Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με «Το Τόξο των Άλπεων - μια ευκαιρία για ανάπτυξη και ολοκλήρωση»

(96/C 204/24)

Στις 6 Ιουλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με «Το Τόξο των Άλπεων - μια ευκαιρία για ανάπτυξη και ολοκλήρωση».

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 20 Φεβρουαρίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Masucci.

Κατά τη 335η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 89 ψήφους υπέρ και 5 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Ήδη από το 1991, η έκθεση Ευρώπη 2000 υπογράμμιζε τη σπουδαιότητα μιας κοινής θεώρησης στον τομέα της χωροταξίας για τη μεγιστοποίηση των πλεονεκτημάτων που συνεπάγεται η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς.

1.2. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η έκθεση Ευρώπη 2000+ συνεχίζει την ήδη αναληφθείσα προσπάθεια λαμβάντας υπόψη τα εξής:

- τους στόχους της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και την αξιοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής που περιλαμβάνονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ 7

- την ανάγκη εκπόνησης κοινών προγραμμάτων δράσης για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση που σκιαγραφείται στο Λευκό Βιβλίο του Ντελόρ 7

- την επικείμενη ένταξη της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, καθώς και την προβλεπόμενη μελλοντική διεύρυνση με την προσχώρηση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

1.3. Στόχος του προγράμματος Ευρώπη 2000 είναι να συμφωνηθεί μια συνολική και μακροπρόθεσμη θεώρηση - η οποία να υπερβαίνει το κατώφλι του αιώνα - για τον ευρωπαϊκό χώρο: έναν μεταβαλλόμενο χώρο, στον οποίο πρέπει να ενσωματωθούν οι τομεακές δυναμικές και τα μεγάλα διευρωπαϊκά δίκτυα.

1.3.1. Για την υλοποίηση αυτού του στόχου απαιτείται αυξημένη διακρατική συνεργασία, με τη συμμετοχή τόσο των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσο και των κοινωνικοοικονομικών οργανώσεων.

1.4. Υπό αυτό το πρίσμα, η ευρωπαϊκή επικράτεια διαιρέθηκε σε οκτώ ομάδες περιοχών, αναλόγως της γεωγραφικής τους θέσεως και των μεταξύ τους σχέσεων, με βάση το σκεπτικό ότι κατ` αυτόν τον τρόπο θα διευκολυνθεί η μελέτη των διακρατικών προοπτικών ανάπτυξης του εδάφους της Ευρώπης:

- Το Κέντρο των Πρωτευουσών 7

- Το Τόξο των Άλπεων 7

- Η Ηπειρωτική Διαγώνιος 7

- Τα νέα κρατίδια της Γερμανίας 7

- Η περιοχή της Μεσογείου (Λατινικό Τόξο) 7

- Το Ατλαντικό Τόξο 7

- Οι περιφέρειες της Βόρειας Θάλασσας 7

- Οι ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες.

2. Τα σύνορα, τόπος ανταλλαγών και ολοκλήρωσης

2.1. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι οι παραμεθόριες περιοχές υπήρξαν ανέκαθεν όχι μόνον περισσότερο εκτεθειμένες σε αλλαγές πολιτικής κυριαρχίας, αλλά και τόποι οικονομικών συναλλαγών και πολιτισμικών ανταλλαγών, πέραν των δημογραφικών, εμπλουτίζοντας διαρκώς -και συχνά μεταβάλλοντας εις βάθος- τον κοινωνικό ιστό. Εκτός των στρατευμάτων, έμποροι, βιοτέχνες, απασχολούμενοι στο γεωργικό τομέα, αρχικά, και, κατόπιν, εργάτες σε αναζήτηση εργασίας, διέσχιζαν τα ορεινά περάσματα, διένυαν τις κοιλάδες και εγκαθίσταντο όπου έβρισκαν καλύτερες πηγές εισοδημάτων και, ενδεχομένως, οικογενειακή σταθερότητα.

2.2. Κατά τους προηγούμενους αιώνες, η ευρωπαϊκή περιοχή που περιλαμβάνεται στο Τόξο των Άλπεων υπήρξε τόπος έντονων εμπορικών συναλλαγών και μετακινήσεων πληθυσμών. Στον αιώνα μας, λόγω των δύο παγκοσμίων πολέμων, τα σύνορα στο εσωτερικό της περιοχής αυτής μεταβλήθηκαν σημαντικά.

2.3. Με την προώθηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Τόξο των Άλπεων διαδραμάτισε ζωτικό ρόλο στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης, δεδομένου ότι περιλαμβάνει ορισμένες από τις σημαντικότερες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

- στη Γαλλία, τις νοτιοανατολικές περιφέρειες της Προβηγγίας-Άλπεων-Κυανής Ακτής και του Ροδανού-Άλπεων (Rhones-Alpes) 7

- στην Ιταλία, το βιομηχανικό τρίγωνο (Πιεμόντε, Λομβαρδία, Λιγυρία) και τις βορειοανατολικές περιφέρειες (Τρεντίνο-Άνω Αδίγη (Alto Adige), Bένετο, ΦριούλιΒενετία-Τζούλια) 7

- στη Γερμανία, ορισμένες ζώνες της Βαυαρίας και της Βάδης-Βυρτεμβέργης 7

- ένα μεγάλο τμήμα της Αυστρίας.

Πέραν των προαναφερθεισών περιοχών της Ένωσης, πρέπει αναμφισβήτητα να συνυπολογισθούν και το Λιχτενστάϊν και η Ελβετία. Η Ελβετική Συνομοσπονδία έχει εξαιρετική σημασία για όλες τις πολιτικές που αφορούν το Τόξο των Άλπεων και η διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής για την εν λόγω περιοχή, η οποία είναι ζωτικού ενδιαφέροντος για ολόκληρη την Ευρώπη, μπορεί να συντελέσει στη γόνιμη συμμετοχή της Ελβετίας με στόχο τη διαρκώς εντεινόμενη ενσωμάτωσή της στην Ένωση.

Τέλος, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ο ρόλος της Σλοβενίας και της Κροατίας οι οποίες θα κληθούν να διαδραματίσουν σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο σε ολόκληρη την περιοχή των Βαλκανίων.

2.4. Πρέπει, συνεπώς, να ληφθεί υπόψη και η σημαντική συμβολική αξία του Τόξου των Άλπεων, δεδομένου ότι εκτείνεται σε τρεις από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία), σε μια τέταρτη χώρα (την Αυστρία) η οποία μέχρι πριν από 80 περίπου χρόνια αποτελούσε μια μεγάλη δύναμη απαρτιζόμενη από πολλά έθνη, στην Ελβετία η οποία με τα γαλλόφωνα, γερμανόφωνα και ιταλόφωνα καντόνιά της μπορεί να αποτελέσει υπόδειγμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση - παρότι βρίσκεται εκτός της Ένωσης - και, τέλος, στη Σλοβενία και στην Κροατία, δύο νέα κράτη που δημιουργήθηκαν από την οδυνηρή μεταβολή του ευρωπαϊκού τοπίου μετά το 1989.

2.5. Επιπλέον, το Τόξο των Άλπεων έχει θεμελιώδη σημασία όχι μόνον για την ιστορική και πολιτισμική μνήμη της Ευρώπης, αλλά και για τις στρατηγικές ενόψει της μελλοντικής ανάπτυξης δεδομένου ότι, αφενός, στο έδαφός του υπάρχει ένα σημαντικό τμήμα του κοινοτικού παραγωγικού συστήματος, καθώς και ορισμένοι από τους σπουδαιότερους φυσικούς πόρους (οι Άλπεις) και, αφετέρου, για τον ρόλο του ως «γέφυρας» προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης διαμέσου των αυστριακών, γερμανικών και ιταλικών συνόρων.

3. Οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες

3.1. Από κοινωνικοοικονομική άποψη και σύμφωνα με τους στατιστικούς δείκτες, το Τόξο των Άλπεων συνιστά μία από τις πλέον ανεπτυγμένες και πλούσιες μεγάλες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά επιμέρους ανάλυση των στοιχείων αποκαλύπτει σημαντικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων περιοχών όσον αφορά είτε τον πληθυσμό (δημογραφική αύξηση, απασχόληση, κατά κεφαλή ΑΕγχΠ) είτε τους λοιπούς δείκτες της οικονομικής και εμπορικής ζωής, όπως παραδείγματος χάρη τις ροές των μεταφορών που έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα επίπεδα επιβάρυνσης του περιβάλλοντος.

Όσον αφορά τη γενική εικόνα του Τόξου των Άλπεων, είναι δυνατόν να γίνει διάκριση μεταξύ ποικίλων υποσυστημάτων με οικονομικές και κοινωνικές διαφορές που πλήττουν κυρίως τις ορεινές περιοχές.

3.1.1. Στο εσωτερικό του Τόξου των Άλπεων υφίστανται όντως περιοχές οι οποίες απειλούνται με μείωση του πληθυσμού ή οι οποίες εξαρτώνται οικονομικά αποκλειστικά από τον τουρισμό ή, ακόμη, περιοχές που εξαιτίας του απομονωμένου χαρακτήρα τους δεν διαθέτουν ούτε καν αυτή τη μοναδική πηγή πόρων, αλλά αποκλειστική πηγή των εσόδων τους είναι μια μη αποδοτική και κοπιαστική γεωργία, οι ιδιαίτερες συνθήκες της οποίας δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη από την ΚΓΠ.

3.2. Για την καλύτερη εξέταση των επί μέρους προβλημάτων και την εξεύρεση ενδεχόμενων λύσεων, ο γεωγραφικός και πολιτικο-διοικητικός ορισμός του Τόξου των Άλπεων που προτείνεται εδώ είναι διαφορετικός από εκείνον που περιλαμβάνεται στην Έκθεση Ευρώπη 2000+ () της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ο οποίος αποτολμά να διευρύνει υπερβολικά την υπό εξέταση περιοχή (συμπεριλαμβάνοντας, παραδείγματος χάρη, την Αιμιλία Ρωμανία και τις Μάρκε, στην Ιταλία, και την Αλσατία, στη Γαλλία), ενώ αντίθετα αγνοεί περιφέρειες όπως η Λιγυρία και χώρες όπως η Σλοβενία και η Κροατία, οι οποίες συνδέονται άμεσα με την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα του Τόξου των Άλπεων.

Εντούτοις, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο συλλογισμός από τον οποίο εκπορεύεται η ανάλυση σχετικά με το Τόξο των Άλπεων που περιλαμβάνεται στην Έκθεση Ευρώπη 2000+ είναι, στην ουσία, βάσιμος.

«Αυτό που κάνει περισσότερο εντύπωση κατά την παρατήρηση του Τόξου των Άλπεων, είναι ο σύγχρονος χαρακτήρας, η ευημερία και το αναπτυξιακό δυναμικό της περιοχής αυτής» ().

3.3. Τα προβλήματα του Τόξου των Άλπεων, αφενός, σχετίζονται με τη «διαχείριση των επιπτώσεων» μιας υψηλής ανάπτυξης και με την ολοκλήρωση τόσο στο εσωτερικό όσο και σε συνδυασμό με τις γύρω περιοχές 7 αφετέρου δε, τα τοπικά προβλήματα είχαν ως αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές να παρουσιάσουν μειωμένη οικονομική απόδοση. Πράγματι, οι τομείς της παραγωγής μειονεκτούν όσον αφορά τον ανταγωνισμό, λόγω των δυσχερειών που απορρέουν από τη σχετική απομόνωση των περιοχών αυτών.

3.4. Στη Γερμανία, η οικονομική ευρωστία του Τόξου των Άλπεων έγκειται στην έντονη ανάπτυξη της βιομηχανίας και στον προηγμένο τριτογενή τομέα της Βαυαρίας 7 στην Ιταλία, στο βιομηχανικό τρίγωνο Τορίνο-Μιλάνο-Γένοβα, στις «βιομηχανικές περιοχές» καθώς και στον προσοδοφόρο γεωργικό τομέα 7 στη Γαλλία, στη βιομηχανική ανάπτυξη της Λυών, η οποία συμπληρώνεται από τις δραστηριότητες του τομέα της τεχνολογίας αιχμής της Γκρενόμπλ και του κέντρου δραστηριοτήτων Sophia Antipolis της Κυανής Ακτής. Η προσχώρηση της Αυστρίας προσέδωσε μεγάλη προστιθέμενη αξία, καθώς και νέα αναπτυξιακή ώθηση προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

3.5. Ιδιαίτερες είναι οι συνθήκες που επικρατούν στη νότια πλευρά της Γαλλίας, η οποία συνιστά σημείο συνάντησης με το Λατινικό Τόξο αναπτύσσοντας, και σε αυτή την περίπτωση, μια σημαντική λειτουργία σύνδεσης με την Κεντρική Ευρώπη.

Προπάντων τα γαλλικά παράλια - όπως επισημαίνεται στην Έκθεση Ευρώπη 2000+ () - «εμφανίζονται σαν αρτηρία διάβασης και διαμετακόμισης εμπορευμάτων, τουριστικών και μεταναστευτικών ροών, η οποία όμως χαρακτηρίζεται από μια κάποια έλλειψη εκβιομηχάνισης. Ένα από τα προβλήματά της είναι να καταφέρει να συγκρατήσει ένα μέρος των ροών αυτών προς όφελος μιας οικονομικής ανάπτυξης που δεν έχει ακόμη παγιωθεί και διέπεται από έντονη δυαδικότητα μεταξύ δραστηριοτήτων αιχμής και λιγότερο εξειδικευμένων δραστηριοτήτων».

4. Η διαχείριση της ανάπτυξης: α) κίνδυνοι

4.1. Η περιφέρεια διαθέτει λοιπόν μεγάλο πλούτο, αλλά σε συνδυασμό με μεγάλη ευπάθεια που απορρέουν εν μέρει από τους ίδιους παράγοντες.

Πλούτο, διότι οι οικονομικές και κοινωνικές παράμετροι καταδεικνύουν υψηλό κατά κεφαλή ΑΕγχΠ, εκτεταμένη απασχόληση, υψηλό βιομηχανικό επίπεδο και προηγμένες υπηρεσίες 7 ευπάθεια, διότι η εντατική παραγωγική και εμπορική δραστηριότητα θέτει σε κίνδυνο το περιβάλλον, ο πληθυσμός παρουσιάζει υψηλή πυκνότητα και, τέλος, η κυκλοφορία εμπορευμάτων και προσώπων είναι υπερβολικά έντονη και συγκεντρωμένη σε μια σαφώς οριοθετημένη περιοχή.

4.2. Υφίσταται, προπαντός, κίνδυνος «συμφόρησης».

Ελάχιστες περιφέρειες στην Ευρώπη, και ενδεχομένως σε ολόκληρο τον κόσμο, μπορούν να επιδείξουν μια τόσο έντονη κυκλοφορία σε μια τόσο περιορισμένη περιοχή.

Η κυκλοφορία των εμπορευμάτων, τόσο στον άξονα Βορρά-Νότου (Ιταλία-Αυστρία-Γερμανία και Γαλλία-Ελβετία-Ιταλία) όσο και στον άξονα Ανατολής-Δύσης (Γαλλία-ΙταλίαΕλβετία-Αυστρία-Γερμανία), προστίθεται στις τουριστικές ροές οι οποίες είναι ιδιαίτερα αυξημένες τόσο τις θερμές εποχές του χρόνου, με κατεύθυνση τη θάλασσα και τις μεγάλες λίμνες, όσο και κατά τη χειμερινή περιόδο, στο εσωτερικό των Άλπεων και στους Δολομίτες.

4.3. Και σε αυτή την περίπτωση, απαιτείται να γίνει διάκριση μεταξύ τριών περιοχών με διαφορετική κυκλοφοριακή επιβάρυνση, η οποία οφείλεται όχι μόνο στην αυξημένη ροή της κυκλοφορίας αλλά και στις διαφορετικές επιπτώσεις που συνεπάγεται η μεταφορά εμπορευμάτων και προσώπων. Ιδιαίτερα σοβαρή είναι η κατάσταση στους άξονες Λυών-Τορίνο-Μιλάνο, Λυών-Μασσαλία, Μόναχο-Βιέννη, Μόναχο-Βερόνα, με τις αλπικές διαβάσεις του Φρεζύς, του Λευκού Όρους, του Αγ. Γοτθάρδου, του Σεμπλόν και του Μπρέννερ, όπου τα εμπορεύματα ξεπέρασαν τα 20 εκατομμύρια τόννους ετησίως, ενώ η κατάσταση είναι πιο υποφερτή στον παράκτιο αυτοκινητόδρομο Μασσαλία-Νίκαια-Γένοβα, στο πέρασμα του Ταρβίζιο, στον άξονα Σάλτσμπουργκ-Τεργέστη-Βενετία και στον αυτοκινητόδρομο Βιέννη-Γκράτς-Τεργέστη.

4.4. Στο τέλος της δεκαετίας του `80, ο όγκος των εμπορευμάτων που μεταφέρονταν διαμέσου των Άλπεων αντιστοιχούσαν σε ποσοστό 12 % της ενδοκοινοτικής κυκλοφορίας εμπορευμάτων, ενώ έκτοτε οι μεταφορές αυτές έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο, με ετήσιο μέσο όρο 2,6 %. Για τα επόμενα χρόνια προβλέπονται περαιτέρω αυξήσεις τουλάχιστον της τάξεως του 3 % για τις ενδοαλπικές και πλέον του 5 % για τις διεθνείς μεταφορές.

4.4.1. Λόγω σοβαρών καθυστερήσεων, κυρίως εκ μέρους της ιταλικής πλευράς όσον αφορά τη μεικτή σιδηροδρομική-οδική κυκλοφορία, δεν διαβλέπεται - τουλάχιστον για τα προσεχή χρόνια - το ενδεχόμενο σιδηροδρομικής μεταφοράς σημαντικού τμήματος της προαναφερθείσας κυκλοφορίας. Η οδική κυκλοφορία, η οποία κατά τα τέλη της δεκαετίας του `70 ανέρχετο σε περίπου 50 % του συνόλου, σήμερα πλησιάζει σχεδόν τα δύο τρίτα.

4.5. Όσον αφορά την κυκλοφορία των ατόμων, η οποία οφείλεται κυρίως στον τουρισμό, είναι πυκνή κατά κύριο λόγο τους καλοκαιρινούς μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, ενώ εντείνεται επίσης το χειμώνα λόγω των χειμερινών σπορ.

4.6. Εξάλλου, αναμένεται να αυξηθούν οι μετακινήσεις στο εσωτερικό, μετά την ένταξη της Αυστρίας, λόγω της σύσφιξης των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων με την Σλοβενία και, όπως προβλέπεται - πράγμα που όλοι επιθυμούν - σύντομα και με την Κροατία, τη Σερβία και τη Βοσνία μόλις δοθεί τέλος στον πόλεμο. Εξάλλου, προβλέπεται να αυξηθούν οι μετακινήσεις και προς τις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

4.7. Τίθενται επίσης προβλήματα «δημογραφικής πυκνότητας».

Οι δημογραφικοί δείκτες είναι πολύ υψηλοί σε ορισμένες στρατηγικές περιοχές του Τόξου των Άλπεων, όπως οι γαλλικές βόρειες Άλπεις, η κοιλάδα του Πάδου και του Ροδανού. Η υψηλή αυτή πυκνότητα θα μπορούσε να μετασχηματιστεί σε δυσβάσταχτη για το φυσικό περιβάλλον επιβάρυνση. Συγκεκριμένα, σοβαρό πρόβλημα αποτελεί η κοιλάδα του Ροδανού, κυρίως μεταξύ Λυών και Αβινιόν, περιοχή η οποία φαίνεται να κατευθύνεται προς μία ανάπτυξη ολοένα εντονότερη τόσο στο βιομηχανικό όσο και στον τριτογενή τομέα.

4.8. Το περιβάλλον αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους λόγω των υψηλών τιμών της ρύπανσης οι οποίες οφείλονται σε ορισμένους από τους ίδιους θετικούς παράγοντες, όπως είναι ο υψηλός βαθμός εκβιομηχάνισης και η στρατηγική θέση σε επίπεδο εμπορικών συναλλαγών και κίνησης του τουρισμού. Η υψηλή πυκνότητα της κυκλοφορίας σε κοιλάδες που συχνά είναι πολύ στενές, η τουριστική συγκέντρωση σε ορισμένες ορεινές περιοχές και στις όχθες των λιμνών για περιορισμένα χρονικά διαστήματα είναι δυνατόν να καταστούν σοβαρά προβλήματα, εάν δεν συσταθεί ορθολογιστικό σύστημα συλλογής και διάθεσης των αστικών αποβλήτων, κυρίως δε των βιομηχανικών, τα οποία παράγονται σε μεγάλες ποσότητες στις εν λόγω περιοχές.

4.9. Η γεωργία των ορεινών περιοχών αποτελεί απαραίτητη συνεισφορά στη διατήρηση του τοπίου και της ισορροπίας στη φύση. Σε ορισμένες παραγωγικές ζώνες, όπως είναι για παράδειγμα οι κοιλάδες και οι πεδιάδες κατάντη των Άλπεων, ακόμη και η γεωργία που χρησιμοποιεί εντατικές μεθόδους μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα.

4.10. Ολόκληρο το Τόξο των Άλπεων υποβάλλεται συνεπώς σε ισχυρές περιβαλλοντικές πιέσεις, οι οποίες οφείλονται στη συσσώρευση των μεταφορών, την αστικοποίηση, τη βιομηχανία και τον τουρισμό, είναι ωστόσο σκόπιμο να γίνει, και σε αυτήν την περίπτωση, διαχωρισμός μεταξύ των διαφόρων περιοχών.

4.11. Στις αντικειμενικές αυτές δυσκολίες συμβιβασμού της υψηλής οικονομικής ανάπτυξης, της στρατηγικής θέσης - δεδομένου ότι πρόκειται γιά κόμβο όπου συναντώνται τα διεθνή κυκλοφοριακά ρεύματα - και του εύθραυστου χαρακτήρα του περιβάλλοντος, έρχεται να προστεθεί μία ανεπαρκής νομοθεσία στον τομέα της προστασίας των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα στην Ιταλία και τη Γαλλία.

4.12. Το έντονο περιφερειακό πνεύμα το οποίο, αφενός, είναι πολύ ενισχυμένο όπως συμβαίνει σε όλες τις παραμεθόριες περιοχές, και, αφετέρου, είναι ιστορικώς αποδεδειγμένο ότι έθεσε προβλήματα εθνικής κυριαρχίας - δεν συνιστά, στην πράξη, φραγμό για τη διασυνοριακή συνεργασία.

5. Η διαχείριση της ανάπτυξης: β) ευκαιρίες

5.1. Πρέπει να μελετηθούν επίσης οι μεγάλες ευκαιρίες που προσφέρει το Τόξο των Άλπεων για την ανάπτυξη όχι μόνον των περιοχών που περιλαμβάνονται σε αυτό, αλλά και ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

5.2. Είναι προπαντός απαραίτητο να τονιστεί ο «κεντρικός» χαρακτήρας του που παρέχει σε αυτήν την ευρωπαϊκή «μακροπεριφέρεια» έναν ρόλο πρωταρχικής πολιτιστικής και κοινωνικής σημασίας, καθώς πρόκειται για «σημείο διασταύρωσης» των λατινικών πληθυσμών και των πληθυσμών της κεντρικής Ευρώπης.

5.3. Από οικονομικής πλευράς, η θέση αυτή οδήγησε στην ανάπτυξη ευρείας διασυνοριακής συνεργασίας η οποία συνιστά έναν μοναδικό πλούτο εμπειριών και ανταλλαγών. Η συνεργασία που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια μεταξύ Ιταλίας, Γαλλίας, Ελβετίας και Αυστρίας έχει μεγάλη σημασία από κοινωνικής πλευράς και διανοίγει πολύ θετικές προοπτικές σε έναν παραγωγικό και εμπορικό χώρο πραγματικά χωρίς σύνορα στην καρδιά της Ευρώπης.

5.3.1. Το Τόξο των Άλπεων αποτελεί ιδανική περίπτωση διαπεριφερειακής περιοχής με πολυπολική παραμεθόρια κυκλοφορία και με εξαιρετικά πυκνό δίκτυο οικονομικών, πολιτισμικών και κοινωνικών δεσμών που, μολονότι θέτουν δυσεπίλυτα προβλήματα, αποτελούν παράλληλα εξαιρετική πηγή πλούτου για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και για ολόκληρη την ήπειρο.

5.3.2. Πιό συγκεκριμένα, το Τόξο των Άλπεων μπορεί να αποτελέσει την γέφυρα που θα ενώσει επίσης τη Βόρεια και την Κεντρική Ευρώπη με τη Μεσογειακή Ευρώπη επεκτείνοντας μέσω των λιμένων της Μασσαλίας, της Γένοβας και της Τεργέστης τις οικονομικές και εμπορικές δραστηριότητες προς την Αφρική, αφενός, και τη Μέση Ανατολή, αφετέρου.

5.4. Η ύπαρξη ενός πυκνού ιστού μικρών επιχειρήσεων με οικογενειακή διαχείριση και οι ισχυρές παραδοσιακές βιομηχανίες ορισμένων σημαντικών περιοχών καθιστούν το Τόξο των Άλπεων προνομιούχο εστία τοπικής ανάπτυξης με παραδείγματα εξαιρετικής ενδογενούς ανάπτυξης και με πολλές ζώνες όπου υφίστανται οι πολιτιστικές προϋποθέσεις για την υλοποίησή της.

Παράλληλα, η παγιωμένη ήδη ύπαρξη «βιομηχανικών περιφερειών» που έχουν διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, καθιστούν επίσης το Τόξο των Άλπεων περιοχή απόλυτου οικονομικού ενδιαφέροντος, αντικείμενο ανάλυσης όχι μόνον εκ μέρους των αναπτυσσόμενων χωρών, αλλά και εκ μέρους πολλών Αμερικανών και Ιαπώνων παρατηρητών.

5.5. Από περιβαλλοντικής πλευράς, οι περιοχές των Άλπεων αποτελούν ένα πολύτιμο «απόθεμα» στο οποίο η Ευρώπη θα πρέπει να μπορεί να βασίζεται (βλ. σημείο 8.1).

Η προστασία του αποτελεί επίσης προϋπόθεση και όρο ανάπτυξης της άλλης μεγάλης «δυναμικής» που συνιστά το Τόξο των Άλπεων: της δυναμικής του τουρισμού, τόσο του χειμερινού - του οποίου αποτελεί έναν από τους επιθυμητούς προορισμούς σε διεθνή κλίμακα - όσο και του θερινού.

5.6. Από πολιτικοθεσμικής και συνδικαλιστικής πλευράς είναι σημαντικό να υποστηριχθεί επίσης η πληθώρα των πρωτοβουλιών στο επίπεδο της συνδικαλιστικής συνεργασίας οι οποίες έχουν αναπτυχθεί κατά μήκος του Τόξου των Άλπεων. Κατά τα τελευταία έτη δημιουργήθηκαν πολυάριθμα διαπεριφερειακά συνδικαλιστικά συμβούλια (ΔΣΣ) τα οποία ολοένα ενισχύονται και ασχολούνται με όλα τα ζητήματα που αφορούν την προστασία των εργαζομένων που ζουν στις παραμεθόριες περιοχές, με την ανάπτυξη των οικονομικών και εμπορικών δραστηριοτήτων, το χωροταξικό προγραμματισμό και την προστασία του περιβάλλοντος.

6. Λύσεις: μέσα και μέθοδοι

6.1. Η στενή αλληλεξάρτηση των περιοχών του Τόξου των Άλπεων υπαγορεύει αναπόφευκτα την ανάπτυξη μιας ισχυρής περιφερειακής συνεργασίας - πράγμα που έχει εξάλλου ήδη αναπτυχθεί - ως θεμελιώδη στρατηγική για τη διατήρηση και διαχείριση της ανάπτυξης.

6.2. Η εν λόγω συνεργασία θα πρέπει να καλύπτει κυρίως το διακοινοτικό επίπεδο, μέσω του συντονισμένου χωροταξικού προγραμματισμού μεταξύ διαφόρων περιοχών, μέσω πολιτικών για τη μείωση της οδικής κυκλοφορίας υπέρ των σιδηροδρομικών ή των θαλάσσιων και ποτάμιων μεταφορών, μέσω της χάραξης κοινών κατευθύνσεων στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, της διατήρησης της γεωργίας των ορεινών περιοχών και της αξιοποίησης των φυσικών πόρων - συμπεριλαμβανομένου και του λεπτού ζητήματος, που έχει προκύψει τα τελευταία χρόνια, της διάθεσης των τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων - καθώς και στον τομέα της εξόρυξης των υλικών που είναι απαραίτητα στην οικοδομική βιομηχανία.

6.3. Εξάλλου, η εμπειρία της διασυνοριακής συνεργασίας αναπτύχθηκε από τις απαρχές ήδη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δηλαδή στη δεκαετία του `60.

Σήμερα υπάρχει ένα σημαντικό μέσο συντονισμένου προγραμματισμού, η Σύμβαση των Άλπεων, η οποία υπογράφηκε στο Σάλτσμπουργκ στις 7 Νοεμβρίου 1991 από όλες τις χώρες του τόξου των Άλπεων (Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, Αυστρία, Ελβετία, Σλοβενία και Λιχτενστάϊν) και από αυτήν καθεαυτή την Κοινότητα.

Η Σύμβαση των Άλπεων εκφράζει την πολιτική βούληση να προαχθεί η κοινή ανάπτυξη των Άλπεων, ιδιαίτερα μέσω της εναρμόνισης των πολιτικών για τις μεταφορές και τη χάραξη κοινών κατευθύνσεων για την προστασία του περιβάλλοντος.

6.4. Ενα άλλο σημαντικό μέσο - στο επίπεδο της χρηματοδότησης - είναι το πρόγραμμα Interreg το οποίο αποβλέπει στη διασυνοριακή συνεργασία. Η μέριμνα της Κοινότητας για τις παραμεθόριες περιοχές έχει πράγματι σαφώς ενισχυθεί από τότε που συστάθηκε το 1990 η κοινοτική αυτή πρωτοβουλία, η οποία αποσκοπεί ακριβώς στην επιτάχυνση και ενίσχυση της ένταξης των εσωτερικών παραμεθόριων περιοχών στην ενιαία αγορά.

Τα θετικά αποτελέσματα που προέκυψαν χάρη στα 31 λειτουργικά προγράμματα τα οποία απορρόφησαν 1 034 εκατομμύρια Ecu μεταξύ 1990-1993 έχουν επανειλημμένως υπογραμμιστεί στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, ακόμη και από το Ευρωπαίκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή () και την Επιτροπή των Περιφερειών.

6.4.1. Για το σκοπό αυτό, μέχρι τη σύνοδο κορυφής του Εδιμβούργου, το Δεκέμβριο 1992, τα κράτη μέλη συμφώνησαν να δώσουν προτεραιότητα στις πρωτοβουλίες αυτού του είδους που χρηματοδοτούνταν βάσει του Interreg και στον προγραμματισμό των ετών 1994-1999.

Ως εκ τούτου, το Interreg ΙΙ εξακολουθεί να υποστηρίζει τη διασυνοριακή συνεργασία, τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης, διαθέτοντας πόρους ύψους 2,4 εκατ. Ecu (τιμή 1994).

Στο πεδίο του Interreg II περιλαμβάνονται επίσης προγράμματα για την εκπαίδευση, την υγεία, τα μέσα επικοινωνίας, τη γλωσσική κατάρτιση, τη χωροταξία και την ενοποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων.

6.5. Αν ληφθεί υπόψη η σημασία του τόξου των Άλπεων, του κομβικού ρόλου του για την Ευρωπαϊκή Ενωση, θα πρέπει να ενεργοποιηθούν νέα χρηματοδοτικά μέσα. Ένα σημαντικό μέρος των εδαφών που υπάγονται στο τόξο των Άλπεων έχει στη διάθεσή του διαρθρωτικούς πόρους: συγκεκριμένα, πρόκειται για τις περιοχές που περιλαμβάνονται στο στόχο 2 (βιομηχανικές ζώνες σε παρακμή, κυρίως οι περιοχές του Πιεμόντε, της Λομβαρδίας, της Λιγυρίας και της Βάδης-Βυρτεμβέργης) και στο στόχο 5β.

6.6. Και σε αυτή την περίπτωση, επιβεβαιώνεται η ανάγκη συμμετοχής των τοπικών οργανισμών και των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στην εκπόνηση και υλοποίηση προγραμμάτων συγχρηματοδοτούμενων από τα διαρθρωτικά ταμεία.

6.7. Η διαπεριφερειακή συνεργασία και η κοινοτική οικονομική ενίσχυση αποτελούν, συνεπώς, τα μέσα για την αντιμετώπιση των άμεσων προτεραιοτήτων του Τόξου των Άλπεων οι οποίες - στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους - είναι οι ακόλουθες:

- μια διαφορετική πολιτική μεταφορών, και

- η προστασία του περιβάλλοντος.

Πρέπει επίσης να αναγνωρισθεί ιδιαίτερα η σημασία της γεωργίας των ορεινών περιοχών λόγω του ιδιάζοντος χαρακτήρα της.

Από τις λύσεις που θα δοθούν, θα εξαρτηθεί η μελλοντική ανάπτυξη των περιοχών των Άλπεων και η ποιότητα διαβίωσης των πληθυσμών που τις κατοικούν.

6.7.1. Το Τόξο των Άλπεων θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανικό περιφερειακό πλαίσιο για την πειραματική εκτέλεση στρατηγικών σχεδίων προγραμματισμένης χωροταξίας τα οποία να λαμβάνουν υπόψη:

- τους στόχους της τοπικής οικονομικής ανάπτυξης 7

- την πολιτική μεταφορών 7

- τις πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος 7

- τις πολιτικές των δημόσιων υπηρεσιών.

7. Μια πολιτική μεταφορών

7.1. Η πλήρης εφαρμογή της ενιαίας αγοράς και η προβλεπόμενη ανάπτυξη των οικονομικών σχέσεων με τις ΧΚΑΕ και την περιοχή των Βαλκανίων προβλέπεται ότι θα αυξήσουν σημαντικά την κυκλοφορία εμπορευμάτων και ταξιδιωτών.

7.2. Σε ορισμένα κράτη έχουν ληφθεί θετικά μέτρα όπως στην Αυστρία, όπου για να μειωθεί η ηχορύπανση έχει απαγορευτεί η διέλευση τη νύκτα, όλων των φορτηγών άνω των 7,5 τόνων που ρυπαίνουν είτε με το θόρυβο που δημιουργούν είτε με τις εκπομπές αερίων. Ωστόσο, μετά από κάποια αισθητή βελτίωση, η περιβαλλοντική μόλυνση σημειώνει εκ νέου υψηλά επίπεδα τα οποία προσεγγίζουν εκείνα που ίσχυαν πριν από τη λήψη των μέτρων αυτών. Το 1995, η απαγόρευση επεκτάθηκε σε ολόκληρο το εθνικό οδικό δίκτυο. Φυσικά, πρόκειται για μέτρα εκτάκτου ανάγκης που δεν λύνουν το πρόβλημα, το οποίο μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με τη λήψη διαρθρωτικών μέτρων.

7.2.1. Η συνεχής αύξηση των οδικών μεταφορών εμπορευμάτων οφείλεται επίσης στη μείωση των τιμών των οδικών μεταφορών σε σύγκριση με τις τιμές των σιδηροδρομικών μεταφορών, χάρη συν τοις άλλοις σε δασμολογικά συστήματα, φορολογικές διευκολύνσεις και ενισχύσεις υπέρ των οδικών μεταφορέων. Η τάση αυτή έρχεται σε αντίθεση με αυτούς καθεαυτούς τους βασικούς προσανατολισμούς της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα των μεταφορών (), η οποία προβλέπει μεταξύ άλλων τον καταλογισμό όλων των δαπανών (συμπεριλαμβανομένων των «εξωτερικών», όπως είναι οι σχετικές με το περιβάλλον και οι κοινωνικές δαπάνες) στους αντίστοιχους τύπους μεταφορών.

Για να δοθεί άλλος προσανατολισμός στις εμπορευματικές μεταφορές είναι, συνεπώς, σκόπιμο να καταδειχθούν οι πραγματικές δαπάνες των οδικών μεταφορών, στις οποίες πρέπει επιπλέον να καταλογισθούν και οι εξωτερικές δαπάνες.

7.3. Αντίθετα αποτελεσματικότερη και διαρκέστερη λύση θα μπορούσε να είναι ο καθορισμός νέων κατευθύνσεων (Άλπεις του Νότου) και διαφόρων τρόπων μεταφοράς σε σχέση με εκείνους που ισχύουν σήμερα, επικεντρωμένων κυρίως στο οδικό δίκτυο.

Τούτο συνεπάγεται νέες οργανώσεις σε όλα τα μέσα μεταφοράς σε όλο το χώρο του Τόξου των Άλπεων, με τη δημιουργία ισχυρής συμπληρωματικότητας οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου.

7.4. Το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής και η Ομάδα Christophersen έχουν συμπεριλάβει μεταξύ των σχεδίων προτεραιότητας των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς μερικές συνδέσεις μέσω των Άλπεων.

Πρόκειται για σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής ταχύτητας και μεικτής μεταφοράς στον άξονα Μπρέννερ (Βερόνα - Μόναχο - Νυρεμβέργη - Έρφουρτ-Χάλλε/Λειψία-Βερολίνο) και στην κατεύθυνση Λυών-Τορίνο, με ενδεχόμενη προέκταση στην κατεύθυνση Τορίνο-Μιλάνο-Βενετία-Τεργέστη.

Ένα άλλο σημαντικό σχέδιο αφορά τον αυτοκινητόδρομο Νίκαιας-Κούνεο, ο οποίος εξασφαλίζει την ολοκλήρωση των γαλλικών και ιταλικών οδικών δικτύων.

7.5. Η εφαρμογή των σχεδίων αυτών θα έχει δύο σημαντικές συνέπειες: ελάφρυνση της κυκλοφορίας στις υφιστάμενες διαβάσεις και αποφυγή της περιθωριοποίησης των Άλπεων του Νότου, κινδύνου που υπάρχει λόγω της ανεπαρκούς υποδομής των μεταφορών σε σχέση με τη Βόρειο και Κεντρική Ευρώπη. Ωστόσο, παραμένει το πρόβλημα που συνίσταται στο να διευκολυνθεί η εξεύρεση των απαιτούμενων χρηματοδοτήσεων.

7.6. Η μετάθεση, συνεπώς, της διακίνησης εμπορευμάτων και προσώπων «μέσω» του Τόξου των Άλπεων έχει απόλυτη προτεραιότητα 7 εξ ου και η ανάγκη ανάπτυξης των μεικτών σιδηροδρομικών μεταφορών. Προέχει για λόγους λειτουργικούς και κυρίως περιβαλλοντικούς, προκειμένου να προστατευθούν τα ενδιαιτήματα και οι ζωτικοί χώροι.

7.7. Εξάλλου, θα ήταν σημαντική η πραγματοποίηση «εσωτερικής» μετάθεσης στο Τόξο των Άλπεων, με την εκ νέου δραστηριοποίηση διασυνοριακών γραμμών που έχουν εγκαταλειφθεί ή υπολειτουργούν αλλά κυρίως με έργα όπως αυτό που πραγματοποιείται σήμερα στην περιοχή του Ροδανού-Άλπεων όπου οι αρμόδιες τοπικές αρχές προωθούν μελέτη για το δικό τους «άξονα των Άλπεων», δηλαδή Γενεύη-Αννεσύ-Σαμπερύ-Γκρενόμπλ-Βαλάνς.

7.8. Εξάλλου απαιτείται η χάραξη, σε κοινοτική κλίμακα, ενιαίας πολιτικής μεταφορών η οποία να βελτιώνει την ποιότητα των μεταφορών, καθώς και τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων, σεβόμενη όσο το δυνατόν περισσότερο το περιβάλλον.

7.8.1. Απαιτείται η πλήρης εναρμόνιση του καθεστώτος ανταγωνισμού στα κράτη μέλη και μεταξύ των διαφόρων μέσων μεταφοράς. Η εν λόγω εναρμόνιση θα πρέπει να αφορά όλες τις συνθήκες πλαίσιο, από τα τιμολόγια έως τις τεχνικές προδιαγραφές και τον έλεγχο των επιπτώσεων σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο.

7.9. Όσον αφορά τη μεταφορά προσώπων, η υψηλή ταχύτητα που ισχύει διεθνώς πρέπει να συνδέεται με ένα ορθολογικό δίκτυο περιφερειακών συνδέσεων. Η κινητικότητα των εργαζομένων αυξάνεται συνεχώς, και για το λόγο αυτό απαιτείται ολοκληρωμένο σύστημα μαζικών μέσων μεταφοράς στα αστικά κέντρα, με την ενίσχυση του μετρό, των τοπικών σιδηροδρομικών δικτύων και των συστημάτων «park and ride» (στάθμευση και αλλαγή μέσου μεταφοράς), σε χαμηλό κόστος.

7.10. Σε ό,τι αφορά εξάλλου τις συνδυασμένες μεταφορές, απαιτείται ουσιαστική αποδοχή από την πλευρά των εμπορικών φορέων που θα πρέπει να θεωρήσουν το σύστημα αυτό όχι μόνο χρήσιμο αλλά και οικονομικό.

Θα πρέπει, συνεπώς, να κατασκευαστεί μια σειρά σιδηροδρομικών τερματικών σταθμών σε στρατηγικά σημεία των διαφόρων περιοχών, ή σε κόμβους με το οδικό δίκτυο και τα πλωτά μέσα συγκοινωνίας.

7.10.1. Στο πλαίσιο των συνδυασμένων μεταφορών, είναι απαραίτητη η δημιουργία ευρωπαϊκού συστήματος μεταφοράς με τυποποιημένα εμπορευμοκιβώτια μεταφόρτωσης, το οποίο μπορεί να αποβεί αποτελεσματικό για τους διάφορους ενεχόμενους φορείς.

Τούτο θα καταστούσε πιό ευέλικτη και επωφελή την εναλλαγή οδικού-σιδηροδρομικού δικτύου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη οφείλουν, συνεπώς, να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια με στόχο να επιλέξουν το συντομότερο δυνατό νέες ρυθμίσεις για το θέμα αυτό.

7.11. Οι εθνικές διατάξεις για τη μεταφορά επικίνδυνων προϊόντων, όπως εύφλεκτων αερίων, υγρών και χημικών ουσιών, πρέπει να ευθυγραμμισθούν προς τους πιο αυστηρούς διεθνείς κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται κατά γράμμα. Τα προϊόντα αυτά πρέπει να μεταφέρονται σιδηροδρομικώς, οποτεδήποτε αυτό είναι δυνατόν. Στην περιοχή των Άλπεων, με τα ιδιαίτερα γεωφυσικά χαρακτηριστικά της, σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στις οδικές μεταφορές, τα δρομολόγια πρέπει να ορίζονται εκ των προτέρων και να ελέγχονται, τα δε συνοδευτικά οχήματα πρέπει να είναι έτοιμα να παρέμβουν σε περίπτωση ατυχήματος.

7.12. Η αρχή της ελεύθερης επιλογής των μέσων και οδών μεταφοράς, που εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς, κινδυνεύει να έχει σοβαρές κοινωνικές, περιβαλλοντικές ακόμη και οικονομικές επιπτώσεις.

Απαιτείται συνεπώς «ριζική μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών» ().

8. Η προστασία του περιβάλλοντος

8.1. Όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, είναι σημαντική η καθιέρωση διασυνοριακής συνεργασίας για τη διαχείριση μεγάλων φυσικών περιοχών μεταξύ της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Αυστρίας, της Ελβετίας και της Γερμανίας.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προστασία του ορεινού όγκου των Άλπεων, που αποτελεί «μοναδική κληρονομιά λόγω φυσιολογίας του εδάφους, κλίματος, υδρολογίας, πανίδας, χλωρίδας, τοπίου, πολιτισμού» ().

8.2. Κατ` αρχάς πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή η Σύμβαση των Άλπεων, αφού ξεπεραστούν τα προβλήματα τα οποία ακόμη καθυστερούν την επικύρωση σε ορισμένες χώρες, λόγω αντίθεσης των τοπικών αρχών (για παράδειγμα στην Ελβετία).

Για το σκοπό αυτό, πρέπει επίσης να υπάρξει ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, ώστε να γίνει κατανοητό ότι η προστασία εδάφους και περιοχών ιδιαίτερης περιβαλλοντικής σημασίας συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη.

8.3. Ακόμη και τα πρωτόκολλα εφαρμογής που προβλέπονται από τη Σύμβαση πρέπει να θεσπιστούν και να εγκριθούν, με την υπέρβαση των οποιασδήποτε προέλευσης αντιρρήσεων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή του πρωτοκόλλου για την «Προστασία της φύσης και διατήρηση των τοπίων», αναπόσπαστο τμήμα της Σύμβασης των Άλπεων, σύμφωνα με το οποίο πρέπει να καθοριστούν διεθνείς κανόνες με δεσμευτική ισχύ για την προστασία και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων της περιοχής των Άλπεων, διασφαλίζοντας τη διατήρηση του φυτικού και ζωικού βασιλείου καθώς των στοιχείων που συνθέτουν το τοπίο.

8.4. Πιο συγκεκριμένα, οι συμβαλλόμενες χώρες οφείλουν να συνεργάζονται όσον αφορά τη χαρτογράφηση, την επιλογή και τον έλεγχο των προστατευόμενων περιοχών, τη δημιουργία δικτύων βιοτόπων, τη λήψη προληπτικών μέτρων κατά της υποβάθμισης της φύσης και των τοπίων.

Ιδιαίτερα σημαντικός στόχος είναι η δημιουργία διεθνικού δικτύου των υφιστάμενων προστατευόμενων περιοχών, με την υποχρέωση από όλα τα συμβαλλόμενα μέρη να διευρύνουν τις περιοχές αυτές και να προσθέσουν νέα φυσικά πάρκα.

8.5. Μεταξύ των διαθέσιμων μέσων υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος, θα πρέπει η προσοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των μεμονωμένων κρατών μελών να επιστηθεί στο γαλλικό πείραμα «1 % υπέρ του περιβάλλοντος».

Πρόκειται για κεφάλαια που προορίζονται για τη χρηματοδότηση ενεργειών με στόχο την αξιοποίηση του τοπίου και του περιβαλλοντικού πλαισίου οι οποίες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις κατασκευές ή την τροποποίηση των υποδομών. Το «1 % υπέρ του περιβάλλοντος» υπολογίζεται, για παράδειγμα, επί του συνολικού ποσού των έργων που εκτελούνται σε αυτοκινητόδρομους ή σε άμεσα συνδεδεμένες οδούς στις ζώνες όπου κατασκευάζονται οι υποδομές.

8.5.1. Αυτή η οικονομική δέσμευση, που θα μπορούσε στο μέλλον να επεκταθεί στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα μπορούσε ωστόσο να εφαρμοστεί σε όλες τις πρωτοβουλίες για την πραγματοποίηση μεγάλων έργων υποδομής που αφορούν τις μέσω των Άλπεων μεταφορές. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση έργων ώστε να είναι αποδεκτές οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, παρέχοντας ταυτόχρονα νέες ευκαιρίες για τοπική ανάπτυξη.

Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινισθεί ότι οι χρηματοοικονομικοί πόροι που θα εξοικονομηθούν από την ενδεχόμενη εφαρμογή του πειράματος «1 % υπέρ του περιβάλλοντος» δεν είναι δυνατόν να επαρκέσουν για τη χρηματοδότηση των επιδόσεων της γεωργίας των ορεινών περιοχών υπέρ της διατήρησης του τοπίου, ενός τομέα που χρειάζεται σημαντικότερους πόρους.

8.5.2. Εν κατακλείδι είναι σημαντική η καθιέρωση σταθερής σχέσης μεταξύ πολιτικής μεταφορών, προστασίας του περιβάλλοντος και τοπικής ανάπτυξης. Γενικότερα θα μπορούσε να λεχθεί ότι όλες οι επιλογές που αφορούν τη χωροταξία θα πρέπει να συνοδεύονται από πρωτοβουλίες για την τοπική ανάπτυξη, αντιμετωπίζοντας τις ενδεχόμενες επιπτώσεις για το περιβάλλον.

8.6. Για τη χάραξη αυτών των στρατηγικών χωροταξικού προγραμματισμού, θα μπορούσε να διοργανωθεί ένα «Φόρουμ των περιφερειών των Άλπεων» εκ μέρους των περιφερειών και των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης.

9. Διασυνοριακή εργασία, ΔΣΣ, Ευρωθυρίδες

9.1. Δεν πρέπει, λόγω της κοινωνικής τους σημασίας, να αγνοηθούν τα θέματα που αφορούν τους διασυνοριακούς εργαζόμενους. Πρόκειται για δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων που πηγαίνουν να εργαστούν σε όμορη χώρα, διασχίζοντας σύνορα του Τόξου των Άλπεων.

9.2. Η κατάσταση αυτή παρουσιάζεται, αφενός, ως προβληματική και, αφετέρου, ως πηγή πολυάριθμων δυσχερειών λόγω της διαφορετικής αντιμετώπισης από άποψη κοινωνικής πρόνοιας, φορολογικών συστημάτων, υγειονομικής περίθαλψης, προστασίας του εργαζομένου και γενικής κοινωνικής νομοθεσίας. Σε τούτα προστίθενται και οι ιδιαίτερες συνθήκες που αφορούν πολλούς εργαζόμενους οι οποίοι απασχολούνται εποχιακά. Τέλος, αποσταθεροποιητικό ρόλο παίζει και η διαφορετική ισχύς των διαφόρων νομισμάτων, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει έντονη αστάθεια στην αγοραστική δύναμη των μισθών, χωρίς να παραβλέπονται τα πρόσθετα έξοδα που προκύπτουν από τις συναλλαγματικές δαπάνες.

9.3. Είναι συνεπώς αναγκαίο να διασφαλιστούν σε όλους τους εργαζόμενους ίδιες συνθήκες αξιοπρέπειας και προστασίας στο χώρο εργασίας, όσον αφορά την τήρηση των συμβάσεων εργασίας, την κοινωνική ασφάλιση και το επίδομα ανεργίας.

9.4. Για το λόγο αυτό τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί η συνεργασία μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων των όμορων χωρών διαμέσου των Διαπεριφερειακών Συνδικαλιστικών Συμβουλίων (ΔΣΣ).

Τα ΔΣΣ έχουν ως κοινό στόχο την προάσπιση και την προώθηση των συμφερόντων των εργαζομένων που απασχολούνται σε διασυνοριακές περιοχές, τις ευρωπεριοχές, ζώνες συναφείς από κοινωνικοοικονομική άποψη, οι οποίες χωρίζονται από τα σύνορα των κρατών.

Σήμερα λειτουργούν 29 ΔΣΣ, εκ των οποίων 8 στο Τόξο των Άλπεων.

9.5. Η δραστηριότητα των ΔΣΣ έχει επεκταθεί σταδιακά από την προάσπιση των δικαιωμάτων των διασυνοριακών εργαζομένων στα ευρύτερα προβλήματα της ανάπτυξης των περιοχών στις οποίες εργάζονται και στις επιπτώσεις της εσωτερικής αγοράς. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν, επίσης, στον ευαίσθητο τομέα της κοινωνικής και πολιτισμικής ολοκλήρωσης.

9.6. Η διασυνοριακή συνεργασία αποτελεί αντικείμενο παρακολούθησης και ανάλυσης ειδικού προγράμματος της Κοινότητας, το οποίο επονομάζεται LACE, και παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης στις διασυνοριακές δράσεις, μέσω δικτύου διαρθρώσεων επαγγελματικής κατάρτισης, τραπεζών δεδομένων, αρμοδιοτήτων και εμπειρογνωμοσύνης.

9.7. Τα καθήκοντα των ΔΣΣ μπορούν επίσης να επεκταθούν στις πολιτικές απασχόλησης σε ευρωπαϊκή κλίμακα, με γνώμονα - κατά το σχεδιασμό των δράσεων τοπικής ανάπτυξης και την αξιολόγηση της επαγγελματικής κατάρτισης - την ενεργό πολιτική απασχόλησης.

9.8. Στο λειτουργικό επίπεδο, μια εκ των δραστηριοτήτων που προωθούν τα ΔΣΣ για την υλοποίηση των στόχων τους είναι η αποκαλούμενη Ευρωθυρίδα ενημέρωσης και προσανατολισμού, η οποία παρέχει πληροφορίες για τη νομοθεσία, τις υπηρεσίες, την προσφορά εργασίας στους διασυνοριακούς εργαζόμενους.

9.9. Απτό παράδειγμα δράσεως αποτελεί η δράση του ΔΣΣ Πιεμόντε, Βαλ ντΆόστα, Ροδανού-Άλπεων, που αφορά τρεις τομείς: μέσα και αγορά εργασίας, περιβάλλον και ποιότητα ζωής, μεταφορές και οδοί επικοινωνίας.

9.10. Ειδικά η 15η Σεπτεμβρίου 1995 ήταν σε ολόκληρη την Ευρώπη ημέρα κινητοποίησης των διασυνοριακών εργαζομένων υπό την αιγίδα των ΔΣΣ και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων.

Ένα από τα αιτήματα ήταν και η συμμετοχή των ΔΣΣ στην υλοποίηση των σχεδίων Interreg II.

9.11. Αλλά και από επιχειρηματική άποψη υφίσταται έντονη διασυνοριακή συνεργασία, στους τομείς της βιομηχανίας, της γεωργίας και των υπηρεσιών η οποία αποσκοπεί να διευκολύνει τις ανταλλαγές πληροφοριών, τη μεταφορά τεχνολογιών και τις εγκαταστάσεις παραγωγής με ενδεδειγμένες διακρατικές δομές.

9.11.1. Τέτοιου είδους συνεργασία έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα στα γαλλο-ιταλικά σύνορα όσον αφορά, παραδείγματος χάρη, τα εξής:

α) τη Διασυνοριακή Υπηρεσία Eurazur - που αποτελείται, αφενός, από τις Ενώσεις Εργοδοτών των Παραθαλάσσιων Άλπεων (Alpes maritimes) και του Βαρ (Var) και, αφετέρου, από τη Συνομοσπονδία Βιομηχάνων και Εμπόρων της Λιγυρίας - η οποία παρέχει στις επιχειρήσεις πληροφορίες σχετικά με την αγορά εργασίας: κοινωνικό δίκαιο, εργατική νομοθεσία, κοινωνική ασφάλιση, φορολογία, κατάρτιση κ.λπ. 7

β) το Γαλλο-Ιταλικό Παρατηρητήριο, με τη συμμετοχή επιχειρήσεων του Πιεμόντε και της Κυανής Ακτής, το οποίο συνιστά βάση δεδομένων για την οικονομία 7

γ) τον ΕΟΟΣ «Παραθαλάσσιες Άλπεις», Ευρωπαϊκό Όμιλο Οικονομικού Σκοπού, ο οποίος απαρτίζεται από τα Εμπορικά Επιμελητήρια του Κούνεο, της Ιμπέρια και της Νίκαιας.

9.12. Για να ευνοηθεί η συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων - ούτως ώστε να επισημανθούν καλύτερα τα προβλήματα και οι πιθανές λύσεις - θα πρέπει να υποστηριχθεί η πρόταση περί σύστασης διασυνοριακών Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων στις ευρωπαϊκές περιφέρειες, την οποία διατύπωσαν πολλοί εταίροι.

10. Μια «πολιτική για τις ορεινές περιοχές»

10.1. Η εξέταση των προβλημάτων που αφορούν το τόξο των Άλπεων αποτελεί ενδεχομένως την καλύτερη ευκαιρία για ευρύτερη μελέτη όσον αφορά την αναγκαιότητα μιας ειδικής «πολιτικής για τις ορεινές περιοχές» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πέρα από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

10.2. Η ανάγκη για την εφαρμογή μιας τέτοιας στοχοθετημένης πολιτικής «εξαρτάται» από το βαθμό περιθωριοποίησης του ορεινού εδάφους. «Οι ορεινές περιοχές δεν είναι κατ`ανάγκη φτωχές, είναι πλούσιες με τη δική τους ιδιαιτερότητα η οποία καθορίζει την πραγματικότητα και τα προβλήματα, την επίλυση των οποίων θα πρέπει η Κοινότητα να αναλάβει σε διάφορα επίπεδα» ().

Οι υποβαθμισμένες ή μειονεκτoύσες ζώνες μπορούν να αναβαθμιστούν αν πραγματοποιηθούν παρεμβάσεις ικανές να αλλάξουν την κατάσταση αυτή. Οι ορεινές περιοχές χαρακτηρίζονται αντιθέτως από την «τέταρτη διάσταση» του δικού τους χώρου, από την «κλίση» παρά από το υψόμετρο, διάσταση αναλλοίωτη που συνιστά την ιδιαιτερότητα των περιοχών αυτών και δεν σημαίνει κατ`ανάγκη πενία.

10.2.1. Και τούτη ακριβώς την ιδιαιτερότητα πρέπει να αναγνωρίσουν τόσο οι εθνικές αρχές όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση και να τη θέσουν ως βάση των επιλογών ή των πολιτικών τους.

10.3. Συνεπώς είναι γενική η συνειδητοποίηση αυτής της επιλογής, όπως καταδεικνύει ο «Ευρωπαϊκός Χάρτης των Ορεινών Περιοχών» που εγκρίθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1995 από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Στο άρθρο 4 του Χάρτη αναφέρεται ότι «Οι ορεινές ζώνες πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ειδικής πολιτικής σύμφωνα με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης», και στο άρθρο 6 ότι «Τα συμβαλλόμενα μέρη θα χαράξουν την πολιτική τους, θα θεσπίσουν τη νομοθεσία τους και τις δράσεις τους για τις ορεινές περιοχές σε συνάρτηση με τους ακόλουθους στόχους: σαφή αναγνώριση των ορεινών περιοχών και της ιδιαιτερότητάς τους(...)».

10.4. Οι στόχοι της πολιτικής αυτής έχουν ήδη αναγνωριστεί και περιγραφεί επιτυχώς στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (εισηγητής ο κ. Amato) σχετικά με την «Πολιτική για τις ορεινές περιοχές» την οποία υιοθέτησε η ΟΚΕ τον Απρίλιο του 1988 και οι οποίοι στόχοι εξακολουθούν να ισχύουν. Είναι δε οι εξής:

- διάσωση του φυσικού, ανθρώπινου και πολιτισμικού πλούτου των ορεινών περιοχών 7

- τερματισμός της ερήμωσης των ορεινών περιοχών 7

- εφαρμογή μιας στρατηγικής ανάπτυξης η οποία δεν θα καταπολεμά μόνο τα αποτελέσματα των ανισορροπιών, αλλά και τις διαρθρωτικές αιτίες 7

- επικράτηση ανταγωνιστικών συνθηκών ζωής στις ορεινές περιοχές 7

- ανάπτυξη της απασχόλησης ().

10.5. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην υποστήριξη της οικονομίας των ορεινών περιοχών. Η οικονομία του Τόξου των Άλπεων είναι από πολλές απόψεις μια γεωργική οικονομία η οποία υποβοηθείται και από άλλες δραστηριότητες. Οι σχέσεις εισοδήματος/απασχόλησης μεταξύ της γεωργίας και των άλλων τομέων της οικονομίας ενισχύονται σημαντικά. Το εισόδημα του πληθυσμού που απασχολείται στη γεωργία των ορεινών περιοχών εξαρτάται ήδη, σε μεγάλο βαθμό, από μη γεωργικές δραστηριότητες. Η διαχείριση που ανατίθεται σε οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση τόσο για την ανάπτυξη της απασχόλησης στην περιοχή των Άλπεων όσο και για τη διατήρηση του τοπίου. Ένα πλαίσιο στήριξης προσανατολισμένο στο μέλλον θα πρέπει να λάβει υπόψη τις εν λόγω συνθήκες μέσω μιας αποφασιστικής ολοκληρωμένης προσέγγισης σε περιφερειακή κλίμακα.

10.6. Οι περιβαλλοντικές και οικονομικές δυσκολίες θέτουν τη γεωργία των ορεινών περιοχών σε μειονεκτική θέση σε τοπική κλίμακα, γεγονός το οποίο είναι δυνατόν να επανορθωθεί μόνον σε εξαιρετικά περιορισμένο βαθμό. Οι δυνατότητες εξορθολογισμού είναι περιορισμένες, ενώ αντίθετα το κόστος παραγωγής παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.

Επιπλέον, η διαρθρωτική ανάπτυξη μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε σαφή πλαίσια, γεγονός που καθιστά ελάχιστα πιθανό το ενδεχόμενο μιας αύξησης της ανταγωνιστικότητας. Για το λόγο αυτό, η πολιτική προαγωγής της γεωργίας των ορεινών περιοχών πρέπει καταρχήν να επιδιώκει το στόχο της αντιστάθμισης των τοπικών μειονεκτημάτων.

10.7. Η ΚΓΠ έχει, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής στις ορεινές περιοχές. Εκτός από τα μέτρα διαρθρωτικής πολιτικής, είναι απαραίτητο να θεσπισθούν κανόνες οι οποίοι να διασφαλίζουν καλύτερα την απαραίτητη συμμετοχή των ορεινών περιοχών στα μερίδια και στις ποσότητες αναφοράς.

10.8. Άλλα μέτρα για τη στήριξη της ορεινής γεωργίας πρέπει να αφορούν, σύμφωνα με τα όσα προβλέπει το άρθρο 8 του «Ευρωπαϊκού Χάρτη», «την καταπολέμηση της εγκατάλειψης γαιών σε αγρανάπαυση, ακαλλιέργητων γαιών, την ελλιπή εκμετάλλευση των βοσκοτόπων, με την παράλληλη ενίσχυση της ανάπτυξης δραστηριοτήτων όπως ο αγροτικός τουρισμός» και γενικότερα οποιεσδήποτε δραστηριότητες παρέχουν κίνητρα στους νέους για να μείνουν.

10.9. Η παραγωγή και επεξεργασία των γεωργικών προϊόντων στις ορεινές περιοχές βασίζονται από πολλές απόψεις σε παραδόσεις περιφερειακού και ιστορικού χαρακτήρα. Η περιφερειακή αυτή ταυτότητα της γεωργικής παραγωγής - έκφραση της οποίας είναι κυρίως η απευθείας πώληση - θα πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερα υπόψη στις στρατηγικές προώθησης των εν λόγω προϊόντων. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο καθορισμός κανόνων, ούτως ώστε να προστατεύονται τα εμπορικά σήματα.

10.9.1. Κρίνεται, επίσης, σκόπιμο να προβλεφθεί η παροχή διευκολύνσεων για τη μεταφορά των γεωργικών προϊόντων στις αγορές, λαμβανομένης υπόψη της διευρύνσεως του κόστους εξαιτίας της απομακρυσμένης και απομονωμένης θέσεως πολλών παραγωγών.

10.10. Οι ορεινές περιοχές διαθέτουν ένα σημαντικό δυναμικό ενέργειας το οποίο οφείλεται στη βιομάζα. Τα συστήματα περιφερειακού ανεφοδιασμού σε ανανεώσιμη ενέργεια παρέχουν στις ορεινές περιοχές μια ευκαιρία για την εξοικονόμηση ενέργειας και την περιβαλλοντική προστασία, διότι εξαρχής βρίσκονται σε εξαιρετική θέση. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να θεσπισθούν περιφερειακά ενεργειακά προγράμματα τα οποία να στηρίζονται κυρίως στις τοπικές μορφές ανανεώσιμης ενέργειας και τα οποία να αναπτύσσουν σημαντικά τις δυνατότητες προαγωγής τους. Τα φορολογικά συστήματα πρέπει να προβλέπουν διευκολύνσεις υπέρ της χρήσης των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

10.11. Συνεπώς μια σοβαρή πολιτική για τις ορεινές περιοχές πρέπει να βασίζεται σε δύο θεμελιώδεις αρχές:

- στην αναγνώριση της ιδιαιτερότητας των προβλημάτων των ορεινών ζωνών κατά τη χάραξη και εφαρμογή όλων των πολιτικών που αφορούν τον τομέα αυτό και τις στρατηγικές περιοχές 7

- στη δημιουργία προϋποθέσεων ενδογενούς ανάπτυξης για την επίλυση των κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων των ορεινών ζωνών και, συνεπώς, μεθοδολογίας που θα χαρακτηρίζει την πολιτική για τις ορεινές περιοχές.

10.12. Η πολιτική για τις ορεινές περιοχές θα πρέπει να περάσει από τις ενισχύσεις στην οργάνωση και την αξιοποίηση, από το «πρόβλημα» στη δημιουργία «πόρων» για κάθε χώρα και, στην περίπτωση του Τόξου των Άλπεων, για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

11. Συμπεράσματα

11.1. Ο ορισμός του Τόξου των Άλπεων που υιοθετήθηκε στην παρούσα γνωμοδότηση είναι πιο περιορισμένος από εκείνον του εγγράφου «Ευρώπη 2000+», αλλά, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΟΚΕ, το γεγονός αυτό καθιστά δυνατή την ομοιογενέστερη παρουσίαση των κρίσιμων σημείων, καθώς και την καλύτερη περιγραφή των δυνητικών παρεμβάσεων.

11.2. Η περιοχή του Τόξου των Άλπεων χαρακτηρίζεται από καινοτομία, ευημερία και σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες, γεγονός το οποίο συνεπάγεται ταυτόχρονα μεγάλο πλούτο και μεγάλη ευπάθεια. Στο εσωτερικό της, ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές κοινωνικοοικονομικές διαφορές, περιοχές που βρίσκονται σε παρακμή και θύλακες φτώχειας.

11.3. Κατά συνέπεια, η διαχείριση της ανάπτυξης στην περιοχή του Τόξου των Άλπεων προϋποθέτει σαφή διακρατικό σχεδιασμό στον τομέα της χωροταξίας, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος συμφόρησης λόγω της πυκνής κυκλοφοριακής ροής εμπορευμάτων και προσώπων, καθώς και η αυξανόμενη περιβαλλοντική καταστροφή. Επιπλέον, η διαχείριση της ανάπτυξης παρέχει μεγάλες ευκαιρίες για την προαγωγή της διασυνοριακής συνεργασίας, η οποία είναι σημαντική τόσο από οικονομική και εμπορική άποψη όσο και από πολιτικής και κοινωνικής πλευράς.

11.4. Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, αλλά και για την αξιοποίηση των ευκαιριών, η ΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται κατά προτεραιότητα μια διαφορετική πολιτική μεταφορών, καθώς και αποφασιστικότερη προστασία του περιβάλλοντος. Ειδικότερα όσον αφορά τις επιλογές που σχετίζονται με την ΚΓΠ, πρέπει επιπλέον να αναγνωριστούν οι ιδιαιτερότητες της γεωργίας των ορεινών περιοχών.

11.5. Όσον αφορά τις μεταφορές, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας η εφαρμογή διαρθρωτικών επιλογών - οι οποίες, εξάλλου, έχουν ήδη αποφασισθεί στην Κοινότητα - για την προώθηση της μεταφοράς εμπορευμάτων δια της σιδηροδρομικής οδού και με τη χρήση συνδυασμένων μεταφορών, καθώς και για την ταυτόχρονη ανακατανομή της οδικής κυκλοφορίας προς νέους και ελάχιστα χρησιμοποιούμενους άξονες. Επίσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να καταλογισθεί στις οδικές μεταφορές το σύνολο των πραγματικών δαπανών, συμπεριλαμβανομένων και των περιβαλλοντικών.

11.6. Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί την άλλη κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να στραφούν οι κοινοτικές επιλογές για το Τόξο των Άλπεων. Η ΟΚΕ προσβλέπει στην πλήρη εφαρμογή της Αλπικής Σύμβασης, στη θέσπιση αυστηρότερης και περισσότερο στοχοθετημένης νομοθεσίας, καθώς και στην εξέταση του ενδεχόμενου εισαγωγής - για όλα τα μεγάλα έργα υποδομής που αναλαμβάνονται στις πλέον ευπρόσβλητες περιοχές του Τόξου των Άλπεων - μέτρων ανάλογων του «1 % υπέρ του περιβάλλοντος» που δοκιμάστηκε με επιτυχία στη Γαλλία, προκειμένου να γίνουν αποδεκτές οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των νέων υποδομών.

11.7. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι ένα «Φόρουμ των αλπικών περιοχών», με τη συμμετοχή των περιφερειών και των τοπικών οργανισμών, θα μπορούσε να αποτελέσει ενδεδειγμένο μέσο για τη διαμόρφωση των πολιτικών χωροταξικού σχεδιασμού οι οποίες, στην περίπτωση του Τόξου των Άλπεων, πρέπει να καθορισθούν απαραιτήτως σε διασυνοριακό επίπεδο.

11.8. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικές, από άποψη κοινωνικής ολοκλήρωσης, τις απόπειρες διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ συνδικαλιστικών οργανώσεων στις οποίες προέβησαν αυτά τα τελευταία χρόνια τα ΔΣΣ (Διαπεριφερειακά Συνδικαλιστικά Συμβούλια) και στην περιοχή του Τόξου των Άλπεων.

Επίσης, δημιουργούνται ευκαιρίες για ανταλλαγές και συνεργασία μεταξύ των Επιχειρηματικών Ενώσεων, οι οποίες χρήζουν ενθάρρυνσης και υποστήριξης.

11.8.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ενθέρμως την πρόταση περί συστάσεως Διασυνοριακών Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών, επιφορτισμένων να συγκεντρώνουν αυτές τις απόπειρες συνεργασίας και να διευκολύνουν διαρκείς συναντήσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των κοινωνικοοικονομικών οργανώσεων σχετικά με κοινά προβλήματα κοινωνικής υφής και θέματα που άπτονται της οικονομικής ανάπτυξης.

11.9. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική τη διατήρηση και περαιτέρω ανάπτυξη, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και κάθε κράτους μέλους, μιας «πολιτικής για τις ορεινές περιοχές», με στόχο την έμπρακτη υποστήριξη της οικονομίας των ορεινών περιοχών και ιδιαίτερα της γεωργίας, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα έχουν σημαντική συμβολή στη χωροταξία. Η διατήρηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στις ορεινές περιοχές και στις κοιλάδες - παράλληλα τόσο με την αξιοποίηση των προϊόντων, μέσω της αναγνώρισης των χαρακτηριστικών σημάτων, όσο και με την ενίσχυση συνδεδεμένων δραστηριοτήτων, όπως ο αγροτικός τουρισμός - δύναται να θέσει σε κίνηση μηχανισμούς τοπικής ανάπτυξης για την υλοποίηση της οποίας παρέχονται βέλτιστες συνθήκες στις εν λόγω περιοχές. Τούτο μπορεί επίσης να αποτρέψει την ερήμωσή τους, ευνοώντας την εγκατάσταση και την ανάληψη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από τους νέους. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η εκτέλεση αυτών των δράσεων και στόχων πρέπει να υποστηριχθεί η εφαρμογή του πρωτοκόλλου εφαρμογής της Σύμβασης των Άλπεων «Ορεινή γεωργία» ιδιαίτερα με τη συνεργασία μεταξύ ιδρυμάτων και οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν άμεσα τις εδαφικές πραγματικότητες.

11.10. Εν κατακλείδι, η χρήση των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να στηριχθεί σε αυτές ακριβώς τις κατευθύνσεις και τις προτάσεις, ενώ θα πρέπει, αφενός, να ενθαρρυνθεί η διασυνοριακή συνεργασία και με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και με τις χώρες της Βαλκανικής και, αφετέρου, να προαχθεί η δημιουργία μόνιμων δομών διαλόγου και συνεργασίας - με πλήρη σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας - με τους τοπικούς οργανισμούς και τις κοινωνικοοικονομικές οργανώσεις.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρώπη 2000+, 1994, σ. 184.

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρώπη 2000+, 1994, σ. 200.

() ΕΕ αριθ. C 182 της 23. 7. 1990.

() Έκθεση της Επιτροπής για τις μεταφορές και τον τουρισμό ενόψει του 2000: Μεταφορές 2000, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1992.

() 10η σύνοδος ολομέλειας της Arge-Alp των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων, Ίνσμπρουκ, 29-30 Σεπτεμβρίου 1995, Τελικό ψήφισμα.

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μελέτη για τις προοπτικές των περιοχών του Τόξου των Άλπεων, και των περιοχών προ των Άλπεων 1993, σ. 160.

() 3η ευρωπαϊκή διάσκεψη των ορεινών περιφερειών, Σαμονί 15-17 Σεπτεμβρίου 1994, Γενική Έκθεση του κ. Edoardo Martinengo.

() ΕΕ αριθ. C 175 της 4. 7. 1988, μια πολιτική για τις ορεινές περιοχές, σ. 3.