Γνωμοδότηση με θέμα : « Οι τοπικές πρωτοβουλίες ανάπτυξης και η περιφερειακή πολιτική »

(96/C 18/12)

Στις 23 Φεβρουαρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23, 3ο εδάφιο του Εσωτερικού Κανονισμού, η ΟΚΕ αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα : « Οι τοπικές πρωτοβουλίες ανάπτυξης και η περιφερειακή πολιτική ».

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του με βάση την εισαγωγική έκθεση του εισηγητή, κ. Masucci, στις 4 Οκτωβρίου 1995.

Κατά την 329η σύνοδο ολομελείας της 25ης και 26ης Οκτωβρίου 1995 (συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία, 3 ψήφους κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η μαζική ανεργία που πλήττει σήμερα ιδιαίτερα την Ευρώπη δεν αποτελεί εντελώς καινούργιο φαινόμενο από άποψη διαστάσεων, αλλά διαφέρει ριζικά στο μέτρο που πλήττει πολύ περισσότερο τις τρωτές ομάδες όπως οι νέοι, οι αναπτυσσόμενες περιφέρειες και οι αποβιομηχανοποιημένες περιφέρειες.

1.1.1. Ανεξάρτητα από τις διαφορές που χωρίζουν την Ευρώπη από τις Ηνωμένες Πολιτείες - ποσοτικές διαφορές σε ό,τι αφορά την ανεργία και ποιοτικές διαφορές σε ό,τι αφορά την υποαπασχόληση - υφίσταται ένα στοιχείο κοινό : ο αποκλεισμός, αποτέλεσμα της μακράς διαρκείας της ανεργίας.

1.1.2. Κατά βάση η ανεργία αποτελεί αποτέλεσμα της αναδόμησης που προέκυψε με την διεθνοποίηση των αγορών. Το πρόβλημα όμως της μαζικής ανεργίας στην Ευρώπη δεν είναι δυνατόν να επιλυθεί με τον - κατά τα άλλα μερικό - τρόπο που υιοθέτησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες όπου ένας ολοένα μεγαλύτερος αριθμός εργαζομένων βρίσκεται σε κατάσταση ημιαποκλεισμού εξαιτίας του επιπέδου του εισοδήματός του και του επιπέδου κοινωνικής προστασίας.

1.1.3. Τη λύση δεν είναι δυνατόν να δώσει αποκλειστικά η κατάρτιση καταλόγου με όσα πρέπει να αποφευχθούν (προστατευτισμός, « καθεστώς βοηθούμενων ») ή η δημιουργία των κατάλληλων μακροοικονομικών συνθηκών - συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού των μισθών - ή ακόμη η τροποποίηση της αγοράς εργασίας. Η ανάγκη να προστατευθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο απαιτεί την ύπαρξη ενεργού πολιτικής της απασχόλησης η οποία να δημιουργεί σταθερές θέσεις απασχόλησης.

1.1.4. Πράγματι, όπως όλοι γνωρίζουν, η Επιτροπή φρονεί, στο πλαίσιο της στρατηγικής για την οικονομική πολιτική, ότι εάν οι προβλέψεις υλοποιηθούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο - δηλαδή να σημειωθεί σταθερή ανάπτυξη η οποία να διαρκέσει έως και μετά τη λήξη της χιλιετίας και να απορροφηθεί στους τομείς με χαμηλή παραγωγικότητα το εργατικό δυναμικό που απωλέσθηκε στους τομείς αιχμής - η ανεργία θα μειωθεί ενδεχομένως από 11 % (τρέχον ποσοστό) σε 7 % μέχρι το 2000.

Στο πλαίσιο αυτής της προοπτικής είναι που προέχει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις πολιτικές υπέρ της τοπικής ανάπτυξης και της δημιουργίας « νέων εργασιών ».

1.2. Σε ό,τι αφορά το συσχετισμό ανάπτυξης-απασχόλησης, το Λευκό Βιβλίο του Delors αποδίδει θεμελιώδη ρόλο στις ΜΜΕ, δεδομένου ότι προσφέρουν μεγαλύτερες δυνατότητες για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, και προτείνει μία σειρά μέτρων ενίσχυσής τους.

Επικαλούμενο τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων και νέων εργασιών, επιβεβαιώνει ότι πρέπει « να ενισχυθεί ο ρόλος της οικονομικής ανάπτυξης και της αύξησης της απασχόλησης (...) μέσω της αποκέντρωσης των δημόσιων διαρθρώσεων, της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων και των δαπανών, με την υποστήριξη της διαδικασίας αυτής μέσω της ενδοτομεακής συνεργασίας σε κοινοτικό επίπεδο προκειμένου να διευκολυνθεί η μεταφορά τεχνογνωσίας και των υφιστάμενων εμπειριών » ().

1.2.1. Στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κέρκυρας - στο σκέλος που είναι αφιερωμένο στα μέτρα υπέρ της απασχόλησης - ο ρόλος της τοπικής ανάπτυξης τονίζεται με έμφαση και θεωρείται ουσιαστικό στοιχείο του νέου προτύπου αειφόρου ανάπτυξης που προτείνει το Λευκό Βιβλίο.

1.2.2. Στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εσσεν (9 και 10 Δεκεμβρίου 1994) στο κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στην κατάσταση της απασχόλησης, μεταξύ των μέτρων για την αύξηση του ποσοστού της απασχόλησης που συμβάλλει στη μεγέθυνση, συνιστάται η « ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών, ιδιαίτερα σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, οι οποίες θα επιτρέψουν την δημιουργία θέσεων απασχόλησης που να ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες, για παράδειγμα στον χώρο του περιβάλλοντος και των κοινωνικών υπηρεσιών ».

Εξάλλου, στα Συμπεράσματα του ΕΣ γίνεται νύξη « στις εμπειρίες της Δανίας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας σε ό,τι αφορά την συγκρότηση ενός πλαισίου σε εθνικό επίπεδο και διαρθρώσεων και υποδομών σε τοπικό επίπεδο, με στόχο την στήριξη μιάς ολοκληρωμένης προσέγγισης της ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο ».

1.3. Δεν είναι η πρώτη φορά που εκδηλώνεται ενδιαφέρον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την τοπική ανάπτυξη. Το ζήτημα έχει απασχολήσει τους ειδικούς τουλάχιστον τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το Συμβούλιο υιοθέτησε επίσης από τις 7 Ιουνίου 1984 Ψήφισμα για την συμβολή των τοπικών πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης (ΤΠΑ) στην καταπολέμηση της ανεργίας (), όπου εκφράζεται η άποψη ότι οι πολιτικές των κρατών μελών θα πρέπει να υποστηρίξουν και να ενθαρρύνουν τις εν λόγω πρωτοβουλίες και να τις συνοδεύσουν με ειδικά μέτρα στο κοινοτικό επίπεδο. Το φαινόμενο όμως αυτό παρουσιάζει σήμερα διαφορετικά χαρακτηριστικά και σημαντικότερες διαστάσεις.

Ο λόγος που εκδηλώθηκε αυτό το ευρύ ενδιαφέρον, το οποίο επιχειρεί να μεταφραστεί σε αποτελεσματικά σχέδια και στοχοθετημένες πολιτικές, πρέπει να αναζητηθεί στο γεγονός ότι έχει διαπιστωθεί πως ο εκβιομηχανισμός που βασίζεται στις μεγάλες επιχειρήσεις εξάντλησε τις δυνατότητες που διέθετε ως ρυθμιστής της ανάπτυξης του συνόλου της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό αναμείχθηκαν τρία φαινόμενα ίσης σημασίας τα οποία άρχισαν να διαμορφώνονται στη δεκαετία του `70 και τα οποία στη συνέχεια επεκτάθηκαν με ραγδαίο ρυθμό.

1.3.1. Το πρώτο συνίσταται στη διαδοχική ελάττωση της σημασίας και της δυναμικότητας των επιχειρήσεων τεϋλορικού και φορντικού τύπου - τις οποίες είχε σημαδέψει η μεγάλη ανάπτυξη του εικοστού αιώνα, με χαρακτηριστικά την επιστημονική κατανομή της εργασίας, τη μαζική παραγωγή, τις μεγάλες διαστάσεις και τις οικονομίες κλίμακος.

Όλοι συμφωνούν ότι στο βιομηχανικό τομέα οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν διαφοροποιηθεί, ότι επιχειρήσεις μικρότερων διαστάσεων εισήλθαν στη σκηνή, ότι τα πρότυπα οργάνωσης απομακρύνονται από τα κλασσικά πρότυπα τυποποίησης φορντικού τύπου και κατευθύνονται προς μία μεγαλύτερη ευελιξία και πολυλειτουργικότητα.

1.3.2. Η δεύτερη σημαντική πτυχή αντιστοιχεί σε αυτό που οι κοινωνιολόγοι προσδιόρισαν ως μετάβαση στην μεταβιομηχανική κοινωνία. Πέρα από τον διάλογο για το ρόλο της βιομηχανίας στην ανάπτυξη των πλέον ανεπτυγμένων χωρών - ο οποίος σε ό,τι αφορά και αυτό το ζήτημα παραμένει ανοικτός - οι παρατηρητές είναι βέβαιοι ότι η παγίωση των τοπικών συστημάτων εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από την ολοκλήρωση μεταξύ των διαφόρων τομέων παραγωγής (κυρίως, αλλά όχι μόνον, μεταξύ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών).

1.3.3. Τον τρίτο παράγοντα αποτελούν οι επιπτώσεις που η διεθνοποίηση της οικονομίας - και η παρεπόμενη αυξανόμενη ανταγωνιστικότητα - είχε στις μεγάλες επιχειρήσεις, από τις οποίες ζητείται να αναδιαρθρώνονται συνεχώς με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και την επιδίωξη της αποκέντρωσης της παραγωγής, καθώς και τις μετατοπίσεις, γεγονός που υποβιβάζει τον ρόλο τους ως εργοδότου.

Η τάση που συναντάται στις μεγάλες και μεσαίες επιχειρήσεις προς την συγκέντρωση γύρω από τις κύριες δραστηριότητες, ευνοεί την δημιουργία νέων μικρομεσαίων επιχειρήσεων στους τομείς της παραγωγής και των υπηρεσιών.

1.4. Στη γνωμοδότησή της με θέμα « Ο ρόλος της δημόσιας διοίκησης στην εταιρική σχέση (άρθρο 4 του Κανονισμού πλαισίου) », η ΟΚΕ παρατηρεί (στα σημεία 1.4.6-1.4.6.4) ότι η διεύρυνση της εταιρικής σχέσης στους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες συνέπιπτε, στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, με μία εξέλιξη της φιλοσοφίας της ανάπτυξης, η οποία ανταποκρινόταν στην φύση της οικονομικής κρίσης που διανύθηκε και στην δυσκολία να συνδυασθούν ανάπτυξη και απασχόληση.

1.4.1. Η ανάπτυξη των τοπικών οικονομιών απέβη ένας από τους στρατηγικούς άξονες της περιφερειακής πολιτικής, σε μία οπτική που συνδυάζει την προαγωγή της ενδογενούς ανάπτυξης με τις προσπάθειες που καταβάλλονται υπέρ της προσέλκυσης πόρων και δραστηριοτήτων από το εξωτερικό. Στηρίζεται συνεπώς στην αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, την τόνωση των νέων « επιχειρηματικών » δυνατοτήτων, την αναβάθμιση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και τη βελτίωση του κλίματος των συναλλαγών.

1.5. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη σύμφωνα με την οποία η τοπική ανάπτυξη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της ανάπτυξης της απασχόλησης - εφόσον στον τομέα αυτόν η ΕΕ βρίσκεται πολύ πίσω σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία - και φρονεί ότι η πολιτισμική ποικιλία της ηπείρου μας αντιπροσωπεύει ένα επιπλέον προσόν το οποίο δεν έχει ακόμη επαρκώς αξιοποιηθεί και το οποίο μάλιστα έχει ιδιαίτερα καταπνιγεί στους κόλπους ενός ιδιαίτερα συγκεντρωτικού προτύπου ανάπτυξης με κατά κύριο λόγο κεντροευρωπαϊκό χαρακτήρα.

1.5.1. Μία πλούσια βιβλιογραφία έχει πλέον καταδείξει ότι για να ενεργοποιηθούν μηχανισμοί ενδογενούς ανάπτυξης δεν επαρκεί η μεταφορά, λίγο-πολύ σημαντικών, χρηματοδοτικών πόρων.

Πράγματι, σε συνθήκες ίσης χρηματοδότησης, παρατηρούνται εδαφικές ζώνες στις οποίες διατηρείται μία κατάσταση ημιανάπτυξης και άλλες ζώνες που, αντίθετα, οδεύουν προς μορφές αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης.

1.5.2. Πρώτος στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να συμβάλει στην αναγνώριση των παραγόντων που υποδεικνύουν μία πορεία αντί μιας άλλης.

Η ομάδα μελέτης φρονεί ότι οι λεγόμενοι « άυλοι » παράγοντες - κυρίως η καθιέρωση συνέργιας μεταξύ των διαφόρων τοπικών συντελεστών - διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

1.5.3. Δεύτερος στόχος είναι να δοθούν απαντήσεις στο ερώτημα που τέθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας σχετικά με την αποτελεσματικότητα - σε ό,τι αφορά τις προοπτικές της τοπικής ανάπτυξης - των μέσων που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο των διαρθρωτικών πολιτικών.

Η Επιτροπή απάντησε στο ερώτημα αυτό καταρτίζοντας έγγραφο εργασίας με τίτλο « Κατάλογος των κοινοτικών πολιτικών υπέρ της τοπικής ανάπτυξης και της απασχόλησης » ().

1.5.4. Τρίτος στόχος είναι να διαδοθεί στους κόλπους των κυβερνήσεων, των περιφερειών, των τοπικών φορέων και των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων η ιδέα ότι η τοπική ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους κυριώτερους δρόμους που οδηγούν στην αύξηση της απασχόλησης.

Μέχρι σήμερα, μόνον οι κυβερνήσεις της Πορτογαλίας, της Δανίας και της Ιρλανδίας έχουν δεσμευτεί προς αυτήν την κατεύθυνση υιοθετώντας μία στρατηγική την οποία διατύπωσαν σε Υπόμνημα που απηύθυναν προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

2. Ορισμός της τοπικής ανάπτυξης

2.1. Η τοπική ανάπτυξη δεν ακολουθεί ενιαίο πρότυπο. Εάν ο ουσιαστικός χαρακτήρας της τοπικής διάστασης εξαίρεται με τόση επιμονή αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι κάθε τοπική πραγματικότητα αποτελεί έναν μικρόκοσμο με την χαρακτηριστική ιδιαιτερότητά του ο οποίος μπορεί να ακολουθήσει συγκεκριμένες αναπτυξιακές πορείες.

2.1.1. Η χρηματοδότηση μιάς επένδυσης σε μία περιοχή δεν αποτελεί πάντοτε παράδειγμα τοπικής ανάπτυξης, διότι στην περίπτωση αυτή όλα θα εκλαμβάνονταν ως τοπική ανάπτυξη. Στην προκειμένη περίπτωση μία επένδυση απλώς υλοποιείται σε έναν συγκεκριμένο τόπο.

2.1.2. Από ποιόν παράγοντα εξαρτάται η επιτυχία ή η αποτυχία μιάς περίπτωσης; Το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται τόσο από τις επιλογές που θα γίνουν ως προς την παραγωγή : διαπιστώνονται όντως επιτυχή παραδείγματα στην βιομηχανία ή τον τριτογενή τομέα, καθώς και στη γεωργία ή ακόμη σε άλλες περιπτώσεις όπου συνδυάζονται οι εν λόγω τομείς. Η πραγματική διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι, αντίθετα με τις άλλες περιπτώσεις, στα επιτυχή παραδείγματα μπόρεσαν να κινητοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι εγχώριοι πόροι κάθε τύπου.

2.1.3. Οι τοπικές πρωτοβουλίες έχουν ακριβώς αυτόν τον στόχο : να ενισχύσουν τις δυνατότητες μιάς συγκεκριμένης ζώνης να αναζητήσει, σε συνθήκες πλήρους αυτονομίας, την αναπτυξιακή πορεία που της αρμόζει. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη με βάση τις ιδιαιτερότητες και τον πλούτο κάθε περιοχής.

Η δύναμη των τοπικών πρωτοβουλιών εξαρτάται κατά συνέπεια από την δραστηριοποίηση ενός συνδυασμού παραγόντων : την οικονομική και κοινωνική διάσταση, τον κρατικό παρεμβατισμό και την ιδιωτική πρωτοβουλία, τις πλέον πολύπλοκες τεχνολογίες και τις πλέον παραδοσιακές απαιτήσεις.

2.2. Η τοπική ανάπτυξη μπορεί να χαρακτηρισθεί, από οικονομικής πλευράς, ως μία διαδικασία αλλαγής και εμπλουτισμού των οικονομικών δομών σε μία ομοιογενή περιοχή μέσω των πολιτισμικών, κοινωνικών και οικονομικών χαρακτηριστικών της, καθώς και ως η αξιοποίηση υπέρ της ανάπτυξης όλων των πόρων εκείνων οι οποίοι, εάν είχαν ειδωθεί από μιάν άλλη οπτική γωνία και από τα έξω, δεν θα είχαν αναγνωρισθεί ως τέτοιοι.

2.3. Εξάλλου, από χωροταξικής πλευράς διερωτάται κανείς κατά πόσον είναι απαραίτητο η περιοχή να συμπίπτει με μία ή περισσότερες διοικητικές ενότητες και κατά πόσον είναι αναγκαία η ύπαρξη μιάς ορισμένης πολιτικής ομοιογένειας.

2.3.1. Η περί ης ο λόγος περιοχή πρέπει να ορίζεται με βάση ένα κατώτατο όριο σε ό,τι αφορά τις διαστάσεις και τον πληθυσμό της, στοιχεία τα οποία είναι σημαντικά για να επιτευχθεί κρίσιμος όγκος.

Είναι σκόπιμη η συγκρότηση, στο μέτρο του δυνατού, διαφοροποιημένων ζωνών οι οποίες να περιλαμβάνουν ένα οικιστικό κέντρο και τα περίχωρά του - κατά τρόπο που καθεμιά να περικλείει υλικούς και άυλους πόρους ποικίλου χαρακτήρα - ζωνών οι οποίες να δίνουν ήδη μία εικόνα μιας πιο εξελιγμένης και σύνθετης κοινωνίας.

2.4. Από κοινωνικής πλευράς, η τοπική ανάπτυξη χαρακτηρίζεται από τον διευθύνοντα ρόλο των τοπικών παραγόντων.

Ο τοπικός έλεγχος της αναπτυξιακής διαδικασίας αποτελεί τον παράγοντα ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα σε κάθε επένδυση - οιαδήποτε και εάν είναι η προέλευσή της - να μετασχηματίζεται σε ενέργεια τοπικής ανάπτυξης : πρόκειται συνεπώς για αποφασιστικό στοιχείο.

2.5. Τέλος, από τελεολογικής πλευράς, η τοπική ανάπτυξη πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση του επιπέδου και της ποιότητας διαβίωσης του πληθυσμού.

2.5.1. Υπό την έννοια αυτή, δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί με μέτρο μόνο την αύξηση του διαθέσιμου κεφαλαίου και εργασίας, αλλά κυρίως σε συνάρτηση με το κατά πόσον μειώνεται η εξάρτηση των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης από τις εξωτερικές ενισχύσεις και ενισχύεται η εμπιστοσύνη τους στις δικές τους δυνατότητες, καθώς και σε συνάρτηση με τον τρόπο με τον οποίο η τοπική ανάπτυξη κατευθύνει τις ατομικές συμπεριφορές σε κοινούς στόχους τους οποίους μοιράζεται όλη η κοινότητα.

2.6. Σε αυτό το σφαιρικό όραμα της τοπικής ανάπτυξης - στο πλαίσιο του οποίου έχει διεξαχθεί σωρεία πειραματισμών - έρχεται να προστεθεί το όραμα των « νέων εργασιών » το οποίο προκύπτει, αντίθετα, από τις τελευταίες οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές που δημιούργησαν νέες ανάγκες.

2.6.1. Το Λευκό Βιβλίο, στην παράγραφο με τίτλο « Μέτρα για την ικανοποίηση νέων αναγκών » (Μέρος Α`, σ. 20) αναφέρεται στις ανάγκες που « συνδέονται με την εξέλιξη των βιωτικών συνθηκών, τη μετατροπή των οικογενειακών δομών και σχέσεων, την αύξηση της επαγγελματικής δραστηριότητας των γυναικών, τις νέες επιθυμίες των ηλικιωμένων και μάλιστα των υπερηλίκων », καθώς και στην ανάγκη να επανορθωθούν οι ζημίες που προκαλούνται στο περιβάλλον.

2.6.2. Πρόκειται κυρίως για υπηρεσίες μεγάλης έντασης εργατικού δυναμικού όπου η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης - παρά μόνο σε συνθήκες μαύρης αγοράς - ή για υπηρεσίες που είναι συχνά εξαιρετικά δαπανηρές για τον δημόσιο προϋπολογισμό.

Μία νέα προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ζώνης « κοινωνικής οικονομίας » η οποία προκύπτει από την συνάντηση ιδιωτικής πρωτοβουλίας και κρατικών ενισχύσεων στους τομείς της προσφοράς και της ζήτησης.

2.6.3. Σε μία από τις μελέτες της η Επιτροπή υπολόγισε ότι το δυναμικό αυτών των « πηγών νέων θέσεων απασχόλησης » ανάγεται σε περίπου τρία εκατομμύρια θέσεις εργασίας οι οποίες κατανέμονται σε 17 τομείς υπηρεσιών : τις υπηρεσίες που παρέχονται κατ` οίκον, τη φύλαξη των παιδιών, τις εκ του σύνεγγυς εμπορικές υπηρεσίες και τη βιοτεχνία, τη στήριξη των νέων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και την ένταξη, τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης, την ασφάλεια, τις δημόσιες μεταφορές σε τοπική κλίμακα, την επαναξιοποίηση των αστικών δημόσιων χώρων, τον τουρισμό, τον οπτικοακουστικό τομέα, την πολιτιστική κληρονομιά, την τοπική πολιτισμική ανάπτυξη, την διαχείριση των αποβλήτων, την διαχείριση των υδάτινων πόρων, την προστασία και συντήρηση των φυσικών ζωνών, την νομοθεσία, τον έλεγχο της ρύπανσης και τις σχετικές εγκαταστάσεις, τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και επικοινωνιών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η τοπική ανάπτυξη, οι παράγοντες που την ενεργοποιούν καθώς και οι τροχιές της αποτελούν σήμερα έναν από τούς κυριώτερους στόχους που κινούν το ενδιαφέρον της επιστήμης και των οικονομικών πολιτικών.

3.1.1. Στον επιστημονικό τομέα, οι κοινωνικές επιστήμες παρήγαγαν - κυρίως μετά τη δεκαετία του `70 - έναν σημαντικό όγκο ερευνών και υποθέσεων σε ό,τι αφορά τους παράγοντες που επιτρέπουν τη δημιουργία και διατήρηση ισχυρών τοπικών συστημάτων. Οι εν λόγω έρευνες, μπόρεσαν να πραγματοποιηθούν χάρη στη συνεργασία οικονομολόγων, κοινωνιολόγων και πολιτειολόγων και κατέληξαν σε ένα πραγματικό έργο πολιτικής οικονομίας. Τα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτό το ενδιαφέρον αφορούν την αναπαραγωγιμότητα αυτών των συστημάτων και συνεπώς συγκεντρώνονται στο ζήτημα της διάδοσης των προτύπων και πειραματισμών που θεωρούνται προηγμένα.

3.1.2. Στον τομέα των οικονομικών και αναπτυξιακών πολιτικών διαπιστώθηκε σύγκλιση ενδιαφερόντων. Για τις κυβερνήσεις και τις οικονομικές αρχές, οι δυνατότητες ανάπτυξης που δεν συνδέονται αποκλειστικά με τις μεγάλες επιχειρήσεις, απέκτησαν - στην Ευρώπη κυρίως, αλλά και τελευταία σε άλλες χώρες όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες - ολοένα αυξανόμενη σημασία. Ο προσανατολισμός αυτός επισημοποιήθηκε σε κοινοτικό επίπεδο μέσω των κατευθυντήριων γραμμών του Λευκού Βιβλίου για την απασχόληση, οι οποίες δίνουν το προβάδισμα στις αναπτυξιακές πορείες που στηρίζονται στις μικρομεσαίες μονάδες παραγωγής.

3.1.3. Σε πολλές χώρες, οι τροχιές της τοπικής ανάπτυξης δεν ήταν αναμενόμενες ή προγραμματισμένες και παρέκλιναν από τις κλασσικές πορείες που βασίζονται σε συγκεντρωτικό προγραμματισμό.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για « κοινωνική δόμηση της αγοράς ». Με την έκφραση αυτή, υπογραμμίζεται ο σημαντικός ρόλος, για την τοπική ανάπτυξη, και άλλων παραγόντων πλην της δέσμευσης των κοινοτικών οργάνων και του οικονομικού προγραμματισμού : αναμφισβήτητα, οι τελευταίες αυτές πτυχές έχουν και αυτές τη θέση τους, αυτή όμως είναι λιγότερο σημαντική από άλλες παραμέτρους όπως είναι η - συχνά αυτόνομη - ικανότητα των κοινωνικών συντελεστών (του επιχειρηματικού κόσμου και των εργαζομένων) να οικοδομούν τις προϋποθέσεις που ευνοούν την « απογείωση » της αγοράς και την ενδογενή ανάπτυξη.

3.1.4. Σε ό,τι αφορά τους κρατικούς φορείς - τους τοπικούς, καταρχήν, φορείς, αλλά και εκείνους που κατέχουν αξιώματα υψηλότερου επιπέδου και έχουν ευρύτερες αρμοδιότητες - το πρόβλημα συνίσταται πλέον στον εντοπισμό των μέσων που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την δημιουργία αυτής της κοινωνικής δόμησης της αγοράς.

3.2. Μολονότι οι διάφορες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί στον τομέα αυτόν ευνοούν είτε τη μία είτε την άλλη παράμετρο που κρίνεται ουσιαστικής σημασίας, όλες αναγνωρίζουν από κοινού ότι τα συστήματα τοπικής ανάπτυξης έχουν προκύψει από πολλές αιτίες.

Υπερισχύει ακριβώς μία καθολική ερμηνεία των λόγων αυτής της επιτυχίας. Το βασικό αίτιο της οικονομικής επιτυχίας ορισμένων ζωνών σε σχέση με άλλες είναι ακριβώς το γεγονός ότι επιδρούν πολλοί παράγοντες σε συνδυασμό, πράγμα που εξασφαλίζει μία σφαιρική συνοχή στις προσπάθειες των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων.

3.3. Οι πλέον επιτυχημένες στρατηγικές ανάπτυξης βασίστηκαν στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σε γενικές γραμμές, η ανάπτυξη αυτή είχε επίσης ως αποτέλεσμα τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων παραγωγής τόσο σε τεχνικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο οργάνωσης, γεγονός που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην μετάβαση από σχετικά απλές διαρθρώσεις οι οποίες χαρακτηρίζονταν από την τάση της περιστολής των δαπανών σε διαρθρώσεις που παρουσιάζουν υψηλότερη κεφαλαιοποίηση, παραγωγικότητα και απόδοση.

3.4. Η θεώρηση όμως αυτού του τύπου ανάπτυξης θα είναι περιοριστική σε περίπτωση που οι ατομικές επιχειρήσεις εκληφθούν ως ενότητες αναφοράς. Πράγματι, οι δυνατότητες και οι στρατηγικές ικανότητες των τοπικών οικονομιών εξαρτώνται από το γεγονός ότι οι μικρές επιχειρήσεις έχουν στη διάθεσή τους μία σειρά μέσων για να συμπεριφέρονται ως μεγάλες επιχειρήσεις. Έχουν κυρίως τη δυνατότητα να προσφεύγουν στη σύσταση συστημάτων επιχειρήσεων, τάση που έκανε την εμφάνισή της στις ζώνες αυτές που διακρίνονται για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

3.4.1. Συχνά, τα συστήματα αυτά συγκεντρώνουν επιχειρήσεις που γειτονεύουν μεταξύ τους : στην περίπτωση αυτή την ενότητα αναφοράς αποτελεί η βιομηχανική διοικητική περιφέρεια, κατά τον κλασσικό ορισμό του Marshall.

Οι απλούστερες από αυτές τις διοικητικές περιφέρειες χαρακτηρίζονται από μία παραδοσιακή εξειδίκευση η οποία οφείλεται σε μία προϋπάρχουσα βιοτεχνική παράδοση. Χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη αβεβαιότητα της αγοράς, από την λογική της μείωσης του κόστους και από την αναζήτηση της ελαστικότητας σε ό,τι αφορά την αξιοποίηση του εργατικού δυναμικού.

3.4.2. Τα πλέον σύνθετα συστήματα διαφοροποιούνται σε περισσότερες παραγωγές οι οποίες ενδεχόμενως συνδέονται μεταξύ τους. Στην περίπτωση αυτή τα χαρακτηριστικά τους προσεγγίζουν σε μεγάλο βαθμό τα χαρακτηριστικά των ζωνών-συστημάτων τα οποία διακρίνονται ακριβώς από έντονη ολοκλήρωση μεταξύ των επιχειρήσεων με διαφορετικές παραγωγές, καθώς και μεταξύ πολλών τομέων παραγωγής. Η συνοχή αυτή ευνοείται συχνά από την ομοιογένεια των αξιών και από τον « σταθεροποιητικό » ρόλο που διαδραματίζουν οι δημόσιοι οργανισμοί.

Στα πλέον σύνθετα σύνολα υπερισχύουν αντίθετα η κατανομή της εργασίας κατά ειδικότητες μεταξύ των επιχειρήσεων, καθώς και η μεγαλύτερη διαφοροποίηση της παραγωγής.

Οι κύκλοι παραγωγής που ακολουθούν αυτό το πρότυπο είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε σημαντική πολυπλοκότητα και ποικιλία, εξακολουθούν ωστόσο να περιστρέφονται γύρω από τις μικρομεσαίες ενότητες παραγωγής.

3.4.3. Όσο ενισχύεται η εξειδίκευση, οι αγορές στις οποίες κινούνται οι παραγωγοί της ζώνης διευρύνονται και είναι μάλιστα σε θέση - για ένα συγκεκριμένο στοιχείο - να καταλάβουν την πρώτη θέση σε διεθνή κλίμακα (ή τουλάχιστον να συμπεριληφθούν στους ελάχιστους εξειδικευμένους προμηθευτές).

3.5. Μολονότι το σημείο αφετηρίας αυτού του τύπου πορείας βρίσκεται στον βιομηχανικό τομέα, οι γενικές λειτουργίες και η ολοκλήρωση μεταξύ των διαφόρων τομέων παραγωγής αυξάνονται σε γενικές γραμμές σιγά-σιγά. Ιδιαίτερα τα αστικά κέντρα, οι πόλεις - ακόμη και οι μικρές - ευνοούν την ανάπτυξη πιό σύνθετων οικονομικών διαρθρώσεων και, ταυτόχρονα, την παγίωση λειτουργιών του τριτογενούς τομέα. Όπως συνέβη σε ορισμένες ζώνες της Ιταλίας - με διαστάσεις γενικά μικρότερες της περιφέρειας - καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας υπήρξε ο συνδυασμός ενός σημαντικού βιομηχανοποιημένου αστικού πυρήνα, της ανάπτυξης βιομηχανικών διοικητικών περιφερειών στις περιφερειακές αστικοποιημένες ζώνες - παράλληλα με την άνθηση διαφόρων υπηρεσιών του τριτογενούς τομέα - καθώς και, ορισμένες φορές, μιάς γεωργίας ικανοποιητικού επιπέδου. Ο συνδυασμός των διαφόρων αυτών οικονομικών παραγόντων δεν είχε μόνον ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μακροπρόθεσμα σταθερών και ανθεκτικών ζωνών-συστημάτων, αλλά και υψηλό επίπεδο εισοδήματος ανά κάτοικο.

3.6. Γιά να καταστεί δυνατό να συνεχισθούν οι αναπτυξιακές αυτές πορείες χρειάζεται ακριβώς να πραγματοποιηθεί η μετάβαση σε μία διαρρύθμιση σε σύστημα, πράγμα που προϋποθέτει την ύπαρξη συνεχούς ευελιξίας σε ό,τι αφορά τα προϊόντα, τους συνδυασμούς της παραγωγής και την αξιοποίηση του εργατικού δυναμικού και απαιτεί από τώρα και στο εξής να υπάρχει η δυνατότητα λειτουργίας μέσω επιχειρησιακών δικτύων διαφόρων τομέων.

3.7. Είναι ωστόσο εξίσου απαραίτητο να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες διαρκούς προσαρμογής και εκσυγχρονισμού του εν λόγω δικτύου. Μόνον μέσω μιάς συνεχούς ανανέωσης, της βελτίωσης της συνέργειας μεταξύ των διαφόρων μερών και της επίτευξης προόδου οργανωτικής και τεχνολογικής φύσεως, θα μπορέσει το δίκτυο να ανταποκριθεί κατάλληλα στην απειλή των εξωτερικών προκλήσεων. Οι προκλήσεις αυτές τίθενται, αφενός, από τις πλέον φτωχές χώρες - οι οποίες προσφέρουν χαμηλότερο κόστος εργασίας και μεγαλύτερη ελαστικότητα στην παραγωγή και, αφετέρου, από τις μεγάλες επιχειρήσεις οι οποίες διατηρούν το χαρακτηριστικό τους να επηρεάζουν την εξέλιξη της οικονομίας και τις επιλογές σε ό,τι αφορά την οικονομική πολιτική.

4. Οι παράγοντες της τοπικής ανάπτυξης

4.1. Κατά πρώτο λόγο, είναι σκόπιμο να εξετασθούν οι παράγοντες στους οποίους βασίζεται η επιτυχία της αυτοπροωθούμενης τοπικής ανάπτυξης στις γνωστές ζώνες.

4.2. Ως θεμελιώδης παράγοντας της τοπικής ανάπτυξης θα μπορούσε να αναφερθεί η ύπαρξη μιάς διάχυτης επιχειρησιακής δραστηριότητας η οποία προέρχεται συχνά από τον βιομηχανικό ή βιοτεχνικό τομέα. Η δραστηριότητα αυτή εμφανίζεται κατά κύριο λόγο στις ζώνες που χαρακτηρίζονται από την παρουσία πόλεων μεγάλου ή μεσαίου μεγέθους, με επαρκές πολιτισμικό άνοιγμα και γνώση των αγορών σε διεθνή κλίμακα. Οι ζώνες αυτές διακρίνονται από τις άλλες χάρη στην ύπαρξη ενός κοινωνικού ιστού με μεγάλη συνοχή - ο οποίος περιστρέφεται γύρω από την αγροτική οικογένεια και στις κοινοτικές αξίες που ευνοούν την επαφή και τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων συντελεστών.

Προοδευτικά κάνει την εμφάνισή της μία συνεργασία υπέρ της ανάπτυξης η οποία σταδιακά επεκτείνεται και αγκαλιάζει ολόκληρο το κοινωνικό σύστημα περιορισμένων διαστάσεων χάρη, παράλληλα, στην παρουσία ορισμένων προϋποθέσεων πολιτιστικού χαρακτήρα (πιό συγκεκριμένα, χάρη στην ύπαρξη κοινών πολιτικών παραδόσεων ή κοινοτικών χαρακτηριστικών).

4.3. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει συνεπώς η οικογένεια, η οποία αποτελεί μία ασφαλή εστία αναδίπλωσης για τους ριψοκίνδυνους επιχειρηματίες (η οικογένεια περιλαμβάνει κι άλλες πηγές εισοδήματος ή παρέχει κι άλλες υπηρεσίες, άμεσα και με χαμηλό κόστος) και η οποία καθίσταται συχνά πραγματικός οικονομικός χώρος, είτε ως κέντρο λήψης αποφάσεων και δραστηριοτήτων, είτε ως φορέας « ευέλικτου » εργατικού δυναμικού με χαμηλό κόστος, το οποίο έχει συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στην αρχική φάση της τοπικής ανάπτυξης. Μία ενιαία διαχείριση των οικογενειακών πόρων επιτρέπει την ανάπτυξη μεμονωμένων επενδυτικών στρατηγικών και την σύσταση οικογενειακών επιχειρήσεων. Μολονότι ο πραγματικός στρατηγικός πυρήνας των μικρών επιχειρήσεων έχει αστική προέλευση (κωμοπόλεις), η εξάπλωσή τους διασφαλίζεται από οικογενειακές επιχειρήσεις πρώην αγροτών, οι οποίες απαρτίζουν το ευρύ δίκτυο των βιοτεχνικών επιχειρήσεων μικρών διαστάσεων.

4.4. Εκτός από αυτό το φάσμα των νέων, μικρών επιχειρηματιών, η συμπεριφορά των εργαζομένων έχει εξαιρετική σημασία στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας. Ο τύπος των βιομηχανικών σχέσεων που εδραιώνεται στηρίζεται κατά πολύ στην επικράτηση κοινών συμφερόντων και αναπτυξιακών στόχων. Έχοντας ευνοηθεί από τις προϋπάρχουσες κοινοτικές διαρθρώσεις και από τις σχέσεις αμοιβαιότητας, δίχως να αποκλείονται τα αναπτυξιακά οφέλη, η μάλλον θετική στάση των εργαζομένων εγγυάται μία αναπτυξιακή διαδικασία που βασίζεται στην συναίνεση και τον συντονισμό.

4.5. Δημιουργείται έτσι ένας χρηστός κύκλος μεταξύ διαφόρων στοιχείων που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην δημιουργία αυτού του τύπου ανάπτυξης και τα οποία πρέπει στη συνέχεια να επαναταξινομηθούν ώστε η εν λόγω ανάπτυξη να μπορέσει να διατηρηθεί. Εξαιρετικής σημασίας είναι οι βιοτεχνικές παραδόσεις που δεν φιμώθηκαν από την « φορντική » ανάπτυξη, η εξοικείωση με τις διεθνείς αγορές, τους χρηματοδοτικούς πόρους και αρμοδιοτήτες, που συν τω χρόνω εξειδικεύονται, καθώς και οι υποδομές που, είναι ίσως περιορισμένες, καλύπτουν ωστόσο το σύνολο της αντίστοιχης περιοχής.

4.6. Στην πραγματικότητα αυτή αντιτίθενται αναπτυξιακές μέθοδοι εξαιρετικά ποικίλες, αναμφισβήτητα αυτοπροωθούμενες αλλά και αναρχικές, με κεντρικό παράγοντα την ύπαρξη ενός αποθεματικού εργατικού δυναμικού χαμηλού κόστους το οποίο οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν μέσω της μαύρης αγοράς εργασίας και της κατ` οίκον εργασίας.

Στις περιπτώσεις αυτές, ιδιαίτερα κατά την αρχική φάση κατά την οποία συγκροτείται ο βιομηχανικός ιστός, είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπισθεί το αμοιβαίο συμφέρον μεταξύ των επιχειρήσεων και των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης και να χαρακτηρισθεί θετικό.

4.7. Ο ρόλος των δημόσιων οργανισμών που ασκούν τη δραστηριότητά τους σε διαφορετικά επίπεδα και σύμφωνα με ποικίλες μεθόδους, έχει σημασία σε μεταγενέστερη φάση.

4.7.1. Σε εθνικό επίπεδο δεν είναι επαρκώς διαδεδομένες μορφές πολιτικής παρέμβασης οι οποίες να συμβάλουν ανοιχτά στην τοπική ανάπτυξη. Οι συχνά ακούσιες παρεμβάσεις υπέρ των επιχειρησιακών συστημάτων περιορισμένου μεγέθους δεν απουσιάζουν - όπως οι μειώσεις του κόστους ή συγκεκριμένες φορολογικές και νομισματικές πολιτικές. Σε γενικές γραμμές, η πολιτική περέμβαση οδηγεί σε μέτρα πλαισίωσης που αποβλέπουν περισσότερο στην εξάλειψη των περιορισμών που αφορούν την αγορά παρά στην αύξησή τους και τα οποία συνοδεύουν με τον τρόπο αυτόν τον ρυθμό της ανάπτυξης.

4.7.2. Η επίδραση που ασκείται σε τοπικό επίπεδο (μέσω των δήμων και των οργανισμών δημόσιας διοίκησης μεγαλυτέρων διαστάσεων, όπως είναι η οργανισμοί περιφερειακής διοίκησης) είναι σημαντικότερη. Ακόμη και στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, οι δημόσιοι φορείς επέλεξαν - αρχικά τουλάχιστον - δράσεις πλαισίωσης με στόχο τη δημιουργία ορισμένων προϋποθέσεων που να ευνοούν την ανάπτυξη αντί για άμεσες παρεμβάσεις. Οι επιλογές των δημόσιων φορέων δεν χρησίμευσαν ως οδηγοί της αυτοπροωθούμενης ανάπτυξης αλλά παρενέβησαν στη συνέχεια. Μεταξύ των μορφών παρέμβασης που επελέγησαν μπορούμε να υπενθυμίσουμε την προαγωγή των εγχώριων χρηματοδοτικών εταιριών, την δημιουργία συμπράξεων μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών, την εγκαθίδρυση υποδομών σε εξοπλισμένες ζώνες, την οργάνωση της πληροφόρησης που αφορά την οικονομία, την ενίσχυση της βιοτεχνίας, τις δραστηριότητες επαγγελματικής κατάρτισης. Οι δήμοι μπορούν με τη σειρά τους να προωθήσουν νέες πρωτοβουλίες. Ο χωροταξικός προγραμματισμός επηρεάζει τις επιλογές που αφορούν τον τόπο εγκατάστασης των επιχειρήσεων. Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης είναι σε θέση να εξασφαλίσουν την ταχύτητα των γραφειοκρατικών διαδικασιών και την ορθή διαχείριση της διοίκησης.

4.7.3. Ανεξάρτητα ωστόσο από τις οικονομικές μεθόδους κρατικής παρέμβασης, ο ρόλος των δημόσιων οργανισμών είναι ακόμη σημαντικότερος σε άλλους τομείς. Οι εν λόγω οργανισμοί μπορούν πράγματι να διασφαλίσουν την οργάνωση και καλή λειτουργία των υπηρεσιών, του κλάδου υγείας, της σχολικής εκπαίδευσης, των μεταφορών, του στεγαστικού τομέα, κ.λπ. Η παρουσία ενός κατάλληλα διαρθρωμένου αποτελεσματικού δικτύου υπηρεσιών κι ενός δικτύου κοινωνικής προνοίας δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για ισορροπημένη ανάπτυξη και τον περιορισμό ορισμένων δαπανών. Υπό την έννοια αυτή, η παρέμβαση των δημόσιων οργανισμών συμβάλλει στον εκσυγχρονισμό, αλλά παράλληλα ευνοεί την κοινωνική ολοκλήρωση μετριάζοντας τις ανισορροπίες, τα μειονεκτήματα και τα πιθανά αίτια διενέξεων.

4.8. Ο τύπος αυτός ανάπτυξης χαρακτηρίζεται επίσης από την παρουσία άυλων πόρων στους οποίους πρόσφατα επικεντρώθηκε το ενδιαφέρον.

Τα αρχικά χαρακτηριστικά και τα πολιτιστικά στοιχεία που συνδέονται με τον χώρο έδωσαν αξία στους ανθρώπινους πόρους - επιχειρηματίες και εργαζόμενους - ευνοώντας επίσης τη δημιουργία συστημάτων εξειδικευμένων γνώσεων σε χωροταξική βάση.

Οι κοινωνικοπολιτιστικοί παράγοντες ενδέχεται να αποκτήσουν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον.

4.8.1. Η απουσία των εξαιρετικά δεσμευτικών περιορισμών στο τεχνολογικό επίπεδο διαδραμάτισε αναμφισβήτητα κάποιο ρόλο : σήμερα, η τεχνολογική καινοτομία δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων επιχιερήσεων, αλλά είναι στη διάθεση των μικρών επιχειρήσεων που είναι συνυφασμένες με τον τόπο και οι οποίες είναι σε θέση ακόμη και να την προαγάγουν.

Γιά να γίνει όμως αυτό, έχει ολοένα μεγαλύτερη σημασία να υφίσταται και να αναπτυχθεί ένα σημαντικό κεφάλαιο ανθρώπινων πόρων.

4.8.2. Και στο ζήτημα αυτό, ενώ στο παρελθόν η ανάπτυξη των γνώσεων και των δεξιοτήτων υπήρξε συχνά αυτοπροωθούμενη, σήμερα οι δημόσιοι φορείς και οι φορείς κατάρτισης πρέπει να προβούν σε δραστικές προσαρμογές και παρεμβάσεις για να καταστεί δυνατό να διασωθούν τα θετικά στοιχεία.

Οι ανάγκες σε επαγγελματικές ικανότητες υψηλού επιπέδου - στα βιοτεχνικά επαγγέλματα - αλλά παράλληλα και η απαίτηση πολύμορφης προσαρμοστικότητας έχουν αποβεί επείγουσες και απαιτούν την ταυτόχρονη συμμετοχή τόσο του συστήματος κατάρτισης, όσο και της ζωής των επιχειρήσεων και των βιομηχανικών σχέσεων.

Έχει πλέον αναγνωρισθεί ότι είναι απαραίτητο - στα τοπικά συστήματα, μεταξύ άλλων - να εκχωρηθεί στα διάφορα επίπεδα μέρος των αρμοδιοτήτων και της τεχνογνωσίας στους ανθρώπινους πόρους κατά τρόπο που να επωμισθούν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης σε ό,τι αφορά τη διαχείριση και τον αυτόνομο έλεγχο. Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι νέες αυτές επαγγελματικές αρμοδιότητες δεν θα κτηθούν αυτόματα, αλλά θα απαιτήσουν την ανάληψη στοχοθετημένων ενεργειών κατάρτισης εκ μέρους των κρατικών ή άλλων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων των ειδικευμένων ιδιωτικών οργανισμών.

4.9. Η δημιουργία και εξέλιξη των τοπικών συστημάτων ανάπτυξης, αφού διήνυσε την ηρωϊκή της περίοδο, βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε καμπή, ιδιαίτερα εάν υπάρχει η πρόθεση δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών « εντός εργαστηρίου », μέσω του συντονισμού των ενεργειών μεταξύ των διαφόρων δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Στο πλαίσιο αυτό είναι που το απαιτούμενο δίκτυο δραστηριοτήτων, τεχνογνωσίας και ενισχύσεων αναφέρεται ολοένα και περισσότερο σε ένα συνειδητό πρόγραμμα, το οποίο είναι ικανό να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μία οικονομική και κοινωνική ομαλοποίηση και συνεπώς ικανό να διασφαλίσει ενδογενείς αναπτυξιακές προοπτικές.

5. Οι φορείς της τοπικής ανάπτυξης

5.1. Στόχος των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο είναι να συνδυάσουν ποικίλες δυνάμεις και παράγοντες ενόψει μιας αποτελεσματικής κινητοποίησης για τα αναπτυξιακά προγράμματα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπου η κατάσταση είναι πλέον καλύτερα διαρθρωμένη και η προσήλωση προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης χρονολογείται από αρκετό καιρό, η συγκέντρωση των προαναφερθέντων ποικίλων παραγόντων αποτελεί συνέπεια μιας μακράς διαδικασίας, η οποία στηρίζεται στη συσσώρευση πόρων και στο φυσικό και εθελούσιο συνδυασμό τους.

Αντίθετα, αυτό που προέχει σήμερα, είναι να αναπαραχθεί μία παρεμφερής διαδικασία σε πολυάριθμες περιοχές, οι οποίες δεν είχαν μέχρι στιγμής ανάλογη εμπειρία και δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει μία παγιωμένη στάση όσον αφορά τη συνεργασία διαφορετικών φορέων.

Το πρόβλημα που τίθεται, συνεπώς, συντίσταται στο ποιός φορέας ή παράγοντας μπορεί να αποτελέσει κινητήρια δύναμη στο πλαίσιο της εν λόγω αναπτυξιακής διαδικασίας.

5.2. Τόσο η κοινοτική παρέμβαση, βάσει της οποίας προβλέπεται σημαντική στήριξη - και όχι μόνον σε χρηματοοικονομικό επίπεδο -, όσο και οι εθνικές παρεμβάσεις, συνιστούν αναμφίβολα σημαντική βοήθεια.

Όμως η ουσιαστική κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης θα πρέπει να αναζητηθεί στις ίδιες τις περιοχές, μεταξύ των φορέων που είναι δυνατό να οργανωθούν και να διαδραματίσουν μόνιμο και ουσιαστικό ρόλο.

Με βάση τα προαναφερθέντα, θα πρέπει να ανατεθεί καθοριστικός ρόλος στην εταιρική σχέση μεταξύ των κρατικών αρχών και των κοινωνικών δυνάμεων, κατά το πρότυπο της εκ του σύνεγγυς διαβούλευσης.

5.3. Ο ρόλος των κρατικών αρχών είναι λεπτός και συνιστά ζήτημα προτεραιότητας στο πλαίσιο της διαδικασίας για τη συγκεκριμενοποίηση των κοινών προσπαθειών των σημαντικότερων κοινωνικών δυνάμεων στο εσωτερικό μίας συγκεκριμένης κοινότητας, και κατά κύριο λόγο των κοινωνικών εταίρων.

Οι κρατικές αρχές - τοπικοί οργανισμοί διαφόρων ειδών - είναι σε θέση να επιτύχουν τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και τη συνεργασία για την επίτευξη κοινών στόχων οι οποίες συνιστούν μία από τις θεμελιώδεις βάσεις που απαιτούνται για την τοπική ανάπτυξη, αρκεί να κατορθώσουν να ερμηνεύσουν τις οικονομικές και πολιτισμικές επιδιώξεις των « δικών τους » πληθυσμών.

5.3.1. Κατά γενικό κανόνα, δύνανται να προωθήσουν δράσεις σε όλα τα επίπεδα για την ενίσχυση της πρωτοβουλίας των κοινωνικών φορέων : αίροντας τους γραφειοκρατικούς και διοικητικούς φραγμούς, εκσυγχρονίζοντας τη νομοθεσία, μεταρρυθμίζοντας την αγορά εργασίας, οργανώνοντας τη χωροταξία, προωθώντας την επαγγελματική κατάρτιση - κυρίως όσον αφορά τα νέα επαγγέλματα, προβαίνοντας σε εύστοχες χρηματοοικονομικές παρεμβάσεις και δημιουργώντας νέα χρηματοοικονομικά μέσα ή θεμελιώνοντας δομές για την παροχή συμβουλών και στήριξης.

5.3.2. Οι κρατικές αρχές δύνανται κυρίως :

- να δρούν ως πραγματικοί φορείς ανάπτυξης 7

- να διαθέτουν τα απαιτούμενα μέσα για την προετοιμασία προγραμμάτων και καινοτόμων δραστηριοτήτων 7

- να καθιερώσουν σταθερές δομές ανταλλαγών, επαφών και λήψεως αποφάσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και άλλων τοπικών φορέων για την προσέλκυση πόρων και νέων συμφερόντων 7

- να εξευρίσκουν και να διοχετεύουν τα διάφορα χρηματοοικονομικά μέσα, τοπικά ή μη 7

- να επιλέγουν, σε συνεργασία με τους πλέον αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες, τα πιο ρεαλιστικά προγράμματα που έχουν με τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.

5.3.3. Σε αυτό το πλαίσιο, προέχει να εντοπισθούν τα διαφορετικά και συμπληρωματικά καθήκοντα τα οποία εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των τοπικών, περιφερειακών, εθνικών ή κοινοτικών διοικήσεων.

5.3.4. Συνεπώς, ο ρόλος των τοπικών αρχών - ο οποίος συχνά υποτιμάται ή δεν αναλύεται κατά τον πλέον προσήκοντα τρόπο - είναι καθοριστικής σημασίας για :

- την εκκίνηση αναπτυξιακών δραστηριοτήτων 7

- την παροχή εγγυήσεων για την επίτευξη της συνοχής που απαιτείται για τη σταθεροποίησή τους μακροπρόθεσμα.

5.4. Η παρουσία των κοινωνικών εταίρων που είναι προσηλωμένοι στις τοπικές παραδόσεις και λειτουργίες είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Πράγματι, οι εταίροι επιτελούν και αυτοί ορισμένες απαραίτητες λειτουργίες :

- την ύπαρξη μίας καλά εδραιωμένης οργάνωσης, η οποία καθιστά δυνατή τη γνώση του συνόλου των προβλημάτων, των δυνατοτήτων και των πόρων 7

- την εκτύλιξη διαμεσολαβητικής δραστηριότητας μεταξύ όλων των υφιστάμενων συμφερόντων, γεγονός το οποίο επιτρέπει την πραγματοποίηση μιας ολοκληρωμένης σύνθεσης των κοινωνικών βλέψεων που υπάρχουν σε μία δεδομένη κοινωνία και την παροχή περιεχομένου και στόχων στην ανάπτυξη 7

- τη σύγκλιση διαφόρων συμφερόντων, γεγονός το οποίο δύναται να διασφαλίσει απόλυτη ισορροπία, αφενός, μεταξύ των αναγκών των μισθωτών - και, κατά συνέπεια, των διεκδικήσεων σε ζητήματα κοινωνικής αλληλεγγύης - και, αφετέρου, των αιτημάτων για αποτελεσματικότητα, τα οποία προβάλλουν οι επιχειρηματίες και όσοι ασχολούνται με το σχεδιασμό προγραμμάτων 7

- τη συμβολή στη διαδικασία δημιουργίας και επιλογής αξιόλογων προγραμμάτων 7

- τη διατήρηση τεταμένης προσοχής, προκειμένου να διασφαλισθεί η μέγιστη θετική επίδραση στην ανάπτυξη, σε συνδυασμό με ελάχιστο κοινωνικό κόστος 7

- την ύπαρξη περισσότερης διαφάνειας όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των κονδυλίων.

5.5. Οι εθελοντικές οργανώσεις : έχουν ως επί το πλείστον τα ίδια καθήκοντα με τους κοινωνικούς εταίρους, μόνον που αυτά περιορίζονται στο δικό τους τομέα ενδιαφέροντος.

Κατ`αυτό τον τρόπο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις δύνανται να συνεισφέρουν, για παράδειγμα, στη δημιουργία βιώσιμης ανάπτυξης ή στον εντοπισμό μεθόδων παραγωγής ή υπηρεσιών που να συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και να συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

5.6. Οι οικονομικοί οργανισμοί, όπως τα Εμπορικά Επιμελητήρια, δύνανται να επιτελούν χρήσιμο έργο πρόβλεψης, προώθησης και σύνδεσης με την αγορά.

5.7. Οι πολιτισμικοί οργανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, από τα σχολεία μέχρι τα ερευνητικά ινστιτούτα, τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης, τις βιβλιοθήκες, τα μουσεία κ.λπ., μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στο βαθμό που προσανατολίζουν τις δραστηριότητές τους κατά τρόπο ώστε να τις θέσουν στην υπηρεσία της αναπτυξιακής πρωτοβουλίας, της οποίας αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα (τεχνολογικά πάρκα, αρχαιολογικά πάρκα, ...).

5.8. Τέλος, η συμμετοχή των πολιτών όχι μόνο ως φορέων, αλλά και ως στόχων τόσο οικονομικής όσο και πολιτισμικής ανάπτυξης, συνιστά ζήτημα μείζονος σημασίας.

Οι πολίτες δύνανται να συμμετέχουν με διάφορους τρόπους.

Η ελάχιστη συμμετοχή τους συνίσταται στην πληροφόρηση, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην περίπτωση της δυτικής Κονεμάρα (Ιρλανδία), οι πολίτες είναι δυνατό να κληθούν να συμμετάσχουν οικονομικά.

5.9. Με άλλα λόγια, οι ιδιαιτερότητες και η αύξηση των πρωτοβουλιών για την τοπική ανάπτυξη συνιστούν επιτόπιο έλεγχο της καθιέρωσης της εταιρικής σχέσης και των δυνατοτήτων που αυτή παρέχει ως πρόσθετο μέσο ανάπτυξης. Η σημαντική επιμονή από μεθοδολογική άποψη ως προς αυτό το σημείο δύναται να συνδυαστεί με την αντίληψη - την οποία συμμερίζονται όλοι οι φορείς μιας τοπικής κοινότητας - σύμφωνα με την οποία η εταιρική σχέση αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα για την εκκίνηση αναπτυξιακών πρωτοβουλιών. Υπό αυτή την έννοια, στο ρόλο των κρατικών αρχών - ο οποίος συνίσταται στην προώθηση της ανάπτυξης και στην πρόβλεψη των κινήτρων - προστίθεται ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και όλων των ενεργών δυνάμεων σε τοπική κλίμακα, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της ύπαρξης κοινών προθέσεων.

6. Τα πλεονεκτήματα της τοπικής ανάπτυξης

6.1. Πέραν της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, το κύριο αποτέλεσμα-στόχος της τοπικής ανάπτυξης συνίσταται στη δικαιότερη κατανομή του πλούτου, δεδομένου ότι η μεταφορά πόρων έχει μειωθεί στο ελάχιστο.

6.2. Η εν λόγω αύξηση της ευημερίας ωφελεί την υπόλοιπη χώρα, τόσο λόγω της αποσυμφόρησης των ιδιαίτερα αστικοποιημένων ζωνών όσο και διά της προστασίας εγκαταλελειμμένων περιοχών της υπαίθρου.

Η αυξανόμενη αντίδραση των εργαζομένων και των οικογένειών τους προκειμένου να μην μετοικήσουν αναζητώντας απασχόληση βρίσκει λύση επιτόπου, εκεί που οι άνθρωποι έχουν τις ρίζες τους.

6.3. Η χρήση των τοπικών πόρων - υλικών και μη - προωθεί και διαφυλάσσει τον πλούτο της πολιτισμικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης.

Σε μία περίοδο παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας, διαφαίνονται σαφώς τα πλεονεκτήματα μιας προσέγγισης σε τοπική κλίμακα η οποία, χρησιμοποιώντας τους συνήθεις πόρους, δίδει έμφαση στην ποιότητα και στη διαφορά κατά την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών. Παράλληλα, μία τέτοια προσέγγιση αντιτίθεται στη συμπίεση των τιμών και της ποιότητας της μαζικής παραγωγής.

6.4. Πλέον, διαγράφονται με σαφήνεια τα πλεονεκτήματα για την εθνική οικονομία, τα οποία προκύπτουν από μία προσέγγιση βασισμένη στη στήριξη ενεργών μέτρων για την ένταξη στην αγορά εργασίας, στην ενίσχυση της παραγωγής και της αγοράς, καθώς και στην εξάλειψη του κόστους που συνεπάγεται η απουσία τοπικής ανάπτυξης.

Τα ανωτέρω θα μπορούσαν να συνοψισθούν ως εξής : ναι στα μέτρα στήριξης, αφού όμως ενισχυθεί προηγουμένως το ανοσοποιητικό σύστημα.

7. Τα κοινοτικά μέσα

7.1. Όπως αναφέρεται στην Εισαγωγή (σημ. 1.5.3), ένα από τα αιτήματα στα οποία είναι σκόπιμο να δοθεί απάντηση συνίσταται στο αίτημα που διατυπώθηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μέσων για την τοπική ανάπτυξη που έχουν καταστεί διαθέσιμα στο πλαίσιο των διαρθρωτικών κοινοτικών πολιτικών.

7.1.1. Προκειμένου να ανταποκριθούν στο εν λόγω αίτημα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εκπόνησαν έγγραφο εργασίας με τίτλο : « Παρουσίαση των κοινοτικών ενεργειών υπέρ της ανάπτυξης σε τοπική κλίμακα και της απασχόλησης » ().

7.2. Το ενδιαφέρον για την τοπική ανάπτυξη μέσω των διαρθρωτικών ταμείων εκδηλώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του `80 και ο στόχος της προώθησης της ενδογενούς ανάπτυξης αναφέρεται, ήδη από το 1984, στο άρθρο 15 του Κανονισμού του ΕΤΠΑ () και προβάλλεται ιδιαίτερα στο άρθρο 1γ του ιδίου Κανονισμού επ`ευκαιρία της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων το 1988 ().

7.3. Στην παρουσίαση απαριθμούνται τρεις λειτουργίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των κοινοτικών μέσων : η στήριξη των πρότυπων πειραματικών ενεργειών, η προώθηση των ευρωπαϊκών δικτύων πρωτοβουλίας για τη διάδοση των ορθών πρακτικών και η ενσωμάτωση των διαδικασιών για την τοπική ανάπτυξη στις διαρθρωτικές πολιτικές.

Σε αυτές αντιστοιχούν τρία δημοσιονομικά μέσα που διατίθενται στο πλαίσιο :

- των ειδικών δράσεων για τη στήριξη των πειραματικών ενεργειών (μεταξύ άλλων, μέσω των LEDA, ERGO, Eglei, Elise, TURN, Poverta, ILE, SPEC) που αποσκοπούν κατά κύριο λόγο στην ενίσχυση της καινοτόμου διαδικασίας 7

- των προγραμμάτων κοινοτικής πρωτοβουλίας για τη διάδοση των ορθών πρακτικών (μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται ιδιαίτερα τα προγράμματα Leader, NOW, Horizon, Intereg, Regis) 7

- των κοινοτικών προγραμμάτων στήριξης των εθνικών διαρθρωτικών πολιτικών.

Στις δράσεις αυτές, καλό θα ήταν να προστεθούν τα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Επιχειρήσεων και Καινοτομίας, το οποίο επέτρεψε από τότε που ξεκίνησε τη δημιουργία ή την εδραίωση περίπου 5 600 νέων επιχειρήσεων που δημιούργησαν 27 000 θέσεις απασχόλησης.

7.3.1. Από χρηματοοικονομική άποψη, συγκεκριμένα, έχει υπολογισθεί ότι το ποσοστό των τριών προτεινόμενων δημοσιονομικών μέσων που διατέθηκε για την τοπική ανάπτυξη κατά την περίοδο προγραμματισμού 1989-1993 κυμάνθηκε αντιστοίχως σε 64 % (ποσοστό ήδη περιορισμένο), σε 30 % και σε 5 %.

7.4. Στο ίδιο έγγραφο της Επιτροπής επισημαίνεται η οριακή χρήση των μέσων υπέρ των τοπικών πρωτοβουλιών. Εντούτοις, και αυτή η αξιολόγηση φαίνεται αισιόδοξη υπό το φως του ορισμού της « τοπικής ανάπτυξης » που παρατίθεται στο σημείο 2 της παρούσας γνωμοδότησης. Πράγματι, η ανάλυση της Επιτροπής είναι αμιγώς ποσοτική και αποσκοπεί κατά κύριο λόγο στο να προβάλει την ικανότητα των υφιστάμενων μέσων αφενός να στηρίξουν μία πολιτική τοπικής ανάπτυξης και αφετέρου να δημιουργήσουν ιστορικό υπόβαθρο για τις μελλοντικές και αισιότερες εξελίξεις μιας τέτοιας πολιτικής.

7.5. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ μπορεί να συμφωνήσει με αυτή τη θέση εάν εκλάβει την υπό εξέταση περίοδο ως δοκιμαστική περίοδο κατά την οποία πρέπει πλέον να σημειωθεί πρόοδος μέσω της διατύπωσης προτάσεων για την προσαρμογή των μεθόδων και των μέσων στα διάφορα επίπεδα : κοινοτικό, εθνικό και τοπικό.

7.6. Το γεγονός ότι για την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999 οι προβλέψεις σχετικά με το ποσοστό της τοπικής ανάπτυξης επί των τριών δημοσιονομικών μέσων ανέρχονται αντιστοίχως σε 70 %, σε 51 % και σε 10 %, δεν κρίνεται ικανοποιητικό. Οι προαναφερθείσες προβλέψεις παραμένουν ακόμη υπερβολικά χαμηλές δεδομένου ότι αφορούν το σημαντικότερο από όλα, δηλαδή τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης. Όμως, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, πρόκειται κυρίως για αμιγώς ποσοτικές προβλέψεις οι οποίες δεν δίδουν απάντηση στο εξής ερώτημα : πόσες από τις δράσεις που θα πραγματοποιηθούν σε αυτό το πλαίσιο θα είναι πραγματικά δράσεις για την τοπική ανάπτυξη;

7.7. Μεταξύ των απαριθμηθέντων μέσων αξίζει να επισημανθούν δύο, τα οποία είναι τα μόνα που αποδεικνύονται πραγματικά κατάλληλα για τη στήριξη μίας πολιτικής τοπικής ανάπτυξης : το Leader και η Συνολική Επιχορήγηση.

7.7.1. Το Leader, πρόγραμμα κοινοτικού ενδιαφέροντος που αποβλέπει στην ανάπτυξη των περιοχών της υπαίθρου, χρησιμοποιεί με επιτυχία μία δοκιμασμένη πλέον μεθοδολογία η οποία αξιοποιεί την πρωτοβουλία των τοπικών φορέων.

7.7.1.1. Οι Ομάδες Τοπικής Δράσης (ΟΤΔ) διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε μία ζώνη περιορισμένων διαστάσεων οι ΟΤΔ καταρτίζουν, βάσει μίας αρχικής εκτίμησης, το λεγόμενο « Business plan » - το οποίο περιλαμβάνει τους στρατηγικούς αναπτυξιακούς άξονες και τα κριτήρια επιλογής των έργων - κατόπιν συμφωνίας με τη μεσολαβούσα υπηρεσία και την αρμόδια διοίκηση.

7.7.1.2. Οι ΟΤΔ συνδέθηκαν διαδοχικά με δίκτυα σε περιφερειακή, εθνική και κοινοτική κλίμακα, γεγονός το οποίο κατέστησε δυνατή την αντιπαραβολή των εμπειριών και των μεθοδολογιών, την προώθηση των ορθών πρακτικών, καθώς και την αποσαφήνιση των προβλημάτων και των δυσχερειών.

7.7.1.3. Οι δυσχέρειες αφορούν κυρίως τα εξής :

- την εσωτερική οργάνωση των ΟΤΔ όσον αφορά και τις σχέσεις με τον πληθυσμό 7

- τις σχέσεις με τη μεσολαβούσα υπηρεσία και τη διοίκηση 7

- την εξεύρεση των χρηματοοικονομικών μέσων και τον προσανατολισμό μεταξύ των κοινοτικών διαδικασιών πρόσβασης στα κονδύλια 7

- τη διάρκεια του προγραμματισμού.

Ένα μέρος των εν λόγω δυσχερειών έχει αντιμετωπισθεί στην πορεία, στο πλαίσιο του Leader 2.

7.7.2. Η Συνολική Επιχορήγηση συνιστά το μέσο χρηματοδότησης το οποίο φαίνεται να ανταποκρίνεται περισσότερο στις απαιτήσεις της μεθοδολογίας που περιγράφηκε, δεδομένου ότι προάγει την αυτόνομη διαχείριση των ΟΤΔ. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του μέσου αυτού συνίσταται στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

Η μεσολαβούσα υπηρεσία που θα επιφορτισθεί με τη διαχείρισή της θα πρέπει να αποτελεί προϊόν συναίνεσης σε τοπική κλίμακα και δύναται να είναι ιδιωτική, δημόσια ή μεικτή θα πρέπει επίσης να εδρεύει στην ενδιαφερόμενη περιφέρεια και να προσεταιρίζεται τους κοινωνικοοικονομικούς φορείς.

Η χρηματοοικονομική διαχείριση της Επιχορήγησης είναι πιο αυτόνομη και προσαρμοσμένη στο ρυθμό των ενεργειών που αναλαμβάνονται επί τόπου.

7.7.2.1. Εντούτοις, η χρήση της προαναφερθείσας μορφής χρηματοδότησης υπήρξε στην πράξη μάλλον περιορισμένη (31 συνολικές επιχορηγήσεις ύψους 687 εκατ. Ecu, κατά την περίοδο 1989-1993) και τούτο οφείλεται είτε σε έλλειψη πληροφόρησης σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο είτε στο γεγονός ότι οι εθνικές κυβερνήσεις προτιμούν να διατηρούν τον κεντρικό έλεγχο των χρηματοοικονομικών μέσων.

7.7.3. Από τα προαναφερθέντα στοιχεία καθίσταται σαφές ότι πολλά μπορούν και πρέπει να γίνουν ακόμη σε κοινοτικό επίπεδο τόσο για την προσαρμογή των μέσων, των κανόνων και των διαδικασίων, όσο και για τη βελτίωση της οργάνωσης των παρεμβάσεων και της πληροφόρησης.

Ωστόσο, ο σημαντικότερος ρόλος, κυρίως όσον αφορά την κατανόηση των δυνατοτήτων και της αποτελεσματικότητας των δράσεων για την τοπική ανάπτυξη, εφόσον βασίζονται σε ορθή μεθοδολογία και στην αρχή της εταιρικής σχέσης, εναπόκειται στις εθνικές κυβερνήσεις, στις περιφερειακές αρχές και στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.

7.7.3.1. Για τη μετάβαση από το πειραματικό στάδιο στο στάδιο της μεταβίβασης της αποκτηθείσας εμπειρίας, απαιτείται πρωτίστως καλύτερη οργάνωση της Επιτροπής, με στόχο να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ενδιαφερομένων και να εναρμονιστούν τα υφιστάμενα μέσα διά της επέκτασης των πειραματικών μεθοδολογιών στο πρώτο στάδιο.

Η σύσταση μιας υπηρεσίας, η οποία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της ΓΔ XVI ειδικά για την τοπική ανάπτυξη, παρέχει βάσιμες ελπίδες ότι πραγματοποιούνται βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

7.7.3.1.1. Επιπλέον, απαιτείται συντονισμός όλων των υπηρεσιών που ενέχονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην τοπική ανάπτυξη και ιδιαίτερα εκείνων που έχουν ως αντικείμενο τις ΜΜΕ, τον πολιτισμό, το περιβάλλον και τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας, τον αγροτικό τουρισμό, την έρευνα και ανάπτυξη, προκειμένου να επιτευχθούν στενοί δεσμοί μεταξύ των διαφόρων μέσων και της κοινοτικής πολιτικής.

7.7.3.1.2. Στην ίδια « Παρουσίαση » επισημαίνεται ο κεντρικός ρόλος που θα μπορούσε να διαδραματίσει η τεχνική βοήθεια, σε περίπτωση που η προσφυγή στο εν λόγω μέσο δεν είχε απορροφηθεί σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εθνικές διοικήσεις.

Κατά συνέπεια, το ζήτημα συνοψίζεται στον επαναπροσανατολισμό των λειτουργιών του μέσου αυτού και στην ενίσχυσή τους μέσω μαθημάτων για την κατάρτιση των τοπικών αναπτυξιακών φορέων, με στόχο να παρασχεθεί αποτελεσματική στήριξη και στη δημιουργία υπηρεσιών περιφερειακής ανάπτυξης.

7.7.3.2. Σε περίπτωση που οι εθνικές κυβερνήσεις και οι περιφερειακές αρχές συνεργάζονταν ενεργά για την προώθηση των δράσεων τοπικής ανάπτυξης, ή καλύτερα την αναλάμβαναν με δική τους οργανωμένη πρωτοβουλία, τότε η εν λόγω διαδικασία θα επιταχύνετο αφάνταστα και τα οφέλη που θα προέκυπταν για την κοινωνική καινοτομία και την απασχόληση θα γίνονταν γρήγορα αισθητά.

7.7.3.2.1. Ως προς αυτό θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν και οι διαδικασίες που προέβλεψε το Συμβούλιο του Έσσεν σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος δράσης για την απασχόληση στο πλαίσιο της πολυμερούς εποπτείας, με την οποία θα επιφορτισθεί η αναδιαμορφωμένη και ανανεωμένη Μόνιμη Επιτροπή για την Απασχόληση.

8. Οι νέες πηγές απασχόλησης

8.1. Η εκμετάλλευση των 17 νέων πηγών απασχόλησης, που εκτέθηκαν στο σημείο 2.6 της παρούσας γνωμοδότησης, καθώς και η άρση των φραγμών που δυσχεραίνουν τη δημιουργία « νέων εργασιών » - οι οποίες επιδιώκουν να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες που προκύπτουν από τις οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές - χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης, παρότι εντάσσονται φυσιολογικά στο πλαίσιο της τοπικής ανάπτυξης.

8.1.1. Τον Ιούνιο του 1995 - όταν η κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης βρισκόταν ήδη σε προχωρημένο στάδιο - η Επιτροπή δημοσίευσε ένα νέο έγγραφο με τίτλο : « Μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενίσχυση των τοπικών πρωτοβουλιών στον τομέα της ανάπτυξης και της απασχόλησης » (). Το εν λόγω έγγραφο επιδιώκει κατά κύριο λόγο να καθορίσει με ακρίβεια τους πολυάριθμους χρηματοοικονομικούς, νομικούς, επαγγελματικούς και διοικητικούς φραγμούς που τροχοπεδούν την προαναφερθείσα στρατηγική, καθώς και να διατυπώσει συγκεκριμένες προτάσεις και υποδείξεις για την υπέρβασή τους.

Τούτο επιβεβαιώνει όσα έχουν ήδη υποστηριχθεί σε προηγούμενες μελέτες ότι δηλαδή η σημασία της στρατηγικής αυτής μπορεί να εκτιμηθεί βάσει της ποσοτικής επίδρασης επί του ποσοστού της απασχόλησης που συμβάλλει στη μεγέθυνση, η οποία εκτιμάται σε περίπου 0,2 μονάδες ετησίως (μεταξύ 140 000 και 400 000 θέσεων απασχόλησης), ήτοι ποσοστό περίπου 40 % του στόχου που θέτει το Λευκό Βιβλίο του Jacques Delors.

8.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί εν γένει με τις αναλύσεις και τις προτάσεις του προαναφερθέντος εγγράφου, αλλά εκφράζει κάποια επιφύλαξη γενικού περιεχομένου ως προς τη σύλληψη, τις κατευθύνσεις και τις μεθοδολογίες του, δεδομένου ότι δεν εντάσσει τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη δημιουργία « νέων θέσεων απασχόλησης » στο ευρύτερο πλαίσιο της τοπικής ανάπτυξης.

8.3. Μεταξύ των τομέων που παρατέθηκαν (βλ. σημ. 2.6.3) ιδιαίτερα υποσχόμενος φαίνεται ο τομέας που αφορά τις « υπηρεσίες κατ`οίκον και τη φύλαξη των παιδιών », στον οποίο θα πρέπει να συμπεριληφθούν ή να προσδιοριστούν σαφώς και η παροχή βοήθειας κατ`οίκον στα ηλικιωμένα άτομα, στους ασθενείς και στους μειονεκτούντες, δηλαδή σε όλες τις κατηγορίες ατόμων στα οποία οι κοινωνικές δαπάνες πολλών χωρών δεν είναι σε θέση να διασφαλίσουν την παροχή ενδεδειγμένης βοήθειας, ενώ ο ιδιωτικός τομέας επιλέγει τη ζήτηση αποκλείοντας τα άτομα που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

8.3.1. Τούτο αποτελεί ευκαιρία για τη δημιουργία ενός εκτεταμένου μεσολαβούντος τομέα κοινωνικής οικονομίας, με τη συμμετοχή ιδιωτικών επιχειρήσεων, συνεταιρισμών, μη κερδοσκοπικών οργανισμών, ο οποίος θα διασφαλίζει την παροχή υπηρεσιών σε πρόσωπα και υπηρεσιών κατ`οίκον (μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται βρεφονηπιακοί σταθμοί, σιδερωτήρια, υπηρεσίες καθαρισμού και κηπουρικής, υπηρεσίες συντήρησης και μικροεπισκευών, βοήθεια για τις διοικητικές διαδικασίες, ετοιμασία των γευμάτων, κ.λπ) με σχετικό έλεγχο των τιμών, χάρη στην παρέμβαση του δημόσιου τομέα και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε περίπτωση υπηρεσιών παρεχόμενων σε εργαζόμενους που απασχολούνται σε μεγάλες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

8.3.1.1. Στον τομέα της κοινωνικής αγοράς, οι συναφείς επιχειρήσεις θα πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με τους όρους του ανταγωνισμού και να διέπονται από ποιοτικά πρότυπα που θα καθορίζονται από το Κράτος και θα ελέγχονται από τις τοπικές αρχές.

8.3.1.2. Το κόστος των υπηρεσιών θα μπορούσε να ρυθμιστεί σε σχέση με τη ζήτηση (όπως συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις στη Γαλλία και στο Βέλγιο και τώρα στη Φινλανδία και σε πειραματικό στάδιο στις Κάτω Χώρες και στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) μέσω επιδόματος υπηρεσίας το οποίο θα καταβάλλεται τοπικώς στις οικογένειες, ως υποκατάσταση της κοινωνικής παροχής.

Η εξοικονόμηση πόρων από τις δημόσιες δαπάνες, η προώθηση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων, η καταπολέμηση της εργασίας στη « μαύρη αγορά » και η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασίων που τούτο συνεπάγεται, είναι προφανείς.

8.4. Οι πρωτοβουλίες που προβλέπονται στο πλαίσιο αυτών των 17 τομέων προσκρούουν σε πολυάριθμους φραγμούς που θέτουν οι εθνικές νομοθεσίες.

8.4.1. Καταρχήν υφίστανται φραγμοί χρηματοοικονομικής φύσεως, μεταξύ των οποίων επισημαίνονται ιδιαίτερα το κόστος της αρχικής επένδυσης, οι δυσκολίες των πολύ μικρών επιχειρήσεων να αποκτήσουν πρόσβαση στις πιστώσεις (οι οποίες είναι ακόμη μεγαλύτερες από εκείνες που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ) και η φερεγγυότητα των οικογενειών που ζητούν τέτοιου είδους υπηρεσίες.

8.4.1.1. Πέραν του επιδόματος υπηρεσίας, το έγγραφο της Επιτροπής προτείνει την καθιέρωση κοινών τοπικών κονδυλίων. Η εν λόγω πρόταση κρίνεται εξαίρετη και η σκοπιμότητά της εκτείνεται σε όλες τις δράσεις για την τοπική ανάπτυξη, δεδομένου ότι τα κονδύλια αυτά συνδέονται άμεσα με τις οικονομίες των οικογενειών και τα αναπτυξιακά σχέδια για την κατοικία τους.

8.4.2. Υφίστανται δυσκολίες όσον αφορά την εξεύρεση πολυλειτουργικών παραγόντων, έτοιμων να αναλάβουν τις απαιτητικές δραστηριότητες της παροχής βοήθειας και της συνοδείας και ικανών να χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών.

8.4.2.1. Αφενός, πρέπει να ενσωματωθούν στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση οι νέες τεχνικές επικοινωνίας, καθώς και τα μέσα τηλεματικής και προστασίας του περιβάλλοντος και, αφετέρου, να αναγνωρίζονται αυτά τα πολυλειτουργικά επαγγέλματα με νέα διπλώματα και νέα προσόντα.

8.4.3. Πολυάριθμα είναι τα εμπόδια νομικής και κανονιστικής φύσεως τα οποία :

- συχνά δεν προβλέπουν ή δεν επιτρέπουν πληθώρα δραστηριοτήτων ή συνδυασμών διαφόρων πηγών εισοδήματος 7

- δεν προβλέπουν κατάλληλο νομικό καθεστώς για τους μεικτούς οργανισμούς με τη συμμετοχή τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.

8.4.3.1. Προτείνονται τα εξής :

- υγειονομικές δομές οι οποίες να διευκολύνουν τις πολλαπλές δραστηριότητες 7

- ο συνδυασμός του επιδόματος ανεργίας με μία αμειβόμενη εργασία 7

- η θεσμοθέτηση θέσεως επιχειρηματία μη κερδοσκοπικών οργανισμών, με φορολογικό καθεστώς αντίστοιχο με εκείνο της εξαρτημένης εργασίας.

8.4.4. Πράγματι, οι σημαντικότερες δυσκολίες πηγάζουν από τον υπερβολικά συγκεντρωτικό και κάθετο χαρακτήρα της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, καθώς και από την ανεπαρκή γνώση των διαδικασιών τοπικής ανάπτυξης.

8.4.4.1. Επισημαίνεται εκ νέου η ανάγκη εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας και στα κράτη μέλη, αποκεντρώνοντας τις διοικητικές διαδικασίες και δημιουργώντας τεχνικά μέσα σε τοπική κλίμακα, όπως οι υπηρεσίες ανάπτυξης, διά της μεθόδου της οικονομικής και κοινωνικής σύμπραξης, συνδέοντας το δημόσιο με τον ιδιωτικό τομέα.

9. Συμπεράσματα

9.1. Πραγματοποιείται ένας επανακαθορισμός των διαδρομών της ανάπτυξης εν σχέσει προς τα χαρακτηριστικά που είχαν υπερισχύσει στη Δύση για μεγάλο μέρος της μεταπολεμικής περιόδου. Όπως δείχνει και το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής η μορφή της συσσωρευμένης ανάπτυξης, που βασίζεται στη μεγάλη επιχείρηση και στη ζήτηση δεν είναι πλέον υλοποιήσιμη, και μάλιστα δεν συνεισφέρει στη μεγέθυνση από πλευράς κοινωνικής και απασχολήσεως.

Ο ορθός συνδυασμός της μεγέθυνσης και των ποιοτικών διαστάσεων (απασχόληση, ενδογενής ανάπτυξη, αύξηση των δικαιωμάτων και των ευκαιριών) μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη διαφοροποίηση των κλασσικών παραδειγμάτων της αναπτύξεως.

Υπό αυτή την έννοια η τοπική ανάπτυξη αποτελεί ένα - αλλά όχι το μοναδικό - συντελεστή έλξεως μιας ανανεωμένης και ισόρροπης οικονομικής ανάπτυξης. Πράγματι, κάτω από τον τίτλο τοπική ανάπτυξη μπορούμε να ανιχνεύσουμε - κατά μόνας ή καλύτερα συνολικώς - πολλά διαφορετικά συστατικά : οι μικρές διαστάσεις της επιχείρησης, η σημασία που αποδίδεται στην ποιότητα των προϊόντων, η εύκαμπτη εξειδίκευση, οι διατομεακές επιπτώσεις των παρεμβάσεων, το πλέγμα μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων φορέων, τα θετικά αποτελέσματα επί της απασχόλησης.

Η τοπική ανάπτυξη αποτελεί συνεπώς μία μεγάλη δεξαμενή, που αντιπροσωπεύει σε συνοπτική και συμβολική μορφή μια ανάπτυξη με θετικά αποτελέσματα που διαχέονται τόσο στον οικονομικό όσο και στον κοινωνικό τομέα.

Η τοπική ανάπτυξη δεν αντιπροσωπεύει στο πλαίσιο αυτό τη μοναδική λύση του προβλήματος της απασχόλησης, αλλά μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά μέσω ενός υποδείγματος βιώσιμης αναπτύξεως. Εξάλλου, η ανάπτυξη αυτή εδραιώνει τις σχέσεις μεταξύ μεγέθυνσης, συμμετοχής και υπευθυνότητας 7 στηρίζει και συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών ικανοτήτων 7 σέβεται τις πολιτισμικές ρίζες και μεγιστοποιεί τη σχέση μεταξύ των πόρων που της αφιερώνονται, της αυτοπροωθούμενης αναπτύξεως και της απασχόλησης. Υπό αυτή την έννοια μπορεί να συμβάλει και στην αντιμετώπιση του προβλήματος που θα τεθεί στο μέλλον μετά τη διεύρυνση προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται για μία περιφερειακή πολιτική που θα βασίζεται σε δύο κατευθυντήριους άξονες, δηλαδή τα μεγάλα έργα υποδομής και την τοπική ανάπτυξη.

9.2. Όπως προαναφέρθηκε πολλοί φορείς και συντελεστές συμβάλλουν στη σκιαγράφηση μιας μορφής ανάπτυξης που είναι :

- ενδογενής, βασίζεται δηλαδή στην αξιοποίηση των καλύτερων υφιστάμενων πόρων, και όχι μόνο των υλικών, των ενδιαφερόμενων περιοχών 7

- διαφοροποιημένη, ακριβώς λόγω της ικανότητάς της να συλλέγει και να δίδει μορφή στις κοινωνικοοικονομικές επιδιώξεις, που είναι πλήρως συγκεκριμένες και προικισμένες με πρωτοτυπία.

9.3. Για να είναι έγκυρη δεν θα πρέπει να περιοριστεί σε « τοπικισμό », αλλά να είναι ικανή να κινείται με ευχέρεια στην ενιαία αγορά, συμπληρώνοντας τους διάφορους παραγωγικούς τομείς, συνδεόμενη με την εξωγενή ανάπτυξη, εντασσόμενη στη χωροταξία της ευρωπαϊκής επικράτειας και συνενούμενη με δίκτυα με τις άλλες περιοχές τοπικής ανάπτυξης.

9.4. Δεν πρέπει να κρύβεται ότι οι συντελεστές που εκτέθηκαν στο κεφάλαιο 4 σπανίζουν γενικώς ακριβώς στις περιοχές που είναι περιφερειακές όσον αφορά την ανάπτυξή τους, αλλά έχουν ήδη πληγεί στον κοινωνικό ιστό τους από τις αρνητικές επιπτώσεις της. Το επιχειρηματικό πνεύμα είναι αδύναμο και ελάχιστα διαδεδομένο 7 οι κοινοτικές αξίες είναι εξασθενημένες 7 καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη η ενιαία διαχείριση των οικογενειακών πόρων 7 ήταν γενικώς ανεπιτυχές το πέρασμα από την οικογένεια των χωρικών στη βιοτεχνική επιχείρηση.

9.5. Σε παρόμοιες καταστάσεις, που είναι και οι επικρατούσες, πρέπει να επιχειρείται μια ανασυγκρότηση κατά την οποία οι κοινωνικοοικονομικές και εθελοντικές οργανώσεις επαναφέρουν τις κοινοτικές αξίες και η κοινωνική οικονομία υποκαθιστά την οικονομική λειτουργία των οικογενειών. Πρόκειται (όπως αναφέρεται και στην παράγραφο 4.9) για τη δημιουργία « εντός εργαστηρίου » των συνθηκών που θα οδηγήσουν στην κοινωνική οικοδόμηση της αγοράς μέσω συνειδητού σχεδιασμού στον οποίο κεντρική θέση θα καταλαμβάνει ο ρόλος της διευρυμένης δημόσιας διοίκησης.

9.6. Μα τι επιτρέπει σε στοιχεία που είναι συχνά διασκορπισμένα να οδηγούν σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα και πιο μόνιμα αποτελέσματα καταργώντας την έλλειψη συνοχής και οδηγώντας ακριβώς σε μια αυτοπροωθούμενη ανάπτυξη; Παράγων αναφοράς είναι ο ρόλος των δημόσιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων, με διαφορετικούς βαθμούς σημασίας και υπευθυνότητας. Έχει καθοριστική σημασία, όπως είδαμε, η λειτουργία αυτών των φορέων, και ιδιαίτερα ο συνδετικός ρόλος των δημόσιων αρχών στα διάφορα επίπεδα αρμοδιότητας, προκειμένου να επιτευχθεί ένα άλμα και να εδραιωθούν οι διαδρομές της ανάπτυξης ώστε να γίνει η μετάβαση από μορφές αυθόρμητης ανάπτυξης, αλλά συχνά άναρχης, σε πιο διαρθρωμένους και σταθερούς μηχανισμούς δημιουργίας δραστηριότητας και απασχόλησης. Οι φορείς αυτοί συνεπώς λειτουργούν καθοριστικά, και πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης μέριμνας, ως μοχλοί της ανάπτυξης που δημιουργεί κίνητρα έναντι των πολυάριθμων φορέων που κινούνται στα τοπικά πλαίσια και ως θεσμοθέτες κανόνων συνεργασίας που αυξάνουν τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων προκειμένου να επιτευχθούν στόχοι και αποτελέσματα που θεωρούνται ικανοποιητικά.

9.7. Η Επιτροπή φαίνεται να έχει επίγνωση του ρόλου που μπορεί να της ανατεθεί σε αυτό το πλαίσιο, που χαρακτηρίζεται έντονα από την επικουρικότητα. Μία από τις μεγαλύτερες προσπάθειες που πρέπει να καταβάλουν οι κοινοτικές αρχές αφορά ακριβώς τη μέριμνα για την κυκλοφορία κατάλληλων πληροφοριών και γνώσεων στο εσωτερικό αυτού του τμήματος φορέων, προκειμένου να λειτουργήσει σαν ένα καθ`εαυτό δίκτυο συντελεστών ανάπτυξης οι οποίοι συνδέονται μεταξύ τους και είναι ικανοί να κινητοποιήσουν δυνάμεις και πόρους που θεωρούνται αποφασιστικοί προκειμένου να υλοποιηθούν σχέδια και να επιτευχθούν πειστικά αποτελέσματα.

Προς τούτο η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει καλύτερα τα ουσιαστικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν μια δράση τοπικής ανάπτυξης στο επίκεντρο της οποίας βρίσκονται οι τοπικοί παράγοντες. Το έγγραφο εργασίας της ΓΔ XVI « Καινοτόμες δράσεις στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων 1995-1999 » () χαράσσει τις κατευθυντήριες γραμμές για την υποκίνηση και την προώθηση των δράσεων τοπικής ανάπτυξης στα πλαίσια των πόρων που αναφέρονται στο άρθρο 10 του ΕΤΠΑ. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι πρόκειται περί της ορθής κατευθύνσεως, αλλά ότι οι προβλεπόμενοι πόροι (270 εκατ. Ecu) είναι γλίσχροι και προς τούτο είναι σκόπιμο να χρησιμοποιηθούν τουλάχιστον και οι πόροι του άρθρου 6 του Κοινωνικού Ταμείου και του άρθρου 8 του ΕΤΓΠΕ.

9.7.1. Είναι συνεπώς απαραίτητο να καταβληθεί κατά πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια προκειμένου να ενημερωθούν οι περιφερειακές και τοπικές δημόσιες αρχές και οι κοινωνικοεπαγγελματικοί και εθελοντικοί οργανισμοί, να εκπαιδευθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι εμπειρογνώμονες και τέλος να αρθούν οι αντιστάσεις που προβάλλουν οι εθνικές αρχές. Ως στόχος μπορεί να τεθεί ο προσανατολισμός μεγαλύτερου ποσοστού των κοινοτικών πλαισίων στήριξης προς τους στόχους της απασχόλησης του Λευκού Βιβλίου (τοπική ανάπτυξη, ΜΜΕ, νέες πηγές απασχόλησης) και η καλύτερη χρήση προς το σκοπό αυτό των προγραμμάτων κοινοτικού ενδιαφέροντος.

9.8. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι έχει να διαδραματίσει ένα ρόλο και να αναλάβει πρωτοβουλίες προκειμένου να κοινοποιηθούν τα θέματα αυτά στα κράτη μέλη μέσω των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων και μέσω των σχέσεων που διατηρεί με τα ανάλογα εθνικά όργανα.

Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση - Λευκό Βιβλίο (σελίδα 139).

() ΕΕ αριθ. C 161 της 21. 6. 1984, σ. 1.

() Έγγρ. SEC(94) 2199.

() Έγγρ. SEC(94) 2199 της 19. 12. 1994.

() Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1787/84 του Συμβουλίου της 19. 6. 1984.

() Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4254/88 του Συμβουλίου της 19. 12. 1988.

() Έγγρ. COM(95) 273.

() XVI/261/95 - IT.