Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά την "Ενίσχυση της συνοχής και της ανταγωνιστικότητας μέσω της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας"»

(1999/C 40/06)

Στις 8 Ιουνίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής και Οικονομικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα οικονομικής και νομισματικής ένωσης, οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του με βάση την εισαγωγική έκθεση του εισηγητή κ. Bernabei στις 20 Οκτωβρίου 1998.

Κατά την 359η σύνοδο ολομέλειάς της 2ας και 3ης Δεκεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 2ας Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρουσία τεχνολογικού χάσματος μεταξύ των δεκαπέντε κρατών μελών που είναι υπερδιπλάσιο του οικονομικού χάσματος, του αποκαλούμενου επίσης «χάσματος συνοχής», είναι ένα γεγονός ευρέως διαπιστωμένο στις στατιστικές, όπως υπογραμμίζεται στη Δεύτερη Ευρωπαϊκή Έκθεση για τους δείκτες της επιστήμης και της τεχνολογίας του 1997: ενώ το τεχνολογικό χάσμα εάν υπολογιστεί σύμφωνα με τη σχέση δαπάνης ΕΤΑ/ΑΕγχΠ μεταξύ του πιο πλούσιου και του πιο φτωχού κράτους μέλους είναι γύρω στο 5:1, το χάσμα συνοχής είναι μικρότερο από 2:1.

1.2. Η χρήση των «technology scorecards», καθιστά δυνατή την αξιολόγηση των διαφόρων τεχνολογικών συστημάτων των κρατών μελών σε χώρες που έχουν υψηλές δαπάνες όπως η Γαλλία και η Γερμανία που οι δαπάνες τους για την ΕΤΑ σε σχέση με το ΑΕγχΠ ανέρχονται σε 2,3 % έναντι του 1 % της Ιταλίας, ενώ οι τέσσερις χώρες της συνοχής έχουν γενικά λιγότερο διαρθρωμένα συστήματα ΕΤΑ, με εξαίρεση την Ιρλανδία, λόγω της παρουσίας μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών του εξωτερικού, καθώς και σε μικρότερες χώρες οι δαπάνες των οποίων στηρίζονται κυρίως στον ιδιωτικό τομέα λόγω της παρουσίας λίγων αλλά μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών.

1.3. Ο αριθμός των ατόμων που απασχολούνται στους τομείς των τεχνολογιών αιχμής υπολογίζεται για το σύνολο της ΕΕ σε περισσότερο από 10,6 εκατομμύρια όπου το 7,2 % είναι ενεργός πληθυσμός με το υψηλότερο ποσοστό στη Γερμανία (πάνω από το 10 %) και το χαμηλότερο στην Ελλάδα (λιγότερο από το 2 %), ενώ σε επίπεδο μεμονωμένων περιοχών μεταξύ των δέκα πρώτων όσον αφορά τους απασχολούμενους σε τομείς τεχνολογιών αιχμής συγκαταλέγονται 6 περιφέρειες της Γερμανίας, 2 της Ιταλίας, 1 της Γαλλίας και 1 της Αγγλίας ().

1.4. Με βάση τη συστημική προσέγγιση για την καινοτομία που βασίζεται στην αλληλεπιδρούμενη εξέλιξη των οικονομικών, επιστημονικών, τεχνολογικών μεγεθών καθώς και των μεγεθών καινοτομίας έχουν καθοριστεί τέσσερις ομάδες («Cluster») περιφερειών ():

- η πρώτη ονομάζεται «sleeping birds», είναι κυρίως γεωργική με υψηλό ποσοστό ανεργίας και χαμηλό επίπεδο τεχνολογικών δραστηριοτήτων, και περιλαμβάνει το σύνολο σχεδόν της Ελλάδας, εκτός από την Αττική, τρεις περιφέρειες της Πορτογαλίας (Centro, Alentejo, Algarve), και μία της Ιταλίας, την Καλαβρία 7 όλες αυτές οι περιφέρειες ανήκουν στον στόχο 1. Η συμμετοχή τους στο τρίτο κοινοτικό Πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ υπήρξε μικρότερη από 2,2 %.

- η δεύτερη ονομάζεται «question mark or wild cat», έχει αγροτική οικονομία, καλή οικονομική ανάπτυξη, κάποιες δραστηριότητες στον τομέα της τεχνολογίας αλλά πολύ υψηλό ποσοστό ανεργίας, και περιλαμβάνει 8 περιφέρειες της Ισπανίας, 8 της Γαλλίας, την Ιρλανδία, 10 περιφέρειες της Ιταλίας και 2 της Πορτογαλίας 7 οι μισές από τις περιφέρειες αυτές ανήκουν και στον στόχο 1. Η συμμετοχή τους υπήρξε κάτω από 12 %.

- η τρίτη ομάδα αποκαλείται «cash cows of Europe», χαρακτηρίζεται από μέση έως υψηλή τεχνολογική δραστηριότητα και μέσο ποσοστό ανεργίας και περιλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα των υπόλοιπων περιφερειών της Κοινότητας με εξαίρεση 5 περιφέρειες της Γερμανίας, την Ξle de France και την περιοχή Rhτne-Alpes καθώς και την περιοχή Noοrd Brabant της Ολλανδίας 7 σχεδόν το 40 % των περιφερειών της ομάδας αυτής είναι πρωτοπόρες όσον αφορά την τεχνολογική ανάπτυξη. Η ομάδα αυτή στο σύνολό της αποτελεί το βιομηχανικό πυρήνα της Ευρώπης και συμμετέσχε στο τρίτο κοινοτικό Πρόγραμμα-πλαίσιο με ποσοστό πάνω από 50 %.

- η τέταρτη ομάδα αποτελείται από τους επικεφαλής σε ό,τι αφορά την τεχνολογία αιχμής με γρήγορο ρυθμό ανάπτυξης και χαμηλό ποσοστό ανεργίας: οι περιφέρειες που ανήκουν σε αυτή ονομάζονται «stars of Europe» και είναι οι ακόλουθες: BadenWurtemberg, Bayern, Hessen, Nordhein-Wesfalen, Rheinland-Pfalz, Ξle de France, RhτneAlpes, Noord-Brabant. Αυτές οι περιφέρειες έχουν απορροφήσει από μόνες τους πάνω από το 22 % των κοινοτικών πόρων του ως άνω Προγράμματος-πλαίσιο. Ο αριθμός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που έχουν κατατεθεί από αυτές είναι πενταπλάσιος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Στα ανωτέρω δεν συμπεριλαμβάνονται τα τρία νέα κράτη μέλη, οι περιφέρειες των οποίων φαίνεται ότι μπορούν κάλλιστα να ενταχθούν στην τρίτη και στην τέταρτη ομάδα.

1.5. Πάντα με την ίδια συστημική προσέγγιση εμφανίστηκαν 10 «leading innovation islands» (νησίδες καινοτομίας) ιδιαίτερα ειδικευμένες, που αποτελούν τον σκληρό τεχνολογικό πυρήνα και είναι εφοδιασμένες με ευρύ δίκτυο ΜΜΕ όχι μόνον τεχνολογίας αιχμής αλλά και «πρωτοπόρων της τεχνολογίας», σύμφωνα με την ορολογία της ΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις της πρωτοβουλίας σχετικά με τον «Αντίκτυπο επί των ΜΜΕ από τη συνεχή και γενικευμένη μείωση των πόρων που προορίζονται για την ΕΤΑ στην ΕΕ (σε κοινοτικό επίπεδο και σε επίπεδο κρατών μελών)» () και «Διαδικασίες και μέσα για την ενίσχυση των δικτύων πληροφόρησης και αξιολόγησης των προγραμμάτων ΕΤΑ που εφαρμόζονται στην Ευρώπη» (). Αυτές οι «innovation islands» υπάρχουν στην Νότιοανατολική Αγγλία, στο Παρίσι, στη Φραγκφούρτη, στο Μόναχο της Βαυαρίας, στο Τορίνο, στο Ρόττερνταμ/Αμστερνταμ, στη Στουτγάρδη, στη Λυών/Γκρενόμπλ και στο Μιλάνο.

1.6. Από την ανωτέρω ανάλυση συνάγεται εύκολα ότι η συμμετοχή στις κοινοτικές δράσεις ΕΤΑ των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών του στόχου 1 υπήρξε πραγματικά περιθωριακή και σε σαφή αντίθεση με τις διατάξεις του τίτλου XIV της Συνθήκης να δοθεί προτεραιότητα στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής σε όλες τις δράσεις της Κοινότητας είτε για τη μείωση των διαφορών ανάπτυξης μεταξύ των διαφόρων περιοχών είτε για την προώθηση της ανάπτυξης των λιγότερο ευνοημένων περιοχών. Δεδομένου ότι η παγκοσμιοποίηση της αγοράς συνεπάγεται τον ανταγωνισμό μεταξύ συστημάτων είναι σαφές ότι οι ελλείψεις και οι ανισορροπίες του ευρωπαϊκού συστήματος σε σχέση με τους εταίρους της Τριάδας, θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά.

1.7. Τούτο σημαίνει ότι η ανάλυση και η θεραπεία δεν πρέπει να περιοριστούν μόνο στις «χώρες συνοχής» εφόσον η ανάλυση, η διάγνωση και η θεραπεία είναι ανεπαρκείς για να αντισταθμίσουν και να ανατρέψουν το ευρωπαϊκό παράδοξο της καινοτομίας, να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος και να συμβάλουν στη χάραξη σαφούς στρατηγικής σε ευρωπαϊκό, εθνικό, διαπεριφερειακό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Τούτο θα πρέπει να ξεκινήσει στη βάση ενός πραγματικού καθορισμού των αναγκών και μιας συστηματικής τεχνολογικής και βιομηχανικής αξιολόγησης, στην οποία να έχουν πρόσβαση όλοι οι οικονομικοί και κοινωνικοί φορείς της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης καθώς και οι δημόσιες διοικήσεις στα διάφορα επίπεδα αποκέντρωσης, και τέλος στη βάση μιας πραγματικής συγκριτικής αξιολόγησης: των υποδομών και των υφιστάμενων δομών στα διάφορα επίπεδα ακόμα και σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση 7 των πραγματικών υπηρεσιών και των δικτύων 7 της πληροφόρησης 7 της παροχής βοήθειας, κατάρτισης και αξιολόγησης των αρμοδιοτήτων 7 των συστημάτων αποτελεσματικής προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας.

1.8. Η ΟΚΕ έχει αναπτύξει τη δική της θέση σε μια σειρά γνωμοδοτήσεων που είτε αφορούν τις ΜΜΕ και την Έρευνα και την Τεχνολογική Καινοτομία, είτε την Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία () και το Πρόγραμμα Δράσης για την Καινοτομία (), αλλά και σε μια σειρά γνωμοδοτήσεων που αφορούν τα Υποδείγματα Χρησιμότητας και τα Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας (), καθώς και στις γνωμοδοτήσεις της για το πέμπτο κοινοτικό Πρόγραμμα ΕΤΑ 1998-2002 () και για τα ειδικά προγράμματα ().

1.9. Από την άλλη πλευρά έχει βρεί ήδη τον τρόπο να αντιμετωπίσει τα προβλήματα του αφορούν τη θέση της συνοχής στην κοινωνία των πληροφοριών () και το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ) () για τους μακροπρόθεσμους προσανατολισμούς των κρατών μελών όσον αφορά τη χωροταξία. Τέλος η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα αντιμετωπίσει τα προβλήματα που συνδέονται με τις «Επιπτώσεις από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην κατάσταση της Απασχόλησης» (), την «Ανάπτυξη της αγοράς κεφαλαίων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις», () και την «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος καινοτομίας» ().

2. Η πρόταση της Επιτροπής

2.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποσκοπεί να παράσχει ένα ενιαίο συνεκτικό πλαίσιο στο οποίο να ενταχθεί ο πολύπλευρος χαρακτήρας των δράσεων και των μέτρων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της συνοχής, της ανταγωνιστικότητας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης καθώς και της καινοτομίας για την πλήρη ένταξή τους στον παραγωγικό ιστό των περιφερειών, ιδιαίτερα δε των λιγότερο ευνοημένων, με στόχο την αρμονική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2. Ιδιαίτερα η Επιτροπή αποσκοπεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών (ΛΕΠ), δηλαδή των περιφερειών που πληρούν τα κριτήρια παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων ούτως ώστε οι εν λόγω παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία - είτε στο πλαίσιο των στόχων 1 και 2 και του στόχου 4, είτε κατ'εφαρμογήν του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ και του άρθρου 6 του ΕΚΤ - να συντονίζονται τόσο από πλευράς ουσίας όσο και από πλευράς διαδικασίας της εφαρμογής τους με τις παρεμβάσεις που αφορούν τον πολυετή προγραμματισμό της κοινοτικής έρευνας για τα ειδικά θεματικά προγράμματα και τα οριζόντια προγράμματα που αφορούν τις ΜΜΕ και την καινοτομία καθώς και την επιμόρφωση και την κινητικότητα των ερευνητών.

2.3. Σε αυτόν τον συντονισμό θα πρέπει, σύμφωνα με την Επιτροπή, να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο οι εθνικές, τοπικές και περιφερειακές αρχές των κρατών μελών και της Κοινότητας ούτως ώστε:

- να ενισχυθεί η ικανότητα των περιφερειών να εντάξουν την ΕΤΑ και την καινοτομία στην οικονομική τους ανάπτυξη,

- να βελτιωθούν οι διαδικασίες μάθησης με τις οποίες οι επιχειρήσεις θα καταστούν περισσότερο καινοτόμες,

- να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις και οι φορείς να ξεπεράσουν τις δυσκολίες και να προσαρμοστούν στις νέες μορφές οργάνωσης εργασίας,

- να συντονιστούν καλύτερα οι κλαδικές πολιτικές σε εθνικό επίπεδο για την υποστήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης.

2.4. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή θέτει τρεις προτεραιότητες δράσης που θα πρέπει να περιλαμβάνουν τις ακόλουθες στρατηγικές:

- προώθηση της καινοτομίας μέσω:

δράσεων που να επικεντρώνονται στη ζήτηση με μεγαλύτερη συμμετοχή των οικονομικών φορέων και των ΜΜΕ 7 μιας πολιτικής συνολικής ποιοτικής διαχείρισης σε περιφερειακό και σε εθνικό επίπεδο 7 νέων μηχανισμών χρηματοδότησης και διαχείρισης 7 καλύτερων και περισσότερο στοχοθετημένων πραγματικών υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις 7 της προώθησης της επαγγελματικής κινητικότητας, της συνεργασίας κέντρων ερευνών/ΜΜΕ 7 πολιτικών στήριξης επιχειρηματικού κεφαλαίου για τις νέες επιχειρήσεις 7 πολιτικών για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας 7 μηχανισμών προώθησης της ΕΤΑ που αφορά τις επιχειρήσεις για την αύξηση του αριθμού των ΜΜΕ που ασχολούνται με την έρευνα 7 της προώθησης των καλύτερων πρακτικών για την έναρξη λειτουργίας, χρηματοδότησης και εμπορίας για τις εφαρμογές των αποτελεσμάτων της έρευνας στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες πληροφορικής 7

- βελτίωση των δικτύων και της βιομηχανικής συνεργασίας:

ανάπτυξη υπηρεσιών «τεχνολογικής εποπτείας» και επέκτασή τους μέσω των δικτύων 7 προσδιορισμός των υφιστάμενων κενών μεταξύ ΜΜΕ και της υποδομής προσφοράς τεχνολογίας 7 δημιουργία συνενώσεων υπεργολαβικών επιχειρήσεων 7 εκπόνηση σχεδίων υποστήριξης και μεταφοράς της τεχνολογίας 7μελέτη των κοινωνικών πτυχών της καινοτομίας 7 ανάλυση των οργανωτικών και χωροταξικών συνθηκών για να διευκολυνθεί η εξατομικευμένη και διαφοροποιημένη προσέγγιση της τεχνολογικής υποστήριξης.

- ενίσχυση των ανθρώπινων δυνατοτήτων:

εντατικοποίηση των προσπαθειών των διαρθρωτικών ταμείων για την αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στη δια βίου μάθηση στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες 7 επίσπευση της δράσης του ΕΚΤ για τον στόχο 4 προκειμένου να βελτιωθούν καταλλήλως τα προσόντα και η ικανότητα διαχείρισης ενόψει της βιομηχανικής εξέλιξης και των παραγωγικών διαδικασιών 7 προώθηση των τεχνολογιών πληροφόρησης με την ανάπτυξη ανοικτών και εξ αποστάσεως συστημάτων μάθησης και με την υποστήριξη της τηλεεργασίας.

2.5. Με βάση το πλαίσιο των προαναφερθέντων μέτρων, η Επιτροπή προτίθεται να καθορίσει τις κατευθυντήριες γραμμές των διαρθρωτικών παρεμβάσεων στον τομέα της ΕΤΑ και της καινοτομίας 7 να εφαρμόσει τον εκ των προτέρων έλεγχο των σχεδίων περιφερειακής ανάπτυξης 7 να παγιώσει την προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω που βασίζεται στη ζήτηση 7 να αναπτύξει απο κοινού με τα κράτη μέλη σειρά δεικτών για την πορεία της ΕΤΑ και της καινοτομίας στο πλαίσιο των διαρθρωτικών πολιτικών 7 να ενισχύσει τη διεθνική συνεργασία μεταξύ κέντρων αριστείας των μειονεκτικών περιφερειών και κέντρων αριστείας άλλων περιοχών 7 να ενθαρρύνει τις υποψήφιες χώρες να χαράξουν κατάλληλες στρατηγικές σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο για την ανταλλαγή εμπειριών με τα κράτη μέλη 7 να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό ιστό αμφίδρομης επικοινωνίας για την ΕΤΑ και την καινοτομία.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την παρουσίαση της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη σχέση κοινοτικών διαρθρωτικών πολιτικών και πολιτικών έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ, όπως επανειλημμένα είχε ζητήσει η ΟΚΕ. Θεωρεί εξάλλου ότι ο στενός συντονισμός των πολιτικών αυτών είναι απαραίτητος για την επίτευξη της βέλτισης συνεργασίας προκειμένου να υπάρξει πλήρης ανταπόκριση στις ανάγκες του πολίτη, της επιχείρησης και της κοινωνίας, με το σφαιρικό στόχο μιας μεσο-μακροπρόθεσμης αειφόρου και αρμονικής ανάπτυξης, σύμφωνα με την ολοκληρωμένη προσέγγιση «problem solving» της ΕΤΑ και δεδομένου του γεγονότος ότι οι άυλες επενδύσεις αποτελούν καθοριστικής σημασίας παράγοντα για την ανάπτυξη.

3.2. Ο ρυθμός εισαγωγής των τεχνολογιών στην Ευρώπη είναι πολύ αργός, λιγότερο διεισδυτικός και λιγότερο προσαρμοσμένος σε σχέση με τις άλλες τρεις ανταγωνιστικές περιοχές, διότι η ευρωπαϊκή επιστημονική αριστεία δεν συνοδεύεται από την αντίστοιχη ικανότητα μεταφοράς της, σε επίπεδο αγοράς, σε εμπορική και βιομηχανική επιτυχία, διότι η αξιοποίηση των άυλων επενδύσεων για την τεχνολογία και την επιμόρφωση υπήρξε μικρότερη από εκείνη των άλλων περιοχών, και διότι η ακαμψία του περιβάλλοντος στο οποίο χορηγήθηκαν οι επενδύσεις αυτές ευνόησε τις οικονομικές επενδύσεις, που είναι λιγότερο επικίνδυνες και ευκολότερα ελεγχόμενες, για ορθολογικότητα της παραγωγής, και όχι τις επενδύσεις που αφορούν την αύξηση της απασχόλησης.

3.3. Εξάλλου, λείπει η καλλιέργεια της καινοτομίας και της επιχείρησης που εκπροσωπεί τον στρατηγικό πόρο του μέλλοντος και προορίζεται να καθορίσει τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα των ευρωπαϊκών περιφερειών στα πλαίσια του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Εάν το παράδοξο της καινοτομίας είναι απόρροια των προαναφερθέντων φαινομένων, οφείλεται ιδιαίτερα σε μια νοοτροπία, που μέχρι πρόσφατα, ευνόησε τον προανταγωνιστικό χαρακτήρα μιας κοινοτικής ΕΤΑ, εκτός αγοράς, ελάχιστα εμφανούς και γνωστής, που δύσκολα εντάσσεται στις παρεμβάσεις της κοινοτικής διαρθρωτικής πολιτικής και είναι ανίκανη να μετατρέψει σε πραγματική ζήτηση τις εν δυνάμει απαιτήσεις των τελικών χρηστών και των καταναλωτών.

3.4. Η νέα κατεύθυνση των προγραμματισμένων πολυετών παρεμβάσεων της κοινοτικής πολιτικής ΕΤΑ που έχει επαναπροσδιοριστεί όσον αφορά την προσέγγιση «prοblen solving» στην υπηρεσία του πολίτη, της επιχείρησης και της κοινωνίας, πραγματοποιείται παράλληλα με την έναρξη εμβριθούς διαλόγου για τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων στο πλαίσιο της Agenda 2000: η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να αξιοποιηθεί η μοναδική ευκαιρία του ταυτόχρονου επαναπροσδιορισμού των δύο σημαντικότερων μέσων προκειμένου να πραγματοποιηθεί μια πλήρως ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά τις άυλες επενδύσεις.

3.4.1. Από την πλευρά της κοινοτικής πολιτικής ΕΤΑ, στη νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση των κεντρικών δράσεων «prοblen solving» πρέπει να ανταποκρίνονται «νέες δυνατότητες διαχείρισης της πολυεπιστημονικότητας και της διακλαδικότητας, όπως και της σφαιρικότητας, από άποψη ομαδοποίησης και ταυτόχρονης αρχιτεκτονικής διάρθρωσης, μέσω εφαρμοσμένης, γενικής και βασικής έρευνας και δράσεων επίδειξης και της ταυτόχρονης ενσωμάτωσης επιχειρήσεων, ιδίως ΜΜΕ και τελικών χρηστών, δράσεων τυποποίησης, καινοτομίας, αξιοποίησης και διάδοσης, κατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού και διαστάσεων ευρωπαϊκής - ιδίως στο πλαίσιο του ΕΥΡΗΚΑ - και διεθνούς συνεργασίας για κάθε κεντρική δράση».

3.4.2. Από πλευράς διαρθρωτικής πολιτικής συνοχής, πρέπει η δυνατότητα κοινής, ταυτόχρονης και απλουστευμένης δράσης να ανταποκρίνεται στους στόχους: της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας 7 των μέσων διαρθρωτικής δράσης, υποδομής και επιμόρφωσης 7 της χωροταξίας 7 της τόνωσης της ζήτησης 7 των πραγματικών υπηρεσιών προς την επιχείρηση 7 των δικτύων πληροφορικής 7 της υποστήριξης του επιχειρηματικού κεφαλαίου και της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας 7 και τούτο ώστε η δράση τεχνολογικής ανάπτυξης να έχει θετικά αποτελέσματα, αφενός, όσον αφορά την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή, και αφετέρου, να ενταχθεί πλήρως, με ευρωπαϊκή ανταγωνιστική διάσταση, στον οικονομικό και παραγωγικό ιστό σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

3.5. Βάσει των ανωτέρω η ΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει:

- να χαραχθεί και να υιοθετηθεί μια σφαιρική κοινοτική στρατηγική ορθολογισμού των υφιστάμενων μηχανισμών και της ολοκλήρωσης των διάφορων ευρωπαϊκών πολιτικών, η οποία σεβόμενη ωστόσο τις ιδιαιτερότητες των μεμονωμένων περιφερειών, να προσδώσει στην κοινοτική παρέμβαση μια ενιαία μορφή ενόψει της ανταγωνιστικότητας και της αειφόρου και αρμονικής ανάπτυξης του ευρωπαϊκού συστήματος 7

- να προσδιοριστούν ολοκληρωμένα μέσα αποστεγανοποίησης των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αγορών της καινοτομίας, η οποία βρίσκεται πίσω σε σχέση με τη διεργασία ενοποίησης των νομισματικών αγορών προς ένα ενιαίο νόμισμα, καθώς και με την μετατροπή της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς σε ενιαία αγορά 7

- να καθοριστούν τα επίπεδα ενοποίησης και οι απαραίτητες αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους με στόχο τη σταθεροποίηση της συμβατότητας και την επίτευξη μεγαλύτερου συγχρονισμού των συστημάτων λήψεως αποφάσεων και εφαρμογής των διαρθρωτικών πολιτικών συνοχής, ΕΤΑ και καινοτομίας, που απαιτούνται για την πλήρη και αποτελεσματική ολοκλήρωσή τους 7

- να προσδιοριστούν νέες μορφές ολοκληρωμένης εφαρμογής των μέσων συνοχής και ΕΤΑ, μέσω απλουστευμένων μεθόδων και διαδικασιών και, στο μέτρο του δυνατού, ενιαίων και αυτοματοποιημένων, προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως η δυνατότητα διαμόρφωσης των επιπέδων στήριξης ΕΤΑ των επιχειρήσεων, που παρέχεται από τις συμφωνίες ΠΟΕ (παρέμβαση έως το 75 % του κόστους του σχεδίου) 7

- να δημιουργηθούν συστήματα ελέγχου και εποπτείας των κοινών δράσεων ΕΤΑ και συνοχής με στόχο να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί σε σχέση με τους δεδηλωμένους στόχους, μέσω των προκαθορισμένων και ενιαίων δεικτών επιδόσεων καθώς και με τη συγκριτική αξιολόγηση σε περιφερειακό επίπεδο.

4. Προς μια σφαιρική κοινοτική στρατηγική ορθολογισμού και ενοποίησης

4.1. Η διεθνοποίηση των αγορών έθεσε σε άμεσο ανταγωνισμό τα κοινωνικοοικονομικά συστήματα, τις νομικές και κανονιστικές διατάξεις, την ικανότητα αξιολόγησης των ανθρώπινων πόρων και την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών σε προϊόντα και διαδικασίες που ανανεώνονται με ολοένα ταχύτερο ρυθμό. Ο ανταγωνισμός λαμβάνει τη μορφή ολοένα και περισσότερο ανταγωνισμού μεταξύ συστημάτων παρά μεταξύ μεμονωμένων λειτουργικών πραγματικοτήτων και κατά συνέπεια είναι απαραίτητο οι προκλήσεις αυτές να αντιμετωπιστούν με μια «συστηματική» σφαιρική κοινοτική στρατηγική, που να αποβλέπει στη διασφάλιση αειφόρου ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα.

4.2. Κατά την ΟΚΕ στη στρατηγική αυτή θα πρέπει να υπάρχουν, ήδη σε επίπεδο κοινοτικών πολιτικών, μηχανισμοί κοινής παρέμβασης, που να μπορούν να ενεργοποιηθούν σε επίπεδο μεμονωμένων περιφερειακών πραγματικοτήτων με βάση τις κυριότερες ανάγκες τους, και να αναπτύσσουν ένα ορθολογικό φάσμα ολοκληρωμένων δράσεων οι οποίες να προτείνονται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο ούτως ώστε οι λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες να ενταχθούν στη δυναμική αλληλεπίδρασης με τις περιφέρειες όπου σημειώνεται ταχύτερη τεχνολογική ανάπτυξη και οι πρωτοπόρες σε προγράμματα έρευνας ΜΜΕ να συμμετέχουν ολοένα και περισσότερο λόγω του καινοτόμου δυναμικού τους που δεν έχει ακόμη χρησιμοποιηθεί.

4.3. Η εφαρμογή παρόμοιας ολοκληρωμένης και συντονισμένης στρατηγικής πρέπει πριν απ' όλα να προϋποθέτει τη συμμετοχή της Επιτροπής και των υπηρεσιών της σε επίπεδο διαχείρισης: εν προκειμένω, η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της που δεν έγινε η παραμικρή νύξη στις εμπειρίες της Task Force στο πλαίσιο του τέταρτου κοινοτικού Προγράμματος-πλαίσιο ΕΤΑ, όπου θα ήταν δυνατό να επισημανθούν οι δυσκολίες που συναντήθηκαν κατά την από κοινού εφαρμογή των πλαισίων διαρθρωτικής παρέμβασης και των δράσεων έρευνας για την απασχόληση, τις προοπτικές ανάπτυξης, τις δυνατότητες διεύρυνσης της βιομηχανικής βάσης, τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, και βέβαια, την οικονομική και κοινωνική συνοχή όσον αφορά την παρουσία των ΜΜΕ στο σύνολο της ΕΕ, τις ορθές πρακτικές διάδοσης των επιστημονικών, τεχνικών ικανοτήτων και κατάρτισης μέσω ποιοτικών διαύλων, τις επιπτώσεις στις απομακρυσμένες περιφέρειες ().

4.4. Βάσει των ανωτέρω η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο τον καθορισμό παρόμοιας σφαιρικής στρατηγικής όσον αφορά τον εξορθολογισμό των υφιστάμενων μηχανισμών ακόμη και με τη λειτουργική μορφή και τη συγκεκριμένη εφαρμογή των διαφόρων σχετικών κοινοτικών πολιτικών: διαρθρωτικών πολιτικών, πολιτικών έρευνας και καινοτομίας, πολιτικών εκπαίδευσης και κατάρτισης, πολιτικής των επιχειρήσεων και συγκρότησης επιχειρήσεων, πολιτικών χωροταξίας και διεύρυνσης.

5. Καθορισμός των ολοκληρωμένων μέσων

5.1. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την πλήρη ολοκλήρωση των διαφόρων μέσων συνοχής και ΕΤΑ με στόχο την ενίσχυση των αποτελεσμάτων όσον αφορά τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, νέων επιχειρήσεων, νέων επαγγελματικών δραστηριοτήτων, και την επίτευξη νέας ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος.

5.2. Η ενοποίηση της αγοράς καινοτομίας, που σήμερα διαιρείται σε 15 εθνικά συστήματα και σε ακόμα περισσότερα περιφερειακά υποσυστήματα κατά τρόπο αναχρονιστικό έναντι του ενιαίου νομίσματος της ΟΝΕ και της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, πρέπει να πραγμτοποιηθεί το ταχύτερο δυνατό με τη χρήση μιας σειράς μέσων.

5.3. Ένα πρώτο μέσο πρέπει να είναι τα δίκτυα πληροφόρησης/λήψης συνοδευτικών μέτρων και αξιολόγησης, που πρέπει να συμπληρωθούν από ένα ευρύτερο μηχανισμό υποστήριξης της παρέμβασης ανάλογα με τις ανάγκες των χρηστών, και από μηχανισμούς τεχνολογικής εποπτείας. Τα δίκτυα αυτά πρέπει να συνδέονται σε διαπεριφερειακό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως έχει προτείνει η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με τις «Μεθόδους και μέσα για την ενίσχυση των δικτύων για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τα προγράμματα Ε& ΤΑ στην Ευρώπη και την αξιοποίησή τους» ().

5.4. Εξάλλου απαιτείται η ανάπτυξη πινάκων επιδόσεων («tableaux de bord») για τη συστηματική αντιπαράθεση των μέτρων έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο με στόχο την εδραίωση και την κοινή εφαρμογή των μέσων δράσης στα διάφορα επίπεδα από την πλευρά των φορέων και των τελικών χρηστών των αποτελεσμάτων της έρευνας, όπως πρότεινε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με τις προτάσεις απόφασης που αφορούν το πέμπτο κοινοτικό Πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ 1998-2002 ().

5.5. Από την άλλη πλευρά η ΟΚΕ τονίζει την αναγκαιότητα η στήριξη της ανάπτυξης της τεχνολογίας και της καινοτομίας να συμπεριληφθεί στους άξονες προτεραιότητας που αναφέρει η Επιτροπή στα κοινοτικά πλαίσια στήριξης των διαρθρωτικών ταμείων, καθώς και στους άξονες παρέμβασης του ταμείου συνοχής και του διαρθρωτικού προενταξιακού μέσου (ISPA), ως πρωταρχικό στοιχείο με ίσες δυνατότητες και πόρους με τους άλλους άξονες προτεραιότητας. Τα περιφερειακά και εθνικά σχέδια πρέπει να ανταποκρίνονται σε αυτή την ένδειξη προτεραιότητας και τούτο να αποτελεί κύριο κριτήριο αποδοχής των σχεδίων αυτών από την Επιτροπή.

5.6. Προκειμένου να υπάρχει συνεργία μεταξύ των μέσων κατάρτισης και της δράσης ΕΤΑ, η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό τα κοινοτικά προγράμματα κατάρτισης Leonardo και Socrates, καθώς και οι παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων σύμφωνα με το νέο Στόχο 3, να θεωρηθούν σημαντικό τμήμα των άυλων επενδύσεων για την ανάπτυξη του ανθρώπινου και τεχνολογικού δυναμικού ώστε να μην υπάρξουν αποκλεισμοί και να ενισχυθεί η κοινωνική διάσταση της συνοχής.

5.6.1. Εξάλλου οι δράσεις που περιλαμβάνονται στον παρόντα Στόχο 4 θα πρέπει να ενταχθούν πλήρως στο νέο στόχο 3 προκειμένου να εξασφαλισθεί η πραγματοποίηση κατάλληλων παρεμβάσεων στον τομέα της οργάνωσης της εργασίας που είναι προσαρμοσμένη στις νέες τεχνολογίες, με κατάλληλα μέτρα συνεχούς κατάρτισης για τη διαχείριση πολύπλοκων προβλημάτων όπως ζητείτο στη γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 1998 με θέμα την αναθεώρηση των διαρθρωτικών ταμείων ().

5.6.2. Τέλος πρέπει να δημιουργηθεί ένας «ενάρετος κύκλος» μεταξύ των σχεδίων που λαμβάνουν υπόψη τον ανθρώπινο παράγοντα, της αξιοποίησής του ως κύριου φορέα της ανάπτυξης και ενός υποδείγματος οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης που διευκολύνει την ανάδειξη μιας θετικής στάσης έναντι των νέων τεχνολογικών μέσων και της προκλήσεως της σφαιρικής ανταγωνιστικότητας μέσω μιας συνειδητής συμμετοχής του εργαζομένου στη διαδικασία ανάπτυξης.

6. Καθορισμός των επιπέδων ολοκληρωμένης εφαρμογής

6.1. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η ίδια η σύλληψη των κεντρικών δράσεων «problem solving» ΕΤΑ, οι οποίες συνεπάγονται νέες δυνατότητες ταυτόχρονης συνεργίας των διαφόρων τύπων παρέμβασης (στον τομέα της τεχνολογίας, της επίδειξης, της διάδοσης, της κατάρτισης, της οικονομίας...) και αποσκοπούν στην επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων στον παραγωγικό ιστό και στον ιστό απασχόλησης των διαφόρων περιφερειακών πραγματικοτήτων, επιδέχεται ευρύτερων συνεργιών με τα μέσα συνοχής στα διάφορα επίπεδα εφαρμογής με ολοκληρωμένες μορφές.

6.2. Η εκ των προτέρων αξιολόγηση στα μεμονωμένα προγράμματα εργασίας των κεντρικών δράσεων, που πρότεινε η ΟΚΕ (), αποσκοπεί στη διευκόλυνση της χρήσης από κοινού των διαφόρων μονίμων μέσων των κοινοτικών πολιτικών, καθώς και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ τους και στην διάδοση των θετικών αποτελεσμάτων τους.

6.2.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι είναι πλέον σκόπιμο όπως στα πλαίσια των προγραμμάτων εργασίας που αποτελούν εφαρμογές του πέμπτου κοινοτικού Προγράμματος-πλαίσιο παρεμβληθούν κατά τρόπο συνοπτικό αλλά σαφή, όλα τα κοινοτικά μέσα που μπορούν να εφαρμοστούν για την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται από ένα σχέδιο, ανεξάρτητα από την γραμμή της κοινοτικής πολιτικής, γενικής διεύθυνσης ή υπηρεσίας της Επιτροπής από τις οποίες εξαρτώνται. Με τον τρόπο αυτό θα δινόταν στον χρήστη και ταυτόχρονα φορολογούμενο ένα σαφές μήνυμα διαφάνειας, συνέπειας και αποτελεσματικότητας.

6.3. Εξάλλου η δημιουργία πυρήνων καινοτομίας για κάθε κεντρική δράση με αποστολή την ενεργοποίηση όλων των μηχανισμών ούτως ώστε η δράση έρευνας να χαραχθεί, και να συνοδευτεί από παρεμβάσεις που θα διευκολύνουν των μεταφορά των αποτελεσμάτων καινοτομίας στην αγορά, πρέπει να συμβάλει στην επίτευξη ευρύτερης συνεργασίας με τις διαρθρωτικές και χωροταξικές πολιτικές, με την περαιτέρω αξιοποίηση της ένωσης των εθνικών και κοινοτικών δικτύων, που πρότεινε η ΟΚΕ (), και με τα οποία πρέπει να συνδεθούν οι πυρήνες αυτοί.

6.4. Η σύσταση Ευρωπαϊκών Ομάδων Παροχής Συμβουλών για τις κεντρικές δράσεις ή για ομοιογενείς ομάδες κεντρικών δράσεων, στις οποίες θα πρέπει να ανταποκρίνονται οι υφιστάμενες εθνικές ομάδες παροχής συμβουλών, μπορεί να διευκολύνει τα σημεία επαφής με τα επίπεδα λήψεως αποφάσεων στα οποία βασίζεται η παρέμβαση των διαρθρωτικών κοινοτικών ταμείων. Κατά την ΟΚΕ η σύνδεση αυτή είναι υπέρ το δέον σκόπιμη και θα πρέπει να υποστηριχθεί σοβαρά από την Επιτροπή.

6.5. Η θέσπιση μονίμου διαλόγου μεταξύ εμπειρογνωμόνων, βιομηχανίας, εκείνων που λαμβάνουν αποφάσεις και χρηστών, καθώς και μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών φορέων, πράγμα το οποίο εύχεται η ΟΚΕ στο πλαίσιο εφαρμογής του 5ου προγράμματος πλαισίου, θα συμβάλει στη δημιουργία χρήσιμης βάσης σύνδεσης με τα μόνιμα επίπεδα εφαρμογής των πλαισίων στήριξης των διαρθρωτικών ταμείων.

6.6. Οι ίδιες δυνατότητες αποκεντρωμένης διαχείρισης που είναι αποδεκτές στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο για τη δράση «ΜΜΕ και Καινοτομία» και στο πλαίσιο της δράσης «Αύξηση του αθρώπινου ερευνητικού δυναμικού και της βάσης των κοινωνικοοικονομικών γνώσεων» θα συμβάλουν στην οργανική σύνδεση με τις αρμόδιες περιφερειακές βαθμίδες για την εφαρμογή των πολιτικών κοινοτικών διαρθρωτικών παρεμβάσεων, για παράδειγμα στο πλαίσιο των «επιτροπών ελέγχου».

6.7. Στα περιφερειακά επίπεδα εφαρμογής των κοινοτικών πλαισίων στήριξης, το αίτημα για συνεργασία, τη σπουδαιότητα της οποίας επαναλαμβάνει η ΟΚΕ, θα πρέπει να καταστήσει δυνατή την ενεργό συμμετοχή των περιφερειακών φορέων έρευνας - όπως πανεπιστήμια, κέντρα ερευνών δημόσια και ιδιωτικά, επιχειρήσεις - ούτως ώστε να ενοποιηθεί η ζήτηση συνδυασμένων παρεμβάσεων ΕΤΑ και συνοχής. Η ΟΚΕ επισημαίνει ιδιαίτερα τη σημασία της χρήσης στην τεχνολογία και στην καινοτομία των μέσων των Τοπικών Πρωτοβουλιών για την Απασχόληση και των Τοπικών Συμφώνων, για τα οποία πρόσφατα εξέδωσε γνωμοδότηση ().

7. Νέες ολοκληρωμένες μορφές δράσης: διαδικασίες και μέθοδοι

7.1. Κατά την ΟΚΕ απαιτείται, σε κοινοτικό επίπεδο, η απλούστευση των διαδικασιών και των μηχανισμών, καθώς και η δυνατότητα κοινής δράσης των μέσων προκειμένου να συμβάλουν στη διάδοση των σχεδίων παρέμβασης και των προγραμμάτων με διαφορετικές διαδικασίες και όρους εφαρμογής για να μην περιπέσουν σε σύγχυση και αδιαφορία οι πιθανοί χρήστες των μέσων αυτών.

7.2. Εν προκειμένω η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη πρόβλεψης διαύλων εύκολης δράσης μεταξύ των μέσων της πολιτικής ΕΤΑ και των μέσων συνοχής και διερωτάται για την έκβαση των κοινών προσπαθειών της ad hoc ομάδας των Γενικών Διευθύνσεων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούν οι διαδικαστικές προσεγγίσεις των διαφόρων μέσων, οι διάφοροι τρόποι εφαρμογής, η διαφορά χρόνου και μεθόδων απόφασης και διαχείρισης.

7.3. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να πραγματοποιηθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με τη δυναμική έρευνα-καινοτομία-αγορά, με τη διατήρηση περιθωρίων ελιγμών, όσον αφορά τους αυτοματισμούς, τις συγχρονίες και τις απλουστεύσεις εκ παραλλήλου με τη νέα διατύπωση του πέμπτου και των μελλοντικών προγραμμάτων-πλαίσιο ΕΤΑ.

7.4. Ιδιαίτερα οι νέες παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων θα πρέπει να εξαρτώνται ολένα και περισσότερο από τη ζήτηση, ακόμη και μέσω της υποστήριξης και της τόνωσης αυτής όταν παραμένει σταθερή, κυρίως στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, και από το άνοιγμά της σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ενίσχυση της δράσης που βασίζεται στη ζήτηση θα μπορούσε να ωφεληθεί από τον επαναπροσδιορισμό των σχεδίων RIS (περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας), με την μετατροπή τους από πιλοτικές δράσεις με λίγους πόρους σε «ισχυρές» δράσεις με την κατάλληλη χρηματοδότηση.

7.4.1. Κατά την ΟΚΕ θα πρέπει να διευκολυνθεί η διάδοση και η ανταλλαγή των καλύτερων εμπειριών σε περιφερειακό επίπεδο μέσω μιας συγκριτικής αξιολόγησης των πρακτικών μέτρων θεσμικής μηχανικής που μπορούν να ενσωματώσουν τους διάφορους παράγοντες και φορείς λήψεως αποφάσεων προκειμένου να βελτιωθεί η ικανότητα απορρόφησης των διαρθρωτικών ταμείων και ταυτόχρονα να αξιοποιηθούν όλες οι δυνατότητες που προσφέρονται από τα δίκτυα του Επιχειρηματικού Κέντρου Καινοτομίας.

7.5. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων και της αναδιάταξης των κοινοτικών πρωτοβουλιών που επικεντρώνονται σε τρεις δράσεις, θα πρέπει να προβλεφθεί και ο κατάλληλος χώρος για την πρωτοβουλία Interreg, η οποία ενδέχεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προσέγγιση των ομάδων «sleeping birds» και «wild cats» με τις πλέον προηγμένες «cash cows of Europe» και «stars of Europe», μέσω της, με διαφορετικό ρυθμό, διαπεριφερειακής σύνδεσης των συστημάτων.

7.6. Η πρωτοβουλία Interreg μπορεί να είναι ιδιαίτερης σημασίας για την στενότερη διασύνδεση των περιφερειών της Ευρώπης των 15 με τις υποψήφιες χώρες, όπου εξάλλου η δράση των διαρθρωτικών ταμείων και των ταμείων προένταξης είναι θεμελιώδης για τη δημιουργία και/ή την ενίσχυση ενδιάμεσων δομών αναφοράς και για τη συνεργία όχι μόνον συνοχής και ΕΤΑ αλλά και όλων των μέσων συνεργασίας και τεχνικής καθώς και οικονομικής βοήθειας. Αυτό ισχύει επίσης και για τις κοινές παρεμβάσεις της ευρωμεσογειακής περιοχής.

7.7. Τέλος, η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία διευκρίνισης της από κοινού ενεργοποίησης περισσότερων κοινοτικών μέσων για την επίτευξη του ίδιου στόχου, για να διατηρηθούν εντός των ορίων παρέμβασης που προβλέπονται σχετικά με την ενίσχυση της ΕΤΑ από τις συμφωνίες ΠΟΕ και τούτο έως το ανώτατο όριο του 75 %, και σύμφωνα με το κοινοτικό καθεστώς των ενισχύσεων για την έρευνα που όρισε η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού.

7.8. Η δυνατότητα δράσης εντός των ορίων αυτών είναι ιδιαίτερα σημαντική προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι νέες τεχνολογίες αιχμής, κυρίως στον τομέα της κοινωνίας των πληροφοριών, δεν θα έχουν αντίθετα από τα προβλεπόμενα αποτελέσματα για το στόχο της συνοχής, δηλαδή, να σημειωθεί αύξηση των διαφορών και κίνδυνος αποκλεισμού, πράγμα που μπορεί να προκύψει από την έλλειψη κρίσιμης μάζας της παρέμβασης.

7.9. Η καταπολέμηση του αποκλεισμού πρέπει να ισχύει τόσο για τις ασθενείς κοινωνικές κατηγορίες όσο και για τις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, η γεωγραφική περιθωριοποίηση των οποίων επιδεινώνεται από την έλλειψη δομών και υποδομών συνδεδεμένων μέσω δικτύου με την υπόλοιπη Ευρώπη: η τεχνολογική ανάπτυξη πρέπει να πραγματοποιηθεί σε πολλά επίπεδα, κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό, όπου μαζί με τις τεχνολογίες αιχμής, τις τεχνολογίες διείσδυσης και τις οριζόντιες τεχνολογίες, να ευνοείται η ανάπτυξη και των βιομηχανικών τομέων με χαμηλό τεχνολογικό περιεχόμενο που απαιτούν ωστόσο προηγμένες παραγωγικές διαδικασίες για να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο διεθνή ανταγωνισμό. Πρέπει επίσης να αναπτυχθούν, δίπλα στα επαγγέλματα υψηλής τεχνολογικής κατάρτισης, νέα ενδιάμεσα επαγγέλματα που να προσαρμόζονται στους τεχνολογικοοργανωτικούς νεωτερισμούς.

7.10. Η ολοκλήρωση της ενίσχυσης για την πολιτική κατάρτισης και της ενίσχυσης για την πολιτική έρευνας αποτελεί την απαραίτητη άϋλη επένδυση προκειμένου να διασφαλισθεί η ανταγωνιστικότητα και η ανάπτυξη του συστήματος «Ευρώπη» και να προσαρμοσθεί η επανειδίκευση των ανθρώπινων πόρων στις συνεχείς τεχνολογικές προόδους, με σκοπό να αποφευχθούν φαινόμενα κοινωνικής απομόνωσης και αποκλεισμού. Και στον τομέα αυτό η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, οργανισμών κατάρτισης διαφόρων επιπέδων και βιομηχανίας αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης που θα μπορούν να βελτιώσουν την ικανότητα των ανθρώπινων πόρων να επιλύουν πολύπλοκα προβλήματα σε καταστάσεις αέναης αλλαγής.

8. Συστήματα ελέγχου και εποπτείας

8.1. Η καταγραφή των αναγκών, ο καθορισμός των δεικτών για την κατάσταση της ΕΤΑ και της καινοτομίας από διαρθρωτική άποψη όπως η βιομηχανική και τεχνολογική αξιολόγηση και η συγκριτική αξιολόγηση των υφιστάμενων δομών και υποδομών για την καινοτομία στις επιχειρήσεις, θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ενιαίας μεθοδολογίας, συνοπτικών, συστηματικών και συνεχών σε κοινοτικό και περιφερειακό επίπεδο πλαισίων, στα οποία να έχουν πρόσβαση οι φορείς της έρευνας και της καινοτομίας και κυρίως οι ΜΜΕ καθώς και τα εθνικά και κοινοτικά στελέχη που λαμβάνουν τις αποφάσεις ούτως ώστε να μπορούν να «καθορίσουν μακροπρόθεσμα τους στρατηγικούς στόχους των πολιτικών ΕΤΑ και καινοτομίας».

8.2. Η σημασία των μηχανισμών «τεχνολογικής εποπτείας» και τεχνολογικής και βιομηχανικής αξιολόγησης, καθώς και των μηχανισμών συγκριτικής αξιολόγησης των υφιστάμενων περιφερειακών δομών και των υποδομών και διάδοσης και αξιολόγησης των βέλτιστων πρακτικών που επισημάνθηκαν κατ'αυτό τον τρόπο, έχει υπογραμμισθεί επανειλημμένα σε πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ που προαναφέρθηκαν καθώς και στη γνωμοδότηση για την «Συγκριτική ανάλυση της ανταγωνιστικότητας - ένα μέσο που προορίζεται για τους οικονομικούς φορείς και τις αρχές» (), είτε για να προσφερθεί πραγματική υπηρεσία στις επιχειρήσεις όσον αφορά τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες, είτε για να δοθούν σε αυτούς που αποφασίζουν σε διάφορα επίπεδα οι βάσεις για τον προσανατολισμό των επιλογών τους, είτε για να διαδοθούν οι καλύτερες τοπικές και περιφερειακές πρακτικές που έχουν σημειωθεί στην Ευρώπη.

8.3. Τέλος, η ΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη θέσπισης μιας σειράς συγκεκριμένων δεικτών για την πορεία της ΕΤΑ και της καινοτομίας ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση και ο έλεγχος των διαρθρωτικών παρεμβάσεων, συνιστά δε το στενό συντονισμό με τους υπό μελέτη δείκτες επιδόσεων στο πλαίσιο της εφαρμογής του 5ου προγράμματος πλαισίου, όπως δείχνει η εμπειρία που προκύπτει από την «Second European Report on S& T Indicators 1997», καθώς και από το European Innovation Monitoring System και το ESTΟ (Ινστιτούτο Μελετών για τις Τεχνολογικές Προοπτικές) της Σεβίλλης (IPTS).

8.3.1. Η ΟΚΕ εύχεται όπως το πρόγραμμα MEANS (Μέθοδοι αξιολόγησης των διαρθρωτικής φύσεως δράσεων) - το οποίο ξεκίνησε η Επιτροπή για τη βελτίωση των ευρωπαϊκών ικανοτήτων αξιολόγησης και για τη σύγκριση των γνώσεων στο θέμα αυτό - ενισχυθεί επαρκώς και συνδεθεί με τα μέσα του Πέμπτου Προγράμματος ΕΤΑ.

8.4. Αυτό το σύστημα δεικτών πρέπει να έχει τέτοια διάρθρωση ώστε να επιτρέπει την πραγματική αξιολόγηση των απτών αποτελεσμάτων από την κοινή χρήση των διαρθρωτικών μέσων και των μέσων ΕΤΑ: ιδιαίτερα θα πρέπει να συμβάλει και στον υπολογισμό των διαφόρων επιπτώσεων όσον αφορά την κοινωνική συνοχή, την απασχόληση, τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και νέων επαγγελμάτων, την ανταγωνιστικότητα του συστήματος γενικά.

Βρυξέλλες, 2 Δεκεμβρίου 1998.

Η Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

() Πρβ. Eurostat Memo 5/98 της 24ης Απριλίου 1998.

() Βλ. Επιτροπή «Second European Report on S& T Indicators 1997», part III «European diversity, convergence and cohesion».

() ΕΕ C 355 της 21.11.1997.

() ΕΕ C 284 της 14.9.1998.

() ΕΕ C 22 της 22.7.1996.

() ΕΕ C 235 της 27.5.1998.

() ΕΕ C 129 της 27.4.1998.

() ΕΕ C 355 της 21.11.1997 και C 73 της 9.3.1998.

() ΕΕ C 407 της 28.12.1998.

() ΕΕ C 66 της 3.3.1997.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα τις «Ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις: προοπτικές και πιθανά εμπόδια στην πρόοδο» - ΕΕ C 235 της 27.5.1998.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: προτεραιότητες για το μέλλον» - ΕΕ C 235 της 27.5.1998.

() Πρβ. Λειτουργική μονάδα Έρευνα-Βιομηχανία 7 Σύνοψη των εργασιών της Επιτροπής ΓΔ ΧΙΙ 1997.

() ΕΕ C 296 της 29.7.1997.