Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τις «Κλιματικές μεταβολές και ενέργεια»

(97/C 379/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 1997 για τη διαπραγματευτική θέση της ΕΕ στην 3η Διάσκεψη των Μερών της Σύμβασης για τις Κλιματικές Μεταβολές που θα πραγματοποιηθεί στο Κυότο (Ιαπωνία) τον Δεκέμβριο του 1997 στο πλαίσιο του ΟΗΕ 7

έχοντας υπόψη τα σεμινάρια που διοργάνωσε η Επιτροπή των Περιφερειών και η επιτροπή 5 στο Espo (Φινλανδία) στις 28. 2. 1997 και στη Μπολόνια (Ιταλία) στις 18. 4. 1997 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 15ης Ιανουαρίου 1997, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, 4η παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις «Κλιματικές μεταβολές και ενέργεια» και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 5 Χωροταξία - Περιβάλλον - Ενέργεια 7

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για την «Ενεργειακή διάσταση της αλλαγής του κλίματος» [έγγρ. COM(97) 196 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την ομόφωνη υιοθέτηση από την επιτροπή 5 στις 6 Μαΐου 1997 της σχετικής γνωμοδότησης (CdR 104/97 rev. 2) (εισηγητής: ο κ. Hannu Pentillδ) 7

κατά την 19η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει την ατμόσφαιρα δημιουργώντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου το οποίο αποτελεί απειλή για το φυσικό κλιματολογικό σύστημα της υδρογείου. Η περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας σε διοξείδιο του άνθρακα και άλλα αέρια του θερμοκηπίου αυξάνεται λόγω της χρήσης ορυκτών καυσίμων, της καταστροφής των δασών και των επιπτώσεων της εντατικής άσκησης γεωργικών δραστηριοτήτων.

1.2. Ο έλεγχος της περιεκτικότητας των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων του θερμοκηπίου έδειξε ότι το επίπεδο συγκέντρωσης από 280 μέρη ανά εκατομμύριο που ήταν κατά την προβιομηχανική περίοδο αναμένεται να αυξηθεί στα 550 μέρη ανά εκατομμύριο πριν από το 2020. Αυτή η αύξηση της περιεκτικότητας συμβάλλει στην αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας από 1,5 εως 4,5 βαθμούς κατά την ίδια χρονική περίοδο.

1.3. Οι συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου δεν συνδέονται πάντα με σαφείς παράγοντες. Τα κλιματολογικά πρότυπα προβλέπουν την αύξηση της θερμοκρασίας αλλά όχι τις αλλαγές σε κλίμακα περιφέρειας. Επιπλέον, οι έμμεσοι παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση του φαινομένου του θερμοκηπίου (μείωση του ατμοσφαιρικού όζοντος, νεφώσεις, θαλάσσια ρεύματα) δεν είναι επαρκώς γνωστοί. Ωστόσο, πρέπει να επισπευστεί η λήψη των αναγκαίων αποφάσεων για την καταπολέμηση του φαινομένου του θερμοκηπίου.

1.4. Η δράση για τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου πρέπει να αρχίσει παρόλη την αβεβαιότητα, επειδή η μείωση των εκπομπών συνεπάγεται έμμεσα οφέλη, όπως εξοικονόμηση των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μείωση των εκπομπών άλλων ελεύθερων αερίων καθώς και χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών που αυξάνει την ανταγωνιστικότητα των εθνικών οικονομιών. Εξάλλου, οι δαπάνες που απαιτούνται για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών αποτελούν, κατά πάσα πιθανότητα, μικρό τμήμα μόνο των δαπανών που απαιτούνται για την εξάλειψη των παραγόντων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Στις αρχές της δεκαετίας του '70, οι επιστήμονες επεσήμαναν ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου επιδεινώνεται λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Η πρώτη διεθνής διάσκεψη για τις κλιματικές μεταβολές πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη, τον Φεβρουάριο του 1979, υπό την αιγίδα του Παγκοσμίου Οργανισμού Μετεωρολογίας (ΠΟΜ). Το 1988 ο ΠΟΜ και ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον προέβησαν στη σύσταση διακυβερνητικής εξεταστικής επιτροπής για τη συνεργασία όσον αφορά τις κλιματικές αλλαγές. Αυτή έχει ως αποστολή να ερμηνεύσει επιστημονικά τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειες των κλιματικών αλλαγών, και να προβεί στη σύσταση ομάδας εργασίας για την προετοιμασία της σύμβασης με στόχο την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών. Η ομάδας εργασίας αποκαλείται «Διακυβερνητική Επιτροπή Διαπραγμάτευσης για το Πλαίσιο Σύμβασης για τις Κλιματικές Αλλαγές» (ΔΕΔ/ΠΣΚΑ). Στη ΔΕΔ συμμετέχουν 150 κράτη, η ΕΕ, και διεθνείς οργανισμοί καθώς και εκπρόσωποι μη κυβερνητικών οργανισμών. Η ομάδα εργασίας πρότεινε οι διαπραγματεύσεις να πραγματοποιηθούν υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε την πρόταση το 1990 και ανάθεσε στη ΔΕΔ να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης για την Σύμβαση για τις Κλιματικές Μεταβολές, η οποία υποβλήθηκε στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο ντε Τζανέιρο τον Ιούνιο του 1992.

2.2. Στο εν λόγω σχέδιο σύμβασης, καθορίστηκαν οι στόχοι για τη μείωση των εκπομπών, οι αρχές, οι γενικές και ειδικές υποχρεώσεις, οι μηχανισμοί χρηματοδότησης, οι εκθέσεις αναφοράς και η παρακολούθηση του προγράμματος. Στη παγκόσμια διάσκεψη του Ρίο πραγματοποιήθηκαν πολλές συζητήσεις για το εάν θα τεθούν συγκεκριμένοι στόχοι για τη μείωση των εκπομπών ή θα καθοριστούν οι γενικές αρχές και υποχρεώσεις. Με την υποστήριξη της Ένωσης των Μικρών Νησιωτικών Κρατών, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρότεινε τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στα επίπεδα του 1990 πριν από το 2000, αλλά οι χώρες του ΟΠΕΚ και οι ΗΠΑ απέρριψαν την πρόταση αυτή. Στο τελικό κείμενο δεν αναφέρονται συγκεκριμένοι στόχοι ή χρονοδιαγράμματα για την επίτευξή τους.

2.3. Στη Διάσκεψη του Ρίο συμφωνήθηκαν οι ακόλουθες αρχές:

- η διατήρηση της περιεκτικότητας της ατμόσφαιρας σε αέρια του θερμοκηπίου σε τέτοια επίπεδα ώστε να μην απειλείται το κλιματολογικό σύστημα 7

- τα επίπεδα αυτά πρέπει να επιτευχθούν σε λογικό χρονικό διάστημα ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η προσαρμογή του οικοσυστήματος στις κλιματικές αλλαγές, να διασφαλιστεί ότι δεν απειλείται η παραγωγή ειδών διατροφής και να προωθηθεί η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη 7

- οι αναπτυγμένες χώρες έχουν δεσμευτεί να προβούν στη λήψη μέτρων, με τα οποία να περιορίζονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να προστατεύονται οι δέκτες των αερίων αυτών και οι φυσικοί πόροι (π.χ. δάση).

2.4. Το Μάιο του 1995, κατά την πρώτη διάσκεψη των μερών της σύμβασης για τις κλιματικές μεταβολές που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο, δεν επετεύχθη συμφωνία για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και ποσοτικούς στόχους μείωσης. Ωστόσο, στη διάσκεψη συμφωνήθηκε οι χώρες που αναφέρονται στο παράρτημα Α να προετοιμάσουν ποσοτικούς στόχους μείωσης και χρονοδιαγράμματα πριν από την επόμενη διάσκεψη που θα πραγματοποιηθεί στο Κιότο το 1997 λαμβάνοντας υπόψη την πρόταση της Ένωσης των Μικρών Νησιωτικών Κρατών να μειωθούν οι εκπομπές κατά 20 % συν τω χρόνω βέβαια. Αυτή η είναι αποκαλούμενη εντολή του Βερολίνου βάσει της οποίας η ΕΕ προετοιμάζει τη διαπραγματευτική της θέση για τη διάσκεψη του Κυότο.

Το Συμβούλιο Υπουργών στη συνεδρίαση που πραγματοποίησε στις 3.3.1997 υιοθέτησε τη διαπραγματευτική θέση της ΕΕ. Σε αυτή προτείνεται η μείωση κατά 15 % σε όλες τις βιομηχανικές χώρες των εκπομπών τριών αερίων του θερμοκηπίου (CO2, N2O και CH4) πριν το 2010 στα επίπεδα εκπομπών του 1990. Συμφωνήθηκε επίσης στο εσωτερικό της ΕΕ οι ποσοτικοί στόχοι να συμβάλουν στη μείωση κατά 10 % των εν λόγω εκπομπών, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, έως το έτος 2010.

3. Προβληματισμοί

3.1. Η πολιτική περιβάλλοντος συγκεκριμενοποιείται με τη λήψη μέτρων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Εάν κατά τη χάραξη της πολιτικής για την καταπολέμηση των κλιματικών μεταβολών δεν λαμβάνονται υπόψη οι θέσεις των τοπικών αρχών, η επίτευξη των στόχων καθίσταται σχεδόν αδύνατη.

3.2. Ο ελεύθερος ανταγωνισμός στον τομέα της ενέργειας, εφόσον δεν συνεπάγεται εξωτερικές δαπάνες για την τιμή της ενέργειας, αμβλύνει σαφώς τις δυνατότητες για την προστασία του περιβάλλοντος και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ιδίως εκείνων που προκαλούν οι τοπικές και περιφερειακές επιχειρήσεις παραγωγής ενέργειας.

3.3. Η αύξηση των ιδιωτικής χρήσεως αυτοκινήτων έχει καταστήσει επωφελή και ταχύτερη τη μεταφορά. Τούτο προκάλεσε τον κατακερματισμό της χρήσης της γης και την αλλαγή της διάρθρωσης των υπηρεσιών σε ολόκληρη σχεδόν την επικράτεια της Ένωσης. Παραδείγμα αυτού είναι η διατήρηση των προτύπων της τελευταίας δεκαετίας όσον αφορά τη διάρκεια των ταξιδίων εργασίας ενώ οι αποστάσεις που διανύονται γι αυτά έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ο κατακερματισμός της χρήσης γης είναι ο κυριότερος παράγοντας πρόσθετης κατανάλωσης ενέργειας και εξάρτησης από τα ιδιωτικής χρήσεως αυτοκίνητα στην κοινωνία. Ο παράγοντας αυτός επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό μακροπρόθεσμα και με αρνητικές συνέπειες τις μεταφορές και την αποτελεσματικότητα της παραγωγής και διανομής ενέργειας. Εάν τούτο συνεχιστεί είναι γεγονός ότι θα υπάρξουν εμπόδια για την υλοποίηση της πολιτικής για την καταπολέμηση των κλιματικών μεταβολών.

3.4. Σε περιφερειακό επίπεδο, οι οικονομικές δυνατότητες είναι περιορισμένες. Τούτο περιορίζει τις επενδύσεις που προωθούν την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, παρόλο που παρόμοιες επενδύσεις συμβάλλουν στην αύξηση των οικονομικών δραστηριοτήτων των περιφερειών, δημιουργούν θέσεις απασχόλησης και είναι μακροπρόθεσμα επικερδείς.

3.5. Η ενεργειακή απόδοση στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 20 % μεταξύ 1975 και 1985. Κατά την περίοδο 1985-1995, η αύξηση της απόδοσης ήταν κάτω από 10 % και τούτο συνέβη κυρίως την δεκαετία του '80. Σήμερα, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης έχει σημειώσει καθυστέρηση και απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων προκειμένου να επιτευχθεί ανοδική τάση. Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης έχει σημειώσει μεγάλη καθυστέρηση ιδιαίτερα στον τομέα των συγκοινωνιών.

4. Κλιματικές αλλαγές και τοπικές και περιφερειακές αρχές

4.1. Στη συμφωνία για το περιβάλλον του Ρίο δεν καθορίστηκαν υποχρεώσεις ούτε ελήφθη ιδιαίτερα υπόψη ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην πολιτική για τις κλιματικές αλλαγές. Ωστόσο, στις αποφάσεις που λαμβάνονται σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο πρέπει να ληφθεί υπόψη η σχέση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και πολιτικής για το κλίμα. Εξάλλου, και οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο κρατών για το πάγωμα και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου υλοποιούνται τελικά σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Οι τοπικές αρχές διαθέτουν μεγάλη εξουσία λήψεως αποφάσεων ιδιαίτερα όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας, τη διανομή, τη χρήση της γης, την επίτευξη ενεργειακής απόδοσης και προγραμμάτων εξοικονόμησης ενέργειας, την πολιτική μεταφορών και εφοδιασμού. Ωστόσο, μολονότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές δεν έχουν αρμοδιότητα στα θέματα της ενέργειας και των μεταφορών, είναι αναγκαία η ενσωμάτωσή τους στον σχεδιασμό ή την κατάρτιση της γενικής ενεργειακής πολιτικής, προκειμένου να διασφαλιστεί η ταυτότητα των στόχων και οι επιθυμητές συνεργίες.

4.2. Η δράση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο κατανέμεται σε διαφόρους τομείς, όπου τόσο οι δυνατότητες δράσης των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσο και τα χρησιμοποιούμενα μέσα διαφέρουν σημαντικά. Υπό κανονικές συνθήκες, η δράση σε τοπικό επίπεδο πρέπει να επικεντρώνεται στους εξής τομείς:

- βιομηχανία,

- παραγωγή ενέργειας και διανομή,

- υπηρεσίες,

- κατοικία,

- μεταφορές.

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν εξουσία λήψεως αποφάσεων και εφαρμογής των μέσων κυρίως στους τομείς των υπηρεσιών, της κατοικίας, και των μεταφορών. Οι ρυθμίσεις που αφορούν τη βιομηχανία δεν θεσπίζονται σε περιφερειακό επίπεδο και έτσι δεν εξετάζονται περαιτέρω.

4.3. Η διάρθρωση της παραγωγής ενέργειας διαφέρει σημαντικά από περιφέρεια σε περιφέρεια. Υπάρχουν περιφέρειες στις οποίες η ενέργεια παράγεται επί τόπου και όπου οι πόλεις και οι κοινότητες διαθέτουν τις δικές τους εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας. Αλλά υπάρχουν και περιφέρειες, οι οποίες αγοράζουν σχεδόν όλη την ενέργεια που χρειάζονται από αλλού. Όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η παραγωγή ενέργειας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Από την άλλη πλευρά, για την παραγωγή ενέργειας χρησιμοποιούνται πολλά και διαφορετικά μέσα και ο συνδυασμός τους μπορεί να χρησιμεύσει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τα μέσα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επιλογή των καυσίμων υλών και των τεχνικών λύσεων στον τομέα παραγωγής ενέργειας. Εδικότερα, η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα μπορούσε να αυξηθεί, διότι εκτός από το ότι είναι περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον από τα ορυκτά καύσιμα, στην πλειονότητα των περιπτώσεων μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εκμετάλλευσης σε τοπικό επίπεδο και, κατά συνέπεια, να στηρίξουν την τοπική οικονομία και απασχόληση. Η χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας τονώνει την περιφερειακή ανάπτυξη και συμβάλλει στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης κυρίως στις περιφέρειες που παρουσιάζουν διαθρωτικές αδυναμίες αλλά και στο γεωργικό τομέα. Η χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συμβάλλει επίσης στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ όσον αφορά την εισαγωγή ενέργειας.

4.4. Ο τομέας των υπηρεσιών χωρίζεται στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι αφ' εαυτού πολύ ετερογενής επειδή περιλαμβάνει δράσεις που αφορούν την περίθαλψη, τον αθλητισμό, το εμπόριο και την εκπαίδευση. Η κατανάλωση ενέργειας στον τομέα των υπηρεσιών και, κατά συνέπεια, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εξαρτώνται από τις ανάγκες φωτισμού, αερισμού, κλιματισμού και θέρμανσης των κτιρίων. Τα γραφεία και τα δημόσια κτίρια διαφέρουν από τις κατοικίες στο ότι το εσωτερικό τους θερμικό φορτίο είναι μεγαλύτερο. Αυτό το θερμικό φορτίο δημιουργείτα από τα διάφορα μηχανήματα, όπως υπολογιστές, φωτοτυπικά μηχανήματα κ.λπ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ολλανδών και των Δανών, το δυναμικό εξοικονόμησης στον τομέα των υπηρεσιών ποικίλλει από 20 έως 50 %. Η μεγαλύτερη εξοικονόμηση ενέργειας επιτυγχάνεται στη χρήση φωτισμού και θέρμανσης. Ο δημόσιος τομέας μπορεί άμεσα να επηρεάσει την κατανάλωση ενέργειας στα δημόσια κτίρια, και ως εκ τούτου, να χρησιμεύσει ως παράδειγμα για τον ιδιωτικό τομέα. Αναφέρεται χαρακτηριστικά το παράδειγμα του φινλανδικού λογισμικού ΕΤΑΝΑ το οποίο ανέπτυξε το κρατικό τεχνολογικό ίδρυμα ερευνών χρηματοδοτούμενο από τη μονάδα ενέργειας της πόλης του Ελσίνκι. Με το λογισμικό αυτό υπολογίζεται πολύ γρήγορα το κόστος ενέργειας για ένα δεδομένο κτίριο. Εάν το πραγματικό κόστος υπερβαίνει κατά πολύ τον υπολογισμό, θα πρέπει να πραγματοποιηθούν οι αντίστοιχες επενδύσεις προκειμένου να εξοικονομηθεί ενέργεια. Ο ιδιωτικός τομέας έχει επίσης πρόσβαση στο λογισμικό αυτό, το οποίο είχε μεγάλη απήχηση. Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεί το διεθνές σχέδιο στο οποίο συμμετέχουν η Φινλανδία, η Σουηδία, η Αγγλία, η Ολλανδία και η Δανία, στο πλαίσιο του οποίου έχει συγκροτηθεί ομάδα αγοραστών που διοργανώνουν προσκλήσεις υποβολής προσφορών για τη διάθεση στην αγορά λαμπτήρων πυρακτώσεως με ισχύ αυξημένη κατά 30 % και τετραπλάσια διάρκεια ζωής. Η τιμή ανά μονάδα αυτών των λαμπτήρων θα κυμαίνεται από 2 έως 3 Ecu. Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται σε πολλά ειδικά σχέδια που αποσκοπούν στην εμπορία νέων τεχνολογιών.

4.5. Στις κατοικίες, οι δυνατότητες μείωσης των μεγάλων εκπομπών είναι ίδιες με αυτές του τομέα των υπηρεσιών. Ωστόσο, ο τομέας της κατοικίας παρουσιάζει εγγενή εμπόδια εξαιτίας των οποίων δεν είναι πάντα δυνατή η μείωση των εκπομπών. Ένα από αυτά είναι η έλλειψη ενημέρωσης, επειδή η διάδοση πληροφοριών στην πλειοψηφία των καταναλωτών είναι μεγάλη πρόκληση στην οποία οι αρχές δεν είναι πάντα ικανές να ανταποκριθούν. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ο βραχυπρόθεσμος χαρακτήρας της οικιακής οικονομίας. Οι εκτιμήσεις για την πιθανή εξοικονόμιση ενέργειας παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις. Κατά μέσο όρο υπολογίζεται σε 50 %. Ανάλογα με την κλιματική ζώνη στην οποία βρίσκονται, τα νοικοκυριά χρησιμοποιούν τα της ενέργειας για θέρμανση και ζεστό νερό και, επομένως, ένα μεγάλο μέρος της εξοικονόμισης ενέργειας μπορεί να επιτευχθεί μέσω της θερμικής μόνωσης, της αξιοποίησης σύγχρονων τεχνολογιών θέρμανσης, της θέρμανσης του νερού με ηλιακή ενέργεια κ.λπ. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί αφενός με τη δημιουργία κινήτρων αλλά και με τη θέσπιση αυστηρών προτύπων για την κατασκευή κατοικιών. Στη βιομηχανία, ο χρόνος αποπληρωμής μπορεί να είναι πολλά έτη ενώ στα νοικοκυριά ο αντίστοιχος χρόνος είναι κάτω του έτους. Οι εκτιμήσεις για την πιθανή εξοικονόμηση ενέργειας παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις αλλά υπολογίζεται ότι από τεχνικής απόψεως, έως το έτος 2005, μπορεί να σημειωθεί εξοικονόμηση ενέργειας κατά μέσο όρο 50 %.

4.6. Οι μεταφορές αποτελούν σημαντικό πρόβλημα όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Υπάρχουν εκατομμύρια μονάδες εκπομπών, για τις οποίες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν διαθέτουν αποτελεσματικά μέσα για την καταπολέμησή τους. Το αποτελεσματικότερο και πλέον μακροπρόθεσμα ισχυρό μέσο είναι ο σχεδιασμός για τη χρήση της γης. Οι αποφάσεις για τη χρήση της γης επηρεάζουν σημαντικά την απόσταση που διανύουν τα τροχοφόρα οχήματα καθώς και τις άλλες μορφές κατανάλωσης ενέργειας. Σημαντικό ρόλο για τη μείωση των εκπομπών διαδραματίζει ο σχεδιασμός των μεταφορών. Έχει υπολογιστεί ότι παρόλο που έχουν ληφθεί μέτρα στην Ευρώπη, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εξαιτίας των μεταφορών θα έχουν αυξηθεί κατά 10-30 % έως το 2005 σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

4.7. Η καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο μπορεί να επιτευχθεί με τη λήψη διαφόρων μέτρων. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται η ευκαιρία στην Επιτροπή να στηρίξει σημαντικά το δίκτυο των τοπικών και περιφερειακών μονάδων ενέργειας. Τα εν λόγω μέτρα πρέπει να ληφθούν βάσει σαφών και συνεκτικών μεθόδων ούτως ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση της σημερινής κατάστασης, των δυνατοτήτων εξοικονόμησης ενέργειας, της ταξινόμησης των μέτρων και της εφαρμογής τους, καθώς και ο έλεγχος των εκπομπών.

4.8. Σε τοπικό επίπεδο έχει ήδη αναληφθεί έργο για την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών σε πολλές πόλεις και περιφέρειες, όπως για παράδειγμα στο Αννόβερο, στην Κοπεγχάγη ή στα προάστια του Ελσίνκι. Η ΕΕ θα μπορούσε από την πλευρά της να συμβάλει στην ανάπτυξη παρόμοιων σχεδίων και να ενθαρρύνει τις τοπικές αρχές να εκπονήσουν σχέδια για την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών. Ακολουθούν παραδείγματα μεθόδων που μπορούν να εφαρμοστούν σε τοπικό επίπεδο.

α) Εκτίμηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της κατανάλωσης ενέργειας σε τοπικό επίπεδο

Ο καθορισμός του επιπέδου αναφοράς για την κατανάλωση ενέργειας και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι σημαντικός για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων και την αύξηση των εν λόγω εκπομπών. Κάθε περιοχή είναι μοναδική σε σχέση με τη χρήση ενέργειας, επειδή η χρήση αυτή εξαρτάται από το κλίμα, τα υφιστάμενα διάθεσιμα καύσιμα, τη διάρθρωση της παραγωγής ενέργειας, την τιμή της ενέργειας, τη χρήση της γης, την πολιτική μεταφορών και τη διάρθρωση των οικονομικών δραστηριοτήτων

β) Η χάραξη της ανάπτυξης τύπου business-as-usual

Ο εν λόγω τύπος ανάπτυξης χρησιμοποείται για να γίνει σαφής ο τρόπος με τον οποίο αυξάνονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, εφόσον πουθενά δεν λαμβάνονται μέτρα περιορισμού. Τούτο δείχνει πώς οι διάφορες δράσεις επηρεάζουν την αύξηση των ποσοτήτων εκπομπών. Ειδικότερα, οι μακροπρόθεσμες κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής μεταφορών και χρήσης της γης πρέπει να προωθούνται μόνον εφόσον εξετάζονται μακροπρόθεσμα οι συνέπειές τους στην αύξηση των ποσοτήτων εκπομπών. Το έργο αυτό χρησιμεύει ως σημείο αναφοράς για την γόνιμη συνεργασία των διαφόρων εθνικών αρχών και οργανώσεων των πολιτών.

γ) Καθορισμός των μέσων για τη μείωση των εκπομπών

Παρατίθεται κατάλογος όπου αναφέρονται τα διάφορα μέσα για τη μείωση των εκπομπών, η αποτελεσματικότητά τους, οι δυνατότητες εφαρμογής και οι δαπάνες που συνεπάγονται. Σε περιφερειακό επίπεδο, υπάρχει ευρύ φάσμα μέσων που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη της μείωσης των εκπομπών. Αυτά, μεταξύ άλλων, είναι τα ακόλουθα:

- η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της παραγωγής ενέργειας και της χρήσης της,

- η συγκέντρωση της χρήσης γης,

- η επιλογή των καυσίμων,

- η χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας,

- η πολιτική μεταφορών πρέπει να υποστηρίζει τη χρήση των μαζικών μέσων μεταφοράς.

δ) Καθορισμός των ποσοτικών στόχων μείωσης των εκπομπών σε τοπικό επίπεδο

Οι ποσοτικοί στόχοι μείωσης των εκπομπών σε τοπικό επίπεδο αποτελούν κατεύθυνση και πρόκληση και πρέπει να τίθενται με τέτοιον τρόπο ούτως ώστε να επιτυγχάνονται στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Ειδικότερα, τα άτομα που έχουν αναλάβει την εξεύρεση τεχνικών λύσεων επιθυμούν να έχουν συγκεκριμένους στόχους, προκειμένου να μπορούν μόνα τους να αναζητούν λύσεις με τις οποίες να επιτυγχάνονται οι στόχοι. Ο καθορισμός των στόχων είναι το δυσκολότερο πράγμα στο σύνολο της στρατηγικής για τη μείωση των εκπομπών, επειδή συνδέεται με πολλούς ασαφείς παράγοντες. Οι στόχοι θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν εναλλακτικές λύσεις που να μπορούν να εφαρμόζονται εάν χρειαστεί. Κατά την επιλογή των μέσων για την επίτευξη των στόχων, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

- η αποτελεσματικότητα,

- οι τοπικές δυνατότητες,

- τα πλεονεκτήματα της συνεργασίας,

- η υποστήριξη από την πλευρά των κατοίκων,

- τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα,

- η δυνατότητα ελέγχου.

ε) Η σύνταξη του «χαρτοφυλακίου» της στρατηγικής

Οι στόχοι πρέπει να συγκεντρώνονται για την εκπόνηση σαφών προγραμμάτων, με τα οποία να αναζητείται η πολιτική αποδοχή και η υποστήριξη των περιφερειακών αρχών. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται επιλέγονται για τη βέλτιστη εφαρμογή των προγραμμάτων. Τα μέσα που διαθέτουν οι περιφέρειες, μεταξύ άλλων, είναι τα εξής:

- διάφορες διοικητικές διατάξεις (συμπεριλαμβανομένου του χωροταξικού σχεδιασμού),

- οικονομικά μέσα (τιμή του εισιτηρίου των μέσων μαζικής μεταφοράς, στάθμευση),

- ενημέρωση των καταναλωτών (σταθμοί ενέργειας, παροχή συμβουλών στους καταναλωτές),

- συνεργασία των παραγωγών ενέργειας,

- επενδύσεις (ορθολογική χρήση της ενέργειας, εφοδιασμός).

Πρέπει να θεσπιστεί σύστημα παρακολούθησης για τα προγράμματα. Οι εκθέσεις προόδου πρέπει να απευθύνονται στις πολιτικές αρχές.

στ) Η ένταξη του στόχου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη δράση της τοπικής, χωροταξικής και διαρθρωτικής πολιτικής

Τούτο πρέπει να ληφθεί ιδιαιτέρως υπόψη κατά τη χάραξη πολιτικών που αφορούν την κατοικία, τις μεταφορές, τη χρήση γης, την ενέργεια και τον εφοδιασμό σε εμπορεύματα.

5. Τα μέσα για τη μείωση των εκπομπών στους διαφόρους τομείς

5.1. Παραγωγή ενέργειας

Τα κυριότερα μέσα δράσης στον τομέα της ενέργειας συνίστανται στην επιλογή καυσίμων και στη λήψη μέτρων με στόχο την καλύτερη απόδοση. Οι λύσεις έγκεινται κυρίως στην αντικατάσταση των καυσίμων από λιθάνθρακα με φυσικό αέριο και καύσιμα βιομάζας και στην αύξηση της συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας. Τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί χάρη στα μέτρα αυτά είναι αξιοσημείωτα. Εξάλλου, στο μέλλον, οι τεχνικές δυνατότητες θα συμβάλουν ακόμη περισσότερο στην αύξηση της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας με τη θέσπιση ενεργειακού φόρου, ο οποίος δεν θα επιβάλλεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το ποσό που θα συλλεχθεί θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατά τη μεταβατική φάση για την κάλυψη των εξόδων που απαιτούν οι νέες τεχνικές μέθοδοι.

5.2. Τομέας των υπηρεσιών

Επειδή ο τομέας των υπηρεσιών είναι εξαιρετικά διαφοροποιημένος υπάρχουν αρκετά αποτελεσματικά μέσα για την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Εδείκνυται η εξέταση των διαφόρων υποτομέων με τον έλεγχο της χρήσης ενέργειας, με τον καθορισμό των προτεραιοτήτων επενδύσεων βάσει αναλύσεων κόστους-αποτελεσματικότητας και η αύξηση των επενδύσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας.

5.3. Κατοικία

Η κατανάλωση ενέργειας στον τομέα της κατοικίας είναι ιδιαίτερα υψηλή, αλλά η διάθρωσή της μάλλον ενιαία. Για το λόγο αυτό, σε ό,τι αφορά τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στους βασικότερους τομείς, δηλαδή, στη θέρμανση και τη ψύξη, στην κατανάλωση ζεστού ύδατος, στις οικιακές μονάδες κλιματισμού και φωτισμού. Η ενημέρωση και η υποστήριξη επενδύσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας αποτελούν τα κυριότερα μέσα δράσης τα οποία θα συμβάλουν στη μείωση των αναγκών σε ενέργεια ιδιαίτερα όσον αφορά τη θέρμανση.

5.4. Μεταφορές

Οι μεταφορές και η χωροταξία είναι δύο αλληλένδετοι τομείς και για το λόγο αυτό για την καταπολέμηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ενδείκνυται η ανάληψη δράσης στον τομέα της χωροταξίας. Τούτο προϋποθέτει αυστηρότερη χάραξη της σχετικής πολιτικής ιδιαίτερα δε όσον αφορά την εγκατάσταση υπηρεσιών. Απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός των μεταφορών όσον αφορά τους πεζούς, τους ποδηλάτες και τα μαζικά μέσα μεταφοράς. Προκειμένου να μειωθούν οι ανάγκες σε ενέργεια στον τομέα αυτό, πρέπει να υπάρξει αποτελεσματική δράση για την ανάπτυξη των μαζικών μέσων μεταφοράς. Αν και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο δεν υπάρχουν τα μέσα που θα καταστήσουν δυνατή την ανάπτυξη τεχνολογιών αυτοκινήτου, πρέπει να επισημανθεί στην τοπική και περιφερειακή αυτοκινητοβιομηχανία η ανάγκη επενδύσεων στην ανάπτυξη παρόμοιων προϊόντων και στην έρευνα. Αν και η κυκλοφορία οχημάτων είναι πολύ σημαντική για τις μεταφορές, δεν πρέπει να λησμονούνται κατά τον έλεγχο της μείωσης των εκπομπών, από πλευράς εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι αεροπορικές, ακτοπλοϊκές και σιδηροδρομικές μεταφορές.

6. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σημαντικό να υπογραμμίσει τις ακόλουθες προτάσεις:

6.1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει να διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη της Σύμβασης για τις Κλιματικές Μεταβολές και εκτιμά ότι η ΕΕ θα πρέπει, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εντολής του Βερολίνου που χρησιμεύει ως βάση για το πρωτόκολλο των διαπραγματεύσεων, να θέσει ως στόχο τη σημαντική μείωση των εκπομπών σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες, παραδείγματος χάριν, στις χώρες που αναφέρονται στο παράρτημα 1 της Σύμβασης, έως το 2005, το 2010 ή το 2020.

6.1.α) Να υποστηρίξει ενεργά την ΕΕ στη διάσκεψη για το περιβάλλον που θα πραγματοποιηθεί στο Κυότο (Ιαπωνία) το 1997 στο πλαίσιο του ΟΗΕ με την παροχή εκθέσεων και πληροφοριών από συνεδριάσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών της ΕΕ αλλά και από διασκέψεις σε διεθνές επίπεδο των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

6.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει τη δράση της για την αποτελεσματική λειτουργία των οικονομικών μέσων όπως η εναρμόνιση και εξισορρόπηση της φορολογίας για την ενέργεια, η δημιουργία ταμείων, η προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, η εφαρμογή τεχνολογίας για αποδοτική ενέργεια καθώς και η θέσπιση κανόνων όσον αφορά την κατανάλωση ενέργειας.

6.3. Οι νέες μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού να συνδεθούν με τις εγκαταστάσεις συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας ή να βασιστούν στη χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Η σύνδεση με το δίκτυο αστικής θέρμανσης πρέπει να πραγματοποιηθεί υποχρεωτικά στις περιφέρειες εκείνες όπου υπάρχει τεχνική δυνατότητα.

6.4. Να παρέχονται οικονομικές διευκολύνσεις και άλλα μέσα στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με στόχο τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

6.5. Να θεσπιστεί, ενιαίος φόρος επί της ενέργειας ή να δημιουργηθεί ειδικό ταμείο για το CO2 σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα έσοδα από τη φορολογία πρέπει να χρησιμοποιούνται, σε μια μεταβατική περίοδο, για την ενθάρρυνση της εξοικονόμησης ενέργειας και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών. Επειδή οι περιφερειακές διαφορές δεν οφείλονται στον τρόπο παραγωγής ενέργειας ή στην εξάρτηση από τις καύσιμες ύλες, πρέπει τα έσοδα από τη φορολογία και οι χρηματοδοτήσεις να σχεδιαστούν με τέτοιο τρόπο ώστε στις περιφέρειες όπου απαιτούνται επενδύσεις και ανανέωση των απηρχαιωμένων τεχνικών να μπορούν να τις πραγματοποιήσουν χωρίς υπερβολικές επιβαρύνσεις τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής πλευράς.

6.6. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να υποστηρίξει και να επεκτείνει την εφαρμογή προγραμμάτων που αποσκοπούν στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (Save, Joule, Thermie, Altener). Πρέπει να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η στήριξη και η επέκταση των τοπικών σταθμών ενέργειας ανάλογα με τις ανάγκες. Η εξασφάλιση των πόρων είναι επίσης προς όφελος του τομέα παραγωγής ενέργειας.

6.7. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να μεριμνήσει ώστε η ελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας να μην απειλήσει την εξεύρεση των βέλτιστων δυνατών λύσεων για την παραγωγή ενέργειας (π.χ. συνδυασμένη παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, καύσιμα βιομάζας, υδραυλική ενέργεια, εναλλακτικές μορφές παραγωγής ενέργειας).

6.8. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να μεριμνήσει ώστε κατά την ένταξη νέων κρατών μελών να λαμβάνονται υπόψη οι υποχρεώσεις που αφορούν την μείωση των εκπομπών, αλλά σε κάθε περίπτωση να εμμείνει στην ταχεία επίτευξη της μείωσης αυτής. Πολλές χώρες βρίσκονται σε μια δύσκολη καμπή κατά την οποία είναι πιθανές γρήγορες αλλαγές - θετικές ή αρνητικές - όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές των χωρών αυτών χρειάζονται ιδιαίτερη υποστήριξη για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το φαινόμενο αυτό. Η ΕΕ οφείλει να συνδράμει τα κοινοτικά τοπικά και περιφερειακά σχέδια των κρατών μελών αλλά και των υποψήφιων χωρών, προκειμένου να βελτιωθεί η ενεργειακή απόδοση και να μειωθούν οι εν λόγω εκπομπές.

6.9. Η χάραξη της πολιτικής μεταφορών και της πολιτικής για τη χρήση της γης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο να βασίζεται στις οδηγίες για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

6.10. Οι εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί σε περιφερειακό επίπεδο καθώς και οι γνώσεις να αξιοποιηθούν καλύτερα από σήμερα σε ό,τι αφορά τη δράση για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι περιφέρειες να εκπροσωπούνται σε όλες τις ομάδες εργασίας και όργανα, στο πλαίσιο των οποίων λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις και προτείνονται λύσεις σε περιφερειακό επίπεδο.

6.11. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να στηρίξει οικονομικά, πολύ περισσότερο από σήμερα, το έργο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που εκτελείται σε περιφερειακό επίπεδο με την εκπόνηση πειραματικών σχεδίων για την έρευνα, την ανάπτυξη, και τις επενδύσεις.

6.12. Η Ευρωπαϊκή Ένωση να επισημάνει την εφαρμογή μέσων που αποσκοπούν στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Για την υλοποίηση του στόχου αυτού οι τοπικές αρχές έχουν από μόνες τους αναλάβει την ευθύνη να προβούν στην εκπόνηση σχεδίων για την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς και να ενημερώσουν το κοινό για το θέμα αυτό.

6.13. Η σταθερότητα και το εύρος των κλιματικών μεταβολών προϋποθέτουν ότι οι στόχοι που έχουν τεθεί πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε όλους τους τομείς δράσης της ΕΕ όπως είναι η γεωργική πολιτική και η μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA