Αριθ. C 47/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 2. 88 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΝΟΣ ΠΕΜΠΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΑΚΑ ΚΑΙ ΧΑΛΥΒΑ 
«Προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την εργασία στις βιομηχανίες 
άνθρακα και χάλυβα» 
COM(87) 655 τελικό 
(88/C 47/06) 
ΥΠΟΜΝΗΜΑ 
Περιεχόμενα 
Σελίδα 
1. Εισαγωγή 7 
2. Αναγκαιότητα του προτεινόμενου προγράμματος 8 
3. Πρόγραμμα 8 
3.1. Οι επαγγελματικοί καρκίνοι 9 
3.2. Μείωση της ακοής από επαγγελματικά αίτια 9 
3.3. Οι επαγγελματικές αναπνευστικές παθήσεις 10 
3.4. Οι επαγγελματικές μυοσκελετικές παθήσεις 10 
3.5. Οι παθήσεις που συνδέονται με την έκθεση σε ορισμένες χημικές ουσίες 10 
3.6. Η κατάρτιση και η πληροφόρηση των επαγγελματικών κύκλων — r 11 
3.7. Οι μέθοδοι μέτρησης της έκθεσης των εργαζομένων 11 
4. Συντονισμός των εργασιών 11 
5. Τα αποτελέσματα του προγράμματος 11 
6. Χρηματοδότηση και διάρκεια του προγράμματος 12 
7. Συμπεράσματα 12 
19. 2. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 47/7 
1. Εισαγωγή 
Το τέταρτο πρόγραμμα ιατρικών ερευνών ΕΚΑΧ «Επιπτώ­
σεις στην υγεία των εργαζομένων, των επαγγελματικών 
οχλήσεων και των φυσικών αντιξοοτήτων στον τόπο ερ­
γασίας», που εγκρίθηκε σύμφωνα με το άρθρο 55 της συν­
θήκης ΕΚΑΧ και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα 
τωνΕυρωπαϊκών Κοινοτήτων'στις 27 Νοεμβρίου 1981 αριθ. 
C 307), έληξε. Απορροφήθηκαν όλες οι πιστώσεις ύψους 
9 εκατομμυρίων ECU με τις οποίες είχε χρηματοδοτηθεί. 
Το τέταρτο αυτό πρόγραμμα αποτέλεσε τη φυσική συνέχεια 
προηγούμενων προγραμμάτων που πραγματοποιήθηκαν 
στον ιατρικό τομέα μετά το 1956, τα οποία είχαν μελετήσει 
θεμελιώδη προβλήματα, όπως η παθογένεια των πνευμονο-
κονιώσεων, της χρόνιας βρογχίτιδας και του εμφυσήματος, 
καθώς και οι διάφορες πλευρές της αναπνευστικής φυσιοπα­
θολογίας. 
Στο πλαίσιο αυτό, επιτεύχθηκε αναμφισβήτητη πρόοδος στη 
γνώση της αναπνευστικής παθολογίας των εργατών στα 
μεταλλεία σιδήρου, στα ανθρακωρυχεία και στα χαλυβουρ­
γεία, με ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα πρόληψης και 
έγκαιρης διάγνωσης. 
Σε σύγκριση με τα προηγούμενα προγράμματα, οι εργασίες 
που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του τέταρτου προ­
γράμματος επέκτειναν σημαντικά το πεδίο των δραστηριο­
τήτων. 
Πράγματι, οι αναπνευστικές παθήσεις δεν είναι οι μόνες 
που μπορούν να προσβάλλουν τους εργαζομένους του τομέα 
αυτού και, κατά συνέπεια, σύμφωνα με τις επιθυμίες των 
επαγγελματικών κύκλων και με βάση τα πιο πρόσφατα επι­
τεύγματα στις βιολογικές επιστήμες, το πρόγραμμα διεύρυνε 
την πειραματική και επιδημιολογική έρευνα σε όλους τους 
επιβλαβείς παράγοντες του περιβάλλοντος των εργαζομένων 
στις βιομηχανίες αυτές, καθώς και στους ατομικούς παρά­
γοντες ευαισθησίας. Επίσης, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στις 
καρκινογενείς παθήσεις και κυρίως στον έγκαιρο εντο­
πισμό τους με έρευνες σχετικά με την καρκινογόνο δράση 
των ατμοσφαιρικών ρυπαντών στις βιομηχανίες της ΕΚΑΧ. 
Η επέκταση του προγράμματος αφορούσε επίσης την ανά­
πτυξη ενός συστήματος πληροφόρησης και κατάρτισης όλων 
εκείνων που είναι επιφορτισμένοι με την πρόληψη και την 
ανίχνευση των επαγγελματικών παθήσεων, με βελτίωση των 
χρησιμοποιούμενων μεθόδων από τους γιατρούς εργασίας 
και τους μηχανικούς ασφάλειας για την ποιοτική και ποσο­
τική εκτίμηση των οχλήσεων. Οι επιδημιολογικές, βιολο­
γικές και λειτουργικές έρευνες, που αφορούν ιδιαίτερα τη 
χαλυβουργία και τις μονάδες παραγωγής κωκ, λαμβάνουν 
υπόψη όλες τις ενέργειες που μπορεί να έχουν βλαβερές 
συνέπειες για την υγεία, αφιερώνοντας ένα σημαντικό μέρος 
στην ειδικευμένη παθολογία. 
Σχετικά με τις χρόνιες πνευμονικές παθήσεις, οι εργασίες 
που πραγματοποιούνται έχουν σαν στόχο να αναπτύξουν με 
μέθοδο και αυστηρότητα, τις πολυάριθμες εργασίες που 
πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια των προηγούμενων προ­
γραμμάτων και να πληρώσουν τα υπάρχοντα κενά για τα 
τεχνικά μέσα εξέτασης της αναπνευστικής λειτουργίας. Συνολικά, πάνω από 56 έρευνες, οι περισσότερες από τις 
οποίες συνεχίζονται ακόμη, χρηματοδοτήθηκαν από το 
τέταρτο πρόγραμμα. Η επιλογή των ερευνών έγινε με βάση 
τη δυνατότητα πρακτικής εφαρμογής των αποτελεσμάτων 
τους. 
Ενώ οι έρευνες συνεχίζονται ακόμη, ορισμένες από αυτές, 
πολύ ενδιαφέρουσες, έχουν αφιερωθεί στα εξής θέματα: 
— εναρμόνιση και τυποποίηση των εξετάσεων των πνευ­
μόνων, 
— εκτίμηση του κινδύνου για την υγεία των εργαζομένων 
στη χαλυβουργία, που συνδέεται με τη δράση των διά­
φορων μετάλλων (κυρίως χρωμίου και νικελίου), 
— μελέτη των κυτταρικών πληθυσμών του εσωτερικού του 
πνεύμονα και των συναφών βιολογικών μηχανισμών, με 
χρήση της τεχνικής της πλύσης των βρογχοκυψελών, 
— επίδραση της θερμοκρασίας και της υγρασίας του εισπνε-
όμενου αέρα για τους εργαζόμενους που εκτίθενται σε 
αντίξοες κλιματικές συνθήκες, 
— έγκαιρη διάγνωση και εξέλιξη των διάφορων ειδών ανα­
πνευστικών παθήσεων, συμπεριλαμβανομένης της 
μελέτης για την υπερβολική βρογχική αντίδραση, 
— πρόληψη των ραχιαλγιών στην εξορυκτική βιομηχανία, 
— μελέτη των φυσικών παραγόντων που διέπουν την ενα­
πόθεση των εισπνεόμενων σωματιδίων στους πνεύμονες, 
— προβλήματα ειδικών δερματικών λοιμώξεων των ανθρα­
κωρύχων. 
Κατά τη διάρκεια του προγράμματος αυτού, πραγματοποιή­
θηκε μια αξιοσημείωτη εργασία με την ενημέρωση του ερω­
τηματολογίου της ΕΚΑΧ για τη μελέτη της χρόνιας βρογχί­
τιδας και του πνευμονικού εμφυσήματος, που είχε καταρ­
τισθεί το 1967. Η αναθεώρηση αυτή κρίθηκε απαραίτητη, 
για να ληφθεί υπόψη η επιστημονική πρόοδος, καθώς και 
για να γίνει το ερωτηματολόγιο πιο εύχρηστο και τα αποτε­
λέσματα περισσότερο συγκρίσιμα. Η νέα αυτή έκδοση θα 
είναι χρήσιμη στο πέμπτο πρόγραμμα για να υπάρξουν οι 
συνθήκες πραγματικής συγκρισιμότητας των δεδομένων στα 
διάφορα κράτη μέλη. 
Τα αποτελέσματα του τέταρτου προγράμματος θα συγκε­
ντρωθούν, θα αξιολογηθούν και θα σχολιαστούν. Στη συνέ­
χεια θα παρουσιαστούν στους ενδιαφερόμενους κύκλους 
κατά τη διάρκεια ενημερωτικών ημερίδων που προβλέπονται 
κατά τη διάρκεια του 1988. Η ευρεία διάδοση των αποτελε­
σμάτων αυτών θα συμβάλει στην αξιοποίηση τους από τις 
βιομηχανίες του τομέα, ακόμη και στο πλαίσιο του πέμπτου 
προγράμματος. 
Αριθ. C 47/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 2. 88 
2. Αναγκαιότητα του προτεινόμενου προγράμματος 
Παρ' όλες τις αξιοσημείωτες προόδους που σημειώθηκαν με 
τα προηγούμενα προγράμματα και την επέκταση του πεδίου 
των δραστηριοτήτων που υιοθετήθηκε με το τέταρτο πρό­
γραμμα, η υγεία των εργαζομένων των βιομηχανιών 
άνθρακα και χάλυβα εξακολουθεί να διατρέχει σημαντικούς 
κινδύνους και να αντιμετωπίζει ακόμη απρόβλεπτες κατα­
στάσεις, που συνδέονται, για παράδειγμα, με την εισαγωγή 
νέων μεθόδων παραγωγής και τεχνολογιών και με τη χρήση 
νέων χημικών ουσιών. 
Βέβαια, οι αναπνευστικές παθήσεις εξακολουθούν να κατέ­
χουν σημαντική θέση στις βιομηχανίες αυτές, αλλά μόνο 
ορισμένες συγκεκριμένες πλευρές των πνευμονοκονιώσεων, 
της χρόνιας βρογχίτιδας και του εμφυσήματος είναι ακόμη 
ανάγκη να μελετηθούν. Πράγματι, είναι πολύ πιθανό, όταν 
οι ερευνητικές εργασίες του τέταρτου προγράμματος θα 
έχουν αποπερατωθεί και εκτιμηθεί, να έχουμε στη διάθεση 
μας ένα σημαντικό αριθμό πληροφοριών, που μόνο σε 
ειδικές περιπτώσεις θα απαιτούν περαιτέρω εμβάθυνση. 
Τέτοια είναι κυρίως η περίπτωση των επιδημιολογικών 
ερευνών, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων θα περατωθεί το 
1987, που θα επιτρέψουν την απόκτηση νέων πληροφοριών 
σε ό,τι αφορά τη συχνότητα και τα διαφορετικά είδη ανα­
πνευστικών παθήσεων που παρατηρούνται στους εργαζομέ­
νους των ανθρακωρυχείων και των χαλυβουργείων, και 
ειδικά για τις ανωμαλίες που παρατηρούνται στην ακτινο­
λογική διάγνωση και στην πνευμονική λειτουργία, οι οποίες 
συνδέονται με το εμφύσημα καθώς και για την επίδραση 
του καπνίσματος και των διάφορων περιβαλλοντολογικών 
παραγόντων. 
Πρόκειται λοιπόν για την εφαρμογή όλων των αποτελε­
σμάτων που προκύπτουν από τις έρευνες αυτές στην πρα­
κτική της πρόληψης των ασθενειών μέσα στις επιχειρήσεις. 
Επίσης, οι εργασίες που έγιναν κατά τη διάρκεια των δύο 
τελευταίων προγραμμάτων στον τομέα της τυποποίησης των 
μεθόδων έρευνας της πνευμονικής λειτουργίας θα πρέπει να 
οδηγήσουν στην εφαρμογή, στον τόπο εργασίας, τεχνικών 
που να είναι απλές στην εκτέλεση τους και αξιόπιστες ως 
προς τα αποτελέσματα τους. 
Η επιτυχία του τέταρτου προγράμματος σε ό,τι αφορά τα 
αναπνευστικά ζητήματα εξαρτάται πράγματι στενά από την 
ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων του στα προληπτικά 
μέτρα των ενδιαφερόμενων βιομηχανιών με σκοπό να χρη­
σιμοποιηθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεμα. 
Πάντως, είναι βέβαιο ότι και άλλες καταστάσεις μπορεί να 
είναι υπεύθυνες για τις ασθένειες στους δύο εξεταζόμενους 
τομείς και, επομένως, είναι απαραίτητο να αντιμετωπισθεί 
ευρύτερα η παθολογία των εργαζομένων στα χαλυβουργεία, 
στις μονάδες παραγωγής κωκ, στα ανθρακωρυχεία και στα 
μεταλλεία σιδήρου. Αναφέρουμε, για παράδειγμα, τους 
επαγγελματικούς καρκίνους, για τη σοβαρότητα τους και τις 
οστεοαρθρικές παθήσεις για τη συχνότητα τους. 
Στο πλαίσιο αυτό δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να ανα­
φέρουμε: 
— την ύπαρξη ορισμένων οδηγιών του Συμβουλίου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που αφορούν την προστασία 
των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε ορισμένους παράγοντες στον τόπο εργα­
σίας, των οποίων οι διατάξεις εφαρμόζονται και στον 
τομέα ΕΚΑΧ και οι οποίες εγγράφονται στο ευρύτερο 
πλαίσιο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου που αφορούν 
τα προγράμματα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στον τόπο 
εργασίας, 
— την έναρξη ενός προγράμματος δράσης των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων κατά του καρκίνου, που προβλέπει πολυά­
ριθμες δράσεις στον τομέα της πρόληψης των επαγγελ­
ματικών καρκίνων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 
ο προσδιορισμός και ο συντονισμός των θεμάτων για 
την εφαρμοσμένη έρευνα στον τόπο εργασίας. 
Επιπλέον, το 1985 εκδόθηκαν μία σύσταση και μία σύμβαση 
του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας σχετικά με την οργάνωση 
των υπηρεσιών υγείας στον τόπο εργασίας, οι οποίες θέτουν 
εκ νέου το ζήτημα της διάρθρωσης και των μέσων των υπη­
ρεσιών ιατρικής της εργασίας. Μια βαθύτερη μελέτη των 
δυνατών επιπτώσεων μιας τέτοιας πρότασης στις βιομηχα­
νίες άνθρακα και χάλυβα θα ήταν ενδιαφέρουσα. 
Με βάση αυτές τις σκέψεις, και ύστερα από αίτηση των 
ενδιαφερόμενων βιομηχανιών, προτείνεται να καταρτιστεί 
ένα «πέμπτο πρόγραμμα ιατρικών ερευνών», με τους εξής 
στόχους: 
1. να ανταποκριθεί στις ανάγκες του κόσμου της εργασίας, 
βελτιώνοντας τις φυσικές και ψυχολογικές συνθήκες των 
εργαζομένων στο χώρο εργασίας τους· 
2. να συμβάλει στην προστασία της υγείας των εργαζο­
μένων, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης των επαγγελ­
ματικών ασθενειών κάθε είδους· 
3. να ενισχύσει τις βιομηχανίες ΕΚΑΧ στην εφαρμογή των 
προληπτικών μέτρων και να τις βοηθήσει να συμμορφω­
θούν, ιδιαίτερα, με τους στόχους των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων σχετικά με την υγεία στον τόπο εργασίας, συμπε­
ριλαμβανομένων των κοινοτικών οδηγιών 
4. να ευνοήσει τις δράσεις που έχουν σαν στόχο να εκμε­
ταλλευθούν τα αποτελέσματα των προηγούμενων προ­
γραμμάτων, ώστε να υλοποιηθούν οι παραπάνω στόχοι. 
3. Πρόγραμμα 
Η ανάλυση των προτάσεων των εθνικών εμπειρογνωμόνων, 
που συνεδριάζουν στο πλαίσιο των συμβουλευτικών επι­
τροπών ή που αποτελούν μέλη της ομάδας εργασίας 
«Ιατρικές Υπηρεσίες — Άνθρακας και Χάλυβας», απέδειξε 
ότι το πέμπτο πρόγραμμα θα έπρεπε να βασισθεί κυρίως σε 
προτεραιότητες, χωρίς όμως να παραμεληθούν ορισμένα 
δευτερεύοντα ζητήματα που προβληματίζουν τους ενδιαφε­
ρόμενους κύκλους. 
Σύμφωνα με το ψήφισμα της συμβουλευτικής επιτροπής 
ΕΚΑΧ της 23ης Μαρτίου 1984 (ΕΕ αριθ. C 114 της 28. 4. 
19. 2. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 47/9 
1984, σ. 3), οι εργασίες θα περιλάβουν προγράμματα ιδιαί­
τερης χρησιμότητας για τους ενδιαφερόμενους τομείς που 
θα τεθούν σε εφαρμογή και θα κατευθύνονται από γιατρούς 
εργασίας ή από νοσοκομειακούς και πανεπιστημιακούς για­
τρούς που εργάζονται σε στενή συνεργασία με τις ενδιαφε­
ρόμενες βιομηχανίας. 
Θα ενισχυθούν οι κοινές ερευνητικές προσπάθειες σε κοινο­
τικό επίπεδο με το να δοθεί προτεραιότητα στα προγράμ­
ματα που επιβάλλουν συνεργασία μεταξύ δύο ή περισσο­
τέρων κρατών μελών της Κοινότητας. 
Εξάλλου, θα ληφθεί μέριμνα ώστε τα προγράμματα να προ­
έρχονται από ειδικό τομέα στον οποίο τηρούνται οι κοινο­
τικοί κανόνες σε θέματα περιβάλλοντος, προστασίας της 
εργασίας και της υγείας. 
Τα ιδιαίτερα ζητήματα που αφορά το πρόγραμμα αυτό είναι 
τα εξής: 
3.1. Οι επαγγελματικοί καρκίνοι 
Στο ευρύτερο πλαίσιο του ψηφίσματος του Συμβουλίου 
και των αντιπροσώπων των κρατών μελών της 7ης Ιου­
λίου 1986, που αφορά ένα πρόγραμμα δράσης των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του καρκίνου (ΕΕ αριθ. 
C 184 της 23. 7. 1986, σ. 19), η έρευνα θα συνεχιστεί 
προκειμένου να προσδιοριστούν και να εκτιμηθούν οι 
κίνδυνοι που προέρχονται από τις ήδη γνωστές καρκι-
νογόνες ουσίες ή από ουσίες για τις οποίες υπάρχουν 
υπόνοιες ότι έχουν καρκινογόνο δράση και οι οποίες 
συναντιούνται στους τόπους εργασίας των βιομηχανιών 
αυτών, με σκοπό να χαραχθεί μια συγκεκριμένη πολι­
τική πρόληψης. 
Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων προγραμμάτων 
πραγματοποιήθηκαν έρευνες σε συγκεκριμένους τομείς, 
δηλαδή μεταλλεία σιδήρου και μονάδες παραγωγής 
κωκ, όπου διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος καρκίνου 
του πνεύμονα. Τώρα, πραγματοποιούνται άλλες έρευνες 
για να εκτιμηθεί ο κίνδυνος καρκίνου που οφείλεται 
στην έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις ενώσεων νικε­
λίου και χρωμίου μέσα στους καπνούς που παράγονται 
κατά τη συγκόλληση ανοξείδωτου χάλυβα ή την παρα­
γωγή των ειδικών χαλύβων. 
Εκτός από τα θέματα αυτά, τα οποία ενδέχεται να 
απαιτήσουν μεταγενέστερη μελέτη, θα πρέπει να ενθαρ­
ρυνθεί η έρευνα για να γίνει δυνατή η ταυτοποίηση των 
καρκινογόνων χημικών ουσιών και η εκτίμηση τους 
τόσο σε επιδημιολογικό όσο και σε εργαστηριακό επί­
πεδο με κατάλληλες εξετάσεις μεταλλαξιογενετικότητας 
και καρκινογενετικότητας. Λαμβανομένης υπόψη της 
έλλειψης αξιόπιστων μετρήσεων της έκθεσης κατά το 
παρελθόν, στο επιδημιολογικό επίπεδο θα πρέπει να 
δοθεί προτεραιότητα στις διερευνητικές μελέτες. 
Πράγματι, θα πρέπει να μελετηθούν ιδιαίτερα τα αυξη­
μένα περιστατικά καρκίνου του στομάχου που παρατη­
ρήθηκαν στους ανθρακωρύχους και καρκίνου του πνεύ­
μονα και του λάρυγγα στους εργαζομένους στη χαλυ­
βουργία. 
Επίσης δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι εδώ και μερικά 
χρόνια οι διαφορές απόψεων των επιστημόνων σε ό,τι 
αφορά την πιθανή σχέση μεταξύ της έκθεσης στη σκόνη πυριτίου και της εμφάνισης του καρκίνου του 
πνεύμονα εξακολουθούν να αυξάνονται' κατά συνέ­
πεια, κρίνεται απαραίτητη η διεξαγωγή ερευνών στον 
τομέα αυτό, λαμβάνοντας υπόψη το ενδεχόμενο μιας 
ταυτόχρονης παρουσίας και άλλων καρκινογόνων 
ουσιών. 
Στο σύνολο του προβλήματος, θα πρέπει να εξεταστεί η 
προώθηση της έρευνας σε τομείς όπως ο έγκαιρος εντο­
πισμός του καρκίνου και η ανάπτυξη ενός συστήματος 
κατάρτισης και πληροφόρησης των εργαζομένων σε ό,τι 
αφορά τις ήδη γνωστές καρκινογόνες ουσίες ή τις 
ουσίες για τις οποίες υπάρχουν υπόνοιες ότι έχουν καρ­
κινογόνο δράση. Εξάλλου θα πρέπει να καθιερωθεί η 
σύνταξη στατιστικών νοσηρότητας και θνησιμότητας, 
συγκρίσιμων σε κοινοτικό επίπεδο. 
3.2. Μείωση της ακοής από επαγγελματικά αίτια 
Το 1986 εκδόθηκε η οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με 
την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους 
που οφείλονται στην έκθεση στο θόρυβο κατά τη διάρ­
κεια της εργασίας (ΕΕ αριθ. L 137 της 24. 5. 1986)" 
αυτή περιέχει μια σειρά διατάξεων για την εξασφάλιση 
του μεγαλύτερου βαθμού προστασίας για τους εργαζο­
μένους, καθώς και ενδείξεις για την παρακολούθηση 
της λειτουργίας της ακοής των ατόμων που εκτέθενται 
στο θόρυβο. 
Αν και ορισμένες εργασίες πραγματοποιήθηκαν ήδη 
κατά τη διάρκεια των προηγούμενων προγραμμάτων, το 
πρόβλημα, από άποψη υγιεινής, που δημιουργεί ο 
θόρυβος εξακολουθεί να είναι σημαντικό στις βιομηχα­
νίες ΕΚΑΧ. Σήμερα η προστασία και η διατήρηση της 
ακοής εξαρτώνται ουσιαστικά από τεχνικές παρεμβά­
σεις που αποβλέπουν στη μείωση του θορύβου στην 
πηγή- εντούτοις, τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων 
αυτών θα εκτιμηθούν μόνο βάσει ακοομετρικών, δια­
γνωστικών εξετάσεων και ελέγχων, στο πλαίσιο 
ειδικών ερευνών. 
Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να προβλεφθεί στενή 
συνεργασία των ιατρικών ερευνών στον τομέα αυτό με 
άλλα προγράμματα ΕΚΑΧ, που σχετίζονται με την 
εργονομία ή την τεχνική καταπολέμηση του θορύβου. 
Με τη θέση σε ισχύ των διατάξεων της οδηγίας του 
Συμβουλίου, οι βιομηχανίες θα πρέπει να αναλάβουν 
πιο περιοριστικές υποχρεώσεις απ' ό,τι στο παρελθόν. 
Επομένως η έρευνα στον τομέα αυτό θα μπορούσε να 
οδηγήσει στην ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων για 
την προστασία τόσο της ασφάλειας όσο και της υγείας 
των εργαζομένων, σε ό,τι αφορά τις ακουστικές και, 
ενδεχομένως, μη ακουστικές επιπτώσεις του θορύβου. 
ApiS. C 47/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 2. 88 
33. Οι επαγγελματικές αναπνευστικές παθήσεις 
Αν και στις αναπνευστικές παθήσεις, όπως οι πνευμο-
νοκσνιώσεις, η χρόνια βρογχίτιδα και το εμφύσημα, 
δόθηκε μεγάλη προσοχή κατά τη διάρκεια των προη­
γούμενων προγραμμάτων, που επέτρεψαν την επίτευξη 
αξιοσημείωτης προόδου στην πρόληψη των παθήσεων 
αυτών, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι περιορισμένες 
και καλά οριοθετημένες έρευνες είναι ακόμη απαραί­
τητες στον τομέα αυτό. 
Σχετικά με τις πνενμονοκονιώσεις υπάρχουν ακόμη 
άλυτα προβλήματα, πχ.: 
— οι οριακές τιμές συγκέντρωσης σκόνης που θα 
πρέπει να τηρούνται για τις μεικτές σκόνες, 
— η διαφορετική συχνότητα πνευμονοκονιώσεων 
μεταξύ των ορυχείων που έχουν το ίδιο ποσοστό 
χαλαζία και, κατά συνέπεια, η αλληλεπίδραση 
χαλαζία και άλλων ειδών σκόνης, 
— η ασυνέχεια παραγωγής σκόνης, 
— οι συμπαράγοντες επιδείνωσης των πνευμονοκονιώ­
σεων, 
— οι νέες διαγνωστικές μέθοδοι. 
Εκτός από τις «κλασικές» πνευμονοκονιώσεις, θα 
πρέπει να εξετασθεί επίσης ο κίνδυνος από το μεταλ­
λουργικό γραφίτη στα χαλυβουργεία, που τον τελευταίο 
καιρό φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 
Σχετικά με τη χρόνια βρογχίτιδα και το εμφύσημα, οι 
έρευνες που εκτελούνται στο πλαίσιο του τέταρτου προ­
γράμματος ίσως καταλήξουν σε οριστικά αποτελέ­
σματα ή εντοπίσουν ακόμα κάποιο τομέα έρευνας, 
όπως ο προσδιορισμός των οριακών τιμών σκόνης, ο 
ρόλος της σκόνης άνθρακα ή ακόμη ο ρόλος των αιω­
ρημάτων πυριτικών αλάτων κατά τη συνεχή χύτευση 
στη χαλυβουργία. Είναι επίσης σκόπιμο να εξετασθούν 
οι σχέσεις των παθήσεων αυτών με τις διαταραχές των 
ανώτερων αναπνευστικών οδών και το επαγγελματικό 
άσθμα. 
Άλλες πλευρές της έρευνας στον τομέα αυτό μπορούν 
να έχουν αντικείμενο τις αρνητικές επιπτώσεις των 
δυσμενών κλιματικών συνθηκών, συμπεριλαμβανομένης 
της ανάλυσης της χρήσης των αναπνευστικών 
συσκευών σε συνάρτηση με την αναπνευστική αντοχή 
και τον τύπο της έκθεσης. 
Τέλος, θα πρέπει να προβλεφθεί η εφαρμογή και η επι­
βεβαίωση στον τόπο εργασίας απλών και αξιόπιστων 
δοκιμών εκτίμησης της αναπνευστικής λειτουργίας 
καθώς και της νέας έκδοσης του ερωτηματολογίου 
ΕΚΑΧ σχετικά με τα αναπνευστικά συμπτώματα. 
3.4. Οι επαγγελματικές μυοσκελετικές παθήσεις 
Οι μυοσκελετικές παθήσεις γενικά και οι οσφυϊκές 
ειδικά εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική αιτία 
απουσίας λόγω ασθένειας, στις βιομηχανίες της ΕΚΑΧ. 
Μια έρευνα σχετικά με την επιδημιολογία των οσφυαλ­
γιών στα ανθρακωρυχεία πραγματοποιείται στο 
πλαίσιο του τέταρτου προγράμματος, αλλά απαιτείται 
μιχι πιο έντονη κοινοτική προσπάθεια προκειμένου να τυποποιηθούν οι τεχνικές για να εκτιμηθεί η εμφάνιση 
των παθήσεων αυτών κάτω από τις διάφορες συνθήκες 
εργασίας. 
Στο πλαίσιο αυτό η εκτέλεση πειραμάτων θεωρείται 
σκόπιμη για τον καθορισμό κριτηρίων εκτίμησης για 
την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων που καταπο­
νούν ιδιαίτερα τη σπονδυλική στήλη. 
Η ενσωμάτωση των ερευνών στις συστάσεις της επι­
τροπής ad hoc σχετικά με τον κίνδυνο οσφυϊκών παθή­
σεων κατά την εργασία θα επιτρέψει τη διαμόρφωση 
αντικειμενικών κριτηρίων που θα εφαρμοστούν άμεσα 
στις βιομηχανίες ΕΚΑΧ. 
Εξάλλου, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι στις βιομηχανίες 
διαπιστώνονται και άλλες παθήσεις που εμπίπτουν 
στον τομέα αυτό και οι οποίες απαιτούν επισταμένη 
έρευνα. Σαν παράδειγμα, μπορούν να αναφερθούν οι 
παθολογίες του γόνατος (χρόνιος μηνίσκος, χονδρίτης, 
κλπ.) και του αγκώνα (επικονδυλίτιδα). 
Επίσης, η ανάλυση του τομέα αυτού δεν μπορεί να μην 
περιλαμβάνει και μια προσεκτική αναγνώριση των 
αιτίων αυτών των παθήσεων και του ρόλου που παί­
ζουν, μεταξύ άλλων, οι δονήσεις. 
3.5. Οι παθήσεις πον συνδέονται με την έκ&εση σε ορι­
σμένες χημικές ουσίες 
Εάν εξαιρέσουμε ορισμένες χημικές ουσίες των οποίων 
η καρκινογόνος δράση είναι γνωστή (βλέπε 3.1), πολλές 
άλλες είτε είναι ήδη γνωστές είτε υπάρχουν υπόνοιες 
γι' αυτές ότι έχουν βλαβερές επιδράσεις στους εργαζο­
μένους. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι πολλές χημικές 
ουσίες εισάγονται μερικές φορές για χρήση σε επιχειρή­
σεις, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί εκτίμηση, σε 
βάθος, για την τοξικότητα τους. 
Κατά συνέπεια, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή 
σε ό,τι αφορά τους κινδύνους δερματικών (συμπεριλαμ­
βανομένων και των αλλεργιών), νεφρικών, ηπατικών, 
καρδιαγγειακών και νευρολογικών παθήσεων, που είναι 
ή ενδέχεται να είναι συνέπεια της έκθεσης σε ουσίες, 
όπως: 
— οι ισοκυανικοί εστέρες (που χρησιμοποιούνται στις 
κόλλες και στις ρητίνες), 
— οι διαλύτες και τα απορρυπαντικά (που χρησιμοποι­
ούνται στους τομείς της ηλεκτρομηχανολογικής 
συντήρησης), 
— τα λάδια εργαλειομηχανών και τα χρησιμοποιημένα 
λάδια, .φυσικά ή συνθετικά (που χρησιμοποιούνται 
κυρίως στα εργοστάσια ψυχρής έλασης και στη λεί­
ανση των κυλίνδρων), 
— τα πρόσθετα που είναι παράγωγα των υδρογοναν­
θράκων (χρησιμοποιούνται στη χαλυβουργία), 
19. 2. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων AptS.C 47/11 
— τα οργανοφωσφορούχα (που βρίσκονται στα υγρά 
υδραυλικής μετάδοσης της κίνησης). 
Ο κατάλογος αυτός δεν είναι εξαντλητικός, γιατί 
μπορεί να εξετάζεται κάθε ουσία για την οποία υπάρ­
χουν υπόνοιες ότι έχει επιβλαβή για τους εργαζομένους 
δράση. 
3.6. Η κατάρτιση και η πληροφόρηση των επαγγελματικών 
κύκλων 
Με στόχο να βελτιωθεί παραπέρα η ασφάλεια και η 
προστασία της υγείας των εργαζομένων, είναι απαραί­
τητη η ενθάρρυνση και η ανάπτυξη της διαδικασίας 
μεταφοράς των κεκτημένων γνώσεων στη θεμελιώδη, 
φυσιολογική και κλινική έρευνα προς τις οδούς και τα 
μέσα που προορίζονται για τη βελτίωση αυτή. 
Κατά συνέπεια, πρέπει να καταρτιστούν προγράμματα 
που θα έχουν σαν στόχο την υλοποίηση της μεταφοράς 
αυτής, συμπεριλαμβανομένων της κατάρτισης και της 
πληροφόρησης που προορίζονται για ειδικές ομάδες 
όπως οι νέοι ή οι εργαζόμενοι σε θέσεις-κλειδιά μέσα 
σε μια επιχείρηση. 
3.7. Οι μέθοδοι μέτρησης της έκθεσης των εργαζομένων 
Η καταπολέμηση των επιβλαβών παραγόντων στον 
τόπο εργασίας συνδέεται στενά με την καλή γνώση των 
επιπέδων ρύπανσης που προκαλούν οι παράγοντες 
αυτοί. Πράγματι, σ'αυτό στηρίζεται η ακριβής εκτί­
μηση της σχέσης δόση έκθεσης/επίπτωση στην υγεία. 
Στον τομέα αυτό έχει ήδη πραγματοποιηθεί σημαντική 
εργασία τόσο με τις ιατρικές έρευνες όσο και με την 
έρευνα βιομηχανικής υγιεινής, αλλά υπάρχουν ακόμη 
αρκετά αδιευκρίνιστα ζητήματα που θα πρέπει να μελε­
τηθούν. 
Θα πρέπει να εφαρμοστούν κατάλληλες μέθοδοι παρα­
κολούθησης, για τη μέτρηση της κανονικής, ευκαι­
ριακής ή όχι έκθεσης, με τέτοιο τρόπο ώστε οι δειγμα­
τοληψίες να είναι αντιπροσωπευτικές της ατομικής 
έκθεσης των εργαζομένων. 
Δεδομένου ότι μέχρι στιγμής είναι ελάχιστα γνωστές οι 
βλαβερές συνέπειες ορισμένων ουσιών, είναι σκόπιμο 
να εντατικοποιηθεί και ο προσδιορισμός ορίων βιολο­
γικής ανοχής για να διευκολυνθεί η ερμηνεία του επι­
πέδου ρύπανσης στον τόπο εργασίας. 
4. Συντονισμός των εργασιών 
Όπως και για τα προηγούμενα προγράμματα, η Επιτροπή 
θα συμβουλεύεται για τις επιστημονικές πλευρές των ερευ­
νητικών σχεδίων μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων, η οποία 
θα αποτελείται από δύο το πολύ εμπειρογνώμονες από κάθε 
κράτος μέλος και που θα ζητά τη γνώμη διαπρεπών προσω­
πικοτήτων στους εν λόγω τομείς" οι εμπειρογνώμονες 
αυτοί θα προτείνονται στην Επιτροπή από το βιομηχανικό 
τομέα με τη σύμφωνη γνώμη των εκπροσώπων των εργαζο­
μένων. Αργότερα, η επιτροπή των παραγωγών και των εργα­
ζομένων για την ασφάλεια και την ιατρική της εργασίας, 
και ιδιαίτερα η υποεπιτροπή της ομάδας αυτής, θα πληρο­
φορεί την Επιτροπή για τις απόψεις των κοινωνικών 
εταίρων σχετικά με τα διάφορα σχέδια. Τέλος μια επι­τροπή κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων, η οποία αποτελείται 
από ανώτερους υπαλλήλους που προτείνονται από τα κράτη 
μέλη και που διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα, θα γνωμο­
δοτεί, σχετικά με τα σχέδια, λαμβανομένων υπόψη των προ­
σανατολισμών και των εμπειριών των κρατών μελών. 
Σύμφωνα με το ψήφισμα της συμβουλευτικής επιτροπής 
ΕΚΑΧ της 23ης Μαρτίου 1984, για πρώτη φορά στην πορεία 
των προγραμμάτων ιατρικής έρευνας, η Επιτροπή θα επικου-
ρείται από εθνικές ομάδες των βιομηχανιών άνθρακα και 
χάλυβα, που θα αποτελούνται κατά ένα μεγάλο μέρος από 
εργασιακούς γιατρούς, αλλά και από εκπροσώπους των 
εργοδοτών και των εργαζομένων οι ομάδες αυτές θα απο­
τελούν το συνδετικό κρίκο μεταξύ της Επιτροπής και των 
συμβουλευτικών της επιτροπών για την επιλογή των ερευνη­
τικών σχεδίων καθώς και για τον καθορισμό των προτεραι­
οτήτων σε εθνικό επίπεδο. 
Μετά την αποδοχή ενός σχεδίου από την Επιτροπή, ανά­
μεσα στον ενδιαφερόμενο και στην Επιτροπή, συνάπτεται 
σύμβαση όπου προβλέπεται κυρίως η υποχρέωση υποβολής 
τεχνικών εκθέσεων σχετικά με τις εργασίες που εκτελέ­
στηκαν. Αυτές εξετάζονται και συζητιούνται κατόπιν από 
την επιστημονική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, η οποία θα 
εξασφαλίζει επίσης το συντονισμό του ερευνητικού προ­
γράμματος συστήνοντας ομάδες εργασίας για τα διάφορα 
θέματα του προγράμματος· η δραστηριότητα των ομάδων 
αυτών θα στηρίζεται επίσης στις άμεσες επαφές με τους 
ερευνητές με την ευκαιρία συνεδριάσεων που διοργανώ­
νονται, κυρίως, στο Λουξεμβούργο. 
5. Τα αποτελέσματα του προγράμματος 
Συνοπτικές τελικές εκθέσεις των προγραμμάτων και, ενδε­
χομένως, συνθέσεις για ομάδες σχεδίων θα καταρτιστούν 
και θα γνωστοποιηθούν στους ενδιαφερόμενους βιομηχανι­
κούς κλάδους. 
Τόσο το δίκτυο των εθνικών ομάδων όσο και η επιτροπή 
επιστημόνων-εμπειρογνωμόνων μπορούν να συμβάλουν 
αποτελεσματικά στη γρήγορη διάδοση στους διάφορους βιο­
μηχανικούς τομείς, της προόδου και των επιτευγμάτων που 
σημειώνονται στα πλαίσια του προγράμματος. 
Προκειμένου να εξασφαλιστεί η πλατύτερη δυνατή διάδοση 
των πληροφοριών σχετικά με την έναρξη του προγράμματος 
και τις έρευνες που γίνονται, θα δημοσιευτούν σχετικά 
στοιχεία στα Euroabstracts. 
Αριθ. C 47/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 2. 88 
Οι πλήρεις τελικές εκθέσεις θα αποστέλλονται από την Επι­
τροπή ύστερα από αίτηση των ενδιαφερομένων οργανισμών 
και ατόμων. 
Τα ερευνητικά αποτελέσματα θα είναι δυνατό να αποτελέ­
σουν αντικείμενο προφορικής εισήγησης σε συνέδριο ή/και 
δημοσίευσης σε επιστημονικό περιοδικό, αναγνωρισμένης 
αξίας και πλατιάς κυκλοφορίας. Μετά τη λήξη του προ­
γράμματος, τα αποτελέσματα που θα προκύψουν θα παρου­
σιαστούν στους ενδιαφερόμενους κύκλους των βιομηχανιών 
άνθρακα και χάλυβα κατά τη διάρκεια ενημερωτικών ημε­
ρίδων. 
6. Χρηματοδότηση και διάρκεια του προγράμματος 
Όλα τα προηγούμενα προγράμματα σχετικά με την ιατρική 
έρευνα ήταν πενταετούς διάρκειας. Ο χρόνος αυτός απο­
δείχθηκε επαρκής, ώστε να μπορέσουν να επιφέρουν θετικά 
αποτελέσματα οι έρευνες και, κατά συνέπεια, προτείνεται 
πενταετής διάρκεια και για το πέμπτο αυτό πρόγραμμα. 
Οι πιστώσεις που θα διατεθούν για το πρόγραμμα δεν περι­
λαμβάνουν μόνο τις χρηματικές ενισχύσεις των σχεδίων, 
αλλά και τις συμπληρωματικές δαπάνες εφαρμογής του προ­
γράμματος και διάδοσης των αποτελεσμάτων, την αμοιβή 
των εμπειρογνωμόνων που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν, 
τις δαπάνες δημοσίευσης, μετάφρασης, δακτυλογράφησης, 
οργάνωσης ενημερωτικών ημερίδων κλπ. 
Βάση για τον υπολογισμό των πιστώσεων αυτών ήταν οι 
δαπάνες των προηγούμενων ερευνών, η μέση αύξηση του 
πληθωρισμού, ο ετήσιος προϋπολογισμός για τις κοινωνικές 
έρευνες στους τομείς του άνθρακα και του χάλυβα, ο εξο­
πλισμός των ινστιτούτων και το διαθέσιμο προσωπικό που 
απαιτούνται για τη σωστή διαχείριση του προγράμματος. 
Με βάση όλα τα παραπάνω στοιχεία και το γεγονός ότι η 
χρηματική ενίσχυση που χορηγεί η Επιτροπή δεν ξεπερνά συνήθως το 60 ο/ο της συνολικής δαπάνης, υπολογίζεται ότι 
για την ικανοποιητική εκτέλεση του προγράμματος που θα 
συμβάλει αποτελεσματικά στη βελτίωση της υγείας των 
εργαζομένων στις βιομηχανίες ΕΚΑΧ, απαιτούνται, συνο­
λικές ερευνητικές πιστώσεις ύψους 12 εκατομμυρίων ECU 
για την πενταετή περίοδο 1988-1992. 
7. Συμπεράσματα 
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: 
— εκτιμώντας την ανάγκη ενθάρρυνσης της ιατρικής 
έρευνας σχετικά με την προστασία των εργαζομένων 
από τους κινδύνους που υπάρχουν στο χώρο εργασίας, 
στις επιχειρήσεις ΕΚΑΧ, με στόχο τη βελτίωση της 
υγείας, της υγιεινής και των συνθηκών εργασίας στις 
βιομηχανίες αυτές, 
— έχοντας υπόψη τις ευνοϊκές γνωμοδοτήσεις και τη συμ­
φωνία που εκφράστηκαν από τις συμβουλευτικές επι­
τροπές εμπειρογνωμόνων, εκπροσώπων επαγγελματιών 
και κυβερνητικών εκπροσώπων, 
— έχοντας υπόψη το άρθρο 55 της συνθήκης ΕΚΑΧ, 
προτείνει, ανάλογα με τις δημοσιονομικές δυνατότητες, να 
χορηγηθούν συνολικές πιστώσεις ύψους 12 εκατομμυρίων 
ECU για την πραγματοποίηση του πέμπτου προγράμματος 
ιατρικής έρευνας «Προστασία των εργαζομένων από τους 
κινδύνους που συνδέονται με την εργασία στις βιομηχανίες 
άνθρακα και χάλυβα» για την πενταετή περίοδο 1988-1992. 
Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή, εκτιμώντας τη σημασία του 
προγράμματος δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας κατά 
του καρκίνου, προτείνει επίσης να διατεθεί ένα ποσοστό 
του προϋπολογισμού αυτού (έως το ένα τρίτο το πολύ) στο 
μέρος του προγράμματος που αφορά τους επαγγελματικούς 
καρκίνους.