Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για τον πίνακα αποτελεσμάτων σχετικά με την υλοποίηση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής"

(COM(2002) 89 τελικό)

(2002/C 241/20)

Στις 19 Φεβρουαρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουνίου 2002. Εισηγητής ήταν ο κ. Bloch-Laine και συνεισηγητής ο κ. Κορυφίδης.

Κατά την 392η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Ιουλίου 2002 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 127 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 1 αποχή.

1. Εισαγωγή

1.1. Κατά την υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Ατζέντας, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είχαν επισημάνει τη σημασία της κατάρτισης ενός "πίνακα αποτελεσμάτων" κάθε χρόνο, για να διευκολύνεται η παρακολούθηση των εξελίξεων και να εξακριβώνονται οι δεσμεύσεις και η συμβολή των διαφόρων παραγόντων. Ο πρώτος "πίνακας αποτελεσμάτων" υιοθετήθηκε το Μάρτιο του 2001. Ο δεύτερος, τον οποίο κατήρτισε η Επιτροπή το Φεβρουάριο του 2002, υιοθετήθηκε στη Διάσκεψη Κορυφής της Βαρκελώνης, στις 14 και 15 Μαρτίου 2002. Το γεγονός ότι ακολουθείται μια διαδικασία περιοδικών ελέγχων είναι πολύ θετικό, γιατί, σε τέτοιου είδους θέματα, έχει μεγάλη σημασία η τακτική παρακολούθηση και αξιολόγηση.

1.2. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει γνωμοδότηση για την ίδια την Κοινωνική Ατζέντα και προτίθεται να συμμετάσχει στη διαδικασία αξιολόγησης που προβλέπεται για το 2003.

1.3. Η ΕΟΚΕ θέλησε να αποφύγει δύο παγίδες: Η μία θα ήταν να μην ασχοληθεί καθόλου με τη δεύτερη φάση μιας σταδιακής διαδικασίας υπέρ της οποίας είχε τόσο ταχθεί η ίδια. Η δεύτερη θα ήταν να διατυπώσει πρόωρα και επαναλαμβανόμενα σχόλια: η εφαρμογή της Ατζέντας βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο της εξέλιξής της και θα ήταν άχρηστο να επαναληφθούν, με τα ίδια σχεδόν λόγια και χωρίς προσαρμογή στα σύγχρονα δεδομένα, οι απόψεις που έχουν διατυπωθεί με την ευκαιρία προηγούμενων γνωμοδοτήσεων.

1.4. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ, που θα καταρτίσει λεπτομερέστερη και πιο εμπεριστατωμένη γνωμοδότηση κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση της διαδικασίας, εκπόνησε, προς το παρόν, ένα σύντομο έγγραφο, με συγκεκριμένους στόχους, το οποίο έχει ως αντικείμενο:

- να προβεί σε ορισμένες εκτιμήσεις (ΙΙ) και

- στη συνέχεια, να διατυπώσει ορισμένες συστάσεις (ΙΙΙ)

2. Ορισμένες εκτιμήσεις

2.1. Οι σταδιακές αξιολογήσεις συνιστούν πάντοτε δυσχερές έργο, γιατί δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς ποια είναι τα στοιχεία που αποτελούν μακροπρόθεσμες τάσεις και ποια εκείνα που αφορούν το άμεσο οικονομικό περιβάλλον (τα οποία, την παρούσα στιγμή, εμφανίζουν σημάδια επιβράδυνσης). Από την άποψη αυτή, επιβάλλεται μια υπενθύμιση: από την επιστροφή σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, μέχρι να γίνει αισθητή η επίδρασή τους στην απασχόληση, μεσολαβεί πάντοτε κάποιο χρονικό διάστημα. Με δεδομένο το γεγονός αυτό της καθυστέρησης, δεν θα πρέπει να υποπέσουμε στον πειρασμό της αμφισβήτησης της αποτελεσματικότητας των ενεργών πολιτικών που περιλαμβάνονται στην Ατζέντα για θέματα απασχόλησης. Αντίθετα, είναι σκόπιμη η ενίσχυση των κατευθύνσεων και της δυναμικότητάς τους.

2.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν καλό το υπό εξέταση έγγραφο να ιεραρχούσε περισσότερο τα στοιχεία που περιλαμβάνει και, πέρα από την απαρίθμηση των ληφθέντων ή υπό εξέταση μέτρων και αποφάσεων στην οποία προβαίνει, να παρείχε περισσότερες και λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με τα πραγματικά αποτελέσματα, με τις αλλαγές που μπορούν να διαπιστωθούν απτά. Από την άποψη αυτή, για την προσεχή διαδικασία αξιολόγησης του 2003, θα είναι σημαντικό να διατίθενται πιο ουσιαστικές και πιο διαφωτιστικές πληροφορίες για την αξιολόγηση του πραγματικού αντίκτυπου της κοινωνικής Ατζέντας επί της κοινωνικής και οικονομικής διάρθρωσης των κρατών μελών της ΕΕ.

2.3. Πέραν αυτού, όμως, το έγγραφο της Επιτροπής διακρίνεται αναμφισβήτητα για τη σαφήνεια και τη διαύγειά του. Πράγματι, προβάλλει πολύ καλά τα αντιφατικά χαρακτηριστικά του απολογισμού της περιόδου αυτής, όπως, για παράδειγμα, ότι:

α) Ο αριθμός νέων θέσεων απασχόλησης που δημιουργούνται έχει αυξηθεί σημαντικά· όμως, παρότι είναι, βέβαια, πολύ νωρίς για να ξέρουμε εάν θα επιτευχθούν ή όχι οι ενδιάμεσοι στόχοι της Στοκχόλμης και της Λισαβόνας, διαπιστώνεται ότι δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος σε ζητήματα όπως εκείνο των ηλικιωμένων εργαζομένων.

β) Ο αριθμός των νέων θέσεων πλήρους απασχόλησης παρουσιάζει ανοδική πορεία· το ποσοστό ανεργίας βρίσκεται σε πτώση· ο αριθμός των θέσεων που προτείνονται σε εργαζομένους με μικρή ή μέση ειδίκευση έχει αυξηθεί· οι διαρθρωτικές αδυναμίες, όμως, εξακολουθούν να υφίστανται: αποκλίσεις στο ύψος των αποδοχών μεταξύ των δύο φύλων, επίπεδα ανεργίας πολύ υψηλά ακόμη, ειδικά όσον αφορά τους νέους, το ποσοστό ανεργίας των οποίων είναι σχεδόν διπλάσιο από το γενικό μέσο όρο, ενώ οι περιφερειακές ανισότητες στο πεδίο της απασχόλησης και της ανεργίας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

γ) Η φτώχια και ο κοινωνικός αποκλεισμός εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεγάλη εξάπλωση· το επίπεδό τους διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Το κείμενο του "πίνακα αποτελεσμάτων" καταλήγει ορθά σε μια έκκληση προς όλους τους παράγοντες προκειμένου να επιδείξουν υπευθυνότητα και αποφασιστικότητα.

3. Ορισμένες συστάσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ δεν θέλησε, με την ευκαιρία της κατάρτισης της παρούσας γνωμοδότησης, να ανοίξει και πάλι στους κόλπους της συζητήσεις που είτε έχουν ολοκληρωθεί είτε δεν έχουν ακόμη σαφή λύση, σχετικά με διάφορα θέματα που θίγονται στον "πίνακα αποτελεσμάτων".

Υπενθυμίζει, όμως, ότι έχει λάβει πολύ σαφείς θέσεις σχετικά με ζητήματα όπως:

- οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση· (γνωμοδότηση για την "Πρόταση σχετικά με την απόφαση του Συμβουλίου για τις κρατικές πολιτικές απασχόλησης για το έτος 2002", ΕΕ C 36 της 8.2.2002· γνωμοδότηση για την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές της απασχόλησης των κρατών μελών το 2001", ΕΕ C 14 της 16.1.2001).

- η ποιότητα της εργασίας· (γνωμοδότηση με θέμα "Ενίσχυση της ποιότητας της κοινωνικής πολιτικής και της απασχόλησης", ΕΕ C 311 της 7.11.2001).

- οι κοινωνικοί δείκτες· (γνωμοδότηση με θέμα "Οι κοινωνικοί δείκτες", ΚΑ ΟΚΕ 685/2002).

- η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία· (γνωμοδότηση για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Προσαρμογή στις αλλαγές της εργασίας και της κοινωνίας: μια νέα κοινοτική στρατηγική υγείας και ασφάλειας 2002-2006", ΚΑ ΟΚΕ 855/2002· γνωμοδότηση για την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου περί εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία στους αυτοαπασχολούμενους", ΚΑ ΟΚΕ 863/2002).

- οι συντάξεις· (γνωμοδότηση σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με θέμα: Υποστήριξη εθνικών στρατηγικών για ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις, μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης", ΕΕ C 48 της 21.2.2002).

- η διακυβέρνηση· ("Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση", ΚΑ ΟΚΕ 357/2002).

- η απασχόληση σε τοπικό επίπεδο· (γνωμοδότηση για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα Τοπική δράση για την απασχόληση - Η τοπική διάσταση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση", ΕΕ C 14 της 16.1.2001· γνωμοδότηση για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Ενδυνάμωση της τοπικής διάστασης της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση", ΕΕ C 149 της 21.6.2002).

- οι μη κερδοσκοπικές κοινωνικές υπηρεσίες γενικού συμφέροντος· (γνωμοδότηση με θέμα "Οι ιδιωτικές μη κερδοσκοπικές κοινωνικές υπηρεσίες στο πλαίσιο των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη", ΕΕ C 311 της 7.11.2001).

- οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι· (γνωμοδότηση με θέμα "Οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι", ΕΕ C 14 της 16.1.2001).

- η νεολαία· (γνωμοδότηση για το "Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: μια νέα πνοή για την ευρωπαϊκή νεολαία", ΕΕ C 149 της 21.6.2002).

3.2. Στο στάδιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ιδιαίτερα τις ακόλουθες ανησυχίες της:

3.2.1. Η καταπολέμηση της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί πλέον βασική συνιστώσα της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής. Τα εθνικά σχέδια για την καταπολέμηση του αποκλεισμού, που διαβίβασαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή τον Ιούνιο του 2001, φανερώνουν μια θεώρηση της φτώχιας που δεν περιορίζεται στη χρηματική ένδεια, αλλά συνεκτιμά τη συσσώρευση και την αλληλουχία δυσκολιών, στερήσεων ή αβεβαιότητας, στους τομείς της απασχόλησης, της στέγασης, της υγείας, της παιδείας, του πολιτισμού και της πρόσβασης στις υπηρεσίες. Η αναγνώριση αυτή του πολυδιάστατου χαρακτήρα της φτώχιας συνιστά σημαντική πρόοδο. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την περαιτέρω πρόοδο στο πνεύμα αυτό. Δεν αρκεί να απαριθμούν τα κράτη μέλη τις ισχύουσες πολιτικές τους, καταρτίζοντας καταλόγους, όπως παρατηρείται στα σχέδια που διαβίβασαν το 2001. Θα έπρεπε να υιοθετήσουν μια αντιμετώπιση σφαιρικότερη και περισσότερο στραμμένη προς το μέλλον, σύμφωνα με τους στόχους που καθορίστηκαν στη Λισαβόνα, το Μάρτιο του 2002.

Για το σκοπό αυτό, πρέπει, περισσότερο ακόμη απ' ό,τι έγινε κατά την πρώτη "γενιά" των σχεδίων, να προχωρήσουν τα σχέδια πέρα από το απλό πλαίσιο των μέτρων που σχετίζονται με την αγορά εργασίας. Η απασχόληση συνιστά, ασφαλώς, μείζονα παράγοντα κοινωνικής ένταξης· δεν είναι όμως ο μοναδικός. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την καταπολέμηση του αποκλεισμού δεν πρέπει να περιορίζεται στη στρατηγική για την απασχόληση, όσο σημαντική κι αν είναι αυτή. Ο στόχος που πρέπει να επιδιώκεται, όσο μακροπρόθεσμος κι αν είναι, είναι η πρόσβαση στο σύνολο των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η ΕΟΚΕ κρίνει θετική την υιοθέτηση, στα τέλη του 2001, ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης για την ενίσχυση της συνεργασίας των κρατών μελών σε θέματα αποκλεισμού. Το πρόγραμμα αυτό υιοθετήθηκε για την περίοδο 2002-2006. Ο προϋπολογισμός που του εκχωρήθηκε ανέρχεται σε 75 εκατομμύρια EUR για πέντε χρόνια. Είναι αυτό αρκετό σε σύγκριση με τον προϋπολογισμό του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), του χρηματοδοτικού μέσου που έχει ως κύρια αποστολή την απαραίτητη και πρωταρχική στρατηγική για την απασχόληση; Μήπως θα ήταν σκόπιμο να διευρυνθεί η αποστολή του ΕΚΤ, ώστε να συμπεριλάβει την υποστήριξη των δράσεων για την καταπολέμηση της φτώχιας και του αποκλεισμού;

3.2.2. Το υπό εξέταση έγγραφο μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι οι "κοινωνικοί εταίροι" δεν συμμετέχουν όσο αποτελεσματικά θα έπρεπε στην υλοποίηση της κοινωνικής Ατζέντας. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει δύο πεποιθήσεις(1):

α) Οι κοινωνικοί εταίροι, παρότι θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν ώστε να επιδεικνύουν ακόμη μεγαλύτερη θεληματικότητα, εκτελούν το δύσκολο έργο τους με συνέπεια και αποφασιστικότητα.

β) Θα μπορούσε, επίσης, να διατυπωθεί η σύσταση και η ευχή, στα πλαίσια του "κοινωνικού διαλόγου", η προάσπιση των κεκτημένων θέσεων και δικαιωμάτων, όποια κι εάν είναι η αιτιολόγησή τους, εκατέρωθεν, να μην αφήνει να περνούν σε δεύτερη μοίρα η απόγνωση και τα προβλήματα των ασθενέστερων και των πλέον ευάλωτων ατόμων που "στερούνται δικαιωμάτων". Διαφορετικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παρουσιάσει, μακροπρόθεσμα, μεγάλο έλλειμμα αλληλεγγύης. Πρόκειται εδώ, μεταξύ άλλων προτάσεων, για μια σύσταση για επίδειξη μεγαλύτερου ενδιαφέροντος και μεγαλύτερης φαντασίας, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για τα ζητήματα που σχετίζονται με το δικαίωμα ασύλου και με τη μετανάστευση, καθώς και μεγαλύτερου και έγκαιρου προβληματισμού για την εξέλιξη της διεύρυνσης από την κοινωνική σκοπιά.

3.2.3. Η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να μη διακρίνει, ή τουλάχιστον όχι αρκετά, στο συγκεκριμένο "πίνακα αποτελεσμάτων", την έμφαση που θα έπρεπε να δοθεί στο ρόλο που διαδραματίζουν, στους κόλπους της "οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών", οι "ιδιωτικές κοινωνικές υπηρεσίες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα", συνεισφέροντας στο γενικό συμφέρον στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει, ειδικότερα, σε μια γνωμοδότησή της, ότι οι κοινοτικές αρχές δεν έχουν εκτιμήσει επαρκώς το εύρος των δράσεων που αναπτύσσουν οι υπηρεσίες αυτές, τις ευθύνες και τις δυσκολίες που αναλαμβάνουν, με τον τρόπο τους, εδώ και πολύ καιρό και όλο και περισσότερο, σε κοινωνικά και υγειονομικά θέματα, σε πολλές χώρες της Ένωσης. Οι πίνακες αποτελεσμάτων δεν προσφέρουν επαρκείς κατευθυντήριους δείκτες. Το γεγονός ότι η έννοια και η έκφραση "μη κερδοσκοπικός τομέας" ή "τρίτος τομέας" είναι, προς το παρόν, αρκετά ασαφείς, είναι βέβαιο. Δεν αποτελεί λόγο, όμως, για να μην διακρίνεται σαφέστερα η χειροπιαστή πραγματικότητα που αυτές καλύπτουν και ορίζουν, κυρίως στο χώρο των οργανώσεων, ιδρυμάτων, συνεταιρισμών και ταμείων αλληλοβοηθείας. Το να μην εξετάζονται, το να μην αναφέρονται παρά μόνο με κάποιες ασαφείς και συμβατικές αναφορές και απόδοση τιμών προς τις "ΜΚΟ", είναι σαν να συντηρείται ένα κενό, μια άλλη ασάφεια, στο ευρωπαϊκό κοινωνικό πρόγραμμα· σαν να τσιγκουνευόμαστε, να χάνουμε χρόνο, να καθυστερούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως ένα πολύτιμο δυναμικό που είναι ταυτόχρονα ισχυρό αλλά και επισφαλές. Πρέπει να αναγνωρίζεται καλύτερα ο χώρος που υπάρχει ανάμεσα στο "όλα δημόσια" και στο "όλα κερδοσκοπικά".

Μια τέτοια προσέγγιση είναι απαραίτητη στην Ένωση με τη σημερινή μορφή της. Θα αποδειχθεί, δε, ακόμη πιο χρήσιμη με την προοπτική της διεύρυνσης.

3.2.4. Για τη χάραξη της κοινωνικής Ατζέντας, όλοι συμφωνούν ότι είναι αναγκαίο να ζητηθεί η γνώμη και η συμμετοχή της "οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών". Τι δηλώνει όμως η ονομασία αυτή; Τους "κοινωνικούς εταίρους", ασφαλώς· τις οργανώσεις που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, επίσης. Θα έπρεπε, όμως, να συμπεριληφθούν και οι μη θεσμοποιημένες ομάδες που δημιουργούν και στελεχώνουν τα ονομαζόμενα "αποκλεισμένα" άτομα και οι μειονοτικές κοινωνικές κατηγορίες. Πρόκειται για ζωντανές δυνάμεις, που είναι περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον σε θέση να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου, να προσφέρουν μαρτυρίες, να κινητοποιήσουν σχετικά με τις προκλήσεις που τις αφορούν.

3.2.5. Όσον αφορά τις ανισότητες, εντός της επικράτειας της Ένωσης, μεταξύ περιφερειών και σε θέματα ανεργίας και αποκλεισμού, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ενισχυθούν οι συνέργιες μεταξύ των πολιτικών για την απασχόληση και των περιφερειακών πολιτικών.

3.2.6. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη να σημειωθούν πρόοδοι στο δύσκολο καθορισμό δεικτών ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ.

3.2.7. Η ΕΟΚΕ συνιστά να επιτελεσθεί ακούραστο έργο στον τομέα της ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ, για θέματα απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης και τονίζει την ανάγκη να καταβληθούν σημαντικές και συντονισμένες προσπάθειες για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου και αποτελεσματικού ευρωπαϊκού χώρου της δια βίου μάθησης(2).

4. Συμπέρασμα

4.1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ, με τη δέσμευση να συνδυάσει με τον καλύτερο τρόπο τις οικονομικές και τις κοινωνικές πολιτικές, θέλησε να προβάλει μια δική της ταυτότητα. Πέρα από λόγια και από συνθήματα, πρόκειται για ένα δρόμο δύσκολο. Δεν υπήρχε όμως άλλη επιλογή, εκτός αν ήταν διατεθειμένη να απογοητεύσει και να αποτύχει.

4.2. Η διαδικασία των "πινάκων αποτελεσμάτων" είναι απαραίτητη. Ίσως θα ήταν προτιμότερο να μιλάμε, όπως το κάνουν μερικοί, για "φύλλο πορείας", γιατί η έκφραση αυτή αποδίδει καλύτερα την ιδέα της πορείας και της προόδου.

4.3. Κάθε πορεία πρέπει να αναθεωρείται περιοδικά, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, ώστε να εδραιώνεται, να στρέφεται, να διορθώνεται, ανάλογα με την εκάστοτε πραγματικότητα. Είναι πολύ νωρίς ακόμη για να γίνεται λόγος για την αξιολόγηση της Ατζέντας, που θα βρίσκεται το 2003 στα μισά της πορείας της. Εκτός για να πούμε, εδώ και τώρα, ότι η ΕΟΚΕ έχει σκοπό να συμμετάσχει ενεργά στο έργο αυτό, που δεν είναι και τόσο μακρινό. Η παρούσα γνωμοδότηση έχει το μοναδικό στόχο να προβάλει εκ των προτέρων τη δέσμευσή της, να "κλείσει ραντεβού", και να επισημάνει ότι έχει τη βούληση να συμβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο και καλύτερα.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλ. επίσης τη γνωμοδότηση για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί της θέσπισης ενός πλαισίου για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα", ΕΕ C 258 της 10.9.1999 και τη γνωμοδότηση για την "Πρόταση σχετικά με την απόφαση του Συμβουλίου για τις κρατικές πολιτικές απασχόλησης για το έτος 2002", ΕΕ C 36 της 8.2.2002, σ. 81.

(2) Γνωμοδότηση για το "Υπόμνημα σχετικά με τη δια βίου μάθηση", ΕΕ C 311 της 7.11.2001.