ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM(93) 30 τελικό 
Βρυξέλλες, 3 Φεβρουαρίου 1993 
ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
(1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1991 - 31 ΙΟΥΛΙΟΥ 1992) 
Πρόγραμμα συνεργασίας και κινητικότητας στον τομέα της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης μεταξύ της Κεντρικής/Ανατολικής Ευρώπης και 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Tempus 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Σελίδα 
Πρόλογος 5 
Ι ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TEMPUS 9 
II ΔΙΑΡΘΡΩΣΕΙΣ, ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1991/92 \ 10 
1. Διαρθρώσεις 10 
2. Δράση 1: Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 10 
3. Δράση 2: Ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας προσωπικού 10 
4. Δράση 3: Συμπληρωματικά μέτρα και ανταλλαγές νέων 11 
5. Προϋπολογισμός 11 
6. Διαχείριση του προγράμματος TEMPUS 12 
7. Συντονισμός με άλλα προγράμματα 13 
III ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 13 
1. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 13 
2. Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων 14 
3. Συμπληρωματικά μέτρα: διαδικασίες επιλογής 14 
4. Προγράμματα που εγκρίθηκαν το 1992/93 στα πλαίσια του TEMPUS 15 
5. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: πολιτική επιλογής 16 
6. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: συμμετοχή επιλέξιμων χωρών 17 
7. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: κατανομή των πιστώσεων του 
προϋπολογισμού μεταξύ ανανεωθέντων και νέων προγραμμάτων 17 
8. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: κατανομή των ενισχύσεων μεταξύ 
νέων και ανανεωθέντων εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων 18 
9. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: κάλυψη των κρατών μελών 18 
10. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: τομεακή κάλυψη 19 
11. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: κάλυψη της Ομάδας των 24 (G24) 19 
12. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: ποιοτικοί δείκτες θετικών τάσεων 20 
-à. -3 
13. Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων 22 
14. Συμπληρωματικά μέτρα 22 
15. Ανταλλαγές νέων 23 
16. Δραστηριότητες ενημέρωσης 23 
17. Διαχείριση συμβάσεων 24 
18. Λεπτομερής εξέταση και συνέχεια που δόθηκε στις εκθέσεις προόδου 
(1991-92) και τις τελικές (1990-91) εκθέσεις 24 
IV. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TEMPUS 24 
1. Παρακολούθηση, αξιολόγηση και γενική ανάπτυξη του Προγράμματος 24 
V. ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 25 
Περίληψη 27 
Παράρτημα 1: Διαγράμματα 
Παράρτημα 2: Στατιστικοί πίνακες 
Παράρτημα 3: Κατάλογος εκδόσεων 
-4-
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 
Το Πρόγραμμα TEMPUS:*Eva μέσο στήριξης της γενικής διαδικασίας μεταρρύθμνσης 
1. Τα δραματικά γεγονότα του 1989και 1990στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη δημιούργησαν νια 
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις άνευ προηγουμένου. Μεταξύ των μέσων 
που αναπτύχθηκαν με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, στα πλαίσια του Προγράμματος PHARE jcai τα 
οποία αποβλέπουν στην παροχή πρακτικής βοήθειας και πραγματογνωμοσύνης στις ενεχόμενες χώρες για 
να αναδιαρθρώσουν τις οικονομίες τους και το πολιτικό τους σύστημα ώστε να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη 
τα οποία μπορούν να αποκομίσουν από τη νέα κατάσταση, είναι και το Πρόγραμμα TEMPUS. 
2. Ο στόχος ήταν η ανάληψη δράσης στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και κατάρτισης yia 
τ?7ν υποστήριξη της διαδικασίας της μεταρρύθμσης. 'Ηταν εξ αρχής σαφές ότι το ΤΕΜΡϋΞόφειλε να είναι 
ένα εύκαμπτο μέσο το οποίο θα ήταν ικανό να καλύπτει και άλλες χώρες από τη στιγμή που θα 
αποφασιζόταν η συμπερίληψη τους στο Πρόγραμμα ΡΗΑΆΕΜεταξύ Μαΐου 1990και Μαρτίου 1992, ο αριθμός 
των χωρών που είχαν επιλεγεί για το Πρόγραμμα ΤΕΜΡΙΙΞαυξήθηκε από δύο σε δέκα: Αλβανία, Βουλγαρία, 
Τσεχοσλοβακία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβενία. Με τη 
συμμετοχή τους στο TEMPUS,oi εν λόγω χώρες αναγνώρισαν πλήρως ότι τα πανεπιστήμια όυνανται να 
διαδραματίσουν ένα ζωτικό ρόλο στη διαδικασία με την οποία επιδιώκουν να αναδιαρθρώσουν την πολιτική 
και οικονομική ζωή τους για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που συνεπάγεται η επανασύνδεση τους με 
το άλλο ήμισυ της Ευρωπαϊκής Ηπείρου. 
Οι επενδύσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στο TEMPUS 
3. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στο ΤΕΜΡυΞΜέχρι σήμερα, σχεδόν 
200 εκατομμύρια ECU από τους πόρους του PHARE έχουν χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη 
δραστηριοτήτων του TEMPUS.To μέγεθος της επένδυσης αποτελεί μια πολύ σαφή απόδειξη της έντονης 
επιθυμίας που υπάρχει σε πολιτικό επίπεδο στην Ευρωπα'ύχή Κοινότητα για πλήρη πραγμάτωση των στόχων 
του Προγράμματος. 
4. Το Πρόγραμμα ΤΕΜΡυςαποτελεί συγκεκριμένο παράδειγμα της ετοιμότητας και ικανότητας της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας να συνδράμει με ένα ταχύ, πρακτικό και καινοτόμο τρόπο τις νεοσύστατες και 
επανιδρυόμενες Δημοκρατίες τις Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης οι οποίες έχουν εμπλακεί στη 
διαδικασία της αναδιάρθρωσης των κοινωνιών και οικονομιών τους. 
Η δεύτερη ετήσια έκθεση TEMPUS.TO Πρόγραμμα TEMPUSTO 1991/92 
5. Το παρόν έγγραφο είναι η δεύτερη ετήσια έκθεση που δημοσιεύει η Επιτροπή για την εφαρμογή του 
Προγράμματος ΤΕΜΡυ8Στην πρώτη ετήσια έκθεση, που κάλυπτε την περίοδο από το Μάιο 1990 μέχρι τον 
Ιούλιο του 1991, αναλύονταν εμπεριστατωμένα η προέλευση, η διάρθρωση και η διαχείριση του 
Προγράμματος, και αναφέρονταν όλα τα σχετικά κείμενα και παραρτήματα των αποφάσεων. Για να 
αποφευχθεί η μακροσκελής επανάληψη επεξεγηματικών παρατηρήσεων, η παρούσα δεύτερη έκθεση, που 
καλύπτει την περίοδο από τον Αύγουστο του 1991 μέχρι τον Ιούλιο του 1992, αναφέρεται εν συντομία στα 
θέματα αυτά για την καλύτερη ενημέρωση του αναγνώστη 
6. Στην παρούσα έκθεση τονίζεται κυρίως η περαιτέρω εξέλιξη του προγράμματος και, ιδιαίτερα, τα 
συγκεκριμένα επιτεύγματα του κατά το δεύτερο έτος λειτουργίας του, το 1991/92. Το πρόγραμμα TEMPUS 
αναπτύχθηκε σημαντικά σε μια σύντομη χρονική περίοδο και, ιδιαίτερα στην υπό εξέταση περίοδο, είχε 
σημαντικές επιπτώσεις στον τομέα δράσης του. Εντούτοις, η παρούσα κατάσταση στις χώρες της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες συμμετέχουν στο πρόγραμμα TEMPUS, παρόλα όσα έχουν ήδη 
επιτευχθεί, παραμένει προβληματική. Εξακολουθούν να βρίσκονται στο μέσο της πολύπλοκης και δύσκολης 
διαδικασίας υπερπήδησης της αρνητικής κληρονομιάς του πρόσφατου παρελθόντος τους. Χρειάζεται να 
κάνουν βαθειές αλλαγές στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές διαρθρώσεις τους, για να 
επανενταχθούν στον ελεύθερο κόσμο. 
7. Νέες προσεγγίσεις σχετικά με τις διαρθρώσεις και τη φιλοσοφία της εκπαίδευσης μπορούν να 
συμβάλουν κατά ζωτικό τρόπο για να αντιμετωπισθεί με επιτυχία η αντίσταση στην αλλαγή, να 
δημιουργηθούν περισσότερο χρήσιμες γνώσεις, τεχνικές και προσόντα και, κυρίως, να αντικατασταθούν 
παλαιοί τρόποι σκέψης από νέους. 
Αμοιβαία οφέλη από τη συμμετοχή στο TEMPUS 
8. To TEMPUSeivai μια οδός διπλής κατεύθυνσης. Τα συμμετέχοντα ιδρύματα και οργανώσεις της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, επιλύοντας τα προβλήματα της αλλαγής στον τομέα της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, επιφέρουν αλλαγές, επίσης, και σε αυτά τα ίδια. Το πρόγραμμα TEMPUS συμβάλλει στην 
επανόρθωση της επικοινωνίας μεταξύ του προσωπικού των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των επιστημόνων. 
Το αποτέλεσμα είναι ότι και τα δύο μέρη αντλούν οφέλη Όμως, όταν οι εταίροι στα δίκτυα των ΚΕΠ 
συνεργάζονται ετπλύοντας τα προβλήματα διδακτέας ύλης και τρόπου διδασκαλίας και όταν κινητοποιούν 
τους πόρους τους νια να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και τις ανάγκες της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
στις επιλέξιμες χώρες, τα οφέλη ρέουν και προς τις δύο κατευθύνσεις. 
Μελλοντικές εξελίξεις του TEMPUS: η προετοιμασία του TEMPUS Π 
9. Είναι προφανές ότι το πρόγραμμα ΤΕΜΡυ&ρέπει να διατηρήσει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά 
τα οποία εξασφαλίζουν στις επιλέξιμες χώρες άμεση πρόσβαση στους στρατηγικούς πόρους, γνώσεις και 
πραγματογνωμοσύνη, που απαιτούνται yia την ανάπτυξη των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ως 
παραγόντων που θα συνεχίσουν να προωθούν ευρύτερες και βαθύτερες κοινωνικές μεταβολές στις κοινωνίες 
τους. Εντούτοις, στην ήπειρο μας η οποία συνεχίζει να μεταβάλλεται, το ΤΕΜΡυ5πρέπει αυτό το ίδιο να 
αλλάξει για να εξασφαλισθεί ότι θα μπορέσει να συμβάλει στις μεταβολές που συμβαίνουν. 
Εξωτερική εκτίμηση του TEMPUS 
10. Οι προτάσεις της Επιτροπής για τη μελλοντική ανάπτυξη του TEMPUSKaTa την περίοδο 1994-1998 
στηρίζεται σημαντικά στην εμπειρία που αποκτήθηκε μέχρι σήμερα κατά την εφαρμογή του προγράμματος 
TEMPUS. Ιδιαίτερα, η λειτουργία του προγράμματος TEMPUS κατά την πρώτη φάση του αποτέλεσε 
αντικείμενο μας εξωτερικής εκτίμησης που πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Coopcrs& Lybrand. Τα 
αποτελέσματα της εκτίμησης αυτής δείχνουν με σαφήνεια ότι το ΤΕΜΡυ5όχι μόνο χαρακτηρίσθηκε από 
μία εντυπωσιακή εκκίνηση, και ότι είναι εξαιρετικά δημοφιλές τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση αλλά 
και ότι επίσης άσκησε σημαντική επιρροή στα ιδρύματα τα οποία συμμετέχουν στην Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη. 
11. Ταυτόχρονα, η έκθεση αξιολόγησης επιλαμβάνεται της ευρύτερης εικόνας, θίγοντας έναν αριθμό 
σημαντικών ερωτημάτων σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση την οποία πρέπει να λάβει το πρόγραμμα 
και, ιδιαίτερα, σχετικά με την ανάγκη να αποσαφηνισθούν οι στόχοι και ο ρόλος του TJEMPl/Sae κάθε μία 
από τις επιλέξιμες χώρες και να αναπτυχθούν, στα πλαίσια αυτά, κατάλληλες ειδικές στρατηγικές για 
μελλοντική ανάπτυξη 
Οι προτάσεις της Επιτροπής για το TEMPUS Π 
12. Οι εν λόγω ανησυχίες αντικατοπτρίζονται στις προτάσεις της Επιτροπής για τη δεύτερη φάση του 
προγράμματος TEMPUSnoo καλύπτει την περίοδο 1994-1998.Πέρα από τα συμπεράσματα που συνάχθηκαν 
από την εξωτερική εκτίμηση του προγράμματος, η Κοινότητα, διαμέσου των προτάσεων αυτών, επιδιώκει να 
αντιμετωπίσει το θεμελιώδες θέμα των μελλοντικών πνευματικών πόρων της Ευρώπης yia μα ευρύτερη 
Ευρώπη που αναμένεται ότι θα προκύψει από τους νέους δεσμούς συνεργασίας που δημουργήθηκαν και τις 
δραστηριότητες που αναλήφθηκαν ως τμήμα του προγράμματος TEMPUS. 
13. Οι προτάσεις της Επιτροπής καλύπτουν όχι μόνο τη συνέχεια των δραστηριοτήτων των δέκα χωρών 
που ήδη συμμετέχουν μέχρι σήμερα, χωρών οι οποίες, πρέπει να τονισθεί, βρίσκονται σε πολύ διαφορετικά 
επίπεδα της διαδυχασίας μεταρρύθμσης, αλλά επίσης αφορούν τα νεοσύστατα ανεξάρτητα κράτη της πρώην 
Σοβιεπκής Ένωσης. Στα εν λόγω κράτη, δίνεται η ευκαιρία να συμμετάσχουν στο ΤΕΜΡυ5σύμφωνα με 
τα συγκεκριμένα ενδιαφέροντα τους. Κρίνεται ότι, δεδομένου ότι οι εν λόγω χώρες όσον αφορά τις 
προσπάθειες τους για οικονομική και κοινωνική μεταρρύθμση βρίσκονται σε μα κατάσταση η οποία σε 
γενικές γραμμές είναι όμοια με την κατάσταση των χωρών που έχουν κριθεί ως επιλέξιμες για ενίσχυση 
μέχρι σήμερα, η εμπειρία η οποία αποκτήθηκε από την πρώτη φάση του ΤΕΜΡυ5μπορεί να αξιοποιηθεί 
Συνέδριο TEMPUSTOV Οκτώβριο 1992 
14. Η προσοχή επικεντρώθηκε στα θέματα αυτά και σε πολλά άλλα ζητήματα τα οποία συνδέονται με 
τη μελλοντική εξέλιξη του TEMPUS στα πλαίσια ενός σημαντικού Συνεδρίου με θέμα "Ο ρόλος της 
τριτοβάθμας εκπαίδευσης στη διαδιχασία μεταρρύθμσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη" που 
οργανώθηκε από την Επιτροπή στη 1 και 2 Οκτωβρίου 1992, στις Βρυξέλλες. Το Συνέδριο αυτό αποτέλεσε 
ένα προνομακό βήμα για μα σε βάθος ανταλλαγή απόψεων και για ζωηρή συζήτηση σχετικά με τους 
διάφορους τρόπους με τους οποίους το ΤΕΜΡυ5ήδη συμβάλει και μπορεί κάλλιστα να συμβάλει ακόμα στη 
διαδικασία μεταρρύθμσης στις επιλέξιμες χώρες. Σημειώθηκε ευρεία συναίνεση σχετικά με την ανάγκη 
συνέχισης και παγιοποίησης της δράσεως του TEMPUS όσον αφορά τη συνεργασία στον τομέα της 
τρίτοβάθμας εκπαίδευσης στο πλαίσιο μας ολοκληρωμένης προσέγγισης της κοινοτικής ενίσχυσης προς 
τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
Συμπεράσματα 
15. Το ΤΕΜΡυ5απέδειξε χωρίς ελάχιστη αμφιβολία τη δυνατότητα για μα αυξανόμενη σύγκλιση των 
αρχών και των πρακτικών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των επιλέξιμων χωρών στον τομέα της 
ανάπτυξης της τριτοβάθμας εκπαίδευσης. Τα θετικά αποτελέσματα της από κοινού λήψης αποφάσεων στο 
πρόγραμμα ΤΕΜΡΉκαταδευχνύουν για τις δυνατότητες που έχει αυτή η μορφή πρακτικής συνεργασίας 
σε άλλους τομείς κοινών δραστηριοτήτων της Κοινότητας και των εταίρων της στη νέα κατάσταση 
πραγμάτων που διαμορφώνεται στην Ευρώπη Το πρόγραμμα ΤΕΜΡυ5συμβάλλει σημαντικά στην πολιτική 
και οικονομική μεταρρύθμση και στην αναδιάρθρωση στις επιλέξιμες χώρες παρέχοντας υλικούς πόρους 
σε κρίσιμα σημεία αλλά και, εξίσου σημαντυχά, "δίνοντας νέα πνοή" μετά από πενήντα χρόνια απομόνωσης. 
Κατά την έννοια αυτή, το πρόγραμμα ΤΕΜΡυ5αποτέλεσε, πράγματι, "σημαιοφόρο" των μακροπρόθεσμων 
στόχων της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσον αφορά την Κεντρική και Ανατολική 
Ευρώπη Εκφράζεται η ευχή ότι οι προτάσεις της Κοινότητας για τη δεύτερη φάση του προγράμματος κατά 
την περίοδο 1994-1998 δείχνουν επαρκώς πως το πρόγραμμα ΤΕΜΡυ5μπορεί όχι μόνο να παγιοποιηθεί 
évavn των χωρών που έχουν κριθεί ως επιλέξιμες μέχρι τώρα αλλά και να επεκταθεί επίσης, ώστε να 
μπορέσουν οι Δημοκρατίες της πρώην Σοβιεηκής Ένωσης να ωφεληθούν από την εμπειρία και τη γνώση 
που έχει αποκτηθεί μέχρι σήμερα. 
Βρυξέλλες, Οκτώβριος 1992 

Ι ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TEMPUS 
1. Στα πλαίσια του PHARE, του γενικού προγράμματος κοινοτικής βοήθειας για την οικονομική 
αναδιάρθρωση των χωρών της Κεντρικής/Ανατολικής Ευρώπης, το TEMPUS έχει δύο βασικούς στόχους. 
Να προαγάγει την ποιότητα και να ενίσχυσα την ανάπτυξη συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε 
επιλέξιμες χώρες, προωθώντας την όλο και mo εποικοδομητική συνεργασία τους με εταίρους της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας . 
2. Η απόφαση του Συμβουλίου που θεσπίζει το πρόγραμμα TEMPUS ορίζει τους ακόλουθους βασικούς 
στόχους: 
2.1. να διευκολυνθεί ο συντονισμός της βοήθειας προς τις επιλέξιμες χώρες στον τομέα των ανταλλαγών και 
της κινητικότητας, ιδιαίτερα των σπουδαστών και του διδακτικού προσωπικού της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, είτε η βοήθεια αυτή παρέχεται από την Κοινότητα, είτε από τα κράτη μέλη της, είτε από 
τρίτες χώρες της Ομάδας των 24 · 
2.2. να βελτιωθεί περαιτέρω η κατάρτιση στις επιλέξιμες χώρες, ιδίως στους τομείς σπουδών στους οποίους 
οι χώρες αυτές δίδουν προτεραιότητα, και να ενθαρρυνθεί η συνεργασία τους με εταίρους της 
Κοινότητας, συμπεριλαμβανόμενης και της κοινής συνεργασίας, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να 
διασφαλισθεί η όσο το δυνατό ευρύτερη συμμετοχή όλων των περιφερειών της Κοινότητας στις δράσεις 
αυτές· 
2.3. να αυξηθούν στις επιλέξιμες χώρες οι δυνατότητες διδασκαλίας και εκμάθησης των γλωσσών που 
χρησιμοποιούνται στην Κοινότητα και καλύπτονται από το πρόγραμμα LINGUA και αντιστρόφως · 
2.4. να δοθεί σε σπουδαστές από τις επιλέξιμες χώρες η δυνατότητα να φοιτήσουν για συγκεκριμένο χρονικό 
διάστημα σε πανεπιστημιακό ίδρυμα ή να απασχοληθούν σε βιομηχανία κράτους μέλους, 
διασφαλίζοντας παράλληλα την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ αρρένων και θηλέων σπουδαστών όσον 
αφορά τη συμμετοχή στην κινητικότητα αυτή · 
2.5. να δοθεί στους σπουδαστές της Κοινότητας η δυνατότητα να διανύσουν περίοδο παρεμφερών σπουδών 
ή απασχόλησης σε επιλέξιμη χώρα -
2.6. να αυξηθούν οι ανταλλαγές και η κινητικότητα διδακτικού προσωπικού και εκπαιδευτών στα πλαίσια 
της διαδικασίας συνεργασίας. 
3. Από το Μάιο του 1990, η Επιτροπή πραγματοποίησε τρεις γύρους επιλογής προγραμμάτων στο πλαίσιο 
αυτό. Στην παρούσα έκθεση γίνεται λόγος για την τελευταία από τις επιλογές αυτές, ενώ 
περιγράφονται και αναλύονται το πλαίσιο διαχείρισης, τα διάφορα στάδια των διαδικασιών και η 
έκβαση της επιλογής προγραμμάτων που θα ενισχυθούν κατά το ακαδημαϊκό έτος 1992/93. 
Η νομική βάση του Προγράμματος για την υπό εξέταση περίοδο είναι η απόφαση του 
Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 90/233/ΕΟΚ, της 7ης Μάιου 1990, ΕΕ αριθ. L 131. Βλέπε, επίσης, την 
ετήσια έκθεση TEMPUS για την περίοδο Μάιος 1990/31 Ιουλίου 1991 (SEC(92) 226 τελικό), 
Τμήμα 1, για ιστορική αναδρομή στην προέλευση και τους αρχικούς στόχους του Προγράμματος 
TEMPUS. 
Στα πλαίσια της μέριμνας της Κοινότητας να εξασφαλίσει τον άριστο συντονισμό των 
δράσεων του προγράμματος PHARE με παρεμφερείς πρωτοβουλίες της Ομάδας των 24 -
καθήκον που ανατέθηκε στην Επιτροπή κατά τη σύνοδο κορυφής της Ομάδας των 24 τον Ιούλιο 
του 1989 - το άρθρο 9, της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα TEMPUS, 
προβλέπει το συντονισμό των δράσεων TEMPUS με ανάλογες δράσεις τρίτων χωρών, 
συμπεριλαμβανόμενης, όπου ενδείκνυται, και της συμμετοχής σε προγράμματα TEMPUS. 
-* -9-
II ΔΙΑΡΘΡΩΣΕΙΣ, ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1991/92 
1. Διαρθρώσεις 
Στα πλαίσια της αποστολής που του ανέθεσε το Συμβούλιο, το Πρόγραμμα TEMPUS επιτυγχάνει τους στόχους 
του με την υποστήριξη των κατηγοριών δραστηριοτήτων επαγγελματικής κατάρτισης που αναφέρονται στο 
παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου και περιγράφονται κατωτέρω. Οι δραστηριότητες του Προγράμματος 
TEMPUS κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς της παρούσας έκθεσης αφορούν την επιλογή προγραμμάτων 
για το 1992/935. 
2. Δράση 1: Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 
2.1. Το κυριότερο μέσο συνεργασίας είναι τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα (ΚΕΠ), τα οποία 
προϋποθέτουν τη συμμετοχή ενός τουλάχιστο πανεπιστημίου από μια επιλέξιμη χώρα, και 
συνεργαζόμενων ιδρυμάτων, από τα οποία τουλάχιστον ένα πρέπει να είναι πανεπιστήμιο, δύο 
τουλάχιστον κρατών μελών της ΕΚ. Προβλέπεται επίσης η συμμετοχή επιλέξιμων οργανώσεων από χώρες 
της Ομάδας των 24. Στα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα περιφερειακού χαρακτήρα πρέπει να 
συμμετέχουν πανεπιστήμια δύο τουλάχιστο επιλέξιμων χωρών. 
2.2. Οι ενισχύσεις χορηγούνται στα ΚΕΠ για τους ακόλουθους σκοπούς: 
• δραστηριότητες συνεργασίας στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, όπως τα 
προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης και κατάρτισης, η ανοιχτή και εξ αποστάσεως εκμάθηση, τα 
εντατικά προγράμματα σύντομης διάρκειας 
• διαρθρωτική ανάπτυξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με δραστηριότητες όπως η ανάπτυξη 
προγραμμάτων σπουδών και ο εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων 
• ανάπτυξη των δυνατοτήτων συνεργασίας των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία μέσω 
δραστηριοτήτων όπως η ανταλλαγή προσωπικού με τη βιομηχανία, η δημιουργία διαρθρώσεων για 
την ευκολότερη παροχή υπηρεσιών και η παροχή συμβουλών από τα πανεπιστήμια στις επιχειρήσεις 
• κινητικότητα φοιτητών για σπουδές και κινητικότητα καθηγητών για διδασκαλία, σπουδές ή 
επιμόρφωση 
• περιφερειακές δραστηριότητες που προβλέπουν δραστηριότητες συνεργασίας στους τομείς της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης και τη δημιουργία/εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων για την 
αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων δύο ή περισσότερων επιλέξιμων χωρών. 
3. Δράση 2: Ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας προσωπικού 
Παράλληλα με την ενίσχυση κινητικότητας στα πλαίσια Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, 
προβλέπεται και η χορήγηση ατομικών ενισχύσεων κινητικότητας τουπροσωπυχού (διδακτικά καθήκοντα, 
Κατά την υπό εξέταση περίοδο, οι επιλέξιμες χώρες στα πλαίσια του Προγράμματος TEMPUS 
ήταν οι εξής: η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Τσεχοσλοβακία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Λεττονία, η 
Λιθουανία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβενία. 
Το πρόγραμμα κινητικότητας σπουδαστών TEMPUS εφαρμόζεται τώρα μόνο στα πλαίσια Κοινών 
Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, με νέους κανονισμούς που θεσπίσθηκαν το 1991 βάσει της μέχρι τότε 
εμπειρίας* το 1992/93 καθιερώθηκε για πρώτη φορά μια ειδική κατηγορία προγραμμάτων με 
αντικείμενο τη μαζική οργανωμένη κινητικότητα σπουδαστών, τα ΚΕΠ κινητικότητας. 
- 10-
πρακτική άσκηση, επιμόρφωση και ενημέρωση προσωπικού, και ορισμένες ειδικές επισκέψεις σύντομης 
διάρκειας). 
4. Δράση 3: Συμπληρωματικά μέτρα και ανταλλαγές νέων 
4.1. Περιορισμένη ενίσχυση χορηγείται επίσης για δραστηριότητες που προκύπτουν από την επέκταση 
ευρωπαϊκών πανεπιστημιακών ενώσεων στις επιλέξιμες χώρες, για εκδόσεις και άλλες ενημερωτικές 
δραστηριότητες που έχουν άμεση σχέση με το πρόγραμμα TEMPUS, και για έρευνες και μελέτες με 
στόχο να συμβάλουν στην παρακολούθηση και την αξιολόγηση του. 
4.2. Προβλέπεται επίσης η χορήγηση περιορισμένης ενίσχυσης για ανταλλαγές νέων και συναφείς 
δραστηριότητες που συνεπάγονται την οργάνωση πολιτιστικών ανταλλαγών ώστε να δοθεί η δυνατότητα 
σε νέους, οι οποίοι κανονικά δεν ανήκουν στο σύστημα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, να αποκτήσουν 
ευρωπαϊκή εμπειρία. 
5. Προϋπολογισμός 
5.1. Το TEMPUS χρηματοδοτούν οι επιλέξιμες χώρες από την ενίσχυση που λαμβάνουν στα πλαίσια του 
προγράμματος PHARE. Όταν ο συνολικός προϋπολογισμός του PHARE κατανεμηθεί στις επιλέξιμες 
για ενίσχυση χώρες, οι εθνικές αρχές των χωρών αυτών καθορίζουν το ποσό του εθνικού μεριδίου των 
πόρων που θα διατεθούν για δραστηριότητες του προγράμματος TEMPUS. Το σύνολο των πιστώσεων 
που διατέθηκαν από το πρόγραμμα PHARE για τις δραστηριότητες αυτές κατά το έτος 1992/93, ανήλθε 
σε 983 εκατ. ECU, δηλαδή σημειώθηκε αύξηση κατά 40% περίπου σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. 
5.2. Η ανάλυση των πιστώσεων PHARE τις οποίες οι εθνικές αρχές των επιλέξιμων χωρών, κατόπιν 
διαβουλεύσεων με την Επιτροπή, διέθεσαν σε εγκεκριμένα προγράμματα TEMPUS (νέα ή ανανεωμένα) 
για το ακαδημαϊκό έτος 1992/93, ήταν η εξής: 
•Il 
fxar>ECU % «t£ t0« ΰννόλον 
Α3^αν*α< 
Βουλγαρία 
Τ<*βν^λ0£ακία 
ABttfrvip; 
Λιθουανία 
Πολωνία 
Ρουμανία 
Σλοβενία m m 
ί# 
16.0 
JUS 
15 
26.0 
23 12 
8.15 
13,25 
1Μ 
163 
*8 
L53 
26.5 
13.25 
2.34 
Υποσύνολα 83-5 
Μπαφβρόμενο ν3ΠΕΟλθϋτο/τοκοι 33 
IfogijfeûwxKgç πιστώσεις PHARE IZS 
Sfrtita t*&/&3 m 
5.3. Το γενικό σύνολο των πιστώσεων που διατέθηκαν από το πρόγραμμα PHARE για το πρόγραμαα 
TEMPUS από την έναρξη εφαρμογής του τελευταίου τον Ιούλιο του 1990 μέχρι την περάτωση του γύρου 
επιλογής το 1992, ανέρχεται σε 191,96 εκατ. ECU. 
- 11 
). Διαχείριση του προγράμματος TEMPUS 
6.1. Η Επιτροπή 
Το πρόγραμμα TEMPUS συνεχίζει να το διαχειρίζεται η Επιτροπή και συγκεκριμένα το Task Force 
"Ανθρώπινο Δυναμικό, Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Νεότητα", σύμφωνα με τις διατάξεις του 
παραρτήματος της απόφασης του Συμβουλίου και βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών που υιοθετούνται 
κάθε χρόνο. To Task Force συνεργάζεται στενά με τις Λειτουργικές Υπηρεσίες της Γενικής Διεύθυνσης 
Εξωτερικών Σχέσεων. Το έργο της Επιτροπής όσον αφορά τη λειτουργυχή εφαρμογή του Προγράμματος 
TEMPUS συνδράμει το "ECTS TEMPUS Office", που αποτελεί μη κερδοσκοπικό οργανισμό και με τον 
οποίο έχουν συναφθεί οι σχετικές συμβάσεις. 
6.2. Επιτροπή Διαχείρισης TEMPUS 
Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το TEMPUS και, 
ειδικότερα, βάσει των γενικών κατευθύνσεων του προγράμματος TEMPUS και, μεταξύ άλλων, των 
κατευθύνσεων σχετικά με την οικονομική ενίσχυση που πρέπει να χορηγηθεί, καθώς επίσης και των 
θεμάτων γενικής ισορροπίας του TEMPUS και των ρυθμίσεων για την παρακολούθηση και την 
αξιολόγηση του TEMPUS, η Επιτροπή των ΕΚ επικουρείται από επιτροπή αποτελούμενη από δύο 
εκπροσώπους που ορίζει κάθε κράτος μέλος' της επιτροπής αυτής προεδρεύει ο εκπρόσωπος της 
Επιτροπής. Κατά την υπό εξέταση περίοδο, η Επιτροπή συγκάλεσε την Επιτροπή Διαχείρισης TEMPUS 
στις 12-14 Δεκεμβρίου 1992, στις 24 Φεβρουαρίου 1992 και στις 29 Ιουνίου 1992. Κατά την πρώτη 
συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε ειδική ανεπίσημη συνάντηση της Επιτροπής Διαχείρισης TEMPUS με 
εκπροσώπους των αρχών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών και με στόχο να 
διεξαχθεί εκτενή στρατηγική συζήτηση για τα θέματα που αφορούν τη μελλοντική ανάπτυξη του 
προγράμματος TEMPUS. 
63. Εθνικά γραφεία TEMPUS στις επιλέξιμες χώρες 
• Οι αρμόδιες για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αρχές των χωρών που ήταν ήδη επιλέξιμες κατά το 
1990/91, συνέχισαν να συνεργάζονται με την Επιτροπή, ιδίως μέσω των Εθνικών Γραφείων 
TEMPUS που λειτουργούν στις πρωτεύουσες τους (συμπεριλαμβανόμενης και της πρωτεύουσας της 
Σλοβακίας στην περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας) για όλα τα λειτουργικά θέματα και ιδιαίτερα 
εκείνα που έχουν σχέση με την παροχή συμβουλών όσον αφορά το βαθμό στον οποίο τα 
προγράμματα TEMPUS ανταποκρίνονται στις εθνικές ανάγκες και την επιλογή μεμονωμένων 
υποψηφίων από τις χώρες τους. Η άλλη κύρια αρμοδιότητα τους είχε επίσης ενημερωτικό 
χαρακτήρα και αφορούσε την ανάπτυξη του TEMPUS στις χώρες τους. Ο όλος ρόλος των Εθνικών 
Γραφείων TEMPUS στις επιλέξιμες χώρες αποτέλεσε το επίκεντρο της εξωτερικής αξιολόγησης του 
προγράμματος TEMPUS κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου (βλέπε στο κεφάλαιο IV). 
• Οι αρχές των χωρών που έγιναν επιλέξιμες από την 1η Ιανουαρίου 1991 (Αλβανία, Εσθονία, 
Κροατία, Λεττονία, Λιθουανία και Σλοβενία) έλαβαν μέτρα για την ίδρυση ανάλογων τοπικών 
γραφείων που θα λειτουργούν ως βασικοί φορείς μεσολάβησης μεταξύ των χωρών αυτών και της 
Επιτροπής. Η τελευταία παρέσχε οδηγίες και πόρους για τη διευκόλυνση του έργου αυτού, ιδίως 
όσον αφορά τις διαδικασίες προεπιλογής μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, τις επικοινωνίες, την 
εκπαίδευση του προσωπικού και τις ενημερωτικές δραστηριότητες, και αξιοποίησε προηγούμενες 
εμπειρίες όσον αφορά τα ήδη υπάρχοντα Εθνικά Γραφεία TEMPUS. 
• Η ενσωμάτωση των ενδιαφερόμενων χωρών στο πρόγραμμα TEMPUS έγινε γρήγορα και 
αποτελεσματικά, καθιστώντας έτσι δυνατή την πλήρη συμμετοχή τους στη διαδικασία επιλογής 
1992/93, παρά τις σοβαρότατες υλικές και οργανωτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην 
κρισιμότερη περίοδο της πολιτικής και οικονομικής μεταρρύθμισης τους. 
• Για τη συνεργασία και την από κοινού λήψη αποφάσεων με τα Εθνικά Γραφεία TEMPUS 
χρειάστηκαν επανειλημμένες, απόλυτα αναγκαίες συνεδριάσεις, στις οποίες συμμετείχαν 
εκπρόσωποι όλων των ενδιαφερόμενων Γραφείων για να συντονίσουν τη ροή πληροφοριών 
- 12-
διαχείρισης, τις διαδικασίες επιλογής, την ανταλλαγή πληροφοριών για συγκεκριμένα 
προγράμματα που υπάγονται στις Δράσεις 1 και 3, και τη γνωστοποίηση πληροφοριών σχετικά με 
τους υποψήφιους που επελέγησαν στα πλαίσια της Δράσης 2. 
• Η μηχανοργάνωση των Εθνικών Γραφείων TEMPUS στις πρόσφατα επιλέξιμες χώρες και η ένταξη 
τους σε μια κοινή βάση δεδομένων και διαδικασία επιλογής εξασφάλισε σε όλα τα γραφεία 
TEMPUS τη δυνατότητα να εξετάσουν με τον ίδιο τρόπο τις αιτήσεις για την αξιολόγηση των 
οποίων ήταν αρμόδια. Η Επιτροπή προμήθευσε τα ενδιαφερόμενα Εθνικά Γραφεία TEMPUS με 
ηλεκτρονικό υλικό και λογισμικό ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους, ενώ λήφθηκαν μέτρα 
για την απαιτούμενη κατάρτιση του προσωπικού τους. Η χρησιμοποίηση κοινών και σταθερών 
κριτηρίων αξιολόγησης κατέστησε δυνατό, μετά το πέρας του γύρου επιλογής, να κοινοποιηθούν 
στοιχεία για την κατάρτιση γενικών στατιστικών για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την 
καταβολή των ενισχύσεων. 
7. Συντονισμός με άλλα προγράμματα 
7.1. Η απόφαση σχετυχά με το πρόγραμμα TEMPUS ορίζει ότι θα πρέπει να υπάρχει συνοχή και, όπου 
ενδείκνυται, συμπληρωματικότητα μεταξύ του TEMPUS και των άλλων κοινοτικών δράσεων, τόσο εντός 
της Κοινότητας όσο και στις ενισχυόμενες επιλέξιμες χώρες. Λόγω των εξαιρετικών περιστάσεων υπό 
τις οποίες εγκρίθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα TEMPUS, αξίζει να γίνει ιδιαίτερη μνεία 
σε αυτή την αλληλεπίδραση και το συντονισμό με τα προγράμματα COMETT και ERASMUS. 
7.2. Ειδικότερα, καταβλήθηκαν προσπάθειες παρακολούθησης της σχέσης μεταξύ του προγράμματος 
TEMPUS και των προγραμμάτων ERASMUS και COMETT όσον αφορά το περιεχόμενο τους. Λήφθηκαν 
μέτρα για την αμοιβαία εκπροσώπηση τόσο στις συνεδριάσεις των επιτροπών TEMPUS, COMETT και 
ERASMUS όσο και στις σχετικές συνεδριάσεις επιλογής, συμπεριλαμβανόμενης και της μετέπειτα 
επισταμένης εξέτασης των αιτήσεων TEMPUS για να εξασφαλισθεί η κατάλληλη ανταλλαγή πληροφοριών 
και η συνοχή της ακολουθούμενης προσέγγισης. 
7.3. Στα πλαίσια της δέσμευσης της για την ανάπτυξη μακροπρόθεσμης στρατηγικής όσον αφορά τη 
μελλοντική ανάπτυξη των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στις επιλέξιμες χώρες, η Επιτροπή 
επεδίωξε επίσης να εξασφαλίσει τη συμπληρωματικότητα με άλλες μορφές ενίσχυσης στον τομέα της 
κατάρτισης των επιλέξιμων χωρών, ιδίως εν αναμονή της έναρξης της φάσης λειτουργίας του 
Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, καθώς επίσης και σε σχέση με άλλες 
πρωτοβουλίες εκπαίδευσης και κατάρτισης στα πλαίσια του γενικού προγράμματος PHARE, όπως το 
πρόγραμμα ACE και η πρωτοβουλία της ΓΔ XII για συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της 
τεχνολογίας με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
III. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 
1. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 
Η διαδικασία που αναπτύχθηκε και τελειοποιήθηκε κατά τη διάρκεια προηγούμενων επιλογών 
εφαρμόσθηκε επιτυχώς κατά την επιλογή για το 1992/93. Τα στάδια ήταν τα εξής: 
• Στα Εθνικά Γραφεία TEMPUS κάθε επιλέξιμης χώρας απεστάλησαν αντίγραφα όλων των αιτήσεων 
που υποβλήθηκαν στο "EC TEMPUS Office" στις Βρυξέλλες. 
• Ακολούθησε μια παράλληλη διαδικασία αξιολόγησης, δεδομένου ότι το "EC TEMPUS Office" 
διενεργεί τη γενυκή αξιολόγηση της ποιότητας των αιτήσεων που λαμβάνονται, ενώ τα δέκα Εθνικά 
Γραφεία TEMPUS εξετάζουν κυρίως το όφελος που έχουν τα προγράμματα για τη χώρα τους στο 
γενικότερο πλαίσιο του PHARE. 
Φ Στη συνέχεια διεξήχθησαν διμερούς διαβουλεύσεις προκειμένου να συντονιστούν οι διάφορες 
αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν με στόχο να διαμορφωθεί, στο μέτρο του δυνατού, μια κοινή 
αξιολόγηση των προγραμμάτων η οποία να εξετασθεί από επιτροπές εμπειρογνωμόνων. Με τη 
-13-
διαδικασία αυτή εντοπίσθηκαν επίσης τα προγράμματα για τα οποία ήταν απαραίτητη η άποψη 
ενός εμπειρογνώμονα, λόγω διάστασης απόψεων. 
• Μετά τη μηχανογράφηση των στοιχείων και την κατάρτιση από ηλεκτρονικούς υπολογιστές των 
απαραίτητων καταλόγων και στατιστικών, διεξήχθησαν συνεδριάσεις υπό την προεδρία της 
Επιτροπής στις 22,25 και 27 Matou 1992. Οι εν λόγω συνεδριάσεις κατέστησαν δυνατή την παροχή 
συμβουλών από εμπειρογνώμονες TEMPUS τόσο των επιλέξιμων χωρών όσο και των κρατών μελών 
της Κοινότητας για την υποστήριξη των τελικών αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με τις 
αιτήσεις. 
• Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν τελικές συζητήσεις με εκπροσώπους των Υπουργείων Παιδείας 
και των κεντρικών συντονιστών του προγράμματος PHARE, αποτέλεσμα των οποίων ήταν η 
κατάρτιση, από την Επιτροπή, ενός τελικού καταλόγου των προγραμμάτων που προτάθηκαν για 
ενίσχυση και η έγκριση του από τους Υπουργούς Παιδείας των επιλέξιμων χωρών. Συνεπώς, η 
διαδικασία επιλογής περατώθηκε εντός της υπό εξέταση περιόδου (13 Ιουλίου 1992). 
2. Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων 
2.1. Εκτός από την κινητικότητα του διδακτικού/εκπαιδευτικού και διοικητικού προσωπικού στα πλαίσια 
των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, υποβλήθηκε και προτάθηκε για ενίσχυση σημαντικός αριθμός 
ατομικών αιτήσεων στις κατηγορίες αυτές. Παρακάτω γίνεται διάκριση μεταξύ της κινητικότητας από 
την Ανατολή προς τη Δύση και αντίστροφα. 
2.2. Οι διαδικασίες που υιοθετήθηκαν για την εξέταση των αιτήσεων ενίσχυσης τις οποίες υπέβαλαν 
μεμονωμένοι καθηγητές/εκπαιδευτές και μέλη του διοικητικού προσωπικού τόσο στα κράτη μέλη όσο και 
στις επιλέξιμες χώρες, διαφέρουν ανάλογα με την κατηγορία του υποψήφιου και τον προορισμό της 
προβλεπόμενης κινητικότητας. 
2.3. Όλες οι προτάσεις για οικονομική ενίσχυση της κινητικότητας μεμονωμένων ατόμων από τις 
επιλέξιμες χώρες προς την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, υποβλήθηκαν από τα Εθνικά Γραφεία TEMPUS των 
ίδιων των επιλέξιμων χωρών. 
2.4. Από την άλλη πλευρά, οι προτάσεις για την κινητικότητα μεμονωμένων μελών του προσωπικού από την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα προς τις επιλέξιμες χώρες καταρτίστηκαν από το EC TEMPUS Office στις 
Βρυξέλλες. 
2.5. Όλα τα γραφεία TEMPUS εφήρμοσαν τις ίδιες διαδικασίες και κριτήρια επιλογής για την αξιολόγηση 
των αιτήσεων μελών του προσωπικού. 
3. Συμπληρωματικά μέτρα: Διαδικασίες επιλογής 
3.1. Όσον αφορά τη Δράση 3 "Συμπληρωματικά μέτρα", οι αποφάσεις της Επιτροπής για τη χορήγηση 
ενισχύσεων βασίσθηκαν και πάλι σε ένα πρότυπο διαβουλεύσεων με τα Εθνικά Γραφεία TEMPUS 
ανάλογο με εκείνο που χρησιμοποιήθηκε για τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα. 
3.2. Μετά την ανάλυση των αιτήσεων που ελήφθησαν και σε συνεννόηση με τις αρμόδιες αρχές των 
επιλέξιμων χωρών, η Επιτροπή κατήρτισε προτάσεις για τη στήριξη συμπληρωματικών μέτρων στα 
πλαίσια της Δράσης 3 του TEMPUS (ενίσχυση ενώσεων, δημοσιεύσεων και ορισμένων ερευνών και 
μελετών, καθώς και δραστηριοτήτων ανταλλαγής νέων). 
3.3. Όσον αφορά τη Δράση 3 "Ανταλλαγές νέων", διατέθηκαν ξεχωριστό ενημερωτικό υλικό, οδηγίες και 
έντυπα αιτήσεων κατά το δεύτερο γύρο επιλογής του 1991/92, η προθεσμία του οποίου ήταν η 15η 
Σεπτεμβρίου 1991 · ο πρώτος γύρος επιλογής του 1992/93, η προθεσμία του οποίου ήταν η 15η Μαρτίου 
1992, κατέστησε δυνατή την πλήρη μηχανογράφηση της αξιολόγησης, σύμφωνα με την πρακηκή που 
εφαρμόζεται για τις άλλες δράσεις του προγράμματος TEMPUS. 
14 
Προγράμματα που εγκρίθηκαν το 1992/93 στα πλαίσια του TEMPUS 
Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα (ΚΕΠ): χορηγηθείσες ενισχύσεις 
Φ Επελέγησαν 234 εθνικά και περιφερειακά προγράμματα με πρώτο έτος ενίσχυσης το ακαδημαϊκό 
έτος 1992/93. Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονταν 30 Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 
Κινητικότητας, που έτυχαν ενίσχυσης. Ενίσχυση χορηγήθηκε επίσης σε άλλα 127 "ανανεωμένα" 
προγράμματα που επελέγησαν για πρώτη φορά το 1990 και εισέρχονται τώρα στο τρίτο έτος 
δραστηριοτήτων, καθώς επίσης και σε 274 "ανανεωμένα" προγράμματα που επελέγησαν για πρώτη 
φορά το 1991 και εισέρχονται τώρα στο δεύτερο έτος δραστηριοτήτων. Αυτό σημαίνει ότι το σύνολο 
των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων που εφαρμόζονται σήμερα είναι 635. 
• Κατά το γύρο επιλογής του 1992 ελήφθησαν συνολικά 1.979 αιτήσεις για δραστηριότητες 
συνεργασίας με την Αλβανία, τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Τσεχοσλοβακία, την Εσθονία, την 
Ουγγαρία, τη Λεττονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβενία με προθεσμία 
την 31η Ιανουαρίου 1992 (η 29η Φεβρουαρίου 1992 για την Αλβανία, την Εσθονία, τη Λεττονία και 
τη Λιθουανία). Από όλες τις νέες αιτήσεις που ελήφθησαν για προγράμματα τα οποία αρχίζουν 
το 1992, επελέγησαν για ενίσχυση 234 (11,8%) . 
• Μολονότι οι συνολικές πιστώσεις για το 1992/93 αυξήθηκαν σε 983 εκατ. ECU (αύξηση κατά 
39,4%), από τα οποία 91,2 εκατ. ECU διατέθηκαν για ΚΕΠ, η ανάγκη αδιάκοπης χρηματοδότησης 
των επιτυχών προγραμμάτων που είχαν εγκριθεί το 1990/91 και το 1991/92 μείωσε αναπόφευκτα 
τα περιθώρια ενίσχυσης νέων προγραμμάτων που αρχίζουν να εφαρμόζονται το 1992/93 (11,8% του 
συνολικού αριθμού των αιτήσεων που ελήφθησαν, σε σύγκριση με 22,7% το 1991). Το σύνολο των 
διαθέσιμων πιστώσεων κατανεμήθηκε μεταξύ νέων και ανανεωμένων προγραμμάτων ως εξής: 24,9% 
για ανανεώσεις του 1990 (22,7 εκατ. ECU), 44,4% για ανανεώσεις του 1991 (40,5 εκατ. ECU) · 
30,7% για νέα προγράμματα 1992 (28,0 εκατ. ECU). 
• Επομένως, για τα ακαδημαϊκά έτη 1990/91, 1991/92 και 1992/93 η Επιτροπή χορήγησε το 1992 τα 
εξής κεφάλαια: 
^^^^^^^^^^ ΚΕΠΔ( 
ftmmmtmm ΚΕΠ Δράση 2 
(εκατ. ECtfl Σύνολο 
ανανεωμένα προγράμματα 
W. 115 22,7 
mum , 
av^m^fiêvtx προγράμματα 
^Mwhdp^Mi^rtwd^^^W^^ffrÎfÎHdlÎ. !•!•••• —^— mm mm mmi 
νέα προγράμματα 
' 234 
'i'iWiWi'ii'|i|'ii'|ii|ii|' '' il **V il ι, ι 15.9 wm MM 
11 Σύνολα KEfl 49.1 mm wm 
Λόγω της πολιτικής και στρατιωτικής κατάστασης στην πρώην Γιουγκοσλαβία, μπόρεσαν να 
ληφθούν υπόψη μόνο οι νέες αιτήσεις που είχαν σχέση με την Κροατία και τη Σλοβενία. Η 
περαιτέρω εξέλιξη της κατάστασης αυτής είχε ως αποτέλεσμα να αποφασισθεί το "πάγωμα" της 
ενίσχυσης που είχε προταθεί για τη συμμετοχή της Κροατίας σε νέα προγράμματα. 
- 15-
• Αυτό σημαίνει ότι για κάθε νέο πρόγραμμα που προτείνεται για ενίσχυση αντιστοιχούν κατά μέσο 
όρο 120.000 ECU (68.000 ECU για την προετοιμασία και την εφαρμογή προγραμμάτων βάσει της 
Δράσης 1 και 52.000 ECU για την κάλυψη των εξόδων κινητικότητας των συμμετεχόντων 
σπουδαστών και καθηγητών), 179.000 ECU για κάθε ανανέωση προγράμματος του 1990/91 που 
εισέρχεται στο τρίτο έτος δραστηριοτήτων (88.000 ECU κατά μέσο όσο για τη Δράση 1 και 91.000 
ECU για την κινητικότητα της Δράσης 2), και 148.0000 ECU για κάθε ανανέωση προγράμματος 
1991/92 που εισέρχεται στο δεύτερο έτος δραστηριοτήτων (80.000 ECU κατά μέσο όρο για τη 
Δράση 1 και 68.000 ECU για την κινητικότητα της Δράσης 2). 
5. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Πολιτική επιλογής 
5.1. Γνώμονας για την επιλογή των προγραμμάτων αυτών ήταν η επιθυμία να χορηγηθεί, βάσει των 
διατιθέμενων πιστώσεων, επαρκής οικονομική ενίσχυση στο 11,8% των νέων αιτήσεων που ελήφθησαν 
το 1992, ώστε να καταστεί δυνατή η διεκπεραίωση των προτεινόμενων δραστηριοτήτων και να 
εκπληρωθούν έτσι οι γενικοί στόχοι του προγράμματος TEMPUS που είναι η περαιτέρω ανάπτυξη των 
συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που έχουν 
καθορίσει οι χώρες αυτές. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει το ποσοστό επιλογής κάθε χώρας και τη 
συμμετοχής της στα περιφερειακά προγράμματα. 
Χώρα % εγκριθέντων ΚΕΠ 
Αλβανία J 6.3 
Βουλγαρία 13.2 
Τσεχοσλοβακία 5,3 
Εσθονία 7.9 
Ουγγαρία 4.6 
Λεττονία 13,9 
Λιθουανία 10.9 
Πολωνία 17.5 
Ρουμανία 9,$ 
Σλοβενία 22.0 
5.2. Κατά την ερμηνεία των στοιχείων που αναφέρονται στον πίνακα αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, 
εκτός από τον υψηλό συνολικό αριθμό αιτήσεων, και το σύνολο των πιστώσεων που απομένουν για κάθε 
χώρα μετά την απαιτούμενη χρηματοδότηση ανανεωμένων προγραμμάτων πολυετούς διάρκειας. Ο κύριος 
λόγος για το μικρό ποσοστό των νέων προγραμμάτων ορισμένων χωρών (ιδίως της Τσεχοσλοβακίας και 
της Ουγγαρίας), ήταν η ανάγκη να διατεθούν επαρκή κεφάλαια στα πολυάριθμα αυτά προγράμματα. 
- 16 
Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Συμμετοχή επιλέξιμων χωρών 
Οι παράγοντες που αναφέρονται στο σημείο 52 επηρέασαν επίσης την κατανομή των πόρων μεταξύ των 
διαφόρων χωρών. Η σημαντική αύξηση της συμμετοχής της Πολωνίας οφείλεται στην απόφαση των 
εθνικών αρχών της χώρας αυτής να διαθέσουν για το TEMPUS μεγαλύτερο ποσοστό του συνολικού 
προϋπολογισμού του προγράμματος PHARE. Το αποτέλεσμα από απόψεως ποσοστών συμμετοχής στα 
επιλεγέντα προγράμματα είναι το εξής: 
Χωρά . Συμμετοχή 1991/92 
! (σύνολο ποογραμματων) Συμμετοχή 1992/93 
(νέα προγράμματα) 
Αλβανία 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Εσθονία 
0*γγαρι«ι 
Ατονία 
AtÔôiXtVÎtt 
.ft<a#vi«i 
Ρουμανία 
Σλοβενία 
πρώην Γ^νγκοσλαβία, •ι 
HI! 
WM 
llll 
ïïîiil 3,4 
XAS 
3.4 
4*7 
4.7 
4Z7 
Î3.2 
fc5 
7. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Κατανομή των πιστώσεων 
προϋπολογισμού μεταξύ ανανεωθέντων και νέων προγραμμάτων του 
7.1. Το 1992/93, τρεις χώρες (Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία) υποχρεώθηκαν να χρησιμοποιήσουν ένα 
μέρος του προϋπολογισμού τους για τη συνέχιση της χρηματοδότησης πολυετών προγραμμάτων που είχαν 
εγκριθεί το 1990 και το 1991, τρεις χώρες (Βουλγαρία, Ρουμανία και Σλοβενία) υποχρεώθηκαν να 
χρησιμοποιήσουν μέρος του προϋπολογισμού τους για τη συνέχιση της χρηματοδότησης πολυετών 
προγραμμάτων που είχαν εγκριθεί το 1991, ενώ τέσσερις άλλες χώρες (Αλβανία, Εσθονία, Λεττονία και 
Λιθουανία) χρησιμοποίησαν τους προϋπολογισμούς τους για τη χρηματοδότηση νέων μόνο 
προγραμμάτων. 
7.2. Στα ανανεωθέντα προγράμματα του 1990, το 49,2% του μέσου ποσού της ενίσχυσης χρησιμοποιήθηκε για 
δαπάνες οργάνωσης/εξοπλισμού (Δράση 1) και 50,8% για κινητικότητα (Δράση 2), στα ανανεωθέντα 
προγράμματα του 1991 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 543% και 45,7%, ενώ στα νέα προγράμματα που 
ενισχύθηκαν το 1992, τα ποσοστά αυτά ήταν 56,8% και 43,2%. Στα πλαίσια της Δράσης 2 85% της 
ενίσχυσης χρησιμοποιείται για την κινητικότητα από την Ανατολή προς τη Δύση (κυρίως για την 
επιμόρφωση/ενημέρωση του διδακτικού προσωπικού και την κινητικότητα σπουδαστών). Η κινητικότητα 
από τη Δύση προς την Ανατολή έχει κυρίως τη μορφή άσκησης καθηκόντων διδασκαλίας. 
7.3. Ο μέσος όρος των κεφαλαίων που διατέθηκαν για εξοπλισμό παρουσίασε διακυμάνσεις ανάλογα με τους 
τομείς προτεραιότητας και τους κλάδους σπουδών που προέβλεπαν τα προγράμματα. 
7.4. Τα ποσά που ζητήθηκαν για προγράμματα ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε 207.000 ECU, ενώ η μέση 
ενίσχυση που χορηγήθηκε ήταν 143.000 ECU. Το ποσό αυτό είναι ανάλογο προς εκείνο που χορηγήθηκε 
κατά την περίοδο 1991/92 (135.000 ECU), αλλά οι ενισχύσεις για ανανεώσεις προγραμμάτων ήταν σε 
γενικές γραμμές υψηλότερες από τις ενισχύσεις για νέα εθνικά προγράμματα (157.000 ECU έναντι 
120.000 ECU). 
- 17-
(3) 
i. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Κατανομή των ενισχύσεων μεταξύ νέων και 
ανανεωθέντων εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων 
8.1. Τα 12,5 εκατ. ECU που διατέθηκαν από το περιφερειακό ταμείο PHARE, χρησιμοποιήθηκαν το 1992/93 
για τη συνέχιση της χρηματοδότησης του τρίτου και του δεύτερου έτους προγραμμάτων τα οποία είχαν 
ενισχυθεί για πρώτη φορά το 1990. Νέα περιφερειακά προγράμματα χρειάσθηκε να χρηματοδοτηθούν 
πλήρως από τους εθνικούς προϋπολογισμούς των ενδιαφερόμενων επιλέξιμων χωρών. 
8.2. Οι επιλέξιμες χώρες που τυγχάνουν περιφερειακής χρηματοδότησης είναι η Πολωνία, η Ουγγαρία και 
η Τσεχοσλοβακία, και σε μικρότερο Βαθμό η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία, δεδομένου ότι η 
ανανέωση προγραμμάτων το 1990/91 και 1991/92 αφορούσε μόνο τις χώρες αυτές. 
>. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Κάλυψη των κρατών μελών 
9.1. Παρά το σημαντικό αριθμό νέων προγραμμάτων που έγιναν αποδεκτά κατά το γύρο επιλογής 1992/93, 
είναι σαφές ότι η συμμετοχή των χωρών της Νοτιοδυτικής Κοινότητας εξακολουθεί να επιδέχεται 
βελτίωση (της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας με 2,6%, 2,1% και 0,9% των συντονισμένων 
προγραμμάτων αντίστοιχα). Αυτό συμβαίνει επίσης και με την Ιρλανδία, για την οποία το ανάλογο 
ποσοστό είναι 0,9%. Εξίσου απογοητευτικά, αν λάβει κανείς υπόψη το μέγεθος της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης στα σχετυχά κράτη μέλη, είναι τα ποσοστά σχετικά με τις συντονιστικές δραστηριότητες 
οργανώσεων από τη Γερμανία και την Ιταλία (73% και 5,6% αντίστοιχα). Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί 
υπόψη ou τα ποσοστά αυτά οφείλονται εν μέρει στο γεγονός ότι το 1/3 περίπου όλων των νέων ΚΕΠ 
συντονίζονται στις επιλέξιμες χώρες. 
9.2. Τα επίπεδα συμμετοχής είναι πολύ υψηλότερα σε όλες τις περιπτώσεις αυτές (βλέπε στους πίνακες του 
παραρτήματος 1), αλλά είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι σε ορισμένα ηγετικά κράτη μέλη η προθυμία 
συμμετοχής σε προγράμματα TEMPUS δεν συνοδεύεται από την ίδια προθυμία ανάληψης πρωτοβουλιών 
για την κατάρτιση παρόμοιων προγραμμάτων. Από την άλλη πλευρά, οι σχετικοί δείκτες για το Βέλγιο, 
τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο έδειξαν ότι η συμμετοχή των εν λόγω κρατών 
μελών ήταν πολύ καλή σε σχέση με το μέγεθος του οικείου τομέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι αιτίες 
των ανωτέρω διακυμάνσεων έχουν οπωσδήποτε σχέση με τις υφιστάμενες επαφές και τα δίκτυα που 
δημιουργήθηκαν είτε στο πλαίσιο των εφ<ιρμοζόμενων κοινοτικών προγραμμάτων στον τομέα της 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπως το ERASMUS και ™COMli1T, είτε διμερώς με τις επιλέξιμες χώρες 
προ της θεσπίσεως του προγράμματος TEMPUS. Οι παράγοντες αυτοί επηρέασαν αναμφισβήτητα την 
αρχική κατανομή των κρατών συντονισμού και των συμμετεχόντων κρατών και, δεδομένου ότι η 
συντριπτική πλειοψηφία των προγραμμάτων χρηματοδοτείται σε πολυετή βάση, ήταν αναπόφευκτο το 
φαινόμενο αυτό να αντικατοπτρίζεται και στα αποτελέσματα των επόμενων γύρων επιλογής. Ωστόσο, 
προβλέπεται ότι καθώς ορισμένα πολυετή προγράμματα φθάνουν στο τέλος τους, θα υπάρχουν όλο και 
μεγαλύτερα περιθώρια αποδοχής αιτήσεων τόσο για ριζικά ανανεωμένα όσο και για τελείως νέα 
προγράμματα, ιδίως στα πλαίσια του αυστηρού ελέγχου των αποτελεσμάτων και της επίδρασης που θα 
διενεργείται κατά τη θέσπιση ενός εντατικού προγράμματος επιτόπιων επισκέψεων (βλ τμήμα IV της 
παρούσας έκθεσης). 
9.3. Το 1992/93 σημειώθηκε μια ιδιαίτερα σημαντική και θετική αλλαγή η οποία συνίσταται στο ότι το 1/3 
σχεδόν όλων των ενισχυόμενων προγραμμάτων συντονίσθηκαν από τις ίδυΞς τις επιλέξιμες χώρες, 
πράγμα που είχε ως συνέπεια την περαιτέρω μείωση του συνολικού ποσοστού των προγραμμάτων τα 
οποία ανέλαβε να συντονίσει η ομάδα των κρατών μελών που κατείχε με μεγάλη διαφορά την πρώτη 
θέση στους προηγούμενους γύρους επιλογής. Συνεπώς, το ποσοστό των προγραμμάτων που συντόνισε η 
Γερμανία επί του αυξημένου αριθμού εγκριθέντων προγραμμάτων μειώθηκε σε 7,3%, ενώ τα αντίστοιχα 
ποσοστά ήταν 12% για τη Γαλλία, 9,4% για τις Κάτω Χώρες και 15,4% για το Ηνωμένο Βασίλειο. Η 
ενθαρρυντική αυτή τάση μπορεί να θεωρηθεί ως θετικό βήμα προόδου όσον αφορά τους στόχους του 
TEMPUS και είναι βέβαιο ότι θα ενταθεί καθώς τα πανεπιστήμια σης επιλέξιμες χώρες εντοπίζουν 
τις ανάγκες τους και αποκτούν πείρα συνάπτοντας αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις με 
πανεπιστήμια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την πραγματοποίηση αλλαγών. 
- 18-
10. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Τομεακή κάλυψη 
Ο κύριος όγκος των 234 νέων ΚΕΠ που προτάθηκαν για ενίσχυση αφορούν τους τομείς προτεραιότητας 
που όρισαν οι επιλέξιμες χώρες και συγκεκριμένα τη μηχανική και ης εφαρμοσμένες επιστήμες (55 ή 
23,5%), τη διοίκηση επιχειρήσεων (40 ή 17,1%), την προστασία του περιβάλλοντος (24 ή 10,3%) και ης 
ιατρικές επιστήμες (21 ή 9%). Οι αιτήσεις στους τομείς της διοίκησης επιχειρήσεων και του μάνατζμεντ, 
καθώς και των κοινωνικών επιστημών που σχετίζονται με την αναδιάρθρωση, ήταν ιδιαίτερα υψηλής 
^ποιότητας. Παρατηρήθηκε επίσης μια σημανηκή και γενικά ευπρόσδεκτη τάση απομάκρυνσης μεν από 
ης εφαρμοσμένες επιστήμες και τη μηχανυχή, προσέγγισης δε προς ης κοινωνικές επιστήμες που 
σχετίζονται με την αναδιάρθρωση και σπουδές για την προστασία του περιβάλλοντος. Το 21% περίπου 
των προγραμμάτων αφορούν τομείς ήσσονος προτεραιότητας, ιδίως η κατάρηση καθηγητών και οι 
φυσικές επιστήμες, τους οποίους οι επιλέξιμες χώρες θεωρούν σημανηκούς. 
Σύνολο αιτήσεων Ενισχυόμενα προγράμματα 
Τομέας σπονδών 
Μάνατξμίνΐ/δίαίκηση $^χεψησεων 
Ιατρικές επιστήμες 
Εφαρμοσμενβς εταβτήμες, μηχανική, τεχνολογίες 
Σύγχρονες ΕΛ^»πανκές γλώσσες 
Γεωργία/αγρο$πιχειρήο*εις 
Προστασία τοι> περιβάλλοντος 
Κο^νωνικές/οικονομικές επιστήμες (προτεραιότητα) 
Τομείς προτεραιότητας (γενικά) 
Τομείς που δεν έχουν προτεραιότητα 
Σύνολα Αριθμός 
m 
176 
552 
84 
λ«6 
146 
64 
43 
524 
1979 % 
143 
SJ 
27.9 
4.2 
5.4 
7.4 
3.3 
26.6 
100.0 Αριθμός 
40 
21 
55 
9 
1* 
24 
15 
7 
49 
234 % 
17.1 
9.0 
23.5 
3.8 
6.0 
16.3 
6.4 
3,0 
28.9 
100.0 
11. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Κάλυψη της Ομάδας των 24 (G24) 
11.1. Στα πλαίσια της διαρκούς δέσμευσης της ένανη των δυηκών χωρών της Ομάδας "G24" να συντονίζει 
τη βοήθεια προς ης επιλέξιμες χώρες, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση του συντονισμού 
με ης δράσεις που αναλαμβάνουν στον ίδιο τομέα με το πρόγραμμα TEMPUS χώρες οι οποίες δεν 
είναι μέλη της Κοινότητας. Το άρθρο 9 της απόφασης του Συμβουλίου των Υπουργών σχεηκά με το 
πρόγραμμα TEMPUS αναφέρεται στο συντονισμό των δραστηριοτήτων αυτών, σης οποίες 
συμπεριλαμβάνεται, κατά περίπτωση, και η συμμετοχή σε προγράμματα TEMPUS. Οι χώρες αυτές είναι 
οι επτά χώρες της ΕΖΕΣ (Αυστρία, Φινλανδία, Ισλανδία, Αιχτενστάιν, Νορβηγία, Σουηδία και 
Ελβετία), οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Αυστραλία, η Τουρκία και η Νέα Ζηλανδία. Σης 1-2 
Οκτωβρίου 1991 πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες ειδική ενημερωηκή συνεδρίαση με εκπροσώπους των 
χωρών της Ομάδας των 24. 
19 
11.2. To 1992/93, σε λίγο περισσότερο του 17% του συνόλου των αιτήσεων που υποβλήθηκαν και σε ίσο 
ποσοστό των αιτήσεων που ενισχύθηκαν, συμμετείχαν οργανώσεις από χώρες της Ομάδας των 24. Οι 
χώρες με τη μεγαλύτερη συμμετοχή ήταν η Αυστρία, η Νορβηγία, η Σουηδία, οι ΗΠΑ και η Φινλανδία, 
μολονότι σε μικρό αριθμό προγραμμάτων έλαβαν μέρος και ιδρύματα από τον Καναδά, την Τουρκία και 
την Ελβετία. Επιπλέον, κατά την ολοκλήρωση του γύρου επιλογής 1992/93, τέσσερα από τα 234 
ενισχυθέντα προγράμματα (2 υποβλήθηκαν από τη Σουηδία, 1 από την Αυστρία και 1 από τη Φινλανδία) 
συντονίσθηκαν από ανάλογους οργανισμούς των χωρών αυτών. Σημειωτέον on οι κυβερνήσεις της 
Αυστρίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας ενίσχυσαν οικονομικά τη συμμετοχή των ιδρυμάτων τους 
σε προγράμματα TEMPUS, τονίζοντας έτσι τη σημασία της οργανωμένης συγχρηματοδότησης σε εθνικό 
επίπεδο προκειμένου να τελεσφορήσει πραγματικά η συμμετοχή της Ομάδας των 24 στο πρόγραμμα 
TEMPUS. 
12. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα: Ποιοτικοί δείκτες θετικών τάσεων 
12.1. 'Οπως διευκρινίζεται παραπάνω, τα Κοινά Εκπαιδευτικά Προγράμματα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα 
θεμάτων. Τα θετικά αποτελέσματα των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων συνδέονται με την 
αναδιάρθρωση αυτού του ιδίου του συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μπορεί, όμως, να έχουν 
ευρύτερες είναι ιώσεις ανάλογα με τον εμπλεκόμενο τομέα. Σχεηκά, τα προγράμματα μπορούν να 
παράσχουν άμεση λύση στις ανάγκες ανάπτυξης ανθρωπίνων πόρων στον τομέα της βιομηχανίας, 
προστασίας του περιβάλλοντος, διεθνοποίησης των εμπορικών επαφών κλπ. 
12.2 Ένας από τους πλέον συναφείς δείκτες της επίδρασης του TEMPUS αφορά τον εκσυγχρονισμό των 
εγκαταστάσεων τόσο σε επίπεδο σχολών όσο και σε επίπεδο ιδρυμάτων. Ο εκσυγχρονισμός αυτός 
καλύπτει ένα ευρύ φάσμα αποτελεσμάτων και δείχνει μια σαφή εξέλιξη καθόλη τη διάρκεια εφαρμογής 
του προγράμματος ανάλογα με την υλική κατάσταση των ενεχομένων ιδρυμάτων τριτοβάθμιου; 
εκπαίδευσης. Είναι δυνατό να παρασχεθούν δύο τύποι εξοπλισμού: αφενός, διοικητικός εξοπλισμός και 
εξοπλισμός επικοινωνιών και, αφετέρου, επιστημονικός εξοπλισμός. 
Ο διοικητικός εξοπλισμός και ο εξοπλισμός επικοινωνιών έχει άμεσες επιπτώσεις και καλύπτει 
εγκαταστάσεις όπως συσκευές φαξ, φωτοαντιγραφικές συσκευές, προσωπικούς υπολογισμούς, λογισμικό 
υλικό επεξεργασίας κειμένων, κλπ. Κατά το πρώτο έτος συμμετοχής μιας επιλέξιμης χώρας 
πραγματοποιείται σημανακή επένδυση για το σκοπό αυτό. Ο εξοπλισμός αυτός, μολονόη δεν συνδέεται 
άμεσα με τις δραστηριότητες του προγράμματος, μπορεί να αποδειχθεί ζωτικής σημασίας για την 
επιτυχία ενός προγράμματος, διόη η επικοινωνία μεταξύ των εταίρων και των διαχειριστών του 
προγράμματος επιτόπου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαθεσιμότητα των εν λόγω εγκαταστάσεων. 
Ο επιστημονικός εξοπλισμός αφορά, κατά κύριο λόγο, σύγχρονα συστήματα επεξεργασίας πληροφοριών 
(π.χ., υπολογιστές, υπολογιστές που αποτελούν τμήματα άλλου εξοπλισμού, κλπ.) και συνδέεται άμεσα 
με αυτές καθεαυτές τις δραστηριότητες του προγράμματος. Ο εξοπλισμός του είδους αυτού στηρίζει 
επίσης και άλλες δράσεις στα πλαίσια του TEMPUS, ιδιαίτερα την ανάπτυξη εκπαιδευτικών 
προγραμμάτων. 
12.3 Ένα χαρακτηριστικό της μακροχρόνιας απομόνωσης πολλών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη ήταν η έλλειψη σύγχρονων εξειδικευμένων συγγραμμάτων σε 
πολλούς εκπαιδευηκούς τομείς. Αν ληφθεί υπόψη η δύσκολη κατάσταση των κοινωνικών επιστημών υπό 
το παλαιό καθεστώς σε πολλές χώρες, οι δυνατότητες που προσφέρει το TEMPUS, για να γεφυρωθεί το 
χάσμα σε σχέση με τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στο εξωτερικό, κρίθηκε ιδιαίτερα σημαντικό. Έτσι, 
σε πολλούς τομείς, ο εκσυγχρονισμός των βιβλιοθηκών και η εξασφάλιση πρόσβασης σε εξειδικευμένα 
περιοδικά είχε ως αποτέλεσμα μια πολύ συγκεκριμένη βελτίωση της κατάστασης. Ως πρακτικό 
παράδειγμα, μπορεί να αναφερθεί το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Gdansk, όπου χάρη στην ενίσχυση του 
TEMPUS, επιτεύχθηκε σημαντυχός εκσυγχρονισμός της βιβλιοθήκης στον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος. Ο εκσυγχρονισμός αυτός αποτελεί τμήμα της δημιουργίας ενός πολυκλαδικού κέντρου 
περιβαλλοντικών σπουδών. 
-20 
12.4 Ο τεχνικός εξοπλισμός υπαρχόντων γλωσσικών εργαστηρίων ή η αγορά νέων αποτέλεσε, επίσης, 
αναπόσπαστο τμήμα πολλών προγραμμάτων σε διάφορους εκπαιδευτικούς τομείς. Μολονόη σε πολλές 
επιλέξιμες χώρες εξειδικευμένες γλωσσικές σπουδές υπήρχαν ήδη σε υψηλό επίπεδο, επαγγελματίες και 
φοιτητές σε άλλους τομείς όπως, π.χ., μηχανολογία, ιατρική, αγρονομία, κλπ., δεν είχαν επαρκή γνώση 
ξένων γλωσσών για μια αποτελεσματική διεθνή συνεργασία. Κατά συνέπεια, επενδύθηκαν σημαντικοί 
πόροι για τη βελτίωση των γνώσεων ξένων γλωσσών των συμμετεχόντων, τόσο του προσωπικού όσο και 
των φοιτητών. 
12.5 Η κυρία συμβολή του TEMPUS όσον αφορά την αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις 
επιλέξιμες χώρες εντάσσεται στα πλαίσια της ανάπτυξης προγραμμάτων σπουδών και διδακτικού 
υλικού. Ο λόγος για αυτό είναι on οδηγεί σε μια μεταβολή της προσέγγισης της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, η οποία θεωρήθηκε on ήταν υπερβολικά θεωρητική και υπερβολικά εξειδικευμένη στο 
παρελθόν, με αποτέλεσμα οι απόφοιτοι να μην είναι ικανοί να ανημετωπίζουν με ευκαμψία τις 
μεταβολές που συμβαίνουν στην κοινωνία. Η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων και διδακτικού 
υλικού με βάση την κοινοτική εμπειρία είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων και τον εκσυγχρονισμό 
υπαρχόντων προγραμμάτων. 
Ως ένα καλό παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η ανάπτυξη στο Gdansk της Πολωνίας ενός 
προγράμματος MSc στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, βασιζόμενο σε τρεις σειρές 
μαθημάτων στον τομέα του περιβάλλοντος, τα οποία όχι μόνο θα ενσωματωθούν στο δίπλωμα 
μηχανολογίας του εν λόγω πανεπιστημίου αλλά, επίσης, θα αποτελέσουν ένα πολυτομεακό μάθημα στο 
οποίο θα εμπλέκονται πολλά τμήματα του πανεπιστημίου. Ένα άλλο σχέδιο στη Βουδαπέστη της 
Ουγγαρίας αφορά την κατάρηση και την εκπαίδευση βιβλιοθηκάριων, σύμφωνα με κοινοτικά πρότυπα, 
που αφορά την ανάπτυξη νέων δέσμεων εκπαιδευηκών προγραμμάτων για σπουδές, τόσο σε πτυχιακό 
όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο, στον τομέα της κατάρησης βιβλιοθηκάριων και στον τομέα της 
πληροφορικής και της εφαρμογής της πληροφορικής. Ένα πρόγραμμα συγχρόνων γλωσσών αφορά την 
ανάπτυξη ενός εκπαιδευηκού προγράμματος ποικίλλων εφαρμογών και την ανάπτυξη διδακτικού υλικού 
στα αγγλικά και τα γερμανικά για βιομηχανική κατάρηση, κατάρηση διδασκάλων και για 
προπτυχιακούς φοιτητές στα τεχνικά πανεπιστήμια της Τσεχοσλοβακίας. 'Αλλα εξαίρετα 
παραδείγματα είναι η δημιουργία, στην Τσεχοσλοβακία, Κοινών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στον 
τομέα σπουδών κοινωνικών λειτουργών και το πρόγραμμα για την απονομή πρώτου πτυχίου στον τομέα 
της ζωικής παραγωγής το οποίο αναγνωρίσθηκε από τους Ουγγρικούς οργανισμούς τοπικής 
αυτοδιοίκησης. 
12.6 Πολύ σημαντικές υπό το φως του εκδημοκραησμου των κοινωνιών είναι οι δραστηριότητες στον τομέα 
των κοινωνικών και οικονομικών επιστημών, του δικαίου και των ευρωπαϊκών σπουδών, φιλολογικών 
σπουδών, κλπ. Μολονόη όλοι οι τομείς αυτοί δεν θεωρούνται όη έχουν μεγάλη προτεραιότητα για όλες 
τις επιλέξιμες χώρες, είναι σαφές όη οι επιπτώσεις τους θα είναι ολοένα και πιο σημαντικές δεδομένου 
όη τα άτομα τα οποία θα λάβουν αποφασιστικές θέσεις συχνά θα είναι απόφοιτοι των εν λόγω 
επιστημών. Η ιατρική και ο τομέας των κοινωνικών λειτουργών προσφέρουν, εξάλλου, τη δυνατότητα 
απόκτησης ειδικών γνώσεων σε τομείς που είναι απαραίτητοι αλλά δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί 
πλήρως. Στη Ρουμανία, για παράδειγμα, η ανάγκη για πιο καταρησμένους κοινωνικούς λειτουργούς είχε 
ως αποτέλεσμα αυτές οι ίδιες οι αρχές να ζητήσουν την κατάρηση εκπαιδευηκών προγραμμάτων σε 
θέματα τα οποία μέχρι τώρα δεν διδάσκοντο στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις, αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συνεργασία ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και 
οργανισμών ανθρωπιστικής βοήθειας. 
12.7 Μολονόη δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς ακόμα, οι δεσμοί συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και 
βιομηχανίας, στους οποίους εμπλέκονται βιομηχανίες τόσο από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα όσο και από 
τις επιλέξιμες χώρες, αρχίζουν να εμφανίζονται. Η πρόθεση του TEMPUS είναι να συμβάλει στην 
αύξηση της ικανότητας των πανεπιστημίων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να παρέχουν τους 
απαραίτητους ανθρώπινους πόρους για να ανταποκριθούν στις ανάγκες μιας κοινωνίας η οποία 
βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Σχεηκά, η εκπαίδευση στον τομέα της διαχείρισης και της διοίκησης 
των επιχειρήσεων έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαχείριση στα πλαίσια μιας οικονομίας της αγοράς. 
21 
Ως παράδειγμα, μπορεί να αναφερθεί ένα πρόγραμμα στην Ουγγαρία, βάσει προτύπων της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, για την κατάρηση στελεχών βιομηχανιών γεωργικών προϊόντων και ειδών διατροφής. Ένα 
τυπικό χαρακτηριστικό του προγράμματος αυτού είναι η προσέγγιση της επιτόπιας εργασίας, η οποία 
έχει λάβει τη μορφή ενός προγράμματος όπου τα στελέχη των βιομηχανιών γεωργικών προϊόντων και 
ειδών διατροφής παρακολουθούν εναλλακτικά μαθήματα επί ένα μήνα στα πανεπιστήμια και επί ένα 
μήνα εργάζονται στις επιχειρήσεις τους ώστε να μην απωλέσουν την επαφή και την υποστήριξη των 
επιχειρήσεων τους. Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού, προγραμματίζεται, κατά το τρίτο έτος του 
προγράμματος ΜΒΑ, τοποθέτηση των φοιτητών για πρακτική εξάσκηση σε κοινοτικές επιχευρήσεις. Στον 
τομέα των τηλεπικοινωνιών, ένα πρόγραμμα τυγχάνει σημαντικής ενίσχυσης από τον τοπικό φορέα 
ταχυδρομείων, τηλεφώνων και τηλεγράφων (Σλοβακία), ενώ σε ένα άλλο πρόγραμμα αεροναυπηγικής, 
η αεροναυπηγική βιομηχανία της Πολωνίας εμπλέκεται σε μεγάλη έκταση. 
12.8 Η διακρατική διασύνδεση, τμήμα της οποίας περιλαμβάνει κράτη μέλη της Κοινότητας και χώρες της 
Ομάδας των 24, καθώς και η κινητικότητα φοιτητών και διδακτικού προσωπικού αποτελούν σαφώς ένα 
σημαντικό όφελος για τα τμήματα και τα ιδρύματα που εμπλέκονται, και είναι ιδιαίτερα σημαντικές 
για τις αλλαγές συμπεριφοράς. Σχεηκά, ίσως είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί όη κατά το νέο γύρο 
επιλογών 1992/93, στα πλαίσια των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, συνολικά πάνω από 6000 
διδάσκαλοι από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη έλαβαν υποτροφίες για ανακατάρηση/ενημέρωση 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, πρακτική εξάσκηση ή διδακτικά καθήκοντα. Όσον αφορά το ρεύμα από 
τη Δύση στην Ανατολή, τα αντίστοιχα στοιχεία ανέρχονται σε 4000 σχεδόν άτομα, ενώ 6000 φοιτητές 
από τις επιλέξιμες χώρες και 900 από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα έλαβαν υποτροφίες για περιόδου 
σπουδών ή πρακηκής εξάσκησης. Η αξία των προσωπικών επαφών που αναπτύχθηκαν κατά την 
παραμονή στο εξωτερικό είναι ανεκτίμητη για τη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης. 
12.9 Συμπληρωματικές πληροφορίες σχεηκά με συγκεκριμένα προγράμματα περιλαμβάνονται στη συλλογή 
(Compedium) 1992/93. 
13. Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων 
13.1. Παράλληλα με την κινητικότητα σπουδαστών στα πλαίσια Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, κατά 
τον πρώτο γύρο επιλογής του 1992/93 χορηγήθηκαν ατομικές ενισχύσεις κινηηκότητας σε πολυάριθμους 
μεμονωμένους καθηγητές. Υπολογίζεται όη συνολικά 467 μέλη προσωπικού από ης επιλέξιμες χώρες θα 
συμμετάσχουν σε επιμορφωτικές, εκπαιδευηκές και διερευνητικές επισκέψεις στην Κοινότητα κατά το 
ακαδημαϊκό έτος 1992/93. Το σύνολο των πιστώσεων που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση της 
κινητικότητας αυτής μεμονωμένων καθηγητών ανέρχονται σε 1.861.275 ECU. 
13.2. Η Επιτροπή χορήγησε επίσης ενίσχυση σε 101 μέλη διδακτικού προσωπικού από χώρες της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας τα οποία επιθυμούσαν να επισκεφθούν τις επιλέξιμες χώρες για διάφορους εγκεκριμένους 
σκοπούς, όπως μεταξύ άλλων για διδακηκά καθήκοντα, κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους 
1992/93 · το συνολικό κόστος ανήλθε σε 104.090 ECU. 
14. Συμπληρωματικά μέτρα 
14.1. Κατά τον πρώτο γύρο επιλογής το 1992/93 διατέθηκε συνολικό ποσό ύψους 246.000 ECU σε 24 
προγράμματα της Δράσης 3 του TEMPUS (Συμπληρωμαηκά μέτρα) για να καταστεί δυνατή η 
ολοκλήρωση μικρού αριθμού ειδικών προγραμμάτων που είχαν υποβληθεί από πανεπιστημιακές ενώσεις 
για δημοσιεύσεις, μελέτες και έρευνες που ανταποκρίνονται στους στόχους του TEMPUS. Τα 
προγράμματα που ενισχύθηκαν στα πλαίσια της Δράσης 3 είχαν ως συγκεκριμένο στόχο την επέκταση 
των κυριότερων δικτύων ενώσεων ή την εξάλειψη συγκεκριμένων προβλημάτων ενημέρωσης που 
θεωρούνταν ως ανασταληκοί παράγοντες στην επέκταση και την ανάπτυξη του προγράμματος 
γενυχότερα. 
14.2. Πρέπει να σημειωθεί το δυσάρεστο γεγονός όη σε ορισμένες περιπτώσεις ο αναπόφευκτος περιορισμός 
των διαθέσιμων πιστώσεων για τη Δράση 3, λόγω της ανάγκης να διατεθούν πόροι για τη συνέχιση της 
χρηματοδότησης ΚΕΠ, είχε ως αποτέλεσμα την αποχή ορισμένων επιλέξιμων χωρών από προγράμματα 
22-
της Δράσης αυτής, όπου η παρουσία τους θα ήταν οπωσδήποτε επιθυμητή αφού θα τους προσέδιδε 
πανευρωπαϊκή διάσταση. 
15. Ανταλλαγή νέων 
Στα πλαίσια της Δράσης 3 του Προγράμματος, 34 δραστηριότητες ανταλλαγής νέων (20 προγράμματα 
αμοιβαίας ανταλλαγής νέων, 10 προπαρασκευαστικές επισκέψεις βραχείας διάρκειας και 4 κύκλοι 
μαθημάτων επαγγελματικής κατάρησης για εργαζόμενους νέους) έλαβαν ενίσχυση TEMPUS για το 
δεύτερο ήμισυ του έτους Σεπτέμβριος 1991 - Σεπτέμβριος 1992, για τις οποίες διατέθηκαν συνολικά 
291.760 ECU. Κατά τον πρώτο από τους δύο γύρους επιλογής προγραμμάτων ανταλλαγής νέων που θα 
ενισχυθούν κατά την περίοδο 1992/93 εγκρίθηκαν 31 προγράμματα (16 αμοιβαίες ανταλλαγές, 8 
σύντομες επισκέψεις και 7 κύκλοι μαθημάτων επαγγελματικής κατάρησης) για τα οποία διατέθηκαν 
292.162 ECU. 
16. Δραστηριότητες ενημέρωσης 
16.1. Ο κυριότερος στόχος του προγράμματος TEMPUS, δηλαδή η αποτελεσματική συμβολή στην ανάπτυξη 
των ανθρώπινων πόρων στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών, εκφράσθηκε 
στην ενημερωτική πολιηκή που υιοθετήθηκε και στο ενημερωτικό υλικό που συγκεντρώθηκε. Η βασική 
επιδίωξη ήταν η απλότητα του όλου ενημερωτικού υλικού, μεριμνώντας για την ικανοποίηση των βασικών 
ενδιαφερόντων των χρηστών. 
16.2. Κατά την υπό εξέταση περίοδο έγιναν δύο εκδόσεις του Vademecum και των εντύπων αίτησης · το 
πρώτο έγγραφο διανεμήθηκε και στις 9 γλώσσες της Κοινότητας (η προθεσμία για το δεύτερο έγγραφο, 
που μετονομάσθηκε σε "Οδηγίες για τους Αιτούντες/Vademecum" και το οποίο ολοκληρώθηκε και 
εστάλη προς μετάφραση και σης 9 γλώσσες της Κοινότητας, έληξε μετά το τέλος της υπό εξέταση 
περιόδου). Το μικρό φυλλάδιο στο οποίο συνοψίζονται σε 9 γλώσσες τα σημαντικότερα γεγονότα 
σχετικά με το TEMPUS, ενημερώθηκε και έτυχε και πάλι ευρείας διανομής. Το φυλλάδιο αυτό 
συμπληρώθηκε με νέα απαραίτητα στοιχεία για τις επιλέξιμες χώρες που έγιναν πρόσφατα αποδεκτές. 
Ξεχωριστές οδηγίες, έντυπα αιτήσεων και ενημερωτικά δελτία για ης δραστηριότητες ανταλλαγής νέων 
διανεμήθηκαν και στις 9 γλώσσες. 
16.3. Τον Οκτώβριο του 1991 δημοοαεύθηκε στα αγγλικά μια "Επιτομή" για τα προγράμματα 1991/92, η οποία 
όμως περυΐίχε εισαγωγή και οδηγίες χρήσεως στα αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά · κατά τη διάρκεια 
της υπό εξέταση περιόδου η Επιτομή διανεμήθηκε σε ευρεία κλίμακα, καθώς επίσης και ο "Κατάλογος 
Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη", που δημοσιεύθηκε για 
πρώτη φορά το Δεκέμβριο του 1991, και η Ετήσια Έκθεση σχεηκά με το Πρόγραμμα, που καλύπτει την 
περίοδο από 7 Μάιου 1990 έως 31 Ιουλίου 1991 και καταρτίσθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής από 
το EC TEMPUS Office, ενώ δημοσιεύθηκε επίσημα στις 12 Φεβρουαρίου 1992 (βλ παράρτημα 3). Ο 
"Κατάλογος των Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη" 
είναι ο μόνος διαθέσιμος οδηγός του είδους αυτού. 
16.4. Έγινε ευρεία διανομή των εν λόγω εγγράφων τόσο στην Κοινότητα όσο και στις επιλέξιμες χώρες. 
Σης χώρες αυτές ειδικότερα, συνεχίσθηκε να επιδεικνύεται ζωηρό ενδιαφέρον για το πρόγραμμα 
TEMPUS, έτσι ώστε χρειάσθηκε να γίνουν παραγγελίες του Vademecum περισσότερες από μια φορές. 
Η "Επιτομή" και η Ετήσια Έκθεση διανεμήθηκαν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες ενός πιο 
ειδεικευμένου αναγνωστικού των ιδρυμάτων · για το πρώτο έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι εταίροι σε 
υφιστάμενα ή καταρτιζόμενα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα, ενώ το δεύτερο προσφερόταν 
περισσότερο για ης ανάγκες ενημέρωσης των οργάνων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, των υπηρεσιών 
επικοινωνίας των κρατών μελών, των Εθνικών Γραφείων TEMPUS και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
16.5. Ο ακόλουθος αριθμός εγγράφων διανεμήθηκε από την Επιτροπή κατά την υπό εξέταση περίοδο: 
* 40.000 αντίτυπα Vademecum σε 9 γλώσσες 
* 3.000 αντίτυπα της Επιτομής" 
* 25.000 φυλλάδια σε 9 γλώσσες 
-23-
* 8.000 κατάλογοι των προγραμμάτων που έγιναν αποδεκτά 
* 20.000 αντίτυπα του "Καταλόγου Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη" 
* 30.000 αντίτυπα της Ετήσιας Έκθεσης 1990/91 
17. Διαχείριση συμβάσεων 
Όλα τα κείμενα των συμβάσεων για την περίοδο 1992/93 αναθεωρήθηκαν βάσει των εμπειριών από 
προηγούμενα έτη και μέχρι το τέλος της υπό εξέταση περιόδου η Επιτροπή ήταν έτοιμη, μετά την 
ολοκλήρωση των διαδικασιών επιλογής στις διάφορες δράσεις του TEMPUS, να αποστείλει τις 
συμβάσεις στους υποψηφίους που έγιναν αποδεκτοί και να ενημερώσει τους υποψηφίους των οποίων η 
αίτηση απερρίφθη. Τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίσθηκαν όσον αφορά τη διαχείριση των 
συμβάσεων είχαν σχέση με τη διενέργεια άμεσων πληρωμών στις επιλέξιμες χώρες καθώς επίσης και 
με τα τραπεζικά εμβάσματα σε χώρες όπου τα νομίσματα δεν είναι μετατρέψιμα. 
18. Λεπτομερής εξέταση και η συνέχεια που δόθηκε στις εκθέσεις προόδου 
(1991/92) και τις τελικές (1990/91) εκθέσεις 
18.1. Κατά την υπό εξέταση περίοδο κατέστη δυνατό να αναλυθούν οι τελικές εκθέσεις του πρώτου έτους 
σχετικά με τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα που ενισχύθηκαν το 1990. Από την ανάλυση των 
εκθέσεων προέκυψαν πολύημες πληροφορίες σχεηκά με οργανωτικά και λειτουργικά θέματα, τα 
επαγγελμαηκά οφέλη των συμμετεχόντων και τις βεληώσεις που ενδέχεται να επέλθουν στη διαχείριση 
των ενισχύσεων, ιδίως όσον αφορά τη μέθοδο τροποποίησης των διαδικασιών υποβολής εκθέσεων ώστε 
να αποτελούν χρησιμότερη πηγή συγκριτικών πληροφοριών για εμπειρίες και συστάσεις. 
18.2. Η λεπτομερής εξέταση των τελικών εκθέσεων για το πρώτο έτος εφαρμογής των ΚΕΠ που ενισχύθηκαν 
το 1990 απεκάλυψε όη οι συμβαλλόμενοι κατόρθωσαν να χρησιμοποιήσουν όλα σχεδόν τα κεφάλαια που 
τους διατέθηκαν, παρά την καθυστερημένη έναρξη των εργασιών λόγω των εξαιρετικά σύντομων 
χρονικών περιθωρίων για τη διεκπεραίωση της διαδικασίας επιλογής κατά το πρώτο έτος εφαρμογής 
του προγράμματος TEMPUS. 
18.3. Για τον ίδιο λόγο, οι συμβαλλόμενοι ανημετωπισαν ορισμένες δυσκολίες κατά την οργάνωση της 
κινητικότητας. Οι δυσκολίες έχουν κυρίως σχέση με τη συντομότερη διάρκεια της χρονικής περιόδου 
πρακτικής άσκησης σε πανεπιστήμια κατά το εκάστοτε τρέχον ακαδημαϊκό έτος. Ωστόσο, μεγαλύτερος 
αριθμός μελών του διδακτικού προσωπικού από ό,η αναμενόταν, μετακινήθηκε σε πανεπιστήμια των 
κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (855 ένανη 699), αύξηση η οποία υπερανησταθμίζει τη 
μείωση (140) των καθηγητών που προβλέπεται να μετακινηθούν σης επιλέξιμες χώρες. Εξαιτίας της 
συντομότερης περιόδου πρακτικής άσκησης, ήταν μεγάλο επίτευγμα για τους συντονιστές να 
εξασφαλίσουν περίοδο σπουδών στο εξωτερικό στο 80% περίπου του αρχικά αναμενόμενου αριθμού 
σπουδαστών που επιθυμούσε να συμμετάσχει σε ενασχυόμενα ΚΕΠ. 
18.4. Τα κυριότερα πορίσματα των αναλύσεων αυτών επιβεβαίωσαν σε μεγάλο βαθμό τα συμπεράσματα που 
συνάγονται στην έκθεση της "Coopers and Lybrand" και τα οποία συνοψίζονται στο κεφάλαιο IV της 
παρούσας έκθεσης. 
IV. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TEMPUS 
1. Παρακολούθηση, αξιολόγηση και γενική ανάπτυξη του προγράμματος 
1.1. Η στρατηγική αξιολόγησης του TEMPUS αναπτύχθηκε από την Επιτροπή της ΕΚ, αφού ζητήθηκε η γνώμη 
της επιτροπής TEMPUS το Μάρηο του 1991, με στόχο να ικανοποιηθεί η ανάγκη προετοιμασίας της 
συνέχισης ή της προσαρμογής της απόφασης του Συμβουλίου των Υπουργών, που σύμφωνα με το άρθρο 
11 θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί μέχρι ης 31 Δεκεμβρίου 1992. Στα μέσα του 1991 προκηρύχθηκε 
διαγωνισμός για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος το 1990/91, η οποία έπρεπε να 
διενεργηθεί μεταξύ της 1ης Οκτωβρίου 1991 και της 30ής Απριλίου 1992. Η σύμβαση ανατέθηκε στην 
εταιρεία "Coopers and Lybrand". 
24 
1.2. Κύριο θέμα της αξιολόγησης αποφασίσθηκε να είναι η εφαρμογή των 153 ΚΕΠ που επελέγησαν για 
ενίσχυση το 1990/91. Δεν αποτέλεσαν το αντικείμενο ανάλυσης ούτε η κινητικότητα μεμονωμένων μελών 
του προσωπικού και σπουδαστών στα πλαίσια της Δράσης 2 του προγράμματος, ούτε τα 
συμπληρωματικά μέτρα, ούτε οι δραστηριότητες ανταλλαγής νέων στα πλαίσια της Δράσης 3. 
13. Η αξιολόγηση συνίστατο σε συνεντεύξεις με κυβερνητικούς υπαλλήλους και φορείς των τοπικών 
γραφείων TEMPUS στις επιλέξιμες χώρες, σε ανασκόπηση του 1/3 των τελικών εκθέσεων από 
πρωτοετείς υποτρόφους καθώς επίσης και σε εμπεριστατωμένη κατά περίπτωση μελέτη 17 ΚΕΠ. 
1.4. Οι έρευνες της "Coopers and Lybrand" απεκάλυψαν σα το πρόγραμμα TEMPUS ήταν δημοφιλές στις 
χώρες τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής Ευρώπης. Τα προγράμματα είχαν σε γενικές γραμμές 
κατορθώσει να επιτύχουν τους στόχους τους χωρίς σοβαρά προβλήματα, και είχαν δαπανήσει τις 
πιστώσεις που τους είχαν χορηγηθεί. Το Πρόγραμμα είχε ασκήσει σημαντική επιρροή στα συμμετέχοντα 
ιδρύματα, κυρίως σε επίπεδο σχολών, μέσω της πρόσβασης σε σύγχρονο εξοπλισμό και υλικά καθώς 
επίσης και μέσω της παροχής εντονότερων κινήτρων. Οι δυτικοί εταίροι απεκόμισαν επίσης σημαντικά 
οφέλη από το Πρόγραμμα μέσω της διεύρυνσης των προγραμμάτων σπουδών και του ορίζοντα των μελών 
του προσωπικού, καθώς επίσης και μέσω της επέκτασης των ακαδημαϊκών επαφών. 
1.5. Η έκθεση πραγματεύθηκε επίσης το θέμα της μελλοντικής διεύθυνσης του Προγράμματος TEMPUS καιτης 
ανάγκης να διασαφηνισθούν οι στόχοι και ο ρόλος του, και συγκεκριμένα κατά πόσο θα πρέπει να 
δοθεί έμφαση στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή στην 
ικανοποίηση των αναγκών σε ανθρώπινο δυναμικό και προσόντα κατά τη διάρκεια της οικονομικής 
μεταρρύθμισης. 
1.6. Στην έκθεση της "Coopers and Lybrand" προτεινόταν να καταβληθούν προσπαθείς για την ανάπτυξη 
μεμονωμένων στρατηγικών, προσαρμοσμένων στις ανάγκες της κατάστασης που επικρατεί σε κάθε μία 
από τις επιλέξιμες χώρες. 
1.7. Οι προτάσεις της Επιτροπής για τη δεύτερη φάση του Προγράμματος που θα υποβληθούν στο Συμβούλιο 
το Σεπτέμβριο του 1992, θα βασίζονται κυρίως στα εν λόγω συμπεράσματα και συστάσεις, θα 
ενσωματωθούν επίσης, όπου ενδείκνυται, στις "Οδηγίες για τους Αιτούντες". 
1.8. Στα πλαίσια της δημιουργίας των προϋποθέσεων που είναι απαραίτητες για την περαιτέρω ανάπτυξη 
του Προγράμματος, η Επιτροπή υποστήριξε επίσης τη θέσπιση ενός πλήρους προγράμματος εσωτερικών 
διαδικασιών ελέγχου για όλες τις Δράσεις του TEMPUS, εκπονώντας λεπτομερείς έρευνες και 
αναλύσεις για ορισμένες σημαντικές πτυχές των αιτήσεων οι οποίες υποβλήθηκαν κατά τους δύο γύρους 
επιλογής πριν από την περίοδο που καλύπτει η παρούσα έκθεση (η κατάσταση στις διάφορες επιλέξιμες 
χώρες και στους διάφορους τομείς προτεραιότητας, η κοινοηκή συμμετοχή, η συμμετοχή της Ομάδας των 
24 κλπ.). Η ανάλυση κάθε πτυχής περιλαμβανόταν σε χωριστή λεπτομερή έκθεση, καθώς επίσης και σε 
μια γενικότερη έκθεση για εσωτερική χρήση. 
1.9. Αποφασίσθηκε επίσης να δημιουργηθεί ένα περαιτέρω μέσο παρακολούθησης με την κατάρηση ενός 
εντατικού προγράμματος επιτόπιων επισκέψεων σε ΚΕΠ τα οποία θα εφαρμόζονται και κατά το 
επόμενο ακαδημαϊκό έτος. 
Λ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
Κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, το Πρόγραμμα TEMPUS συνέχισε να αποδεικνύει την 
ικανότητα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να ανταποκριθεί με ευέλικτο και πρακτικό τρόπο στις ανάγκες 
ενίσχυσης του διαρκώς αυξανόμενου αριθμού Δημοκραηών που γεννώνται και αναγεννώνται στην 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, προκειμένου να μπόρεσα ο ζωτικός τομέας της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης να συμβάλει στη διαδικασία αναδιάρθρωσης των κοινωνιών και των οικονομιών τους. Με 
τη σειρά τους, το πανεπιστημιακό προσωπικό, οι εκπαιδευτές και οι σπουδαστές στις επιλέξιμες χώρες, 
καθώς επίσης και οι συνάδελφοι τους στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας συνέχισαν να 
ανταποκρίνονται στην πρωτοβουλία αυτή με ενθουσιασμό που εκφράζεται από τη σαφή αύξηση του 
αριθμού και της ποιότητας των αιτήσεων για προγράμματα. 
-25-
2. Εξίσου ικανοποιητικές ήταν και οι διαχρονικές ενδείξεις περί μεγαλύτερης σύγκλισης των αρχών και 
των πρακτικών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των επιλέξιμων χωρών στον τομέα της 
ανάπτυξης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, θα μπορούσε να υποστηριχθεί όη τα θετικά αποτελέσματα 
της από κοινού λήψης αποφάσεων στο πρόγραμμα TEMPUS δείχνουν όη η μορφή αυτή πρακτικής 
συνεργασίας μπορεί να εφαρμοσθεί από την Κοινότητα και τους εταίρους της και σε άλλους τομείς 
κοινών δραστηριοτήτων στη νέα κατάσταση πραγμάτων που διαμορφώνεται στην Ευρώπη. Από την 
άποψη αυτή, το Πρόγραμμα TEMPUS είναι πράγματι "σημαιοφόρος" των μακροπρόθεσμων στόχων της 
εξωτερικής πολιτικής της Κοινότητας, όπως αυτοί εκφράζονται συγκεκριμένα στο πρόγραμμα PHARE. 
3. Η υπό εξέταση περίοδος ήταν κάθε άλλο παρά ήρεμη. Η κατάρρευση παλαιών ηγεμονιών και η εμφάνιση 
νέων μορφών συνεργασίας στην Ανατολική Ευρώπη επηρέασε αναπόφευκτα τη λειτουργία του 
Προγράμματος. Ωστόσο, η Επιτροπή και οι εταίροι της σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ιδρυμάτων 
δεν επέτυχαν μόνο να διατηρήσουν την "ορμή" του Προγράμματος, αλλά συγκρότησαν και τελειοποίησαν 
τον τρόπο λειτουργίας του και επέκτειναν τα οφέλη του σε 4 ακόμη επιλέξιμες χώρες. Κατέβαλαν επίσης 
κάθε δυνατή προσπάθεια για να περιορισθεί η ζημία που προκαλείται από την κατάσταση στην πρώην 
Γιουγκοσλαβία. 
4. Συνεπώς, το Πρόγραμμα TEMPUS συνεχίζει να συμβάλει τα μέγιστα στην πολιτική και οικονομική 
μεταρρύθμιση και αναδιάρθρωση των επιλέξιμων χωρών, όχι μόνο με την παροχή υλικών πόρων σε 
κρίσιμα σημεία, αλλά και "δίδοντας νέα πνοή" μετά από μισό αιώνα απομόνωσης. Η μέχρι σήμερα 
θετυχή συμβολή του στις μεταβολές που συντελούνται στις επιλέξιμες χώρες σημαίνει όη μπορεί 
κάλλιστα να ικανοποιήσει ακόμη μεγαλύτερες ανάγκες στο μέλλον. 
-26 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Διάρθρωση, προϋπολογισμός και διαχείριση του Προγράμματος 
Το Πρόγραμμα TEMPUS (Διευρωπαϊκό Πρόγραμμα Κινητικότητας για Ευρωπαϊκές Σπουδές) εντάσσεται στο 
γενικό πρόγραμμα κοινοτικής ενίσχυσης για την οικονομική αναδιάρθρωση των χωρών της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης, γνωστού ως προγράμματος PHARE, στα πλαίσια του οποίου η επαγγελματική κατάρηση 
είναι τομέας προτεραιότητας για συνεργασία. 
Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ενέκρινε στις 7 
Μάιου 1990 το πρόγραμμα TEMPUS για μια αρχική πειραματική περίοδο τριών ετών, από την 1η Ιουλίου 1990, 
με πενταετή προοπτική εφαρμογής. 
Το πρόγραμμα TEMPUS, που αποσκοπεί στην ικανοποίηση των ειδικών αναγκών της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, έχει ως διττό στόχο την προαγωγή της ποιότητας και την ενίσχυση της ανάπτυξης των συστημάτων 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις χώρες που έχουν ορισθεί ως επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση, ενθαρρύνοντας 
την όσο το δυνατό μεγαλύτερη συνεργασία τους με εταίρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Το κυριότερο μέσο για τη διασφάλιση της συνεργασίας αυτής είναι τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα, τα 
οποία συνεπάγονται τη συμμετοχή ενός τουλάχιστο πανεπιστημίου από μια επιλέξιμη χώρα και συνεργαζόμενων 
ιδρυμάτων, από τα οποία το ένα πρέπει να είναι πανεπιστήμιο, δύο τουλάχιστο κρατών μελών της ΕΚ. Στα 
Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα περιφερειακού χαρακτήρα που ενισχύονται από περιφερειακά κονδύλια του 
προγράμματος PHARE, πρέπει να συμμετέχουν πανεπιστήμια δύο τουλάχιστον επιλέξιμων χωρών. 
Παράλληλα με την ενίσχυση αυτή βάσει προγραμμάτων (Δράση 1), προβλέπονται επίσης ατομικές ενισχύσεις 
κινητικότητας (άσκηση διδακτικών καθηκόντων, πρακτική άσκηση, επιμόρφωση και ενημέρωση του προσωπικού, 
επισκέψεις) (Δράση 2). 
Τρίτον, χορηγήθηκε επίσης περιορισμένη ενίσχυση για την επέκταση ευρωπαϊκών οργανώσεων τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες, για δημοσιεύσεις και άλλες ενημερωτικές δραστηριότητες που έχουν σχέση 
με το Πρόγραμμα TEMPUS, και για μελέτες και έρευνες που έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους νέους να 
κατανοήσουν καλύτερα την ευρωπαϊκή διάσταση. 
Ο συνολικός προϋπολογισμός για το 1992/93 ήταν 983 εκατ. ECU, συμπεριλαμβανόμενων τόσο των μέτρων που 
θα χρηματοδοτηθούν από τις εθνικές πιστώσεις τις οποίες διέθεσε για το TEMPUS κάθε επιλέξιμη χώρα το 
1992/93, όσο και των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων περιφερειακού χαρακτήρα που θα χρηματοδοτηθούν 
από τις περιφερειακές πιστώσεις του προγράμματος PHARE. 
Το σύνολο των κεφαλαίων που διατέθηκαν για προγράμματα TEMPUS κατά το διάστημα που μεσολάβησε από 
την έναρξη της εφαρμογής του τον Ιούλιο του 1990 μέχρι την ολοκλήρωση του γύρου επιλογής το 1992, ανήλθε σε 
191,% εκατ. ECU. 
Το πρόγραμμα εφαρμόζεται για λογαριασμό της Επιτροπής από το Task Force "Ανθρώπινο Δυναμικό", με την 
τεχνική βοήθεια του EC TEMPUS Office που είναι αυτόνομος φορέας του Ευρωπαϊκού Ταμείου Συνεργασίας. 
Διαδικασίες επιλογής Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων 
Όλες οι αιτήσεις για ενίσχυση Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων υποβάλλονται στο EC TEMPUS Office στις 
Βρυξέλλες, το οποίο αποστέλλει κατόπιν στα Εθνικά Γραφεία TEMPUS κάθε επιλέξιμης χώρας αντίτυπα των 
αιτήσεων που υπέβαλαν τα ιδρύματα της. 
To EC TEMPUS Office προβαίνει σε συνολική αξιολόγηση της ποιότητας των αιτήσεων που λαμβάνονται, 
παράλληλα με μια διαδικασία αξιολόγησης από τα έξι Εθνικά Γραφεία TEMPUS, για να διαπιστωθεί το όφελος 
των προγραμμάτων για τη χώρα τους στα πλαίσια του γενικού προγράμματος PHARE. 
-27 
Στη συνέχεια διεξάγονται διμερείς διαβουλεύσεις συντονισμού των διάφορων αξιολογήσεων με σκοπό να 
διαμορφωθεί, στο μέτρο του δυνατού, μια κοινή αξιολόγηση των προγραμμάτων, η οποία να συζητηθεί με 
επιτροπές εμπειρογνωμόνων, και να εντοπισθούν εγκαίρως τα προγράμματα για τα οποία υπάρχει διάσταση 
απόψεων και χρειάζεται η γνώμη ενός ειδικού. 
Μετά την εσωτερική αυτή διαδικασία διαβουλεύσεων, ζητείται η γνώμη εξωτερικών εμπειρογνωμόνων που 
αντιπροσωπεύουν τους κυριότερους τομείς προτεραιότητας του προγράμματος TEMPUS, τόσο από τα κράτη μέλη 
της Κοινότητας όσο και από τις επιλέξιμες χώρες. 
Κατόπιν, διεξάγονται συζητήσεις με εκπροσώπους των Υπουργείων Παιδείας και τους κεντρικούς συντονιστές 
του προγράμματος PHARE στις δέκα επιλέξιμες χώρες. Προϊόν των διαβουλεύσεων αυτών είναι η κατάρηση ενός 
τελικού καταλόγου προγραμμάτων που προτείνονται από την Επιτροπή για ενίσχυση. Τέλος, ο κατάλογος αυτός 
εγκρίνεται επίσημα από τους Υπουργούς Παιδείας των σχεηκών επιλέξιμων χωρών. 
Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα 
Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 
Το 1992 υποβλήθηκαν στα πλαίσια του Προγράμματος TEMPUS 1978 αιτήσεις για ενίσχυση Κοινών 
Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, από τις οποίες ενισχύθηκαν συνολικά 234. Επιπλέον, έγιναν 127 "ανανεώσεις" 
προγραμμάτων που είχαν εγκριθεί το 1990 και εισέρχονται τώρα στο τρίτο έτος δραστηριοτήτων του 
προγράμματος TEMPUS, καθώς επίσης και 274 "ανανεώσεις" προγραμμάτων που είχαν ήδη εγκριθεί το 1991 και 
εισέρχονται τώρα στο δεύτερο έτος δραστηριοτήτων του προγράμματος TEMPUS. 
Τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα που εγκρίθηκαν το 1992 προέβλεπαν δραστηριότητες συνεργασίας και 
κινητικότητας μεταξύ οργανισμών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και εταίρων στην Αλβανία, τη Βουλγαρία, την 
Τσεχοσλοβακία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Λεττονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη 
Σλοβενία. 
Ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας 
Κατά την ίδια 12μηνη περίοδο, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χορήγησε, μέσω του προγράμματος TEMPUS, 
συμπληρωμαηκές ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας σε 467 μέλη του προσωπικού που μετακινήθηκαν από τις 
επιλέξιμες χώρες στα κράτη μέλη, και σε 101 εκπαιδευτικούς από την Κοινότητα που επιθυμούσαν να διδάξουν 
ή να επισκεφθούν μια από τις επιλέξιμες χώρες. 
Συμπληρωματικά μέτρα και ανταλλαγή νέων 
Στα πλαίσια των συμπληρωματικών μέτρων ενισχύθηκαν συνολικά 24 προγράμματα (κατά τον πρώτο από 
τους δύο γύρους επιλογής), καθώς επίσης και 65 δραστηριότητες ανταλλαγής νέων (στους δύο γύρους επιλογής) 
κατά την περίοδο που καλύπτει η παρούσα έκθεση. 
28 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 
-W-
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1/3 
Σχεδιάγραμμα αλληλουχίας των τριών κυριότερων σταδίων του Προγράμματος TEMPUS 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1/3 
Σχεδιάγραμμα αλληλουχίας των σταδίων της διαδικασίας επιλογής για τα Κοινά ΕιιρϋΜίαϊκά Προγράμματα 
- ?> Λ-
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Στατιστικοί Πίνακες 
->>*--
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2/3 
Πίνακας 1: Κατανομή των ΚΕΠ ανά χώρα συντονισμού και συμμετοχή κάθε χώρας 
Σύνολο αιτήσεων 
Χώρα συντονισμού Συμμετοχή χώρας Ενισχυθείσες αιτήσεις 
Χώρα συντονισμού Συμμετοχή χώρας 
Β 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
Ι 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
UK 
AL 
BG 
CS 
EST 
H 
LAT 
LIT 
PL 
RO 
SLO 
A 
AUS 
CDN 
CH 
IS 
J 
NZ 
S 
SF 
TR 
USA 
Μη 
επιλέξιμες 88 
1% 
51 
37 
211 
93 
131 
23 
1 
120 
8 
364 
0 
41 
147 
7 
127 
16 
7 
82 
91 
35 
8 
0 
0 
2 
0 
0 
2 
0 
12 
12 
0 
0 
67 4.4 
9.9 
2.6 
1.9 
10.7 
4.7 
6.6 
1.2 
0.1 
6.1 
0.4 
18.4 
0.0 
2.1 
7.4 
0.4 
6.4 
0.8 
0.4 
4.1 
4.6 
1.8 
0.4 
0.0 
0.0 
0.1 
0.0 
0.0 
0.1 
0.0 
0.6 
0.6 
0.0 
0.0 
2.0 417 
834 
212 
348 
684 
300 
531 
178 
6 
511 
190 
1039 
49 
258 
584 
101 
523 
79 
101 
571 
316 
91 
77 
3 
21 
41 
1 
5 
23 
0 
67 
56 
4 
52 21.1 
42.1 
10.7 
17.6 
34.6 
15.2 
26.8 
9.0 
03 
25.8 
9.6 
52.5 
2.5 
13.0 
29.5 
5.1 
26.4 
4.0 
5.1 
28.9 
16.0 
4.6 
3.9 
0.2 
1.1 
2.1 
0.1 
0.3 
1.2 
0.0 
3.4 
2.8 
0.2 
2.6 14 
17 
12 
5 
28 
6 
13 
2 
0 
22 
2 
36 
0 
6 
10 
0 
9 
1 
0 
25 
10 
12 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
2 
1 
0 
0 6.0 
73 
5.1 
2.1 
12.0 
2.6 
5.6 
0.9 
0.0 
9.4 
0.9 
15.4 
0.0 
2.6 
43 
0.0 
3.7 
0.4 
0.0 
10.7 
43 
5.1 
0.4 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.8 
0.4 
0.0 
0.0 61 
97 
29 
50 
83 
31 
62 
25 
1 
70 
25 
122 
8 
34 
31 
8 
24 
11 
11 
100 
31 
20 
6 
0 
3 
2 
0 
0 
4 
0 
9 
7 
1 
4 % 
26.1 
41.5 
12.4 
21.4 
35.5 
13.2 
26.5 
10.7 
0.4 
29.9 
10.7 
52.1 
3.4 
14.5 
13.2 
3.4 
103 
4.7 
4.7 
42.7 
13.2 
8.5 
2.6 
0.0 
13 
0.9 
0.0 
0.0 
1.7 
0.0 
3.8 
3.0 
0.4 
1.7 
0.0 
Σύνολο 
προγραμμάτων 1979 100.0 234 100.0 
_s^ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2/4 
Πίνακας 2: Κατανομή των ΚΕΠ ανά τομέα σπουδών 
Τομέας σπουδών Αριθμός % Αριθμός % 
10: Μάνατζμεντ/διοίκηση επιχειρήσεων 
20: ιατρική 
30: εφαρμοσμένες επιστήμες, τεχνολογίες, μηχανολογία 
40: σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες 
50: γεωργία/αγροεπιχειρήσεις 
60: προστασία του περιβάλλοντος 
70: κοινωνικές/οικονομικές επιστήμες (προτεραιότητα) 
80: τομείς προτεραιότητας (γενικά) 
91: αρχιτεκτονική, πολεοδομία/χωροταξία 
92: τέχνες/σχέδιο 
93: εκπαίδευση/κατάρτιση καθηγητών 
94: ανθρωπιστικές/φιλολογικές επιστήμες 
95: νομικά 
97: φυσιογνωστικές επιστήμες, μαθηματικά 
98: κοινωνικές επιστήμες (δεν έχουν προτεραιότητα) 
99: τομείς που δεν έχουν προτεραιότητα (γενικά) 
Σύνολα 283 
176 
552 
84 
106 
146 
65 
43 
39 
35 
114 
49 
28 
192 
50 
17_ 
1979 14.3 
8.9 
27.9 
4.2 
5.4 
7.4 
3.3 
2.2 
2.0 
1.8 
5.8 
2.5 
1.4 
9.7 
2.5 
9.7 
100.0 40 
21 
55 
9 
14 
24 
15 
7 
6 
4 
12 
4 
3 
14 
5 
1_ 
234 17.1 
9.0 
23.5 
3.8 
6.0 
10.3 
6.4 
3.0 
2.6 
1.7 
5.1 
1.7 
1.3 
6.0 
2.1 
0.4 
100.0 
~-*4~ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2/5 
Πίνακας 3α: Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων από την Ανατολή προς τη Δύση στα 
πλαίσια της Δράσης 2 
από/προς 
Β 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
Ι 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
UK 
Σύνολο BG 
7 
10 
3 
2 
3 
0 
2 
2 
0 
5 
0 
26 
60 CS 
8 
22 
2 
1 
11 
0 
7 
4 
0 
10 
0 
45 
110 Η 
5 
6 
1 
2 
1 
0 
0 
0 
0 
3 
0 
12 
30 PL 
12 
36 
1 
1 
19 
1 
7 
0 
0 
21 
1 
35 
134 RO 
13 
12 
2 
2 
37 
2 
6 
2 
1 
5 
1 
28 
111 SLO 
1 
8 
0 
1 
3 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
9 
22 Σύνολο 
46 
94 
9 
9 
74 
3 
22 
8 
1 
44 
2 
155 
467 
Πίνακας 3β: Κινητικότητα μεμονωμένων ατόμων από τη Δύση προς την Ανατολή στα 
πλαίσια της Δράσης 2 
προς/από 
Β 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
UK 
Σύνολο BG 
2 
1 
0 
0 
4 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
2 
10 CS 
2 
1 
1 
3 
7 
1 
1 
2 
0 
0 
0 
5 
23 Η 
1 
2 
0 
4 
5 
6 
0 
0 
0 
0 
0 
7 
25 PL 
4 
0 
1 
4 
6 
4 
3 
0 
0 
0 
0 
5 
27 RO 
0 
2 
2 
1 
6 
0 
0 
0 
0 
1 
0 
4 
16 SLO 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 Σύνολο 
9 
6 
4 
12 
28 
12 
4 
2 
0 
1 
0 
23 
101 
- ^s-
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2/6 
Πίνακας 4α: Αριθμός συμμετεχόντων, ανά χώρα και δραστηριότητα, στις ανταλλαγές 
νέων κατά το δεύτερο γύρο επιλογής 1991 
Χώρα 
Β 
BG 
CS 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
Η 
I 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
PL 
RO 
UK 
πρώην YU 
Σύνολο Προπαρασκευαστική 
επίσκεψη σύντομης διάρκειας 
10 
12 
29 
2 
13 
21 
7 
1 
20 
17 
12 
1 
0 
1 
1 
20 
1 
3 
171 Αμοιβαία 
ανταλλαγή 
75 
35 
142 
83 
58 
3 
75 
15 
34 
3 
28 
0 
15 
0 
128 
132 
46 
0 
872 Μαθήματα 
κατάρτισης 
9 
4 
32 
4 
4 
4 
0 
0 
13 
0 
0 
0 
10 
0 
17 
0 
16 
0 
113 Σύνολο 
94 
51 
203 
89 
75 
28 
82 
16 
67 
20 
40 
1 
25 
1 
146 
152 
63 
3 
1156 
Πίνακας 4β: Αριθμός συμμετεχόντων ανά χώρα και δραστηριότητα, στις ανταλλαγές 
νέων κατά τον πρώτο γύρο επιλογής 1992 
Χώρα 
Β 
BG 
CS 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
Η 
I 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
PL 
RO 
SLO 
UK 
Σύνολο Προπαρασκευαστική 
επίσκεψη σύντομης διάρκειας 
0 
5 
9 
4 
2 
0 
21 
0 
19 
0 
0 
0 
0 
0 
27 
4 
0 
19 
110 Αμοιβαία 
ανταλλαγή 
71 
14 
60 
40 
35 
3 
60 
6 
21 
16 
3 
0 
26 
0 
131 
98 
9 
44 
637 Μαθήματα 
κατάρτισης 
12 
30 
19 
11 
6 
3 
3 
3 
33 
3 
3 
2 
3 
9 
15 
0 
60 
9 
224 Σύνολο 
83 
49 
88 
55 
43 
6 
84 
9 
73 
19 
6 
2 
29 
9 
173 
102 
69 
72 
971 
- S(,-
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
Κατάλογος Εκδόσεων 
- \;Ί -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3/3 
Εκδόσεις TEMPUS που δημοσιεύθηκαν κατά την υπό εξέταση περίοδο 
TEMPUS Vademecum (σε 9 γλώσσες) 
Δραστηριότητες ανταλλαγών νέων TEMPUS - Οδηγίες (σε 9 γλώσσες) 
Φυλλάδιο σχετικά με το Πρόγραμμα TEMPUS (3 εκδόσεις σε 9 γλώσσες) 
Ετήσια Έκθεση - 7 Μάιου 1990 / 31 Ιουλίου 1991 (σε 9 γλώσσες) 
Κατάλογος Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (στα αγγλικά) 
Κατάλογος εγκριθέντων Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων (στα αγγλικά) 
Επιτομή του προγράμματος TEMPUS (στα αγγλικά) 
Οι μελλοντικές εκδόσεις θα περιλαμβάνουν την Εισαγωγή και τις Οδηγίες στα αγγλικά, γαλλικά 
και γερμανικά. 

ISSN 0254-1483 
COM(93)30 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αρι-ο. καταλόγου : CB-CO-93-033-GR-C 
ISBN 92-77-52445-6 
Υπηρεσία Επισήμων Εκ-δόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L 2985 1 .uxembourg