Γνωμοδότηση για την περιφερειακή διάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου (94/C 393/30)

Στις 27 Ιανουαρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα η περιφερειακή διάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του την 1η Σεπτεμβρίου 1994 (εισηγήτρια : η κ. Cassina).

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη διάρκεια της 318ης συνόδου ολομέλειας της 14ης και 15ης Σεπτεμβρίου 1994 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1994) υιοθέτησε με πλειοψηφία και τρείς αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

1.1. Μετά την εξαφάνιση της αποικιοκρατίας, η ανάγκη διατήρησης ή κατάκτησης νέων αγορών οδήγησε τις μεγάλες παραγωγικές χώρες στην αναζήτηση του γενικού πλαισίου που θα διέπει στο μέλλον τις διεθνείς συναλλαγές.

1.2. Μετά το τέλος του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου και τη νίκη των συμμάχων, που είχαν σαν αποτέλεσμα την αποτυχία των ναζιστικών και φασιστικών καθεστώτων, εξέλειπε το κύριο εμπόδιο των εμπορικών συναλλαγών που αποτελείτο από την αρχή της αυτάρκειας και τις διμερείς σχέσεις και επικράτησε η ιδέα για διευθέτηση των προβλημάτων του παγκοσμίου εμπορίου με πολυμέρεια και ευρύτητα. Η βούληση αυτή αντικατοπτρίζεται καταρχήν στο πλαίσιο του ΟΗΕ και οδηγεί στη δημιουργία της παγκόσμιας οργάνωσης εμπορίου (ΠΟΕ). Το σχέδιο αυτό παρέμεινε, ωστόσο, σε εκκρεμότητα (μέχρι την ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης) έλαβε ωστόσο μια συγκεκριμένη ώθηση με την ίδρυση της ΓΣΔΕ (1947) και με την ανάπτυξή της έως ότου ωριμάσουν οι συνθήκες για τη δημιουργία της ΠΟΕ.

1.3. Δεν πρέπει επίσης να λησμονούμε ότι ενώ σημειώνονταν οι εξελίξεις αυτές, τα πολιτικά και ιδεολογικά μπλόκ που εμφανίστηκαν μετά τον πόλεμο είχαν συνδεθεί με οικονομικά και εμπορικά συστήματα που διέπονταν από μία αντίθετη λογική (την οικονομία της αγοράς και των ελεύθερων συναλλαγών από τη μία πλευρά και την προγραμματισμένη οικονομία και το κρατικό εμπόριο από την άλλη πλευρά).

1.4. Ωστόσο, η διαδικασία κατάκτησης της αγοράς, η οποία εντάσσεται στα πλαίσια της λογικής των ελεύθερων συναλλαγών περιορίζεται από τουλάχιστον δύο παράγοντες : ο πρώτος περιορισμός οφείλεται στον αποκλεισμό ορισμένων τομέων από το σύστημα της ΓΣΔΕ (υπηρεσίες και γεωργία), στον οποίο προστίθενται και οι τομείς που εντάσσονται στη λεγόμενη « γκρίζα ζώνη » η οποία καλύπτει πολυάριθμους εκούσιους κατά την εξαγωγή περιορισμούς (VER) 7 ο δεύτερος περιορισμός οφείλεται στην πολιτική ορισμένων κρατών, τα οποία, επειδή δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό των μεγάλων παραγωγικών χωρών, εξακολουθούν να ταυτίζουν τις αναπτυξιακές τους ικανότητες με μία « εγωκεντρική » και προστατευόμενη οικονομία. Στην αρχή η ΓΣΔΕ απαρτιζόταν μόνο από 23 χώρες, σήμερα απαρτίζεται από 121 : αυτό αποδεικνύει ότι ο στόχος της απελευθέρωσης των ανταλλαγών - ειδικά των βιομηχανικών προϊόντων και των πρώτων υλών - έγινε αποδεκτός προοδευτικά από τη μεγάλη πλειοψηφία των κρατών του κόσμου.

1.5. Η διαδικασία φιλελευθεροποίησης του παγκόσμιου εμπορίου ήταν, ωστόσο, αργή και αντιφατική, « χαρακτηριζόταν από αυτοσχεδιασμούς » όπως είπε ο ίδιος ο γενικός διευθυντής της ΓΣΔΕ, P.D. Sutherland (). Είναι εύκολο να αποδειχθεί ότι η εμφάνιση, σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένων περιφερειακών προσεγγίσεων ανταποκρινόταν περισσότερο στην ανάγκη δημιουργίας και διασφάλισης μιας καλύτερης ροής των εμπορικών ρευμάτων, τουλάχιστον σε μια συγκεκριμένη ζώνη, παρά στην βούληση να προωθηθεί η ιδέα του προστατευτισμού σε περιφερειακό επίπεδο.

1.5.1. Βεβαίως, ορισμένες πολιτικές, που προωθούνται από τις περιφερειακές ομάδες είχαν, λίγο ή περισσότερο, προστατευτικό χαρακτήρα η ανάλυση όμως πρέπει να γίνει στο επίπεδο των τομεακών πολιτικών, ενώ αντιθέτως δεν θα ήταν σωστό να αποδοθεί μία γενική προστατευτική πρόθεση σ`αυτά καθ`εαυτά τα σχέδια των περιφερειακών συνενώσεων και κυρίως στην εμπειρία της ΕΚ.

1.5.2. Η ίδια η ΓΣΔΕ προβλέπει εξάλλου τη νομιμότητα των διαρθρώσεων περιφερειακής ολοκλήρωσης υπό ορισμένες προϋποθέσεις : (άρθρο XXIV), θεσπίζοντας έτσι ένα πλαίσιο συμβατότητας μεταξύ της περιφερειακής διάρθρωσης και της πολυμερούς διάστασης των εμπορικών συναλλαγών.

1.6. Είναι ορθό να τονιστεί αμέσως ότι στην περιφερειακού τύπου επιλογή, οι στόχοι οικονομικής και εμπορικής φύσης συνδέονται συχνά στενά με άλλους στόχους, πολιτικού και κοινωνικού χαρακτήρα.

1.6.1. Δεν χρειάζεται συνεπώς να περιοριστεί η ανάλυση των αιτιών που καθόρισαν την ανάπτυξη της περιφερειακής ολοκλήρωσης στην εξέταση των εμπορικών στόχων και της δυναμικής του εμπορίου.

1.7. Θα ήταν σκόπιμο να διακρίνουμε δύο μορφές διαδικασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης :

1.7.1. Η πρώτη μορφή ολοκλήρωσης συμπεριλαμβάνει τις χώρες που παρουσιάζουν μια ορισμένη ομοιογένεια (ή που είναι συγκρίσιμες) όσον αφορά την ανάπτυξη, την παραγωγή ή την τεχνολογία. Συνεπώς, η διαδικασία αυτή αναθερμαίνει τον ανταγωνισμό εντός της περιοχής, ευνοεί την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη και δεν προκαλεί σημαντικές τάσεις εμπορικών αποκλίσεων, στο γενικό πλαίσιο των αγορών.

1.7.2. Η δεύτερη μορφή στηρίζεται ουσιαστικά στην συμπληρωματικότητα και τις διαφορές ως προς το επίπεδο ανάπτυξης και εκμεταλλεύεται τις διαφορές όσον αφορά την παραγωγή, τα εισοδήματα και τις τεχνολογίες, είναι όμως λιγότερο δυναμική (δεν αναζωογονεί τον εσωτερικό ανταγωνισμό), είναι πιο απομονωμένη και προκαλεί έντοντες τάσεις εμπορικής απόκλισης.

1.7.3. Ο δεύτερος τύπος ολοκλήρωσης δεν είναι αναγκαστικά αρνητικός για την παραγωγή « ευημερίας » στο εσωτερικό της περιοχής : τουλάχιστον σε μία πρώτη φάση μπορεί να προσφέρει διεξόδους στα προϊόντα των ενδιαφερόμενων χωρών και, συνεπώς, να ενθαρρύνει την παραγωγή ή την ειδίκευσή τους, καθίσταται όμως μειονέκτημα εάν δεν οδηγήσει, στη συνέχεια, σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό μεταξύ των τομέων των διαφόρων εθνικών οικονομιών.

1.7.3.1. Στην περίπτωση αυτή έχει καθοριστική σημασία ο τομέας ειδίκευσης των εν λόγω οικονομιών : στο επίπεδο των μεμονωμένων χωρών, διάφοροι παραγωγικοί τομείς έχουν διαφορετικές δυνατότητες μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και εάν μία χώρα τείνει να ειδικευτεί σε τομείς με μικρότερους συντελεστές ανάπτυξης, παραμένει καταδικασμένη σε λιγότερο δυναμική ανάπτυξη σε σχέση με την δυναμική των εταίρων της.

1.7.4. Για να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα, από την άποψη σφαιρικής « ευημερίας » είναι σημαντικό να καθοριστεί εάν μία εμπορική περιοχή παρουσιάζεται ως « μπλοκ » ή όχι.

1.7.4.1. Το « μπλοκ » έχει την τάση να είναι κλειστό και εκμεταλλεύεται τις εσωτερικές συμπληρωματικότητες για να μειώσει τον εξωτερικό ανταγωνισμό. Αυτό οδηγεί, σύμφωνα με την κλασσική θεωρία της ολοκλήρωσης, σε καθαρή απόκλιση του εμπορίου και σε αρνητική επίδραση επί της εσωτερικής και παγκόσμιας ευημερίας.

1.7.4.2. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες θεωρίες που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις ατελείς μορφές αγοράς και στις οικονομίες κλίμακος, η ολοκλήρωση είναι αυτή καθ`εαυτή επιθυμητή στο βαθμό που επιφέρει αύξηση της κλίμακος παραγωγής. Και στην περίπτωση αυτή όμως τίθεται το πρόβλημα του τύπου ειδίκευσης που η κάθε χώρα υποχρεώνεται να επιλέξει : η διαφορετική δυναμική του (ή των) τομέα (ων) ειδίκευσης συνεπάγεται ένα πρόβλημα αναδιανομής των συνολικών κερδών που επιφέρει η συγκρότηση της εμπορικής περιοχής.

1.7.5. Η συνοπτική αναφορά σ`αυτές τις θεωρίες επιδιώκει απλώς να προσφέρει ένα πλαίσιο κριτηρίων ανάγνωσης για να επιχειρηθεί η ανάλυση των εμπειριών και της δυναμικής των κυριώτερων σημερινών συσπειρώσεων.

1.8. Άλλωστε, το διεθνές εμπόριο δεν πρέπει, είτε είναι είτε δεν είναι κατανεμημένο σε περιοχές συχνά πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, να εξετάζεται ως μία πραγματικότητα που εξαρτάται από την λίγο ή περισσότερο ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, κεφαλαίων, υπηρεσιών και παραγωγικών συντελεστών (συμπεριλαμβανομένου του παράγοντα εργασίας που παραμελείται συχνά) και επιδρά, κατά συνέπεια, θετικά στην διεθνή οικονομική και κοινωνική πρόοδο.

1.8.1. Με άλλα λόγια, διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν την ανάπτυξη του εμπορίου και συνεπώς αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικότητα από μόνο του η οποία, εάν αποδεσμευθεί από τους καταναγκασμούς και τους φραγμούς, θα επιφέρει προοδευτικά και μηχανικά αύξηση της ευημερίας στον κόσμο. Ο πιο καθοριστικός παράγοντας, σήμερα, είναι η παρουσία πολιτικών επιλογών (ή μη επιλογών) για τη διαχείριση της οικονομίας σε παγκόσμια κλίμακα : η εξαιρετική ανάπτυξη των χρηματιστικών αγορών και της επακόλουθης κλίμακας των κεφαλαίων η οποία επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό την εθνική, οικονομική και νομισματική πολιτική, την πραγματική οικονομία και συνεπώς την ροή των συναλλαγών, το περιεχόμενό του και την κατεύθυνσή τους, ευνοείται από την έλλειψη πολιτικών ικανών να διαχειριστούν την ανάπτυξη αυτή. Πρόκειται επομένως για μια μορφή « αποφυγής επιλογών με έντονες και απρόβλεπτες συνέπειες στις δυναμικές της πραγματικής οικονομίας.

1.8.2. Για τους λόγους αυτούς είναι απολύτως αναγκαίο να επιχειρηθούν, σε σφαιρικό επίπεδο, βασικές πολιτικές και οικονομικές επιλογές προκειμένου να ενταχθούν οι σημερινές εξελίξεις στον κόσμο σε παραμέτρους που θα είναι ικανές να εξασφαλίσουν την ισορροπία του, με τον αναπροσανατολισμό του προς μία « ευημερία » που περιλαμβάνει, κατά προτεραιότητα, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

1.9. Σκοπός της γνωμοδότησης είναι απλώς να εξετάσει στα πλαίσια του θέματος « περιφερειακές διαρθρώσεις του παγκόσμιου εμπορίου », το ερώτημα αν, ανεξάρτητα από τον ρυθμό, τη διαφοροποίηση, το περιεχόμενο και την ανάπτυξη των συναλλαγών, οι κυριότερες περιφερειακές συσπειρώσεις συνέβαλαν ή όχι στη βελτίωση της ευμάρειας των λαών (τόσο εντός όσο και εκτός της ενδιαφερόμενης ζώνης). Θα εξετασθεί επίσης το ερώτημα αν και σε ποιό βαθμό συνέβαλαν ή μπορούν να συμβάλουν στην μείωση των διαφορών που υφίστανται στον κόσμο όσον αφορά την ανάπτυξη και να προσφέρουν μία καλύτερη προοπτική ανάπτυξης, η οποία να συμβιβάζεται τόσο με τις κοινωνικές, όσο και με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

2. Ορισμένα στοιχεία αναφοράς

2.1. Είναι αναμφισβήτητο ότι η σημερινή οικονομική ανάπτυξη του βιομηχανικού κόσμου συνέπεσε με την ανάπτυξη των τριών σπουδαιότερων παραγωγικών δυνάμεων της Ευρώπης, των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. Οι σχέσεις μεταξύ των τριών αυτών δυνάμεων χαρακτηρίστηκαν, ορισμένες στιγμές τουλάχιστον, από έναν πεισματώδη ανταγωνισμό, από πρωτοβουλίες και συμπεριφορές προστατευτισμού και από παντελή σχεδόν έλλειψη συνεργασίας. Αποτέλεσμα ήταν η συσσώρευση εντάσεων σε σχέση με τις οποίες οι προστατευτικές στάσεις έμοιαζαν να είναι το σύμπτωμα μιας κοινής πληγής : η ανικανότητα των μεγάλων οικονομικών και εμπορικών δυνάμεων να αριστοποιήσουν τα αποτελέσματα της ανάπτυξης των πραγματικών οικονομικών τους και παράλληλα να εξασφαλίσουν μία παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη, εδραιωμένη στην τάξη και την δικαιοσύνη. Οι εντάσεις αυτές εμφανίστηκαν και πάλι κατά την τελική φάση του Γύρου της Ουρουγουάης, με τις δυσκολίες που προέκυψαν μεταξύ των ιδίων αυτών δυνάμεων (κυρίως στην αντιπαράθεση μεταξύ ΕΚ και ΗΠΑ).

2.2. Κατά την εποχή της πιο έντονης αντιπαράθεσης των κυριώτερων οικονομικών και εμπορικών παραγόντων (δεκαετία του 70 και του 80 κυρίως), οι συνθήκες παραγωγής του βιομηχανικού κόσμου υπέστησαν βαθύτατη αλλαγή, μεταμορφώνοντας ταυτοχρόνως το πλαίσιο που διήπε τις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.

2.3. Το σημαντικότερο γεγονός είναι ασφαλώς η εμφάνιση των τεχνολογιών της πληροφορικής και η διάδοσή τους που ανέτρεψαν τις διαδικασίες παραγωγής και τις επικοινωνίες : σύμφωνα με σχετική μελέτη της Επιτροπής, η μέση ετήσια αύξηση των προϊόντων που συνδέονται με την μεταβίβαση δεδομένων ήταν 10 % κατά την τελευταία αυτή δεκαετία και συνοδεύτηκε από σταθερή μείωση των τιμών. Η εξέλιξη αυτή συμβάδισε με την μαζική ανάπτυξη των υπηρεσιών και ειδικότερα των οικονομικών υπηρεσιών.

2.4. Σημαντική ανάπτυξη παρουσίασαν επίσης οι άμεσες εξωτερικές επενδύσεις (ΑΕΕ) των οποίων ο ρόλος, περισσότερο ως συμπλήρωμα παρά ως εναλλακτική λύση των εμπορικών συναλλαγών αναγνωρίζεται ευρέως. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, οι ΑΕΕ αυξήθηκαν με ρυθμό 30 % ετησίως (ήτοι τρείς φορές ταχύτερα από ό,τι το παγκόσμιο εμπόριο και τέσσερις φορές ταχύτερα από την παγκόσμια παραγωγή) ().

2.5. Ο ρόλος των υπερεθνικών εταιρειών (ΥΕΕ) στο παγκόσμιο εμπόριο διευρύνθηκε και τροποποιήθηκε σε σημείο που να εξισώνεται και μάλιστα να ξεπεράσει τον ρόλο των πολιτειών και αυτής της ίδιας της Τριάδας. Και οι ΥΕΕ δεν είναι ξένες προς τις διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης : είναι αναμφίβολο, π.χ. ότι αμερικανικές και καναδικές ΥΕΕ υποστήριξαν ευρύτατα το σχέδιο NAFTA, θεωρώντας το ως πρόσθετη ευκαιρία για τη διείσδυσή τους στην περιοχή της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής.

2.5.1. Η πολυπλοκότητα των διεθνών οικονομικών σχέσεων αποτελεί κατά μεγάλο μέρος το αποτέλεσμα της αντικειμενικής σπουδαιότητας των ΥΕΕ. Υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό μεταξύ 40 και 60 % του παγκόσμιου εμπορίου πραγματοποιείται στο εσωτερικό των ιδίων των ΥΕΕ. Το 1989 οι πωλήσεις των ξένων θυγατρικών των ΥΕΕ ανέρχονται σε 4,4 δισεκατ. δολλάρια, ενώ η συνολική αξία των ανταλλαγών αγαθών και υπηρεσιών την ίδια περίοδο κυμάνθηκε σε 3,5 δισεκατ. δολλάρια.

2.6. Το πρόβλημα που φαινόταν να παρουσιάζει τους περισσότερους κινδύνους προστατευτισμού, το πρόβλημα δηλαδή των παραγωγικών προτύπων απέβαλε την οξύτητά του χάρη στην ανάπτυξη των μετεγκαταστάσεων και στη σημασία του εμπορίου ημιτελών προϊόντων που, σήμερα, σύμφωνα με την αναφερθείσα μελέτη της Επιτροπής, αποτελεί μεταξύ 50 και 70 % των εισαγωγών της Γαλλίας, της Γερμανίας, του ΗΒ και των ΗΠΑ.

2.6.1. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι το εμπόριο είναι μία διαδικασία συναλλαγής στο πλαίσιο της οποίας δευτερεύοντες εκ πρώτης όψεως παράγοντες παίζουν ρόλο βασικό, όπως η γνώση του πολιτιστικού πλαισίου της εταιρικής σχέσης και η ικανότητα προσαρμογής στις απαιτήσεις του. Μεταξύ των πρόσφατων σημαντικών εξελίξεων, πρέπει να αναφερθεί και η ανάπτυξη των « trading companies » (συναλλακτικών εταιρειών) που κατεστάθησαν το βασικό μέσο ανάπτυξης και βελτίωσης του εμπορίου, δεδομένου ότι αυτή η μορφή επιχείρησης επιτρέπει, πρώτον, το άνοιγμα νέων αγορών και στην συνέχεια την ροή των επενδύσεων που συχνά βελτιώνει τις οικονομικές συνθήκες των χωρών διευκολύνοντας στη συνέχεια το άνοιγμα των συναλλαγών.

2.6.2. Επιπλέον, οι στρατηγικές μετεγκαταστάσεως θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο χωριστής και εμπεριστατωμένης εξέτασης, δεδομένου ότι οι εξαιρετικά σημαντικοί οικονομικοί και κοινωνικοί τους αντίκτυποι αποτελούν σήμερα αντικείμενο μεγάλης προσοχής και έντονης ανησυχίας. Εδώ υπενθυμίζουμε απλώς ότι οι μετεγκαταστάσεις δεν αποτελούν μόνο εξωτερικό φαινόμενο στις ολοκληρωμένες περιοχές, αλλά συχνά επίσης εσωτερικό φαινόμενο.

2.7. Η οικονομική εξέλιξη ορισμένων χωρών και ζωνών που θεωρούνται ως « δορυφόροι » της μίας ή της άλλης περιφερειακής δυνάμεως δεν είναι άσχετη με τις ανακατατάξεις αυτές. Είδαμε έτσι να εμφανίζονται στο προσκήνιο ορισμένες υποπεριφερειακές χώρες (όπως οι νεοεκβιομηχανισθείσες χώρες της ΝΑ Ασίας και ορισμένες χώρες της Λατινικής Αμερικής) που κατόρθωσαν να στρέψουν τις εξελισσόμενες μεταβολές προς την ανάπτυξη των οικονομιών τους και οι οποίες σήμερα αναζητούν εμπορικές διεξόδους για δικό τους λογαριασμό.

2.8. Στην Ευρώπη, εκτός από τον δυναμισμό που επέφερε το σχέδιο της μεγάλης εσωτερικής αγοράς κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του `80, η ριζικότερη μεταβολή στάθηκε η διάλυση της COMECON, και της αυτοκρατορίας που την εγέννησε. Η πτώση των πολιτικοιδεολογικών παραπετασμάτων στάθηκε αιτία διευρύνσεως του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς και έτσι η διαδικασία για την κοινοτική ολοκλήρωση εμπλουτίσθηκε με νέες δυνατότητες αλλά και έχει να αντιμετωπίσει επίσης και νέες δυσκολίες.

2.9. Η δημιουργία της NAFTA (Β. Αμερικανική Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών), διήνοιξε νέες προοπτικές, καίτοι δύσκολες, τόσο για την Κεντρική Αμερική και τις χώρες της Καραϊβικής που αντιμετωπίζουν τα αιώνια προβλήματα ανάπτυξης, όσο και για την Λατινική Αμερική που ακολουθεί άλλωστε διαφορετικές εμπειρίες περιφερειακής ολοκλήρωσης.

2.10. Ορισμένες χώρες ή ζώνες που αποτελούσαν ή όχι τμήμα της ζώνης επιρροής της τριάδας έχουν υποστεί περιθωριοποίηση και αποτελούν σήμερα μία απέραντη ζώνη κινδύνου η κατάσταση και οι δυσχέρειες της οποίας πρέπει να ληφθούν σημαντικότερα υπόψη (Αφρική, και Ινδία αλλά, με άλλες επιτυχίες και άλλες δυνατότητες και η Κίνα). Και άλλως είπε ο P.D. Sutherland « δεν μπορούμε να συνεχίσουμε τον αποκλεισμό της μισής ανθρωπότητας από την διαχείριση της παγκόσμιας οικονομίας ».

2.11. Η ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης και η δημιουργία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου (ΠΟΕ) αφήνουν ελεύθερο το πεδίο για την ταυτόχρονη ανάπτυξη και αμοιβαίως συμφέρουσα διεθνοποίηση των περιφερειακών συναλλαγών και ολοκληρώσεων.

2.12. Εντούτοις, το αμοιβαίο αυτό όφελος δεν θα απορρεύσει αυτομάτως από την ελεύθερη αλληλεπίδραση των δύο αυτών διεργασιών, αλλά θα προκύψει κυρίως ως το αποτέλεσμα θεμελιωδών επιλογών (βλ. τη συμπληρωματική γνωμοδότηση για τις « επιπτώσεις των συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης ») που θα γίνουν τόσο σε παγκόσμιο όσο και περιφερειακό επίπεδο.

2.13. Μέσω της κυριάρχησης πάνω στη σχέση που υφίσταται μεταξύ εμπορίου, ανάπτυξης, χρησιμοποίησης της ανακατανομής των πόρων σε παγκόσμιο επίπεδο, θα μπορέσουμε επίσης να συμβάλλουμε στη δημιουργία μίας νέας οικονομικής τάξεως στον κόσμο. Και οι τρείς βασικοί φορείς της διεργασίας αυτής - ΕΕ, ΗΠΑ και Ιαπωνία - θα πρέπει να αναλάβουν το μεγαλύτερο οικονομικό βάρος της.

2.14. Η, έστω και συνοπτική, εξέταση της ευρωπαϊκής, της αμερικανικής, της ιαπωνικής και της ασιατικής εμπειρίας θα χρησιμεύσει για τη διατύπωση προτάσεων, κυρίως όσον αφορά το ρόλο της ΕΕ στη νέα αυτή πραγματικότητα.

3. Η κοινοτική εμπειρία και οι δυνατότητές της

3.1. Με τη Συνθήκη της Ρώμης, η ΕΟΚ βασίζει το φιλόδοξο πολιτικό και κοινωνικό της πρόγραμμα στην ανάπτυξη των εσωτερικών συναλλαγών (τελωνειακή ένωση και κοινή αγορά). Εξετάζοντας από κοντά την ανάλυση της κοινοτικής εμπειρίας διαπιστώνεται ότι η εν λόγω ανάλυση ήταν πολύ περιληπτική. Δεν πρέπει ποτέ να λησμονείται η έντονη πολιτική αξία του αρχικού κοινοτικού σχεδίου που συνελήφθη αμέσως μετά τον πόλεμο και θεωρήθηκε ως ένα σύμφωνο τιμών και σταθερότητας για τη Δυτική Ευρώπη. Στη συνέχεια θα συγκεντρωθούμε παρόλα αυτά, στις οικονομικές και εμπορικές πτυχές της κοινοτικής ολοκλήρωσης.

3.2. Πολλοί ειδικοί έχουν υποστηρίξει ότι η ΕΟΚ συνέβαλε στην ανάπτυξη των εμπορικών συναλλαγών, μεταξύ των βιομηχανικών χωρών και ότι η εμπειρία της πρέπει να εξετασθεί μέσα από το σφαιρικό πλαίσιο της απελευθέρωσης των συναλλαγών.

3.2.1. Από το 1958 έως το 1972, ο μέσος όρος της ετήσιας αύξησης της αξίας των συναλλαγών μεταξύ των κοινοτικών χωρών ήταν 16,2 % ενώ για τις τρίτες βιομηχανικές χώρες και για την ίδια περίοδο () η αύξηση αυτή ήταν 9,8 % ετησίως. Κατά τη διάρκεια του σταδίου του σχεδιασμού και της θέσπισης της εσωτερικής αγοράς, το τμήμα των ενδοκοινοτικών εισαγωγών σε σχέση με τις συνολικές εισαγωγές των κρατών μελών αυξήθηκε αισθητά.

3.2.2. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι σε κάθε διεύρυνση της ΕΚ παρατηρείται μία μείωση του τμήματος των ενδοκοινοτικών εισαγωγών, (των παλαιών κρατών μελών) και μία ισχυρά αύξηση του τμήματος των εισαγωγών από τα νέα κράτη μέλη (). Από την άλλη πλευρά, οι ευαίσθητοι τομείς, που στις υποψήφιες χώρες αποτελούσαν προστατευόμενους τομείς, ενισχύονται σε περιφερειακή κλίμακα με κίνδυνο όμως η παλαιά εθνική προστασία να προβληθεί στη νέα διάσταση της ολοκλήρωσης (π.χ. η περίπτωση της πορτογαλικής κλωστοϋφαντουργίας).

3.2.3. Γενικότερα και ύστερα από την εμπειρία ορισμένων δεκαετιών, μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι η κοινοτική ολοκλήρωση συνέβαλε σημαντικά στη δημιουργία εμπορίου, που σε απόλυτους όρους ξεπερνά ευρύτατα την απόκλιση εμπορίου ().

3.3. Η επιβολή κοινού δασμολογίου αποτέλεσε επίσης έναν παράγοντα διαφάνειας, χρήσιμης όχι μόνο στη ζώνη που εφαρμόζεται αλλά και στους τρίτους εταίρους, όπως αναγνωρίζεται επίσης από την ΓΣΔΕ.

3.4. Βέβαια, η εν λόγω ανάπτυξη των συναλλαγών δεν είναι γραμμική και δεν αποκλείεται να υποστεί διακυμάνσεις από εξωεμπορικούς και ακόμη εξωοικονομικούς παράγοντες. Ο προσανατολισμός προς τις ελεύθερες συναλλαγές της διεργασίας για την κοινοτική ολοκλήρωση δεν υπήρξε γραμμικός και προπάντων, θεωρήθηκε συχνά ως αντιφατικός και μεροληπτικός λόγω του επιπέδου προστασίας που εξασφαλίσθηκε σε ορισμένους παραγωγικούς τομείς (γεωργίας/διατροφής, κλωστοϋφαντουργίας, κατασκευή αυτοκινήτων, τηλεόραση υψηλής ευκρίνειας, δημοπρασίες κ.λ.π.).

3.4.1. Η ΚΓΠ έχει επανειλημμένα κατηγορηθεί ότι προκαλεί τον μεγαλύτερο προστατευτισμό. Αν εξαιρεθούν οι στόχοι κοινωνικού και εσωτερικού διαρθρωτικού χαρακτήρα, η ΚΓΠ έχει σαφώς προκαλέσει - τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα προϊόντα για τα οποία ισχύει το σύστημα εισφοράς - ουσιαστικές τροποποιήσεις στο εμπόριο με τρίτες χώρες (ΤΧ) που εξάγουν γεωργικά προϊόντα διατροφής στην αγορά της Κοινότητας.

3.4.2. Εξάλλου, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι οι γεωργικές παραγωγές - επειδή έχουν ειδικό και ευαίσθητο χαρακτήρα - αποτέλεσαν και αποτελούν και τώρα αντικείμενο ισχυρής προστασίας σε όλες τις παραγωγικές περιοχές του κόσμου. Επίσης, ο γεωργικός τομέας αποκλείσθηκε ουσιαστικά από το πλαίσιο της ΓΣΔΕ μέχρι την υπογραφή του Γύρου της Ουρουγουάης. Τέλος, δεν πρέπει να λησμονείται ότι από εικοσαετίας η Κοινότητα ασκεί στον τομέα αυτό ανοικτή εμπορική πολιτική για τα ονομαζόμενα μεσογειακά προϊόντα (οπωρολαχανικά, εσπεριδοειδή, ελαιόλαδο, καπνός, άνθη κ.λ.π.) για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των μεσογειακών χωρών (συμφωνίες συνδέσεως και εμπορικές συμφωνίες προτιμησιακού χαρακτήρα), των χωρών ΑΚΕ (Λομέ) και των αναπτυσσόμενων χωρών (ΣΓΠ).

3.5. Η ίδια η Κοινότητα ωστόσο δεν έμεινε αλώβητη από εσωτερικούς προστατευτισμούς : προστατευτικοί φραγμοί διέκοψαν εν μέρει τη διαδικασία ολοκλήρωσης, κυρίως την περίοδο πριν από « το πρόγραμμα 1992 » (έκθεση Albert-Ball, 1980 και έκθεση Cecchini-Emerson 1987).

3.5.1. Είναι ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι η άρση των μη τελωνειακών φραγμών ευνόησε περισσότερο το εξωτερικό εμπόριο της ΕΚ και όχι τις εσωτερικές συναλλαγές (Jacquemin και Sapir 1988).

3.6. Ορισμένες σημερινές αβεβαιότητες, ιδίως όσον αφορά τις πολιτικές έναντι των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των μεσογειακών χωρών χρησιμοποιούνται από τους αντιπάλους της ΕΚ για να αποδείξουν ότι η διαδικασία ολοκλήρωσης είναι ουσιαστικά προστατευτική.

3.7. Όμως, εάν παραμερισθούν οι συχνά μη αντικειμενικές κριτικές που παρομοιάζουν την ΕΕ ως « φρούριο » (πράγμα που δεν συμβαίνει και που καταβάλλεται προσπάθεια να μη συμβεί, κι αν ληφθούν υπόψη, μεταξύ άλλων, οι διεθνείς δεσμεύσεις της), μπορεί να ειπωθεί ότι η ΕΕ αποτελεί σήμερα μία ελκυστική αγορά για πολλούς παραγωγούς και ένα αναγκαίο οικονομικό και κοινωνικό εταίρο για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου.

3.7.1. Όπως έχουν τα πράγματα, η εταιρική σχέση με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δεν θα είναι άμοιρος προβλημάτων. Και αυτό όχι μόνον λόγω των διαφορών που υπάρχουν όσον αφορά την ανάπτυξη και τα εισοδήματα, αλλά και διότι οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης θεωρούν ότι οι συμφωνίες σύνδεσης που έχουν ήδη διαπραγματευθεί ή είναι ακόμη καθοδόν, πρέπει να οδηγήσουν στην πλήρη ένταξη τους στην ΕΕ και συνεπώς ζητούν συνεχώς δεσμεύσεις προς την κατεύθυνση αυτή.

3.7.2. Στο στάδιο αυτό η θέση της ΕΕ δεν είναι σαφής : το πρόβλημα δεν βρίσκεται τόσο στη σύλληψη της διάταξης των θεσμικών οργάνων, η οποία, βάσει της υπάρχουσας διάρθρωσης, θα επιτρέψει τη θεμελίωση του « μεγάλου ευρωπαϊκού οίκου », από τον Ατλαντικό στα Ουράλια. Πρόκειται κυρίως για το πρόβλημα της επιλογής ενός σφαιρικού πολιτικού σχεδίου, το οποίο θα επιτρέψει τη διαφύλαξη του οφέλους που προέκυψε από την εμπειρία της ολοκλήρωσης. Αυτή, όσον αφορά τα θέματα που εξετάζονται στην παρούσα γνωμοδότηση, θα εμποδίσει την Ευρώπη να περιπέσει στην αναζήτηση της συμπληρωματικότητας η οποία θα διατηρούσε τα πιθανά νέα κράτη μέλη σε μια κατάσταση εξάρτησης, κινδυνεύει δε ακόμη να εμποδίσει την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξή τους που είναι ήδη δύσκολη, θα δημιουργηθεί με άλλα λόγια ένα « αστεροειδές σύστημα » με κέντρο την ΕΕ και ακτίνες τις διάφορες ΧΚΑΕ.

3.7.3. Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αποτελούν μία ζώνη με μεγάλες δυνατότητες, τόσο ως αγορά όσο και ως οικονομικός εταίρος. Είναι συνεπώς, απαραίτητο οι συμφωνίες σύνδεσης με τις χώρες αυτές να αποτελούν επίσης την ευκαιρία για την από κοινού αξιολόγηση του σφαιρικού προσανατολισμού που επιθυμείται να δοθεί σε ένα πιο φιλόδοξο σχέδιο ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

3.7.4. Η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), που στηρίχθηκε στην ανάπτυξη των σχέσεων με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), ήταν μια θετική εμπειρία που προετοίμασε και διευκόλυνε τις τρέχουσες διεργασίες προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Όμως, η εμπειρία αυτή δεν είναι δυνατό να μεταφερθεί αυτομάτως σε άλλες χώρες και περιοχές. Ιδιαιτέρως όσον αφορά τις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης επιβάλλεται να καταβληθεί πέρα από τη δέσμευση που αναφέρεται στο σημείο 3.1.3 (σχέδιο) και σταθερή δέσμευση υπέρ της προαγωγής μιας αποτελεσματικής σύγκλισης των οικονομιών των χωρών αυτών με τις αντίστοιχες των σημερινών κρατών μελών, ενισχύοντας έτσι όλες τις δυνατές συνεργίες στο εσωτερικό των ιδίων των χωρών ΚΑΕ.

3.7.5. Όσον αφορά τις μεσογειακές χώρες, η ΟΚΕ παραπέμπει σε προηγούμενες σχετικές γνωμοδοτήσεις της, ενώ πρέπει να υπογραμμισθεί η χειροτέρευση των όρων εμπορίου και η επείγουσα ανάγκη προώθησης της πολιτικής της ΕΕ όσον αφορά τη ζώνη αυτή.

3.8. Η ιδιαιτερότητα της κοινοτικής εμπειρίας έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι κατόρθωσε να εκμεταλλευτεί την αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης, που ήταν αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης, για την προαγωγή μιας γενικής ευημερίας (κοινωνικό ευρωπαϊκό πρότυπο). Η ΕΕ θεωρείται ως χώρος ευημερίας και ισότητας, με σύγχρονη διάρθρωση και πολυφωνία και, συνεπώς, ως ένα πρότυπο που μπορεί να μεταφερθεί ολοκληρωτικά ή εν μέρει σε άλλες πραγματικότητες.

3.9. Εξάλλου, οι κρίσεις που διέρχεται η Κοινότητα δεν πρέπει να θεωρούνται ως η εσωτερική πραγματικότητα μιας οποιασδήποτε περιοχής, αλλά ως ένδειξη εξασθένισης της μεγαλύτερης αγοράς στον κόσμο και αποτελούν παράγοντα κινδύνου για τους εταίρους μας. Αυτή η αλληλεξάρτηση των οικονομικών πεπρωμένων ενισχύεται σταδιακά με τις διεργασίες κοινοτικής ολοκλήρωσης και επιφορτίζει την ΕΕ με μέγιστη ευθύνη σε παγκόσμιο επίπεδο. Το γεγονός ότι η Κοινότητα έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ολοκλήρωση του Γύρου της Ουρουγουάης, έστω και με αντίτιμο ορισμένες παραχωρήσεις εκ μέρους της, αποτελεί παράδειγμα ανάληψης της ευθύνης αυτής.

4. Η ίδρυση της NAFTA

4.1. Το γεγονός ότι η μεγαλύτερη εμπορική και οικονομική δύναμη του 20ου αιώνα διενήργησε διαπραγματεύσεις με τον Καναδά και το Μεξικό, αντιμετώπισε τις εσωτερικές επιθέσεις και υιοθέτησε ένα εγχείρημα περιφερειακού χαρακτήρα τόσο μοναδικού όπως η NAFTA (Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών), προκάλεσε πολλές συζητήσεις.

4.2. Η NAFTA αποτελεί τη δημιουργία της δεύτερης μεγαλύτερης ζώνης ελευθέρων συναλλαγών στον κόσμο μετά τον ΕΟΧ μεταξύ τριών εταίρων που διαφέρουν πολύ ως προς τις διαστάσεις, την ανάπτυξη, το ύψος των εσόδων και την ανταγωνιστικότητα. 255 εκατομμύρια Αμερικανοί, 27 εκατομμύρια Καναδοί και 84 εκατομμύρια Μεξικανοί, με ένα κατά κεφαλή ΑΕΠ που κυμαίνεται από 23 000 $ (ΗΠΑ) έως 3 500 $ (Μεξικό), ενώ το συνολικό ΑΕΠ του Καναδά αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο, και του Μεξικού στο ένα εικοστό του αντιστοίχου των ΗΠΑ, συνιστούν ένα ετερογενές σύνολο, το θεμέλιο του οποίου προκύπτει κατά παράδοξο τρόπο από τη μεγάλη διαφοροποίηση των κινήτρων των τριών χωρών δηλαδή από την συμπληρωματικότητά τους.

4.2.1. Η NAFTA παρουσιάζεται κατά βάση ως μια συμφωνία που αποσκοπεί στην κατάργηση των τελωνειακών δασμών σε περίοδο 10 ετών (μόνο για τους πιο ευαίσθητους τομείς, η περίοδος είναι 15ετής). Έχοντας ορίσει αυτόν τον πρωταρχικό στόχο, οι τρεις χώρες έχουν επίσης συνάψει και επικυρώσει δύο συμπληρωματικές συμφωνίες : η πρώτη αφορά την εργασία και η δεύτερη το περιβάλλον.

4.2.2. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ο Καναδάς και οι ΗΠΑ είχαν ήδη συνάψει συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (FTA, Free Trade Agreement 1988) που ανταποκρινόταν κυρίως στην ανάγκη του Καναδά να αμυνθεί έναντι των αμερικανικών τάσεων προστατευτισμού και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη των εξαγωγών του στην αμερικανική αγορά οι οποίες αυξάνονται ακατάπαυστα από το 1970.

4.3. Χωρίς να ισχυριζόμαστε ότι παραθέτουμε πλήρως το σύνολο των λόγων που οδήγησαν στη συμφωνία NAFTA, είναι σαφές ότι οι στόχοι των τριών αυτών χωρών δεν ταυτίζονται.

4.3.1. Για τον Καναδά, που έχει ήδη επιτύχει έναν υψηλό βαθμό ενσωμάτωσης με την αμερικανική οικονομία - και του οποίου οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αντιστοιχούν στο 70 % του συνόλου των εξαγωγών - προέχει η ανάγκη να εξασφαλίσει μια ευρύτατη αγορά, να παραμείνει ενδιαφέρουσα περιοχή για τις ΑΕΕ, να παρεμποδίσει την μελλοντική ανάπτυξη ενός « αστεροειδούς συστήματος » με κέντρο τις ΗΠΑ, στα πλαίσια του οποίου ο Καναδάς θα αποτελέσει απλώς μία από τις ακτίνες.

4.3.2. Το Μεξικό ενδιαφέρεται έντονα να παρουσιαστεί ως μια προνομιούχος ζώνη για άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ), χάρις στο ασήμαντο κόστος της εργατικής δύναμης και στο δυναμισμό που επέδειξε, όχι χωρίς κοινωνικό κόστος, ως προς την ανάπτυξή του. Για να επιτύχει αυτό, είχε ανάγκη από σαφώς προσδιορισμένες συμμαχίες : το Μεξικό ανέλαβε, κατά μια έννοια, την πρωτοβουλία για τις διεργασίες ίδρυσης της NAFTA.

4.3.2.1. Ήδη πριν από την κατάληξη της συμφωνίας NAFTA, το Μεξικό είχε προωθήσει την φιλελευθεροποίηση της εμπορικής πολιτικής, στα πλαίσια του εκσυγχρονισμού και της εξυγίανσης της οικονομίας του (ο πληθωρισμός του που ήταν ενδημικά υψηλός τις προηγούμενες δεκαετίες, περιορίστηκε στο 12 % το 1992).

4.3.2.2. Η συμφωνία που υλοποιήθηκε ενδέχεται να επιτρέψει στο Μεξικό να αντισταθμίσει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κατά την ανεύρεση κεφαλαίων λόγω του υψηλού ακόμη εξωτερικού του χρέους και της δυσκολίας εξεύρεσης κεφαλαίων στο εσωτερικό. Η σταθεροποίηση του ανοίγματος της αγοράς των ΗΠΑ στα μεξικανικά προϊόντα είναι επίσης πολύ σημαντική (τα 2/3 των εξαγωγών του Μεξικού κατευθύνονται προς τις ΗΠΑ).

4.3.2.3. Ένα Μεξικό αγκυρωμένο σε μία περιοχή ελεύθερων συναλλαγών, που υποστηρίζεται στην προσπάθειά του για εκσυγχρονισμό της χώρας και με μεγαλύτερη εσωτερική σταθερότητα, είναι προς το συμφέρον τόσο των ΗΠΑ όσο και ολόκληρης της αμερικανικής ηπείρου.

4.3.3. Για τις ΗΠΑ, εκτός από το στόχο της δημοκρατικής σταθερότητας στην περιοχή και συνεπώς την σταθερή απόφαση για την υποστήριξη του Μεξικού στις αναπτυξιακές του προσπάθειες (βλ. προηγούμενο σημείο), ο καθοριστικός λόγος φαίνεται ότι ήταν η ανάγκη εξορθολογισμού και η εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας της μεταφοράς αμερικανικών επιχειρήσεων στο σύνολο της επικράτειας του Μεξικού και όχι μόνο στην ελεύθερη συνοριακή ζώνη ( φαινόμενο των « maquiladoras », που θεωρητικά θα έπρεπε να εκλείψει). Αυτό επιτρέπει επίσης να ελαττωθεί η πίεση που ασκείται στο μεξικανικό εργατικό δυναμικό και να περιορισθεί το φαινόμενο της παράνομης μετανάστευσης, που πλέον δεν είναι δυνατό να ελεγχθεί αποκλειστικά με - οσοδήποτε αυστηρά - μέτρα καταστολής (πράγμα που απετέλεσε το λόγο για τη σύναψη της πρόσθετης συμφωνίας συνεργασίας σχετικά με τα προβλήματα που αφορούν την εργασία και τους ανθρώπινους πόρους).

4.3.3.1. Εξάλλου, δεν υπάρχει καμμία απολύτως αμφιβολία ότι οι δυνατότητες που προσφέρει η αγορά του Μεξικού, ο πληθυσμός του οποίου πρέπει να φτάσει τα 100 εκατομμύρια το 2 000, δεν έχουν διαφύγει της προσοχής των ΗΠΑ.

4.4. Οι προβλέψεις σχετικά με τα αποτελέσματα της συμφωνίας για τις τρείς χώρες είναι αρκετά διαφορετικές ανάλογα με τα οικονομετρικά πρότυπα που χρησιμοποιούνται : υπάρχουν υποθέσεις που παρουσιάζουν καθαρή αύξηση των μεξικανικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ της τάξεως του 7,7 % και άλλες που προβλέπουν μόνο 1,3 % ακόμη και για τις επιπτώσεις στην απασχόληση, στο Μεξικό γίνεται λόγος τόσο για τη δημιουργία 1 464 000 θέσεων εργασίας, όσο και για την απώλεια 158 000 θέσεων. Ενόψει τόσο σημαντικών αποκλίσεων το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να αναμένει την επαλήθευση στην πράξη, στη διάρκεια ορισμένων ετών.

4.4.1. Η NAFTA φαίνεται λοιπόν να εγγράφεται σε μία λογική συμπληρωματικότητα με τους εξορθολογιστικούς στόχους των σημερινών ρευμάτων.

4.5. Όσον αφορά τις ενδεχόμενες εξελίξεις στο πλαίσιο του συνόλου της ηπείρου θα ανοίξουν και άλλες προοπτικές εάν η NAFTA παρουσιαστεί, όπως υποθέτουν πολλοί, ως συμφωνία που ανοίγει το δρόμο για την εν καιρώ ενσωμάτωση και άλλων χωρών της Κεντρικής και της Λατινικής Αμερικής. Η Χιλή, για παράδειγμα, η οποία έχει ήδη συνάψει συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με το Μεξικό, δεν κρύβει το ενδιαφέρον της για τη NAFTA.

4.5.1. Σε διάφορες χώρες της Κεντρικής και Λατινικής Αμερικής, η NAFTA προκαλεί αντιτιθέμενα συναισθήματα έλξης και ανησυχίας. Παραπέμποντας στην πρόσφατη γνωμοδότηση για τις σχέσεις της ΕΚ με την Λατινική Αμερική, παρατηρούμε απλώς εδώ ότι οι εμπειρίες λατινοαμερικανικής ολοκλήρωσης, έστω και διαφορετικές μεταξύ τους ως προς το περιεχόμενο, την σταθερότητα και τις προοπτικές, πρέπει ωστόσο να υποστηριχθούν έστω και για να επαληθευτεί στην πράξη η πραγματική δυναμική τους. Στην καλύτερη περίπτωση αυτές οι ολοκληρωμένες περιοχές θα καταστούν συζητητές της NAFTA και θα αποκαταστήσουν μαζί της πλαίσια και τομείς συνεργασίας. Αυτό θα επιτρέψει να αποφύγουν οι χώρες αυτές τις αυστηρά διμερείς σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες που θα οδηγούσαν στην αναπαραγωγή « αστεροειδούς συστήματος ».

5. Η Ιαπωνία, η Νοτιοανατολική Ασία και η Κίνα

5.1. Η Νοτιοανατολική Ασία και η Ιαπωνία είναι η περιοχή του Ειρηνικού που παρουσιάζει τις μεγαλύτερες δυνατότητες συνοχής και οικονομικής ολοκλήρωσης. Στην περιοχή αυτή θεωρούμε ότι ανήκουν και οι « πρόσφατα εκβιομηχανισμένες οικονομίες » (ΠΕΟ : Χογκ-Κογκ, Σιγκαπούρη, Νότια Κορέα και Ταϊβάν), καθώς και οι « νέες πρόσφατα εκβιομηχανισμένες οικονομίες » (νέες ΠΕΟ : Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες και Ταϊλάνδη).

5.1.1. Το 1967, η Ινδονησία, η Μαλαισία, οι Φιλιππίνες, η Ταϊλάνδη και η Σιγκαπούρη συνέστησαν τη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών ASEAN (Σύνδεσμος Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας, ΣΚΝΑ).

5.1.2. Στο κεφάλαιο αυτό λαμβάνονται επίσης υπόψη η Κίνα και οι δύο Κορέες, λόγω της αυξανόμενης σημασίας τους.

5.1.3. Φυσικά η Κίνα πρέπει να αποτελέσει το αντικείμενο ξεχωριστής αξιολόγησης, λόγω της έκτασης και της πολυπλοκότητάς της και λόγω των δυνατοτήτων που παρουσιάζει ως παραγωγός και ως αγορά. Χωρίς καμία πρόθεση να μειώσουμε τη σημασία της Κίνας, εδώ περιοριζόμαστε απλώς να υπενθυμίσουμε ότι οι διαστάσεις και οι δυνατότητές της (1 δισεκατομμύριο 200 εκατομμύρια άτομα, συντελεστής ανάπτυξης 12,8 % το 1992 και 13 % το 1993, εξαγωγές που αυξάνουν περίπου κατά 15 % το χρόνο), πρέπει ακόμη να αντιπαραβληθούν με ένα ΑΕΠ που αντιστοιχεί στο μισό ΑΕΠ της Ιταλίας.

5.2. Από πολιτική σκοπιά, ολόκληρη ή εν λόγω περιοχή από το Β` Παγκόσμιο Πόλεμο και εξής υφίσταται την έντονη επίδραση της « Pax Americana ». Η βορειοαμερικανική επιρροή μειώθηκε αισθητά μόλις προσφάτως, λόγω της προοδευτικής στρατιωτικής αποχώρησης των ΗΠΑ, που συνδέεται με τη λήξη του ψυχρού πολέμου, αλλά και με δημοσιονομικούς λόγους, και αφήνει το πεδίο ελεύθερο στη στρατηγική και οικονομική επιρροή της Ιαπωνίας, χαρακτηριστική της μεταπολεμικής εξωτερικής πολιτικής της τελευταίας.

5.3. Παρά τους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης που παρουσιάζουν τα τελευταία χρόνια οι ΠΕΟ, οι νέες ΠΕΟ και η Κίνα, η απόσταση που τις χωρίζει από την ιαπωνική οικονομία θέλει πολύ ακόμη για να γεφυρωθεί και η Ιαπωνία παρουσιάζεται ως ο αδιαφιλονίκητος οικονομικός ηγέτης της ζώνης. Η υπεροχή της Ιαπωνίας, το ισοζύγιο πληρωμών της οποίας είναι μονίμως θετικό, εκτείνεται από την τεχνολογία ως τα οικονομικά.

5.3.1. Η οικονομία της Ιαπωνίας είναι ακόμη πολύ κλειστή με ποσοστό ανοίγματος της οικονομίας προς τα έξω, υπολογιζόμενο σε Ecu ύψους 16,3 % το 1991 (το αντίστοιχο ποσοστό της ΕΕ τον ίδιο χρόνο ήταν 18 %). Η εμπορική πολιτική της Ιαπωνίας είναι νεομερκαντιλιστικού χαρακτήρα, πράγμα που προκαλεί πολλές επικρίσεις λόγω της δυσκολίας διείσδυσης των εισαγωγών.

5.3.2. Η Ιαπωνία διατήρησε την πολιτική αυτή τουλάχιστον ως τα τελευταία χρόνια, ακόμη και έναντι των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας, χωρίς καμία προνομιακή μεταχείριση για αυτές.

5.4. Η ιστορία έχει κληροδοτήσει βαριά υποθήκη στις σχέσεις μεταξύ Ιαπωνίας και Νοτιοανατολικής Ασίας. Οι κυριαρχικές βλέψεις της Ιαπωνίας στο παρελθόν είναι ακόμη ζωντανές στη μνήμη μεγάλου μέρους των πρεσβύτερων γενεών αυτών των χωρών. Φοβούνται ότι η παλαιά πολιτικο-στρατιωτική κυριαρχία θα μεταμορφωθεί σε οικονομική κυριαρχία. Η Ιαπωνία αποκλείσθηκε επίτηδες από τη σύσταση του ASEAN, αν και στη συνέχεια διαδραμάτισε θεμελιώδη ρόλο στους παραπλήσιους οργανισμούς του.

5.5. Η οικονομική υπεροχή της Ιαπωνίας φαίνεται ότι αποτελεί ένα στοιχείο που δεν μπορεί να παραβλεφθεί για οποιοδήποτε εγχείρημα περιφερειακής ολοκλήρωσης. Ωστόσο, όπως τονίζει και ένα έγγραφο του 1988 του Οργανισμού Οικονομικού Σχεδιασμού (Economic Planning Agency, ΕΡΑ), ο πρωταγωνιστικός ρόλος που επιθυμεί να διαδραματίσει η ιαπωνική οικονομία υπερβαίνει κατά πολύ την κεντρική θέση που κατέχει η Γερμανία στην ΕΚ και οι ΗΠΑ στη NAFTA. Έχει διατυπωθεί μάλιστα η σκέψη μίας μορφής στενής οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των ΠΕΟ, των νέων ΠΕΟ και της Ιαπωνίας « όπως ανάμεσα στα μέρη ενός ανθρώπινου σώματος », η « κεφαλή » του οποίου όμως θα βρίσκεται αναγκαστικά στο Τόκυο. Πολλοί παρατηρητές, εντούτοις, θεωρούν αυτήν την υπόθεση πρόωρη, τόσο από πολιτική όσο και από οικονομική άποψη.

5.6. Η Ιαπωνία, ωστόσο, φαίνεται ότι έχει ενστερνισθεί αυτό το σχέδιο. Το 1987 ανακοινώθηκε η σύσταση του « Νέου Σχεδίου Ανάπτυξης των Ασιατικών Βιομηχανιών », ενός στρατηγικού ταμείου που αποσκοπεί στον επαναπροσανατολισμό των ιαπωνικών Άμεσων Εξωτερικών Επενδύσεων (ΑΕΕ) προς τη Νοτιοανατολική Ασία, λόγω των τάσεων κλεισίματος της αμερικανικής αγοράς. Το 1988 θεσπίσθηκε το Ταμείο Ανάπτυξης ASEAN-Ιαπωνίας, με σκοπό να προωθήσει τη διοχέτευση των ιαπωνικών πλεονασμάτων σε αυτή τη ζώνη.

5.7. Ανάμεσα στις διμερείς σχέσεις που διατηρεί η Ιαπωνία, η πιο υποσχόμενη είναι η σχέση με τις χώρες του ASEAN. Παρά την έντονη ανισορροπία στο οικονομικό και στο τεχνολογικό επίπεδο, οι δύο εταίροι εμφανίζουν σαφή συμπληρωματικότητα όσον αφορά τις δομές παραγωγής τους : οι ιαπωνικές εξαγωγές υψηλού τεχνολογικού επιπέδου βρίσκουν πολύτιμο αντάλλαγμα στους φυσικούς πόρους που αφθονούν στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Οι ιαπωνικές ΑΕΕ βρίσκουν στη ζώνη αυτή εργατικό δυναμικό χαμηλότερου κόστους από ό,τι στις ΠΕΟ.

5.8. Ο κυριότερος κίνδυνος που απειλεί την ιαπωνική παραγωγή είναι ένα είδος μπούμεραγκ στον τεχνολογικό τομέα : οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας ενδέχεται να είναι σύντομα σε θέση να μιμηθούν τις τελευταίες τεχνολογίες και, κατά συνέπεια, να εκτοπίσουν τα ιαπωνικά προϊόντα στη διεθνή αγορά. Ενήμερες του κινδύνου, οι ιαπωνικές επιχειρήσεις δεν εξάγουν σε αυτές τις χώρες παρά μόνο προηγμένες τεχνολογίες.

5.9. Οι διμερείς σινο-ιαπωνικές σχέσεις εξελίσσονται ομαλά. Ένα από τα χαρακτηριστικά της μεταπολεμικής εξωτερικής πολιτικής της Ιαπωνίας είναι η διατήρηση καλών σχέσεων με όλες τις κομμουνιστικές χώρες της Ανατολής. Για την Κίνα, η Ιαπωνία είναι το πλησιέστερο χρηματοοικονομικό κέντρο, πράγμα που θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο όταν επιτευχθεί το άνοιγμα της κινεζικής οικονομίας.

5.10. Οι διμερείς σχέσεις της Ιαπωνίας με τις δύο Κορέες είναι καθ`όλα όμοιες με τις σχέσεις της με τις δύο Κίνες. Η ίση απόσταση έχει ωφελήσει πολύ την Ιαπωνία. Από τις μη κομμουνιστικές χώρες, η Ιαπωνία είναι ο κυριότερος εμπορικός εταίρος της Βόρειας Κορέας : σε περίπτωση βορειοκορεατικής « περεστρόικα » (που για την ώρα και παρά το θάνατο του Kim Iil Sung, δύσκολα μπορεί να προβλέψει κανείς), η Ιαπωνία είναι έτοιμη να δρέψει τα μεγαλύτερα οφέλη.

5.11. Η διευρυμένη ζώνη της Νοτιοανατολικής Ασίας παρουσιάζει μεγάλες δυνατότητες ολοκλήρωσης. Η συμπληρωματικότητα, ιδίως μεταξύ της Ιαπωνίας και των νέων ΠΕο, προοιωνίζει σημαντικά οφέλη από ενδεχόμενη ολοκλήρωση. Από την άλλη, ακριβώς αυτή η έντονη συμπληρωματικότητα (πολύ ανώτερη εκείνης που υπάρχει ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Μεξικό και εφάμιλλη μόνο με αυτή που παρατηρείται μεταξύ ΕΚ και ΧΚΑΕ) θα μπορούσε να αποτελέσει ευνοϊκό έδαφος για την ανάπτυξη ενός εμπορικού μπλοκ.

5.11.1. Αν επιτευχθεί η παραγραφή της κακής ιστορικής φήμης της Ιαπωνίας, ορισμένοι πολιτισμικοί παράγοντες ενδέχεται επίσης να ευνοήσουν αυτήν την ενδεχόμενη διεργασία της ολοκλήρωσης.

6. Ινδία και Αφρική

6.1. Για διάφορους λόγους, η θέση της Ινδίας και της Αφρικής στο παγκόσμιο εμπόριο επιδεινώθηκε σοβαρότατα κατά τις τελευταίες τρείς δεκαετίες. Μία αδύναμη ανάπτυξη με πολλές διαρθρωτικές δυσκολίες, ένα υψηλό εξωτερικό χρέος (προπάντων για την Αφρική) προστιθέμενα στην επιτάχυνση της ανταγωνιστικότητας στο συνολικό πλαίσιο των αγορών έθεσαν προοδευτικά στο περιθώριο, αλλά με ολοένα και πιο δραματικό τρόπο, την Αφρική και την Ινδία, αυξάνοντας την ήδη έντονη διαφορά εισοδήματος και ευημερίας σχεδόν του 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού.

6.2. Η Ινδία πρόσφατα μόνον άρχισε να αντιμετωπίζει τις εξαγωγές ως προτεραιότητα για την ανάπτυξή της. Προσηλωμένη σε μία στρατηγική οικονομικής ανάπτυξης με χαρακτηριστικά την συγκέντρωση και την αντικατάσταση των εισαγωγών, η Ινδία είδε το μερίδιο της στον παγκόσμιο εμπόριο να μειώνεται από 2,4 % το 1951 σε 0,42 % το 1991. Κατά τη διετία 1991-1992, οι εξαγωγές των Ινδιών αποτελούσαν μόνο το 1,8 % του ΑΕΠ ενώ η χώρα κατείχε την 35η θέση μεταξύ των χωρών εισαγωγών (με όγκο εισαγωγών ίσο με της Ιρλανδίας, έστω και αν ο πληθυσμός των Ινδιών είναι 242 φορές υψηλότερος).

6.2.1. Αλλά και σε σχέση με τις άλλες ασιατικές αναπτυσσόμενες χώρες, η θέση της Ινδίας επιδεινώθηκε : επί της συνολικής εξαγωγής μεταποιημένων προϊόντων των ασιατικών αναπτυσσόμενων χωρών οι εξαγωγές των Ινδιών μειώθηκαν εντός 7 ετών (1980-1987), από 4,2 % σε 3,3,%.

6.2.2. Μόνον πολύ πρόσφατα η εξαγωγή μεταποιημένων προϊόντων αυξήθηκε (και με ταχύ ρυθμό) σε συνδυασμό με τη νέα κατεύθυνση που έλαβε η ειδική πολιτική με την ενίσχυση των εξαγωγών και με την ελευθεροποίηση του εμπορίου. Σε χρήμα, οι ινδικές εξαγωγές ανήλθαν σε 18,4 δισεκατ. δολλάρια το 1992 ενώ οι προβλέψεις για το 1993 δείχνουν μία περαιτέρω αύξηση της τάξεως του 21,8 δισεκατ. δολλαρίων. Πράγμα που αντιστοιχεί σε ετήσια αύξηση 18,5 %.

6.3. Σε περιφερειακό επίπεδο, η Ινδία είναι μέλος της SAARC (Ένωση Περιφερειακής Συνεργασίας της Νοτίου Ασίας) που περιλαμβάνει επίσης τις χώρες Μπαγκλαντές, Μπούταν, Ινδία, Μαλντίβ, Νεπάλ, Πακιστάν και Σρι Λάνκα. Η Ένωση αυτή δημιουργήθηκε από το 1985. Ο στόχος είναι να επιταχυνθεί η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της περιοχής διαμέσου κοινών δράσεων συνεργασίας σε συγκεκριμένους τομείς.

6.3.1. Εντούτοις, μια μακρά ιστορία εντάσεων μεταξύ των μελών της SAARC έχει ως τώρα καταστήσει δυσχερή τη συνεργασία, τόσο στο οικονομικό όσο και στο πολιτικό επίπεδο.

6.3.2. Οι οικονομίες των χωρών της SAARC είναι ανταγωνιστικές αλλά το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται κυρίως για οικονομίες που στηρίζονται στη γεωργία ή καλύτερα πρόκειται για χώρες στις οποίες η μεγάλη πλειοψηφία του λαού εξαρτάται από τη γεωργία έστω και αν οι επιπτώσεις της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών επί του ΑΕΠ αυξήθηκαν σημαντικά κατά τα τελευταία χρόνια.

6.3.2.1. Το διαπεριφερειακό εμπόριο είναι περιορισμένο. Οι εσωτερικές εξαγωγές στην περιοχή είναι κάτω του 4 % του συνόλου.

6.3.3. Κατά τη Σύσκεψη Κορυφής της SAARC στην Dacca, στις 11 Απριλίου 1993, υπογράφηκε εντούτοις η προτιμησιακή εμπορική ρύθμιση νοτίου Ασίας (SAARC). Η συμφωνία αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα και να δώσει μία ώθηση στην SAARC για την εφαρμογή προγραμμάτων και μεθόδων οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας με σαφέστερη κατεύθυνση ολοκληρώσεως των χωρών της περιοχής αυτής.

6.4. Ο κυριώτερος λόγος περιθωριοποιήσεως της Αφρικής στο πλαίσιο του παγκόσμιου εμπορίου είναι πιθανώς το γεγονός ότι οι εξαγωγές της αποτελούνται ουσιαστικώς από πρώτες ύλες που προορίζονται για τις βιομηχανοποιημένες χώρες. Οι εξαγωγές αυτές εξαρτώνται με τη σειρά τους από τις διακυμάνσεις των παγκόσμιων τιμών που κατά τις τελευταίες δεκαετίες ακολούθησαν καθοδική πορεία (και πολλές φορές μάλιστα πραγματική πτώση), που οφείλεται εν μέρει στις επιστροφές κατά τις εξαγωγές που κατέβαλαν οι βιομηχανικές χώρες.

6.4.1. Οι επιπτώσεις του εμπορίου πρώτων υλών επί του συνόλου των αφρικανικών εξαγωγών κυμαίνονται μεταξύ 85 και 95 %. Μεταξύ 1964 και 1987, το μερίδιο του αφρικανικού εμπορίου επί του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου κατήλθε από 4,2 % σε 2,1 %. Σήμερα είναι κατά τι υψηλότερο από 1 %.

6.4.2. Μολοταύτα, ακόμη και σε ό,τι αφορά τις πρώτες ύλες, οι αφρικανικές εξαγωγές εξακολουθούν να μειώνονται. Αποτελούσαν το 9,1 % της εξαγωγής πρώτων υλών (εξαιρουμένου του πετρελαίου) το 1970, ενώ το 1987 είχαν ήδη πέσει σε 4,1 %. Διάφοροι είναι οι παράγοντες που καθόρισαν την επιδείνωση της αφρικανικής θέσης, μεταξύ των οποίων το γεγονός ότι οι παραγωγές της αντικατεστάθησαν επί των παγκοσμίων αγορών από τις παραγωγές άλλων αναπτυσσομένων χωρών, που ευνοήθηκαν από καλύτερες κλιματικές συνθήκες (περισσότερες και τακτικότερες βροχές), μικρότερο κόστος παραγωγής, καλύτερες υποδομές και φορολογικές πολιτικές που δεν επιβαρύνουν τους παραγωγούς.

6.5. Παρόλον ότι ισχύουν ορισμένες εμπορικές συμφωνίες μεταξύ αφρικανικών κρατών, οι διαπεριφερειακές εμπορικές ροές εμφανίζουν περιορισμένη αύξηση. Μεταξύ 1976 και 1987 οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών της ECOWAS (Οικονομική Κοινότητα των χωρών της Δυτικής Αφρικής, συμπεριλαμβανομένων τόσο των αγγλόφωνων όσο και των γαλλόφωνων και πορτογαλικών χωρών), ανήλθαν από 3,1 % σε 5,5 %. Σε ό,τι αφορά την UDEAC (Τελωνειακή Ένωση της Κεντρικής Αφρικής που περιλαμβάνει τα γαλλόφωνα κράτη) το εσωτερικό εμπόριο ανήλθε από 2,1 % το 1970 σε 3,1 % το 1976, και σε 4,1 % το 1980, κυρίως λόγω των εσωτερικών συγκρούσεων, υπέστη ισχυρότατη μείωση μέχρι σημείου να φθάσει το 0,9 % το 1987.

6.5.1. Η πραγματική σημασία της οικονομικής ολοκλήρωσης στην Αφρική εντούτοις μπορεί να εκτιμηθεί μόνον αν ληφθεί υπόψη ότι μεταξύ των διαφόρων χωρών υφίστανται πολλοί ανεπίσημοι δεσμοί που είναι δύσκολο να εκφρασθούν με στατιστικούς όρους : στην πραγματικότητα η ολοκλήρωση αυτή είναι αρκετά ευρύτερη. Μεγάλο μέρος των συναλλαγών γίνεται υπό μορφή λαθρεμπορίου ή απλώς με μη ελεγχόμενες διαβάσεις μεταξύ συνόρων που είναι δύσκολο να εντοπισθούν. Κατά ανάλογο τρόπο, η κινητικότητα των παραγωγικών παραγόντων και κυρίως του εργατικού δυναμικού είναι πολύ ευρύτερη από όσο δείχνουν τα επίσημα στοιχεία. Ο ΔΟΕ υπολογίζει ότι το ποσοστό μεταναστών επί του συνολικού πληθυσμού στην Ακτή του Ελεφαντοστού είναι 21 % και στη Νότιο Αφρική 6 %. Και ανάλογο φαινόμενο παρατηρείται στη Νιγερία.

6.5.2. Ένα κοινό πρόβλημα των διαφόρων προσπαθειών εμπορικής ολοκλήρωσης στην Αφρική έγκειται στο γεγονός ότι συχνά τα κράτη έχουν αναλάβει τη δέσμευση να παράγουν προϊόντα μονοκαλλιέργειας και επιπλέον ότι οι παραγωγές των ενδιαφερόμενων χωρών είναι παρόμοιες : πρόκειται κυρίως για πρώτες ύλες (γεωργικές τροφές και ορυκτά η εξαγωγή των οποίων προορίζεται για τις βιομηχανοποιημένες χώρες). Οι δυνατότητες ανάπτυξης μιας εσωτερικής ανταγωνιστικότητας όμως είναι μόνον θεωρητικές διότι στην πραγματικότητα οι τιμές των πρώτων υλών ορίζονται στις διεθνείς αγορές, με αποτέλεσμα οι παραγωγικές χώρες να εξαρτώνται εντελώς σχεδόν από τον μηχανισμό αυτό.

6.5.2.1. Επίσης, η αδυναμία των παραγωγικών χωρών να παρεμβαίνουν επί των τιμών συμβαδίζει με τη μείωση της ζήτησης από πλευράς εισαγωγικών χωρών που οφείλεται επίσης στα μεγάλα αποθέματα όλων σχεδόν των πρώτων υλών που έχουν συσσωρευθεί από τις χρήστριες χώρες.

6.5.3. Σε μία μελέτη της UNCTAD γίνεται προσπάθεια να εντοπισθούν οι τομείς εκείνοι των οποίων εάν υποστηριχθεί η ανάπτυξη θα μπορέσουν να διαφοροποιήσουν τις παραγωγές στις διάφορες περιοχές της Αφρικής : τα αποτελέσματα δείχνουν δυνατότητες παραγωγής ημιτελών προϊόντων καθώς και ελαφρών βιομηχανικών προϊόντων όπως ποτά, κρέατα, αλλαντικά, καλλυντικά, φαρμακευτικά, παπούτσια, ξυλεία, υφαντουργικά, τσιμέντο, οπωρολαχανικά σε κονσέρβα, διάφορα χημικά προϊόντα.

6.6. Τα αποτελέσματα των πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής και οι σχετικοί ελιγμοί που προκύπτουν από τις κατευθύνσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας (πάταγο προκάλεσε η πρόσφατη υποτίμηση του φράγκου CFA), έδωσαν ισχνά δείγματα αποτελεσματικότητας. Το κοινωνικό κόστος εξάλλου υπήρξε υψηλότατο και τούτο κυρίως διότι οι περιορισμοί του προϋπολογισμού αντικατοπτρίσθηκαν με ισχυρή επιδείνωση του υγειονομικού τομέα και της παιδείας με τη συνακόλουθη και τραγική εξασθένηση των ανθρωπίνων πόρων της ηπείρου.

6.6.1. Η κατάσταση της συντριπτικής πλειοψηφίας των αφρικανικών χωρών που ασφυκτιά άλλωστε από το εξωτερικό χρέος απαιτεί πολύ περισσότερο συντονισμένες παρεμβάσεις συνεργασίας, στο πλαίσιο μιας εμπεριστατωμένης επανεξέτασης της παρέμβασης των οργανώσεων του Bretton Wood. Όσο τέλεια και αν είναι οποιαδήποτε εμπορική συμφωνία θα έχει πολύ περιορισμένα αποτελέσματα πάνω στην αφρικανική πραγματικότητα εάν δεν συνοδεύεται από μέτρα για τη δημιουργία μιας κατάλληλης και μόνιμης ανάπτυξης στην ήπειρο.

6.6.2. Στην οπτική αυτή, η Συνθήκη Λομέκαι ολόκληρος ο μηχανισμός της με μέτρα που προορίζονται είτε για την προαγωγή του εμπορίου είτε για την ανάπτυξη της συνεργασίας παραμένει χρήσιμη αναφορά. Παρά ταύτα, όπως έχει επισημάνει η ΟΚΕ σε πρόσφατη γνωμοδότησή της σχετικά με την αναθεώρηση της δεύτερης περιόδου, πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να εξασφαλισθούν τα κονδύλια και προκειμένου οι μηχανισμοί και διαδικασίες συνεργασίας να προσαρμοσθούν κατά τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να επιτευχθεί μία πραγματική αποτελεσματικότης και να δημιουργηθούν δυναμικές ανάπτυξης με προοπτικές συνέχειας.

7. Συμπεράσματα

7.1. Η περιφερειοποίηση του παγκόσμιου εμπορίου αποτελεί τάση που ενισχύθηκε μεταπολεμικά και μπορεί να συνυπάρξει στο μέλλον με μία μεγαλύτερη φιλελευθεροποίηση των αλλαγών μέσα σε ένα πολυμερές πλαίσιο. Θεωρητικά, αυτή η « συνύπαρξη » μπορεί να συμβάλει στην μεγιστοποίηση της « ευημερίας » σε παγκόσμιο επίπεδο.

7.2. Φυσικά, θα πρέπει να υλοποιηθούν ορισμένες συνθήκες και αυτό σχετίζεται τόσο με τις πολιτικές των μεμονωμένων χωρών όσο και με τις αποφάσεις που λαμβάνονται από το σύνολο των χωρών που έχουν επιλέξει να αναπτύξουν μορφές όλο και πιο σύνθετης ολοκλήρωσης (η ΕΕ για παράδειγμα έχει αποδείξει ότι μπορεί να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης εκπροσωπώντας τόσο το συμφέρον των χωρών μελών όσο και το γενικότερο συμφέρον της Κοινότητας) ().

7.3. Η οικοδόμηση της ΠΟΕ και η έναρξη της λειτουργίας της θα αποτελέσουν την πρώτη δοκιμασία μεγάλης σημασίας, στο άμεσο μέλλον, για να επαληθευθεί η ύπαρξη και η αποτελεσματικότητα της δέσμευσης προς την κατεύθυνση αυτή.

7.4. Από την άλλη μεριά, ακόμη και η βέλτιστη οικοδόμηση της ΠΟΕ δεν είναι επαρκής για να επιτευχθούν οι στόχοι « ευημερίας » που είναι αναγκαίοι για να καταστεί η παγκόσμια ανάπτυξη συμβατή σε περιβαλλοντικό και κοινωνικό επίπεδο.

7.4.1. Μολονότι γίνεται δεκτό ότι οι ΙΕΕ διαδραματίζουν ένα όλο και πιο σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των παγκόσμιων συναλλαγών (βλ. σημεία 2.4 και 2.8) και αν από την άλλη μεριά επιλέγεται να μην παραγνωρισθεί η επίδραση των χρηματιστικών αγορών στην πραγματική οικονομία (βλ. σημεία από 1.8 έως 1.8.2), καθίσταται ωστόσο επιτακτικό να δημιουργηθεί ένα διεθνές πλαίσιο εντός του οποίου θα πρέπει να καθορισθούν οι κανόνες για μια ισορροπημένη και παγκοσμίως αποδεκτή αλληλεπίδραση μεταξύ αγορών, ανάπτυξης και δημοκρατίας.

7.4.2. Η πρόταση μιας νέας συνθήκης « Bretton Woods », μολονότι είναι ενδιαφέρουσα από μόνη της, για να μην παραμείνει κενή ή για να μην καταστεί ένας απλός εξορθολογισμός των σημερινών διεθνών θεσμών, βασισμένος στην διαμεσολάβηση των συμφερόντων των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων, θα πρέπει να οδηγήσει σε ευρύτατη και διαφανή συζήτηση στην οποία πρέπει να συμμετάσχουν πλήρως οι διεθνείς επιχειρήσεις, ώστε να επιτραπεί η έκφραση των πιο θεμελιωδών οργάνων.

7.5. Τα συμπεράσματα αυτά περιοριζόμενα σε ό,τι αφορά την παρούσα γνωμοδότηση στην περιφερειακή διάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου, επιδιώκουν να συμβάλουν με ορισμένους προβληματισμούς και προτάσεις, στην υποστήριξη της δέσμευσης της ΕΕ για συνεκτική υλοποίηση των πολιτικών που ορίζονται στη Συνθήκη (ειδικότερα στα άρθρα 3, β και ιζ).

7.6. Από την συνοπτική έστω ανάλυση που έγινε στα προηγούμενα σημεία, προκύπτει ότι τα καλύτερα αποτελέσματα από την άποψη της « ευημερίας » των περιφερειακών ολοκληρώσεων, προκύπτουν όταν υπάρχουν :

- ομογενείς και συγκρίσιμοι εταίροι, όσον αφορά τα επίπεδα ανάπτυξης των τεχνολογιών και της παραγωγής,

- ένα πλαίσιο, τόσο εντός όσο και εκτός της περιοχής αυτής που χαρακτηρίζεται από πολιτικές φιλελευθεροποίησης,

- ισχυρή οικονομική και πολιτική δέσμευση των ενδιαφερόμενων φορέων, ή ενός συνολικού σχεδίου για το οποίο υπάρχει συμφωνία και το οποίο ακολουθείται με συνοχή,

- σημαντικές δυνατότητες οικονομιών κλίμακας.

7.7. Η έλλειψη ή η ισχνότητα ενός ή ορισμένων από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν δεν παρεμποδίζει τη συγκρότηση « de facto » ολοκληρωμένων περιοχών (περιφερειοποιήσεις) ή « de jure » (θεσμικές περιφερειοποιήσεις), έχει όμως σημαντικές επιπτώσεις στην επιτυχία και στα αποτελέσματα που επιφέρουν από την άποψη της δημιουργίας - απόκλισης του εμπορίου, αλλά κυρίως εσωτερικής ή εξωτερικής ανάπτυξης της εν λόγω περιοχής.

7.7.1. Φυσικά μόνο ένα ισχυρό σχέδιο που συνεπάγεται έναν ορισμένο βαθμό θεσμοθέτησης είναι κατάλληλο να αναπτύξει μηχανισμούς ικανούς να εξισορροπήσουν τις προϋποθέσεις που δεν υπάρχουν ή είναι εξασθενισμένες (π.χ. η πολιτική συνοχής της ΕΕ που αποβλέπει στο ξεπέρασμα της καθυστερημένης ανάπτυξης ορισμένων χωρών μελών).

7.8. Τα κριτήρια που αναφέρονται στο σημείο 7.6 χρησιμεύουν επίσης ως αναφορά για την ανάλυση της επιτυχίας ή όχι των περιφερειακών σχεδίων που έχουν προωθηθεί στις διάφορες περιοχές του κόσμου, έστω και αν δεν είναι σε θέση, από μόνα τους, να επεξηγήσουν εξαντλητικά ορισμένα φαινόμενα (για παράδειγμα οι δυσκολίες που συναντώνται στα προγράμματα ολοκλήρωσης στην Αφρική ή αντιθέτως οι ισχυρές δυνατότητες ολοκλήρωσης που υπάρχουν στην Ασία).

7.9. Η πιο πλούσια εμπειρία σύνθετης και διαρκούς περιφερειακής ολοκλήρωσης, είναι χωρίς αμφιβολία η περίπτωση της Κοινότητας.

7.9.1. Στην περίπτωση της Κοινότητας, οι τέσσερις συνθήκες που αναφέρονται στο σημείο 7.6 ήταν παρούσες την στιγμή της συγκρότησης και για το λόγο αυτό η ΕΚ είχε όλες τις προϋποθέσεις για να παρουσιασθεί ως εμπορικό « μπλόκ ». Στη διάρκεια της εξέλιξής της κυρίως σε αντιστοιχία με τις επιτυχείς διευρύνσεις οι εθνικές ισορροπίες τροποποιήθηκαν και καθόρισαν την αναγκαιότητα προσαρμογής των πολιτικών που εφαρμόζονταν ή καθιέρωσης νέων (για παράδειγμα στην κοινοτική περίπτωση, η προσαρμογή του προϋπολογισμού, οι πολιτικές συνοχής, και λοιπά).

7.9.2. Όσο παραδειγματική και αν είναι η περίπτωση της Κοινότητας δεν πρέπει να οδηγήσει σε μηχανιστικές μεταθέσεις, που εξάλλου δεν είναι ρεαλιστικές. Κάθε σχέδιο ολοκλήρωσης υλοποιείται σε ένα πλαίσιο απαιτήσεων στις οποίες επιθυμεί να ανταποκριθεί και οι οποίες καθορίζουν, σε τελευταία ανάλυση, τους στόχους, τις στρατηγικές και τις προθεσμίες της υλοποίησής του.

7.9.3. Ωστόσο θα ήταν λάθος να μην προταθούν, στις σχέσεις με τις άλλες περιοχές του κόσμου, τουλάχιστον δύο στοιχεία της κοινοτικής ολοκλήρωσης, που προκαλούν από καιρό ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους εταίρους μας : το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο, και η διαχείριση των διαφορών μας. Από την άλλη μεριά, είναι ακριβώς αυτά τα ίδια στοιχεία, τα οποία, σύμφωνα με την άποψη της πλειοψηφίας των εξωτερικών συζητητών, αποτελούν το μεγαλύτερο στοιχείο έλξης της Κοινότητας.

7.10. Όσον αφορά το περιεχόμενο της γνωμοδότησης αυτής, θα πρέπει να εκτιμηθεί εάν η κοινοτική εμπειρία οδήγησε σε αύξηση της « ευημερίας » των χωρών μελών και των άλλων εξωτερικών εταίρων και να εξαγχούν συμπεράσματα σχετικά με τα καθήκοντα και τις ευθύνες που θα πρέπει να αναλάβει τη ΕΕ.

7.10.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία για το γεγονός ότι οι χώρες μέλη άντλησαν από την κοινοτική εμπειρία ευρύτατα και διαρκή πλεονεκτήματα που δεν θα είχαν επιτευχθεί χωρίς αυτή την κοινή δέσμευση.

7.10.2. Πιο διαρθρωμένη θα πρέπει αναγκαστικά να είναι η κρίση σχετικά με τις εξωτερικές επιδράσεις της ολοκλήρωσης. Είναι αναμφίβολο ότι η άρση των εσωτερικών δασμολογικών τελών συνοδεύθηκε από μείωση των εξωτερικών δασμών. Το επίπεδο δασμολογικής προστασίας της ΕΕ είναι ένα από τα χαμηλότερα του κόσμου, ειδικότερα έναντι των εμπορευμάτων που εισάγονται από τις αναπτυσσόμενες χώρες (1,9 % κατά μέσο όρο). Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι εάν οι χώρες μέλη (κυρίως οι πιο ισχυρές οικονομικά) δεν ήταν ενωμένες στα πλαίσια της ΕΚ, θα είχαν διατηρήσει πολύ ψηλότερα επίπεδα προστασίας (πράγμα που θα είχε οδηγήσει σε μεγαλύτερες αποκλίσεις του εμπορίου) και θα αποτελούσαν στο πολυμερές επίπεδο πολύ πιο δύσκολους διαπραγματευτές από όσο υπήρξαν αντιθέτως στο κοινοτικό πλαίσιο. Από την άλλη μεριά οι μικρές χώρες παρουσίασαν αύξηση της διαπραγματευτικής τους ισχύος λόγω ακριβώς του γεγονότος ότι αποτελούσαν τμήμα της ΕΚ.

7.10.3. Όπως ήδη αναφέρθηκε η ΚΓΠ κατηγορείται συχνά για προστατευτισμό. Στην ΚΓΠ αποδίδονται όχι μόνο απόκλιση του εμπορίου αλλά επίσης και ειδική ευθύνη για την αύξηση της φτώχειας σε ορισμένες ζώνες ειδικότερα στην Αφρική, τη Μεσόγειο και πιο πρόσφατα, έναντι των ΧΚΑΕ.

7.10.3.1. Σύμφωνα με πολλούς, η ΚΓΠ είναι μια προστατευτική πολιτική που χαρακτηρίζει όλο το κοινοτικό πλαίσιο. Εδώ δεν χρησιμεύει - και θα ήταν οπωσδήποτε στείρα αντιπαράθεση - να καθορισθεί εάν και σε πιο βαθμό η ΚΓΠ είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της φτώχειας στις αφρικανικές αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες του Μαγκρέμπ και αν αποτελεί παράλληλα απειλή για την ανάπτυξη των ΧΚΑΕ.

7.10.3.2. Θα πρέπει αντιθέτως να υπογραμμισθεί επιμόνως η αναγκαιότητα να :

- συνεχισθεί η πορεία στη γραμμή που χαράχθηκε από τη μεταρρύθμιση Mc Sharry,

- να επανεξετασθεί και ανανεωθεί η μεσογειακή πολιτική στις κατευθύνσεις που έχουν ήδη υποδειχθεί από την ΟΚΕ στις διάφορες σχετικές γνωμοδοτήσεις,

- να ενισχυθούν οι σχέσεις με τις ΑΚΕ, εξασφαλίζοντας με την ευκαιρία της προσεχούς αναθεώρησης Λομέ, τους πόρους για την ολοκλήρωση των πολιτικών συνεργασίας και για μια πιο αποφασιστική συμμετοχή των οργανώσεων των ευρωπαϊκών κοινωνιών (για παράδειγμα διαμέσου ενός μηχανισμού παρακολούθησης των εφαρμοζόμενων πολιτικών) στον κοινωνικοοικονομικό διάλογο με τις χώρες ΑΚΕ,

- να υλοποιηθεί μια πραγματική πολιτική συνεργασίας για την άμεση ανάπτυξη και να ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις και τα προβλήματα των διαφόρων περιοχών τα οποία να συντονισθούν με τις κοινοτικές πολιτικές που εφαρμόζονται ή βρίσκονται στη φάση της κατάρτισης.

- να εξετασθεί το σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων ώστε να καταστεί πιο ορθολογικό και διαφανές (π.χ. μειώνοντας το φάσμα των προτιμήσεων και καθιστώντας σαφέστερα τα κριτήρια χορήγησης των ίδιων των προτιμήσεων) και να παρεμποδισθεί η μελλοντική ανάπτυξη ενός « αστεροειδούς συστήματος ».

7.10.4. Αντιστοίχως, οι πολιτικές προστασίας των ευαίσθητων τομέων (κλωστοϋφαντουργία, χαλυβουργία, αυτοκινητοβιομηχανία, κ.λ.π.) που συχνά αποτέλεσαν αντικείμενο άκαρπων αντιθέσεων ή ακόμη χειρότερα παρεμβάσεων με μοναδικό στόχο να ικανοποιηθούν οι ενδιαφερόμενες χώρες, θα πρέπει αντιθέτως να ωθήσουν τις κοινοτικές αρχές και τις αρχές των χωρών μελών να προσανατολισθούν περισσότερο σε διαρθρωτικές λύσεις των προβλημάτων που τίθενται στους τομείς αυτούς.

7.10.5. Πιο σύνθετο είναι το σχέδιο που χρειάζεται για να υπάρξει ικανοποιητική ανταπόκριση στις ανησυχίες των ΧΚΑΕ. Όπως ήδη αναφέρθηκε στα σημεία από το 3.7.2 έως το 3.7.3 της γνωμοδότησης αυτής, η ΕΕ, με την επιθυμητή προσχώρηση των τεσσάρων νέων χωρών και από κοινού με τις ΧΚΑΕ, αποτελεί αντικειμενικά την περιοχή μιας υποθετικής, ευρύτερης ηπειρωτικής ολοκλήρωσης (το « ευρωπαϊκό κοινό σπίτι »).

7.10.5.1. Για να ξεφύγει κανείς από τις γενικόλογες ευχές και από τις ασαφείς αντιπαραθέσεις ως προς το κόστος/όφελος του εγχειρήματος αυτού, χρειάζεται το συντομότερο δυνατό να προωθηθεί η συζήτηση για ένα αξιόπιστο σχέδιο που θα περιλαμβάνει όλες τις πολιτικές, οικονομικές, θεσμικές πτυχές που συνεπάγεται αυτή η προσπάθεια. Με το σχέδιο αυτό μπορεί να συνδεθεί και να συνδυασθεί ειδικότερα μια συνεκτική εμπορική πολιτική.

7.10.5.2. Στο μεταξύ είναι απαραίτητο να ξεκαθαρισθούν οι σχέσεις σύνδεσης με τις ΧΚΑΕ από τις πιο καθαρά προστατευτικές πτυχές, με την εφαρμογή και διεύρυνση μονομερών ανοιγμάτων στα στρατηγικά προϊόντα των εν λόγω χωρών.

7.10.5.3. Ταυτόχρονα, η πολιτική υποστήριξης και συνεργασίας στις διαδικασίες μετάβασης των ΧΚΑΕ προς την αγορά θα πρέπει να ενισχυθεί, με την λήψη όλων των αναγκαίων αποφάσεων και κυρίως εκείνων που σχετίζονται με τους πόρους.

7.11. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η κατάσταση των σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Αφρικής απαιτεί προσοχή κατά προτεραιότητα : για το σκοπό αυτό θα προτείνει το ταχύτερο λεπτομερή εξέταση μέσω μιας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας. Ως προς τις σχέσεις με τις άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές του κόσμου θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικότερης προσοχής οι σχέσεις με την Λατινική Αμερική (βλ. την πρόσφατη γνωμοδότηση της ΟΚΕ) και την Ασία.

7.12. Η Ασία για μεγάλο χρονικό διάστημα παραγνωρίσθηκε. Η ολοκλήρωση που συντελείται στην πράξη και οι εμπειρίες περιφερειακών συσπειρώσεων που προωθούνται δεν έτυχαν της δέουσας προσοχής εκ μέρους της ΕΚ. Η ΕΕ θα πρέπει να επιχειρήσει να ανακτήσει το χαμένο χρόνο, αναπτύσσοντας ένα διαρθρωμένο και εποικοδομητικό διάλογο με αυτές τις διαρθρώσεις (κυρίως με την ASEAN) και να τις προσκαλέσει να συνεργαστούν σε ορισμένα στρατηγικά πεδία (για παράδειγμα στην αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, στην έρευνα κ.λ.π.). Το ίδιο ισχύει ειδικότερα για την Ιαπωνία, όπως αναλυτικά προτείνεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ στην οποία παραπέμπουμε για πιο ειδικές ενδείξεις.

7.12.1. Η Κίνα, που τον τελευταίο καιρό έχει καταστεί αντικείμενο ενδιαφέροντος και πρωτοβουλιών πολλών χωρών μελών, αποτελεί μία άκρως πολυσύνθετη πραγματικότητα με τεράστιες δυνατότητες που θα πρέπει να μελετηθούν. Είναι επιθυμητό στις σχέσεις με την Κίνα να ασκήσει η ΕΕ και οι χώρες μέλη το μέγιστο δυνατό συντονισμό και να αναπτύξουν μία συνεκτική εξωτερική πολιτική χωρίς να ξεχάσουν ότι η συνθήκη υπαγορεύει μία εξωτερική πολιτική που αποβλέπει στην « υποστήριξη των κοινών αξιών, των θεμελιωδών συμφερόντων και της ανεξαρτησίας της Ένωσης » και στην « ανάπτυξη και παγίωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, όπως επίσης και στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών ».

7.13. Όσον αφορά επίσης την APEC, η ΕΕ θα πρέπει να επιχειρήσει να κατανοήσει καλύτερα για πιο πράγμα πρόκειται. Όσα έχουν λεγχεί για την ASEAN μπορεί να ισχύουν επίσης για την APEC. Ωστόσο, πολλοί διατηρούν αμφιβολίες σχετικά με το περιεχόμενο, τη συνοχή και τις δυνατότητες αυτής της αχανούς και ετερογενούς συσπείρωσης.

7.14. Ως προς τη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες πολλά πράγματα βελτιώθηκαν πρόσφατα. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει σ`αυτό το δρόμο και να εμβαθύνει το διάλογο, εκμεταλλευόμενη επίσης και την πολιτική συγκυρία που διαμορφώνεται από την Προεδρία Clinton και από τη θέση σε ισχύ της NAFTA : η ΟΚΕ θα μπορούσε να συμβάλει επωφελώς αρχίζοντας διάλογο με τους ενδιαφερόμενους κοινωνικοεπαγγελματικούς κύκλους.

7.15. Σε πολυμερή βάση, η ΕΕ θα πρέπει να προσπαθήσει να υλοποιήσει το συντομότερο δυνατό τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί με την υπογραφή του Γύρου της Ουρουγουάης, ειδικότερα όσον αφορά την κατάργηση των συμφωνιών εκούσιου περιορισμού των εξαγωγών με τις τρίτες χώρες.

7.15.1. Όμως η μεγαλύτερη υπευθυνότητα της ΕΕ θα πρέπει να επιδειχθεί όσον αφορά την προώθηση της κοινωνικής διάστασης (έστω και μέσω της υποστήριξης της πρότασης για κοινωνική ρήτρα στα πλαίσια της ΠΟΕ) στην προσπάθεια να διατηρηθούν και να ανοίξουν οι μεγαλύτερες δυνατές ευκαιρίες στο διάλογο με τις άλλες ολοκληρωμένες περιοχές, ως προς τον ορισμό ενός πλαισίου διεθνών κανόνων για το θεμιτό εμπόριο (για παράδειγμα προώθηση ορισμένων αρχών και κυρίως μηχανισμών εποπτείας anti-trust : η πρόσφατη συμφωνία με τις ΗΠΑ μπορεί να εξυπηρετήσει ως πρότυπο).

7.16. Στο εσωτερικό επίπεδο η ΕΕ θα πρέπει να προσπαθήσει, όπως έχει ήδη εκφρασθεί η σχετική ευχή, να συνδέσει την εμπορική πολιτική με την πολιτική για τη συνεργασία. Η ΟΚΕ είναι έτοιμη να συμβάλει προς το σκοπό αυτό και ζητεί από τις αρχές της ΕΕ :

- ώστε να συμμετέχει πλήρως στις απαραίτητες επιλογές 7 ιδιαίτερα η ΟΚΕ ζητεί να συμμετέχει και να ενημερώνεται πληρέστερα και να καταστήσουν πιο διαφανή την εμπορική πολιτική η οποία θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ενημέρωσης και ευρύτατης συζήτησης με την ευρωπαϊκή κοινωνία, καλύτερα ως συμβουλευτικό όργανο της Επιτροπής και του Συμβουλίου (σ`αυτή την οπτική η ΟΚΕ δεσμεύεται να ζητήσει από την διακυβερνητική διάσκεψη του 1996 να θεσπίσει τις κατάλληλες νομικές βάσεις που θα επιτρέψουν την υποχρεωτική γνωμοδότηση σε ορισμένες περιπτώσεις),

- να υποστηρίξουν την καταβαλλόμενη από την ΟΚΕ προσπάθεια για διάλογο με τους κοινωνικούς φορείς των άλλων εξωκοινοτικών ολοκληρωμένων περιοχών και να επιτρέψουν την κατάλληλη επέκτασή του στις περιοχές που δεν καλύπτει ακόμη,

- να θέσουν στη διάθεση της πολιτικής για τις εξωτερικές σχέσεις και τη συνεργασία στην ανάπτυξη τους κατάλληλους πόρους, ξεπερνώντας την μυωπική λογική που εξαρτά την υλοποίηση μιας πολιτικής από τις δυνατότητες του προϋπολογισμού για να επιτευχθεί αντιθέτως η ορθή επιλογή ότι δηλαδή οι προϋπολογισμοί είναι αυτοί που προσαρμόζονται στις πολιτικές και στις απαραίτητες στρατηγικές.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Ομιλία στη συνεδρίαση του « World Economic Forum », Davos, 28. 1. 1994.

() «Η διεθνής οικονομική αλληλεξάρτηση », έγγραφο της μονάδας που είναι επιφορτισμένη με την ανάλυση των στοιχείων και των θεμάτων εξωτερικής πολιτικής, Μάιος 1993.

() P. Bairoch, Εγκυκλοπαίδεια Einaudi, λήμμα « Εμπόριο » 1978.

() A. Sapir « Περιφερειακή ολοκλήρωση στην Ευρώπη » οικονομική εφημερίδα, τεύχος αριθ. 94, Σεπτέμβριος 1992.

() Balassa, 1975, αναφέρεται από Sapir (βλ. σημ. 4).

() A. Sapir, « La nιgociation de l'Uruguay Round : leηons pour l'Union Europιenne », 1994.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία που κατατέθηκε σύμφωνα με τον Εσωτερικό Κανονισμό απορρίφθηκε στη διάρκεια της συζήτησης :

Σημείο 7.10.2

Να προστεθεί το ακόλουθο κείμενο στο τέλος της τρίτης πρότασης :

« ...αν και για τις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων που ανταγωνίζονται τα αντίστοιχα προϊόντα της ΕΕ υφίστανται άλλα εμπόδια ».

Αιτιολογία

Το 98 % των εισαγωγών που προέρχονται από τις χώρες ΑΚΕ δεν δασμολογείται 7 το ποσοστό που εναπομένει παρεμποδίζεται - εκτός άλλων - και από το σύστημα εισφορών που ισχύει για όλα τα γεωργικά προϊόντα από τις χώρες ΑΚΕ που προστίθενται στα προϊόντα που εισάγονται στο πλαίσιο παραχωρήσεων ως προς τις ποσοστώσεις.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ : 16, ψήφοι κατά : 25, αποχές : 14.