σμήνη αναπαραγωγής του Gallus gallus που έχουν μολυνθεί με Salmonella Enteritidis και Salmonella Typhimurium, απαγορεύεται η έξοδος αυγών ή πτηνών από την εγκατάσταση εκτός αν πρόκειται να σφαγούν, να υποστούν ειδική επεξεργασία ή να καταστραφούν. Τέλος, όταν ο επιπολασμός μιας δεδομένης ζωονόσου σε ένα ορισμένο ζωικό πληθυσμό είναι αρκετά χαμηλός, είναι παρά ταύτα απαραίτητο να απαιτείται ότι τα ζώα ή τα αυγά επώασης που αγοράζονται για παραγωγικούς σκοπούς προέρχονται από σμήνη ή αγέλες που εμφάνισαν αρνητικό αποτέλεσμα στις σχετικές εξετάσεις. Επομένως προτείνεται ένα κράτος μέλος να μπορεί, με την έγκριση της Επιτροπής, να απαιτεί την ικανοποίηση ορισμένων κριτηρίων βάσει του αποτελέσματος των δοκιμών προκειμένου να διατηρήσει το χαμηλό επίπεδο επιπολασμού που έχει επιτύχει.

Καθώς μια τέτοια διάταξη θα μπορούσε να επηρεάσει την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, είναι απαραίτητο η Επιτροπή να έχει αρμοδιότητα να αποφασίζει σχετικά με κοινά κριτήρια τα οποία θα μπορούσαν να εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Επιπλέον, προβλέπεται πως όταν θα είναι διαθέσιμα τα αποτελέσματα των βελτιωμένων δραστηριοτήτων παρακολούθησης, οι διαφορές επιπολασμού θα είναι τέτοιες που να δημιουργούν πιο έντονες απαιτήσεις για βελτίωση της κατάστασης.

Επίσης, όσον αφορά τα επιτραπέζια αυγά, μόλις λήξει η μεταβατική περίοδος πριν από την πλήρη εφαρμογή των μέτρων ελέγχου που αφορούν τις ωοπαραγωγούς όρνιθες, θα επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά για άμεση κατανάλωση από τον άνθρωπο μόνον τα αυγά που προέρχονται από σμήνη που έχουν υποβληθεί στους σχετικούς ελέγχους και έχει βρεθεί ότι δεν περιέχουν S. Enteritidis και S. Typhimurium. Για το κρέας πουλερικών, ύστερα από τη μεταβατική περίοδο θα ισχύσει το κριτήριο "απουσία της Salmonella στα 25g".

Όσον αφορά τις ωοτόκους όρνιθες και τα κοτόπουλα πάχυνσης, έως ότου λήξει η μεταβατική περίοδος πριν από την πλήρη εφαρμογή των μέτρων ελέγχου, η πρόταση δεν θα έχει επίδραση στις συμπληρωματικές εγγυήσεις που δόθηκαν στη Φινλανδία και στη Σουηδία κατά την προσχώρησή τους όσον αφορά τη σαλμονέλα σε αυτές τις κατηγορίες παραγωγής.

Όσον αφορά το εμπόριο με τρίτες χώρες, η συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (συμφωνία ΥΦΠ) διαδραματίζει κύριο ρόλο. Η συμφωνία προβλέπει ότι τα μέλη εξασφαλίζουν ότι όλα τα υγειονομικά ή φυτοϋγειονομικά μέτρα:

- εφαρμόζονται μόνο στο βαθμό που είναι απαραίτητος για την προστασία της ζωής ή της υγείας των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών,

- στηρίζονται σε επιστημονικές αρχές, και

- δεν διατηρούνται χωρίς επιστημονικά τεκμήρια.

Τα μέτρα που βασίζονται σε διεθνή πρότυπα, κατευθυντήριες γραμμές ή συστάσεις, όπου υπάρχουν, θεωρούνται σύμφωνα με τη σχετική διάταξη της συμφωνίας.

Εφόσον δεν υπάρχουν σχετικά διεθνή πρότυπα, τα υγειονομικά ή φυτοϋγειονομικά μέτρα βασίζονται στην αξιολόγηση, προσαρμοσμένη στις συνθήκες, των κινδύνων για τη ζωή ή την υγεία των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών. Κατά την αξιολόγηση των ειδικών κινδύνων, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τους, σύμφωνα με τη συμφωνία ΥΦΠ: τις διαθέσιμες επιστημονικές ενδείξεις. τις σχετικές διαδικασίες και μεθόδους παραγωγής. τις σχετικές μεθόδους επιθεώρησης, δειγματοληψίας και δοκιμών. τον επιπολασμό συγκεκριμένων νόσων ή παρασίτων. την ύπαρξη ζωνών απαλλαγμένων από παράσιτα ή νόσους. τις σχετικές οικολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και την καραντίνα ή άλλη αγωγή. Το δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο στην έκθεση του για την υπόθεση των ορμονών δήλωσε ότι κατά την αξιολόγηση του κινδύνου πρέπει να αξιολογείται όχι μόνον ο κίνδυνος που μπορεί να διαπιστωθεί σε ένα επιστημονικό εργαστήριο που λειτουργεί υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες, αλλά και οι παράγοντες που δεν επιδέχονται ποσοτική ανάλυση. Ιδίως η αξιολόγηση κινδύνου που αφορά τα τροφιμογενή βακτηρίδια σε ολόκληρη την αλυσίδα των τροφίμων ανήκει στην κατηγορία της αξιολόγησης κινδύνου που είναι περισσότερο ποιοτική παρά ποσοτική.

Προκειμένου να διατηρηθεί στην Κοινότητα το υψηλό επίπεδο προστασίας που απαιτεί η Συνθήκη, πρέπει να απαιτούνται από τις τρίτες χώρες-εξαγωγείς ισοδύναμα μέτρα, τα οποία να περιλαμβάνουν την υποβολή των προγραμμάτων ελέγχου και της υγειονομικής πιστοποίησης, όπου αυτό αρμόζει. Αν και η αξιολόγηση των προγραμμάτων που υποβάλλουν οι τρίτες χώρες θα επιβαρύνει το φόρτο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, η πείρα που έχει αποκτηθεί από παρόμοιους μηχανισμούς δείχνει ότι η προσέγγιση αυτή είναι εφικτή.

E. Συμπερασματα

Οι διατάξεις της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ πρέπει να αναθεωρηθούν με βάση την αποκτηθείσα πείρα από την εφαρμογή τους. Τα προϊόντα πουλερικών εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πηγή σαλμονέλωσης στον άνθρωπο. Ωστόσο, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης των κινδύνων ενδέχεται μελλοντικά να αποκαλύψουν και άλλες σημαντικές πηγές ζωονοσογόνων παραγόντων όπως επίσης ενδέχεται να εμφανιστούν νέα είδη μικροοργανισμών. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να καταρτιστεί ένα σφαιρικό πλαίσιο ελέγχου των ζωονόσων.

Η πολιτική για την αντιμετώπιση των ζωονοσογόνων μολύνσεων πρέπει να βασιστεί στην ανάλυση των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων τριών στοιχείων: αξιολόγηση του κινδύνου, διαχείριση του κινδύνου και κοινοποίηση του κινδύνου. Η Επιτροπή υποβάλλει δύο προτάσεις για τη δημιουργία ενός νέου νομοθετικού πλαισίου στον τομέα αυτό:

- Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων, που τροποποιεί την απόφαση 90/424/ΕΟΚ και καταργεί την οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου και

- Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων, καθώς και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/EΟΚ, 72/462/EΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου.

Από τις δύο αυτές προτάσεις, η πρώτη έχει στόχο να καλύψει τους τομείς της συλλογής δεδομένων που αφορούν την επίπτωση και τον επιπολασμό των βιολογικών κινδύνων και της διαφάνειας αυτών των δεδομένων, ενώ η δεύτερη πρόταση αφορά κυρίως τις πτυχές της διαχείρισης των κινδύνων. Ο διαχωρισμός των εν λόγω θεμάτων σε δύο νομοθετικά κείμενα αναμένεται να καταστήσει εφικτή την πρακτική εφαρμογή τους. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να τονιστεί το γεγονός ότι οι εν λόγω προτάσεις αποτελούν μια αδιαίρετη ενότητα.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων θα διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στον τομέα της συλλογής δεδομένων σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων και με την κοινοποίηση των δεδομένων αυτών.

Πρόταση

ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για την παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων που τροποποιεί την απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων, καθώς και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/ΕΟΚ, 72/462/ΕΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Πρόταση οδηγιασ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την παρακολουθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων, που τροποποίει την απόφαση 90/424/ΕΟΚ και καταργεί την οδηγία 92/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου

1.A. Κεφάλαιο I (Εισαγωγικές διατάξεις)

Η προτεινόμενη οδηγία καλύπτει τις πτυχές που αφορούν την παρακολούθηση οι οποίες προβλέπονται στην οδηγία 92/117/ΕΟΚ. Κατ'αρχήν, καμία ζωονόσος δεν εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Ωστόσο, λόγω του ότι προβλέπεται ειδικό σύνολο κανόνων για τις μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες, αυτές εξαιρούνται από το πεδίο της παρούσας οδηγίας. Η προτεινόμενη δραστηριότητα παρακολούθησης πρέπει να λαμβάνει χώρα σε πληθυσμούς ζώων και, όπου χρειάζεται, σε άλλα στάδια της τροφικής αλυσίδας. Τα κράτη μέλη διορίζουν μια αρμόδια αρχή για το σκοπό της οδηγίας και εξασφαλίζουν την επαρκή συνεργασία των αρχών που είναι αρμόδιες για την υγεία των ζώων, την υγιεινή των τροφίμων, τις μεταδοτικές νόσους και την παρακολούθηση των ζωονόσων.

1.Β. Κεφάλαιο IΙ (Παρακολούθηση των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων)

Η πρόταση υποχρεώνει τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση για την παρακολούθηση των ζωονοσογόνων οργανισμών γενικά. Ο κατάλογος των οργανισμών που καλύπτονται από την παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στη γνώμη που διατύπωσε η επιστημονική επιτροπή για τα κτηνιατρικά μέτρα σχετικά με τη δημόσια υγεία στις 12 Απριλίου 2000 στο θέμα των ζωονόσων. Τα συστήματα παρακολούθησης βασίζονται κυρίως στα συστήματα που υπάρχουν ήδη στα κράτη μέλη. Ωστόσο, θα υπάρχουν διαδικασίες για τη θέσπιση κοινών κριτηρίων για τη συλλογή στοιχείων. Επίσης, ως νέο στοιχείο, προτείνεται να δημιουργηθεί μία βάση για συντονισμένα κοινοτικά προγράμματα παρακολούθησης. Αυτά τα συντονισμένα προγράμματα παρακολούθησης θα έχουν την πρέπουσα, αλλά όχι απεριόριστη, διάρκεια (1-3 έτη), και τα αποτελέσματα των ερευνών θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για πιθανές τροποποιήσεις των στόχων για τη μείωση των παθογόνων. Ωστόσο, οποιαδήποτε ενέργεια ελέγχου βάσει αυτών των στοιχείων παρακολούθησης ρυθμίζεται, κατ'αρχήν, από τα ίδια τα κράτη μέλη.

Η συλλογή στοιχείων για την επίπτωση των ζωονόσων στους ανθρώπους έχει τεράστια σημασία για τη στήριξη της νομοθεσίας περί ασφάλειας των τροφίμων σε επιστημονικές συμβουλές και για την εξακρίβωση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων που εφαρμόζονται και, όπου χρειάζεται, την αναπροσαρμογή των μέτρων αυτών. Η απόφαση 2119/98/EΚ [11], η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1.1.1999, δημιουργεί το πλαίσιο για αυτή τη συλλογή στοιχείων. Επιπλέον, η απόφαση 2000/96/EΚ [12] ορίζει τις ζωονόσους οι οποίες πρόκειται να καλυφθούν σταδιακά. Αυτό το δίκτυο των μεταδοτικών νόσων θα πρέπει να χρησιμοποιείται επίσης για το σκοπό της παρακολούθησης και του ελέγχου των ζωονόσων. Επομένως η προτεινόμενη οδηγία απαιτεί στενή συνεργασία ανάμεσα στις αρχές που είναι αρμόδιες για την ασφάλεια των ανθρώπων, των ζώων και των τροφίμων στα κράτη μέλη.

[11] ΕΕ L 268 της 3.10.1998, σ. 1.

[12] ΕΕ L 28 της 3.2.2000, σ. 50.

Υπό το φως της διαρκώς μεγαλύτερης σημασίας που αποκτά η ανθεκτικότητα των ζωονοσογόνων οργανισμών στα αντιβιοτικά, προτείνεται να συμπεριληφθεί η παρακολούθηση της στην προτεινόμενη οδηγία.

1.Γ. Κεφάλαιο IΙΙ (Τροφιμογενείς επιδημικές εκρήξεις)

Ως ξεχωριστή απαίτηση προτείνεται η παρακολούθηση των τροφιμογενών επιδημικών εκρήξεων. Προς το παρόν, τα επιδημιολογικά στοιχεία σχετικά με επιδημικές εκρήξεις συλλέγονται από ένα σύστημα που καλύπτει ολόκληρη την Ευρώπη με έδρα την ΠΟΥ, αλλά αυτός ο τρόπος συλλογής στοιχείων είναι αργός. Η παρακολούθηση και η σχετική υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιδημικές εκρήξεις θα παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τις κύριες αιτίες των τροφιμογενών νόσων. Ωστόσο, τα μέτρα που αφορούν τα ύποπτα τρόφιμα και το περιβάλλον παραγωγής τους δεν καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

1.Δ. Κεφάλαιο IV (Ανταλλαγή πληροφοριών)

Οι υπεύθυνοι διαχείρισης των επιχειρήσεων τροφίμων θα είναι υποχρεωμένοι να διατηρούν τα αποτελέσματα των δοκιμών για ζωονόσους και να τα ανακοινώνουν στην αρμόδια αρχή εάν αυτό τους ζητηθεί. Τα κράτη μέλη ετοιμάζουν ετήσια έκθεση για τις τάσεις και της πηγές των ζωονόσων, την οποία πρέπει να διαβιβάζουν στην Επιτροπή και στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων, η οποία ιδρύεται με την πρόταση κανονισμού για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων (ΕΥΤ), και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων (COM(2000) 716 τελικό). Η ΕΥΤ συντάσσει συνθετική έκθεση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει και σχετικές πληροφορίες από άλλες πηγές από ολόκληρη την Κοινότητα, όπως προγράμματα εξάλειψης νόσων των ζώων και δίκτυα για τις μεταδοτικές ασθένειες.

1.E. Κεφάλαιο V (Εργαστήρια)

Η πρόταση καθιερώνει το πλαίσιο για τον ορισμό των κοινοτικών και των εθνικών εργαστηρίων αναφοράς και για τον καθορισμό των αντίστοιχων καθηκόντων τους.

1.ΣΤ. Κεφάλαιο VI (Εφαρμογή)

Η πρόταση καθορίζει την κανονιστική διαδικασία και τις διατάξεις μεταφοράς.

1.Ζ. Κεφάλαιο VII (Τελικές διατάξεις)

Η πρόταση περιλαμβάνει διατάξεις για την κατάργηση της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ και για την τροποποίηση της απόφασης 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 1990 σχετικά με ορισμένες δαπάνες στον κτηνιατρικό τομέα [13].

[13] ΕΕ L 224 της 18.8.1990, σ. 19. Απόφαση όπως τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την απόφαση 2001/12/ΕΚ (ΕΕ L 3 της 6.1.2001, σ. 27).

Εφόσον οι διατάξεις της οδηγίας 92/117/ΕΟΚ θα καλύπτονται από την προτεινόμενη οδηγία και τον προτεινόμενο κανονισμό για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/ΕΟΚ, 72/462/ΕΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου, προτείνεται να καταργηθεί η ισχύουσα οδηγία του Συμβουλίου. Ωστόσο, για την εξασφάλιση ομαλής μετάβασης και διαρκούς ελέγχου προτείνεται ορισμένες υποχρεώσεις που βασίζονται στην οδηγία 92/117/ΕΟΚ να διατηρηθούν έως ότου τεθούν σε ισχύ οι αντίστοιχες διατάξεις που καθορίζονται στον προτεινόμενο κανονισμό.

Στην πρόταση καθορίζονται διατάξεις σχετικά με την οικονομική συνεισφορά της Κοινότητας σε ορισμένες ενέργειες που αφορούν την παρακολούθηση και τον έλεγχο των ζωονόσων και των ζωονοσογόνων παραγόντων, μέσω της τροποποίησης του κεφαλαίου που αφορά τις ζωονόσους στην απόφαση 90/424/ΕΟΚ.

2. Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο τησ σαλμονελασ και αλλων τροφιμογενων ζωονοσογόνων παραγόντων, καθως και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/EΟΚ, 72/462/EΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου

2.A. Κεφάλαιο I (Εισαγωγικές διατάξεις)

Η πρόταση περιλαμβάνει μια ριζική αναθεώρηση της προσέγγισης που ακολουθείται για τον έλεγχο των ζωονόσων. Ακολουθεί τις αρχές του Λευκού Βιβλίου για την ασφάλεια των τροφίμων (COM(1999) 719 τελικό) που εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 12 Ιανουαρίου 2000. Επίσης, λαμβάνεται υπόψη η γνώμη σχετικά με τις ζωονόσους που διατύπωσε στις 12 Απριλίου 2000 η επιστημονική επιτροπή για τα κτηνιατρικά μέτρα σχετικά με τη δημόσια υγεία.

Η πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον έλεγχο της σαλμονέλας και άλλων τροφιμογενών ζωονοσογόνων παραγόντων, καθώς και για την τροποποίηση των οδηγιών 64/432/EΟΚ, 72/462/EΟΚ και 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου θα καλύπτει κατ'αρχήν όλες τις ζωονόσους. Ωστόσο, οι ειδικές απαιτήσεις ελέγχου καλύπτουν μόνον ορισμένα είδη της Salmonella. Περαιτέρω επέκταση για την κάλυψη και άλλων παθογόνων θα είναι δυνατή όταν το απαιτεί η επιδημιολογική κατάσταση. Οι δραστηριότητες ελέγχου προβλέπεται να λαμβάνουν χώρα κατά πρώτο λόγο στην πρωτογενή ζωική παραγωγή, και εάν χρειάζεται, σε μεταγενέστερα στάδια της τροφικής αλυσίδας.

2.B. Κεφάλαιο II (Κοινοτικοί στόχοι)

Η πρόταση δημιουργεί το πλαίσιο για μια πολιτική μείωσης των παθογόνων. Η πρακτική μορφή της πολιτικής αυτής θα είναι η θέσπιση κοινοτικών στόχων για τη μείωση των παθογόνων για επιλεγμένους ζωονοσογόνους παράγοντες σε επιλεγμένους πληθυσμούς ζώων εκτροφής. Πριν από την υιοθέτηση στόχων για την μείωση των παθογόνων, χρειάζεται επιστημονική - και πολιτική - διερεύνηση. Επομένως προτείνεται να τεθούν οι στόχοι από την Επιτροπή εντός καθορισμένου χρονοδιαγράμματος.

Η πρόταση επιτρέπει τη μελλοντική τροποποίηση των στόχων για τη μείωση των παθογόνων. Σταδιακά θα καθοριστούν στόχοι για ορισμένους ορότυπους σαλμονέλας στις ωοπαραγωγούς όρνιθες, τα κοτόπουλα πάχυνσης και τα σμήνη αναπαραγωγής τους, καθώς και για τις γαλοπούλες και τους χοίρους αναπαραγωγής. Θα μπορούσαν να επιλεγούν ως στόχοι και άλλοι αναδυόμενοι παθογόνοι οργανισμοί βάσει επιστημονικών αποδείξεων και επαρκούς γνώσης των δυνατών μέσων για τη μείωση του επιπολασμού τους στους ζωικούς πληθυσμούς. Επίσης θα υπάρχει η δυνατότητα να καθοριστούν ξεχωριστοί στόχοι για τα διάφορα στάδια της τροφικής αλυσίδας.

2.Γ. Κεφάλαιο III (Προγράμματα ελέγχου)

Το επίπεδο λεπτομέρειας των περιοριστικών κανόνων που αφορούν τα μέτρα ελέγχου σε σμήνη πουλερικών αναπαραγωγής θα ελαχιστοποιηθεί σε σύγκριση με την ισχύουσα οδηγία για τις ζωονόσους. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι θα μειωθεί το απαιτούμενο επίπεδο ασφάλειας. Η συγκεκριμένη μέθοδος για την εφαρμογή των συστημάτων μείωσης των παθογόνων θα είναι η θέσπιση εθνικών προγραμμάτων ελέγχου. Η Επιτροπή θα εγκρίνει τα εν λόγω προγράμματα, όμως για να είναι αποτελεσματικά, είναι σαφές ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να αναλάβουν την κύρια ευθύνη. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα συστήματα ζωικής παραγωγής σήμερα είναι όλο και περισσότερα ενοποιημένα (δηλαδή η ίδια εταιρία ή επιχείρηση ελέγχει την προμήθεια ζωοτροφών, τα ζώα αναπαραγωγής ή/και παραγωγής και ακόμα και τη σφαγή) θα πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα για ενέργειες του ιδιωτικού τομέα, με δική του πρωτοβουλία. Επομένως προτείνεται τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις τροφίμων να καθιερώσουν τα δικά τους προγράμματα ελέγχου.

2.Δ. Κεφάλαιο IV (Μέθοδοι ελέγχου)

Στην πρόταση προβλέπεται ότι η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει ότι ορισμένες μέθοδοι ελέγχου δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των προγραμμάτων ελέγχου καθώς και να καθορίζει ορισμένες προϋποθέσεις για τη χρήση τους. Ειδικότερα, η χρήση αντιβιοτικών ή εμβολίων ίσως στο μέλλον να χρειαστεί περαιτέρω προσεκτική εξέταση. Ενδεχομένως θα πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα μελλοντικής χρήσης και άλλων μεθόδων ελέγχου.

2.E. Κεφάλαιο V (Εμπόριο)

Ο βασικός στόχος της πρότασης είναι να διασφαλίσει ότι ο αγοραστής ζωντανών ζώων ή αυγών επώασης γνωρίζει την κατάσταση της εκμετάλλευσης από όπου προέρχονται τα ζώα. Σε εθνικό επίπεδο αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω εθνικών προγραμμάτων ελέγχου. Ωστόσο, όσον αφορά το ενδοκοινοτικό εμπόριο είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθεί ένα σύστημα υγειονομικής πιστοποίησης. Καθώς τα υπάρχοντα πιστοποιητικά, βάσει την νομοθεσίας περί της υγείας των ζώων (οδηγίες 64/432/ΕΟΚ [14] και 90/539/ΕΟΚ [15]), μπορούν να τροποποιηθούν με διαδικασία επιτροπολογίας (για την οδηγία 64/432/ΕΟΚ, έχει συνταχθεί σχετική πρόταση από την Επιτροπή), η Επιτροπή θα τα τροποποιήσει με αποφάσεις της σε εύθετο χρόνο, προκειμένου να προστεθούν σε αυτά οι πληροφορίες που αφορούν τον έλεγχο των ζωονόσων. Ύστερα από μια ορισμένη μεταβατική περίοδο θα πρέπει να εμφανίζονται στο πιστοποιητικό τα αποτελέσματα των δοκιμών για σαλμονέλα στα σμήνη ή τις αγέλες προέλευσης των ζώων. Με την έγκριση της Επιτροπής στη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, το κράτος μέλος προορισμού θα μπορεί να αποφασίζει ότι για αποστολές από άλλα κράτη μέλη θα μπορεί να εφαρμόζει τις ίδιες απαιτήσεις όσον αφορά τα αποτελέσματα των δοκιμών με εκείνες που ισχύουν στο εσωτερικό του στο πλαίσιο του αντίστοιχου προγράμματος ελέγχου.

[14] ΕΕ 121 της 29.7.1964, σ. 1977. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 2000/20/ΕΚ (ΕΕ L 163, της 4.7.2000, σ. 35).

[15] ΕΕ L 303 της 31.10.1990, σ. 6. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την οδηγία 1999/90/ΕΚ (ΕΕ L 300 της 23.11.1999, σ. 19).

Όσον αφορά τα επιτραπέζια αυγά, μόλις λήξει η μεταβατική περίοδος πριν από την πλήρη εφαρμογή των μέτρων ελέγχου που αφορούν τις ωοπαραγωγούς όρνιθες, τα επιτραπέζια αυγά θα επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά για άμεση κατανάλωση μόνον όταν προέρχονται από σμήνη οι δοκιμασίες των οποίων ήταν αρνητικές για S. Enteritidis και S. Typhimurium. Για το κρέας πουλερικών μόλις λήξει η μεταβατική περίοδος θα ισχύσει το κριτήριο "απουσία της Salmonella στα 25g".

Όσον αφορά τις τρίτες χώρες, θα απαιτούνται ισοδύναμα μέτρα για την εισαγωγή ζωντανών ζώων, αυγών επώασης ή επιτραπέζιων αυγών στην Κοινότητα. Όπου αυτό αρμόζει, πρέπει να απαιτούνται προγράμματα ελέγχου. Οι προαναφερθείσες απαιτήσεις όσον αφορά την πιστοποίηση θα ισχύουν και για τις εισαγωγές από τρίτες χώρες και σε εύθετο χρόνο θα καθιερωθούν ή θα τροποποιηθούν με αποφάσεις της Επιτροπής ειδικά πιστοποιητικά για το εμπόριο με τρίτες χώρες. Επίσης, σε εύθετο χρόνο θα καθιερωθούν και οι απαιτήσεις όσον αφορά την πιστοποίηση προϊόντων όπως τα επιτραπέζια αυτά ή το κρέας των πουλερικών.

2.ΣΤ. Κεφάλαιο VI (Εργαστήρια)

Η πρόταση καθιερώνει το πλαίσιο για τον ορισμό των κοινοτικών και των εθνικών εργαστηρίων αναφοράς και για τον καθορισμό των αντίστοιχων καθηκόντων τους. Επίσης καθορίζει τις ποιοτικές απαιτήσεις για τα εργαστήρια που συμμετέχουν σε προγράμματα ελέγχου.

2.Ζ. Κεφάλαιο VII (Εφαρμογή)

Η πρόταση καθορίζει την κανονιστική διαδικασία.

2.H. Κεφάλαιο VIII (Γενικές και τελικές διατάξεις)

Η πρόταση περιλαμβάνει διατάξεις για τη διεξαγωγή κοινοτικών ελέγχων και για την τροποποίηση ορισμένων οδηγιών σχετικά με τους υγειονομικούς όρους που διέπουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο ή/και τις εισαγωγές από τρίτες χώρες.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις των σχετικών οδηγιών θα επιτρέψουν σε εύθετο χρόνο να περιλαμβάνονται στο πιστοποιητικό τα αποτελέσματα των δοκιμών για ζωονοσογόνους οργανισμούς στα ζώα και τα αυγά επώασης.