Η κατάσταση της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Έκθεση 1999 - ΤΟΜΟΣ I - Εκδίδεται σε συνδυασμό με τη γενική έκθεση επί της δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης - 1999 ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ - ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ, 2000

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Συγκυριακή κατάσταση και γεωργικά εισοδήματα

1.1. Γενική επισκόπηση

1.2. Επίπεδα παραγωγής

1.3. Εξέλιξη των τιμών

1.4. Τιμές των μέσων παραγωγής

1.5. Εξέλιξη των γεωργικών εισοδημάτων

1.6. Δίκτυο γεωργικής λογιστικής πληροφόρησης (ΔΓΛΠ)

1.6.1. Εισοδήματα γεωργικών εκμεταλλεύσεων

1.6.2. Πραγματικό εισόδημα ανά τύπο εκμετάλλευσης

2. Εξελίξεις των πολιτικών και νομοθετικές πρωτοβουλίες κατά τη διάρκεια του 1999.

2.1. Η συμφωνία του Βερολίνου σχετικά με το Πρόγραμμα Δράσης 2000

2.1.1. Μείωση των θεσμικών τιμών για την ενθάρρυνση της ανταγωνιστικότητας

2.1.2. Ένα δίκαιο επίπεδο διαβίωσης για την αγροτική κοινότητα

2.1.3. Ενισχύοντας διεθνώς την εμπορική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1.4. Επίκεντρο η ποιότητα

2.1.5. Η ένταξη περιβαλλοντικών στόχων στο πλαίσιο της ΚΓΠ

2.1.6. Ένα νέο πλαίσιο αγροτικής ανάπτυξης : το δεύτερο στήριγμα της ΚΓΠ

2.1.7. Αποκέντρωση της διαχείρισης

2.1.8. Περαιτέρω απλούστευση

2.2. Πολιτική για την ποιότητα

2.3. Βιολογική γεωργία

2.4. Προώθηση των γεωργικών προϊόντων

2.5. Γεωργική έρευνα

2.5.1. Εισαγωγή

2.5.2. Το ειδικό πρόγραμμα (1998-2002)για την ποιότητα ζωής και τη

διαχείριση των ζώντων πόρων (QoLe) στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου

2.5.3. Διαχείριση των συμβάσεων Ε&ΤΑ

2.5.3.1. Τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο (1994-1998)

2.6. Προγράμματα για τους γενετικούς πόρους στη γεωργία

2.7. Απλούστευση των νομοθετικών πράξεων στο γεωργικό τομέα

2.7.1. Απλούστευση

2.7.1.1. Απλούστευση των κανόνων της ΚΓΠ

2.7.1.2. Διαβούλευση με τους εθνικούς οργανισμούς πληρωμής

2.7.2. Διαφάνεια

2.7.2.1. Άτυπη κωδικοποίηση της γεωργικής νομοθεσίας στις ένδεκα επίσημες

γλώσσες

2.7.2.2. Κατάργηση όλων των γεωργικών νομοθετικών πράξεων που δεν ισχύουν

πλέον

2.7.2.3. Τυποποίηση των δημοσιεύσεων της Επιτροπής που καλύπτουν τις

επιστροφές κατά την εξαγωγή

2.8. Κρατικές ενισχύσεις

2.8.1. Εισαγωγή

2.8.2. Βέλγιο

2.8.3. Δανία

2.8.4. Γερμανία

2.8.5. Ελλάδα

2.8.6. Ισπανία

2.8.7. Γαλλία

2.8.8. Ιρλανδία

2.8.9. Ιταλία

2.8.10. Κάτω Χώρες

2.8.11. Αυστρία

2.8.12. Πορτογαλία

2.8.13. Σουηδία

2.8.14. Ηνωμένο Βασίλειο

2.9. Βοήθεια στους απόρους

2.10. Οι εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες

3. Γεωργικές αγορές

3.1. Η δέσμη τιμών για το 1999/2000

3.2. Πρόγραμμα Δράσης 2000

3.2.1. Μεταρρύθμιση του τομέα των μεγάλων καλλιεργειών

3.2.2. Μεταρρύθμιση του τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών

προϊόντων

3.2.2.1. Ρύθμιση

3.2.2.2. Τιμή παρέμβασης

3.2.2.3. Ποσοστώσεις

3.2.2.4. Αντισταθμιστική ενίσχυση

3.2.2.5. Εθνικά κονδύλια

3.2.2.6. Διαχείριση των ποσοστώσεων

3.2.3. Μεταρρύθμιση στον αμπελο-οινικό τομέα

3.2.4. Μεταρρύθμιση στον τομέα του βοείου κρέατος

3.3. Εξελίξεις των αγορών - φυτικά προϊόντα

3.3.1. Σιτηρά

3.3.1.1. Παγκόσμια αγορά

3.3.1.2. Κοινοτική αγορά

3.3.2. Ελαιούχοι σπόροι

3.3.3. Πίσα, κουκιά, φούλια και γλυκά λούπινα

3.3.4. Ελαιούχος λίνος

3.3.5. Οσπριοειδή (ρεβίθια, λαθούρια και φακές)

3.3.6. Μη εδώδιμη παραγωγή

3.3.7. Ρύζι

3.3.8. Άμυλα

3.3.9. Ζάχαρη

3.3.9.1. Παγκόσμια αγορά

3.3.9.2. Κοινοτική αγορά

3.3.10. Γεώμηλα

3.3.11. Αποξηραμένες ζωοτροφές

3.3.12. Κλωστικό λίνο και κάνναβη

3.3.12.1. Κλωστικός λίνος

3.3.12.2. Κάνναβη

3.3.13. Βαμβάκι

3.3.14. Μεταξοσκώληκες

3.3.15. Ελαιόλαδο

3.3.16. Νωπά Οπωροκηπευτικά

3.3.16.1. Κατάσταση της παγκόσμιας αγοράς

3.3.16.2. Διεθνείς συναλλαγές

3.3.16.3. Κοινοτική αγορά

3.3.16.4. Κυριότερες νομοθετικές και πολιτικές εξελίξεις

3.3.17. Μπανάνες

3.3.17.1. Μεταρρύθμιση της κοινής οργάνωσης αγοράς μπανάνας

3.3.17.2. Κοινοτική παραγωγή

3.3.17.3. Εισαγωγές ΑΚΕ

3.3.18. Μεταποιημένα οπωροκηπευτικά

3.3.18.1. Παγκόσμια και κοινοτική αγορά

3.3.18.2. Κύριες νομοθετικές και πολιτικές εξελίξεις

3.3.19. Αμπελοοινικός τομέας

3.3.20. Καπνός

3.3.20.1. Εξελίξεις της αγοράς

3.3.21. Σπόροι προς σπορά

3.3.21.1. Εξελίξεις της αγοράς

3.3.21.2. Τροποποιήσεις της κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα των σπόρων

προς σπορά

3.3.22. Λυκίσκος

3.3.22.1. Παγκόσμια αγορά

3.3.22.2. Κοινοτική αγορά

3.3.23. Ζωντανά φυτά και προϊόντα ανθοκομίας

3.4. Εξελίξεις των αγορών - Ζωική παραγωγή

3.4.1. Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα

3.4.1.1. Παγκόσμια αγορά

3.4.1.2. Κοινοτική αγορά

3.4.2. Βόειο κρέας

3.4.2.1. Κατάσταση της αγοράς

3.4.2.2. Σήμανση του βοείου κρέατος

3.4.3. Πρόβειο και αίγειο κρέας

3.4.4. Χοίρειο κρέας

3.4.5. Κρέας πουλερικών

3.4.6. Αυγά

3.4.7. Μέλι

Συγκυριακή κατάσταση και γεωργικά εισοδήματα

Γενική επισκόπηση

1. Το γεωργικό έτος 1999 χαρακτηρίστηκε από άνοδο της παραγωγής στο πλείστο των καλλιεργειών (με εξαίρεση τα σιτηρά) αύξηση του όγκου της ζωικής παραγωγής, όπως και έντονη πτώση των τιμών παραγωγού, ιδίως στον κτηνοτροφικό τομέα. Αν τα ανωτέρω συνδυαστούν με το γεγονός ότι η υποχώρηση του κόστους των μέσων παραγωγής δεν ήρκεσε για να αντισταθμίσει την πτώση των τιμών παραγωγού και ότι επιπλέον μειώθηκαν ελαφρώς κατά το 1999 οι γεωργικές επιδοτήσεις, μετά την άνοδο των τελευταίων ετών, δεν αποτελεί έκπληξη ότι κατά το 1999 σημειώθηκε νέα κάμψη των γεωργικών εισοδημάτων (της τάξης του 3%) επί τρίτο συνεχές έτος. Η μάλλον άτονη κατάσταση που επικρατεί στις αγορές γεωργικών προϊόντων εξακολουθεί επομένως να αντικατοπτρίζεται αρνητικώς στην εξέλιξη του γεωργικού εισοδήματος, μετά την καθαρή βελτίωση που παρατηρήθηκε στο χρονικό διάστημα 1994-1996, συμπίπτοντας με την εφαρμογή της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ και μια σαφώς ευνοϊκότερη διεθνή συγκυρία.

2. Από πλευράς καιρικών συνθηκών, το γεωργικό έτος 1999 χαρακτηρίστηκε από υπέρμετρη υγρασία των εδαφών της Βόρειας Ευρώπης κατά τη στιγμή της φθινοπωρινής σποράς, η οποία προκάλεσε καθυστερήσεις φυτεύσεων και αναβολή, για την άνοιξη, καλλιέργειας ορισμένων εκτάσεων. Σε γενικές γραμμές, ο χειμώνας υπήρξε αρκετά ήπιος στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, διευκολύνοντας την ικανοποιητική ανάπτυξη των καλλιεργειών στις εν λόγω περιοχές. Αντίθετα, στις νότιες περιοχές η έλλειψη βροχών επηρέασε αρνητικά τη σπορά και την ανάπτυξη των χειμερινών καλλιεργειών. Στη συνέχεια, οι καιρικές συνθήκες εξελίχθηκαν αρκετά ικανοποιητικά για τη γεωργία, μάλιστα ιδιαίτερα ευνοϊκά για τις θερινές καλλιέργειες, με εξαίρεση πάντως την παρατεταμένη λειψυδρία στη νότια Ισπανία, που συνδυάστηκε με υψηλές θερμοκρασίες, κατάσταση που μείωσε αισθητώς τις δυνατότητες παραγωγής στις αντίστοιχες περιοχές. Οι αποδόσεις υπήρξαν γενικώς αρκετά ικανοποιητικές για τις θερινές καλλιέργειες (και ιδιαίτερα για τα τεύτλα και τον αραβόσιτο) και λιγότερο θεαματικές για τις χειμερινές καλλιέργειες (όπως ο μαλακός και ιδίως ο σκληρός σίτος).

3. Εκτιμάται ότι η εσωτερική ζήτηση παρέμεινε σχετικώς στάσιμη για τα σιτηρά, μετά την ισχυρή αύξηση των τελευταίων ετών, ιδίως για ζωοτροφές και βιομηχανικές χρήσεις. Ως προς τα κτηνοτροφικά προϊόντα, πρέπει κατ' αρχάς να επισημανθεί η αρκετά αισθητή ανάκαμψη της κατανάλωσης βοείου κρέατος, μετά την πτώση που είχε προκληθεί από την κρίση της ΣΕΒ (σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών), κατά το 1996. Παρ' όλη όμως αυτή την ανάκαμψη, η κατά κεφαλή κατανάλωση βοείου κρέατος εξακολουθεί, μακροπροθέσμως, να μειώνεται: από άνω των 23 χιλιογράμμων κατά κεφαλή το 1986, σε περίπου 20 χιλιόγραμμα το 1999. Η κατανάλωση χοιρείου κρέατος εξακολούθησε επίσης να αυξάνεται με υψηλό ρυθμό το 1999, ενώ η άνοδος της κατανάλωσης κρέατος πουλερικών υποχώρησε σε σύγκριση προς εκείνη των παρελθόντων ετών, οπότε είχε εκτιναχθεί στα ύψη λόγω της πτώσεως της κατανάλωσης βοδινού, συνεπεία της κρίσεως της ΣΕΒ. Εξάλλου, η ορνιθοτροφία από την άνοιξη και μετά υπέστη τις αρνητικές συνέπειες, για την παραγωγή και την κατανάλωση, της μόλυνσης των πτηνοτροφικών ζωοτροφών από διοξίνη.

4. Το διεθνές κλίμα όσον αφορά τις γεωργικές αγορές διαμορφώνει επίσης μια κατάσταση που ενώ ενίοτε είναι ελαφρώς βελτιωμένη έναντι του έτους 1998, παραμένει ωστόσο πολύ άτονη σε σύγκριση με τα παρελθόντα έτη. Ειδικότερα όσον αφορά τα σιτηρά, είναι πράγματι αλήθεια ότι οι τιμές του σίτου και των δευτερευόντων σιτηρών ανέκαμψαν κάπως έναντι του επιπέδου στο οποίο είχαν πέσει κατά το 1998. Εντούτοις, εξίσου αληθεύει ότι οι τιμές παραμένουν περίπου 20% κατώτερες από τον μέσον όρο της περιόδου 1994-96. Ομοίως, οι παγκόσμιες τιμές ελαιούχων σπόρων φαίνεται ότι πλέον έφθασαν, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1999, στο κατώτερο σημείο τους μετά από 3 έτη υποχώρησης : πάντως αυτό ισοδυναμεί με σχεδόν 50% πτώση έναντι της αιχμής που σημειώθηκε το 1997. Επίσης το χοιρινό και το κρέας πουλερικών αντιμετωπίζουν φθίνοντα επίπεδα παγκόσμιων τιμών, σε σύγκριση προς τα προηγούμενα έτη, ή στασιμότητα σε αρκετά όμως χαμηλά επίπεδα. Ως προς τα γαλακτοκομικά προϊόντα, δεν έχουν ακόμη πλήρως αποσβεστεί οι συνέπειες της κρίσης στην Ασία, στη Ρωσία και στην Λατινική Αμερική.

5. Παρά το ελάχιστα ευνοϊκό αυτό διεθνές περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέτυχε κατά το 1999, τουλάχιστον για ορισμένα προϊόντα, βελτίωση των εξαγωγικών της επιδόσεων, μετά την επιδείνωση που σημειώθηκε το έτος 1998. Τούτο συμβαίνει ιδιαίτερα με τα σιτηρά, των οποίων οι εξαγωγές αυξήθηκαν αισθητώς κατ' όγκο, κατά το πρώτο εννεάμηνο του έτους, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγουμένου. Παρομοίως και στο χοίρειο κρέας, για το οποίο οι εξαγωγές έφθασαν σε επίπεδο ρεκόρ (+26% κατ' όγκο, από τον Ιανουάριο έως το Σεπτέμβριο), στο βόειο κρέας (+20%) και στο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη (+40%). Αντίθετα οι επιδόσεις ήσαν λιγότερο ικανοποιητικές απ' ό,τι το 1998 στους περισσότερους από τους υπόλοιπους κλάδους : ζάχαρη (-24%), οπωροκηπευτικά (αντίστοιχα, -4% και -16% στη διάρκεια του πρώτου εννεαμήνου του έτους), των φυτικών ελαίων (-15%), του βουτύρου (-6%), των τυριών (-17%), του οίνου (-16%) και του κρέατος πουλερικών (-2%). Εξάλλου, ακόμη και για τα προϊόντα στα οποία αυξάνονται οι εξαγωγές, συχνά παρατηρείται είτε πλέον μετρημένη άνοδος της αξίας των εξαγωγών (σιτηρά : +2%, βόειο κρέας : +5%, αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη : +19%), είτε ακόμη και κάμψη (χοίρειο κρέας : -3%), που αποτελεί συνέπεια της πτώσης των εξαγωγικών τιμών.

6. Μια αρκετά σπουδαία ένδειξη της επιδείνωσης των γεωργικών αγορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιπροσωπεύει η εξέλιξη του επιπέδου των αποθεμάτων παρέμβασης στη διάρκεια του έτους. Όσον αφορά τα σιτηρά, οι ποσότητες που ευρίσκονται υλικώς στο δημόσιο απόθεμα στα τέλη εκάστου μηνός, από 13,5 εκατ. τόνους τον Αύγουστο 1998 έφθασαν σε 17,6 εκατ. τόνους τον Ιούλιο του επομένου έτους, και έπειτα υποχώρησαν στα 12,8 εκατ. τόνους, στα τέλη Οκτωβρίου 1999. Τα αποθέματα βουτύρου, τα οποία ήσαν λιγότερα από 4 χιλιάδες τόνους τον Αύγουστο 1998, τον Οκτώβριο 1999 υπερέβαιναν τις 49 χιλιάδες τόνους. Ομοίως, τα αποθέματα γάλακτος σε σκόνη αυξήθηκαν από 200 χιλιάδες τόνους σε 212 χιλιάδες τόνους στο ίδιο χρονικό διάστημα, αφού τον Ιούλιο 1999 υπερέβησαν τις 270 χιλιάδες τόνους. Αντίθετα, χάρη αφενός στην κάμψη της παραγωγής και αφετέρου στον πολλαπλασιασμό των διεξόδων διάθεσης τόσο στην εσωτερική όσο και στις εξαγωγικές αγορές, τα αποθέματα παρέμβασης βοείου κρέατος από 472 χιλιάδες τόνους τον Αύγουστο 1998 υποχώρησαν στις 139 χιλιάδες τόνους στα τέλη Οκτωβρίου 1999. Τέλος, όσον αφορά το χοίρειο κρέας, το Σεπτέμβριο 1998 καθιερώθηκε ενίσχυση στην ιδιωτική αποθεματοποίηση προκειμένου να στηριχθεί η αγορά, που είχε πληγεί από τη ρωσική κρίση. Στη διάρκεια του δωδεκαμήνου, συνολική ποσότητα 428 χιλιάδων τόνου χοιρείου κρέατος υπήχθη στο ανωτέρω μέτρο και αποθηκεύθηκε επί εξάμηνο χρονικό διάστημα κατ' ανώτατο όριο.

Επίπεδα παραγωγής

7. Μετά τη συγκομιδή-ρεκόρ του προηγουμένου έτους, κατά το 1999 μειώθηκε αισθητώς η παραγωγή σιτηρών (-4%, σύμφωνα με προσωρινές εκτιμήσεις), ως συνέπεια αφενός της περιστολής των καλλιεργούμενων εκτάσεων και αφετέρου της μείωσης των στρεμματικών αποδόσεων. Αναμένεται ισχυρότερη κάμψη παραγωγής για τον μαλακό σίτο (-5,4%), την κριθή (-5,2%), τον σκληρό σίτο (-6,3%) και τη σίκαλη (-12,6%). Αντίθετα, ανέκαμψε η παραγωγή αραβοσίτου (+4,8%), μετά την πτώση του έτους 1998, χωρίς πάντως να φθάσει στο επίπεδο-ρεκόρ του έτους 1997. Πέραν της αυξήσεως του ποσοστού των εκτάσεων υποχρεωτικής παύσης καλλιέργειας (από 5% σε 10%), η μείωση των φυτευθεισών εκτάσεων εξηγείται επίσης από μια υπέρμετρη υγρασία εδαφών σε ορισμένες περιοχές της Βόρειας Ευρώπης, το φθινόπωρο του 1998, η οποία όπως ήδη αναφέρθηκε κατέστησε δύσκολη την σπορά χειμερινών σιτηρών και προκάλεσε αναβολή φυτεύσεων ορισμένων επιφανειών έως τις εαρινές καλλιέργειες ή οδήγησε σε προαιρετική αναστολή καλλιέργειας.

8. Η κάμψη των μέσων στρεμματικών αποδόσεων οφείλεται κυρίως στα πολύ άσχημα αποτελέσματα της Ισπανίας, η οποία επλήγη από μακρές περιόδους ξηρασίας και υπέρμετρα υψηλές θερμοκρασίες στη διάρκεια της βλάστησης. Στο πλείστο των υπολοίπων κρατών μελών πράγματι οι αποδόσεις εξακολούθησαν το 1999 να αυξάνουν και μάλιστα έφθασαν, σε ορισμένα κράτη μέλη, σε επίπεδο-ρεκόρ. Ένας ακόμη παράγων που συνέτεινε στη μείωση της μέσης στρεμματικής απόδοσης, για το σύνολο των σιτηρών, υπήρξε η υποχώρηση της επιφάνειας καλλιέργειας μαλακού σίτου ο οποίος, μαζί με τον αραβόσιτο, αποτελεί το υψηλότερης απόδοσης είδος σιτηρών. Η αρνητική πάντως επίδραση του παράγοντα αυτού αμβλύνθηκε από την καθαρή άνοδο των αποδόσεων αραβοσίτου, ο οποίος ωφελήθηκε από σαφώς ευνοϊκότερες καιρικές συνθήκες απ' ό,τι οι χειμερινές καλλιέργειες σιτηρών.

9. Το σύνολο της παραγωγής ελαιούχων σπόρων (ελαιοκράμβης, ηλίανθου και σόγιας) πέτυχε το 1999 νέο ρεκόρ (15,4 εκατ. τόνοι, δηλαδή αύξηση περίπου 1% σε σύγκριση προς το προηγούμενο έτος), χάρη αφενός στην αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων και αφετέρου στη βελτίωση των στρεμματικών αποδόσεων. Η αύξηση περιορίζεται πάντως στην παραγωγή ελαιούχων σπόρων με προορισμό μη επισιτιστικές χρήσεις, όπου η παραγωγή για επισιτιστικές χρήσεις έχει σημειώσει κάμψη έναντι του παρελθόντος έτους. Εξάλλου, η αύξηση της παραγωγής αφορά μόνο την ελαιοκράμβη, της οποίας η παραγωγή εκτινάχθηκε με ποσοστό πάνω από 15% το 1999, σε σύνδεση με τη θεαματική αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Αντίθετα, τόσο η παραγωγή ηλίανθου όσο και εκείνη της σόγιας σημειώνουν ισχυρή κάμψη έναντι του παρελθόντος έτους (αντιστοίχως -19% και -35%), συνεπεία της δραστικής περιστολής των καλλιεργούμενων εκτάσεων στην Ιταλία, ως επακόλουθο των κυρώσεων που επιβλήθηκαν πέρυσι, και των μειωμένων εκτάσεων και στρεμματικών αποδόσεων στην Ισπανία, λόγω της ξηρασίας.

10. Κάμψη σημείωσε ομοίως η παραγωγή πρωτεϊνούχων καρπών κατά το 1999 (-18%), μετά την ισχυρότατη άνοδο των δύο τελευταίων ετών, που προκάλεσε η μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων, η οποία οφειλόταν στις χαμηλές τιμές πλακούντων κατά την εαρινή σπορά. Αντίθετα, για τρίτο συνεχές έτος, η παραγωγή μη κλωστικού λίνου σημείωσε θεαματική αύξηση (+91%), λόγω της έλξης που ασκεί η προσφερόμενη στον παραγωγό στρεμματική ενίσχυση, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία.

11. Παρά την ελαφρά μείωση των εκτάσεων που καλλιεργούνται με ζαχαρότευτλα, αναμένεται ότι η παραγωγή ζάχαρης θα υπερβεί τα 17 εκατ. τόνους το 1999, δηλαδή θα σημειώσει κατά 6,8% αύξηση έναντι του 1998, του οποίου πάντως χαρακτηριστικό ήταν η πτώση των αποδόσεων λόγω αντίξοων καιρικών συνθηκών στη διάρκεια του φθινοπώρου. Αντίθετα απ'ό,τι συνέβη κατά το παρελθόν έτος, η εξέλιξη των καιρικών συνθηκών υπήρξε σε γενικές γραμμές αρκετά ευνοϊκή για την καλλιέργεια ζαχαρότευτλων, από την εποχή της σποράς έως τη συγκομιδή. Οι αποδόσεις σε ζάχαρη έφθασαν τοιουτοτρόπως σε εξαιρετικώς υψηλά επίπεδα στο πλείστο των κρατών μελών.

12. Μετά από δύο έτη φθίνουσας συγκομιδής έναντι του επιπέδου της περιόδου 1996-1997, οπότε η παραγωγή άγγιξε τα 170 εκατ. εκατόλιτρα, αναμένεται ότι η οινοπαραγωγή θα υπερβεί, με βάση τις προβλέψεις για την περίοδο 1999-2000, τα 173 εκατ. εκατόλιτρα το έτος 1999, δηλαδή αύξηση περίπου 7% έναντι της προηγούμενης περιόδου. Ειδικότερα αναμένεται αισθητή άνοδος της παραγωγής στη Γερμανία (+21,1%), στη Γαλλία (+11,6%) και στην Πορτογαλία (+92,8%), ενώ θα παραμείνει στάσιμη στην Ιταλία και στην Αυστρία, θα σημειώσει μάλιστα ελαφρά υποχώρηση στην Ισπανία και στην Ελλάδα.

13. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες στα μέσα Ιανουαρίου 2000 πρώτες πληροφορίες, προβλέπεται παραγωγή ελαιολάδου στο ύψος των 1,6 εκατ. τόνων, δηλαδή κάμψη κατά 12,3% σε σύγκριση προς το προηγούμενο έτος.

14. Το 1999 σημειώθηκε νέα άνοδος της παραγωγής φρούτων, μετά την κάμψη του έτους 1997, που προκλήθηκε από τους όψιμους παγετούς στην Κεντρική και Νότια Ευρώπη, και την επάνοδο σε φυσιολογικότερη κατάσταση κατά το 1998. Πράγματι εκτιμάται ότι η συνολική οπωροπαραγωγή θα αυξηθεί κατά ποσοστό περίπου 9% το 1999, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη θα σημειωθούν και αιχμές που υπερβαίνουν το 15%. Η παραγωγή κηπευτικών θα πρέπει να αυξηθεί κατά ποσοστό περίπου 2% έναντι του παρελθόντος έτους, ενώ η παραγωγή γεωμήλων ανέκαμψε σαφώς, μετά τη σημειωθείσα το 1998 ισχυρή υποχώρηση.

15. Η παραγωγή χοιρείου κρέατος εξακολούθησε να μειούται το 1999 (-0,8%) σύμφωνα με προσωρινές εκτιμήσεις, με βραδύτερο όμως ρυθμό απ' ό,τι κατά τα τελευταία έτη. Η κάμψη αυτή οφείλεται στη συνδυασμένη επίδραση δύο παραγόντων : αφενός την κυκλική μείωση της παραγωγής, μετά το απόγειο στο οποίο έφθασε το 1996, και αφετέρου τον αντίκτυπο των έκτακτων μέτρων που αποφασίστηκαν τον Οκτώβριο του 1996, ως επακόλουθο της κρίσης της ΣΕΒ (σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών) [1]. Η παραγωγή βοείου κρέατος θα πρέπει να έφθασε, κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, στην κοιλία του κύκλου, ο οποίος όπως προαναφέρθηκε οξύνθηκε, τουλάχιστον ως προς το εύρος αν όχι και τη διάρκεια της διακύμανσης, από την κρίση της ΣΕΒ. Όπως κατά τα έτη 1997 και 1998, η κατανάλωση βοείου κρέατος εξακολούθησε να ανακάμπτει κατά το 1999 (+0,7%), σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, μετά την παρατηρηθείσα το 1996 πτώση (-7,4%), επαναβρίσκοντας τοιουτοτρόπως τη μακροχρόνια εξέλιξή της, η οποία δείχνει πάντως σταδιακή μείωση της κατά κεφαλή κατανάλωσης.

[1] Τα μέτρα που θεσπίστηκαν μετά την κρίση της ΣΕΒ είναι κυρίως τα εξής: - εξάλειψη από την αλυσίδα διατροφής κρέατος που προέρχεται από βοοειδή ηλικίας άνω των 30 μηνών στο Ηνωμένο Βασίλειο. - επιλεκτική σφαγή σε πολλά κράτη μέλη. - υποχρεωτική εφαρμογή στα κράτη μέλη πριμοδότησης μεταποίησης μόσχων ή/και πρόωρης σφαγής τους.

16. Μετά την ήδη παρατηρηθείσα το 1998 εκτίναξη (+8,2%), η παραγωγή χοιρείου κρέατος εξακολούθησε να αυξάνει το 1999, με χαμηλότερο όμως ρυθμό (+1,8%), παρά το ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο τιμών χοιρείου κρέατος κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους 1998. Μολονότι συνεχίστηκε η άνοδος της κατανάλωσης και αναμένεται ότι το 1999 οι εξαγωγές θα φθάσουν σε επίπεδο-ρεκόρ, αναμφισβήτητα η αγορά αναγκάστηκε να απορροφήσει εντός διετίας πρόσθετες ποσότητες χοιρείου κρέατος ύψους άνω του 1,5 εκατομ. τόνων, σε σύγκριση προς το έτος 1997, γεγονός που εξακολούθησε να επηρεάζει αρνητικά τις αγοραίες τιμές.

17. Εκτιμάται ότι η παραγωγή κρέατος πουλερικών σημείωσε ελαφρά άνοδο το 1999 (+0,9%) μετά τις αισθητές αυξήσεις των προηγουμένων ετών. Η επιβράδυνση αυτή εξηγείται αφενός από την κάμψη των εξαγωγών και αφετέρου από τις αρνητικές επενέργειες που είχε στην κατανάλωση η κρίση της διοξίνης που ξέσπασε στο Βέλγιο την άνοιξη του 1999.

18. Χάρη σε επιπλέον ελαφρά άνοδο (+0,8%) κατά το 1999 και στη σημειωθείσα το 1998 ουσιαστικότερη αύξηση (+2,5%), η παραγωγή κρέατος αιγοπροβάτων εκτιμάται ότι επανεύρε, το 1999, το επίπεδο που είχε φθάσει πριν από την πτώση του 1997, οπότε οι κακές καιρικές συνθήκες είχαν προκαλέσει τη διατήρηση εν ζωή ζώων που κανονικώς προορίζονταν για σφαγή, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία.

19. Παρά τη μείωση του αριθμού ζώων (-1,7%), η παραγωγή γάλακτος αναμένεται να κινηθεί, το 1999, στο ύψος των 120,5 εκατ. τόνων, δηλαδή σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με εκείνο του προηγουμένου έτους. Όπως και κατά τα παρελθόντα έτη, η μείωση του αριθμού των ζώων αντισταθμίστηκε από την άνοδο των αποδόσεων. Όσο για τις παραδόσεις στα γαλακτοκομεία, σημειώνουν ελαφρά άνοδο παρά την υπέρβαση των ποσοτήτων αναφοράς που παρατηρήθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη κατά τα παρελθόντα έτη. Στη διάρκεια του πρώτου ενδεκαμήνου του 1999, η ποσότητα γάλακτος που παραδόθηκε στα γαλακτοκομεία υπερέβη πράγματι κατά 1,1 εκατ. τόνους τις παραδόσεις που είχαν διενεργηθεί ένα έτος πριν.

20. Μετά την κάμψη που σημειώθηκε το 1998, ακολουθώντας τις τάσεις που διαγράφονται μετά το 1995, η παραγωγή βουτύρου αυξήθηκε ελαφρώς το 1999 (+1,3%), ως συνέπεια της εξέλιξης των παραδόσεων και των δυσχερειών που αντιμετώπισαν σε ορισμένες εξωτερικές αγορές άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως τα τυριά. Η κατά κεφαλή κατανάλωση βουτύρου εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από φθίνουσες μακροχρόνιες τάσεις, μολονότι το 1999 σημειώθηκε ελαφρά άνοδος. Η παραγωγή τυριών εκτιμάται ότι επιβραδύνθηκε ως προς τις ανοδικές τάσεις που χαρακτηρίζουν τον κλάδο από εικοσαετίας. Αυτό οφείλεται ιδίως στις δυσχέρειες εξαγωγής σε ορισμένες αγορές και ιδιαίτερα στη ρωσική, ως επακόλουθο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης που πλήττει τη χώρα από το θέρος του 1998. Η εσωτερική κατανάλωση εξακολούθησε πράγματι να αυξάνει, αλλά με πλέον συγκρατημένο ρυθμό.

Εξέλιξη των τιμών

21. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες στα τέλη Δεκεμβρίου 1999 πρώτες εκτιμήσεις, ο δείκτης τιμών παραγωγού γεωργικών προϊόντων σημείωσε το 1999 κάμψη κατά 2,8% σε ονομαστικούς όρους έναντι του παρελθόντος έτους. Η πτώση τιμών υπήρξε εντονότερη για το σύνολο των κτηνοτροφικών προϊόντων (-4,6%) και ιδιαίτερα για το χοίρειο κρέας (-7,3%), το κρέας πουλερικών (-8,4%), τα ζώα που προορίζονται για σφαγή ή για εξαγωγή (-4,9%) και τα αυγά (-10,0%). Έντονες μειώσεις σημειώθηκαν επίσης στο γάλα (-3,3%) και στα βοοειδή (-2,6%). Η επιδείνωση των τιμών παραγωγού υπήρξε λιγότερο αισθητή στα φυτικά προϊόντα (-1,1% κατά μέσον όρο), με εξαίρεση πάντως τα φρούτα (-9,4%). Για ορισμένα προϊόντα παρατηρείται μάλιστα λίγο-πολύ έντονη βελτίωση τιμών έναντι του προηγουμένου έτους : τούτο συμβαίνει ιδιαίτερα στο ελαιόλαδο (+11,3%) και στις κτηνοτροφικές ρίζες (+1,4%).

22. Συνυπολογίζοντας την επενέργεια του πληθωρισμού, ο δείκτης τιμών παραγωγού υποχώρησε, κατά μέσον όρο, κατά 4,6% σε πραγματικούς όρους, για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μειώσεις ανώτερες από τον μέσο όρο σημειώθηκαν στο Βέλγιο (-6,1%), στη Δανία (-8,0%), στην Ελλάδα (-5,3%), στην Ιρλανδία (-7,1%), στην Ιταλία (-6,2%), στις Κάτω Χώρες (-9,3%) και στην Πορτογαλία (-6,2%). Μειώσεις κατώτερες από τον μέσο όρο, σε πραγματικούς όρους, σημειώθηκαν στη Γερμανία (-2,8%), στην Ισπανία (-1,9%), στη Γαλλία (-3,7%), στο Λουξεμβούργο (-1,1%), στην Αυστρία (-3,8%) και στη Φινλανδία (-3,6%), ενώ στη Σουηδία (-4,8%) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (-4,4%) η μείωση κινήθηκε στο επίπεδο του μέσου όρου.

23. Αφού έφθασαν στα χαμηλότερα στην ιστορία τους επίπεδα, στις αρχές της περιόδου 1998/1999, με την εμφάνιση ευρωπαϊκής συγκομιδής σε ύψη ρεκόρ και παγκόσμιες τιμές που είχαν πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας πενταετίας, οι αγοραίες τιμές σιτηρών κάπως ανέκαμψαν την άνοιξη του 1999, ως επακόλουθο αφενός της βελτίωσης των προοπτικών διάθεσης του προϊόντος και αφετέρου εν αναμονή πολύ χαμηλότερης εσοδείας έναντι του προηγούμενου έτους. Η αγορά σιτηρών εξακολούθησε πάντως, σε όλη τη διάρκεια του έτους, να επηρεάζεται αρνητικά από ένα ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο αποθεμάτων εκ μεταφοράς, προερχόμενο από την προηγούμενη περίοδο, και από παγκόσμιες τιμές ακόμη αρκετά χαμηλές σε σύγκριση προς τα προηγούμενα έτη, παρά την παρατηρηθείσα ανάκαμψη στη διάρκεια του θέρους. Τοιουτοτρόπως, παρά τη μειωμένη εσοδεία και μια ικανοποιητική ποιότητα παραγωγής, οι τιμές του μαλακού σίτου πρακτικώς δεν βελτιώθηκαν μετά τον Ιούλιο, ενώ οι αντίστοιχες της κριθής και ιδίως του αραβοσίτου εξακολούθησαν μάλιστα να υποχωρούν από τον Ιούλιο και μετά. Μόνο ο σκληρός σίτος σημείωσε μεγαλύτερη βελτίωση κατά το πρώτο ήμισυ της περιόδου 1999/2000, μετά την παρατηρηθείσα πτώση κατά την προηγούμενη περίοδο.

24. Μετά από μια κάμψη στα τέλη του έτους 1999, οι τιμές ελαιολάδου σημείωσαν ισχυρή άνοδο. Τοιουτοτρόπως, στα μέσα Ιανουαρίου 2000 η αγοραία τιμή εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου ήταν σαφώς ανώτερη από την τιμή ενεργοποίησης της ιδιωτικής αποθεματοποίησης στην Ιταλία (+38%) και στην Ισπανία (+22%).

25. Μετά την παρατηρηθείσα κατά τα δύο προηγούμενα έτη σαφή βελτίωση, οι αγοραίες τιμές οίνων εκ νέου υποχώρησαν σε όλη τη διάρκεια του 1999, τόσο των ερυθρών όσο και των λευκών. Σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγουμένου έτους, στις αρχές Ιανουαρίου 2000, οι αγοραίες τιμές ερυθρών οίνων ήσαν κατά 15% κατώτερες στην Ιταλία, κατά 9% στη Γαλλία ενώ στην Ισπανία οι τιμές δεν μεταβλήθηκαν. οι τιμές των λευκών οίνων υποχώρησαν κατά 14% στη Ιταλία, κατά 10% στην Ισπανία, ενώ στη Γαλλία οι διακυμάνσεις ήσαν αμελητέες.

26. Η καθαρή αύξηση του όγκου παραγωγής και οι δυσχέρειες διάθεσης μιας υπεράφθονης παραγωγής αποτελούν την αιτία υποβάθμισης των αγοραίων τιμών, σε σύγκριση προς την προηγούμενη περίοδο, στον τομέα των οπωροκηπευτικών. Η μάλλον αρνητική αυτή εξέλιξη χαρακτηρίζει γενικώς το σύνολο του κλάδου και καλύπτει το πλείστο των κρατών μελών. Αντίθετα, οι τιμές των γεωμήλων σημείωσαν συγκρατημένη άνοδο (+3,1%, κατά μέσον όρο έναντι του προηγουμένου έτους).

27. Οι τιμές του βουτύρου, που ακολουθούν φθίνουσα πορεία από το θέρος 1998 και μετά, υπό τη συνδυασμένη επίδραση δυσχερειών εξαγωγής και ανόδου της παραγωγής, εξακολούθησαν να υποχωρούν έως τις αρχές Μαΐου 1999, οπότε εκινούντο σε ποσοστό 91,3% της τιμής παρέμβασης, για να σταθεροποιηθούν έπειτα γύρω στο επίπεδο αυτό. Μετά τον Ιούλιο ανέκαμψαν κάπως για να κινηθούν, στα τέλη του έτους, στο επίπεδο του 95% της τιμής παρέμβασης. Η τιμή αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη έως τον Φεβρουάριο, οπότε άρχισε κλιμάκωση που οδήγησε την τιμή στο επίπεδο της τιμής παρέμβασης περί τα μέσα Ιουνίου, έπειτα δε υπερέβη το επίπεδο αυτό.

28. Στον τομέα του βοείου κρέατος, οι αγοραίες τιμές χονδρών αρρένων μη ευνουχισμένων βοοειδών ποιότητας αναφοράς R3, οι οποίες υποχωρούσαν από τον Αύγουστο 1998 και μετά, συνεπεία της απώλειας της ρωσικής αγοράς, σταδιακώς ανέκαμψαν το πρώτο εξάμηνο του 1999, για να σταθεροποιηθούν έπειτα σε επίπεδα ελαφρώς ανώτερα της τιμής παρέμβασης, που αποτελεί το κατώφλι ενεργοποίησης του επιπέδου ενίσχυσης. Όσο για τις τιμές των νεαρών ευνουχισμένων βοοειδών κατηγορίας R3, εξακολούθησαν να υποχωρούν σε όλη τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1999, έπειτα δε βελτιώθηκαν αισθητώς, κινούμενες στα τέλη του έτους σε επίπεδο σαφώς ανώτερο από εκείνο που είχε παρατηρηθεί στα τέλη του έτους 1998.

29. Η αγορά του κρέατος πουλερικών, που ξεκίνησε το 1999 υπό σχετικώς ικανοποιητικές συνθήκες, επλήγη την άνοιξη από την κρίση που οφειλόταν στη μόλυνση με διοξίνη των ζωοτροφών πτηνοτροφίας. Η κρίση αυτή προκάλεσε σημαντική πτώση της ζήτησης και των τιμών όχι μόνο στο κράτος μέλος όπου είχε εκδηλωθεί το πρόβλημα (το Βέλγιο), αλλά επίσης και στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κρίση έφθασε στο οξύτερο σημείο της στα τέλη Ιουνίου, οπότε οι αγοραίες τιμές κινούνταν σε ποσοστό περίπου 20% κάτω από το επίπεδο που είχαν φθάσει πριν από 12 μήνες. Στη συνέχεια οι τιμές βελτιώθηκαν, παραμένοντας όμως κατώτερες από τις αντίστοιχες των προηγούμενων ετών.

30. Αφού γνώρισε, κατά τα έτη 1996 και 1997, αρκετά ευνοϊκές συνθήκες, οι οποίες ενθάρρυναν σημαντική αύξηση του αριθμού των ζώων, η αγορά χοιρείου κρέατος αντιμετώπισε κατά την τελευταία διετία κατάσταση υπερπαραγωγής που οξύνθηκε από τις δυσχέρειες διάθεσης προϊόντων στη ρωσική αγορά από το θέρος 1998 και μετά. Σε όλη τη διάρκεια του 1998 υποχώρησαν οι αγοραίες τιμές και έφθασαν στο χαμηλότερο επίπεδό τους στα τέλη Νοεμβρίου 1998 (88,5 ECU/100 kg βάρους σφαγίου, δηλαδή περίπου 40% κάτω από το επίπεδο της αντίστοιχης εποχής κατά τα έτη 1996 και 1997). Η κατάσταση βελτιώθηκε κάπως στη συνέχεια και ιδίως στη διάρκεια του θέρους, συνεπεία της σταθεροποιήσεως της παραγωγής και της ανακάμψεως των εξαγωγών, αλλά παράλληλα και των μέτρων ιδιωτικής αποθεματοποίησης που εφαρμόστηκαν από τα τέλη Σεπτεμβρίου 1998 έως τα μέσα Σεπτεμβρίου 1999. Η κατάσταση όμως εκ νέου επιδεινώθηκε το δεύτερο εξάμηνο του έτους, λόγω ύπαρξης πλεονάζουσας παραγωγής σε σύγκριση με τις δυνατότητες διάθεσής της. Στα τέλη του έτους και παρά το σχετικώς χαμηλό επίπεδο τιμών σύνθετων ζωοτροφών, τα περιθώρια κέρδους της χοιροτροφίας μειώθηκαν αισθητώς σε σύγκριση με τα φυσιολογικά επίπεδα.

31. Οι αγοραίες τιμές του κρέατος αιγοπροβάτων, που υποχώρησαν κατά 24% στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου 1998, επανεύρον τα συνήθη επίπεδά τους την άνοιξη του 1999, για να καταρρεύσουν έπειτα συνεπεία της ισχυρής ανόδου της παραγωγής στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Πάντως, από το φθινόπωρο και μετά η κατάσταση βελτιώθηκε σαφώς, σε σημείο ώστε στα τέλη του έτους το επίπεδο τιμών να είναι πάνω από 30% ανώτερο από το αντίστοιχο της ιδίας περιόδου του παρελθόντος έτους.

Τιμές των μέσων παραγωγής

32. Ο δείκτης τιμών αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης της γεωργίας μειώθηκε το 1999 κατά μέσον όρο κατά 1,8%, σε ονομαστικούς όρους, συνεπεία της ισχυρής κάμψης των τιμών των ζωοτροφών (-5,3%) και των λιπασμάτων (-3,3%). Το πλείστο των υπόλοιπων συντελεστών, και ιδίως των τιμών της ενέργειας (+1,8%), αυξήθηκε αντίθετα σε ονομαστικούς όρους.

33. Λαμβάνοντας υπόψη τον πληθωρισμό, ο δείκτης τιμών αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης της γεωργίας μειώθηκεκατά μέσον όρο κατά 3,5% , σε πραγματικούς όρους, για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μειώσεις ανώτερες από τον μέσο όρο σημειώθηκαν στην Ιταλία (-3,8%), στην Αυστρία (-3,9%), στην Πορτογαλία (-3,9%), στη Φινλανδία (-3,7%), στην Ισπανία (-4,7%) και στις Κάτω Χώρες (-5,0%). Αντίθετα, η μείωση ήταν κατώτερη από τον μέσο όρο στα υπόλοιπα κράτη μέλη και ιδίως στη Γερμανία (-1,5%), στην Ιρλανδία (-1,7%) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (-1,6%).

Εξέλιξη των γεωργικών εισοδημάτων

34. Σύμφωνα με διορθωμένες εκτιμήσεις της Eurostat, που καταρτίστηκαν με βάση τις πληροφορίες που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη τον Ιανουάριο 2000 στο πλαίσιο της νέας μεθόδου οικονομικών γεωργικών λογαριασμών, τα γεωργικά εισοδήματα [2] μειώθηκαν, κατά μέσον όρο, κατά ποσοστό περίπου 3% σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση προς το προηγούμενο έτος. Μειώσεις ανώτερες του μέσου όρου σημειώθηκαν στη Γαλλία (-4%), στις Κάτω Χώρες (-6%), στο Βέλγιο (-9%), στη Δανία (-11%) και στην Ιρλανδία (-12%). Μετριότερες υποχωρήσεις παρατηρήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο (-2%), στην Ιταλία (-2%), στην Αυστρία (-1%), στην Ελλάδα (0%) και στη Φινλανδία (-2%), ενώ στην Ισπανία και στη Γερμανία η μείωση κινείται στο μέσο επίπεδο που διαπιστώθηκε για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (-3%). Σε τρία κράτη μέλη σημειώθηκε αντίθετα αύξηση γεωργικών εισοδημάτων σε σύγκριση προς το παρελθόν έτος : στο Λουξεμβούργο (+2%), στη Σουηδία (+6%) και στην Πορτογαλία (+16%).

[2] Μετρούμενα με την καθαρή προστιθέμενη αξία στο κόστος των συντελεστών ανά μονάδα εργασίας.

35. Λόγω αλλαγής της μεθόδου κατάρτισης των οικονομικών γεωργικών λογαριασμών [3] και των σημειωθεισών καθυστερήσεων στο πλείστο των κρατών μελών όσον αφορά την ανασύνθεση των ιστορικών σειρών σύμφωνα με τη νέα μεθοδολογία, είναι αδύνατον να εκτιμηθεί η παρατηρηθείσα το 1999 εξέλιξη με βάση την πλέον μακροπρόθεσμη πορεία των γεωργικών εισοδημάτων και μάλιστα σε σύγκριση προς τα τελευταία έτη. Εξάλλου, η αλλαγή της μεθόδου αντιμετωπίζει προβλήματα σε πολλά κράτη μέλη. Επομένως, η ποιότητα των πληροφοριών που παρέχονταν μέχρι σήμερα δεν ήταν πάντοτε άψογη και τελείως ομοιογενής μεταξύ κρατών μελών. Επιπλέον, πολλές αναθεωρήσεις που προκύπτουν από τη νέα μέθοδο όχι μόνο επηρεάζουν τον ορισμό ορισμένων συνιστωσών αλλά επίσης προκάλεσαν αλλαγή ορισμένων πηγών παροχής στοιχείων και, κατά συνέπεια, περιορίζουν τη συγκρισιμότητα με τις παλαιές στατιστικές σειρές. Είναι άρα δύσκολο, επί του παρόντος, να εκτιμηθεί το μέτρο στο οποίο τα αποτελέσματα των πρώτων εκτιμήσεων των γεωργικών εισοδημάτων το 1999 επηρεάζονται από τους ανωτέρω παράγοντες και όχι την υποβάθμιση των γεωργικών αγορών και τη μείωση των επιδοτήσεων σε σύγκριση προς το προηγούμενο έτος.

[3] Η καθιέρωση νέας μεθόδου κατάρτισης οικονομικών γεωργικών λογαριασμών προκάλεσε πλήθος τροποποιήσεων στα στοιχεία των λογαριασμών τόσο λόγω της αναθεώρησης της μεθοδολογίας όσο και της χρησιμοποιήσεως νέας πηγής στοιχείων. Ορισμένες από τις αναθεωρήσεις αυτές είχαν άμεσο αντίκτυπο στη μέτρηση του γεωργικού εισοδήματος, ενώ άλλες τροποποίησαν μόνο το επίπεδο ορισμένων συνιστωσών, χωρίς να επηρεάσουν πάντως τη μέτρηση του εισοδήματος. Γενική εικόνα των τροποποιήσεων αυτών, καθώς και επεξηγηματικοί παράγοντες εξέλιξης των γεωργικών εισοδημάτων κατά το 1999, δίνονται στο φυλλάδιο της Eurostat Στατιστικές εν συντομία, Θέμα 5 - 24/1999.

Μεταβολές των ονομαστικών τιμών παραγωγού γεωργικών προϊόντων το 1999 και το 1998

σε ποσοστά (%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή : Eurostat

Μεταβολές των ονομαστικών τιμών των μέσων γεωργικής παραγωγής το 1999 και το 1998

σε ποσοστά (%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή : Eurostat

Αποπληθωρισμένοι δείκτες τιμών παραγωγού

(1990=100)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Source : Eurostat

Αποπληθωρισμένοι δείκτες τιμών των αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης της γεωργίας

(1990=100)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή : Eurostat

Δίκτυο γεωργικής λογιστικής πληροφόρησης (ΔΓΛΠ)

Εισοδήματα γεωργικών εκμεταλλεύσεων

36. Η μεικτή παραγωγή, το κόστος και τα εισοδήματα των εκμεταλλεύσεων που λειτουργούν σε εμπορική βάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζονται βάσει στοιχείων που συλλέγονται στο πλαίσιο έρευνας επί των εναρμονισμένων λογαριασμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (βλ. κεφάλαιο VII, πίνακας 3.2.1). Η έρευνα αυτή παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο διακύμανσης των εισοδημάτων από γεωργικές εκμεταλλεύσεις, που δεν είναι εμφανής από τους συγκεντρωτικούς μέσους όρους στα αποτελέσματα του συνόλου του γεωργικού τομέα. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται οι διακυμάνσεις ανάλογα με το είδος παραγωγής. Τα διάφορα είδη παραγωγής επεξηγούνται στο κεφάλαιο VII, πίνακας 3.2.2.

37. Τα παρατιθέμενα στην παρούσα έκθεση αποτελέσματα βασίζονται όλα σε παρατηρήσεις, οι δε μεταβολές υπολογίζονται σε πραγματικούς όρους (διορθωμένες για τον πληθωρισμό). Κατά τη στιγμή εκτύπωσης της παρούσας έκθεσης δεν ήσαν ακόμη διαθέσιμα ορισμένα αποτελέσματα για το 1997, ενώ όσα ήσαν διαθέσιμα παρέμεναν προσωρινά. Τα αναλυτικά αποτελέσματα (σε τρέχουσες τιμές ευρώ) για τα διάφορα είδη γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τα διαφορετικά επίπεδα επιχειρηματικής δραστηριότητας ή οικονομικά μεγέθη των εκμεταλλεύσεων δίδονται στο κεφάλαιο VII, πίνακες 3.2.3 και 3.2.4.

Πραγματικό εισόδημα ανά τύπο εκμετάλλευσης

38. Οι μεγάλες διαφορές στο μέσο εισόδημα που υφίστανται μεταξύ κρατών μελών (βλ. σχήμα 1) είναι εγγενείς λόγω διάρθρωσης της γεωργίας στις εν λόγω χώρες. Τα κράτη μέλη με τα υψηλότερα μέσα εισοδήματα σε γενικές γραμμές αντιστοιχούν σε εκείνα με πολλές γεωργικές εκμεταλλεύσεις μεγάλου μεγέθους, εξειδικευμένες στις αροτραίες καλλιέργειες ή δραστηριοποιούμενες στους πλέον ανταγωνιστικούς τομείς παραγωγής (χοιροτροφία ή/και πτηνοτροφία, φυτοκομία και γαλακτοκομία). Τα κράτη μέλη του ευρωπαϊκού νότου, με μεγάλο αριθμό μικρών εκμεταλλεύσεων που επιδίδονται σε μεικτές δραστηριότητες (φυτική καλλιέργεια και κτηνοτροφία) ή «λοιπές μόνιμες καλλιέργειες» (ανάμεικτες συνθέσεις διαφορετικών καλλιεργητικών επιχειρήσεων) έχουν μέσα εισοδήματα υπολειπόμενα του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

39. Στη διάρκεια της οικονομικής χρήσεως 1997/1998, τα μέσα γεωργικά εισοδήματα, σε πραγματικούς όρους, αυξήθηκαν έναντι των αντίστοιχων του 1996/1997 σε διάφορα κράτη μέλη: Ισπανία, Ιρλανδία και ιδίως Κάτω Χώρες. Στις υπόλοιπες χώρες με διαθέσιμα στοιχεία, τα μεγέθη ήσαν μικρότερα από τα αντίστοιχα κατά το 1995/1996.

40. Το σχήμα 2 δείχνει τις μεγάλες διαφορές εισοδημάτων για κάθε τύπο γεωργικής εκμετάλλευσης, από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Δείχνει επίσης έλλειψη ομοιομορφίας ως προς τις μεταβολές εισοδήματος μεταξύ 1996 και 1997: σε όλους τους τομείς, υπάρχουν ορισμένα κράτη μέλη με άνοδο εισοδήματος, ενώ σε άλλα παρατηρήθηκε υποχώρηση.

41. Το σχήμα 3 δείχνει την αξία παραγωγής της μέσης εκμετάλλευσης (σε πραγματικούς όρους). Μεταξύ των ετών 1996 και 1997, περισσότερα κράτη μέλη γνώρισαν αύξηση και λιγότερα μείωση.

42. Το σχήμα 4 δείχνει την εξέλιξη των καθαρών δημόσιων επιδοτήσεων (ισοζύγιο μεταξύ δημόσιων επιδοτήσεων και φόρων) ανά γεωργική εκμετάλλευση, από το 1995 και μετά. Μεταξύ 1996 και 1997, αρνητική εξέλιξη σημειώθηκε σε πέντε χώρες: Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Αυστρία και Σουηδία. Στις άλλες χώρες σημειώθηκε αύξηση των καθαρών δημόσιων επιδοτήσεων.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 1

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 2

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 3

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Γραφική παράσταση 4

Εξελίξεις των πολιτικών και νομοθετικές πρωτοβουλίες κατά τη διάρκεια του 1999.

Η συμφωνία του Βερολίνου σχετικά με το Πρόγραμμα Δράσης 2000

43. Τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής του Βερολίνου, τον Μάρτιο, σχετικά με το Πρόγραμμα Δράσης 2000, οδήγησαν στην έκδοση δέκα νέων κανονισμών [4], καθώς και της απόφασης σχετικά με το ύψος της κατανομής των κονδυλίων για τη μεταρρύθμιση του γεωργικού τομέα. Ο γεωργικός προϋπολογισμός θα περιοριστεί σε 38 000 εκατ. ευρώ ετησίως περίπου για την πολιτική της αγοράς (συμπεριλαμβανομένων των μέτρων στον κτηνιατρικό και τον φυτοϋγειονομικό τομέα) και 4 300 εκατ. ευρώ για μέτρα αγροτικής ανάπτυξης.

[4] ΕΕ L 160 της 26.6.99, σ. 1 και L 179 της 14.7.99, σ. 1.

44. Οι νέοι κανονισμοί, οι οποίοι, με εξαίρεση την περίπτωση του γάλακτος, θα εφαρμοστούν από τις αρχές του 2000, αφορούν τους τομείς των αροτραίων καλλιεργειών, του βοείου κρέατος, του γάλακτος και του οίνου, το νέο πλαίσιο αγροτικής ανάπτυξης, τους οριζόντιους κανόνες για τα προγράμματα άμεσων ενισχύσεων, καθώς και τη χρηματοδότηση της ΚΓΠ. Στον κατάλογο αυτό θα πρέπει να προστεθούν οι τροποποιηθέντες κανονισμοί για τους τομείς του ελαιολάδου και του καπνού, παρά το γεγονός ότι οι εν λόγω κανονισμοί δεν εξεδόθησαν στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων μεταρρύθμισης του Προγράμματος Δράσης 2000.

45. Παρά το γεγονός ότι από ορισμένες απόψεις η πολιτική όπως εγκρίθηκε τελικά δεν είναι τόσο μακρόπνοη όσο είχε προταθεί αρχικά, παραμένει η πλέον ριζοσπαστική και ευρέως φάσματος μεταρρύθμιση της ΚΓΠ σε ολόκληρη την ιστορία της. Η μεταρρυθμισμένη ΚΓΠ αποτελεί ένα βήμα εμπρός για την στήριξη περισσότερο της ευρύτερης αγροτικής οικονομίας παρά της γεωργικής παραγωγής και διασφαλίζει την αμοιβή των γεωργών όχι μόνο για την παραγωγή τους αλλά και για τη γενική τους συμβολή στην κοινωνία.

46. Λεπτομερέστερα η μεταρρύθμιση περιλαμβάνει :

Μείωση των θεσμικών τιμών για την ενθάρρυνση της ανταγωνιστικότητας

47. Θα θεσπιστούν μειώσεις των τιμών στήριξης της αγοράς, οι οποίες θα κυμαίνονται μεταξύ του 15% για τα σιτηρά και του 20% για το βόειο κρέας. Στον τομέα του γάλακτος θα εφαρμοστεί από το έτος 2005/2006 μείωση 15%. Οι μειώσεις θα θεσπιστούν σταδιακά με στόχο την προσέγγιση των τιμών των ευρωπαίων γεωργών με τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς, συμβάλλοντας κατ´αυτόν τον τρόπο στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων τόσο στις εγχώριες όσο και στις παγκόσμιες αγορές, με θετικές επιπτώσεις τόσο στην εσωτερική ζήτηση όσο και στα επίπεδα των εξαγωγών.

Ένα δίκαιο επίπεδο διαβίωσης για την αγροτική κοινότητα

48. Οι μειώσεις των θεσμικών τιμών θα αντισταθμιστούν εν μέρει από την αύξηση των πληρωμών των άμεσων ενισχύσεων, συμβάλλοντας κατά τον τρόπο αυτό στο στόχο της επίτευξης ικανοποιητικού επιπέδου διαβίωσης για τους γεωργούς. Η στροφή από τη στήριξη των τιμών στην άμεση ενίσχυση των εισοδημάτων για τους γεωργούς, σημαίνει μια περαιτέρω αποδέσμευση της ενίσχυσης από την παραγωγή.

Ενισχύοντας διεθνώς την εμπορική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

49. Ο εντονότερος προσανατολισμός της αγοράς θα συμβάλει στην προετοιμασία της ενσωμάτωσης των νέων κρατών μελών και στην ενίσχυση της θέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον προσεχή γύρω των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Όπως αναφέρθηκε στα πορίσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Βερολίνου για το Πρόγραμμα Δράσης 2000 : 'οι αποφάσεις που εγκρίθηκαν σχετικά με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης 2000, θα αποτελέσουν ουσιαστικά στοιχεία για τον καθορισμό της διαπραγματευτικής εντολής της Επιτροπής για τις μελλοντικές πολυμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ'.

Επίκεντρο η ποιότητα

50. Στην μεταρρύθμιση λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι αυξημένες ανησυχίες των καταναλωτών για την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων, την περιβαλλοντική προστασία και την καλή διαβίωση των ζώων στις εκμεταλλεύσεις. Η τήρηση των ελάχιστων προτύπων στους τομείς του περιβάλλοντος, της υγιεινής και της καλής διαβίωσης των ζώων αποτελεί απαίτηση τόσο στο πλαίσιο της στήριξης της αγοράς όσο και στη νέα πολιτική αγροτικής ανάπτυξης.

Η ένταξη περιβαλλοντικών στόχων στο πλαίσιο της ΚΓΠ

51. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τα περιβαλλοντικά μέτρα που θεωρούνται ενδεδειγμένα. Εκπληρώνοντας την υποχρέωση αυτή, τα κράτη μέλη θα έχουν τρεις επιλογές στη διάθεσή τους. Κατ´αρχήν, η εφαρμογή των ενδεδειγμένων γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων που εφαρμόζονται στο πλαίσιο προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, ενδέχεται να είναι επαρκής. Δεύτερον, τα κράτη μέλη δύνανται επίσης να προβαίνουν σε άμεσες πληρωμές στο πλαίσιο της οργάνωσης αγορών, υπό τον όρο να τηρούνται οι γενικά ισχύουσες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Τρίτον, δύνανται να επιβάλουν ειδικούς περιβαλλοντικούς όρους για την χορήγηση των εν λόγω πληρωμών. Στις τελευταίες δύο επιλογές, σε περιπτώσεις μη τήρησης θα εφαρμόζεται αναλογική μείωση ή ακύρωση των πληρωμών.

Ένα νέο πλαίσιο αγροτικής ανάπτυξης : το δεύτερο στήριγμα της ΚΓΠ

52. Η νέα πολιτική αγροτικής ανάπτυξης αποσκοπεί στη θέσπιση ενός συνεκτικού και διαρκούς πλαισίου για το μέλλον των αγροτικών περιοχών της Ευρώπης. Θα συμπληρώσει τις θεσπισθείσες μεταρρυθμίσεις στους τομείς της αγοράς, προωθώντας έναν ανταγωνιστικό, πολυλειτουργικό γεωργικό τομέα στο πλαίσιο μιας πλήρους και ολοκληρωμένης στρατηγικής για την αγροτική ανάπτυξη.

53. Ως συνεκτική δέσμη μέτρων, έχει τρεις βασικούς στόχους :

- τη δημιουργία ενός ισχυρότερου γεωργικού και δασοκομικού τομέα, ενώ ο δασοκομικός τομέας αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ότι αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης.

- τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών περιοχών.

- τη διατήρηση του περιβάλλοντος και την προστασία της αγροτικής κληρονομιάς της Ευρώπης.

- Το Συμβούλιο ενέκρινε μια νέα πρωτοβουλία της Επιτροπής για την αγροτική ανάπτυξη, καλούμενη "Leader", για την περίοδο 2000-2006.

54. Τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα αποτελούν το μοναδικό υποχρεωτικό στοιχείο της νέας γενεάς προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης και κατά συνέπεια αντιπροσωπεύουν ένα αποφασιστικό βήμα προς την κατεύθυνση της αναγνώρισης του ρόλου τον οποίο διαδραματίζει ο γεωργικός τομέας στη διατήρηση και τη βελτίωση της φυσικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Το πρόγραμμα ενίσχυσης του γεωργο-περιβαλλοντικού τομέα θα ενθαρρύνει τους γεωργούς να υιοθετούν, ή να συνεχίζουν να χρησιμοποιούν, γεωργικές πρακτικές που θα είναι συμβατές με την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση των φυσικών πόρων.

Αποκέντρωση της διαχείρισης

55. Οι άμεσες πληρωμές στους παραγωγούς έχουν οργανωθεί κατά διαφορετικό τρόπο σε σύγκριση με το 1992. Τμήμα των άμεσων πληρωμών για τους τομείς του βοείου κρέατος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, θα λάβει τη μορφή ενός εθνικού χρηματοδοτικού κονδυλίου από τον προϋπολογισμό του ΕΓΤΠΕ, το οποίο τα κράτη μέλη θα δύνανται να διανέμουν και επομένως θα τους παρέχεται η δυνατότητα να εστιάζουν σε συγκεκριμένες εθνικές ή περιφερειακές προτεραιότητες. Κάθε κράτος μέλος θα είναι σε θέση να κατανέμει ελεύθερα πόρους, βάσει ορισμένων κοινοτικών κριτηρίων που αποσκοπούν στην πρόληψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

Περαιτέρω απλούστευση

56. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ περιλαμβάνει σημαντικά στοιχεία απλούστευσης σε διάφορους τομείς. Για παράδειγμα, στον τομέα του οίνου ισχύει σήμερα ένας κανονισμός ενώ προγενέστερα υπήρχαν είκοσι τρεις. Για την αγροτική ανάπτυξη, επίσης, υπάρχει ένας μόνο κανονισμός όπου άλλοτε υπήρχαν εννέα. Η Επιτροπή όμως έχει ως στόχο να συμβάλει στην απλούστευση μέσω της αποκέντρωσης, του γενικού προσανατολισμού και των διαδικασιών απλούστευσης του προγραμματισμού.

57. Συμπερασματικά, η νέα μεταρρύθμιση θα συμβάλει στην ανάπτυξη μιας αληθινά πολυλειτουργικής, αειφόρου και ανταγωνιστικής γεωργίας, γεγονός που θα βοηθήσει επίσης στη διασφάλιση του μέλλοντος των πλέον ευαίσθητων αγροτικών περιφερειών. Στη νέα μεταρρύθμιση αναγνωρίζεται ότι η γεωργία έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στη διατήρηση της υπαίθρου και του φυσικού τοπίου, καθώς και στην ζωτικότητα της αγροτικής ζωής. Επιχειρεί επίσης να ανταποκριθεί στις ανησυχίες των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, καθώς και σε θέματα καλής διαβίωσης των ζώων. Τέλος, η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ αποσκοπεί στη διασφάλιση της προστασίας του αγροτικού περιβάλλοντος και της βελτίωσής του για τις μελλοντικές γενεές.

Πολιτική για την ποιότητα

58. Με βάση τα πρόσφατα γεγονότα του 1999, καθίσταται όλο και πιο σαφές το γεγονός ότι η ποιότητα των τροφίμων αποτελεί το αντικείμενο αυξανόμενης ανησυχίας από μέρους των καταναλωτών και τούτο δεν δύναται να αγνοηθεί από τους παραγωγούς. Οπωσδήποτε η υγειονομική ασφάλεια πρέπει να διατηρήσει το χαρακτηριστικό της βασικής απαίτησης. Από τη στιγμή όμως που θα διασφαλιστεί τούτο, η ποιότητα την οποία αποζητούν οι καταναλωτές πρέπει επίσης να εκφράζεται μέσω ποικίλων επιλογών τροφίμων που διαθέτουν αντικειμενικά και εγγυημένα χαρακτηριστικά. Η διατήρηση της εν λόγω επιλογής αποτελεί εξάλλου την εγγύηση για την παροχή δυνατοτήτων διαφοροποίησης της γεωργικής παραγωγής, γεγονός που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις περισσότερο μειονεκτικές αγροτικές περιοχές της Ένωσης. Με βάση τα στοιχεία αυτά εξακολούθησε να αναπτύσσεται μια κοινοτική πολιτική ταυτοποίησης με σήματα ποιοτικής εγγύησης.

59. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης [5], η Επιτροπή ολοκλήρωσε τον κατάλογο των καταχωρημένων ονομασιών, ο αριθμός των οποίων έφθασε σήμερα τις 526.

[5] ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 1.

60. Τόσο από άποψη ενδιαφερομένων κρατών μελών όσο και ειδών παραγωγής, οι νέες καταχωρήσεις αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον για την προστασία των προϊόντων τα οποία οι καταναλωτές δύνανται να αναγνωρίσουν από τις μεθόδους παραγωγής τους, οι οποίες συνδέονται με τη γεωγραφική τους προέλευση.

61. Ωστόσο, η δραστηριότητα αυτή δημιουργεί εξ ορισμού διενέξεις. Κατά τον τρόπο αυτό, με απόφαση της 16ης Μαρτίου 1999, το Δικαστήριο ακύρωσε την καταχώρηση της ονομασίας « Φέτα », κυρίως λόγω της έλλειψης βάσεων για την εν λόγω καταχώρηση, χωρίς εξάλλου να αποφανθεί σχετικά με τον γενικό χαρακτήρα της ονομασίας. Το αίτημα καταχώρησης εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της Επιτροπής και θα μελετηθεί εκ νέου με βάση συμπληρωματικά στοιχεία που κατατίθενται επί του παρόντος. Εντούτοις, σε άλλες περιπτώσεις, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την προσέγγιση και τις λεπτομέρειες εφαρμογής που χρησιμοποίησε η Επιτροπή κατά τη διαδικασία καταχώρησης.

62. Οι κοινοτικοί λογότυποι για τις ΠΟΠ (προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης) και τις ΠΓΕ (προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις), που εγκρίθηκαν κατά το 1998 [6], αρχίζουν να χρησιμοποιούνται από ορισμένους εμπορευόμενους, με στόχο την παγίωση της οπτικής αναγνώρισης των προϊόντων τους που ανταποκρίνονται στα εν λόγω ευρωπαϊκά συστήματα ποιοτικής εγγύησης.

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1726/98 (ΕΕ L 224 της 11.8.1998, σ. 1).

63. Η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2082/92 [7] για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας, με την οποία θεσπίζεται η ένδειξη « ειδικό παραδοσιακό προϊόν εγγυημένο », παραμένει, όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα, ελάχιστα σημαντική, με έξι καταχωρήσεις ονομασιών. Όπως προεβλέπετο, η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τις λεπτομέρειες εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού. καθιστά προφανείς τις δυσχέρειες που ανέκυψαν ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία ένστασης σχετικά με καταχωρήσεις καθώς και το είδος της νομικής προστασίας των ονομασιών.

[7] ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 9.

64. Κατά τα τέλη του 1998, περατώθηκε η ενημερωτική εκστρατεία που είχε ως στόχο να κάνει γνωστή στο κοινό τη σημασία των ενδείξεων (ΠΟΠ = προστατευόμενη ονομασία προέλευσης, ΠΓΕ = προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη, ΕΠΠΕ = ειδικό παραδοσιακό προϊόν εγγυημένο). Επί του παρόντος πραγματοποιείται η αξιολόγηση της εν λόγω εκστρατείας.

65. Τέλος, το έτος 1999 χαρακτηρίστηκε από μια ιδιαίτερα σημαντική ανάπτυξη συζητήσεων στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για την εφαρμογή της συμφωνίας για τις ΠΔΠΙΕ (πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σχετικά με το εμπόριο). Πράγματι, με την εν λόγω συμφωνία, το ζήτημα της προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης λαμβάνει διεθνή έκταση. Κατά τον τρόπο αυτό, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 θα πρέπει να τροποποιηθεί έτσι ώστε να προβλεφθεί σαφώς ο τρόπος με τον οποίο οι τρίτες χώρες που είναι μέλη του ΠΟΕ θα δύνανται να καταχωρούν προϊόντα ως ΠΟΠ ή ΠΓΕ, καθώς και να συμμετέχουν στη διαδικασία ένστασης σχετικά με κοινοτικές καταχωρήσεις ΠΟΠ ή ΠΓΕ, εφόσον έχουν έννομο συμφέρον.

66. Κατά το 1991, με την έκδοση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91, σχετικά με το βιολογικό τρόπο παραγωγής και την παρουσίασή του στα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα [8], η Επιτροπή δημιούργησε ένα κανονιστικό πλαίσιο που διασφαλίζει ότι τα προϊόντα της βιολογικής γεωργίας θα ανταποκρίνονται σε ορισμένους σαφείς κανόνες παραγωγής και θα υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς επιθεώρησης, έτσι ώστε να ικανοποιούν τις προσδοκίες των καταναλωτών που ενδιαφέρονται για τα προϊόντα του εν λόγω είδους γεωργικής παραγωγής.

[8] ΕΕ L 198 της 22.7.1991, σ. 9.

Κατάλογος των καταχωρήσεων το 1999 σε ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΠΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Βιολογική γεωργία

67. Στις 27 και 28 Μαΐου 1999, οργανώθηκε στο Baden (Αυστρία), από την κυβέρνηση της Αυστρίας και την Επιτροπή, διάσκεψη σχετικά με την « βιολογική γεωργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Προοπτικές για τον 21ο αιώνα ». Κατά τη διάσκεψη αυτή διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός εκταρίων που καλλιεργούνται με προϊόντα βιολογικής γεωργίας ή που μετατρέπονται σε βιολογικές γεωργικές καλλιέργειες, αυξήθηκε από 900 000 εκτάρια περίπου κατά το 1993 σε 2,9 εκατ. εκτάρια περίπου κατά το 1998. Αναγνωρίστηκε ότι το εν λόγω είδος γεωργικής παραγωγής είχε αυξανόμενο δυναμικό που θα μπορούσε να σημειώσει άνοδο, από το 2% των εκτάσεων που αντιπροσωπεύει σήμερα, στο 5 έως 10%, κατά μέσο όρο, της ευρωπαϊκής γεωργίας κατά το 2005. Εκτός από τις επιπτώσεις της προαναφερθείσας ρύθμισης και τα κοινοτικά μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης, τα οποία ελήφθησαν υπέρ των γεωργικών μεθόδων που ευνοούν το περιβάλλον, η εξέλιξη αυτή φαίνεται ότι θα οδηγήσει ιδίως στην αύξηση του ενδιαφέροντος των καταναλωτών και των παραγωγών για μια γεωργία που θα σέβεται ιδιαίτερα το περιβάλλον.

68. Στις 19 Ιουλίου 1999, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1804/99 [9] που συμπεριλαμβάνει τη ζωική παραγωγή στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91. Τούτο έχει ως συνέπεια ότι, από την 24η Αυγούστου 2000, ημερομηνία έναρξης της ισχύος του εν λόγω κανονισμού, όλα τα γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα που παράγονται με βιολογικές μεθόδους, με εξαίρεση ορισμένες ήσσονος σημασίας ζωικές παραγωγές, θα υπόκεινται στους κανόνες παραγωγής και στα μέτρα επιθεώρησης που προβλέπονται από τον εν λόγω κανονισμό.

[9] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1804/99 του Συμβουλίου της 19ης Ιουλίου 1999 που τροποποιεί, για να συμπεριλάβει τη ζωική παραγωγή, τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 σχετικά με τον τρόπο βιολογικής παραγωγής των γεωργικών προϊόντων και την παρουσίασή του στα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα, ΕΕ L 222 της 24.8.1999, σ. 1.

Προώθηση των γεωργικών προϊόντων

69. Όσον αφορά τα προγράμματα που διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή, ξεκίνησε μια νέα εκστρατεία διάρκειας δύο ετών για τον κλωστικό λίνο. Ξεκίνησε η έβδομη εκστρατεία για το ελαιόλαδο, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Με την εν λόγω νέα εκστρατεία ενημερώνονται οι καταναλωτές καθώς και οι διατροφολόγοι σχετικά με τα υγειονομικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου.

70. Όσον αφορά τα προγράμματα που εφαρμόζονται με έμμεση διαχείριση, οι εκστρατείες προώθησης συνεχίστηκαν για το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το βόειο κρέας ποιότητας, τα μήλα, τα εσπεριδοειδή και τους χυμούς σταφυλιών. Επίσης, για τους εν λόγω τομείς, οι εκθέσεις αξιολόγησης ήταν ενθαρρυντικές. Ολοκληρώθηκε η εκστρατεία προώθησης για το λογότυπο προσδιορισμού γεωργικών προϊόντων από υπερπόντια διαμερίσματα της ΕΕ.

71. Η προώθηση του βοείου κρέατος ποιότητας συνεχίστηκε και συνέβαλε στη σταθεροποίηση της κατανάλωσης. Με βάση τον κανονισμό 2702/1999 [10] του Συμβουλίου, καταρτίστηκαν μέτρα ενημέρωσης για το νέο σύστημα σήμανσης που αφορά το βόειο κρέας.

[10] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2702/99 της 14.12.1999 (ΕΕ L 327 της 14.12.1999, σ. 7).

72. Ξεκίνησε σε 14 κράτη μέλη η τρίτη δέσμη των προγραμμάτων προώθησης για τα άνθη και τα ζώντα φυτά .

73. Το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό-πλαίσιο σχετικά με μέτρα ενημέρωσης και προώθησης για τα ευρωπαϊκά γεωργικά και επισιτιστικά προϊόντα σε τρίτες χώρες, γεγονός που θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για να γίνει γνωστή η παραγωγή της ΕΕ.

74. Ο προϋπολογισμός που καταρτίστηκε για τα εν λόγω μέτρα, ήταν ο εξής :

(σε εκατ. ευρώ)

// Ποσό καθορισθέν το 1999

Ελαιόλαδο

Κλωστικός λίνος

Χυμοί σταφυλιών

Μήλα/Εσπεριδοειδή

Ενημέρωση για τη σήμανση του βοείου κρέατος

Βόειο κρέας ποιότητας

Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα

Προϊόντα ποιότητας από τις πλέον απομακρυσμένες περιφέρειες

Άνθη και ζώντα φυτά // 18,2

2,5

7,1

6,5

1,0

* θα αρχίσει να ισχύει κατά το 2000

Γεωργική έρευνα

Εισαγωγή

75. Στον τομέα της γεωργίας, της δασοκομίας και της αγροτικής ανάπτυξης πραγματοποιήθηκαν ερευνητικές δραστηριότητες μέσω της εφαρμογής του ειδικού προγράμματος για την ποιότητα διαβίωσης και τη διαχείριση των ζώντων πόρων, βάσει του εφαρμοζόμενου πέμπτου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη [11] (1998-2002). Παράλληλα, σημείωσαν πρόοδο ορισμένες ερευνητικές δραστηριότητες στους τομείς της διατήρησης, του χαρακτηρισμού, της συλλογής και της χρησιμοποίησης γενετικών πόρων στη γεωργία δυνάμει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1467/94.

[11] Απόφαση αριθ. 182/1999/ΕΚ (ΕΕ L 26 της 1.2.1999).

Το ειδικό πρόγραμμα [12] (1998-2002)για την ποιότητα ζωής και τη διαχείριση των ζώντων πόρων (QoLe) στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου

[12] Απόφαση αριθ. 1999/167/ΕΚ (ΕΕ L 64 της 12.3.1999).

76. Το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο περιλαμβάνει 4 θεματικά και 3 οριζόντια ειδικά προγράμματα. Το ειδικό πρόγραμμα για την ποιότητα διαβίωσης και τη διαχείριση των ζώντων πόρων (QoL) αφορά τις προτεραιότητες Ε&ΤΑ στους τομείς της γεωργίας, δασοκομίας και της αγροτικής ανάπτυξης. Περιλαμβάνει 6 βασικές δράσεις, γενικές δραστηριότητες, καθώς και τη στήριξη της ερευνητικής υποδομής. Η βασική δράση 5, « Αειφόρος γεωργία, αλιεία και δασοκομία και ολοκληρωμένη ανάπτυξη αγροτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των ορεινών περιοχών » και η βασική δράση 2 « Έλεγχος μολυσματικών ασθενειών » αποτελούν το βασικό ιστό των δραστηριοτήτων Ε&ΤΑ στους σχετικούς τομείς.

77. Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το πρόγραμμα QoL δημοσιεύθηκε στις 5 Μαρτίου 1999, με δύο προθεσμίες :

- η πρώτη προθεσμία της εν λόγω πρόσκλησης καθορίστηκε για τον Ιούνιο του 1999 και υπεβλήθησαν συνολικά 1020 προτάσεις. Για τους σχετικούς τομείς τους οποίους αφορούσε η εν λόγω προθεσμία, παρελήφθησαν συνολικά 192 ερευνητικές προτάσεις που κάλυπταν τις βασικές δράσεις 5 και 2. Μετά από την αξιολόγηση των εν λόγω προτάσεων από ανεξάρτητο φορέα, 7 προτάσεις για τις μολυσματικές ασθένειες των ζώων συμπεριελήφθησαν στον κατάλογο των βασικών προτεραιοτήτων στο πλαίσιο της βασικής δράσης 2 και 34 προτάσεις (4 για διαφοροποίηση. 14 για την φυτοϋγειονομική προστασία. 4 για την υγεία των ζώων και την καλή διαβίωση τους. 7 για τη δασοκομία. 5 για τη στήριξη της ΚΓΠ) συμπεριελήφθησαν στον κατάλογο των βασικών προτεραιοτήτων στο πλαίσιο της βασικής δράσης 5. Οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμβάσεων ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 1999 και τα έργα ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο του 2000. Η συνολική συμμετοχή της ΕΚ ανέρχεται σε 54 εκατ. ευρώ.

- η δεύτερη προθεσμία καθορίστηκε για τις 15 Νοεμβρίου 1999. Κατά τη διάρκεια του 2000 θα καταρτιστούν περιορισμένοι κατάλογοι και θα συναφθούν οι σχετικές συμβάσεις.

78. Επίσης, υπεβλήθησαν, αξιολογήθηκαν και επελέγησαν προτάσεις για επιχορηγήσεις επιμορφωτικών προγραμμάτων, συνοδευτικά μέτρα και ειδικά μέτρα υπέρ των ΜΜΕ στους τομείς της γεωργίας, της δασοκομίας και της αγροτικής ανάπτυξης, μετά από ανοικτές προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων.

79. Η Επιτροπή επικουρείται από τα κράτη μέλη μέσω της επιτροπής του προγράμματος για τη διαχείριση ολόκληρου του ειδικού προγράμματος. Επιπλέον, λειτουργούν ορισμένες εξωτερικές συμβουλευτικές ομάδες που αντιμετωπίζουν προτεραιότητες Ε&ΤΑ σε επίπεδο βασικής δράσης. Οι ομάδες αυτές, αποτελούνται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες των οποίων οι προσωπικές δυνατότητες καλύπτουν όλους τους τομείς ενδιαφέροντος στις βασικές δράσεις.

80. Εκτός από τη συμφωνία που συνήφθη με χώρες του ΕΟΧ, υπεγράφησαν συμφωνίες συνεργασίας με τις 11 υποψήφιες χώρες και το Ισραήλ. Οι εν λόγω συμφωνίες παρέχουν ίση πρόσβαση στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την Ε&ΤΑ σε οργανισμούς των εν λόγω χωρών.

Διαχείριση των συμβάσεων Ε&ΤΑ

1.1.1.1. Τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο (1994-1998)

81. Βάσει του ειδικού προγράμματος Ε&ΤΑ "FAIR", βρίσκονταν, στις αρχές του 1999, στο στάδιο της εφαρμογής 183 σχέδια, εκ των οποίων 63 ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους. Επί του παρόντος βρίσκονται εν εξελίξει συνολικά 12 προγράμματα Ε&ΤΑ στον τομέα των μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών.

Προγράμματα για τους γενετικούς πόρους στη γεωργία

82. Μετά από την πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων, με τελευταία προθεσμία την 9η Ιουλίου 1998, επελέγησαν 6 προτάσεις που αντιπροσωπεύουν συνολική συμμετοχή της ΕΚ ύψους 2.6 εκατ. ευρώ κατά το 1999. Η ΓΔ « Γεωργία » επικουρείται στη διαχείριση του προγράμματος από μια επιτροπή για τους γενετικούς πόρους που αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών.

83. Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί το γεγονός ότι βάσει της αναδιάρθρωσης της Επιτροπής, η διαχείριση των ερευνητικών δραστηριοτήτων που υπάγονται στα προγράμματα-πλαίσιο Ε&ΤΑ, υπάγεται στη ΓΔ Έρευνας από την 1η Οκτωβρίου 1999.

Απλούστευση των νομοθετικών πράξεων στο γεωργικό τομέα

84. Οι δραστηριότητες απλούστευσης που πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή κατά το 1999 επικεντρώθηκαν σε δύο βασικές πτυχές : πρώτον, στη μείωση του διοικητικού φόρτου τον οποίο επιβάλλει η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) στους γεωργούς και στις διοικητικές αρχές. δεύτερον, στο να καταστεί η γεωργική νομοθεσία όσον το δυνατόν περισσότερο σαφής, διαφανής και με ευκολότερη πρόσβαση.

Απλούστευση

1.1.1.2. Απλούστευση των κανόνων της ΚΓΠ

85. Οι μεταρρυθμίσεις της ΚΓΠ στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης 2000, περιλαμβάνουν σημαντικά στοιχεία απλούστευσης σε διάφορους τομείς. Επίσης, το Πρόγραμμα Δράσης 2000 οδήγησε σε σημαντική μείωση του αριθμού των ισχυόντων κανονισμών, καθιστώντας τη νομοθεσία πολύ περισσότερο κατανοητή και προσβάσιμη. Επιπλέον, με τη μεταρρύθμιση του Ιουνίου 1998 για το ελαιόλαδο, θεσπίστηκαν ορισμένες αλλαγές, οι οποίες θα διευκολύνουν τη διαχείριση και τη βελτίωση του ελέγχου του συστήματος.

1.1.1.3. Διαβούλευση με τους εθνικούς οργανισμούς πληρωμής

86. Η Επιτροπή κάλεσε του εθνικούς οργανισμούς πληρωμής στο πλαίσιο του ΕΓΤΠΕ, να υποβάλουν προτάσεις για την απλούστευση των διοικητικών κανόνων και διαδικασιών. Ορισμένοι από αυτούς έχουν ήδη υλοποιηθεί στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης 2000, ή έχουν αποτελέσει το αντικείμενο χωριστών αποφάσεων της Επιτροπής, ενώ άλλοι υφίστανται επί του παρόντος επεξεργασία και ενδέχεται να οδηγήσουν σε προτάσεις απλούστευσης κατά τη διάρκεια του επερχόμενου έτους.

Διαφάνεια

1.1.1.4. Άτυπη κωδικοποίηση της γεωργικής νομοθεσίας στις ένδεκα επίσημες γλώσσες

87. Δεδομένου ότι η γεωργική νομοθεσία έχει τροποποιηθεί με διαδοχικές νομοθετικές πράξεις, όλες οι τροποποιήσεις ενσωματώνονται σε ενιαίες, ορθές και ενημερωμένες εκδόσεις και διατίθενται προοδευτικά στο ευρύ κοινό και στις εθνικές διοικήσεις μέσω του διαδικτύου (Internet). Μολονότι δεν είναι δεσμευτικές, οι κωδικοποιημένες εκδόσεις διευκολύνουν ουσιαστικά την αναζήτηση ισχυόντων κανόνων από όλους εκείνους τους οποίους αφορά η ΚΓΠ. Κατά συνέπεια, θα περιορίσουν την σύγχυση και θα ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο εσφαλμένης ερμηνείας. Μια πρώτη σειρά κωδικοποιημένων νομοθετικών πράξεων διατίθεται ήδη και η διαδικασία θα ολοκληρωθεί για ολόκληρη τη γεωργική νομοθεσία εντός ολίγων ετών.

1.1.1.5. Κατάργηση όλων των γεωργικών νομοθετικών πράξεων που δεν ισχύουν πλέον

88. Οι γεωργικές νομοθετικές πράξεις που ισχύουν τυπικά αλλά δεν εφαρμόζονται πλέον, πρέπει να διαγραφούν. Τούτο θα απλοποιήσει την πρόσβαση των χρηστών στη νομοθεσία που εξακολουθεί να ισχύει. Η Επιτροπή έχει αναλάβει την υποχρέωση να παρακολουθεί το σύνολο της γεωργικής νομοθεσίας και να λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα. Μέχρι σήμερα έχουν διαγραφεί περί τις 300 νομοθετικές πράξεις.

1.1.1.6. Τυποποίηση των δημοσιεύσεων της Επιτροπής που καλύπτουν τις επιστροφές κατά την εξαγωγή

89. Επί του παρόντος χρησιμοποιούνται διαφορετικά συστήματα στους διάφορους τομείς για την ένδειξη των προορισμών στο πλαίσιο του καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή. Τα ισχύοντα συστήματα είναι συχνά περίπλοκα και καθιστούν δυσανάγνωστους και δυσνόητους τους κανονισμούς για τις επιστροφές κατά την εξαγωγή. Τούτο δημιουργεί ένα συγκεκριμένο κίνδυνο παρανοήσεων και σφαλμάτων. Για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα αυτά, η Επιτροπή έχει μεριμνήσει για την τυποποίηση των δημοσιεύσεων της Επιτροπής που καλύπτουν τις επιστροφές κατά την εξαγωγή. Από τη στιγμή που θα εγκριθεί το νέο σύστημα θα διευκολυνθεί η ηλεκτρονική ανταλλαγή στοιχείων και πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Τούτο θα βελτιώσει την εφαρμογή των κανόνων.

Κρατικές ενισχύσεις

Εισαγωγή

90. Κατά το 1999 η Επιτροπή έλαβε 292 κοινοποιήσεις μέτρων για κρατικές ενισχύσεις που επρόκειτο να χορηγηθούν στον γεωργικό και τον γεωργο-βιομηχανικό τομέα. Οι περισσότερες από τις εν λόγω κοινοποιήσεις προήρχοντο από την Ιταλία, τη Γερμανία και, λόγω της κρίσης της διοξίνης, από το Βέλγιο. Εντούτοις, τα ποσά δεν είναι απαραίτητα σημαντικά. Ορισμένες από τις κοινοποιήσεις αφορούν μεμονωμένες περιπτώσεις και/ή μέτρα εφάπαξ εφαρμογής, τα οποία ποικίλλουν από σχετικά απλές ενισχύσεις για την προώθηση, έως περίπλοκες περιπτώσεις ενισχύσεων για αναδιάρθρωση. Άλλες κοινοποιήσεις αφορούν καθεστώτα ενισχύσεων αορίστου διαρκείας, σχεδιασμένα συχνά υπό μορφή πλήρων εθνικών ή περιφερειακών πράξεων που είχαν ως στόχο να παράσχουν το γενικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στα συγκεκριμένα κράτη ή περιφέρειες και περιελάμβαναν διάφορα είδη μέτρων ενίσχυσης. Κατά το 1999, η Επιτροπή άρχισε επίσης την εξέταση 42 μέτρων ενίσχυσης που δεν είχαν κοινοποιηθεί προγενέστερα δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε δύο αναθεωρήσεις υφιστάμενων μέτρων ενίσχυσης που οδήγησαν σε προτάσεις για τη λήψη ενδεδειγμένων μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Συνολικά η Επιτροπή ενέκρινε 249 μέτρα. Ορισμένα από τα εν λόγω μέτρα εγκρίθηκαν αφού τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη είχαν ήδη αναλάβει να τα τροποποιήσουν ή τα είχαν τροποποιήσει για να τα ευθυγραμμίσουν με τους κοινοτικούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ για 16 περιπτώσεις στις οποίες τα συγκεκριμένα μέτρα δημιουργούσαν σοβαρές αμφιβολίες ως προς την συμβατότητά τους με την κοινή αγορά. Η Επιτροπή έκλεισε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ για 25 περιπτώσεις, λαμβάνοντας σε 13 από αυτές αρνητική τελική απόφαση. Σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ελήφθη αρνητική απόφαση και οι κρατικές ενισχύσεις είχαν ήδη χορηγηθεί από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, η Επιτροπή ζήτησε την επιστροφή των καταβληθεισών ενισχύσεων.

91. Όσον αφορά την εξέλιξη της πολιτικής κατά το 1999, μετά από πολυμερείς διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή ενέκρινε νέους πλήρεις κοινοτικούς προσανατολισμούς για τις κρατικές ενισχύσεις στο γεωργικό τομέα [13]. Η ανάγκη να παρασχεθεί μια σαφής αναφορά σχετικά με την πρακτική της Επιτροπής για τα διάφορα είδη ενισχύσεων που ενδέχεται να θεωρηθούν συμβατά με την κοινή αγορά και η έναρξη της ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1257/99 [14] του Συμβουλίου, ώθησαν να αναληφθεί πρωτοβουλία για την αναθεώρηση, την ενημέρωση και την κωδικοποίηση των κανόνων που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την αξιολόγηση προτάσεων των κρατών μελών για τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στο γεωργικό τομέα και κατά την εφαρμογή μιας από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης ΕΚ. Παρέχοντας ένα νέο σαφές πλαίσιο των διαφόρων ειδών κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται, οι προσανατολισμοί αυτοί λαμβάνουν ιδιαίτερα υπόψη τις νέες εξελίξεις στη γεωργική πολιτική και ιδίως την ανάγκη, αφενός να βελτιωθεί και να προωθηθεί η ποιότητα των γεωργικών προϊόντων και, αφετέρου, να διατηρηθεί το περιβάλλον και η παραδοσιακή κληρονομιά στην ύπαιθρο.

[13] ΕΕ C 28 της 1.2.2000, σ. 2.

[14] ΕΕ L 160 της 26.6.1999, σ. 80.

92. Η ακόλουθη επισκόπηση περιπτώσεων, περιλαμβάνει ορισμένες μόνο από τις περιπτώσεις που ενδέχεται να θίγουν ενδιαφέροντα, αν και ορισμένες φορές προβληματικά, θέματα που αφορούν την πολιτική των κρατικών ενισχύσεων στον γεωργικό και τον γεωργο-βιομηχανικό τομέα. Στις περιπτώσεις που δεν γίνεται στο παρόν κείμενο ειδική αναφορά στη δημοσίευση μιας απόφασης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η εν λόγω απόφαση δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί. Τα αυθεντικά κείμενα των αποφάσεων για την έγκριση των ενισχύσεων, από τα οποία έχουν αφαιρεθεί όλα τα εμπιστευτικά στοιχεία, δύνανται να αναζητηθούν στην ηλεκτρονική διεύθυνση : http://europa.eu.int/comm/sg/sgb/state_aids.

Βέλγιο

93. Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για « έκτακτα γεγονότα » δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης, η Επιτροπή επέτρεψε, το 1999, μια δέσμη ενισχύσεων της βελγικής κυβέρνησης υπέρ των παραγωγών και των επιχειρήσεων που επλήγησαν από την κρίση την οποία δημιούργησε η μόλυνση ζωοτροφών από διοξίνη. Η Επιτροπή έκρινε ότι, μολονότι η χημική μόλυνση των τροφίμων δεν δύναται να θεωρηθεί ως έκτακτο γεγονός κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β), η ανακοίνωση των βελγικών αρχών σχετικά με την εν λόγω μόλυνση καθώς και τα έκτακτα μέτρα που εγκρίθηκαν στη συνέχεια, οδήγησαν στο αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση οι εμπορευόμενοι να διαθέσουν την παραγωγή τους στο εμπόριο, θέτοντάς τους σε κρίσιμη κατάσταση η οποία, λόγω της φύσης της και των επιπτώσεών της, διαφέρει σαφώς από την συνήθη κατάσταση και δεν εντάσσεται εντός του πλαισίου των συνθηκών λειτουργίας μιας φυσιολογικής αγοράς. Η Επιτροπή έκρινε ωστόσο ότι η έννοια αυτή του έκτακτου γεγονότος δύναται να εφαρμοστεί μόνο για τους παραγωγούς που ήσαν θύματα μιας κατάστασης στην οποία η υπευθυνότητά τους δεν δύναται σε καμία περίπτωση να αμφισβητηθεί.

94. Όσον αφορά τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι κρατικές ενισχύσεις έλαβαν κατ´αρχήν τη μορφή αποζημιώσεων και προκαταβολών που δύνανται να ανακτηθούν [15]. Οι αποζημιώσεις χορηγούντο στους παραγωγούς πουλερικών και οι προκαταβολές στους παραγωγούς χοιρείου κρέατος, βοείου κρέατος και αυγών. Στη συνέχεια, η Επιτροπή επέτρεψε τη μετατροπή των ανακτήσιμων προκαταβολών σε οριστικές αποζημιώσεις, που καθορίστηκαν στο 80% της τιμής απόδοσης των ζώων και σε κάθε περίπτωση περιορίστηκαν στο ανώτατο όριο της τιμής της αγοράς, εφόσον η τιμή αυτή ήταν μικρότερη από το 80% της τιμής απόδοσης [16]. Τα εγκριθέντα μέτρα από την βελγική κυβέρνηση είχαν ως στόχο να αποζημιώσουν ή να ανακουφίσουν τους παραγωγούς κατόπιν της σφαγής των ζώων και της καταστροφής ζώων και αυγών, είτε διότι είχαν μολυνθεί από τη διοξίνη, είτε διότι είχαν υπερβεί τη βέλτιστη κατάσταση εμπορίας και θα έπρεπε να καταστραφούν για λόγους καλής διαβίωσης των ζώων και δημόσιας υγείας. Τα τελευταία αυτά μέτρα απευθύνονταν κυρίως σε εκμεταλλεύσεις που είχαν τεθεί υπό καθεστώς συντηρητικής κατάσχεσης και, κατά συνέπεια, υπόκειντο σε απαγόρευση της εμπορίας της παραγωγής τους.

[15] Υποθέσεις ΝΝ 87/99, ΝΝ 88/99, ΝΝ/89/99, Ν 380/99 και Ν 386/99, απόφαση της Επιτροπής της 20.7.1999 (ΕΕ C 253, της 4.9.1999, σ. 14).

[16] Υποθέσεις Ν 510/99, Ν 511/99, Ν 512/99 και Ν 513/99, απόφαση της Επιτροπής της 29.09.1999 (ΕΕ C 326 της 13.11.1999, σ. 10).

95. Οι ενισχύσεις υπέρ των επιχειρήσεων ιδιοκτητριών προϊόντων ζωικής προέλευσης, είχαν επίσης τη μορφή ανακτήσιμων προκαταβολών και είχαν ως στόχο την αποφυγή της πτώχευσης των εμπορευομένων οι οποίοι επλήγησαν από την καταστροφή των μολυσμένων προϊόντων καθώς και εκείνων για τα οποία η ημερομηνία λήξης παρήλθε λόγω των συντηρητικών μέτρων που εγκρίθηκαν από τη βελγική κυβέρνηση [17]. Στο ίδιο πλαίσιο, η Επιτροπή επέτρεψε τη λήψη ενός άλλου μέτρου που αποσκοπούσε στην αποζημίωση των κατόχων νωπών κρεάτων και προϊόντων με βάση το κρέας που προέρχονταν από χοίρους, βοοειδή και πουλερικά που θα μπορούσαν να έχουν μολυνθεί από τη διοξίνη, μετά από την καταστροφή των εν λόγω προϊόντων η οποία ζητήθηκε από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες [18]. Τα προϊόντα αυτά είχαν τεθεί υπό καθεστώς συντηρητικής κατάσχεσης και ενδεχομένως κατεστράφησαν διότι δεν κατέστη δυνατό να αποδεσμευθούν για να διατεθούν στο εμπόριο, ούτε κατέστη δυνατό να αποκλειστεί κάθε υποψία μόλυνσης. Στην περίπτωση αυτή το μέτρο, που είχε ως στόχο την προστασία της υγείας των καταναλωτών, θεωρήθηκε ως συμβατό με την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ), ως ενίσχυση που προορίζετο για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης των συγκεκριμένων τομέων. Η Επιτροπή επέτρεψε επίσης την ανάληψη, από το βελγικό κράτος, των δαπανών των αναλύσεων και των εξόδων καταστροφής των ζώων και των εν λόγω προϊόντων, για όλα τα προαναφερθέντα μέτρα [19]. Σύμφωνα με την πάγια πρακτική της, η Επιτροπή επέτρεψε την ανάληψη του συνόλου των εν λόγω δαπανών, λόγω του γεγονότος ότι οι ποιοτικοί έλεγχοι των εν λόγω προϊόντων, καθώς και η καταστροφή τους, είχαν καταστεί υποχρεωτικοί με κοινοτικές και/ή εθνικές διατάξεις.

[17] Υποθέσεις ΝΝ 95/99 και Ν 384/99, απόφαση της Επιτροπής της 20.7.1999 (ΕΕ C 253 της 4.9.1999).

[18] Υποθέσεις Ν 434/99, Ν 435/99 και Ν 447/99, απόφαση της Επιτροπής της 16.08.1999 (ΕΕ C 264 της 18.9.1999).

[19] Υπόθεση ΝΝ 90/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 20.7.1999 (ΕΕ C 253/99 της 4.9.1999). Υποθέσεις Ν 514/99 και Ν 509/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 29.9.1999 (ΕΕ C 326 της 13.11.1999).

96. Στο πλαίσιο της βελγικής κρίσης της διοξίνης συμπεριελήφθη επίσης η έγκριση, ως κρατικών ενισχύσεων, των μέτρων που περιλαμβάνονταν σε μία συμφωνία η οποία συνήφθη μεταξύ του βελγικού κράτους και του συνδέσμου βελγικών τραπεζών [20]. Η συμφωνία αφορούσε ένα πρόγραμμα δανειοδότησης για να προληφθεί η αποδυνάμωση βασικών υγιών εκμεταλλεύσεων, λόγω της μείωσης του εισοδήματος που προέκυψε από την αποσταθεροποίηση της αγοράς την οποία προκάλεσε η μόλυνση ορισμένων ζωοτροφών από διοξίνη, καθώς και τα ληφθέντα μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτή. Το πρόγραμμα βασιζόταν σε ισοδύναμες προσπάθειες από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, κατά τρόπον ώστε ο δημόσιος τομέας θα εξασφάλιζε το 50% της δανειοδότησης και ο τραπεζικός τομέας θα αναλάμβανε τον κίνδυνο του εναπομένοντος 50% και θα αποποιείτο το σύνηθες περιθώριο του επιτοκίου, που θα ανερχόταν κατ´ανώτατο όριο στο βελγικό ποσοστό πριμοδότησης μείον 30 βασικές μονάδες (τιμή κόστους για τις τράπεζες). Η επιλεξιμότητα περιοριζόταν στις εκμεταλλεύσεις που ήταν κατά κανόνα υγιείς και βιώσιμες αλλά είχαν παρουσιάσει μεγάλη πτώση του κύκλου εργασιών κατά την περίοδο μεταξύ του Ιουνίου και του Σεπτεμβρίου του 1999 (25% κατά τη διάρκεια περιόδου δύο μηνών, ή 40% σε ένα μόνο μήνα). Η κοινοποίηση περιελάμβανε δύο στοιχεία ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Πρώτον, το βασικό στοιχείο ενίσχυσης ήταν η παροχή κρατικής εγγύησης. Δεύτερον, οι αμοιβές των λογιστών που πιστοποίησαν τις απώλειες έπρεπε να καλυφθούν από το κράτος. Το στοιχείο της κρατικής εγγύησης θεωρήθηκε ως συμβατό σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι η Επιτροπή, σε προγενέστερες περιπτώσεις, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η φύση και ο βαθμός των περιορισμών που απαιτούντο για την προστασία της δημόσιας υγείας στο πλαίσιο της κρίσης της διοξίνης που επηρέασε τα παραγόμενα στο Βέλγιο τρόφιμα και ζωοτροφές, ισοδυναμούσαν με έκτακτο γεγονός κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ. Η κρατική εγγύηση ανήλθε στο ύψος μιας επιχορήγησης μικρότερης από το 6.05% του συνολικού δανείου. Επιπλέον, οι βελγικές αρχές υποσχέθηκαν να διασφαλίσουν ότι δεν θα χορηγούντο υπερβολικές αποζημιώσεις σε μεμονωμένους αποδέκτες, για τις απώλειές τους. Η καταβολή της αμοιβής των λογιστών από το κράτος θεωρήθηκε ως "ήπια" ενίσχυση, για την οποία η πάγια πρακτική της Επιτροπής είναι να αποδέχεται ποσοστά ενίσχυσης έως 100%.

[20] Υπόθεση Ν 499/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 7.9.1999 (ΕΕ C 288 της 9.10.1999).

97. Η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται δυνάμει του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ κατά της εφαρμογής ενός μέτρου που κοινοποιήθηκε από τις βελγικές αρχές [21], με το οποίο εχορηγείτο ενίσχυση σε γεωργούς ως αντιστάθμιση για το γεγονός ότι δεν τους επιτρέπετο πλέον να διασπείρουν μεγαλύτερη από μια συγκεκριμένη ποσότητα κοπριάς (οι σχετικές μέγιστες ποσότητες διαφέρουν από το ένα έτος στο άλλο). Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να εμπίπτει στο πλαίσιο του σημείου 3.4 των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την περιβαλλοντική προστασία [22], το οποίο προβλέπει ότι οι λειτουργικές ενισχύσεις ενδέχεται, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να επιτραπούν, εφόσον : i) η ενίσχυση αντισταθμίζει μόνο τις έκτακτες δαπάνες σε σύγκριση με το παραδοσιακό κόστος. ii) η ενίσχυση είναι προσωρινή και κατά κανόνα σταδιακά μειούμενη. iii) η ενίσχυση πρέπει να είναι απαραίτητη για την αντιστάθμιση της απώλειας ανταγωνιστικότητας, ιδίως σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, η Επιτροπή λαμβάνει συνήθως υπόψη τα μέτρα που λαμβάνουν από πλευράς τους οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις για να μειώσουν την ρύπανση που προκαλούν. Στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι είχε αμφιβολίες εάν πληρούντο οι όροι αυτοί. Υπήρχαν ενδείξεις ότι η ενίσχυση δεν ήταν ούτε προσωρινή ούτε σταδιακά μειούμενη, ότι δεν ήταν απαραίτητη για την αντιστάθμιση της απώλειας ανταγωνιστικότητας και ότι οι γεωργοί δεν είχαν λάβει οποιαδήποτε μέτρα για τη μείωση της ρύπανσης. Επιπλέον, η ποσότητα κοπριάς που θα μπορούσε να εξαπλωθεί ανά εκτάριο σύμφωνα με το εν λόγω μέτρο, θα αποτελούσε κατά πάσα πιθανότητα παράβαση της οδηγίας για τα νιτρικά άλατα (οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για την προστασία των υδάτων από την νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης). Κατά συνέπεια, δεν συνέτρεχε λόγος για την χορήγηση ενίσχυσης.

[21] Υπόθεση C 12/99 (ex Ν 380/98) - Απόφαση της Επιτροπής της 17.2.1999 (ΕΕ C 129 της 8.5.1999).

[22] ΕΕ C 72 της 10.3.1994, σ. 3.

Δανία

98. Σε μια περίπτωση στην Δανία [23], η Επιτροπή εφάρμοσε για πρώτη φορά στο γεωργικό τομέα το σημείωμα για την εφαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων για μέτρα που αφορούν την άμεση φορολογία επιχειρήσεων [24]. Η περίπτωση αυτή αφορούσε την εκ νέου θέσπιση ενός ανωτάτου ορίου για τον τοπικό φόρο ακίνητης περιουσίας που εισπράττεται στη Δανία από τους δήμους για τη γη που χρησιμοποιείται για σκοπούς βασικής παραγωγής. Το μέτρο, το οποίο είχε τη μορφή τροποποίησης του νόμου του 1990 για την τοπική φορολογία ακίνητης περιουσίας, επρόκειτο να εφαρμοστεί κατά τα φορολογικά έτη 1999 και 2000. Το προταθέν ανώτατο όριο (0.008%) από τη Δανία ήταν χαμηλότερο από το ανώτατο όριο που εγκρίθηκε από την Επιτροπή (0.015%) στις προγενέστερες δύο αποφάσεις της σχετικά με το φόρο ακίνητης περιουσίας, αντίστοιχα για τα φορολογικά έτη 1994-1996 και 1997. Οι εν λόγω αποφάσεις κάλυπταν τη γη που χρησιμοποιείται για τη γεωργία, τη φυτοκομία και τα φυτώρια. Το εν λόγω μέτρο περιελάμβανε επίσης την επέκταση του ανωτάτου ορίου της φορολογίας και στη δασοκομία. Η λογική του ανωτάτου ορίου συνίσταται κατά κύριο λόγο στην εξουδετέρωση των αυξήσεων των τιμών της γης και ως εκ τούτου των σχετικών φόρων που προκύπτουν από παράγοντες που δεν είναι δυνατόν να αποδοθούν στην πρωτογενή παραγωγή. Θα επιτυγχάνετο επίσης σημαντική μείωση των διακυμάνσεων του ποσοστού φορολογίας (από 0.006-0.024% σε 0.006-0.008%). Κατά τις προηγούμενες αποφάσεις της για την φορολογία ακίνητης περιουσίας, η Επιτροπή έκρινε ότι το μέγιστο όριο του φόρου ακίνητης περιουσίας δεν αποτελούσε ενίσχυση. Οι αρχές της Δανίας παρέσχαν εγγυήσεις ότι οι συντελεστές στους οποίους βάσισε η Επιτροπή προηγούμενες αποφάσεις της είχαν μεταβληθεί. Στην απόφασή της, η Επιτροπή επανέλαβε τη θέση που είχε στις προηγούμενες δύο περιπτώσεις, δηλαδή ότι το μέτρο, μολονότι επιλεκτικό, δεν αποτελούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Ως επιπρόσθετο επιχείρημα για την τεκμηρίωση του πορίσματος αυτού, ελήφθη υπόψη στην εν λόγω απόφαση το γεγονός ότι το μέτρο εφαρμόστηκε σε ολόκληρο τον τομέα της πρωτογενούς παραγωγής, καθώς και ο ειδικός χαρακτήρας των εκτάσεων σε σχέση με την πρωτογενή παραγωγή.

[23] Υπόθεση Ν 53/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 9.6.1999 (ΕΕ C 213 της 24.7.1999).

[24] ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3.

99. Η Επιτροπή απεφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σε σχέση με ένα μέτρο ενίσχυσης που κοινοποιήθηκε από τη Δανία και συνίστατο σε τροποποίηση του δανικού ταμείου υπέρ τρίτων εισφορών στον τομέα των πουλερικών, ένα πρόγραμμα ενίσχυσης με εισφορές υπέρ τρίτων [25]. Ο ειδικός σκοπός του κοινοποιηθέντος μέτρου συνίστατο στο να επιτρέψει στο ταμείο εισφορών στον τομέα των πουλερικών να χρηματοδοτήσει μέρος των δαπανών για τον προαιρετικό εμβολιασμό πουλερικών σε ορνιθοτροφεία κατά της ασθένειας "Gumboro", μιας ασθένειας των πουλερικών που προκαλεί αυξημένα ποσοστά θνησιμότητας στα πουλερικά σφαγής. Η ενίσχυση αποσκοπούσε στην αναδρομική αποζημίωση των ιδιοκτητών των οποίων τα μη μολυσμένα πουλερικά εμβολιάστηκαν στο πλαίσιο μιας εκστρατείας εμβολιασμού. Δεδομένου ότι η εν λόγω ασθένεια δεν καλύπτετο ούτε από την δανική ούτε από την κοινοτική νομοθεσία για τις ασθένειες των ζώων, η ενίσχυση δεν πληρούσε συνολικά τους όρους που, σύμφωνα με την πάγια πρακτική της Επιτροπής, πρέπει να πληρούνται για να θεωρηθεί μια κρατική ενίσχυση, που χορηγείται στο πλαίσιο της καταπολέμησης επιζωοτιών και ασθενειών των φυτών, ότι είναι συμβατή με την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ (υποχρεωτικές κοινοτικές ή εθνικές διατάξεις, μολύνσεις που αφορούν το κοινό, προληπτική και/ή αντισταθμιστική φύση της ενίσχυσης, μη υπερβολική αποζημίωση μεμονωμένων εκμεταλλεύσεων, τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας στον κτηνιατρικό τομέα). Επιπλέον, η Επιτροπή είχε αμφιβολίες κατά πόσον η ενίσχυση αφορούσε αποκλειστικά μολύνσεις που αποτελούν πηγή ανησυχιών για το κοινό και δεν χορηγήθηκε για την κάλυψη εξόδων που αφορούν συνήθεις επιχειρηματικούς κινδύνους, λαμβανομένων ιδίως υπόψη προγενέστερων κρουσμάτων της ασθένειας Gumboro κατά τη δεκαετία του '90 και την ύπαρξη ενός εθελοντικού ταμείου της βιομηχανίας για την ασθένεια Gumboro. Αφού εκινήθη η διαδικασία, οι αρχές της Δανίας απέσυραν ακολούθως την κοινοποίησή τους.

[25] Υπόθεση C 15/99 (ex Ν 489/98) - Απόφαση της Επιτροπής της 23.6.1999.

Γερμανία

100. Κατά το 1999, η Επιτροπή ανακοίνωσε στη Γερμανία την έκδοση μιας τελικής αρνητικής απόφασης σχετικά με την ενίσχυση που χορηγήθηκε από τη γερμανική κυβέρνηση στο πλαίσιο του νόμου "Entschδdigings- und Ausgleichsleistungsgesetz" (EALG) [26]. Ο νόμος περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα για την αγορά γης σε μειωμένες τιμές στην πρώην ανατολική Γερμανία, αγορά που ισοδυναμούσε με κρατική ενίσχυση για ορισμένους δικαιούχους. Η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι για τις κατηγορίες των "Wiedereinrichter" (επανεγκαθιστάμενοι αγρότες) και των "juristische Personen" (νομικών προσώπων) που περιλαμβάνουν τουλάχιστον έναν επανεγκαθιστάμενο αγρότη, το όφελος της αγοράς σε μειωμένη τιμή ενδέχεται να αποτελεί αντιστάθμιση για τις απώλειες που υπέστησαν (την απαλλοτρίωση της γης και/ή την πιθανή υποβάθμιση της αξίας του αγροκτήματος). Αντίθετα, τούτο δεν συμβαίνει όσον αφορά τους "Neueinrichter" (νεοεγκατεσταθέντες αγρότες), τα λοιπά νομικά πρόσωπα και πιθανόν άλλους δικαιούχους που δεν περιλαμβάνονται στον εν λόγω νόμο. Για την τελευταία αυτή κατηγορία, η ενίσχυση θα αποτελούσε κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, δεδομένου ότι δεν επλήγησαν από την απαλλοτρίωση ή δεν υπέστησαν ανάλογες ζημίες. Το ύψος της ενίσχυσης εμφανίζετο ιδιαίτερα υψηλό σε σύγκριση με τα ποσοστά που η Επιτροπή θα μπορούσε φυσιολογικά να αποδεχθεί για την αγορά γεωργικής γης σε συνήθεις περιοχές (δηλαδή εκείνες που δεν υπάγονται στην κατηγορία των μειονεκτικών). Επιπλέον, η εν λόγω ενίσχυση θεωρήθηκε ως διάκριση και κατά συνέπεια κρίθηκε ότι χορηγήθηκε κατά παράβαση των άρθρων 12, 34 παράγραφος 3 και 43 της συνθήκης ΕΚ, δεδομένης της προϋπόθεσης ότι ορισμένοι δικαιούχοι έπρεπε να ήσαν κάτοικοι της πρώην ανατολικής Γερμανίας στις 3 Οκτωβρίου 1990, μιας προϋπόθεσης την οποία θα μπορούσαν στην πράξη να πληρούν μόνο υπήκοοι της (ανατολικής) Γερμανίας.

[26] Υπόθεση C 17/98 - Απόφαση της Επιτροπής της 20.1.1999 (ΕΕ L 107 της 24.4.1999).

101. Κατά τη διάρκεια του 1999, κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή τροποποιημένη διατύπωση του προγράμματος για την απόκτηση γαιών. Η Επιτροπή ενέκρινε τη νέα αυτή διατύπωση [27]. Τα προβλήματα που είχαν οδηγήσει στην έκδοση εν μέρει αρνητικής απόφασης, έχουν επιλυθεί:

[27] Υπόθεση Ν 506/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 22.12.1999 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί).

- Στην εν μέρει αρνητική τελική απόφασή της, της 20.1.1999, σχετικά με τον παλαιό νόμο "EALG", η Επιτροπή, είχε θεωρήσει ότι, η απαίτηση στο πλαίσιο του προγράμματος όσον αφορά τον τόπο διαμονής σε συγκεκριμένη ημερομηνία, αποτελούσε διάκριση, δεδομένου ότι πρακτικά θα μπορούσαν να πληρούν τον όρο αυτό μόνον (ανατολικο)γερμανοί. Όλες οι σχετικές ημερομηνίες διεγράφησαν από το πρόγραμμα.

- Εξάλλου, η Επιτροπή είχε αντιρήσεις σχετικά με την ένταση της ενίσχυσης για την αγορά γεωργικής γης εκτός μειονεκτικών περιοχών. Το ποσοστό της ενίσχυσης ευθυγραμμίστηκε πλήρως με τα ποσοστά που αποδέχεται συνήθως η Επιτροπή. Κάθε επιπλέον ποσό ενίσχυσης που θα χορηγηθεί βάσει του παλαιού EALG, θα ανακτηθεί προσαυξημένο με τόκους, όπως προβλέπεται από την απόφαση της Επιτροπής της 20.1.1999.

102. Με βάση τις εγγυήσεις που παρέσχαν οι γερμανικές αρχές, κατέστη σαφές στην Επιτροπή το γεγονός ότι υπάρχουν επαρκείς εκτάσεις για να καταργηθούν οι ενδεχόμενες διακρίσεις χωρίς να λυθούν οι συμβάσεις που συνήφθησαν βάσει του παλαιού EALG. Στο βαθμό που, εναπομένοντα στοιχεία στο νέο πρόγραμμα θα έδιναν προτεραιότητα σε ανατολικογερμανούς, σε περίπτωση ισότητας βάσει των λοιπών κριτηρίων, η εν λόγω προτιμησιακή μεταχείριση θα ενέπιπτε στο πλαίσιο του στόχου που αποσκοπεί στην αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα στα νέα Lδnder, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι θα δύνανται να συμμετάσχουν δυνητικοί αγοραστές που, οι ίδιοι ή οι οικογένειές τους, έχουν ζήσει ή εργαστεί στην ΟΔΓ επί δεκαετίες, στόχος που έχει θεωρηθεί ως νόμιμος βάσει της απόφασης της Επιτροπής της 20.1.1999 και ο οποίος δεν έχει αμφισβητηθεί.

103. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι το νέο πρόγραμμα που πρότεινε η γερμανική κυβέρνηση, θα διευκολύνει την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων στον τομέα αυτόν. Επομένως, το μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης.

104. Η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ κατά ενισχύσεων προώθησης που χορηγήθηκαν από τη Γερμανία, στο Mecklenburg-Vorpommern. Η ενίσχυση συνίσταται στη λήψη διαφόρων μέτρων που δύνανται να υποδιαιρεθούν σε "ήπιες ενισχύσεις" και σε ενισχύσεις προώθησης. Αποτελεί πάγια πρακτικής της Επιτροπής να επιτρέπει ενισχύσεις με ένταση ενίσχυσης 100%, για ελαφρές ενισχύσεις όπως είναι η ενίσχυση για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και σεμινάρια, η ενίσχυση για την έρευνα αγοράς, κλπ. Οι ενισχύσεις προώθησης πρέπει να συμφωνούν με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με ενέργειες κρατών για την προώθηση γεωργικών προϊόντων και προϊόντων αλιείας [28] και, εφόσον η προώθηση έχει τη μορφή διαφήμισης, θα πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων για την διαφήμιση γεωργικών προϊόντων και ορισμένων προϊόντων που δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα II της συνθήκης ΕΟΚ, εκτός των αλιευτικών προϊόντων [29]. Ένας από τους βασικούς όρους για την χορήγηση ενισχύσεων προώθησης είναι η τήρηση του άρθρου 28 της συνθήκης. Σε προγενέστερη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι πληρείται ο όρος αυτός [30]. Ωστόσο, πριν από τη λήψη της πρόσφατης απόφασης, η Επιτροπή επανεξέτασε το υλικό το οποίο απέστειλαν ως δείγμα οι γερμανικές αρχές. Κατ´αρχήν, φαίνεται ότι το εν λόγω υλικό προώθησης δεν περιλαμβάνει οποιοδήποτε άλλο μήνυμα εκτός από το μήνυμα ότι τα προϊόντα προέρχονται από το Mecklenburg-Vorpommern. Κατά συνέπεια, δημιουργούν αμφιβολίες τόσο η ύπαρξη μιας λογικής ισορροπίας μεταξύ των αναφορών στις ποιότητες και τις ποικιλίες του προϊόντος και της εθνικής προέλευσής του (ένας όρος της προαναφερθείσας ανακοίνωσης), όσο και η τήρηση του μέτρου σε σχέση με το άρθρο 28 της συνθήκης. Επιπλέον, προέβλεπε τη χορήγηση ενίσχυσης αποκλειστικά για εκμεταλλεύσεις που έχουν νόμιμη έδρα στο Mecklenburg-Vorpommern, γεγονός που αποτελεί παράβαση του άρθρου 43 της συνθήκης ΕΚ. Αφού εκινήθη η διαδικασία, οι γερμανικές αρχές ανέφεραν σε απάντηση ότι θα τροποποιούσαν το μέτρο : το υλικό που παρασχέθηκε ως δείγμα των ενεργειών προώθησης δεν θα χρησιμοποιείτο και επιπλέον οι εθνικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το μελλοντικό υλικό προώθησης θα πληρούσε τις διατάξεις του άρθρου 28 της συνθήκης ΕΚ και δεσμεύθηκαν να αποστέλλουν στην Επιτροπή ετήσια έκθεση με δείγματα του υλικού προώθησης που χρησιμοποιήθηκε. Τέλος, θα καταργείτο ο όρος της νόμιμης έδρας στο Mecklenburg-Vorpommern για την επιλεξιμότητα στο πλαίσιο της ενίσχυσης. Μετά από τις εν λόγω τροποποιήσεις, η Επιτροπή απεφάσισε να κλείσει τη διαδικασία λαμβάνοντας θετική απόφαση [31].

[28] ΕΕ C 272 της 28.10.1986, σ. 3.

[29] ΕΕ C 302 της 12.11.1987.

[30] Υπόθεση ΝΝ 27/97 - Απόφαση της Επιτροπής της 18.06.1997 (ΕΕ C 334 της 5.11.1997).

[31] Υπόθεση C 23/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 25.11.1999 (ΕΕ L 37 της 12.2.2000, σ. 3).

105. Σε μια γερμανική περίπτωση η Επιτροπή έκρινε ότι η απαλλαγή από την φορολογία στον ηλεκτρισμό για τα καύσιμα, που εφαρμόζετο εν μέρει επίσης στο γεωργικό τομέα [32], πληρούσε τις διατάξεις του σημείου 3.4 των κατευθυντήριων γραμμών για το περιβάλλον [33]. Οι γερμανικές αρχές είχαν κοινοποιήσει μια απαλλαγή τριετούς διάρκειας. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση είχε προσωρινό χαρακτήρα, δεν ήταν όμως σταδιακά μειούμενη. Εντούτοις, λαμβάνοντας υπόψη την πάγια πρακτική της κατά την ερμηνεία των κατευθυντήριων γραμμών, στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή δεν επέμεινε στην απαίτηση να είναι η ενίσχυση σταδιακά μειούμενη. Μολονότι, στο γεωργικό τομέα, το γεγονός ότι οι περισσότερες άλλες χώρες δεν έχουν ακόμα θεσπίσει φόρους για την ενέργεια δεν αποτελεί αποδεκτή αιτιολόγηση για την καταβολή της ενίσχυσης, στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή απεδέχθη ότι η περιορισμένης κλίμακας και προσωρινή ανακούφιση που παρέσχε το εν λόγω μέτρο ενίσχυσης, ήταν απαραίτητη για να διευκολύνει τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις να προσαρμοστούν στις νέες ανταγωνιστικές συνθήκες. Επιπλέον, μολονότι η Επιτροπή διευκρίνισε ότι δεν υπήρχε νομική υποχρέωση για την χορήγηση οποιασδήποτε αντιστάθμισης στο γεωργικού τομέα, τελικά έγινε αποδεκτό το γεγονός ότι οι αγρότες θα επένδυαν για να μειωθεί η ενεργειακή κατανάλωσή τους. Δεδομένου του περιορισμένου χαρακτήρα της φορολογικής απαλλαγής στο γεωργικό τομέα (οι παραγωγοί εξακολουθούν να υποχρεούνται να καταβάλλουν το 20% του φόρου) και της μεγάλης καθαρής συμπληρωματικής φορολογικής επιβάρυνσης που προέκυψε από το μέτρο, φαίνεται ότι η πρωτογενής γεωργική παραγωγή θα είχε ουσιαστικά κίνητρα για να προβεί σε εξοικονόμηση ενέργειας.

[32] Υπόθεση ΝΝ 47/99 - Απόφαση της Επιτροπής της 21.04.1999 (ΕΕ C 166 της 12.6.1999).

[33] ΕΕ C 72 της 10.3.1994.

106. Η Επιτροπή κίνησε επίσης τη διαδικασία στην περίπτωση 3 σχεδίων ενίσχυσης για τη διάσωση ή την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων στα νέα γερμανικά Lδnder [34]. Αφού κινήθηκε η διαδικασία, αποσύρθηκε μια από τις κοινοποιήσεις αυτές. Επί του παρόντος εξετάζονται οι λοιπές κοινοποιήσεις.

[34] Υποθέσεις : C 71/99 (ex Ν 258/98) - Απόφαση της Επιτροπής της 13.10.1999 (ΕΕ C 359 της 11.12.1999). C 73/99 (ex ΝΝ 90/97) - Απόφαση της Επιτροπής της 26.10.1999 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί). C 16/99 (ex ΝΝ 108/98) - Απόφαση της Επιτροπής της 3.03.1999 (ΕΕ C 120 της 1.5.1999).

Ελλάδα

107. Κατά το 1999, η Επιτροπή εξέδωσε τελική αρνητική απόφαση σε σχέση με την λειτουργία του Ελληνικού Οργανισμού Βάμβακος (ΕΟΒ), στο βαθμό που η χρηματοδότηση του εν λόγω οργανισμού πραγματοποιείτο μέσω ενός υπέρ τρίτων φόρου που ανερχόταν στο 1% της συνολικής αξίας του εισαγόμενου βάμβακος [35]. Ο ΕΟΒ είναι κρατικός φορέας που έχει θεσμικά καθήκοντα στον τομέα του βάμβακος, καθώς και στην χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στον τομέα (τεχνική βοήθεια, ποιοτικοί έλεγχοι, έρευνα). Όσον αφορά τις ενισχύσεις strictu sensu, η Επιτροπή τις έκρινε συμβατές με την κοινή αγορά. Εντούτοις, οι εν λόγω ενισχύσεις χρηματοδοτούνται μέσω της είσπραξης ενός φόρου υπέρ τρίτων, ο οποίος επιβάλλεται όχι μόνο σε εγχώρια προϊόντα, αλλά και στον εισαγόμενο βάμβακα. Εκτός από το γεγονός ότι είναι ασυμβίβαστα με την πολιτική της Επιτροπής για τους φόρους υπέρ τρίτων, τα εν λόγω μέτρα εμφανίζονται επίσης ως ασυμβίβαστα με την συνθήκη προσχώρησης της Ελλάδας. Συνεπεία της απόφασης, η Ελλάδα απαιτείται να τροποποιήσει το εν λόγω καθεστώς χορήγησης ενισχύσεων, να κοινοποιήσει στην Επιτροπή τις τροποποιήσεις και να ανακτήσει τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά.

[35] Υπόθεση C 60/94 - Απόφαση της Επιτροπής της 20.07.1999 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί).

Ισπανία

108. Η Επιτροπή εξέδωσε δύο αρνητικές αποφάσεις με αίτηση ανάκτησης, σχετικά με δύο καθεστώτα ενίσχυσης της περιφέρειας Extremadura στην Ισπανία. Η ενίσχυση αριθ. C 37/99 [36] αντιστοιχεί στο διάταγμα 35/1993 που καθορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές της χρηματοδότησης για την κάλυψη των αναγκών κεφαλαίου σχετικά με μια εκστρατεία για την ανάπτυξη γεωργικών και γεωργο-επισιτιστικών δραστηριοτήτων. Οι δικαιούχοι είναι οι κάτοχοι γεωργικών εκμεταλλεύσεων, γεωργικών συνεταιρισμών και άλλων ενώσεων, καθώς και οι γεωργικές βιομηχανίες της περιφέρειας Extremadura, που συνάπτουν συμβάσεις με γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις της περιφέρειας Extremadura για την αγορά πρώτων υλών με σκοπό τη βιομηχανική μεταποίηση. Η ενίσχυση χορηγείται υπό μορφή επιχορήγησης επιτοκίου για τα δάνεια που αφορούν την εκστρατεία. Η ενίσχυση αριθ. C 38/99 [37] αντιστοιχεί στο διάταγμα της 8ης Ιουλίου 1998, με το οποίο καθορίζονται οι ενισχύσεις γεωργικών εκμεταλλεύσεων, οι οποίες προορίζονται για τη βιομηχανική μεταποίηση κατά τη διάρκεια της περιόδου 1997/1998. Οι δικαιούχοι των εν λόγω ενισχύσεων είναι οι παραγωγοί κηπευτικών προϊόντων που προορίζονται για τη βιομηχανική μεταποίηση στην Extremadura, οι οποίοι συνάπτουν συμβάσεις με τις βιομηχανίες για τις οποίες προορίζεται η παραγωγή κηπευτικών της Extremadura, κατά την περίοδο 1997/1998. Η προβλεπόμενη ενίσχυση ανέρχεται μεταξύ 1,5 και 5 πεσέτες ανά χλγρ. πιπεριών, πικλών, λάχανων, κρεμμυδιών, μπρόκολων, κουνουπιδιών, σπανακιού, κουκιών και γεωμήλων. Δεδομένου ότι τα εν λόγω δύο καθεστώτα ενίσχυσης περιορίζονται στους παραγωγούς ή τις βιομηχανίες της Extremadura, που συνάπτουν συμβάσεις με βιομηχανίες ή γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις της Extremadura, για την αγορά πρώτων υλών με σκοπό τη βιομηχανική μεταποίηση, οι δύο αυτές απαιτήσεις αποτελούν περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων μεταξύ των κρατών μελών και να αποτελέσουν παράβαση των άρθρων 28 και 29 της συνθήκης. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις χορηγούνται με σκοπό την προώθηση της παραγωγής προϊόντων που υπάγονται στους κανόνες μιας κοινής οργάνωσης αγοράς (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2200/96 του Συμβουλίου της 28ης Οκτωβρίου 1996 περί κοινής οργανώσεως αγορών στον τομέα των οπωροκηπευτικών), η ρύθμιση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως πλήρες σύστημα που αποκλείει κάθε δυνατότητα των κρατών μελών να λαμβάνουν μέτρα που θα είχαν τον χαρακτήρα παρέκκλισης ή παρέμβασης. Σχετικά με την ενίσχυση C 38/99, κάθε ενίσχυση της οποίας το ύψος είναι συνάρτηση των παραχθεισών ποσοτήτων, θα πρέπει να θεωρείται ως ενίσχυση λειτουργίας ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά. Εξάλλου, η ενίσχυση αριθ. C 37/99 δεν πληροί τα κριτήρια που προβλέπονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τις βραχυπρόθεσμες πιστώσεις με επιδοτούμενο επιτόκιο στο γεωργικό τομέα [38].

[36] Υπόθεση C 37/99 (ex ΝΝ 25/99) - Απόφαση της Επιτροπής της 22.12.1999 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί).

[37] Υπόθεση C 38/99 (ex ΝΝ 26/99) - Απόφαση της Επιτροπής της 22.12.1999 (δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί).

[38] ΕΕ C 44/2 της 16.12.1996, σ. 2.

Γαλλία

109. Η Επιτροπή απεφάσισε να κινήσει τη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης, όσον αφορά ένα μέτρο που κοινοποιήθηκε από τη Γαλλία και αποσκοπούσε στην προώθηση της παραγωγής οίνων που ανταποκρίνονται στη ζήτηση των καταναλωτών στην περιφέρεια Charente [39]. Στόχος της ενίσχυσης είναι η ποιοτική βελτίωση του αμπελώνα, με παράλληλη αναζήτηση κινήτρων, για τους παραγωγούς κονιάκ, να μετατρέψουν την παραγωγή τους σε παραγωγή "τοπικών οίνων", ενθαρρύνοντας τη χρησιμοποίηση ορισμένων ποικιλιών αμπέλων. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη το γεγονός ότι ο νέος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999, περί κοινής οργάνωσης αγοράς στον αμπελοοινικό τομέα [40], ο οποίος άρχισε να ισχύει την 21η Ιουλίου 1999 και εφαρμόζεται από 1ης Αυγούστου 2000, περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την εγκατάλειψη αμπελουργικών εκτάσεων και την αναδιάρθρωση και την ανασυγκρότηση του εν λόγω τομέα. Η Επιτροπή έκρινε ότι, δεδομένου ότι το υποβληθέν πρόγραμμα από τις γαλλικές αρχές αναζητά μια μακροπρόθεσμη επίλυση του εν λόγω προβλήματος, τα σχεδιαζόμενα μέτρα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους νέους προσανατολισμούς της εν λόγω ΚΟΑ. Κατά τον τρόπο αυτό, ο κανονισμός αυτός θεσπίζει ένα καθεστώς αναδιάρθρωσης και μετατροπής αμπελώνων με στόχο την προσαρμογή της παραγωγής στη ζήτηση της αγοράς. Το άρθρο 15 σημείο γ) προβλέπει ιδίως τη θέσπιση, με τις λεπτομέρειες εφαρμογής που θα πρέπει να εγκριθούν από την Επιτροπή, διατάξεων που έχουν ως στόχο να εμποδίσουν την αύξηση του δυναμικού παραγωγής, την οποία συνεπάγεται η εφαρμογή των μέτρων μετατροπής. Από τα παραληφθέντα στοιχεία προκύπτει ότι η σχεδιαζόμενη μετατροπή προϋποθέτει την παραγωγή νέων "τοπικών οίνων" και, κατά συνέπεια, μια συνολική αύξηση της εν λόγω παραγωγής. Εξάλλου, το άρθρο 2 παράγραφος 1 του ιδίου κανονισμού προβλέπει ότι η φύτευση αμπέλων με ποικιλίες που έχουν ταξινομηθεί ως ποικιλίες σταφυλιών οινοποίησης, απαγορεύεται μέχρι την 31η Ιουλίου 2010. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ένας από τους στόχους της νέας ΚΟΑ είναι να εμποδιστεί η αύξηση της αμπελουργικής παραγωγής. Αποδεχόμενη παράλληλα το γεγονός ότι η ποικιλιακή μετατροπή των αμπελώνων της περιφέρειας Charente παρουσιάζει το πλεονέκτημα της μείωσης της παραγωγής οίνου χωρίς εμπορική διέξοδο, η Επιτροπή κρίνει ότι η αύξηση της παραγωγής των "τοπικών οίνων" στη Γαλλία, η οποία προκύπτει, αποκλίνει από τους κανόνες που περιλαμβάνονται στη νέα ΚΟΑ για τον αμπελοοινικό τομέα και δύναται να δημιουργήσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην αμπελουργική αγορά η οποία δεν φαίνεται να παρουσιάζει μέχρι σήμερα ενδείξεις ανάπτυξης. Πράγματι, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι ποσότητες οίνου που θα προέκυπταν από τη μετατροπή του εν λόγω αμπελώνα θα διοχετεύονταν στη συνήθη αγορά του οίνου, ενώ επί του παρόντος έχουν, εξ ορισμού, άλλους προορισμούς εκτός της αγοράς αυτής. Ως εκ τούτου, η γενικευμένη μετατροπή του αμπελώνα αυτού εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους να μετατοπισθεί το πρόβλημα σε άλλες διαφορετικές αγορές, δεδομένου ότι, κατά κανόνα, θα οδηγούσε σε καθαρή αύξηση της παραγωγής οίνων που διατίθενται στην αγορά, γεγονός που θα αντίκειτο στους στόχους της νέας ΚΟΑ.

[39] Υπόθεση C 70/99 (ex Ν 79/99) - Απόφαση της Επιτροπής της 29.09.1999 (ΕΕ C 359 της 11.12.1999).

[40] ΕΕ L 179 της 14.7.1999, σ. 1.

Ιρλανδία

110. Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, σχετικά με δύο μέτρα ενίσχυσης που κοινοποιήθηκαν από την Ιρλανδία [41]. Το πρώτο μέτρο [42] αποτελεί επιμέρους ενέργεια (πριμοδότηση προβατίνων) του συμπληρωματικού μέτρου για τις προβατίνες, το οποίο συνίσταται στην παροχή διευκολύνσεων σφαγής για 100.000 ακατάλληλες για αναπαραγωγή προβατίνες ορεινών περιοχών, σε έξι δυτικές κομητείες της Ιρλανδίας που είχαν πληγεί από δυσμενείς καιρικές και γεωλογικές συνθήκες. Η Επιτροπή έκρινε ότι το μέτρο αυτό αποτελούσε ενίσχυση στους παραγωγούς προβάτων και εξέφρασε αμφιβολίες εάν το άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) θα μπορούσε να εφαρμοσθεί. Πράγματι, υπήρχαν ενδείξεις ότι το μέτρο αυτό εξουδετέρωνε προβλήματα οφειλόμενα στην οικονομική παρακμή του τομέα αυτού και, κατά συνέπεια, το μέτρο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αποτελεί αντιστάθμιση για ζημίες οφειλόμενες σε εξαιρετικά γεγονότα. Επιπλέον, επιτρέποντας την πώληση του κρέατος από τις προβατίνες αυτές, για κατανάλωση από τον άνθρωπο και, επομένως, τον ανταγωνισμό με άλλα κρέατα στην αγορά, των οποίων τα έξοδα σφαγής δεν έχουν επιδοτηθεί, κρίθηκε ότι οι ιρλανδικές αρχές δεν έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του εν λόγω μέτρου για τον ανταγωνισμό.

[41] Υπόθεση C 44/99 (ex ΝΝ 23/99 και ex ΝΝ 79/99) - Απόφαση της Επιτροπής της 8.7.1999 (ΕΕ C 280 της 2.10.1999).

[42] Υπόθεση C 44/99 (ex ΝΝ 23/99, ex Ν 678/98).

111. Το δεύτερο μέτρο κατά του οποίου εκινήθη η διαδικασία, είναι το πρόγραμμα βοήθειας για τις απώλειες χειμερινής χορτονομής [43]. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 3 επιμέρους μέτρα που αποσκοπούν στην παροχή ενίσχυσης σε αγρότες που επλήγησαν από απώλειες χειμερινής χορτονομής. Ειδικότερα, όσον αφορά το μέτρο σχετικά με τη χορηγηθείσα αποζημίωση από το ειδικό ταμείο χορτονομών (SFHF) στους γεωργούς που δεν δικαιούντο ενίσχυσης στο πλαίσιο του άλλου μέτρου, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ότι η αποζημίωση αυτή ενδέχεται να μην είναι ούτε συνάρτηση ούτε ανάλογη των απωλειών χειμερινής χορτονομής, λόγω του υγρού κλίματος. Πράγματι, υπήρχαν ενδείξεις ότι η ενίσχυση παρείχετο σε κάθε γεωργό που θα μπορούσε να αποδείξει ότι η αγέλη του έπασχε ή ήταν πιθανόν να πάσχει από κακή διατροφή λόγω έλλειψης χορτονομής, ανεξάρτητα για ποιο λόγο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή έκρινε ότι το μέτρο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει μια καθαρά λειτουργική ενίσχυση.

[43] Υπόθεση C 44/99 (ex ΝΝ 79/99, ex Ν 90/99).

Ιταλία

112. Όσον αφορά τις ενισχύσεις για αναδιάρθρωση, κατά το 1999, η Επιτροπή ανακοίνωσε στην Ιταλία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ σχετικά με ένα κοινοποιηθέν πρόγραμμα για τη χορήγηση ενισχύσεων αναδιάρθρωσης των εκμεταλλεύσεων που ασκούν δραστηριότητες στον τομέα των προστατευόμενων γεωργικών προϊόντων (άνθη και προϊόντα φυτοκομίας) στην περιφέρεια της Σαρδηνίας, στην Ιταλία [44]. Η Επιτροπή έλαβε την απόφαση αυτή διότι το κοινοποιηθέν μέτρο, το οποίο προέβλεπε χρηματοδοτικά μέτρα (εξόφληση και επαναδιαπραγμάτευση χρεών), διαρθρωτικά μέτρα (επενδύσεις) και τεχνική βοήθεια, δεν εμφανίζετο να πληροί τους όρους με βάση τους οποίους δύναται να εγκριθεί ένα πρόγραμμα ενίσχυσης για την αναδιάρθρωση εκμεταλλεύσεων που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες, σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις με σκοπό τη διάσωση και την αναδιάρ