Αριθ 0 339/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31 12 91 
Γνωμοδότηση για την ολοκληοωση της εσωτερικής αγοράς και την προστασία των καταναλωτών 
(91/0 339/08) 
Στις 29 Ιανουαρίου 1991 και συμφωνά με το άρθρο 20, παράγραφος 4, του Εσωτερικού Κανονισμού, η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την υλοποίηση της 
εσωτερικής αγοράς και την προστασία των καταναλωτών 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημοσίας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 6 Σεπτεμβρίου 1991, με βάση την 
εισηγητική έκθεση του κ Αίαιάε Ρεπ-ειτα (συνεισηγητης ο κ Ρτοιιπιεηδ) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 289η συνοδό ολομέλειας (συνεδρίαση της 26ης 
Σεπτεμβρίου 1991) υιοθέτησε με 44 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 10 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση 
1 Εισαγωγή 
1 1 Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας 
είναι να αναλυθεί κατά ποσό η ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς μπορεί να συμβάλει πράγματι στην περαιτέρω 
προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών 
12 θ ιδιάζων χαρακτήρα^ των προβ/ηματων που 
αντιμετωπίζουν οι καταναλωτή στην α/ορα έχει 
αναγνωρισθεί προ πολλού τόσο ην ο τα κοινοτικά όργανα Ι1) 
και απο άλλους διεθνείς ορ/ανισμους όπως το ΣυμβουΟυ 
της Ευρώπης ο Οργανισμός Οίκο ιιικης Συνεργασίας και 
Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και ο Ορνανισμχ των Ηνωμένων Εθνών 
(ΟΗΕ)Ρ) καθώς και απο τα κράτη ιιε/η Για το λόγο αυτό 
αναγνωρίσθηκαν τα θεμελιωο, δικαιώματα των 
καταναλωτών τα οποία ταξινομήθηκαν σε πέντε κατηγορίες 
— το δικαίωμα ενημέρωσης και εκπαίδευσης 
— το δικαίωμα προστασίας της υγείας και Της ασφάλειας 
— το δικαίωμα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων, 
— το όικαιωμα προστασίας των νομικών συμφερόντων και 
— το δικαίωμα εκπροσώπησης και συμμέτοχης 
12 1 Οι καταναλωτές πρέπει να είναι σε θέση να 
αξιοποιήσουν τα δικαιώματα που έχουν αναγνωρισθεί με τον 
τρόπο αυτό σε ολουι, τους τομείς δραστηριότητας Για το 
(') Βλέπε συγκεκριμένα την πρώτη επίσημη αναγνώριση των δικαιω 
ματων αυτών απο το ψήφισμα του Συμβουλίου των υπουργών της 
14η*, Απριλίου 1975 για μια πολιτική προστασίας και ενημέρωσης 
των καταναλωτών 
(2) Βλέπε τι, εργασιε^ της αρμοδία, επιτροπής του ΟΟΣΑ για την 
πολιτική στον τομέα της κατανάλωσης που συστάθηκε το 1969 
και τις πο/υαριθμε, συστάσεις που έχει υιοθετήσει σύσταση 705 
(1971) του Σύμβουλοι της Ευρώπη, σχετικά με την προστασία 
των καταναλωτών έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης (εγγρ 
4920 της 1η ^ Ιουνίου 1982) για την προστασία των οικονομικών 
και κοινωνικών συμφερόντων των καταναλωτών κατευθυντήριες 
άρχε, για την προστασία του καταναλωτή που υιοθέτησε η Γενική 
Σινελευση τοι ΟΗΕ στι^ 9 Απρίλιοι 1985 (ψήφισμα 39 248) λογο αυτό η παρούσα γνωμοδότηση άφορα τόσο τα 
προβλήματα που αντιμετωπίζει ο καταναλωτής στον ιδιωτικό 
τομέα οσο και τα προβλήματα που συναντά στο δημόσιο 
τομέα, μολονότι κατά κανόνα τα εντοπιζομενα προβλήματα 
αφορούν ως επι το πλείστον τις επιχειρ,, ΤΗ,, του ιδιωτικού 
τομέα 
1 2 2 Πράγματι, για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι 
καταναλωτές στον τομέα των δημοσίων υπηρεσιών 
ικδηλωθηχε το απαιτούμενο ενδιαφέρον μόλις πρόσφατα 
12 2! Σε γενικές γραμμές όμως, οι καταναλωτές 
αντιμετωπίζουν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα ορισμένες 
δυσκολίες ως προς τις παρεχόμενες δημοσιές υπηρεσίες 
Συνεπώς, μεταξύ των σηματικοτερων προβλημάτων στον 
τομέα αυτό εντοπίζεται το πρόβλημα του χαρακτήρα σχεδόν 
ρυθμιστικής προσχώρησης στις συμβάσεις που συνάπτονται 
μεταξύ των χρηστών και των επιχειρήσεων του δημοσίου 
τομέα, στο πλαίσιο των οποίων οι χρήστες, αν επιθυμούν να 
έχουν πρόσβαση σε ορισμένα αγαθά η υπηρεσίες, που μερικές 
φορές είναι απαραίτητα δεν έχουν άλλη επιλογή πάρα να 
αποδεχθούν τις ρήτρες που επιβάλλονται μονομερώς απο τις 
δημοσιές υπηρεσίες, είτε πρόκειται για άμεσες υπηρεσίες 
είτε πρόκειται για υπηρεσίες που παρέχονται μέσω δημοσίων 
επιχειρήσεων η ανάδοχων (^) 
12 2 2 Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εν λόγω 
κρατικές υπηρεσίες (ηλεκτρισμός, αέριο ύδρευση, μαζικές 
μεταφορές κλπ) παρέχονται είτε απο το Δημόσιο είτε 
γενικότερα απο εθνικά περιφερειακά η τοπικά μονοπώλια, 
σε μικτές η ιδιωτικές επιχειρήσεις, στις οποίες όμως δεν 
υφίσταται δυνατότητα ανταγωνισμού κυρίως λόγω των 
προβλημάτων υποδομής Απαλλαγμένες απο τις πιέσεις που 
μπορεί να ασκήσει ενα ανταγωνιστικό κλίμα, οι 
ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις πρέπει να λαμβάνουν λιγότερο 
υπόψη τις προσδοκίες και τις απαιτήσεις των χρηστών σε 
σύγκριση με τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα 
(3) Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας σχετικά με τις καταχρηστι 
κες ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές 
[εγγρ €ΟΜ(90) 322 τελικό] που θα εφαρμόζονται και για τις 
δημοσιές επιχειρήσεις Ωστόσο απο τις διαπραγματεύσεις προκυ 
πτει οτι πολλά κράτη μέλη αντιτίθενται σε ενα τόσο ευρύ πεδίο 
εφαρμο/ης 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/17 
1.2.2.3. Οι επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα αποτελούν 
σπάνια το αντικείμενο κοινοτικών κειμένων υπέρ των 
καταναλωτών. Για το λόγο αυτό. η ΟΚΕ, έχοντας επίγνωση 
των ανισοτήτων τις οποίες μπορεί να προκαλέσει το ειδικό 
καθεστώς που απολαμβάνουν οι επιχειρήσεις του δημόσιου 
τομέα, καλεί την Επιτροπή να αρχίσει αμέσως εργασίες και 
έρευνες για τον εντοπισμό των αναγκών προστασίας των 
καταναλωτών στον τομέα αυτό, καθώς και των 
δραστηριοτήτων που πρέπει να αναληφθούν σε κοινοτικό 
επίπεδο για να υπάρξει κατάλληλη αντιμετώπιση του θέματος. 
Πρόκειται για τη διενέργεια εμπεριστατωμένης εξέτασης που 
θα επαληθεύει την ύπαρξη και το βαθμό της πραγματικής 
εκπροσώπησης στα όργανα ελέγχου ή επίβλεψης των 
επιχειρήσεων που ανήκουν στο δημόσιο τομέα και θα 
υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω εκπροσώπηση 
θα έπρεπε να διευρυνθεί. Στο θέμα αυτό η ΟΚΕ θα συμβάλει 
συγκεκριμένα με προτάσεις και υποδείξεις. 
1.2.2.4. Ο καταναλωτής επιθυμεί να έχει πρόσβαση σε 
αποτελεσματικές κρατικές υπηρεσίες με διαφανές κόστος. Η 
ΟΚΕ κρίνει ότι τα κράτη μέλη από την πλευρά τους πρέπει 
να εφαρμόζουν, σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, 
τους ίδιους κανόνες προστασίας των καταναλωτών που 
εφαρμόζονται και για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, είτε 
πρόκειται για την άμεση παροχή υπηρεσιών είτε για την 
παροχή υπηρεσιών διαμέσου κρατικών επιχειρήσεων ή 
αναδόχων. 
1.2.3. Ανεξάρτητα από το θέμα αυτό, πρέπει επίσης να 
τονισθούν οι δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσει ο 
καταναλωτής στον τομέα των ελευθέριων επαγγελμάτων, και 
ειδικότερα οι δυσκολίες που αφορούν την πρόσβαση στην 
πληροφόρηση, την ευθύνη για τις παρεχόμενες υπηρεσίες και 
την αναγνώριση των αρμοδιοτήτων στον τομέα της 
διευθέτησης διαφορών. 
2. Η συνθεώρηση από τα κοινοτικά όργανα μιας πολιτικής 
για τους καταναλωτές — απολογισμός και προοπτικές 
2.1. Πριν τεθεί σε ισχύ η Ενιαία Πράξη 
2.1.1. Παρά το γεγονός ότι στους στόχους της Συνθήκης 
δεν προβλέπεται ρητά η προστασία και η προώθηση των 
συμφερόντων των καταναλωτών, τα κοινοτικά όργανα 
ανέλαβαν από τη δεκαετία του 70, ορισμένες πρωτοβουλίες 
σε μια προσπάθεια να αναγνωρισθεί η κοινοτική διάσταση 
μιας πολιτικής στον τομέα της κατανάλωσης. Τόσο το 
Συμβούλιο, το οποίο χάραξε σε πολλά ψηφίσματα([) τους 
(') Το προκαταρκτικό πρόγραμμα για μια πολιτική προστασίας και 
ενημέρωσης των καταναλωτών, της 14ης Απριλίου 1975, το δεύ­
τερο πρόγραμμα για μια πολιτική προστασίας και ενημέρωσης 
των καταναλωτών, της 19ης Μαίου 1981, η ανακοίνωση της Επι­
τροπής στο Συμβούλιο, της 23ης Ιουλίου 1985, για μια νέα ώθηση 
της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών το ψήφισμα του 
Συμβουλίου για τους μελλοντικούς προσανατολισμούς μιας κοινο­
τικής πολιτικής προστασίας και ενημέρωσης των καταναλωτών 
της 23ης Ιουνίου 1986' το ψήφισμα του Συμβουλίου, της 15ης 
Δεκεμβρίου 1986, για την ενσωμάτωση της πολιτικής προστασίας 
και ενημέρωσης των καταναλωτών στις άλλες κοινές πολιτικές 
της Κοινότητας. βασικούς προσανατολισμούς μιας κοινοτικής πολιτικής 
προστασίας των καταναλωτών, όσο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο (2) και η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή (3), που υιοθέτησαν ψηφίσματα και γνωμοδοτήσεις 
πρωτοβουλίας με τις οποίες καταδεικνύουν σαφώς την 
ευαισθησία τους στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι 
καταναλωτές, κάλεσαν την Επιτροπή να εφαρμόσει πολιτική 
που να αποσκοπεί στην προώθηση των συμφερόντων των 
τελευταίων. 
2.1.2. Όπως και σε άλλους τομείς κοινοτικής 
παρεμβάσεως, οι εν λόγω πρωτοβουλίες δεν απέδωσαν παρά 
μόνο ορισμένα νομοθετικά κείμενα, τα οποία σε πολλές 
περιπτώσεις δεν ικανοποιούν τις προσδοκίες των 
εκπροσώπων των καταναλωτών (4) κυρίως λόγω του κανόνα 
της ομοφωνίας καθώς επίσης και λόγω της ανυπαρξίας 
νομικής βάσεως (5) που να δικαιολογεί την ανάληψη 
κοινοτικής δράσεως στον τομέα αυτό. Όμως για μια Ευρώπη 
η οποία, πέραν από τις φιλόδοξες προθέσεις και τις 
αυταπάτες, επιθυμεί την ολοκλήρωση της και έχει επίγνωση 
του ότι οι αποφάσεις θα μπορούν πλέον να λαμβάνονται σε 
εθνικό επίπεδο, η ανυπαρξία σαφών αρμοδιοτήτων στον 
τομέα της κατανάλωσης αποτελεί σοβαρό κενό, όχι μόνο στο 
(2) Βλέπε, για παράδειγμα, ψήφισμα για την πολιτική προστασίας 
των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ΕΕ αριθ. C 10 του 
1984, και ψήφισμα για την πρόσβαση των καταναλωτών στη 
Δικαιοσύνη, ΕΕ αριθ. C 99 του 1987. 
(3) Μελέτη για την εναρμόνιση των ένδικων μέσων προστασίας των 
καταναλωτών, έγγρ. ΟΚΕ 93/79· γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για 
το διάλογο παραγωγών-καταναλωτών, ΕΕ αριθ. C 206 του 1984-
γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τη γενική υποχρέωση ασφάλειας 
όσον αφορά τα προϊόντα. ΕΕ αριθ. C 175 του 1988· γνωμοδότηση 
πρωτοβουλίας για την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών 
στους καταναλωτές ενόψει της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγο­
ράς, ΕΕ αριθ. C 298 του 1989· γνωμοδότηση για τα θεμελιώδη 
κοινωνικά δικαιώματα στην Κοινότητα — ΕΕ αριθ. C 126 του 
1989. 
(4) Βλέπε οδηγίες σχετικά με τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (οδη­
γία σχετικά με την ονοματολογία των κλωστοϋφαντουργικών 
προϊόντων, 71 307/ΕΟΚ, που τροποποιήθηκε από τις οδηγίες 75/ 
36/ΕΟΚ, 83/623/ΕΟΚ και 87/140/ΕΟΚ· οδηγία σχετικά με τις 
μεθόδους ανάλυσης των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, 72/ 
276/ΕΟΚ, που τροποποιήθηκε από τις οδηγίες 79/76/ΕΟΚ, 81/75/ 
ΕΟΚ και 87/Ι84/ΕΟΚ· οδηγία σχετικά με την ποσοτική ανάλυση 
των υφαντουργικών ινών, 73/44/ΕΟΚ, οδηγίες σχετικά με τα καλ­
λυντικά (οδηγία 76/768/ΕΟΚ που τροποποιήθηκε από τις οδηγίες 
79/661/ΕΟΚ, 82/368/ΈΟΚ, 83/574/ΕΟΚ, 88/667/ΕΟΚ, 89/679/ 
ΕΟΚ), οδηγία 79 112/ΕΟΚ σχετικά με την επισήμανση και τη 
διαφήμιση των ειδών διατροφής, που τροποποιήθηκε από τις οδη­
γίες 86/197, ΕΟΚ και 89/395/ΕΟΚ, οδηγίες σχετικά με τους δείκτες 
τιμών των ειδών διατροφής και των προϊόντων που δεν προορίζο­
νται για κατανάλωση (79/581 /ΕΟΚ, τροπ. οδηγία 88/315/ΈΟΚ, 
88/314/ΕΟΚ), οδηγία 84/450/ΕΟΚ σχετικά με την παραπλανητική 
διαφήμιση, οδηγία 85/374ΈΟΚ σχετικά με την αντικειμενική 
ευθύνη για τα προϊόντα, οδηγία 85/577/ΕΟΚ σχετικά με τις συμβά­
σεις που η διαπραγμάτευση τους έγινε εκτός των εμπορικών οργα­
νισμών, οδηγία 87102/ΕΟΚ σχετικά με την καταναλωτική πίστη, 
τροπ. οδηγία 9088 ΕΟΚ, οδηγία 87/357/ΕΟΚ σχετικά με τα 
προϊόντα τα οποία επειδή αποτελούν απομίμηση άλλου προϊόντος, 
συνιστούν κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλω­
τών, οδηγία 88/378/ΕΟΚ σχετικά με την ασφάλεια των παιγνιδιών, 
οδηγία 87/344ΕΟΚ σχετικά με την ασφάλεια νομικής προστα­
σίας. 
(5) Βλέπε τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν για την έγκριση 
της οδηγίας σχετικά με την αντικειμενική ευθύνη για τα προϊόντα, 
οι οποίες διήρκησαν 13 χρόνια, ή ακόμη την πρώτη οδηγία σχε­
τικά με τις καταχρηστικές ρήτρες, η οποία συζητείται εδώ και 15 
χρόνια. 
Αριθ 0 339/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31 12 91 
πλαίσιο της ενιαίας αγοράς — οπού η Ευρώπη κινδυνεύει να 
περιορισθεί σε μια οικονομική πολιτική καθοριζομένη απο 
την προσφορά — άλλα και στο πλαίσιο της Ευρώπης των 
πολιτών οπού θα υπήρχε τρόπος να ενσωματωθεί οποιαδήποτε 
κοινωνικού χαρακτήρα πολιτική στον τομέα της 
κατανάλωσης, όπως και η πολιτική προστασίας των 
εργαζομένων και η πολιτική για το περιβάλλον 
2 1 3 Είναι απατηλό να επιθυμεί κάνεις τη δημιουργία μιας 
εσωτερικής αγοράς και επιπλέον ενός Ευρωπαϊκού 
Κοινωνικού Χώρου χωρίς να θεσπισθεί μια ειδική πολιτική 
που να καθίστα δυνατό να ληφθούν υπόψη οι νόμιμες 
προσδοκίες ενός απαραίτητου για την επιτυχία της εταίρου 
του καταναλωτή Εξαλλου στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής 
Κοινότητας που επιδιώκει να επιτύχει στους κόλπους της η 
οικονομική και κοινωνική συνοχή έχει σημασία να δοθούν 
στα όργανα επαρκείς νομικές αρμοδιότητες για να 
δημιουργηθούν ίσες ευκαιρίες για όλους και να 
αποκατασταθεί η ισορροπία με μέτρα προστασίας των πιο 
αδυνάτων εταίρων Είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό το οτι 
η προστασία που παρέχουν οι εθνικές νομοθεσίες ορισμένων 
κρατω\ μελών στους καταναλωτές δεν αναγνωρίζεται σε 
κοινοτική κλίμακα 
2 1 4 Πρέπει να σημειωθεί οτι σε εθνικό επίπεδο οι 
διατάξεις της Συνθήκης της Ρώμης και ειδικότερα τα άρθρα 
30 και 36 όπως ερμηνεύθηκαν απο το Δικαστήριο των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μολονότι έχουν συμβάλλει, μέχρι 
ενός ορισμένου σημείου σε αποδυνάμωση των 
προστατευτικοί μέτρων που έχουν λάβει τα κράτη μέλη, με 
το να απαγορεύουν να περιορίζεται η επιλογή των 
καταναλωτών σε εισαγόμενα προϊόντα, με αβάσιμα 
επιχειρήματα που στηρίζονται στην προστασία των 
καταναλωτών(') είχαν επίσης ως συνέπεια να εμποδισθουν 
τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν η να διατηρήσουν ορισμένες 
διατάξεις που είχαν όντως ως στόχο την προστασία των 
καταναλωτών έκτος και εαν δύναται να αιτιολογηθούν βάσει 
αντικειμενικών κριτηρίων Με τον τρόπο αυτό 
δημιουργήθηκε το φαινόμενο της «αρνητικής 
ολοκλήρωση ς» (-) 
(') Βλέπε συγκεκριμένα τις αποφάσεις «ϋ3$$οηνι11ο>, της 11ης Ιου­
λίου 1974 υπόθεση 8 74 και «€α$5ΐ5 άκ Οφοη» της 20ης Φεβρουά­
ριου 1979 υπόθεση 120 78 που αποτελούν τη βάση μιας εκτενούς 
σχετικής νομολογίας και πιο συγκεκριμένα την απόφαση για 
την υπόθεση 249/81 «Βυν ΙΠΧΗ» της 24ης Νοέμβριου 1982 την 
απόφαση για την υπόθεση 50 85 «&Η1οΙι» της 12ης Ιουνίου 1986, 
και την απόφαση για την υπόθεση 178 84 «Κειηΐιειίδβεοοΐ» της 
12ης Μαρτίου 1987 
(2) Αρχή βάσει τη*, οποίας όταν πρόκειται για μέτρα που θέτουν 
φραγμούς στις ελεύθερες συναλλαγές τα κράτη μέλη είναι υπο­
χρεωμένα να αποδείξουν βάσει αντικειμενικών κριτηρίων οτι τα 
εν λόγω μέτρα είναι απαραίτητα για την προστασία των καταναλω­
τών και οτι δεν μπορούν να εφαρμοσθούν με μέτρα που έχουν 
ισοδύναμο αποτέλεσμα παραδείγματα μπορούν να βρεθούν 
κυριω^ στον τομέα της ενημέρωσης των καταναλωτών και της 
σύνθεσης των προϊόντων το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο φαίνεται να 
θεωρεί σε γενικές γραμμές οτι οι κανόνες σχετικά με τη σύνθεση 
των προϊόντων μπορούν να αντικατασταθούν εύκολα με κανόνες 
σχετικά με την ενημέρωση και ιδίως με τη σήμανση των προϊό­
ντων Βλέπε επίσης απόφαση για την υπόθεση 0-362/88 «ΟΒ-
Ιηηο-ΒΜ» της 7ης Μαρτίου 1990 Υπόθεση Γερμανικός ζύθος — 
απόφαση της 12ης Μαρτίου 1987 υποθ 179/84 (Επιτροπή κατά 
της δημοσίας υγείας το Δικαστήριο αποφάσισε οτι οι εθνικοί 
φραγμοί δύναται να διατηρούνται παραδείγματος χάριν, υπόθεση 
«Νΐ5ΐη» απόφαση της 5ης Φεβρουάριου 1981, υπόθεση 53/80 και 
υπόθεση «ΚΒΐηρπηενϋΓ» απόφαση της 6ης Μαΐου 1986 υπόθεση 
304 84 2 2 Οι μεταβολές που επήλθαν με την εφαρμογή της Ενιαίας 
Πράξης 
2 2 1 Οι τροποποιήσεις που επέφερε η Ενιαία Ευρωπαϊκή 
Πράξη στη Συνθήκη της Ρώμης — και ειδικότερα το άρθρο 
100 Α — φαίνεται να «ανοίγουν το δρόμο» προς μια 
δυναμικότερη κοινοτική πολιτική στον τομέα της 
κατανάλωσης, ιδίως με την εγκατάλειψη του κανόνα της 
ομοφωνίας Πράγματι, καταγράφεται μεγαλύτερη συχνότητα 
πρωτοβουλιών για τους καταναλωτές στο πλαίσιο του 1992(3) 
Είναι, έξαλλου, αληθές οτι πολλαπλές κοινοτικές 
πρωτοβουλίες ανάγκασαν τα κράτη μέλη, μερικές φορές 
ακόμη και εκείνα που πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη 
πρόοδο θεσπίζοντας νομοθεσία όσον άφορα την προστασία 
των καταναλωτών, να υιοθετήσουν διατάξεις προστασίας των 
καταναλωτών τις οποίες διαφορετικά δεν θα είχαν προβλέψει 
να θεσπίσουν(4) Πράγματι στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής 
οικοδόμησης, η ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών και 
υπηρεσιών δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό, άλλα δεν 
πρέπει να αποτελεί πάρα ενα μέσον για την ανύψωση του 
βιοτικού επίπεδου η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των 
στόχων της Συνθήκης που απαριθμούνται στο άρθρο 2 
2 2 2 Οστοσο, μια ενδελεχεστερη εξέταση του πεδίου 
αναφοράς του άρθρου 100 Α δείχνει οτι η προστασία των 
καταναλωτών προβλέπεται μονό στο πλαίσιο της 
ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς η τελευταία πρέπει να 
βασίζεται σε ενα υψηλό επίπεδο προστασίας των 
καταναλωτών Τούτο σημαίνει οτι τα κοινοτικά όργανα δεν 
μπορούν να παρεμβαίνουν υπέρ των καταναλωτών πάρα μονό 
αν υπάρχει σχέση με την ανάγκη ολοκλήρωσης της 
εσωτερικής αγοράς η πολιτική στον τομέα της κατανάλωσης 
εξακολουθεί να είναι επικουρική, δευτερεύουσα και έμμεση 
Τα σύμφυτα όρια της προσέγγισης που προβλέπεται στο 
πλαίσιο του άρθρου 100 Α είναι πολλαπλά, ενω ορισμένα απο 
αυτά είναι μάλιστα και θεμελιώδη 
2 2 2 1 Η προϋπόθεση του «αυξημένου βαθμού προστα­
σίας των καταναλωτών» εφαρμόζεται, κατά γράμμα, μονό στις 
προτάσεις που υποβάλλει η Επιτροπή, και δεν σχετίζεται 
σαφώς ούτε με το Συμβούλιο (5) ούτε με το Δικαστήριο, ούτε 
(3) Βλέπε για παράδειγμα οδηγίες και προτάσεις οδηγιών που υποβλη 
θηκαν απο το 1990 οδηγία 90/314/ΕΟΚ για τα οργανωμένα ταξί 
δια πρόταση οδηγιών για τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβα 
σεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές, πρόταση οδηγίας 
σχετικά με την ευθύνη των φορέων παροχής υπηρεσιών εργασίες 
της Επιτροπής σχετικά με την προστασία των καταναλωτών στον 
τομέα των πωλήσεων εξ αποστάσεως 
(4) Για παράδειγμα στον τομέα της αντικειμενικής ευθύνης για τα 
προϊόντα πολλά κράτη μέλη μεταξύ των οποίων και η Γερμανία, 
δεν προέβλεψαν τη θέσπιση σχετικής ειδικής ρυθμίσεως επειδή 
δεν αναλήφθηκε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία 
(5) Βλέπε στην πιο πρόσφατη οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια 
οπού το Συμβούλιο μείωσε σε πολλές διατάξεις την προστασία 
που παρέχεται στον καταναλωτή απο την πρόταση που επανεξε 
τασε η Επιτροπή (αναθεώρηση των τιμών τρόποι προσφυγής και 
ρύθμιση των διάφορων, εγγυητικά κεφάλαια) βλέπε επίσης τις 
εργασίες σχετικά με τη γενική ασφάλεια των προϊόντων οπού 
το Συμβούλιο προτίθεται να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής της 
οδηγίας στα καταναλωτικά προϊόντα προκαλώντας με τον τρόπο 
αυτό πολλές παρεμφερείς υποθέσεις 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/19 
με τα κράτη μέλη. Εξάλλου, το κριτήριο που ορίζεται με τον 
τρόπο αυτό θα σημαίνει ότι σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου ο 
βαθμός προστασίας είναι υψηλότερος από εκείνον που ορίζει 
η κοινοτική πρωτοβουλία, η προστασία των καταναλωτών θα 
υποβαθμιζόταν^). 
2.2.2.2. Ορισμένες πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται 
υπέρ των καταναλωτών και οι οποίες δεν συνδέονται με την 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, δεν μπορούν να έχουν 
ως νομική βάση το άρθρο 100 Α, κυρίως οι πρωτοβουλίες 
που είναι συνυφασμένες με την πρόσβαση σε αγαθά και υπη­
ρεσίες, την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη, ορισμένες πτυχές των 
δημόσιων υπηρεσιών, ορισμένες πτυχές της πολιτικής για τη 
διατροφή και τα τρόφιμα, τη στέγαση καθώς και ορισμένες 
πτυχές μιας πολιτικής στον τομέα της υγείας. Γενικότερα, η 
πολιτική για την εσωτερική αγορά είναι οικονομική πολιτική 
και δεν επιτρέπει να ληφθούν επαρκώς υπόψη οι κοινωνικές 
πτυχές της πολιτικής στον τομέα της κατανάλωσης. 
2.2.2.3. Εκτός από την εναρμόνιση που προκαλεί η ευρω­
παϊκή ολοκλήρωση, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένας από τους 
μηχανισμούς ολοκλήρωσης που προβλέπει η Συνθήκη της 
Ρώμης είναι εκείνος της αμοιβαίας αναγνώρισης: χωρίς κοι­
νοτική εναρμόνιση, ένα προϊόν ή μια υπηρεσία που διατίθεται 
νόμιμα στην αγορά ενός κράτους μέλους πρέπει, καταρχήν, 
εκτός και αν προβλέπονται εξαιρέσεις από το κοινοτικό 
δίκαιο, να μπορεί να διατίθεται στην αγορά των άλλων κρα­
τών μελών. Μολονότι από νομική άποψη, τίποτα δεν εμποδί­
ζει ένα κράτος μέλος να εφαρμόσει αντίστροφη διάκριση, 
από οικονομική άποψη, μια παρόμοια πολιτική δεν μπορεί 
να δικαιολογηθεί μακροπρόθεσμα λόγω των πιέσεων που θα 
ασκούν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις με τα μέτρα αυτά(2). 
2.3. Προς ένα κεφάλαιο της Συνθήκης περί «καταναλωτών» 
2.3.1. Από τις εκτιμήσεις αυτές προκύπτει ότι δεν υπάρχει, 
σε κοινοτικό επίπεδο, κατάλληλη νομική βάση στην οποία 
να στηριχθεί μια πραγματική πολιτική κατανάλωσης. Όμως, 
η εμπειρία έχει καταδείξει ότι η ανυπαρξία αυτή νομικής 
βάσεως αποτελεί ιδανικό πρόσχημα για ορισμένα κράτη μέλη 
και ομάδες πίεσης να επικρίνουν συστηματικά τις κοινοτικές 
πρωτοβουλίες σχετικά με την προστασία των καταναλωτών. 
Πολυάριθμες πρωτοβουλίες έχουν τορπιλλισθεί, αποδυναμω­
θεί ή καθυστερήσει, όχι μόνο εξαιτίας του περιεχομένου τους, 
(') Πράγματι, το πιο ευνοϊκό κριτήριο για τον καταναλωτή θα ήταν 
εκείνο του υψηλότερου βαθμού προστασίας, επιτρέποντας με τον 
τρόπο αυτό στην Επιτροπή να λάβει ως σημείο εκκίνησης τη 
νομοθεσία του κράτους που πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη 
πρόοδο θεσπίζοντας νομοθεσία υπέρ των καταναλωτών σε ένα 
συγκεκριμένο τομέα. 
(2) Η αντίστροφη διάκριση συνίσταται στην εφαρμογή πιο αυστηρών 
κανόνων για τα εθνικά προϊόντα και υπηρεσίες απ'ό,τι για τα 
εισαγόμενα προϊόντα. αλλά και επειδή οι ιθύνοντες των κοινοτικών οργάνων δεν 
έχουν σχετικές αρμοδιότητες (3). 
2.3.2. Το θέμα της σαφούς αναγνωρίσεως κοινοτικών αρμο­
διοτήτων στον τομέα της προωθήσεως των συμφερόντων των 
καταναλωτών είναι επίκαιρο στο πλαίσιο των συζητήσεων 
και διαπραγματεύσεων για την ευρωπαϊκή πολιτική ένωση, με 
τις οποίες γίνεται προσπάθεια ακόμη ευρύτερης προσέγγισης 
των εθνικών πολιτικών των κρατών μελών. 
2.3.3. Αόγω των σημερινών ορίων, που υφίστανται συχνά 
κριτική στις κοινοτικές παρεμβάσεις υπέρ των καταναλωτών, 
πολλοί «ένωσαν τις φωνές τους» ζητώντας να δοθούν στην 
Κοινότητα σαφείς αρμοδιότητες στον τομέα της προστασίας 
των καταναλωτών (4). Επίσης, με την ευκαιρία της αναθεώρη­
σης των Συνθηκών που ανέλαβε η Διακυβερντική Διάσκεψη 
για την πολιτική ένωση, ορισμένες εθνικές αντιπροσωπείες 
υπέβαλαν πρόταση, που υποστηρίζουν τα περισσότερα κράτη 
μέλη, να αναφέρεται ρητά η προστασία των καταναλωτών ως 
ένας εκ των στόχων της Ενώσεως(5). Προτείνεται συγκεκρι­
μένα να παρασχεθούν στα όργανα τα μέσα που απαιτούνται 
για να εφαρμόσουν μια συγκεκριμένη και δραστήρια πολιτική 
προστασίας των καταναλωτών, αλλά επίσης για να ληφθούν 
υπόψη τα συμφέροντα των καταναλωτών στο πλαίσιο της 
εφαρμογής των άλλων πολιτικών που τους αφορούν. Η ΟΚΕ 
εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν 
ανέλαβε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό(6) 
αλλά εκφράζει την ευχαρίστηση της που η Επιτροπή προσα­
νατολίζεται τη στιγμή αυτή προς αποδοχή της αρχής να 
θεσπισθεί μια συγκεκριμένη διάταξη για την προστασία των 
καταναλωτών. 
2.3.4. Στο πλαίσιο της πολιτικής ένωσης, είναι σημαντικό 
να προωθηθούν μια δυναμική και προοδευτική πολιτική κατα­
νάλωσης. Για το λόγο αυτό έχει κεφαλαιώδη σημασία να 
προβλέπει η σχετική διάταξη της Συνθήκης μια διαδικασία 
έγκρισης των πρωτοβουλιών με ειδική πλειοψηφία, και να 
επιτρέπει στα κράτη μέλη να προχωρούν πέρα των κοινοτικών 
(3) Βλέπε για παράδειγμα την οδηγία σχετικά με τις συμβάσεις που 
συνάπτονται εκτός των εμπορικών οργανισμών η σχετική πρό­
ταση υποβλήθηκε το 1977 και υιοθετήθηκε το 1985· βλέπε για 
παράδειγμα την πρόταση οδηγίας σχετικά με τις καταχρηστικές 
ρήτρες, που εξαγγέλθηκε το 1987 και δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί, 
βλέπε την πρόταση σχετικά με τη γενική ασφάλεια των προϊόντων 
βλέπε επίσης τις εργασίες σχετικά με την εναρμόνιση στον τομέα 
των ασφαλιστικών συμβάσεων, που ζητήθηκε ομόφωνα από το 
κίνημα των καταναλωτών, και αντικαταστάθηκε στις κοινοτικές 
οδηγίες από περίπλοκες διατάξεις σχετικά με το δίκαιο που εφαρ­
μόζεται για τις ασφαλιστικές συμβάσεις. 
(4) Βλ. ανακοινωθέντα τύπου πολλών οργανώσεων εκπροσώπησης 
των καταναλωτών, βλ. ψήφισμα της συμβουλευτικής επιτροπής 
καταναλωτών, που υιοθετήθηκε κατά τη συνεδρίαση της 12ης 
Μαρτίου 1991. 
(5) Βλ. επίσης τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε η συμβουλευτική επι­
τροπή καταναλωτών στη συνεδρίαση της στις 12 Μαρτίου 1991, 
με την οποία ζητείται επίμονα να περιέχει η νέα συνθήκη για την 
πολιτική ένωση και μια συγκεκριμένη διάταξη για τις κοινοτικές 
αρμοδιότητες στον τομέα της προστασίας και της προώθησης των 
συμφερόντων των καταναλωτών. 
(6) Βλ. τις ελλείψεις του εγγράφου συζήτησης που περιέχει τις πρώτες 
παρατηρήσεις για τη διακυβερνητική διάσκεψη με θέμα την πολι­
τική ένωση [έγγρ. ΟΚΕ(9Γ) 500]. 
Αριθ θ 339 20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31 12 91 
όιαταξεων για να προστατέψουν καλύτερα τους καταναλωτές 
(αρχή της ελάχιστης εναρμόνισης) Εξαλλου, η αναγνώριση 
της ανα/κης να δοθεί κοινοτική διάσταση στην πολιτική 
προστασίας και προώθησης των συμφερόντων των καταναλω­
τών θα επέτρεπε να ο/οκληρωθει με χρήσιμο τρόπο η εμβέ­
λεια των άρθρων 30 και 36 τη^. Συνθήκης, βάσει των οποίων 
τα κράτη μέλη μπορεί να διατηρήσουν μα λογούς που εχοι ν 
κυρίως σχέση με την προστασία των καταναλωτών, τα εμπό­
δια στην ελεύθερη κυκλοφορία των α/αθων πράγμα που εν 
κατακ/πόι βρίσκεται σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή οικοδό­
μηση 
2 3 5 Η ΟΚΕ υποστηρίζει απόλυτα τη ρητή ένταξη της 
προστασία: και της προώθησης των συμφερόντων των κατα­
ναλωτών μετάξι των στόχων της Συνθήκης Ζητεί επίσης να 
αναφέρονται στη Συνθήκη τα δικαιώματα που έχουν αναγνω­
ρισθεί στους καταναλωτές απο διεθνείς οργανισμούς([) Η 
ανα/νωριση απο τη νεα Συνθήκη των αρμοδιοτήτων της Κοι­
νότητας στον τομέα της προστασία: των καταναλωτών αποτε­
λεί όντως το μονό αποτελεσματικό και μακροπρόθεσμο τρόπο 
να αποκτήσει η Κοινότητα μια σφαιρική και συγκεκριμένη 
πο/ιτικη στον τομέα τηι. κατανα/ωσης 
2 3 6 Στο π/αίσιο αυτό η ΟΚΕ κρίνει επίσης οτι έχοντας 
υπόψη τη σύνθεση της και το ρολό εκπροσώπησης των κατα­
ναλωτών που διαδραματίζει στην Κοινότητα, οι προτάσεις 
της Επιτροπής στο πλαίσιο των νέων αυτών αρμοδιοτήτων θα 
πρέπει οπωσδήποτε να της υποβαλ/ονται για γνωμοδότηση 
1 Η εκπροσώπηση των καταναλωτών στην Ευρώπη 
3 1 Η συνθεωρηση των συμφερόντων των καταναλωτών απο 
τα κοινοτικά όργανα 
3 11 Η Επιτροπή 
3 111 Η υπηρεσία της Επιτροπή: «πο/ιτικη κατανα/ω-
των» 
3 1111 Η διάσταση της κατανάλωσης στην Ευρώπη έχει 
ενσωματωθεί στη γενική διάρθρωση των κοινοτικών οργά­
νων Ωστόσο μονό η Επιτροπή κατόρθωσε, πρόσφατα, να 
συστήσει μια ειδική υπηρεσία που επιλαμβάνεται των συμφε­
ρόντων των κατανα/ωτων την υπηρεσία «πολιτική κατανα­
λωτών» Μολονότι πναι /υπηρο το νεγονος οτι η Επιτροπή 
δεν θεώρησε σκόπιμο να συστήσει μια ανεξάρτητη γενική 
διεύθυνση ποι να ασχο/ειται με τα προβλήματα καταναλω-
ση»(-) πρόκειται /ια σημαντική πρόοδο η οποία καθίστα 
δυνατή την ειδική ανάλυση των προβλημάτων κατανάλωσης 
ποι είναι σκόπιμο να ιποστηριχθει αμέριστα (Ε) 
(') Β> παραπάνω υποσημείωσες 1 και 2 σ 16 
Γ) Ωστόσο επιβαλεται \α σημειωθεί οτι επικεφαλής τη ι, υπηρεσίας 
αυτή,, είναι εν α,, γενικό» διευθυντής ο οποίος ιεραρχικά είναι 
συνομι/ητη» που βρίσκεται σε ισότιμη βάση με τους υπευθύνους 
των ω /.ων γενικών διευθύνσεων 
(3) Σε αυτό πρέπει να προστεθεί οτι άλλε,, γενικές διευθύνσεις ασχο-
/οινται σιχνα με θέματα ποι αφορούν την προστασία και την 
προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών όπως το θέμα των 
αποζημιώσεων μα άρνηση επιβίβαση» με το οποίο ασχολείσαι η 
/ενική όιευθινση μεταφορών 3 1112 Ωστόσο, οι ανθρωπινοί (4) και χρηματοδοτικοί 
πόροι της νέας αυτής υπηρεσίας της Επιτροπής είναι ανεπαρ­
κείς σε σχέση με το έργο που καλείται να φέρει σε πέρας, 
είτε με τη μορφή πρωτοβουλιών είτε υπο τύπον απαντήσεων 
σε ερωτήματα και αιτήματα παροχής συμβουλών απο άλλες 
υπηρεσίες Είναι λυπηρό το γεγονο: οτι η Επιτροπή δεν 
διαθέτει τα μέσα νια να φέρει σε αίσιο πέρας την πολιτική 
που η ίδια έχει χαράξει Μια οφθαλμοφανής απεικόνιση της 
ελλείψεως πόρων για την κοινοτική πολιτική έναντι των 
καταναλωτών μπορεί να γίνει με τις πιστώσεις που διατέθηκαν 
για τον τομέα αυτό το 1991 7 690 000 Εοιι ήτοι 0,18% του 
συνολικού προϋπολογισμού Γ) Ακόμη χειρότερα η απόφαση 
του Συμβουλίου βάσει της οποίας εγκρίνεται το σχέδιο του 
προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 1992, μειώνει τον 
προβλεπόμενο για τους καταναλωτές προϋπολογισμό 4,3 εκα­
τομμύρια Εοιι, πράγμα που στην περίπτωση έγκρισης του απο 
το Κοινοβούλιο αντιπροσωπεύει το 0,007°ο του κοινοτικού 
προϋπολογισμού Οι μειώσεις αυτές θέτουν σε κίνδυνο την 
υπαρςη τη: συμβουλευτικής επιτροπής καταναλωτών (ΣΡΚ) 
(βλ κατωτέρω) καθώς και την ανάπτυξη του κινήματος κατα­
ναλωτών στη Νοτιά Ευρώπη και την Ιρλανδία Για το λόγο 
αυτό η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, στις προτάσεις της /ια 
τον προϋπολογισμό και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 
αρμοδιότητες του για την έγκριση του προϋπολογισμού, να 
λάβουν υπόψη την επιτακτική ανάγκη να λειτουργήσει αποτε­
λεσματικά η υπηρεσία «πολιτική καταναλωτών» 
3 112 Η Συμβουλευτική Επιτροπή Καταναλωτών (ΣΕΚ) 
3 112 1 Η Επιτροπή διαθέτει επίσης μια ΣΕΚ που απαρτί­
ζεται απο εκπροσώπους των τεσσάρων μεγάλων ευρωπαϊκών 
οργανώσεων [Βυτεαυ ειίΓορεεη άε& υηιοηκ άε οοηδοιηπίΕίειίΓδ 
(ΒΕυΟ ^τηιιε άε& θΓ§&ηΐ8<ιΐιοη5 ιαιτπΐιαίεδ αιφτεδ άε& 
0)πιηιιιηαιιΙε5 ευτορεεηηεδ (^ΟΡΑ^Ε) Ευρωπαϊκή Συνομο­
σπονδία Ερνατικων Ενώσεων ι^Εδ ΕΤΡ'Ο και ^ΓΐΐηιυιιαυΙε 
ειίΓορεεηηε άε& εοορεηιΐινεδ άε εοηδοιτίΓηαίιοη (Ειιτο Ο'οορ)] 
οι οποίες ασχολούνται με τα προβλήματα της κατανάλωσης, 
καθώς και απο εκπροσώπους εθνικών οργανώσεων καταναλω­
τών Πρόκειται για υπηρεσία ιδιαίτερα χρήσιμη για την Επι­
τροπή αφού μπορεί να καταφεύγει σε αυτή για να πληροφο­
ρηθεί τι» θέσεις των καταναλωτών όσον άφορα τις εργασίες 
που έχει αναλάβει η προτίθεται να αναλάβει Επίσης, η ιπε-
κταση της συνθέσεως της ΣΕΚ και στις εθνικές οργανώσεις 
καταναλωτών καθίστα δυνατό να κατανοηθούν οι πολιτιστι­
κές διάφορες η διαδικασία κατανάλωσης καθώς και οι βαθιές 
πολιτιστικέ» διάφορες που χαρακτηρίζουν τα συστήματα προ­
στασίας των καταναλωτών στην Ευρώπη και οι οποιε: θα 
αποτελέσουν το σημείο εκκίνησης των σχετικών κοινοτικών 
εργασιών 
3 112 2 Πρέπει να διατυπωθούν κατά της Επιτροπής ορι­
σμένες επικρίσεις για τη ΣΕΚ η Επιτροπή δεν ζητεί σύστημα-
(4) Πράγματι μολονότι το προσωπικό αυξήθηκε κατά τα τελευταία 
χρονιά σημαντικό μέρος του δεν είναι μόνιμο και επανδρώνεται 
με προσωρινού» η επικουρικού·, υπάλληλους η με μεταθέσεις 
δημοσίων υπάλληλων των κρατών μελών 
Γ) Προς χάριν συγκρίσεως οι επιδοτήσεις για την καλλιέργεια 
καπνού στην Ευρώπη ανέρχονται στο 2 5 % του συνολικού π ρου 
πολονισμοι 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/21 
τικά τη γνώμη της ΣΕΚ(') για ορισμένες πρωτοβουλίες της 
ή την συμβουλεύεται μόνο όταν έχει ήδη υιοθετήσει την 
πρόταση της. Πράγματι, μολονότι η υπηρεσία «πολιτική 
καταναλοπών» αποστέλλει — μερικές φορές καθυστερημένα 
αλλά συχνότερα στο στάδιο του εγγράφου συζήτησης — ένα 
φάκελο για γνωμοδότηση στη ΣΕΚ. αυτό δεν συμβαίνει με 
τις άλλες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής, ορισμένες από 
τις οποίες αγνοούν μέχρι και την ύπαρξη του συμβουλευτικού 
αυτού οργάνου. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ζητεί τη 
γνώμη της ΣΕΚ το αργότερο στο στάδιο του προσχεδίου 
προτάσεως, ακόμη και όταν πρόκειται για πρωτοβουλίες που 
δεν προέρχονται από την υπηρεσία «πολιτική καταναλωτών», 
και να διαβιβάζει τη γνώμη της ΣΕΚ καθώς και το κείμενο 
της προτάσεως στους άλλους κοινοτικούς οργανισμούς και 
όργανα, ώστε να τα διαφωτίζει κατά την προετοιμασία των 
γνωμοδοτήσεων και αποφάσεων τους. 
3.1.1.2.3. Από την άλλη πλευρά, η λειτουργία της ΣΕΚ 
παρακωλύεται στην πράξη από την έλλειψη διαθέσιμων 
μέσων και διοικητικής μέριμνας: για το λόγο αυτό η ΟΚΕ 
συνιστά στην Επιτροπή και ειδικότερα στην υπηρεσία «πολι­
τική καταναλωτών», να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για 
να επιτραπεί στη ΣΕΚ και στα μέλη της να ασκούν ουσια­
στικά και αποτελεσματικά τα καθήκοντα που έχουν επωμι­
σθεί. 
3.1.1.2.4. Εξάλλου, για να προωθηθεί ο ρόλος του κατανα­
λωτή ως πλήρους οικονομικού παράγοντα, θα ήταν επιθυμητό 
να διοργανώνει η Επιτροπή συνεδριάσεις σύνδεσης μεταξύ 
της ΣΕΚ και των άλλων συμβουλευτικών οργάνων και ειδικό­
τερα με την επιτροπή εμπορίου και διανομής, και των αντι­
στοίχων επιτροπών των ΕΚ που ασχολούνται με θέματα του 
τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. Η αρμόδια για 
τις συνεδριάσεις γραμματεία πρέπει να εξασφαλίζεται από την 
υπηρεσία για την πολιτική καταναλωτών. Τούτο θα πρέπει να 
συμβάλει στην προώθηση του διαλόγου μεταξύ των κατανα­
λωτών και των λοιπών ομάδων οικονομικών συμφερόντων 
της κοινωνίας, διαλόγου τον οποίο η ΟΚΕ συνιστά θερμά. 
3.1.2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
3.1.2.1. Πρέπει να τύχει ευνοϊκής υποδοχής η πρωτοβουλία 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο μεθόδευσε, εκτός 
των επίσημων δομών του. τη σύσταση, το 1990. μιας ενδοκοι­
νοτικής ομάδας που ασχολείται ειδικά με τα προβλήματα που 
αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές. 
3.1.2.2. Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οργανώνει 
δημόσιες ακροάσεις οι οποίες έχουν ως αντικείμενο, ολοσχε­
ρώς ή εν μέρει, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κατανα­
λωτές στην Ευρώπη!2). 
(') Π.χ. δεν ζήτησε τη γνώμη της ΣΕΚ για το τριετές πρόγραμμα 
δράσης υπέρ των καταναλωτών... 
(2) Βλ. π.χ. δημόσια ακρόαση που οργανώθηκε στις 7 και 8 Νοεμβρίου 
1990 με θέμα το 1992 και τους καταναλωτές από το τμήμα περιβάλ­
λοντος δημόσιας υγείας και κατανάλωσης. 3.1.2.3. Η επιτροπή περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και 
προστασίας των καταναλωτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβου­
λίου ασχολείται με θέματα που αφορούν κατά κύριο λόγο 
τους καταναλωτές. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της για 
τις προσπάθειες που καταβάλλονται από την προαναφερθείσα 
επιτροπή με σκοπό να εξεταστούν επίσης τα διάφορα θέματα 
που δεν αφορούν στην ουσία τα προβλήματα κατανάλωσης, 
αλλά παρουσιάζουν εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον για τους κατα­
ναλωτές. Μεταξύ των εν λόγω θεμάτων συμπεριλαμβάνονται 
η αγροτική πολιτική και η πολιτική του ανταγωνισμού. 
3.1.2.4. Η πείρα παρελθόντος καταδεικνύει ότι οι διοικητι­
κές προσπάθειες που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο της εξέτα­
σης των προβλημάτων των καταναλωτών και οι διαδικασίες 
που προβλέφθηκαν επί τούτου είναι συχνά υπερβολικές σε 
σχέση με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα και στο μέλλον, εάν 
συντρέξει λόγος, θα μπορούσε να εγκρίνει μια πιο ευέλικτη 
προσέγγιση. 
3.1.2.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ 
αυτής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πρέπει να προαχθεί 
για όλα τα θέματα που αφορούν σοβαρά τον καταναλωτή, 
ιδιαίτερα όταν η αρμόδια επιτροπή του Κοινοβουλίου έχει 
ανάγκη πληροφοριών. 
3.1.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
3.1.3.1. Στο πλαίσιο των εργασιών της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής, τα προβλήματα της κατανάλωσης 
εμπίπτουν στον τομέα των αρμοδιοτήτων του τμήματος περι­
βάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης. Το εν λόγω 
τμήμα έγινε προοδευτικά χώρος διεξαγωγής συζητήσεων 
μεταξύ των εκπροσώπων των καταναλωτών και εκείνων των 
επιχειρήσεων. Παρ* όλο που οι εκπρόσωποι των καταναλω­
τών αποτελούν μειοψηφία, τόσο στο πλαίσιο της ΟΚΕ όσο 
και του τμήματος, ο εν λόγω διάλογος αποδείχθηκε χρήσιμος 
και επιτεύχθηκαν αποτελέσματα σε ορισμένους τομείς που 
υπάγονται στη σφαίρα της πολιτικής καταναλωτών. 
3.1.3.2. Στις Ομάδες που έχουν συσταθεί στα πλαίσια της 
ΟΚΕ, διακρίνεται μια υποομάδα καταναλωτών, που αποτελεί 
απόδειξη ότι το κοινοτικό αυτό όργανο αναγνωρίζει τον ιδιά­
ζοντα χαρακτήρα της κατηγορίας αυτής της οικονομικής 
ζωής. Εξάλλου, η ΟΚΕ υιοθέτησε πολλές γνωμοδοτήσεις 
πρωτοβουλίας σχετικά με την προβληματική της προστασίας 
και της προώθησης των συμφερόντων των καταναλωτών. Σχε­
τικά δεν μπορεί παρά να εκφράσει κανείς τη λύπη του για 
το γεγονός ότι η Επιτροπή και τα άλλα κοινοτικά όργανα, 
παραμέλησαν μέχρι σήμερα να τις λάβουν υπόψη (\ 
3.1.3.3. Εξάλλου, είναι λυπηρό το γεγονός ότι οι οργανώ­
σεις καταναλωτών ορισμένων κρατών μελών δεν αντιλαμβά­
νονται την σημασία της ΟΚΕ. Ορισμένα κράτη μέλη δεν 
διόρισαν καν στην ΟΚΕ άτομα των οποίων οι επαγγελματικές 
δραστηριότητες έχουν ως αντικείμενο την υπεράσπιση των 
συμφερόντων των καταναλωτών· αυτό άλλωστε συμβαίνει και 
με άλλες ομάδες συμφερόντων. Η ΟΚΕ ζητεί επίμονα από 
τα κράτη μέλη. που μέχρι σήμερα έχουν παραμελήσει να 
διορίσουν παρόμοια άτομα ως μέλη της ΟΚΕ. να το πράξουν 
(3) Βλ. υποσημείωση 3, σ. 17. 
Αριθ. C 339/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
στο μέτρο του δυνατού, από την επόμενη ανανέωση της 
ΟΚΕ('). 
3.1.4. Το Συμβούλιο των Υπουργών 
3.1.4.1. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως την πρακτική 
ορισμένων προεδριών να διεξάγονται συνεδριάσεις αφιερωμέ­
νες αποκλειστικά σε θέματα που αφορούν τους καταναλωτές. 
Συχνά όμως, τα θέματα που ενδιαφέρουν τους καταναλωτές 
συζητούνται, σε επίπεδο του Συμβουλίου των Υπουργών, στα 
πλαίσια των συνεδριάσεων για την εσωτερική αγορά ή ακόμη 
των συνεδριάσεων για οικονομικά και χρηματοπιστωτικά 
θέματα. Συνεπώς, ορισμένες φορές συζητούνται θέματα από 
πολιτικούς υπευθύνους οι οποίοι, σε εθνικό επίπεδο, δεν είναι 
αρμόδιοι για τα εν λόγω θέματα (:). Η ΟΚΕ καλεί το Συμβού­
λιο να συνεχίσει να πραγματοποιεί συνεδριάσεις απο­
κλειστικά αφιερωμένες στα συμφέροντα των καταναλωτών. 
3.2. Οι οργανώσεις καταναλωτών στην Ευρώπη 
3.2.1. Εκτός από τα επίσημα όργανα εκπροσώπησης, η 
Επιτροπή και τα άλλα κοινοτικά όργανα οφείλουν να συνεχί­
ζουν να αναγνωρίζουν τη σημασία του ρόλου του συνομιλητή 
των οργανώσεων καταναλωτών στην Ευρώπη, είτε πρόκειται 
για ευρωπαϊκές οργανώσεις, είτε για εθνικές οργανώσεις, ως 
εταίρων στο πλαίσιο του διαλόγου που πρέπει να διεξάγεται 
όσον αφορά τις διάφορες πολιτικές που εφαρμόζονται στην 
Κοινότητα. Ειδικότερα, δεν μπορεί να αναγνωρισθεί στη ΣΕΚ 
η αποκλειστικότητα της εκπροσώπησης, πόσο μάλλον που η 
σύνθεση της δεν επιτρέπει να εξασφαλισθεί η επακριβής 
αντιπροσωπευτικότητα και η διαφοροποίηση που χαρακτηρί­
ζει το κίνημα των καταναλωτών. 
3.2.2. Το κυριότερο είναι ότι, λόγω της διαδικασίας απορ-
ρύθμισης που συνοδεύει την πολιτική της ευρωπαϊκής ολο­
κλήρωσης, ιδίως στο πλαίσιο της τυποποίησης, οι καταναλω­
τές έχουν δικαίωμα να συμμετέχουν στην επεξεργασία των 
προτύπων ασφάλειας και ποιότητας των καταναλωτικών 
προϊόντων και υπηρεσιών. Πρέπει να είναι σε θέση να διορί­
ζουν τους εμπειρογνώμονες που μπορούν πράγματι να τους 
εκπροσωπούν στα όργανα θέσπισης των προτύπων που εφαρ­
μόζονται για τα προϊόντα. Η Κοινότητα πρέπει να παράσχει 
στους εκπροσώπους των καταναλωτών τα μέσα που απαιτού­
νται για να αντιμετωπίσουν τις νέες αυτές αρμοδιότητες που 
προκύπτουν από την ιδιωτικοποίηση των διαδικασιών τυπο­
ποίησης. Η ΟΚΕ έχει ήδη τονίσει, στη γνωμοδότηση της για 
την κοινωνική διάσταση της Εσωτερικής Αγοράς ότι «το 
δικαίωμα των καταναλωτών και των χρηστών να συμμετέχουν 
στον καθορισμό των προτύπων ασφάλειας και της ποιότητας 
(') Βλ. επίσης τις συστάσεις που εξέδωσε η ΣΕΚ στη γνωμοδότηση 
της, της 9ης Δεκεμβρίου 1986, για την ένταξη της πολιτικής στον 
τομέα της κατανάλωσης στις άλλες κοινές πολιτικές. 
(2) Εξάλλου, όταν μια συνεδρίαση του Συμβουλίου των Υπουργών 
αφιερώνεται αποκλειστικά στην προστασία των καταναλωτών, 
είναι βέβαιο ότι θα συμμετέχει σε αυτή μια πλειοψηφία πολιτικών 
αρμοδίων που προέρχονται από υπηρεσίες οι οποίες δεν ασχολού­
νται αποκλειστικά με θέματα κατανάλωσης (οικονομικά θέματα, 
κοινωνικά θέματα, θέματα δημόσιας υγείας...), σε συνάρτηση με 
τη διάρθρωση κάθε κυβέρνησης. των προϊόντων (3) πρέπει να αναγνωρισθεί με τρόπο οριστικό 
και σαφή, πράγμα που σημαίνει ότι οι εμπειρογνώμονες θα 
μπορούν να διορίζονται από τις οργανώσεις που έχουν ως 
συγκεκριμένο στόχο την προστασία των καταναλωτών, είτε 
μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με άλλους συναφείς στόχους. 
Προκειμένου να γίνει αυτό εξυπακούεται ότι οι οργανώσεις 
πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξουν ότι εκπροσωπούν 
πράγματι τους καταναλωτές. 
3.2.3. Παράλληλα, στο πλαίσιο της ενιαίας ευρωπαϊκής 
αγοράς, μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιτυ­
χία της εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από την ενημέρωση των 
καταναλωτών, ώστε να μπορούν να προβαίνουν σε επιλογές 
έχοντας γνώση του θέματος σε ένα υπερεθνικό επίπεδο. Ο 
ρόλος των οργανώσεων καταναλωτών όσον αφορά τη διάθεση 
των πληροφοριών αυτών έχει πρωταρχική σημασία. Και στην 
προκειμένη περίπτωση είναι σημαντικό, κυρίως στα κράτη 
μέλη όπου το κίνημα των καταναλωτών βρίσκεται ακόμη στα 
πρώτα του στάδια, να τεθούν στη διάθεση των καταναλωτών 
μέσα, ώστε να μπορέσουν να αναλάβουν τις αυξημένες ευθύ­
νες τους με αποτελεσματικό τρόπο. Συνεπώς, η ΟΚΕ ζητεί 
από την Επιτροπή να συνεχίσει να παρέχει στις οργανώσεις 
καταναλωτών τα μέσα που απαιτούνται για την ενημέρωση 
των καταναλωτών, ώστε να είναι σε θέση να εκπληρώσουν το 
ρόλο τους στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά και να αποκομίσουν 
πραγματικά οφέλη. 
3.2.4. Το κίνημα των καταναλωτών στην Ευρώπη χαρακτη­
ρίζεται από μια εξαιρετική ποικιλία. Ενώ οι οργανώσεις του 
Βορρά υπάρχουν εδώ και πολλές δεκαετίες και είναι σε θέση 
να ανταποκριθούν από οικονομικής πλευράς στις ευθύνες 
εκπροσώπησης, ενημέρωσης και προάσπισης των συμφερό­
ντων τους. οι οργανώσεις του Νότου είναι νεότερες και διαθέ­
τουν μόνο ελάχιστα χρηματοοικονομικά μέσα. Όμως, οι 
καταναλωτές, πρέπει να είναι σε θέση να εκπροσωπούν και 
να υπερασπίζονται τα συμφέροντα τους με το ίδιο σθένος σε 
όλες τις περιφέρειες της Ευρώπης. Συνεπώς, η ΟΚΕ ζητεί 
από την Επιτροπή να συνεχίζει να αποδίδει ιδιαίτερη σημα­
σία στην υποστήριξη του κινήματος των καταναλωτών στις 
χώρες του Νότου και την Ιρλανδία. Για το λόγο αυτό ζητεί 
επίσης από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να επαναξετά-
σουν την απόφαση σχετικά με τη μείωση των κονδυλίων του 
προϋπολογισμού, πράγμα που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την 
ανάπτυξη του εν λόγω κινήματος. 
3.2.5. Ένας από του βασικότερους στόχους των οργανώ­
σεων των καταναλωτών είναι η πληροφόρηση του κατανα­
λωτή. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των πληροφοριών που 
παρέχονται στον καταναλωτή προϋποθέτει τη διαπαιδαγώ­
γηση του μέσω των υφισταμένων παιδαγωγικών δομών, ήτοι 
την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Οι αρμόδιες 
αρχές των κρατών μελών θα έπρεπε να αποδίδουν μεγάλη 
(3) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Πολιτική για το περιβάλ­
λον, βασικός παράγοντας της οικονομικής και κοινωνικής ανά­
πτυξης». ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990 και γνωμοδότηση της ΟΚΕ 
όσον αφορά την «Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής για την ανάπτυξη 
της ευρωπαϊκής τυποποίησης: ενέργειες για ταχύτερη τεχνολο­
γική ολοκλήρωση στην Ευρώπη» (Εισηγητής: ο κ. de Knegt — 
ΕΕαριθ. C 120 της 6. 5. 1991). 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/23 
προσοχή στα εκπαιδευτικά εκείνα προγράμματα που απευθύ­
νονται στους καταναλωτές. 
3.3. Τέλος, η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πρέπει να βελτιωθεί 
η αποτελεσματικότητα, σε όλα τα επίπεδα και όργανα και να 
υποστηριχθεί, ιδιαιτέρως από την οικονομική πλευρά. 
4. Ενσωμάτωση της πολιτικής κατανάλωσης στις άλλες κοι­
νοτικές πολιτικές 
4.1. Εκτός από τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν ειδικό­
τερα στην προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών 
σε κοινοτικό επίπεδο, έχει βασική σημασία, όπως εξάλλου 
αναγνωρίσθηκε στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 15ης Δε­
κεμβρίου 1986(1), να ληφθεί πραγματικά υπόψη η διάσταση 
«καταναλωτής» κάθε πρωτοβουλίας στα πλαίσια της εφαρμο­
γής των άλλων κοινοτικών πολιτικών. Η συνεκτίμηση των 
συμφερόντων των καταναλωτών πρέπει να απορρέει από μια 
σφαιρική και οριζόντια προσέγγιση, και εμπίπτει στις υπο­
χρεώσεις όλων των υπηρεσιών της Επιτροπής στο πλαίσιο 
των πρωτοβουλιών που αυτές αναλαμβάνουν. Τους καταναλω­
τές της Κοινότητας αφορούν άμεσα ή έμμεσα όλες οι πολιτι­
κές της Ε.Κ. και, ειδικότερα, η πολιτική ανταγωνισμού, η 
κοινή γεωργική πολιτική, η πολιτική μεταφορών κλπ. Πρέπει 
να δοθεί όλως ιδιαιτέρως προσοχή στα κοινά σημεία που 
υπάρχουν μεταξύ της πολιτικής κατανάλωσης και της πολιτι­
κής τυποποίησης (2), της πολιτικής για το περιβάλλον (3) και 
της πολιτικής εξωτερικών σχέσεων, αντίστοιχα(4). 
4.2. Ωστόσο, γίνεται σήμερα η διαπίστωση ότι η Επιτροπή 
υιοθετεί μια κατακερματισμένη προσέγγιση όσον αφορά τα 
συμφέροντα των καταναλωτών, των οποίων ο βαθμός συνθεώ-
ρησης εξαρτάται ως επί το πλείστον, για τις μεμονωμένες 
πρωτοβουλίες, από τη γενική διεύθυνση που αποτελεί τον 
πρωτοστάτη. Σημειωτέον επίσης ότι η κατανομή των θεμάτων 
μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής γίνεται μερι­
κές φορές κατά τρόπο ακατανόητο από άτομα εκτός του οργά­
νου αυτού. 
(') Ψήφισμα σχετικά με την ένταξη της πολιτικής στον τομέα της 
κατανάλωσης στις άλλες κοινές πολιτικές, ΕΕ αριθ. C 3 του 1987. 
(2) Προς το παρόν, η μεταφορά αρμοδιοτήτων που γίνεται στα πλαί­
σια της πολιτικής της νέας προσέγγισης, διαμέσου της οποίας ο 
ευρωπαίος νομοθέτης δίνει στον ιδιωτικό τομέα τη δυνατότητα να 
θεσπίζει τεχνικά πρότυπα που θα εφαρμοσθούν σε αυτόν, αποτελεί 
το μεγάλο ζητούμενο για το κίνημα των καταναλωτών, που απαιτεί 
να αναγνωρισθεί, εκ μέρους των πολιτικών και τεχνικών αρμο­
δίων, το δικαίωμα συμμετοχής στις διαδικασίες τυποποίησης, 
δικαίωμα που πρέπει να συνοδεύεται από τη διάθεση των πόρων 
που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των νέων αυτών αρμοδιοτή­
των·. 
(3) Η πολιτική για το περιβάλλον μπορεί να έχει σημαντική επίδραση 
στα συμφέροντα των καταναλωτών (τιμές, φόροι, ποικιλία επιλο­
γών, υγεία και ασφάλεια)· από την άλλη πλευρά, η πολιτική 
στον τομέα της κατανάλωσης μπορεί επίσης με τις επιλογές που 
εξασφαλίζει, να έχει μια σχετικά αρνητική επίδραση στο περιβάλ­
λον. Συνειδητοποιώντας το γεγονός αυτό, είναι απαραίτητο να 
υιοθετηθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση μεταξύ των δύο αυτών 
πολιτικών. 
(4) Κάθε πολιτική επιχορήγησης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, είτε 
πρόκειται για μέτρα αντιντάμπινγκ, είτε για άμεσες ενισχύσεις 
στην παραγωγή, θα επιβαρύνει τελικά τους καταναλωτές της 
Ευρώπης. Για το λόγο αυτό οι τελευταίοι απαιτούν τη συμμετοχή 
τους στις διαπραγματεύσεις που αφορούν τα εν λόγω θέματα. Το 
ίδιο ισχύει και για τα μέτρα προστασίας που προβλέπονται για 
τον αγροτικό τομέα. 4.3. Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι οι τροποποιήσεις 
του οργανογράμματος της Επιτροπής, που είχαν ως αποτέλε­
σμα τη σύσταση της υπηρεσίας για την πολιτική καταναλω­
τών, έδωσαν στην εν λόγω υπηρεσία ένα δικαίωμα πρόσβασης 
στις διάφορες προτάσεις που προέρχονται από άλλες υπηρε­
σίες της Επιτροπής, βελτίωση η οποία πρέπει να συσχετισθεί 
με τα εγγενή όρια των δυνατοτήτων της υπηρεσίας(5). Η 
ΟΚΕ, έχοντας πληροφορηθεί ότι η Επιτροπή καταρτίζει ανα­
κοίνωση προς το Συμβούλιο για την πολιτική ενσωμάτωσης 
της πολιτικής προστασίας των καταναλωτών στις άλλες κοι­
νοτικές πολιτικές, αδημονεί να δημοσιευθεί η εν λόγω ανα­
κοίνωση. 
4.4. Γενικότερα εξάλλου, μολονότι πριν από τη θέσπιση 
της πολιτικής για την εσωτερική αγορά είχαν εκπονηθεί 
μελέτες, η πιο γνωστή από τις οποίες ήταν η έκθεση Cecchini 
για το κόστος της μη-Ευρώπης, πρέπει να διαπιστωθεί ότι 
καμία ειδική μελέτη δεν είχε αφιερωθεί στις επιπτώσεις που 
πιθανόν να έχουν για τον καταναλωτή οι μεταβολές οι οποίες 
αναμένονται για το 1993. Πράγματι, οι επιπτώσεις για τους 
καταναλωτές είχαν ενταχθεί αυτόματα στο πλαίσιο των συνε­
πειών που απορρέουν για την οικονομία και τα κράτη μέλη 
από το άνοιγμα των συνόρων. Ωστόσο, οι πρώτες τάσεις 
φαίνεται να δείχνουν ότι ο αυτόματος αυτός χαρακτήρας δεν 
ανταποκρίνεται αναγκαστικά στην πραγματικότητα. 
4.5. Βάσει των παρατηρήσεων αυτών, είναι αναγκαίο να 
θεσπισθεί μια γνήσια οριζόντια πολιτική κατανάλωσης, χάρη 
στην οποία θα λαμβάνεται πραγματικά υπόψη η διάσταση 
της κατανάλωσης σε κάθε κοινοτική πρωτοβουλία. Για να 
διασαφηνισθεί μια παρόμοια οριζόντια προσέγγιση η ΟΚΕ 
συνιστά στην Επιτροπή να υποβάλει, παράλληλα με τις προ­
τάσεις της ένα δελτίο περί των επιπτώσεων για τους κατανα­
λωτές στους τομείς όπου προτίθεται να αναλάβει νομοθετικές 
πρωτοβουλίες (6). 
4.6. Έρευνα στον τομέα της κατανάλωσης 
4.6.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει την επιτακτική ανάγκη για 
προώθηση της έρευνας σε θέματα του τομέα της κατανάλω­
σης. Παρ' όλο που τέτοιου είδους έρευνες έχουν ήδη πραγμα­
τοποιηθεί μέχρι ένα βαθμό από τις οργανώσεις που υπάρχουν 
στα κράτη μέλη και από τα ίδια τα κοινοτικά όργανα, η ΟΚΕ 
είναι της γνώμης ότι επιβάλλεται μια ειδικότερη προσέγγιση 
σε κοινοτικό επίπεδο. 
5. Πολιτική για την εσωτερική αγορά και προστασία των 
καταναλωτών στην Ευρώπη 
5.1. Τα όρια της διαδικασίας εναρμόνισης σε μια προοπτική 
προστασίας των καταναλωτών 
5.1.1. Η εναρμόνιση των όρων εμπορίας προϊόντων και 
παροχής υπηρεσιών αποτελεί τον κυριότερο στόχο της πολι-
(5) Πράγματι, μολονότι ζητείται όντως η γνώμη της υπηρεσίας για 
την πολιτική καταναλωτών, μερικές φορές με καθυστέρηση, από 
τις άλλες υπηρεσίες η υπηρεσία αυτή δεν είναι πάντα σε θέση 
να δώσει απάντηση, λόγω ελλείψεως ειδικευμένου προσωπικού-
βλέπε για περισσότερες λεπτομέρειες στο παραπάνω σημείο 
3.1.1.1. 
(6) Βλέπε επίσης τις συστάσεις που υιοθέτησε η ΣΕΚ στη γνωμοδό­
τηση της, της 9ης Δεκεμβρίου 1986 για την ένταξη της πολιτικής 
στον τομέα της κατανάλωσης στις άλλες κοινές πολιτικές. 
Αριθ. C 339/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
τικής για την εσωτερική αγορά που εφαρμόζει η Κοινότητα. 
Όμως, η εναρμόνιση των νομοθεσιών, όπως γίνεται σήμερα, 
προσκρούει σε πολλά σημαντικά όρια. 
5.1.2. Οι καταναλωτές προσδοκούν ότι με την εσωτερική 
αγορά δεν θα μειωθεί η προστασία την οποία δικαιούνται 
βάσει των εθνικών νομοθεσιών από τις οποίες αυτή απορρέει. 
Αυτό έγινε σαφώς αντιληπτό από τους πολιτικούς αρμόδιους 
της Κοινότητας, οι οποίοι έχουν επανειλημμένα εφαρμόσει 
την αρχή της «ελάχιστης εναρμόνισης»· η αρχή αυτή σημαί­
νει, στο κοινοτικό λεξιλόγιο, ότι ένα κείμενο της Κοινότητας 
επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος να παρεκκλίνει από αυτό 
αν επιθυμεί να υιοθετήσει ή να διατηρήσει αυστηρότερους 
κανόνες προστασίας των καταναλωτών ('), στα πλαίσια που 
προβλέπονται από το κοινοτικό δίκαιο. 
5.1.3. Εκτός από τα όρια που επιβάλλονται από την αρχή 
της ελάχιστης εναρμόνισης, η οποία είναι επιθυμητή από τις 
οργανώσεις καταναλωτών, η εναρμόνιση των νομοθετικών 
κειμένων διέπεται από εγγενείς περιορισμούς του κοινοτικού 
συστήματος λειτουργίας, ενώ οι σχετικές επικρίσεις αφορούν 
γενικότερα όλους τους τομείς με τους οποίους ασχολείται η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
5.1.3.1. Η εναρμόνιση των κειμένων δεν σημαίνει σε καμία 
περίπτωση ότι θα εναρμονισθούν(2) πράγματι και οι όροι 
εμπορίας, ιδίως στους μη τεχνικούς τομείς. Όντως, η ερμη­
νεία που δίνεται σε ένα και το αυτό κείμενο μπορεί να διαφέ­
ρει, και διαφέρει από το ένα νομικό σύστημα στο άλλο, 
ανάλογα με τις νομικές και πολιτιστικές παραδόσεις. Στο 
πρόβλημα αυτό μπορεί να δοθεί μερική απάντηση: η ΟΚΕ 
προτείνει στα άλλα κοινοτικά όργανα, με στόχο να συμβά­
λουν σε ένα αποδεκτό επίπεδο εναρμόνισης των κοινοτικών 
πρωτοβουλιών, να καταβάλουν προσπάθειες για τη θέσπιση 
σαφών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με τη χρήση επακρι­
βών εννοιών και τη λεπτομερή επαλήθευση της πραγματικής 
συμφωνίας μεταξύ των γλωσσικών αποδόσεων. 
5.1.3.2. Σημαντικός παράγοντας δυσλειτουργίας κατά την 
εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι οι καθυστερήσεις 
όσον αφορά την ενσωμάτωση των κοινοτικών κειμένων στην 
εθνική νομοθεσία. Είναι εξάλλου λυπηρό το γεγονός ότι τα 
κράτη μέλη που αγωνίζονται πραγματικά για την προώθηση 
των κειμένων σε κοινοτικό επίπεδο, είναι από τα τελευταία 
που ενσωματώνουν τα κείμενα αυτά στο εθνικό δίκαιο. Πολλά 
σημαντικά για τους καταναλωτές κείμενα δεν έχουν ενσωμα­
τωθεί ακόμη σε όλες τις εθνικές νομοθεσίες, παρόλο που οι 
προθεσμίες έχουν παρέλθει προ πολλού, και παρά το γεγονός 
ότι τα εν λόγω κράτη μέλη έχουν καταδικασθεί υπό ορισμένες 
(') Βλ. π.χ. οδηγίες σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση και 
τα οργανωμένα ταξίδια. 
(2) Βλ. επίσης την αρχή της προαιρετικής εναρμονίσεως που επιτρέ­
πει στα κράτη μέλη να επιλέξουν μεταξύ πολλών εναλλακτικών 
δυνατοτήτων που τους παρέχει η οδηγία, και η οποία αρχή εγκλεί­
ει την αναγνώριση της διαφοράς των όρων εμπορίας, π.χ. η οδη­
γία, της 25ης Ιουλίου 1985. σχετικά με την εκ του πράγματος 
ευθύνη των ελαττωματικών προϊόντων η οποία, στην πράξη, μπο­
ρεί να προκαλέσει 8 διαφορετικούς συνδυασμούς. προϋποθέσεις, από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτή­
των^). Είναι εξίσου λυπηρό το γεγονός ότι η Επιτροπή, 
για ορισμένες παραλείψεις των κρατών, τηρεί ανεκτική και 
χαλαρή στάση, και καθυστερεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό 
Δικαστήριο. Η ΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να τηρήσουν τις 
υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει στο Συμβούλιο των Υπουρ­
γών. Ζητεί από τους πολιτικούς αρμοδίους της Κοινότητας 
να καθιερώσουν τις κυρώσεις που πρέπει να επιβάλλονται 
στα κράτη μέλη που παραλείπουν να ανταποκριθούν σε υπο­
χρέωση η οποία απορρέει από τη Συνθήκη της Ρώμης. Προ­
τείνει, εξάλλου, στα κοινοτικά όργανα να αναγνωρίσουν στο 
μέτρο του δυνατού το άμεσο αποτέλεσμα των πράξεων της 
κοινοτικής πολιτικής κατανάλωσης εφόσον αυτές περιέχουν 
ακριβείς και λεπτομερείς υποχρεώσεις. 
5.1.3.3. Για να πραγματοποιηθεί η εξίσωση των όρων εμπο­
ρίας, ιδίως στον τεχνικό τομέα, η νομοθετική εναρμόνιση 
προϋποθέτει τη συντονισμένη εφαρμογή των σχετικών διατά­
ξεων από τους διοικητικούς μηχανισμούς που είναι επιφορτι­
σμένοι με την εφαρμογή της. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι 
οι πρακτικές ελέγχου και επιβολής κυρώσεων είναι πολύ 
διαφορετικές στα κράτη μέλη, ανάλογα με τις εθνικές νοοτρο­
πίες που δεν είναι δυνατό να εναρμονισθούν. Για το λόγο 
αυτό, το τμήμα προτείνει στην Επιτροπή να συνεχίσει και 
να εντατικοποιήσει τις προσπάθειες της για τον καλύτερο 
συντονισμό και συνεργασία όσον αφορά την εφαρμογή των 
κοινοτικών κειμένων. 
5.1.4. Βάσει των αρχών της «νέας προσεγγίσεως», που απο­
τελεί σημαντικό έρεισμα του κοινοτικού δικαίου — ιδίως 
στους τομείς όπου δεν έχει γίνει κοινοτική εναρμόνιση το 
σημαντικότερο θέμα είναι η αμοιβαία αναγνώριση των εθνι­
κών ρυθμίσεων: ένα προϊόν ή μια υπηρεσία πρέπει κατ'αρχήν 
να επιτρέπεται να εισαχθούν σε ένα κράτος μέλος αν έχουν 
αποτελέσει αντικείμενο νόμιμης εμπορίας σε ένα άλλο κράτος 
μέλος. Μια παρόμοια αρνητική διαδικασία ολοκλήρωσης 
πιθανόν να παρουσιάζει πολλά προβλήματα σε μια προοπτική 
προστασίας των καταναλωτών. Για παράδειγμα, στον τομέα 
των ασφαλειών η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, που υλο­
ποιείται με ένα σύστημα ενιαίας αδείας και ελέγχου των 
ασφαλιστικών επιχειρήσεων διαμέσου της αρχής ελέγχου 
των χωρών προελεύσεως, σύστημα που θα θεσπισθεί όταν 
υιοθετηθούν οι προτάσεις της 13ης οδηγίας στον τομέα της 
ασφάλειας ζωής και της ασφάλειας εκτός της ασφάλειας ζωής, 
σημαίνει ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα υπόκεινται σε 
αρχές ελέγχου που θα διαφέρουν σε ένταση ανάλογα με την 
αρχή ελέγχου στην οποία θα υπόκεινται. Αυτό σημαίνει, 
ιδιαίτερα για τους καταναλωτές, ότι στην πράξη, η προστασία 
τους θα εξαρτάται από τη δυνατότητα πραγματικής παρέμβα­
σης της αρχής ελέγχου του κράτους προελεύσεως — που 
διαφέρει προς το παρόν πάρα πολύ στα διάφορα κράτη μέλη. 
(3) Βλέπε για παράδειγμα την περίπτωση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ 
σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση ή πάλι την περίπτωση 
της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ σχετικά με την αντικειμενική αρμοδιό­
τητα για τα ελαττωματικά προϊόντα. 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/25 
και δεν θα ανταποκρίνεται με κανένα τρόπο στα εναρμονι­
σμένα κριτήρια (ι). Το σοβαρότερο είναι ότι, βάσει της αρχής 
αυτής της αμοιβαίας αναγνώρισης των εγκρίσεων, υπάρχει 
κίνδυνος να επιλέξουν ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες την 
έδρα τους ανάλογα με την ελευθερία που τους παρέχει στην 
πράξη η αρχή ελέγχου του ενδιαφερόμενου κράτους, και 
επομένως να παρέχουν τις υπηρεσίες τους από το εν λόγω 
κράτος μέλος (control authority shopping). 
5.2. Συμβολή της πολιτικής για την εσωτερική αγορά στην 
προστασία των καταναλωτών από τα κοινοτικά όργανα 
5.2.1. Η εφαρμογή της πολιτικής για την εσωτερική αγορά 
οδήγησε σε πολλές νομοθετικές πρωτοβουλίες με συγκεκρι­
μένο προσανατολισμό την καλύτερη προστασία των συμφε­
ρόντων των καταναλωτών, πολλές από τις οποίες έχουν ήδη 
υιοθετηθεί από το Συμβούλιο των Υπουργών: η οδηγία για τα 
οργανωμένα ταξίδια (2). η οδηγία για την επισήμανση των 
τροφίμων (3). 
5.2.2. Εξάλλου, η Επιτροπή, βάσει ενός ψηφίσματος του 
Συμβουλίου, της 9ης Νοεμβρίου 1989, που καθορίζει τις μελ­
λοντικές προτεραιότητες για την προώθηση της πολιτικής 
προστασίας των καταναλωτών, θέσπισε το τριετές πρόγραμμα 
δράσης της για την πολιτική προστασίας των καταναλωτών 
στην ΕΟΚ (1990-1992). Εκτός από τό πρόγραμμα αυτό, συνε­
χίζει τις εργασίες της σχετικά με την ένταξη της πολιτικής 
προστασίας και προώθησης των συμφερόντων των καταναλω­
τών στις άλλες κοινές πολιτικές. 
5.2.2.1. Το εν λόγω πρόγραμμα δράσης περιλαμβάνει ορι­
σμένα σημαντικά μέτρα, στον τομέα της ασφάλειας των κατα­
ναλωτών (4), της ενημέρωσης τους, της εκπροσώπησης τους 
και των συναλλαγών που τους ενδιαφέρουν. Αποδίδεται ιδιαί­
τερη προσοχή στην καταλληλότητα και στην αναγκαιότητα 
ενός διαλόγου μεταξύ των καταναλωτών, των φορέων παρο­
χής υπηρεσιών, των μεσολαβητών και των καταναλωτών, που 
έχουν την ενεργό υποστήριξη της ΟΚΕ και οι οποίοι έχουν 
ιδιαίτερη σημασία για τους καταναλωτές σε μια περίοδο ελευ­
θέρωσης και απορρύθμισης(5). Σχετικά, πρέπει να αναγνωρι­
σθεί η αποτελεσματικότητα των οργάνων διαλόγου που έχουν 
χρησιμοποιηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, πρέπει να 
επισυρθεί εξαρχής η προσοχή στα πρακτικά και θεωρητικά 
όρια μιας διαδικασίας διαλόγου που αποτελεί ασφαλώς σημα­
ντικό μέσο για να εφαρμοσθούν λεπτομερώς οι αρχές που 
(') Η αρχή ελέγχου του κράτους διαμονής του καταναλωτή δεν θα 
μπορεί να παρεμβαίνει παρά μόνον σε πολύ περιορισμένες περι­
πτώσεις και σε συνεργασία με την αρχή ελέγχου του κράτους 
προελεύσεως. 
(2) Οδηγία 90/314/ΕΟΚ. της 13ης Ιουνίου 1990, ΕΕ αριθ. L 158 του 
1990. 
(3) Οδηγία 90/496/ΕΟΚ, της 24ης Σεπτεμβρίου 1990, ΕΕ αριθ. L 276 
του 1990. 
(4) Βλέπε συγκεκριμένα την προσοχή που δίδεται από το τριετές 
πρόγραμμα στην προβληματική σχετικά με την ευθύνη των 
φορέων παροχής υπηρεσιών. 
(5) Βλέπε προτάσεις που περιέχονται στη γνωμοδότηση πρωτοβου­
λίας της ΟΚΕ σχετικά με το διάλογο παραγωγών-καταναλωτών, 
της 24ης Μαΐου 1984 (ΕΕ αριθ. C 206 της 6. 8. 1984). περιλαμβάνονται σε ένα νομοθετικό μέσο, αλλά το οποίο με 
κανένα τρόπο δεν απαλλάσσει τα κοινοτικά όργανα από την 
ευθύνη τής λήψης νομοθετικών μέτρων στους τομείς όπου 
αυτά επιβάλλονται. 
5.2.2.2. Το σχέδιο αναγνωρίζει επίσης τη σημασία που 
έχει, στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς, 
η ενημέρωση του καταναλωτή, ιδίως όσον αφορά τη διαμεθο-
ριακή προσφορά. Σχετικά, τονίζει τη σημασία του συντονι­
σμού των συγκριτικών δοκιμών που εφαρμόζουν οι οργανώ­
σεις καταναλωτών. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί το 
συντονιστικό έργο που έχει ήδη επιτελέσει η European 
Testing Group (που μετονομάστηκε πρόσφατα σε 
International Testing), όργανο συντονισμού που συστάθηκε 
από τις οργανώσεις καταναλωτών. Εξάλλου, για να μπορεί 
πραγματικά η διαμεθοριακή προσφορά να ωφελήσει τους 
καταναλωτές, πρέπει να εφαρμοσθεί αποτελεσματική πολι­
τική ενημέρωσης: συγκεκριμένα, η πιο ποικιλόμορφη προ­
σφορά μπορεί να προκαλέσει μείωση της διαφάνειας της 
προσφοράς και, τελικά, να αποδειχθεί επιζήμια για τον κατα­
ναλωτή. 'Οπως έχει ήδη πράξει στη γνωμοδότηση πρωτοβου­
λίας της της 12ης Σεπτεμβρίου 1989(°), η ΟΚΕ απευθύνει 
στην Επιτροπή έκκληση, να θεσπίσει μια δραστήρια πολιτική 
ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με τα πλεονεκτήματα 
που απορρέουν γΓ αυτούς από την ολοκλήρωση της εσωτερι­
κής αγοράς, καθώς και για τις δυσκολίες της, πολιτική η 
οποία προς το παρόν εφαρμόζεται μόνο κατά τρόπο σχολα­
στικό. Έτσι, για παράδειγμα, μολονότι επιδοκιμάζονται οι 
πρωτοβουλίες που έλαβε η Επιτροπή, στο πλαίσιο των πρότυ­
πων δοκιμών, με στόχο τη δημιουργία «Ευρωπαϊκών Γραφεί­
ων Ενημέρωσης των Καταναλωτών», είναι λυπηρό το γεγονός 
ότι η εφαρμογή τους καθυστερεί και η περιφερειακή τους 
κάλυψη είναι περιορισμένη. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή 
να εξασφαλίσει τα μέσα για μια συγκεκριμένη και λεπτομερή 
πολιτική ενημέρωσης του καταναλωτή όσον αφορά τις δυνα­
τότητες και τους κινδύνους που συνεπάγεται γι' αυτόν η 
εσωτερική αγορά ώστε να εφαρμοσθεί η αρχή της διαφάνειας 
για όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες. 
5.2.2.3. Πρέπει να γίνουν για το τριετές πρόγραμμα της 
Επιτροπής δύο γενικές κριτικές: καταρχάς, δεν ζητήθηκε η 
γνώμη κανενός εξωτερικού οργάνου, ούτε της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής ούτε του Ευρωπαϊκού Κοινοβου­
λίου· στη συνέχεια, η σχετική φιλοσοφία βασίζεται στο γεγο­
νός ότι ο τελικός στόχος είναι η ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς: επομένως, οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει η Επι­
τροπή δικαιολογούνται από το στόχο αυτό. Η πολιτική στον 
τομέα της κατανάλωσης θεωρείται, κατά κάποιον τρόπο, ως 
μέσο υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, ενώ, στην πραγμα­
τικότητα, το αντίθετο θα ήταν πιο δικαιολογημένο. Τα μέτρα 
προώθησης των συμφερόντων των καταναλωτών που δεν 
εντάσσονται στο πλαίσιο αυτό, δεν περιλαμβάνονται στο 
πρόγραμμα δράσης, ενώ παράλληλα δεν υπάρχουν στοιχεία 
που να συνηγορούν υπέρ της ανάγκης ενσωμάτωσης της πολι-
(6) Βλέπε έκθεση του κ. Hilkens, γνωμοδότηση για την ενημέρωση 
και την παροχή συμβουλών στους καταναλωτές (ΕΕ αριθ. C 298 
της 27. 11. 1989). 
Αριθ. C 339/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.91 
τικής κατανάλωσης στις άλλες κοινοτικές πολιτικές: συνε­
πώς, οι συναλλαγές στον τομέα της καταναλώσεως δεν λαμβά­
νονται υπόψη παρά μόνο στο μέτρο που είναι διαμεθοριακές, 
ενώ, στα πλαίσια μιας προοπτικής των καταναλωτών, κάθε 
συναλλαγή στον τομέα της κατανάλωσης πρέπει να είναι 
δυνατό να τυγχάνει σωστής προστασίας. 
5.3. Τα πλεο νεκτήματα και οι κίνδν νοι τους οποίους εγκλείει 
η εσωτερική αγορά για τους καταναλωτές 
5.3.1. Η κατάργηση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφο­
ρία των ατόμων, των αγαθών και των κεφαλαίων, και η 
δημιουργία μιας μεγάλης αγοράς παρουσιάζουν πολλά πλεο­
νεκτήματα για τους καταναλωτές: οι τελευταίοι μπορούν σε 
γενικές γραμμές και κατά κανόνα να ωφεληθούν από τον 
εντονότερο ανταγωνισμό που προκύπτει από τη μεγαλύτερη 
παρουσία στην αγορά των προϊόντων από όλα τα μέρη της 
Ευρώπης, σε μειωμένες τιμές τις οποίες συνεπάγεται ο αντα­
γωνισμός αυτός. 
5.3.2. Παράλληλα, για να προστατευθούν τα πιθανά οφέλη 
που προκύπτουν για τους καταναλωτές από την Ευρώπη χωρίς 
σύνορα τα κοινοτικά όργανα οφείλουν να επιδείξουν ιδιαί­
τερη προσοχή στους κινδύνους εκτροπής του εμπορίου, τους 
οποίους μπορεί να προκαλέσει το άνοιγμα των αγορών: επομέ­
νως, δεν ωφελεί σε τίποτα να καταργηθούν τα ρυθμιστικά 
εμπόδια αν οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να εφαρμόζουν 
εμπορικές πολιτικές: από τη μια πλευρά οι συγκεντρώσεις 
και από την άλλη οι συννενοήσεις μπορούν μακροπρόθεσμα 
να προκαλέσουν την εξαφάνιση των μικρομεσαίων επιχειρή­
σεων και της τοπικής παραγωγής, καθώς επίσης και να μειώ­
σουν τις δυνατότητες επιλογής του καταναλωτή. Άλλωστε 
είναι τελείως άσκοπο για τα κράτη μέλη να ζητούν την Ευρω­
παϊκή ένωση, αν οι κρατικές αρχές εξακολουθούν να εφαρμό­
ζουν κανόνες εθνικού προστατευτισμού. 
5.3.3. Εξάλλου η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
εγκυμονεί, πραγματικά ή δυνητικά, κινδύνους όσον αφορά τη 
διαφύλαξη των συμφερόντων των καταναλωτών, στο βαθμό 
που: 
— ο εθνικός έλεγχος της συμμόρφωσης στις προδιαγραφές 
και της ποιότητας των προϊόντων θα καθίσταται δυσχερέ­
στερος λόγω της αδυναμίας να διενεργούνται έλεγχοι στα 
σύνορα, 
— μολονότι η εναρμόνιση των έμμεσων φόρων θα ωφελήσει 
τους καταναλωτές ορισμένων κρατών μελών λόγω της 
μείωσης του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) σε ορι­
σμένα αγαθά και υπηρεσίες, ως θα έχει αποτέλεσμα την 
αύξηση του κόστους άλλων καταναλωτικών αγαθών, 
— οι διαδικασίες συγκέντρωσης που μπορεί να προκαλέσει 
η εσωτερική αγορά, πιθανόν να προκαλέσει τη μείωση 
των επιλογών του καταναλωτή, ιδίως λόγω της εξαφάνι­
σης των περιφερειακών και τοπικών προϊόντων, 
— η εξωτερική πολιτική που εφαρμόζεται τη στιγμή αυτή 
από τα κοινοτικά όργανα μπορεί να καταστήσει δυσκολό­τερη την πρόσβαση στην αγορά προϊόντων από τρίτες 
χώρες και, με τον τρόπο αυτό, να μειώσει τις επιλογές 
του καταναλωτή, διατηρώντας ταυτόχρονα τις τιμές σε 
τεχνητά υψηλό επίπεδο (βλ. εξέλιξη της πολιτικής αντι-
ντάμπινγκ ή της αγροτικής πολιτικής). 
Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι τα κοινοτικά όργανα μπορούν 
να λάβουν, εν ευθέτω χρόνω, τα απαραίτητα εκείνα μέτρα που 
απαιτούνται για να αποφευχθούν οι εν λόγω κίνδυνοι. 
5.3.4. Η εσωτερική αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει απο­
τελεσματικά παρά μόνο αν ο καταναλωτής έχει εμπιστοσύνη 
στην ασφάλεια των προϊόντων που του προσφέρονται. Προς 
το σκοπό αυτό, επιβάλλεται να εφαρμοσθεί μια συνεκτική 
πολιτική στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων, μια από 
τις πτυχές της οποίας αφορά την ευθύνη για τα ελαττωματικά 
προϊόντα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να 
αρχίσει τις εργασίες για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής 
της οδηγίας σχετικά με την αντικειμενική ευθύνη για τα 
ελαττωματικά προϊόντα, με σκοπό να συμπεριληφθούν σε 
αυτή τα γεωργικά προϊόντα διατροφής και να ληφθεί μέριμνα 
για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ανάπτυξη. Επίσης, η 
αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των προϊόντων επιβάλλει 
τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ταμείου αποζημίωσης των 
ατόμων που έχουν υποστεί βλάβη από ελαττωματικά 
προϊόντα. 
5.4. Κενά της πολιτικής για την εσωτερική αγορά σε σχέση 
με την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών 
5.4.1. Μπορεί να απαριθμήσει κανείς ορισμένες ανακολου­
θίες βάσει των οποίων η πραγματικότητα, όπως τη βιώνουν 
οι καταναλωτές, δεν ανταποκρίνεται στα επίσημα δεδομένα: 
έτσι, η ιδέα ενός ευρωπαϊκού χώρου όπου δεν θα υπάρχουν 
σύνορα, δύσκολα συμβιβάζεται με την αρχή της υπάρξεως 
φορολογικών απαλλαγών για τα είδη που εισάγουν οι ταξιδιώ­
τες, τις εθνικές ποσοστώσεις για ορισμένα προϊόντα, όπως 
τα αυτοκίνητα, τα εμπόδια που συνδέονται με την παροχή 
υπηρεσιών μετά την πώληση και εγγυήσεων στις διαμεθορια-
κές αγορές ή ακόμη με τις δυσκολίες που συναντούν οι κατα­
ναλωτές που επιθυμούν να προβούν σε διαμεθοριακές τραπεζι­
κές πράξεις. 
5.4.2. Ακόμη σημαντικότερο είναι το γεγονός ότι τα προ­
βλήματα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, που συνεπάγεται η 
δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου, δεν έχουν επιλυθεί κατ' 
ουδένα τρόπο. Σε περίπτωση αντιδικίας, η ενιαία αγορά κα­
ταρρέει, παραχωρώντας τη θέση της σε δώδεκα — ή και 
περισσότερα — νομικά συστήματα που διαφυλάττουν ζηλοτύ-
πως την ανεξαρτησία και την κυριαρχία τους. Ωστόσο, η 
διευθέτηση των διαμεθοριακών αντιδικιών αποτελεί προβλη­
ματική την οποία οφείλουν να εξετάσουν οι αρμόδιοι ευρω­
παίοι πολιτικοί, ειδάλλως θα δημιουργηθεί ένα ατελές και 
ανακόλουθο οικονομικό σύστημα. Η ΟΚΕ ζητεί από την 
Επιτροπή να προβεί επειγόντως στις εργασίες που απαιτού­
νται για την εξακρίβωση των δυνατοτήτων δράσης στον τομέα 
της διευθέτησης των διαμεθοριακών διαφορών. Σε ένα πρώτο 
στάδιο, η ΟΚΕ συνιστά επίμονα στην Επιτροπή και τα κράτη 
μέλη να ασκήσουν ορισμένες πιέσεις ώστε να εφαρμοσθούν 
σε όλα τα κράτη της Κοινότητας οι συμβάσεις της Ρώμης και 
των Βρυξελλών που αποτελούν τουλάχιστον ένα πρώτο βήμα 
για την ενδεδειγμένη αντιμετώπιση της προβληματικής 
αυτής. Στο ίδιο πλαίσιο και για την αποτελεσματική νομική 
προστασία των καταναλωτών, έχει πρωταρχική σημασία να 
αναγνωρισθούν οι αρμοδιότητες εκπροσώπησης των οργανώ-
οΗ.ΡΙ^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ^ό^7 
σεων καταναλωτών τόσο στις εθνικές όσο και στις διαμεθο^ 
ριακές διαφορές. 
όΕ^.1 Ειδικότερα, είναι λυπηρό το γεγονός ότι τα πρότυπα 
σχέδια που εγκαινίασε η Επιτροπή για να ενισχύσει τη 
θέσπιση απλουστευμένων διαδικασιών για τη διευθέτηση των 
αντιδικιών επί θεμάτων κατανάλωσηςήδιαδικασιών διαιτη­
σίας, δενέ^ουναξιοποιηθείμετονπροσήκοντα τρόπο. Ηράγ-
μάτι, τα σχέδια αυτά έδωσαν όλα ελπιδοφόρα αποτελέσματα 
Ρια το λόγο αυτό,ηΟΚΕ^ητεί από την Επιτροπή να αξιο­
ποιήσει τα αποτελέσματα των πρότυπων σ^εδίωνπουε^αρμό^ 
^ονται υπό τον έλεγχο της,να εξασφαλίσει την παρακολοΰ-
θησή τους και, ενδεχομένως, να λά^ει μέτρα που θα συμβά­
λουν στη διάδοση των αποτελεσμάτων. 
^ ^υμπε^ματα 
^Η ^ΟΚΕ.στα πλαίσια της ολοκλήρωσης της εσωτερι 
κήςαγοράςκαι τηςδιακυ^ερνητικήςδιασκέι^εωςγιατην 
πολιτική ένωση, διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις^ 
^.ΡΡ ^ΗΟΚΕξητείαπότιςκυ^ερνήσειςτωνκρατώνμελών 
που θα συνεδριάσουν στο πλαίσιο της διακυβερνητικής διά 
σκέπης σχετικά με την πολιτική ένωσης 
^να προ^λέι^ουνστη συνθήκη γιατην πολιτική ένωση 
μια διάταξη που να α^ορά αποκλειστικά την κοινοτική 
πολιτική στον τομέα της κατανάλωσης, και να ανα^έρο^ 
νται σε αυτή τα θεμελιώδη δικαιώματα των καταναλωτών, 
^ναπρο^λέι^ουν ότι θα^ητείται από τηνΟΚΕ υποχρεωτικά 
να γνωμοδοτήσει για τιςπροτάσεις της Επιτροπής σχετικά 
με την προστασία για την προώθηση των συμφερόντων 
των καταναλωτών, λαμβάνοντας υπό^η τη σύνθεση της 
και το ρόλο εκπροσώπησης των καταναλωτώνπου διαδρα­
ματίζει στην Κοινότητα 
^.Ρ1 ϋΟΚΕξητείαπότο^υμ^οΰλιοτωνν^^ώννα 
πραγματοποιεί τακτικά συνεδριάσεις αφιερωμένες απο^ 
κλειστικά σε θέματαπου απορούν την προστασία καιτην 
προώθηση των συμφερόντωντωνκαταναλωτών και να εγκρί­
νει έναν κοινοτικό προϋπολογισμό για τον τομέα της κατανά-
λωσης στον οποίο θα λαμβάνονται δεόντως υπόι^η οι δημο­
σιονομικές ανάγκες μιας ορθής πολιτικής προστασίας των 
καταναλωτών σε κοινοτικό επίπεδο. 
^.Ρ1 ϋΟΚΕ^ητεί από την Επιτροπή,το Ευρωπαϊκό Κοι^ 
νο^οΰλιο και το ^υμ^οΰλιο να αναλάβουν τη δέσμευση για 
προώθηση, προετοιμασία και έγκριση νομοθετικών κειμένων 
ποιπρο^λέπουνσα^ή δικαιώματα και υποχρεώσεις, ώστε να 
διευκολυνθείηεναρμονισμένη ερμηνεία των κειμένων αυτών 
και να προωθηθείηάμεση εφαρμογή της κοινοτικής νομοθε 
σίας. 
^.Ρ^ ϋΟΚΕ^ητείαπότοΕυρωπαϊκόΚοινο^οΰλιονα 
λά^ειυπόι^η,κατά τις εργασίες του σχετικά με τονπροϋπολο-
γισμό της Κοινότητας, τις ανάγκες για πιστώσεις της πολιτι­
κής υπηρεσίας καταναλωτών.καθώς και τους άλλους πόρους που τίθενται στη διάθεση της Επιτροπής με στό^ο την υπο 
στήριξημιας αποτελεσματικής πολιτικής ενημέρωσης και 
προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών. 
^.Ρ^. ^ΟΚΕξητεί από την Επιτροπή 
^νααρ^ίσειαμέσωςεργασίεςκαιέρευνεςγιατονεντοπισμό 
των αναγκών προστασίας των καταναλωτών στον τομέα 
των δημόσιων υπηρεσιών,καθώς και τις δραστηριότητες 
που πρέπει να αναλη^θοϋνσε κοινοτική κλίμακα για 
ναυπάρξει κατάλληλη ανταπόκριση στοντομέααυτό. 
συγκεκριμένα, πρόκειται για τη διενέργεια εμπεριστατω­
μένης εξετάσεως της δυνατότητας συστηματικής εκπρο^ 
σώπησηςτων^ρηστώνσταόργαναελέγ^ουκαιεπί^λε^ης 
των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα, 
^ναπρο^λέι^ει, στις προτάσεις της για τον προϋπολογισμό, 
ταμέσαπουαπαιτούνταιγιατηναποτελεσματικήλειτουρ^ 
γία της υπηρεσίας ^πολιτικής καταναλωτών^, για τη συμ^ 
μετοχή των καταναλωτών στη διαδικασία τυποποίησης, 
για την υποστήριξη των οργανώσεων καταναλωτών των 
^ωρών του ^ότου και της Ιρλανδίας, 
^ναξητεί συστηματικά τη γνώμη της ^ΕΚ για θέματα που 
ενδιαφέρουν άμεσαήέμμεσα τους καταναλωτές, καινά 
διεξάγει τις διαβουλεύσεις αυτές σε μια έγκαιρη ^άση της 
προετοιμασίας μιας προτάσεως, 
αναδιατάξει τη γνώμη της ^ΕΚ στο Ευρωπαϊκό Κοινό 
^ούλιο και την Ευρωπαϊκή και Κοινωνική Επιτροπή προς 
ενημέρωση τους, 
^να παράσχει στη ^ΕΚτα μέσα που απαιτούνταιγια να 
εκπληροίαποτελεσματικάκαιέγκυρατης υποχρεώσεις 
^^ 
^να οργανώνει,για την καλύτερη ενσωμάτωση των πολιτι-
κών,κοινές συνεδριάσεις μεταξύ της ^ΕΚ και της επιτρο 
πής εμπορίου και διανομής καθώς και άλλων επιτροπών 
του τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, 
^να παρουσιάσει τα πορίσματα των εργασιών της σχετικά 
με την ενσωμάτωση τηςπολιτικήςστοντομέατηςκατανά 
λωσης στις άλλες κοινές πολιτικές, 
^ να επισυνάπτει σε όλες τις προτάσεις της δελτία για τις 
επιπτώσεις στους καταναλωτές, 
^να συνετίσει τις εργασίες της που αποσκοπούν στη 
δημιουργία συστημάτωνεναρμονισμένης και συντονισμέ­
νης εφαρμογής των κοινοτικών κειμένων, 
-^ναεντατικοποιήσειτιςπρωτο^ουλίεςτηςπουαπο^λέπουν 
στην αποτελεσματικότερη προστασία των καταναλωτών 
σε περιπτώσεις διαμεθοριακώνδιενέξεων,καιναενθαρρύ 
νειτηνυπογραι^ή και την επικύρωση των συμβάσεων των 
Βρυξελλών και της Ιθώμης από τα κράτη μέλη που δεν το 
έ^ουν πράξει ακόμη. 
Αριθ. C 339/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
— να μελετήσει τις δυνατότητες καθιέρωσης, σε κοινοτική 
κλίμακα, της εκπροσώπησης των οργανώσεων καταναλω­
τών στις διαφορές που προκύπτουν επί θεμάτων κατανάλω­
σης, 
— να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί 
διαμέσου πρότυπων προγραμμάτων πρόσβασης στη δικαι­
οσύνη, τα οποία έχει χρηματοδοτήσει, 
— να αρχίσει τις εργασίες που αποσκοπούν στην προστασία 
των καταναλωτών όσον αφορά τις εγγυήσεις και τις υπηρε­
σίες μετά την πώληση, στο πλαίσιο του ανοίγματος των 
Ευρωπαϊκών συνόρων και της διεθνοποιήσεως των συμβά­
σεων κατανάλωσης, 
— να αρχίσει εργασίες για την επέκταση του πεδίου εφαρμο­
γής της οδηγίας σχετικά με αντικειμενική ευθύνη για τα 
ελαττωματικά προϊόντα, και να εξετάσει τη δυνατότητα 
δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού ταμείου αποζημίωσης των 
ατόμων που έχουν υποστεί βλάβες από ελαττωματικά 
προϊόντα, 
6.1.6. Η ΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη (') ΕΕ αριθ. C 184 της 23. 7.1986. 
Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 1991. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροηής 
Francois STAEDELIN 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Η ακόλουθη τροπολογία, που συγκέντρωσε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια 
των συζητήσεων: 
Σημείο 5.3.4. 
Να απαλειφθεί το τμήμα του σημείου αυτού που αρχίζει με τις λέξεις: «Στο πλαίσιο αυτό η ΟΚΕ ...» έως τις λέξεις 
... «από ελαττωματικά προϊόντα». 
Αιτιολογία 
Η οδηγία περί ευθύνης για ελαττωματικά προϊόντα μόλις άρχισε να εφαρμόζεται σε ορισμένα κράτη μέλη- επομένως 
δεν υπάρχουν ακόμη εμπειρίες σχετικά με τις επιπτώσεις της. Κατά συνέπεια δεν δικαιολογείται η επέκταση του 
πεδίου εφαρμογής της οδηγίας αυτής, βέβαια όχι σε σχέση με τους κινδύνους ανάπτυξης, διότι αυτό θα σήμαινε 
αναχαίτιση της καινοτομίας. Επίσης, η δημιουργία ευρωπαϊκού ταμείου αποζημίωσης των ατόμων που έχουν υποστεί 
βλάβη δεν είναι ρεαλιστική και επομένως δεν μπορεί να προταθεί παρόμοιο περίπλοκο σχέδιο, το οποίο επιπλέον 
δεν έχει καμία βάση. Εκτός αν η ΟΚΕ επιθυμεί να προβληθεί ως θεσμός με ελάχιστη αίσθηση για την πραγματικότητα. 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 20, ψήφοι κατά: 27, αποχές: 10. — κατά την εφαρμογή της εθνικής τους πολιτικής για την 
προστασία και προώθηση των συμφερόντων των κατανα­
λωτών, να εφαρμόζουν τους κανόνες προστασίας των 
καταναλωτών και των χρηστών όσον αφορά τα προϊόντα 
και τις υπηρεσίες του δημόσιου τομέα κατά τον ίδιο τρόπο 
με εκείνο του ιδιωτικού τομέα, 
— να διορίσουν, στο μέτρο του δυνατού, ως μέλη της Οικονο­
μικής και Κοινωνικής Επιτροπής, κατά την επόμενη ανα­
νέωση της, ένα ή περισσότερα άτομα των οποίων οι επαγ­
γελματικές δραστηριότητες να άπτονται της προστασίας 
και της προώθησης των συμφερόντων των καταναλωτών, 
— να θέσουν σε ισχύ τις νομοθετικές πράξεις και τις κοινοτι­
κές πρωτοβουλίες εντός των καθορισμένων προθεσμιών 
που προβλέπονται από αυτές και σύμφωνα με τις αρχές 
και τις διατάξεις που περιέχονται σε αυτές, ειδικότερα 
στο ψήφισμα σχετικά με την αγωγή του καταναλωτή στη 
στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση (]).