[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 6.12.2010

COM(2010) 709 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΟ 2009

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Δανειοδοτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 3

2.1. Επισκόπηση 3

2.2. Διευκόλυνση ΣΙΠ 4

2.2.1. Κύρια χαρακτηριστικά της διευκόλυνσης ΣΙΠ 5

2.2.2. Πράξεις ΣΙΠ που αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν το 2009 6

2.2.3. Απάντηση της ΕΕ στην κρίση δημόσιου χρέους της ζώνης του ευρώ 6

2.3. Διευκόλυνση ΜΧΣ 7

2.3.1. Κύρια χαρακτηριστικά της ΜΧΣ 7

2.3.2. Πράξεις ΜΧΣ που αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν το 2009 7

2.3.3. Αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης στη ΜΧΣ 9

2.4. Διευκόλυνση Ευρατόμ 9

2.4.1. Κύριο χαρακτηριστικό 9

2.4.2. Εκταμιευθείσα πράξη 10

3. Δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 10

3.1. Περιγραφή 10

3.2. ΣΙΠ 10

3.3. ΜΧΣ 11

3.4. Ευρατόμ 11

4. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων 12

4.1. Δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ 12

4.2. Δανειοληπτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ 13

Εισαγωγή

Στις αποφάσεις του Συμβουλίου για τη σύσταση των διαφόρων δανειοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβλέπεται ότι η Επιτροπή ενημερώνει ετησίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη χρήση των μέσων αυτών. Η παρούσα έκθεση, για να τηρήσει αυτές τις υποχρεώσεις πληροφόρησης, περιγράφει τις δανειοδοτικές δραστηριότητες ανά γεωγραφική περιοχή.

Συγκεκριμένα, στην παρούσα έκθεση παρατίθεται σύντομη περιγραφή των δανειοδοτικών και δανειοληπτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της στήριξης ισοζυγίου πληρωμών που παρέχεται σε κράτη μέλη που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ (ΣΙΠ)[1] και της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τρίτες χώρες (ΜΧΣ). Επίσης, δίνονται πληροφορίες σχετικά με τις δανειοδοτικές και δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρατόμ.

Για να ολοκληρωθεί η εικόνα των δραστηριοτήτων της ΕΕ, στο τελικό τμήμα παρουσιάζεται συνοπτική επισκόπηση των δανειοδοτικών και δανειοληπτικών δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) το 2009.

Δανειοδοτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Επισκόπηση

Χρηματοδοτική στήριξη για κράτη που δεν είναι μέλη της Ένωσης και για κράτη μέλη της Ένωσης που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ παρέχεται από την Επιτροπή στο πλαίσιο διαφόρων νομικών βάσεων, ανάλογα με τις γεωγραφικές περιοχές τις οποίες αφορά και τους επιδιωκόμενους στόχους.

Οι χρηματοδοτικές πράξεις που διαχειρίζεται η Επιτροπή βάσει διαφόρων αποφάσεων του Συμβουλίου λαμβάνουν εν γένει τη μορφή διμερών δανείων (μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς κράτη που δεν είναι μέλη της Ένωσης (ΜΧΣ) ή στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών (ΣΙΠ) προς κράτη μέλη της Ένωσης που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ), με τα οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση βοηθά στην αποκατάσταση της μακροοικονομικής ισορροπίας μιας χώρας. Το δανειοδοτικό μέσο Ευρατόμ χρησιμοποιείται για πράξεις χρηματοδότησης σε κράτη μέλη και ορισμένες τρίτες χώρες (Αρμενία, Ρωσία και Ουκρανία).

Κάθε εκταμίευση δανείου ΜΧΣ, ΣΙΠ ή Ευρατόμ πραγματοποιείται σε συνακόλουθη βάση. Δηλαδή, τα οφειλόμενα ποσά (τόκοι και/ή κεφάλαιο), το νόμισμα και οι ημερομηνίες πραγματοποίησης των εξοφλητικών πληρωμών των δανείων αντιστοιχούν στα οφειλόμενα ποσά, στο νόμισμα και τις ημερομηνίες πραγματοποίησης των εξοφλητικών πληρωμών της υποκείμενης δανειοληπτικής πράξης.

Πίνακας 1: Εκταμιεύσεις δανείων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής*, δανείων Ευρατόμ προς τρίτες χώρες και δανείων στήριξης ισοζυγίου πληρωμών προς κράτη μέλη που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ

Εκατ. ευρώ

2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | Σύνολο |

Ρουμανία (ΚΜ από την 01.01.2007) | 50 | 50 |

Αλβανία | 9 | 9 |

Βοσνία - Ερζεγοβίνη | 10 | 10 | 20 |

ΠΓΔΜ | 12 | 28 | 40 |

Σερβία και Μαυροβούνιο | 40 | 15 | 55 |

Λίβανος | 25 | 25 |

Υποσύνολο ΜΧΣ | 12 | 118 | 10 | 15 | 19 | 25 | 199 |

Ευρατόμ(1) | 40 | 25 | 65 | 215 | 51 | 39 | 16 | 7 | 458 |

Ουγγαρία | 2 000 | 3 500 | 5 500 |

Λετονία | 2 200 | 2 200 |

Ρουμανία | 1 500 | 1 500 |

Υποσύνολο ΣΙΠ(2) | 2 000 | 7 200 | 9 200 |

Γενικό σύνολο | 52 | 143 | 75 | 230 | 70 | 39 | 2 016 | 7 232 | 9 857 |

(1) Περιλαμβανομένης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας (κράτη μέλη από 01.01.2007) (2) Στις 2 Δεκεμβρίου 2008, το ανώτατο όριο για το μέγιστο ύψος των δανείων προς κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ στο πλαίσιο του μηχανισμού ΣΙΠ αυξήθηκε από 12 δισεκατ. ευρώ σε 25 δισεκατ. ευρώ. Στις 18 Μαΐου 2009 το όριο αυξήθηκε σε 50 δισεκατ. ευρώ. * Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, κατά τη διάρκεια της περιόδου (2002-2009) εκταμιεύθηκε συνολικό ποσό 417 εκατομμυρίων ευρώ εκ των οποίων 15,3 εκατομμύρια ευρώ το 2009 (συμπληρωματικές πληροφορίες για τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή παρέχονται στην έκθεση της Επιτροπής προς στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες το 2009). |

Διευκόλυνση ΣΙΠ

Η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση είχε δυσμενείς συνέπειες για την οικονομική δραστηριότητα στην Ευρώπη και στον κόσμο γενικά. Παρά τα πρωτοφανή δημοσιονομικά και νομισματικά μέτρα που έλαβαν οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες για να υποστηρίξουν τις χρηματαγορές, οι όροι βραχυπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης παρέμειναν δυσμενείς κατά τη διάρκεια του 2009. Το 2008, η διευκόλυνση στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών (ΣΙΠ) επανενεργοποιήθηκε ώστε να βοηθηθούν τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ να αντεπεξέλθουν στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σε σχέση το ισοζύγιο πληρωμών τους εξαιτίας της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το 2009, η δανειοδοτική δραστηριότητα στο πλαίσιο της διευκόλυνσης ΣΙΠ αυξήθηκε δεδομένου ότι η οικονομική κρίση συνέχισε να έχει επιπτώσεις για τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ στις δραστηριότητες χρηματοδότησής τους.

Κύρια χαρακτηριστικά της διευκόλυνσης ΣΙΠ

Η ενίσχυση ΣΙΠ λαμβάνει τη μορφή μεσοπρόθεσμων δανείων χορηγούμενων από την Επιτροπή και εν γένει συνδυάζεται με χρηματοδότηση εκ μέρους του ΔΝΤ και άλλων πολυμερών δανειστών, όπως η ΕΤΕπ, η ΕΤΑΑ ή η Παγκόσμια Τράπεζα, ή με διμερή στήριξη από κράτη μέλη. Η ΣΙΠ έχει έκτακτο χαρακτήρα και ενεργοποιείται κατά περίπτωση. Πιθανοί αποδέκτες είναι τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ[2] που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών. Η στήριξη είναι μακροοικονομικού χαρακτήρα (δηλαδή δεν συνδέεται με συγκεκριμένη χρήση των χορηγούμενων κεφαλαίων, όπως στην περίπτωση της στήριξης που χορηγείται για συγκεκριμένα έργα). Αποδεσμεύεται εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής και αποβλέπει στην άμβλυνση των περιορισμών εξωτερικής χρηματοδότησης στην παγκόσμια αγορά που αντιμετωπίζει το κράτος μέλος αποδέκτης και στην αποκατάσταση της διατηρησιμότητας του ισοζυγίου πληρωμών. Οι εν λόγω όροι πολιτικής συνομολογούνται από την Επιτροπή μετά από διαβουλεύσεις με την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή (ΟΔΕ) και το κράτος μέλος σε μνημόνιο συμφωνίας που υπογράφεται προτού τεθούν σε εφαρμογή οι συμφωνίες δανείου. Η χρηματοδότηση στηρίζει την εφαρμογή μέτρων προσαρμογής με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Η επαλήθευση των εν λόγω μέτρων αποτελεί προϋπόθεση για την εκταμίευση των περαιτέρω δόσεων στο πλαίσιο αυτών των δανείων.

Η διευκόλυνση θεσπίστηκε το 1975[3] και η Κοινότητα, στο πλαίσιο της διευκόλυνσης για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών, προέβη σε διάφορες πράξεις με σκοπό τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών κρατών μελών που αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες οικονομικές απειλές ή δυσχέρειες κατά την εικοσαετία που ακολούθησε. Οι πράξεις αυτές συνίσταντο σε χορηγήσεις δανείων που χρηματοδοτήθηκαν με δανειοληπτικές πράξεις της Κοινότητας.

Ο αυξημένος αριθμός επιλέξιμων κρατών μελών μετά την διεύρυνση[4] και η ένταση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης απαίτησαν την επανενεργοποίηση και την επέκταση της ΣΙΠ τον Δεκέμβριο του 2008[5] από 12 δισεκατ. ευρώ σε 25 δισεκατ. ευρώ προκειμένου να καλυφθούν οι δυνητικές ανάγκες. Μια περαιτέρω αύξηση του ανωτάτου ορίου δανεισμού σε 50 δισεκατ. ευρώ αποφασίσθηκε τον Μάιο του Μάιο του 2009[6] ώστε να συνεχίσουν να υπάρχουν περιθώρια ταχείας αντιμετώπισης περαιτέρω αιτημάτων για ΣΙΠ.

Πράξεις ΣΙΠ που αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν το 2009

Το 2009, το Συμβούλιο αποφάσισε την χορήγηση οικονομικής στήριξης σε δύο ακόμη χώρες στο πλαίσιο της διευκόλυνσης ΣΙΠ:

- στη Λετονία με δάνειο έως 3,1 δισεκατ. ευρώ (απόφαση 2009/290/EK του Συμβουλίου της 20ής Ιανουαρίου 2009), και

- στη Ρουμανία με δάνειο έως 5 δισεκατ. ευρώ (απόφαση 2009/459/EK του Συμβουλίου της 6ης Μαΐου 2009).

Η ΣΙΠ ήταν σημαντικό μέρος της δανειοδοτικής δραστηριότητας της ΕΕ από την άποψη του όγκου των εκταμιεύσεων το 2009. Καταβλήθηκε συνολικό ποσό 7,2 δισεκατ. ευρώ σε πολλές δόσεις.

Πίνακας 2: κατάλογος των δανειοδοτικών πράξεων που εκταμιεύθηκαν στο πλαίσιο της διευκόλυνσης ΣΙΠ το 2009

Χώρα | Απόφαση | Δόση | Ημερομηνία | Ποσά σε εκατ. ευρώ |

Ουγγαρία[7] | 2009/102/ΕΚ | 2η | 26/03/2009 | 2 000 |

3η | 6/07/2009 | 1 500 |

Λετονία | 2009/290/ΕΚ | 1η | 25/02/2009 | 1 000 |

2η | 27/07/2009 | 1 200 |

Ρουμανία | 2009/459/ΕΚ | 1η | 27/07/2009 | 1 500 |

Απάντηση της ΕΕ στην κρίση δημόσιου χρέους της ζώνης του ευρώ

Αμέσως μετά την κρίση στην Ελλάδα, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη αποφάσισαν, τον Μάιο του 2010, μια δέσμη μέτρων για τη διασφάλιση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Ένα από τα μέτρα αυτά είναι η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (EFSM). Ο μηχανισμός βασίζεται στο άρθρο 122.2[8] της Συνθήκης με την πλήρη υποστήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η ενεργοποίησή του εξαρτάται από αυστηρούς όρους, στο πλαίσιο κοινής στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ και από όρους και προϋποθέσεις παρόμοιους προς αυτούς του ΔΝΤ. Ως την 1η Οκτωβρίου 2010 ο μηχανισμός δεν έχει ενεργοποιηθεί.

Παράλληλα με το EFSM αποφασίστηκαν δύο άλλα μέτρα

- η παροχή χρηματοπιστωτικής στήριξης προς την Ελλάδα που αποτελείται από συγκεντρούμενα διμερή δάνεια τα οποία παρέχονται από κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, συνολικού ύψους 80 δισεκατ. ευρώ. 30 δισεκατ. ευρώ παρέχονται από το ΔΝΤ στο πλαίσιο της κοινής στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ που ανέρχεται σε 110 δισεκατ. ευρώ συνολικά.

- συγκροτήθηκε ο ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθερότητας (EFSF) με δυναμικότητα 440 δισεκατ. ευρώ. Είναι εγγυημένος σε αναλογική βάση από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Διευκόλυνση ΜΧΣ

Λεπτομερή στοιχεία για τις πράξεις ΜΧΣ παρατίθενται στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (ΜΧΣ) προς τρίτες χώρες[9].

Κύρια χαρακτηριστικά της ΜΧΣ

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ) υπό μορφή δανείων ή/και επιχορηγήσεων υποστηρίζει τις προσπάθειες πολιτικής και οικονομικής μεταρρύθμισης των δικαιούχων χωρών και εφαρμόζεται σε συνδυασμό με τα όργανα του Bretton Woods (ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα). Τα κύρια χαρακτηριστικά της ΜΧΣ είναι: ο έκτακτος χαρακτήρας της, το γεγονός ότι συμπληρώνει χρηματοδοτήσεις από Διεθνείς Χρηματοπιστωτικούς Οργανισμούς (ΔΧΟ) και η εκπλήρωση όρων μακροοικονομικής πολιτικής. Σε στενή συνεργασία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και την Παγκόσμια Τράπεζα, η ΜΧΣ της ΕΕ, προσαρμοσμένη στις ειδικές ανάγκες της εκάστοτε χώρας, έχει στηρίξει αρκετές τρίτες χώρες στο πλαίσιο του γενικού στόχου της σταθεροποίησης της οικονομικής κατάστασης και της εγκαθίδρυσης οικονομιών που λειτουργούν βάσει των μηχανισμών της αγοράς.

Τα δάνεια ΜΧΣ εκταμιεύονται γενικά σε περισσότερες δόσεις, ανάλογα με τον βαθμό εκπλήρωσης των μακροοικονομικών όρων. Κάθε εκταμίευση υπόκειται σε δανειοληπτική πράξη από μέρους της Επιτροπής. Σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων εξαιτίας της μη τήρησης των εξοφλητικών υποχρεώσεων της δικαιούχου χώρας, η Επιτροπή δύναται να ενεργοποιήσει το Ταμείο Εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις[10] ούτως ώστε να μην επηρεασθεί η εξόφληση της αντίστοιχης δανειοληπτικής πράξης της Επιτροπής.

Οι επιχορηγήσεις και Τα δάνεια που εκταμιεύθηκαν βάσει του μέσου αυτού από το 2002 και μετά αναφέρονται ανωτέρω στον πίνακα 1.

Πράξεις ΜΧΣ που αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν το 2009

Οι βασικές δραστηριότητες ΜΧΣ το 2009 αφορούν διαπραγματεύσεις με τις αρμόδιες αρχές και εστιάσθηκαν στα εξής:

- Στους όρους της συνδρομής προς τον Λίβανο (μνημόνιο συμφωνίας και συμφωνία δανείου που υπογράφηκαν στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 2008, αντίστοιχα).

Το πρόγραμμα ΜΧΣ όσον αφορά τον Λίβανο περιλαμβάνει επιχορήγηση ύψους 30 εκατ. ευρώ και δάνειο ύψους 50 εκατ. ευρώ, που θα εκταμιευτούν αμφότερα σε δύο δόσεις. Η εκταμίευση της πρώτης δόσης του δανείου (25 εκατ. ευρώ) πραγματοποιήθηκε στις αρχές του Ιουνίου του 2009. Τον Δεκέμβριο του 2009, η Επιτροπή παρέτεινε την περίοδο διαθεσιμότητας της δεύτερης δόσης του προγράμματος συνδρομής, το οποίο θα λήξει πλέον στις 21 Δεκεμβρίου 2010. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης εξαρτάται από την εκπλήρωση των προϋποθέσεων που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο συμφωνίας, το οποίο υπεγράφη με τις εθνικές αρχές.

- Στην τακτοποίηση του επιμερισμού, μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου, των δανείων ΜΧΣ που είχαν χορηγηθεί στην πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

Ο διαχωρισμός των απαιτήσεων της ΕΕ έναντι του Μαυροβουνίου από εκείνες έναντι της Σερβίας ήταν απόρροια της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου τον Ιούνιο του 2006 και της συμφωνίας που συνήφθη μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου τον Ιούλιο του 2006 για τον επιμερισμό των εξωτερικών υποχρεώσεων μεταξύ των δύο χωριστών κρατών. Δεν δημιούργησε νέες υποχρεώσεις για την ΕΕ και δεν έχει δημοσιονομικές επιπτώσεις. Το 2009 υπεγράφη με το Μαυροβούνιο αυτοτελής συμφωνία δανείου, η οποία άρχισε να ισχύει την 4η Φεβρουαρίου 2010. Με τη συμφωνία αυτή εφαρμόζεται η απόφαση 2008/784/ΕΚ[11] του Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία ένα μέρος των υποχρεώσεων που απορρέουν από τα δάνεια που είχαν χορηγηθεί από την ΕΕ στην Ένωση Κρατών Σερβίας και Μαυροβουνίου - πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας - προσκυρώθηκε στο Μαυροβούνιο με συνέπεια τη μείωση των υποχρεώσεων της Σερβίας.

Στις 30 Νοεμβρίου 2009[12], το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε τις ακόλουθες τρεις νέες διαδικασίες ΜΧΣ:

- Αρμενία (απόφαση 2009/890/EK του Συμβουλίου), που συνίσταται σε επιχορήγηση 35 εκατ. ευρώ και σε δανειακή διευκόλυνση ύψους έως 65 εκατ. ευρώ. Η ΜΧΣ της ΕΕ παρέχεται συμπληρωματικά με τη στήριξη από άλλους χορηγούς και έχει σκοπό να βοηθήσει στην κάλυψη των αναγκών χρηματοδότησης της Αρμενίας το διάστημα 2010 – 2011 καθώς και να αμβλύνει τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης. Οι προϋποθέσεις καταβολής της ΜΧΣ θα συμπληρώνουν τις προϋποθέσεις του προγράμματος του ΔΝΤ και θα περιλαμβάνουν ως προϋπόθεση την ικανοποιητική εκτέλεση του προγράμματος αυτού, συμπεριλαμβανομένων των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων στους τομείς της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών, της διαχείρισης του χρέους, της πολιτικής προμηθειών και της τελωνειακής πολιτικής.

- Βοσνία-Ερζεγοβίνη (απόφαση 2009/891/EK), υπό μορφή δανειακής διευκόλυνσης ύψους έως 100 εκατ. ευρώ. Στόχος της συνδρομής είναι να βοηθήσει τις αρχές να καλύψουν τις εναπομένουσες ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης και τις ανάγκες του προϋπολογισμού που ανέκυψαν συνεπεία της ισχυρής οικονομικής επιβράδυνσης που πλήττει τη χώρα. Είναι συμπληρωματική σε σχέση με τα προγράμματα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η εκταμίευση προβλέπεται να γίνει σε δύο δόσεις, οι οποίες έχουν προσωρινά προγραμματιστεί για το τρίτο και τέταρτο τρίμηνο του 2010, με την επιφύλαξη της ικανοποιητικής συμμόρφωσης προς τις προϋποθέσεις χρηματοδότησης.

- Σερβία (απόφαση 2009/892/EK του Συμβουλίου), μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπό μορφή δανειακής διευκόλυνσης ύψους έως 200 εκατ. ευρώ. Στόχος της συνδρομής είναι να βοηθήσει τις αρχές να καλύψουν τις εναπομένουσες ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης και τις ανάγκες του προϋπολογισμού που ανέκυψαν στη χώρα στο πλαίσιο της παγκόσμιας κρίσης. Είναι συμπληρωματική σε σχέση με τα προγράμματα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η συνδρομή αναμένεται να αποδεσμευθεί μέσα στο 2011, με την επιφύλαξη της ικανοποιητικής επίδοσης ως προς την εφαρμογή των προϋποθέσεων χρηματοδότησης. Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε, οι υποχρεώσεις της Σερβίας οι οποίες απορρέουν από την παλαιότερη ΜΧΣ που είχε χορηγηθεί στην πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, μειώθηκαν μέσω της προσκύρωσης ενός μέρους από αυτές στο Μαυροβούνιο βάσει της απόφασης 2008/784/ΕΚ του Συμβουλίου.

Υπήρξε μια πράξη που εκταμιεύθηκε στο πλαίσιο δανειακής διευκόλυνσης ΜΧΣ το 2009[13]:

- Η πρώτη δόση δανείου 25 εκατ. ευρώ στο Λίβανο.

Αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης στη ΜΧΣ

Αμέσως μετά την οικονομική κρίση, διάφορες γειτονικές χώρες (Ουκρανία, Γεωργία, Αρμενία και Λευκορωσία) καθώς επίσης και άλλες τρίτες χώρες (Ισλανδία, Δημοκρατία της Κιργισίας και Τατζικιστάν) ζήτησαν στήριξη ΜΧΣ προκειμένου να ανακουφιστεί η πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα και να ενισχυθεί η οικονομική σταθερότητα και οι μεταρρυθμίσεις.

Η Επιτροπή ενέκρινε, τον Οκτώβριο του 2009, πρόταση για δάνειο ΜΧΣ ύψους 500 εκατ. ευρώ για την Ουκρανία (που προστίθεται στην απόφαση για 110 εκατ. ευρώ που εκδόθηκε το 2002 και που δεν έχει εκταμιευθεί ακόμα λόγω της έλλειψης συμφωνίας συνεργασίας με το ΔΝΤ). Η πρόταση για την Ουκρανία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 29 Ιουνίου 2010 και ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο στις 7 Ιουλίου 2010 με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία βάσει του άρθρου 212 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Διευκόλυνση Ευρατόμ

Κύριο χαρακτηριστικό

Η δανειακή διευκόλυνση της Ευρατόμ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση έργων εντός των κρατών-μελών (απόφαση του Συμβουλίου 77/270/Ευρατόμ) ή ορισμένων τρίτων χωρών (Ουκρανία, Ρωσία ή Αρμενία) (απόφαση του Συμβουλίου 94/179/Ευρατόμ). Τα εν λόγω δάνεια αποτελούν πράξεις εκτός προϋπολογισμού τις οποίες η Επιτροπή χρηματοδοτεί με συνακόλουθη δανειοληψία από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Το 1990 το Συμβούλιο έθεσε όριο δανεισμού ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων περίπου 3,4 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν ήδη εγκριθεί και εκταμιευτεί. Το 2002, η Επιτροπή πρότεινε την αύξηση του ορίου δανεισμού από 4 δισεκατομμύρια ευρώ σε 6 δισεκατομμύρια ευρώ, επ’ αυτού όμως δεν έχει επιτευχθεί ακόμη συμφωνία με το Συμβούλιο.

Εκταμιευθείσα πράξη

Οι δραστηριότητες της Ευρατόμ το 2009 εστιάστηκαν στη δανειοδοτική και δανειοληπτική πράξη της τρίτης (και τελευταίας) δόσης 10,3 εκατομμυρίων USD[14] στο πλαίσιο της δανειακής συμφωνίας για το έργο K2R4[15] στην Ουκρανία.

Δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Περιγραφή

Προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι δανειοδοτικές δραστηριότητες που αποφασίζει το Συμβούλιο, η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί να δανείζεται κεφάλαια από τις κεφαλαιαγορές εξ ονόματος τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και της Ευρατόμ. Για κάθε χρηματοδοτικό μέσο (ΣΙΠ, ΜΧΣ και δάνεια Ευρατόμ) κάθε δανειοληπτική και δανειοδοτική πράξη του μηχανισμού προσδιορίζεται στην εκάστοτε νομική βάση. Υφίσταται συνακόλουθη σχέση μεταξύ δανειοληπτικής και αντίστοιχης δανειοδοτικής πράξης, πράγμα το οποίο εξασφαλίζει την απαλλαγή του προϋπολογισμού της ΕΕ από κάθε κίνδυνο επιτοκίου ή συναλλάγματος. Στα οφειλόμενα ληφθέντα δάνεια αντιστοιχούν τα σχετικά ανεξόφλητα χορηγηθέντα δάνεια.

ΣΙΠ

Με τις εκδόσεις των ομολόγων επιτεύχθηκε η εδραίωση της θέσης της ΕΕ ως σημαντικής εκδότριας στην αγορά ομολόγων αναφοράς σε ευρώ. Τα ομόλογα έτυχαν πολύ καλής υποδοχής στην αγορά. Χάρη στο μεγάλο ενδιαφέρον εκ μέρους των επενδυτών, οι προεγγραφές για τα ομόλογα γρήγορα υπερέβησαν την έκδοση. Όλες οι σημαντικές κατηγορίες επενδυτών συμμετείχαν στις τελικές διανομές και μεταξύ αυτών ήταν κεντρικές τράπεζες, επενδυτικά κεφάλαια, εταιρικά επενδυτικά κεφάλαια και ασφαλιστικές εταιρείες. Οι τιμές των ομολόγων πλησίασαν το βέλτιστο επίπεδο στην κατηγορία τους, δηλαδή την κατηγορία the Sovereign Supranational Agency Sector (SSA), μαζί με εκδότες όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η "Kreditanstalt für Wiederaufbau" (KFW) και η "société de financement de l'économie française" (SFEF).

Η απόδοση στη δευτερογενή αγορά ήταν πολύ ικανοποιητική και επιβεβαίωσε το κύρος της ΕΕ ως εκδότριας ομολόγων αναφοράς πρώτης κατηγορίας. Αυτό το κύρος ενισχύθηκε με τα μεταγενέστερα ομόλογα αναφοράς που εκδόθηκαν τον Ιούλιο του 2010.

Πίνακας3: Εκδόσεις ομολόγων ΕΕ το 2009[16]

Χώρα | Περιγραφή | Ημερομηνία έκδοσης | Ημερομηνία λήξης | Μέγεθος (ευρώ) | Τοκομερίδιο |

Λετονία | EEC 3.25 2014 | 25/02/2009 | 3/04/2014 | 1,0 δισ. | 3,125% |

Ουγγαρία | EEC 3.25 2014 | 26/03/2009 | 7/11/2014 | 2,0 δισ. | 3,25% |

Ουγγαρία | EEC 3.625 2016 | 06/07/2009 | 6/04/2016 | 1,5 δισ. | 3,625% |

Λετονία + Ρουμανία | EEC 3.125 2015 | 27/07/2009 | 27/01/2015 | 2,7 δισ. | 3,125% |

ΜΧΣ

Το 2009 υπήρξε μόνο μία δανειοληπτική πράξη ύψους 25 εκατ. ευρώ σε σύνδεση με την πράξη δανειοδότησης του Λιβάνου στο πλαίσιο της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής.

Ευρατόμ

Το 2009 συγκεντρώθηκε ποσό 10,335 εκατ. USD (ισοδύναμο με 7,104 εκατ. ευρώ) για την Ευρατόμ σε συνακόλουθη βάση για τη χρηματοδότηση του έργου K2R4 στην Ουκρανία.

Πίνακας 4: Όγκος δανειοληπτικών πράξεων ανά χρηματοδοτικό μέσο από το 2002 έως το 2009[17] (εκατ. ευρώ)

2002 | 713 | 80 | 1 379 | 2 172 |

2003 | 431 | 105 | 1 372 | 1 908 |

2004 | 423 | 170 | 1 214 | 1 807 |

2005 | 440 | 385 | 1 080 | 1 905 |

2006 | 436 | 436 | 969 | 1 841 |

2007 | 400 | 474 | 786 | 1 260 |

2008 | 266 | 484 | 2 000 | 654 | 3 404 |

2009 | 214 | 481 | 9 200 | 584 | 10 479 |

(1) Χρησιμοποιούνται οι συντελεστές μετατροπής που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου εκάστου έτους. (2) Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα & Χάλυβα είναι υπό εκκαθάριση από το 2002. Το τελευταίο ομόλογο που εκδόθηκε από την ΕΚΑΧ λήγει το 2019. |

Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

Δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ

Τα δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕπ από δικούς της πόρους λαμβάνουν τη μορφή είτε άμεσης χρηματοδότησης μεμονωμένων σχεδίων είτε συνολικών δανείων προς ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, οι οποίοι στη συνέχεια κατανέμουν τα κεφάλαια σε τοπικά σχέδια μικρότερης κλίμακας. Το 2009, ο συνολικός όγκος υπογεγραμμένων πράξεων της ΕΤΕπ αυξήθηκε κατά 37% σε 79,3 δισεκατ. ευρώ, εκ των οποίων 70,5 δισεκατ. ευρώ αφορούσαν πράξεις που υπογράφηκαν με κράτη μέλη και 8,8 δισεκατ. ευρώ πράξεις με χώρες-εταίρους.

Οι δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ έχουν αντίκτυπο στον προϋπολογισμό της ΕΕ όταν συνοδεύονται από εγγυήσεις της ΕΕ, τις επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλες προβλέψεις επιμερισμού κινδύνων μεταξύ ΕΕ/ΕΤΕπ. Ειδικότερα, ορισμένα δάνεια ΕΤΕπ εκτός ΕΕ επωφελούνται από την εγγύηση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αναλυτική έκθεση σχετικά με τη δραστηριότητα εξωτερικής δανειοδότησης της ΕΤΕπ το 2009 εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 21 Απριλίου 2010 στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης της εξωτερικής εντολής της ΕΤΕπ[18]. Συγχρόνως, η ΕΤΕ διαχειρίζεται μέσα επιμερισμού κινδύνων που περιλαμβάνουν τη χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ για να υποστηρίξει τις ενδοενωσιακές πολιτικές (π.χ. χρηματοδοτική διευκόλυνση επιμερισμού του κινδύνου για τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης και εγγύηση δανείων για έργα των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών [ΔΕΔ-Μ])[19].

Δανειοληπτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ

Η παγκόσμια οικονομική κρίση άλλαξε τις συνθήκες στην αγορά. Αν και οι αγορές επανέκτησαν ένα μέσο επίπεδο εμπιστοσύνης κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2009, η αβεβαιότητα της αγοράς παρέμεινε υψηλή καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, καθιστώντας προβληματική την έκδοση χρέους, ιδίως για την έκδοση συναλλαγών μεγάλου μεγέθους και για μακροσκελέστερες προθεσμίες λήξης. Τα κυβερνητικά σχέδια διάσωσης οδήγησαν σε ογκώδη προσφορά κρατικών ομολόγων αλλά και ομολόγων εγγυημένων από το κράτος. Οι επενδυτές ήταν σε θέση να είναι όλο και περισσότερο επιλεκτικοί.

Παρά το δυσμενές χρηματοδοτικό περιβάλλον το 2009, η ΕΤΕπ άντλησε ποσό 79,4 δισεκατ. ευρώ υπό ευνοϊκούς όρους χάρη στο υψηλό κύρος που έχει στην αγορά στο πλαίσιο του προγράμματος χρηματοδότησης του 2009.

[1] Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 407/2010 του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 2010 θέσπισε έναν παρόμοιο μηχανισμό με την πλήρη υποστήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ, τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (EFSM), για την υποστήριξη των κρατών μελών που μετέχουν στη ζώνη του ευρώ. Έως την 1η Οκτωβρίου 2010 ο μηχανισμός δεν είχε ενεργοποιηθεί.

[2] Την 1η Οκτωβρίου 2009, τα ακόλουθα κράτη μέλη δεν είχαν υιοθετήσει το ευρώ: Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[3] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 397/75 της 17ης Φεβρουαρίου 1975 για τη θέσπιση νέου μηχανισμού γνωστού ως Μηχανισμού Κοινοτικών Δανείων (ΜΚΔ) με σκοπό την αρωγή ορισμένων χωρών της ΕΚ ώστε να αντιμετωπίσουν τις υπερβολικές ανισορροπίες στο ισοζύγιο πληρωμών εξαιτίας της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης.

[4] Μετά την εισαγωγή του ευρώ, μόνο τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ συνέχισαν να είναι επιλέξιμα για στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών πληρωμών.

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1360/2008 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 431/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2009, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[7] Στις 9/12/2008 καταβλήθηκε στην Ουγγαρία μια πρώτη δόση 2 000 εκατ. ευρώ.

[8] Το άρθρο 122.2 της Συνθήκης προβλέπει την παροχή χρηματοδοτικής ενίσχυσης όταν τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες οφειλόμενες σε έκτακτες περιστάσεις που διαφεύγουν από τον έλεγχό τους.

[9] Δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί για το 2009. Για το 2008, βλέπε COM/2009/514, SEC/2009/1279.

[10] Βλ. κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 480/2009 του Συμβουλίου.

[11] ΕΕ L 269 της 10.10.2008, σ. 8.

[12] Επιπλέον, με την απόφαση 2009/890/EK του Συμβουλίου παρέχεται στη Γεωργία ΜΧΣ ύψους 46 εκατ. ευρώ με τη μορφή επιχορηγήσεων.

[13] Η πρώτη δόση ύψους 15,3 εκατ. ευρώ της επιχορήγησης στη Γεωργία εκταμιεύθηκε το 2009.

[14] Η τελευταία δόση εκταμιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2009.

[15] Στις 29 Σεπτεμβρίου 2004, η Επιτροπή ενέκρινε δάνειο συνολικού ύψους σε ευρώ ισοδύναμου με 83 εκατ. USD για την αναβάθμιση της ασφάλειας των πυρηνικών μονάδων που είναι γνωστές ως Khmelnitsky Unit 2 και Rovno Unit 4 (K2R4) στην Ουκρανία.

[16] http://ec.europa.eu/economy_finance/financial_operations/market/borrowing/benchmark_issues_2011-14_en.htm

http://ec.europa.eu/economy_finance/financial_operations/market/borrowing/benchmark_issues_2015-16_en.htm

[17] Για περισσότερες πληροφορίες ως προς τα ομόλογα ΕΚ βλ. http://ec.europa.eu/economy_finance/financial_operation_instruments/market_operations59_en.htm.

[18] COM (2010) 173

[19] Η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο για την εφαρμογή, το 2009, των νέων χρηματοδοτικών μέσων που χρηματοδοτήθηκαν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στο πλαίσιο του ετήσιου δημοσιονομικού έτους, σύμφωνα με το σημείο 49 της διοργανικής συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής, του ΕΚ και του Συμβουλίου.