[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 4.7.2006

COM(2006) 359 τελικό

EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με τη σκοπιμότητα ενός ευρετηρίου υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με τη σκοπιμότητα ενός ευρετηρίου υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

1. Το παρόν έγγραφο εργασίας αποτελεί μέρος της προπαρασκευαστικής εργασίας που έχει αναληφθεί για να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος κάθε νέας νομοθετικής πρότασης σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρετηρίου υπηκόων τρίτων χωρών (ή προσώπων αγνώστου ιθαγένειας) που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων στην ΕΕ. Η προετοιμασία μιας τέτοιας πρότασης αποτελεί μόνο ένα από τα θέματα της εργασίας που έχει αναληφθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να βελτιωθεί η πρόσβαση στην πληροφόρηση σχετικά με τις ποινικές καταδίκες. Το πρώτο μέρος του παρόντος εγγράφου εργασίας εκθέτει τα άλλα θέματα της εργασίας που έχει αναληφθεί στο συγκεκριμένο τομέα. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα βασικά συμπεράσματα μιας μελέτης σκοπιμότητας σχετικά με το ειδικό ζήτημα του ευρετηρίου. Το τρίτο μέρος, τέλος, απαριθμεί τα βασικά ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν σε βάθος. Οι απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο (που επισυνάπτεται στο παράρτημα) θα καταστήσουν δυνατή τη διεξαγωγή της συγκεκριμένης συζήτησης στη βάση καλύτερης κατανόησης της κατάστασης που επικρατεί στα κράτη μέλη.

2. Κάθε νομοθετική πρόταση στο συγκεκριμένο τομέα θα αποτελεί το αντικείμενο εμπεριστατωμένης ανάλυσης αντικτύπου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής της 27ης Απριλίου 2005[1], ένας από τους στόχους της θα είναι η ανάλυση του αντικτύπου της στα θεμελιώδη δικαιώματα, και κυρίως στο δικαίωμα ιδιωτικής ζωής και προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όπως αυτά ορίζονται στις διατάξεις του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1. Ιστορικό

3. Η ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας των ανταλλαγών πληροφοριών σχετικά με τα ποινικά μητρώα κατέστη προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το πρόγραμμα της Χάγης, που θεσπίστηκε το Νοέμβριο 2004[2], κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει παρατηρήσεις προς αυτή την κατεύθυνση και οι συγκεκριμένοι στόχοι εκτίθενται στο κοινό σχέδιο δράσης που θεσπίστηκε από την Επιτροπή και το Συμβούλιο στις 2 και 3 Ιουνίου 2005.

4. Επί του παρόντος, η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις καταδικαστικές αποφάσεις διέπεται από τα άρθρα 13 και 22 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Αμοιβαίας Δικαστικής Συνδρομής επί Ποινικών Υποθέσεων του 1959 (Συμβούλιο της Ευρώπης)[3]. Οι συγκεκριμένες διατάξεις διέπουν τους όρους κοινοποίησης αποσπασμάτων του ποινικού μητρώου μεταξύ των συμβαλλομένων μερών της σύμβασης και καθιερώνουν υποχρέωση διαβίβασης σε κάθε αντισυμβαλλόμενο των καταδικαστικών αποφάσεων που αφορούν υπηκόους τους. Αυτή η ανταλλαγή πληροφοριών θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά ανά έτος. Στην πράξη όμως αυτοί οι μηχανισμοί δεν παρέχουν αξιόπιστα αποτελέσματα και οι πληροφορίες τις οποίες διαθέτει το κράτος ιθαγένειας είναι σπάνια πλήρεις. Επιπλέον, ο μηχανισμός συγκέντρωσης των πληροφοριών στο κράτος της ιθαγένειας που προβλέπεται στο άρθρο 22 της σύμβασης δεν εφαρμόζεται σε υπηκόους χωρών που δεν έχουν υπογράψει τη σύμβαση του 1959. Στο πλαίσιο της ΕΕ, όσον αφορά αυτούς τους υπηκόους “τρίτων χωρών”, δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί το κατά πόσο υπάρχουν προηγούμενες καταδικαστικές αποφάσεις σε άλλα κράτη μέλη χωρίς διαβούλευση με όλα αυτά τα κράτη. Για παράδειγμα, σε περίπτωση που η Γερμανία ασκεί δίωξη κατά υπηκόου τρίτης χώρας, δεν διαθέτει τα μέσα για να γνωρίζει το κατά πόσο ο κατηγορούμενος έχει ήδη καταδικαστεί για παρόμοια αδικήματα στη Δανία χωρίς να συμβουλευθεί τα 24 άλλα κράτη μέλη.

5. Οι ελλείψεις των υφιστάμενων μηχανισμών επεξηγήθηκαν στο Λευκό Βιβλίο που θεσπίστηκε από την Επιτροπή στις 25 Ιανουαρίου 2005[4]. Μετά από την ανάλυση αυτών των ελλείψεων, το Λευκό Βιβλίο προβαίνει σε προτάσεις για τη βελτίωση της παρούσας κατάστασης. Προτείνει μεταξύ άλλων να απόκειται στο κράτος μέλος της καταδικαστικής απόφασης αντί του κράτους μέλους ιθαγένειας η ευθύνη για την παροχή πλήρων και αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με το ποινικό μητρώο ενός ατόμου. Αυτό προϋποθέτει εντούτοις την εγκαθίδρυση ενός συστήματος που να παρέχει τη δυνατότητα ευχερούς εντοπισμού των κρατών μελών στα οποία κάποιος έχει ήδη καταδικαστεί. Με αυτή την ιδέα, το Λευκό Βιβλίο όρισε το πλαίσιο για ένα μελλοντικό ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό σύστημα για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις ποινικές καταδίκες, το οποίο θα καθιστά δυνατό τον εύκολο και αξιόπιστο εντοπισμό του κράτους μέλους στο οποίο ένα άτομο έχει ήδη καταδικαστεί. Αυτό το σύστημα θα βασίζεται στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ευρετηρίου των ατόμων που έχουν ήδη αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων (το οποίο θα περιορίζεται στα προσωπικά στοιχεία ταυτότητας) και στη δικτύωση των εθνικών ποινικών μητρώων.

6. Οι προτάσεις του Λευκού Βιβλίου αποτέλεσαν το αντικείμενο συζητήσεων κατά το Συμβούλιο ΔΕΥ της 14ης Απριλίου, το οποίο καθόρισε τον τρόπο δράσης:

- για τις καταδικαστικές αποφάσεις που επιβάλλονται σε υπηκόους της ΕΕ , αποφασίστηκε να συνεχίσει να επαφίεται στο κράτος μέλος ιθαγένειας η υποχρέωση παροχής των πληροφοριών. Αυτή η αρχή αποτελεί τον πυρήνα ενός σχεδίου διασύνδεσης που εφαρμόζεται από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία και το Βέλγιο με σκοπό να δικτυώσει τα ποινικά τους μητρώα. Προκειμένου να καλυφθούν τα κενά που εντοπίστηκαν στο Λευκό Βιβλίο, κατέστη απαραίτητη μία εις βάθος αναμόρφωση των υφιστάμενων μηχανισμών και αυτό οδήγησε στη θέσπιση από την Επιτροπή το Δεκέμβριο 2005 μιας πρότασης απόφασης πλαισίου σχετικά με τη διοργάνωση και το περιεχόμενο των ανταλλαγών πληροφοριών που λαμβάνονται από το ποινικό μητρώο μεταξύ των κρατών μελών[5]. Αυτή η πρόταση αποσκοπεί να εξασφαλίσει ότι το κράτος μέλος ιθαγένειας θα είναι σε θέση να χορηγεί αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με το ποινικό μητρώο ενός εκ των υπηκόων του μετά από αίτηση ενός άλλου κράτους μέλους. Δημιουργεί επίσης το πλαίσιο για την ανάπτυξη ενός ηλεκτρονικού συστήματος που να επιτρέπει την ταχύτερη διαβίβαση πληροφοριών σχετικά με τις ποινικές καταδίκες υπό πλέον κατανοητή και εύχρηστη μορφή για τα κράτη μέλη μορφή. Η πρόταση περιλαμβάνει σειρά βελτιώσεων που εισάγονται με προκαταρκτική απόφαση για τα ποινικά μητρώα, η οποία προτάθηκε από την Επιτροπή τον Οκτώβριο 2005 και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 21 Νοεμβρίου 2005[6]·

- όπως εξηγείται ανωτέρω, δεν είναι δυνατόν να απόκειται στο κράτος ιθαγένειας η λήψη λεπτομερών πληροφοριών όσον αφορά τις καταδικαστικές αποφάσεις που επιβάλλονται στην ΕΕ σε υπηκόους τρίτων χωρών (ή σε άτομα άγνωστης ιθαγένειας). Για τα συγκεκριμένα άτομα, τα κράτη μέλη υποστήριξαν την προτεινόμενη στο Λευκό Βιβλίο λύση, δηλαδή τη δημιουργία ενός ευρετηρίου ατόμων που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων, το οποίο θα περιορίζεται στους υπηκόους τρίτων χωρών, και κάλεσαν την Επιτροπή να υποβάλει προς το σκοπό αυτό νομοθετικές προτάσεις. Κατά τα τέλη του 2004 και κατά τη διάρκεια του 2005, πραγματοποιήθηκε μία πρώτη μελέτη σκοπιμότητας στη βάση της λύσης που προτείνεται στο Λευκό Βιβλίο. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν στα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια μίας συνεδρίασης εμπειρογνωμόνων, στις 14 Μαρτίου 2005. Μετά το Συμβούλιο της 14ης Απριλίου 2005, η μελέτη συμπληρώθηκε με την εξέταση των ιδιαιτεροτήτων ενός ευρετηρίου περιοριζόμενου στους υπηκόους τρίτων χωρών·

- το Συμβούλιο της 14ης Απριλίου 2005 επανεπιβεβαίωσε εξίσου την ανάγκη να στηριχθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις καταδικαστικές αποφάσεις σε διμερείς κοινοποιήσεις μεταξύ των συστημάτων ποινικών μητρώων των κρατών μελών. Σε σχέση με το θέμα, η μελλοντική εργασία θα συμπεριλάβει την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού τυποποιημένου εντύπου για την ανταλλαγή πληροφοριών προκειμένου να επιλυθούν οι δυσκολίες που συνδέονται με τη γλώσσα και τις διαφορές των νομικών συστημάτων. Διεξάγεται επί του παρόντος μελέτη που καλύπτει αυτό το ζήτημα. Αυτό το θέμα εργασίας αφορά ταυτόχρονα τους υπηκόους της ΕΕ και τους υπηκόους “τρίτων χωρών”.

2. Ρόλος και τεχνική σκοπιμότητα ενός ευρετηριου περιορισμένου στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων στην ΕΕ

2.1. Ρόλος ενός περιορισμένου ευρετηρίου

7. Ο ρόλος του ευρετηρίου είναι πολύ ειδικός: προορίζεται να επιτρέψει σε ένα κράτος μέλος το οποίο αιτείται πληροφορίες σχετικά με το ποινικό μητρώο ενός ατόμου να του διαβιβάζονται άμεσα οι εν λόγω πληροφορίες από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος τις διαθέτει. Για να δοθεί η δυνατότητα καλής λειτουργίας του συστήματος, πρέπει να τηρούνται τα ακόλουθα στάδια:

- το κράτος μέλος της καταδικαστικής απόφασης πρέπει να τροφοδοτεί το ευρετήριο με πληροφορίες που να επιτρέπουν τον εντοπισμό των υπηκόων τρίτων χωρών (ή ατόμων άγνωστης ιθαγένειας) που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο καταδικαστικών αποφάσεων. Μόνο τα στοιχεία που επιτρέπουν τον εντοπισμό του καταδικασθέντος ατόμου καταχωρούνται στο ευρετήριο και όχι το περιεχόμενο του ίδιου του ποινικού μητρώου. Ένας μηχανισμός ενημέρωσης θα επιτρέπει την εξάλειψη των παρωχημένων πληροφοριών. Η απόφαση να υπάρχει ένα ευρετήριο που θα περιορίζεται στους υπηκόους τρίτων χωρών (ή στα άτομα άγνωστης ιθαγένειας), συνεπάγεται ότι το κράτος μέλος θα πρέπει να είναι σε θέση να καταχωρεί στο ευρετήριο την ταυτότητα αυτών των ατόμων αποκλειστικά·

- το εθνικό σύστημα ποινικού μητρώου το οποίο επιθυμεί να γνωρίζει το κατά πόσον υπήκοος τρίτης χώρας έχει ποινικό μητρώο μπορεί τότε να συμβουλεύεται το ευρετήριο στη βάση των στοιχείων ταυτότητας του συγκεκριμένου ατόμου. Η βάση δεδομένων απαντά με ένα απλό "hit" και προσδιορίζει το κράτος μέλος στο οποίο το συγκεκριμένο άτομο έχει ποινικό ιστορικό·

- οι αιτήσεις για αποσπάσματα των ποινικών μητρώων γίνονται διμερώς μεταξύ της αρχής που είναι αρμόδια για τα ποινικά μητρώα και της ομόλογης αρχής στο άλλο κράτος μέλος το οποίο εντοπίστηκε ότι διαθέτει πληροφορίες για το συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας.

2.2. Αποτελέσματα της μελέτης σκοπιμότητας ενός περιορισμένου ευρετηρίου

8. Τα αποτελέσματα της μελέτης σκοπιμότητας[7] καταδεικνύουν ότι υπάρχουν μικρές διαφορές, όσον αφορά την πολυπλοκότητα του συστήματος, μεταξύ ενός Ευρωπαϊκού Μητρώου Καταδικασθέντων Ατόμων (ΕΜΚΑ) με πλήρες ή με περιορισμένο ευρετήριο υπηκόων τρίτων χωρών. Δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά όσον αφορά το λειτουργικό και τεχνικό πλαίσιο. Υπάρχει περιορισμένος αντίκτυπος όσον αφορά τη διοργάνωση που απαιτείται σε εθνικό επίπεδο, τη βιωσιμότητα της προτεινόμενης υποδομής που συνδέει το Κεντρικό Σύστημα (CS) με την εθνική διεπαφή (NI) και τους μηχανισμούς που προτείνονται για την ανταλλαγή διμερών πληροφοριών.

9. Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο εκδοχών είναι το μέγεθος του συστήματος. Ένα περιορισμένο ευρετήριο θα απαιτεί μικρότερη ικανότητα αποθήκευσης και επεξεργασίας από ένα πλήρες. Το συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι το κόστος ενός Ευρωπαϊκού Μητρώου Καταδικασθέντων Ατόμων (ΕΜΚΑ) με περιορισμένο ευρετήριο θα είναι κατά 40% χαμηλότερο από εκείνο ενός ΕΜΚΑ με πλήρες ευρετήριο. Η αρχική μελέτη υπολόγισε ότι η ανάπτυξη ενός ΕΜΚΑ βασισμένου σε πλήρες ευρετήριο θα ανέλθει περίπου σε 4 εκατ. €[8]. Αυτές οι διαφορές κόστους οφείλονται κυρίως στις διαφορές που υπάρχουν όσον αφορά τις απαιτήσεις εξοπλισμού και δικτυακών υποδομών, δεδομένου ότι ένα περιορισμένο ευρετήριο απαιτεί μικρότερο αποθηκευτικό χώρο, χαμηλότερη ηλεκτρονική ισχύ και μικρότερο ζωνικό εύρος.

10. Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι αυτοί οι υπολογισμοί καλύπτουν μόνο την προμήθεια ενός ευρετηρίου που θα συνδεθεί με ένα δίκτυο και την παροχή ασφαλούς δίαυλου επικοινωνίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, εντούτοις, να επιφορτιστούν με την προσαρμογή της δική τους ηλεκτρονικής υποδομής έτσι ώστε να μπορεί να επικοινωνεί με το ευρετήριο (στη βάση λεπτομερειών διασύνδεσης που θα χορηγηθούν) και να αναπτύξουν μια διεπαφή τελικού χρήστη η οποία θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Η μελέτη δεν προβαίνει σε αξιολόγηση αυτών των δαπανών[9].

3. Ερώτηση κλειδί: πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία του περιορισμένου ευρετηριου;

11. Θα ήταν ανώφελο να δημιουργεί ένα σύστημα ευρετηρίου το οποίο θα παρείχε μη αξιόπιστες πληροφορίες. Προκειμένου το ευρετήριο να λειτουργεί αποτελεσματικά, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ένα ορισμένο επίπεδο ασφάλειας όσον αφορά τα δεδομένα που προσδιορίζουν τα άτομα που είναι καταχωρημένα στο ευρετήριο. Η απουσία επαρκούς βαθμού βεβαιότητας θα οδηγήσει σε απαράδεκτες καταστάσεις. Κατά πρώτον, ενδεχομένως ορισμένες καταδικαστικές αποφάσεις δεν θα μπορούν να εξευρεθούν και ως εκ τούτου το σύστημα δεν θα μπορεί να ανταποκριθεί στο στόχο παροχής αναλυτικών πληροφοριών. Κατά δεύτερον, καταδικαστικές αποφάσεις θα αποδίδονται ενδεχομένως εσφαλμένα σε κάποιο άλλο άτομο, γεγονός που θα είναι ιδιαίτερο επιζήμιο για το άτομο εις βάρους του οποίου διαπράττεται το σφάλμα.

3.1. Ηλεκτρονικά συστήματα που υπάρχουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο

12. Επί του παρόντος, υπάρχουν διάφορα μεγάλης κλίμακας ηλεκτρονικά συστήματα πληροφοριών και διεξαγόμενα σχέδια σε επίπεδο ΕΕ, τα οποία παρουσιάζουν ορισμένο ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο πλαίσιο:

- Το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) είναι ένα σύστημα πληροφοριών που επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές ενός κράτους μέλους να λαμβάνουν, με μία αυτόματη διαδικασία αίτησης, πληροφορίες σχετικά με πίνακες καταχώρησης ατόμων και αντικειμένων. Χρησιμοποιείται κυρίως στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις καθώς και του ελέγχου ατόμων στα εξωτερικά σύνορα ή στην εθνική επικράτεια και της έκδοσης θεωρήσεων και αδειών διαμονής. Το σύστημα λειτουργεί από το Μάρτιο 1995. Η παρούσα μορφή του SIS δεν περιλαμβάνει βιομετρικά στοιχεία. Η δεύτερη γενιά SIS (SIS II), η οποία θα συμπεριλάβει τα νέα κράτη μέλη, θα επιτρέψει επίσης την αποθήκευση βιομετρικών δεδομένων, αλλά όχι τη χρήση βιομετρικών δεδομένων ως κριτηρίου έρευνας. Εντούτοις, το SIS II θα προσφέρει δυνατότητες κεντρικής έρευνας σύμφωνα με το όνομα ενός ατόμου, γεγονός που θα αυξήσει την ακρίβεια στις έρευνες. Το SIS II θα καταστεί λειτουργικό το Μάρτιο 2007.

- Το Σύστημα Πληροφοριών Europol έχει σαν στόχο να συγκεντρώσει όλες τις πληροφορίες που διατίθενται στα κράτη μέλη σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα, συμπεριλαμβάνοντας για κάθε συγκεκριμένο άτομο (μεταξύ άλλων): την ταυτότητα, τα φυσικά χαρακτηριστικά, τα δακτυλικά αποτυπώματα το προφίλ DNA και το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου το συγκεκριμένο άτομο εμφανίζεται στο σύστημα (π.χ. υποψίες ότι έχει διαπράξει το συγκεκριμένο αδίκημα, υπάρχουσα καταδικαστική απόφαση, κ.λπ). Το λογιστικό του συστήματος πληροφοριών Europol είναι διαθέσιμο στα 25 κράτη μέλη από τις 10 Οκτωβρίου 2005. Τα δεδομένα εισάγονται στο σύστημα για κάθε κράτος μέλος και υπάγονται στην αρμοδιότητα της εθνικής μονάδας Europol.

- Στις 12 Οκτωβρίόυ 2005, η Επιτροπή θέσπισε μία πρόταση απόφασης πλαισίου για την ανταλλαγή πληροφοριών βάσει της αρχής της διαθεσιμότητας [10]. Στόχος αυτής της πρότασης είναι να πράξει κατά τρόπον ώστε ορισμένα είδη πληροφοριών σχετικά με την επιβολή του νόμου που είναι διαθέσιμες σε ένα κράτος μέλος να είναι εξίσου διαθέσιμες σε αρχές με ισοδύναμες αρμοδιότητες άλλου κράτους μέλους ή της Europol. Η πρόταση προβλέπει ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες μοιράζονται είτε με πρόσβαση online είτε μέσω διαβίβασης σε απάντηση «αίτησης πληροφοριών» μετά από σύγκριση των αιτούμενων πληροφοριών με τα δεδομένα καταλόγου που παρέχονται από τα κράτη μέλη σε σχέση με πληροφορίες που δεν είναι προσιτές online. Τα είδη πληροφοριών που καλύπτονται συμπεριλαμβάνουν τα προφίλ DNA, τα δακτυλικά αποτυπώματα, τις βαλλιστικές εκθέσεις, τις πληροφορίες σχετικά με τις καταχωρήσεις οχημάτων, τους αριθμούς τηλεφώνων και άλλα δεδομένα σχετικά με τις επικοινωνίες, και ονόματα ατόμων που περιλαμβάνονται στα ληξιαρχικά μητρώα. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, πρέπει να αναφερθεί επίσης η σύμβαση που υπεγράφη στις 27 Μαΐου 2005 στο Prüm μεταξύ Γερμανίας, Αυστρίας, Κάτω Χωρών, Βελγίου, Λουξεμβούργου, Ισπανίας και Γαλλίας για να εντατικοποιηθεί η διασυνοριακή συνεργασία όσον αφορά κυρίως την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του διασυνοριακού εγκλήματος και της λαθρομετανάστευσης. Αυτό το μέσο, το οποίο δεν έχει ακόμα επικυρωθεί, θα εισάγει μεταξύ άλλων φιλόδοξα μέτρα για να βελτιώσει την ανταλλαγή πληροφοριών, κυρίως στον τομέα των δακτυλικών αποτυπωμάτων και του προφίλ DNA, και μεταξύ αυτών ένα σύστημα καταλόγου και άμεση πρόσβαση στις εθνικές βάσεις δεδομένων.

- Το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS) στοχεύει να βελτιώσει την προξενική συνεργασία και τη διαβούλευση μεταξύ των κεντρικών προξενικών αρχών και να βελτιώσει τη διοίκηση της κοινής πολιτικής θεωρήσεων με σκοπό να αποτρέψει τις απειλές που στρέφονται κατά της εσωτερικής ασφάλειας και να εμποδίσει τις πολλαπλές αιτήσεις θεωρήσεων. Έχει επίσης σαν στόχο να διευκολύνει τους ελέγχους στα σημεία διέλευσης των εξωτερικών συνόρων και στην επικράτεια των κρατών μελών διευκολύνοντας τοιουτοτρόπως την καταπολέμηση της απάτης. Εξάλλου, θα συμβάλει στον εντοπισμό και στην επιστροφή λαθρομεταναστών και θα διευκολύνει την εφαρμογή του «Κανονισμού Δουβλίνο ΙΙ» “EΚ αριθ. 343/2003[11]. Το σύστημα αυτό θα καταστεί λειτουργικό κατά τα τέλη του 2006. Το VIS θα συμπεριλαμβάνει βιομετρικές και αλφαριθμητικές πληροφορίες και θα επιτρέπει τη χρήση της βιομετρικής σαν κριτήριο έρευνας. Στις 24 Νοεμβρίου 2005, η Επιτροπή θέσπισε πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την πρόσβαση στο VIS αρχών που είναι αρμόδιες για την εσωτερική ασφάλεια καθώς και της Europol στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις[12].

- Στόχος του Eurodac είναι να συμβάλει στον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι αρμόδιο για την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται σε ένα από τα κράτη μέλη εκ μέρους υπηκόου τρίτης χώρας, σύμφωνα με τον κανονισμό του Δουβλίνου. Πρόκειται για βάση δεδομένων που περιορίζεται σε βιομετρικά δεδομένα (δακτυλικά αποτυπώματα), η οποία επιτρέπει τη σύγκριση των δακτυλικών αποτυπωμάτων αιτούντων άσυλο και λαθρομεταναστών.

3.2. Πιθανές λύσεις

13. Όσον αφορά το ΕΜΚA με περιορισμένο ευρετήριο, θα καταστεί απαραίτητο να προσδιοριστεί το είδος δεδομένων που πρέπει να περιλαμβάνονται σχετικά με την ταυτότητα των καταχωρούμενων στο ευρετήριο ατόμων, προκειμένου αυτό να καταστεί αποτελεσματικό εργαλείο έρευνας. Σε σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα, πρέπει να σημειωθούν τα ακόλουθα:

- ο κατάλογος θα τροφοδοτείται από εθνικά συστήματα ποινικών μητρώων. Τα περισσότερα εξ αυτών περιλαμβάνουν μόνον αλφαριθμητικές πληροφορίες (π.χ. με βάση κείμενο), εξαιρουμένου του Ηνωμένου Βασιλείου και της Κύπρου τα μητρώα των οποίων περιλαμβάνουν δακτυλικά αποτυπώματα. Παρά ταύτα, φαίνεται ότι ακόμα και σε εκείνες τις χώρες που δεν συμπεριλαμβάνονται δακτυλικά αποτυπώματα στα ποινικά τους μητρώα, η συγκεκριμένη πληροφορία συγκεντρώνεται ενίοτε σε προγενέστερο στάδιο κατά την ανάκριση/δίωξη (π.χ. από την αστυνομία)·

- σε εθνικό επίπεδο, η διαπίστωση της ταυτότητας ατόμου με επαρκή βαθμό βεβαιότητας δημιουργεί περισσότερα προβλήματα για υπηκόους τρίτων χωρών απ’ ό,τι για υπηκόους της ΕΕ (απουσία αξιόπιστων εγγράφων ταυτότητας, ψευδείς ταυτότητες, κ.λπ). Οι αλφαριθμητικές πληροφορίες σχετικά με την ταυτότητα υπηκόου τρίτης χώρας, οι οποίες καταχωρούνται στα εθνικά ποινικά μητρώα (και οι οποίες θα διαβιβάζονται στον κατάλογο μόλις αυτός δημιουργηθεί), θα είναι ως εκ τούτου αναξιόπιστες σε ορισμένες περιπτώσεις.

14. Υπάρχουν ορισμένες επιλογές που πρέπει να αξιολογηθούν υπό το φως ιδιαίτερα των αρχών της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας. Αυτές οι επιλογές θα αναλυθούν περαιτέρω στο πλαίσιο της αξιολόγησης αντικτύπου πριν από κάθε νομοθετική πρόταση.

15. Επιλογή 1 : ένα ευρετήριο περιορισμένο σε αλφαριθμητικές πληροφορίες. Οι δύο κύριοι κίνδυνοι που συνδέονται με τη συγκεκριμένη επιλογή είναι: i) ελλιπείς πληροφορίες σχετικά με τις προηγούμενες καταδίκες ενός ατόμου (π.χ. έχει ήδη καταδικαστεί αλλά με διαφορετικό όνομα)· ii) εσφαλμένη απόδοση καταδίκης σε ένα άτομο. Δεδομένου ότι ο κατάλογος αποτελεί απλά ένα εργαλείο που επιτρέπει στο χρήστη να καθορίζει που το συγκεκριμένο άτομο έχει προηγουμένως καταδικαστεί, αυτός ο δεύτερος κίνδυνος μπορεί να περιοριστεί εξασφαλίζοντας ότι τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχουν προσεκτικά την ταυτότητα του ατόμου (εάν χρειάζεται στη βάση βιομετρικών δεδομένων). Εντούτοις, αυτή η επιλογή δεν κατοχυρώνει πρόσβαση σε αναλυτικές πληροφορίες.

16. Επιλογή 2 : ένα ευρετήριο που περιλαμβάνει βιομετρικά δεδομένα. Αυτή η επιλογή συνεπάγεται υψηλότερο κόστος (σε επίπεδο ΕΕ[13] αλλά εξίσου για τα κράτη μέλη τα οποία θα οφείλουν να είναι σε θέση να τροφοδοτούν τον κατάλογο με βιομετρικές πληροφορίες). Δημιουργεί επίσης διαφορετικά ζητήματα προστασίας δεδομένων από την επιλογή 1. Υπάρχουν δύο δυνατότητες όσον αφορά τη χρήση βιομετρικών πληροφοριών:

- πρώτον, τα βιομετρικά δεδομένα μπορούν να αποθηκεύονται στον κατάλογο αλλά να χρησιμοποιούνται μόνο για τους σκοπούς της επιβεβαίωσης της ταυτότητας ατόμου. Δεν θα είναι τότε δυνατόν να διεξαχθεί γενική έρευνα της βάσης δεδομένων χρησιμοποιώντας βιομετρικά κριτήρια έρευνας. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο θα λειτουργεί το SIS II.

- δεύτερον, μια βιομετρική μηχανή έρευνας μπορεί να προστεθεί στον κατάλογο για να επιτρέψει την πραγματοποίηση γενικών ερευνών με βάση βιομετρικά στοιχεία. Θα μπορεί να παρέχει πρόσβαση σε αναλυτικές πληροφορίες ενώ θα αποφεύγεται η εσφαλμένη απόδοση καταδικαστικής απόφασης σε κάποιο άτομο.

17. Επιλογή 3 : ένα ευρετήριο που περιλαμβάνει βιομετρικά δεδομένα αλλά περιορίζεται σε ορισμένες κατηγορίες σοβαρών αδικημάτων. Αυτή είναι μια επιλογή που έχει γίνει σε εθνικό επίπεδο από ορισμένα κράτη μέλη τα οποία έχουν δημιουργήσει χωριστά μητρώα που περιλαμβάνουν βιομετρικές πληροφορίες για ορισμένα είδη αδικημάτων (χωρίς όμως να διακρίνουν μεταξύ υπηκόων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπηκόων τρίτων χωρών). Αυτό θα συνεπάγεται συμφωνία όσον αφορά τις κατηγορίες αδικημάτων που πρέπει να καλύπτονται.

18. Επιλογή 4 : δεν θα δημιουργηθεί ευρετήριο. Για να καθοριστεί το κατά πόσον ένας υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη καταδικαστεί σε κάποιο άλλο κράτος μέλος, το αιτούν κράτος μέλος θα μπορεί να στηρίζεται στους παραδοσιακούς μηχανισμούς δικαστικής ή αστυνομικής συνεργασίας. Στον μέλλον, ιδιαίτερα η ανταλλαγή ορισμένων ειδών πληροφοριών, κυρίως προφίλ DNA και δακτυλικά αποτυπώματα, μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου θα διευκολύνεται μέσω της εφαρμογής της αρχής της διαθεσιμότητας (βλ. παράγραφο 12).

19. Οι απαντήσεις στο συνημμένο ερωτηματολόγιο θα δώσουν τη δυνατότητα να συζητηθούν οι διάφορες επιλογές κατανοώντας καλύτερα την κατάσταση που επικρατεί στα κράτη μέλη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ερωτηματολόγιο που απευθύνεται στα κράτη μέλη

I. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ

1. Όταν προβαίνετε στη σύλληψη ατόμου κατά τη διάρκεια ποινικής έρευνας, αντιμετωπίζετε γενικά δυσκολίες όσον αφορά τη διαπίστωση της ιθαγενείας του;

Ναι – κατά προσέγγιση ποσοστό %

Όχι

2. Όταν προβαίνετε σε σύλληψη ατόμου κατά τη διάρκεια ποινικής έρευνας, αντιμετωπίζετε γενικά δυσκολίες όσον αφορά τη διαπίστωση της ταυτότητάς του;

Ναι – κατά προσέγγιση ποσοστό %

Όχι

3. Εάν ναι, ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι;

Το άτομο δεν διαθέτει έγγραφα ταυτότητας

Τα επιδεικνυόμενα έγγραφα δεν είναι αξιόπιστα

Το άτομο αρνείται ή δεν είναι σε θέση (π.χ. γλωσσικά ή άλλα προβλήματα …) να προσδιορίσει την ταυτότητά του

Άλλοι, παρακαλώ προσδιορίστε

4. Π ώς γίνεται η διαπίστωση της ταυτότητάς του;

5. Ποιες είναι οι βιομετρικές πληροφορίες που συγκεντρώνετε από έναν συλληφθέντα;

Δακτυλικά αποτυπώματα

Φωτογραφίες

DNA

Άλλες, παρακαλώ προσδιορίστε

6. Εάν διαπιστωθεί ότι το συλληφθέν άτομο είναι υπήκοος τρίτης χώρας, δηλαδή χώρας που δεν είναι μέλος της ΕΕ, έρχεστε συστηματικά σε επαφή με την τρίτη χώρα για να διαπιστώσετε την ταυτότητα του ατόμου και τις δηλώσεις όσον αφορά την προσωπική του κατάσταση;

Ναι – κατά προσέγγιση ποσοστό %

Όχι

7. Εάν ναι, η απάντηση είναι ικανοποιητική;

Ναι - κατά προσέγγιση ποσοστό %

Όχι, παρακαλείσθε να εξηγήσετε τους λόγους

8. Είναι δυνατόν να συγκεντρωθούν βιομετρικές πληροφορίες μετά το στάδιο της αστυνομικής έρευνας ή εφόσον κάποιος καταδικαστεί;

Ναι. Παρακαλώ προσδιορίστε

Όχι

II. ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

9. Οι πληροφορίες που αφορούν την ταυτότητα ενός ατόμου (συμπεριλαμβανομένων των βιομετρικών δεδομένων) που συγκεντρώνονται κατά το στάδιο της αστυνομικής έρευνας διαβιβάζονται αυτομάτως στις αρχές δίωξης;

Ναι

Όχι

Μόνο εν μέρει. Παρακαλώ προσδιορίστε

10. Εφόσον το άτομο καταδικασθεί, οι πληροφορίες που αφορούν την ταυτότητά του που έχουν συγκεντρωθεί κατά την αστυνομική έρευνα μεταφέρονται αυτομάτως στο ποινικό του μητρώο;

Ναι

Όχι

Μόνο εν μέρει. Παρακαλώ προσδιορίστε

11. Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, παρακαλείσθε να εξειδικεύσετε:

- εάν η μεταφορά δεδομένων κατέστη αδύνατη λόγω νομικών αξιώσεων;

Ναι. Παρακαλώ προσδιορίστε

Όχι

- εάν το ποινικό μητρώο περιλαμβάνει σύνδεσμο ή παραπομπές στον αστυνομικό φάκελο που επιτρέπουν εύκολη πρόσβαση στην πληροφόρηση;

Ναι

Όχι

12. Όταν ασκείτε δίωξη κατά υπηκόου τρίτης χώρας, αποστέλλετε συστηματικά αίτηση στο εθνικό ποινικό μητρώο για να επαληθεύσετε το κατά πόσο το συγκεκριμένο άτομο έχει ήδη καταδικασθεί;

Ναι – κατά προσέγγιση ποσοστό %

Όχι

13. Εάν ναι, ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζονται;

14. Εάν ο καταδικασθείς χρησιμοποιεί άλλο όνομα, οι λεπτομέρειες αυτού του ονόματος εγγράφονται στο ποινικό μητρώο;

Ναι

Όχι

15. Στο μέτρο που τα βιομετρικά δεδομένα συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένο στάδιο της διαδικασίας, καταχωρούνται σε βάσεις δεδομένων στις οποίες μπορεί να πραγματοποιηθεί έρευνα;

Ναι

Όχι

16. Εάν η απάντηση στην ερώτηση 15 είναι καταφατική παρακαλείσθε να εξειδικεύσετε το κατά πόσο οι συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων περιορίζονται σε ορισμένα είδη αδικημάτων (π.χ. σεξουαλικά αδικήματα):

Ναι. Παρακαλώ προσδιορίστε

Όχι

17. Συγκεντρώνετε στατιστικές όσον αφορά τις καταδικαστικές αποφάσεις που εκδίδονται στην επικράτειά σας κατά υπηκόων τρίτων χωρών; Εάν ναι, παρακαλείσθε να χορηγήσετε τις ανάλογες πληροφορίες.

[1] Ανακοίνωση της Επιτροπής: η τήρηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στις νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής. Μεθοδολογία για συστηματικό και αυστηρό έλεγχο. COM (2005). 172 τελικό της 27.04.2005.

[2] ΕΕ C 53 της 3.3.2005, σ.1.

[3] http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeTraites.asp?CM=8&CL=ENG

[4] Λευκό Βιβλίο σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών για τις ποινικές καταδίκες και για τα αποτελέσματα που παράγουν στην ΕΕ COM (2005) 10.

[5] COM(2005) 690.

[6] Απόφαση 2005/876/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 21ης Νοεμβρίου 2005 για την ανταλλαγή πληροφοριών που λαμβάνονται από το ποινικό μητρώο, ΕΕ L 322 της 9.12.2005, σ. 33.

[7] Διατίθεται κατόπιν αιτήσεως.

[8] Για να μπορεί να επωφεληθεί από οικονομίες κλίμακας, η μελέτη σκοπιμότητας βασιζόταν στην υπόθεση ότι το ευρετήριο θα αναπτυσσόταν στη βάση της τεχνικής πλατφόρμας που χρησιμοποιείται για το SIS II, παρά το γεγονός ότι τα δύο συστήματα είναι εντελώς διαφορετικά, με αυστηρά διακεκριμένα δεδομένα και πρόσβαση. Η μελέτη εξετάζει καταρχάς το κόστος ενός σεναρίου χωρίς αποθήκευση βιομετρικών δεδομένων και το υπολογίζει σε 4 εκατ. € και στη συνέχεια το κόστος ενός σεναρίου με αποθήκευση βιομετρικών δεδομένων, γεγονός που αυξάνει το κόστος κατά 2 εκατ. €. Η εφαρμογή ικανότητας αναζήτησης θα αξιώσει συμπληρωματική δαπάνη.

[9] Η ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2005)122 περιλαμβάνει πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος “Ποινική δικαιοσύνη” για την περίοδο 2007-2013 που αποτελεί μέρος του γενικού προγράμματος “Θεμελιώδη δικαιώματα και δικαιοσύνη”. Η συγκεκριμένη πρόταση, εφόσον εγκριθεί, θα εξασφαλίσει τη νομική βάση χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την εγκαθίδρυση και τη θέση σε λειτουργία ενός ηλεκτρονικού ευρωπαϊκού συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα ποινικά μητρώα, το οποίο θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει την άμεση υποστήριξη του εκσυγχρονισμού των εθνικών ποινικών μητρώων.

[10] Πρόταση απόφασης πλαισίου του Συμβουλίου για την ανταλλαγή πληροφοριών βάσει της αρχής της διαθεσιμότητας, COM (2005) 490 της 12.10.2006.

[11] ΕΕ L 50 της 25.2.2003.

[12] COM(2005)600.

[13] Βλ. υποσημείωση 8.