ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 24.09.1997 
COM(97)466 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, 
ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής 
απαντά στην παγκόσμια πρόκληση 

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής 
απαντά στην παγκόσμια πρόκληση 
Ι. Εισαγωγή 1 
Π. Μπροστά στην πρόκληση 2 
1. Η στρατηγική των ΗΠ Α 2 
2. Η κατάσταση σε άλλες χο')ρες 5 
3. Ο κατακερματισμός στην ΚΕ 5 
4. Η σημασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αεροδιαστημικής 7 
ΠΙ. Σενάρια για το μέλλον 8 
1. Εθνικές λύσεις 9 
2. Μερική ενοποίηση 10 
3. Η αναγκαιότητα των ευρωπαϊκών ομίλων 11 
3.1 Εξειδικευμένοι όμιλοι 12 
3.2 Πολυκλαδικοί όμιλοι 12 
3.3 Πλήρως ενοποιημένοι όμιλοι 14 
IV. Προτεραιότητες 14 
1. Επίσπευση της ενοποίησης 14 
2. Συνοδευτικά μέτρα 15 
V. Συμπέρασμα 17 
Α*, 

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η βιομηχανία αεροδιαστημικής γνωρίζει σήμερα συνταρακτικές αλλαγές στον κόσμο, τα 
βαρυσήμαντα πρόσφατα γεγονότα, όπως η συγχώνευση της Boeing με την McDonnell 
Douglas και η πρόταση συγχώνευσης της Lockheed Martin με τη Northrop Grumman, επήλθαν 
διότι αναγνωρίσθηκε ότι η δομή της βιομηχανίας θα επιτρέψει μόνον σε ένα μικρό αριθμό 
μεγάλων κατασκευαστών να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό και να επιτύχουν εμπορικά 
μέσω της ενσωμάτωσης των ικανοτήτων τους σε ευρύ φάσμα αλληλένδετων κλάδων της 
αεροδιαστημικής. Με βάση τα γεγονότα αυτά, η παρούσα ανακοίνωση σκοπό έχει να 
εκτιμηθεί η κατάσταση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αεροδιαστημικής συνολικά και να 
ανευρεθούν τα πιθανά σενάρια ανάπτυξης της στο μέλλον. 
• Αγορές 
' Οσον aq^a τα μεγάλα πολιτικά αεροσκάφη, το μερίδιο της Airbus στην αγορά είχε 
σταθερή αύξηση σε όλη τη δεκαετία του ' 80, επειδή αυξήθηκε η γκάμα των αεροσκαφών της, 
παρέμεινε όμως ουσιαστικά στάσιμο από το 1989 και το μερίδιο των παραγγελιών της 
έμεινε στο 30% περίπου. Το μερίδιο της Boeing στην αγορά σημείωσε κάποια πτώση το 1989 
αλλά αυξήθηκε και πάλι τα τελευταία χρόνια φθάνοντας το 64% το 1996, ενώ το μερίδιο της 
McDonnell Douglas στην αγορά πολιτικών αεροσκαφών σημείωσε συνεχή πτώση σε όλη τη 
δεκαετία του '80 και του '90 φθάνοντας το 6% το 1996. Αφότου η Boeing αγόρασε τη 
McDonnell Douglas, η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής έχει αντιμέτωπο ένα 
δεσπόζοντα ανταγωνιστή με συνολικό όγκο παραγγελιών 70% περίπου. 
Η αγορά πολιτικών αεροδιαστημικών προϊόντων είναι σαφώς μια αγορά παγκοσμίου 
έκτασης, ενώ οι αγορές στρατιωτικών αεροδιαστημικών προϊόντων υπόκεινται στους 
περιορισμούς των διαφόρων εθνικών κανονισμών που διέπουν την άμυνα και τις 
προμήθειες. Εικόνα των πρόσφατων μεριδίων στη διεθνή ανοικτή αγορά δίδουν οι 
συμβάσεις μαχητικών αεροσκαφών που συνήφθησαν από το 1992 έως το 1996, για τις οποίες 
πιστεύεται ότι το 15-20% της αξίας τους είχε ως αποδέκτη ευρωπαίους παραγωγούς ενώ 
σχεδόν το 80% είχε ως αποδέκτη παραγωγούς το>ν ΗΠ Α. 
Στην παγκόσμια αγορά πολιτικών ελικοπτέρων, το ευρωπαϊκό μερίδιο σημείωσε πτώση σε 
όλη τη δεκαετία του ' 80 άλλα σταθεροποιήθηκε στη δεκαετία του ' 90 και το 1996 έφθασε το 
28% περίπου (παραδόσεις μονάδων ελικοπτέρων σχεδιασμού ευρωπαϊκής προέλευσης), ενώ 
στην αγορά στρατιωτικών ελικοπτέρων το ευρωπαϊκό μερίδιο σημείωσε συνεχή πτώση, 
ιδιαίτερα μετά τη λήξη του ψυχρού πολέμου, και σήμερα ανέρχεται στο 8% περίπου της 
παγκόσμιας αγοράς. 
Στα περιφερειακά αεροσκάφη (αεριωθούμενα και ελικοφόρα), των οποίων ο αριθμός 
κατασκευαστών είναι κατά πολύ μεγαλύτερος αλλά φθίνει με την πάροδο του χρόνου, οι 
ευρωπαϊκές εταιρείες είχαν το μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά επί μεγάλο χρονικό διάστημα 
(70% το 1994). Πιο πρόσφατα όμως, ο συνεχώς αυξανόμενος ανταγωνισμός από 
παραγωγούς του Καναδά, της Βραζιλίας και της Ασίας σε συνδυασμό με την πτώχευση της 
Fokker και την πώληση της Dornier στην Fairchild είχε ως αποτέλεσμα να πέσει κατακόρυφα 
το ευρωπαϊκό μερίδιο στην αγορά και η καναδική βιομηχανία να κατέχει σήμερα το 40% της 
αγοράς περιφερειακών αεριωθουμένων. 
Η θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στις παγκόσμιες αγορές διαστημικής κυμαίνεται στο 
5% ή λιγότερο σε ορισμένες κατηγορίες εξοπλισμού εδάφους, στο 20-25% στην κατασκευή 
δορυφόρων και άνω του 50% στις υπηρεσίες εκτόξευσης στο διάστημα μετά το πρόγραμμα 
Ariane, καίτοι πρόκειται για αγορές πραγματικά ανοικτές στον ανταγωνισμό. 
Στην αγορά κινητήρων πολιτικών αεροσκαφών, το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ 
αμερικανικών και ευρωπαϊκών εταιρειών είναι υψηλότερο από εκείνο μεταξύ ευρωπαϊκών 
εταιρειών (π.χ. η Snecma και η GE παράγουν τους κινητήρες CFM, ενώ η γερμανική MTU 
συμμετέχει στην κατασκευή των κινητήρων Pratt and Whitney), η ενδοευρωπαϊκή συνεργασία 
όμως αποτελεί τον κανόνα στην κατασκευή κινητήρων στρατιωτικών αεροσκαφών, όπως η 
Eurojet. Αόφω ακριβώς του υψηλού επιπέδου συνεργασίας ΕΕ και ΗΠΑ είναι δύσκολο να 
συγκριθούν τα μερίδια στην αγορά. Πάντως, ο κύκλος εργασκυν των δύο μεγαλύτερων 
κατασκευαστών κινητήρων στις ΗΠΑ είναι σχεδόν διπλάσιος του αντίστοιχου των 6ύο 
μεγαλύτερων ευρωπαίων κατασκευαστών. 
Ο κλάδος των εξοπλισμών αναπτύσσεται σε μέγεθος και συνθετότητα (αντιπροσωπεύει όλο 
και μεγαλύτερο μέρος της αξίας ενός αεροδιαστημικού συστήματος και το 30% της 
συνολικής απασχόλησης στον κλάδο της αεροδιαστημικής), χο)ρίς όμως στέρεες ευρωπαϊκές 
βάσεις το μέλλον του κινδυνεύει μακροπρόθεσμα. 
II. ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ 
Παρά τις τεράστιες και επίπονες προσπάθειες κατά τα τελευταία 10 έτη η ευρωπαϊκή 
βιομηχανία αεροδιαστημικής υφίσταται τις όλο και πιο οξυμένες συνέπειες που έχει ο 
συνεχιζόμενος κατακερματισμός των βιομηχανικών δομών της. Προηγούμενες 
ανακοινώσεις ασχολήθηκαν με θέματα που σχετίζονται με τα διάφορα πεδία της 
αεροδιαστημικής βιομηχανίας1. Εάν εξεταστεί σφαιρικά η βιομηχανία αυτή, η υπάρχουσα 
κατάσταση εμφανίζει τρεις παράγοντες: 
• Το γεγονός ότι τα αεροδιαστημικά προϊόντα είναι όλο και πιο σύνθετα οδήγησε σε μια 
θυελλώδη εξέλιξη του κόστους και των οικονομικών κινδύνων που επί πολύ χρόνο 
υπερέβαιναν τους πόρους ακόμη και των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών εταιρειών και είχε 
ως αποτέλεσμα να προωθούνται λιγότερα νέα προγράμματα. 
• Κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί από μόνο του ούτε καν να προσεγγίσει τη μεγάλη 
εγχώρια αγορά αμυντικού εξοπλισμού ή το επίπεδο χρηματοδότησης της Ε&ΤΑ που 
παρέχεται στη βιομηχανία των ΗΠΑ. Οι εθνικές αγορές δεν μπορούν πλέον να 
προσφέρουν αρκετά ισχυρή βάση για τη στήριξη μιας ανεξάρτητης αεροδιαστημικής 
δραστηριότητας πλήρους φάσματος. 
• Ορισμένες μεμονωμένες μόνον εταιρείες στην Ευρώπη μπόρεσαν να ισοσταθμίσουν τους 
κινδύνους και να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη τους από την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε 
ένα ευρύ φάσμα αεροδιαστημικών επιχειρήσεων. Ακόμη και εκείνες που το επέτυχαν 
είναι πάρα πολύ μικρές για να επωφεληθούν από τις οικονομίες κλίμακας που 
απολαμβάνουν τα αμερικανικά μεγαθήρια, τα οποία κυριαρχούν στην αγορά τη στιγμή 
αυτή. 
Είναι προφανές ότι κάθε νέα καθυστέρηση αντίδρασης στις μεταβολές που επήλθαν στην 
αγορά αεροδιαστημικής θα θέσει σε κίνδυνο το μέλλον της ευροχπαϊκής βιομηχανίας 
αεροδιαστημικής και τις εκατοντάδες χιλιάδες θέσεων εργασίας που παρέχει. 
Boeing McDonnell Douglas* 
Lockheed Martin Northrop Grumman # 
Raytheon Co. # 
British Aerospace 
Aerospatiale 
United Technolgles (P&W) 
Daimler - Benz Aerospace 
General Electric Co. (Aero-englnes) 
Thorn son-CSF 
AlliedSlgnal 
GEC-Marconl 
Rolls Royce 
Mitsubishi H.i. 
GM Hughes 
Flnmeccanica (Aerospace) 
Alcatel 
Textron 
Snecma 
TRW Inc. 
Bombardier 
/ / / / / /, / 
5,000 10,000 15.000 20,000 25,000 30,000 35,000 40,000 45,000 50,000 Y 
L Η στρατηγική των ΗΠΑ 
Ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής στην παγκόσμια αγορά αεροδιαστημικής και μάλιστα με 
μεγάλη απόσταση είναι η βιομηχανία των ΗΠΑ με το 58% των παγκόσμιων συναλλαγών 
1 "Η ευρωπαϊκή αεροναυπηγική βιομηχανία: Πρώτες διατυπώσεις και προτάσεις κοινοτικών 
ενεργειών", (COM(92) 164 τελικό) - "Οι προκλήσεις που αντιμετοοπίζει η ευροοπαϊκή αμυντική 
βιομηχανία, μια εισήγηση για ανάληψη οράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο (COM(96) 10 τελικό) - "Η 
Ευρωπαϊκή Ένοοση και το διάστημα: ΠρυίόΟηση των εφαρμογονν, των αγορίόν και της 
ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας"((ΙΌΜ(96) 617 τελικό) 
στην αεροδιαστημική (ως προς τον κύκλο εργασιών μετά τις ενοποιήσεις) ενώ η ΕΕ φθάνει 
το 29%. Οι ΗΠΑ κυριαρχούν στην αγορά τόσο στο στρατιωτικό όσο και στον πολιτικό 
τομέα της αεροδιαστημικής και διαθέτουν πολύ ανεπτυγμένη διοικητική δομή για να 
υποστηρίξουν τη θέση τους. 
Η πρόσφατη ιστορία της αμερικανικής βιομηχανίας αεροδιαστημικής δείχνει μια σειρά 
ενοποίησης των εταιρειών. Από περισσότερες από 20 εταιρείες που συμμετείχαν στο 
σχεδιασμό ή την παραγωγή αεροδιαστημικ<ί)ν συστημάτων το 1980, η βιομηχανία έχει 
συγκεντρωθεί σήμερα στα χέρια τριών κύριων προμηθευτών: την Boeing, Lockheed Martin (η 
οποία πρόσφατα ανήγγειλε ότι πρόκειται να συγχωνευθεί με τη Northrop Grumman) και την 
Raytheon. Από τις τρεις αυτές εταιρείες, μόνον η πρώτη παράγει μεγάλα πολιτικά 
αεροσκάφη, και μόνον η πρώτη δύο στρατιωτικά αεροσκάς/η. Ωστόσο, όλες είναι παρούσες 
σε ευρύ φάσμα αεροδιαστημικών δραστηριοτήτων για να ισοσταθμίζουν τους κινδύνους 
τους, να αυξάνουν την ικανότητα τους να αντιμετωπίζουν τους κύκλους της αγοράς και να 
επωφελούνται πλήρως από τη μεταφορά τεχνολογίας και προσόντων μεταξύ των διαφόρων 
τομέων. 
Raytheon 
Beech Aircraft 
BAe Blninew Jets 
Tl-Defence 
Hushes Aerospace 
& Defence 
1990 1992 
Διαδικασία (τνγχώνειχτης των εταιρειών στις ΗΠΑ 
Αυτήν τη διαδικασία συγχώνευσης διευκόλυνε η πολιτική της αμερικανικής κυβέρνησης με 
σκοπό "να διατηρηθεί η ανωτερότητα" της αμερικανικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας και 
να εξασφαλιστεί ότι οι ομοσπονδιακές επενδύσεις θα στοχεύουν και θα ενισχύουν 
αποτελεσματικά τη σύμπραξη του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα ούτως ώστε να 
εξασφαλισθεί η αμερικανική κυριαρχία στην αεροδιαστημική και αεροναυπηγική βιομηχανία 
με μια σαφή εθνική πολιτική στην αεροδιαστημική που θα στηρίζει τη βιομηχανία. 
• Έρευνα και ανάπτυξη 
Η αμερικανική κυβέρνηση επενδύει μαζικά στην ανάπτυξη της έρευνας και της τεχνολογικής 
ανάπτυξης της αεροδιαστημικής και στον πολιτικό και στο στρατιωτικό τομέα. Από τη μια 
πλευρά, η Federal Aviation Administration διαθέτει ετήσιο προϋπολογισμό για την Ε&ΤΑ 
στην αεροναυπηγική ο οποίος υπερβαίνει τα 2 δισεκατ. δολάρια. Επίσης, στα πολιτικά 
αεροσκάφη, σύμφωνα με εκτιμήσεις που πραγματοποιήθηκαν για λογαριασμό της Ε Ε, το 
70% περίπου των ετήσιων δαπανών της NASA για την αεροναυτική που ανέρχεται σε 1 
δισεκατ. δολάρια μπορεί να ταξινομηθεί ως χρηματοδότηση της αμερικανικής βιομηχανίας 
μεγάλων πολιτικών αεροσκαφών ή σε τέσσερις φορές περίπου της συνολικής 
χρηματοδότησης της Ε&ΤΑ στην κατασκευή μεγάλων πολιτικών αεροσκαφών που παρέχουν 
η ΕΕ και τα κράτη μέλη της μαζί. 
Η οικονομική ενίσχυση της αεροδιαστημικής για στρατιωτικούς σκοπούς είναι δύσκολο να 
εκτιμηθεί επακριβώς καθόσον εμπίπτει στον αποκαλούμενο "black budget (απόρρητο 
προϋπολογισμό)", στοιχεία του Υπουργείου Αμύνης που δημοσιεύθηκαν δείχνουν ότι ο 
προϋπολογισμός που αφιερώνει το υπουργείο για την έρευνα, την ανάπτυξη, τις δοκιμές και 
την αξιολόγηση στην αεροδιαστημική φθάνει κατά μέσο όρο τα 20 δισεκατ. δολάρια ανά 
έτος. Οι επενδύσεις αυτές έχουν ενισχύσει την τεχνολογική βάση στην οποία στηρίζεται η 
βιομηχανία για να αναπτύξει τα προϊόντα στρατιωτικών και πολιτικών εφαρμογών. 
Επίσης οι ΗΠΑ συγκέντρωσαν την προσοχή τους σε ορισμένα σχέδια απόκτησης 
τεχνολογίας που έτυχαν μεγάλης χρηματοδότησης και πολύ καλού συντονισμού ή σχέδια με 
εξειδικευμένα προγράμματα, πολλά από τα οποία έχουν διττή εφαρμογή, όπως τα έργα 
Επιβατικές Μεταφορές Υψηλής Ταχύτητας (HSCT) και Ολοκληρωμένη Τεχνολογία 
Στροβιλοκινητήρων Υψηλών Επιδόσεων (ΙΗΡΤΕΤ). 
• Πολιτικές/στρατιωτικές εφαρμογές 
Αντίθετα με την κατάσταση στην Ευρώπη, η προώθηση της διττής χρήσης υπήρξε κύριο 
στοιχείο στην αμερικανική πολιτική έρευνας και προμηθειών για πολλά χρόνια, η οποία 
τώρα οδηγεί σε μία συνεχώς πιο ολοκληρωμένη αμυντικοπολιτική τεχνολογία και 
βιομηχανική βάση. Η προώθηση της τεχνολογικής συνέργιας μεταξύ πολιτικών και 
αμυντικών δραστηριοτήτων βελτιστοποιεί τη χρήση των πύρων Ε&ΤΑ και ενθαρρύνει την 
αναδιάρθρωση και τη συγχώνευση στη βιομηχανία. Παραδείγματος χάρη, από βιομηχανική 
άποψη είναι αμφίβολο εάν μία εμπορικής φύσεως διαστημική βιομηχανία θα μπορούσε καν 
να υπάρξει χωρίς το όφελος των αμυντικών προγραμμάτων που λειτουργούν ως αφετηρία 
για τις εμπορικές εφαρμογές. Αντίστροφα, και ο στρατιωτικός τομέας μπορεί να 
επωφελείται από τα πολιτικά τεχνολογικά πρότυπα και πρακτικές όπως συνέβη με τα 
πολιτικά αεροσκάφη. 
• Ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο και αγορά 
Η αμερικανική βιομηχανία προφανώς ωφελείται σε μεγάλο βαθμό από το γεγονός ότι 
χρηματοδοτείται μαζικά από μία και μόνον κυβέρνηση ενώ η ευρωπαϊκή διαστημική αγορά 
παραμένει κατατμημένη λόγω των εθνικίόν συνόρο)ν και το>ν διαχο)ρισμένων πολιτικών 
στην έρευνα και την άμυνα. Οι ευροιπαΐκές επιχειρήσεις όπως η Airbus, Eurocoptcr, 
Eurofighter ή η Arianespace είναι υποχρεωμένες να απευθύνονται οι ίδιες σε συγκεκριμένες 
διαφορετικές κυβερνήσεις που πολύ συχνά προτάσσουν διαφορετικές προτεραιότητες. 
Η αμερικανική αεροδιαστημική βιομηχανία ωφελείται επίσης από το γεγονός ότι η 
αμερικανική κυβέρνηση όσον αφορά τις προμήθειες απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε 
αμερικανικές εταιρείες με σκοπό να συνεχιστεί η οικονομική ευμάρεια και υπεροχή της 
αμερικανικής βιομηχανίας. Επιπλέον, το ποσό για τις προμήθειες στρατιωτικού εξοπλισμού 
(συμπεριλαμβανομένης της Ε&ΤΑ) στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι, με 80 δισεκατ. δολάρια 
το χρόνο, το διπλάσιο σχεδόν των προμηθειών για στρατιωτικούς εξοπλισμούς και τον 
προϋπολογισμών Ε&ΤΑ μαζί με τους προϋπολογισμούς των χωρών της ΕΕ. Σύμφωνα με τα 
στοιχεία αυτά, τα ποσά που διατίθενται αποκλειστικά στην στρατιωτική Ε&ΤΑ είναι 
ετησίως τουλάχιστον 35 δισεκατ. δολάρια στις ΗΠΑ έναντι 12 δισεκατ. δολάρια στην 
Ευρώπη. Αυτή η τόσο μεγάλη διαφορά στις δαπάνες Ε&ΤΑ μπορεί να περιθωριοποιήσει την 
τεχνολογική βάση της Ευρο')πης. 
• To "Advocacy Center" 
To "Advocacy Center" δημιουργήθηκε μέσα στο υπουργείο Εμπορίου για να εμπεδωθεί η 
αμερικανική πολιτική διαμεσολάβησης εκ μέρους των αμερικανικών εταιρειών. Το Κέντρο 
αυτό αποτελεί τον πυρήνα της εθνικής αμερικανικής στρατηγικής στις εξαγωγές και 
εργάζεται σε συνεργασία με 19 ομοσπονδιακές υπηρεσίες της Trade Promotion Co-ordinating 
Committee που είναι εντεταλμένες από το Κονγκρέσσο (όπου συμμετέχει το Υπουργείο 
Εξωτερικών, η Τράπεζα Εισαγωγών-Εξαγωγών και το Υπουργείο Αμύνης). Στόχος του 
Advocacy Center είναι να επεκτείνει τις αμερικανικές εξαγωγές και να βοηθήσει τους 
αμερικανούς ιθύνοντες, και τα στελέχη των πρεσβειών των ΗΠΑ, στις επαφές τους με ξένες 
κυβερνήσεις όπου εκπροσωπούν τα αμερικανικά εμπορικά συμφέροντα. Με τον τρόπο αυτό, 
το Advocacy Center εκπληρεί τον δεδηλωμένο στόχο του, ο οποίος είναι να μεριμνά για τις 
εμπορικές συμφωνίες εξ ονόματος των αμερικανικών εταιρειών από το Α έως το Ω 
προσφέροντας "χειροπιαστή" βοήθεια. 
Μολονότι το Κέντρο δεν είναι ένα όργανο αποκλειστικά για την αεροδιαστημική, στην 
παγκοσμοποιούμενη και ανταγωνιστική αγορά της αεροδιαστημικής αποδείχθηκε πολύ 
επωφελές για τις αμερικανικές εταιρείες αεροδιαστημικής, και το Advocacy Center είναι 
ικανό να αποδείξει τη συμβολή του στην πώληση αεροσκαφ>ών αμερικανικής κατασκευής. 
2 Η κατάσταση σε άλλε€ νώοες 
Η βιομηχανία αεροδιαστημικής του Καναδά (της οποίας το κύριο μέρος έχει συγκεντρωθεί 
σε μια και μόνον εταιρεία από τη Bombardier) χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό και από την 
ομοσπονδιακή κυβέρνηση και από τις τοπικές κυβερνήσεις, και είναι εξαιρετικά δραστήρια 
στην αγορά περιφερειακών αεροσκαφών τόσο με την παραγωγή αεροσκαφών όσο και 
κινητήρα)ν. Το μερίδιο της Bombardier στην παγκόσμια αγορά περιφερειακοί αεροσκαφο'χν 
έφθανε το 1996 το 40% και αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο με τη μεταβίβαση της 
Fokker και την πρύσψ)ατη επιτυχή εμφάνιση στην αγορά του νέου αεριωθουμένου 
χωρητικότητας 70 θέσεων της Canadair. 
Η βιομηχανία αεροδιαστημικής της πρώην ΕΣΣΔ υπήρξε επί μακρύ χρονικό διάστημα ένας 
από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του κόσμου, υπέστη όμως σοβαρό πλήγμα από τα 
γεγονότα μετά το 1989 και σήμερα παρουσιάζει μεγάλες δυσχέρειες και είναι υποχρεωμένη 
να κάνει πολλές περικοπές. Η βιομηχανία αεροδιαστημικής της ΚΑΚ, εκτός από το τμήμα 
εκτόξέσευσεων στο διάστημα, δεν αποτελεί σήμερα μεγάλο ανταγωνιστή στην παγκόσμια 
αγορά αλλά θα μπορούσε σχετικά σύντομα να αποβεί σε ενεργό παράγοντα στην 
αεροδιαστημική τόσο στον στρατιωτικό όσο και στον πολιτικό τομέα εάν ληφθούν τα 
κατάλληλα μέτρα χρηματοδότησης και αναδιάρθρωσης. Πράγματι, αρχίζουν να φαίνεται 
κάποια αναβίωση της, ιδίως με τις ανταγωνιστικές προσφορές στις αγορές εξαγωγών 
πολεμικών αεροσκαφών και πυραύλων. 
Η Ιαπωνία, παρά το γεγονός ότι μέχρι τώρα σχεδιάζει και παράγει η ίδια τα αεροσκάφη της, 
τα διαστημόπλοια της και τα συστήματα εκτόξευσης, έχει αναπτύξει σημαντικό ρόλο ως 
υπεργολάβος υψηλής τεχνολογίας ξένων εταιρειών αεροδιαστημικής (ουσιαστικά των 
ΗΠΑ). 
Η βιομηχανία αεροναυπηγικής της Κίνας βρίσκεται ακόμη στο πρώτο της στάδιο, η 
βιομηχανία αεροδιαστημικής όμως της Κίνας και η αντίστοιχη της Σιγκαπούρης συνήψαν 
εφέτος σημαντική συμφωνία παραγωγής από κοινού με την Airbus και την Alenia ενός 
αεροσκάφους 100 θέσεων. ' Οσον αφορά το διάστημα, η Κίνα ακολουθεί μια πολιτική με την 
οποία αποσκοπεί να καταστεί ένας από τους κυριότερους στον κόσμο παραγωγούς 
συστημάτων εκτόξευσης και έχει μεγάλες βλέψεις στο πεδίο των δορυφόρων. 
Η εταιρεία Embraer της Βραζιλίας παράγει περιφερειακά αεροσκάφη (με 10% της 
παγκόσμιας αγοράς περιφερειακών αεροσκαφών) και συμμετέχει σε ορισμένες μικρότερης 
σημασίας συνεργασίες στην αεροδιαστημικής στο στρατιωτικό τομέα. Η Ινδονησία είναι 
επίσης ένας ανταγωνιστής την αγορά περιφερειακών αεροσκαφών και παράγοντας μικρά 
ελικοφόρα σε συνεργασία με άλλες εταιρείες έφθασε να διαθέσει σήμερα στην αγορά το δικό 
της νέο περιφερειακό ελικοφόρο αεροσκάφος Ν250. 
Ο κατακεοιιατισίΜΚ στην ΕΕ 
Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, οι ρυθμοί ενοποίησης των εταιρειών στην Ευρώπη υπήρξε 
δραματικά αργός. Με πολύ μικρότερες εγχώριες αγορές και συνολικά μερίδια από τις 
αντιπάλους της στις ΗΠΑ, η Ευρώπη διαθέτει ακόμη 6 κατασκευαστές πολιτικών 
αεροσκαφών (1 στις ΗΠΑ), 6 εταιρείες μαχητικών αεροσκαφών (2 στις ΗΠΑ), 3 
κατασκευαστές ελικοπτέρων (3 στις ΗΠΑ), 12 παραγωγούς πυραύλων (4 στις ΗΠΑ), 
τουλάχιστον 6 μεγάλους παραγωγούς αμυντικών ηλεκτρονικών συστημάτων (4 στις ΗΠΑ) 
και 5 κύριους υπεργολάβους δορυφόρων (4 στις ΗΠΑ). 
• Διάρθρωση της βιομηχανίας 
Πολύ λίγες ευροκπαϊκές εταιρείες διαθέτουν την κλίμακα και το φάσμα αλληλεξαρτο>μι:νων 
δραστηριότητος το>ν αμερικανοί ανταγο)νιστο')ν τους. Ακόμη και οι μεγαλύτε.ρε.ς 
ευρωπαϊκές αεροδιαστημικές εταιρείες British Aerospace, Aérospatiale και Daimler-Benz 
Aerospace, κυμαίνονται μεταξύ του ενός τετάρτου και του ενός πέμπτου του μεγέθους των 
μεγαλύτερων αμερικανών ανταγωνιστών τους. 
Σίτριριση μεγέθους/ψϊαματος κυρίων ευρίοπαϊκο')ν/'αμερικανικών εταιρειών 
Η δυναμική ανάπτυξη που γνώρισε η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία στις δεκαετίες 
του ' 70 και του ' 80 υποχώρησε άσχημα στις αρχές της δεκαετίας του ' 90, πρώτον εξαιτίας 
της πτώσης στην αμυντική δραστηριότητα μετά τη λήξη του ψυχρού πολέμου και δεύτερον 
εξαιτίας της κάμψης στις παραγγελίες πολιτικών αεροσκαφών που συνόδευσε τις μαζικές 
απώλειες της αεροναυπηγικής βιομηχανίας κατά τα 4 προπα έτη της δεκαετίας λόγω του 
πολέμου στον Περσικό Κόλπο. 
Οι δυσχέρειες αυτές έδειξαν ότι η ευροχπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής έχει ακόμη να 
αντιμετωπίσει διαρθρωτικά προβλήματα προσαρμογής. Κατά τα πρόσφατα έτη, έχασε 
έδαφος έναντι της αναδιαρθρωμένης και αναζοκ)γονημένης αμερικανικής βιομηχανίας και 
σε ορισμένες επί μέρους αγορές αντιμετωπίζει αυξημένο ανταγοηασμό από κατασκευαστές 
τρίτων χωρών. 
Στα προϊόντα της αμυντικής αεροδιαστημικής, όπου η Ευρώπη έχει το μειονέκτημα τυτν 
μικρών και διαχωρισμένων εγχώριοι αγορών, οι εξαγωγές είναι αποφασιστικής σημασίας 
για την ευμάρεια της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αεροδιαστημικής. Παρόλα αυτά, εξάγει τώρα 
λιγότερο από το ήμισυ της αμερικανικής βιομηχανίας καθόσον οι εξαγωγές των ΗΠΑ, χάρις 
επίσης στην πολιτική επιρροή που ασκείται για λογαριασμό της, άρχισε να έχει κέρδη με τις 
σταθερές διεθνείς πολιτικές συνθήκες της τρέχουσας δεκαετίας. 
• Εθνική εστίαση 
Από ιστορική άποψη, τα κράτη μέλη έχουν θεωρήσει την αεροδιαστημική ως εθνική 
βιομηχανία, κατά κύριο λύγο για την εθνική τους ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές 
που επηρεάζουν τη βιομηχανία αυτή καταστρώθηκαν με επίκεντρο την κάθε χώρα. Οι 
πολιτικές έρευνας, οι αποφάσεις προμηθειών και οι αποφάσεις άμεσης χρηματοδότησης 
σταθμίζονταν μέχρι το')ρα μόνο με βάση τον αντίκτυπο τους στην "εγχο')ρια" βιομηχανία. 
Ακόμη και το ρυθμιστικό πλαίσιο όσον αφορά την πιστοποίηση προϊόντονν, τις πιστοχτεις 
εξαγωγών, το εταιρικό δίκαιο κ.λ.π. είτε δεν υπάρχει είτε παρουσιάζει μεγάλες ελλείψεις σε 
ευρωπαϊκή κλίμακα. 
Εξαίρεση σε αυτήν την εθνική εστίαση της αεροδιαστημικής βιομηχανίας αποτελούν οι 
πολυάριθμες συνεργασίες μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων-πλαισίων έρευνας όπου για 
πολλά χρόνια τώρα η βιομηχανία αεροδιαστημικής έχει συμμετάσχει μαζί με πολλά 
ερευνητικά κέντρα στην επιδίωξη διεθνικών επιτευγμάτων και στόχων. Η Επιτροπή 
προτείνει να ενισχυθούν οι προσπάθειες αυτές στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. 
Πάντως η Ευρώπη δαπανά πολύ λιγότερο από τις ΗΠΑ για τη χρηματοδότηση της Ε&ΤΑ, 
και παρά τη διεθνική συνεργασία στα κοινοτικά προγράμματα Ε&ΤΑ η διαφορά οξύνεται 
από την ακόμη πολύ μεγάλη αλληλεπικάλυψη το>ν δαπανών από διάφορα κράτη μέλη στην 
επιδίωξη "εθνικών" αεροδιαστημικών στόχων. Έτσι η επιδίωξη να διατηρηθεί η τεχνική 
επάρκεια και η ανταγωνιστικότητα σε σύγκριση με άλλες βιομηχανίες αεροδιαστημικής μέσα 
στην Ευρώπη υπονομεύει τη θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας γενικότερα. 
4 Η σημασία της αεροδιαστημικής βιομηχανίας στην Ευρώπη 
Η κατάσταση αυτή είναι ακόμη πιο κρίσιμη δεδομένου του τεράστιου δυναμικού της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας αεροδιαστημικής, η οποία απασχολεί περισσότερα από 370.000 
άτομα άμεσα και πολλές φορές τον ίδιο αριθμό ατόμων έμμεσα· δημιουργεί επίσης θέσεις 
απασχόλησης υψηλής ποιότητας, καθώς και τεχνολογίες αποφασιστικής σημασίας και 
γενικής φύσεως που τροφοδοτούν την ανάπτυξη πολλών άλλων βιομηχανκόν. Η 
αεροδιαστημική βιομηχανία προσφέρει ανεξάρτητη άμυνα και περιλαμβάνει 700 περίπου 
επιχειρήσεις (πολλές από τις οποίες είναι MME) με 70.000 προμηθευτές σύμφωνα με τις 
εκτιμήσεις που δρουν σε όλα τα κράτη μέλη της Ένοχτης. 
Όντως, η ευρωπαϊκή βιομηχανία 
αεροδιαστημικής είναι μία 
διαφοροποιημένη βιομηχανία, η οποία 
παράγει πλήρη συστήματα που καλύπτουν 
όλες τις αεροδιαστημικές εφαρμογές: 
μεγάλα αεριωθούμενα αεροσκάφη 
πολιτικής αεροπορίας, περιφερειακά 
αεροσκάφη (αεριωθούμενα και 
ελικοφόρα), στρατιωτικά αεροσκάφη, 
ελικόπτερα, πυραύλους, δορυφόρους και 
(Τυστήματα εκτόξευσης, καθώς επίσης 
κινητήρες και εξοπλισμό. Το σχήμα 
δείχνει την κατανομή του κύκλου 
εργασιών των ευρωπαϊκών τελικών 
προϊόντων σε τελευταίο στάδιο, ο οποίος 
περιλαμβάνει τους κινητήρες και τον 
εξοπλισμό. Η σημασία μιας ισχυρής 
αεροδιαστημικής βιομηχανίας στην 
Ευρώπη συνολικά είναι έκδηλη όχι μόνο 
^ '. ~ '. ~ '. επειδή είναι ένας από τους πρώτους 15 
Κατανομή τον ευρωπαϊκού κύκλου εργασιιον στην , ' ^ ι ' < 
αεροδιαστημική της ΕΕ το 1994 ανά επίπεδο τελικού βιομηχανικούς κλάδους στην 
προϊόντος: (πηγήΑΕΟΜΑ) απασχόληση, άλλα και για: 
• Το εμπόριο και τον ανταγωνισμό: 
Το 1996 οι εξαγωγές στον τομέα της αεροδιαστημικής έφθαναν περίπου τα 15 δισεκατ. ECU, 
ποσό που αντιπροσωπεύει σχεδόν το 3% του συνόλου των εξαγωγών της ΕΕ. Μολονότι οι 
εξαγωγές και οι εισαγωγές της ΕΕ στον τομέα αυτό παρέμειναν αρκετά σταθερές κατά τα 10 
τελευταία έτη, η Ευρώπη υπήρξε πάντοτε καθαρά μεγάλος εισαγωγέας αεροδιαστημικών 
προϊόντων από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπενθυμίζεται επίσης ότι σε μία αγορά όπως 
εκείνη των μεγάλων πολιτικών αεροσκαη^ών (που εκτιμάται σε περίπου 1 δισεκατ. ECU 
κατά τα επόμενα 20 έτη) η ύπαρξη και μόνο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αεροδιαστημικών 
προϊόντων είναι εκείνη που εμποδίζει τη σημερινή κυριαρχία της Boeing να μετατραπεί σε 
απόλυτο μονοπώλιο. £4% 
• Την ικανότητα ανεξάρτητης άμυνας: 
Το 50% περίπου των βιομηχανιών στον τομέα της αεροδιαστημικής σχετίζονται με την 
άμυνα (σε αυτές περιλαμβάνονται οι βιομηχανίες ηλεκτρονικών συστημάτοτν 
αεροδιαστημικής). Χωρίς την ικανότητα (αποδοτικής (ανάπτυξης και παραγονγής το>ν 
αναγκαίοον αεροδιαστημικοί προϊόντος, η αυτονομία στη διαμόρφοκιη ανεξάρτητης 
αμυντικής πολιτικής θα ήταν σε σημαντικό βαθμό ελαττωμένη. Υφίστανται επομένιος 
σοβαρά θέματα εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής στη διατήρηση μιας υγιούς και 
ανταγωνιστικής βιομηχανίας αεροδιαστημικής. 
• Τη μεταφορά τεχνολογίας σε άλλους κλάδους: 
Με το 15% περίπου του κύκλου εργασιών που δαπανάται στην έρευνα και τεχνολογική 
ανάπτυξη, η αεροδιαστημική συγκαταλέγεται μεταξύ των οικονομικών κλάδων που 
παρουσιάζει την πιο έντονη ερευνητική δραστηριότητα. Δεν είναι μόνον στρατηγικής 
σημασίας εκ φύσεως αλλά και οδηγός στην ανάπτυξη μιας μεγάλης ποικιλίας τεχνολογιών 
που είναι αποφασιστικής σημασίας για την καινοτομία σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους. 
Τονώνει την τεχνολογική ανάπτυξη στις βιομηχανίες που προμηθεύουν προϊόντα υψηλής 
τεχνολογίας (π.χ. υλικών και ηλεκτρονικ(όν) και διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στις 
τεχνολογικές καινοτομίες που μεταδίδει σε άλλους κλάδους (π.χ. ενέργεια και αυτοκίνηση). 
Η αποδυνάμωση επομένο)ς του τεχνολογικού δυναμισμού της αεροδιαστημικής θα 
υπέθαλπτε την ευρωπαϊκή καινοτομία και ανταγοηαστικότητα πολύ περισσότερο από ό,τι 
την ίδια. 
• Τις διαστημικές εφαρμογές 
Έχει πλέον αναγνωρισθεί ότι οι δορυφόροι είναι εκείνοι που παράσχουν τις ευκαιρίες της 
παγκόσμιας κοινωνίας των πληροφοριών σε πολλά μέρη του κόσμου2, συμπληρώνοντας και 
αντικαθιστώντας τη χερσαία υποδομή. Η παγκόσμια πλοήγηση μέσω δορυφόρου καθίσταται 
επίσης ακρογωνιαίος λίθος των πολιτικών μεταφορικών συστημάτων και άλλων 
εφαρμογών (κατά τον ίδιο τρόπο όπως συνέβη για τα περισσότερα αμυντικά συστήματα) και 
η Ευρώπη στηρίζεται σήμερα σε συστήματα στρατιωτικού τύπου των ΗΠΑ και της Ρωσίας. 
• Το σύστημα αερομεταφορών 
Η ζήτηση του κοινού για αερομεταφορές αυξάνεται κατά 5% περίπου ανά έτος. Η 
αεροδιαστημική οφείλει να ανταποκριθεί στη ζήτηση αυτή όχι μόνο με νέα αεροσκάφη αλλά 
και με ανάλογα συστήματα ελέγχου της εναερίου κυκλοφορίας και ηλεκτρονικά συστήματα 
αεροσκαφών που θα αναβαθμίσουν την απόδοση και την ασφάλεια το)ν αερομεταφορών. 
• Το περιβάλλον 
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο στην κατασκευή 
καθαρότερων και λιγότερο θορυβωδών αεροσκαφών. Η συνεχιζόμενη όμως ταχεία αύξηση 
των αερομεταφορών και οι όλο και πιο σημαντικές περιβαλλοντικές πτυχές στην 
ανταγωνιστικότητα σημαίνουν ότι οι προσπάθειες αυτές πρέπει να ενισχυθούν έτσι ώστε 
μελλοντικά να ληφθεί μέριμνα και σε τοπική και σε παγκόσμια κλίμακα. Σε τοπική κλίμακα 
όπως στην περίπτωση της όχλησης από το θόρυβο στον περίγυρο των αεροδρομίων, ή η 
ρύθμιση της πρόσβασης σε μεμονωμένα αεροδρόμια βάσει περιβαλλοντικών στόχων. Σε 
παγκόσμια κλίμακα όπως στην περίπτωση των συζητήσεων για την αλλαγή του κλίματος και 
των αερίων που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου όπως το C02 και τα ΝΟΧ. 
Πρέπει να ληφθούν μέτρα, παγκοσμίως ή στην ΕΕ, για να ελεγχθούν οι περιβαλλοντικές 
συνέπειες των αερομεταφορών όσον αφορά το θόρυβο και τις εκπομπές αερίων, και να 
υποστηριχθούν ουσιαστικότερες επενδύσεις στην Ε&ΤΑ που σχετίζεται με το περιβάλλον 
από την ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής. 
III. ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΑΛΟΝ 
Μία αποδοτική, ισχυρή ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν θα πρέπει να θεωρείται ως ο αντίποδας 
της αμερικανικής βιομηχανίας αλλά ως συμπλήρωμα της στην παγκόσμια αγορά. Εάν η 
Ευρώπη επιθυμεί να καταστεί πραγματικός εταίρος των ΗΠΑ και να συμμετέχουν οι 
αμερικανικές εταιρείες στα ευρωπαϊκά προγράμματα κατά τον ίδιο τρόπο όπως οι 
Βλ. την πρόσφατη ανακοίναχτη της Επιτροπής "Σχέδιο δράσης της ΕΕ: Δορυφορικές 
τηλεπικοινωνίες στην κοινωνία τοτν πληροφοριών" Ευρωπαϊκή Επιτροπή (97) 91 τελικό. 
8 
ευρωπαϊκές εταιρείες συμμετέχουν στα αμερικανικά προγράμματα, η ευρωπαϊκή 
αεροδιαστημική βιομηχανία θα πρέπει να είναι ικανή να τη t συναγωνίζεται με τους 
οικονομικούς και τεχνολογικούς της πόρους, όπο>ς επίσης με ελκυστικά, εμπορικά 
προγράμματα. Είναι προς oq^oç ύλης της Ευροκταϊκής Ένο)σης και το>ν πελατών από 
άλλες χώρες να αποβεί η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία αξιόπιστο αντίβαρο στην 
πραγματικότατη απειλή ενός αμερικανικού μονοπωλίου στην αεροδιαστημική αγορά. 
Οι ιδιαιτερότητες της αεροδιαστημικής αγοράς καθορίζουν σε πολύ μεγάλη έκταση τη φύση 
της απαιτούμενης ανταπόκρισης. Η παραγωγή και πώληση αεροδιαστημικών προϊόντων 
χαρακτηρίζονται από πάμπολλα εμπόδια εισόδου, τεράστια έξοδα ανάπτυξης 
προγράμματος με αντίστοιχα μακροχρόνιες περιόδους απόδοσης και ακόμη μεγαλύτερη 
συνθετότητα στην τεχνολογία, πάνω απ' όλα όμως χαρακτηρίζονται από αυξημένη απόδοση 
κλίμακας και σημαντικά οφέλη φάσματος. Είναι ζήτημα εάν υπάρχουν οι βιομηχανίες 
εκείνες που έχουν μέγεθος τόσο μεγάλο όσο εκείνο της αεροδιαστημικής βιομηχανίας. 
Παραδείγματος χάρη, η βιομηχανία μεγάλων αεροσκαφών πολιτικής αεροπορίας χρειάζεται 
να έχει ρυθμό παραγωγής αρκετών εκατοντάδων αεροσκαφών για να μπορεί απλώς να 
κάνει απόσβεση και έχει εκτιμηθεί ότι κάθε διπλασιασμός της παραγωγής μειώνει το κόστος 
κατά 20% περίπου. 
Πρόθεση της Επιτροπής δεν είναι να προτείνει, και ακόμη λιγότερο να αποφασίσει, τη 
μορφή που θα λάβει ενδεχομένως η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής - αποφάσεις 
του είδους αυτού θα πρέπει να λαμβάνονται μόνον σε εμπορική και οικονομική βάση από 
εκείνους που έχουν άμεσα να κερδίσουν ή να χάσουν από το εγχείρημα σεβόμενοι πάντοτε 
την κοινοτική πολιτική σε θέματα ανταγωνισμού και άλλων πεδίων. Ωστόσο, η Επιτροπή 
μπορεί να σκιαγραφήσει τα σενάρια που αντιμετωπίζει η βιομηχανία και να αποπειραθεί να 
τα σταθμίσει με βάση το γενικότερο ευρωπαϊκό συμφέρον. 
1 Εθνικές λύσεις , 
Μία υπόθεση είναι να διατηρηθεί το τρέχον σύστημα μιας ή περισσοτέρων αεροδιαστημικοί 
βιομηχανιών χωριστά σε κάθε κράτος μέλος. Φυσικά υπάρχουν ήδη ορισμένες κοινοπραξίες 
και συμμαχίες που υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα αλλά η διατήρηση ενός τέτοιου δικτύου 
εθνικών πρωτοπόρων θα σήμαινε ότι η πορεία της αεροδιαστημικής θα συνεχισθεί με 
εταιρείες πάρα πολύ μικρές για να επιτύχουν τις οικονομίες κλίμακας των αμερικανικών 
μεγαθηρίων. Οι εθνικές αγορές δεν μπορούν πλέον να παράσχουν αρκετά ισχυρή βάση για 
μια αεροδιαστημική δραστηριότητα πλήρους φάσματος, και τό αυξανόμενο κόστος 
ανάπτυξης της αεροδιαστημικής βιομηχανίας έχει υπερβεί κατά πολύ τους πόρους ακόμη 
και των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών εταιρειών. 
Μέσα στην Ευρώπη η βιομηχανία σε ορισμένα κράτη μέλη έχει αντιληφθεί τα οφέλη 
κλίμακας και έχει περάσει από μία διαδικασία ενοποίησης σε εθνικό επίπεδο. Παράδειγμα 
αποτελεί η αεροδιαστημική βιομηχανία στην Ιταλία, η οποία στη δεκαετία του ' 70 και του 
'80 ενοποιήθηκε σε ένα κύριο αεροδιαστημικό όμιλο, την Alenia που είναι ενεργός στα 
αεροσκάφη πολιτικής αεροπορίας, τα κατασκευαστικά στοιχεία αεροσκαφών, τα 
στρατιωτικά αερoσκάq}η και τις διαστημικές ες^αρμογές. Η Alenia είναι θυγατρική της 
Finmecanica, η οποία συμπεριλαμβάνει και την κατασκευάστρια ελικοπτέρων Augusta. Από 
την άλλη πλευρά η βιομηχανία στα άλλα κράτη μέλη είναι ακόμη κατετμημένη ακόμη και σε 
εθνικό επίπεδο. Τα βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα των κρατικών ομίλων είναι προς 
συζήτηση, αυτή όμως η έλλειψη συνοχής στα διάφορα κράτη μέλη απλώς οξύνει τις 
διαφορές και το διαμελισμό της ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας. 
Οι περισσότεροι αναλυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η διατήρηση μεμονωμένων 
εθνικών εταιρειών δεν είναι βιώσιμη λύση για το μέλλον. Είναι επειγόντως αναγκαίο να 
αυξηθούν πέραν των συνόρων οι επιχειρησιακές συναλλαγές και να σημειωθεί πρόοδος 
προς τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος προμηθειών στην άμυνα £τσι ώστε να 
υπερβληθούν τα προβλήματα που προκύπτουν από τη σημερινή κατάτμηση. Ακόμη και εάν 
επιτευχθεί συμφωνία όσον αφορά την ανάγκη διεθνικής ολοκλήρωσης, οι εταιρείες και οι 
μέτοχοί τους πρέπει νά αναγνωρίσουν ότι ο ρυθμός αναδιάρθρωσης είναι πάρα πολύ αργός 
και να συνειδητοποιήσουν ότι μία άλλη διαφορά μεταξύ των διαφόρων αεροδιαστημικών 
εταιρειών στην Ευρώπη είναι η δομή ιδιοκτησίας. 
Κάθε αναδιάρθρωση απαιτεί συμφωνία μεταξύ των εταιρειών, οι οποίες πρέπει να λάβουν 
δεόντως υπόψη τα συμφέροντα των μετόχων τους όπως επίσης κάΙ του εμπορικού 
περιβάλλοντος μέσα στο οποίο δρουν. Στην ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής 
υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι συμμετοχής: διάσπαρτη ιδιωτική, συγκεντρωτική ιδιωτική, κάι 
συγκεντρωτική δημόσια. Ωστόσο, ορισμένες ιδιωτικές εταιρείες έχουν εκφράσει την 
επιφύλαξη τους να προτείνουν στους μετόχους τους να επενδύσουν σε μια εταιρεία της 
οποίας ο κύριος μέτοχος είναι το κράτος, διότι (αυτό θα μπορούσε να εκληφθεί ως αδυναμία 
εξαιτίας της αντίληψης ότι οι κρατικές εταιρείες δεν είναι αρκετά σαφείς ως προς τους 
εμπορικούς τους στόχους, είναι πολιτικά ευαίσθητοι στος αποφάσεις" τους και δεν 
αντιδρούν αρκετά γρήγορα. Επιπλέον υπάρχει η περίπτωση οι κρατικές εταιρείες να μην 
διαθέτουν αρκετά κεφάλαια σε σύγκριση με τις αντίστοιχες του ιδιωτικού τομέα. Ακόμη και 
στην περίπτωση των ιδιωτικών εταιρειών, μπορεί να υπάρχει ο φόβος ότι χωρίς τις 
κατάλληλες διασφαλίσεις, μια συγκεντρωποιημενη συμμετοχή μειοψηφίας θα μπορούσε να 
χρησιμοποιηθεί για να ασκηθεί αποτελεσματικός έλεγχος προς όφελος αυτού του μετόχου 
και μόνον. 
Ο αργός ρυθμός ενοποίησης και τα προβλήματα που σχετίζονται με τις διάφορες εταιρικές 
δομές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα σενάριο, σύμφωνα με τον οποίο ορισμένες 
ευρωπαϊκές αεροδιαστημικές εταιρείες θα (αποτελέσουν ένα συγκρότημα εξειδικευμένο σε 
έναν και μόνο τομέα ή σε πολλούς ταυτόχρονα τομείς, που δεν θα περιλαμβάνει όμως όλους 
τους κύριους ευρωπαίους παραγωγούς και τα κράτη μέλη στον τομέα της (αεροδιαστημικής, 
με άλλα λόγια (αυτό σημαίνει μερική ενοποίηση. 
2 Μεοιχιί ενοποίηση 
Το σενάριο αυτό συνεπάγεται ορισμένα (από τα οφέλη της ενοποίησης, συγκεκριμένα 
οικονομίες κλίμακας και μεγαλύτερη βάση στην (αγορά, θα σημαίνει όμως επίσης και την 
ανάδειξη μιας ή περισσοτέρου ευρωπαϊκοί αεροδιαστημικοί εταιρεκόν, οι οποίες έτσι θα 
διατρέχουν τον κίνδυνο να απομονωθούν. 
Οι εταιρείες αυτές θα αποφασίσουν ίσως να συγχωνευθούν ή να συμμαχήσουν με 
αμερικανικές ή άλλες μη ευρωπαϊκές εταιρείες. Σε ορισμένους κλάδους των επιχειρησιακών 
συναλλαγών της αεροδιαστημικής, αυτές οι συμμαχίες, υπερατλαντικές ή μη, θα μπορούσαν 
να σημαίνουν την απώλεια του διαχειριστικού ελέγχου και του ελέγχου των απαιτήσεων 
άμυνας και στο τέλος οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούσαν να καταλήξουν υπεργολάβοι ή 
επιμέρους παράγοντες με περιορισμένη τεχνολογική βάση. Έτσι, όχι μόνον θα 
κατακερματιστεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία αλλά θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση όλα 
τα πλεονεκτήματα μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας και, το πιο 
σημαντικό, τις πολιτικές προτεραιότητες όσον αφορά μια ισχυρή και ανερξάρτητη 
τεχνολογική βάση στην άμυνα. Επιπλέον, στο διάστημα παραδείγματος χάρη, οι 
τηλεπικοινοΜες είναι ζωτικός κρίκος στην παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών, οπότε ο 
έλεγχος του κλάδου (αυτού έχει ευρύτερες συνέπειες όσον αφορά την πολιτιστική ταυτότητα 
και την πρόσβαση σε πληροφορίες και υπηρεσίες. 
Ανεξάρτητος των θεμάπην αυτο'τν,-ακόμη και (αυτοί οι επιμέρους ενοποιημένοι όμιλοι θα 
χρειασθεί να αντιμετο)πίσουν ορισμένα θέματα όπο>ς η αποδοτική οργάνωση και η εταιρική 
δομή. Η πείρα από τις κοινοπραξίες έδειξε ότι αποτελούν απλώς το πρώτο βήμα για να 
ανταποκριθούν στα θέματα ανταγοηασμού που αντιμεταχπίζει η βιομηχανία. Εχουν μια 
εγγενή διαρθρωτική αδυναμία στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων και στην ανεύρεση δομικών 
στοιχείων, και δεν αποφεύγουν την αλληλεπικάλυψη των εγκαταστάσεων ή των ικανοτήτων. 
Επίσης, οι κοινοπραξίες είναι εν γένει οργανο)μένες γύρω από ένα και μόνο προϊόν και 
επομένως δεν μπορούν να επωφεληθούν από την επίδραση της τεχνολογίας ή τα 
αντισταθμιστικά οφέλη της. 
Αυτά τα εγγενή μειονεκτήματα και ακαμψίες έχει, αν και σε ελαφρά μικρότερη έκταση, και η 
δομή του ΟΟΕ (Όμιλος Οικονομικού Ενδιαφέροντος) που χρησιμοποιεί η βιομηχανία 
Airbus μεταξύ άλλων. Εάν δεν καταστούν ικανές αυτές οι διεθνικές επιχειρήσεις να 
υιοθετήσουν πιο ευέλικτες και αποτελεσματικές εταιρικές δομές, θα δυσκολευθούν να 
συγκεντρώσουν τα τεράστια ποσά που χρειάζονται και να συνάψουν εταιρικές σχέσεις με 
τις οποίες θα επιμεριστούν τον κίνδυνο και τα έσοδα, σχέσεις ουσιαστικές για την αποφυγή 
των κινδύνων που συνδέονται με την ανάπτυξη νέων προϊόντων και τη βελτίωση της 
πρόσβασης στην αγορά εξαγο>γών. Παραδείγματος χάρη η βιομηχανία Airbus 
προγραμματίζει να αναπτύξει ένα νέο πολύ μεγάλο επιβατικό (αεροσκάφος, το Α3ΧΧ του 
οποίου το τεράστιο κόστος ανάπτυξης (έ(ος 10 δισεκατ. δολάρια) θα (απαιτήσει τη συμμετοχή 
εταίρων που θα επιμεριστούν τους κινδύνους (από τρίτες ευροοπαϊκές και μη ευροχπαϊκές 
χώρες. 
Όσον αφορά την οργάνοκτη, οποιαδήποτε πορεία αποφασίσει η βιομηχανία για την 
αναδιάρθρωση της, η πραγματική πρόοδος θα εξαρτηθεί από το εάν οιαδήποτε διεθνική 
ευρωπαϊκή εταιρεία αεροδιαστημικής είναι πλήρως ανεξάρτητος εμπορικός οργανισμός, 
υπεύθυνος για τις αποφάσεις προγραμμάτων και για τη συγκέντρωση του ποσού 
10 
χρηματοδότησης τους. Οι εταιρείες και τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην 
αεροδιαστημική έχουν αναγνωρίσει ότι η δομή του ΟΟΕ που άρμοζε στη φάση εκκίνησης της 
βιομηχανίας Airbus, δεν είναι πλέον προσαρμοσμένη στις τρέχουσες ανάγκες και η 
επιχείρηση πρέπει να μεταβληθεί σε μία και μόνο εταιρική οντότητα. Παρά το γεγονός όμως 
ότι ο στόχος αυτός έχει ήδη συμφο)νηθεί, πρέπει να ολοκληρο)θούν πολλές λεπτομέρειες 
ακόμη. Πράγματι ακόμη και οι εκπρόσοκποι το>ν συνδικαλιστικοί οργανο')σεο)ν, έχοντας 
πλήρη συνείδηση ότι αυτό θα σημαίνει μέχρις ενός βίαθμού ορθολογική οργάνωση, (οθούν τη 
διαχείριση να επισπεύσει τη διαδικασία αναδιάρθροκιης. 
Ταυτόχρονα οι κινήσεις να αναλάβει η Airbus την ανάπτυξη του FLA (Μελλοντικό 
στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος μεγάλης εμβέλειας) αποτελούν θετικό πρώτο βήμα στη 
δημιουργία ενός μεγάλου ενοποιημένου ευρωπαίου παραγωγού στην αεροδιαστημική. Αυτές 
οι πρώτες απόπειρες θα πρέπει να βασιστούν στην ενσωμάτωση άλλων δραστηριοτήτων και 
θα πρέπει να υπάρξουν παράλληλες εξελίξεις σε άλλα τμήματα του επιχειρησιακού αυτού 
κλάδου για να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα με την ελευθέρωση όλου του οφέλους μεγέθους 
και φάσματος που προαναφέρθηκε. 
Εάν υ στόχος είναι να δημιουργηθεί μία ενοποιημένη ευρουιαϊκή βιομηχανία 
αεροδιαστημικής, τότε θα πρέπει να καταστεί δυνατόν να διατηρηθούν οι βιομηχανικές και 
τεχνολογικές ικανότητες στα κράτη μέλη που θα εξακολουθήσουν να είναι η πρώτη πηγή 
χρηματοδότησης στο άμεσο μέλλον, ενο') ταυτόχρονα θα την οργανοχτουν με ανταγοννιστικό 
και οικονομικό τρόπο. Αυτό συνηγορεί υπέρ της ύπαρξης υψηλότατου βαθμού 
διαφοροποίησης των προϊόνπυν και της ενοποίησης του πολιτικού με το στρατιωτικό τομέα 
διότι έτσι πρoσq)έρεται σε κάθε κράτος μέλος η δυνατότητα να έχει οικονομικό και 
αποτελεσματικό κέντρο αριστείας χωρίς να καταφεύγει σε περιορισμένης αντίληψης 
πολιτικές του τύπου "άμεσου ανταλλάγματος" για κάθε τμήμα συστήματος. 
3 Η αναγκαιότητα των ευρωπαϊκών ομίλων 
Δεδομένων των ειδικών παραγόντων που ισχύουν στην αεροδιαστημική, η αναδιάρθρωση 
της συγκεκριμένης βιομηχανίας μπορεί να αποφέρει πλήρη οφέλη μόνον εφόσον 
συμμετέχουν όλοι οι κύριοι παραγωγοί αεροδιαστημικών προϊόντων και τα κράτη μέλη. 
Αρα είναι επίσης σημαντικό να δοθεί μια ευκαιρία στις εταιρείες εκείνες που δεν μπορούν 
να συμμετάσχουν εξ αρχής. 
Οι μορφές που μπορούν να λάβουν οι ευροχπαϊκές αεροδιαστημικές εταιρείες είναι 
ποικίλες. Θα μπορούσε να υπάρχει μία και μόνο επιχείρηση για σχεδόν ύλες τις 
αεροδιαστημικές δραστηριότητες, μια εταιρεία βασισμένη στην παραγο>γή αεροσκαφο')ν και 
μία άλλη στην παραγοτ/ή ηλεκτρονικοί συστημάτο>ν, ή ίσο>ς μύα (ανεξάρτητη εταιρεία για τις 
δραστηριότητες που σχετίζονται με το διάστημα ή, όντο>ς, μύα που να συνδυάζει πολλούς 
τομείς. 
11 
3.1 Εξειδικευμένοι όμιλοι 
Οι εξειδικευμένοι όμιλοι θα παρουσιάζουν το πλεονέκτημα ότι θα συγκεντρο>νουν εταιρείες 
από διαφορετικά μέλη, οπότε θα έχουν μεγαλύτερο μέγεθος, ταυτόχρονα όμο)ς ότι θα 
συγκεντρώνουν διαφορετικές εταιρείες στους διαφόρους κλάδους παραγιογής. Η πείρα της 
Airbus έδειξε ότι ακόμη και σε έναν μόνον τομέα, μόνον εάν (αποσυρθούν οι υπάρχουσες 
κατετμημένες δομές από μεγαλύτερες επιχειρήσεις (απρόσκοπτες από μεμονωμένες πολιτικές 
βασισμένες σε εθνικά σύνορα μπορεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής να ελπίζει 
ότι θα παραμείνει ανταγωνιστική. 
Πάντως, παρά το γεγονός ότι οι εξειδικευμένοι όμιλοι θα αποδειχθούν ίσως κατάλληλοι σε 
ορισμένα τμήματα, στην πλειοψηφία το>ν υπολοίπου πεόίονν της αεροδιαστημικής 
βιομηχανίας, είναι αμφίβολο κατά πόσον οι εξειδικευμένοι όμιλοι μπορούν vox παράσχουν 
επαρκή κλίμακα και ικανότητες ανταγοηασμού στην παγκόσμια (αγορά. Οι ιδιομορφίες της 
αγοράς αεροδιαστημικής απαιτούν βάση στην αγορά, τεχνογνοχτία και οικονομικές 
βιομηχανικές ικανότητες έτσι ώστε τα πλεονεκτήματα να βαρύνουν τους γιγαντιαίους 
αμερικανούς παραγωγούς που σήμερα υπάρχουν στην αγορά με ευρύ φάσμα 
αεροδιαστημικών προϊόντων. 
Μία πολυκλαδική ευρωπαϊκή διάσταση, από την άλλη πλευρά, θα ενθάρρυνε την ανάπτυξη 
ανταγωνιστικών νέων προϊόντων επιτρέποντας τις επενδύσεις σε ευρωπαϊκή κλίμακα, που 
τη στιγμή αυτή δεν είναι εφικτές από καμία εταιρεία ή κράτος μέλος από μόνο του, πιθανόν 
ούτε καν από τους περισσότερους εξειδικευμένους ομίλους, θα επιτρέψει δε τη δημιουργία 
βιομηχανικών δομών ικανών να προβούν σε αποδοτικές συναλλαγές και ικανοποιητικής 
οικονομικής κλίμακας. Θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει επίσης στη θέσπιση ρυθμιστικού 
περιβάλλοντος που θα ενθαρρύνει τα ανταγωνιστικά προϊόντα και τις υπηρεσίες να 
δημιουργηθούν και θα οδηγήσει στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών προτύπων με τα οποία θα 
εξασφαλίζεται η συνεργασία. 
3.2 Πολυκλαδικοί όμιλοι 
Η βιομηχανία και οι κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να χρησιμοποιούν τους 
περιορισμένους πόρους τους στην Ε&ΤΑ ως βάση για όσο το δυνατόν περισσότερα 
προϊόντα. Ένας από τους λύγους για τους οποίους οι επιτυχέστερες επιχειρήσεις είναι 
παρούσες σε πολλά πεδία είναι ότι κάθε δράση Ε&ΤΑ έχει πιθανύτητα εφαρμογής σε δύο ή 
τρεις κλάδους δραστηριότητας. Ένας άλλος λόγος είναι ότι επιτρέπεται στις επιχειρήσεις 
να έχουν οφέλη ψκχσματος όταν μπορούν να επιτευχθούν οικονομίες (από την εφαρμογή 
παρεμφερών τεχνικών και απύ την ενσώματοχτη το)ν ίδιων βασικών στοιχεύον σε ορισμένο 
αριθμύ στενά συνδεδεμένων προϊόντων. 
Μόνο η βιομηχανία μπορεί να αξιολογήσει τα οφέλη αυτά αλλά είναι εποικοδομητικύ να 
σημειώσουμε ύτι στις πρύσφατες περιπτώσεις συγχώνευσης στις ΗΠΑ, τα οφέλη ύσον 
αφορά τη μείωση του κύστους που συσσωρεύονται απύ τη συγχώνευση εταιρειών 
εκτιμήθηκαν ύτι ανέρχονται σε αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια. 
Στους περισσύτερους κλάδους της αεροδιαστημικής υπάρχει στενή σχέση μεταξύ του 
πολιτικού και του στρατιωτικού επιχειρησιακού τομέα. Οι τεχνολογίες, οι διεργασίες, τα 
κατασκευαστικά στοιχεία και ο εξοπλισμύς συχνά είναι οι ίδιοι ή σχεδύν οι ίδιοι στις 
πολιτικές και στρατιωτικές εφαρμογές. Απύ επιχειρησιακή άποψη, ο συνδυασμύς των 
πολιτικών και στρατιωτικών δραστηριότητος βοηθά επίσης να υπερβληθούν οι κυκλικές 
διακυμάνσεις της αγοράς και αποτρέπει την έκθεση σε κινδύνους. 
Ένα άλλο σημαντικύ θέμα στην πολιτική/στρατιωτική ενοποίηση είναι ο ρύλος των 
αντισταθμιστικών οφελών στο εμπύριο της αεροδιαστημικής. Μολονύτι αυτά είναι 
περιορισμένα απύ τις διεθνείς συμφωνίες για τα πολιτικά aερoσκάq)η, η ικανύτητα να 
συνάπτονται άμεσοι και έμμεσοι διακανονισμοί για τα αντισταθμιστικά οφέλη μπορεί να 
αποβεί καθοριστικύς παράγοντας για την πρύσβαση σε ορισμένες ξένες αγορές. Αυτά τα 
αντισταθμιστικά οφέλη και οι μαζικές πωλήσεις φάσματος πολιτικών και στρατιωτικών 
προϊόντων αεροδιαστημικής διευκολύνονται στην πράξη απύ ευέλικτες και πλήρο)ς 
ενοποιημένες πολιτικές/στρατιωτικές εταιρείες αεροδιαστήματος. 
12 
Η συνθετότητα των δεσμών μεταξύ τ(ον διαφύρο>ν αεροδιαστημικών κλάδων δίδεται με την 
γραφική παράσταση στη συνέχεια. 
Οι περισσότερες εταιρείες διαστημικής έχουν μεγάλα αμυντικά συμφέροντα και στηρίζονται 
στις κυβερνητικές προμήθειες και τη χρηματοδότηση της τεχνολογίας. Ωστόσο, ενώ 
ορισμένες απύ τις κυριύτερες ευρωπαϊκές εταιρείες διαστημικής αγοηάζονται να μειώσουν 
την εξάρτηση τους απύ τις εγχώριες συμβάσεις προμηθειών στην άμυνα, οι αμερικανικές 
εταιρείες φαίνονται να πράττουν το αντίθετο. Ένας απύ τους λύγους που έχουν αναφερθεί 
για τη συγχώνευση των εταιρειών Boeing - McDonell Douglas ήταν η επιθυμία να 
συνδυαστούν οι στρατιωτικές ικανότητες της MDC με τις πολιτικές ικανότητες της Boeing. 
Τα πλεονεκτήματα μιας τέτοιας συγχώνευσης είναι ότι αυξάνονται οι δυνατότητες για πιο 
ευέλικτη διαμόρφωση των τιμών και μαζικών πωλήσεων και ότι επιτρέπεται στη νέα 
συγχωνευμένη εταιρεία να αποκομίζει οφέλη απύ τις συμβάσεις προμηθειών του υπουργείου 
Αμύνης. 
Η αγορά της αεροδιαστημικής επιτρέπει απύ τη φύση της σε πολλούς, ύχι ύμως και σε 
ύλους, τους κλάδους να υπάρξει βιώσιμος μύνον ένας οργανισμύς στην Ευρώπη. 
Παραδείγματος χάρη, πολλοί σχολιαστές έχουν εκτιμήσει ύτι μεσοπρύθεσμα έως 
μακροπρύθεσμα υπάρχει πιθανύν περιθώριο μύνον για ένα μεγάλο πολιτικύ/στρατιωτικύ 
παραγωγύ κατασκευαστικοί στοιχεύον αεροσκαφών στην Ευρώπη. Αυτύ δεν δημιουργεί 
αναγκαστικά προβλήματα ανταγωνισμού εάν, ύπο>ς στην περίπτοκτη συγχώνευσης το>ν 
εταιρειών παραγωγής συστημάτων προσγείο)σης Messier-Dowty, υπάρχει μία συνολική 
αγορά σε πλήρη λειτουργία με ισχυρούς ξένους ανταγωνιστές. 
Στην περίπτωση των αγορών αμυντικών προϊόντων που δεν λειτουργεί συνολικά για 
πολιτικούς λύγους, εφύσον τα κράτη μέλη έχουν ήδη δείξει την επιθυμία τους να 
αποδεχθούν μία κατάσταση σε εθνικύ επίπεδο ύπου υπάρχει μύνον ένας παραγωγύς, αυτύ 
θα μπορούσε επίσης να αντιμετωπιστεί ως ενδεχύμενο σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Σε οιαδήποτε 
περίπτωση θα μπορούσε να ληφθεί ως πλαίσιο αναφοράς αυτύ του αμερικανικού 
ανταγωνισμού στις αγορές εξαγωγών και ο ανταγωνισμύς θα μπορούσε να υπάρξει και πάλι 
εφύσον μια ισχυρύτερη και πιο ενοποιημένη αγορά αμυντικών προϊόντων στην Ευρώπη θα 
μπορούσε να βοηθήσει να πειστούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να ανοίξουν την αγορά τους και 
να επιτρέψουν την ανάπτυξη μιας πραγματικής υπερατλαντικής αγοράς στα αμυντικά 
προϊύντα. 
Η ευρωπαϊκή διεθνική αναδιάρθρωση έχει ήδη αρχίσει σε ορισμένους επιχειρησιακούς 
τομείς με τη δημιουργία εταιρειών ύπως η Messier-Dowty, Matra-BAe Dynamics, Eurocoptér 
και η Matra Marconi Space. Ωστύσο οι επιταγές της αγοράς για ωρίμανση της τεχνολογίας 
πέραν των συνύρο)ν, οικονομίες κλίμακας και φάσματος, συνέργια και εξισορρύπηση των 
κινδύνων συνηγορούν σε μεγάλο βαθμύ υπέρ της ανάπτυξης ευροχπαϊκών εταιρεκον που θα 
παράγουν ευρύ q)άσμα αεροδιαστημικών προϊόντων. 
13 
3.3 Πλήρως ενοιποιημένοι όμιλοι 
θα μπορούσε να ειπωθεί ύτι εφύσον οι πολυκλαδικοί ύμιλοι δεν θα μπορέσουν να 
επο)φεληθούν πλήρο>ς απύ τις συνέργιες μεταξύ το)ν δια(()ορετικο')ν κλάΟο>ν της 
αεροδιαστημικής βιομηχανίας, μια άλλη επιλογή για ευρωπαϊκή ομαδοποίηση των 
εταιρειών είναι το σενάριο σύμφωνα με το οποίο ύλες οι εταιρείες απύ ύλα τα κράτη μέλη 
θα ενοποιηθούν σε μία και μύνο ευρωπαϊκή αεροδιαστημική εταιρεία. 
Θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς ύτι με ένα τέτοιο σενάριο ύλα τα οφέλη απύ την 
ενοποίηση θα μεγιστοποιηθούν. Επιπλέον πρέπει να τονιστεί ύτι ακύμη και οι μεγαλύτερες 
αμερικανικές αεροδιαστημικές εταιρείες δεν είναι τύσο ανύμοια διαφοροποιημένες ως προς 
τους κλάδους άπως θα ήταν μία μοναδική ευρωπαϊκή αεροδιαστημική εταιρεία, εφύσον 
υπάρξει αυτή, πρέπει ύμως να τονιστεί επίσης ύτι μια τέτοια εταιρεία θα ήταν πάντοτε 
μικρύτερη απύ τη Boeing, το μεγαλύτερο ανταγωνιστή των ΗΠΑ. 
Παρά ταύτα, πρέπει επίσης να αναγνωρισθεί ύτι τα προβλήματα που συνδέονται με την 
αναδιάρθρωση θα αμβλυνθούν σε τέτοιο βαθμύ ώστε να μην θεο)ρείται πολύ ρεαλιστική η 
γρήγορη μετάβαση απύ τη σημερινή κατάσταση σε μια γενικευμένη και ολοκληρο>μένη 
ευρο>παϊκή ενοποίηση το>ν εταιρειών αεροδιαστημικής. Ετσι βραχυπρύθεσμα, ο πλέον 
ελπιδο(ίχ')ρος τρύπος φαίνεται να είναι οι πολυκλαδικοί ύμιλοι. 
IV. ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ 
1 Επίσπευση της αναδιάρθρωσης 
Η ανάγκη αναδιάρθρο)σης του τομέα είναι σαφής και επείγουσα, ανεξαρτήτως του σεναρίου 
που θα κριθεί ως το καταλληλύτερο. Είναι επίσης αvαμq)ισβήτητo ύτι ο ρυθμύς ενοποίησης 
που υπάρχει σήμερα είναι πάρα πολύ αργύς και ύτι είναι αναγκαίο να επισπευσθούν τα 
πράγματα αρχής γενομένης με την ήδη συμπεφωνημένη μετατροπή της βιομηχανίας Airbus 
σε ένα ενιαίο εταιρικύ σχήμα. Οι επιπλέον δυσχέρειες που συναντώνται στην αναδιάρθρωση 
ύσον αφορά τον τομέα της άμυνας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρύσχημα για να 
καθυστερήσει η αναδιάρθρωση στον πολιτικύ τομέα. 
Η ανάγκη ενοποίησης των ευρωπαϊκών εταιρειών στο πεδίο της αεροδιαστημικής και το 
γεγονύς ύτι κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να διατηρήσει πλέον αυτονομία των 
ικανοτήτων του στην αεροδιαστημική πρέπει να αναγνωριστούν και να γίνει αποδεκτή η 
πραγματική αλληλεξάρτηση μέσα στην Ευρώπη προς ύφελος της συνεχούς ευμάρειας της 
ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας συνολικά. Στην αναδιάρθρωση αυτή πρέπει να 
ληφθεί επίσης υπύψη η αναγκαία αλληλεξάρτηση μεταξύ αεροναυπηγικής και διαστήματος 
και των ισχυρών τεχνολογικών όεσμο')ν με άλλους τομείς. Στην επιδίωξη της 
ανταγωνιστικύτητας πρέπει επίσης να συμπεριληφθούν οι πολυάριθμοι υπεργολάβοι του 
κλάδου της αεροδιαστημικής, ιδιαίτερα οι MME, που διαδραματίζουν προπεύοντα ρύλο στη 
δημιουργία θέσεο>ν εργασίας και στην ανάπτυξη και διάδοση τονν τεχνολογιών. 
Μολονύτι η κύρια ευθύνη της αναόιάρθροχτης εμπίπτει στην ίδια τη βιομηχανία, η 
αεροδιαστημική είναι και θα παραμείνει μία απύ τις πλέον ευαίσθητες πολιτικά 
βιομηχανίες. Ο ρύλος των κυβερνήσεων είναι aπoq)aσιστικύς στην αναδιάρθρωση και είναι 
ουσιαστικύ τα κράτη μέλη να προβούν σε ύλες τις πρακτικές ενέργειες που θα ενθαρρύνουν 
και θα βοηθήσουν τη δημιουργία πραγματικά ευρωπαϊκών εταιρειών. Ακύμη και στις 
περιπτώσεις στις οποίες το κράτος δεν συμμετέχει άμεσα, η επιρροή του κράτους προκύπτει 
απύ το ρύλο του ως κύριος πελάτης, χρηματοδύτης Ε&ΤΑ, χορηγύς στην εναρκτήρια φάση, 
αρχή ελέγχου των εξαγωγών, οργανισμύς πιστοποίησης κ.λ.π. 
Τα κράτη μέλη μπορούν να ενεργήσουν αναπροσαρμύζοντας τις δομές που διαθέτουν για τη 
χρηματοδύτηση ούτως ώστε να διευκολύνουν την αναδιάρθρωση. Οι κυβερνήσεις οφείλουν 
να μετριάσουν τη στενή άποψη τους για εθνική κυριαρχία με απώτερο στύχο τη βιομηχανική 
ανταγωνιστικύτητα. Τα κράτη μέλη που συμμετέχουν άμεσα στις εταιρείες αεροδιαστημικής 
πρέπει να αναπροσαρμύσουν τη συμμετοχή τους αυτή ή να τη ρυθμίσουν κατά τρύπο ώστε 
να προχωρήσει η διαδικασία αναδιάρθρωσης. Η βιομηχανία πρέπει να διαθέτει αρκετή 
εμπορική ελευθερία και στήριξη ούτως ώστε να προβεί στις αναγκαίες αλλαγές. Η 
διαχείριση των επιχειρήσεων πρέπει να εγγυάται ύσο το δυνατύν μεγαλύτερη εμπορική 
ευελιξία απύ επιχειρησιακή άποψη. Αυτύ δε σημαίνει ότι καταργείται ο ζοπικύς ρύλος το>ν 
κυβερνήσεονν αλλά ύτι ο ρύλος αυτύς πρέπει να ασκείται έτσι ο'χττε να μην παρεμποδιστούν 
αλλά να προο)θηθούν οι αναγκαίες αλλαγές. 
14 
Έχοντας υπύψη τις όυνατύτητες που τους παρέχονται (απύ το κοινοτικό πλαίσιο για τις 
κρατικές ενισχύσεις στην έρευνα και (ανάπτυξη, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να είναι 
έτοιμα να λάβουν τις αποφάσεις για εναρκτήριες ενισχύσεις και χρηματοδότηση της Ε&ΤΛ 
σύμφωνα με τη συνολική επίδραση στην ευρο)παϊκή διαστημική βιομηχανία, καθο')ς επίσης 
και σύμφωνα με τα εθνικά τεχνολογικά και εργασιακά οφέλη λαμβάνοντας υπύψη τη 
συνολική διάσταση ενύς μεγάλου μέρους της βιομηχανίας αυτής. Ο συντονισμός της Ε&ΤΑ 
τόσο σε εθνικύ ύσο και κοινοτικύ επίπεδο θα αποβεί επομένως ουσιαστικύς και, δεδομένης 
της ύπαρξης ορισμένων αεροναυπηγικών ερευνητικών προγραμμάτων και εγκαταστάσεων, 
θα πρέπει να αναπτυχθεί νέος στρατηγικύς προγραμματισμύς και διαχείριση, ύπου θα 
συμπεριλαμβάνεται η πρύγνωση της τεχνολογίας που λαμβάνει υπύψη τις υπάρχουσες 
συνεταιριστικές ρυθμίσεις, έτσι ώστε vex ενισχυθεί μία ολοκληροομένη ευροχπαϊκή 
προσέγγιση του θέματος. Αυτή η συνεργασία θα τονώσει τη συνέργια μεταξύ εφηρμοσμένης 
και βασικής έρευνας, και τεχνολογιών που εφαρμόζονται ταυτόχρονα σε πολλούς τομείς και 
θα μεγαλώσει τον αντίκτυπο σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας προμηθειών. 
2 Συνοδευτικά μέτρα 
Η ποικιλομορφία των κρίσιμων παραγύντων επιτυχίας σημαίνει ύτι με καμία μεμονωμένη 
ενέργεια δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί η πρύκληση του μέλλοντος - θα χρειαστούν πολλές 
ανεξάρτητες, συγχρονισμένες και αλληλένδετες δράσεις στην πορεία της βιομηχανικής 
αναδιάρθρωσης εφύσον επιθυμείται να έχει επιτυχία η αναδιάρθρωση αυτή. Παρύλα αυτά 
πρέπει να τονιστεί ύτι χωρίς την αναδιάρθρωση, ο αντίκτυπος οκονόήποτε μέτρων του 
δημοσίου θα είναι πολύ περιορισμένος. Εάν όμως η βιομηχανία επιθυμεί να λάβει τις 
δύσκολες αποφάοζις που απαιτεί η αγορά, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι 
επίσης έτοιμα να προβούν σε περαιτέρω προσπάθειες σε πεδία όπως αυτά που ακολουθούν, 
τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την αεροδιαστημική. 
Η χρηματοδότηση Ε&ΤΑ στην αεροναυτική η οποία έχει αυξηθεί από το 2ο πρύγραμμα 
πλαίσιο και εντεύθεν, θα πρέπει να συνεχιστεί για να εξακολουθήσει να συνεισφέρει στη 
συνεργασία τύσο μεταξύ το)ν μεμονωμένων επιχειρήσεων αεροναυπηγικής ύσο και μεταξύ 
των διαφύρων βιομηχανικών κλάδων - παραγωγή κατασκευαστικών στοιχεύον 
αεροσκαφών, παραγωγή κινητήρων και προμήθειες εξοπλισμού. Στο 5ο πρύγραμμα 
πλαίσιο, η κοινοτική έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αποφασιστικής σημασίας 
δράση "Νέες προοπτικές στην αεροναυπηγική", ενώ η βιομηχανία θα πρέπει επίσης να 
επωφεληθεί απύ άλλες δραστηριύτητες του 5ου προγράμματος πλαισίου, π.χ. τη δημιουργία 
μιας εύχρηστης κοινωνίας των πληρoq)oριώv, δραστηριύτητες γενικής εφαρμογής για την 
ανάπτυξη και την χρηματοδύτηση των ερευνητικών υποδομών, τις δραστηριύτητες υπέρ των 
MME, τη βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού και της διεθνούς συνεργασίας. Σύμφωνα με 
τις συστάσεις της επιχειρησιακής ομάδας "αεροσκάφη νέας γενεάς", οι ερευνητικές 
δραστηριύτητες θα πρέπει να εστιασθούν στους στρατηγικούς στύχους που έχουν τεθεί σε 
ευρωπαϊκή κλίμακα στους οποίους συμπεριλαμβάνονται οι βάσεις ενσωμάτωσης της 
τεχνολογίας στην απαιτούμενη κλίμακα που θα ενισχύουν την ανταγωνιστικύτητα της 
αεροναυπηγικής βιομηχανίας και τη βελτίωση του συστήματος αερομεταφορών, π.χ. 
παράγοντες που αφορούν το περιβάλλον, την ασφάλεια και την επιχειρησιακή λειτουργία οι 
οποίοι αποτελούν επίσης αποφασιστικής σημασίας στοιχεία για την ανταγωνιστικύτητα. 
Επίσης στον τομέα των διαστημικών τεχνολογιών και των διαστημικών εφαρμογών η 
Επιτροπή θα εξασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των δράσεων Ε&ΤΑ με βάση τα διάφορα ειδικά 
προγράμματα του 5ου προγράμματος πλαισίου, καθώς και ενισχυμένο συντονισμύ με τα 
διαστημικά προγράμματα των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος. 
Τα θέματα προμηθειών στην άμυνα θα πρέπει να θεωρηθούν πρωτεύοντα. Με την 
κλιμάκωση του κύστους και τους περιορισμούς στον προϋπολογισμό, τα νέα προγράμματα 
που θα αρχίζουν θα είναι ακόμη λιγύτερα θα έχουν ύμως τέτοια σημασία και διάρκεια έτσι 
ώστε να διαρθρώσουν με αποτελεσματικύ τρύπο τη βιομηχανία για τα επύμενα περίπου 30 
έτη. Η Επιτροπή πρύτεινε τη θέσπιση ενύς ευρωπαϊκού καθεστώτος προμηθειών στην άμυνα 
που θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία μιας εσωτερικής ευρωπαϊκής αγοράς άμυνας 
και στην εναρμύνιση των απαιτήσεων στις προμήθειες, τα χρονοδιαγράμματα και τις 
διαδικασίες στην ανακοίνωση της του 1996 για τις βιομηχανίες που συνδέονται με την 
άμυνα. Αυτύ θα πρέπει να συνοδευτεί απύ την αναγκαία εναρμύνιση των τεχνικών και 
επιχειρησιακών προδιαγραφών απύ τους κατάλληλους φορείς. 
15 
Το νέα άρθρο Ι παράγραφος 7 της κοινής εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής σε θέματα 
ασφ>άλειας στο σχέδιο συνθήκης του Αμστερνταμ κάνει ειδική μνεία στο πεδίο το>ν 
οπλισμών. Αυτύ δημιουργεί περαιτέρω δυνατότητες για νέες προιτοβουλίες και δράσεις 
προς αυτή την κατεύθυνση. 
Η έκθεση της "Ομάδας Davignon" για το καταστατικό της Ευρωπαϊκής Εταιρείας ανοίγει 
νέες προοπτικές για πολιτική συμφωνία σχετικά με τη συμμετοχή των εργαζομένων στην 
Ευρωπαϊκή Εταιρεία κατά τους επόμενους μήνες. Εάν υπερβληθεί το εμπόδιο αυτύ θα 
μπορούσε να υπάρξει τρύπος για την έκδοση του καταστατικού με επισπευσμένη διαδικασία 
στο σχέδιο δράσης της ενιαίας αγοράς που έχει συμq)ωvηθεί απύ το Ευρωπαϊκύ Συμβούλιο 
της Ευροχπαϊκής Ένοχτης στο Αμστερνταμ. Αυτύ το μέσο αναδιάρθροκτης θα πρέπει να είναι 
στη διάθεση της βιομηχανίας αεροδιαστημικής ως αποτελεσματικό μέσο συγκερασμού της 
ευρωπαϊκής και της εθνικής ταυτότητας των αναδιαρθρούμενο)ν εταιρεκόν. 
Ένα άλλο θέμα μεγάλης προτεραιύτητας είναι η δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Αρχής 
Ασφάλειας στην Αεροπορία, η οποία θα συμπληρώνει την ενιαία αγορά με τη θέσπιση ενύς 
ενιαίου νομοθετικού πλαισίου και μιας ενιαίας διαδικασίας πιστοποίησης για ύλα τα 
αεροναυπηγικά προϊόντα. Έτσι ύχι μύνον θα μειωθεί το ρυθμιστικύ κύστος που 
αναλαμβάνει η ευρωπαϊκή βιομηχανία αλλά θα διευκολυνθεί επίσης η προώθηση των 
ευρωπαϊκών προτύπο)ν ασφαλείας παγκοσμίως. Είναι επομένως ουσιαστικό το Συμβούλιο 
να ενεργήσει γρήγορα σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής για μια απόφαση του 
Συμβουλίου που θα επιτρέπει στην Επιτροπή να αρχίσει διαπραγματεύσεις προκειμένου να 
ιδρυθεί η Ευρωπαϊκή Οργάνωση που θα είναι αρμύδια για την ασφάλεια στην πολιτική 
αεροπορία3. 
Έχει επίσης αναγνωρισθεί ύτι η μείωση της συμφύρησης στον εναέριο χώρο και η αύξηση 
της αποτελεσματικύτητας στη διαχείριση της εναερίου κυκλοφορίας θα βοηθήσει την 
επέκταση της αγοράς αερομεταφορών και θα εξασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη της 
κατασκευαστικής βιομηχανίας. Υπύ το πνεύμα αυτύ η ενίσχυση του EUROCONTROL και η 
προσχώρηση της Κοινότητας στον Οργανισμό (αυτό, όπως πρότεινε η Επιτροπή, θα βοηθήσει 
στην επίσπευση της ανάπτυξης νέοχν εργαλείο>ν και αρχονν σχεδιασμού, δίνοντας έτσι το 
προβάδισμα στην Ευρίόπη στο πεδίο (αυτύ. 
Όσον αφορά την πλοήγηση δορυφύρου, η Επιτροπή θα προτείνει σχέδιο δράσης σχετικά με 
το πώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει την ανάπτυξη ενύς παγκοσμίου συστήματος πλοήγησης 
μέσω δορυφύρου βασισμένης στη συνεργασία μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. 
Για να μεγιστοποιηθεί το ύφελος της εσωτερικής αγοράς και ενύψει της τάσης που υπάρχει 
ανά τον κύσμο και στις ΗΠΑ για στροφή απύ τα στρατιωτικά στα πολιτικά πρύτυπα, είναι 
άκρως σημαντικύ για την Ευρώπη να ενισχύσει τη δική της δραστηριότητα τυποποίησης 
στην αεροδιαστημική έτσι ώστε να αποφευχθεί ένα εκ των πραγμάπυν μονοπώλιο των ΗΠΑ. 
• Πτυχές εξωτερικού εμπορίου 
Υπάρχουν διεθνείς κανόνες τόσο σε διμερές όσο και σε πολυμερές επίπεδο για να 
περιορίζεται η στρέβλωση του εμπορίου από την κυβερνητική παρέμβαση ιδίως όσον αφορά 
τις επιχορηγήσεις. Η διμερής συμφωνία του 1992 μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ για το εμπύριο στα 
μεγάλα πολιτικά αεροσκάφη βασίζεται στην ανταλλαγή μεταξύ του περιορισμού της άμεσης 
(ανάπτυξη) ενίσχυσης, η οποία μπορεί να υπάρξει κυρίως απύ την ευρωπαϊκή πλευρά, και 
του περιορισμού στις έμμεσες (Ε&ΤΑ) ενισχύσεις που χορηγεί η αμερικανική κυβέρνηση. 
Ωστύσο, η εφαρμογή της συμφωνίας απύ τις ΗΠΑ έχει επικριθεί σοβαρά (απύ την ΕΕ και τη 
βιομηχανία της. Το Μάρτιο του 1997, η Επιτροπή, με την υποστήριξη το>ν κρατούν μελο>ν και 
της βιομηχανίας άρχισε να επανεξετάζει τη συμφοηάα. Η διαδικασία αυτή, η οποία δεν έχει 
ακόμη ολοκληρωθεί, πρέπει να εξεταστεί με βάση τη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε (από 
τη συγχώνευση της Boeing/Me Donnell-Douglas και με τους όρους που έχει επιβάλει η 
απύφαση της Επιτροπής για τις συγχωνεύσεις μερικές απύ τις οποίες είναι παρεμφερείς με 
τα θέματα που αντιμετωπίστηκαν με βάση τη διαδικασία επανεξέτασης. Επιπλέον η 
Επιτροπή θα επαγρυπνεί για τα τυχύν προβλήματα που θα παρουσιαστούν στην πρύσβαση 
στην αγορά, τα οποία θα προκύψουν ενδεχομένως στον τομέα της αεροδιαστημικής τρίτων 
χο)ρών. Εν ανάγκη, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα αvαληq)θεί η δράση μέσω του 
μηχανισμού της ΠΟΕ για το διακανονισμό των διαφορών. 
3 SEC (96) 2152 τελικό 
16 
Όσον αφορά την προώθηση των εξαγωγών, η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση της σημασίας 
να εξασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις αγοράς αεροδιαστημικών προϊόντων λαμβάνονται επί τη 
βάσει δίκακυν και αντικειμενικών εμπορικονν και τεχνολογικοί παραγύνπυν και ύτι τα 
ευρωπαϊκά προϊόντα θα τύχουν της δέουσας προσοχής. Συνεπούς η Επιτροπή, εργαζόμενη 
σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα ανταποκριθεί θετικά στα αιτήματα της 
βιομηχανίας για να αvαληq)θεί η δράση σύμφο)να με την τοποθέτηση που προαναφέρθηκε 
και θα εξασφαλίσει η ίδια ότι το μήνυμα αυτύ διοχετεύεται σε ύλες τις σχετικές αρχές όποτε 
και όπου χρειαστεί. 
V ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικύτητα απέναντι στον ύλο και πιο έντονο παγκύσμιο 
ανταγωνισμύ δεν θα επιτευχθεί ούτε απύ έναν και μύνο παράγοντα ούτε απύ ένα και μύνο 
κράτος μέλος. Στην Ευρώπη, πρέπει να επιτευχθούν μερικοί συγκεκριμένοι στύχοι. 
Ορισμένοι απύ αυτούς θα επιτευχθούν απύ μεμονο>μένες εταιρείες. Η επιτυχία ή αποτυχία 
αυτών των μεμονο^μένων εταιρειών θα καθορίσει το μέγεθος και την επιβίοκτή τους. Τίποτε 
απύ αυτά που θα επιτευχθεί σε ευρωπαϊκύ επίπεδο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την 
αριστεία μιας εταιρείας. Οι μεμονωμένες ύμο)ς εταιρείες δεν μπορούν να πράξουν τα πάντα 
- ακύμη και η αριστεία που θα δημιουργηθεί απύ ύλες τις εταιρείες μαζί που σήμερα 
ασχολούνται με την αεροδιαστημική δεν θα είναι αρκετή. Πέραν απύ τις βέλτιστες επιδόσεις 
κάθε μεμονωμένης εταιρείας, η Ευρώπη θα χρειαστεί να παράσχει το πλαίσιο μέσα στο 
οποίο οι εταιρείες αυτές μπορούν να ανθίσουν στη μαζική και συνεργατική προσπάθεια που 
απαιτείται για την παραγωγή το>ν σύγχρονοι αεροδιαστημικοί προϊοντονν και το>ν 
μυριάδων συστημάτο>ν και υπηρεσιών στήριξης που χρειάζονται αυτά. 
Η Ευρο)παϊκή αεροδιαστημική θα εξαρτηθεί πάντίος κατά την επύμενη εκατονταετία (απύ 
μία θεώρηση ύχι μύνον για το αεροδιάστημα (αλλά και για την Ευρώπη· παρύλα αυτά ο 
χρύνος δεν μετρά υπέρ της Ευρώπης. Η ολοκληρωμένη δράση απύ τη βιομηχανία, τα κράτη 
μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τα εναπομένοντα έτη αυτής της δεκαετίας θα είναι 
καθοριστική για να αποδειχθεί κατά πύσον τα οράματα αυτά μπορούν να επιτευχθούν μέσα 
στον επύμενο αιώνα. Η συνεχιζύμενη αδράνεια θα καταδικάσει πιθανύν την ευρωπαϊκή 
βιομηχανία αεροδιαστημικής σε αργύ θάνατο. 
Το Συμβούλιο καλείται λοιπύν να υποστηρίξει την ώθηση που δίδεται με την παρούσα 
ανακοίνωση και να αναγνωρίσει ύτι είναι επείγον να αναδιαρθρωθεί η ευρωπαϊκή 
βιομηχανία αεροδιαστημικής. Το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να 
στηρίξουν τις απαιτούμενες κοινοτικές δράσεις και να λάβουν ύλες τις υπύλοιπες 
πρωτοβουλίες που χρειάζονται για να διευκολυνθεί και να ενθαρρυνθεί αυτή η διαδικασία 
αναδιάρθρωσης. 
17 
ISSN 0254-1483 
COM(97) 466 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 15 10 14 07 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-492-GR-C 
ISBN 92-78-24852-5 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο