[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 30.11.2010

COM(2010) 713 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Σχετικά με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Σχετικά με τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τον Μάιο του 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της περιοχής του ευρώ συγκρότησαν τον ευρωπαϊκό μηχανισμό σταθεροποίησης που αποτελείται από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης και την ευρωπαϊκή διευκόλυνση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας για να διαφυλάξουν την χρηματοοικονομική σταθερότητα της ΕΕ σε συνθήκες σοβαρών εντάσεων στις αγορές δημοσίου χρέους της περιοχής του ευρώ. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (εφεξής EFSM) θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 407/2010 του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 2010[1] και αποτελεί σημαντικό πυλώνα του ευρωπαϊκού πλαισίου για την αντιμετώπιση των σημερινών εξαιρετικών περιστάσεων.

Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού, η Επιτροπή διαβιβάζει στην Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή και στο Συμβούλιο, εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού και, εάν χρειάζεται, ανά εξάμηνο στη συνέχεια, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού και σχετικά με τη συνέχιση της ύπαρξης των έκτακτων περιστάσεων που δικαιολογούν την έκδοση του εν λόγω κανονισμού. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή εκδίδει την παρούσα ανακοίνωση.

Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 του κανονισμού, η έκθεση, εάν χρειάζεται, συνοδεύεται από πρόταση τροποποιήσεων του παρόντος κανονισμού, με στόχο την προσαρμογή της δυνατότητας χορήγησης χρηματοδοτικής ενίσχυσης χωρίς να θίγεται η εγκυρότητα των αποφάσεων που έχουν ήδη εκδοθεί. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη να τροποποιηθεί ο κανονισμός στην παρούσα συγκυρία και σύμφωνα με τις πιό πρόσφατες εξελίξεις.

Πλαίσιο 1. Λειτουργία του EFSM Ο EFSM ουσιαστικά αναπαράγει για την ΕΕ 27 τους βασικούς μηχανισμούς του υφιστάμενου κανονισμού για το ισοζύγιο πληρωμών[2] για τα κράτη μέλη εκτός της περιοχής του ευρώ. Όταν ενεργοποιείται ο μηχανισμός, επιτρέπει στην Επιτροπή να δανείζεται στις χρηματαγορές εξ ονόματος της Ένωσης με τη σιωπηρή εγγύηση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η Επιτροπή δανείζει στη συνέχεια με τη σειρά της τα χρήματα που έλαβε στο δικαιούχο κράτος μέλος. Αυτή η ιδιάζουσα ρύθμιση δανεισμού έχει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει κανένα κόστος εξυπηρέτησης δανείου για την Ένωση. Όλοι οι τόκοι και το αρχικό κεφάλαιο του δανείου αποπληρώνονται από το δικαιούχο κράτος μέλος μέσω της Επιτροπής. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ εγγυάται την εξόφληση των ομολόγων μέσω μιας ένδειξης «p.m.»(«προς υπόμνηση») σε περίπτωση αθέτησης εκ μέρους του δανειολήπτη. Το EFSM είναι μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ασφαλείας. Παράλληλα με τον EFSM, η ευρωπαϊκή διευκόλυνση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (EFSF), δηλαδή κεφάλαια εγγυημένα από τα κράτη μέλη της περιοχής του ευρώ καθώς και χρηματοδότηση από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, είναι διαθέσιμα για τα κράτη μέλη της περιοχής του ευρώ. Τα κράτη μέλη εκτός της περιοχής του ευρώ μπορούν επίσης να λάβουν βοήθεια στο πλαίσιο του κανονισμού για το ισοζύγιο πληρωμών. Το EFSM και το EFSF μπορούν να ενεργοποιηθούν μόνον αφού υποβληθεί αίτημα για χρηματοδοτική συνδρομή από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος και αφού συμφωνηθεί με την Επιτροπή, σε σύνδεση με την ΕΚΤ, πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής, που περιλαμβάνει την αυστηρή τήρηση ορισμένων όρων. |

1. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ

Μετά την έκδοση του κανονισμού 407/2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση προέβη στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να είναι δυνατή η ταχεία και ομαλή χρήση του EFSM. Οι ενέργειες αυτές περιλάμβαναν τα εξής: (i) τις απαραίτητες δημοσιονομικές προσαρμογές και (ii) την αναβάθμιση της ικανότητας της Επιτροπής να αντλεί κεφάλαια από τις χρηματαγορές.

Ενέργειες σε σχέση με τον προϋπολογισμό της ΕΕ

Στις ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν σε σχέση με τον προϋπολογισμό της ΕΕ περιλαμβάνονται: (i) η δημιουργία γραμμής του προϋπολογισμού για την εγγύηση που παρέχεται από την ΕΕ για τα δάνεια της Ένωσης που συγκεντρώνονται με σκοπό την παροχή χρηματοδοτικής συνδρομής στο πλαίσιο του EFSM· και (ii) η αναθεώρηση της εκτίμησης του διαθέσιμου περιθωρίου με γνώμονα το ανώτατο όριο των ίδιων πόρων.

Δημιουργία γραμμής του προϋπολογισμού

Δημιουργήθηκε κατάλληλη δομή προϋπολογισμού προς υποστήριξη της κάλυψης που παρέχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για πιθανές πράξεις χρηματοδοτικής συνδρομής που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο του EFSM.[3] [4]

Υπό κανονικές συνθήκες, η χρηματοδοτική συνδρομή στο EFSM δεν συνεπάγεται καμία δαπάνη για τον προϋπολογισμό (επειδή εκ φύσεως πραγματοποιείται σε συνακόλουθη βάση). Αυτό θα συνέβαινε μόνο στην άκρως απίθανη περίπτωση που ένα δικαιούχο κράτος μέλος αθετήσει τις υποχρεώσεις του. Η δομή περιλαμβάνει μια νέα γραμμή του προϋπολογισμού (01 04 01 03) για την εγγύηση που παρέχεται από την ΕΕ στα δάνεια της Ένωσης με κεφάλαια που συγκεντρώνονται για χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του EFSM. Η γραμμή του προϋπολογισμού φέρει τη μνεία «προς υπόμνηση» (p.m.). Η Επιτροπή εξασφαλίζει την έγκαιρη εκπλήρωση των νόμιμων υποχρεώσεων έναντι των κατόχων των ομολόγων και προτείνει, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο, τη διάθεση των αναγκαίων πιστώσεων από αυτή τη γραμμή του προϋπολογισμού[5].

Έχει επίσης δημιουργηθεί μια νέα, αντίστοιχη γραμμή 802 στον προϋπολογισμό στην πλευρά των εσόδων για τη λογιστική εγγραφή οποιωνδήποτε πιθανών επιστροφών μετά από μια αρχική αθέτηση ή για οποιοδήποτε άλλο έσοδο που προκύπτει σχετικά με την εγγύηση που παρέχεται από την ΕΕ.

Αναθεώρηση της εκτίμησης του διαθέσιμου περιθωρίου

Ο κανονισμός 407/2010 περιορίζει τον όγκο των ανεξόφλητων δανείων ή των πιστωτικών γραμμών στο περιθώριο που είναι διαθέσιμο βάσει του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων. Πράγματι, η απόφαση για τους ιδίους πόρους περιορίζει τις δυνατότητες του προϋπολογισμού της ΕΕ να ζητεί πληρωμές ιδίων πόρων από τα κράτη μέλη ισοδύναμες με το 1,23% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ (ΑΕΕ). Για να είναι απολύτως βέβαιο ότι η Επιτροπή θα είναι σε θέση να ζητήσει πρόσθετους ιδίους πόρους από τα κράτη μέλη σε περίπτωση αθέτησης σε μια εγγυημένη πληρωμή, το γενικό σύνολο (i) για πιστώσεις πληρωμών (ή οι πιστώσεις πληρωμών που έχουν εγκριθεί στον ετήσιο προϋπολογισμό εάν είναι ήδη γνωστές) και (ii) του συνολικού ποσού των πληρωτέων εγγυημένων αποζημιώσεων (αρχικό κεφάλαιο + τόκοι) δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το 1,23% του ΑΕΕ της ΕΕ σε οποιοδήποτε δεδομένο δημοσιονομικό έτος.

Τη στιγμή της έγκρισης του κανονισμού, είχε εκτιμηθεί ότι, με προσεκτική διαχείριση των προγραμμάτων αποπληρωμής, ένα ποσό έως 60 δισεκατ. ευρώ για τον EFSM θα μπορούσε να καλυφθεί βάσει του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων επιπλέον του ποσού των 35 δισεκατ. ευρώ που παραμένει διαθέσιμο στο πλαίσιο του μηχανισμού για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών[6].

Το διαθέσιμο περιθώριο βάσει του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων επαναξιολογήθηκε πρόσφατα με κριτήριο τα πιο πρόσφατα μακροοικονομικά δεδομένα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να αλλάξει η βασική αξιολόγηση που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, με προσεκτική διαχείριση των προγραμμάτων αποπληρωμής, τόσο ο EFSM όσο και ο μηχανισμός για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών μπορούν ακόμα να καλυφθούν πλήρως βάσει του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων.

Ενέργειες σε σχέση με την ικανότητα της Επιτροπής να συγκεντρώνει κεφάλαια

Οι ενέργειες που έγιναν σε σχέση με την ικανότητα της Επιτροπής να συγκεντρώνει κεφάλαια περιλαμβάνουν (i) την αναθεώρηση του προγράμματος μεσοπρόθεσμων ευρωπαϊκών χρεογράφων (Euro Medium Term Note Programme/EMTN) και (ii) την επιβεβαίωση του υψηλότερου δυνατού επιπέδου επενδυτικής αξιολόγησης της Επιτροπής.

Αναθεώρηση του προγράμματος EMTN

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρατόμ εκδίδουν χρεόγραφα στο πλαίσιο του προγράμματος EMTN προκειμένου να χρηματοδοτήσουν: (i) δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών· (ii) τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή σε τρίτες χώρες σύμφωνα με τα άρθρα 212 και 213 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ· και (iii) δάνεια Ευρατόμ για αναβαθμίσεις της ασφάλειας πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.

Εν όψει των προβλεπόμενων πιθανών αυξήσεων της δανειοληπτικής δραστηριότητας της ΕΕ λόγω της συγκρότησης του EFSM, η εγκύκλιος προσφοράς του προγράμματος τροποποιήθηκε αναλόγως και το ποσό του προγράμματος αυξήθηκε κατά 60 δισεκατ. ευρώ σε συνολικά 80 δισεκατ. ευρώ. Εάν κριθεί απαραίτητο, το πρόγραμμα EMTN μπορεί αμέσως να αυξηθεί περαιτέρω σε 110 δισεκατ. ευρώ.

Επιβεβαίωση της διαβάθμισης AAA της ΕΕ

Μετά τη συγκρότηση του EFSM, οι σημαντικότεροι οργανισμοί αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας επιβεβαίωσαν τη διαβάθμιση AAA που είχαν αποδώσει στην ΕΕ και την Ευρατόμ όσον αφορά την έκδοση χρεογράφων και, συγχρόνως, εφάρμοσαν τις διαβαθμίσεις αυτές στο αυξημένο πρόγραμμα EMTN[7].

Υπάρχουν πολλά σημαντικά χαρακτηριστικά στα οποία βασίζεται η επιβεβαίωση της διαβάθμισης AAA της ΕΕ. Κατ' αρχάς, η ΕΕ είναι άνευ όρων δεσμευμένη όσον αφορά την εκπλήρωση των νομικών υποχρεώσεών της έναντι των δανειστών της. Δεύτερον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει το δικαίωμα να αντλεί από τους πόρους των κρατών μελών για να εξασφαλίσει ότι διαθέτει ανά πάσα στιγμή επαρκή δημοσιονομικά έσοδα για την κάλυψη όλων των υποχρεωτικών δαπανών, συμπεριλαμβανομένης της εξυπηρέτησης του χρέους. Τέλος, τα κράτη μέλη είναι δεσμευμένα από νομική άποψη να εξισορροπούν τον προϋπολογισμό της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της εξυπηρέτησης του χρέους.

Οι πρακτικές διαχείρισης χρέους που ακολουθεί η ΕΕ έχουν ως αποτέλεσμα ένα πρότυπο εξυπηρέτησης χρέους (πληρωμές αρχικού κεφαλαίου και τόκων) που δεν υπερβαίνει το δημοσιονομικό περιθώριο που προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων και των ετήσιων δημοσιονομικών πληρωμών. Οι προοπτικές στην ΕΕ διαγράφονται σταθερές, αντικατοπτρίζοντας τις προσδοκίες ότι δεν θα υπάρξει καμία ουσιαστική μεταβολή στους βασικούς παράγοντες στους οποίους βασίζονται οι διαβαθμίσεις. Σύμφωνα με τη γνώμη των σημαντικότερων οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας, η σταθερή υποστήριξη από τα κράτη μέλη και τα υπάρχοντα στρώματα προστασίας της εξυπηρέτησης του χρέους αναμένεται ότι θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν την πολύ υψηλή διαβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της ΕΕ.

2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΟΥΝ ΤΗ ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΤΟΥ EFSM

Η οικονομική κρίση είχε σημαντικό αντίκτυπο για τα δημόσια οικονομικά των κρατών μελών μέσω των μέτρων χρηματοδοτικής στήριξης για τον χρηματοπιστωτικό τομέα, της κατά διακριτική ευχέρεια απόκρισης όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική και τη λειτουργία των αυτόματων σταθεροποιητών. Το συνδυασμένο αποτέλεσμα ήταν η απότομη διεύρυνση των κρατικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων και η αντίστοιχη αύξηση του λόγου του δημοσίου χρέους ως προς το ΑΕΠ. Αν και τα κράτη μέλη σήμερα καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών τους σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχουν με βάση το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, έχουν ανακύψει σημαντικές εντάσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων της περιοχής του ευρώ από τα μέσα του 2009 όπως αντικατοπτρίζονται στη σημαντική απόκλιση των αποδόσεων και των περιθωρίων CDS, ιδίως για τα περιφερειακά κράτη μέλη. Παρά κάποια βελτίωση που σημειώθηκε κατά τις εβδομάδες που ακολούθησαν την ανακοίνωση για τον EFSM και την EFSF, οι συνθήκες στην αγορά επιδεινώθηκαν πάλι από τα μέσα Αυγούστου, με τις αποδόσεις και τα περιθώρια CDS για τα περιφερειακά κράτη μέλη να έχουν επιστρέψει στα επίπεδα που είχαν καταγραφεί το Μάιο του 2010. Δεδομένου ότι οι συνθήκες έκδοσης κρατικών ομολόγων για την περιοχή του ευρώ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εντάσεις, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι περιστάσεις της αγοράς που δικαιολόγησαν το EFSM.

Τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν σημαντικές ανάγκες χρηματοδότησης

Ο αυξανόμενος δανεισμός λόγω της οικονομικής κρίσης αντικατοπτρίστηκε στις υψηλότερες ανάγκες χρηματοδότησης των κρατών, μεγάλο μέρος των οποίων καλύφθηκε με την έκδοση βραχυπρόθεσμου χρέους. Συνεπώς, είναι σαφές ότι μελλοντικά οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν ουσιαστικές προκλήσεις χρηματοδότησης κατά τα επόμενα έτη.

Στις 21 Νοεμβρίου η Ιρλανδία ζήτησε χρηματοδοτική συνδρομή από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της περιοχής του ευρώ. Στο πλαίσιο ενός κοινού προγράμματος ΕΕ/ΔΝΤ, η δέσμη χρηματοδοτικής συνδρομής στην Ιρλανδία θα χρηματοδοτηθεί από τον EFSM και την EFSF, και θα συμπληρώνεται από διμερή δάνεια που θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων με τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Διάγραμμα 1. Ανάγκες αναχρηματοδότησης των κρατών της περιοχής του ευρώ (δισ. ευρώ, Σεπτέμβριος 2010) [pic] Πηγή: Bloomberg, υπολογισμοί Ευρωπαϊκής Επιτροπής |

Το 2010, τα περισσότερα κράτη μέλη της περιοχής του ευρώ παρουσίασαν υψηλά δημόσια ελλείμματα, πράγμα που οδήγησε σε σημαντική αύξηση της συνολικής έκδοσης κρατικών ομολόγων σε ευρώ και σε περαιτέρω συσσώρευση δημόσιου χρέους. Αυτή η συνολική αύξηση της προσφοράς κρατικών ομολόγων έχει επιδεινώσει τις δυσκολίες για ορισμένους μικρότερους εκδότες όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά. Αυτό συνεπάγεται επίσης έναν συνεχή κίνδυνο αναχρηματοδότησης μελλοντικά. Τα ποσά που θα πρέπει να αντληθούν από την αγορά το 2011 είναι περίπου τα ίδια με το 2010, και θα παραμείνουν τουλάχιστον στα ίδια υψηλά επίπεδα για αρκετά χρόνια. Το διάγραμμα 1 παρουσιάζει τα ποσά των κρατικών ομολόγων της περιοχής του ευρώ που παραμένουν ανεξόφλητα στα τέλη του Σεπτεμβρίου και λήγουν κατά τη διάρκεια των επόμενων 20 ετών.

Υπό τις συνθήκες αυτές, πολλά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης που θα εφαρμοστούν κατά τα επόμενα έτη προκειμένου να αποτραπεί ή να επιβραδυνθεί η περαιτέρω αύξηση του δημοσίου χρέους και του κόστους εξυπηρέτησής του. Ωστόσο, οι ανάγκες αναχρηματοδότησης πολλών κρατών μελών είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές δεδομένου ότι τα αποτελέσματα των προσπαθειών εξυγίανσης εμφανίζονται με πολύ αργό ρυθμό.

Οι συνθήκες έκδοσης δεν έχουν ομαλοποιηθεί ακόμα

Διάγραμμα 2. Διαφορές απόδοσης μεταξύ δεκαετών κρατικών ομολόγων της ζώνης ευρώ και γερμανικών ομοσπονδιακών ομολόγων [pic] Πηγή : Bloomberg, υπολογισμοί Ευρωπαϊκής Επιτροπής |

Οι εντάσεις στην αγορά κρατικών ομολόγων της περιοχής του ευρώ έχουν οδηγήσει τις διαφορές απόδοσης σε πρωτοφανή επίπεδα για ορισμένα κράτη μέλη. Τον Μάιο του 2010, οι διαφορές απόδοσης κυμαίνονταν από 25 έως 965 μονάδες βάσης σε σχέση με τα γερμανικά ομοσπονδιακά ομόλογα, βαθμός απόκλισης που είναι πρωτοφανής από τη δημιουργία του ευρώ. Μετά την ανακοίνωση του EFSM και της EFSF, οι διαφορές απόδοσης μειώθηκαν προσωρινά αλλά στη συνέχεια διογκώθηκαν και πάλι (βλέπε διάγραμμα 2).

Διάγραμμα 3. Αγορές του προγράμματος αγοράς καλυμμένων ομολογιών (CBPP) της ΕΚΤ σε σύγκριση με τις αγορές του προγράμματος για τις αγορές τίτλων (SMP) το 2010 (σε δισ. ευρώ) [pic] Πηγή : ΕΚΤ, υπολογισμοί Ευρωπαϊκής Επιτροπής |

Εκτός από τη συνέχιση της χρήσης πράξεων νομισματικής πολιτικής όπως το πρόγραμμα αγοράς καλυμμένων ομολόγων (CBPP) και τα ενισχυμένα μέτρα πιστωτικής στήριξης, οι εντάσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων της περιοχής του ευρώ παρακίνησαν την ΕΚΤ να εγκαινιάσει το πρόγραμμα για τις αγορές τίτλων (SMP) τον Μάιο του 2010[8] προκειμένου να «εξασφαλιστεί βάθος και ρευστότητα στους τομείς αγοράς που ήταν δυσλειτουργικοί», και να αποκατασταθεί ο «προσήκων μηχανισμός μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής». Η ΕΚΤ προέβη στη συνέχεια σε παρεμβάσεις στην αγορά τίτλων δημόσιου και ιδιωτικού χρέους της περιοχής του ευρώ αγοράζοντας κρατικά ομόλογα συγκεκριμένων κρατών μελών (βλέπε διάγραμμα 3). Ο νομισματικός αντίκτυπος αυτών των αγορών ομολόγων αποστειρώνεται με τη διενέργεια πράξεων απορρόφησης της ρευστότητας ώστε να παραμένει ανεπηρέαστη η θέση της νομισματικής πολιτικής.

Έως τις 8 Νοεμβρίου 2010, η ΕΚΤ είχε αγοράσει κρατικά ομόλογα της περιοχής του ευρώ ύψους περίπου 64,2 δισεκατ. ευρώ μέσω του SMP. (Η ανάλυση των αγορασθέντων ομολόγων κατά τύπο/χώρα δεν δημοσιοποιείται.) Η ΕΚΤ έχει μειώσει την κλίμακα των παρεμβάσεών της με την πάροδο του χρόνου, με μηδενικές ή ελάχιστες αγορές από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο. Προκειμένου να ηρεμήσει η ανανεωμένη αστάθεια στις αγορές ομολόγων, η ΕΚΤ πρόσφατα αύξησε προσωρινά τις αγορές κρατικών ομολόγων, αγοράζοντας ομόλογα αξίας περίπου 2 δισεκατ. ευρώ την εβδομάδα που έληξε την 1η Οκτωβρίου, και επιπλέον 711 εκατ. ευρώ την εβδομάδα που έληξε την 5η Νοεμβρίου.

Ο ανταγωνισμός για χρηματοδότηση που στηρίζεται στην αγορά είναι πιθανό ότι θα παραμείνει έντονος

Οι αυξημένες ανάγκες αναχρηματοδότησης των κυβερνήσεων των κρατών μελών κατά τα ερχόμενα έτη θα συμπέσουν με τις ανάλογες ανάγκες αναχρηματοδότησης στον τραπεζικό τομέα και είναι πιθανό να εξωθήσουν σε έντονο ανταγωνισμό για χρηματοδότηση βασισμένη στην αγορά. Η σημαντική πίεση για κυλιόμενη αναχρηματοδότηση θα γίνει αισθητή έως το τέλος του 2012, με τραπεζικό χρέος της ΕΕ ύψους περίπου 1,8 τρισεκατ. ευρώ που θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί κατά τους επόμενους 24 μήνες. Αυτή η βραχυπρόθεσμη πίεση μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί από τους ευνοϊκούς όρους επιτοκίου για το βραχυπρόθεσμο χρέος και τη σημαντική αναχρηματοδότηση τραπεζικών ομολόγων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που καλύπτονται από κρατικές εγγυήσεις[9] (βλέπε διαγράμματα 4, 5 και 6). Ένας πρόσθετος παράγοντας μπορεί να είναι η αύξηση των αναγκών χρηματοδότησης λόγω των τρεχουσών προσπαθειών ανακεφαλαιοποίησης.

Διάγραμμα 4. Χαρακτηριστικά προθεσμιών εξόφλησης τραπεζικών ομολόγων της ΕΕ | Διάγραμμα 5. Ληξιπρόθεσμο τραπεζικό χρέος ΕΕ ως % |

(δισ. ευρώ, σε 12μηνες περιόδους από την 1η Ιουλίου 2010) | του συνολικού ανεξόφλητου χρέους (από την 1η Ιουλίου 2010) |

[pic] |

Πηγή: ΔΝΤ· υπολογισμοί των υπηρεσιών της Επιτροπής | Πηγή: ΔΝΤ· υπολογισμοί των υπηρεσιών της Επιτροπής |

Οι υπολογισμοί της Επιτροπής δείχνουν ότι τα μέγιστα ποσά του εγγυημένου από το κράτος τραπεζικού χρέους αναμένεται ότι θα καταστούν ληξιπρόθεσμα από το τέταρτο τρίμηνο του 2011 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2012. Η σύγκριση των διαγραμμάτων 5 και 6 επεξηγεί το στενό συσχετισμό μεταξύ των χαρακτηριστικών των προθεσμιών εξόφλησης και τόσο του γενικού όσο και του εγγυημένου τραπεζικού χρέους και τονίζει τις περιόδους που θα είναι οι πιό προβληματικές κατά τους ερχόμενους μήνες και έτη.

Διάγραμμα 6. Χαρακτηριστικά προθεσμιών εξόφλησης των εκδόσεων τραπεζικού χρέους της ΕΕ με κρατική εγγύηση

Ποσά (δισ. ευρώ) | Αριθμός ομολόγων |

[pic] | [pic] |

Σημείωση: Όλα τα ομόλογα θεωρείται ότι λήγουν με την εκπνοή της προθεσμίας εξόφλησης. Δεν εξετάζεται το ενδεχόμενο ενδιάμεσης απόσβεσης. Πηγή: Bloomberg· υπολογισμοί των υπηρεσιών της Επιτροπής. |

Ταυτόχρονα, οι ανησυχίες για κίνδυνο αδυναμίας του Δημοσίου έχουν προκαλέσει μια «φυγή προς την ποιότητα», που οδηγεί σε πιθανή πτώση της ζήτησης για ομόλογα που εκδίδονται από οικονομίες με χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου. Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ανταγωνισμό μεταξύ των υψηλού κινδύνου κρατικών ομολόγων και του εγγυημένου τραπεζικού χρέους με διαβάθμιση AAA όσο διάστημα οι εγγυήσεις παραμένουν σε ισχύ.[10] Μολονότι τα καθεστώτα εγγυήσεων που είναι ακόμα σε ισχύ πρόκειται να λήξουν στις 31 Δεκεμβρίου 2010[11], η Επιτροπή θα μπορούσε να χορηγήσει παρατάσεις μέχρι τα τέλη Ιουνίου του 2011 (μερικά καθεστώτα έχουν ήδη παραταθεί) και ενδεχομένως και αργότερα εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Κατά την περίοδο αυτή, είναι πιθανό να διατηρηθεί ο έντονος ανταγωνισμός στην αγορά όχι μόνο από την άποψη της ποιότητας, αλλά και όσον αφορά την ποσότητα,. Ο ανταγωνισμός θα είναι ιδιαίτερα σοβαρός κατά την περίοδο έως τα τέλη του 2012 και πάλι κατά το 2014, καθώς οι εκδόσεις χρέους με προθεσμίες εξόφλησης από 1 έως 3 έτη (ο κύριος όγκος) και 5 έτη καθίστανται ληξιπρόθεσμες και στα δύο μέτωπα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η κατάσταση της αγοράς επιβάλλει τη διατήρηση του δικτύου ασφαλείας

Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει ορισμένες από τις βασικές προκλήσεις για τις κυβερνήσεις των κρατών μελών όσον αφορά τη χρηματοδότηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων τους συνεπεία της οικονομικής κρίσης και των συνακόλουθων πιέσεων στην αγορά δημόσιου χρέους. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης δημιουργήθηκε ως απάντηση στην ανάγκη για ένα μέσο πολιτικής που θα συμβάλει στην προστασία της χρηματοοικονομικής σταθερότητας στην ΕΕ και στην περιοχή του ευρώ, μειώνοντας τις ανησυχίες της αγοράς αναφορικά με την ικανότητα της ΕΕ να αντεπεξέλθει σε μια σοβαρή κρίση δημόσιου χρέους.

Οι φιλόδοξες δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, που υποστηρίζονται από εξωτερική χρηματοδοτική συνδρομή μέσω ενός προγράμματος μακροοικονομικής προσαρμογής στην περίπτωση της Ελλάδας, βοήθησαν να περιοριστούν οι χειρότερες συνέπειες των αναταραχών της αγοράς. Ωστόσο, οι κίνδυνοι αδυναμίας του δημοσίου παραμένουν υψηλοί, δεδομένου ότι οι αγορές συνεχίζουν να εστιάζουν στη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και αυξανόμενα κόστη.

Στο πλαίσιο αυτό, φαίνεται ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών υπήρξε μια αλλαγή στην αντίληψη των επενδυτών, και οι εντάσεις στις αγορές δημόσιου χρέους αναμένεται πλέον ότι θα παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτή η αναθεώρηση των προσδοκιών των επενδυτών αντικατοπτρίζει όχι μόνο την κλίμακα της δημοσιονομικής προσαρμογής που απαιτείται σε ορισμένα κράτη μέλη, αλλά και την προοπτική μιας σχετικά βαθμιαίας οικονομικής ανάκαμψης και ενός διαρκώς εύθραυστου τραπεζικού τομέα.

Τα εθνικά και υπερεθνικά χρηματοοικονομικά δίκτυα ασφαλείας – συμπεριλαμβανομένου του EFSM και της EFSF – έχουν καθιερωθεί για να αποτρέπουν τη μόλυνση και να λειτουργούν ως κρίσιμη γραμμή άμυνας. Όμως, τα μέτρα αυτά είναι προσωρινά και πρέπει να συνδυάζονται με περαιτέρω πολιτική δράση προκειμένου να επανοικοδομηθεί η ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και να αποκατασταθεί η κανονική λειτουργία της αγοράς. Οι τρέχουσες εξαιρετικές περιστάσεις δικαιολογούν όχι μόνο τη δημιουργία τέτοιων μηχανισμών, αλλά και τη διατήρησή τους προς το παρόν, όπως αποδεικνύεται από το πρόσφατο ιρλανδικό αίτημα για στήριξη από τον EFSM. Η πρόωρη ή η υπερβολικά απότομη απόσυρση αυτών των δικτύων ασφαλείας θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρές αντιδράσεις της αγοράς και να αναζωπυρώσει μια κρίση δημόσιου χρέους.

Έχοντας αυτά υπόψη, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα εξαιρετικά γεγονότα και οι εξαιρετικές περιστάσεις που δικαιολόγησαν την έκδοση του κανονισμού αριθ. 407/2010 για τη θέσπιση ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης εξακολουθούν να υπάρχουν και ότι ο μηχανισμός πρέπει, επομένως, να διατηρηθεί.

[1] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 407/2010 του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2010, για τη θέσπιση ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (ΕΕ L 118 της 12.5.2010, σ.1).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 332/2002 του Συμβουλίου, της 18ης Φεβρουαρίου 2002, για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών (ΕΕ L 53 της 23.2.2002, σ. 1).

[3] Η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή ενέκρινε τον Διορθωτικό Προϋπολογισμό αριθ. 5 για το έτος 2010 ο οποίος καλύπτει τη δημιουργία της δομής του προϋπολογισμού για τον οικονομικό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης στις 22 Σεπτεμβρίου 2010. Το σχέδιο διορθωτικής επιστολής αριθ. 2/2011 της Επιτροπής που επίσης ενσωματώνει εκείνες τις αλλαγές στο σχέδιο προϋπολογισμού του 2011 υποβλήθηκε στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή στις 11 Οκτωβρίου 2010.

[4] Μια παρόμοια δομή υπάρχει ήδη για τον μηχανισμό για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών για τα κράτη μέλη εκτός της περιοχής του ευρώ.

[5] Σε περίπτωση αθέτησης η Επιτροπή πρώτα συγκεντρώνει το απαραίτητο ποσό για τη εξυπηρέτηση του χρέους με ανάληψη από τα ταμειακά υπόλοιπά της και, εάν αυτά δεν επαρκούν, αντλεί πρόσθετα μετρητά από τα κράτη μέλη βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού αριθ. 1150/2000/EK, Ευρατόμ του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000 για την εφαρμογή της απόφασης 2007/436/EK, Ευρατόμ σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων. Σε δεύτερο στάδιο, η Επιτροπή προτείνει τη λήψη της χρηματικής προκαταβολής από τον προϋπολογισμό.

[6] Ένα επιπλέον ποσό 15 δισεκατ. ευρώ στο πλαίσιο του κανονισμού για το ισοζύγιο πληρωμών έχει ήδη διατεθεί ως εξωτερική χρηματοδοτική συνδρομή προς τη Λετονία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία.

[7] Βλέπε, για παράδειγμα, την ανακοίνωση της Standard & Poor's της 30ής Ιουνίου του 2010.

[8] Απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 14ης Μαΐου 2010, σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος για τις αγορές τίτλων (ECB/2010/5) (2010/281/EU).

[9] Λόγω του μεγάλου όγκου σωρευτικών εκδόσεων από τις τράπεζες συνεπεία της κρίσης, περίπου 50% των ανεξόφλητων σήμερα ομολόγων θα καταστούν ληξιπρόθεσμα κατά τα τρία επόμενα έτη.

[10] Περίπου το 86% του τραπεζικού χρέους με εγγύηση του δημοσίου ύψους σχεδόν 600 δισεκατ. ευρώ που εκδόθηκε μεταξύ του Οκτωβρίου του 2008 και του Δεκεμβρίου του 2009 είχε διαβάθμιση ΑΑΑ, και περιλαμβάνει σημαντικό μέρος των συνόλων που θα καταστούν ληξιπρόθεσμα κατά τη διάρκεια του 2012.

[11] Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση αναχρηματοδότησης ή νέας έκδοσης, οι σχετικοί χρεωστικοί τίτλοι θα φέρουν τη διαβάθμιση των ίδιων των τραπεζών και όχι πλέον τη διαβάθμιση των κρατικών εγγυητών.