ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡ ΩΠΑΪΚ ΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
Βρυξέλλες , 1.3.2000
COM(2000) 79 τελικό
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
ΝΑ ΟΙΚΟ∆Ο ΜΗΣΟΥ ΜΕ ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟ ΚΛΕΙΣΜΟΥΣ
2ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
ΝΑ ΟΙΚΟ∆Ο ΜΗΣΟΥ ΜΕ ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟ ΚΛΕΙΣΜΟΥΣ
1. Συν οψη..........................................................................................................................4
1.1. Εισαγωγή ...................................................................................................................4
1.2. Η εντ ολή ....................................................................................................................4
1.3. Οι στόχ οι ....................................................................................................................4
2. Η προκληση τ ου κ οινωνικο υ απ οκλεισµου .....................................................................5
2.1. Χαµηλό εισ όδηµα και ευπάθεια ..................................................................................5
2.2. Ένα π ολυδιάστατο φαιν όµεν ο .....................................................................................6
2.3. Ένα διαρθρωτικό φαιν όµεν ο .......................................................................................7
2.3.1. Ο µεταβαλλόµεν ος κόσ µ ος της εργασίας ............................................................7
2.3.2. Η κοινω νία της γνώσης .......................................................................................7
2.3.3. Κοινωνικοδηµ ογραφικές αλλαγές .......................................................................8
2.3.4. Γεωγραφικός περι ορισµό ς ...................................................................................8
2.4. Συµπέρασµα : προ ς µια ολ οκληρωµένη πολιτική προσέγγιση ......................................8
3. Εξελιξεισ σε επιπεδο π ολιτικησ στα κρατη µελη ............................................................9
4. Η συµβολη των κ οιν οτικων µεσων και πολιτικων στην κ οινω νικη
ενταξη............................................................................................................................... ...11
5. Στηριζοντασ τις πρ οσπαθειεσ των κρατων µελων για πρ οωθηση τησ ενταξησ και τησ
συµµετ οχησ .........................................................................................................................13
5.1. Κοινοί στ όχ οι για την κ οινωνική έ νταξη ...................................................................13
5.1.1. Στόχ οι...............................................................................................................14
35.1.2. Κοινές αρχές και µέθοδ οι ..................................................................................14
5.1.3. Το µείς όπ ου απαιτείται ένταση των πρ οσπαθειών .............................................15
5.1.4. Σηµεία αναφοράς και αξιολόγηση .....................................................................15
5.2. Επιχειρησι ακά εργαλεί α βάσει των νέων διατάξεων της συνθήκης τ ο υ Άµστερνταµ .15
5.2.1. Ένα π ολυετές πρ όγραµµα επιχειρησιακ ής στήριξης της συνεργασίας ...............15
5.2.2. Ένας µηχανισµ ός - πλαίσιο για την πρ οώθηση της ένταξης τω ν απ οκλεισµένων
από την αγο ρά εργασίας .............................................................................................16
ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α - ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ .....................................................................18
1. M ετρηση του κ οινω νικου αποκλεισµ ου και τησ ενδειασ : στατιστικεσ και δεικτεσ .......18
2. Η εκταση της εν δειας λογ ω εισ οδηµατ οσ .....................................................................18
3. ∆ιαρκει α: περιστασια κεσ περιοδ οι σε α ντιπαραθεση µε την πι ο µακρ οχρ ονη ενδεια λ ογω
εισοδηµατ οσ ........................................................................................................................19
4. Η σχεση µεταξυ χαµηλ ου εισ οδηµατ οσ , εργασιασ και αµ οιβησ ....................................20
5. Κοινωνικοσ απ οκλεισµοσ και ενδεια : αναγκη για π ολυδιαστατα , διαµηκη στοιχεια και
δεικτες............................................................................................................................... ..21
41. Σ Υ Ν ΟΨΗ
1.1. Εισαγωγ ή
Αυτή η πρωτοβουλία π ου προτείνει η Ευρ ωπαϊκή Επιτροπή αντικατοπτρίζει τη φιλο δ οξία και
τη δέσµευση της Έ νωσης να πρ οωθήσει οικ ον οµίες και κ οινωνίες µε λιγότερ ο υς
αποκλεισµούς , απ οκριν όµενη µε τ ο ν τρ όπ ο α υτό στις υψηλές πρ οσ δ οκίες π ου έχ ου ν εκφράσει
το Κοιν οβ ούλιο , οι ΜΚΟ, οι κ οινωνικοί εταίροι , οι τ οπικές αρχές και που επιβεβαίωσαν τα
κράτη µέλη στην πρ όσφατη άτυπη σύ ν οδ ο των υπο υργών κ οινωνικών υπ οθέσεων πο υ
πραγµατοποιήθηκε στη Λισσαβόνα στις 11-12 Φεβρ ουαρίο υ 2000. Η εν λόγω πρωτ οβουλία
θα αξιοποιήσει τις σηµαντικές νέες διατάξεις της συνθήκης π ου θεσπίστηκαν στο
Άµστερνταµ για την προώθηση της συ νεργασίας µε τα κράτη µέλη και ανάµεσα σε αυτά , τη ν
υιοθέτηση συγκεκριµένω ν µέτρω ν µε στ όχ ο τη στήριξη της δράσης τ ο υς και τη συ µπλήρωση
των υφιστάµενω ν κ οιν οτικών π ολιτικών οι οποίες συµβάλλου ν ( άµεσα ή έµ µεσα ) στη ν
κοινωνική συ ν οχή . Θα προαγάγει την εταιρική σχέση µεταξύ όλων των εν διαφερο µένων ,
ενισχύοντας την ικανότητά τ ους να οικοδ ο µήσ ουν µια Ε υρώπη χωρίς απ οκλεισµούς .
1.2. Η εντολή
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται στο νέ ο αιώνα µε ανα νεωµένη και ενισχυµένη τη δέσµε υσή
της να πρ οωθήσει την αλληλεγγύη και να προσεγγίσει τ ους π ολίτες . Στηριζ όµενη στα
επιτεύγµατα και τις προοπτικές για την ε υρωπαϊκή οικο ν οµική ολ οκλήρωση , η σύ νοδο ς
κορυφής τ ου Άµστερνταµ τ ό νισε την ανάγκη ανάπτυξης της π ολιτικής για την απασχόληση
και της κοινωνικής π ολιτικής της Ευρ ωπαϊκής Ένωσης . Ακολο ύθως , η σύ νοδο ς κο ρ υφ ή ς το υ
Λουξεµβο ύργ ου εγκαινίασε την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και έθεσε τις
βάσεις για µια νέα , πολλά υποσχ όµε νη διαδικασία αµφίδροµης στήριξης της πολιτικής για
την απασχόληση και της οικο ν οµικής π ολιτικής . Τέλ ος, η επικείµενη σύ ν οδ ος κο ρυφής της
Λισσαβόνας θα διευρ ύνει τ ο πε δίο συνεργασίας σε επίπεδο π ολιτικής ώστε να εξασφαλισθεί
η περαιτέρω συνάρθρωση απασχ όλησης , οικ ον οµικής µεταρρύθµισης και κοινω νικής
συν οχής, µε στ όχ ο την ταχύτερη µετάβαση σε µια Ευρ ώπη καινοτ οµίας και γνώση ς .
1.3. Οι στόχοι
Υπό τ ο πρίσµα των εξελίξεων αυτώ ν , και ύστερα από τις ευρείες διαβουλεύσεις πο υ
πραγµατοποιήθηκαν µε τα κράτη µέλη και τις οργανώσεις της κ οινωνίας τω ν π ολιτών κατά
το τελευταί ο δωδεκάµην ο , η Επιτροπή εισηγείται την ανάληψη µιας νέας πρωτοβ ουλίας η
οπ οία έχει ως στ όχ ο να στηρίξει τα κράτη µέλη στην πρ οσπάθειά τους να καταπολεµήσ ουν
τον κ οινωνικό αποκλεισµ ό . Η πρωτ οβ ουλία αυτή πρ οέκυψε απ ό τη διαπίστωση των κρατών
µελών ότι ο κ οινω νικός αποκλεισµ ός σ υνιστά µία απ ό τις µείζ ο νες πρ οκλήσεις π ου καλ ούνται
να αντιµετωπίσου ν οι οικ ον οµίες και οι κ οινωνίες µας . Η πρ όκληση έγκειται όχι µ όν ο στη
βελτίωση της συνδρ οµής πο υ παρέχεται στο υς απ οκλεισµέν ους ( ή σε όσ ους διατρέχ ουν τ ον
κίνδυν ο τ ο υ απ οκλεισµού ), αλλά και στην ενεργ ό εξάλειψη των διαρθρωτικών φραγµών πο υ
εµποδίζ ο υν τη ν κ οινωνική ένταξη , µε στ όχ ο την µείωση των φαινο µένω ν κ οινωνικ ού
αποκλεισµού . Η εν λόγω πρωτ οβουλία εξετάζει επίσης τις νέε ς µ ορφέ ς κ οινωνικ ού
αποκλεισµού πο υ ε νδέχεται να πρ οκύψ ου ν απ ό τη µ ετάβαση στην κ οινωνία και οικον ο µία
της γνώσης . Οι στρατηγικές ένταξης πρέπει πλέον να σχεδιαστο ύν µε βάση τ ο νέ ο αυτ ό
πλαίσ ιο. Με την παρ ούσα α νακοίνωση , η Επιτροπή επιδιώκει να σ υµπληρώσει τη συ ν ολική
συµβολή της στην πρ οσαρµ ογή των οικ ον οµιών και των κοινω νιών µας στις ραγδαίεςεξελίξε ις στον τ οµέα της τεχν ολ ογικής καινοτ οµίας και της καιν οτ οµίας π ου βασίζεται στη
γνώση
. Η ανακ οίνωσή της Επιτροπής " Ηλεκτρονική Ευρ ώπη : µια κ οινωνία της πληρ οφ ορίας
για όλ ους " υπ ογράµµιζε τις δυ νατ ότητες της " ηλεκτρο νικής Ευ ρώπης " για ανάπτυξη και
5εισηγούνταν πρωτοβ ουλίες ώστε να επιταχυνθεί η µετάβαση της Ευρ ώπης πρ ος τη ν κ οινωνία
της πληροφ ορίας και να ενισχυθεί ο αντίκτυπ ός της1· η ανακοίν ωσή της σχετικά µε τις
" Στρατηγ ικές για θέσεις απασχόλησης στην κ οινωνία της πληρο φ ορίας "2εισηγούνταν
τρόπ ους τ όνωσης της δηµιου ργίας θέσεων απασχόλησης , ενώ η παρ ούσα ανακ οίνωση δίνει
έµφαση στην ανάγκη να εξεταστο ύν οι συνέπειές της στην κοινω νική συν οχή .
Προτείν οντας την παρ ούσα πρωτοβ ουλία για την κο ινωνική έ νταξη , η Επιτροπή συ νεχίζει τις
προσπάθειές της να συµβάλλει στην πρ οώθηση µιας Ευρώπης για όλο υς και ιδίως
συµπληρώνει το πακέτο πρ οτάσεων π ου ενέκρινε πρόσ φατα σχετικά µε την καταπολέµηση
των διακρίσεων3
2. Η Π ΡΟΚ ΛΗΣΗ ΤΟ Υ ΚΟ ΙΝΩ ΝΙ ΚΟΥ ΑΠΟ ΚΛ ΕΙΣ ΜΟ Υ
Η Ευρώπη είναι µια ήπειρο ς π ου ευηµερεί και η δύναµη της οικο ν οµίας της παράγει
σηµαντικό πλ ούτ ο και δηµι ουργεί θέσεις απασχόλησης . Πρ όκειται για δύο παράγοντε ς
αποφασιστικής σηµασίας για τη διατήρηση του υψηλού βιοτικο ύ επιπέδ ου και της ποι ότητας
ζωής. Εξάλλου, τα κράτη µέλη έχ ουν αναπτύξει ολο κληρωµέν ο υς µηχανισµ ού ς π ου
διασφαλίζουν ως έ να βαθµ ό την αναδιαν οµή τ ου πλ ούτ ου π ου πρ οκύπτει από µια
ανταγωνιστική οικον ο µία , ιδιαίτερα µέσω των συστηµάτων κ οινωνικής πρ οστασίας πο υ
διαθέτουν . Παρά ταύτα , µεγάλ ος αριθµός Ε υρωπαίων εξακολ ουθεί να ζει σ ε συ νθήκες
ένδειας αντιµετωπίζο ντας την απειλή του κ οινωνικο ύ απ οκλεισµού λ όγω διαρθρωτικών
εµποδίων .
Οι όλ ο και επιταχυνό µενες αλλαγές που µετασχηµατίζο υν τις οικον ο µίες και τις κ οινωνίεςµας είναι πιθανό να οξύ ν ουν την ε υπάθεια και να αυξήσο υν τ ο υς κινδ ύν ου ς κ οινωνικ ού
αποκλεισµού
, επηρεάζ οντας ειδικότερα δε όσ ο υς δεν έχ ουν αποκτήσει τις δεξιότητες π ου
είναι απαραίτ ητες για την επιτυχία σε δραστηριότητες π ου βασίζονται στην καινοτ ο µία και τη
γνώση καθώς και όσ ους δε συµ µετέχο υν για π οικίλους λόγ ο υς στην αγ ορά εργασίας .
2.1. Χαµηλό εισόδηµα και ευπάθεια
Σύµφωνα µ ε τρέχ οντα στ οιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας των Ευρωπαϊκών Κοιν οτήτων
(EUROSTAT), περίπου το 18% τ ου πληθυσµ ο ύ της Ε Ε έχει εισ όδηµα µικρότερ ο απ ό το 60%
του διάµεσ ου ε θνικο ύ εισ οδήµατ ος , λαµβάν οντας ω ς µέτρ ο της σχετικής έν δειας τ ο κατώφλι
του χαµηλού εισο δήµατ ος4. Αυτός ο κ οιν οτικός µέσ ος όρ ος αντανακλάται στα εθνικά
ποσ οστά έν δειας π ου κυµαίν ονται µεταξύ 11 και24%, µε µικρές διακυµάνσεις την τελευταία
δεκαετία. Οι κοινω νικές µεταβιβάσεις κατάφεραν να διατηρήσουν τ ο π οσ οστ ό στ ο 18%.
Χωρίς αυτές , τ ο π οσ οστ ό έ νδειας θα είχε α νέλθει στο 26%. Τα παραπάνω καταδεικνύ ουν
τόσ ο τις επιτυχίες όσ ο και τα όρια των π ολιτικών αναδιαν οµής εισο δήµατ ος5. Τα στ οιχεία
τηςEUROSTAT επιβεβαιώνουν επίσης ότι όσ οι ζο υν κάτω απ ό αυτ ό τ ο όρι ο της έ νδειας
γνωρίζο υν τη στέρηση και συνα ντο ύν µεγάλες δ υσκ ολίες στ ο να συµµετάσχ ου ν πλήρως στη ν
1COM (1999)687
2COM (2000)48
3COM (1999)564-565-566-567, 25.11.1999
4EUROSTAT, Statistics in Focus, 1/2000 Κοινωνικός αποκλεισµός σ τα κ ράτη µ έλη της ΕΕ . Τα στοιχεία
αφορούν τη δ εύτ ερη έ ρευ να της οµάδ ας ε µπειρογν ωµόνων για τ α νοικοκυριά τη ς Ευρ ωπαϊκή ςΚοιν ότητας
(ECHP) και αν αφέρονται στη ν κα τάσ τασ η του εισοδή µατος σ ε 13 κρά τη µ έλη ( δε
συ µµ ετ είχαν η Σουηδία και η Φινλανδία ). Αναγόµ ενο στ α 15 κρ άτη µ έλη , το18% α ντιστοιχεί σ ε 65
εκατοµµ ύρια άτοµα .
5EUROSTAT, Statisticsin Focus, 13/1999 ( στα σ υγκ εκρι µένα στοιχεία , οι συ ντάξ εις δ ε λα µβάνονται υπόψη ως
κοινωνικές µε ταβιβάσει ς ).
6κοινωνία6. Τα επίπεδα έ νδειας και κ οινωνικο ύ απ οκλεισµού θέτ ουν υπ ό αµφισβήτηση την
αντίληψη ότι η Ευρ ώπη είναι πρωτοπ όρ ος στ ους το µείς της κοινω νικής δικαιοσύ νης και
αλληλεγγύης .
Η πρώτη έκθεση της Επιτροπής σχετικά µε την οικο ν οµική και κοινω νική συν οχήκαταδεικνύει ότι η συ ν οχή έχει εξασθενίσει στα περισσότερα κράτη µέλη κατά τη διάρκεια
της τελευταίας δεκαετίας
. Ο ΟΟΣΑ και οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες των κρατών µελών
επισηµαίνουν επίσης µια τάση διεύρυνσης των ανισ οτήτων και εξασθένισης της συν οχής . Τα
στοιχεία από τα κράτη µέλη δείχν ου ν ότι πάνω από 10 εκατ οµµύρια άτ οµα εξαρτώνται από
προγράµµατα κ οινωνικής αρωγής , χωρίς τα οποία δ εν θα µπ ορο ύσαν να επιβιώσουν .
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι τ ο γεγ ον ός ότι η κατάσταση επιδεινώνεται στην πλει ον ότητα τωνκρατών µελών
.
Ο ΟΟΣΑ καθώς και µελέτες σε εθνικ ό επίπεδ ο ( µεταξύ άλλων στη Γερµανία , τ ο Ηνωµέ ν ο
Βασίλε ιο, τη Γαλλία και τις Κ άτω Χώρες ) καταδεικνύ ου ν ότι η ε υπάθεια είναι ένα πρόβληµα
µε µεγαλύτερη έκταση απ ' όσ ο αφήν ουν να διαφανεί τα στ οιχεία για την έν δεια σε µια
δεδ οµέ νη χρ ονική στιγµή . Εκτ ός απ ό όσ ο υς ζ ουν σε σ υνθήκες µακρόχρ ο νης έ νδειας ( πιθανώς
3 έως6% βάσει των ελάχιστων στοιχείων π ου διαθέτ ουµε ), έ νας µεγάλος αριθµό ς
Ευρωπαίων αντιµετωπίζει την έ νδεια και την αβεβαιότητα όσ ον αφ ορά στην αγορά εργασίας
λόγω χαµηλ ού εισ ο δήµατος . Το γ ε γονό ς ό τ ι κ ά πο ι ος εργάζεται σε δεδ ο µένη χρ ο νική στιγµή
δεν τ ο ν πρ οστατεύει κατ ' ανάγκη από τ ον κίν δυν ο το υ κ οινω νικού αποκλεισµ ού . Ακόµη και
στα κράτη µέλη όπο υ η καταν οµή τ ου εισ οδήµατ ος τείνει να είναι σχετικά ισόρρ οπη , το20
έως40% τ ου πληθυσµ ο ύ ζει στα πρό θυρα τ ου ορίο υ της ένδειας , έχει δε κατά περιό δ ους
χαµηλό εισ όδηµα για διάστηµα 3-6 ετώ ν, ιδιαίτερα ως αποτέλεσµα περι οδικής ανεργίας7.
2.2. Ένα πολυδιάστατο φα ινόµενο
Η έκταση το υ κ οινωνικ ού απ οκλεισµο ύ απαιτεί από την κ οινωνία να αναλάβει τις ευθύνες
της ώστε να διασφαλίσει ισότητα ευκαιριών για όλο υ ς . Αυτό σηµαίνει ισ ότητα πρό σβασης
στην αγορά εργασίας , στην εκπαίδευση , στην περίθαλψη , στ ο δικαστικό σύστηµα , στα
δικαιώµατα καθώς και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στη συ µµετ οχή .
Η απασχόληση αποτελεί τη βασική ο δ ό ε νσωµάτωσης και κοινωνικής έ νταξης . Αντίθετα, η
ανεργία είναι ο κύρι ος παράγοντας αποκλεισµ ού , ιδιαίτερα η µακρόχρ ο νη ανεργία και η
αυξανόµε νη συγκέντρωση της α νεργίας σε ν οικ οκυριά όπ ου δεν εργάζεται κανείς . Εκτ ός απ ό
τα16 εκατοµ µύρια των ανέργων , εκ των οποίων το ήµισυ ανήκει στην κατηγ ορία των
µακροχρ όνια ανέργω ν , υπάρχο υν οι λεγόµε ν οι " αποθαρρυµέ ν οι " εργαζ όµεν οι , άνθρωπ οι π ου
δεν α ναζητο ύν εργασία επειδή δεν βλέπουν καµία προ οπτική εύρεσης εργασίας . Υπάρχ ουν
επίσης εκείνοι π ου αντιµετωπίζ ουν πρ οβλήµατα περιοδικής ανεργίας ή α δράνειας παράλληλα
µε διαστήµατα χαµηλού µισθού , π ολλές φ ορές σε σ υνδυ ασµ ό µε ασταθή απασχόληση . Μια
θέση µε χαµηλ ό µισθ ό µπορεί να δώσει στ ον άνεργ ο τη δυ νατ ότητα να απ οκτήσει εµπειρία
και να βελτιώσει τις προοπτικές απασχόλησής το υ . Όµως, τέτ οιες θέσεις δεν απ οδεικνύ ονται
πάντοτε επαρκείς για να ξεφ ύγει κανείς από τ ο φαύλο κύκλο τ ου αποκλεισµ ού µεταβαίν οντας
σε υψηλότερης ποι ότητας επίπεδα απασχόλησης .
Ωστόσ ο, ο κ οινω νικός αποκλεισµ ός δεν συν δέεται µ όν ο µε τη ν ανεργία και την πρ όσβαση
στην αγορά εργασίας . Εν οχ οπ οιείται για αρκετές µορφές στέρησης και εµπ οδίων π ου
µεµο νωµένα ή σε συν δυασµ ό παρεµπο δίζ ουν την πλήρη συ µµετ οχή σε το µείς όπως η
6EUROSTAT Statistics in Focus 1/2000· π ρβλ. επίση ς την επικείµ ε νη ανακοίνωση τη ς Επιτροπής " Κοινωνικές
τάσει ς: προοπτικές και π ροκλήσεις ".
7Βλέπε στατι στικό ση µεί ω µα .
7εκπαίδευση , η υγεία, τ ο περιβάλλον , η στέγαση , ο π ολιτισµός , η πρ όσβαση σε δικαιώµατα ή
οικογε νειακά επιδόµατα , καθώς και σε ε υκαιρίες κατάρτισης και απασ χόλησης . Οι διακρίσεις
και η ξενοφ οβία µπ ορ ούν να οξύν ου ν τ ον κ οινωνικ ό απ οκλεισµό , ιδίως για τ ους µετανάστες .
Ο κοινω νικός αποκλεισµ ός εγείρει επίσης συγκεκριµένα ζητήµατα σε σχέση µε τις π ολιτικέςκοινωνικής πρ οστασίας
- ιδιαίτερα τους µηχανισµο ύς ασφάλειας των εισ οδηµάτων και τα
συναφή µε αυτ ούς µέτρα . Ιδιαίτερη προ σ οχή χρειάζεται η πολιτική εκπαίδευσης και
κατάρτισης , αν µάλιστα ληφθεί υπόψη ότι η δια βίου µάθηση είναι πλέο ν ζωτικής σηµασίας
προκειµέν ου να µπ ορεί κανείς να σ υµµετέχει πλήρως στην κ οινωνία της γ νώσης και της
πληροφ ορίας8. Επίσης µείζ ονα ζητήµατα αποτελ ούν η πρ όσβαση στις δηµ όσιες και ιδιωτικές
υπηρεσίες και η ποι ότητα των υπηρεσιών αυτών , καθώς και οι υπηρεσίες µέριµνας . Επίσης,
σηµαντικοί παράγοντες πρ οκειµέν ου να εξασφαλισθεί ότι η εποχή της πληρο φ ορίας δε νδηµιουργεί νέ ους κοιν ωνικο ύς διαχωρισµούς αλλά αντίθετα προάγει την ένταξη και τη
συν οχή είναι ο αγώνας κατά της απ οτυχίας στ ο σχο λείο και η εξασφάλιση της πρ όσβασης
στην τεχν ολ ογία της κ οινωνίας της γνώσης καθώς και στις δεξι ότητες και τις ικαν ότητες π ου
απαιτούνται για την αξιοπ οίηση της
.
Η αναλογία των παραγό ντων π ου οδηγ ού ν στ ο πρόβληµα τ ου απ οκλεισµού ποικίλλει µεταξύτων ατ όµων
, µεταξύ των ανδρώ ν και των γυναικών και µεταξύ των κρατών µελώ ν .
2.3. Ένα διαρθρωτι κό φαινόµενο
Οι διαρθρωτικές τάσεις που µετασχηµατίζου ν σήµερα τις κ οινωνίες µας θα ο δηγήσο υν , µε
ορθή διαχείρισή τους , σε οικον ο µική ανάπτυξη και , συνεπώς, θα δηµι ουργήσ ουν ευκαιρίες
για µια πιο συνεκτική κ οινωνία . Ωστ όσ ο εν δέχεται επίσης να οξύν ου ν τ ο ν κίνδ υν ο το υ
κοινωνικ ού απ οκλεισµο ύ .
2.3.1. Ο µεταβαλλόµενος κό σµος της εργασίας
Η οικ ον οµική πρ ό οδ ο ς δ εν σ υνεπάγεται αυτό µατα ο φέλη για όλο υς . Οι ανισ ότητες στην
κατανοµή τω ν ωφελειών και το υ κ όστ ους αποτελ ού ν παραπροϊ όν των δ υνάµεων της αγ οράς
και δηµιουργ ού ν νικητές και ηττηµέν ου ς . Με την παγκ οσµιοπ οίηση της οικ ον οµίας , τις
ταχύτατες τεχνολ ογικές αλλαγές , τη βιοµηχανική ανασυγκρ ότηση και τη δυ ναµική της
απώλειας και δηµιουργίας θέσεων εργασίας , η εργασία και η αγ ορά εργασίας αλλάζο υν και
µετασχηµατίζουν δραστικά την ισ ορρ οπία µεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας προσφέρ οντας
νέες ευκαιρίες σε όσ ο υς διαθέτου ν τη ν ικαν ότητα προσαρµ ογής και είναι οι πλέον
« απ ασχολήσιµοι ». Από την άλλη , οι α νωτέρω παράγ οντες , τείν ου ν να περιθωριοπ οιήσου ν
όσ ου ς αδ υνατ ούν να πρ οσαρµ οστ ο ύν στα µεταβαλλόµενα και ευέλικτα πρότυπα ή δεν είναι
σε θέση να αποκτήσ ου ν τις δεξιότητες π ου απαιτούνται για νέε ς αρµ ο διότητες στο υς κ όλπ ους
της οικ ον οµίας της γνώσης .
2.3.2. Η κοινωνία της γνώσ ης
Αν και όλες οι κ οινωνίες στην ιστ ορία προ ό δευσαν µέσα απ ό την ανάπτυξη και εφαρµ ογή της
γνώσης, γινό µαστε σήµερα µάρτυρες µιας µεγάλης αλλαγής στο ρ όλ ο π ου η τελευταία
διαδραµατίζει στην οικον ο µία . Η γ νώση αντιπρ οσωπεύει σήµερα περισσ ότερ ο απ ό π οτέ ένα
µεγαλύτερο µερίδιο της αξίας π ολλών πρ οϊό ντων και υπηρεσιών . Η σηµερινή γ νώση
κωδικοποιείται και µεταδίδεται όλ ο και περισσ ότερ ο µέσω των τεχν ολ ογιών της
πληροφ ορίας , οι οπ οίες απ οτελ ούν τη βασική κινητήρια δύναµη της οικ ον οµικής ανάπτυξης
8Όπω ς διαπιστ ώνε ται στο λευκό βιβλίο " ∆ιδασκαλία κ αι µάθη ση : προς την κοινωνία τη ς γν ώσ ης " και ιδιαίτ ερα
στο πλαίσιο του τρίτου στόχου τη ς " Καταπολεµ ώντα ς τον αποκλεισµό ".
8και της δηµιουργίας θέσεων εργασίας9. Η αυξαν ό µενη χρήση τω ν τεχν ολ ογιών αυτών θα
περιορίσει τα εµπό δια της απ όστασης και θα πρ οσφέρει νέες ε υκαιρίες στις λιγότερο
ευν οηµένες οµάδες και περιοχές . Μπορεί ό µως να εισαγάγει νέες µ ορφές κοινω νικού
αποκλεισµού πο υ θα συν δέ ονται µε τ ον ψηφιακό αναλφαβητισµό και την α νισότητα της
πρόσβασης σε ε υκαιρίες για απόκτηση και αναβάθµιση δεξιοτήτων . Η οικο ν οµία π ου
βασίζεται στη γνώση αποτελεί όλ ο και µεγαλύτερη πρ όκληση για την πρ οσαρµ οστικότητα
των εταιρειών και το υ εργατικού δ υναµικο ύ και χαράσσει νέες διαχωριστικές γραµµές µεταξύ
εχόντω ν και µη εχ ό ντων ό σ ον αφ ορά σε δεξιότητες , πρ οσ όντα και ικαν ότητες .
2.3.3. Κοινωνικοδηµογραφικές αλλαγές
Η γήρανση τ ου πληθυσµ ο ύ , η οπ οία οδηγεί σε α ύξηση της αναλ ογίας των προ στατευό µενω ν
προσώπων , ε ντείνει την οικ ον οµική πίεση στις κ οινωνικές π ολιτικές . Επιπρόσθετα , σε
δηµ ογραφικό επίπεδ ο , λ όγω της τάσης πρ ος γήρανση και κατάρρευσης των παραδ οσιακών
οικογε νειακών δ οµ ών , οι περισσ ότεροι άνθρωπ οι διάγο υν έναν πιο ατοµικιστικό βίο µε
ενδεχ όµενες µακρές περιόδ ο υς απ οµ ό νωσης π ου το υς καθιστούν πιο ευάλωτ ους στο ν
αποκλεισµό . Παρατηρο ύνται αυξαν όµενε ς ανισ ότητες µεταξύ των ν οικοκυριών µε δύ ο
εισοδήµατα ή µε έ να εισ όδηµα και των µ ο ν ογο νικών οικ ογενειών , ιδιαίτερα δε όταν ο έ νας
αυτός γ ονέας είναι γυναίκα . Η έλλειψη στέγης αποτελεί µια απ ό τις πι ο ο δυνηρές εκφάνσεις
της ένδειας και τ ου κ οινωνικο ύ απ οκλεισµού .
2.3.4. Γεωγραφικός περιορισµός
Ο κίνδυν ος διεύρ υνσης των κ οινω νικών διαχωρισµών τρ οφ οδ οτείται επίσης από τη ν
αυξανόµε νη γεωγραφική πόλωση της ανάπτυξης . Αυτό παρατηρείται ιδιαίτερα στις περιοχές
όπ ου το χαµηλό επίπεδο πλο ύτ ου και η έλλειψη υπο δ οµώ ν συ νιστο ύν διαρθρωτικά εµπό δια
στην οικον ο µική και κοινωνική ανάπτυξη . Επιπρόσθετα , οι αρνητικές τάσεις είναι πρ οφανείς
στις υποβαθµισµένες αγρ οτικές περιφέρειες , σε παλαιές βιοµηχανικές περιοχές καθώς και σε
πολλές αστικές περιοχές πο υ µαστίζ ονται απ ό την ανεργία , την υπ οαπασχόληση , τις
διακρίσεις , την αποµ ό νωση , τη βία και τη µετατροπή σε γκέτ ο ολ όκληρων σ υν οικιών π ου
έχουν, µε αυξαν όµε ν ους ρυθµ ο ύς , υπ οβαθµιστεί και αποκοπεί από τ ον κοιν ωνικό τ ους
περίγυρο.
2.4. Συµπέρασµα : προς µια ο λοκληρωµένη πολιτική προσέγγιση
Το πλήρες µέγεθος της πρ όκλησης µπορεί να γίνει αντιληπτό µ όν ον εάν πρ οσδι οριστεί και
αντιµετωπιστεί ο πολυ διάστατος και διαρθρωτικός χαρακτήρας της . Έτσι, µια ολ οκληρωµένη
και συντο νισµένη π ολιτική προσέγγιση της κ οινωνικής έ νταξης πρέπει να πρ οχωρήσει πολύ
πιο πέρα απ ό την αναδιαν οµή τ ο υ εισ οδήµατ ος υπό µ ορ φή παθητικών παροχώ ν σε όσ ους δε ν
µπόρεσαν να συµβαδίσο υν µε τις οικ ον οµικές και κ οινωνικές αλλαγές - η πρ όκληση δεν
έγκειται τόσο στην αύξηση τ ου αναδιανεµ ό µεν ου πλούτ ο υ όσ ο στη διαχείριση των
οικο ν οµιών και των κ οινωνιών µας µε τρ όπ ο πο υ να µεγιστοπ οιεί τις δ υνατ ότητες για πλήρη
συµµετ οχή και ποι ότητα ζωής για όλ ο υς . Κεντρικό σηµεί ο πρέπει να είναι η ενθάρρυ νση της
ενεργο ύ συ µµετ οχής , ώστε να ελαττωθο ύν οι απώλειες ανθρώπινο υ δυναµικ ού και να
επιτευχθεί δίκαι η κατανοµή τω ν ευκαιριών . Πρέπει επίσης να δ ο θεί ιδιαίτερη προσ οχή ώστε
να διασφαλίζεται η ενσωµάτωση τ ου στ όχ ου της κοι νωνικής ένταξης στις οικον ο µικές και
κοινωνικές π ολιτικές .
9Βλέπε τι ς προαναφ ερόµεν ες ανακοινώ σεις " Ηλεκτρονική Ευ ρώπ η : κοινωνία τ ης πληροφορίας για όλους " και
" Στρατηγικ ές για θ έσ εις ερ γασία ς στ ην κοινωνία τη ς πληροφορίας ".
9∆εδο µέν ου τ ου δυναµισµ ού π ου χαρακτηρίζει σήµερα τις οικ ον οµικές και τεχν ολ ογικές
αλλαγές, µια τέτοια ενεργή πρ ο οπτική υπέρ της κ οινωνικής έ νταξης αποκτά ζ ωτική σηµασία .
Απ αιτε ί ευρεία κινητοποίηση τω ν δηµ όσιων καθώς και των ιδιωτικών φ ορέ ων σε όλα ταεπίπεδα
. Περισσότερ ο απ ό ποτέ , η ενθάρρυ νση και υπ οστήριξη µιας διαδικασίας
προσαρµ ογής µε πρ οσανατ ολισµό στ ο µέλλο ν η οπ οία πρ οετ οιµάζει όλο υς τ ο υς π ολίτες για
τις αλλαγές προσφέρει τις καλύτερες προ οπτικές για την ενίσχυση της αλληλεγγύης και της
κοινωνικής συ ν οχής .
3. Ε ΞΕΛ ΙΞΕ ΙΣ Σ Ε ΕΠ ΙΠΕ ∆Ο ΠΟ Λ ΙΤ ΙΚΗΣ ΣΤ Α Κ ΡΑ ΤΗ ΜΕ ΛΗ
Ο αγώνας κατά τ ου κοινω νικού απ οκλεισµού αποτελεί κατά πρώτ ο και κύριο λ όγ ο ευθύνη
των κρατών µελών και τω ν εθνικών , περιφερειακών και τ οπικών αρχών τ ο υς . Οι κ οινωνικοί
εταίροι και οι µη κυβερνητικές οργανώσεις διαδραµατίζου ν επίσης σηµαντικ ό ρ όλ ο στο
τοµέα αυτ ό .
Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας , ο κ οινωνικό ς απ οκλεισµός αποτελεί όλ ο και
µεγαλύτερη µέριµνα της π ολιτικής στα περισσότερα κράτη µέλη , ιδίως, αλλά όχι
αποκλειστικά , σε σχέση µε τη ν απασχόληση και την κοινω νική προστασία . Οι προσπάθειες
επικεντρώνονται όλ ο και περισσ ότερ ο στην ανάγκη διασφάλισης της κ οινωνικής έ νταξης .
Η σπου δαιότητα τ ου κ οινωνικ ού απ οκλεισµού για τη χάραξη της π ολιτικής εξαίρετα ι από τ ογεγον ός ότι τ ο µεγαλύτερο µέρ ος των δηµ όσιων δαπανών στα κράτη µέλη διατίθενται σε
τοµείς π ου συµβάλλο υν στη ν αντιστάθµιση ή στην άµβλυνση τω ν επιπτώσεων τ ου
αποκλεισµού
. Ειδικές δράσεις υλοπ οι ούνται σε ευρύ φάσµα τ οµεακών π ολιτικών όπως η
στέγη, η εκπαίδευση , η κατάρτιση , η υγεία, η πληρο φ όρηση και η επικοινωνία , η
κινητικότητα , η ασφάλεια και η δικαιοσύνη , ο ελεύ θερ ος χ ρόνο ς κ α ι ο π ολιτισµός , κλπ. Όµως
καθώς αυξάνει η εµπειρία από τη ν αντιµετώπιση το υ απ οκλεισµού σε µεµ ονω µέν ου ς τ οµείς
πολιτικής , διαπιστώνεται όλ ο και περισσότερ ο ότι η διασφάλιση της πλήρο υς έ νταξης των
ατόµων σε µια ολοέ να και πιο α νταγωνιστική κοινωνία της γνώσης και της πληροφ ορίας
απαιτε ί εξελιγµένες , στ οχοθετηµέ νες , καιν οτ όµες , ο λ οκληρωµένες προσ εγγίσεις καθώς και
νέες µ ορ φές εταιρικής σχέσης και συµµετ οχής των ενδιαφερ οµέ νων , ιδιαίτερα δε τω ν ίδιων
των αποκλεισµένω ν .
Εποµέ νως , η καταπ ολέµηση τ ου κ οινω νικού αποκλεισµ ού δεν αποτελεί απλώς µια όλ ο και
πιο σηµαντική πρ οτεραιότητα για τα κράτη µέλη αλλά και ένα στ όχ ο τ ο ν οπ οί ο πρ οσπαθούν
να επιτύχου ν όλ ο και πιο περισσότερ ο µε τη βοήθεια στρατηγικών µέτρω ν και δράσεω ν . Η
Ιρλανδία και η Π ορτ ογαλία , λόγ ου χάρη , έχ ου ν εγκρίνει εθνικά προγράµµατα .
- Η Ιρλανδία εισήγαγε τ ο πρ όγραµµα " Μετέχο ντας στην πρ ό οδ ο : εθνική στρατηγική
κατά της ένδειας ", µετά τη διάσκεψη κ οινωνικής ανάπτυξης τω ν Ηνω µένω ν Ε θνών τ ο
1995 στην Κοπεγχάγη , µε γενικ ό στ όχ ο τη µείωση τ ου ποσ οστ ο ύ τ ου ιρλανδικού
πληθυσµού πο υ ζ ει σε συ νθήκες µ ό νιµης µακρ όχρο νης έν δειας από 9-15% σε
λιγότερο από 5-10%. Βασισµένη σε µια π ολυδιάστατη αντίληψη της ένδειας και του
κοινωνικ ού απ οκλεισµο ύ , η ιρλανδική στρατηγική υποστηρίζεται από µια ισχυρή
εταιρική προσέγγιση και ειδικές θεσµικές δοµέ ς τ όσ ο σε π ολιτικό όσ ο και σε
διοικητικό επίπεδ ο , χρησιµοπ οιώντας τ ου ς στ οχ οθετηµέν ο υς µηχανισµού ς , όπως τ ο
" απρόσβλητο από την ένδεια και την ανισότητα " των συ ναφών πολιτικών .
- Στην Πο ρτογαλία , το"Programa Nacional de luta contra la pobreza" ( Εθνικό
πρόγραµµα καταπολέµησης της έ νδειας ) συµπληρώθηκε από τ ο INTEGRAR, το
οπ οίο συ νεχίστηκε µε τη θεσµ οθέτηση εν ός σχεδί ου ελάχιστου εισ οδήµατ ος τ ο 1997
10που προβλέπει την παρ οχή οικο ν οµικής ενίσχυσης στο υς δικαιούχ ους καθώς και τη
λήψη ενεργών µέτρω ν για ενθάρρ υνση της κ οινωνικής και επαγγελµατικής τους
ένταξης. Τα δύ ο αυτά πρ ογράµµατα υπ οστηρίζ ονται απ ό τ ο "O pacto de Cooperação
para a solidariedade social" ( Σύµφων ο συ νεργασίας για την κ οινωνική αλληλεγγύη )
που στοχε ύει στην πρ οώθηση µιας ευρείας συ νεργασίας µεταξύ όλων τωνενδιαφερο µένω ν
.
Στις Κάτω Χώρες και στο Βέλγιο , και τελευταία και στο Η νωµέν ο Βασίλειο , η ένδεια και ο
κοινωνικ ός απ οκλεισµός έχ ουν καταστεί διακυβερνητική προτεραιότητα η οπ οία υλ οπ οιείται
µέσω ειδικών µηχανισµώ ν συ ντ ονισµ ού . Η πρό ο δο ς παρακ ολο υθείται συστηµατικά ενώ
επιδιώκετα ι ενεργά η συ ζήτηση γύρω τη ν κρατική πολιτική , µε βάση τη δηµ οσίευση
ολ οκληρωµένων εκθέσεων για την κατάσταση και την εξέλιξη της έν δειας . Αυτό
συν οδεύτηκε απ ό την ανάπτυξη ε ν ός όλ ο και µεγαλύτερου αριθµ ού δεικτών και τ ον
καθορισµ ό συγκεκριµένω ν στ όχων σε σχέση µε τ ον κ οινωνικ ό απ οκλεισµό και την έν δεια σε
κεντρικούς τ ο µείς π ολιτικής ( απασχόληση , εκπαίδευση , υγεία, στέγη, υπηρεσίες , κλπ.), για
οµάδε ς υψηλ ού κιν δύν ο υ ( µακροχρ ό νια άνεργ οι , µ ονογ ονικά ν οικ οκυριά , παιδική ένδεια ,
άτοµα π ου εγκατέλειψαν το σχ ολεί ο , ν οικοκυριά χαµηλ ού εισ ο δήµατος , άτ οµα µε ειδικές
ανάγκες, κλπ.), για υπ οβαθµισµένες περι οχές και συ ν οικίες .
Άλ λα κράτη µέλη όπως η Γαλλία επιδιώκουν τη βελτίωση της συν ολικής επίδρασης τω νπολιτικών στην κ οινωνική ένταξη µέσ ω νοµο θ εσίας
- πλαισίου η οπ οία ορίζει τ ον αποκλεισµ ό
σε σχέση µε την πρ όσβαση στα θεµελιώδη δικαιώµατα που άπτονται της απασχόλησης , της
κατοικίας , της υγείας , της δικαιοσύνης , της εκπαίδευσης , της κατάρτισης , τ ου π ολιτισµού , της
οικογέ νειας και της πρ οστασίας των παιδιών . Η ν οµ οθεσία καθιέρωσε την κοιν ωνική ένταξη
ως ειδική προτεραι ότητα για τις δηµ όσιες π ολιτικές οι οποίες υπ οχρεών ου ν όλα τα κρατικά
θεσµικά όργανα και τ ους υπ όλ οιπου ς εν διαφερό µεν ου ς να συµµετέχ ου ν στη ν εφαρµ ογή τ ων
αρχών πο υ επιτάσσει το δίκαιο . Με στ όχ ο την καλύτερη λειτουργία τω ν π ολιτικών προς
όφελ ος των ατόµ ων για τα οπ οία σχεδιάστηκαν , ο νόµο ς π ρ οβλέπει επίσης την εκπρ οσώπηση
των αποκλεισµένω ν καθώς και φ ορέων πο υ υπερασπίζ ονται τα συ µφέρ οντά τ ο υς στα
διάφοραfora όπ ου λαµβάνο νται αποφάσεις π ου τ ους αφ ορ ούν .
Παρατηρείτα ι µια γενική τάση , στα κράτη µέλη όπο υ ο αγώνας κατά το υ κ οινωνικ ού
αποκλεισµού και της έν δειας αποτελεί πρ οτεραιότητα , να καταβάλλεται προσπάθεια για
συµµετ οχή των αποκλεισµένω ν ώστε να καθίστανται οι πολιτικές αν οικτές πρ ος
περισσότερο υς . Η α νάγκη για µια ολ οκληρωµένη προσέγγιση ε νέπνευσε το υς " δ ρ όµ ους για
την ένταξη ", µια επιχειρησιακή έννοια π ου µετεξελίχθηκε σε θεµελιώδη αρχή για τις δράσεις
καταπολέµησης το υ κ οινωνικ ού αποκλεισµ ού π ου υλ οπ οιού νται σε όλα τα κράτη µέλη µε τη
στήριξη των διαρθρωτικών ταµείων .
Με στόχ ο τη ν καταπολέµηση τ ου κ οινωνικ ού απ οκλεισµο ύ και την απ οτρ οπή τηςδηµιουργίας µιας κοινω νίας των δύ ο επιπέδων
, ορισµένα κράτη µέλη όπως η ∆ανία και η
Σουηδία έχ ου ν δώσει ιδιαίτερη έµφαση στην ε νεργοπ οίηση τω ν π ολιτικών απασχόλησης και
κοινωνικής πρ οστασίας πρ οκειµέν ου να πρ οληφθεί ο απ οκλεισµός απ ό την αγορά εργασίαςκαι να µειωθεί η εξάρτηση από τα συστήµατα πρ όν οιας καθώς και η
« παγίδα της φτώχειας ».
Οι προσπάθειες έχ ουν οδηγήσει στην όλο και πιο εδ ραιωµένη διαπίστωση ότι η απασχόλησηµπορεί συ µβάλλει στην αντιµετώπιση του πρ οβλήµατο ς τ ου αποκλεισµ ού δεν αποτελεί όµω ςη ίδια τη λύση τ ου
. Τ ο πώς θα µπ ορ ούσε , λ όγ ου χάρη , να πρ οαχθεί η βιώσιµη ένταξη ατόµω ν
µε περιορισµένε ς δεξι ότητες π ου έχο υν την τάση να κιν ού νται µεταξύ χαµηλόµισθων θέσεω ν
και περιόδων α νεργίας αποτελεί σήµερα σηµαντική µέριµνα για όλα τα κράτη µέλη .
Απώτερος στόχ ος όλων αυτών των προσπαθειών είναι η καλύτερη λειτουργία όλων τωνσυναφών πολιτικών πρ ος όφελο ς της κοινω νικής ένταξης
, µέσα απ ό την πρ οαγωγή µιας
11ολ οκληρωµένης προσέγγισης και συ νεργασίας , π ου θα λαµβάνει υπ όψη τη δ υναµική τ ου
αποκλεισµού .
Αυτό το ευρ ύ φάσµα ενεργειών συνιστά πλ ούσια πηγή εµπειρίας και καλής πρακτι κής καιδηµιουργεί τις πρ ο ϋποθέσεις για ανάπτυξη κοιν οτικής δ ράσης µε στ όχο την ενθάρρυ νση µιας
γόνιµης συνεργασίας και ανταλλαγής µεταξύ των υπεύθυ νων χάραξης πολιτικής και των
υπόλ οιπων φ ορέω ν στ ο ν τ οµέα αυτ ό
.
4. Η ΣΥ ΜΒ ΟΛΗ ΤΩ Ν ΚΟ ΙΝ ΟΤ ΙΚΩ Ν ΜΕΣ ΩΝ Κ ΑΙ ΠΟ ΛΙ ΤΙ ΚΩΝ Σ ΤΗ Ν ΚΟ ΙΝ ΩΝ ΙΚΗ ΕΝΤ ΑΞ Η
Μια σειρά κοινοτικών π ολιτικών συν δέ ονται ήδη άµεσα ή , συχν ότερα , έµ µεσα µε την
κοινωνική ένταξη . Η επίδρασή τ ους πρέπει να ε νισχυθεί αλλά και να προβληθεί σε
µεγαλύτερο βαθµ ό .
Η Ένωση δεσµε ύεται να διασφαλίσει τη συµπ όρευση της οικο ν οµικής ανάπτυξης µε τηνκοινωνική πρ ό οδ ο
. Η πλήρης εφαρµ ογή τω ν " γενικών κατευθυ ντήριων γραµµώ ν για την
οικο ν οµική πολιτική της Ε Ε " και των" κατευθυ ντήριων γραµµώ ν για την απασχ όληση " είναι
ζωτικής σηµασίας προκειµέν ου να εξασφαλιστεί µια αµοιβαία ενισχυτικ ή ώθηση της
οικο ν οµικής ανάπτυξης , της απασχόλησης και της κοιν ωνικής συ ν οχής .
Η δηµιο υργία θέσεων εργασίας έχει ζωτική σηµασία για την καταπολέµηση τ ου κοιν ωνικο ύαποκλεισµού
. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση συνεισφέρει τα µέγιστα ,
αντιµετωπίζοντας τα θέµατα π ου αφ ορ ο ύν τη ν αγ ορά εργασίας ε ν γένει και πιο συγκεκριµέναστοχεύ οντας ιδιαίτερα στη µακρόχρ ονη ανεργία και στην ανε ργία των νέων καθώς και στην
έλλειψη ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες και τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες στην αγ ορά
εργασίας
, ενώ, τέλ ος, πρ οάγει την εν δεδειγµένη ισορρ οπία µεταξύ ε υελιξίας και ασφάλει ας .
Στις κατευθυντήριες γραµµές απασχόλησης τ ου 1999 δ όθηκε µεγαλύτερη βαρύτητα στ ο να
διασφαλιστεί ότι οι ε ν λ όγω κατευθυ ντήριες γραµµές αντικατοπτρίζ ουν αποτελεσµατικά τις
ανάγκες όλω ν . Ε νισχύθηκε επίσης η έµφασή τ ου ς σε δραστικά µέτρα για την επανένταξη των
ατόµων στην αγορά εργασίας . Εδώ συµπεριλαµβάνονται µεταρρυ θµίσεις το υ φ ορ ολ ογικο ύ
συστήµατος και το υ συστήµατ ος παροχώ ν και πρ οώθηση της δια βίου µάθησης ώστε να δ οθεί
η δυνατ ότητα στ ου ς εργαζ όµε ν ους , ιδιαίτερα στο υς πι ο ηλικιωµένο υς και σε όσ ους είναι
αποκλεισµένοι απ ό τη ν αγ ορά εργασίας ( λ. χ. άτοµα µε ειδικές ανάγκες , εθν οτικές
µειον ότητες ), να βελτιώσου ν τις δεξιότητές τ ο υς , κυρίως σε ταχέως εξελισσό µεν ους τ οµείς
όπως οι τεχν ολ ογίες της πληρ οφ ορίας και της επικοινω νίας , και συνεπώ ς να παραµείνο υν και
να συµµετέχ ου ν ε νεργά στ ον επαγγελµατικό βίο . Υπάρχει αυξηµένη δέσ µευση για τη
διασφάλιση ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες και µεγαλύτερη έµφαση στην ποι ότητα των
θέσεων εργασίας : όχι απλώς εξασφάλιση θέσεων εργασίας αλλά εξασφάλιση ικανοπ οιητικών
θέσεων εργασίας .
T α διαρθρωτικά ταµεία αποτελο ύν τα κύρια χρηµατο δ οτικά µέσα άµεσης κοιν οτικής
ενίσχυσης για τις πιο υποβαθµισµένες περιοχές και οµάδες πληθυσµ ού στη ν ΕΕ . Σε
ευθυγράµµιση µε τις τρέχο υσες µεταρρυθµίσεις , το διάστηµα 2000-2006 τα ταµεία θα
προωθήσ ου ν µε όλο και πιο έ ντ ον ου ς ρυ θµ ούς την κ οινω νική ένταξη . Η επικέντρωση στη ν
ένταξη, στη θεµατική και γεωγραφική συγκέντρωση και η εταιρική σχέση θα αυξήσο υν τη ν
αποτελεσµατικότητα των διαρθρωτικών µέτρων των στ όχων 1 και2 για να µειωθούν οι
περιφερειακές ανισότητες και να υπ οστηριχθεί η ανάπτυξη των µειο νεκτικών περιοχώ ν . Ο
στόχ ος3 επιδιώκει τη στήριξη της προσαρµ ογής και το υ εκσυγχρ ο νισµο ύ των συστηµάτων
και των πολιτικών στ ους τ οµείς της εκπαίδευσης , της κατάρτισης και της απασχόλησης .
Κα λύπτει , συγκεκριµένα , την επανέ νταξη ατό µων αποκλεισµένων από την αγορά εργασίας
και τον αγώ να κατά της µακρόχρ ονη ς ανεργίας . Οι τρέχο υσες κ οιν οτικές πρωτ οβ ουλίες
12προωθού ν επίσης ενε ργά την κ οινω νική ένταξη , ιδιαίτερα το σκέλος INTEGRA της
πρωτοβο υλίας EMPLOYMENT, και οι πρωτ οβο υλίες URBAN κα ιLEADER µε αντικείµενο
την αστική και αγροτική ολ οκλήρωση αντίστ οιχα . Η νέα κ οιν οτική πρωτοβ ουλία στ ο πλαίσιο
του Ευρ ωπαϊκού Κοινω νικού Ταµεί ου , µε την ο ν οµασία EQUAL, θα στηρίξει νέες
δυνατ ότητες αντιµετώπισης τ ου αποκλεισµ ού , των διακρίσεων και των ανισοτήτω ν στην
απασχόληση .
Η προώθηση της κ οινωνικής έ νταξης συνιστά έ ναν απ ό τ ο υς στ όχ ους π ου α ναφέρ ονται στησυντ ονισµένη στρατηγική για την κοινωνική πρ οστασία την οπ οία πρ όσφατα εισηγήθηκε η
Επιτροπή στ ο Συ µβούλι ο
10. Η σ ύσταση 92/441/E ΟΚ της24 ης Ι ου νίο υ 1992 σχετικά µε τα
κοινά κριτήρια που αφ ορ ούν την επάρκεια πόρων και παροχών στα συστήµατα κ οινω νικής
προστασίας συνέβαλε στη διευκόλυ νση της ανταλλαγής εµπειριών µεταξύ των κρατών µελών
και αποτελεί ικανοποιητική βάση επί της οπ οίας µπ ορ ο ύν να στηριχθο ύν περαιτέρω
πρωτοβο υλίες .
Η κοινω νία της γνώσης µπ ορεί να αποτελέσει ισχυρή δύναµη ένταξης και συν οχής στηνΕυρώπη
, υπό την προ ϋπό θεση ότι οι στρατηγικές για το σκ οπό αυτ ό είναι σχεδιασµένε ς ώστε
να ανταποκρίν ο νται στις ανάγκες των λιγότερ ο ευν οηµέ νων οµάδω ν και γεωγραφικών
περιοχών . Οι προτάσεις της Επιτρ οπής στ ο " Ηλεκτρ ονική Ευρώπη : µια κ οινωνία της
πληροφ ορίας για όλ ου ς " (e-Europe The Information Society for all) και στο" Στρατηγική
θέσεων απασχόλησης στην κ οινω νία της πληροφ ορίας " αναµέ νεται να δώσ ου ν επίσης ώθηση
σε πολιτικές πιο α ν οικτές στις πρ οκλήσεις της πρ οαγωγής της έ νταξης και της συ ν οχής .
Πρέπει να διατεθο ύν π όρ οι στην ευαισθητοπ οίηση και στην πρ όσβαση τ ου κ οιν ού – τό σο α πό
τις κυβερνήσεις όσ ο και από τη βιοµηχανία . Γενικότερα , ο ευρωπαϊκός πληθυσµ ός , και πιο
συγκεκριµένα οι νέ οι , πρέπει να έχ ουν εκτεταµένη πρ όσβαση στις νέε ς βασικές δεξιότητες –
χρειάζονται συν δρ οµή ώστε να αναπτύξο υν ικανότητες µάθησης και επίλυσης προβληµάτων .
Πρέπει να εκτιµήσου ν την αξία των επιστηµο νικών και τεχν ολ ογικών δεξι οτήτων , να
µπορ ού ν να χρησιµοπ οι ούν τις τεχν ολ ογίες της πληροφ ορίας , να µιλού ν ξένες γλώσσες , να
αναπτύξουν πρωτ οβουλία και επιχειρηµατικό πνεύµα και να είναι ε νεργ οί , ελεύθερ οι και
υπεύθυν οι π ολίτες .
Άλ λες κοιν οτικές π ολιτικές συµβάλλουν επίσης στη ν πρ οώθηση της κ οινωνικής ένταξης : τα
προγράµµατα - πλαίσια για την έρευνα , τ ο πλαίσιο δ ράσης της Επιτροπής για την αειφόρ ο
αστική ανάπτυξη , τα προγράµµατα σχετικά µε τη ν εκπαίδευση ( ΣΩΚΡΑΤΗΣ ), την κατάρτιση
(LEONARDO DA VINCI) και τη νε ολαία (YOUTH), τ ο πρ όγραµµα µε τίτλο " σχολεία
δεύτερης ευκαιρίας ", οι πρ οτάσεις της Επιτροπής για την καταπολέµηση των διακρίσεων , οι
πολιτικές ισότητας των δύ ο φύλω ν και η νέα κ οιν οτική στρατηγική για τα άτοµα µε ειδικές
ανάγκες. Στ ο δικαστικό τ οµέα η Επιτροπή παρ ουσίασε πρ όσφατα τις πρώτες ιδέες σχετικά µε
το πώς να πετύχο υµε καλύτερα έ να επαρκές επίπεδ ο ν οµικής βοήθειας σε διασυν οριακές
διαφορές σε όλη τη ν Έ νωση11. Επίσης υλ οπ οιείται σειρά δραστηρι οτήτων π ου σχετίζο νται µε
ζητήµατα ένταξης στ ο πλαίσιο της π ολιτικής για τις επιχειρήσεις , ιδιαίτερ α για την ενίσχυση
των µικρών και των π ολύ µικρών επιχειρήσεων · έ να τµήµα αυτώ ν τω ν πρωτ οβ ουλιών
επικεντρώνεται σε ειδικές ο µάδες , όπως οι νέ οι και οι γυναίκες , ή στην υπ οβοήθηση
επιχειρηµατ ιών που εκπροσωπ ού ν µει ον ότητες ή µε κάποια αναπηρία . Πι ο άµεσα , το
κοιν οτικό πρόγραµ µα διαν οµής γεωργικών πρ οϊό ντων στ ους περισσότερ ο στερηµέν ου ςπροσφέρει επισιτιστική βοήθεια σε
7 περίπου εκατο µµ ύρια άτοµα ετησίως στην Ευρ ώπη , εν ώ
οι ΜΚΟ έχουν κατά κύριο λ όγ ο αναλάβει τη διαν οµή .
10COM (1999)347 τ ελικό της 14.07.99
11COM (2000)51
13Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σ υνεργάζεται στενά µε ΜΚΟ που δραστηριοπ οι ούνται στ ο ν αγώνα
κατά της ένδειας και τ ου κοινω νικού αποκλεισµ ού και στηρίζει τις δραστηριότητες τω ν
ευρωπαϊκών δικτύων τ ου ς . Στηρίζει επίσης τη δράση τ ου Ε υρωπαϊκού δικτύο υ επιχειρήσεων
για την προώθηση της κ οινωνικής σ υν οχής .
Μαζί µε τα κράτη µέλη , η Κοιν ότητα συνεισφέρει επίσης στη διεθνή σ υνεργασία για την
καταπολέµηση του κ οινωνικ ού απ οκλεισµο ύ και την άµβλυνση της έ νδειας . Τ ο εγχείρηµα
αυτό έχει α ναληφθεί µαζί µε τ ο Συµβ ούλιο της Ευρώπης , τα Ηνω µένα Έθνη και τ ου ς
εξειδικευµένους οργανισµ ούς τ ου ( ιδιαίτερα το ∆ιεθνέ ς Γραφεί ο Εργασίας ) και το ν
Οργανισµό Οικ ον οµικής Συ νεργασίας και Ανάπτυξης .
5. Σ ΤΗ Ρ ΙΖΟ ΝΤ ΑΣ ΤΙΣ Π ΡΟΣΠΑ ΘΕ Ι ΕΣ Τ ΩΝ Κ Ρ ΑΤ ΩΝ ΜΕΛ Ω Ν ΓΙ Α Π ΡΟΩΘ ΗΣΗ ΤΗΣ
ΕΝ ΤΑΞΗ Σ ΚΑ Ι ΤΗΣ Σ ΥΜ Μ ΕΤΟ ΧΗΣ
Οι συζητήσεις σε κ οιν οτικό επίπεδο στη διάρκεια το υ τελευταίο υ έτ ους κατέδειξαν τ ο κ οιν ό
ενδιαφέρο ν τω ν κρατών µελών , τ ου Ε υρωπαϊκού Κοιν οβ ουλίο υ και των οργανώσεω ν της
κοινωνίας τω ν π ολιτών για µια πρωτ οβο υλία κοιν οτικής στήριξης των κρατώ ν µελών στ ον
τοµέα αυτ ό , η οπ οία θα επικυρωθεί στα ανώτατα κλιµάκια της Ένωσης .
Όπως επιβεβα ιώθηκε στην πρόσφατη άτυπη σύν ο δο τω ν Υπ ουργών ΚοινωνικώνΥποθέσεων
12, η άποψη ότι οι οικ ον οµικές και κ οινων ικές π ολιτικές πρέπει να γίν ουν πιο
περιεκτι κές και ότι , για τ ο σκοπ ό αυτ ό , η διάσταση της κ οινω νικής ένταξης πρέπει να
ενσωµατωθεί σε όλες τις π ολιτικές και δράσεις στο πλαίσιο της κ οιν οτικής συνεργασίας για
την απασχόληση και την κ οινω νική προστασία , έχει θερµ ο ύς υποστηρικτές . ∆ιατυπώνεται
επίσης ισχυρή επιθυµία για πολιτική δέσµευση της Ε Ε και για πρ οώθηση της διακρατικής
συνεργασίας καθώς και µηχανισµών σύγκρισης µε µεγέθη αναφ οράς , π ου θα στηρίζ ονται στη
γνώση, την εµπειρία και τις προσπάθειες των κρατών µελών . Στ όχ ος είναι η ε νθάρρυν ση
ανοικτών και ευέλικτων µ ορφών συ νεργασίας µεταξύ των κρατών µελώ ν , χωρίς δ ύσχρηστες
διαδικασίες συντο νισµ ού , µε ταυτ όχρ ο νη διατύπωση ε ν ός ξεκάθαρ ου και πρ οβεβληµένου
µηνύµατ ος για µια Ευρώπη χωρίς απ οκλεισµο ύς . Οι νέες διατάξεις της συν θήκης τ ου
Άµστερνταµ ανοίγ ουν τ ο δρ όµ ο για µια τέτ οια δέσµε υση και συ νεργασία σε επίπεδο Ε Ε µε
πλήρη σεβασµό της αρχής της επικο υρικότητας .
Η σ ύ νοδο ς κο ρ υφ ή ς τ η ς Λισσαβόνας µπ ορεί να αποτ ελέσει το έναυσ µα π ου θα δώσει τη ν
απαραίτη τη ώθηση , εγκαινιάζοντας την α νάπτυξη κοινώ ν στ όχων και µιας κ οινής
προσέγγισης σε επίπεδ ο ΕΕ ( βλέπε εν ότητα 1 παρακάτω ). Με στ όχ ο να συ µπληρώσει τις
προσπάθειές της για ενσ ωµάτωση της διάστασης της κ οινωνικής έ νταξης σε όλες τις
κοιν οτικές π ολιτικές , η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει προτάσεις για εφαρµ ογή των νέων
άρθρων της σ υνθήκης π ου αποβλέπ ουν στη στήριξη της συ νεργασίας µεταξύ των κρατών
µελών και άλλων παραγό ντων σε επιχειρησιακή βάση ( βλέπε ενότητα 2 παρακάτω ).
5.1. Κο ινοί στόχοι για την κοινωνική ένταξη
Σύµφωνα µ ε τις διατάξεις της συνθήκης , ο ρ όλ ος της Κοιν ότητας είναι να συµπληρώνει και
να στηρίζει τις πρωτοβ ουλίες π ου αναλαµβάνο υν τα κράτη µέλη , εστιάζο ντας µε τ ον τρ όπ ο
αυτό σε δ ράσεις πο υ πρ οσθέτ ου ν πραγµατική αξία .
Οι συγκλίνουσες τρέχο υσες εξελίξεις στα κράτη µέλη και τα διδάγµατα π ου αντλ ούνται απ ότην πρακτική εµπειρία κα ι δράση των κρατικών αρχώ ν καθώς και των οργανώσεω ν της
12Λισσαβόνα , 10-12 Φεβρουαρίου 2000
14κοινωνίας τω ν π ολιτών καθιστο ύν δυ νατή τη µελέτη τ ου εν δεχ οµέν ου ανάπτυξης κ οινών
στόχων και κοινής πρ οσέγγισης σε επίπεδ ο ΕΕ για την πρ οώθηση της κ οινωνικής ένταξης .
Αφετηρ ία για το σκ οπ ό αυτ ό θα µπ ορ ούσε να απ οτελέσει µια δήλωση π ολιτικής δέσµευσηςεκ µέρ ους της Έ νωσης και των κρατών µελών και η ανάπτυξη µιας πρακτικής συνεργασίας
για την προώθηση ορθών πρακτικών
, κ οινών δεικτών και µεγεθώ ν αναφ οράς .
Η πολιτική δέσµευση θα πρ οέβλεπε την αναβάθµιση της κ οινωνικής έ νταξης σεπροτεραιότητα για την Ένωση και τα κράτη µέλη και
, ως εκ τ ούτ ο υ , την αξιολ όγηση και
κινητοποίηση όλων των συναφ ών π ολιτικών στ ο πλαίσιο µιας συν ολικής και ολοκληρωµένη ς
στρατηγικής .
5.1.1. Στόχοι
Μια τέτοια δέσµευση συνεπάγεται την ανάπτυξη στ όχων και , πιθανώς, στ οχεύσεων , σε
επίπεδο Ε Ε , όπως οι εξής :
– ενίσχυση µιας ενεργής προ σέγγισης της κ οινωνικής έ νταξης η οπ οία µπ ορεί να α ναπτυχθεί
δυνάµει τω ν π ολιτικών της Ε Ε και των κρατών µελών , και ιδιαίτερα ενσωµάτωση της
διάστασης της κοιν ωνικής ένταξης στ ο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΕ , λ όγ ου χάρη στη
συνεργασία που αναπτύσσεται σε θέ µατα απασχόλησης και κ οινωνικής πρ οστασίας ·
– συµφωνία για την α νάπτυξη κοινώ ν δεικτών κ οινωνικ ού απ οκλεισµού , καθώς και
κοινωνικής έ νταξης , µε στ όχ ο την ανάλυση και παρακολο ύθηση τάσεω ν και π ολιτικών ,
λ. χ. σε σχέση µε τ ους αστέγ ου ς , τη µακρ όχρ ονη / πρ όσκαιρη ένδεια , την π ολλαπλή στέρηση
και τα συναφή ζητήµατα διακρίσεων , συµπεριλαµβανοµέ νων των θεµάτων πο υ αφ ορ ού ν
τα δύ ο φύλα ·
– παροχή πρ όσβασης στην κ οινω νία της γνώσης για όλ ο υς , µε την α ντιµετώπιση ζητηµάτων
όπως οι δεξιότητες στην κ οινω νία της πληρο φ ορίας και η δηµ οκρατία , η ηλεκτρονική
διοίκηση, και ιδίως οι δηµ όσιες υπηρεσίες , τα σηµεία ελεύθερης πρό σβασης για το κοιν ό ,
η ολ οκλήρωση στ ου ς κ όλπο υς τω ν τ οπικών κ οιν οτήτων , η εκπαίδευση και κατάρτιση , η
γλωσσική ποικιλότητα και η πολιτισµική ολοκλήρωση και η έ νταξη των περιφερειακών
περιοχών ·
– προώθηση της ανάπτυξης και αξιοποίηση της οικον ο µικής ανάπτυξης π ου πρ οσ δ οκάται
για την επόµε νη δεκαετία επενδύ οντας στην ε νεργό σ υµµετ οχή για όλ ους µε στ όχ ο τη
µακροπρ όθεσµη µείωση της αναγκαιότητας και τ ου φ ορτίο υ τω ν κ οινωνικών
µεταβιβ άσεων : µε άλλα λ όγια αναδιάρθρωση των δηµ όσιων δαπανώ ν πρ ος ενεργές
επενδύσεις και πρ οσαρµ ογή µε πρ οσανατ ολισµό στ ο µέλλ ον µε παράλληλη αποµάκρυνση
από τις παθητικές µεταβιβάσεις .
5.1.2. Κοινές αρχές και µέθοδοι
Αυτό προ ϋποθέτει τη συµφω νία των κρατών µελών για ανάπτυξη ή ε δραίωση σε εθ νικό
επίπεδο ολ οκληρωµένων και συνεκτικών στρατηγικών καθώς και για ανάπτυξη , όπο υ
χρειάζεται , εθνικών προγραµ µάτων , ν οµ οθε σίας - πλαισίου ή / και µηχανισµών συ ντ ονισµ ού για
εστιασµένη κρατική δράση . Οι στρατηγικές αυτές θα µπορ ο ύσαν να βασίζο νται στις αρχές
που έχο υν δ οκιµαστεί ως πρ ος την απ οτελεσµατικότητά τ ους όπως η συν ολική πρ οσέγγιση
της ένταξης , η ενεργ οπ οίηση των πολιτικών , η πρ οσέγγιση µέσω εταιρικών σχέσεων , η
συµµετ οχή όλων των ε νδιαφερ οµέν ων , κλπ.( βλέπε εν ότητα 3 παραπάνω ).
155.1.3. Τοµείς όπουαπαιτείται ένταση των προσπαθ ειών
Η δέσµευση θα µπ ορ ούσε επίσης να συµπεριλάβει συµφωνία των κρατών µελώ ν για
ενίσχυση των εθνικών π ολιτικών το υς σε τ οµείς τ ου ς οπ οί ους εκτιµ ού ν ως ιδιαίτερα
σηµαίνοντες στ ο εθνικό πλαίσιο , λ όχ ου χάρη πολιτικές πο υ αφ ορ ού ν τα ελάχιστα όρια
αξιοπρεπούς διαβίωσης , την εκπαίδευση και τ ους νέ ο υς , τις υπ οδ ο µές για ε νίσχυση της
κοινωνικής συ ν οχής , την πρ όσβαση σε υπηρεσίες και βασικά αγαθά κοινής ωφέλειας , όπως η
παιδική µέριµνα , η ιατροφαρµακευτική περίθαλψη και τα σηµεία πρόσβασης στις τεχν ολ ογίες
της πληροφ ορίας .
5.1.4. Σηµεία αναφοράς και αξιολόγη ση
Η Επιτροπή θα αναπτύξει µαζί µε τα κράτη µέλη µηχανισµ ούς σύγκρισης µε µεγέθη
αναφοράς και υποβ ολής εκθέσεω ν για την παρακολ ούθηση της πρ ο όδ ου πο υ σηµειώνεται .
Θα αξιολογεί , σε ετήσια βάση , τάσεις και π ολιτικές σύµφωνα µε τ ους δείκτες π ου θα
αναπτυχθούν µε τα κράτη µέλη και θα καθ ορίζει τις βέλτιστες πρακτικές προκειµέν ου να
υποβάλει έκθεση προ ς τ ο Σ υµβο ύλιο . Τα αποτελέσµατα µπ ορ ού ν να συ µπεριληφθούν στις
υπάρχουσες πολιτικές µε στόχ ο την ε νσωµάτωση της διάστασης της ένταξης σε όλες τις
κοιν οτικές δράσεις .
5.2. Επιχειρησιακά εργαλεία βάσει των νέων διατάξεων της συνθ ήκης του
Άµστερνταµ
5.2.1. Ένα πολυετές πρό γραµµα επιχειρη σιακής σ τήριξης της συνεργασίας
Σύµφωνα µ ε τ ο άρθρ ο 137, παράγραφος 2, τελευταίο εδάφι ο της συνθήκης τ ο Συµβ ούλιο ,
ακολο υθώντας την διαδικασία που πρ οβλέπεται στο άρθρ ο 251, « δύναται να θεσπίζει µέτρα
ενθάρρυνσης της συ νεργασίας µεταξύ κρατών µελών , µέσω πρωτ οβο υλιών π ου απ οσκ οπ ούν
στη βελτίωση των γνώσεων , τη ν ανάπτυξη της ανταλλαγής πληροφ οριών και των
δοκιµασµέν ων πρακτικών , την πρ οώθηση καινοτ όµω ν λύσεω ν , και την αξιολ όγηση
εµπειριών , µε σκ οπ ό τη ν καταπολέµηση τ ο υ κ οινωνικ ού απ οκλεισµο ύ ».
Το πρ οβλεπόµεν ο π ολυετές πρ όγραµµα πο υ θα προταθεί σ ύµφωνα µε τ ο συγκεκριµέν οάρθρο
, θα πρ οωθήσει σε πρακτικό επίπεδ ο τη σ υνεργασία των κρατών µελώ ν έτσι ώστε οι
πολιτικές τους να ενισχύ ουν περισσότερ ο την κ οινω νική ένταξη . Θα απ οτελέσει
προτεραιότητα για αυτ όν τ ον το µέα π ολιτικής .
Για να υπ οστηρίξει την εφαρµ ογή των ανωτέρω δεσµε ύσεων , τ ο πρ όγραµµα θα στ οχεύει
στην ενθάρρυ νση και τ όνωση των ορθών πρακτικών και των µέτρω ν π ολιτικής .
Ο οριζ ό ντιος , ολ οκληρωµέν ο ς χαρακτήρας της κ οινωνικής έ νταξης σηµαίνει ότι η κ οιν οτική
δράση και συνεργασία πρέπει να συ µβάλλουν στην α νάπτυξη και ενδυ νάµωση των δεσ µών
µεταξύ των σ υναφών π ολιτικών και παραγόντων – τ οπικών, εθνικών και κ οιν οτικών – µε
σκοπ ό την ενίσχυση της επίδρασής τ ους στην κοινω νική ένταξη , τ όσ ο γενικά όσ ο και σε
σχέση µε συγκεκριµένες πτυχές ( κατάσταση των πλέο ν ε υπαθών , πτυχές τ ου αποκλεισµ ού
που συν δέ ονται µε το φύλ ο , απ οκλεισµός από την αγορά εργασίας , κλπ.).
Η κοιν οτική πρ οστιθέµενη αξία επιτυγχάνεται µε τη στήριξη των πρ οσπαθειών τω ν κρατώνµελών
, και όχι µε απευθείας διάθεση πρ όσθετων κο νδ υλίων . Τ ο πρ όγραµµα θα
χρησιµοποιήσει τ ο υπάρχ ον ανθρώπιν ο δυ ναµικό και θα διαθέτει περιορισµέν ο
προϋπ ολ ογισµό ( συγκρίσιµ ο σε γενικές γραµµές µε τ ον πρ οϋπ ολ ογισµ ό π ου διατίθεται αυτή
16τη στιγµή για τις προπαρασκευαστικές δράσεις στο συγκεκριµέν ο τ οµέα13. ∆ε θα
συγχρηµατοδ οτεί επιτόπια έργα π ου έχ ουν στ όχ ο να αντιµετωπίσου ν τ ο ν κ οινωνικ ό
αποκλεισµό σε τ οπικό , περιφερειακό ή εθνικό επίπεδ ο : όλες οι δραστηριότητές τ ου θα είναι
προσανατ ολισµένες σε π ολιτικές , θα επικεντρών ονται στις διακρατικές ανταλλαγές και θα
περιλαµβάνουν τρία βασικά σκέλη :
- βελτίωση της κατανόησης τ ου κ οινω νικού αποκλεισµ ού , καθώς και των µηχανισµών
πολιτικής κοινωνικής ένταξης , συµπεριλαµβανο µένων των δεικτών και µεθόδων για
την ανίχνευση της επιτυχίας / αποτυχίας και του κόστ ο υς τ ο υ κ οινωνικ ού απ οκλεισµο ύ ·
- πρ οσδι ορισµ ός και ανταλλαγή ο ρθών πρακτικών µε στ όχ ο τη βελτίωση της
ικανότητας για χάραξη πολιτικής και για καινοτοµία ·
- πρ οώθηση τ ου διαλόγ ου και της δηµ όσιας συζήτησης σχετικά µε τις π ολιτικές .
Στο πλαίσιο τω ν παραπάνω σκελών , θα δ οθεί ιδιαίτερη προσ οχή στην αντιµετώπιση των
νέων µ ορφών αποκλεισµ ού π ο υ συ νδέ ο νται µε την αναδυ ό µενη κ οινω νία της γνώσης .
Ένα τέτ οιο πρ όγραµµα θα πρέπει επίσης να ενισχύει την ενσωµάτωση της διάστασης του
αποκλεισµού πο υ σ υνδέεται µε τα φύλα .
5.2.2. Ένας µηχανισµός - πλαίσιο για την προώ θησ η της ένταξης των αποκλει σµένων από την
αγορά εργασίας
Η συνεργασία µε σκοπ ό την έ νταξη των απ οκλεισµένων από την αγ ορά εργασίας
προβλέπεται και σε άλλη διάταξη της συνθήκης , όπως αυτή τρ οπ οπ οιήθηκε στο Άµστερνταµ .
O ι παράγραφοι 1, τέταρτη παύλα , και2, πρώτ ο εδάφι ο , το υ ν έο υ ά ρ θρου 137 πρ οβλέπουν την
ενίσχυση της ένταξης τω ν ατ όµω ν π ου έχο υν αποκλειστεί από τη ν αγ ορά εργασίας µε την
καθιέρωση ελάχιστων απαιτ ήσεων σε κ οιν οτικό επίπεδο .
Η καταπολέµηση τ ου απ οκλεισµο ύ απ ό την αγ ορά εργασίας απαιτεί πρώτα απ ’ όλα συνέργια
µεταξύ της στρατηγικής απασχόλησης , τω ν µέσ ων τω ν Ε∆Τ και της διαδικασίας της Ε Ε για
τη στήριξη του εκσ υγχρο νισµ ού τω ν συ στηµάτων κ οινωνικής πρ οστασίας .
Οι προσπάθειες πρ ος στην κατεύθυνση αυτή µπ ορο ύ ν να αξιοπ οιήσο υν τα θετικάαποτελέσµατα της σύστασης
92/441/ ΕΟΚ της 24 ης Ι ου νίο υ 1992 σχετικά µε την εγγύηση των
πόρων για αξιοπρεπή διαβίωση . Στο πνεύµα αυτ ό , θα µπ ορ ούσε να εξεταστεί η ενσωµάτωση
των καινο φανών αρχών π ου θέλ ουν την επανένταξη στην αγορά εργασίας τόσ ο εφικτή όσ ο
και ελκυστική µε βάση προγράµµατα ελάχιστου εισ οδήµατ ος , σε ένα πλαίσιο ελάχιστων
απαιτήσεων για ολοκλήρωση σε κ οιν οτικό επίπεδ ο . Οι αρχές π ου θα απ οτελο ύν το θεµέλι ο
ενό ς τέτ οιο υ µηχανισµ ού - πλαισίου θα πρέπει να είναι απόρρ οια της καλής πρακτικής στα
κράτη µέλη . Βασικές αρχές θα µπ ορ ούσα ν , συνεπώς, να είναι: η α νάγκη για µια συν ολική και
ολ οκληρωµένη πρ οσέγγιση τ ου κοινω νικού απ οκλεισµού , η ανάγκη για συνεργασία καθώς
και για συντονιστικά µέτρα και δ οµέ ς π ου θα τη διασφαλίζουν , και µια π ορεία πρ ος την
13Το2000, 11 M /uni20AC βά σει του κονδυλίου του π ροϋπολ ογισµού B3-4105 –" Προπαρασκ ευα στικά µ έτρα για τ ην
καταπολέµησ η και αποτροπή του αποκλεισ µού "- συ ν3,8 M /uni20AC ω ς τµή µα του κονδυλίου του
προϋπολ ογισµού B3-4101 " Συ νερ γα σία µε φιλανθρ ωπικές οργαν ώσ εις ".
17ένταξη που θα συ νδυά ζει ενίσχυση τ ου εισο δήµατο ς , ενεργές π ολιτικές στην αγορά εργασίας
και άλλα σχετι κά µέτρα στήριξης , όπως εκπαίδευση , κατάρτιση και παροχή των υπηρεσιών
και της συνδρ ο µής π ου απαιτούνται για τη βελτίωση της πρό σβασης στην κ οινωνία της
γνώσης.
18Σχήµα2: Ποσοστό π ληθυ σµού µε χαµη λ ό ε ι σ ό δηµα ( σε Μ ΑΙ κα ι %) κα ι δ ε ί κτ η ς
αν ι σ ότητας Gini (1994)
020004000600080001000012000
Πηγ ή:E C H P , δεύτερη έρ ευνα : δεν περι λ αµβ ά νον τ α ι σ τοιχ εί α γ ι α τη Σουη δ ί α και τη Φ ι νλ ανδί α .Κα τώ φ λ ι χ αµ ηλ ού εισοδήµα τος ( ΜΑ Ι)7560 7759 7422 4268 4544 7025 5447 5228 11219 6583 7404 3790 6715 6340
Πλ ηθυ σµός χ αµ ηλ ο ύ εισοδήµα τος18 11 18 21 19 16 21 19 14 10 17 24 20 18
∆είκτ η ς α ν ισότητα ς Gini29 23 29 34 33 29 35 31 31 27 29 37 33 31BD KDE LEFI R LI LN LAPU K E U 1 3ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α - ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
1. M Ε Τ ΡΗΣΗ ΤΟ Υ ΚΟ ΙΝ ΩΝ ΙΚΟΥ ΑΠΟ ΚΛ ΕΙ ΣΜΟ Υ Κ ΑΙ Τ ΗΣ ΕΝ ∆Ε ΙΑΣ : ΣΤ ΑΤΙ Σ ΤΙ ΚΕ Σ ΚΑ Ι
∆ΕΙ ΚΤ ΕΣ
Ακολουθώντας τις συστάσεις µιας ο µάδας ε ργασίας (Task Force) της ΕΕ µε αντικείµενο τις
στατιστικές που αφ ορ ούν τ ον κ οινωνικό αποκλεισµ ό και την ένδ εια το 1998, ηEUROSTAT
σε συνεργασία µε τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες ενέτεινε τις πρ οσπάθειες για βελτίωσητων στατιστικών στοιχείων σχετικά µε τ ο ν κ οινω νικό απ οκλεισµό και την έ νδεια σε επίπεδ ο
ΕΕ
. Έκτ οτε έχ ου ν δηµ οσιευθεί αρκετά τεύχη τ ου "Statistics in Focus"14, ενώ αναµέ ν ονται και
άλλα τεύχη και εκθέσεις , που θα εστιάζ ουν µεταξύ άλλων στις δ υναµικές και στ ον
πολυδιάστατο χαρακτήρα της ένδ ειας και του κ οινωνικ ού απ οκλεισµού . Όπ ου δεν υπάρχει
άλλη ένδειξη , οι πίνακες και τα στ οιχεία που ακ ολο υθού ν πρ οέρχ ονται απ ό τις δηµ οσιεύσεις
αυτές.
2. Η ΕΚ ΤΑ ΣΗ ΤΗΣ ΕΝ∆ ΕΙ ΑΣ ΛΟΓΩ ΕΙΣ Ο∆Η ΜΑ ΤΟΣ
Το σχήµα π ου ακολ ουθεί δείχνει τ ο π οσ οστ ό τ ο υ πληθυσµ ού π ου ζει κάτω από τ ο κατώφλι
χαµηλού εισ οδήµατ ος15σε κάθε χώρα καθώς και τη χρηµατική αξί α σε ΜΑΙ ( µο νάδες
αγοραστικής ισοτιµίας -PPS) π ου αντιστοιχεί στ ο κατώφλι και το υς δείκτες ανισότητας Gini.
Οι δείκτες ανισότητας Gini παρέ χουν µια γενική έν δειξη των ανισ οτήτων πο υ παρατηρο ύνται
στην κατανο µή εισ οδήµατ ος σε κάθε κράτ ος µέλ ος .
14Statistics in Focus 1998/6 " Χα µηλό εισόδη µα κ αι χ αµηλ ές αµ οιβές στο πλαίσιο ενός νοικοκυρι ού " (EU12)"·
1998/11 " Ανάλυ ση τη ς κ ατανοµή ς εισοδή µατος σε 13 κράτ η µέλη τη ς Ε Ε "· 1999/13 " Κοινωνικές
παροχές και οι επιπτ ώσ εις τους σ ε επίπεδο αν αδιανοµή ς "· 2000/1 " Κοινωνικός αποκλεισµός στα κρά τη
µέλη τη ς ΕΕ ".
15Το κατ ώφλι χαµ ηλού εισοδή µατος ορίζεται σ το 60% του διά µ ε σου ισοδύν αµου κ ατά κεφαλήν εισοδήµα τος σε
κάθε κ ράτος µέλος . Το διάµ εσο εισόδηµ α αποτελ εί έ να αξιόπιστο µέ τρο καθώ ς δε ν επηρ εάζεται από τις
ακραίες τι µέ ς της κατα νοµής ει σοδήµατος και λιγότε ρο από τις δει γµα τοληπτικές διακυ µάν σει ς . Το
διάµ εσο αντιπροσ ωπε ύει το µ εσαίο τ µή µα της κατ ανοµής και , δ εδοµ ένου ότι ο κοινωνικός
αποκλεισµός σ υνεπ άγ εται αποµάκρυν ση από το σ ύνηθ ες επίπε δο εισοδή µατος , µπορεί να θε ωρηθ εί ως
κατάλληλο µέτ ρο σύ γκρισ ης . ΗEUROSTAT επιλέ γ ει το όριο του 60% ω ς κύ ριο ση µείο αναφοράς
µετ αξύ τ ων διάφορων ση µ είων που χρ ησι µοποι ούνται σε µια τ έτοια ανάλ υση .
19Τα σχήµατα δείχν ου ν ότι στην Ε Ε τ ο 18% τ ο υ πληθυσµ ού , δηλαδή περίπου 65 εκατ οµµ ύρια16
άτοµα, ζ ου ν σε ν οικ οκυριά χαµηλού εισο δήµατο ς . Τ ο Λο υξεµβούργ ο εµφανίζει τ ο
υψηλότερ ο κατώφλι χαµηλού εισο δήµατ ος και 14% τ ου πληθυσµο ύ τ ου ζει κάτω απ ό τ ο
κατώφλι αυτό . Παρά τ ο γεγ ον ός ότι τ ο κατώφλι χαµηλο ύ εισ οδήµατ ος της Π ορτ ογαλίας
ανέρχεται µόλις στ ο ένα τρίτ ο τ ου αντίστοιχ ου ορίου στ ο Λ ουξεµβ ούργ ο , τ ο ένα τέταρτ ο τ ο υ
πληθυσµού της ζει κάτω από τ ο κατώφλι αυτ ό . Αν εξαιρεθούν από τα δύ ο αυτά άκρα , τα
υπόλ οιπα κράτη µέλη µπ ορ ούν να χωριστού ν σε δύ ο οµάδε ς : µια πρώτη ο µάδα
(B,DK,D,F,NL,A,UK) µε κατώφλι χαµηλού εισ οδήµατ ος γύρω στις 7000 ΜΑΙ και
πληθυσµούς µε χαµηλό εισό δηµα σε αντιστοιχία µε τ ον κ οιν οτικό µέσ ο όρ ο (16-18%), µε
εξαίρεση τη ∆ανία και τις Κάτω Χώρες όπο υ οι ανισ ότητες στις κατανοµέ ς εισ οδήµατ ος είναι
οι µικρ ότερες και όπ ου ο πληθυσµ ός µε χαµηλ ό εισ όδηµα περιορίζεται περίπου στ ο 10%· και
µια δεύτερη οµά δα (EL,E,IRL,I) µε κατώφλι χαµηλο ύ εισ οδήµατ ος γύρω στις 5000 ΜΑΙ και
περίπου20% τ ου πληθυσµ ο ύ να ζει κάτω απ ό τ ο κατώφλι αυτό .
3. ∆ Ι Α ΡΚ ΕΙ Α: Π Ε ΡΙ ΣΤ ΑΣΙ ΑΚ ΕΣ Π ΕΡ ΙΟ∆ ΟΙ Σ Ε ΑΝ ΤΙΠ Α ΡΑΘ ΕΣΗ ΜΕ Τ ΗΝ Π ΙΟ
ΜΑΚ ΡΟ Χ ΡΟΝΗ Ε Ν∆Ε ΙΑ ΛΟΓΩ Ε ΙΣΟ∆Η Μ ΑΤΟΣ
Πίσω από τη σχετική σταθερ ότητα στ ους αριθµο ύς τω ν φτωχώ ν π ου συνα ντ ούµε γε νικά στις
µελέτες των τάσεω ν , λειτουργ ού ν αξιοση µείωτοι µηχανισµ οί κινητικότητας εκτ ός και εκτός
των ορίων της έν δειας .
Η ανάλυση από τ ον ΟΟΣΑ17της δυναµικής της έν δειας σε τέσσερις χώρες µέλη το υ ,
συµπεριλαµβανοµένης της Γερµα νίας και του Ηνωµ έν ου Βασιλείου , κατέληξε ότι " ένα
ποσ οστ ό π ου ξεκινά από τ ο 20% και φτάνει λίγο πιο κάτω από τ ο 40% τ ου πληθυσµ ού
πλήττετα ι από την έν δεια στη διάρκεια εξαετούς περιόδ ο υ , τµήµα π ολύ µεγαλύτερο από αυτ ό
που αφήν ουν να διαφανεί οι στατικοί δείκτες της έν δειας . Ωστ όσ ο, µεταξύ των µελών της
οµάδας αυτής , η πλειο ν ότητα πλήττεται για σύντοµα χρ ονικά διαστήµατα . Καθώς αυξάνει η
διάρκεια των διαστηµάτων αυτών , η πιθανότητα ε ξόδο υ µειώ νεται µε απ οτέλεσµα µια οµάδα
του πληθυσµ ού να παραµένει στη φτώχεια για µεγάλες περιόδ ο υς µε µικρές , όπως φαίνεται ,
ευκαιρίες εξόδ ου ". Η µελέτη διαπίστωσε επίσης ότι τα άτ οµα π ου έχ ουν συµπληρώσει έξι ή
περισσότερα χρ όνια στη φτώχεια αντιστ οιχού ν συν ήθως στ ο 2 έως6% τ ου πληθυσµ ού .
Παρά τη σπανιότητα αξιόπιστων στ οιχείων , τα συγκριτικά δεδ οµέ να για ορισµένα ευρ ωπαϊκά
κράτη( µε βάση τ ο 50% τ ου διάµεσ ου πρότ υπο υ εισ οδήµατ ος ) δείχν ου ν ότι στ ο διάστηµα
1990-1995, π οσ οστ ό 82 έως83% τ ου γερµανικο ύ και τ ου ολλαν δικού πληθυσµ ού δεν
γνώρισε καθόλ ου την έ νδεια , ενώ στ ο Ηνω µέν ο Βασίλειο αυτό ίσχυε µόνο γ ι α το 69% το υ
πληθυσµού . Ενώ στη Γερµα νία και τις Κάτω Χώρες η πλειον ότητα των φτωχών πλήττεται
από την έν δεια για µικρό διάστηµα , η έ νδεια φαίνεται πιο επίµονη στ ο Η νωµέν ο Βασίλειο
όπ ου η αναλ ογία των µ ονίµως φτωχών είναι 2,5 φο ρέ ς µεγαλύτερη . Η πιθαν ότητα να
παραµείνει κανείς φτωχός µετά απ ό ένα παρατεταµένο διάστηµα έν δειας εµφα νίζεται επίσης
αυξηµένη (31% σε σ ύγκριση µε τ ο 25-26% στη Γερµανία και τις Κάτω Χώρες )18.
16Ο αριθ µός τ ων 65 εκα τοµµ υρίων αποτελεί παρέ κτασ η και πρό χειρο ε νδ εικτικό υπολογισµό του πληθυσ µού µε
χαµ ηλό εισόδηµ α τ ων 15 κρατ ών µ ελών τη ς Ε Ε µε βάσ η το 18% του πληθυ σµού µ ε χα µηλό εισόδη µα
στα15 κ ράτη µέλη τη ς ΕΕ (370 εκατοµ µύρια x0.1 8=6 6.6 εκ ατοµµ ύρια ).
17∆υν αµικέ ς τη ς ένδ ειας σ ε τέ σσ ερις χ ώρ ες του ΟΟΣΑ ,O ΟΣΑ, Πα ρίσι(1998), αναφ.ECO/CPE/WP1(98)13
18Συγκ ριτικά στοιχεία για τη δυ ναµική τη ς έν δεια ς στο Βέλγιο αναφέ ρουν οι Fouarge & Dirven (1995·
σύ γκριση µε τις Κάτ ω Χ ώρε ς και τ η Γ ερµ ανία ) κα ι ο ιDirven & Fouarge (1998· σ ύγκρι ση µ ε τις Κ άτω
Χώρε ς). Για µια πιο διεξοδική επισκόπηση τη ς ολλανδικής πε ρίπτω ση ς , βλέπεMuffels & Fouarge
(1997). Βλ. Muffels R. & D. Fouarge (1998). Welfare dynamics in three typical welfare states. Paper
for theTSERpanelworkinggroup, June1998
20Πρόσφατες έρευνε ς στη Γαλλία και τη Γερµανία19, ο ι οπ οίες εξέτασαν τη µακρ όχρ ονη
εξάρτηση από την κ οινω νική πρό ν οια ως έ νδειξη για τη διάρκεια της έν δειας , επιβεβαίωσαν
την ύπαρξη της πιο µακρ όχρ ονης ένδειας . Παρά τ ο γε γονό ς ό τ ι το έ ν α τέταρτο έως και τρίτ ο
των δικαιούχω ν είναι συ νήθως σε θέση να εγκαταλείψει το καθεστώς κ οινω νικής πρό ν οιας
ύστερα από 12 µή νες, περίπου ένας στ ους πέντε δικαιούχο υς στη Γαλλία εξακολουθο ύσε
ύστερα από 5 χρ όνια να εξαρτάται από την κ οινωνική πρ όν οια και το ίδιο ίσχυε για ένα 6%
στη Γερµανία .
Η δυσκ ολία πο υ αντιµετωπίζ ουν οι µακρ οχρ όνια φτωχ οί στην προσπάθειά τ ους να διαφύγ ουν
από την κατάστασή του ς τ ου χαµηλού εισ οδήµατ ος επιβεβα ιώνεται και στην πρόσφατη
ανάλυση από τις Κάτω χώρες20µε βάση τα δεδ οµέ να των εθνικών εκθέσεων " Παρατηρητήριο
ένδειας" για τα έτη 1993 έω ς1997. Στην ανάλυση αυτή διαπιστώνεται ότι στη διάρκεια µιας
περιόδ ου εννέα ετών , περίπου22% των ν οικ οκυριών αντιµετωπίζει διαστήµατα ένδειας , εκ
των οπ οίων τ ο 10% σε περιο δική βάση και το 30% τ ο ν περισσ ότερ ο καιρό ή µ ο νίµως .
Επιπρόσθετα , στη διάρκεια µιας περιόδ ο υ τεσσάρων διαδ οχικών ετώ ν , τ ο µέσ ο εισ όδηµα τ ο υ
80% των ν οικ οκυριών µε χαµηλό εισό δηµα για οποι ο δήποτε από τα έτη αυτά είναι
χαµηλότερο από τ ο όρι ο το υ εισ οδήµατ ος έν δειας , γεγ ον ό ς π ου απο δεικνύει ότι οι περίο δ οι
έξω από τη φτώχεια λόγω εισο δήµατ ος δεν είναι ικανές να α ντισταθµίσουν τις περιό δ ους
χαµηλού εισ οδήµατ ος . Με άλλα λ όγια , όσ οι ξεφεύγ ου ν απ ό τη φτώχεια , δε ν απ οκ οµίζ ουν σε
γενικές γραµµές µεγάλα κέρ δη .
4. Η ΣΧ ΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΞΥ ΧΑ ΜΗ ΛΟΥ ΕΙ ΣΟ∆Η ΜΑ ΤΟΣ , Ε ΡΓΑΣ ΙΑΣ Κ ΑΙ Α ΜΟΙ ΒΗΣ
Ο πίνακας που ακολ ουθεί επιβεβα ιώνει ότι ο κίν δυν ος της έ νδειας είναι µεγαλύτερ ος µεταξύ
των" ανέργων"( σχεδ όν2 σ του ς3) και των" άλλων οικον ο µικά ανενεργών "( πάνω απ ό 1
στους2).
Ωστόσ ο τ ο 12% των απασχολ ουµέν ων ζει κάτω από συ νθήκες έν δειας ( φτωχοί
απασχολούµε ν οι ). Η ύπαρξη κάποιας εργασίας στο ν οικ οκυριό δε ν είναι πάντα αρκετή για να
ξεφύγει αυτό από τ ο χαµηλό εισ όδηµα . Παρ’ όλο π ου ο κίνδυ ν ος τ ο υ χαµηλο ύ εισ οδήµατ ος
είναι µεγαλύτερος για τα άτ οµα σε ν οικοκυριά χωρίς καθόλ ου έσ ο δα , τα ν οικ οκυριά πο υ
διαθέτουν απασχολ ουµέ ν ους αντιστοιχ ούν επίσης σε σηµα ντικό τ µήµα των ατ όµων µε
χαµηλό εισ όδηµα . ΗEUROSTAT έχει υπ ολογίσει ό τι στην Ε Ε συ ν ολικά , το53% των
ατόµων µε χαµηλό εισό δηµα ζει σε ν οικ οκυριά µε κάπ οια απασχόληση .
Ένας απ ό τ ου ς βασικούς λ όγ ους για αυτό είναι ότι οι εργαζ όµεν οι π ου ζ ου ν σε ν οικ οκυριά µεχαµηλό εισ όδηµα απασχ ολο ύνται συνήθω ς σε χαµηλόµισθες θέσεις
. Σύµφω να µε την
EUROSTAT, περίπου τα δ ύ ο τρίτα των εργαζ οµέ νων πλήρους απασχόλησης π ου ζ ου ν σε
νοικ οκυριά µε χαµηλ ό εισ όδηµα στην ΕΕ κατέχο υν χαµηλ όµισθες θέ σεις , τη στιγµή πο υ
λιγότερο από τ ο έ να έκτ ο τω ν εργαζ οµέ νων πλήρου ς απασχόλησης σε ν οικοκυριά υψηλο ύ
εισοδήµατ ος είναι χαµηλόµισθοι .
19Πηγ ές: Γαλλία: CNAF ( Caisse Nationale des Allocations Familiales ), Πα ρίσι1999· Γ ερµ ανία :" Μακρόχρονη
εξάρ τησ η από τη ν κοινωνική πρόνοια στη Γερ µανία : πα ραβολή των σ τοιχείων που αφορούν τις
δεκα ετίε ς του '80 και του '90", στ οH-J Andres, Ε µπειρική έρε υνα τη ς ένδ ειας µ ε συ γκριτική
προο πτική , Ashgate, 1998
20∆ιάρκεια τ ης έν δεια ς , Evert Pommer στο"Oud en nieuw 1999-2000", Sociaal en Cultureel Planbureau, Χά γη
(2000)
21Τα αριθµητικά στοιχεία που ακολ ουθ ο ύν α ναδεικνύ ου ν επίσης τ ο γε γονό ς ό τ ι περισσ ότερα
από τα µισά άτ οµα µε χαµηλ ό εισ όδηµα είναι είτε απασχολο ύµεν οι (28%) είτε συ νταξιούχ οι
(24%).
Εργ ασιακή κατά στα ση του
ατόµουΚατανοµή των ατόµ ων µ ε
χαµ ηλό εισόδηµ α
%Ποσοστό ή κίνδυνος ένδ ειας
%
Απασχολούµενος αλλά µ εχαµ ηλό εισόδηµ α
( φτ ω χός
απασχολούµενος ):
• εργοδότης + οικόσιτος
εργαζόµ ενος + µισθ ωτός
• αυτοαπασχολούµενος21
711
1216
Άνεργος 13 64
Συνταξιούχος 24 23
Άλλος οικ ον οµικά ανεν ερ γός
( εκπαιδε υόµενος ,
καταρτιζόµενος ή
µαθητ ευόµ ενος , κατ' οίκον
απασχολούµενος , υπ εύθ υνος για
τη φροντίδα παιδιώ ν , κλπ.)34 55
Σύνολ ο 100
( ΠηγήEUROSTAT, ECHP 1994, EU13)
5. Κ Ο ΙΝ ΩΝ ΙΚΟΣ ΑΠΟΚ Λ ΕΙΣ ΜΟΣ ΚΑ Ι Ε Ν∆ ΕΙ Α : ΑΝ ΑΓΚΗ ΓΙ Α ΠΟ ΛΥ ∆Ι ΑΣΤΑ Τ Α , ∆ ΙΑ ΜΗΚΗ
Σ Τ ΟΙ ΧΕ ΙΑ Κ ΑΙ ∆Ε ΙΚ ΤΕ Σ
Ο κοινω νικός αποκλεισµ ός είναι έ να π ολυδιάστατο φαιν όµεν ο και πρέπει να αναπτυχθο ύν
ανάλογ οι δείκτες . Ο κ οινωνικ ός απ οκλεισµό ς είναι κάτι περισσότερ ο απ ό έ να χαµηλ ό
εισόδηµα . Έχει σχέση µε την εργασιακή κατάσταση καθώς και µε µια σειρά δεικτών π ου
συνδέ ο νται µε τ ους π όρ ους ( λ. χ. µ ορφ ωτικό επίπεδο , ιδιοκτησία στέγης ή αυτ οκινήτου ), τις
αντιλήψεις ( λ. χ. δυσκ ολία κάλυψης βασικών αναγκών , αδυ ναµία εξοικ ον όµησης των
χρηµάτων για µια εβδο µάδα διακοπών τ ο χρ όν ο ) και τ ο βαθµ ό ικαν οπ οίησης τ ου ατ όµ ο υ ( λ. χ.
ικανοποίηση µε την εργασία , τη µ όρφω ση , τη ν υγεία , την κατ οικία και το περιβάλλον
διαβίωσης ), τα οποία απ οτελ ούν στ ο σύ ν ολ ο τ ου ς βασικούς παράγο ντες π ου καθορίζ ου ν τ ο
βιοτικό επίπεδο και την π οι ότητα ζωής . Ο κ οινω νικός αποκλεισµ ός και η έ νδεια είναι επίσης
ένα δυ ναµικό φαιν όµεν ο . Οι ανάγκες και η κατάσταση των ατ όµων µεταβάλλονται στ ο
πέρασµα του χρ όν ου ( µεταξύ άλλων ως αποτέλεσµα πολιτικών ). Οι πολιτικές θα καταστο ύν
πιο ενταξιακές αν καταφέρ ουν να συντηρήσ ου ν την κ οινωνική ένταξη των ατ όµων
διαχρονικά , πράγµα π ου πρ οϋπ οθέτει µια δυ ναµική κατανόηση της κατάστασης . Υπάρχει
ανάγκη για βελτίωση των στοιχείων και της ανάλυσης , π ου πρ οσφέρ ουν τ όσ ο µια
πολυδιάστατη όσ ο και δ υναµική ( διαµήκη) α ντίληψη του φαινοµέ ν ου τ ου κ οινω νικού
αποκλεισµού και της έν δειας . Πρ όκειται για έναν το µέα στ ον οποί ο η συνεργασία σε
κοιν οτικό επίπεδο βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης και µπορεί να απ οβεί ιδιαίτερα χρήσιµη .
22Υπογραµµίζεται επίσης η σηµασία των συγκρίσιµων στατιστικών πηγών , ε θνικών και
ευρωπαϊκών ( λ. χ. οµάδα εµπειρογνω µ όνω ν για τα ν οικ οκυριά της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ),
οι οπ οίες να καθιστού ν δυνατή την ανάλυση και των δ ύ ο αυτώ ν πτυχών .