EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 224/95

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών — Μεγιστοποίηση των οφελών και των δυνατοτήτων και ταυτόχρονα παροχή εγγυήσεων για την προστασία των εργαζομένων»

COM(2007) 304 τελικό

(2008/C 224/22)

Στις 13 Ιουνίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την

«Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών — Μεγιστοποίηση των οφελών και των δυνατοτήτων και ταυτόχρονα παροχή εγγυήσεων για την προστασία των εργαζομένων».

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες για το θέμα, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 2008 με βάση εισηγητική έκθεση της κυρίας LE NOUAIL.

Κατά την 445η σύνοδο ολομελείας της 28ης και 29ης Μαΐου 2008 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 116 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Στις 13 Ιουνίου 2007, η Επιτροπή εξέδωσε την παραπάνω ανακοίνωση. Η ανακοίνωση πραγματεύεται τη μεταφορά της οδηγίας και τα μέτρα που έλαβαν τα κράτη μέλη σχετικά με την απόσπαση των εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και προτείνει βελτίωση της εφαρμογής της οδηγίας 96/71/ΕΚ.

Η οδηγία 96/71/EK αποσκοπεί να συμφιλιώσει, αφενός, τη θεμελιώδη ελευθερία των φορέων παροχής υπηρεσιών να παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες βάσει του άρθρου 49 ΕΚ και, αφετέρου, την κατάλληλη προστασία των όρων και συνθηκών απασχόλησης των εργαζομένων που αποσπώνται προσωρινά στο εξωτερικό για την παροχή αυτών των υπηρεσιών.

Κατά την Επιτροπή, ένας εργαζόμενος θεωρείται «αποσπασμένος» όταν αποστέλλεται από τον εργοδότη του σε ένα κράτος μέλος για να εργαστεί στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών βάσει συμβάσεως. Η εν λόγω διεθνική παροχή υπηρεσιών συνεπάγεται την αποστολή εργαζομένων σε ένα κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο εργάζεται συνήθως και δημιουργεί μια ειδική κατηγορία εργαζομένων οι οποίοι αποκαλούνται «αποσπασμένοι εργαζόμενοι». Ωστόσο, αφέθηκε στα κράτη μέλη ένα ορισμένο περιθώριο ερμηνείας όσον αφορά τον ορισμό.

Η υπό εξέταση ανακοίνωση αποτελεί συνέχεια δυο ανακοινώσεων (1), οι οποίες θέσπιζαν κατευθύνσεις σύμφωνα με την οδηγία 96/71/ΕΚ η οποία όριζε ότι η Επιτροπή όφειλε να επανεξετάσει το κείμενο πριν τις 16 Δεκεμβρίου 2001 προκειμένου να προτείνει τις ενδεχόμενες τροποποιήσεις στο Συμβούλιο.

Η ΕΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση (2) στην οποία ζητούσε συγκεκριμένα από την Επιτροπή να υποβάλει νέα έκθεση που θα επιτρέψει να επαληθευθούν:

— Εάν υπάρχει πραγματική διαφάνεια των δικαιωμάτων.

— Εάν τα θετικά δικαιώματα των εργαζομένων έχουν διασφαλιστεί.

— Εάν η κινητικότητα των εργαζομένων εμποδίζεται ή διευκολύνεται από την εφαρμογή των διατάξεων ως συνέπεια της μεταφοράς της οδηγίας στη νομοθεσία των κρατών μελών ενόψει του κινδύνου να προκληθεί κλείσιμο των αγορών εργασίας λόγω προστατευτισμού.

— Εάν απετράπησαν οι νοθεύσεις του ανταγωνισμού ενόψει της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών.

— Εάν οι μικρές επιχειρήσεις έχουν κατάλληλη και επαρκή πρόσβαση στις πληροφορίες που απαιτούνται για τη συμμόρφωση προς την οδηγία που έχει μεταφερθεί στο δίκαιο των κρατών μελών.

Η ΕΟΚΕ πρότεινε εξάλλου μια «Πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση προς την κατεύθυνση των κοινωνικών και οικονομικών συντελεστών. Αξιολόγηση, προκειμένου να βελτιωθούν οι μηχανισμοί ενημέρωσης των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. Προώθηση τοπικών, περιφερειακών, ή διαμεθοριακών δικτύων ενημέρωσης. Καταγραφή των βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τόσο των εργαζομένων όσο και μεταξύ των εργοδοτών όπως, π.χ., μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας, στο Ταλίν, σχετικά με τα δικαιώματα των αποσπασμένων εργαζομένων στη Φινλανδία. Νομική μελέτη προκειμένου να επαληθευθεί κατά πόσον το νομοθετικό και συμβατικό πλαίσιο των κρατών μελών καθώς και οι πληροφορίες σχετικά με τις εφαρμοστέες συλλογικές συμβάσεις είναι επαρκώς σαφείς, προσιτές, και ενημερωμένες στα πλαίσια της διεύρυνσης».

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1 Η υπό εξέταση ανακοίνωση η οποία στηρίζεται σε μια τρίτη αξιολόγηση η οποία ολοκληρώθηκε πολλά έτη μετά την ημερομηνία που προβλεπόταν στην οδηγία (το αργότερο στις 16 Δεκεμβρίου 2001) και λαμβάνει υπόψη τη μεταφορά και τη θέση σε εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη, προβάλλει την ιδιαιτερότητα του τομέα που δεν είναι μόνο νομικός, τεχνικός και οικονομικός, αλλά και, προπάντων, κοινωνικός και ανθρώπινος, με αποτέλεσμα δυσχέρειες εκτίμησης, εφαρμογής, εκτέλεσης, και ελέγχου. Η εν λόγω οδηγία, ιδιαίτερα νομικής φύσης, συνεπάγεται ερμηνείες και περιθώρια ερμηνείας πολλών επιπέδων, μεταφορές, και νομολογίες που δεν προσαρμόζονται επαρκώς στην πραγματικότητα των επιχειρήσεων, των αποσπασμένων εργαζόμενων και των επιθεωρητών εργασίας, ακριβώς όπως είχαν τονίσει οι κοινωνικοί εταίροι και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά τις ακροάσεις του Κοινοβουλίου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (3) κατέληξε σε διάφορες συστάσεις. Μεταξύ άλλων, συνέστησε μεγαλύτερη συνεκτίμηση και εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων χωρίς, ωστόσο, να διευκρινίζει τη μορφή.

1.2 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο μόνος τρόπος για να παραμείνουν ίσες στην πραγματικότητα ορισμένες ελευθερίες που τίθενται στην ίδια προοπτική, δηλαδή η ελευθερία των ατόμων και η ελευθερία παροχής υπηρεσιών, είναι να διασφαλισθεί ότι η οδηγία παρέχει εγγυήσεις για την τήρηση σημαντικού επιπέδου προστασίας των αποσπασμένων εργαζόμενων, και ότι παίζει διαδραματίζει ρόλο στην επικράτηση κλίματος δίκαιου ανταγωνισμού μεταξύ όλων των φορέων παροχής, εγγυώμενη ίσους όρους. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η ελευθερία παροχής υπηρεσιών δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιείται σε βάρος ορισμένων εργαζόμενων. Εάν ορισμένοι ερμηνεύουν την πρόσφατη νομολογία (4) ως μήνυμα προς την κατεύθυνση αυτή, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι συμβάσεις της ΔΟΕ αριθ. N87 και 98 σχετικά με τα συνδικαλιστικά δικαιώματα και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, προβλέπουν ότι η θέσπιση του κοινωνικού δικαίου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους συνήθεις τρόπους θέσπισής του συμπεριλαμβανομένων των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε επίπεδο επιχείρησης ή οποιοδήποτε άλλο επίπεδο, και σε τομείς τόσο διαφορετικούς όπως ο καθορισμός των ελάχιστων αμοιβών σε ένα κλάδο ή μια επιχείρηση. Δεδομένου ότι η μεταφορά της οδηγίας 96/71/ΕΚ εντασσόταν στο σύνηθες πλαίσιο του τρόπου κατάρτισης του δικαίου σε ένα ορισμένο κράτος μέλος, η Επιτροπή όφειλε να ζητήσει την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου βάσει της ερμηνείας των ειδικών οργάνων ελέγχου και των κανόνων εργασίας που επικυρώθηκαν από όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με το πρωτογενές δίκαιο.

1.3 Σήμερα, εκτός από την υπό εξέταση ανακοίνωση, η Επιτροπή προτείνει την έκδοση σύστασης του Συμβουλίου (5) που να αποσκοπεί στη βελτίωση της διοικητικής συνεργασίας, στη δημιουργία ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών.

1.4 Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των νέων προτάσεων, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η Επιτροπή βαδίζει προς την ορθή κατεύθυνση ιδίως με τις προτάσεις για ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας και τη δημιουργία συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών που αφορούν τις διατάξεις του εργατικού δικαίου που εφαρμόζονται στους εργαζόμενους, που είναι αποσπασμένοι στην επικράτειά τους και τις εφαρμοστέες συλλογικές συμβάσεις, για τη διασφάλιση της πρόσβασης των εργαζομένων και παρόχων υπηρεσιών στις εν λόγω πληροφορίες, σε γλώσσα ή γλώσσες εκτός της επίσημης γλώσσας της χώρας στην οποία παρέχονται οι υπηρεσίες, για τη δημιουργία γραφείων σύνδεσης με αναγνωρισμένους κοινωνικούς εταίρους, τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην επιτροπή υψηλού επιπέδου κλπ.

1.5 Ωστόσο, η Επιτροπή υπέβαλε έγγραφο αξιολόγησης τω μέτρων εφαρμογής και μεταφοράς στα κράτη μέλη στα αγγλικά μόνο, ελαχιστοποιώντας με τον τρόπο αυτό το όφελος που θα μπορούσαν να αποκομίσουν από την αξιολόγηση τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι σε όλα τα επίπεδα. Η ΕΟΚΕ συνιστά να λάβει η Επιτροπή υπόψη τον συγκεκριμένο υπό εξέταση τομέα (κινητικότητα, ελεύθερη κυκλοφορία) και να καταβάλει προσπάθεια να δημοσιεύσει το εν λόγω συνημμένο έγγραφο (6) σε τρεις τουλάχιστο γλώσσες, μεταξύ των οποίων μια λατινική γλώσσα της Νότιας Ευρώπης και μια σλαβική γλώσσα, εκτός της αγγλικής. Το γλωσσικό πρόβλημα θα τεθεί οπωσδήποτε εάν σκοπός είναι οι νέες διατάξεις να έχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Η ΕΟΚΕ συνιστά να υιοθετηθεί, όσον αφορά την πληροφόρηση των κατά κύριο λόγο ενδιαφερομένων κοινωνικών εταίρων και το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, ένα κατάλληλο γλωσσικό καθεστώς. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της σχετικά με την εφαρμογή της στρατηγικής της Επιτροπής στον τομέα της πολυγλωσσίας και τη νέα διερευνητική γνωμοδότηση (7) που υιοθέτησε ύστερα από αίτηση της Επιτροπής, και τονίζει ότι η επικοινωνία και η πληροφόρηση είναι απαραίτητες για την εφαρμογή των διατάξεων που αφορούν την απόσπαση των εργαζομένων, και ότι η διοργανική επικοινωνία είναι μια από τις πτυχές τους.

1.6 Η γενικότητα του συστήματος ενημέρωσης και η ιδιαιτερότητα του συστήματος των κοινωνικών μητρώων

1.7 Η Επιτροπή προτείνει την κατάργηση των μέτρων ελέγχου της απόσπασης των εργαζομένων, τα οποία θεωρεί περιττά, και τη συνέχιση της διασφάλισης μιας επαρκούς κοινωνικής προστασίας των αποσπασμένων εργαζόμενων. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή τονίζει ότι τούτο δεν σημαίνει ότι έχει την πρόθεση να θέσει σε αμφισβήτηση τα κοινωνικά πρότυπα των κρατών μελών αλλά, αναφερόμενη σε μέρος της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, θεωρεί ότι ορισμένα μέτρα ελέγχου δεν δικαιολογούνται δεδομένου ότι υπερβαίνουν τα όσα είναι απαραίτητα για την κοινωνική προστασία των εργαζομένων.

1.8 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι ανακόλουθο να προτείνεται η κατάργηση της υποχρέωσης να τηρούνται κοινωνικά μητρώα στα κράτη μέλη στα οποία παρέχουν υπηρεσίες οι αποσπασμένοι: είναι αληθές ότι ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών παρέχει πληροφορίες σχετικά με την εφαρμοστέα νομοθεσία και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των παρόχων υπηρεσιών και των εργαζομένων. Ωστόσο, δεν διασφαλίζει την κατ' ιδίαν παρακολούθηση των δικαιωμάτων που γεννώνται στους τομείς της κοινωνικής προστασίας, άμεσης και μακροπρόθεσμης, των ασθενειών, των ατυχημάτων, της σύνταξης, της κοινωνικής ασφάλισης, ούτε τον έλεγχο των υποχρεωτικών κοινωνικών και φορολογικών εισφορών στη χώρα που παρέχονται οι υπηρεσίες και οι οποίες απορρέουν από το εφαρμοστέο εργατικό δίκαιο της χώρας στην οποία παρέχονται οι υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ συνιστά να μην καταργηθεί η εν λόγω υποχρέωση.

1.9 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι στόχοι της οδηγίας 96/71/ΕΚ δεν έχουν επιτευχθεί πλήρως, μολονότι έχουν παρέλθει 10 έτη από τη θέση της σε εφαρμογή. Εξακολουθούν να υπάρχουν στην Ευρώπη αποκλίνουσες νοοτροπίες σχετικά με το είδος και την έκταση της κοινωνικής προστασίας των αποσπασμένων εργαζομένων είτε κοινοτικών είτε τρίτων χωρών.

1.10 Η Επιτροπή, στην πράσινη βίβλο «Εκσυγχρονισμός της εργατικής νομοθεσίας για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα» κρίνει ότι η αδήλωτη εργασία, ειδικότερα στο πλαίσιο της διασυνοριακής κίνησης των εργαζομένων, είναι ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό και έμμονο χαρακτηριστικό της σημερινής αγοράς εργασίας, και ότι ευθύνεται όχι μόνο για την εκμετάλλευση των εργαζομένων, αλλά και για τη στρέβλωση του ανταγωνισμού (8). Στο ίδιο έγγραφο, η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση μηχανισμών ελέγχου της εφαρμογής της νομοθεσίας οι οποίοι θα διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα των αγορών εργασίας, την αποτροπή της παραβίασης του εργατικού δικαίου σε εθνικό επίπεδο, και την προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

1.11 Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι του κατασκευαστικού κλάδου ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την εφαρμογή της οδηγίας 96/71/ΕΚ λόγω τόσο της μείωσης του επιπέδου κοινωνικής προστασίας, όσο και των πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού ως αποτέλεσμα της εν λόγω μείωσης λόγω των —ειδικών— συνθηκών υπό τις οποίες αποσπώνται οι εργαζόμενοι του τομέα, με ιδιαίτερη προσοχή στη διασυνοριακή απόσπαση (9). Έχει ζωτική σημασία να υπάρξουν μέτρα ελέγχου προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του κλάδου των οικοδομών για την προστασία τόσο των εργαζομένων του κλάδου όσο και των αποσπασμένων εργαζομένων. Με την ίδια προοπτική, τα σχέδια της Επιτροπής δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα την εξασθένιση των μηχανισμών ελέγχου των κρατών μελών οι οποίες έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές μακροχρονίως. Στην περίπτωση αυτή θα υπήρχε ανακολουθία σε σχέση με τη δεδηλωμένη πρόθεση της Επιτροπής να μην τροποποιήσει τα κοινωνικά πρότυπα των κρατών μελών.

1.12 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την άποψη του ΕΚ ότι η Επιτροπή πρέπει να μετριάσει την ερμηνεία της νομολογίας του ΔΕΚ κατά την αξιολόγηση της συμβατότητας ορισμένων μέτρων με το κοινοτικό δίκαιο (10).

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1 Σχετικά με την υποχρέωση διάθεσης ορισμένων εγγράφων στη γλώσσα της χώρας υποδοχής, η Επιτροπή θεωρεί ότι η υποχρέωση της μετάφρασης των εγγράφων συνιστά αδικαιολόγητο περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Σχετικά με αυτή την άποψη, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε πρόσφατα στην απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007 (C-490/04) ότι η επίμαχη αυτή υποχρέωση συνάδει προς το κοινοτικό δίκαιο.

2.2 Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης σε μια άλλη απόφαση του Δικαστηρίου στην οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα μέτρα που ισχύουν αυτόματα και άνευ όρων, βάσει μιας γενικής υπόθεσης απάτης ή κατάχρησης από πρόσωπο ή επιχείρηση που ασκεί μια θεμελιώδη ελευθερία την οποία εγγυάται η Συνθήκη, αποτελούν έναν αδικαιολόγητο περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (11). Η ΕΟΚΕ αμφιβάλλει αν η ερμηνεία αυτή του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ισχύει και για τα μέτρα που απορρέουν από την 96/71/ΕΚ, διότι η οδηγία αυτή επιτρέπει στα κράτη μέλη «να προβλέπουν τα ενδεικνυόμενα μέτρα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς την παρούσα οδηγία». Ωστόσο, από τη διάταξη αυτή δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχειγενική υπόθεση απάτης. Αντιθέτως, σκοπός της είναι να διευκρινίσει ότι η οδηγία αυτή θα έπρεπε να θεωρηθεί άνευ νομικής σημασίας αν τα κράτη μέλη δεν ήταν σε θέση να ελέγξουν με κατάλληλα μέσα την εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων στον τομέα της απόσπασης εργαζομένων.

3. Βελτίωση της συνεργασίας για την επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν κατά την εφαρμογή της οδηγίας 96/71/ΕΚ

3.1 Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή επισημαίνει με σαφήνεια ότι όσον αφορά τη διασυνοριακή διοικητική συνεργασία σημειώνονται επί του παρόντος σημαντικές ελλείψεις και υφίσταται ανάγκη ανάληψης δράσης, είναι δε πεπεισμένη ότι η καλή συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να συμβάλει στην επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν κατά την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας που ρυθμίζει την απόσπαση εργαζομένων, ειδικότερα σε ό,τι αφορά επίσης την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τις διατάξεις.

3.2 Αντιθέτως, η ΕΟΚΕ δεν συμφωνεί ότι η βελτίωση της συνεργασίας μπορεί να καταστήσει περιττή τη λήψη μέτρων σε εθνικό επίπεδο. Οι μηχανισμοί που προβλέπει η οδηγία 96/71/ΕΚ για τη συνεργασία αποδείχθηκαν αναποτελεσματικοί: δεν συνέβαλαν ώστε όλες οι εθνικές διατάξεις να διασφαλίζουν στους εργαζόμενους την ίδια κοινωνική προστασία και στον ίδιο βαθμό.

3.3 Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τον τομέα των κατασκευών. Σε αυτόν τον κλάδο είναι απολύτως απαραίτητο να διεξάγονται προληπτικές επιθεωρήσεις εργασίας σε όλα τα εργοτάξια ώστε να εξακριβώνεται αν διασφαλίζονται στην πράξη τα δικαιώματα των αποσπασμένων εργαζομένων.

3.4 Η επανεκχώρηση της ευθύνης των επιθεωρήσεων στο κράτος μέλος προέλευσης θα προκαλούσε ανεπιθύμητες καθυστερήσεις όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τον οποίο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, στην προαναφερθείσα απόφασή του της 18ης Ιουλίου 2007, αναγνωρίζει στα κράτη μέλη το δικαίωμα να διατηρούν την υποχρέωση διάθεσης ορισμένων εγγράφων στη γλώσσα του κράτους μέλους υποδοχής στα εργοτάξια κατασκευών. Η ΕΟΚΕ δεν συνιστά την κατάργηση αυτής της υποχρέωσης αλλά αντιθέτως προτείνει να καταστούν πιο σαφή τα στοιχεία σχετικά με την πρόσληψη και την απασχόληση στην περίπτωση απόσπασης εργαζομένων, διατηρώντας υποχρεωτική τη διάθεσή των στοιχείων που είναι απαραίτητα για τις επιθεωρήσεις των οργανισμών επιθεώρησης εργασίας, επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής προστασίας στη χώρα υποδοχής και στη χώρα προέλευσης. Σε μία διαρκώς διευρυνόμενη εσωτερική αγορά και ενόψει μιας ενισχυόμενης κινητικότητας, θα αυξηθείστο μέλλον η ανάγκη για πραγματική πρόσβαση στα στοιχεία κάθε επιχείρησης και κάθε εργαζόμενου.

3.5 Τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη συγκέντρωση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων καθώς και των δικαιωμάτων σχετικά με την προστασία της υγείας στον χώρο εργασίας (ναυπηγία, χημική βιομηχανία, γεωργία κλπ.) θα μπορούν να συλλέγονται και να ελέγχονται ευκολότερα αν καταγράφονται και ορισμένες συμπληρωματικές πληροφορίες όπως η χώρα προέλευσης, η επιχείρηση, οι υπηρεσίες, οι κοινωνικοί οργανισμοί, με βάση την αρχή της διαφάνειας.

3.6 Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης, ότι τα προβλήματα, τα οποία δημιουργούνται κατά την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας που ρυθμίζει την απόσπαση εργαζομένων, δεν δύνανται να επιλυθούν από τα κράτη μέλη σε διμερές μόνον επίπεδο. Θα ήταν σκόπιμο να εξετασθεί η σύσταση ενός ευρωπαϊκού οργανισμού, ο οποίος θα λειτουργεί στα πλαίσια της διασυνοριακής συνεργασίας των αρχών σε σχέση με την απόσπαση εργαζομένων, ως κινητήρια δύναμη, αναμεταδότης, καταλύτης και κέντρο πληροφόρησης. Ο οργανισμός αυτός θα πρέπει επίσης να καταρτίζει περιοδικά εκθέσεις, αναφορικά τόσο με τα προβλήματα που ανακύπτουν, όσο και με τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση τους.

4. Σύσταση της Επιτροπή για τη βελτίωση της υλοποίησης της οδηγίας 96/71/ΕΚ

4.1 Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να συσταθεί επιτροπή υψηλού επιπέδου σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις οργανώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών. Σκοπός αυτής της επιτροπής θα είναι η ανάδειξη και προαγωγή της ανταλλαγής αποτελεσματικών διαδικασιών καθώς και η εμπεριστατωμένη μελέτη και επίλυση προβλημάτων που δυσχεραίνουν την επιβολή αστικών και διοικητικών κυρώσεων σε σχέση με τις αποσπάσεις σε διασυνοριακό επίπεδο. Τονίζει ότι οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι στους επιμέρους κλάδους, που συνέβαλλαν εξαρχής τα μέγιστα στην εποπτεία και την υλοποίηση, θα πρέπει να συμμετέχουν πλήρως, δηλαδή να διαθέτουν έδρα στην επιτροπή αυτή από τη σύστασή της, πράγμα το οποίο και να προβλέπεται επίσημα. Άλλωστε έχουν ήδη εκφράσει την επιθυμία αυτή σε κοινή δήλωση που εξέδωσαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προσέγγιση που επέλεξε η Επιτροπή, κυρίως λαμβανομένης υπόψη της κτηθείσας πείρας, αλλά δεν προδικάζει το επίπεδο συμμετοχής που επιθυμούν οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι των επιμέρους κλάδων.

4.2 Η επιτροπή αυτή θα πρέπει επίσης να μεριμνήσει ώστε να μην επιβάλλονται στα κράτη μέλη εκ των πραγμάτων όροι που συνεπάγονται κανονικά την παρέμβαση του εθνικού ή ευρωπαϊκού νομοθέτη. Αυτό σημαίνει ότι τα μέτρα που απαιτούνται για τη συμμόρφωση με την οδηγία 96/71/ΕΚ δεν έχουν εναρμονιστεί επαρκώς σε επίπεδο ΕΕ, η δε επιτροπή θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη αυτού του ελλείμματος.

4.3 Τέλος, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή λαμβάνει πλήρως υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων, ιδίως τα ψηφίσματα σχετικά με την συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, και συνιστά να αξιοποιηθεί η πείρα τους και μέσω της αύξησης των πόρων που διατίθενται για τη διάδοση παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών.

4.4 Προκειμένου να διασφαλισθούν ίσα δικαιώματα για όλους τους εργαζόμενους, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τις προσπάθειες για τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση του ελέγχου και της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών.

5. Θέματα που δεν έχουν επιλυθεί

5.1 Η ψευδής αυτοαπασχόληση

5.1.1 Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει και εκφράζει την ανησυχία της σχετικά με τα προβλήματα που θέτει ο εντοπισμός των «ψευδο-αυτοαπασχολούμενων» και ο επαναχαρακτηρισμός των προσώπων αυτών σύμφωνα με το δίκαιο, όταν εμπλέκονται πρόσωπα εγκατεστημένα εκτός ή εντός του κράτους μέλους όπου διαπιστώνονται τα γεγονότα, δηλαδή, κατά κάποιον τρόπο, όταν πρόκειται για κεκαλυμμένη απόσπαση. Καλεί την Επιτροπή να μελετήσει νομικά και πρακτικά μέσα για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής. Συμβαίνει συχνά αποσπασμένοι εργαζόμενοι να παροτρύνονται να δηλωθούν ως αυτοαπασχολούμενοι ενώ έχουν σύμβαση μισθωτής εργασίας με έναν και μόνο εντολέα καθώς και ότι πολλές φορές οι εργαζόμενοι αυτοί δεν είναι δηλωμένοι ούτε ως αποσπασμένοι ούτε ως αυτοαπασχολούμενοι, ακόμη και σε επικίνδυνα επαγγέλματα για τα οποία προβλέπεται υποχρεωτική και πλήρης κοινωνική κάλυψη.

5.1.2 Οι εθνικές διατάξεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν όχι μόνο σαφείς και εφαρμόσιμους στην πράξη ορισμούς αλλά και κανόνες σχετικά με την ευθύνη σε περίπτωση είτε «ψευδοαυτοαπασχόλησης» είτε «ψευδοαπόσπασης», ώστε να διασφαλισθεί η καταβολή των μισθών, των προστίμων και των οφειλόμενων φόρων προς το συμφέρον των εργαζομένων αλλά και του κοινωνικού συνόλου, καθώς επίσης προκειμένου οι δημόσιες αρχές να έχουν τη δυνατότητα να διασφαλίζουν την τήρηση αυτής της υποχρέωσης, να περιορίζουν στο ελάχιστο τα κέρδη που αποκομίζονται ενδεχομένως από δόλιες πρακτικές, και να αυξάνουν τις οικονομικές κυρώσεις που επιβάλλονται σε όσους παρανομούν όταν διαπιστώνεται αθέμιτη σύμπραξη μεταξύ της επιχείρησης και του «ψευδοαυτοπασχολούμενου» προκειμένου να αποφύγουν τις υποχρεώσεις της κοινωνικής πρόνοιας.

5.2 Υπεργολαβία και ευθύνη

5.2.1 Σε επίπεδο κρατών μελών, ορισμένοι εθνικοί ή τομεακοί εταίροι τάσσονται υπέρ της αρχής της κοινής και εις ολόκληρον ευθύνης των βασικών επιχειρήσεων έναντι των υπεργολάβων. Η αρχή αυτή περιλαμβάνεται στο εθνικό δίκαιο και αξίζει να αναφέρεται ως ορθή πρακτική. Στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (12) αναδεικνύονται τα πολλαπλά πλεονεκτήματα που είχαν αποσπασμένοι εργαζόμενοι χάρη στο καθεστώς της κοινής και εις ολόκληρον ευθύνης των επιχειρήσεων. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή εκτιμά ότι αξίζει να εξεταστεί περαιτέρω το ερώτημα εάν η επικουρική ευθύνη του κύριου αναδόχου μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό και αναλογικό τρόπο αύξησης της εποπτείας και του ελέγχου της συμμόρφωσης με το κοινοτικό δίκαιο. Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ταχθεί υπέρ των διατάξεων τέτοιου είδους.

5.2.2 Στην πράξη έχει αποδειχθεί σαφώς ότι η οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων παρακάμπτεται σε ορισμένες περιπτώσεις μέσω της χρήσης μιας μεγάλης αλυσίδας υπεργοληπτών σε συνδυασμό με τη συνεργασία με παρόχους διασυνοριακών υπηρεσιών.

5.2.3 Η Επιτροπή αναφέρει στην ανακοίνωσή της ότι προτίθεται να προβεί σε εις βάθος εξέταση των προβλημάτων που συνδέονται με τον διασυνοριακό έλεγχο της τήρησης της νομοθεσίας (κυρώσεις, πρόστιμα, κοινή και εις ολόκληρον ευθύνη), και τούτο σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους. Απαντά κατ' αυτόν τον τρόπο στην έκκληση που της έχει απευθύνει επανειλημμένα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να λάβει νομοθετική πρωτοβουλία στον τομέα της κοινής και εις ολόκληρον ευθύνης ώστε να περιοριστούν στο ελάχιστο οι δυνατότητες παραβίασης της νομοθεσίας ή να αποτελέσει η αρχή αυτή αντικείμενο συλλογικής σύμβασης, όπως προβλέπεται από την οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να ενημερωθεί σχετικά με το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας.

6. Συμπεράσματα

6.1 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρωτοβουλία που προτείνει η Επιτροπή στο Συμβούλιο, αλλά εκφράζει επιφυλάξεις όσον αφορά την προτεινόμενη μονόπλευρη αντιμετώπιση, η οποία εστιάζεται κατά κύριο λόγο στην εξάλειψη υποτιθέμενων κινδύνων ή εμποδίων για τις επιχειρήσεις, οι οποίες προβαίνουν σε διασυνοριακή διακίνηση των εργαζομένων. Εντούτοις, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, θα πρέπει να αποδοθεί η ίδια σημασία στη δυνατότητα εφαρμογής των δικαιωμάτων των εργαζομένων, τα οποία κατοχυρώνει η οδηγία που ρυθμίζει την απόσπαση εργαζομένων, εξαιτίας των γνωστών ελλείψεων κατά την επιτήρηση των συνθηκών εργασίας, τη διασυνοριακή διοικητική συνεργασία, όπως επίσης κατά την πληρωμή των προστίμων. Η ΕΟΚΕ εκφράζει ιδιαίτερες επιφυλάξεις όσον αφορά την κατάργηση της υποχρεωτικής τήρησης κοινωνικών μητρώων στα κράτη μέλη όπου παρέχεται η υπηρεσία. Συνεπώς, ενθαρρύνει το Συμβούλιο να υιοθετήσει τις προτεινόμενες συστάσεις σχετικά με την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, τη βελτίωση της πρόσβασης τόσο των παρόχων υπηρεσιών όσο και των αποσπασμένων εργαζομένων στην πληροφόρηση μέσω της χρήσης διάφορων γλωσσών, καθώς και σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών στο πλαίσιο μιας τριμερούς επιτροπής υψηλού επιπέδου στην οποία θα περιλαμβάνονται οι εκπρόσωποι των κρατών μελών, των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και η οποία θα έχει ως στόχο την ενίσχυση της οδηγίας 96/71/ΕΚ και την προστασία των αποσπασμένων εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2008. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) COM(2003) 458 «Εφαρμογή της οδηγίας 96/71/ΕΚ στα κράτη μέλη» και COM(2006) 159 της 4ης Απριλίου 2006«Κατευθύνσεις για την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών»

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 31.3.2004 για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Εφαρμογή της οδηγίας 96/71/ΕΚ στα κράτη μέλη». Εισηγήτρια: κα Le Nouail-Marlière (ΕΕ C 112 της 30ής Απριλίου 2004).

(3) Και πιο πρόσφατα B6-0266/2007 της 11ης Ιουλίου 2007.

(4) Υπόθεση Laval κατά Svenska C-341/05.

(5) Σύσταση της Επιτροπής της […] «σχετικά με τη βελτίωση της διοικητικής συνεργασίας στο πλαίσιο της απόσπασης των εργαζομένων για την παροχή υπηρεσιών» IP/08/514.

(6) SEC(2008) 747.

(7) Διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Πολυγλωσσία», εισηγήτρια: η κα Le Nouail, υπό κατάρτιση.

(8) Πράσινη βίβλος, COM(2006) 708 τελικό, σημείο 4 β) σ. 11 κ.επ.; Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 30.5.2007 για την πράσινη βίβλο «Εκσυγχρονισμός της εργατικής νομοθεσίας». Εισηγητής: κ. RETUREAU (ΕΕ C 175 της 27ης Ιουλίου 2007).

(9) Μια μελέτη που πρέπει να αναφερθεί ιδιαίτερα είναι η: «La Libre Circulation des travailleurs dans l'UE»/Jan Cremers et Peter Donders, European Institute for Construction Labour research, Editeurs et Werner Buelen, FETBB Auteur.

Και άλλοι τομείς πλήττονται από τη μείωση του επιπέδου κοινωνικής προστασίας, αλλά οι συνθήκες απόσπασης δεν διέπονται από την ίδια οδηγία. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ 1698-2007 «Διασυνοριακή κινητικότητα του αγρεργατικού δυναμικού». Εισηγητής, ο κ .Siecker και CESE 1699-2007 «Η κατάσταση της απασχόλησης στο γεωργικό τομέα». Εισηγητής, ο κ. Wilms.

(10) Ψήφισμα B6-0266/2007 της 11ης Ιουλίου 2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

(11) Στο σημείο 3.2 της εξεταζόμενης ανακοίνωσης.

(12) Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την εταιρική κοινωνική ευθύνη: μια νέα εταιρική σχέση (2006/2133(INI)), Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εφαρμογή της οδηγίας 96/71/ΕΚ σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων (2006/2038(INI)) και έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα» (2007/2023(INI)). Στην τελευταία έκθεση το Κοινοβούλιο «καλεί την Επιτροπή ρυθμίσει την από κοινού και ατομική ευθύνη για τις γενικές ή κύριες επιχειρήσεις, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι καταχρήσεις κατά την υπεργολαβία και την εξωτερική ανάθεση εργαζομένων και να διαμορφωθεί μια διαφανής και ανταγωνιστική αγορά για όλες τις εταιρείες επί τη βάσει ισότιμων όρων ανταγωνισμού όσον αφορά τα πρότυπα και τις συνθήκες εργασίας· συγκεκριμένα δε καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καθορίσουν με σαφήνεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο ποιος είναι αρμόδιος για τη συμμόρφωση με το εργατικό δίκαιο και για την καταβολή των ανάλογων μισθών, εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και φόρων σε μια αλυσίδα υπεργοληπτών»· Πρακτικό παράδειγμα αποτελεί το εργοτάξιο της κατασκευής της έδρας του Συμβουλίου (Justus Lipsius) στις Βρυξέλλες στη δεκαετία του 1990. Σε κάποιο στάδιο της κατασκευής αναρτήθηκε στο εργοτάξιο πίνακας που περιλάμβανε περίπου 30 με 50 υπεργολήπτες και ο κατάλογος δεν ήταν εξαντλητικός. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ανακαίνιση του κτιρίου Berlaymont (έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), όπου μια γερμανική εταιρία ειδικευμένη στην αφαίρεση αμιάντου είχε προσλάβει με υπεργολαβία περίπου 110 πορτογάλους εργάτες που δεν ήταν εκπαιδευμένοι για την εκτέλεση παρόμοιας εργασίας και οι οποίοι εργάστηκαν υπό τρομακτικές συνθήκες. Άλλα παρόμοια παραδείγματα περιλαμβάνονται στη μελέτη «The free movement of workers», CLR Studies 4(2004), σ. 48-51, εκδότης Cremers και Donders.