Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: "Πρακτικές πτυχές της εισαγωγής του ευρώ"»

(98/C 73/30)

Στις 6 Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ζήτησε από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει στο Γενικό Εισηγητή, κ. Burani, την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της.

Κατά τη διάρκεια της 350ής συνόδου ολομέλειας της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 1997, (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 35 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το έγγραφο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής υποβλήθηκε από την Επιτροπή στο Συμβούλιο ECOFIN στις 13 Οκτωβρίου 1997 στο Λουξεμβούργο και μια νέα μορφή του θα παρουσιαστεί στην Διάσκεψη Κορυφής του Λουξεμβούργου στις 12 και 13 Δεκεμβρίου 1997. Η ανακοίνωση αυτή περιλαμβάνει τις πληροφορίες σχετικά με τις πρακτικές ετοιμασίες που εφαρμόζονται σε διάφορα κράτη μέλη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενόψει της υιοθέτησης του ευρώ 7 από την άλλη μεριά αυτές θέτουν στο φώς τις αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν σε ένα αρκετά περιορισμένο ήδη χρονικό διάστημα: σε γενικές γραμμές έως τα τέλη του 1997.

1.2. Το έγγραφο αποτελεί μία σύνοψη της «σημερινής κατάστασης» των προπαρασκευαστικών εργασιών για την καθιέρωση του ευρώ. Συνδέεται λοιπόν στενά με το «Πράσινο Βιβλίο» του 1995 () και με τις αποφάσεις που έχουν ληφθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 1997. Για το θέμα αυτό, καθώς και για μια σειρά ειδικών θεμάτων, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει καταρτίσει διάφορες γνωμοδοτήσεις ().

1.3. Λόγω της επείγουσας ανάγκης να δοθεί εγκαίρως η ζητούμενη γνωμοδότηση στην Επιτροπή, η ΟΚΕ περιορίζει τα σχόλια και τις παρατηρήσεις της σ'εκείνες μόνο τις πτυχές που συνεπάγονται αποφάσεις ή πρωτοβουλίες που θα πρέπει να ληφθούν, μεταθέτοντας για μια πιο κατάλληλη περίοδο την ανάλυση των επιτευγμάτων που έχουν ήδη υλοποιηθεί ή πρόκειται να υλοποιηθούν.

2. Πρόγραμμα των εργασιών ()

2.1. Η Επιτροπή θεωρεί «ουσιαστικό» να παρουσιάσουν τα κράτη μέλη πριν από τα τέλη του 1997 τα πρώτα προγράμματα δράσης που αφορούν:

- το πρόγραμμα μετάβασης, που να περιλαμβάνει τη λογιστική παρουσίαση των εκθέσεων και τις φορολογικές δηλώσεις σε ευρώ 7

- τις προθέσεις των δημόσιων οργανισμών έκδοσης σχετικά με την μετατροπή του υφιστάμενου χρέους () 7

- τον οριστικό σχεδιασμό της εθνικής όψης των χαρτονομισμάτων του ευρώ 7

- την προώθηση των εθνικών εκστρατειών επικοινωνίας 7

- τον καθορισμό των εθνικών θέσεων στα θέματα των φορολογικών επιπτώσεων της μεταβατικής περιόδου.

2.2. Τέλος, για μια σειρά πρακτικών προβλημάτων η Επιτροπή διερωτάται αν είναι πιο σκόπιμα τα εθνικά μέτρα ή τα κοινά μέτρα και στην τελευταία αυτή περίπτωση εάν θα πρέπει να υιοθετηθούν νομοθετικά μέτρα ή να αφεθεί στην αγορά ο αυτοκαθορισμός, έστω με την υιοθέτηση κωδίκων ορθής πρακτικής. Και στο τελευταίο αυτό σημείο η εξέταση θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί ως τα τέλη του 1997.

3. Προπαρασκευαστικές εργασίες υπό εξέλιξη ()

3.1. Όσον αφορά τις προετοιμασίες που βρίσκονται υπό εξέλιξη εκ μέρους των εθνικών δημόσιων διοικήσεων (παράγραφος 1.2 της Ανακοίνωσης), η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση της συγκεκριμένης προόδου που έχει επιτευχθεί σε όλες τις χώρες. Η ανακοίνωση αναφέρει ότι από κοινού με την αρχή «καμία υποχρέωση, καμία απαγόρευση» οι επιχειρήσεις θα αφεθούν ελεύθερες να επιλέξουν εάν θα λειτουργούν με ευρώ ή με εθνικό νόμισμα, σε οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της μεταβατικής φάσεως.

3.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί συνεπώς να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής και των κρατών μελών σε μία άτεγκτη διάταξη που έχει ενσωματωθεί στον κανόνα αυτό: από τη στιγμή που πραγματοποιείται η μετάβαση, αυτή καθίσταται οριστική 7 με άλλα λόγια από τη στιγμή που η επιχείρηση θα επιλέξει το ευρώ δεν μπορεί πλέον να επανέλθει στο εθνικό νόμισμα. Μπορεί να συμβεί προγράμματα πρόσφατης υιοθέτησης να παρουσιάσουν ελλείψεις των οποίων η αντιμετώπιση απαιτεί πολύπλοκες και μακροχρόνιες διαδικασίες 7 η προσωρινή επιστροφή στα παλαιά προγράμματα μπορεί συνεπώς να είναι αναγκαία. Ο οριστικός χαρακτήρας της επιλογής αποτελεί συνεπώς εμπόδιο που η ΟΚΕ δεν αντιμετωπίζει θετικά.

3.3. Η Ανακοίνωση επιβεβαιώνει ότι όλες οι εθνικές διοικήσεις θα διατηρήσουν την εσωτερική λογιστική τους σε εθνικό νόμισμα καθόλη τη διάρκεια της μεταβατικής φάσεως. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η υπόδειξή της του 1995 () εκφράστηκε στην πράξη. Παραμένει ωστόσο να υπολογιστεί το ενδεχόμενο κόστος που προκύπτει για τις διοικήσεις από την υποχρέωσή τους να δέχονται πληρωμές σε ευρώ εκ μέρους του κοινού (και ενδεχομένως να πραγματοποιούν πληρωμές σε ευρώ κατόπιν αιτήσεως).

4. Λογιστικές και φορολογικές πτυχές ()

4.1. Οι επενδύσεις και οι δαπάνες των επιχειρήσεων για το πέρασμα στο ευρώ αποτελούν ζήτημα που έχει ευρύτατα συζητηθεί 7 για το σημείο αυτό η ΟΚΕ έχει ήδη εκφραστεί () με την έννοια ότι οι κανόνες της αγοράς θα πρέπει να επιτρέπουν την ίση κατανομή του κόστους. Σε διάφορα κράτη μέλη, ωστόσο, φαίνεται να υπάρχει προσανατολισμός προς μια ορισμένη φορολογική ευελιξία που λαμβάνει υπόψη της το κόστος της μεταβατικής περιόδου: αυτό μπορεί σίγουρα να γίνει όμως η ΟΚΕ προειδοποιεί ότι αντιτίθεται σε κάθε μορφή διαφοροποίησης της μεταχείρισης μεταξύ των διαφόρων κρατών και στο εσωτερικό τους μεταξύ των διαφόρων οικονομικών κατηγοριών. Το πέρασμα στο ενιαίο νόμισμα δεν θα πρέπει να καταστήσει πιο έντονες τις διαφορές μεταχείρισης που ήδη υφίστανται στην Ευρώπη.

5. Πρακτικές πτυχές σχετικά με τους χρήστες του νομίσματος ()

5.1. Δαπάνες μετατροπής. Όσον αφορά τις δαπάνες μετατροπής του γραπτού νομίσματος, η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι καμία δαπάνη δεν θα πρέπει να επιβαρύνει τους χρήστες ούτε κατά την υποχρεωτική μετατροπή των λογαριασμών από τις τράπεζες στο τέλος της μεταβατικής περιόδου, ούτε κατά τη μετατροπή μίας πίστωσης στο νόμισμα του δικαιούχου λογαριασμού. Παρομοίως, οι τράπεζες οφείλουν να προβούν δωρεάν στην αντικατάσταση των εθνικών νομισμάτων από ευρώ, στο μέτρο που πρόκειται για «συνήθη τραπεζικά ποσά». Όλες οι λοιπές συναλλαγές σε γραπτό χρήμα και οι ενέργειες μετατροπής, καθώς και η διαφάνεια των πιθανών απαιτουμένων τελών πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο κωδίκων ορθής συμπεριφοράς στους σχετικούς τομείς. Συνιστάται η προσφυγή σε εθνικές επιγραφές για το ευρώ για τον καθορισμό της τιμολόγησης των νόμιμων δαπανών και για την παροχή, κατ'αυτόν τον τρόπο, συμπληρωματικής πληροφόρησης για τους καταναλωτές.

5.1.1. Όσον αφορά τις δαπάνες μετατροπής (παράγραφος 4.3 της Ανακοίνωσης), οι εκούσιες συμφωνίες ή οι κώδικες ορθής πρακτικής θα ήταν ίσως καλύτεροι από κανονισμό, όμως ένας κανόνας γενικού χαρακτήρα θα πρέπει να αποτελέσει υποχρέωση δημόσιας ανακοίνωσης σε όλα τα σημεία όπου πραγματοποιούνται μετατροπές, είτε των τελών που επιβάλλονται είτε του δωρεάν χαρακτήρα των πράξεων.

5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η προταθείσα από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης (15 και 16 Δεκεμβρίου 1995) ημερομηνία κυκλοφορίας των χαρτονομισμάτων και νομισμάτων (1η Ιανουαρίου 2002) πρέπει να διατηρηθεί.

5.3. Διπλή ένδειξη τιμών/ποσών (παρ. 4.2 της Ανακοίνωσης). Κατά την έννοια της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας τα κράτη μέλη οφείλουν να αποφασίσουν τα ίδια μέσω νομικών πράξεων, αν η διπλή ένδειξη παραμένει υποχρεωτική κατά τη μεταβατική περίοδο ή αν οι σχετικοί οικονομικοί κύκλοι (ιδιαίτερα το λιανικό εμπόριο) αναλαμβάνουν μια εθελούσια υποχρέωση μέσω των οργανώσεών τους βάσει τη οποίας αναλαμβάνουν να υπολογίζουν και να επιδεικνύουν από την καθορισμένη ημερομηνία τη σχετική ισοτιμία. Επιπλέον, δύναται να προταθεί όπως οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου διαθέτουν στους πελάτες τους όλα τα απαραίτητα μέσα για να εθισθούν στο ΕΥΡΩ π.χ. μέσω μικρών υπολογιστών σε αμαξίδια αγορών, καταλόγων υπολογισμού με τις πλέον αξιόλογες τιμές. Όσον αφορά την προηγούμενη περίοδο η ΟΚΕ δεν προτείνει την προσφυγή σε ευρωπαϊκή νομοθεσία που ενδεχομένως θα αποδειχθεί μη προσαρμόσιμη στις διάφορες εθνικές πραγματικότητες. Θα ήταν καλύτερα να υποχρεώσει η αγορά την υιοθέτηση της χρήσης της διπλής ένδειξης, όταν αυτή αποδειχθεί είναι αναγκαία και σκόπιμη.

5.3.1. Οι νομισματικές ή κανονιστικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να στρέφονται κυρίως προς την πρόληψη των καταχρήσεων έναντι των καταναλωτών, που μπορούν να εμφανιστούν υπό τη μορφή ανακριβών μετατροπών ή εκουσίως καταχρηστικών εφαρμογών των κανόνων στρογγύλευσης των ποσών. Η ΟΚΕ ζητεί να υπάρξει πιο εμπεριστατωμένη εξέταση του θέματος αυτού από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. Μολονότι είναι σημαντικό να μπορεί να επαληθεύσει ο καταναλωτής την αντιστοιχία των τιμών, ακόμα πιο σημαντικό είναι να γίνεται αυτό με τρόπο ώστε η αντιστοιχία αυτή να επιβάλλεται στους πωλητές αγαθών και υπηρεσιών, θεσπίζονται το αδίκημα της κατάχρησης εις βάρος όσων παραβαίνουν τους κανόνες της όχι καλή τη πίστη, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση εκούσιων και συστηματικών παραβιάσεων των κανόνων.

5.4. Μία πτυχή που δεν θίγει η Ανακοίνωση αφορά τον ρόλο των καρτών πληρωμής και των προπληρωμένων καρτών κατά τη διάρκεια της μετάβασης προς το ευρώ. Στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο η ΟΚΕ είχε εφιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι αυτά τα μέσα πληρωμής έχουν - ή θα έχουν σύντομα - διαρθρώσεις και/ή διατάξεις που θα είναι ενσωματωμένα σε χάρτες με μικροεπεξεργαστές, έτσι ώστε να επιτρέπουν τις πληρωμές στο ένα ή στο άλλο νόμισμα και/ή να πραγματοποιούν τις μετατροπές 7 στην περίπτωση αυτή θα υπάρχει το συμπληρωματικό πλεονέκτημα μιας αυτόματης επαλήθευσης των μετατροπών των τιμών που εκτίθενται από τους πωλητές.

5.4.1. Η ΟΚΕ υποδεικνύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εμβαθύνει τις διάφορες πτυχές που συνδέονται με την χρήση των καρτών, διευκολύνοντας την κατανόηση και τη χρήση με τα μέσα που βρίσκονται στη διάθεσή της. Προς την κατεύθυνση αυτή είναι σημαντικό να δοθούν σίγουρες κατευθύνσεις προς την αγορά, και τους καταναλωτές ειδικότερα, με την ταχεία διευκρίνιση των ζητημάτων αυτών όπως για παράδειγμα της δυνατότητας ανάκτησης των δαπανών με επιβάρυνση όσων χρησιμοποιούν κάρτες.

5.5. Διάρκεια της περιόδου διπλής κυκλοφορίας των νομισμάτων (φάση Γ). Για να αποφευχθούν ανωφελείς αναμονές στις τραπεζικές θυρίδες κατά τις πρώτες μέρες της καθιέρωσης των χαρτονομισμάτων ευρώ και να καταστεί δυνατή μια πειθαρχημένη, ήρεμη συναλλαγή των εθνικών χαρτονομισμάτων και των χαρτονομισμάτων ευρώ χωρίς ανωφελείς επιβαρύνσεις, είναι απαραίτητος ο καθορισμός ενός κατώτατου ορίου όσον αφορά τη διάρκεια της φάσης Γ. Στα κράτη μέλη, στα οποία έχουν προβλεφθεί μόνο λίγες ημέρες για τη ανταλλαγή του εθνικού νομίσματος και του ευρώ, οι προαναφερθείσες αρνητικές συνέπειες είναι αναπόφευκτες. Η αρμοδιότητα των κρατών μελών σε σχέση με τον καθορισμό της διάρκειας της φάσης Γ, σύμφωνα με το άρθρο 15 της απόφασης του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 1997 για το νομικό πλαίσιο της καθιέρωσης του ευρώ, πρέπει να παραμείνει άθικτη. Πάντως, η Επιτροπή καλείται να βοηθήσει τα κράτη μέλη κατά την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συζήτηση σχετικά με τη διάρκεια της φάσης Γ.

6. Δράσεις επικοινωνίας ()

6.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του έργου που έχει πραγματοποιηθεί στο πεδίο αυτό από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, αλλά και τις οργανώσεις των οικονομικών παραγόντων και των καταναλωτών, χωρίς ή και με την χρηματοδοτική συμβολή της Επιτροπής. Από μία πρώτη και συνοπτική επαλήθευση των προγραμμάτων, φαίνεται, ωστόσο, ότι έχουν παραληφθεί δύο προοπτικές, ή ότι έχουν αντιμετωπισθεί σχετικώς περιθωριακά:

- το γεγονός ότι το ευρώ θα χρησιμοποιείται νόμιμα από κοινού με τα εθνικά νομίσματα για μια ορισμένη χρονική περίοδο: από το σημείο αυτό απορρέει η παρότρυνση να αποφευχθούν οι ανωφελείς ουρές στις θυρίδες κατά τις πρώτες ημέρες της μετατροπής. Η δυνατότητα να πραγματοποιείται η συναλλαγή με κάθε ημερομηνία - ανάλογα με ότι έχει γίνει πάντοτε με την ευκαιρία της συναλλαγής νέων χαρτονομισμάτων έναντι των άλλων που αποσύρονται από την κυκλοφορία, δεν έχει μόνο οργανωτικές πτυχές 7 έχει επίσης επιπτώσεις και στο κόστος μετατροπής, όπως έχει επισημανθεί στο προηγούμενο σημείο 5.1 7

- οι πρακτικές πτυχές της χρήσης των καρτών πληρωμής και των προπληρωμένων καρτών, που αναφέρεται στο σημείο 5.5. Οι εκδότες καρτών πληρωμής, προπληρωμένων καρτών και ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής υποχρεούνται να παρέχουν πληροφορίες για τις πρακτικές πτυχές της χρήσης των συστημάτων καρτών που εφαρμόζουν. Η Επιτροπή θα παρέχει συμπληρωματικές, ουδέτερες πληροφορίες οι οποίες δεν θα αποκρύπτουν τυχόν μειονεκτήματα.

7. Χρηματοπιστωτικές αγορές ()

7.1. Ως προς το σημείο αυτό η ΟΚΕ έχει εκφραστεί στη γνωμοδότηση σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής που είχε τίτλο «Ο αντίκτυπος της εισαγωγής του ευρώ στις αγορές κεφαλαίων» ().

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() COM(95) 333 τελικό.

() Γνωμοδότηση της 26ης Οκτωβρίου 1995 σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές διαδικασίες καθιέρωσης του ενιαίου νομίσματος» (ΕΕ C 18 της 22.1.1996).

Γνωμοδότηση της 26ης Σεπτεμβρίου 1996 σχετικά με τις «Επιπτώσεις της οικονομικής και νομισματικής ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίησης ως προς το ενιαίο νόμισμα» (ΕΕ C 30 της 30.1.1997).

Γνωμοδότηση της 31ης Οκτωβρίου 1996 σχετικά με τις «Επιπτώσεις για την αγορά από τη νομοθεσία και τους κανονισμούς που είναι αναγκαίοι για τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα» (ΕΕ C 56 της 24.2.1997).

Γνωμοδότηση της 29ης Μαΐου 1997 σχετικά με τις «Διατάξεις που προβλέπονται για την τρίτη φάση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης: Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης που αποβλέπει στην εξασφάλιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, την ενίσχυση των διαδικασιών σύγκλισης και το νέο μηχανισμό συναλλαγών» (ΕΕ C 287 της 22.9.1997).

Γνωμοδότηση της 10ης Δεκεμβρίου 1997 για την Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Οι επιπτώσεις της εισαγωγής του ευρώ στις αγορές κεφαλαίων» (CES 1408/97).

() Βλέπε «Εισαγωγή και σύνθεση» του εγγράφου της Επιτροπής.

() Βλέπε την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Οι επιπτώσεις από την καθιέρωση του ευρώ στις αγορές κεφαλαίων» (ΕΕ C 19 της 21.1.1998).

() Κεφάλαιο 1 της Ανακοίνωσης.

() Γνωμοδότηση της 26ης Οκτωβρίου 1995, σημεία 5.3.11 και 6.4.3.

() Παράγραφος 3.2 της Ανακοίνωσης.

() Γνωμοδότηση της 26ης Οκτωβρίου 1995, σημεία 6.2.4 έως 6.2.7 7 ΕΕ C 18 της 22.1.1996.

() Κεφάλαιο 4 της Ανακοίνωσης.

() Κεφάλαιο 5 της Ανακοίνωσης.

() Κεφάλαιο 7 της Ανακοίνωσης.

() Γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1997 (ΕΕ C 19 της 21.1.1998).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, που ψηφίστηκαν από το ένα τέταρτο τουλάχιστον των ψηφισάντων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια της συζήτησης.

Σημείο 5.3.1

Να διατυπωθεί ως εξής:

«... Η ΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν λεπτομερώς την πτυχή αυτή στο πλαίσιο του εθνικού ποινικού δικαίου τους.»

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 13, ψήφοι κατά: 19, αποχές: 3.

Νέο σημείο στο κεφάλαιο 5

«Προετοιμασία των κλάδων της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ).

Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η οικονομία, οι δημόσιες διοικήσεις και οι καταναλωτές πρέπει να διασφαλισθούν έναντι επανειλημμένων, συστηματοτεχνικών προσαρμογών λόγω των μετατροπών των υπολογιστών στο έτος 2000 και σε σχέση με την εισαγωγή του ευρώ. Σε σχέση με το κόστος της μετατροπής, της ασφάλειας σχεδιασμού και της δημιουργίας εμπιστοσύνης οοι προμηθευτές ΤΠ οφείλουν, με τη στρατηγική υποστήριξη της Επιτροπής, να προσφέρουν σύνθετα, συστηματοτεχνικά σχέδια με λύσεις.

Σχετικά η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πραγματοποίηση ενός φόρουμ Ευρώ-ΤΠ. Η ΟΚΕ θα εποδοκίμαζε ακόμη τη διενέργεια του φόρουμ στο πρώτο εξάμηνο του 1998 και όχι αργότερα.»

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 15, ψήφοι κατά: 17, αποχές: 5.