Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα γονικής μέριμνας

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Αντικείμενο

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στο Τάμπερε τον Οκτώβριο του 1999 όρισε τα δικαιώματα επικοινωνίας ως μια εκ των προτεραιοτήτων συνεργασίας. [1] Αυτό αποτελεί την απάντηση σε μια πραγματική κοινωνική ανάγκη. Δεδομένου ότι τα άτομα μετακινούνται ολοένα και περισσότερο από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, και οι οικογένειες διαλύονται και ανασυντίθενται, τα παιδιά χρειάζονται ένα ασφαλές νομικό περιβάλλον για να διατηρήσουν τις σχέσεις με τα πρόσωπα που έχουν τη γονική μέριμνα και που μπορούν ενδεχομένως να κατοικούν σε διαφορετικά κράτη μέλη.

[1] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε, σημείο 34.

Ας εξετάσουμε για παράδειγμα το ακόλουθο σενάριο: μετά από απόφαση των δικαστηρίων του κράτους μέλους Χ το οποίο παραχωρεί την μέριμνα στη μητέρα του παιδιού και δικαιώματα επικοινωνίας στον πατέρα, ο πατέρας μετακομίζει στο κράτος μέλος Υ. Η μητέρα διστάζει να επιτρέψει στο παιδί να διαβεί τα σύνορα για να επισκεφτεί τον πατέρα, επειδή δεν υπάρχουν εγγυήσεις για το ότι η απόφαση θα αναγνωριστεί και θα εκτελεστεί πραγματικά στο κράτος μέλος Υ. Τελικά η μητέρα επιτρέπει στο παιδί να μεταβεί στο κράτος μέλος Υ, αλλά ο πατέρας, επειδή δεν έχουν ικανοποιηθεί τα δικαιώματά του επικοινωνίας, κατακρατεί το παιδί και προσφεύγει στα δικαστήρια του κράτους μέλους Υ για να ζητήσει την τροποποίηση της απόφασης μέριμνας. Αυτό αποτελεί ένα θλιβερό αλλά σύνηθες σενάριο στην Κοινότητα σήμερα.

Στόχος της κοινοτικής δράσης στο συγκεκριμένο πλαίσιο είναι να προστατεύσει το ύψιστο συμφέρον του παιδιού και ιδιαίτερα να δώσει συγκεκριμένη έκφραση στο θεμελιώδες δικαίωμά του να διατηρεί σε τακτική βάση προσωπική σχέση και άμεση επαφή με τους δύο γονείς, όπως ορίζεται στο άρθρο 24 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τη μία πλευρά, η απόφαση που διαμορφώνει τις σχέσεις μεταξύ του παιδιού και των προσώπων που έχουν τη γονική μέριμνα υπόκειται από την ίδια τη φύση της πάντα σε αναθεώρηση έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα το ύψιστο συμφέρον του παιδιού ανάλογα με την εξέλιξη της κατάστασής του. Από την άλλη πλευρά, αυτή η απόφαση πρέπει να κυκλοφορεί ελεύθερα και η αναθεώρησή της να πραγματοποιείται (και να μπορούν οι σχέσεις μεταξύ του παιδιού και των προσώπων που έχουν γονική μέριμνα να εξελίσσονται) σε περιβάλλον νομικής ασφάλειας που να ελαχιστοποιεί τη σύγκρουση και να εξασφαλίζει την απαραίτητη σταθερότητα στη ζωή του παιδιού. Πρέπει να εξευρεθεί ισορροπία μεταξύ της κατοχύρωσης ότι οι αποφάσεις αντικατοπτρίζουν πάντα το ύψιστο συμφέρον του παιδιού και της δυνατότητας να αναγνωρίζονται σε όλη την Κοινότητα αποφάσεις που λαμβάνονται σε κάποιο κράτος μέλος.

Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή προτείνει να επεκταθεί η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης όλων των αποφάσεων γονικής μέριμνας (επιτρέποντας τοιουτοτρόπως σε όλα τα παιδιά να επωφεληθούν από τους συγκεκριμένους κανόνες). Για να υποστηριχτεί η απαιτούμενη αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών, η πρόταση ορίζει ένα σαφές και συνεκτικό σύστημα κανόνων όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και ένα μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ δικαστηρίων και αρχών. Ο απώτερος στόχος είναι η κατάργηση του εκτελεστήριου τίτλου (exequatur) προκειμένου απόφαση ληφθείσα σε κράτος μέλος να μπορεί να εκτελεστεί σε κάποιο άλλο.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή προετοιμάζει πρόταση με σκοπό την έγκριση της Σύμβασης της Χάγης του 1996 στον ίδιο τομέα, ώστε να δοθεί η δυνατότητα σε αυτό το πολύτιμο διεθνές νομικό μέσο να λειτουργήσει παράλληλα με τους κοινοτικούς κανόνες και να ρυθμίσει καταστάσεις που υπερβαίνουν τα σύνορα της Κοινότητας.

2. Πλαίσιο

Η παρούσα πρόταση αποτελεί μέρος της συνεχιζόμενης εργασίας που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημιουργία ενός δικαστικού χώρου βασισμένου στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων [2].

[2] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε, σημείο 33.

Η νομική της βάση είναι τα άρθρα 61(γ) και 67(1) της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Σύμφωνα με τα άρθρα 61(γ) και 65 της συνθήκης, η Κοινότητα θεσπίζει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις και απαιτούνται για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Αυτά τα μέτρα συμπεριλαμβάνουν τη βελτίωση και απλούστευση της αναγνώρισης και εκτέλεσης των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Το βασικό νομικό μέσο στο συγκεκριμένο τομέα είναι ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 44/2001, ο οποίος εντούτοις δεν εφαρμόζεται σε ορισμένα συγκεκριμένα θέματα, όπως η κατάσταση της νομικής ικανότητας φυσικών προσώπων, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας που προκύπτουν από συζυγική σχέση, διαθήκη και διαδοχή [3].

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ΕΕ L 12, 16.1.2001, σ. 1, άρθρο 1(2)(α).

Στον τομέα του οικογενειακού δικαίου, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου, ορίζει κανόνες για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αυτόματη αναγνώριση και την απλουστευμένη εκτέλεση ορισμένων αποφάσεων που εκδίδονται την περίοδο διαζυγίου ή χωρισμού [4]. Όσον αφορά ειδικότερα τις αποφάσεις περί γονικής μέριμνας, το πεδίο του είναι περιορισμένο σε αποφάσεις γονικής μέριμνας των κοινών τέκνων που εκδίδονται επ' ευκαιρία γαμικών διαφορών. Ο κανονισμός άρχισε να ισχύει την 1η Μαρτίου 2001.

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας έναντι των κοινών τέκνων των συζύγων, ΕΕ L 160, 30.6.2000, σ. 19.

Με βάση τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου, η Γαλλία παρουσίασε στις 3 Ιουλίου 2000 πρωτοβουλία με σκοπό να διευκολύνει, μέσω της κατάργησης του exequatur, την άσκηση διασυνοριακών δικαιωμάτων επικοινωνίας στην περίπτωση παιδιών διαζευγμένων ή χωρισμένων ζευγαριών [5]. Για να εξισορροπήσει την άμεση ικανότητα εκτέλεσης των αποφάσεων που αφορούν τα δικαιώματα επικοινωνίας, η γαλλική πρωτοβουλία θέτει ως βάση την εγγύηση ότι το παιδί θα επιστρέψει μετά την παραμονή του στο εξωτερικό.

[5] Πρωτοβουλία της Γαλλικής Δημοκρατίας με σκοπό την έκδοση κανονισμού του Συμβουλίου για την αμοιβαία εκτέλεση αποφάσεων που αφορούν τα δικαιώματα επικοινωνίας με τα τέκνα, ΕΕ C 234, 15.8.2000, σ. 7.

Το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στη συνεδρίασή του της 30ής Νοεμβρίου 2000 θέσπισε ένα πρόγραμμα για τη σταδιακή κατάργηση του exequatur σε τέσσερις τομείς εργασίας [6]. Στον τομέα 2 το πρόγραμμα περιλαμβάνει στην πρώτη φάση του επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 σε συνδυασμό με την κατάργηση του exequatur για τα δικαιώματα επικοινωνίας. Με την ίδια ευκαιρία, το Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι εργασίες σχετικά με τη γαλλική πρωτοβουλία μπορούν να προχωρήσουν μόνο παράλληλα με την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000. Αυτό θα εξασφαλίσει ίση μεταχείριση για όλα τα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικές πραγματικότητες, όπως η διαφοροποίηση των οικογενειακών δομών.

[6] Πρόγραμμα μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ΕΕ C 12, 15.1.2001, σ. 1. Το πρόγραμμα αφορά τους ακόλουθους τέσσερις τομείς εργασίας: (i) Βρυξέλλες I.(ii) Βρυξέλλες ΙΙ και οικογενειακές καταστάσεις που προκύπτουν από σχέσεις άλλες πλην του γάμου.(iii) περιουσιακά δικαιώματα που προκύπτουν από συζυγική σχέση και περιουσιακές συνέπειες του χωρισμού ανύπανδρων ζευγαριών. και (iv) διαθήκη και κληρονομική διαδοχή. Στην τρίτη (και τελική) φάση του προγράμματος, ο εκτελεστήριος τίτλος καταργείται και στους τέσσερις τομείς.

Για να προετοιμαστεί το έδαφος, η Επιτροπή υπέβαλε στις 27 Μαρτίου 2001 ένα έγγραφο εργασίας για την αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων γονικής μέριμνας. Το έγγραφο εκθέτει σειρά προκαταρκτικών σκέψεων για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, τους αντίστοιχους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας και σειρά σχετικών θεμάτων.

Σαν συνέχεια του εγγράφου εργασίας, πραγματοποιήθηκε δημόσια ακρόαση στις 27 Ιουνίου 2001.

Υπό το φως των απαντήσεων που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη και από άλλους ενδιαφερομένους που έλαβαν μέρος στην ακρόαση, η Επιτροπή προτείνει κανονισμό του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων σε θέματα γονικής μέριμνας. Η πρόταση συμπληρώνει τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 βελτιώνοντας την ελεύθερη κυκλοφορία όλων των αποφάσεων γονικής μέριμνας με βάση ένα σύστημα κοινών κανόνων για τη διεθνή δικαιοδοσία που θα θεσπισθεί σε κοινοτικό επίπεδο και ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ αρχών. Η πρόταση δεν υπερβαίνει αυτό που είναι απαραίτητο για την επίτευξη του στόχου της απλούστευσης της αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων γονικής μέριμνας, και καλύπτει ως εκ τούτου τις αξιώσεις επικουρικότητας και αναλογικότητας που ορίζονται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Από κοινού με τη γαλλική πρωτοβουλία για την κατάργηση του exequatur σε αποφάσεις που αφορούν τα δικαιώματα επικοινωνίας, εφαρμόζει το πρώτο στάδιο του τομέα 2 του προγράμματος αμοιβαίας αναγνώρισης.

3. Άρθρα

Κεφάλαιο I - Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί

Άρθρο 1 - Πεδίο εφαρμογής

Οι διαδικασίες και τα δικαστήρια ή οι αρχές που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας πρότασης κανονισμού αντιστοιχούν σε εκείνες του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000. Ο όρος "αστικές διαδικασίες" περιλαμβάνει ως εκ τούτου όχι μόνο δικαστικές αλλά εξίσου διοικητικές διαδικασίες που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο.

Σε αντίθεση με το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, η διαδικασία στον τομέα της γονικής μέριμνας δεν συνδέεται με τη διαδικασία που αφορά τις γαμικές σχέσεις, έτσι ώστε η πρόταση κανονισμού να περιλαμβάνει όλες τις αποφάσεις που αφορούν τη γονική μέριμνα ανεξάρτητα από την οικογενειακή κατάσταση του παιδιού.

Η πρόταση δεν εφαρμόζεται στη Δανία, σύμφωνα με το πρωτόκολλο για τη θέση της Δανίας που προσαρτάται στη συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη συνθήκη για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία έχουν σύμφωνα με το πρωτόκολλο για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας τη δυνατότητα να συμμετάσχουν εντός τριών μηνών από τη θέσπιση και εφαρμογή του νέου κανονισμού.

Άρθρο 2 - "Δικαιούχος της γονικής μέριμνας"

Προβλέπεται ορισμός για τον όρο "δικαιούχος γονικής μέριμνας" προκειμένου να συμπεριληφθούν τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που έχουν τη γονική μέριμνα παιδιού με δικαστική απόφαση ή εκ του νόμου. Σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, ο όρος "απόφαση" αναφέρεται όχι μόνο σε δικαστικές και διοικητικές αποφάσεις αλλά εξίσου σε δημόσια έγγραφα και συμβιβασμούς που καταρτίζονται ενώπιον δικαστηρίου. Ο όρος "δικαιούχος γονικής μέριμνας" χρησιμοποιείται στη συνέχεια στα άρθρα 4, 5, 6, 13 και 17 (όπου απαιτείται η συναίνεσή του προκειμένου να αναγνωριστεί η διεθνής δικαιοδοσία δικαστηρίου ή έχει το δικαίωμα να ζητήσει την παραπομπή της υπόθεσης ή τη μεσολάβηση κεντρικής αρχής).

Οι εθνικοί κανόνες διαφέρουν σημαντικά ως προς τους πιθανούς δικαιούχους γονικής επιμέλειας (οι γονείς του παιδιού, άλλα μέλη της οικογένειας του παιδιού, τρίτα πρόσωπα). Η Επιτροπή θεωρεί ότι όλοι οι προβληματισμοί που αφορούν την εκτέλεση αποφάσεων που χορηγούν γονική μέριμνα σε πρόσωπα που δεν έχουν το δικαίωμα σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης πρέπει να εξεταστεί καλύτερα μετά την κατάργηση του exequatur για τα δικαιώματα επικοινωνίας.

"Γονική μέριμνα"

Δεν παρέχεται ορισμός της "γονικής μέριμνας" αλλά αναμένεται να υπάρξει κάποια σύγκλιση μέσω της νομολογίας του Δικαστηρίου. Επιπλέον, ένα σημείο της αιτιολογικής σκέψης εξειδικεύει ότι ο όρος περιλαμβάνει τα δικαιώματα επικοινωνίας και αποκλείει τις υποχρεώσεις διατροφής οι οποίες καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001. Για να διατηρηθεί η συνοχή μεταξύ των δύο νομικών πράξεων, πρέπει να εξεταστεί η τροποποίηση του άρθρου 5, παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 44/2001 προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι κάποιο δικαστήριο έχει διεθνή δικαιοδοσία σε θέματα διατροφής, όταν αυτά συνδέονται με διαδικασίες οι οποίες έχουν αντικείμενο τη γονική μέριμνα.

Μπορεί να αποδειχτεί επίσης αναγκαίο να καταρτιστεί μία "μαύρη λίστα" μέτρων που λαμβάνονται σε "αστικές διαδικασίες", τα οποία όμως συνδέονται πολύ στενά με την άσκηση δημόσιας εξουσίας (για παράδειγμα όσον αφορά την τοποθέτηση παιδιού σε ίδρυμα) προκειμένου να είναι δικαιολογημένη η συμπερίληψή τους στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού. Η Επιτροπή επέλεξε να μην περιορίσει την πρόταση κατ' αυτήν την έννοια και να δώσει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να εκφράσουν ενδεχόμενους προβληματισμούς σε σχέση με το εθνικό τους δίκαιο.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Το δίκαιο που πρέπει να εφαρμοστεί για τον καθορισμό του δικαιούχου γονικής μέριμνας επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου ενώπιον του οποίου γίνεται η προσφυγή. Εκτιμώντας το κατά πόσον η μετακίνηση ή η κατακράτηση του παιδιού είναι παράνομη, το άρθρο 5 αναφέρεται στο δίκαιο του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού αμέσως πριν από αυτήν τη μετακίνηση ή κατακράτηση. Γενικά, το πρόγραμμα αμοιβαίας αναγνώρισης δεν προδικάζει το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου. Παρά το γεγονός ότι η παρούσα πρόταση δεν συμπεριλαμβάνει διατάξεις για το εφαρμοστέο δίκαιο (όπως δεν συμπεριλάμβανε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000), η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει η εναρμόνιση της επιλογής των κανόνων δικαίου όσον αφορά το διαζύγιο και τη γονική μέριμνα προκειμένου να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση.

Κεφάλαιο II - Διεθνής δικαιοδοσία

Προκειμένου να ενισχυθεί η ασφάλεια δικαίου, η πρόταση ορίζει ένα πλήρες σύστημα κριτηρίων διεθνούς δικαιοδοσίας με σκοπό να αποφευχθούν οι συγκρούσεις δικαιοδοσίας, το οποίο σε μεγάλο μέρος εμπνέεται από τους αντίστοιχους κανόνες της σύμβασης της Χάγης του 1996 [7]. Το βασικό κριτήριο της συνήθους διαμονής του παιδιού (άρθρο 3) σχετικοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις αλλαγής της συνήθους διαμονής του παιδιού ή δυνάμει συμφωνίας μεταξύ των δικαιούχων γονικής μέριμνας (άρθρα 4, 5 και 6) και προβλέπεται εξίσου ένας μηχανισμός ευελιξίας (άρθρο 13). Ο στόχος που επιδιώκεται σε όλες τις περιπτώσεις είναι η απονομή δικαιοδοσίας να ανταποκρίνεται στο ύψιστο συμφέρον του παιδιού.

[7] XXXIV. Σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, εκτέλεση και συνεργασία όσον αφορά τη γονική μέριμνα και μέτρα για την προστασία των παιδιών (19 Οκτωβρίου 1996). Η σύμβαση δεν έχει ακόμα τεθεί σε ισχύ.

Το βασικό κριτήριο δικαιοδοσίας (άρθρο 3) εφαρμόζεται μόνον όταν το συγκεκριμένο παιδί έχει τη συνήθη διαμονή του στην Κοινότητα. Εντούτοις, τα άρθρα 4 έως 6 εφαρμόζονται ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η συνήθης διαμονή του παιδιού ευρίσκεται ή όχι εντός της Κοινότητας. Το αυτό ισχύει όσον αφορά την άσκηση των επικουρικών δικαιοδοτικών βάσεων δυνάμει του εθνικού δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 8. Ταυτόχρονα, η Κοινότητα προτίθεται να προσχωρήσει στη σύμβαση της Χάγης του 1996. Αυτή η προσχώρηση δεν θα επηρεάσει την εφαρμογή των κανόνων που έχουν θεσπιστεί σε κοινοτικό επίπεδο για τα παιδιά που η συνήθης διαμονή τους ευρίσκεται εντός της Κοινότητας. Εντούτοις, οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που ορίζονται στη σύμβαση θα υπερισχύουν των κοινοτικών κανόνων εφόσον το συγκεκριμένο παιδί δε διαμένει εντός της Κοινότητας, αλλά σε τρίτη χώρα η οποία αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης.

Τμήμα I

Άρθρο 3 - Γενική δικαιοδοσία

Όπως και στη σύμβαση της Χάγης του 1996, το κύριο κριτήριο διεθνούς δικαιοδοσίας είναι η συνήθης διαμονή του παιδιού. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση αλλαγής της συνήθους διαμονής του παιδιού, καθίστανται αρμόδια τα δικαστήρια του κράτους μέλους της νέας συνήθους διαμονής.

Σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική στο πλαίσιο της σύμβασης της Χάγης, στην οποία έχει αναπτυχθεί η έννοια της 'συνήθους διαμονής', ο όρος δεν προσδιορίζεται, αλλά αξιολογείται από το δικαστή σε κάθε περίπτωση χωριστά. Εντούτοις, αναμένεται ότι θα υπάρξει κάποια σύγκλιση μέσω της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Δεδομένου ότι η συνήθης διαμονή του παιδιού μπορεί να αλλάξει αιφνίδια μέσω παράνομης πράξης, υπάρχουν καταστάσεις στις οποίες το ύψιστο συμφέρον του παιδιού εξυπηρετείται καλύτερα εφόσον συνεχίσουν να ασκούν δικαιοδοσία τα δικαστήρια του κράτους μέλους της προηγούμενης συνήθους διαμονής του παιδιού. Αυτές οι καταστάσεις εξετάζονται στα άρθρα 4 και 5.

Άρθρο 4 - Διεθνής δικαιοδοσία του κράτους μέλους της τελευταίας απόφασης

Δυνάμει του άρθρου 4, η δικαιοδοσία μπορεί να συνεχίσει να παραμένει για ορισμένο χρονικό διάστημα στο κράτος μέλος στο οποίο εξεδόθη η τελευταία απόφαση, εφόσον το παιδί ευρίσκεται από μικρό χρονικό διάστημα στη νέα συνήθη διαμονή του και ένα εκ των προσώπων που ασκούν τη γονική μέριμνα συνεχίζει να διαμένει στο κράτος μέλος της τελευταίας απόφασης. Ο στόχος που επιδιώκεται είναι να κατοχυρωθεί κάποια συνέχεια χωρίς να τροποποιηθεί εντούτοις ο ορισμός της 'συνήθους διαμονής'. Εξάλλου, είναι το εγγύτερο προς το παιδί δικαστήριο κατά την εγκατάστασή του που τροποποιεί το ίδιο την προηγούμενη απόφασή του για να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη της κατάστασης του παιδιού. Ταυτόχρονα, ο δικαιούχος γονικής μέριμνας που παραμένει στο κράτος στο οποίο διέμενε το παιδί δεν χρειάζεται να προσφύγει σε δικαστήριο σε ένα ξένο περιβάλλον εκτός αν επιλέξει να κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας. Έξι μήνες αργότερα, η δικαιοδοσία μεταφέρεται στα δικαστήρια της συνήθους διαμονής του παιδιού, επειδή είναι στο εξής εγγύτερα προς το παιδί.

Ας εξετάσουμε για παράδειγμα την ακόλουθη περίπτωση: μια απόφαση που εκδίδεται στο κράτος μέλος Χ χορηγεί το δικαίωμα μέριμνας στη μητέρα και δικαίωμα επικοινωνίας στο πατέρα κάθε δεύτερο σαββατοκύριακο, ενώ αυτά τα τρία πρόσωπα διαμένουν στο κράτος Χ. Η μητέρα αποφασίζει μεταγενέστερα να εγκατασταθεί στο κράτος Υ μαζί με το παιδί. Η απόφαση πρέπει να τροποποιηθεί, επειδή ο πατέρας δεν μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα επικοινωνίας κάθε δεύτερο σαββατοκύριακο. Ακόμα και αν, βάσει της ισχύουσας απόφασης δεν είναι απαραίτητο να πράξει τοιουτοτρόπως πριν από τη μετακόμιση, το άρθρο 4 επιτρέπει στον πατέρα να προσφύγει σε δικαστήριο του κράτους Χ προς το σκοπό αυτό. Τα Δικαστήρια του κράτους Υ πρέπει να αποποιηθούν τη δικαιοδοσία για τους έξι μήνες που έπονται της μετακόμισης, εκτός αν ο πατέρας αποδεχθεί τη δικαιοδοσία τους.

Πρέπει να πληρούνται τρεις προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 4: το παιδί δεν πρέπει να διαμένει στο κράτος της νέας συνήθους διαμονής του για διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών (σημείο α). ένας εκ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας πρέπει να συνεχίσει να διαμένει στο κράτος μέλος που εξεδόθη η τελευταία απόφαση (σημείο β). και αυτό το πρόσωπο δεν πρέπει να έχει δεχθεί τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού (σημείο γ). .

Άρθρο 5 - Απαγωγή παιδιών

Το γεγονός ότι η δικαιοδοσία ακολουθεί αυτόματα κάθε αλλαγή της συνήθους διαμονής του παιδιού ενέχει ταυτόχρονα τον κίνδυνο να θεμελιωθεί τεχνητή δικαιοδοσία με τη χρήση βίας προκειμένου να αποκτηθεί η μέριμνα παιδιού.

Σε διεθνές επίπεδο, η σύμβαση της Χάγης του 1980 για τη διεθνή απαγωγή παιδιών αποσκοπεί να αποκαταστήσει το status quo μέσω της άμεσης επιστροφής των παιδιών που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης [8]. Η μετακίνηση ή η κατακράτηση παιδιού θεωρείται παράνομη όταν καταστρατηγείται πραγματικά ασκούμενο δικαίωμα μέριμνας. Εξάλλου, η σύμβαση δέχεται την ανάγκη να προβλεφθεί περιορισμένος αριθμός εξαιρέσεων στην υποχρέωση επιστροφής του παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης κατά την οποία υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο η επιστροφή να εκθέσει το παιδί σε φυσικό ή ψυχικό κίνδυνο, ή με οποιοδήποτε τρόπο να το φέρει αντιμέτωπο με αφόρητη κατάσταση (άρθρο 13, σημείο β)). Προκύπτει, όσον αφορά τη δικαιοδοσία, ότι σε περίπτωση απαγωγής, τα δικαστήρια της νέας συνήθους διαμονής δεν έχουν δικαιοδοσία, εκτός εάν έχει εκδοθεί απόφαση που προβλέπει τη μη επιστροφή του παιδιού ή δεν έχει υποβληθεί εντός ευλόγου προθεσμίας αίτηση για την επιστροφή του παιδιού.

[8] XXVIII. Σύμβαση για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών (25 Οκτωβρίου 1980). Η σύμβαση εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη.

Στο πλαίσιο της Κοινότητας, αφενός, αυτή η νέα de facto κατάσταση που δημιουργείται από την απαγωγή παιδιού παράγει τα αποτελέσματά της όσον αφορά τη δικαιοδοσία όταν αυτή η κατάσταση έχει γίνει αποδεκτή από τους δικαιούχους της γονικής μέριμνας (για παράδειγμα, όταν δεν έχει υποβληθεί καμία αίτηση επιστροφής του παιδιού). Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται ουδόλως, σε έναν ενιαίο δικαστικό χώρο, να προβλεφθεί μόνιμη μεταβίβαση της δικαιοδοσίας σε οποιαδήποτε άλλη κατάσταση, όπως είναι η περίπτωση του άρθρου 13, σημείο β). Πράγματι, η σύμβαση της Χάγης του 1980 παροτρύνει τα συμβαλλόμενα μέρη να περιορίσουν περαιτέρω τις προβλεπόμενες από αυτήν εξαιρέσεις όσον αφορά την επιστροφή του παιδιού ή να εφαρμόζουν άλλα νομικά μέσα για να διευκολύνουν την επιστροφή [9].

[9] Βλέπε άρθρα 34 και 36 της σύμβασης της Χάγης του 1980.

Στο εσωτερικό της Κοινότητας θα μπορούσε να θεωρηθεί πιθανή η ακόλουθη λύση: στη βάση απόφασης που εκδίδεται στο κράτος μέλος Χ, η μητέρα που διαμένει στο κράτος μέλος Χ έχει το δικαίωμα μέριμνας και ο πατέρα που διαμένει στο κράτος μέλος Υ έχει δικαίωμα επικοινωνίας. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης του παιδιού στο κράτος μέλος Υ, φαίνεται ότι το παιδί ευρίσκεται σε κίνδυνο. Ο πατέρας ζητεί τότε στο κράτος μέλος Υ προσωρινά μέτρα με σκοπό να προστατέψει το παιδί, και εντός προθεσμίας μηνός, προσφεύγει στα δικαστήρια του κράτους μέλους Χ με σκοπό να επιδιώξει την τροποποίηση της απόφασης μέριμνας. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα δικαστήρια του κράτους μέλους Χ στο οποίο διαμένει το παιδί έχουν την τελευταία λέξη. Αυτό σημαίνει ότι, αν τα δικαστήρια αυτά καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι οι κατηγορίες κινδύνου είναι αβάσιμες, τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνονται στο κράτος μέλος Υ παύουν να ισχύουν και το παιδί οφείλει να επιστρέψει στο κράτος Χ. Στη συγκεκριμένη περίπτωση οι κεντρικές αρχές των δυο κρατών μελών συνεργάζονται για να ληφθεί κάθε απαραίτητο μέτρο προστασίας με σκοπό την επιστροφή του παιδιού.

Αυτή η λύση θεμελιώνεται σε ένα επίπεδο εμπιστοσύνης συμφυές με ένα ενιαίο δικαστικό χώρο, ότι δηλαδή τα δικαστήρια κάποιου άλλου κράτους μέλους μπορούν να εξασφαλίσουν την ίδια προστασία του παιδιού. Για να διευκολυνθεί η δικαστική συνεργασία, τίθενται σε λειτουργία ορισμένοι μηχανισμοί οι οποίοι επιτρέπουν, για παράδειγμα, στα δικαστήρια του κράτους μέλους Χ να χρησιμοποιεί μαρτυρία του παιδιού που έχει κατατεθεί στο κράτος μέλος Υ [10]. Tο γεγονός ότι η απόφαση επί της ουσίας λαμβάνεται πάντα από τα δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία θα έπρεπε να αποτρέπει τη διενέργεια απαγωγής που έχει ως μόνο στόχο τη μεταβίβαση της δικαιοδοσίας. Οι διατάξεις της γαλλικής πρωτοβουλίας για το δικαίωμα επικοινωνίας που αφορούν την επιστροφή του παιδιού θεμελιώνονται στους ίδιους συλλογισμούς.

[10] Βλέπε κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1206/2001 του Συμβουλίου της 28ης Μαΐου 2001 για τη συνεργασία μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών κατά τη διεξαγωγή αποδείξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ΕΕ L 174, 27.6.2000, σ. 1.

Η παράγραφος 1 ορίζει ένα γενικό κανόνα, ο οποίος συναντάται επίσης στο άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, σύμφωνα με τον οποίο τα δικαστήρια θα πρέπει να ασκούν τη διεθνή δικαιοδοσία τους σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης του 1980. Η παράγραφος 2 δεν επιτρέπει στα δικαστήρια της νέας συνήθους διαμονής του παιδιού να κηρυχθούν αρμόδια παρά μόνο εφόσον το σύνολο των δικαιούχων της γονικής μέριμνας αποδέχεται την κατάσταση. Η παράγραφος 3 αποτελεί αναγκαστικό συμπλήρωμα της παραγράφου 2 και προβλέπει ότι τα δικαστήρια διατάσσουν την επιστροφή του παιδιού όταν δεν μπορούν να κηρυχθούν αρμόδια δυνάμει της παραγράφου 2 και υπό την επιφύλαξη οποιουδήποτε προσωρινού μέτρου μπορούν να λάβουν σύμφωνα με το άρθρο 9. Η παράγραφος 4 παρέχει τον ίδιο ορισμό για τους όρους 'παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση' όπως και η σύμβαση της Χάγης του 1980.

Άρθρο 6 - Παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας

Οι δικαιούχοι γονικής μέριμνας μπορούν να αποφασίσουν από κοινού να προσφύγουν στα δικαστήρια του κράτους μέλους με το οποίο το παιδί έχει στενή σχέση. Αυτή η λύση αποσκοπεί να προωθήσει τη συμφωνία μεταξύ των μερών, τουλάχιστον όσον αφορά το δικαστήριο στο οποίο θα γίνει η προσφυγή. Το Δικαστήριο στο οποίο γίνεται η προσφυγή έχει πάντα τη δυνατότητα να εκτιμήσει εάν είναι προς το συμφέρον του παιδιού να κηρύξει εαυτό αρμόδιο.

Η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει εκδώσει την απόφαση διαζυγίου δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 μπορεί να θεωρηθεί ως ιδιαίτερη περίπτωση παρέκτασης της διεθνούς δικαιοδοσίας βάσει του άρθρου 6. Για παράδειγμα, άλλα πιθανά φόρα μπορούν να περιλαμβάνουν το κράτος μέλος της συνήθους διαμονής ενός εκ των δικαιούχων γονικής μέριμνας ή το κράτος μέλος της πρώτης συνήθους διαμονής του παιδιού.

Άρθρο 7 - Διεθνής δικαιοδοσία που θεμελιώνεται στην παρουσία του παιδιού

Αυτό το άρθρο προβλέπει ότι όταν δεν μπορεί να καθοριστεί η συνήθης διαμονή του παιδιού, αρμόδιο θεωρείται το κράτος μέλος στο οποίο ευρίσκεται το παιδί. Αυτή η κατάσταση μπορεί να παρατηρηθεί σε σχέση με παιδιά πρόσφυγες, αλλά εξίσου όταν τα δικαστήρια κάποιου κράτους μέλους θεωρούν ότι το παιδί έχει απωλέσει τη συνήθη διαμονή του ενώ τα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους θεωρούν ότι δεν πληρούνται ακόμα οι προϋποθέσεις απόκτησης νέας διαμονής.

Για να αποφευχθεί οποιαδήποτε κατάχρηση κατά την εφαρμογή του, το συγκεκριμένο άρθρο έχει επικουρικό ρόλο σε σχέση με τα άρθρα 3-6 (δηλαδή, εφαρμόζεται μόνο εάν κανένα δικαστήριο του κράτους μέλους δεν μπορεί να ασκήσει τη διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των συγκεκριμένων άρθρων).

Άρθρο 8 - Επικουρικές δικαιοδοτικές βάσεις

Η επικουρική εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας προβλέπεται όταν κανένα δικαστήριο του κράτους μέλους δεν έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των άρθρων 3-7. Αυτές οι υποθέσεις αφορούν στις περισσότερες περιπτώσεις παιδιά που έχουν στενό σύνδεσμο με ένα κράτος μέλος χωρίς να έχουν εκεί τη συνήθη διαμονή τους. Εμφανώς, η προσχώρηση στη σύμβαση της Χάγης το 1996, θα αποκλείει την άσκηση διεθνούς δικαιοδοσίας σε παιδί που έχει τη συνήθη διαμονή του σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος στη σύμβαση εκτός εάν αυτό συμφωνεί με τους κανόνες της σύμβασης, για παράδειγμα μέσω της εφαρμογής των άρθρων της 8 και 9.

Όπως προβλέπει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, κάθε απόφαση που εκδίδεται στη βάση επικουρικών δικαιοδοτικών βάσεων αναγνωρίζεται πλήρως και εφαρμόζεται σε όλα τα άλλα κράτη μέλη.

Άρθρο 9 - Διεθνής δικαιοδοσία για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων με σκοπό την προστασία του παιδιού

Σε περίπτωση επείγοντος, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται το παιδί μπορούν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του.

Πρέπει εντούτοις να μεριμνάται ώστε αυτά τα μέτρα να μη διατηρούνται επ´ αόριστον, γεγονός που θα εμπόδιζε πραγματικά τα δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία να αποφασίζουν επί της ουσίας να ασκούν τη δικαιοδοσία αυτή στην πράξη. Διατυπώθηκαν ως εκ τούτου οι ακόλουθες προτάσεις: πρώτον, αυτά τα μέτρα παύουν να ισχύουν εκτός εάν κατατέθηκε προσφυγή, εντός προθεσμίας μηνός, ενώπιον των δικαστηρίων που έχουν διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθούν επί της ουσίας και, δεύτερον, αυτά τα μέτρα μπορούν να ακυρωθούν με απόφαση (πρωτοβάθμια) του δικαστηρίου που είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της ουσίας.

Είναι σημαντικό να συνεργάζονται τα δικαστήρια απευθείας ή μέσω των κεντρικών αρχών (για παράδειγμα, κατά τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων) όσον αφορά αυτά τα μέτρα.

Άρθρο 10 - Διεθνής δικαιοδοσία για τη διοργάνωση της άσκησης της γονικής μέριμνας

Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των αποφάσεων που απονέμουν δικαιώματα γονικής μέριμνας και των αποφάσεων που διοργανώνουν την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών. Όσον αφορά τα τελευταία, τα δικαστήρια του κράτους μέλους όπου ασκούνται αυτά τα δικαιώματα διαθέτουν ορισμένα περιθώρια να θεσπίσουν τις απαραίτητες πρακτικές λεπτομέρειες, στο βαθμό που αυτές δεν προβλέπονται από την αρχική απόφαση.

Πρέπει εξίσου να υπάρξει μέριμνα ώστε να μην τροποποιηθεί η ουσία της απόφασης. Προκειμένου να αποφευχθεί κάθε τέτοια κατάχρηση, η παράγραφος 3 προβλέπει ότι τα δικαστήρια που έχουν δικαιοδοσία να αποφανθούν επί της ουσίας μπορούν να ακυρώσουν αυτές τις πρακτικές λεπτομέρειες.

Είναι σημαντικό τα δικαστήρια να συνεργάζονται απευθείας ή μέσω των κεντρικών αρχών σε σχέση με το συγκεκριμένο άρθρο.

Τμήμα II

Άρθρα 11 και 12 - Έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας και του παραδεκτού

Όπως προβλέπουν τα άρθρα 9 και 10 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, το δικαστήριο που εκδίδει την απόφαση είναι υποχρεωμένο να ελέγχει το κατά πόσο έχει διεθνή δικαιοδοσία και κατά πόσο τηρούνται τα δικαιώματα υπεράσπισης.

Άρθρο 13 - Παραπομπή σε δικαστήριο που είναι πιο κατάλληλο για την εκδίκαση της υπόθεσης

Οι κανόνες που αφορούν τη διεθνή δικαιοδοσία που περιγράφονται στο Τμήμα Ι έχουν καθοριστεί κατά τρόπο ώστε να δημιουργείται ένα συνολικό ορθολογικό σύστημα που να εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο τα συμφέροντα του παιδιού. Εντούτοις, σε ορισμένες καταστάσεις (αν και εξαιρετικές) τα δικαστήρια κάποιου άλλου κράτους μέλους είναι πιο κατάλληλα για την εκδίκαση της υπόθεσης. Έχει ως εκ τούτου συμπεριληφθεί διάταξη που επιτρέπει την παραπομπή των υποθέσεων, προκειμένου να αναγνωριστεί και να προωθηθεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη που καθιερώνεται μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας. Η σύμβαση της Χάγης του 1996 προβλέπει παρόμοιο μηχανισμό παραπομπής των υποθέσεων.

Το προτεινόμενο σύστημα είναι λιγότερο ευέλικτο και στηρίζεται σε κριτήρια καλύτερα προσαρμοσμένα στο κοινοτικό πλαίσιο. Πρέπει να τονιστεί ότι αυτό το άρθρο πρέπει να εφαρμόζεται σε εξαιρετικές περιστάσεις. Η σχέση που απαιτείται με το κράτος μέλος στο οποίο μπορεί να παραπεμφθεί η υπόθεση βασίζεται στο γεγονός ότι το παιδί είχε εκεί την προηγούμενη συνήθη διαμονή του ή ένας εκ των δικαιούχων γονικής μέριμνας είχε τη συνήθη διαμονή του. Εξάλλου, η παραπομπή πρέπει να ζητείται από δικαιούχο της γονικής μέριμνας και δεν μπορεί ως εκ τούτου να ζητείται αυτεπαγγέλτως από τα δικαστήρια. Μια περαιτέρω κατοχύρωση είναι η αξιολόγηση του δικαστηρίου που προτείνει την παραπομπή καθώς και του δικαστηρίου που δέχεται την παραπομπή για να εξασφαλιστεί ότι αυτή πραγματοποιείται προς το ύψιστο συμφέρον του παιδιού.

Θα πρέπει να εξετάζονται περαιτέρω οι δυνατότητες άμεσης παραπομπής και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ δικαστηρίων. Στο βαθμό που αυτό είναι αδύνατον, οι κεντρικές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.

Άρθρο 14 - Εκκρεμοδικία

Προβλέπεται κανόνας εκκρεμοδικίας για τις υποθέσεις που αφορούν ζητήματα γονικής μέριμνας για το ίδιο παιδί που εκκρεμούν ενώπιον δικαστηρίων διαφόρων κρατών μελών. Εντούτοις, ο κανόνας αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται συχνά δεδομένου ότι το σύστημα διεθνούς δικαιοδοσίας του κανονισμού δε στηρίζεται σε άλλα κριτήρια δικαιοδοσίας.

Κεφάλαιο III - Αναγνώριση και εκτέλεση

Άρθρο 15

Αυτό το άρθρο παραπέμπει στο σύστημα που καθιερώνεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τις σχετικές πληροφορίες για τους σκοπούς των παραρτημάτων I έως III του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 (δικαιοδοτικές αρχές και ένδικα μέσα), οι οποίες δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα. Εξάλλου, η βεβαίωση που περιλαμβάνεται στο παράρτημα V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 πρέπει να τροποποιηθεί σύμφωνα με την προβλεπόμενη συμβουλευτική διαδικασία ώστε να αναφέρει όλους δικαιούχους γονικής μέριμνας (στο παράρτημα 3), καθώς και σύντομη περιγραφή των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων τους.

Κεφάλαιο IV - Συνεργασία μεταξύ των κεντρικών αρχών

Άρθρα 16-18

Ένα από τα ουσιαστικά στοιχεία του κανονισμού είναι το σύστημα συνεργασίας..

Οι κεντρικές αρχές μπορούν να εξασφαλίζουν ένα γενικό καθήκον ενημέρωσης/συντονισμού και να λαμβάνουν μέτρα σε ειδικές περιπτώσεις.

Καταρχάς, υπό την ιδιότητα των μελών του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου [11], οι αρχές θα επεξεργαστούν ένα σύστημα ενημέρωσης και θα εξετάσουν θέματα κοινού ενδιαφέροντος καθώς και τις μεθόδους συντονισμού. Η σύγκληση των συνεδριάσεων των κεντρικών αρχών θα μπορεί επίσης να γίνεται με τη μεσολάβηση των δομών του δικτύου.

[11] Απόφαση του Συμβουλίου 2001/470/ΕΚ της 28ης Μαΐου 2001 σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου στον τομέα των αστικών και εμπορικών υποθέσεων ΕΕ L 174, 27.6.2001, σ. 25.

Επιπλέον, οι κεντρικές αρχές πρέπει να αναλάβουν ενεργό ρόλο (και πρωτοβουλία) για να εξασφαλίσουν την πραγματική άσκηση της γονικής μέριμνας σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με το πλαίσιο δράσης που ορίζεται από το εθνικό τους δίκαιο. Οι δραστηριότητές τους συνίστανται κυρίως στην υποστήριξη της εκτέλεσης των αποφάσεων (συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής του παιδιού), καθώς και στην προώθηση της μεσολάβησης η σημασία της οποίας υπογραμμίστηκε στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις της 30ης Νοεμβρίου 2000. Το ζήτημα δεν μπορεί να αναλυθεί διεξοδικά στο προκείμενο, αλλά πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη πνεύματος στενής συνεργασίας που μπορεί να στηριχθεί στους υπάρχοντες μηχανισμούς συνεργασίας για παράδειγμα μεταξύ των αρχών που ορίζονται σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης του 1980.

Κεφάλαιο V - Γενικές, μεταβατικές και τελικές διατάξεις

Άρθρο 19 - Σχέσεις με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000

Δεδομένου ότι ο επιδιωκόμενος στόχος είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου, το συγκεκριμένο άρθρο επιδιώκει παρά ταύτα να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου προβλέποντας ότι οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού υπερέχουν των αντίστοιχων διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να συνενωθούν οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού, οι αντίστοιχες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου, καθώς και η γαλλική πρωτοβουλία για το δικαίωμα επικοινωνίας, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους δικαστές και στα νομικά επαγγέλματα να εργάζονται με τη βοήθεια ενός μόνο νομικού μέσου.

Άρθρο 20 - Κράτη μέλη που έχουν δυο ή περισσότερα νομικά συστήματα

Αυτό το άρθρο επαναλαμβάνει κατ´ ουσία το άρθρο 41 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

Άρθρο 21 - Μεταβατικές διατάξεις

Όπως προβλέπει και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 στο άρθρο του 42, η εφαρμογή του παρόντος κανονισμού επιτρέπεται εξίσου σε ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες οι προσφυγές έχουν υποβληθεί πριν από την έναρξη ισχύος του.

Άρθρο 22 - Κατάλογος των κεντρικών αρχών, των δικαιοδοτικών αρχών και των ένδικων μέσων

Στη βάση των πληροφοριών που ανακοινώνονται από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα ενημερώσει τα στοιχεία των κεντρικών αρχών και θα τα θέσει στη διάθεση του κοινού. .

Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν επίσης στην Επιτροπή τον κατάλογο των δικαιοδοτικών αρχών και των ενδίκων μέσων που αναφέρονται στα παραρτήματα I έως III του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 εντός προθεσμίας τριών μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού, με σκοπό τη δημοσίευσή τους στην Επίσημη Εφημερίδα πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.

Άρθρο 23 - Επιτροπή

Το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται στη συμβουλευτική επιτροπή που δημιουργείται από το άρθρο 45 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

Άρθρο 24 - Έναρξη ισχύος

Προβλέπεται ότι ο κανονισμός αρχίζει να ισχύει ένα έτος μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα. Εντούτοις, το άρθρο 22 ισχύει 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να ανακοινώσουν τις πληροφορίες που ορίζονται στο άρθρο αυτό εντός τριών μηνών.

2001/0204 (CNS)

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα γονικής μέριμνας

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 61, σημείο γ) και το άρθρο 67, παράγραφος 1,

την πρόταση της Επιτροπής [12],

[12] ΕΕ C ...

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [13],

[13] ΕΕ C ...

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [14],

[14] ΕΕ C ...

Εκτιμώντας:

(1) Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έθεσε ως στόχο να δημιουργήσει ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Προς το σκοπό αυτό, η Κοινότητα θεσπίζει, μεταξύ άλλων, μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις, τα οποία είναι απαραίτητα για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

(2) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε υποστήριξε την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων, η οποία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη δημιουργία αυθεντικού δικαστικού χώρου.

(3) Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου ορίζει κανόνες για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αυτόματη αναγνώριση και την απλουστευμένη εκτέλεση αποφάσεων που αφορούν γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας των κοινών τέκνων.

(4) Στις 30 Νοεμβρίου 2000 το Συμβούλιο και η Επιτροπή θέσπισαν πρόγραμμα για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα περιλαμβάνει στην πρώτη του φάση την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 σε συνδυασμό με ένα ειδικό πρόγραμμα για την κατάργηση της διαδικασίας κηρύξεως της εκτελεστότητας (exequatur) όσον αφορά το δικαίωμα επικοινωνίας.

(5) Ο παρών κανονισμός τηρεί τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται ειδικότερα από το Χάρτη Θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερα, επιδιώκει να εξασφαλίσει την πλήρη τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του παιδιού όπως αναγνωρίζονται στο άρθρο 24 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(6) Προκειμένου να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση όλων των παιδιών, ο παρών κανονισμός καλύπτει όλες τις αποφάσεις γονικής μέριμνας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων επικοινωνίας και αποκλειομένων των υποχρεώσεων διατροφής. οι τελευταίες καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001.

(7) Τα κριτήρια διεθνούς δικαιοδοσίας που ορίζονται από τον παρόντα κανονισμό έχουν σχεδιαστεί σε συνάρτηση με τα μείζονα συμφέροντα του παιδιού. Αυτό σημαίνει ότι η διεθνής δικαιοδοσία απονέμεται κατά κύριο λόγο στο κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του παιδιού, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις μεταβολής της συνήθους διαμονής του παιδιού ή μετά από συμφωνία που συνάπτεται μεταξύ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας.

(8) Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης του παιδιού, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο μετακινήθηκε ή κατακρατείται το παιδί πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να το προστατεύσουν, αλλά παραπέμπουν στη συνέχεια την υπόθεση στα δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδώσουν απόφαση επί της ουσίας.

(9) Οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας δεν αποκλείουν μέτρα στο κράτος μέλος όπου ευρίσκεται το παιδί με σκοπό την προστασία του σε επείγουσες περιπτώσεις ή τη διοργάνωση της άσκησης της γονικής μέριμνας. Εντούτοις, τα δικαστήρια του κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία ως προς την ουσία της υπόθεσης πρέπει να έχουν τον τελικό λόγο, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να ακυρώσουν αυτά τα μέτρα.

(10) Οι αποφάσεις αναγνωρίζονται και εκτελούνται σύμφωνα με το σύστημα που ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.

(11) Η συνεργασία μεταξύ των κεντρικών αρχών είναι ζωτικής σημασίας στο συγκεκριμένο πλαίσιο, τόσο γενικά όσο και σε ειδικές περιπτώσεις, με σκοπό την προώθηση του φιλικού διακανονισμού των οικογενειακών συγκρούσεων..

(12) Σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφασης 1999/468/EΚ της 28ης Ιουνίου 1999, για τον καθορισμό των όρων άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που ανατίθενται στην Επιτροπή [15], τα μέτρα για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να εγκρίνονται με τη διαδικασία της συμβουλευτικής επιτροπής που προβλέπεται στο άρθρο 3 της συγκεκριμένης απόφασης.

[15] ΕΕ L 184, 17.7.1999, σ. 23.

(13) Σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και αναλογικότητας που ορίζονται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, οι στόχοι του παρόντος κανονισμού δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και, συνεπώς, δύνανται να επιτευχθούν μόνο σε κοινοτικό επίπεδο. Ο παρόν κανονισμός δεν υπερβαίνει τα όρια που απαιτούνται για την επίτευξη αυτών των στόχων.

(14) [Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας που προσαρτάται στη συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας δεν συμμετέχουν στη θέσπιση του παρόντος κανονισμού, και ως εκ τούτου δεν δεσμεύονται από αυτόν και δεν υπόκεινται στην εφαρμογή του.] / [Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία, σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, κοινοποίησαν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν στη θέσπιση και την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού.]

(15) Η Δανία, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση της Δανίας, που προσαρτάται στη συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη συνθήκη για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δε συμμετέχει στη θέσπιση του παρόντος κανονισμού και ως εκ τούτου δεν δεσμεύεται από αυτόν και δεν υπόκειται στην εφαρμογή του.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

κεφαλαιο i

πεδιο εφαρμογησ και ορισμοι

Άρθρο 1 Πεδίο εφαρμογής

1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις αστικές διαδικασίες που αφορούν τη γονική μέριμνα.

2. Εξομοιώνονται προς τις ενώπιον δικαστηρίου διαδικασίες οι λοιπές διαδικασίες που αναγνωρίζονται επισήμως σε ένα κράτος μέλος. Ο όρος 'δικαστήριο' συμπεριλαμβάνει κάθε αρμόδια επί του θέματος αρχή των κρατών μελών.

3. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ως 'κράτος μέλος' νοούνται όλα τα κράτη μέλη εξαιρουμένης της Δανίας, [της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου].

Άρθρο 2 Δικαιούχος της γονικής μέριμνας

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ως 'δικαιούχος της γονικής μέριμνας' νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ασκεί τη γονική μέριμνα έναντι του παιδιού βάσει δικαστικής απόφασης ή βάσει νόμου.

κεφαλαιο ii

διεθνησ δικαιοδοσια

τμημα I

Άρθρο 3 Γενική διεθνής δικαιοδοσία

Υπό την επιφύλαξη των άρθρων 4, 5 και 6, τα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν διεθνή δικαιοδοσία επί θεμάτων που αφορούν τη γονική μέριμνα παιδιού το οποίο έχει συνήθη διαμονή στο συγκεκριμένο κράτος μέλος κατά τη στιγμή της άσκησης της προσφυγής.

Άρθρο 4 Διεθνής δικαιοδοσία του κράτους μέλους στο οποίο εξεδόθη η τελευταία απόφαση

Τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο εξεδόθη σύμφωνα με τα άρθρα 3-8 του παρόντος κανονισμού η τελευταία απόφαση όσον αφορά τη γονική μέριμνα παιδιού συνεχίζουν να έχουν διεθνή δικαιοδοσία στις ακόλουθες περιπτώσεις:

(a) το παιδί διέμεινε στο κράτος συνήθους διαμονής του για περίοδο μικρότερη των έξι μηνών πριν επιληφθεί το δικαστήριο. και

(b) ένας από τους δικαιούχους της γονικής μέριμνας έχει συνήθη διαμονή στο κράτος μέλος της τελευταίας απόφασης. εκτός εάν

(c) το παιδί έχει συνήθη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος και ο δικαιούχος της γονικής μέριμνας που αναφέρεται στο σημείο β) δέχεται τη διεθνή δικαιοδοσία του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού.

Άρθρο 5 Απαγωγή παιδιών

1. Τα αρμόδια δικαστήρια κατά την έννοια του άρθρου 3 ασκούν τη διεθνή δικαιοδοσία τους σύμφωνα με τη σύμβασης της Χάγης της 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών.

2. Υπό την επιφύλαξη της παραγράφου 1, σε περίπτωση παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης παιδιού, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του αμέσως πριν από την μετακίνηση ή κατακράτησή του διατηρούν τη διεθνή δικαιοδοσία τους μέχρις ότου το παιδί αποκτήσει συνήθη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος, και

(α) ο δικαιούχος γονικής μέριμνας συγκατατεθεί στην μετακίνηση ή κατακράτηση ή

(β) το παιδί έχει διαμείνει σε αυτό το άλλο κράτος μέλος για περίοδο τουλάχιστον ενός έτους αφότου ο δικαιούχος της γονικής μέριμνας έλαβε ή όφειλε να έχει λάβει γνώση του τόπου στον οποίο ευρίσκεται το παιδί, δεν έχει υποβληθεί αίτηση επιστροφής κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, και το παιδί έχει ενταχθεί στο νέο περιβάλλον του.

3. Πέραν των εξαιρέσεων από την υποχρέωση επιστροφής του παιδιού που προβλέπονται στη σύμβαση της Χάγης 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών, σε περίπτωση παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης παιδιού και στη βάση αίτησης που υποβάλλεται από δικαιούχο γονικής μέριμνας ή από κεντρική αρχή, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο έχει μετακινηθεί ή κατακρατείται το παιδί διατάσσουν την άμεση επιστροφή του παιδιού στο κράτος που παραμένει αρμόδιο σύμφωνα με την παράγραφο 2, υπό την επιφύλαξη οποιουδήποτε ασφαλιστικού μέτρου σύμφωνα με το άρθρο 9, το οποίο κρίνουν ενδεχομένως απαραίτητο.

4. Η μετακίνηση ή κατακράτηση του παιδιού θεωρείται παράνομη:

(α) εφόσον έγινε κατά παράβαση δικαιώματος γονικής μέριμνας που χορηγείται με δικαστική απόφαση ή αναγνωρίζεται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του αμέσως πριν από τη μετακίνηση ή την κατακράτησή του.και

(β) κατά τη στιγμή της μετακίνησης ή κατακράτησης αυτό το δικαίωμα ασκείτο πραγματικά, μεμονωμένα ή από κοινού, ή θα ασκείτο πραγματικά αν δεν είχαν συμβεί αυτά τα γεγονότα.

Άρθρο 6 Παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας

1. Τα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν διεθνή δικαιοδοσία όταν:

(α) εφαρμόζεται το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου. ή

(β) η διεθνής δικαιοδοσία έχει γίνει δεκτή από όλους τους δικαιούχους γονικής μέριμνας, το παιδί έχει στενή σχέση με το συγκεκριμένο κράτος μέλος και η εν λόγω διεθνής δικαιοδοσία εξυπηρετεί τα μείζονα συμφέροντα του παιδιού.

2. Για τους σκοπούς της παραγράφου 1 σημείο β, οι δικαιούχοι γονικής μέριμνας θεωρούνται ότι έχουν δεχθεί τη διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου εφόσον εμφανίζονται ενώπιον του, εκτός εάν εμφανίζονται ενώπιον του με μόνο στόχο να αμφισβητήσουν την διεθνή δικαιοδοσία του εν λόγω δικαστηρίου.

Άρθρο 7 Διεθνής δικαιοδοσία που βασίζεται στην παρουσία του παιδιού

Όταν δεν μπορεί να διαπιστωθεί η συνήθης διαμονή του παιδιού και δεν θεμελιώνεται η διεθνής δικαιοδοσία κράτους μέλους δυνάμει των άρθρων 3 έως 6, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το παιδί έχουν διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθούν για τα θέματα γονικής μέριμνας σε σχέση με το παιδί.

Άρθρο 8 Επικουρικές δικαιοδοτικές βάσεις

Εφόσον ουδέν δικαστήριο ενός κράτους μέλους έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των άρθρων 3 έως 7 η διεθνής δικαιοδοσία ρυθμίζεται, σε κάθε κράτος μέλος, από το δίκαιο του κράτους αυτού.

Άρθρο 9 Διεθνής δικαιοδοσία για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων με σκοπό την προστασία του παιδιού

1. Σε επείγουσες περιπτώσεις, οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού δεν εμποδίζουν τα αρμόδια δικαστήρια κράτους μέλους να λαμβάνουν ασφαλιστικά μέτρα για να προστατεύσουν παιδί που ευρίσκεται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, τα οποία προβλέπονται από το δίκαιο αυτού του κράτους μέλους έστω και αν το δικαστήριο άλλου κράτους μέλους έχει, σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης.

2. Τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται το παιδί ορίζουν προθεσμία εντός της οποίας οφείλουν να επιληφθούν τα δικαστήρια κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης, μετά την εκπνοή της οποίας τα μέτρα αίρονται. Αυτή η προθεσμία δεν μπορεί να υπερβεί τον ένα μήνα.

3. Για τους σκοπούς της προηγούμενης παραγράφου, ένα δικαστήριο θεωρείται επιληφθέν:

(α) από την κατάθεση στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο, ή

(β) εάν το έγγραφο πρέπει να κοινοποιηθεί ή να επιδοθεί προτού κατατεθεί στο δικαστήριο μόλις παραληφθεί από την αρχή που είναι υπεύθυνη για την κοινοποίηση ή την επίδοση, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κατάθεση του εγγράφου στο δικαστήριο.

4. Αυτά τα ασφαλιστικά μέτρα αίρονται από την στιγμή που εκδίδεται απόφαση σύμφωνα με την παράγραφο 2 από το δικαστήριο που έχει δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης.

Άρθρο 10 Διεθνής δικαιοδοσία για τη διοργάνωση της άσκησης της γονικής μέριμνας

1. Οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού δεν εμποδίζουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η γονική μέριμνα ή επιδιώκεται εκτέλεση απόφασης να έχουν διεθνή δικαιοδοσία με μόνο στόχο τη θέσπιση των πρακτικών λεπτομερειών για τη διοργάνωση της άσκησης της γονικής μέριμνας, εφόσον οι απαραίτητες λεπτομέρειες δεν έχουν προβλεφθεί στην απόφαση του κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης.

2. Δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εκδοθεί απόφαση επί της ουσίας.

3. Αυτές οι πρακτικές λεπτομέρειες παύουν να ισχύουν σύμφωνα με μεταγενέστερη απόφαση των δικαστηρίων του κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης.

4. Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου, η κεντρική αρχή του κράτους μέλους στο οποίο ασκείται η γονική μέριμνα ή στο οποίο επιδιώκεται η εκτέλεση απόφασης, η οποία ορίζεται κατ' εφαρμογή του άρθρου 16, συνεργάζεται στενά με την κεντρική αρχή του κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης.

ΤΜΗΜΑ II

Άρθρο 11 Έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας

Δικαστήριο κράτους μέλους αποφαίνεται αυτεπαγγέλτως για την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του, όταν επιλαμβάνεται υπόθεσης για την οποία η δικαιοδοσία του δεν στηρίζεται στους όρους του παρόντος κανονισμού και για την οποία δικαστήριο άλλου κράτους μέλους έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει του παρόντος κανονισμού.

Άρθρο 12 Έρευνα του παραδεκτού

1. Όταν ο εναγόμενος ο οποίος έχει τη συνήθη διαμονή του σε κράτος μέλος διάφορο εκείνου στο οποίο ασκείται η αγωγή, δεν παρίσταται, η αρμόδια αρχή υποχρεούται να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ούτε εξακριβωθεί ότι ο εναγόμενος αυτός ήταν σε θέση να παραλάβει το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο εντός της αναγκαίας για την υπεράσπιση του προθεσμίας ή ότι καταβλήθηκε κάθε μέριμνα για το σκοπό αυτό.

2. Οι διατάξεις του άρθρου 19 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1348/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Μαίου 2000, για την επίδοση και κοινοποίηση στα κράτη μέλη δικαστικών και εξώδικων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις εφαρμόζονται αντί των διατάξεων της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, εάν το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο έπρεπε να διαβιβαστεί από ένα κράτος μέλος σε άλλο κατ' εφαρμογή του κανονισμού αυτού.

3. Όταν δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1348/2000 του Συμβουλίου, εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 15 της σύμβασης της Χάγης της 15ης Νοεμβρίου 1965 για την επίδοση και την κοινοποίηση στο εξωτερικό δικαστικών και εξώδικων πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, εάν το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης ή άλλο ισοδύναμο έγγραφο έπρεπε να διαβιβαστεί στην αλλοδαπή σύμφωνα με την συγκεκριμένη σύμβαση.

Άρθρο 13 Παραπομπή σε δικαστήριο καταλληλότερο να εκδικάσει την υπόθεση

1. Κατόπιν αιτήσεως του δικαιούχου γονικής μέριμνας, τα δικαστήρια κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία για την ουσία της υπόθεσης μπορούν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις που εξυπηρετούν τα μείζονα συμφέροντα του παιδιού, να παραπέμψουν την υπόθεση στα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους στο οποίο το παιδί είχε προηγουμένως τη συνήθη διαμονή του ή στο οποίο ευρίσκεται η συνήθης διαμονή ενός δικαιούχου γονικής μέριμνας.

2. Προς το σκοπό αυτό, αναστέλλουν τη διαδικασία και ορίζουν προθεσμία εντός της οποίας πρέπει να επιληφθούν τα δικαστήρια αυτού του κράτους μέλους.

3. Τα δικαστήρια αυτού του κράτους μέλους μπορούν, εφόσον αυτό εξυπηρετεί τα μείζονα συμφέροντα του παιδιού, να αποδεχθούν τη διεθνή δικαιοδοσία τους εντός της προθεσμίας που ορίζεται στην παράγραφο 2. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο αποφαίνεται για την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του.

4. Τα δικαστήρια συνεργάζονται στενά προκειμένου να διευκολύνουν την παραπομπή της υπόθεσης και να ανταλλάξουν τις απόψεις τους σχετικά με την υπόθεση, είτε άμεσα είτε με τη μεσολάβηση των κεντρικών αρχών.

Άρθρο 14 Εκκρεμοδικία

1. Εάν έχουν ασκηθεί αγωγές για θέματα γονικής μέριμνας έναντι του ίδιου παιδιού ενώπιον δικαστηρίων διαφόρων κρατών μελών, το δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται μεταγενέστερα αναστέλλει αυτεπάγγελτα τη διαδικασία μέχρις ότου διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει πρώτο επιληφθεί.

2. Όταν διαπιστωθεί η διεθνής δικαιοδοσία του πρώτου επιληφθέντος δικαστηρίου, το δικαστήριο που επελήφθη μεταγενέστερα αποφαίνεται για την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του υπέρ αυτού του δικαστηρίου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο διάδικος που άσκησε αγωγή ενώπιον του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται μεταγενέστερα μπορεί να ασκήσει την αγωγή ενώπιον του δικαστηρίου που επελήφθει πρώτο.

3. Ένα δικαστήριο θεωρείται επιληφθέν:

(α) από την κατάθεση στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης ή άλλου ισοδύναμου εγγράφου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κοινοποίηση ή την επίδοση του εγγράφου στον εναγόμενο, ή

(β) εάν το έγγραφο πρέπει να κοινοποιηθεί ή να επιδοθεί προτού κατατεθεί στο δικαστήριο μόλις παραληφθεί από την αρχή που είναι υπεύθυνη για την κοινοποίηση ή την επίδοση, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενάγων δεν παρέλειψε στη συνέχεια να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για την κατάθεση του εγγράφου στο δικαστήριο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ iii

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Άρθρο 15

1. Οι αποφάσεις που εκδίδονται σε ένα κράτος μέλος αναγνωρίζονται και εκτελούνται στα άλλα κράτη μέλη σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000.

2. Τα παραρτήματα Ι έως ΙΙΙ του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000 συμπληρώνονται σύμφωνα με το άρθρο 22 του παρόντος κανονισμού.

3. Οποιαδήποτε τροποποίηση του παραρτήματος V για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού εγκρίνεται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

Άρθρο 16 Διορισμός

1. Κάθε κράτος μέλος διορίζει μια κεντρική αρχή η οποία έχει ως καθήκον να παρέχει τη συνδρομή της στην εφαρμογή του παρόντος κανονισμού.

2. Πέραν της κεντρικής αρχής που διορίζεται σύμφωνα με την παράγραφο 1, το κράτος μέλος στο οποίο εφαρμόζονται σε διαφορετικές εδαφικές ενότητες δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου ή σύνολα κανόνων που αφορούν θέματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό μπορεί να διορίσει μια αρχή για κάθε εδαφική ενότητα και να προσδιορίσει την δωσιδικία της. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ανακοινώσεις μπορούν να απευθύνονται είτε απευθείας στην κατά τόπο αρμόδια αρχή είτε στην κεντρική αρχή η οποία αναλαμβάνει να τις διαβιβάσει στην κατά τόπο αρμόδια αρχή και ενημερώνει τον αποστολέα.

Άρθρο 17 Καθήκοντα

1. Οι κεντρικές αρχές καθιερώνουν ένα σύστημα ενημέρωσης σχετικά με τις εθνικές νομοθεσίες και διαδικασίες και λαμβάνουν μέτρα για να βελτιώσουν την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού και να ενισχύσουν την συνεργασία τους, προσφεύγοντας προς το σκοπό αυτό στο Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο για αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

2. Οι κεντρικές αρχές συνεργάζονται στο πλαίσιο ειδικών υποθέσεων προκειμένου να εξασφαλίσουν την πραγματική άσκηση των δικαιωμάτων γονικής μέριμνας σε σχέση με κάποιο παιδί. Προς το σκοπό αυτό και σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, οι κεντρικές αρχές:

(α) ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του παιδιού.

(β) λαμβάνουν μέτρα για να διευκολύνουν την εκτέλεση αποφάσεων στην επικράτειά τους, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων που διατάσσουν την επιστροφή του παιδιού κατ' εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 3.

(γ) θεσπίζουν τα μέτρα προστασίας που κρίνουν απαραίτητα, όταν αυτά δεν μπορούν να ληφθούν στο κράτος μέλος που έχει διεθνή δικαιοδοσία ή κινούν τις απαραίτητες προς το σκοπό αυτό διαδικασίες.

(δ) συστήνουν στην αρχή του κράτους μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία ή στο οποίο ευρίσκεται το παιδί τη λήψη των μέτρων προστασίας που κρίνουν απαραίτητα ή την κίνηση της απαραίτητης προς το σκοπό αυτό διαδικασίας.

(ε) προωθούν την σύναψη συμφωνίας μεταξύ των δικαιούχων γονικής μέριμνας προσφεύγοντας στην μεσολάβηση ή σε άλλα μέσα και διοργανώνουν προς το σκοπό αυτό διασυνοριακή συνεργασία.

3. Ο δικαιούχος γονικής μέριμνας μπορεί να υποβάλλει αίτηση συνδρομής στην κεντρική αρχή του κράτους μέλους στο οποίο έχει τη συνήθη διαμονή ή στην κεντρική αρχή του κράτους μέλους στο οποίο το παιδί έχει τη συνήθη διαμονή του ή ευρίσκεται. Εάν η αίτηση συνδρομής παραπέμπει σε απόφαση που έχει εκδοθεί κατά την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, ο δικαιούχος γονικής μέριμνας είναι υποχρεωμένος να επισυνάψει στην αίτηση τη βεβαίωση που αναφέρεται στο παράρτημα V του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000 .

Άρθρο 18 Συνεδριάσεις

Η Επιτροπή συγκαλεί τις συνεδριάσεις των κεντρικών αρχών με τη μεσολάβηση του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ v

ΓΕΝΙΚΕΣ, ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 19 Σχέση με τον κανονισμό ΕΚ αριθ. 1347/2000

Ο παρών κανονισμός υπερισχύει του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου της 29ης Μαίου 2000 σχετικά με την εθνική δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας των κοινών τέκνων.

Άρθρο 20 Κράτη μέλη με δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου

Στα κράτη μέλη όπου εφαρμόζονται σε διαφορετικές εδαφικές ενότητες δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου ή σύνολα κανόνων που αφορούν τα θέματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό:

(α) κάθε αναφορά στη συνήθη διαμονή στο οικείο κράτος μέλος αφορά τη συνήθη διαμονή σε μια εδαφική ενότητα.

(β) κάθε αναφορά στην ιθαγένεια ή, στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, στην "κατοικία", αφορά την εδαφική ενότητα που ορίζεται από το δίκαιο του οικείου κράτους.

(γ) κάθε αναφορά στην αρχή κράτους μέλους αναφέρεται στην αρχή μιας εδαφικής ενότητας που ανήκει στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.

(δ) κάθε αναφορά στους κανόνες του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση αφορά τους κανόνες της εδαφικής ενότητας στην οποία γίνεται επίκληση της διεθνούς δικαιοδοσίας, της αναγνώρισης ή της εκτέλεσης.

Άρθρο 21 Μεταβατικές διατάξεις

1. Οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού εφαρμόζονται μόνο στις αγωγές που ασκούνται, στα δημόσια έγγραφα που συντάσσονται και στους δικαστικούς συμβιβασμούς που καταρτίζονται ενώπιον δικαστηρίου κατά τη διάρκεια δίκης, μετά την έναρξη ισχύος του.

2. Αποφάσεις που εκδίδονται μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού κατόπιν αγωγής που έχει ασκηθεί πριν από την ημερομηνία αυτή αναγνωρίζονται και εκτελούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙΙ, αν η διεθνής δικαιοδοσία βασίστηκε σε κανόνες σύμφωνους με τις διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙ ή με τις διατάξεις σύμβασης η οποία, κατά την ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής, ίσχυε μεταξύ του κράτους μέλους προέλευσης και του κράτους μέλους αναγνώρισης ή εκτέλεσης.

Άρθρο 22 Κατάλογοι των κεντρικών αρχών και των δικαιοτικών αρχών και ενδίκων μέσων

1. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή εντός προθεσμίας τριών μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού:

(α) τα ονόματα και διευθύνσεις των κεντρικών αρχών κατ' εφαρμογή του άρθρου 16, καθώς και τα τεχνικά μέσα και τις γλώσσες που γίνονται δεκτές για τις ανακοινώσεις μεταξύ αρχών.

(β) τους καταλόγους των δικαστηρίων ή αρμοδίων αρχών και ενδίκων μέσων που αναφέρονται στα παραρτήματα Ι έως ΙΙΙ του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000.

2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή κάθε τροποποίηση των συγκεκριμένων πληροφοριών.

3. Η Επιτροπή θέτει στη διάθεση του κοινού τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1, σημείο α. Δημοσιεύει τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1, σημείο β στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 23 Συμβουλευτική επιτροπή

1. Η Επιτροπή επικουρείται από τη συμβουλευτική επιτροπή που δημιουργείται σύμφωνα με το άρθρο 45 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1347/2000.

2. Όταν γίνεται αναφορά στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζεται η συμβουλευτική διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 3 της απόφασης 1999/468/ΕΚ, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 3, της συγκεκριμένης απόφασης.

Άρθρο 24 Έναρξη ισχύος

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την 20ή ημέρα μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται ένα έτος μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εξαιρουμένου του άρθρου 22 το οποίο εφαρμόζεται την εικοστή ημέρα μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος σύμφωνα με την συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Βρυξέλλες,

Για το Συμβούλιο

Ο πρόεδρος