Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Προετοιμασία της 4ης Διάσκεψης υπουργών του ΠΟΕ: η θέση της ΟΚΕ"

(2002/C 36/18)

Στις 26 Απριλίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "Προετοιμασία της 4ης Διάσκεψης υπουργών του ΠΟΕ στο Κατάρ: η θέση της ΟΚΕ".

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, στις 4 Οκτωβρίου 2001, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Vever (εισηγητή) και της κας Sanchez (συνεισηγήτριας).

Κατά την 385η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Οκτωβρίου 2001 (συνεδρίαση της 17ης Οκτωβρίου), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 116 ψήφους υπέρ και μία αποχή την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

1.1. Δύο σχεδόν χρόνια μετά την αποτυχία του Σιάτλ, ο ΠΟΕ αναζητεί πάντα τη μελλοντική του ταυτότητα. Παρά την εδραίωση του συστήματος διευθέτησης των διαφορών του, ο ΠΟΕ μετά βίας μπορεί να αντιμετωπίσει τις νέες προκλήσεις του διεθνούς εμπορίου, λόγω του μωσαϊκού των κρατών που τον συνθέτουν, της αδυναμίας πολλών αναπτυσσόμενων χωρών να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις, των πρακτικών που αμφισβητούν την έννοια της ενιαίας δέσμευσης και της εμφάνισης νέων απαιτήσεων διεθνούς ρύθμισης των συναλλαγών (βλέπε ανταγωνισμός, περιβάλλον, υγεία, κοινωνικά θέματα) που υπερβαίνουν το αυστηρά εμπορικό πλαίσιο. Μια νέα αποτυχία στην Doha, το Νοέμβριο του 2001, θα αποτελέσει απειλή για την πρωταρχική σημασία του πολυμερούς χαρακτήρα και θα δημιουργήσει, κατά κύριο λόγο για τις αναπτυσσόμενες χώρες, νέους κινδύνους αποκλεισμού από τις αγορές παραλύοντας ταυτόχρονα τον ΠΟΕ έναντι των νέων προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης και της αύξησης των εμπορικών διαφορών. Αντίθετα, μια επιτυχία στην Doha θα φέρει το διεθνές εμπόριο στο δρόμο που οδηγεί προς καλύτερες ρυθμίσεις και θα εδραιώσει σταθερά τις βάσεις της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης, ιδίως προς όφελος των αναπτυσσόμενων χωρών. Λόγω των τρομοκρατικών ενεργειών της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ και της αιφνίδιας αύξησης των εντάσεων που προκάλεσαν, η διεθνής κοινότητα θα επεδείκνυε αποφασιστικότητα εάν επιτάχυνε, μέσω διαλόγου, τις προσπάθειες οργάνωσής της για την αντιμετώπιση της παγκοσμιοποίησης και των νέων προκλήσεων που μέλλοντος.

1.2. Για να μην επαναληφθεί η αποτυχία του Σιάτλ, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όλα τα διδάγματά του. Η αποτυχία αυτή δεν πρέπει να αποδοθεί σε μια υπερβολικά φιλόδοξη ημερήσια διάταξη, αλλά κυρίως στην κακή προετοιμασία της διάσκεψης όσον αφορά τα εφόδια επιτυχίας της, που εκφράστηκε κυρίως με μια υποτίμηση των προσδοκιών και των προβλημάτων των αναπτυσσόμενων χωρών, αισθήματα αποκλεισμού πολλών εξ αυτών από τη διαδικασία διαπραγματεύσεων, μια έλλειψη αμοιβαίας συνεννόησης και ευελιξίας στις συζητήσεις, παρεξηγήσεις όσον αφορά τα θέματα μιας νέας ημερήσιας διάταξης και ανυπαρξία ενός αρκετά καλά προετοιμασμένου και οργανωμένου διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις.

1.3. Ενόψει της διάσκεψης της Doha, οι προκλήσεις εξακολουθούν πάντα να είναι πολυσύνθετες, αλλά ορισμένες πρόσφατες συγκλίσεις αφήνουν να διαφανεί, παρά τις σοβαρές αβεβαιότητες που δημιουργήθηκαν μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ότι δεν αποκλείεται να είναι η έκβαση επιτυχής. Μεταξύ των θετικών σημείων συγκαταλέγονται το αμείωτο ενδιαφέρον πολλών χωρών για ένα νέο κύκλο, οι προσεγγίσεις απόψεων προς την κατεύθυνση αυτή μεταξύ των κυριότερων εμπορικών εταίρων, οι πιο ευνοϊκές τάσεις μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών και οι πρόσφατες πρωτοβουλίες της ΕΕ. Ωστόσο, τα περιθώρια χειρισμών εξακολουθούν να είναι ευάλωτα. Οι έντονες προσδοκίες για μια ευρεία ημερήσια διάταξη, τις οποίες συμμερίζονται η κοινωνία των πολιτών και οι ΜΚΟ, εξακολουθούν να προσκρούουν, ιδίως για τα περιβαλλοντικά και τα κοινωνικά θέματα, στους δισταγμούς πολλών αναπτυσσόμενων χωρών που θέτουν τις βασικές τους διεκδικήσεις σε άλλα θέματα όπως η εφαρμογή, η ανάπτυξη, και η πρόσβαση στις αγορές. Καθένας μπορεί να αντιληφθεί πόσο πολυσύνθετο είναι να επιτευχθεί με ομόφωνη γνώμη των 142 κρατών ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα με τη δυνατότητα συμβιβασμού που αυτό προϋποθέτει.

1.4. Όλες οι διαπιστώσεις αυτές οδηγούν την ΟΚΕ στη διατύπωση των ακόλουθων συστάσεων για την Doha:

1.4.1. Πρέπει καταρχάς να συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις για μια επιτυχή έκβαση, δηλαδή να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις με ένα πνεύμα ανοίγματος, αμοιβαίας συνεννόησης και διαφάνειας, χωρίς να συγχέεται η κατάρτιση μιας ημερήσιας διάταξης με την πρόβλεψη των αποτελεσμάτων της, εξασφαλίζοντας με κάθε τρόπο την υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, διοργανώνοντας ένα διαδραστικό διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, δημιουργώντας "γέφυρες" μεταξύ των διάφορων θεμάτων και εντάσσοντας στην ημερήσια διάταξη της διάσκεψης της Doha σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που θα εξασφαλίσει τη συμμετοχή άλλων διεθνών κύκλων εκτός του ΠΟΕ.

1.4.2. Η επίτευξη συμφωνίας για μια φιλόδοξη και συνεκτική ημερήσια διάταξη προϋποθέτει ένα ελάχιστο κοινό όραμα και ισχυρή βούληση επιτυχίας. Η ΟΚΕ προτείνει για το λόγο αυτό να βασίζεται ο νέος κύκλος του ΠΟΕ σε ένα στόχο "παγκόσμιας και βιώσιμης ανάπτυξης". Ο στόχος αυτός θα επιτρέψει συγκεκριμένα να προβληθούν τα εξής:

- η οικονομική ανάπτυξη στο επίκεντρο του κύκλου, κυρίως εκείνη των αναπτυσσόμενων χωρών·

- η ανάπτυξη νέων ποιοτικών απαιτήσεων - υγεία, ασφάλεια, περιβάλλον, κοινωνικά θέματα·

- η ανάπτυξη της συνεργασίας με άλλους διεθνείς κύκλους·

- μια ιδιαίτερα αποφασιστική στάση της διεθνούς κοινότητας για την αντιμετώπιση των προκλήσεων μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου με την προώθηση μιας παγκόσμιας και βιώσιμης συνεργασίας, επιδεικνύοντας πολύ μεγαλύτερη προσοχή στα προβλήματα της υπανάπτυξης και διασφαλίζοντας την επαγρύπνηση του ΠΟΕ για τον έλεγχο των επιδράσεων που έχουν στο εμπόριο οι διαταραχές που έχει δημιουργήσει η νέα αυτή κατάσταση.

1.4.3. Ενώ τονίζει τον υποχρεωτικά παγκόσμιο, υποκείμενο σε όρους και διαδραστικό χαρακτήρα του νέου κύκλου, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι ορισμένα λεπτά θέματα μπορεί να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να παρουσιαστούν καλύτερα στις διαπραγματεύσεις. Συνεπώς, θα μπορούσε να προβλεφθεί μια τρίπτυχη διάρθρωση του νέου κύκλου, χωρίς να είναι δυνατός ο διαχωρισμός των τριών αυτών πτυχών από το σύνολο:

- να αναληφθούν χωρίς καθυστέρηση δράσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες, για τις οποίες η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι αποτελούν το αντικείμενο προτάσεων·

- να διευκολυνθούν οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά και την ενσωματωμένη ημερήσια διάταξη - γεωργία, υπηρεσίες·

- να ανοιχτεί ο δρόμος για την εξέταση πιο συστημικών θεμάτων (ανταγωνισμός, επενδύσεις, προστασία των καταναλωτών, κοινωνικά θέματα σε σχέση με τη ΔΟΕ).

Οι παρατηρήσεις της ΟΚΕ για τους διάφορους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν βασίζονται στις ακροάσεις της και στις ομάδες μελέτης που συνέστησε ο επίτροπος, κ. Lamy, με τους κοινωνικο-επαγγελματικούς κύκλους και τις ΜΚΟ.

1.4.4. Ένας αποτελεσματικός διάλογος με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των προϋποθέσεων επιτυχίας. Προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση ενός κώδικα συμπεριφοράς μεταξύ του ΠΟΕ και των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (κοινωνικο-επαγγελματικοί κύκλοι και ΜΚΟ). Χωρίς να τεθεί υπό αμφισβήτηση το αποκλειστικό δικαίωμα των κρατών να διεξάγουν διαπραγματεύσεις, ένας παρόμοιος κώδικας μπορεί να δημιουργήσει για τους κοινωνικο-επαγγελλματικούς κύκλους και τις ΜΚΟ ένα συμπληρωματικό πεδίο ευθυνών κατά την προετοιμασία, την αξιολόγηση, την παρακολούθηση και την εφαρμογή των δεσμεύσεων του ΠΟΕ. Αυτό, εκτός από τη δημιουργία ενός πλαισίου διαλόγου, θα αποτελούσε επίσης λειτουργικό μέσο συνεργασίας μεταξύ του ΠΟΕ και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών προς όφελος της "παγκόσμιας και βιώσιμης ανάπτυξης" την οποία επιθυμεί η ΟΚΕ.

2. Οι προκλήσεις της Διάσκεψης

2.1. Η ΓΣΔΕ οφείλει την τεράστια επιτυχία της στον πραγματισμό που την χαρακτηρίζει. Σε αντίθεση προς την CNUCED, η οποία περιπλεκόταν σε ιδεολογικές συζητήσεις οι οποίες δεν κατέληγαν ποτέ σε συγκεκριμένη λύση, η ΓΣΔΕ προσπάθησε πάντα να αποφύγει την πολιτικοποίηση των συζητήσεων με αποτέλεσμα να ολοκληρώσει τα φιλόδοξα προγράμματα διαπραγματεύσεων για την ελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου. Ωστόσο, μετά την ολοκλήρωση του κύκλου της Ουρουγουάης στο Μαρακές, ο νέος Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου που ιδρύθηκε για να διαδεχθεί τη η ΓΣΔΕ, προσπαθεί να προσδιορίσει τα καθήκοντά του.

2.2. Με την πάροδο του χρόνου, διαπιστώνει κανείς σήμερα ότι το έργο που επιτελέστηκε στο Μαρακές με το τέλος του κύκλου του Γύρου της Ουρουγουάης, ήταν σημαντικό όποια και αν είναι η κριτική που θα μπορούσε να διατυπωθεί. Διότι, με το Γύρο αυτό κατορθώθηκε:

2.2.1. να εξελιχθεί η ΓΣΔΕ από μια απλή προσωρινή συμφωνία σε ένα διεθνή όργανο του συστήματος του ΟΗΕ, τον ΠΟΕ, με αποστολή να νομοθετεί αδιάλειπτα στον τομέα του διεθνούς εμπορίου.

2.2.2. να μετατραπεί μια συμφωνία την οποία συνυπογράφει ένα μωσαϊκό κρατών ή στην καλύτερη περίπτωση ομάδα κρατών, που ανάλογα με την ανάπτυξή τους αναλαμβάνουν διαφορετικές υποχρεώσεις, σε μια "ενιαία δέσμευση" χάρη στην οποία μπορεί να επιτευχθεί στο μέλλον ένας μονοπολικός κόσμος που θα στηρίζεται σε ένα σώμα κανόνων όχι ταυτόσημων αλλά τουλάχιστον συγκρίσιμων.

2.3. Ωστόσο, η επιτυχία του ΠΟΕ προκάλεσε και τα προβλήματά του. Πράγματι, από την ημέρα που τέθηκε σε ισχύ το σύστημα διευθέτησης των διαφορών, εκφράστηκαν από πολλές πλευρές ανησυχίες για την επιρροή του και έκριναν ότι η επιρροή αυτή ήταν υπερβολική σε σχέση με την αρχική του νομιμότητα. Εξάλλου εκφράστηκαν αντιρρήσεις ως προς την ιεράρχηση των κανόνων που διατυπώνονται σε σχέση με το σύνολο των άλλων κανόνων που ισχύουν στον κοινωνικό, περιβαλλοντικό και άλλους τομείς. Είναι αλήθεια όμως ότι, μετά τη Σιγκαπούρη, το 1996, μεγάλος αριθμός αναπτυσσόμενων χωρών χαλάρωσε τις προσπάθειες επειδή δεν υπάρχουν θεσμοί να είναι σε θέση να εξασφαλίσουν πλήρως και εξ ολοκλήρου την εφαρμογή στα πλαίσια του ΠΟΕ. Ενώ ο οργανισμός εξήλθε ενισχυμένος σε ένα πρώτο στάδιο, αποδυναμώθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάσκεψη του Σιάτλ αφού δέχτηκε έντονη επίθεση τόσο στο εσωτερικό του από τις αναπτυσσόμενες χώρες που είναι μέλη του όσο και στο εξωτερικό από τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.

2.4. Οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν ήταν στο Σιάτλ σε θέση να συμφωνήσουν για την έναρξη νέου γύρου πολυμερών διαπραγματεύσεων: στην ουσία επιθυμούσαν να επανεκτιμηθούν ορισμένες δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει στο Μαρακές. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε σοβαρό κίνδυνο για το σχέδιο των ενιαίων δεσμεύσεων. Ολοένα και περισσότερα μέλη ζήτησαν να ληφθούν υπόψη και άλλα αιτήματα όπως η αειφόρος ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα στο χώρο εργασίας και η αρμονικότερη ρύθμιση του εμπορίου και των διεθνών επενδύσεων, συγχρόνως και στον ίδιο βαθμό με την ανάπτυξη του παγκόσμιου εμπορίου.

2.5. Οι διαπιστώσεις αυτές στους κόλπους του ΠΟΕ είχαν τις ακόλουθες συνέπειες:

2.5.1. διευρύνθηκε το χάσμα μεταξύ των μελών (ή ομάδων μελών), χάσμα το οποίο υπέρβαινε τα απλά εμπορικά ζητήματα. Στις παραδοσιακές διαφωνίες προστέθηκαν και άλλες διαφορές τόσο μεταξύ των βιομηχανικών χωρών όσο και σε σχέση με τις αναπτυσσόμενες χώρες για θέματα όπως το περιβάλλον ή οι συνθήκες εργασίας.

2.5.2. μία πληθώρα παραμέτρων (εμπορικών, τιμολογιακών, μη τιμολογιακών, ανταγωνιστικών, οικολογικών, κοινωνικών) για τις οποίες θα πρέπει μέχρι τις επόμενες διασκέψεις του ΠΟΕ να βρεθεί κατάλληλη σφαιρική λύση, πράγμα που φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο.

2.6. Οι εξελίξεις αυτές αντικατοπτρίζουν διαμετρικά αντίθετες πολιτικές και στρατηγικές αντιλήψεις για το μέλλον του διεθνούς εμπορίου και τη λειτουργία του:

2.6.1. είναι άραγε σκόπιμο να δοθεί προτεραιότητα στην πολυμερή συμφωνία υπό την αιγίδα του ΠΟΕ ή μήπως πρέπει να προτιμηθεί μια διμερής περιφερειακή ή και μονομερής προσέγγιση;

2.6.2. είναι άραγε εφικτή η διατήρηση της ενότητας των εμπορικών κανόνων σε παγκόσμιο επίπεδο ή μήπως πρέπει να λαμβάνεται σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη ο βαθμός ανάπτυξης των κρατών μελών του ΠΟΕ; (όπως οι διαφορές της κατάστασης των ίδιων των αναπτυσσόμενων χωρών αρχίζοντας από τις νεοαναδυόμενες οικονομίες που είναι ήδη ανταγωνιστικές από πολλές απόψεις, π.χ η Βραζιλία ή Ινδία, και φθάνοντας μέχρι τις χώρες με τη μεγαλύτερη καθυστέρηση ως προς την ανάπτυξή τους);

2.6.3. οι δραστηριότητες του ΠΟΕ θα πρέπει άραγε να περιορίζονται αποκλειστικά στο εμπόριο ή θα πρέπει, δεδομένου ότι ο μηχανισμός διευθέτησης των διαφορών επηρεάζει ήδη άλλους παράγοντες, έστω και αν θεσπίστηκε με αυστηρά εμπορικά κριτήρια, να συμπεριλαμβάνουν και παρεμφερή θέματα όπως την αειφόρο ανάπτυξη με την ευρύτερη έννοια (δηλαδή κοινωνική, δεοντολογική και οικολογική); Εάν ναι, ο ΠΟΕ ή άλλοι παγκόσμιοι οργανισμοί θα πρέπει άραγε να αναλάβουν ηγετικό ρόλο, και με ποιο τρόπο πρέπει να συντονίσουν τις δράσεις τους;

2.6.4. θα ήταν άραγε σκόπιμο να τροποποιηθεί η λειτουργία του ΠΟΕ με στόχο την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας και την αποτελεσματικότερη συμμετοχή των διευθυντικών του οργάνων ώστε να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι απαιτήσεις της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και της δημοκρατίας με οικονομικό και κοινωνικό προσανατολισμό, αλλά και γενικά οι προσδοκίες και οι ανησυχίες της κοινωνίας των πολιτών;

2.7. Για όλους αυτούς τους λόγους φαίνεται ότι η προετοιμασία αλλά και η διεξαγωγή της υπουργικής διάσκεψης της Doha είναι εξαιρετικά αβέβαιη και διακινδυνευμένη. Ωστόσο, μια νέα αποτυχία θα είχε συνέπειες για το μέλλον του οργανισμού αυτού της Γενεύης αλλά και για τους βασικούς όρους λειτουργίας του διεθνούς εμπορίου, έστω κι αν ορισμένοι υποστηρίζουν, λίγο έως πολύ δικαιολογημένα, ότι παρόμοια αποτυχία δεν θα ήταν οριστική.

2.8. Η αποτυχία της διάσκεψης στην Doha θα δικαίωνε τους οπαδούς των διμερών ή διαπεριφερειακών λύσεων. Κατά το παρελθόν αποδείχθηκε ότι παρόμοιες λύσεις οι οποίες προκαλούν φαινόμενα κατακερματισμού της αγοράς, έχουν επιβλαβείς συνέπειες όχι μόνο για την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και για τις πολυάριθμες χώρες που έχουν περιορισμένη βαρύτητα ή ακόμα για χώρες όπως οι Ινδίες οι οποίες δεν επέλεξαν ποτέ τη λύση αυτή. Η αποτυχία της διάσκεψης θα κλόνιζε όμως και τα θεμέλια της διαδικασίας διευθέτησης των διαφορών.

2.9. Μια από τις αρνητικές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει παρόμοια αποτυχία θα ήταν επίσης και το πάγωμα των δραστηριοτήτων του ΠΟΕ μολονότι:

2.9.1. προκύπτουν διαρκώς νέα οξύτατα προβλήματα στον τομέα του παγκόσμιου εμπορίου: οι νέες τεχνολογίες, το ηλεκτρονικό εμπόριο, το περιβάλλον, η προστασία των καταναλωτών, η ασφάλεια των τροφίμων, η αρχή της πρόληψης, οι ανάγκες σε φάρμακα, οι αυξανόμενες δεοντολογικές απαιτήσεις και απαιτήσεις υπεύθυνης κοινωνικής συμπεριφοράς αλλά και άλλες απαιτήσεις της κοινωνίας των πολιτών.

2.9.2. Διαπιστώνεται μία συνεχής ένταση των εμπορικών διαφορών οι οποίες κατά έναν τρόπο υποδαυλίζονται από την ύπαρξη του νέου μηχανισμού διευθέτησης των διαφορών.

2.9.3. Ορισμένοι ισχυροί φορείς (ALAC, ΕΕ-Mercosur), προσπαθούν να περιφερειοποιήσουν και να κατακερματίσουν το διεθνές εμπόριο εις βάρος των πλέον αδύναμων εταίρων.

2.9.4. Η προσεχής είσοδος της Κίνας στον ΠΟΕ, μολονότι αποτελεί σημαντικό γεγονός λόγω των προφανών πλεονεκτημάτων που παρουσιάζει η συμμετοχή ενός τόσο σημαντικού εταίρου στον Οργανισμό, θα έχει οπωσδήποτε επιπτώσεις σε ορισμένα δύσκολα θέματα της ημερήσιας διάταξης των διαπραγματεύσεων όπως το περιβάλλον ή η κοινωνική κατάσταση, εάν αυτές δεν έχουν αρχίσει προηγουμένως.

2.10. Από αυτή την άποψη, το πάγωμα των δράσεων ή η προσωρινή κινητοποίηση του ΠΟΕ θα ήταν ταυτόσημη με οπισθοδρόμηση. Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ο μηχανισμός διευθέτησης των διαφορών του ΠΟΕ να μονοπωλήσει όλες τις δραστηριότητες του οργάνου αυτού και να εφαρμόσει διατάξεις οι οποίες ενόψει των εξελίξεων που διαπιστώνονται στο παγκόσμιο εμπόριο, να είναι όλο και πιο παρωχημένες.

2.11. Εάν όμως η διάσκεψη της Doha είναι επιτυχής, δηλαδή εάν αρχίσει ένας νέος γύρος συνεκτικών και ισορροπημένων εμπορικών διαπραγματεύσεων, θα υπάρχει και πάλι ελπίδα για όλους τους ενδιαφερόμενους:

2.11.1. παρόμοια επιτυχία θα προσφέρει στην πολυμερή προσέγγιση πραγματική θέση υπεροχής έναντι άλλων (περιφερειακών, διμερών, κ.λπ.) λύσεων και θα ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη όλων των συμμετεχόντων κρατών, ιδίως των αναπτυσσόμενων, που θα βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να καλύψουν τις καθυστερήσεις τους· τα θετικά αυτά αποτελέσματα θα είναι ακόμα πιο αξιόλογα τη στιγμή κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία και σταθερότητα έχουν υπονομευθεί από τις διάφορες συνέπειες των τρομοκρατικών ενεργειών της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ·

2.11.2. ωστόσο, η επιτυχία αυτή δεν μπορεί παρά να είναι αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού αποδεκτού τόσο από όλα τα μέλη (βιομηχανικές χώρες, αναπτυσσόμενες χώρες, λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο, νέες βιομηχανικές χώρες) όσο και από τους σημαντικότερους παράγοντες (οι κοινοβουλευτικές δυνάμεις, η κοινωνία των πολιτών, οι επαγγελματικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι επιχειρήσεις, οι οικονομικοί παράγοντες, κ.λπ.), επιτρέποντας στο διεθνές εμπόριο να αναπτυχθεί υπό πιο αρμονικές συνθήκες με τη συνθεώρηση παραγόντων που υπερβαίνουν το αυστηρό εμπορικό πλαίσιο και καθιστώντας τη διαδικασία αυτή πιο αποδεκτή από τον καθένα και πιο προβλέψιμη για όλους·

2.11.3. με τον τρόπο αυτό, η έναρξη του κύκλου θα δείξει ότι η συζήτηση για την παγκοσμιοποίηση έπαυσε να αποτελεί μόνο το μήλο της έριδας μεταξύ κρατών και μεταξύ κρατών και ΜΚΟ, και ότι ο δρόμος είναι πλέον ανοικτός για τη διαπραγμάτευση κοινών λύσεων.

2.12. Παρά τις σοβαρές αβεβαιότητες που δημιούργησε η πρωτοφανής διεθνής κατάσταση μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο στόχος αυτός είναι ακόμα εφικτός για τα μέρη των διαπραγματεύσεων της Γενεύης με την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν πράγματι υπόψη οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στο Σιάτλ. Θα πρέπει προς το σκοπό αυτό να αποφευχθεί κάθε ελλιπής και επιλεκτική προετοιμασία του γύρου των διαπραγματεύσεων καθώς και η σύνταξη κειμένου που να υπερβαίνει τους καθορισμένους στόχους, επικεντρώνοντας ευθύς εξαρχής το ενδιαφέρον στα διαθέσιμα μέσα.

2.13. Χρειάζεται επίσης να οριοθετηθούν καλύτερα οι επιμέρους διαδικασίες:

- ποιοι τομείς θα υπόκεινται αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του ΠΟΕ;

- ποιοι συμπληρωματικοί τομείς θα αποτελούν αντικείμενο διμερών ή περιφερειακών διαπραγματεύσεων;

2.14. Με λίγα λόγια, χρειάζεται κοινή συναίνεση για μια αφετηρία του νέου κύκλου, δηλαδή:

2.14.1. να αποκατασταθεί το πνεύμα που επικρατούσε ακόμη στην Punta del Este, και εκείνο της αποτυχημένης Διάσκεψης της Χαβάνας ως νέας βάσης του διεθνούς εμπορίου και να αποφευχθούν τα μιάσματα του Σιάτλ (άκαιρη υποδαύλιση διαφορών σχετικά με το "σημείο άφιξης")·

2.14.2. να μην λησμονηθεί ότι πρέπει να αποφευχθεί ο περιορισμός της συμφωνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, πράγμα ασφαλώς απαραίτητο αλλά ανεπαρκές για το μέλλον: πράγματι, η στήριξη εκ μέρους της Quad, των κρατών μελών του ΟΟΣΑ και των αναπτυσσόμενων χωρών για την έναρξη ενός εντελώς νέου κύκλου διαπραγματεύσεων είναι απαραίτητη προϋπόθεση τόσο ως θέμα αρχής όσο και ως προς την ημερήσια διάταξη·

2.14.3. να υπάρξει αντίδραση στην αιφνίδια αύξηση των εντάσεων μετά την 11η Σεπτεμβρίου με την κοινή βούληση της διεθνούς κοινότητας να επιδείξει την αποφασιστικότητά της για επιτάχυνση, μέσω διαλόγου, των προσπαθειών οργάνωσής της προς αντιμετώπιση της παγκοσμιοποίησης και των νέων προκλήσεων του μέλλοντος.

3. Οι συστάσεις της ΟΚΕ για τις διαπραγματεύσεις

3.1. Στα πλαίσια της προετοιμασίας της ανάλυσης και των συστάσεων της, η ΟΚΕ πραγματοποίησε πολυάριθμες επαφές, τόσο με τη Γενική Διεύθυνση Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον εισηγητή Konrad Schwaiger στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τη Γραμματεία του ΠΟΕ, όσο και με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (βλέπε συμμετοχή στις ομάδες μελέτης που συγκρότησε ο Επίτροπος LAMY με τη συμμετοχή των μη κυβερνητικών οργανώσεων κατά τη διάρκεια του 2000/2001, ακρόαση της 6ης Ιουνίου των μελών της ομάδας επαφής των μη κυβερνητικών οργανώσεων στη Γενική Διεύθυνση Εμπορίου της Επιτροπής, ακρόαση της 5ης Ιουλίου με εκπροσώπους των επαγγελματικών και κοινωνικών παραγόντων της Ευρώπης, συμμετοχή στη δημόσια διάσκεψη που οργάνωσε ο ΠΟΕ στη Γενεύη με τους επαγγελματικούς και κοινωνικούς κύκλους και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις στις 6 και 7 Ιουλίου), συμμετοχή στην εβδομάδα με την κοινωνία των πολιτών για τις προκλήσεις του ΠΟΕ, η οποία διοργανώνεται από τη ΓΔ "Εμπόριο" της Επιτροπής από τις 24 έως τις 28 Σεπτεμβρίου.

3.2. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει καταρχάς ότι στηρίζει πολυάριθμες αρχές του διεθνούς εμπορίου και ιδιαίτερα:

3.2.1. την πρωταρχική θέση της πολυμερούς προσέγγισης χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα πρέπει να αποφεύγονται οι ευρύτερες συμφωνίες με ένα κράτος ή με μια περιφερειακή οργάνωση αλλά με τη ρητή προϋπόθεση ότι οι διμερείς ή διαπεριφερειακές συμφωνίες θα σέβονται το γράμμα και το πνεύμα του ΠΟΕ (προτεραιότητα του ΠΟΕ, εξάλειψη των διακρίσεων, ίση μεταχείριση ημεδαπών και αλλοδαπών, κ.λπ.)·

3.2.2. το σύστημα της ενιαίας δέσμευσης χάρη στο οποίο όλα τα κράτη μέλη του ΠΟΕ υπόκεινται στις ίδιες διατάξεις:

3.2.2.1. την τεχνική και χρηματοδοτική ενίσχυση·

3.2.2.2. τις χρονικές διαβαθμίσεις της εφαρμογής από τις λιγότερο αναπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες ορισμένων διατάξεων που απαιτούν μια πολυμερή προσέγγιση όπως εκείνη που πρότεινε ο Επίτροπος, κ. Lamy, επιτρέποντάς τους, όπως γίνεται προς το παρόν στο πλαίσιο της συμφωνίας για τις δημόσιες προμήθειες, να επιλέγουν στο τέλος των διαπραγματεύσεων κατά πόσο επιθυμούν να συμμετάσχουν στις συμφωνίες για τις επενδύσεις και τον ανταγωνισμό·

3.2.2.3. την απαγόρευση κάθε μορφής μονομερούς λύσεως στο βαθμό που παραβιάζει τους κανόνες του ΠΟΕ.

3.3. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ληφθούν υπόψη τα διδάγματα του Σιάτλ και να αξιοποιηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο οι τρέχουσες εξελίξεις, ώστε να αποφευχθούν οι συνθήκες που οδήγησαν σε αποτυχία. Αυτό προϋποθέτει συγκεκριμένα τα εξής:

3.3.1. μια καλύτερη υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, δίδοντας έμφαση στις διαπραγματεύσεις με στόχο την ανάπτυξη·

3.3.1.1. τη μεγαλύτερη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών στις διαδικασίες (διαφάνεια των διαπραγματεύσεων, μεγαλύτερη ευελιξία των διαδικασιών)·

3.3.1.2. την αποδοχή διαπραγματεύσεων για ορισμένα σημεία που έχουν ζωτική σημασία για τις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η κλιμάκωση των δασμών, η κινητικότητα του βασικού προσωπικού των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών και το αντιντάμπινγκ·

3.3.1.3. την επανεξέταση ορισμένων θεμάτων που εξετάστηκαν στο Μαρακές όσον αφορά την εφαρμογή·

3.3.1.4. την παραχώρηση στις αναπτυσσόμενες χώρες, κάθε φορά που αυτό είναι δυνατόν, ειδικής και διαφοροποιημένης μεταχείρισης, χωρίς να αποκλείεται, για τις πιο αποδοτικές από αυτές, ένα καθεστώς βαθμίδων·

3.3.2. πιο αποτελεσματικές διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πληροφοριών, έστω και εάν οι ίδιες οι διαπραγματεύσεις πρέπει, σε τελική ανάλυση, να εναπόκεινται στα ίδια τα κράτη·

3.3.3. την αναζήτηση γενικής ισορροπίας τόσο εντός του ΠΟΕ όσο και μεταξύ του ΠΟΕ και άλλων διεθνών οργανισμών (ιδίως της ΔΟΕ για τα κοινωνικά θέματα)·

3.3.4. την καλύτερη συνεκτίμηση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων και όχι μόνο των βραχυπρόθεσμων συμφερόντων·

3.3.5. η κατάρτιση της ημερήσιας διάταξης δεν πρέπει να προκαταλαμβάνει το τελικό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων·

3.3.6. την προαναφερθείσα δυνατότητα των αναπτυσσόμενων χωρών να απορρίπτουν τελικά ορισμένα κεφάλαια που υπερβαίνουν τις διοικητικές τους δυνατότητες·

3.3.7. την ανάγκη σύνδεσης των επιμέρους θεμάτων·

3.3.8. την ανάγκη να καταστούν οι διατάξεις ελαστικότερες, δηλαδή να επιτρέπονται υπό ορισμένους όρους, με διαφορετικές ταχύτητες·

3.3.9. την ανάγκη επίτευξης μεγαλύτερης διαφάνειας των διαδικασιών, στόχος που θα πρέπει να εφαρμόζεται αμέσως·

3.3.10. την ενθάρρυνση των προοπτικών για τη μεταρρύθμιση ώστε να προσαρμοστεί καλύτερα ο ΠΟΕ στις ανάγκες των μελών του.

3.4. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη να προωθηθεί ένα χρονοδιάγραμμα του νέου κύκλου εμπορικών διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ που να είναι αρκετά ευρύ για να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των μεν και των δε και να διευκολυνθεί η επίτευξη συμβιβασμού. Η συμφωνία για μια φιλόδοξη ημερήσια διάταξη θα προϋποθέτει ένα ελάχιστο κοινό όραμα και μεγάλη αποφασιστικότητα. Συνεπώς, φαίνεται απαραίτητο να οριστεί ένας μείζον σχετικός στόχος που να έχει επαρκή κινητικοποιητικό και ομοσπονδιακό χαρακτήρα για να υποστηριχθεί από τα κράτη και να τύχει επίσης ευνοϊκής υποδοχής από πολλές ΜΚΟ. Συνεπώς, η ΟΚΕ προτείνει να προσανατολιστεί ο νέος κύκλος του ΠΟΕ σε ένα στόχο "παγκόσμιας ανάπτυξης". Ο στόχος αυτός θα επιτρέψει την προώθηση:

3.4.1. της οικονομικής ανάπτυξης στο επίκεντρο του κύκλου, κατά κύριο λόγο των αναπτυσσόμενων χωρών·

3.4.2. της ανάπτυξης νέων ποιοτικών απαιτήσεων - βλέπε υγεία, ασφάλεια, προστασία των καταναλωτών, περιβάλλον, συμπεριλαμβανόμενης της αρχής της πρόληψης, των κοινωνικών θεμάτων, κ.λπ.·

3.4.3. της ανάπτυξης οργανωμένης και θεσμοποιημένης συνεργασίας στα πλαίσια άλλων δράσεων του ΟΗΕ και άλλων διεθνών οργανισμών - βλέπε ΔΟΕ, ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, OMPI, CNUCED, κ.λπ.·

3.4.4. μιας ιδιαίτερα αποφασιστικής στάσης της διεθνούς κοινότητας να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου με την ενίσχυση της παγκόσμιας και βιώσιμης συνεργασίας: επίσης, πρέπει να δοθεί πολύ μεγαλύτερη σημασία στα προβλήματα της υπανάπτυξης, πράγμα που προϋποθέτει κυρίως την επαγρύπνηση του ΠΟΕ για τον έλεγχο των πιθανών διαταραχών στις διεθνείς συναλλαγές και τους όρους ανταγωνισμού από διάφορα μέτρα που έχουν εξαγγελθεί ή προβλέπονται να ληφθούν όσον αφορά:

3.4.4.1. τη θωράκιση των χρηματοδοτικών πτυχών (βλέπε καταπολέμηση των δικτύων χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της νομιμοποίησης παράνομων εσόδων)·

3.4.4.2. έναν αυξημένο έλεγχο των κρατών στο εμπόδιο ευαίσθητων προϊόντων (βλέπε πυρηνική ενέργεια, χημικές ουσίες, προϊόντα διπλής χρήσεως και πρόδρομοι, βληματομετρία)·

3.4.4.3. τις κρατικές ενισχύσεις στους προβληματικούς τομείς που έχουν πληγεί (αεροναυτική, μεταφορές, τουρισμός, ασφάλειες/αντασφάλειες).

3.5. Για να καταρτιστεί μια ευρεία ημερήσια διάταξη λαμβάνοντας υπόψη τις προσδοκίες των μεν και των δε, οι προτεινόμενες λύσεις πρέπει να είναι ευέλικτες και συνεκτικές. Ενώ τονίζει τον αναγκαστικά παγκόσμιο, υποκείμενο σε όρους και διαδραστικό χαρακτήρα του νέου κύκλου, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι ορισμένα λεπτά θέματα μπορεί να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να παρουσιαστούν καλύτερα στις διαπραγματεύσεις. Συνεπώς, θα μπορούσε να προβλεφθεί μια τρίπτυχη διάρθρωση του νέου κύκλου, χωρίς να είναι δυνατός ο διαχωρισμός των τριών πτυχών του από το σύνολο:

3.5.1. να αναληφθούν χωρίς καθυστέρηση δράσεις υπέρ των αναπτυσσόμενων χωρών, ενδεχομένως με μια "πρώιμη συγκομιδή" ("early havest") υπέρ αυτών ανάλογη με την "ενδιάμεση αναθεώρηση" του Μόντρεαλ στο πλαίσιο του κύκλου της Ουρουγουάης - η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το σημαντικό αυτό θέμα αποτελεί τώρα αντικείμενο πρώτων και πρωταρχικής σημασίας διαπραγματεύσεων·

3.5.2. να διευκολυνθούν οι διαπραγματεύσεις για την πρόσβαση στην αγορά υπό την ευρύτερη έννοια του όρου, δηλαδή τα προϊόντα και τις τελωνειακές απλουστεύσεις, τις αρχικές επενδύσεις και τις πτυχές που αφορούν τα εμπόδια στην αγορά λόγω της ύπαρξης ή έλλειψης κανόνων ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανόμενων και των θεμάτων που απορρέουν από την ενσωματωμένη ημερήσια διάταξη - γεωργία, υπηρεσίες·

3.5.3. να ανοιχθεί ο δρόμος για πιο συστηματικές διαπραγματεύσεις (ανταγωνισμός, επενδύσεις, περιβάλλον, προστασία των καταναλωτών, κοινωνικά θέματα σε σχέση με τη ΔΟΕ)·

3.5.4. να διατηρηθούν ταυτόχρονα οι σχέσεις μεταξύ των διάφορων διαπραγματεύσεων από τις οποίες καμία δεν θα πρέπει να λήξει επίσημα πριν την επίτευξη γενικής συμφωνίας, βάσει της αρχής ότι δεν υπάρχει "καμία συμφωνία όσο δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία για όλα τα θέματα".

3.6. Σχετικά με τα επιμέρους θέματα της ημερήσιας διάταξης, η ΟΚΕ διατυπώνει στη συνέχεια παρατηρήσεις, που είναι αναγκαστικά συμπυκνωμένες και μη λεπτομερείς, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη τις εργασίες των επιμέρους ομάδων μελέτης που συγκρότησε ο Επίτροπος, κ. Lamy, σε συνεργασία με τους κοινωνικο-επαγγελματικούς κύκλους και τις ΜΚΟ, καθώς και τις συμπληρωματικές ακροάσεις που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια της παρούσας γνωμοδότησης.

3.6.1. Οι παρατηρήσεις της ΟΚΕ περιορίζονται στις προοπτικές και τις προκλήσεις των διάφορων αυτών θεμάτων, χωρίς να προκαταλαμβάνεται το περιεχόμενο των ίδιων των διαπραγματεύσεων: πράγματι, όπως έχει υπενθυμίσει παλαιότερα η ΟΚΕ, οι διαπραγματεύσεις αυτές εμπίπτουν σε άλλα συγκεκριμένα στάδια που είναι διαφορετικά από εκείνα της διάσκεψης της Doha, η οποία πρέπει να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της στον καθορισμό της ημερήσιας διάταξης του νέου κύκλου, χωρίς να προκαταλάβει τα αποτελέσματά του.

3.6.2. Οι παρατηρήσεις αυτές δεν πρέπει να εξεταστούν χωριστά από τις άλλες: θα πρέπει να αναπτύσσονται συνεχώς σχέσεις μεταξύ των διάφορων θεμάτων, λόγω των διάφορων αλληλεπιδράσεών τους και της ανάγκης να επιτευχθεί, τελικά, ένα συνεκτικό και ισορροπημένο γενικό αποτέλεσμα μετά τις διάφορες διαπραγματεύσεις.

3.6.3. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης ότι τα διάφορα θέματα των διαπραγματεύσεων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη συνεχή ανάγκη συνθεώρησης των αναγκών ανάπτυξης κατά την έναρξη του νέου κύκλου. Πράγματι, εάν το εμπόριο αποτελεί όρο της ανάπτυξης, η τελευταία πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί με ένα ελάχιστο επίπεδο ισορροπίας στις αμοιβαίες παραχωρήσεις και με αποτελεσματικές εθνικές στρατηγικές προσαρμογής και εφαρμογής, οι οποίες διαδραματίζουν εν προκειμένω σημαντικό ρόλο. Η συνθεώρηση αυτή θα προϋποθέτει κυρίως την έναρξη μιας κατά προτεραιότητα εξέτασης των θεμάτων αυτών υλοποίησης των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στα πλαίσια του ΠΟΕ, συμπεριλαμβανόμενων και εκείνων του Μαρακές, που ενδέχεται να απαιτήσουν την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας των αναπτυσσόμενων χωρών. Θα ήταν επίσης σκόπιμο να αναληφθούν πρωτοβουλίες αναδιάρθρωσης των χρεών των πλέον χρεωμένων αναπτυσσόμενων χωρών.

3.6.4. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με την πρόσβαση στις αγορές, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί, μέσω νέων χρονοδιαγραμμάτων, η μείωση των τελωνειακών τελών (και κυρίως των δασμολογικών κλιμακίων) και των μη δασμολογικών εμποδίων (π.χ. στις δημόσιες προμήθειες), πράγμα που θα επιτρέψει την περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη στον κόσμο. Θα πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά για τις αναπτυσσόμενες χώρες, περιορίζοντας τα εμπόδια που υπάρχουν στις χώρες αυτές, πράγμα που θα διευκολυνθεί από τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις που θα αρχίσουν στους διάφορους τεχνολογικούς, γεωργικούς και περιβαλλοντικούς τομείς. Θα πρέπει να προβλεφθούν στο πλαίσιο της γνωστής ως "εφαρμογής" υπέρ των αναπτυσσόμενων χωρών, εξαιρέσεις από ορισμένες υποχρεώσεις ελευθέρωσης που προβλέπει ο ΠΟΕ, υπό την επιφύλαξη της τήρησης ορισμένων αντικειμενικών και επαληθεύσιμων απαιτήσεων.

3.6.5. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με τις τελωνειακές απλουστεύσεις, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να περιοριστεί η διοικητική γραφειοκρατία και εκσυγχρονιστούν οι τελωνειακές διαδικασίες κατά την εισαγωγή και εξαγωγή, πράγμα που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την παροχή τεχνικής υποστήριξης στις αναπτυσσόμενες χώρες (συμπεριλαμβανόμενης της χρησιμοποίησης από τις αναπτυσσόμενες χώρες του μηχανισμού διευθέτησης των διαφορών που έχουν σχέση με το εμπόριο).

3.6.6. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με τη γεωργία, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εξευρεθεί ισορροπία μεταξύ διάφορων αναγκών όπως η αύξηση των παγκόσμιων αναγκών σε τρόφιμα, η μεγαλύτερη πρόσβαση στις αγορές εκ μέρους των αναπτυσσόμενων χωρών, οι απαιτήσεις όσον αφορά την ποιότητα, την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία του καταναλωτή, ο όχι μόνον οικονομικός αλλά και πολυλειτουργικός και κοινωνικός χαρακτήρας της γεωργίας όπως αυτός υποστηρίζεται νόμιμα από την ΕΕ, η ευημερία των προς εκμετάλλευση ζώων, η προστασία της βιοποικιλότητας και των παραδοσιακών γνώσεων, το ενδιαφέρον για το αγροτικό περιβάλλον και τη στήριξη των μετατροπών, καθώς και η γενική ισορροπία των παραχωρήσεων εκ μέρους όλων των εταίρων στην αναζήτηση αυξημένης πρόσβασης στις αγορές. Η ΟΚΕ αναμένει συγκεκριμένα να είναι οι προσπάθειες των άλλων μελών του ΠΟΕ τουλάχιστον ισοδύναμες με τις προσπάθειες της Κοινότητας, καθώς επίσης και να ληφθούν υπόψη κατά την επανεξέταση των μέτρων στήριξης των εξαγωγών οι πιστώσεις για εξαγωγές και η επισιτιστική βοήθεια. Το οργανωμένο άνοιγμα των γεωργικών συναλλαγών και ο περιορισμός των μέτρων για τις εισαγωγές και των επιδοτήσεων, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών, θα πρέπει να γίνουν προοδευτικά, καθορίζοντας μεταβατικά στάδια και σε στενή συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους κύκλους.

3.6.7. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν με τις υπηρεσίες, η ΟΚΕ τονίζει τις ευκαιρίες που προσφέρονται εν προκειμένω στην ΕΕ, πρώτο εμπορικό εταίρο ανά τον κόσμο στον τομέα αυτό, και επισημαίνει ταυτόχρονα ότι μια αυξημένη ελευθέρωση θα προϋποθέτει νέους κανόνες. Η συμφωνία GATS θα πρέπει να επιτρέψει την προώθηση του διεθνούς ανοίγματος στις υπηρεσίες, συμπεριλαμβανόμενων κυρίως των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, υπό την επιφύλαξη του δικαιώματος των κρατών να διατηρούν ανάλογες ρυθμίσεις κοινού συμφέροντος και να διατηρούν υπό τις ίδιες συνθήκες τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών. Οι αναπτυσσόμενες χώρες ειδικότερα, για τις οποίες η επέκταση των τομέων των υπηρεσιών (συμπεριλαμβανόμενου του ηλεκτρονικού εμπορίου και της μετακίνησης βασικού προσωπικού) αποτελεί κύριο στοιχείο της ανάπτυξής τους και των μεταφορών τεχνολογίας, θα πρέπει να κληθούν να υιοθετήσουν μια προληπτική στάση και να ορίσουν διεπαγγελματικές και τομεακές προτεραιότητες για την οργάνωση του ανοίγματος αυτού.

3.6.8. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με τις επενδύσεις, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να επικεντρωθούν οι διαπραγματεύσεις σε ένα θετικό κατάλογο των τομέων όπου θα έχει πρωταρχική σημασία η διευκόλυνση των νέων επενδύσεων, ιδίως προς το συμφέρον των ίδιων των αναπτυσσόμενων χωρών. Θα πρέπει επίσης να προωθηθούν οι κώδικες συμπεριφοράς των πολυεθνικών εταιρειών, όπως αυτοί αναπτύσσονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών που όρισε ο ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην ελευθερία των μεταφορών κεφαλαίων και στην προστασία από τις απαλλοτριώσεις και άλλες εθνικοποιήσεις.

3.6.9. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με τον ανταγωνισμό, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι τα εμπόδια στον ανταγωνισμό συμβαδίζουν με τα προβλήματα υπανάπτυξης, διαφθοράς και κλεισίματος των αγορών, απειλούν δε τόσο την οικονομική ανάπτυξη, ιδίως των αναπτυσσόμενων χωρών, όσο ορισμένες ανισορροπίες του ίδιου του διεθνούς εμπορίου. Συνεπώς, θα πρέπει να θεσπιστούν βασικοί κανόνες στον τομέα αυτό. Στο εν λόγω στάδιο, ο πρωταρχικός στόχος θα είναι η προώθηση της ενσωμάτωσης των βασικών αρχών στις εθνικές νομοθεσίες, που επιτρέπουν την καταπολέμηση ορισμένων ιδιαίτερα χαρακτηριστικών πρακτικών που αποβαίνουν εις βάρος του ανταγωνισμού, ο ορισμός ευέλικτων τρόπων ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας, και η πρόβλεψη ενός μηχανισμού ρύθμισης των διαφορών στους τομείς αυτούς, χωρίς ωστόσο να τεθούν υπό αμφισβήτηση τα προνόμια των εθνικών ή ρυθμιστικών αρχών. Θα μπορούσε να προβλεφθεί η υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών για να ενισχύσουν τις διοικητικές τους ικανότητες στους τομείς αυτούς.

3.6.10. Όσον αφορά τους στόχους που αφορούν την πνευματική ιδιοκτησία, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ενθαρρυνθεί η έρευνα και η καινοτομία, και να καταπολεμηθούν η πειρατεία και παραποίηση προϊόντων, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την επιτακτική ανάγκη βελτιστοποίησης των οφελών από τις καινοτομίες για την οικονομική, υγειονομική και κοινωνική ανάπτυξη όλων των χωρών, ιδίως των αναπτυσσόμενων. Ένας βασικός στόχος θα πρέπει, συνεπώς, να είναι η μείωση του κόστους πρόσβασης στις καινοτομίες και, ειδικότερα, η βελτίωση της πρόσβασης των αναπτυσσόμενων χωρών στους τομείς της υγείας και της ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να διευκρινιστεί η συμφωνία για τα θέματα που έχουν σχέση με το εμπόριο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ADPIC), ώστε να βελτιωθούν οι μεταφορές τεχνολογίας οι οποίες είναι επιτακτικά αναγκαίες για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Επίσης, φαίνεται αναγκαίο να λάβει ο ΠΟΕ περισσότερο υπόψη τις εργασίες και τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται στην Παγκόσμια Οργάνωση Πνευματικής Ιδιοκτησίας (OMPI).

3.6.11. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με την υγεία, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εφαρμόζεται η αρχή της πρόληψης με αναλογικό και μη αυθαίρετο τρόπο καθώς επίσης και με τρόπο που να μην εισάγει διακρίσεις, βάσει αυστηρών αναλύσεων κόστους-οφέλους, υπό συνθήκες που να συνεπάγονται τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Φαίνεται επίσης αναγκαίο να αναπτυχθεί η χρήση μιας κοινής τεχνολογίας και η αναφορά σε διεθνή πρότυπα, όπως το Codex alimentarius. Η πληροφόρηση των καταναλωτών, ιδίως μέσω της επισήμανσης, θα πρέπει να ενισχυθεί. Θα πρέπει να θεσπιστούν διεθνείς διαδικασίες για τη διαχείριση των κινδύνων. Εκτός από τις πιο ευνοϊκές διατάξεις για τη μεταφορά τεχνολογίας στις αναπτυσσόμενες χώρες (βλέπε στο θέμα των TRIPS), προβλέποντας μια ταχεία βελτίωση του συστήματος παραγωγής και διανομής των βασικών φαρμάκων, θα μπορούσε να αποδειχθεί αναγκαία για τις αναπτυσσόμενες χώρες η παροχή ενίσχυσης για τη βελτίωση του ελέγχου και της τήρησης των κανόνων. Θα πρέπει να εξεταστούν τα θέματα που έχουν σχέση με το άνοιγμα των δημόσιων προμηθειών. Το άνοιγμα των υγειονομικών υπηρεσιών, στο πλαίσιο του GATS, στις ιδιωτικές επενδύσεις θα πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη τη διατήρηση της ποιότητάς τους και των κοινωνικών τους στόχων. Οι διάφορες αυτές εκτιμήσεις δικαιολογούν επίσης μια ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ του ΠΟΕ και των άλλων διεθνών οργανισμών, όπως ο OMC και η CNUCED.

3.6.12. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με το περιβάλλον, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ευθυγραμμιστεί το διεθνές εμπόριο με το στόχο της αειφόρου ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψη τις μεγάλες παγκόσμιες οικολογικές προκλήσεις και την ανάγκη να εξασφαλιστεί ένα καλύτερο πλαίσιο διαβίωσης στο περιβάλλον καθενός. Φαίνονται αναγκαίοι δείκτες επιπτώσεων, όπως το πρόγραμμα SIA - sustainable impact assessment - που άρχισε να εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Θα πρέπει επίσης να γίνεται αναφορά στους διεθνείς κανόνες. Πιθανόν να αποδειχθεί αναγκαία η λήψη μέτρων στήριξης για να μπορέσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες να συνδυάσουν την οικονομική τους ανάπτυξη με τις απαιτήσεις αυτές, ιδίως μέσω μέτρων δημοσιονομικής και τεχνολογικής στήριξης με τη συμμετοχή άλλων διεθνών οργανισμών (βλέπε Παγκόσμιος Τράπεζα) και προβλέποντας μεταφορές τεχνολογίας. Τέλος, θα μπορούσε να επιτευχθεί μια καλύτερη διασύνδεση μεταξύ των περιβαλλοντικών οργάνων (AEM) και των πολυμερών κανόνων του ΠΟΕ.

3.6.13. Όσον αφορά τους στόχους που έχουν σχέση με τα κοινωνικά θέματα, η ΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της με θέμα "Τα ανθρώπινα δικαιώματα στο χώρο εργασίας", στην οποία τονίζει την ανάγκη να αρχίσει μία διαδικασία συμπερίληψης των βασικών κανόνων για την εργασία στις διαπραγματεύσεις για μία νέα παγκόσμια εμπορική τάξη, υποστηρίζοντας κυρίως την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ του ΠΟΕ και της ΔΟΕ. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι η ΔΟΕ θα πρέπει και στο μέλλον να αποτελεί το καταλληλότερο επίπεδο για την επίτευξη συμφωνιών για τα διεθνή κοινωνικά πρότυπα, ενώ ο ΠΟΕ θα πρέπει να φροντίζει για την καλύτερη προώθησή τους με την ενθάρρυνση θετικών μέτρων. Επίσης, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2001 σχετικά με τα βασικά πρότυπα εργασίας της κοινωνικής διαχείρισης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, τονίζει την ανάγκη να λάβει η ΕΕ νέες πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό.

3.7. Παρά το γεγονός ότι η επίτευξη συναίνεσης μπορεί να θεωρηθεί ως ανασταλτική, αποτελεί τη μόνη μέθοδο με την οποία υπό τις σημερινές συνθήκες του διεθνούς δημοσίου δικαίου μπορεί να επιτευχθεί ένα ισορροπημένο αποτέλεσμα. Η επίτευξη συναίνεσης θα πρέπει ωστόσο να οργανωθεί καλύτερα απ' ό,τι συνέβαινε κατά το παρελθόν. Η ΟΚΕ συνιστά γι' αυτό:

3.7.1. να συμμετέχουν περισσότερο όλα τα κράτη μέλη συμπεριλαμβανομένων των αναπτυσσόμενων και των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών, τα οποία θα πρέπει να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατάρτιση της νέας ημερήσιας διάταξης για το νέο κύκλο διαπραγματεύσεων. Απ' αυτή την άποψη θα δικαιολογούνταν ενδεχομένως να συγκροτήσουν ομάδες οι χώρες που διαθέτουν ελάχιστες θεσμικές δυνατότητες (σύμφωνα με τις μεθόδους που ισχύουν ήδη σε επίπεδο Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και Παγκόσμιας Τράπεζας)·

3.7.2. να διασφαλιστεί ότι θα διαθέτουν οι αναπτυσσόμενες χώρες τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους με τους οποίους θα είναι σε θέση να εφαρμόζουν τις ρυθμίσεις που έχουν εγκρίνει·

3.7.3. να παραχωρηθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες ενδεχομένως μια μεταβατική περίοδος για την επίτευξη των αποτελεσμάτων αυτών·

3.7.3.1. να χορηγηθεί στις αναπτυσσόμενες και λιγότερο αναπτυγμένες χώρες η ενίσχυση που χρειάζονται για την ανάπτυξη των απαραίτητων θεσμικών υποδομών·

3.7.3.2. να συνδεθεί οργανικά ο ΠΟΕ με άλλους διεθνείς οργανισμούς που έχουν ως στόχο την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης και την κοινωνική πρόοδο ιδίως με την παραχώρηση σε αυτούς του καθεστώτος του παρατηρητή και με την ενίσχυση των αμοιβαίων σχέσεων (κατά το παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και του ΠΟΕ με στόχο το άνοιγμα των αγορών)·

3.7.3.3. τέλος, να συγκροτηθούν συμβουλευτικά όργανα στους κόλπους του ΠΟΕ που να είναι κοινοβουλευτικά όργανα ή όργανα τα οποία ασχολούνται με το θέμα της οικονομικής και κοινωνικής δημοκρατίας.

3.8. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να ανοιχθεί ο ΠΟΕ περισσότερο προς τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών:

3.8.1. να διευρυνθούν οι δυνατότητες που παρέχονται στις επαγγελματικές οργανώσεις, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις να προβάλουν τις απόψεις τους, παρέχοντας σε αυτές κίνητρα ώστε να λαμβάνουν δεόντως υπόψη το σύνολο των παραμέτρων του παιχνιδιού και όχι μόνο συγκεκριμένα θέματα ή διεκδικήσεις εκτός του γενικού πλαισίου, πράγμα που θα δικαιολογούσε:

- τη διοργάνωση σε ετήσια βάση μιας δημόσιας ακρόασης του ΠΟΕ ανάλογης με εκείνη που διοργανώθηκε τον Ιούλιο του 2001 στη Γενεύη·

- τη σύσταση συμβουλευτικών θεματικών επιτροπών·

- την ανάπτυξη συνεργασίας, στο πλαίσιο αυτό με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή·

3.8.2. να εξεταστεί η δυνατότητα συμμετοχής του ΠΟΕ σε διάφορες διαδικασίες (επεξεργασία εκθέσεων των ενδιαφερόμενων μερών και των μη κυβερνητικών οργανισμών στα πλαίσια της διευθέτησης των διαφορών).

3.9. Συνεπώς, η ΟΚΕ συνιστά, όπως υπέδειξε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Mike Moore, να συμφωνηθεί προσεχώς ένας κώδικας συμπεριφοράς μεταξύ του ΠΟΕ και των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, (κοινωνικο-επαγγελματικές οργανώσεις, ΜΚΟ), πράγμα που θα καταστήσει δυνατή την ανάπτυξη, επί ενισχυμένων και βιώσιμων βάσεων, ενός διαδραστικού διαλόγου με πνεύμα αμοιβαίας συνεννόησης (διαβουλεύσεις, ενημέρωση, κ.λπ.). Ένας παρόμοιος κώδικας θα καταστήσει δυνατή την ανανέωση των κατευθυντήριων γραμμών του 1996 για τις σχέσεις μεταξύ ΠΟΕ και ΜΚΟ. Χωρίς να τεθεί υπό αμφισβήτηση η αρχή σύμφωνα με την οποία οι διαπραγματεύσεις εναπόκεινται αυτές καθευατές στα μεμονωμένα κράτη μέλη, ο κώδικας αυτός θα βελτιώσει τη διαχείριση εκ μέρους του ΠΟΕ των σχέσεών του με την οργανωμένη κοινωνία των πληροφοριών, αντλώντας έμπνευση από τις καλύτερες πρακτικές που μπορεί να υπάρχουν ήδη στον τομέα αυτό στα διάφορα κράτη μέλη. Ο κώδικας αυτός, με τη δημιουργία ενός πλαισίου διαλόγου, θα πρέπει επίσης να αποτελεί λειτουργικό όργανο της συνεργασίας μεταξύ του ΠΟΕ και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών προς όφελος της "παγκόσμιας και βιώσιμης ανάπτυξης", που η ΟΚΕ επιθυμεί να υλοποιηθεί. Ο κώδικας αυτός συμπεριφοράς θα μπορούσε επίσης να αφορά τα εξής:

3.9.1. μια σαφή δήλωση απόρριψης κάθε μορφής βίας και προώθησης του αμοιβαίου διαλόγου·

3.9.2. τις δεσμεύσεις των υπογραφουσών των κοινωνικο-επαγγελματικών οργανώσεων και των ΜΚΟ να συμμορφωθούν προς ορισμένους κανόνες διαφάνειας (αποστολή, μέλη, οργάνωση, χρηματοδότηση, κ.λπ.)·

3.9.3. τις δεσμεύσεις της Γραμματείας του ΠΟΕ όσον αφορά τη λειτουργική οργάνωση των διαβουλεύσεων αυτών (ενημέρωση και πρόσβαση στα έγγραφα, διαβουλεύσεις, πληροφόρηση, αξιολογήσεις, φόρουμ για το ιντερνετ, κ.λπ.), που θα μπορούσε συγκεκριμένα να προβλέπει την πραγματοποίηση μιας ετήσιας δημόσιας ακρόασης·

3.9.4. μια πρόσκληση προς τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πληροφοριών και τις ΜΚΟ να συμμετέχουν σε ενημερωτικές εκστρατείες, σε αναλύσεις καταστάσεων και προκλήσεων, αναλαμβάνοντας ευθύνες στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του ΠΟΕ, όπως την υποβολή κάθε χρήσιμης πρότασης στα όργανα του ΠΟΕ για θέματα που έχουν σχέση με τις δραστηριότητες του ΠΟΕ, την υποστήριξη της υλοποίησης των δεσμεύσεων και των προγραμμάτων του ΠΟΕ, τη χρήσιμη συμμετοχή σε ομάδες και τη συμβολή στην εξακρίβωση των προβλημάτων εφαρμογής και της πορείας υλοποίησης των σχεδίων·

3.9.5. μια πρόσκληση στα κράτη μέλη του ΠΟΕ να εφαρμόσουν παρόμοιες διατάξεις διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και τις ΜΚΟ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3.10. Η ΟΚΕ προτίθεται να αναπτύξει το διάλογο με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και μεταξύ αυτών με βάση τις εκτιμήσεις και τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότηση αυτή, καθώς και να αναλάβει προς το σκοπό αυτό κάθε δυνατή πρωτοβουλία που μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη του εν λόγω στόχου.

Βρυξέλλες, 17 Οκτωβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα διδάγματα του Σιάτλ

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοηθούν σε βάθος και να αφομοιωθούν τα αίτια της αποτυχίας του Σιάτλ, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί και δεύτερη φορά για παρόμοιους λόγους ανάλογο αδιέξοδο.

Οι πλέον προφανείς αιτίες της αποτυχίας είναι οι ακόλουθες:

- η ελλιπής προετοιμασία και οργάνωση με αποτέλεσμα να μην επιτευχθεί η προσέγγιση των θέσεων των κρατών μελών όσον αφορά τα φιλόδοξα θέματα της ημερήσιας διάταξης, που δεν επέτρεπε σχεδόν καμία προοπτική για τη χάραξη των γενικών γραμμών μιας συμφωνίας στο διάστημα μιας σύντομης εβδομάδας διαπραγματεύσεων·

- η μη αποτελεσματική προετοιμασία, εκτός των πρόχειρων επιτόπιων ενημερώσεων, του διαλόγου με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και με πολλές ΜΚΟ που εκπροσωπήθηκαν στο Σιάτλ, που θα επέτρεπε να ληφθούν καλύτερα και εκ των προτέρων υπόψη οι προσδοκίες και οι ανησυχίες τους, αντί να εκτονωθεί η κατάσταση στους δρόμους με παράτολμες συγκρούσεις που υποδαυλίσθηκαν από μη ελεγχόμενα στοιχεία.

Υπήρξαν και άλλα αίτια, λιγότερο αντιληπτά αλλά εξίσου καθοριστικά:

- στο ιδιαίτερα διαταραγμένο αυτό πλαίσιο, δεν υπήρχε χρόνος να αρχίσουν και να υλοποιηθούν συνεκτικές διαπραγματεύσεις, ενώ οι ύστατες προσπάθειες που κατέβαλε κυρίως η ΕΕ για τη διευθέτηση του θέματος αποδείχθηκαν χωρίς επαρκές υπόβαθρο για την απεμπλοκή της κατάστασης·

- ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες αισθάνθηκαν αποκλεισμένες από τις διαπραγματεύσεις τόσο όσον αφορά τη διαδικασία όσο και όσον αφορά τα αιτήματά τους. Η Ευρωαμερικανική σύμπραξη, ακόμη και μετά το άνοιγμά της προς την QUAD (ΕΕ, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Ιαπωνία) και τον ΟΟΣΑ, δεν είναι πλέον σε θέση να διευθύνει πολυμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις: η συμμετοχή σημαντικού μέρους των αναπτυσσόμενων χωρών είναι απολύτως απαραίτητη·

- οι διαδικασίες και μέθοδοι του ΠΟΕ, οι οποίες χαρακτηρίζονται συχνά ως ελιτιστικές και αδιαφανείς (χρησιμοποιήθηκε ακόμη και ο όρος "μεσαιωνικές"), προκαλούν τη δυσπιστία πολλών παραγόντων, τόσο των κρατών, ιδίως των αναπτυσσόμενων, όσο και των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Το σύστημα διευθέτησης των διαφορών του ΠΟΕ καταλήγει σε δράσεις που προκαταλαμβάνουν και μάλιστα υποθηκεύουν τα αποτελέσματα των προσεχών διαπραγματεύσεων μεταξύ κυρίαρχων κρατών (π.χ. στον τομέα του περιβάλλοντος). Ο ΠΟΕ τείνει προς τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του προς άλλους τομείς εκτός του εμπορικού τομέα με δικές του μεθόδους και αντιλήψεις. Κατηγορείται γι' αυτό για ανεξέλεγκτο ιμπεριαλισμό·

- θα φανεί επίσης ότι, παρά την εξαγγελθείσα φιλοδοξία να υπάρχει μία ευρεία ημερήσια διάταξη, ο βασικός στόχος ενός νέου κύκλου δεν αποσαφηνίσθηκε στο Σιάτλ: η αναφορά που έγινε σε έναν κύκλο της χιλιετηρίδας, συγκάλυπτε στην πράξη αδέξια την έλλειψη ενός ομοσπονδιακού οράματος όσον αφορά τους μείζονες προς επίτευξη στόχους, στην οποία οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό η αδυναμία συνέχισης των διαπραγματεύσεων.

Συνεπώς, οι λοιπές παρεξηγήσεις που δημιουργήθηκαν στο Σιάτλ πρέπει να εξαλειφθούν στην Doha:

- πολυάριθμοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί δεν αντιτίθενται καθόλου σε μια εντονότερη διεθνή ρύθμιση έναντι της παγκοσμιοποίησης, αλλά είναι αντίθετες προς τον τρόπο λειτουργίας του ΠΟΕ. Συνεπώς, οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών καταβάλλουν ιδιαίτερες προσπάθειες προκειμένου να ασκήσουν την επιρροή τους στις δράσεις του ΠΟΕ (διαβουλεύσεις, αξιολόγηση, εφαρμογή)·

- οι αναπτυσσόμενες χώρες επιθυμούν από την πλευρά τους να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια, ιδίως στην εσωτερική παρά στην εξωτερική λειτουργία του ΠΟΕ, και δικαιοσύνη και συμμετοχή των εκπροσώπων τους, αλλά αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τους νέους κανόνες οι οποίοι δεν συνεκτιμούν τις αδυναμίες τους και κατά συνέπεια απορρίπτουν κάθε μορφή συμμετοχής των εκπροσώπων της οργανωμένης πολιτείας των πολιτών στις εργασίες του ΠΟΕ. Προς το σκοπό αυτό, πρέπει να έχει κανείς επίγνωση των σημαντικών δυσκολιών προσέγγισης, πράγμα που περιπλέκει προφανώς τις συνθήκες επίτευξης ευρείας κοινής συναίνεσης για να επιτευχθεί ή έναρξη του νέου κύκλου·

- ωστόσο, η αποτυχία του Σιάτλ οφείλεται λιγότερο στη φιλοδοξία να υπάρχει ευρεία ημερήσια διάταξη όσο στην έλλειψη κατανόησης και στην κακή προετοιμασία μιας ανάλογης ημερήσιας διάταξης·

- ο ΠΟΕ δεν πρέπει και δεν μπορεί να είναι αρμόδιος για όλα τα θέματα, αλλά οφείλει να συμβάλει στη δημιουργία ενός νέου παγκόσμιου οργανισμού σε ένα γενικό πλαίσιο·

- καταρχήν, κανείς δεν αντιτίθεται στην προσαρμογή των κανόνων του ΠΟΕ, προσαρμογή που μπορεί να επιτευχθεί μόνο σταδιακά και στα πλαίσια ενός κλίματος εμπιστοσύνης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι τρέχουσες εξελίξεις

Ενόψει της Doha, η κατάσταση παραμένει πάντα πολύ συγκεχυμένη. Ωστόσο, ενόψει των συναντήσεων στο Μεξικό και το Ηanoi, διαγράφονται εξελίξεις που δείχνουν ότι δεν αποκλείεται να υπάρξουν θετικά αποτελέσματα.

Γενικά, μπορούν να σημειωθούν διάφορα θετικά σημεία:

- το γεγονός ότι, παρά τις περιπέτειες, η ανάγκη για ένα νέο κύκλο παραμένει ακέραιη, με πρόοδο των προετοιμασιών στη Γενεύη, αν και είναι δύσκολες και περίπλοκες, και το γεγονός ότι το κύριο ενδιαφέρον για ένα νέο κύκλο δεν αφορά μόνο τα μεμονωμένα κράτη αλλά και τους νέους περιφερειακούς συνασπισμούς Mercosur, Alena, κ.λπ.

- οι προσεγγίσεις μεταξύ των κυριότερων βιομηχανικών εταίρων και ιδίως μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ (βλέπε επαφές ZOELLICK/LAMY, υπουργική διάσκεψη του ΟΟΣΑ το Μάιο του 2001, Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Κορυφής του Gφteborg τον Ιούνιο με τη συμμετοχή του Προέδρου Bush, Διάσκεψη της Ομάδας των 8 στη Γένοβα τον Ιούλιο)· σημειωτέον επίσης ότι καταβλήθηκαν προσπάθειες εκ μέρους των μεν και των δε να καταστούν συμβατές οι διμερείς ή διαπεριφερειακές πρωτοβουλίες (ZLEA, Mercosur) με το πολυμερές πλαίσιο του ΠΟΕ: για το λόγο αυτό, η ΕΕ κατήρτισε το χρονοδιάγραμμα διαπραγματεύσεών της και οι ΗΠΑ ζήτησαν μια "Trade Promotion Authority" προς τον σκοπό αυτό·

- η μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ των βιομηχανικών και των αναπτυσσόμενων χωρών (βλέπε μικρές υπουργικές διασκέψεις του Μεξικό και της Σιγκαπούρης, Συνεδρίαση Ασίας-Ευρώπης (ASEM) στο Ηanoi, συνεδρίαση ΕΕ-ΑΚΕ στο Ναϊρόμπι και συνεδρίαση των χωρών της Ασίας και του Ειρηνικού στο πλαίσιο της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού, που επέτρεψαν την πραγματοποίηση σημαντικής προόδου με πιο ευνοϊκές εξελίξεις μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών, ενισχυόμενες από ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως εκείνη της ΕΕ "Όλα εκτός από όπλα" (έστω και εάν οι δικαιούχοι είναι αποκλειστικά οι λιγότερο ανεπτυγμένες από τις αναπτυσσόμενες χώρες, αφήνοντας έτσι τις άλλες αναπτυσσόμενες χώρες με αμετάβλητες ορισμένες από τις προσδοκίες τους)·

- η διοργάνωση ενός καλύτερου διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών και τις ΜΚΟ καταρχάς εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπό την αιγίδα του Επιτρόπου, κ. Pascal Lamy, με πολλές συνεδριάσεις στις Βρυξέλλες, καθώς επίσης και εκ μέρους του ΠΟΕ, όπως δείχνουν η διάσκεψη που διοργανώθηκε τον Ιούλιο και η διάσκεψη της Γενεύης με τις ΜΚΟ κατόπιν πρωτοβουλίας του Γενικού Διευθυντή, κ. Mike Moore.

Ωστόσο, τα περιθώρια χειρισμών εξακολουθούν να είναι αβέβαια:

- εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες για τη μορφή της νέας ημερήσιας διάταξης·

- η διεθνής οικονομική κατάσταση είναι λιγότερο ευνοϊκή από ό,τι πριν από ένα ή δύο χρόνια και υπάρχουν μερικές φορές ενδείξεις ύφεσης, με αύξηση της αβεβαιότητας μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου·

- οι πρωτοβουλίες της ΕΕ δεν υποστηρίζονταν πλήρως από την QUAD, τις ΗΠΑ και όλα τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ.

Σε γενικές γραμμές, η ΕΕ χρειάζεται μεγαλύτερη υποστήριξη στη σαφή διεκδίκησή της για έναν ευρύ και γενικό κύκλο, με μια πλήρη σειρά νέων συστημικών θεμάτων, παρά τη συγκλίνουσα προσέγγιση των υποψήφιων προς ένταξη χωρών, και παρά ορισμένες πρώτες ενθαρρυντικές ενδείξεις, που δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί από ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες·

- πολλές από τις διεκδικήσεις της κοινωνίας των πολιτών και των ΜΚΟ εξακολουθούν να έρχονται σε αντίθεση με τη λεπτή θέση των αναπτυσσόμενων χωρών, αν και οι αντιθέσεις αυτές δεν είναι οπωσδήποτε αδύνατο να μειωθούν·

- πολλές από τις ίδιες της ΜΚΟ είναι καθηλωμένες σε μια στάση κυρίως αντιθέσεων, όπως έδειξε και πάλι η πρόσφατη Διάσκεψη Κορυφής της Ομάδας των 8 που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο στη Γένοβα·

- πάντως, η διαφάνεια του ΠΟΕ και ο διάλογος με την κοινωνία των πολιτών εξακολουθούν να χρήζουν περαιτέρω ανάπτυξης.

Το στρατόπεδο των μη κυβερνητικών οργανώσεων είναι περισσότερο διαιρεμένο απ' ό,τι στο παρελθόν. Εκτός από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις οι οποίες στην πραγματικότητα αντιτίθενται περισσότερο στην παγκοσμιοποίηση παρά στον ΠΟΕ, πολυάριθμες μη κυβερνητικές οργανώσεις θέτουν τη συζήτηση πλέον σε άλλο επίπεδο: ζητούν την καλύτερη παγκόσμια ρύθμιση του εμπορικού, οικονομικού και χρηματοπιστωτικού πολυμερούς συστήματος. Ωστόσο, το ερώτημα ποιά από τα αιτήματα τους πρέπει να ληφθούν υπόψη και με ποιό τρόπο, παραμένει ακόμη εντελώς ανοιχτό:

- τα αιτήματα αυτά θα πρέπει άραγε να εξεταστούν στα πλαίσια του ΠΟΕ μέσω μιας πολύ ευρείας ημερήσιας διάταξης;

- ή μήπως θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα αντίβαρο στον ΠΟΕ παρέχοντας σε άλλους διεθνείς οργανισμούς νέες αρμοδιότητες και αναθέτοντας σε αυτούς τη διεξαγωγή των νέων συμπληρωματικών διαπραγματεύσεων είτε στους κόλπους της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, είτε στο ΠΑΗΕ (Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών), είτε στα πλαίσια ενός ενδεχόμενου νέου οργανισμού για το περιβάλλον, με την ανάπτυξη των δράσεων που έχουν ήδη αρχίσει στο πλαίσιο του ΟΗΕ;

Από την άλλη πλευρά, τα αιτήματα των αναπτυσσόμενων χωρών διευκρινίστηκαν σε τέτοιο βαθμό ώστε να γίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις λόγος για ένα μελλοντικό αναπτυξιακό γύρο διαπραγματεύσεων. Οι περισσότερες από τις χώρες αυτές ενδιαφέρονταν να επικεντρωθεί η ημερήσια διάταξη στις συνθήκες της οικονομικής τους ανάπτυξης και ιδιαίτερα στην πρόσβαση όχι μόνο στις βιομηχανικές αγορές αλλά και στις αγορές αγροτικών προϊόντων των βιομηχανικών χωρών. Φαίνονται πιο πρόθυμες να συζητήσουν τις συνθήκες ανοίγματος των αγορών παροχής υπηρεσιών, άνοιγμα από το οποίο θα επωφεληθούν όχι μόνο ως πάροχοι υπηρεσιών όταν έχουν συγκριτικά οφέλη, αλλά και κυρίως ως χρήστες, ιδιαίτερα χάρη στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών. Πολλές από τις χώρες αυτές εξακολουθούν να ζητούν την πραγματοποίηση προσαρμογών (μάλιστα ορισμένες από αυτές προβαίνουν σε αμφισβητήσεις), για την υλοποίηση ορισμένων κανόνων που αποφασίστηκαν στο Μαρακές (κυρίως όσον αφορά τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIPS), τα εργαλεία εμπορικών πολιτικής, το αντιντάμπινγκ, τις δημόσιες συμβάσεις, τις συμφωνίες στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ένδυσης), τομείς ιδιαίτερα ευαίσθητους για τις βιομηχανικές χώρες, κανόνες οι οποίοι πιθανό να είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοσθούν σε ορισμένες περιπτώσεις όταν θέτουν λιγότερο υπό αμφισβήτηση τα χρονοδιαγράμματα από ό,τι το κύριο μέρος των αποδεκτών κανόνων.

Παρόμοιες προσαρμογές θα διευκόλυναν και την συμπερίληψη νέων θεμάτων, όπως το θέμα των επενδύσεων και του ανταγωνισμού, θέματα τα οποία πολλές από τις αναπτυσσόμενες χώρες αντιμετωπίζουν ωστόσο με δυσπιστία. Η έλλειψη εμπιστοσύνης γίνεται πιο αισθητή όσον αφορά θέματα όπως η προστασία του περιβάλλοντος, όπου οι αναπτυσσόμενες χώρες διαβλέπουν προστατευτικές προθέσεις, και τα κοινωνικά πρότυπα, όπου φοβούνται μια αδικαιολόγητη επέμβαση του ΠΟΕ, που πιθανόν να αμφισβητήσει αδικαιολόγητα την ανταγωνιστικότητά τους αγνοώντας τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες επιθυμούν να επηρεάσουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων του ΠΟΕ προς όφελός τους, ώστε να συμμετέχουν περισσότερο τόσο στις προετοιμασίες όσο και στον καθορισμό της ημερήσιας διάταξης του νέου κύκλου διαπραγματεύσεων. Τονίζουν επίσης δικαιολογημένα το θέμα των μειονεκτημάτων τους από άποψη θεσμικών και διοικητικών ικανοτήτων, πράγμα που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Από την άλλη πλευρά, όλες οι αναπτυσσόμενες χώρες αντιτίθενται με έμφαση στην ανάμιξη των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων του ΠΟΕ. Αντιθέτως, εμμένουν στην τήρηση της αρχής "Ένα κράτος, μια ψήφος" (πράγμα που άλλωστε κανένα κράτος μέλος δεν επιθυμεί σήμερα να αμφισβητήσει).

Έγιναν πολυάριθμες προσπάθειες να επιτευχθεί η συγκατάθεση των αναπτυσσόμενων χωρών για την έναρξη νέου κύκλου διαπραγματεύσεων: η πρωτοβουλία "Όλα εκτός από τα όπλα", οι συνομιλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την πολυμερή προσέγγιση σε τομείς όπως οι επενδύσεις και ο ανταγωνισμός, η πρόταση "υλοποίησης" που υπέβαλε ο επίτροπος κ. Lamy στις αναπτυσσόμενες χώρες σε τρεις φάσεις: πριν, κατά και μετά την Doha. Συνεπώς, η ιδέα ενός "ελεγχόμενου" γύρου διαπραγματεύσεων είναι λιγότερο ανησυχητική.

Τα κράτη μέλη της ομάδας του Cairns επιδιώκουν όπως και κατά το παρελθόν την επίτευξη καλύτερης διάθεσης των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής, πράγμα που εξαρτάται, κατά τη γνώμη τους, τόσο από το άνοιγμα των αγορών όσο και από τη μείωση των μέτρων στήριξης. Για την εν λόγω ομάδα χωρών, η βάση αυτή διαπραγματεύσεων θα ήταν ενδεχομένως αποδεκτή εάν η ημερήσια διάταξη του νέου κύκλου ήταν περισσότερο προσαρμοσμένη στην ενσωματωμένη ημερήσια διάταξη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους κυρίως στην κατάκτηση των αγορών στον τομέα των υπηρεσιών, των αγαθών και των γεωργικών προϊόντων. Αντιθέτως, αντιμετωπίζουν ακόμα με δυσπιστία το θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος, ενώ ο τρόπος υλοποίησης εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα (βλέπε επίσης στους προστατευτικούς μηχανισμούς εμπορικού χαρακτήρα και την πνευματική ιδιοκτησία).

Για την ΕΕ, οι ελάχιστες διαπραγματεύσεις με επίκεντρο την πρόσβαση στην αγορά θα ήταν σαφώς ανεπαρκείς, έστω και εάν είναι σαφές ότι η ΕΕ, πρώτος εμπορικός εταίρος του κόσμου σε προϊόντα και υπηρεσίες, έχει η ίδια πολλά συμφέροντα, προσδοκίες και διεκδικήσεις στον τομέα αυτό: οι διαπραγματεύσεις αυτές πρέπει να επεκταθούν σε ορισμένα στοιχεία που υπερβαίνουν το αυστηρά εμπορικό πλαίσιο και τα οποία μπορούν να προωθήσουν μια ορισμένη ρύθμιση των συναλλαγών και των επενδύσεων (επενδύσεις, ανταγωνισμός αλλά και προστασία του περιβάλλοντος) έστω κι αν αυτό συνεπάγεται υποχωρήσεις, διαβαθμίσεις ή ακόμη και αντισταθμίσεις. Επίσης, η ΕΕ επιθυμεί να συνεχιστεί η συζήτηση για τα κοινωνικά πρότυπα, μολονότι παραδέχεται ότι ο ΠΟΕ δεν αποτελεί το πλέον κατάλληλο πλαίσιο για την άμεση εξέταση του ζητήματος αυτού χωρίς τη συμμετοχή της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, η οποία πρέπει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο θέμα αυτό. Οι θέσεις των υποψηφίων χωρών πλησιάζουν πολύ τις θέσεις της ΕΕ, την οποία είχαν στηρίξει ήδη από τις διαπραγματεύσεις του Σιάτλ.

Διαπιστώνεται όμως γενικά ότι θα πρέπει να προσδιοριστεί η μορφή της ημερήσιας διάταξης των μελλοντικών διαπραγματεύσεων, ακόμη και αν όλοι σχεδόν συμφωνούν για τα εξής:

- την αφετηρία των διαπραγματεύσεων η οποία να στηρίζεται στην ολοκληρωμένη ημερήσια διάταξη (υπηρεσίες και γεωργία) η οποία να συμπληρώνεται από διατάξεις σχετικά με την "πρόσβαση της αγοράς"·

- την ολοκλήρωση της εξέτασης των θεμάτων που δεν είχε πραγματοποιηθεί στα πλαίσια του γύρου της Ουρουγουάης·

- την προσαρμογή ορισμένων δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στο Μαρακές, τουλάχιστον όσον αφορά τα χρονοδιαγράμματα και τη συνθεώρηση ορισμένων βασικών αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών (τα φάρμακα που είναι απαραίτητα στο πλαίσιο της συμφωνίας ΑDPIC)·

- τη μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών του ΠΟΕ·

- ορισμένα συμπληρωματικά θέματα σε σχέση με την πρόσβαση στην αγορά όπως π.χ. η απλούστευση των τελωνειακών διαδικασιών.

Ωστόσο, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται τα ακόλουθα προβλήματα:

- η έκταση των διαπραγματεύσεων σχετικά με την "εφαρμογή" και ιδιαίτερα οι όροι των ενδεχόμενων παραχωρήσεων έναντι των αναπτυσσόμενων χωρών σχετικά με την πνευματική ιδιοκτησία, τη συμφωνία για τον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ένδυσης, τους μηχανισμούς προστασίας της εμπορικής πολιτικής και ορισμένα θέματα της διευθέτησης των διαφορών, και άλλα ιδιαίτερα ευαίσθητα θέματα για τις βιομηχανικές χώρες·

- οι διαπραγματεύσεις σχετικά με το σύστημα και τη ρύθμιση των θεμάτων του ανταγωνισμού και των επενδύσεων, το περιβάλλον και, σε ένα πιο αμφισβητούμενο επίπεδο, τα κοινωνικά θέματα.

Ωστόσο, το επιχείρημα του ευρύτερου κύκλου διαπραγματεύσεων που να ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανησυχίες όλων των εκπροσώπων, εξακολουθεί να ισχύει, κυρίως όταν επιδιώκεται, όπως άλλωστε θα ήταν ευκταίο, η υιοθέτηση όλων ή ενός μέρους των αιτημάτων της κοινωνίας των πολιτών με την ευρύτερη έννοια.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Συντομογραφίες

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>