Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής» () (98/C 407/34)

Στις 4 Ιουνίου 1998, και σύμφωνα με τα άρθρα 43 και 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Ιουλίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Liverani.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 66 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η υπό εξέταση πρόταση περιλαμβάνεται στις προτάσεις κανονισμού που έχει υποβάλει η Επιτροπή για την μετατροπή σε κανονιστικές πράξεις των προσανατολισμών μεταρρύθμισης της ΚΓΠ οι οποίοι υπάρχουν στην Ανακοίνωση της Επιτροπής «Agenda 2000» και για την οποία η ΟΚΕ, σε γενικές γραμμές, έχει πρόσφατα εκφραστεί θετικά. Με την ευκαιρία αυτή, η ΟΚΕ είχε εξετάσει μεταξύ άλλων τις σημαντικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις καθώς και τις επιπτώσεις στον τομέα της απασχόλησης της ΚΓΠ στην ευρωπαϊκή επικράτεια και είχε επισημάνει τη σημασία της βελτίωσης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, με τη διαφύλαξη των θέσεων απασχόλησης και τη σταθεροποίηση του αγροτικού πληθυσμού της Ένωσης ().

1.2. Η πρόταση της Επιτροπής, που είναι ιδιαίτερα καινοτόμος, προβλέπει:

- την εισαγωγή ανωτάτων ορίων όσον αφορά το συνολικό ποσό των πληρωμών που αντιστοιχούν σε έναν γεωργό στο πλαίσιο των καθεστώτων στήριξης () 7

- τη διακύμανση των συνολικών ποσών των ενισχύσεων ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο στις εκμεταλλεύσεις εργατικό δυναμικό () 7

- την τήρηση συμπληρωματικών όρων σε θέματα περιβάλλοντος ().

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η πρόταση σχετικά με τη διακύμανση των ενισχύσεων ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο εργατικό δυναμικό βασίζεται στη συνέχιση του στόχου για τη σταθεροποίηση του σημερινού ποσοστού απασχόλησης και στην επιθυμητή αύξησή του. Η εισαγωγή του ανωτάτου ορίου αιτιολογείται, σύμφωνα με την Επιτροπή, από την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι οικονομίες κλίμακας που πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένες εκμεταλλεύσεις.

2.1.1. Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση, η ΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με το στόχο να διατηρηθούν στα σημερινά επίπεδα οι θέσεις απασχόλησης στη γεωργία επειδή δεν μπορεί να παρακολουθεί παθητικά το φαινόμενο της αγροτικής εξόδου και, ιδιαίτερα, την ερήμωση των ορεινών και μειονεκτικών ζωνών όπου η ανθρώπινη παρουσία είναι απαραίτητη για την προστασία του περιβάλλοντος, για τη φυσική διατήρηση του εδάφους καθώς και για τη διατήρηση μιας αποδοτικής γεωργικής οικονομίας.

2.2. Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, η αύξηση του επιπέδου απασχόλησης είναι δυνατή μόνο εάν εφαρμοστεί μια αποτελεσματική πολιτική ανάπτυξης ιδιαίτερα για τις παραγωγές που δεν αφορούν προϊόντα διατροφής και για τις παραγωγές ποιότητας και μια πολιτική ανάπτυξης της υπαίθρου που να αποσκοπεί επίσης στη διαφύλαξη του εδάφους, των δασών και την προστασία των υδάτινων πόρων.

2.3. Όσον αφορά την πτυχή της απασχόλησης, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι θα πρέπει να προσδιοριστούν οι δυσκολίες που ενδεχομένως προκύψουν από την εφαρμογή της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής δεδομένου ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη - και κατά συνέπεια στη διακριτική τους ευχέρεια - να αποφασίσουν για την εφαρμογή του μηχανισμού και τον καθορισμό του κατώτατου ορίου εργατικού δυναμικού που θα ισχύει για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις (). Σε αυτές τις δυσκολίες προστίθενται και όσες προκύπτουν από τα διάφορα εθνικά συστήματα ελέγχου της αγοράς εργασίας.

2.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ένας κανονισμός με αυτό τον τρόπο διατυπωμένος ενδέχεται να δημιουργήσει εντελώς διαφορετικές καταστάσεις μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και, ακόμη και στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους, μεταγενέστερες δυσκολίες για τον προσδιορισμό του κατώτατου ορίου εργατικού δυναμικού ανάλογα με το είδος των εκμεταλλεύσεων και με την γεωγραφική τους θέση καθώς και δυσχέρειες αξιολόγησης των μεταβλητών που αναφέρονται στην απασχόληση στους τομείς που συνδέονται με τη γεωργία ή με την παραγωγική αλυσίδα: εμπορία του προϊόντος, μεταποίηση κ.λπ. Ενδέχεται να προκύψει άνιση μεταχείριση σε κοινοτικό επίπεδο μεταξύ των γεωργικών εκμεταλλεύσεων των κρατών που αποφασίζουν να εφαρμόσουν το σύστημα και των εκμεταλλεύσεων των κρατών που αποφασίζουν να μην το χρησιμοποιήσουν με εμφανή τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού και λόγω των δυσκολιών εφαρμογής κοινοτικού ελέγχου.

2.5. Η θέσπιση κυμαινόμενων ανωτάτων ορίων, που προτείνει η Επιτροπή, αν και ανταποκρίνεται στην ανάγκη, με την οποία συμφωνεί και η ΟΚΕ, για δικαιότερη κατανομή των κοινοτικών πόρων μεταξύ των διαφόρων φορέων και τομέων της γεωργίας, ενδέχεται, κατά την γνώμη του τμήματος, να έχει αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ενδέχεται να προκύψουν φαινόμενα πραγματικών ή πλασματικών διαιρέσεων των εκμεταλλεύσεων προκειμένου να τηρηθούν τα ανώτατα όρια και, κυρίως, να δημιουργηθούν εμπόδια κατά τον αναδασμό και τις διαρθρωτικές βελτιώσεις που είναι αναγκαίες ενόψει της ελευθέρωσης των διεθνών γεωργικών συναλλαγών, και της αυξημένης ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

2.6. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την ιδέα της Επιτροπής για τον προαιρετικό χαρακτήρα των κοινοτικών ενισχύσεων σύμφωνα με τους κανόνες που έχουν εγκριθεί από την ΕΕ για θέματα περιβάλλοντος, εφόσον είναι φανερό ότι η νέα τιμή της ΚΓΠ πρέπει να βασίζεται τόσο στην διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος όσο και στην παραγωγή ειδών διατροφής που παρέχουν τη μέγιστη ασφάλεια για την υγεία του καταναλωτή.

2.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ωστόσο σφάλμα να αφεθεί στα μεμονωμένα κράτη μέλη η δυνατότητα να καθορίζουν τις κυρώσεις σε περίπτωση μη τήρησης των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων επειδή μπορεί να προκληθεί άνιση μεταχείριση από κράτος σε κράτος με αυστηρότερες κυρώσεις προς ορισμένους γεωργούς και ελαφρύτερες προς άλλους και ανάλογη στρέβλωση του ανταγωνισμού.

2.7. Ένα άλλο σημαντικό θέμα αφορά τη μεταφορά στην εφαρμογή των περιβαλλοντικών μέτρων των ποσών που έχουν διατεθεί μέσω της μείωσης των ενισχύσεων.

2.7.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το θέμα του περιβάλλοντος χρήζει ιδιαίτερης προσοχής και ότι η παροχή κινήτρων και αντικινήτρων ή ιδιαίτερων υποχρεώσεων ενδέχεται να οδηγήσουν τους γεωργούς να διατηρήσουν τους στόχους για την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι δε επίσης φανερό ότι ένας παρόμοιος κανονισμός δεν μπορεί να απαλλαγεί του ελέγχου, ακόμη και από τρίτες χώρες, των ελάχιστων περιβαλλοντικών και υγειονομικών προδιαγραφών εάν δεν θέλουμε να θέσουμε σε κίνδυνο το επίπεδο ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας.

2.7.2. Ωστόσο, το πρόβλημα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε γενικότερο πλαίσιο, δηλαδή κατά τις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ οι οποίες θα αρχίσουν το 2000.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Αναφερόμενο στο άρθρο 3 (πολλαπλή συμμόρφωση) η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η πολιτική των κοινοτικών ενισχύσεων πρέπει να είναι συνεπής προς τις διατάξεις που αφορούν το περιβάλλον και οι οποίες απορρέουν από την κοινοτική νομοθεσία καθώς και από τις εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών.

3.2. Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 4 (διακύμανση), η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υποχρεώσει κάθε κράτος μέλος να ανακοινώνει, βάσει καταστάσεων των επιχειρήσεων και των περιοχών, τα κριτήρια - με αναφορά στην προηγούμενη κατάσταση - τα οποία προτίθεται να εφαρμόσει με στόχο τη διαφύλαξη του υφιστάμενου επιπέδου απασχόλησης σε κάθε χώρα με την υιοθέτηση εύκολα κατανοητών και εφαρμόσιμων κανόνων προκειμένου να μην επιβαρυνθούν οι γεωργοί με δαπανηρές και επαχθείς γραφειοκρατικές διαδικασίες.

3.3. Σχετικά με το άρθρο 5 (κοινή διάταξη), η ΟΚΕ αν και συμφωνεί με την αρχή διατήρησης για κάθε κράτος μέλος του ύψους των ποσών που προβλέπονται στο πλαίσιο των καθεστώτων στήριξης της ΚΓΠ, κρίνει σκόπιμο, δυνάμει των άρθρων 3 και 4, η πρόσθετη κοινοτική στήριξη που προκύπτει για τον γεωργοπεριβαλλοντικό και αγροτικό τομέα να αποσκοπεί επίσης και στη λήψη μέτρων για την βέλτιστη εξασφάλιση από ενδεχόμενη πρόσθετη μείωση της απασχόλησης.

3.4. Όσον αφορά το άρθρο 6 (ανώτατο όριο), η ΟΚΕ αν και έχει ενδοιασμούς για την αποτελέσματικότητά του, θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να προβλέψει την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν ειδικούς κανόνες και μορφές ελέγχου για την αποθάρρυνση του πλασματικού κατακερματισμού της γης με στόχο την παρέκκλιση από τα ανώτατα όρια.

3.5. Σε ό,τι αφορά το άρθρο 8 (περιορισμός των πληρωμών), η ΟΚΕ υποστηρίζει όλες τις προσπάθειες προκειμένου να αποφευχθούν οι καταχρήσεις. Πιστεύει όμως ότι αφήνεται υπερβολική διακριτική ευχέρεια στα κράτη μέλη και ότι ο ορισμός των μη δικαιούχων υποστήριξης διότι αναπτύσσουν δραστηριότητα που δεν συνδέεται κυρίως με τη γεωργία είναι αόριστος.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ η οποία συμφωνεί με τους προσανατολισμούς της γενικής μεταρρύθμισης της ΚΓΠ που αναφέρονται στην ανακοίνωση Agenda 2000, όπως έχει ήδη επιβεβαιώσει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (), συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής για την ανάγκη θέσπισης μέσω κανονισμού των κοινών κανόνων που αφορούν τα καθεστώτα άμεσης στήριξης για τους γεωργούς.

4.2. Η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο την ανησυχία της για το γεγονός ότι ορισμένες πτυχές της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής εμπεριέχουν μια μη επιθυμητή τάση προς την επανεθνικοποίηση της κοινής γεωργικής πολιτικής 7 και τούτο με τον κίνδυνο να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι θεμελιώδεις στόχοι τόσο όσον αφορά την προστασία των εισοδημάτων όσο και την ανάπτυξη γεωργοπεριβαλλοντικών πολιτικών προστασίας του εδάφους και των αγροτικών ζωνών, πράγμα που θα αναστατώσει την αγορά της ΕΕ σε βάρος τόσο των γεωργών όσο και των καταναλωτών και θα θέσει σε κίνδυνο την πολιτική για την προστασία της απασχόλησης.

4.3. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να εξετάσουν προσεκτικά τις συνέπειες που θα έχει η εφαρμογή της πρότασης κανονισμού λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές παρατηρήσεις της παρούσης γνωμοδότησης.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 170 της 4.6.1998, σ. 93.

() Γνωμοδότηση έγγρ. CES 1396/97 με θέμα «Οι γεωργικές πτυχές της ανακοίνωσης της Επιτροπής Agenda 2000» ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 71.

() Άρθρο 6 της πρότασης κανονισμού.

() Άρθρο 4 της πρότασης κανονισμού.

() Άρθρο 3 της πρότασης κανονισμού.

() Ο προσδιορισμός του εργατικού δυναμικού εκφράζεται σε «Μονάδες ετήσιας εργασίας» σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1, της πρότασης κανονισμού.

() Γνωμοδότηση έγγρ. CES 1396/97 με θέμα «Οι γεωργικές πτυχές της ανακοίνωσης της Επιτροπής Agenda 2000» ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 71.