[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 20.7.2010

COM(2010) 401 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

{SEC(2010) 949}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

1. Εισαγωγή

Σκοπός του μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου[1] (ΜΣΕ), που συστάθηκε με την προσχώρηση της Ρουμανίας στην ΕΕ, είναι η δημιουργία ενός αμερόληπτου, ανεξάρτητου και αποτελεσματικού συστήματος κατάλληλα εξοπλισμένου ώστε, μεταξύ άλλων, να υπηρετήσει την καταπολέμηση της διαφθοράς. Αυτό συνεπάγεται ορισμένες θεμελιώδεις αλλαγές, πράγμα το οποίο απαιτεί χρόνο και ευρεία πολιτική υποστήριξη από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, όπως και από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Οι αλλαγές αυτές αποτελούν απαραίτητη επένδυση στο μέλλον της Ρουμανίας διότι ένα αποτελεσματικό διοικητικό και δικαστικό σύστημα είναι αναγκαίο για υγιή δημόσια οικονομικά και καλά θεμελιωμένη κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Είναι επίσης αναγκαίο για να μπορέσει η Ρουμανία να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο της ως μέλος της ΕΕ σε τομείς όπως η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί την τέταρτη κατά σειρά ετήσια έκθεση από τη σύσταση του ΜΣΕ[2]. Περιλαμβάνει την από μέρους της Επιτροπής αξιολόγηση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η διαδικασία μεταρρυθμίσεων, καθώς και συστάσεις ως προς τις επόμενες ενέργειες που πρέπει να γίνουν ώστε να συνεχιστούν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ΜΣΕ υπηρετεί έναν χρήσιμο σκοπό:

- όσον αφορά τη Ρουμανία, παρέχει αντικειμενική αξιολόγηση και συστάσεις για τα σημεία ως προς τα οποία απαιτείται η ανάληψη δράσης,

- όσον αφορά τα άλλα κράτη μέλη, αυτά έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν την πρόοδο της Ρουμανίας και να της παράσχουν υποστήριξη.

Στην φετινή έκθεση, η Επιτροπή υπογραμμίζει ορισμένες σημαντικές ελλείψεις στις προσπάθειες της Ρουμανίας να επιτύχει πρόοδο στο πλαίσιο του ΜΣΕ . Η χώρα δεν επέδειξε αρκετή πολιτική βούληση όσον αφορά την παροχή υποστήριξης και κατευθύνσεων στη μεταρρυθμιστική διαδικασία, ενώ διαπιστώθηκε απροθυμία συνεργασίας και ανάληψης ευθυνών από μέρους της ηγεσίας του δικαστικού σώματος. Οι αδυναμίες αυτές πρέπει να διορθωθούν επειγόντως προκειμένου να δοθεί νέα πνοή στη διαδικασία μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, οι αδυναμίες αυτές πρέπει να εξετασθούν υπό το πρίσμα μιας μείζονος νομοθετικής μεταρρύθμισης μετά την έγκριση από το κοινοβούλιο των κωδίκων πολιτικής και ποινικής δικονομίας στις 22 Ιουνίου, που αποτελεί ένα βήμα προς την σωστή κατεύθυνση.

2. Η μεταρρυθμιστική διαδικασία στη Ρουμανία

Επιτεύγματα

Από το δεύτερο τρίμηνο του 2010, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος με την ψήφιση από το κοινοβούλιο της χώρας των κωδίκων πολιτικής και ποινικής δικονομίας, τη δημοσίευση ενός σχεδίου πολυετούς στρατηγικής για την ανάπτυξη του τομέα της δικαιοσύνης, την εκπόνηση σχεδίου "Νόμου περί μεταρρυθμίσεων μικρής εμβέλειας" για την επίσπευση των δικαστικών διαδικασιών, καθώς και με την μεγαλύτερη συμμετοχή δικαστών και ενώσεων στη μεταρρυθμιστική διαδικασία. Εκτελεστικοί νόμοι για τον αστικό και τον ποινικό κώδικα έχουν εγκριθεί από την κυβέρνηση και έχουν υποβληθεί προς συζήτηση στο κοινοβούλιο.

Ωστόσο, σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση της Επιτροπής, η πρόοδος είναι περιορισμένη όσον αφορά τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δικαστικών διαδικασιών και της συνέπειας της νομολογίας. Αυτό συνεχίζει να αποτελεί θεμελιώδη αδυναμία του ρουμανικού δικαστικού συστήματος. Στην πλειονότητά τους οι συστάσεις που διατύπωσε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2009 στον τομέα αυτόν, έχουν υιοθετηθεί μόνον εν μέρει και εξακολουθούν να απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για την εφαρμογή τους. Εκτός αυτού, εξακολουθούν να υφίστανται ελλείψεις όσον αφορά την λογοδοσία και τις πειθαρχικές διαδικασίες.

Η Ρουμανία έχει αναπτύξει τις επιδόσεις της στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς: Η Εθνική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) συνεχίζει να επιδεικνύει καλές και σταθερές επιδόσεις όσον αφορά τη διερεύνηση περιπτώσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου, πράγμα το οποίο αντανακλάται στις αυξημένες καταδίκες και στον μεγαλύτερο αριθμό τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων, μολονότι οι δίκες εξακολουθούν να τραβούν σε μάκρος και σε πολλές σημαντικές υποθέσεις δεν έχουν ακόμη εκδοθεί πρωτόδικες αποφάσεις. Η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας (ΑΝΙ) βελτίωσε τις επιδόσεις της και αναγνωρίζεται από την εισαγγελία, την DNA και άλλους φορείς επιβολής του νόμου ως σημαντικός εταίρος στην πρόληψη και την τιμωρία της διαφθοράς. Οι προσπάθειες που καταβάλλει ο Γενικός Εισαγγελέας για την ενίσχυση της καταπολέμησης της διαφθοράς από τα κατά τόπους εισαγγελικά γραφεία αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς. Στην πλειονότητά τους οι συστάσεις της Επιτροπής στον τομέα αυτόν έχουν υιοθετηθεί μολονότι δεν υπάρχει ακόμη συντονισμένη πολιτική για την καταπολέμηση της διαφθοράς που να καλύπτει όλους τους τομείς της δημόσιας διοίκησης.

Τον Απρίλιο του 2010, το συνταγματικό δικαστήριο της χώρας κήρυξε αντισυνταγματικά σημαντικά τμήματα του νόμου για την Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας. Ανταποκρινόμενη στην απόφαση αυτή, η Γερουσία της Ρουμανίας εξέδωσε νέο νόμο για την ΑΝΙ, στις 30 Ιουνίου 2010. Ωστόσο, ο νέος αυτός νόμος υπονομεύει σοβαρά τη διαδικασία αποτελεσματικού ελέγχου, τιμωρίας και κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων μη τεκμηριωμένης προέλευσης. Περιορίζει τη διαφάνεια των χρηματοπιστωτικών και οικονομικών συμφερόντων των αξιωματούχων της κυβέρνησης και των δημοσίων υπαλλήλων και αποκλείει την εφαρμογή αποτρεπτικών κυρώσεων οι οποίες θα παρείχαν προστασία από τη διαφθορά. Ο νέος νόμος διακόπτει την ενθαρρυντική ανάπτυξη της ANI και παραβιάζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ρουμανία κατά την προσχώρησή της στην ΕΕ[3].

Μεταρρύθμιση του δικαστικού σώματος

Προκειμένου να προχωρήσει η εφαρμογή ορισμένων σημαντικών μεταρρυθμίσεων στους κώδικες δικονομίας, η κυβέρνηση κατάρτισε έναν «νόμο για μεταρρυθμίσεις μικρής εμβέλειας», που προβλέπεται να κατατεθεί σύντομα στο κοινοβούλιο προς συζήτηση. Με σκοπό να δώσει κατευθύνσεις για την μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος κατά τα επόμενα έτη, το Υπουργείο Δικαιοσύνης δρομολόγησε δημόσια διαβούλευση με θέμα «Στρατηγική για την ανάπτυξη του τομέα της Δικαιοσύνης ως δημόσιας υπηρεσίας» που έχει προκαλέσει ανάμεικτες αντιδράσεις από δικαστές και επαγγελματικές ενώσεις. Εν αναμονή της έγκρισής της, η στρατηγική τελεί επί του παρόντος υπό αναθεώρηση μετά από έναν δεύτερο γύρο διαβουλεύσεων, ενώ πρέπει ακόμη να συμπληρωθεί από λεπτομερές πρόγραμμα δράσης και χρονοδιάγραμμα το οποίο θα περιλαμβάνει προτάσεις διαφόρων παραγόντων του τομέα για νομοθετικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Προς τούτο θα πρέπει να υπάρξει εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης, δικαστικών θεσμικών φορέων και επαγγελματικών ενώσεων.

Ενώ η έγκριση των κωδίκων δικονομίας αποτελεί σημαντικό βήμα, η Ρουμανία έχει σημειώσει μικρή πραγματική πρόοδο από τον Ιούλιο του 2009 σε σχέση με τρεις δείκτες μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος: αποτελεσματικότητα των διαδικασιών, συνοχή της νομολογίας και λογοδοσία των δικαστών.

Οι ανθρώπινοι πόροι παραμένουν μείζον πρόβλημα. Οι συστάσεις της Επιτροπής σχετικά με την λήψη κατεπειγόντων μέτρων, όπως η μεταφορά κενών θέσεων μεταξύ των διαφόρων βαθμίδων απονομής δικαιοσύνης, στις περιπτώσεις που παρατηρούνται σημαντικές διαφορές φόρτου εργασίας, δεν έχουν εφαρμοστεί, ούτε έχουν ληφθεί κατάλληλα εναλλακτικά μέτρα. Το Ανώτατο συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος (SCM) αντέδρασε στις καθαρές απώλειες προσωπικού που παρατηρήθηκαν την περίοδο 2008-2009 λαμβάνοντας μέτρα για την αύξηση των ετήσιων προσλήψεων στο Εθνικό Ινστιτούτο Δικαστών (ΝΙΜ) ιδίως με την άμεση πρόσληψη επαγγελματιών νομικών με πενταετή πείρα. Λήφθηκαν επίσης ορισμένα πρώτα μέτρα για την αντιμετώπιση των σημαντικών διαφορών στον φόρτο εργασίας μεταξύ δικαστηρίων και εισαγγελιών μέσω μιας διαρθρωτικής αναδιοργάνωσης των δικαστηρίων. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά είναι πολύ περιορισμένης κλίμακας για να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις σημαντικές ελλείψεις δυναμικού εντός του δικαστικού συστήματος και απαιτούνται επιπρόσθετα μέτρα ώστε να εξασφαλιστεί ότι όλοι οι νεοπροσλαμβανόμενοι πληρούν ορισμένα ελάχιστα επαγγελματικά κριτήρια. Η προβλεψιμότητα της κίνησης του προσωπικού δεν βελτιώθηκε σε σχέση με τον Ιούλιο του 2009, δεδομένου ότι αρκετές εκατοντάδες δικαστών που είναι επιλέξιμοι για συνταξιοδότηση ενδέχεται να αποσυρθούν σύντομα από το επάγγελμα εξαιτίας του ότι δεν έχει ακόμη βρεθεί νομική λύση για τη βελτίωση της προβλεψιμότητας των συνταξιοδοτήσεων.

Μολονότι η Ρουμανία έχει σημειώσει πρόοδο στην ενοποίηση της νομολογίας (π.χ. εφέσεις χάριν του νόμου) τα υφιστάμενα μέσα δεν έχουν βελτιώσει αρκετά την κατάσταση μέχρι στιγμής. Εξακολουθούν να απαιτούνται μεγάλες προσπάθειες προκειμένου να βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό η ενότητα δικαίου και να δημιουργηθεί πλήρης διαφάνεια μέσω της ηλεκτρονικής δημοσίευσης του σκεπτικού όλων των δικαστικών αποφάσεων. Σημαντικό βήμα για τη βελτίωση της ενότητας δικαίου θα είναι η μεταρρύθμιση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου που θα αποφαίνεται μόνον για νομικά θέματα. Πρέπει να εξεταστούν περαιτέρω μέτρα για την αναθεώρηση της εσωτερικής οργάνωσης και των μεθόδων εργασίας του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου και τη δημιουργία ειδικών επιτροπών, τηρώντας ταυτόχρονα την αρχή της τυχαίας κατανομής των υποθέσεων. Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έχει καταρτίσει λεπτομερές σχέδιο νόμου με σκοπό να προωθήσει την ενότητα της νομολογίας. Λαμβάνοντας υπόψη τη δύσκολη δημοσιονομική της κατάσταση, η Ρουμανία πρέπει να επιδιώξει κέρδη αποδοτικότητας και να βελτιώσει την ενότητα δικαίου, μεταξύ άλλων μέσω της μεταρρύθμισης του συστήματος των δικαστηρίων και διαδικασιών.

Τα αποτελέσματα του πειθαρχικού συστήματος δεν πείθουν. Ο αριθμός των πειθαρχικών υποθέσεων που κινούνται είναι μικρός· οι κυρώσεις φαίνονται επιεικείς και ο νόμος δεν κάνει επαρκή διαχωρισμό μεταξύ τους. Εκτός αυτού, η πειθαρχική πρακτική σε σημαντικές υποθέσεις παρουσιάζει αδυναμίες και αποδεικνύει την έλλειψη ευαισθησίας ως προς την ανάληψη ευθυνών δημοσίως και τη σημασία της εμπιστοσύνης του κοινού στην ακεραιότητα του δικαστικού σώματος. Το δυναμικό της Επιθεώρησης του Δικαστικού Σώματος πρέπει να αυξηθεί και να εστιαστεί περισσότερο σε πειθαρχικές υποθέσεις. Παρότι κινούνται λίγες αυτεπάγγελτες πειθαρχικές έρευνες, σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων της Επιθεώρησης του Δικαστικού Σώματος αφιερώνεται στην απάντηση σε μεμονωμένες καταγγελίες και σε έρευνες στις περιπτώσεις που κατηγορείται ή δυσφημείται δημοσίως κάποιος δικαστής.

Οι επικείμενες εκλογές για το Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος θα αποτελέσουν σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση των δεσμεύσεων περί μεταρρυθμίσεως του δικαστικού σώματος. Μια ομάδα ενώσεων έχει ήδη αρχίσει να προωθεί τις εκλογές μέσω ενός δικτυακού τόπου και σε συναντήσεις σε επίπεδο εφετείου. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η ομαλή και από νομική άποψη ευσταθής μετάβαση σε ένα νέο Συμβούλιο, πρέπει να τηρηθούν οι απαιτήσεις του νόμου για το Ανώτατο Συμβούλιο, περί επιλεξιμότητας των υποψηφίων.

Καταπολέμηση της διαφθοράς

Η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας (ΑΝΙ) ήταν σε θέση να επιδείξει περαιτέρω βελτίωση του δυναμικού και του ιστορικού της όσον αφορά τη διαπίστωση πλούτου μη τεκμηριωμένης προέλευσης, περιπτώσεων ασυμβίβαστου και συγκρούσεων συμφερόντων. Δύο έτη μετά τη σύστασή της η εν λόγω υπηρεσία μπορεί να θεωρηθεί ότι βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία. Οι επιδόσεις της υπόσχονται πολλά. Οι εισαγγελείς και οι αρχές επιβολής του νόμου θεωρούν ότι η υπηρεσία αυτή αποτελεί σημαντικό συνεργάτη στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Η διαφάνεια όσον αφορά τα χρηματοπιστωτικά και οικονομικά συμφέροντα που δημιουργεί η δημοσίευση δηλώσεων περιουσίας και συμφερόντων στον δικτυακό τόπο της ΑΝΙ είναι ευπρόσδεκτη από την κοινωνία των πολιτών και τις αρχές επιβολής του νόμου ως σημαντική συμβολή στην πρόληψη και την ανίχνευση της διαφθοράς.

Τα επιτεύγματα αυτά απειλούνται από επιζήμιες τροποποιήσεις του νόμου για την ΑΝΙ οι οποίες υιοθετήθηκαν στις 30 Ιουνίου συνεπεία αποφάσεως του συνταγματικού δικαστηρίου της χώρας. Το συνταγματικό δικαστήριο έκρινε ότι η ΑΝΙ είχε χαρακτήρα οιονεί δικαστικού οργάνου κατά παράβαση του συντάγματος της χώρας, ότι η δημοσίευση δηλώσεων περιουσίας και συμφερόντων παραβίαζε το δικαίωμα προστασίας του ιδιωτικού βίου και ότι η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων μη τεκμηριωμένης προέλευσης παραβίαζε το τεκμήριο της νόμιμης κτήσης περιουσιακών στοιχείων και την απαγόρευση κατάσχεσης νομίμως κτηθέντων στοιχείων. Οι τροποποιήσεις του νόμου για την ΑΝΙ που υιοθέτησε το κοινοβούλιο της χώρας συνεπεία της απόφασης του συνταγματικού δικαστηρίου καταργούν τις δυνατότητες επιβολής κυρώσεων για αποκλίσεις μεταξύ περιουσιακών στοιχείων και εισοδημάτων και ως εκ τούτου εξαλείφει τον έλεγχο του πλουτισμού αξιωματούχων και δημοσίων στελεχών κατά τη διάρκεια της άσκησης δημόσιου αξιώματος. Εκτός από τις απαιτήσεις του δικαστηρίου, οι υπόλοιπες τροποποιήσεις που εισήγαγε το κοινοβούλιο μειώνουν την αποτελεσματικότητα των ερευνών της ΑΝΙ και τη διαφάνεια των περιουσιακών στοιχείων λόγω της θέσπισης λιγότερο διεξοδικών δηλώσεων. Είναι σαφές ότι την ευθύνη της τροποποίησης του νόμου που είχε κηρυχθεί αντισυνταγματικός από το συνταγματικό δικαστήριο έχουν το κοινοβούλιο και η κυβέρνηση, ωστόσο, χάρη στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ρουμανία κατά την προσχώρηση της στην ΕΕ, έχει εξίσου την ευθύνη να βρει κατάλληλους νομικούς μηχανισμούς για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει έναντι της ΕΕ. Επί του παρόντος, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο νέος νόμος περί ΑΝΙ αποτελεί σημαντική υπαναχώρηση στην καταπολέμηση της διαφθοράς και ότι παραβιάζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ρουμανία κατά την προσχώρησή της στην ΕΕ. Στις 19 Ιουλίου το συνταγματικό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο αναθεωρημένος νόμος είναι αντισυνταγματικός. Αυτό δίνει την ευκαιρία για την έκδοση νέου νόμου που θα συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις της Ρουμανίας.

Η Εθνική Διεύθυνση κατά της Διαφθοράς (DNA) συνεχίζει να επιδεικνύει σταθερές και πειστικές επιδόσεις όσον αφορά τις έρευνες και τις καταδίκες σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου διαφθοράς. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2009 παρατηρήθηκε τάση για περισσότερες αυστηρές καταδίκες και λιγότερες καταδίκες με αναστολή σε πρώτο βαθμό επί υποθέσεων της DNA, αλλά αυτό δεν αντανακλάται στις τελεσίδικες αποφάσεις, στις οποίες εξακολουθεί να παρατηρείται η τάση για μικρές ποινές και ποινές με αναστολή.

Η πλειονότητα των συστάσεων που διατυπώθηκαν τον Ιούνιο του 2009 από κοινή ομάδα εργασίας όσον αφορά την ασυνέπεια και την επιείκεια των ποινών σε υποθέσεις διαφθοράς έχει ληφθεί υπόψη χωρίς, ωστόσο, να έχει εφαρμοστεί ακόμη αποτελεσματικά. Το σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών για τις καταδίκες που καταρτίσθηκε στα τέλη του 2009 δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ούτε τροποποιηθεί σε σημαντικό βαθμό, ενώ οι δικαστές εξακολουθούν να μην θεωρούν τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές πλήρως λειτουργικές. Ως βάση μπορούν να χρησιμεύσουν οι λεπτομερέστερες κατευθυντήριες γραμμές που συνέταξε ομάδα δικαστών του Εφετείου του Βουκουρεστίου οι οποίες χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς σε διάφορους οργανισμούς.

Οι δίκες συνεχίζουν να είναι μακράς διάρκειας και λίγες είναι οι υποθέσεις που αφορούν εξέχοντα πολιτικά πρόσωπα και για τις οποίες έχουν εκδοθεί πρωτόδικες αποφάσεις. Ενστάσεις αντισυνταγματικότητας συνεχίζουν να καθυστερούν τις υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου, ενώ ένα σχέδιο νόμου με το οποίο καταργείται η αναστολή δίκης σε περίπτωση ενστάσεων αντισυνταγματικότητας ακόμη δεν έχει ψηφιστεί από το κοινοβούλιο.

Παρά τις προσπάθειες ενίσχυσης της παρακολούθησης της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής κατά της Διαφθοράς σε ευάλωτους τομείς και στην τοπική αυτοδιοίκηση, παραμένει δύσκολη η αξιολόγηση του αντίκτυπου της στρατηγικής αυτής κατά το τρίτο και τελευταίο έτος της εφαρμογής της. Μια νέα στρατηγική η οποία προγραμματίζεται για το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους θα πρέπει να βασιστεί σε ανεξάρτητη εκτίμηση του αντικτύπου των δύο προηγούμενων στρατηγικών και να αντιμετωπίσει την καταπολέμηση της διαφθοράς ως θέμα εθνικής σημασίας. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται σε ολόκληρο τον δημόσιο τομέα πρέπει να ενταθούν ώστε να εξασφαλιστεί μια πιο προδραστική προσέγγιση για την πρόληψη της διαφθοράς.

Οι προσπάθειες του Γενικού Εισαγγελέα να ενισχύσει την καταπολέμηση της διαφθοράς από τα κατά τόπους εισαγγελικά γραφεία αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς από άποψη περισσότερων καταδικών, απόδοσης μεγαλύτερου βάρους στις περιπτώσεις στελεχών του δημοσίου και διεξαγωγής πιο περίπλοκων ερευνών. Στις περισσότερες υποθέσεις οι έρευνες έγιναν με τη συνδρομή της γενικής διεύθυνσης καταπολέμησης της διαφθοράς του Υπουργείου Δημόσιας Διοίκησης και Εσωτερικών Υποθέσεων.

Απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις για την προστασία κατά της σύγκρουσης συμφερόντων και της διαφθοράς στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. Η σχετική ρουμανική νομοθεσία παρουσιάζει έλλειψη συνοχής δεδομένου ότι η σύγκρουση συμφερόντων ρυθμίζεται με διάφορους νόμους με αποτέλεσμα να υπάρχουν νομικά κενά που επιτρέπουν σε ορισμένες περιπτώσεις να διαφύγουν των συνεπειών του νόμου. Επιπλέον, η έλλειψη βέλτιστων πρακτικών γενικευμένης εφαρμογής για τις δημόσιες συμβάσεις και οριζόντιας συνεργασίας στην παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας δημιουργεί έλλειψη ασφάλειας δικαίου και αβεβαιότητα για τις αναθέτουσες αρχές. Οι πρόσφατες τροποποιήσεις στη νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων αναμένεται να βελτιώσουν την νομική προστασία κατά της σύγκρουσης συμφερόντων[4], ιδίως σε περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που συνδέονται με επιχειρηματικά συμφέροντα τοπικών πολιτικών και των οικογενειών τους.

Υπάρχουν φόβοι ότι οι επιδόσεις της ρουμανικής υπηρεσίας καταπολέμησης της απάτης όσον αφορά την βοήθεια που παρέχει στην ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF) για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά από την απόφαση που εξέδωσε το συνταγματικό δικαστήριο της Ρουμανίας τον Νοέμβριο του 2009 σχετικά με τη νομική βάση της ρουμανικής υπηρεσίας καταπολέμησης της απάτης.

Η αξιολόγηση της Επιτροπής δείχνει ότι οι αρμόδιοι διοικητικοί φορείς δεν ασκούν αποτελεσματικούς ελέγχους για τη διαπίστωση συγκρούσεων συμφερόντων και περιπτώσεων διαφθοράς και δεν συνεργάζονται επαρκώς επί του θέματος. Εκτός αυτού, οι αρχές επιβολής του νόμου, όπως η εισαγγελία, η DNA και η ΑΝΙ, δεν ενημερώνονται συστηματικά για τις δυνητικές περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων, απάτης ή διαφθοράς. Οι αρμόδιες διοικητικές αρχές διαπιστώνουν και τιμωρούν ελάχιστες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων και ακυρώνουν πολύ λίγους διαγωνισμούς για παράβαση των κανόνων περί σύγκρουσης συμφερόντων, μολονότι η πλειονότητα των υποθέσεων σύγκρουσης συμφερόντων που διαβιβάζονται από την ΑΝΙ στις δικαστικές αρχές για την έκδοση απόφασης αφορά δημόσιες συμβάσεις. Ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου αφορούν επίσης δημόσιες συμβάσεις[5]. Οι δικαστικές αρχές πρέπει να αναπτύξουν μεγαλύτερη ευαισθησία σε θέματα σύγκρουσης συμφερόντων και απάτης στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και να ασχοληθούν εντατικά με τις υποθέσεις που τους επισημαίνονται.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ήδη καταρτίσει σειρά συγκεκριμένων προτάσεων για τη βελτίωση της πρακτικής στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων κατά την εκτέλεση πιστώσεων της ΕΕ. Η εφαρμογή των περισσότερων από τις προτάσεις αυτές εξακολουθεί να εκκρεμεί. Προκειμένου να εστιαστούν οι προσπάθειες της Ρουμανίας στον τομέα αυτόν, η Επιτροπή διατυπώνει σειρά συστάσεων για την άμεση ανάληψη δράσης στο σημείο 4 της παρούσας έκθεσης. Η Επιτροπή θα υποβάλει αναφορά σχετικά με την πρόοδο στον τομέα αυτόν στην επόμενη έκθεσή της βάσει του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου.

3. Συμπεράσματα

Συνολικά, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε ορισμένους τομείς, η αξιολόγηση της Επιτροπής δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις στις προσπάθειες της Ρουμανίας να επιτύχει πρόοδο στο πλαίσιο του ΜΣΕ. Η Ρουμανία δεν επιδεικνύει αρκετή πολιτική βούληση για τη στήριξη της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Οι τροποποιήσεις του νόμου περί της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας (ΑΝΙ), που ψηφίστηκαν στις 30 Ιουνίου, αποτελούν σοβαρή υπαναχώρηση. Ο νόμος θέτει σε κίνδυνο τις θετικές επιδόσεις της ΑΝΙ και με αυτόν η Ρουμανία παραβαίνει σαφώς τις δεσμεύσεις που ανέλαβε κατά την προσχώρησή της. Η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της και να βρει τον καταλληλότερο τρόπο αποκατάστασης των εξουσιών με τις οποίες η ΑΝΙ θα είναι σε θέση να προτείνει την αποτελεσματική κατάσχεση πλούτου μη τεκμηριωμένης προέλευσης. Η Ρουμανία πρέπει να θέσει ως στόχο τη δημιουργία μιας ευρείας βάσης πολιτικής υποστήριξης της διαφάνειας και της αποτελεσματικής προστασίας κατά της διαφθοράς και της σύγκρουσης συμφερόντων.

Μετά από κάποια επιβράδυνση των κοινοβουλευτικών εργασιών, η Ρουμανία έχει ανακτήσει τους ρυθμούς της όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στο δεύτερο τρίμηνο του 2010 και έχει δρομολογήσει μια μεγάλη νομοθετική μεταρρύθμιση με την έγκριση του κώδικα πολιτικής δικονομίας και του κώδικα ποινικής δικονομίας από το κοινοβούλιο, στις 22 Ιουνίου. Οι προετοιμασίες για την έναρξη ισχύος των τεσσάρων νέων κωδίκων, που προβλέπεται πλέον για τον Οκτώβριο του 2011, αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την διεξοδική μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος της Ρουμανίας. Προκειμένου να στηρίξει την μεταρρυθμιστική αυτή διαδικασία, η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να βασιστεί στην έντονη υποστήριξη που παρέχει το κοινοβούλιο της χώρας για τους κώδικες δικονομίας ώστε να επεκτείνει την πολιτική αυτή βούληση και σε άλλους τομείς.

Η Ρουμανία υποφέρει επίσης από κάποια απροθυμία από πλευράς ηγεσίας του δικαστικού σώματος να συνεργαστεί και να αναλάβει ευθύνες προς όφελος της μεταρρύθμισης. Μολονότι σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν δυνατότητες για ρεαλιστικές λύσεις, συχνά αυτές δεν αξιοποιούνται, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν πρωτοβουλίες μεμονωμένων δικαστών, επαγγελματικών ενώσεων και της κοινωνίας των πολιτών που προσπαθούν να καλύψουν το κενό αυτό. Η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να εξασφαλίσει την στενή και εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ των διαφόρων πολιτικών και δικαστικών παραγόντων και να ενισχύσει την δέσμευση του δικαστικού σώματος για μεταρρύθμιση.

Για να επιτύχει η μεταρρυθμιστική διαδικασία θα απαιτηθούν συνεχείς προσπάθειες από μέρους της Ρουμανίας, της Επιτροπής και των άλλων κρατών μελών. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει την Ρουμανία στις προσπάθειές της και θα προβεί σε νέα αξιολόγηση της προόδου το θέρος του 2011.

4. Συστάσεις

Υπό το πρίσμα της ανωτέρω αξιολόγησης της προόδου της Ρουμανίας όσον αφορά την επίτευξη των στόχων αναφοράς που καθορίζονται στον ΜΣΕ, η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να αναλάβει αμέσως δράση ως εξής:

Συστάσεις όσον αφορά την μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος

Παράλληλα με τις εναπομένουσες συστάσεις του Ιουλίου 2009, ιδίως όσον αφορά την έκδοση εκτελεστικού νόμου και τη διεξαγωγή μελετών για τον αντίκτυπο των τεσσάρων νέων κωδίκων, την υιοθέτηση ευέλικτης προσέγγισης βάσει προτεραιοτήτων σε σχέση με τους ανθρώπινους πόρους και με την μεταπαρακολούθηση των συστάσεων της ομάδας εργασίας για την εξατομίκευση των ποινών που επιβάλλονται σε υποθέσεις διαφθοράς, η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να αναλάβει αμέσως δράση ως εξής:

1. Να δρομολογήσει μια ανεξάρτητη επισκόπηση των επιδόσεων του δικαστικού συστήματος και να προβεί στις απαιτούμενες διαρθρωτικές προσαρμογές και, κατά περίπτωση, σε μεταθέσεις δικαστών. Πρέπει επίσης να λάβει αμέσως μέτρα για τη μείωση των ανισορροπιών δυναμικού με επέκταση της μεταβίβασης κενών θέσεων μεταξύ περιοχών δικαιοδοσίας εφετείων και μεταξύ βαθμίδων απονομής δικαιοσύνης, καθώς και με την μεγιστοποίηση της απόσπασης δικαστών σε περιοχές με οξέα προβλήματα στελέχωσης.

2. Να διασφαλίσει την ομαλή και νομικά ευσταθή μετάβαση σε ένα νέο Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος με την τήρηση των απαιτήσεων του νόμου όσον αφορά την επιλεξιμότητα των υποψηφίων.

3. Να αυξήσει το δυναμικό του Εθνικού Ινστιτούτου Δικαστών όσον αφορά την αρχική και τη συνεχή εκπαίδευση και να λάβει μέτρα που θα εξασφαλίζουν συνεκτικά επαγγελματικά πρότυπα για όλους τους νέους δικαστές, π.χ. με την επέκταση σε όλους τους νεοπροσλαμβανόμενους της υποχρέωσης να υποβάλλονται σε εξέταση από το δικαστικό σώμα. Να προγραμματίσει το δυναμικό του Ινστιτούτου σύμφωνα με τις ετήσιες προβλέψεις ως προς τις ανάγκες πρόσληψης προσωπικού και τις εκπαιδευτικές ανάγκες.

4. Να μελετήσει το ενδεχόμενο αναθεώρησης πεδίου αρμοδιότητας του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου με μείωση της αρμοδιότητάς του για πρωτοβάθμια εκδίκαση υποθέσεων και περιορισμό της εκδίκασης εφέσεων σε νομικά ζητήματα. Να μελετήσει το ενδεχόμενο εφαρμογής άλλων μέτρων τα οποία έχει προτείνει το Ανώτατο Δικαστήριο σε σχέδιο νόμου για τη βελτίωση της ενότητας δικαίου. Να εξασφαλίσει ότι όλη η νομολογία των δικαστηρίων δημοσιεύεται και είναι προσβάσιμη σε εύχρηστη βάση δεδομένων.

5. Να μελετήσει το ενδεχόμενο ριζικής μεταρρύθμισης του πειθαρχικού συστήματος. Να επανεξετάσει τους στόχους και να ενισχύσει το δυναμικό και την οργάνωση της Επιθεώρησης του Δικαστικού Σώματος με σκοπό να εξασφαλιστεί η κατάλληλη προσοχή στις πειθαρχικές έρευνες. Να προσαρμόσει τις κατηγορίες δυνατών πειθαρχικών κυρώσεων με σκοπό να δημιουργηθεί μεγαλύτερο φάσμα κυρώσεων και να λάβει μέτρα ώστε να εξασφαλιστεί η εφαρμογή συνεκτικών, αναλογικών και αποτρεπτικών πειθαρχικών κυρώσεων. Να καθιερώσει την ετήσια αξιολόγηση των επιδόσεων της Επιθεώρησης του Δικαστικού Σώματος.

Συστάσεις όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς

Η Επιτροπή υπενθυμίζει τις εναπομένουσες συστάσεις που διατύπωσε τον Ιούλιο του 2009, ιδίως όσον αφορά την παρακολούθηση των υποθέσεων διαφθοράς σε επίπεδο δικαστηρίου, τη διευκόλυνση των ποινικών ερευνών κατά πρώην και νυν μελών του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης και την κατάργηση της αναστολής της διεξαγωγής δίκης σε περίπτωση ενστάσεως αντισυνταγματικότητας, και καλεί την Ρουμανία να αναλάβει αμέσως δράση ως εξής:

6. Να διορθώσει τον νόμο για την Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ρουμανία κατά την προσχώρησή της. Να διασφαλίσει συνεχή αποτελεσματική συμβολή από μέρους της υπηρεσίας αυτής στην πρόληψη και την τιμωρία της διαφθοράς με την έκδοση υποχρεωτικών αποφάσεων σε υποθέσεις πλούτου μη τεκμηριωμένης προέλευσης βάσει των οποίων θα μπορούν να επιβληθούν αποτρεπτικές κυρώσεις. Να διορθώσει άλλες διαδικαστικές ελλείψεις που έχουν διαπιστωθεί στον νέο νόμο. Να προωθήσει την περαιτέρω ανάπτυξη της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας, ιδίως μέσω τροποποιήσεων των νομικών διατάξεων περί Εθνικού Συμβουλίου Ακεραιότητας.

7. Να συνεχίσει να παρακολουθεί την συνέπεια και την αποτρεπτικότητα των κυρώσεων που εφαρμόζουν τα δικαστήρια σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και να προωθήσει περαιτέρω τα πορίσματα της μελέτης για την εξατομίκευση των κυρώσεων για αδικήματα διαφθοράς σε συναντήσεις εφετειακού επιπέδου. Να προσδιορίσει και να θέσει σε εφαρμογή μέτρα για τη βελτίωση της ταχύτητας εκδίκασης των δικών διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

8. Να ενισχύσει την γενικότερη πολιτική για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ιδίως μέσω του συντονισμού σε υψηλό επίπεδο και επί τη βάσει ανεξάρτητης αξιολόγησης του αντικτύπου των αποτελεσμάτων των δύο τελευταίων στρατηγικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς που εφαρμόσθηκαν από το 2005. Να εξασφαλίσει την νομική και θεσμική σταθερότητα του πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς, περιλαμβανομένης της εφαρμογής του νέου ποινικού κώδικα και του νέου κώδικα ποινικής δικονομίας.

9. Δημόσιες συμβάσεις: Να προβεί σε αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του νομικού πλαισίου και της κατανομής ευθυνών των αρμόδιων αρχών κατά την προστασία από τη σύγκρουση συμφερόντων και να επιφέρει τις κατάλληλες τροποποιήσεις. Να μελετήσει το ενδεχόμενο απαγόρευσης σε ανώτερους δημόσιους υπαλλήλους και αιρετούς εκπροσώπους να ευεργετούνται άμεσα ή έμμεσα από εμπορικές συμβάσεις που συνάπτονται εξ ονόματος του θεσμικού φορέα στον οποίο υπηρετούν και να καθιερώσει πλήρη διαφάνεια στον τομέα αυτόν.

10. Να προβεί σε αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των αρμόδιων αρχών όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων και να αναλάβει διορθωτικές δράσεις με σκοπό τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ των διαφόρων θεσμικών φορών και την βελτίωση της αποδοτικότητάς τους. Να θεσπίσει μεγέθη αναφοράς για τις επιδόσεις των αρμόδιων αρχών στους εξής τομείς, και να παρακολουθήσει την εφαρμογή τους: δραστηριότητες πρόληψης, δραστηριότητες ελέγχου, τιμωρία της σύγκρουσης συμφερόντων, συνεργασία μεταξύ θεσμικών φορέων και συνεργασία με τις δικαστικές αρχές.

[1] Απόφαση της Επιτροπής 2006/928/EΚ, της 13ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου στη Ρουμανία όσον αφορά την επίτευξη των ειδικών στόχων αναφοράς στους τομείς της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς (EE L 354 της 14.12.2006, σ.56).

[2] Η έκθεση βασίζεται στο υλικό που υποβάλλουν τακτικά οι ρουμανικές αρχές, ιδίως σε απάντηση στα λεπτομερή ερωτηματολόγια της Επιτροπής. Η Επιτροπή είχε την βοήθεια εμπειρογνωμόνων στο έργο της και βασίστηκε σε υλικό τεκμηρίωσης και συνεισφορές από διάφορες πηγές. Στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας εκτίθεται λεπτομερέστερα η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο σε κάθε στόχο αναφοράς που καθορίστηκε με την απόφαση για τον ΜΣΕ..

[3] Ο στόχος αναφοράς 2 του ΜΣΕ έχει ως εξής: «Να συσταθεί, όπως προβλέπεται, οργανισμός ακεραιότητας με αρμοδιότητες όσον αφορά τον έλεγχο περιουσιακών στοιχείων, την έλλειψη συμμόρφωσης και την ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων, καθώς και την έκδοση δεσμευτικών αποφάσεων βάσει των οποίων μπορούν να επιβληθούν αποτρεπτικές ποινές» (απόφαση αριθ. 2006/928/EΚ της Επιτροπής).

[4] Έκτακτο κυβερνητικό διάταγμα αριθ. 76/2010 της 30ής Ιουνίου 2010.

[5] Ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου αφορούν θέματα δημοσίων συμβάσεων. Οι υποθέσεις αυτές αφορούν βουλευτή και ανώτατο δικαστή αναμεμειγμένους σε υπόθεση άσκησης επιρροής για την ανάθεση δημόσιας σύμβασης, δύο πρώην υπουργούς, άλλους τωρινούς ή πρώην βουλευτές και ορισμένους πρώην διευθύνοντες κρατικών επιχειρήσεων καθώς και ορισμένους τοπικούς αιρετούς αξιωματούχους.