EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 9/23

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα: «Συμπληρωματικότητα των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη μείωση των ανισοτήτων σε θέματα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης»

2012/C 9/06

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

— ελπίζει να καταρτισθούν συμπληρωματικοί προς το ΑεγχΠ δείκτες, που να παρουσιάζουν ουσιαστικά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί για την μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ και στο εσωτερικό τους·

— θεωρεί αναγκαίο, εκεί όπου υπάρχουν διαφορετικές δομές για την εφαρμογή των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων, να ενισχυθεί η συνεργασία των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, ούτως ώστε να αποφευχθούν οι επικαλύψεις. Για τον σκοπό αυτόν φρονεί ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί ο διάλογος και, κατά συνέπεια, η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, ώστε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνεκτικότητα και συμπληρωματικότητα μεταξύ των διαφόρων παρεμβάσεων·

— θεωρεί συνεπώς ότι, σύμφωνα με την αρχή της εταιρικής σχέσης, η επιτυχία των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη σημαντική συμμετοχή δημοκρατικών συνελεύσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

— επιδοκιμάζει μία προσέγγιση που ενισχύει την αποτελεσματικότητα της συνοχής, με μεγαλύτερο προσανατολισμό στα αποτελέσματα, και δεν είναι αντίθετη στην αρχή του ορισμού εκ των προτέρων προϋποθέσεων. Υπογραμμίζει ωστόσο ότι οι εν λόγω προϋποθέσεις δεν θα πρέπει να καθυστερούν την έναρξη των προγραμμάτων, αλλά διαφωνεί με τον ορισμό προϋποθέσεων που συνδέονται με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης·

— φρονεί ότι η επαλήθευση της αρχής της προσθετικότητας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά προς συμπλήρωση των εθνικών προγραμμάτων δαπανών, παρέχοντας στη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μία πραγματική προστιθέμενη αξία·

— υποστηρίζει την πρόταση της πέμπτης έκθεσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, να αναπτυχθεί ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο και θεωρεί απαραίτητο να αναδειχθούν οι συμβάσεις εταιρικής σχέσης στον τομέα της ανάπτυξης και των επενδύσεων σε μέσο που θα εξασφαλίζει πραγματικά τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων· υπενθυμίζει, εντούτοις, ότι οι συμβάσεις αυτές θα πρέπει να καταρτίζονται και να εφαρμόζονται με πλήρη συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών.

Εισηγητής ο κ. Francesco MUSOTTO (IT/EA), Μέλος της Περιφερειακής Συνέλευσης της Σικελίας

Ι. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές παρατηρήσεις

1. υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρώην άρθρο 158 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας), προκειμένου να προαχθεί η αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της ΕΕ, πρέπει η ΕΕ να αναπτύξει και να συνεχίσει τη δράση της με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής της συνοχής της. Ειδικότερα, η Ένωση αποσκοπεί στη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιοχών και στη μείωση της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτουσών περιοχών·

2. επισημαίνει ότι δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις αγροτικές περιοχές, στις περιοχές όπου οι βιομηχανίες είναι σε διαδικασία μετάβασης και στις περιοχές που πλήττονται από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά προβλήματα, όπως οι βόρειες πολύ αραιοκατοικημένες περιοχές, οι νησιωτικές και οι ορεινές περιοχές, καθώς και ότι πρέπει να υποστηριχθούν και οι άλλες περιοχές της Ένωσης προκειμένου να διασφαλίσουν και να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους·

3. Υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν οι αστικές περιοχές και οι περιφέρειες, - αλλά και οι πρωτεύουσες με τις περιαστικές τους περιοχές, - ως κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξης με σκοπό την υλοποίηση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020. Η λήψη μέτρων για την κοινωνική και οικονομική σταθερότητα πόλεων και προβληματικών αστικών κέντρων θα πρέπει να είναι εφικτή και στο μέλλον, με την πρόβλεψη κατάλληλων περιθωρίων ελιγμών για το περιφερειακό επίπεδο. Αυτό υποδηλώνει ότι η αστική διάσταση αυτή καθεαυτή συνάδει με τη στρατηγική Ευρώπη 2020. Επίσης, θα πρέπει να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ πόλεων και περιαστικών περιοχών στο πλαίσιο ενός συνόλου λειτουργικών περιοχών εντός του εκάστοτε κράτους μέλους, με την πρόβλεψη των απαραίτητων διατάξεων στους μελλοντικούς κανονισμούς των Διαρθρωτικών Ταμείων·

4. υποστηρίζει την πρόταση που διατυπώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με τoν προϋπολογισμό για την «Ευρώπη 2020» (1), να θεσπιστεί κατηγορία «περιφερειών μετάβασης». Ταυτόχρονα, σημειώνει ότι και οι περιφέρειες με κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ μεγαλύτερο του 75 % του μέσου όρου της ΕΕ των 27 πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των πόρων για επενδύσεις σε υποδομές, οι οποίες θα τους επιτρέψουν να εδραιώσουν την προστιθέμενη αξία που απέκτησαν κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού. Ομοίως, ο στόχος της «ενεργειακής απόδοσης» πρέπει επίσης να καλύπτει τα αποτελεσματικά μέσα μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένων των σιδηροδρομικών μεταφορών και των σχετικών υποδομών·

5. υπενθυμίζει ότι το άρθρο 349 της ΣλΕΕ αναγνωρίζει την ιδιαίτερη κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιοχών και δικαιολογεί την προσαρμογή του κοινοτικού δικαίου όταν εφαρμόζεται σε αυτές τις περιοχές, καθώς και τη λήψη ειδικών μέτρων όπου ενδείκνυται, ιδίως στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή·

6. συμφωνεί με την αρχή που διατύπωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πέμπτη έκθεση για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή (2), η οποία θεωρεί και στο μέλλον τη συνοχή ως πολιτική ανάπτυξης για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και, ως εκ τούτου, για όλες τις περιοχές της·

7. θεωρεί, ωστόσο, ότι η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής, ενσωματωμένη στις δημόσιες παρεμβάσεις των διαφόρων περιφερειακών βαθμίδων, οφείλει να συνεχίσει να διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση της αρμονικής ανάπτυξης στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διευκολύνοντας την ταχύτερη πρόοδο των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, παρέχοντάς τους σημαντικό μέρος των πόρων και συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάκαμψη και στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας όλων των περιφερειών·

Ο ρόλος της συμπληρωματικότητας των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων στη μείωση των ανισοτήτων σε θέματα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης

8. υποστηρίζει ότι μόνο μέσω της ενσωμάτωσης, της συνέργειας και της συμπληρωματικότητας των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων που διαπνέονται από το πνεύμα της πραγματικής αλληλεγγύης μπορούν να καλυφθούν οι οικονομικές, κοινωνικές και εδαφικές ανισότητες που υπάρχουν ακόμη στην επικράτεια της ΕΕ·

9. εκτιμά πράγματι ότι αυτές οι αρχές θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικής σημασίας από πολλές απόψεις και, κυρίως, με σκοπό: — την παρότρυνση των κρατών μελών να ενισχύσουν στο εσωτερικό τους τη θεσμική και διοικητική ικανότητα· — την αποφυγή αναποτελεσματικών επικαλύψεων μεταξύ των διαφόρων παρεμβάσεων στην ίδια εδαφική επικράτεια· — τη συμφιλίωση των στόχων και των προτεραιοτήτων κάθε επιπέδου διακυβέρνησης· — τη βελτίωση της ποιότητας των δημοσίων παρεμβάσεων σε όλα τα επίπεδα· — την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής πολιτικής συνοχής·

10. πιστεύει ότι η πολιτική συνοχής, ως αναπόσπαστο τμήμα των κρατικών παρεμβάσεων στα διάφορα υποεθνικά επίπεδα διακυβέρνησης, είναι το αποτελεσματικότερο μέσο για την αλληλέγγυα υποστήριξη των μειονεκτουσών περιοχών, για τη δημιουργία ανάπτυξης και ευημερίας στο σύνολο της ΕΕ. Επισημαίνει ότι, πράγματι, η πολιτική συνοχής ευνόησε την αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ στο σύνολό του, διευκόλυνε την κατασκευή νέων υποδομών, αύξησε την προσβασιμότητα των ευρωπαϊκών εδαφών, βελτίωσε την προστασία του περιβάλλοντος. Χάρη στην πραγματοποίηση επενδύσεων σε αειφόρες στρατηγικές απασχόλησης και στη συνεκτίμηση των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας, νέα επαγγελματικά πρότυπα αντικατέστησαν τα παραδοσιακά. Η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας συμβάλλει στην ικανοποιητική προσωπική ανέλιξη των εργαζομένων, σε μία ανάλογη των επιδόσεων αμοιβή, στην καλύτερη προστασία της υγείας στον χώρο εργασίας, καθώς και σε μία φιλική προς την οικογένεια διαμόρφωση του εργασιακού περιβάλλοντος. Παρόμοια βελτίωση της ποιότητας του εργασιακού χώρου συντελεί σε μεγαλύτερη ελκυστικότητα των θέσεων εργασίας και, κατά συνέπεια, και κάθε περιοχής ως τόπου εγκατάστασης επιχειρήσεων, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας των περιφερειών της ΕΕ·

11. τονίζει ότι παρά τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά τη μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων, η πρόσφατη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση ενδέχεται να καταστήσει ακόμη προφανέστερες τις αποκλίσεις τόσο μεταξύ όσο και εντός των ευρωπαϊκών περιφερειών· υπογραμμίζει ότι αυτή η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω στις χώρες που λαμβάνουν χρηματοδότηση στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης ή του μηχανισμού στήριξης των ισοζυγίων πληρωμών, όπου η σημασία των περιφερειακών ανισοτήτων έχει δευτερεύουσα σημασία, σε μια προσπάθεια εκπλήρωσης όρων και απαιτήσεων με αυστηρά εθνική εστίαση·

12. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι μειονεκτούσες περιοχές διαθέτουν λιγότερα μέσα για να χρησιμοποιήσουν δικούς τους πόρους απ’ ό,τι οι πιο ευημερούσες περιοχές, γεγονός το οποίο επιτείνει την ευπάθειά τους έναντι των εξωτερικών κραδασμών και υπονομεύει την πρόοδο που σημειώθηκε, σε μια περίοδο κρίσης όπως η σημερινή, της οποίας είναι άγνωστη η διάρκεια· σε αυτές τις περιοχές, η χρηματοδότηση της ΕΕ για τη συμπλήρωση των εθνικών παρεμβάσεων είναι σημαντική για να εξασφαλιστεί μια κάποια σταθερότητα των δημόσιων επενδύσεων και, κατά συνέπεια, συνιστά κρίσιμο στοιχείο της οικονομικής ανάκαμψης·

13. επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής, η οποία χαρακτηρίζεται από ένα ευρύ όραμα που περιλαμβάνει την οικονομική ανάπτυξη των υστερουσών περιφερειών, τη στήριξη των κοινωνικά ευάλωτων ομάδων, την κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα της ανάπτυξης και τον σεβασμό των εδαφικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων, προσανατολίζει προς αυτή την κατεύθυνση τις εθνικές παρεμβάσεις ώστε να επιδιώκουν τους ίδιους στόχους συνοχής·

14. τονίζει ότι η νέα ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής θα πρέπει, ως εκ τούτου, να διαθέτει τους απαιτούμενους πόρους προκειμένου να συνεχίσει να επιδιώκει μια πραγματική οικονομική και κοινωνική εξισορρόπηση μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης, ενισχύοντας τις δράσεις που αναλαμβάνονται σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Θα πρέπει, συνεπώς, να εξακολουθήσει και στο μέλλον να προβλέπεται η διάθεση ενδεδειγμένου ποσοστού των πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ για τη χρηματοδότηση κατάλληλων δράσεων διαρθρωτικής στήριξης στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παρουσιάζουν σχετική αναπτυξιακή καθυστέρηση·

15. τονίζει ότι η νέα πολιτική συνοχής πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τη διασυνοριακή συνεργασία. Στις παραμεθόριες περιοχές των κρατών μελών πρέπει να προβλεφθεί στήριξη για την ανάπτυξη της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ιδίως όταν πρόκειται για χώρες και περιφέρειες με μεγάλες αποκλίσεις στην οικονομική τους ανάπτυξη. Αναγνωρίζει επίσης ότι, για να δημιουργηθούν κοινές γεωγραφικές ζώνες στις παραμεθόριες περιοχές, απαιτείται συστηματική, επιλεκτική στήριξη σε επίπεδο ΕΕ, τόσο για την ενίσχυση της χωροταξικής πολιτικής όσο και για την υλοποίηση κοινών αναπτυξιακών σχεδίων·

16. έχει επίγνωση της σημασίας του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ σε περιφερειακό επίπεδο για τη μέτρηση της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά ελπίζει ότι σε συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές θα αναπτυχθούν συμπληρωματικοί δείκτες, που να καθορίζουν το σημείο εκκίνησης της κάθε περιφέρειας, παρουσιάζοντας έτσι ουσιαστικά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ και στο εσωτερικό τους (3) και αντανακλώντας συνεπώς, με μεγαλύτερη ακρίβεια το επίπεδο ανάπτυξης και τα ειδικά προβλήματα της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής της κάθε περιοχής·

17. τονίζει επιπλέον ότι η περίοδος αναφοράς που θα χρησιμοποιείται για να προσδιοριστεί η επιλεξιμότητα μιας περιφέρειας στη νέα πολιτική συνοχής της ΕΕ από το 2014 και μετά (μάλλον θα είναι το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ σε περιφερειακό επίπεδο για την περίοδο 2007-2009) δεν θα αντικατοπτρίζει τον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης και τα επακόλουθα μέτρα λιτότητας στις περιφέρειες της ΕΕ· ζητά να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να χρησιμοποιηθούν για την κατανομή των πόρων πιο ενημερωμένα δεδομένα των τάσεων του ΑΕΠ και του ΑΕγχΠ, καθώς και πιο προοδευτικοί μηχανισμοί αναθεώρησης κατά την περίοδο του προγράμματος·

Συμπληρωματικότητα που εξαρτάται από το θεσμικό και το διοικητικό πλαίσιο

18. θεωρεί απαραίτητο ότι τόσο η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής όσο και οι εθνικές πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης χρειάζονται ένα ενδεδειγμένο θεσμικό περιβάλλον, μια αποτελεσματική δημόσια διοίκηση και μια αποτελεσματική εταιρική σχέση μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, με στόχο τη χάραξη μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεκτικών και ολοκληρωμένων αναπτυξιακών στρατηγικών και τη διαμόρφωση πολυετών προγραμματικών πλαισίων στα οποία να μπορούν να βασιστούν οι εν λόγω στρατηγικές·

19. πιστεύει ότι, με σεβασμό κάθε εθνικής νομοθεσίας, η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής από κοινού με τις δημόσιες παρεμβάσεις σε διάφορα επίπεδα, μπορεί να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τη θεσμική και διοικητική ικανότητα που απαιτείται για να εξασφαλιστεί μια αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη χρήση των οικονομικών πόρων και, κατά συνέπεια, να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος των επενδύσεων που αποσκοπούν στη μείωση των διαφορών στην ανάπτυξη·

20. τονίζει ότι τα διάφορα συστήματα εφαρμογής της πολιτικής συνοχής της ΕΕ και των εθνικών πολιτικών περιφερειακής ανάπτυξης εξαρτώνται από τις ιδιαιτερότητες του κάθε κράτους μέλους και διέπονται από το θεσμικό πλαίσιο και την κατανομή των αρμοδιοτήτων και, ειδικότερα, από τον βαθμό αποκέντρωσης, από το επίπεδο εφαρμογής των αρχών της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, καθώς και από την περιφερειακή και τοπική εμπειρία στον τομέα της εδαφικής ανάπτυξης και από το μέγεθος και τη γεωγραφική έκταση των προγραμμάτων (4)·

21. εκεί όπου υπάρχουν διαφορετικές δομές για την εφαρμογή των εθνικών και ευρωπαϊκών παρεμβάσεων, θεωρεί αναγκαία τη ενίσχυση της συνεργασίας των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, ούτως ώστε να αποφευχθούν αναποτελεσματικές επικαλύψεις. Θεωρεί, πράγματι, ότι μπορεί να επιτευχθεί σταδιακά μια τέλεια συνέργεια μέσα από τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό όλων των αναπτυξιακών παρεμβάσεων που υλοποιούνται σε μια περιοχή, αλλά και με πολύ συντονισμένη διαχείριση του χρόνου και, για τον σκοπό αυτό, ενδείκνυται η ενίσχυση του διαλόγου και η επακόλουθη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, ώστε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνεκτικότητα και συμπληρωματικότητα μεταξύ των διαφόρων εθνικών και ευρωπαϊκών παρεμβάσεων·

Προς μια περισσότερο ολοκληρωμένη εδαφική ανάπτυξη

22. υποστηρίζει ότι, για να υπάρξει σημαντικότερη επίδραση στη συνοχή όπως και στην ανταγωνιστικότητα των διαφόρων εδαφικών περιοχών, απαιτείται οι παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη μείωση των οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων να βασίζονται σε ολοκληρωμένες δράσεις, προσανατολισμένες περισσότερο στα αποτελέσματα, και να διαμορφώνονται κατόπιν συνεκτίμησης της εδαφικής διάστασης των προβλημάτων·

23. τονίζει ότι η εδαφική συνοχή, ο νέος στόχος πολιτικής που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη της Λισσαβώνας, έχει καταστεί προτεραιότητα μαζί με την οικονομική και κοινωνική συνοχή και, ως εκ τούτου, η εδαφική διάσταση πρέπει να ενσωματωθεί καλύτερα σε όλες τις πολιτικές που έχουν σαφή εδαφική ισχύ, ακόμη και μέσω συστηματικών αξιολογήσεων των τοπικών επιπτώσεων τους. Κρίνει, για τον σκοπό αυτό, χρήσιμη την εισαγωγή συστημάτων παρακολούθησης που να μπορούν να ελέγχουν συνεχώς την κατανομή των δημοσίων δαπανών που αναλογούν στους στόχους της συνοχής στις περιοχές της ΕΕ·

24. επισημαίνει ότι η συμμετοχή των δημόσιων διοικήσεων όλων των βαθμίδων στη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού και υλοποίησης των παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη μείωση των ανισοτήτων στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη εγγυάται την εκπόνηση μέτρων που αντλούν από τα τοπικά πλαίσια την έμπνευση και τις γνώσεις που απαιτούνται ώστε να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των διάφορων περιοχών, να συγκεντρωθούν οι πόροι και να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα της δημόσιας δράσης·

25. τονίζει ότι προκλήσεις όπως η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, ο ενεργειακός εφοδιασμός, η παγκοσμιοποίηση, η σχέση μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών και η δημογραφική αλλαγή ή οι μεταναστευτικές ροές έχουν έντονα διαφοροποιημένο εδαφικό αντίκτυπο και απαιτούν, ως εκ τούτου, την εξεύρεση και την απτή εφαρμογή λύσεων σχεδιαζόμενων και εφαρμοζόμενων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας·

26. θεωρεί συνεπώς ότι, σύμφωνα με την αρχή της εταιρικής σχέσης, η επιτυχία των εθνικών και των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων δεν μπορεί να διαχωριστεί από την συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών οργάνων που είναι αρμόδια για τη λήψη αποφάσεων σύμφωνα με το εκάστοτε εθνικό δίκαιο καθώς και από την ικανότητα των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων να συμμετάσχουν στην παρακολούθηση τόσο του σχεδιασμού όσο και του προγραμματισμού και της υλοποίησης των παρεμβάσεων·

Μια προσέγγιση που να ενισχύει την αποτελεσματικότητα της συνοχής

27. αναγνωρίζει την ανάγκη να προωθηθεί η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών εδαφών σε ένα αυστηρό πλαίσιο διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, που απαιτεί την αναζήτηση μέγιστης αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας, λαμβανομένης υπόψη της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μεγαλύτερο προσανατολισμό στα αποτελέσματα, με την δυνατότητα εισαγωγής σαφών και μετρήσιμων στόχων, καθώς και δεικτών επιδόσεων μετρήσιμων, με ανάλογη ευελιξία και σύμφωνων με τις προγραμματισμένες παρεμβάσεις, ώστε να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση κατά την περίοδο προγραμματισμού·

28. δεν είναι αντίθετη στην αρχή της καθιέρωσης, για τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων, εκ των προτέρων προϋποθέσεων, που είναι στενά και άμεσα συνδεδεμένες με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι οποίες ενδέχεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην υλοποίηση και στη λειτουργία των προγραμμάτων καθώς και στην ενσωμάτωση των αναπτυξιακών παρεμβάσεων·

29. υπογραμμίζει ωστόσο ότι οι εν λόγω προϋποθέσεις δεν θα πρέπει να καθυστερούν την έναρξη των προγραμμάτων που σχετίζονται με τα Διαρθρωτικά Ταμεία, μειώνοντας σημαντικά τα αποτελέσματα που αναμένονται από τη χρήση των εθνικών πόρων για συμπληρωματικές και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις

30. Η ΕτΠ επιφυλάσσεται να εκφράσει ολοκληρωμένη άποψη αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει διατυπώσει την πρότασή της σχετικά με το θέμα

31. δεν συμφωνεί, ωστόσο, με τα όσα προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τις προϋποθέσεις που συνδέονται με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, οι οποίες ενέχουν τον κίνδυνο να φέρουν σε δυσχερή θέση τις τοπικές και περιφερειακές αρχές οι οποίες δεν είναι υπεύθυνες για τη μη συμμόρφωση στις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στα κράτη μέλη (5), με αποτέλεσμα την παρεμπόδιση ή την καθυστέρηση της αναπτυξιακής διαδικασίας και την ακύρωση των αποτελεσμάτων που έχουν ήδη επιτευχθεί·

32. σημειώνει ότι διάφοροι παράγοντες ενδέχεται να επηρεάσουν τη βέλτιστη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ σε περιοχές και τομείς παρέμβασης που προσφέρονται για ανάπτυξη, με αποτέλεσμα τη μείωση των δυνητικών επιπτώσεών τους σε μια συγκεκριμένη περιοχή (6). Στο πλαίσιο αυτό, η επαλήθευση της αρχής της προσθετικότητας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά για να συμπληρώσουν τα εθνικά προγράμματα δαπανών, παρέχοντας στη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια πραγματική προστιθέμενη αξία·

33. τονίζει, ως εκ τούτου, ότι είναι σκόπιμο να παρακολουθείται πιο αποτελεσματικά ο πρόσθετος ρόλος των διαρθρωτικών ταμείων, εξασφαλίζοντας στις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις πρόσθετες και συμπληρωματικές δράσεις οι οποίες δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την εθνική νομοθεσία·

34. πιστεύει ότι η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη συνοχή εξαρτώνται επίσης από την απλοποίηση των διαδικασιών, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι κανονιστικές και διοικητικές επιβαρύνσεις για τους δικαιούχους. Πράγματι, ευέλικτες διαδικασίες αποτελούν σημαντική προϋπόθεση για την αποτελεσματική χρήση των πόρων. Για τον λόγο αυτό καλεί την Επιτροπή να συστήσει στα κράτη μέλη, να εξετάσουν και να υποβάλουν προτάσεις, σε συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, για την καλύτερη ευθυγράμμιση των κανόνων της ΕΕ (αρχές, χρόνοι και διαδικασίες) με τους κανόνες των κρατών μελών δίνοντας προτεραιότητα στα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τη δημιουργία άνισων όρων μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών στην χρήση των πόρων·

Προς μεγαλύτερη ολοκλήρωση και συμπληρωματικότητα των παρεμβάσεων μετά το 2013

35. αναγνωρίζει τη σημασία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και επιδοκιμάζει τις αναλύσεις που κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με τη Συμβολή της περιφερειακής πολιτικής στη βιώσιμη ανάπτυξη στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (7), όπου αναφέρει ότι η επιτυχία στην επίτευξη των στόχων της εν λόγω στρατηγικής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

36. φρονεί ότι η πολιτική συνοχής μπορεί να παράσχει σημαντική συμβολή στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», αλλά δεν πρέπει να απορροφηθεί από αυτήν, και υπογραμμίζει τον υποστηρικτικό ρόλο που διαδραματίζει στην αρμονική ανάπτυξη της ΕΕ μειώνοντας τις οικονομικές και κοινωνικές ανισορροπίες μεταξύ των διάφορων ευρωπαϊκών περιοχών, όπως ορίζει το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι δύο διαδικασίες εφαρμογής θα πρέπει, συνεπώς, να παραμείνουν ανεξάρτητες όπως είναι σήμερα, αφού ανταποκρίνονται σε διαφορετικούς στόχους που δεν συμπίπτουν απόλυτα, παρόλο που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε πλαίσιο ολοκλήρωσης και συμπληρωματικότητας·

37. υποστηρίζει την πρόταση της πέμπτης έκθεσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, να αναπτυχθεί ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο, το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο τα διαρθρωτικά ταμεία όσο και τα άλλα ταμεία περιφερειακής ανάπτυξης της ΕΕ, ήτοι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, το καθένα με τα δικά του μέσα και με τους ιδιαίτερους κανόνες του. Θεωρεί πράγματι θετική την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών ταμείων που εξυπηρετούν τις διαρθρωτικές πολιτικές σε ένα κοινό στρατηγικό αναπτυξιακό πλαίσιο, πράγμα που θα συμβάλει στον καλύτερο συντονισμό τους·

38. στο πλαίσιο της τρέχουσας συζήτησης σχετικά με τους μελλοντικούς κανονισμούς των Διαρθρωτικών Ταμείων, θεωρεί απαραίτητο να αναδειχθούν οι συμβάσεις εταιρικής σχέσης στον τομέα της ανάπτυξης και των επενδύσεων, που θα συναφθούν βάσει του κοινού στρατηγικού πλαισίου, σε μέσο που θα εξασφαλίζει πραγματικά τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των εθνικών και των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν τους ίδιους στόχους μείωσης των οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισορροπιών, καθορίζοντας τις επενδυτικές προτεραιότητες, τον καταμερισμό των εθνικών και των ευρωπαϊκών πόρων, τις συμφωνηθείσες προϋποθέσεις και τους επιδιωκόμενους στόχους·

39. υπενθυμίζει, εντούτοις, ότι, σύμφωνα με τις αρχές της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, οι συμβάσεις αυτές θα πρέπει να καταρτίζονται και να εφαρμόζονται με πλήρη συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών, ήτοι των φορέων που είναι αρμόδιοι για την επιτόπια εφαρμογή και διαχείριση των παρεμβάσεων, και όχι απλώς μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερος συντονισμός και συγχρονισμός των διάφορων πολιτικών προγραμμάτων και να ενισχυθεί η διακυβέρνησή τους σε στρατηγικό και όχι πλέον μόνο σε επιχειρησιακό επίπεδο·

40. θεωρεί ότι οι συμβάσεις εταιρικής σχέσης στον τομέα της ανάπτυξης και των επενδύσεων, μπορούν, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος μέλος, να δώσουν με τον κατάλληλο τρόπο συγκεκριμένη έκφραση στα εδαφικά σύμφωνα, τα οποία προωθεί η Επιτροπή των Περιφερειών στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων·

41. πιστεύει ότι, εάν συντονιστούν κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι εθνικές πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης και η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής θα έδιναν απτή έκφραση στην αρχή της συγκέντρωσης των παρεμβάσεων, μεγιστοποιώντας τις συνέργειες των διάφορων μέσων που χρησιμοποιούνται στην ίδια περιοχή και λαμβάνοντας υπόψη τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις. Θα μπορούσε έτσι να επιτευχθεί μεγαλύτερος συντονισμός, όχι μόνο μεταξύ των πεδίων εφαρμογής του ΕΤΠΑ, του ΕΚΤ, του Ταμείου Συνοχής, του ΕΓΤΑΑ και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας, αλλά και με τις εθνικές παρεμβάσεις που επιδιώκουν τους ίδιους αναπτυξιακούς στόχους·

42. φρονεί, εξάλλου, πως έχει στρατηγική σημασία να μην θεωρούνται οι εθνικές πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης και η ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής ανεξάρτητα από τις τομεακές πολιτικές, διότι κρίνει απαραίτητο να επιτευχθεί μεγαλύτερη συνοχή, διάρθρωση και συνέργεια μεταξύ των παρεμβάσεων. Πράγματι, οι δημόσιες πολιτικές σε πολλούς τομείς έχουν την τάση να παράγουν αλληλοεξαρτώμενα αποτελέσματα, ενώ ο συνολικός τους αντίκτυπος μπορεί να αυξηθεί με έναν καλό συντονισμό της εφαρμογής τους (8)·

43. πιστεύει ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η ευθυγράμμιση των προγραμμάτων με συγκεκριμένους στόχους, μέσω της επικέντρωσης στα ήδη εφαρμοζόμενα πολιτικά μέσα και στους χρηματοδοτικούς πόρους που ήδη υπάρχουν για την επίτευξη αυτών των στόχων, και του καθορισμού προτεραιοτήτων όσον αφορά τους τομείς στήριξης, τις επενδύσεις και τη διάθεση των μέσων της ΕΕ, βάσει ανάλυσης των πόρων που διαθέτει η κάθε περιφέρεια. Θα μπορούσαν έτσι να αξιοποιηθούν με τον βέλτιστο τρόπο τόσο το δυναμικό κάθε περιοχής όσο και η γνώση των ιδιαίτερων προτεραιοτήτων της.

Βρυξέλλες, 11 Οκτωβρίου 2011 Η Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Mercedes BRESSO

(1) COM(2011) 500 τελικό. Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020».

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων Συμπεράσματα της πέμπτης έκθεσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή: το μέλλον της πολιτικής συνοχής – COM(2010) 642 τελικό.

(3) Συμπεράσματα του σεμιναρίου που διοργάνωσε η περιφέρεια Umbria και η επιτροπή «Πολιτική εδαφικής συνοχής» (COTER) της Επιτροπής των Περιφερειών στην Περούτζια (Ιταλία) στις 29 Απριλίου 2011 με θέμα: Νέοι δείκτες για τη μέτρηση της προόδου της πολιτικής συνοχής.

(4) Μελέτη των Rona MICHIE και John BACHTLER Managing Structural Funds – Institutionalising Good practice, Κέντρο Έρευνας Ευρωπαϊκών Πολιτικών, Πανεπιστήμιο του Strathclyde, 1996

(5) Βλ. γνωμοδότηση της ΕτΠ για την Πέμπτη έκθεση για τη συνοχή – CdR 369/2010 fin (εισηγητής: Michel DELEBARRE, FR/PSE).

(6) Μελέτη των Chiara DEL BO, Massimo FLORIO, Emanuela SIRTORI και Silvia VIGNETTI Additionality and regional development: are EU structural funds complements or substitutes of National public finance?, (Προσθετικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη: τα Διαρθρωτικά Ταμεία της ΕΕ συμπληρώνουν και υποκαθιστούν τις εθνικές δημόσιες χρηματοδοτήσεις; CISL – Κέντρο Βιομηχανικών Μελετών, εκπονηθείσα το 2009 κατόπιν αιτήσεως της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

(7) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών Συμβολή τής περιφερειακής πολιτικής στη βιώσιμη ανάπτυξη στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (COM(2011) 17 τελικό).

(8) Μελέτη των Laura Polverari και Rona Michie, Complementarity or conflict? The (in)coherence of Cohesion Policy, Κέντρο Έρευνας Ευρωπαϊκών Πολιτικών, Πανεπιστήμιο του Strathclyde, 2011.