ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(92) 400 τελικό 
Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 1992 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΙ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑ! 
ΠΡΟΣ ΤΑ ΙΣΟΖΥΓΙΑ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ 
ΠΡΟΣ ΤΑ ΙΣΟΖΥΓΙΑ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 1 
1. Ιστορικό και στόχοι της ενίσχυσης που χορηγεί η 
Κοινότητα και η Ομάδα των 24 στα ισοζύγια πληρωμών 
των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 1 
2. Γενικά χαρακτηριστικά της πρωτοβουλίας 2 
3. Εφαρμογή της πρωτοβουλίας 2 
4. Συμπεράσματα 5 
II. ΟΥΓΓΑΡΙΑ 10 
1. Εισαγωγή 10 
2. Γενικότερες οικονομικές εξελίξεις κατά το 1991 11 
3. Πορεία της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας 14 
4. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης με τα οποία 
συνοδεύεται η χορήγηση των κοινοτικών δανείων 17 
5. Εξελίξεις κατά το 1992 17 
III ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΤΣΕΧΙΚΗ ΚΑΙ ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 19 
1. Εισαγωγή 19 
2. Η οικονομική μεταρρύθμιση του 1991 19 
3. Γενικές οικονομικές εξελίξεις το 1991 21 
4. Εξέταση των κριτηρίων από τα οποία εξαρτάται η χορήγηση 
του κοινοτικού δανείου 25 
5. Εξελίξεις κατά το 1992 και βραχυπρόθεσμες προοπτικές 26 
IV. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 27 
1. Εισαγωγή 27 
2. Μακροοικονομικές πολιτικές και επιδόσεις το 1991 29 
3. Η στρατηγική και τα επιτεύγματα του προγράμματος 
φιλελευθεροποίησης και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης 32 
4. Εξέταση των κριτηρίων από τα οποία εξαρτάται η 
χορήγηση του κοινοτικού δανείου 34 
5. Οι εξελίξεις το 1992 35 
6. Αξιολόγηση και προοπτικές 36 
V. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 38 
1. Εισαγωγή 38 
2. Μακροοικονομικές εξελίξεις και επιδόσεις το 1991 40 
3. Η στρατηγική και τα αποτελέσματα του προγράμματος 
διαρθρωτικής μεταρρύθμισης 42 
4. Αξιολόγηση των κριτηρίων για τις επιδόσεις που συνδέονται 
με τη χορήγηση του κοινοτικού δανείου 45 
5. Οι εξελίξεις το 1992 46 
Πίνακες 
Πίνακας 1: Κατάσταση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων 7 
Πίνακας 2: Επιλεγμένοι οικονομικοί δείκτες 9 
Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 
1. Ιστορικό και στόχοι της ενίσχυσης που χορηγεί η Κοινότητα και η Ομάδα 
των 24 στα ισοζύγια πληρωμών των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης 
Μετά τις πολιτικές αλλαγές στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
(ΧΚΑΕ), κατά την οικονομική σύνοδο κορυφής που έγινε στο Παρίσι τον Ιούλιο 
του 1989 αποφασίστηκε η ανάληψη συντονισμένων ενεργειών υπέρ των χωρών 
αυτών και ανατέθηκε στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων το έργο του 
συντονισμού. Η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίχθηκε από 24 βιομηχανικές χώρες και 
όλους τους αρμόδιους χρηματοδοτικούς οργανισμούς. 
Κατά τους τελευταίους μήνες του 1989 και το 1990 κατέστη σαφές στην 
Επιτροπή, την Ομάδα των 24 και τη Διεθνή Οικονομική Κοινότητα ότι οι 
ανάγκες των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης υπερέβαιναν το 
επίπεδο της βοήθειας που ήδη ελάμβαναν για την οικονομική τους 
ανασυγκρότηση και άλλους συγκεκριμένους στόχους. Αν και σε διαφορετικούς 
βαθμούς, η κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών είχε αρχίσει να αποτελεί 
σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα στην πορεία της ανασυγκρότησης. Ήταν 
απαραίτητη η χορήγηση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων από το εξωτερικό με 
σκοπό την προώθηση των επενδύσεων, την εισαγωγή κεφαλαιουχικού εξοπλισμού 
για εκσυγχρονισμό της οικονομίας και την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου 
εγχώριας κατανάλωσης. Επίσης θα απαιτηθεί η χορήγηση σημαντικών ποσών 
προκειμένου να αυξηθεί το επίπεδο των διεθνών αποθεματικών αυτών των χωρών. 
Τα αποθεματικά αυτά διατέθηκαν για την ενοποίηση των αγορών συναλλάγματος 
και για να καταστήσουν τα νομίσματα τους μετατρέψιμα στο πλαίσιο των 
λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών κατά τα αρχικά στάδια της διαδικασίας 
ανασυγκρότησης. 
Εκτός των αναγκών που συνδέονται άμεσα με τις προσπάθειες μετατροπής, το 
1990 κατέστη προφανές ότι το εξωτερικό περιβάλλον μέσα στο οποίο οι ΧΚΑΕ 
έπρεπε να εφαρμόσουν τα προγράμματα ανασυγκρότησης τους υφίστατο μία 
δραματική επιδείνωση λόγω της κατάργησης του ενδο-ΧΚΑΕ εμπορίου και του 
συστήματος διακανονισμών καθώς επίσης και λόγω των συνεπειών από την κρίση 
του Περσικού Κόλπου. 
Στο πλαίσιο αυτό, οι αναλύσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής για την Ομάδα 
των 24 κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1990 κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι οι 
χρηματοδοτικές ανάγκες για το 1991 θα είναι εξαιρετικά υψηλές. Σύμφωνα με 
τις αναλύσεις αυτές ακόμη και αν υποτεθεί ότι επιτυγχάνεται υψηλός βαθμός 
προσαρμογής και πλήρης χρησιμοποίηση των πόρων των διεθνών χρηματοδοτικών 
οργανισμών, είναι σαφές ότι υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης σημαντικών 
χρηματοδοτικών κενών, τα οποία, αν παραμείνουν ακάλυπτα, θα χρειαστούν να 
αντιμετωπιστούν είτε με την σώρευση καθυστερούμενων οφειλών είτε με την 
εντατικοποίηση της προσαρμογής και την ακόμη μεγαλύτερη συμπίεση των 
εισαγωγών. Μία άλλη εναλλακτική λύση θα ήταν η καθυστέρηση των 
μεταρρυθμίσεων εκείνων που ενδεχομένως θα είχαν αντίθετα βραχυπρόθεσμα 
αποτελέσματα στο ισοζύγιο πληρωμών, όπως η ελευθέρωση του εμπορίου και η 
μετατρεψιμότητα του νομίσματος. Όλες αυτές οι λύσεις θεωρήθηκαν 
ανεπιθύμητες καθ'ότι διακυβεύουν την επιτυχία της μεταρρυθμιστικής 
προσπάθειες και καθυστερούν την ενσωμάτωση των οικονομιών αυτών στην 
παγκόσμια οικονομία. 
Η Κοινότητα και οι κυβερνήσεις της Ομάδας των 24 υιοθέτησαν εξ αρχής τη 
θέση ότι οι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί, και ειδικότερα το ΔΝΤ και η 
Διεθνής Τράπεζα, θα πρέπει να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη χορήγηση 
χρηματοδοτικής βοήθειας προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, στο πλαίσιο των προγραμμάτων ανασυγκρότησης και της γενικότερης 
προσαρμογής. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι οργανισμοί αυτοί δεν μπορούν να 
- 2 -
καλύψουν μόνοι τους όλες τις χρηματοδοτικές ανάγκες και δεδομένου ότι 
υπήρχαν ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες εμπορικές τράπεζες και άλλοι 
ιδιώτες επενδυτές ήταν απρόθυμοι στο να χορηγήσουν σημαντικούς 
χρηματοδοτικούς πόρους κατά την αρχική περίοδο της διαδικασίας 
ανασυγκρότησης, έπρεπε να εξασφαλιστεί η ευρεία συμμετοχή επίσημων πιστωτών 
ώστε να καλυφθεί το εναπομένον χρηματοδοτικό κενό. 
Έτσι η Επιτροπή, ως συντονιστής των 24, υπέβαλε σε στενή συνεργασία με το 
ΔΝΤ τέσσερις προτάσεις χρηματοδότησης εκ μέρους της Ομάδας των 24 προς την 
Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Με τις εν λόγω 
προτάσεις χρηματοδότησης θα συμπληρώνονταν οι πόροι που χορηγούν οι 
διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί. Η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
στα διάφορα σχέδια χρηματοδότησης βασίστηκε στην αρχή ότι η Κοινότητα θα 
συμβάλει στην κάλυψη του μισού περίπου της απαιτούμενης πρόσθετης 
χρηματοδότησης με την προσδοκία ότι τα υπόλοιπα μέλη της Ομάδας των 24 
χωρών θα χορηγούσαν, από κοινού, ένα ισοδύναμο ποσό. 
2. Γενικά χαρακτηριστικά της πρωτοβουλίας 
Η πρωτοβουλία για τη μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική ενίσχυση εφαρμόστηκε από 
την Κοινότητα και την Ομάδα των 24 σε επιλεκτική βάση και σύμφωνα με 
ορισμένες κοινά αποδεκτές κατευθυντήριες γραμμές. 
Συμπληρωματικότητα: η βοήθεια συμπληρώνει τους πόρους του ΔΝΤ και 
άλλων διεθνών οργανισμών που χορηγούν χρηματοδοτήσεις με στόχο την 
ενίσχυση των αποθεματικών και τη βελτίωση του ισοζυγίου πληρωμών των 
χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
Εξαιρετικός χαρακτήρας: η βοήθεια αναμένεται να έχει μεταβατικό 
χαρακτήρα, με στόχο την προοδευτική κατάργηση της. 
Η βασική προϋπόθεση για την χορήγηση της εν λόγω συμπληρωματικής 
βοήθειας θα πρέπει να είναι η ύπαρξη σημαντικού χρηματοδοτικού κενού 
παρά την εφαρμογή αυστηρού οικονομικού προγράμματος σταθεροποίησης 
και εκτεταμένων αλλαγών, των οποίων τη χρηματοδότηση έχει αναλάβει το 
ΔΝΤ και άλλοι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί. 
Η συντονισμένη ενίσχυση συμπεριλαμβάνει επιδοτήσεις, επίσημες 
εγγυήσεις ή μεσοπρόθεσμα δάνεια με την προϋπόθεση ότι χορηγούνται 
χωρίς όρους. Επίσης στην πρωτοβουλία αυτή μπορούν να ενταχθούν και οι 
παράλληλες, χωρίς όρους, χρηματοδοτήσεις της Διεθνούς Τράπεζας που 
χορηγούνται υπό μορφή δανείων και αποσκοπούν στην προσαρμογή των 
διαρθρώσεων. Το επιτόκιο των δανειοδοτήσεων αντικατοπτρίζει κανονικά 
το κόστος δανεισμού στις κεφαλαιαγορές των συμμετεχουσών στη 
χρηματοδότηση χωρών. 
Αν τα δάνεια πρόκειται να εκταμιευθούν σε περισσότερες δόσεις, η 
χορήγηση των δανείων εξαρτάται από κριτήρια μακροοικονομικών 
επιδόσεων βάσει της συμφωνίας που έχει συναφθεί με το ΔΝΤ. Επίσης για 
τις δανειοδοτήσεις μπορεί να ληφθούν υπόψη και κριτήρια διαρθρωτικής 
προσαρμογής με στόχο να διασφαλιστεί η πορεία της οικονομικής 
ανασυγκρότησης σε μεσοπρόθεσμη βάση. 
3. Εφαρμογή της πρωτοβουλίας 
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας χρηματοδοτικής ενίσχυσης χορηγήθηκαν το 1991 
χρηματοδοτικοί πόροι στην Τσεχοσλοβακία, Ουγγαρία, Βουλγαρία και Ρουμανία. 
Συνολικά, οι τέσσερις αυτές χώρες ζήτησαν από την Ομάδα των 24 έκτατη 
χρηματοδοτική ενίσχυση ύψους 2,44 δις δολαρίων ΗΠΑ. Μετά τη διατύπωση 
ευνοϊκής γνώμης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και για τις τέσσερις 
σχετικές προτάσεις της Επιτροπής, το Συμβούλιο ενέκρινε τις συνεισφορές εκ 
- 3 -
μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την Τσεχοσλοβακία (απόφαση 9/106/ΕΟΚ 
της 25ης Φεβρουαρίου 1991), την Ουγγαρία (αιιόφαοτ) 91/310/ΕΟΚ της 24ης 
Ιουνίου 1991), τη Βουλγαρία (απόφαση 91/311/ΕΟΚ της 24ης Ιουνίου 1991) και 
τη Ρουμανία (απόφαση 91/384/ΕΟΚ της 22ας Ιουλίου 1991) μεσοπρόθεσμων 
δανείων, για ποσά μέχρι 375 εκατ. ECU, 180 εκατ. ECU, 290 εκατ. ECU και 375 
εκατ. ECU (συνολικά 1,22 δις ECU) αντιστοίχως, που αντιπροσωπεύουν το 50% 
περίπου της ζητηθείσας συνολικής έκτακτης χρηματοδοτικής ενίσχυσης^1). Σε 
όλες τις περιπτώσεις, τα κοινοτικά δάνεια χορηγήθηκαν σε δύο δόσεις. Η 
εκταμίευση της πρώτης δόσης εξαρτήθηκε από τη σύναψη συμφωνίας με το 
ΔΝΤ^2)· η εκταμίευση της δεύτερης δόσης εξαρτήθηκε από την ικανοποίηση 
των όρων που περιγράφονται σε Μνημόνιο Συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των αρχών καθεμιάς των προαναφερθεί σων χωρών 
μετά από διαβούλευση με τη νομισματική επιτροπή. Οι όροι αυτοί 
περιλάμβαναν ποσοτικοποιημένα κριτήρια μακροοικονομικών επιδόσεων παρόμοια 
με εκείνα που περιέχονται στις συμφωνίες με το ΔΝΤ, καθώς και κριτήρια 
διαρθρωτικής προσαρμογής ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση των 
επιτευχθεί σων προόδων σε σχέση με την εφαρμογή των διαρθρωτικών πολιτικών. 
Τα προγράμματα σταθεροποίησης και ανασυγκρότησης που υποστηρίχθηκαν από 
την Κοινότητα και την Ομάδα των 24 μέσω της χορήγησης χρηματοδοτικής 
ενίσχυσης στο ισοζύγιο πληρωμών παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά. Στην 
Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, αν και σε 
διαφορετικές αρχικές συνθήκες, άρχισαν να εφαρμόζονται το 1991 εκτεταμένα 
προγράμματα μετατροπής από εντόνως συγκεντρωτικά συστήματα σχεδιασμού σε 
οικονομίες ελεύθερης αγοράς, με την παράλληλη καταβολή προσπαθειών για 
σταθεροποίηση της οικονομικής κατάστασης. Η προσπάθεια ανασυγκρότησης και 
προσαρμογής των οικονομικών διαρθρώσεων με στόχο την ενσωμάτωση στην 
παγκόσμια οικονομία απαιτούσε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις προκειμένου να 
επιτευχθεί η ταχεία μετάβαση στην επιδιωκόμενη παραγωγική διάρθρωση που θα 
βασίζεται στις συνθήκες της αγοράς. Η προσπάθεια αυτή περιλάμβανε: την 
ελευθέρωση του εξωτερικού εμπορίου· την ελευθέρωση των τιμών και τη σε 
μεγάλο βαθμό κατάργηση των επιδοτήσεων στις τιμές· την ιδιωτικοποίηση και 
ανασυγκρότηση των κρατικών επιχειρήσεων· την ενοποίηση των συναλλαγματικών 
ισοτιμιών και την εισαγωγή της μετατρεψιμότητας στο ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών· και τέλος αναδιάρθρωση του χρηματοοικονομικού τομέα (πίνακας 
1). Όσον αφορά τη συναλλαγματική ισοτιμία, η Ουγγαρία και η Τσεχοσλοβακία 
υιοθέτησαν μία συναλλαγματική ισοτιμία ως ονομαστικό σημείο αναφοράς. Η 
Βουλγαρία και η Ρουμανία, λόγω έλλειψης αποθεματικών σε ξένο συνάλλαγμα, 
ανέθεσαν στη διατραπεζική αγορά τον προσδιορισμό της συναλλαγματικής 
ισοτι μίας. 
Τα προγράμματα αυτά εφαρμόστηκαν μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον σημαντικά 
δυσμενέστερο απ'ό,τι αρχικά προβλεπόταν, ιδίως όσον αφορά τη μεγαλύτερη 
του αναμενόμενου μείωση των εμπορικών συναλλαγών με τις χώρες της πρώην 
ΚΟΜΕΚΟΝ και ιδιαίτερα την ΕΣΣΔ. Τα προβλήματα αυτά επιδεινώθηκαν στην 
περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας λόγω μη ανάληψης δεσμεύσεων από 
(1) Το 1990, το Συμβούλιο είχε ήδη χορηγήσει μεσοπρόθεσμο δάνειο για τη 
στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών της Ουγγαρίας, το ποσό του οποίου 
ανήλθε σε 870 εκατ. ECU (απόφαση 90/83/ΕΟΚ της 22ας Φεβρουαρίου 
1990), χωρίς οποιαδήποτε άλλη συμβολή εκ μέρους των μελών της ομάδας 
των 24. 
(2) Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, λόγω της κρίσιμης κατάστασης στο 
εξωτερικό χρέος της χώρας, η εκταμίευση της πρώτης δόσης εξαρτήθηκε 
και από τη σύναψη συμφωνίας αναδιάταξης του επισήμου χρέους με τους 
πιστωτές-μέλη της λέσχης των Παρισίων - της Βουλγαρίας, τη σύναψη, με 
τις εμπορικές τράπεζες - πιστωτές της Βουλγαρίας, συμφωνίας 
ετεροχρονισμού των πληρωμών για την εξυπηρέτηση του εμπορικού χρέους 
και την επίτευξη προόδων προς την κατεύθυνση της σύναψης 
μακροπρόθεσμης συμφωνίας αναδιάταξης του χρέους αυτού. 
- 4 -
τις μη κοινοτικές χώρες μέλη της Ομάδας των 24 και από τις καθυστερήσεις 
στην εκταμίευση των χρηματοδοτικών πόρων. Στις συνθήκες αυτές, η μείωση των 
πόρων από εξωτερικές πηγές ήταν μεγαλύτερη από την αναμενόμενη και στις 
περισσότερες οικονομίες εξακολούθησαν να υφίστανται πληθωριστικές πιέσεις 
(πίνακας 2). 
Ωστόσο, οι χώρες που έλαβαν βοήθεια εκ μέρους της Κοινότητας και της Ομάδας 
των 24 εφάρμοσαν αποφασιστικά τα προγραμματισθέντα μέτρα, συμπεριλαμβανο­
μένης της ελευθέρωσης των τιμών και του εμπορίου, της συνετής οικονομικής 
και εισοδηματικής πολιτικής, της φορολογικής και οικονομικής μεταρρύθμισης 
και της ελευθέρωσης του συναλλαγματικού καθεστώτος. Επιπλέον, οι αρχές 
θέσπισαν πολλά σημαντικά διαρθρωτικά μέτρα με στόχο την ελευθέρωση των 
δραστηριοτήτων του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, την ιδιωτικοποίηση 
κρατικών επιχειρήσεων και την οικοδόμηση του νομικού και θεσμικού πλαισίου 
που είναι απαραίτητο για την αποτελεσματική λειτουργία των οικονομιών που 
βασίζονται στους κανόνες της αγοράς. Όσον αφορά τις επιτευχθείσες επιδόσεις 
σε σχέση με τα ποσοτικά κριτήρια επιδόσεων και τα κριτήρια διαρθρωτικής 
προσαρμογής, αποδεικνύεται ότι όλες οι χώρες ικανοποίησαν τους όρους 
χορήγησης των κοινοτικών δανείων και εκταμιεύθηκαν όλοι οι χρηματοδοτικοί 
πόροι που διέθεσε η Κοινότητα για το 1991. 
Ενώ όλες οι χώρες είχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα, υπήρξαν ωστόσο σημαντικές 
διαφορές στις μεταξύ τους επιδόσεις, ορισμένες από τις οποίες οφειλόταν 
στον έντονα διαφορετικό χαρακτήρα των αρχικών συνθηκών που αντιμετώπισαν οι 
εν λόγω χώρες στα αρχικά στάδια της περιόδου ανασυγκρότησης. Συνεπώς, η 
πρόοδος που σημείωσε η πορεία μεταστροφής προς τις εξωτερικές πηγές 
χρηματοδότησης παρουσίασε έντονες διακυμάνσεις ανάλογα με τη χώρα. 
Συγκεκριμένα, η Ουγγαρία και η Τσεχοσλοβακία σημείωσαν ταχεία πρόοδο όσον 
αφορά την πρόσβαση τους στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, ενώ, όπως αναμενόταν, 
η κινητοποίηση ξένων ιδιωτικών κεφαλαίων παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα στην 
περίπτωση της Βουλγαρίας (η οποία αντιμετώπιζε ένα εξαιρετικά υψηλό 
εξωτερικό χρέος) και της Ρουμανίας, οι οποίες με δυσκολία κατόρθωσαν να 
λάβουν πιστώσεις από επίσημες πηγές προκειμένου να χρηματοδοτήσουν, σε 
βραχυπρόθεσμη βάση, το εξωτερικό τους έλλειμμα. 
Στην Ουνναοία. η οποία είχε ήδη επιτύχει σημαντικά βήματα προς την 
κατεύθυνση της μεταρρύθμισης και του ανοίγματος της οικονομίας της πριν την 
πολιτική αλλαγή του 1989-1990, η χρηματοδότηση (η οποία ακολούθησε 
προηγούμενη κοινοτική απόφαση δανειοδότησης του 1990) εκ μέρους της 
Κοινότητας και της Ομάδας των 24 προοριζόταν κατά κύριο λόγο για τη 
διατήρηση της εξωτερικής πιστοληπτικής της ικανότητας. Οι δεσμεύσεις για 
τις χρηματοδοτήσεις του 1991 καλύφθηκαν χωρίς προβλήματα. 
Κατά το 1991 η ουγγρική οικονομία σημείωσε εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η 
δανειοληψία από ξένους ιδιωτικούς χρηματοδοτικούς φορείς ανήλθε σε 1,5 δις 
δολάρια ΗΠΑ, γεγονός που αποδεικνύει ότι αποκαταστάθηκε η εμπιστοσύνη των 
κεφαλαιαγορών στην ουγγρική οικονομία. Επιπλέον, η χώρα σταθεροποίησε την 
θετική επίδοση της στο εξωτερικό σκέλος με τη δημιουργία εμπορικού 
πλεονάσματος σε μετατρέψιμο συνάλλαγμα. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στην 
επιτυχή μεταστροφή των εμπορικών συναλλαγών προς τις χώρες της Δύσης. 
Συνεπώς δεν απαιτείται πρόσθετη έκτακτη χρηματοδότηση για το 1992. 
Για την ΤοεγοολοΒακία. οι έγκ-ΓΜ-ες διαβεβαιώσεις για συμπληρωματική δέσμη 
χρηματοδοτικών πόρων έδωσε στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να θέσει σε 
εφαρμογή τον Ιανουάριο του 1991 ένα φιλόδοξο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, 
βασιζόμενο στην ταχεία ελευθέρωση των τιμών και του εξωτερικού εμπορίου. Οι 
εξωτερικοί χρηματοδοτικοί πόροι αποσκοπούσαν κυρίως στην ενίσχυση της 
συναλλαγματικής θέσης της χώρας και παράλληλα στο να παράσχουν στην 
κυβέρνηση τη δυνατότητα να καθιερώσει τη μετατρεψιμότητα της κορώνας στο 
ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και να καθορίσει για το νόμισμα αυτό μία 
ισοτιμία σε σχέση με δέσμη πέντε ξένων νομισμάτων. 
- 5 -
Ο συνδυασμός σημαντικής ενίσχυσης από το εξωτερικό και επιτυχούς εφαρμογής 
οικονομικής και νομισματικής πολιτικής είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των 
συναλλαγματικών αποθεματικών της Τσεχοσλοβακίας. Συνεπώς το 1992 δεν θα 
απαιτηθεί έκτακτη συμπληρωματική χρηματοδότηση. 
Στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας ωστόσο η χρηματοδοτική 
προσπάθεια ήταν περισσότερο δυσχερής. Για τη Βουλγαρία, οι συνολικές 
δεσμεύσεις για παροχή ενίσχυσης με σκοπό την κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών 
ύψους 800 εκατ. δολαρίων άφησαν ακάλυπτο ποσό ύψους 200 εκατ. δολαρίων. 
Επιπλέον, χώρες μέλη της Ομάδας των 24 που συμμετείχαν στην πρωτοβουλία 
αντιμετώπισαν προβλήματα στη σύναψη των διμερών τους συμφωνιών με τις 
βουλγαρικές αρχές. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη χορήγηση μικρών μόνον ποσών 
εκτός των ποσών που χορηγήθηκαν από την Κοινότητα. 
Είναι ωστόσο σαφές ότι και στην περίπτωση της Βουλγαρίας οι δεσμεύσεις εκ 
μέρους της διεθνούς κοινότητας συνέβαλαν στο να κατορθώσει η χώρα να 
εισάγει την μερική μετατρεψιμότητα του νομίσματος της ως τμήμα του 
ευρύτερου μεταρρυθμιστικού προγράμματος. Επιπλέον η διεθνής προσπάθεια 
χρηματοδότησης έδωσε στη Βουλγαρία τη δυνατότητα να ξεκινήσει συζητήσεις με 
τις τράπεζες-πιστωτές της με στόχο την επίτευξη σχετικής συμφωνίας. Ωστόσο, 
λόγω της εύθραυστης εξωτερικής θέσης της χώρας, θα απαιτηθεί και το 1992 να 
συνεχιστεί η χρηματοδοτική στήριξη της χώρας εκ μέρους της διεθνούς 
κοινότητας. 
Η περίπτωση της Pouuaviac είναι ιδιαίτερη. Λόγω των εσωτερικών πολιτικών 
εξελίξεων, η χώρα αντιμετώπισε πρόβλημα πολιτικής της φερεγγυότητας από το 
εξωτερικό. Ωστόσο, οι αρχές παρέμειναν προσηλωμένες στις προσπάθειες 
ευρείας οικονομικής αναδιάρθρωσης για την επιτυχή έκβαση των οποίων ήταν 
απαραίτητη η ουσιαστική χρηματοδοτική στήριξη από το εξωτερικό. Όπως και 
στην περίπτωση της Βουλγαρίας, οι δεσμεύσεις για κάλυψη των χρηματοδοτικών 
αναγκών ύψους 1 δις δολαρίων, όπως προσδιορίστηκε από το ΔΝΤ, άφησαν 
ακάλυπτο ποσό ύψους 250 εκατ. δολαρίων, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα να 
σημειωθούν κάποιες καθυστερήσεις στην ενοποίηση της τιμής συναλλάγματος. 
Η χώρα, η οποία συνεχίζει να στερείται επαρκών χρηματοδοτικών πόρων από 
ιδιωτικούς φορείς, θα χρειαστεί κατά το 1992 συμπληρωματική χρηματοδοτική 
ενίσχυση για την στήριξη των μεταρρυθμιστικών της προσπαθειών. 
4. Συμπεράσματα 
Από την εφαρμογή της πρωτοβουλίας για μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική ενίσχυση 
κατά το 1991, προκύπτει ότι η χρηματοδοτική ενίσχυση της Κοινότητας και της 
Ομάδας των 24 στα ισοζύγια πληρωμών συνέβαλε στον καλύτερο συνδυασμό μεταξύ 
της προσπάθειας προσαρμογής και χρηματοοικονομικών μεταρρυθμίσεων στις 
χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στη διατήρηση του ρυθμού 
υλοποίησης της οικονομικής ανασυγκρότησης. Ελλείψει αυτής της πρωτοβουλίας 
η μείωση της εγχώριας δραστηριότητας και, ως εκ τούτου, της απασχόλησης 
στις χώρες αυτές θα ήταν σημαντικά μεγαλύτερες. Σχετικά με το θέμα αυτό, 
είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η συντονισμένη προσπάθεια κατέστησε 
δυνατή την κινητοποίηση περισσότερων χρηματοδοτικών πόρων απ'ό,τι θα 
αναμενόταν σε καθαρά διμερές επίπεδο. 
Συνολικά, και αυτό αναγνωρίζεται ευρέως απ'όλους τους ενδιαφερόμενους, δεν 
υπάρχει αμφιβολία ότι η Κοινότητα και η Ομάδα των 24 διαδραμάτισαν 
καθοριστικό ρόλο στη στήριξη των προσπαθειών οικονομικής αναδιάρθρωσης και 
συνεπώς στην ισχυροποίηση των δημοκρατικών δυνάμεων στην Κεντρική και 
Ανατολική Ευρώπη. 
- 6 -
Για την Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία, η πρωτοβουλία αποδείχθηκε άκρως 
επιτυχής καθώς οι χώρες αυτές δεν πρόκειται να ζητήσουν για το 1992 
συμπληρωματική χρηματοδότηση εκ μέρους της Κοινότητας και της Ομάδας των 
24. Ωστόσο, από την Κοινότητα και την Ομάδα των 24 θα ζητηθεί κατά το έτος 
αυτό η κάλυψη μεγαλύτερων αναγκών της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και πιθανώς 
άλλων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (Αλβανία, Βαλτικές Χώρες, 
κ.λπ.) με στόχο την στήριξη των μεταρρυθμιστικών τους προσπαθειών καθώς και 
των προσπαθειών σταθεροποίησης. 
* 
Η παρούσα έκθεση που υποβάλλεται σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου 
90/83/ΕΟΚ, 91/106/ΕΟΚ, 91/310/ΕΟΚ, 91/311/ΕΟΚ και 91/384/ΕΟΚ, που αφορούν 
τη μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική ενίσχυση που χορηγεί η Κοινότητα στην 
Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, περιγράφει την 
εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης της κάθε χώρας κατά το 1991, την πρόοδο 
των οικονομικών μεταρρυθμίσεων με ιδιαίτερη αναφορά στην εκπλήρωση των 
προϋποθέσεων που συνόδευαν τις δανειοδοτήσεις και, τέλος, τις προοπτικές 
για το 1992. 
ΠΙΝΑΚΑΣ 1: ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 
I61UT IKOTTOinOH 
EXeu6£p(i>on TUV TIJJUV 
EuvaXXaYMCtxiKo Ka8eoTa>c 
NopiOMaTtKn noXiTiKn 
E|JITOPIK6 KaScoTug 
E^VEC £TTEV60OCK OYrrAPiA 
Η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να μειώσει, 
μέχρι το 1993, την κρατική ιδιοκτησία 
σε ποσοστό λιγότερο από το 50% των 
συνολικών περιουσιακών στοιχείων που 
κατέχει στον ανταγωνιστικό τομέα της 
οικονομίας. 
Στα τέλη του 1991 είχε ελευθερωθεί το 
90% περίπου των τιμών καταναλωτή. 
ϋθ ί"3οτ.ο εισαγωγή των ενοποιημένων 
τιμών συναλλάγματος και της 
μετατρεψιμότητας στο ισοζύγιο 
τρεχουσων συναλλαγών (σε επίπεδο 
επιχειρήσεων και οργανώσεων 
εμπορίου). Νέες εξελίξεις αναμένονται 
το 1992. Σήμερα η ισοτιμία του ίοΜηι 
καθορίζεται ως προς μια απλοποιημένη 
συναλλαγματική δέσμη που βασίζεται 
ισομερώς σε ΕΟυ και σε δολάρια. 
Ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα· οι 
κυριότεροι στόχοι της πολιτικής της 
αφορούν τον έλεγχο του πληθωρισμού 
και την αποκατάσταση ισορροπίας στο 
ισοζύγιο πληρωμών. Η πιστωτική 
πολιτική ασκείται μέσω των επιτοκίων. 
Το 90% περίπου των εισαγωγών έχει 
ελευθερωθεί εκτός από συγκεκριμένο 
αριθμό αγαθών που υπόκεινται σε 
περιορισμούς (ευαίσθητα και 
στρατηγικά αγαθά). Το μέσο επίπεδο 
δασμών κατήλθε από 16 σε 13%. 
Κατάργηση των ορίων όσον αφορά τη 
συμμέτοχη μη μόνιμων κατοίκων στο 
μετοχικό κεφάλαιο επιχειρήσεων. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών 
και δυνατότητα ρευστοποίησης των 
επενδύσεων που έχουν πραγματοποιηθεί 
από μη μόνιμους κατοίκους. TIEX0ZA0BAKIA 
Η ιδιωτικοποίηση των μικρών 
επιχειρήσεων θα ολοκληρωθεί το 1992. 
Για τιςμεγάλες επιχειρήσεις τέθηκε σε 
εφαρμογή σύστημα νουοΙιβι* (κουπόνια). Η 
πρώτη φάση θα ολοκληρωθεί το 
Καλοκαίρι. 
Οι τιμές διαμορφώνονται ελεύθερα για 
το 94% του συνόλου των αγαθών και 
υπηρεσιών. 
Ενοποίηση των τιμών συναλλάγματος και 
εισαγωγή, στα τέλη του 1991, της 
μετατρεψιμότητας στο ισοζύγιο 
τρεχουσων συναλλαγών. Η ισοτιμία της 
κορώνας καθορίζεται ως προς μία δέσμη 
5 σημαντικών νομισμάτων. 
Ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα· αυστηρή 
πιστωτική πολιτική μέσω καθορισμού 
ανώτατων πιστωτικών ορίων και πολιτική 
επιτοκίων με στόχο την αποτροπή 
πληθωριστικών πιέσεων. 
Ελευθέρωση εισαγωγών· τον Ιανουάριο 
του 1992 η προσωρινή επιβάρυνση των 
εισαγωγών στα καταναλωτικά αγαθά 
μειώθηκε από 20 σε 10%. 
Κατάργηση των ορίων όσον αφορά τη 
συμμετοχή μη μόνιμων κατοίκων στο 
μετοχικό κεφάλαιο επιχειρήσεων. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός κερδών και 
παροχή δυνατότητας στους μη κατοίκους 
να ρευστοποιούν τις επενδύσεις τους. 
ω 
161 (ox i KOTTO i non 
EAeu8£pwon TWV Tipwv 
EuvaXXaYMaTiK6 Ka8eOTug 
NopiOMaxiKn TTOXITIKH 
E(JTTOPIK6 KaBeorug 
Zevec enev60oeic BOYAfAP1A 
Σύντομα θα αρχίσει η ιδιωτικοποίηση 
των μικρών επιχειρήσεων. Μεγάλοι 
επιχειρηματικοί όμιλοι θα διαλυθούν 
και θα μετατραπούν σε ανώνυμες 
εταιρείες. Ψηφίστηκε ο νόμος για τις 
ιδιωτικοποιήσεις. Η εφαρμογή του 
αναμένεται να αρχίσει το 1992. 
Το 1991 ελευθερώθηκε το 90% περίπου των τιμών. 
Ενοποίηση των τιμών συναλλάγματος· 
ελεύθερη διακύμανση της τιμής 
συναλλάγματος στη διατραπεζική αγορά. 
Κατάργηση περιορισμών στις 
περισσότερες συναλλαγές του τρέχοντος 
ισοζυγίου. 
Αυστηρή νομισματική πολιτική από την 
Κεντρική Τράπεζα για την αντιμετώπιση 
των πληθωριστικών πιέσεων· θετικά 
πραγματικά επιτόκια. 
Ελευθέρωση εισαγωγών. Ελευθέρωση 
εξαγωγών μέσω κατάργησης δασμών και 
μείωση των αγαθών που υπόκεινται σε 
περιορισμούς (απαγορεύσεις όσον αφορά 
τις άδειες και τις εξαγωγές). 
Φιλελεύθερος νόμος για τις ξένες 
επενδύσεις παρέχει τη δυνατότητα 
άμεσων επενδύσεων. Ελεύθερος 
επαναπατρισμός των κερδών και παροχή 
δυνατότητας στους μη μόνιμους 
κατοίκους για ρευστοποίηση των 
επενδύσεων τους. POYMANIA 
Μικρής κλίμακας ιδιωτικοποιήσεις μέσω 
διάλυσης βιώσιμων τμημάτων μεγάλων 
επιχειρήσεων και δημοπρασιών. Ευρείας 
κλίμακας ιδιωτικοποιήσεις: το 1992 
έναρξη του πειραματικού σχεδίου. 
Ευρείας έκτασης ελευθέρωση τιμών. 
Κατάλογος 15 προϊόντων που υπόκεινται 
ακόμη σε έλεγχο. 
Ενοποίηση των τιμών συναλλάγματος τον 
Νοέμβριο του 1991. Μετατρεψιμότητα, με 
ελεγχόμενη διακύμανση, των λογαριασμών 
του ισοζυγίου τρεχουσων συναλλαγών. 
Αυστηρός έλεγχος της νομισματικής 
πολιτικής απο την ανεξάρτητη κεντρική 
τράπεζα, αλλά ανεπιθύμητη δημιουργία 
χρήματος μέσω της ρύθμισης 
καθυστερημένων οφειλών μεταξύ 
επιχειρήσεων. 
Κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών 
κατά τις εισαγωγές. Ποσοστώσεις στις 
εξαγωγές για συγκεκριμένο αριθμό 
προϊόντων. 
Κατάργηση ορίων για τη συμμετοχή των 
μη μόνιμων κατοίκων στο μετοχικό 
κεφάλαιο επιχειρήσεων. Ελεύθερος 
επαναπατρισμός κερδών και παροχή 
δυνατότητας στους μη μόνιμους 
κατοίκους για ρευστοποίηση των 
επενδύσεων τους. 
- 9 -
Πίνακας 2: Χώρες Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
επιλεγμένοι οικονομικοί δείκτες 
1989 
σε σημερ 
τιμές 1990 
σε σημερ, 
τιμές 1991 
Πρόγραμμα Πρόσφατες 
εκτιμήσεις 
ΑΕΠ σε σταθερές τιμές 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία (Μεταβολές επί %) 
0 
0 
-6 
Τιμές καταναλωτή/λιανικές τιμές (τέλος έτους) 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία 
Δημοσιονομικό υπόλοιπο 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία 
Συνολική προσφορά χρήματος 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία 10 
2 
19 -12 
0 
-4 
-7 
64 
18 
33 -11 
-5 
-4 
0 
234 
30 
31 
104 
(επί % του ΑΕΠ) 
-1,4 
-2,4 
-0,8 
8,4 
11 
4 
14 
6 -9,2 
-0,1 
-0,1 
0,1 0,1 
0,8 
-1,5 
-1,5 
(Μεταβολές επί %) 
12 
1 
29 
17 24 
6 
23 
15 
Ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών (μετατρέψιμο) (σε δις δολαρίων ΗΠΑ) 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία -1,3 
0,4 
-1,4 
2,9 
Επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα (επίπεδο) 
Βουλγαρία 
Τσεχοσλοβακία 
Ουγγαρία 
Ρουμανία 1,0 
1,1 
1,7 
1,9 -1,2 
-1,1 
0,1 
-1,7 
0,1 
0,5 
1,1 
0,5 -2,9 
-2,5 
-1,2 
-1,7 
0,5 
1,7 
1,9 
1,0 -23 
-16 
-10 
-13 
339 
54 
32 
223 
-3,7 
-2,0 
-4,1 
-2,6 
25 
27 
29 
94 
-0,9 
0,2 
0,3 
-1,4 
0,4 
1,4 
4,0 
0,2 
Πηγή: εθνικές αρχές 
-ΙΟ­
Ι Ι. ΟΥΓΓΑΡΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Το Φθινόπωρο του 1989 η Ουγγαρία έφθασε σε μία κρίσιμη καμπή της πρόσφατης 
ιστορίας της. Παρά το γεγονός ότι για αρκετά χρόνια η χώρα είχε αρχίσει να 
εφαρμόζει σταδιακά μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση της ελεύθερης 
οικονομίας, με την υποστήριξη του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας, το 1989 οι 
οικονομικές επιδόσεις στο εσωτερικό και εξωτερικό σκέλος της οικονομίας 
άρχισαν να επιδεινώνονται με έντονο ρυθμό, ενώ στο ισοζύγιο των τρεχουσων 
συναλλαγών εμφανίστηκε υψηλό έλλειμμα το οποίο ενέτεινε ακόμη περισσότερο 
την ήδη κρίσιμη κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας. 
Στη διάσκεψη κορυφής του Παρισιού τον Ιούλιο του 1989, οι κυριότερες 
βιομηχανικές χώρες αποφάσισαν να θέσουν σε εφαρμογή μία ειδική πρωτοβουλία, 
το συντονισμό της οποίας θα αναλάμβανε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, με στόχο την παροχή ενίσχυσης στην Ουγγαρία και την Πολωνία. 
Στο πλαίσιο αυτό οι ουγγρικές αρχές ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα την 
παροχή συμπληρωματικής μεσοπρόθεσμης χρηματοδοτικής ενίσχυσης ώστε να 
μπορέσει η χώρα να αντιμετωπίσει τις συνεχώς αυξανόμενες υποχρεώσεις της 
για εξυπηρέτηση του χρέους, να ισχυροποιήσει τη συναλλαγματική της θέση, να 
εισαγάγει τη μετατρεψιμότητα στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών και να 
στηρίξει συνολικά το ισοζύγιο πληρωμών. Έτσι, η Επιτροπή πρότεινε και το 
Συμβούλιο αποφάσισε το Φεβρουάριο του 1990 (απόφαση 90/83/ΕΟΚ της 
22.02.1990) να χορηγήσει στην Ουγγαρία μεσοπρόθεσμο δάνειο ύψους 870 εκατ. 
ECU για την ενίσχυση του ισοζυγίου πληρωμών της. 
Το δάνειο επρόκειτο να εκταμιευθεί σε τρεις δόσεις, εκ των οποίων η πρώτη 
ύψους 350 εκατ. ECU εξαρτήθηκε από τη σύναψη συμφωνίας stand by μεταξύ της 
Ουγγαρίας και του ΔΝΤ. Τα ποσά και το χρονοδιάγραμμα χορήγησης των επόμενων 
δόσεων επρόκειτο να αποφασιστούν αργότερα. Μετά την έγκριση της συμφωνίας 
stand by εκ μέρους του ΔΝΤ τον Μάρτιο του 1990 και την ακολουθείσασα 
υπογραφή του Μνημονίου Συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής των ΕΚ και των 
ουγγρικών αρχών, στο οποίο περιγράφονται οι όροι και οι συνθήκες χορήγησης 
του κοινοτικού δανείου, η πρώτη δόση του δανείου (250 εκατ. ECU) 
εκταμιεύθηκε στις αρχές Απριλίου 1990. 
Στα τέλη του 1990 εξετάστηκε η πρόοδος της σταθεροποιητικής και 
μεταρρυθμιστικής διαδικασίας, καθώς και ο έλεγχος ορισμένων κριτηρίων 
οικονομικής επίδοσης που συμφωνήθηκαν με τις ουγγρικές αρχές και 
περίγάφονται στο Μνημόνιο. Μετά από αυτό το Συμβούλιο αποφάσισε τον 
Φεβρουάριο του 1991 την εκταμίευση της δεύτερης δόσης του δανείου (260 
εκατ. ECU). 
Στις αρχές του 1991 η Ουγγαρία ζήτησε και έλαβε μεγαλύτερη χρηματοδοτική 
ενίσχυση από το ΔΝΤ υπό μορφή πιστώσεων από πρόσθετους χώρους (Extended 
Financing Facility) και πρόσβασης, στο πλαίσιο των "πετρελαϊκών 
διευκολύνσεων" (oil window), στην Έκτακτη και Αντισταθμιστική Χρηματοδοτική 
Διευκόλυνση. 
Ωστόσο, η χρηματοδοτική ενίσχυση δεν ήταν επαρκής για την κάλυψη όλων των 
έκτακτων αναγκών το 1991. Έτσι, η Ουγγαρία ζήτησε πρόσθετη χρηματοδοτική 
βοήθεια από την Κοινότητα και την Ομάδα των 24. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής 
σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ υπολόγισαν το ύψος των πρόσθετων 
χρηματοδοτικών αναγκών σε περίπου 500 εκατ. δολάρια ΗΠΑ. 
Τον Ίουνίο του 1991, το Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε τη χορήγηση πρόσθετης 
κοινοτικής χρηματοδοτικής βοήθειας στην Ουγγαρία ύψους 180 εκατ. ECU 
(περίπου 50% των συνολικών ακάλυπτων αναγκών της χώρας για το 1991). 
(Απόφαση 91/310/ΕΟΚ της 24.06.1991). Η πρώτη δόση ύψους 100 εκατ. ECU αυτού 
του νέου δανείου εκταμιεύθηκε στις αρχές Αυγούστου βάσει ενός δευτέρου 
- 11 -
Μνημονίου Συμφωνίας που συνάφθηκε μεταξύ της Επιτροπής και των ουγγρικών 
αρχών τον Ιούλιο 1991. Και στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή συντόνισε τις 
συνεισφορές των μη κοινοτικών μελών της Ομάδας των 24. 
Στα τέλη του 1991 οι ουγγρικές αρχές ζήτησαν από την Επιτροπή να εξετάσει 
την εκταμίευση των εναπομενουσών δόσεων του κοινοτικού δανείου προς την 
Ουγγαρία. Μετά από εξέταση της οικονομικής κατάστασης της Ουγγαρίας και 
αφού διαπιστώθηκε ότι ικανοποιήθηκαν τα κριτήρια οικονομικών επιδόσεων, 
εκταμιεύθηκε η δεύτερη δόση (80 εκατ. ECU) του δευτέρου δανείου. Επειδή τα 
αποτελέσματα στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας ήταν καλύτερα των 
αναμενόμενων, συμφωνήθηκε με τις ουγγρικές αρχές ότι η χορήγηση της τρίτης 
δόσης του δανείου του 1990 θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο χρόνο, πιθανώς το 
1993. 
Οι στόχοι που είχαν τεθεί στο πλαίσιο των δανειοδοτήσεων επιτεύχθηκαν 
πλήρως. Συγκεκριμένα, με τα δάνεια αυτά η Ουγγαρία κατόρθωσε, σε μία 
δυσμενή χρηματοοικονομική συγκυρία, να αναλάβει θεμελιώδεις 
μεταρρυθμιστικές προσπάθιες προς την κατεύθυνση της μετατροπής σε οικονομία 
αγοράς. Το 1991, αποκαταστάθηκε η εμπιστοσύνη των κεφαλαιαγορών προς την 
Ουγγαρία, δεδομένου ότι σταθεροποιήθηκε η εξωτερική θέση της χώρας και 
επιταχύνθηκε η πορεία ανασυγκρότησης της οικονομίας. 
2. Γενικότερες οικονομικές εξελίξεις κατά το 1991 
Το 1991 η ουγγρική οικονομία αντιμετώπισε πολυάριθμες κρίσεις, μεταξύ άλλων 
την κατάρρευση της σοβιετικής οικονομίας τη σοβαρή ύφεση που έπληξε τους 
πρώην εταίρους της Ουγγαρίας στην ΚΟΜΕΚΟΝ, τη μετάβαση από το ρούβλι στο 
δολάριο για τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών της ΚΟΜΕΚΟΝ, τη 
γενικότερη έλλειψη μετατρέψιμου συναλλάγματος στην περιοχή καθώς και την 
αστάθεια των διεθνών τιμών ενέργειας. 
Παρά την εξαιρετικά αυτή δυσχερή συγκυρία, η Ουγγαρία συνέχισε και το 1991 
τις προσπάθειες προσαρμογής της οικονομίας της καθώς και τις προσπάθειες 
οικονομικής και διοικητικής μεταρρύθμισης. Σε ορισμένους τομείς τα 
αποτελέσματα ήταν ευνοϊκότερα των αρχικά προβλεφθέντων, ιδιαίτερα όσον 
αφορά την εξωτερική κατάσταση της χώρας. 
2.1 Παραγωγή και Ζήτηση 
Η μείωση του ΑΕΠ για το 1991 υπολογίζεται σε 10,2%, περίπου 6 ποσοστιαίες 
μονάδες περισσότερο του αναμενόμενου. Ωστόσο η εξέλιξη αυτή δεν λαμβάνει 
πλήρως υπόψη τη δυναμική ανάπτυξη των μικρών ιδιωτικών επιχειρήσεων, οι 
οποίες υπολογίζεται ότι αυξάνονται κατά 20 έως 40% ετησίως. Η βιομηχανική 
παραγωγή μειώθηκε κατά 19,1% το 1991. Η κατάρρευση του εμπορίου μεταξύ των 
χωρών της ΚΟΜΕΚΟΝ καθώς και η περιστολή της εγχώριας κατανάλωσης και 
επένδυσης αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες αυτής της χειρότερης του 
αναμενόμενου οικονομικής επίδοσης. Οι επιχειρήσεις που επλήγησαν 
περισσότερο από την εξέλιξη αυτή ήταν μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις οι 
οποίες εξαρτόταν περισσότερο από τις εξαγωγές τους προς τη Σοβιετική Ένωση. 
Η γεωργική παραγωγή μειώθηκε κατά 3% το 1991. Αυτό οφείλεται ευρέως στην 
αναδιάρθρωση της παραγωγής, των συναλλαγών και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος 
που πραγματοποιείται αυτή την περίοδο. 
Το 1991 συνεχίστηκε η περιστολή της ιδιωτικής κατανάλωσης (-9,5%) ως άμεσο 
αποτέλεσμα της διάβρωσης των πραγματικών εισοδημάτων (-9,8%). Κατά το 1991 
επίσης οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου μειώθηκαν, σε σταθερές 
τιμές, κατά 5,5% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Παρά την απόφαση της 
κυβέρνησης να διατηρήσει τον πληθωρισμό υπό έλεγχο, ο δείκτης τιμών 
καταναλωτή ανήλθε σε 35% το 1991 (29% το 1990). Οι κυριότεροι λόγοι για την 
- 12 -
επιτάχυνση του πληθωρισμού ήταν οι νέες περικοπές επιδοτήσεων που 
εφαρμόστηκαν το 1991, η αύξηση των τιμών ενέργειας και το υψηλότερο του 
αναμενόμενου δημοσιονομικό έλλειμμα. 
Η ανεργία αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς το 1991 και ο αριθμός των ανέργων 
ανήλθε σε 406.000 ή 8,5% του εργατικού δυναμικού στο τέλος του έτους 
(80.000 ή 1,7% στο τέλος του 1990). Η αύξηση της ανεργίας ήταν η άμεση 
συνέπεια των διαρθρωτικών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα στην οικονομία, 
ιδιαίτερα στο βιομηχανικό τομέα, θετική πλευρά της εξέλιξης αυτής αποτελεί 
το ότι δημιουργήθηκαν νέες ευκαιρίες απασχόλησης στους δυναμικούς εκείνους 
τομείς που δραστηριοποιούνται περισσότερο οι ιδιωτικές επιχειρήσεις, όπως ο 
τομέας των υπηρεσιών, των κατασκευών και η μικρού μεγέθους βιομηχανία. 
2.2 Προϋπολογίσω 
Το δημοσιονομικό έλλειμμα αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς και το 1991 υπερέβαινε 
το 4% του ΑΕΠ, υπερκαλύπτοντας τον αρχικό στόχο κατά μία ποσοστιαία μονάδα 
ΑΕΠ, ιδίως λόγω της μεγαλύτερης του αναμενόμενου μείωσης των εσόδων. Η 
κατάρρευση των αγορών της ΚΟΜΕΚΟΝ και η μείωση της εγχώριας ζήτησης είχε ως 
αποτέλεσμα χαμηλότερα του αναμενόμενου έσοδα από εισφορές και δασμούς κατά 
την εισαγωγή, ΦΠΑ και φόρους εισοδήματος. Από την άλλη πλευρά οι δαπάνες 
διατηρήθηκαν εντός των δημοσιονομικών ορίων. Σημαντικές εξοικονομήσεις 
πόρων προκάλεσε η μείωση των κρατικών επιδοτήσεων για καταναλωτικά αγαθά, 
για επενδύσεις και κατοικίες. 
2.3. Ευποοικό ισοζύγιο, ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών, συναλλανυατικά 
αποθέυατα και εΕωτεοικόο δανεισυόο 
Κατά το 1990 και 1991 η Ουγγαρία ολοκλήρωσε μία σημαντική μεταστροφή του 
εξωτερικού της εμπορίου από τις χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ (και την ΕΣΣΔ ιδιαίτερα) 
προς τις Δυτικές αγορές. Η μεταστροφή αυτή αντικατοπτρίζει την κυβερνητική 
πολιτική η οποία αποσκοπεί στο να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να 
περιορίσουν τις εμπορικές τους σχέσεις με τους πρώην εταίρους τους από τις 
χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ καθώς και την ικανότητα διείσδυσης των ούγγρων εξαγωγέων 
στις κοινοτικές αγορές ιδιαίτερα. Σήμερα το 70% περίπου των συνολικών 
ουγγρικών εξαγωγών κατευθύνεται προς τις βιομηχανικές χώρες ενώ οι εξαγωγές 
προς τις χώρες της πρώην ΚΟΜΕΚΟΝ αντιπροσωπεύουν μόνο το 19% του συνόλου. 
Αποτέλεσμα της εξέλιξης αυτής ήταν το ό,τι το 1991 η Ουγγαρία κατόρθωσε να 
σταθεροποιήσει τις επιδόσεις της στο εξωτερικό σκέλος της οικονομίας 
παρ'ό,τι η κατάρρευση των αγορών της Ανατολικής Ευρώπης και η στροφή προς 
τους λογαριασμούς σκληρού συναλλάγματος προκάλεσε μία σημαντική απώλεια 
όρων εμπορίου της τάξης περίπου των 2 δις δολαρίων ΗΠΑ. Το 1991, το 
εμπορικό ισοζύγιο της χώρας (σε μετατρέψιμο συνάλλαγμα) εμφάνισε πλεόνασμα 
189 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ (το αντίστοιχο μέγεθος για το 1990 ανερχόταν σε 248 
εκατ. δολάρια ΗΠΑ) και το ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών (σε μετατρέψιμο 
συνάλλαγμα) πλεόνασμα 267 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, σημειώνεται δηλαδή μία 
σταθεροποίηση των πληρωμών για τόκους όσον αφορά το εξωτερικό χρέος και ένα 
ουσιαστικό πλεόνασμα από τον τουρισμό. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσων 
συναλλαγών σε μετατρέψιμο νόμισμα κατά το 1991 ήταν σημαντικά υψηλότερο από 
τα 128 εκατ. δολάρια ΗΠΑ του 1990 και το αρχικά προβλεφθέν για το 1991 
έλλειμμα ύψους 1,2 δις δολαρίων ΗΠΑ. 
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το μη μετατρέψιμο ισοζύγιο πληρωμών εμφάνισε 
επίσης πλεόνασμα, αν και μειούμενο, τόσο στο εμπορικό ισοζύγιο (175 εκατ. 
δολάρια ΗΠΑ) όσο και στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών (144 εκατ. δολάρια 
ΗΠΑ)'. Οι συναλλαγές σε ρούβλια διακόπηκαν το δεύτερο εξάμηνο του 1991. 
- 13 -
Τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας από 1,1 δις δολάρια το 1990 ανήλθαν 
σε 4 δις στα τέλη του 1991, που αντιστοιχούν σε 4 μήνες εξαγωγών. Στα τέλη 
του 1991 το ακαθάριστο εξωτερικό χρέος ανερχόταν σε περίπου 22,7 δις 
δολάρια ΗΠΑ και ήταν υποκείμενο στις διακυμάνσεις της τιμής του δολαρίου. 
Όσον αφορά τις προθεσμίες εξόφλησης του εξωτερικού χρέους, η κατάσταση 
συνέχισε να βελτιώνεται κατά το 1991. Το τμήμα του μεσοπρόθεσμου και 
μακροπρόθεσμου χρέους στο συνολικό χρέος αυξήθηκε σε 91% (86,2% το 1990). Η 
εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την άνοδο των εξαγωγών, επέτρεψε τη σημαντική 
μείωση του δείκτη εξυπηρέτησης του χρέους της χώρας σε περίπου 30% το 1991. 
Οι πληρωμές τόκων ανήλθαν σε 1,3 δις δολάρια ΗΠΑ και τα χρεωλύσια σε 2,5 
δις δολάρια ΗΠΑ. Η χώρα έχει δεσμευθεί να εκπληρώνει ταχέως τις υποχρεώσεις 
της που αφορούν το εξωτερικό χρέος· συνεχίζει να διατηρεί κανονικές σχέσεις; 
με τις δυτικές εμπορικές τράπεζες και η πιστοληπτική της ικανότητα στις 
διεθνείς χρηματαγορές αν και είναι ήδη ικανοποιητική, εξακολουθεί να 
βελτιώνεται. 
Από τα στοιχεία για το μεσοπρόθεσμο και βραχυπρόθεσμο πρόγραμμα εξωτερικού 
δανεισμού που εφαρμόστηκε το 1991 προκύπτει ότι ο στόχος του 1,6 δις 
δολαρίων ΗΠΑ για συνολικό εξωτερικό δανεισμό από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές 
και από τράπεζες επιτεύχθηκε στο τέλος του έτους, αν και για ορισμένες 
πράξεις η αξιολόγηση, από τις αγορές, του χρηματοοικονομικού κινδύνου για 
την Ουγγαρία προκάλεσε έξοδα υψηλότερα των αναμενόμενων. 
Το 1991, η Ουγγαρία έλαβε από επίσημες πηγές περισσότερα δάνεια ύψους 
περίπου 2 δις δολαρίων ΗΠΑ (κατά τη διάρκεια του 1991 εκταμιεύθηκαν δάνεια 
ύψους 1 δις δολαρίων ΗΠΑ). Κυριότερες επίσημες πηγές κεφαλαίων ήταν το ΔΝΤ, 
η ΕΟΚ και η Ομάδα των 24 για μακροοικονομική βοήθεια, η Διεθνής Τράπεζα για 
πιστωτικά προγράμματα και διαρθρωτικές προσαρμογές και η Ιαπωνική Τράπεζα 
Εξαγωγών-Εισαγωγών. 
Τέλος, το 1991 εξελίχθηκαν ικανοποιητικά και οι άμεσες ξένες επενδύσεις οι 
οποίες ανήλθαν σε 2,5 δις δολάρια ΗΠΑ, στο πλαίσιο των οποίων εισήχθησαν 
κατά το έτος αυτό κεφάλαια ύψους 1,45 δις δολαρίων ΗΠΑ. 
2.4 Νομισματική, πιστωτική KCU ονναλλαγμαΛίκή ποΜτική 
Το 1991 η Ουγγαρία συνέχισε την εφαρμογή μιας περιοριστικής νομισματικής 
και πιστωτικής πολιτικής που επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στη σταθεροποίηση του 
εγχώριου νομίσματος και τον έλεγχο των πληθωριστικών πιέσεων. Η πολιτική 
αυτή ανταποκρινόταν στις συμφωνίες που υπογράφηκαν μεταξύ της Ουγγαρίας και 
του ΔΝΤ το Μάρτιο του 1990 για μία δωδεκάμηνη συμφωνία stand-by και τον 
Φεβρουάριο του 1991 για μία τριετή χορήγηση πιστώσεων από πρόσθετους πόρους 
(Extended Financing Facility). Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε από την εθνική 
τράπεζα της Ουγγαρίας η οποία χρησιμοποίησε παραδοσιακά μέσα νομισματικού 
ελέγχου και ελέγχου της ρευστότητας. Η ζήτηση χρήματος κατά το 1991 
παρέμεινε ωστόσο σε σχετικά υψηλά επίπεδα, ως αποτέλεσμα του αυξανόμενου 
δημοσιονομικού ελλείμματος και των ολοένα και μεγαλύτερων χρηματοδοτικών 
αναγκών για αναδιάρθρωση και επενδύσεις εκ μέρους των ζημιογόνων κρατικών 
επιχειρήσεων. 
Επιπλέον, συνεχίστηκε η επέκταση ορισμένων τύπων προτιμησιακών 
δανειοδοτήσεων, ιδιαίτερα προς τις κρατικές επιχειρήσεις ώστε να ενισχυθούν 
οι παραγωγικές και εξαγωγικές ικανότητες τους. Οι μη υγιείς 
χρηματοοικονομικές σχέσεις μεταξύ τραπεζών και επιχειρήσεων εξακολουθούν να 
αντιπροσωπεύουν μία μεγάλη πηγή ανησυχιών για την κυβέρνηση καθώς οι 
σχέσεις αυτές αντικατοπτρίζουν έναν μη ικανοποιητικό βαθμό 
χρηματοοικονομικής πειθαρχίας. 
- 14 -
Κατά τη διάρκεια του 1991, χρησιμοποιήθηκαν με περισσότερη ευελιξία τα 
επιτόκια για τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες αναχρηματοδοτήσεις. Το 
βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης (rediscount) της Κεντρικής Τράπεζας 
ανήλθε σε 22% (αύξηση 10% σε σχέση με το προηγούμενο έτος) και το 1991 
σταθεροποιήθηκε στο επίπεδο αυτό. Η αυτόματη αναχρηματοδότηση των εμπορικών 
τραπεζών από την Κεντρική Τράπεζα μειώθηκε σε 10% του συνολικού κεφαλαίου 
των κυριότερων εμπορικών τραπεζών, ενώ στόχος της Κεντρικής Τράπεζας είναι 
να καταργηθεί πλήρως η αυτόματη αναχρηματοδότηση από τις αρχές του 1992. Η 
διατήρηση χαμηλότερων υποχρεωτικών αποθεματικών που θεσπίστηκε για τις 
εμπορικές τράπεζες το 1990 επεκτάθηκε το 1991 ώστε να καλύπτει και τις 
καταθέσεις ξένου συναλλάγματος. Ακολουθώντας των προοδευτική επιβράδυνση 
του μηνιαίου πληθωρισμού κατά το 1991 οι κρατικές και εμπορικές τράπεζες 
άρχισαν να μειώνουν τα επιτόκια τους. 
Το 1991, η Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε την εφαρμογή μιας ενεργούς 
συναλλαγματικής πολιτικής. Το forint υποτιμήθηκε κατά 15% τον Ιανουάριο του 
1991 με ουσιαστικό στόχο να διατηρηθεί η εξωτερική θέση της χώρας. Το 
Νοέμβριο του 1991 αποφασίστηκε δεύτερη υποτίμηση 5,8% προκειμένου να 
εξουδετερωθεί μερικώς η ανατίμηση της πραγματικής τιμής συναλλάγματος που 
σημειώθηκε κατά τους προηγούμενους μήνες λόγω του πληθωρισμού. Τον 
Δεκέμβριο ορίστηκε ισοτιμία του forint ως προς μία απλοποιημένη δέσμη 
συναλλάγματος βασιζόμενη ισομερώς σε ECU και δολάρια. 
3. Πορεία της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας 
Το 1991 συνεχίστηκαν οι κυβερνητικές προσπάθειες για μετατροπή της 
οικονομίας προς μία οικονομία αγοράς η οποία να λαμβάνει υπόψη τις διάφορες 
κοινωνικές παραμέτρους. Οι προσπάθειες αυτές καταβάλλονται στο πλαίσιο 
τριετούς "οικονομικού προγράμματος εθνικής ανασυγκρότησης" που εκδόθηκε τον 
Σεπτέμβριο του 1990. Το πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζεται από το ΔΝΤ, αφορά 
ιδιαίτερα την μακροοικονομική σταθεροποίηση και τις αντιπληθωριστικές 
πολιτικές και ταυτόχρονα την εφαρμογή κοινωνικού χαρακτήρα μέτρων και 
μέτρων απασχόλησης για την προστασία εκείνων των στρωμάτων του πληθυσμού 
που θα πληγούν περισσότερο από τη μεταρρυθμιστική διαδικασία. 
0 αναπροσανατολισμός του εξωτερικού εμπορίου προς τις δυτικές αγορές 
ενισχύθηκε με την υπογραφή Ευρωπαϊκής Συμφωνίας. Η πρόσβαση της Ουγγαρίας 
στην υψηλή τεχνολογία των δυτικών χωρών διευκολύνθηκε από την οδηγία C0C0M 
που εγκρίθηκε το 1991, η οποία μειώνει από 120 σε 10 τον αριθμό των ειδών 
που περιλαμβάνονται στον κατάλογο των απαγορευμένων και κατόπιν αδείας 
εξαγόμενων ειδών. 
Διατυπώθηκαν προτάσεις για περιοχή ελευθέρου εμπορίου με τις γειτονικές 
χώρες. Οι προτάσεις αυτές έγιναν στο πλαίσιο της συμφωνίας του Visegrad που 
συνάφθηκε με την Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία. Η ανταλλαγή εμπορευμάτων 
και άλλες μορφές εμπορικών συμφωνιών προωθούνται ιδιαίτερα με τις Βαλτικές 
Χώρες και τις Δημοκρατίες της πρώην ΕΣΣΔ. Ειδικότερα, ο κυριότερος 
στρατηγικός στόχος της χώρας είναι η μείωση της έντονης εξάρτησης της χώρας 
από τις εισαγωγές ενέργειας από μία και μόνη πηγή και η ανάπτυξη νέων 
αγορών για τα ουγγρικά προϊόντα. Η ουγγρική οικονομία ενδέχεται να πληγεί 
σκληρά από τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία και τις συνέπειες του εμπάργκο που 
αποφάσισαν τα Ηνωμένα Έθνη για τη Σερβία, παρ'ό,τ ι στη φάση αυτή είναι 
ακόμη δύσκολο να υπολογιστούν ακριβώς οι ενδεχόμενες επιπτώσεις. 
Τα κυριότερα γεγονότα του 1991 ήταν: 
3. 1 Νουοθεσία 
Νομοθετική πράξη για τις εκχωρήσεις αφορά τις εκχωρήσεις κρατικής 
ιδιοκτησίας. Οι εκχωρήσεις αυτές δεν είναι μεταβιβάσιμες και μπορούν να 
επιδοτηθούν για ειδική περίοδο 5 έως 35 ετών. Ξένοι υπήκοοι απολαμβάνουν τα 
ίδια δικαιώματα με τους μόνιμους κατοίκους. 
- 15 
Λογιστικό σχέδιο: σύμφωνο με τους διεθνείς κανόνες. 
Αντισταθμιστικός νόμος: αφορά την εθνικοποίηση των ιδιωτικών περιουσιών που 
έλαβε χώρα μετά τον Ιούνιο του 1949. Αναμένεται ότι το συνολικό κόστος του 
προγράμματος αυτού, που θα χρηματοδοτηθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα 
ανέλθει σε 70 έως 90 δις forint. Με το νόμο θα προωθηθεί η διαδικασία 
ιδιωτικοποίησης μέσω της άρσης όλων των αβεβαιοτήτων σχετικά με τον τελικό 
ιδιοκτήτη και τα δικαιώματα ιδιοκτησίας. 
Νομοθετική πράξη για την Κεντρική Τράπεζα: περιορίζει την αύξηση των 
πιστώσεων για χρηματοδότηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και προσδιορίζει 
τα καθήκοντα της Κεντρικής Τράπεζας (η κύρια διαφορά από τις πρακτικές των 
δυτικών τραπεζών έγκειται στον αυστηρότερο έλεγχο των συναλλαγών σε ξένο 
συνάλλαγμα). Η εν λόγω νομοθετική πράξη παρέχει στην κυβέρνηση τη 
δυνατότητα να διορίζει τον εκπρόσωπο της στο διοικητικό συμβούλιο της 
Κεντρικής Τράπεζας. 
Νόμος για τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς: ο νόμος αφορά κυρίως την 
ιδιοκτησία των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Μέτοχοι, άλλοι εκτός των 
χρηματοπιστωτικών οργανισμών, δεν μπορούν να κατέχουν περισσότερο από 25% 
του μετοχικού κεφαλαίου εμπορικών τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών 
οργανισμών. Οι ξένοι επενδυτές μπορούν να κατέχουν έως το 10% του μετοχικού 
κεφαλαίου χωρίς προηγούμενη έγκριση. 0 νόμος καθορίζει επίσης το νομικό 
καθεστώς και τις εξουσίες του State Banking Inspectorate και θεσπίζει την 
προστασία των καταθέσεων, η οποία περιορίζει την ευθύνη του κρατικού 
προϋπολογισμού όσον αφορά την ασφάλεια των καταθέσεων. 
Νόμος για τις εταιρείες επενδύσεων: ο νόμος αυτός αποσκοπεί στο να 
προσελκύσει επενδυτές κεφαλαίων και να επιταχύνει τη διαδικασία 
ιδιωτικοποίησης, ιδιαίτερα στο βιομηχανικό τομέα. 
Νόμος για τις πτωχεύσεις: ο νόμος αυτός προβλέπει αυστηρή αντιμετώπιση των 
περιπτώσεων αφερεγγυότητας και πτώχευσης. Η ουγγρική κυβέρνηση θεωρεί το 
νόμο αυτό ως βάση για την αποκατάσταση, κατά τους προσεχείς μήνες, υγιών 
διαδικασιών πληρωμών μεταξύ επιχειρήσεων. 
3.2 Ελευθέρωση ευποοίου 
Το 1991 σημειώθηκαν ενθαρρυντικές πρόοδοι και στον τομέα της ελευθέρωσης 
εμπορίου. Έπαυσε το μονοπώλιο της ουγγρικής κυβέρνησης στο ξένο εμπόριο και 
ορισμένες νέες επιχειρήσεις άρχισαν να δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό. 
Το 90% περίπου των εισαγωγών έχει ελευθερωθεί, σε σημείο που σήμερα σχεδόν 
όλες οι εισαγωγές και εξαγωγές απαλλάσσονται από την υποχρέωση λήψης 
σχετικής άδειας, εκτός ορισμένων ειδών που περιλαμβάνονται σε ειδικό 
κατάλογο και αφορούν ευαίσθητα και στρατηγικά αγαθά. Επίσης μειώθηκε από 
16 σε 13% το μέσο επίπεδο δασμών. 
Επίσης το 1991 θεσπίστηκε νομοθεσία αντί ντάμπινγκ, καθώς και νέοι κανόνες 
κατά των διαταραχών της αγοράς. Εισάγεται σταδιακά εναρμονισμένο σύστημα 
τελωνειακής κατάταξης (σύμφωνα με τις οδηγίες ΕΟΚ). 
3.3 Ελευθέρωση τιυών 
Μετά την έκδοση, τον Νοέμβριο του 1990, νέας νομοθετικής πράξης για τις 
τιμές και την επακόλουθη κατάργηση της επιτροπής τιμών, την 1η Ιανουαρίου 
1991 ελευθερώθηκαν οι τιμές και άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Αποτέλεσμα των 
μέτρων αυτών ήταν ότι το 1991 μόνο 10% των τιμών καταναλωτή καθοριζόταν 
ακόμη από την κυβέρνηση. 
- 16 -
3.4 Τραπεζική υεταρρύθυιση και ανάπτυΕη Tnc OYOPOC γρεωνοάωων 
Μετά τη θέσπιση ενός διττού τραπεζικού συστήματος το 1987, 37 νέες 
εμπορικές τράπεζες έλαβαν άδεια λειτουργίας στην Ουγγαρία. Στα τέλη του 
1991 εγκρίθηκε νομοσχέδιο που καθορίζει το νέο ρόλο της Κεντρικής Τράπεζας 
της Ουγγαρίας ως ενός αυτόνομου οργανισμού ο οποίος θα είναι υπόλογος μόνο 
απέναντι στο εθνικό κοινοβούλιο. 
Το 1991, η αγορά χρεωγράφων αναπτύχθηκε περαιτέρω, αν και ο αριθμός των 
εταιρειών που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Βουδαπέστης παραμένει 
χαμηλός (περίπου 30) και η αξία των συναλλαγών εξακολουθεί να κινείται σε 
μέτρια επίπεδα. 
3.5 Κοινές επιχειρήσεις 
Μέχρι τα τέλη του 1991 ο αριθμός των νέων κοινών επιχειρήσεων στην Ουγγαρία 
ανερχόταν σε 10.000, σε σύγκριση με τις 5.693 στα τέλη του 1990. Το 1991 οι 
εισροές από το εξωτερικό ανήλθαν σε περίπου 1,4 δις δολάρια ΗΠΑ. 
Μετά την έγκριση της νέας νομοθεσίας για τις κοινές επιχειρήσεις, η οποία 
παρέχει το δικαίωμα στις δυτικές επιχειρήσεις να εγκαθιστούν ιδιόκτητες 
εταιρείες στην Ουγγαρία, 1.268 εταιρείες ιδρύθηκαν αποκλειστικά με ξένα 
κεφάλαια κατά το 1991. Περισσότερες από τις μισές των ήδη λειτουργουσών 
κοινών επιχειρήσεων δραστηριοποιούνται στον εμπορικό τομέα. Οι κοινές 
επιχειρήσεις στο βιομηχανικό τομέα αντιπροσωπεύουν ποσοστό ελαφρώς 
χαμηλότερο του 20% του συνόλου. 
Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία το 60% περίπου των συνολικών ξένων 
επενδύσεων στην Ανατολική Ευρώπη πραγματοποιήθηκαν στην Ουγγαρία. 
3.6. Ι $ ι tf-r ι KPÏÏQ ( ίση 
Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης άρχισε στην Ουγγαρία το 1989 αλλά οι μέχρι 
σήμερα πρόοδοι δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικές. Η κυβέρνηση θέσπισε τον 
Μάρτιο του 1990 τον οργανισμό κρατικής ιδιοκτησίας (SPA) με στόχο την 
εφαρμογή του προγράμματος ιδιωτικοποίησης, τη διαχείριση των κρατικών 
περιουσιακών στοιχείων κατά τη φάση της ιδιωτικοποίησης τους και την 
εξασφάλιση ικανοποιητικού βαθμού διαφάνειας στις διαδικασίες. Σκοπός του 
οργανισμού αυτού είναι η ιδιωτικοποίηση της μισής κρατικής περιουσίας μέχρι 
το 1994. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, η έντονη ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα 
οφείλεται λιγότερο στην ιδιωτικοποίηση των κρατικών εταιρειών και 
περισσότερο στην ταχεία ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων, με τη βοήθεια 
σημαντικών εισροών ξένου κεφαλαίου. 
Οι κυριότεροι λόγοι καθυστέρησης της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης είναι τα 
αυξανόμενα διαχειριστικά προβλήματα στο πλαίσιο του SPA, η δυσκολία 
διάκρισης μεταξύ αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων και αγοραστικής 
αξίας κατά τις απογραφές σε επίπεδο επιχειρήσεων και οι περιορισμοί που 
επιβάλλει η αυστηρή πιστωτική πολιτική στη χορήγηση προτιμησιακών 
πιστωτικών διευκολύνσεων για την ταχύτερη υλοποίηση αυτών των 
ιδιωτικοποιήσεων. Επιπλέον, ενώ οι πωλήσεις κρατικών εταιρειών παραγωγής 
καταναλωτικών αγαθών σε δυτικές πολυεθνικές εταιρείες εξελίχθηκαν αρκετά 
επιτυχώς η ιδιωτικοποίηση μεταποιητικών επιχειρήσεων που παρουσιάζουν 
μικρότερο οικονομικό ενδιαφέρον, εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς. 
3.7 Άυεσεο lévec επενδύσε ιc 
Στο πλαίσιο της συμφωνίας σύνδεσης που υπογράφηκε με την ΕΟΚ τον Δεκέμβριο 
του 1991, θεσπίζονται την περίοδο αυτή συμπληρωματικά νομοθετικά και 
ρυθμιστικά μέτρα, όπως κανόνες για την προστασία των ξένων επενδύσεων, 
επαναπατρισμός κερδών, ρευστοποίηση ξένων επενδύσεων, κ.λπ. 
4) 
- 17 -
4. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης με τα οποία συνοδεύεται η χορήγηση 
των κοινοτικών δανείων 
Μεταξύ της Επιτροπής της ΕΟΚ και της Ουγγαρίας έχουν υπογραφεί δύο Μνημόνια 
Συμφωνίας, το πρώτο τον Μάρτιο του 1990 και το δεύτερο τον Ιούλιο του 1991, 
στα οποία περιγράφονται οι όροι και οι συνθήκες χορήγησης των κοινοτικών 
δανείων. Και τα δύο Μνημόνια, τα οποία συνάφθηκαν μετά από διαβουλεύσεις με 
τη νομισματική επιτροπή, προβλέπουν τον περιοδικό έλεγχο μίας συμφωνημένης 
δέσμης κριτηρίων επίδοσης καθώς και ορισμένων βασικών διαρθρωτικών, 
οικονομικών και τομεακών δεικτών. Τα κριτήρια αυτά περιλάμβαναν γενικά τα 
ποσοτικά κριτήρια που ορίζονται στις συμφωνίες του ΔΝΤ (κυρίως καθορισμός 
ανωτάτων ορίων στην προσφορά χρήματος και τραπεζικών πιστώσεων προς τον 
κρατικό προϋπολογισμό καθώς και στόχοι δημοσιονομικού ελλείμματος, 
συναλλαγματικών αποθεμάτων και υποχρεώσεων προς το εξωτερικό) καθώς και 
στόχους για το ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών και τα διεθνή αποθέματα, 
ελευθέρωση τιμών και εισαγωγών, μείωση της κρατικής περιουσίας, θέσπιση 
κατάλληλων νομοθετικών μέτρων και συνέχιση της προσπάθειας για κινητοποίηση 
χρηματοδοτικών πόρων από ιδιωτικές πηγές του εξωτερικού. 
Τα αποτελέσματα που είχαν σημειώσει οι ουγγρικές αρχές στα τέλη του 1991 σε 
σχέση με τα κριτήρια επίδοσης ανταποκρινόταν γενικά στις αναληφθείσες 
δεσμεύσεις στο πλαίσιο των Μνημονίων. Επίσης μπορούν να θεωρηθούν γενικά ως 
ικανοποιητικές οι επιδόσεις όσον αφορά τους δείκτες διαρθρωτικής 
προσαρμογής. Te 1991 επιτεύχθηκε ένας σχετικά ταχύς ρυθμός μετατροπής των 
κρατικών επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες ή εταιρείες περιορισμένης 
ευθύνης, η ιδιωτικοποίηση όμως προοδεύει με ρυθμούς χαμηλότερους των αρχικά 
προβλεπόμενων. Τα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των νεοϊδρυόμενων κοινών 
επιχειρήσεων καθώς και των μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεων 
δείχνουν μια θετική τάση. 
Τέλος, πληροφοριακά στοιχεία για τις διαδικασίες πτώχευσης και εκκαθάρισης, 
οι οποίες άρχισαν το 1991 και συμπληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους 
αυτού, φανερώνουν την επίτευξη προόδων στη διαδικασία μικροοικονομικής 
προσαρμογής. 
5. Εξελίξεις κατά το 1992 
Η μείωση της παραγωγής συνεχίστηκε κατά τους πρώτους μήνες του 1992, ενώ η 
βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε, σε σχέση με το προηγούμενο έτος, τον Απρίλιο 
1992 κατά 17,3% (εποχικά διορθωμένο). Συνεχίστηκε η επιβράδυνση του 
μηνιαίου πληθωρισμού· μέχρι τον Μάιο 1992 η ετήσια αύξηση του δείκτη τιμών 
καταναλωτή ήταν της τάξης του 22,6%. 0 αριθμός των ανέργων συνέχισε να 
αυξάνεται και ανήλθε σε 523.000 άτομα ή 9,7% του εργατικού δυναμικού τον 
Μάιο. Ωστόσο, το κυριότερο πρόβλημα της ουγγρικής οικονομίας παραμένει το 
αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο στα τέλη Μαΐου υπερέβαινε τα 69 
δις forint. Τα έσοδα του προϋπολογισμού ήταν κατά 8,2% κατώτερα των 
αναμενόμενων ενώ οι δαπάνες ήταν μειωμένες κατά 2,4%. Για ολόκληρο το έτος 
υπολογίζεται ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα θα ανέλθει σε 160 έως 180 δις 
forint και θα απαιτηθεί η έγκριση συμπληρωματικού προϋπολογισμού. 
Η Ουγγαρία θα χρηματοδοτήσει το έλλειμμα του 1992 με κρατικά ομόλογα και 
έντοκα γραμμάτια δημοσίου, καθώς και με ειδικά ομόλογα της Κεντρικής 
Τράπεζας τα οποία θα χρησιμοποιηθούν για τη ρύθμιση της προσφοράς χρήματος. 
Οι δαπάνες για κοινωνικά προγράμματα προγραμματίζεται να αυξηθούν κατά 23% 
το 1992, που αποτελεί τη μεγαλύτερη αύξηση όλων των δημοσιονομικών δαπανών, 
ώστε να αντιμετωπιστούν προβλήματα που δημιουργεί η αύξηση της ανεργίας και 
η επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης. Τα ποσά που δαπανώνται για επιδοτήσεις 
προβλέπεται να μειωθούν το 1992 σε 139 δις forint, έναντι 171 δις forint το 
1991. Από την πλευρά των εισόδων, οι περισσότερες πληρωμές για φόρους και 
- 18 -
δασμούς αναμένεται να αυξηθούν λιγότερο από τον πληθωρισμό ο οποίος σύμφωνα 
με την κυβέρνηση θα ανέλθει σε 20 έως 22%, εξαιρουμένων του φόρου 
εισοδήματος και των φόρων κατανάλωσης, οι οποίοι προγραμματίζεται να 
αυξηθούν κατά 28% και 26% αντιστοίχως. 
Όσον αφορά το εξωτερικό σκέλος της οικονομίας, κατά τους πρώτους τέσσερις 
μήνες του 1992 το ουγγρικό εμπόριο σημείωσε περαιτέρω σημαντική αύξηση, 
ιδιαίτερα προς τις βιομηχανικές χώρες. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 23% 
περίπου σε σχέση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους, ενώ οι 
εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 4%, στοιχείο που αντικατοπτρίζει ότι η ζήτηση για 
εισαγόμενα αγαθά από εγχώριες επιχειρήσεις και νοικοκυριά εξακολουθεί να 
παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Ως αποτέλεσμα αυτής της ευνοϊκής εξέλιξης, 
σύμφωνα με τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, στο τέλος του πρώτου 
τετραμήνου του 1992 η Ουγγαρία σημείωσε ένα υψηλότερο του αναμενόμενου 
εμπορικό πλεόνασμα (612 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) και ένα σημαντικό πλεόνασμα στο 
ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών (485 εκατ. δολάρια ΗΠΑ). 
Το 1992 δεν αναμένεται να συρρικνωθεί περισσότερο το εμπόριο μεταξύ της 
Ουγγαρίας των πρώην εταίρων της ΚΟΜΕΚΟΝ, συμπεριλαμβανομένης της πρώην 
ΕΣΣΔ. Σήμερα όλες οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της Ουγγαρίας και αυτής 
της ζώνης χωρών διενεργούνται σε σκληρό συνάλλαγμα ή σε βάση εμπορικών 
συναλλαγών. 
Μέχρι τα τέλη Μαΐου 1992 τα αποθεματικά σε ξένο συνάλλαγμα ανερχόταν σε 5 
δις δολλάρια ΗΠΑ, ποσό το οποίο καλύπτει 5,5 μήνες εισαγωγών. 
Κατά το πρώτο τετράμηνο τα εισαχθέντα κεφάλαια για άμεσες ξένες επενδύσεις 
υπολογίζεται ότι ανήλθαν σε 300 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, στοιχείο που 
αντικατοπτρίζει τη θετική αντίληψη που έχει σχηματίσει η Δύση για τον 
επενδυτικό κίνδυνο της Ουγγαρίας καθώς και τις προοπτικές κερδών, παρά την 
θέσπιση στα τέλη του 1991 περισσότερο περιοριστικών κανόνων για την 
φορολόγηση των ξένων επενδύσεων και την κατάργηση ή μείωση ορισμένων 
επιδοτήσεων που χορηγούνται ήδη στις ξένες κοινές επιχειρήσεις. Κατά τους 
ερχόμενους μήνες οι απαιτήσεις για εξωτερική χρηματοδότηση, οι οποίες 
εξαρτώνται από την εξέλιξη του ισοζυγίου πληρωμών, ενδέχεται να ανέλθουν, 
για ολόκληρο το 1992, σε δύο έως 2,5 δις δολάρια ΗΠΑ. Το 1992 η Ουγγαρία 
αναμένει ότι θα συνεχιστεί η εξωτερική χρηματοδοτική ενίσχυση από επίσημες 
πηγές ιδίως από το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα. Το συνολικό ποσό αναμένεται 
να ανέλθει σε 1,4 δις δολάρια ΗΠΑ. Επιπλέον, οι αρχές προτίθενται να 
εφαμόσουν πρόγραμμα δανειοληψίας με σκοπό την εξεύρεση 1 έως 1,3 δις 
δολαρίων ΗΠΑ από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Κατά το πρώτο τετράμηνο, το 
65% περίπου αυτού του προγράμματος είχε ήδη υλοποιηθεί στη γερμανική, 
ιαπωνική και αυστριακή αγορά. Επίσης αναμένεται ότι κατά το τρέχον έτος η 
Κεντρική Τράπεζα θα διαπραγματευθεί και άλλες χρηματοδοτήσεις προερχόμενες 
από πιστώσεις μεταξύ τραπεζών. 
Τον Απρίλιο του 1992 οι διεθνείς οργανισμοί αύξησαν τον χρηματοοικονομικό 
κίνδυνο της Ουγγαρίας. Στα τέλη του 1992, το ακαθάριστο εξωτερικό χρέος της 
χώρας σε μετατρέψιμο συνάλλαγμα σταθεροποιήθηκε σε περίπου 22 δις δολάρια 
ΗΠΑ, με δείκτη εξυπηρέτησης χρέους περίπου 30%. Η τιμή του χρέους αυτού στη 
δευτερογενή αγορά χρέους σταθεροποιήθηκε σε περίπου 88-90 cents ανά 
δολάριο. 
- 19 -
III. ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΤΣΕΧΙΚΗ ΚΑΙ ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Το 1991, μετά από πρόταση της Επιτροπής, χορηγήθηκε χρηματοδοτική συνδρομή 
ύψους ενός δισεκατ. δολαρίων προς την Ομοσπονδιακή Τσεχική και Σλοβακική 
Δημοκρατία (στο εξής αποκαλούμενη ΟΤΣΔ ή Τσεχοσλοβακία), στο πλαίσιο της 
πρωτοβουλίας της Ομάδας των 24, εκτός από την χρηματοδοτική συνδρομή που 
παρέσχε το ΔΝΤ και η Διεθνής Τράπεζα. Έτσι, το Συμβούλιο ενέκρινε μια 
ατιόφαοχ] (Απόφαση του Συμβουλίου 91/106/ΕΟΚ της 25.2.1991) για την χορήγηση 
χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 375 εκατ. ECU προς την Τσεχοσλοβακία. Η 
συμφωνία για το δάνειο, που υπογράφηκε στις 29 Μαΐου 1991, είχε ως στόχο να 
βοηθήσει την διαδικασία των οικονομικών μεταρρυθμίσεων της χώρας και να 
καταστήσει δυνατή την επιτυχή εισαγωγή της μετατρεψιμότητας του νομίσματος 
της· το ποσό αυτό καλύφθηκε από μια αντίστοιχη χρηματοδοτική συνδρομή των 
άλλων κρατών μελών της Ομάδας των 24. Κατά τα μέσα του 1991, η Επιτροπή 
κατέβαλε 185 εκατ. ECU, που αντιστοιχούσαν στην πρώτη από τις δύο δόσεις 
του δανείου. Η καταβολή της δεύτερης δόσης εξαρτώνταν από την θετική 
αξιολόγηση της προόδου που επιτεύχθηκε όσον αφορά την οικονομική 
σταθεροποίηση και μεταρρύθμιση, η οποία περιλάμβανε και την τήρηση 
ορισμένων κριτηρίων για τις οικονομικές επιδόσεις που είχαν συμφωνηθεί από 
τους αντισυμβαλλόμενους. Μετά από μία θετική αξιολόγηση, η δεύτερη δόση των 
190 εκατ. ECU καταβλήθηκε το Φεβρουάριο του 1992. 
Οι αρχικές διαβεβαιώσεις των Δυτικών χωρών για χορήγηση πρόσθετης 
χρηματοδοτικής στήριξης έδωσαν την δυνατότητα στην κυβέρνηση να αρχίσει την 
εφαρμογή ενός φιλόδοξου μεταρρυθμιστικού προγράμματος. Η ξένη χρηματοδοτική 
συνδρομή χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την ενίσχυση της αποθεματικής θέσης της 
χώρας, και επέτρεψε στην κυβέρνηση να εισάγει την μετατρεψιμότητα της 
κορώνας στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών και να καθορίσει μια ισοτιμία του 
νομίσματος ως προς μία δέσμη ξένων νομισμάτων. Έτσι, η παροχή σημαντικής 
εξωτερικής στήριξης σε συνδυασμό με την επιτυχή δημοσιονομική και 
νομισματική πολιτική στο εσωτερικό, είχαν ως αποτέλεσμα την σημαντική 
αύξηση των συναλλαγματικών διαθεσίμων της ΟΤΣΔ, γεγονός το οποίο σημαίνει 
ότι δεν θα χρειασθεί πρόσθετη έκτακτη χρηματοδότηση για το 1992. 
2. Η οικονομική μεταρρύθμιση του 1991 
2.1 Η αργική οικονουική κατάσταση στην Τσενοσλοβακία 
Η μετάβαση της Τσεχοσλοβακίας σε μία οικονομία αγοράς άρχισε στα τέλη του 
1990 και στις αρχές του 1991, μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο οι 
μακροοικονομικές συνθήκες ήταν καλύτερες απ'ό,τι οι συνθήκες που 
αντιμετώπισαν οι άλλες χώρες κατά τη μεταβατική τους περίοδο. Χάρη στην 
άσκηση συντηρητικής δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής κατά την 
προηγούμενη δεκαετία, ο πληθωρισμός δεν αποτέλεσε ποτέ σοβαρό πρόβλημα, η 
υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος δεν είχε μεγάλες διαστάσεις, και το χρέος σε 
σκληρά νομίσματα αντιπροσώπευε ποσοστό μικρότερο από 15% του ΑΕΠ, ενώ το 
καθαρό δημόσιο χρέος ήταν αμελητέο. 
Ωστόσο η Τσεχοσλοβακία βρισκόταν σε μειονεκτική θέση, σε σύγκριση π.χ. με 
την Πολωνία και την Ουγγαρία, όσον αφορά την διάρθρωση της οικονομίας της, 
το νομικό της πλαίσιο και τα βασικά θεσμικά της όργανα: το επίπεδο 
συγκέντρωσης στον βιομηχανικό κλάδο ήταν πολύ υψηλότερο, ο ιδιωτικός τομέας 
πολύ περιορισμένος, οι εξαγωγές διοχετεύονταν κυρίως προς τις χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης και επικεντρώνονταν σε προϊόντα βαριάς βιομηχανίας και 
σε εξοπλισμό. Επιπλέον, οι προστριβές μεταξύ των διαφόρων βαθμίδων του 
κρατικού μηχανισμού καθώς και η ανάγκη να αντιμετωπισθούν οι αυξανόμενες 
εντάσεις μεταξύ της Τσεχικής και της Σλοβακικής Δημοκρατίας, καθώς και η 
επιθυμία των Σλοβάκων για μεγαλύτερη ανεξαρτησία επιβάρυναν περισσότερο την 
μεταρρυθμιστική διαδικασία. 
Τα πρώτα βήματα για την μεταρρύθμιση της οικονομικής και θεσμικής 
διάρθρωσης έγιναν το 1990, οπότε ενοποιήθηκαν οι ισοτιμίες της κορώνας για 
τις εμπορικές και τις μη εμπορικές δραστηριότητες, υποτιμήθηκε η κορώνα, 
δημιουργήθηκε ένα διττό τραπεζικό σύστημα, καθώς και ένα μεικτό σύστημα 
κεντρικά καθοριζόμενων και ελεύθερων τιμών. 
Ωστόσο, οι βασικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις άρχισαν στην πραγματικότητα 
το 1991. Μετά από ένα περίπου έτος, έχει σημειωθεί σημαντική επιτυχία στην 
μακροοικονομική διαχείριση, εφόσον έχει εξασφαλισθεί η σταθερότητα των 
τιμών, και το δημοσιονομικό και το εξωτερικό έλλειμμα έχουν σχεδόν 
ισοσκελισθεί. Ωστόσο, υπήρξε σημαντική μείωση της παραγωγής, και η 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση φαίνεται ότι είναι αργή και δύσκολη. 
Στο "σενάριο της οικονομικής μεταρρύθμισης" το οποίο ενέκρινε η 
Ομοσπονδιακή Συνέλευση τον Σεπτέμβριο του 1990 παρουσιάζονται τα βασικά 
στοιχεία της μεταρρυθμιστικής πολιτικής. Οι ακρογωνιαίοι λίθοι του 
προγράμματος αυτού ήταν η πλήρης ελευθέρωση των τιμών και η 
φιλελευθεροποίηση του εξωτερικού εμπορίου, οι ιδιωτικοποιήσεις μεγάλης 
κλίμακας και η εφαρμογή μιας αυστηρής μακροοικονομικής σταθεροποιητικής 
πολιτικής. 
2.2 Ελευθέρωση των τιυών. ειοοδηυατική πολιτική και πολιτική προσωοοάο 
Τον Ιανουάριο του 1991, ελευθερώθηκαν οι τιμές και καταργήθηκαν οι 
περισσότερες επιδοτήσεις για τα καταναλωτικά αγαθά. Σε μία Γενική Συμφωνία, 
η οποία υπογράφηκε μεταξύ της κυβέρνησης, των εργοδοτών και των εργατικών 
σωματείων, ορίσθηκε ένας στόχος για τις αυξήσεις των μισθών κατά το 1991 ο 
οποίος έπρεπε να αντιστοιχεί σε μείωση των πραγματικών μισθών κατά 10%, 
μετά από μία μείωση ίσου περίπου μεγέθους το 1990. Αν και οι τιμές 
αυξήθηκαν κατά 40% κατά το πρώτο τρίμηνο, αποφεύχθηκε μία σπειροειδής 
διαδικασία μεταξύ τιμών και μισθών. Ωστόσο, διατηρήθηκαν ορισμένες 
σημαντικές επιδοτήσεις για την στέγαση και τα μεταφορικά μέσα. 
2.3 Δηυοσιονουική πολιτική 
Κύριος στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής ήταν να αποδεσμευθεί σε μεγάλο 
βαθμό το κράτος από την οικονομία η οποία θα έπρεπε να σταθεροποιηθεί μετά 
την αναστάτωση που ακολούθησε την φιλελευθεροποίηση του εμπορίου και των 
τιμών και την επιδείνωση των όρων του εμπορίου. Όσον αφορά τις 
μικροοικονομικές προοπτικές της δημοσιονομικής πολιτικής, λήφθηκαν ορισμένα 
μέτρα για την τόνωση των επενδύσεων με την μείωση των συντελεστών της 
φορολογίας του εισοδήματος κατά 10 - 20%. Επίσης, ο μεγάλος αριθμός των 
συντελεστών του φόρου κύκλου εργασιών μειώθηκε σε τέσσερεις, καταργήθηκαν 
οι επιδοτήσεις και άρχισε η ιδιωτικοποίηση. Στο μακροοικονομικό επίπεδο, η 
δημοσιονομική πολιτική είχε ως στόχο την επίτευξη ενός συνολικού 
δημοσιονομικού πλεονάσματος ύψους 1% του ΑΕΠ, ενώ η εκτιμώμενη αναλογία του 
εισοδήματος προς το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 10 περίπου ποσοστιαίες μονάδες. Κατά 
συνέπεια, ο μόνος τρόπος για τη δημιουργία ενός μικρού δημοσιονομικού 
πλεονάσματος ήταν ο σημαντικός περιορισμός των δαπανών. 
2.4 Ιδιωτικοποίηση 
Ένα σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής για την αποδέσμευση του κράτους από 
την οικονομία ήταν τα προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων τα οποία ενέκρινε το 
κοινοβούλιο. Αν και οι μικρής κλίμακας ιδιωτικοποιήσεις άρχισαν αμέσως το 
1991, η ιδιωτικοποίηση των μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων επρόκειτο να 
επιτευχθεί κυρίως με την βοήθεια ενός συστήματος με κουπόνια κατά τη 
διάρκεια του 1992. Γενικά, η διαδικασία ιδιωτικοποίησης φαίνεται ότι 
βρίσκεται σε εξελικτική πορεία. Οι μικρής κλίμακας ιδιωτικοποιήσεις 
ξεκίνησαν γρήγορα ενώ έχουν πλέον δρομολογηθεί και οι μεγάλης κλίμακας 
ιδιωτικοποιήσεις. - 20 -
- 21 -
2.5 Η νουισυατική πολιτική 
Η νομισματική πολιτική, όπως και η δημοσιονομική πολιτική ήταν ιδιαίτερα 
περιοριστική, ώστε να ενισχυθεί η σταθερότητα της τιμής συναλλάγματος και η 
σταθεροποίηση των τιμών. Η άσκηση περιοριστικής πιστωτικής πολιτικής είχε 
ως στόχο την αποφυγή της πυροδότησης μιας διαδικασίας παρατεταμένου 
πληθωρισμού από την απότομη άνοδο των τιμών. Η πιστωτική πολιτική συνίστατο 
κυρίως στον καθορισμό άμεσων ανώτατων ορίων στις εμπορικές τράπεζες. Αν και 
ο καθορισμός τέτοιων ορίων δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός και 
δημιουργεί στρεβλώσεις, η υποτυπώδης οργάνωση των κεφαλαιαγορών δεν άφηνε 
περιθώρια για προσφυγή στην διαχείριση των χρηματικών αποθεμάτων και σε 
άλλα έμμεσα μέσα. Ωστόσο η Κρατική Τράπεζα έχει ήδη εισάγει ορισμένα μέτρα 
για την μετάβαση σε ένα σύστημα διαχείρισης των χρηματικών αποθεμάτων, και 
προτίθεται να λάβει περαιτέρω μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή, ώστε να 
καταστεί δυνατή η εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής με μέσα που θα 
στηρίζονται στη δράση των δυνάμεων της αγοράς. Επιπλέον, πρόκειται να 
θεσπισθούν νέοι τραπεζικοί νόμοι, οι οποίοι θα ενισχύσουν την ανεξαρτησία 
της Κρατικής Τράπεζας και θα βοηθήσουν την ανάπτυξη ενός ανταγωνιστικού 
τραπεζικού συστήματος (με την συμμετοχή ξένων τραπεζών). Ταυτόχρονα, η 
Κρατική Τράπεζα διατήρησε στενό έλεγχο των επιτοκίων με τρία κύρια μέσα: το 
προεξοφλητικό επιτόκιο, τον καθορισμό ενός μέγιστου επιτοκίου δανεισμού, 
καθώς και τη δημιουργία ενός πτωτικού κλίμακος όσον αφορά τα επιτόκια 
καταθέσεων. Αφού ανήλθε σε 10% στις αρχές του 1991 (από 5% το 1990), το 
προεξοφλητικό επιτόκιο μειώθηκε κάπως τον Σεπτέμβριο φθάνοντας σε ποσοστό 
9,5%. 
2.6. Ευποοική και συναλλανυατική πολιτική 
Το σύστημα των εμπορικών συναλλαγών της ΟΤΣΔ ελευθερώθηκε σε ικανοποιητικό 
βαθμό:οι εισαγωγές και οι εξαγωγές μπορούν πλέον να πραγματοποιηθούν από 
οποιαδήποτε επιχείρηση που είναι εγγεγραμένη στα εμπορικά μητρώα ή από 
οποιονδήποτε ιδιώτη επιχειρηματία· οι άδειες εισαγωγής απαιτούνται μόνο για 
ένα μικρό αριθμό αγαθών στρατηγικής σημασίας, ενώ όλες οι εμπορικές 
εισαγωγές υπόκεινται σε εισαγωγικούς δασμούς που κυμαίνονται από 0 έως 35%. 
0 προσωρινός πρόσθετος φόρος εισαγωγής επί των καταναλωτικών αγαθών (ο 
οποίος μειώθηκε σε 10% από την 1η Ιανουαρίου 1992) αναμένεται ότι θα 
καταργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 1993· ο φόρος επιβλήθηκε αρχικά ώστε να 
αποφευχθούν τα μεγάλα κύματα εισαγωγών που ήταν δυνατόν να θέσουν σε 
κίνδυνο την ισορροπία του ισοζυγίου πληρωμών. 
Μετά την υποτίμηση της κατά τα τέλη του 1990, η κορώνα έγινε μετατρέψιμη 
στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών. Ταυτόχρονα ενοποιήθηκε η τιμή του 
συναλλάγματος για τις εμπορικές και τουριστικές δραστηριότητες, και η 
ισοτιμία καθορίσθηκε σε Kcs28 - 1$. Στη συνέχεια, ορίστηκε η ισοτιμία της 
κορώνας έναντι μιας δέσμης πέντε νομισμάτων, γεγονός το οποίο είχε ως 
αποτέλεσμα μία σχετικά σταθερή ισοτιμία έναντι του δολαρίου, μεταξύ 28 και 
30 Kcs. Εφόσον οι νομισματικές αρχές κατόρθωσαν να θέσουν τον πληθωρισμό 
υπό έλεγχο, δεν υπάρχουν μεγάλες πιέσεις για υποτίμηση της κορώνας. 
Πράγματι, λόγω των διαφορών πληθωρισμού, η κορώνα υποτιμήθηκε τη στιγμή 
αυτή σε πραγματικούς όρους απέναντι στο πολωνικό ζλότι και στο ουγγρικό 
φιορίνι. Τον Μάρτιο του 1992, η πραγματική ισοτιμία της κορώνας έναντι του 
δολαρίου ήταν μικρότερη κατά 7 μονάδες από το επίπεδο του Ιανουαρίου 1990. 
3. Γενικές οικονομικές εξελίξεις το 1991 
3.1 Η παοανωνή 
Η παραγωγή της Τσεχοσλοβακίας χαρακτηρίσθηκε από μεγάλη στασιμότητα κατά το 
1991 που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, οι οποίοι δεν έχουν όλοι σχέση με 
την εσωτερική μεταρρυθμιστική διαδικασία. Στο εξωτερικό επίπεδο, η περικοπή 
των εξαγωγών προς τις χώρες της πρώην ΚΟΜΕΚΟΝ μείωσε τη συνολική ζήτηση των 
- 22 -
προϊόντων της Τσεχοσλοβακίας, ενώ η στροφή του εμπορίου της ΚΟΜΕΚΟΝ προς 
μία βάση μετατρέψιμων νομισμάτων είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική επιδείνωση 
των όρων του εμπορίου. Στο εσωτερικό επίπεδο, ο ρυθμός της ανακατανομής των 
πόρων (ταχεία μείωση της παραγωγής στους υφιστάμενους κλάδους και αργή και 
διστακτική δημιουργία νέων διαρθρώσεων), που υπήρξε αποτέλεσμα της 
μετάβασης σε ένα σύστημα αγοράς καθώς και η μεταβολή των σχετικών τιμών, 
οδήγησαν σε αρνητικά αποτελέσματα της παραγωγής. Επίσης, η περιοριστική 
νομισματική και δημοσιονομική πολιτική μετά την (αιχρόβλεητα υψηλή) άνοδο 
των τιμών στις αρχές του 1991 συνέβαλε στη γενική συρρίκνωση της προσφοράς. 
Τέλος, η εγχώρια ζήτηση, και ιδιαίτερα οι δαπάνες για επενδύσεις μειώθηκαν 
λόγω της επικρατούσας αβεβαιότητας όσον αφορά τις μελλοντικές θεσμικές 
εξελίξεις, τη διάρθρωση των σχετικών τιμών και τις συνέπειες των 
ιδιωτικοποιήσεων. 
Γενικά, το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 16% το 1991, και τόσο στην Τσεχική 
Δημοκρατία όσο και στη Σλοβακία η μείωση της βιομηχανικής παραγωγής υπερέβη 
το 20%, ενώ η παραγωγή στον κατασκευαστικό τομέα μειώθηκε κατά το εν τρίτον 
περίπου. Με βάση τις επίσημες στατιστικές, η συλλογική κατανάλωση του 
δημοσίου και ιδιωτικού τομέα σημείωσε στασιμότητα, αλλά η ιδιωτική 
κατανάλωση μειώθηκε κατά το εν τρίτον, ενώ οι καθαρές επενδύσεις 
παρουσίασαν αρνητική εξέλιξη από το τρίτο τρίμηνο και έπειτα. 
3.2 Η ανοοά ερναοίαο 
Όπως ήταν φυσικό, η σημαντική μείωση της παραγωγής επηρέασε αρνητικά την 
αγορά εργασίας και η απασχόληση μειώθηκε κατά 14% περίπου. Η ανεργία η 
οποία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη στις αρχές του 1990, υπερέβη τα 500.000 άτομα 
κατά το τέλος του 1991, ενώ το ποσοστό ανεργίας ανήλθε σε 7% περίπου. Το 
επίπεδο των απολύσεων διέφερε σημαντικά ανάλογα με τις περιοχές. Ενώ οι 
επιχειρήσεις στην Τσεχική Δημοκρατία προσπάθησαν να αποφύγουν τις μαζικές 
απολύσεις επιτρέποντας μείωση της παραγωγικότητας κατά 20 έως 30%, η 
αυστηρότερη προσαρμογή της απασχόλησης στη Σλοβακία περιόρισε τη μείωση της 
παραγωγικότητας σε 10 έως 15% αλλά είχε ως αποτέλεσμα την μεγάλη αύξηση της 
ανεργίας. Επιπλέον, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον αναπτυσσόμενο 
ιδιωτικό τομέα (στα τέλη του 1991 1,2 εκατομμύρια άτομα περίπου επί συνόλου 
εργατικού δυναμικού 8,7 εκατομμυρίων απασχολούνταν στον τομέα αυτό, 
ορισμένοι εκ των οποίων σε δεύτερες θέσεις απασχόλησης) πραγματοποιήθηκε 
κυρίως στην Τσεχική Δημοκρατία. Κατά συνέπεια, παρά την αντίστοιχη μείωση 
της βιομηχανικής παραγωγής και της παραγωγής στον κατασκευαστικό τομέα, τα 
ποσοστά της ανεργίας στη Σλοβακία (12%) ήταν τρεις φορές υψηλότερα απ' ότι 
στην Τσεχική Δημοκρατία (4%) στα τέλη του 1991. 
3.3 Πληθωρισυόο και υισθοί 
Μετά την ελευθέρωση των τιμών τον Ιανουάριο του 1991, οι τιμές στο στάδιο 
του παραγωγού και στο επίπεδο της λιανικής πώλησης ανήλθαν κατά μέσο όρο 
κατά 45% περίπου. Το μέγεθος της αιφνίδιας αυτής ανόδου των τιμών 
ξεπερνούσε τις υποθέσεις οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για την χάραξη 
της οικονομικής πολιτικής και οδήγησε σε μείωση των πραγματικών μισθών η 
οποία ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που είχε συμφωνηθεί και σε άσκηση 
αυστηρότερης δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, η αύξηση 
ήταν σχετικά μικρή σε σύγκριση με τις αντίστοιχες αυξήσεις σε άλλες χώρες 
της Ανατολικής Ευρώπης. Επιπλέον, το πρώτο κύμα της αύξησης των τιμών 
παρατηρήθηκε κυρίως κατά τους πρώτους μήνες του έτους και ο πληθωρισμός 
τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο, έτσι ώστε το μέσο ετήσιο ποσοστό πληθωρισμού 
περιορίσθηκε σε ένα επίπεδο που υπερέβαινε κάπως το 50%. 
Οι ονομαστικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 16% περίπου, ποσοστό το 
οποίο δείχνει μεγάλη μείωση των πραγματικών μισθών. Άρχισαν να 
παρατηρούνται ορισμένες διαφοροποιήσεις των μισθών ανάλογα με τον κλάδο.· οι 
μισθοί στον τομέα των υπηρεσιών, όπου οι προοπτικές ήταν ευνοϊκές, 
- 23 -
αυξήθηκαν από 40% περίπου (ασφαλιστικός τομέας) έως 60% (τραπεζικός 
τομέας), ενώ παρέμειναν στάσιμοι σχεδόν στον γεωργικό τομέα. Οι συντάξεις 
αυξήθηκαν περίπου κατά 30%. 
3.4 Ο 6nuooiovouiKOc τουέαο 
Τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής στις αρχές του 1991 ήταν σαφώς 
αυστηρότερα από αυτά που είχαν προβλεφθεί, αντικατοπτρίζοντας από την 
πλευρά του εισοδήματος μία προσωρινή αύξηση των εσόδων από την φορολογία 
των κερδών (που οφειλόταν κυρίως σε κεφαλαιακά κέρδη κατά τις απογραφές) 
και από την πλευρά των δαπανών περιορισμούς οι οποίοι στόχευαν κυρίως στη 
στήριξη των αντιπληθωριστικών μέτρων. Έτσι οι μισθοί του δημοσίου και οι 
μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά αυξήθηκαν με σημαντική καθυστέρηση μετά την 
άνοδο των τιμών που ήταν μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Επιπλέον, 
ανεστάλησαν οι επιδοτήσεις και οι μεταφορές κεφαλαίων, και ο προϋπολογισμός 
παρουσίασε πλεόνασμα άνω του 2% του ΑΕΠ κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους. 
Κατά το δεύτερο εξάμηνο, η δημοσιονομική πολιτική χαλάρωσε κάπως, εν μέρει 
λόγω της μικρότερης αύξησης του εισοδήματος, και εν μέρει λόγω της 
αυτόματης δράσης των σταθεροποιητικών μηχανισμών, καθώς και λόγω της 
εφαρμογής ορισμένων συγκεκριμένων μέτρων που λήφθηκαν με πρωτοβουλία της 
κυβέρνησης. Τα τελευταία αυτά μέτρα περιλάμβαναν κυρίως μείωση των 
συντελεστών του ΦΠΑ, αύξηση των εισφορών για την υγεία και την εκπαίδευση 
και εφάπαξ αποζημειώσεις στις επιχειρήσεις που επηρεάσθηκαν αρνητικά από τα 
αποτελέσματα του εμπάργκο στο Ιράκ. Για το σύνολο του έτους, το έλλειμμα 
ολόκληρου του δημόσιου τομέα ανήλθε σε 18,5 δισεκατομμύρια, που 
αντιπροσωπεύει 2% περίπου του ΑΕΠ. 
3.5 EqwTgpiKÊc νομισματικές ΤΤλενρές 
Δεδομένου ότι οι αυξήσεις των τιμών ήταν πολύ μεγαλύτερες κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1991 από αυτές που είχαν προβλεφθεί, η περιστολή της χορηγήσεως 
πιστώσεων ήταν μεγαλύτερη. Κατά συνέπεια, η νομισματική πολιτική χαλάρωσε 
κάπως κατά το δεύτερο ήμισυ του έτους, ώστε να μειωθούν τα αντιπληθωριστικά 
της αποτελέσματα. Η χορήγηση πιστώσεων φαίνεται ότι περιορίσθηκε υπό την 
επίδραση ορισμένων παραγόντων: αναποτελεσματικότητα των ανώτατων ορίων των 
πιστώσεων, εφόσον τα περιθώρια τα οποία δεν χρησιμοποιούνταν από μία 
τράπεζα δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν από άλλες τράπεζες· η Κρατική 
Τράπεζα και με τη σειρά τους οι εμπορικές τράπεζες συμπεριέλαβαν σημαντικά 
περιθώρια ασφάλειας στα ανώτατα όρια των πιστώσεων· επιπλέον, οι τράπεζες 
δεν επιθυμούσαν να δανείσουν κεφάλαια μέσα σε ένα ιδιαίτερα αβέβαιο 
περιβάλλον, λόγω των μεταβαλόμενων προοπτικών των επιχειρήσεων και της 
απειρίας των ίδιων των τραπεζών στην εκτίμηση των πιστωτικών κινδύνων. Οι 
εμπορικές τράπεζες της Τσεχοσλοβακίας άρχισαν να περιορίζουν τις νέες 
πιστώσεις προς τις κρατικές επιχειρήσεις και επέμεναν στην αποπληρωμή 
μεγάλων τμημάτων του εναπομένοντος χρέους προ της ορισθείσας προθεσμίας. 
Δεδομένου ότι δεν ήταν σε θέση να λάβουν τραπεζικά δάνεια, πολλές 
επιχειρήσεις κατέφυγαν σε πιστώσεις σε προμηθευτές, αυξάνοντας έτσι τις 
διεπιχειρησιακές πιστώσεις, γεγονός το οποίο δυσχέρανε το έργο της 
νομισματικής πολιτικής. 
Η εξαγγελθείσα ενίσχυση των νόμων σχετικά με τις πτωχεύσεις ενδέχεται να 
επισπεύσει το κύμα του κλεισίματος επιχειρήσεων σε όλους τους κλάδους της 
οικονομίας. Αλλά δεδομένου ότι περιορίζεται η ροή χρηματοδοτικών πόρων σε 
μη βιώσιμα κρατικά μονοπώλια, αναμένεται ότι θα αυξηθούν οι πιστώσεις προς 
τον νεοσυσταθέντα τομέα των ιδιωτικών επιχειρήσεων καθώς και η δημιουργία 
κοινών επιχειρήσεων με ξένους επενδυτές. Αν και η άσκηση αυστηρής 
πιστωτικής πολιτικής ιδιαίτερα στις αρχές του 1991 βοήθησε στο να 
αποφευχθεί η δημιουργία σπειροειδούς πληθωριστικής διαδικασίας και η άσκηση 
πιέσεων στις ξένες αγορές συναλλάγματος, ωστόσο ενδέχεται να συνέβαλε στην 
αποδυνάμωση της συνολικής ζήτησης και την συρρίκνωση της παραγωγής. 
- 24 -
3.6 ΕΕωτερικέ€ πλευpέc 
Ορισμένοι παράγοντες επηρέασαν τις εμπορικές ροές μεταξύ της Τσεχοσλοβακίας 
και των κύριων εμπορικών εταίρων της κατά το 1991: η διεξαγωγή των 
εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των χωρών της ΚΟΜΕΚΟΝ με βάση μετατρέψιμα 
νομίσματα και σε τιμές της διεθνούς αγοράς, η οικονομική ύφεση στην ίδια 
την Τσεχοσλοβακία και τους ανατολικούς γείτονες της και η στροφή του 
εμπορίου προς τις χώρες με αναπτυγμένη οικονομία αγοράς, και ιδιαίτερα προς 
την Κοινή Αγορά. 
Το 1991 η α^ϊα των εξαγωγών μειώθηκε κατά 6%, ενώ οι εισαγωγές μειώθηκαν 
κατά ποσοστό 22%. Η ανάπτυξη του εμπορίου με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης 
δεν ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να αντισταθμίσει πλήρως την κατάρρευση του 
εμπορίου με τις χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ. Οι εξαγωγές προς τις αναπτυγμένες χώρες 
αυξήθηκαν κατά 14% το 1991. Ένα μεγάλο μέρος της αύξησης αυτής προήλθε από 
τις καλές επιδόσεις στην Κοινοτική Αγορά: το 1991 η Κοινότητα αντιπροσώπευε 
το 41% περίπου των συνολικών εξαγωγών της ΟΤΣΔ έναντι ποσοστού ποσοστό 24% 
το 1988. Αντίθετα, το 1991 οι εξαγωγές προς τις πρώην χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ 
μειώθηκαν κατά το ένα τέταρτο περίπου. Ιδιαίτερα η μεγάλη μείωση των 
εξαγωγών προς την πρώην Σοβιετική Ένωση επιδείνωσε την ύφεση στο εσωτερικό 
της χώρας, και ιδιαίτερα στην Σλοβακία, η οποία χαρακτηριζόταν από υψηλή 
συγκέντρωση των εργοστασίων όπλων και άλλων κλάδων παραγωγής που 
απευθυνόταν κυρίως στην αγορά της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
Το χαμηλό επίπεδο των εισαγωγών οφειλόταν τόσο στην ύφεση, όσο και στην 
απομάκρυνση από ρυπογόνες βιομηχανίες έντασης ενέργειας. Όσον αφορά την 
προέλευση των εισαγωγών της ΟΤΣΔ κατά το 1991, το εν τρίτον προερχόταν από 
την Κοινότητα, εν τρίτον επίσης από τις πρώην χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ, και το 
υπόλοιπο τμήμα από όλες τις υπόλοιπες χώρες του κόσμου. Δεδομένου ότι οι 
εισαγωγές μειώνονταν ταχύτερα από τις εξαγωγές, το εμπορικό ισοζύγιο της 
Τσεχοσλοβακίας σημείωσε πλεόνασμα ύψους 25 δισεκατομμυρίων κορωνών το 1991. 
Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μεταβολή του ισοζυγίου τρεχουσων συναλλαγών από 
έλλειμμα σε πλεόνασμα: στο τέλος του 1991, το πλεόνασμα του ισοζυγίου 
τρεχουσων συναλλαγών με βάση το μετατρέψιμο νόμισμα υπερέβη τα 300 
εκατομμύρια δολάρια, αντί για το έλλειμμα ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων 
δολαρίων που είχε αρχικά προβλεφθεί. Το πλεόνασμα έχει ως αποτέλεσμα την 
μείωση της ανάγκης εξωτερικού δανεισμού, διευκολύνοντας τη διαχείριση του 
εξωτερικού χρέους. Κατά τα τέλη του 1991 τα αποθέματα της Κεντρικής 
Τράπεζας σε μετατρέψιμο νόμισμα ανήλθαν σε 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια. 
Στο πλαίσιο της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας, φιλελευθεροποιήθηκε σημαντικά 
το εξωτερικό εμπόριο. Κατά συνέπεια, αυξήθηκε ιδιαίτερα ο αριθμός των 
εταιρειών ή των ιδιωτών που συμμετείχαν στις εξωτερικές εμπορικές 
συναλλαγές. Από τον Ιανουάριο του 1992, ο πρόσθετος φόρος εισαγωγών 
μειώθηκε από 15% σε 10%, ενώ ταυτόχρονα αναδιαρθρώθηκαν τα δασμολόγια, και 
οι μέσοι δασμοί αυξήθηκαν κατά 20%. Τη στιγμή αυτή είναι δυνατός ο 
επαναπατρισμός των κερδών σε σκληρό νόμισμα μετά τη φορολογία, ή ο 
επαναπατρισμός των μεριδίων των ξένων επενδυτών σε μετοχικό κεφάλαιο σε 
περίπτωση αποεπένδυσης ή εκκαθάρισης. 
Το μεικτό εξωτερικό χρέος της Τσεχοσλοβακίας ανέρχεται τη στιγμή αυτή σε 9 
δισεκατομμύρια δολάρια, εκ των οποίων τα 4,6 δισεκατομμύρια δολάρια 
οφείλονται σε εμπορικές τράπεζες. Εάν υποτεθεί ότι εξακολουθούν να 
εφαρμόζονται οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις, η Τσεχοσλοβακία δεν αναμένεται 
ότι θα αντιμετωπίσει σημαντική δυσκολία δανεισμού στις διεθνείς 
κεφαλαιαγορές. Το 1991 η Τσεχοσλοβακία έλαβε πιστώσεις 1,8 δισεκατομμυρίων 
δολαρίων (υπό διάφορες μορφές) από το ΔΝΤ, και η Διεθνής Τράπεζα εξήγγειλε 
τη χορήγηση δανείου ύψους 450 εκατομμυρίων δολαρίων. Τον Ιανουάριο του 1992 
το ΔΝΤ ενέκρινε μία ανάληψη από μέρους της Τσεχοσλοβακίας στο πλαίσιο της 
έκτακτης αντισταθμιστικής χρηματοδοτικής διευκόλυνσης που αντιστοιχεί 
περίπου σε 147 εκατομμύρια δολάρια, ώστε να αντισταθμισθεί το κατακόρυφα 
- 25 -
ανερχόμενο κόστος της εισαγωγής πετρελαίου, ενώ τον Απρίλιο του 1992 
χορήγησε μία ετήσια πίστωση stand-by ύψους 322 εκατομμυρίων δολαρίων για 
την στήριξη του οικονομικού και δημοσιονομικού προγράμματος της Κυβέρνησης· 
τον Ιούνιο η Διεθνής Τράπεζα ενέκρινε ένα δάνειο ύψους 246 εκατομμυρίων 
δολαρίων για τον εκσυγχρονισμό των υπαρχουσών εγκαταστάσεων παραγωγής 
ηλεκτρικής ενέργειας και για την ενίσχυση του ελέγχου της ρύπανσης. Εκτός 
από τις διάφορες πιστώσεις τόσο από το ΔΝΤ όσο και από τη Διεθνή Τράπεζα, η 
Τσεχοσλοβακία κατόρθωσε να λάβει εμπορικά δάνεια και να εκδόσει ομολογίες 
με κρατική εγγύηση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. 
Εκτός από τον δανεισμό από το εξωτερικό, η οικονομία της Τσεχοσλοβακίας 
ευνοήθηκε από εισρροές συναλλάγματος από άμεσες ξένες επενδύσεις, που κατά 
το 1991 ανήλθαν συνολικά σε 600 εκατομμύρια δολάρια. Λαμβάνοντας υπόψη το 
αυξανόμενο ενδιαφέρον που παρουσιάζει η περιοχή αυτή και την θέσπιση 
ευνοϊκών νομοθετικών ρυθμίσεων για τις επενδύσεις, αναμένεται ότι κατά τα 
προσεχή έτη θα αυξηθεί ο ρόλος των ξένων επενδυτών στην οικονομία της 
Τσεχοσλοβακίας. 
4. Εξέταση των κριτηρίων από τα οποία εξαρτάται η χορήγηση του 
Κοινοτικού δανείου 
Το υπόμνημα συμφωνίας μεταξύ της Κοινότητας και της Τσεχοσλοβακίας, το 
οποίο πραγματοποιήθηκε κατόπιν διαβουλεύσεων με την Νομισματική Επιτροπή, 
ορίζει την τακτική εκτίμηση της συντελεσθείσας προόδου όσον αφορά την 
σταθεροποιητική πολιτική και την πολιτική για την διαρθρωτική προσαρμογή. 
Τα ποσοτικά κριτήρια ήταν παρόμοια με τα κριτήρια που περιέχονταν στην 
συμφωνία stand-by του ΔΝΤ και περιλάμβαναν τα ακόλουθα στοιχεία: τριμηνιαίο 
περιορισμό των συνολικών πιστώσεων καθώς και των πιστώσεων προς το κράτος, 
τριμηνιαία ελάχιστα όρια για τα διεθνή συναλλαγματικά αποθέματα, καθώς και 
όρια για το νέο εξωτερικό χρέος του δημόσιου τομέα. 
Τα κριτήρια που αφορούν την διαρθρωτική προσαρμογή είχαν ως στόχο την 
εκτίμηση της προόδου που επιτεύχθηκε όσον αφορά την ελευθέρωση των τιμών, 
την ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων και την συνεχιζόμενη προσπάθεια για την 
κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων για την χρηματοδότηση των συνολικών 
χρηματοοικονομικών αναγκών. 0 επιτυχής απολογισμός της προόδου όσον αφορά 
την οικονομική σταθεροποίηση και μεταρρύθμιση, καθώς και η τήρηση των 
ποσοτικών κριτηρίων, αποτελούσε προϋπόθεση για τη χορήγηση της δεύτερης 
δόσης του δανείου. 
Η εξέταση των όρων του ΔΝΤ, που συμπληρώθηκε με την πραγματοποίηση δύο 
εκθέσεων τον Ιούνιο και τον Νοέμβριο του 1991, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι 
είχαν τηρηθεί τα ποσοτικά κριτήρια και το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα 
θεωρήθηκε ότι εφαρμόστηκε με επιτυχία, οπότε δεν απαιτούνταν περαιτέρω 
προσαρμογή του. Επίσης είχαν τηρηθεί σε μεγάλο βαθμό τα κριτήρια που 
αφορούσαν την διαρθρωτική προσαρμογή. Το σύνολο του κύκλου εργασιών με βάση 
τις τιμές στην ελεύθερη αγορά εκτιμήθηκε σε ποσοστό 94-95%, σε σχέση με τον 
αρχικό στόχο του 92%. Επίσης η φιλελευθεροποίηση των εμπορικών συναλλαγών 
είχε προχωρήσει αρκετά: μειώθηκε ο κατάλογος των προϊόντων για τα οποία 
απαιτούνταν άδειες εξαγωγής, και αναμένονται περαιτέρω μειώσεις στο εγγύς 
μέλλον· ο πρόσθετος φόρος εισαγωγής μειώθηκε από 20 σε 10% και αναμένεται 
ότι θα παύσει να εφαρμόζεται στο τέλος του 1992. Επίσης έχει προχωρήσει 
ικανοποιητικά το πρόγραμμα για την ιδιωτικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων. 
Η Κρατική Τράπεζα κατόρθωσε να συγκεντρώσει σημαντικό ποσό χρηματοδοτικών 
πόρων στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Ένας νόμος σχετικά με τις πτωχεύσεις 
άρχισε να ισχύει τον Οκτώβριο του 1991, ενώ ταυτόχρονα υποβλήθηκαν στο 
Κοινοβούλιο ορισμένοι νόμοι σχετικά με την δημιουργία χρηματιστηρίου, και 
την λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, καθώς επίσης και σχετικά με τις 
εταιρείες επενδύσεων και αμοιβαίων κεφαλαίων. Οι αρχές της χώρας 
εξακολούθησαν να επιτρέπουν τον ελεύθερο επαναπατρισμό των κερδών και του 
- 26 -
προϊόντος της εκκαθάρισης των επενδύσεων που πραγματοποιούν μη κάτοικοι 
στην Τσεχοσλοβακία, ενώ ταυτόχρονα υπογράφθηκαν με δέκα κράτη μέλη της ΕΚ 
διμερείς συμφωνίες για την προστασία των επενδύσεων. 
Δεδομένου ότι είχαν τηρηθεί όλα τα κριτήρια από τα οποία εξαρτώνταν η 
χορήγηση του Κοινοτικού δανείου, η δεύτερη δόση του μεσοπρόθεσμου δανείου 
καταβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 1992. 
5. Εξελίξεις κατά το 1992 και βραχυπρόθεσμες προοπτικές 
Κατά τα μέσα του 1992, φαίνεται ότι έχει αρχίσει να μειώνεται βαθμιαία η 
οικονομική ύφεση, δεδομένου ότι έχει αρχίσει να σταθεροποιείται η παραγωγή 
στους παραδοσιακούς κλάδους, ενώ αυξάνεται ο ρυθμός της παραγωγής και της 
απασχόλησης στους νεοδημιουργηθέντες κλάδους. 0 πληθωρισμός φαίνεται ότι 
έχει τεθεί υπό έλεγχο, και τα δημόσια οικονομικά δεν παρουσιάζουν 
ανησυχητικές εξελίξεις, τα επιτόκια έχουν μειωθεί κάπως, και η τιμή του 
συναλλάγματος παραμένει σταθερή. Επιπλέον, το εμπορικό ισοζύγιο παρουσιάζει 
πλεόνασμα και το μεικτό χρέος σε σκληρά νομίσματα δεν αυξάνεται πλέον. 
Κατά το πρώτο τρίμηνο του 1992 παρατηρήθηκε σημαντική ανάκαμψη του εμπορίου 
της Τσεχοσλοβακίας. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 13% και οι εισαγωγές κατά 8% 
σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 1991. Συνεχίσθηκε η μείωση των 
εμπορικών συναλλαγών με τις πρώην χώρες του Συμβουλίου Αμοιβαίας 
Οικονομικής Βοήθειας (ΚΟΜΕΚΟΝ), και τη στιγμή αυτή το σχετικό ποσοστό είναι 
μικρότερο από το εν πέμπτο των συνολικών εξαγωγών της ΟΤΣΔ. Οι οικονομικές 
αρχές έχουν την πρόθεση να διατηρήσουν μια σταθερή ισοτιμία της κορώνας, 
ώστε να περιορίσουν τις εγχώριες τιμές και τους μισθούς σε λογικά όρια. 
Ωστόσο, αναμένονται περαιτέρω διαρθρωτικές προσαρμογές, οι οποίες πιθανόν 
να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας και στους 
ισολογισμούς των επιχειρήσεων. Αν και τα επίσημα ποσοστά ανεργίας μειώθηκαν 
στις αρχές του 1992 (εν μέρει λόγω της μεταβολής των μεθόδων καταγραφής), 
φαίνονται αναπόφευκτες οι ομαδικές απολύσεις εργατικού δυναμικού, ώστε να 
βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα και η αποδοτικότητα των επιχειρήσεων, 
δεδομένου ότι η άλλη εναλλακτική λύση (περαιτέρω σημαντική μείωση των 
πραγματικών μισθών) δεν είναι πολιτικά βιώσιμη. Επίσης οι λογαριασμοί των 
επιχειρήσεων κρύβουν σημαντικούς κινδύνους διαχείρισης, εφόσον 
συσσωρεύονται οι υποχρεώσεις και η εξυπηρέτηση του χρέους μπορεί να θέσει 
σε κίνδυνο τον απαιτούμενο εκσυχρονισμό του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού. 
Αν και η ΟΤΣΔ ήταν σε θέση να καλύψει ένα μέρος των χρηματοδοτικών της 
αναγκών στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, κατά τους τελευταίους μήνες οι αρχές 
της Τσεχοσλοβακίας εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με την πρόσφατη αύξηση των 
επιτοκίων στις εμπορικές πιστώσεις, που υπερβαίνουν κατά πολύ τα συνήθη 
επίπεδα. Πράγματι, το υψηλό κόστος του δανεισμού έχει αποθαρρύνει την 
αναζήτηση υψηλότερων δανείων. 
Ωστόσο, η οικονομική επιτυχία των μεταρρυθμίσεων στην Τσεχοσλοβακία, που 
οφείλεται κυρίως στις ευνοϊκές αρχικές μακροοικονομικές συνθήκες, στις 
πλήρεις και ταχύρυθμες μεταρρυθμίσεις της οικονομικής πολιτικής και στην 
ορθή μακροοικονομική διαχείριση της ζήτησης, επισκιάζεται όλο και 
περισσότερο από τις πολιτικές εξελίξεις. Από το 1990 και έπειτα, οι 
αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας 
επιβραδύνουν την μεταρρυθμιστική διαδικασία. Από τις αρχές του 1992 έχει 
σταματήσει το νομοθετικό έργο που αφορά την διαδικασία των μεταρρυθμίσεων 
και δεν θεωρείται πιθανόν να επαναληφθεί πριν να αποφασισθεί το μέλλον της 
Ομοσπονδιακής Τσεχικής και Σλοβακικής Δημοκρατίας. 
- 27 -
IV. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Στο τέλος του 1989, μετά την απομάκρυνση από την εξουσία του Todor Zhivkov, 
επιταχύνθηκε στη Βουλγαρία η μεταρρυθμιστική διαδικασία η οποία είχε 
αρχίσει με αργό ρυθμό το 1986-1987. Ωστόσο, μόνο μετά το τέλος του 1990 
άρχισαν να εφαρμόζονται πραγματικά τα μεταρρυθμιστικά μέτρα. 
Εν τω μεταξύ, η οικονομική κατάσταση είχε επιδεινωθεί σημαντικά. Το 
πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 11% το 1990 (μετά από μία πτώση που είχε ήδη 
σημειώσει το 1989)· οι πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες είχαν συσσωρευθεί 
στην οικονομία επί πολλά έτη, άρχισαν να γίνονται αισθητές μέσω σοβαρών 
ελλείψεων τροφίμων και βασικών καταναλωτικών αγαθών και μέσω των αυξήσεων 
των τιμών (ο ανοικτός πληθωρισμός υπερέβη το 64% το 1990, μετά το ποσοστό 
του 10% το 1989). Η εξαιρετικά εύθραυστη οικονομική κατάσταση της χώρας 
(κατά τα τέλη του 1990, το επίπεδο των εξωτερικών αποθεμάτων κατήλθε σε 125 
εκατομμύρια δολάρια, που αντιπροσωπεύει την αξία εισαγωγών μόνο μιας 
εβδομάδος), που οφείλεται εν μέρει στην διακοπή της ιδιωτικής 
χρηματοδότησης (η οποία ακολούθησε την αναστολή της εξυπηρέτησης του 
εξωτερικού χρέους1), άφηνε μικρά περιθώρια ελιγμών. Ήταν σαφές ότι δεν 
ήταν δυνατόν να καθυστερήσει πλέον η εφαρμογή ριζικών μεταβολών. 
Τον Δεκέμβριο διορίσθηκε ένας ανεξάρτητος πρωθυπουργός· στις αρχές του 
Ιανουαρίου του 1991, σχηματίσθηκε μια μεταβατική κυβέρνηση συνασπισμού. Η 
κυβέρνηση αυτή έλαβε την εντολή να επιταχύνει την μεταρρυθμιστική 
διαδικασία και να συνάψει συμφωνία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (η 
Βουλγαρία προσχώρησε στο ΔΝΤ τον Σεπτέμβριο του 1990). Είχε επίσης την 
εντολή να ορίσει ημερομηνία για νέες τοπικές και κοινοβουλευτικές εκλογές. 
Το οικονομικό πρόγραμμα της κυβέρνησης που εγκρίθηκε στις αρχές του 1991 
επεδίωκε την κάλυψη των αναγκών για οικονομική σταθεροποίηση και ταχεία 
μετάβαση σε μια οικονομία αγοράς. Οι τρεις κύριοι στόχοι του προγράμματος 
(σταθεροποίηση της οικονομίας με τον περιορισμό της υπερβάλλουσας ζήτησης, 
αποκατάσταση του εξωτερικού ισοζυγίου και της αξιοπιστίας της χώρας, και 
εισαγωγή των μηχανισμών της ελεύθερης αγοράς μέσω των απαιτούμενων 
διαρθρωτικών προσαρμογών) επρόκειτο να επιτευχθούν με την εφαρμογή ενός 
συνόλου πολιτικών για την φιλελευθεροποίηση, την σταθεροποίηση και την 
διαρθρωτική προσαρμογή. Οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις επρόκειτο να 
στηριχθούν από την μεταρρύθμιση του συναλλαγματικού συστήματος και των 
εμπορικών συναλλαγών που θα οδηγούσαν στην ταχεία εισαγωγή της 
μετατρεψιμότητας στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών με κυμενόμενη τιμή 
συναλλάγματος. 
"ϊ Παρά το γεγονός ότι η Βουλγαρία#είχε ήδη αρχίσει να δανείζεται σημαντικά 
ποσά από τη Δύση ήδη στη δεκαετία του '60 - κυρίως για την χρηματοδότηση 
της εισαγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών τα οποία χρειαζόταν για την 
εκπλήρωση των εξαγωγικών της υποχρεώσεων προς την ΚΟΜΕΚΟΝ - το καθαρό 
εξωτερικό της χρέος σε σκληρό νόμισμα παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα μέχρι 
το τέλος της δεκαετίας του '70. Το χρέος της μειώθηκε κατά το πρώτο 
ήμισυ της δεκαετίας του '80, εφόσον η χώρα κατέβαλε συνειδητή προσπάθεια 
για τον περιορισμό των εισαγωγών και την επανεξαγωγή φθηνού σοβιετικού 
πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές. Στη συνέχεια ωστόσο, αυξήθηκε απότομα 
το μεικτό εξωτερικό χρέος της, από 3,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 1985 σε 
9,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 1989. Οι / κύριοι λόγοι που εξηγούν το 
φαινόμενο αυτό είναι η αύξηση της εισαγωγής καταναλωτικών αγαθών, σε μία 
προσπάθεια να αντισταθμισθεί η ανεπαρκής εγχώρια παραγωγή, και η 
χορήγηση πιστώσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες (όπως η Λιβύη και το Ιράκ) 
προς τις οποίες πραγματοποιήθηκαν σημαντικές εξαγωγές μηχανημάτων που 
έμειναν απλήρωτες. Στις αρχές του 1990, μέσα σε ένα πλαίσιο ταχείας 
οικονομικής κατάρρευσης, τόσο στο εσωτερικό της χώρας, όσο και στο 
πλαίσιο ολόκληρης της ΚΟΜΕΚΟΝ, η επιβάρυνση του χρέους έγινε 
δυσβάσταχτη. Το υψηλό επίπεδο χρέωσης και η συσσώρευση υποχρεώσεων 
αποπληρωμής υποχρέωσαν την χώρα να κηρύξει το 1990 μονομερή αναστολή 
αρχικά της αποπληρωμής του κεφαλαίου και λίγους μήνες αργότερα της 
εξυπηρέτησης όλων των χρεών. 
- 28 -
Η μεταρρύθμιση έπρεπε να εφαρμοσθεί μέσα σε ένα εξαιρετικά δυσχερές 
εξωτερικό περιβάλλον. Η Βουλγαρία είχε πρακτικά αποκλεισθεί από τις 
διεθνείς κεφαλαιαγορές και επιπλέον έπρεπε να αντιμετωπίσει την κατάρρευση 
των εμπορικών συναλλαγών της ΚΟΜΕΚΟΝ, από τις οποίες εξαρτώνταν περισσότερο 
από οποιαδήποτε άλλη χώρα (το 1990, μόνο η ΕΣΣΔ απορροφούσε το 57% του 
συνόλου των βουλγαρικών εξαγωγών, που αντιστοιχεί στο 19% του ΑΕΠ). 
Επιπλέον, η Βουλγαρία είχε την τάση να καταβάλλει τιμές που ήταν 
χαμηλότερες από τα επίπεδα των τιμών στις παγκόσμιες αγορές για τις 
εισαγωγές ενέργειας και πρώτων υλών από την ΕΣΣΔ, ενώ οι εξαγωγές 
μεταποιημένων αγαθών προς την Σοβιετική Ένωση πραγματοποιούνταν με πολύ 
υψηλές τιμές σε σύγκριση με τα συνήθη επίπεδα στη διεθνή αγορά. Η 
κατάρρευση της ζήτησης εισαγωγών από την Σοβιετική Ένωση, και η μετάβαση 
σε τιμές της διεθνούς αγοράς για τις υπόλοιπες συναλλαγές, άσκησαν διπλή 
δυσμενή επίδραση που αντιστοιχούσε σε ποσοστό που υπερέβαινε το εν τέταρτο 
του ΑΕΠ για την περίοδο 1989-1991. Στους δυσμενείς αυτούς παράγοντες θα 
πρέπει να προστεθούν και οι ζημίες τις οποίες υπέστη η Βουλγαρία από το 
διεθνές εμπάργκο κατά του Ιράκ και της Λιβύης (για παράδειγμα οι εκκρεμείς 
και ανεκτέλεστες απαιτήσεις από το Ιράκ, υπερβαίνουν το 1 δισεκατομμύριο 
δολάρια). 
Οι συνολικές χρηματοδοτικές ανάγκες της βουλγαρικής οικονομίας για το 1991 
με βάση τους σταθεροποιητικούς της στόχους εκτιμώνται σε 3,8 δισεκατομμύρια 
δολάρια. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει την χρηματοδότηση των τρεχουσων δαπανών, 
τις υποχρεώσεις αποπληρωμής του εξωτερικού χρέους, τον διακανονισμό των 
καθυστερούμενων πληρωμών καθώς και την δημιουργία ενός ελάχιστου επιπέδου 
διεθνών συναλλαγματικών αποθεμάτων. Η χρηματοδότηση του προγράμματος 
προβλεπόταν ότι θα εξασφαλιζόταν αποκλειστικά μέσω της αναδιάταξης και του 
ετεροχρονισμού της αποπληρωμής του χρέους καθώς και μέσω νέων επίσημων 
πιστώσεων. Με την ελάφρυνση του χρέους εκτιμάται ότι θα εξασφαλισθεί η 
χρηματοδότηση των 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων· το μισό περίπου από το 
υπόλοιπο ποσό του 1,6 δισεκατομμυρίου δολαρίων επρόκειτο να καλυφθεί από 
τους οργανισμούς του Bretton Woods. Το ΔΝΤ επρόκειτο να συνάψει με την 
Βουλγαρία δωδεκάμηνη συμφωνία stand-by ύψους 279 εκατομμυρίων ΕΤΔ (περίπου 
390 εκατομμυρίων δολαρίων) η οποία συνοδευόταν από ένα μηχανισμό 
συγκυριακής δράσης για τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου· 
ορισμένοι συμπληρωματικοί πόροι θα μπορούσαν να εξευρεθούν μέσω των 
διευκολύνσεων πετρελαίου στο πλαίσιο της έκτακτης αντισταθμιστικής 
χρηματοδοτικής διευκόλυνσης. Η Διεθνής Τράπεζα επρόκειτο να διαθέσει ένα 
δάνειο για διαρθρωτική προσαρμογή ύψους 250 εκατομμυρίων δολαρίων. Για να 
χρηματοδοτηθεί το υπόλοιπο των χρηματοδοτικών αναγκών που ανερχόταν περίπου 
σε 0,8 δισεκατομμύρια δολάρια, η Βουλγαρία ζήτησε από την Κοινότητα και από 
την Ομάδα των 24 συμπληρωματική συνδρομή για την εξισορρόπηση του ισοζυγίου 
πληρωμών. 
Η χορήγηση Κοινοτικής συνδρομής προς την Βουλγαρία ύψους 290 εκατομμυρίων 
ECU (περίπου 400 εκατομμύρια δολάρια που αντιστοιχούν στο ήμισυ του 
εκτιμώμενου κενού χρηματοδότησης) αποφασίσθηκε τον Ιούνιο του 1991. 
Διατέθηκε σε δύο δόσεις (ύψους 150 και 140 εκατομμυρίων ECU αντίστοιχα). Η 
καταβολή κάθε δόσης εξαρτώνταν από την εκπλήρωση ορισμένων προϋποθέσεων, 
μερικές από τις οποίες είχαν αποφασισθεί ειδικά για την Βουλγαρία. 
Ειδικότερα, το κυβερνητικό πρόγραμμα θα εφαρμοζόταν στο πλαίσιο των 
διαπραγματεύσεων με ιδιωτικούς και δημόσιους πιστωτικούς οργανισμούς 
σχετικά με το εξωτερικό χρέος της χώρας. Η ανάγκη για επίτευξη σημαντικής 
προόδου στις διαπραγματεύσεις αυτές αντικατοπτρίζεται στους όρους από τους 
οποίους εξαρτήθηκε η χορήγηση του δανείου. 
Η χορήγηση της πρώτης δόσης εξαρτήθηκε, εκτός από τη σύναψη μιας συμφωνίας 
stand-by με το ΔΝΤ, από μία συμφωνία για αναδιάταξη του χρέους με την λέσχη 
των Παρισίων και από τον ετεροχρονισμό των πληρωμών για την εξυπηρέτηση του 
χρέους προς τις εμπορικές τράπεζες καθώς και από την επίτευξη προόδου 
σχεαικά με την σύναψη συμφωνίας για την μακροπρόθεσμη αναδιάρθρωση του 
- 29 -
χρέους. Τον Απρίλιο επιτεύχθηκε συμφωνία για την αναδιάταξη του χρέους με 
την λέσχη των Παρισίων. Οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την αναδιάρθρωση του 
χρέους με τις εμπορικές τράπεζες δεν ολοκληρώθηκαν αλλά οι διαβεβαιώσεις 
που δόθηκαν τον Ιούνιο, τόσο από τις βουλγαρικές αρχές, όσο και από την 
συμβουλευτική επιτροπή των εμπορικών τραπεζών, ότι τα συμβαλλόμενα μέρη 
ανέλαβαν την δέσμευση να πραγματοποιήσουν σημαντική πρόοδο για την επίτευξη 
της συμφωνίας αυτής προ του τέλους του 1991, ήταν αρκετά ισχυρές ώστε να 
επιτρέψουν την καταβολή της πρώτης δόσης του δανείου που πραγματοποιήθηκε 
τον Αύγουστο του 1991. Η χορήγηση της δεύτερης δόσης εξαρτώνταν από την 
εκπλήρωση των συνήθων οικονομικών προϋποθέσεων οι οποίες διέπουν τη 
χορήγηση των Κοινοτικών δανείων καθώς και από την θετική εκτίμηση της 
προόδου για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την μακροπρόθεσμη 
αναδιάρθρωση του χρέους με τους ιδιωτικούς πιστωτικούς οργανισμούς. Η 
απόφαση της Επιτροπής για την καταβολή του δανείου λήφθηκε το Μάρτιο του 
1992 μετά από διαβουλεύσεις με την Νομισματική Επιτροπή και στηρίχθηκε σε 
στοιχεία που χορήγησαν και οι δύο πλευρές και που πιστοποιούσαν την 
επίτευξη προόδου για τη σύναψη της συμφωνίας αυτής. 
Η εξαγγελθείσα χρηματοδότηση από μέρους των άλλων κρατών μελών της Ομάδας 
των 24 ανερχόταν μόνο σε 214 εκατ. δολάρια, οπότε στα πλαίσια της συμφωνίας 
για χρηματοδοτική στήριξη υπολείπονταν ακόμη 200 εκατομμύρια δολάρια 
περίπου. Όλες σχεδόν οι συνεισφορές συνίσταντο σε χορήγηση δανείων χωρίς 
πρόσθετους όρους, τα οποία θα καταβάλλονταν σε μία ή δύο δόσεις, και 
εξαρτώνταν από την εκπλήρωση των όρων οι οποίοι ορίζονται στην συμφωνία 
stand-by του ΔΝΤ ή στο δάνειο για διαρθρωτική προσαρμογή της Διεθνούς 
Τράπεζας. Μόνο μία μικρή χρηματοδοτική συνδρομή από τις Ηνωμένες Πολιτείες 
κατεβλήθηκε πραγματικά το 1991. Η καθυστέρηση της καταβολής των υπόλοιπων 
συνεισφορών (από τις χώρες ΕΖΕΣ και την Ιαπωνία), οφειλόταν κυρίως σε 
διαδικαστικούς περιορισμούς που προέρχονταν από τις ίδιες τις διοικητικές 
υπηρεσίες της Βουλγαρίας. Εκτός από τις αναλήψεις υποχρεώσεων που ήταν 
χαμηλότερες από τις ζητηθείσες και από τις πολύ μεγαλύτερες από τις 
αναμενόμενες καθυστερήσεις κατά την κινητοποίηση της συνδρομής της Ομάδας 
των 24, σημειώθηκαν επίσης καθυστερήσεις και κατά την καταβολή του δανείου 
για διαρθρωτική προσαρμογή της Διεθνούς Τράπεζας: η πρώτη δόση του δανείου 
(150 εκατομμύρια δολάρια) καταβλήθηκε μόλις τον Φεβρουάριο του 1992. 
2. Μακροοικονομικές πολιτικές και επιδόσεις το 1991 
2.1 Το σταθεροποιητικό πρόγραυυα του 1991 
Η μακροοικονομική πολιτική που εφάρμοσαν οι αρχές της Βουλγαρίας είχε ως 
στόχο να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τον τερματισμό της οικονομικής 
κρίσης (που ήταν αναπόφευκτη αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος των ανισορροπιών 
που έπρεπε να διορθωθούν) ήδη πριν από το τέλος του 1991. Συνολικά, στόχος 
του προγράμματος ήταν ο περιορισμός της μείωσης του ΑΕΠ σε 11% περίπου και 
η μείωση του μηνιαίου ποσοστού πληθωρισμού σε 1-2% μέχρι το τέλος του 
χρόνου, μετά την αρχική αλματώδη αύξηση των τιμών που ακολούθησε την γενική 
αναμόρφωση των τιμών τον Φεβρουάριο. 
Η σταθεροποιητική πολιτική που εφάρμοσε η κυβέρνηση το 1991 στηρίχθηκε σε 
δύο κύριους άξονες: στην άσκηση αυστηρής νομισματικής πολιτικής, η οποία 
μέσω της επιβολής ανωτάτων ορίων πιστώσεων στις τράπεζες και της μεγάλης 
αύξησης των επιτοκίων, περιόρισε την αύξηση της προσφοράς χρήματος με την 
ευρεία έννοια· στην άσκηση αυστηρής εισοδηματικής πολιτικής μέσω 
φορολογικών μέτρων, η οποία προέβλεπε μεγάλη μείωση των πραγματικών μισθών, 
κατόπιν διαπραγματεύσεων με τα εργατικά συνδικάτα. Επιπλέον, στόχος της 
δημοσιονομικής πολιτικής ήταν η ταυτόχρονη μείωση του μεριδίου των δημοσίων 
δαπανών στον ΑΕΠ και ο περιορισμός του δημοσιονομικού ελλείμματος. Το 
χαμηλό επίπεδο των διεθνών συναλλαγματικών αποθεμάτων καθώς και η 
αβεβαιότητα ως προς την εξωτερική χρηματοδότηση δεν επέτρεψαν την εισαγωγή 
και την διατήρηση, με την απαιτούμενη αξιοπιστία, ενός συστήματος σταθερών 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. 
- 30 -
Τα οικονομικά αποτελέσματα κατά το πρώτο έτος των μεταρρυθμίσεων ήταν 
χειρότερα από αυτά που είχαν προβλεφθεί. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 
22,9% αν και το ποσοστό αυτό υπερεκτιμά κατά πάσα πιθανότητα την πραγματική 
μείωση της παραγωγής, εφόσον δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη την δραστηριότητα 
των μικρών επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα, και ιδιαίτερα του κλάδου του 
λιανικού εμπορίου και των υπηρεσιών. Οι τιμές λιανικής πώλησης αυξήθηκαν 
κατά 277% κατά το πρώτο τρίμηνο, γεγονός που φανερώνει ότι η υποτίμηση της 
τιμής συναλλάγματος ήταν μεγαλύτερη από την προβλεφθείσα. Στη συνέχεια οι 
τιμές εξακολούθησαν να αυξάνονται με μηνιαίο ρυθμό 4-5% περίπου δηλαδή με 
ετήσιο ρυθμό 70% περίπου. 
Η επιτυχής εφαρμογή των σταθεροποιητικών πολιτικών κατά το 1991 ενίσχυσε 
ασφαλώς την αναμενόμενη ύφεση. Ωστόσο, ο σημαντικότερος λόγος της 
συρρίκνωσης της παραγωγής ήταν η κατάρρευση των εμπορικών συναλλαγών με τ ι ς 
χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ (και ιδιαίτερα με την ΕΣΣΔ). Η κατάρρευση των 
παραδοσιακών ξένων αγορών της Βουλγαρίας και η μείωση της εγχώριας 
παραγωγής οδήγησαν σε μεγάλη πτώση των εξαγωγών. Το γεγονός αυτό επέβαλε 
σημαντικό περιορισμό των εισαγωγών, που με την σειρά του επιδείνωσε την 
συρρίκνωση στο εσωτερικό της χώρας. Οι τάσεις αυτές επιδεινώθηκαν περαιτέρω 
από την μεγάλη ανεπάρκεια εξωτερικής χρηματοδότησης, καθώς ένα μεγάλο 
ποσοστό της επίσημης συνδρομής που είχε αναληφθεί για την Βουλγαρία δεν 
καταβλήθηκε στην πραγματικότητα· γενικά, από το αρχικά αναμενόμενο ποσό των 
1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων καταβλήθηκαν πραγματικά μόνον τα 0,7 
δισεκατομμύρια δολάρια. 
2.2 Παραγωγή και Ζήτηση 
Η μείωση του πραγματικού ΑΕΠ αντικατοπτρίζει καταρχήν την μείωση της 
βιομηχανικής δραστηριότητας (27,5%)· η παραγωγή στον γεωργικό τομέα και 
στον τομέα των υπηρεσιών εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά 13% και 21% 
αντίστοιχα. 0 κύριος όγκος της μείωσης της βιομηχανικής παραγωγής 
παρατηρήθηκε στους πέντε μεγαλύτερους βιομηχανικούς κλάδους οι οποίοι 
εξαρτώνταν περισσότερο από το εμπόριο με τις χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ: χημική και 
πετροχημική βιομηχανία, ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός, 
σιδηρομεταλλεύματα, κατασκευή μηχανημάτων και επεξεργασία μετάλλων και 
βιομηχανία γεωργικών προϊόντων. Η μεγαλύτερη μείωση παρατηρήθηκε κατά το 
πρώτο εξάμηνο· μια κάποια ανάκαμψη της δραστηριότητας παρατηρήθηκε το 
τελευταίο τρίμηνο του 1991 (και συγκεκριμένα μία μικρή ανάκαμψη της 
παραγωγής ορισμένων βιομηχανιών που προσανατολίζονταν κυρίως προς τις 
εξαγωγές, ιδίως των βιομηχανιών κατασκευής μηχανημάτων και της 
υφαντουργίας), αλλά αποδείχθηκε ότι ήταν προσωρινή. 
Η μείωση της γεωργικής παραγωγής οφείλεται τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε 
εξωτερικούς παράγοντες. Το ζωικό κεφάλαιο μειώθηκε λόγω της έλλειψης 
εισαγόμενων σιτηρών για την διατροφή των ζώων (το γεγονός αυτό είχε ως 
αποτέλεσμα μια προσωρινή αύξηση της προσφοράς κρέατος). Οι σχετικά χαμηλές 
επιδόσεις όσον αφορά τις εσοδείες (με κύρια εξαίρεση τον τομέα των 
λαχανικών) αντικατοπτρίζει τον αργό ρυθμό εφαρμογής των αγροτικών 
μεταρρυθμίσεων και την δυσμενή διάρθρωση των τιμών αγοράς που οφείλεται στο 
γεγονός ότι η βιομηχανία της μεταποίησης των τροφίμων έχει ακόμη ιδιαίτερα 
μονοπωλιακό χαρακτήρα. Η μείωση της δραστηριότητας στον τομέα των υπηρεσιών 
αντικατοπτρίζει κυρίως την κάμψη που παρατηρήθηκε στον τραπεζικό τομέα και 
στις μεταφορές. 
Από πλευράς ζήτησης, οι επενδύσεις εκτιμάται ότι μειώθηκαν κατά τα δύο 
τρίτα σε πραγματικούς όρους. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει την επίδραση 
των αμφιβολιών στο εσωτερικό επίπεδο, της περιοριστικής νομισματικής 
πολιτικής και της ανεπάρκειας της εξωτερικής χρηματοδότησης. Η κατανάλωση 
μειώθηκε πολύ λιγότερο - κατά 8% περίπου, αποκλειστικά λόγω της μείωσης της 
δημόσιας κατανάλωσης (κατά το ήμισυ περίπου), ενώ από την άλλη πλευρά, η 
ιδιωτική κατανάλωση φαίνεται ότι αυξήθηκε κάπως, παρά τη σημαντική μείωση 
- 31 -
των πραγματικών μισθών. Οι μηνιαίες έρευνες της επιχειρηματικής 
δραστηριότητας αναφέρουν ότι το χαμηλό επίπεδο της εγχώριας (και ξένης) 
ζήτησης, και το γεγονός ότι δεν υπήρχε πλέον έλλειψη εισροών, αποτέλεσε από 
τα μέσα του 1991 τον κύριο παράγοντα της μείωσης της παραγωγής. 
2.3 Μισθοί και αγοοά εργασίας 
Οι μισθοί και η αγορά εργασίας υπέστησαν τις δυσμενείς επιδράσεις της 
διαδικασίας προσαρμογής. Οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν σημαντικά (κατά 
42%, σε σχέση με το στόχο του 35%) κατά τη διάρκεια του 1991. Η πτώση αυτή 
ήταν πολύ μεγαλύτερη κατά τους πρώτους μήνες του έτους, όταν η περιοριστική 
εισοδηματική πολιτική παρεμπόδισε την αντιστάθμιση των μεγαλύτερων από τις 
αναμενόμενες αυξήσεων των τιμών λιανικής πώλησης από αντίστοιχη αύξηση των 
πραγματικών μισθών. Οι απολύσεις των εργαζόμενων στο δημόσιο τομέα υπήρξαν 
πολύ σημαντικές και αφορούσαν 900.000 περίπου θέσεις απασχόλησης (άνω του 
20% του εργατικού δυναμικού), τόσο στον τομέα της δημόσιαας διοίκησης όσο 
και στον τομέα των κρατικών επιχειρήσεων. Η ανεργία αυξήθηκε από τα πολύ 
χαμηλά επίπεδα που είχε στις αρχές του 1991 σε 419.000 (10,2% του εργατικού 
δυναμικού) τον Δεκέμβριο του 1991. Η διαφορά αυτή μεταξύ των δύο ποσοστών 
φανερώνει ότι υπήρξε σημαντική αύξηση της δραστηριότητας στον τομέα των 
μικρών ιδιωτικών επιχειρήσεων, αν και η ύπαρξη ορισμένων στατιστικών 
προβλημάτων παρεμποδίζει την ακριβή εκτίμηση του αποτελέσματος αυτού. 
2.4 Η δημοσιονομική πολιτική 
Στο δημοσιονομικό τομέα, οι στόχοι της κυβέρνησης επιτεύχθηκαν μόνο εν 
μέρει κατά το 1991. Από πλευράς δαπανών, οι επιδοτήσεις μειώθηκαν δραστικά 
από το επίπεδο του 14,9% του ΑΕΠ το 1990 σε 4,0%. Ωστόσο, ο προϋπολογισμός 
αντιμετώπισε μία "παγίδα χρέους": το συνολικό κόστος των οφειλόμενων τόκων 
επί των εσωτερικών και εξωτερικών χρεών ανήλθε το 1991 σε ποσοστό 17,5% του 
ΑΕΠ. Μόνο εάν δεν εξυπηρετούνταν το εξωτερικό χρέος θα ήταν δυνατόν να 
περιοριστεί το ταμειακό έλλειμμα σε ποσοστό 3,7% του ΑΕΠ (σε σχέση με τον 
αρχικά ορισθέντα στόχο του 0,1%· σε πραγματική βάση το ποσοστό αυτό 
ανέρχεται σε 14,9%). Ωστόσο καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες, όπως 
φαίνεται από το πρωτογενές έλλειμμα του προϋπολογισμού (που δεν 
περιλαμβάνει την επιβάρυνση των τόκων), που βελτιώθηκε από το ποσοστό του 
-3,5% του ΑΕΠ το 1990 σε +2,7% το 1991. Από πλευράς εσόδων, ο 
προϋπολογισμός αντιμετώπισε απρόβλεπτα ελλείμματα, ιδιαίτερα κατά το πρώτο 
ήμισυ του 1991 (που αποτέλεσαν συνέπεια της εξασθένισης της οικονομικής 
δραστηριότητας)· το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια την εμφάνιση 
καθυστερήσεων τόκων και δαπανών (στη συνέχεια υπήρξε κάποια βελτίωση της 
κατάστασης). Η χρηματοδότηση του δημοσιονομικού ελλείμματος εξασφαλίστηκε 
κυρίως μέσω τραπεζικών πιστώσεων. Επιπλέον διατέθηκαν έντοκα γραμμάτια του 
δημοσίου ύψους 0,8 δις λέβα σε μη τραπεζικούς οργανισμούς (περιλαμβανομένων 
και εγγραφών από την κρατική ασφαλιστική εταιρεία). 
2.5 Η νουισυατική πολιτική 
Η νομισματική πολιτική ήταν ιδιαίτερα περιοριστική κατά το πρώτο ήμισυ του 
1991, οπότε οι επιβληθέντες περιορισμοί οδήγησαν σε μεγάλη πραγματική 
μείωση των νομισματικών και πιστωτικών ροών. Κατά το δεύτερο εξάμηνο, για 
να μειωθεί ο πληθωρισμός και δεδομένου ότι δημιουργήθηκαν προβλήματα 
ρευστότητας στην πραγματική οικονομία, χαλάρωσε κάπως η πιστωτική πολιτική 
ώστε να στηριχθεί η προβλεπόμενη ανάκαμψη. Συνολικά, με εξαίρεση τις 
πιστώσεις προς το κράτος, τα πιστωτικά και νομισματικά μεγέθη παρέμειναν 
υπό έλεγχο κατά το 1991 και κατέστη δυνατόν να τηρηθούν οι ονομαστικοί 
νομισματικοί στόχοι (όπου η σχέση προσφοράς χρήματος με την ευρεία έννοια 
προς το ΑΕΠ μειώθηκε από 111% στο τέλος του 1990 σε 75% στο τέλος του 
1991). 
Τα επιτόκια αυξήθηκαν σημαντικά στις αρχές του 1991: το βασικό επιτόκιο της 
εθνικής τράπεζας προσαρμόστηκε από 4,5% σε 45%. Στη συνέχεια αυξήθηκε σε 
- 32 -
54%, οπότε το ονομαστικό επιτόκιο των δανειοδοτήσεων των εμπορικών τραπεζών 
ανήλθε σε 70% περίπου, και το πραγματικό επιτόκιο ήταν σχεδόν μηδενικό. Από 
την άλλη πλευρά, τα πραγματικά επιτόκια καταθέσεων ήταν ακόμη αρνητικά λόγω 
του υψηλού ενδιάμεσου κόστους. Κατά το δεύτερο ήμισυ του 1991, εφαρμόστηκαν 
νέα έμμεσα μέτρα νομισματικού ελέγχου, και το επιτόκιο Lombard 
αντικατέστησε de facto το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης ως επιτόκιο 
αναφοράς. 
2.6 Οι εξωτερικές εΕελΙΕειο 
Το εξωτερικό εμπόριο μειώθηκε ιδιαίτερα κατά το 1991 ως αποτέλεσμα της 
εξασθένισης της εγχώριας οικονομίας και της κατάρρευσης των παραδοσιακών 
εμπορικών εταίρων της Βουλγαρίας, καθώς και λόγω της επιδείνωσης των όρων 
του εμπορίου και της εξωτερικής χρηματοδοτικής ανεπάρκειας. Συνολικά, ο 
όγκος των εξαγωγών εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά 40% και ο περιορισμός των 
εισαγωγών ήταν ακόμη μεγαλύτερος (47%). Η μείωση ήταν σημαντικά μεγαλύτερη 
στις συναλλαγές με τις χώρες της πρώην COMECON (61% και 67% αντίστοιχα για 
τις εξαγωγές και τις εισαγωγές). Το εμπόριο με τις χώρες εκτός της COMECON 
μειώθηκε πολύ λιγότερο: οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 27% και οι εξαγωγές 
μόνο κατά 8,5%. Τα συνολικά αριθμητικά στοιχεία δείχνουν ότι παρατηρήθηκε 
μια κάποια ανάκαμψη κατά το δεύτερο ήμισυ του έτους στις συναλλαγές με τις 
χώρες εκτός COMECON. Κατά το 1991 εκτός από τη μείωση του όγκου των 
εμπορικών συναλλαγών, παρατηρήθηκε μια σημαντική διαρθρωτική μετατόπιση του 
εμπορίου προς τις βιομηχανικές χώρες. 
Όσον αφορά τις συναλλαγές σε σκληρά νομίσματα, ο όγκος των εξαγωγών το 1991 
μειώθηκε κατά 35% περίπου και των εισαγωγών κατά 62%, με αποτέλεσμα την 
ισοσκέλιση του εμπορικού ισοζυγίου, αν και σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Οι 
εξαγωγές και οι εισαγωγές ανήλθαν σε 3,7-3,8 δις δολάρια, σε σχέση με τον 
στόχο των 6,6 δις δολαρίων και 8,0 δις δολαρίων αντίστοιχα. Κατά συνέπεια, 
το έλλειμμα του ισοζυγίου των τρεχουσων συναλλαγών για το 1991 περιορίστηκε 
σε 0,9 δις δολάρια. Η πολύ μεγαλύτερη από την αναμενόμενη περικοπή των 
εισαγωγών επέτρεψε την επίτευξη των στόχων που αφορούσαν την αύξηση των 
διεθνών συναλλαγματικών αποθεμάτων: τα αποθέματα αυτά αυξήθηκαν κατά τα 
τέλη του 1991 σε 0,7 δις δολάρια περίπου (που ισοδυναμούν με την αξία σε 
μετατρέψιμο νόμισμα που αντιπροσωπεύουν οι εισαγωγές για διάστημα 2 μηνών), 
ενώ τα επίσημα αποθέματα ανήλθαν σε 0,4 δις δολάρια. 
3. Η στρατηγική και τα επιτεύγματα του προγράμματος φιλελευθεροποίησης 
και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης 
Από την αρχή της εφαρμογής του μεταρρυθμιστικού προγράμματος, η κυβέρνηση 
πρόβλεψε ένα ευρύ φάσμα μέτρων φιλελευθεροποίησης στους τομείς της 
διαμόρφωσης των τιμών, του εξωτερικού εμπορίου και των συναλλαγματικών 
ρυθμίσεων. Επιπλέον, το πρόγραμμα περιλάμβανε μία φιλόδοξη δέσμη 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων: κοινωνική προστασία, διαμόρφωση ενεργειακής 
πολιτικής, μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού τομέα, αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων και ιδιωτικοποίηση, αγροτική μεταρρύθμιση. 
Η εφαρμογή των μέτρων αυτών προχώρησε με αργότερο ρυθμό απ'ό,τι αναμενόταν 
το 1991. Μετά την πρώτη δέσμη των μέτρων που θεσπίστηκαν κατά το πρώτο 
εξάμηνο, η έλλειψη ευρείας πολιτικής συναίνεσης στα πλαίσια της 
κυβέρνησης, και η προοπτική των προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών τον 
Οκτώβριο του 1991 και τον Ιανουάριο του 1992, προξένησαν μια παρατεταμένη 
στασιμότητα της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας μετά το καλοκαίρι· μόνο κατά 
τα τέλη του 1991 και στις αρχές του 1992, υπό την νέα κυβέρνηση, από την 
οποία απουσίαζαν οι πρώην κομμουνιστές, άρχισε και πάλι, η μεταρρυθμιστική 
διαδικασία. 
- 33 -
3.1 Φ|λ.ελενθερςττο(ησπ 
Η ελευθέρωση των τιμών εφαρμόστηκε με επιτυχία στις αρχές του έτους. Οι 
περισσότερες τιμές ελευθερώθηκαν διά μιας, ώστε να εξαλειφθούν οι 
γενικευόμενες ελλείψεις και η πολύ σημαντική συσώρρευση ανεπιθύμητων 
αποταμιευτικών κεφαλαίων. Ωστόσο, ορίστηκαν από το κράτος οι τιμές για 
τέσσερα ενεργειακά προϊόντα και για ορισμένες κοινωφελείς υπηρεσίες (αλλά 
αυξάνονταν περιοδικά ώστε να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος των 
επιδοτήσεων) και οι τιμές 14 κατηγοριών προϊόντων εξακολούθησαν να 
υπόκεινται σε ένα ειδικό σύστημα παρακολούθησης. Συνολικά, οι απολύτως 
ελεύθερες και οι ελεγχόμενες τιμές λιανικής πώλησης εκτιμάται ότι 
αντιπροσωπεύουν το 90% περίπου του συνολικού κύκλου εργασιών στο λιανικό 
εμπόριο. 
Επίσης υπήρξε σημαντική φιλελευθεροποίηση του συστήματος των εξωτερικών 
εμπορικών συναλλαγών και επιτεύχθηκε η άρση των μη δασμολογικών φραγμών, 
εκτός από ένα περιορισμένο αριθμό προϊόντων που εξακολούθησαν να υπόκεινται 
σε απαγόρευση εξαγωγής. Τον Ιούλιο, μειώθηκαν περαιτέρω οι περιορισμοί των 
εξαγωγών. 
Τον Φεβρουάριο δημιουργήθηκε ένα νέο σύστημα τιμών συναλλάγματος, το οποίο 
όριζε μία ενιαία τιμή συναλλάγματος η οποία μπορούσε να κυμαίνεται στη 
διατραπεζική αγορά. Μετά την αρχική απότομη αύξηση, η τιμή του 
συναλλάγματος σταθεροποιήθηκε σε 15 περίπου λέβα/δολάριο. Στη συνέχεια, το 
βουλγαρικό νόμισμα υποτιμήθηκε βαθμιαία και έφθασε την τιμή των 20-23 
λέβα/δολάριο. Η ονομαστική τιμή συναλλάγματος υποτιμήθηκε πολύ περισσότερο 
απ'ό,τι είχε προβλεφθεί στις αρχές του 1991 (7-10 λέβα), λόγω της αδυναμίας 
της οικονομίας και του χαμηλού ακόμη επιπέδου αξιοπιστίας των 
μεταρρυθμίσεων, τουλάχιστον όσον αφορά τις εξωτερικές πολιτικές. Η 
ενοποίηση του συναλλαγματικού συστήματος συνοδεύτηκε από την άρση των 
περιορισμών στις συναλλαγές που πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο του ισοζυγίου 
τρεχουσων συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων των αδήλων πληρωμών και 
μεταφορών. Αν και δεν υπήρξε σχετική επίσημη δήλωση, το λέβα έγινε 
μετατρέψιμο κατ' ουσία για όλες τις εμπορικές συναλλαγές που πραγματοποιούν 
οι κάτοικοι της Βουλγαρίας στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσων συναλλαγών. 
3.2 Αναδιάρθρωση των έπινε ι ρήσεων και ιδιωτικοποιήσει 
Ένα πρώτο βήμα έγινε με την κατάργηση των μονοπωλίων των μεγάλων εταιρειών 
και τη μετατροπή τους σε εμπορικές επιχειρήσεις. Επίσης εγκρίθηκε ένας 
νόμος σχετικά με την έγγεια ιδιοκτησία ο οποίος στόχευε στην απόδοση των 
αγροτικών γαιών σε ανεξάρτητους γεωργούς. Ωστόσο συνοδευόταν από τόσους 
περιορισμούς, ώστε στην ουσία παράμεινε ανεφάρμοστος. Επίσης θεσπίστηκαν 
αρκετές διατάξεις στα πλαίσια ενός εμπορικού κώδικα. Ωστόσο, δεν έχουν 
ενισχυθεί οι ισχύουσες διαδικασίες σχετικά με τις πτωχεύσεις και τις 
εκκαθαρίσεις (δεν υπάρχει ακόμη ξεχωριστή νομοθετική ρύθμιση για τις 
πτωχεύσεις), και στην πράξη οι περιορισμοί όσον αφορά τον προϋπολογισμό των 
επιχειρήσεων παρέμειναν ιδιαίτερα χαλαροί. Άρχισε κάποια ιδιωτικοποίηση 
μικρής κλίμακας, αλλά κατά τα μέσα του έτους ανεστάλη λόγω του ό,τι διεκόπη 
η άσκηση της νομοθετικής εξουσίας. 
Στο δημοσιονομικό τομέα έγιναν σημαντικές πρόοδοι στην αναμόρφωση του 
τραπεζικού συστήματος και στη θέσπιση σύγχρονων τραπεζικών νομοθετικών 
ρυθμίσεων. Ωστόσο ένα μεγάλο τμήμα του ενεργητικού των τραπεζών συνίσταται 
σε επισφαλή δάνεια προς επιχειρήσεις. Το γεγονός αυτό έχει ορισμένες 
βλαβερές συνέπειες. Περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια των τραπεζών για 
χρηματοδότηση του νεοεμφανιζόμενου ιδιωτικού τομέα, δεδομένου ότι το 
μεγαλύτερο τμήμα των πόρων τους απορροφάται από την υποχρεωτική 
χρηματοδότηση μη αποτελεσματικών δανείων προς μεγάλες κρατικές 
επιχειρήσεις. Επίσης παρεμποδίζει τις τράπεζες από το να κινήσουν τις 
διαδικασίες πτώχευσης των επιχειρήσεων (δεδομένου ότι είναι αδύνατη η 
διαγραφή επισφαλών δανείων λόγω της αδύναμης διάρθρωσης του ενεργητικού των 
- 34 -
ίδιων των τραπεζών), περιορίζοντας έτσι τη διαδικασία αναδιάρθρωσης του 
τομέα των επιχειρήσεων. Η κυβέρνηση άρχισε μία διαδικασία βαθμιαίας 
αναδιάρθρωσης του κεφαλαίου των τραπεζών, αντικαθιστώντας τα επισφαλή χρέη 
με κρατικές ομολογίες, αλλά η διαδικασία αυτή παρεμποδίζεται από το 
δημοσιονομικό κόστος που συνεπάγεται. 
4. Εξέταση των κριτηρίων από τα οποία εξαρτάται η χορήγηση του 
κοινοτικού δανείου 
Το υπόμνημα συμφωνίας το οποίο υπεγράφη από την Επιτροπή των ΕΚ και τις 
βουλγαρικές αρχές κατόπιν διαβουλεύσεων με τη Νομισματική Επιτροπή, ορίζει 
τα ποσοτικά κριτήρια σχετικά με τις οικονομικές επιδόσεις καθώς και τα 
κριτήρια σχετικά με τη διαρθρωτική προσαρμογή από τα οποία εξαρτάται η 
χορήγηση του κοινοτικού δανείου. Τα ποσοτικά κριτήρια ήταν πανομοιότυπα με 
τα κριτήρια τα οποία ορίζονται στη συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ. 
Περιλαμβάνουν τριμηνιαία όρια για τη χορήγηση καθαρών πιστώσεων από το 
τραπεζικό σύστημα προς την κεντρική κυβέρνηση και προς το σύνολο της 
οικονομίας, τριμηνιαία κατώτατα όρια όσον αφορά την αύξηση των διεθνών 
συναλλαγματικών αποθεμάτων της εθνικής τράπεζας, όρια σχετικά με τη σύναψη 
ή την εγγύηση μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων εξωτερικών χρεών καθώς και 
για το εναπομένον βραχυπρόθεσμο έλλειμμα του δημόσιου τομέα. Τα κριτήρια 
σχετικά με τη διαρθρωτική προσαρμογή είχαν ως στόχο την αξιολόγηση της 
προόδου που επιτεύχθηκε από τη Βουλγαρία όσον αφορά την εφαρμογή των 
διαρθρωτικών πολιτικών, δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ελευθέρωση των 
τιμών, τη μείωση των εμπορικών και συναλλαγματικών περιορισμών, τη 
δημιουργία ενός νομικού πλαισίου για τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και την 
ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Η επίτευξη σημαντικής προόδου όσον αφορά 
την οικονομική σταθεροποίηση και μεταρρύθμιση, καθώς και η τήρηση των 
κριτηρίων που αφορούν τις οικονομικές επιδόσεις αποτελούσε προϋπόθεση για 
τη χορήγηση της δεύτερης δόσης του δανείου. 
Η εξέταση της τήρησης των όρων πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 1991 
(οπότε το ΔΝΤ είχε ολοκληρώσει τρεις εκθέσεις σχετικά με τις οικονομικές 
εξελίξεις και πολιτικές, και την χρηματοδότηση του προγράμματος). Τα 
συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η εξέταση αυτή ήταν ότι τα ποσοτικά 
κριτήρια που αφορούσαν τις οικονομικές επιδόσεις, είτε είχαν τηρηθεί, είτε 
είχαν εγκαταλειφθεί από το ΔΝΤ, και ότι τα κριτήρια που αφορούσαν τις 
διαρθρωτικές προσαρμογές είχαν τηρηθεί σε μεγάλο βαθμό (παρά τις 
καθυστερήσεις που σημειώθηκαν όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση). 
Η ελευθέρωση των τιμών έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με μόνη εξαίρεση ορισμένα 
ενεργειακά προϊόντα που υπόκεινται ακόμη σε ελέγχους. Επίσης έχει θεσπιστεί 
μία νομοθετική ρύθμιση σχετικά με τον ανταγωνισμό, η οποία ορίζει ένα 
νομικό πλαίσιο για την προώθηση του ανταγωνισμού και τον έλεγχο των 
καταχρήσεων στο μονοπωλιακό καθορισμό των τιμών. Όσον αφορά το εξωτερικό 
εμπόριο, έχουν μειωθεί οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εξαγωγών. Στο 
πλαίσιο του νόμου σχετικά με τις ξένες επενδύσεις επιτρέπεται ο ελεύθερος 
επαναπατρισμός των κερδών και του προϊόντος εκκαθάρισης των επενδύσεων που 
πραγματοποιούν μη κάτοικοι· επίσης έχουν προχωρήσει οι διαπραγματεύσεις για 
την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την προστασία των επενδύσεων με ορισμένες 
χώρες της ΕΚ. Η συναλλαγματική μεταρρύθμιση διευρύνθηκε με την περαιτέρω 
άρση των περιορισμών για τις άδηλες πληρωμές και μεταφορές. Έχει επιτευχθεί 
επίσης σημαντική πρόοδος όσον αφορά την άρση των μονοπωλίων των 
επιχειρήσεων και την αναδιάρθρωση. Το νομικό πλαίσιο για την ιδιωτικοποίηση 
έχει συμπληρωθεί και προετοιμάζονται ορισμένες τροποποιήσεις αρκετών νόμων 
που θεσπίστηκαν στις αρχές του 1991, ώστε να επιταχυνθεί η εφαρμογή της 
διαδικασίας ιδιωτικοποίησης και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της. 
- 35 -
5. Οι εξελίξεις το 1992 
Κατά τους πρώτους μήνες του 1992 δεν υπήρξαν σημαντικές μεταβολές στις 
τάσεις των οικονομικών εξελίξεων. Αν και η σχετική στατιστική βάση δεν 
επιτρέπει ακριβείς εκτιμήσεις, η μείωση της παραγωγής συνεχίστηκε, αλλά με 
αργότερο ρυθμό. Η ανεργία εξακολούθησε να αυξάνεται με ρυθμό που έφθασε το 
12,5% τον Μάιο. 0 μηνιαίος ρυθμός αύξησης του πληθωρισμού παρέμεινε σε 
επίπεδο 4-5%· το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά υψηλότερο τον Μάιο (12%), 
γεγονός το οποίο φανερώνει την περαιτέρω αύξηση των τιμών των ειδών πρώτης 
ανάγκης. Οι πληθωριστικές προοπτικές παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, και 
αναμένεται ότι δεν θα είναι δυνατόν να τηρηθεί ο επίσημος στόχος ενός 
μηνιαίου ρυθμού πληθωρισμού 2% μέχρι το τέλος του 1992. Οι εξαγωγές προς τη 
Δύση φαίνεται ότι έχουν αυξηθεί κάπως κατά το πρώτο τρίμηνο, αλλά 
επιδεινώθηκε περαιτέρω το εμπόριο με τα πρώην σοβιετικά κράτη. 
Δεν αναμένεται σημαντική βελτίωση των τάσεων αυτών, εάν δεν προχωρήσει η 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Στον τομέα αυτό, οι πιο πρόσφατες εξελίξεις είναι 
ενθαρρυντικές. Κατά τους πρώτους μήνες του 1992 θεσπίστηκαν ορισμένες 
νομοθετικές πράξεις οι οποίες ανοίγουν το δρόμο για την πραγματική εφαρμογή 
των μεταρρυθμίσεων. 
Μεταξύ του Δεκεμβρίου 1991 και του Φεβρουαρίου 1992 ψηφίστηκαν διάφοροι 
νόμοι οι οποίοι δίνουν τη δυνατότητα επιστροφής των καταστημάτων και μικρών 
επιχειρήσεων στους προηγούμενους ιδιοκτήτες, και έχει ήδη αρχίσει η φάση 
εφαρμογής. Ιδιαίτερα στις πόλεις, το γεγονός αυτό οδήγησε ήδη στην εμφάνιση 
ενός νέου δυναμικού τομέα μικρών επιχειρήσεων λιανικού εμπορίου και 
υπηρεσιών. Για τις μεγάλες επιχειρήσεις του βιομηχανικού τομέα θεσπίστηκε 
ένας νόμος σχετικά με τις ιδιωτικοποιήσεις τον Απρίλιο, μετά από σημαντικές 
πολιτικές διενέξεις. 0 νόμος αυτός δεν ορίζει την ελεύθερη διανομή των 
μετοχών, αν και θα εφαρμοστούν προτιμησιακοί όροι για τους υπαλλήλους. Η 
διαδικασία ιδιωτικοποίησης των αγροτικών γαιών αποδείχθηκε ότι ήταν εξίσου 
δύσκολη από πολιτική άποψη· τελικά ο αγροτικός νόμος του 1991 αναθεωρήθηκε 
τον Απρίλιο του 1992, γεγονός το οποίο αναμένεται ότι θα διευκολύνει τις 
διαδικασίες. Το 1992 η γεωργική παραγωγή θα σημειώσει περαιτέρω μείωση, 
λόγω της αβεβαιότητας που επικρατεί σχετικά με τους τίτλους της εγγείου 
ιδιοκτησίας, αλλά ενδέχεται να υπάρξει μια θετική αντίδραση της προσφοράς 
κατά το 1993. Τον Ιανουάριο του 1992 θεσπίστηκε ένας νέος και πιο 
φιλελεύθερος νόμος για τις ξένες επενδύσεις (εις αντικατάσταση του νόμου 
που θεσπίστηκε στα μέσα του 1991). 
Το καθεστώς των εξωτερικών εμπορικών συναλλαγών αναδιαρθρώθηκε περαιτέρω 
τον Ιούλιο του 1992: οι πίνακες του δασμολογίου απλουστεύθηκαν (οι 
εισαγωγικοί δασμοί κυμαίνονται τώρα μεταξύ 5 και 40% έναντι ποσοστών 0 έως 
150% που ίσχυαν προηγουμένως)· ο πρόσθετος φόρος εισαγωγής ύψους 15% 
καταργήθηκε και μειώθηκαν οι περιορισμοί των εξαγωγών. 
Επαναλήφθηκαν μετά από μία μακροχρόνια διακοπή οι διαπραγματεύσεις με τις 
εμπορικές τράπεζες που ήταν πιστωτές της Βουλγαρίας· τον Απρίλιο η 
κυβέρνηση πρότεινε ένα πρόγραμμα τύπου Brady, που συνίσταται στην πλήρη και 
εφ' άπαξ μείωση του ποσού του χρέους καθώς και του βάρους για την 
εξυπηρέτηση του. Τη στιγμή αυτή συνεχίζονται οι συζητήσεις σχετικά με την 
πρόταση αυτή που περιλαμβάνει την άμεση παραγραφή των χρεών, τη μείωση των 
τόκων, την εξαγορά χρεών καθώς και τις ανταλλαγές (swap) χρεών έναντι ιδίων 
κεφαλαίων. Η ταχεία και επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων αυτών, 
καθώς και η έξοδος της Βουλγαρίας από την πλήρη οικονομική της απομόνωση θα 
αποτελέσει σημαντικό βήμα για την διαδικασία ανάκαμψης. 
- 36 -
Τον Μάρτιο του 1992 η Βουλγαρία απηύθηνε προς την Επιτροπή μία αίτηση για 
συμπληρωματική συνδρομή της Κοινότητας και της ομάδας των 24 για την 
στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών για το 1992, που αφορούσε ποσό 240 εκατ. 
δολαρίων. Η ενίσχυση έχει ως στόχο να στηρίξει το οικονομικό πρόγραμμα της 
κυβέρνησης για το 1992, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί και μέσω μιας νέας 
δωδεκάμηνης συμφωνίας stand-by την οποία ενέκρινε το ΔΝΤ τον Απρίλιο και με 
βάση την οποία η Βουλγαρία θα είναι σε θέση να αγοράσει ΕΤΔ ύψους 155 εκατ. 
(περίπου 218 εκατ. δολάρια). Η Κοινότητα εξετάζει τη στιγμή αυτή την 
δυνατότητα να χορηγήσει ένα μεσοπρόθεσμο δάνειο ύψους 110 εκατ. ECU σε δύο 
δόσει ς. 
Οι βουλγαρικές αρχές έχουν τοποθετήσει το πρόγραμμα του 1992 σε μία πιο 
μακροπρόθεσμη προοπτική. Οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι της κυβέρνησης 
περιλαμβάνουν την επίτευξη προόδου για την επαναφορά του ισοζυγίου πληρωμών 
σε αποδεκτά επίπεδα, την αναζωογόνηση των ροών ιδιωτικών κεφαλαίων, τη 
δημιουργία ενός εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ώστε να εξασφαλιστεί 
χαμηλός πληθωρισμός και να αυξηθεί η χρηματοδότηση του μη κρατικού τομέα, 
και τέλος την συνέχιση της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Οι βουλγαρικές αρχές 
προετοιμάζουν τη στιγμή αυτή ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα το οποίο αναμένεται 
ότι θα ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια του 1992. Βάσει του προγράμματος αυτού 
η Βουλγαρία ζήτησε μία μεσοπρόθεσμη συμφωνία με το ΔΝΤ. 
6. Αξιολόγηση και προοπτικές 
Η κοινοτική συνδρομή προς τη Βουλγαρία συνετέλεσε στην σημαντική επιτυχία 
των προσπαθειών της χώρας για την σταθεροποίηση και την αναμόρφωση της 
οικονομίας της. Η μετάβαση από ένα σύστημα κεντρικού σχεδιασμού προς τον 
εκδημοκρατισμό της αγοράς φαίνεται ότι είναι αμετάκλητη και ορισμένα θετικά 
αποτελέσματα έχουν επιτευχθεί κατά τη διάρκεια του 1991 και τις αρχές του 
1992. Οι ελλείψεις έχουν εξαλειφθεί και οι τιμές καθορίζονται ελεύθερα στην 
αγορά αν και σε επίπεδα τα οποία είναι ακόμη πολύ υψηλά. Η μεγάλη αύξηση 
των τιμών που ακολούθησε την ελευθέρωση τους απορρόφησε την υπερβάλλουσα 
προσφορά χρήματος και αποφεύχθηκε ο υπερβάλλων πληθωρισμός, αν και ο 
κίνδυνος δεν έχει αποσοβηθεί πλήρως. Έχει πλέον επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό 
η δημιουργία ενός νομοθετικού και θεσμικού πλαισίου για την μετάβαση σε μια 
σύγχρονη οικονομία αγοράς και έχει διατηρηθεί η κοινωνική ειρήνη, αν και η 
πολιτική συναίνεση ορισμένες φορές δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Τέλος, 
βελτιώθηκε και η εξωτερική χρηματοοικονομική κατάσταση της χώρας· τα διεθνή 
συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν σημαντικά και κατά βάση έχει επιτευχθεί 
η μετατρεψιμότητα στο ισοζύγιο τρεχουσων συναλλαγών. 
Ωστόσο, η μεταβατική διαδικασία έχει ακόμη να αντιμετωπίσει σοβαρά 
προβλήματα. Στο εσωτερικό, θα πρέπει να γίνει αποτελεσματική χρήση των 
περιθωρίων για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που δημιουργεί το νέο νομοθετικό 
πλαίσιο. Τη στιγμή αυτή η μεγαλύτερη πρόκληση την οποία έχουν να 
αντιμετωπίσουν οι βουλγαρικές αρχές είναι η ταχεία και αποτελεσματική 
εφαρμογή των μέτρων τα οποία έχουν καταρχήν αποφασιστεί. Μόνο με τον τρόπο 
αυτό το εύρος της αντίδρασης της προσφοράς από το νεοδημιουργηθέντα 
ιδιωτικό τομέα θα είναι αρκετό, ώστε να αντισταθμίσει τις ζημίες που θα 
προκληθούν αναπόφευκτα από την αναδιάρθρωση του κρατικού τομέα. Η αποτυχία 
στον τομέα αυτό θα οδηγήσει αναμφίβολα στην παράταση της φάσης μείωσης της 
παραγωγής και θα αυξήσει σε μεγάλο βαθμό τον κίνδυνο υπερβάλλοντος 
πληθωρισμού. Το γεγονός αυτό με τη σειρά του θα θέσει σε κίνδυνο την 
υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων από μέρους του κοινού με βλαβερές συνέπειες 
για την κοινωνική συνοχή. 
- 37 -
Η σταθερότητα στο μακροοικονομικό επίπεδο είναι ιδιαίτερα εύθραυστη. Η 
βελτίωση της ανάπτυξης θα πρέπει να στηρίζεται στις εξαγωγές, εφόσον δεν 
υπάρχουν περιθώρια για στήριξη με εγχώρια δημοσιονομικά ή νομισματικά μέσα. 
Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση των βουλγαρικών εξαγωγών στην 
αγορά, και ιδιαίτερα στη Δυτική Ευρώπη θα πρέπει να είναι επαρκής. Από την 
άποψη αυτή, η συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της Κοινότητας και της Βουλγαρίας η 
οποία συζητείται τη στιγμή αυτή ενδέχεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. 
Για ορισμένο ακόμη χρονικό διάστημα θα εξακολουθήσει να είναι αναγκαία η 
παροχή σημαντικής εξωτερικής συνδρομής από επίσημες πηγές, εφόσον ακόμη και 
αν γίνει αποδεκτό ότι θα συμφωνηθεί με τις τράπεζες μια γενναιόδωρη δέσμη 
μέτρων για τη μείωση των χρεών, δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένονται 
επαρκείς αυτόματες ροές ιδιωτικών κεφαλαίων κατά τα προσεχή έτη. 
- 38 -
V. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Μετά την μακρά πολιτικής αναστάτωσης που ακολούθησε την κατάρρευση του 
καθεστώτος Τσαουσέσκου το Δεκέμβριο του 1989, οι ρουμανικές αρχές έθεσαν σε 
εφαρμογή το 1991 ένα εκτεταμένο πρόγραμμα μεταρρύθμισης με στόχο τη 
σταθεροποίηση της οικονομικής κατάστασης και την εκκίνηση της διαδικασίας 
μετατροπής του συστήματος αυστηρού κεντρικού προγραμματισμού σε ένα 
οικονομικό σύστημα που βασίζεται στις δυνάμεις της αγοράς. Εντούτοις, οι 
συνθήκες εκκίνησης της διαδικασίας αυτής ήταν δυσμενείς. Η άμεση 
προτεραιότητα που απέδιδε το προηγούμενο καθεστώς στην εξόφληση του 
εξωτερικού χρέους μέσω μιας πολιτικής συμπίεσης των εισαγωγών άφησε τη χώρα 
με ένα παρωχημένο κεφαλαιουχικό εξοπλισμό και μία τεράστια ζήτηση 
καταναλωτικών αγαθών που δεν μπορούσε να καλυφθεί. Αποτέλεσμα της 
κατάστασης αυτής ήταν η εμφάνιση σημαντικών ανισορροπιών αμέσως μετά την 
κατάργηση του συστήματος σχεδιασμένης οικονομίας και τη διοχέτευση των 
πόρων για την κάλυψη των καταναλωτικών αναγκών του πληθυσμού. 
Κατά τα τέλη του 1990 η Ρουμανική Κυβέρνηση άρχισε να θεσπίζει ορισμένες 
οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το Νοέμβριο του 1990, χάρη στη μερική 
ελευθέρωση των τιμών και την προσαρμογή των ελεγχόμενων τιμών 
ευθυγραμμίστηκαν σε γενικές γραμμές οι τιμές των περισσοτέρων εισαγομένων 
εισροών με τις παγκόσμιες τιμές της αγοράς, με τις τρέχουσες 
συναλλαγματικές ισοτιμίες. Επιπλέον, ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων 
κεντρικής τράπεζας και των εμπορικών τραπεζικών δραστηριοτήτων της Εθνικής 
Τράπεζας της Ρουμανίας αποτέλεσε ένα πρώτο βήμα για τη δημιουργία ενός 
χρηματοπιστωτικού συστήματος που στηρίζεται στην αγορά, ενώ συγχρόνως 
βελτίωσε την ικανότητα των αρχών ως προς την επιβολή νομισματικού ελέγχου. 
Για το 1991 η κυβέρνηση προγραμμάτισε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα με στόχο την 
αναδιάρθρωση της οικονομίας με την ταυτόχρονη εξάλειψη ή μείωση των 
σημαντικότερων οικονομικών ανισορροπιών. Οι στόχοι σταθεροποίησης του 
προγράμματος για το 1991 ήταν η συγκράτηση της μείωσης της παραγωγής, η 
σταθεροποίηση του επιπέδου τιμών και η επανασύσταση του επιπέδου των 
συναλλαγματικών αποθεμάτων μέσω μιας αυστηρής φορολογικής και νομισματικής 
πολιτικής, η καθήλωση των μισθών και η θέσπιση μιας κατάλληλης 
συναλλαγματικής πολιτικής. Μεταξύ των μέτρων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης 
περιλαμβάνονταν η ελευθέρωση του εξωτερικού εμπορίου, η ελευθέρωση των 
τιμών, η ιδιωτικοποίηση και η αναδιάρθρωση των δημοσίων επιχειρήσεων και η 
μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα. 
Για τη στήριξη του προγράμματος οικονομικής μεταρρύθμισης και προσαρμογής, 
οι αρχές ζήτησαν τη συνδρομή του ΔΝΤ με τη μορφή μιας συμφωνίας stand-by 
για ένα ποσό που αντιστοιχεί σε 380,5 εκατομμύρια ΕΤΔ (περίπου 518 
εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), καθώς και με τη μορφή αναλήψεων στο πλαίσιο της 
έκτακτης αντισταθμιστικής χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τις εισαγωγές 
πετρελαίου ύψους 209,4 ΕΤΔ (περίπου 285 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), που 
εγκρίθηκαν από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ στις 11 Απριλίου 1991 και 
στις 15 Μαρτίου 1991, αντίστοιχα. 
Επιπλέον, οι αρχές ζήτησαν συμπληρωματική χρηματοδοτική συνδρομή από την 
Κοινότητα και την Ομάδα των 24 για την κάλυψη των εναπομενουσών αναγκών 
χρηματοδότησης, που είχαν εκτιμηθεί σε περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια 
ΗΠΑ. Οι πρώτες ενδείξεις από τα μη κοινοτικά μέλη της Ομάδος των 24 σχετικά 
με τη συμμετοχή τους στη συνολική προσπάθεια υποβοήθησης της Ρουμανίας 
έδειχναν ότι υπήρχε διάσταση απόψεων. Ειδικότερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες 
δήλωσαν ότι δεν θα"συμμετείχαν επειδή δεν είχαν πεισθεί σχετικά με το βάθος 
και τη διάρκεια των πολιτικών μεταβολών που είχαν λάβει χώρα. 
- 39 -
Κάτω από τις συνθήκες αυτές, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 4 Απριλίου 1991, 
συμφώνησε καταρχήν να χορηγήσει στη Ρουμανία ένα μεσοπρόθεσμο δάνειο για τη 
στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών για ένα ανώτατο ποσό ύψους 375 εκατομμυρίων 
ECU (ποσό που αντιστοιχεί σε 500 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), με την 
προϋπόθεση ότι τα μη κοινοτικά μέλη της Ομάδας των 24 και τρίτες χώρες θα 
αναλάμβαναν τη δέσμευση για τη χορήγηση ενός αντίστοιχου ποσού, και ότι θα 
διευκρινιζόταν το ζήτημα σχετικά με το βάθος και το μόνιμο χαρακτήρα των 
προσπαθειών πολιτικής μεταρρύθμισης της Ρουμανίας. Το δάνειο επρόκειτο να 
καταβληθεί σε δύο δόσεις, εκ των οποίων η πρώτη εφόσον η συμφωνία 
εγκρινόταν από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ, ενώ η δεύτερη (η οποία θα 
καταβαλλόταν κατά το τέταρτο τρίμηνο του έτους) θα χορηγεί το εφόσον θα 
είχαν τηρηθεί ορισμένα κριτήρια που προσδιορίζονται στο υπόμνημα της 
συμφωνίας που συνάφθηκε μεταξύ της Επιτροπής και της Ρουμανίας μετά από 
διαβούλευση με την Νομισματική Επιτροπή. 
Η μη άμεση τήρηση των δεσμεύσεων που είχαν αναλάβει οι μη κοινοτικές χώρες 
προκάλεσαν σημαντικές καθυστερήσεις στην οριστικοποίηση και την καταβολή 
της ενίσχυσης. Η επίσημη απόφαση εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 22 Ιουλίου 
1991 (απόφαση 91/384/ΕΟΚ) περισσότερο από δύο μήνες μετά την έκδοση 
ευνοϊκής γνωμοδότησης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 16 Μαΐου 1991. Οι 
προϋποθέσεις για την καταβολή της πρώτης δόσης ύψους 190 εκατομμυρίων ECU 
συγκεντρώθηκαν στις αρχές Αυγούστου, όταν τα άλλα μέλη της Ομάδας των 24 
ανέλαβαν τις αντίστοιχες δεσμεύσεις για το ποσό που απαιτείτο (227 εκατ. 
δολάρια ΗΠΑ). Εντούτοις, λόγω μιας χρονοβόρου δημοσιονομικής διαδικασίας η 
καταβολή της πρώτης δόσης καθυστέρησε ακόμη περισσότερο. Κάτω από τις 
συνθήκες αυτές, το Σεπτέμβριο του 1991 παρατάθηκε μία ενδιάμεση πίστωση από 
την ΤΔΔ ύψους αντίστοιχου με την πρώτη δόση του κοινοτικού δανείου. Το 
Δεκέμβριο του 1991, το Συμβούλιο ενέκρινε την έγκαιρη χορήγηση της δεύτερης 
δόσης του δανείου παρά την ανεπάρκεια των δεσμεύσεων από τα μη κοινοτικά 
μέλη της Ομάδας των 24. Τελικά, η πρώτη δόση καταβλήθηκε κατά τα τέλη του 
Ιανουαρίου του 1992 και, αφού στις αρχές του 1992 διαπιστώθηκε ότι είχαν 
τηρηθεί τα κριτήρια βάσει της συμφωνίας, η καταβολή της δεύτερης δόσης (185 
εκατομμύρια ECU) πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1992. Κατά τα μέσα του 
1992, οι δεσμεύσεις από τα άλλα μέλη της Ομάδας των 24 που υποστήριζαν το 
πρόγραμμα της Ρουμανίας για το 1991 ανήλθαν σε 237 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ 
και οι καταβολές ανήλθαν συνολικά σε 115 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. 
Οι καθυστερήσεις στη συγκέντρωση της αναγκαίας εξωτερικής χρηματοδότησης 
από την Ομάδα των 24 επιδείνωσε τις δυσχέρειες εφαρμογής του προγράμματος 
για την προσαρμογή και τη μεταρρύθμιση της ρουμανικής οικονομίας οι οποίες 
είχαν ήδη εμφανισθεί λόγω της γενικότερης εξωτερικής κατάστασης η οποία 
ήταν αισθητά δυσμενέστερη από ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί, ιδίως όσον αφορά 
την μεγαλύτερη από την αναμενόμενη συρρίκνωση του εμπορίου με τις χώρες του 
πρώην Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας, και ειδικότερα τη 
Σοβιετική Ένωση. Λόγω των συνθηκών αυτών, οι στόχοι του προγράμματος του 
1991 όσον αφορά την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τα διεθνή συναλλαγματικά 
αποθέματα δεν μπόρεσαν να επιτευχθούν. 
Παρά τις δυσκολίες αυτές, οι ρουμανικές αρχές εφάρμοσαν τα μέτρα που 
προέβλεπε το πρόγραμμα, μεταξύ των οποίων την ελευθέρωση των τιμών και του 
εμπορίου, μετριοπαθείς χρηματοδοτικές και εισοδηματικές πολιτικές, 
μεταρρυθμίσεις του φορολογικού και χρηματοπιστωτικού τομέα και ελευθέρωση 
του συναλλαγματικού συστήματος. Επιπλέον, οι αρχές θέσπισαν μία σειρά 
σημαντικών διαρθρωτικών μέτρων, με στόχο την ελευθέρωση της ιδιωτικής 
οικονομικής δραστηριότητας, την ιδιωτικοποίηση των περιουσιακών στοιχείων 
του δημοσίου και τη δημιουργία του νομικού και θεσμικού πλαισίου που είναι 
αναγκαίο για την αποτελεσματική λειτουργία μιας οικονομίας που στηρίζεται 
στις δυνάμεις της αγοράς. Ακόμη και οι πολιτικές αναταραχές του Σεπτεμβρίου 
προκάλεσαν μικρή μόνο καθυστέρηση στην ενοποίηση της επίσημης 
συναλλαγματικής ισοτιμίας, μέχρι το Νοέμβριο του 1991. 
- 40 -
Η παρούσα έκθεση περιγράφει την εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης στη 
Ρουμανία το 1991 και στις αρχές του 1992 και ιδίως σε σχέση με την τήρηση 
των προϋποθέσεων που συνδέονταν με τη χορήγηση του δανείου, 
συμπεριλαμβανομένης της καταβολής της δεύτερης δόσης τον Απρίλιο του 1992. 
2. Μακροοικονομικές εξελίξεις και επιδόσεις το 1991 
Το πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής των αρχών για το 1991 αποσκοπούσε 
στον περιορισμό της μείωσης του ΑΕΠ σε πραγματικές τιμές, στη σταθεροποίηση 
του επιπέδου των τιμών μετά την κατάργηση των ελέγχων στις τιμές και στην 
προσπάθεια σταθεροποίησης της κατάστασης στον τομέα του ισοζυγίου πληρωμών, 
συμπεριλαμβανόμενης της σύστασης επαρκών συναλλαγματικών αποθεμάτων. Οι 
αρχές σημείωσαν σημαντική πρόοδο στη σταθεροποίηση της οικονομίας κατά τη 
διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους του έτους, αλλά οι στόχοι δεν μπόρεσαν να 
επιτευχθούν για όλο το έτος - ειδικότερα όσον αφορά τον πληθωρισμό και τα 
συναλλαγματικά αποθέματα - λόγω των δυσχερειών στο εξωτερικό περιβάλλον και 
της καθυστέρησης της εξωτερικής χρηματοδότησης, καθώς και λόγω της 
χαλάρωσης της μέχρι τότε αυστηρής νομισματικής πολιτικής κατά τα τέλη του 
έτους. 
Στο αρχικό πρόγραμμα προβλεπόταν μηδενικός ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ σε 
πραγματικές τιμές. Εντούτοις, τα συνεχιζόμενα εξωτερικά προβλήματα 
(συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της κατάρρευσης του εμπορίου στο 
πλαίσιο του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας και της καθυστέρησης 
της εξωτερικής χρηματοδότησης) και οι επιπτώσεις της αποδιοργάνωσης του 
οικονομικού συστήματος είχαν ως αποτέλεσμα να σημειωθεί πτώση του ΑΕΠ, η 
οποία τώρα υπολογίζεται σε 13% το 1991. 
Όσον αφορά τον πληθωρισμό, στο αρχικό πρόγραμμα είχε τεθεί ο στόχος να 
περιοριστεί ο πληθωρισμός κατά τα τέλη του έτους σε 15% ετησίως (περίπου 1% 
σε μηνιαία βάση). Εντούτοις, ο πληθωρισμός σε μηνιαία βάση επιταχύνθηκε σε 
περίπου 10% κατά τα τέλη του έτους, και τον Ιανουάριο του 1992 έφθασε σε 
σχεδόν 20%, πράγμα που αντανακλά την έντονη υποτίμηση μετά την ενοποίηση 
των τιμών συναλλάγματος καθώς και τη χαλαρότερη πιστωτική πολιτική. 
Οι εξαγωγές και οι εισαγωγές ήταν αισθητά χαμηλότερες από τις αρχικά 
προβλεπόμενες. Η έκτακτη χρηματοδότηση από την Κοινότητα και την Ομάδα των 
24 δεν υπερέβη τα 250 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε σχέση με το ποσό του 1 
δισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ που είχε προγραμματιστεί. Επιπλέον, και οι 
άλλες εισροές κεφαλαίου ήταν χαμηλότερες από τα προγραμματισθέντα ποσά. Η 
μείωση των αποθεμάτων του τραπεζικού συστήματος υπερέβη τα 800 εκατομμύρια 
δολάρια ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του έτους, σε σύγκριση με μείωση ύψους 600 
εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ που είχε προγραμματιστεί. 
2.1 Παοανωνή και Ζήτηση 
Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 13% το 1991, μετά από πτώση 7,5% το 1990. Η 
κατάρρευση του εμπορίου με τις χώρες του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής 
Βοήθειας, η διακοπή των οικονομικών δεσμών με τις χώρες της Μέσης Ανατολής 
λόγω του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, ο παρωχημένος κεφαλαιουχικός 
εξοπλισμός και οι ελλείψεις σε ενεργειακά προϊόντα συνέβαλαν σε μία μείωση 
ύψους 20,6% της βιομηχανικής παραγωγής. Η παραγωγή μειώθηκε σε όλους τους 
επί μέρους τομείς της βιομηχανίας, ενώ οι μεγαλύτερες μειώσεις 
παρουσιάστηκαν στις βιομηχανίες εντάσεως ενεργείας (χημικά προϊόντα, 
μεταλλουργία, κ.λ.π.). 
Η γεωργική παραγωγή μειώθηκε κατά 0,6% το 1991, μετά από μείωση 2% κατά το 
προηγούμενο έτος.' Οι ελλείψεις σε καύσιμα, εξοπλισμό και ανταλλακτικά 
απέτρεψαν οποιεσδήποτε σημαντικές αυξήσεις της παραγωγής και της 
παραγωγικότητας. 
- 41 -
Η κατανάλωση μειώθηκε κατά 16% περίπου το 1991 πράγμα που αποτέλεσε άμεση 
συνέπεια της διάβρωσης των μέσων πραγματικών μισθών (-4,2%). Οι ακαθάριστες 
επενδύσεις παγίου κεφαλαίου μειώθηκαν κατά 31% περίπου σε πραγματικές 
τιμές, λόγω των σημαντικών περικοπών των επενδύσεων του δημοσίου τομέα. Οι 
επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα παρουσίασαν κάποια μικρή αύξηση το 1991 
φθάνοντας σε ποσοστό 4,5% των συνολικών επενδύσεων. 
2.2 Νου ιαματική πολιτική 
Η επέκταση των εσωτερικών πιστώσεων από το τραπεζικό σύστημα είχε τεθεί υπό 
αυστηρό έλεγχο το Σεπτέμβριο του 1991 (τα καθαρά εγχώρια περιουσιακά 
στοιχεία αυξήθηκαν λιγότερο από 20% σε σχέση με την προσφορά χρήματος με 
την ευρεία της έννοια κατά τα τέλη του 1990). Εντούτοις, η χαλαρή 
δημοσιονομική πειθαρχία οδήγησε σε μία συσσώρευση καθυστερήσεων στις 
πληρωμές μεταξύ των επιχειρήσεων. Από τον Οκτώβριο του 1991, η Εθνική 
Τράπεζα της Ρουμανίας άρχισε να επιτρέπει την επέκταση των πιστώσεων σε 
επιχειρήσεις για να επιλυθεί το πρόβλημα των καθυστερήσεων των πληρωμών 
μεταξύ των επιχειρήσεων, και τον Δεκέμβριο, ψηφίστηκε ένας νόμος στο 
Κοινοβούλιο, γνωστός με την ονομασία "συνολικός συμψηφισμός", ο οποίος 
προβλέπει περαιτέρω επέκταση των τραπεζικών πιστώσεων για τη ρύθμιση αυτών 
των καθυστερημένων πληρωμών. Το καθαρό ύψος των πιστώσεων που επεκτάθηκαν 
βάσει του προγράμματος αυτού αντιστοιχούσε σε περίπου 12% του ΑΕΠ. 
Αποτέλεσμα ήταν ότι σημειώθηκε σημαντική υπέρβαση του στόχου που είχε τεθεί 
για τις πιστώσεις για τα τέλη Δεκεμβρίου. 
2.3 Φορολογική πολιτική 
Η φορολογική πολιτική που εφαρμόστηκε ήταν αυστηρότερη από την αρχικά 
προγραμματισθεί σα. Κατά το τελευταίο τρίμηνο του 1991 παρουσιάστηκαν 
ορισμένες δυσχέρειες στην είσπραξη των φόρων, λόγω των δυσλειτουργιών του 
συστήματος πληρωμών. Αποτέλεσμα ήταν ότι το 1991 παρουσιάστηκε ένα έλλειμμα 
στον προϋπολογισμό του δημοσίου που εκτιμάται σε περίπου 2,5% του ΑΕΠ σε 
μετρητά, πράγμα ευθυγραμμιζόταν σε γενικές γραμμές με το έλλειμμα που είχε 
προγραμματιστεί. Ενούτοις, μετά την ολοκλήρωση της ενέργειας "συνολικού 
συμψηφισμού" τον Ιανουάριο του 1992, ρυθμίστηκαν όλες οι καθυστερούμενες 
οφειλές φόρων από το προηγούμενο έτος. Μετά την προσαρμογή αυτή, το 
έλλειμμα έφθασε σε μόλις 0,8% του ΑΕΠ. Το ταμείο ανεργίας και άλλα ταμεία 
εκτός προϋπολογισμού εμφάνισαν σημαντικά πλεονάσματα. 
2.4 ΕΕωτεοικό ευπόοιο 
Το 1991, οι ρουμανικές εξαγωγές υπέστησαν τις επιπτώσεις της πλήρους σχεδόν 
κατάρρευσης του εμπορίου με τη Σοβιετική Ένωση. Το κύριο αίτιο ήταν η 
έντονη συρρίκνωση της ζήτησης για ρουμανικά προϊόντα, παρόλο που οι 
διαταραχές που παρουσίασε η προσφορά, λόγω μεταξύ άλλων προβλημάτων 
εργατικού δυναμικού, ελλείψεων εισαγομένων εισροών και χρηματοδοτικών 
περιορισμών επηρέασαν επίσης αρκετούς εξαγωγείς. Αποτέλεσμα ήταν ότι οι 
συνολικές εξαγωγές μειώθηκαν σε 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1991, από 
10,1 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1989 και 5,5 δισεκατομμύρια το 1990. 
Δεδομένου ότι στις αρχές του 1991 τερματίσθηκαν οι συναλλαγές σε 
μεταβιβάσιμα ρούβλια, εκτός από την διεκπεραίωση συμβάσεων προηγουμένων 
ετών, μειώθηκαν δραστικά οι εξαγωγές σε μετατρέψιμα ρούβλια, που 
αντιστοιχούσαν σε 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 1990. Οι εξαγωγές σε 
μετατρέψιμα νομίσματα δεν σημείωσαν καμία σχεδόν μεταβολή σε σχέση με το 
προηγούμενο έτος, παρά την αξιοσημείωτη ελευθέρωση των εξαγωγών (το 1990, 
οι εξαγωγές τροφίμων είχαν απαγορευτεί προκειμένου να καλυφθεί η ζήτηση της 
εσωτερικής αγοράς). 
- 42 -
To 1991 παρουσιάστηκε έντονη συμπίεση των εισαγωγών, οι οποίες μειώθηκαν 
κατακόρυφα σε 4,9 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από 8,8 δισεκατομμύρια δολάρια 
ΗΠΑ και 8,1 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1990 και 1989 αντίστοιχα. Οι 
εισαγωγές σε μεταβιβάσιμα ρούβλια και οι εισαγωγές στο πλαίσιο διμερών 
συμφωνιών πληρωμών, οι οποίες αντιστοιχούσαν σε 4 δισεκατομμύρια δολάρια 
ΗΠΑ το 1990, εξαφανίστηκαν με τον τερματισμό του εμπορίου σε μεταβιβάσιμα 
ρούβλια. Οι εισαγωγές σε μετατρέψιμα νομίσματα, οι οποίες είχαν ευνοηθεί το 
1990 από την αντιστροφή της προηγούμενης πολιτικής συμπίεσης εισαγωγών και 
την εφαρμογή μιας πολιτικής με στόχο τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του 
πληθυσμού, σημείωσαν μικρή πτώση το 1991. Οι εισαγωγές, και ιδιαίτερα οι 
εισαγωγές αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπέστησαν σοβαρό πλήγμα από 
την εξασθένιση της οικονομικής δραστηριότητας, τους χρηματοδοτικούς 
περιορισμούς, και τη γενική αναστάσωση των εμπορικών συναλλαγών στην 
περιφέρεια, ειδικότερα με τη Σοβιετική Ένωση. 
3. Η στρατηγική και τα αποτελέσματα του προγράμματος διαρθρωτικής 
μεταρρύθμισης 
Οι ρουμανικές αρχές σχεδίασαν μία στρατηγική μεταρρύθμισης για την ταχεία 
εγκαθίδρυση ενός οικονομικού συστήματος που λειτουργεί με βάση τις δυνάμεις 
της αγοράς. Για το σκοπό αυτό, η κυβέρνηση ανάπτυξε και εφάρμοσε ένα νομικό 
και θεσμικό πλαίσιο στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η ιδιωτική 
ιδιοκτησία και διαδικασία λήψεως αποφάσεων. Σ' αυτό το νέο περιβάλλον, ο 
ρόλος του δημοσίου αναμένεται να μειωθεί αισθητά, σε αντίθεση με τον σχεδόν 
απόλυτο έλεγχο που ασκούσε το δημόσιο στην οικονομία πριν από το 1990. 
Μέχρι τα τέλη του 1991, είχε επιτευχθεί σημαντική πρόοδος με το πρόγραμμα 
μεταρρύθμισης. Οι περισσότερες τιμές είχαν ελευθερωθεί, ενώ εξακολουθούσαν 
να εφαρμόζονται έλεγχοι σε ένα περιορισμένο μόνο κατάλογο προϊόντων. Οι 
ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγωγές είχαν αρθεί, και οι δασμοί που 
χρησιμοποιούντο για την προστασία των εγχώριων βιομηχανιών είχαν μειωθεί σε 
χαμηλά επίπεδα. Οι μισθοί καθορίζονταν πλέον ελεύθερα με την καθιέρωσητης 
συλλογικής διαπραγμάτευσης, παρόλο που, για λόγους σταθεροποίησης, η 
κυβέρνηση εξακολουθούσε να έχει το δικαίωμα να περιορίσει τις συνολικές 
μισθολογικές αυξήσεις. Καταργήθηκαν οι ρυθμίσεις σχετικά με το 
χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι τράπεζες ήταν ελεύθερες να ασκούν 
δραστηριότητες εντός των συνήθων εποπτικών και κανονιστικών ορίων. Οι 
πολίτες της χώρας έχουν πλέον το δικαίωμα να δημιουργούν επιχειρήσεις, να 
ανταγωνίζονται ελεύθερα στην αγορά και να αγοράζουν, να κατέχουν και να 
πωλούν περιουσιακά στοιχεία. Τέλος, η κυβέρνηση σκόπευε να μεταβιβάσει τα 
περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου στον πληθυσμό. 
Οι μεταρρυθμίσεις αυτές συνάντησαν ορισμένες δυσκολίες. Πρώτον, το 
συναλλαγματικό σύστημα από τότε που ενοποιήθηκαν οι τιμές το Νοέμβριο του 
1991, δεν λειτουργεί όπως αναμενόταν. Η έλλειψη συναλλαγματικών αποθεμάτων 
έχει δημιουργήσει προσδοκίες έντονης υποτίμησης του διατραπεζικού 
επιτοκίου, με τις αναμενόμενες αρνητικές επιπτώσεις στο επίπεδο των τιμών, 
των μισθών και των ροών κεφαλαίου. Η κυβέρνηση, για να προστατεύσει την 
οικονομία από αυτήν την κατάσταση εξαιρετικής αστάθειας, στήριξε τη 
συναλλαγματική ισοτιμία μέσω διοικητικών μέτρων στις αρχές του 1992, έως 
ότου αναγνώρισε τελικά ότι η εν λόγω συναλλαγματική πολιτική δεν ήταν 
βιώσιμη. Δεύτερον, ενώ η κυβέρνηση κατάργησε όλες τις ρυθμίσεις σχετικά με 
τα επιτόκια στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος 
τον Απρίλιο του 1991, στη συνέχεια τα επιτόκια μετακινήθηκαν ελάχιστα και 
διατηρήθηκαν σε πολύ χαμηλά αρνητικά επίπεδα σε πραγματικές τιμές, κυρίως 
διότι το ταμιευτήριο της χώρας εκμεταλλεύθηκε τη μονοπωλιακή θέση του για 
τη συγκέντρωση των καταθέσεων. Τρίτον, η αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων δεν 
ήταν τόσο ταχεία όσο αναμενόταν, και η χαλαρή χρηματοδοτική πειθαρχία για 
τις επιχειρήσεις το 1991 οδήγησε στη συσσώρευση σημαντικών καθυστερήσεων 
στις πληρωμές μεταξύ επιχειρήσεων. 
- 43 -
3.1 Ελευθέρωση των τιυών 
Κατά τα τέλη του 1990, η κυβέρνηση άρχισε την εφαρμογή ενός προγράμματος 
σταδιακής ελευθέρωσης των τιμών. Η κυβέρνηση ελευθέρωσε τις περισσότερες 
τιμές σε τρία στάδια, και συγκεκριμένα το Νοέμβριο του 1990, τον Απρίλιο 
του 1991 και τον Ιούλιο του 1991. Το τρίτο τρίμηνο του 1991 το ποσοστό των 
ελεύθερων τιμών στη συνολική αξία των πωλήσεων έφθασε σε 83% για 
καταναλωτικά αγαθά, 88% για κεφαλαιουχικά και ενδιάμεσα αγαβά, και 70% για 
πρώτες ύλες και βασικά υλικά. Η ελευθέρωση των τιμών οδήγησε στην έντονη 
αύξηση των συμπιεσμένων τιμών και συνέβαλε στην απορρόφηση του μεγαλύτερου 
μέρους της υπερβάλουσας προσφοράς χρήματος. Ωστόσο, η κυβέρνηση συνέχισε 
την επιδότηση των βασικών ειδών διατροφής και του ηλεκτρισμού καθόλη τη 
διάρκεια το 1991. 
Το Νοέμβριο του 1991 οι ρυθμίσεις σχετικά με τις τιμές τροποποιήθηκαν 
περαιτέρω μετά την ενοποίηση των τιμών συναλλάγματος. Οι τιμές των 
ενεργειακών προϊόντων (εκτός από ορισμένα ενεργειακά προϊόντα οικιακής 
κατανάλωσης) αυξήθηκαν αμέσως, εμφανίζοντας τα αποτελέσματα της εν λόγω 
ενοποίησης στις τιμές. Εντούτοις για να αποτραπεί το ενδεχόμενο της 
υπερβολικής αύξησης τιμών από μέρους των μονοπωλιακών παραγωγών ενδιάμεσων 
προϊόντων, κάνοντας χρήση της δύναμης τους στην αγορά, η κυβέρνηση θέσπισε 
κανόνες για τον καθορισμό των τιμών, τις επιτρεπόμενες προμήθειες και 
αυξήσεις τιμών καθώς και ανώτατα όρια τιμών για 35 βασικές πρώτες ύλες. 
3.2 Η ενοποίηση Tnc συναλλανυατiKnc lOOTiutac 
Η αγορά συναλλάγματος ενοποιήθηκε το Νοέμβριο του 1991, και καταργήθηκε η 
δεσμευμένη επίσημη ισοτιμία που υπήρχε προηγουμένως (60 λέι ανά δολάριο 
ΗΠΑ). Η ενέργεια αυτή επέτρεψε τον προσδιορισμό της τιμής του συναλλάγματος 
με βάση τις δυνάμεις της αγοράς στη διατραπεζική αγορά συναλλάγματος, που 
είχε δημιουργηθεί το Φεβρουάριο του 1991. Τα γραφεία συναλλάγματος οι 
λειτουργία των οποίων είχε επιτραπεί από τον Αύγουστο του 1991 για τις 
συναλλαγές των φυσικών προσώπων είχαν επίσης τη δυνατότητα από τα τέλη του 
1991, να συμμετέχουν στην διατραπεζική αγορά συναλλάγματος μέσω των 
ανταποκριτριών τραπεζών τους. Σύμφωνα με το νέο σύστημα απαιτείτο επίσης η 
πλήρης παραχώρηση των εσόδων σε συνάλλαγμα στο τραπεζικό σύστημα. Η 
ενοποιημένη τιμή ήταν αρχικώς 180 λέι ανά δολάριο ΗΠΑ, η οποία διακυμάνθηκε 
από 180 έως 200 λέι ανά δολάριο ΗΠΑ μέχρι τα τέλη του 1991. 
Εν μέρει λόγω των καθυστερήσεων που παρουσίασε η εξωτερική χρηματοδότηση, 
παρουσιάστηκε μία έντονη έλλειψη συναλλάγματος τους πρώτους μήνες του 1992. 
Στην προσπάθεια της να περιορίσει τις αυξήσεις των τιμών ενόψει των 
επικειμένων μισθολογικών διαπραγματεύσεων, η Κεντρική Τράπεζα διατήρησε την 
τιμή συναλλάγματος σε υπερτιμημένο επίπεδο, υποχρεώνοντας τις τράπεζες να 
περιορίσουν τη διάθεση συναλλάγματος. Λόγω της υπερτιμημένης τιμής του 
συναλλάγματος και των αρνητικών πραγματικών επιτοκίων, πολλοί εξαγωγείς 
απέφυγαν να παραχωρήσουν τα έσοδα από τις εξαγωγές, ενώ οι εισαγωγείς 
αντιμετώπισαν καθυστερήσεις στην εξασφάλιση συναλλάγματος από το τραπεζικό 
σύστημα. Εν τω μεταξύ, η κεντρική τράπεζα κατάργησε την πρόσβαση των 
γραφείων συναλλάγματος στη διατραπεζική αγορά, και έθεσε περιορισμούς στις 
αγορές συναλλάγματος από ιδιώτες. Η ενέργεια αυτή οδήγησε στην εμφάνιση 
μιας μεγάλης απόκλισης μεταξύ των συναλλαγματικών ισοτιμιών των επί μέρους 
γραφείων και των αντίστοιχων διατραπεζικών ισοτιμιών. 
3.3 Ελευθέρωση του συναλλαγματικού συστήματος ngj iojy εξωτερικού 
ευποοίου 
Οι εισαγωγές και εξαγωγές αγαθών ελευθερώθηκαν ουσιαστικά από την 1η 
Ιανουαρίου 1991, με την υπαγωγή τους από την ημερομηνία αυτή σε σύστημα 
αυτόματης χορήγησης άδειας, με εξαίρεση ένα περιορισμένο κατάλογο 
απαγορευμένων ειδών, ελεγχόμενων ειδών και ειδών που υπόκειντο σε 
προσωρινές ποσοστώσεις (κυρίως για τον περιορισμό των εξαγωγών αγαθών τα 
- 44 -
οποία υπόκειντο ακόμη σε εγχώριες ελέγχους τιμών). Συγχρόνως θεσπίστηκαν 
αρκετές μεταβολές στο δασμολόγιο, με στόχο τη μείωση των στρεβλώσεων. 
Χρησιμοποιήθηκαν γενικευμένες εξαιρέσεις για εισροές παραγωγής που 
χρησιμοποιούντο από το δημόσιο τομέα. Πραγματοποιήθηκε αισθητή μείωση των 
υψηλότερων δασμών. Το Νοέμβριο του 1991 δημοσιεύθηκε ένα νέο δασμολόγιο, με 
χαμηλότερα και λιγότερο αποκλίνοντα ποσοστά, το οποίο άρχισε να ισχύει στις 
αρχές του 1992. Το μέσο ύψος των δασμών είναι περίπου 12%. 
Καταργήθηκαν όλοι οι περιορισμοί στις άδηλες πληρωμές και μεταβιβάσεις, 
συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στη χορήγηση τουριστικού συναλλάγματος 
και στον επαναπατρισμό κερδών, μερισμάτων και εισοδημάτων. Το Μάιο του 1991 
άρχισε να ισχύει ένας νέος νόμος για τις άμεσες αλλοδαπές επενδύσεις. 
Καταρχήν, δεν υπάρχουν περιορισμοί στη συμμετοχή αλλοδαπών στα μετοχικά 
κεφάλαια μιας εμπορικής επιχείρησης που είναι εγκατεστημένη στη Ρουμανία. 
Οι αλλοδαπές επενδύσεις μπορούν να πραγματοποιούνται σε όλους τους τομείς 
της οικονομίας (εκτός εάν παραβιάζουν κανονισμούς που αποσκοπούν στην 
προστασία του περιβάλλοντος, ή παραβλάπτουν τα εθνικά συμφέροντα ασφάλειας 
και άμυνας της Ρουμανίας), και οι επενδυτές έχουν τη δυνατότητα να 
επαναπατρίσουν όλα τα κέρδη σε σκληρό νόμισμα μετά την καταβολή των φόρων. 
Από τα μέσα του 1922 οι αιτήσεις για αλλοδαπές επενδύσεις που εγγράφηκαν 
στο Ρουμανικό Οργανισμό Ανάπτυξης έφθασαν σε ποσό αντίστοιχο των 387 
εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. 
3.4 Ιδιωτικοποίηση 
Η κυβέρνηση έχει προγραμματίσει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης. 
Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει τη μεταβίβαση στον ιδιωτικό τομέα μέσω 
πωλήσεων ή χρηματοδοτικών μισθώσεων, επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας, 
εξοπλισμού και οικημάτων, καθώς και γης που κατέχεται από γεωργικούς 
συνεταιρισμούς. Από το Σεπτέμβριο του 1990 περίπου 6.000 επιχειρήσεις 
κρατικής ιδιοκτησίας μετατράπηκαν σε εμπορικές επιχειρήσεις. Οι υπόλοιπες 
κρατικές επιχειρήσεις (περίπου 320), που ασκούν τις δραστηριότητες τους σε 
τομείς στρατηγικής αημααϊας και που καλούνται "regies autonomes", θα 
μετατραπούν σε εμπορικές επιχειρήσεις σε μεταγενέστερο στάδιο, εκτός από τα 
φυσικά μονοπώλια, όπως είναι οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας. 
Τον Ιούλιο του 1991 το Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα ευρείας έκτασης νόμο 
ιδιωτικοποίησης ο οποίος επρόκειτο να εφαρμοστεί από τον πρόσφατα 
δημιουργηθέντα Εθνικό Οργανισμό Ιδιωτικοποίησης. 0 βασικός άξονας της 
διαδικασίας ιδιωτικοποίησης ήταν η δημιουργία του συστήματος προσωρινών 
πιστοποιητικών συμμετοχής ("vouchers"), βάσει του οποίου όλοι οι ενήλικες 
πολίτες της Ρουμανίας θα λάβουν δωρεάν το 30% των έμμεσων τόκων σε 
εμπορικές επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας. Αυτό το 30% θα μεταβιβασθεί σε 
πέντε Ταμεία Ιδιωτικής Ιδιοκτησίας, τη διαχείριση των οποίων θα έχουν 
επαγγελματίες, ενώ το υπόλοιπο 70% θα μεταβιβασθεί σε ένα Ταμείο Κρατικής 
Ιδιοκτησίας. Στο μέλλον, αυτό το ταμείο κρατικής ιδιοκτησίας θα εκχωρεί 
βαθμιαία τις συμμετοχές του έως ότου ιδιωτικοποιηθούν πλήρως όλες οι 
εμπορικές εταιρείες. Εν τω μεταξύ, οι εμπορικές εταιρείες θα 
προετοιμάζονται για την ιδιωτικοποίηση με την αύξηση της 
αποτελεσματικότητας τους μέσω προγραμμάτων εκσυγχρονισμού και 
αναδιάρθρωσης. 
Σύμφωνα με ένα άλλο πρόγραμμα, 30 εταιρείες από διαφόρους τομείς της 
οικονομίας πρόκειται να ιδιωτικοποιηθούν στο πλαίσιο ενός πρότυπου σχεδίου 
ιδιωτικοποίησης το οποίο θα αποτελέσει υπόδειγμα για τις άλλες εταιρείες 
του τομέα τους. 
Η ιδιωτικοποίηση μικρών κλήρων γεωργικής γης έχει ήδη προχωρήσει: σχεδόν 
όλοι οι συνεταιρισμοί μεταβιβάστηκαν σε ιδιώτες ενώ η γη κρατικής 
ιδιοκτησίας θα μεταβληθεί σε ανώνυμες εταιρείες και οι μετοχές θα 
- 45 -
διανεμηθούν στους γεωργούς. Περίπου 40% της γεωργικής γης ανήκει τη στιγμή 
αυτή σε ιδιώτες. Αναμένεται να δοθεί προτεραιότητα στους πρώην ιδιοκτήτες 
γης για την απόκτηση γεωργικής γης κρατικής ιδιοκτησίας. 
Τέλος, μέχρι τα μέσα του 1991 περίπου 50% των οικημάτων και, μέχρι τις 
αρχές του 1992, ένα τρίτο του λιανικού εμπορίου, είχαν ιδιωτικοποιηθεί. 
3.5 Μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού ουστήυατοο 
Οι ριζικές μεταβολές του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των θεσμών 
ξεκίνησαν το 1990, όταν επιτράπηκε η δημιουργία ιδιωτικών τραπεζών και 
δόθηκε επίσημα η ελευθερία στις τράπεζες να διαπραγματεύονται με τις 
οικονομικές μονάδες. Το Δεκέμβριο του 1990, δημιουργήθηκε ένα διττό 
τραπεζικό σύστημα με το διαχωρισμό των εμπορικών δραστηριοτήτων και των 
δραστηριοτήτων κεντρικής τράπεζας της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας. Κατά 
τα τέλη του 1991, ο τραπεζικός τομέας περιελάμβανε εννέα ιδρύματα, μεταξύ 
των οποίων το ταμιευτήριο και η τράπεζα πίστεως κατείχαν δεσπόζουσα θέση 
στην απορρόφηση των καταθέσεων. 
Τον Απρίλιο του 1991 καταργήθηκαν οι ρυθμίσεις σχετικά με τα επιτόκια 
καταθέσεων και δανεισμού, στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής μεταρρύθμισης. 
Παρά τις μεταρρυθμίσεις αυτές, στο διάστημα που ακολούθησε δεν παρατηρήθηκε 
καμία σημαντική μεταβολή των επιτοκίων καταθέσεων. Κατά τα τέλη του 1991, 
τα επιτόκια των καταθέσεων όψεως και προθεσμίας κυμαίνονταν μεταξύ 8-14 
τοις εκατό. 
Η ανησυχία ότι θα μπορούσαν να δημιουργηθεί σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ 
των επιτοκίων δανεισμού και καταθέσεων λόγω του περιορισμένου ανταγωνισμού, 
οδήγησε την Κεντρική Τράπεζα στην επιβολή ορίων για τις αποκλείσεις αυτές, 
τα οποία άρθηκαν κατά τα τέλη του 1991. Για να αυξηθεί το κόστος των 
κεφαλαίων για τις τράπεζες, η Κεντρική Τράπεζα αύξησε το βασικό επιτόκιο 
αναχρηματοδότησης αρκετές φορές, το οποίο έφθασε σε 28% ετησίως τον 
Ιανουάριο του 1992. 
4. Αξιολόγηση των κριτηρίων για τις επιδόσεις που συνδέονται με τη 
χορήγηση του κοινοτικού δανείου 
Στο υπόμνημα συμφωνίας που υπογράφηκε από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων και τις αρχές της Ρουμανίας μετά από διαβούλευση με την 
Νομισματική Επιτροπή, ορίζονται τα ποσοτικά κριτήρια σχετικά με τις 
επιδόσεις και τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής που συνδέονται με το 
μεσοπρόθεσμο δάνειο της Κοινότητας. Τα ποσοτικά κριτήρια σχετικά με τις 
επιδόσεις ήταν τα ίδια με εκείνα της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ και 
συμπερι ελάμβαναν τριμηνιαία όρια στις συνολικές πιστώσεις και τις πιστώσεις 
προς το δημόσιο, τριμηνιαία ελάχιστα όρια για τα διεθνή αποθέματα, καθώς 
και περιρισμούς για τη σύναψη νέων μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων 
εξωτερικών δανείων από μέρους του δημόσιου τομέα. Τα κριτήρια διαρθρωτικής 
προσαρμογής αποσκοπούσαν στην αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά την 
εφαρμογή των διαρθρωτικών πολιτικών, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην 
ελευθέρωση των τιμών, τη μείωση των εμπορικών και συναλλαγματικών 
περιορισμών, τη δημιουργία ενός νομικού πλαισίου για δικαιώματα ιδιωτικής 
ιδιοκτησίας και την ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Η ευνοϊκή εκτίμηση της 
προόδου της οικονομικής σταθεροποίησης και μεταρρύθμισης, 
συμπεριλαμβανόμενης της τήρησης των κριτηρίων σχετικά με τις επιδόσεις, 
αποτελούσε προϋπόθεση για την καταβολή της δεύτερης δόσης του δανείου. 
- 46 -
Στην αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1992 συμπεραίνεται 
ότι τα ποσοτικά κριτήρια σχετικά με τις επιδόσεις είτε τηρήθηκαν (με βάση 
τα στοιχεία κατά τα τέλη Σεπτεμβρίου) είτε είχαν αρθεί από το ΔΝΤ<1) και 
ότι τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής είχαν επίσης τηρηθεί σε γενικές 
γραμμές. Η ελευθέρωση των τιμών είχε επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό, και μόνο 
ένας περιορισμένος κατάλογος βασικών προϊόντων υπόκειτο ακόμα σε έλεγχο 
τιμών. Όσον αφορά το καθεστώς εξωτερικού εμπορίου, δεν υπήρχαν ποσοτικοί 
περιορισμοί στις εξαγωγές και ο αριθμός των προϊόντων που υπόκειτο σε 
ποσοστώσεις εξαγωγών είχε μειωθεί αισθητά. Όσον αφορά τις επενδύσεις, 
θεσπίσθηκε νομοθεσία με την οποία επιτρέπεται ο ελεύθερος επαναπατρισμός 
των κερδών και των εσόδων από την εκκαθάριση επενδύσεων που έχουν 
πραγματοποιηθεί από μη κατοίκους, ενώ συγχρόνως υπογράφηκαν συμφωνίες για 
την προστασία των επενδύσεων με εννέα κράτη μέλη της Κοινότητας. Το 
Νοέμβριο του 1991 έγινε η ενοποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, 
θεσπίσθηκαν οι κατάλληλες νομοθετικές διατάξεις σχετικά με την 
ιδιωτικοποίηση, τη μεταρρύθμιση της γεωργικής γης, τις αλλοδαπές επενδύσεις 
και το εμπορικό δίκαιο. Επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος στον τομέα της 
ιδιωτικοποίησης της γης και των οικημάτων, και θεσπίσθηκε χρονοδιάγραμμα 
για την ιδιωτικοποίηση του μεγαλύτερου μέρους των δημοσίων επιχειρήσεων. 
Δεδομένου ότι ικανοποιήθηκαν σε γενικές γραμμές όλα τα κριτήρια που 
αποτελούσαν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση κοινοτικού δανείου, η δεύτερη 
δόση του μεσοπρόθεσμου δανείου καταβλήθηκε τον Απρίλιο του 1992. 
5. Οι εξελίξεις το 1992 
Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε το 1991, οι ρουμανικές αρχές σχεδίασαν 
ένα πρόγραμμα για το 1992 το οποίο αποσκοπεί στην επαναφορά της 
μακροοικονομικής σταθερότητας, προωθώντας συγχρόνως περαιτέρω τη διαδικασία 
μεταρρύθμισης. Όσον αφορά τους στόχους της πολιτικής για τη σταθεροποίηση, 
οι αρχές σκοπεύουν να επιβραδύνουν την μείωση της πραγματικής οικονομικής 
δραστηριότητας (σε 5%), να μειώσουν δραστικά το ποσοστό πληθωρισμού (σε 
1,5% σε μηνιαία βάση κατά τα τέλη του έτους), και να αυξήσουν τα διεθνή 
αποθέματα (σε ποσό που αντιστοιχεί σε εισαγωγές 1,7 μηνών μέχρι τα τέλη του 
έτους). Για την επίτευξη αυτών των στόχων, οι αρχές θα εφαρμόσουν αυστηρή 
φορολογική και νομισματική πολιτική, εισοδηματική πολιτική λιτότητας και 
μεταβλητές συναλλαγματικές ισοτιμίες. Στο πλαίσιο της διαρθρωτικής 
μεταρρύθμισης προβλέπονται επίσης μέτρα για την περαιτέρω σταθεροποίηση των 
τιμών, την ιδιωτικοποίηση και την χρηματοδοτική πειθαρχία μέσω της 
αναδιάρθρωσης των κρατικών επιχειρήσεων. 
Τα πρόσφατα μέτρα που θεσπίστηκαν σε όλους τους βασικούς τομείς δείχνουν 
την μεγάλη αποφασιστικότητα της κυβέρνησης για την επίτευξη των στόχων του 
σταθεροποιητικού προγράμματος: η βαθμιαία εξάλειψη των επιδοτήσεων προς 
τους καταναλωτές ξεκίνησε με μία αρχική μείωση κατά 25% την 1η Μαΐου· το 
επιτόκιο αναχρηματοδότησης της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας αυξήθηκε σε 
80% στις 25 Μαΐου στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να επιτευχθούν θετικά 
επιτόκια σε πραγματικές τιμές· στις 2 Ιουνίου άρχισε η διαδικασία 
συναλλαγματικής ελευθέρωσης, μετά την κατάργηση της απαίτησης για την 100% 
εκχώρηση των εσόδων που θεσπίσθηκε ένα μήνα νωρίτερα. Το πλεόνασμα του 
προϋπολογισμού κατά τη διάρκεια των πέντε πρώτων μηνών του έτους και η 
συγκρατημένη αύξηση της προσφοράς χρήματος (4% τον Ιανουάριο-Απρίλιο), 
αποτελούν περαιτέρω ενδείξεις για την εφαρμογή μιας αυστηρής φορολογικής 
και νομισματικής πολιτικής. 
(1) Το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ χρειάστηκε να αντιπαρέλθει τη μη 
τήρηση των κριτηρίων που είχαν θεσπιστεί για τα καθαρά διεθνή 
αποθέματα προκειμένου να επιτρέψει τέσσερις αγορές στο πλαίσιο της 
συμφωνίας stand-by τον Απρίλιο, Αύγουστο και Νοέμβριο του 1991. 
- 47 -
Για να στηρίξουν το οικονομικό τους πρόγραμμα, οι ρουμανικές αρχές ζήτησαν 
την περαιτέρω συνδρομή της Κοινότητας και της Ομάδας των 24, η οποία θα 
συμπλήρωνε τους διαθέσιμους πόρους βάσει της συμφωνίας με το ΔΝΤ η οποία 
εγκρίθηκε κατά τα τέλη Μαΐου του 1992. Το ποσό της συμπληρωματικής 
συνδρομής που ζητήθηκε για το 1992 περιορίστηκε σε 180 εκατομμύρια δολάρια 
ΗΠΑ, πράγμα που οφειλόταν κυρίως στη μη ανάληψη των δεσμεύσεων που είχαν 
αναληφθεί κατά το προηγούμενο έτος και στην καθυστερημένη εκταμίευση των 
κεφαλαίων. 
Η Επιτροπή, ως φορέας συντονισμού της χρηματοδοτικής συνδρομής της Ομάδας 
των 24, έχει υποστηρίξει το αίτημα της Ρουμανίας και άρχισε τις συζητήσεις 
με τις μη κοινοτικές χώρες της Ομάδας των 24 προκειμένου να εξασφαλιστεί η 
συγκέντρωση του συνολικού ποσού. Έχει εν γένει αναγνωριστεί η 
επιλεξιμότητα της Ρουμανίας για τη χορήγηση συμπληρωματικής χρηματοδοτικής 
συνδρομής από την Ομάδα των 24, και οι περισσότερες χώρες έλαβαν θετική 
στάση σχετικά με τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα στήριξης. Η Επιτροπή 
πρότεινε στο Συμβούλιο την έκδοση απόφασης σύμφωνα με την οποία η Κοινότητα 
θα συμμετέχει στο συνολικό πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης από την Ομάδα 
των 24 στη Ρουμανία για περίπου το ένα δεύτερο του αιτηθέντος ποσού. 

ISSN 0254-1483 
COM(92)400 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
ApiU. καταλόγου : CB-CO-92-423-GR-C 
ISBN 92-77-47698-2 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg