Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - πολιτικές τιμολόγησης, πολιτικές για την ενίσχυση της αειοφορίας των υδάτινων πόρων"

(2001/C 123/15)

Στις 27 Ιουλίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 175 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, ενέκρινε τη γνωμοδότησή του, στις 20 Δεκεμβρίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Sánchez Miguel.

Κατά την 378η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 24ης Ιανουαρίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 82 ψήφους υπέρ (3 αποχές) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ευρεία συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στην ΕΕ σχετικά με την πολιτική των υδάτων, με παρέμβαση της επιστημονικής κοινότητας, των περιβαλλοντικών οργανώσεων, των εκπροσώπων των καταναλωτών και των πιο ενδιαφερόμενων τομέων, γεωργίας και βιομηχανίας, είχε ως αποτέλεσμα την κατάρτιση της οδηγίας - πλαίσιο για τα ύδατα(1) (ΟΠΥ) που αποτελεί το πλαίσιο για μια αειφόρο πολιτική των υδάτινων πόρων.

1.2. Η θέση της ΟΚΕ υπήρξε θετική τόσο σε σχέση με την ανακοίνωση για την πολιτική επί των υδάτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας(2) όσο και για το σχέδιο της ΟΠΥ(3). Ωστόσο, έγιναν ορισμένες παρατηρήσεις όσον αφορά την αναγκαιότητα συγκεκριμενοποίησης των κανόνων για την τιμολόγηση που καθιστούν δυνατή την ενίσχυση της αειφορίας των υδάτινων πόρων.

1.3. Επίσης, η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία που έχει για την εφαρμογή της ΟΠΥ, η πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία καθορίζεται κατάλογος πρωταρχικών θεμάτων στα πλαίσια της πολιτικής για τα ύδατα(4).

2. Στόχοι της ανακοίνωσης

2.1. Ο κυριότερος στόχος που επιδιώκεται με την κατάρτιση μιας πολιτικής τιμολόγησης των υδάτων είναι η ενίσχυση της αειφορίας των υδάτινων πόρων, με την έννοια της ενσωμάτωσης όλων των στοιχείων που συνδέονται τόσο με την ποσότητα του αντλούμενου ύδατος όσο και με την προκαλούμενη ρύπανση του περιβάλλοντος.

2.2. Έχει μεγάλη σημασία να εκτεθούν οι έννοιες επί των οποίων βασίζεται η θεωρία και η πρακτική της τιμολόγησης, ειδικότερα οι διάφοροι τύποι κόστους που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη της ενίσχυσης της αειφορίας των υδάτινων πόρων:

- Το χρηματικό κόστος των σχετικών με το νερό υπηρεσιών, όπου περιλαμβάνεται το κόστος της παροχής και διαχείρισης των εν λόγω υπηρεσιών, το κόστος εκμετάλλευσης και συντήρησης καθώς και το κόστος κεφαλαίου.

- Το περιβαλλοντικό κόστος, που αντιπροσωπεύουν οι φθορές του περιβάλλοντος, των οικοσυστημάτων καθώς και οι ζημιές που υφίστανται οι χρήστες.

- Το κόστος των υδάτινων πόρων, που αφορά το κόστος που αντιπροσωπεύουν οι απώλειες για άλλες χρήσεις ειδικότερα λόγω της μείωσης των υδάτινων πόρων.

2.3. Οι αρχές που διέπουν την εφαρμογή της τιμολόγησης των υδάτων, και που λαμβάνουν υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος και την οικονομική αποτελεσματικότητα, βασίζονται:

- Στην βελτίωση της βάσης των γνώσεων και των πληροφοριών, με συνεκτίμηση της ζήτησης του κόστους των σχετικών με το νερό υπηρεσιών καθώς και της χρήσης του.

- Στον καθορισμό κατάλληλων τιμών για το νερό, σε ένα επίπεδο που διασφαλίζει την ανάκτηση του κόστους σε κάθε τομέα (γεωργία, κατοικία και βιομηχανία) με συνεκτίμηση όχι μόνον των επιφανειακών αλλά και των υπόγειων υδάτων.

- Η κλίμακα της λεκάνης απορροής αποτελεί την βάση της εκτίμησης του περιβαλλοντικού και του οικονομικού κόστους, δεδομένου ότι αντιπροσωπεύει το επίπεδο στο οποίο επενεργούν οι περιβαλλοντικοί εξωτερικοί παράγοντες.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΠΥ θεωρεί ότι η τιμολόγηση μπορεί να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο για να δοθεί ώθηση στην ενίσχυση της αειφορίας των υδάτινων πόρων, για να ανακτηθεί το κόστος των σχετικών υπηρεσιών και για να καταστεί εφικτή η επίτευξη των προβλεπόμενων στόχων.

3.2. Η ΟΚΕ, αναγνωρίζοντας και υποστηρίζοντας αποφασιστικά την ιδέα ότι η τιμή του ύδατος θα πρέπει να περνά επαρκώς το μήνυμα της σπάνιδος του ύδατος προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι χρήστες στη μείωση της κατανάλωσης και της ρύπανσης, θεωρεί ότι έχει μεγάλη σημασία να επισημανθεί ότι:

3.2.1. Μολονότι αναγνωρίζεται ότι ένα μεγάλο τμήμα της χρήσης του νερού συνδέεται με παραγωγικές δραστηριότητες (γεωργία, βιομηχανία, τουρισμός κ.λπ.) που έχουν σημαντική οικονομική διάσταση, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το νερό δεν αποτελεί μόνο οικονομικό αγαθό αλλά κυρίως θεμελιώδες δικαίωμα για τον άνθρωπο και απαραίτητο στοιχείο για τα οικοσυστήματα. Για το λόγο αυτό έχει μεγάλη σημασία να προσδιορισθεί καταλλήλως η σχέση μεταξύ των διαστάσεων αυτών προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να λαμβάνονται υπόψη στην πραγματικότητα μόνο οι αυστηρά οικονομικές πτυχές, πράγμα που με κανένα τρόπο δεν αποτελεί επιθυμία της Επιτροπής. Υπό την έννοια αυτή, πρέπει να διασφαλισθεί η απαραίτητη για τη διαβίωση προμήθεια νερού σε όλα τα άτομα, ακόμη και αν δεν έχουν τα απαραίτητα μέσα για να το πληρώσουν.

3.2.2. Για να μπορέσουν οι τιμές να διαδραματίσουν τον σημαντικό αυτό ρόλο είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί καταλλήλως η σχέση μεταξύ της αειφορίας και της ανάκτησης του κόστους όπως ακριβώς αναφέρεται στο άρθρο 9 της ΟΠΥ. Υπάρχουν μεταβλητές που δεν έχουν ληφθεί υπόψη στην ανακοίνωση, όπως για παράδειγμα η ιδιοκτησία των υδάτινων πόρων (με παράλληλη διατήρηση των υφιστάμενων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και χρήσης), η δημόσια ή ιδιωτική διαχείριση κ.λπ., μεταβλητές που μπορούν να φέρουν σε αντίθεση τα δύο αυτά στοιχεία.

3.3. Χαρακτηριστικό της σημερινής περιόδου είναι η μετάβαση από ξεπερασμένα πρότυπα διαχείρισης και κατανάλωσης προς ένα αειφόρο πρότυπο. Ο προσδιορισμός των πολιτικών διαχείρισης της ζήτησης παρεμποδίζεται όχι μόνο από τις δυσκολίες που συνεπάγεται κάθε αλλαγή προσανατολισμού αλλά επίσης από την άγνοια αυτών των παραδοσιακών ηθών και εθίμων.

3.4. Αυτή η έλλειψη γνώσεων μπορεί να οδηγήσει στο φαινόμενο ορισμένα μέτρα που θα έπρεπε να ενθαρρύνουν την αλλαγή, να μην επιφέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα· στην περίπτωση του νερού, η καθιέρωση αρχών και οικονομικών μέσων μπορεί να οδηγήσει σε κερδοσκοπικές τιμές, σε αλλαγές των χρήσεων που έρχονται σε αντίθεση με την αειφορία κ.λπ.. Η παραδοσιακή ανάλυση κόστους - οφέλους είναι ανεπαρκής στο μέτρο που δεν την αναγνωρίζει η αγορά.

3.5. Στο κεφάλαιο 2 εξετάζονται οι πολιτικές τιμολόγησης των κρατών μελών, των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών και των αναπτυσσόμενων χωρών, ενώ παρατίθενται τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία και πτυχές καθώς και ο ενδεχόμενος αντίκτυπος και οι οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών τιμολόγησης του νερού.

3.5.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ορθή η διάγνωση δεδομένου ότι επισημαίνεται πως στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο βιολογικός καθαρισμός των αστικών απόβλητων υδάτων και η γεωργία των χωρών του Νότου παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ανισορροπία όσον αφορά την τιμή, και γίνεται αναφορά στις δυσκολίες για την προσαρμογή της τιμής στις μεγάλες συγκεκριμένες επενδύσεις σε υποδομές. Ταυτόχρονα η οικονομική αντοχή (σχετική σημασία του κόστους των υπηρεσιών και των διαθέσιμων εσόδων για την πληρωμή τους) θεωρείται το σημαντικότερο πρόβλημα των αναπτυσσόμενων χωρών.

3.5.2. Ωστόσο, πρόκειται να διερευνηθούν και να αναπτυχθούν και άλλες ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις που αναφέρονται στις γενικές παρατηρήσεις του εγγράφου αυτού, όπως: ενδεχόμενες αλλαγές στην "ιδιοκτησία των υδάτινων πόρων", αντίθετες προς το στόχο της ΟΠΥ, κερδοσκοπία επί των τιμών, ανάπτυξη των υποδομών με χρηματοδότηση της ΕΕ, ή υπερβολική διάστασή τους τόσο στις κοινοτικές όσο και στις υποψήφιες χώρες και στις αναπτυσσόμενες χώρες, που ορισμένες φορές συνοδεύονται και από παράνομες ή αθέμιτες πρακτικές. Η έκθεση αυτών των περιπτώσεων έχει στόχο να προληφθούν οι επιπτώσεις που συνδέονται με την οικονομική δραστηριότητα και να επιτραπεί η λήψη των κατάλληλων μέτρων προκειμένου να προσαρμοστούν οι δημόσιες και ιδιωτικές διοικήσεις στη νέα πραγματικότητα.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η πολιτική τιμολόγησης του ύδατος πρέπει να συνδεθεί με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές, και ιδιαίτερα με την ΚΓΠ στην αναθεώρηση της Ατζέντα 2000, και με τις πολιτικές κοινωνικής συνοχής, περιφερειακής ανάπτυξης, περιβάλλοντος κ.λπ., προκειμένου να ενισχυθούν τα μέσα που έχουν δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό.

4.2. Στην παράγραφο 1.3 της ανακοίνωσης, δηλώνεται ότι η αποδοτική τιμολόγηση εξασφαλίζει ότι οι διαθέσιμοι πόροι κατανέμονται αποτελεσματικά μεταξύ των διαφόρων χρήσεων του νερού. Χρειάζεται να προσδιοριστεί περαιτέρω η ιδέα αυτή, και για το σκοπό αυτό είναι αναγκαίο:

4.2.1. Να καθιερωθεί μια ισορροπημένη ταξινόμηση των προτεραιοτήτων χρήσης σε συνάρτηση με κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια με την οποία να μην είναι δυνατόν, η τιμή, δηλαδή η οικονομική δυνατότητα των χρηστών, να αποτελεί το στοιχείο που προσδιορίζει την αειφόρο χρήση. Για παράδειγμα, σε ζώνες περιορισμένων πόρων, μπορεί να υπάρξει άγριος ανταγωνισμός μεταξύ της χρήσης των υδάτινων πόρων για την παραδοσιακή, καθιερωμένη και βιώσιμη γεωργία, και της χρήσης των υδάτινων πόρων για τις βιομηχανίες αναψυχής και τουρισμού (γήπεδα γκολφ, θεματικά πάρκα κ.λπ.) που μπορούν να πληρώνουν περισσότερα και να ανακτούν το κόστος χρεώνοντάς το στους καταναλωτές. Τούτο ο παραδοσιακός γεωργός εν μέρει μόνο μπορεί να το επιτελέσει.

4.2.2. Σύμφωνα με τους προηγούμενους προσανατολισμούς(5) της ΟΚΕ για τις προτεραιότητες της χρήσης, προκύπτει ότι οι προτεραιότητες αυτές προσδιορίζονται από:

- τον εφοδιασμό για ανθρώπινη χρήση

- την διασφάλιση των οικολογικών απαιτήσεων

- τις γεωργικές και βιομηχανικές χρήσεις και τέλος

- την αναψυχή και τις άλλες πολυτελείς χρήσεις.

4.2.3. Αυτή η ταξινόμηση προτεραιότητας των χρήσεων και η στάθμισή της θα πρέπει να ενσωματωθεί ως ένα πρόσθετο στοιχείο που ενισχύει την αειφόρο χρήση. Ο τρόπος μεταφοράς των πληροφοριών αυτών στις τιμές θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης για να αναπτυχθεί μια σειρά χρήσιμων υποδείξεων για τους φορείς διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

4.3. Στην παράγραφο 2.1 προσδιορίζονται οι ενδεχόμενες διαφορετικές χρήσεις του νερού στις οποίες περιλαμβάνεται η έννοια της περιβαλλοντικής χρήσης. Δεν φαίνεται κατάλληλος ο προσδιορισμός μιας "περιβαλλοντικής χρήσης" του νερού και η εξίσωσή της με τις άλλες χρήσεις. Η διατήρηση των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών του νερού τόσο ποιοτικώς (κεντρικός στόχος της ΟΠΥ) όσο και ποσοτικώς για την προστασία των οικοσυστημάτων και την εκπλήρωση των ρυθμιστικών λειτουργιών τους, αποτελούν προϋπόθεση για να μπορούν να υπάρξουν οι άλλες ενδεχόμενες χρήσεις.

4.3.1. Αυτή η πτυχή θα πρέπει να αναπτυχθεί στην ανακοίνωση, για να αποφευχθεί μια διφορούμενη ερμηνεία της λειτουργίας του νερού και της χρήσης του. Είναι αναγκαίο να ενσωματωθεί, όπως αναφέρεται και στην ανακοίνωση, ο φυσικός κύκλος του νερού ως βασικό στοιχείο που περιορίζει τις ενδεχόμενες χρήσεις των αποθεμάτων ως εγγύηση της αειφορίας.

4.4. Το κεφάλαιο 3 προσδιορίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την πορεία προς μια πολιτική τιμολόγησης που θα ενισχύσει την αειφορία. Το κεφάλαιο αυτό αρχίζει με δύο δηλώσεις που αξίζουν πλήρη υποστήριξη: δεν πρόκειται για καθιέρωση ομοιόμορφης τιμής του νερού δεδομένου ότι αυτή θα εξαρτηθεί από τις τοπικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες· και δεν μπορεί να υποκατασταθεί η απαραίτητη ρύθμιση από οικονομικά μέσα και από την τιμολόγηση.

4.4.1. Πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να καταστεί η τιμολόγηση, κατά την εφαρμογή όλων των απαιτήσεων της ΟΠΥ, η πρώτη προτεραιότητα των αρμόδιων διοικήσεων εις βάρος άλλων πιο δαπανηρών και χωρίς άμεση "οικονομική αποδοτικότητα" προτεραιοτήτων, όπως είναι η συλλογή δεδομένων, οι αναλύσεις των χρήσεων, η κατάρτιση προγραμμάτων διαχείρισης κ.λπ..

4.5. Η ανακοίνωση αναφέρει, στην παράγραφο 3.1, ότι είναι αναγκαίο να είναι γνωστή η ζήτηση νερού για να αξιολογηθεί η χρήση του καθώς και η ρυπαντική φόρτιση που παράγεται από τους χρήστες δεδομένου ότι, γενικότερα, το στοιχείο αυτό δεν είναι γνωστό με την απαραίτητη ακρίβεια. Η Επιτροπή προτείνει την εγκατάσταση μηχανισμών μέτρησης και την δοκιμή μεθόδων ελέγχου της εγκυρότητας για την συλλογή των σημαντικών δεδομένων.

4.5.1. Έχει σημασία να τονισθεί η αναγκαιότητα της γνώσεως αυτού του στοιχείου, αλλά, πάνω απ' όλα, θα πρέπει να γενικευθεί η εγκατάσταση των μηχανισμών μέτρησης ειδικότερα στη γεωργία και στη βιομηχανία δεδομένου ότι γενικώς οι καταναλώσεις που οφείλονται στις οικιακές χρήσεις ελέγχονται σημαντικά. Δεν μας διαφεύγει η τεχνική δυσκολία της πρακτικής εφαρμογής αυτού του μέτρου, όχι λόγω ανυπαρξίας των κατάλληλων μηχανισμών, αλλά λόγω των δυσκολιών που συνεπάγεται η επιλογή των σημείων λήψης, η ίδια η κοινωνικοϊστορική οργάνωση της γεωργίας, η περιορισμένη διαφάνεια γενικότερα των βιομηχανιών, και ειδικότερα εκείνων με τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τέλος οι αλλαγές στην οργάνωση των υπεύθυνων για τον έλεγχο διοικήσεων.

4.6. Ο υπολογισμός του κόστους χρήσεως και του κόστους των υπηρεσιών διακρίνεται σε: χρηματικό κόστος, περιβαλλοντικό κόστος, και κόστος σκοπιμότητας.

4.6.1. Σε σχέση με το χρηματικό κόστος πρέπει να επισημανθούν δύο ζητήματα. Το πρώτο είναι η αναφορά που γίνεται στην πρόληψη καταστάσεων, δεδομένου ότι, σε εξαιρετικές συνθήκες - όπως είναι η ξηρασία και άλλες αιτίες που παρεμποδίζουν την κανονική υπηρεσία - η τιμή δεν επιτρέπει την ανάκτηση του κόστους αυτού. Πρόκειται για ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα, κυρίως όταν ο φορέας διαχείρισης είναι ιδιώτης. Ήδη υφίστανται εμπειρίες σύμφωνα με τις οποίες η μείωση της κατανάλωσης, ως απάντηση στην αύξηση των τιμών παροχής και καθαρισμού, μείωσε τις επιχειρηματικές προβλέψεις, προκάλεσε αναπόφευκτη νέα άνοδο, ενώ το μήνυμα που περνά στην κοινωνία δεν είναι θετικό: η εξοικονόμηση και ο βιολογικός καθαρισμός δεν μειώνουν τις τιμές αλλά τις αυξάνουν (Eurowasser, Γερμανία, 1994).

4.6.1.1. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι μια από τις δυσλειτουργίες της αγοράς έγκειται στο ότι σε ορισμένους πόρους όπως το νερό, ό,τι είναι επωφελές για την κοινωνία - η εξοικονόμηση του νερού - είναι αρνητικό για τα ιδιωτικά συμφέροντα που αντλούν τα κέρδη τους από την πώληση μεγαλύτερων ποσοτήτων.

4.6.2. Το δεύτερο ζήτημα σχετίζεται επίσης με την ανάκτηση του κόστους εκ μέρους των ιδιωτικών παραγόντων. Η ανακοίνωση θεωρεί ότι, "κατά περίπτωση", η απόδοση των ενεργητικών (μεταξύ άλλων, των κερδών) συμπεριλαμβάνεται στη διάρθρωση του χρηματικού κόστους. Μεταξύ των συστάσεων που θα πρέπει να καταρτιστούν εκ μέρους της Επιτροπής είναι απαραίτητο να ενσωματωθεί η ευθύνη των αρμόδιων διοικητικών αρχών για τον έλεγχο των αποδόσεων αυτών, προκειμένου να αποφευχθούν δυσλειτουργίες στους θεμελιώδεις στόχους της ΟΠΥ.

4.6.3. Σε σχέση με το περιβαλλοντικό κόστος και το κόστος σε υδάτινους πόρους η ανακοίνωση περιορίζεται στην περιγραφή των δυσκολιών της ενσωμάτωσής τους στις τιμές καθώς και στην επισήμανση της ανυπαρξίας προτύπων υπολογισμού πέρα από την οικονομική έρευνα. Ωστόσο, είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας διάρθρωσης καθώς και εναρμονισμένων κριτηρίων που θα επιτρέψουν την αξιολόγηση με ακρίβεια του κόστους αυτού. Διαφορετικά, μπορεί να θεωρηθεί ότι η ΟΠΥ, στο πεδίο αυτό, έχει ως αποκλειστικό στόχο την ανάκτηση του χρηματικού κόστους.

4.6.3.1. Για τούτο θα πρέπει να αναληφθούν πρωτοβουλίες προκειμένου σε λογική χρονική περίοδο να μπορούν να υπάρξουν οδηγίες και κριτήρια εφαρμογής στο πεδίο αυτό βάσει των αναλύσεων και των συνθέσεων των διαφορετικών κατευθύνσεων προβληματισμού, από αυτές δηλαδή που επιδιώκουν να εκτιμήσουν τις νομισματικές αξίες αυτών των αγαθών και ευκαιριών, έως εκείνες που υποστηρίζουν μεθοδολογίες πολλαπλών κριτηρίων με βάση μια έννοια αειφορίας που περιλαμβάνει περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους.

4.6.4. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να καταρτισθεί ένα σύνολο "ορθών πρακτικών" ως προς τον υπολογισμό του κόστους των διαφόρων χρήσεων ή υπηρεσιών προκειμένου να αποφευχθούν ερμηνείες ή εφαρμογές των διαφόρων εννοιών της ανακοίνωσης που μπορούν να αποδυναμώσουν τους στόχους που απορρέουν από την αρχή της ολοκληρωτικής ανάκτησης του κόστους.

4.7. Η ανακοίνωση ορίζει την "κατάλληλη τιμή" βάσει της ακόλουθης διαβεβαίωσης: "θεωρητικά το συνολικό βέλτιστο σημείο της χρήσης του νερού επιτυγχάνεται εκεί όπου τα περιθωριακά οφέλη από την χρήση του νερού καλύπτουν το περιθωριακό κόστος, συμπεριλαμβανομένου του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους σε πόρους" και καθορίζει ως προσανατολισμό μια διάρθρωση τιμών που περιλαμβάνει δύο στοιχεία: ένα μεταβλητό στοιχείο (ποσότητες, βαθμός ρύπανσης, εποχή του έτους, χωροθέτηση), και ένα σταθερό στοιχείο, που επιτρέπει την ανάκτηση του χρηματικού κόστους σε οποιαδήποτε κατάσταση.

4.7.1. Η ανακοίνωση προτείνει την κατάρτιση προγράμματος προοδευτικής εφαρμογής για λόγους οικονομικής αντοχής, πολιτικής αποδοχής και προσαρμοστικότητας και καθιερώνει το κριτήριο βάσει του οποίου, σε καταστάσεις μη αειφόρου χρήσης του νερού, οι κοινωνικοί στόχοι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη χωρίς ωστόσο να αποτελούν τον κυριότερο στόχο της πολιτικής για την τιμολόγηση.

4.7.2. Μολονότι ο προσανατολισμός αυτός θα πρέπει να υποστηριχθεί, έχει σημασία να διασφαλιστεί ότι τα συμπληρωματικά κοινωνικά μέτρα καθορίζονται σύμφωνα με την πολιτική τιμολόγησης, έχουν στενή σύνδεση με αυτή, και δεν αποδιοργανώνουν την αειφορία όχι μόνον των υδάτινων πόρων αλλά και του υπόλοιπου συστήματος, με την προώθηση επενδύσεων σε άλλες δραστηριότητες ισοδύναμου ή μεγαλύτερου αντίκτυπου.

4.8. Η ανακοίνωση αναγνωρίζει τη σημασία που έχει, ως οικονομικό μέσο, ο συνδυασμός τελών και επιδοτήσεων για την προώθηση των επενδύσεων και της οικονομικής δραστηριότητας στις επιθυμητές κατευθύνσεις. Για παράδειγμα, τα τέλη, φόροι ή άλλες επιβαρύνσεις που συμπεριλαμβάνονται στην τιμολόγηση του νερού θα πρέπει να έχουν οριστικό χαρακτήρα έτσι ώστε ένα μεγάλο μέρος τους να επαναδιοχετεύεται στους τομείς που πλήττονται περισσότερο από τις διαδικασίες αναπροσανατολισμού που ενδέχεται να προκύψουν. Με τον τρόπο αυτό, η μείωση της απόδοσης ή των εσόδων που μπορεί να επιφέρει η αύξηση της τιμής του νερού, θα αντισταθμιστεί από επενδύσεις, ενισχύσεις, επιδοτήσεις ή άλλους μηχανισμούς που θα αντισταθμίσουν συνολικώς ή εν μέρει αυτή την μείωση, π.χ.: με τον εκσυγχρονισμό του αστικού εφοδιασμού, των συστημάτων άρδευσης, των εγκαταστάσεων καθαρισμού κ.λπ.

4.9. Οι προηγούμενες δραστηριότητες πρέπει να συμπληρωθούν με πρωτοβουλίες που θα αποσκοπούν στην εκπαίδευση και κατάρτιση των πολιτών κατά τρόπο ώστε να αποτυπωθεί στην ευρωπαϊκή κοινωνία η νέα νοοτροπία σχετικά με το νερό, και κυρίως ό,τι έχει σχέση με τη ρύπανση και την εξοικονόμηση.

4.10. Μεγάλη σημασία δίνεται στην συμμετοχή των χρηστών και των καταναλωτών καθώς και στην με κάθε διαφάνεια πληροφόρηση εκ μέρους των υπεύθυνων παραγόντων προκειμένου να υπάρξει συμβολή στον καθορισμό των κατάλληλων τιμών, στην αύξηση της κοινωνικής αποδοχής και στην επιτυχία της εφαρμογής τους.

4.10.1. Θα πρέπει να διευρυνθεί η έννοια του χρήστη και του καταναλωτή. Κατά παράδοση, τα ζητήματα που συνδέονται με το νερό θεωρούνται αποκλειστικότητα των φορέων διαχείρισης, των διοικητικών στελεχών και των τεχνικών, σε ορισμένες δε χώρες, των ηλεκτρικών και οικοδομικών επιχειρήσεων και σε άλλες, ειδικότερα στο Νότο, των γεωργικών ενώσεων και των αρδευτικών οργανώσεων. Αυτή η κοινότητα συμφερόντων που έχει μια βαθιά ριζωμένη παραδοσιακή νοοτροπία, στην πραγματικότητα έχει αρχίσει να ενσωματώνει τις νέες κοινωνικές και περιβαλλοντικές απαιτήσεις που καθορίζουν μια νέα νοοτροπία για το νερό. Επιβάλλεται η διαχείριση του νερού να ανοιχτεί στις νέες έννοιες που την προσδιορίζουν: εξοικονόμηση, αποφυγή της ρύπανσης, ανακύκλωση της χρήσης κ.λπ..

4.10.2. Είναι αναγκαίο να ενσωματωθούν νέοι κοινωνικοί παράγοντες που να διαδραματίζουν καινοτόμο και μεταρρυθμιστικό ρόλο στην μετάβαση προς τη νέα νοοτροπία σχετικά με το νερό. Ειδικότερα, οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ, οι εργοδοτικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούν αναντικατάστατους παράγοντες για την προστασία του περιβάλλοντος, για την εξοικονόμηση και για τη μείωση της ρύπανσης των βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Επιπλέον διαθέτουν επαρκή οργάνωση και κοινωνικό κύρος για να αναλάβουν εκστρατείες συμμετοχής και κοινωνικής ευαισθητοποίησης που θα ενισχύσουν τις πολιτικές για τις τιμές.

4.10.3. Για το λόγο αυτό, έχει μεγάλη σημασία να εισαχθούν αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο που να επιτρέψουν την συμμετοχή των χρηστών και των καταναλωτών, με προοπτική, όπως αναφέρεται στο σημείο 9.1 της ΟΠΥ, να θεσπισθούν δικαιώματα στη νομοθεσία. Χωρίς αυτές τις αρμοδιότητες, δύσκολα μπορεί να υπάρξει παρέμβαση και έλεγχος των φορέων διαχείρισης, ειδικά στις περιπτώσεις "σχεδόν - μονοπωλίου" που περιγράφονται στην ίδια την Ανακοίνωση. Υπό την έννοια αυτή, πρέπει να διασφαλιστούν θεσμικοί μηχανισμοί που να καθιστούν δυνατό τον ανεξάρτητο έλεγχο των φορέων διαχείρισης του νερού, τόσο των δημοσίων όσο και των ιδιωτικών.

4.11. Τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης πρέπει να ενσωματώσουν με ειδικό τρόπο στόχους που να οδηγούν στην ορθή εφαρμογή αυτών των οικονομικών υποδείξεων: με άμεσο τρόπο (έρευνα των μεθόδων υπολογισμού του περιβαλλοντικού κόστους, του κόστους σε υδάτινους πόρους κ.λπ.) όπως επίσης με έμμεσο τρόπο, προκειμένου να μειωθούν οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή τους (έρευνα για τα φυτικά είδη με χαμηλότερη κατανάλωση νερού, τεχνικές εξοικονόμησης στην βιομηχανία, στη γεωργία καθώς και στον οικιακό εφοδιασμό, μείωση των απωλειών στους αγωγούς, κ.λπ.).

4.12. Σε διαφορετικά σημεία της Ανακοίνωσης οι γεωργικές δραστηριότητες συσχετίζονται με σοβαρά προβλήματα, για να επιτευχθεί, σ' αυτόν τον παραγωγικό τομέα, επαρκής τιμολόγηση: δυσκολία αξιολόγησης της βιώσιμης ζήτησης και κατανάλωσης, καλλιέργειες υψηλής επιδότησης, αξιολόγηση της διαδεδομένης ρύπανσης από λιπάσματα και φυτοφάρμακα, ύπαρξη ΚΓΠ αλλά ανυπαρξία μεθοδολογίας ακριβούς αξιολόγησης του κόστους και των περιβαλλοντικών πλεονεκτημάτων. Η κατάσταση αυτή απαιτεί ένα έγγραφο και μια διαδικασία προβληματισμού, και ειδική ωρίμανση ως προς το ζήτημα της τιμολόγησης στην γεωργία. Χρειάζεται για παράδειγμα να ληφθούν υπόψη οι θετικές πτυχές της άρδευσης των σιτηρών για την διατήρηση ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση ή την βελτίωση των χαρακτηριστικών του εδάφους, η συμβολή του CO2 στο φαινόμενο του θερμοκηπίου σε σχέση με τις κλιματολογικές μεταβολές κ.λπ.

Βρυξέλλες, 24 Ιανουαρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) EE L 327 της 22.12.2000.

(2) ΕΕ C 30 της 30.1.1997.

(3) ΕΕ C 355 της 21.11.1997.

(4) ΕΕ C 268 της 19.9.2000.

(5) ΕΕ C 30 της 30.1.1997.