Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων πλοίων και καταλοίπων φορτίου"

(1999/C 198/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις "Λιμενικές εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων πλοίων και καταλοίπων φορτίου" (COM(1998) 452 τελικό - 98/0249 SYN)(1)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 6ης Αυγούστου 1998 να ζητήσει τη γνωμοδότησή της για το θέμα αυτό με βάση το άρθρο 198 Γ, πρώτη παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 15ης Ιουλίου 1998 να ανατεθεί η προετοιμασία της σχετικής γνωμοδότησης στην επιτροπή 3 "Διευρωπαϊκά δίκτυα, μεταφορές, κοινωνία των πληροφοριών"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 362/98 rεv. 1) που υιοθέτησε η επιτροπή 3 στις 22 Ιανουαρίου 1999 (Εισηγητές: οι κ.κ. Niederbremer και Ervelä)·

εκτιμώντας το ψήφισμα του Συμβουλίου(2), της 8ης Ιουνίου 1993 σχετικά με μία κοινή πολιτική για την ασφάλεια στην θάλασσα, από το οποίο εξάγεται το συμπέρασμα ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση της διάθεσης και της χρήσης των λιμενικών εγκαταστάσεων υποδοχής αποβλήτων πλοίων στην Κοινότητα·

εκτιμώντας την οδηγία 95/21/ΕΚ του Συμβουλίου για την επιβολή, σχετικά με τη ναυσιπλοΐα που συνεπάγεται χρήση κοινοτικών λιμένων ή διέλευση από ύδατα υπό τη δικαιοδοσία κράτους μέλους, των διεθνών προτύπων για την ασφάλεια των πλοίων, την πρόληψη της ρύπανσης και τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας επί των πλοίων (έλεγχος του κράτους του λιμένα)(3), σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται ο απόπλους πλοίων που αποτελούν υπερβολικά μεγάλο κίνδυνο για το θαλάσσιο περιβάλλον·

εκτιμώντας τη Διεθνή Σύμβαση του 1973 για την πρόληψη της ρύπανσης της θάλασσας από πλοία και το σχετικό πρωτόκολλο του 1978 (Marpol 73/78) στην οποία χαράσσονται προδιαγραφές και καθορίζονται τα πρότυπα και οι προϋποθέσεις για τις απορρίψεις στη θάλασσα αποβλήτων και καταλοίπων καθώς και οι υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών να διαθέτουν λιμενικές εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων·

εκτιμώντας τη Σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας (Σύμβαση του Ελσίνκι 1974-1992), η οποία όταν τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2000, θα εισαγάγει αυστηρές απαιτήσεις σχετικά με τη διάθεση των αποβλήτων όλων των πλοίων που προσεγγίζουν σε λιμένες της Βαλτικής Θάλασσας·

εκτιμώντας τη Σύσταση 17/11 της Επιτροπής του Ελσίνκι (Helcom, Επιτροπή για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην περιοχή της Βαλτικής) της 13ης Μαρτίου 1996 για την καθιέρωση ενιαίου συστήματος τελών για την επεξεργασία και εξάλειψη των αποβλήτων πλοίων·

έχοντας υπόψη τη Δήλωση της 4ης Διεθνούς Σύσκεψης για τη Βόρεια Θάλασσα που πραγματοποιήθηκε στις 8 και 9 Ιουνίου 1995 στο Esbjerg σχετικά με τη βελτίωση της κατάλληλης αξιοποίησης των λιμενικών εγκαταστάσεων υποδοχής αποβλήτων και την επεξεργασία ενιαίου συστήματος για την επιστροφή των τελών χρήσης των εγκαταστάσεων στους λιμένες της Βορείου Θάλασσας, προκειμένου να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού·

έχοντας υπόψη την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Γραφείου Περιβάλλοντος "The Dobris Assessment" του 1995 στην οποία αναφέρεται ως κύρια αιτία της ρύπανσης από ορυκτέλαια η απόρριψη αποβλήτων κατά τη λειτουργία του πλοίου κυρίως σε θαλάσσιες οδούς και λιμένες·

υιοθέτησε κατά 28η σύνοδο ολομέλειας της 10ης και 11ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου), ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η βιομηχανική ανάπτυξη και η αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση του διεθνούς εμπορίου οδηγούν στην εντατικότερη εκμετάλλευση των θαλασσών που αποτελούν πηγή πρώτων υλών, οδό μεταφορών, πηγή θρεπτικών ουσιών και χώρο αναψυχής. Η ρύπανση των θαλασσών αυξήθηκε κατά τον ίδιο ρυθμό τα τελευταία έτη. Περίπου το ένα τρίτο του ενδοκοινοτικού εμπορίου πραγματοποιείται μέσω των θαλάσσιων μεταφορών. Συνεπώς, η θάλασσα αποτελεί, μετά τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, τη σημαντικότερη οδό μεταφορών. Σύμφωνα με την έκθεση που καταρτίσθηκε με εντολή της Επιτροπής, σε περίπου 700 εμπορικούς λιμένες της Κοινότητας προσεγγίζουν τουλάχιστον 750000 φορές ετησίως πλοία με σκοπό τη φόρτωση και εκφόρτωση εμπορευμάτων. Σε αυτά προστίθενται περίπου 900000 οχηματαγωγά και επιβατηγά πλοία ετησίως τα οποία χρησιμοποιούν τους λιμένες της Κοινότητας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα πλοία αυτά παράγουν από 5 έως 7 εκατ. τόνους κατάλοιπα ορυκτέλαιων και 1 εκατ. τόνους στερεά απόβλητα πλοίων. Προς το παρόν, μόνο ένα μικρό μέρος των αποβλήτων αυτών παραδίδονται στους λιμένες προσέγγισης. Ένα μεγάλο μέρος των αποβλήτων και καταλοίπων που δεν παραδίδονται στην ξηρά, απορρίπτονται στη θάλασσα. Συνεπώς, η ρύπανση της θάλασσας από τα απόβλητα πλοίων είναι ποσοτικώς σημαντικότερη από τη ρύπανση που προκαλούν τα ατυχήματα των δεξαμενόπλοιων.

1.2. Οι διεθνείς συμβάσεις συνάφθηκαν με σκοπό να περιοριστεί η διαρκής ρύπανση των θαλασσών. Ωστόσο, οι πλοίαρχοι και τα πληρώματα δεν τηρούν επαρκώς τις ισχύουσες διατάξεις και προδιαγραφές. Σε ορισμένα λιμάνια δεν υπάρχουν κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι οι διεθνείς συμβάσεις τηρούνται σπάνια και ανεπαρκώς.

1.4. Σκοπός της πρότασης της Επιτροπής είναι να περιοριστεί η απόρριψη αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου στη θάλασσα, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

2. Κύρια σημεία της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Ένας από τους κυριότερους πυλώνες της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της ασφάλειας στη θάλασσα είναι η εναρμονισμένη εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων και η μερική συμπλήρωσή τους με τη θέσπιση ειδικών κοινοτικών όρων. Οι προσπάθειες της Κοινότητας εστιάζονται στην αποτελεσματική εφαρμογή της σύμβασης Marpol και στους στόχους που αυτή επιδιώκει.

2.2. Στο σχέδιο οδηγίας της Επιτροπής σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων πλοίων και καταλοίπων φορτίου, προτείνεται να ληφθούν κατάλληλα μέτρα για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος μέσω της συνεπούς εφαρμογής του διεθνούς δικαίου. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί με την κατάλληλη διάθεση και χρήση λιμενικών εγκαταστάσεων υποδοχής.

2.3. Αντίθετα από τη σύμβαση Marpol 73/78, η οδηγία δεν θεσπίζει προδιαγραφές για την απόρριψη αποβλήτων και καταλοίπων στη θάλασσα, αλλά έχει ως αντικείμενο τη λειτουργία των πλοίων κατά την αγκυροβόλησή τους στους κοινοτικούς λιμένες.

2.4. Η ισχύουσα νομοθεσία δεν επαρκεί για την καταστολή παράνομων απορρίψεων κατά τη λειτουργία των πλοίων. Η σύμβαση Marpol, π.χ. δεν περιέχει καμία νομική δέσμευση για τα πλοία ώστε να παραδίδουν τα κατάλοιπα από ορυκτέλαια πριν αποπλεύσουν. Το ζήτημα του κόστους της εξάλειψης αποβλήτων ρυθμίζεται σε κάθε λιμένα διαφορετικά, με αποτέλεσμα να στρεβλώνεται ο ανταγωνισμός. Επίσης, η επιβάρυνση του κοινωνικού συνόλου με το σχετικό κόστος δεν ανταποκρίνεται στην αρχή σύμφωνα με την οποία "ο ρυπαίνων πληρώνει".

2.5. Σκοπός της πρότασης της Επιτροπής είναι να εξαλειφθούν αυτές οι αδυναμίες στους ευρωπαϊκούς λιμένες. Περιλαμβάνει, γι' αυτό, τα ακόλουθα βασικά σημεία:

2.5.1. Κάθε πλοίο είναι υποχρεωμένο να παραδίδει στους λιμένες τα απόβλητα και τα κατάλοιπα του φορτίου του.

2.5.2. Κάθε πλοίο καταβάλει ένα γενικό τέλος, ανεξάρτητα από το εάν χρησιμοποιεί ή όχι τις εγκαταστάσεις υποδοχής, το οποίο είτε συμπεριλαμβάνεται στα λιμενικά τέλη είτε καταβάλλεται χωριστά (το σύστημα "No special fee"). Η οδηγία προβλέπει, ωστόσο, και τη δυνατότητα εφαρμογής συνδυασμένων συστημάτων όπου το τέλος συνίσταται σε ένα γενικό τέλος και σε ένα πρόσθετο τέλος, σύμφωνα με την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει". Επίσης, επιτρέπει τη μείωση των τελών για "φιλικά προς το περιβάλλον" πλοία.

2.5.3. Οι λιμένες υποχρεούνται να διαθέτουν κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων πλοίων και καταλοίπων φορτίων.

2.5.4. Ένα ουσιαστικό μέσο για την καλύτερη διάθεση λιμενικών εγκαταστάσεων υποδοχής, είναι η κατάρτιση προγραμμάτων υποδοχής και διακίνησης αποβλήτων, τα οποία θα προσαρμόζονται στις ανάγκες των τακτικών χρηστών των λιμένων αυτών. Τα προγράμματα αυτά ελέγχονται και αξιολογούνται από τα κράτη μέλη. Η επαναξιολόγηση πρέπει να διενεργείται οπωσδήποτε ανά τριετία ή μετά από σημαντικές μεταβολές στη λειτουργία του λιμένα.

2.5.5. Το σύστημα πληροφόρησης και εποπτείας μεταξύ λιμένων πρέπει να αναπτυχθεί. Τα πλοία που δεν παραδίδουν τα απόβλητά τους σε έναν λιμένα υποβάλλονται στον επόμενο λιμένα, ο οποίος ενημερώθηκε σχετικά, σε αυστηρότερη επιθεώρηση.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει τα εξής:

παρά τη θέσπιση πολυάριθμων διεθνών συμβάσεων, η εφαρμογή τους είναι ελλιπής με αποτέλεσμα να μην διασφαλίζεται η προστασία των θαλασσών.

3.2. Επομένως, η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει το γεγονός ότι:

3.2.1. η προταθείσα οδηγία υποχρεώνει αφενός τους λιμένες να διαθέτουν ικανοποιητικό αριθμό εγκαταστάσεων υποδοχής αποβλήτων πλοίων και καταλοίπων φορτίου και αφετέρου υποχρεώνει τα πλοία να χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις αυτές. Αναμένεται να περιοριστεί αισθητά η ρύπανση των θαλασσών χάρη στα μέτρα αυτά·

3.2.2. oι λιμένες υποχρεούνται να καταρτίζουν προγράμματα υποδοχής και διακίνησης αποβλήτων·

3.2.3. θα θεσπιστεί ρύθμιση κοινοτικού επιπέδου, σύμφωνα με την οποία θα καθοριστούν ειδικότερες απαιτήσεις σχετικά με τη διάθεση κατάλληλων εγκαταστάσεων υποδοχής εκ μέρους των λιμένων και του κράτους των λιμένων, σε συνδυασμό με την υποχρέωση των πλοίων να παραδίδουν τα απόβλητά τους αλλά και σχετικά με την εφαρμογή κατάλληλου συστήματος ελέγχου.

3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την προσέγγιση που επέλεξε η Επιτροπή με επίκεντρο τους λιμένες, προσέγγιση η οποία έχει πρακτικό, πολιτικό και νομικό χαρακτήρα. Η απόρριψη αποβλήτων πλοίων καθώς και καταλοίπων φορτίου ή προϊόντων της λειτουργίας του πλοίου στη θάλασσα έχει άμεση σχέση με τη διάθεση λιμενικών εγκαταστάσεων υποδοχής αποβλήτων και την πρόσβαση σε αυτές. Η αισθητή βελτίωση της κατάστασης αυτής θα οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό των απορρίψεων στη θάλασσα. Από αυτή την άποψη το σχέδιο της Επιτροπής συμπληρώνει τη σύμβαση Marpol.

3.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητά:

3.4.1. όσον αφορά τα συστήματα τελών για τα απόβλητα πλοίων, η καθιέρωση γενικευμένων συστημάτων κάλυψης του κόστους αποτελεί τον κανόνα, ενώ τα συνδυασμένα συστήματα και η ταυτόχρονη επιβολή πρόσθετων τελών πρέπει να εφαρμόζονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις·

3.4.2. οι διαφορές των συστημάτων επιβολής τελών στα κράτη μέλη ή τους λιμένες της Κοινότητας να μην επιδράσουν αρνητικά στον ανταγωνισμό πράγμα που σημαίνει ότι θα πρέπει να αναγνωρίζονται οι βασικές ιδιαιτερότητες κάθε λιμένα, όπως το μέγεθός τους, η γεωγραφική και στρατηγική του θέση και ο όγκος των φορτώσεων και εκφορτώσεων εμπορευμάτων·

3.4.3. να προβλέπει η οδηγία δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ λιμένων, προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικοί ορισμένοι μικροί ή ειδικοί λιμένες. Eιδικότερα, να προβλεφθεί η δυνατότητα θέσπισης ενιαίου σχεδίου για ομάδες κοντινών γεωγραφικά λιμένων·

3.4.4. η αναθεώρηση των προγραμμάτων υποδοχής και διακίνησης αποβλήτων δεν θα πρέπει να πραγματοποιείται σε σταθερά χρονικά διαστήματα, αλλά κάθε φορά που προκύπτουν νέα δεδομένα·

3.4.5. τα κράτη μέλη να αναγνωρίζουν τις συμφωνίες ή αποδείξεις παράδοσης τρίτων χωρών, εφόσον οι συμφωνίες αυτές είναι ικανοποιητικές και αξιόπιστες. Θα πρέπει να αποδεικνύεται η ικανοποιητική ποιότητα παρόμοιων συμφωνιών, λαμβανομένων υπόψη των οικολογικών κριτηρίων και της ύπαρξης προγράμματος υποδοχής και διακίνησης αποβλήτων. Την απόδειξη αυτή αποτελεί η υποβολή κοινοτικού πιστοποιητικού το οποίο να ανταποκρίνεται επαρκώς στη συμφωνία παράδοσης αποβλήτων που έχει συναφθεί με την τρίτη χώρα·

3.4.6. η Επιτροπή θα πρέπει να ενημερώνει διαρκώς τα κράτη μέλη σχετικά με τις μεταβολές που αφορούν τα κοινοτικά πιστοποιητικά ποιότητας καθώς και σχετικά με τις συμφωνίες και τις αποδείξεις παράδοσης φορτίου που έχουν συναφθεί με τρίτες χώρες·

3.4.7. να χρησιμοποιηθεί το καθιερωμένο σύστημα αναφοράς του ΙΜΟ (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός), προκειμένου να περιοριστούν στο ελάχιστο οι γραφειοκρατικές διαδικασίες·

3.4.8. να προσαρμοσθεί η προτεινόμενη οδηγία στις διατάξεις της σύμβασης του Ελσίνκι και να συμπληρωθεί με μία ρητή αναφορά της σύμβασης αυτής·

3.4.9. επειδή η ρύπανση των θαλασσών έχει διασυνοριακό χαρακτήρα, να συμμετάσχουν όσο το δυνατό περισσότερες τρίτες χώρες στη ρύθμιση αυτή.

Βρυξέλλες, 11 Μαρτίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 271 της 31.8.1998, σ. 1.

(2) ΕΕ C 271 της 7.10.1993, σ. 1.

(3) ΕΕ L 157 της 7.7.1995, σ. 1.