Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 79/267/ΕΟΚ του Συμβουλίου όσον αφορά τις απαιτήσεις περιθωρίου φερεγγυότητας για τις επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής"

(2001/C 193/04)

Στις 16 Νοεμβρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Απριλίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pelletier, και του συνεισηγητή κ. Vaucoret.

Κατά την 381η σύνοδο ολομέλειάς της 25ης και 26ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε με ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το περιθώριο φερεγγυότητας είναι ένα από τα κυριότερα στοιχεία της εποπτείας των ασφαλιστικών εταιρειών. Παρέχει τη δυνατότητα επιβεβαίωσης της χρηματοοικονομικής σταθερότητας των επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, της ικανότητάς τους να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους σε περίπτωση εμφάνισης απρόβλεπτων κινδύνων. Η απαίτηση περιθωρίου φερεγγυότητας είναι ένα από τα παλαιότερα σημεία της ευρωπαϊκής εναρμόνισης του τομέα των ασφαλίσεων, αφού καθιερώθηκε ήδη από τις πρώτες οδηγίες για τις ασφαλίσεις ζωής και ζημιών(1). Λόγω αυτής της παλαιότητας, κρίθηκε απαραίτητο να εκσυγχρονισθούν τα απαιτούμενα περιθώρια φερεγγυότητας· γι' αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέταξε(2) τις δύο παρούσες προτάσεις οδηγίας.

1.2. Οι δύο προτάσεις οδηγίας αποσκοπούν στην ενίσχυση της προστασίας των ασφαλισμένων (αντισυμβαλλομένων) με τη βελτίωση των κανόνων που αφορούν το περιθώριο φερεγγυότητας των ασφαλιστικών επιχειρήσεων. Οι δύο προτάσεις περιέχουν πολλά κοινά μέτρα.

1.3. Οι προτάσεις οδηγίας αφορούν μόνο τις κανονιστικές αρχές καθορισμού του περιθωρίου φερεγγυότητας, δηλ. αποκλείονται άλλα στοιχεία που μπορούν επίσης να συμβάλουν στον προσδιορισμό της φερεγγυότητας μιας επιχείρησης υπό την ευρύτερη έννοια του όρου, όπως τα με βάση την προληπτική εποπτεία υπολογιζόμενα τεχνικά αποθεματικά και τα ορθώς επενδεδυμένα στοιχεία του ενεργητικού.

2. Ιστορικό

2.1. Η απαίτηση περιθωρίου φερεγγυότητας καθιερώθηκε από την πρώτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζημιών της 24ης Ιουλίου 1973 (73/239/ΕΟΚ) και την πρώτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζωής της 5ης Μαρτίου 1979 (79/267/ΕΟΚ).

2.2. Οι οδηγίες 92/49/ΕΟΚ της 18ης Ιουνίου 1992 (τρίτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζημιών)(3) και 92/96/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 10ης Νοεμβρίου 1992 (τρίτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζωής)(4) δεν τροποποίησαν τα απαιτούμενα περιθώρια φερεγγυότητας, διότι τούτο θα καθυστερούσε την υιοθέτησή τους. Ωστόσο, ο κοινοτικός νομοθέτης, επειδή έκρινε ότι ορισμένες τροποποιήσεις θα μπορούσαν να είναι απαραίτητες, προέβλεψε στο άρθρο 25 και στο άρθρο 26, αντίστοιχα, αυτών των δύο οδηγιών ότι "τρεις μήνες το αργότερο μετά την έναρξη της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή υποβάλλει στην επιτροπή ασφαλιστικών θεμάτων έκθεση για την ανάγκη μεταγενέστερης εναρμόνισης του περιθωρίου φερεγγυότητας".

2.3. Στη συνέχεια, η Διάσκεψη των Εποπτικών Αρχών του Ασφαλιστικού Τομέα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκπόνησε, υπό την προεδρία του κ. Muller, μία έκθεση για τη φερεγγυότητα των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, που είναι γνωστή ως "έκθεση Muller". H έκθεση αυτή εγκρίθηκε από τη Διάσκεψη των Εποπτικών Αρχών τον Απριλίου του 1997. Η τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 24ης Ιουλίου 1997(5), η οποία αναπαράγει σε μεγάλο βαθμό τη μελέτη της έκθεσης Muller, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ενδεχομένως ανάγκη βελτίωσης του περιθωρίου φερεγγυότητας.

2.4. Οι εργασίες της Επιτροπής, που άρχισαν το καλοκαίρι του 1977, κατέληξαν στις δύο προτάσεις που παρουσιάσθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2000.

2.5. Πιο μακροπρόθεσμα, ιδίως στο πλαίσιο των εκθέσεων για την εφαρμογή των προτάσεων οδηγίας, προβλέπεται να αρχίσει μία εκ βάθρων αναθεώρηση των μεθόδων ανάλυσης της συνολικής χρηματοοικονομικής θέσης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, ένα πακέτο που θα αποκληθεί "Φερεγγυότητα ΙΙ".

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Όσον αφορά τη μέθοδο εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πιστεύει ότι το πακέτο "Φερεγγυότητα Ι" υπήρξε υποδειγματικό όσον αφορά τις διαβουλεύσεις με τους επαγγελματίες του κλάδου: η Επιτροπή διαβουλεύθηκε πράγματι με τις επαγγελματικές οργανώσεις και, ειδικότερα, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλίσεων (CEA), την Ένωση Ευρωπαϊκών Συνεταιριστικών Ασφαλιστών και Αλληλασφαλιστών (ACME) και τη Διεθνή Ένωση Αλληλασφαλιστικών Εταιρειών (AISAM)(6) και τη συμβουλευτική ομάδα των ευρωπαίων αναλογιστών, από τον Φεβρουάριο του 1996 και καθ' όλη τη διάρκεια των εργασιών της.

3.2. Οι κυριότερες τροποποιήσεις που προτείνει η Επιτροπή αφορούν τα 7 ακόλουθα σημεία:

3.2.1. Οι νέες οδηγίες θα εφαρμόζονται μόνο στις αλληλασφαλιστικές ενώσεις που εισπράττουν ετησίως εισφορές τουλάχιστον 5000000 ευρώ, έναντι 500000 ευρώ που ισχύουν σήμερα για τις επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής και 1000000 ευρώ για τις επιχειρήσεις ασφάλισης ζημιών. Οι αλληλασφαλιστικές ενώσεις των οποίων το ετήσιο ποσό εισφορών τοποθετείται κάτω του ορίου των 5000000 ευρώ δεν δικαιούνται "ευρωπαϊκό διαβατήριο" και συνεχίζουν να υπόκεινται στους εθνικούς κανόνες προληπτικής εποπτείας. Ωστόσο, ακόμη και αν τοποθετείται κάτω από αυτό το όριο, μια αλληλασφαλιστική ένωση που πληροί τις απαιτήσεις όσον αφορά το περιθώριο φερεγγυότητας μπορεί με αίτησή της να υπαχθεί στις νέες οδηγίες και να λάβει το ενιαίο διαβατήριο.

3.2.2. Το ελάχιστο κεφάλαιο εγγύησης θα ανατιμηθεί και θα αναπροσαρμόζεται στο μέλλον βάσει του πληθωρισμού.

3.2.3. Οι νέες οδηγίες επιτρέπουν στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις ζωής να συνυπολογίζουν στο διαθέσιμο περιθώριο φερεγγυότητάς τους το 50 % των μελλοντικών τους κερδών, τα οποία δεν υπολογίζονται πλέον με αναδρομικό τρόπο όπως σήμερα, αλλά προοπτικά για τα προσεχή 6 έτη. Ωστόσο, αυτά τα μελλοντικά κέρδη θα πρέπει να επιβεβαιώνονται από αναλογιστική μελέτη και ο ετήσιος μέσος όρος τους δεν πρέπει να υπερβαίνει τον ετήσιο μέσο όρο των πέντε προηγούμενων ετών.

3.2.4. Ανάμεσα στα επιλέξιμα στοιχεία για το περιθώριο φερεγγυότητας, οι προνομιούχες σωρευτικές μετοχές, τα δάνεια μειωμένης εξασφάλισης και οι τίτλοι αόριστης διάρκειας γίνονται αποδεκτά με ορισμένους περιορισμούς, ενώ το μη καταβληθέν τμήμα του εταιρικού ή του αρχικού κεφαλαίου δεν γίνεται πλέον αποδεκτό παρά μόνο με τη συμφωνία των ελεγκτικών αρχών και μέχρι ποσοστού 50 %. Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις χάνουν, επίσης, τη δυνατότητα να συνυπολογίζουν στο περιθώριο φερεγγυότητας τις δικές τους μετοχές που έχουν στο χαρτοφυλάκιο τους και να προεξοφλούν τα τεχνικά αποθεματικά για τις ασφαλίσεις ζημιών (μέχρι σήμερα, τα κράτη μέλη μπορούσαν να επιτρέψουν μια ρητή προεξόφληση προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη τα προϊόντα των επενδύσεων σύμφωνα με το άρθρο 60, παράγραφο 1, σημείο ζ) της οδηγίας 91/674/ΕΟΚ)(7). Εξάλλου, ο συνυπολογισμός των προσκλήσεων καταβολής συμπληρωματικών εισφορών στο περιθώριο φερεγγυότητας των ενώσεων αλληλασφάλισης του τομέα ασφάλισης ζημιών υπόκειται πλέον στην έγκριση των εποπτικών αρχών. Πρέπει να προστεθεί ότι ο κατάλογος των επιλέξιμων στοιχείων για τον υπολογισμό του περιθωρίου φερεγγυότητας διαιρείται πλέον σε τρεις κλειστές κατηγορίες, ενώ μέχρι σήμερα ήταν ανοιχτός, με την έννοια ότι μπορούσαν να συμπεριληφθούν και άλλα στοιχεία επιπλέον αυτών που απαριθμούνται. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι το ελάχιστο κεφάλαιο εγγύησης πρέπει πλέον να αποτελείται μόνο από στοιχεία υψηλότερης ποιότητας, πράγμα που αποκλείει ιδίως τα μελλοντικά κέρδη (παρότι αυτά εξακολουθούν να συμπεριλαμβάνονται στο περιθώριο φερεγγυότητας) και το μη καταβληθέν τμήμα του εταιρικού ή του αρχικού κεφαλαίου. Τα λανθάνοντα αποθεματικά μπορούν, αντίθετα, να συμπεριληφθούν, αν περιλαμβάνονται στο περιθώριο φερεγγυότητας.

3.2.5. Ο υπολογισμός του απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας σημειώνει σημαντική εξέλιξη όσον αφορά την ασφάλιση ζημιών: το απαιτούμενο περιθώριο φερεγγυότητας αυξάνεται κατά 50 % για τους κλάδους 11, 12 και 13 που αφορούν τη γενική αστική ευθύνη, την αστική ευθύνη για αεροσκάφη και την αστική ευθύνη για θαλάσσια, λιμναία και ποτάμια σκάφη.

3.2.6. Η οδηγία επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές να παρεμβαίνουν προληπτικά, πριν το διαθέσιμο περιθώριο φερεγγυότητας πέσει κάτω από τον ρυθμιστικό κανόνα, μόλις κρίνουν ότι απειλούνται τα δικαιώματα των αντισυμβαλλομένων. Οι αρχές μπορούν στην περίπτωση αυτή να απαιτήσουν την εφαρμογή προγράμματος χρηματοοικονομικής ανάκαμψης ή/και μεγαλύτερου περιθωρίου φερεγγυότητας και την αναθεώρηση προς τα κάτω της αξίας ορισμένων περιουσιακών στοιχείων.

3.2.7. Η οδηγία αίρει την ασάφεια που υπήρχε μέχρι σήμερα σε σχέση με το αν τα κράτη μέλη διατηρούν την ελευθερία να επιβάλλουν πιο αυστηρούς κανόνες στις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν άδεια λειτουργίας: η Επιτροπή προτείνει να παρασχεθεί αυτή η ελευθερία στα κράτη μέλη· εφαρμόζει, δηλαδή, μιαν "ελάχιστη εναρμόνιση".

3.3. Οι προτάσεις οδηγίας προσαρμόζουν, λοιπόν, στα σύγχρονα δεδομένα τα απαιτούμενα περιθώρια φερεγγυότητας, αναπροσαρμόζοντας ορισμένα κατώτατα όρια: το ύψος των εισφορών με βάση το οποίο οι οδηγίες εφαρμόζονται στις αλληλασφαλιστικές ενώσεις και το ελάχιστο ύψος του κεφαλαίου εγγύησης, το κατώτατο όριο των ασφαλίστρων που οριοθετεί τα δύο μέρη στα οποία εφαρμόζονται τα ποσοστά του 18 % και του 16 % για τον υπολογισμό του απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας των επιχειρήσεων ασφάλισης ζημιών καθώς και το κατώτατο όριο των ζημιών που καθορίζει επίσης δύο μέρη στα οποία εφαρμόζονται ποσοστά 26 % και 23 % για τον υπολογισμό του περιθωρίου φερεγγυότητας. Οι προτάσεις οδηγίας διευκρινίζουν, ακόμη, τους κανόνες φερεγγυότητας, παραθέτοντας έναν εξαντλητικό κατάλογο των επιλέξιμων στοιχείων για τον προσδιορισμό του περιθωρίου φερεγγυότητας και προσαρμόζοντας τον υπολογισμό αυτού του περιθωρίου για τους κλάδους που παρουσιάζουν ιδιαίτερα ευμετάβλητα χαρακτηριστικά κινδύνου. Τέλος, ενισχύουν την προστασία των ασφαλισμένων, παρέχοντας στις αρμόδιες αρχές ελέγχου δυνατότητα προληπτικής παρέμβασης.

3.4. Για τους τρεις αυτούς λόγους, η ΟΚΕ εκφράζει ευνοϊκή γνώμη για τις προτάσεις οδηγίας. Επισημαίνει ωστόσο ορισμένα τεχνικά σημεία που θα επιθυμούσε να τροποποιηθούν· τα σημεία αυτά περιγράφονται στις ειδικές παρατηρήσεις. Γενικότερα, η ΟΚΕ συμφωνεί με το πνεύμα του προτεινόμενου κειμένου, εκτός από το τμήμα που αφορά την αρχή της ελάχιστης εναρμόνισης.

3.5. Αρχή της ελάχιστης εναρμόνισης

3.5.1. Οι προτάσεις προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιβάλουν στις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν άδεια λειτουργίας πιο αυστηρούς κανόνες από αυτούς που περιέχονται στις οδηγίες, προκειμένου να λάβουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες που επικρατούν στην εθνική τους αγορά. Αυτό αναφέρεται σαφώς στην αιτιολογική σκέψη 14 της πρότασης οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζημιών και στην αιτιολογική σκέψη 11 της πρότασης οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής.

3.5.2. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να είναι ένα στάδιο προς την οικοδόμηση της ενιαίας αγοράς των ασφαλειών, αλλά θα επιθυμούσε να επιδιωχθεί εναρμόνιση στο μέλλον. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ιδιαίτερα ορισμένες διατάξεις των προτάσεων οδηγίας που προσανατολίζονται προς αυτή την κατεύθυνση, όπως π.χ. την κατάργηση του πλεονεκτήματος που παρέχεται στις επιχειρήσεις που προεξοφλούν τα τεχνικά τους αποθεματικά. Ωστόσο, δυνάμει της αρχής της ελάχιστης εναρμόνισης, ορισμένες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να υποβληθούν από τις εθνικές εποπτικές τους αρχές σε πιο αυστηρούς κανόνες όσον αφορά το περιθώριο φερεγγυότητας από ό,τι οι επιχειρήσεις σε άλλα κράτη μέλη· αυτή η υποχρέωση τήρησης ενός υψηλότερου απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας θα αύξανε το κόστος των δικών τους κεφαλαίων και θα μπορούσε, επομένως, να μειώσει την αποδοτικότητά τους, πράγμα που θα δημιουργούσε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αντίθετες προς τις αρχές της ισότητας της ενιαίας αγοράς. Αυτή η ανησυχία ενισχύεται με την προοπτική της διεύρυνσης της τελευταίας.

3.5.3. Η ΟΚΕ θεωρεί, λοιπόν, ότι θα πρέπει να υπάρξουν και άλλα στάδια μετά την υιοθέτηση αυτών των προτάσεων. Τα στάδια αυτά θα πρέπει να προσανατολίζονται προς τη μεγαλύτερη δυνατή εναρμόνιση των κανόνων ανταγωνισμού, ώστε οι ευρωπαϊκές ασφαλιστικές επιχειρήσεις να ασκούν τη δραστηριότητά τους υπό συνθήκες απόλυτης ισότητας και προστασίας των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων.

3.6. Δικαίωμα προληπτικής παρέμβασης των αρμόδιων αρχών

3.6.1. Τα άρθρα 20α της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζημιών και 24α (παράγραφος 2) της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής παρέχουν δικαίωμα προληπτικής παρέμβασης στις αρμόδιες αρχές, όταν αυτές εκτιμούν ότι απειλούνται τα δικαιώματα των αντισυμβαλλομένων. Στις περιπτώσεις αυτές, οι εποπτικές αρχές μπορούν να απαιτήσουν από μία ασφαλιστική επιχείρηση την εφαρμογή προγράμματος χρηματοοικονομικής ανάκαμψης ή να αυξήσουν το απαιτούμενο περιθώριο φερεγγυότητάς της.

3.6.2. Η ΟΚΕ δηλώνει κατ' αρχήν ότι τάσσεται υπέρ αυτού του μέτρου, διότι επιτρέπει στις ελεγκτικές αρχές να παρεμβαίνουν σε πρώιμο στάδιο, κατά το οποίο είναι ευκολότερο να επιτευχθεί η ανάκαμψη της χρηματοοικονομικής κατάστασης της επιχείρησης· το μέτρο αυτό βελτιώνει, επίσης, την προστασία των αντισυμβαλλομένων ευνοώντας μια οπτική πρόληψης των κινδύνων.

3.6.3. Ωστόσο, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να πλαισιωθεί αυτή η πρόληψη με έναν ελάχιστο αριθμό αντικειμενικών κανόνων: οι κανόνες αυτοί συνίστανται, εν συντομία, στον ακριβή καθορισμό των προϋποθέσεων της προληπτικής παρέμβασης, ώστε αυτή να είναι δικαιολογημένη, ανάλογη προς το εύρος των διαπιστωθέντων χρηματοοικονομικών προβλημάτων και αποτελεσματική όσον αφορά την επίλυσή τους.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Κοινές διατάξεις των προτάσεων οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής και ζημιών

4.1.1. Άρθρα 17 και 17α της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζημιών και άρθρα 20 και 20α της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής: ελάχιστο κεφάλαιο εγγύησης

4.1.1.1. Τα άρθρα αυτά αυξάνουν το ύψος του ελάχιστου κεφαλαίου εγγύησης σε 3000000 ευρώ για τις επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής και τους κλάδους 10 ως 15 των επιχειρήσεων ασφάλισης ζημιών και σε 2000000 ευρώ για τις άλλες επιχειρήσεις ασφάλισης ζημιών. Καθιερώνουν για το μέλλον την αναπροσαρμογή αυτών των ελάχιστων ποσών βάσει του πληθωρισμού.

4.1.1.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την αναπροσαρμογή βάσει του πληθωρισμού, διότι επιτρέπει να διατηρηθεί το ύψος των ελάχιστων κεφαλαίων εγγύησης σε επίπεδο συμβατό με τις εξελίξεις της οικονομικής συγκυρίας. Ωστόσο, η ΟΚΕ λυπάται για το γεγονός ότι δεν προβλέφθηκε να υπάρχει συνοχή μεταξύ του νέου ύψους των ελάχιστων κεφαλαίων εγγύησης και των απαιτούμενων περιθωρίων φερεγγυότητας: με το προτεινόμενο ελάχιστο όριο, η απαίτηση περιθωρίου φερεγγυότητας ενδέχεται να είναι κατώτερη από την απαίτηση κεφαλαίου εγγύησης, πράγμα που είναι αντίθετο προς τον στόχο αυτών των δύο προληπτικών απαιτήσεων.

4.1.1.3. Έτσι, τα ποσά που καθορίζονται στην πρόταση οδηγίας ενδέχεται να αποδειχθούν μη συνεκτικά για τις μικρές αλληλασφαλιστικές ενώσεις με ύψος εισφορών γύρω στα 5000000 ευρώ. Για παράδειγμα, από μια αλληλασφαλιστική ένωση αντασφαλισμένη σε ποσοστό 50 %, που ασκεί δραστηριότητες ασφάλισης ζημιών και έχει ετήσιο ύψος εισφορών ίσο με 5000000 ευρώ, απαιτείται περιθώριο φερεγγυότητας ίσο το πολύ με 18 % × 5000000 × 50 %, ήτοι 450000 ευρώ. Όμως, σύμφωνα με το άρθρο 17 της οδηγίας, το κεφάλαιο εγγύησης για μια τέτοια αλληλασφαλιστική ένωση δεν μπορεί να είναι κατώτερο από 1500000 ευρώ (2000000 ευρώ μείον την ειδική έκπτωση που παρέχεται στις αλληλασφαλιστικές ενώσεις). Το απαιτούμενο κεφάλαιο εγγύησης θα ήταν, λοιπόν, ανώτερο από το απαιτούμενο περιθώριο φερεγγυότητας, πράγμα που έρχεται σε αντίφαση με τον ορισμό αυτών των δύο ποσών, αφού το κεφάλαιο εγγύησης ορίζεται ως το ένα τρίτο του απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας. Κρίνεται, λοιπόν, απαραίτητο να επανεξετασθούν τα διάφορα κατώτατα όρια, προκειμένου να καταστούν συνεκτικά μεταξύ τους.

4.1.1.4. Από την άλλη πλευρά, για να αποφευχθεί η παρεμπόδιση της εισόδου νέων εταιρειών στον τομέα εξαιτίας της αύξησης του "εισιτηρίου εισόδου", η ΟΚΕ προτείνει, για τις νεοσύστατες εταιρείες, να μπορεί η σύσταση του επιπλέον περιθωρίου που απαιτείται για την επίτευξη του ελάχιστου ύψους κεφαλαίου εγγύησης να μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μεγαλύτερη χρονική περίοδο, με τη συμφωνία των εποπτικών αρχών και με μέγιστη διάρκεια τα 5 έτη. Για παράδειγμα, μια νεοσύστατη ασφαλιστική επιχείρηση για την οποία, λόγω του χαμηλού ακόμη επιπέδου δραστηριότητάς της, προβλέπεται περιθώριο 2000000 ευρώ, και η οποία πρέπει να διαθέτει ελάχιστο κεφάλαιο εγγύησης 3000000 ευρώ, θα μπορεί να συγκεντρώσει το επιπλέον 1000000 ευρώ σε διάστημα 5 ετών. Η διάρκεια αυτή δεν θα έθετε με κανένα τρόπο σε κίνδυνο την ασφάλεια των αντισυμβαλλομένων, αφού θα είχε το πλεονέκτημα να συμπίπτει με την περίοδο ιδιαίτερης εποπτείας των νεοσύστατων εταιρειών.

4.1.2. Άρθρο 20α της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζημιών και 24α της οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής, παράγραφος 4: συνυπολογισμός της αντασφάλισης

4.1.2.1. Το απαιτούμενο περιθώριο φερεγγυότητας μειώνεται σήμερα ανάλογα με το ποσοστό των κινδύνων που καλύπτονται από την αντασφάλιση, εντός του ορίου ενός ορισμένου ποσοστού κάλυψης (50 % για τις ασφαλίσεις ζημιών, για παράδειγμα): οπότε όσο περισσότερο αντασφαλισμένη είναι μια επιχείρηση, τόσο πιο χαμηλό είναι το απαιτούμενο περιθώριο φερεγγυότητάς της. Ακόμη και σε περίπτωση χαμηλότερου ποσοστού κάλυψης από το μέγιστο ποσοστό που μπορεί να ληφθεί υπόψη, οι αρμόδιες αρχές θα έχουν πλέον τη διακριτική ευχέρεια να περιορίζουν τη μείωση του απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας δυνάμει της αντασφάλισης, όταν η ποιότητα του προγράμματος αντασφάλισης τους φαίνεται ανεπαρκής.

4.1.2.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να συνδυαστεί αυτή η δυνατότητα της διαμόρφωσης προς τα κάτω με μια δυνατότητα διαμόρφωσης προς τα άνω η οποία να λαμβάνει επίσης υπόψη την ποιότητα του προγράμματος αντασφάλισης και, ιδιαίτερα, το επίπεδο φερεγγυότητας των αντασφαλιστών. Πράγματι, το ανώτατο όριο του 50 % που ορίζεται στις ισχύουσες οδηγίες ήταν αυθαίρετο και δεν δικαιολογείτο με βάση την εκτίμηση της βέλτιστης δυνητικής ποιότητας της αντασφάλισης. Όμως, από τη στιγμή που εισάγεται αυτή η έννοια της ποιότητας, η δυνατότητα εκτίμησης της ποιότητας του αντασφαλιστή αναγνωρίζεται σιωπηρώς και αυτή η εκτίμηση πρέπει επομένως να μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για την αύξηση όσο και για τη μείωση του ανώτατου ορίου μείωσης του απαιτούμενου περιθωρίου.

4.1.2.3. Η δυνατότητα αυτή θα μπορούσε να προστεθεί στο τέλος της παραγράφου 4, με την εξής διατύπωση: "Τα κράτη μέλη φροντίζουν επίσης ώστε οι αρμόδιες αρχές να έχουν τη διακριτική ευχέρεια να αυξήσουν τη μείωση του περιθωρίου φερεγγυότητας που υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 16α, αν κρίνουν ότι η ποιότητα του προγράμματος αντασφάλισης δικαιολογεί αυτή την αύξηση".

4.1.2.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τόσο η μείωση όσο και η αύξηση του ανώτατου ορίου θα είναι προαιρετική και θα υπόκειται στην έγκριση των εποπτικών αρχών. Για να αποφευχθεί κάθε στρέβλωση του ανταγωνισμού, η εκτίμηση της ποιότητας του αντασφαλιστή πρέπει να γίνεται με βάση αντικειμενικά δεδομένα: η ΟΚΕ εύχεται να μπορέσουν τελικά, στο πλαίσιο της καθιέρωσης του ελέγχου της αντασφάλισης στην Ευρώπη, να καθοριστούν αυτά τα αντικειμενικά και εναρμονισμένα κριτήρια.

4.1.3. Ύπαρξη κεφαλαίου εγγύησης των αντισυμβαλλομένων

4.1.3.1. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν "συλλογικούς" μηχανισμούς ανάληψης (πλήρους ή μερικής) των υποχρεώσεων έναντι των αντισυμβαλλομένων σε περίπτωση εκκαθάρισης.

4.1.3.2. Σχηματίζονται δύο τύποι κεφαλαίων: ιδιωτικά κεφάλαια και δημόσια κεφάλαια. Τα ιδιωτικά κεφάλαια χρησιμεύουν για την προστασία των επιχειρήσεων του ομίλου που τις συνενώνει, ενώ τα δημόσια ή παραδημόσια κεφάλαια σχηματίζονται για το σύνολο ενός δεδομένου επαγγελματικού κλάδου και αποσκοπούν στην αποζημίωση των αντισυμβαλλομένων σε περίπτωση ενδεχόμενων εκκαθαρίσεων στον τομέα.

4.1.3.3. Ούτε οι προτάσεις οδηγίας ούτε η έκθεση Muller ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η λύση που δόθηκε ήταν να γίνει δεκτό στη σύσταση του περιθωρίου φερεγγυότητας το σύνολο ή μέρος του αποθεματικού των μη καταβληθεισών εισφορών στο κεφάλαιο εγγύησης. Η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να εξεταστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο το θέμα της επεξεργασίας των εισφορών στο κεφάλαιο εγγύησης.

4.1.4. Η ιδιαίτερη περίπτωση της αντικατάστασης

4.1.4.1. Στην περίπτωση που μια ένωση αλληλασφάλισης επανεκχωρεί το σύνολο των υποχρεώσεών της σε μια άλλη, ο εκδοχέας βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους αντικατάστασης των υποχρεώσεων του εκχωρητή. Στην περίπτωση αυτή, ο υπολογισμός του περιθωρίου φερεγγυότητας θα πρέπει να μπορεί να γίνει αποκλειστικά και μόνο όσον αφορά τον εκδοχέα. Αυτή η δυνατότητα αντικατάστασης καθιερώθηκε με το άρθρο 3.2 της οδηγίας 73/239/ΕΟΚ (ασφάλιση ζημιών) και, ενδεχομένως, με το άρθρο 3.2 της οδηγίας 79/267/ΕΟΚ (ασφάλιση ζωής). Όμως, υπάρχει εμφανής αντίθεση ανάμεσα στις διατάξεις του άρθρου 3.2, που επιτρέπει την αντικατάσταση, και τις διατάξεις του άρθρου 16α, σημείο 4, που περιορίζει στο 50 % τη συνεκτίμηση της αντασφάλισης όσον αφορά τον εκχωρητή. Με την επιφύλαξη του ενδεχόμενου αντίθετων αναλύσεων ή απόψεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προτείνουμε το εδάφιο 7 του άρθρου 16α, σημείο 4 να διατυπωθεί στο τέλος ως εξής: "η σχέση αυτή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι κατώτερη του 50 %, εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζεται το άρθρο 3.2 της παρούσας οδηγίας".

4.2. Ειδικές διατάξεις για την πρόταση οδηγίας για τις ασφαλίσεις ζωής

4.2.1. Άρθρο 18, παράγραφος 4 (α): συνυπολογισμός των μελλοντικών κερδών

4.2.1.1 Η παράγραφος αυτή τροποποιεί τους όρους συνυπολογισμού των μελλοντικών κερδών στο διαθέσιμο περιθώριο φερεγγυότητας. Η χρονική περίοδος που προβλέπεται για τον σχετικό υπολογισμό μειώνεται από 10 έτη σε 6 και πρέπει να αιτιολογείται από αναλογιστική μελέτη. Επιπλέον, ο ετήσιος μέσος όρος των μελλοντικών κερδών δεν πρέπει να υπερβαίνει τον μέσο όρο των κερδών των 5 προηγούμενων ετών.

4.2.1.2. Ο καθορισμός ενός ανώτατου ορίου για τα μελλοντικά κέρδη είναι χρήσιμος: πρόκειται για προβλέψεις σε ό,τι αφορά το μέλλον και το ύψος τους μπορεί να τροποποιηθεί αισθητά από απρόβλεπτα γεγονότα. Δεν πρέπει, λοιπόν, να αποτελούν πολύ σημαντικό τμήμα του περιθωρίου φερεγγυότητας.

4.2.1.3. Ωστόσο, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε μια πιο μακροπρόθεσμη εικόνα αυτών των μελλοντικών κερδών και η εικόνα αυτή εμποδίζεται από τον προτεινόμενο μηχανισμό καθορισμού ενός ανώτατου ορίου των μελλοντικών κερδών βάσει του μέσου όρου των κερδών των 5 προηγούμενων ετών. Η προσέγγιση αυτή θέτει σε μειονεκτική θέση τις επιχειρήσεις που, σε ένα πλαίσιο μείωσης των επιτοκίων, επιδεικνύουν σύνεση αυξάνοντας τα αποθεματικά τους, με αποτέλεσμα να φαίνονται μειωμένα τα παρελθόντα κέρδη τους· αντιτίθεται έτσι στη φιλοσοφία των μελλοντικών κερδών.

4.2.1.4. Θα μπορούσε λοιπόν να εξετασθεί ως ενδεχόμενο ο καθορισμός ενός ανώτατου ορίου διαφορετικής φύσεως, π.χ. ως ποσοστού του περιθωρίου φερεγγυότητας. Εξάλλου, στο βαθμό που θα καθιερωνόταν ο εν λόγω προσδιορισμός ανώτατου ορίου και που ο υπολογισμός των μελλοντικών κερδών θα αιτιολογείτο με αναλογιστική έκθεση, δεν θα ήταν πλέον απαραίτητη η μείωση από 10 σε 6 έτη του χρονικού ορίζοντα του υπολογισμού.

Προς τούτο, η ΟΚΕ συνιστά να αντικατασταθεί η πρώτη παράγραφος του στοιχείου (α) με την εξής:

"από ένα ποσό ίσο προς το 50 % των μελλοντικών κερδών της επιχείρησης· το ποσό των μελλοντικών κερδών υπολογίζεται ως η καθαρή τρέχουσα αξία του συνολικού καθαρού αποτελέσματος της επιχείρησης για τα 10 επόμενα έτη. Το ποσό αυτό δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50 % του συνόλου των άλλων συστατικών στοιχείων του περιθωρίου φερεγγυότητας που αναφέρονται στο παρόν άρθρο."

4.2.1.5. Πρέπει να σημειωθεί ότι η αναλογιστική έκθεση που υποβάλλεται στις αρμόδιες αρχές θα αποδεικνυόταν εδώ πραγματικά χρήσιμη, διότι θα χρησίμευε για την αιτιολόγηση του υπολογισμού της καθαρής τρέχουσας αξίας του συνολικού καθαρού αποτελέσματος. Έτσι, η αναλογιστική έκθεση θα μπορούσε να διασαφηνίσει τη μέθοδο υπολογισμού των διάφορων αξιών των προβλεπόμενων κερδών των επόμενων ετών και να προσδιορίσει τον χρησιμοποιηθέντα συντελεστή αναγωγής.

4.2.2. Άρθρο 19, παράγραφος 2 (α): βάση υπολογισμού του περιθωρίου φερεγγυότητας

4.2.1. Όσον αφορά τη βάση που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του περιθωρίου φερεγγυότητας, θα ήταν σκόπιμο να διευκρινιστεί σαφώς στο κείμενο η έννοια της φράσης "αποθεματικά ασφάλισης ζωής".

4.2.2.2. Για την ακρίβεια, ο όρος "αποθεματικά ασφάλισης ζωής" μοιάζει να έχει εδώ την έννοια των "μαθηματικών αποθεματικών", αλλά μπορεί να εκληφθεί και ως έννοια με πολύ ευρύτερο πεδίο από τα "μαθηματικά αποθεματικά",που καλύπτει, εκτός από αυτά, το σύνολο των τεχνικών αποθεματικών ασφάλισης ζωής, όπως π.χ. τα αποθεματικά για απρόβλεπτους χρηματοοικονομικούς κινδύνους ή τα αποθεματικά για τον κίνδυνο τεχνικών υποχρεώσεων που καθίστανται απαιτητές. Ενώ τα μαθηματικά αποθεματικά αντιπροσωπεύουν την καθαρή αναλογιστική αξία των υποχρεώσεων έναντι των αντισυμβαλλομένων, τα άλλα τεχνικά αποθεματικά ασφάλισης ζωής καλύπτουν συγκεκριμένους κινδύνους όπως, για παράδειγμα, τις απότομες διακυμάνσεις της αγοράς χρηματιστηριακών αξιών. Η συνεκτίμηση αυτών των τεχνικών αποθεματικών για τον υπολογισμό του περιθωρίου φερεγγυότητας θα σήμαινε ότι απαιτούνται κεφάλαια για κινδύνους που καλύπτονται ήδη, εξ ορισμού, από την ασφάλιση. Για τον λόγο αυτό, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της διευκρίνισης της έννοιας των "αποθεματικών ασφάλισης ζωής", η οποία μπορεί να εισαχθεί στο κείμενο ως αναφορά στη λογιστική οδηγία του 1991 με την προσθήκη, μετά τις λέξεις "αποθεματικών ασφάλισης ζωής", της φράσης: "όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 27 της οδηγίας 91/674/ΕΟΚ(8)".

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης οδηγίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την αποδέχεται στο σύνολό της.

5.1.1. Ενώ μπορεί να προβλεφθεί ότι οι νέες διατάξεις θα τείνουν μάλλον προς την άνοδο του ποιοτικού επιπέδου του περιθωρίου φερεγγυότητας, δεν εξετάζεται στην επιχειρούμενη αναθεώρηση η άλλη οδός η οποία συνίσταται στη βελτίωση της ποιότητας του περιθωρίου φερεγγυότητας με μια ακριβέστερη κανονιστική ρύθμιση των στοιχείων ενεργητικού που αντιπροσωπεύουν το περιθώριο. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι το σχέδιο "Φερεγγυότητα ΙΙ" θα καταστήσει δυνατή τη διερεύνηση της εν λόγω δεύτερης οδού.

5.2. Ωστόσο, κρίνεται ότι ενδείκνυται να διευκρινιστούν ή να τροποποιηθούν ορισμένα σημεία. Ειδικότερα, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τις ανησυχίες της στους ακόλουθους τομείς:

- Εναρμόνιση του ύψους του απαιτούμενου περιθωρίου φερεγγυότητας και του ελάχιστου κεφαλαίου εγγύησης για τις μικρές επιχειρήσεις (σημείο 4.1.1 και επόμενα).

- Συνυπολογισμός της αντασφάλισης ανάλογα την ποιότητά της (4.1.2).

- Ύπαρξη κεφαλαίου εγγύησης των αντισυμβαλλομένων (4.1.3).

- Η ιδιαίτερη περίπτωση της αντικατάστασης (4.1.4).

- Συνυπολογισμός των μελλοντικών κερδών (4.2.1).

- Βάση υπολογισμού του περιθωρίου φερεγγυότητας (4.2.2).

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Πρώτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζημιών 73/239/ΕΟΚ, ΕΕ L 228 της 16.8.1973, σ. 3. Πρώτη οδηγία για τις ασφαλίσεις ζωής 79/267/ΕΟΚ, ΕΕ L 163 της 13.3.1979, σ. 1.

(2) COM(2000) 617 τελικό - 2000/0249 (COD) και COM(2000) 634 τελικό - 2000/0251 (COD) της 25.10.2000.

(3) ΕΕ L 228 της 11.8.1992, σ. 1.

(4) ΕΕ L 360 της 9.9.1992, σ. 1.

(5) Έκθεση προς την Επιτροπή Ασφαλιστικών Θεμάτων σχετικά με την ανάγκη περαιτέρω εναρμόνισης του περιθωρίου φερεγγυότητας, COM(1997) 398 της 24ης Ιουλίου 1997.

(6) CEA - Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφαλίσεων: ΑCME - Ένωση Ευρωπαϊκών Συνεταιριστικών Ασφαλιστών και Αλληλασφαλιστών ΑΙSAM - Διεθνής Ένωση Αλληλασφαλιστικών Εταιρειών.

(7) Οδηγία 91/674/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1991 για τους ετήσιους και τους ενοποιημένους λογαριασμούς των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, ΕΕ L 374 της 31.12.1991, σ. 7.

(8) Οδηγία 91/674/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19 Δεκεμβρίου 1991 για τους ετήσιους και τους ενοποιημένους λογαριασμούς των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, ΕΕ L 374 της 31.12.1991, σ. 7.