λωσσάριο

Αποτέλεσμα : Άμεσες μεταβολές που επέρχονται για τους άμεσους αποδέκτες στο τέλος της συμμετοχής τους σε μια παρέμβαση.

ΕΓΤΑΑ : Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

ΕΕ : Ευρωπαϊκή Ένωση

ΕΕ : Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΕΘΚ : Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο σχετικό με τη βιολογική ποικιλότητα (European Topic Centre on Biological Diversity)

Εισροές : Χρηματοοικονομικοί, ανθρώπινοι και υλικοί πόροι που κινητοποιούνται για την υλοποίηση μιας παρέμβασης.

ΕΚ : Ευρωπαϊκή Κοινότητα/Ευρωπαϊκές Κοινότητες

ΕΟΚ : Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα

ΕΟΠ : Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

Επακόλουθο : Μεταβολή που επέρχεται από την υλοποίηση μιας παρέμβασης και συνδέεται συνήθως με τους στόχους της. Τα επακόλουθα περιλαμβάνουν τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο και μπορεί να είναι αναμενόμενα ή μη, θετικά ή αρνητικά.

ΕΤΠΑ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης

Μέτρο : Στο πλαίσιο μιας πολιτικής, η βασική μονάδα διαχείρισης προγράμματος, η οποία συνίσταται σε σειρά παρόμοιων σχεδίων και έχει επακριβώς καθορισμένο προϋπολογισμό.

ΜΚΟ : Μη κυβερνητικός οργανισμός

Οδηγία "Οικότοποι" : Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.

Οδηγία "Πτηνά" : Οδηγία 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 2ας Απριλίου 1979 περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.

Παρέμβαση : Οποιαδήποτε ενέργεια ή πράξη δημόσιας αρχής ή άλλου φορέα, ανεξάρτητα από τη φύση της (πολιτική, πρόγραμμα, μέτρο ή σχέδιο).

Στόχος :

Αρχική δήλωση των επακολούθων που επιδιώκει να επιτύχει μια παρέμβαση. Πρέπει να πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ συνολικών, ενδιάμεσων, άμεσων και επιχειρησιακών στόχων:

- ένας συνολικός στόχος αντιστοιχεί στο συνολικό αντίκτυπο μιας παρέμβασης και, κατά γενικό κανόνα, καθορίζεται από την κοινοτική νομοθεσία με πολύ γενικούς όρους· συνήθως αναλύεται από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη σε ενδιάμεσους στόχους, οι οποίοι αντιστοιχούν στον αναμενόμενο ενδιάμεσο αντίκτυπο των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων·

- οι άμεσοι στόχοι αφορούν τα αποτελέσματα μιας παρέμβασης σε επίπεδο άμεσων αποδεκτών και συνήθως καθορίζονται από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της υλοποίησης των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων·

- οι επιχειρησιακοί στόχοι προσδιορίζουν τις υλοποιήσεις που πρέπει να επιτευχθούν.

Σχέδιο : Αδιαίρετη ενέργεια, καθορισμένη από πλευράς χρονοδιαγράμματος και προϋπολογισμού, η οποία τίθεται υπό την ευθύνη ενός φορέα που χρησιμοποιεί εκ του σύνεγγυς τους πόρους που διατίθενται για την παρέμβαση.

Υλοποιήσεις : Αυτό που παράγεται ή επιτυγχάνεται με τους πόρους που έχουν διατεθεί για μια παρέμβαση (π.χ. X εκτάρια αποκατασταθέντος οικοτόπου Y).

EIONET : Ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφοριών και παρατηρήσεων σχετικά με το περιβάλλον (European Environment Information and Observation Network)

EUNIS : Ευρωπαϊκό σύστημα πληροφοριών για τη φύση(European Nature Information System)

LIFE : Χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (L’Instrument Financier pour l’Environnement)

LIFE III : LIFE για την περίοδο 2000-2006

LIFE+ : LIFE για την περίοδο 2007-2013

LIFE-Φύση : Σκέλος του LIFE που συμβάλλει στη διατήρηση ή την αποκατάσταση σε ικανοποιητική κατάσταση φυσικών οικοτόπων και/ή πληθυσμών ειδών.

Natura 2000 : Ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο ζωνών διατήρησης ειδικής προστασίας.

SEBI : Εκλογίκευση των ευρωπαϊκών δεικτών βιοποικιλότητας(Streamlining European Biodiversity Indicators)

Σύνοψη

I. Το LIFE-Φύση συγχρηματοδοτεί σχέδια στα κράτη μέλη, κυρίως σε σχέση με τους τόπους Natura 2000, με σκοπό τη διατήρηση ειδών και οικοτόπων. Τα σχέδια αυτά πρέπει να προσδίδουν προστιθέμενη αξία όσον αφορά την επίδειξη και να συμβάλλουν στη διάδοση της βέλτιστης πρακτικής ως προς τις μεθόδους και τους τρόπους προσέγγισης σχετικά με τη διατήρηση. Το 78 % τουλάχιστον του προϋπολογισμού του LIFE, ο οποίος ανέρχεται σε 300 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, διατίθεται σε επιχορηγήσεις ενεργειών· από το ποσοστό αυτό, 50 % τουλάχιστον χορηγείται σε σχέδια που στηρίζουν τη διατήρηση της φύσης και της βιοποικιλότητας. Από οικονομική άποψη, πρόκειται για τη σημαντικότερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που είναι ειδικά αφιερωμένη στο περιβάλλον και η διαχείρισή της ασκείται απευθείας από την Επιτροπή, ενώ αποτελεί βασικό μέσο για την επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

II. Η εποπτεία και η διαχείριση του LIFE-Φύση είναι πολύπλοκες, καθώς τα σχέδια επηρεάζονται από διαφορετικές καταστάσεις στους διάφορους τόπους σε ολόκληρη την Ένωση, η διαχείρισή τους ασκείται από διαφόρων ειδών δικαιούχους και πρέπει να έχουν διαρκή αντίκτυπο στη διατήρηση διαφόρων ειδών και οικοτόπων, προσδίδοντας συγχρόνως προστιθέμενη αξία μέσω της διάδοσης των επιτυγχανόμενων αποτελεσμάτων (σημεία 1 έως 8).

III. Από την εποχή που καθιερώθηκε το πρώτο μέσο LIFE το 1992, η Επιτροπή ανέπτυξε και βελτίωσε σταδιακά τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου της, μεταξύ άλλων λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των προγενέστερων ελέγχων του Συνεδρίου [1]. Με την έναρξη του LIFE+ καθιερώθηκαν πρόσθετες αλλαγές, οι οποίες ισχύουν για την περίοδο 2007-2013 (σημεία 9 έως 11).

IV. Με τον έλεγχο αξιολογήθηκε η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης που άσκησε η Επιτροπή όσον αφορά τις επιχορηγήσεις που καταβλήθηκαν για σχέδια του LIFE-Φύση, από την άποψη της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων τους. Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκε επίσης η διαχείριση που άσκησαν οι δικαιούχοι όσον αφορά τα σχέδια για τα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, από την άποψη της βιωσιμότητάς τους (σημεία 12 έως 16).

V. Εκτελέστηκαν εργασίες στη ΓΔ Περιβάλλοντος στην Επιτροπή και πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις ελέγχου για την εξέταση 35 σχεδίων στα ακόλουθα έξι κράτη μέλη: Βέλγιο, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία και Σλοβενία. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις στις εξωτερικές ομάδες παρακολούθησης και επικοινωνίας, στους αξιολογητές των σχεδίων και στο Θεματικό Κέντρο για τη βιολογική ποικιλότητα (που ενεργεί στο πλαίσιο σύμβασης με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, EΟΠ), δεδομένου ότι έχουν στενή εταιρική σχέση με την Επιτροπή για τη διαχείριση και την ανάπτυξη περιβαλλοντικών θεμάτων (σημείο 17).

VI. Σε γενικές γραμμές, τα σχέδια που ελέγχθηκαν συνέβαλαν στη διατήρηση των στοχοθετημένων ειδών και οικοτόπων, ιδίως στους τόπους Natura 2000, ενισχύοντας τις προσπάθειες των κρατών μελών και στηρίζοντας τους πολίτες της ΕΕ, καθώς και την εθελοντική εργασία και τη δέσμευση των ενώσεών τους υπέρ της διατήρησης της βιοποικιλότητας. H Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι εγκρίνονται και εκτελούνται σύμφωνα με τις προβλέψεις μόνον οι κατάλληλα εκπονηθείσες προτάσεις σχεδίων· επίσης, πρέπει να επιμένει στην καθιέρωση οργανωτικών και χρηματοοικονομικών δομών κατάλληλων ώστε τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ σχέδια να έχουν διαρκή αντίκτυπο (σημεία 18 έως 20).

VII. Μολονότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος από τη θέσπιση του LIFE το 1992, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου της Επιτροπής, προκειμένου να αποκομίζεται η βεβαιότητα ότι τα μέτρα διατήρησης που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ επιτυγχάνουν καλύτερα τους στόχους τους και συνεχίζουν να λειτουργούν όταν σταματήσει η κοινοτική χρηματοδότηση του σχεδίου. Σε σχέση με τις διάφορες φάσεις της διαχείρισης των σχεδίων, επισημάνθηκαν οι ακόλουθες ανεπάρκειες:

α) διαδικασία επιλογής: δόθηκε ασαφής και μειωμένη βαρύτητα στους σχετικούς παράγοντες βιωσιμότητας κατά τη βαθμολόγηση των σχεδίων για το LIFE+ και η διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τις επιχορηγήσεις ήταν χρονοβόρα (σημεία 21 έως 28)·

β) υλοποίηση και παρακολούθηση των σχεδίων: δεν αφιερώθηκε επαρκής προσοχή στα αποτελέσματα (επακόλουθα) των σχεδίων, ούτε στις συμβάσεις και τα σχέδια διαχείρισης, γεγονός που παρέβλαψε την προσδοκώμενη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων (σημεία 29 έως 40)·

γ) διάδοση των αποτελεσμάτων: η δυνητική προστιθέμενη αξία των επιμέρους σχεδίων του LIFE-Φύση δεν αξιοποιείται πλήρως, καθώς τα διδάγματα που αντλούνται, οι βέλτιστες πρακτικές που επισημαίνονται και οι λεπτομερείς τεχνικές/επιστημονικές πληροφορίες που αποκτώνται δεν τίθενται συστηματικά στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού εκτός του άμεσου περιβάλλοντος του σχεδίου (περιφέρεια, χώρα) (σημεία 41 έως 53)·

δ) μακροπρόθεσμη διαχείριση των αποτελεσμάτων των σχεδίων: δεδομένου ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα αποτελέσματα (επακόλουθα) των χρηματοδοτούμενων σχεδίων μπορούν να γίνουν αντιληπτά μόνο μετά την τελική πληρωμή για τα σχέδια και ότι δεν έχει καθιερωθεί καμία εκ των υστέρων διαδικασία παρακολούθησης για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των χρηματοδοτούμενων ενεργειών, η Επιτροπή διαθέτει ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαία η καθιέρωση σειράς ενδεδειγμένων δεικτών για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται (σημεία 54 έως 67).

VIII. Συνιστάται στην Επιτροπή να δώσει περισσότερη βαρύτητα στους διάφορους παράγοντες που συνδέονται με τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων, να βελτιώσει τη διάδοση των γνώσεων που αποκτήθηκαν και να καθιερώσει συστηματική παρακολούθηση των σχεδίων μετά την πραγματοποίηση της τελικής πληρωμής (σημεία 68 έως 77).

Εισαγωγή

1. LIFE είναι το ακρωνύμιο για το L’Instrument Financier pour l’Environnement, ήτοι το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον. Τα πρώτα σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν από το LIFE ξεκίνησαν το 1992 [2] και οι χρηματοδοτήσεις LIFE για σχέδια συνεχίστηκαν στο πλαίσιο των μεταγενέστερων ειδικών μέσων LIFE έως την τρίτη φάση (LIFE III) για την περίοδο 2000-2006 [3]. Το LIFE χωρίστηκε σε τρία θεματικά σκέλη:

- "LIFE-Φύση"·

- "LIFE-Περιβάλλον"· και

- "LIFE-Τρίτες χώρες".

2. Τα σχέδια επελέγησαν για καθένα από τα τρία σκέλη με τη χρησιμοποίηση ειδικών διαδικασιών. Με τη νέα φάση LIFE+ διατίθενται 2143 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007 έως 2013 [4]. Το 78 % τουλάχιστον του ποσού αυτού πρέπει να χρησιμοποιηθεί για επιχορηγήσεις ενεργειών στο πλαίσιο σχεδίων. Τα τρία σκέλη είναι εφεξής τα ακόλουθα:

- "Φύση και βιοποικιλότητα"·

- "Περιβάλλον και διακυβέρνηση"·και

- "Ενημέρωση και επικοινωνία".

3. Σε αντίθεση με το LIFE III, τα σχέδια επιλέγονται επί του παρόντος βάσει ενιαίας διαδικασίας και για τα τρία σκέλη.

4. Κατά την περίοδο 2000-2006, χρηματοδοτήθηκαν από το LIFE-Φύση 434 σχέδια, τα οποία υλοποιήθηκαν σε 26 κράτη μέλη και ανήλθαν σε 436 εκατομμύρια ευρώ (βλέπε γράφημα 1). Με μέση κοινοτική συνεισφορά ενός εκατομμυρίου ευρώ, διατέθηκαν στα σχέδια σημαντικοί χρηματοοικονομικοί πόροι της ΕΕ επιπλέον της εθνικής συγχρηματοδότησης. Το LIFE+, "Φύση και βιοποικιλότητα", θα παραμείνει το σημαντικότερο σκέλος του LIFE, δεδομένου ότι του έχει διατεθεί για την περίοδο 2007-2013 ετήσια χορήγηση που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 50 % του προϋπολογισμού ο οποίος προορίζεται για επιχορηγήσεις ενεργειών (850 εκατομμύρια ευρώ).

5. Τόσο ο κανονισμός σχετικά με το LIFE III όσο και ο κανονισμός σχετικά με το LIFE+ παρέχουν στήριξη στα σχέδια διατήρησης της φύσης τα οποία συμβάλλουν στην εφαρμογή των οδηγιών σχετικά με τα πτηνά και τους οικοτόπους [5]. Με τις εν λόγω οδηγίες θεσπίζεται δίκτυο προστατευόμενων εδαφών, που αποκαλούνται τόποι "Natura 2000" και τυγχάνουν στήριξης από το LIFE-Φύση [6]. Για την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών είναι υπεύθυνα τα αντίστοιχα κράτη μέλη. Ωστόσο, οι τόποι είναι επιλέξιμοι για χρηματοδοτική στήριξη εκ μέρους της ΕΕ στο πλαίσιο των συναφών κοινοτικών μέσων [7]. Κατά συνέπεια, τα σχέδια του LIFE-Φύση αποβλέπουν πρωταρχικά στο να συμβάλουν στη διατήρηση ή την αποκατάσταση φυσικών οικοτόπων και/ή απειλούμενων ειδών που καταγράφονται σε μία από τις δύο οδηγίες. Το σκέλος LIFE+ για τη βιοποικιλότητα συγχρηματοδοτεί καινοτόμα σχέδια ή σχέδια επίδειξης, τα οποία συμβάλλουν στην ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010 και μετέπειτα [8] και παρέχει τη δυνατότητα χρηματοδότησης LIFE εκτός των τόπων Natura 2000.

Γράφημα 1

Συνεισφορά LIFE-Φύση ανά κράτος μέλος για την περίοδο 2000-2006 (436 εκατομμύρια ευρώ)

+++++ TIFF +++++

6. Το σύνολο της σχετικής νομοθεσίας της ΕΕ δίνει έμφαση στη σπουδαιότητα της βιώσιμης ανάπτυξης του περιβάλλοντος. Το πέμπτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον φέρει τον τίτλο "Προς μία σταθερή ανάπτυξη" [9]. Η έννοια αυτή αναπτύσσεται με το εν εξελίξει έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον [10] και είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα σχέδια διατήρησης της φύσης, δεδομένου ότι η αποκατάσταση και η προστασία των οικοτόπων και των ειδών είναι, εξ ορισμού, μακροπρόθεσμη διαδικασία. Δεδομένου ότι η χρηματοδότηση χορηγείται μόνο σε μέρος των αιτήσεων, η βιωσιμότητα πρέπει να αποτελεί μείζον κριτήριο επιλογής των σχεδίων, ήτοι τα σχέδια που επιλέγονται πρέπει να είναι εκείνα των οποίων τα οφέλη θα διαρκέσουν περισσότερο όταν σταματήσει η χρηματοδότηση της ΕΕ.

7. Η διαχείριση των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του LIFE-Φύση από την Επιτροπή αποτελεί πολύπλοκη διαδικασία. Αιτούντες από όλα τα κράτη μέλη υποβάλλουν προτάσεις επενδύσεων για πληθώρα ειδών και οικοτόπων. Οι προτάσεις αυτές είναι δυνατόν να διαθέτουν καινοτόμες πτυχές, των οποίων η υλοποίηση ενδέχεται να απαιτεί αρκετά έτη και οι οποίες θα έχουν διαρκή αντίκτυπο στην κατάσταση διατήρησης, ενώ θα προσδίδουν παράλληλα προστιθέμενη αξία μέσω της διάδοσης των επιτυγχανόμενων αποτελεσμάτων. Στο διάγραμμα 1 παρουσιάζεται συνοπτικά ο ισχύων κύκλος διαχείρισης σχεδίου.

Τα σχέδια του LIFE-Φύση είναι πολυετή, συχνά με πολύπλοκους στόχους, και περιλαμβάνουν διαφόρων ειδών εταίρους

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

Διάγραμμα 1

Κύκλος σχεδίου LIFE-Φύση

+++++ TIFF +++++

8. Επιπλέον, οι αιτούντες μπορεί να είναι δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς, στους οποίους αρκετά συχνά περιλαμβάνονται ΜΚΟ πολύ διαφορετικών μεγεθών· η ισχυρή δέσμευση των εν λόγω ΜΚΟ υπέρ των σχεδίων αποτελεί βασικό στοιχείο της επιτυχίας τους.

9. Η προγενέστερη ειδική έκθεση του Συνεδρίου σχετικά με το μέσο LIFE, η οποία δημοσιεύθηκε το 2003 [11], εντόπισε αδυναμίες στην ποιότητα των επενδύσεων και στις μακροπρόθεσμες επιδράσεις των αποτελεσμάτων: με τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι το μέσο LIFE δεν διέθετε σαφώς καθορισμένους στόχους, καθώς και ότι δεν υπήρχε επαρκής ανάλυση του αντικτύπου του ούτε κατάλληλη διάδοση των αποτελεσμάτων [12].

10. Κατά τα επόμενα έτη η Επιτροπή έλαβε υπόψη ορισμένες συστάσεις του Συνεδρίου. Εντούτοις, η παρακολούθηση της ειδικής έκθεσης στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 2004 [13] κατέδειξε ότι δεν είχαν ακολουθηθεί όλες οι συστάσεις του Συνεδρίου. Ιδιαίτερα, ο καθορισμός των στόχων εξακολουθούσε να είναι ασαφής, η εμβέλεια των επιτοπίων ελέγχων που διενεργεί η Επιτροπή εξακολουθούσε να είναι επικεντρωμένη στις χρηματοοικονομικές πτυχές και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν με τα σχέδια παρέμενε εκκρεμής.

11. Από την εποχή που καθιερώθηκε το πρώτο μέσο LIFE το 1992, η Επιτροπή ανέπτυξε και βελτίωσε σταδιακά τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου της, μεταξύ άλλων λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των προγενέστερων ελέγχων του Συνεδρίου. Επιπλέον, το 2007 εισήχθηκαν πρόσθετες αλλαγές στο καθεστώς των επιχορηγήσεων LIFE για τη δημοσιονομική περίοδο 2007-2013. Με τον έλεγχο κατόπιν του οποίου καταρτίστηκε η παρούσα έκθεση εξετάστηκαν οι αδυναμίες που είχαν εντοπιστεί προγενέστερα· η προσοχή εστιάστηκε στις επιπτώσεις τους ως προς τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων, η οποία είναι κρίσιμης σημασίας για την αποτελεσματικότητα των δαπανών της ΕΕ στο πλαίσιο του LIFE, τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή.

Εμβέλεια και τρόπος προσεγγισησ του ελέγχου

12. Στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης που άσκησε η Επιτροπή όσον αφορά τις επιχορηγήσεις που καταβλήθηκαν για σχέδια του LIFE-Φύση κατά τις διάφορες φάσεις του κύκλου των σχεδίων, από την άποψη της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων των σχεδίων.

13. Εξετάστηκαν τα ακόλουθα ερωτήματα:

- Παραχωρήθηκε προτεραιότητα με την αναθεωρημένη διαδικασία επιλογής στα σχέδια που χαρακτηρίζονταν από την υψηλότερη προσδοκώμενη βιωσιμότητα;

- Υλοποιήθηκαν και παρακολουθήθηκαν κατάλληλα τα σχέδια από την Επιτροπή;

- Διασφαλίζει η Επιτροπή την ενδεδειγμένη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τα αποτελέσματα των σχεδίων και τα διδάγματα που έχουν αντληθεί;

- Πραγματοποιεί η Επιτροπή παρακολούθηση των σχεδίων ή αξιολογεί μακροπρόθεσμα τα αποτελέσματά τους με άλλα κατάλληλα μέσα;

14. Διενεργήθηκε έλεγχος σχετικά με τη διαχείριση των σχεδίων LIFE III Φύση (2000-2006), καθώς και σχετικά με τη διαδικασία επιλογής για το νέο LIFE+ (2007-2013). Οι παρατηρήσεις που διατυπώνονται παραμένουν σημαντικές για τη διαχείριση της Επιτροπής, δεδομένου ότι τα ζητήματα που θίγονται αφορούν επίσης τα σχέδια του νέου LIFE+.

15. Καθώς δεν υπάρχει καμία κανονιστική ούτε και επίσημα συμφωνηθείσα έννοια της βιωσιμότητας που να εφαρμόζεται στα χρηματοδοτούμενα από το LIFE σχέδια, οι ελεγκτές υιοθέτησαν τις προδιαγραφές που περιγράφονται συνοπτικά στις οδηγίες σχετικά με τα πτηνά και τους οικοτόπους, στων οποίων την εφαρμογή συμβάλλουν τα σχέδια του LIFE-Φύση. Στις εν λόγω οδηγίες προβλέπονται τρία βασικά στοιχεία:

- στοιχείο αποτελεσμάτων: "διατήρηση ή αποκατάσταση σε ικανοποιητική κατάσταση των φυσικών οικοτόπων και των ειδών" (οδηγία "Οικότοποι") και "διατήρηση ή προσαρμογή του πληθυσμού των ειδών των πτηνών" (οδηγία "Πτηνά")·

- στοιχείο χρόνου: "είναι δυνατόν να συνεχίσουν να υφίστανται κατά το προβλεπτό μέλλον" (οδηγία "Οικότοποι")·και "μακροπρόθεσμη κατανομή και μέγεθος [των πληθυσμών των ειδών]" (οδηγία "Πτηνά")·

- στοιχείο διαχείρισης: "η δομή και οι ειδικές λειτουργίες που απαιτούνται για την μακροπρόθεσμη συντήρησή του υφίστανται" (οδηγία "Οικότοποι").

16. Για τον έλεγχο κατόπιν του οποίου καταρτίστηκε η παρούσα έκθεση, η βιωσιμότητα ενός σχεδίου χρηματοδοτούμενου από το LIFE ορίστηκε ως η βεβαιότητα που μπορεί να αποκομιστεί (ποιότητα του σχεδίου, δομές διαχείρισης, χρηματοοικονομικές εγγυήσεις κ.λπ.) ότι οι χρηματοδοτούμενες επενδύσεις και οι επιδράσεις τους θα διατηρηθούν μετά το τέλος του σχεδίου και ότι θα υπάρξει διάδοση των αποτελεσμάτων του. Κατά την αξιολόγηση της επιτυχίας της υλοποίησης του μέσου LIFE-Φύση, η βαρύτητα που δόθηκε στη βιωσιμότητα σε κάθε φάση του κύκλου διαχείρισης των σχεδίων είναι κεφαλαιώδους σημασίας, με αφετηρία τη διαδικασία επιλογής έως και μετά το τέλος της χρηματοδότησης των σχεδίων από το LIFE.

17. Τα αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου συγκεντρώθηκαν από τη ΓΔ Περιβάλλοντος, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο για τη βιολογική ποικιλότητα, τις εξωτερικές ομάδες παρακολούθησης και επικοινωνίας, τους αξιολογητές, από ένα δείγμα δικαιούχων και από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Τα αποδεικτικά στοιχεία συγκεντρώθηκαν μέσω εξέτασης εγγράφων, καθώς και μέσω συνομιλιών και ερωτηματολογίων. Πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις ελέγχου για δείγμα 35 σχεδίων LIFE III, τα οποία εγκρίθηκαν μεταξύ 2000 και 2005 και εφαρμόστηκαν σε έξι κράτη μέλη: Βέλγιο, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία και Σλοβενία (βλέπε παράρτημα Ι) [14]. Τα σχέδια του δείγματος αντιστοιχούν στο 13 % των δαπανών της ΕΕ για το LIFE III, οι οποίες ανέρχονται σε 436 εκατομμύρια ευρώ· συνεπώς, τα σχέδια αυτά παρέχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για τον έλεγχο που διενεργήθηκε.

Παρατηρήσεισ

Επιτεύγματα και δυνατότητες βελτίωσης του LIFE

18. Συνολικά, βάσει των 35 σχεδίων που ελέγχθηκαν, διαπιστώθηκε ότι οι προβλεφθείσες επενδύσεις συνέβαλαν στη διατήρηση των ειδών και οικοτόπων στους τόπους Natura 2000. Μολονότι ορισμένα σχέδια αντιμετώπισαν δυσχέρειες, με τη δέσμευση των δικαιούχων και των ομάδων τους κατέστη δυνατή η υπερπήδηση των εμποδίων και η λήψη διορθωτικών μέτρων.

19. Η Επιτροπή βελτίωσε σταθερά τη διαχείριση των επιχορηγήσεων του LIFE από το 1992 και εξής. Ωστόσο, με τον έλεγχο επισημάνθηκαν ανεπάρκειες που πρέπει να αντιμετωπιστούν προκειμένου να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται συνοπτικά τα είδη των ανεπαρκειών που εντοπίστηκαν στα σχέδια τα οποία υποβλήθηκαν σε επιτόπιο έλεγχο, συγκεντρωμένα σε κατηγορίες σύμφωνα με τον κύκλο του σχεδίου

Πίνακασ 1

Είδη ανεπαρκειών που εντοπίστηκαν στα σχέδια τα οποία υποβλήθηκαν σε επιτόπιο έλεγχο

Διαδικασία επιλογής: | ανεπαρκής προετοιμασία της πρότασης σχεδίου,ανεπαρκής δικαιοπρακτική και τεχνική ικανότητα των δικαιούχων προκειμένου να διατηρούνται τα αποτελέσματα του σχεδίου μετά το τέλος της χρηματοδότησης LIFE,έλλειψη διαφάνειας στη δομή των συγχρηματοδοτών και των εταίρων,απουσία προκαθορισμένων κριτηρίων και δεικτών για την αξιολόγηση των επακολούθων του σχεδίου,απουσία προϋπολογισμού για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου μετά το τέλος της χρηματοδότησης LIFE. |

Φάση υλοποίησης: | δυσχέρειες στην απόκτηση των γεωτεμαχίων που προβλέπονταν για τον τόπο του σχεδίου,αδυναμίες όσον αφορά τις εταιρικές σχέσεις μέσω των οποίων ασκείται η διαχείριση του σχεδίου,δημογραφική πίεση που επηρεάζει τον τόπο του σχεδίου,ανταγωνιστικά συμφέροντα, ιδιαίτερα με τη γεωργία,ελλιπής παρακολούθηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου,απουσία εγγυήσεων όσον αφορά τη διασφάλιση της κτηθείσας γης για τη διατήρηση της φύσηςαπουσία στήριξης από τους ενδιαφερομένους. |

Διάδοση των αποτελεσμάτων: | ο τοπικός πληθυσμός δεν ενημερώνεται επαρκώς ή δεν συμμετέχει αρκετά, ή ακόμη και αντιτίθεται στο ίδιο το σχέδιο,η διάδοση των αποτελεσμάτων είναι κυρίως επικεντρωμένη στην προσέγγιση του τοπικού και περιφερειακού κοινού,οι ιστότοποι των σχεδίων δεν ενημερώνονται συστηματικά ή είναι μέτριας ποιότητας,οι ιστότοποι των σχεδίων δεν χρησιμοποιούνται αποδοτικά για τη διάδοση των υλοποιήσεων και των επακολούθων του σχεδίου. |

Μακροπρόθεσμη διαχείριση: | οι αρχές του κράτους μέλους δεν έχουν εγκρίνει το σχέδιο διαχείρισης,ανεπαρκής ενσωμάτωση των μέτρων διατήρησης του σχεδίου LIFE στις γειτονικές περιοχές,ανεπαρκής δικαιοπρακτική και χρηματοοικονομική ικανότητα των υπευθύνων για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου μετά το τέλος της χρηματοδότησης LIFE,ανεπαρκής παρακολούθηση των ειδών ή των οικοτόπων για την αξιολόγηση του αντικτύπου του σχεδίου. |

20. Στα ακόλουθα σημεία εξετάζεται καθεμία από τις φάσεις διαχείρισης των σχεδίων από την Επιτροπή, ενώ εντοπίζονται οι σχετικές ανεπάρκειες και δυνατότητες βελτίωσης.

Διαδικασία επιλογής

21. Με τον έλεγχο εξετάστηκε:

- κατά πόσον η Επιτροπή είχε θεσπίσει σαφή και κατάλληλα κριτήρια, καθώς και σαφές και κατάλληλο σύστημα βαθμολόγησης, για την επιλογή των σχεδίων βάσει της ποιότητάς τους, της συνάφειας των στόχων τους και της πιθανότητας βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων τους (των υλοποιήσεών τους)· και

- κατά πόσο τα εν λόγω κριτήρια είχαν εφαρμοστεί στην πράξη.

Ανεπαρκής επισήμανση της βιωσιμότητας κατά τις διαδικασίες επιλογής

22. Στόχος της διαδικασίας επιλογής είναι η χορήγηση των ελάχιστων κεφαλαίων LIFE στα καλύτερα σχέδια μεταξύ μεγάλου αριθμού αιτήσεων. Οι αιτούντες πρέπει να υποβάλλουν προτάσεις που να πληρούν υψηλές και λεπτομερείς τεχνικές, χρηματοοικονομικές και άλλες απαιτήσεις. Ο έλεγχος που διενήργησε το Συνέδριο σχετικά με τις διαδικασίες επιλογής στο πλαίσιο των LIFE III και LIFE+ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή πρέπει να αφιερώσει περισσότερη προσοχή στα κριτήρια ιεράρχησης, καθώς και στη στάθμισή τους και στις κλίμακες βαθμολόγησης που χρησιμοποιούνται, προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι παράγοντες βιωσιμότητας λαμβάνονται υπόψη επαρκώς και κατά ποσοτικά προσδιορισμένο τρόπο.

23. Τα κριτήρια επιλογής και οι κλίμακες για την ιεράρχηση των σχεδίων, που καθορίστηκαν με τη μορφή "ανώτατων βαθμών" για το LIFE III και το LIFE+, παρουσιάζονται συνοπτικά στον πίνακα 2.

24. Όσον αφορά το LIFE+, η τεχνική ποιότητα των προτάσεων σχεδίων αξιολογείται επί του παρόντος από εξωτερικούς συμβασιούχους αξιολογητές, βάσει των κριτηρίων επιλογής που καθορίζονται στους οδηγούς της Επιτροπής σχετικά με την υποβολή αιτήσεων και την αξιολόγηση του LIFE-Φύση. Το γεγονός αυτό συνάδει με προγενέστερες συστάσεις του Συνεδρίου για χρησιμοποίηση εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να διασφαλίζεται ο αναγκαίος διαχωρισμός των καθηκόντων [15].

25. Ωστόσο, κάθε κριτήριο εξετάζεται υπό το πρίσμα αναλυτικών ερωτημάτων, τα οποία αναφέρονται στο εξής ως επιμέρους κριτήρια, γεγονός που παρέχει στους αξιολογητές υψηλό επίπεδο διακριτικής ευχέρειας κατά τη βαθμολόγηση των σχεδίων. Δεδομένου ότι τα επιμέρους κριτήρια που αφορούν κάθε κριτήριο επιλογής δεν έχουν σταθμιστεί, κάθε αξιολογητής μπορεί να δίνει διαφορετικό βαθμό προτεραιότητας σε αυτά. Κατά συνέπεια, ακόμη και εάν ένα ή περισσότερα από τα επιμέρους κριτήρια δεν πληρούνται, η πρόταση σχεδίου μπορεί να λάβει υψηλό βαθμό για το αντίστοιχο κριτήριο επιλογής. Τούτο ισχύει ιδιαίτερα για τις πτυχές της βιωσιμότητας, οι οποίες περιλαμβάνονται ως επιμέρους κριτήρια στα κριτήρια "όφελος διατήρησης" ή "συμβολή στους στόχους", στο πλαίσιο των LIFE III και LIFE+ αντίστοιχα [16].

Πίνακασ 2

Κριτήρια επιλογής της Επιτροπής για τα σχέδια LIFE-Φύση: ανώτατοι βαθμοί (εκφραζόμενοι σε ποσοστά επί τοις εκατό)

Κριτήρια επιλογής | LIFE III (2006) | LIFE+ (2007) |

Τεχνική συνοχή | 23 | 16 |

Χρηματοοικονομική συνέπεια | 7 | 16 |

Όφελος διατήρησης | 47 | - |

Κοινωνικοοικονομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο | 23 | - |

Συμβολή στους στόχους | - | 26 |

Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία | - | 26 |

Συμπληρωματικότητα | - | 11 |

Διακρατικός χαρακτήρας | - | 5 |

Συνολική βαθμολογία [] | - | - |

Συνολική βαθμολογία | 100 | 100 |

26. Με τον έλεγχο επισημάνθηκε το γεγονός ότι η σημασία των προαναφερθέντων κριτηρίων που αφορούν τη βιωσιμότητα μειώθηκε σημαντικά από το LIFE III στο LIFE+ (βλέπε πίνακα 2). Σύμφωνα με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, αυτό κατέστη αναγκαίο προκειμένου οι προτάσεις που αφορούν τα τρία σκέλη (βλέπε σημείο 1) να μπορέσουν να αξιολογηθούν με τα ίδια κριτήρια και να τεθούν σε ανταγωνισμό μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο προσέγγισης, τα ακριβέστερα ερωτήματα του οδηγού αξιολόγησης για το LIFE III, τα οποία είχαν αναπτυχθεί με την πάροδο των ετών, μετετράπησαν σε πολύ γενικά ερωτήματα με χαμηλή πληροφοριακή αξία. Γενικά, διαπιστώθηκε ότι τα τροποποιημένα κριτήρια επιλογής του LIFE+ δεν αυξάνουν τη βαρύτητα που δίνεται στη βιωσιμότητα και δεν εφαρμόζονται κατ’ ανάγκη σταθερά.

Πλαίσιο 1

Βαθμολόγηση της βιωσιμότητας

Η εξέταση των φακέλων των εξωτερικών αξιολογητών κατέδειξε ότι ενώ είχαν προκύψει σημαντικές αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων, δόθηκαν υψηλοί βαθμοί για το αντίστοιχο κριτήριο:

Είναι προφανές ότι για να διατηρηθούν οικότοποι όπως οι τυρφώνες υψιπέδων θα χρειαστεί συνεχής διαχείριση μετά την αποκατάστασή τους. …Εκφράζεται η ελπίδα ότι τα κεφάλαια αυτά θα είναι διαθέσιμα στο τέλος του σχεδίου, προκειμένου να καλυφθούν μακροπρόθεσμα τα έξοδα διαχείρισης. – 8 στα 10 (καλά)·

Ενώ αναγνωρίζεται από την κυβέρνηση η ανάγκη να συνεχιστεί η εξάλειψη της χωροκατακτητικής βλάστησης, δεν επιβεβαιώνεται η διαθεσιμότητα πόρων για τη δραστηριότητα αυτή μετά τη λήξη του σχεδίου. – 17 στα 25 (καλά)·

Μετά το τέλος του σχεδίου θα απαιτηθούν πρόσθετα κεφάλαια για να συντηρηθεί η κατάσταση διατήρησης των οικοτόπων με επαναλαμβανόμενες εργασίες, ώστε να διασφαλιστεί ο επαναποικισμός από εξωτικά είδη. – 22 στα 25 (άριστα).

27. Τα κριτήρια επιλογής εξελίχθηκαν προκειμένου να ακολουθηθεί η νομοθεσία και να ληφθεί υπόψη η εμπειρία που απέκτησε η Επιτροπή. Εντούτοις, σημειώθηκε ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο για τη βιολογική ποικιλότητα δεν συμμετείχαν άμεσα στον καθορισμό των κριτηρίων επιλογής, παρά την εμπειρογνωσία τους όσον αφορά το δίκτυο Natura 2000 και την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας στην Ευρώπη (βλέπε σημείο 39).

Μακρόχρονη διαδικασία επιλογής

28. Κατ’ αρχήν, η αναθεωρημένη διαδικασία επιλογής δεν πρέπει να είναι κλειστή διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας οι αιτούντες αποστέλλουν τις προτάσεις τους και λαμβάνουν συνήθως απάντηση μόλις έναν χρόνο αργότερα (βλέπε παράρτημα ΙΙ). Τέτοιες μεγάλες καθυστερήσεις – σε σύγκριση με τους έξι μήνες περίπου που απαιτούνται για άλλα σχέδια χρηματοδοτούμενα από ταμεία της ΕΕ όπως το ΕΓΤΑΑ και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας – οι οποίες επιβάλλονται κυρίως από διοργανικές διαδικασίες, μπορούν να αποτελέσουν πηγή σημαντικών δυσχερειών για την υλοποίηση του σχεδίου, καθώς ενδέχεται βασικά στοιχεία του σχεδίου να έχουν αλλάξει σημαντικά εντωμεταξύ. Παραδείγματος χάρη, ενδέχεται να μην είναι πλέον δυνατή η αγορά γης στη στοχοθετημένη ζώνη διατήρησης, ή να μην είναι πλέον διαθέσιμοι οι κύριοι ενδιαφερόμενοι. Σε δύο από τα ελεγχθέντα σχέδια, παρόμοια συμβάντα έθεσαν σε σοβαρό κίνδυνο την έναρξη του σχεδίου. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που κατέβαλαν οι δικαιούχοι και η Επιτροπή, τα εν λόγω συμβάντα αντιμετωπίστηκαν μόνον εν μέρει.

Υλοποίηση των σχεδίων

29. Προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσο τα σχέδια υλοποιούνται και παρακολουθούνται ορθά από την Επιτροπή, με τον έλεγχο εξετάστηκε:

- εάν η παρακολούθηση επικεντρώνεται επαρκώς στην πρόοδο των σχεδίων και στις υλοποιήσεις·

- εάν η παρακολούθηση καλύπτει την επίτευξη των αποτελεσμάτων των σχεδίων (επακολούθων).

Αδυναμίες κατά την παρακολούθηση των υλοποιήσεων των σχεδίων και των μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων

30. Η Επιτροπή αναθέτει την παρακολούθηση της υλοποίησης των σχεδίων σε ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη διατήρηση της φύσης. Μόλις εγκριθεί ένα σχέδιο, οι επιθεωρητές το επισκέπτονται μια φορά ετησίως προκειμένου να ελέγξουν την πρόοδο. Βάσει των επισκέψεων αυτών και της υποβολής εκθέσεων από τους δικαιούχους, διατυπώνουν την τεχνική αξιολόγησή τους για την πρόοδο του σχεδίου. Η Επιτροπή αποφασίζει σχετικά με την καταβολή των επιχορηγήσεων των σχεδίων βάσει των εκθέσεων των δικαιούχων, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις εκθέσεις υλοποίησης των επιθεωρητών.

31. Ως εμπειρογνώμονες διατήρησης της φύσης, οι επιθεωρητές μπορούν να διασφαλίζουν ότι η υλοποίηση των σχεδίων παρακολουθείται επαγγελματικά και ότι είναι σε θέση να βελτιώνουν την ανταλλαγή, μεταξύ σχεδίων LIFE, πείρας και διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την εξέταση παρόμοιων θεμάτων. Εντούτοις, με τον έλεγχο επισημάνθηκαν τα ακόλουθα είδη ανεπαρκειών σε 14 από τα 35 σχέδια για τα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, λόγω της στρατηγικής και του τρόπου προσέγγισης που υιοθέτησε η Επιτροπή όσον αφορά την παρακολούθηση:

- ανεπαρκής παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των σχεδίων (βλέπε σημεία 32, 34, 35, 36)·

- αποδοχή αλλαγών στα σχέδια σε περίπτωση σημαντικών τροποποιήσεων της συμφωνίας επιχορήγησης (βλέπε σημείο 33)·

- ελλιπής έλεγχος της υλοποίησης καθυστερημένων ενεργειών στο τέλος των σχεδίων (βλέπε σημείο 58)·και

- ανεπαρκής έλεγχος σχετικά με την ύπαρξη και το περιεχόμενο των συμβάσεων διαχείρισης (βλέπε σημεία 64 και 67).

32. Η Επιτροπή απαιτεί από τους δικαιούχους να υπολογίζουν τις δαπάνες τους για κάθε ενέργεια που ορίζεται στη συμφωνία επιχορήγησης, ώστε να χρησιμεύουν ως βάση για τη μετέπειτα παρακολούθηση. Ωστόσο, αυτές οι κατηγορίες δαπανών ανά ενέργεια δεν λαμβάνονται υπόψη για την κατάρτιση της τελικής έκθεσης. Αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν παρακολουθεί τις κατηγορίες χρηματοοικονομικών δαπανών που θα της παρείχαν τη δυνατότητα να συγκρίνει τις δαπάνες ανά υλοποιούμενη ενέργεια κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του σχεδίου με εκείνες που προβλέπονται στις συμφωνίες επιχορήγησης και στις πρόσθετες ρήτρες. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν διαθέτει καμία βάση σύγκρισης των πραγματικών δαπανών με εκείνες που είχαν προϋπολογιστεί στην πρόταση.

33. Με τον έλεγχο εντοπίστηκαν διάφοροι λόγοι για τους οποίους δεν επετεύχθησαν εξ ολοκλήρου τα προβλεπόμενα αποτελέσματα (οι υλοποιήσεις) ορισμένων σχεδίων. Σε τέσσερις περιπτώσεις η προβλεπόμενη αγορά γης δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί και, συνεπώς, τα μέτρα διατήρησης δεν μπόρεσαν να εφαρμοστούν σύμφωνα με το σχεδιασμό. Η αντίδραση της Επιτροπής ήταν είτε να αποδεχθεί την ακύρωση των σχετικών επενδύσεων είτε να τροποποιήσει τη συμφωνία επιχορήγησης προσαρμόζοντας τους αρχικούς στόχους. Μολονότι τέτοιες τροποποιήσεις δεν θεωρούνται παραβίαση των τυπικών απαιτήσεων, είναι αποδεκτές μόνο με την προϋπόθεση ότι δεν τροποποιούνται σημαντικά οι γενικοί στόχοι της αρχικής πρότασης σχεδίου· εντούτοις, σε μια από τις περιπτώσεις που ελέγχθηκαν, τα προβλεπόμενα αποτελέσματα του σχεδίου άλλαξαν σημαντικά, καθώς ο σχετικός οικότοπος μετετράπη από υγρότοπος σε τυρφώνα υψιπέδων και δεν πραγματοποιήθηκε η διασύνδεση των υπαρχόντων φυσικών προστατευόμενων τόπων (βλέπε πλαίσιο 2):

Πλαίσιο 2

Αρχικοί στόχοι που δεν επετεύχθησαν

Ένα σχέδιο στο πλαίσιο του LIFE, που έτυχε συνεισφοράς από την ΕΕ ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ, ευρίσκεται σε ζώνη ειδικής προστασίας που χαρακτηρίστηκε ως τέτοια δυνάμει της οδηγίας "Πτηνά". Στόχος του σχεδίου ήταν η δημιουργία ενός συνεχόμενου υγροτόπου με ενσωματωμένα βαλτώδη τμήματα που να προσελκύουν ποικιλία αποδημητικών πτηνών και να τους χρησιμεύουν κυρίως ως χώρος ανάπαυσης. Με τη νέα ζώνη θα συνδέονταν υπάρχοντες μεμονωμένοι τόποι. Για το λόγο αυτό, το κύριο μέτρο της συμφωνίας επιχορήγησης ήταν η αγορά γης σε τρεις καίριους μεμονωμένους τόπους προκειμένου να διασυνδεθούν τα υπάρχοντα γεωτεμάχια κρατικής ιδιοκτησίας και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή των μέτρων αποκατάστασης της υγρασίας.

Λόγω έντονης αντίδρασης των τοπικών αγροτών, το σχέδιο χρειάστηκε να τροποποιηθεί: η ζώνη 2, έκτασης 52 εκταρίων έπρεπε να εγκαταλειφθεί και μπόρεσαν να αγοραστούν στις δύο άλλες ζώνες μόνον 80,5 εκτάρια (78 %) από τα 103 εκτάρια που είχαν προβλεφθεί. Προκειμένου να αντισταθμιστεί η απώλεια έκτασης, έγινε αποδεκτός άλλος μεμονωμένος τόπος προορισμένος για αποκατάσταση τυρφώνων υψιπέδων αντί υγροτόπων.

Ωστόσο, τα τελικά αποτελέσματα του σχεδίου που εγκρίθηκε με τη διαδικασία επιλογής καταδεικνύουν ότι το σχέδιο απέτυχε όσον αφορά τόσο την επίτευξη των αρχικών στόχων αναζωογόνησης των βάλτων και των υγροτόπων όσο και τη σύνδεση των διαφόρων βιοτόπων. Αντ’ αυτών εφαρμόστηκαν μέτρα για τους τυρφώνες υψιπέδων, στα οποία εξακολουθούσαν μεν να περιλαμβάνονται ορισμένα από τα στοχοθετημένα είδη αλλά με μια εντελώς νέα σειρά οικοτόπων και τόπων για το σχέδιο.

34. Με τον έλεγχο αποκαλύφθηκαν εννέα περιπτώσεις δαπανηρών επενδύσεων σε στοιχεία με πολύ περιορισμένη χρησιμότητα ή χωρίς απτό αντίκτυπο στην κατάσταση διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων (βλέπε πλαίσιο 3).

35. Η πρόοδος προς καλύτερη κατάσταση διατήρησης μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με παρακολούθηση των στοχοθετημένων ειδών και των ειδών αναφοράς. Ο δικαιούχος υποχρεούται να καταρτίζει εκθέσεις όχι μόνο σχετικά με τα σχέδια που ολοκληρώθηκαν φυσικά αλλά και σχετικά με τις αλλαγές στην κατάσταση διατήρησης ευαίσθητων ειδών ή οικοτόπων κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του σχεδίου. Εντούτοις, η παρακολούθηση που πραγματοποίησαν πολυάριθμοι δικαιούχοι επικεντρώθηκε στη μέτρηση των υλοποιήσεων του σχεδίου (βλέπε πλαίσιο 4).

Πλαίσιο 3

Ενέργεια χωρίς καλή σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας

Κύριος στόχος ενός σχεδίου ήταν η μείωση ή η εξάλειψη του κινδύνου σύγκρουσης των πτηνών με το δίκτυο ηλεκτροδότησης και ηλεκτροπληξίας τους. Μία ενέργεια για την οποία διενεργήθηκε έλεγχος αφορούσε την κατασκευή μιας νέας υπόγειας γραμμής μεσαίας τάσης, μήκους 1,9 km και κόστους 66000 ευρώ, σε αντικατάσταση παλαιότερης εναέριας γραμμής. Ωστόσο, η εναέρια γραμμή δεν χρησιμοποιούνταν πλέον καθώς ο μοναδικός πελάτης είχε χρεωκοπήσει πολλά χρόνια πριν και, κατά συνέπεια, το κτίριο το οποίο τροφοδοτούνταν από το καλώδιο ήταν αχρησιμοποίητο. Ελλείψει εγγύησης σχετικά με τη χρησιμοποίηση της ενέργειας, η αντικατάσταση των μη χρησιμοποιούμενων εναέριων γραμμών ηλεκτρισμού δεν θα έπρεπε να είχε χρηματοδοτηθεί με κεφάλαια του LIFE.

Πλαίσιο 4

Ανεπαρκής παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των σχεδίων

Ένα σχέδιο που έτυχε ενίσχυσης από την ΕΕ ύψους άνω των 0,5 εκατομμυρίων ευρώ είχε ως στόχο την αποκατάσταση της υγρασίας ενός υποβαθμισμένου τυρφώνα, προκειμένου να επιτευχθεί κατ’ αυτό τον τρόπο η επανέναρξη ανάπτυξης της χλωρίδας και της πανίδας που χαρακτηρίζουν έναν τυρφώνα. Οι κύριες απειλές είναι συνήθως η αποξήρανση και ο ευτροφισμός από λιπάσματα, τα οποία μεταφέρονται είτε με τον αέρα είτε με ύδατα που έχουν ρυπανθεί και που προέρχονται από γειτονικές γεωργικές εκτάσεις εντατικής καλλιέργειας. Η παρακολούθηση του επιπέδου του ύδατος, όπως προβλέφθηκε και πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του σχεδίου, χρησίμευσε μόνο για να εκτιμηθεί εάν η ενέργεια υπήρξε επιτυχής από τεχνική άποψη και εάν αύξησε το επίπεδο του ύδατος. Το εν λόγω σχέδιο ακολούθησε έναν ασυνήθη τρόπο προσέγγισης, με κατάκλυση ολόκληρου του τυρφώνα, του οποίου η επιτυχία αμφισβητήθηκε μάλιστα επανειλημμένως από την ομάδα παρακολούθησης. Εντούτοις, ενώ ο δικαιούχος προέβαινε σε τακτικές αναφορές σχετικά με την επιτυγχανόμενη αύξηση του επιπέδου του ύδατος, δεν υπήρχε συλλογή δεδομένων σχετικά με τον αντίκτυπο των μεταβολών αυτών στα είδη αναφοράς, όπως τα σφάγνα, προκειμένου να παρασχεθούν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με το κατά πόσον είχε επιτευχθεί ο στόχος του σχεδίου, ήτοι η ανάπτυξη των στοχοθετημένων τυρφώνων υψιπέδων. Η παρακολούθηση που πραγματοποιήθηκε δεν παρέχει ενδείξεις σχετικά με τα αποτελέσματα της χρησιμοποιηθείσας μεθόδου.

Κατάκλυση ενός τυρφώνα με σκοπό τη διατήρηση των ειδών και του οικοτόπου

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

36. Επιπλέον, η τεχνική παρακολούθηση δεν περιλάμβανε πάντοτε επαρκείς ελέγχους προκειμένου να εξακριβώνεται κατά πόσον είχαν επιτευχθεί τα αναμενόμενα αποτελέσματα των χρηματοδοτηθέντων σχεδίων (βλέπε πλαίσιο 5).

Πλαίσιο 5

Κατεστραμμένο φράγμα το οποίο δεν εντοπίστηκε κατά την παρακολούθηση του σχεδίου

Ένα από τα σχέδια που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, το οποίο έτυχε χρηματοδότησης από την ΕΕ ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ, περιλάμβανε την κατασκευή φραγμάτων για να καταστεί υγρή μια έκταση τυρφώνων. Χρηματοδοτήθηκαν τρία μικρά φράγματα από πασσαλοσανίδες και ένα μεγάλο φράγμα μήκους 300 μέτρων περίπου, προκειμένου να καταστεί υγρό το υποβαθμισμένο στρώμα του τυρφώνα. Κατά τη χρονική στιγμή της επίσκεψης ελέγχου, το μεγάλο φράγμα είχε υποστεί ρήγμα λόγω της πίεσης των υδάτων, σύμφωνα με τον δικαιούχο. Η ομάδα του σχεδίου είχε προσπαθήσει να το επισκευάσει με ξύλινη δομή ενίσχυσης των πασσαλοσανίδων, αλλά το ενισχυμένο φράγμα είχε υποχωρήσει εκ νέου. Όπως αναφέρθηκε από την ομάδα του σχεδίου, για το επόμενο έτος υπήρχαν σχέδια ανακατασκευής του φράγματος για ακόμη μία φορά με εθνικά κεφάλαια. Το κατεστραμμένο φράγμα δείχνει ότι η αντίστοιχη ενέργεια του σχεδίου δεν πέτυχε τον στόχο της. Ο επιθεωρητής είχε ελέγξει την ύπαρξη του φράγματος μετά την κατασκευή του, αλλά μετά τις επόμενες επισκέψεις δεν είχε αναφέρει ούτε την κατάρρευσή του ούτε τις δυσμενείς επιπτώσεις στην αποκατάσταση του οικοτόπου. Το γεγονός αυτό δεν αναφέρθηκε ποτέ ούτε στην τελική τεχνική έκθεση του δικαιούχου ούτε στην έκθεση παρακολούθησης της Επιτροπής.

Ανάγκη ανάπτυξης δεικτών επακολούθων

37. Ο καθορισμός μιας σειράς σαφών δεικτών και κριτηρίων αξιολόγησης αποτελεί προαπαιτούμενο για την αποτελεσματική παρακολούθηση. Η συμφωνία επιχορήγησης πρέπει να περιγράφει τις βασικές ενέργειες και τα βασικά αποτελέσματα που πρέπει να αξιολογούνται για κάθε σχετικό επιμέρους στόχο του σχεδίου. Εντούτοις, για 9 από τα 35 ελεγχθέντα σχέδια, οι εν λόγω δείκτες και κριτήρια είτε δεν είχαν καθοριστεί είτε δεν αξιολογούνταν πάντοτε κατά την παρακολούθηση.

38. Όπως αναφέρεται κατωτέρω (σημεία 39 και 40), ο έλεγχος κατέδειξε ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο για τη βιολογική ποικιλότητα διαθέτουν εμπειρογνωσία για τον καθορισμό χρήσιμων δεικτών αξιολόγησης του αντικτύπου των σχεδίων, αλλά η Επιτροπή δεν τη χρησιμοποιεί για το συγκεκριμένο αυτό σκοπό.

39. Το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο παρέχει συνδρομή στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος με επιστημονική και τεχνική υποστήριξη για την κατάρτιση του δικτύου Natura 2000. Αυτή περιλαμβάνει την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών για τη διευκόλυνση της κατάρτισης εκθέσεων σχετικά με την κατάσταση διατήρησης ειδών και οικοτόπων δυνάμει του άρθρου 17 της οδηγίας "Οικότοποι", τη διαχείριση των βάσεων δεδομένων αναφοράς (βάσεις δεδομένων EUNIS και Natura 2000), καθώς και συνεισφορές στις εκθέσεις και τα έγγραφα εργασίας του ΕΟΠ. Το ΕΘΚ αναπτύσσει επί του παρόντος δείκτες προκειμένου να συμβάλει στην αξιολόγηση της κατάστασης της βιοποικιλότητας στην Ευρώπη, η οποία πραγματοποιείται σύμφωνα με το σχέδιο δράσης που ονομάζεται Εκλογίκευση των ευρωπαϊκών δεικτών βιοποικιλότητας 2010 (SEBI 2010).

40. Οι πρώτες εκθέσεις που κατήρτισαν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του προαναφερθέντος άρθρου 17 υποβλήθηκαν τον Ιούνιο του 2007. Οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν με τις εν λόγω εκθέσεις επαληθεύτηκαν και ελέγχθηκαν από το ΕΘΚ. Οι εκθέσεις προβλέπουν την ταξινόμηση κατά βαθμό απειλής για συγκεκριμένα είδη και οικοτόπους σε επιμέρους περιοχές και σε επίπεδο ΕΕ. Εντούτοις, ο εν λόγω πολύτιμος δείκτης δεν έχει τεθεί ακόμη σε πρακτική εφαρμογή στο πλαίσιο της διεργασίας διαχείρισης των σχεδίων LIFE, ούτε στο πλαίσιο της επικαιροποίησης της σχετικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Ένα μέσο που λαμβάνει υπόψη το ΕΘΚ, προκειμένου να καταρτίσει αναλυτικούς δείκτες που θα βοηθήσουν στην εκτίμηση/αξιολόγηση της βιωσιμότητας μιας μεθόδου/ενέργειας διατήρησης της φύσης, είναι η βάση δεδομένων του EIONET που περιλαμβάνει τους χαρακτηρισμένους τόπους για το δίκτυο Natura 2000. Ωστόσο, η εν λόγω βάση δεδομένων περιλαμβάνει μόνον στοιχειώδη πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τη γεωγραφική θέση και τα χαρακτηριστικά των τόπων. Οι δείκτες SEBI 2010 βρίσκονται υπό τελική διαμόρφωση, αλλά δεν έχουν ακόμη παρασχεθεί σαφείς υποδείξεις ως προς τον τρόπο πρακτικής εφαρμογής τους, ιδίως προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ενεργειών διατήρησης της βιοποικιλότητας.

Διάδοση των αποτελεσμάτων

41. Κατά την εξέταση του κατά πόσον η Επιτροπή διασφάλισε την αποτελεσματική διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων και των διδαγμάτων που αποκομίστηκαν, με τον έλεγχο αξιολογήθηκαν τα εξής σημεία:

- κατά πόσον η Επιτροπή διευκολύνει τη μεταφορά γνώσεων όσον αφορά τα διδάγματα που αποκομίστηκαν και τις βέλτιστες πρακτικές προς δυνητικά ενδιαφερόμενους εμπειρογνώμονες σε ευρωπαϊκό επίπεδο· και

- κατά πόσο τα καθιερωμένα πρότυπα για τα μέσα και τις δραστηριότητες επικοινωνίας των σχεδίων του LIFE-Φύση είναι κατάλληλα για τη διάδοση των υλοποιήσεων και των αποτελεσμάτων των σχεδίων.

Ανάγκη βελτίωσης των δραστηριοτήτων διάδοσης

42. Ο κανονισμός LIFE III [17] αναφέρει ότι "[…] Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι τα αποτελέσματα όλων των χρηματοδοτούμενων έργων διαδίδονται στο κοινό και υποδεικνύει επιπλέον με ποιον τρόπο μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αλλού οι αποκτηθείσες δεξιότητες και εμπειρίες". Ο κανονισμός LIFE+ [18] προσέθεσε μία νέα συνιστώσα, που συνδέεται ειδικά με την ενημέρωση και την επικοινωνία (βλέπε σημείο 2).

43. Η Επιτροπή προέβη σε ορισμένες δραστηριότητες προκειμένου να γίνει γνωστό το LIFE και να διαδοθούν πληροφορίες σχετικά με τα χρηματοδοτούμενα σχέδια. Οι δραστηριότητες και τα μέσα επικοινωνίας περιλαμβάνουν:

- έναν ιστότοπο με σημαντικό αριθμό πληροφοριών, οι οποίες αφορούν τα νέα, τη χρηματοδότηση, τις δημοσιεύσεις, τα αναγκαία εργαλεία για τους δικαιούχους σχετικά με τις δραστηριότητες διαχείρισης των σχεδίων και επικοινωνίας, τη βάση δεδομένων για τα σχέδια LIFE και το LIFE ανά χώρα και θέμα·

- μία βάση δεδομένων για τα σχέδια LIFE, η οποία αποτελεί επί του παρόντος το τμήμα του ιστοτόπου που δέχεται τις περισσότερες επισκέψεις και περιλαμβάνει σύνοψη για κάθε σχέδιο LIFE, με ένα τμήμα για τη δημοσίευση ενός συνδέσμου με τον ιστότοπο του σχεδίου, μία έκθεση που απευθύνεται σε μη ειδικούς (Layman's Report), ένα βίντεο και πρόσθετη τεκμηρίωση όσον αφορά το σχέδιο·

- έντυπες δημοσιεύσεις, όπως το "LIFE Focus" που δημοσιεύεται δύο φορές ετησίως, μία ετήσια κατάσταση νεοεπιλεγέντων σχεδίων και η ενημερωτική επιστολή Natura 2000 που δημοσιεύεται δύο φορές ετησίως στην αγγλική, γαλλική, γερμανική, ιταλική και ισπανική γλώσσα·

- μία ηλεκτρονική ειδοποίηση που αποστέλλεται μηνιαίως σε εκτεταμένη κατάσταση παραληπτών·

- τη διοργάνωση συνεδριάσεων και δημοσίων εκδηλώσεων, αλλά και τη συμμετοχή σε αυτές, για την παρουσίαση του LIFE σε διάφορα κράτη μέλη· και

- ενέργειες μέσω των ΜΜΕ, όπως η ετήσια παρουσίαση των νέων σχεδίων.

44. Επιπλέον, ζητείται από τους δικαιούχους των σχεδίων να δημοσιεύουν έναν ειδικό ιστότοπο ή τμήμα ιστοτόπου αφιερωμένο στο σχέδιο, να υποβάλλουν οπτικοακουστικό υλικό στην Επιτροπή, να επισημαίνουν την υποστήριξη εκ μέρους της ΕΕ στις ανακοινώσεις τους, να αναρτούν και να διατηρούν ενημερωτικές πινακίδες και να υποβάλλουν έκθεση που απευθύνεται σε μη ειδικούς κατά το κλείσιμο του σχεδίου.

45. Επί του παρόντος, οι δραστηριότητες επικοινωνίας της Επιτροπής εστιάζονται κυρίως στο να γίνει γενικά γνωστό το μέσο LIFE, καθώς και στο να προωθηθούν ορισμένα επιλεγέντα παραδείγματα σχεδίων LIFE, τόσο σε επίπεδο ιστοτόπου του LIFE όσο και σε επίπεδο έντυπων δημοσιεύσεων σχετικά με αυτό. Οι δικαιούχοι των σχεδίων πρέπει να δημοσιεύουν τις υλοποιήσεις του σχεδίου τους σε ιστότοπο για το σχέδιο και σε έκθεση που απευθύνεται σε μη ειδικούς. Δεν απαιτείται η διάδοση των διδαγμάτων που αποκομίστηκαν ή των λεπτομερών τεχνικών πληροφοριών και, στην πράξη, οι εν λόγω γνώσεις σπάνια κοινοποιούνται. Κατ' αυτό τον τρόπο, οι δυσχέρειες ή οι αποτυχίες όσον αφορά ορισμένες τεχνικές και ορισμένους τρόπους προσέγγισης στον τομέα της επίδειξης ενδέχεται να επαναλαμβάνονται σε διάφορες χώρες της ΕΕ, ελλείψει ενημέρωσης σχετικά με τα διδάγματα που ήδη αποκομίστηκαν σε συγκρίσιμες περιστάσεις. Υπάρχει κίνδυνος σπατάλης κεφαλαίων και χρόνου εάν η σωρευμένη γνώση και πείρα τόσο όσον αφορά τις αποτυχίες όσο και την ορθή πρακτική δεν συγκεντρώνεται συστηματικά και δεν εξασφαλίζεται πρόσβαση σε αυτήν.

46. Επιπλέον, τα υπάρχοντα μέσα επικοινωνίας – όπως ο ιστότοπος και η βάση δεδομένων LIFE, το LIFE Focus, οι ιστότοποι των σχεδίων – δεν παρέχουν συνήθως το επίπεδο τεχνικής/επιστημονικής λεπτομέρειας που θα ήταν αναγκαίο προκειμένου να καθίσταται συστηματικά διαθέσιμη στους δυνητικούς χρήστες η αποκτηθείσα γνώση και πείρα σχετικά με τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους και τεχνικές. Το υλικό προς διάδοση όσον αφορά τις πληροφορίες για τα σχέδια που εξετάστηκαν είναι κυρίως γενικής φύσης και δεν απευθύνεται σε ειδικούς. Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από εξωτερικούς αξιολογητές [19] αποκάλυψε ότι η έλλειψη λεπτομερειών αποτελούσε γενικό πρόβλημα, το οποίο θεωρούνταν ακόμη σοβαρότερο για τη βάση δεδομένων LIFE από το 66 % των χρηστών της. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώθηκε κατά τη διάρκεια των επιτοπίων επισκέψεων (βλέπε πλαίσιο 6).

47. Επιπλέον, ορισμένα σχέδια του LIFE-Φύση χρηματοδοτούν την εκπόνηση εγχειριδίων καθοδήγησης σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης ή άλλων τεχνικών/επιστημονικών δημοσιευμάτων στην εθνική γλώσσα, βάσει εκτεταμένων ερευνητικών εργασιών. Ωστόσο, τα εγχειρίδια αυτά δεν διατίθενται συστηματικά στον ιστότοπο του σχεδίου ή στη βάση δεδομένων LIFE, ούτε μεταφράζονται. Συνεπώς, δεν πραγματοποιείται συστηματική εκμετάλλευση της προστιθέμενης αξίας και της εμπειρογνωσίας που αποκομίζεται, προς επίτευξη πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος.

48. Οι δικαιούχοι των σχεδίων και οι εμπειρογνώμονές τους διατηρούν επαφές με τους ομολόγους τους με διάφορους βαθμούς επιτυχίας. Σύμφωνα με την ενδιάμεση αξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά την υλοποίηση του LIFE το 2003, η πλειονότητα των ενδιαφερομένων που ερωτήθηκαν θεωρούσαν ότι η έλλειψη δικτύωσης σε επίπεδο ΕΕ συγκαταλεγόταν στα κύρια εμπόδια για τις διακρατικές συνομιλίες σχετικά με θέματα του LIFE [20]. Παρά τα υπάρχοντα δίκτυα επιστημόνων και εξειδικευμένων οργανώσεων, οι δικαιούχοι των σχεδίων και οι εμπειρογνώμονές τους υπογράμμισαν τη σπουδαιότητα της δικτύωσης σε επίπεδο ΕΕ και την ανάγκη υπερπήδησης των εμποδίων.

Πλαίσιο 6

Αποδοτικά σχέδια με καλή σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας, αλλά χωρίς διάδοση των αποτελεσμάτων

Η πλειονότητα των δικαιούχων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο είχαν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να υλοποιήσουν τα σχέδια επιτυγχάνοντας τη βέλτιστη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας.

Για ένα σχέδιο, το οποίο βρίσκεται σε πυκνοκατοικημένη αστική περιοχή με πολυάριθμους χώρους αναψυχής, ήταν αναγκαίο να ενημερώνεται ο τοπικός πληθυσμός σχετικά με την πρόοδο των μέτρων διατήρησης που υλοποιούνταν. Προκειμένου να αποφευχθεί η αντικατάσταση των ενημερωτικών πινακίδων με κάθε ενημέρωση, οι δικαιούχοι του σχεδίου αγόρασαν μία πινακίδα που τοποθετήθηκε επιτόπου και παρουσίαζε τις ενημερωμένες πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο του σχεδίου. Οι πληροφορίες μπορούσαν να σβήνονται και να αντικαθίστανται από νέες, προκειμένου να παρέχονται ενημερωμένες λεπτομέρειες σχετικά με την πρόοδο του σχεδίου.

Για το ίδιο σχέδιο, χρησιμοποιήθηκε υλικό από άλλες εργασίες του σχεδίου προκειμένου να δημιουργηθεί ένα φυσικό παρατηρητήριο, γεγονός που κατέστησε δυνατή την εξοικονόμηση κεφαλαίων τα οποία θα είχαν χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά και την εναπόθεση του υλικού σε άλλο σημείο, καθώς και για την ανέγερση ενός δαπανηρού πύργου παρατήρησης.

Στο πλαίσιο ενός άλλου σχεδίου αναπτύχθηκε μια μέθοδος που χαρακτηρίστηκε από πολύ καλή σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας, για τη ρύθμιση του επιπέδου των υδάτων με χρησιμοποίηση απλών καμπυλωτών αγωγών αντί των παραδοσιακών δαπανηρών φραγμάτων.

Οι τεχνικές αυτές κοινοποιήθηκαν στους υπευθύνους άλλων εθνικών σχεδίων, αλλά δεν παρουσιάστηκε περιγραφή τους στον ιστότοπο ούτε ανακοινώθηκαν στο ευρύ κοινό.

Η μεταφορά γνώσεων απαιτεί αναθεώρηση των προτύπων επικοινωνίας

49. Τα πρότυπα επικοινωνίας [21] που καθιέρωσε η Επιτροπή για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων μπορούν να βελτιωθούν ώστε να διασφαλίζεται κατάλληλη πρόσβαση στις υλοποιήσεις και τα αποτελέσματα των σχεδίων, προκειμένου να επιτυγχάνεται ευρύτερη μεταφορά γνώσεων. Στην πράξη, επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια κάθε δικαιούχου σχεδίου να πραγματοποιήσει τις δραστηριότητες διάδοσης με τον τρόπο που θεωρεί κατάλληλο. Κατά συνέπεια, η έμφαση στην επικοινωνία, ως προς τον όγκο των πληροφοριών, τις ομάδες-στόχους, τον επαγγελματισμό και τους τομείς όπου αφιερώνουν προσοχή οι υπεύθυνοι διαχείρισης των σχεδίων, διαφέρει σημαντικά μεταξύ σχεδίων, φθάνοντας συχνά μόνο σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

50. Ο κανονισμός LIFE III (ΕΚ) αριθ. 1655/2000 κατέστησε υποχρεωτική για όλους τους δικαιούχους σχεδίων του LIFE-Φύση τη δημιουργία και διατήρηση ιστοτόπου για το σχέδιο έως το κλείσιμο του σχεδίου· στη συνέχεια, η διατήρηση του ιστοτόπου κατέστη υποχρεωτική έως και για πέντε έτη έπειτα από το κλείσιμο, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 614/2007 σχετικά με το LIFE+. Εντούτοις, η επιλογή που παρέχεται στους δικαιούχους των σχεδίων να συμπεριλάβουν τις πληροφορίες που αφορούν το σχέδιο σε ιστοσελίδες του δικού τους ιστοτόπου περιορίζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του μέσου αυτού. Συχνά η πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούν το σχέδιο ή ακόμη και η δυνατότητα αναγνώρισής τους παρουσιάζει δυσχέρειες όταν αποτελούν απλώς τμήμα ενός μεγάλου ιστοτόπου μιας τοπικής κοινότητας, μιας περιφερειακής ή εθνικής αρχής ή ενός σημαντικού ΜΚΟ.

51. Η πλειονότητα των δικαιούχων στους οποίους πραγματοποιήθηκε επίσκεψη είχε αναπτύξει δραστηριότητες και μέσα επικοινωνίας που στόχευαν να τους βοηθήσουν στην εξασφάλιση της συμφωνίας και της ενεργού συμμετοχής του τοπικού πληθυσμού και των ενδιαφερομένων. Επρόκειτο για ενέργειες μέσω των ΜΜΕ, για τη δημοσίευση φυλλαδίων και υλικού παρουσίασης, για τη διοργάνωση συναντήσεων και διασκέψεων για διάφορες ομάδες-στόχους και για τη δημιουργία ενός ιστοτόπου ή τμήματος ιστοτόπου για το σχέδιο, με στόχο τη διάδοση των πληροφοριών που αφορούν το σχέδιο.

52. Επιπλέον, η επαγγελματική ποιότητα των εν λόγω ιστοτόπων για τα σχέδια παρουσίαζε σημαντικές διακυμάνσεις στην πράξη, ποικίλλοντας από μία απλή ιστοσελίδα στην οποία παρουσιάζονταν μερικές φωτογραφίες έως έναν υπερσύγχρονο διαδραστικό ιστότοπο. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ελάχιστες απαιτήσεις ως προς το περιεχόμενο του ιστοτόπου έως το 2007 [22], δεν υπήρχε ούτε εγγύηση ότι η βασική τεκμηρίωση για το σχέδιο διατίθεται στους ιστοτόπους των σχεδίων· η έλλειψη αυτή χαρακτήριζε περισσότερους από τους μισούς ιστοτόπους των 35 σχεδίων για τα οποία πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες επισκέψεις (βλέπε πλαίσιο 7). Παραδείγματος χάρη, για πέντε από τα έξι σχέδια που ελέγχθηκαν στη Γερμανία δεν υπήρχε πρόσβαση από τους ιστοτόπους των σχεδίων σε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις υλοποιήσεις και τα αποτελέσματα.

53. Συνολικά, η μεταφορά των αποτελεσμάτων των σχεδίων όσον αφορά τις γνώσεις που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια του κύκλου του σχεδίου εξαρτάται κατά πολύ από τις πρωτοβουλίες επικοινωνίας που λαμβάνονται σε επίπεδο σχεδίου, οι οποίες παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις και δεν περιλαμβάνουν πάντοτε συναφείς βασικές πληροφορίες.

Πλαίσιο 7

Ελλιπής διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων

Ένα από τα σχέδια που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, το οποίο έτυχε συνεισφοράς από την ΕΕ ύψους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ, περιλάμβανε μεταξύ άλλων τους εξής ειδικούς στόχους: προώθηση της ορθής πρακτικής όσον αφορά τη διαχείριση των ενεργών τυρφώνων υψιπέδων μέσω επίδειξης σε άλλα παρόμοια σχέδια, τόσο εντός της χώρας όσο και σε άλλα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, καθώς και μέσω της φιλοξενίας ενός ιστοτόπου· προώθηση της ορθής πρακτικής όσον αφορά τη διαχείριση του εν λόγω οικοτόπου σε άλλους τόπους· τέλος, ευαισθητοποίηση σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο σχετικά με τη διεθνή σπουδαιότητα των ενεργών τυρφώνων υψιπέδων.

Οι δραστηριότητες διάδοσης του δικαιούχου συνίσταντο στην παραγωγή ορισμένων δελτίων πληροφοριών, στη διοργάνωση μιας διάσκεψης για άλλους υπευθύνους διαχείρισης τόπων με στόχο τη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων και της ορθής πρακτικής που αναπτύχθηκε, καθώς και σε ορισμένες μέρες ελεύθερης εισόδου σε τοπικό επίπεδο για ευρύ φάσμα κοινού. Ο ιστότοπος του σχεδίου άρχισε να λειτουργεί το 2002 και απενεργοποιήθηκε το 2003, μόλις πριν από το κλείσιμο του σχεδίου. Η βάση δεδομένων LIFE δεν περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με το εν λόγω σχέδιο. Εν ολίγοις, η προβλεφθείσα ευρύτερη μεταφορά γνώσεων δεν πραγματοποιήθηκε, δεδομένου ότι οι ορθές πρακτικές που επισημάνθηκαν και η πείρα που αποκτήθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου δεν διαδόθηκαν επιτυχώς.

Μακροπρόθεσμη διαχείριση των αποτελεσμάτων των σχεδίων

54. Στον τομέα αυτό, ο έλεγχος εξέτασε:

- κατά πόσον η Επιτροπή παρακολουθεί τα αποτελέσματα των σχεδίων· και

- κατά πόσο τα μέτρα διατήρησης συνεχίζουν να λειτουργούν πέραν της λήξης των σχεδίων.

Η παρακολούθηση μετά το LIFE μπορεί να συμβάλει στη βιωσιμότητα

55. Η παρακολούθηση των σχεδίων από την Επιτροπή έπειτα από την ολοκλήρωσή τους θα ενίσχυε τη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων τους. Λόγω του εγγενούς χαρακτήρα των μέτρων διατήρησης, πολύ συχνά τα αποτελέσματα επιτυγχάνονται και καθίστανται ορατά μόνον έπειτα από την παρέλευση κάποιου χρονικού διαστήματος. Χρειάζεται χρόνος για την αποκατάσταση φυτικών ειδών και οικοτόπων έπειτα από εκτεταμένα μέτρα παρέμβασης όπως, παραδείγματος χάρη, η υλοτόμηση δένδρων και θάμνων προκειμένου ένα δάσος κωνοφόρων μονοκαλλιέργειας να μετατραπεί εκ νέου σε τυρφώνα πενιχρό σε θρεπτικά στοιχεία. Ομοίως, τα πτηνά ενδέχεται να μην αναπαραχθούν αμέσως μετά από την αποκατάσταση ενός υγροτόπου.

56. Ιδιαίτερα στην περίπτωση οικοτόπων που χρήζουν τακτικής φροντίδας – όπως οι ξηρές χορτολιβαδικές εκτάσεις, οι ερεικώνες ή οι τυρφώνες υψιπέδων, που ενδέχεται χωρίς αυτήν να αναπτυχθούν υπερβολικά ή να απειληθούν σύντομα από χωροκατακτητική βλάστηση – υφίσταται σοβαρός κίνδυνος να μην αποδειχθούν επιτυχείς οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το LIFE εάν, κατά τη λήξη του σχεδίου, δεν έχουν δημιουργηθεί οι αναγκαίες οργανωτικές και χρηματοοικονομικές δομές για τη διατήρησή τους.

57. Κατά συνέπεια, τα προσδοκώμενα αποτελέσματα που αναφέρονται στη συμφωνία επιχορήγησης καθίστανται ορατά, σε ορισμένες περιπτώσεις, πολύ μετά το κλείσιμο του σχεδίου. Εντούτοις, έπειτα από την τελική πληρωμή οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν παραμένουν κατ’ ανάγκη σε επαφή με τους δικαιούχους ούτε παρακολουθούν τα σχέδια και, συνεπώς, η Επιτροπή δεν γνωρίζει τα αποτελέσματα και τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο των μέτρων διατήρησης που χρηματοδοτήθηκαν από το LIFE-Φύση

Ξηρή χορτολιβαδική έκταση με άγριες ορχιδέες έπειτα από εκθάμνωση. Η τακτική φροντίδα είναι κρίσιμης σημασίας προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική ανάπτυξη και να αντιμετωπιστεί η χωροκατακτητική βλάστηση

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

58. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο τελευταίος έλεγχος από τους επιθεωρητές πραγματοποιείται πριν από την ολοκλήρωση όλων των επενδύσεων και των προγραμματισμένων ενεργειών. Μολονότι ορισμένες από τις εν λόγω ενέργειες ενδέχεται να μην περιλαμβάνουν δαπάνες ή να ολοκληρώνονται έπειτα από το κλείσιμο του σχεδίου [23], η υλοποίησή τους μπορεί να αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της συνέχειας των αποτελεσμάτων των σχεδίων.

59. Το 2005 η Επιτροπή καθιέρωσε το "σχέδιο διατήρησης μετά το LIFE" ως συμβατική υποχρέωση για όλα τα νέα σχέδια του LIFE-Φύση· σε αυτό ο δικαιούχος πρέπει να επισημάνει περαιτέρω στόχους και, κυρίως, να παρουσιάσει λεπτομερώς τα σχέδιά του για την εξασφάλιση επιπλέον πηγών χρηματοδότησης, προκειμένου να καλυφθούν οι δαπάνες διαχείρισης του σχεδίου μετά το τέλος της χρηματοδότησης από το LIFE. Συνεπώς, η καθιέρωση σχεδίων διατήρησης μετά το LIFE μπορεί να αποτελεί κατάλληλη αφετηρία και χρήσιμη συμβολή στη βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων. Ωστόσο, τα εν λόγω σχέδια διατήρησης ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικά ως προς τη διασφάλιση της βιωσιμότητας, δεδομένου ότι η εφαρμογή τους ούτε είναι υποχρεωτική ούτε επαληθεύεται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Η λειτουργία των μέτρων διατήρησης δεν διασφαλίζεται πέραν της λήξης των σχεδίων

60. Οι βασικές προϋποθέσεις για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των μέτρων διατήρησης συνδέονται με το σχεδιασμό των σχεδίων και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις υπηρεσίες της Επιτροπής πολύ πριν από το κλείσιμο των σχεδίων. Μπορούν να οριστούν ως εξής:

- οι συμφωνίες επιχορήγησης δεσμεύουν τους δικαιούχους/εταίρους πέραν του κλεισίματος του σχεδίου·

- η χρήση της γης και των διαρκών αγαθών που χορηγούνται στο σχέδιο προορίζεται μόνον για τους αντίστοιχους σκοπούς διατήρησης, στο πλαίσιο λογικού χρονικού διαστήματος·

- οι ισχύουσες συμβάσεις διαχείρισης, οι εταιρικές σχέσεις και οι ρυθμίσεις συνεργασίας στις οποίες προβαίνει ο δικαιούχος ενδέχεται να συνεχίζονται πέραν της λήξης του σχεδίου·

- τα σχέδια διαχείρισης, που καταρτίζονται κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του σχεδίου LIFE, εγκρίνονται από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές.

61. Οι δικαιούχοι δεν υποχρεούνται ούτε από τη νομοθεσία ούτε από άλλα αποτελεσματικά μέσα να διασφαλίζουν τη συνέχεια των χρηματοδοτούμενων μέτρων. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν οι δικαιούχοι είναι δημόσιοι φορείς ή όταν το σχέδιο υλοποιείται εντός ενός τόπου Natura 2000, συμβάλλοντας κατ’ αυτό τον τρόπο στην εκπλήρωση των γενικών υποχρεώσεων διατήρησης του αντίστοιχου κράτους μέλους.

62. Οι κανονιστικές απαιτήσεις για τη χρηματοδότηση σχεδίων διατήρησης στο πλαίσιο του LIFE-Φύση που συνδέονται με τις οδηγίες "Πτηνά" και "Οικότοποι" καθιστούν σαφώς υπεύθυνα τα κράτη μέλη όσον αφορά την πρόληψη της επιδείνωσης της κατάστασης διατήρησης συγκεκριμένων ειδών. Ωστόσο, στην πράξη, η γενική αυτή ευθύνη δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να κατανέμουν τους οργανωτικούς και χρηματοοικονομικούς πόρους που απαιτούνται για τα επιμέρους σχέδια τα οποία χρηματοδοτούνται από το μέσο LIFE. Επιπλέον, το Συνέδριο διατύπωσε πρόσφατα παρατηρήσεις σχετικά με τις αδυναμίες που επηρεάζουν την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών: οι έλεγχοι που διενεργήθηκαν σε σχέση με τις γεωργικές υποχρεώσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης ήταν ελάχιστοι και χαμηλής ποιότητας (βλέπε την ειδική έκθεση του Συνεδρίου αριθ. 8/2008 με τίτλο "Είναι αποτελεσματική ως πολιτική η πολλαπλή συμμόρφωση;" [24]).

63. Σε αντίθεση με τις προϋποθέσεις που ισχύουν για άλλα ταμεία της ΕΕ, όπως το ΕΓΤΑΑ, οι δικαιούχοι δεν υπέχουν νομική υποχρέωση διασφάλισης της διάρκειας των δραστηριοτήτων των σχεδίων για ελάχιστη περίοδο [25], ακόμη και όταν έχουν χρησιμοποιηθεί σημαντικά κεφάλαια LIFE για τη χρηματοδότηση αγορών γης και διαρκών αγαθών. Σε τέσσερα σχέδια, η αγορά γης δεν είχε διασφαλιστεί κατάλληλα με αποτελεσματική ρήτρα διατήρησης της φύσης στα κτηματολόγια, μολονότι αυτό αποτελεί νομική απαίτηση για τη χρηματοδότηση LIFE [26]. Επιπλέον, πέντε από τις επενδύσεις σχεδίων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο πραγματοποιήθηκαν με κεφάλαια τρίτων, χωρίς συμβατική διασφάλιση της συνέχειας των σχετικών μέτρων διατήρησης.

Πλαίσιο 8

Δεν δημιουργήθηκε αποτελεσματική δομή προς διασφάλιση της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων

Ο δικαιούχος ενός από τα σχέδια που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, το οποίο έτυχε κοινοτικής χρηματοδότησης ύψους 0,5 εκατομμυρίων ευρώ, είχε προβεί στις εξής συμφωνίες και ρυθμίσεις προκειμένου να εγγυηθεί τη μακροπρόθεσμη διατήρηση του στοχοθετημένου οικοτόπου:

συμφωνίες επιστασίας με τους γαιοκτήμονες για τη διατήρηση των λιβαδιών και των μικρών καρστικών λιμνών, που υπεγράφησαν το 2005 με πενταετή ισχύ,

ένταξη των γαιοκτημόνων, που είχαν συμμετάσχει στο σχέδιο, στο γεωργο-περιβαλλοντικό πρόγραμμα που στοχοθετούσε τον οικότοπο του σχεδίου για πενταετή περίοδο,

συμφωνία πώλησης του σανού που παράγουν οι γαιοκτήμονες σε ένα ιπποφορβείο, προκειμένου να διασφαλιστεί η απομάκρυνση του χόρτου,

μισθωτήριο συμβόλαιο με μια αγροτική κοινότητα για μία αίθουσα έκθεσης για πενταετή περίοδο.

Εντούτοις, η παρακολούθηση της εφαρμογής των συμφωνιών επιστασίας πραγματοποιείται μόνον σε ανεπίσημη βάση, δεδομένου ότι ο δικαιούχος (ένα Πανεπιστήμιο) δεν εκπροσωπείται πλέον στην περιοχή και οι υπεύθυνοι διαχείρισης του σχεδίου δεν εργάζονται πλέον για τον δικαιούχο. Οι επιθεωρητές του εθνικού καθεστώτος εποπτείας ελέγχουν την εφαρμογή του γεωργο-περιβαλλοντικού καθεστώτος, αλλά οι στόχοι που καθορίστηκαν είναι γενικής φύσης και δεν έχουν πάντοτε εφαρμογή στον οικότοπο που είναι στοχοθετημένος στο πλαίσιο του σχεδίου LIFE, λόγω της ιδιαιτερότητάς του. Η συμφωνία μεταξύ των γαιοκτημόνων και ενός ιπποφορβείου για την αγορά του θερισμένου σανού δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή. Η αίθουσα έκθεσης εξακολουθεί να φιλοξενεί την έκθεση σχετικά με την περιοχή "Karst edge" (βραχώδες ακρωτήριο) και τις μικρές καρστικές λίμνες, αλλά δεν είναι ανοιχτή για το ευρύ κοινό.

64. Όπως παρατηρήθηκε κατά τους επιτόπιους ελέγχους, σε ορισμένες περιπτώσεις η συγκέντρωση κεφαλαίων για τη συνέχεια και την παρακολούθηση των μέτρων διατήρησης παρουσιάζει δυσχέρειες. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκαν έξι περιπτώσεις μεταξύ των 18 ελεγχθέντων σχεδίων του LIFE-Φύση που είχαν κλείσει στις οποίες οι υπεύθυνοι διαχείρισης δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν τα αναγκαία κεφάλαια για τη συνέχεια του σχεδίου κατά το έτος έπειτα από το κλείσιμό του. Επιπλέον, σε μία περίπτωση οι γεωργοί που είχαν συμμετάσχει στο σχέδιο δήλωσαν ότι προτίθενται να διακόψουν τις χρηματοδοτηθείσες ενέργειες μόλις σταματήσουν οι πληρωμές, διότι δεν διαθέτουν οικονομικό κίνητρο προκειμένου να συνεχίσουν τις επιθυμητές δραστηριότητες (βλέπε πλαίσιο 8).

65. Μια πτυχή που επισημάνθηκε είναι η αδυναμία των μικρών ΜΚΟ να διασφαλίσουν τη διατήρηση των αποτελεσμάτων των σχεδίων λόγω έλλειψης ιδίων χρηματοοικονομικών πόρων. Σε μία περίπτωση διαπιστώθηκε ότι η μόνη πηγή εσόδων ήταν η επιχορήγηση LIFE (συμπεριλαμβανομένης της συμπληρωματικής εθνικής συνεισφοράς) και σε μία άλλη περίπτωση τα έσοδα περιορίζονταν κατά βάση σε δημόσιες επιχορηγήσεις για εν εξελίξει σχέδια. Αυτό σημαίνει ότι υφίστανται σοβαρότατοι κίνδυνοι για το σχέδιο μόλις σταματήσει η χρηματοδότηση της ΕΕ.

Τα σχέδια διαχείρισης είναι σημαντικά διότι βάσει αυτών οι αρχές οργανώνονται και αναλαμβάνουν δεσμεύσεις, διασφαλίζοντας τη διάρκεια των αποτελεσμάτων των σχεδίων

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

66. Μεταξύ των σχεδίων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, 32 περιλαμβάνουν την κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης (βλέπε παράρτημα III). Τα εν λόγω σχέδια διαχείρισης είναι σημαντικά διότι χάρη σε αυτά οι διοικητικές αρχές οργανώνονται και δεσμεύονται για τη διασφάλιση της διάρκειας των αποτελεσμάτων των σχεδίων. Εάν εγκριθούν από το κράτος μέλος, οι εθνικές αρχές δεσμεύονται να υπαγάγουν τους σχετικούς τόπους σε μια μόνιμη δομή (οργανωτική και χρηματοοικονομική), που θα είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση της συνέχειας των αποτελεσμάτων των σχεδίων. Εντούτοις, σε γενικές γραμμές, τα εν λόγω σχέδια διαχείρισης δεν έτυχαν έγκρισης και με τη σταδιακή κατάργηση της χρηματοδότησης LIFE η Επιτροπή δεν παρακολούθησε συστηματικά την εφαρμογή τους.

67. Τα κράτη μέλη δεν έχουν εγκρίνει τα σχέδια διαχείρισης για όλους τους τόπους που συνδέονται με ορισμένα σχέδια LIFE (π.χ. πέντε σχέδια στο Βέλγιο και τέσσερα σχέδια στη Σλοβενία). Κατά συνέπεια, δεν έχει καθοριστεί ένα βασικό στοιχείο για την εν εξελίξει διαχείριση των σχετικών τόπων. Τέλος, οι δικαιούχοι αντιμετώπισαν δυσχέρειες στην αναζήτηση συγχρηματοδότησης για τις εν εξελίξει συμβάσεις διαχείρισης δυνάμει των γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων (βλέπε πλαίσιο 9).

Πλαίσιο 9

Δεν διασφαλίζεται χρηματοδότηση πέραν της λήξης του σχεδίου

Ένας από τους κύριους στόχους ενός από τα σχέδια που υποβλήθηκαν σε έλεγχο, το οποίο έτυχε συνεισφοράς από την ΕΕ ύψους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ, ήταν η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου τρόπου προσέγγισης της διαχείρισης για τον στοχοθετημένο τόπο Natura 2000, με σύναψη συμφωνιών με τους γεωργούς για την εφαρμογή διαφόρων ειδών μέτρων διαχείρισης προκειμένου να προστατευθούν τα στοχοθετημένα είδη. Στη συνέχεια, η αποκτηθείσα πείρα επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για τον καθορισμό γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων με στόχο την προστασία των στοχοθετημένων ειδών, καθώς και γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων προς εφαρμογή σε παρόμοιες περιπτώσεις. Επετεύχθη συμφωνία με τους γεωργούς και χορηγήθηκε χρηματική αποζημίωση για το χρονικό διάστημα υλοποίησης του σχεδίου. Εντούτοις, δεν υπήρχαν διαθέσιμες πληροφορίες ως προς τη συγκεκριμένη ανάπτυξη μεταγενέστερων γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων από τους τοπικούς γεωργούς. Κατά συνέπεια, δεν παρέχεται εύλογη διασφάλιση ότι τα αποτελέσματα του σχεδίου θα διαρκέσουν, συμπεριλαμβανομένης της διάδοσης των διδαγμάτων που αποκομίστηκαν και, συνεπώς, των πληροφοριών σχετικά με την αποτελεσματικότητά του.

Συμπεράσματα και συστάσεισ

68. Οι επιχορηγήσεις του LIFE-Φύση συμβάλλουν στην προσπάθεια διατήρησης της βιοποικιλότητας ενισχύοντας τις ενέργειες των κρατών μελών της ΕΕ και στηρίζοντας πολυάριθμους πολίτες, καθώς και τις ενώσεις τους, στη δέσμευσή τους υπέρ της διατήρησης ειδών και οικοτόπων.

69. Το LIFE-Φύση είναι πολύπλοκο: τα σχέδια υλοποιούνται στο πλαίσιο πολλών διαφορετικών καταστάσεων, από διάφορα είδη δικαιούχων, και πρέπει να έχουν διαρκή αντίκτυπο σε συγκεκριμένα είδη και συγκεκριμένους οικοτόπους, επιπλέον μέσω της διάδοσης των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται και των διδαγμάτων που αντλούνται.

70. Από την εποχή που καθιερώθηκε το πρώτο μέσο LIFE το 1992, η Επιτροπή ανέπτυξε και βελτίωσε σταδιακά τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου της, μεταξύ άλλων λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των προγενέστερων ελέγχων του Συνεδρίου. Εντούτοις, ο έλεγχος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνέχεια των μέτρων που χρηματοδοτούνται από το LIFE-Φύση επί του παρόντος δεν διασφαλίζεται επαρκώς πέραν της ολοκλήρωσης του σχεδίου (σημεία 18 έως 20).

Διαδικασία επιλογής

71. Η βαρύτητα των κριτηρίων που αφορούν τη βιωσιμότητα στο πλαίσιο της επιλογής των σχεδίων του LIFE-Φύση μειώνεται με το LIFE+. Επιπλέον, εφόσον τα επιμέρους κριτήρια δεν σταθμίζονται, δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζεται αρνητικά η βαθμολογία των σχεδίων όταν δεν πληρούν ένα ή περισσότερα από τα σχετικά επιμέρους κριτήρια (σημεία 22 έως 26).

72. Με τον έλεγχο δεν μπόρεσαν να εντοπιστούν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τη συμβολή των εμπειρογνωμόνων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος ή του Ευρωπαϊκού Θεματικού Κέντρου για τη βιολογική ποικιλότητα στο σχεδιασμό του μοντέλου επιλογής που υιοθετήθηκε (ή σε οποιαδήποτε άλλη πτυχή της διαχείρισης σχεδίων LIFE), μολονότι το μέσο LIFE απορροφά το 70 % του προϋπολογισμού που διαχειρίζεται η ΓΔ Περιβάλλοντος (σημείο 27).

73. Η Επιτροπή επιφορτίζει εξωτερικούς αξιολογητές με την ανεξάρτητη τεχνική αξιολόγηση των προτάσεων σχεδίων που υποβάλλονται. Ωστόσο, το μοντέλο ιεράρχησης που χρησιμοποιείται (κριτήρια, επιμέρους κριτήρια, στάθμιση, κλίμακες κ.λπ.) δεν είναι αρκετά λεπτομερές ούτε χαρακτηρίζεται από επαρκή διαφάνεια για τους ενδιαφερομένους. Εξάλλου, η μακρόχρονη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τις επιχορηγήσεις επηρεάζει, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη σκοπιμότητα υλοποίησης του σχεδίου και υπονομεύει τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων (σημείο 28).

Σύσταση 1

i) Η Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει το μοντέλο επιλογής της βάσει της γνώμης ομάδας εμπειρογνωμόνων, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος ή του Ευρωπαϊκού Θεματικού Κέντρου για τη βιολογική ποικιλότητα, να το επικυρώσει και να το καταστήσει διαθέσιμο σε όλους τους ενδιαφερομένους.

ii) Το μοντέλο πρέπει να παραχωρεί προτεραιότητα στις προτάσεις σχεδίων του LIFE-Φύση που μπορούν να παράσχουν διαβεβαίωση ως προς τη συνέχεια των αποτελεσμάτων. Το Συνέδριο υπογραμμίζει σχετικά ότι συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει τη σκοπιμότητα του διαχωρισμού της διαχείρισης των σκελών "Φύση" και "Περιβάλλον", λόγω των εγγενών διαφορών στο κάθε σκέλος, ενισχύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τη μακροπρόθεσμη διαχείρισή τους [27].

iii) Επίσης, πρέπει να εξεταστούν πιθανοί τρόποι συντόμευσης της διαδικασίας επιλογής, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη λύσεις που βασίζονται σε άλλα καθεστώτα επιχορηγήσεων τα οποία χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και επανεξετάζοντας τις διοργανικές διαδικασίες που ισχύουν επί του παρόντος.

Υλοποίηση των σχεδίων

74. Οι επιτόπιες επισκέψεις για 35 σχέδια κατέδειξαν ότι η πλειονότητα των προβλεπόμενων επενδύσεων είχε πραγματοποιηθεί και συνέβαλλε στη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων στους τόπους Natura 2000. Εντούτοις, εντοπίστηκαν αρκετές αδυναμίες που επηρέαζαν τα αποτελέσματα των σχεδίων. Ορισμένες από τις χρηματοδοτηθείσες επενδύσεις είχαν σχετικά περιορισμένο αντίκτυπο στα στοχοθετημένα είδη και τους στοχοθετημένους οικοτόπους, είτε λόγω του υπερβολικού κόστους τους είτε λόγω της μεγάλης πιθανότητας να απολεσθεί γρήγορα ο αντίκτυπός τους μετά την ολοκλήρωση του σχεδίου, εκτός εάν πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες εργασίες συντήρησης. Επιπλέον, οι προϋποθέσεις διασφάλισης της συνέχειας των αποτελεσμάτων των σχεδίων δεν εξασφαλίζονταν πάντοτε επαρκώς.

75. Η παρακολούθηση των σχεδίων από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες στον τομέα της διατήρησης της φύσης εστιάζεται στον έλεγχο της προόδου των σχεδίων σε σχέση με τις προβλεφθείσες επενδύσεις και ενέργειες, καθώς και στην κατάρτιση σχετικών εκθέσεων. Η επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων διατήρησης – όπως βελτιώσεις στην κατάσταση διατήρησης των στοχοθετημένων ειδών ή οικοτόπων – δεν παρακολουθείται επαρκώς. Δεν ζητείται από τους αναδόχους των σχεδίων να παρακολουθούν τον αντίκτυπο των μέτρων στα στοχοθετημένα είδη ή τους στοχοθετημένους οικοτόπους. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή είναι συνήθως καλά ενημερωμένη σχετικά με την πρόοδο των επιμέρους επενδύσεων στο πλαίσιο των σχεδίων, αλλά δεν διαθέτει πληροφορίες σχετικά με τον πραγματικό βαθμό επίτευξης των στοχοθετημένων αποτελεσμάτων των σχεδίων, ούτε σχετικά με τον αντίκτυπό τους. Επιπλέον, για την αποτελεσματική παρακολούθηση απαιτείται η καθιέρωση από την Επιτροπή σειράς κατάλληλων δεικτών και κριτηρίων, βάσει της εμπειρογνωσίας που διαθέτει, παραδείγματος χάρη, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο (σημεία 30 έως 40).

Σύσταση 2

i) Η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της παρακολούθησης των σχεδίων όσον αφορά τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται, τις διασφαλίσεις σχετικά με τη χρησιμοποίηση των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από το LIFE και την πραγματικότητα της εφαρμογής των συμβάσεων και σχεδίων διαχείρισης.

ii) Η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει κατάλληλους δείκτες και κριτήρια για την παρακολούθηση των επακολούθων των σχεδίων βάσει της εμπειρογνωσίας που διαθέτει ιδίως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και το Ευρωπαϊκό Θεματικό Κέντρο.

Διάδοση των αποτελεσμάτων

76. Εξακολουθεί να είναι αναγκαία η υπερπήδηση ορισμένων γλωσσικών δυσχερειών, καθώς και η βελτίωση των ελάχιστων προτύπων ποιότητας, προκειμένου να διαδίδονται οι πληροφορίες στους ιστοτόπους των σχεδίων. Η βάση δεδομένων για τα σχέδια LIFE της ΓΔ Περιβάλλοντος δεν παρέχει εύκολη και ευρεία πρόσβαση στα διδάγματα που αποκομίζονται, ενώ συνήθως δεν παρέχονται πληροφορίες για τεχνικά και επιστημονικά θέματα στους ενδεχόμενους ενδιαφερομένους (σημεία 42 έως 53).

Σύσταση 3

i) Η Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει τη στρατηγική, τις δραστηριότητες και τα μέσα επικοινωνίας της, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρέπει να αφιερωθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διάδοση συναφών πληροφοριών και διδαγμάτων που αποκομίστηκαν στους ενδιαφερόμενους εμπειρογνώμονες. Επίσης, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο βελτίωσης των δυνατοτήτων αναζήτησης που προσφέρονται για την πρόσβαση στις πληροφορίες που περιέχει η βάση δεδομένων LIFE.

ii) Επιπλέον, πρέπει να ζητείται από τους δικαιούχους να παρέχουν περισσότερες τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με τις μεθόδους που χρησιμοποιούν, τα διδάγματα που αντλούν και τις βέλτιστες πρακτικές που αναπτύσσουν, προκειμένου να διασφαλίζεται η ευρύτερη διάδοσή τους.

Μακροπρόθεσμη διαχείριση των αποτελεσμάτων των σχεδίων

77. Τα σχέδια του LIFE-Φύση έχουν συνεισφέρει σημαντικά στην υλοποίηση των στόχων του δικτύου Natura 2000. Εντούτοις, εκτός από την απαίτηση κατάρτισης σχεδίου διατήρησης μετά το LIFE κατά το κλείσιμο του σχεδίου, η Επιτροπή αφιέρωσε ελάχιστη προσοχή στα σχέδια LIFE έπειτα από το κλείσιμό τους, ενώ οι δικαιούχοι και οι εταίροι δεν δεσμεύονται νομικά ούτε από άλλο αποτελεσματικό μέσο όσον αφορά τη διασφάλιση της συνέχειας των αποτελεσμάτων των σχεδίων. Η βιωσιμότητα των μέτρων διατήρησης που χρηματοδοτούνται από το LIFE-Φύση δεν διασφαλίζεται πέραν της λήξης των σχεδίων και, συνεπώς, ο αντίκτυπος της χρηματοδότησης της ΕΕ ενδέχεται να μειωθεί γρήγορα, δεδομένου ότι δεν πραγματοποιούνται κατασταλτικοί τεχνικοί έλεγχοι και η Επιτροπή δεν διαθέτει καθεστώς παρακολούθησης ούτε κάποιο ενεργό μέσο διασφάλισης της συνέχειας των αποτελεσμάτων (σημεία 55 έως 67).

Σύσταση 4

i) Οι συμφωνίες επιχορήγησης πρέπει να είναι δεσμευτικές για τους δικαιούχους – και, κατά περίπτωση, για τους εθνικούς συγχρηματοδότες – όσον αφορά τη διατήρηση των αποτελεσμάτων των σχεδίων για ελάχιστο χρονικό διάστημα έπειτα από το κλείσιμο του σχεδίου. Η συμμόρφωση με τις αντίστοιχες συμβατικές υποχρεώσεις πρέπει να ενισχύεται μέσω κατάλληλων κυρώσεων και ανακτήσεων.

ii) Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο καθιέρωσης ενός καθεστώτος παρακολούθησης για τη "χρηματοδότηση μετά το LIFE"· στην περίπτωση αυτή, ενδέχεται να απαιτηθεί τροποποίηση του νομικού πλαισίου.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο κατά τη συνεδρίασή του της 2ας Ιουλίου 2009.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2003 σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (LIFE) (ΕΕ C 292 της 2.12.2003) και παρακολούθησή της στην ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2004, σημεία 6.48-6.50 (ΕΕ C 301 της 30.11.2005).

[2] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 σχετικά με τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (LIFE) (ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 1).

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1655/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 2000, σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (LIFE) (ΕΕ L 192 της 28.7.2000, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1682/2004 (ΕΕ L 308 της 5.10.2004, σ. 1).

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 614/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Μαΐου 2007, σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (LIFE+) (ΕΕ L 149 της 9.6.2007, σ. 1).

[5] Οδηγία 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 2ας Απριλίου 1979 περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ L 103 της 25.4.1979, σ. 1)· Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 7).

[6] Στο άρθρο 4 του κανονισμού LIFE+ καθορίζονται οι στόχοι του σκέλους LIFE+ Φύση: ανάπτυξη και υλοποίηση του δικτύου Natura 2000· παγίωση της γνωστικής βάσης· παρακολούθηση και αξιολόγηση της φύσης και της βιοποικιλότητας· διακυβέρνηση.

[7] Άρθρο 8 της οδηγίας "Οικότοποι".

[8] COM(2006) 216 τελικό της 22.5.2006: Ανακοίνωση της Επιτροπής - Η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010 - και μετέπειτα - Η υποστήριξη των υπηρεσιών οικοσυστήματος με στόχο την ευημερία του ανθρώπου.

[9] Κοινοτικό πρόγραμμα πολιτικής και δράσεως για το περιβάλλον και τη σταθερή ανάπτυξη "Προς μία σταθερή ανάπτυξη", ψήφισμα του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1993 (ΕΕ C 138 της 17.5.1993, σ. 1).

[10] Απόφαση αριθ. 1600/2002/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2002, για τη θέσπιση του έκτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον (ΕΕ L 242 της 10.9.2002, σ. 1).

[11] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2003.

[12] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2003, σημεία 81 έως 84 και 86 έως 87 (συμπεράσματα).

[13] Σημεία 6.48 έως 6.50.

[14] Αρχικά το δείγμα αποτελούνταν από 36 σχέδια. Ωστόσο, για ένα από τα επιλεγέντα σχέδια δεν μπόρεσε να διενεργηθεί επιτόπιος έλεγχος διότι ο δικαιούχος δεν ήταν διαθέσιμος: εντωμεταξύ είχε εγκαταλείψει την υλοποίηση του σχεδίου και είχε επιστρέψει την προκαταβολή στην Επιτροπή.

[15] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2003, σύσταση μετά το σημείο 89.

[16] Για το 2006 τα επιμέρους κριτήρια όσον αφορά το κριτήριο του LIFE III "όφελος διατήρησης" ήταν τα εξής: αξία του τόπου/των ειδών/των οικοτόπων, σπουδαιότητα των προτεινόμενων ενεργειών, συμβολή στις ευρωπαϊκές στρατηγικές διατήρησης και βιωσιμότητα των ενεργειών. Για το 2007 τα επιμέρους κριτήρια όσον αφορά το κριτήριο του LIFE+ "συμβολή στους στόχους του LIFE+" ήταν τα εξής: ευρωπαϊκή σημασία, συμβολή στην επίλυση του στοχοθετημένου προβλήματος, συμβολή στην υλοποίηση, επικαιροποίηση και ανάπτυξη της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας, συνέχεια και διατήρηση των αποτελεσμάτων των σχεδίων, διαρκής συμβολή στην επίλυση του στοχοθετημένου προβλήματος.

[] "Ηεθνική προστιθέμενη αξία" λαμβάνεται υπόψη μόνον όταν σχέδια του ίδιου κράτους μέλους έχουν λάβει την ίδια συνολική βαθμολογία.

[17] Άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1655/2000, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1682/2004.

[18] Άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 614/2007.

[19] Η Επιτροπή ανέθεσε την πραγματοποίηση εξωτερικής αξιολόγησης της συνάφειας και του αντικτύπου των δραστηριοτήτων επικοινωνίας LIFE για την περίοδο 2000-2007, η οποία ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2008. Τα σχέδια που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της αξιολόγησης επελέγησαν κυρίως μεταξύ των σχεδίων για τα οποία είχε εφαρμοστεί ορθή πρακτική όσον αφορά το περιεχόμενο ή τις επικοινωνιακές πρακτικές.

[20] Ενδιάμεση αξιολόγηση της υλοποίησης του χρηματοδοτικού μέσου LIFE (Ιούλιος 2003), σ. 12 και 14.

[21] Τυποποιημένες διοικητικές διατάξεις, άρθρα 11, 16 και 18 (2000-2006), άρθρο 13 (2007).

[22] Δυνάμει του άρθρου 13, παράγραφος 4, των κοινών διατάξεων του 2007 θεσπίστηκαν ελάχιστες απαιτήσεις ("δραστηριότητες, πρόοδος και αποτελέσματα των σχεδίων").

[23] Παραδείγματος χάρη, το κλείσιμο συμβάσεων εκτατικής διαχείρισης πραγματοποιείται μόνον έπειτα από την υλοποίηση των ενεργειών LIFE, αλλά τελικά διασφαλίζεται η χρήση της γης για τους συγκεκριμένους στόχους διατήρησης της φύσης.

[24] Σημείο 64: "Λόγω του περιορισμένου αριθμού και εμβέλειας των ελέγχων που διενεργήθηκαν σε σχέση με τις εν λόγω δύο οδηγίες, μόνο πολύ λίγες παραβάσεις εντοπίστηκαν το 2005 και το 2006. Για παράδειγμα, στη Φινλανδία, τη Γαλλία, την Ελλάδα και τη Σλοβενία δεν εντοπίστηκε ούτε μία παράβαση σε 11633 ελέγχους σχετικά με την πολλαπλή συμμόρφωση που αφορά την οδηγία για τα άγρια πτηνά και σε 14896 ελέγχους σχετικά με την οδηγία για τους οικοτόπους". (http://www.eca.europa.eu)

[25] Άρθρο 72 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου, της 20ής Σεπτεμβρίου 2005, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (ΕΕ L 277 της 21.10.2005, σ. 1).

[26] Για τρία από τα σχέδια αυτά στη Γερμανία, η ρήτρα διατήρησης καταχωρίστηκε υπέρ του αντίστοιχου ομόσπονδου κράτους, χωρίς δεσμευτικούς όρους σχετικά με τη μελλοντική χρήση της γης με σκοπό τη διατήρηση της φύσης.

[27] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2003, σύσταση έπειτα από το σημείο 89.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΣΧΕΔΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΣΕ ΕΠΙΤΌΠΙΟ ΕΛΕΓΧΟ

Αριθμός σχεδίου | Κράτος μέλος | Ονομασία του σχεδίου | Σύντομη ονομασία | Δικαιούχος | | Καθεστώς δικαιούχου | Ημερομηνία έναρξης | Ημερομηνία λήξης | Κατάσταση στις 30.6.2008 | Συνολικό κόστος (σε ευρώ) | Επιχορήγηση LIFE (σε ευρώ) | % |

LIFE00 NAT/B/007148 | BE | Δράσεις για την ορνιθοπανίδα στους καλαμώνες της λεκάνης του ποταμού Haine | Haine | Natagora/RNOB asbl | | ΜΚΟ | 1.7.2001 | 31.12.2007 | Κλειστό | 1740715 | 870358 | 50 % |

LIFE02/ NAT/B/008593 | BE | Αποκατάσταση και βιώσιμη διαχείριση των ξηρών χορτολιβαδικών εκτάσεων του άνω ρου του Μεύση | Haute Meuse | Ardenne & Gaume asbl | | ΜΚΟ | 1.9.2002 | 31.3.2007 | Κλειστό | 1934717 | 967359 | 50 % |

LIFE03/NAT/B/000024 | BE | Ολοκληρωμένη αποκατάσταση των φυσικών οικοτόπων σε στρατιωτικές περιοχές που περιλαμβάνονται στο Natura 2000 | Militaire Gebieden | Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, AMINAL (afdeling Natuur) | | Δημόσιος οργανισμός | 1.9.2003 | 31.12.2008 | Ανοικτό | 15322373 | 6555658 | 43 % |

LIFE05 NAT/B/000090 | BE | Αποκατάσταση του πεδινού ποτάμιου συστήματος "Grote Nete" | Grote Nete | Natuurpunkt Beheer v.z.w. | | ΜΚΟ | 8.1.2005 | 30.9.2010 | Ανοικτό | 3120940 | 1560470 | 50 % |

LIFE00 NAT/B/007156 | BE | Σχέδιο δράσης για τη διατήρηση και την αποκατάσταση τριών δασών στις φλαμανδικές Αρδέννες | 3 Bossen Vlaamse Ardennen | World Wide Fund for Nature | | ΜΚΟ | 1.10.2001 | 11.4.2007 | Κλειστό | 2837738 | 1126582 | 40 % |

LIFE03/NAT/B000019 | BE | Αποκατάσταση τυρφώνων και υγροτόπων στο οροπέδιο του Saint-Hubert | Saint Hubert Plateau | Unité de la Gestion Cynégétique du Massif Forestier de St-Hubert asbl, C/O Cantonnement de la Division Nature et forêt | | ΜΚΟ | 1.9.2003 | 31.8.2007 | Ανοικτό | 2127540 | 1063770 | 50 % |

Σύνολο BE | 27084023 | 12144197 | |

LIFE00 NAT/D/007038 | DE | Σχέδιο αποκατάστασης "Galenbecker See" για είδη προτεραιότητας | Galenbecker See | Staatliches Amt für Umwelt und Natur Ueckermünde | | Δημόσιος οργανισμός | 1.5.2001 | 31.12.2007 | Ανοικτό | 5780907 | 4046635 | 70 % |

LIFE05 NAT/D/000057 | DE | Βελτιστοποίηση του προτεινόμενου τόπου κοινοτικής σημασίας "Πεδιάδα κατάκλυσης του Lippe μεταξύ Hamm και Hangfort" | Lippe-Aue | Stadt Hamm, Umweltamt | | Δημόσιος οργανισμός | 8.1.2005 | 28.2.2010 | Ανοικτό | 5514593 | 2757297 | 50 % |

LIFE00 NAT/D/007042 | DE | Βελτιστοποίηση της ζώνης ειδικής προστασίας "Düsterdieker Niederung" | SPA Duesterdieker Niederung | Biologisches Station Kreis Steinfurt e.V. | | Δημόσιος οργανισμός | 1.7.2001 | 30.4.2007 | Υπό αποδέσμευση | 4534432 | 2267216 | 50 % |

LIFE00 NAT/D/007039 | DE | Σχέδιο LIFE "Grindenschwarzwald" | Grindenschwarzwald | Regierungspräsidium Karlsruhe | | Δημόσιος οργανισμός | 1.1.2001 | 31.12.2005 | Κλειστό | 1786914 | 893457 | 50 % |

LIFE00 NAT/D/007058 | DE | Αναγέννηση και διατήρηση ξηρών χορτολιβαδικών εκτάσεων στη Γερμανία | Trockenrasen Saar | Naturlandstiftung Saar | | ΜΚΟ | 1.4.2001 | 31.3.2006 | Κλειστό | 1433218 | 842732 | 59 % |

LIFE00 NAT/D/007043 | DE | Τυρφώνας "Hohes Moor" | Hohes Moor Niedersachsen | Niedersächsisches Umweltministerium | | Δημόσιος οργανισμός | 1.4.2001 | 31.3.2006 | Κλειστό | 1288500 | 644250 | 50 % |

Σύνολο DE | 20338564 | 11451587 | |

LIFE00 NAT/E/007304 | ES | Βελτίωση της διαχείρισης του τόπου κοινοτικής σημασίας και της ζώνης ειδικής προστασίας "Cabo de Gata-Níjar" | Cabo de Gata | Consejería de Medio Ambiente de la Junta de Andalucía | | Δημόσιος οργανισμός | 1.7.2001 | 30.6.2005 | Κλειστό | 4303086 | 3012160 | 70 % |

LIFE03 NAT/E/000046 | ES | Διατήρηση του χλαμυδόγαλου Chlamydotis undulata fuertaventurae στις ζώνες ειδικής προστασίας των Καναρίων Νήσων | Hubara Canarias | Sociedad Española de Ornitologia (SEO/BirdLife) | | ΜΚΟ | 1.6.2003 | 31.5.2007 | Υπό αποδέσμευση | 2630899 | 1973174 | 75 % |

LIFE03 NAT/E/000050 | ES | Διατήρηση του ισπανικού βασιλαετού, του μαυρόγυπα και του μαυροπελαργού | CBD 2003 | Fundación CBDHábitat para la Conservación de la Biodiversidad y su Hábitat | | Δημόσιος οργανισμός | 1.9.2003 | 1.9.2007 | Ανοικτό | 3286882 | 1972129 | 60 % |

LIFE00 NAT/E/007348 | ES | Διαχείριση της ζώνης ειδικής προστασίας - του τόπου κοινοτικής σημασίας "La Serena y Sierras periféricas" | ZEPA La Serena | Consejería de Agricultura y Medio Ambiente - Dir. Gral de Medio Ambiente | | Δημόσιος οργανισμός | 1.5.2001 | 31.8.2005 | Κλειστό | 1853176 | 1297223 | 70 % |

LIFE05 NAT/E/000067 | ES | Διατήρηση και αποκατάσταση του τόπου κοινοτικής σημασίας "Aiako Harria" (ES2120016) | LIFE AIAKO HARRIA | Direción General de Montes y Medio Natural.Departamento para el Desarrollo del Medio Rural | | Δημόσιος οργανισμός | 1.10.2005 | 30.9.2009 | Ανοικτό | 2260318 | 1130159 | 50 % |

LIFE00 NAT/E/007339 | ES | Μοντέλο αποκατάστασης των θινικών οικοτόπων στην περιοχή "L'Albufera de Valencia" | Dunas Albufera | Ayuntamiento de Valencia - Concejalía de Devesa y Albufera y Alcaldías de Barrio | | Δημόσιος οργανισμός | 1.1.2001 | 30.6.2004 | Κλειστό | 1951482 | 975741 | 50 % |

Σύνολο ES | 16285843 | 10360586 | |

Αριθμός σχεδίου | Κράτος μέλος | Ονομασία του σχεδίου | Σύντομη ονομασία | Δικαιούχος | | Καθεστώς δικαιούχου | Ημερομηνία έναρξης | Ημερομηνία λήξης | Κατάσταση στις 30.6.2008 | Συνολικό κόστος (σε ευρώ) | Επιχορήγηση LIFE (σε ευρώ) | % |

LIFE00 NAT/IT/007142 | IT | Βελτίωση των οικοτόπων πτηνών και ανακαίνιση σταθμών ηλεκτροπαραγωγής | Po ENEL | Consorzio Parco Regionale Delta del Po | | Δημόσιος οργανισμός | 1.7.2001 | 31.12.2006 | Ανοικτό | 5637965 | 2198806 | 39 % |

LIFE04 NAT/IT/000190 | IT | Μέτρα διατήρησης στους τόπους Natura 2000 που διαχειρίζεται η κρατική δασική υπηρεσία | Corpo Forestale | Ministero delle Politiche Agricole e Forestali - Corpo forestale dello Stato - Ufficio per la Biodiversità | | Δημόσιος οργανισμός | 1.4.2004 | 30.6.2009 | Ανοικτό | 2505297 | 1252649 | 50 % |

LIFE00 NAT/IT/007228 | IT | Διατήρηση του είδους Abies nebrodensis (Lojac.) Mattei (ελάτη της Σικελίας) επιτόπου και εκτός τόπου | Nebrodensis | Ente Parco Delle Madonie | | Δημόσιος οργανισμός | 1.9.2001 | 31.8.2005 | Κλειστό | 1161535 | 871151 | 75 % |

LIFE00 NAT/IT/007281 | IT | Σχέδιο NEMOS - βελτίωση των αλπικών υγροτόπων | Nemos | Provincia autonoma di Trento - Servizio Parchi e Foreste Demaniali | | Δημόσιος οργανισμός | 1.1.2002 | 30.9.2004 | Κλειστό | 1626422 | 796947 | 49 % |

LIFE05 NAT/IT/000009 | IT | Προστασία των απειλούμενων αρπακτικών πτηνών της Επαρχίας Matera | RAPACI LUCANI | Provincia di Matera | | Δημόσιος οργανισμός | 1.10.2005 | 30.9.2009 | Ανοικτό | 866062 | 649546 | 75 % |

Σύνολο IT | 11797281 | 5769099 | |

LIFE04 NAT/SI/000240 | SI | NATURA 2000 στη Σλοβενία - μοντέλα διαχείρισης και σύστημα πληροφοριών | NATSLOMPIS | Institute of the Republic of Slovenia for Nature Conservation | | Δημόσιος οργανισμός | 1.1.2005 | 31.12.2007 | Ανοικτό | 1686077 | 843039 | 50 % |

LIFE03 NAT/SLO/000077 | SI | Καθιέρωση μακροπρόθεσμης προστασίας της ορτυγομάνας στη Σλοβενία | Crex Slovenia | DOPPSBirdLife Slovenia | | ΜΚΟ | 1.1.2004 | 31.3.2007 | Υπό αποδέσμευση | 809024 | 606768 | 75 % |

LIFE02 NAT/SLO/008587 | SI | Διατήρηση απειλούμενων οικοτόπων / ειδών στο μελλοντικό Karst Park | Karst park | Univerza na Primorskem, Znastevno-raziskovalno sredisce-Koper | | Δημόσιος οργανισμός | 1.10.2002 | 30.9.2005 | Κλειστό | 476930 | 357698 | 75 % |

LIFE03 NAT/SLO/000076 | SI | Διατήρηση απειλούμενων ειδών και οικοτόπων στο Secovlje salt-pans Park | Secovlje | Soline, Pridelava soli d.o.o. | | Ιδιωτικός οργανισμός | 1.9.2003 | 1.9.2006 | Κλειστό | 714440 | 357220 | 50 % |

LIFE00 NAT/SLO/007231 | SI | Τυρφώνες στο εθνικό πάρκο Triglav | Triglav | Triglavski Narodni Park | | Δημόσιος οργανισμός | 15.6.2001 | 30.11.2003 | Κλειστό | 470200 | 352650 | 75 % |

LIFE00 NAT/SLO/007223 | SI | Σχέδιο διαχείρισης και επείγοντα μέτρα για τα ξηρά λιβάδια των ορέων Veternik και Oslica | Dry meadows | Kozjanski Regional Park | | ΜΚΟ | 1.1.2001 | 31.12.2003 | Κλειστό | 275000 | 206250 | 75 % |

Σύνολο SI | 4431671 | 2723625 | |

LIFE02 NAT/UK/008527 | UK | Ανάπτυξη στρατηγικού δικτύου καλαμώνων εντός ζώνης ειδικής προστασίας της τρανομουγκάνας | Bittern | Royal Society for the Protection of Birds | | ΜΚΟ | 3.2.2002 | 30.6.2006 | Κλειστό | 6484498 | 3890699 | 60 % |

LIFE02 NAT/UK/008541 | UK | Διαχείριση επειγόντων μέτρων διατήρησης του αγριόκουρκου της Σκωτίας | Capercaillie | Caledonian Partnership, Highland Birchwoods | | Ιδιωτικός οργανισμός | 1.2.2002 | 31.1.2007 | Ανοικτό | 7355440 | 3677720 | 50 % |

LIFE04 NAT/GB/000250 | UK | Διατήρηση του σολομού του Ατλαντικού στη Σκωτία | CASS | Scottish Natural Heritage | | Δημόσιος οργανισμός | 1.2.2004 | 31.7.2008 | Ανοικτό | 4695816 | 2347908 | 50 % |

LIFE00 NAT/UK/007079 | UK | Καταπολέμηση των αστικών πιέσεων που υποβαθμίζουν τους ευρωπαϊκούς ερεικώνες στο Dorset | Dorset heaths | Dorset County Council, Planning Division | | Δημόσιος οργανισμός | 1.7.2001 | 30.6.2005 | Υπό αποδέσμευση | 3819840 | 1909920 | 50 % |

LIFE00 NAT/UK/007071 | UK | Βελτίωση της διαχείρισης των τόπων Natura 2000 της πεδιάδας του Salisbury | Salisbury Plain | English Nature | | Δημόσιος οργανισμός | 1.4.2001 | 30.9.2005 | Κλειστό | 3482722 | 1741361 | 50 % |

LIFE00 NAT/UK/007078 | UK | Αποκατάσταση των τυρφώνων υπιψέδων στη Σκωτία | Scottish raised bogs | Scottish Wildlife Trust | | ΜΚΟ | 1.1.2001 | 1.1.2004 | Κλειστό | 2139263 | 1458977 | 68 % |

Σύνολο UK | 27977579 | 15026585 | |

Γενικό σύνολο | 107914961 | 57475679 | |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣ ΙΟ ΤΟΥ LIFE+

2007

Ημερομηνία έναρξης | Ημερομηνία λήξης | Διάρκεια | Δραστηριότητα |

30.11.2007 | | | Προθεσμία για την αποστολή προτάσεων στο πλαίσιο του LIFE+ στις αρχές των κρατών μελών |

15.1.2008 | | | Προθεσμία για τη διαβίβαση των προτάσεων στο πλαίσιο του LIFE+ εκ μέρους των κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή |

15.1.2008 | 15.2.2008 | 1 μήνας | Παραλαβή, κωδικοποίηση και έλεγχος της επιλεξιμότητας των προτάσεων εκ μέρους της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων πιθανών αιτημάτων διαβίβασης υπολειπόμενων πληροφοριακών στοιχείων και του αναγκαίου χρόνου για τη διαβίβαση των απαντήσεων |

16.2.2008 | 20.2.2008 | 5 ημέρες | Ενημέρωση των απορριφθέντων υποψηφίων (σχετικά με τις μη επιλέξιμες προτάσεις) |

16.2.2008 | 30.4.2008 | 2,5 μήνες | Αξιολόγηση των επιλέξιμων προτάσεων με τη συνδρομή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων |

1.5.2008 | 31.7.2008 | 3 μήνες | Επανεξέταση των προτάσεων και κατάρτιση της τελικής κατάστασης επιτυχών προτάσεων προς υποβολή στην επιτροπή LIFE+ |

1.5.2008 | 31.7.2008 | 3 μήνες | Διυπηρεσιακή διαβούλευση στους κόλπους της Επιτροπής |

1.8.2008 | 15.8.2008 | 2 εβδομάδες | Διαβίβαση του σχεδίου κατάστασης προτάσεων που επελέγησαν εκ μέρους της Επιτροπής στην επιτροπή LIFE+ |

15.8.2008 | 31.8.2008 | 1 ημέρα | Σύσκεψη της επιτροπής LIFE+ προκειμένου να αποφασίσει σχετικά με την κατάσταση των σχεδίων που γίνονται δεκτά για συγχρηματοδότηση |

1.9.2008 | 15.10.2008 | 1,5 μήνας | Διαβίβαση των εγγράφων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προκειμένου να ασκήσει το "δικαίωμα ελέγχου" του έπειτα από τις θερινές διακοπές |

15.10.2008 | | | Απόφαση ανάθεσης της Επιτροπής |

15.10.2008 | 31.10.2008 | 2 εβδομάδες | Διαβίβαση των σχεδίων συμφωνιών επιχορήγησης εκ μέρους της Επιτροπής στους δικαιούχους |

1.11.2008 | 30.11.2008 | 1 μήνας | Προθεσμία 30 ημερών κατ’ ανώτατο όριο για απάντηση εκ μέρους των δικαιούχων |

1.12.2008 | 31.12.2008 | 1 μήνας | Υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης εκ μέρους της Επιτροπής και επιστροφή τους στους δικαιούχους |

1.1.2009 | | | Νωρίτερη δυνατή ημερομηνία έναρξης για τα σχέδια |

2008

Πηγή: LIFE+ Φύση και Βιοποικιλότητα: κατευθυντήριες γραμμές για τους αιτούντες το 2007 και το 2008.

Ημερομηνία ή χρονικό διάστημα | Δραστηριότητα |

21.11.2008 | Προθεσμία για την αποστολή προτάσεων εκ μέρους των αιτούντων στις αρχές των κρατών μελών |

5.1.2009 | Προθεσμία για τη διαβίβαση των προτάσεων εκ μέρους των κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή |

Ιανουάριος 2009 – Ιούλιος 2009 | Παραδεκτό, αποκλεισμός και επιλεξιμότητα, αξιολόγηση και επανεξέταση των προτάσεων |

31.12.2009 | Προθεσμία για την υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης |

1.1.2010 | Νωρίτερη δυνατή ημερομηνία έναρξης για τα σχέδια του 2008 |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας "Οικότοποι", τα κράτη μέλη καθορίζουν τα αναγκαία μέτρα διατήρησης που, ενδεχομένως, συνεπάγονται ενδεδειγμένα σχέδια διαχείρισης, ειδικά σχεδιασμένα για τους τόπους ή ενσωματωμένα σε άλλα σχέδια ανάπτυξης, καθώς και τα δέοντα κανονιστικά, διοικητικά ή συμβατικά μέτρα. Τα μέτρα αυτά εφαρμόζονται μέσω του δικτύου Natura 2000, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών απαιτήσεων, καθώς και των περιφερειακών και τοπικών ιδιαιτεροτήτων.

Σε ένα σχέδιο διαχείρισης πρέπει να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα στοιχεία:

δήλωση πολιτικής, με αναφορά στο άρθρο 6 της οδηγίας "Οικότοποι"·

περιγραφή του τόπου, συμπεριλαμβανομένης ιστορικής ανάλυσης της χρήσης γης·

δήλωση στόχων, συμπεριλαμβανομένων των μακροπρόθεσμων και βραχυπρόθεσμων επιμέρους στόχων·

αναφορά των περιορισμών, συμπεριλαμβανομένης της ταυτοποίησης των εμπλεκόμενων φορέων·

ρεαλιστική κατάσταση των ενεργειών που πρόκειται να εφαρμοστούν, με χρονοδιαγράμματα και σχεδιασμό χρηματοδότησης·

λεπτομερής διαδικασία διαβούλευσης·

παρακολούθηση και αξιολόγηση.

Στην αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού LIFE+ ((ΕΚ) αριθ. 614/2007) υπογραμμίζονται οι χρηματοδοτικοί περιορισμοί του μέσου για τη διαχείριση των τόπων Natura 2000 και αναφέρεται ότι "θα πρέπει να θεσπισθούν ρυθμίσεις για να εξασφαλισθεί κατάλληλη χρηματοδότηση για το δίκτυο Natura 2000, συμπεριλαμβανομένης κοινοτικής συγχρηματοδότησης. Δεδομένου ότι στόχος του παρόντος κανονισμού είναι μόνον η χρηματοδότηση έργων βέλτιστης πρακτικής ή επίδειξης σχετικά με τη διαχείριση των τόπων του Natura 2000, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν τη διάθεση επαρκών κεφαλαίων μέσω άλλων μέσων για τη διαχείριση του δικτύου, το ετήσιο κόστος των οποίων υπολογίστηκε το 2004 ότι κυμαίνεται γύρω στα 6100 εκατομμύρια ευρώ"

--------------------------------------------------