[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 2.12.2010

COM(2010) 698 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εξαίρεση των φορητών ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών για χρήση σε ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία από την απαγόρευση που αφορά το κάδμιο

σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας 2006/66/ΕΚ της 6ης Σεπτεμβρίου 2006 σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών και με την κατάργηση της οδηγίας 91/157/ΕΟΚ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η οδηγία για τις ηλεκτρικές στήλες (οδηγία 2006/66/ΕΚ[1]) έχει ως στόχο να βελτιωθούν οι περιβαλλοντικές επιδόσεις των ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών καθώς και των δραστηριοτήτων όλων των φορέων εκμετάλλευσης που εμπλέκονται στον κύκλο ζωής των προϊόντων αυτών. Επιβάλλει ειδικούς κανόνες για τη διάθεση ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών στην αγορά, καθώς και για τη συλλογή, επεξεργασία, ανακύκλωση και διάθεση των αποβλήτων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών. Ειδικότερα, απαγορεύει τη διάθεση στην αγορά ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών που περιέχουν υδράργυρο και κάδμιο.

Η απαγόρευση αυτή επιβάλλεται σε περίπτωση υπέρβασης των καθορισθέντων κατωτάτων ορίων και υπόκειται σε ορισμένες εξαιρέσεις. Μια ειδική εξαίρεση, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της οδηγίας, αφορά τη χρήση καδμίου σε φορητές ηλεκτρικές στήλες και φορητούς συσσωρευτές που χρησιμοποιούνται σε ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία. Η εξαίρεση αυτή εξετάζεται λεπτομερώς στην παρούσα έκθεση. Ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία είναι, για παράδειγμα, εργαλεία που χρησιμοποιούν οι καταναλωτές και επαγγελματίες για τόρνευση, άλεση, λείανση, τρόχισμα, πριόνισμα, κοπή, διάτμηση, διάτρηση, διάνοιξη οπών, διατρύπηση, σφυρηλάτηση, ήλωση (πριτσίνωμα), βίδωμα, στίλβωση ή άλλες ανάλογες επεξεργασίες ξύλου, μετάλλων και άλλων υλικών ή για χλοοκοπή, κοπή ή άλλες κηπουρικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας, η Επιτροπή οφείλει να επανεξετάσει την εξαίρεση που προβλέπεται στην παράγραφο 3 στοιχείο γ) του ιδίου άρθρου και να υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έως τις 26 Σεπτεμβρίου 2010. Η έκθεση πρέπει να συνοδεύεται, ενδεχομένως, από κατάλληλες προτάσεις, με σκοπό την απαγόρευση της χρήσης καδμίου σε ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές. Στην παρούσα έκθεση με τον όρο «ηλεκτρικές στήλες» νοούνται οι φορητές ηλεκτρικές στήλες και οι φορητοί συσσωρευτές.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΑΙΡΕΣΗΣ

Προκειμένου να καταρτίσει ενδεχομένως νομοθετικές προτάσεις με αντικείμενο την εξαίρεση, η Επιτροπή συγκέντρωσε στοιχεία σχετικά με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των διαφόρων επιλογών πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους, εφαρμόζοντας τις κατευθυντήριες γραμμές που έχει εκδώσει όσον αφορά την εκτίμηση επιπτώσεων[2].

Το 2003 η Επιτροπή δημοσίευσε το έγγραφο «Impact assessment on selected policy options for revision of the Batteries Directive» (εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων επιλογών πολιτικής για την αναθεώρηση της οδηγίας σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες)[3], το οποίο εκπόνησε η εταιρεία Bio Intelligence Service με σκοπό την προετοιμασία της αναθεώρησης της παλαιότερης οδηγίας για τις ηλεκτρικές στήλες (οδηγία 91/157/ΕΟΚ, η οποία καταργήθηκε στη συνέχεια με την οδηγία 2006/66/ΕΚ). Κατά τους εμπειρογνώμονες, στην περίπτωση των φορητών ηλεκτρικών στηλών νικελίου-καδμίου (NiCd) και των τοπικών κινδύνων που συνεπάγονται, από τον υπολογισμό των παραγόντων κινδύνου δεν προκύπτει ότι η απαγόρευση της χρήσης καδμίου είναι άτοπη. Ωστόσο, όταν συντάχθηκε η έκθεση δεν φαινόταν να υπάρχουν βιώσιμα υποκατάστατα φορητών ηλεκτρικών στηλών NiCd για ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία. Σύμφωνα με το προαναφερόμενο έγγραφο, άλλοι σημαντικοί παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό των τοπικών κινδύνων είναι τα ποσοστά συλλογής και ανακύκλωσης φορητών ηλεκτρικών στηλών NiCd, καθώς και η εφαρμογή των υφιστάμενων ρυθμίσεων για τις εγκαταστάσεις αποτέφρωσης και τους χώρους υγειονομικής ταφής.

Έκτοτε προέκυψαν νέα στοιχεία, πέραν εκείνων που ήταν διαθέσιμα το 2006, όταν εκδόθηκε η οδηγία, από άλλες δημοσιεύσεις, και συγκεκριμένα από την έκθεση εκτίμησης κινδύνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (RAR, 2008), από μελέτη του σουηδικού οργανισμού προστασίας του περιβάλλοντος με τίτλο «Το κάδμιο στις ηλεκτρικές στήλες των ηλεκτρικών εργαλείων» (2009) και από μια ειδική μελέτη που εκπονήθηκε το 2009 για λογαριασμό της Επιτροπής με σκοπό τη σύνθεση και την αξιολόγηση των διαθέσιμων πληροφοριών.

Το 2008 η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση εκτίμησης κινδύνων[4] σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία του ανθρώπου και για το περιβάλλον από τις ουσίες που περιέχουν κάδμιο (ήτοι μεταλλικό κάδμιο και οξείδιο του καδμίου). Στην έκθεση αυτή διαπιστώνεται ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση το κάδμιο χρησιμοποιείται κυρίως στη βιομηχανική παραγωγή ηλεκτρικών στηλών NiCd. Από την εκτίμηση κινδύνων προέκυψε ότι χρειάζονται πρόσθετα ειδικά μέτρα για τον περιορισμό των κινδύνων που συνεπάγεται η έκθεση των εργαζομένων και του περιβάλλοντος στο κάδμιο. Ωστόσο, τόσο στην έκθεση εκτίμησης κινδύνων, όσο και στη σχετική στρατηγική της ΕΕ για τον περιορισμό των κινδύνων από το κάδμιο, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 2008[5], δεν επισημαίνεται ανάγκη λήψης περαιτέρω μέτρων για την αντιμετώπιση των δυνητικών κινδύνων που συνδέονται με τη διάθεση στην αγορά, τον χειρισμό, την ανακύκλωση των ηλεκτρικών στηλών NiCd, καθώς και με τη διάθεσή τους ως απόβλητα.

Το 2009, ο σουηδικός οργανισμός προστασίας τους περιβάλλοντος δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «Cadmium in power tool batteries - The possibility and consequences of a ban» (το κάδμιο στις ηλεκτρικές στήλες των ηλεκτρικών εργαλείων – οι δυνατότητες επιβολής απαγόρευσης και οι συνέπειές της)[6]. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή, είναι δυνατή η υποκατάσταση των ηλεκτρικών στηλών NiCd στα ηλεκτρικά εργαλεία. Τα τελευταία χρόνια, συγκεκριμένα, έχει αναπτυχθεί ταχύτατα μια εναλλακτική τεχνολογία – των ηλεκτρικών στηλών ιόντων λιθίου (Li-ion). Όλα τα είδη τεχνολογιών ηλεκτρικών στηλών παρουσιάζουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Οι ηλεκτρικές στήλες Li-ion και νικελίου-υδριδίου μετάλλου (NiMH) είναι απολύτως ανταγωνιστικά υποκατάστατα των ηλεκτρικών στηλών NiCd, τόσο από πλευράς τιμής, όσο και ως προς τις επιδόσεις.

Το 2009 η Επιτροπή ανέθεσε την εκπόνηση συνθετικής μελέτης, προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει κατά την επανεξέταση της εξαίρεσης. Σκοπός της μελέτης, η οποία δημοσιεύτηκε στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Περιβάλλοντος[7] τον Μάρτιο του 2010, ήταν να αξιολογήσει τα διαθέσιμα δεδομένα και πληροφορίες, καθώς και να εντοπίσει και να καλύψει άλλες πτυχές που καθιστούν αναγκαία την επανεξέταση της εξαίρεσης. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η υποκατάσταση των ηλεκτρικών στηλών NiCd από τις ηλεκτρικές στήλες Li-ion και NiMH είναι σήμερα τεχνικά εφικτή, με ορισμένες επιφυλάξεις όσον αφορά τις εφαρμογές σε θερμοκρασίες κάτω του 0°C.

Οι ανάδοχοι επιχείρησαν να υπολογίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της ενδεχόμενης απαγόρευσης που θα κάλυπτε τα ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία, αλλά προσέκρουσαν σε μεγάλες δυσκολίες κατά την εκτίμηση των οφελών για την υγεία και το περιβάλλον. Λαμβάνοντας υπόψη μόνο τα πλήρως τεκμηριωμένα στοιχεία για το ετήσιο κόστος και όφελος, υπολογίστηκε ότι τα ετήσια οφέλη θα ισούνται περίπου με το κόστος. Λόγω του υψηλού βαθμού αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει επί του παρόντος τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστούν τα πιθανά οφέλη για την υγεία και το περιβάλλον. Δεν έχει ακόμη διενεργηθεί συγκριτική αξιολόγηση των εν λόγω τριών βασικών τεχνολογιών ηλεκτρικών στηλών σε επίπεδο κύκλου ζωής, κρίνεται όμως αναγκαία για τη ολοκλήρωση μιας διεξοδικής ανάλυσης κόστους-οφέλους με σκοπό την επανεξέταση της εξαίρεσης.

ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ

Με βάση τη συνθετική μελέτη που δημοσιεύτηκε, η Επιτροπή οργάνωσε διαδικτυακή δημόσια διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη από τις 10 Μαρτίου έως τις 10 Μαΐου 2010. Ζητήθηκε από αυτά να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που ενδέχεται να προκύψουν από τυχόν μελλοντική απαγόρευση της χρήσης καδμίου σε φορητές ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές που προορίζονται για ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία. Κλήθηκαν να διατυπώσουν πρόσθετες παρατηρήσεις και να παράσχουν τεχνικά και επιστημονικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν την εξαίρεση.

Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη τάχθηκαν υπέρ της κατάργησης της εξαίρεσης που αφορά τη χρήση ηλεκτρικών στηλών NiCd σε ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία, διότι θεωρούν ότι το οικονομικό κόστος θα είναι ελάχιστο και τα περιβαλλοντικά οφέλη σημαντικά, σε μακροπρόθεσμη βάση. Άλλα εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην κατάργηση της εξαίρεσης, υπογραμμίζοντας ότι δεν δικαιολογείται βάσει των σχετικών με τις οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις στοιχείων. Σε γενικές γραμμές, οι διαβουλεύσεις αυτές επιβεβαίωσαν την ανάγκη συγκριτικής αξιολόγησης σε επίπεδο κύκλου ζωής, η οποία θα αποτελέσει σταθερή βάση για την ανάλυση κόστους-οφέλους. Περίληψη των παρατηρήσεων των ενδιαφερομένων μερών διατίθεται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Περιβάλλοντος[8].

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας ορίζει ότι η Επιτροπή οφείλει να επανεξετάσει την εξαίρεση που προβλέπεται στην παράγραφο 3 στοιχείο γ) του ιδίου άρθρου και να υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έως τις 26 Σεπτεμβρίου 2010. Η έκθεση πρέπει να συνοδεύεται, ενδεχομένως, από κατάλληλες προτάσεις, με σκοπό την απαγόρευση της χρήσης καδμίου σε ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές.

Μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής το 2003 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχαν την εποχή εκείνη βιώσιμα υποκατάστατα των προϊόντων που αφορά η εξαίρεση. Στο μεταξύ, προέκυψαν νέα στοιχεία, μεταξύ των οποίων μια νέα έκθεση εκτίμησης κινδύνων, μια έκθεση του σουηδικού οργανισμού προστασίας του περιβάλλοντος και μια μελέτη για λογαριασμό της Επιτροπής με αντικείμενο τη σύνθεση των διαθέσιμων στοιχείων. Οι ηλεκτρικές στήλες Li-ion και NiMH θεωρούνται σήμερα απολύτως ανταγωνιστικές εναλλακτικές λύσεις έναντι της τεχνολογίας NiCd, παρουσιάζουν δε ορισμένα πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα. Η κατάργηση της εξαίρεσης είναι πιθανό να αποφέρει σημαντικά οφέλη για το περιβάλλον και την υγεία, η εκτίμησή τους όμως χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό αβεβαιότητας. Δεν είναι δυνατόν επί του παρόντος να καταδειχθεί ότι τα οφέλη από την κατάργηση της εξαίρεσης θα υπερτερούν σαφώς του κόστους.

Τόσο οι διαθέσιμες μελέτες, όσο και οι συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη και μεταξύ αυτών, προσκρούουν στην έλλειψη ουσιαστικών συγκριτικών στοιχείων σχετικά με τις επιπτώσεις των διαθέσιμων ειδών ηλεκτρικών στηλών για ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία. Μόνο μια συγκριτική αξιολόγηση των τριών βασικών εναλλακτικών λύσεων, σε επίπεδο κύκλου ζωής, μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας έγκυρης εκτίμησης των επιπτώσεων της εξαίρεσης και να άρει την τρέχουσα αβεβαιότητα.

Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, στο στάδιο αυτό, δεν είναι σκόπιμο να υποβληθούν προτάσεις για την κατάργηση της εξαίρεσης των ασύρματων ηλεκτρικών εργαλείων από την απαγόρευση που αφορά τη χρήση καδμίου σε φορητές ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές. Για την κατάρτιση σχετικής νομοθετικής πρότασης με βάση εκτίμηση επιπτώσεων σύμφωνη με την πολιτική της Επιτροπής, απαιτούνται συγκρίσιμα τεχνικά και επιστημονικά στοιχεία όσον αφορά το κόστος και τα οφέλη της χρήσης καδμίου και των υποκαταστάτων του σε φορητές ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές για ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία. Κατόπιν τούτου, η Επιτροπή θα αναθέσει τη διεξαγωγή συγκριτικής ανάλυσης, σε επίπεδο κύκλου ζωής, με σκοπό τη συγκέντρωση στοιχείων πέραν εκείνων που περιλαμβάνονται στην υφιστάμενη επιστημονική βιβλιογραφία, συμπεριλαμβανομένης αξιολόγησης από ομότιμους κριτές, όπως απαιτείται από τα επιστημονικά ποιοτικά πρότυπα. Με βάση τα στοιχεία αυτά και σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας για τις ηλεκτρικές στήλες (οδηγία 2006/66/ΕΚ), η Επιτροπή θα καταρτίσει, εφόσον κριθεί σκόπιμο, νομοθετικές προτάσεις με σκοπό την απαγόρευση της χρήσης καδμίου σε ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές για ασύρματα ηλεκτρικά εργαλεία, ώστε να καταργηθεί η ισχύουσα εξαίρεση.

[1] ΕΕ L 266 της 26.9.2006, σ. 1. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την οδηγία 2008/103/ΕΚ (ΕΕ L 327 της 5.12.2008, σ. 7–8).

[2] Βλ. http://ec.europa.eu/governance/impact/commission_guidelines/docs/iag_2009_en.pdf.

[3] Βλ. http://ec.europa.eu/environment/waste/batteries/pdf/eia_batteries_final.pdf.

[4] Βλ. έκθεση εκτίμησης κινδύνων της ΕΕ (RAR) σχετικά με το Cd και το CdO στον δικτυακό τόπο: http://ecb.jrc.ec.europa.eu/DOCUMENTS/Existing-Chemicals/RISK_ASSESSMENT/REPORT/cdmetalreport303.pdf.

[5] Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τα αποτελέσματα της αξιολόγησης των κινδύνων και τις στρατηγικές περιορισμού των κινδύνων από τις ουσίες κάδμιο και οξείδιο του καδμίου στον δικτυακό τόπο: http://ecb.jrc.ec.europa.eu/DOCUMENTS/Existing-Chemicals/RISK_ASSESSMENT/OJ_RECOMMENDATION/ojrec7440439.pdf.

[6] Βλ. http://www.naturvardsverket.se/Documents/publikationer/978-91-620-5901-9.pdf.

[7] Η μελέτη ESWI (2010) διατίθεται στον δικτυακό τόπο: http://ec.europa.eu/environment/waste/batteries/pdf/cadmium_report.pdf.

[8] Τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη διατίθενται στον δικτυακό τόπο:http://ec.europa.eu/environment/consultations/batteries_en.htm.