Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την επανεξέταση της κοινοτικής στρατηγικής διαχείρισης των αποβλήτων»

(97/C 89/02)

Στις 2 Αυγούστου 1996, η Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του βάσει της εισήγησης του εισηγητή κ. Colombo στις 7 Ιανουαρίου 1997.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, στις 29 Ιανουαρίου 1997 κατά τη διάρκεια της 342ης συνόδου ολομέλειας, με 80 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητη την επανεξέταση της κοινοτικής στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων, προκειμένου να σταθμιστούν τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί και να προσδιοριστούν τα πιο κατάλληλα μέσα για να ξεπεραστούν οι καθυστερήσεις και τα κενά που έχουν παρουσιαστεί 7 δέχεται συνεπώς θετικά την πρωτοβουλία της Επιτροπής να ανοίξει ευρύτερη συζήτηση ως προς την επανεξέταση αυτή και εκφράζει την ικανοποίησή της για την έγκαιρη υιοθέτηση, στις 9 Δεκεμβρίου, από το Συμβούλιο του σχετικού ψηφίσματος.

1.2. Η ΟΚΕ αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες προώθησης της αναγκαιότητας συνολικής προσέγγισης της διαχείρισης των αποβλήτων, σύμφωνα με σαφή ιεράρχηση, με προτεραιότητα στην πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, και σαφή διαχωρισμό μεταξύ ανακύκλησης, υλικής επαναχρησιμοποίησης και ενεργειακής επαναχρησιμοποίησης. Στην οπτική αυτή εξέτασε τις διάφορες ειδικές προτάσεις που καταρτίσθηκαν κατά τη διάρκεια των περασμένων ετών από την Επιτροπή, τονίζοντας τη σημασία της συμμετοχής όλων των παραγόντων, τις δυνατότητες συνοδευτικών μέτρων παράλληλα με τις ρυθμίσεις μέσω των οργάνων της αγοράς, την αναγκαιότητα να καθοριστούν τα επίπεδα ευθύνης και την επιτακτική ανάγκη να υπάρξουν τράπεζες εναρμονισμένων δεδομένων για τα θέματα αυτά.

1.3. Έχοντας λοιπόν υπόψη τις προηγούμενες τοποθετήσεις () της η ΟΚΕ εξέτασε το παρόν έγγραφο της Επιτροπής με σκοπό να συμβάλει στη συγκεκριμενοποίηση της μελλοντικής στρατηγικής.

1.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η υιοθέτηση ψηφίσματος από το Συμβούλιο αποτελεί μόνο ένα πρώτο βήμα για την προώθηση της κοινοτικής στρατηγικής μέσω συγκεκριμένης δέσμευσης των κρατών μελών να αναλάβουν τα καθήκοντά τους που προκύπτουν από την ευρύτερη νομοθεσία στα θέματα αυτά. Τονίζεται η αναγκαιότητα όχι μόνο να υπάρξουν νέα νομοθετικά μέτρα στους τομείς που παρουσιάζουν ελλείψεις (π.χ. ρύθμιση των χωματερών, έλεγχος των ειδικών ροών αποβλήτων κ.λπ.) αλλά κυρίως επίσης να καταστούν αποτελεσματικά και λειτουργικά τα υπάρχοντα μέτρα, με τη βελτίωση των ενδεχόμενων ελλείψεων και δυσλειτουργειών, σε συνδυασμό με την υιοθέτηση ενός συνόλου συνοδευτικών μέτρων που θα αναφέρονται στο σύνολο του κλάδου παραγωγής και διαχείρισης των αποβλήτων.

1.5. Χρειάζεται να διαρθρωθεί η στρατηγική και να εκφραστεί σε ποσοτικούς στόχους, επιβάλλοντας σαφείς προθεσμίες, που θα επαληθεύονται περιοδικά, και θεσπίζοντας τις αντίστοιχες ευθύνες.

1.6. Πράγματι οι ευθύνες δεν δημιουργούνται αποκλειστικά στο επίπεδο των κοινοτικών και εθνικών αρχών αλλά συμπεριλαμβάνουν τις περιφερειακές και τις τοπικές, αρχές, στις οποίες ανήκουν άμεσες αρμοδιότητες διαχείρισης που είναι πολύ πιο προσιτές στον πολίτη και στους διάφορους κοινωνικο-οικονομικούς εταίρους, οι οποίοι θα πρέπει να αποτελέσουν τους πραγματικούς πρωταγωνιστές της προληπτικής προσέγγισης ως προς την παραγωγή των αποβλήτων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Το κείμενο της ανακοίνωσης αποτελεί μια εξαντλητική εξέταση των προβλημάτων που συζητούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας στα θέματα της πολιτικής της διαχείρισης των αποβλήτων. Με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων που ακολουθούν εκφράζεται συνεπώς συμφωνία ως προς τις γενικές αρχές που διατυπώνονται και τη σχετική ιεράρχηση, που επανειλημμένα έχουν υποστηριχθεί από την ΟΚΕ.

2.2. Αντιθέτως το έγγραφο δεν παρέχει επαρκείς πληροφορίες ούτε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί από τις κοινοτικές και εθνικές πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί για τη διαχείριση των αποβλήτων 7 σχετικά με αυτό το έγγραφο υπογραμμίζει την ανεπάρκεια των στατιστικών στοιχείων που είναι κατάλληλα για την κατάρτιση ενός αξιόπιστου γνωστικού πλαίσιου και επισημαίνει τις καθυστερήσεις με τις οποίες εφαρμόζονται οι σχετικές κοινοτικές πολιτικές. Πρόκειται για έλλειψη ως προς την οποία η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της δεδομένου ότι επανειλημμένα στις παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της είχε επιμείνει στο σημείο αυτό.

2.3. Πέρα από τις σχετικές θεωρήσεις για τα επιμέρους θέματα και προβλήματα που εξετάζονται στην ανακοίνωση, από το έγγραφο προκύπτει μια συνολικά αρνητική κρίση, σχετικά με τα αποτελέσματα της διαχείρισης των αποβλήτων στο επίπεδο του συνόλου της ΕΕ. Τα συστήματα που υιοθετήθηκαν σε διάφορες χώρες συχνά αποδείχνονται ανεπαρκή, και μη βιώσιμα από περιβαλλοντική άποψη, ενώ από νομική δεν είναι αποτελεσματικά (συνεχής αύξηση της μέσης παραγωγής αποβλήτων, κυριαρχία της διάθεσης σε χωματερές, περιορισμένος χαρακτήρας των πραγματικά ανακτημένων ροών κ.λπ.). Επιπλέον, εμφανίζεται σαφώς η αδυναμία να διαρθρωθεί ικανοποιητικά αυτή η αξιολόγηση, δηλαδή να επιτευχθεί ικανοποιητική γνώση του προβλήματος και των διαφόρων στοιχείων του εξακριβώνοντας με κατάλληλο τρόπο τα αίτια και τους σημαντικούς παραγόντες της αποτυχίας. Όλα αυτά σημαίνουν ότι αν από τη μια μεριά η Επιτροπή είναι σε θέση να δηλώνει ότι η κατάσταση δεν είναι καθόλου ικανοποιητική από την άλλη δεν μπορεί να εκτιμήσει ακριβώς «πόσο», «πως» και «γιατί». Αυτό δημιουργεί ένα δραματικό αδιέξοδο στην κατάρτιση των διαρθρωτικών μέτρων στις πολιτικές και στις κοινοτικές δράσεις στα θέματα αυτά.

2.4. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στο τμήμα προτάσεων του εγγράφου, στο οποίο η Επιτροπή ανακοινώνει μια σειρά ενημερωτικών δεσμεύσεων, χωρίς ωστόσο να είναι σε θέση να διατυπώσει επιχειρησιακές ιδέες, ένα σαφές πλαίσιο μέτρων, ποσοτικούς και χρονικά προσδιορισμένους στόχους, που θα ενσωματωθούν σε μια συγκεκριμένη πολιτική.

2.5. Στην ανακοίνωση μπορούν να προσδιοριστούν τρεις τάξεις βασικών προβλημάτων:

α) Η έλλειψη ποσοτικά εκφρασμένων πληροφοριών και το ανεπαρκές σύστημα συλλογής και μετάδοσης ομοιογενών στοιχείων εκ μέρους των κρατών μελών, όπως επίσης η αναγκαιότητα της ανάπτυξης μεθόδων και αποτελεσματικών κοινοτικών συστημάτων σε συνάρτηση με καλά προσδιορισμένες προτεραιότητες και με εναρμονισμένους καθορισμούς 7

β) Η ανεπαρκής δέσμευση των κρατών μελών στην εφαρμογή των οδηγιών και των κοινοτικών κανονισμών 7

γ) Οι καθυστερήσεις και η ανεπάρκεια της δέσμευσης κατά την κατάρτιση και την υιοθέτηση εκ μέρους της ΕΕ των πιο προωθημένων μέσων περιβαλλοντικής πολιτικής, όπως είναι τα οικονομικά μέσα, οι εθελούσιες συμφωνίες και κάθε άλλο μέτρο που σχετίζεται με την έννοια της διευρυμένης ευθύνης, κυρίως της ευθύνης των παραγωγών και των καταναλωτών, όσον αφορά το πεδίο αυτό.

2.6. Πρόκειται προφανώς για πολιτικούς κόμβους μεγάλης σημασίας που απαιτούν εκ μέρους των κοινοτικών οργανισμών και των εθνικών κυβερνήσεων ασυνήθιστη προσπάθεια και δέσμευση για να μπορέσουν να συμμετάσχουν οι ευρωπαίοι πολίτες, οι οικονομικοί φορείς και οι διοικητικές και υπεύθυνες αρχές σε μια ευρύτατη συζήτηση για τα μεγάλα θέματα της βιωσιμότητας, τις σχέσεις μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και του επαναπροσανατολισμού των ατομικών και συλλογικών συμπεριφορών, της ενδεχόμενης σύγκλισης μεταξύ οικονομικών και οικολογικών στόχων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κ.λπ.

2.7. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου αποτελεί ένα πρώτο βήμα για να αντιμετωπισθούν οι κόμβοι αυτοί και να αρχίσει η ευρύτερη συζήτηση αξιοποιώντας τις θετικές εμπειρίες που υφίστανται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, και ενισχύοντας τις διαρθρώσεις συντονισμού και ανταλλαγής εμπειριών, προσδιορίζοντας σαφείς προτεραιότητες παρέμβασης που εκφράζονται σε ποσοτικούς στόχους, στα πλαίσια πάντοτε της αρχής της επικουρικότητας.

2.8. Πράγματι η ΟΚΕ θεωρεί υποχρεωμένη να επαναλάβει ακόμη μια φορά ότι στο περιβαλλοντικό πεδίο η δυνατότητα που παρέχεται από το άρθρο 130 Τ της υιοθέτησης διατάξεων πιο υψηλής προστασίας από την αντίστοιχη που παρέχεται στο επίπεδο των κρατών μελών θα πρέπει να εννοηθεί δυναμικά, δηλαδή στην προοπτική μιας προοδευτικής επέκτασής τους, και ότι το άρθρο 100 Α σχετικά με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς προβλέπει στο εδάφιο 3 ένα υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος.

2.9. Για το λόγο αυτό δεν θεωρεί σκόπιμο να επαναλάβει τη στείρα αντιπαράθεση μεταξύ εσωτερικής αγοράς και προστασίας του περιβάλλοντος, ανοίγοντας εκ νέου μια νομικιστική συζήτηση ως προς το ποια είναι η πιο κατάλληλη νομική βάση των μέτρων στον τομέα των αποβλήτων, ζήτημα που επανειλημμένα αντιμετωπίστηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο λόγω της δυσκολίας καθορισμού του ορίου μεταξύ εμπορευμάτων και αποβλήτων.

2.10. Το σημαντικό είναι να τονιστεί η ολοκληρωμένη προσέγγιση διαχείρισης των αποβλήτων ως προτεραιότητα στην πηγή, και συνεπώς από τη στιγμή του σχεδιασμού του προϊόντος που προορίζεται να γίνει απόβλητο. Μια εσωτερική αγορά με υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας συνεπάγεται τον προσδιορισμό μιας βιομηχανικής πολιτικής και προϊόντων που θα ενσωματώνουν την περιβαλλοντική διάσταση στους κύκλους της παραγωγής και της δραστηριότητας κατανάλωσης, προωθώντας έτσι την βιώσιμη ανάπτυξη που αποτελεί διεθνή δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ύστερα από τη σύμβαση του Ρίο, και η οποία ως αρχή έχει εγγραφεί στο άρθρο 2 της Συνθήκης.

2.11. Η ΟΚΕ επισημαίνει, τέλος, ότι η Επιτροπή προβαίνει σε αρνητικό κυρίως απολογισμό της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στο περιβαλλοντικό πεδίο () επισημαίνοντας τα όρια των κοινοτικών μέσων έναντι της μη συμμόρφωσης των κρατών μελών. Είναι προφανές ότι στο πεδίο της προστασίας του περιβάλλοντος υφίσταται πρόβλημα πολιτιστικό, ενημέρωσης και εκπαίδευσης, προκειμένου να επιτευχθεί η ανάληψη των ευθυνών στο επίπεδο ολόκληρης της κοινωνίας.

2.12. Η κοινή συνυπευθυνότητα δεν πρέπει ωστόσο να καταστεί άλλοθι για να υπάρξει άμβλυνση των ευθυνών, οι οποίες αντιθέτως θα πρέπει να προσδιοριστούν με ακρίβεια: στο πεδίο της διαχείρισης των αποβλήτων, η αρχή, ο ρυπαίνων πληρώνει, καθώς και η ευθύνη για τις καταστροφές του περιβάλλοντος θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν με τον πιο κατάλληλο τρόπο.

2.13. Η έννοια της ευθύνης του παραγωγού την οποία αναφέρει η ανακοίνωση είναι αρκετά σύνθετη και θα πρέπει να διευκρινιστεί περισσότερο με προσδιορισμό των ειδικών προτεραιοτήτων. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στις γνωμοδοτήσεις της για την αστική ευθύνη στα θέματα των αποβλήτων και στο Πράσινο Βιβλίο για την αποζημίωση των ζημιών στο περιβάλλον (), στις οποίες διατυπώνονται σαφείς προτάσεις. Κι αυτό στο φως της αυξανόμενης πολυπλοκότητας των προϊόντων, του πολλαπλασιασμού τους και των τροποποιήσεων που συντελούνται στη διάρκεια της ζωής τους.

Ειδικότερα η ΟΚΕ θεωρεί ότι η έννοια της αστικής ευθύνης για την ζημία και η έννοια της ευθύνης του παραγωγού θα πρέπει να διαφοροποιηθούν καθαρά. Στην περίπτωση της διαχείρισης των αποβλήτων η ευθύνη του παραγωγού αποκτά ειδική σημασία από τη στιγμή κατά την οποία ο παραγωγός έχει περισσότερο από κάθε άλλον τη δυνατότητα να επηρεάσει τον τύπο και την ποσότητα των αποβλήτων που δημιουργούνται στο τέλος της επωφελούς ζωής του προϊόντος. Το παράδειγμα της οδηγίας για τις συσκευασίες που έχει ήδη υιοθετηθεί αντιπροσωπεύει έναν ορθό τρόπο να δοθεί πρακτική εφαρμογή στην αρχή της ευθύνης του παραγωγού.

2.14. Η ΟΚΕ επιθυμεί την επέκταση της προσέγγισης αυτής σε άλλους τύπους αγαθών και αποβλήτων, με προσδιορισμό των πρωταρχικών ροών και με την προσφυγή σε εθελοντικά μέσα όπως είναι η οικολογική επισήμανση και ο περιβαλλοντικός έλεγχος, πράγματα που μπορούν να ενθαρρύνουν την ανάληψη της ευθύνης εκ μέρους των παραγωγών και επίσης να επιτρέψουν τη συμμετοχή στην ενημέρωση όλων των άλλων ενδιαφερόμενων φορέων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ιεράρχηση

3.1.1. Στο έγγραφο (3.1.1, 3.2.1 και 3.2.2) ενώ παρουσιάζεται σαφώς η διαφορά μεταξύ της ανακύκλησης, ως ανάκτησης του υλικού, και της ανάκτησης ενέργειας από τα απόβλητα, δεν διαχωρίζεται το ίδιο σαφώς η έννοια και ο ρόλος της επαναχρησιμοποίησης των αγαθών. Σε ορισμένα σημεία (3.1.1) φαίνεται να εξομοιώνεται (ορθά) με τα μέτρα και τις στρατηγικές για την πρόληψη των αποβλήτων ενώ σε άλλα (παρ. 3.2.1 και 3.2.2) φαίνεται να αποτελεί μια μορφή ανάκτησης. Το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσον αφορά τα απόβλητα των συσκευασιών, το «rifilling» των δοχείων, κ.λπ. Αυτό απαιτεί εμβάθυνση μέσω μελετών οικολογικής ισορροπίας που θα επαληθεύσουν τις άμεσες και έμμεσες συνέπειες που θα έχει η επαναχρησιμοποίηση.

3.1.2. Η ΟΚΕ, διατηρώντας τους προσανατολισμούς που έχει ήδη εκφράσει στο παρελθόν στα θέματα αυτά, συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για μια λογική ιεράρχηση των αρχών στα πλαίσια της οποίας αποδίδεται προτεραιότητα κατά σειρά στην πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων στους κύκλους παραγωγής και κατανάλωσης και συνεπώς στην επαναχρησιμοποίηση και ανάκτηση των υλικών ως πιο αποδεκτή οικολογικώς μορφή σε σχέση με άλλες μορφές ανάκτησης και εξάλειψης, σύμφωνα πάντα με την αρχή της προσεκτικής προσέγγισης εν αναμονή μελλοντικών εξελίξεων στις επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις και στις μεθοδολογίες ανάλυσης του κύκλου των προϊόντων 7 συμφωνεί με τον προσανατολισμό που αποδίδει προτεραιότητα στην ενεργειακή ανάκτηση σε σχέση με μορφές τελικής εξάλειψης όπως είναι η καύση χωρίς ενεργειακή ανάκτηση και η χωματερή, στις οποίες θα πρέπει να αποδοθεί μελλοντικά δευτερεύων ρόλος εξάλειψης των ακίνδυνων τμημάτων των αποβλήτων ή των τμημάτων που έχουν προηγουμένως υποστεί επεξεργασία για να μετατραπούν σε ακίνδυνα.

3.1.3. Θα πρέπει να γίνει σαφής διαχωρισμός μεταξύ της ανάκτησης θερμικής ενέργειας από τη μια πλευρά και καύσεως (εξάλειψη) από την άλλη. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση με ικανοποίηση του γεγονότος ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου, στο σημείο 1.7.5 καλεί την Επιτροπή να εκτιμήσει τη δυνατότητα τροποποίησης της κοινοτικής νομοθεσίας για την καύση των αποβλήτων, προκειμένου να καταστεί σαφής ο διαχωρισμός αυτός. Η ΟΚΕ είναι υποχρεωμένη να υπογραμμίσει, στην προοπτική αυτή, ότι μπορεί να γίνεται λόγος για ενεργειακή ανάκτηση των αποβλήτων μόνο αν ικανοποιούνται ορισμένες αυστηρές απαιτήσεις ποιότητας σε θέματα όπως

- η θερμική ισχύς των αποβλήτων 7

- η απόδοση των εγκαταστάσεων 7

- η προκύπτουσα ενέργεια.

3.1.4. Η εξάλειψη των αποβλήτων με ρίψη στη θάλασσα θα πρέπει να απαγορεύεται ρητώς από το Κοινοτικό Δίκαιο, σύμφωνα με τις διεθνείς συμφωνίες ως προς το θέμα αυτό.

3.2. Αρχή προσέγγισης και αυτάρκειας

3.2.1. Εκφράζεται συμφωνία με το γεγονός ότι στα θέματα των αποβλήτων που προορίζονται για τις χωματερές, οι αρχές της γεωγραφικής προσέγγισης, ανεξάρτητα από εθνικά σύνορα, και της αυτάρκειας μπορούν και οφείλουν να διαφοροποιήσουν την αρχή της ελεύθερης διακίνησης, ενώ για τα απόβλητα που προορίζονται για ανάκτηση θα πρέπει να επικρατεί η δεύτερη αρχή. Στην περίπτωση αυτή όμως θα πρέπει να επιδειχτεί μεγάλη προσοχή για να μην εμφανιστούν καταστάσεις (όπως αυτές που έχουν ήδη εμφανιστεί), κατά τις οποίες χώρες που δεν επιθυμούν ή δεν έχουν αναπτύξει μια εθνική βιομηχανία ανακύκλησης ή ανάκτησης μειώνουν, με τις εξαγωγές υλικών, την ικανότητα των εισαγωγικών χωρών να προωθήσουν τις διαφοροποιημένες συλλογές και την ανάκτηση των δικών τους αποβλήτων. Η αρχή της ελεύθερης διακίνησης των ανακτήσιμων αποβλήτων ισχύει εάν τα διάφορα κράτη μέλη αναλάβουν τη δέσμευση να εξοπλιστούν με ανταγωνιστικές εγκαταστάσεις καθώς και με κανόνες για την ανάκτηση ή τουλάχιστον να μη συμβάλλουν στη νόθευση της αγοράς με μονομερή μέτρα υποστήριξης ή αποθάρρυνσης άμεσα ή έμμεσα.

3.2.2. Επιπλέον, στην περίπτωση επικίνδυνων αποβλήτων, μολονότι είναι αλήθεια ότι ο ανακτήσιμος χαρακτήρας τους αποτελεί ικανοποιητικό λόγο βάσει του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 για να επιτραπεί η ελεύθερη εμπορία και η μεταφορά τους σε μεγάλες αποστάσεις δεν μπορεί να παραγνωρισθεί το γεγονός ότι ο κίνδυνος έγκειται στην παρουσία τοξικών ουσιών (τύπος ουσίας και συγκέντρωσης) και αυξάνεται με το μήκος της μεταφοράς και με την αύξηση της περιοχής ή των ατόμων που εκτίθενται στη ρύπανση. Για το λόγο αυτό η αρχή της προσέγγισης και της αυτάρκειας θα πρέπει να αξιοποιείται μόνο όπου αυτό είναι δυνατό, ακόμη και από τη σκοπιά των προτεραιοτήτων από την άποψη της πρόληψης.

3.3. Εθελοντικά και φορολογικά μέσα

3.3.1. Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή υποστηρίζει την αναγκαιότητα να μετακινηθεί η προσοχή από τα κανονιστικά μέτρα υπέρ μιας μεγαλύτερης δέσμευσης στο μέτωπο των εθελοντικών και οικονομικών μέτρων. Γενικότερα, η τάση αυτή θα πρέπει να ευνοηθεί στο βαθμό που από τις πολιτικές της δεύτερης γενιάς (εθελοντικές συμφωνίες, φορολογικά μέτρα κ.λπ.) αναμένεται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ευρύτητα. Μεγάλη προσοχή θα πρέπει ωστόσο να δοθεί στον κίνδυνο εξασθένησης των μέτρων παρακολούθησης των προβλημάτων. Πράγματι αποτελεί κοινή εμπειρία των αρχών που υποστήριξαν τη σύμβαση εθελοντικών συμφωνιών ότι οι συμφωνίες αυτές προωθούνται και γίνονται πιο εύκολα αποδεκτές εάν οι εταίροι έχουν επίγνωση της δυνατότητας που έχουν οι δημόσιες αρχές να υιοθετήσουν περιοριστικά κανονιστικά μέτρα στην περίπτωση που δεν επιτυγχάνονται συμφωνίες, συνεκτικές με το στόχο υψηλού βαθμού περιβαλλοντικής προστασίας, και οπωσδήποτε πιο εύκολα αν καθοριστούν ελάχιστες τιμές ασφαλείας και πρότυπα συμπεριφοράς.

3.3.2. Σε ορισμένες περιπτώσεις π.χ. σε ό,τι αφορά τα βαρέα μέταλλα και τις άλλες τοξικές ουσίες, η χρήση των καινοτόμων μέσων αγοράς δεν μπορεί να αποκλείσει τη δυνατότητα υιοθέτησης νέων διακανονιστικών μέσων για να περιορισθεί ή, όπου αυτό είναι δυνατόν, να εξαλειφθεί, η παρουσία τους στις παραγωγικές διαδικασίες και στα προϊόντα. Ο ορθός συνδυασμός κανονιστικών διατάξεων και μέσων της αγοράς αντιπροσωπεύει την πιο κατάλληλη δυνατότητα εφαρμογής της πολιτικής για το περιβάλλον και της πολιτικής των αποβλήτων ειδικότερα εάν επιδιώκεται ο διπλός στόχος υψηλού επιπέδου προστασίας και ενσωμάτωσης μιας περιβαλλοντικής πολιτικής στις άλλες τομεακές πολιτικές.

3.4. Τράπεζες δεδομένων και ενημέρωσης του κοινού

3.4.1. Προκειμένου να συμβάλει η ανακοίνωση της Επιτροπής στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης καθώς και στην προώθηση ευρύτερης συζήτησης σχετικά με το θέμα αυτό, είναι αναγκαίο να συμπληρωθεί η ανακοίνωση με μια ελάχιστη βάση δεδομένων, όπως αυτή που διατίθεται σήμερα από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος, την Eurostat, και την ίδια την Επιτροπή.

3.4.2. Η ΟΚΕ ζητεί να ενισχυθεί η δραστηριότητα της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, που το 1996 μόνο προώθησε τη δημιουργία θεματικού δικτύου για τη διαχείριση των αποβλήτων, με σκοπό να συνδεθούν τα «εστιακά σημεία» σε εθνικό επίπεδο και να διευκρινιστούν οι προτεραιότητες βάσει των εμπειριών που αποκτήθηκαν. Οι εργασίες της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος δεν θα πρέπει να αποτελούν διπλή εργασία σε σχέση με τις στατιστικές συλλογές της EUROSTAR και τις συζητήσεις για την εναρμόνιση της ορολογίας και του προσδιορισμού αποβλήτων που γίνονται στο επίπεδο ΟΟΣΑ. Δεδομένου ότι το άρθρο 2 του ιδρυτικού κανονισμού της Υπηρεσίας () Περιβάλλοντος της αποδίδει καθήκοντα συλλογής «των αντικειμενικών πληροφοριών που είναι αναγκαίες για τη διατύπωση και εφαρμογή προσεκτικών και αποτελεσματικών περιβαλλοντικών πολιτικών», ενόψει της προετοιμασίας των ενεργειών και της νομοθεσίας στα θέματα του περιβάλλοντος, στην οπτική αυτή θα πρέπει να διαρθρωθεί η συλλογή των στοιχείων, με επιλογή των πολιτικών προτεραιοτήτων.

3.4.3. Επιπλέον είναι αναγκαίο το κείμενο της ανακοίνωσης να αποτελέσει ένα μέσο που θα μπορεί πιο εύκολα να γίνεται κατανοητό και να χρησιμοποιείται από το ευρύτερο κοινό. Σε πολλά σημεία το σημερινό κείμενο παρουσιάζει πραγματικά πολυσύνθετες έννοιες και προβληματισμούς που είναι κατανοήσιμοι μόνο από τους ασχολούμενους με τις εργασίες αυτές. Λόγω του χαρακτήρα του προβλήματος και της αναγκαιότητας να συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς στην επίλυσή τους, σύμφωνα με την αρχή της κοινής ευθύνης που το ίδιο το έγγραφο επιζητά, είναι αναγκαίο να παρουσιαστεί με μορφή και περιεχόμενα πολύ πιο κατάλληλα να προκαλέσουν το ενδιαφέρον και τη συζήτηση ευρύτερων κύκλων.

3.5. Παρατηρήσεις για το ψήφισμα του Συμβουλίου

3.5.1. Τέλος, η ΟΚΕ πιστεύει ότι ναι μεν η ανακοίνωση έχει στόχο να ενθαρρύνει σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση ευρύ προβληματισμό για τη στρατηγική της διαχείρισης των αποβλήτων, αλλά και το ψήφισμα του Συμβουλίου περιέχει δηλώσεις και προτάσεις βάσει των οποίων θα πρέπει να θεμελιωθεί η μελλοντική πολιτική και κανονιστική δράση στα θέματα της διαχείρισης των αποβλήτων. Σχετικά με αυτό η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να αποτελέσει το ψήφισμα τη βάση για την ανάληψη συγκεκριμένων δεσμεύσεων εκ μέρους των διαφόρων υπεύθυνων αρχών μεταξύ των οποίων επισημαίνονται οι ακόλουθες:

- η υιοθέτηση σαφών και χρονικά προσδιορισμένων στόχων για τη μείωση της παραγωγής των αποβλήτων και για την επίτευξη ενιαίου συντελεστή επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλησης των υλικών 7

- ο προσδιορισμός σαφών και χρονικά προσδιορισμένων στόχων για τον περιορισμό, και όπου αυτό είναι αναγκαίο, την εξάλειψη των τοξικών ουσιών από τα προϊόντα και τους παραγωγικούς κύκλους 7

- η υποβολή εντός ταχύτατου διαστήματος της πρότασης νέας οδηγίας για τις χωματερές, που θα εξασφαλίζει υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας και θα περιλαμβάνει τον συνυπολογισμό του περιβαλλοντικού κόστους που προκύπτει από αυτή τη μορφή εξάλειψης των αποβλήτων και του οποίου η μη καταβολή οδηγεί στην λανθασμένη τάση να μην ανακτώνται ούτε τα υλικά ούτε η ενέργεια 7

- η υιοθέτηση διατάξεων που θα εξασφαλίζουν σε όλη την επικράτεια της ΕΕ ενιαίες περιβαλλοντικές απαιτήσεις για τις εγκαταστάσεις αξιοποίησης και επεξεργασίας των αποβλήτων προκειμένου να μην προκύψουν μεταξύ των κρατών μελών νοθεύσεις του ανταγωνισμού που ωθούν με ανώμαλους τρόπους στο εμπόριο και τη μεταφορά των αποβλήτων 7

- η υιοθέτηση ενιαίων προτύπων για την επεξεργασία των αποβλήτων στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις και στις ειδικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας, που να λαμβάνουν υπόψη τους τον πρωταρχικό στόχο της πρόληψης. Βάσει μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης θα πρέπει συνεπώς να καθοριστούν, από κοινού με τα όρια εκπομπών για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν καύσιμα προερχόμενα από απόβλητα, και οι απαιτήσεις ποιότητας και ασφάλειας των διαδικασιών και των αγαθών που παράγονται από αυτές, προκειμένου να παρεμποδισθεί η διάδοση και η χρήση τεχνολογιών και προϊόντων που έχουν υποστεί ρύπανση ή είναι χαμηλής ποιότητας 7

- η αύξηση των δημοσιονομικών πόρων που προορίζονται για την υποστήριξη της έρευνας στους τομείς της πρόληψης και της ανακύκλησης, όπως επίσης στην υλοποίηση του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων, προσανατολίζοντας επωφελώς τις διαθέσιμες χρηματοδοτικές πηγές όπως για παράδειγμα το Τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε& Α, το πρόγραμμα Life για τα πειραματικά σχέδια, τα διαρθρωτικά ταμεία και τα ταμεία συνοχής, σε ένα πλαίσιο που θα αξιοποιεί τις επιπτώσεις στην απασχόληση που έχει η ανάπτυξη ενός σύγχρονου βιομηχανικού συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων που βαζίζεται στην πρόληψη, την ανακύκληση των υλικών, την ενεργειακή ανάκτηση και την χωρίς επιπτώσεις διάθεση των μη ανακτήσιμων τμημάτων 7

- η προώθηση της αγοράς των προϊόντων της ανακύκλησης μέσω πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στον προσδιορισμό των πρωταρχικών ταμείων 7

- η δέσμευση να υποστηριχθεί και να διαδοθεί η ενημέρωση σχετικά με τις εμπειρίες και τις επιτυχημένες περιπτώσεις που έχουν υλοποιηθεί σε τοπικό επίπεδο, μέσω της προώθησης του ρόλου των τοπικών και περιφερειακών αρχών με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών στόχων και την υποστήριξη στην υλοποίηση των δικτύων ενημέρωσης και συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών προκειμένου να υπάρξει διάδοση των καλύτερων οργανωτικών και διαχειριστικών εμπειριών 7

- η δέσμευση να προωθηθούν εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού και αγωγής των καταναλωτών αξιοποιώντας την ενεργό συμβολή των σχετικών ενώσεων και οργανώσεων 7

- η προώθηση έστω και με ειδική ανάθεση στην ΑΕΑ, μελετών και ερευνών που αποβλέπουν στην κατανόηση των ουσιαστικών πτυχών του προβλήματος και στην επισήμανση των ειδικών καταστάσεων, εν αναμονή της έναρξης παραγωγής συγκρίσιμων στοιχείων από τον πολύπλοκο μηχανισμό στατιστικής επεξεργασίας των δεδομένων σε ευρωπαϊκή κλίμακα 7

- η μεγαλύτερη δέσμευση της Επιτροπής για την ανάπτυξη πιο αποφασιστικών και αποτελεσματικών δραστηριοτήτων ελέγχου και επαλήθευσης όσον αφορά την κατάσταση εφαρμογής των κοινοτικών διατάξεων εκ μέρους των κρατών μελών, με την προώθηση όπου είναι αναγκαίο ειδικών προγραμμάτων μελέτης και έρευνας 7

- η παροχή μεγαλύτερης προσοχής εκ μέρους των κοινοτικών οργάνων και των κρατών μελών στις δυνατότητες απασχόλησης που μπορεί να δημιουργήσει η πολιτική της διαχείρισης των αποβλήτων, βάσει των υποδείξεων του Λευκού Βιβλίου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση που περιέχονται στο σημείο 20.1 του ψηφίσματος του Συμβουλίου.

Bρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Βλ. ειδικότερα γνωμοδοτήσεις στην ΕΕ αριθ. C 318 της 12. 12. 1988 (καύση αστικών αποβλήτων), ΕΕ αριθ. C 112 της 7. 5. 1990 (αστική ευθύνη αποβλήτων), ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992 (χωματερές), ΕΕ αριθ. C 332 της 16. 12. 1992 (καύση), ΕΕ αριθ. C 129 της 10. 5. 1993 (συσκευασίες), ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994 (επικίνδυνα απόβλητα), ΕΕ αριθ. C 18 της 2. 1. 1996 (έλεγχος αποστολής αποβλήτων).

() Ανακοίνωση COM(96) 500 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 112 της 7. 5. 1990, σ. 3 και ΕΕ αριθ. C 133 της 16. 5. 1994.

() ΕΕ αριθ. L 120 της 11. 5. 1990.