Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το "Σχέδιο κοινής έκθεσης για την κοινωνική ενσωμάτωση"

(2002/C 192/02)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής "Σχέδιο κοινής έκθεσης για την κοινωνική ενσωμάτωση" (COM(2001) 565 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 12ης Οκτωβρίου 2001, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 12ης Ιουνίου 2001, να αναθέσει στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα και τουρισμός" την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής με θέμα "Κοινωνική ενσωμάτωση με ηλεκτρονικά μέσα - οι δυνατότητες της κοινωνίας των πληροφοριών για την κοινωνική ενσωμάτωση στην Ευρώπη" SEC(2001) 1428·

έχοντας υπόψη την "Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί της θέσπισης ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης για την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού", που υπέβαλε η Επιτροπή COM(2000) 368 τελικό·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς" (COM(2000) 79 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση (CdR 84/2000 fin), που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 14ης Ιουνίου 2000 (εισηγήτρια: η Βαρώνη Ηanham (UK/PPE)), Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου των Kensington και Chelsea, ΗΒ·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση (CdR 302/2000 fin), που υιοθετήθηκε στη σύνοδο ολομέλειας της 14ης Δεκεμβρίου 2000 (εισηγητές: η Βαρώνη Ηanham (UK/PPE) Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου των Kensington και Chelsea, ΗΒ και ο κ. Sodano (I/PES), μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου της Νapoli·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 393/2001 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 5 στις 19 Νοεμβρίου 2001 (εισηγήτρια: η Βαρώνη Ηanham (UK/PPE)·

εκτιμώντας ότι η ανακοίνωση απευθύνεται στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Laeken·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 43η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Μαρτίου 2002 (συνεδρίαση της 13ης Μαρτίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Απόψεις και συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. επιδοκιμάζει το πενταετές πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας για τον κοινωνικό αποκλεισμό που θα αρχίσει να εφαρμόζεται το 2002, και επισημαίνει την ανοιχτή μέθοδο συντονισμού για την προώθηση της ανταλλαγής καλών πρακτικών και της αμοιβαίας μάθησης σε κοινοτικό επίπεδο.

2. επικροτεί το σχέδιο κοινής έκθεσης της Επιτροπής σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωση, που αποτελεί το πρώτο ενιαίο έγγραφο πολιτικής όπου αξιολογούνται οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού σε ολόκληρη την ΕΕ, καλεί δε τα κράτη μέλη να λάβουν σοβαρά υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν στα πλαίσια των εθνικών σχεδίων δράσης (2001).

3. εκφράζει τη λύπη της για τα πολύ περιορισμένα χρονικά περιθώρια που είχε στη διάθεσή της η εισηγήτρια για να καταρτίσει την παρούσα γνωμοδότηση, προκειμένου να υποβληθεί στη συνεδρίαση της επιτροπής 5 στις 19 Νοεμβρίου 2001 και να εγκριθεί πριν από τη σύνοδο κορυφής του Laeken το Δεκέμβριο του 2001.

4. πιστεύει ότι είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι το 18 % του πληθυσμού της ΕΕ (άνω των 60 εκατομμυρίων ατόμων) ζουν υπό συνθήκες φτώχειας ή απειλούνται από αυτή.

5. συμφωνεί με τις απόψεις που διατυπώθηκαν στην έκθεση και σύμφωνα με τις οποίες πρέπει να επέλθουν σημαντικές βελτιώσεις στην κατανομή των πόρων και να αυξηθούν οι δυνατότητες των ατόμων που ζουν υπό συνθήκες φτώχειας ή/και κοινωνικού αποκλεισμού, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν στις κοινωνικές δραστηριότητες και να έχουν πρόσβαση στα θεμελιώδη δικαιώματά τους, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους οικονομικούς περιορισμούς κατά τη χάραξη των μελλοντικών στρατηγικών για την κοινωνική ενσωμάτωση, ιδίως υπό το φως της σημερινής παγκόσμιας ύφεσης.

6. εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι τα περισσότερα εθνικά σχέδια δράσης αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που έχουν σχέση με τις ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες, όπως οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες, οι μετανάστες, τα παιδιά, οι νέοι, οι ηλικιωμένοι, οι άνεργοι και οι μονογονεϊκές οικογένειες, και για το γεγονός ότι τα θέματα ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών εξακολουθούν να έχουν ως επίκεντρο το ζήτημα της απασχόλησης. Η ΕΤΠ τονίζει επίσης τη σημασία της συμμετοχής των οικονομικών παραγόντων, μέσω φορολογικών κινήτρων και άμεσης ενίσχυσης, στη λειτουργία νέων ευκαιριών απασχόλησης, στην επαγγελματική κατάρτιση και στην απόκτηση νέων προσόντων.

7. αποδέχεται ότι τα φορολογικά συστήματα και τα συστήματα κοινωνικής αρωγής, η εκπαίδευση, η στέγαση, η υγιεινή και άλλες υπηρεσίες θα πρέπει να επεκταθούν σε επαρκή βαθμό ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες εκείνων που απειλούνται από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, τονίζει δε το βασικό ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την παροχή ή/και το συντονισμό πολλών από τις υπηρεσίες αυτές.

8. τονίζει ειδικότερα τα ακόλουθα καθήκοντα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, τα οποία έχουν όλα σχέση με την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού:

- πρωτοπόροι στον κοινωνικό τομέα και βασικοί φορείς για τη δημιουργία τοπικών εταιρικών σχέσεων, στις οποίες συμμετέχουν δημόσια όργανα και υπηρεσίες, κοινωνικές και εθελοντικές ομάδες, καθώς επίσης και ο ιδιωτικός τομέας με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας, απασχόλησης, εκπαίδευσης, στέγασης και εγκληματικότητας,

- εγγυητές της ορθής εφαρμογής των μέτρων για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού,

- πάροχοι και δημιουργοί υπηρεσιών για όλα τα άτομα της κοινωνίας,

- καταλύτες της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης,

- εργοδότες,

- πάροχοι τοπικών πληροφοριών και φορείς διεξαγωγής ερευνών.

9. επικροτεί την αναγνώριση του γεγονότος ότι τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν λάβει υπόψη την ανάγκη συμπληρωματικών εθνικών σχεδίων με ολοκληρωμένες προσεγγίσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

10. συμφωνεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόσουν τη νέα διαδικασία κοινωνικής ενσωμάτωσης ώστε να ενισχύσουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, τονίζει δε ότι η ανάπτυξη του δεύτερου γύρου των Εθνικών Σχεδίων Δράσης θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί από τα κράτη μέλη ως ευκαιρία για την επανεξέταση και την ανάπτυξη των πολιτικών τους σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωση, τόσο σε στρατηγικό επίπεδο όσο και από άποψη ανάπτυξης νέων πολιτικών και πρωτοβουλιών.

11. συμφωνεί ότι είναι σημαντικό να εντοπισθούν παραδείγματα καλών πρακτικών, και ότι απαιτείται μια εμπεριστατωμένη ανάλυση των πολιτικών για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά κρίνει ότι στο μεταξύ θα πρέπει να δημιουργηθεί από την Επιτροπή μια τράπεζα δεδομένων για τις πρακτικές, ώστε να γίνουν γνωστές οι υφιστάμενες πρακτικές: μια αφετηρία θα μπορούσε να είναι οι πληροφορίες που παρέχονται στα εθνικά σχέδια δράσης (2001).

12. επικροτεί τις οκτώ βασικές προκλήσεις που επισημαίνονται στην κοινή έκθεση, όπως προκύπτει από τα Εθνικά Σχέδια Δράσης (2001), και τονίζει τη σημασία της κοινωνικής προστασίας εκείνων που είναι ανίκανοι να εργαστούν· ενώ η απασχόληση είναι ο δρόμος που οδηγεί μακράν του κοινωνικού αποκλεισμού για την πλειοψηφία των ανθρώπων, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής κοινωνική προστασία για τα άτομα που δεν είναι σε θέση να συμμετάσχουν στην αγορά εργασίας και για τα άτομα που είναι είτε χαμηλόμισθα είτε κατά περιόδους άνεργα [βλέπε στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής: Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς, COM(2000) 79 (Hanham)].

13. συμφωνεί ότι απαιτούνται καλύτερες διαβουλεύσεις με τους βασικούς φορείς για την εφαρμογή και τον έλεγχο των Εθνικών Σχεδίων Δράσης (2001), και ζητεί καλύτερες διαβουλεύσεις εκ μέρους των κρατών μελών κατά την ανάπτυξη του δεύτερου γύρου των Εθνικών Σχεδίων Δράσης, συμπεριλαμβανόμενων και των διαβουλεύσεων με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και όπου ενδείκνυται με κοινωνικώς αποκλεισμένα άτομα.

14. υποστηρίζει ότι είναι αναγκαίο να διατεθεί χρόνος για την ανάπτυξη των Εθνικών Σχεδίων Δράσης στα κράτη μέλη για να ενσωματωθεί το περιφερειακό επίπεδο με αποτελεσματικό τρόπο.

15. υποστηρίζει την αρχή να ελέγχουν όλα τα επίπεδα τοπικής αυτοδιοίκησης (τοπικό, περιφερειακό και εθνικό) τις πολιτικές σε ένα πρώιμο στάδιο της ανάπτυξής τους, για να διαπιστώνεται κατά πόσο λαμβάνουν υπόψη την φτώχεια/κοινωνικό αποκλεισμό, και συνιστά, ειδικότερα, να χρησιμοποιηθεί η διαδικασία αυτή στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Βόρειο Ιρλανδία.

16. τονίζει τη σημασία των προληπτικών μέτρων για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, π.χ. σε τομείς πολιτικής όπως η βελτίωση της υγιεινής, η κοινωνική πολιτική, η εκπαίδευση, ο τουρισμός και ο αθλητισμός.

17. αναγνωρίζει τη σημασία που έχει η ανάπτυξη μιας σειράς κοινώς συμφωνηθέντων δεικτών για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, καθώς επίσης και η αναγνώριση του γεγονότος ότι εξακολουθούν να χρειάζονται προσπάθειες για τη βελτίωση της ανάπτυξης δεικτών τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο, και, ως εκ τούτου, επικροτεί την πρόθεση να συμμετάσχουν στη συζήτηση για τους δείκτες και άλλοι βασικοί φορείς, συμπεριλαμβανομένων της Επιτροπής των Περιφερειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε εθνικό επίπεδο.

18. ζητεί να είναι αυστηρά περιορισμένος ο αριθμός των κοινών συμφωνηθέντων δεικτών ώστε να είναι σχετικοί σε όλα τα κράτη μέλη.

19. τονίζει τη σημασία που έχει η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ όλων των επιπέδων διακυβέρνησης στο πλαίσιο της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης και για την ενσωμάτωση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών θεμάτων σε μια ευρεία στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά ιδρύματα, τα κρατικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις θα πρέπει να συμμετέχουν σε διαλόγους και συζητήσεις σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, ως το πλησιέστερο προς τους κοινούς πολίτες επίπεδο διακυβέρνησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πρωτοπόρες διακλαδικές εταιρικές σχέσεις, μπορούν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο στη διαδικασία αυτή, π.χ. μέσω των εθνικών και πανευρωπαϊκών οργανώσεών τους και της Διεθνούς Ένωσης Τοπικών Αρχών (IULA). Η συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών με τοπικούς εταίρους και ομάδες εμπειρογνωμόνων συμβάλλει στα εξής:

- στην προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας,

- στην περαιτέρω ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων,

- στην παροχή κατάρτισης και την περαιτέρω αύξηση της απασχολησιμότητας,

- στην ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αντιμετώπιση των θεμάτων απασχόλησης και απασχολησιμότητας σε τοπικό επίπεδο (βλέπε επίσης στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την πρόταση κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών για το 2000, COM(1999) 441 (Bodfish και Lund)].

20. επικροτεί την αναγνώριση των απειλών και των προκλήσεων που θέτει η ταχεία ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης και των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας (ICT), τονίζει δε ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλουν τόσο για να καταστούν οι πληροφορίες προσιτές σε όλες τις κατηγορίες της κοινωνίας όσο και για να δημιουργηθεί μια σαφής εικόνα των υπηρεσιών στην περιοχή τους με τη χρησιμοποίηση των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, ώστε να υπάρξει πιο αποτελεσματική σχέση με τους πολίτες, να βελτιωθούν η εκπαίδευση, τα προσόντα και οι ευκαιρίες απασχόλησης, να διευκολυνθεί η συμμετοχή σε ψυχαγωγικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, να προωθηθούν οι δραστηριότητες των πολιτών και να εξασφαλισθεί η δυνατότητα συμμετοχής των ατόμων στις δημοκρατικές διαδικασίες (βλέπε στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής - Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς, COM(2000) 79 (Hanham)].

21. καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τα θέματα που θίγονται στη γνωμοδότηση αυτή κατά την υποβολή του σχεδίου κοινής έκθεσης για την κοινωνική ενσωμάτωση στη σύνοδο κορυφής του Laeken το Δεκέμβριο του 2001.

22. καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διασφαλίσουν τη δέουσα αναγνώριση του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο σημαντικό αυτό τομέα πολιτικής.

Βρυξέλλες, 13 Μαρτίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore