Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Πράσινη Βίβλος: Διαδικασία έκδοσης ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής και μέτρα απλούστευσης και επιτάχυνσης της εκδίκασης των μικροδιαφορών"

(COM(2002) 746 τελικό)

(2003/C 220/02)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε στις 20 Δεκεμβρίου 2002 να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Ιουνίου 2003 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. von Fürstenwerth.

Κατά την 400ή σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Ιουνίου 2003 (συνεδρίαση της 18ης Ιουνίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συνοπτική παρουσίαση των συμπερασμάτων

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή χαιρετίζει την έκδοση της Πράσινης Βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την οποία θεωρεί ως μία εύστοχη πρωτοβουλία που απορρέει από τα τελικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tampere. Χωρίς τη δημιουργία ενός ενιαίου νομικού πλαισίου, η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς είναι αδύνατη(1). Στα πλαίσια αυτά, η ύπαρξη μιας απλής, αποτελεσματικής, ταχείας και δίκαιης διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής, που θα είναι στη διάθεση των πολιτών και των επιχειρήσεων, αποτελεί σημαντικό στοιχείο του δικαιώματος αυτών να έχουν πρόσβαση στη Δικαιοσύνη(2). Σε μια εσωτερική αγορά, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να διεκδικούν τα δικαιώματά τους σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, κατά τον ίδιο τρόπο που μπορούν να τα διεκδικούν στο κράτος που αποτελεί τον τόπο εγκατάστασής τους, με αντίτιμο ένα εύλογο κόστος.

1.2. Εν όψει των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν μετά τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παροτρύνει και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση για την καθιέρωση ενιαίας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής.

1.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή για να καταστούν οι διαδικασίες για την εκδίκαση αστικών διαφορών ταχύτερες, φθηνότερες και αποτελεσματικότερες. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως εν όψει του ότι, στην περίπτωση διαφορών καταναλωτικού χαρακτήρα, συχνά υπάρχει μια σημαντική δυσαναλογία μεταξύ της οικονομικής αξίας που αποτελεί το αντικείμενο της διαμάχης και του κόστους των δικαστικών διαδικασιών(3). Αυτό ισχύει επίσης και για τις ΜΜΕ, οι οποίες συνήθως ούτε είναι διατεθειμένες, ούτε και μπορούν να προσφύγουν στις υπηρεσίες ενός διεθνούς δικηγορικού γραφείου για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πιστεύει επίσης ότι, και στην περίπτωση των αμφισβητούμενων απαιτήσεων, πρέπει να δημιουργηθεί ένα μέσο το οποίο θα επιτρέπει να εκδίδεται ταχέως και με σχετικά χαμηλό κόστος μια εκτελεστέα απόφαση και στην περίπτωση διεθνών υποθέσεων. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως εάν ληφθεί υπόψη ότι οι καταναλωτές και οι ΜΜΕ, λόγω των δικαστικών εξόδων και της διάρκειας της διαδικασίας που απαιτείται για να εκδοθεί καταδικαστική απόφαση σε βάρος οφειλέτη που κατοικεί σε άλλο κράτος μέλος, δεν ενθαρρύνονται να κάνουν χρήση των θεμελιωδών ελευθεριών που τους προσφέρει η ενιαία αγορά.

1.4. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία με τη θέσπιση ευρωπαϊκής διαδικασίας για την εκδίκαση μικροδιαφορών είναι να θεσπιστούν τα κατάλληλα μέτρα για την επίσπευση της ρύθμισης των διαφορών, χωρίς να θίγονται ταυτόχρονα οι εγγυήσεις που προσφέρει στους διαδίκους το κράτους δικαίου.

1.5. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υπό το φως των γνωμοδοτήσεων που έχει εκδώσει μέχρι σήμερα με αντικείμενο τη δικαστική συνεργασία και τη δημιουργία ενιαίου νομοθετικού πλαισίου, επισημαίνει ότι αυτού του είδους τα νομοθετικά μέτρα μπορούν να είναι αποτελεσματικά μόνο εφόσον είναι γνωστά στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Συνεπώς, είναι πεπεισμένη ότι, στην προκειμένη περίπτωση, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να αναλάβουν να διαδραματίσουν ένα σημαντικό, πρακτικό και συγκεκριμένο ρόλο.

2. Εισαγωγή: Αιτιολόγηση της πρωτοβουλίας

2.1. Με την έκδοση της Πράσινης Βίβλου, η Επιτροπή αρχίζει τις διαβουλεύσεις με όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές για την πιθανή δημιουργία ενός ή περισσότερων κοινοτικών νομοθετικών μέσων. Αυτά αφορούν:

- αφενός, την καθιέρωση ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής. Πρόκειται για μια συγκεκριμένη διαδικασία για την ταχεία και αποτελεσματική εκδίκαση διεκδικήσεων που δεν αναμένεται να αμφισβητηθούν, η οποία θα εφαρμόζεται κατά τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη, και

- αφετέρου, την καθιέρωση μιας δικαστικής διαδικασίας η οποία θα είναι ειδικά προσαρμοσμένη στην εκδίκαση μικροδιαφορών και, με την απλούστευση των δικαστικών διαδικασιών, θα επιτυγχάνει την επίσπευση και τον περιορισμό του κόστους εκδίκασης υποθέσεων αυτού του είδους.

2.2. Ιστορικό

2.2.1. Η Πράσινη Βίβλος πρέπει να ενταχθεί στα πλαίσια των ευρύτερων νομοθετικών πρωτοβουλιών της Επιτροπής οι οποίες έχουν ήδη ολοκληρωθεί, προβλέπονται ή εξετάζονται επί του παρόντος. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε επανειλημμένα την ευκαιρία να λάβει θέση έναντι συγκεκριμένων προτάσεων της Επιτροπής(4).

2.2.2. Καταρχάς πρέπει να αναφερθούν οι πρωτοβουλίες που έχουν σχέση με τον τομέα της Πολιτικής Δικονομίας και ιδιαιτέρως οι ακόλουθες:

- η μετατροπή της συμφωνίας των Βρυξελλών του 1968 σε κοινοτικό κανονισμό(5),

- η πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις(6),

- ο κανονισμός περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως δικαστικών και εξώδικων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις(7),

- ο κανονισμός για τη συνεργασία μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών κατά τη διεξαγωγή αποδείξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις(8),

- η σύσταση της Επιτροπής για τις βασικές αρχές της εξωδικαστικής διευθέτησης διενέξεων(9),

- η απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις(10).

2.2.3. Πέραν αυτού, πρέπει να αναφερθούν και εργασίες που έχουν σχέση με το ουσιαστικό δίκαιο περί διαφορών και ιδιαιτέρως οι ακόλουθες:

- το σχέδιο κανονισμού για το δίκαιο περί διαφορών στην περίπτωση εξωσυμβατικών ενοχικών σχέσεων (Ρώμη ΙΙ)(11),

- η Πράσινη Βίβλος σχετικά με τη μετατροπή σε κοινοτική πράξη και τον εκσυγχρονισμό της Σύμβασης της Ρώμης του 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές(12).

2.2.4. Τέλος, πρέπει να αναφερθούν οι πρωτοβουλίες στον τομέα του ουσιαστικού πολιτικού δικαίου και ιδιαιτέρως οι ακόλουθες:

- την ανακοίνωση της Επιτροπής της 11.7.2001 για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων(13),

- η οδηγία περί καταναλωτικής πίστεως(14),

- η οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες σε καταναλωτικές συμβάσεις(15).

2.2.5. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες εξυπηρετούν δύο στόχους: αφενός, τη δημιουργία νομοθετικού πλαισίου το οποίο προσφέρει μια απλούστερη και περισσότερο απρόσκοπτη αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς από όλους τους οικονομικούς φορείς και, αφετέρου, τη διευκόλυνση της πρόσβασης των Ευρωπαίων πολιτών στη Δικαιοσύνη.

2.2.6. Η Πράσινη Βίβλος καλύπτει δύο διαφορετικές θεματικές που είναι συγκεκριμένα η θέσπιση ευρωπαϊκής διαταγές πληρωμής και η καθιέρωση διαδικασίας για την εκδίκαση μικροδιαφορών. Και τα δύο θέματα είναι αλληλένδετα στο μέτρο που μπορεί να είναι κατάλληλα για την ταχύτερη και φθηνότερη διευθέτηση αξιώσεων που υπάγονται στο αστικό δίκαιο.

3. Η ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής

3.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παροτρύνει και καλεί ταυτοχρόνως την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για την θέσπιση ευρωπαϊκής διαδικασίας εκδόσεως διαταγής πληρωμής η οποία θα είναι εκτελεστή σε όλα τα κράτη μέλη χωρίς να υπόκειται σε διαδικασία έγκρισης.

3.1.1. Παρατηρήσεις

Δυνατότητα εφαρμογής (ερώτημα 1)

3.1.2. Οι διαταγές πληρωμής είναι γνωστές σε πολλά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χρησιμοποιούνται ως μέσο για την ταχεία διεκπεραίωση αξιώσεων κατά τις οποίες ο πιστωτής δεν υπολογίζει ότι η αξίωσή του θα προσκρούσει σε σοβαρή αντίδραση του οφειλέτη. Σε σύγκριση με την κανονική δικαστική διαδικασία, σκοπός της διαδικασίας αυτής είναι κυρίως η ταχεία έκδοση εκτελεστού τίτλου σε περίπτωση που, ενώ δεν υπάρχει διαφωνία ως προς την υποχρέωσή του, ο οφειλέτης δεν πληρώνει. Δεδομένου ότι η αυτοδικία απαγορεύεται σε όλα τα κράτη μέλη, ο πιστωτής είναι σε όλες τις περιπτώσεις υποχρεωμένος να διεκδικήσει την αξίωσή του προσφεύγοντας σε κάποιον επίσημο κρατικό θεσμό. Για το σκοπό αυτό χρειάζεται την έκδοση τίτλου. Εδώ δεν ενδιαφέρει αν μια περίπτωση περιλαμβάνει ή όχι διασυνοριακές πτυχές. Συνεπώς, δεν θα ήταν σκόπιμο να προστεθεί στις ήδη υφιστάμενες διαδικασίες έκδοσης διαταγής πληρωμής στα κράτη μέλη μια νέα διαδικασία που θα υπόκειται σε ευρωπαϊκούς κανόνες, με αποτέλεσμα να αποφασίζεται με βάση αυτή αν μια αξίωση έχει διασυνοριακό χαρακτήρα ή αφορά απλώς ένα κράτος μέλος. Έτσι, η ΕΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση ενιαίας ευρωπαϊκής διαδικασίας εκδόσεως διαταγής πληρωμής, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για μια υπόθεση που έχει καθαρά εθνικό ή διασυνοριακό χαρακτήρα. Στην προκειμένη περίπτωση, η ΕΟΚΕ δεν παραγνωρίζει ότι το άρθρο 65 ΣΕΚ περιορίζει τις αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών νομοθετικών αρχών στις διασυνοριακές υποθέσεις. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο να εκληφθεί ως πρότυπο αρμοδιοτήτων το άρθρο 95 ΣΕΚ.

Επιλογή του κατάλληλου νομοθετικού μέσου (ερώτημα 2)

3.1.3. Από την άποψη που αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο, το ερώτημα εάν και κατά πόσον οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές αποφασίσουν να επιλέξουν την έκδοση κανονισμού ή οδηγίας έχει δευτερεύουσα σημασία. Είναι αναμφισβήτητο ότι, από νομοθετική άποψη, ο κανονισμός θα μπορούσε να εφαρμοστεί ταχύτερα. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η χρήση του μέσου της οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν τη ρύθμιση αυτή στη νομοθεσία τους. Σε περίπτωση που δεν το κάνουν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνήσουν έτσι ώστε, με την ευκαιρία αυτή, να υπάρξει μια ακριβής προσαρμογή όλων των διαδικαστικών κανόνων και προϋποθέσεων της εθνικής νομοθεσίας τους στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο, έτσι ώστε να μην υπάρξει ενδεχόμενο να προκύψουν αντιφάσεις και προστριβές. Στα πλαίσια της δημιουργίας ενός ενιαίου δικαστικού χώρου, ο κίνδυνος αυτός είναι πολύ μεγάλος, επειδή οι διαφορετικές νομοθετικές παραδόσεις είναι ιδιαίτερα προβεβλημένες. Η χρήση του μέσου της οδηγίας δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι ο ευρωπαίος νομοθέτης προσφέρει στον εθνικό νομοθέτη μόνο ένα χαλαρό περίγραμμα. Και σε αυτή την περίπτωση, οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές μπορούν να θεσπίσουν σχετικά λεπτομερείς ρυθμίσεις, οι οποίες σε τελευταία ανάλυση διασφαλίζουν ότι η διαδικασία και οι προϋποθέσεις αυτής έχουν στην ουσία ενιαίο χαρακτήρα σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Καταγραφή της κατάστασης (ερώτημα 3)

3.1.4. Το πρόβλημα της ικανοποίησης μεγάλου αριθμού αξιώσεων, για τις οποίες η προσφυγή στα δικαστήρια είναι απαραίτητη μόνο επειδή του ο οφειλέτης δεν πληρώνει, παρότι δεν τίθεται θέμα ουσιαστικής αμφισβήτησης της αξιώσεως, είναι γνωστό σε όλα τα κράτη μέλη. Θεωρητικά, θα ήταν δυνατόν οι περιπτώσεις αυτές να εκδικάζονται κατά προτίμηση ερήμην, με την καθιέρωση ειδικών συνοπτικών διαδικασιών ή με την εφαρμογή προσωρινών διατάξεων, όπως συμβαίνει στις Κάτω Χώρες. Σε περίπτωση που μετά την εφαρμογή προσωρινής διατάξεως ο οφειλέτης ο οποίος υποχρεούται σε πληρωμή δεν αμφισβητεί την υπόθεση επί της ουσίας, η σχετική αξίωση ικανοποιείται εκ των πραγμάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα. Όμως, σε πολλά κράτη μέλη έχει καθιερωθεί ειδική διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής. Παρότι υπάρχουν πολλές επιμέρους διαφορές, οι διαδικασίες αυτές έχουν ως κοινό στοιχείο το γεγονός ότι το δικαστήριο (ή κάποια αρμόδια αρχή) αποφασίζει σχετικά με την αξίωση χωρίς να ακούσει προηγουμένως τον οφειλέτη. Οι αποφάσεις κοινοποιούνται στον οφειλέτη με την εντολή είτε να συμμορφωθεί, είτε να τις αμφισβητήσει μέσα σε μια ορισμένη προθεσμία. Στην περίπτωση που ο οφειλέτης παραμείνει άπραγος, η απόφαση (διαταγή πληρωμής) μπορεί να εκτελεστεί. Μόνο σε περίπτωση που ο οφειλέτης καταθέσει προσφυγή κινείται τακτική δικαστική διαδικασία.

Είναι προφανές ότι αυτή η απλοποιημένη διαδικασία μπορεί να βοηθήσει και σε περιπτώσεις οι οποίες αφορούν την ικανοποίηση προφανώς μη αμφισβητούμενων αξιώσεων με διασυνοριακό χαρακτήρα. Αυτό πρέπει να τονιστεί ιδιαιτέρως, επειδή η κίνηση δικαστικής διαδικασίας στο εξωτερικό συνεπάγεται σημαντικές επιβαρύνσεις για τον πιστωτή. Αυτές ακριβώς είναι οι περιπτώσεις όπου θα μπορούσε να αποδειχθεί η χρησιμότητα της απλότητας και της ταχύτητας της διαδικασίας έκδοσης Διαταγής Πληρωμής, όταν μια απόφαση η οποία έχει εκδοθεί σε ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η συνεπακόλουθη εντολή μπορούν να εκτελούνται σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος χωρίς περαιτέρω εξέταση. Τα δικαιώματα του οφειλέτη ή διασφαλίζονται πλήρως με τη δυνατότητα αυτού να υποβάλει ένσταση με την οποία κινείται η τακτική δικαστική διαδικασία.

Αντικείμενο της διαδικασίας εκδόσεως διαταγής πληρωμής (ερωτήματα 4-6)

3.1.5. Η διαδικασία εκδόσεως εντολής πληρωμής είναι ιδανική για την ταχεία και αποτελεσματική διεκπεραίωση αξιώσεων που αφορούν οικονομικές απαιτήσεις. Άλλες αξιώσεις, όπως για παράδειγμα η υλοποίηση ή η αποφυγή μιας ενέργειας, η επιστροφή ενός αντικειμένου ή άλλα παρόμοια παρουσιάζονται σε σπανιότερες περιπτώσεις και όταν παρουσιάζονται οδηγούν συνήθως σε διενέξεις μεταξύ των ενδιαφερόμενων. Σε περίπτωση που αυτού του είδους οι αξιώσεις, οι οποίες δεν αφορούν οικονομικές απαιτήσεις, συμπεριλαμβάνονταν στη διαδικασία εκδόσεως εντολής πληρωμής θα δημιουργούνταν κατά πάσα πιθανότητα δυσχέρειες, επειδή δεν μπορούν εύκολα να τυποποιηθούν. Συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνιστά να περιορισθεί η διαδικασία εκδόσεως διαταγής πληρωμής σε βεβαιωμένες, εκφρασμένες σε μετρητά, πληρωτέες και συμβατικές οικονομικές αξιώσεις.

3.1.6. Θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι δεν είναι δυνατόν να εγερθεί αξίωση για την έκδοση διαταγής πληρωμής σε περίπτωση που προαπαιτείται από τον πιστωτή αντιπαροχή στην οποία δεν έχει προβεί.

3.1.7. Κατά την ΕΟΚΕ αυτός ο τύπος διαδικασίας δεν απαιτεί καμία διαπίστωση ενός ανώτατου ορίου· εφόσον διασφαλίζεται η πραγματική επίδοση και η δυνατότητα ανταξίωσης πρόκειται πλέον για λόγους σωφροσύνης και έλλειψης εμπειρίας με το θέσπισμα αυτό.

Υποχρεωτική ή προαιρετική διαδικασία εκδόσεως διαταγής πληρωμής (ερώτημα 7)

3.1.8. Η διαδικασία εκδόσεως διαταγής πληρωμής μπορεί κατά βάση να εξετασθεί από δύο απόψεις: Αφενός, εξυπηρετεί την απαλλαγή των δικαστηρίων από τη μαζική εκδίκαση αξιώσεων σε τακτικές διαδικασίες, οι οποίες προξενούν ένα διοικητικό φόρτο εργασιών που δεν δικαιολογείται από την άποψη της προστασίας του οφειλέτη. Αφετέρου, όμως, βοηθά τον πιστωτή να προβάλει την αξίωσή του και να εξοικονομήσει χρόνο έως την έκδοση εκτελεστής διαταγής. Οι δύο αυτές πλευρές είναι αδιαχώριστες. Σε περίπτωση που ο πιστωτής προβεί στη δυσχερέστερη επιλογή να εγείρει την αξίωση του με την κίνηση τακτικής δικαστικής διαδικασίας, θα πρέπει να είναι σε θέση να πράξει αναλόγως. Το δικονομικό δίκαιο όλων των κρατών μελών θα πρέπει να προσφέρει τη δυνατότητα και στην περίπτωση των κανονικών αστικών διαφορών, ακόμη και όταν δεν υπάρχει υπεράσπιση του οφειλέτη, την εφαρμογή συνοπτικών και λιγότερο περίπλοκων διαδικασιών. Συνεπώς, συνιστά να μην καταστεί υποχρεωτική η εφαρμογή της διαδικασίας εκδόσεως διαταγής πληρωμής.

Θέματα αρμοδιότητας (ερωτήματα 8-10)

3.1.9. Στην περίπτωση της εναρμόνισης της διαδικασίας εκδόσεως εντολής πληρωμής, το θέμα της διεθνούς αρμοδιότητας αποκτά αποφασιστική σημασία. Για την περίπτωση των τακτικών αστικών διαδικασιών, το θέμα αυτό ρυθμίζεται από το ΔΕΚ με ένα διαφοροποιημένο σύστημα σύμφωνα με τον οποίο σταθμίζονται και εξισορροπούνται τα συμφέροντα του ενάγοντος και του εναγόμενου. Στο σύστημα αυτό θα πρέπει να ενσωματωθεί μια ενιαία ευρωπαϊκή διαδικασία εκδόσεως εντολών πληρωμής. Στην περίπτωση αυτή, οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές θα πρέπει να αρκεστούν στο θέμα της ρύθμισης των διεθνών αρμοδιοτήτων. Δεν θεωρείται απαραίτητο να ασχοληθούν και με τον καθορισμό των τοπικών ή ειδικών αρμοδιοτήτων για την διαδικασία εκδόσεως εντολών πληρωμής στο εσωτερικό των κρατών μελών. Εδώ μπορούν να ασκηθούν οι κατεστημένες αρμοδιότητες στα κράτη μέλη, κατάσταση από την οποία δεν φαίνεται να προκύπτουν μειονεκτήματα για τις ενδιαφερόμενες πλευρές. Το ίδιο ισχύει επίσης και όσον αφορά το ερώτημα ποια είναι τα εχέγγυα που πρέπει να επιδεικνύει το πρόσωπο ή ο φορέας που εκδίδει την ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής. Και σε αυτή την περίπτωση μπορεί να γίνει προσφυγή στις ρυθμίσεις που υπάρχουν στα κράτη μέλη ή να αφεθεί σε αυτά να θεσπίσουν ρυθμίσεις με βάση τη δική τους νομοθετική παράδοση.

Περιεχόμενο και μορφή της ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής, αποδείξεις (ερωτήματα 11-13)

3.1.10. Από άποψη περιεχομένου, η Επιτροπή έχει περιγράψει και ήδη μια σειρά προϋποθέσεων οι οποίες πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στην αίτηση για την έκδοση ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ενέργεια αυτή. Ωστόσο, ένα πιθανό πρόβλημα είναι πόσο διεξοδική πρέπει να είναι η αιτιολογία της αίτησης. Επειδή η έκδοση διάταξης πληρωμής αφορά μια ταχεία, συνοπτική και αποτελεσματική διαδικασία, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ισχύουν οι ίδιες προϋποθέσεις που ισχύουν για την κατάθεση αγωγής στην περίπτωση τακτικής δικονομικής διαδικασίας. Συνεπώς, πρέπει να επαρκεί μια αποσπασματική περιγραφή της αξίωσης, ούτως ώστε να είναι σε θέση ο οφειλέτης να γνωρίζει περί τίνος πρόκειται και στην περίπτωση περαιτέρω διεκδικήσεως να μπορεί ένα άλλο δικαστήριο να διαπιστώσει εάν η εν λόγω αξίωση έχει ήδη γίνει δεκτή με τη διαδικασία εκδόσεως διαταγής πληρωμής.

3.1.11. Επειδή η διαδικασία για την έκδοση διαταγής πληρωμής έχει συνοπτικό χαρακτήρα, κατά τη διάρκεια της δε γίνεται αξιολόγηση των αποδείξεων. Επίσης, δεδομένου ότι ο πιστωτής θα πρέπει να προσφεύγει στη διαδικασία αυτή μόνο σε περίπτωση που υποθέτει ότι η αξίωση του δεν πρόκειται να αμφισβητηθεί, δεν υπάρχει λόγος για την εισαγωγή αποδείξεων στη διαδικασία αυτή. Τα δικαιώματα του οφειλέτη διασφαλίζονται με τη δυνατότητα που έχει να εγείρει ένσταση και την κίνηση τακτικής διαδικασίας κατά την οποία μπορεί να προσκομιστούν κάθε είδους αποδείξεις στη μορφή που γίνονται αποδεκτές από το αρμόδιο δικαστήριο. Για το λόγο αυτό, στη διαδικασία για την έκδοση διαταγής πληρωμής δεν πρέπει να απαιτείται η κατάθεση οποιουδήποτε αποδεικτικού μέσου πίστωσης χωρίς βλάβη για τον ενάγοντα, ο οποίος δεν εμποδίζεται να ενεργήσει, πράγμα που πρέπει να γνωστοποιείται στον εναγόμενο με τη διαταγή πληρωμής.

3.1.12. Η αυτοματοποιημένη επεξεργασία των αιτήσεων προϋποθέτει τη χρήση τυποποιημένου εντύπου.

Τεχνολογία ηλεκτρονικών υπολογιστών και ηλεκτρονική επεξεργασία δεδομένων (ερώτημα 14)

3.1.13. Στο μέτρο που αυτό είναι εφικτό από τεχνική άποψη, η διαδικασία για την έκδοση διαταγής πληρωμής θα πρέπει να είναι αυτοματοποιημένη. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την ηλεκτρονική επεξεργασία δεδομένων, που είναι και ο μοναδικός τρόπος για τον περιορισμό του κόστους. Στο μέτρο του δυνατού, η επικοινωνία μεταξύ δικαστηρίου και ενδιαφερόμενων πλευρών θα πρέπει να στηρίζεται στην ηλεκτρονική επεξεργασία δεδομένων. Όπου αυτό είναι δυνατόν, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τυποποιημένα έντυπα.

Εξέταση της αιτιολογίας της αξίωσης, μερική αξίωση, τυποποίηση (ερωτήματα 15-18)

3.1.14. Η επί της ουσίας εξέταση της αξίωσης θα επιβάρυνε δυσανάλογα τη διαδικασία για την έκδοση διαταγής πληρωμής. Έτσι δεν θα μπορούσε πλέον να εξασφαλισθεί η ταχεία και αποτελεσματική διεκπεραίωση της διαδικασίας. Τα δικαιώματα του οφειλέτη διασφαλίζονται με τη δυνατότητα που έχει να εγείρει ένσταση με την οποία κινείται τακτική διαδικασία. Εκεί το βάσιμο της αξίωσης εξετάζεται από δικαστή. Πάντως, το κοινοτικό θέσπισμα επιβάλλεται να προβλέπει τις περιπτώσεις ύπαρξης περιορισμών όπου το αίτημα μπορεί να απορριφθεί προκαταρκτικά όπως όταν ελλείπουν τα τυπικά απαιτούμενα της ίδιας αξίωσης.

3.1.15. Δεδομένου ότι η ΕOKE συνιστά να τυποποιηθεί η διαδικασία και να διεκπεραιώνεται με τη βοήθεια της τεχνολογίας υπολογιστών, θα πρέπει να τυποποιηθεί και η διαταγή πληρωμής που απορρέει από αυτήν, δηλαδή θα πρέπει να έχει ενιαία μορφή σε όλα τα κράτη μέλη, ακόμη και αν αυτό θα γινόταν μόνο και μόνο για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο παρανοήσεων και μεταφραστικών προβλημάτων σε υποθέσεις διασυνοριακού χαρακτήρα. Χωρίς τυποποίηση που θα προέκυπταν αμφιβολίες για τη χρησιμότητα της διαδικασίας σε περιπτώσεις που έχουν διασυνοριακού χαρακτήρα. Ο συνοπτικός χαρακτήρας και η ταχύτητα διεκπεραίωσης της διαδικασίας για την έκδοση Διαταγής Πληρωμής αποκλείει την επί της ουσίας εξετάσει τις αξιώσεις εκ μέρους δικαστού. Μόνο κατ αυτό τον τρόπο μπορεί να εξασφαλισθεί η μηχανοργανωμένη επεξεργασία μιας αίτησης. Εφόσον αυτό ισχύει, η διαταγή που εκδίδεται αφορά είτε την πληρωμή του συνολικού ποσού είτε την απόρριψη αυτής. Η διαταγή για την πληρωμή ενός μέρους του ποσού της αξίωσης προϋποθέτει την επί της ουσίας εξέταση της (διάκριση μεταξύ αιτιολογημένο και αναιτιολόγητου μέρους).

3.1.16. Τα δικαιώματα του πιστωτή και του οφειλέτη θα πρέπει να διασφαλιστούν και σε αυτή την περίπτωση. Ο πιστωτής θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να εγείρει ένσταση κατά της απόρριψης της αίτησης που υπέβαλε. Σε περίπτωση που η εν λόγω ένσταση απορριφθεί, για λόγους αποτελεσματικότητας, δεν πρέπει να υπάρχει δυνατότητα να εγερθεί εκ νέου η ίδια ένσταση στα πλαίσια της εκδόσεως ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής. Ο οφειλέτης μπορεί να εγείρει ένσταση κατά της διαταγής πληρωμής και να ζητήσει να κινηθεί τακτική διαδικασία στην οποία διαθέτει όλα τα μέσα για την υπεράσπισή του.

Πληροφόρηση για τα δικονομικά μέσα, επίδοση και κοινοποίηση (ερωτήματα 19-20)

3.1.17. Εφόσον εκδοθεί ευρωπαϊκή διαταγή πληρωμής και επιδοθεί στον οφειλέτη, αυτός πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με τη δυνατότητα που διαθέτει να εγείρει ένσταση κατά της εντολής πληρωμής, καθώς και ότι η πράξη αυτή θέτει σε κίνηση τακτική δικαστική διαδικασία. Επιπλέον, πρέπει να εφιστάται η προσοχή του οφειλέτη στην προθεσμία που διαθέτει για να εγείρει ένσταση καθώς και στις σχετικές τυπικές προϋποθέσεις. Για να μπορεί ο οφειλέτης να ασκήσει πραγματικά το δικαίωμα ένστασης που διαθέτει, θα πρέπει να του γνωστοποιείται η διεύθυνση του δικαστηρίου ή των αρχών όπου μπορεί να την καταθέσει. Προκειμένου να είναι ο οφειλέτης σε θέση να κατανοήσει τις συνέπειες της απόφασής του να εγείρει ένσταση, θα πρέπει να του ανακοινώνεται ότι η διαταγή πληρωμής θεωρείται τελεσίδικη σε περίπτωση που η ένσταση δεν υποβληθεί εντός της απαιτούμενης προθεσμίας. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να παρέχονται σε τέτοια μορφή ώστε να είναι κατανοητές και να μπορούν να αξιολογηθούν από πολίτες οι οποίοι δεν διαθέτουν πείρα στο χώρο των δικαστικών διαδικασιών και των εμπορικών συναλλαγών.

3.1.18. Η επίδοση της ένστασης στον οφειλέτη αποτελεί βασικό στοιχείο της διαδικασίας για την έκδοση της εντολής πληρωμής. Από την άποψη της διασυνοριακής ισχύος της διαταγής πληρωμής, θα ήταν σκόπιμο να ισχύουν ενιαίοι κανόνες επιδόσεως σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου εγγυώνται ότι τα έγγραφα πράγματι επιδίδονται στον εναγόμενο. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να υποβάλει ταυτόχρονα πρόταση για μία νομική πράξη σχετικά με την εξομοίωση των κανόνων σχετικά με την επίδοση και τη γνωστοποίηση των δικαστικών εγγράφων. Στην περίπτωση που παρόμοια ενέργεια δεν είναι δυνατή βραχυπροθέσμως - μέχρι την έγκριση της ζητούμενης πράξης - πρέπει η νομική αυτή πράξη, κατά την ΕΟΚΕ, να περιέχει ειδικές διατάξεις για την επίδοση αιτήσεων έκδοσης διαταγών πληρωμής που εγγυώνται ότι οι τελευταίες επιδίδονται πραγματικά στον εναγόμενο.

Αμφισβήτηση αξίωσης, νομική ισχύς (ερωτήματα 21-27)

3.1.19. Για να δοθεί στον οφειλέτη η δυνατότητα να αμφισβητήσει ουσιαστικά μια αξίωση, πρέπει να θεσπιστεί ενιαία προθεσμία. 21 ημέρες φαίνεται να αρκούν. Προκειμένου να εξασφαλιστούν μεταγενέστερα η διαπίστωση και η αξιολόγηση αποδείξεων, η αμφισβήτηση της αξίωσης πρέπει να υποβάλλεται εγγράφως. Για να έχει νόημα η αμφισβήτηση της εντολής πληρωμής εκ μέρους του οφειλέτη και η κίνηση της τακτικής διαδικασίας, θα πρέπει είπε να εξετασθεί εάν και κατά πόσον η διαταγής πληρωμής θα πρέπει να θεωρείται εκτελεστή με τη λήξη της προθεσμίας που ισχύει και για την αμφισβήτηση της αξίωσης, ή αν η ισχύς της θα πρέπει να αναστέλλεται με την αμφισβήτηση. Θα μπορούσε να εξεταστεί κατά πόσον θα βελτιωνόταν πάρα πολύ η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας σε περίπτωση που η αμφισβήτηση της αξίωσης θα οδηγούσε αυτομάτως στην κίνηση τακτικής διαδικασίας χωρίς να απαιτείται νέα αίτηση εκ μέρους του οφειλέτη.

3.1.20. Εάν μια απόφαση που λαμβάνεται σύμφωνα με συνοπτική διαδικασία, όπως αυτή που ισχύει για την έκδοση διαταγής πληρωμής, δεν θα μπορούσε να αμφισβητηθεί εντός ορισμένης προθεσμίας, αυτό δεν θα συμφωνούσε με την ευρύτερη νομική παράδοση που ισχύει στην Ευρώπη. Για το λόγο αυτό, το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί από τακτικό δικαστήριο. Όμως, ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται με τη δυνατότητα του οφειλέτη να αμφισβητήσει εντός ορισμένης προθεσμίας την αξίωση και τη δυνατότητα του πιστωτή να χρησιμοποιήσει νομικά βοηθήματα κατά της απορρίψεως της αιτήσεώς του. Δεν φαίνεται να είναι απαραίτητο να προβλεφθούν περαιτέρω νομικά βοηθήματα, δεδομένου ότι αυτά υπάρχουν και για την αμφισβήτηση της απόφασης της τακτικής διαδικασίας που κινήθηκε μετά την αμφισβήτηση της αξίωσης. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί με ποια μέσα θα μπορούσε να εξασφαλιστεί ότι η ένσταση δεν θα εξυπηρετεί αποκλειστικά την περαιτέρω αναβολή της πληρωμής. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή πρέπει να διασφαλιστεί το δικαιώματα της δέουσας υπεράσπισης.

3.1.21. Με τον όρο (επίσημη) νομική ισχύς μιας δικαστικής αποφάσεως εννοείται εν γένει ότι η απόφαση αυτή δεν μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί με τακτικά ένδικα μέσα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ολοκλήρωση μιας δικαστικής διαμάχης σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Με την παρέλευση της προθεσμίας για την αμφισβήτηση μιας αξίωσης, η σχετική διαταγή πληρωμής θα πρέπει να θεωρείται τελεσίδικη από νομική άποψη.

Υποχρεωτική παράσταση δικηγόρου, κόστος, προσωρινή εκτελεστότητα (ερωτήματα 28-31)

3.1.22. Το δικαίωμα εκπροσώπησης μέσω δικηγόρου δεν πρέπει να περιοριστεί. Ωστόσο, σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να καταστεί υποχρεωτική η παράσταση δικηγόρου. Εάν η προθεσμία για την αμφισβήτηση της αξίωσης εκ μέρους του οφειλέτη δεν είναι πολύ μεγάλη και δεν απαιτείται η έκδοση ειδικού εκτελεστού τίτλου, ο τίτλος που θα εκδίδεται (διαταγή πληρωμής) θα μπορεί να εκτελείται ταχύτατα. Ενόψει όλων αυτών, κρίνεται σκόπιμο να μην απαιτείται η προσωρινή εκτελεστότητα, η οποία θα δυσχέραινε τη ρύθμιση. Επειδή η αξίωση για την έκδοση τίτλου δεν θα εξετάζεται επί της ουσίας, στην περίπτωση που θα εγερθεί ένσταση κατά της ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής, θα ήταν σκόπιμο να μην μπορεί να αρχίσει ή να προωθηθεί η εκτέλεση της απόφασης.

3.1.23. Ο ευρωπαϊκός εκτελεστός τίτλος θα οδηγήσει σε απλούστευση των διασυνοριακών περιπτώσεων μόνο εφόσον δεν θα είναι απαραίτητο να εκδίδεται βεβαίωση εκτελεστότητας από το κράτος μέλος προέλευσης, ούτε θα απαιτείται κήρυξη εκτελεστότητας. Επίσης, η έκδοση ειδικής βεβαίωσης από το κράτος προέλευσης για την εκτελεστότητα του τίτλου στο εξωτερικό αντίκειται κατά βάση στην απαίτηση που αφορά την επίσπευση και την απλότητα της διαδικασίας. Από την άλλη πλευρά, η προβλεπόμενη στο άρθρο 4 της πρότασης κανονισμού για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις επικύρωση του ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου από το κράτος μέλος προέλευσης θα πρέπει να παρέχει ορισμένες διαδικαστικές εγγυήσεις στον οφειλέτη(16). Σε περίπτωση που δεν απαιτείται επικύρωση εκ μέρους του κράτους μέλους προέλευσης, θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην ευρωπαϊκή διαταγής πληρωμής διαδικαστικές εγγυήσεις αντίστοιχες με αυτές που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 3 της προτάσεως κανονισμού για τις μη αμφισβητούμενες αξιώσεις.

4. Η ευρωπαϊκή διαδικασία εκδίκασης μικροδιαφορών

4.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει τις προσπάθειες που καταβάλλονται από την Επιτροπή να περιοριστεί το κόστος και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της τακτικής διαδικασίας. Συνεπώς, τάσσεται υπέρ της καθιέρωσης ευρωπαϊκής διαδικασίας για την απλούστερη και ταχύτερη εκδίκαση μικροδιαφορών.

4.1.1. Παρατηρήσεις σχετικά με τη διαμόρφωση της διαδικασίας μικροδιαφορών

Βασικές παρατηρήσεις

4.1.2. Το υπόβαθρο για την καθιέρωση διαδικασίας εκδίκασης μικροδιαφορών αποτελούν δύο δεδομένα: Αφενός, στα κράτη μέλη της επικρατεί δυσαρέσκεια όσον αφορά τις καθιερωμένες τακτικές διαδικασίες, οι οποίες θεωρούνται μακροσκελείς, δαπανηρές και περιπλοκές. Αυτό ισχύει όλως ιδιαιτέρως για την περίπτωση της εκδίκασης μικροδιαφορών, όπου ο διαδικαστικός φόρος εργασίας είναι εντελώς δυσανάλογος προς την οικονομική σημασία της διαμάχης. Από την άλλη πλευρά, λόγω της εξελίξεως της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να αναμένεται αύξηση του αριθμού των διαφορών με διασυνοριακό χαρακτήρα. Στις περιπτώσεις αυτές η εφαρμογή μιας ταχύρυθμης, φθηνής και αποτελεσματικής διαδικασίας είναι ακόμη πιο δύσκολη απ' ότι στις υποθέσεις που έχουν εσωτερικό χαρακτήρα. Οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές έχουν καθήκον να μεριμνήσουν έτσι ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματα στον ευρωπαϊκό νομικό χώρο και να μην υπονομευθούν από τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ της νομοθεσίας των κρατών μελών. Σε πολλά κράτη μέλη δεν προβλέπεται ειδική διαδικασία για την εκδίκαση μικροδιαφορών. Ειδικές και απλουστευμένες διαδικασίες για τις περιπτώσεις αυτές ισχύουν στην Ισπανία, την Ιρλανδία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

4.1.3. Το πραγματικό πρόβλημα που θα προκύψει με την θέσπιση διαδικασίας για την εκδίκαση μικροδιαφορών θα είναι η στάθμιση μεταξύ, αφενός, της ανάγκης για τη θέσπιση μίας ταχύρυθμης και αποτελεσματικής διαδικασίας και, αφετέρου της εξασφάλισης μιας δίκαιης διαδικασίας που θα συμμορφώνεται με τις αρχές του κράτους δικαίου. Οι αρχές του κράτους δικαίου επιβάλλουν να δοθεί τουλάχιστον στους διαδίκους το δικαίωμα είτε να τη ζητήσουν την κίνηση τακτικής διαδικασίας, η οποία θα παρέχει όλες τις διαδικαστικές εγγυήσεις, είτε να χρησιμοποιήσουν ένδικα μέσα κατά της αποφάσεως η οποία εκδίδεται με τη διαδικασία μικροδιαφορών.

Πεδίο εφαρμογής (ερωτήματα 34-36)

4.1.4. Έχει οριστεί ένα ανώτατο όριο διαφοράς. Το ερώτημα εάν θα πρέπει να κινηθεί απλουστευμένη διαδικασία δεν μπορεί να απαντηθεί με βάση μια απόφαση που εκδίδεται για μια μεμονωμένη περίπτωση, επειδή αυτό θα ήταν αντίθετο προς την αρχή της νομικής ασφάλειας. Ο μόνος τρόπος για να διευκολυνθεί η εκδίκαση διασυνοριακών διαφορών είναι να εναρμονιστούν τα ανώτατα όρια. Στα κράτη μέλη στα οποία προβλέπεται απλουστευμένη διαδικασία έχουν καθορισθεί διαφορετικά ανώτατα όρια, τα οποία μπορεί να υπερβαίνουν και το ποσό των 8000 EUR. Για να μπορέσει να δοθεί συγκεκριμένη απάντηση στο ερώτημα αυτό, θα πρέπει πρώτα να είναι σε γενικές γραμμές γνωστό το περιεχόμενο της διαδικασίας μικροδιαφορών.

4.1.5. Η απλουστευμένη διαδικασία που προβλέπεται σε ορισμένα κράτη μέλη κατά κανόνα δεν περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο είδος αξιώσεων. Οι διαδικασίες αυτές θα μπορούσαν να απλοποιηθούν περισσότερο εάν περιορίζονταν στις οικονομικές αξιώσεις. Ωστόσο, κατ' αυτό τον τρόπο δεν θα μπορούσε να καλυφθεί η αξίωση για την παροχή νομικής προστασίας στην περίπτωση καθημερινών μικροδιαφορών επειδή αυτές δεν έχουν μόνο οικονομικό χαρακτήρα. Πρέπει, συνεπώς, να υπάρξει μέριμνα, ούτως ώστε η διαδικασία μικροδιαφορών να περιορίζεται σε διαφορές για τις οποίες σε όλα τα κράτη μέλη αρμόδια είναι τα τακτικά δικαστήρια.

Κίνηση της τακτικής διαδικασίας (ερώτημα 37)

4.1.6. Ανεξάρτητα από το εάν και κατά πόσον η Επιτροπή θα ταχθεί υπέρ της καθιέρωσης μιας υποχρεωτικής ή προαιρετικής διαδικασίας μικροδιαφορών, πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα μετατροπής της σε τακτική διαδικασία. Μόνο κατ' αυτό τον τρόπο μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο του περιορισμού των διαδικαστικών εγγυήσεων τις οποίες δικαιούνται οι ενδιαφερόμενες πλευρές με βάση τις αρχές του κράτους δικαίου.

Διαδικαστικά θέματα (ερωτήματα 38-42)

4.1.7. Το πλεονέκτημα που προσφέρει η χρήση τυποποιημένου εντύπου είναι η απλούστευση της διαδικασίας. Από την άλλη πλευρά, η διαδικασία θα μπορούσε να απλουστευτεί περισσότερο με την καθιέρωση της προφορικής δηλώσεως. Το δικαίωμα των ενδιαφερομένων πλευρών να εκπροσωπούνται μέσω δικηγόρου δεν θα πρέπει να περιορισθεί, ενώ το ίδιο ισχύει και για τα δικαιώματα που έχουν οι καταναλωτές σε ορισμένα κράτη μέλη να προσφεύγουν σε οργανώσεις που υπάρχουν για την προστασία και τη δικαστική εκπροσώπησή τους. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί σε σχέση με αυτό υπάρχουν περιπτώσεις που θα επέτρεπαν συλλογική προσφυγή στα πλαίσια της διαδικασίας επίλυσης μικροδιαφορών. Σε περίπτωση που οι ενδιαφερόμενες πλευρές δεν εκπροσωπούνται από δικηγόρο, το δικαστήριο έχει αυξημένη υποχρέωση επιμέλειας έναντι αυτών. Για το λόγο αυτό, πρέπει να καθιερωθεί η υποχρέωση διασαφήνισης και επισήμανσης εκ μέρους του δικαστηρίου, καθήκον με το οποίο θα διασφαλίζεται ότι η διαδικασία δεν θα καθυστερεί άσκοπα λόγω της συμπεριφοράς των διαδίκων, καθώς και ότι οι τελευταίοι δεν θα στερούνται της δυνατότητας να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους λόγω προσωπικής άγνοιας. Το εάν και κατά πόσο το δικαστήριο ανταποκρίνεται στην υποχρέωση διασαφήνισης και επισήμανσης που έχει θα πρέπει να κρίνεται σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση. Οι διάδικοι δεν θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εκπροσωπούνται στο δικαστήριο από ερασιτέχνες, δεδομένου ότι δεν προκύπτει ότι αυτό θα απέβαινε προς όφελος της προάσπισης των συμφερόντων αυτών, του δικαστηρίου και της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας.

4.1.8. Σε πολλά κράτη μέλη, διάφοροι κλάδοι της οικονομίας επέτυχαν, εν μέρει καταβάλλοντας υψηλό κόστος, την καθιέρωση εναλλακτικών μεθόδων για τη διευθέτηση διαφορών, οι οποίες κατά κανόνα έγιναν δεκτές από το κοινό. Από την πλευρά της, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να θεσπίσει για το σκοπό αυτό το κατάλληλο γενικό περίγραμμα. Εκτός άλλων, αυτό οδήγησε στην καλή λειτουργία των εναλλακτικών μεθόδων και για τις διασυνοριακές περιπτώσεις. Συνεπώς κρίνεται περιττό να θεσπιστούν από τις ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές και άλλες μέθοδοι για τη διευθέτηση διαφορών που θα αποτελούν τον πρόδρομο της διαδικασίας για την εκδίκαση μικροδιαφορών. Επιπλέον, από την πράξη προκύπτει ότι οι μέθοδοι διευθέτησης διαφορών οι οποίες προηγούνται υποχρεωτικά μιας διαδικασίας δεν περιορίζουν απαραιτήτως τη διάρκεια αυτής. Συνεπώς, πρέπει να έχουν προαιρετικό χαρακτήρα.

4.1.9. Η χαλάρωση των διαδικαστικών κανόνων μπορεί να οδηγήσει στην απλούστευση της διαδικασίας μικροδιαφορών. Εδώ θα μπορούσε να εξεταστεί η πιθανότητα της απλοποίησης των αποδείξεων. Τυχόν επιφυλάξεις έναντι αυτού του είδους εξελίξεων θα μπορούσαν να παρακαμφθούν εφόσον οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές αποφασίσουν υπέρ μιας διαδικασίας μικροδιαφορών σε προαιρετική βάση, προβλέψουν την εκ των υστέρων προσφυγή σε τακτική διαδικασία ή την πλήρη άσκηση ένδικων μέσων κατά της αποφάσεως η οποία εκδόθηκε με τη διαδικασία μικροδιαφορών. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση πρέπει να υπάρξει μέριμνα, ούτως ώστε η χαλάρωση της διαδικασίας να μην οδηγεί σε παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του κράτους δικαίου.

4.1.10. Η διεξαγωγή της διαδικασίας γραπτώς μπορεί να οδηγήσει σε δυσχέρειες και καθυστερήσεις. Μπορεί μεν (σε διασυνοριακές περιπτώσεις) οι ενδιαφερόμενες πλευρές να μπορούν να αποφύγουν το ταξίδι για να μεταβούν στο δικαστήριο, υπάρχουν ωστόσο επιφυλάξεις σχετικά με τη γραπτή διαδικασία σε περίπτωση που - όπως έχει αποδειχθεί τόσες πολλές φορές - ο οφειλέτης δεν είναι σε θέση να διατυπώσει εγγράφως τους ισχυρισμούς του με τον ενδεδειγμένο τρόπο. Το δικαστήριο θα μπορεί πολύ πιο εύκολα να εκπληρώνει την υποχρέωση διασαφήνισης και επισήμανσης που έχει σε προσωπική συνομιλία με τις ενδιαφερόμενες πλευρές. Για το λόγο αυτό η γραπτή διαδικασία πρέπει να είναι προαιρετική.

Απόφαση, δικαστική δαπάνη, ένδικα μέσα (ερωτήματα 43-45)

4.1.11. Η ιδέα της χαλάρωσης των κανόνων όσον αφορά το περιεχόμενο μιας απόφασης στη διαδικασία μικροδιαφορών φαίνεται ελκυστική από την άποψη της απλούστευσης. Όμως, στο μέτρο που επιτρέπεται η χρήση ένδικων μέσων κατά της αποφάσεως, η αιτιολογία αυτής είναι απαραίτητη δεδομένου ότι αυτοί είναι που προσφέρει τη δυνατότητα επανεξέτασης της αποφάσεως. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με το ερώτημα αν οι ενδιαφερόμενες πλευρές θα χρησιμοποιήσουν πραγματικά τα ένδικα μέσα που διαθέτουν. Η σχετική απόφαση προϋποθέτει ήδη ότι οι ενδιαφερόμενες πλευρές πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμήσουν την πιθανότητα επιτυχίας των ένδικων μέσων που διαθέτουν, πράγμα το οποίο μπορεί να γίνει μόνο εφόσον υπάρχει γνώση των περιστατικών που κρίνονται ως ενδιαφέροντα από το δικαστήριο και της νομικής αξιολόγησης αυτών.

4.1.12. Οι ευρωπαϊκές νομοθετικές αρχές δεν πρέπει να ορίσουν προθεσμίες εντός των οποίων θα πρέπει να ολοκληρώνεται μια διαδικασία. Αυτό γιατί, αφενός, έτσι δεν μπορεί να συνεκτιμηθεί ο διαφορετικός βαθμός πολυπλοκότητας της διαδικασίας και, αφετέρου, ενδέχεται να προκύψουν λόγοι καθυστέρησης της διαδικασίας για τους οποίους δεν ευθύνονται ούτε οι ενδιαφερόμενες πλευρές, ούτε το δικαστήριο. Από την άλλη πλευρά, θεωρείται σκόπιμο να οριστούν προθεσμίες για την κοινοποίηση της απόφασης. Θεωρείται σκόπιμο να επιβληθεί στις ενδιαφερόμενες πλευρές και στο δικαστήριο γενική υποχρέωση για την ταχεία διεκπεραίωση της διαδικασίας. Όμως δεν πρέπει να τρέφει κανείς αυταπάτες ότι η υποχρέωση αυτή θα λειτουργήσει ως κάτι περισσότερο από μια ηθική έκκληση, εκτός κι αν η αθέτηση της συνεπάγεται κυρώσεις.

4.1.13. Δεν είναι σαφές με ποιο τρόπο ο περιορισμός της επιδίκασης της δικαστικής δαπάνης θα μπορούσε να συμβάλει στην απλούστευση και την επίσπευση της διαδικασίας. Η απλούστευση των κανόνων συμβάλει ήδη στον περιορισμό του κόστους της διαδικασίας μικροδιαφορών. Εάν η διαδικασία αυτή είχε προαιρετικό χαρακτήρα, ο περιορισμός της επιδίκασης της δικαστικής δαπάνης θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα οι ενδιαφερόμενες πλευρές είναι αποφασίζουν να κινούν τακτική διαδικασία μόνο και μόνο λόγω του κόστους. Όσον αφορά τον περιορισμό των ένδικων μέσων στη διαδικασία μικροδιαφορών, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της καθιέρωσης μιας προαιρετικής ή μιας υποχρεωτικής διαιτησίας. Σε περίπτωση που η διαδικασία είναι προαιρετική η υποχρεωτική, απαγορεύεται ο περιορισμός των ένδικων μέσων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά μιας αποφάσεως, επειδή αυτό δεν συνάδει με τις βασικές αρχές του κράτους δικαίου σύμφωνα με τις οποίες πρέπει να εξασφαλίζονται στις ενδιαφερόμενες πλευρές οι εγγυήσεις για τη διεξαγωγή κανονικής δίκης. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στην περίπτωση που αποκλείεται η προσφυγή σε τακτική διαδικασία. Ακόμη και στην περίπτωση που θα καθιερωθεί μια προαιρετική διαδικασία μικροδιαφορών, οι ενδιαφερόμενες πλευρές πρέπει να έχουν την ευχέρεια να αποφασίζουν αν θα χρησιμοποιήσουν ένδικα μέσα. Από την άλλη πλευρά του, αυτό που μπορεί να αποτελέσει λόγο για τις ενδιαφερόμενες πλευρές να αποφασίσουν υπέρ της τακτικής διαδικασίας.

Βρυξέλλες, 18 Ιουνίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Η ΕΟΚΕ το έχει τονίσει επανειλημμένα, πρόσφατα δε με τη γνωμοδότηση με αφορμή την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για τις μη αμφισβητούμενες αξιώσεις COM(2002) 159 τελικό - 2002/0090 (CNS), ΕΕ C 117 της 8.4.2003, σ. 1.

(2) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την Πράσινη Βίβλο: πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη για την επίλυση διενέξεων στην εσωτερική αγορά. ΕΕ C 295 της 22.10.1994, σ. 1. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την "πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις" ΕΕ C 117 της 26.4.2000, σ. 6.

(3) Βλέπε απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για το πρόγραμμα δράσης για την πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και την επίλυση καταναλωτικών διενέξεων στην εσωτερική αγορά (COM(96) 13 τελικό) ΕΕ C 362 της 2.12.1996, σ. 275.

(4) Βλέπε τις ακόλουθες υποσημειώσεις

(5) Διορθωτικό στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις ΕΕ L 12 της 16.1.2001, σ. 1. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 117 της 26.4.2000, σ. 6.

(6) Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις, έγγραφο COM(2002) 159 τελικό της 18.4.2002, EE C 203 Ε της 27.8.2002, σ. 86. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 5 της 8.4.2003, σ. 1.

(7) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1348/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις, EE L 160 της 30.6.2000, σ. 37. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 368 της 20.12.1999, σ. 47.

(8) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1206/2001 του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, για τη συνεργασία μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών κατά τη διεξαγωγή αποδείξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις, EE L 174 της 27.6.2001, σ. 1. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 139 της 11.5.2001, σ. 10.

(9) Σύσταση της Επιτροπής της 30ής Μαρτίου 1998 σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης (98/257/ΕΚ), ΕΕ L 115 της 17.4.1998, σ. 31.

(10) Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Μαΐου 2001 σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστηρίου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις (2001/470/ΕΚ), ΕΕ L 174 της 26.7.2001, σ. 25. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: ΕΕ C 139 της 11.5.2002, σ. 6.

(11) (Μέχρι στιγμής μόνο στο Διαδίκτυο).

(12) Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής σχετικά με τη μετατροπή σε κοινοτική πράξη και τον εκσυγχρονισμό της σύμβασης της Ρώμης του 1980 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (CΟΜ(2002) 654 τελικό).

(13) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το ευρωπαϊκό συμβατικό δίκαιο (2001/C 255/01), ΕΕ C 255 της 13.9.2001, σ. 1. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: ΕΕ C 241 της 7.10.2002, σ. 1.

(14) EE L 61 της 10.3.1990, σ. 14. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 337 της 31.12.1988, σ. 1.

(15) EE L 95 της 21.4.1993, σ. 29. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: EE C 159 της 17.6.1991, σ. 34.

(16) Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις; (COM(2002) 159 τελικό, 18.4.2002. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την "Πράσινη Βίβλο για τη θέσπιση εναλλακτικής διαδικασίας για την επίλυση αστικών και εμπορικών υποθέσεων".