ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 251, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο της συνθήκης EK σχετικά με την κοινή θέση που καθόρισε το Συμβούλιο σχετικά με την έκδοση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εξυγίανση και εκκαθάριση ασφαλιστικών επιχειρήσεων

1986/0080 (COD)

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 251, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο της συνθήκης EK σχετικά με την κοινή θέση που καθόρισε το Συμβούλιο σχετικά με την έκδοση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εξυγίανση και εκκαθάριση ασφαλιστικών επιχειρήσεων

1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

- Στις 23 Δεκεμβρίου 1986, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την υποχρεωτική εκκαθάριση των επιχειρήσεων πρωτασφάλισης [1]. Η πρόταση υποβλήθηκε στο Συμβούλιο στις 23 Ιανουαρίου 1987 και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 6 Φεβρουαρίου 1987.

[1] COM (86) 768 τελικό/2, ΕΕ C 71, της 19.3.1987.

- Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε ευνοϊκή γνώμη για την πρόταση κατά την 248η ολομέλειά της, στις 23 Σεπτεμβρίου 1987 [2].

[2] ΕΕ C 319, της 30.11.1987, σ.10.

- Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε νομοθετικό ψήφισμα [3] με τη γνώμη του όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής κατά την ολομέλεια της 14ης Μαρτίου 1989.

[3] PE 124.469/τελικό. Εισηγητής P. Price.

- Στις 12 Σεπτεμβρίου 1989 η Επιτροπή ενέκρινε τροποποιημένη πρόταση [4] με βάση τις διαβουλεύσεις της με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

[4] COM (89) 394 τελικό, ΕΕ C 253, της 6.10.1989, σ. 3.

- Μετά από πολύχρονες διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο, οι οποίες διακόπηκαν επανειλημμένα, το Συμβούλιο έλαβε, στις 10 Oκτωβρίου 2000, την κοινή θέση [5] που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας ανακοίνωσης.

[5] ΕΕ...........

2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Κύριος στόχος της παρούσας πρότασης είναι να εξασφαλισθεί ότι

- η μόνη αρμόδια αρχή για την έναρξη διαδικασίας εκκαθάρισης όσον αφορά μια ασφαλιστική επιχείρηση η οποία έχει την καταστατική της έδρα στην Κοινότητα πρέπει να είναι η αρχή του κράτους μέλους καταγωγής η οποία πρέπει να εφαρμόζει την ισχύουσα εθνική νομοθεσία (αρχή της ενότητας),

- η διαδικασία εκκαθάρισης πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα κοινοτικά υποκαταστήματα της ασφαλιστικής επιχείρησης ανεξάρτητα από το κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένα (αρχή της καθολικότητας) [6], και

[6] Η πρόταση εμπνέεται από τη "διπλή αρχή της ενότητας της διαδικασίας και της καθολικότητας της ισχύος της". COM (86) 768 τελικό /2, αιτιολογική έκθεση.

- η προστασία των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων, των οποίων τα ασφάλιστρα τροφοδοτούν τα κεφάλαια της ασφαλιστικής επιχείρησης πρέπει να συμβιβάζεται καταλλήλως με τα νόμιμα συμφέροντα άλλων πιστωτών. [7]

[7] Η πρόταση αποτελεί "προσπάθεια συμβιβασμού ανάμεσα στην ανάγκη για εγγύηση των δικαιωμάτων των ασφαλιζόμενων, αφενός, των οποίων τα ασφάλιστρα τροφοδοτούν τα τομεία των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, και αφετέρου, των νόμιμων συμφερόντων των άλλων δανειστών, ιδιαίτερα των μισθωτών". COM (86) 768 τελικό/2 αιτιολογική έκθεση.

3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΘΕΣΗ

3.1. Γενικά

3.1.1. Η κοινή θέση που έλαβε το Συμβούλιο διατηρεί την ουσία της αρχικής πρότασης της Επιτροπής (στο εξής «πρόταση»). Όπως η πρόταση έτσι και η κοινή θέση βασίζεται στις αρχές της ενότητας, της καθολικότητας και της προστασίας των πιστωτών των ασφαλιστικών επιχειρήσεων. Η Επιτροπή συμφωνεί με τις αλλαγές που επέφερε το Συμβούλιο και θεωρεί ότι θα συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας του νομοθετικού κειμένου.

3.1.2. Η κοινή θέση λαμβάνει πλήρως υπόψη το πνεύμα των τροπολογιών που πρότεινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε πρώτη ανάγνωση. Επιπλέον, εξαιτίας του μεγάλου χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε μέχρι να εγκριθεί η πρόταση, το Συμβούλιο προέβη στην αναγκαία ανασύνταξη του εγγράφου σεβόμενο στο ακέραιο τις αρχές στις οποίες βασίζεται το αρχικό κείμενο. Η ανασύνταξη κρίθηκε απαραίτητη προκειμένου να προσαρμοσθεί η διατύπωση της πρότασης στο νομικό πλαίσιο που θεσπίσθηκε με τις ασφαλιστικές οδηγίες τρίτης γενεάς (Τρίτες οδηγίες ασφάλισης ζωής και ζημιών [8]) και να εξασφαλισθεί η συνοχή με άλλα κοινοτικά νομικά μέσα όσον αφορά την αφερεγγυότητα όπως ο κανονισμός του Συμβουλίου περί αφερεγγυότητας (στο εξής «κανονισμός περί αφερεγγυότητας») [9] και η παράλληλη πρόταση οδηγίας για την εκκαθάριση πιστωτικών ιδρυμάτων [10]. Επισημαίνεται ότι, παρά το γεγονός ότι η κοινή θέση και ο κανονισμός περί αφερεγγυότητας βασίζονται σε διαφορετικές αρχές, πολλά τεχνικά θέματα είναι ταυτόσημα στα δύο κείμενα και πρέπει να αντιμετωπισθούν με συνοχή.

[8] Οδηγίες 92/96/ΕΟΚ (ΕΕ L 360, της 9.12.1992, σ.1) και 92/49/EΟΚ (ΕΕ L 228, της 11.8.1992, σ.1).

[9] Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) 1346/2000 της 29ης Μαΐου 2000 περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ L 160 της 30ης Ιουνίου 2000).

[10] Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου όσον αφορά την εξυγίανση και την εκκαθάριση πιστωτικών ιδρυμάτων και τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων [COM (88) 4 τελικό, ΕΕ C 36 της 8.2.1988]. Το Συμβούλιο εξέδωσε κοινή θέση για την οδηγία αυτή στις 17.7.2000.

3.1.3. Πέραν αυτού, η κοινή θέση έχει διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της πρότασης εφαρμόζοντας τις αρχές της ενότητας και της καθολικότητας όχι μόνον όσον αφορά την υποχρεωτική εκκαθάριση αλλά κάθε είδους εκκαθάριση ανεξάρτητα από το εάν είναι υποχρεωτική ή εκούσια και από το εάν βασίζεται σε αφερεγγυότητα ή όχι. Πέραν αυτού, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας επεκτάθηκε προκειμένου να περιλάβει τα μέτρα εξυγίανσης που λαμβάνουν οι αρμόδιες αρχές για τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της οικονομικής ευρωστίας μιας ασφαλιστικής επιχείρησης εφόσον τα μέτρα αυτά θίγουν προϋπάρχοντα δικαιώματα άλλων μερών πλην της ασφαλιστικής επιχειρήσεως. Προς τον σκοπό αυτόν, η κοινή θέση προβλέπει εκτεταμένη κάλυψη των περιπτώσεων στις οποίες μια ασφαλιστική επιχείρηση αντιμετωπίζει κρίση ή αποφασίζει να παύσει τις δραστηριότητές της. Με τον τρόπο αυτόν βελτιώθηκε η προστασία των πιστωτών και των ασφαλιστικών πιστωτών.

3.1.4. Οι κυριότερες τροποποιήσεις που εισάγει η κοινή θέση σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής σχολιάζονται λεπτομερώς παρακάτω.

3.2. Οι τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όπως αντικατοπτρίζονται στην κοινή θέση

Οι τροπολογίες που πρότεινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε πρώτη ανάγνωση της πρότασης και τις οποίες η Επιτροπή αποδέχθηκε, αποσκοπούσαν στην ενίσχυση της δημοσιότητας της διαδικασίας εκκαθάρισης προκειμένου να προστατευθούν οι πιστωτές (1η τροπολογία) και να εξασφαλισθεί ότι η διαδικασία παράγει αποτελέσματα σε όλη την κοινοτική επικράτεια σύμφωνα με την αρχή της ενότητας της εκκαθάρισης (τροπολογίες 2 και 3). Το πνεύμα των αιτημάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενσωματώθηκε πλήρως στην κοινή θέση.

3.2.1. Ακολουθώντας το πνεύμα των τροπολογιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η κοινή θέση περιλαμβάνει ορισμένες διατάξεις (άρθρα 14, 15, 17 και 18) προκειμένου να εξασφαλισθεί η αρχή της δημοσιότητας της διαδικασίας εκκαθάρισης. Παρόμοιες διατάξεις ισχύουν και για τα μέτρα εξυγίανσης που καλύπτονται με την οδηγία.

Όπως προβλέπεται στο άρθρο 14, η απόφαση για την έναρξη διαδικασίας εκκαθάρισης πρέπει να δημοσιεύεται 1) σύμφωνα με τις διαδικασίες δημοσίευσης που ισχύουν στο κράτος μέλος προέλευσης, 2) στην Επίσημη Εφημερίδα των ΕΚ και 3) με οποιοδήποτε άλλο τρόπο αποφασίσουν οι εποπτικές αρχές των κρατών μελών στην επικράτειά τους. Το εν λόγω άρθρο ορίζει επίσης ότι η δημοσίευση πρέπει να διευκρινίζει την αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας εκκαθάρισης αρχή του κράτους μέλους προέλευσης, το εφαρμοστέο δίκαιο και τον διορισθέντα εκκαθαριστή.

Εκτός από την παραπάνω δημοσίευση, το άρθρο 15 προβλέπει την ατομική κοινοποίηση της απόφασης σε όλους τους γνωστούς πιστωτές που έχουν τη συνήθη διαμονή, κατοικία ή την καταστατική τους έδρα στην Κοινότητα. Η διάταξη αυτή προσδιορίζει και το περιεχόμενο των πληροφοριών που θα παρέχονται. Το άρθρο 17 διευκρινίζει τις γλώσσες και τη μορφή της κοινοποίησης.

Επιπλέον, το άρθρο 18 υποχρεώνει τους εκκαθαριστές να ενημερώνουν σε τακτική βάση τους πιστωτές όσον αφορά την πρόοδο της διαδικασίας εκκαθάρισης.

3.2.2. Όπως συνέστησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διευκρινίστηκε και συμπληρώθηκε η αρχή σύμφωνα με την οποία η διαδικασία εκκαθάρισης που κινείται από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους προέλευσης παράγει αποτελέσματα σε όλη την κοινοτική επικράτεια (αρχές της ενότητας και της καθολικότητας). Καλύπτεται κυρίως από τα άρθρα 8 και 9 της κοινής θέσης. Παρόμοιες διατάξεις συμπεριλήφθηκαν όσον αφορά τα μέτρα εξυγίανσης (άρθρο 4).

Όπως προβλέπει το άρθρο 8 μόνον οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών προέλευσης δικαιούνται να λάβουν απόφαση για την κίνηση διαδικασίας εκκαθάρισης. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, η απόφαση «αναγνωρίζεται, χωρίς άλλες διατυπώσεις, στην επικράτεια των λοιπών κρατών μελών και παράγει αποτελέσματα μόλις αρχίσει να παράγει αποτελέσματα στο κράτος μέλος κινήσεως της διαδικασίας». Το άρθρο 9 ορίζει ότι η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας εκκαθάρισης, η ίδια η διαδικασία εκκαθάρισης και τα αποτελέσματά της διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης.

3.3. Άλλες αλλαγές που εισήγαγε το Συμβούλιο στην κοινή θέση

Εκτός από την γενικότερη αναδιατύπωση της πρότασης, όπως εξηγείται παραπάνω στην παράγραφο 3.1, η κοινή θέση περιλαμβάνει και άλλες αλλαγές, και συγκεκριμένα:

3.3.1. Ορισμός της διαδικασίας εκκαθάρισης [άρθρο 2 στοιχείο δ)]

Ο ορισμός της διαδικασίας εκκαθάρισης στην κοινή θέση περιλαμβάνει τις συλλογικές διαδικασίες που συνεπάγονται τη ρευστοποίηση και διανομή της περιουσίας της ασφαλιστικής επιχείρησης με την παρέμβαση διοικητικών ή δικαστικών αρχών. Επομένως, η κοινή θέση δεν περιορίζεται στην «υποχρεωτική» εκκαθάριση όπως η αρχική πρόταση. Θεσπίζει έναν ευρύτερο ορισμό που περιλαμβάνει κάθε είδους διαδικασία εκκαθάρισης η οποία αφορά μια ασφαλιστική επιχείρηση ανεξάρτητα από το εάν βασίζεται ή όχι σε αφερεγγυότητα ή αν ειναι είναι εθελοντική ή υποχρεωτική.

Ένας ευρύς ορισμός της εκκαθάρισης εξασφαλίζει εκτεταμένη κάλυψη από την οδηγία. Με τον τρόπο αυτόν οποιαδήποτε εκκαθάριση κοινοτικής ασφαλιστικής επιχείρησης θα γίνεται με οργανωμένο τρόπο και σύμφωνα με κανόνες που έχουν συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εξασφαλίζεται το νόμιμο δικαίωμα των πιστωτών για ενημέρωση, δημοσιότητα και μη διακριτική μεταχείριση. Η ολοκληρωμένη αυτή κάλυψη από την οδηγία αποτελεί θετικό στοιχείο για την εσωτερική αγορά γενικότερα και πιο συγκεκριμένα για την προστασία των πιστωτών.

3.3.2. Συμπερίληψη των μέτρων εξυγίανσης [άρθρα 1 παράγραφος1, 2 στοιχείο (γ) και 3]

Εν αντιθέσει προς την αρχική και την τροποποιημένη πρόταση η κοινή θέση ισχύει όχι μόνον για τη διαδικασία εκκαθάρισης αλλά και για τα μέτρα εξυγίανσης.

Τα "μέτρα εξυγίανσης" που καλύπτονται από την κοινή θέση πρέπει να πληρούν τις εξής προϋποθέσεις: πρώτον, πρέπει να στοχεύουν στη διατήρηση ή την αποκατάσταση της οικονομικής ευρωστίας της ασφαλιστικής επιχείρησης. δεύτερον, πρέπει να θίγονται προϋπάρχοντα δικαιώματα πλην εκείνων της ασφαλιστικής επιχείρησης (δηλαδή τρίτων μερών). Η πρώτη προϋπόθεση είναι απαραίτητη προκειμένου να γίνεται διάκριση μεταξύ των μέτρων εξυγίανσης και των διαδικασιών που αφορούν τη ρευστοποίηση και διανομή των περιουσιακών στοιχείων της ασφαλιστικής επιχείρησης (διαδικασία εκκαθάρισης). Η δεύτερη προϋπόθεση αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας άλλα ενδεχόμενα μέτρα τα οποία, εξαιτίας του γεγονότος ότι αφορούν αποκλειστικά την ίδια την ασφαλιστική επιχείρηση χωρίς να θίγουν δικαιώματα τρίτων, δεν απαιτούν ειδικά μέτρα ασφαλείας.

Οι ασφαλιστικές οδηγίες περιλαμβάνουν ήδη διατάξεις που εναρμονίζουν ορισμένα μέτρα εξυγίανσης [11]. Η κοινή θέση δεν εναρμονίζει όλα τα δυνατά μέτρα εξυγίανσης που περιλαμβάνονται στην εθνική νομοθεσία αλλά περιλαμβάνει κανόνες σχετικά με την συντονισμένη εφαρμογή των υπόψη μέτρων σε όλη την Κοινότητα. Ο συντονισμός αυτός ευεργετεί τους ασφαλισμένους και τους άλλους πιστωτές της επιχείρησης δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτόν μπορεί να αποφευχθεί η εκκαθάριση.

[11] Άρθρα 20 της οδηγίας 73/239/ΕΟΚ (ΕΕ L 228, της 16.8.1973, σ.12) και 24 της οδηγίας 79/267/EΟΚ (ΕΕ L 63, της 13.3.1979, σ. 12).

Δεν είναι επιθυμητό να υπάγονται όλα τα μέτρα εξυγίανσης στους ίδιους κανόνες όσον αφορά τη δημοσιότητα. Για τον λόγο αυτόν η κοινή θέση εξαιρεί από τη γενική υποχρέωση της δημοσίευσης ορισμένα μέτρα εξυγίανσης τα οποία αφορούν αποκλειστικά και μόνον τα δικαιώματα των μετόχων ή μελών ή εργαζομένων μιας ασφαλιστικής επιχείρησης. Με άλλα λόγια, όταν τα μέτρα εξυγίανσης δεν θίγουν τους πιστωτές της ασφαλιστικής επιχείρησης, η κοινή θέση δεν καθιστά υποχρεωτική τη δημοσίευσή τους εκτός εάν το προβλέπει το δίκαιο που εφαρμόζεται στα υπόψη μέτρα εξυγίανσης (νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης)

3.3.3. Κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων των ασφαλιστικών πιστωτών και των λοιπών πιστωτών :μεταχείριση των απαιτήσεων εξ ασφαλίσεως (άρθρα 10 και 12 καθώς και παράρτημα)

Η πρόταση προέβλεπε μια ενιαία μέθοδο (ειδικό προνόμιο) για τη μεταχείριση των απαιτήσεων εξ ασφαλίσεως κατά την εκκαθάριση μιας ασφαλιστικής επιχείρησης: η διάθεση των περιουσιακών στοιχείων που απαρτίζουν τα τεχνικά αποθεματικά αποκλειστικά υπέρ των ασφαλιστικών πιστωτών

Ωστόσο στη μεγάλη πλειοψηφία τους τα κράτη μέλη δεν ήταν σε θέση να αποδεχθούν την εναρμόνιση αυτή η οποία έθιγε τις λεπτές πολιτικές ισορροπίες στην εθνική τους νομοθεσία όσον αφορά τις διάφορες κατηγορίες πιστωτών στο πλαίσιο της εκκαθάρισης (συνήθεις πιστωτές, ασφαλιστικοί πιστωτές, εργαζόμενοι, κοινωνική ασφάλιση, φορολογικές αρχές, εμπράγματα δικαιώματα [12] κλπ). Το πρόβλημα αυτό ήταν και ο κύριος λόγος για τον οποίο οι διαβουλεύσεις γύρω από την οδηγία αυτή στο πλαίσιο του Συμβουλίου έμειναν σε αδιέξοδο για πολλά χρόνια.

[12] Πρόκειται για νομική έκφραση που καλύπτει όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ο πιστωτής έχει προϋπάρχον και ειδικό δικαίωμα επί συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου π.χ. υποθήκη επί ακινήτου. Το ακίνητο μπορεί να αποτελεί μέρος ενός γενικού χαρτοφυλακίου περιουσιακών στοιχείων μιας ασφαλιστικής επιχείρησης αλλά στην περίπτωση αδυναμίας της να πραγματοποιήσει τις σχετικές πληρωμές ο πιστωτής θα έχει απόλυτο δικαίωμα ως προς το εν λόγω περιουσιακό στοιχείο δηλαδή το ακίνητο.

Για να παρακάμψει το εμπόδιο αυτό, η κοινή θέση συμπλήρωσε την πρόταση της Επιτροπής με την προσθήκη μιας δεύτερης μεθόδου (γενικό προνόμιο), που είναι προαιρετική για τα κράτη μέλη και αποσκοπεί στην προστασία των ασφαλιστικών πιστωτών. Η Επιτροπή πιστεύει ότι αμφότερες οι μέθοδοι, που αντικατοπτρίζουν τα συστήματα που εφαρμόζονται στα περισσότερα κράτη μέλη, παρέχουν ισοδύναμη προστασία στους ασφαλιστικούς πιστωτές.

Το άρθρο 10 της κοινής θέσης προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν: είτε να αναγνωρίσουν ότι οι απαιτήσεις εξ ασφαλίσεως έχουν απόλυτα προνομιακό χαρακτήρα έναντι όλων των υπολοίπων αξιώσεων ως προς τα περιουσιακά στοιχεία που απαρτίζουν τα τεχνικά αποθεματικά της ασφαλιστικής επιχείρησης («ειδικό προνόμιο») είτε να επιφυλάσσουν στις απαιτήσεις εξ ασφαλίσεως ειδική κατάταξη ως προς το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων της ασφαλιστικής επιχείρησης (με εξαίρεση τις αξιώσεις ως προς μισθούς, κοινωνική ασφάλιση, φόρους και εμπράγματα δικαιώματα) («γενικό προνόμιο»).

Είναι βέβαιο ότι οι δύο εναλλακτικές μέθοδοι οι οποίες προσφέρουν στους ασφαλιστικούς πιστωτές ισοδύναμη προστασία δεν είναι ταυτόσημες. Κάθε μία έχει τα υπέρ και τα κατά της. Το ειδικό προνόμιο δίνει στους ασφαλιστικούς πιστωτές υψηλότερη κατάταξη από το γενικό προνόμιο δεδομένου ότι οι απαιτήσεις εξ ασφαλίσεως υπερέχουν όλων των υπολοίπων αξιώσεων. Ωστόσο, το ειδικό προνόμιο αφορά μόνον τα περιουσιακά στοιχεία που απαρτίζουν τα τεχνικά αποθεματικά της επιχείρησης ενώ το γενικό προνόμιο αφορά το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων της ασφαλιστικής επιχείρησης. Αμφότερες οι μέθοδοι εξασφαλίζουν το κατάλληλο επίπεδο προστασίας στους ασφαλιστικούς πιστωτές καθώς και την κατάλληλη ισορροπία με τους υπόλοιπους πιστωτές της ασφαλιστικής επιχείρησης.

Εκτός αυτού, στο άρθρο 12 της κοινής θέσης προβλέπεται πρόσθετη εγγύηση για τους ασφαλιστικούς πιστωτές στην περίπτωση της εφαρμογής της μεθόδου του γενικού προνομίου. Τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν την μέθοδο αυτή θα ζητούν από όλες τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις να καλύπτουν τις αξιώσεις που έχουν προτεραιότητα έναντι των απαιτήσεων εξ ασφαλίσεως (μισθούς, κοινωνική ασφάλιση, φορολογία και εμπράγματα δικαιώματα εγγεγραμμένα στους λογαριασμούς της ασφαλιστικής επιχείρησης) με περιουσιακά στοιχεία που δεν βαρύνονται με κανενός είδους υποχρεώσεις και τα οποία ανταποκρίνονται στα ίδια κριτήρια με εκείνα που ισχύουν για τα περιουσιακά στοιχεία που απαρτίζουν τα τεχνικά αποθεματικά. Μια τέτοια κάλυψη με περιουσιακά στοιχεία πρέπει να υπάρχει ανά πάσα στιγμή και ανεξάρτητα από το ενδεχόμενο να τεθεί η επιχείρηση υπό εκκαθάριση. Σκοπός της πρόσθετης αυτής εγγύησης είναι να εξασφαλισθεί η δυνατότητα κάλυψης "υπερπρονομιούχων απαιτήσεων" ανά πάσα στιγμή με επαρκή περιουσιακά στοιχεία χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η εξόφληση των ασφαλιστικών απαιτήσεων.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο ευρύς ορισμός των απαιτήσεων εξ ασφαλίσεως στην κοινή θέση [άρθρο 2 (ια)] πρέπει να έχει θετικό αντίκτυπο στην προστασία των ασφαλιστικών πιστωτών δεδομένου ότι ένας τέτοιος ορισμός καθορίζει και το πεδίο εφαρμογής των δύο εναλλακτικών μεθόδων. Πράγματι, έχουν καταβληθεί μεγάλες προσπάθειες στην κοινή θέση να προσδιορισθούν οι καλυπτόμενες απαιτήσεις εξ ασφαλίσεως. Ο ορισμός περιλαμβάνει όλες τις οφειλές της ασφαλιστικής επιχείρησης που απορρέουν από ασφαλιστήρια συμβόλαια και πράξεις. Εκτός από τις αξιώσεις ασφαλισμένων, κατόχων ασφαλιστηρίων συμβολαίων και δικαιούχων, ως απαιτήσεις εξ ασφαλίσεως θεωρούνται και οι απαιτήσεις ζημιωθέντων που έχουν δικαίωμα άσκησης ευθείας αγωγής κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης. Πέραν αυτού, ο ορισμός περιλαμβάνει και τα ασφάλιστρα που οφείλονται από την ασφαλιστική επιχείρηση ως αποτέλεσμα της μη κατάρτισης ή ακύρωσης ασφαλιστηρίων συμβολαίων και πράξεων.

Σε κάθε περίπτωση το σύστημα των δύο εναλλακτικών μεθόδων μεταχείρισης των απαιτήσεων εξ ασφαλίσεως αποτελεί μεγάλη πρόοδο όσον αφορά την προστασία των κατόχων ασφαλιστηρίων συμβολαίων σε σχέση με την τρέχουσα κατάσταση. Σήμερα, σε ορισμένα κράτη μέλη οι ασφαλισμένοι δεν έχουν κανένα προνόμιο σε περίπτωση εκκαθάρισης. Πέραν αυτού, η δυνατότητα τοπικής εκκαθάρισης και το κόστος της δικαστικής οδού μειώνουν σημαντικά τα περιθώρια ικανοποίησης των απαιτήσεών τους.

3.3.4. Ανάκληση της άδειας λειτουργίας (άρθρο 13)

Η κοινή θέση υιοθετεί στο θέμα αυτό μια ισορροπημένη λύση η οποία λαμβάνει υπόψη την πρακτική που ακολουθείται σε κάθε κράτος μέλος και ακολουθεί εκ παραλλήλου την πρόταση για την εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων και τον κανονισμό περί αφερεγγυότητας. Προβλέπει ότι η έναρξη της διαδικασίας εκκαθάρισης συνεπάγεται την ανάκληση της άδειας λειτουργίας από τις εποπτικές αρχές της χώρας προέλευσης εκτός εάν η άδεια λειτουργίας έχει ήδη ανακληθεί. Εν τούτοις, η ανάκληση της άδειας λειτουργίας δεν εμποδίζει την ασφαλιστική επιχείρηση να συνεχίσει τις δραστηριότητές της εκείνες που είναι απαραίτητες για τους σκοπούς της εκκαθάρισης.

3.3.5. Ισχύουσα νομοθεσία (άρθρα 4, 9 και 19 έως 26)

Ως λογική συνέπεια της αρχής της ενότητας, το άρθρο 9 της κοινής θέσης ορίζει ότι η διαδικασία εκκαθάρισης και τα αποτελέσματά της υπόκεινται στη νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης (lex concursus). Το αυτό ισχύει και για τα μέτρα εξυγίανσης όπως ορίζει το άρθρο 4. Προκειμένου να διευκρινισθεί η εφαρμογή της αρχής αυτής στην πράξη, στην παράγραφο 2 του άρθρου 9 περιλαμβάνεται ένας μη εξαντλητικός κατάλογος των θεμάτων που διέπονται από το δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης, ο οποίος ακολουθεί τον κανονισμό περί αφερεγγυότητας.

Ωστόσο, η οδηγία δεν μπορεί να αγνοήσει την ύπαρξη διαφορετικών νομικών συστημάτων στα κράτη μέλη. Όπως δεν δύναται να εναρμονίσει θεμελιώδεις πτυχές του αστικού δικαίου που καταφανώς δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της, οφείλει να προστατεύει νόμιμες προσδοκίες και να αναγνωρίζει ορισμένες προϋπάρχουσες δικαιοπραξίες που έλαβαν χώρα εκτός του κράτους μέλους προέλευσης. Προς τον σκοπό αυτόν, η κοινή θέση περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες περί του εφαρμοστέου δικαίου σε περίπτωση ιδιαίτερα σημαντικών δικαιωμάτων και νομικών σχέσεων. Με τον τρόπο αυτόν επιχειρεί να περιφρουρήσει τη νομική ασφάλεια των δικαιοπραξιών καθώς και την εμπιστοσύνη στις αγορές.

Στο περίπλοκο αυτό θέμα, η κοινή θέση λαμβάνει πλήρως υπόψη τις σχετικές διατάξεις του κανονισμού περί αφερεγγυότητας που καταρτίσθηκαν στο Συμβούλιο από τους εμπειρογνώμονες του αστικού δικαίου των κρατών μελών. Η ύπαρξη ασυνέπειας μεταξύ της οδηγίας και του κανονισμού περί αφερεγγυότητας στο θέμα αυτό δεν θα ήταν δικαιολογημένη καθώς θα προκαλούσε σημαντικά προβλήματα στα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή αμφότερων των νομικών κειμένων στην εθνική νομοθεσία τους.

Από την άποψη αυτή η κοινή θέση προβλέπει τους εξής ειδικούς κανόνες ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο:

(1) Αποτελέσματα επί ορισμένων συμβάσεων και δικαιωμάτων (άρθρο 19)

Τα αποτελέσματα των μέτρων εξυγίανσης και των διαδικασιών εκκαθάρισης για τις συμβάσεις εργασίας, τις συμβάσεις που παρέχουν δικαίωμα χρήσεως ακινήτου ή κτήσεως κυριότητας επ' αυτού και τα δικαιώματα επί ακινήτου, πλοίου ή αεροσκάφους θα διέπονται από το δίκαιο το εφαρμοστέο επί των εν λόγω συμβάσεων και δικαιωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα της εκκαθάρισης για συμβάσεις εργασίας ή επί ακινήτων που συνήψε η ασφαλιστική επιχείρηση προτού κινηθεί η διαδικασία εκκαθάρισης (π.χ. συνέχιση ή λύση της σύμβασης, αποζημίωση κλπ) θα διέπονται από το δίκαιο που εφαρμόζεται στις υπόψη συμβάσεις. Αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να προστατευθούν οι νόμιμες προσδοκίες των αντισυμβαλλομένων (π.χ. των εργαζομένων) από την εφαρμογή ξένης νομοθεσίας ("lex concursus").

Ωστόσο, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 25 της κοινής θέσης, άλλα θέματα όπως η αναγγελία, εξακρίβωση, αποδοχή και κατάταξη των απαιτήσεων που αφορούν αυτές τις συμβάσεις και δικαιώματα θα διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης. Αυτό σημαίνει ότι ενώ το νομικό καθεστώς μιας σύμβασης εργασίας και των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μερών ως αποτέλεσμα της έναρξης διαδικασίας εκκαθάρισης θα διέπεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους του οποίου το δίκαιο εφαρμόζεται στη σύμβαση, η εκτέλεση των απαιτήσεων που απορρέουν από αυτήν κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης θα διέπεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης στο πλαίσιο της εκκαθάρισης.

(2) Εμπράγματα δικαιώματα τρίτων (άρθρο 20) και επιφύλαξη κυριότητας (άρθρο 21)

Ο όρος "εμπράγματο δικαίωμα" αποτελεί νομική έκφραση η οποία καλύπτει τις περιπτώσεις στις οποίες ένας πιστωτής ενδέχεται να έχει προϋπάρχον και ειδικό δικαίωμα επί συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου π.χ. υποθήκη ή κυριότητα επί ακινήτου.

Όταν ένα περιουσιακό στοιχείο ανήκον σε ασφαλιστική επιχείρηση και ευρισκόμενο εκτός του κράτους μέλους προέλευσης στο οποίο κινήθηκε η διαδικασία εκκαθάρισης, αποτελεί αντικείμενο εμπράγματου δικαιώματος υπέρ τρίτου, η κοινή θέση ορίζει ότι ένα τέτοιο "εμπράγματο δικαίωμα" συσταθέν σε άλλο κράτος μέλος δεν θίγεται από την κίνηση της διαδικασίας εκκαθάρισης. Δεδομένου ότι η θέση των εμπράγματων δικαιωμάτων στο πτωχευτικό δίκαιο των κρατών μελών δεν είναι εναρμονισμένη, η κοινή θέση, ακολουθώντας τον κανονισμό περί αφερεγγυότητας προτιμά να μην θίγονται τα εν λόγω εμπράγματα δικαιώματα που ευρίσκονται εκτός του κράτους μέλους προέλευσης από τη διαδικασία εκκαθάρισης. Σκοπός είναι να μην εξαρτώνται οι νόμιμες προσδοκίες ενός πιστωτή με εμπράγματο δικαίωμα σχετιζόμενο με πράξη τελεσθείσα βάσει του δικαίου ενός κράτους μέλους από την κίνηση διαδικασίας εκκαθάρισης σε άλλο κράτος μέλος. Επισημαίνεται ότι τα εμπράγματα δικαιώματα έχουν μεγάλη σημασία για τη χορήγηση δανείων.

Στην περίπτωση της επιφύλαξης κυριότητας υπέρ τρίτου όσον αφορά ένα περιουσιακό στοιχείο μιας ασφαλιστικής επιχείρησης ευρισκόμενου εκτός του κράτους μέλους προέλευσης (νομικό καθεστώς που πλησιάζει πολύ τα εμπράγματα δικαιώματα) η κοινή θέση ακολουθεί την ίδια λύση που τηρήθηκε ως προς τα εμπράγματα δικαιώματα για τους λόγους που εξηγούνται παραπάνω.

(3) Συμψηφισμός (άρθρο 22)

Στις περιπτώσεις που βάσει των κανόνων που διέπουν τη σύγκρουση δικαίων το δικαίωμα να προταθεί συμβιβασμός απορρέει από εθνική νομοθεσία διαφορετική από εκείνη του κράτους μέλους προέλευσης, η κοινή θέση, ακολουθώντας τον κανονισμό περί αφερεγγυότητας επιτρέπει στον πιστωτή της ασφαλιστικής επιχείρησης να διατηρήσει τη δυνατότητα αυτή ως κεκτημένο δικαίωμα έναντι της διαδικασίας εκκαθάρισης. Στην περίπτωση αυτή το δικαίωμα συμβιβασμού δεν θίγεται από την κίνηση διαδικασίας εκκαθάρισης.

Σκοπός της διάταξης αυτής είναι να προστατευθούν οι νόμιμες προσδοκίες των πιστωτών. Πράγματι, η δυνατότητα συμβιβασμού καθίσταται ένα είδος εγγύησης που διέπεται από δίκαιο στο οποίο βασίζεται ο πιστωτής κατά τη σύναψη ή τη δημιουργία της απαίτησης. Η διάταξη αυτή αφορά τον συμβιβασμό για απαιτήσεις που δημιουργήθηκαν προτού κινηθεί η διαδικασία εκκαθάρισης. Η αναγνώριση του συμψηφισμού απαιτήσεων που δημιουργήθηκαν μετά την έναρξη της εκκαθάρισης θα διέπεται από το δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης (lex concursus).

(4) Ελεγχόμενες αγορές (άρθρο 23)

Όσον αφορά τον αντίκτυπο της οδηγίας στις δικαιοπραξίες που πραγματοποιούνται σε ελεγχόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές, η κοινή θέση προσφέρει συνοχή με τα υπόλοιπα κοινοτικά νομικά μέσα στον τομέα της αφερεγγυότητας (την παράλληλη πρόταση για την εκκαθάριση πιστωτικών ιδρυμάτων και τον κανονισμό περί αφερεγγυότητας).

Τα αποτελέσματα ενός μέτρου εξυγίανσης ή η κίνηση διαδικασίας εκκαθάρισης στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών σε μια ελεγχόμενη αγορά θα διέπονται από το δίκαιο το εφαρμοστέο στην εν λόγω αγορά. Με τον τρόπο αυτόν η κοινή θέση προσπαθεί να αποφύγει δυνητικές συγκρούσεις μεταξύ του δικαίου του κράτους μέλους προέλευσης και του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται η υπόψη αγορά ούτως ώστε να προστατευθεί η γενική εμπιστοσύνη στις ελεγχόμενες αγορές.

(5) Επιβλαβείς πράξεις (άρθρο 24)

Η διάταξη αυτή πρέπει να ληφθεί από κοινού με το σημείο 1 της 2ης παραγράφου του άρθρου 9 της κοινής θέσης όπου ορίζεται ότι, κατά γενικό κανόνα, η ισχύς δικαιοπραξιών που είναι επαχθείς για τους πιστωτές θα διέπονται από το δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης (lex concursus). Ο γενικός αυτός κανόνας ισχύει πάντοτε, ακόμη και στις περιπτώσεις που προαναφέρονται στις οποίες μια συγκεκριμένη δικαιοπραξία διέπεται από δίκαιο διαφορετικό από εκείνο του κράτους μέλους προέλευσης: εάν μια τέτοια πράξη αποδειχθεί επιβλαβής για τους πιστωτές το εφαρμοστέο δίκαιο βάσει του οποίου αξιολογείται η εγκυρότητά της είναι το δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης.

Το άρθρο 24 της κοινής θέσης περιλαμβάνει ωστόσο μια εξαίρεση στον γενικό αυτόν κανόνα. Αφορά δικαιοπραξίες τις οποίες η ασφαλιστική επιχείρηση πραγματοποίησε προτού κινηθεί η διαδικασία εκκαθάρισης και οι οποίες ανταποκρίνονται στις εξής τρεις προϋποθέσεις: (i) είναι επαχθείς για το σύνολο των πιστωτών, (ii) διέπονται από το δίκαιο κράτους μέλους διαφορετικού από το κράτος μέλος προέλευσης και (iii) είναι αδύνατη η καθ' οιονδήποτε τρόπο προσβολή τους βάσει του εν λόγω δικαίου. Όταν ο ευεργετούμενος από την προσβαλλόμενη δικαιοπραξία παρέχει αποδείξεις ότι πληρούνται οι παραπάνω προϋποθέσεις, η εγκυρότητα των εν λόγω δικαιοπραξιών διέπεται από το δίκαιο που εφαρμόζεται στην περίπτωσή τους και όχι από το δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης.

Στόχος της διάταξης αυτής είναι η διαφύλαξη των νόμιμων προσδοκιών τρίτων που συναλλάγησαν με την ασφαλιστική επιχείρηση όταν οι συναλλαγές τους δύνανται να προσβληθούν με την αναδρομική εφαρμογή της εκκαθάρισης ή με ενέργειες του εκκαθαριστή. Επισημαίνεται ότι υπάρχουν σοβαρές διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά την χρονική περίοδο και τους όρους υπό τους οποίους η εγκυρότητα μιας δικαιοπραξίας δύναται να προσβληθεί από τα αναδρομικά αποτελέσματα της εκκαθάρισης. Στην περίπτωση αυτή η κοινή θέση τηρεί την προσέγγιση του κανονισμού περί αφερεγγυότητας. Προτιμά την εφαρμογή του δικαίου που διέπει την υπόψη δικαιοπραξία προκειμένου να διαφυλαχθεί η νομική ασφάλεια των δικαιοπραξιών αντί να αφήσει την εγκυρότητα της δικαιοπραξίας στις αποφάσεις μιας ξένης νομοθεσίας (lex concursus)

Η διάταξη αυτή δεν έχει ως πρόδηλο στόχο την προστασία πράξεων που έχουν τελεσθεί με σκοπό την εξαπάτηση ("consilium fraudis"). Μια από τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή της είναι, να μην επιτρέπεται η καθ' οιονδήποτε τρόπο προσβολή της πράξεως βάσει του εφαρμοστέου δικαίου. Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρείται στην περίπτωση απάτης δεδομένου ότι η νομοθεσία όλων των κρατών μελών θεσπίζει ειδικές νομικές διαδικασίες με τις οποίες κηρύσσονται άκυρες οι πράξεις που έχουν τελεσθεί με σκοπό την εξαπάτηση, ανεξάρτητα από τις σχετικές ποινικές κυρώσεις.

(6) Προστασία του αποκτώντος τρίτου (άρθρο 25)

Η διάταξη αυτή αφορά αποκλειστικά ορισμένες πράξεις που έχουν συναφθεί μετά τη λήψη μέτρων εξυγίανσης ή την έναρξη διαδικασίας εκκαθάρισης. Όταν μια ασφαλιστική επιχείρηση, μετά τη λήψη μέτρου εξυγίανσης ή την κίνηση της διαδικασίας εκκαθάρισης, συνάψει δικαιοπραξία δια της οποίας διατίθεται εξ επαχθούς αιτίας ακίνητο, πλοίο ή αεροσκάφος ή κινητές αξίες, το κύρος της δικαιοπραξίας διέπεται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο όποίο ευρίσκεται το περιουσιακό στοιχείο.

Στόχος της διάταξης αυτής είναι η προστασία των νόμιμων προσδοκιών των αποκτώντων τρίτων καθώς και η διευκόλυνση της ρευστοποίησης περιουσιακών στοιχείων από τον διοικητή ή τον εκκαθαριστή. Εάν η εγκυρότητα της αγοράς εξαρτάτο από ξένη νομοθεσία (δίκαιο του κράτους μέλους προέλευσης) οι αγοραστές θα είχαν ενδοιασμούς να συναλλαγούν με ασφαλιστική επιχείρηση για την οποία έχουν ληφθεί μέτρα εξυγίανσης ή κινηθεί διαδικασία εκκαθάρισης.

(7) Εκκρεμοδικία (άρθρο 26)

Τα αποτελέσματα ενός μέτρου εξυγίανσης ή της διαδικασίας εκκαθάρισης επί εκκρεμούς δίκης κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης θα διέπεται αποκλειστικά από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο εκκρεμεί η δίκη.

Είναι λογικό το αποτέλεσμα της εκκαθάρισης επί δίκης η οποία είχε ξεκινήσει πριν την εκκαθάριση να διέπεται από το ίδιο δίκαιο μέχρι να ολοκληρωθεί η εκδίκαση της υπόθεσης και να εκδοθεί σχετική απόφαση. Ωστόσο, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 26, τα αποτελέσματα των μέτρων εξυγίανσης ή των εκκαθαριστικών διαδικασιών όσον αφορά τις επί μέρους πράξεις εκτέλεσης που συνεπάγεται η εκκρεμοδικία, διέπονται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους προέλευσης.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι η κοινή θέση περιλαμβάνει τα βασικά στοιχεία της πρότασης της Επιτροπής καθώς και τις τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τις οποίες η Επιτροπή είχε αποδεχθεί και συμπεριλάβει στην τροποποιημένη πρότασή της. Η Επιτροπή συνιστά την παρούσα κοινή θέση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Βρυξέλλες ,

Για την Επιτροπή

Ο Πρόεδρος