Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Αμοιβαία αναγνώριση στην ενιαία αγορά"

(2001/C 116/03)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την "αμοιβαία αναγνώριση στην ενιαία αγορά".

Το τμήμα Ενιαίας Αγοράς, Παραγωγής και Κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Νοεμβρίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση των κ.κ. Lagerholm και Bedossa (συνεισηγητή).

Κατά την 377η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Τον Μάρτιο του 1998, στο Συμβούλιο Εσωτερικής Αγοράς τα κράτη μέλη παραδέχθηκαν ότι η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης πρέπει να αποτελέσει τμήμα ενός ευρύτερου διαλόγου για τις μελλοντικές δράσεις που αφορούν την ενιαία αγορά και ότι μια αρχή αμοιβαίας αναγνώρισης η οποία θα λειτουργεί σωστά πρέπει να συγκαταλεγεί μεταξύ των μελλοντικών προτεραιοτήτων των Κοινοτήτων.

1.2. Για το σκοπό αυτό, και ως μέρος της στρατηγικής του σχεδίου δράσης για την ενιαία αγορά, η Επιτροπή παρουσίασε ανακοίνωση σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση(1) και μια πρώτη διετή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών(2). Το Συμβούλιο υποστήριξε την Επιτροπή υιοθετώντας, στις 28 Οκτωβρίου 1999, ψήφισμα του Συμβουλίου για την αμοιβαία αναγνώριση(3).

1.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί να διατυπώσει τα ακόλουθα σχόλια όσον αφορά την ανακοίνωση. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αφορά την αμοιβαία αναγνώριση τόσο των προϊόντων όσο και των υπηρεσιών. Το παρόν έγγραφο πραγματεύεται κυρίως την αμοιβαία αναγνώριση των προϊόντων. Όσον αφορά τις υπηρεσίες, το παρόν έγγραφο σχολιάζει μόνο την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων.

2. Ιστορικό

2.1. Η αμοιβαία αναγνώριση θεωρείται ως ένα από σημαντικότερα μέσα για την ελεύθερη διακίνηση των προϊόντων στην ενιαία αγορά. Ως αρχή η οποία έχει θεσπισθεί προ πολλού, αποτελεί τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου. Για ένα μεγάλο μέρος της δεκαετίας του 1990, η πολιτική του Συμβουλίου και της Επιτροπής στηρίχθηκε σ' αυτή σε μεγάλο βαθμό για να επιλύσει τα εναπομένοντα προβλήματα όσον αφορά την ελεύθερη διακίνηση των προϊόντων μεταξύ των κρατών μελών(4). Η δυσκολία αποτελεσματικής εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης κατέστη, ωστόσο, εμφανής και πρόβλημα για την ίδια τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς.

2.2. Ορισμός της αμοιβαίας αναγνώρισης

2.2.1. Σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, ένας οικονομικός παράγοντας δικαιούται να διαθέτει τα προϊόντα του στην αγορά ή να παρέχει ελεύθερα τις υπηρεσίες του σε ένα κράτος μέλος, εφόσον έχουν νομίμως παραχθεί/διατεθεί στην αγορά ή παρέχονται σε άλλο κράτος μέλος. Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να απαγορεύσει την πώληση παρόμοιων νόμιμων προϊόντων ή υπηρεσιών στο έδαφός του. Ένα κράτος μέλος μπορεί να άρει την αρχή αυτή μόνο υπό ιδιαίτερα περιοριστικούς όρους, για παράδειγμα, όταν διακυβεύεται η προστασία της υγείας του καταναλωτή ή του περιβάλλοντος, ή όταν υπάρχουν υψηλές απαιτήσεις γενικού κοινού συμφέροντος. Οι λόγοι για μια τέτοιου είδους εξαίρεση αναφέρονται στο άρθρο 30 (πρώην άρθρο 36) της συνθήκης για την ΕΕ.

2.2.2. Οι προϋποθέσεις για τη λειτουργία της αμοιβαίας αναγνώρισης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ προϊόντων και υπηρεσιών και μεταξύ συγκεκριμένων τομέων - π.χ., είδη διατροφής, ηλεκτρικές συσκευές, οχήματα - και επαγγελμάτων - ιατρών, δικηγόρων, οδοντιάτρων κ.λπ.

2.2.3. Για τα προϊόντα, μπορούμε να διακρίνουμε τα ακόλουθα επίπεδα αμοιβαίας αναγνώρισης:

α) αναγνώριση τεχνικών κανόνων, συμπεριλαμβανομένων προτύπων και προδιαγραφών.

β) αναγνώριση των διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης, με αποδοχή των μεθόδων δοκιμής των άλλων κρατών μελών, των εκθέσεων των δοκιμών, και των συστημάτων διαπίστευσης ως ισοτίμων.

γ) αναγνώριση των αποτελεσμάτων των μεθόδων αξιολόγησης της πιστότητας η οποία περιλαμβάνει αναγνώριση των αποτελεσμάτων των δοκιμών, των πιστοποιητικών συμμόρφωσης, των σημάτων συμμόρφωσης ή των ελέγχων.

2.2.4. Δυνάμει των άρθρων 28 (30) και 30 (36) και με βάση την αρχή της υπόθεσης Cassis de Dijon, η αμοιβαία αναγνώριση αντιμετωπίστηκε μόνο σε ρυθμιστικό επίπεδο, δηλαδή αναγνώριση των τεχνικών κανόνων. Προκειμένου η εσωτερική αγορά να λειτουργήσει πλήρως, είναι σημαντικό η αμοιβαία αναγνώριση να λειτουργεί σε όλα τα προαναφερόμενα στάδια. Η αμοιβαία αναγνώριση όσον αφορά το επίπεδο της διαπίστωσης της συμμόρφωσης αποτελεί, πράγματι, σημαντική προϋπόθεση, επίσης, της ελεύθερης διακίνησης στον εναρμονισμένο χώρο.

2.2.5. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εφαρμογή της αρχής αποτελεί, κατά κύριο λόγο, ευθύνη των κρατών μελών. Κατά συνέπεια, η αποτελεσματική λειτουργία της αρχής εξαρτάται από την αμοιβαία εμπιστοσύνη των κρατών μελών, των ρυθμιστικών αρχών, και των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης.

2.2.6. Μεταξύ των μέσων που αποσκοπούν στην παρακολούθηση και στη διασφάλιση της λειτουργίας της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης συμπεριλαμβάνεται η διαδικασία για παράβαση την οποία η Επιτροπή μπορεί να χρησιμοποιήσει έναντι ενός κράτους μέλους (άρθρο 226) και τα συστήματα κοινοποίησης. Τα δυο συστήματα κοινοποίησης θεσπίζονται με την οδηγία 98/34/EK (πρώην 83/119/EOK) και την απόφαση 3052/95. Το πρώτο αφορά την κοινοποίηση των νέων εθνικών νομοθεσιών ενώ το δεύτερο αφορά την εκ των υστέρων κοινοποίηση σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος αποσύρει ένα προϊόν από την αγορά ή απαγορεύσει την εισαγωγή ή την κυκλοφορία ενός προϊόντος στην επικράτειά του. Σκοπός του συστήματος, συνεπώς, είναι η παρακολούθηση των νέων εθνικών νομοθεσιών ή των κυβερνητικών ενεργειών στα μεμονωμένα κράτη μέλη που ενδέχεται να διαταράξουν την εσωτερική αγορά.

2.3. Προβλήματα λειτουργίας της αμοιβαίας αναγνώρισης

2.3.1. Όπως η Επιτροπή αναγνωρίζει στην ανακοίνωσή της, σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας έρευνας επιχειρήσεων που δημοσιεύθηκε στον "Πίνακα Αποτελεσμάτων της Ενιαίας Αγοράς" του Οκτωβρίου 1998, το 80 % των εταιρειών που ρωτήθηκαν αντιμετωπίζουν ακόμα εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση εντός της ΕΕ τα οποία μειώνουν τη δυνατότητά τους να αναπτύξουν επιχειρησιακές δραστηριότητες σε άλλα κράτη μέλη. Όσον αφορά τα προϊόντα, το 41 % συσχέτισε τα εμπόδια αυτά με αποκλίνουσες εθνικές προδιαγραφές/πρότυπα και το 34 % τα συσχέτισε με ασυνήθεις μεθόδους δοκιμής, πιστοποίησης, και έγκρισης. Μεγάλο μέρος των εμποδίων αυτών θα μπορούσε να αναμένεται να συνδέεται με τους τομείς στους οποίους δεν υπάρχουν εναρμονισμένες οδηγίες και όπου η αμοιβαία αναγνώριση αποτελεί την κατευθυντήρια αρχή για τη διασφάλιση της πρόσβασης στην αγορά.

2.3.2. Η ΟΚΕ έχει, επιπλέον, σημειώσει στην ανακοίνωση της Επιτροπής, και σε άλλες μελέτες που εκπονήθηκαν, ότι τα σημαντικότερα προβλήματα όσον αφορά την αμοιβαία αναγνώριση των προϊόντων συναντώνται σε τομείς με έντονες ανησυχίες όσον αφορά την ασφάλεια και την υγεία και αποκλίνοντες ρυθμιστικούς στόχους μεταξύ των κρατών μελών. Τα εμπόδια στην εφαρμογή της αρχής συναντώνται σε επίπεδο αξιολόγησης της συμμόρφωσης.

2.4. Τα ακόλουθα σημεία μπορεί να συνοψισθούν όσον αφορά τα προβλήματα και τις δυσλειτουργίες της αμοιβαίας αναγνώρισης για τα προϊόντα(5):

- έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αμοιβαία αξιολόγηση της συμμόρφωσης - δηλαδή αποδοχή μόνο των εθνικών οργανισμών δοκιμής και πιστοποίησης·

- έλλειψη ρυθμιστικής συνεργασίας κυβερνητικών φορέων των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής·

- δυσκολία εφαρμογής της αρχής, όταν υφίστανται αποκλίνοντες εθνικοί προβληματισμοί όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια ή διαφορές σχετικά με τους ρυθμιστικούς στόχους - π.χ., σε τομείς όπως τα τρόφιμα και τα συμπληρώματα διατροφής·

- δυσκολία εφαρμογής της αρχής όταν υφίστανται αποκλίνοντες περιβαλλοντικοί προβληματισμοί ή ρυθμιστικοί στόχοι·

- έλλειψη γνώσης της αρχής σε ρυθμιστικό επίπεδο και επίπεδο στο οποίο πρόκειται να εφαρμοσθεί·

- δυσκολία για τους κυβερνητικούς οργανισμούς να διενεργήσουν τις απαιτούμενες αξιολογήσεις της αναλογικότητας και να λάβουν υπόψη τους κανόνες των άλλων κρατών μελών - αυτό απαιτεί καλή ρυθμιστική γνώση των άλλων κρατών μελών·

- δυσκολία εφαρμογής της αρχής και κατάλληλης εκτίμησης του κινδύνου σε πολύπλοκους τομείς προϊόντων που απαιτούν εις βάθος τεχνική ανάλυση·

- φιλοδοξία των κρατών μελών να προχωρήσουν και να δώσουν το παράδειγμα σε καταναλωτικούς και περιβαλλοντικούς τομείς η οποία οδηγεί σε αποκλίνουσες απαιτήσεις οι οποίες αναιρούν την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης·

- αλληλοεπικάλυψη και αναποτελεσματικότητα των διαδικασιών κοινοποίησης/πληροφόρησης - ορισμένες απ' αυτές δεν χρησιμοποιούνται ή δεν δύνανται να καλύψουν τα εμπόδια στις συναλλαγές, για την εκτίμηση των οποίων έχουν σχεδιασθεί·

- ανεπάρκεια όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής η οποία συνεπάγεται διοικητικές καθυστερήσεις και δαπάνες ή επιβολή γραφειοκρατικών διαδικασιών στις επιχειρήσεις· και

- όπου για διάφορους λόγους δεν λειτουργούν οι οδηγίες για την εναρμόνιση, π.χ., στον τομέα του εξοπλισμού δομικών έργων, η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης πρέπει να δύναται να λειτουργήσει ως βάση για την πρόσβαση των προϊόντων στην αγορά. Σήμερα, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

2.5. Στον τομέα των υπηρεσιών, οι επιχειρηματικές έρευνες, της οποίες αναφέρεται η ανακοίνωση της Επιτροπής, δεν αποκαλύπτουν σημαντική βελτίωση όσον αφορά την εξάλειψη των εμποδίων της συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Οι δυσκολίες που σχετίζονται με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των υπηρεσιών οφείλονται συχνά σε διαφορετικούς κανόνες προστασίας των καταναλωτών στα κράτη μέλη.

3. Σχόλια σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής

3.1. Η ΟΚΕ στηρίζει απόλυτα την προσέγγιση και τα μέτρα που προτείνονται από την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση. Στα πλαίσια της προσέγγισης αυτής, η ΟΚΕ επικροτεί τις ακόλουθες σημαντικές προτάσεις:

1) Ενίσχυση του ελέγχου της εφαρμογής της αρχής, ούτως ώστε να καταστεί πιο αξιόπιστη - π.χ., υποβολή έκθεσης ανά διετία, έμφαση στις υποχρεώσεις των κρατών μελών, και επιτάχυνση της διαδικασίας για παράβαση, καλύτερη χρήση των διαδικασιών κοινοποίησης.

2) Μέτρα που στοχεύουν τους πολίτες και τους οικονομικούς φορείς - π.χ., βελτίωση της πληροφόρησης, οικονομική ανάλυση και εκπαίδευση (στρογγυλές τράπεζες ανά τομέα) - δημιουργία μηχανισμών που συμβάλλουν στην εφαρμογή της αρχής.

3) Δράση των κρατών μελών - με τη θέσπιση ρητρών αμοιβαίας αναγνώρισης στην εθνική νομοθεσία και την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας.

3.2. Όσον αφορά τα προβλήματα εφαρμογής της αμοιβαίας αναγνώρισης των προϊόντων, η Επιτροπή, στις μελλοντικές της εργασίες, πρέπει να κάνει περαιτέρω διακρίσεις μεταξύ των προβλημάτων με επιπτώσεις σε διάφορα επίπεδα αναγνώρισης - τεχνικοί κανόνες, αξιολόγηση της συμμόρφωσης, διαδικασίες και αποτελέσματα - όπως καθορίζονται παραπάνω. Αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένου ότι τα προβλήματα και οι λύσεις τους είναι διαφορετικές για τα διάφορα επίπεδα.

3.3. Τα υφιστάμενα εμπόδια για τα προϊόντα, που διαπιστώνονται από τις επιχειρήσεις όσον αφορά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης, μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο να καταργηθούν με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Τα εμπόδια αυτά, τα οποία η Επιτροπή τείνει να θεωρεί ως απαιτήσεις "συνδεόμενες με την αγορά"/απαιτήσεις "φαιάς ζώνης", έχουν στενούς δεσμούς με τις εθνικές προδιαγραφές και τους κανονισμούς. Ενώ η εναρμόνιση θα μπορούσε να αποτελέσει καταλυτικό στοιχείο για την αλλαγή του εθνικού ρυθμιστικού ήθους και, συνεπώς, για την εξάλειψη ορισμένων από τα εμπόδια της "φαιάς ζώνης", η αμοιβαία αναγνώριση θα μπορούσε να ενισχύσει περισσότερο τα εμπόδια αυτά.

3.4. Δεδομένου ότι μεγάλο τμήμα της αξιολόγησης της πιστότητας στην ΕΕ γίνεται από ιδιωτικούς φορείς, δύσκολα μπορεί η Επιτροπή να κάνει οτιδήποτε σχετικά με τα προβλήματα της μη λειτουργίας της αρχής στο χώρο αυτό. Ωστόσο, συχνά, η εναρμονισμένη νομοθεσία προσφέρει μια καλύτερη βάση για τη λειτουργία της αμοιβαίας αναγνώρισης στον τομέα της αξιολόγησης της πιστότητας.

3.5. Επειδή η αμοιβαία αναγνώριση φαίνεται να λειτουργεί ανεπαρκώς σε τομείς με έντονες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία, ορισμένοι θα μπορούσαν να συμπεράνουν ότι η αμοιβαία αναγνώριση πιθανόν να λειτουργεί σωστά μόνο όπου υπάρχει γενική αποδοχή/αναγνώριση μεταξύ των κρατών μελών για την λειτουργική ισοτιμία των στόχων και τη ρυθμιστική προσέγγιση. Όπου υφίστανται μεγάλες διαφορές όσον αφορά τους στόχους και τη ρυθμιστική προσέγγιση, πρέπει να δημιουργηθούν ισχυροί μηχανισμοί εναρμόνισης ούτως ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα και να λειτουργήσει η αμοιβαία αναγνώριση. Μια συστηματικότερη προσέγγιση για την ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών και της διοικητικής συνεργασίας μπορεί να αποβεί χρήσιμη για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

3.6. Στην ανακοίνωση η Επιτροπή υποστηρίζει την αμοιβαία αναγνώριση γεγονός που δημιουργεί την εντύπωση ότι η Επιτροπή προτιμά το μέσο αυτό σε σχέση με την εναρμόνιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ΟΚΕ κρίνει ότι τα επιχειρήματα υπέρ της αμοιβαίας αναγνώρισης είναι υπερβολικά.

3.6.1. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα με τα οποία η Επιτροπή στηρίζει την προτίμησή της για την αμοιβαία αναγνώριση έναντι της εναρμόνισης είναι ο σεβασμός της αρχής της επικουρικότητας. Μολονότι η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της επικουρικότητας, η αρχή αυτή μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο συναφής σε τομείς που αναφέρονται στην εναρμόνιση των προϊόντων όπου τόσο οι επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, όσο και οι καταναλωτές αποκομίζουν μεγαλύτερο όφελος χάρη σε ένα πρότυπο και μια δέσμη προδιαγραφών μιας εναρμονισμένης οδηγίας.

3.6.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί, επίσης, να υπογραμμίσει ότι η εναρμόνιση της νομοθεσίας σε πολλές περιπτώσεις μπορεί εύκολα να ευθυγραμμισθεί με το στόχο της ΕΕ να διατηρηθεί η νομοθεσία στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της σε ένα ελάχιστο επίπεδο, ούτως ώστε να καταστεί η νομοθεσία της ΕΕ αποτελεσματικότερη. Εναρμόνιση στην περίπτωση αυτή σημαίνει λιγότερη νομοθεσία, αντικατάσταση διαφορετικών και ανομοιογενών εθνικών κανόνων από εναρμονισμένους. Αυτό έχει βαρύνουσα σημασία εάν ληφθεί υπόψη η διαδικασία διεύρυνσης όπου "ένα σύνολο κανόνων είναι προτιμότερο από δεκαπέντε και". Σε εναρμονισμένους τομείς προϊόντων, η ΕΕ μπόρεσε, πράγματι, να σημειώσει πρόοδο και να συνάψει με ορισμένες υποψήφιες χώρες προενταξειακές συμφωνίες οι οποίες καλύπτουν την πιστοποίηση της συμμόρφωσης και την αποδοχή βιομηχανικών προϊόντων (τις αποκαλούμενες συμφωνίες PECA - Πρωτόκολλο της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την αξιολόγηση της πιστότητας). Οι συμφωνίες αυτές ευθυγραμμίζουν τη νομοθεσία των υποψηφίων χωρών με την κοινοτική νομοθεσία και επεκτείνουν τα οφέλη της ενιαίας αγοράς στις εν λόγω χώρες σε τομεακή βάση.

3.6.3. Η Επιτροπή τονίζει στην ανακοίνωση ότι η αμοιβαία αναγνώριση μπορεί, εάν λειτουργεί σωστά, να προωθήσει την ποικιλία των προϊόντων. Ωστόσο, όταν η αρχή δεν λειτουργεί, μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα - δηλαδή η έλλειψη εναρμόνισης μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στην ποικιλία των προϊόντων, προστατεύοντας τοπικές αγορές και αποκλείοντας προϊόντα από άλλα κράτη μέλη. Οι εναρμονισμένες απαιτήσεις υπό τη μορφή οδηγίας ή/και προτύπων συνήθως δεν είναι πλήρεις κανόνων αλλά βασίζονται στην επίδοση ή τη λειτουργικότητα και κανονικά δεν πρέπει να επηρεάζουν την ποικιλομορφία των προϊόντων.

3.6.4. Η εναρμόνιση σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί προϋπόθεση για μια πολυμερή κατάργηση των τεχνικών φραγμών στο εμπόριο και ευθυγράμμιση των κανονισμών. Η ανακοίνωση αναφέρεται στην υποστήριξη της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στη συμφωνία του ΠΟΕ για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο. Η ΟΚΕ θα ήθελε να σημειώσει ότι η αναφορά αυτή σχετίζεται κυρίως με τον τομέα αξιολόγησης της συμμόρφωσης. Ακόμα και στον τομέα αυτόν, εάν ληφθούν υπόψη οι συμφωνίες για την αμοιβαία αναγνώριση που συνήφθηκαν μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, μια από τις προϋποθέσεις για τις συμφωνίες αυτές ήταν η ύπαρξη εναρμονισμένης νομοθεσίας στην ΕΕ.

4. Συστάσεις

4.1. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι μια αρχή αμοιβαίας αναγνώρισης που λειτουργεί καλά πρέπει να αποτελέσει μια από τις σημαντικότερες προτεραιότητες για την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη η προτίμηση της Επιτροπής για αμοιβαία αναγνώριση ως μέσο για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η ΟΚΕ υποστηρίζει θερμά τις προτάσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής και ιδιαίτερα την πρόταση για την πρώτη διετή έκθεση.

4.2. Η Επιτροπή δηλώνει ότι η επίτευξη της ισορροπίας μεταξύ της εναρμόνισης της νομοθεσίας των κρατών μελών και της εφαρμογής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποτελεί δύσκολο αλλά σπουδαίο έργο. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι το κόστος που οφείλεται στη μη εναρμόνιση και στην εξάρτηση από την αμοιβαία αναγνώριση μπορεί να αποβεί πολύ υψηλότερο από αυτό που η Επιτροπή αφήνει να εννοηθεί στην ανακοίνωσή της. Μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή αγορά είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ο μόνος τρόπος κατάργησης των εμποδίων που εναπομένουν. Η Επιτροπή οφείλει, στις μελλοντικές εργασίες της, να επιτύχει μεγαλύτερη ισορροπία κατά την επιλογή μεταξύ της εναρμόνισης και της αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.3. Μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί, σε πολλές περιπτώσεις, προϋπόθεση για την πολυμερή κατάργηση των τεχνικών φραγμών στις συναλλαγές και σφαιρική ευθυγράμμιση των απαιτήσεων για τα προϊόντα. Η ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη σφαιρική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όπου τα προϊόντα καθίστανται πολυπλοκότερα και τα χρονικά περιθώρια ανάπτυξης και διάθεσης των προϊόντων στην αγορά στενεύουν. Τόσο για τη βιομηχανία όσο και για τους καταναλωτές, είναι σημαντικό να λάβει η Επιτροπή υπόψη αυτή τη σφαιρική πτυχή κατά την επιλογή του μέσου που θα χρησιμοποιήσει, δηλαδή εναρμόνιση ή αμοιβαία αναγνώριση.

4.4. Δεδομένου ότι πολλά εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση να παραμένουν στον τομέα της αξιολόγησης της συμμόρφωσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να εστιάσει περισσότερο την προσοχή της στην αμοιβαία αναγνώριση σε επίπεδο αξιολόγησης της συμμόρφωσης και στο ρόλο που διαδραματίζουν τα κέντρα δοκιμών και οι οργανισμοί πιστοποίησης και τυποποίησης. Ιδιαίτερα, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να επικεντρωθεί στα ακόλουθα: 1) στη δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής υποδομής η οποία θα συνδέει τους οργανισμούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, 2) στη διεύρυνση των τρεχουσών διαδικασιών κοινοποίησης ώστε να υποχρεώνονται οι οργανισμοί αξιολόγησης της συμμόρφωσης να κοινοποιούν αντίγραφα των δοκιμών, όταν αυτά ζητούνται, 3) στην περαιτέρω μελέτη του ρόλου της σήμανσης των προϊόντων στον τομέα αυτόν.

4.5. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να δώσει η Επιτροπή μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση του δικτύου των κέντρων συντονισμού της ενιαίας αγοράς στα κράτη μέλη και του ρόλου τους όσον αφορά την προώθηση της αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.6. Δεδομένου ότι η διοικητική συνεργασία αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη λειτουργία της αμοιβαίας αναγνώρισης, η ΟΚΕ ζητά έκθεση προόδου από την Επιτροπή σχετικά με την διοικητική συνεργασία ως συνέχεια του ψηφίσματος του Συμβουλίου του 1994 για την ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών και της διοικητικής συνεργασίας των κρατών μελών.

4.7. Σύμφωνα με τη στρατηγική της Επιτροπής για την εσωτερική αγορά της Ευρώπης και τις στοχοθετημένες δράσεις για την κατάργηση των εμποδίων που εναπομένουν(6), τα κράτη μέλη και η Επιτροπή οφείλουν να εφαρμόσουν, μέχρι τον Ιούνιο του 2001, τα μέτρα της ανακοίνωσης της Επιτροπής και του ψηφίσματος του Συμβουλίου. Η ΟΚΕ θα ενδιαφερόταν να παρακολουθήσει την εφαρμογή αυτή όσον αφορά τα ακόλουθα:

- τη βελτίωση του συστήματος κοινοποίησης·

- τη προώθηση της αμοιβαίας αναγνώρισης των πιστοποιητικών και των δοκιμών· και

- την ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών και της διοικητικής συνεργασίας.

4.8. Η ΟΚΕ θα ήθελε, επίσης, να τονίσει την υποστήριξή της ως προς τη συνεργασία του παρατηρητηρίου της ενιαίας αγοράς της ΟΚΕ και της Επιτροπής επί του συγκεκριμένου θέματος και να διαδραματίσει ένα ρόλο όσον αφορά την βελτίωση της αποτελεσματικότητας των μέτρων τα οποία λαμβάνονται για την προώθηση της αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.9. Γενικά, η ΟΚΕ κρίνει ότι τα παράπονα του επιχειρηματικού κόσμου σχετικά τα εμπόδια τα οποία οφείλονται στην κακή λειτουργία της αμοιβαίας αναγνώρισης πρέπει ληφθούν υπόψη και να αποτελέσουν αντικείμενο επεξεργασίας με ένα πιο διαρθρωμένο και διαφανή τρόπο. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της ανακοίνωσης για το θέμα.

5. Σχόλια και συστάσεις ως προς την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων

5.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρει σαφώς τα προβλήματα που βιώθηκαν σε ένα σύνολο επαγγελμάτων, ιδίως σε αυτά για τα οποία δεν υπάρχει καμία ειδική οδηγία που να αφορά την εφαρμογή των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων και της ελεύθερης διακίνησης των πτυχιούχων.

5.1.1. Είναι, συνεπώς, απαραίτητο να βρεθούν μέθοδοι βελτίωσης της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης, αρχή η οποία αποτελεί, για τους επαγγελματίες αυτούς, ένα πρακτικό και ισχυρό μέσο οικονομικής ολοκλήρωσης.

5.1.2. Προβλήματα που απαντώνται στον τομέα επηρεάζουν ιδιαίτερα τα άτομα επειδή οφείλονται στην κατά περίπτωση αξιολόγηση της ισοτιμίας των προσόντων που αποκτήθηκαν.

5.1.3. Όπως τονίσθηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής, είναι σημαντικό να βελτιωθεί και να αυξηθεί η συνειδητοποίηση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.

5.1.4. Η ΟΚΕ εγκρίνει τις κατευθυντήριες γραμμές που προτάθηκαν από την Επιτροπή όσον αφορά την αναγνώριση των διπλωμάτων:

5.1.4.1. Τομεακές στρογγυλές τράπεζες σε ευρωπαϊκό επίπεδο εκπροσώπων των εποπτικών αρχών και εκπροσώπων των ενεχόμενων επαγγελμάτων, εθνικά σεμινάρια για ειδικά θέματα.

5.1.4.2. Εκτέλεση ειδικών έργων που υποβάλλονται στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη με σκοπό την ανάπτυξη μιας αμφίδρομης πολιτικής πληροφόρησης.

5.1.4.3. Εξέταση των μεμονωμένων παραπόνων σε προβληματικούς τομείς και συστηματική παρακολούθηση των λύσεων που προτείνουν τα κράτη μέλη. Εάν τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για την εφαρμογή της αρχής αυτής, πρέπει να υπάρξει σύμπραξη και επιτυχής συνεργασία των κρατών μελών με σκοπό την προβολή της εν λόγω διαδικασίας.

5.1.4.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναπτυχθεί ένα τηλεματικό δίκτυο επαφών και να γίνει μεγαλύτερη χρήση των "σημείων επαφής" - ή ειδικότερα των συντονιστών - που έχουν συγκροτηθεί για τα νομικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα σε όλους του τομείς της εσωτερικής αγοράς.

5.2. Η ΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα τα μέτρα που προτείνονται για τη διασφάλιση του αξιόπιστου ελέγχου της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης:

- εκθέσεις αξιολόγησης, και ιδιαίτερα οι εκθέσεις 89/48/EOK και 92/51/EOK σχετικά με το γενικό καθεστώς, που ήδη υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με σκοπό την ευαισθητοποίηση των κρατών μελών που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα·

- συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ορθή την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου (σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτόματη) και εφαρμογή της διαδικασίας για παράβαση που προβλέπεται από τη Συνθήκη σε όλες τις σχετικές περιπτώσεις·

- διαδικασία κοινοποίησης, ιδίως σε μη εναρμονισμένους τομείς, με στόχο την ενσωμάτωση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στο εθνικό δίκαιο· και

- βελτίωση της πληροφόρησης και της οικονομικής ανάλυσης.

5.3. Επαγγελματικά σώματα και ενώσεις, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, ορισμένες φορές προσπάθησαν να προτείνουν τρόπους για γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των γενικοτήτων της οδηγίας 89/48/EOK και των ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων επαγγελμάτων λόγω των σαφών πλεονεκτημάτων που αποκομίστηκαν από την θέσπιση τομεακών οδηγιών.

5.3.1. Η νομοθετική προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει την τρέχουσα μεταρρύθμιση της οδηγίας 89/48/EOK, η οποία τη στιγμή αυτή βρίσκεται στο στάδιο της δεύτερης ανάγνωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προτείνει μια νέα οδηγία η οποία να συνενώνει τις ισχύουσες τομεακές οδηγίες που καλύπτουν, επίσης, τα επαγγέλματα που ρυθμίζονται από την οδηγία 89/48/EOK και τα οποία απαιτούν υψηλό επίπεδο κατάρτισης - πέντε ή περισσότερα έτη. Σκοπός είναι να αποκτήσει η Κοινότητα ένα κοινό μέσο το οποίο είναι ικανό να αντιμετωπίζει τις τεχνολογικές καινοτομίες και τις απαιτήσεις της πολυπλοκότητας της αγοράς και να εγγυάται στους καταναλωτές ποιότητα των υπηρεσιών.

5.3.2. Δεδομένου ότι η νομοθετική προσέγγιση είναι χρονοβόρα και δαπανηρή, ακολουθήθηκε μια δεύτερη προσέγγιση για την δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς χωρίς ισχύ νόμου πιθανόν με τη μορφή σύστασης.

5.3.2.1. Τα επαγγέλματα τα οποία δεν είναι νομικά κατοχυρωμένα μπορεί να αποδεχτούν μια δέσμη κοινών κανόνων όσον αφορά την κατάρτιση, τα επαγγελματικά πρότυπα, και τους δεοντολογικούς κώδικες προκειμένου να διακρίνουν τα προσόντα τους με ένα εθελούσιο αλλά εμφανή τρόπο.

5.3.2.2. Παράδειγμα της διαδικασίας αυτής είναι ο τίτλος Εuro-Ιng που απονέμεται σε μηχανικούς που πληρούν ορισμένα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά κριτήρια τα οποία θεσπίζονται από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την ευρωπαϊκή κοινότητα μηχανικών.

5.3.3. Και άλλα επαγγέλματα είναι έτοιμα να ακολουθήσουν το παράδειγμα αυτό, με την προϋπόθεση ότι:

- Έχουν ένα είδος ευρωπαϊκής επαγγελματικής οργάνωσης·

- Έχουν ήδη καθιερώσει πρότυπα κατάρτισης και, πιθανόν, κανόνες αμοιβαίας αναγνώρισης·

- Είναι διατεθειμένα να επιβεβαιώσουν, για την προστασία των καταναλωτών, τον επαγγελματισμό τους στην αγορά.

5.3.3.1. Ορισμένα ενδιαφερόμενα επαγγέλματα είναι οι ψυχολόγοι, οι φαρμακοποιοί, οι γεωπόνοι, οι γεωλόγοι, οι τοπογράφοι και οι χωρομέτρες, οι τεχνικοί του γεωργοβιομηχανικού τομέα και οι τεχνικοί εργαστηρίων. Πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα επαγγέλματα αυτά συνδέονται με την υγεία και την ασφάλεια σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 152 της συνθήκης του Άμστερνταμ.

5.3.3.2. Φυσικά, ο κατάλογος αυτός πρέπει να θεωρηθεί προσωρινός και θα απαιτήσει βαθμιαία ενημέρωση δεδομένου ότι τα στοιχεία που συνέλεξε η ομάδα συντονιστών που συγκροτήθηκε δυνάμει των οδηγιών 89/48/EOK και 92/51/EOK είναι ετερόκλητα.

5.3.3.3. Εννοείται, βέβαια, ότι το δεύτερο αυτό σύστημα εφαρμόζεται αποκλειστικά στα μη νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα τα οποία δεν έχουν συγκροτηθεί σε επαγγελματικό σύλλογο ή εταιρεία.

5.4. Ωστόσο, λόγω του επείγοντος της κατάστασης και της σημασίας που έχει η αναγνώριση των διπλωμάτων, ιδιαίτερα των μη νομικώς κατοχυρωμένων επαγγελμάτων, η ΟΚΕ επικροτεί την δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος που θα προσφέρει αναγνώριση του καθεστώτος, καταχωρούμενης σε ευρωπαϊκό μητρώο, σε όλους τους επαγγελματίες οι οποίοι καλύπτονται από τη ρύθμιση αυτή σε όλη την έκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) COM(1999) 299 τελικό της 16ης Ιουνίου 1999.

(2) SEC(1999) 1106 τελικό της 13ης Ιουλίου 1999.

(3) 12122/99.

(4) Συμπεριλαμβανομένων των τριών κρατών μελών της ΕΖΕΣ που συμμετέχουν στον ΕΟΧ.

(5) Έγγραφο θέσεων της Ένωσης Συνομοσπονδιών της Βιομηχανίας και των Εργοδοτών της Ευρώπης (UNICE), του Ιουνίου 1999.

(6) COM(2000) 257 τελικό.