Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Οι ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2002/C 149/15)

Στις 30 Μαΐου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Απριλίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Βασιλάρα.

Κατά την 390ή σύνοδο ολομέλειας της, στις 25 Απριλίου 2002, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 87 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 7 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. H ΕOKE επιδιώκει να ευαισθητοποιήσει το Συμβούλιο και την Επιτροπή σε μια νέα αντίληψη της πολιτικής η οποία προκύπτει από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Κορυφής της Νίκαιας (7 και 8 Δεκεμβρίου 2000, σημείο Ι (57)) και να συμβάλει με τις προτάσεις της στα απαραίτητα ειδικά μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν και που θα πρέπει να είναι ικανά να βοηθήσουν με ευρωπαϊκές πολιτικές την ανάπτυξη των MME στις νησιωτικές περιοχές.

1.2. H ΟΚΕ θεωρεί ότι, τα μόνιμα προβλήματα λόγω του χαρακτήρα των νησιωτικών περιοχών είναι η αιτία που καθιστά τις ΜΜΕ των νησιών μη ανταγωνιστικές εντός της ενιαίας αγοράς.

1.3. Η ΟΚΕ έλαβε γνώση του περιεχομένου της "Πρώτης έκθεσης προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή"(1), στην οποία, όπως είχε επανειλημμένα ζητήσει η ΟΚΕ, αφιερώνεται μια παράγραφος στις "ζώνες που υφίστανται σημαντικά γεωγραφικά ή φυσικά μειονεκτήματα". Παρατηρεί επίσης ότι αναγνωρίζονται ορθά τα κριτήρια του νησιωτικού χαρακτήρα (θαλάσσιο περιβάλλον, μέγεθος του νησιού και αποστάσεις), καθώς και η συνάθροιση μειονεκτημάτων σε ορισμένα νησιά (αρχιπέλαγος, ορεινές και αραιοκατοικημένες περιοχές).

1.4. H ΟΚΕ προτίθεται να εξετάσει τις ισχύουσες ευρωπαϊκές πολιτικές σχετικά με τις ΜΜΕ καθώς και τις πρακτικές σχετικά με τις ενισχύσεις και τις επιδοτήσεις, οι οποίες διέπονται από την κοινοτική νομοθεσία, λαμβάνοντας υπόψη:

α) τη νομική βάση του άρθρου 158 της Συνθήκης του Άμστερνταμ,

β) την Προσηρτημένη Δήλωση αριθ. 30,

γ) την επερχόμενη διεύρυνση της Κοινότητας,

δ) την αναθεώρηση του ταμείου συνοχής καθώς και των περιφερειακών πολιτικών μετά το 2006,

ε) τον ανταγωνισμό και την παγκοσμιοποίηση,

στ) την εποχικότητα της απασχόλησης στις MME των νησιωτικών περιοχών,

ζ) την έλλειψη διαφοροποίησης στις δραστηριότητες και στην οικονομία,

η) τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της,

θ) το σύστημα ταξινόμησης -NUTS- για την λειτουργία των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής,

ι) την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις,

2. Χαρακτηριστικά των νησιωτικών ΜΜΕ

2.1. Η Κοινότητα αποτελείται από περιφέρειες διαφόρων επιπέδων ανάπτυξης. Γι' αυτό, η περιφερειακή πολιτική τις διαχωρίζει σε διάφορα επίπεδα ή Στόχους (1 και 2). Ωστόσο, παρατηρείται αναπτυξιακή υστέρηση στις πλέον μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές και τούτο παρά το γεγονός ότι το 95 % των κατοίκων καλύπτεται από τους Στόχους 1 και 2.

2.2. Όμως, πρέπει να σημειωθεί ότι οι νησιωτικές ΜΜΕ δύσκολα συμμετέχουν στα προγράμματα, λόγω της δυσκολίας στην εφαρμογή των σχεδίων, της έλλειψης ιδίων πόρων, της γεωγραφικής τους θέσης και της δημογραφικής τους κατάστασης, της στενότητας της αγοράς, της εξάρτησης από τις μητροπόλεις, της επισφαλούς οικονομίας τους, της εποχικότητας της απασχόλησης και της μη διαφοροποίησης της οικονομίας.

2.3. Οι νησιωτικές ΜΜΕ έχουν ιδιαίτερα ανεπαρκή ικανότητα διοικητικής οργάνωσης και διαχείρισης λόγω της οποίας απομονώνονται τόσο των διαδικασιών πληροφόρησης όσο και των διαδικασιών διαχείρισης των διαφόρων εθνικών ή κοινοτικών προγραμμάτων που τίθενται στη διάθεσή τους. Τα εν λόγω προγράμματα συχνά κρίνονται ως τεχνοκρατικά και μη προσαρμοσμένα στην πραγματικότητα των πολύ μικρών επιχειρήσεων οι οποίες επιθυμούν περισσότερη απλότητα. Ακόμη σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι αυτή η ανεπαρκής ικανότητα διοικητικής οργάνωσης και διαχείρισης τις θέτει σε μειονεκτική θέση έναντι του χρηματοπιστωτικού τομέα, τραπεζικού ή μη, με τον οποίο έχουν προβλήματα συνεννόησης και, κατά συνέπεια, προβλήματα διαπραγμάτευσης και με τον οποίο η συνεργασία είναι σχεδόν αδύνατη. Γενικά, η ανεπαρκής πληροφόρηση δυσχεραίνει την πρόσβαση στους κοινοτικούς πόρους και τη συνδρομή των τραπεζών. Η απομόνωση, η έλλειψη ειδίκευσης, και η πλημμελής πληροφόρηση είναι τα κυριότερα αίτια. Εξειδικευμένα κέντρα διαμεσολάβησης, όπως τα κέντρα πληροφόρησης, αποτελούν κατάλληλη λύση για την επίλυση ενός μέρους των προβλημάτων. Πρέπει να διενεργηθεί αξιολόγηση και ανάλυση των αδυναμιών τους.

2.4. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν καταβληθεί τα τελευταία έτη, συχνά και με την βοήθεια της ΕΕ, τα νησιά εξακολουθούν να βρίσκονται σε καθυστέρηση και πολλά από αυτά σε μαρασμό. Οι λόγοι είναι διότι ακόμη και ο Στόχος 1, όπου συνυπάρχουν με τις ηπειρωτικές περιφέρειες ή με το κράτος μέλος τους, δεν τα ευνοεί, λόγω του νησιωτικού χαρακτήρα τους.

2.5. Τα νησιά της Ευρώπης έχουν συνολική έκταση 110000 km2 (τετραγωνικά χιλιόμετρα) (το 3,4 % της επικράτειας της ΕΕ), και πληθυσμό 14 εκατομμύρια κατοίκους (το 3,5 % του πληθυσμού της ΕΕ). Παρά τις διαφορές που παρουσιάζουν ως προς το μέγεθος και τον πληθυσμό τους, αντιμετωπίζουν πολλά κοινά προβλήματα, κυρίως σε οικονομικό και σε κοινωνικό επίπεδο, και συχνά η μόνη διαφορά μεταξύ τους είναι η ένταση των προβλημάτων αυτών (βλέπε Πίνακα παραρτήματος Ι, πηγή: Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Eurisles).

2.6. Όπως έχει τονίσει επανειλημμένα η ΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις της, όλες οι πλέον μειονεκτικές νησιωτικές περιοχές, που καλύπτονται από το άρθρο 158 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, έχουν κοινά προβλήματα, ασχέτως από το μέγεθός τους.

2.6.1. Τέτοια προβλήματα είναι:

- τα δίκτυα στο σύνολο τους (οι μεταφορές και κυρίως το υψηλό κόστος τους, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, η ύδρευση),

- η αποδημία του πληθυσμού και ιδιαίτερα των νέων προς τα αστικά κέντρα,

- η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, καθώς και η άγνοια των πραγματικών αναγκών των μικροεπιχειρήσεων,

- η υγεία, η παιδεία, η επαγγελματική κατάρτιση και η μαθητεία,

- το περιβάλλον,

- η μη διαφοροποίηση της οικονομίας,

- η ελλιπής διαπεριφερειακή συνεργασία με τις ηπειρωτικές περιφέρειες, καθώς και με τις περιφέρειες των τρίτων χωρών εκτός ΕΕ,

- η εποχικότητα της απασχόλησης και των οικονομικών δραστηριοτήτων,

- το ευπρόσβλητο της κληρονομιάς και των ιστορικών και πολιτιστικών τοποθεσιών.

2.7. Για να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα των νησιωτικών ΜΜΕ της ΕΕ, η ύπαρξη υποδομών είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Οι μεταφορές, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, η ύδρευση, όλα αυτά είναι ζωτικής σημασίας υποδομές για την αειφόρο ανάπτυξη των νησιών. Οι κάτοικοι των νησιωτικών περιοχών αγωνίζονται να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης στα νησιά τους, γεγονός που εξαρτάται από την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Οι δράσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής πρέπει να εντάσσονται σ' αυτή την προοπτική ανεξάρτητα από τη χωρική ενότητα αλλά και το ανθρώπινο δυναμικό.

2.8. Τα μεγάλα κέντρα οικονομικής ανάπτυξης καθώς και οι περιφέρειες στον ηπειρωτικό χώρο της Ευρώπης επωφελούνται ευκολότερα από την περιφερειακή πολιτική, οι άνθρωποι βρίσκουν απασχόληση, ζουν με ευνοϊκότερες συνθήκες στις πόλεις τους, στις συνοικίες τους, στα σπίτια τους. Χάρη στην πολιτική αυτή, υπάρχουν σήμερα αυτοκινητόδρομοι, τρένα μεγάλης ταχύτητας, και έχουν δημιουργηθεί ή ανακαινιστεί αεροδρόμια. Η επέκταση κάθε δικτύου είναι σαφώς ευκολότερη από ό,τι στα νησιά. Αυτού του είδους οι υποδομές διευκολύνουν την ανάπτυξη και καθιστούν τις ηπειρωτικές ΜΜΕ ανταγωνιστικές. Όσες καλές προθέσεις και εάν εκφράζονται για αρμονική συνεργασία και συμμετοχή των νησιωτών στην ανάπτυξη, εφόσον εξακολουθούν να μην τηρούνται οι νομικές ρυθμίσεις και εφόσον δεν υπάρχει μέριμνα για την επέκταση των δικτύων προς τις περιοχές τους, αυτοί οι πληθυσμοί οδεύουν προς τον μαρασμό.

2.9. Το ποσοστό των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές είναι συχνά πολύ μεγαλύτερο απ' ό,τι στην ηπειρωτική Ευρώπη. Η πυκνότητα αυτή εντείνεται, επίσης, σε συνάρτηση με δύο διαρθρωτικούς παράγοντες:

- Γεωγραφικός παράγοντας: η μεγάλη πυκνότητα ΜΜΕ απαντάται κυρίως στη Νότια Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο.

- Τομεακός παράγοντας: τα μεγαλύτερα και πλέον διαφοροποιημένα ποσοστά σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη απαντώνται φυσικά στους τομείς του τουρισμού, των μεταφορών, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών.

2.10. Όταν γίνεται λόγος για τις ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές, συχνά γίνεται αναφορά σε ένα ιστό πολύ μικρών επιχειρήσεων με λιγότερους από 10 μισθωτούς, ή ακόμα για ένα πολύ σημαντικό αριθμό επιχειρηματιών που δεν απασχολούν κανένα μισθωτό. Το σύνολο των επιχειρήσεων που δεν απασχολούν μισθωτούς και των πολύ μικρών επιχειρήσεων ορισμένες φορές αντιπροσωπεύει άνω του 90 % των επιχειρήσεων στις νησιωτικές περιοχές και άνω του 70 % της συνολικής απασχόλησης.

2.11. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι πολύ μικρές επιχειρήσεις στις νησιωτικές περιοχές διαδραματίζουν όχι μόνο οικονομικό ρόλο αλλά και κοινωνικό. Στη χαμηλή οικονομική τους αποδοτικότητα προστίθεται συχνά και ένα χαμηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας με επιπτώσεις στην υγεία, τις συντάξεις, κ.λπ. Η συνεκτίμηση της κοινωνικής διάστασης του ιστού των επιχειρήσεων στις νησιωτικές περιοχές οφείλει να έχει ως αρχή την αναγνώριση της οικογενειακής και τοπικής αλληλεγγύης και να λαμβάνει υπόψη τις ειδικές ανάγκες.

3. Προτάσεις υπέρ των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές

3.1. Ένα προσαρμοσμένο οικονομικό περιβάλλον χάρη στο δημόσιο τομέα

3.2. Προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των ΜΜΕ των νησιωτικών περιοχών, μια από τις βασικές αρχές είναι η διασφάλιση ενός γενικότερου ευνοϊκού οικονομικού περιβάλλοντος το οποίο να συμβάλλει στην προαγωγή της ισότητας των ευκαιριών. Το περιβάλλον αυτό αφορά εξίσου τις δημόσιες αρχές, τις επαγγελματικές και οικονομικές οργανώσεις και τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Οι ΜΜΕ και οι μικροεπιχειρήσεις στις νησιωτικές περιοχές πρέπει να ωφεληθούν ιδιαίτερων θετικών μέτρων.

3.2.1. Πρέπει να εξασφαλιστούν οι θεμελιώδεις "δημόσιες υπηρεσίες" που θα επιτρέπουν στις ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές να διαθέτουν σε τακτική βάση ποιοτική παροχή ενέργειας και ύδατος, καύσιμα, μεταφορές, έρευνα και καινοτομία ... με το ίδιο κόστος με αυτό που διασφαλίζει ο ανταγωνισμός μεγάλων μονάδων στον ηπειρωτικό χώρο. Οι μηχανισμοί εξισορρόπησης μπορούν να ποικίλλουν: από την εξίσωση σε εθνικό επίπεδο έως τα αντισταθμιστικά συστήματα που προσαρμόζονται ανάλογα με την εκάστοτε υπηρεσία ή περιοχή. Αυτό το πεδίο παρέμβασης υπέρ των ΜΜΕ των νησιωτικών περιοχών είναι το πεδίο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και πρέπει να εξεταστεί πιο εμπεριστατωμένα υπό το πρίσμα των τελευταίων αποφάσεων της Επιτροπής βάσει των συνθηκών ή της διάσκεψης κορυφής της Νίκαιας. Πρέπει να εφαρμοσθούν παρεκκλίσεις ως προς το κοινό καθεστώς (ή και μικροπαρεκκλίσεις για πολύ μικρές αγορές), χωρίς να υπάρξει στρέβλωση των όρων ανταγωνισμού αλλά, αντιθέτως, προκειμένου να καταστεί δυνατός και δίκαιος ο ανταγωνισμός.

3.3. Οι μικρές επιχειρήσεις στις νησιωτικές περιοχές, παρά την ανάπτυξη του Διαδικτύου, όντας απομονωμένες γεωγραφικά, δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες και τις υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξή τους σε ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη, και έτσι δεν είναι σε θέση να αποκτήσουν την ανταγωνιστικότητα που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβίωσή τους. Η περιορισμένη τοπική αγορά και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν για να διεισδύσουν στη μεγάλη αγορά συμβάλλουν, επίσης, στην εξασθένιση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην περιοχή τους. Αυτό αφορά εξίσου την επαγγελματική ικανότητα, όσο και τις δυσκολίες προσαρμογής στις απαιτήσεις ποιότητας και ασφάλειας, αλλά και τους τομείς της προώθησης, της εμπορίας, ή ακόμη και τις εξαγωγές ...

3.4. Στην τοπική τους αγορά, οι παραγωγοί των νησιωτικών περιφερειών πρέπει να φανούν ανταγωνιστικοί σε σχέση με τους ευρωπαίους παραγωγούς που επωφελούνται οικονομιών κλίμακας χωρίς κοινό μέτρο με αυτούς. Έπειτα από ένα συγκεκριμένο όριο, το οποίο ποικίλλει ανάλογα με τα εμπορεύματα, το κόστος αποστολής δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει τη διαφορά του κόστους παραγωγής. Έτσι, συχνά, τα γεωργικά είδη διατροφής που εισάγονται από την Ευρώπη παραγκωνίζουν τα τοπικά προϊόντα, ακόμη και τα πιο συνηθισμένα, στα ράφια των καταστημάτων.

3.4.1. Στην αγορά της ευρύτερης περιφέρειάς τους, οι επιχειρήσεις των νησιωτικών περιοχών δεν πρέπει απλώς να επιδιώξουν την πώληση προϊόντων και υπηρεσιών που έχουν παραχθεί με ευρωπαϊκό κοινωνικό και μισθολογικό κόστος, αλλά και να υπερβούν τους τελωνειακούς φραγμούς - είτε πρόκειται για δασμολογικούς είτε όχι - που μπορούν να τους επιβληθούν από τρίτες χώρες. Και όλα αυτά στο πλαίσιο ενός ρυθμιστικού περιβάλλοντος του ΠΟΕ και των χωρών ΑΚΕ, όπου η ΕΕ στηρίζει τις παραγωγές τρίτων χωρών ενώ παράλληλα βοηθάει τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες!

3.4.2. Τέλος, σε σχέση με την ευρωπαϊκή αγορά, οι παραγωγοί των νησιωτικών περιφερειών καθίστανται δύσκολα ανταγωνιστικοί. Είτε έρχονται αντιμέτωποι με τα προϊόντα των γειτόνων τους, τα οποία είναι πολύ πιο φθηνά, επειδή οι κοινωνικές και μισθολογικές δαπάνες είναι πιο χαμηλές ή οι κλίμακες παραγωγής μεγαλύτερες, είτε έρχονται αντιμέτωποι με τους παραγωγούς που είναι εγκατεστημένοι στην ηπειρωτική Ευρώπη, οι οποίοι δεν υπόκεινται στους περιορισμούς που σχετίζονται με τις μεταφορές, και οι οποίοι έχουν απείρως μεγαλύτερη αγορά στην ευρύτερη περιφέρειά τους. Για αυτές τις νησιωτικές ΜΜΕ, οι αντισταθμίσεις δεν μπορούν παρά να διέπονται από ρυθμίσεις και να παρεκκλίνουν από το κοινό ευρωπαϊκό καθεστώς.

3.5. Εν κατακλείδι, για την εφαρμογή αποτελεσματικών μηχανισμών στήριξης αλλά και ειδικών μέτρων ενίσχυσης στις νησιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να καταβληθούν δημιουργικές προσπάθειες, ενώ και το παρεπόμενο κόστος είναι αυξημένο, κάτι που ούτε η οικονομίες των νησιών ούτε οι περιφερειακές δημόσιες υπηρεσίες τους μπορούν να αναλάβουν με τους ίδιους πόρους τους.

4. Η πρόσβαση στην ιδιωτική χρηματοδότηση

4.1. Η βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση, γενικότερα, και στις τραπεζικές πιστώσεις, ειδικότερα, απασχολεί τις Κεντρικές Τράπεζες, τα ευρωπαϊκά όργανα, τις προξενικές αρχές ... Σε μια πιστωτική αγορά που διέπεται γενικότερα από την προσφορά, οι μικρές νησιωτικές επιχειρήσεις, οι οποίες δεν μπορούν να συμμετάσχουν στις προσπάθειες απελευθέρωσης και παγκοσμιοποίησης των χρηματοπιστωτικών αγορών, εξακολουθούν να συναντούν δυσκολίες για την εξεύρεση των χρηματοπιστωτικών πόρων που χρειάζονται προκειμένου να ολοκληρώσουν την αναπτυξιακή και επενδυτική στρατηγική τους. Όμως, η ικανοποίηση της μακροπρόθεσμης ανάγκης εξεύρεσης πόρων δεν αποτελεί το μόνο σημείο που δημιουργεί πρόβλημα στις εν λόγω επιχειρήσεις.

4.2. Προκειμένου να ξεφύγουμε από τη λογική της ανάλυσης του κόστους του κινδύνου, από την οπτική των τραπεζών, πρέπει να θεσπιστούν μέτρα για τον περιορισμό του κόστους του τραπεζικού κινδύνου ή των απαιτούμενων εγγυήσεων, κυρίως στις περιπτώσεις των νέων που επιθυμούν να ιδρύσουν επιχειρήσεις. Στα νησιά, όπου το επιχειρηματικό πνεύμα είναι καμιά φορά λιγότερο ανεπτυγμένο όσο στην ηπειρωτική χώρα, είναι καλό να ενθαρρυνθεί ο δυναμισμός των νέων με την υποστήριξη του επιχειρηματικού πνεύματος και της δημιουργικότητας, ώστε να αποτρέπεται η αποδημία των νέων ή ακόμη και να προωθηθεί η επάνοδος όσων έχουν ήδη φύγει.

4.3. Υπάρχει πραγματική ανάγκη στον τομέα της ενημέρωσης. Πράγματι, στο πλαίσιο ενός οικονομικού περιβάλλοντος που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία φορέων η οποία ξεπερνά σε μεγάλο βαθμό τις ποσοτικές διαφορές που υπολογίζονται με βάση τον αριθμό των μισθωτών, το συνολικό ισολογισμό ή το συνολικό κύκλο εργασιών, πρέπει να υπάρχουν μέσα ειδικά αφιερωμένα στην ανάλυση της βιωσιμότητας των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές. Η χρησιμοποίηση μιας τυπολογίας βασισμένης στους τρόπους παραγωγής θα επιτρέψει την ενσωμάτωση της τυπικής ποικιλομορφίας του κόσμου των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές, καθιστώντας εμφανή τα χαρακτηριστικά της αγοράς στο πλαίσιο της οποίας δραστηριοποιούνται οι εν λόγω επιχειρήσεις, τις διάφορες στρατηγικές θέσεις, τους τρόπους οργάνωσης, τις παραγωγικές δομές και τις χρηματοπιστωτικές δομές που αυτό συνεπάγεται.

4.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή μιας διαδικασίας εκτίμησης των δυνατοτήτων πρόσβασης των ΜΜΕ των νησιωτικών περιοχών στους χρηματοπιστωτικούς πόρους - τόσο προς εσωτερική χρήση για τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις, όσο και προς εξωτερική χρήση έναντι των προμηθευτών και των δημόσιων οργανισμών, όσον αφορά τις ΜΜΕ, και έναντι της Επιτροπής - και είναι πρόθυμη να την προωθήσει και να συνδράμει στο σχεδιασμό της.

5. Ειδική αναπτυξιακή βοήθεια

5.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να προβεί σε ενέργειες υπέρ των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές, αποβλέποντας σε δύο στόχους: την προστασία και τον εκσυγχρονισμό των δομών των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές, την προώθηση και ενίσχυση των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές.

5.2. Προστασία και εκσυγχρονισμός των δομών των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές

5.2.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να παρασχεθεί βοήθεια στις ΜΜΕ προκειμένου να προστατεύσουν τον κοινωνικό ιστό και την απασχόληση στις νήσους. Ο στόχος αυτός πρέπει να προσδιοριστεί και να προσαρμοστεί ανάλογα με τις κατηγορίες νήσων και με τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις "παραδοσιακές" επιχειρήσεις, που παράγουν ποιοτικά προϊόντα, συχνά εκτός προδιαγραφών, με αποδέκτη όμως την τοπική αγορά (γεωργικά προϊόντα διατροφής, πολιτιστικά προϊόντα ...).

5.2.2. Στις μελέτες της Επιτροπής πρέπει να εντοπισθούν οι πραγματικές ανάγκες των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων των νησιωτικών περιοχών. Η συγκεκριμένη εφαρμογή των συστάσεων του ευρωπαϊκού χάρτη των μικρών επιχειρήσεων και η καλύτερη αλληλεπίδραση με τους επιχειρηματίες θα συνέβαλαν στον καλύτερο εντοπισμό των αναγκών αυτών(2).

5.2.3. Πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα απευθύνονται στις ΜΜΕ προς αυτή την κατεύθυνση. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες να μην αποκλειστούν οι ΜΜΕ των νησιωτικών περιοχών από τις προσπάθειες αυτές που έχουν ξεκινήσει ευρέως στην ηπειρωτική χώρα.

5.2.4. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ενισχυθούν όλως ιδιαιτέρως οι μηχανισμοί κατάρτισης σε όλα τα επίπεδα: αρχική, επαγγελματική και διαρκής κατάρτιση, μαθητεία ... Για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις των νησιωτικών περιοχών, αυτό πρέπει να αφορά εξίσου τους επιχειρηματίες και τους εργαζόμενους. Πέρα από τη δημιουργία κέντρων κατάρτισης ή από την ενίσχυση των προγραμμάτων, πρέπει να υποστηριχθεί μια ενεργός στρατηγική ανταλλαγών ειδικευμένου προσωπικού.

5.3. Προώθηση και ενίσχυση των ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές

5.3.1. Παράλληλα, και στο πλαίσιο του σεβασμού των ειδικών αναπτυξιακών στρατηγικών, τόσο των δημόσιων αρχών όσο και των ιδιωτικών επιχειρήσεων, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμη την εφαρμογή πειραματικών προγραμμάτων προσαρμοσμένων στις ειδικές συνθήκες των νησιωτικών αγορών, για το τμήμα των οικονομικών δραστηριοτήτων που εξαρτώνται από μια συγκεκριμένη τοπική αγορά, ούτως ώστε να μπορέσουν οι ΜΜΕ στις νησιωτικές περιοχές να συμβάλουν στην εξέλιξη της εν λόγω αγοράς ή να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους σε μερίδια της αγοράς εκτός της νήσου τους.

5.3.2. Η ΟΚΕ εμμένει ιδιαίτερα στην ανάγκη δημιουργίας δομών στήριξης για τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 50 μισθωτούς. Αυτές οι δομές διαμεσολάβησης απαιτούν επαρκή ενίσχυση προκειμένου να ανταποκριθούν στις λειτουργικές ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων των νησιωτικών περιοχών που θα εντοπισθούν. Αποτελούν στρατηγικό στοιχείο μιας συνεκτικής πολιτικής υπέρ του επιχειρηματικού ιστού των νησιωτικών περιοχών. Μία από τις προτεραιότητες αυτών των δομών στήριξης είναι ο σχεδιασμός υπηρεσιών συνοδείας και παρακολούθησης για τα σχέδια που θα υποστηρίζονται, με ποιοτική συμβουλευτική λειτουργία. Η πρόσληψη μόνιμου προσωπικού για τις δομές αυτές είναι η μόνη μέθοδος για να διασφαλιστεί:

- η στήριξη της παρακολούθησης και της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων,

- το έργο του διαμεσολαβητή για ζητήματα τεχνολογικά ή περιβαλλοντικής ασφάλειας,

- οι υπηρεσίες στήριξης για την προετοιμασία και την παρακολούθηση των τραπεζικών φακέλων,

- ο έλεγχος της ποιότητας και της ασφάλειας ...

5.3.3. Μεριμνώντας πάντοτε για τις ανάγκες των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων των νησιωτικών περιοχών, η ΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη προώθησης και ενίσχυσης όλων των δικτύων που διασυνδέουν τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις των νησιών, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανταλλαγή ορθών πρακτικών διαχείρισης και επικοινωνίας.

5.3.4. Η ΟΚΕ προτείνει να οριστεί το 2005 ως Έτος των Νησιωτικών Περιοχών. Με την ευκαιρία αυτή, η Επιτροπή θα μπορούσε να αξιολογήσει τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί υπέρ των νησιωτικών περιοχών και να χαράξει μια πιο φιλόδοξη πολιτική κατά τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων και της περιφερειακής πολιτικής.

6. Προς μια ολοκληρωμένη πολιτική για όλα τα νησιά της ΕΕ

6.1. Ως συμπλήρωμα της προσπάθειας για την ανάπτυξη πολιτικών υπέρ των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων, η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής και του Συμβουλίου στην ανάγκη κατάστρωσης μιας ολοκληρωμένης πολιτικής ικανής να διασφαλίσει στις νήσους και στις άκρως απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές, συνθήκες θετικών διακρίσεων. Κρίνεται ότι τρία μέτρα ανταποκρίνονται στον γενικό αυτό στόχο ο οποίος πρέπει να πλαισιώνει τις τομεακές πολιτικές.

6.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί τη διασαφήνιση του άρθρου 158 της Συνθήκης σύμφωνα με το πνεύμα της προσηρτημένης δήλωσης αριθ. 30 και με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας. Το εν λόγω άρθρο πρέπει να ενισχυθεί συμπεριλαμβάνοντας ειδικές αναφορές στην αρχή της εδαφικής συνοχής καθώς και στις διάφορες περιοχές στις οποίες υφίστανται μόνιμα διαρθρωτικά προβλήματα όπως, για παράδειγμα, οι νησιωτικές περιοχές, οι περιοχές με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και οι ορεινές περιοχές που αντιμετωπίζουν τα αυτά μειονεκτήματα. Η δημοσίευση της "Πρώτης έκθεσης προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή"(3) υπενθυμίζει τη "σημασία του κοινοτικού εδάφους που καλύπτεται από ορεινές περιοχές, από παράκτιες και παραθαλάσσιες περιφέρειες, από νησιά και αρχιπελάγη".

6.2.1. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων το 2006 θα προβλέψει τη δημιουργία ενός ειδικού χρηματοδοτικού μέσου για περιοχές εκτός του Στόχου 1 οι οποίες αντιμετωπίζουν μόνιμα γεωγραφικά ή δημογραφικά προβλήματα - και ειδικότερα για τις νησιωτικές περιοχές. Το χρηματοδοτικό αυτό μέσο θα πρέπει να χρησιμεύσει, μεταξύ άλλων, για τη συγχρηματοδότηση σταθερών ή κινητών υποδομών στον τομέα των μεταφορών, όπως επίσης και για την ενίσχυση του συνόλου των δικτύων από τα οποία εξαρτώνται οι νήσοι (ενέργεια, ύδρευση, απόβλητα ...)(4).

6.2.2. Η κοινοτική προστιθέμενη αξία ενός τέτοιου μηχανισμού έγκειται στην καλύτερη εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών, στη στήριξη των διαπεριφερειακών ανταλλαγών για δοκιμή των βέλτιστων εμπειριών εφαρμογής των σχεδίων, στη συγκριτική αξιολόγηση ...

6.3. Τέλος, στο πλαίσιο των προτάσεων της λευκής βίβλου για τη διακυβέρνηση, οι νησιωτικές περιοχές πρέπει να διαπιστώσουν μια εξέλιξη της αναγνώρισής τους. Η Επιτροπή πρέπει να εφαρμόζει συστηματικά μια "διυπηρεσιακή προσέγγιση" ή ακόμα να συστήσει μια Γενική Διεύθυνση στους κόλπους της προκειμένου να έχει μια ολοκληρωμένη θεώρηση και διαχείριση των πολιτικών που αφορούν ή επηρεάζουν τις νησιωτικές περιοχές.

6.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση, ενισχυμένη με εθνικούς μηχανισμούς για εκ των προτέρων διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με τη νομοθεσία που αφορά τις νήσους, θα μπορούσε να διασφαλίσει μια πραγματική σύμπραξη των νησιωτικών περιοχών, των κρατών, και της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) COM(2002) 46 τελικό.

(2) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τον "Ευρωπαϊκό Χάρτη των ΜΜΕ", ΕΕ C 204 της 18.7.2000, σ. 57.

(3) COM(2002) τελικό, σ. 16.

(4) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα "Διευρωπαϊκά δίκτυα και τις νήσους".