Γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική: Επιλογές για την Ένωση - Ανακοίνωση του κ. Flynn (94/C 148/10)

Στις 18 Νοεμβρίου 1993, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το Πράσινο Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική: Επιλογές για την Ένωση - Ανακοίνωση του κ. Flynn.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 1994 (εισηγητής: ο κ. Vasco Cal).

Κατά την 314η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία, με μία ψήφο κατά και 10 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Εισαγωγή

Άμεσος στόχος του «Πράσινου Βιβλίου» είναι να εγκαινιάσει μία ευρεία συζήτηση σχετικά με τη μέλλουσα κατεύθυνση της κοινωνικής πολιτικής, τα συμπεράσματα της οποίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την κατάρτιση συγκεκριμένων προτάσεων υπό τη μορφή μιας «Λευκής Βίβλου».

Για να διευκολυνθεί η οργάνωση της συζήτησης, το «Πράσινο Βιβλίο» περιλαμβάνει 65 συγκεκριμένα ερωτήματα που καλύπτουν τα διάφορα θιγόμενα θέματα.

Το τμήμα έκρινε ότι η γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο όφειλε να επιχειρήσει να δώσει μία απάντηση σε όλα και σε κάθε ένα ξεχωριστά από τα ερωτήματα αυτά (τα οποία εκτίθενται συνοπτικά στην αρχή κάθε σημείου με παχειά στοιχεία), ούτως ώστε οι θέσεις του να διαβιβασθούν στην Επιτροπή σε συστηματική μορφή, μεγιστοποιώντας έτσι την ωφέλιμη επίδρασή τους.

Το τμήμα διαπίστωσε επίσης ότι πολλά από τα θέματα τα οποία θίγονται στο Πράσινο Βιβλίο έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο μελέτης εκ μέρους της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Παράλληλα με την παρούσα γνωμοδότηση, θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ οι οποίες αναφέρονται μέσα στο κείμενο.

1. Προβλήματα προτεραιότητας κοινά για τα κράτη μέλη

Ποιοι είναι οι μεγάλοι στόχοι οι οποίοι θα μπορέσουν να αποτελέσουν αντικείμενο ευρείας συναινέσεως μεταξύ των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων εταίρων ;

1.1. Κατά τον καθορισμό της κοινωνικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η μεγάλη ποικιλία των καταστάσεων που υφίσταται μεταξύ των κρατών μελών (ποικιλία από την άποψη του επιπέδου της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, των επιπέδων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, των νομοθετικών μέσων ή συμβατικών σχέσεων). Συμβαίνει, ωστόσο, ορισμένα από τα προβλήματα που υφίστανται σε κοινωνικό επίπεδο να είναι παραπλήσια, όπως ακριβώς και τα μέτρα που εξετάζονται, τόσο στα κράτη μέλη, όσο και σε κοινοτικό επίπεδο (σχετικά με την άνοδο της ανεργίας, την αύξηση του κοινωνικού αποκλεισμού ή τη χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), μάλιστα, στο σχέδιο έκθεσης που κατήρτισε για τη συνάντηση σε υπουργικό επίπεδο που θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο του 1994, φθάνει στο σημείο να εκθέσει τα χαρακτηριστικά ενός «κοινοτικού προτύπου». Η δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και οι νέες συνθήκες ανταγωνισμού σε παγκόσμια κλίμακα, η ελευθερία στην κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των προσώπων, καθώς και η διαρκώς αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομιών, η θεσμοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το κοινωνικό πρωτόκολλο που προσαρτήθηκε στη Συνθήκη για την ΕΕ, δημιουργούν νέες συνθήκες, οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον καθορισμό των κοινωνικών πολιτικών. Οι θέσεις που θα υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τα κοινωνικά θέματα, τα οποία επηρεάζουν τη ζωή και την εργασία της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών που ζουν στην ΕΕ, θα είναι καθοριστικές για τη στήριξη της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

1.2. Όσον αφορά την αγορά εργασίας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ήδη επανειλημμένως εκφέρει τη γνώμη ότι είναι αναγκαίο να επιτευχθεί μία ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη, πράγμα που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, όχι όμως επαρκή, για τη δημιουργία ενός μεγαλύτερου όγκου απασχόλησης (βλ. τις γνωμοδοτήσεις σχετικά με την οικονομική κατάσταση το 1993, καθώς και το ψήφισμα προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης).

1.2.1. Η Λευκή Βίβλος, η οποία υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και υιοθετήθηκε κατά τη Σύνοδο των Βρυξελλών τον περασμένο Δεκέμβριο, χαράσσει τις βασικές κατευθύνσεις που θα επιτρέψουν να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, ο οποίος είναι καθοριστικός για την επιτυχία της διαδικασίας κοινοτικής ολοκλήρωσης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστήριξε την προσέγγιση που υιοθετήθηκε στη Λευκή Βίβλο και φρονεί ότι είναι σημαντικό να υλοποιηθεί γρήγορα το νέο πρότυπο ανάπτυξης, καθώς και οι κατευθύνσεις και τα μέτρα που προτείνονται στο εν λόγω έγγραφο.

1.2.2. Η «ισόρροπη και σταθερή οικονομική και κοινωνική πρόοδος» που προβλέπεται στο άρθρο 2 της Συνθήκης δεν επιτρέπεται να αμφισβητηθεί εκ νέου με τον υποβιβασμό των κοινωνικών προτύπων. Όπως αναγνωρίζει η Λευκή Βίβλος «το τέλος της σημερινής κρίσης και το μέλλον της κοινοτικής οικονομίας εξαρτώνται επίσης από τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και των επιπέδων των εισοδημάτων και της κατανάλωσης που προκύπτουν από αυτό, καθώς και από την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών». Είναι η μόνη λύση που παρέχει τη δυνατότητα να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συνθήκες για μία ανάκαμψη των επενδύσεων, τόσο των δημοσίων, όσο και των ιδιωτικών, οι οποίες θα διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο στην τροποποίηση των παραγωγικών διαρθρώσεων και στην προσαρμογή στις νέες συνθήκες ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.2.3. Το Πράσινο Βιβλίο σημειώνει επίσης ότι: «Ο βαθμός στον οποίο η Ευρώπη θα επιτύχει να προοδεύσει προς την κατεύθυνση των κοινών, κοινωνικών στόχων της Ένωσης θα εξαρτηθεί σημαντικά από την ικανότητά της να δημιουργήσει τον αναγκαίο πλούτο. Κατά συνέπεια, η Ευρώπη είναι υποχρεωμένη να βρίσκεται στην πρωτοπορία της οικονομικής και τεχνολογικής προόδου».

1.2.4. Όπως αναγνωρίζει το Πράσινο Βιβλίο για την κοινωνική πολιτική «η επόμενη φάση στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής δεν μπορεί να βασίζεται στην άποψη ότι η κοινωνική πρόοδος πρέπει να υποχωρήσει ώστε να υπάρξει ανάκαμψη της οικονομικής ανταγωνιστικότητας» (Εισαγωγή). Η Σύνοδος κορυφής των Βρυξελλών κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα: οι απαραίτητες προσαρμογές δεν πρέπει να θέσουν υπό αμφισβήτηση το κοινωνικό μας πρότυπο, το οποίο στηρίζεται στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο, σε ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας και στη βελτίωση της ποιότητας διαβίωσης» (Μέρος Α, ΙΙΙ, Μία αλληλέγγυα οικονομία, Συμπεράσματα της Προεδρίας). Οι δυσκολίες χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν σήμερα πολλά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης θα πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά, ούτως ώστε να εξετασθεί με ποιο τρόπο θα ήταν δυνατόν να βελτιωθεί η διαχείριση των υπαρχόντων πόρων και να ελεγχθεί καλύτερα η εξέλιξη του κόστους, με ποιο τρόπο τα συστήματα ασφάλισης θα πρέπει να προσαρμοσθούν στις τρέχουσες ανάγκες και με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να εξευρεθούν πόροι για τα συστήματα χρηματοδότησης.

1.3. Οι στόχοι που έχουν σχέση με την κοινωνική προστασία και τον αποκλεισμό συνίστανται στο να διασφαλισθεί η οικονομική και κοινωνική ένταξη όλων των πολιτών.

1.3.1. Στην τρέχουσα φάση της βραδείας ανάπτυξης της κοινοτικής οικονομίας, στην οποία η κατάσταση της μακροχρόνιας ανεργίας επιδεινώνεται, ο αγώνας για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί θέμα άμεσης προτεραιότητας, δεδομένου ότι οι δημοσιονομικές δυσκολίες, που θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα οι ενέργειες για επανένταξη, να απωλέσουν την προτεραιότητά τους.

1.3.2. Ο κύριος στόχος που θα πρέπει να επιδιώκεται είναι να παρέχεται η δέουσα βοήθεια στα άτομα ούτως ώστε να ενσωματώνονται στον κόσμο της εργασίας και στην κοινωνία.

1.3.3. Το σύστημα κοινωνικής προστασίας αποτελεί για πολλούς πολίτες το μόνο καταφύγιο στο οποίο μπορούν να προσφύγουν σε περίπτωση ανεργίας, ασθένειας, μόνιμης ή προσωρινής ανικανότητας, γήρατος, καθώς και σε όλες τις περιπτώσεις όπου το άτομο είναι τρωτό κοινωνικά.

1.3.4. Η αποτελεσματικότητα της συνολικής λειτουργίας της κοινοτικής οικονομίας, εξαρτάται επίσης από την ικανότητά της να χρησιμοποιεί ολόκληρο το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Οι γενικές επιδόσεις ενός κράτους ή ενός οικονομικού χώρου δεν πρέπει να επιτυγχάνονται με αντίτιμο ένα υψηλό επίπεδο ανεργίας.

1.3.5. Δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί το κοινωνικό κόστος της ανεργίας. Επιβαρύνει την υπόλοιπη οικονομία, επιβαρύνει τη δημόσια οικονομία και, σε τελική ανάλυση, το βάρος φέρουν ο πληθυσμός, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές. Στη μείωση των εσόδων που προκαλεί η απώλεια θέσεων απασχόλησης έρχονται να προστεθούν τα έξοδα που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση των επιδομάτων. Η υποαπασχόληση επιδεινώνει τις επιπτώσεις της ύφεσης στην οικονομία, διότι έχει μία αρνητική επίδραση στις καταναλωτικές δαπάνες, όπως αναγνώρισε πρόσφατα μία έκθεση σχετικά με την κατάσταση της απασχόλησης στην Ευρώπη, η οποία εκπονήθηκε στα πλαίσια του Συμβουλίου της Ευρώπης (5η συνδιάσκεψη των Υπουργών Εργασίας της Ευρώπης, Μάλτα, Οκτώβριος 1993). Θα πρέπει επίσης να μελετηθεί το έμμεσο κοινωνικό κόστος, διότι «Η ανεργία αποτελεί τη βάση του κοινωνικού αποκλεισμού και επιδεινώνει τα κοινωνικά προβλήματα που έχουν σχέση με τον αποκλεισμό» (γνωμοδότηση για την «Απασχόληση στην Ευρώπη», εισηγητής: ο κ. Vasco Cal, ΕΕ αριθ. C 161 της 14. 6. 1993, σ. 34).

1.4. Η ισότητα των ευκαιριών πρέπει να αποτελέσει ένα κριτήριο-οδηγό σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων για ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, και όχι μόνο για ζητήματα που έχουν άμεση σχέση με θέματα ισότητας των ευκαιριών, είτε όσον αφορά τους άνδρες, είτε τις γυναίκες, είτε τους νέους, είτε τις μειονεκτούσες ομάδες.

1.4.1. Το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο συνέβαλε και εξακολουθεί να συμβάλει με καθοριστικό τρόπο στην ισότητα των ευκαιριών, πρέπει να προσαρμοσθεί στις νέες ανάγκες. Εκτός από την αποστολή του που συνίσταται στην παροχή επαγγελματικών δεξιοτήτων, πρέπει επίσης να αναπτύσσει τις ικανότητες των νέων ούτως ώστε να είναι σε θέση να προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον καινοτομιών και αλλαγών, ικανότητες που θα αποτελέσουν τη βάση της συνεχούς κατάρτισης. Επίσης, η κατάρτιση των μελλοντικών γενεών θα πρέπει να εξασφαλίζεται κατά τρόπο ευρύτερο, ούτως ώστε να είναι σε θέση να συμβάλει στην άνοδο του μέσου επιπέδου ειδίκευσης, κυρίως στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές, και άρα σε μία μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική συνοχή.

1.4.2. Το περιβάλλον απασχόλησης, το οποίο θα έπρεπε να συμβάλει στην ισότητα των ευκαιριών, υφίσταται τώρα και αυτό βαθειές αλλαγές. Για να μπορέσουν να εφαρμοσθούν οι νέες τεχνολογίες και οι νέες μέθοδοι παραγωγής θα πρέπει να γίνουν τροποποιήσεις στην οργάνωση της παραγωγής και να αυξηθεί η συμμετοχή των εργαζομένων, μέσω κυρίως της εργασίας κατά ομάδες.

1.4.3. Οι νέοι είναι σήμερα η κοινωνική ομάδα που θίγεται περισσότερο από την απουσία προοπτικών απασχόλησης και χρήσιμης ένταξης στην κοινωνία, από τον πρόσκαιρο χαρακτήρα των εργασιακών σχέσεων και από την επιδείνωση της κατάστασης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, η οποία οφείλεται στη δημογραφική εξέλιξη.

1.5. Επειδή πρόκειται για την κατάρτιση, υπάρχει ευρεία ομοφωνία ότι πρέπει να διαπιστωθεί κατά πόσον η αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων - η οποία θα πρέπει να αποτελέσει την προτεραιότητα των προτεραιοτήτων ώστε να μπορέσουν να συμβιβασθούν η οικονομική ανάπτυξη, η απασχόληση και η ανταγωνιστικότητα - μεταφράσθηκε πράγματι σε δραστικά μέτρα σε πολιτικό και δημοσιονομικό επίπεδο.

1.5.1. Οι δυνατότητες επαγγελματικής ειδίκευσης που υφίστανται στο κοινοτικό περιβάλλον, φέρουν τα ίχνη μιας τομεακής αντίληψης της εργασίας και της παραγωγής και δεν επαρκούν για να ανταποκριθούν με ικανοποιητικό τρόπο στις αλλαγές που πραγματοποιούνται και σε αυτές που είναι δυνατόν να προβλεφθούν μεσοπρόθεσμα (βλ. την ενημερωτική έκθεση για την επαγγελματική κατάρτιση, Εισηγήτρια: η κ. Cassina, έγγρ. CES 587/92 τελικό).

1.5.2. Η πρόσβαση στη βασική επαγγελματική κατάρτιση και η προώθηση της πρόσβασης στη συνεχή κατάρτιση είναι απαραίτητες, όχι μόνο για να παράσχονται τα απαραίτητα εφόδια στους εργαζομένους, αλλά και για να μπορέσουν τα τελευταία επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας να εφαρμοσθούν καλύτερα, και γρηγορότερα, στη διαδικασία παραγωγής.

1.5.3. Η κατάρτιση είναι επίσης μία απαραίτητη προϋπόθεση για να επιτευχθεί μία αυξημένη κινητικότητα σε τομεακό και περιφερειακό επίπεδο.

2. Βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης (πώς να αναπτυχθεί το κοινοτικό πλαίσιο για την απασχόληση ούτως ώστε η ανάπτυξη να μπορεί να δημιουργεί περισσότερες θέσεις απασχόλησης, ρόλος των κοινωνικών εταίρων, ρόλος της κοινοτικής δράσης)

2.1. Το υψηλό επίπεδο της ανεργίας και η πτώση της ποιότητας της υπάρχουσας απασχόλησης, καθώς και το σχετικά χαμηλότερο επίπεδο δραστηριότητας που σημειώθηκε στην κοινοτική οικονομία καθιστούν απαραίτητη τη μελέτη όλων των δυνατών μέτρων που θα βελτίωναν την κατάσταση, ούτως ώστε να διευκολυνθεί μία μεγαλύτερη εσωτερική ευελιξία των επιχειρήσεων και να διασφαλισθεί ταυτόχρονα η απαραίτητη προστασία των εργαζομένων.

2.1.1. Η πρόταση που παρουσιάζεται στο Πράσινο Βιβλίο να μειωθούν οι μη μισθολογικές επιβαρύνσεις και να τροποποιηθούν τα φορολογικά και παραφορολογικά καθεστώτα που θίγουν τους εργαζόμενους με τα λιγότερα προσόντα είναι ευπρόσδεκτη, διότι θα συμβάλει στη μείωση των εμποδίων που τίθενται στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να μελετηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο της χρηματοδότησης των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, τα οποία αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες.

2.1.2. Θα πρέπει να καταβληθούν μεγάλες προσπάθειες για να αξιοποιηθεί το δυναμικό ανάπτυξης της απασχόλησης σε νέες δραστηριότητες και τομείς, καθώς και το δυναμικό που προσφέρουν οι θέσεις απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο, το οποίο δεν έχει ληφθεί επαρκώς υπόψη. Η παροχή κινήτρων και η μείωση των διοικητικών εμποδίων στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων ενδέχεται να επηρεάσουν θετικά τη διαδικασία αυτή. Είναι, ωστόσο, απαραίτητο να καταπολεμηθούν οι περιπτώσεις εκείνες - και να επιβληθούν οι σχετικές κυρώσεις - στις οποίες γίνεται καταχρηστική εκμετάλλευση των υπαρχόντων κινήτρων με αποτέλεσμα στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Οι δημόσιες υπηρεσίες είναι βασικοί παράγοντες οι οποίοι εγγυώνται την ίση μεταχείριση των πολιτών, τόσο στις αστικές περιοχές, όσο και στις αγροτικές, και οι οποίοι έχουν εξίσου σημαντική επίδραση στον τομέα της απασχόλησης. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρώπη δεν δημιούργησε θέσεις απασχόλησης στον τομέα των διαπροσωπικών υπηρεσιών με τον ίδιο ρυθμό που το επέτυχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για μία από τις διαφορές που ερμηνεύουν καλύτερα την εξέλιξη των αντίστοιχων ποσοστών τους ανεργίας και συνολικής παραγωγικότητας.

2.1.3. Οι κοινωνικές και τοπικές διαρθρώσεις θα πρέπει να ενισχυθούν, οι σχέσεις τους σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο θα πρέπει να συσφιχθούν, ούτως ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι γνώσεις τους αναφορικά με την τοπική οικονομία, το ενδιαφέρον τους για την επίλυση των υπαρχόντων προβλημάτων, καθώς και οι συνέργιες που προκύπτουν από συνολικές δράσεις σε τοπικό επίπεδο. Οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν με στόχο την ανάλυση των διαφορών που υφίστανται από περιφέρεια σε περιφέρεια, όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, καταδεικνύουν τη σημασία των τοπικών παραγόντων, και κυρίως της συνεργασίας που αναπτύσσουν οι επιχειρήσεις, οι τοπικές αρχές, τα συνδικάτα και οι άλλες κοινωνικές οργανώσεις.

2.1.4. Κάθε τροποποίηση στις υπάρχουσες πολιτικές, όπως αναγνωρίζεται στο «Κοινοτικό πλαίσιο για την απασχόληση» [έγγρ. COM(93) 238 τελικό], θα πρέπει να γίνει κατά τρόπο ώστε «να μην εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση στην αγορά εργασίας ή να μην θέτει εμπόδια στην ανάπτυξη των θέσεων απασχόλησης, η οποία εξαρτάται από γνώσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, δεδομένου ότι οι εν λόγω γνώσεις αποτελούν το κλειδί της ανταγωνιστικότητας για το μέλλον (σημείο 3.1, τελευταίο εδάφιο). Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει, δίχως να υπονομεύεται η διαδικασία διαβούλευσης η οποία υφίσταται σε κοινοτικό επίπεδο και προβλέπεται από τις Συνθήκες, να συμμετάσχουν στη «διαρθρωμένη, συνεργατική και συστηματική διαδικασία ανάλυσης και πολιτικού στοχασμού», που προτείνεται στο εν λόγω έγγραφο.

2.2. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε διάφορα επίπεδα (τομεακό, διεπαγγελματικό, επιχειρηματικό, κλπ.) είναι το κατάλληλο μέσο για να επιτευχθούν οι απαραίτητες συμφωνίες, κυρίως όσον αφορά την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και την ανάπτυξη νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας και νέων διαρθρώσεων του χρόνου εργασίας.

2.3. Η μείωση του χρόνου εργασίας, η μερική απασχόληση και οι ατυπικές μορφές εργασίας είναι οι πτυχές της οργάνωσης του χρόνου εργασίας για τις οποίες η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έλαβε θέση κατά τα τελευταία έτη. Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η γενίκευση της μερικής απασχόλησης διευκόλυνε την απασχόληση, ιδιαίτερα την απασχόληση των γυναικών. Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι ο αριθμός των θέσεων απασχόλησης που δημιουργήθηκαν δεν επαρκεί για να διατηρηθεί ο συνολικός όγκος απασχόλησης δεδομένου ότι, στο μεταξύ, απωλέσθηκαν πολλές θέσεις πλήρους απασχόλησης. Η εσωτερική ευελιξία των επιχειρήσεων, για να μπορέσουν να προσαρμοστούν τα ωράρια εργασίας και λειτουργίας των εξοπλισμών στην αύξηση της ζήτησης και στα συμφέροντα των εργαζομένων, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων μαζί τους, καθώς και με τους εκπροσώπους τους στο κατάλληλο επίπεδο. Μία αυξημένη γενίκευση αυτών των μορφών εργασίας εξαρτάται επίσης από τις ελάχιστες εγγυήσεις που θα παραχωρηθούν.

2.4. Η κοινοτική δράση θα αναπτυχθεί στα πλαίσια της υλοποίησης της Λευκής Βίβλου που υιοθετήθηκε κατά τη Σύνοδο των Βρυξελλών. Οι διάφορες συζητήσεις που πραγματοποιούνται στους κόλπους των κοινοτικών οργάνων, σχετικά με θέματα που επαναλαμβάνονται και που συχνά επικαλύπτονται - όπως συμβαίνει συγκεκριμένα με το υπό εξέταση Πράσινο Βιβλίο και τη Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση - θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ενός καλύτερου συντονισμού, κυρίως όσον αφορά τις συγκεκριμένες προτάσεις στις οποίες καταλήγουν.

3. Να προωθηθεί η ανάπτυξη προς ένα σύστημα παραγωγής βασισμένο στην ποιότητα

3.1. Ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων (να βελτιωθεί η σχέση ανάμεσα στα προγράμματα ανακατάρτισης και τις ανάγκες της αγοράς, να συνδυασθεί το δικαίωμα κάθε ατόμου σε διά βίου επαγγελματική κατάρτιση με την διαρκή επαναξιολόγηση των επαγγελματικών δεξιοτήτων και ειδικεύσεων, χωριστή αντιμετώπιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης)

3.1.1. Σε πολλές περιοχές, παρατηρείται ταυτόχρονα, αφενός, ένα υψηλό ποσοστό ανεργίας και μία ασυμφωνία ανάμεσα στα απαιτούμενα προσόντα και ικανότητες και, αφετέρου, έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και ανεπαρκής κάλυψη των αναγκών των επιχειρήσεων σε ορισμένους τομείς οι οποίοι έχουν θιγεί περισσότερο από την τεχνολογική πρόοδο (βλ. γνωμοδότηση σχετικά με την «Απασχόληση στην Ευρώπη», σημείο 3.1.2.6). Οι μεταβολές που σημειώθηκαν στην οικονομική δραστηριότητα πολλών περιφερειών έγιναν επίσης αιτία να εκλείψουν πολλά επαγγέλματα, ωστόσο τα συστήματα απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης μπόρεσαν, σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις, να προβλέψουν τις βιομηχανικές αυτές μεταβολές ή να ανταποκριθούν σε αυτές.

3.1.1.1. Για να μπορέσουν τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης να προσεγγίσουν περισσότερο τις πραγματικότητες και τις ανάγκες της οικονομίας και τις ανάγκες των εργαζομένων για προσωπική ανάπτυξη, πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτα και τα προγράμματά τους να τροποποιηθούν, ούτως ώστε οι κτηθείσες ικανότητες να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Για το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να διασφαλισθεί μία πιο ενεργή παρέμβαση των κοινωνικών εταίρων και των επαγγελματικών οργανώσεων.

3.1.1.2. Η κατάρτιση μέσα στις επιχειρήσεις, που καθίσταται όλο και περισσότερο απαραίτητη καθώς οι μορφές οργάνωσης της εργασίας εξελίσσονται, θα πρέπει να μπορεί να στηρίζεται και να διαρθρώνεται γύρω από ένα σύστημα εκπαίδευσης ελαστικό, αποτελεσματικό και ικανό να εξασφαλίζει την ευρεία βασική κατάρτιση που απαιτείται για να μπορούν οι γνώσεις που παρέχονται στα πλαίσια των εν λόγω δράσεων κατάρτισης να απορροφούνται.

3.1.2. «Κάθε εργαζόμενος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πρέπει να μπορεί να έχει πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση καθ' όλη τη διάρκεια του ενεργού του βίου. Διακρίσεις βάσει της ιθαγένειας όσον αφορά τους όρους πρόσβασης στην επαγγελματική εκπαίδευση απογορεύονται (άρθρο 15 του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων). Για να διασφαλισθεί η πρόσβαση στην κατάρτιση σε όλη τη διάρκεια του ενεργού βίου, είναι απαραίτητο, εκτός από την κατάλληλη βασική κατάρτιση και την αρχική επαγγελματική κατάρτιση - που εξασφαλίζουν στους νέους την πρόσβαση σε ένα επίσημα αναγνωρισμένο αρχικό επίπεδο ειδίκευσης - να δημιουργηθούν, σε εθνική τουλάχιστον κλίμακα, οι κατάλληλες συνθήκες ώστε οι πληροφορίες που αφορούν την προσφορά συνεχούς κατάρτισης να γίνονται ευρύτερα γνωστές και η συνεχής αυτή κατάρτιση να είναι προσιτή σε όλους τους εργαζόμενους.

3.1.2.1. Αυτό προϋποθέτει ότι η συνεχής κατάρτιση δεν θα περιορίζεται στις επιχειρήσεις, μολονότι είναι στον τομέα αυτό που αποκτά τη μεγαλύτερη σημασία. Ένα αποτελεσματικό σύστημα δημόσιων ή ιδιωτικών οργανισμών κατάρτισης, στο οποίο να συμπεριλαμβάνονται και τα ιδρύματα που υποστηρίζονται από τις κοινωνικο-επαγγελματικές οργανώσεις, είναι απαραίτητο, για να μπορέσει να συμπληρωθεί η προσφορά της κατάρτισης μέσα στις επιχειρήσεις η οποία, ωστόσο, περιορίζεται στους εργαζόμενους των επιχειρήσεων, συχνά δεν καταλήγει στην απονομή κανενός διπλώματος, κι έτσι, καθώς δεν είναι εύκολο να αξιοποιηθεί στην αγορά εργασίας, δεν καλύπτει την πλειοψηφία των ΜΜΕ και δεν είναι προσιτή στις ομάδες σε κίνδυνο, τους ανέργους και τις γυναίκες που θέλουν να επανέλθουν στον ενεργό βίο μετά από μία περίοδο αφιερωμένη στην οικογένεια (βλ. τη γνωμοδότηση σχετικά με την πρόσβαση στη συνεχή κατάρτιση, εισηγητής: ο κ. Nierhaus, έγγρ. CES 350/93).

3.1.3. Από όσα προαναφέρθηκαν προκύπτει η ιδέα μιας πολιτικής για την εκπαίδευση η οποία σχετίζεται περισσότερο με τις ανάγκες της οικονομίας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και συνδέεται στενότερα με το σύστημα κατάρτισης, τόσο της αρχικής, όσο και της συνεχούς. Η μείωση των ελλείψεων στην κατάρτιση που οφείλονται στα προηγούμενα στάδια κατάρτισης, η βασική προπαρασκευή και η συνεχής κατάρτιση των ίδιων των εκπαιδευτών - είτε αυτοί είναι καθηγητές, είτε στελέχη κατάρτισης σε επιχειρήσεις, είτε γενικά εκπαιδευτές - θα μπορέσουν να επιτευχθούν μόνον εάν υπάρξει ένας στενός συντονισμός του εκπαιδευτικού συστήματος και του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης, σε στενή σχέση με την έρευνα και ανάπτυξη.

3.1.3.1. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην κατάρτιση της συντριπτικής πλειοψηφίας των ενεργών εργαζομένων, δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να ανυψωθεί γρήγορα το σημερινό επίπεδο των επαγγελματικών προσόντων, ώστε να αυξηθεί η συνολική παραγωγικότητα της οικονομίας. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που δικαιολογούν την ανάγκη να διευρυνθούν τα προγράμματα κατάρτισης ενόψει των βιομηχανικών μεταβολών.

3.2. Συνοδευτικά μέτρα ενός συστήματος παραγωγής βασισμένου στην ποιότητα (πρότυπα και συνθήκες εργασίας, προσαρμοστικότητα της αγοράς εργασίας και συνοδευτικά μέτρα)

3.2.1. Οι παράγοντες στους οποίους οφείλονται τα υψηλά επίπεδα διαρθρωτικής ανεργίας στην Κοινότητα θα παραμείνουν. Σε γενικές γραμμές:

- μολονότι η δημογραφική αύξηση είναι λιγότερο σημαντική από ό,τι στο παρελθόν, το ποσοστό δραστηριότητας (σχέση μεταξύ του πληθυσμού που είναι σε ηλικία κατάλληλη για εργασία και του ενεργού πληθυσμού) και το ποσοστό ανεργίας παρέχουν τη δυνατότητα να υπολογιστεί ένα ποσοστό «μη-απασχόλησης» που προσεγγίζει το 25 % στο σύνολο της κοινοτικής επικράτειας. Αυτό εξηγεί εξάλλου γιατί ένα 40 % περίπου των θέσεων απασχόλησης που δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο 1985-1990 κατελήφθησαν από άτομα, στην πλειοψηφία γυναίκες, τα οποία δεν ήταν ενταγμένα στην αγορά εργασίας και δεν είχαν απογραφεί ως άνεργα. Οι χώρες της ΕΕ έχουν ένα ποσοστό δραστηριότητας περίπου 60 %, κατώτερο άρα του 70 % περίπου που σημειώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ),

- οι οικονομικοί παράγοντες που προκύπτουν από το νέο διεθνή καταμερισμό της εργασίας θα έχουν αυξητική τάση, με αποτέλεσμα όλο και περισσότερες παραδοσιακές οικονομίες να παρουσιάσουν πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα σε παγκόσμια κλίμακα, τη μετατόπιση επιχειρήσεων και την υπεργολαβία των υπηρεσιών, χάρη στις δυνατότητες που προσφέρει η πληροφορική και οι σύγχρονες τηλεπικοινωνίες,

- η εντεινόμενη επιδίωξη μεγαλύτερης παραγωγικότητας έχει πάψει να έχει άμεση σχέση με την εξέλιξη της τεχνολογικής προόδου, που μέχρι σήμερα σημειωνόταν με έναν ρυθμό λίγο-πολύ σταθερό μακροπρόθεσμα, και στηρίζεται πλέον σε μετατοπίσεις της παραγωγής, όχι μόνον των παραδοσιακών τομέων, αλλά και των σύγχρονων τομέων, στην αυξανόμενη προσφυγή σε υπεργολαβίες και σε μετακινήσεις και μειώσεις του όγκου της απασχόλησης σε μικροοικονομικό επίπεδο, δίχως να λαμβάνεται υπόψη το εξωτερικό κόστος που προκαλείται από την επιδείνωση της ανεργίας (βλ. παράγραφο 1.2 ανωτέρω), και

- η μακροοικονομική πολιτική, η οποία εξαρτάται από τους στόχους της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και την προτεραιότητα που δόθηκε στον αγώνα για την καταπολέμηση του πληθωρισμού, στηρίχθηκε σε μία περιοριστική πολιτική, δίχως να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες που είχε να αντιμετωπίσει κάθε κράτος μέλος, κυρίως δε τα επίπεδα του δημόσιου χρέους.

3.2.2. Οι αλλαγές που συμβαίνουν σήμερα στις μεθόδους εργασίας διαφέρουν σε σχέση με τις τεχνολογικές εξελίξεις του παρελθόντος, οι οποίες σημειώνονταν σε τομεακό κυρίως επίπεδο. Οι συνέπειες αυτών των μεταβολών, που πλήττουν όλες τις επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και τις ΜΜΕ, θα μπορούσαν να μετατραπούν σε πλεονέκτημα ώστε να επιτρέψουν ένα ποιοτικό άλμα όσον αφορά τις μεθόδους εργασίας. Για το λόγο αυτό, θα ήταν χρήσιμο να αντιμετωπισθεί το ενδεχόμενο δημιουργίας συμπράξεων κατάρτισης, κυρίως με μεγάλες επιχειρήσεις και συγκεκριμένα κέντρα ειδικών «γνώσεων» και «τεχνογνωσίας», ώστε να μειωθεί το κόστος αυτού του τύπου κατάρτισης και να διασφαλισθεί η ποιότητα που απαιτούν οι συνθήκες ανταγωνισμού.

3.2.2.1. Η εξέλιξη των διαρθρώσεων διαχείρισης, η οποία απαιτεί αυξημένη αποκέντρωση, συντομότερους και ταχύτερους κύκλους παραγωγής, εντατικότερη χρήση του διαθέσιμου εξοπλισμού και προσαρμογή στο διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται μία επιχείρηση, προϋποθέτει μεγαλύτερη αίσθηση ευθύνης των εργαζομένων και ικανότητα να αξιοποιούν τις γνώσεις τους, τη δημιουργικότητά τους και την τεχνογνωσία τους, πράγμα που θέτει εκ νέου το θέμα των επαγγελματικών σταδιοδρομιών.

3.2.2.2. Η προσπάθεια για τακτική ενημέρωση των γνώσεων και αναβάθμιση των προσόντων θα πρέπει να καταβάλλεται με εντατικό τρόπο, όχι μόνο από τους εργαζόμενους, αλλά και από τους υπεύθυνους της διαχείρισης, πράγμα που προϋποθέτει μία συντονισμένη προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Δεν πρέπει, όμως, να ενισχυθούν τα προσόντα και οι ικανότητες μόνο των εργαζομένων. Είναι εξίσου απαραίτητο να ενισχυθούν και τα προσόντα και οι ικανότητες των στελεχών διαχείρισης, δεδομένου ότι, όπως αναγνωρίζει το Πράσινο Βιβλίο, η διαχείριση των ανθρωπίνων πόρων απαιτεί μία υψηλή ποιότητα όσον αφορά την οργάνωση εργασίας, τη διαχείριση του προσωπικού και τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες.

3.2.2.3. Οι διαπραγματεύσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων θα έχουν την τάση να αναβαθμισθούν και να διευρυνθούν τα «κλασσικά» πεδία παρέμβασής τους, στα πλαίσια μιας διαδικασίας μεταβολής των πρακτικών και των συμπεριφορών που θα είχε πολλά να κερδίσει εάν γινόταν αντικείμενο συμφωνιών πλαίσιο σε κατάλληλο επίπεδο (ευρωπαϊκό, εθνικό ή τομεακό).

3.2.3. Η ανάλυση των «ενεργών μέτρων» και των «παθητικών μέτρων» της πολιτικής για την απασχόληση οφείλεται στα αυξημένα προβλήματα χρηματοδότησης των επιδομάτων ανεργίας και στην όλο και πιο επιτακτική ανάγκη να χρηματοδοτηθούν μέτρα, τα οποία, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ (Προοπτικές της απασχόλησης, Ιούλιος 1993), θα πρέπει να αποσκοπούν στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας και απασχόλησης, καθώς και στη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων και του τρόπου λειτουργίας της αγοράς εργασίας.

3.2.3.1. Είναι γεγονός ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα έξοδα που αφορούν τα «παθητικά μέτρα» είναι μεγαλύτερα από τα έξοδα που αφορούν τα «ενεργά μέτρα». Η πρόταση που υποβλήθηκε να χρησιμοποιηθούν τα μέσα που είχαν προβλεφθεί για την πληρωμή των επιδομάτων ανεργίας για τη χρηματοδότηση «ενεργών» μέτρων, δεν είναι δυνατόν να παραβλέψει το γεγονός ότι οι απολυθέντες εργαζόμενοι ή εκείνοι που συνταξιοδοτήθηκαν πρόωρα κατέβαλαν επί σειρά ετών εισφορές με την προϋπόθεση ότι, σε περίπτωση ανάγκης, θα είχαν το δικαίωμα σε κατάλληλη στήριξη. Η κατάσταση των ανέργων που δεν έχουν καταβάλει εισφορές είναι διαφορετική: στόχος είναι να εξαρτηθεί η καταβολή των επιδομάτων τους από την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και/ή την παρακολούθηση μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης.

3.2.3.2. Μεταξύ των «ενεργών» μέτρων ξεχωρίζουν τα προγράμματα κατάρτισης, οι επιδοτήσεις υπέρ της απασχόλησης, η άμεση δημιουργία θέσεων απασχόλησης για κοινωνικούς σκοπούς, τα μέτρα υπέρ των νέων που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή είναι άνεργοι, καθώς και οι δράσεις που έχουν αναλάβει οι δημόσιες υπηρεσίες για την απασχόληση.

3.2.3.3. Η Κοινότητα είναι σε θέση να έχει μία θετική επίδραση στις προτεραιότητες που πρέπει να χρηματοδοτηθούν, κυρίως στα κράτη μέλη όπου η συμβολή του ΕΚΤ αποτελεί ένα μεγάλο μέρος των εξόδων που αφορούν αυτόν τον τύπο «ενεργών» μέτρων.

3.2.3.4. Όσον αφορά τα κοινοτικά προγράμματα (όπως Comett, Eurotecnet, Force, Petra) και τις άλλες πρότυπες δράσεις στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, θα ήταν επίσης σκόπιμο να αξιοποιηθεί σήμερα η πείρα που αποκτήθηκε ούτως ώστε, οι ορθές πρακτικές που υιοθετήθηκαν στα πλαίσια των εν λόγω κοινοτικών πρωτοβουλιών να εισαχθούν καλύτερα στις προτεραιότητες των πολιτικών που αφορούν την κατάρτιση, για να μπορέσουν τα κράτη μέλη, στα πλαίσια του προγραμματισμού των πολιτικών τους για την επαγγελματική κατάρτιση, να ωφεληθούν από τις καινούργιες αυτές εμπειρίες και από την πολλαπλασιαστική επίδρασή τους.

3.2.3.5. Η ΟΚΕ κατήρτισε γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση για ένα πρόγραμμα δράσης που θα αποβλέπει στην υλοποίηση μιας πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα [βλ. τη γνωμοδότηση για την «Πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης - (Leonardo)», Εισηγητής: ο κ. Nierhaus, έγγρ. CES 380/94].

4. Προώθηση της αλληλεγγύης και της ένταξης

4.1. Σύγκλιση των κοινωνικών πολιτικών (συντονισμός των πολιτικών διατήρησης του εισοδήματος και των ενεργών πολιτικών της αγοράς εργασίας, προσδιορισμός ειδικών στόχων σύγκλισης, φορολογικά μέτρα και μέτρα κοινωνικής ασφάλισης για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συμμετοχής των γυναικών)

4.1.1. Η ΟΚΕ υιοθέτησε το Νοέμβριο του 1991 γνωμοδότηση σχετικά με τη «σύγκλιση των στόχων και των πολιτικών κοινωνικής προστασίας» (εισηγητής: ο κ. Pasquali, ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992, σ. 91). Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ παρέσχε την υποστήριξή της στη στρατηγική προοδευτικής σύγκλισης που είχε προτείνει η Επιτροπή, η οποία περιλάμβανε μεταξύ άλλων τον καθορισμό κοινών στόχων και την υιοθέτηση μέτρων στους ακόλουθους τομείς: ασθένεια ή ατύχημα, μητρότητα, ανεργία, ανικανότητα προς εργασία, γήρας και προβλήματα οικογενειακής φύσεως.

4.1.2. Μολονότι αναγνωρίζει τη μεγάλη ποικιλία που χαρακτηρίζει τα συστήματα κοινωνικής προστασίας, η γνωμοδότηση αναφέρεται επίσης στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στα προβλήματα που χαρακτηρίζουν την κοινωνική προστασία στα κράτη μέλη και εφιστά την προσοχή στην αναγκαιότητα να λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις τους στην ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης.

4.1.3. Οι πολιτικές κοινωνικής προστασίας έχουν διαδραματίσει και εξακολουθούν να διαδραματίζουν έναν αναντικατάστατο ρόλο στην επιτυχία του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Θα πρέπει να έχουν ως κύριο στόχο να συμβάλουν στην οικονομική και κοινωνική ένταξη όλων των ατόμων, και να «εξασφαλίζουν ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο σε κάθε νόμιμο κάτοικο, ενισχύοντας τα άτομα που στερούνται πόρων για να αποφευχθεί ο κοινωνικός τους αποκλεισμός και παρέχοντάς τους τη βασική υγειονομική περίθαλψη» (σημείο 2.7 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης, ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992, σ. 91).

4.1.4. Τα συστήματα συνεισφοράς θα πρέπει να ενθαρρύνουν την πλήρη οικονομική και κοινωνική συμμετοχή των γυναικών, δεν θα πρέπει να δημιουργούν αρνητικά κίνητρα όσον αφορά τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και θα πρέπει να εξασφαλίζουν την ίση μεταχείρισή τους.

4.1.5. Τα χρηματοδοτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνική ασφάλιση καθιστούν απαραίτητη τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση της διαχείρισης, τον καλύτερο έλεγχο του κόστους και την καταπολέμηση της απάτης και της μη καταβολής των οφειλών. Ωστόσο, η μεταβολή της αναλογίας μεταξύ συνεισφερόντων και δικαιούχων, η παροχή εξαιρέσεων με τις πιο ποικίλες δικαιολογίες, η μείωση της βάσης των εισφορών που αφορούν ορισμένες υπηρεσίες και η αύξηση των τιμών των υπηρεσιών υγείας δημιουργούν αυτή τη στιγμή καταστάσεις διαρθρωτικών ελλειμμάτων και θέτουν το ερώτημα των τρόπων χρηματοδότησης, το οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί επειγόντως. Η ΟΚΕ ετοιμάζει αυτή τη στιγμή μία γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το θέμα αυτό.

4.2. Η καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού: πρόληψη και αποκατάσταση (μέτρα που πρέπει να ληφθούν, κατάλληλη νομοθεσία και δράσεις που πρέπει να αναπτυχθούν)

4.2.1. Η ΟΚΕ εξέθεσε σε πολλές γνωμοδοτήσεις τις απόψεις της για τα προβλήματα της φτώχειας (εισηγητής: ο κ. Burnel, ΕΕ αριθ. C 221 της 28. 8. 1989, σ. 10), και τον κοινωνικό αποκλεισμό (εισηγήτρια: η δ. Maddocks). Στις εργασίες της, η ΟΚΕ έχει αναλύσει τις αιτίες της αύξησης του κοινωνικού αποκλεισμού στη διάρκεια των τελευταίων ετών, συγκεκριμένα τη μακροχρόνια ανεργία, τη μεταβολή των κοινωνικών αξιών και την εξασθένιση της αλληλεγγύης, την κοινωνική διάσπαση και την εξασθένιση των οικογενειακών δομών, την έλλειψη επαρκούς κατάρτισης και στέγασης, τις δημοσιονομικές περικοπές των κοινωνικών προγραμμάτων, την αδυναμία ακόμη και της συμμετοχής και της έκφρασης, που καθιστά τα θιγόμενα άτομα ανίκανα να ασκήσουν τα δικαιώματά τους. Γι'αυτό το τελευταίο η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της του Δεκεμβρίου 1993 για το πρόγραμμα δράσης κατά του αποκλεισμού 1994-1999 (εισηγήτρια: η δ. Maddocks), συνέστησε να αντιμετωπιστεί ως ενδεχόμενο, ανάμεσα στους τομείς δράσης που πρέπει να χρηματοδοτηθούν, η «στήριξη» των ατόμων που θίγονται από τον αποκλεισμό, με σκοπό να βοηθηθούν να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό τους (σημεία 5.4 και 5.5 της γνωμοδότησης της ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 352 της 30. 12. 1993, σ. 48).

4.2.2. Στη σύσταση του Συμβουλίου της 27ης Ιουλίου 1992 σχετικά με τη σύγκλιση των στόχων και των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας, καθιερώθηκε συσχετισμός μεταξύ της σύγκλισης των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας και της σύγκλισης των οικονομικών πολιτικών, οι οποίες, ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη σε όλη την Ευρώπη, θα έχουν θετικές επιπτώσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού. Η ΟΚΕ, σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της, καθ'όλο το 1993, επέμεινε στην ανάγκη να προωθηθεί η ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, αφού η ανεργία, ιδίως η ανεργία των νέων και η μακροχρόνια ανεργία, είναι από τις πρωταρχικές αιτίες της αύξησης του αποκλεισμού.

4.2.3. Στη γνωμοδότησή της για τον κοινωνικό αποκλεισμό, η ΟΚΕ τάχθηκε ομόφωνα υπέρ ενός χάρτη, ο οποίος, αναγνωρίζοντας τα εγγυημένα για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεμελιώδη δικαιώματα, θα μπορούσε να συντελέσει ώστε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή και προτεραιότητα στα μέτρα που στοχεύουν στην πρόληψη του αποκλεισμού με τις διάφορες εκφάνσεις του, αφού τα προβλήματα είναι διαρθρωτικά και τα μέτρα δεν πρέπει να περιορίζονται σε μια προσπάθεια άμβλυνσης των συνεπειών της κατάστασης του αποκλεισμού. Παρότι οι δημόσιες αρχές έχουν ιδιαίτερη ευθύνη ως προς αυτό το θέμα, η ΟΚΕ εξέφρασε επίσης τη γνώμη ότι πρέπει να εγκαινιαστεί «ένας διαρθρωμένος διάλογος μεταξύ των διάφορων συντελεστών που έχουν αναλάβει δράση για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, όπως η Επιτροπή, τα κράτη μέλη, οι περιφερειακές αρχές, οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, οι κοινωνικοί εταίροι, οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί, καθώς και τα ίδια τα αποκλεισμένα άτομα» (βλ. σημείο 5.4 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης, ΕΕ αριθ. C 352 της 30. 12. 1993, σ. 48), χωρίς ωστόσο να εξασθενίσουν οι ήδη υπάρχουσες μορφές διαβούλευσης στο κοινοτικό επίπεδο.

4.2.4. Η ΟΚΕ έχει επίσης εκφράσει την ανησυχία της σχετικά με τη μείωση των δαπανών των κρατών μελών για την κοινωνική προστασία εξαιτίας δημοσιονομικών περιορισμών. Η ΟΚΕ έχει υποστηρίξει ότι πρέπει να αυξηθούν οι κοινοτικοί πόροι για το πρόγραμμα για την καταπολέμηση της φτώχειας και να συμπεριληφθεί η καταπολέμηση του αποκλεισμού στους στόχους που καθορίστηκαν από την αναθεώρηση των διαρθρωτικών ταμείων.

4.2.5. Πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά κατά πόσο είναι δυνατό να βελτιωθούν τα συστήματα επιδομάτων ανεργίας, έτσι ώστε να προωθηθεί η ένταξη στην αγορά εργασίας, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης και η απασχόληση για ίδιο λογαριασμό. Η ίδια προσοχή πρέπει να δοθεί και στην πρόωρη συνταξιοδότηση, εφόσον η εξέλιξη της προσδοκόμενης διάρκειας ζωής και η αναλογία μεταξύ του αριθμού των ατόμων που συνεισφέρουν στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και του αριθμού των ατόμων που ωφελούνται από αυτά συνηγορούν υπέρ λύσεων που βαίνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Είναι σκόπιμο να μελετηθούν οι ήδη υπάρχουσες εμπειρίες όσον αφορά τα μέτρα που προτείνει σήμερα το Πράσινο Βιβλίο να γενικευθούν.

4.3. Ευκαιρίες και κίνδυνοι για τους νέους (μετάβαση από το σχολείο στην εργασία, διαχωρισμός των νέων γυναικών, ανάγκη «εξασφάλισης» της απασχόλησης, δραστηριότητας ή χρήσιμης κατάρτισης, χαμηλότεροι μισθοί εισόδου στον επαγγελματικό βίο για τους νέους)

4.3.1. Το 1992, η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας περί της προστασίας των νέων κατά την εργασία (ΕΕ αριθ. C 313 της 30. 12. 1992, εισηγητής: ο κ. van Dijk), στην οποία συμφωνούσε γενικά με την πρόταση της Επιτροπής.

4.3.2. Οι ανεπάρκειες των εκπαιδευτικών συστημάτων και η δύσκολη κατάσταση που διέρχεται η αγορά εργασίας εδώ και αρκετά χρόνια καθιστούν απαραίτητη τη δημιουργία κατάλληλων σχημάτων, που θα επιτρέπουν τη μετάβαση από το σχολείο στον ενεργό βίο. Το γερμανικό σύστημα έχει δώσει θετικά αποτελέσματα ως προς τη μετάβαση αυτή, συνδυάζοντας τη σχολική εκπαίδευση με την άσκηση σε επιχειρήσεις. Σε άλλες χώρες, στις οποίες δεν έχει αναπτυχθεί το επιχειρηματικό πνεύμα και δεν τονίζεται η αξία της εργασίας, η μετάβαση θα απαιτήσει προηγούμενη προσπάθεια, για την αναβάθμιση της εργασίας στις επιχειρήσεις και τη δημιουργία καλύτερων προοπτικών επαγγελματικής σταδιοδρομίας, βάζοντας τέρμα στις αδικαιολόγητες διαφορές όσον αφορά το επαγγελματικό καθεστώς. Επίσης, είναι θεμελιώδες να προωθηθεί μια εκπαίδευση η οποία είναι περισσότερο τεχνική και περισσότερο στραμμένη προς τον επαγγελματικό βίο. Ακόμη, θα πρέπει να αλλάξει εκ βάθρων η φιλοσοφία της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, έτσι ώστε να προετοιμάζει τους νέους για τις νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας και λειτουργίας της οικονομίας. Η επαρκής κατάρτιση των καθηγητών και των στελεχών επαγγελματικής κατάρτισης, ιδίως όσον αφορά την κατανόηση των νέων αναγκών κατάρτισης, είναι ουσιώδης.

4.3.3. Σε πολλά κράτη μέλη, ένα από τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν η απαλλαγή ή η μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης για τις επιχειρήσεις που απασχολούν νέους σε αναζήτηση πρώτης εργασίας. Μολονότι θα μπορούσε κανείς να συμφωνήσει με τη μείωση των κοινωνικών επιβαρύνσεων, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η πρώτη απασχόληση, δεν μπορεί να γίνει δεκτή η καθιέρωση της μισθολογικής διάκρισης, υπό το πρόσχημα ότι «διευκολύνει» την είσοδο στον ενεργό βίο. Στις καταχρήσεις που θα διαπραχθούν ενδεχομένως, με σκοπό την κερδοσκοπία από αυτήν την κατάσταση, θα πρέπει να επιβάλλονται αυστηρές κυρώσεις. Θα μπορούσε, ωστόσο, να αντιμετωπισθεί ως ενδεχόμενο η δυνατότητα κρατικής συγχρηματοδότησης, για περιορισμένες περιόδους, μέρους του μισθού ως επιδόματος κατάρτισης, εφόσον πράγματι συντελείται τέτοια κατάρτιση.

4.3.4. Οι δράσεις κατάρτισης που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ, ιδίως στις χώρες που ωφελούνται από τα μέτρα συνοχής, όπου οι κοινοτικές συνδρομές είναι αποφασιστικός παράγοντας για την υλοποίηση των δράσεων, αποτέλεσαν μια πιο σημαντική μορφή «μετάβασης». Δεν συνοδεύθηκαν, ωστόσο, από ποιοτική ανάλυση των προγραμμάτων κατάρτισης και των προτύπων σχεδίων, πράγμα που περιόρισε την ωφέλεια από τη διάδοση των υπαρχουσών θετικών εμπειριών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεμβάσεων. Το άρθρο 127 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργεί νέα νομική βάση στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιηθεί πλήρως.

4.3.5. Η πρόσβαση στην κατάρτιση και η «εξασφάλιση» απασχόλησης, μέσω νομοθεσίας ή αποφάσεων ειλημμένων σε κοινοτικό επίπεδο, θα μπορούσε να αυξηθεί η κατανόηση αυτών των ζητημάτων που έχουν μεγάλη σημασία για το μέλλον της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

4.3.6. Η ΟΚΕ προετοιμάζει αυτόν τον καιρό γνωμοδότηση για την τρίτη φάση του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη».

4.4. Ο οικονομικός και κοινωνικός ρόλος των ηλικιωμένων (αξιοποίηση των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Έτους, συζήτηση για τη δημογραφική εξέλιξη και τις συνέπειές της στην απασχόληση και την κοινωνική ασφάλιση, κλπ.)

4.4.1. Το Νοέμβριο 1993, η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση για τους ηλικιωμένους στην κοινωνία (εισηγητής: ο κ. Roseingrave, συνεισηγητής: ο κ. Laur, έγγρ. CES 1171/93). Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ εξέφραζε τη γνώμη ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να θεωρούνται, τόσο από την κοινωνία όσο και από τα εθνικά κέντρα χάραξης πολιτικής, περισσότερο «ως θετικό στοιχείο της κοινωνίας παρά ως κοινωνικό βάρος» (σημείο 1.8.2 της γνωμοδότησης, ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 61), ότι πρέπει να αναγνωριστεί η ωφέλεια που υπάρχει από την αξιοποίηση αυτού του δυναμικού, ιδίως μέσω δραστηριοτήτων κοινής ωφελείας, και ότι οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι, συγκροτημένοι σε εθελοντικές ενώσεις που θα χαίρουν δημόσιας αναγνώρισης και υποστήριξης, μπορούν να αναπτύξουν δραστηριότητες στους εξής τομείς: αλληλεγγύη, εθελοντικές υπηρεσίες κοινωνικού χαρακτήρα, δίκτυα στήριξης, κοινωνικώς χρήσιμες δραστηριότητες για τις πόλεις, τις συνοικίες και τις αγροτικές περιοχές, πολιτιστικές δραστηριότητες για τους ηλικιωμένους, ταξίδια, προληπτικές δραστηριότητες για την προστασία της υγείας, ταμεία αλληλοβοήθειας (σημείο 2.1.4), αρκεί να μην αφαιρούνται μ'αυτό θέσεις απασχόλησης από τους ανέργους. Εξάλλου, είναι αποδεδειγμένο ότι οι σωματικές και πνευματικές δραστηριότητες των ηλικιωμένων συντελούν στην παράταση της στιγμής της μετάβασης από την περίοδο ανεξάρτητης διαβίωσης στην περίοδο της εξάρτησης από τρίτους (σημείο 2.1.5).

4.4.2. Η αναγνώριση των προβλημάτων, των αναγκών και του δυναμικού, των ηλικιωμένων οι οποίοι αντιπροσωπεύουν όλο και πιο σημαντικό μέρος της κοινωνίας, αφού ο αριθμός των ηλικιωμένων άνω των 60 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται σε περίπου 70 εκατομμύρια, θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο πολιτικής δέσμευσης, στο πλαίσιο της συνέχισης των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού 'Ετους Ηλικιωμένων και των σχετικών άρθρων του Χάρτη Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων. Γι'αυτό το λόγο, η ΟΚΕ έχει προτείνει να καταρτισθεί ένας κοινοτικός Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων των Ηλικιωμένων και να μη γίνονται οι ηλικιωμένοι αντικείμενο διακρίσεων εξαιτίας της ηλικίας τους.

4.4.3. Πέρα από τα κοινά σημεία που χαρακτηρίζουν τους ηλικιωμένους, η ΟΚΕ έχει εκφράσει την άποψη ότι θα πρέπει να αναλυθούν οι ιδιαιτερότητες των διάφορων ομάδων ηλικιωμένων και να αναζητηθούν κατάλληλες λύσεις για την καθεμιά (άτομα σε κατάσταση μεγάλης εξάρτησης, πρόωρα ή σταδιακά συνταξιοδοτούμενοι, άτομα που ζουν σε αγροτικό περιβάλλον, μόνα ή σε ιδρύματα κοινωνικού χαρακτήρα κλπ.), χωρίς να επιβληθούν περαιτέρω επιβαρύνσεις από την κοινωνική πρόνοια.

4.5. Ίσες ευκαιρίες για τους μετανάστες από τρίτες χώρες (πώς μπορούν να προωθηθούν πολιτικές ενσωμάτωσης, κώδικες ορθής πρακτικής προς συζήτηση στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, δικαίωμα μόνιμης διαμονής)

4.5.1. Το 1991, η ΟΚΕ υιοθέτησε δύο γνωμοδοτήσεις για το καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων από τρίτες χώρες (εισηγητής: ο κ. Amato). Οι γνωμοδοτήσεις αυτές τάσσονταν υπέρ της οικονομικής και κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών, της ισότητας των ευκαιριών και της εφαρμογής ενός κοινοτικού προγράμματος θετικών δράσεων και επιπλέον εξέφραζαν προβληματισμούς για τις νομικές βάσεις μιας κοινοτικής δράσης σε διάφορους τομείς (θεωρήσεις εισόδου, μεταναστευτικές πολιτικές, δικαίωμα διαμονής κλπ.). Ιδιαίτερα, η ΟΚΕ συνέστησε οι μετανάστες που διαμένουν νόμιμα σε κράτος μέλος να μπορούν να κινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας υπό τις ίδιες προϋποθέσεις που ισχύουν και για τους κοινοτικούς πολίτες (σημείο 2.6.3 της γνωμοδότησης, ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12), παρότι έχει αναγνωρίσει ότι αυτό το δικαίωμα δεν σημαίνει ότι θα έχουν ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας στα κράτη μέλη της επιλογής τους (σημείο 3.3 της γνωμοδότησης, ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12). Οι θέσεις αυτές αναφέρονται στους μετανάστες που διαμένουν νόμιμα σε κράτος μέλος, αλλά θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν και για την επίλυση της κατάστασης όσων δεν βρίσκονται στην ίδια κατάσταση και είναι διατεθειμένοι να δεχθούν οποιαδήποτε εργασία, με χαμηλή αμοιβή και χωρίς κανένα δικαίωμα, πράγμα που επιδεινώνει τα προβλήματα της αγοράς εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.5.2. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργεί νέα νομική βάση για τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και καθορίζει τις σχετικές διαδικασίες. Η μεταναστευτική πολιτική, οι όροι διαμονής, οι κανόνες που ισχύουν για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων, η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και της παράνομης διαμονής και εργασίας, είναι μερικές από τις σχετικές πτυχές που θίγονται στα άρθρα του σχετικού τίτλου της Συνθήκης. Η συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο επίσης περιλαμβάνει διατάξεις που παραχωρούν στους υπηκόους των χωρών της ΕΖΕΣ που την έχουν υπογράψει τα ίδια δικαιώματα με τους υπηκόους των κρατών μελών όσον αφορά την είσοδο και τη διαμονή.

4.5.3. Η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει πρόταση απόφασης του Συμβουλίου και πρόταση κανονισμού σχετικά με τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών και τη χορήγηση θεώρησης [έγγρ. COM(93) 684]. Σύμφωνα με την πρόταση αυτή, δεν θα απαιτείται θεώρηση εισόδου για βραχυχρόνια διαμονή από τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν σε κράτος μέλος, όπως είχε συστήσει η ΟΚΕ.

4.5.4. Η μελέτη αυτών των ζητημάτων στάθηκε επίσης αφορμή για μία ακρόαση οργανωμένη από κοινού από το τμήμα κοινωνικών θεμάτων της ΟΚΕ και την επιτροπή κοινωνικών υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 1991 στο Λουξεμβούργο, η οποία επέτρεψε στους οργανισμούς που εκπροσωπούν τους μετανάστες να εκθέσουν τις θέσεις τους. Στη σύνθεση που παρουσιάστηκε στο τέλος των εργασιών, εκφράστηκε η ανάγκη να συντονιστούν οι πολιτικές χορήγησης θεωρήσεων, δικαιώματος ασύλου, δικαιώματος διαμονής (οριστικής ή προσωρινής), κριτηρίων οικογενειακής συνένωσης, καθώς και σύγκλισης των πολιτικών κοινωνικής ασφάλισης. Υποστηρίχθηκε, επίσης, η ένταξη των μεταναστών και των οικογενειών τους στις κοινωνικές δομές, όπως οι επαγγελματικές ενώσεις και τα συνδικάτα, καθώς και στα υπάρχοντα συστήματα εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης, στέγασης και υγείας, διότι είναι ο καλύτερος τρόπος να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και να αποφευχθεί η δημιουργία των «γκέτο». Επίσης, υπογραμμίστηκε η σημασία της επίλυσης των ιδιαίτερων προβλημάτων για την ένταξη των μεταναστριών, που δεν θα πρέπει να εξαρτώνται από τις οικογενειακές τους σχέσεις.

4.6. Η ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες (πώς μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα της ένταξης, ρόλος της κοινοτικής νομοθεσίας, των κοινωνικών εταίρων, των ΜΚΟ)

4.6.1. Το Μάιο 1991, η ΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση για τους εργαζομένους μειωμένης κινητικότητας (εισηγήτρια: η κ. Cassina, ΕΕ αριθ. C 191 της 22. 7. 1991, σ. 2) και, το 1992, τη γνωμοδότηση για το πρόγραμμα Helios ΙΙ (εισηγήτρια: η Dame Jocelyn Barrow, ΕΕ αριθ. C 79 της 30. 3. 1992) την οποία υιοθέτησε το Συμβούλιο το Φεβρουάριο 1993.

4.6.2. Η ύπαρξη περίπου 30 εκατομμυρίων πολιτών με σωματικές, αισθητηριακές και νοητικές ασθένειες στα δώδεκα κράτη μέλη επιβάλλει να δοθεί αυξημένη προσοχή στην πλήρη ένταξή τους στην κοινωνία και την απασχόληση, όπως έχει αποφανθεί η ΟΚΕ στις προαναφερθείσες γνωμοδοτήσεις.

4.7. Η καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας (πώς μπορούν να βελτιωθούν τα μέτρα στους διάφορους τομείς της εκπαίδευσης, της πληροφόρησης και της νομοθεσίας)

4.7.1. Στις θέσεις που υιοθέτησε η ΟΚΕ σχετικά με την ενσωμάτωση των μεταναστών, πάντοτε εκδήλωνε το ενδιαφέρον της για την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας. Το 1993 η ΟΚΕ ενέκρινε ένα ψήφισμα κατά των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας (έγγρ. CES 1387/92), στο οποίο εξέφραζε την αλληλεγγύη της προς τις θιγόμενες ομάδες, καταδίκαζε κάθε μορφή επιθετικότητας και καλούσε τα κράτη μέλη να λάβουν επειγόντως μέτρα. Το 1988 (γνωμοδότηση για την πρόταση για ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας (εισηγήτρια: η κ. Flather) η ΟΚΕ δήλωσε ότι «οι νόμοι που αποσκοπούν στην πρόληψη ή την τιμωρία διακρίσεων ή εκδηλώσεων που εμπνέονται από φυλετισμό και ξενοφοβία» είναι απαραίτητο «να προωθηθούν, να ενισχυθούν και να εφαρμοσθούν αυστηρά» (σημείο 1.4, ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989, σ. 33). Ακόμη, η ΟΚΕ υπογράμμισε τη σημασία της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα και εξέφρασε τη γνώμη ότι «η Κοινότητα βρίσκεται σε μοναδική θέση «να δημιουργήσει μια κοινωνία πλούσια στην πολιτιστική της ποικιλομορφία και ενωμένη μέσα από την προσήλωσή της στις δημοκρατικές αξίες και την κοινωνική συναίνεση».

4.8. Κοινωνικές πολιτικές και ανάπτυξη της υπαίθρου (ποιες περαιτέρω ενέργειες πρέπει να εφαρμοσθούν για να αποτραπεί η υποβάθμιση των πληθυσμών της υπαίθρου ;)

4.8.1. Στις γνωμοδοτήσεις της για τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής και την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, η ΟΚΕ εξέφρασε την άποψη ότι τα συστήματα ενισχύσεων στο εισόδημα, και όχι βάσει των τιμών, αποτελούν θετικό και ευνοϊκό παράγοντα για την αγροτική ανάπτυξη, ιδίως στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές.

4.8.2. Πρέπει να διασφαλισθεί η διατήρηση και το ευπρόσιτο των δημόσιων υπηρεσιών και στις αγροτικές περιοχές, πράγμα που θα συντελέσει στην ίση αντιμετώπιση των πολιτών ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους, καθώς επίσης να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για τη δημιουργία και τη διατήρηση διάφορων υπηρεσιών στις αγροτικές κοινότητες.

5. Κύριοι στόχοι πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο (ποιοι τομείς προσφέρονται περισσότερο για συλλογικές συμβάσεις, ποιοι τομείς είναι πιθανότερο να χρειαστούν νομοθετική προσέγγιση, ποιοι νόμοι πλαίσιο ενδείκνυνται για τα κατώτατα επίπεδα ή την ισότητα των ευκαιριών)

5.1. Η ΟΚΕ έχει διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη διεργασία που κατέληξε στην επεξεργασία του Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων και του προγράμματος δράσης που αποτελεί παράρτημά του (βλ. ιδίως τη γνωμοδότηση του Φεβρουαρίου 1989, εισηγητής: ο κ. Staedelin, ΕΕ αριθ. C 126 της 23. 5. 1989).

5.1.1. Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ αποφαινόταν ότι οι θεμελιώδεις κοινωνικές εγγυήσεις πρέπει να ενσωματωθούν στην κοινοτική νομική τάξη, ότι τα στοιχεία που απορρέουν από τις νέες συνθήκες που προέκυψαν από τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ιδιαίτερων πρωτοβουλιών και ότι πρέπει να αναπτυχθεί ο κοινωνικός διάλογος, ιδίως σε τομεακή βάση και να συμπεριλάβει, με τον κατάλληλο τρόπο, όλες τις συνιστώσες του κοινωνικού ιστού.

5.1.2. Η πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην αναζωπύρωση της συζήτησης για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική μέσω του Πράσινου Βιβλίου δεν πρέπει να χρησιμεύσει ως πρόσχημα για να πεταχθούν στον κάλαθο των αχρήστων μέτρα που έχουν ήδη προταθεί και δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από το Συμβούλιο.

5.2. Ο καθορισμός των τομέων που προσφέρονται περισσότερο για αντικείμενο διαπραγματεύσεων και συμφωνιών μεταξύ εργοδοτών και επαγγελματικών ενώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να αφεθεί στην κρίση των μερών.

5.3. Η προσέγγιση που επιβάλλεται στην πράξη στον ευρωπαϊκό κοινωνικό τομέα δεν είναι η εναρμόνιση στην πρόοδο, όπως αναφέρεται στη Συνθήκη, αλλά η καθιέρωση των ελάχιστων αναγκαίων προϋποθέσεων που πρέπει να πληρούνται από τα κράτη μέλη. Επίσης, οι διαφορετικές εθνικές πρακτικές (νομοθετική ή συμβατική λύση) αποτέλεσαν παράγοντα ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις περιόρισε το περιεχόμενο των νομοθετικών πρωτοβουλιών που προβλέπονται στο Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων και το πρόγραμμα που αποτελεί παράρτημά του.

6. Η ενιαία αγορά και η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων (ποιες δράσεις πρέπει να αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο για την άρση των παραμενόντων νομικών φραγμών, την ανάπτυξη του δικτύου EURES, την ίση μεταχείριση για όλους τους πολίτες της Κοινότητας που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, την κοινωνική προστασία των διακινούμενων εργαζομένων, το συντονισμό των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης, την καλύτερη πληροφόρηση για νομικά θέματα)

6.1. Από τις τέσσερις ελευθερίες που εξαγγέλλονταν στο πρόγραμμα για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς, η μόνη που δεν εφαρμόζεται πλήρως στην πράξη είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και ιδιαίτερα των εργαζομένων. Η ελευθερία αυτή δεν προϋποθέτει μόνο μέτρα σχετικά με τον έλεγχο στα σύνορα, αλλά και μέτρα για την άρση των παραμενόντων νομικών φραγμών, για το συντονισμό των νομικών καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης και την αναθεώρηση των ισχυόντων κανονισμών σχετικά με την εφαρμογή των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς και τους εργαζόμενους για ίδιο λογαριασμό και τις οικογένειές τους που διακινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας, για την αμοιβαία αναγνώριση και την ισοτιμία των επαγγελματικών προσόντων και για την ίση μεταχείριση των εργαζομένων που μετακινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας και κατοικούν σε ένα άλλο κράτος μέλος, ιδίως από απόψεως κοινωνικών και φορολογικών προνομίων και πρόσβασης στην επαγγελματική κατάρτιση.

6.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αρμόδια σχεδόν για όλους αυτούς τους τομείς και υπάρχει νομική βάση για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων. Αυτό που συμβαίνει, ωστόσο, είναι ότι το Συμβούλιο δεν έχει λάβει αποφάσεις ούτε καν για εκείνες τις πτυχές για τις οποίες η Επιτροπή έχει υποβάλει προτάσεις και η ΟΚΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν υιοθετήσει γνωμοδοτήσεις που υποστηρίζουν τις προτάσεις της Επιτροπής [η τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, ΕΕ αριθ. C 332 της 16. 12. 1992, σ. 1, για την οποία υιοθετήθηκαν γνωμοδοτήσεις στις αρχές του 1992 (εισηγητής: ο κ. Pearson) εξετάζεται ακόμη από το Συμβούλιο]. Η πολιτική βούληση του Συμβουλίου, όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, δεν μπορεί να είναι διαφορετική από τη δυναμική που αναπτύχθηκε στους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών ή των κεφαλαίων.

6.3. Η πληροφόρηση των υπηρεσιών και των ατόμων που ασχολούνται με ζητήματα ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, και ιδιαίτερα των δικαστών και των δικηγόρων, πρέπει να θεωρηθεί προτεραιότητα για την οποία πρέπει να χορηγηθούν πόροι. Η γνώση των συνθηκών, των κανονισμών, των οδηγιών και της νομολογίας από τους πρώτους πιθανούς χρήστες τους πρέπει να υποστηριχθεί, αν μη τι άλλο επειδή πολλοί από αυτούς δεν γνωρίζουν ούτε καν τι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό για την εργασία τους, ιδίως στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι θεμελιώδης η ενημέρωση των υπηρεσιών αυτών για το σύνολο της κοινωνικής πολιτικής και όχι μόνο για ό,τι αφορά τον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων (βλ. για παράδειγμα, την περίπτωση της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο της εργασίας).

7. Προώθηση της ισότητας των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε μια μεταβαλλόμενη ευρωπαϊκή κοινωνία

7.1. Το 1991, η ΟΚΕ ενέκρινε γνωμοδότηση για το σχέδιο σύστασης της Επιτροπής για την προστασία της αξιοπρέπειας ανδρών και γυναικών κατά την εργασία (ΕΕ αριθ. C 14 της 20. 1. 1992, σ. 4, εισηγήτρια: η δ. Maddocks). Η ΟΚΕ όχι μόνο επέκρινε το νομικό μέσο που επιλέχθηκε, αλλά και έκρινε ανεπαρκή τη δέσμη των προτάσεων «που αποτελείται από τις προτεινόμενες ευθύνες, τις πολιτικές κατάρτισης, τα ανεπίσημα μέτρα, την παροχή συμβουλών, τις επίσημες διαδικασίες καταγγελίας, τις έρευνες και τα πειθαρχικά μέτρα», όσο και αν αυτές «ανταποκρίνονται στο μέγεθος και τη δομή των εγχειρημάτων», αφού πρόκειται για κοινωνικό πρόβλημα που απαιτεί βασική εκπαίδευση και εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού.

7.2. Το 1990, στη γνωμοδότηση για την κοινοτική πρωτοβουλία NOW (εισηγήτρια: η δ. Maddocks), σχετικά με την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών στον τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης, η ΟΚΕ υποστήριξε «τα προτεινόμενα μέτρα αναφορικά με την καθοδήγηση, παροχή συμβουλών, προκατάρτιση, κατάρτιση και πρόσβαση στην απασχόληση όπως επίσης τα συνοδευτικά μέτρα σχετικά με τη φροντίδα των παιδιών» (σημείο 2.2.3 της ΕΕ αριθ. C 41 της 18. 2. 1991, σ. 32). Στη γνωμοδότηση για την αναθεώρηση των κανονισμών των διαρθρωτικών ταμείων, η ΟΚΕ υποστήριξε ότι «η προαγωγή ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας» πρέπει να συμπεριληφθεί «μεταξύ των στόχων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου» (σημείο 2.5.3 της ΕΕ αριθ. C 201 της 26. 7. 1993, σ. 52, εισηγητής: ο κ. Vasco Cal). Τα μέτρα για την προώθηση της απασχόλησης των γυναικών, συνεπώς, έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο και πρέπει να τους εξασφαλισθεί ιδιαίτερος και επαρκής προϋπολογισμός.

8. Η κοινωνική μετάβαση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (έκδοση συστάσεων για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στο άρθρο 2, προώθηση της σύγκλισης των κοινωνικών πολιτικών παράλληλα με τη σύγκλιση των οικονομικών πολιτικών)

8.1. Σε πολλές γνωμοδοτήσεις για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση (εισηγητής: ο κ. Meyer-Horn), η ΟΚΕ έχει εκφράσει τη γνώμη ότι η οικοδόμηση της ΟΝΕ πρέπει να σεβαστεί τις αρχές της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης, ότι τα κοινωνικά ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν χωριστά από τις αποφάσεις στο οικονομικό επίπεδο και ότι «ορισμένα από τα κριτήρια σύγκλισης δύνανται να έχουν στη σημερινή ύφεση μόνο μεσοπρόθεσμη προτεραιότητα» (σημείο 2.1.1.1 της ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 25).

8.2. Οι κοινωνικοί παράγοντες πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη κατά την άσκηση της πολυμερούς εποπτείας, που προβλέπεται κατά τη διαδικασία της οικονομικής σύγκλισης. Τα προγράμματα σύγκλισης πρέπει να επανεξετασθούν και να μετατραπούν σε προγράμματα «σύγκλισης και οικονομικής ανάκαμψης». Η ΟΚΕ επέστησε, επίσης, την προσοχή στην ανάγκη να συμπεριληφθούν τα κριτήρια της μακροχρόνιας ανεργίας και της ανεργίας των νέων ανάμεσα στα κριτήρια που πρέπει να εξετασθούν κατά την ανάλυσή της όχι μόνο κατ'όνομα, αλλά και πραγματικής προόδου της σύγκλισης (βλ. σημείο 2.1.4 της ανωτέρω γνωμοδότησης).

8.3. Η συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων σ'αυτές τις διεργασίες είναι χρήσιμη, όχι μόνο για να μπορούν οι οργανισμοί που διαθέτουν εξουσίες λήψης αποφάσεων να λαμβάνουν υπόψη ποιοτικές αναλύσεις της κατάστασης, τις οποίες κατά κανόνα δεν μπορούν να πραγματοποιούν οι υπηρεσίες τους, αλλά και γιατί οι εκπρόσωποι των κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων θα μπορούν έτσι να εξηγούν καλύτερα στους εταίρους τους, που αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού, την έννοια της διεργασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, με τις πολυάριθμες συνιστώσες της.

8.4. Σε διάφορες περιστάσεις, κατά το 1993, η ΟΚΕ έκρινε ότι οι θέσεις του Συμβουλίου των Υπουργών Οικονομικών υστερούσαν πολύ σε σύγκριση με αυτό που ήταν απαραίτητο για την εξασφάλιση της οικονομικής ανάκαμψης και της ανάπτυξης της απασχόλησης, ακόμα και σε σύγκριση με τις αποφάσεις που ελήφθησαν στις Ευρωπαϊκές Συνόδους Κορυφής. Κοινές συνεδριάσεις των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων και Εργασίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν θετικό, αν και ανεπαρκή, παράγοντα.

8.5. Είναι πολύ σημαντικό να επιβεβαιώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, στις αποφάσεις που θα λαμβάνει στο εξής στον οικονομικό και τον κοινωνικό τομέα, τη δέσμευση που προέκυψε από τη συζήτηση για το Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση».

9. Θέματα κοινωνικών προτύπων (θεμελιώδεις κοινωνικοί κανόνες, αποτροπή του κοινωνικού «ντάμπινγκ»)

9.1. Η αναγκαιότητα βασικών κοινωνικών κανόνων σε όλα τα κράτη μέλη έχει υποστηριχθεί από την ΟΚΕ στις διάφορες γνωμοδοτήσεις της.

9.2. Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία ήταν ο μόνος τομέας όπου στάθηκε δυνατό να εγκριθούν σε εύθετο χρόνο οι προτάσεις οδηγίες που προβλέπονταν στο πρόγραμμα δράσης που αποτελεί παράρτημα του Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων .

9.3. Η πληροφόρηση, η διαβούλευση και η συμμετοχή των εργαζομένων στη δημιουργία ευρωπαϊκών επιτροπών επιχείρησης στις επιχειρήσεις κοινοτικής διάστασης θα αποτελέσει την πρώτη εμπειρία εφαρμογής της Συμφωνίας για την Κοινωνική Πολιτική, που αποτελεί παράρτημα της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι διιστάμενες απόψεις που έχουν εκφρασθεί σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής, η οποία χρονολογείται από το τέλος του 1990 και αποτελεί προέκταση μιας πρότασης οδηγίας της δεκαετίας του 1970, θα μπορέσουν τώρα να έλθουν σε άμεση αντιπαράθεση, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία. Η ΟΚΕ έχει ήδη υιοθετήσει τη γνωμοδότησή της το 1991 (ΕΕ αριθ. C 120 της 6. 5. 1991, εισηγητής: ο κ. Schmitz).

9.4. Η ανάγκη να παταχθούν ορισμένες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού οδήγησε στην παρουσίαση διάφορων προτάσεων σχετικά με τις σχέσεις άτυπης εργασίας, για τις οποίες η ΟΚΕ έχει υιοθετήσει γνωμοδότηση (ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990, σ. 167, εισηγητής: ο κ. Liverani), που δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από το Συμβούλιο.

9.5. Η πρόταση για την ισότητα των αμοιβών επανεξετάστηκε μετά τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ και στη συνέχεια εγκρίθηκε από την Επιτροπή.

9.6. Η ανάγκη να καθοριστούν βασικοί κανόνες, δεδομένων των συνθηκών που δημιουργήθηκαν από την εσωτερική αγορά, έχει αναγνωρισθεί ευρέως. Ωστόσο, ο καθορισμός των ορίων τους και ο καλύτερος τρόπος να καθοριστούν και να εφαρμοστούν αποτέλεσε σημαντικό εμπόδιο, το οποίο στάθηκε αφορμή για αβεβαιότητα μεταξύ των οικονομικών και των κοινωνικών φορέων, αβεβαιότητα που πρέπει επειγόντως να ξεπεραστεί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεδομένων των νέων δυνατοτήτων που ανοίγει η Συνθήκη, θα πρέπει να επιταχύνει τις εργασίες που αποσκοπούν στον καθορισμό αυτών των ελάχιστων κανόνων. Όπως αναφέρει το Πράσινο Βιβλίο, «προσοχή χρειάζεται να δοθεί στο κατά πόσον ελαφρότεροι και περισσότερο ελαστικοί νόμοι δεν θα ήταν πιο προσαρμοσμένοι στην ποικιλομορφία των διαφόρων κρατών μελών, αρκεί να μπορεί αυτό να συμβιβαστεί με την επιδίωξη των ουσιωδών αποτελεσμάτων» (μέρος Γ, τελευταία παράγραφος της εισαγωγής).

9.7. Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε το 1989, όταν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ένδεκα κρατών μελών υιοθέτησαν ένα Χάρτη Κοινωνικών Δικαιωμάτων, στον οποίο επισυνάφθηκε ως παράρτημα ένα πρόγραμμα δράσης, φθάνει στο τέλος της (βλ. σημείο 5.3 ανωτέρω). Στο πλαίσιο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την ενίσχυση των διαπραγματεύσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, τόσο σε επίπεδο των κρατών μέλων όσο και σε κοινοτικό επίπεδο.

10. Η ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου (προτεραιότητες, έμφαση στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την κα

τάρτιση, συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στα θέματα που σχετίζονται με την ενιαία αγορά και την ελεύθερη κυκλοφορία, ενίσχυση της παρέμβασης στη λύση προβλημάτων αποκλεισμού, ισότητας των ευκαιριών, ηλικιωμένων εργαζομένων, ενσωμάτωσης των μεταναστών, τρόπος ενίσχυσης του κοινωνικού διαλόγου)

10.1. Οι όροι «διάλογος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο», που αναφέρονται στο άρθρο 118 β της Συνθήκης, πρωτοχρησιμοποιήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Πράξη για να περιγραφούν οι συνεδριάσεις που διοργανώνονται υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με σκοπό τη συνεννόηση, τη διαπραγμάτευση και τη συναίνεση ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Εργατικών Ενώσεων (CES), την Ένωση των Συνομοσπονδιών των Βιομηχανιών και των Εργοδοτών της Ευρώπης (UNICE) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Δημόσιων Επιχειρήσεων (CEEP).

10.2. Μέχρι σήμερα, αυτός ο «κοινωνικός διάλογος», όπως κατέληξε να ονομάζεται, έχει ήδη επιτρέψει την έγκριση ορισμένου αριθμού κοινών γνωμοδοτήσεων για διάφορα θέματα, κυρίως σχετικά με τις πολιτικές κατάρτισης και τις πολιτικές της αγοράς εργασίας, καθώς και την επεξεργασία μιας συμφωνίας-πλαίσιο ανάμεσα στους τρεις οργανισμούς.

10.3. Η Συμφωνία για την Κοινωνική Πολιτική, η οποία έχει εγκριθεί από ένδεκα κράτη μέλη και αποτελεί παράρτημα της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εισήγαγε μια νέα διαδικασία για την υιοθέτηση μέτρων στον κοινωνικό τομέα, η οποία υποχρεώνει την Επιτροπή να διαβουλεύεται με τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο πριν παρουσιάσει προτάσεις στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής και η οποία επιτρέπει στους τελευταίους να ξεκινούν, εάν το επιθυμούν, διαπραγματεύσεις που θα μπορέσουν να καταλήξουν σε συμβατικές συμφωνίες μεταξύ των μερών.

10.4. Διατηρώντας την κανονική νομική βάση της Συνθήκης, η Επιτροπή πρέπει να επιλέγει, για κάθε νομοθετική πρωτοβουλία, τη νομική βάση που πρέπει να χρησιμοποιηθεί: είτε της Συνθήκης, οπότε θα ακολουθείται η συνήθης διαδικασία διαβουλεύσεων, που θα καταλήγει σε γνωμοδοτήσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, είτε του παραρτήματος, η οποία δίνει την ευκαιρία στους κοινωνικούς εταίρους να καταλήξουν σε συμβατικές συμφωνίες, οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν με απόφαση του Συμβουλίου, βάσει προτάσεως της Επιτροπής.

10.5. Το Δεκέμβριο 1993, η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου για την Κοινωνική Πολιτική [έγγρ. COM(93) 600], η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

10.6. Η παρούσα γνωμοδότηση δεν έχει σκοπό να προδικάσει ή να επηρεάσει τη θέση της ΟΚΕ απέναντι σ'αυτήν την ανακοίνωση της Επιτροπής. Φαίνεται, ωστόσο, απαραίτητη η διασαφήνιση ορισμένων εννοιών.

10.6.1. Σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι το κατάλληλο forum για την αντιπαράθεση απόψεων των διάφορων εκπροσώπων αντιπροσωπευτικών οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων, τη συνεχή επιδίωξη της μεγαλύτερης δυνατής συναίνεσης μεταξύ των μελών της, την επεξεργασία γνωμοδοτήσεων για τις κοινοτικές προτάσεις και πρωτοβουλίες πριν τη λήψη αποφάσεων ή την έκδοση γνωμοδοτήσεων πρωτοβουλίας για τα θέματα που είναι σημαντικά για τη διεργασία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.

10.6.2. Ο «Διάλογος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων» (σύμφωνα με τη διατύπωση του άρθρου 4 της Συμφωνίας για την Κοινωνική Πολιτική), είναι η διαδικασία που ακολουθεί η CES, η UNICE και το CEEP, μια διαδικασία που καθιερώθηκε από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη και έχει ως τελικό στόχο την προώθηση της σύναψης συμβατικών σχέσεων, μεταξύ των οποίων και συμφωνιών, όπως ορίζει το Κοινωνικό Πρωτόκολλο. Πρόκειται στην ουσία για μία διαδικασία διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε οργανώσεις οι οποίες εκπροσωπούν τους εργαζόμενους και τους εργοδότες και οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να συνάπτουν μεταξύ τους δεσμευτικές συμφωνίες για τους κύκλους που εκπροσωπούν (σε όλα τα επίπεδα, τόσο σε διακλαδικό όσο και σε τομεακό επίπεδο).

11. Οικονομική και κοινωνική συνοχή: ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (μηχανισμοί για να ενταχθούν τα θετικά αποτελέσματα καινοτόμων προγραμμάτων στις πολιτικές των κρατών μελών, για να συνυπολογίζεται κατά τη λήψη αποφάσεων για επενδύσεις η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, για να αρθούν τα αντικίνητρα για την επαγγελματική κατάρτιση και να βελτιωθεί η πρόβλεψη των βιομηχανικών αλλαγών, για να ενισχυθεί και να εξασφαλισθεί η συμμετοχή των αναγκαίων εταίρων στην επιτυχία των προγραμμάτων κατάρτισης και για να χρηματοδοτηθούν ευκαιρίες για τους ασκούμενους)

11.1. Η ΟΚΕ πραγματεύθηκε τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής των στόχων του ΕΚΤ στη γνωμοδότησή της για τα διαρθρωτικά ταμεία. Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ εξέφρασε τη συμφωνία της με το νέο προτεινόμενο στόχο 4, σχετικά με την πρόβλεψη των βιομηχανικών αλλαγών, καθώς και με τη διεύρυνση του στόχου 3, προκειμένου να συμπεριλάβει τα άτομα που αποκλείονται από την αγορά εργασίας.

11.2. Μολονότι πρέπει να αναγνωριστεί ότι ο ρόλος του ΕΚΤ είναι συμπληρωματικός σε σχέση με τους πόρους που διαθέτουν τα κράτη μέλη για τους ίδιους στόχους, δεν στάθηκε δυνατή η πλήρης αξιοποίηση, στο πλαίσιο των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ, της πείρας από τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν τόσο στα διάφορα κράτη μέλη όσο και στα καινοτόμα προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και που σκοπό είχαν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα.

11.3. Θα ήταν πολύ χρήσιμο οι υπεύθυνοι για δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης στα διάφορα κράτη μέλη να μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους αξιολογήσεις των σχεδίων που έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν, ποιοτικές αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων τους και των προβλημάτων που αντιμετώπισαν, ιδίως σε σχέση με την ένταξη των καταρτιζόμενων στην αγορά εργασίας. Η πείρα δείχνει ότι επιτυγχάνονται πιο σημαντικά αποτελέσματα με την υποστήριξη της βελτίωσης της λειτουργίας των υπαρχόντων συστημάτων κατάρτισης παρά με τον πολλαπλασιασμό των πρωτοβουλιών με ανοργάνωτο τρόπο, όσο δικαιολογημένες και αν είναι.

11.4. Ο καλύτερος συντονισμός των ίδιων των υπηρεσιών της Επιτροπής που ασχολούνται με τα ζητήματα στα οποία αναφέρεται ο παρών τίτλος θα αποτελούσε από μόνος του αξιόλογη συνεισφορά στην ορθολογική χρήση των υπαρχόντων πόρων και θα επέτρεπε τον καλύτερο συντονισμό των ίδιων αυτών ζητημάτων στο επίπεδο των κρατών μελών.

11.5. Η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων δεν μπορεί να συνοψισθεί στις τυπικές πτυχές που υπάρχουν σήμερα. Οι οργανώσεις των εργοδοτών και των εργαζομένων αφιερώνουν όλο και περισσότερους πόρους στις δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης και πρέπει να απολαύουν περισσότερης διαρθρωτικής υποστήριξης εκ μέρους των υπηρεσιών της Επιτροπής, πράγμα που θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση της συμμετοχής τους στη διαχείριση των πόρων της επαγγελματικής κατάρτισης, τόσο στο κοινοτικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών.

12. Διεθνή θέματα (προτεραιότητες της κοινωνικής πολιτικής στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ, υιοθέτηση διεθνών προτύπων εργασίας)

12.1. Καθώς δεν έχει εισαχθεί στη ΓΣΔΕ, η κοινωνική ρήτρα θα μπορούσε να αποτελέσει προτεραιότητα για την έναρξη των εργασιών της νέας Διεθνούς Οργάνωσης Εμπορίου, όπως αναφέρεται και στην πρόσφατη γνωμοδότηση για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λατινική Αμερική (σημείο 7.6. του εγγρ. CES 109/94). Η ΟΚΕ προετοιμάζει αυτό τον καιρό γνωμοδότηση για τη Συμφωνία, στην οποία θα πραγματευθεί και αυτό το στοιχείο.

12.2. Όσον αφορά τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με την Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, προετοιμάζεται επίσης γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ.

13. Ο εκδημοκρατισμός της διαδικασίας κοινωνικής αλλαγής και η οικοδόμηση της Ευρώπης των πολιτών (δημιουργία βήματος για τη συζήτηση των στρατηγικών προβλημάτων, υιοθέτηση ενός Χάρτη των Πολιτών, ενέργειες κα

τάρτισης και ευαισθητοποίησης)

13.1. Στις 27 και 28 Σεπτεμβρίου 1993, η ΟΚΕ διοργάνωσε συνέδριο με θέμα «Η Ευρώπη των Πολιτών», στο οποίο συζητήθηκαν τα θέματα που περιλαμβάνει ο ανωτέρω τίτλος (βλ. τα συμπεράσματα της Προεδρίας, έγγρ. DI 91/93).

13.2. Οι εργασίες χωρίστηκαν σε τρία θέματα: Ι: Οι πολίτες και η Ευρώπη χωρίς σύνορα: σχέδιο ή πραγματικότητα ; ΙΙ: Οι πολίτες και οι συνθήκες ζωής στην Ευρώπη: αποκλεισμός ή αλληλεγγύη ; ΙΙΙ: Οι πολίτες και τα κοινοτικά όργανα: διάσταση ή προσέγγιση ;

13.2.1. Όσον αφορά τους πολίτες και την Ευρώπη χωρίς σύνορα, τα συμπεράσματα του συνεδρίου ήταν κυρίως τα εξής: «Τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν χωρίς καθυστέρηση όλες τις εθνικές διατάξεις εφαρμογής που είναι απαραίτητες για την πραγματοποίηση της μεγάλης εσωτερικής αγοράς», η Κοινότητα καλείται «να συνεχίσει την πορεία προς την εναρμόνιση των εθνικών φορολογικών συστημάτων» και «να λαμβάνει πιο προσεκτικά υπόψη της τους καταναλωτές και τους χρήστες. Οι υπηρεσίες που παρέχονται από τις επιχειρήσεις, ιδίως στο χρηματοοικονομικό τομέα, πρέπει να είναι πλησιέστερες στις προσδοκίες των καταναλωτών και περισσότερο διαφανείς».

13.2.2. Σχετικά με τους πολίτες και τις συνθήκες ζωής στην Ευρώπη, τα κύρια συμπεράσματα του συνεδρίου ήταν ότι η καταπολέμηση του αποκλεισμού απαιτεί «πολιτικές που να εφαρμόζονται σε όλα τα επίπεδα, αλλά να συντονίζονται από την Κοινότητα, να αποσκοπούν στην ένταξη στην εργασία και τις άλλες κοινωνικές δραστηριότητες, να συνοδεύονται από μέτρα που αποσκοπούν στην ενημέρωση των πάντων σχετικά με τα δικαιώματά τους, στην αρχική και τη συνεχή κατάρτιση, στην παροχή συμβουλών και την υποστήριξη και, προπάντων, θετικές δράσεις που να αποσκοπούν στην καλύτερη ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού της ΕΚ», καθώς και «μηχανισμούς διαβουλεύσεων, συμμετοχής και συνεννόησης για όλες τις κοινοτικές πολιτικές, ώστε να προαχθεί σε όλα τα επίπεδα η συμβολή της κοινωνίας στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση, εξασφαλίζοντας παράλληλα ένα δίκτυο συγκεκριμένων αλληλοϋποστηρίξεων μεταξύ των διάφορων ομάδων των κοινωνιών μας».

13.2.3. Όσον αφορά τους πολίτες και τα κοινοτικά όργανα, το συνέδριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτά «πρέπει να αναλάβουν περισσότερες δεσμεύσεις στους εξής τομείς: την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως έχουν αναγνωρισθεί από την Ευρωπαϊκή σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών», «την ανάγκη να εφαρμοσθούν πολιτικές για την καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων, χορηγώντας τους επίσης τα απαραίτητα νομικά μέσα» και «την ανάγκη να επιτραπεί, βάσει της Συνθήκης, η ομοιόμορφη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή, σε όλους τους πολίτες, του Κοινωνικού Χάρτη και του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου που υιοθετήθηκε στο Μάαστριχτ».

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN