Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Συνιστώσες πολιτικησ

Οι εξορυκτικές βιομηχανίες στην ΕΕ παράγουν έναν εξαιρετικά σημαντικό όγκο αποβλήτων. Πρόκειται για υλικά τα οποία πρέπει να απομακρυνθούν προκειμένου να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στο ορυκτό, όπως φυτική γη, υπερκείμενα, στείρα εξόρυξης, καθώς και απορρίμματα κατεργασίας που παραμένουν αφού έχουν, σε μεγάλο βαθμό, εξαχθεί τα ορυκτά από το μετάλλευμα. Εκτιμάται ότι τα απόβλητα αυτά αντιπροσωπεύουν το 29% περίπου των συνολικών αποβλήτων που παράγονται ετησίως στην ΕΕ, με ετήσιο όγκο μεγαλύτερο των 400 εκατομμυρίων τόννων [1].

[1] EEA στον ιστότοπο http://themes.eea.eu.int/ Environmental_issues/waste/indicators/generation/index_html.

Ορισμένα από τα απόβλητα αυτά είναι αδρανή και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούν σημαντική απειλή ρύπανσης για το περιβάλλον, εκτός από την κάλυψη της κοίτης ποταμών και ενδεχόμενες καταρρεύσεις, εφόσον αποθηκεύονται σε μεγάλες ποσότητες. Ωστόσο, άλλα κλάσματα, ιδίως δε αυτά τα οποία παράγονται από την μη-σιδηρομεταλλευτική εξορυκτική βιομηχανία, ενδέχεται να περιέχουν μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών, όπως είναι τα βαρέα μέταλλα. Μέσω της εξόρυξης και της επακόλουθης κατεργασίας, τα μέταλλα και οι μεταλλικές ενώσεις τείνουν προς την αύξηση της χημικής διαθεσιμότητάς τους, γεγονός που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή όξινων ή αλκαλικών στραγγισμάτων. Επιπλέον, η διαχείριση των απορριμμάτων κατεργασίας συνιστά μία εγγενώς επικίνδυνη δραστηριότητα, η οποία συχνά εμπλέκει χημικές ουσίες που υπεισέρχονται στην κατεργασία των απορριμμάτων, καθώς και ηυξημένα επίπεδα μετάλλων. Σε πολλές περιπτώσεις τα απορρίμματα κατεργασίας αποθηκεύονται σε σωρούς ή σε μεγάλους ταμιευτήρες, όπου συγκρατούνται με τη βοήθεια φραγμάτων. Η κατάρρευση φραγμάτων ή σωρών εγκυμονεί σοβαρές συνέπειες για το περιβάλλον και για την υγεία και ασφάλεια του ανθρώπου [2]. Παραδείγματα των ανωτέρω συνιστούν τα ατυχήματα στο Aberfan (Ουαλλία, 1966), [3] Stava (Ιταλία, 1985), [4] Aznalcσllar (Ισπανία, 1998), [5] Baia Mare και Baia Borsa (Ρουμανία, 2000). [6] Μεταξύ των πιθανών σημαντικών συνεπειών συγκαταλέγονται τα φυσικά ίχνη των εγκαταστάσεων τελικής διάθεσης των αποβλήτων και η επακόλουθη απώλεια γεωπαραγωγικότητας, οι συνέπειες στα οικοσυστήματα, η σκόνη και η διάβρωση.

[2] Δεν πρέπει να λησμονείται ότι, παγκοσμίως, τα φράγματα στείρων κατεργασίας αποτυγχάνουν με μέσο ετήσιο ρυθμό 1,7 την τελευταία 30ετία (βλ. A D M Penman, Risk analyses of tailings dams constructions.έγγραφο που υπεβλήθη στο σεμινάριο "Safe Tailings Dams Constructions" («Ασφαλείς κατασκευές φραγμάτων στείρων κατεργασίας») που πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 19-21 Σεπτεμβρίου 2001 στην Gaellivare (Σουηδία), http://europa.eu.int/comm/environment/ waste/mining_dams_seminar.pdf).

[3] Το χειρότερο ατύχημα που έχει συμβεί στο Ηνωμένο Βασίλειο προεκλήθη από την κατάρρευση σωρού αδρανών υλικών από ανθρακωρυχείο στην πόλη του Aberfan (Ουαλία) το 1966. Προκάλεσε τον θάνατο 144 ατόμων, κυρίως παιδιών.

[4] Στις 19 Ιουλίου 1985 στην Stava (Τρέντο, Ιταλία), ένα φράγμα φθοριούχων απορριμμάτων κατεργασίας κατέρρευσε και αποδέσμευσε 200.000 m³ αδρανών απορριμμάτων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 268 ατόμων και την καταστροφή 62 κτιρίων.

[5] Το ατύχημα αυτό συνίστατο στην εισροή, στον ποταμό Guadiamar, 2 εκατομμυρίων m³ απορριμμάτων κατεργασίας και 4 εκατομμυρίων m³ νερού μολυσμένου με βαρέα μέταλλα, σε περιοχή κοντά στο φυσικό πάρκο της Doρana, της Νότιας Ανδαλουσίας.

[6] Στην Baia Mare, η ρήξη ταμιευτήρα απορριμμάτων κατεργασίας είχε ως αποτέλεσμα την εισροή περίπου 100.000 m³ λυμάτων που περιείχαν έως 120 τόνους ενώσεων κυανίου και βαρέων μετάλλων στον ποταμό Lapus, τα οποία, στη συνέχεια, όδευσαν κατάντη στους ποταμούς Somes και Tisa της Ουγγαρίας, προτού εισχωρήσουν στον Δούναβη. Στην Baia Borsa 20.000 τόνοι απορριμμάτων κατεργασίας εισέρευσαν στον ποταμό Novat, παραπόταμου των ποταμών Viseu και Tisa.

Οι περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειες των ανωτέρω ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες και να είναι εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή ή αντιμετώπισή τους με τη λήψη διαρθρωτικών μέτρων. Ως εκ τούτου, τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας πρέπει να τυγχάνουν της κατάλληλης διαχείρισης προκειμένου να εξασφαλίζεται, ειδικότερα, η μακροπρόθεσμη σταθερότητα των εγκαταστάσεων διάθεσης και η πρόληψη ή η ελαχιστοποίηση της τυχόν ρύπανσης των υδάτων και του εδάφους από τα όξινα ή αλκαλικά στραγγίσματα και από την έκπλυση βαρέων μετάλλων.

Τα ζητήματα αυτά, και ειδικότερα η σταθερότητα και η ρύπανση των υδάτων και του εδάφους, αποτελούν, ήδη, το αντικείμενο κανονιστικών ρυθμίσεων στα περισσότερα κράτη μέλη. Ωστόσο, η ποικιλία των ελέγχων καθώς και η ποικιλομορφία της εξορυκτικής βιομηχανίας, το φάσμα της οποίας αρχίζει από εξαιρετικά μεγάλες εγκαταστάσεις πολυεθνικών εταιρειών και τελειώνει σε ΜΜΕ, καθιστούν αναγκαία τη θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων μέσω κοινοτικών διατάξεων. Αυτό θα επέτρεπε τη διαμόρφωση όρων ισοτιμίας στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων που παράγει η εξορυκτική βιομηχανία, προσδιορίζοντας και βελτιώνοντας τις απαιτήσεις σχετικά με τον σχεδιασμό, τη λειτουργία, το κλείσιμο, καθώς και την μετεπιχειρησιακή μέριμνα, των εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικά ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης της ΕΕ, δεδομένου του αριθμού των εξορυκτικών βιομηχανικών κέντρων σε πολλές υποψήφιες χώρες, καθώς και της ανάγκης ανύψωσης του επιπέδου των προτύπων.

Από νομικής πλευράς, [7] τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας διέπονται από τις γενικές διατάξεις της Οδηγίας-πλαίσιο 75/442/ΕΟΚ περί αποβλήτων, εφόσον δεν καλύπτονται από άλλες, ειδικές, κοινοτικές νομοθετικές διατάξεις. Το γεγονός ότι η Οδηγία 75/442/ΕΟΚ επιτρέπει ρητά την εξαίρεση της εν λόγω κατηγορίας αποβλήτων και το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα θέσπισης ειδικών διατάξεων για συγκεκριμένες κατηγορίες αποβλήτων, συνηγορούν υπέρ ενός ειδικού νομικού εγγράφου σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων από την εξορυκτική βιομηχανία. Εξάλλου (όπερ και σημαντικότερο) οι εγκαταστάσεις διάθεσης των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας καλύπτονται επίσης και από την Οδηγία 1999/31/ΕΚ περί υγειονομικής ταφής. Η Οδηγία αυτή περιέχει διατάξεις οι οποίες δεν είναι πάντοτε κατάλληλες για τη συγκεκριμένη κατηγορία αποβλήτων (ειδικότερα: απαγόρευση της τελικής διάθεσης υγρών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής, γενική απαγόρευση συν-διάθεσης μη επικίνδυνων με επικίνδυνα απόβλητα, καθώς και απαίτηση για τη δημιουργία φράγματος και πλαισίου υποστήριξης κάτω από χώρο υγειονομικής ταφής) και οι οποίες, εφόσον εφαρμοστούν πλήρως, ενδέχεται να οδηγήσουν στην αναστολή αρκετών εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Για την αντιμετώπιση της μη αποδεκτής αυτής κατάστασης, είναι αναγκαίο, επομένως, να δημιουργηθεί ένα κατάλληλο νομικό πλαίσιο το οποίο θα εξαιρέσει τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας από τις διατάξεις της Οδηγίας περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων και θα καταρτίσει ειδικούς γι'αυτά κανόνες.

[7] Τα ζητήματα αυτά περιγράφονται λεπτομερώς στο τμήμα 5 της αιτιολογικής έκθεσης.

Η παρούσα πρόταση έχει τις ρίζες της σε ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή τον Οκτώβριο 2000 με τίτλο «Ασφαλής άσκηση των δραστηριοτήτων εξόρυξης μεταλλευμάτων: συνοδευτικά μέτρα παρακολούθησης των πρόσφατων ατυχημάτων σε μονάδες εξόρυξης» [8]. Η ανακοίνωση είχε ακολουθήσει τα προαναφερθέντα πρόσφατα εξορυκτικά ατυχήματα στην Ισπανία και τη Ρουμανία και τόνιζε την ανάγκη αναθεώρησης της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής εις ό,τι αφορά την διαχείριση των αποβλήτων ορυχείων και λατομείων.

[8] COM(2000) 664 τελικό.

Η ανακοίνωση αναδεικνύει τρεις προτεραιότητες για τη βελτίωση της ασφάλειας της διαχείρισης των εξορυκτικών αποβλήτων. Πρόκειται για α) την τροποποίηση της Οδηγίας Σεβέζο II [9] ούτως ώστε να υπαχθεί η κατεργασία των μεταλλευμάτων και η διαχείριση των εξορυκτικών αποβλήτων στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας. β) την πρωτοβουλία προώθησης νέας Οδηγίας για τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας (η ανά χείρας πρόταση) και γ) την κατάρτιση εγγράφου για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΔΤ) που θα καλύπτει τη διαχείριση των στείρα εξόρυξης και των απορριμμάτων κατεργασίας στις εξορυκτικές δραστηριότητες. Οι προσεγγίσεις της ανακοίνωσης υποστηρίχθηκαν από το διεθνές Κλιμάκιο που συνεστήθη για την αξιολόγηση του ατυχήματος του Baia Mare [10]. Το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2001 [11] χαιρέτισε την ανακοίνωση και υποστήριξε την κατάρτιση Οδηγίας για τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας.

[9] Οδηγία 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες (ΕΕ L 10, 14.1.1997, σ. 13).

[10] Έκθεση του διεθνούς κλιμακίου για την αξιολόγηση του ατυχήματος του Baia Mare, Δεκέμβριος 2000.

[11] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ασφαλή άσκηση των δραστηριοτήτων εξόρυξης: παρακολούθηση των πρόσφατων ατυχημάτων, A5-0214/2001 της 19ης Ιουνίου 2001.

Η ανά χείρας πρόταση Οδηγίας για τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας αποβλέπει στην κατάρτιση ειδικού νομικού πλαισίου για τη συγκεκριμένη αυτή κατηγορία αποβλήτων, με στόχο τη συμπλήρωση των δύο άλλων δράσεων προτεραιότητας. Περιέχει διατάξεις για την εκπλήρωση της υποχρέωσης που ανέλαβε η Επιτροπή όταν ενέκρινε την πρόταση [12] για τροποποίηση της Οδηγίας Σεβέζο II, τον Δεκέμβριο 2001, ούτως ώστε να περιληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας ορισμένες εξορυκτικές δραστηριότητες [13].

[12] COM(2001) 624 τελικό.

[13] Η αιτιολογική έκθεση της πρότασης για την τροποποίηση της «Σεβέζο II» ορίζει: «Η Επιτροπή έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η πρότασή της ενδέχεται να μην καλύπτει τις εγκαταστάσεις διάθεσης απορριμμάτων κατεργασίας που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της μηχανικής κατεργασίας εφόσον δεν περιέχουν οιαδήποτε επικίνδυνη ουσία εκτός εκείνων που απαντούν φυσιολογικά στο έδαφος και το υπέδαφος, όπως τα βαρέα μέταλλα. Ως εκ τούτου, προτείνει να καλύπτονται τα ζητήματα τα σχετικά προς την ασφάλεια σε ανάλογες εγκαταστάσεις διάθεσης απορριμμάτων κατεργασίας μέσω της πρωτοβουλίας, για τη διαχείριση των εξορυκτικών αποβλήτων».

Το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχο της Ρύπανσης (IPPC) που εδρεύει στη Σεβίλλη της Ισπανίας καταρτίζει, με την ενεργό συμμετοχή εκπροσώπων των κρατών μελών και της βιομηχανίας, έγγραφο για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΔΤ) όσον αφορά τη διαχείριση των στείρων εξόρυξης και των απορριμμάτων κατεργασίας. Το έγγραφο αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2003 [14].

[14] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έγγραφο BΔTΕ, http://eippcb.jrc.es/pages/ FActivities.htm.

2. Στόχοι και κυριότερα στοιχεία της πρότάσης

Η παρούσα πρόταση αποβλέπει στον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων για τη βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, αντιμετωπίζοντας, ειδικότερα, τους κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία του ανθρώπου που εγκυμονούν οι φάσεις της κατεργασίας και της διάθεσης των εν λόγω αποβλήτων. Πιο συγκεκριμένα, ενθαρρύνοντας την ανάκτηση αποβλήτων, η πρόταση φιλοδοξεί να συμβάλει στη διαφύλαξη πόρων και, κατά συνέπεια, στη μείωση της πίεσης στην εκμετάλλευση παρθένων φυσικών υλικών. Επίσης, η προαγωγή της ανάκτησης θα μπορούσε να μειώσει τις συνολικές περιβαλλοντικές συνέπειες, περιορίζοντας την ανάγκη για το άνοιγμα νέων ορυχείων.

Η πρόταση καλύπτει τα απόβλητα που προέρχονται από όλους τους τομείς της εξορυκτικής βιομηχανίας. Ωστόσο, οι διατάξεις της αναμένεται να επηρεάσουν κυρίως τους τομείς που συνδέονται σε μεγαλύτερο βαθμό με σημαντικούς κινδύνους για το περιβάλλον και για την υγεία καθώς και με σοβαρά ατυχήματα (όπως είναι τα μεταλλωρυχεία, ιδιαίτερα μάλιστα εφόσον χρησιμοποιούνται επικίνδυνες ουσίες). Προκειμένου να αποφευχθούν άσκοπες επαναλήψεις και να τηρηθεί η αναλογικότητα στις διοικητικές απαιτήσεις, αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής τα απόβλητα χαμηλής περιβαλλοντικής επικινδυνότητας, όπως είναι το μη ρυπανθέν έδαφος και τα απόβλητα από τις ορυκτολογικές έρευνες, ενώ τα αδρανή απόβλητα καλύπτονται από περιορισμένη δέσμη απαντήσεων. Επίσης, αποκλείει τα απόβλητα των οποίων - αν και παράγονται κατά τη διάρκεια της εξόρυξης ή της κατεργασίας - κρίνεται μη σκόπιμη η διαχείριση βάσει των διατάξεων της πρότασης, όπως είναι τα απόβλητα τροφίμων ή τα απόβλητα από υπεράκτιες δραστηριότητες.

Η πρόταση περιλαμβάνει τους στόχους και τις βασικές απαιτήσεις διαχείρισης αποβλήτων στο κύριο σώμα του κειμένου. Τρία παραρτήματα συμπληρώνουν τις νομικές διατάξεις με τεχνικές απαιτήσεις, των οποίων είναι δυνατή η προσαρμογή στην επιστημονική πρόοδο μέσω επιτροπολογίας, λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων του εγγράφου ΒΔΤ σχετικά με τη διαχείριση των απορριμμάτων κατεργασίας μεταλλευμάτων και των στείρων εξόρυξης.

Ειδικότερα, η πρόταση επικεντρώνεται στις ακόλουθες πτυχές:

-επιχειρησιακά ζητήματα που συνδέονται με τη διαχείριση των αποβλήτων,

-πρόληψη της ρύπανσης του εδάφους και των υδάτων, και

-διασφάλιση της σταθερότητας των εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων (ιδίως, των ταμιευτήρων απορριμμάτων κατεργασίας).

H πρόταση περιλαμβάνει:

-σειρά όρων που επισυνάπτονται στις άδειες λειτουργίας: στόχος είναι η λήψη επαρκών μέτρων για το περιβάλλον και την ασφάλεια, κατά την αδειοδότηση εγκαταστάσεων διαχείρισης απόβλήτων. Οι καθοριστέες απαιτήσεις πρέπει να επιτυγχάνουν κατάλληλη ισορροπία μεταξύ, αφενός, του γραφειοκρατικού φόρτου που βαρύνει τους φορείς εκμετάλλευσης ή τις αρμόδιες αρχές κατά την υποβολή αίτησης για συνολική άδεια διαχείρισης αποβλήτων ή κατά την χορήγηση της τελευταίας και, αφετέρου, του οφέλους από πλευράς περιβαλλοντικής προστασίας και πρόληψης των ατυχημάτων.

-σειρά γενικών υποχρεώσεων που καλύπτουν τη διαχείριση των αποβλήτων: το ζητούμενο είναι να εξασφαλιστεί ότι, πριν από την έναρξη των εξορυκτικών δραστηριοτήτων, ο φορέας εκμετάλλευσης εξετάζει και αναφέρεται δεόντως στην ποσότητα αποβλήτων που πρόκειται να παραγάγει, στα χαρακτηριστικά τους και στις βέλτιστες πρακτικές που θα χρησιμοποιήσει προκειμένου να επιτύχει την ενδεδειγμένη ασφαλή διαχείριση των αποβλήτων,

-την υποχρέωση χαρακτηρισμού των αποβλήτων πριν από την διάθεση ή κατεργασία τους: το ζητούμενο είναι να εξασφαλιστεί ότι οι μέθοδοι διαχείρισης των αποβλήτων είναι κατάλληλες για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών των αποβλήτων, προκειμένου ιδίως να εξασφαλιστεί ή μακροπρόθεσμη σταθερότητα των τυχόν σωρών ή ταμιευτήρων που σχετίζονται με τη μόνιμη αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων αποβλήτων,

-μέτρα για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων: οι διατάξεις αυτές είναι παρόμοιες με τα ανάλογα μέτρα που περιέχονται στην Οδηγία Σεβέζο II. πολιτική πρόληψης των σοβαρών ατυχημάτων, σύστημα διαχείρισης της ασφάλειας, κατάλληλη ενημέρωση του κοινού. Τα μέτρα αυτά αφορούν τις εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων υψηλής επικινδυνότητας και δεν πρόκειται να περιληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της αναθεωρημένης Οδηγίας Σεβέζο.

-απαίτηση κατάρτισης σχεδίων για το ενδεχόμενο κλείσιμο εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων: πρόκειται για καίριας σημασίας διάταξη που αποβλέπει στο να εξασφαλιστεί ότι οι εργασίες κλεισίματος αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του συνολικού σχεδίου εκμετάλλευσης του φορέα,

-υποχρέωση για την εξασφάλιση κατάλληλης χρηματοδοτικής ασφάλειας: στόχος της διάταξης αυτής είναι η εδραίωση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η εξασφάλιση επαρκών χρηματοδοτικών πόρων ώστε οι εγκαταστάσεις να εγκαταλείπονται σε ικανοποιητική κατάσταση μετά το κλείσιμο όπως, π.χ. σε περίπτωση εταιρείας που υπάγεται σε αναγκαστική διαχείριση, που καθίσταται αναξιόχρεως ή που, ακόμη, υιοθετεί πρακτικές απαλλαγής από περιουσιακά στοιχεία οι καλούμενες «πρακτικές αποχώρησης»). Αυτό ευθυγραμμίζεται με ανάλογη αίτηση στο άρθρο 8 παράγραφος α σημείο iv) της Οδηγίας για τους χώρους υγειονομικής ταφής.

3. Περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην πρόταση

3.1. Ανασκόπηση των αποβλήτων που παράγονται κατά τις εξορυκτικές εργασίες

Συχνά οι εξορυκτικές εργασίες παράγουν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων, λόγω της, καλώς εχόντων των πραγμάτων, μεγάλης αναλογίας αποβλήτων/προϊόντος. Τα απόβλητα αυτά, τα οποία αποτελούν δυνητικές πηγές σοβαρής ρύπανσης, περιλαμβάνουν τη φυτική γη, τα υπερκείμενα, τα στείρα εξόρυξης και τα απορρίμματα κατεργασίας μεταλλευμάτων.

Η φυτική γη είναι το ανώτερο στρώμα του εδάφους και συνήθως αποθηκεύεται επιτόπου και χρησιμοποιείται για επαναφύτευση όταν ολοκληρωθεί η εξαγωγή. Τα υπερκείμενα και τα στείρα εξόρυξης συνιστούν τα πετρώματα που οι εξορυκτικές εργασίες μετακινούν κατά την διαδικασία πρόσβαση σε μεταλλευτικό ή ορυκτό σώμα. Περιλαμβάνουν επίσης τα πετρώματα που μετακινούνται κατά την κατερχόμενη εξόρυξη φρέατος και κατά την πρόσβαση ή εκμετάλλευση του μεταλλευτικού σώματος και του στρωματωμένου πετρώματος με το μετάλλευμα. Το μέγεθος των στείρων εξόρυξης κυμαίνεται από μικρά σωματίδια έως ογκόλιθοι. Τα στείρα εξόρυξης μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως λιθογόμωση σε προηγουμένως εκσκαφείσες περιοχές ή να απομακρυνθούν και να χρησιμοποιηθούν σε κατασκευαστικά έργα. Ωστόσο, στην πράξη, τα περισσότερα στείρα εξόρυξης που παράγονται σήμερα αποθηκεύονται σε σωρούς κοντά στο ορυχείο.

Τα απορρίμματα κατεργασίας είναι στερεά απόβλητα τα οποία παραμένουν μετά την κατεργασία μεταλλευμάτων, που διενεργείται με σειρά τεχνικών. Μετά την εξαγωγή του μεταλλεύματος από το ορυχείο, το πρώτο βήμα της κατεργασίας μεταλλευμάτων είναι, γενικά, η θραύση και η λειοτρίβηση. Στη συνέχεια, τα λεπτομερισμένα μεταλλεύματα συγκεντρώνονται, ούτως ώστε να αποδεσμευθεί το πολύτιμο μετάλλευμα από το λιγότερο πολύτιμο πέτρωμα. Η κατεργασία μεταλλεύματος περιλαμβάνει φυσικές ή/και χημικές τεχνικές διαχωρισμού, όπως είναι η βαρυτομετρική συγκέντρωση, ο μαγνητικός διαχωρισμός, ο ηλεκτροστατικός διαχωρισμός, η επίπλευση, η εξαγωγή μέσω διαλύτου, η ηλεκτρολυτική απόληψη, η εκχύλιση, η καθίζηση και η αμαλγαματοποίηση. Η συμβατική μεταλλευτική κατεργασία παράγει απορρίμματα τα οποία είτε απομακρύνονται από τη μονάδα κατεργασίας υπό μορφήν πολφώδους υλικού που συνίσταται σε 15-60% στερεά ή ως χονδρομερή απορρίμματα (ξηρά κατά το μάλλον ή ήττον). Τα χονδρομερή και λεπτομερισμένα απορρίμματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την λιθογόμωση ορυχείων. Τα περισσότερα απορρίμματα κατεργασίας αποτίθενται επιτοπίως, λ.χ. σε ταμιευτήρες ή σωρούς.

3.2. Περιβαλλοντικές επιπτώσεις που σχετίζονται με απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας

Το φάσμα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που σχετίζονται με εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων περιλαμβάνει συνιστώσες που αφορούν την χωροταξία, την ποιότητα των επιφανειακών και υπογείων υδάτων, τη φυσική σταθερότητα, τη σκόνη και τη διάβρωση, καθώς και την ποιότητα των χερσαίων και υδατικών ενδιαιτημάτων (οικοσυστημάτων). Οι κυριότερες εκ των ανωτέρω, και ειδικότερα η ρύπανση των υδάτων και η σταθερότητα, αναλύονται στη συνέχεια.

3.2.1. Ρύπανση των υδάτων [15]

[15] Το τμήμα αυτό βασίζεται κυρίως σε αποσπάσματα της έκθεσης του έργου «Εξόρυξη, ορυκτά και αειφόρος ανάπτυξη» ("Mining, Minerals and Sustainable Development"), που στηρίχθηκε από το Παγκόσμιο Επιχειρηματικό Συμβούλιο για την Αειφόρο Ανάπτυξη (World Business Council on Sustainable Development).

Η ρύπανση των υδάτων μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά στάδια της διαχείρισης των αποβλήτων από την εξορυκτική βιομηχανία. Λόγου χάριν, η έλλειψη ελέγχου των απορρίψεων μπορεί να δημιουργήσει διαφυγές και βλάβη στο γύρω περιβάλλον. Επιπλέον, η βροχή καθώς και τα νερά που παράγονται από τη διαδικασία εξαγωγής ενδέχεται να δημιουργήσουν εκπλύματα όταν ρέουν μέσω απορριμμάτων κατεργασίας (κυρίως, απορριμμάτων από σιδηρούχα και μη σιδηρούχα μεταλλεύματα). Η δημιουργία εκπλυμάτων προκαλεί σουλφιδική οξείδωση και ενδεχόμενη παραγωγή οξέων, διαλυτών αλάτων και μετανάστευση βαρέων μετάλλων στο γύρω περιβάλλον, καθώς και έκπλυση καταλοίπων χημικών ουσιών της κατεργασίας στα στείρα, όπως το κυάνιο, οξέα, αλκάλια.

Είναι δυνατόν επίσης να προκύψουν από ροή μέσω τοιχωμάτων ταμιευτήρα και κάτω από αυτά, από τη διείσδυση στο υπέδαφος και στα υπόγεια ύδατα, ή από την υπερχείλιση από τα τοιχώματα φραγμάτων ή από τους υπερχειλιστές.

Το σοβαρότερο και πλέον διαδεδομένο περιβαλλοντικό πρόβλημα που σχετίζεται με τα εξορυκτικά απόβλητα είναι τα όξινα στραγγίσματα (ΟΣ). Οξέα παράγονται όταν πλούσια σε σουλφίδια υλικά σε στείρα εξόρυξης και σε απορρίμματα κατεργασίας εκτίθενται και αντιδρούν με οξυγόνο και νερό προς σχηματισμό θειικών οξέων. Αυτό μπορεί να αποτελέσει, επίσης, φυσική διεργασία, πλην όμως, εκθέτοντας τα εν λόγω υλικά και διασπώντας τα, οι εξορυκτικές δραστηριότητες μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά τους ρυθμούς των εν λόγω αντιδράσεων.

Τα ΟΣ χαρακτηρίζονται από χαμηλές τιμές pH και υψηλές συγκεντρώσεις διαλελυμένων βαρέων μετάλλων. Το θειικό οξύ, το οποίο παράγεται εύκολα, διαλύει μέταλλα όπως ο σίδηρος, ο χαλκός, το αργίλιο και ο μόλυβδος. Μία από τις σοβαρότερες πτυχές της όξινης στράγγισης είναι η εμμονή της στο περιβάλλον. Μία μονάδα εξορυκτικών αποβλήτων που παράγουν οξέα δύναται να προκαλέσει μακροπρόθέσμες, σοβαρές επιπτώσεις στα επιφανειακά και στα υπόγεια ύδατα, καθώς και στους υδρόβιους οργανισμούς. Αφ'ης στιγμής δρομολογηθεί η διαδικασία παραγωγής οξέων, είναι εξαιρετικά δύσκολο να σταματήσει. Ο συνδυασμός οξύτητας και διαλελυμένων ρύπων θανατώνει, ως γνωστόν, τις περισσότερες μορφές υδατικής ζωής, «αποστειρώνοντας» σχεδόν τα υδατορρεύματα και καθιστώντας μη πόσιμο το νερό.

Επιπλέον, πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη μέριμνα για την λεπτομερισμένη φύση πολλών αποθεμάτων απορριμμάτων κατεργασίας (και λεπτόκοκκων ιζημάτων που αποδεσμεύονται από την αποσάθρωση σχιστοαργιλλικών στείρων εξόρυξης). Και στις δύο αυτές περιπτώσεις και επιπλέον του κινδύνου για την ανθρώπινη ζωή, που συνιστούν οι ροές πηλώδους υλικού που προκαλούνται από ατυχήματα, τα αδρανή αυτά απόβλητα μπορούν επίσης να καταστρέψουν υδρόβιους οργανισμούς μέσω απλής κάλυψης, ακόμη και μη χημικώς ενεργού.

3.2.2. Σταθερότητα [16]

[16] Ibid.

Η μετακίνηση μεγάλων ποσοτήτων πετρωμάτων, κυανίου, όξινων και άλλων επικίνδυνων αντιδραστηρίων, είναι δυνατόν να προκαλέσει ατυχήματα. Συνολικά, τη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η έλλειψη εγκαταστάσεων αποθήκευσης απορριμμάτων κατεργασίας. Από το 1975, η έλλειψη τέτοιων εγκαταστάσεων ευθύνεται για τα τρία τέταρτα περίπου όλων των σοβαρών περιβαλλοντικών συμβάντων που σχετίζονται με την εξόρυξη, κι αυτό σε παγκόσμια κλίμακα. Φαίνεται ότι σημειώνονται σοβαρά ατυχήματα μία φορά κατ'έτος κατά μέσον όρο και αυτά μπορούν να έχουν καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον, την υγεία του ανθρώπου και την ιδιοκτησία.

Οι φυσικές ιδιότητες των λεπτόκοκκων σωματιδίων εξορυκτικών αποβλήτων είναι συχνά τέτοιες ώστε (όταν αυτά κορέννυνται με νερό και υφίστανται πίεση) τείνουν να συμπεριφέρονται πυκνοτροπικά, σε ορισμένες δε περιπτώσεις προκαλώντας καταστροφικές ροές πηλώδους υλικού, όπως οι προαναφερθείσες των Aberfan και Stava που είχαν 412 ανθρώπινα θύματα.

Δεδομένου ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης απορριμμάτων κατεργασίας κατασκευάζονται με μακροχρόνιες προοπτικές, η πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα ασφαλείας για τα σχέδια των εγκαταστάσεων. Ωστόσο, απαιτείται όχι μόνο καλός σχεδιασμός αλλά και στενή, σταθερή και τακτική παρακολούθηση και επιτήρηση για μακροχρόνιες περιόδους. Υπό το πρίσμα της ασφάλειας, η ύπαρξη ατόμων με τα κατάλληλα προσόντα, με σαφείς αρμοδιότητες, συνιστά απόλυτη προτεραιότητα. Είναι αναγκαία η περιοδική επανεξέταση και ο έλεγχος των όρων ασφαλείας. Χρειάζεται κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό για να εξασφαλιστεί ότι κάθε εξορυκτική επιχείρηση πραγματοποιεί τις αναγκαίες προσαρμογές στις σχεδιαστικές απαιτήσεις, ανάλογα με τους μεταβαλλόμενους όρους. Είναι επίσης αναγκαία η συνεχής παρακολούθηση από εκπαιδευμένο προσωπικό, εξ ονόματος των αρμοδίων αρχών, προκειμένου να παρακολουθούνται οι συνθήκες και να υπάρχει άμεση παρέμβαση εάν ανακύψουν προβλήματα.

4. Τρέχουσα διαχείριση αποβλήτων από την εξορυκτική βιομηχανία [17]

[17] Η περίληψη των τεχνικών πληροφοριών και τα παραδείγματα του τμήματος αυτού έχουν ληφθεί κυρίως από το πρώτο σχέδιο του εγγράφου ΒΔΤ «Διαχείριση απορριμμάτων κατεργασίας και στείρα εξόρυξης στις εξορυκτικές δραστηριότητες» ("Management of tailings and waste rock in mining activities") το οποίο συνετάγη από το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχο της Ρύπανσης (IPPC) στο IPTS της Σεβίλλης, Σεπτέμβριος 2002. Το τμήμα αυτό επιχειρεί μια αδρή και απλουστευμένη ανασκόπηση.

Στη συνέχεια παρατίθενται παραδείγματα πρακτικών που ακολουθούνται σε κράτη μέλη και στις υποψήφιες χώρες:

Διαχείριση υπερκειμένων και στείρων εξόρυξης

-Σε ορισμένα λιγνιτωρυχεία [18], η αναλογία υπερκείμενων/λιγνίτη είναι περίπου 5:1. Αυτό σημαίνει ότι στην περίπτωση του μεγαλύτερου λιγνιτωρυχείου, περίπου 200 εκατομμύρια τόννοι υπερκείμενων απομακρύνονται, κάθε χρόνο, προκειμένου να εξαχθούν περίπου 40 εκατομμύρια τόννοι λιγνίτη. Τα υπερκείμενα μεταφέρονται απευθείας, μέσω ιμάντων, στην εξορυγμένη περιοχή του ορυχείου και χρησιμοποιούνται ως λιθογόμωση.

[18] Το παράδειγμα αυτό έχει ληφθεί από το ιστότοπο www.rheinbraun.de.

-Σε μεταλλωρυχεία υπαίθριας εκσκαφής, τα στείρα εξόρυξης στοιβάζονται σε μεγάλους σωρούς δίπλα στο φρεάτιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα απόβλητα που παράγουν όξινα στραγγίσματα συσσωρεύονται ξεχωριστά. Σε συγκεκριμένο μεταλλωρυχείο, οι σωροί στείρων εξόρυξης καλύπτουν περιοχή 400 εκταρίων, ενώ παράγονται ετησίως 25 εκατομμύρια τόννοι στείρων εξόρυξης.

Διαχείριση των απορριμμάτων κατεργασίας

-Πολλά ανθρακωρυχεία, καθώς και ορισμένα ορυχεία σιδήρου, παράγουν δύο τύπους απορριμμάτων κατεργασίας: ένα χονδρομερές κλάσμα το οποίο στοιβάζεται σε σωρούς και ένα κλάσμα λεπτομερισμένων απορριμμάτων. Στη δεύτερη περίπτωση, τα απορρίμματα κατεργασίας είτε απορρίπτονται απευθείας σε ταμιευτήρες, είτε διηθούνται σε μεγάλο βαθμό και μόνο το πολύ λεπτομερισμένο υλικό αποθηκεύεται σε ταμιευτήρες, ενώ το διηθημένο υλικό στοιβάζεται σε σωρούς.

-Τα περισσότερα ορυχεία από τα οποία εξάγονται μη σιδηρούχα μέταλλα, παράγουν υγρά απορρίμματα κατεργασίας σε πολφώδη μορφή, τα οποία αποθηκεύονται σε ταμιευτήρες. Ενίοτε, οι ταμιευτήρες αυτοί υποστηρίζονται με συνθετικό υλικό, ούτως ώστε να αποφεύγονται τυχόν διαρροές στο έδαφος. Εάν τα απορρίμματα κατεργασίας είναι ικανά να παραγάγουν όξινα αποστραγγίσματα, μπορούν να απορριφθούν υπό το ύδωρ ούτως ώστε να αποφευχθεί η οξείδωση. Συχνά, το χονδρομερές κλάσμα χρησιμοποιείται ως λιθογόμωση σε υπόγειες εκσκαφές. Τα χρυσωρυχεία χρησιμοποιούν κυάνιο προκειμένου να ανακτηθεί ο λεπτόκοκκος χρυσός μέσω έκπλυσης που διενεργείται σε δεξαμενές. Προτού τα απορρίμματα αυτά απορριφθούν στον λάκκο, το κυάνιο ως επί το πλείστον καταστρέφεται. Σε ένα ορυχείο χαλκού, ο λάκκος απορριμμάτων κατεργασίας περιέχει σήμερα 330 εκατομμύρια m3 απορριμμάτων σε έκταση 1 400 εκταρίων, ενώ σε ένα άλλο ορυχείο, παράγονται ετησίως 18 εκατομμύρια τόννοι απορριμμάτων .

-Στην εξαγωγή των λεγόμενων βιομηχανικών ορυκτών, χρησιμοποιούνται πολλοί τύποι εγκαταστάσεων διαχείρισης απορριμμάτων κατεργασίας, όπως μεγάλοι ταμιευτήρες συγκρίσιμοι με τους χρησιμοποιούμενους στα μεταλλωρυχεία, μικροί λάκκοι (μεγέθους πισίνας), μεγάλοι ταμιευτήρες (ένας σωρός ποτάσας μπορεί να φθάνει τα 240 m ύψους και να περιέχει 130 εκατομμύρια τόννους απορριμμάτων κατεργασίας), υλικά λιθογόμωσης, ξηρά απορρίμματα κατεργασίας που χρησιμοποιούνται από κοινού με στείρα εξόρυξης ως λιθογόμωση σε εξορυγμένα μέρη ορυχείων και λατομείων.

Οι ποσότητες των παραγόμενων αποβλήτων κυμαίνονται σημαντικά από τη μία εξορυκτική εργασία στην άλλη. Στις περιπτώσεις εξόρυξης καθαρών κοιτασμάτων, τα παραγόμενα απόβλητα είναι ελάχιστα. Στην περίπτωση του άνθρακα, το 75% περίπου του εξορυσσόμενου υλικού είναι άνθρακας και το 25% απορρίμματα κατεργασίας. Αυτό σημαίνει ότι στην Ευρώπη (ΕΕ-15 και υποψήφιες για προσχώρηση χώρες), όπου παράγονται 220 εκατομμύρια τόννοι εμπορεύσιμου άνθρακα ετησίως, παράγονται ετησίως 70 εκατομμύρια τόννοι απορριμμάτων κατεργασίας. Το μετάλλευμα χρυσού περιέχει μερικά μόνο γραμμάρια χρυσού (Au) ανά τόννο εξορυσσόμενου υλικού, δηλαδή με περιεκτικότητα χρυσού 5 g/t, προκειμένου να εξορυχθεί ένας τόννος χρυσού, πρέπει να εξορυχθούν μαζί του 200 000 t μεταλλεύματος, το οποίο θα καταλήξει στον ταμιευτήρα ως απορρίμματα κατεργασίας.

Με τον τερματισμό μιας εργασίας, τα παραγόμενα απόβλητα συνήθως καλύπτονται με φυτική γη και ακολουθεί επαναφύτευση. Εάν τα απόβλητα έχουν την ικανότητα να παράγουν όξινα στραγγίσματα, υπερκαλύπτονται, με ένα ως επί το πλείστον αδιάβροχο στρώμα, ή καλύπτονται μονίμως με νερό.

5. Νομική κατάσταση σε επιπεδο ΕΕ

5.1. Οδηγία 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 1975 περί αποβλήτων (Οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα) [19]

[19] ΕΕ L 194, 25.7.1975, σ. 39. Οδηγία, όπως τροποποιήθηκε από την Οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Μαρτίου 1991 (ΕΕ L 78, 26.3.1991, σ. 31).

Η Οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα θεσπίζει γενικές διατάξεις και αρχές για τον χειρισμό των αποβλήτων, όπως ορίζονται στο άρθρο 1 παράγραφος α) της Οδηγίας. Το άρθρο 2 παράγραφος 1 παράγραφος β) στοιχείο ii) της Οδηγίας ορίζει ότι τα απόβλητα που παράγονται από τις εργασίες αναζήτησης, εξόρυξης, κατεργασίας και αποθήκευσης ορυκτών πόρων καθώς και από τη λειτουργία λατομείων αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, όταν αυτές καλύπτονται ήδη από άλλες νομοθετικές διατάξεις. [20] Όπως έχει ήδη αποσαφηνίσει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της «Ασφαλής άσκηση των δραστηριοτήτων εξόρυξης μεταλλευμάτων: συνοδευτικά μέτρα παρακολούθησης των πρόσφατων ατυχημάτων σε μονάδες εξόρυξης», επί του παρόντος δεν υπάρχει ειδική κοινοτική νομοθεσία για τον εν λόγω τύπο αποβλήτων και, ως εκ τούτου, στα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας εφαρμόζεται η Οδηγία 75/442/ΕΟΚ [21].

[20] Έχει διατυπωθεί αίτημα προκαταρκτικής απόφασης από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-114/01 Avesta Polarit) για το κατά πόσον οι εξορυκτικές δραστηριότητες πρέπει να θεωρούνται ως μη εντασσόμενες στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε. Η Επιτροπή καθώς και οι φινλανδικές αρχές, κατέθεσαν ότι η αναφορά στις άλλες νομοθετικές διατάξεις που προβλέπει το άρθρο 2(1)(b)(ii) της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε, σημαίνει «άλλες κοινοτικές νομοθετικές διατάξεις», γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η οδηγία εφαρμόζεται στον τομέα της εξόρυξης, δεδομένου ότι προς το παρόν δεν υφίσταται σχετική κοινοτική νομοθεσία για τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας. Αντιθέτως, η Γερμανία και το ΗΒ θεωρούν ότι η αναφορά σε νομοθετικές διατάξεις αφορά τόσο τις εθνικές νομοθετικές διατάξεις, όσο και τις νομοθετικές διατάξεις ΕΕ. Από την ερμηνεία τους θα προέκυπτε ότι ο εξορυκτικός τομέας αποκλείεται του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ (δεδομένου ότι υφίστανται ήδη αρκετές νομοθετικές διατάξεις). Κάτι τέτοιο θα αντίκειτο στο πνεύμα και στο σκοπό της Οδηγίας (όπως αναθεωρήθηκε το 1991), που περιλαμβάνει τη θέσπιση κοινού κοινοτικού ορισμού των αποβλήτων, καθώς και υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας στην ΕΕ. Η γνώμη του Γενικού Εισαγγελέα, η οποία διατυπώθηκε στις 10 Απριλίου 2003, επιβεβαιώνει την ερμηνεία της Επιτροπής.

[21] Υπό το φως της απόφασης του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση C-9/00 (Palin Granit Oy), υλικά όπως η φυτική γη, τα στείρα εξόρυξης, τα υπερκείμενα ή τα απορρίμματα κατεργασίας από τις εξορυκτικές δραστηριότητες συνιστούν απόβλητα, εφόσον ανταποκρίνονται στον ορισμό που περιλαμβάνει το άρθρο 1 παράγραφος α της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ.

Η φύση της εξαίρεσης που προβλέπει το άρθρο 2(1)(β)(ii) της Οδηγίας - πλαίσιο για τα απόβλητα, όπως θεσπίστηκε από την Οδηγία του Συμβουλίου 91/156/ΕΟΚ που τροποποίησε την αρχική έκδοση της Οδηγίας - πλαίσιο για τα απόβλητα του 1975, υποδηλώνει ότι η κοινοτική νομοθεσία απέβλεπε στη ρύθμιση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας με ειδική ρύθμιση που θα διενεργείτο σε μεταγενέστερο στάδιο. Έχοντας υπόψη ότι η νομοθεσία -πλαίσιο για τη διαχείριση των αποβλήτων σε κοινοτικό επίπεδο θεσπίζει μόνον τις στοιχειώδεις απαιτήσεις προκειμένου να εξασφαλιστεί η προστασία του περιβάλλοντος, αναγνωρίστηκε, ιδίως αφότου θεσπίστηκε το 5ο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Δράσης το 1992 και η κοινοτική στρατηγική για τα απόβλητα [22] που αναθεωρήθηκε το 1996, ότι έπρεπε να ληφθούν «εξατομικευμένα» (ειδικά) κοινοτικά μέτρα για ορισμένες κατηγορίες αποβλήτων οι οποίες εγκυμονούσαν ειδικούς κινδύνους ή είχαν μεγαλύτερες περιβαλλοντικές συνέπειες, είτε λόγω όγκου, είτε λόγω επικινδυνότητας. Η προσέγγιση όσον αφορά τις κατηγορίες αποβλήτων ευθυγραμμίζεται με το άρθρο 2 παράγραφος 2 της Οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα, το οποίο αναφέρει ρητά τη δυνατότητα θέσπισης ειδικών κανόνων, μέσω Οδηγιών, για τη διαχείριση συγκεκριμένων κατηγοριών αποβλήτων και παρουσιάζει το πλεονέκτημα της λήψης «εξατομικευμένων» μέτρων για τον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων τομέων, καθώς και της ενίσχυσης της ανακύκλωσης και ανάκτησης συγκεκριμένων κατηγοριών αποβλήτων.

[22] COM(1996)399 τελικό.

Η παρούσα πρόταση θεσπίζει «εξατομικευμένες» (ειδικές) στοιχειώδεις απαιτήσεις για μία βιομηχανική δραστηριότητα η οποία, υπό το φως των σημαντικών ποσοτήτων αποβλήτων που εμπλέκονται και της υψηλής επικινδυνότητάς τους για το περιβάλλον και για την υγεία, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί κατάλληλα μέσω της γενικής Οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα και μόνον. Με την έγκρισή της, η παρούσα πρόταση θα είναι συμπληρωματική έναντι της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ. Η συμπληρωματικότητα θα στηρίζεται τόσο στο άρθρο 2 παράγραφος 2 της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, όσο και σε διασταυρούμενη αναφορά στην εν λόγω οδηγία, σύμφωνα με την οποία η νέα Οδηγία, εκτός εάν ορίζεται, συμπληρώνει τις διατάξεις της Οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα.

5.2. Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1999 περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων (Οδηγία για την υγειονομική ταφή) [23]

[23] ΕΕ L 182, 16.7.1999, σ 1.

Εν γένει, τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας καλύπτονται από τις διατάξεις της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή, ενώ η κυριότερη εξαίρεση είναι «η απόθεση μη ρυπασμένου χώματος ή μη επικίνδυνων αδρανών αποβλήτων που προέρχονται από την αναζήτηση και την εξόρυξη, την κατεργασία, την περαιτέρω κατεργασία και την αποθήκευση ορυκτών πόρων, καθώς και από την εκμετάλλευση λατομείων» (άρθρο 3 παράγραφος 2 εδάφιο τέταρτο) [24]. Όσον αφορά τα απόβλητα που παράγονται από την εξορυκτική βιομηχανία, η Οδηγία για την υγειονομική ταφή καλύπτει, ως εκ τούτου, τόσο τα επικίνδυνα, όσο και τα μη επικίνδυνα απόβλητα που δεν είναι αδρανή. Δεδομένου ότι ορισμένα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας είναι επικίνδυνα και στην πράξη αναμειγνύονται, συχνά, με μη επικίνδυνα και αδρανή στοιχεία αποβλήτων, η Οδηγία για την υγειονομική ταφή εφαρμόζεται επίσης και στα τελευταία.

[24] Τα κράτη μέλη δύνανται επίσης να δηλώσουν ότι επιθυμούν να επωφεληθούν της δυνατότητας που προβλέπει η περί υγειονομικής ταφής Οδηγία για τον περιορισμό της δέσμης υποχρεώσεων που ισχύουν βάσει της Οδηγίας, σε σχέση με την μόνιμη υπόγεια αποθήκευση αποβλήτων σε βαθιές γεωλογικές κοιλότητες, όπως σε αλατωρυχεία ή ορυχεία καλίου (βλ. άρθρα 2 παράγραφος στ) και 3 παράγραφος 5 της Οδηγίας). Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή φαίνεται να ενδιαφέρει στην πράξη μόνο τα ορυχεία που έχουν βαθιές υπόγειες και αδιάβροχες στοές (φρέατα), και όχι τις εργασίες υπαίθριας εκσκαφής.

Η Οδηγία για την υγειονομική ταφή στοχεύει στις γενικές και κοινές πτυχές της διαχείρισης της υγειονομικής ταφής, που θα μπορούσαν να αναδειχθούν από την απόθεση οικιακών, εμπορικών ή βιομηχανικών αποβλήτων σε τυπικό χώρο υγειονομικής ταφής, προκειμένου να περιοριστούν οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους. Στο πλαίσιο αυτό, για ορισμένες διατάξεις της δεν έχει προβλεφθεί να διαλαμβάνουν τις βέλτιστες διαχειριστικές πρακτικές ή τα διαχειριστικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο εξορυκτικός τομέας. Ειδικότερα, η Οδηγία για την υγειονομική ταφή περιέχει τις προβληματικές, όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, διατάξεις:

-Απαγόρευση της διάθεσης υγρών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η διάταξη αυτή καθιστά παράνομη τη λειτουργία ταμιευτήρων για τα απορρίμματα κατεργασίας. Οι λάκκοι για τα στείρα αποτελούν βασικό στοιχείο ορισμένων εξορυκτικών εργασιών (όπως, π.χ. στα μεταλλωρυχεία και σε ορισμένα ανθρακωρυχεία) [25]. Η απαγόρευση της διάθεσης υγρών αποβλήτων βάσει της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή θα τερμάτιζε την εν λόγω πρακτική διάθεσης.

[25] Οι ταμιευτήρες απορριμμάτων κατεργασίας αποτελούν μεγάλα χωμάτινα φράγματα που περιέχουν τα κατάλοιπα της διαδικασίας εμπλουτισμού για την εξαγωγή μετάλλου από μεταλλωρυχεία. Για τη λήψη του πολύτιμου υλικού, λειοτριβείται το πέτρωμα σε λεπτά μέρη και αναμειγνύεται με νερό και χημικές ουσίες που το βοηθούν να επιπλεύσει. Το προκύπτον λεπτομερισμένο πολφώδες υλικό έχει την πυκνότητα της άμμου, του αργίλου και της λάσπης. Μπορεί να περιέχει σουλφίδια τα οποία, αναμειγνυόμενα με το νερό του ατμοσφαιρικού αέρα, σχηματίζουν οξέα.

-Γενική απαγόρευση της συν-διάθεσης μη επικίνδυνων με επικίνδυνα (με ελάχιστες εξαιρέσεις που θα μπορούσαν επίσης να ισχύσουν στα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας) ή με αδρανή απόβλητα. Στις εξορυκτικές εργασίες, τα παραγόμενα απόβλητα (δηλαδή τα υπερκείμενα, τα στείρα εξόρυξης, τα απορρίμματα κατεργασίας) ενδέχεται, κάλλιστα, να συνίστανται σε αναμεμειγμένα επικίνδυνα, μη επικίνδυνα και αδρανή υλικά. Στην πράξη, τα αναμεμειγμένα αυτά απόβλητα διατίθενται, συνήθως στην ίδια, μηχανικώς δημιουργηθείσα, διαμόρφωση πληρώσεως, δεδομένου ότι τα εν λόγω απόβλητα προέρχονται από τον ίδιο τόπο εξόρυξης. Ως εκ τούτου, δεν θα ήταν ούτε οικονομικά, αλλά ούτε και περιβαλλοντικά λογικό να μεταφερθούν σε διαφορετικούς τόπους διάθεσης.

-Απαίτηση για την εγκατάσταση φράγματος και πλαισίου υποστήριξης κάτω από χώρο υγειονομικής ταφής, προκειμένου να αποφευχθεί η ρύπανση των υπογείων υδάτων. Όσον αφορά την εξόρυξη ορυκτών πόρων, η συγκεκριμένη αυτή απαίτηση δεν είναι αναγκαία, αλλά ούτε και σκόπιμη, για ορισμένους τύπους σωρών αποβλήτων (λόγου χάριν, εκεί όπου η παρουσία πλαισίου υποστήριξης θα μπορούσε, κάλλιστα, να προκαλέσει διολίσθηση του σωρού, με επακόλουθο κίνδυνο κατάρρευσης των εγκαταστάσεων). Ως εκ τούτου, είναι αμφίβολο κατά πόσον η εγκατάσταση φραγμού και πλαισίου υποστήριξης στις εγκαταστάσεις που περιέχουν απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας, θα είχε καθαρά περιβαλλοντικά οφέλη.

Είναι λοιπόν προφανές ότι ορισμένες διατάξεις της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή δεν είναι οι καταλληλότερες για την εξασφάλιση της ασφαλούς διαχείρισης των αποβλήτων που παράγονται από τις δραστηριότητες της εξορυκτικής βιομηχανίας. Αντ'αυτού, πρέπει να θεσπιστούν κατάλληλα σχεδιασμένοι έλεγχοι όσον αφορά τη διαχείριση τέτοιων αποβλήτων, συνεκτιμώντας επίσης το γεγονός ότι η Οδηγία για την υγειονομική ταφή δεν περιέχει κατάλληλες διατάξεις για την πρόληψη ατυχημάτων, ιδιαίτερα δε των ατυχημάτων που σχετίζονται με τη σταθερότητα φραγμάτων σε ταμιευτήρες απορριμμάτων κατεργασίας.

5.3. Οδηγία 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1996 σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (Οδηγία IPPC) [26]

[26] ΕΕ L 257, 10.10.1996, σ. 26.

Όλες οι εγκαταστάσεις που καλύπτονται από το παράρτημα Ι της Οδηγίας IPPC υποχρεούνται να αποσπούν άδεια από τις αρμόδιες αρχές στα κράτη μέλη. Οι άδειες πρέπει να περιλαμβάνουν τιμές εκπομπών ή ανάλογες παραμέτρους, βασιζόμενες στη χρήση των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών (ή «ΒΔΤ»). Βάσει της εν λόγω Οδηγίας, οι άδειες πρέπει να περιλαμβάνουν διατάξεις που αφορούν πτυχές εκτός των κανονικών ωρών λειτουργίας, όπως είναι οι διατάξεις οι σχετικές με την έναρξη λειτουργίας, τις διαφυγές ή άλλες δυσλειτουργίες, τις προσωρινές και οριστικές διακοπές εργασίας, όπου υπάρχει κίνδυνος περιβαλλοντικών ζημιών. Η Οδηγία IPPC αντιμετωπίζει τον συνολικό αντίκτυπο της παραγωγικής διαδικασίας στα στοιχεία του περιβάλλοντος. Λόγου χάριν, καλύπτει τη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα, των υδάτων και του εδάφους, την παραγωγή και διαχείριση των καταλοίπων κατεργασίας, καθώς και τη χρήση ενέργειας.

Οι εξορυκτικές δραστηριότητες, αυτές καθαυτές, δεν αντιμετωπίζονται, ειδικά, στην Οδηγία IPPC. Ωστόσο, ορισμένες μεταλλουργικές δραστηριότητες, δραστηριότητες κατεργασίας μεταλλευμάτων, παραγωγής χημικών προϊόντων και υγειονομικής ταφής (όπου εμπλέκονται απόβλητα εκτός των αδρανών αποβλήτων) εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας. Έτσι, εάν η εξόρυξη διενεργείται ως «δραστηριότητα άμεσα συνδεόμενη» με κάποια από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της Οδηγίας IPPC, πρέπει να καλύπτεται από άδεια IPPC.

5.4. Οδηγία 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες (Οδηγία Σεβέζο II) [27]

[27] ΕΕ L 10, 14.1.1997, σ. 13.

Η Οδηγία Σεβέζο II αποβλέπει στην πρόληψη σοβαρών ατυχημάτων στα οποία εμπλέκονται επικίνδυνες ουσίες. Επιπλέον, επιδιώκει τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών των εν λόγω ατυχημάτων στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον, προκειμένου να εξασφαλιστούν υψηλά επίπεδα προστασίας σε όλη την Κοινότητα, κατά τρόπο συνεκτικό και αποτελεσματικό. Ειδικότερα, προβλέπει τη θέσπιση και λειτουργία συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας, με λεπτομερή αξιολόγηση κινδύνων με τη βοήθεια δυνατών σεναρίων ατυχημάτων. Οι εγκαταστάσεις που κατ'εξοχήν αφορά η εν λόγω Οδηγία είναι οι χημικές εγκαταστάσεις και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης, όπου οι επικίνδυνες ουσίες υπάρχουν σε ευμεγέθεις ποσότητες.

Το άρθρο 4 παράγραφος ε) της Οδηγίας Σεβέζο II αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της τις κυριότερες δραστηριότητες της εξορυκτικής βιομηχανίας, και ειδικότερα την αναζήτηση και εκμετάλλευση ορυκτών σε ορυχεία και λατομεία ή με τη βοήθεια φρεατίων γεώτρησης. Επιπλέον, το άρθρο 4 παράγραφος στ) αποκλείει τους «χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων». Η πρόταση τροποποίησης της Οδηγίας Σεβέζο ΙΙ [28] προτείνει την αναδιατύπωση των άρθρων 4 παράγραφος ε) και στ) της Οδηγίας Σεβέζο ΙΙ κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται ότι η χημική και θερμική κατεργασία και η συναφής αποθήκευση όπου εμπλέκονται επικίνδυνες ουσίες, καθώς και οι εγκαταστάσεις τελικής διάθεσης απορριμμάτων κατεργασίας, που χρησιμοποιούνται σε σχέση με τις εν λόγω εργασίες, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας και παύουν να τίθενται εκτός.

[28] COM(2001)624 τελικό της 10.12.2001. Η πρόταση αυτή προχωρά μέσω της νομοθετικής διαδικασίας, στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εγκεκριμένη πρόταση εγκρίθηκε από την Επιτροπή και έχει επιτευχθεί πολιτική συμφωνία στο Συμβούλιο για Κοινή Θέση επ'αυτής.

5.5. Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (Οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα) [29]

[29] ΕΕ L 327, 22.12.2000, σ. 1.

Η Οδηγία για τα ύδατα θεσπίζει ένα γενικό πλαίσιο για την προστασία όλων των υδάτων (ποταμών, λιμνών, παρακτίων υδάτων και υπογείων υδάτων). Αποβλέπει στην πρόληψη της ρύπανσης στην πηγή και θεσπίζει μηχανισμούς ελέγχου ώστε να εξασφαλίζεται η αειφόρος διαχείριση όλων των πηγών ρύπανσης. Βασική απαίτηση της Οδηγίας είναι η κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης της ποτάμιας λεκάνης, στα οποία καθορίζονται οι τρόποι επίτευξης, εντός του χρονοδιαγράμματος, των καθορισμένων για την ποτάμια λεκάνη στόχων (οικολογική κατάσταση, ποσοτική κατάσταση, χημική κατάσταση και στόχοι για τις προστατευόμενες περιοχές).

Το άρθρο 5 της Οδηγίας απαιτεί τον χαρακτηρισμό των πιέσεων και συνεπειών στις ποτάμιες λεκάνες μέχρι το 2004, ενώ το άρθρο 8 προβλέπει τη δημιουργία δικτύου παρακολούθησης μέχρι το 2006. Μολονότι δεν αναφέρεται ρητά, οι σημειακές πηγές υδατικής ρύπανσης, καθώς και κάθε όξινη στράγγιση που δημιουργείται από τους ταμιευτήρες απορριμμάτων κατεργασίας, από τους σωρούς εξορυκτικών αποβλήτων και από τα κενά των ορυχείων, πρέπει να περιληφθούν στον χαρακτηρισμό των πιέσεων και συνεπειών στις ποτάμιες λεκάνες. Ο συνδυασμός αυτών των απαιτήσεων της Οδηγίας - πλαίσιο για τα ύδατα είναι ικανός να εξασφαλίσει την κατάλληλη αντιμετώπιση της ρύπανσης που προέρχεται από εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας.

5.6. Οδηγία 85/337/ΕΟΚ [30] για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 1997 [31] (Οδηγία ΕΠΕ)

[30] ΕΕ L 175, 5.7.1985, σ. 40.

[31] ΕΕ L 73, 14.3.1997, σ. 5.

Η Οδηγία για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως αυτή τροποποιήθηκε, προβλέπει ότι τα έργα τα οποία ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον υπόκεινται σε εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ), προτού χορηγηθεί η σχετική άδεια ανάπτυξης. Η εν λόγω ΕΠΕ πρέπει να καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις συνέπειες από τα απόβλητα και να περιλαμβάνει περιγραφή των μέτρων για την πρόληψη, τη μείωση ή την αποτροπή κάθε σημαντικών ανεπιθύμητων επιπτώσεων. Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας ΕΠΕ πρέπει να συνεκτιμώνται από την αρμόδια αρχή κατά την αδειοδότηση.

Η εξορυκτική βιομηχανία περιλαμβάνεται στα παραρτήματα της Οδηγίας, η οποία απαριθμεί τις δραστηριότητες που ενδέχεται να έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκεινται σε ΕΠΕ. Ειδικότερα, περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας τα λατομεία, οι εξορυκτικές δραστηριότητες που συνεπάγονται υπαίθρια και υπόγεια εκσκαφή και οι αντλήσεις.

6. Νομική κατάσταση στα κράτη μέλή και στις υποψήφιες για προςχώρηση χώρες

Η εξορυκτική βιομηχανία αποτελεί έναν από τους παραδοσιακότερους βιομηχανικούς κλάδους στην ΕΕ. Τις τελευταίες δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος των εξορυκτικών βιομηχανιών εγκατέλειψαν τις μικρότερες υπόγειες εργασίες υπέρ μεγαλύτερων εξορυκτικών δραστηριοτήτων σε ορυχεία υπαίθριας εκσκαφής. Ο εν λόγω τύπος εργασιών είχε ως αποτέλεσμα την παραγωγή μεγαλύτερων ποσοτήτων αποβλήτων, επειδή η - συχνά ανεπιθύμητη - φυτική γη και τα υπερκείμενα έπρεπε να απομακρυνθούν, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση στο μεταλλευτικό κοίτασμα. Σε πολλές περιπτώσεις, η ποσότητα των υπερκείμενων που έπρεπε να μεταφερθεί ήταν πολλαπλάσια των προς εξόρυξη τόννων μεταλλεύματος. Αυτό οδήγησε επίσης στην αύξηση της εντάσεως κεφαλαίου της εξορυκτικής βιομηχανίας, δεδομένου ότι απαιτείται σειρά ετών για την απόσβεση των επενδύσεων μέσω της εμπορίας των προϊόντων εξόρυξης, χαρακτηριστικό δείγμα των οποίων είναι τα συμπυκνώματα.

6.1. Νομική κατάσταση στα κράτη μέλη

Λόγω της σωρείας κανονιστικών διατάξεων που εφαρμόζονται στην εξορυκτική βιομηχανία, δεν είναι δυνατή , στο πλαίσιο της παρούσας αιτιολογικής έκθεσης, η πλήρης παρουσίαση της νομοθεσίας που αφορά την εξόρυξη και λατόμευση στα κράτη μέλη [32].

[32] Για περαιτέρω πληροφορίες, βλ. παράρτημα 7 της έκθεσης «Management of mining, quarrying and ore-processing waste in the European Union» (Διαχείριση των αποβλήτων από τις εργασίες εξόρυξης, λατόμευσης και κατεργασίας μεταλλευμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση), BRGM, Δεκέμβριος 2001, συνετάγη εξ ονόματος της ΓΔ Περιβάλλον και διατίθεται στον ιστότοπο http://europa.eu.int/comm/environment/ waste/0204finalreportbrgm.pdf.

Σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει κανονιστικές διατάξεις για τις δραστηριότητες της εξορυκτικής βιομηχανίας, υπό το πρίσμα της ασφάλειας του εφοδιασμού (μέταλλα, στρατηγικά ορυκτά) ή της ενεργειακής πολιτικής (λιγνίτης, άνθρακας, πετρέλαιο), με νόμους οι οποίοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρονολογούνται από αιώνων. Οι περιβαλλοντικές πτυχές αντιμετωπίστηκαν πιο πρόσφατα επίσης και στο πλαίσιο της νομοθεσίας ΕΕ.

Η νομοθεσία που διέπει την εξορυκτική βιομηχανία ανδρώθηκε με την πάροδο των ετών, συχνά μετά από κάποιο σοβαρό ατύχημα ή καταστροφή που οδήγησε σε εκκλήσεις για τη λήψη ειδικών νομοθετικών μέτρων ελέγχου ή απαγόρευσης ορισμένων εργασιών στη βιομηχανία. Μέχρι πρόσφατα, η νομοθεσία ήταν κυρίως επικεντρωμένη στο εργασιακό περιβάλλον των ορυχείων ή λατομείων, ενώ σχετικά μικρή προσοχή είχε δοθεί στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εξορυκτικών δραστηριοτήτων.

Το πεδίο εφαρμογής και η εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας παρουσιάζει διαφορές από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και, ενίοτε, τα απόβλητα που παράγονται από την εξορυκτική βιομηχανία υπόκεινται σε σαφέστατα διαφορετικές διατάξεις. Ειδικότερα, το ζήτημα του κλεισίματος και της αποκατάστασης εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων, καθώς και η εις βάθος χρόνου παρακολούθησή τους αντιμετωπίζονται κατά τρόπο που δεν εξασφαλίζει πάντοτε ισότιμους όρους στην εσωτερική αγορά και, εφόσον δεν απαιτούνται χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, το σχετικό κόστος ενδέχεται να επωμιστεί ο φορολογούμενος πολίτης.

6.2. Νομική κατάσταση στις υποψήφιες για προσχώρηση στην ΕΕ χώρες [33]

[33] Το τμήμα αυτό βασίζεται στο σχέδιο έκθεσης του έργου για τα ορυχεία των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ("Inventory, regulation and environmental impact of toxic mining wastes in pre-Accession Countries") (Απογραφή, ρύθμιση και περιβαλλοντικές επιπτώσεις των τοξικών εξορυκτικών αποβλήτων στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες) που συνετάγη από την ομάδα την ασχολούμενη με τα ορυχεία των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στη Μονάδα Έδαφος και Απόβλητα του ΚΚΕρ, στην Ispra: Tamαs Hαmor, Legislation of mining waste management in Central and Eastern European Candidate Countries, Ispra, Μάρτιος 2002 (αδημοσίευτο).

Σε πολλές υποψήφιες χώρες, τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας περιλαμβάνονται, σε κυμαινόμενο βαθμό, στο πεδίο εφαρμογής της περί αποβλήτων νομοθεσίας. Ενώ οι εθνικές διατάξεις για τα επικίνδυνα απόβλητα εφαρμόζονται γενικώς στα επικίνδυνα εξορυκτικά απόβλητα, καμία από τις υποψήφιες χώρες δεν έχει θεσπίσει ειδικά μέτρα για τη διαχείριση των επικίνδυνων εξορυκτικών αποβλήτων. Σε ορισμένες από αυτές, δεν έχει ακόμη μεταφερθεί η Οδηγία για την υγειονομική ταφή (1999/31/ΕΚ).

Οι χώρες με μακροχρόνια παράδοση υπόγειων εξορυκτικών δραστηριοτήτων και σημαντική παραγωγή, διαθέτουν λεπτομερείς κανονιστικές διατάξεις για την ασφάλεια των ορυχείων. Ωστόσο, η ασφάλεια των ταμιευτήρων απορριμμάτων κατεργασίας δεν φαίνεται να θεωρείται ως προτεραιότητα στη χάραξη πολιτικής. Όμως, σε ορισμένες υποψήφιες χώρες υφίσταται σχετική νομοθεσία, ενώ σε άλλες έχουν καταρτιστεί ειδικές κανονιστικές διατάξεις για τα απορρίμματα κατεργασίας. Το κλείσιμο ορυχείων δεν ρυθμίζεται τόσο λεπτομερώς όσο το άνοιγμα. Ενώ στις περισσότερες υποψήφιες χώρες υφίστανται ειδικές διατάξεις για τις απαιτήσεις αποκατάστασης των τόπων κατά την επιχειρησιακή ζωή των ορυχείων, αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση της μετεπιχειρησιακής φάσεως. Η επ'αόριστον ή οριστική διακοπή των εξορυκτικών δραστηριοτήτων αποτελούν κρίσιμης σημασίας ζητήματα, δεδομένου ότι πολλά ορυχεία απλώς εγκαταλείπονται χωρίς ελέγχους για το κλείσιμο και την αποκατάσταση και χωρίς διασφαλίσεις, συχνά δε χωρίς φορέα ή διάδοχο («ορφανά» ορυχεία). Η κατάσταση αυτή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία, αλλά και για τον φορολογούμενο πολίτη, ο οποίος ίσως κληθεί να επωμιστεί το σχετικό κόστος.

Στις περισσότερες υποψήφιες χώρες καταβάλλονται εξορυκτικά δικαιώματα στις τοπικές και κεντρικές αρχές. Καταρχήν, τα περιβαλλοντικά κονδύλια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την χρηματοδότηση εργασιών αποκατάστασης σε ορυχεία. Σε κάποια από τις υποψήφιες χώρες, προβλέπεται χρηματική επιβάρυνση για την παραγωγή εξορυκτικών αποβλήτων, πλην των υπερκείμενων από την εξόρυξη λιγνίτη. Η επιβάρυνση κυμαίνεται ανάλογα με την επικινδυνότητα ή/και τη δυσκολία της διαχείρισης και κατεργασίας των αποβλήτων (π.χ. η άμμος από την κατεργασία συγκριμάτων είναι μικρότερη απ'ό,τι για τα απόβλητα της κατεργασίας μεταλλεύματος), την ποσότητα και την περίοδο αποθήκευσης.

7. Νομική βάση

Η πρόταση βασίζεται στο άρθρο 175 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ, η οποία είναι η ειδική νομική βάση για την κοινοτική πολιτική στον τομέα του περιβάλλοντος. Αντιστοίχως, η ακολουθητέα νομοθετική διαδικασία είναι η συναπόφαση, όπως ορίζεται στο άρθρο 251 της Συνθήκης ΕΚ, μετά από διαβουλεύσεις με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

8. Επικουρικότητα και Αναλογικότητα

8.1. Επικουρικότητα

Υπάρχει ήδη ένα μεγάλο σώμα εθνικών νομοθετικών διατάξεων που, παραδοσιακά, καλύπτουν τις οικονομικές και στρατηγικές πλευρές της εξόρυξης. Την τελευταία 30ετία ή 40ετία, έχουν συνεκτιμηθεί οι περιβαλλοντικές πτυχές στον καθορισμό απαιτήσεων για την πρόληψη ατυχημάτων και για τις σοβαρές περιβαλλοντικές συνέπειες της διαχείρισης των ορυκτών πόρων. Συχνά, πρόκειται για απότοκο των εντεινόμενων ανησυχιών του κοινού εις ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της κακής διαχείρισης των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, ιδίως μετά την πρόκληση σειράς σοβαρών ατυχημάτων.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η θέσπιση νομοθετικού πλαισίου για τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας αποτελεί κατάλληλο μέσον, με τον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων για την επιφορά των επιβαλλόμενων βελτιώσεων στις περιβαλλοντικές επιδόσεις του εν λόγω βιομηχανικού κλάδου. Ο κλάδος αυτός αποτελεί σημαντικότατη πηγή παραγωγής αποβλήτων, με παράλληλα προβλήματα περιβαλλοντικής προστασίας και, μέχρι στιγμής, ο κλάδος υπόκειται σε ένα σχετικά στενό φάσμα νομοθετικών διατάξεων της ΕΕ σχετικών με την ασφάλεια, με αντικείμενο την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία, καθώς και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

Η επιχειρηματική οργανωτική δομή του βιομηχανικού εξορυκτικού κλάδου κυμαίνεται από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, αρχίζοντας από τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες και τελειώνοντας στις μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Επιπλέον, υπάρχουν οι σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, όσον αφορά τον τύπο, τον βαθμό και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων ασφαλείας των εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων που εξυπηρετούν τις εξορυκτικές επιχειρήσεις.

Η θέσπιση κοινής δέσμης διατάξεων σε επίπεδο ΕΕ θα συνέβαλλε στην εν προκειμένω διαμόρφωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, δηλαδή σ'έναν ελάχιστο βαθμό διοικητικού ελέγχου και επιτήρησης. Αυτό είναι σημαντικό στο πλαίσιο της διάστασης της εσωτερικής εξορυκτικής αγοράς στην ΕΕ, εξασφαλίζοντας ιδίως ότι η εσωτερική αγορά δεν κατατεμαχίζεται αυθαίρετα βάσει των εθνικών συνόρων.

Επιπλέον, οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κακοδιαχείρισης των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας ενδέχεται να είναι διασυνοριακού χαρακτήρα, όπως απέδειξαν σαφέστατα τα πρόσφατα ατυχήματα στην Ισπανία και στη Ρουμανία. Στις περιπτώσεις αυτές, η περιβαλλοντική ρύπανση του νερού και του εδάφους έθιξαν ευθέως περισσότερες της μιας περιοχές ή χώρες και αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη θέσπισης συστημάτων διασυνοριακής συνεργασίας σε περίπτωση καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης.

Οι περισσότεροι κλάδοι της εξορυκτικής βιομηχανίας δραστηριοποιούνται σε πολυεθνικό επίπεδο, ανταγωνιζόμενοι στις παγκόσμιες αγορές. Η Οδηγία αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει γνώμονα για τις τρίτες χώρες που επιθυμούν να αναπτύξουν ανάλογα πρότυπα για τις εξορυκτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο έδαφός τους.

8.2. Αναλογικότητα

Η παρούσα πρόταση παίρνει τη μορφή Οδηγίας προκειμένου να αφεθούν, στα κράτη μέλη, μεγάλα περιθώρια χειρισμών και να τους παρασχεθεί η δυνατότητα να θεσπίσουν τα καταλληλότερα μέτρα επίτευξης των καθοριζόμενων στόχων. Ορισμένα στοιχεία τεχνικού και περισσότερο δεσμευτικού χαρακτήρα όπως, λ.χ. το περιεχόμενο και το πεδίο εφαρμογής των σχεδίων διαχείρισης των αποβλήτων, τα όρια για το κυάνιο στους ταμιευτήρες απορριμμάτων κατεργασίας, καθώς και τα μέτρα περιορισμού της υδατικής ρύπανσης, θεσπίστηκαν προκειμένου να εξασφαλιστούν αφενός υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας και αφετέρου μία εναρμονισμένη προσέγγιση των ελέγχων διαχείρισης των αποβλήτων στην ΕΕ, όπως επιτάσσει η Συνθήκη ΕΚ [34].

[34] Ειδικότερα, βλέπε άρθρα 2, 6 και 174-176 TEC.

Η πρόταση διαλαμβάνει μόνον τις πτυχές που χρειάζεται να ρυθμιστούν σε επίπεδα ΕΕ προκειμένου να εξασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων της Συνθήκης ΕΚ. Τα περισσότερα από τα ληπτέα μέτρα υπόκεινται σε περαιτέρω ειδική εξέταση από την αρμόδια εθνική αρχή, λαμβανομένων υπόψη των κρατουσών τοπικών συνθηκών. Θεσπίζονται ειδικές εξαιρέσεις ούτως ώστε οι διοικητικές απαιτήσεις να είναι ανάλογες με τον εκάστοτε περιβαλλοντικό κίνδυνο.

Επιπλέον, η διατύπωση της πρότασης είναι αρκούντως ευέλικτη ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η συνέχιση των υφιστάμενων ορθών πρακτικών και διαδικασιών που ακολουθούνται σε επίπεδο κρατών μελών, χωρίς την ανάγκη περαιτέρω διοικητικών επιβαρύνσεων.

9. Συνοχή με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές

Η εξορυκτική βιομηχανία υπόκειται σε ορισμένες κοινοτικές διατάξεις στον τομέα της υγείας και ασφάλεια των εργαζομένων δυνάμει της Οδηγίας 92/91/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Νοεμβρίου 1992 περί των ελαχίστων προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασίας, της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στις εξορυκτικές δια γεωτρήσεων βιομηχανίες (ενδέκατη ειδική Οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της Οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) [35] και της Οδηγίας 92/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1992 περί των ελαχίστων προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασίας, της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στις υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές βιομηχανίες (δωδέκατη ειδική Οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της Οδηγίας 89/391/ΕΟΚ). [36] Οι Οδηγίες αυτές θεσπίζουν στοιχειώδεις απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων που απασχολούνται στις υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές βιομηχανίες. Ορισμένα μέτρα που καλούνται οι φορείς να λάβουν για την προστασία των εργαζομένων, ενδιαφέρουν επίσης και την περιβαλλοντική προστασία. Συνεπώς, η παρούσα πρόταση είναι σύμφωνη με προηγούμενες νομοθετικές διατάξεις για την υγεία και την ασφάλεια και, επιπλέον, τις ενισχύσεις, αφού η αύξηση των επιπέδων περιβαλλοντικής προστασίας θα συνεπαγόταν την περαιτέρω βελτίωση της προστασίας των εργαζομένων.

[35] ΕΕ L 348, 28.11.1992, σ. 9.

[36] ΕΕ L 404, 31.12.1992, σ. 10.

Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην ΕΕ δεν θα επηρεαστεί από την παρούσα πρόταση, δεδομένου ότι η πρόταση περιορίζεται στα μέτρα που είναι αυστηρώς αναγκαία για την επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ. Τα περισσότερα μέτρα που περιλαμβάνει η πρόταση, συνιστούν, ήδη, βέλτιστες πρακτικές και, συχνά, θεσμική απαίτηση σε εθνικό επίπεδο.

Η παρούσα πρόταση ευθυγραμμίζεται με τη βιομηχανική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής έναντι των ΜΜΕ. Περιλαμβάνει κατ'αποκλειστικότητα μέτρα που είναι αναγκαία για την επίτευξη των καθορισθέντων στόχων. Ειδικότερα, η εξαίρεση των αδρανών μη επικίνδυνων αποβλήτων από τις περισσότερες διατάξεις σημαίνει ότι η παρούσα πρόταση δεν θα επηρεάσει, σε βαθμό άξιο λόγου, τον κλάδο των λατομείων. Τα στοιχεία που συγκροτούν τον κλάδο αυτό στην ΕΕ είναι κυρίως οι ΜΜΕ.

Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα και τον ανταγωνισμό, η παρούσα πρόταση θεσπίζει ισότιμους όρους σε ολόκληρη την ΕΕ, συμβάλλοντας κατ'αυτόν τον τρόπο στην αποφυγή στρεβλώσεων στην παραγωγή των πρώτων υλών που χρειάζονται στη μεταποίηση. Κατά συνέπεια, η πρόταση είναι συνεπής με τις κοινοτικές πολιτικές για τον ανταγωνισμό και την εσωτερική αγορά.

Οι ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται στην Οδηγία θα μπορούσαν επίσης να χρησιμεύσουν για την εκτίμηση της περιβαλλοντικής συμβατότητας των εξορυκτικών έργων σε τρίτες χώρες. Λόγου χάριν, θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο μέσον για να εξακριβωθεί εάν τα έργα που τυγχάνουν κοινοτικής χρηματοδότησης στο πλαίσιο αναπτυξιακής βοήθειας περιλαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την κατά το δυνατόν πρόληψη ή περιορισμό των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε τρίτες χώρες [37]. Θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει έναν χρήσιμο πόλο αναφοράς για ευρωπαϊκές εταιρείες, όσον αφορά τις εξορυκτικές δραστηριότητές τους σε τρίτες χώρες, ιδίως σε αναπτυσσόμενες, προάγοντας την υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών σε δραστηριότητες εκτός του εδάφους της ΕΕ.

[37] Η ανακοίνωση της Επιτροπής (COM(2000) 424 τελικό) όσον αφορά την επίτομη συλλογή κατευθυντήριων γραμμών πολιτικής σε συγκεκριμένες περιοχές ή τομείς συνεργασίας ορίζει, στο σημείο 2.4 σχετικά με την "Ανάπτυξη των ορυκτών πόρων", ότι η αειφόρος ανάπτυξη του τομέα της εξόρυξης εξαρτάται, μεταξύ άλλων, στην τεχνική/οικονομική αρωγή για την "ανάπτυξη περιβαλλοντικών κανονιστικών πλαισίων και στην εφαρμογή τους".

10. Περιεχόμενο της πρότασης

Το άρθρο 1 καθορίζει τον στόχο της πρότασης.

Το άρθρο 2 καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της πρότασης.

Η πρόταση καλύπτει τα απόβλητα, δηλαδή την φυτική γη, τα υπερκείμενα, τα στείρα εξόρυξης και τα απορρίμματα κατεργασίας που παράγονται στο πλαίσιο των χερσαίων εξορυκτικών δραστηριοτήτων ή/και της κατεργασίας των ορυκτών πόρων, με την εξαίρεση των αποβλήτων που δεν είναι αποκλειστικότητα της εξορυκτικής βιομηχανίας. Τα άλλα αυτά απόβλητα, π.χ. τα οικιακά απορρίμματα, τα μεταχειρισμένα ορυκτέλαια, οι μεταχειρισμένες στήλες, τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, θα εξακολουθήσουν να καλύπτονται από τις σχετικές διατάξεις της Οδηγίας - πλαίσιο για τα απόβλητα (75/442/ΕΟΚ) ή/και της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή (1999/31/ΕΚ) ή άλλης ειδικής νομοθεσίας ΕΕ, ανάλογα με τον στόχο και το πεδίο εφαρμογής της εκάστοτε δραστηριότητας διαχείρισης των αποβλήτων.

Το πεδίο εφαρμογής διατυπώνεται κατά τρόπον ώστε να συμπίπτει με την εξαίρεση δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος β) στοιχείο ii) της Οδηγίας - πλαίσιο για τα απόβλητα, προκειμένου να εξασφαλίζεται νομική σαφήνεια.

Τα απόβλητα της υπεράκτιας εξορυκτικής βιομηχανίας εξαιρούνται του υλικού πεδίου εφαρμογής της προτεινόμενης Οδηγίας, επειδή η φύση των εν λόγω εργασιών καθιστά αδύνατη τη λήψη των τεχνικών μέτρων που περιλαμβάνονται στην παρούσα πρόταση, δεδομένου ότι αυτά αφορούν τις χερσαίες εξορυκτικές δραστηριότητες. Τα εν λόγω απόβλητα θα εξακολουθήσουν να καλύπτονται από τις διατάξεις της Οδηγίας - πλαίσιο περί αποβλήτων.

Η πρόταση εξαιρεί του πεδίου εφαρμογής της το μη ρυπανθέν έδαφος και υπάγει τα αδρανή μη επικίνδυνα απόβλητα σε περιορισμένη δέσμη απαιτήσεων, λόγω των σχετικά περιορισμένων κινδύνων που συνεπάγεται η διαχείρισή τους. Αυτό ευθυγραμμίζεται με την ανάλογη εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, κατά τον τρόπο αυτό, είναι δυνατή η εξισορρόπηση των νομικών απαιτήσεων των σχετικών με τις ΜΜΕ, οι οποίες παράγουν συνήθως τέτοια απόβλητα αφενός, και της προστασίας του περιβάλλοντος αφετέρου.

Τα απόβλητα από τις εξορυκτικές δραστηριότητες ή/και την κατεργασία ορυκτών πόρων, τα οποία απομακρύνονται από την περιοχή στην οποία έχουν παραχθεί (π.χ. θραύσματα διάτρησης από φρέατα γεώτρησης, τα οποία αναλαμβάνει συμβαλλόμενο τρίτο μέρος για τελική διάθεση) εξαιρούνται, επίσης, από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας πρότασης και υπόκεινται μόνο στις διατάξεις της Οδηγίας περί υγειονομικής ταφής. Στόχος εν προκειμένω είναι η αποφυγή κάθε «ρωγμής» στη νομοθεσία ΕΕ εις ό,τι αφορά τις εργασίες διαχείρισης των αποβλήτων οι οποίες δεν εκτελούνται επιτόπου.

Όσον αφορά την αναζήτηση μεταλλευμάτων, λόγω της μικρής ποσότητας των εμπλεκόμενων αποβλήτων και προκειμένου να αποφευχθεί κάθε μη αναγκαία επιβάρυνση της εξορυκτικής βιομηχανίας, η Επιτροπή προτείνει να αφεθεί ως έχει το τρέχον νομοθετικό καθεστώς. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι εφαρμόζονται οι διατάξεις της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, ειδικότερα δε οι απαιτήσεις των άρθρων 4 και 8.

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας παρουσιάζουν ορισμένες ιδιομορφίες και ιδιότητες που καθιστούν ακατάλληλη την εφαρμογή της Οδηγίας περί υγειονομικής ταφής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πρόταση εξαιρεί τα καλυπτόμενα από αυτήν απόβλητα από τις απαιτήσεις της Οδηγίας περί υγειονομικής ταφής.

Το άρθρο 3 περιέχει τους ορισμούς που ισχύουν για τους σκοπούς της Οδηγίας.

Τα αδρανή απόβλητα ορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο ορίζονται στην Οδηγία περί υγειονομικής ταφής.

Ο ορισμός των ορυκτών πόρων (άρθρο 3 παράγραφος 3) περιλαμβάνει έναν μη αποκλειστικό κατάλογο των ορυκτών και οργανικών και ανόργανων ενώσεων που θεωρούνται ως τμήμα των οικονομικών δραστηριοτήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας.

Ο ορισμός των εξορυκτικών βιομηχανιών (άρθρο 3 παράγραφος 4) προέρχεται από παρόμοιο ορισμό που περιέχεται στις οδηγίες 92/91/ΕΟΚ και 92/104/ΕΟΚ. Στο πλαίσιο αυτό, αποφεύχθηκε η χρήση όρων όπως «ορυχείο» και «λατομείο» προκειμένου να καταστεί σαφές ότι, παρά τις νομικές διαφορές που ενδέχεται να υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών, ανάλογα με τον τύπο του εξαγόμενου ή/και υφιστάμενου κατεργασία ορυκτού, η παρούσα πρόταση αφορά τα απόβλητα που προέρχονται από όλους τους τύπους εξορυκτικών κλάδων.

Η κατεργασία ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 5 κατά τρόπον ώστε να ορίζεται ότι η τήξη ή/και οι μεταλλουργικές εργασίες που συνεπάγονται τη χρήση θερμικών διαδικασιών δεν εντάσσονται στην παρούσα πρόταση. Αντιθέτως, ο ορισμός περιλαμβάνει τα απόβλητα που παράγονται από την κατεργασία ορυκτών τα οποία την υφίστανται σε διαφορετικό τόπο από αυτόν της εξόρυξής τους (π.χ. εισαγόμενος από τρίτες χώρες βωξίτης που παράγει κόκκινο πηλώδες υλικό αφ'ης στιγμής τύχει κατεργασίας για την παραγωγή αλουμίνας).

Το άρθρο 4 θεσπίζει γενική απαίτηση για την ασφαλή διαχείριση των εξορυκτικών αποβλήτων. Τα ληπτέα μέτρα πρέπει να στηρίζονται στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, όπως ορίζονται στην Οδηγία 96/61/ΕΚ. Οι τεχνικές αυτές προσδιορίζονται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο IPPC στη Σεβίλλη της Ισπανίας και θα δημοσιευθούν προσεχώς υπό μορφών εγγράφου ΒΔΤ (BAT - Best Available Technique). Με την μέθοδο αυτή, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι μπορούν να επιτευχθούν τα καλύτερα δυνατά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας κατά τρόπον που να εξασφαλίζει νομική σαφήνεια και χωρίς να προκύπτει άσκοπη επιβάρυνση της βιομηχανίας.

Το άρθρο 5 προβλέπει την κατάρτιση σχεδίου διαχείρισης των αποβλήτων εκ μέρους του φορέα. Η διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 παράγραφος 2 στοιχείο γ) θα εξασφαλίζει ότι ο φορέας διαβιβάζει στην αρμόδια αρχή όλες τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες σε σχέση με την πρόληψη ή την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της διαχείρισης αποβλήτων.

Μέσω της διασταυρούμενης αναφοράς με τα άρθρα 11 και 12 και με το παράρτημα ΙΙ, το σχέδιο διαχείρισης των αποβλήτων και το περιεχόμενό του διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην πρόταση. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το εν λόγω σχέδιο διαχείρισης των αποβλήτων θα έχει ανεκτίμητη αξία για τον φορέα και θα επιτρέψει την κατάλληλη και έγκαιρη προετοιμασία των επιλογών διαχείρισης των αποβλήτων, με στόχο την ελαχιστοποίηση της παραγωγής αποβλήτων και της επιβλαβούς επίδρασής τους, ενθαρρύνοντας εκ παραλλήλου την ανάκτηση και την επωφελή επαναχρησιμοποίηση των εξορυχθέντων υλικών.

Το άρθρο 5 παράγραφος 6 προβλέπει ρητά τη δυνατότητα συγχώνευσης του περιεχομένου του εν λόγω σχεδίου διαχείρισης των αποβλήτων με άλλα, παρόμοια μέσα αναπτυσσόμενα βάσει της εθνικής ή κοινοτικής σχετικής νομοθεσίας. Αυτό θα επιτρέψει την αποφυγή της αλληλεπικάλυψης προσπαθειών εκ μέρους του φορέα και της αρμόδιας αρχής.

Το άρθρο 6, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, περιλαμβάνει ένα από τα βασικότερα στοιχεία της παρούσας πρότασης, δηλαδή την υποχρέωση, για έναν φορέα, να προλαμβάνει τα σοβαρά ατυχήματα και τις αρνητικές επιπτώσεις τους στον άνθρωπο και στο περιβάλλον. Προκειμένου να αποφευχθεί η τυχόν αλληλεπικάλυψη νομοθετικών διατάξεων, οι εγκαταστάσεις αποβλήτων που υπόκεινται στις απαιτήσεις της Οδηγίας 96/82/ΕΚ όπως αυτή τροποποιήθηκε (Σεβέζο ΙΙ), δεν καλύπτονται από τα μέτρα που ορίζονται στο παρόν άρθρο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, κατά τον τρόπο αυτό, υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε κατά την έγκριση της πρότασης για την τροποποίηση της Οδηγίας Σεβέζο ΙΙ και εξασφαλίζει ότι όλες οι εγκαταστάσεις αποβλήτων στις εξορυκτικές βιομηχανίες που ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρό ατύχημα υπόκεινται στις πρακτικές της ορθής διαχείρισης, ιδιαίτερα δε σε περιοδικές επιθεωρήσεις εκ μέρους της αρμόδιας αρχής, καθώς και σε ενημέρωση του κοινού.

Ο Διαχειριστής της Ασφάλειας που ορίζεται από τον φορέα για την καθημερινή παρακολούθηση της πολιτικής για την πρόληψη των ατυχημάτων δεν χρειάζεται να είναι, κατ'ανάγκην, διαφορετικός από τον πραγματικό φορέα. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, υπογραμμίζοντας την ανάγκη παρουσίας ατόμων με τα ως άνω επαγγελματικά προσόντα και της εκ μέρους του ανάληψης της ευθύνης όσον αφορά την πολιτική για την πρόληψη των ατυχημάτων, πρέπει να ληφθεί μεγαλύτερη μέριμνα στις εμπλεκόμενες καθημερινές εργασίες.

Στόχος του εν λόγω άρθρου είναι ο περιορισμός των εγκαταστάσεων αποβλήτων υψηλής επικινδυνότητας (κατηγορία Α), επειδή, καταρχήν, οι εν λόγω εγκαταστάσεις έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να προκαλέσουν σοβαρά ατυχήματα. Πράγματι, τα κριτήρια που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ της πρότασης θα εξασφαλίζουν ότι όλες οι εγκαταστάσεις αποβλήτων που ενδέχεται να συνιστούν μείζονα απειλή για το περιβάλλον και την υγεία του ανθρώπου θα κατατάσσονται στην κατηγορία Α.

Σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης του Aarhus [38], όπως αυτή υπεγράφη από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, και ειδικότερα με το άρθρο 7 της Σύμβασης, το άρθρο 6 παράγραφος 6 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι παρέχονται, στο ενδιαφερόμενο κοινό, δυνατότητες έγκαιρης και ουσιαστικής συμμετοχής στην κατάρτιση ή αναθεώρηση του εξωτερικού σχεδίου εκτάκτου ανάγκης.

[38] Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών της 25ης Ιουνίου 1998 για την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη δημόσια συμμετοχή στην λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη εις ό,τι αφορά τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

Το άρθρο 7 απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι οι φορείς είναι κάτοχοι αδείας και ορίζει τα στοιχεία που πρέπει να αποτελούν τμήμα της ίδιας της άδειας. Η διασταυρούμενη αναφορά στα άρθρα 5, 6 και 14 εξασφαλίζει ότι όλες οι σχετικές διατάξεις της πρότασης εις ό,τι αφορά την περιβαλλοντική προστασία συνεκτιμώνται στην αίτηση και, ενδεχομένως, στην ίδια την άδεια. Με τον τρόπο αυτόν, ο φορέας καλείται να καταθέσει στην αρμόδια αρχή όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται για την κατάλληλη εξέταση της αίτησης. Το περιεχόμενο της άδειας πρέπει να επιτρέπει την κατάλληλη εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας πρότασης.

Το άρθρο 8 επιτρέπει την εξέταση της άδειας εκ μέρους του κοινού, σύμφωνα με τις αρχές και τις υποχρεώσεις που περιέχονται στη Σύμβαση του Aarhus. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η παροχή τέτοιας δυνατότητας στο κοινό θα αυξήσει τη διαφάνεια της διαδικασίας και θα ευνοήσει την εξορυκτική βιομηχανίας στις προσπάθειές της να κερδίσει την εμπιστοσύνη του κοινού στις δραστηριότητές της. Η διατύπωση του εν λόγω άρθρου είναι σύμφωνη με το άρθρο 6 της Σύμβασης του Aarhus και προβλέπει την ενημέρωση του ευρέος κοινού σχετικά με την υποβολή αίτησης αδειοδότησης και τη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων.

Το άρθρο 9, σε συνδυασμό με το παράρτημα ΙΙΙ, προβλέπει ένα σύστημα ταξινόμησης των εγκαταστάσεων αποβλήτων στο οποίο λαμβάνονται υπόψη οι ενδεχόμενες επιπτώσεις ατυχημάτων που συνεπάγονται την αποδέσμευση των αποβλήτων που περιέχονται σε εγκαταστάσεις. Τα κριτήρια ταξινόμησης των εγκαταστάσεων πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω μέσω επιτροπολογίας, δεδομένου ότι το ζήτημα είναι άκρως τεχνικό και απαιτεί μελέτες ad hoc.

Το άρθρο 10 προβλέπει ορισμένα μέτρα σχετικά με την λιθογόμωση, δηλ. με τα απόβλητα που τοποθετούνται πίσω στα διάκενα εκσκαφής. Ενώ ενθαρρύνει την μέθοδο αυτή, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, παρόλα αυτά, τα λιθογομωμένα απόβλητα χρειάζονται προσοχή, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η σταθερότητα της λιθογόμωσης, να αποφευχθεί η υδατική ρύπανση και να καταστεί δυνατή η κατάλληλη παρακολούθηση.

Το άρθρο 11 θεσπίζει γενικές απαιτήσεις και στόχους όσον αφορά την κατασκευή και συντήρηση των εγκαταστάσεων αποβλήτων. Η πρόταση δεν υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες των κατασκευαστικών τεχνικών, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο δεν κρίθηκε σκόπιμο για την προκειμένη περίπτωση. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η αρμόδια αρχή είναι αρμοδιότερη να κρίνει εάν ο φορέας ακολουθεί τις κατευθυντήριες γραμμές που παρέχονται εν προκειμένω από το έγγραφο ΒΔΤ.

Το άρθρο 12 προβλέπει τη λήψη μέτρων για την εξασφάλιση κατάλληλων συνθηκών κλεισίματος και παρακολούθησης των εγκαταστάσεων αποβλήτων. Καθορίζει τα εν προκειμένω καθήκοντα του φορέα και τον ρόλο της αρμόδιας αρχής όσον αφορά την παρακολούθηση του κλεισίματος και την μετεπιχειρησιακή μέριμνα. Με τον τρόπο αυτόν, η Επιτροπή αποβλέπει στον τερματισμό πρακτικών τύπου «εγκατάλειψη» (walk away) από ασυνείδητους φορείς ή από χρεωκοπούσες εταιρείες, με την βοήθεια μέτρων που ευθυγραμμίζονται με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και δεν συνιστούν άσκοπη επιβάρυνση της βιομηχανίας.

Το άρθρο 13 περιλαμβάνει μέτρα γενικής φύσεως για την αποφυγή των τυχόν αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ιδίως στο νερό ή/και στο έδαφος, από απόβλητα που εναποτίθενται σε εγκαταστάσεις αποβλήτων. Εξασφαλίζει κατάλληλη σύνδεση με την υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των υδάτων, προκειμένου να αποφευχθούν τυχόν αλληλεπικαλύψεις απαιτήσεων.

Ειδικότερα, το άρθρο αυτό περιλαμβάνει ειδική διάταξη για το ευαίσθητο ζήτημα της διαχείρισης του κυανίου στην εξορυκτική βιομηχανία. Η ανώτατη οριακή τιμή 50ppm για το WAD (weakly acid dissociable - διασπώμενες με ασθενές οξύ) κυάνιο εις ό,τι αφορά τη συγκέντρωση ελεύθερου κυανίου και ενώσεων κυανίου σε ταμιευτήρες απορριμμάτων κατεργασίας έχει υποδειχθεί από τον International Cyanide Management Code (Διεθνής Κώδικας για τη Διαχείριση του Κυανίου) [39] που αναπτύχθηκε υπό την αιγίδα του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) και του International Council on Metals and the Environment (ICME - Διεθνούς Συμβουλίου για τα Μέταλλα και το Περιβάλλον). Η Επιτροπή υποθέτει - όπως εξάλλου επιβεβαιώνουν οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας (Euromines) -ότι τα χρυσωρυχεία στην ΕΕ και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες είναι ικανά να συμμορφωθούν με την εν λόγω οριακή τιμή. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι πρέπει να τονωθεί η εν προκειμένω τεχνολογική πρόοδος, προκειμένου να περιοριστούν έτι περαιτέρω οι ενδεχόμενες αρνητικές περιβαλλοντικές συνέπειες μιας διαφυγής κυανίου. Προς τον σκοπό αυτό, η θέσπιση οριακής τιμής 10 ppm WAD-κυανίου, προβλεπόμενης να επιτευχθεί σε δύο στάδια, εντός δεκαετίας από της θέσεως της Οδηγίας σε ισχύ, φαίνεται να είναι άκρως εφικτή (έχει ήδη επιτευχθεί σήμερα σε ορισμένες μονάδες κατεργασίας χρυσού). Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να θεσπίσουν αυστηρότερα μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας από αυτά που επιτάσσει η παρούσα νομοθετική πρωτοβουλία.

[39] http://www.cyanidecode.org/ .

Το άρθρο 14 προβλέπει τη θέσπιση συστήματος χρηματοοικονομικής εγγύησης εκ μέρους του φορέα, πριν την έναρξη των εργασιών διάθεσης. Η εγγύηση αυτή πρέπει να καλύπτει κάθε έξοδα που επιβαρύνουν τρίτο μέρος κατά την αποκατάσταση του τόπου σε περίπτωση χρεωκοπίας ή «εγκατάλειψης» (walk away) εκ μέρους του φορέα, και μπορεί να περιλαμβάνει συστήματα βασιζόμενα στην συμμόρφωση με ένα εταιρικό χρηματοοικονομικό τεστ. Το κείμενο του άρθρου αυτού έχει διατυπωθεί προσεκτικά προκειμένου να αποφευχθεί η τυχόν άσκοπη επιβάρυνση της βιομηχανίας, επιτυγχάνοντας, εκ παραλλήλου, τον σημαντικό στόχο του.

Το άρθρο 14 παράγραφος 5 διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και με τις διατάξεις περί περιβαλλοντικής ευθύνης όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων που προβλέπει η πρόταση Οδηγίας σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών [40], οι φορείς που δραστηριοποιούνται στην εξορυκτική βιομηχανία υπόκεινται σε κατάλληλη κάλυψη ευθύνης όσον αφορά τις περιβαλλοντικές ζημίες ή την επικείμενη απειλή ζημιών που απορρέουν από τις δραστηριότητές τους. Το παράρτημα Ι της προαναφερθείσας πρότασης καλύπτει τις «διαδικασίες διαχείρισης αποβλήτων» συμπεριλαμβανομένης της συλλογής, της μεταφοράς, της ανάκτησης και της διάθεσης των αποβλήτων και των επικίνδυνων αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της εποπτείας ανάλογων διαδικασιών καθώς και της μετεπιχειρησιακής μέριμνας για τους χώρους διάθεσης, υπό την προϋπόθεση έκδοσης αδείας ή καταχώρησης σύμφωνα με την Οδηγία 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 1975 για τα απόβλητα [41] και της Οδηγίας 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για τα επικίνδυνα απόβλητα. [42] Οι διαδικασίες αυτές περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη λειτουργία χώρων υγειονομικής ταφής υπό την Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1999 περί της υγειονομικής ταφής αποβλήτων [43] και τη λειτουργία μονάδων αποτέφρωσης υπό την Οδηγία 2000/76/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Δεκεμβρίου 2000 για την αποτέφρωση των αποβλήτων [44]. Όπως εξηγείται στο τμήμα 5.1 της παρούσας αιτιολογικής έκθεσης, στα απόβλητα αυτά περιλαμβάνονται τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας. Ως εκ τούτου, τα τελευταία υπόκεινται ήδη στις διατάξεις της προτεινόμενης Οδηγίας για την πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών.

[40] Οδηγία .../... /ΕΚ της [...] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών (πρόταση της Επιτροπής COM(2002)17 τελικό, 23.1.2002).

[41] ΕΕ L 194, 25.7.1975, σ. 39. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση της Επιτροπής 96/350/ΕΚ της 24ης Μαΐου 1996 περί προσαρμογής των παραρτημάτων IIA και IIB (ΕΕ L 135, 6.6.1996, σ. 32).

[42] ΕΕ L 377, 31.12.1991, σ. 20. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση της Επιτροπής 94/31/ΕΚ της 27ης Ιουνίου 1994 (ΕΕ L 168, 2.7.1994, σ. 28).

[43] ΕΕ L 182, 16.7.1999, σ. 1.

[44] ΕΕ L 332, 28.12.2000, σ. 91.

Το άρθρο 15 θεσπίζει διαδικασία διαβουλεύσεων μεταξύ ομόρων χωρών προκειμένου να ανταλλάσσονται πληροφορίες και να εξασφαλίζεται η κατάλληλη ενημέρωση του κοινού για τις εγκαταστάσεις αποβλήτων που ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον τους.

Το άρθρο 16 καθορίζει ένα από τα σημαντικότερα μέτρα της πρότασης, δηλαδή την υποχρέωση της αρμόδιας αρχής για την επιθεώρηση των εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων. Η εμπειρία των τελευταίων ετών με τα σοβαρά ατυχήματα των Aznalcσllar και Baia Mare ώθησαν την Επιτροπή στο να επισημάνει την ανάγκη ενός ισχυρού καθεστώτος εφαρμογής, εάν θέλουμε να αποφευχθούν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Το άρθρο 16 παράγραφος 2 απαιτεί από τον φορέα να διατηρεί αρχεία για την κατασκευή και περαιτέρω ανάπτυξη των εγκαταστάσεων αποβλήτων, καθώς και να εξασφαλίζει την κατάλληλη μεταβίβασή τους σε περίπτωση αλλαγής του φορέα. Και πάλι, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι μια τέτοια ορθολογική πρακτική θα απέτρεπε σοβαρά ατυχήματα και θα περιόριζε τις επιπτώσεις τους, δεδομένου ότι η μη διαβίβαση πληροφοριών σχετικά με εγκαταστάσεις που ενδεχομένως είναι ηλικίας μερικών δεκαετιών, αποτελεί σημαντικό παράγοντα κακοδιαχείρισής τους.

Το άρθρο 17 ορίζει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να παρέχουν τις απαιτούμενες πληροφορίες για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της παρούσας νομοθεσίας και να εκτιμούν την μελλοντική παραγωγή αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας. Ειδικότερα, απαιτούνται λεπτομερή στοιχεία για τα ατυχήματα και τα παρ'ολίγον ατυχήματα, ούτως ώστε να είναι δυνατή η αξιοποίησή τους από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

Το άρθρο 18 απαιτεί από τα κράτη μέλη να θεσπίζουν κυρώσεις για τις παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας, προκειμένου να εξασφαλίζεται η κατάλληλη αποτροπή της τυχόν αδόκιμης συμπεριφοράς επιχειρήσεων.

Το άρθρο 19 προβλέπει την ανταλλαγή πληροφοριών για τις μεθόδους διενέργειας απογραφών και για την αποκατάσταση εγκαταστάσεων αποβλήτων που έκλεισαν, οι οποίες αποτελούν πηγή σοβαρής ρύπανσης για το περιβάλλον. Αυτό θα συμβάλει στην άμβλυνση των περιβαλλοντικών πιέσεων από σημαντικές "παρελθούσες αμαρτίες".

Προβλέπει επίσης την κυκλοφορία πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές: από το 2001 και εντεύθεν, η Επιτροπή οργανώνει ανταλλαγές πληροφοριών για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές όσον αφορά την διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, μεταξύ των ενδιαφερομένων κρατών μελών και οργανώσεων, και σχεδιάζει να δημοσιοποιήσει τα σχετικά αποτελέσματα εντός του 2004. Κατά την εκ μέρους των κρατών μελών εφαρμογή της παρούσας Οδηγίας, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πληροφορίες αυτές.

Το άρθρο 20 ορίζει μέτρα εφαρμογής και τροποποίησης που πρέπει να λάβει η Επιτροπή με την αρωγή της επιτροπής που προβλέπει το άρθρο 21. Η επιτροπή αυτή συνιστάται βάσει της Οδηγίας 75/442/ΕΟΚ και περιλαμβάνει εμπειρογνώμονες που ορίζουν τα κράτη μέλη με την αναγκαία τεχνογνωσία σχετικά με την διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας.

Το παράρτημα I περιλαμβάνει κατάλογο των παραγόντων που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη χάραξη πολιτικής για την πρόληψη των σοβαρών ατυχημάτων, καθώς και τα στοιχεία που πρέπει να δημοσιοποιηθούν.

Το παράρτημα II ορίζει τις παραμέτρους που πρέπει να αναλυθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας χαρακτηρισμού των αποβλήτων.

Το παράρτημα III καθορίζει τα κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά τον προσδιορισμό της κατηγορίας επικινδυνότητας κάποιων εγκαταστάσεων αποβλήτων.

11. Δελτίο εκτίμησης των επιπτώσεων: Οι επιπτώσεις της πρότασης στις επιχειρήσεις, με ειδική αναφορά στις επιχειρήσεις μικρού και μεσαίου μεγέθους (ΜΜΕ)

11.1. Λαμβανομένης υπόψη της αρχής της επικουρικότητας, γιατί είναι αναγκαία εν προκειμένω η θέσπιση κοινοτικής νομοθεσίας;

Το άρθρο 2 της Οδηγίας-πλαίσιο περί αποβλήτων ορίζει ότι τα «απόβλητα τα προκύπτοντα από εργασίες ανιχνεύσεως, εξαγωγής, κατεργασίας και εναποθηκεύσεως των μεταλλευτικών πόρων ως και της εκμεταλλεύσεως των λατομείων» πρέπει να εξαιρεθούν από τις διατάξεις της Οδηγίας, εφόσον «καλύπτονται ήδη από άλλες νομοθετικές διατάξεις». Προβλέπει επίσης ότι «ειδικές επιμέρους ή συμπληρωματικές της παρούσας οδηγίας διατάξεις οι οποίες αποβλέπουν στη ρύθμιση της διαχείρισης ορισμένων κατηγοριών αποβλήτων είναι δυνατόν να θεσπιστούν από χωριστές Οδηγίες».

Υπό το πρίσμα των μεγάλων διαφορών που παρουσιάζουν οι κανόνες σε εθνικό επίπεδο και της διασυνοριακής φύσης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, είναι αναγκαίο να καθοριστούν ελάχιστες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να βελτιωθούν οι περιβαλλοντικές πτυχές και οι συνιστώσες ασφαλείας της διαχείρισης των εγκαταστάσεων διάθεσης των αποβλήτων.

Η προτεινόμενη Οδηγία θεωρείται ως ο καλύτερος τρόπος αποσαφήνισης της κατάστασης όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας και θέσπισης πλαισίου δράσης, στηριζόμενου τόσο από την Επιτροπή, όσο και από τα κράτη μέλη και την ίδια τη βιομηχανία. Τα πλεονεκτήματα του καθορισμού κοινής δέσμης κανόνων σε ολόκληρη την ΕΕ θεωρούνται ως στοιχείο που ενισχύει έτι περαιτέρω την έννοια της κοινοτικής νομοθεσίας, σε αντιδιαστολή με τις δέσμες εθνικών, περιφερειακών και τοπικών ελέγχων κυμαινόμενης αποδοτικότητας.

11.2. Ποιοι είναι οι κύριοι στόχοι της προτεινόμενης οδηγίας;

Η προτεινόμενη Οδηγία επιδιώκει τη δημιουργία πλαισίου εντός του οποίου οι φορείς της εξορυκτικής βιομηχανίας και των κρατών μελών μπορούν να συμφωνήσουν για την ανάληψη κατάλληλων δράσεων. Η Οδηγία επιδιώκει, ειδικότερα, την αποφυγή της εξειδίκευσης σε ένα βιομηχανικό τομέα, χαρακτηριστικά του οποίου είναι τόσο οι εγκαταστάσεις που ενδέχεται να παραμείνουν επιχειρησιακές επί εκατοντάδες χρόνια, όσο και οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις.

Οι δύο κύριοι τεχνικοί στόχοι της προτεινόμενης Οδηγίας είναι οι εξής:

-η ελαχιστοποίηση των ανεπιθύμητων επιπτώσεων των μολυσμένων εκπλυμάτων που προέρχονται από τις εγκαταστάσεις διαχείρισης των αποβλήτων, τα οποία (εκπλύματα) είναι ικανά να προκαλέσουν εξαιρετικά μακροχρόνιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, εμμένουσες πολύ μετά το κλείσιμο τόσο των εγκαταστάσεων όσο και του εκάστοτε ορυχείου ή λατομείου· και

-η αποφυγή ή η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων ατυχημάτων και ειδικότερα η εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης σταθερότητας των φραγμάτων και ταμιευτήρων απορριμμάτων κατεργασίας, δεδομένου ότι η υποχώρηση φραγμάτων είναι ικανή να προκαλέσει εκτεταμένες περιβαλλοντικές ζημίες, συμπεριλαμβανομένης της απειλής για τη ζωή του ανθρώπου.

Οι κύριες διοικητικές διαδικασίες που καθορίζονται στην προτεινόμενη Οδηγία αφορούν:

-τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και το ενδεχόμενο κλείσιμο εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων σχετικών με την εξορυκτική βιομηχανία, με ειδικά μέτρα για τις εγκαταστάσεις που έχουν τη δυνατότητα διασυνοριακών επιπτώσεων,

-μηχανισμούς αντιμετώπισης σοβαρών ατυχημάτων και απρόβλεπτων συμβάντων,

-τη θέσπιση μηχανισμών που θα εξασφαλίζουν ότι όλοι οι φορείς της εξορυκτικής βιομηχανίας συνιστούν (και διατηρούν) επαρκείς χρηματοοικονομικές εγγυήσεις που εξασφαλίζουν την ενδεχόμενη πλήρη αποκατάσταση των εγκαταστάσεων διαχείρισης των αποβλήτων για τις οποίες είναι υπεύθυνοι, ανεξαρτήτως της χρηματοοικονομικής τους κατάστασης, όταν καταστεί αναγκαία η εν λόγω αποκατάσταση.

11.3. Ποιον αφορά η προτεινόμενη Οδηγία;

11.3.1. Επιχειρηματικοί κλάδοι

Από τον κόσμο των επιχειρήσεων, η προτεινόμενη Οδηγία αφορά όλους (ή σχεδόν όλους) τους φορείς εκμετάλλευσης ορυχείων και λατομείων, καθώς και όλους τους παράκτιους παραγωγούς πετρελαίου και αερίου. Στο πλαίσιο αυτό, ως «φορείς» νοούνται τα μέρη που συμμετέχουν στην εξόρυξη, στην κατεργασία και στην αποθήκευση μεταλλευμάτων και ορυκτών. Θα υπάρξουν επίσης επιπτώσεις στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις, συμπεριλαμβανομένων των αυτόνομων και ημιαυτόνομων καταστατικών ρυθμιστών και άλλων αρμοδίων αρχών.

Η έκταση των ρυθμιστικών επιπτώσεων θα κυμανθεί ευρέως, ανάλογα με τη φύση και τον όγκο των αποβλήτων που κάθε δραστηριότητα παράγει, καθώς και με τα καθεστώτα αδειοδότησης που διέπουν τη λειτουργία των φορέων. Οι δραστηριότητες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις λιγότερες επιπτώσεις από την προτεινόμενη Οδηγία είναι αυτές που ικανοποιούν όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

-που παράγουν μετάλλευμα ή ορυκτό το οποίο είναι εξ ολοκλήρου ή κατ'ουσίαν αδρανές, χωρίς να χρησιμοποιούν νερό ή χημικές ουσίες, και

-που χρησιμοποιούν τεχνικές ανοικτής εξόρυξης/λατόμευσης, που αντικαθιστούν τη φυτική γη, τα υπερκείμενα και τα στείρα εξόρυξης στις περιοχές που έχουν υποστεί υπερεντατική εκμετάλλευση, και

-που συνίστανται σε εργασίες υπεράνω του υδροφόρου ορίζοντα χωρίς (ή με ελάχιστο) κίνδυνο πλημμύρας, και

-που έχουν ήδη αποσπάσει άδεια και που αποτελούν το αντικείμενο ρυθμίσεων όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και την ασφάλεια.

Μολονότι η προτεινόμενη Οδηγία δεν προβαίνει σε διάκριση μεταξύ εγκαταστάσεων αποβλήτων που βρίσκονται πάνω ή κάτω από τον υδροφόρο ορίζοντα (βλ. ανωτέρω τρίτο εδάφιο), είναι σαφές ότι αυτές που παράγουν μόνον αδρανή απόβλητα (βλ. ανωτέρω πρώτο εδάφιο) και δεν πλημμυρίζουν σε τακτική ή μόνιμη βάση, θα έχουν απλούστερα σχέδια διαχείρισης των αποβλήτων και απλούστερες εκτιμήσεις επικινδυνότητας. Κατ'επέκτασιν, αυτό θα οδηγήσει σε απλούστερη εφαρμογή και φθηνότερη παραγωγή. Η κρίση αυτή δεν επεκτείνεται στις εγκαταστάσεις που διαθέτουν μη-αδρανή απόβλητα, τα οποία μπορούν να μολύνουν τα υπόγεια ύδατα μέσω των αποπλυμάτων, ανεξαρτήτως του εάν τα απόβλητα βρίσκονται εντός ή υπεράνω κάποιου υδροφόρου ορίζοντα.

Οι εργασίες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις είναι αυτές που πληρούν μερικά από τα ακόλουθα κριτήρια (εκτός εάν έχουν ήδη αποσπάσει άδεια και αποτελούν το αντικείμενο αρκετά λεπτομερών ρυθμίσεων εις ό,τι αφορά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και την ασφάλεια):

-αυτές που παράγουν μετάλλευμα, ορυκτό ή απόβλητα που είναι επικίνδυνα (ή χημικώς ενεργά υπό «κανονικές» συνθήκες), αυτές καθαυτές, ή/και

-αυτές που παράγουν μετάλλευμα ή ορυκτό από μεταλλευτικό σώμα, ικανό να παραγάγει όξινη ή αλκαλική ρύπανση, ή/και

-αυτές κατά τις οποίες χρησιμοποιείται νερό για την κατεργασία του μεταλλεύματος ή ορυκτού, ή για την αποθήκευση των αποβλήτων, ή/και

-αυτές κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες (όπως το κυάνιο ή τα ξανθογονικά άλατα) για την κατεργασία του μεταλλεύματος.

11.4. Τι καλείται να πράξει ο επιχειρηματικός κόσμος προκειμένου να συμμορφωθεί με την προτεινόμενη Οδηγία;

11.4.1. Ανασκόπηση

Ως αποτέλεσμα της ενσωμάτωσης της προτεινόμενης Οδηγίας στα εθνικά δίκαια, οι φορείς της εξορυκτικής βιομηχανίας θα αντιμετωπίσουν δέσμη υποχρεώσεων. Για πολλούς φορείς -ιδίως τους φορείς στα τρέχοντα κράτη μέλη- οι υποχρεώσεις αυτές δεν θα είναι εξ ολοκλήρου νέες, δεδομένου ότι η εξορυκτική βιομηχανία αποτελεί ήδη το αντικείμενο εκτεταμένων ρυθμίσεων, και οι περισσότεροι φορείς έχουν ήδη θεσπίσει πολιτικές και εγκαταστήσει μηχανισμούς προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που εγείρει η προτεινόμενη οδηγία.

Βάσει της Οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα, απαιτείται ήδη άδεια, με αποτέλεσμα να αναμένεται να είναι περιορισμένες οι περιθωριακές επιπτώσεις της προτεινόμενης Οδηγίας. Πολλές από τις υποχρεώσεις (και μεγάλο τμήμα των συνδεόμενων με αυτές δαπανών) ενδέχεται να καταστούν ευκολότερα αντιμετωπίσιμες χάρις στη μεγαλύτερη σαφήνεια σε επίπεδο φορέων και αρμοδίων αρχών. Το έγγραφο ΒΔΤ αναμένεται να εξασφαλίσει κάποιο βαθμό σαφήνειας, πλην όμως σε εθνικό επίπεδο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να βοηθήσουν περαιτέρω αναπτύσσοντας και δημοσιεύοντας πρότυπα σχέδια, πολιτικές και τεχνική καθοδήγηση, δηλαδή άξονες αναφοράς για τους φορείς και τους αξιωματούχους, ούτως ώστε να αποφευχθεί η αντιμετώπιση κάθε προβλήματος καταφεύγοντας κατ'αποκλειστικότητα στα στοιχειώδη.

11.4.2. Πότε ενδέχεται να προκύψει επιπλέον κόστος

Οι νέες υποχρεώσεις (και το πρόσθετο κόστος) που αναμένεται να αντιμετωπίσουν οι φορείς της εξορυκτικής βιομηχανίας μπορούν να καταταγούν σε τρεις κατηγορίες:

-εφάπαξ κόστος που προκύπτει απευθείας από την ανάγκη προσαρμογής μιας υφιστάμενης ή προτεινόμενης μονάδας στο κανονιστικό και επιχειρησιακό καθεστώς που δημιουργείται από την προτεινόμενη οδηγία,

-επιπρόσθετο ετήσιο κόστος κατά την επιχειρησιακή φάση της μονάδας,

-επιπρόσθετο ετήσιο κόστος κατά την φάση της μετεπιχειρησιακής μέριμνας, εις ό,τι αφορά τη μονάδα.

Τα άρθρα 5 έως και 13 της πρότασης αναμένεται να δημιουργήσουν κάποιο εφάπαξ κόστος για πολλούς φορείς, μολονότι ορισμένα άρθρα δεν αφορούν άμεσα κάποιους φορείς. Το μεγαλύτερο κόστος αναμένεται να είναι αυτό που συνδέεται με τα άρθρα 11 (κατασκευή και διαχείριση εγκαταστάσεων αποβλήτων) και 13 (πρόληψη της ρύπανσης του νερού και του εδάφους). Τα άρθρα 5, 6 και 12 έως και 13 ενδέχεται να προκαλέσουν κάποιο πρόσθετο ετήσιο επιχειρησιακό κόστος για πολλούς φορείς. Τα άρθρα 12 (κλείσιμο και μετεπιχειρησιακή μέριμνα) και (σε μικρότερο βαθμό) 13 (πρόληψη της ρύπανσης του νερού και του εδάφους) ενδέχεται να δημιουργήσουν κάποιο πρόσθετο κόστος για τη φάση της μετεπιχειρησιακής μέριμνας, για πολλούς φορείς.

Έχοντας κατά νου ότι το κόστος της σύστασης χρηματοοικονομικής εγγύησης είναι ξεχωριστό από άλλα κόστη και αναμένεται να συμβάλει σημαντικά στο συνολικό κόστος, το άρθρο 14 εξετάζεται με περισσότερες λεπτομέρειες. Με το άρθρο 14 επιδιώκεται η αντιμετώπιση του κινδύνου της κήρυξης χρεωκοπίας κάποιου φορέα κατά τη διάρκεια ή με τη λήξη της επιχειρησιακής φάσης, μην αφήνοντας πόρους για την κάλυψη των φάσεων του κλεισίματος και της μετεπιχειρησιακής μέριμνας. Αυτό επιτυγχάνεται υποχρεώνοντας τους φορείς να συνιστούν μια εξαρχής και αυτόνομη χρηματοοικονομική εγγύηση επαρκούς αξίας, ούτως ώστε να καλύπτεται όλο το σχετικό κόστος. Η Ιρλανδία και ο Καναδάς χρησιμοποιούν σύστημα συγκρίσιμο με αυτό που προβλέπεται στο άρθρο 14. Οι κανονικές μορφές χρηματοοικονομικής εγγύησης είναι τα χρηματικά διαθέσιμα, οι πιστωτικές επιστολές ή οι τραπεζικές εγγυήσεις ή οι εγγυήσεις καλής εκτέλεσης ή/και η ασφάλεια χρηματοοικονομικής εγγύησης. Τα χρηματικά διαθέσιμα δεν αποτελούν ρεαλιστική επιλογή για τις περισσότερες εταιρείες, ούτε και θα συνιστούσαν έναν οικονομικά αποδοτικό μηχανισμό, εκτός εάν η συγκεκριμένη εταιρεία είχε πρόσβαση σε υπερεπάρκεια κεφαλαίων. Οι πιστωτικές επιστολές και οι τραπεζικές εγγυήσεις βαρύνουν αυτόματα την πιστωτική διευκόλυνση των εταιρειών. Μειώνουν, ισόποσα, το κεφάλαιο που είναι σε θέση να δανειστούν, και ενδέχεται να επιβαρύνουν το συνολικό κόστος του δανεισμού της εταιρείας. Οι εταιρείες που δεν έχουν πιστοληπτική ικανότητα τάξεως "ΑΑ" ή καλύτερη, είναι απίθανο να θεωρήσουν την ανωτέρω ως πρακτική (ή δυνατή) επιλογή. Έτσι, απομένουν οι ασφάλειες και οι παρόμοιοι εγγυητικοί μηχανισμοί (οι οποίοι ενδέχεται να εξαρτώνται από όρους ή από σχετική αίτηση). Οι εγγυήσεις συνήθως κανονίζονται μέσω ειδικευμένου διαμεσολαβητή και, εκτός εάν οι τίτλοι χρέους του φορέα θεωρούνται κατάλληλοι για επενδύσεις, είναι πιθανό ότι η εγγύηση θα πρέπει να εξασφαλίσει και κάποια μορφή αντισταθμιστικής αποζημίωσης που καλύπτεται από ασφάλειες, διευθετούμενη από τον φορέα. Οι φορείς με γνωστή πορεία, και ιδίως αυτοί με διαφοροποιημένη και ισχυρή μητρική εταιρεία, μπορούν να εξασφαλίσουν τις εγγυήσεις τους με στοιχεία του ισολογισμού τους (δηλ. το κόστος της ασφάλειας είναι το ίδιο με το οικείο οριακό κόστος κεφαλαίου). Λιγότερο ισχυρές και γνωστές εταιρείες ενδέχεται να έχουν μεγάλες δυσκολίες για την εξεύρεση των αναγκαίων εγγυήσεων. Εκθέσεις από την Ιρλανδία τοποθετούν το ετήσιο κόστος της αναγκαίας χρηματοοικονομικής εγγύησης (ασφάλειας) σε ποσοστό μεταξύ 0,5 και 0,75% της αξίας της ασφάλειας. Εκθέσεις από τον Καναδά υποδηλώνουν ότι το κόστος πλησιάζει περισσότερο το 1,0%. Για κάθε 1 εκατομμύριο EUR εξασφαλισμένης εγγύησης, το 1,0% ισοδυναμεί με 10 000 EUR ετησίως.

11.5. Τι καλούνται να πράξουν οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις για να συμμορφωθούν με την προτεινόμενη οδηγία;

Οι εθνικές διοικήσεις καλούνται να δημιουργήσουν (ή να προσαρμόσουν) και στη συνέχεια να διατηρούν συστήματα κανονιστικών ρυθμίσεων, επιθεωρήσεων και εμπράγματης εφαρμογής, ικανών να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που θεσπίζει γι'αυτές η προτεινόμενη Οδηγία. Ο βαθμός στον οποίο ορισμένες από τις εν λόγω υποχρεώσεις μετακυλίονται στις περιφερειακές ή/και τοπικές διοικήσεις θα επηρεαστεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, από την γεωλογία της εκάστοτε χώρας, γεγονός το οποίο, με τη σειρά του, κρίνει την εμπορική βιωσιμότητα και την δυνατή έκταση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων.

Το μεγαλύτερο μέρος του πρόσθετου κόστους που θα επωμιστούν οι διοικήσεις σχετίζεται με το κόστος της χρησιμοποίησης πρόσθετου τεχνικού και διοικητικού προσωπικού. Μετά τα πρώτα 5-10 έτη -διάστημα μετά το οποίο το νέο κανονιστικό καθεστώς θα έχει εδραιωθεί και ενσωματωθεί- το κόστος αυτό αναμένεται να βαίνει φθίνον. Ο αριθμός του αναγκαίου πρόσθετου προσωπικού, καθώς και τα απαιτούμενα τεχνικά προσόντα του, θα κυμαίνονται από τη μια χώρα στην άλλη, αντανακλώντας τον αριθμό και τον τύπο των κλειστών, λειτουργούντων και προβλεπόμενων ορυχείων, λατομείων και άλλων εγκαταστάσεων της εξορυκτικής βιομηχανίας που διαθέτουν. Μια πενταμελής μονάδα σε επίπεδο εθνικής κυβέρνησης, συν μια αντίστοιχη πενταμελής μονάδα σε επίπεδο αρμόδιας αρχής, αναμένεται να κοστίσει κάτι λιγότερο του 1 εκατομμυρίου EUR ετησίως (μισθοί, άλλες εργασιακές δαπάνες, γραφεία και άλλες αναγκαίες δαπάνες). Σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο ενδέχεται να χρειαστεί πρόσθετο διοικητικό δυναμικό.

11.6. Ποιες είναι οι ενδεχόμενες οικονομικές επιπτώσεις της προτεινόμενης οδηγίας;

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εκτιμήσεις κόστους που ακολουθούν βασίζονται στο γεγονός ότι η οδηγία για την υγειονομική ταφή (1999/31/EΚ) δεν εφαρμόζεται σήμερα στις εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων που συνδέονται με την εξελικτική βιομηχανία. Υπό το πρίσμα των ενδεχόμενων επιπτώσεων της Οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα και της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή, θα μπορούσε εύλογα να υποστηριχθεί ότι εάν οι διατάξεις των εν λόγω Οδηγιών εφαρμόζονταν πλήρως στα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας, το εγγενές κόστος της εφαρμογής των διατάξεων της παρούσας πρότασης θα ήταν περιθωριακό.

Βάσει των ευρημάτων αξιολόγησης που διενεργήθηκε εξ ονόματος της Επιτροπής [45], η Καθαρά Παρούσα Αξία [46] (Net Present Value - NPV) της συνολικής ροής εξόδων υπολείπεται κατά τι των 670 εκατομμυρίων EUR, των οποίων το μεγαλύτερο μέρος αναμένεται να επωμιστεί ο κλάδος των αδρανών οικοδομικών υλικών (50%), ο κλάδος της εξόρυξης άνθρακα σε μεγάλα βάθη (21%), ο κλάδος της εξόρυξης μετάλλων σε μεγάλα βάθη (12%) και ο κλάδος των αργιλωρυχείων και της γύψου (9%). Οι εκτιμήσεις αυτές καλύπτουν τόσο τα υφιστάμενα 15 κράτη μέλη όσο και τις 10 υποψήφιες χώρες, και στηρίζονται στην υπόθεση ότι πολλές υφιστάμενες εγκαταστάσεις καλούνται να προσαρμόζουν σε κάποιο βαθμό τις οικείες πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων.

[45] Χρηματοοικονομική αξιολόγηση πρότασης Οδηγίας για τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας, (Financial evaluation of a Proposal for a Directive on waste from the extractive industry), Symonds Group, Nοέμβριος 2002. Οι εκτιμήσεις κόστους που αναφέρονται ανωτέρω προέρχονται από επικαιροποίηση που ανελήφθη τον Απρίλιο 2003 βάσει της αναθεωρημένης πρότασης Οδηγίας.

[46] Η έννοια της Καθαράς Παρούσας Αξίας χρησιμοποιούνται ευρέως από τους οικονομικούς αναλυτές προκειμένου να συγκρίνουν διαφορετικές ταμειακές ροές (δηλαδή κόστος ή/και έσοδα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους). Υπολογίζει ένα χρηματικό ποσό σε σημερινές αξίες, το οποίο αντιπροσωπεύει συγκεκριμένη ταμειακή ροή σε συγκεκριμένο επιτόκιο. Ως εκ τούτου, λαμβάνει υπόψη το κόστος δανεισμού ή/και χρήσης χρημάτων, καθώς και το γεγονός ότι ένα ευρώ εν τη παλάμη αξίζει περισσότερο απ'ό,τι η υπόσχεση για ένα ευρώ στο μέλλον.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση, η NPV του κόστους που συνδέεται με τις υπόγειες εκμεταλλεύσεις μεγάλου βάθους σε διάστημα τεσσαρακονταετίας ανέρχεται σε 83 εκατομμύρια EUR περίπου. Για να έχουμε μια ιδέα του τι σημαίνει αυτό, με μια μεταλλευτική παραγωγή περίπου 2 εκατομμυρίων τόννων ετησίως (χονδρικά) και, ως εκ τούτου, 80 εκατομμυρίων τόννων σε μια τεσσαρακονταετία, αυτό θα ισοδυναμούσε με περίπου 1 EUR ανά τόννο εξορυσσόμενου μετάλλου. Μολονότι τα αριθμητικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η αξιολόγηση είναι αρκούντως ρευστά, το προαναφερθέν αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι -σε ποσοστά- το πρόσθετο κόστος που θα απορροφάτο από τους καταναλωτές ή που θα μετακυλιόταν στους καταναλωτές μετάλλων θα ήταν μικρό.

Σε μελέτη του 2001 σχετικά με το "Κόστος της βελτίωσης της διαχείρισης των εξορυκτικών αποβλήτων" [47], χρησιμοποιήθηκε μικρό δείγμα ορυχείων για τον υπολογισμό του συνολικού κόστους της διαχείρισης των αποβλήτων στα μεταλλωρυχεία. Το κόστος υπολογίστηκε σε κατά τι μικρότερο των 15 EUR ανά τόννο εξορυσσόμενου μετάλλου για τα ορυχεία ψευδαργύρου, και περίπου το διπλάσιο για τα ορυχεία χαλκού.

[47] Μελέτη για το κόστος της βελτίωσης της διαχείρισης των εξορυκτικών αποβλήτων (study on the costs of improving the management of mining waste), Symonds Group, Οκτώβριος 2001 (βλ. http://europa.eu.int/comm/environment/ waste/studies/mining/mining_cost.pdf). Στις υποθέσεις κόστους που υιοθετήθηκαν στην εν λόγω μελέτη ελήφθη υπόψη η κατάσταση στους κλάδους της εξορυκτικής βιομηχανίας προτού τεθούν σε ισχύ οι διατάξεις της Οδηγίας για την υγειονομική ταφή.

Συνδυάζοντας το αποτέλεσμα της εν λόγω μελέτης με την ανωτέρω εκτίμηση (1 EUR ανά τόννο εξορυσσόμενου μετάλλου για τα νέα μέτρα διαχείρισης των αποβλήτων), συνάγεται ότι η αύξηση του κόστους διαχείρισης των αποβλήτων, που θα προέκυπτε από την παρούσα πρόταση θα κυμανθεί, για πολλά ορυχεία, μεταξύ 5-10% του σημερινού κόστους διαχείρισης των αποβλήτων.

Εις ό,τι αφορά τα αδρανή οικοδομικά υλικά, η υψηλή συνεισφορά στο ολικό κόστος αντανακλά τον σχετικά πολύ μεγάλο αριθμό λατομείων (20.000 στα νυν 15 κράτη μέλη και 5.000 - κατ'εκτίμησιν - στις υποψήφιες χώρες, κυρίως δε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις). Η καθαρή τρέχουσα αξία του κόστους που συνδέεται με τα αδρανή οικοδομικά υλικά έχει υπολογιστεί σε 335 εκατομμύρια EUR (δηλαδή 33,5 εκατομμύρια EUR ετησίως σε μια δεκαετή περίοδο που αντιστοιχεί σε μια τυπική δεκαετή περίοδο επιχειρησιακής ζωής ενός λατομείου). Αυτό συγκρίνεται με έναν κύκλο εργασιών του τομέα (μόνο στα 15 νυν κράτη μέλη) ύψους 35.000 εκατομμυρίων EUR και με ετήσια παραγωγή περίπου 2.650 εκατομμυρίων τόννων αδρανών οικοδομικών υλικών [48]. Κατά συνέπειαν, το πρόσθετο κόστος αντιστοιχεί στο 0,1% περίπου του κύκλου εργασιών, ήτοι σε 0.01% EUR ανά πωλούμενο τόννο αδρανούς οικοδομικού υλικού. Το πρόσθετο κόστος για τα μικρά και μεσαία λατομεία αναμένεται να περιοριστεί σε 425 EUR ετησίως κατά την λειτουργία, και σε 625 EUR ετησίως κατά την μετεπιχειρησιακή φάση.

[48] www.uepg.org

11.7. Περιλαμβάνει η προτεινόμενη οδηγία μέτρα συνεκτίμησης των ιδιαιτεροτήτων των μικρ