Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα σωματεία και τα ιδρύματα στην Ευρώπη»

(98/C 95/20)

Στις 17 Σεπτεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την ΕΚ, η Επιτροπή απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Τα σωματεία και τα ιδρύματα στην Ευρώπη».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Ιανουαρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Jan Olsson.

Κατά την 351η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 28ης Ιανουαρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 79 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην ανακοίνωσή της για την προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη [έγγρ. COM(97) 241 τελικό], η Επιτροπή περιγράφει τα χαρακτηριστικά, το ρόλο και τη σημασία του τομέα αυτού στην Ευρώπη. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα σωματεία και τα ιδρύματα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε όλους σχεδόν τους κοινωνικούς τομείς. Συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην ενεργό συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες και στη δημοκρατία. Προσφέρουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, εκπροσωπούν τα συμφέροντα των πολιτών έναντι των αρχών και συμβάλλουν στην προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και στην προώθηση των πολιτικών ανάπτυξης. Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή περιγράφει επίσης τα προβλήματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας αυτός. Τέλος, η Επιτροπή διατυπώνει ορισμένες συστάσεις όσον αφορά τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν σε επίπεδο σωματείων, κρατών μελών και Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ανακοίνωση της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, η παρούσα γνωμοδότηση, δεν ασχολούνται με τρεις συγκεκριμένες κατηγορίες: τα πολιτικά κόμματα, τις θρησκευτικές οργανώσεις και τα μέρη της αγοράς εργασίας.

1.2. Κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Δεκεμβρίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τις φιλανθρωπικές οργανώσεις στον κοινωνικό τομέα. Η παρούσα γνωμοδότηση έχει ευρύτερο χαρακτήρα και ασχολείται με τα σωματεία και τα ιδρύματα γενικότερα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, που αντιπροσωπεύει τους οργανωμένους πολίτες της Ευρώπης, δέχεται με ικανοποίηση την ανακοίνωση που αναμένεται επί μεγάλο χρονικό διάστημα και εκτιμά τη θετική στάση της Επιτροπής έναντι των σωματείων και των ιδρυμάτων.

2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα μετά την ανακοίνωση.

2.3. Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν διαφορετικές έννοιες και εκφράσεις στις συζητήσεις για τα σωματεία. Οι αποκλίσεις αυτές αντικατοπτρίζονται και στους διαφορετικούς νομοθετικούς κανόνες.

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής χρησιμοποιείται η έννοια «κοινωνική οικονομία», που καλύπτει τους συνεταιρισμούς και τις αλληλασφαλιστικές οργανώσεις. Σε ορισμένες χώρες δεν γίνεται διαχωρισμός μεταξύ της οικονομικής δραστηριότητας των σωματείων, αφενός, και των συνεταιρισμών, αφετέρου.

Τα κατά πολύ περισσότερα σωματεία είναι μικρά και έχουν περιορισμένους οικονομικούς όρους. Ένα μεγάλο μέρος του τομέα των σωματείων είναι οργανώσεις που υποστηρίζουν ιδέες, πράγμα το οποίο έχει μεγάλη σημασία για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Από την άλλη πλευρά, πολλά σωματεία αναλαμβάνουν δραστηριότητες που έχουν μεγάλη σημασία για την οικονομία. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των σωματείων αυτών είναι ότι ακολουθούν μεν τους κανόνες της αγοράς, δρουν όμως και εκτός αυτής.

2.4. Παρά τις διαφορές όσον αφορά την ορολογία και τους νομικούς κανόνες, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει τις κοινές αρχές που διέπουν τις δραστηριότητες των σωματείων και την κοινωνική οικονομία, και οι οποίες διακρίνουν τον τομέα αυτό από άλλους τομείς δραστηριοτήτων.

Τα βασικά κριτήρια είναι η δημοκρατική τους διάρθρωση, οι κοινωφελείς τους στόχοι και/ή οι στόχοι προς το συμφέρον των μελών τους, καθώς επίσης και ο φιλανθρωπικός τους χαρακτήρας. Η παρούσα γνωμοδότηση αφορά μόνο τα σωματεία που πληρούν τα εν λόγω βασικά κριτήρια.

2.5. Τα ιδρύματα που αφορά η ανακοίνωση είναι ανεξάρτητα και διαθέτουν τους χρηματοδοτικούς τους πόρους για δραστηριότητες που θεωρούν κατάλληλες και οι οποίες ανταποκρίνονται στο κοινό συμφέρον.

Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες των ιδρυμάτων αυτών είναι της ίδιας τάξεως με εκείνες των σωματείων, η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαία τη μεταξύ τους συνεργασία.

2.6. Υπάρχουν 100 000 περίπου ιδρύματα στην Ευρώπη () που διαθέτουν σημαντικούς πόρους για κοινωφελείς σκοπούς, ιδίως δε για τη χρηματοδότηση σωματείων και των δραστηριοτήτων τους.

2.7. Πριν από τη Διακυβερνητική Διάσκεψη, τα σωματεία είχαν εκφράσει τη σαφή επιθυμία να αναγνωριστεί ρητά ο ρόλος τους στη Συνθήκη. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι αυτό δεν συνέβη, επειδή θα αποτελούσε πολιτική αναγνώριση των δραστηριοτήτων των σωματείων. Ωστόσο, οι δηλώσεις που υιοθετήθηκαν στο Άμστερνταμ όσον αφορά την εθελοντική εργασία () και τον αθλητισμό () αφορούν τον τομέα των σωματείων.

2.8. Η νέα Συνθήκη θεσπίζει την αρχή της διαφάνειας όσον αφορά την πρόσβαση των πολιτών στα έγγραφα της Ένωσης. Η ΟΚΕ τονίζει το ρόλο του τομέα των σωματείων για να είναι οι πολίτες ικανοί να απολαμβάνουν πλήρως το δικαίωμα αυτό. Ελπίζει επίσης ότι η αρχή της διαφάνειας θα εφαρμοσθεί σύντομα με θετικά αποτελέσματα.

2.9. Η ανακοίνωση δείχνει με σαφήνεια ότι τα σωματεία και τα ιδρύματα είναι απαραίτητα για την εφαρμογή των πολιτικών της Ένωσης στους περισσότερους τομείς.

Συνεπώς, η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα διάφορα ιδρύματα και όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να συνεργάζονται με τα σωματεία και τα ιδρύματα, και να τα υποστηρίξουν.

2.10. Ενόψει της προσεχούς διεύρυνσης της ΕΕ, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει επίσης υπόψη, κατά τις διαπραγματεύσεις, το νομικό καθεστώς των σωματείων και ιδρυμάτων στις υποψήφιες χώρες, καθώς επίσης και τις δυνατότητές τους να συμμετάσχουν ενεργά στην ευρωπαϊκή συνεργασία.

2.11. Λόγω των ελλιπών στοιχείων για τον τομέα, η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να διενεργούνται έρευνες σε τακτική βάση, ώστε να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της εξέλιξης των σωματείων και ιδρυμάτων σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

3. Δημοκρατία και ευημερία

3.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει τη σημασία που έχουν τα σωματεία για την προστασία της δημοκρατίας στην Ευρώπη. Τα σωματεία επιτρέπουν σε κάθε άτομο να εκφράσει τις ιδέες του, να αγωνισθεί για τα ιδανικά του, να επιτελέσει χρήσιμα καθήκοντα, να βρει τη θέση του στην κοινωνία, να ακουστεί η γνώμη του, να ασκήσει επιρροή και να προκαλέσει αλλαγές.

Με τη συμμετοχή τους σε σωματεία, οι πολίτες αποκτούν πιο αποτελεσματικά μέσα για να εισακουσθεί από τους φορείς της λήψης πολιτικών αποφάσεων η γνώμη τους για διάφορα κοινωνικά προβλήματα.

Η ενίσχυση των δημοκρατικών δομών εκτός του κοινοβουλευτικού πεδίου αποτελεί τρόπο για να δοθεί συγκεκριμένο περιεχόμενο και νόημα στην έννοια της Ευρώπης των πολιτών.

Η ΟΚΕ υποστηρίζει την κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού καταστατικού των πολιτών, όπως πρότεινε, μεταξύ άλλων, το «Permanent Forum of Civil Society».

Οι πολίτες δυσπιστούν όλο και περισσότερο για τα πολιτικά κόμματα και τις κοινοβουλευτικές εργασίες.

Τα σωματεία, σε συνδυασμό με άλλες οργανώσεις, μπορούν να αποτελέσουν αντίβαρο στην κατάσταση αυτή και να συμβάλουν στην ενίσχυση της δημοκρατίας και των κοινοβουλευτικών εργασιών.

3.2. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και της πολιτικής απομακρύνει όλο και περισσότερο τα ενδιαφερόμενα άτομα από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Για το λόγο αυτό, τα σωματεία, με την τοπική τους δύναμη, καθίστανται ένα όλο και πιο σημαντικό μέσο για τη διατήρηση της άμεσης δημοκρατίας.

3.3. Με τις τοπικές τους δραστηριότητες, τα σωματεία συμβάλλουν επίσης στη διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας, που αποτελεί τη βάση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

4. Απασχόληση

4.1. Ο αριθμός των θέσεων απασχόλησης στον τομέα των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων αυξήθηκε σημαντικά κατά τα τελευταία χρόνια ().

Πολλά σωματεία και ιδρύματα συμμετέχουν σε προγράμματα για την καταπολέμηση της ανεργίας και την κοινωνική ένταξη των λιγότερο ευνοημένων κατηγοριών.

4.2. Η ΟΚΕ έχει επισημάνει επανειλημμένα το ρόλο τόσο των κοινωνικών εταίρων όσο και των άλλων οργανώσεων συμφερόντων για την αύξηση της απασχόλησης ().

4.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Διάσκεψη Κορυφής για την απασχόληση επιβεβαίωσε το ρόλο της κοινωνικής οικονομίας. Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του επιχειρηματικού πνεύματος, να εξετάσουν μέτρα για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η κοινωνική οικονομία όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο και σε τομείς όπου η αγορά δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες.

Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν, χωρίς δέσμευση, να διερευνήσουν τις δυνατότητες να επέλθουν αλλαγές στους τομείς της φορολογίας και των εισφορών των εργοδοτών, πράγμα που θα αποτελεί σημαντικό μέτρο για την τόνωση της απασχόλησης στον τομέα των σωματείων.

4.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ παροτρύνει τα κράτη μέλη να περιλαμβάνουν τα σωματεία και τα ιδρύματα στην καταπολέμηση της ανεργίας.

5. Ειδικές παρατηρήσεις - κράτη μέλη

5.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να εξακολουθήσει να ισχύει στη νομοθεσία για τα σωματεία και τα ιδρύματα. Ταυτόχρονα, η ΟΚΕ θα ήθελε να καλέσει τα κράτη μέλη να εξετάσουν τους κανόνες τους ώστε να μην εμποδίζουν την ποικιλομορφία και την ανάπτυξη των σωματείων και των ιδρυμάτων.

5.2. Η ΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα, σε συνεργασία με τα σωματεία και τα ιδρύματα, ώστε να διασαφηνισθεί και να συζητηθεί ο ρόλος και η ανάπτυξή τους με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής. Τα μέτρα που εφαρμόζονται και τα αποτελέσματά τους πρέπει να επανεξετασθούν σε χωριστή έκθεση της Επιτροπής το αργότερο το 2000.

Η ΟΚΕ θα ήθελε επίσης να επισημάνει την ανάγκη να εφαρμοσθούν μακροπρόθεσμα εθνικά ερευνητικά προγράμματα, που να εκπονηθούν στα πλαίσια ενός διαλόγου μεταξύ των ιδρυμάτων/σωματείων και των ερευνητικών ιδρυμάτων και των αρμόδιων αρχών, και τα οποία να τύχουν κοινής χρηματοδότησης από τα σωματεία και το δημόσιο.

Είναι επίσης απαραίτητο να τύχουν ευρείας διάδοσης τα ερευνητικά αποτελέσματα. Σημαντικό ρόλο στην προκειμένη περίπτωση μπορούν να διαδραματίσουν οι προσπάθειες του ίδιου του τομέα.

5.3. Η Επιτροπή προτείνει στα κράτη μέλη να επανεξετάσουν τις υφισταμένες σχέσεις μεταξύ των αρχών και των σωματείων, έχοντας υπόψη τον όλο και πιο σημαντικό ρόλο των τελευταίων.

Ωστόσο, η ΟΚΕ δεν συμφωνεί με κανένα τρόπο να μετατεθεί στα σωματεία η ευθύνη για τις κοινωφελείς δράσεις. Μια παρόμοια πράξη μπορεί να γίνει μόνο στο πλαίσιο συνεργασίας που να ανταποκρίνεται στους στόχους και στις συνθήκες κάθε εταίρου. Ο προγραμματισμός πρέπει να γίνει σε συνεργασία με τα σωματεία, ώστε να μπορούν τα τελευταία να συμμετέχουν στη διαμόρφωση του περιεχομένου και των μέτρων τα οποία καλούνται να λάβουν.

5.4. Η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι είναι σημαντικό να βασίζονται οι οικονομικές συνδρομές και τα έσοδα από υπηρεσίες σε μακροπρόθεσμες συμφωνίες μεταξύ των αρχών και των σωματείων.

5.5. Δεδομένου ότι τα σωματεία και τα ιδρύματα διαφοροποιούνται από τους παραδοσιακούς παράγοντες της οικονομικής ζωής και επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς, υπόκεινται σε διαφορετικές φορολογικές διατάξεις που είναι περίπλοκες και διαφέρουν από τη μία χώρα στην άλλη. Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι τροποποιήσεις που επιφέρουν συνεχώς τα κράτη μέλη στις φορολογικές τους νομοθεσίες πρέπει να έχουν ως κατευθυντήρια αρχή να μη θέτουν σε μειονεκτική θέση τα σωματεία και τα ιδρύματα.

5.6. Η ΟΚΕ κρίνει ότι τα σωματεία θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να ενισχύσουν την αυτοχρηματοδότησή τους με μεγαλύτερη συνεισφορά των μελών, π.χ. μέσω της πρόσληψη νέων μελών, της αύξησης των συνδρομών ή της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών στα μέλη, καθώς επίσης και μέσω εξωτερικών πηγών, όπως το ευρύ κοινό ή ο επιχειρηματικός κόσμος.

5.7. Η Επιτροπή κρίνει ότι τα σωματεία και τα ιδρύματα πρέπει να έχουν καλύτερη πρόσβαση στους πόρους των Διαρθρωτικών Ταμείων.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί σε κάθε χώρα με διάφορους τρόπους, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της επικουρικότητας.

6. Ειδικές παρατηρήσεις - επίπεδο των σωματείων και ιδρυμάτων

6.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων και των σωματείων θα πρέπει να προωθηθεί σε εθνικό επίπεδο, ώστε να μπορούν να έχουν την ίδια άποψη για θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

6.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει επίσης την ανάγκη συνεργασίας των σωματείων και των ιδρυμάτων με τους βιομηχανικούς κύκλους και τις οργανώσεις που υποστηρίζουν τα συμφέροντά τους, καθώς επίσης και με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Μια τέτοια συνεργασία θα πρέπει να βασίζεται σε μια σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης και μια ανταλλαγή εμπειριών, ιδίως στους τομείς του περιβάλλοντος, του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας.

6.3. Η ΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά δίκτυα και οργανισμούς, όχι μόνο να κάνουν περισσότερο γνωστή την ύπαρξή τους στα ευρωπαϊκά όργανα και στα κράτη μέλη, αλλά και να εκπροσωπούνται σε κάθε κράτος μέλος, να καταβάλουν προσπάθειες για αύξηση του αριθμού των μελών τους και να ενισχύσουν την αντιπροσωπευτικότητά τους σε συνεργασία με αυτά.

6.4. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη που εκφράζεται στην ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία πρέπει να τονωθεί η συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων και των σωματείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα δε τελευταία πρέπει, σε συνεργασία με την Επιτροπή, να λάβουν τα πλέον κατάλληλα μέτρα για την επίτευξη του στόχου αυτού.

6.5. Η ΟΚΕ καλεί τα σωματεία και τα ιδρύματα να αξιοποιήσουν τα διάφορα προγράμματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να επεκταθούν ώστε να μην αφορούν μόνο τους υπαλλήλους τους, αλλά και τους εκπροσώπους τους.

6.6. Η ΟΚΕ καλεί τα σωματεία και τα ιδρύματα να αξιοποιήσουν το πρόγραμμα «Ευρωπαϊκές εθελοντικές υπηρεσίες» για να μπορούν οι νέοι ηλικίας τουλάχιστον 26 ετών να εργασθούν ως εθελοντές σε μα οργάνωση. Ταυτόχρονα, τα νεαράς ηλικίας μέλη των οργανώσεων αυτών θα μπορούν να εργάζονται σε ανάλογες οργανώσεις άλλων κρατών μελών. Η ΟΚΕ κρίνει ότι τα προγράμματα αυτά πρέπει να αποτελούν πρότυπο για άλλα ανάλογα προγράμματα που προορίζονται για όλα τα ενεργά άτομα (τόσο τους υπαλλήλους όσο και τους αντιπροσώπους) σε σωματεία και τα ιδρύματα.

7. Ειδικές παρατηρήσεις - κοινοτικό επίπεδο

7.1. Η ΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της για την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τα ευρωπαϊκά σωματεία () και το καθεστώς της ευρωπαϊκής εταιρείας (), και καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καταβάλουν σύντομα προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης στο θέμα αυτό.

7.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η Επιτροπή εξετάζει τώρα κατά πόσο είναι δυνατό να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα η αρμόδια συμβουλευτική επιτροπή για τους συνεταιρισμούς, τις αλληλασφαλιστικές οργανώσεις, τις ενώσεις και τα ιδρύματα (CMAF) ώστε να βελτιωθούν περαιτέρω οι επαφές με ολόκληρο τον τομέα αυτό για γενικά θέματα. Συνεπώς, όλοι οι παράγοντες του τομέα των σωματείων και των ιδρυμάτων σε κάθε κράτος μέλος και όλοι οι ενδιαφερόμενοι τομείς πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην εν λόγω επιτροπή.

7.3. Η Επιτροπή πρέπει να αρχίσει ένα αποτελεσματικό διάλογο για συγκεκριμένα θέματα του τομέα με αναγνωρισμένα και αντιπροσωπευτικά ευρωπαϊκά δίκτυα και οργανώσεις.

Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει με συστηματικό τρόπο τις συμβουλευτικές και τις διαχειριστικές επιτροπές που υπάρχουν στο μηχανισμό της Ένωσης, ώστε να αξιολογήσει την αντιπροσωπευτικότητα των ιδρυμάτων και των σωματείων. Το αποτέλεσμα της εξέτασης αυτής θα πρέπει να γνωστοποιηθεί στη CMAF πριν από τα τέλη του 1998.

7.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα σωματεία και τα ιδρύματα, πρέπει να καταρτίσει συγκεκριμένα σχέδια υλοποίησης των προθέσεων που εκφράζονται στην ανακοίνωση. Το αποτέλεσμα που θα προκύψει πρέπει επίσης να γνωστοποιηθεί στην CMAF πριν από τα τέλη του 1998.

7.5. Η ΟΚΕ κρίνει ότι ο διάλογος για το μελλοντικό ευρωπαϊκό πρότυπο ευημερίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των σωματείων και ιδρυμάτων πρέπει να εμβαθυνθεί, μεταξύ άλλων, σε συνάρτηση με το ευρωπαϊκό κοινωνικό φόρουμ που προβλέπεται να πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο του 1998.

7.6. Τα σωματεία διαδραματίζουν επίσης βασικό ρόλο ως εργοδότες. Η ΟΚΕ σημειώνει με ενδιαφέρον τις τρέχουσες συζητήσεις μεταξύ των εκπροσώπων της κοινωνικής οικονομίας και της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων όσον αφορά την ανάπτυξη ενός «εθελοντικού» κοινωνικού διαλόγου για τη συμπλήρωση του κοινωνικού διαλόγου που διεξάγεται προς το παρόν μεταξύ των παραδοσιακών εταίρων της αγοράς εργασίας.

7.7. Η Επιτροπή προτίθεται να ανακηρύξει ένα έτος ως ευρωπαϊκό έτος των σωματείων και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Η ΟΚΕ έχει ιδιαίτερες επιφυλάξεις για την πρόθεση αυτή. Ένα παρόμοιο «ευρωπαϊκό έτος των σωματείων» δεν μπορεί να υλοποιηθεί παρά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι οι εκπρόσωποι των σωματείων θα συμμετάσχουν στις σχετικές εργασίες και ότι ο τομέας των σωματείων θα λάβει μέρος στον προγραμματισμό των δράσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ανεξάρτητα από το κατά πόσο το εν λόγω «έτος των σωματείων» θα καταστεί πραγματικότητα, θα πρέπει να δημιουργηθούν κατάλληλες προϋποθέσεις για την ενεργό συμμετοχή των σωματείων σε εκδηλώσεις άλλων «ετών» που ανακηρύσσονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

7.8. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, είναι σαφές ότι τα σωματεία και τα ιδρύματα πρέπει να αξιοποιήσουν όλα τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα οποία έχουν πρόσβαση ιδιωτικοί φορείς.

Ωστόσο, η ΟΚΕ επισημαίνει σχετικά ορισμένες νέες πρωτοβουλίες για τις οποίες πρέπει να επιδειχθεί ενδιαφέρον:

- να προωθηθούν οι ανταλλαγές μεταξύ σωματείων και ιδρυμάτων στα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες ώστε να προωθηθεί μία ευρεία δημοκρατική διαδικασία 7

- να υποβληθούν προγράμματα για την καταπολέμηση της ανεργίας, της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στα πλαίσια των νέων διατάξεων της Συνθήκης για την απασχόληση 7

- να δημιουργηθεί ένα ταμείο επιχειρηματικού κεφαλαίου για την κοινωνική οικονομία, μεταξύ άλλων με τη συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και των σωματείων και ιδρυμάτων 7

- να θεσπισθεί από την ΕΕ ένα πρόγραμμα αδελφοποίησης σωματείων και ιδρυμάτων.

7.9. Η ΟΚΕ υποθέτει ότι η Επιτροπή θα υποβάλει στο άμεσο μέλλον το ειδικό πρόγραμμα που έχει υποσχεθεί για τους συνεταιρισμούς, τις αλληλασφαλιστικές οργανώσεις, τα ιδρύματα και τα σωματεία.

7.10. Η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει τη σημασία που έχει η ενίσχυση εκ μέρους της Επιτροπής της ευρωπαϊκής συνεργασίας μεταξύ σωματείων και ιδρυμάτων. Η συνεργασία αυτή πρέπει να αφορά και τις υποψήφιες χώρες.

Η ενίσχυση αυτή πρέπει να παρέχεται βάσει της αρχής της αναγκαιότητας της ευρωπαϊκής συνεργασίας προκειμένου να προωθηθεί η σταθερότητα και ο μακροπρόθεσμος χαρακτήρας των δράσεων των εν λόγω οργανώσεων.

Συνεπώς, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση να συσταθεί ένα ειδικό ταμείο για τη διευκόλυνση της ευρωπαϊκής συνεργασίας σε επίπεδο σωματείων και ιδρυμάτων, και κρίνει ότι η διαχείριση του εν λόγω ταμείου θα πρέπει να ανατεθεί σε ένα διοικητικό συμβούλιο που να εγγυάται στα σωματεία και τα ιδρύματα το δικαίωμα επιρροής όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των πόρων. Εκτός από μια βασική βοήθεια, τα μέσα που θα διαθέτει το ταμείο αυτό θα πρέπει να διατίθενται για προκαταρκτικές μελέτες σχετικά με διεθνή προγράμματα, για σχέδια μικρής κλίμακας, για σεμινάρια με στόχο την ανάπτυξη επαφών, για ταξίδια με στόχο την πραγματοποίηση ανταλλαγών και για ο,τιδήποτε έχει καινοτομικό κυρίως χαρακτήρα.

7.11. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει, κατά γενικό κανόνα, να επιτρέπει στα σωματεία να προσφέρουν «σε είδος» τη συνεισφορά που απαιτείται συνήθως από αυτά σε προγράμματα της Ένωσης, υλοποιώντας με τον τρόπο αυτό την απάντηση που έδωσε ο Επίτροπος κ. Grandin σε ερώτηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Απρίλιο του 1997.

7.12. Όσον αφορά τη σχέση των σωματείων και ιδρυμάτων με τους κανόνες ανταγωνισμού, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της () για την 24η έκθεση περί ανταγωνισμού, στην οποία αναφέρει σχετικά ότι «οι πρωτοβουλίες κοινωνικής αλληλεγγύης και εθελοντικών δράσεων υπέρ των αποκλεισμένων θα μπορούσαν να τυγχάνουν κρατικών ενισχύσεων και να αναγνωρισθούν από τη νομοθεσία χωρίς την επιβολή απαγορεύσεων, λόγω των ειδικών πλεονεκτημάτων που αυτό συνεπάγεται». Σύμφωνα με πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, κάθε κράτος μέλος μπορεί να ευνοεί τις δραστηριότητες του τομέα αυτού παρά ανάλογες δραστηριότητες επιχειρήσεων εμπορικού χαρακτήρα ().

7.13. Η Επιτροπή ανήγγειλε ότι θα υποβάλει πρόταση σχετικά με τους κοινούς κανόνες όσον αφορά το ΦΠΑ και άλλους φόρους, η οποία θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες για τα σωματεία και τα ιδρύματα.

Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συστήσει μια ομάδα εργασίας στην οποία να συμμετέχουν οι εκπρόσωποι των σωματείων και ιδρυμάτων και των κρατών μελών αναθέτοντάς της το καθήκον να εξεύρει αποδεκτές λύσεις.

7.14. Στην ανακοίνωση προτείνεται, από τη μία πλευρά, να δημιουργηθεί ένα εθνικό παρατηρητήριο, και από την άλλη να καταστούν τα υφιστάμενα όργανα, όπως το BC-Net και το Europartenariat, πιο προσιτά, μετά από ορισμένες μικρές μεταβολές, στα σωματεία και τα ιδρύματα που αναζητούν εταίρους για προγράμματα ευρωπαϊκής κλίμακας.

Η ΟΚΕ κρίνει αντίθετα ότι θα ήταν χρήσιμο να υποστηριχθούν οι προσπάθειες των σωματείων και των ιδρυμάτων με τη σύναψη ειδικής συμφωνίας με τις αντιπροσωπευτικές ευρωπαϊκές οργανώσεις για τη σύσταση ενός αδέσμευτου οργάνου που να ασχολείται με θέματα σχετικά με την κοινωνική οικονομία. Το όργανο αυτό θα μπορεί να παρέχει μια γενική εικόνα της κατάστασης όσον αφορά τις τρέχουσες έρευνες στον τομέα αυτό, να αναλαμβάνει ερευνητικές πρωτοβουλίες, να συγκεντρώνει και να δημοσιεύει σε ετήσια βάση τις τελευταίες στατιστικές που έχουν σχέση με τη σημασία των σωματείων και ιδρυμάτων, τις δραστηριότητές τους και την οικονομία. Ένα σημαντικό έργο θα πρέπει να είναι η έκδοση ενός ειδικού λεξικού που να περιλαμβάνει όρους και ορισμούς όσον αφορά τα σωματεία και τα ιδρύματα, καθώς επίσης και τις δραστηριότητές τους.

7.15. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει την ευθύνη, από κοινού με τα κράτη μέλη και τα σωματεία και ιδρύματα, για την υλοποίηση των προθέσεων που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Μια σχετική έκθεση πρέπει να υποβληθεί το αργότερο μέχρι το 2000 και να κοινοποιηθεί στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 28 Ιανουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Σύμφωνα με πληροφορίες από το European Foundation Centre, 1997.

() Αριθ. 38: «Η Διάσκεψη αναγνωρίζει ότι οι εθελοντικές δραστηριότητες συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη της κοινωνική αλληλεγγύης. Η Κοινότητα θα ενθαρρύνει την ευρωπαϊκή διάσταση των οργανώσεων εθελοντικής παροχής υπηρεσιών, εξαίροντας ιδιαίτερα την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών, αλλά και τη συμμετοχή των νέων και των ηλικιωμένων στις εθελοντικές δραστηριότητες.»

() Αριθ. 29: «Η Διάσκεψη τονίζει την κοινωνική σημασία του αθλητισμού και δη το ρόλο του στη διαμόρφωση ταυτότητας και στην προσέγγιση των ανθρώπων. Καλεί, ως εκ τούτου, τους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ζητούν τη γνώμη των αθλητικών φορέων όταν συζητούνται σημαντικά θέματα ικανά να επηρεάσουν τον αθλητισμό. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη σημασία στις ιδιομορφίες τους ερασιτεχνικού αθλητισμού.»

() Σε μια μελέτη του Πανεπιστημίου John Hopkins αναφέρεται ότι ο αριθμός των απασχολούμενων στον τομέα των σωματείων σε 4 χώρες της ΕΕ (Μεγάλη Βρετανία, Γερμανία, Ιταλία και Γαλλία) ήταν 3 000 000 το 1990.

() Βλέπε μεταξύ άλλων στη γνωμοδότηση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με την απασχόληση, σημείο 2.3. ΕΕ C 355 της 21.11.1997, σ. 64.

() ΕΕ C 223 της 31.8.1992.

() ΕΕ C 19 της 21.1.1998, σ. 116.

() ΕΕ αριθ. C 39 της 12.2.1996.

() Υπόθεση C 70/97 Sodmare/Regione Lombardia.