Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «Επιπτώσεις της προσχώρησης των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην Κοινή Γεωργική Πολιτική»

(97/C 75/02)

Στις 22 Φεβρουαρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις «Επιπτώσεις της προσχώρησης των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην Κοινή Γεωργική Πολιτική».

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 5 Νοεμβρίου 1996 με βάση την ειγητική έκθεση του κ. Bastian.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 341η σύνοδο ολομέλειάς της, της 18ης και 19ης Δεκεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου 1996) υιοθέτησε με 87 ψήφους υπέρ, 9 ψήφους κατά και 23 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Eισαγωγή

1.0.1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει με τις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) μια σειρά συμφωνιών, που ονομάζονται «ευρωπαϊκές συμφωνίες». Το 1993, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε πως όσες συνδεδεμένες χώρες το επιθυμούν θα μπορούν να γίνουν μέλη της ΕΕ, αφ'ης στιγμής θα είναι σε θέση να αναλάβουν τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται η προσχώρηση.

1.0.2. Η ΟΚΕ όπως είχε δηλώσει και σε μία παλαιότερη γνωμοδότησή της (), φρονεί ότι η διεύρυνση της ΕΕ με την προσχώρηση των ΧΚΑΕ που το επιθυμούν αποτελεί μια «ιστορική ευκαιρία», την οποία πρέπει να εκμεταλλευθούν, για να ενωθούν κάτω από μια πραγματική «κοινή στέγη» όλοι οι ευρωπαϊκοί λαοί, να εδραιωθεί μακροπρόθεσμα η σταθερότητα και η ευημερία της ευρωπαϊκής ηπείρου και να ενισχυθεί η πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ακτινοβολία της Ευρώπης (με την ευρεία έννοια) στον κόσμο.

1.0.3. Πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις της προσχώρησης, θα πρέπει, τόσο για το συμφέρον της ΕΕ όσο και των ΧΚΑΕ, να αναπροσαρμοσθούν οι θεσμικές διαδικασίες της ΕΕ, οι οποίες δεν ενδείκνυνται πλέον για έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό μελών. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά τη σημασία της τρέχουσας Διακυβερνητικής Διάσκεψης. Με την προοπτική της προσχώρησης των ΧΚΑΕ, η ΟΚΕ υπογραμμίζει, επίσης, τη σημασία που έχει η μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα στα πλαίσια του χρονοδιαγράμματος και της εκπλήρωσης των όρων που προβλέπονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

2. Ψύχραιμη θεώρηση των επιπτώσεων της προσχώρησης των ΧΚΑΕ στην ΚΓΠ

2.0.1. Η ένταξη του γεωργικού τομέα των ΧΚΑΕ πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής, ιδίως εν όψει του μεγέθους του ενεργού γεωργικού πληθυσμού σ'αυτές τις χώρες, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή και στους άλλους τομείς της οικονομίας τους (βιομηχανία, υπηρεσίες κ.λπ.), η ανάπτυξη των οποίων θα πρέπει επίσης να επιταχυνθεί σημαντικά για να φθάσουν στο επίπεδο της ΕΕ.

2.1. Η γεωργία είναι βασικός οικονομικός τομέας για τις ΧΚΑΕ

2.1.1. Η γεωργία είναι ένας τομέας ουσιώδους σημασίας για την οικονομία των ΧΚΑΕ. Σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί ακόμη να κυριαρχεί στην οικονομία τους, όπως κυριαρχούσε στην οικονομία των κρατών μελών της ΕΕ κατά τη λήξη του Β' Παγκόσμιου Πολέμου. Κατά μέσο όρο (1993) πάνω από το 25 % του ενεργού πληθυσμού των ΧΚΑΕ (ήτοι 9,5 εκατομμύρια άτομα) εργάζεται στη γεωργική παραγωγή, έναντι 6 % (8 εκατομμύρια άτομα) στην ΕΕ, ενώ ο γεωργικός τομέας συμβάλλει κατά μέσο όρο (1993) κατά 8 % στο ΑΕγχΠ.

2.2. Η γεωργία των ΧΚΑΕ χρειάζεται σήμερα ανασυγκρότηση

2.2.1. Από τη λήξη του Β' Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο ρυθμός ανάπτυξης της φυτικής και της ζωικής παραγωγής των ΧΚΑΕ ήταν γενικά αντίστοιχος του ρυθμού της ΕΕ, αν και σε λίγο κατώτερο επίπεδο. Έπειτα η παραγωγή άρχισε να λιμνάζει, μάλλον εξαιτίας της μείωσης των επενδύσεων στις εν λόγω χώρες, και εμφανίστηκε μια αυξανόμενη απόκλιση από την ΕΕ.

2.2.2. Μετά το 1989, η παραγωγή των ΧΚΑΕ έπεσε απότομα και το γεωργικό εμπορικό τους ισοζύγιο επιδεινώθηκε.

2.2.3. Το μερίδιο της γεωργίας στο ΑΕγχΠ των εν λόγω χωρών μειώθηκε κατά μέσο όρο στο μισό μεταξύ 1989 και 1994. Οι αιτίες αυτής της γεωργικής παρακμής (πτώση της εσωτερικής ζήτησης, απώλεια των εξωτερικών αγορών και νομισματική αστάθεια, συμπίεση κόστους/τιμών, σημαντικές δυσκολίες όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των γαιών, έλλειψη επενδύσεων, άσχημες κλιματικές συνθήκες, διαρθρωτικά προβλήματα, πλεονάζον εργατικό δυναμικό, ανεπάρκειες στα επόμενα στάδια της παραγωγής) παρατίθενται αναλυτικά στο Παράρτημα Γ. Ας τονισθεί απλώς εδώ πως οι διάφοροι παράγοντες που απαριθμούνται αποτελούν σοβαρά μειονεκτήματα, τα οποία οι ΧΚΑΕ θα πρέπει να ξεπεράσουν για να ανασυγκροτήσουν τη γεωργία τους.

2.2.4. Από το 1994 και μετά σημειώνεται κάποια ανάκαμψη της παραγωγής, αλλά η γεωργία των ΧΚΑΕ εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση σε σχέση με τη γεωργία της ΕΕ.

2.2.5. Κατά την κολλεκτιβιστική περίοδο, η γεωργία αποτελούσε τμήμα της σχεδιοποιημένης οικονομίας. Η πλήρης έλλειψη προσανατολισμού των τιμών από την αγορά, σε συνδυασμό με την κολλελτιβοποίηση της γης, καθυστέρησε την τεχνολογική εξέλιξη και την ανάπτυξη σύγχρονων διαρθρώσεων εκμετάλλευσης. Επίσης, η αγροτοβιομηχανική προσφορά των ΧΚΑΕ είναι σήμερα δυσανάλογη προς τις νέες καταναλωτικές ανάγκες των πληθυσμών τους.

2.2.6. Σε γενικές γραμμές (), η γεωργία των ΧΚΑΕ φαίνεται διχοτομημένη μεταξύ:

- των υπερμεγέθων και αναποτελεσματικών εκμεταλλεύσεων, που έχουν κληρονομηθεί από την εποχή της συλλογικής ιδιοκτησίας (που εξακολουθεί να κυριαρχεί στη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία) και που συχνά έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (διάβρωση του εδάφους, ρύπανση των υδάτων από τα χημικά και τα οργανικά λιπάσματα κ.λπ.),

- και μικρών εκμεταλλεύσεων, στραμμένων προς μια γεωργία ημι-επιβίωσης (κυρίως στην Πολωνία και τη Ρουμανία).

2.2.7. Για να φθάσει η γεωργία των ΧΚΑΕ στο επίπεδο παραγωγικότητας που γνωρίζουμε στην ΕΕ και να επιτρέψει στους υπηκόους αυτών των χωρών που απασχολούνται στη γεωργία να επιτύχουν εισοδηματικά επίπεδα λίγο-πολύ ανάλογα με τα επίπεδα των γεωργών της ΕΕ, θα χρειασθούν:

- χρόνος και κεφάλαια (απαραίτητα για την ιδιωτικοποίηση των γαιών, τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων και των επόμενων σταδίων της παραγωγικής διαδικασίας, αλλά και για τη βελτίωση των αποδόσεων),

- ενθάρρυνση της δημιουργίας υγιών και βιώσιμων γεωργικών εκμεταλεύσεων, αν κρίνει κανείς από την εμπειρία της ΕΕ. Η βελτίωση της πραγματικής παραγωγικότητας του εργατικού δυναμικού δεν είναι απλώς ζήτημα απόδοσης, αλλά και αποτέλεσμα μιας κοινωνικο-διαρθρωτικής επιλογής σχετικά με την αναδιάρθρωση των εκμεταλλεύσεων και την εξέλιξη του ενεργού αγροτικού πληθυσμού. Η ΟΚΕ τονίζει, λοιπόν, τη σημασία του κοινωνικού σχεδίου που θα πρέπει να συνοδεύσει, μετά την προσχώρηση, την αναδιάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων των ΧΚΑΕ, οι οποίες παρουσιάζουν ήδη αυξημένα επίπεδα ανεργίας.

2.3. Το αγροτοβιομηχανικό εμπόριο των ΧΚΑΕ με την ΕΕ δεν είναι ισόρροπο

2.3.1. Μετά τη διάλυση του ΣΑΟΒ (Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας) ή ΚOMEΚON, το οποίο συγκέντρωνε το 60 % των αγροτοβιομηχανικών συναλλαγών των χωρών μελών του, οι ΧΚΑΕ επεδίωξαν να αναπτύξουν τις συναλλαγές τους με την ΕΕ.

2.3.2. Θέλοντας να βοηθήσει τις ΧΚΑΕ στη μετάβασή τους προς την οικονομία της αγοράς, η ΕΕ ξεκίνησε από το 1990/1991 μια προσεκτική ελευθέρωση των συναλλαγών της μαζί τους, με κύριο χαρακτηριστικό την προοδευτική ελευθέρωση των ποσοστώσεων εισαγωγής γεωργικών προϊόντων εκατέρωθεν, μια ελευθέρωση ασύμμετρη προς όφελος των ΧΚΑΕ δυνάμει των ευρωπαϊκών συμφωνιών.

2.3.3. Οι σχετικές συμφωνίες, που αρχικός τους σκοπός ήταν να ευνοήσουν τις ΧΚΑΕ, πολύ γρήγορα (1992) ωφέλησαν στην πραγματικότητα την ΕΕ, εξαιτίας της κατάρρευσης της παραγωγής των ΧΚΑΕ και της ακαταλληλότητας των προϊόντων τους σε σχέση με τα πρότυπα και τη ζήτηση της Δυτικής Ευρώπης.

2.3.4. Από το 1992 και εξής, το αγροτοβιομηχανικό ισοζύγιο των ΧΚΑΕ με την ΕΕ είναι ελλειμματικό. Το πλεόνασμα της ΕΕ ήταν 119 εκατομμύρια Ecu το 1992, 830 εκατομμύρια Ecu το 1993 και 825 εκατομμύρια Ecu το 1994. Σύμφωνα με τις τελευταίες διαθέσιμες εκτιμήσεις (Eurostat), υπολογίζεται σε πάνω από 1 000 εκατομμύρια Ecu για το 1995.

2.3.5. Οι ΧΚΑΕ εξακολουθούν να κατέχουν ισχνή θέση στις αγροτοβιομηχανικές συναλλαγές της ΕΕ (8 % των εξαγωγών της και 5 % των εισαγωγών), η οποία αποτελεί ωστόσο ήδη τον κυριότερο εμπορικό τους εταίρο. Από το 1994, οι ΧΚΑΕ άρχισαν να αξιοποιούν περισσότερο τις δασμολογικές ποσοστώσεις που προβλέπονται από τις ευρωπαϊκές συμφωνίες, έστω και αν δεν εκμεταλλεύονται ακόμη όλες τις δυνατότητες που τους παρέχουν.

2.3.6. Σήμερα, οι συναλλαγές με τις ΧΚΑΕ δεν έχουν σημαντικές εμπορικές επιπτώσεις για τους γεωργούς της ΕΕ παρά μόνο σε μερικούς συγκεκριμένους υποτομείς όπως τα μανιτάρια, κεράσια και άλλοι μικροί κοκκινόσαρκοι καρποί, ή ακόμη οι ξηροί καρποί.

2.4. Σχετικοκρατική θεώρηση των επιπτώσεων της προσχώρησης των ΧΚΑΕ στην ΚΓΠ

2.4.1. Πρέπει να θεωρηθεί σχετικοκρατικά το γεωργικό δυναμικό

2.4.1.1. Η ΟΚΕ κάνει έκκληση για επαγρύπνηση όσον αφορά κάθε υπερβολική και απλουστευτική παρουσίαση της γεωργίας των ΧΚΑΕ.

2.4.1.2. Έτσι, ορισμένες περιοχές της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας είναι αναμφισβήτητα ευνοημένες από γεωπονικής απόψεως, ιδίως για την παραγωγή ελαιούχων σπόρων, πρωτεϊνών και λαχανικών. Επίσης, αναμφισβήτητο είναι ότι η λεκάνη του Δούναβη και τα οροπέδια των Καρπαθίων είναι κατά παράδοση μεγάλες περιοχές σιτοπαραγωγής.

2.4.1.3. Αλλά τα στοιχεία αυτά δεν είναι αρκετά για να προβλεφθεί ότι οι ΧΚΑΕ θα είναι μεγάλες μελλοντικές γεωργικές δυνάμεις. Πρέπει να συγκεντρωθούν πολλές προϋποθέσεις (κεφάλαια, κατάρτιση του εργατικού δυναμικού, ευνοϊκό οικονομικό, νομικό και φορολογικό περιβάλλον, κατάλληλη γεωργική πολιτική - και ιδιαίτερα κατάλληλη πολιτική τιμών, επιχειρηματικό πνεύμα, δημιουργία ισχυρών αγροτοβιομηχανικών εργαλείων κ.λπ.), για να μετατραπεί ένα «δυναμικό» σε «πραγματικότητα».

2.4.1.4. Στην περίπτωση των ΧΚΑΕ, δεν χωρά αμφιβολία ότι υπάρχει αυτό το δυναμικό. Αλλά οι ΧΚΑΕ απέχουν πολύ από την πλήρωση όλων των προϋποθέσεων που απαριθμούνται ανωτέρω. Είναι λοιπόν δύσκολο να αξιολογηθεί η εξέλιξη της γεωργίας τους μεσοπρόθεσμα, πόσο μάλλον όταν τα διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία δεν είναι πάντοτε αξιόπιστα.

2.4.1.5. Η ίδια η Επιτροπή το αναγνωρίζει στο έγγραφο γεωργικής στρατηγικής () που υιοθέτησε στις 29 Νοεμβρίου 1995, «οι προβλέψεις για τη μεσοπρόθεσμη εξέλιξη της γεωργίας στις δέκα υποψήφιες ανατολικές χώρες είναι αβέβαιες». Η ΟΚΕ επικροτεί τις εργασίες της Επιτροπής, από τις οποίες το Λευκό Βιβλίο είναι η μόνη πλήρης προοπτική μελέτη που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για τις δέκα ΧΚΑΕ. Η ΟΚΕ συνιστά να ληφθεί αυτή η μελέτη ως βάση για την εκτίμηση των δυνατών επιπτώσεων της διεύρυνσης και επωφελείται από την παρούσα γνωμοδότηση για να παραθέσει τις κυριότερες προβλέψεις της Επιτροπής.

2.4.2. Προβλέψεις για τη ζωική παραγωγή

2.4.2.1. Κατά την Επιτροπή, οι ΧΚΑΕ προβλέπεται:

- να παρουσιάζουν έλλειμμα στην παραγωγή χοιρείου κρέατος το 2000 και μόλις να επιτυγχάνουν την αυτάρκεια το 2010,

- να σημειώσουν σημαντική αύξηση της παραγωγής βοείου κρέατός τους μετά το 2000 και να παρουσιάσουν διαρθρωτικά πλεονάσματα (με δημιουργία «σύντομα μη υποστηρίξιμων» αποθεμάτων για τη διευρυμένη ΕΕ),

- να ξαναγίνουν καθαροί εξαγωγοί γαλακτοκομικών προϊόντων το 2000, παρουσιάζοντας πλεόνασμα 1,7 εκατομμυρίου τόννων ισοδυνάμου γάλακτος το έτος αυτό, πλεόνασμα που θα σταθεροποιηθεί γύρω στα 2 εκατομμύρια τόννους το 2005 αν οι ΧΚΑΕ μπουν σε σύστημα ποσοστώσεων το 2000,

- να παρουσιάσουν ελαφρό πλεόνασμα πουλερικών μεταξύ 2005 και 2010.

2.4.3. Προβλέψεις για τη φυτική παραγωγή

2.4.3.1. Κατά την Επιτροπή, οι ΧΚΑΕ προβλέπεται:

- να παρουσιάζουν πλεόνασμα 11 εκατομμυρίων τόννων σιτηρών μέχρι το 2010 αν αρχίσουν να εφαρμόζουν παύση καλλιέργειας από το 2000 (18 εκατομμυρίων τόννων στην αντίθετη περίπτωση), δηλαδή να διπλασιάσουν το εξαγώγιμο πλεόνασμα των 6 εκατομμυρίων τόννων που διαθέτουν ήδη από τη συγκομιδή του 1995,

- να φθάσουν να παράγουν 5 εκατομμύρια τόννους ελαιούχους σπόρους το 2000, η μόνη παραγωγή που τη συγκεκριμένη χρονολογία θα ξεπεράσει το επίπεδο του 1989 (και στην οποία η ΕΕ είναι ελλειμματική),

- να παραμείνουν ελλειμματικές στον τομέα της ζάχαρης αν μπουν σε σύστημα ποσοστώσεων το 2000, σε επίπεδο λίγο ανώτερο από την αναμενόμενη παραγωγή τους για αυτό το έτος.

2.4.4. Σχολιασμός των προβολών της Επιτροπής

2.4.4.1. Γενικά, όπως συνάγεται από τις προβλέψεις της Επιτροπής, η ΟΚΕ κρίνει ότι οι εν λόγω χώρες θα έχουν περισσότερες δυνατότητες να αναπτύξουν εκ νέου τη φυτική τους παραγωγή παρά να αναζωογονήσουν τη ζωική, μετά τον ισχυρό κλονισμό που υπέστη η αγροτική παραγωγή τους με την κατάργηση της συλλογικής ιδιοκτησίας από το 1989 και εξής.

2.4.4.2. Πράγματι, τα σιτηρά είναι πολύ εύκολα στην παραγωγή τους και οι σχετικές εκμεταλλεύσεις μπορούν να εκσυγχρονισθούν σε μικρό χρονικό διάστημα, όπως αποδεικνύει το παράδειγμα της πρώην ΛΔΓ, όπου οι αποδόσεις στον τομέα των σιτηρών είναι πλέον εξίσου υψηλές με την υπόλοιπη ΕΕ. Η ανάκαμψη των ζωικών παραγωγών των ΧΚΑΕ θα είναι μια πολύ πιο σύνθετη διεργασία, που θα απαιτήσει χρόνο, κεφάλαια και γνήσια επιχειρηματική βούληση από πλευράς των αγροτών αυτών των χωρών. Η σημαντική μείωση της ζωϊκής παραγωγής στις περιφέρειες της πρώην ΛΔΓ μπορεί να αναφερθεί, επίσης, ως σημαντικό παράδειγμα.

2.4.4.3. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η Επιτροπή στηρίζει τις προβλέψεις της στην υπόθεση της εσπευσμένης διεύρυνσης: ταυτόχρονη προσχώρηση των δέκα ΧΚΑΕ το 2000 (πράγμα που φαίνεται τεχνικά δύσκολο), διατήρηση της σημερινής ΚΓΠ ως το 2010 (ενώ η ΚΓΠ από τη δεκαετία του 1980 και εξής αναπροσαρμόζεται περίπου κάθε 4 χρόνια), σύντομη περίοδος ευθυγράμμισης των τιμών (μόνο 5 χρόνια, ενώ θα χρειάζονταν οπωσδήποτε 10 χρόνια για να αποφευχθεί το κρούσμα πληθωρισμού και η δυσανάλογη διόγκωση των παραγωγών σε σχέση με την εξέλιξη των αγορών) και ενιαία περίοδος ευθυγράμμισης για όλους τους τομείς (παρά τις πολύ ετερογενείς καταστάσεις τους).

2.4.4.4. Λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που απαριθμεί κατωτέρω (βλ. 2.5) και ακριβώς εξαιτίας των συμπερασμάτων στα οποία καταλήγει η Επιτροπή, η ΟΚΕ τονίζει ότι αυτή η υπόθεση είναι άκρως εξωπραγματική και δεν πρόκειται να υπερβεί το υποθετικό επίπεδο. Παρόλα αυτά, το Λευκό Βιβλίο έχει το θετικό στοιχείο ότι δείχνει την ποικιλία των δυνατών επιπτώσεων της προσχώρησης των ΧΚΑΕ στις κοινές οργανώσεις αγοράς της ΕΕ.

2.4.4.5. Συνολικά, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ΕΕ δεν πρέπει να φοβάται ένα «καταστροφικό σενάριο» έκρηξης της παραγωγής στις ΧΚΑΕ. Για τον ορίζοντα 2000 και βάσει των συμπερασμάτων του Λευκού Βιβλίου της Επιτροπής, η ΟΚΕ είναι συνεπώς της γνώμης ότι δεν είναι απαραίτητη η εις βάθος μεταρρύθμιση της ΚΓΠ υπό την πίεση της ενδεχόμενης προσχώρησης ορισμένων ΧΚΑΕ το εν λόγω έτος, χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο να επέλθουν ορισμένες τομεακές προσαρμογές στο μεταξύ.

2.4.4.6. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι μακροπρόθεσμα, οι δυνατότητες παραγωγής των ΧΚΑΕ σε ορισμένους βασικούς τομείς (σιτηρά, βόειο κρέας, γάλα, πουλερικά) ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν τις κοινοτικές αγορές μετά την προσχώρηση. Η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σ'αυτό το γεγονός κατά τις διαπραγματεύσεις της προσχώρησης και ότι η ΕΕ θα πρέπει να λάβει υπόψη αυτόν τον παράγοντα στις δραστηριότητές της για την εξέλιξη της ΚΓΠ, που έχουν ξεκινήσει από το 1992 (βλ. 2.5).

2.4.5. Πρέπει επίσης να θεωρηθεί σχετικοκρατικά η σχέση τιμών ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων των ΧΚΑΕ

2.4.5.1. Μολονότι κάθε σύγκριση είναι αδόκιμη, είναι προφανές ότι οι τιμές παραγωγού στις ΧΚΑΕ είναι, στη μεγάλη πλειοψηφία τους, χαμηλότερες (έως και κατά 50 %) από τις τιμές που ισχύουν στην ΕΕ. Φαίνεται, ωστόσο, ότι οι τιμές ορισμένων προϊόντων σήμερα πλησιάζουν πλέον, και μερικές φορές μάλιστα υπερβαίνουν, τις λεγόμενες «διεθνείς» τιμές.

2.4.5.2. Είναι δύσκολο να σχηματίσει κανείς ακριβή ιδέα του κόστους παραγωγής στις ΧΚΑΕ. Είναι πιθανό, όμως, δεδομένου του άφθονου και φθηνού εργατικού δυναμικού και μιας ελάχιστης πίεσης της κτηματαγοράς, το κόστος παραγωγής των ΧΚΑΕ να παραμείνει χαμηλότερο από της ΕΕ στο προβλέψιμο μέλλον.

2.4.5.3. Τα έξοδα μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων, αντίθετα, είναι εξαιρετικά υψηλά, λόγω του απηρχαιωμένου χαρακτήρα των αγροτοβιομηχανικών εργαλείων των ΧΚΑΕ και της ανεπάρκειας των μεθόδων διάθεσής τους στο εμπόριο. Το πολύ υψηλό αυτό κόστος των παρεπόμενων σταδίων της παραγωγικής διαδικασίας, για μια ποιότητα κατώτερη από αυτήν των προϊόντων της ΕΕ, αυξάνει σημαντικά τις «τιμές των ειδών διατροφής» και καθιστά αυτά τα προϊόντα πολύ λιγότερο ανταγωνιστικά στην κατανάλωση και την εξαγωγή.

2.4.6. Σχετικοκρατικά πρέπει επίσης να θεωρηθεί το κόστος της διεύρυνσης για την ΚΓΠ

2.4.6.1. Για τις δημοσιονομικές επιπτώσεις της διεύρυνσης στις ΧΚΑΕ, έχουν διατυπωθεί πολύ διαφορετικές εκτιμήσεις. Ορισμένοι ειδικοί, έφθασαν μέχρι του σημείου να προβλέψουν ως απαραίτητο τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού της ΚΓΠ μετά τη διεύρυνση.

2.4.6.2. Σύμφωνα με την υπόθεση της Επιτροπής, το κόστος της επέκτασης της ΚΓΠ στις ΧΚΑΕ θα είναι 12 δισεκατομμύρια Ecu ετησίως (δηλαδή απαραίτητη αύξηση κατά περισσότερο του ενός τρίτου του προβλεπόμενου γεωργικού κοινοτικού προϋπολογισμού των 15) από το 2010 και σε περίπτωση που διατηρηθεί αμετάβλητη η σημερινή ΚΓΠ.

2.4.6.3. Το κόστος αυτό θα μπορούσε, άλλωστε, να μειωθεί στο μισό με την τροποποίηση ορισμένων παραμέτρων της υπόθεσης της Επιτροπής, όπως ο ρυθμός προσχώρησης των ΧΚΑΕ και η εφαρμογή σ' αυτές των αντισταθμιστικών πληρωμών (οι οποίες δεν φαίνονται δικαιολογημένες για αυτές τις χώρες όπου οι γεωργικές τιμές προβλέπεται να αυξηθούν - και όχι να πέσουν - σε περίπτωση επέκτασης της ΚΓΠ).

2.4.6.4. Το πραγματικό κόστος της επέκτασης της ΚΓΠ στις ΧΚΑΕ θα εξαρτηθεί, στην πραγματικότητα, από μια πληθώρα παραγόντων: εξέλιξη των παγκόσμιων τιμών και των διεθνών συναλλαγματικών διακυμάνσεων, εσωτερικές εξελίξεις της ΕΕ (βλ. 2.5), μακροοικονομική κατάσταση των ΧΚΑΕ κατά την προσχώρηση (ανεργία, βιοτικό επίπεδο, εξέλιξη της εσωτερικής κατανάλωσης κοκ.), επανέναρξη των συναλλαγών των ΧΚΑΕ με την ΚΑΚ, ανάπτυξη του γεωργικού δυναμικού των ΧΚΑΕ, εγγυημένα επίπεδα τιμών, καταβολή ή όχι αντισταθμιστικών πληρωμών, μορφές των άμεσων ενισχύσεων που θα χορηγηθούν.

2.4.6.5. Συνεπώς, η ΟΚΕ φρονεί ότι το κόστος της διεύρυνσης για τον προϋπολογισμό του σκέλους «Εγγυήσεων» του ΕΓΤΠΕ, όσο ανησυχητικό και αν είναι, δεν πρέπει να θεωρηθεί παράγοντας παρεμπόδισης της διεύρυνσης. Οποιοδήποτε σενάριο προσχώρησης και εάν υιοθετηθεί, οι ΧΚΑΕ θα είναι καθαρά δικαιούχοι του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για πολλά έτη. Συνεπώς, το γεγονός αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την χάραξη των νέων δημοσιονομικών προοπτικών της ΕΕ μετά το 1999.

Στον γεωργικό τομέα, η ΟΚΕ υπενθυμίζει, εξάλλου, πως μια από τις κυριότερες προκλήσεις της διεύρυνσης της ΕΕ είναι να βοηθήσει τις ΧΚΑΕ να αναδιαρθρωθούν, να εναρμονίσουν τα πρότυπά τους και να βελτιώσουν την ποιότητα των προϊόντων τους. Προς τούτο, η ΕΕ θα πρέπει να εφαρμόσει στις ΧΚΑΕ μια διαρθρωτική πολιτική προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους.

Η διαρθρωτική πολιτική της ΕΕ δεν εμπίπτει στο πεδίο μελέτης της παρούσας γνωμοδότησης, αλλά η ΟΚΕ κάνει έκκληση για διεξοδικό προβληματισμό σε σχέση με την επέκταση των διαρθρωτικών ταμείων στις ΧΚΑΕ. Θεωρεί ότι η προσοχή έχει επικεντρωθεί μέχρι στιγμής κάπως υπερβολικά στο κόστος της διεύρυνσης για το ΕΓΤΠΕ/εγγυήσεις παραγνωρίζοντας τη σημαντική αυτή πρόκληση της διεύρυνσης.

2.4.7. Οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ στο πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης είναι πιο ανησυχητικές

2.4.7.1. Η κυριότερη δυσκολία συνίσταται στη δέσμευση που έχουν αναλάβει η ΕΕ και οι ΧΚΑΕ στο πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης να περιορίσουν τις επιδοτούμενες εξαγωγές τους.

2.4.7.2. Πραγματικά, τα γεωργικά προϊόντα των ΧΚΑΕ θα σημείωναν αύξηση των τιμών τους, αν έχαιραν και αυτά των σημερινών εγγυημένων τιμών της ΕΕ. Με τη συνακόλουθη αύξηση της παραγωγής και τα πλεονάσματα που προβλέπει η Επιτροπή (βλ. 2.4.2 και 2.4.3), η διευρυμένη ΕΕ θα ήταν ανίκανη να τηρήσει τις υποχρεώσεις της έναντι της ΓΣΔΕ, αν θεωρηθεί ότι οι υποχρεώσεις της διευρυμένης ΕΕ θα αντιστοιχούν αριθμητικά στο άθροισμα των υποχρεώσεων των 15 σημερινών κρατών μελών και των υποχρεώσεων των ΧΚΑΕ. Θα προέβλεπε κανείς σ'αυτήν την περίπτωση υπερβάσεις των ποσοστώσεων των επιδοτούμενων εξαγωγών (πολύ ισχνές στην περίπτωση των ΧΚΑΕ), ακόμη και αν η παραγωγή των ΧΚΑΕ παρέμενε χαμηλότερη των πραγματικών δυνατοτήτων της.

2.4.7.3. Μία πρόσθετη δυσκολία προκύπτει από τη δέσμευση που έχουν αναλάβει τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας του Μαρρακές να περιορίσουν το εσωτερικό τους Γενικό Μέτρο Στήριξης (ΓΜΣ).

2.4.7.4. Εάν η ΕΕ επέτρεπε στις ΧΚΑΕ να ωφεληθούν από το σύνολο των αντισταθμιστικών πληρωμών που συμφωνήθηκαν το 1992, θα κινδύνευε να μην καλύπτεται πλέον από τη «ρήτρα ειρήνης» που περιέχεται στη Συμφωνία του Μαρρακές (άρθρο 13). Πράγματι, σύμφωνα με αυτή τη ρήτρα, που ισχύει μέχρι το 2003, οι άμεσες ενισχύσεις της ΚΓΠ δεν επιτρέπεται πλέον να προσβληθούν ενώπιον του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), εφόσον τα κοινοτικά προγράμματα «δεν χορηγούν ενίσχυση σε συγκεκριμένα προϊόντα σε επίπεδα που υπερβαίνουν εκείνα που είχαν αποφασισθεί κατά την περίοδο εμπορίας 1992».

2.4.7.5. Θα υπήρχαν εδώ αναμφισβήτητα δύο μείζονα τεχνικά εμπόδια, αν η διεύρυνση στις ΧΚΑΕ γινόταν ομαδικά και με τα ίδια επίπεδα εγγυημένων τιμών και άμεσων ενισχύσεων που ισχύουν σήμερα στην ΕΕ.

2.4.7.6. Η ΟΚΕ εκτιμά, ωστόσο, ότι αυτά τα δύο προβλήματα θα πρέπει να αναλυθούν υπό το φως των εξής στοιχείων:

- το πιθανό χρονοδιάγραμμα μιας νέας διεύρυνσης οπωσδήποτε θα συμπέσει με το τέλος της περιόδου εφαρμογής της γεωργικής συμφωνίας του Γύρου της Ουρουγουάης και με την έναρξη των νέων διεθνών εμπορικών διαπραγματεύσεων. Η ΕΕ θα πρέπει συνεπώς να συνυπολογίσει το μέγεθος της γεωργίας των ΧΚΑΕ όταν θα διαπραγματευθεί τις μελλοντικές της δεσμεύσεις για το θέμα του ΓΜΣ και των επιδοτούμενων εξαγωγών. Για τις χώρες που θα έχουν ενδεχομένως προσχωρήσει στην ΕΕ μέχρι τότε, θα πρέπει συγκεκριμένα να ζητήσει την αναπροσαρμογή σε Ecu των τιμών αναφοράς που είχαν εκφράσει οι ΧΚΑΕ στη συμφωνία του Μαρρακές (1994) σε ονομαστική αξία στο εθνικό τους νόμισμα, ώστε να ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός και η υποτίμηση των νομισμάτων των χωρών αυτών που σημειώθηκε έκτοτε. Ο περιορισμός της ΓΣΔΕ θα επανεξετασθεί, επομένως, υπό το φως αυτών των νέων διαπραγματεύσεων 7

- ο περιορισμός της ΓΣΔΕ θα μετριασθεί όταν η ΕΕ διαπραγματευθεί με τις ΧΚΑΕ τις ενισχύσεις που αφορούν τον «πράσινο φάκελλο» 7

- με τη διαδικασία διεύρυνσης που συνιστά η ΟΚΕ (βλ. 3.3), δεν είναι βέβαιο ότι οι παραγωγές των ΧΚΑΕ θα παρουσιάσουν εξαγώγιμα πλεονάσματα των διαστάσεων που αναφέρει το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής 7

- η Επιτροπή αναγνωρίζει, εξάλλου, ότι αυτά τα πλεονάσματα θα είναι εν πάση περιπτώσει σχετικά μικρά σε σύγκριση με εκείνα που προβλέπει μελλοντικά (2000-2010) μόνο για την ΕΕ των 15. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η προοπτική ένταξης των ΧΚΑΕ θα έχει οριακή μόνο επίπτωση στις μελλοντικές διευθετήσεις της ΚΓΠ, οι οποίες θα είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα των εξελίξεων που συντελούνται ήδη στην ΕΕ 7

- η κατάσταση της ΕΕ όσον αφορά τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις θα εξαρτηθεί επίσης από την εξέλιξη των τιμών στην ΕΕ ως το 1999.

2.4.7.7. Σε τελική ανάλυση, το πρόβλημα δεν θα είναι τόσο η συμβατότητα της επέκτασης της ΚΓΠ στις ΧΚΑΕ με τις συμφωνίες της ΓΣΔΕ όσο η συμβατότητα της ΚΓΠ με την αυξημένη ελευθέρωση των γεωργικών πολιτικών και των γεωργικών συναλλαγών σε διεθνές επίπεδο.

2.5. Η προσχώρηση των ΧΚΑΕ είναι ένας μεταξύ πολλών παραγόντων εξέλιξης της ΚΓΠ

2.5.1. Η ένταξη των ΧΚΑΕ θα αποτελέσει αναμφισβήτητα έναν παράγοντα εξέλιξης της ΚΓΠ. Δεν μπορεί, όμως, να απομονωθεί από άλλους «εσωτερικούς» παράγοντες, όχι λιγότερο σημαντικούς για το μέλλον της ΚΓΠ:

- η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 1992 δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί για τους τομείς του οίνου και του ρυζιού 7

- η ΟΚΕ προβλέπει ότι η σημερινή κρίση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας βοοειδών θα οδηγήσει σύντομα σε μια διαρθρωτική μεταρρύθμιση της ΚΟΑ «βοείου κρέατος», προς την κατεύθυνση μιας εντονότερης και πιο μακροπρόθεσμης συγκράτησης της παραγωγής 7 η Επιτροπή έχει δηλώσει, επίσης, ότι θέλει να παρουσιάσει προτάσεις για τον τομέα των γαλακτοκομικών το 1997 7

- η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση, που επιβεβαιώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών (Ιούνιος 1995), προβλέπει την καθιέρωση μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των συμβαλλόμενων χωρών ως το 2010, η οποία αφορά προφανώς και τα γεωργικά προϊόντα 7

- για λόγους που σχετίζονται κυρίως με τη διεθνή αγορά (και με τον καθορισμό του ποσοστού της παύσης καλλιέργειας γαιών στην ΕΕ), οι προοπτικές μείωσης των τιμών με βάση τις οποίες έγινε η μεταρρύθμιση του 1992, δεν υλοποιήθηκαν στον τομέα των σιτηρών 7 η ΕΕ προβληματίζεται ήδη για το μέλλον της γεωργικής πολιτικής της στον εν λόγω τομέα και για τη στρατηγική της σε σχέση με τις διεθνείς αγορές σιτηρών 7

- οι δημοσιονομικές προοπτικές της ΕΕ λήγουν το 1999 και θα πρέπει να επανεξετασθούν αφού ληφθούν υπόψη οι προτεραιότητες που θα θέσει για το μέλλον της η ΕΕ, και αυτό μέσα σε ένα τεταμένο δημοσιονομικό πλαίσιο 7

- η προοπτική των εμπορικών διαπραγματεύσεων που πρόκειται να ξαναρχίσουν στο πλαίσιο του ΠΟΕ το 1999, υποχρεώνει να εξετασθούν οι διάφορες δυνατές στρατηγικές προσαρμογής στους περιορισμούς της ΓΣΔΕ, ιδίως όσον αφορά τη δυνατότητα της ΕΕ να εξάγει χωρίς επιδοτήσεις π.χ. στους τομείς των σιτηρών, των γαλακτοκομικών προϊόντων, των πουλερικών και - σε μικρότερο βαθμό - του βοείου κρέατος.

2.5.2. Σχετικά με αυτό το τελευταίο σημείο, η ΟΚΕ σημειώνει, ωστόσo, ότι ο περιορισμός της ΓΣΔΕ που βαρύνει την ΕΕ δεν μετριάσθηκε εξαιτίας της υποχρησιμοποίησης των ετήσιων προσδιορισμένων ορίων (σε όγκο) για τις επιδοτήσεις των εξαγωγών που επιτρέπονται από τη γεωργική συμφωνία του Γύρου του Ουρουγουάης. Αυτό ισχύει ιδίως για τον τομέα των σιτηρών, αλλά και για τους τομείς του βοείου κρέατος, του χοιρινού και των τυριών: η ΕΕ διαθέτει λοιπόν επί του παρόντος μία «πίστωση» με δυνατότητα μεταφοράς μέχρι το 2000.

2.5.3. Η κατάσταση αυτή είναι, ωστόσο, μεταβατική και η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη δεδηλωμένη προτίμηση της Επιτροπής να συνεχισθεί η μείωση των τιμών που είχε αποφασισθεί το 1992, προκειμένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των βασικών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ. Το πρόβλημα τίθεται λιγότερο για τα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα, για τα οποία η ΟΚΕ υποστηρίζει πως η διαφορά στις εξαγωγές οφείλεται στον δυναμισμό των κυκλωμάτων διάθεσης στο εμπόριο και στην ποιότητά τους.

2.5.4. Η εξέλιξη της ΚΓΠ είναι, λοιπόν, ένα θέμα ανοιχτό προς συζήτηση, είτε υπάρξει προσχώρηση των ΧΚΑΕ είτε όχι.

3. Εκπομπή ενός ρεαλιστικού πολιτικού σήματος προς τις ΧΚΑΕ

3.1. H μακροπρόθεσμη αναβολή της προσχώρησής τους δεν αποτελεί καλή στρατηγική για την ΕΕ

3.1.1. Εν πάση περιπτώσει, δεν θα βοηθήσει την ΕΕ να προχωρήσει στην εξέλιξη της ΚΓΠ με βάση τους παράγοντες που απαριθμήσαμε ανωτέρω (βλ. 2.5).

3.1.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι αυτή η τάση για πορεία πρόσω ολοταχώς ενδέχεται μάλιστα να αποδειχθεί αντίθετη προς τα συμφέροντα και της ΕΕ και των ΧΚΑΕ.

3.2. Η ΕΕ και οι ΧΚΑΕ πρέπει να συμμερίζονται την ίδια αντίληψη για την ΚΓΠ

3.2.1. Εκτός από την ισόρροπη διαχείριση των γεωργικών αγορών, η ΚΓΠ επιδιώκει και άλλους στόχους: την ασφάλεια των τροφίμων, τη διατήρηση των θέσεων εργασίας στον αγροτικό τομέα, την προστασία και την αειφόρο διαχείριση του περιβάλλοντος, την ισορροπία του αγροτικού χώρου κ.ά.

3.2.2. Οι ΧΚΑΕ δεν πρέπει να βλέπουν την ΚΓΠ μόνο από τη σκοπιά της αγοράς. Η ΕΕ πρέπει να τις κάνει να συμμεριστούν το πολυλειτουργικό όραμα που έχει για τη γεωργία της: μέσω των διάφορων λειτουργειών της (οικονομικής, κοινωνικής, χωροτακτικής), η γεωργία αποτελεί καταπληκτική δυνατότητα για την αξιοποίηση των γεωργικών εκτάσεων και της υπαίθρου. Για να συμμεριστούν οι ΧΚΑΕ αυτό το όραμα, η ΟΚΕ συνιστά να τις συνδέσει η ΕΕ όσο το δυνατόν περισσότερο με τη λειτουργία της ΚΓΠ (μέσω ανταλλαγών δημοσίων υπαλλήλων και κοινωνικοεπαγγελματικών εταίρων, των μηχανισμών «διαρθρωμένου διαλόγου» κ.λπ.).

3.3. Βάση κάθε διαπραγμάτευσης διευρύνσεως παραμένει η υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου

3.3.1. Οι ΧΚΑΕ πρέπει να δεχθούν τις βασικές αρχές της ΚΓΠ

3.3.1.1. Η διαδικασία της διεύρυνσης ενδέχεται να βρεθεί προ αδιεξόδου, αν οι ΧΚΑΕ απαιτήσουν από την ΕΕ να λάβει, πριν από τις διαπραγματεύσεις της προσχώρησης, κατηγορηματικές αποφάσεις για τον προσανατολισμό της ΚΓΠ. Δεν το απαιτούν αυτό, άλλωστε, επειδή και η μία και η άλλη πλευρά αντιλαμβάνεται ότι η ΚΓΠ θα πρέπει να αλλάξει.

3.3.1.2. Ο πολιτικός ρεαλισμός οδηγεί, λοιπόν, στην ένταξη της προσχώρησης των ΧΚΑΕ στο πλαίσιο της ΚΓΠ που θα ισχύει κατά τη στιγμή της προσχώρησης, σύμφωνα με την τήρηση της αρχής της υιοθέτησης του κοινοτικού κεκτημένου. Η ΕΕ και οι ΧΚΑΕ πρέπει να συμφωνήσουν επ'αυτού του αρχικού αξιώματος.

3.3.2. Θα απαιτηθούν μεταβατικές περίοδοι

3.3.2.1. Ένα μεγάλο χάσμα χωρίζει τη γεωργία των ΧΚΑΕ και της ΕΕ. Οι ΧΚΑΕ θα είναι αδύνατο να αναλάβουν μονομιάς όλες τις υποχρεώσεις της ΚΓΠ που αφορούν τις ποιοτικές προδιαγραφές, τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές, τη συγκράτηση της παραγωγής. Πολύ δύσκολο θα είναι, επίσης, για τις επιχειρήσεις τους να αντέξουν την ανταγωνιστική πίεση των δυτικοευρωπαϊκών αγροτοβιομηχανικών μονάδων (πράγμα που ισχύει και για άλλους τομείς).

3.3.2.2. Θα είναι, λοιπόν, απαραίτητο να εφαρμοσθούν μεταβατικές περίοδοι, πριν μπορέσουν οι ΧΚΑΕ να υιοθετήσουν πλήρως όλους τους μηχανισμούς της ΚΓΠ, να αποκτήσουν όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους απέναντί τους και να προσχωρήσουν ελεύθερα στην ενιαία αγορά. Αυτό δεν ισχύει μόνο για την γεωργία, αλλά και για άλλους οικονομικούς τομείς, για τους οποίους τόσο η ΕΕ όσο και οι ΧΚΑΕ οπωσδήποτε θα ζήτησουν μεταβατικές περιόδους. Πολλοί παράγοντες θα αποτελέσουν εμπόδιο στην άμεση υλοποίηση της ενιαίας αγοράς με τις ΧΚΑΕ (κοινωνικές ρυθμίσεις, προστασία της απασχόλησης, καταπολέμηση τη εγκληματικότητας κ.α.).

3.3.2.3. Αυτές οι - περισσότερο ή λιγότερο μακρές - μεταβατικές περίοδοι (που θα μπορούν να συντμηθούν ανάλογα με τις συντελεσθείσες προόδους) θα προσδιορισθούν ανάλογα με τη χώρα και τον τομέα. Θα δώσουν το χρόνο στις ΧΚΑΕ να προσαρμόσουν τις γεωργικές τους διαρθρώσεις, ακολουθώντας σαφώς προσδιορισμένα στάδια σύγκλισης των γεωργικών πολιτικών τους με την ΚΓΠ (προγραμματισμένη μείωση των τελωνειακών δασμών, βαθμιαία αντικατάσταση των εθνικών ενισχύσεων με κοινοτικές κ.λπ.). Παράλληλα, η ΚΓΠ θα συνεχίσει να εξελίσσεται.

3.3.2.4. Αυτή η μετάβαση θα χαρακτηρισθεί ιδιαίτερα, όπως συνέβη και στην περίπτωση της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, από την εφαρμογή εξισωτικών ποσών προσχώρησης (ΕΠΠ) και μηχανισμών συμπληρωματικών των συναλλαγών (ΜΣΣ), που θα επιτρέψουν να γεφυρωθεί σταδιακά η διαφορά τιμών μεταξύ της ΕΕ των 15 () και των νέων κρατών μελών (με μείωση των τιμών στη Δύση ή αύξηση των τιμών στις ΧΚΑΕ ή και τα δύο). Η διαδικασία αυτή μπορεί να προσαρμοσθεί και σε άλλους τομείς εκτός της γεωργίας. Θα πρέπει να λάβει υπόψη της τις νομισματικές δικυμάνσεις, ιδίως στις ΧΚΑΕ, προκειμένου να αποφευχθούν οι πιθανές διαταρακτικές επιπτώσεις στις αγροτικές αγορές.

3.3.3. Κατάλληλες ενισχύσεις

3.3.3.1. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, οι ΧΚΑΕ θα επωφεληθούν φυσικά από εγγυημένες τιμές, σε επίπεδο αντίστοιχο της κατάστασής τους κατά τη μετάβαση. Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινισθεί στις ΧΚΑΕ ότι δεν πρέπει να ελπίζουν σε ταχεία άνοδο των γεωργικών τους τιμών στο επίπεδο των σημερινών τιμών της ΕΕ των 15. Στον τομέα των σιτηρών, για παράδειγμα, η προστασία των καταναλωτών αποκλείει κάθε έκρηξη της τιμής του ψωμιού. Θα πρέπει, λοιπόν, προπάντων να εφαρμοσθεί στις ΧΚΑΕ ένας μηχανισμός σταθεροποίησης των τιμών, τον οποίο οι αγρότες των χωρών αυτών έχουν περισσότερο ανάγκη από την αύξηση των τιμών. Αυτή η σταθεροποίηση θα μπορούσε αρχικά να γίνει γύρω από τα επίπεδα των διεθνών τιμών, λαμβανομένων υπόψη ότι αυτές συχνά είναι ανώτερες ακόμα από τις τιμές που διαπιστώνονται στις ΧΚΑΕ. Ένα τέτοιο σενάριο μπορεί να λειτουργήσει στο πλαίσιο των μέσων της σημερινής ΚΓΠ. Κατά τη διάρκεια των μεταβατικών περιόδων, οι ΧΚΑΕ θα διατηρούσαν, έτσι, στο έπακρο τη δυνατότητά τους να εξάγουν σε τρίτες χώρες χωρίς επιστροφές κατά την εξαγωγή. Μετά τη λήξη των μεταβατικών περιόδων, ο στόχος θα είναι, φυσικά, η ευθυγράμμιση των θεσμικών τιμών της ΕΕ-15 και των ΧΚΑΕ που θα προσχωρήσουν (Βλ. 3.3.2.4).

3.3.3.2. Χωρίς να χρειάζεται να υποστούν τον έντονο συμπληρωματικό περιορισμό της ΓΣΔΕ που αναφέρθηκε προηγουμένως (βλ. 2.4.7), τα 15 σημερινά κράτη μέλη θα εξασφάλιζαν έτσι τον απαραίτητο χρόνο για να συνεννοηθούν σε σχέση με τα μέσα που θα τους επιτρέψουν να παραμείνουν ανταγωνιστικά στις παγκόσμιες αγορές.

3.3.3.3. Δύο τάσεις φαίνεται να διαγράφονται για το μέλλον: ελευθέρωση των ευρωπαϊκών γεωργικών τιμών, με μεγαλύτερη αποσύζευξη της στήριξης που παρέχεται στην παραγωγή, ή επιβεβαίωση του ελέγχου της παραγωγής ως βιώσιμου μέσου διαχείρισης των αγορών της ΕΕ.

3.3.3.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι εάν οι ΧΚΑΕ προσχωρήσουν στην ΕΕ όσο διάστημα η οργάνωση του ελέγχου της παραγωγής εξακολουθεί να αποτελεί μέσο διαχείρισης των αγορών, οφείλουν να επωμισθούν το τμήμα αυτό του ελέγχου της παραγωγής το οποίο τους αναλογεί.

3.3.3.5. Έτσι, στο πλαίσιο της προσπάθειας την οποία πρέπει να καταβάλουν, η ΕΕ οφείλει να λάβει υπόψη τη συρρίκνωση ορισμένων παραγωγών των ΧΚΑΕ μετά το 1989 καθώς και τη θεμιτή βούληση των χωρών αυτών να τις αναζωογονήσουν. Όταν ο μηχανισμός ο οποίος εφαρμόζεται στην ΕΕ των 15 δεν θα εφαρμόζεται από τεχνικές απόψεως στις ΧΚΑΕ, θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθούν προσαρμοσμένες, εάν όχι απλουστευμένες, ενισχύσεις, όπως, π.χ., μια κατ' αποκοπή πριμοδότηση η οποία θα εφαρμόζεται στο σύνολο των εκταρίων, προκειμένου να παρακινηθούν να αναλάβουν δέσμευση προκειμένου να εφαρμόσουν τον εν λόγω έλεγχο.

3.3.3.6. Η ΟΚΕ επιμένει στη σημασία του προσανατολισμού των ενισχύσεων που θα λάβουν οι ΧΚΑΕ από την ΚΓΠ και τα διαρθρωτικά ταμεία προς την αναδιάρθρωση των αγροτικών και αγροτοβιομηχανικών τους επιχειρήσεων. Οι αγρότες των ΧΚΑΕ θα πρέπει προπάντων να παρακινηθούν να στραφούν σε τρόπους παραγωγής πιο ανταγωνιστικούς και πιο φιλικούς προς το περιβάλλον και να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στις απαιτήσεις των καταναλωτών στα θέματα ποιότητας και επισιτιστικής ασφάλειας. Οι ενισχύσεις των αναδιαρθρώσεων και οι μηχανισμοί συγκράτησης της παραγωγής που θα εφαρμοσθούν στις ΧΚΑΕ θα πρέπει να στοχοθετηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.

3.3.3.7. Αυτό που θα πρότεινε η ΕΕ με την προσχώρηση των ΧΚΑΕ (τουλάχιστον σε πρώτο στάδιο, δηλαδή κατά τη διάρκεια των μεταβατικών περιόδων) είναι ουσιαστικά μια προσαρμοσμένη ΚΓΠ, την οποία όμως θα τους πρότεινε αμέσως.

3.3.3.8. Αυτές οι προσαρμογές της ΚΓΠ θα αποτελούσαν, επίσης, δείκτες της δυνατής γενικής εξέλιξης της ΚΓΠ στο μέλλον. Κατά τη διάρκεια αυτών των μεταβατικών περιόδων, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ΚΓΠ που θα ισχύει για την ΕΕ των 15 θα συνεχίσει να εξελίσσεται.

3.4. Ποιο θα είναι το χρονοδιάγραμμα της διεύρυνσης;

3.4.1. Το χρονοδιάγραμμα της διεύρυνσης της ΕΕ στις ΧΚΑΕ δεν έχει ακόμη αποφασισθεί επίσημα

3.4.2. Μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, ωστόσο, είναι λίγο περισσότερο προβλέψιμο. Πράγματι, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ δήλωσαν ότι «φιλοδοξούν» η αρχική φάση των διαπραγματεύσεων να συμπέσει με την έναρξη των συνομιλιών για την προσχώρηση της Κύπρου και της Μάλτας (οι οποίες πρόκειται να αρχίσουν έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση της ΔΔ). Προηγουμένως, η Επιτροπή προβλέπεται να έχει εκδώσει μέχρι το 1997 μια γνωμοδότηση για την ικανότητα κάθε υποψήφιας χώρας να γίνει μέλος της ΕΕ.

3.4.3. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός διαφοροποιημένου ρυθμού προσχώρησης, διότι, στις ΧΚΑΕ επικρατούν και πολύ διαφορετικές πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές καταστάσεις.

3.4.4. Στο επίπεδο της γεωργίας, η ΕΕ θα μπορέσει έτσι να λάβει καλύτερα υπόψη τη γεωργική πραγματικότητα κάθε χώρας, τη δυνατότητά της να καταστεί μελλοντικά καθαρός εξαγωγέας ή εισαγωγέας για κάθε συγκεκριμένη παραγωγή, το βαθμό οργάνωσης της γεωργικής αγοράς της και την πρόοδό της προς την κατάκτηση των μεγάλων οικονομικών ισορροπιών.

3.5. Τι μπορεί να γίνει στο διάστημα που μεσολαβεί ως την ενδεχόμενη επέκταση της ΚΓΠ στις ΧΚΑΕ;

3.5.1. Να παρασχεθεί καλύτερη βοήθεια για τη μετάβαση των ΧΚΑΕ στην οικονομία της αγοράς

3.5.1.1. Η γεωργία κατέχει μια σημαντική θέση στην οικονομία των ΧΚΑΕ, αλλά δεν θα μπορούσε να επωμισθεί μόνη της το βάρος της ανασυγκρότησης αυτών των χωρών. Μετά την ένταξη των υποψήφιων χωρών, θα πρέπει να επιστρατευθούν όλες οι κοινές πολιτικές. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι πολυ σημαντικό για την ΕΕ να συμβάλει στην ισόρροπη ανάπτυξη του συνόλου της οικονομίας των ΧΚΑΕ και του βιοτικού επιπέδου των πληθυσμών τους. Έτσι θα διευκολυνθεί η ενσωμάτωσή τους στην ΕΕ, η μελλοντική ανάπτυξη της παραγωγής και των γεωργικών τιμών καθώς και η αναδιάρθρωση της γεωργίας και της αγροτοβιομηχανίας τους.

3.5.1.2. Το πρόγραμμα Phare - με χρηματοδότηση 7,7 δισεκατομμυρίων Ecu για την περίοδο 1995-99 - οφείλει να υποστηρίξει τη μετάβαση των ΧΚΑΕ στην οικονομία της αγοράς και να βοηθήσει ώστε να μειωθούν οι οικοινομικές, κοινωνικές και διαρθρωτικές τους αποκλίσεις από την ΕΕ.

3.5.1.3. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης της οικονομικής συνεργασίας εν όψει της διεύρυνσης. Έχει ήδη εκφράσει σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της () τις απόψεις της σχετικά με τον πρωτεύοντα ρόλο που πρέπει να διαδραματίσουν οι κοινωνικο-οικονομικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων των καταναλωτών, σ'αυτό το πεδίο. Η ΟΚΕ επιμένει στη σημασία της «συμμετοχής των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων στον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας και της οικονομίας (των ΧΚΑΕ) και την προώθηση ενός προηγμένου συστήματος σχέσεων εργασίας, απαραίτητου συμπληρώματος της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς» ().

3.5.2. Πρέπει να ληφθεί υπόψη η ανθρώπινη συνιστώσα της ενσωμάτωσης της γεωργίας των ΧΚΑΕ

3.5.2.1. Οι αγρότες και όλοι οι εργαζόμενοι στη γεωργία των ΧΚΑΕ έχουν σημαδευτεί μακροπρόθεσμα από την έννοια της «συλλογικής ιδιοκτησίας». Η ΕΕ και οι κοινωνικο-οικονομικές οργανώσεις της έχουν, λοιπόν, μια ειδική ευθύνη απέναντί τους: η ΕΕ πρέπει να τους μεταδώσει την πείρα της στην ανάπτυξη μιας γεωργίας ανθρώπινων διαστάσεων, σύγχρονης και αποδοτικής. Πρέπει να τους μεταδώσει την έννοια της ατομικής ή της συνεταιριστικής ιδιοκτησίας (με τη «δυτικοευρωπαϊκή» έννοια του όρου), καθώς και το πνεύμα της ατομικής πρωτοβουλίας και ευθύνης, που αποτελεί τη δύναμη της κοινοτικής γεωργίας.

3.5.2.2. Το εγχείρημα αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η ΕΕ θα βοηθήσει τους αγρότες των ΧΚΑΕ να δημιουργήσουν ή να αναπτύξουν ανεξάρτητες κοινωνικο-οικονομικές οργανώσεις (σωματεία, συνδικάτα, συνεταιρισμούς, ενώσεις παραγωγών κ.λπ.), για να προάγουν και να υπερασπίζονται τα ατομικά και τα συλλογικά τους συμφέροντα (κατάρτιση κ.λπ.). Η ΟΚΕ υποστηρίζει το διάλογο και τη συνεργασία των οικονομικών και κοινωνικών κύκλων της ΕΕ και των ΧΚΑΕ. Συνιστά την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των κοινωνικο-οικονομικών οργανώσεων των δύο πλευρών.

3.5.2.3. Εξάλλου, η αναδιάρθρωση της γεωργίας των ΧΚΑΕ θα οδηγήσει εν καιρώ στη μείωση των θέσεων εργασίας στον αγροτικό τομέα στην πλειοψηφία αυτών των χωρών. Η ΟΚΕ επιμένει ότι πρέπει να τεθεί σταδιακά σε εφαρμογή μια κατάλληλη κοινωνική πολιτική για να απορροφηθούν οι κραδασμοί αυτής της πορείας, τη στιγμή μάλιστα που οι ΧΚΑΕ σε πολλές περιπτώσεις έχουν ήδη υψηλά ποσοστά ανεργίας.

3.5.3. Πρέπει να δημιουργηθεί ένα ταμείο «προετοιμασίας της προσχώρησης» για να προαχθεί η σύγκλιση της γεωργίας των ΧΚΑΕ με την ΚΓΠ

3.5.3.1. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της γεωργίας για τις διαπραγματεύσεις της προσχώρησης και τις επικρίσεις που διατυπώθηκαν κατά του προγράμματος Phare (), η ΟΚΕ προτείνει, μόλις αρχίσουν οι πρώτες διαπραγματεύσεις της προσχώρησης, να μεταφερθούν οι πιστώσεις του προγράμματος Phare για τη γεωργία σε ένα Γεωργικό Ταμείο Προετοιμασίας για την Προσχώρηση (ΓΤΠΠ). Συμφωνεί, έτσι, με την πρόταση που διατυπώνει η Επιτροπή στο στρατηγικό της έγγραφο. Κατ'αυτόν τον τρόπο θα δοθεί στις ΧΚΑΕ ένα θετικό μήνυμα όσον αφορά τη βούληση της ΕΕ να φέρει εις πέρας τη γεωργική πτυχή των διαπραγματεύσεων.

3.5.3.2. Το ΓΤΠΠ θα έχει ως στόχο την προαγωγή της σύγκλισης της γεωργίας των ΧΚΑΕ με την ΚΓΠ. Οι τομεακές και περιφερειακές του προτεραιότητες θα αποτελέσουν αντικείμενο πολιτικής αποφάσεως.

3.5.3.3. Στο διάστημα που μεσολαβεί ως τη δημιουργία αυτού του ταμείου, το τμήμα συνιστά την εκ νέου επικέντρωση του προγράμματος Phare στις εξής προτεραιότητες για τη γεωργία των ΧΚΑΕ:

- τη διασαφήνιση του δικαιώματος της ιδιοκτησίας, τη σύσταση ενός γεωργικού τραπεζικού και πιστωτικού οργανισμού, για να υποστηριχθεί η δημιουργία μιας αληθινής κτηματαγοράς στις ΧΚΑΕ, καθώς και στη δανειοδότηση που είναι απαραίτητη για τις επενδύσεις,

- την αναδιάρθρωση με την προσφυγή, αν κριθεί απαραίτητο, στην ιδιωτικοποίηση,

- την εφαρμογή ενός κανονιστικού συστήματος οργάνωσης των γεωργικών παραγωγών και αγορών, συμβατού μελλοντικά με την ΚΓΠ,

- την ανάπτυξη συνεταιρισμών (με τη δυτικοευρωπαϊκή έννοια) και επαγγελματικών οργανώσεων, ανεξάρτητων από το κράτος,

- την καθιέρωση ποιοτικών και περιβαλλοντικών προδιαγραφών,

- την καθιέρωση προδιαγραφών στον κτηνιατρικό τομέα (ιδίως όσον αφορά τον αφθώδη πυρετό και τις άλλες ζωικές ασθένειες), το φυτοϋγειονομικό τομέα και τον τομέα της διατροφής.

3.5.3.4. Σχετικά με αυτά τα δύο τελευταία σημεία, η ΟΚΕ επικροτεί το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής που αφορά την προετοιμασία των ΧΚΑΕ για την ένταξή τους στην εσωτερική αγορά. Όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, είναι απαραίτητο να υπάρχει στις ΧΚΑΕ μια διοίκηση με καλή οργάνωση και κατάρτιση, ικανή να εφαρμόζει σωστά την κοινοτική ρύθμιση.

3.5.3.5. Η κατάσταση στον τομέα της κτηνιατρικής υγιεινής είναι αποφασιστικής σημασίας. Αν θέλουν να προσχωρήσουν, ή να αυξήσουν τις συναλλαγές τους με την ΕΕ, οι ΧΚΑΕ πρέπει να υιοθετήσουν όσο το δυνατόν ταχύτερα τις σχετικές ρυθμίσεις της ΕΕ (ορισμένες χώρες, όπως η Πολωνία ή η Ουγγαρία, επιδίδονται ήδη ενεργά σ'αυτό το έργο). Ο στόχος θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος κτηνιατρικής υγιεινής. Μέχρι να γίνει αυτό, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να καταρτίσει έναν αναλυτικό κατάλογο των ζωικών ασθενειών στις ΧΚΑΕ. Οι κανόνες της ΕΕ για την τυπολογία των ζώων θα πρέπει επίσης να υιοθετηθούν σύντομα από τις ΧΚΑΕ.

3.5.3.6. Τη στιγμή της προσχώρησής τους, οι ΧΚΑΕ θα πρέπει επίσης να τηρούν ορισμένες διατάξεις για το περιβάλλον, όπως τα μέγιστα επιτρεπόμενα επίπεδα νιτρικών.

3.5.3.7. Το πρόγραμμα Phare και, στη συνέχεια, το ΓΤΠΠ, το οποίο η ΟΚΕ συνιστά να δημιουργηθεί, πρέπει να βοηθήσουν τις ΧΚΑΕ σε όλες αυτές τις προτεραιότητες και να τις παρωτρύνουν έτσι να αναδιαρθρώσουν τον παραγωγικό μηχανισμό και τον αγροτοβιομηχανικό τους τομέα, επιδιώκοντας παράλληλα τη σύγκλιση της γεωργίας τους με την ΚΓΠ.

3.5.4. Πρέπει να βοηθηθούν οι ΧΚΑΕ να συγκροτηθούν σε ολοκληρωμένη περιφερειακή ζώνη και να λάβουν υπόψη τον ιδιαίτερο παράγοντα της Ρωσίας

3.5.4.1. Ορισμένες ΧΚΑΕ έχουν αρχίσει να οργανώνουν μια κοινή αγορά, προκειμένου να τυποποιήσουν και να αναδραστηριοποιήσουν τις μεταξύ τους συναλλαγές. Έτσι, δημιούργησαν την Ένωση Ελεύθερων Συναλλαγών των Κρατών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA), μέλη της οποίας είναι σήμερα η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Δημοκρατία της Τσεχίας, η Σλοβακία και η Σλοβενία ().

3.5.4.1.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι αυτές οι προσπάθειες οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των ΧΚΑΕ πρέπει να υποστηριχθούν από την ΕΕ. Στον τομέα της γεωργίας, η ΕΕ θα πρέπει συγκεκριμένα να παρωθήσει τις ΧΚΑΕ να επιδιώξουν τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των παραγωγών τους.

3.5.4.1.2. Επιπλέον, καθώς η ένταξη των ΧΚΑΕ θα γίνει αναγκαστικά σύμφωνα με μια διαφοροποιημένη διαδικασία προσχώρησης, η ΕΕ θα μπορούσε να συνάψει συλλογικές συμφωνίες σύνδεσης με όσες ΧΚΑΕ δεν θα έχουν ακόμη γίνει δεκτές, αν αυτές οι τελευταίες ήταν από μόνες τους οργανωμένες σε μια ολοκληρωμένη περιφερειακή ζώνη.

3.5.4.2. Κατά το σχεδιασμό της διεύρυνσης της ΕΕ με την προσχώρηση των ΧΚΑΕ, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεωπολιτικό βάρος της Ρωσίας, το ανθρώπινο δυναμικό της, το μέγεθος της εσωτερικής αγοράς της μεγάλης αυτής χώρας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την περίπτωση των Βαλτικών Κρατών, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας και των δεσμών που τα συνδέουν με τη Ρωσία.

3.5.4.3. Η ΟΚΕ εύχεται, λοιπόν, να συνεχίσει η ΕΕ να εντείνει τις πολιτικές και τις οικονομικές της σχέσεις με τη Ρωσία και την ΚΑΚ.

3.5.4.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει κάθε συμφέρον να βοηθήσει τις ΧΚΑΕ να αποκαταστήσουν τις ροές των γεωργικών και αγροτοβιομηχανικών συναλλαγών τους με την ΚΑΚ, διότι εξακολουθούν να κατέχουν προνομιακή θέση, από πολιτική και γεωγραφική άποψη, για την τροφοδότηση αυτής της αγοράς. Από το 1993 παρατηρείται, εξάλλου, ανάκαμψη των καθαρών αγροτοβιομηχανικών εξαγωγών των ΧΚΑΕ προς τις χώρες τις πρώην ΕΣΣΔ. Προβλέπεται ότι αυτές οι εξαγωγές το 1996 θα αντιπροσωπεύουν περίπου το 36 % του συνόλου των αγροτοβιομηχανικών εξαγωγών των ΧΚΑΕ και, σε ορισμένες χώρες (όπως η Πολωνία), θα είναι ίσες με το μέρος των εξαγωγών που προορίζεται για την ΕΕ. Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη οδό ανάπτυξης του αγροτοβιομηχανικού εμπορίου των ΧΚΑΕ την οποία η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει ήδη από τώρα.

3.5.4.5. Η οδός αυτή θα αποτελέσει επίσης για την ΕΕ, σε περίπτωση μελλοντικής ένταξης των ΧΚΑΕ, μια δυνατότητα ανοίγματος των εξωκοινοτικών συναλλαγών της, την οποία δεν πρέπει να παραμελήσει. Επίσης, η προώθηση των συναλλαγών με την ΚΑΚ θα συνέβαλλε, παράλληλα, στο μετριασμό της πίεσης που ενδέχεται να ασκηθεί στις κοινοτικές αγορές.

3.5.5. Πρέπει να πεισθούν οι εταίροι της ΕΕ να προβούν σε μια χειρονομία αλληλεγγύης έναντι των ΧΚΑΕ

3.5.5.1. Συμφωνώντας να υποδεχθεί τις ΧΚΑΕ, η ΕΕ είναι διατεθειμένη να αναλάβει το κύριο κόστος της ενίσχυσης των κοινωνικο-οικονομικών διαρθρώσεων σ'αυτές τις χώρες. Αυτό το κάνει για να εδραιώσει την ευρωπαϊκή ήπειρο ως σταθερό και ευημερούντα δημοκρατικό χώρο.

3.5.5.2. Οι μεγάλοι διεθνείς της εταίροι, του βιομηχανικά ανεπτυγμένου κόσμου πιο συγκεκριμένα, μπορούν να τη βοηθήσουν σ'αυτό το έργο:

- με το να μη ζητούν από την ΕΕ να επεκτείνει «erga omnes» τις νέες παραχωρήσεις που θα ήταν κανονικά υποχρεωμένη να κάνει στις ΧΚΑΕ, πριν από την προσχώρησή τους, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών, όπως προτείνει η Επιτροπή () 7 η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι συμφωνίες αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται πλέον από τον ΠΟΕ ως απλές συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, αφού καθίστανται στάδιο προς τη διεύρυνση της ΕΕ και τη δημιουργία μιας ζώνης σταθερότητας στην Ευρώπη,

- με το να δεχθούν να επανεξετάσουν τις υποχρεώσεις της ΕΕ και των ΧΚΑΕ κατά τη στιγμή της ένταξης της κάθε υποψήφιας χώρας, ώστε οι υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί στο παρελθόν να μην αποτελέσουν εμπόδιο για τη διεύρυνση,

- με το να μη ζητούν αντισταθμίσεις στον γεωργικό τομέα μετά την ένταξη μιας υποψήφιας χώρας στην ΕΕ.

3.5.5.3. Όλοι οι μεγάλοι εταίροι της ΕΕ, και ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, θα μπορούσαν έτσι να συνεργασθούν στη δημιουργία μιας εκτεταμένης ζώνης πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας στην Ευρώπη και στη εξασφάλιση της ειρήνης σ'αυτή την περιοχή του κόσμου.

Βρυξέλλες, 18 Δεκεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 19 της 25. 1. 1993 και ΕΕ αριθ. C 129 της 10. 5. 1993 «Οι σχέσεις της ΕΚ με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης» (Βουλγαρία και Ρουμανία, Κράτη της Bαλτικής).

() Η παρούσα γνωμοδότηση κάνει ηθελημένα μια συνοπτική και γενική περιγραφή της γεωργίας των ΧΚΑΕ. Πρέπει, ωστόσο, να διατηρεί κανείς κατά νου ότι δεν πρέπει να μιλάμε για «τη γεωργία», αλλά για «τις γεωργίες» των ΧΚΑΕ - τόσο ετερογενείς είναι οι καταστάσεις τους. Βλ. σχετικά τις μονογραφίες που έχει εκπονήσει κατά χώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

() Έγγρ. CSE(95) 607 - Λευκό Βιβλίο για τις «διάφορες στρατηγικές για την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών στον τομέα της γεωργίας, ενόψει της προσχώρησης των χωρών αυτών».

() Των 15 σημερινών κρατών μελών της ΕΕ.

() ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991.

() ΕΕ αριθ. C 19 της 25. 1. 1993.

() Έλλειψη αναγνωσιμότητας, κακός προσανατολισμός, περιπλοκότητα και αδιαφάνεια των διαδικασιών, ανεπάρκεια των χρηματοδοτούμενων επενδύσεων, αδυναμίες των επιπτώσεων στις δικαιούχους χώρες, πολλαπλασιασμός των «συμβούλων» μάλλον παρά των συγκεκριμένων σχεδίων.

() CEFTA = Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβακία, Σλοβενία), η οποία οδήγησε στη σημαντική μείωση των τελωνειακών δασμών στις αγροτοβιομηχανικές συναλλαγές αυτών των χωρών από 1ης Ιανουαρίου 1996. Η πλήρης ελευθέρωση των αγροτοβιομηχανικών συναλλαγών πρόκειται να εφαρμοσθεί από 1ης Ιανουαρίου 1998.

() Επ'αυτού η ΟΚΕ προτείνει να μελετηθούν αυτές οι ενδεχόμενες νέες παραχωρήσεις (ιδίως η αύξηση των ποσοστώσεων εισαγωγής) υπό το φως των προόδων των ΧΚΑΕ στην εφαρμογή των ρυθμίσεων της ΕΕ στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα και στον τομέα της διατροφής.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι τροπολογίες που ακολουθούν απορρίφθηκαν κατά τη συζήτηση.

Nα αντικατασταθεί η γνωμοδότηση από το ακόλουθο κείμενο:

«1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ σε πολλές γνωμοδοτήσεις της τάχθηκε υπέρ της προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) οι οποίες πληρούν τις προϋποθέσεις. Οι ΧΚΑΕ αδημονούν να προσχωρήσουν και το ενδεχόμενο αυτό βρίσκει εξαιρετικά μεγάλη υποστήριξη στην ΕΕ.

1.2. Όπως είχε συμβεί και σε προηγούμενες διευρύνσεις, η γεωργία αποτελεί έναν τομέα όπου οι πολιτικές θα πρέπει να προσαρμοστούν με βάση τις νέες συνθήκες. Στην ΕΕ θα πραγματοποιηθούν οπωσδήποτε και άλλες μεταρρυθμίσεις στην Κοινή Γεωργική πολιτική (ΚΓΠ): η μεταρρύθμιση του 1992 πρέπει ακόμη να συμπληρωθεί και προβλέπονται και άλλες προσαρμογές μετά το 1998/99. Ακόμη, προβλέπεται να αναθεωρηθεί και ο μηχανισμός ελέγχου των διαφόρων παραγωγών.

2. Σημασία της γεωργίας των ΧΚΑΕ

2.1. Σε σχέση με την ΕΕ, η γεωργία των ΧΚΑΕ κατέχει ουσιαστική θέση. Η σημασία της σε σύγκριση με άλλους τομείς είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη της κοινοτικής. Ο αγροτικός τομέας απασχολεί το 27 % του ενεργού πληθυσμού στις ΧΚΑΕ και μόλις το 6 % στα κράτη μέλη. Η γεωργική παραγωγή συμβάλλει κατά 8 % στο ΑΕγχΠ των ΧΚΑΕ και μόλις κατά 2,5 % στο ΑΕγχΠ της ΕΕ.

2.2. Συνεπώς, η οικονομική ανάκαμψη και η κοινωνική σταθερότητα στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εξαρτώνται σημαντικά από την πρόοδο στον αγροτικό τομέα.

2.3. Οι ΧΚΑΕ είναι σημαντικοί γεωργικοί παραγωγοί με τεράστιο δυναμικό για αυξημένη απόδοση. Το 1994, η παραγωγή τους ανήρχετο στο 30 % της συνολικής παραγωγής δημητριακών των ΧΚΑΕ και της ΕΕ, στο 20 % περίπου των ελαιόσπορων, της ζάχαρης και των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών. Το ποσοστό για το γάλα και το χοιρινό κρέας ήταν επίσης 20 %. Οι τεράστιες εκτάσεις όπου καλλιεργούνται γεώμηλα (2,4 εκατ. εκτάρια σε σύγκριση με το 1,4 εκατ. στην ΕΕ) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλες καλλιέργειες, ενδεχομένως περισσότερο κερδοφόρες.

3. Δυναμικό της γεωργίας των ΧΚΑΕ

3.1. Πριν από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η παραγωγικότητα ήταν περίπου η ίδια με εκείνη της Δυτικής Ευρώπης. Η γεωργική και η κτηνοτροφική παραγωγή στην μεταπολεμική περίοδο έως τα μέσα της δεκαετίας του '80 αναπτύχθηκε ευρύτατα, αν και σε επίπεδο σχετικά χαμηλότερο από εκείνο της Δυτικής Ευρώπης.

3.2. Μετά την κατάρρευση του συστήματος κεντρικού σχεδιασμού και της εισαγωγής της οικονομίας της αγοράς, η γεωργική παραγωγή στις ΧΚΑΕ μειώθηκε ραγδαία, δεδομένου ότι η συμπίεση κόστους και τιμών εντάθηκε λόγω του πληθωρισμού και της υποτίμησης του νομίσματος. Η άρση των τιμών στήριξης σήμαινε ότι τα εισοδήματα κινδύνευαν από το κλείσιμο των αγορών και τις ανεπάρκειες των τομέων διανομής, επεξεργασίας τροφίμων και υπηρεσιών. Όμως, υπάρχει ανάκαμψη. Πράγματι, τα γεγονότα δείχνουν ότι στο σωστό οικονομικό περιβάλλον, οι καλλιέργειες μπορούν να βελτιωθούν ταχύτατα. Στην ανατολική Γερμανία, οι καλλιέργειες σπόρων έχουν φθάσει το επίπεδο της δυτικής. Σε άλλες χώρες, σημειώνεται ουσιαστική βελτίωση στην παραγωγή δημητριακών και γάλακτος.

3.3. Το ζήτημα του αγροτικού δυναμικού στις ΧΚΑΕ έχει εξαιρετική σημασία όσον αφορά τις επιπτώσεις στην ΚΓΠ. Οι ΧΚΑΕ θα μπορέσουν να προσχωρήσουν μόνον όταν πληρούν τα κριτήρια που αποφασίστηκαν από το Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, έτσι ώστε να διαθέτουν την ικανότητα να αντιμετωπίσουν τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στην ΕΕ. Μόλις αποκτήσουν την ικανότητα αυτή, η παραγωγή τους σε όλους τους τομείς της γεωργίας θα αυξηθεί και θα υπερβεί σημαντικά τις εγχώριες απαιτήσεις.

3.4. Με την αύξηση της ευμάρειας στις ΧΚΑΕ, η εσωτερική ζήτηση για τρόφιμα θα αυξηθεί, αλλά τούτο θα εκδηλωθεί μέσω ποιοτικών παρά ποσοτικών αλλαγών.

4. Οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων των ΧΚΑΕ και οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες

4.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σύντομα οι ΧΚΑΕ θα αναδειχθούν σε σημαντικούς καθαρούς εξαγωγείς τροφίμων. Όμως, είναι αδύνατο να εκτιμηθεί με ακρίβεια το ποσοστό αύξησης της παραγωγής μακροπρόθεσμα ή ο ενδεχόμενος όγκος της. Όμως οι μελλοντικές εξελίξεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τα εισοδήματα των αγροτών.

4.2. Οι αγορές των 15 κρατών μελών ήδη εφοδιάζονται πλήρως. Δεδομένου ότι δημιουργούνται πλεονάσματα για εξαγωγή, θα απαιτηθεί η διοχέτευση των γεωργικών πλεονασμάτων των ΧΚΑΕ σε τρίτες αγορές και, ιδίως, σε ορισμένα από τα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

4.3. Όμως, μόλις προσχωρήσουν στην ΕΕ, οι υποχρεώσεις της Ένωσης στον γεωργικό τομέα σύμφωνα με τον ΠΟΕ θα αποτελέσουν αναπόφευκτο και άμεσο πρόβλημα για τις εξαγωγές των ΧΚΑΕ διότι δεν είναι δυνατό να υπάρξει μεταβατική περίοδος για διεθνείς εμπορικές υποχρεώσεις οι οποίες έχουν ήδη αναληφθεί. Θα πρέπει να τηρηθούν πλήρως από την ημέρα της προσχώρησης.

4.4. Η σημαντικότερη από τις υποχρεώσεις αυτές είναι ότι ο όγκος των επιδοτούμενων εξαγωγών θα πρέπει να μειωθεί για κάθε προϊόν κατά 21 % σε διάστημα 5 ετών, ξεκινώντας από το 1995, και οι δαπάνες κατά 36 %, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1986-1990.

4.5. Στις ΧΚΑΕ, οι βασικοί αριθμοί για επιτρεπόμενες επιδοτούμενες αγορές και δαπάνες είναι πολύ χαμηλοί. Κατά την περίοδο βάσης, δεν χορηγούνται πολλές επιδοτήσεις εξαγωγών και στις περισσότερες χώρες οι τιμές είχαν ορισθεί στο τοπικό νόμισμα και, εν τω μεταξύ, έχουν μειωθεί λόγω του πληθωρισμού. Όπως έχουν τα πράγματα, η ΕΕ θα διαθέτει περιορισμένα περιθώρια όσον αφορά την εν λόγω δέσμευση. Όσον αφορά την υπόθεση ότι οι δεσμεύσεις της διευρυμένης ΕΕ θα αποτελέσουν το άθροισμα των 15 κρατών μελών και των ΧΚΑΕ που προσχώρησαν, η ένταξη ορισμένων από τις χώρες αυτές (εκτός, ίσως, της Τσεχίας, της Σλοβακίας, της Σλοβενίας και, ενδεχομένως, των κράτων της Βαλτικής) θα οδηγήσει σε σημαντικές παραβιάσεις των ανώτατων ορίων επιδοτούμενων εξαγωγών. Οι εν λόγω παραβιάσεις θα συμβούν ακόμη και όταν η παραγωγή των ΧΚΑΕ μειωθεί σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με το δυναμικό τους.

4.6. Οι υφιστάμενοι περιορισμοί της ΓΣΔΕ αναμένεται να γίνουν αυστηρότεροι στις περαιτέρω διαπραγματεύσεις για τη γεωργία που θα αρχίσουν το 1999. Στόχος των διαπραγματεύσεων έχει ορισθεί η επίταση της συνεχιζόμενης διαδικασίας προοδευτικής μείωσης της ενίσχυσης και της προστασίας του γεωργικού τομέα.

5. Έλεγχος παραγωγής

5.1. Μια προτεινόμενη λύση είναι να υποβληθούν οι ΧΚΑΕ ήδη από την προσχώρηση σε έλεγχο της παραγωγής όπως ήδη ισχύει στην ΕΕ. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η επιλογή αυτή είναι εξωπραγματική και έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη. Γιατί, όχι μόνο η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εκμετάλλευση του αγροτικού τους δυναμικού είναι απαραίτητη για την οικονομική ανάκαμψη των ΧΚΑΕ, αλλά και γιατί, δεδομένου ότι άνω του ενός τετάρτου του ενεργού πληθυσμού απασχολείται στη γεωργία, μια περιοριστική πολιτική παραγωγής θα ήταν κοινωνικά ανεύθυνη διότι θα επέτεινε ένα ήδη σοβαρό πρόβλημα ανεργίας στην ύπαιθρο.

5.2. Οι παραδοσιακοί εξαγωγείς των ΧΚΑΕ θα επιμείνουν ότι στις ποσοστώσεις θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το ενδεχόμενο δυναμικό τους και να τους επιτραπεί να εξάγουν. Συνεπώς, οι επίτευξη συμφωνίας όσον αφορά τα ποσοστά είναι δυνατή μόνον εάν πραγματοποιηθούν σημαντικές περικοπές των ποσοστώσεων στην ΕΕ των 15. Ούτε υφίσταται το ενδεχόμενο ότι οι ΧΚΑΕ θα συμφωνήσουν στον άμεσο περιορισμό της παραγωγής όταν, όπως προτείνεται, οι τιμές των γεωργικών προϊόντων θα αυξηθούν σταδιακά σε επίπεδο ΕΕ και εντός δεκαετούς περιόδου.

5.3. Όσον αφορά τη διαχείριση των ποσοστώσεων, ένα από τα κληροδοτήματα 40 ετών κομμουνισμού θα είναι ότι οι διοικήσεις των ΧΚΑΕ δεν θα διαχειριστούν πολύπλοκα συστήματα ελέγχου κατά τρόπο αποτελεσματικό και αμερόληπτο.

5.4. Η παύση της καλλιέργειας έχει εγκαταλειφθεί από τις ΗΠΑ, οι οποίες για μεγάλο διάστημα διαμαρτύρονταν διότι ήταν η μόνη χώρα που επιβαρύνετο οικονομικά με αυτό το σύστημα. Θα ήταν ειρωνεία εάν η διευρυμένη ΕΕ δεσμευθεί με αυτόν τον τρόπο και εμποδίσει αποτελεσματικούς ευρωπαίους γεωργούς να συμμετάσχουν στον παγκόσμιο εφοδιασμό και να ανταποκριθούν στην πραγματική αύξηση της ζήτησης για τρόφιμα.

6. Η συνέχιση της πορείας

6.1. Η προσχώρηση θα εντείνει την ανάγκη και άλλων μεταρρυθμίσεων της ΚΓΠ. Μια σαφής ένδειξη θα πρέπει να δοθεί σε εκείνες τις ΧΚΑΕ που δεν αναμένεται να ενταχθούν αμέσως προκειμένου να προσαρμόσουν τις γεωργικές πολιτικές τους με βάση την προοπτική ότι θα προσχωρήσουν στην ΕΕ και ότι οι γεωργικές τιμές θα αυξηθούν αναγκαστικά. Ούτε η ΕΕ, ούτε η ΧΚΑΕ μπορούν να αντιμετωπίσουν καταστάσεις όπου εξωπραγματικές προβλέψεις τιμών προκαλούν αύξηση της παραγωγής που δεν σχετίζεται με τη ζήτηση.

6.2. Η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο να ανακοινώσει με την πρώτη ευκαιρία ότι μετά την προσχώρηση θα πρέπει να υπάρξει δεκαετής μεταβατική περίοδος κατά την οποία οι ΧΚΑΕ θα πρέπει να προσαρμοστούν στα κοινοτικά κεκτημένα.

6.3. Σε αντίθεση με την τελευταία προσχώρηση, η ενιαία αγορά δεν θα είναι δυνατόν να ισχύσει από την πρώτη ημέρα της προσχώρησης.

6.4. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, το επίπεδο των επιδοτούμενων τιμών στις ΧΚΑΕ δεν πρέπει να αυξηθεί διότι, αλλιώς, θα υπονομευθεί η ικανότητά τους να εξάγουν σε τρίτες αγορές.

6.5. Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί ότι δεν υπάρχει πρόθεση εισαγωγής ελέγχων της παραγωγής. Μια τέτοια απόφαση θα απέτρεπε την αύξηση της παραγωγής πριν την προσχώρηση με απώτερο σκοπό την επίτευξη υψηλότερης βάσης ποσοστώσεων.

6.6. Οι αποφάσεις αυτές θα πρέπει να συνοδεύονται με δήλωση ότι ένας από τους στόχους της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ είναι να διασφαλισθεί ότι έως ότου μια ΧΚΑΕ γίνει πλήρες μέλος της ΕΕ, όλοι οι αγρότες της ΕΕ θα μπορούν να πωλούν απεριόριστες ποσότητες γεωργικών προϊόντων στις παγκόσμιες αγορές.

6.7. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι όσο μεγαλύτερη είναι η ελευθέρωση την οποία είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η ΕΕ κατά τον προσεχή γύρο των εμπορικών διαπραγματεύσεων εν όψει της προσχώρησης ορισμένων ή όλων των ΧΚΑΕ, τόσο μεγαλύτερη θα είναι, αναπόφευκτα, και η μείωση των τιμών στήριξης της ΚΓΠ. Συνεπώς, θα απαιτηθούν μεγαλύτερες αντισταθμιστικές πληρωμές για τους αγρότες της ΕΕ των 15, αν και η κατανομή των πληρωμών θα απαιτήσει προσεκτική εξέταση.

6.8. Δεν θα παραστεί ανάγκη αντισταθμιστικών πληρωμών για τους αγρότες από τις ΧΚΑΕ, οι οποίοι δεν θα πληγούν από τις μειώσεις των τιμών της ΚΓΠ. Οι άμεσες πληρωμές και σε αυτούς δεν θα αποτελούσε τον πλέον ορθολογικό τρόπο χρήσης των περιορισμένων κοινοτικών πόρων. Η γεωργία στις ΧΚΑΕ είναι σε γενικές γραμμές ανταγωνιστική σε επίπεδο αγροτικής μονάδας και όχι αγοράς. Οι αγρότες θα επωφεληθούν περισσότερο από μια ολοκληρωμένη αγροτική πολτική και από τις διαρθρωτικές ενισχύσεις στους τομείς της διανομής και επεξεργασίας. Μακροπρόθεσμα, θα πρέπει βέβαια να ισχύουν οι ίδιες ρυθμίσεις σε όλη την ΕΕ.»

Αιτιολογία

Η γνωμοδότηση ελαχιστοποιεί τις δυσχέρειες που ενδέχεται να προκύψουν στο γεωργικό τομέα από την προσχώρηση των ΧΚΑΕ.

Οι συστάσεις που προβάλλονται στην παρούσα αντιγνωμοδότηση θα ωφελήσουν μακροπρόθεσμα περισσότερο το γεωργικό και μη γεωργικό πληθυσμό της ΕΕ και των ΧΚΑΕ από ό,τι εκείνες που περιλαμβάνονται στην γνωμοδότηση.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 41, ψήφοι κατά: 75, αποχές: 14.

Σημείο 2.4.4.3

Μετά από τις λέξεις «σε σχέση με την εξέλιξη των αγορών» να προστεθούν οι λέξεις «άμεση αποδοχή εκ μέρους των ΧΚΑΕ των ποσοστώσεων».

Αιτιολογία

Όπως αναφέρεται στο σημείο 3.3.3.5, υπάρχει θεμιτή βούληση στις ΧΚΑΕ να αναπτύξουν εκ νέου την καταρρεύσασα γεωργική παραγωγή τους και όχι να την περιορίσουν με ποσοστώσεις.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 30, ψήφοι κατά: 67, αποχές: 22.