Γνωμοδότηση σχετικά με την ανάπτυξη των αστικών περιοχών και την Ευρωπαϊκή Ένωση (96/C 100/18)

Την 1η Φεβρουαρίου 1995 και σύμφωνα με το άρθρο 198 γ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Προεδρείο της Επιτροπής των Περιφερειών αποφάσισε, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Η επιτροπή 4 «Αστικές πολιτικές» στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ υιοθέτησε ομόφωνα τη γνωμοδότησή της, στις 30 Ιουνίου 1995. Εισηγητές ορίσθηκαν η κ. S. Powell και ο κ. B. Frau.

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας, που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Ιουλίου 1995 (συνεδρίαση της 20ής Ιουλίου 1995), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

«H Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η πλέον αστικοποιημένη ημιήπειρος της υφηλίου. Το 1991, το 71 % του πληθυσμού της ΕΕ ζούσε σε πόλεις με περισσότερους από 10 000 κατοίκους, ποσοστό αστικοποίησης υψηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ. Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αστικής οργάνωσης στην ΕΕ αποτελεί ο μεγάλος αριθμός αστικών κέντρων: 3 560 έναντι μόνον 1 000 στις ΗΠΑ. Σε αυτά τα αστικά κέντρα της ΕΕ, ζούν 237 εκατομμύρια κάτοικοι, έναντι 113 εκατομμυρίων σε 1 011 αστικά κέντρα στην Ιαπωνία (ποσοστό αστικοποίησης 91 %) και 133 εκατομμυρίων σε 2 577 αστικά κέντρα στην Αφρική (ποσοστό αστικοποίησης 29 %).»

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων:

Κοινοτικές Δραστηριότητες για Πολεοδομικά Θέματα.

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι αστικές περιοχές () συγκεντρώνουν ορισμένες από τις πλέον καινοτόμες οικονομικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός ότι οι αστικές περιοχές διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο τόσο στην οικονομία των περιφερειών και των χωρών όσο και στην ανταγωνιστικότητα του συνόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τυγχάνει διαρκώς αυξανόμενης αποδοχής. Μια αποτελεσματική οικονομική και υλική δομή της πόλης, σε συνδυασμό με πολιτικές που να αποσκοπούν στην ενδυνάμωση της πνευματικής, κοινωνικής και υλικής υποδομής, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικότατα, αφενός, στη βελτιστοποίηση της απόδοσης της ευρωπαϊκής οικονομίας και, αφετέρου, στη μακροπρόθεσμη οικονομική ευημερία της Ενωμένης Ευρώπης. Το μέλλον των αστικών περιοχών παρουσιάζει, συνεπώς, κεντρικό ενδιαφέρον για την Ένωση.

Δυστυχώς, όμως, οι πόλεις συγκεντρώνουν ταυτόχρονα και ορισμένα από τα κρισιμότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τη δεκαετία του '70, οι αστικές περιοχές άρχισαν να υφίστανται σοβαρά οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά πλήγματα. Η φυγή του πληθυσμού από τα κέντρα των αστικών περιοχών, η ανεργία, η εγκατάλειψη του φυσικού περιβάλλοντος, η αποδυνάμωση των υποδομών και ο μαρασμός της βιομηχανίας δημιουργούν επείγοντα προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού, ρατσισμού, διακρίσεων και εγκληματικότητας. Συχνά, τα προβλήματα αυτά δεν εμφανίζονται με ομοιογένεια σε μια αστική περιοχή, με αποτέλεσμα ορισμένες κοινωνίες και περιοχές να πλήττονται περισσότερο από άλλες. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρείται σε θύλακες ανέχειας και περιβαλλοντικής υποβάθμισης οι οποίοι υπάρχουν στις περισσότερες αστικές περιοχές. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι άνεργοι, ανειδίκευτοι, να έχουν πενιχρές αποδοχές ή μερική μόνο απασχόληση, ελάχιστες δυνατότητες πρόσβασης σε πολιτιστικά γεγονότα, να ζούν σε ιδιαίτερα μολυσμένο περιβάλλον, να στεγάζονται σε άθλια κτίσματα, να χρειάζονται περισσότερη ιατρική παρακολούθηση για προληπτικούς λόγους, να αντιμετωπίζουν σοβαρότατα προβλήματα εγκληματικότητας, ρατσισμού και διακρίσεων και να υφίστανται εντονότατο κοινωνικό αποκλεισμό, ιδιαίτερα εάν είναι έγχρωμοι, γυναίκες ή ανάπηροι.

Καθώς διευρύνονται οι θύλακες ανέχειας, ολόκληρες κοινωνίες απομονώνονται και αποξενώνονται από τον υπόλοιπο πληθυσμό: ενδέχεται να αποτελούν τους προδρόμους των «απαγορευτικών» περιοχών που υπάρχουν σε πολυάριθμες αμερικανικές πόλεις. Σε πόλεις των ΗΠΑ, όπως στο Ντητρόϊτ, έκανε την εμφάνισή της μια κατώτερη κοινωνική τάξη και δημιουργήθηκαν κοινωνίες «χωρίς ελπίδα» στις οποίες η ανέχεια, η ανεργία, η εγκληματικότητα και ο ρατσισμός είναι πλέον μόνιμο φαινόμενο. Ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν φτάσει σε τέτοια επίπεδα παρακμής, πολλές όμως τα προσεγγίζουν επικίνδυνα. Εάν δεν αντιμετωπισθούν τα εν λόγω προβλήματα, δεν θα είναι δυνατόν να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη σταθερότητα των αστικών περιοχών μας και, συνεπώς, η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης στον οικονομικό τομέα θα καταστεί επισφαλής.

Η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αστικής περιοχής και, κατά συνέπεια, εκείνη της ευρωπαϊκής οικονομίας, διανύουν ένα κρίσιμο στάδιο. Έχουν δοκιμαστεί σχετικές πολιτικές, οι οποίες όμως δεν ανταποκρίνονται στην αποφασιστική, στρατηγική και συντονισμένη δράση που απαιτείται προκειμένου να αντιστραφεί η παρακμή των πόλεων και των αστικών περιοχών μας.

1. Η Αναγνώριση των αναγκών αστικών περιοχών στην ΕΕ

Δεδομένου ότι τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζούν σε αστικές περιοχές, η μη αναγνώριση των αναγκών των περιοχών αυτών κατά τη διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ θα δημιουργούσε ερωτηματικά. Η αναγνώριση του εν λόγω προβλήματος αντικατοπτρίζεται σε μια πληθώρα πρωτοβουλιών περιορισμένης κλίμακας για τις πόλεις:

- στο σύνολο των πρότυπων σχεδίων των αστικών περιοχών του άρθρου 10 7

- στο Πράσινο Βιβλίο για το αστικό περιβάλλον 7

- στην αναφορά που γίνεται στην παρακμή των πόλεων κατά τον προσδιορισμό των όρων που πρέπει να πληρούνται για τη χορήγηση περιφερειακής ενίσχυσης 7

- στην κοινοτική πρωτοβουλία Urban 7

- στα σχέδια για την ανάπτυξη των αστικών περιοχών.

Η ανωτέρω απαρίθμηση δεν είναι παρά μόνο ένα μικρό δείγμα των προσπαθειών που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την αντιμετώπιση των αναγκών των αστικών περιοχών και τα κονδύλια που διατίθενται για τη στήριξη συναφών δραστηριοτήτων δεν είναι διόλου αμελητέα. Η ανάληψη οποιασδήποτε δράσεως πρέπει μεν να τυγχάνει ευμενούς υποδοχής, είναι όμως αναγκαίο να επισημανθεί το γεγονός ότι οι αστικές περιοχές δεν αποτέλεσαν ποτέ μια από τις πρωταρχικές προτεραιότητες κατά τη χάραξη της πολιτικής της Κοινότητας. Πράγματι, οι πολιτικές και τα χρηματοδοτικά προγράματα της ΕΕ αναπτύσσονται κατά περίπτωση, με αποτέλεσμα να μην υφίσταται συνοχή στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανάπτυξη των αστικών περιοχών.

Επί του παρόντος, η ανάγκη προσέγγισης των ζητημάτων που αφορούν τις αστικές περιοχές ως μέσο για την επίτευξη κοινωνικής συνοχής και ευημερίας στην κοινοτική επικράτεια, καθίσταται όλο και πιο αποδεκτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το πρόβλημα έχει, μέχρι στιγμής, αντιμετωπισθεί με τη λήψη μιας σειράς αποσπασματικών και ασυντόνιστων μεμονωμένων μέτρων. Εντούτοις, οι κίνδυνοι που θα μπορούσαν να προκύψουν από μια παρόμοια κατά περίπτωση προσέγγιση είχαν επισημανθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο της ΕΕ τον Ιανουάριο του 1995, όταν αυτό υπογράμμισε την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα πολεοδομικό πλαίσιο κατά το σχεδιασμό των πολιτικών, το οποίο να διασφαλίζει την αποδοτικότητά τους. Δεδομένης της στρατηγικής σημασίας των αστικών περιοχών μας για την ανάπτυξη της Ένωσης, δεν είναι δυνατό να μην επισημανθούν οι κίνδυνοι που ενέχει αυτή η κατά περίπτωση προσέγγιση. Η διαμόρφωση μιας σφαιρικής πολιτικής για τις αστικές περιοχές, η οποία να συγκεντρώνει σε ένα στρατηγικό πλαίσιο το συντονισμό όλων των υφιστάμενων πρωτοβουλιών της Ένωσης, συνιστά πλέον επιτακτική ανάγκη.

2. Το έλλειμμα στον τομέα των αστικών περιοχών της Συνθήκης

Το έλλειμμα στον τομέα των αστικών περιοχών της Συνθήκης αποτελεί έναν από τους λόγους στους οποίους οφείλεται ο αποσπασματικός χαρακτήρας της πολιτικής για τις αστικές περιοχές. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κάνει συγκεκριμένη μνεία στις αστικές περιοχές και, ως εκ τούτου, δεν παραχωρεί στην Ένωση συγκεκριμένη νομική εξουσία συντονισμού της πολιτικής για τις αστικές περιοχές. Το έλλειμμα στον τομέα των αστικών περιοχών συνιστά μέγιστο τυπικό ελάττωμα για μια αστικοποιημένη ημιήπειρο η οποία θέτει τις βάσεις του προγράμματός της για τον 21ο αιώνα.

Χωρίς μία παρόμοια νομική βάση, οι δραστηριότητες και πολιτικές για τις αστικές περιοχές θα έχουν μοιραία αποσπασματικό χαρακτήρα και, φυσικά, θα είναι αδύνατο να υπάρξει σφαιρική στρατηγική, συνοχή ή όραμα.

Ο πρώην Επίτροπος, αρμόδιος για θέματα περιφερειακής πολιτικής, κ. Bruce Millan, είχε θίξει το ζήτημα της δικαιοδοσίας επί θεμάτων που αφορούν τις αστικές περιοχές κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1991, προτείνοντας ταυτόχρονα την επέκταση των χρηματοδοτήσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και σε αστικές περιοχές 7 τούτο, όμως, δεν συμφωνήθηκε στο Μάαστριχτ. Ωστόσο, η Διακυβερνητική Διάσκεψη καθιέρωσε αρκετούς νέους τομείς νομικής δικαιοδοσίας για την Ένωση. Η εκπαίδευση, η δημόσια υγεία, η προστασία του καταναλωτή και τα διευρωπαϊκά δίκτυα έχουν τεράστια σημασία για τις αστικές περιοχές και επιδρούν καταλυτικά στη ζωή του συνόλου των κατοίκων των πόλεων. Δυστυχώς, όμως, η ανάπτυξη πολιτικών τόσο στους προαναφερθέντες όσο και σε άλλους τομείς, ευνοεί τον περαιτέρω κατακερματισμό της πολιτικής για τις αστικές περιοχές. Η ανάγκη να καλυφθεί το έλλειμμα στον τομέα των αστικών περιοχών κατέστη ακόμη επικακτικότερη, όχι μόνον επειδή το Μάαστριχτ δεν προσέθεσε καμία «νομική υποχρέωση συντονισμού των επιδράσεων της πολιτικής της ΕΕ στις αστικές περιοχές», αλλά και λόγω των υπόλοιπων τομέων δικαιοδοσίας οι οποίοι συμφωνήθηκε να προστεθούν κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη.

3. Κάλυψη του ελλείμματος στον τομέα των αστικών περιοχών

Τα οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη μετατροπή αυτής της αποσπασματικής και χωρίς συνοχή αντιμετώπισης των θεμάτων που αφορούν τις αστικές περιοχές σε μια αποτελεσματική και συγκροτημένη πολιτική είναι τεράστια: ευπρεπείς χώροι διαβίωσης, με περισσότερες δυνατότητες απασχόλησης, χωρίς διακρίσεις, σε μια υγιή πόλη, με πρόσβαση σε διάφορα γεγονότα πολιτιστικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα, καθώς και σε προσιτό και αποτελεσματικό συγκοινωνιακό δίκτυο... Τα προβλήματα των αστικών περιοχών μπορούν να αντιμετωπισθούν αν αναπτυχθεί μία ολοκληρωμένη και συγκροτημένη πολιτική.

Η συμπερίληψη στη Συνθήκη «μιας νομικής υποχρέωσης συντονισμού των επιδράσεων της πολιτικής της ΕΕ στις αστικές περιοχές», θα καταστήσει δυνατή την ανάπτυξη σφαιρικής στρατηγικής στον τομέα των αστικών περιοχών και θα δώσει τη δυνατότητα στην ΕΕ να συνδέσει τις διάσπαρτες δραστηριότητες της Επιτροπής σε ένα ομοιογενές σύνολο.

4. Αναθεώρηση των διατάξεων της Συνθήκης για τις αστικές περιοχές

Η σημερινή Συνθήκη παρουσιάζει ορισμένα προβλήματα:

(i) στη Συνθήκη δεν γίνεται ιδιαίτερη μνεία στα ζητήματα που αφορούν τις αστικές περιοχές μιας αστικοποιημένης ημιηπείρου, γεγονός που δεν επιτρέπει το συντονισμό, τη συνοχή και την ενίσχυση των υφιστάμενων πολιτικών και δραστηριοτήτων στις αστικές περιοχές 7

(ii) ο κατακερματισμός της πολιτικής για τις αστικές περιοχές σε άλλες δικαιοδοσίες στη Συνθήκη, οδηγεί στην έλλειψη σαφήνειας και συνοχής που παρουσιάζει η ευρωπαϊκή πολιτική για τις αστικές περιοχές. Παρά το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή πολιτική για τις αστικές περιοχές συνδέεται αναπόσπαστα με πολιτικές που αναπτύσσονται σε άλλους τομείς, όπως οι μεταφορές, το περιβάλλον, η δημόσια υγεία κ.ά., εντούτοις, η Συνθήκη δεν παρέχει καμία νομική βάση για τον αποτελεσματικό συντονισμό αυτών των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αστικές περιοχές 7

(iii) ορισμένες διατάξεις της Συνθήκης αφορούν μεν συγκεκριμένους τομείς πολιτικής (παραδείγματος χάριν τις μεταφορές, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τη δημόσια υγεία ...) που έχουν εξαιρετική σημασία για τα ζητήματα που αφορούν τις αστικές περιοχές, αλλά δεν συμβάλλουν στην προώθηση της πλήρους και συγκροτημένης ανάπτυξης των πτυχών της πολιτικής αυτής που αφορούν τις περιοχές αυτές, με αποτέλεσμα την έλλειψη σαφήνειας κατά τη διαμόρφωσή της 7

(iv) δεν υφίσταται διάταξη όσον αφορά τις συνολικές ανάγκες μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, γεγονός το οποίο έχει κεφαλαιώδη σημασία για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας (ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα).

Το παρόν έγγραφο προσεγγίζει τα προβληματικά σημεία της Συνθήκης και επισημαίνει:

(i) την ανάγκη προσθήκης νέου κεφαλαίου στη Συνθήκη, προκειμένου να διευκολυνθεί ο συντονισμός των υφιστάμενων δράσεων για την ανάπτυξη μιας συγκροτημένης πολιτικής για τις αστικές περιοχές 7

(ii) την ανάγκη συγκεκριμένων τροποποιήσεων στις υπάρχουσες διατάξεις, προκειμένου να καταστεί δυνατή η επίτευξη των στόχων της ΕΕ στις αστικές περιοχές 7

(iii) τις ανάγκες μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας 7

(iv) το ζήτημα της πολιτικής για τις αστικές περιοχές και η επικουρικότητα.

II. ΤΜΗΜΑ Ι

Στο παρόν τμήμα θα εξετασθεί η ανάγκη σχεδιασμού σφαιρικής πολιτικής για τις αστικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα πλαίσια αυτά καλύπτονται τα ακόλουθα θέματα:

- η επιτακτική ανάγκη να συμπεριληφθεί η αστική ανάπτυξη στην ευρωπαϊκή ανάπτυξη 7

- το όραμα μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις αστικές περιοχές.

- οι απαιτούμενες εξουσίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

α) Γιατί χρειάζεται μια πολιτική για τις αστικές περιοχές;

Η προσθήκη πολεοδομικής διάστασης στη Συνθήκη μιας αστικοποιημένης ημιηπείρου, είναι απόλυτα αναγκαία. Το 71 % των ευρωπαίων πολιτών ζούν σε αστικές περιοχές. Ωστόσο, ελάχιστοι συνδέουν την Ευρωπαϊκή Ένωση με τις ανάγκες των περιοχών αυτών. Πράγματι, το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατόρθωσε να κατακτήσει τις καρδιές των πολιτών της, θα μπορούσε να αποδοθεί στην έλλειψη συσχέτισής της με τις περιοχές στις οποίες ζεί η μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων της.

Αν και ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν άμεση εμπειρία των κρίσιμων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι πόλεις των ΗΠΑ, με την επέκταση των «απαγορευτικών» περιοχών και του αστικού εκφυλισμού, πολλές από τις πόλεις μας ενδέχεται να βρίσκονται στα πρόθυρα μιας τέτοιας παρακμής. Κατά τον προσδιορισμό των θεσμικών αναγκών μας και το σχεδιασμό των πολιτικών μας ενόψει του 21ου αιώνα, η πολιτική για τις αστικές περιοχές είναι ένα από τα θέματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν. Πράγματι, αν και η Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1996 έχει θέσει ως προτεραιότητά της τη διαμόρφωση ενός θεσμικού πλαισίου, ωστόσο, το πλαίσιο αυτό δεν θα αποφέρει καρπούς παρά μόνον εάν ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις ανάγκες των πολιτών.

β) Το όραμα μιας ευρωπαϊκής αστικής ανάπτυξης

Παρά το γεγονός ότι οι αρμοδιότητες για τις αστικές περιοχές, σε ευρωπαϊκή επίπεδο, είναι πιθανό να παραμείνουν ιδιαίτερα περιορισμένες, είναι σημαντικό να καθοριστεί, αφενός, το όραμα για το τι είδους αστικές περιοχές επιθυμούμε να δημιουργήσουμε και, αφετέρου, η στρατηγική για την υλοποίηση του οράματος αυτού.

Η πολιτική για τις αστικές περιοχές πρέπει να προσεγγίζει σφαιρικά τα προβλήματα και τις επιθυμίες των κατοίκων των πόλεων, αλλά ταυτόχρονα να καθορίζει τα καταλληλότερα μέσα για να γίνει το όραμα πραγματικότητα. Το όραμα αυτό πρέπει να ανταποκρίνεται στις πολυπολιτισμικές ανάγκες των κατοίκων των πόλεων και, παράλληλα, να προβλέπει για την οικονομική τους ευημερία.

Κάθε πολιτική για τις αστικές περιοχές θα πρέπει να προσβλέπει στα εξής:

γ) Όραμα για τις αστικές περιοχές

Οι αστικές περιοχές πρέπει να αποτελέσουν το επίκεντρο των περιφερειών τους και να παρέχουν τον απαραίτητο δυναμισμό στην οικονομική τους ανάπτυξη. Όλοι οι πολίτες πρέπει να επωφελούνται από αυτή την οικονομική ανάπτυξη και να έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν αξιοπρεπείς θέσεις απασχόλησης, ευπρεπείς κατοικίες και κοινωνική ευημερία.

Κάθε στρατηγική για την ανάπτυξη των αστικών περιοχών θα πρέπει να σχεδιάζεται με γνώμονα το τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε καθένα από αυτά τα επίπεδα, πολυάριθμοι φορείς πρόκειται να συντελέσουν στην ανάπτυξη των πόλεών μας, με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές σε πρωταγωνιστικό ρόλο, δεδομένου ότι αυτές αποτελούν τους νόμιμους εκπροσώπους των αστικών περιοχών. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου για την ανάπτυξη των αστικών περιοχών θα πρέπει να αναληφθεί σε τοπικό επίπεδο και οι αστικές περιοχές να αναπτυχθούν με δικές τους πρωτοβουλίες: πρόκειται για προσέγγιση που ξεκινά από τη βάση. Πράγματι, κάθε αστική περιοχή της Ένωσης θα προσπαθήσει να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών της, αναπτύσσοντας πολιτικές που να διέπονται από συνοχή και φαντασία. Σε αυτό ακριβώς το επίπεδο, το πλησιέστερο προς τον πολίτη, θα πρέπει να επικεντρωθεί ο σχεδιασμός της πολιτικής για τις αστικές περιοχές.

Βέβαια, η ευρωπαϊκή διάσταση είναι κάτι που δεν μπορεί να αγνοηθεί δεδομένου ότι πολυάριθμες κοινοτικές πολιτικές έχουν άμεσες επιπτώσεις στις πόλεις μας. Ο υφιστάμενος κατακερματισμός της ανάπτυξης των αστικών περιοχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δύναται να προκαλέσει έλλειψη συνοχής στη βάση. Κατά συνέπεια, απαιτείται, επιπροσθέτως, η ανάληψη δράσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση των τοπικών αρχών και το συντονισμό των κοινοτικών δράσεων που αποσκοπούν στην ανάπτυξη των αστικών περιοχών.

Οι υπάρχουσες περιφερειακές και τοπικές αρχές θα πρέπει να προστατευθούν στα πλαίσια της νέας εξουσίας. Αυτό που απαιτείται είναι ένα νομικό καθήκον που να εξασφαλίζει ότι οι υπάρχουσες παρεμβάσεις της ΕΕ προωθούνται με συντονισμένο και συνεκτικό τρόπο. Πράγματι η συνεκτική προσέγγιση της πολιτικής για τις αστικές περιοχές σε επίπεδο ΕΕ θα επιτρέψει να ασκούν οι πόλεις και οι δημοτικές αρχές μεγαλύτερη επίδραση.

δ) Τί είδους πολιτική για τις αστικές περιοχές;

Οι εξουσίες που πρέπει να παραχωρηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο αφορούν τα εξής δύο θέματα:

- το ρόλο της ευρωπαϊκής αστικής περιοχής και της ευρωπαϊκής οικονομίας 7

- το συντονισμό των υφιστάμενων ανά τομέα ευρωπαϊκών πολιτικών στα πλαίσια συγκροτημένης και συντονισμένης προσέγγισης.

(i) Ο ρόλος της ευρωπαϊκής αστικής περιοχής και της ευρωπαϊκής οικονομίας

Οι αστικές περιοχές της Ευρώπης έχουν μεγάλη σημασία για την οικονομική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη. Όλες οι μείζονες οικονομικές δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα μέσα στα όριά τους. Οι πόλεις μας καθίστανται τα επίκεντρα της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης:

- το επίκεντρο της οικονομικής αναδιάρθρωσης ως αποτέλεσμα των εξελίξεων της ενιαίας αγοράς 7

- οι κόμβοι των διευρωπαϊκών δικτύων 7

- η έδρα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων 7

- το λίκνο της πολιτιστικής πολιτικής 7

- ο μοχλός για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και έρευνας.

Η χάραξη ευρωπαϊκής πολιτικής επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις πόλεις μας. Ωστόσο οι επιπτώσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ανάπτυξη της αστικής συνοχής δεν λαμβάνονται υπόψη κατά τη χάραξη της ευρωπαϊκής πολιτικής. Τα θέματα αυτά πρέπει να εξεταστούν και να συμπεριληφθούν στη Συνθήκη.

(ii) Ο συντονισμός των υφιστάμενων ανά τομέα ευρωπαϊκών πολιτικών και η επίτευξη συγκροτημένης και συντονισμένης προσέγγισης

Η ανάπτυξη της πολεοδομικής διάστασης της ευρωπαϊκής πολιτικής στους τομείς των μεταφορών, της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος καθώς και της κοινωνικής συνοχής/αποκλεισμού έχει ως αποτέλεσμα μια αποσπασματική προσέγγιση της αστικής ανάπτυξης καθώς και την άσκηση μιας κατά περίπτωση πολιτικής για τις αστικές περιοχές η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση και κακοφωνία στις πόλεις μας. Απαιτείται συντονισμένη προσέγγιση της αστικής ανάπτυξης η οποία πρέπει να αποκτήσει νομική βάση στη Συνθήκη. Τούτο θα διευκόλυνε τη συνεκτική προσέγγιση της πολιτικής για τις αστικές περιοχές. Πολιτικές που έχουν επιπτώσεις σε αστικές περιοχές θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συναφούς στρατηγικής η οποία να λαμβάνει υπόψη την ενίσχυση των κατοίκων των πόλεων, τον οικονομικό δυναμισμό των πόλεων και τη συμπληρωματικότητα των δράσεων.

ε) Μορφή του απαιτούμενου συντονισμού βάσει της Συνθήκης

Η Ένωση θα ήταν σκόπιμο:

- να δώσει στις αστικές περιοχές τα μέσα να διαχειρίζονται και να αναπτύσσουν την οικονομική και κοινωνική τους βάση και να είναι ικανές να λειτουργούν στο πλαίσιο μιας εξευρωπαϊσμένης οικονομίας 7

- να συντονίσει όλες τις πτυχές της πολιτικής για τις αστικές περιοχές της ΕΕ και να διασφαλίσει ότι δεν υφίσταται κατακερματισμός της πολιτικής αυτής μεταξύ και εντός των κοινοτικών οργάνων 7

- να χορηγήσει στις πόλεις κεφάλαια και μέσα προκειμένου να καταπολεμήσουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και την κοινωνική παρακμή αναπτύσσοντας στρατηγικές που να ανταποκρίνονται στις ευρωπαϊκές προκλήσεις.

Αυτή η νομική υποχρέωση θα εξασφαλίσει το συντονισμό των υφιστάμενων ευρωπαϊκών πολιτικών για τις αστικές περιοχές, τις δράσεις για την ανάπτυξη των πόλεών μας και την παροχή ηθικής βάσης προκειμένου να κερδηθεί η εύνοια της πλειοψηφίας των πολιτών μας που είναι κάτοικοι πόλεων.

Οι απαιτούμενες τροποποιήσεις της Συνθήκης είναι οι εξής:

(1) Άρθρο 3: να προστεθεί:

«(υ) συμβολή στην ανάπτυξη των αστικών περιοχών».

(2) Νέο κεφάλαιο:

«Πολιτική για τις αστικές περιοχές

1. Η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη των αστικών περιοχών, ενώ παράλληλα σέβεται την εθνική, περιφερειακή και τοπική ιδιομορφία, καθώς και την αρχή της αυτοδιοίκησης.

2. Η Κοινότητα αποβλέπει στο συντονισμό όλων των δράσεών της για την ολοκλήρωση και την υποστήριξη της δράσης των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών.

3. Η δράση της Κοινότητας αποβλέπει επίσης στην υποστήριξη και την ολοκλήρωση της δράσης των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών στα ακόλουθα πεδία:

- βελτίωση της γνώσης και διάδοση των πολιτικών ανάπτυξης των αστικών περιοχών,

- υποστήριξη της συνεργασίας κρατών μελών, περιφερειών και αστικών περιοχών σχετικά με την αστική ανάπτυξη,

- ενθάρρυνση της ανάπτυξης ανταλλαγών μεταξύ των αστικών αρχών της Ένωσης και τρίτων χωρών.

4. Το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία που θεσπίζεται στο άρθρο 189 Γ και μετά από γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, υιοθετεί μέτρα προώθησης αποκλείοντας οποιαδήποτε εναρμόνιση των νόμων και των κανονισμών των κρατών μελών.

5. Το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με την ίδια διαδικασία, διασφαλίζει, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1998, το συντονισμό, εντός και μεταξύ των οργάνων της ΕΕ, της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επηρεάζει τις αστικές περιοχές, σύμφωνα με το προαναφερθέν σημείο 2.»

ΙΙΙ. ΤΜΗΜΑ ΙΙ

Ο καθορισμός του πλαισίου για μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική για τις αστικές περιοχές προκειμένου να καταστεί δυνατός ο συντονισμός σε αυτό το επίπεδο, επιβάλει την εξέταση των υφιστάμενων δικαιοδοσιών. Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, αυτοί οι τομείς πρέπει να αποκτήσουν πολεοδομική διάσταση: αναπόσπαστο τμήμα της διαμόρφωσης μιας πολιτικής για τον τομέα. Παρόλα αυτά, η Συνθήκη είναι ίσως ελλιπής ως προς ορισμένες πτυχές και χρειάζεται τροποποίηση. Τούτο εκτίθεται κατωτέρω.

Το παρόν τμήμα εξετάζει μερικές από τις υφιστάμενες διακαιοδοσίες που αναφέρονται στη Συνθήκη. Κάθε επιμέρους διάταξη της Συνθήκης εξετάστηκε υπό το ακόλουθο πρίσμα:

(i) Ποιοί είναι οι στόχοι της διάταξης της Συνθήκης;

(ii) Αποτελεί η πολεοδομική διάσταση αναπόσπαστο τμήμα για την επίτευξη των στόχων αυτών;

(iii) Εάν η πολεοδομική διάσταση είναι σημαντική, προωθεί η Συνθήκη την ύπαρξη αυτής της πολεοδομικής διάστασης;

(iv) Εάν η Συνθήκη δεν προωθεί τη διάσταση αυτή, τί τροποποιήσεις απαιτούνται;

Εξετάστηκαν οι διατάξεις της Συνθήκης που αφορούν τους ακόλουθους τομείς:

- μεταφορές 7

- οικονομική και κοινωνική συνοχή 7

- περιβαλλοντική πολιτική 7

- διευρωπαϊκά δίκτυα 7

- πολιτική για τη δημόσια υγεία 7

- πολιτιστική πολιτική.

1. Μεταφορές

α) Οι στόχοι της διάταξης της Συνθήκης:

Τα άρθρα 74-84 της Συνθήκης ορίζουν τη διακαιοδοσία της ΕΕ στην πολιτική μεταφορών με απώτερο στόχο την προώθηση κοινής πολιτικής μεταφορών. Συνεπώς, στόχος της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα είναι απλά η κοινή πολιτική στον τομέα των μεταφορών.

β) Πολεοδομική διάσταση στη διαμόρφωση της πολιτικής

Κατά την ανάπτυξη οιασδήποτε κοινής πολιτικής μεταφορών θα πρέπει να γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις ανάγκες των αστικών περιοχών. Πράγματι, η κοινή πολιτική μεταφορών δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει αν δεν ληφθούν πλήρως υπόψη τα εξής:

- κυκλοφοριακή συμφόρηση και συγκέντρωση 7

- συγκέντρωση μεταφορών: πρόβλεψη μαζικών μέσων μεταφοράς, περιορισμός των αυτοκινήτων, ναύλα, ανάγκες σε χώρους στάθμευσης και κατανομή 7

- πυκνή εναέρια κυκλοφορία και ατμοσφαιρική ρύπανση 7

- οδική ασφάλεια 7

- συγκέντρωση ηχορύπανσης 7

- εξάρτηση από τα μαζικά μέσα μεταφοράς των κοινωνικά αποκλεισμένων οι οποίοι ζουν κυρίως σε αστικά κέντρα 7

- επιπτώσεις των μαζικών μέσων μεταφοράς στην οικονομική ζωή των αστικών περιοχών.

Συνεπώς τα ζητήματα που αφορούν τις αστικές περιοχές διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη συνεκτικής πολιτικής μεταφορών για την Ένωση. Πράγματι, η σημαντική πολεοδομική διάσταση στην ανάπτυξη των μεταφορών αποτελεί ήδη πρώτιστο χαρακτηριστικό των πρωτοβουλιών της ευρωπαϊκής πολιτικής. Παραδείγματος χάριν:

- ιδιαίτερη αναφορά στα ζητήματα που αφορούν τις αστικές περιοχές γίνεται στο Λευκό Βιβλίο «Η μελλοντική ανάπτυξη της Κοινοτικής Πολιτικής Μεταφορών»,

- το τμήμα μεταφορών του 4ου προγράμματος-πλαίσιο περιλαμβάνει λήμμα που αφορά αποκλειστικά το θέμα των μεταφορών στις αστικές περιοχές,

- οι πολιτικές για την ενέργεια και τις μεταφορές θίγουν ζητήματα που αφορούν τις αστικές περιοχές.

γ) Μπορεί η Συνθήκη να προωθήσει την πολεοδομική διάσταση;

Κατά την εφαρμογή της Συνθήκης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, πράγμα που όντως έγινε, οι ανάγκες των αστικών περιοχών ούτως ώστε να επιτευχθεί μια σφαιρική πολιτική μεταφορών. Σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας Συνθήκης, τα θέματα αυτά μπορούν να προωθηθούν νόμιμα εφόσον οι διατάξεις για τις μεταφορές δεν περιορίζονται σε μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή ούτε ευνοούν έναν ιδιαίτερο τομέα.

Παρόλα αυτά, τούτο σημαίνει ότι δεν γίνεται αναφορά στις ειδικές ανάγκες των αστικών, ούτε βέβαια, των αγροτικών περιοχών, ενώ αντίθετα η χάραξη πολιτικής οφείλει να κάνει ειδική μνεία σε αυτά τα θέματα. Ως εκ τούτου, πρόταση για τροποποίηση της Συνθήκης σημαίνει ότι σε κάθε εξέλιξη της κοινής πολιτικής μεταφορών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των αστικών (και αγροτικών) περιοχών. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλιστεί ότι δεν θα προκύψουν ασυντόνιστες πρωτοβουλίες για τις αστικές περιοχές, αλλά μια συνεκτική αστική ανάπτυξη ως κεντρικό θέμα της πολιτικής μεταφορών.

δ) Προτεινόμενη τροποποίηση

Προτείνεται η ακόλουθη τροποποίηση του άρθρου 75, παράγραφος 1:

«Για την εφαρμογή του άρθρου 74 και λαμβάνοντας υπόψη την ιδιομορφία των μεταφορών με σκοπό την αρμονική ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου, το Συμβούλιο, αποφασίζοντας με τη διαδικασία του άρθρου 189 Γ και μετά από διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, θεσπίζει:

α) κοινούς κανόνες που εφαρμόζονται στις διεθνείς μεταφορές προς και από την επικράτεια ενός κράτους μέλους, ή που διέρχονται μέσω ενός ή περισσότερων κρατικών μελών 7

β) τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες οι εξωκοινοτικοί φορείς προσφέρουν υπηρεσίες μεταφορών στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους 7

γ) μέτρα για την ασφάλεια των μεταφορών 7

δ) άλλες σκόπιμες διατάξεις.»

2. Οικονομική και κοινωνική συνοχή

α) Οι στόχοι της διάταξης της Συνθήκης

Τα άρθρα 130α-130ε αποτελούν τις κυριότερες διατάξεις για την αρμονική ανάπτυξη της Ένωσης. Στα πλαίσια του τίτλου αυτού διατυπώνονται νομοθετικοί κανόνες για την προώθηση της περιφερειακής ενίσχυσης και πολλών κοινοτικών πρωτοβουλιών.

β) Η πολεοδομική διάσταση στη διαμόρφωση πολιτικής

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι πρέπει να προσδοθεί πολεοδομική διάσταση στην οικονομική και κοινωνική συνοχή. Πράγματι, η αντιμετώπιση των προβλημάτων της παρακμής των πόλεων και η ιδιαίτερη συμβολή των αστικών περιοχών στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα υπήρξε στόχος-κλειδί της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τα τελευταία χρόνια. Πιο πρόσφατα, το έγγραφο της Επιτροπής Ευρώπη 2000+ αναγνωρίζει συγκεκριμένα ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός που χαρακτηρίζει αστικά υποβαθμισμένες περιοχές, αποτελεί τόσο σοβαρή απειλή για την οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ευρώπης όσο οι οικονομικές ανισότητες μεταξύ περιοχών και περιφερειακών περιοχών - τις παραδοσιακές κινητήριες δυνάμεις της περιφερειακής πολιτικής της ΕΕ (Ευρώπη 2000+ σ. 16). Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συμφώνησαν επί σειράς προγραμμάτων σε ευρωπαϊκή κλίμακα τα οποία ανταποκρίνονται στις ανάγκες των αστικών περιοχών. Τούτα περιλαμβάνουν:

- σειρά πρότυπων σχεδίων για τις αστικές περιοχές σύμφωνα με το άρθρο 10 του κανονισμού του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ),

- συμπληρωματικά κριτήρια βάσει των κανόνων επιλεξιμότητας του ΕΤΠΑ που δίνουν την ευκαιρία σε ορισμένες πόλεις να ωφεληθούν από την περιφερειακή ενίσχυση,

- την κοινοτική πρωτοβουλία, Urban.

Συνεπώς, θα πρέπει να προσδοθεί ιδιαίτερη πολεοδομική διάσταση στην οικονομική και κοινωνική συνοχή σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

γ) Μπορεί η Συνθήκη να προωθήσει την πολεοδομική διάσταση;

Παρόλο που η Επιτροπή έχει ήδη επιτελέσει σημαντικό έργο όσον αφορά την παρακμή των πόλεων, από το παράγωγο δίκαιο προκύπτει ότι στο σχετικό τίτλο δεν γίνεται καμία ιδιαίτερη αναφορά στα θέματα που αφορούν τις αστικές περιοχές. Πράγματι, σε πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου επικρίνεται η έλλειψη σαφώς καθορισμένου πλαισίου της κοινοτικής δράσης. Εξ ου και η ανάγκη αναθεώρησης της Συνθήκης προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι ανταποκρίνεται στην υφιστάμενη περιφερειακή πολιτική και στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής επί του οποίου έχουν συμφωνήσει τα κράτη μέλη.

Άλλος τομέας προβληματισμού είναι η έμφαση που δίνεται στη βιομηχανική παρακμή κατά τον καθορισμό των παραμέτρων για τη χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων. Το μεγαλύτερο τμήμα των ενισχύσεων απευθύνεται ειδικά σε βιομηχανικές περιοχές δυνάμει των διατάξεων της Συνθήκης. Πολλές πόλεις, ως επίκεντρο των περιφερειών τους, παρουσιάζουν ιδιαίτερα αναπτυγμένο τον τομέα των υπηρεσιών. Οι εν λόγω περιοχές αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα οικονομικά προβλήματα, τα οποία δεν είναι αναγκαστικά βιομηχανικού χαρακτήρα. Τα θέματα αυτά έγιναν αποδεκτά μέσω του παράγωγου δικαίου με την υπαγωγή στο καθεστώς του στόχου IF των πόλεων με ισχυρό τον τομέα των υπηρεσιών, αλλά με δείγματα βιομηχανικής παρακμής.

Με λίγα λόγια χρειάζεται να ενημερωθεί η Συνθήκη για να λάβει υπόψη την πραγματικότητα της ανάπτυξης της σχετικής πολιτικής. Με τις τροποποιήσεις αυτές ο πρωταρχικός στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, η ενίσχυση δηλαδή των ασθενέστερων περιοχών, δεν αλλοιώνεται.

Στόχος των τροπολογιών στο άρθρο 130γ είναι η δημιουργία νομικής βάσεως για να δοθεί αστική διάσταση στην επιλεξιμότητα των περιοχών του Στόχου ΙΙ. Η τροπολογία αυτή δεν θα επηρεάσει τους ισχύοντες κανόνες επιλεξιμότητας στα πλαίσια του Στόχου Ι. Η βοήθεια προς τις αγροτικές περιοχές (Στόχος 5) δεν θα μειωθεί και δεν θα επηρεασθεί, όπως ορίζεται σε άλλο κεφάλαιο της Συνθήκης.

Για το λόγο αυτό, απαιτείται τροποποίηση της Συνθήκης σε δύο σημεία ώστε να διευκρινισθεί ότι η Συνθήκη βασίζεται στα υφιστάμενα ευρωπαϊκά προγράμματα.

δ) Προτεινόμενη τροποποίηση

Άρθρο 130Α

Απαιτείται η ακόλουθη αλλαγή του κειμένου της Συνθήκης:

Η Κοινότητα, προκειμένου να προαχθεί η αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της, αναπτύσσει και συνεχίζει τη δράση της για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής της συνοχής. Ιδιαιτέρως, η Κοινότητα αποσκοπεί στη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιοχών και στη μείωση της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των αστικών και των αγροτικών περιοχών.

Άρθρο 130Γ

Το ΕΤΠΑ συμβάλλει στην άμβλυνση των κυριότερων περιφερειακών ανισοτήτων στην Κοινότητα, μέσω συμμετοχής στην ανάπτυξη και στη διαρθρωτική αναπροσαρμογή των περιοχών που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους καθώς και στην μετατροπή των βιομηχανικών και αστικών περιοχών που βρίσκονται σε παρακμή.

3. Περιβαλλοντική Πολιτική

α) Στόχοι της Συνθήκης

Το άρθρο 130Ρ της Συνθήκης ορίζει τους στόχους που επιδιώκει η ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος:

«Η πολιτική της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος συμβάλλει στην επιδίωξη των εξής στόχων:

- τη διατήρηση, προστασία και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος,

- την προστασία της υγείας του ανθρώπου,

- τη συνετή και ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων,

- την προώθηση, σε διεθνές επίπεδο, μέτρων για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ή παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων.»

β) Η πολεοδομική διάσταση στη διαμόρφωση της πολιτικής

Οι ανάγκες των αστικών περιοχών αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα αυτού του τομέα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Δεν θα μπορέσει να υπάρξει σφαιρική πολιτική αν δεν ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των πόλεων.

- ατμοσφαιρική ρύπανση 7

- οργάνωση της κυκλοφορίας 7

- έλλειψη ανοικτών χώρων 7

- μόλυνση του εδάφους 7

- ηχορύπανση 7

- μόλυνση των ποταμών, των καναλιών και των εκβολών 7

- ενέργεια/προστασία 7

- οικιστικές ανάγκες.

Κατά τη χάραξη της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής πρέπει να ληφθούν υπόψη αυτά τα θέματα που αφορούν τις αστικές περιοχές. Παρόλο που κανένα από αυτά τα θέματα δεν χρειάζεται να εξεταστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει όμως να ληφθούν υπόψη κατά το σχεδιασμό μιας ευρωπαϊκής πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ευρωπαϊκή δράση έχει συνοχή και ανταποκρίνεται στις τοπικές ανάγκες.

Οι συγκεκριμένες περιβαλλοντικές απαιτήσεις των αστικών περιοχών έχουν ήδη γίνει αποδεκτές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι προτάσεις για την περιβαλλοντική πολιτική περιλαμβάνουν:

- το Πράσινο Βιβλίο για το αστικό περιβάλλον και το 5ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον που αποτέλεσαν τη βάση για τη χάραξη πολιτικής στο πλαίσιο του αστικού περιβάλλοντος,

- το πρόγραμμα LIFE που έδωσε προτεραιότητα στην εφαρμογή και ανάπτυξη ολοκληρωμένων προτύπων διαχείρισης για τη βελτίωση της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος, τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης στις αστικές περιοχές και την προώθηση πιο καθαρών μέσων μαζικής μεταφοράς,

- το τριετές σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης των πόλεων συγκρότησε ομάδα εμπειρογνωμόνων της ΕΕ για το αστικό περιβάλλον η οποία θα υποβάλει έκθεση μέσα στο 1995.

Συνεπώς, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης πολιτικής έχει γίνει ήδη αποδεκτή η πολεοδομική διάσταση.

γ) Μπορεί η Συνθήκη να προωθήσει την πολεοδομική διάσταση;

Παρόλο που στον τομέα αυτό έχει επιτελεσθεί έργο, δεν υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά στη Συνθήκη για τις αστικές και μάλιστα τις αγροτικές περιοχές. Είναι ίσως δυσχερής η συνέχιση αυτών των πολιτικών με βάση τις διατάξεις της παρούσης Συνθήκης διότι σε ορισμένες περιπτώσεις, η Συνθήκη περιορίζει την ανάπτυξη πολιτικής σε περιφερειακό επίπεδο. Σε άλλες περιπτώσεις, η καταστροφή του αστικού και αγροτικού περιβάλλοντος περιορίζεται σε αστικές ή αγροτικές περιοχές μιας περιφέρειας χωρίς να επεκτείνεται σε ολόκληρη την περιφέρεια. Τούτο όμως δεν γίνεται αποδεκτό από τη Συνθήκη. Για παράδειγμα, το άρθρο 130Ρ (3) ορίζει:

«Κατά την εκπόνηση της πολιτικής της στον τομέα του περιβάλλοντος η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη:

- τα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα,

- τις συνθήκες του περιβάλλοντος στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας,

- τα πλεονεκτήματα και τις επιβαρύνσεις που μπορούν να προκύψουν από τη δράση ή την απουσία δράσης,

- την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κοινότητας στο σύνολό της και την ισόρροπη ανάπτυξη των περιοχών της.»

Η πολεοδομική διάσταση, όπως αναφέρεται στο Πράσινο Βιβλίο, απαιτεί ειδική διάταξη στη Συνθήκη.

δ) Προτεινόμενη τροποποίηση

Απαιτούνται οι ακόλουθες τροποποιήσεις:

«Κατά την εκπόνηση της πολιτικής της στον τομέα του περιβάλλοντος η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη:

- τα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα,

- τις συνθήκες του περιβάλλοντος στις διάφορες αστικές και αγροτικές περιοχές της Κοινότητας,

- τα πλεονεκτήματα και τις επιβαρύνσεις που μπορούν να προκύψουν από τη δράση ή την απουσία δράσης,

- την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Κοινότητας στο σύνολό της και την ισόρροπη ανάπτυξη των περιφερειών και των αστικών και αγροτικών περιοχών της.»

4. Διευρωπαϊκά δίκτυα

α) Στόχοι της Συνθήκης

Το άρθρο 129Β της Συνθήκης του Μάαστριχτ προβλέπει τη δημιουργία διευρωπαϊκών δικτύων στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Τούτα ορίζει το άρθρο 129Β της Συνθήκης. Στόχος των εν λόγω δικτύων είναι η σύνδεση περιφερειακών περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μέσου για την ανάπτυξη του οικονομικού δυναμικού αυτών των περιφερειών και περιοχών.

β) Πολεοδομική διάσταση στην διαμόρφωση της πολιτικής

Παρά το γεγονός ότι τα διευρωπαϊκά δίκτυα δεν επικεντρώνονται ειδικά στις ανάγκες των αστικών περιοχών, έχουν σαφείς επιπτώσεις σε αυτές:

- οι αστικές περιοχές πρέπει να αποτελούν το επίκεντρο των κεντρικών αξόνων οιουδήποτε δικτύου μεταφορών ή τηλεπικοινωνιών,

- όλα τα δίκτυα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα αστικά κέντρα.

Το άρθρο 129Β (1) ορίζει ότι τα διευρωπαϊκά δίκτυα θα πρέπει να διευκολύνουν τις τοπικές και περιφερειακές κοινότητες ώστε να επωφελούνται πλήρως από τη δημιουργία μιας Ευρώπης χωρίς εσωτερικά σύνορα. Σε αυτές θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται οι αστικές κοινότητες οι οποίες θα επηρεασθούν σημαντικά λόγω της θέσεώς τους στους κεντρικούς ή επιμέρους άξονες των δικτύων, ιδιαίτερα των δικτύων μεταφορών.

γ) Μπορεί η Συνθήκη να προωθήσει την πολεοδομική διάσταση;

Σε αντίθεση με την διάταξη της Συνθήκης για την κοινή πολιτική μεταφορών, το νομικό πλαίσιο για τα διευρωπαϊκά δίκτυα θέτει γεωγραφικούς περιορισμούς. Το άρθρο 129Β (2) ορίζει:

«Στα πλαίσια συστήματος ανοιχτών και ανταγωνιστικών αγορών, η δράση της Κοινότητας αποσκοπεί στην προώθηση της διασύνδεσης και της διαλειτουργικότητας των εθνικών δικτύων καθώς και της πρόσβασης στα δίκτυα αυτά, και λαμβάνει ειδικότερα υπόψη την ανάγκη να συνδεθούν οι νησιωτικές, οι μεσόγειες και οι περιφερειακές περιοχές με τις κεντρικές περιοχές της Κοινότητας.»

Παρά το γεγονός ότι ο στόχος της σύνδεσης των νησιωτικών, μεσόγειων και περιφερειακών περιοχών με τις κεντρικές περιοχές της Κοινότητας πρέπει να γίνει αποδεκτός, οι ανάγκες των Κοινοτήτων που θα τοποθετηθούν στον κεντρικό άξονα των δικτύων αυτών θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη κατά την ανάπτυξη της πολιτικής. Προς την επίτευξη του γενικού αυτού στόχου είναι αναγκαία η τροποποίηση της Συνθήκης ώστε να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των αστικών ή αγροτικών περιοχών.

δ) Προτεινόμενη τροποποίηση

Προκειμένου να επιτευχθούν οι συνολικοί στόχοι, το άρθρο 129Β (2) θα πρέπει να τροποποιηθεί ως ακολούθως:

«Στα πλαίσια ανοιχτών και ανταγωνιστικών αγορών, η δράση της Κοινότητας αποσκοπεί στην προώθηση της διασύνδεσης και της διαλειτουργικότητας των εθνικών δικτύων, καθώς και της πρόσβασης στα δίκτυα αυτά, και λαμβάνει, ειδικότερα, υπόψη την ανάγκη να συνδεθούν οι νησιωτικές, οι μεσόγειες και οι περιφερειακές περιοχές με τις κεντρικές περιοχές της Κοινότητας, σεβόμενη ταυτόχρονα την ακεραιότητα του ευρωπαϊκού χώρου.»

5. Δημόσια υγεία

α) Στόχοι της Συνθήκης

Το άρθρο 129 της Συνθήκης καθορίζει τους στόχους της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της δημόσιας υγείας. Η νέα αυτή διάταξη που προβλέπεται βάσει της Συνθήκης του Μάαστριχτ δίδει στην Ευρωπαϊκή Ένωση περιορισμένες εξουσίες ως προς την προώθηση και το συντονισμό της ενημέρωσης σχετικά με ορισμένους τομείς της υγείας (π.χ. η τοξικομανία).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να συμβάλει στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Η δράση της Κοινότητας αποβλέπει στην πρόληψη των ασθενειών και ιδίως των μεγάλων πληγών της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένης της τοξικομανίας, μέσω της προώθησης της έρευνας των αιτιών και των τρόπων μετάδοσής τους καθώς και της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης στον τομέα της υγείας.

β) Η πολεοδομική διάσταση στην διαμόρφωση της πολιτικής

Οποιαδήποτε πολιτική προαγωγής της υγείας και του τομέα της δημόσιας υγείας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της ειδικά θέματα που αφορούν τις αστικές περιοχές, και ιδιαίτερα το γεγονός ότι η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στα αστικά κέντρα θα συμβάλλει στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών. Παραδείγματος χάριν, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει ευρύτατη πολιτική για το AIDS και τον ιό HIV, η οποία θα πρέπει να λάβει υπόψη της την πολεοδομική διάσταση του προβλήματος π.χ.

- το γεγονός ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων που έχουν προσβληθεί από τον ιό HIV/AIDS ζουν σε πόλεις 7

- τη συγκέντρωση των θεραπευτικών κέντρων για την αντιμετώπιση των ασθενειών 7

- τη συγκέντρωση των ασθενών σε αστικές περιοχές.

Η Συνθήκη ορίζει επίσης την τοξικομανία ως τομέα ανάπτυξης πολιτικής. Η τοξικομανία και τα σοβαρά εγκλήματα τα οποία συνδέονται με τη χρήση τοξικών ουσιών, αποτελούν κυρίως αστικό πρόβλημα, όπως αναγνώρισε η Γενική Γραμματεία με την υποστήριξη που παρέχει στα δίκτυα των πόλεων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών.

Οι κάτοικοι των υποβαθμισμένων αστικών περιοχών έχουν σημαντικά αυξημένες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν προβλήματα υγείας τα οποία είναι δυνατόν να προληφθούν. Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να εξετασθούν στο πλαίσιο της γενικής ενημέρωσης σχετικά με την υγεία.

γ) Μπορεί η Συνθήκη να προωθήσει την πολεοδομική διάσταση;

Ο γενικός χαρακτήρας και η γεωγραφική ασάφεια που διέπει την διάταξη της Συνθήκης, διευκολύνει την εξέταση των προαναφερθέντων πολεοδομικών πτυχών βάσει των παρόντων άρθρων. Εντούτοις, για την αποτελεσματική χρήση των πόρων, θα πρέπει ίσως κατά την προαγωγή της υγείας να ληφθεί υπόψη η συγκέντρωση του πληθυσμού. Ωστόσο, τα ζητήματα αυτά θα μπορούσαν να εξετασθούν βάσει του παράγωγου δικαίου.

6. Η πολιτική στον πολιτιστικό τομέα

α) Ο στόχος της Συνθήκης

Το άρθρο 128(1) της Συνθήκης ορίζει στην παράγραφο 1 ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών και σέβεται την εθνική, περιφερειακή και τοπική πολυμορφία.

Η περιγραφή που γίνεται στο άρθρο αυτό αποσκοπεί στο να προβάλει την κοινή πολιτιστική κληρονομιά.

Το άρθρο 128(2) προσδιορίζει το πλαίσιο της κοινοτικής δράσης - ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών - αναφέροντας τους ειδικούς τομείς των οποίων μπορεί να στηρίξει και να συμπληρώσει τις δράσεις, αν χρειασθεί.

Υπενθυμίζεται ότι αναφέρονται συγκεκριμένα οι εξής τομείς:

- η βελτίωση της γνώσης και της διάδοσης του πολιτισμού και της ιστορίας των ευρωπαϊκών λαών 7

- η διατήρηση και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ευρωπαϊκής σημασίας 7

- οι μη εμπορικές πολιτιστικές ανταλλαγές 7

- η καλλιτεχνική και λογοτεχνική δημιουργία, συμπεριλαμβανομένου του οπτικοακουστικού τομέα.

Στο άρθρο 128(3) ορίζεται ότι ευνοείται η συνεργασία, τόσο της Κοινότητας όσο και των κρατών μελών, με τις τρίτες χώρες και με τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς στον πολιτιστικό τομέα.

Τέλος, στο άρθρο 128(4) αναφέρεται ότι η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη της, τις πολιτιστικές πτυχές όταν αναλαμβάνει δράση δυνάμει άλλων διατάξεων της Συνθήκης.

β) Η πολιτιστική δραστηριότητα και η πόλη

Χώρος συναντήσεων, κοινής δοκιμασίας, ανταλλαγών, κοινωνικού αποκλεισμού, συγκρούσεων, εορταστικών εκδηλώσεων, εξεγέρσεων, πόνων, ο δρόμος - και κατ'επέκταση οι χώροι έκφρασης στην πόλη και στα μεγάλα αστικά κέντρα - αποτελεί στις ημέρες μας τον τόπο όπου γεννιέται, μέσω μιας πολυσύνθετης αλχημείας που θεμελιώνεται στα ορόσημα του παρελθόντος όπως αυτά μετασχηματίζονται από τα καθημερινά βιώματα, το νόημα που αρχίζει να αποκτά το μέλλον όταν ο άνθρωπος εκφράζει τόσο στα πιο ταπεινά όσο και στα πιο μεγαλοπρεπή έργα του τις ελπίδες του και την αναζήτηση του ωραίου, του καλού, του μεγαλοπρεπούς και του αρμονικού.

Τί άλλο, εκτός από τον πολιτισμό, μπορεί να προσφέρει αυτό το νόημα, αυτού του παράγοντα συνοχής και ισορροπίας μιας ολόκληρης κοινωνίας της οποίας αποτελεί τον ίδιο τον φορέα; Έτσι λοιπόν στην ίδια την καρδιά της πόλης, στο δρόμο και στη γειτονιά διακυβεύεται το μέλλον της πόλης, του αστικού κέντρου, της περιφέρειας του κράτους και της κοινότητας κρατών.

Πώς θα μπορούσε να γίνει αλλοιώς στην εποχή του πολιτισμού των πόλεων;

γ) Με ποιο τρόπο η πολιτιστική διάσταση αποτελεί σημαντικό παράγοντα της ευρωπαϊκής οικοδόμησης;

Στο ξεκίνημα της η ευρωπαϊκή οικοδόμηση στηρίχτηκε στην πολιτική βούληση για τη μόνιμη δημιουργία ενός κοινού χώρου ειρήνης, ελευθερίας και δημοκρατίας.

Η πολιτική διάσταση του αρχικού σχεδίου μειώθηκε βαθμιαία παραχωρώντας τη θέση της σε μια πιο οικονομική και τεχνοκρατική διάσταση για την Ευρώπη.

Ο αποπροσανατολισμός αυτός προκάλεσε αναπόφευκτα την ανησυχία της κοινής γνώμης στα κράτη μέλη και οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν γύρω από το θέμα της Συνθήκης, την περίοδο της υιοθέτησής της, έδειξαν καθαρά πόσο δύσκολα μπορούν οι ευρωπαίοι να αντιληφθούν την Ευρώπη ως κάτι διαφορετικό από την «ανάμιξη» με τις οδηγίες της και τις κοινωνικές συνέπειες της φιλελεύθερης οικονομικής λογικής στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ένας από τους λόγους ύπαρξης της Συνθήκης Μάαστριχτ πρέπει να είναι η επιδίωξη να καταστεί πραγματικότητα η πολιτική διάσταση της Ένωσης. Κι'αυτό δεν θα καταστεί ποτέ δυνατόν αν δεν αναγνωρίσουν όλοι οι ευρωπαίοι και οι ευρωπαίες ότι έχουν ένα κοινό πεπρωμένο αποκρυσταλλωμένο σε ένα κομμάτι ονείρου, σε ένα κομμάτι ιστορίας, στη βούληση να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός χώρου φιλόξενου, αλληλέγγυου, ισχυρού που τους καθυσηχάζει καθώς ανοίγει θετικές μελλοντικές προοπτικές.

Ο πολιτισμός, από αστική και κοσμοπολίτικη σκοπιά, αποτελεί το απαραίτητο σημείο στήριξης που θα επιτρέψει στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση να προχωρήσει δίνοντας στον ευρωπαίο πολίτη την ευκαιρία να αποκτήσει αυτοπεποίθηση μέσω της συμβολής που του προσφέρει η περιφερειακή και εθνική πολιτιστική πολυμορφία όπως βιώνεται τοπικά και καθημερινά.

Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να ληφθεί υπόψη η συμβολή και η παρουσία στις πόλεις των κρατών μελών ατόμων από μη ευρωπαϊκές χώρες, τα οποία διαμένουν στις χώρες της Ένωσης λόγω της κοινής ιστορίας που συνδέει τις χώρες τους με τα κράτη μέλη της Ένωσης.

Πώς θα οικοδομηθεί η Ευρώπη του αύριο αν δεν ληφθεί υπόψη επίσης αυτή η ιστορική διάσταση την οποία ορισμένοι απαρνούνται;

Και εάν η Ευρώπη είναι κατά βάθος ιουδαιοχριστιανική άλλο τόσο είναι ειδωλολατρική, μουσουλμανική, σλαβική και αφρικανική. Η επίδραση αυτών των ρευμάτων διαποτίζει τη φιλοσοφική, αρχιτεκτονική, λογοτεχνική και πνευματική κληρονομιά μας. Οφείλουμε οπωσδήποτε να συλλάβουμε την αναμφισβήτητη πραγματικότητά της και το μη θρησκευτικό πνεύμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μεθοδολογική προσέγγιση του θέματος αυτού.

δ) Μπορεί η Συνθήκη με τη σημερινή της διατύπωση να διευκολύνει αυτή την πολιτιστική διάσταση της ευρωπαϊκής οικοδόμησης;

Ναι, υπό την προϋπόθεση να συμπληρωθούν ορισμένα σημεία για:

- να ενισχυθεί το πολιτιστικό άνοιγμα προς τις τρίτες χώρες, όπως αυτό αναφέρεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 128,

- να προβλέπει η παράγραφος αυτή τη δυνατότητα ιθαγένειας,

- να ευνοηθούν οι δράσεις των πόλεων και των περιφερειών μαζί με τις αντίστοιχες δράσεις των κρατών,

- να επιτραπεί η ανάπτυξη ιδιαίτερης δημιουργικότητας στην Ένωση σε όλες τις μορφές της τέχνης καθώς και η προστασία στα μαζικά μέσα επικοινωνίας.

ε) Προτεινόμενες τροποποιήσεις στο άρθρο 128

Παράγραφος 1

Χωρίς να τροποποιηθεί να προστεθεί στο τέλος «για να συμπληρωθεί η ευρωπαϊκή ιθαγένεια».

Παράγραφος 2

- Να προστεθούν μετά τη λέξη «μελών» οι λέξεις «περιφερειών, πόλεων ή ομάδων πόλεων, θεσπίζοντας ταυτόχρονα σαφείς κανόνες στον τομέα αυτόν».

- Να προστεθεί μετά τη λέξη «διατήρηση» η λέξη «αξιοποίηση».

- Να διαγραφούν οι λέξεις: πολιτιστικής κληρονομιάς «ευρωπαϊκής σημασίας» και να γραφεί: «ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς».

- Να προστεθεί μετά από τη λέξη ανταλλαγές «μεταξύ πόλης, περιφέρειας, κράτους» και να προστεθεί μετά τη λέξη «δημιουργία» «και η προστασία». Μετά από «του οπτικοακουστικού τομέα, ...».

- Να προστεθεί ένα νέο εδάφιο: «η διατήρηση της παραδοσιακής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς».

- Να προστεθεί στο τέλος: «η βελτίωση της γνώσης και της διάδοσης του πολιτισμού και της ιστορίας των λαών των τρίτων χωρών που συνδέονται με τα κράτη μέλη».

Παράγραφος 3

- Μετά τη «συνεργασία» να προστεθεί «των περιφερειών και των πόλεων».

- Να προστεθεί «με τις περιφέρειες και τις πόλεις των τρίτων χωρών».

- Να προστεθεί μετά «το Συμβούλιο της Ευρώπης» οι λέξεις «και την UNESCO».

στ) Πολιτική για την προστασία της ευρωπαϊκής αρχαιολογίας των αστικών περιοχών

Οι πόλεις της Ευρώπης αποτελούν σημαντικότατο μέρος της πολιστικής, οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας της - ίσως σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου. Συνεπώς, η αρχαιολογία των αστικών περιοχών αποτελεί ζωτικό μέρος της αρχαιολογικής κληρονομιάς. Πράγματι, οι ιστορικές πόλεις της Ευρώπης συγκαταλέγονται στους πλέον αξιόλογους και πολυσύνθετους αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο. Ανήκουν στους πλέον ευάλωτους αρχαιολογικούς χώρους και υπόκεινται σε πολύ εντονότερες πιέσεις για ανάπτυξη από ό,τι οι περισσότεροι άλλοι χώροι του είδους αυτού. Στη μη ρωμαιοκαθολική βορειοδυτική Ευρώπη, ειδικότερα, η αρχαιολογία των αστικών περιοχών τείνει να συνίσταται από ιζήματα ευαίσθητων οργανικών υλών που μπορούν πολύ εύκολα να αλλοιωθούν ή να καταστραφούν, εξ απροσεξίας, από τα οικοδομικά και αναπτυξιακά έργα που εκτελούνται συνεχώς σε κάθε σύγχρονη πόλη. Συνεπώς, είναι σκόπιμο να χαράξει η ΕΕ συγκεκριμένες πολιτικές για να εξασφαλίσει την προστασία του ζωτικού αυτού μέρους της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι πολιτικές αυτές να αφορούν τα εξής θέματα:

α) κώδικες συμπεριφοράς για τη χωροταξία και την ανάπτυξη αστικών περιοχών αρχαιολογικής σημασίας, καθώς και για τα οικοδομικά έργα στις περιοχές αυτές 7

β) διερεύνηση επί συντονισμένης διεθνούς βάσεως των επιδράσεων των διάφορων μεθόδων κατασκευής και ανακαίνισης στα αρχαιολογικά υλικά, ώστε να αναπτυχθούν νέοι μέθοδοι 7

γ) τη μελέτη της χρηματοοικονομικής διάστασης του θέματος με στόχο τον εκτοπισμό και τη δημιουργία πηγών χρηματοδότησης για αρχαιολογικές ανασκαφές και έρευνες σε αστικές περιοχές που τείνουν να είναι ιδιαίτερα δαπανηρές λόγω της αξίας αυτής καθεαυτής των αρχαιολογικών ευρημάτων των αστικών περιοχών 7

δ) τη δημιουργία διαρθρώσεων για την ανάπτυξη και την ενημέρωση (επί συνεχούς βάσεως) έρευνας και μεθοδολογίας για την αρχαιολογία των αστικών περιοχών σε τοπικό και διαπεριφερειακό επίπεδο.

IV. ΤΜΗΜΑ ΙΙΙ

1. Πολυπολιτισμική κοινωνία

Οι αστικές περιοχές αποτελούν κέντρα ανάπτυξης μίας πολυπολιτισμικής ζωής. Οιασδήποτε μορφής αστική ανάπτυξη για να θεωρηθεί ότι αποτελεί ουσιαστική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας ως συνόλου θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες όλων των πολιτών της. Η Συνθήκη αποτέλεσε πηγή σημαντικής ανάπτυξης για την ισότητα των γυναικών λόγω των ειδικών διατάξεών της. Εντούτοις, δεν προβλέπεται συναφής διάταξη όσον αφορά τη φυλή ή την αναπηρία.

Τα θέματα αυτά πρέπει να αντιμετωπισθούν προκειμένου να αποκτήσει η αστική ανάπτυξη ουσιαστική έννοια για μεγαλύτερο αριθμό ευρωπαίων πολιτών:

- 17 εκατομμύρια ευρωπαίοι αποτελούν μέλη εθνικών μειονοτήτων. Πολλοί από αυτούς ζουν σε αστικές περιοχές, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων είναι δυστυχώς τα τελευταία χρόνια η άνοδος του ρατσισμού και των ρατσιστικών κομμάτων. Οιαδήποτε πολεοδομική πολιτική θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πολιτιστική ποικιλομορφία των ευρωπαίων.

- Περισσότερο από το 10 % του συνολικού πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάσχει από κάποια αναπηρία. Ενώ οι ανάγκες των ατόμων που παρουσιάζουν κάποια αναπηρία είναι δυνατόν να διαφέρουν σημαντικά, ανάλογα με τη φύση της αναπηρίας τους, καθώς και την προηγούμενη εμπειρία, την εκπαίδευση, το επίπεδο ικανοτήτων και τις συνθήκες της ζωής τους, τα εν λόγω άτομα αντιμετωπίζουν πάρα πολλά εμπόδια τα οποία τους αποκλείουν από την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Η διάταξη της Συνθήκης στον τομέα αυτό είναι ανεπαρκής. Η ευρύτητα του θέματος, εντούτοις, απαιτεί μάλλον μία γενική δήλωση των προθέσεων παρά την εξέταση όλων των πτυχών της πολιτικής που θα αναπτυχθεί. Πράγματι, αυτή την προσέγγιση υιοθέτησε ο αρμόδιος για την κοινωνική πολιτική Επίτροπος, κ. Pαdraig Flynn. Στο Λευκό Βιβλίο για την κοινωνική πολιτική και κατά την πρόσφατη ομιλία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εξέφρασε την άποψή του σύμφωνα με την οποία η Διακυβερνητική Διάσκεψη θα πρέπει να αναθεωρήσει τη Συνθήκη κάνοντας ειδική μνεία στην καταπολέμηση των διακρίσεων που σχετίζονται με τη φυλή, την θρησκεία, την ηλικία και την αναπηρία.

Προτείνεται επομένως η τροποποίηση του άρθρου 2 της Συνθήκης το οποίο ορίζει τους συνολικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπώς, η προσθήκη στο άρθρο αυτό διάταξης περί ισότητας ευκαιριών θα διασφαλίσει τη νομική αναγκαιότητα της εξέτασης των αναγκών όλων των κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων κατά την ανάπτυξη όλων των πολιτικών:

Προτείνεται η ακόλουθη τροπολογία:

«Η Κοινότητα έχει ως αποστολή, με τη δημιουργία κοινής αγοράς, οικονομικής και νομισματικής ένωσης και με την εφαρμογή των κοινών πολιτικών ή δράσεων που αναφέρονται στα άρθρα 3 και 3Α, να προάγει την αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων στο σύνολο της Κοινότητας, μία σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική και σεβόμενη το περιβάλλον ανάπτυξη, έναν υψηλό βαθμό σύγκλισης των οικονομικών επιδόσεων, ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών και την ισότητα των ευκαιριών για όλους τους πολίτες ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας, φύλου ή αναπηρίας.»

V. ΤΜΗΜΑ IV

1. Επικουρικότητα

Προκειμένου να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση σημαντικότερο ρόλο στο συντονισμό της πολιτικής για τις αστικές περιοχές, είναι αναγκαία η αντιμετώπιση του θέματος της επικουρικότητας. Όπως έχει αναφερθεί στο τμήμα Ι, μόνον περιορισμένες εξουσίες συντονισμού είναι πιθανό να απαιτηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μεγάλο μέρος του έργου που επιτελούν οι πόλεις και οι περιφέρειες πρέπει να παραμείνει ανέπαφο. Εντούτοις, θα πρέπει να τεθούν δύο ερωτήματα:

- γιατί θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός των πολιτικών και των δραστηριοτήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο;

- ποιά θα είναι η επιπρόσθετη αξία ενός παρόμοιου συντονισμού;

α) Γιατί θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός των πολιτικών και των δραστηριοτήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο;

Το παρόν έγγραφο έχει καταδείξει το γεγονός ότι η πολιτική για τις αστικές περιοχές αναπτύσσεται ήδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά κατά τρόπο αποσπασματικό και ασυντόνιστο. Ο συντονισμός της πολιτικής για τις αστικές περιοχές θα καταστήσει δυνατή τη διασαφήνιση των διαφόρων πτυχών της ευρωπαϊκής αυτής πολιτικής στο πλαίσιο μίας σφαιρικής συντονισμένης πολιτικής, γεγονός το οποίο θα συμβάλει στην διασφάλιση του αρίστου επιπέδου εφαρμογής της πολιτικής, όπως της αρχής της επικουρικότητας. Αυτό δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί επί του παρόντος λόγω του κατακερματισμού της πολιτικής.

Κάθε νέος τίτλος πρέπει να επιδιώκει μόνο να καταργήσει αυτόν τον κατακερματισμό της πολιτικής για τις αστικές περιοχές της ΕΕ, και όχι να μειώσει τις τοπικές και περιφερειακές εξουσίες. Η πολιτική για τις αστικές πολιτικές προωθείται καλύτερα όταν αναπτύσσεται πλησιέστερα προς τον πολίτη. Δεν απαιτούνται νέες εξουσίες της ΕΕ. Ωστόσο, οι υπάρχουσες εξουσίες της ΕΕ χρειάζονται συντονισμό. Κάθε προσθήκη στην Συνθήκη απλώς θα παρέχει νομικό καθήκον στην Επιτροπή να συντονίζει τις επιπτώσεις, των πολιτικών που προωθούνται σήμερα στις αστικές περιοχές, να εξασφαλίζει ότι οι πολιτικές αυτές συμπληρώνουν το έργο των τοπικών και περιφερειακών αρχών και βοηθούν στην προώθηση των αναγκών των αστικών περιοχών της ΕΕ.

Η αρχή της επικουρικότητας ορίζεται ήδη σαφώς στην Συνθήκη: Το άρθρο 3Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει:

«Η Κοινότητα δρα μέσα στα όρια των αρμοδιοτήτων που της αναθέτει και των στόχων που της ορίζει η παρούσα Συνθήκη.

Στους τομείς που δεν υπάγονται στην αποκλειστική της αρμοδιότητα, η Κοινότητα δρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, μόνον εάν και στο βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης είναι αδύνατο να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και δύνανται συνεπώς, λόγω των διαστάσεων ή των αποτελεσμάτων της προβλεπόμενης δράσης, να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο.

Η δράση της Κοινότητας δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια γαι την επίτευξη των στόχων της παρούσας Συνθήκης.»

Η πολιτική για τις αστικές περιοχές θα πρέπει να ενταχθεί σε αυτό το νομικό πλαίσιο.

Πράγματι, η Επιτροπή των Περιφερειών μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο καταδεικνύοντας ότι η αρχή της επικουρικότητας είναι αποτελεσματική και έκδηλη.

Με την ενότητα μπορούμε να προστατεύσουμε τα επιτεύγματα της Ένωσης, με την πολυμορφία και το ενισχυμένο ενδιαφέρον για τις περιφέρειες μπορούμε να προστατεύσουμε το ρόλο των κρατών, των περιφερειών και των κατά τόπους φορέων.

Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι η αρχή της επικουρικότητας και της αυτοδιοίκησης δεν θα μπορέσει να ενισχυθεί εάν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους για την αποτελεσματική εφαρμογή πολιτικών και προγραμμάτων σε αστικές ζώνες.

β) Ποιά θα είναι η επιπρόσθετη αξία ενός παρόμοιου συντονισμού;

Είναι σαφές ότι ορισμένες δραστηριότητες, όπως η εσωτερική διαχείριση των αστικών περιοχών, θα παραμείνει, βάσει της αρχής της επικουρικότητας, στην αρμοδιότητα των περιφερειακών αρχών. Πολλά όμως από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αστικές περιοχές δεν έχουν αποκλειστικά τοπικό χαρακτήρα. Ο εντεινόμενος κοινωνικός αποκλεισμός δεν περιορίζεται σε μία μόνο αστική περιοχή. Οι διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα είναι διεθνείς και κοινές για όλες τις πόλεις. Ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας των προβλημάτων αυτών καθιστά αναγκαία την ανάληψη ευρωπαϊκής δράσης, που θα μπορούσε να συμβάλει στη διακρατική συνεργασία, στην εξεύρεση διεθνών λύσεων και στη διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών.

Θα υπάρξουν προφανώς ανησυχίες ως προς την εξασθένηση των εξουσιών των αρχών των περιφερειακών και αστικών περιοχών. Ωστόσο, η προσθήκη μιας πτυχής στη Συνθήκη θα πρέπει να περιορισθεί μόνον στη διασαφήνιση της υφιστάμενης πολιτικής, γεγονός το οποίο θα συμβάλει στον καθορισμό του ορθού επιπέδου εφαρμογής της πολιτικής αυτής.

Πράγματι, ο συντονισμός της πολιτικής για τις αστικές περιοχές της ΕΕ θα συμβάλει στο να αποσαφηνιστεί ο κυρίαρχος ρόλος των τοπικών αρχών και θα επιτρέψει τον καλύτερο προγραμματισμό των πρωτοβουλιών της ΕΕ σε τοπικό επίπεδο.

VI.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Καθώς πλησιάζουμε προς τον 21ο αιώνα, οι πόλεις και οι αστικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να αποτελέσουν το γεωγραφικό επίκεντρο ανάπτυξης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, καινοτομίας και οικονομικής εξυγίανσης. Οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν όμως ορισμένα από τα σοβαρότερα προβλήματα ανέχειας, κοινωνικού αποκλεισμού, ανεργίας, υγείας και εγκληματικότητας. Για την κοινή μελλοντική ευημερία των ευρωπαίων, καθίσταται σαφές ότι οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να αποκτήσουν πολεοδομική διάσταση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει ότι είναι αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις αστικές περιοχές, και μπορεί να αναφερθεί μία ευρεία σειρά ετερογενών δραστηριοτήτων που έχουν ως στόχο τη βελτίωση της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής στις αστικές περιοχές. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης δραστηριοποιηθεί για την προώθηση των συμφερόντων των πόλεων, μέσω ψηφισμάτων με τα οποία ζητά την κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος αστικής ανάπτυξης (Έκθεση Ρωμαίου) και την επίδειξη ιδιαίτερης προσοχής ως προς τα «Προβλήματα και προοπτικές των συγκροτημάτων των αστικών περιοχών» (Έκθεση Pack).

Δεν θα πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι:

- τα τρία τέταρτα σχεδόν του Ευρωπαϊκού πληθυσμού ζουν σε αστικές περιοχές 7

- τα θέματα των αστικών περιοχών αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα όσον αφορά την κοινωνική συνοχή.

Το 1996 παρέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση μία μοναδική ευκαιρία για την αποφασιστική αντιμετώπιση του προβλήματος της παρακμής των πόλεων. Το έτος αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ορόσημο για την ανάπτυξη πολιτικής για τις αστικές περιοχές και να δώσει νέες ελπίδες στη μεγάλη πλειοψηφία των ευρωπαίων πολιτών.

Βρυξέλλες, 20 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

() Ο όρος «αστικές περιοχές» χρησιμοποιείται από την αρχή έως το τέλος της έκθεσης αυτής, αφορά δε όλες τις πόλεις, τις κωμοπόλεις και τους δήμους. Οι μεγαλουπόλεις και οι κωμοπόλεις έχουν κοινά αστικά προβλήματα. Επειδή δεν υπάρχει κοινός ευρωπαϊκός ορισμός, ο όρος «αστικές περιοχές» καλύπτει όλα τα αστικά κέντρα.