[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 7.12.2009

COM (2009) 661 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσειςΈκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ

- Επικαιροποίηση φθινοπώρου 2009 - {SEC(2009) 1638 }

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 3

Κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης 3

1. Κρατικές ενισχύσεις το 2008 4

2. Tάσεις και κατανομή δαπανών για κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη 5

2.1. Επίπεδα κρατικών ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών και σχετικές τάσεις 7

2.2. Κρατικές ενισχύσεις για την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος 8

3. Κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης 9

3.1. Κατευθύνσεις της Επιτροπής σε περιπτώσεις κρίσης 9

3.2. Παρεμβάσεις της Επιτροπής σε περιπτώσεις κρίσης 10

3.3. Εγκριθέντα μέτρα και ποσοστό χρήσης 11

3.4. Kρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 12

4. Απλοποίηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις 13

4.1. Νέα αρχιτεκτονική για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων 13

4.2. Αξιολόγηση μεμονωμένων περιπτώσεων που επικεντρώνεται σε μικρό αριθμό μεγάλων ενισχύσεων οι οποίες δύνανται να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό 14

4.3. Σχεδόν το 19% των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία 15

5. Eφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις 15

Εισαγωγή

Η παρούσα επικαιροποίηση του πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις του φθινοπώρου 2009 (εφεξής «πίνακας αποτελεσμάτων») εστιάζεται στην κατάσταση των κρατικών ενισχύσεων στα είκοσι επτά κράτη μέλη για το έτος 2008. Η επικαιροποίηση αυτή παρουσιάζει την επισκόπηση των επιπέδων ενίσχυσης και των επιδιωκόμενων στόχων ανά ενίσχυση που χορηγήθηκε από κράτη μέλη. Η έκθεση περιλαμβάνει ένα ειδικό τμήμα για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λόγω της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης.

Επίσης, ο πίνακας αποτελεσμάτων αναφέρει την πρόοδο που σημειώθηκε για την επίτευξη ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου πακέτου μεταρρυθμίσεων για τις κρατικές ενισχύσεις που ξεκίνησε το 2005 με το σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (εφεξής «ΣΔΚΕ»). Τέλος, παρουσιάζει την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την ενίσχυση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

Ο εν λόγω πίνακας αποτελεσμάτων του φθινοπώρου περιλαμβάνει δύο μέρη: η παρούσα συνοπτική έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ εστιάζεται σε βασικά στοιχεία, συμπεράσματα, τάσεις και κατανομή δαπανών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη, καθώς και σε βασικές πολιτικές εξελίξεις στο πλαίσιο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Το παράρτημα «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ» παρέχει πρόσθετα στοιχεία.

Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ (ΕΑ-ΕΖΕΣ) δημοσιεύει ετήσιο πίνακα αποτελεσμάτων[1] σχετικά με τον όγκο των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία.

Κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης

Κατά την προηγούμενη δεκαετία, η ΕΕ βίωσε σταθερή ετήσια οικονομική ανάπτυξη (κατά μέσο όρο ίση με το 1,5% του ΑΕΠ). Μεταξύ 2002 και 2007, το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες μειώθηκε ετησίως κατά μέσο όρο περίπου 2% και ανήλθε σε ποσό ύψους 65 δισεκατ. ευρώ, ήτοι λιγότερο από το 0,5% του ΑΕΠ, το 2007. Παράλληλα, τα δημοσιονομικά ελλείμματα μειώθηκαν κατά 0,8% του ΑΕΠ, το 2007. Αυτό ήταν το καλύτερο αποτέλεσμα των τριάντα τελευταίων ετών[2]. Η ανεργία μειώθηκε κατά την περίοδο αυτή και σταθεροποιήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα κάτω από 7% σε ολόκληρη την ΕΕ το 2008.

Η χρηματοπιστωτική κρίση διέκοψε απότομα την ανάπτυξη του ΑΕΠ, τα χαμηλά επίπεδα των κρατικών ενισχύσεων και τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Το συνολικό επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων σχεδόν υπερπενταπλασιάστηκε το 2008 σε σύγκριση με το 2007 και ανήλθε στο 2,2% του ΑΕΠ, σχεδόν αποκλειστικά ως αποτέλεσμα των ενισχύσεων για την αντιμετώπιση της κρίσης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης υπέρ της πραγματικής οικονομίας μέσω του προσωρινού πλαισίου[3] άρχισαν να εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη μόλις το 2009. Κατά συνέπεια, το θέμα αυτό δεν καλύπτεται από την παρούσα έκθεση. Η οικονομική δραστηριότητα συρρικνώθηκε και αναμένεται να σταθεροποιηθεί μόνο το 2010. Ενώ οι πρώτοι δείκτες έδειξαν τα πρώτα σημεία οικονομικής ανάπτυξης, τα δημόσια ελλείμματα στην ΕΕ προβλέπεται να κυμανθούν γύρω στο 6% του ΑΕΠ, το 2009, και γύρω στο 7%, το 2010. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα αυξήθηκαν αισθητά, επιστρέφοντας στα επίπεδα του 2000. Η ανεργία αναμένεται να αυξηθεί σε ποσοστό 10% ή πιθανώς υψηλότερο και θα αποτελέσει μία από τις βασικές προκλήσεις τα επόμενα έτη.

Όταν η αγορά διατραπεζικών δανείων παρέλυσε τον Σεπτέμβριο του 2008, τα κράτη μέλη άρχισαν να καταβάλλουν μεγάλα ποσά για την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα, ώστε να αποτραπεί η χρηματοοικονομική κατάρρευση. Για τη διασφάλιση της συνέχισης του δανεισμού στην οικονομία, τα κράτη μέλη θέσπισαν εγγυητική κάλυψη, μηχανισμούς προστασίας από κινδύνους και μέτρα ανακεφαλαιοποίησης για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Σε ένα δεύτερο στάδιο, τα κράτη μέλη, οδηγούμενα από το προσωρινό πλαίσιο άρχισαν να παρέχουν πρόσθετα κίνητρα στην πραγματική οικονομία, ώστε να συνεχιστούν ή να ανακάμψουν οι επενδύσεις. Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που εξασφάλισαν την υλοποίηση αυτής της εν γένει επιτυχούς διάσωσης, με συντονισμένο τρόπο. Κατέστησε δυνατή την ταχεία εφαρμογή μέτρων πρωτοφανούς έκτασης για τη στήριξη της οικονομίας και συγχρόνως εξασφάλισε τη διατήρηση της ακεραιότητας της ενιαίας αγοράς.

1. Κρατικές ενισχύσεις το 2008

Το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων[4] που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη ανήλθε σε 279,6 δισεκατ. ευρώ, το 2008, ή σε σχετικούς όρους, στο 2,2% του ΑΕΠ της ΕΕ-27[5]. Τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης που αναφέρθηκαν από τα κράτη μέλη το 2008 ανήλθαν σε ποσό ύψους 212,2 δισεκατ. ευρώ ή στο 1,7% του ΑΕΠ. Το 2008, δεκατρία κράτη μέλη εφάρμοσαν ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης υπέρ του χρηματοπιστωτικού τομέα (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ισπανία, Γαλλία, Λετονία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Φινλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο). Κατά τα τέλη του Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή ενέκρινε μέτρα για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ-15[6], καθώς και την Ουγγαρία, τη Λετονία και τη Σλοβενία.

Αν εξαιρέσουμε τα μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης, το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων ανήλθε σε περίπου 67,4 δισεκατ. ευρώ, το 2008, ή στο 0,54% του ΑΕΠ της ΕΕ-27. Οι ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών αντιπροσωπεύουν το 78% του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων. Ανέρχονται σε ποσό ύψους 52,9 δισεκατ. ευρώ ή στο 0,42% του ΑΕΠ της ΕΕ-27. Οι ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας άνθρακα που χορηγήθηκαν στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες ανήλθαν σε ποσό ύψους 2,7 δισεκατ. ευρώ ή στο 4,1% της συνολικής ενίσχυσης. Το υπόλοιπο της ενίσχυσης κατανέμεται μεταξύ της γεωργίας (11,8 δισεκατ. ευρώ ή 17,5% της συνολικής ενίσχυσης), της αλιείας (0,2 δισεκατ. ευρώ ή 0,4% της συνολικής ενίσχυσης) και των μεταφορών[7] (2,4 δισεκατ. ευρώ ή 3,6% της συνολικής ενίσχυσης).

Η ενίσχυση υπέρ των σιδηροδρόμων, η οποία λόγω έλλειψης συγκρίσιμων δεδομένων δεν περιλαμβάνεται σε κανένα από τα παραπάνω συνολικά ποσά, δηλώνεται από τα κράτη μέλη για ποσό ύψους 46 δισεκατ. ευρώ ή στο 0,4% του ΑΕΠ της ΕΕ[8].

Οι πέντε μεγαλύτεροι πιστωτικοί φορείς κατέβαλαν 40,5 δισεκατ. ευρώ ή το 60% της συνολικής ενίσχυσης[9]. Η Γερμανία κατέβαλε 15,7 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή το 23% της συνολικής ενίσχυσης, ακολουθούμενη από τη Γαλλία (10,3 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή 15%), την Ιταλία ( 5,5 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή 8%), την Ισπανία (5,2 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή 8%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (3,8 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή 6%). Αν δούμε την ενίσχυση σε ποσοστά επί τοις εκατό του ΑΕΠ προκύπτει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η Ουγγαρία χορήγησε ενίσχυση που αντιπροσωπεύει 2,4% του ΑΕΠ, ακολουθούμενη από τη Μάλτα (2%), τη Βουλγαρία (1,3%), τη Φινλανδία (1,1%) και την Ιρλανδία (1,1%).

2. Tάσεις και κατανομή δαπανών για κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας του Μαρτίου 2000 απηύθυνε έκκληση στην Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη « να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους … τη μείωση του γενικού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από την υποστήριξη μεμονωμένων επιχειρήσεων ή τομέων προς την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινοτικού ενδιαφέροντος, όπως η απασχόληση, η περιφερειακή ανάπτυξη, το περιβάλλον, η επαγγελματική κατάρτιση και η έρευνα». Από τότε, τα ευρωπαϊκά συμβούλια που ακολούθησαν επανέλαβαν την έκκληση για «λιγότερες αλλά καλύτερα στοχευμένες ενισχύσεις». Οι στόχοι αυτοί υπογραμμίστηκαν από τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών για την περίοδο 2005-2008. Επίσης, η έννοια των λιγότερων και καλύτερα στοχευμένων ενισχύσεων προσδιορίστηκε ως μία από τις τέσσερις κατευθυντήριες αρχές που στηρίζουν το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις που ξεκίνησε το 2005, με τίτλο σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (ΣΔΚΕ).

Αν εξετάσουμε την τάση από μακροχρόνια προοπτική, θα δούμε ότι το συνολικό επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων στη δεκαετία του ΄80 ήταν περίπου 2% του ΑΕΠ, έπεσε λίγο κάτω από 1% στη δεκαετία του ’90 και κυμάνθηκε γύρω στα 0,5% έως 0,6% του ΑΕΠ κατά την περίοδο 2003-2007. Λόγω των έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση της κρίσης, το συνολικό επίπεδο ενισχύσεων της ΕΕ-27, το 2008, ανήλθε σε λίγο περισσότερο από το 2% του ΑΕΠ.

Σχήμα 1[10]: Συνολικές ενισχύσεις σε % του ΑΕΠ (ΕΕ-27, στοιχεία από το 1992)

[pic]

Η μείωση των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας και μέχρι το 2007 μπορεί να ερμηνευθεί από τρεις βασικούς παράγοντες: πρώτον, λόγω μιας περιόδου οικονομικής ανάπτυξης από το 2000, τα κράτη μέλη χορήγησαν αισθητά λιγότερες ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης σε προβληματικές επιχειρήσεις. Δεύτερον, οι κρατικές ενισχύσεις στον τομέα του άνθρακα σημείωσαν συνεχή πτωτική τάση, η οποία παρατηρήθηκε κατά κύριο λόγο στην Πολωνία, την Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία. Τρίτον, οι προενταξιακές δεσμεύσεις και οι συνεχείς προσπάθειες που καταβλήθηκαν μετά την προσχώρηση συνέβαλαν στην πτωτική τάση, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ-12[11] συνέχισαν να προσαρμόζουν τις πολιτικές και τις πρακτικές τους για τις κρατικές ενισχύσεις σύμφωνα με τις σχετικές απαιτήσεις του δικαίου και των πολιτικών της ΕΕ.

Οι προσπάθειες αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως αποτέλεσμα της γενικής αναγνώρισης ότι μεγάλος όγκος κρατικών ενισχύσεων όχι μόνον εμποδίζει την αποτελεσματική διάθεση πόρων, αλλά επίσης καθιστά την οικονομία στο σύνολό της λιγότερο ανταγωνιστική. Προσπάθειες στον τομέα αυτό ξεκίνησαν ήδη στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ώστε ο αποτελεσματικός έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων να καταστεί βασικό στοιχείο του προγράμματος της ενιαίας αγοράς. Η πειθαρχία στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων ενισχύθηκε κατά τη δεκαετία του 1990 στο πλαίσιο της ΟΝΕ και της δόθηκε νέα ώθηση από το Συμβούλιο της Λισαβόνας, το 2000, και το ΣΔΚΕ, το 2005. Η απορρέουσα δέσμη μεταρρυθμίσεων για τις κρατικές ενισχύσεις εστιάζεται σε μεγάλο βαθμό σε καλύτερα στοχευμένες ενισχύσεις, ενώ εξασφαλίζει ελάχιστο βαθμό στρεβλώσεων, ώστε να διατηρηθεί η λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Με εξαίρεση τα έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης, οι ενισχύσεις αντιπροσωπεύουν συνολικά το 0,54% του ΑΕΠ (67,4 δισεκατ. ευρώ) και εξακολουθούν να παραμένουν στο μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει ότι πρώτον, τα κράτη μέλη συνέχισαν να τηρούν γενική πειθαρχία στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, αν εξαιρεθεί η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008. Δεύτερον, η αυστηρή πειθαρχία που τηρήθηκε στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων πριν από την κρίση μπορεί να θεωρηθεί ότι διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο για την ταχεία, ουσιαστική και στοχοθετημένη αντιμετώπιση της κρίσης χωρίς να υπονομευθεί η γενική συναίνεση σύμφωνα με την οποία οι κρατικές ενισχύσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται με συνετό και προσεκτικό τρόπο, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την επίτευξη ενός κοινά αποδεκτού στόχου και κατ’ αναλογία με το προς επίλυση πρόβλημα.

Λόγω των ιδιαιτεροτήτων που συνδέονται με τις ενισχύσεις υπέρ της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών, τα ακόλουθα τμήματα που αφορούν τα επίπεδα και τον προσανατολισμό των ενισχύσεων (τμήματα ‎2.1 και ‎2.2) εξετάζουν μόνο τις ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών.

2.1. Επίπεδα κρατικών ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών και σχετικές τάσεις

Για ανάλυση της μεσοπρόθεσμης τάσης των κρατικών ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών δεν λαμβάνονται υπόψη τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης, τα οποία θα εξεταστούν χωριστά στο κεφάλαιο ‎3.

Όσον αφορά το σύνολο της ΕΕ, το επίπεδο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών σημείωσε ελαφρά μειωτική τάση, σε σχέση με τις δύο προηγούμενες τριετείς περιόδους, 2006-2008 και 2003-2005. Κατά μέσο όρο, οι δαπάνες των ενισχύσεων ανήλθαν σε 52 δισεκατ. ευρώ (0,42% του ΑΕΠ) την περίοδο 2006-2008, έναντι 54 δισεκατ. ευρώ (0,46% του ΑΕΠ) κατά μέσο όρο την περίοδο 2003-2005. Αυτό δείχνει ότι, αν εξαιρεθεί η ειδική απόκριση προς την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, η πλειοψηφία των κρατών μελών συνέχισε να ανταποκρίνεται θετικά στην έκκληση του Συμβουλίου υπέρ της μείωσης των συνολικών επιπέδων ενίσχυσης.

Η πλειοψηφία των κρατών μελών (15) διατήρησε και μάλιστα μείωσε τα επίπεδα ενισχύσεων κατά την περίοδο 2006-2008, σε σχέση με την περίοδο 2003-2005. Πολλά κράτη μεταξύ εκείνων που ανήκουν στην ΕΕ-12 κατόρθωσαν να μειώσουν αισθητά τις ενισχύσεις, σε ποσοστό 1% ή μεγαλύτερο του ΑΕΠ. Κατά συνέπεια, οι μέσες δαπάνες της ΕΕ-12 μειώθηκαν στην πράξη κατά το ήμισυ, δηλαδή από περισσότερο από το 1% του ΑΕΠ την περίοδο 2003-2005 έφθασαν περίπου στο 0,5% του ΑΕΠ την περίοδο 2006-2008. Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ-15 μείωσαν επίσης τα επίπεδα των ενισχύσεων σε περίπου στο 0,4% του ΑΕΠ κατά την περίοδο 2006-2008[12], δηλαδή σε ένα επίπεδο ουσιαστικά αντίστοιχο με το μέσο όρο της ΕΕ-27.

Παρά τη θετική αυτή πτωτική τάση, ορισμένα κράτη μέλη αύξησαν τις δαπάνες τους για ενισχύσεις κατά την περίοδο 2006-2008[13] σε σχέση με το 2003-2005. Οι αυξήσεις αυτές, οφείλονται ως επί το πλείστον σε ενισχύσεις υπέρ οριζόντιων στόχων, δηλαδή κατά κύριο λόγο, υπέρ της περιφερειακής ανάπτυξης, της προστασίας του περιβάλλοντος, της έρευνας και ανάπτυξης και της απασχόλησης. Πάντως, η εξέλιξη αυτή δεν έχει ακόμη αντιστρέψει τη γενική τάση που επικρατεί στο σύνολο της ΕΕ, που είναι η μείωση σε μακροχρόνια βάση.

Η βραχυχρόνια εξέλιξη μεταξύ 2007 και 2008 δείχνει μέτρια ανοδική τάση το 2008. Οι δαπάνες που χορηγήθηκαν για κρατικές ενισχύσεις υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών αυξήθηκαν κατά 0,04% του ΑΕΠ. Για παράδειγμα, η Γερμανία αύξησε τις περιφερειακές επενδυτικές της ενισχύσεις, ειδικότερα στα νέα κρατίδια[14], και η Ισπανία αύξησε ελαφρά τις ενισχύσεις της για την προστασία του περιβάλλοντος[15]. Η Πολωνία επέκτεινε αισθητά τις ενισχύσεις της για την απασχόληση και θέσπισε νέα μέτρα απαλλαγής κατά κατηγορία, που αντιστοιχούν σε πολλές εκατοντάδες εκατ. ευρώ[16]. Αυτή η αυξητική τάση αποδεικνύει βραχυπρόθεσμα ότι το ισχύον σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων επιτρέπει στα κράτη μέλη να αντιδρούν γρήγορα στις εξελισσόμενες οικονομικές ανάγκες χωρίς να κινούν άλλες διαδικασίες ενώπιον της Επιτροπής. Τα βασικά μέσα που διαθέτουν τα κράτη μέλη ως προς αυτό είναι τα μέτρα απαλλαγής κατά κατηγορία, καθώς και τα κοινοποιηθέντα και εγκριθέντα καθεστώτα ενισχύσεων βάσει των οποίων μπορούν να χορηγούνται μεμονωμένες ενισχύσεις σε μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων (για περισσότερες πληροφορίες βλ. κεφάλαιο ‎4).

2.2. Κρατικές ενισχύσεις για την επίτευξη οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος

Οι κρατικές ενισχύσεις υπέρ οριζόντιων στόχων, δηλαδή οι ενισχύσεις που δεν χορηγούνται σε ειδικούς τομείς, θεωρείται ότι είναι συνήθως καλύτερα προσαρμοσμένες για την κάλυψη αδυναμιών της αγοράς και ότι κατά συνέπεια στρεβλώνουν λιγότερο τον ανταγωνισμό σε σύγκριση με τις τομεακές ενισχύσεις και τις ενισχύσεις «ad hoc». Η έρευνα, η ανάπτυξη και η καινοτομία (εφεξής «ΕΑΚ»), η προστασία του περιβάλλοντος, η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (εφεξής «ΜΜΕ»), η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, η προώθηση της κατάρτισης και οι ενισχύσεις υπέρ της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης αποτελούν τους βασικούς οριζόντιους στόχους των κρατικών ενισχύσεων.

Για τη μελέτη της βασικής τάσης που αφορά τις προσπάθειες που έχουν καταβάλει τα κράτη μέλη για τον αναπροσανατολισμό των ενισχύσεων που «δεν συνδέονται με την κρίση» προς όφελος οριζόντιων στόχων κοινού συμφέροντος, δεν θα ληφθούν υπόψη οι ενισχύσεις που συνδέονται με την κρίση[17].

Στη βάση αυτή, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για οριζόντιους στόχους ανήλθαν, το 2008, σε ποσό ύψους 46,3 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή περίπου στο 88% του συνόλου των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, έναντι 80% το 2007, 74% το 2004 και περίπου 50% στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Τα τρία βασικά είδη ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη το 2008 ήταν οι περιφερειακές ενισχύσεις (26%), οι ενισχύσεις που εμπίπτουν στις κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία του περιβάλλοντος (24%)[18] και οι ενισχύσεις υπέρ της ΕΑΚ (16%). Η βασική τάση επιβεβαιώνει την άνοδο των ενισχύσεων που προσανατολίζονται προς οριζόντιους στόχους. Το ποσοστό των ενισχύσεων αυτών από 74% κατά μέσο όρο κατά τη διάρκεια της περιόδου 2003-2005 ανήλθε σε 85% κατά τη διάρκεια της περιόδου 2006-2008. Αν εξετάσουμε τον αριθμό των κρατών μελών που αφιερώνει 90% ή μεγαλύτερο ποσοστό κρατικών ενισχύσεων για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες σε οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος, απορρέει μια αντίστοιχη κατάσταση. Αυτό ίσχυσε, το 2008, για 17 κράτη μέλη έναντι επίσης 17 μελών το 2007[19] και 16 μελών το 2006[20]. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ή ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που να μπορεί να ερμηνεύσει την εξέλιξη αυτή.

Για την ΕΕ ως σύνολο, οι ενισχύσεις για τομεακή ανάπτυξη, περιλαμβανομένων των ενισχύσεων για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, το 2008, ήταν χαμηλότερες σε σύγκριση με το 2007 και ανήλθαν σε 6,5 δισεκατ. ευρώ ή στο 12% του συνόλου των ενισχύσεων για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες[21]. Εκτός του πλαισίου της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων ανήλθαν μόνο σε 557 εκατ. ευρώ έναντι 3,5 δισεκατ. ευρώ κατά μέσο όρο ετησίως κατά τη διάρκεια της περιόδου 2003-2005 και 872 εκατ. ευρώ κατά μέσο ετησίως κατά τη διάρκεια της περιόδου 2006-2008.

Σε γενικές γραμμές, αυτή η μακροχρόνια τάση δείχνει ότι τα κράτη μέλη συνεχίζουν να αφιερώνουν υψηλό όγκο ενισχύσεων στην υλοποίηση οριζόντιων στόχων. Ειδικότερα τα 12 νέα κράτη μέλη επαναπροσανατολίζουν προοδευτικά τις ενισχύσεις τους προς τέτοιου είδους στόχους.

3. Κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης

3.1. Κατευθύνσεις της Επιτροπής σε περιπτώσεις κρίσης

Μετά την επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, το φθινόπωρο του 2008, η Επιτροπή παρείχε κατευθύνσεις με τη μορφή ανακοινώσεων σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή κρατικών ενισχύσεων υπέρ των τραπεζών[22]. Στις ανακοινώσεις αυτές, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η σοβαρότητα της κρίσης αιτιολογεί τη χορήγηση ενισχύσεων δυνάμει των άρθρων 87 παράγραφος 3 σημείο β) της συνθήκης ΕΚ και καθορίζει ένα συνεκτικό πλαίσιο για τη χορήγηση, από τα κράτη μέλη, κρατικών εγγυήσεων, μέτρων ανακεφαλαιοποίησης και αρωγής για απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία, είτε σε μεμονωμένες τράπεζες είτε βάσει εθνικού καθεστώτος. Ο βασικός λόγος ύπαρξης των κανόνων αυτών είναι να εξασφαλίσουν ότι τα επείγοντα μέτρα που θεσπίστηκαν για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα διασφαλίζουν ίσες συνθήκες ανταγωνισμού για τις τράπεζες που είναι εγκατεστημένες σε διαφορετικά κράτη μέλη, καθώς και μεταξύ τραπεζών που λαμβάνουν και τραπεζών που δεν λαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων από την Επιτροπή στοχεύει στην ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων των κρατικών παρεμβάσεων μεταξύ κρατών μελών, μεταξύ δικαιούχων ενισχύσεων που παρουσιάζουν διαφορετικά προφίλ κινδύνου, καθώς και μεταξύ δικαιούχων ενισχύσεων και τραπεζών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις, και συγχρόνως στη διευκόλυνση της υλοποίησης των στόχων των προγραμμάτων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο[23] επιβεβαίωσε τη δέσμευσή του για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της καλής λειτουργίας των χρηματοπιστωτικών αγορών και υπογράμμισε ότι οι πολιτικές αποφάσεις σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να είναι συμβατές προς τις αρχές της ενιαίας αγοράς, να διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού και να λαμβάνουν υπόψη αξιόπιστη στρατηγική εξόδου από την κρίση. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει, αφενός, μεγάλη αναδιάρθρωση των τραπεζών που αντιμετωπίζουν ουσιαστικές δυσκολίες και, αφετέρου, την αποκατάσταση ομαλών συνθηκών της αγοράς για ουσιαστικά υγιείς τράπεζες. Επίσης, οι βασικές αρχές εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις της «πραγματικής» οικονομίας που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά προβλήματα και που πρέπει να προβούν σε αναδιάρθρωση, ώστε να αποκαταστήσουν την μακροχρόνια βιωσιμότητά τους.

Η Επιτροπή σχεδίασε συνολική επισκόπηση των δράσεών της όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης σε ειδική έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων που δημοσιεύθηκε την άνοιξη του 2009[24]. Στον ενεργό πίνακα αποτελεσμάτων εντάχθηκαν λεπτομερείς περιλήψεις της τραπεζικής ανακοίνωσης, της ανακοίνωσης περί ανακεφαλαιοποίησης, του προσωρινού πλαισίου για την πραγματική οικονομία, της ανακοίνωση περί απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων[25] και των εφαρμογών τους. Στις 23 Ιουλίου 2009, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές περί της αποκατάστασης της βιωσιμότητας και αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων[26] , που ερμηνεύουν τα κριτήρια που θα χρησιμοποιήσει η Επιτροπή στις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης των τραπεζών κατά την τρέχουσα περίοδο.

3.2. Παρ εμβάσεις της Επιτροπής σε περιπτώσεις κρίσης

Η Επιτροπή διαδραμάτισε και θα συνεχίσει να διαδραματίζει βασικό ρόλο στον συντονισμό της δράσης των κρατών μελών ενόψει της διατήρησης ισότιμων όρων ανταγωνισμού, της προστασίας της ακεραιότητας της κοινής αγοράς και της καταπολέμησης του ζημιογόνου προστατευτισμού. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την κατάσταση στην αγορά και να εξετάζει τα μέτρα στήριξης των κρατών μελών, ώστε να εξασφαλιστεί ότι έχουν σχεδιαστεί κατά τρόπο που να περιορίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να διατηρούν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Επίσης, η Επιτροπή επέμεινε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι τα μέτρα ενίσχυσης πρέπει να εκπονούνται με μεσοπρόθεσμη έως και μακροπρόθεσμη προοπτική, ιδίως ενόψει της ταχείας αποκατάστασης ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Τέλος, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης στο πλαίσιο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

Για παράδειγμα, η αναγγελία των ιρλανδικών αρχών, σύμφωνα με την οποία μόνον έξι ιρλανδικές τράπεζες επωφελήθηκαν από καθεστώς κρατικών εγγυήσεων, δημιούργησε σοβαρό κίνδυνο να προκληθούν σημαντικές έξοδοι κεφαλαίων από μη επιλέξιμους ανταγωνιστές. Μετά από επίμονο αίτημα της Επιτροπής, οι ιρλανδικές αρχές επιβεβαίωσαν μερικές μέρες αργότερα ότι το εν λόγω καθεστώς εγγυήσεων θα προσφερόταν στο σύνολο των τραπεζών με θυγατρικές ή υποκαταστήματα στην Ιρλανδία που έχουν έντονη παρουσία στην εγχώρια οικονομία[27].

Αντίστοιχα, όταν η Γαλλία ανήγγειλε ότι προέβλεπε να χορηγήσει ενίσχυση στην αυτοκινητοβιομηχανία, γεγονός το οποίο προκάλεσε αρχικά ανησυχίες όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις και τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, η Επιτροπή αποφάνθηκε απερίφραστα ότι όλες οι ενισχύσεις που συνοδεύονται με μη συμπληρωματικούς εμπορικούς όρους και πραγματοποιούνται στη ζώνη για την οποία προορίζονται (ή/και στη γεωγραφική κατανομή των μέτρων αναδιάρθρωσης σε άλλη περίπτωση) δεν μπορούσαν να κριθούν συμβιβάσιμες. Μετά από διεξοδική συζήτηση μεταξύ της Επιτροπής και των γαλλικών αρχών, η Γαλλία δεσμεύτηκε να αποφύγει οποιοδήποτε όρο θα μπορούσε να αντίκειται προς τους κανόνες της ενιαίας αγοράς[28]. Αυτή η γραμμή διατηρήθηκε σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, και ειδικότερα όσον αφορά τα σχέδια της Γερμανίας σχετικά με την Opel[29].

Στην υπόθεση Bradford&Bingley[30], η Επιτροπή εξασφάλισε ότι οι δικαιούχοι της ενίσχυσης θα ήταν οι μικροί αποταμιευτές της τράπεζας. Η κρατική παρέμβαση επέτρεψε τη συνέχιση των λιανικών δραστηριοτήτων της τράπεζας αυτής χάρη στην πώληση του τμήματος «λιανικές τραπεζικές υπηρεσίες», καθώς και στην παύση δραστηριοτήτων του τμήματος που είχε δυσχέρειες.

Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων ενίσχυσης προς τις τράπεζες, καθώς και η γενική κατάσταση όσον αφορά τη σταθερότητα και τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών, αποτέλεσε πρόσφατα αντικείμενο αξιολόγησης εκ μέρους του Συμβουλίου[31], το οποίο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κρατικά μέτρα που λήφθηκαν συνέβαλαν, από το τρίτο τρίμηνο του 2008, στη σταθεροποίηση της εξαιρετικά τεταμένης κατάστασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, το λειτουργικό περιβάλλον των τραπεζών εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, ιδίως όσον αφορά τις πιστωτικές ζημίες που συνδέονται με χαρτοφυλάκια δανείων.

3.3. Εγκριθέντα μέτρα και ποσοστό χρήσης

Κατά την περίοδο μεταξύ Οκτωβρίου 2008 και τέλη Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή ενέκρινε 73 μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης. Αν τα κατατάξουμε κατά κατηγορία μέτρων, το αποτέλεσμα είναι 32 καθεστώτα (καθεστώτα εγγυήσεων, καθεστώτα ανακεφαλαιοποίησης, παρεμβάσεις ρευστότητας, παρεμβάσεις για απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία) και 41 μεμονωμένες περιπτώσεις.

Ο συνολικός μέγιστος όγκος των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης εγκρίθηκε από την Επιτροπή μεταξύ Οκτωβρίου 2008 και Οκτωβρίου 2009 για ποσό ύψους περίπου 3,632 δισεκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 29% του ΑΕΠ[32] της ΕΕ-27. Όσον αφορά τα συστήματα εγγυήσεων, ο μέγιστος όγκος υπολογίστηκε σε 2,738 δισεκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 22% του ΑΕΠ της ΕΕ-27. Τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης ανέρχονται σε 231 δισεκατ. ευρώ[33] που αντιστοιχεί στο 2% του ΑΕΠ της ΕΕ-27. Τα γενικά μέτρα ρευστότητας και οι παρεμβάσεις αρωγής για απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία ανέρχονται σε 76 δισεκατ. ευρώ και αντιπροσωπεύουν το 0,6% του ΑΕΠ της ΕΕ. Επίσης, η Επιτροπή έλαβε αποφάσεις για διάφορες παρεμβάσεις ad hoc υπέρ μεμονωμένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για ποσό συνολικού ύψους 587 δισεκατ. ευρώ.

Τα περισσότερα από τα γενικά καθεστώτα εγκρίθηκαν από την Επιτροπή το φθινόπωρο του 2008, μετά τη δημοσίευση της τραπεζικής ανακοίνωσης και της ανακοίνωσης για την ανακεφαλαιοποίηση[34]. Τα μέτρα που εγκρίθηκαν το 2008, τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι ενισχύσεις ad hoc ανέρχονται από κοινού σε 3,361 δισεκατ. ευρώ. Το 2009, τα κράτη μέλη έκριναν ανώφελο να θεσπίσουν συμπληρωματικά μέτρα στήριξης. Μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2009, εγκρίθηκαν από την Επιτροπή και άλλα μέτρα διάσωσης και σταθεροποίησης για ποσό ύψους 96 δισεκατ. ευρώ. Από τον Απρίλιο του 2009, τα κράτη μέλη ενέκριναν περιορισμένο αριθμό συμπληρωματικών μέτρων για μέγιστο συνολικό ποσό ύψους 175 δισεκατ. ευρώ[35].

Ως ποσοστό χρήσης των μέτρων από τις τράπεζες ορίζεται η πραγματική χρήση των μέτρων που αφορούν ποσά που έχουν κοινοποιηθεί και εγκριθεί. Χρησιμεύει ως πρώτος δείκτης για τη λειτουργία των καθεστώτων[36]. Ο συνολικός μέγιστος όγκος ενισχύσεων που προαναφέρθηκε, στην πραγματικότητα δεν εφαρμόστηκε. Το ποσοστό χρήσης των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης, όπως αναφέρθηκε από την Επιτροπή[37], ανέρχεται περίπου σε 33% όσον αφορά τις εγγυήσεις και περίπου σε 55% όσον αφορά την ανακεφαλαιοποίηση.

3.4. Κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008

Το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων για μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης[38], τα οποία χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη, ανέρχονται κατά προσέγγιση σε 212,2 δισεκατ. ευρώ το 2008, δηλαδή στο 1,7% του ΑΕΠ της ΕΕ-27.

Τα μέτρα που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή και εφαρμόστηκαν από τα κράτη μέλη, το 2008, για τη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών παρουσίασαν μέγιστο όγκο 3 361 δισεκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τις ετήσιες εκθέσεις των κρατών μελών, τα κράτη μέλη εφάρμοσαν μέτρα ονομαστικής αξίας 958 δισεκατ. ευρώ, πράγμα το οποίο αντιστοιχεί σε ποσοστό χρήσης 29%. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, τα στοιχεία ενίσχυσης των μέτρων που εφαρμόστηκαν το 2008, τα οποία θεωρούνται ενδεικτικά των πλεονεκτημάτων που παρείχαν τα κράτη μέλη στα επιχορηγούμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ανήλθαν σε 212,2 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή στο 1,7% του ΑΕΠ της ΕΕ-27. Το 2008, η Επιτροπή ενέκρινε μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης που κοινοποιήθηκαν από 17 κράτη μέλη. Μόνον 13 κράτη μέλη ανέφεραν ότι τα μέτρα αυτά είχαν ήδη τεθεί σε εφαρμογή το 2008.

Το 2008, 37 μέτρα που αφορούν την κρίση ήταν μέτρα « ad-hoc» [39], ενώ το 63% των ενισχύσεων είχε χορηγηθεί βάσει καθεστώτων.

Όσον αφορά τη συνολική εικόνα των εγκριθέντων μέτρων ενίσχυσης, βλ. κεφάλαιο 3 «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη» στο παράρτημα που ακολουθεί.

4. Απλοποίηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις

4.1. Νέα αρχιτεκτονική για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων

Τον Ιούνιο του 2005, στο ΣΔΚΕ επισημάνθηκε η πρόθεση της Επιτροπής να επεκτείνει τη χρησιμοποίηση της πολιτικής για τις κρατικές ενισχύσεις σαν αποτελεσματικό εργαλείο πολιτικής στον τομέα της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Το σχέδιο αφορούσε την επανεξέταση σχεδόν όλων των κανόνων και διαδικασιών για τις κρατικές ενισχύσεις[40]. Το πρόγραμμα μεταρρύθμισης βασίζεται σε τέσσερις κατευθυντήριες αρχές:

- λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις,

- διεξοδική οικονομική προσέγγιση,

- αποτελεσματικότερες διαδικασίες, βελτίωση της εκτέλεσης, υψηλότερο επίπεδο προβλεψιμότητας και βελτίωση της διαφάνειας,

- κοινή ευθύνη μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών.

Η Επιτροπή έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα να αξιολογεί τη συμβατότητα των μέτρων κρατικών ενισχύσεων με τη συνθήκη ΕΚ. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να κοινοποιούν στην Επιτροπή όλα τα μέτρα πριν από την εφαρμογή τους[41], εκτός εάν καλύπτονται από τον κανονισμό «de minimis»[42] ή τον κανονισμό χορήγησης απαλλαγής κατά κατηγορία, και ιδίως τον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία (εφεξής «ΓΚΑΚ»)[43]. Το σκεπτικό της αλλαγής είναι ότι τέτοιου είδους μέτρα δεν φαίνεται να έχουν αισθητές αρνητικές επιδράσεις στον ανταγωνισμό σε κοινοτικό επίπεδο, ενώ συμβάλλουν στην επίτευξη ενός στόχου κοινού συμφέροντος και επομένως μπορούν να χορηγούνται χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή, αρκεί να πληρούν τα κριτήρια των σχετικών νομικών μέσων. Όσον αφορά τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων τα οποία πριν από την εφαρμογή τους υπόκεινται στον έλεγχο της Επιτροπής, τα κράτη μέλη μπορούν να κοινοποιούν καθεστώτα ενισχύσεων. Μετά την έγκριση ενός καθεστώτος, το κράτος μέλος μπορεί, κατά κανόνα, να προβαίνει στη χορήγηση μεμονωμένων ενισχύσεων, χωρίς περαιτέρω κοινοποίηση στην Επιτροπή. Μόνον τα μεγάλα καθεστώτα ενισχύσεων που υπερβαίνουν ορισμένα όρια, καθώς και οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγούνται εκτός του καθεστώτος (γνωστές επίσης ως ενισχύσεις «ad hoc») πρέπει να γίνονται αντικείμενο εξατομικευμένης κοινοποίησης.

«Αρχιτεκτονική σε τρία επίπεδα»: απαλλαγή κατά κατηγορία, τυποποιημένη αξιολόγηση και λεπτομερής αξιολόγηση

Για να επιταχυνθούν και να βελτιωθούν οι διαδικασίες και οι λήψεις αποφάσεων, η Επιτροπή επέφερε ουσιαστικές τροποποιήσεις στην αρχιτεκτονική ελέγχου στον οποίο υποβάλλει τις κρατικές ενισχύσεις. Προς τούτο, εφάρμοσε στα διάφορα μέτρα ενίσχυσης ένα επίπεδο ελέγχου που αντικατοπτρίζει τη δυνητική τους επίδραση στον ανταγωνισμό και στις συναλλαγές. Η νέα αρχιτεκτονική περιλαμβάνει τρία επίπεδα: την απαλλαγή κατά κατηγορία («και απαλλαγή de minimis»), την τυποποιημένη αξιολόγηση και τη λεπτομερή αξιολόγηση. Ενώ ο αριθμός των μέτρων που καλύπτονται από απαλλαγή κατά κατηγορία αυξάνεται, η πλειονότητα των μεμονωμένων περιπτώσεων ή καθεστώτων που εξακολουθούν να χρήζουν κοινοποίησης υπόκειται σε ομαλή τυποποιημένη αξιολόγηση. Από το 2007 μέχρι τα μέσα του 2009, λεπτομερής αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε μόνο σε 25 από τις 177 περιπτώσεις ΕΑΚ και σε 10 από τις 49 περιπτώσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν σε άλλους οριζόντιους στόχους δεν αποτέλεσαν αντικείμενο λεπτομερούς αξιολόγησης.

Η νέα απλοποιημένη διαδικασία

Για να απλοποιηθεί περισσότερο η διαδικασία κοινοποίησης των υποθέσεων που κρίνονται εκ προοιμίου συμβιβάσιμες, τον Σεπτέμβριο του 2009, η Επιτροπή θέσπισε απλοποιημένη διαδικασία[44]. Με τη νέα αυτή διαδικασία, στόχος της Επιτροπής είναι εξασφαλίσει την έγκριση σαφώς συμβιβάσιμων ενισχύσεων εντός βραχείας προθεσμίας ενός μηνός, μόλις το οικείο κράτος μέλος προβεί σε πλήρη κοινοποίηση.

4.2. Αξιολόγηση μεμονωμένων περιπτώσεων που επικεντρώνεται σε μικρό αριθμό μεγάλων ενισχύσεων οι οποίες δύνανται να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό

Τα κράτη μέλη χορηγούν όλο και περισσότερες ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία και συνεχίζουν να εφαρμόζουν καθεστώτα που επιτρέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων σε μεμονωμένες επιχειρήσεις χωρίς να απαιτείται προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή. Το 2008, 648 νεοεπιβληθέντα μέτρα (δηλαδή 66%) ενέπιπταν σε απαλλαγή κατά κατηγορία, ενώ 248 καθεστώτα (δηλαδή 25%) υπόκεινταν σε απόφαση της Επιτροπής και 92 μεμονωμένα μέτρα αντιστοιχούσαν στο 9%. Όσον αφορά τους όγκους των δηλωμένων ενισχύσεων (εξαιρουμένων των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης), οι μεμονωμένες ενισχύσεις αντιπροσώπευαν μόνο το 5% του συνόλου των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών (2,5 δισεκατ. ευρώ), έναντι 76% (40 δισεκατ. ευρώ) για τις χορηγηθείσες ενισχύσεις δυνάμει καθεστώτων και 19% (10 δισεκατ. ευρώ) για τις ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία. Αυτό σημαίνει ότι το 95% των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, παρότι υπόκεινται στην πειθαρχία που διέπει τις κρατικές ενισχύσεις, χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη χωρίς να προηγηθεί μεμονωμένη αξιολόγηση της Επιτροπής στο επίπεδο του δικαιούχου.

4.3. Σχεδόν το 19% των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών τυγχάνει απαλλαγής κατά κατηγορία

Όσον αφορά τις δαπάνες, οι ενισχύσεις που τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία αυξήθηκαν αισθητά το 2008 και έφθασαν στα 10 δισεκατ. ευρώ, δηλαδή στο 19% του συνόλου των ενισχύσεων υπέρ της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, έναντι 6,3 δισεκατ. ευρώ (13%) το 2007 και 3 δισεκατ. ευρώ (6%), το 2006. Η βασική αύξηση μπορεί να χορηγηθεί στις περιφερειακές ενισχύσεις βάσει της δυνατότητας χορήγησης απαλλαγής ανά κατηγορία που θεσπίστηκε το 2007. Επίσης, οι άλλοι ήδη υφιστάμενοι στόχοι για απαλλαγή κατά κατηγορία, δηλαδή ενισχύσεις υπέρ των ΜΜΕ, της κατάρτισης και της απασχόλησης, χρησιμοποιούνται όλο και πιο συχνά. Οι δυνατότητες που προσφέρονται από τους νέους στόχους βάσει του ΓΚΑΚ θα πρέπει να εξεταστούν στο μέλλον, εφόσον ο νέος κανονισμός τέθηκε σε ισχύ μόλις τα τέλη Αυγούστου 2008.

5. Εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις

Παράνομες ενισχύσεις

Το άρθρο 88 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ υποχρεώνει τα κράτη μέλη όχι μόνο να κοινοποιούν τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή πριν από την εφαρμογή τους, αλλά και να περιμένουν τα αποτελέσματα της έρευνας της Επιτροπής πριν από την εφαρμογή των κοινοποιηθέντων μέτρων. Αν δεν τηρηθεί καμία από τις υποχρεώσεις αυτές, το μέτρο κρατικής ενίσχυσης θεωρείται παράνομο.

Κατά την περίοδο 2000-2008, η Επιτροπή έλαβε 811 αποφάσεις σχετικά με παράνομες ενισχύσεις. Σε περίπου το 23% των υποθέσεων παράνομων ενισχύσεων (187 υποθέσεις), η Επιτροπή παρενέβη λαμβάνοντας αρνητική απόφαση για ασυμβίβαστα μέτρα ενίσχυσης. Η αρνητική αυτή απόφαση συνήθως απαιτεί από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να ανακτήσει τις παρανόμως καταβληθείσες ενισχύσεις. Σε ποσοστό υποθέσεων παράνομων ενισχύσεων άνω του 2% (15 υποθέσεις), η Επιτροπή έλαβε απόφαση «υπό όρους». Αυτό το ποσοστό παρέμβασης περίπου 25% για παράνομες ενισχύσεις είναι κατά προσέγγιση δέκα φορές υψηλότερο από το ποσοστό αρνητικών και υπό όρους αποφάσεων επί υποθέσεων που έχουν δεόντως κοινοποιηθεί. Πάνω από τις μισές παρεμβάσεις έγιναν στον τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, περίπου το ένα τέταρτο στον τομέα της γεωργίας και το υπόλοιπο στον τομέα των μεταφορών, του άνθρακα και της αλιείας.

Ανάκτηση ενισχύσεων

Το πρώτο εξάμηνο του 2009, σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την εκτέλεση εκκρεμών αποφάσεων ανάκτησης. Ο συνολικός αριθμός εκκρεμών υποθέσεων ανάκτησης μειώθηκε σε 43 (σε σύγκριση με 50 υποθέσεις στα μέσα του 2007 και 94 υποθέσεις στα τέλη του 2004). Το ποσό για τις παράνομες και ασυμβίβαστες ενισχύσεις που ανακτήθηκαν από το 2000 αυξήθηκε περαιτέρω από 2,3 δισεκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο 2004 σε 9,4 δισεκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2009. Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό των παράνομων και ασυμβίβαστων ενισχύσεων που πρέπει να ανακτηθούν μειώθηκε από 75% στα τέλη του 2004 σε περίπου 9% στις 30 Ιουνίου 2009.

Επίσης, η Επιτροπή έλαβε ορισμένες αποφάσεις ανάκτησης στους τομείς της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών.

Εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων: συνεργασία με τα εθνικά δικαστήρια

Η Επιτροπή εξέδωσε πρόσφατα νέα ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια[45]. Η ανακοίνωση αυτή έχει δύο βασικούς στόχους:

- η νέα ανακοίνωση στοχεύει στην παροχή σαφών κατευθύνσεων στα εθνικά δικαστήρια και στους δυνητικούς ενάγοντες για τα διάφορα ζητήματα που μπορούν να προκύψουν στο πλαίσιο των εγχώριων διαφορών με αντικείμενο κρατικές ενισχύσεις.

- επίσης, η Επιτροπή επιδιώκει, μέσω της νέας ανακοίνωσης, να εντείνει τη συνεργασία της με τα εθνικά δικαστήρια σε μεμονωμένες περιπτώσεις.

Μετά την έκδοση της νέας ανακοίνωσης η Επιτροπή σχεδιάζει να εντείνει τις προσπάθειες ευαισθητοποίησης για την εφαρμογή των κρατικών ενισχύσεων στον ιδιωτικό τομέα.

Εκ των υστέρων παρακολούθηση

Με την έναρξη ισχύος του ΓΚΑΚ ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός μέτρων ενίσχυσης δεν υπόκειται πλέον σε υποχρέωση κοινοποίησης. Το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού αποτελεί τη βάση των εκ των υστέρων ελέγχων που διενεργούνται δειγματοληπτικά. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων των τριών πρώτων χρήσεων αποδεικνύει ότι, γενικά, το τμήμα της ισχύουσας αρχιτεκτονικής ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που καθιστά δυνατή την έγκριση καθεστώτων ενισχύσεων και επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν μέτρα στο πλαίσιο των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία (ή των ΓΚΑΚ) λειτουργεί ικανοποιητικά.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ»

[1] http://www.eftasurv.int/information/sascoreboard/.

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Η μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών για μια οικονομία σε φάση ανάκαμψης, COM (2009) 545 της 14/10/2009 (http://ec.europa.eu/economy_finance/thematic_articles/article15994_en.htm).

[3] Προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικών ενισχύσεων με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Ενοποιημένο κείμενο ΕΕ C 83 της 07.04.2009 , όπως τροποποιήθηκε περαιτέρω από την ΕΕ C 261 της 31.10.2009, σ. 2.

[4] Συνολικά καλύπτονται ενισχύσεις υπέρ της κατασκευαστικής βιομηχανίας, των υπηρεσιών, του άνθρακα, της γεωργίας, της αλιείας και μέρους του τομέα των μεταφορών, αλλά αποκλείονται ενισχύσεις υπέρ του σιδηροδρομικού τομέα και ενισχύσεις για τη χορήγηση αντιστάθμισης στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, λόγω της έλλειψης συγκρίσιμων δεδομένων. Τα ποσά της ενίσχυσης αναφέρονται στα στοιχεία που περιέχονται σε μέτρο κρατικής ενίσχυσης, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά (βλ. μεθοδολογικές παρατηρήσεις στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας της Επιτροπής).

[5] ΕΕ-27 περιλαμβάνει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

[6] ΕΕ-15 περιλαμβάνει τα κράτη μέλη που είχαν προσχωρήσει στην ΕΕ πριν από το 2004.

[7] Εξαιρούνται οι σιδηρόδρομοι.

[8] Βλ. επίσης την παράγραφο 2.3.5 του εγγράφου εργασίας της Επιτροπής «Στοιχεία και μεγέθη για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ».

[9] Αποκλείονται τα μέσα αντιμετώπισης της κρίσης.

[10] Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού. Στοιχεία ΑΕΠ: Eurostat.

[11] Στην ΕΕ-12 περιλαμβάνονται τα κράτη μέλη που εντάχθηκαν στην ΕΕ το 2004 ή μεταγενέστερα.

[12] Το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 0,2 δισεκατ. ευρώ, η Γερμανία κατά 0,9 δισεκατ. ευρώ και η Ιταλία κατά 0,4 δισεκατ. ευρώ.

[13] Η Σουηδία κατά 0,6 δισεκατ. ευρώ, το Βέλγιο κατά 0,4 δισεκατ. ευρώ, η Γαλλία κατά 0,3 δισεκατ. ευρώ.

[14] Ιδίως μέσω του Investitionszulagengesetz 2007 (N357a/2006 και XR 6/2007).

[15] Ένα μεγάλο μέρος χορηγήθηκε ενδεχομένως στην ενίσχυση NN 61/2004 – Φορολογική απαλλαγή για τα βιοκαύσιμα .

[16] Όπως, για παράδειγμα, η ενίσχυση XE 11/2004 ( Αντιστάθμιση των δαπανών που συνδέονται με την ένταξη προσώπων με ειδικές ανάγκες στις ΜΜΕ ) και η ενίσχυση N 575/2007 (Τομέας του άνθρακα 2008-2015).

[17] Εάν λαμβάνονταν υπόψη τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης, το ποσοστό των οριζόντιων ενισχύσεων θα μειωνόταν στο 17,5%.

[18] Οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας κατανέμονται σε δύο χωριστές κατηγορίες: η πρώτη συγκεντρώνει τις ενισχύσεις που έχουν άμεση θετική επίδραση στο περιβάλλον και η δεύτερη περιλαμβάνει μειώσεις ή απαλλαγές από περιβαλλοντικούς φόρους. Στη δεύτερη αυτή κατηγορία, οι δαπάνες που αφιερώνονται στις ενισχύσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ενδεικτικές της θετικής επίδρασης στο περιβάλλον, εφόσον η επίδραση αυτή συνδέεται με τον φόρο και όχι με την απαλλαγή του φόρου. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. τον πίνακα αποτελεσμάτων της άνοιξης 2008, COM (2008) 304 της 21ης Μαΐου 2008.

[19] Βλ. πίνακα αποτελεσμάτων του φθινοπώρου 2008, COM (2008) 751 της 17ης Νοεμβρίου 2008, σ. 30.

[20] Βλ. πίνακα αποτελεσμάτων του φθινοπώρου 2007, COM (2007) 791 της 13ης Δεκεμβρίου 2007, σ. 22.

[21] Στα ποσοστά αυτά δεν περιλαμβάνονται τα μέτρα που αφορούν οριζόντιους στόχους τα οποία προορίζονται για τη βιομηχανία και τον τομέα των υπηρεσιών.

[22] Βλ. την ανακοίνωση της Επιτροπής «Εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα που λήφθηκαν για τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στο πλαίσιο της τρέχουσας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης», ΕΕ C 270 της 25.10.2008, σ. 8 («ανακοίνωση σχετικά με τον τραπεζικό τομέα»), την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ανακεφαλαιοποίηση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης: περιορισμός των ενισχύσεων στο ελάχιστο απαραίτητο και διασφαλίσεις έναντι αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού», ΕΕ C 10 της 15.01.2009, σ. 2 («ανακοίνωση σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση), την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων στον κοινοτικό τραπεζικό τομέα, ΕΕ 72 της 26.03.2009 («ανακοίνωση σχετικά με τα απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία»), την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την «Αποκατάσταση της βιωσιμότητας και αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων», ΕΕ C 195 της 19.8.2009, σ. 9.

[23] Βλ. σημείο II: Συμπεράσματα του Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών, 18/19 Ιουνίου 2009.

[24] Πίνακας αποτελεσμάτων της άνοιξης 2009.(http://ec.europa.eu/competition/state_aid/studies_reports/studies_reports.html)

[25] Σύντομη παρουσίαση των τριών αυτών ανακοινώσεων περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 3 του κειμένου με τίτλο «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ» που επισυνάπτεται στο παράρτημα.

[26] Ανακοίνωση της Επιτροπής περί της αποκατάστασης της βιωσιμότητας και της αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, ΕΕ C 195/2009 της 19/8/2009.

[27] Βλ. NN 48/2008 Πρόγραμμα εγγυήσεων για τράπεζες στην Ιρλανδία.

[28] Βλ. ανακοίνωση τύπου (Memo/09/90).

[29] Βλ. δελτία τύπου (Memo/09/460 και Memo/09/411)

[30] NN 41/2008 Ενίσχυση υπέρ της διάσωσης της Bradford & Bingley.

[31] Παράρτημα της έκθεσης του Συμβουλίου (Ecofin) του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 18-19 Ιουνίου για την αποτελεσματικότητα των μέτρων χρηματοδοτικής στήριξης: Έκθεση της ειδικής ομάδας για την επανεξέταση της αποτελεσματικότητας των μέτρων χρηματοδοτικής στήριξης.

[32] Το στοιχείο αυτό αντιπροσωπεύει το συνολικό μέγιστο ποσό εγγυητικής κάλυψης, πακέτων διάσωσης και αναδιάρθρωσης και άλλων μέτρων που θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη.

[33] Περιλαμβάνει καθεστώτα ανακεφαλαιοποίησης και καθεστώτα που συνδυάζουν την ανακεφαλαιοποίηση με άλλα μέτρα. Οι διαφορές με τα ποσά που δημοσιεύτηκαν στον πίνακα αποτελεσμάτων της άνοιξης 2009 οφείλονται στη διαφορετική ταξινόμηση των καθεστώτων. Η παρούσα έκδοση θεωρεί τις παρεμβάσεις ρευστότητας ως χωριστή κατηγορία.

[34] Ο πίνακας αποτελεσμάτων της άνοιξης 2009 εστιάστηκε στις παρεμβάσεις κρατικών ενισχύσεων για την τρέχουσα χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση και παρουσιάζει το σύνολο των μέτρων που εξέτασε η Επιτροπή μέχρι την 31η Μαρτίου 2009.

[35] Δηλαδή, μεταξύ άλλων, έξι καθεστώτα βασίζονται στην τραπεζική ανακοίνωση, ένα στην ανακοίνωση περί απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων και ένα σε ένα άλλο ειδικό καθεστώς.

[36] Το γεγονός ότι το ποσοστό χρήσης είναι υψηλό σε ένα δεδομένο κράτος μέλος δεν δείχνει υποχρεωτικά αν το μέτρο είναι κατάλληλο ή όχι. Τα σχετικά χαμηλά ποσοστά χρήσης εγγυήσεων ορισμένων κρατών μελών οφείλονται εν μέρει στο γεγονός ότι τα αναγγελθέντα ποσά δυνάμει των καθεστώτων είναι υψηλότερα από τα πράγματι αναγκαία ποσά. Εξάλλου, σε ορισμένα κράτη μέλη, οι τράπεζες μπόρεσαν να έχουν εύκολη πρόσβαση στα κεφάλαια, συχνά με ευνοϊκότερους όρους.

[37] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. το έγγραφο της ΓΔ Ανταγωνισμού της 7ης Αυγούστου 2009 που εξετάζει τα προγράμματα εγγυήσεων και ανακεφαλαιοποίησης που εφαρμόζονται στον χρηματοπιστωτικό τομέα κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης («DG Competition's review of guarantee and recapitalisation schemes in the financial sector in the current crisis»), ( http://ec.europa.eu/competition/state_aid/legislation/review_of_schemes_en.pdf ).

[38] Οι ενισχύσεις αυτές συνίστανται σε μια σειρά μεμονωμένων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια του πρώτου σταδίου της κρίσης με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές για τη διάσωση και αναδιάρθρωση, καθώς και σε ορισμένα μέτρα που εγκρίθηκαν κατ’ εφαρμογή των ανακοινώσεων που αφορούν τον τραπεζικό τομέα και την ανακεφαλαιοποίηση και τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή το 2008. Τα μέτρα που αφορούν την πραγματική οικονομική κρίση και τα οποία εγκρίθηκαν βάσει του προσωρινού πλαισίου δεν προβλέπονται στο παρόν τμήμα, διότι εκδόθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή το 2009.

[39] Αναφερθέντες ή υπολογισθέντες όγκοι ενισχύσεων.

[40] Βλ. πίνακα 2 στο παράρτημα του παρόντος κειμένου «Στοιχεία και αριθμοί για τις κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ».

[41] Άρθρο 88 της συνθήκης ΕΚ. Λεπτομερείς διατάξεις στον κανονισμό του Συμβουλίου αριθ. 659/1999 της 22ας Μαρτίου 1999, ΕΕ L83/1, της 27.03.1999, σ. 1-9.

[42] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, για τα ην εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας, ΕΕ L 379, 28.12.2006, σ. 5.

[43] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής της 6ης Αυγούστου 2008, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την κοινή αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης (γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία) , ΕΕ L 214 της 9.8.2008, σ. 3.

[44] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με απλοποιημένη διαδικασία για την εξέταση ορισμένων κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων, ΕΕ C136 της 16.06.2009, σ. 3-12.

[45] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια, ΕΕ C 85 της 9.4.2009, σ. 1