Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη: Μηνύματα για τη Βαρκελώνη"

(2002/C 94/08)

Στις 29 Νοεμβρίου 2001, και σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 11, με την παράγραφο 1 του άρθρου 19 και με την παράγραφο 3 του άρθρου 23 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Η υποεπιτροπή "Στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη", στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 8 Φεβρουαρίου 2002, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Cabra de Luna.

Κατά την 388η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Φεβρουαρίου 2002 (συνεδρίαση της 21ης Φεβρουαρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 95 ψήφους υπέρ, 11 κατά και 21 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

1.1. Η Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής της Βαρκελώνης θα έχει καθοριστική σημασία για την πρόοδο της Ευρώπης προς τον στόχο της να αποβεί η πλέον δυναμική, ανταγωνιστική, βιώσιμη οικονομία της γνώσης στον κόσμο(1). Ο φιλόδοξος αυτός στόχος, που τέθηκε κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβώνας το 2000, πρέπει θεωρητικά να επιτευχθεί μέσα σε διάστημα δέκα ετών. Η Σύνοδος Κορυφής της Βαρκελώνης αποτελεί ένα ουσιαστικό στάδιο αξιολόγησης και αναθεώρησης των πολιτικών.

1.2. Αυτό μάλιστα ισχύει τώρα ακόμη περισσότερο για το λόγο ότι η στρατηγική της Λισσαβώνας διευρύνθηκε - όπως αποφάσισε η Σύνοδος Κορυφής του Γκαίτεμποργκ - προκειμένου να συμπεριληφθεί σε αυτήν η διάσταση της βιώσιμης ανάπτυξης, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να τεθούν εξαιρετικά μακροπρόθεσμοι στόχοι οι οποίοι αποσκοπούν στην διαμόρφωση μιας άνετης ζωής τόσο για τις σημερινές όσο και για τις μελλοντικές γενεές.

1.3. Από τη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβώνας και μετά, η υφήλιος βρέθηκε αντιμέτωπη με νέες απειλές για την ασφάλεια και τις επιλογές της που έχουν σχέση με τη διαμόρφωση του μέλλοντος. Η ευθύνη μας σε ό,τι αφορά την διασφάλιση μιας βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα έχει αυξηθεί εντυπωσιακά.

1.4. Η Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής της Βαρκελώνης θα έχει να αντιμετωπίσει μία διπλή σειρά από θέματα: αφενός, πώς θα διασφαλιστεί ότι θα υπάρξει πρόοδος σε ό,τι αφορά τους στόχους που έθεσαν οι Σύνοδοι Κορυφής της Λισσαβώνας και του Γκαίτεμποργκ και, αφετέρου, πώς θα τεθούν οι βάσεις που θα επιτρέψουν στην Ένωση να συμμετάσχει ενεργά στην παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη.

1.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξαίρει την καθοριστική σημασία της Συνόδου Κορυφής της Βαρκελώνης. Σε ό,τι αφορά την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στην Λισσαβώνα, η πραγματική πρόοδος που σημειώθηκε είναι προφανώς ανεπαρκής, πράγμα ανησυχητικό. Η ΕΕ δεν βαδίζει με τον ρυθμό που είχε προβλεφθεί ότι θα ήταν αναγκαίος για να μπορέσει να καταστεί μία ηγετική περιοχή, σε διεθνή κλίμακα, από την άποψη της ανταγωνιστικότητας και των δεξιοτήτων.

1.6. Εξίσου ανησυχητική είναι και η ανεπαρκής πρόοδος που έχει σημειωθεί ως προς τον στόχο να αποβεί η βιώσιμη ανάπτυξη ένα πραγματικό όραμα πρωταρχικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι εξαιρετικά σαφείς πολιτικές δηλώσεις της Συνόδου Κορυφής του Γκαίτεμποργκ έχουν καταστεί δευτερεύοντα στοιχεία αντί για κατευθυντήριες αρχές προτεραιότητας.

1.7. Η ΟΚΕ εκφράζει τη μεγάλη της δυσαρέσκεια γι' αυτήν την απουσία προόδου. Με τον τρόπο αυτόν, όχι μόνον βλάπτεται σοβαρά η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και θέση της ΕΕ, αλλά βλάπτεται και η ίδια η εικόνα της ΕΕ στα μάτια των πολιτών της. Η στρατηγική της Λισσαβώνας και η απόφαση που η Σύνοδος Κορυφής του Γκαίτεμποργκ έλαβε για την βιώσιμη ανάπτυξη έχουν και οι δύο προσδώσει σαφή προστιθέμενη αξία στις προσδοκίες που η ΕΕ έχει από τον εαυτό της.

1.8. Η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να ενισχύσει το πρόγραμμα δράσης και το χρονοδιάγραμμα της στρατηγικής της Λισσαβώνας και να ζητήσει από τα επιμέρους Συμβούλια να εξετάσουν ποια επιπλέον μέτρα χρειάζεται να ληφθούν προκειμένου να επιτευχθεί ο μείζων στόχος να καταστεί η ΕΕ η πλέον ανταγωνιστική οικονομία στον κόσμο. Τα εν λόγω Συμβούλια θα πρέπει να υποβάλουν τις σχετικές παρατηρήσεις τους στη Σύνοδο Κορυφής της Σεβίλλης τον Ιούνιο του 2002.

1.9. Η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να τονίσει εκ νέου τη σημασία που έχει η βιώσιμη ανάπτυξη ως νέο όραμα για την Ένωση και να υποδείξει στα αντίστοιχα Συμβούλια να επιταχύνουν την εφαρμογή της νομοθεσίας και των άλλων μέτρων που αποσκοπούν στην επίτευξη προόδου σε ό,τι αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα που οι εκκλήσεις της Συνόδου Κορυφής του Γκαίτεμποργκ για "συνοχή στις πολιτικές" στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης, δεν έφεραν αποτελέσματα ούτε στα όργανα της ΕΕ ούτε στα κράτη μέλη.

1.10. Η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να προσδιορίσει το βασικό πλαίσιο της συμβολής της ΕΕ στην παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ευρωμεσογειακή περιοχή και την Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Σεπτέμβριο.

1.11. Ειδικότερα, και προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι η ΕΕ θα σημειώσει πρόοδο ως προς τον στόχο της να καταστεί πρωτοπόρος ανταγωνιστική περιοχή, η ΟΚΕ ζητεί να ληφθούν επείγοντα μέτρα στους ακόλουθους τομείς:

α) Πρέπει επειγόντως να ληφθούν νέες πρωτοβουλίες έτσι ώστε να αυξηθεί η απασχόληση, ιδιαίτερα δε προς όφελος των νεότερων γενεών. Η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να εξάρει εκ νέου την ανάγκη να καταρτιστούν εθνικά προγράμματα δράσης που να παράσχουν ευκαιρίες απασχόλησης καθώς και κατάρτιση στους νέους και να υπενθυμίσει τον θετικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν τα εν λόγω προγράμματα.

β) Η ποιότητα στην απασχόληση αποτελεί ένα θέμα στο οποίο αποδίδεται εκ νέου σημασία. Η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να επιβεβαιώσει ότι η ποιότητα στην απασχόληση θα αποτελεί μία καίρια πτυχή των ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών απασχόλησης και να ζητήσει από την Επιτροπή να καταρτίσει ένα σχέδιο δράσης ακριβώς για την ποιότητα στην απασχόληση, καθώς και για την αντιμετώπιση των νέων κινδύνων που απειλούν την υγεία και την ασφάλεια και έχουν σχέση με την επαγγελματική ζωή.

γ) Συνοχή: Η ΟΚΕ αναγνωρίζει το σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε η διαρθρωτική πολιτική για τη βελτίωση της Κοινωνικής και Οικονομικής Συνοχής από το 1988. Η συνοχή αποτελεί βασικό παράγοντα της βιώσιμης ανάπτυξης και η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να δώσει έμφαση στη σημασία που έχει η επιδίωξη σημαντικού βαθμού συνοχής σε ολόκληρη την ΕΕ, μετά τη διεύρυνση και την ολοκλήρωση της τρέχουσας χρηματοδοτικής περιόδου το 2006.

δ) Άνοιγμα των αγορών: η ΟΚΕ καλεί τη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης να προχωρήσει στη λήψη μέτρων που θα οδηγήσουν στο άνοιγμα των αγορών, όπως έχει προτείνει η Επιτροπή. Η ΟΚΕ επιθυμεί να προβεί η Σύνοδος Κορυφής σε μία αξιολόγηση των επιπτώσεων που η ελευθέρωση των δημόσιων υπηρεσιών θα έχει στον κοινωνικό και περιβαλλοντικό τομέα καθώς και στην απασχόληση(2).

ε) Περιβάλλον: Η ΟΚΕ φρονεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να αναπτύξει αποτελεσματικότερες μεθόδους για τη λήψη μέτρων στον τομέα του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την εκπομπή αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, την χρήση των φυσικών πόρων και την ασφάλεια των τροφίμων. Εκείνο που χρειάζεται σήμερα δεν είναι τόσο νέες ιδέες όσο να καταστούν αποτελεσματικές οι ήδη υπάρχουσες.

στ) Επένδυση σε γνώσεις: οι φιλοδοξίες της Συνόδου Κορυφής της Λισσαβόνας στον τομέα των επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό είναι μεγάλες. Η ΟΚΕ έχει σημειώσει την πρόοδο που επέτυχαν τα Συμβούλια Εκπαίδευσης και Έρευνας της ΕΕ. Η ΟΚΕ εξαίρει ιδιαίτερα την ανάγκη να συναφθούν ευρείες τριμερείς συμφωνίες που να αφορούν την δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση προκειμένου να διασφαλιστεί τόσο η πρόσβαση σε αυτές όσο και η χρηματοδότησή τους.

ζ) Η επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη έχει καίρια σημασία στα πλαίσια της στρατηγικής της Λισσαβώνας, ακόμη δε περισσότερο αφού η Ευρώπη για μεγάλα χρονικά διαστήματα υστερούσε σε σχέση τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με την Ιαπωνία. Το Συμβούλιο Έρευνας της ΕΕ επιθυμεί να αυξηθούν, κατά την τρέχουσα δεκαετία, τα κονδύλια που διατίθενται για την έρευνα από 1,9 % του ΑΕΠ σε 3 %. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να καταρτιστούν σχέδια στα οποία να συμπεριλαμβάνεται η εκπαίδευση και η κατάρτιση, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των νέων επιστημόνων που απαιτούνται με βάση τους εν λόγω στόχους.

η) Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι προσπάθειες που καταβάλλονται προκειμένου να ενισχυθεί το επιχειρηματικό πνεύμα και οι μικρές επιχειρήσεις ειδικότερα είναι ακόμη ανεπαρκείς σε σχέση με την σημαντική συμβολή που θα μπορούσαν να έχουν στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας. Η ΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την έκκληση της Επιτροπής να ενισχυθεί η δράση και στις δέκα κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις(3).

θ) Λήψη αποφάσεων: Η ΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την Επιτροπή στην έκκληση που απηύθυνε προς το Συμβούλιο με στόχο να καταστεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεσματικότερη και να γεφυρωθεί το χάσμα απόδοσης που χωρίζει τους στόχους της Λισσαβώνας από τα πραγματικά επιτεύγματα.

ι) Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει, όπως έχει σημειώσει και το Συμβούλιο Κορυφής του Γκαίτεμποργκ ότι η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν βασιστεί στην κατανόηση του ευρέος κοινού και έχει την στήριξη όλων των στοιχείων της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και εάν υποστηριχθεί από μία ενεργό διαδικασία διαβούλευσης και διαλόγου. Σχετικά με το ζήτημα αυτό υφίστανται ακόμη σημαντικές ελλείψεις και δεν έχουν γνωστοποιηθεί στην ΟΚΕ σημεία βελτίωσης της κατάστασης από τη διάσκεψη κορυφής του Γκαίτεμποργκ και μετά. Η ίδια η ΟΚΕ συμμετέχει στην εν λόγω διαδικασία και υποδέχεται ασμένως την όποια στήριξη παρασχεθεί στο σχετικό έργο της.

ια) Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει ο κοινωνικός διάλογος και η ενεργός συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, εάν το ζητούμενο είναι η επίτευξη των στόχων που έθεσαν οι Σύνοδοι Κορυφής της Λισσαβώνας και της Στοκχόλμης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Προτεραιότητες της Επιτροπής

Πρέπει να αναφερθούμε στους τομείς που αποτελούν προτεραιότητες της Επιτροπής για το ζήτημα αυτό, σε συνάρτηση με εκείνους που θα πρέπει να προωθήσει το Συμβούλιο της Βαρκελώνης:

- Να εξακολουθήσει η ανάπτυξη των πολιτικών για την απασχόληση, με ιδιαίτερη έμφαση στις ενεργούς μεταρρυθμίσεις των αγορών εργασίας.

- Να μεταρρυθμιστούν και να καλυφθούν τα υφιστάμενα κενά στις κυριότερες βιομηχανίες σε δίκτυο, καθώς και να επιταχυνθεί η ενοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών.

- Να αυξηθεί η επένδυση σε γνώσεις, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα και η διατήρηση των θέσεων εργασίας στο μέλλον.

2.2. Προτεραιότητες της Ισπανικής Προεδρίας

Ένας από τους άξονες δράσης που αποτελούν προτεραιότητα της Ισπανικής Προεδρίας για το εξάμηνο αυτό είναι η αύξηση της δυναμικότητας του Σχεδίου Δράσης που υιοθετήθηκε στη Λισσαβόνα, κυρίως μέσω της έναρξης των δράσεων για την απελευθέρωση ορισμένων στρατηγικών τομέων, όπως είναι:

- η ενέργεια·

- οι τηλεπικοινωνίες·

- οι μεταφορές·

- οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες·

καθώς επίσης και η ανάπτυξη μιας πολιτικής για την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση η οποία να συνοδεύει τη διαδικασία αυτή της μετατροπής της Ευρώπης στην δυναμικότερη και πλέον καινοτόμο οικονομία του κόσμου, με βάση πάντα τις αρχές της βιωσιμότητας.

2.3. Η κατάσταση της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης στην ΕΕ

Η ΟΚΕ συμφωνεί να προωθηθεί η δημιουργία ποιοτικής απασχόλησης, ως στόχος που θα περιληφθεί στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση.

Εξάλλου, τα υφιστάμενα εκπαιδευτικά συστήματα δεν είναι πλέον σε θέση να ικανοποιήσουν τους πολίτες, διότι δεν επαρκούν για να τους παράσχουν το επίπεδο που απαιτεί σήμερα η κοινωνία. Είναι απαραίτητο ο πολίτης να δύναται να έχει διαρκή πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση, προκειμένου να προωθείται η ευελιξία του και η ικανότητα προσαρμογής του στις απαιτήσεις μιας αγοράς εργασίας σε ταχύ ανασχηματισμό. Έξη είναι οι βασικοί στόχοι που περιλαμβάνει το Μνημόνιο της Επιτροπής για τον προβληματισμό και το διάλογο σχετικά με την υλοποίηση και την περαιτέρω ανάπτυξη της σημαντικής έννοιας της δια βίου εκπαίδευσης. Και οι έξη αναλύθηκαν θετικά στη γνωμοδότηση 1121/2001 της ΟΚΕ και πιστεύουμε ότι εξακολουθούν να ισχύουν και να μπορούν να εφαρμοστούν:

- Νέες βασικές δεξιότητες για όλους, αναγκαίες για τη συμμετοχή στην κοινωνία της γνώσης·

- Περισσότερες επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους·

- Καινοτομία στη διδασκαλία και στην εκπαίδευση·

- Εκτίμηση της εκπαίδευσης·

- Αναπροσδιορισμός του προσανατολισμού και της παροχής συμβουλών για τις ευκαιρίες εκπαίδευσης·

- Εφαρμογή της κατ' οίκον εκπαίδευσης (η ηλεκτρονική εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει πολύ ενδιαφέρουσα μέθοδο).

2.4. Οι κοινωνικές πτυχές και οι πτυχές της συνοχής ως επένδυση για την ανάπτυξη

Σύμφωνα με την πρώτη αρχή της Διάσκεψης Κορυφής του Ρίο, οι άνθρωποι αποτελούν το επίκεντρο των μελημάτων που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η βασική ιδέα της προσέγγισης της Λισσαβώνας ήταν η ίδια αλλά τοποθετήθηκε στο ευρωπαϊκό πλαίσιο: "Οι άνθρωποι αποτελούν στην Ευρώπη το κύριο ενεργητικό και για το λόγο αυτό επιβάλλεται να τεθούν στο επίκεντρο των πολιτικών της ΕΕ".

2.4.1. Φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός

Πρόκειται για προβλήματα κοινά σε όλα τα κράτη μέλη. Ο περιορισμός τους είναι καθοριστικός για να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη και, αν και η κατάσταση έχει βελτιωθεί, χρειάζεται ακόμη να καταβληθούν πολλές προσπάθειες.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας σημείωσε πρόοδο ως προς την εκπλήρωση των στόχων που καθορίστηκαν στη Λισσαβώνα, μέσω της υιοθέτησης του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Προγράμματος, ένας από τους στόχους προτεραιότητας του οποίου επιβάλλεται να είναι η ένταξη της κοινωνικής πολιτικής στο ευρύ πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού πρέπει να επικεντρωθεί στους εξής στόχους:

- δημιουργία των οικονομικών προϋποθέσεων για περισσότερη ευημερία μέσω υψηλότερων επιπέδων ανάπτυξης και απασχόλησης·

- ενίσχυση της εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση·

- διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας της εργασίας. Όχι μόνο περισσότερη απασχόληση αλλά και καλύτερες θέσεις εργασίας·

- αναζήτηση ορισμένων δεικτών για την ποιότητα της εργασίας και για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού που να αντιπροσωπεύουν πραγματικά τις έννοιες αυτές·

- συνέχιση της χρήσης της διαρθρωτικής πολιτικής ως μέσου ενίσχυσης των περιφερειών εκείνων που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες ανάγκες.

Στον τομέα αυτό, όπως και σε άλλους που αναφέρονται στην παρούσα γνωμοδότηση, η κοινωνική οικονομία (συνεταιρισμοί, αλληλοβοηθητικά σωματεία, ενώσεις και ιδρύματα) μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, πρέπει όμως να υιοθετηθούν μέτρα προώθησης για το σκοπό αυτό.

2.4.2. Η γήρανση του πληθυσμού

Σε όλα τα κράτη μέλη η αύξηση της προσδοκώμενης διάρκειας ζωής και η μείωση της γεννητικότητας μεταβάλλει την ισορροπία μεταξύ των κατοίκων σε ηλικία εργασίας και του υπόλοιπου πληθυσμού. Η ΟΚΕ τονίζει ότι αυτή η δημογραφική τάση προς τη γήρανση του πληθυσμού αποτελεί ένα από τα ανησυχητικά θέματα που είναι ανάγκη να τύχουν προσεκτικού χειρισμού.

Εν πάση περιπτώσει, υφίστανται τρία βασικά προβλήματα:

- η διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας του συνταξιοδοτικού συστήματος·

- η εύλογη αύξηση της ζήτησης ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης·

- η ενδεχόμενη μείωση της οικονομικής ανάπτυξης.

Απαιτείται να ληφθούν μέτρα για να μη δημιουργηθεί κοινωνική διάκριση μεταξύ γενεών και να μην επεκταθεί η φτώχεια μεταξύ των ηλικιωμένων.

Επιβάλλεται:

- να αυξηθεί το επίπεδο της απασχόλησης σύμφωνα με τη στρατηγική της Λισσαβώνας (60 % για τις γυναίκες και 70 % για τους άνδρες)·

- να προωθηθεί η δια βίου κατάρτιση·

- να χαραχθεί μια ενεργός πολιτική υποστήριξης της οικογένειας σε εθνική κλίμακα που να προσφέρει πραγματικές οικονομικές και κοινωνικές δυνατότητες ώστε να αυξηθούν τα ποσοστά γεννητικότητας στα κράτη μέλη.

Αγνοούμε την επίδραση που θα έχει η διεύρυνση στη μέση ηλικία των εργαζομένων, αλλά είναι σαφές ότι πρόκειται για σοβαρό ζήτημα που απαιτεί μελέτη λόγω της σημαντικής αύξησης του πληθυσμού που θα προκύψει από την ένταξη των χωρών που είναι τώρα υποψήφιες.

2.5. Το περιβάλλον

2.5.1. Η καταπολέμηση της κλιματικής μεταβολής

Επιβάλλεται να εκπληρωθούν οι στόχοι του Κιότο. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να καταστεί γνωστή η υφιστάμενη κατάσταση ανά χώρα, ώστε να είναι δυνατή η ανάληψη της ανάλογης δράσης, πράγμα που απαιτεί την ύπαρξη μιας συστηματοποιημένης σειράς μέσων καταμέτρησης για το σύνολο της Κοινότητας.

Είναι αναγκαία η οικονομική μεγέθυνση, όπως ήδη αναφέρθηκε, αλλά με αποφυγή της υψηλής κατανάλωσης ενέργειας.

Η ενεργειακή αποτελεσματικότητα επιβάλλεται να ενισχυθεί σε όλους τους κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας, καίτοι είναι βέβαιο ότι ορισμένοι από αυτούς έχουν ήδη καταβάλλει προσπάθειες για το θέμα αυτό.

Είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με τρόπο περισσότερο ενεργό και αποτελεσματικό από ό,τι μέχρι σήμερα, με υιοθέτηση των αναγκαίων μέτρων για ένα έργο παρόμοιας εμβέλειας.

Η εκπομπή αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου η οποία οφείλεται στις μεταφορές, αυξάνεται με μεγαλύτερη ταχύτητα σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη πηγή ρύπανσης. Είναι ανάγκη να ληφθούν μέτρα: τιμές που να αντανακλούν το πραγματικό κόστος· περαιτέρω ανάπτυξη των ευφυών συστημάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας· καλύτερη χρήση των υποδομών και κατασκευή νέων, καθώς και στροφή προς μέσα μεταφοράς με λιγότερο επιβλαβή επίδραση στο περιβάλλον. Οι δράσεις που προτείνονται στη Λευκή Βίβλο για την πολιτική μεταφορών(4) αποτελούν αναμφίβολα την ακολουθητέα μέθοδο για την επίτευξη βιώσιμων μεταφορών.

2.5.2. Βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων

Η υποβάθμιση της βιοποικιλίας και η συνακόλουθη μείωση των γενετικών πόρων αποτελούν μη αναστρέψιμα γεγονότα, με σαφή αντίκτυπο στις επερχόμενες γενεές. Πρέπει να επανεξετασθούν οι πολιτικές που έχουν απαράδεκτη επίδραση στους φυσικούς πόρους (όπως π.χ. ορισμένες μορφές αλιείας, γεωργικής και κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης και βιομηχανίας).

Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ επιβάλλεται να συνεκτιμά τους οικονομικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους και ήδη έχουν πραγματοποιηθεί τα πρώτα βήματα, όπως στην περίπτωση των "αγρο-περιβαλλοντικών" μέτρων που έχουν συμβάλει στη διατήρηση της βιοποικιλίας και στη μείωση του βαθμού μόλυνσης των υδάτων. Εξάλλου, είναι προφανές ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν μέτρα για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα τρόφιμα.

Για να βελτιωθεί μακροπρόθεσμα η διαχείριση των φυσικών πόρων, είναι απαραίτητο να υπάρχουν πληροφορίες για την πραγματική τους σημερινή κατάσταση. Έτσι θα μπορούμε να γνωρίζουμε πολύ καλύτερα αν η κατανάλωση υπερβαίνει την αναπαραγωγική ικανότητα των φυσικών πόρων.

Καθίσταται πλέον αναγκαίο να διατηρηθεί μια ισορροπία, ώστε οι φυσικοί μηχανισμοί βιωσιμότητας να εξακολουθήσουν να λειτουργούν. Πρέπει να θεσμοθετηθούν πραγματικοί δίαυλοι συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του κοινωνικού συνόλου, των ΜΜΕ, των δήμων και κοινοτήτων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, αφενός, και της επιστημονικής κοινότητας αφετέρου, συμπεριλαμβανομένων των ερευνητικών ιδρυμάτων και των αναπτυξιακών φορέων.

Καθίσταται αναγκαίο να υπάρξει ένα σχέδιο δράσης που να βελτιώνει και να απλουστεύει τη σημερινή περιβαλλοντική νομοθεσία. Θα πρέπει να θεσπιστεί περιορισμένη νέα νομοθεσία και να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στην τήρηση της υφιστάμενης.

2.6. Η γνώμη και η υποστήριξη του Ευρωπαίου πολίτη

Η κοινωνία, στο σύνολό της, δεν είναι επαρκώς ενημερωμένη για τους πολιτικούς στόχους και μέτρα που υιοθετήθηκαν στη Λισσαβώνα και στο Γκαίτεμποργκ. Επιβάλλεται να καταβληθεί προσπάθεια για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών - και των ενοτήτων της κοινωνίας των πολιτών στις οποίες αυτοί μπορούν να ενταχθούν - στην αντιμετώπιση ενός θέματος τόσο καθοριστικού όπως αυτό που διευθετείται με τις εν λόγω πολιτικές και τις συνέπειές τους.

Χρειάζεται να προωθηθεί μια ευρεία δημόσια συζήτηση με την παρέμβαση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, στην οποία πρέπει να κληθούν να συμμετάσχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, προκειμένου να μεταφέρουν στον πολίτη αυτόν τον κοινωνικό διάλογο ώστε να επιτευχθεί ο εκδημοκρατισμός της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο διάλογο αυτό πρέπει να συμμετάσχουν οι κυβερνήσεις, οι δήμοι και οι διάφοροι φορείς που απαρτίζουν την κοινωνία των πολιτών, καθώς και τα κοινοτικά θεσμικά όργανα.

Το Διαδίκτυο μπορεί να αποτελέσει πολύ χρήσιμο όργανο για να σφυγμομετρηθούν κατά τρόπο ευέλικτο οι γνώμες των πολιτών σχετικά με τα εθνικά σχέδια και στρατηγικές για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτή η μορφή διαβούλευσης μπορεί να συμπληρωθεί με σεμινάρια εμπειρογνωμόνων, εκθέσεις και ειδικές διαβουλεύσεις, βήματα συζήτησης και άλλα μέσα δημόσιας συμμετοχής.

Είναι προφανές ότι σ' αυτή τη διαδικασία επικοινωνίας με την κοινωνία πρέπει να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο και η ευρωπαϊκή ΟΚΕ, αλλά και οι εθνικοί ομόλογοί της, δηλαδή τα συμβουλευτικά όργανα που διαθέτουν οι Διοικήσεις στα διάφορα κράτη μέλη.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Οι δείκτες

Η ανάγκη να εφαρμοστεί μια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί αντικείμενο κοινής συναίνεσης· για την ευόδωσή της, όμως, είναι πολύ σημαντικό να είναι γνωστή κατά τακτά διαστήματα η πορεία εδραίωσής της, δηλαδή αν προχωρεί πραγματικά ή όχι· έτσι θα είναι δυνατόν να αξιολογείται παράλληλα η αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη.

Έχει απόλυτη προτεραιότητα η εξεύρεση και ο καθορισμός ορισμένων αντιπροσωπευτικών και ισορροπημένων δεικτών. Έχει μεγάλη σημασία να υιοθετηθούν στη Βαρκελώνη οι δείκτες των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της ΕΕ, ώστε να είναι δυνατό να μετράται η επίδραση των μεταρρυθμίσεων σε κάθε χώρα, ενώ ταυτόχρονα θα μπορούν να εφαρμόζονται οι πλέον κατάλληλες πολιτικές και μέσα για την κάθε μια απ' αυτές.

Αυτό το τόσο σοβαρό θέμα προϋποθέτει μια διεργασία επιλογής, συγκέντρωσης και επεξεργασίας δεδομένων εκσυγχρονισμένη και αυστηρή δηλαδή πρέπει να υφίσταται ένα συνεκτικό σύστημα για να γίνεται μια ανάγνωση των δεδομένων που να μην επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Η ΕUROSTAT οφείλει να βρίσκεται στο επίπεδο αυτό και, αν δεν το έχει επιτύχει ακόμη, πρέπει να καταβάλει τις ανάλογες προσπάθειες προετοιμασίας.

3.2. Ένα ανταγωνιστικό παραγωγικό σύστημα

Η βιώσιμη ανάπτυξη προσφέρει ευκαιρίες για την επιχειρηματική ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης σε δραστηριότητες με πολύ καλές προοπτικές για το μέλλον, αλλά οι οποίες απαιτούν υψηλή ανταγωνιστικότητα. Χρειάζονται μεταρρυθμίσεις που να αυξάνουν την αποτελεσματικότητα και την παραγωγικότητα των συστημάτων παραγωγής.

Πρέπει να ολοκληρωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο απελευθερώσεων, ενώ παράλληλα πρέπει να αυξηθεί η ευελιξία της ευρωπαϊκής οικονομίας και να επισπευθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Επίσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές πτυχές, υπό όρους ισότητας. Το ζητούμενο είναι μια βαθμιαία διευθέτηση μάλλον παρά η εισαγωγή καινοτομιών μέσω νέων σχεδίων κατά την προσεχή Διάσκεψη Κορυφής της Άνοιξης.

Στη Βαρκελώνη πρέπει να αξιολογηθεί η πρόοδος που έχει σημειωθεί, επειδή χρειάζεται να εδραιωθούν οι πολιτικές και οι δράσεις που έχουν καλή έκβαση και να τεθούν κατά μέρος οι άλλες, ώστε να δοθεί προτεραιότητα σε δράσεις που θα τις προωθήσουν και να οριστεί μια βραχεία προθεσμία (ένα έτος ίσως είναι αρκετό) για να επανεξεταστεί η κατάσταση.

3.3. Πραγματοποίηση συναντήσεων πριν από τη Διάσκεψη Κορυφής της Βαρκελώνης

Η ΟΚΕ κρίνει θετική την πρόταση της ισπανικής προεδρίας να πραγματοποιηθούν πριν από τη Διάσκεψη Κορυφής της Βαρκελώνης, συναντήσεις με την ενεργό συμμετοχή της ΟΚΕ και των άλλων οργανώσεων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

Βρυξέλλες, 21 Φεβρουαρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000 - Συμπεράσματα της Προεδρίας, σημείο Ι-5 (COM(2002) 14 τελικό - Σύνοψη, παράγραφος 1).

(2) Οδηγία 97/67/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, ΕΕ L 15 της 21.1.1998. Οδηγία 98/30/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, ΕΕ L 204 της 21.7.1998. Οδηγία 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ΕΕ L 27 της 30.1.1997. Οδηγία 97/51/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Οκτωβρίου 1997 για την τροποποίηση των οδηγιών του Συμβουλίου 90/387/ΕΟΚ και 92/44/ΕΟΚ με σκοπό την προσαρμογή τους στο ανταγωνιστικό περιβάλλον του τηλεπικοινωνιακού τομέα ΕΕ L 295 της 29.10.1997. Οδηγία 2001/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Φεβρουαρίου 2001 για τροποποίηση της οδηγίας του Συμβουλίου 91/440/ΕΟΚ για την ανάπτυξη των κοινοτικών σιδηροδρόμων ΕΕ L 75 της 15.3.2001.

(3) βλέπε COM(2002) 14, σημείο 3.1.2, ε, πίνακα πάνω από το σημείο 3.2., σ. 23 στην ελληνική απόδοση.

(4) COM(2001) 370 τελικό.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι τροπολογίες που ακολουθούν έλαβαν περισσότερο από το ένα τέταρτο των ψήφων και απορρίφθηκαν κατά τις συζητήσεις:

Σημείο 2 - Γενικές Παρατηρήσεις (σημεία 2.1 έως 2.6)

Να απαλειφθούν.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 34, ψήφοι κατά: 54, αποχές: 14.

Σημεία 2.1, 2.2, 2.3 και 2.4.2

να απαλειφθούν.

Αιτιολογία

Δεν συνδέονται άμεσα με το θέμα.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 37, ψήφοι κατά: 67, αποχές: 8.

Σημείο 2.5.2

- 2η παράγραφος

να απαλειφθεί η δεύτερη πρόταση.

- 3η παράγραφος

να απαλειφθεί

Αιτιολογία

Έχει υποβληθεί αντίστοιχη έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος· οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 38, ψήφοι κατά: 55, αποχές: 10.

Σημείο 3 - Ειδικές παρατηρήσεις (σημεία 3.1 έως 3.2)

Να απαλειφθούν (να διατηρηθεί το σημείο 3.3).

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 34, ψήφοι κατά: 71, αποχές: 5.

Σημείο 3.1

- 2η παράγραφος

Το κείμενο μετά την πρώτη πρόταση να απαλειφθεί και να αντικατασταθεί με το εξής κείμενο: "Η ΟΚΕ επικρίνει το γεγονός ότι βάσει των υποβληθέντων εγγράφων οι περιβαλλοντικοί δείκτες (συνολικά 7) είναι ακόμη ανεπαρκείς"

- 3η παράγραφος

να απαλειφθεί.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 40, ψήφοι κατά: 62, αποχές: 8.