Ανακοίνωση της Επιτροπής

σχετικά με τη βελτίωση των επιστημονικών και τεχνικών συμβουλών για τη διαχείριση της κοινοτικής αλιείας

(2003/C 47/06)

1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η Κοινότητα πρέπει να λαμβάνει αποφάσεις στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής βάσει βελτιωμένων και επίκαιρων επιστημονικών συμβουλών, στηριζόμενη περισσότερο στην επιστήμη απ' ό,τι κατά το παρελθόν. Το γεγονός αυτό θα δημιουργήσει περισσότερες απαιτήσεις για τους επιστήμονες και τα υπάρχοντα επιστημονικά ιδρύματα από όσες μπορούν να αντιμετωπίσουν τώρα και, ως εκ τούτου, απαιτούνται επείγουσες βελτιώσεις της επιστημονικής βάσεως και της οργάνωσής της.

Η Επιτροπή έχει δύο βασικούς στόχους όσον αφορά τις βελτιώσεις.

Πρώτον, οι περιφερειακοί επιστημονικοί οργανισμοί θα πρέπει να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τους ρόλους τους ως βήμα έκφρασης για τη διεθνή επιστήμη, τη μεθοδολογική ανάπτυξη, την οργάνωση ερευνών και τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές συμβουλές επιπέδου ενός ή περισσοτέρων ετών. Για το σκοπό αυτό, η Κοινότητα θα πρέπει να συντονίσει κατά καλύτερο τρόπο τη συμβολή των κρατών μελών σε περιφερειακούς επιστημονικούς οργανισμούς.

Κατά δεύτερον, η Κοινότητα χρειάζεται δική της επιστημονική συμβουλευτική ικανότητα η οποία να μπορεί να παρέχει επιχειρησιακές συμβουλές για τη διαχείριση της αλιείας εντός βραχυπρόθεσμου χρονικού πλαισίου, για τη συμπλήρωση των υπαρχόντων πόρων σε εθνικό επίπεδο.

Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει την άποψη της Επιτροπής σχετικά με τις ανάγκες και τις ελλείψεις των επιστημονικών συμβουλών στον τομέα της αλιείας σε σχέση με την προτεινόμενη νέα Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Τα σχέδια για βελτιώσεις διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: βελτίωση αποτελεσματικότητας και συντονισμός των συμβουλευτικών δραστηριοτήτων και ενίσχυση και συμπλήρωση των επιστημονικών ιδρυμάτων παροχής συμβουλών. Η Επιτροπή προτείνει μία βραχυπρόθεσμη λύση για τη βελτίωση της παροχής συμβουλών και περιγράφει τις επιλογές για νέες θεσμικές ρυθμίσεις με στόχο ένα σταθερότερο και μονιμότερο πλαίσιο για την επίτευξη του στόχου αυτού μακροπρόθεσμα. Μετά από συζητήσεις στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο σχετικά με την προσέγγιση αυτή, θα αναπτυχθούν λεπτομερέστερες προτάσεις το 2003.

2. ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΘΕΜΑ;

Τα θέματα της αειφορίας και του βιολογικού κινδύνου είναι σήμερα τα σημαντικότερα θέματα που απασχολούν τη διαχείριση της αλιείας. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διαχείριση της ευρωπαϊκής αλιείας αύξησαν σημαντικά τη ζήτηση για επικαιροποιημένες επιστημονικές αξιολογήσεις και συμβουλές. Επιπροσθέτως, η αυξημένη εξάρτηση από επιστημονικές συμβουλές ως κύριας βάσεως για τη διαπίστωση και αντιμετώπιση προβλημάτων αποκάλυψε τομείς στους οποίους οι συμβουλές θα έπρεπε να καταστούν σαφέστερες και περισσότερο αξιόπιστες. Τα κυριότερα προβλήματα σχετικά με τις επιστημονικές συμβουλές αφορούν τους ακόλουθους τομείς:

- Δεδομένα: τα προβλήματα σχετικά με την υποβολή δεδομένων και ιδίως σχετικά με την ακρίβεια των δεδομένων αλιευμάτων οδήγησαν σε ανησυχίες σχετικά με την αξιοπιστία των συμβουλών που στηρίζονται στα δεδομένα αυτά και κατά συνέπεια στη μείωση της αξιοπιστίας των συμβουλών αυτών.

- Διαφάνεια: η έλλειψη διαδικασιών επανεξέτασης στο δημόσιο τομέα έδωσαν ορισμένες φορές την εντύπωση ότι η παροχή συμβουλών είναι ένα "κλειστό μαγαζί" και ότι η έλλειψη διαφάνειας μπορεί να κρύβει σοβαρές αδυναμίες της επιστήμης.

- Έγκαιρος χαρακτήρας: τα υπάρχοντα συμβουλευτικά συστήματα δεν έχουν σχεδιασθεί για να παρέχουν άμεση απάντηση σε επείγοντα θέματα διαχείρισης και δεν είναι πολύ αποτελεσματικά στο ρόλο αυτό. Λόγω του ότι τα απαιτούμενα μέτρα διαχείρισης είναι τώρα πολύ επείγοντα -και ως εκ τούτου πρέπει να εφαρμοσθούν γρήγορα- οι επιστημονικές συμβουλές πρέπει να είναι πληρέστερες και λεπτομερέστερες και να μπορούν επίσης να ανταποκρίνονται γρήγορα σε διαχειριστικά προβλήματα.

- Έλλειψη ευελιξίας των συμβουλών: η υιοθέτηση τυποποιημένων κριτηρίων για την παροχή συμβουλών στον τομέα της αλιείας βοήθησε σε μεγάλο βαθμό στην παροχή συμβουλών κατά συνεκτικό τρόπο στους διάφορους τύπους αλιείας, αλλά οι ιδιαίτερες περιστάσεις σχετικά με συγκεκριμένα θέματα αλιείας δεν λήφθηκαν πάντοτε κατάλληλα υπόψη.

Η πρόσφατη εμπειρία έδειξε ότι τα σημερινά συμβουλευτικά συστήματα δεν είναι ικανά ή παρουσιάζουν σοβαρές δυσκολίες στην παροχή συμβουλών τις οποίες χρειάζονται οι διαχειριστές της αλιείας, και υπάρχει μεγάλη συναίνεση ως προς την ανάγκη βελτιώσεων. Η μεταρρύθμιση της συμβουλευτικής διαδικασίας αποτελεί, ως εκ τούτου, βασικό μέρος της μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Η Επιτροπή πιστεύει ακράδαντα ότι είναι αναγκαία η διαπίστωση των αιτίων που προκαλούν τις ελλείψεις στο σημερινό σύστημα και η λήψη μέτρων για την αντιμετώπισή τους. Στοιχεία μιας ενδεχόμενης λύσης πρέπει να αναζητηθούν:

- σε μία μεγαλύτερη δέσμευση των κρατών μελών για την παροχή επακριβών αλιευτικών δεδομένων·

- σε βελτιώσεις στον τομέα καθορισμού προτεραιοτήτων και στην οργάνωση του επιστημονικού και συμβουλευτικού έργου στον τομέα της αλιείας·

- στην αύξηση των διαθέσιμων επιστημονικών και τεχνικών πόρων.

Η Επιτροπή έχει πρωταρχική ευθύνη για τη λειτουργία της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής σύμφωνα με ορθές επιστημονικές πληροφορίες και ορθή πρακτική στον τομέα της διατήρησης, αλλά δεν διαθέτει καμία δική της επιστημονική εμπειρία. Αντιθέτως, στηρίζεται σε πόρους τους οποίους παρέχουν τα κράτη μέλη σε επιστημονικά συμβουλευτικά όργανα. Η έλλειψη ισορροπίας μεταξύ της ευθύνης και της κυριότητας των πόρων πρέπει να αποκατασταθεί.

3. ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ

Στο πλαίσιο του προτεινόμενου νέου κανονισμού-πλαισίου που διέπει τη λειτουργία της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, η Επιτροπή θα συνεχίσει να είναι υπεύθυνη για προτάσεις για κοινοτικά μέτρα για τη διατήρηση και διαχείριση των πόρων, τους όρους πρόσβασης σε ύδατα και πόρους, τη διαρθρωτική πολιτική και τη διαχείριση της αλιευτικής ικανότητας του στόλου, τον έλεγχο και την εφαρμογή, την υδατοκαλλιέργεια, την κοινή οργάνωση των αγορών καθώς και τις διεθνείς σχέσεις. Ιδιαίτερα, υπάρχει υποχρέωση για τη θέση σε εφαρμογή μιας διαδικασίας λήψης αποφάσεων που θα στηρίζεται σε αξιόπιστες επιστημονικές συμβουλές και η οποία θα έχει άμεσα αποτελέσματα. Λόγω του βασικού ρόλου της Επιτροπής στον τομέα της πρότασης και εποπτείας της εκτέλεσης της πολιτικής αυτής, απαιτείται η έγκαιρη υποστήριξή της με αξιόπιστες συμβουλές.

Τα κυριότερα στοιχεία των απαιτούμενων συμβουλών που προβλέπονται από την Επιτροπή περιγράφονται κατωτέρω.

3.1. Βασικές αρχές

Τα μέτρα διατήρησης και διαχείρισης θα πρέπει να στηρίζονται σε επιστημονικές συμβουλές υψηλής ποιότητας. Οι επιστημονικές συμβουλές θα πρέπει να καλύπτουν όλους τους σχετικούς παράγοντες, και ιδίως την αλληλεπίδραση μεταξύ της αλιείας, των πόρων και του οικοσυστήματος, και θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη βιολογικούς, τεχνικούς, περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Θα πρέπει επίσης να σέβονται την ακρίβεια των διαθέσιμων αναλύσεων λαμβάνοντας υπόψη την πιθανότητα αβεβαιότητάς τους).

Οι συμβουλές πρέπει να είναι αντικειμενικές και αμερόληπτες, και να έχουν καταρτιστεί σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατα αποδεκτές επιστημονικές μεθόδους, να παρέχονται εγκαίρως και να είναι εύκολα διαθέσιμες και κατανοητές. Θα πρέπει να διατυπώνονται στο πλαίσιο της τήρησης των προληπτικών κριτηρίων.

Οι συμβουλές θα πρέπει να επισημαίνουν μία συνιστώμενη πορεία δράσης (αλλά επίσης να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις συνέπειες λήψης άλλων πορειών δράσης). Πρέπει να στηρίζονται σε τυπική ανάλυση, σε γνώμες εμπειρογνωμόνων ή συνδυασμό των δύο. Ωστόσο, οι συμβουλές θα πρέπει να είναι διαφανείς και σαφείς σχετικά με τους ρόλους που διαδραματίζει η γνώμη των εμπειρογνωμόνων. Θα πρέπει να συνοδεύονται από δηλώσεις σχετικά με τις επιπτώσεις και τους κινδύνους εναλλακτικών επιλογών.

Οι διαδικασίες για τη διατύπωση των συμβουλών θα πρέπει να στηρίζονται στο δημόσιο τομέα και οι σχετικές επιστημονικές πλευρές θα πρέπει να επανεξετάζονται από ανεξάρτητους επιστημονικούς και τεχνικούς εμπειρογνώμονες. Οι συμβουλές θα πρέπει να καταρτίζονται γενικά υπό το πνεύμα της διαφάνειας έναντι του δημόσιου ελέγχου. Θα πρέπει να αναπτυχθούν μηχανισμοί διαβούλευσης με ιδιαίτερη προσοχή στο κόστος και το όφελος και κατ'αναλογικό τρόπο προς τα διακυβευόμενα θέματα.

Στο πλαίσιο των περιορισμών της ορθής επιστημονικής πρακτικής, οι συμβουλές θα πρέπει να είναι πρακτικές όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής τους με ελάχιστη μετέπειτα ερμηνεία ή αξιολόγηση.

Οι συμβουλές θα πρέπει επίσης να διατυπώνονται με βάση μία ευρεία επιστημονική συμμετοχή και θα πρέπει να επιτρέπουν τη δυνατότητα ισότιμης εγκυρότητας των διαφόρων εναλλακτικών ερμηνειών των διαθέσιμων πληροφοριών.

3.2. Διατήρηση και διαχείριση στον τομέα της αλιείας

3.2.1. Συμβουλές λειτουργικής ή βραχυπρόθεσμης χρήσεως

Θα χρειάζονται συμβουλές αναφορικά με τον καθορισμό βραχυπρόθεσμα κατάλληλων ορίων αλιευμάτων και αλιευτικής προσπάθειας προκειμένου να επιτευχθούν οι επιλεγέντες στόχοι μακροπρόθεσμα. Οι συμβουλές αυτές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη:

- την κατάσταση των ιχθυαποθεμάτων και τους βιολογικούς κινδύνους που συνδέονται με την αλιεία τους·

- την κατάσταση των πληθυσμών των μη εμπορικών ειδών και οικοτόπων και τις επιπτώσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων σε αυτούς·

- τη μακροπρόθεσμη βιώσιμη ισορροπία της αλιείας και των αλιευτικών πόρων·

- τον τρόπο της ταυτόχρονης αλίευσης διαφορετικών ειδών·

- την αποφυγή απορρίψεων.

3.2.2. Συμβουλές στρατηγικής ή μακροπρόθεσμης φύσεως

Η Επιτροπή πρότεινε ότι η Κοινότητα θα πρέπει να αναπτύξει πολυετή διαχείριση για διάφορους τύπους αλιείας(1). Τα σχέδια αυτά θα πρέπει να εξασφαλίζουν την αποκατάσταση των αποθεμάτων εφόσον χρειάζεται και να καθορίζουν στόχους και επιχειρησιακούς κανόνες για τη διαχείριση της αλιείας. Για το σκοπό αυτό, απαιτούνται επιστημονικές συμβουλές σχετικά με τις συνέπειες εναλλακτικών στρατηγικών διαχείρισης για τα αποθέματα και τους τύπους αλιείας.

Εκτός των ανωτέρω, είναι βασικής σημασίας η ύπαρξη μελετών που να καθορίζουν τους λειτουργικούς δεσμούς μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας του σκάφους και της θνησιμότητας λόγω της αλιείας που προκαλείται από την εν λόγω αλιευτική ικανότητα προκειμένου να καθοριστεί η αλιευτική ικανότητα ενός αλιευτικού στόλου η οποία να είναι συμβατή με τη βιώσιμη εκμετάλλευση των πόρων.

Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική θα πρέπει να κινηθεί προς την υιοθέτηση μιας προσέγγισης στον τομέα της διαχείρισης η οποία θα στηρίζεται στο οικοσύστημα. Αυτό θα απαιτήσει συμβουλές για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της αλιείας στη δομή και στη λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η κατανομή αλιευτικών δυνατοτήτων και η παροχή πρόσβασης στην αλιεία συνιστά πολιτική και όχι επιστημονική διαδικασία. Εντούτοις, στην περίπτωση που οι κατανομές αφορούν αποθέματα τα οποία μεταναστεύουν από τη μία οικονομική ζώνη στην άλλη, οι επιστήμονες καλούνται συχνά να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την κατανομή των αλιευμάτων, τη βιομάζα και την έκταση καθώς και τις χρονικές περιόδους των μεταναστεύσεων αυτών.

3.3. Έλεγχος και εφαρμογή

Οι επιστημονικές και τεχνικές αξιολογήσεις θα συνεχίσουν να είναι απαραίτητες προκειμένου να καταρτίζονται τα μέτρα ελέγχου. Επί παραδείγματι, πρόσφατα εκδόθηκε νομοθεσία σχετικά με το μέγιστο επιτρεπόμενο πάχος νημάτων για τα δίχτυα. Η μέτρηση του πάχους των νημάτων αποτελεί ένα τεχνικό θέμα, το οποίο, ενώ είναι προφανώς απλό, απαιτεί σημαντική μεθοδολογική ανάπτυξη. Η εφαρμογή υγειονομικών κανόνων και κανόνων υγιεινής μπορεί επίσης να απαιτήσει τεχνική εμπειρία όσον αφορά την κατανομή των ιχθυαποθεμάτων σε σύγκριση προς την κατανομή ορισμένων ρυπαντών όπως είναι οι διοξίνες.

3.4. Διεθνείς διαπραγματεύσεις

Η Επιτροπή είναι αρμόδια για τη διαπραγμάτευση αλιευτικών συμφωνιών οι οποίες καλύπτουν την πρόσβαση στα πλεονάσματα ιχθυαποθεμάτων τρίτων χωρών και τους όρους υπό τους οποίους τα κοινοτικά σκάφη μπορούν να αλιεύουν σε περιοχές στις οποίες εφαρμόζονται τα μέτρα διατήρησης περιφερειακών οργανώσεων αλιείας. Οι κοινοτικές δράσεις θα πρέπει να προάγουν και να ενισχύουν τη διεθνή συνεργασία και να διασφαλίζουν τη βιώσιμη και υπεύθυνη αλιεία εκτός των κοινοτικών υδάτων κατά τον ίδιο τρόπο όπως και στα ύδατα της Κοινότητας.

Υιοθετώντας τον κώδικα συμπεριφοράς για μια υπεύθυνη αλιεία(2), η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεσμεύτηκε να "προαγάγει και να αυξήσει τις ερευνητικές ικανότητες αναπτυσσόμενων χωρών, μεταξύ άλλων στους τομείς της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων, της ενημέρωσης, της επιστήμης και της τεχνολογίας, της ανάπτυξης ανθρώπινων πόρων και της παροχής ερευνητικών ευκολιών, έτσι ώστε να μπορέσουν να συμμετέχουν αποτελεσματικά στη διατήρηση, διαχείριση και βιώσιμη χρήση των έμβιων υδρόβιων πόρων".

3.4.1. Περιφερειακές και διμερείς αλιευτικές συμφωνίες

Οι αλιευτικές συμφωνίες απαιτούν σημαντική συμμετοχή επιστημονικού προσωπικού έτσι ώστε να διασφαλίζουν τη συνεκτικότητα και τη συνέπεια των μέτρων διατήρησης σε διαφορετικές περιπτώσεις, να συντονίζουν τη συμμετοχή των κοινοτικών επιστημόνων σε περιφερειακές οργανώσεις αλιείας καθώς και την τεχνική στήριξη κατά την κατάρτιση αλιευτικών συμφωνιών και για τη διαπραγμάτευση αλιευτικών δυνατοτήτων.

3.4.2. Επιστημονική συνεργασία στον τομέα των συμβουλών για τη διαχείριση της αλιείας σε τρίτες χώρες

Οι επιστημονικές συμβουλές για τους αλιευτικούς πόρους και η επίπτωση της αλιείας στα υδάτινα οικοσυστήματα τρίτων χωρών για τα οποία ενδιαφέρεται η Κοινότητα θα πρέπει να παρέχονται κυρίως μέσω επιστημόνων της οικείας χώρας καθώς και των αρμόδιων περιφερειακών οργανώσεων. Ωστόσο, στις αναπτυσσόμενες χώρες (ιδίως στις χώρες ΑΚΕ), είναι πιθανόν να διατίθενται λίγες επιστημονικές γνώσεις για τον καθορισμό της ύπαρξης πλεοναζόντων πόρων οι οποίοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο συμφωνιών πρόσβασης σε αλιευτικούς πόρους σύμφωνα με το Δίκαιο της Θαλάσσης. Είναι πιθανόν επίσης να υπάρχει απροθυμία να ληφθούν υπόψη οι διαθέσιμες επιστημονικές πληροφορίες για πολιτικούς λόγους. Σε περιπτώσεις όπου η επιστήμη είναι ανεπαρκής, εναπόκειται στην Κοινότητα και στα κράτη μέλη της να επενδύσουν, από κοινού με τις χώρες -εταίρους, στην ανάπτυξη της ικανότητάς τους να αναλύσουν τα δικά τους συστήματα όσον αφορά τους επιστημονικούς πόρους, στη δημιουργία επιστημονικών γνώσεων και στην ενίσχυση των δομών διαχείρισης όσον αφορά την εφαρμογή των επιστημονικών συμβουλών. Τα μέτρα αυτά είναι απαραίτητα για τη διαχείριση της αλιείας με στόχο την βιώσιμη χρήση των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Το όραμα των ΑΚΕ για μία αειφόρο ανάπτυξη(3) παρέσχε ένα επικαιροποιημένο πλαίσιο για την ενίσχυση των ικανοτήτων έρευνας και διαχείρισης για τους φυσικούς ανανεώσιμους πόρους. Η αυξημένη κοινοτική επιστημονική ικανότητα σε σχέση με το οικοσύστημα και την ανάλυση των πόρων είναι σημαντική στο πλαίσιο αυτό.

3.5. Υδατοκαλλιέργεια

Η Κοινότητα δεν έχει τα ίδια καθήκοντα ρύθμισης και ελέγχου όσον αφορά την υδατοκαλλιέργεια όπως έχει για τη διαχείριση των αλιευμάτων, αλλά είναι υπεύθυνη για θέματα περιβάλλοντος, προβλήματα ανθρώπινης και ζωικής υγείας, οικονομίας και ζωικής ευημερίας. Συχνά απαιτούνται επιστημονικές και τεχνικές συμβουλές για τις πλευρές αυτές των δραστηριοτήτων υδατοκαλλιέργειας.

Οι συμβουλές αυτές παρέχονται συνήθως από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, ιδίως για ad hoc επιστημονικές συμβουλές. Για ορισμένα θέματα, υπάρχουν ήδη ειδικές επιτροπές οι οποίες μπορούν να βοηθούν την Επιτροπή (ιδίως σε υγειονομικά και κτηνιατρικά θέματα). Εντούτοις, δεν υπάρχει επιστημονική επιτροπή η οποία να ασχολείται με την περιβαλλοντική επίπτωση και τα οικονομικά θέματα του τομέα της υδατοκαλλιέργειας.

Θα πρέπει να εξασφαλισθεί επίσης η συστηματική συλλογή δεδομένων σχετικά με την παραγωγή, την αγορά και τις τιμές της υδατοκαλλιέργειας. Οι πληροφορίες που παρέχονται από τον ισχύοντα κανονισμό του Συμβουλίου για την υποβολή από τα κράτη μέλη στατιστικών για την παραγωγή της υδατοκαλλιέργειας δεν είναι επαρκείς για το σκοπό αυτό.

3.6. Η κοινωνική και οικονομική διάσταση της διαχείρισης της αλιείας και της διαρθρωτικής πολιτικής

Τα σημερινά συμβουλευτικά συστήματα στον τομέα της αλιείας εστιάζονται στις βιολογικές επιστήμες και διατίθενται λίγες ποσοτικές συμβουλές σχετικά με την κοινωνική και οικονομική επίπτωση εναλλακτικών στρατηγικών διαχείρισης, παρά την ανάπτυξη μιας επισταμένης θεωρητικής βάσεως για την αξιολόγηση της οικονομίας διαχείρισης των φυσικών πόρων και τη μεγάλη ανάγκη ενημέρωσης των διαχειριστών σχετικά με τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες των ενεργειών τους.

Το βασικό αίτιο μη παροχής τέτοιων συμβουλών είναι η μη ύπαρξη δεδομένων για τη στήριξη μιας τυποποιημένης ανάλυσης σε κοινοτικό επίπεδο.

Η συστηματική συλλογή οικονομικών δεδομένων στον τομέα της αλιείας σε κοινοτική βάση από τα κράτη μέλη θα αρχίσει το 2004 (βλέπε 4.1). Μόλις γίνει αυτό, μεταξύ των προθέσεων της Επιτροπής είναι η αξιολόγηση της ποσότητας, ποιότητας και έκτασης των σχετικών δεδομένων. Θα πρέπει να υπάρξουν ρυθμίσεις για τη συνήθη μακροπρόθεσμη ανάλυση και ενσωμάτωση των αναλύσεων αυτών σε άλλες συμβουλές που λαμβάνει η Κοινότητα στον τομέα της αλιείας.

4. ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

Το ακόλουθο τμήμα εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους παρέχονται επί του παρόντος οι πληροφορίες και οι συμβουλές από τους επιστήμονες. Η συμβουλευτική διαδικασία διακρίνεται σε τρία μέρη: στη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών, στην ανάλυση που αποτελεί τη βάση των συμβουλών και στη διατύπωση των συμβουλών. Κατόπιν πραγματοποιείται η συζήτησή τους.

4.1. Συλλογή δεδομένων

Οι ανάγκες διατήρησης της διαχείρισης των αποθεμάτων οδήγησαν σε χαμηλότερες ποσοστώσεις, ενώ οι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας των αλιευτικών στόλων οδήγησαν τόσο σε υψηλότερες αλιευτικές ικανότητες όσο και σε μεγαλύτερη οικονομική ανάγκη για την αλίευση ψαριών προκειμένου να επιτυγχάνεται η απόσβεση των επενδύσεων. Το γεγονός αυτό δημιούργησε κίνητρο για τους εμπορικούς αλιείς να αλιεύουν πολύ περισσότερα ψάρια από τις επιτρεπόμενες ποσότητες στο πλαίσιο του συστήματος ποσοστώσεων. Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τα κράτη μέλη δεν απέδειξαν γενικά ότι αποτελούν ένα επαρκές αποτρεπτικό μέσο για την πρόληψη αλίευσης πέραν των ποσοστώσεων. Λόγω του γεγονότος αυτού, η ακρίβεια των εκτιμήσεων σχετικά με τα αλιεύματα επιδεινώθηκε πάρα πολύ κατά τα πρόσφατα έτη, γεγονός που μείωσε την αξιοπιστία των επιστημονικών συμβουλών.

Η Κοινότητα έχει αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη στον τομέα της συλλογής των δεδομένων που απαιτούνται για τη λειτουργία της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Ενώ η συλλογή δεδομένων ανήκε πριν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, τα οποία ελάμβαναν ειδική κοινοτική χρηματοδότηση, η Κοινότητα τώρα θέτει σε εφαρμογή προγράμματα για την αύξηση της συνεργασίας και του συντονισμού της συλλογής δεδομένων με τυποποιημένες διαδικασίες και κριτήρια.

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1543/2000 του Συμβουλίου(4), τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τη συλλογή τόσο των αλιευτικών δεδομένων όσο και των μη αλιευτικών δεδομένων και είναι υποχρεωμένα να δημιουργούν πρότυπες βάσεις δεδομένων για την τήρηση βιολογικών και οικονομικών στοιχείων.

Παρά το γεγονός ότι οι νέες διαδικασίες αναμένεται να βελτιώσουν την κάλυψη, την έκταση και τον όγκο των δεδομένων στον τομέα της έρευνας και της βιολογικής δειγματοληψίας, οι βελτιώσεις αυτές δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα που προκαλείται από τον επισφαλή χαρακτήρα των δεδομένων για τα αλιεύματα.

Λόγω της γενικής ανησυχίας σχετικά με την ακρίβεια επίσημων στατιστικών, οι επιστήμονες του τομέα της αλιείας κατέφυγαν συχνά σε ανεξάρτητες μεθόδους εκτίμησης των αλιευμάτων. Όσο συνεχίζεται η υποβολή ανακριβών εκθέσεων στατιστικών για τα αλιεύματα, θα συνεχίζει να υπάρχει ανάγκη για την πραγματοποίηση τέτοιου είδους ανεξάρτητων εκτιμήσεων.

Υπάρχουν επίσης προβλήματα στη συλλογή οικονομικών δεδομένων για την υδατοκαλλιέργεια και τη μεταποίηση. Μόνο τα τελευταία δεδομένα περιλαμβάνονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1543/2000, αλλά η συλλογή τους δεν είναι υποχρεωτική πριν το 2006. Η συλλογή στατιστικών υδατοκαλλιέργειας περιορίζεται σε δεδομένα παραγωγής στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 788/96. Λόγω της σημερινής έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων, η Επιτροπή δεν μπορεί να παρακολουθήσει αποτελεσματικά την κατάσταση της υδατοκαλλιέργειας και των βιομηχανιών μεταποίησης, ούτε να παρακολουθήσει οποιαδήποτε πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής, όπως απαιτείται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2792/1999.

4.2. Επιστημονική και τεχνική ανάλυση και διατύπωση συμβουλών

Η επιστημονική ανάλυση που αποτελεί τη βάση των συμβουλών πραγματοποιείται στις περισσότερες περιπτώσεις μέσω συνεργασίας μεταξύ των εθνικών ιδρυμάτων αλιευτικής έρευνας. Η συνεργασία αυτή αποτελεί ένα από τα βασικά μέσα για τη διασφάλιση της κατάρτισης των συμβουλών σύμφωνα με υψηλά πρότυπα αρτιότητας και αμεροληψίας καθώς και σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές αρχές.

Μερικοί από τους σημαντικότερους μηχανισμούς για την κατάρτιση συμβουλών περιγράφονται κατωτέρω.

4.2.1. Θεσμικές ρυθμίσεις σε διεθνές επίπεδο

Οι επιστημονικές και τεχνικές συμβουλές παρέχονται πολύ συχνά από το προσωπικό εθνικών εργαστηρίων αλιείας τα οποία συνήθως χρηματοδοτούνται από τις εθνικές κυβερνήσεις. Οι δραστηριότητες τους μπορούν να περιλαμβάνουν την έρευνα σε πολλούς τομείς της θαλάσσιας επιστήμης (μεταξύ των οποίων η χημική και φυσική ωκεανογραφία και οι μελέτες οικοσυστημάτων), δραστηριότητες παρακολούθησης (ποιότητα τροφίμων, μόλυνση και ρύπανση), καθώς και αξιολόγηση της αλιείας και παροχή συμβουλών. Συμβουλές επίσης ζητούνται από μη κυβερνητικά ιδρύματα (π.χ. πανεπιστήμια).

Οι δραστηριότητες των ιδρυμάτων αυτών και οι υπηρεσίες που παρέχουν στις εθνικές διοικήσεις αποτέλεσαν κατά τα πρόσφατα έτη αντικείμενο επισήμων συμφωνιών. Οι επίσημες αυτές συμφωνίες αναγνωρίζουν ότι οι επιστημονικές συμβουλές και η έρευνα στον τομέα της αλιείας αποτελούν δραστηριότητα της οποίας το κόστος πρέπει να πληρώνεται και να αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης στο πλαίσιο σαφών κατευθυντήριων γραμμών.

Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι, στην περίπτωση απαίτησης πρόσθετων συμβουλών από τους διαχειριστές αλιείας, τα εθνικά εργαστήρια αναγκάζονται είτε να αναθέτουν υπερβολικό φόρτο εργασίας στο προσωπικό τους ή να απομακρύνουν από άλλες δραστηριότητες (οι οποίες δυνατόν να αποτελούν αντικείμενο συμβατικών υποχρεώσεων) προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις. Αυτό συμβαίνει συχνά, επί παραδείγματι, στην περίπτωση που οι κοινοτικοί διαχειριστές υποβάλουν πρόσθετα αιτήματα στο ICES (Διεθνές Συμβούλιο για την Εξερεύνηση της Θάλασσας).

Η κατάσταση είναι άκρως δυσάρεστη και για τις δύο πλευρές. Τα εθνικά ιδρύματα πρέπει να προσπαθούν να αντιμετωπίζουν τη ζήτηση για εμπειρογνώμονες εφαρμόζοντας μία διαδικασία επί της οποίας διαθέτουν πολύ μικρή επιρροή και για την οποία δεν πληρώνονται. Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή δεν διαθέτει δικούς της πόρους προκειμένου να αντιμετωπίσει τα επείγοντα θέματα τα οποία ανήκουν στην άμεση αρμοδιότητά της.

Σε ορισμένες περιφερειακές οργανώσεις αλιείας (π.χ. στην Παναμερικανική Επιτροπή Τροπικού Τόνου), η συλλογή δεδομένων, η επιστημονική έρευνα και η αξιολόγηση αναλαμβάνονται από επιστημονικό προσωπικό που ανήκει στην ίδια την οργάνωση. Άλλα ιδρύματα έχουν προσλάβει μόνιμο προσωπικό σε μία επιστημονική γραμματεία προκειμένου να παρέχουν στήριξη στις δραστηριότητες των επιστημόνων των εθνικών εργαστηρίων.

Στο πλαίσιο των διαφόρων περιφερειακών οργανώσεων αλιείας, έχει αναφερθεί ένας αριθμός κοινών προβλημάτων:

- πολλαπλασιασμός συνεδριάσεων και επιτροπών,

- έλλειψη επαρκούς αριθμού επιστημόνων της Κοινότητας προκειμένου να παρίστανται και να συμμετέχουν αποτελεσματικά,

- εξάρτηση από την καλή θέληση των κρατών μελών να παρέχουν επιστημονική εμπειρία,

και σε ορισμένες περιπτώσεις,

- ανικανότητα άλλων χωρών να συμμετέχουν σε ορισμένες Περιφερειακές Οργανώσεις Αλιείας.

4.2.2. Παροχή συμβουλών σε εθνικές διοικήσεις

Τα εθνικά εργαστήρια αλιείας είναι υπεύθυνα για την πρωτότυπη έρευνα, τη συμμετοχή σε διεθνή συμβουλευτικά και επιστημονικά όργανα καθώς επίσης και για ορισμένα καθήκοντα παρακολούθησης. Παρέχουν επίσης συμβουλές σε εθνικές διοικήσεις σε θέματα που επηρεάζουν τα συμφέροντα των εγχώριων αλιευτικών τους στόλων.

Τα εθνικά εργαστήρια χρηματοδοτούνται κυρίως από τις εθνικές διοικήσεις και υπάρχει σαφής δεσμός μεταξύ των εργαστηρίων και του ιδρύματος που ζητεί τις συμβουλές. Αυτό δεν συμβαίνει για τους άλλους μηχανισμούς που περιγράφονται κατωτέρω.

4.2.3. Συνεργασία μέσω του Διεθνούς Συμβουλίου για την Εξερεύνηση της Θάλασσας (ICES)

Οι επιστήμονες των κρατών μελών συνεργάζονται για την αξιολόγηση της κατάστασης πολλών ιχθυαποθεμάτων στον Β.Α. Ατλαντικό και παρέχουν αλιευτικές συμβουλές μέσω του ICES. Η οργάνωση αυτή ιδρύθηκε το 1902 για την προώθηση, το συντονισμό και τη διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνητικών δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με τη θάλασσα και τους έμβιους πόρους της. Μετά από τη σύναψη ορισμένων διεθνών συμβάσεων, ο ρόλος του ICES επεκτάθηκε προκειμένου να συμπεριλάβει την παροχή συμβουλών για τα ιχθυαποθέματα και τους τύπους αλιείας σε τρεις διεθνείς αλιευτικές επιτροπές καθώς επίσης και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Το ICES αποτελεί ένα βήμα συζητήσεων για τα εθνικά αλιευτικά εργαστήρια των κρατών μελών και άλλων κρατών της περιοχής για τη συγκέντρωση των πόρων τους στην περίπτωση που αντιμετωπίζουν κοινά προβλήματα και για την επίτευξη ομοφωνίας σχετικά με τις συμβουλές διαχείρισης της αλιείας. Το ICES έχει καθιερώσει ένα σύστημα ομάδων εργασίας και συμβουλευτικών επιτροπών, των οποίων τα μέλη είναι επιστήμονες των κρατών μελών. Οι ομάδες εργασίας υποβάλουν εκθέσεις στις συμβουλευτικές επιτροπές, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη διατύπωση των συμβουλών.

Το ICES αποτελεί μία οργάνωση αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας και αξιοπιστίας στην ανάπτυξη της επιστήμης και στην παροχή ετήσιων συμβουλών σχετικά με τα κατάλληλα επίπεδα αλιευμάτων για κάθε απόθεμα. Παρουσίασε αξιοσημείωτη επιτυχία στην προώθηση της ιδέας της διαχείρισης της αλιείας η οποία να στηρίζεται στην επιστήμη. Εντούτοις, η ζήτηση συμβουλών στον τομέα της αλιείας υπερβαίνει τώρα τις ικανότητες του ICES(5). Αυτό μπορεί να διαπιστωθεί εν μέρει από την αύξηση του αριθμού των ειδικών αιτημάτων (δηλαδή συμπληρωματικών προς την παροχή συνήθων συμβουλών) που υποβάλλονται στο ICES από την Επιτροπή και από την σχετική ανταπόκριση του ICES(6).

Η ικανότητα παροχής συμβουλών μέσω του ICES ελέγχεται από τα εργαστήρια αλιείας των κρατών μελών. Εντούτοις, η ζήτηση συμβουλών συντονίζεται από την Επιτροπή για λογαριασμό της Κοινότητας η οποία χρησιμοποιεί τις συμβουλές. Το ίδρυμα που ζητεί τις συμβουλές διαθέτει πολύ λίγους πόρους προκειμένου να συμμετέχει στη διαδικασία, ενώ τα εργαστήρια αλιείας δεν έχουν κατ' ανάγκη κοινό συμφέρον με την Κοινότητα για τη διάθεση επιστημονικού προσωπικού για την εξέταση ενός θέματος που υποβλήθηκε από την Κοινότητα. Ως εκ τούτου, οι συμβουλευτικές δραστηριότητες στον τομέα της αλιείας αντιμετωπίζονται με σχετικά χαμηλή προτεραιότητα από το ICES.

Η Κοινότητα δεν είναι μέλος του ICES, πράγμα που είναι σπάνιο εφόσον πρόκειται για περιφερειακή οργάνωση στον τομέα της αλιείας. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί προβλήματα δεδομένου ότι η Κοινότητα, η οποία είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση και διαχείριση της αλιείας, δεν αντιπροσωπεύεται ούτε λαμβάνει μέρος στη διαδικασία προγραμματισμού και λήψης αποφάσεων του ICES η οποία αποτελεί τη βάση των συμβουλών στον τομέα της αλιείας και της αξιολόγησης των ιχθυαποθεμάτων.

4.2.4. Παροχή συμβουλών σχετικά με μη κοινοτικά ύδατα

Σε περιοχές εκτός του Β.Α. Ατλαντικού, οι συμβουλές στον τομέα της αλιείας παρέχονται γενικά μέσω ενός παρόμοιου μηχανισμού: ανάπτυξη επιστημονικών εκτιμήσεων και συμβουλών με τη συμμετοχή επιστημόνων εθνικών εργαστηρίων σε επιστημονικές ομάδες εργασίας που ιδρύονται για το σκοπό αυτό(7) από περιφερειακές οργανώσεις αλιείας (NAFO, ICCAT, CCAMLR, GFCM). Ωστόσο, υπάρχουν γενικά δύο διαφορές σε σύγκριση με την περίπτωση του ICES. Εν πρώτοις, στα βήματα αυτά, οι αλιευτικές συμβουλές παρέχονται από τις ίδιες τις οργανώσεις που είναι υπεύθυνες για τη διαχείριση της αλιείας. Κατά δεύτερο λόγο, σύμφωνα με την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της, η Κοινότητα είναι μέλος των οργανώσεων, παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις και ιδιαίτερα στην περίπτωση μεικτής αρμοδιότητας, τα κράτη μέλη και η Κοινότητα μπορούν επίσης να είναι ταυτόχρονα μέλη.

Αναφορικά με συμβουλές που αφορούν την αλιεία σε ύδατα τρίτων χωρών, η Κοινότητα στηρίζεται, όπου είναι δυνατόν, σε εκτιμήσεις που πραγματοποιούνται από περιφερειακές οργανώσεις αλιείας. Ωστόσο όμως, σε πολλές περιπτώσεις, οι πληροφορίες αυτές δεν διατίθενται και η Επιτροπή πρέπει να καταφεύγει είτε στην επιστημονική, τεχνική και οικονομική επιτροπή αλιείας (ΕΤΟΕΑ), σε μεμονωμένους εμπειρογνώμονες, ή να στηρίζεται στην δική της εμπειρία.

4.2.5. Παροχή συμβουλών από την επιστημονική, τεχνική και οικονομική επιτροπή αλιείας (ΕΤΟΕΑ)

Η ΕΤΟΕΑ είναι ένα όργανο που έχει ιδρυθεί με στόχο την παροχή συμβουλών στην Επιτροπή για επιστημονικά, τεχνικά και οικονομικά θέματα στον τομέα της αλιείας. Στηρίζεται σε γενικές γραμμές στην ίδια πηγή εμπειρίας όπως το ICES: στο προσωπικό των εθνικών εργαστηρίων αλιείας.

Η ΕΤΟΕΑ αναφέρεται στην Επιτροπή και τα μέλη της διορίζονται από την Επιτροπή μεταξύ προσωπικού με υψηλά προσόντα στον επιστημονικό, τεχνολογικό και οικονομικό τομέα. Τα μέλη της ΕΤΟΕΑ απασχολούνται συνήθως από κυβερνητικούς οργανισμούς, αλλά ορισμένες φορές ανήκουν στον ακαδημαϊκό τομέα.

Το έργο της ΕΤΟΕΑ αφορά κυρίως την εκπόνηση μελετών, εξετάσεων ή συλλογής επιστημονικών εργασιών που έχουν εκπονηθεί προηγουμένως, συχνά από το ICES. Η ίδια η ΕΤΟΕΑ πραγματοποιεί μικρής έκτασης πρωτότυπο επιστημονικό έργο. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή προβαίνει στη σύγκλιση υποομάδων εργασίας υπό την αιγίδα της ΕΤΟΕΑ. Τα μέλη μιας ομάδας δεν είναι συχνά μέλη της ΕΤΟΕΑ και περιλαμβάνουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, συμμετέχοντες από τη Νορβηγία. Οι ομάδες αυτές παράγουν καινοτόμο έργο, συνήθως σε απάντηση ειδικών αιτημάτων της Επιτροπής. Οι εκθέσεις των ομάδων αυτών εξετάζονται από την ΕΤΟΕΑ.

Σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως όσον αφορά τους βιολόγους και τους τεχνολόγους αλιευτικών εργαλείων, τα μέλη της ΕΤΟΕΑ είναι επίσης μέλη ομάδων εργασίας και άλλων ομάδων του ICES. Ως εκ τούτου, η ΕΤΟΕΑ δεν μπορεί να ενεργεί ως τελείως ανεξάρτητο όργανο από το σύστημα του ICES και η συμμετοχή στην ΕΤΟΕΑ επιβάλει πρόσθετο και ορισμένες φορές επαναλαμβανόμενο φόρτο εργασίας για τα μέλη της. Παρόλα αυτά όμως, υπάρχει τάση στα κράτη μέλη να ζητούν την επανεξέταση του έργου του ICES από την ΕΤΟΕΑ, ιδίως εάν το προς επανεξέταση θέμα προκαλεί αμφισβητήσεις.

Η ΕΤΟΕΑ είναι ο μόνος τακτικός φορέας παροχής οικονομικών συμβουλών στην Κοινότητα. Μέχρι σήμερα, η μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΤΟΕΑ στον τομέα αυτό αφορά ένα ερευνητικό σχέδιο για την οικονομική αξιολόγηση της κοινοτικής αλιείας, για το οποίο η αντίστοιχη χρηματοδοτική στήριξη θα διαρκέσει μόνο μέχρι τα τέλη του 2004. Πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος να συνεχισθεί και να αναπτυχθεί το πολύτιμο αυτό οικονομικό εργαλείο.

Οι κοινοτικές χρηματοδοτήσεις χρησιμοποιούνται μόνο για την πληρωμή των μελών της ΕΤΟΕΑ για έξοδα ταξιδιού και διαμονής κατά τη διάρκεια της συμμετοχής τους σε συνεδριάσεις. Κατά τη διάρκεια του χρόνου αυτού, συνεχίζουν να απασχολούνται από τα ιδρύματά τους αλλά δεν είναι διαθέσιμοι σε αυτά. Η ρύθμιση αυτή παρεμποδίζει την επέκταση του έργου της ΕΤΟΕΑ πέραν ενός σχετικά χαμηλού επιπέδου το οποίο μπορεί να υποστηριχθεί από την καλή θέληση των εθνικών ιδρυμάτων αλιείας ενώ δεν ήταν πάντοτε δυνατόν για την ΕΤΟΕΑ να συμπληρώνει το έργο της εγκαίρως. Η ΕΤΟΕΑ βρίσκεται στα όρια αυτών που μπορούν να επιτευχθούν στηριζόμενη στην εν λόγω καλή θέληση.

4.2.6. Ad hoc συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων

Η Επιτροπή συγκαλεί περιστασιακά ad hoc διεθνείς συνεδριάσεις επιστημόνων για την εξέταση συγκεκριμένων θεμάτων. Οι συνεδριάσεις του είδους αυτού διοργανώθηκαν επί παραδείγματι όταν υπήρξε ανάγκη να συμφωνηθούν κοινά μέτρα διαχείρισης με την Νορβηγία. Περιφερειακές οργανώσεις αλιείας, όπως είναι η IBSFC και η NEAFC έχουν επίσης διοργανώσει τέτοιες συνεδριάσεις. Τέτοιου είδους συνεδριάσεις δεν αντιπροσωπεύουν μια επαρκή διαδικασία για την αντιμετώπιση επαναλαμβανόμενων θεμάτων ή για συνήθεις αξιολογήσεις. Οι συνεδριάσεις αυτές στηρίζονται επίσης στην εμπειρία των εθνικών εργαστηρίων αλιείας.

4.2.7. Ύπαρξη συνέργειας με την κοινοτική πολιτική στον τομέα της έρευνας

Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο, η κοινοτική αλιευτική πολιτική ωφελείται από την έρευνα που πραγματοποιείται βάσει του κοινοτικού προγράμματος-πλαισίου. Γίνονται προσπάθειες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας για τη βελτίωση της ανταπόκρισης της έρευνας, βάσει του προγράμματος-πλαισίου, προς τις ανάγκες των κοινοτικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένης της αλιευτικής πολιτικής, για την εξασφάλιση καλύτερης προτεραιότητας των ερευνητικών απαιτήσεων και τη δημιουργία μεγαλύτερης συνεκτικότητας και συνέργειας μεταξύ των εθνικών και των κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων. Οι βελτιώσεις αυτές είναι πλήρως σύμφωνες προς τους στόχους της παρούσας ανακοίνωσης και θα πρέπει να συμβάλουν στην προώθησή τους.

4.3. Επιστημονική εμπειρία της Επιτροπής

Λόγω της απουσίας πίνακα επιλαχόντων που να έχουν επιλεγεί με ανοικτό διαγωνισμό, οι διαδικασίες πρόσληψης της Επιτροπής αποκλείουν γενικά την πρόσληψη μόνιμου επιστημονικού προσωπικού. Κατά συνέπεια, η εσωτερική εμπειρία των ειδικών της ΓΔ Αλιείας υποστηρίζεται επί του παρόντος από εθνικούς εμπειρογνώμονες (οι οποίοι ανέρχονται σε δύο από τον Απρίλιο του 2002), ή μέσω συμβάσεων προσωρινής απασχόλησης (επτά από τον Απρίλιο του 2002). Ο αριθμός ειδικευμένου προσωπικού στις υπηρεσίες της Επιτροπής είναι ανεπαρκής για την αντιμετώπιση των αναγκών της διαχείρισης της αλιείας για ολόκληρη την Κοινότητα και, ως εκ τούτου, πολλές προτάσεις και αποφάσεις στον τομέα της διαχείρισης υπέφεραν από ελλείψεις από απόψεως ποιότητας και καθυστερήσεων.

4.4. Σύνοψη προβλημάτων και ενδεχόμενα μέτρα θεραπείας

Τα ακόλουθα βασικά προβλήματα διαπιστώθηκαν στα προηγούμενα τμήματα:

- Υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη επιστημονικών συμβουλών, η οποία υπερφορτώνει τα συμβουλευτικά συστήματα -είτε του ICES, της ΕΤΟΕΑ ή άλλων οργανώσεων- τα οποία στηρίζονται στο ήδη υπερφορτωμένο από απόψεως εργασίας προσωπικό των εθνικών εργαστηρίων αλιείας.

- Οι προτεραιότητες της Κοινότητας (ως χρήστη των συμβουλών αυτών) και των εθνικών εργαστηρίων αλιείας (στα οποία υπάρχει η εμπειρία) δεν είναι κατ'ανάγκη οι ίδιες. Πράγματι, υπάρχουν μόνο έμμεσοι δεσμοί μεταξύ των δύο.

- Η επιστημονική εμπειρία καθίσταται αντικείμενο τυπικότερων συμβατικών ρυθμίσεων μεταξύ των εργαστηρίων αλιείας και των οργανισμών χρηματοδότησής τους. Στις ρυθμίσεις αυτές θα πρέπει να προβλέπεται η παροχή συμβουλών προς την Κοινότητα.

- Αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει στα κράτη μέλη, η Επιτροπή διαθέτει πολύ λίγη άμεση επιστημονική ή τεχνική εμπειρία.

- Η πρόκληση αυξανόμενων ολοκληρωμένων και συνεκτικών συμβουλών που να λαμβάνει υπόψη το οικοσύστημα καθώς και τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές απόψεις, θα απαιτήσει αύξηση των πόρων σε σύγκριση με τα μέχρι σήμερα αντιμετωπιζόμενα παραδοσιακά θέματα αλιείας.

- Η επίτευξη περισσότερων και καλύτερων επιστημονικών συμβουλών είναι δυνατή μόνο με την απασχόληση περισσότερου επιστημονικού προσωπικού και την υποστήριξη της επιστήμης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι βελτίωσης της παρούσας κατάστασης.

Ο πρώτος προϋποθέτει την αναδιοργάνωση της παροχής συμβουλών έτσι ώστε να παρέχονται επαρκέστερες συμβουλές. Αυτό θα απαιτήσει τη βελτίωση των δεσμών μεταξύ της επιστήμης και του κλάδου και τον καλύτερο συντονισμό των κοινοτικών προσπαθειών στην αλιευτική επιστήμη, ιδιαίτερα με τον καθορισμό των καθηκόντων και αναγκών προτεραιότητας και τη συγκέντρωση των σπάνιων ανθρώπινων πόρων σε αυτές. Παράλληλα, θα είναι αναγκαία η χρήση μεθόδων εργασίας που ανταποκρίνονται καλύτερα σε ανάγκες διαχείρισης από ό,τι οι σημερινές διαδικασίες.

Ο δεύτερος προϋποθέτει την αφιέρωση περισσότερων πόρων στην επίτευξη καλύτερων και ταχύτερων επιστημονικών συμβουλών. Αυτό θα απαιτήσει τη συλλογή περισσότερο εκτεταμένων και αξιόπιστων δεδομένων και την πρόσληψη περισσότερου ειδικευμένου προσωπικού για την ανάλυση δεδομένων και για την παροχή συμβουλών. Ενώ βραχυπρόθεσμα μπορεί να είναι δυνατή η εξάρτηση από τις υπάρχουσες θεσμικές δομές, μακροπρόθεσμα θα πρέπει να αναπτυχθούν νέες δομές, οι οποίες να προβλέπουν σαφείς κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά την ευθύνη και την κυριότητα των πόρων καθώς και τις σχετικές υποχρεώσεις.

5. ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

Η παροχή επιστημονικών συμβουλών πρέπει να είναι καλύτερα οργανωμένη προκειμένου να μπορεί να αντιμετωπίζει τις ανάγκες των διαχειριστών αλιείας. Τα επόμενα τμήματα του κειμένου εξετάζουν τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν από τη μεταβολή των ρυθμίσεων που ισχύουν σήμερα.

5.1. Ενσωμάτωση των γνώσεων του κλάδου της αλιείας

Η Επιτροπή αξιολογεί τις γνώσεις και την πρακτική εμπειρία του τομέα της αλιείας και θα επιδιώξει την τεχνική συμμετοχή έμπειρων παραγόντων του κλάδου στο πλαίσιο περιφερειακών συμβουλευτικών επιτροπών. Οι επιτροπές αυτές θα πρέπει να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της επιστημονικής συμβουλευτικής διαδικασίας, τόσο με την παροχή πρόσθετων πληροφοριών σχετικά με τις αλιευτικές δραστηριότητες και τα ιχθυαποθέματα όσο και με τον εντοπισμό των τομέων που παρουσιάζουν έντονο ενδιαφέρον.

Η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει τον κλάδο της αλιείας να παρέχει τις σχετικές πληροφορίες απευθείας στις επιστημονικές οργανώσεις και να συμμετέχει σε επιστημονικές δραστηριότητες και σε δραστηριότητες συλλογής δεδομένων. Αυτό επίσης θα ισχύει και για τα δεδομένα που είναι αναγκαία για την αξιολόγηση των οικονομικών επιδόσεων των κοινοτικών αλιευτικών στόλων. Επιπροσθέτως, ο κλάδος της αλιείας θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει με την υπόδειξη τομέων για έρευνα και επιστημονικές συμβουλές.

Μεταξύ των δραστηριοτήτων οι οποίες θα μπορούσαν να αναπτυχθούν στο πλαίσιο αυτό είναι:

- η διαβούλευση μεταξύ επιστημόνων του κλάδου της αλιείας, σε τομεακό ή περιφερειακό επίπεδο, και ιδίως στα περιφερειακά γνωμοδοτικά συμβούλια που έχουν ήδη προταθεί από την Επιτροπή·

- η εξωτερική αναθεώρηση των αξιολογήσεων των τύπων αλιείας·

- η συνεργασία στην κατάρτιση πολυετών σχεδίων διαχείρισης και κανόνων για τον καθορισμό TAC ή καθεστώτων αλιευτικής προσπάθειας.

5.2. Βελτίωση του συντονισμού της αλιευτικής έρευνας και της παροχής συμβουλών

Ο καλύτερος συντονισμός της κοινοτικής επιστημονικής δράσης για τη στήριξη των διαχειριστικών αναγκών θα πρέπει να βοηθήσει στη δημιουργία ενός επιστημονικού συμβουλευτικού συστήματος το οποίο να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες αυτές. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα η οποία θα βοηθήσει στη μείωση του φόρτου εργασίας.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι θα μπορούσαν να επιτευχθούν περαιτέρω βελτιώσεις στον τομέα της αποτελεσματικότητας μέσω στενότερου συντονισμού της κοινοτικής συμμετοχής στο ICES για θέματα που αφορούν την λειτουργία της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Ιδιαίτερα, η Επιτροπή προτείνει:

- τον τακτικό συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, των εθνικών διοικήσεων αλιείας και των διευθυντών των αλιευτικών ερευνητικών ιδρυμάτων στα κράτη μέλη προκειμένου να εντοπισθούν οι προτεραιότητες από απόψεως διαχειριστικών αναγκών καθώς επίσης και προκειμένου να υπάρξει συντονισμός και διάθεση των πόρων για την αντιμετώπιση των αναγκών αυτών πριν από τις συμμετοχές που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μέσω του ICES·

- συναντήσεις συντονισμού για τους εκπροσώπους της Κοινότητας στο ICES και σε άλλα περιφερειακά επιστημονικά όργανα, όσον αφορά θέματα κοινοτικής αρμοδιότητας·

- εξέταση της πλήρους συμμετοχής της Κοινότητας σε όλες τις οργανώσεις που έχουν σχέση με αλιευτικές συμβουλές, συμπεριλαμβανομένου του ICES.

Γενικά, είναι σημαντικό, στο πλαίσιο των περιφερειακών οργανώσεων αλιείας, η κοινοτική επιστημονική συμμετοχή να είναι καλά συντονισμένη προκειμένου να διευκολύνει την αποτελεσματική λειτουργία και την παροχή σαφών συμβουλών με βάση την κοινή συναίνεση. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαδραμάτισαν συντονιστικό ρόλο σε πολλές ΠΟΑ και θα πρέπει να συνεχίσουν το ρόλο αυτό. Επιπροσθέτως, ως βασικό όργανο εφαρμογής των συμβουλών, η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνεται λεπτομερώς σχετικά με τα σημαντικά θέματα στα οποία στηρίζονται οι συμβουλές.

Οι περιφερειακές επιστημονικές οργανώσεις αποτελούν το βασικό βήμα για το συντονισμό και τη σχεδίαση ερευνητικών δραστηριοτήτων στον τομέα της θαλάσσιας επιστήμης σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο. Στην Κοινότητα, τα προγράμματα-πλαίσια προβλέπουν το συντονισμό και τη μερική χρηματοδότηση από τον κοινοτικό προϋπολογισμό ερευνητικών προγραμμάτων των κρατών μελών.

5.3. Ταξινόμηση επιστημονικών καθηκόντων ανάλογα με την προτεραιότητα

Οι επιστημονικές συμβουλές θα μπορούσαν να παρέχονται αποτελεσματικότερα με τη συγκέντρωση των πόρων σε θέματα που παρουσιάζουν μεγαλύτερο διαχειριστικό ενδιαφέρον, παρά το γεγονός ότι υπάρχει ο αντίστοιχος κίνδυνος να κατευθυνθούν οι επιστημονικές προσπάθειες σε μη παραγωγικούς τομείς λόγω τομεακών συμφερόντων. Για την επίτευξη της μείωσης της πίεσης που δέχεται το σύστημα παροχής συμβουλών πρέπει:

- να καταβάλλεται περισσότερη προσπάθεια στην έρευνα και στη συλλογή δεδομένων σε καταστάσεις υψηλού κινδύνου και μικρότερη προσπάθεια σε καταστάσεις χαμηλού κινδύνου·

- να χρησιμοποιούνται απλοποιημένες διαδικασίες για την παροχή συμβουλών σε ένα πλαίσιο στο οποίο έχουν συμφωνηθεί τα πολυετή σχέδια διαχείρισης·

- να παρέχονται συμβουλές σε λιγότερο συχνή βάση για αποθέματα για τα οποία οι ετήσιες αλλαγές του μεγέθους του αποθέματος είναι δύσκολο να υπολογισθούν, όπως γίνεται επί του παρόντος για το είδος Nephrops (είναι σημαντικό να περιορισθεί η εφαρμογή της προσέγγισης αυτής σε περιπτώσεις στις οποίες η δυναμική των αποθεμάτων παρουσιάζει σχετική σταθερότητα σε σχέση με την ακρίβεια των εκτιμήσεων·

- να αναπτυχθούν διαδικασίες και μέθοδοι για την αντιμετώπιση θεμάτων επείγοντος διαχειριστικού ενδιαφέροντος άμα την εμφανίσει τους.

Σε μια κατάσταση όπου η αλιεία παρουσιάζει αειφορία και όπου, κατά συνέπεια, η αλιευτική προσπάθεια παρουσιάζει καλή αντιστοιχία ως προς τις διαθέσιμες αλιευτικές δυνατότητες, τα αιτήματα για διαχειριστικές συμβουλές θα πρέπει να μειωθούν. Για την επίτευξη της κατάστασης αυτής, η Κοινή Αλιευτική Πολιτική θα εξετάσει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

- πολυετή σχέδια διαχείρισης με προληπτικές μακροπρόθεσμες στρατηγικές·

- συστήματα διαχείρισης της προσπάθειας·

- διαχείριση της αλιευτικής ικανότητας σε συνάρτηση με το παραγωγικό δυναμικό των αλιευόμενων αποθεμάτων.

Ωστόσο όμως, παρά τις δυνατότητες μείωσης ορισμένων απαιτήσεων έναντι του συστήματος, η συνολική ανάγκη επιστημονικών συμβουλών είναι πιθανόν να συνεχίσει να αυξάνεται. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην ανάγκη στήριξης των διαχειριστικών αποφάσεων σε επιστημονικές συμβουλές, αλλά επίσης λόγω του γεγονότος ότι η επιστημονική βάση είναι πιθανόν να διευρυνθεί προκειμένου να αντιμετωπίσει τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές πτυχές. Τα θέματα δημόσιας υγείας καθώς επίσης και τα μέτρα που αφορούν το οικοσύστημα ή τον στόλο θα αυξήσουν περαιτέρω τις απαιτήσεις όσον αφορά την παρακολούθηση της αλιείας και τα συμβουλευτικά συστήματα.

5.4. Αποσαφήνιση του ρόλου του επιστημονικού συμβούλου και του διαχειριστή

Μια από τις δυσκολίες πολλών από τις τρέχουσες επιστημονικές συμβουλές είναι ότι ο καταμερισμός της εργασίας μεταξύ των επιστημόνων και των διαχειριστών παρουσιάζεται ορισμένες φορές συγκεχυμένος. Ορισμένες επιστημονικές συμβουλές μπορούν να στηρίζονται σε υποθέσεις σχετικά με στόχους πολιτικής που υπάγονται στην ευθύνη του διαχειριστή, με αποτέλεσμα οι συμβουλές να εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τις υποθέσεις που λήφθηκαν υπόψη από απόψεως πολιτικής.

Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διατυπώνονται τα αιτήματα για επιστημονικές συμβουλές κατά τρόπο ο οποίος να μην αφήνει καμία αμφιβολία ως προς τις υποθέσεις που καλούνται να λάβουν υπόψη οι επιστήμονες. Δύο τουλάχιστον προσεγγίσεις είναι δυνατές.

Η πρώτη απαιτεί από τη διαχειριστική αρχή να δηλώνει σαφώς τους διαχειριστικούς στόχους της και να "επιβάλει" τους περιορισμούς αυτούς στους επιστήμονες. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να ακολουθηθεί από την Κοινότητα στην περίπτωση συμφωνίας για πολυετή σχέδια διαχείρισης, στα οποία θα μπορούσαν να καθοριστούν οι στόχοι από απόψεως, επί παραδείγματι, της βιομάζας, του ποσοστού θνησιμότητας λόγω της αλιείας, του όγκου αλίευσης ή της σταθερότητας των αλιευμάτων.

Η δεύτερη απαιτεί από τη διαχειριστική αρχή να ζητεί συμβουλές για διάφορες διαχειριστικές επιλογές πριν αποφασίσει ποια θα επιλέξει. Στην περίπτωση αυτή, οι παρέχοντες τις συμβουλές καλούνται να εντοπίσουν τις υποθέσεις στις οποίες στηρίζονται οι επιλογές αυτές και να υποδείξουν την εφαρμογή εναλλακτικών στρατηγικών.

Θα απαιτηθεί μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με τις υποθέσεις που αφορούν τους στόχους της πολιτικής, τόσο όταν η Κοινότητα ζητεί επιστημονικές συμβουλές όσο και όταν τα επιστημονικά όργανα παρέχουν τις συμβουλές.

Και στις δύο περιπτώσεις, ο κλάδος της αλιείας και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη διατύπωση των αιτημάτων της διαχειριστικής αρχής, όπως προσδιορίζεται στο τμήμα 5.1.

5.5. Δημιουργία ενός καλύτερα ανταποκρινόμενου θεσμικού πλαισίου

Οι διαχειριστές αλιείας προβληματίζονται λόγω του μακρού χρόνου που απαιτείται για την απάντηση αιτημάτων για επιστημονικές συμβουλές. Απαιτείται μία ταχεία μέθοδος για την επίτευξη γρήγορων απαντήσεων σε επείγοντα διαχειριστικά προβλήματα. Μία τέτοια μέθοδος θα μπορούσε να περιλαμβάνει την ταχεία σύσταση ομάδων ad-hoc για την εξέταση ειδικών προβλημάτων -με πρόσθετη χρηματοδότηση εφόσον απαιτείται. Οι περιφερειακές επιστημονικές οργανώσεις δεν είναι επί του παρόντος αρκετά κατάλληλες για την παροχή των γρήγορων αυτών συμβουλών. Ένας σημαντικός περιοριστικός παράγοντας είναι η έλλειψη εφεδρικών επιστημονικών πόρων για την εξέταση τέτοιων προβλημάτων: δεδομένου ότι οι επιστημονικές προτεραιότητες προγραμματίζονται πολύ χρόνο πριν και δεν μπορούν εύκολα να επαναπρογραμματιστούν. Η επίτευξη τέτοιου είδους γρήγορων συμβουλών αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή.

Εντούτοις, μόνη της η αναδιοργάνωση δεν θα μπορέσει να επιτύχει και την αύξηση της ποιότητας και το πεδίο εφαρμογής των συμβουλών καθώς επίσης και ταχύτερη παροχή των συμβουλών αυτών.

6. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι θα υπάρξει μια περισσότερο επικεντρωμένη οργάνωση των επιστημονικών δραστηριοτήτων σε προβλήματα διαχειριστικού ενδιαφέροντος, θα συνεχίσει να υπάρχει σημαντική έλλειψη ισορροπίας μεταξύ του όγκου των συμβουλών που απαιτούνται και αυτών που μπορούν να παρέχουν από το προσωπικό των εθνικών εργαστηρίων, λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών και άλλων υποχρεώσεων. Η Κοινότητα πρέπει να διερευνήσει τις δυνατότητες για καλύτερη υποστήριξη της επιστημονικής βάσεως.

6.1. Βελτίωση της συλλογής δεδομένων και των στατιστικών αλιευμάτων

Η εσφαλμένη υποβολή εκθέσεων σχετικά με εκφορτώσεις που παρουσιάζεται σε μεγάλη κλίμακα για ορισμένους τύπους αλιείας προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην παροχή επιστημονικών συμβουλών. Λόγω του γεγονότος αυτού, καθώς επίσης και για τους σκοπούς της διαχείρισης των ποσοστώσεων, η ακρίβεια των στοιχείων των εκθέσεων σχετικά με τις εκφορτώσεις πρέπει να βελτιωθεί. Εν τω μεταξύ, είναι αναγκαίο να εξετάζονται τα στοιχεία αυτά από τους επιστήμονες επισταμένα.

Το κοινοτικό πλαίσιο για τη συλλογή και τη διαχείριση δεδομένων που απαιτείται για την εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, το οποίο θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1543/2000 του Συμβουλίου, αναμένεται να επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα των βιολογικών και οικονομικών δεδομένων στον τομέα της αλιείας και θα συμβάλλει σημαντικά στην βελτίωση των επιστημονικών συμβουλών. Θα πρέπει να καταστεί δυνατός ο συνδυασμός των δεδομένων που συλλέγονται βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1543/2000 και βάσει του προσεχούς κανονισμού κοινοτικού πλαισίου με άλλες πρωτοβουλίες συλλογής δεδομένων για την εκτίμηση της κατάστασης και των πιέσεων επί του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Για το σκοπό αυτό, απαιτείται συντονισμός των πρωτοβουλιών συλλογής δεδομένων έτσι ώστε να μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία μιας κοινής υποδομής πληροφοριών η οποία θα απομακρύνει τα εμπόδια πρόσβασης και χρήσης δημόσια χρηματοδοτούμενων δεδομένων για αξιολογήσεις και επιστημονικές και τεχνικές συμβουλές. Ο συντονισμός αυτός θα πρέπει να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής κοινής παρακολούθησης και αξιολόγησης που αναφέρεται στην ανακοίνωση "προς μία στρατηγική για την προστασία και τη διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος".

Ωστόσο όμως, είναι απίθανο τα προγράμματα αυτά να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα και αξιοπιστία των στατιστικών αλιευμάτων λόγω του ότι συλλέγονται μέσω διαφορετικών συστημάτων που έχουν σχεδιασθεί για σκοπούς ελέγχου. Το θέμα αυτό θα πρέπει να εξετασθεί επειγόντως στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, δεδομένου ότι είναι κοινή αντίληψη ότι οι επιστημονικές συμβουλές παρουσιάζουν ελαττώματα λόγω του ότι οι αξιολογήσεις στηρίζονται σε επίσημες στατιστικές οι οποίες πιστεύεται γενικά ότι δεν είναι αξιόπιστες.

Η Επιτροπή έχει προτείνει μέτρα που έχουν ως στόχο τη βελτίωση του ελέγχου της ποιότητας των εθνικών στατιστικών αλιευμάτων σε πρότασή της για ένα νέο κανονισμό-πλαίσιο.

6.2. Ενίσχυση της επιστημονικής βάσεως και μεγαλύτερη επικέντρωση σε διαχειριστικά προβλήματα

Ο πυρήνας του προβλήματος είναι ότι απλά δεν υπάρχουν αρκετοί επιστήμονες για την παροχή των αναλύσεων και των συμβουλών τις οποίες χρειάζεται η Κοινότητα για την εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

Απαιτείται η αύξηση των συνολικών επιστημονικών πόρων στον τομέα της αλιείας και η διασφάλιση μακροπρόθεσμης διάθεσης πόρων για την παροχή συμβουλών στην Κοινότητα. Υπάρχει ανάγκη για την εξασφάλιση βελτιωμένης χρηματοδότησης για την επιστήμη της αλιείας και τις συμβουλές στον τομέα της αλιείας καθώς επίσης και η ανάπτυξη διοικητικών δομών οι οποίες να αναγνωρίζουν ότι η Κοινότητα είναι ο κύριος χρήστης της αλιευτικής επιστήμης και των αλιευτικών συμβουλών και έχει δικαιολογημένες απαιτήσεις όσον αφορά τη χρήση των πόρων.

6.2.1. Βασικές απαιτήσεις για την ανάπτυξη αλιευτικών συμβουλών

Είναι σημαντικό να παρέχονται συμβολές στην Επιτροπή από επιστήμονες οι οποίοι να είναι καλά ενημερωμένοι, να διαθέτουν φήμη και να είναι εμφανώς απαλλαγμένοι από πολιτικές επιρροές. Αυτό συνεπάγεται:

Όσον αφορά την καλή ενημέρωση: τα μέλη των επιστημονικών συμβουλευτικών οργάνων θα πρέπει να έχουν στενή επαφή με τις ομάδες που έχουν αναλάβει την λήψη και την ανάλυση των δεδομένων. Θα πρέπει να είναι ενσωματωμένοι σε διεθνείς δομές που έχουν επιφορτισθεί με την ανάλυση πληροφοριών και θα πρέπει να συμμετέχουν σε ομάδες εργασίας. Οι επιστήμονες συνεισφέρουν στην επιστήμη και παρέχουν συμβουλές σε εθνικές διοικήσεις. Δεν θα πρέπει να υπάρχει καταρχήν αντίρρηση ως προς τη συμμετοχή των επιστημόνων που χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή στο ICES (παραδείγματος χάρη) καθώς και την παροχή συμβουλών στις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Όσον αφορά τη φήμη: οι επιστήμονες αποκτούν φήμη μέσω πρωτότυπων συνεισφορών στην επίλυση προβλημάτων στον τομέα της αλιείας. Τα μέλη επιστημονικών συμβουλευτικών οργάνων θα πρέπει να επιλέγονται με βάση τα επιτεύγματά τους και θα πρέπει να διαθέτουν επαρκείς ευκαιρίες να συνεχίσουν τη συμμετοχή τους σε επιστημονικές δραστηριότητες.

Όσον αφορά την απαλλαγή από πολιτικές επιρροές: οι επιστήμονες των περισσότερων εθνικών διοικήσεων αποστασιοποιούνται γενικά από τις διοικητικές και πολιτικές πιέσεις από τα εθνικά εργαστήρια αλιείας. Οι επιστήμονες που δεν αποστασιοποιούνται αμέσως, χάνουν την αξιοπιστία και την επιρροή τους.

6.2.2. Μέτρα θεραπείας

Για την ανάπτυξη των πόρων στον τομέα της αλιευτικής επιστήμης και των συμβουλών, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Κοινότητα χρειάζεται περισσότερο προσωπικό για την παροχή επιστημονικών και τεχνικών συμβουλών στον τομέα της αλιείας.

Η Επιτροπή εξετάζει ακόμη πρακτικές επιλογές για τη χρηματοδότηση και τη διάταξη του εν λόγω πρόσθετου προσωπικού. Υπάρχουν τρεις βασικές κατευθύνσεις:

- παροχή αμοιβής σε εθνικά εργαστήρια για τη διάθεση του προσωπικού τους στην ΕΤΟΕΑ, προκειμένου να μπορέσει να αναπτύξει περαιτέρω την επιστημονική βάση της από πλευράς προσωπικού·

- σύναψη βραχυπρόθεσμων συμβάσεων με εμπειρογνώμονες σε ορισμένους ειδικευμένους τομείς στους οποίους απαιτούνται επειγόντως συμβουλές.

Κονδύλια 2,3 εκατομμυρίων ευρώ κατ' έτος για τις δραστηριότητες αυτές έχουν συμπεριληφθεί στον κοινοτικό προϋπολογισμό για το 2003. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει τα κονδύλια αυτά για την επιδίωξη πιλοτικών δράσεων στον τομέα αυτό. Με βάση την εμπειρία που θα προκύψει και μετά από διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη και κράτη μέλη, η Επιτροπή θα προτείνει, στο τέλος του τρέχοντος έτους, λεπτομερείς μεθόδους στήριξης της βελτίωσης των επιστημονικών συμβουλών για την περίοδο 2004 έως 2006.

6.2.3. Τα καθήκοντα που πρέπει να εξετασθούν

Οι πρόσθετοι πόροι θα χρησιμοποιηθούν κατά κύριο λόγο για:

- την εκπόνηση ad hoc μελετών άμεσου ενδιαφέροντος·

- την τεχνική στήριξη για την κατάρτιση κανονισμών στον τομέα της διατήρησης·

- την προπαρασκευή συνεδριάσεων της ΕΤΟΕΑ και εκθέσεων των υποομάδων·

- την τεχνική στήριξη διαπραγματεύσεων με τρίτα μέρη·

- τη βελτίωση του επιστημονικού και τεχνικού διαλόγου με τον κλάδο της αλιείας και τους ενδιαφερόμενους κλάδους·

- τη συμμετοχή σε επιστημονικές δραστηριότητες·

- την εξέταση και την αξιολόγηση επιστημονικών εκθέσεων·

- τη σχεδίαση και τη στήριξη ερευνητικών και αναπτυξιακών σχεδίων.

7. ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ

Οι βραχυπρόθεσμες βελτιώσεις που προτείνονται στο τμήμα 6 απέχουν πολύ από το να επιτυγχάνουν ένα κοινοτικό επιστημονικά στηριγμένο σύστημα αλιευτικής διαχείρισης. Μερικές από τις περισσότερο εμφανείς ελλείψεις και προβλήματα που προβλέπονται είναι τα εξής:

- Οι επιστημονικοί εμπειρογνώμονες που εργάζονται στη ΓΔ Αλιείας θα δουν την αποτελεσματικότητά τους να μειώνεται γιατί θα είναι δύσκολο γι'αυτούς να διατηρήσουν την ενεργό συμμετοχή τους στην επιστήμη.

- Οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις πιθανόν να αυξήσουν τη βάση των πόρων από απόψεως εμπειρογνωμόνων (οποιοιδήποτε πρόσθετοι πόροι που θα παρασχεθούν από την Επιτροπή θα χρησιμοποιηθούν το πιθανότερο για την υποκατάσταση υφιστάμενων πόρων παρά για να προστεθούν σε αυτούς).

- Για ορισμένα κράτη μέλη, οι άμεσες πληρωμές από την Κοινότητα σε ένα εθνικό εργαστήριο αλιείας για τη στήριξη ενός συγκεκριμένου τομέα εργασιών είναι θεσμικά αδύνατη.

- Οι καλύτεροι εμπειρογνώμονες δεσμεύουν συνήθως τον χρόνο τους για παρατεταμένες περιόδους και δεν διατίθενται για συγκεκριμένες μελέτες στο άμεσο μέλλον.

- Η σύναψη βραχυπρόθεσμων συμβάσεων με επιστήμονες των κρατών μελών για την παροχή συμβουλών στην Επιτροπή για θέματα που ενδιαφέρουν την Κοινότητα μπορεί περιστασιακά να εκθέτει τους επιστήμονες αυτούς σε συγκρούσεις συμφερόντων.

Απαιτούνται ουσιαστικότερες αλλαγές. Η Κοινότητα θα πρέπει να αρχίσει να εξετάζει τις επιλογές, ακόμη και αν οι αλλαγές αυτές θα χρειαστούν κάποιο χρόνο για να πραγματοποιηθούν. Πιθανόν να μην είναι δυνατή η εφαρμογή των επιλογών αυτών στο πλαίσιο των σημερινών δημοσιονομικών προοπτικών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι απαιτείται μία σταθερή θεσμική δομή για την μακροπρόθεσμη επιστημονική και τεχνική στήριξη της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

Η Επιτροπή εξετάζει διάφορα εναλλακτικά πρότυπα και υποδεικνύει τη συζήτηση δύο εξ αυτών σε πολιτικό επίπεδο. Το πρώτο αφορά την ενίσχυση του ρόλου του ICES προκειμένου να συμπεριληφθεί η παροχή συμβουλών ειδικού ενδιαφέροντος για την Κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των αλιευτικών θεμάτων εκτός από τα γεωγραφικά όρια της. Το δεύτερο αφορά την ανάπτυξη κοινοτικής ικανότητας για την πραγματοποίηση αναλύσεων και την παροχή συμβουλών.

7.1. Αύξηση του ρόλου του ICES

Το ICES θα μπορούσε να επεκτείνει το ρόλο του προκειμένου να αναλάβει καθήκοντα συμβουλευτικού οργάνου της Κοινότητας για ολόκληρη τη δραστηριότητά της στον τομέα της διαχείρισης και όχι μόνο για μέρος αυτής. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την επίτευξη μιας ευκολότερης θεσμικής πορείας για τη βελτίωση της βάσης επιστημονικών πόρων σε σύγκριση με τη δημιουργία ενός νέου οργάνου. Οι βασικές διαφορές με τις σημερινές ρυθμίσεις θα ήταν:

- το ICES θα μπορούσε να απασχολεί απευθείας μία ομάδα επιστημόνων στον τομέα της αλιείας, των οποίων τα καθήκοντα θα συμπεριλάμβαναν τα περισσότερα από τα καθήκοντα που αναφέρονται στο τμήμα 6.2.3, και οι οποίοι θα υποστηρίζοντο, ανάλογα με την περίπτωση, από ειδικευμένο προσωπικό από τα κράτη μέλη·

- το ICES θα εκαλείτο να παρέχει συμβουλές σε ευρύτερο πεδίο θεμάτων από το σημερινό, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων δραστηριοτήτων αξιολόγησης και παροχής συμβουλών για τεχνικά μέτρα όπως είναι οι κλειστές περιοχές και οι περιορισμοί αλιευτικών εργαλείων, καθώς και η ανάπτυξη ενός γρήγορου συστήματος για την παροχή συμβουλών. Για την κάλυψη ολόκληρου του πεδίου κοινοτικών θεμάτων στον τομέα της αλιείας, το ICES θα χρειαζόταν να επεκτείνει το πεδίο δράσης του προκειμένου να καλύψει ορισμένα θέματα αλιείας εκτός της ζώνης αλιείας του ICES.

Μπορούν να προβλεφθούν ορισμένα προβλήματα της προσέγγισης αυτής:

- θα απαιτείται στενότερος συντονισμός και παρακολούθηση της συμβουλευτικής διαδικασίας από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη·

- το ICES περιλαμβάνει σημαντικά μη κοινοτικά μέλη, και θα ήταν δύσκολο να συμφωνηθεί η εσωτερική διάθεση των πόρων του ICES·

- το ICES πιθανόν να μην αποδεχθεί ευθύνες εκτός της περιοχής που υπάγεται στο ICES, όπως είναι η Μεσόγειος, στην οποία ορισμένα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη δεν είναι μέλη του ICES·

- το ICES θα χρειαζόταν ορισμένο χρόνο για να αποκτήσει εμπειρία και αξιοπιστία όσον αφορά την αλιεία άλλων περιοχών·

- οι αντίστοιχοι ρόλοι του "ICES που θα ενεργεί για λογαριασμό της Κοινότητας", και άλλων επιστημονικών οργάνων, όπως είναι οι επιστημονικές επιτροπές της GFCM και του NAFO, θα απαιτούσαν προσεκτικό καθορισμό.

Βάσει του συστήματος αυτού, το πεδίο δραστηριοτήτων της ΕΤΟΕΑ θα μειωνόταν σε δύο βασικούς τομείς: στην παροχή οικονομικών συμβουλών και πληροφοριών και στην παρακολούθηση και εποπτεία των δραστηριοτήτων του ICES. Οι συμβουλές για θέματα της Μεσογείου δυνατόν να χρειαστούν επίσης να διατηρηθούν στο πλαίσιο της ΕΤΟΕΑ.

7.2. Εναλλακτικές κοινοτικές λύσεις

Μια δυνατότητα είναι η αύξηση των επιστημονικών πόρων που διατίθενται με τη δημιουργία ενός νέου επιστημονικού οργάνου, του οποίου το κυριότερο έργο θα ήταν η παροχή επιστημονικών συμβουλών που απαιτούνται από την Επιτροπή έτσι ώστε να διασφαλίζεται η αξιόπιστη στήριξη των προτάσεων και των διαπραγματεύσεων της. Υπάρχει ένας αριθμός θεσμικών προτύπων για ένα τέτοιο όργανο, όπως είναι ένα Ευρωπαϊκό Όργανο, μία υπηρεσία της Επιτροπής ή μία τεχνική μονάδα στο πλαίσιο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (μία Διεύθυνση των υπηρεσιών της Επιτροπής).

Μια τέτοια οργάνωση θα μπορούσε να εξασφαλίσει την ανεξαρτησία των επιστημονικών συμβουλών, την παροχή στην Κοινότητα τεχνικών συμβουλών για τη στήριξη των πολιτικών της με τη χρήση πόρων από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, καθώς και πρόσθετων μακροπρόθεσμων θέσεων από απόψεως προσωπικού. Θα μπορούσε να ενεργεί ως τεχνική και επιστημονική γραμματεία για την ΕΤΟΕΑ.

Η υπηρεσία αυτή δεν πρέπει να είναι ίδρυμα που να βρίσκεται σε έναν και μόνο τόπο. Το προσωπικό της θα μπορούσε να κατανέμεται μεταξύ ενός αριθμού μικρών υπηρεσιών που να βρίσκονται πλησίον (ή εντός) των εθνικών εργαστηρίων των κρατών μελών. Μία ενδιάμεση επιλογή θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ενός δικτύου περιφερειακών κέντρων που να καλύπτουν θαλάσσιες περιοχές κοινού ενδιαφέροντος.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι επιλογές αυτές απαιτούν ευρύτερη συζήτηση μεταξύ του κλάδου της αλιείας και των κρατών μελών και θα προχωρήσει στη διεξαγωγή της συζήτησης αυτής καθ'ον χρόνο θα τίθενται σε εφαρμογή τα βραχυπρόθεσμα μέτρα.

8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Υπάρχουν πάρα πολύ λίγοι διαθέσιμοι επιστήμονες για την παροχή των συμβουλών που απαιτούνται από τους διαχειριστές της αλιείας της Κοινότητας. Στο εγγύς μέλλον, θα πρέπει να αντιμετωπισθούν νέες προκλήσεις που έχουν σχέση με συμβουλές σε θέματα οικοσυστήματος καθώς και συμβουλές σε κοινωνικά και οικονομικά θέματα.

Μπορούν να επιτευχθούν ορισμένα οφέλη από απόψεως αποτελεσματικότητας με τον καλύτερο συντονισμό των επιστημονικών δραστηριοτήτων και με τη μεγαλύτερη επικέντρωσή τους στις διαχειριστικές ανάγκες. Ο στόχος αυτός θα επιδιωχθεί από την Επιτροπή, ιδίως με τον καλύτερο συντονισμό και τη σχεδίαση της κοινοτικής συνεισφοράς στην επιστήμη και στις συμβουλές στον τομέα της αλιείας, αλλά δεν θα είναι αρκετή για την αποκατάσταση των ελλείψεων.

Σε πρώτη φάση, η Επιτροπή θα προτείνει τη βελτίωση της στήριξης των υφιστάμενων ρυθμίσεων, και ιδιαίτερα της ΕΤΟΕΑ, επιδιώκοντας να αποζημιώσει τα εθνικά αλιευτικά ιδρύματα για το προσωπικό που διαθέτουν στην εν λόγω επιτροπή. Η Επιτροπή θα επιδιώξει επίσης να καταρτίσει έναν κατάλογο εμπειρογνωμόνων οι οποίοι θα μπορούν να αναλαμβάνουν την άμεση παροχή συμβουλών για συγκεκριμένα θέματα.

Μακροπρόθεσμα, η Επιτροπή επιθυμεί να ξεκινήσει διάλογο για τη θέσπιση νέων θεσμικών ρυθμίσεων και δομών για την παροχή πρόσθετων καθαρών πόρων στον τομέα της αλιευτικής επιστήμης και για τη βελτίωση της παροχής συμβουλών που έχουν σχέση με τη διαχείριση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

Στόχος της Κοινότητας είναι η επίτευξη:

- σταθερής βάσεως για την νέα Κοινή Αλιευτική Πολιτική στον τομέα της επιστήμης και της ανάλυσης·

- ισχυρής κοινοτικής επιστημονικής συμβολής στη διεθνή αλιευτική επιστήμη·

- πλήρους ικανότητας των επιστημόνων της Κοινότητας να παρέχουν συμβουλές σε διαχειριστές για θέματα αλιείας μόλις ανακύπτουν.

(1) Πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό του Συμβουλίου για τη διατήρηση και βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, με τον οποίο καθορίζεται το πλαίσιο εντός του οποίου μπορούν να λαμβάνονται μέτρα διατήρησης, μέτρα προσαρμογής της αλιευτικής ικανότητας και μέτρα ελέγχου και εφαρμογής στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. COM(2002) 185 τελικό.

(2) Άρθρο 12.18 του κώδικα συμπεριφοράς για μια υπεύθυνη αλιεία, ο οποίος εγκρίθηκε ομόφωνα στις 31 Οκτωβρίου 1995 από τη διάσκεψη του FAO.

(3) Απόφαση αριθ. 2/LXXV/02 της 75ης συνόδου του Συμβουλίου Υπουργών ΑΚΕ στην Punta Cana (Δομινικανή Δημοκρατία), 27 Ιουνίου 2002. ACP/84/026/02 Αναθ. 2.

(4) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1543/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, για τη θέσπιση κοινοτικού πλαισίου για τη συλλογή και διαχείριση αλιευτικών δεδομένων που απαιτούνται για την εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΕΕ L 176 της 15.7.2000, σ. 1).

(5) Έκθεση της XIης συνάντησης των διευθυντών των οργανώσεων αλιευτικής έρευνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 28 Μαΐου-1 Ιουνίου, 2001, Lysekil, Σουηδία. Εθνικό Συμβούλιο Αλιείας, Σουηδία.

(6) Το 2000, υποβλήθηκαν οκτώ τέτοια αιτήματα που καλύπτουν τον μπακαλιάρο, τις σερανίδες, τα είδη βαθέων υδάτων, τα κοράλια ψυχρών υδάτων, μέτρα για τη μείωση της επίπτωσης της αλιείας σε είδη που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας, στρατηγικές αλιείας για το γαύρο, έγκαιρες προειδοποιήσεις σχετικά με καταστάσεις υψηλού κινδύνου και μέτρα για τη μείωση των αλιευμάτων μικρών κητοειδών. Το 2001, υποβλήθηκαν αιτήματα για πέντε πρόσθετα θέματα (σχετικά με μέτρα αποκατάστασης του γάδου και του μερλούκιου, συμβουλές που λαμβάνουν υπόψη τη μεικτή φύση ορισμένων τύπων αλιείας, την επίπτωση των τάσεων των εκτιμήσεων επί των συμβουλών, συμβουλές πολυετών TAC για τα πλατύψαρα και υπερβολική πρόβλεψη βιομηχανικών παρεμπιπτόντων αλιευμάτων). Ο πρόσφατος μέσος χρόνος απάντησης στα αιτήματα ανέρχεται σε 15 μήνες.

(7) Επιστημονικό Συμβούλιο της Οργάνωσης Αλιείας ΒΔ Ατλαντικού (NAFO)· μόνιμη επιτροπή έρευνας και στατιστικής (SCRS) της διεθνούς επιτροπής για τη διατήρηση του τόνου του Ατλαντικού (ICCAT). Το επιστημονικό συμβούλιο της Επιτροπής για τη διατήρηση των έμβιων θαλάσσιων πόρων του ατλαντικού (CCAMLR) έχει ιδρύσει ένα επιστημονικό συμβούλιο για το συντονισμό της επιστήμης και την παροχή εκτιμήσεων και συμβουλών· επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή (SAC) του γενικού συμβουλίου αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM).