Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι γυναίκες στα Δυτικά Βαλκάνια»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2019/C 159/02)

Εισηγήτρια: η κα Dilyana SLAVOVA

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 15.2.2018 Νομική βάση Άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 19.12.2018 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 23.1.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 540 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 174/1/6

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η πολιτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια έχει λάβει νέα ώθηση, χάρη στη Βουλγαρική Προεδρία, η οποία κατέστησε την περιοχή προτεραιότητά της, αλλά και την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Μια αξιόπιστη προοπτική διεύρυνσης για τα δυτικά Βαλκάνια και αυξημένη δέσμευση της ΕΕ απέναντί τους»που δημοσιεύθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2018.

1.2. Η σύνοδος κορυφής της Σόφιας και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Ιουνίου 2018 σχετικά με τη διεύρυνση και τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης επιβεβαίωσαν την εν λόγω δέσμευση και καθόρισαν τα επόμενα στάδια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης της περιοχής. Ειδικότερα, η Αλβανία και η ΠΓΔΜ έλαβαν ως υπό όρους ημερομηνία για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων τον Ιούνιο του 2019. Η εν λόγω εστίαση και δράση είναι πιθανόν να διατηρηθεί και να προωθηθεί από τις προεδρίες που ακολουθούν, καθώς τις ασκούν κράτη μέλη τα οποία δείχνουν επίσης μεγαλύτερη ευαισθησία και προσήλωση στα δυτικά Βαλκάνια, και συγκεκριμένα η Αυστρία, η Ρουμανία και η Κροατία.

1.3. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τη διεύρυνση, καθώς είναι προς το συμφέρον και των δύο πλευρών, τόσο των Δυτικών Βαλκανίων όσο και της ΕΕ. Η επιτυχία της πολιτικής αυτής αποτελεί σημαντικό παράγοντα της παγκόσμιας θέσης της ΕΕ και ακρογωνιαίο λίθο της σταθερότητας και της ευημερίας της Ευρώπης. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η ενταξιακή διαδικασία θα πρέπει να συνεχιστεί περαιτέρω και με σθένος και αυστηρότητα ως μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες της ΕΕ, υπό τους σαφείς και αυστηρούς όρους που αποτελούν τη βάση όλων των διαδικασιών διεύρυνσης – τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο.

1.4. Η ισότητα των φύλων αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα που αναγνωρίζεται από τα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον ρόλο των γυναικών ως βασικής κινητήριας δύναμης για την εδραίωση της δημοκρατίας, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών, καθώς και την οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Σκοπός της γνωμοδότησης είναι η ευαισθητοποίηση και η προώθηση των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των γυναικών και της ισότητας των φύλων στα Δυτικά Βαλκάνια. Η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου μπορεί να είναι επιτυχής μόνο εάν υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση και πίστη στα οφέλη που θα αποφέρει η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στην κοινωνία.

1.5. Οι γυναίκες έχουν διαδραματίσει και συνεχίζουν να διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη συμφιλίωση και στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή, ιδίως υπό συνθήκες σοβαρής εξασθένισης των οικονομικών δομών, φτώχειας και διάρρηξης των κοινωνικών δεσμών, κατά τις οποίες οι γυναίκες επιδεικνύουν μεγαλύτερη ευελιξία και πρωτοβουλία στην αποκατάσταση και ανανέωση των κοινωνικών δικτύων και στη διερεύνηση νέων διαδρομών εργασίας. Παρά τις κάποιες ορθές πρακτικές και θετικές εξελίξεις όσον αφορά τη χειραφέτηση των γυναικών και την εφαρμογή σχετικών προγραμμάτων, η θέση των γυναικών εξακολουθεί να παραμένει μειονεκτική όσον αφορά την ικανότητά τους να ασκούν πλήρως τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά τους δικαιώματα και να επωφελούνται πλήρως από τις ευκαιρίες κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης. Λόγω της πατριαρχικής νοοτροπίας που έχει ως αποτέλεσμα την περιθωριοποίησή τους, οι γυναίκες αντιμετωπίζουν προκαταλήψεις και στερεότυπα φύλου, διαχωρισμό στην αγορά εργασίας και την εκπαίδευση και πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο διακρίσεων και βίας που παρεμποδίζουν την άνοδό τους σε ηγετικές θέσεις.

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί όχι μόνο την ισότιμη εκπροσώπηση και συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνικοοικονομική και πολιτική ζωή σε όλα τα επίπεδα, αλλά και την εφαρμογή αποτελεσματικών νόμων και πολιτικών για την καταπολέμηση της διακριτικής συμπεριφοράς και των βαθιά ριζωμένων πατριαρχικών στάσεων απέναντι στις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών από μειονοτικές ομάδες (ιδιαίτερα των Ρομά και των ΛΟΑΤΚΙ), των νέων γυναικών, των ηλικιωμένων, των γυναικών της υπαίθρου και των γυναικών με αναπηρίες, καθώς και των προσφύγων γυναικών και κοριτσιών που αναζητούν άσυλο στα Δυτικά Βαλκάνια.

1.7. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της κατάρτισης οδικού χάρτη για την ισότητα των φύλων και του σχεδιασμού μέτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια πιο ισόρροπη κατανομή της εξουσίας και των πόρων στα δυτικά Βαλκάνια. Οι ομάδες για τα δικαιώματα των γυναικών, οι επιχειρηματικές ενώσεις και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις δραστηριοποιούνται ενεργά για την ενίσχυση του ρόλου των γυναικών στην περιοχή, υπάρχει δε ανάγκη πιο ισχυρής και σταθερής συνεργασίας με τους πολίτες και τους κοινωνικούς εταίρους με στόχο την αποτελεσματική προάσπιση και προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να πράξουν περισσότερα για να στηρίξουν οικονομικά αυτές τις οργανώσεις και ενώσεις, παρέχοντας συγκεκριμένα σχέδια και προγράμματα που θα στοχεύουν στη χειραφέτηση των γυναικών σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων για την υποστήριξη οργανώσεων για την ισότητα των φύλων και λεπτομερών σχεδίων δράσης.

1.8. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τις εθνικές αρχές να συνεργαστούν περισσότερο για την εξάλειψη των στερεοτύπων στην εκπαίδευση, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση των νέων κοριτσιών και των γυναικών σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική εκπαίδευση, εξοπλίζοντάς τες με τις σχετικές δεξιότητες και διευκολύνοντας τη σταδιοδρομία τους και την πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις απασχόλησης στην αγορά εργασίας.

1.9. Δεδομένου ότι η βία και οι διακρίσεις κατά των γυναικών αποτελούν μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καθίστανται όλο και συχνότερες σε αυτήν τη μεταπολεμική περιοχή, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την ενδοοικογενειακή βία και να επεκτείνει την απαραίτητη χρηματοδότηση και την υποστήριξη από εμπειρογνώμονες για το σύνολο των προσπαθειών που καταβάλλονται για τη μείωση και, ενδεχομένως, την εξάλειψη αυτού του ευρέως διαδεδομένου κοινωνικού δεινού.

1.10. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι εθνικές αρχές θα πρέπει να καταβάλουν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση της υφιστάμενης νομοθεσίας και με τη συνεπή εφαρμογή της. Αυτό θα συμβάλει, μεταξύ άλλων, στην ευαισθητοποίηση σε θέματα ισότητας των φύλων και θα υποστηρίξει ένα ασφαλέστερο περιβάλλον για τα μέσα ενημέρωσης, μέσα στο οποίο τα στερεότυπα φύλου θα μπορούν να αποδομούνται μέσω δημόσιου διαλόγου και όπου οι γυναίκες δεν θα αποτελούν στόχο σεξισμού, εκστρατειών μίσους και διαδικτυακών εκστρατειών δυσφήμισης.

1.11. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων να εντάξουν τη διάσταση του φύλου σε όλα τα σχετικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται μέσω του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ II), ιδίως στον 3ο τομέα πολιτικής, ο οποίος περιλαμβάνει την απασχόληση, τις κοινωνικές πολιτικές, την εκπαίδευση, την προώθηση της ισότητας των φύλων και την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων. Θα πρέπει να αναπτυχθούν θεματικά ταμεία για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας και την υποστήριξη του πολιτικού ακτιβισμού και του γυναικείου ακτιβισμού στα μέσα ενημέρωσης.

1.12. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί σαφής και συνεχής προσήλωση στην ισότητα των φύλων ως θεμελιώδη αξία της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να συμπεριλάβει κρίσιμους δείκτες ισότητας των φύλων στο σύστημα συγκριτικής αξιολόγησής της για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, οι οποίοι θα αναπτυχθούν και θα παρακολουθούνται σε στενή συνεργασία με τους κοινωνικούς και πολιτικούς εταίρους που ασχολούνται με τη χειραφέτηση των γυναικών στην περιοχή και σε ολόκληρη την ΕΕ. Η συστημική εφαρμογή της διάστασης του φύλου θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως οριζόντιο σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της αποδοχής και της ποιότητας της νομοθετικής διαδικασίας στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

1.13. Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι οι μελλοντικές προσπάθειες στα δυτικά Βαλκάνια θα αποσκοπούν όχι μόνο στην εναρμόνιση της νομοθεσίας που διέπει τα δικαιώματα των γυναικών με το κεκτημένο της ΕΕ και τους σχετικούς διεθνείς μηχανισμούς και μέσα, αλλά κυρίως στην εξάλειψη του χάσματος μεταξύ των υφιστάμενων νόμων και της ορθής εφαρμογής τους. Οι κυβερνήσεις στα Δυτικά Βαλκάνια πρέπει να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν στην ανάπτυξη βιώσιμων μηχανισμών δημόσιας χρηματοδότησης, οι οποίοι επικεντρώνονται στην προστασία των γυναικών από τη βία, τις διακρίσεις και την οικονομική εκμετάλλευση.

1.14. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων που δεν έχουν ακόμη επικυρώσει τη σύμβαση της Κωνσταντινούπολης να το πράξουν χωρίς καθυστέρηση, καθώς αποτελεί το πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής για την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας, την προστασία των θυμάτων και τη δίωξη των παραβατών. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τις εκκλησίες και άλλα θρησκευτικά ιδρύματα και οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών όλων των θρησκειών να μην παραβιάζουν τα δικαιώματα των γυναικών, ούτε να παρεμβαίνουν στα αναπαραγωγικά δικαιώματά τους, διότι πρόκειται για κρίσιμη προϋπόθεση για την κοινωνική και οικονομική χειραφέτηση και ενδυνάμωση των γυναικών.

1.15. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της σύνδεσης της ενσωμάτωσης θεμάτων φύλου στους προϋπολογισμούς με τα συνολικά μέτρα για την ισότητα των φύλων. Ζητεί να συμπεριληφθεί η διάσταση του φύλου σε όλες τις πολιτικές και τα προγράμματα μέσω καλύτερης κατανομής των πόρων που συνάδει με συγκεκριμένες ανά φύλο ανάγκες. Υπό το πρίσμα αυτό και ενόψει του επόμενου ΠΔΠ, η ΕΕ θα πρέπει να είναι πιο συνεπής όταν ασχολείται με τα Δυτικά Βαλκάνια όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και θα πρέπει να επιμείνει στην ενσωμάτωση θεμάτων φύλου στους προϋπολογισμούς και στη συλλογή δεδομένων κατανεμημένων ανά φύλο ώστε να εξασφαλίζεται ότι η ισότητα και ο σεβασμός των δικαιωμάτων των γυναικών λαμβάνονται υπόψη κατά τρόπο βιώσιμο. Για τον σκοπό αυτό, οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και η Επιτροπή, καλούνται να εντείνουν τις πολιτικές διαβουλεύσεις με τους ακτιβιστές των δικαιωμάτων των γυναικών και τους εμπειρογνώμονες σε θέματα ισότητας των φύλων σε διάφορους τομείς πολιτικής που σχετίζονται με τη διεύρυνση.

1.16. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη γυναικεία επιχειρηματικότητα λόγω της δυνατότητάς της να αυξήσει σημαντικά τις προοπτικές ανάπτυξης της περιοχής και καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εργαστούν προς τούτο. Στα μέτρα για τη στήριξη της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η διασφάλιση της πρόσβασης σε οικονομικούς και θεσμικούς πόρους, η προσφορά βέλτιστης υποδομής για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, η παροχή χρήσιμων πληροφοριών σχετικά με την ίδρυση μιας επιχείρησης, η ενίσχυση του ενδιαφέροντος για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα μέσω εκστρατειών στα μέσα ενημέρωσης, καθώς και η χορήγηση δανείων για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις και τα έργα επέκτασης. Οι γυναίκες επιχειρηματίες και οι επιχειρηματικές τους οργανώσεις θα πρέπει να περιλαμβάνονται συστηματικά σε όλες τις διαδικασίες ανάπτυξης πολιτικής που σχετίζονται με την κοινωνική και οικονομική διάσταση της διεύρυνσης.

2. Ιστορικό

2.1. Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και κοινή αξία που αναγνωρίζεται από την ΕΕ. Η ισότητα των φύλων, ενσωματωμένη στις Συνθήκες της ΕΕ και στις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αποτελεί μέρος των όρων ένταξης με τους οποίους πρέπει να συμμορφώνονται οι υποψήφιοι και δυνητικοί υποψήφιοι από τα Δυτικά Βαλκάνια (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Κοσσυφοπέδιο ( 1 ) , Μαυροβούνιο και Σερβία). Η επένδυση στην ισότητα των φύλων είναι σημαντική: δεν αποτελεί μόνο απαίτηση της ΕΕ, αλλά χρησιμεύει και ως βασικός δείκτης μιας ισότιμης και δημοκρατικής κοινωνίας.

2.2. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας τους για ένταξη στην ΕΕ, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν λάβει μέτρα για την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ άλλων έχουν θεσπίσει ή τροποποιήσει την οικεία νομοθεσία (για παράδειγμα καταπολέμηση των διακρίσεων, ποινική και εργασιακή νομοθεσία), καταρτίζοντας εθνικές στρατηγικές και σχέδια δράσης και καθιερώνοντας θεσμικούς μηχανισμούς εφαρμογής και εποπτείας των σχετικών πολιτικών. Εντούτοις, η προώθηση της ισότητας των φύλων συχνά είναι μόνο επιφανειακή, ενώ οι δράσεις που αναλαμβάνονται από την άποψη αυτή δεν συνοδεύονται από πραγματική πολιτική δέσμευση, αρμοδιότητες και οικονομικούς πόρους, με αποτέλεσμα την αδύναμη και σποραδική εφαρμογή.

2.3. Δυστυχώς, η διάσκεψη κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων στο Λονδίνο τον Ιούλιο του 2018 έχασε την ευκαιρία να σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την προώθηση της ισότητας των φύλων στην περιοχή. Η πρόταση συνεκτικής δράσης, η οποία εξετάστηκε κατά την προετοιμασία της διάσκεψης, πρέπει, επομένως, να τύχει γρήγορα πολιτικής υποστήριξης και να υλοποιηθεί ταχύτατα με βιώσιμο τρόπο.

2.4. Η ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα στα Δυτικά Βαλκάνια λόγω των ιδιαίτερα πατριαρχικών δομών που χαρακτηρίζουν την περιοχή και οι οποίες εκδηλώνονται με βία λόγω φύλου, διακρίσεις και εκμετάλλευση, μια χρόνια διπλή επιβάρυνση για τις γυναίκες σε σχέση με τις εργασιακές και οικογενειακές τους ευθύνες, πολυάριθμα εμπόδια στην ανοδική κινητικότητα και την ισότητα αμοιβών των γυναικών και ανεπαρκή πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και αναπαραγωγικής υγείας, αλλά και σε χρηματοδοτικά μέσα. Σημειώθηκε κάποια βελτίωση όσον αφορά την πολιτική εκπροσώπηση των γυναικών, με ελάχιστες, ωστόσο, διαχρονικές επιπτώσεις ως προς τη δίκαιη ανακατανομή της πολιτικής εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Το κρίσιμο πρόβλημα έγκειται στην ανεπαρκή εφαρμογή προοδευτικών πολιτικών, γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζει την έλλειψη πραγματικής πολιτικής δέσμευσης, χρηματοδότησης και εμπειρογνωμοσύνης.

2.5. Η διασφάλιση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών παραμένει «ημιτελής» ( 2 ) στην περιοχή. Με τη γνωμοδότηση αυτή, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις προσπάθειες εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας πολιτών της ΕΕ να προωθήσουν την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ και να την καταστήσουν οριζόντιο δείκτη σε όλους τους τομείς της κοινωνίας. Εξετάζει επίσης μερικές από τις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στα Δυτικά Βαλκάνια, όπως οι ασθενέστεροι ρόλοι τους στον κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό τομέα και η εκτεταμένη βία λόγω φύλου.

3. Βία λόγω φύλου

3.1. Η βία λόγω φύλου, δηλαδή η σεξουαλική, αναπαραγωγική και ενδοοικογενειακή βία, παραμένει κυρίαρχο πρόβλημα στην περιοχή. Παρά το γεγονός ότι η ενδοοικογενειακή βία καταγγέλλεται ανεπαρκώς, οι σχετικοί αριθμοί είναι και πάλι υψηλοί. Τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Αλβανία το 56 % των γυναικών εκτίθενται σε τουλάχιστον μία μορφή ενδοοικογενειακής βίας, στο Κοσσυφοπέδιο σχεδόν το 70 % των γυναικών βιώνουν ενδοοικογενειακή βία κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ενώ στη Σερβία καταγράφηκαν τουλάχιστον είκοσι έξι περιπτώσεις γυναικοκτονίας το 2017 και στις περισσότερες περιπτώσεις ο δράστης ήταν ο σύντροφος του θύματος ( 3 ) . Απολογισμός των υπηρεσιών που σχετίζονται με την ενδοοικογενειακή βία στις χώρες της περιοχής αποκάλυψε ότι χαρακτηρίζονταν από ανεπαρκή χρηματοδότηση, ανεπαρκή στελέχωση και υπερβολικό φόρτο εργασίας ( 4 ) και ότι οι μηχανισμοί υποβολής εκθέσεων ήταν γενικά πολύ αδύναμοι.

3.2. προλαμβάνουν, προστατεύουν και διώκουν . Αυτό απαιτεί κατάλληλη εκπαίδευση για όλους τους φορείς που εμπλέκονται στη διαδικασία, επαρκή ευαισθητοποίηση και αλλαγή στάσης της κοινωνίας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, όπως και αλλού, η πρόληψη είναι πρωταρχικής σημασίας και κοστίζει λιγότερο από ό, τι παρεμβάσεις σε μεταγενέστερα στάδια. Κάθε εταίρος των δυτικών Βαλκανίων διαθέτει εθνική στρατηγική με στόχο την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας ( 5 ) . Οι γυναίκες δεν αναφέρουν ως επί το πλείστον τα περιστατικά λόγω των κανόνων αποδοχής, της δυσπιστίας προς τις αρχές ασφαλείας και δικαιοσύνης, αλλά και της έλλειψης θεσμικής αντίδρασης ακόμη και σε όσες περιπτώσεις αναφέρονται. Η απουσία οικονομικά βιώσιμων δικτύων υποστήριξης, ασφαλών σπιτιών και ιδρυμάτων για τα θύματα που είναι αρκετά γενναία ώστε να καταγγείλουν τη βία συμβάλλει στην περαιτέρω θυματοποίηση των πιο ευάλωτων γυναικών. Θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν ορισμένες ελλείψεις όσον αφορά τη συλλογή συγκρίσιμων δεδομένων στην περιοχή. Στόχος είναι να υπάρχουν καλά σχεδιασμένες, χρηματοδοτούμενες και παρακολουθούμενες πολιτικές που. Αυτό απαιτεί κατάλληλη εκπαίδευση για όλους τους φορείς που εμπλέκονται στη διαδικασία, επαρκή ευαισθητοποίηση και αλλαγή στάσης της κοινωνίας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, όπως και αλλού, η πρόληψη είναι πρωταρχικής σημασίας και κοστίζει λιγότερο από ό, τι παρεμβάσεις σε μεταγενέστερα στάδια.

3.3. Η πλήρης εφαρμογή της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) είναι απαραίτητη σε ολόκληρη την περιοχή των δυτικών Βαλκανίων. Έχοντας υπογράψει και επικυρώσει τη σύμβαση, η πλειονότητα των εταίρων των δυτικών Βαλκανίων θα πρέπει να συνεχίσει να εντείνει τις εργασίες της όσον αφορά τη διάθεση κατάλληλης δημόσιας χρηματοδότησης, τον συντονισμό των πολιτικών και την εφαρμογή πρακτικών μέτρων με σκοπό την αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας που επιβάλλεται στις γυναίκες. Επιπλέον, η Επιτροπή καλείται να δώσει προτεραιότητα στο θέμα της ενδοοικογενειακής βίας στο πλαίσιο της προενταξιακής χρηματοδότησης, τόσο για την κοινωνία πολιτών όσο και για τις δραστηριότητες ανάπτυξης θεσμικών ικανοτήτων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας όσον αφορά την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την ενδοοικογενειακή βία, πέραν του διαχωρισμού μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ και χωρών διεύρυνσης. Στο πλαίσιο της διεύρυνσης, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη της ΕΕ να παρουσιάσουν ένα θετικό πρότυπο από την άποψη αυτή. Απαιτείται ενίσχυση της δέσμευσης και του συντονισμού μεταξύ όλων των φορέων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αλλά και ευρύτερη συμμετοχή των ΜΚΟ με δεδομένο ότι η συνεργασία μεταξύ των κρατικών υπηρεσιών και των ΜΚΟ είναι θεμελιώδους σημασίας για την επιτυχή εφαρμογή της νομοθεσίας και της πολιτικής δράσης για την καταπολέμηση όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών.

3.4. Οι οικογένειες και τα σχολεία οφείλουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Η ανατροφή των παιδιών και η εκπαίδευση πρέπει να είναι ευαίσθητες σε θέματα φύλου και να επικεντρώνονται στην εξάλειψη της βίας λόγω φύλου, ειδικά κατά των κοριτσιών και των νέων γυναικών. Η θέσπιση πλαισίου που θα εισάγει σαφείς πολιτικές στα σχολεία για την αντιμετώπιση της βίας λόγω φύλου θα συμβάλει στη μείωση τέτοιων πρακτικών και θα δημιουργήσει συνεπώς ένα περιβάλλον που θα στηρίζει περισσότερο τα θύματα και θα ενισχύει την ισότητα των φύλων ως θεμελιώδη αρχή επί της οποίας εδράζεται η κοινωνία.

4. Ανθρώπινα δικαιώματα

4.1. Τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών στα Δυτικά Βαλκάνια βρίσκονται συστηματικά στο στόχαστρο εθνικιστών και κληρικών που συχνά προβάλλουν θρησκευτικά δόγματα και εθνικά συμφέροντα, όπως οι παραδοσιακές πατριαρχικές οικογενειακές αξίες και η δημογραφική ανανέωση, ως ηθική δικαιολογία για τη στέρηση των ελευθεριών, της ισότητας και της ασφάλειας των γυναικών. Παρά τους υφιστάμενους πλήρεις και γενικά προστατευτικούς νόμους που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι μηχανισμοί υλοποίησης και επιβολής έχουν σημαντικές ελλείψεις. Η ΕΟΚΕ ζητεί αποτελεσματικότερη συνεργασία και κοινή δράση των εθνικών δομών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, των κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών και των κυβερνητικών αρχών, προκειμένου να προωθηθεί η ατζέντα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να παρασχεθεί βοήθεια σε όσους είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.

4.2. Κυριαρχούν οι παραδοσιακοί ρόλοι των φύλων και ανάλογες στάσεις ως προς τη σεξουαλικότητα των γυναικών. Η πρόσβαση στην περίθαλψη μητρότητας κυμαίνεται σε λογικά επίπεδα, όμως πέραν αυτής οι γυναίκες συχνά επιλέγουν να μην επισκεφθούν ιατρό. Οι γυναίκες στην εργασία αντιμετωπίζουν συχνά διακρίσεις όσον αφορά τα δικαιώματα μητρότητας, μεταξύ άλλων μέσω ερωτήσεων στις συνεντεύξεις εργασίας σχετικά με την οικογενειακή τους κατάσταση και την πρόθεσή τους να αποκτήσουν παιδιά, παρά το γεγονός ότι έχουν τεθεί σε εφαρμογή νόμοι για να αποτρέπεται το φαινόμενο αυτό. Πρέπει να ενθαρρυνθούν και να προωθηθούν οι τακτικοί ιατρικοί έλεγχοι. Χρειάζονται εντατικές δραστηριότητες ευαισθητοποίησης σχετικά με τις υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας.

4.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι η αναπαραγωγική υγεία των γυναικών στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων τίθεται σε κίνδυνο εξαιτίας των αυξανόμενων επιθέσεων εκ μέρους υπερσυντηρητικών ομάδων συμφερόντων που συνδέονται στενά με τις κυρίαρχες θρησκευτικές κοινότητες. Θα πρέπει να διεξαχθεί περαιτέρω ανάλυση σχετικά με τον αντίκτυπο των φανατικών θρησκευτικών πεποιθήσεων στα δικαιώματα των γυναικών, ιδιαίτερα δε στα αναπαραγωγικά τους δικαιώματα στην περιοχή.

4.4. Η κοινότητα των ΛΟΑΤΚΙ χρήζει ιδιαίτερης προσοχής δεδομένου ότι τα δικαιώματά τους κάθε άλλο παρά έχουν παγιωθεί. Επιπλέον, βρίσκονται υπό συνεχή πίεση από διάφορες συντηρητικές κοινωνικές ομάδες.

5. Κοινωνικά δικαιώματα

5.1. Εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις στις χώρες της περιοχής όσον αφορά τη διασφάλιση και την παρακολούθηση των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος της μη διάκρισης. Η κατάσταση αυτή επηρεάζει όλες τις γυναίκες στην αγορά εργασίας, κυρίως όμως όσες γυναίκες και κορίτσια προέρχονται από ευάλωτες ομάδες, μεταξύ άλλων εθνοτικές μειονότητες (και κυρίως Ρομά), εσωτερικά εκτοπισμένους, άτομα με αναπηρίες, μετανάστες και πρόσφυγες.

5.2. Οι γυναίκες από τις μειονεκτούσες αυτές ομάδες συχνά δεν έχουν επαρκείς γνώσεις σχετικά με τα κοινωνικά δικαιώματα, την πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες, την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη ή τη στέγαση. Τα θεσμικά όργανα που είναι νομικά υπεύθυνα για τους τομείς αυτούς δεν είναι ακόμη σε θέση να παράσχουν επαρκή υποστήριξη στα εν λόγω άτομα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως τα κέντρα κοινωνικής εργασίας, οι τοπικές διοικήσεις και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, θα πρέπει να βελτιώσουν τις συνθήκες που απαιτούνται για τη διασφάλιση ίσων κοινωνικών δικαιωμάτων για τις ευάλωτες ομάδες. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη επανεξέτασης της ποιότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των προγραμμάτων κοινωνικής μεταρρύθμισης που υποστηρίζονται από την ΕΕ, λόγου χάρη μέσω κοινού μνημονίου ένταξης προσανατολισμένου προς την κοινωνική ένταξη, τη διαφοροποίηση, τον εκδημοκρατισμό και την αποκέντρωση των κοινωνικών υπηρεσιών. Θα πρέπει να διερευνηθούν οι δυνατότητες έγκαιρης εφαρμογής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων κατά τη διαδικασία διεύρυνσης.

5.3. Ένα ανησυχητικό κοινωνικό φαινόμενο είναι η ριζοσπαστικοποίηση των γυναικών σε ορισμένες μουσουλμανικές κοινότητες και η συμμετοχή τους στον βίαιο εξτρεμισμό. Από το 2012 έως το 2016, το 20 % περίπου των 1 000 ατόμων που εγκατέλειψαν την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων για τις ζώνες σύγκρουσης στη Συρία και το Ιράκ ήταν γυναίκες ( 6 ) . Οι κυβερνήσεις, τα θεσμικά όργανα και οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών δεν πράττουν αρκετά για να αναγνωρίσουν δημόσια τη μετανάστευση των γυναικών στη Μέση Ανατολή, ούτε για να διασφαλίσουν ότι η διάσταση του φύλου περιλαμβάνεται στις τρέχουσες προσπάθειες για την αντιμετώπιση του βίαιου εξτρεμισμού. Η θέσπιση νομοθεσίας για την ποινικοποίηση της συμμετοχής, της υλικής υποστήριξης και της στρατολόγησης ξένων παραστρατιωτικών ομάδων θα πρέπει να συνοδεύεται από πρακτικά μέτρα για τη στήριξη της αποριζοσπαστικοποίησης και της αποκατάστασης των γυναικών, που θα πρέπει κατά κύριο λόγο να αναγνωρίζονται ως θύματα της εξτρεμιστικής προπαγάνδας και στρατολόγησης.

6. Οι γυναίκες στην αγορά εργασίας

6.1. Ο αποκλεισμός των γυναικών από την αγορά εργασίας είναι ευρέως διαδεδομένος στην περιοχή και σημαντικά υψηλότερος από τον μέσο όρο της ΕΕ ( 7 ) . Σχεδόν τα δύο τρίτα των γυναικών σε ηλικία εργασίας στην εν λόγω περιοχή είναι είτε ανενεργές είτε άνεργες. Για τις γυναίκες Ρομά και τις γυναίκες με αναπηρίες, τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Οι στατιστικές δείχνουν ότι οι γυναίκες έχουν χαμηλότερα επίπεδα δραστηριότητας σε σύγκριση με τους άνδρες, έχει δε σημειωθεί μικρή μόνο πρόοδος όσον αφορά τη γεφύρωση του χάσματος όσον αφορά την απασχόληση των δύο φύλων.

6.2. Κάτι τέτοιο όχι μόνο αποτελεί παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και ενέχει υψηλό οικονομικό και κοινωνικό κόστος και υπονομεύει τη δυνητική οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή. Κάθε χρόνο, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων χάνουν κατά μέσο όρο 18 % του συνολικού ΑΕγχΠ τους λόγω του χάσματος μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας ( 8 ) . Το ένα τρίτο της απώλειας αυτής οφείλεται σε στρεβλώσεις στην επιλογή επαγγελμάτων μεταξύ ανδρών και γυναικών. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα αντιστοιχούν στο κόστος που συνδέεται με το χάσμα στη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό. Τα Δυτικά Βαλκάνια θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να αξιοποιήσουν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους υφιστάμενους ανεκμετάλλευτους ανθρώπινους πόρους, να στηρίξουν και να διευκολύνουν τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και να αντιμετωπίσουν το ζήτημα του μεγάλου ποσοστού των γυναικών που απασχολούνται στην άτυπη οικονομία.

6.3. Αυτό το χάσμα μεταξύ των φύλων οφείλεται στην ύπαρξη εδραιωμένων κανόνων για τους οικογενειακούς ρόλους και στην ανεπαρκή θεσμική απόκριση για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων. Οι οικογενειακές ευθύνες τείνουν να βαρύνουν τις γυναίκες και οι ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Αυτό υποχρεώνει τις γυναίκες να επιλέξουν μεταξύ οικογένειας και σταδιοδρομίας. Οι γυναίκες απασχολούνται τυπικά σε πολύ χαμηλότερο ποσοστό από τους άνδρες, κερδίζουν λιγότερα και σπάνια καταλαμβάνουν θέσεις υψηλού επιπέδου. Είναι σημαντικό να συμπεριληφθούν οι άνδρες στη συζήτηση και να ενθαρρυνθούν να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο οικογενειακών ευθυνών.

6.4. Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή παιδική μέριμνα και η ενθάρρυνση της γονικής άδειας για τον πατέρα συνιστά μία από τις προϋποθέσεις για την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στις αγορές εργασίας. Απαιτούνται επίσης ειδικά μέτρα για τη βελτίωση της προσαρμογής των εργαζόμενων γυναικών στην αγορά εργασίας, όπως η παροχή δημόσιας εκπαίδευσης σε επίπεδο νηπιαγωγείου για τα μικρά παιδιά. Τα στερεότυπα κατά την ανατροφή εκ μέρους των γονέων και η στάση, ιδιαίτερα σε ορισμένες κοινότητες, όσον αφορά την εκπαίδευση των αγοριών έναντι των κοριτσιών, καθώς και τα στερεότυπα κατά την επιλογή ενός τυπικά «γυναικείου»ή «ανδρικού»επαγγέλματος συμβάλλουν, μεταξύ άλλων παραγόντων, στο χάσμα των αμοιβών και των συντάξεων μεταξύ γυναικών και ανδρών.

6.5. Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων στην εν λόγω περιοχή, το οποίο ανέρχεται σε περίπου 20 % ( 9 ) , αποτελεί χρονίζον πρόβλημα. Έχει συνεπώς αντίκτυπο στο συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων και στην ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην ηλικία συνταξιοδότησης. Με την πιθανή αύξηση των φτωχών εργαζομένων, πολλοί από τους οποίους είναι γυναίκες, είναι σαφής η ανάγκη για μεγαλύτερη πολιτική προσοχή και δράση εκ μέρους της κυβέρνησης, των εργοδοτών και των κοινωνικών εταίρων, όχι μόνο μέσω άμεσων μέτρων που συνδέονται τόσο με τον ελάχιστο όσο και με τον αξιοπρεπή μισθό, την προοδευτική φορολογία, τα εισοδηματικά οφέλη και την κοινωνική βοήθεια, αλλά κυρίως μέσω έμμεσων μέτρων, όπως είναι οι πιο ευέλικτες εργασιακές ρυθμίσεις, η στέγαση, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η φροντίδα των παιδιών.

6.6. Η οικονομική κατάσταση και η έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης επηρεάζουν αρνητικά τις γυναίκες, ιδίως τις νέες, υποχρεώνοντάς τες να εγκαταλείψουν τη χώρα τους και, ως εκ τούτου, επιδεινώνοντας τη διαρροή εγκεφάλων στην περιοχή. Πρέπει να σχεδιαστούν μέτρα πολιτικής με στόχο την πλήρη αξιοποίηση των ταλέντων και των δεξιοτήτων των γυναικών στο δυναμικά μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον. Από την άποψη αυτή, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο δημιουργίας διαύλων για γυναίκες εμπειρογνώμονες προκειμένου να τονιστεί η εμπειρογνωμοσύνη τους σε διάφορους τομείς. Επιπλέον, πρέπει να βελτιωθεί και να διασφαλιστεί η πρόσβαση των γυναικών στη διά βίου μάθηση.

6.7. Για να εξαλειφθούν τα στερεότυπα στην εκπαίδευση, είναι απαραίτητο τα κορίτσια και οι γυναίκες να ενθαρρύνονται συνεχώς να ασχοληθούν περισσότερο με τους τομείς STEM (φυσικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά), την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και τη μαθητεία.

7. Χειραφέτηση των γυναικών

7.1. Οικονομική χειραφέτηση των γυναικών

7.1.1. Οι γυναίκες επιχειρηματίες εξακολουθούν να αποτελούν αναξιοποίητη πηγή επιχειρηματικής δραστηριότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας και σημαντική κινητήρια δύναμη για την οικονομική ανάπτυξη. Οι γυναίκες επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν μοναδικές προκλήσεις και εμπόδια κατά τη σύσταση και την ανάπτυξη επιχειρήσεων, όπως η έλλειψη επιχειρηματικών δεξιοτήτων και οι επικρατούσες προκαταλήψεις στις τράπεζες για την πιστοληπτική ικανότητα των επιχειρήσεων που διοικούνται από γυναίκες. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός ορισμός για τη «γυναικεία επιχειρηματικότητα», γεγονός το οποίο οδηγεί στην έλλειψη στοιχείων ως προς το σημαντικό αυτό θέμα.

7.1.2. Κινητήρια δύναμη για την επίτευξη αλλαγής αποτελούν τα ισχυρά πειστήρια σύμφωνα με τα οποία υπάρχει πληθώρα γυναικών με υψηλή εξειδίκευση σε όλα τα Δυτικά Βαλκάνια· ως εκ τούτου, όλα τα επιχειρήματα υπέρ της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων θα έπρεπε να βασίζονται σε «αξιοκρατικά και προτιμησιακά κριτήρια»και όχι στην πραγματοποίηση θετικών διακρίσεων. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες οι οποίοι εξακολουθούν να παρεμποδίζουν την ανάληψη ηγετικών καθηκόντων από τις γυναίκες, όπως η απουσία μέτρων για τη συμφιλίωση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής, η περιορισμένη δυνατότητα απόκτησης διασυνδέσεων που είναι σημαντικές για την ανέλιξη σε ιεραρχικά υψηλότερες θέσεις, η έλλειψη αυτοπεποίθησης κ.λπ. ( 10 )

7.1.3. Η ΕΟΚΕ συνιστά περαιτέρω στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και στις επιχειρήσεις να επανεξετάσουν τα ακόλουθα ζητήματα προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμετοχή των γυναικών σε ανώτερο επίπεδο στα Δυτικά Βαλκάνια ( 11 ) — μεγαλύτερη προβολή των γυναικών που κατέχουν ηγετικές θέσεις· — περισσότερη διαφάνεια κατά την αναζήτηση ταλέντων («κυνήγι κεφαλών»)· — αμφισβήτηση των στερεοτύπων σχετικά με τους ρόλους των δύο φύλων· — προγραμματισμό της διαδοχής στην ηγεσία· — δημιουργία διαύλων για τα ταλέντα· — διάδοση παραδειγμάτων ορθών πρακτικών, και — δημιουργία βάσης δεδομένων με όσες γυναίκες διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα να καταλάβουν θέση σε ΔΣ.

7.1.4. Η κατάρτιση και η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένης της μικροχρηματοδότησης, θα πρέπει να παρέχονται ως ολοκληρωμένη δέσμη για τις νεοσύστατες και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις γυναικών ( 12 ) . Η προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας στην περιοχή θα οδηγήσει στη δημιουργία θέσεων εργασίας και θα αποφέρει οικονομικά οφέλη για όλους. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν πιο ενεργά μέτρα όπως τα φυτώρια επιχειρήσεων, τα προγράμματα καθοδήγησης, οι κόμβοι καινοτομίας, τα εργαστήρια τεχνολογίας και άλλες μορφές στήριξης για τις γυναίκες στις επιχειρήσεις.

7.1.5. Οι ενώσεις γυναικών επιχειρηματιών θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στον δημόσιο διάλογο με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και τις οργανώσεις-εταίρους. Πρόσφατα σχέδια στον τομέα αυτό κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το θέμα τυγχάνει υψηλότερου επιπέδου αναγνώρισης από ό,τι στο παρελθόν και ότι η στήριξη των γυναικών επιχειρηματιών έχει προοδεύσει και δεν αποτελεί πλέον σχέδιο, αλλά εν εξελίξει διαδικασία. Η επίτευξη περαιτέρω σημαντικής προόδου απαιτεί αλλαγή της νοοτροπίας των ανθρώπων.

7.1.6. Οι κοινωνικές επιχειρήσεις πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη συνεργασία γυναικών επιχειρηματιών και να ενθαρρυνθούν σε ολόκληρη την περιοχή προκειμένου να συντονιστεί η δράση και να διευκολυνθεί η επιτυχής πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

7.1.7. Η επιχειρηματικότητα των νέων είναι απαραίτητη για την περιοχή και υπάρχει ανάγκη για ένα νέο πρότυπο ανάπτυξης για δυναμική είσοδο στην ψηφιακή εποχή. Θα πρέπει να βασίζεται στην καινοτομία και στο επιχειρηματικό πνεύμα της νέας γενιάς αυτής της χιλιετίας. Το πρότυπο θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να περιλαμβάνει εξατομικευμένη εκπαίδευση των νέων γυναικών και ανδρών για τον νέο κόσμο της εργασίας, με ασφαλείς λύσεις χρηματοδότησης.

7.2. Πολιτική χειραφέτηση των γυναικών

7.2.1. Όλοι οι εταίροι των δυτικών Βαλκανίων διαθέτουν συστήματα ποσόστωσης φύλων και έχουν θεσπίσει μια αρκετά ισχυρή πολιτική για την αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών. Το σύστημα της ποσόστωσης στους περισσότερους από τους αντίστοιχους εταίρους απαιτεί τα πολιτικά κόμματα να συμπεριλαμβάνουν ποσοστό τουλάχιστον 30 % υποψηφίων γυναικών στους καταλόγους τους, εκτός από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, όπου το ελάχιστο ποσοστό είναι 40 %.

7.2.2. Παρά το γεγονός ότι οι ποσοστώσεις μεταξύ των φύλων αναπτύσσονται και προκαλούν θετικές αλλαγές στην περιοχή, δεν υπάρχει συνέπεια ως προς την επιδίωξη της εν λόγω πολιτικής. Ως εκ τούτου, η θέση των γυναικών στην πολιτική και η συμμετοχή τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δεν έχει βελτιωθεί σημαντικά και εξακολουθεί να μην είναι βιώσιμη.

7.2.3. Υπάρχει μια ιεραρχική περιθωριοποίηση στην περιοχή που εκφράζεται με την παρουσία μεγαλύτερου αριθμού ανδρών από ό,τι γυναικών σε υψηλές θέσεις λήψης αποφάσεων. Οι γυναίκες εξακολουθούν να μην καταλαμβάνουν ηγετικές θέσεις εξουσίας. Πολύ συχνά συμμετέχουν σε πολιτικούς οργανισμούς που ασχολούνται με την εκπαίδευση, την υγεία, την κοινωνική πολιτική και τη διοίκηση και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε οριζόντιο διαχωρισμό σε ορισμένους τομείς. Ωστόσο, υποεκπροσωπούνται αισθητά σε άλλους οργανισμούς, οι οποίοι έχουν μεγαλύτερη εξουσία λήψης αποφάσεων και επηρεάζουν τη χάραξη πολιτικής ή την κυβερνητική νομοθεσία.

7.2.4. Υπάρχουν και ορισμένα καλά παραδείγματα πολιτικής χειραφέτησης των γυναικών στην περιοχή αυτή. Οι τοπικές οργανώσεις έχουν καταφέρει να κινητοποιήσουν τις γυναίκες στις πολιτικές διαδικασίες και η στήριξη που παρέχεται στις γυναίκες στο εσωτερικό των πολιτικών κομμάτων οδήγησε στην εκλογή της πρώτης γυναίκας δημάρχου στο Κοσσυφοπέδιο. Στην Αλβανία, εταίροι ηγήθηκαν του συνασπισμού της κοινωνίας πολιτών με αίτημα τον σεβασμό της ποσόστωσης των φύλων στο κοινοβούλιο, αυξάνοντας το επίπεδο συμμετοχής των γυναικών στις τελευταίες εκλογές. Υπάρχουν πολλά εν εξελίξει σχέδια, μηχανισμοί και δομές στήριξης για την αύξηση της πολιτικής συμμετοχής των γυναικών στην εν λόγω περιοχή και έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές βελτιώσεις ( 13 )

8. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών

8.1. Οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών (ΟΚΠ) στα Δυτικά Βαλκάνια μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, επηρεάζοντας τις αρχές να δεσμευτούν για την ισότητα των φύλων. Αποτελούν αποδεδειγμένα καταλυτικούς παράγοντες θετικών αλλαγών και οικοδόμησης ανεκτικών και ανθεκτικών κοινωνιών. Υπάρχουν ορισμένες επιτυχείς πρωτοβουλίες, σχέδια και πλατφόρμες γυναικών και η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τις θετικές αυτές απόπειρες.

8.2. Οι γυναικείες οργανώσεις στο πλαίσιο των ΟΚΠ είναι ιδιαίτερα καθοριστικής σημασίας ως προς το θέμα αυτό και διαδραματίζουν ηγετικό ρόλο στην πρόληψη της βίας κατά των γυναικών, καθώς και σε σχέση με τη συμφιλίωση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Συνιστούν βασικό μέρος της διαδικασίας παρακολούθησης και λογοδοσίας των κυβερνήσεων όσον αφορά την αποτελεσματική εφαρμογή της πολιτικής.

8.3. Παρά τους επίσημα θεσπισμένους μηχανισμούς για τη συμπερίληψη των κοινωνικών εταίρων και των ΟΚΠ στις διαδικασίες διαβούλευσης, η επικοινωνία και η συνεργασία με τις κυβερνήσεις εξακολουθεί να απέχει από τα επιθυμητά. Η πρόσφατη αρνητικότερη στάση απέναντι στις ΟΚΠ καθιστά δύσκολο για αυτές να ασκούν εποικοδομητική κριτική και να προτείνουν μέτρα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των υφιστάμενων ελλείψεων. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη υποστήριξης και εξασφάλισης χώρου για την κοινωνία πολιτών όσον αφορά τα δικαιώματα και τη χειραφέτηση των γυναικών.

8.4. Η διαδικασία διεύρυνσης και η διαδικασία του Βερολίνου έχουν συμβάλει στην ένταξη της κοινωνίας πολιτών σε περιφερειακές πρωτοβουλίες και στη χάραξη πολιτικής. Υπάρχουν ενδείξεις προόδου όσον αφορά την κατάσταση και τη θέση του εν λόγω τομέα στο σύνολό του, καθώς έγιναν αρκετές αλλαγές στη νομοθεσία, την πολιτική και τους προϋπολογισμούς, λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες των πολιτών.

8.5. Η ΕΟΚΕ έχει αναπτύξει μια διττή προσέγγιση, τόσο περιφερειακή όσο και διμερή, για τις σχέσεις της με τις ΟΚΠ των δυτικών Βαλκανίων. Η επιτροπή παρακολούθησης «Δυτικά Βαλκάνια», η οποία συστάθηκε από την ΕΟΚΕ το 2004, αποτελεί το κύριο μέσο για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων της ΕΟΚΕ στην περιοχή και την παρακολούθηση των αλλαγών στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση στους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και στις σχέσεις ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων, μεταξύ άλλων στον τομέα των δικαιωμάτων των γυναικών. Το φόρουμ της κοινωνίας πολιτών των δυτικών Βαλκανίων εντάσσεται στο πλαίσιο του έργου της επιτροπής παρακολούθησης. Κατά το 6ο φόρουμ, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2017 στο Σεράγεβο, συζητήθηκαν και εγκρίθηκαν συστάσεις στον τομέα των δικαιωμάτων και της χειραφέτησης των γυναικών.

8.6. Η ανακοίνωση που εξέδωσε το 2018 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διεύρυνση καλεί τις εθνικές αρχές, με την υποστήριξη των κοινωνιών τους, να αναλάβουν την ευθύνη και να εκπληρώσουν τους γνωστούς όρους ένταξης στην ΕΕ. Ο αποτελεσματικός και διαρθρωμένος διάλογος χωρίς αποκλεισμούς σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές προτεραιότητες, με τη συμμετοχή μιας χειραφετημένης κοινωνίας πολιτών, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία της δράσης για την πραγματοποίηση τυχόν αλλαγών. Ως εκ τούτου, η ΕΕ θα πρέπει να πράξει περισσότερα ώστε να ενθαρρύνει και να διευκολύνει αυτόν τον διάλογο.

Βρυξέλλες, 23 Ιανουαρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Η ονομασία αυτή δεν θίγει τις θέσεις ως προς το καθεστώς και είναι σύμφωνη με την απόφαση 1244/99 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

(2) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ενημέρωση για τις γυναίκες στα Δυτικά Βαλκάνια, Ιούλιος 2018.

(3) Φόρουμ της κοινωνίας πολιτών (CSF) της διάσκεψης κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων, Θέματα φύλου στα Δυτικά Βαλκάνια, Σύνοψη πολιτικής αριθ. 04, Απρίλιος 2018, http://wb-csf.eu/wp-content/uploads/2018/04/CSF-PB-04-Gender-Issues-in-the-Western-Balkans.pdf.

(4) Hughson, 2014, Gender Country Profile of Bosnia and Herzegovina και Brankovic, 2015, Multisectoral Cooperation: An Obligation or Wishful Thinking. Πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών – UNDP.

(5) Petricevic, I. 2012. Women’s Rights in the Western Balkans in the Context of EU Integration.

(6) Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας, Παιχνίδι αναμονής: αξιολόγηση και αντιμετώπιση της απειλής από τους επιστρέφοντες ξένους αγωνιστές στα Δυτικά Βαλκάνια, Νοέμβριος 2017, https://www.rcc.int/pubs/54/a-waiting-game-assessing-and-responding-to-the-threat-from-returning-foreign-fighters-in-the-western-balkans.

(7) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ενημέρωση για τις γυναίκες στα Δυτικά Βαλκάνια, Ιούλιος 2018.

(8) http://blogs.worldbank.org/europeandcentralasia/key-unlocking-economic-potential-western-balkans-women

(9) Περιφερειακό Πρόγραμμα «Γυναίκες»του ΟΗΕ.

(10) ΕΕ C 133 της 9.5.2013, σ. 68.

(11) ΕΕ C 133 της 9.5.2013, σ. 68.

(12) Δείκτης πολιτικής της Επιτροπής για τις ΜΜΕ, Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία 2016, Αξιολόγηση της εφαρμογής της «Small Business Act για την Ευρώπη».

(13) Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), 2016.