Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση Κανονισμού του Συμβουλίου για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1251/1999 περί θεσπίσεως καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών"

(2001/C 193/11)

Στις 26 Φεβρουαρίου 2001, και σύμφωνα με τα άρθρα 36 και 37 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Στις 27 Φεβρουαρίου 2001, το Προεδρείο της ΟΚΕ ανέθεσε στο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών,

Κατά την 381η σύνοδο ολομέλειάς της 25ης και 26ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε τον κ. Sabin γενικό εισηγητή λόγω του κατεπείγοντος χαρακτήρα του θέματος και υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία και 3 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1 Η Επιτροπή έθεσε σε πρώτη φάση την εφαρμογή σειράς μέτρων με τα οποία επιδιώκει να προλάβει την κάθε έκθεση καταναλωτών στους κινδύνους μετάδοσης του πριόν της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΣΕΒ). Ένα από τα εν λόγω μέτρα αφορά την απαγόρευση της χρησιμοποίησης των κρεαταλεύρων στις ζωοτροφές πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα την επιδείνωση του ελλείμματος των φυτικών πρωτεϊνών στην ΕΕ. Λόγω της κρίσης που δοκιμάζει η εμπιστοσύνη του καταναλωτή για το βόειο κρέας, η Επιτροπή, στις 13 Φεβρουαρίου 2001, παρουσίασε μέτρα προσαρμογής της αγοράς, σύμφωνα με τα περιθώρια ελιγμών που επετράπησαν βάσει της συμφωνίας του Βερολίνου, καθώς και μια δράση υπέρ των καλλιεργειών ψυχανθών χορτονομής που παράγονται με βάση τις βιολογικές μεθόδους. Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται λεπτομερώς η πρόταση που αποσκοπεί στην προώθηση των καλλιεργειών ψυχανθών χορτονομής και διατυπώνονται συστάσεις.

2. Το περιεχόμενο της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

2.1. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1251/1999 του Συμβουλίου προβλέπει ότι προκειμένου οι παραγωγοί να εισπράξουν στρεμματικές ενισχύσεις οφείλουν να παύσουν να καλλιεργούν προκαθορισμένο ποσοστό των γαιών τους και ότι οι εκτάσεις σε αγρανάπαυση μπορούν επίσης να διατίθενται για ορισμένες καλλιέργειες που δεν προορίζονται για την παραγωγή τροφίμων.

2.2. Εξάλλου, η Επιτροπή πρότεινε έναν κανονισμό που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο στις 24 Ιουνίου 1991 με τον οποίο θεσπίζεται ειδικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας(1).

2.2.1. Ο κανονισμός αυτός διευκρινίζει, κυρίως στο παράρτημα Ι, ότι οι αρχές της βιολογικής παραγωγής πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή για τα αγροτεμάχια κατά τη διάρκεια της μετατροπής που θα πρέπει να διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια πριν από τη σπορά ώστε τα προϊόντα να μπορούν να αποκαλούνται βιολογικά.

2.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να ενθαρρύνει την καλλιέργεια των ψυχανθών χορτονομής τα οποία αποτελούν μέρος της διατροφής των ζώων και παράγονται με βιολογική μέθοδο και, γι' αυτό, επιτρέπει την παραγωγή των ψυχανθών χορτονομής σε εκτάσεις υπό εκούσια ή ακούσια αγρανάπαυση.

2.3.1. Οι σχετικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις πρέπει να εφαρμόζουν πλήρως τις βιολογικές αρχές. Η άδεια αυτή, που είναι δημοσιονομικά ουδέτερη, θα εφαρμόζεται από την περίοδο εμπορίας 2000/2001.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση της πρότασης της Επιτροπής για την παραγωγή των ψυχανθών χορτονομής σε εκτάσεις που βρίσκονται σε καθεστώς εκούσιας ή ακούσιας αγρανάπαυσης. Υπενθυμίζει, επίσης, ότι οι καλλιέργειες αυτές παρουσιάζουν ενδιαφέρον τόσο για την παραγωγή ζωοτροφών όσο και από γεωπονική άποψη.

3.2. Πάντως, επισημαίνει ότι το εν λόγω μέτρο δεν έχει άμεση σχέση με τη διαχείριση της αγοράς του βοείου κρέατος και εγείρει το γενικότερο ερώτημα της διατροφής των ζώων και του εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πρωτεΐνες.

4. Η πρόταση σχετικά με το καθεστώς στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών

4.1. Η πρόταση της Επιτροπής εντάσσεται στο πλαίσιο των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας, της 7ης, 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 2000. Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο "σημείωσε την πρόθεση της Επιτροπής να προχωρήσει σε βάθος την ανάλυσή της σχετικά με την προσφορά και ζήτηση ελαιούχων και πρωτεϊνούχων φυτών, τηρώντας αυστηρά τις δημοσιονομικές προοπτικές". Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εν λόγω πρόταση είναι θετική αν και ανεπαρκέστατη και ότι ανταποκρίνεται εν μέρει μόνο στο πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί.

4.2. Πράγματι, η πρόταση αυτή δημιουργεί πολλά ερωτηματικά.

4.2.1. Η πρόταση της Επιτροπής αφορά αποκλειστικά τα ψυχανθή χορτονομής. Η ΟΚΕ τονίζει ότι τα φυτά που φέρουν σπόρους και τα πρωτεϊνούχα παρουσιάζουν επίσης μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για την παραγωγή ζωοτροφών όσο και από γεωπονική άποψη. Από γεωπονική άποψη, τα ψυχανθή χορτονομής αναγνωρίζονται, επίσης, για το θετικό ρόλο που διαδραματίζουν όσον αφορά τη διατήρηση της δομής των εδαφών (μη θετικά αζωτούχα λιπάσματα).

4.2.2. Μολονότι η πρόταση της Επιτροπής είναι θετική, η ΟΚΕ διερωτάται ως προς την ανάγκη περιορισμού του μέτρου αυτού μόνο στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που εφαρμόζουν τις αρχές της βιολογικής παραγωγής. Πράγματι, όλες οι καλλιέργειες ψυχανθών χορτονομής και πρωτεϊνούχων δεν είναι απαιτητικές σε λιπάσματα και σε παρασιτοκτόνα.

4.3. Δεδομένου ότι οι γεωργοί πρέπει να ενθαρρυνθούν για να υιοθετήσουν ορθές πρακτικές διαχείρισης των εδαφών, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η προσφυγή στην εναλλαγή των καλλιεργειών συμπεριλαμβανομένων των βελτιωτικών καλλιεργειών (ψυχανθών χορτονομής και πρωτεϊνούχων) θα επέτρεπε να επιδιώκει την επίτευξη του εξής διπλού στόχου:

- αύξηση της παραγωγής φυτικών πρωτεϊνών ποιότητας, και

- ενθάρρυνση των ορθών γεωπονικών πρακτικών.

Έτσι, το θετικό περιβαλλοντικό αποτέλεσμα που επιδιώκει η Επιτροπή θα ενδυναμωθεί χωρίς πρόσθετες δαπάνες.

4.4. Συμπερασματικά, η ΟΚΕ ζητεί η τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1251/1999 περί θεσπίσεως καθεστώτος στήριξης των παραγωγών αροτραίων καλλιεργειών να μην περιορισθεί μόνο στη βιολογική παραγωγή, ώστε να μπορέσουν όλοι οι γεωργοί να αναπτύξουν οικολογικές πρακτικές και προτείνει ακόμη να συμπεριληφθούν στην πρόταση τα φυτά που φέρουν σπόρους και τα πρωτεϊνούχα που δεν περιλαμβάνονται στις συμφωνίες του Blair House.

5. Το θέμα των φυτικών πρωτεϊνών

5.1. Η προσωρινή αναστολή χρησιμοποίησης των κρεαταλεύρων για το σύνολο της διατροφής των ζώων καθιστά ακόμη μεγαλύτερη την ανάγκη να αναλυθεί σε βάθος η κατάσταση εξάρτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις φυτικές πρωτεΐνες και να αναζητηθούν μόνιμες και κατάλληλες λύσεις. Και αυτό πρέπει να πραγματοποιηθεί ενόσω η Επιτροπή εξετάζει το ευρύτερο θέμα της ισορροπίας των πηγών προμήθειας σε φυτικές πρωτεΐνες στην ΕΕ. Η ΟΚΕ επιθυμεί να ζητηθεί η γνώμη της επί του θέματος, πράγμα που ανταποκρίνεται τόσο στις ανησυχίες των γεωργών όσο και των καταναλωτών. Έλαβε γνώση της ανακοίνωσης της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα τις "Επιλογές για την προώθηση στην ΕΕ των καλλιεργειών με φυτικές πρωτείνες"(2) και επιφυλάσσεται του δικαιώματος της να αποφανθεί σχετικά.

5.2. Μολονότι δεν αφορά το πρόβλημα που εγείρεται από την πρόταση της Επιτροπής, εντούτοις η παρούσα γνωμοδότηση εκθέτει ορισμένους προβληματισμούς που θα έπρεπε να καταλήξουν σε μια γνωμοδότηση στην οποία θα εξεταζόταν συγκεκριμένα το θέμα των πηγών προμήθειας της ΕΕ σε φυτικές πρωτεΐνες.

5.3. Σχετικά με τον πίνακα που ακολουθεί τα σχόλια περιττεύουν. Η παραγωγή της ΕΕ καλύπτει το ένα τρίτο των αναγκών της και η κατάσταση αυτή θα επιδεινωθεί. Αυτός ο βαθμός εξάρτησης είναι ανησυχητικός για την ασφάλεια της κτηνοτροφίας στην ΕΕ και γι' αυτό απαιτείται η χάραξη νέας στρατηγικής.

Πίνακας πρωτεϊνούχων (σε εκατομμύρια τόνους) της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την περίοδο εμπορίας 1999/2000

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Στατιστικές και οικονομικές πληροφορίες 1999, Επιτροπή της ΕΕ.

5.4. Η ΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας αυτής για να υπενθυμίσει τους λόγους για τους οποίους το θέμα αυτό ενέχει ιδιαίτερη σημασία. Είναι οι εξής:

- η ευρωπαϊκή παραγωγή καλύπτει λιγότερο από το 30 % των αναγκών της ΕΕ·

- η παρούσα απαγόρευση των κρεαταλεύρων στις ζωοτροφές επιδεινώνει το έλλειμμα·

- η παγκόσμια κατανάλωση σε φυτικές πρωτεΐνες αυξάνεται ετησίως από 4 % έως 5 % και μπορεί να υπάρξει μείωση των δυνατοτήτων προμήθειας·

- οι ΗΠΑ ακολουθούν μια δυναμική πολιτική για τις εν λόγω παραγωγές διότι τις θεωρούν στρατηγικές·

- η Ατζέντα 2000 προσάρμοσε τις ενισχύσεις για τα ελαιούχα φυτά με εκείνες των άλλων μεγάλων καλλιεργειών πράγμα που αποθαρρύνει την παραγωγή των ελαιούχων. Μολονότι με την απόφαση αυτή απαλλάσσεται η ΕΕ από τις υποχρεώσεις του Blair House, εντούτοις παρουσιάζει τα εξής τρία μειονεκτήματα: ενθαρρύνει τη μονοκαλλιέργεια, δεν ανταποκρίνεται στην εσωτερική ανάγκη ποσοτικής και ποιοτικής ασφάλειας (παρουσία ή όχι ΓΜΟ στις εισαγόμενες πρώτες ύλες), και επιδεινώνει την κατάσταση της ΕΕ στα πλαίσια του ΠΟΕ. Πράγματι, η παραγωγή για την εσωτερική αγορά είναι ευκολότερη σε σύγκριση με την παραγωγή που προορίζεται προς εξαγωγή·

- θα ήταν σκόπιμο, στα πλαίσια της διεύρυνσης, να προταθούν στις ΧΚΑΕ πραγματικές ευκαιρίες ανάπτυξης των παραγωγών εκείνων για τις οποίες υπάρχει αληθινό ενδιαφέρον από την αγορά της ΕΕ·

- η ανάπτυξη της παραγωγής των ελαιούχων φυτών για άλλους σκοπούς εκτός της διατροφής όπως, π.χ., για τη μετατροπή τους σε καύσιμα (μεθυλικός εστέρας) θα επέτρεπε, αφενός, την παραγωγή φυτικών πρωτεϊνών και, αφετέρου, την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που ανέλαβε η ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου (συμφωνία του Κιότο).

Τέλος, στη συμφωνία του Βερολίνου αποφασίσθηκε η περιοδική αναθεώρηση, εάν κριθεί αναγκαία, της ΚΓΠ στο μέσο της πορείας προκειμένου να διορθωθεί η γεωργική πολιτική στον τομέα των φυτικών πρωτεϊνών.

5.5. Εν κατακλείδι, έχουν συγκεντρωθεί όλα τα στοιχεία για την κατάρτιση ενός προγράμματος αύξησης της παραγωγής των φυτικών πρωτεϊνών στην ΕΕ και στις υποψήφιες χώρες. Γι' αυτό το λόγο, πρέπει να επιληφθεί του θέματος η ΟΚΕ, το ταχύτερο δυνατόν, ώστε να υποβάλει στην Επιτροπή προτάσεις με την προοπτική της ενδιάμεσης εξέτασης της πορείας της ΚΓΠ.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ L 198 της 22.7.1991, σ. 1 όπως τροποποιήθηκε την τελευταία φορά με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1672/2000 της Επιτροπής (ΕΕ L 241 της 26.9.2000, σ. 39).

(2) COM(2001)148 τελικό σ. 2.