1.Εισαγωγή

Οι εξόχως απόκεντρες περιοχές —Γουαδελούπη, Γαλλική Γουιάνα, Μαρτινίκα, Μαγιότ, Ρεϊνιόν και Άγιος Μαρτίνος (Γαλλία), Αζόρες και Μαδέρα (Πορτογαλία) και Κανάριες Νήσοι (Ισπανία)— αποτελούν τεράστιο πλεονέκτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η μοναδική πλούσια βιοποικιλότητά τους, οι εκτενείς αποκλειστικές οικονομικές ζώνες που παρέχουν, η εγγύτητα με τρίτες χώρες και η τοποθεσία τους, που ενδείκνυται για δραστηριότητες στους τομείς του διαστήματος και της αστροφυσικής, είναι μείζονος σημασίας για την ΕΕ στο σύνολο της.

Εντούτοις, η γεωγραφική κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιοχών (απομακρυσμένος και νησιωτικός χαρακτήρας, μικρή έκταση, μη ομαλή μορφολογία και αντίξοο κλίμα) θέτει περιορισμούς στην ανάπτυξή τους και δυσχεραίνει την ενσωμάτωσή τους στην εσωτερική αγορά.

Η ιδιαίτερη κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιοχών αναγνωρίστηκε από το 1999 από τις Συνθήκες της ΕΕ και, από το 2009, βάσει του άρθρου 349 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), γεγονός που τους δίνει τη δυνατότητα να επωφελούνται από ειδικά μέτρα σε βασικές πολιτικές της ΕΕ σε τομείς όπως η γεωργία, η συνοχή και ο ανταγωνισμός.

Το καθεστώς POSEI (πρόγραμμα ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και νησιωτικού χαρακτήρα των εξόχως απόκεντρων περιοχών) εντάσσεται στη συνολική στρατηγική προσέγγιση της Επιτροπής για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές: στην περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) διέθεσαν σχεδόν 13,3 δισ. EUR στις εν λόγω περιοχές —σημαντική πηγή επενδύσεων και νέων θέσεων εργασίας. Επιπλέον, στις περιοχές αυτές εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες, όπως ειδικοί κανόνες στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων όσον αφορά τις λειτουργικές και τις επενδυτικές ενισχύσεις, καθώς και ειδικοί κανόνες όσον αφορά τη φορολογία και τα τελωνεία, ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζονται ειδικά μέτρα για τη γεωργία μέσω του καθεστώτος POSEI.

Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι η αξιολόγηση της εφαρμογής του καθεστώτος POSEI κατά την περίοδο 2015-2019. Ειδικότερα, η έκθεση λαμβάνει υπόψη την πείρα που έχει αποκτήσει η Επιτροπή από την εφαρμογή του προγράμματος μέχρι το 2019 (οικονομικό έτος 2020), καθώς και την ανάλυση και τα συμπεράσματα της μελέτης «Synthesis study of annual implementation reports of POSEI programmes and the programme for the smaller Aegean islands for 2015-2019» (Συγκεφαλαιωτική μελέτη των ετήσιων εκθέσεων εφαρμογής των προγραμμάτων POSEI και του προγράμματος για τα μικρά νησιά του Αιγαίου κατά την περίοδο 2015-2019), που διενήργησε η Ecorys κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2021.

2.Καθεστώς POSEI: απαρχή, εξέλιξη και υφιστάμενη κατάσταση

Το καθεστώς POSEI δημιουργήθηκε το 1989 για τις γαλλικές υπερπόντιες περιφέρειες (Γουαδελούπη, Μαρτινίκα, Γαλλική Γουιάνα, Ρεϊνιόν και, από το 2014, για τη Μαγιότ), το δε 1991 καθιερώθηκε για τις Κανάριες Νήσους, τις Αζόρες και τη Μαδέρα.

Το 2006 ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 247/2006 του Συμβουλίου τροποποίησε ριζικά το καθεστώς εισάγοντας μια προσέγγιση προγραμματισμού. Επακολούθως, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη υπέβαλαν ολοκληρωμένα προγράμματα προς έγκριση στην Επιτροπή.

Το καθεστώς POSEI αναθεωρήθηκε το 2013 σε ευθυγράμμιση με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 228/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου εκδόθηκε το 2013 και ακολούθησαν ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 179/2014 της Επιτροπής και ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 180/2014 της Επιτροπής.

Το καθεστώς POSEI χρηματοδοτείται από το ΕΓΤΕ. Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 228/2013 καθορίζει το ανώτατο όριο ανά οικονομικό έτος για: τις γαλλικές εξόχως απόκεντρες περιοχές (278,41 εκατ. EUR), τις Κανάριες Νήσους (268,42 εκατ. EUR) και τις Αζόρες και τη Μαδέρα (106,21 εκατ. EUR).

Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) για την περίοδο 2023-2027, οι συννομοθέτες αποφάσισαν ότι το καθεστώς POSEI θα παραμείνει αμετάβλητο, ήτοι ότι δεν θα εντάσσεται στα στρατηγικά σχέδια της ΚΓΠ. Η ενωσιακή χρηματοδότηση του καθεστώτος POSEI θα διατηρηθεί στα τρέχοντα επίπεδα, γεγονός που συνεπάγεται την αναγνώριση του ιδιαίτερου ρόλου του καθεστώτος στη στήριξη της γεωργίας στις εξόχως απόκεντρες περιοχές.

Το πρόγραμμα POSEI στις εξόχως απόκεντρες περιοχές αντικαθιστά τα μέτρα του πρώτου πυλώνα της ΚΓΠ, εκτός όσων περιλαμβάνονται στην κοινή οργάνωση των αγορών για τα οπωροκηπευτικά, τον αμπελοοινικό τομέα και τη μελισσοκομία.

Στη γραφική παράσταση 1 του παραρτήματος παρουσιάζεται η δημοσιονομική εκτέλεση (τα καταβληθέντα ποσά σε σχέση με τα προγραμματισθέντα ποσά) για τα προγράμματα της περιόδου 2015-2019.

3.Νομική βάση της έκθεσης

Σύμφωνα με το άρθρο 32 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 228/2013, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση, στην οποία παρουσιάζονται οι επιπτώσεις των δράσεων που υλοποιήθηκαν κατ’ εφαρμογή του συγκεκριμένου κανονισμού, έως τις 30 Ιουνίου 2015 και στη συνέχεια ανά πενταετία.

4.Στόχοι, καθεστώς και προγραμματισμός

Σκοπός του καθεστώτος POSEI είναι να συμβάλει στην επίτευξη των παρακάτω στόχων, όπως εξειδικεύονται στο άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 228/2013: