ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ προς την Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή, σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον Γενικό - Προϋπολογισμό: Κατάσταση στις 30 Ιουνίου 2003 [SEC(2004) 33]

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μέρος Πρώτο: Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 31 Δεκεμβρίου 2002, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ 31ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2002

3. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 30 Ιουνίου 2003

3.2 Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που είχαν εκταμιευθεί έως τις 30 Ιουνίου 2003

3.3 Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό

4. ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ

6. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΥΗΣΗΣ ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003

7. ΣΧΕΤΙΚΗ ΕΥΡΩΣΤΙΑ

Μέρος Δεύτερο: Αξιολόγηση των δυνητικών κινδύνων: Οικονομική και χρηματοπιστωτική συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΧΩΡΕΣ

2.1. Βουλγαρία

2.2 Ρουμανία

2.3 Τουρκία

3. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

3.1 Βοσνία - Ερζεγοβίνη (Β-Ε)

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

3.3 Σερβία και Μαυροβούνιο

4. ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ

4.1 Αρμενία

4.2 Λευκορωσία

4.3 Γεωργία

4.4 Μολδαβία

4.5 Tατζικιστάν

4.6 Ουκρανία

5. ΑΛΛΕΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

5.1 Aλγερία

5.2 Aργεντινή

5.3 Bραζιλία

5.4 Ιορδανία

Κατάλογος συντομογραφιών

Μέρος Πρώτο: Γεγονότα που συνέβησαν μετά την υποβολή της έκθεσης στις 31 Δεκεμβρίου 2002, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού [1]

[1] ΌΤΑΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ "ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ", ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΝΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΜΕ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΚΟΥΣ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΚΘΕΣΗ.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ

Οι κίνδυνοι που καλύπτει ο κοινοτικός προϋπολογισμός προέρχονται από διάφορες δανειοληπτικές πράξεις και πράξεις εγγύησης, οι οποίες ανήκουν σε δύο κατηγορίες: τα δάνεια με μακροοικονομικούς στόχους και τα δάνεια με μικροοικονομικούς στόχους.

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

Οι πρώτες από αυτές τις πράξεις είναι τα δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών, που προορίζονται για κράτη μέλη ή τρίτα κράτη. τα δάνεια αυτά συνήθως συνδυάζονται με την επιβολή αυστηρών όρων οικονομικής πολιτικής.

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

Πρόκειται για τη χορήγηση δανείων για τη χρηματοδότηση σχεδίων, με μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής μέσω των εσόδων που αναμένεται να προκύψουν από αυτά τα σχέδια. Κατά κανόνα, χορηγούνται σε επιχειρήσεις, σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή σε τρίτα κράτη και, εκτός από την εγγύηση της Κοινότητας, καλύπτονται από τις συνήθεις εγγυήσεις που απαιτούνται από τις τράπεζες.

Εδώ περιλαμβάνονται τα δάνεια Ευρατόμ και ΝΚΜ [2] στα κράτη μέλη, καθώς και τα δάνεια που χορηγούνται από την Ευρατόμ και την ΕΤΕ εκτός Κοινότητας (χώρες της Μεσογείου, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

[2] ΑΠΟ ΤΟ 1995 ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΔΕΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΕΚΤΑΜΙΕΥΣΕΙΣ.

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ 31ΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2002

Όσον αφορά τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που παρέχεται σε τρίτες χώρες, κατά την περίοδο αναφοράς δεν εξεδόθη απόφαση του Συμβουλίου, οι δε εκταμιεύσεις των δανείων πραγματοποιήθηκαν βάσει των ισχυουσών αποφάσεων υπέρ της Σερβίας-Μαυροβουνίου (10 εκατ. ευρώ) και της ΠΓΔΜ (10 εκατ. ευρώ). Ένα άλλο δάνειο, υπέρ της Ρουμανίας (50 εκατ. ευρώ), επρόκειτο να εκταμιευθεί τον Ιούλιο του 2003.

Όσον αφορά την Ευρατόμ, κατά την περίοδο αναφοράς δεν εξεδόθη απόφαση του Συμβουλίου, η δε εκταμίευση μιας δόσης δανείου πραγματοποιήθηκε βάσει της ισχύουσας απόφασης υπέρ της Βουλγαρίας (Κοζλοντούι, 25 εκατ. ευρώ).

3. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

Υπάρχουν δύο μέθοδοι για την αξιολόγηση των κινδύνων που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό:

- η μέθοδος, που χρησιμοποιείται συχνά από τους τραπεζικούς κύκλους, του αθροίσματος των τρεχόντων υπολοίπων κεφαλαίου που αντιστοιχούν στις εκάστοτε πράξεις σε μία δεδομένη ημερομηνία (η κατάσταση περιγράφεται στο παράρτημα, πίνακας A1).

- η περισσότερο δημοσιονομική προσέγγιση, του υπολογισμού του μέγιστου ποσού που θα μπορούσε να επιβαρύνει την Κοινότητα σε κάθε οικονομικό έτος, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων εκ μέρους όλων των οφειλετών.

Η δεύτερη προσέγγιση έχει εφαρμοσθεί κατά δύο διαφορετικούς τρόπους:

- με βάση μόνο τα ποσά τα οποία είχαν εκταμιευθεί μέχρι την ημερομηνία σύνταξης της έκθεσης, με την προϋπόθεση της απουσίας πρόωρων εξοφλήσεων (βλέπε παράρτημα, πίνακας A2 κατωτέρω, όπου εμφαίνεται το κατώτατο όριο του μέγιστου κινδύνου για τον κοινοτικό προϋπολογισμό στην περίπτωση αυτή).

- με μεγαλύτερο βάρος στις προοπτικές, με βάση όλες τις πράξεις οι οποίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου ή πρότασης της Επιτροπής, έτσι ώστε να εκτιμηθεί η επίπτωσή τους στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς, με την παραδοχή ότι οι προτάσεις της Επιτροπής θα γίνουν αποδεκτές και ότι δεν θα υπάρξουν πρόωρες εξοφλήσεις (βλέπε παράρτημα, πίνακας A3 κατωτέρω, όπου εμφαίνεται το ανώτατο όριο του μέγιστου κινδύνου για τον κοινοτικό προϋπολογισμό στην περίπτωση αυτή).

Ο δεύτερος τρόπος δίνει μια ιδέα του μελλοντικού μεγέθους των κινδύνων που συνδέονται με τις διατυπωθείσες προτάσεις. Ωστόσο, πρέπει να γίνονται ορισμένες παραδοχές ως προς τις ημερομηνίες εκταμίευσης και τους όρους αποπληρωμής (λεπτομέρειες δίδονται στο παράρτημα), καθώς και ως προς τα επιτόκια [3] και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες [4].

[3] Στον πίνακα Α3 έχει εφαρμοσθεί ετήσιο επιτόκιο 5,49% για τις νέες πράξεις.

[4] Για τα νομίσματα πέραν του ευρώ χρησιμοποιούνται οι συναλλαγματικές ισοτιμίες της 30ής Ιουνίου 2003.

Τα αποτελέσματα περιλαμβάνονται στους πίνακες Α1 έως Α3, όπου γίνονται ξεχωριστές αξιολογήσεις των κινδύνων που αφορούν τις χώρες της Κοινότητας και αυτών που αφορούν τις χώρες εκτός Κοινότητας.

Τα αναφερόμενα συνολικά αριθμητικά δεδομένα καλύπτουν διάφορες μορφές κινδύνου, όπως τη δανειοδότηση μιας χώρας υπό τη μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής και δανειοδοτήσεις προγραμμάτων/σχεδίων για τα οποία έχουν δοθεί εγγυήσεις εκ μέρους των δανειζομένων, όπως στην περίπτωση των πράξεων του ΝΚΜ και της ΕΤΕ, για παράδειγμα.

Η ανάλυση που ακολουθεί κάνει διαχωρισμό ανάμεσα στον συνολικό κίνδυνο, τον κίνδυνο για τα κράτη μέλη και τον κίνδυνο για τις τρίτες χώρες.

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 30 Ιουνίου 2003

Ο συνολικός κίνδυνος στις 30 Ιουνίου 2003 ανερχόταν σε 15.067 εκατ. EUR, έναντι 15.216 εκατ. EUR στις 31 Δεκεμβρίου 2002. Λεπτομέρειες εμφαίνονται στον πίνακα A1 του παραρτήματος.

Στον πίνακα που ακολουθεί εμφαίνονται οι πράξεις που επηρέασαν το τρέχον υπόλοιπο από την έκδοση της τελευταίας έκθεσης και μετά.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Όλα μαζί τα εγγυημένα δάνεια (κράτη μέλη, τρίτες χώρες).

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ των κρατών μελών ανερχόταν σε 32 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2003, έναντι 39 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2002.

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ τρίτων χωρών στις 30 Ιουνίου 2003 ανερχόταν σε 15.035 εκατ. ευρώ, έναντι 15.177 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2002.

3.2 Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που είχαν εκταμιευθεί έως τις 30 Ιουνίου 2003

- Για το 2003, ο συνολικός κίνδυνος ανέρχεται σε 984 εκατ. ευρώ

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στα κράτη μέλη ανέρχεται σε 8 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 976 εκατ. ευρώ.

Λεπτομέρειες για τον μέγιστο ετήσιο κίνδυνο εμφαίνονται στον πίνακα A2 του παραρτήματος

3.3 Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό

Για το 2003, ο μέγιστος θεωρητικός κίνδυνος ανέρχεται σε 1.106 εκατ. ευρώ. Από το 2004 και μετά, ο κίνδυνος θα αυξηθεί, φθάνοντας έως το ποσό των 3.709 εκατ. ευρώ το 2011.

- Η τάση των μέγιστων θεωρητικών κινδύνων για τα κράτη μέλη είναι ίδια με εκείνη του πίνακα Α2.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.092 εκατ. ευρώ για το 2003. Από το 2004 και μετά, ο κίνδυνος θα αυξηθεί φθάνοντας έως το ποσό των 3.709 εκατ. ευρώ το 2011.

Λεπτομερείς πληροφορίες για τους μέγιστους θεωρητικούς ετήσιους κινδύνους παρουσιάζονται στον πίνακας A3 του παραρτήματος.

4. ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή προσφεύγει στα ταμειακά διαθέσιμά της βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού (EΚ, Eυρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ, σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων, έτσι ώστε να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις πληρωμών και τα σχετικά έξοδα κατά την εξυπηρέτηση των δανειοληπτικών πράξεών της σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής από έναν οφειλέτη.

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

Με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994 (όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1149/99 της 25ης Μαΐου 1999), συστάθηκε Ταμείο Εγγύησης για τις εξωτερικές ενέργειες. Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής οφειλών εκ μέρους δικαιούχου δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα, το Ταμείο Εγγύησης παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής, για να αντιμετωπίσει την καθυστέρηση αυτή. Σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής δανείου χορηγηθέντος από την ΕΤΕ υπό την εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, η Κοινότητα παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της επιστολής που αποστέλλει η ΕΤΕ ζητώντας την ενεργοποίηση της εγγύησης. Η Επιτροπή εξουσιοδοτεί τότε την ΕΤΕ να προβεί σε ανάληψη των αντιστοίχων ποσών από το Ταμείο Εγγύησης.

Για τους τόκους υπερημερίας από την ημερομηνία διάθεσης του ποσού από τα ταμειακά διαθέσιμα μέχρι την ημερομηνία παρέμβασης του Ταμείου Εγγύησης γίνεται ανάληψη από το Ταμείο Εγγύησης και απόδοση των τόκων αυτών στα ταμειακά διαθέσιμα.

5. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ

Στην πράξη, ο μηχανισμός του Ταμείο Εγγύησης περιορίζει την ικανότητα δανειοδοτήσεων και εγγυήσεων προς τρίτες χώρες, δεδομένου ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις για την τροφοδότηση του ως άνω ταμείου περιορίζονται από το ποσό που εγγράφεται για το αποθεματικό εγγυήσεων στις Δημοσιονομικές Προοπτικές [5]. Σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, η ικανότητα δανειοδότησης συνδέεται με το περιθώριο που απομένει στο αποθεματικό εγγυήσεων. Το περιθώριο αυτό ισούται με τη διαφορά μεταξύ του αποθεματικού και του εκτιμώμενου ύψους της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης για πράξεις που έχουν ήδη εγκριθεί ή που βρίσκονται υπό εκπόνηση.

[5] Το ετήσιο ποσό που έχει εγγραφεί στις Δημοσιονομικές Προοπτικές 2000-2006 είναι 200 εκατ. ευρώ, σε τιμές 1999.

Ο πίνακας Α4 του παραρτήματος παρουσιάζει μια εκτίμηση της ικανότητας δανειοδότησης της Κοινότητας προς τρίτες χώρες για την περίοδο 2003-2006, με γνώμονα τον μηχανισμό του Ταμείου Εγγύησης. Ο τρόπος υπολογισμού και οι παραπομπές σε νομικά κείμενα περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης.

Με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο και η Επιτροπή, καθώς και εκείνες που έχουν προταθεί ή που προετοιμάζονται (βλ. πίνακα Α4 του παραρτήματος), κατά το 2003 προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν από το αποθεματικό εγγυήσεων 168,48 εκατ. ευρώ, ποσό που θα αφήσει διαθέσιμα 48,52 εκατ. ευρώ στο τέλος του έτους.

Λαμβανομένης υπόψη της επίπτωσης στο αποθεματικό εγγυήσεων της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης για τα δάνεια που έχουν ήδη αποφασισθεί και τα δάνεια που έχουν προταθεί ή προετοιμάζονται για το 2003, η ετήσια ικανότητα που παραμένει διαθέσιμη για δανειοδοτήσεις είναι η ακόλουθη:

- 539,11 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση 100% από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

- 829,40 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση 65% (σύμφωνα με την απόφαση 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1999).

Στις 30 Ιουνίου 2003, το τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών ανερχόταν συνολικά σε 17. 542 εκατ. ευρώ.

Πίνακας 2: Τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών, στις 30 Ιουνίου 2003

// εκατ. EUR

1. Τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο, για δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις, μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και Ευρατόμ // 1.478

2. Τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο, ΕΤΕ // 13.557

3. Τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο, για αδυναμίες πληρωμής // 0

4. Τόκοι υπερημερίας // 2.360

Ληξιπρόθεσμοι τόκοι* // 147

ΣΥΝΟΛΟ // 17.542

* ΛΗΞΙΠΡΟΘΕΣΜΟΙ ΤΟΚΟΙ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ.

6. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003

Στις 30 Ιουνίου 2003, το Ταμείο Εγγύησης διέθετε 1.679,65 εκατ. ευρώ.

Ο αριθμητικός λόγος μεταξύ των πόρων του εν λόγω ταμείου και του τρέχοντος υπολοίπου, σε κεφάλαιο, των υποχρεώσεων, κατά τον ορισμό που δίδεται στον κανονισμό για την ίδρυση του ταμείου αυτού, ήταν 11,1%, ποσοστό που υπερβαίνει το 9% που ορίζεται ως στόχος στον κανονισμό αριθ. 1149/1999, για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 2728/94 σχετικά με την ίδρυση του Ταμείου Εγγύησης. Σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, το υπερβάλλον ποσό στο τέλος του έτους αναφοράς εγγράφεται σε ειδική γραμμή της κατάστασης εσόδων του γενικού προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Οι ακόλουθες κινήσεις καταγράφηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003:

- Στις 22 Φεβρουαρίου 2003, το ως άνω ταμείο ενεργοποιήθηκε λόγω αδυναμίας αποπληρωμής ενός δανείου ύψους 2.528.800,19 USD (ισόποσου 2.359.615,74 EUR), το οποίο είχε χορηγηθεί στη Δημοκρατία της Αργεντινής.

- Η Επιτροπή ενημερώθηκε από την ΕΤΕ για ληξιπρόθεσμες οφειλές από ένα άλλο δάνειο, ύψους 2.529.527,79 USD, το οποίο είχε επίσης χορηγηθεί στη Δημοκρατία της Αργεντινής, και για το οποίο θα μπορούσε να απαιτηθεί η ενεργοποίηση του ταμείου κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2003.

- Καθαρά έσοδα ύψους 32,7 εκατ. EUR από επενδύσεις κεφαλαίων του ταμείου.

- Η πρώτη καταβολή από το αποθεματικό για το 2003 (EUR 145,67 Mio) και η επιστροφή του πλεονάσματος του ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2002 (263,33 εκατ. ευρώ) θα πραγματοποιηθούν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2003. Το απομένον ταμειακό υπόλοιπο, ύψους 117,66 εκατ. ευρώ, θα επιστραφεί από το ταμείο στον προϋπολογισμό της Επιτροπής.

7. ΣΧΕΤΙΚΗ ΕΥΡΩΣΤΙΑ

Ο μαθηματικός λόγος των διαθεσίμων του ταμείου στις 30 Ιουνίου 2003 (1.679,65 εκατ. ευρώ) προς τον μέγιστο ετήσιο κίνδυνο για δάνεια προς τρίτες χώρες (ο οποίος ορίζεται ως το συνολικό ύψος των προς εξόφληση οφειλών), ο οποίος για το 2003 ανέρχεται σε 1.106 εκατ. ευρώ, κατά τον πίνακα Α3 του παραρτήματος, είναι 152%, ήτοι το ταμείο θα μπορούσε, ακόμη και με την παραδοχή του χειρότερου σεναρίου, να καλύψει όλες τις υποχρεώσεις για περισσότερο από ένα έτος.

Μέρος Δεύτερο: Αξιολόγηση των δυνητικών κινδύνων: Οικονομική και χρηματοπιστωτική συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τα στοιχεία που δίδονται στο πρώτο μέρος παρέχουν πληροφορίες για τις ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να σταθμισθούν βάσει των ποιοτικών πτυχών των κινδύνων, οι οποίες εξαρτώνται από το είδος της πράξης και την κατάσταση του δανειζομένου. Τα πλέον πρόσφατα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο κάθε χώρας του χαρτοφυλακίου εγγυήσεων αναλύονται κατωτέρω.

Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, η αξιολόγηση του κινδύνου χώρας που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος παρέχει έναν πίνακα δεικτών κινδύνου (βλ. παραρτήματα) για όλες τις τρίτες χώρες που έχουν λάβει από την Κοινότητα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και έχουν ανεξόφλητες οφειλές απέναντι στην ΕΚ και την Ευρατόμ. Επιπλέον, στην αξιολόγηση κινδύνων περιλαμβάνονται και άλλες τρίτες χώρες, η καθεμία από τις οποίες αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 2% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους προς την ΕΚ (ιδίως μέσω εγγυήσεων δανείων της ΕΤΕ σχετικών με έργα), και οι οποίες είτε ταξινομούνται στις "υπερχρεωμένες" χώρες, σύμφωνα με τα κριτήρια που έχουν καθορισθεί από την Παγκόσμια Τράπεζα, είτε αντιμετωπίζουν ευρύτερα γνωστές ανισορροπίες όσον αφορά τις εξωτερικές τους σχέσεις ή την κατάσταση των χρεών τους.

Αυτή η αξιολόγηση συμπληρώνεται με κείμενα αναλύσεων για όλες τις εξεταζόμενες χώρες, έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι νέες πληροφορίες που επηρεάζουν την αξιολόγηση των κινδύνων.

Συνολικά, η ανάλυση των χωρών καλύπτει σήμερα το 48,6% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους που βαρύνει την ΕΚ ή είναι εγγυημένο μέσω του προϋπολογισμού της, παρέχοντας έτσι μια ικανοποιητική αξιολόγηση των κινδύνων.

2. ΥΠΟΨΗΦΙΕΣ ΧΩΡΕΣ

Οι εύρωστοι ρυθμοί μεγέθυνσης και η μείωση του πληθωρισμού βελτιώνουν τις προοπτικές οικονομικής σταθεροποίησης σε όλες τις υποψήφιες χώρες.

2.1. Βουλγαρία

Παρά τη δυσχερή συνολικά οικονομική κατάσταση, η Βουλγαρία εξακολουθεί να σημειώνει υψηλή μεγέθυνση και σταθερότητα. Η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ ήταν 4,8% το 2002 και 4,1% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003. Η μεγέθυνση διατηρείται χάρη στην ισχυρή εσωτερική ζήτηση, η οποία απορρέει από την ιδιωτική κατανάλωση και τις ιδιωτικές επενδύσεις, μέσω της αύξησης της απασχόλησης, των καθαρών εισοδημάτων και των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων. Ο πληθωρισμός ακολουθεί καθοδική πορεία, χάρη στις χαμηλές τιμές των τροφίμων και των εισαγομένων ειδών μετά την υποτίμηση του δολαρίου ΗΠΑ. Η ανεργία μειώθηκε ταχέως στο 13,2% του εργατικού δυναμικού μέχρι τον Ιούλιο του 2003, ήταν δε περισσότερο από 4 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερη απ' ό,τι ένα έτος πριν, χάρη στις θέσεις απασχόλησης που δημιουργήθηκαν στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και μέσω των κρατικών προγραμμάτων απασχόλησης. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων προχωρεί βραδύτερα του αναμενομένου, με μείζονες δυσχέρειες για τις πωλήσεις των μονοπωλίων στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και του καπνού.

Η ρύθμιση νομισματικής σταθερότητας (1 ευρώ = 1,95583 BGN) διατηρείται και συνεχίζει να καλύπτεται ικανοποιητικά από τα υψηλά συναλλαγματικά αποθέματα. Δεν οδήγησε σε αξιοσημείωτη επιδείνωση της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας, δεδομένου ότι η πραγματική ανατίμηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών αντισταθμίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν χαμηλότερο απ' ό,τι τα προηγούμενα έτη, χάρη και στα υψηλότερα έσοδα από τον τουρισμό, τα χαμηλότερα τοκοχρεολύσια και τις υψηλότερες τρέχουσες μεταβιβάσεις, αλλά κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 έγινε και πάλι υψηλότερο, λόγω των υψηλότερων ελλειμμάτων του εμπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου των επενδυτικών αποδόσεων. Οι καθαρές εισροές ξένων άμεσων επενδύσεων δεν κάλυψαν πλήρως το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κατά το 2002, ενώ κυμάνθηκαν στο ίδιο περίπου επίπεδο μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003. Τα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας της χώρας εξακολουθούν να αυξάνονται, αντιστοιχούν δε σχεδόν σε εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών μη αποδιδόμενων στους συντελεστές παραγωγής, ενός εξαμήνου.

Η δημοσιονομική πειθαρχία διατηρήθηκε και συμβάλλει στην εσωτερική και εξωτερική σταθεροποίηση. Όπως και τα προηγούμενα έτη, ο δημόσιος τομέας είχε (ταμειακό) έλλειμμα ύψους 0,7% του ΑΕΠ κατά το 2002. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, συσσωρεύθηκε δημοσιονομικό (ταμειακό) πλεόνασμα ύψους περίπου 1,8% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος μειώνεται με ταχύ ρυθμό, από ύψος αρκετά μεγαλύτερο του 100% του ΑΕΠ το 1997 σε λιγότερο από 56% του ΑΕΠ στο τέλος του 2002. Το συνολικό εξωτερικό χρέος μειώθηκε σε σαφώς λιγότερο από 70% του ΑΕΠ. Η κυβέρνηση έχει αναλάβει μια ενεργή διαχείριση του χρέους, με στόχο τη μείωση των κινδύνων μέσω της σταδιακής μετατόπισης από την έκφρασή του σε δολάρια ΗΠΑ προς την έκφρασή του ευρώ, από βραχυπρόθεσμες σε μακροπρόθεσμες λήξεις, από ομόλογα με κυμαινόμενο επιτόκιο σε ομόλογα με σταθερό επιτόκιο, και από την εξωτερική στην εγχώρια χρηματοδότηση. Τούτο αποτυπώνεται στην ελαφρώς βελτιωμένη πιστοληπτική ικανότητα της χώρας.

2.2 Ρουμανία

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, οι μακροοικονομικές τάσεις παρέμειναν θετικές, με εύρωστη οικονομική ανάπτυξη και αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Ωστόσο, οι μακροοικονομικοί κίνδυνοι αυξήθηκαν καθώς το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών άρχισε να διευρύνεται και πάλι, λόγω των έντονων αυξήσεων στις πραγματικές αμοιβές και της έκρηξης του ιδιωτικού δανεισμού.

Παρά τη λιγότερο ευνοϊκή διεθνή συγκυρία, η οικονομική ανάπτυξη παρέμεινε εύρωστη. Μετά την αύξηση κατά 4,9% που σημείωσε το 2002, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4,3% σε ετήσια βάση κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003. Πάντως, και αντίθετα με το 2002, όταν οι καθαρές εξαγωγές συνέβαλαν θετικά στην οικονομική ανάπτυξη, η ανάκαμψη έγινε ολοένα και περισσότερο ανισόρροπη κατά το 2003. Η ραγδαία αύξηση των καθαρών αμοιβών και η έκρηξη του ιδιωτικού δανεισμού τόνωσαν την ιδιωτική κατανάλωση, η οποία επιταχύνθηκε στο 7,4% σε ετήσια βάση κατά το δεύτερο τρίμηνο. Με τις επενδυτικές δαπάνες να συνεχίζουν και αυτές να αυξάνονται με ανάλογο ρυθμό, κατά 7,9%, η αύξηση των εισαγωγών διατηρήθηκε στο 12,1%. Με ετήσια αύξηση 5,4% κατά το δεύτερο τρίμηνο, οι εξαγωγές επιβραδύνθηκαν έντονα, με αποτέλεσμα η συμβολή των καθαρών εξαγωγών στην οικονομική ανάπτυξη να γίνει και πάλι αρνητική.

Κατά συνέπεια, και ενώ κατά το 2002 η οικονομική ανάπτυξη συνοδευόταν από μεγαλύτερη εσωτερική και εξωτερική σταθεροποίηση, κατά το 2003 ο μεν πληθωρισμός συνέχισε να μειώνεται (φθάνοντας τον Αύγουστο στο 14,2% σε ετήσια βάση), αλλά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών άρχισε να διευρύνεται μετά την έντονη πτώση του στο 3,4% του ΑΕΠ κατά το 2002. Στην πράξη, από το δεύτερο τρίμηνο του 2003 και μετά οι αυξανόμενες δαπάνες για εισαγωγές αγαθών και πληρωμές στο εξωτερικό μη βιοποριστικών εισοδημάτων, ώθησαν το συσσωρευμένο κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στο 4,1%, κατά τις εκτιμήσεις, του ΑΕΠ.

Ωστόσο, η Ρουμανία συνέχισε με επιτυχία την άντληση κεφαλαίων από τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, καθώς η πιστοληπτική της ικανότητα επανειλημμένα αναβαθμίσθηκε. Αφού αυξήθηκε στα 14,9 δισ. ευρώ (ή στο 34,4% του ΑΕΠ) κατά τα τέλη του 2002, το εξωτερικό χρέος μειώθηκε στα 14,4 δισ. ευρώ κατά τους πέντε πρώτους μήνες του 2003, αλλά τούτο οφειλόταν μόνο στην ανατίμηση του ευρώ. Επίσης, τον Ιούλιο του 2003 το δημόσιο χρέος αυξήθηκε λόγω της έκδοσης ενός νέου, επταετούς διάρκειας, ομολογιακού δανείου 700 εκατ. ευρώ. Σε μεγάλο βαθμό χάρη στο τελευταίο, και μετά την ελαφρά μείωσή τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, τα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν στα 6,6 δισ. ευρώ τον Αύγουστο του 2003, καλύπτοντας περισσότερο από τέσσερις μήνες εισαγωγών.

Προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν την επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κατά τα τέλη Αυγούστου, οι αρχές της χώρας αποφάσισαν αυστηρότερα μέτρα, αυξάνοντας τα επιτόκια και τις τιμές της ενέργειας, στο πλαίσιο της τελευταίας αναθεώρησης της συμφωνίας SBA με το ΔΝΤ.

Αν και είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η επίδραση των ως άνω μέτρων, για να διατηρηθεί η τάση προς μεγαλύτερη μακροοικονομική σταθερότητα θα χρειασθεί συνετή δημοσιονομική και μισθολογική πολιτική, σε συνδυασμό με τη συνέχιση της μείωσης του ελλείμματος του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

2.3 Τουρκία

Κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2003, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ επιβραδύνθηκε στο 3,9%, μετά το 8,1% που σημειώθηκε κατά το πρώτο τρίμηνο. Κατά μέσον όρο, ωστόσο, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 5,8% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2002. Πάντως, η οικονομική ανάπτυξη εξακολουθεί να οφείλεται στις εξαγωγές και στην ανανέωση των αποθεμάτων, ενώ η συμβολή της ιδιωτικής κατανάλωσης παραμένει περιορισμένη. Λόγω της μέσω εισαγωγών ανανέωσης των αποθεμάτων, η αύξηση των εισαγωγών είναι μάλλον υψηλή, με αποτέλεσμα την ταχεία αύξηση των ανισορροπιών των εξωτερικών λογαριασμών. Μέχρι τώρα, οι οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης στο γειτονικό Ιράκ παρέμειναν σχετικά περιορισμένες. Ιδιαίτερα σε σχέση με τις χρηματοπιστωτικές αγορές, τούτο μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη αυξημένης εμπιστοσύνης των αγορών και βελτιωμένης αντοχής της τουρκικής οικονομίας στα πλήγματα. Η ισχύς της τουρκικής λίρας συμβάλλει στη διαμόρφωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, αφενός μεν μειώνοντας το κόστος των εισαγόμενων ειδών αλλά και, αφετέρου, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα των τουρκικών εξαγωγών. Μέχρι τώρα, οι εξαγωγείς στην Τουρκία κατάφερναν να διατηρούν τα μερίδιά τους στις αγορές και τα περιθώρια κέρδους μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας και της συγκράτησης της αύξησης των αμοιβών.

Οι πληθωριστικές πιέσεις συνέχισαν να μειώνονται, ο δε δείκτης τιμών καταναλωτή παρουσίασε, σε ετήσια βάση, αύξηση 25% τον Αύγουστο. Με γνώμονα την εξέλιξή του κατά τους πρόσφατους μήνες, η επίτευξη του στόχου του 20% στο τέλος του έτους φαίνεται εφικτή. Πάντως, η εντυπωσιακή μείωση των πληθωριστικών πιέσεων υποστηρίζεται από την ασθενική εσωτερική ζήτηση, η οποία δεν επιτρέπει τη μετακύλιση των αυξήσεων των τιμών βασικών προϊόντων στους καταναλωτές, καθώς και από την ισχύ της τουρκικής λίρας, η οποία οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές των εισαγομένων αγαθών, όπως των πετρελαϊκών προϊόντων.

Τα δημόσια οικονομικά σε μεγάλο βαθμό ευθυγραμμίζονται με τους στόχους του ΔΝΤ, για δε την περίοδο 2003-2004 αναμένεται πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης ύψους 6,5% επί του ΑΕΠ. Μετά τη σχετική χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής και τις αυξήσεις των δαπανών κοινωνικής ασφάλισης κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Ιούλιο πρόσθετα μέτρα (ανερχόμενα στο 0,75% του ΑΕΠ) με σκοπό τη διασφάλιση της επίτευξης του στόχου ως προς το πρωτογενές πλεόνασμα. Με βάση ουσιώδη πρωτογενή πλεονάσματα, ισχυρή οικονομική ανάπτυξη και την αναμενόμενη μείωση των επιτοκίων, το δημόσιο χρέος αναμένεται να μειωθεί σημαντικά στο προσεχές μέλλον. Τον Απρίλιο του 2003, οι τουρκικές αρχές ανακοίνωσαν για το 2002 έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ύψους 10% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος 95% του ΑΕΠ. Για το 2003, οι τουρκικές αρχές αναμένουν έλλειμμα 7,2% του ΑΕΠ και χρέος 86,3% του ΑΕΠ.

3. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Το δημόσιο και το εξωτερικό χρέος παραμένουν σε υψηλά επίπεδα σε όλες τις χώρες, εκτός από την ΠΓΔΜ, όπου τον μεγαλύτερο κίνδυνο μεσοπρόθεσμα συνιστούν οι διατηρούμενες εθνοτικές διαιρέσεις.

3.1 Βοσνία - Ερζεγοβίνη (Β-Ε)

Δυνάμει του ισχύοντος προγράμματος του ΔΝΤ (το οποίο εκτελείται κατά τα προβλεπόμενα), η Β-Ε επέδειξε και πάλι μακροοικονομική σταθερότητα, χαμηλό πληθωρισμό και συνεχείς προσπάθειες για δημοσιονομική εξυγίανση. Ωστόσο, οι προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης για το 2003 έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω, στο 3,3% της ανάπτυξης του πραγματικού ΑΕΠ, δηλαδή κάτω από το σχεδόν 4% του 2002, καθώς επηρεάζονται αρνητικά από το εξωτερικό περιβάλλον. Λόγω της συνεχιζόμενης μείωσης της επίσημης βοήθειας, η Β-Ε εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την πρόκληση μιας διατηρήσιμης ανάπτυξης που θα προκύψει από το εσωτερικό. Η αυστηρή προσήλωση στη ρύθμιση για συναλλαγματική σταθερότητα διατήρησε υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, ο οποίος κατά τους τρεις πρώτους μήνες του 2003 κυμάνθηκε κατά μέσον όρο στο 0,5%.

Ακόμη, τον Μάιο οι αρχές της Β-Ε διόρισαν τα μέλη του νέου διοικητικού συμβουλίου της κεντρικής τράπεζας της χώρας, ενόψει της νέας θητείας, η οποία άρχισε τον Αύγουστο, εξασφαλίζοντας έτσι τη συνέχεια σ' αυτό το επιτυχημένο θεσμικό όργανο.

Αν και το ύψος των δημόσιων δαπανών παραμένει υψηλό, εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 53% του ΑΕΠ κατά το 2003, έναντι 56% το 2002. Μετά τη βελτίωση των εσόδων που σημειώθηκε το 2002, με το εκτιμώμενο ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα να αναθεωρείται προς τα κάτω, στο 9,6% του ΑΕΠ (4,3% μετά τις επιχορηγήσεις), στόχος των αρχών για το 2003 είναι το 6,4% του ΑΕΠ (2,2% μετά τις επιχορηγήσεις). Εάν προστεθούν το εξωτερικό και το εσωτερικό χρέος (παγωμένες καταθέσεις σε συνάλλαγμα και εσωτερικές ληξιπρόθεσμες οφειλές), το συνολικό δημόσιο χρέος φθάνει στο 80% του ΑΕΠ, οι δε υποχρεώσεις για την αποκατάσταση των ζημιών του πολέμου είναι δυνατόν να προσθέσουν δυνητικούς κινδύνους.

Αντίθετα με τις προηγούμενες εκτιμήσεις, από τις αναθεωρήσεις των δεδομένων προέκυψε το 2002 ραγδαία επιδείνωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών (20% του ΑΕΠ, εκτός δημοσίων μεταβιβάσεων), και τούτο κυρίως λόγω της επίδρασης της έκρηξης του ιδιωτικού δανεισμού και της βελτίωσης των συνοριακών ελέγχων επί των εισαγωγών. Από τη θετική πλευρά, ένα ακόμη μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος του λογαριασμού κεφαλαίου καλύφθηκε μέσω των άμεσων ξένων επενδύσεων, οι οποίες σχεδόν διπλασιάσθηκαν. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2003, γίνεται ορατή κάποια βελτίωση, με το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών να μειώνεται κατά 5,5% σε σύγκριση με το πρώτο τρίμηνο του 2002. Η επιδείνωση του ελλείμματος του ισοζυγίου αυτού άρχισε να έχει αισθητές επιπτώσεις επί των ακαθάριστων συναλλαγματικών αποθεμάτων, τα οποία κατά το πρώτο τρίμηνο του 2003 μειώθηκαν, καλύπτοντας 3,5 μήνες εισαγωγών (έναντι 4,7 μηνών κατά τα τέλη του 2002).

Το εξωτερικό χρέος έφθασε στο 47% του ΑΕΠ κατά τα τέλη του 2002 (με μείωση σε σύγκριση με το προβλεφθέν 52%), αναμένεται δε να μειωθεί κατά τι περαιτέρω μεσοπρόθεσμα. Η εξυπηρέτηση του χρέους ως ποσοστό των εξαγωγών άρχισε να αυξάνεται το 2002 (8,5%), θα συνεχίσει δε να αυξάνεται και το 2003 (9,3%) - κυρίως λόγω των αποπληρωμών προς το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα - πριν αρχίσει να μειώνεται κατά τα προσεχή έτη. Η B-Ε δεν βαθμολογείται από τους οργανισμούς αξιολόγησης χρηματοδοτικών κινδύνων. Οι μεταβατικοί δείκτες της ΕΤΑΑ, που αντικατοπτρίζουν την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τοποθετούν την B-Ε προς το κάτω άκρο της κλίμακας, αν και έχει καταγραφεί κάποια πρόοδος.

Συνολικά, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, αν και η Β-Ε παρέμεινε συνεπής έναντι των υποχρεώσεών ως προς την εξυπηρέτηση του εξωτερικού της χρέους, το ισοζύγιο πληρωμών και η θέση της ως εξωτερικού οφειλέτη παρέμειναν ευάλωτα, λόγω των μεγάλων εξωτερικών ελλειμμάτων, της μείωσης της εξωτερικής βοήθειας και του υψηλού εσωτερικού και εξωτερικού δανεισμού του δημόσιου τομέα.

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

Από τα οικονομικά δεδομένα των πρώτων μηνών του 2003 προκύπτουν κάποιες θετικές ενδείξεις μετά το πενιχρό 0,7% της ετήσιας οικονομικής ανάπτυξης του 2002. Σύμφωνα με ανεπίσημες προκαταρκτικές εκτιμήσεις, η αύξηση του ΑΕΠ ανήλθε σε 2,2% κατά το πρώτο τρίμηνο του 2003. Τόσο η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ όσο και ο μέσος πληθωρισμός αναμένεται να φθάσουν στο 3% μέχρι το τέλος του έτους. Τον Απρίλιο του 2003, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε μια νέα 14μηνη συμφωνία SBA, ύψους 20 εκατ. ΕΤΔ (SDR) (περίπου 25 εκατ. ευρώ), υπέρ της ΠΓΔΜ. Ο προϋπολογισμός του 2003 που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ προβλέπει έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ύψους 2% επί του ΑΕΠ, και τούτο αντιστοιχεί σε σημαντικές δημοσιονομικές αναπροσαρμογές, ύψους άνω του 3% σε σύγκριση με το 2002. Η εκτέλεση του προϋπολογισμού της κεντρικής κυβέρνησης υπήρξε ικανοποιητική κατά τους πρώτους πέντε μήνες του 2003, σημειώνοντας πλεόνασμα 0,1% επί του ΑΕΠ, έναντι προβλεφθέντος ελλείμματος 1,2%.

Το εξωτερικό εμπόριο αυξήθηκε κατά 27% κατά τους πρώτους πέντε μήνες του 2003, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2002. Η αύξηση των εισαγωγών υπερέβη σημαντικά τις προβλέψεις, συντελώντας έτσι στην επιδείνωση τους εμπορικού ελλείμματος, το οποίο ανήλθε σχεδόν σε 400 εκατ. USD κατά τους πρώτους πέντε μήνες του 2003. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών για το 2003 προβλέπεται να κυμανθεί στο 7% του ΑΕΠ. Οι ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών αναμένεται να καλυφθούν με σημαντική εξωτερική χρηματοδοτική βοήθεια, ανερχόμενη σε περισσότερο από 130 εκατ. USD.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, τα συναλλαγματικά αποθέματα παρέμειναν στο επίπεδο των εισαγωγών τεσσάρων μηνών, και τούτο συμφωνεί με τον στόχο που έχει τεθεί από το πρόγραμμα του ΔΝΤ. Το εξωτερικό χρέος έφθασε σχεδόν στο 40% του ΑΕΠ κατά τα τέλη του 2002, δηλαδή σε ένα μάλλον μέτριο επίπεδο σε σύγκριση με άλλες χώρες της περιοχής, αναμένεται δε να μειωθεί κατά τρεις περίπου εκατοστιαίες μονάδες κατά το 2003.

Βραχυπρόθεσμα, δεν φαίνεται να υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι, εκτός από την αναμενόμενη αύξηση των δημοσίων δαπανών κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, πράγμα που θα μπορούσε να αυξήσει τη ρευστότητα της οικονομίας και να ασκήσει κάποιες πιέσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, σε περίπτωση που η ρευστότητα αυτή κατευθυνθεί προς εισαγωγές. Μεσοπρόθεσμα, οι κυριότεροι κίνδυνοι παραμένουν συνδεδεμένοι με τις διατηρούμενες εθνοτικές εντάσεις στο εσωτερικό της χώρας.

Συνολικά, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 τα χαρακτηριστικά των κινδύνων της χώρας βελτιώθηκαν χάρη στην υπογραφή της νέας συμφωνίας με το ΔΝΤ, η οποία παρέσχε στη χώρα ένα εύρωστο μεσοπρόθεσμο μακροοικονομικό πλαίσιο και επέτρεψε την επανενεργοποίηση της παγωμένης εξωτερικής βοήθειας. Τούτο αντικατοπτρίζεται στη βαθμολόγηση της χώρας από τους κυριότερους οργανισμούς αξιολόγησης χρηματοδοτικών κινδύνων.

3.3 Σερβία και Μαυροβούνιο

κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, η μακροοικονομική πολιτική της Σερβίας-Μαυροβουνίου συνέχισε να προσανατολίζεται προς τη διατηρήσιμη μακροοικονομική σταθερότητα, σύμφωνα και με το ισχύον πρόγραμμα του ΔΝΤ, δηλαδή την εγκριθείσα τον Μάιο του 2002 διευρυμένη συμφωνία τριετούς διάρκειας. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις συνεχίσθηκαν, αν και κάπως βραδύτερα σε σύγκριση με το 2002, ιδίως σε ό,τι αφορά την ανασυγκρότηση των μεγάλων επιχειρήσεων. Για το 2003 προβλέπεται αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 4%.

Οι μέχρι τώρα εξωτερικές εξελίξεις του 2003 δίδουν μια ανάμεικτη εικόνα. Το μεν ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών φαίνεται να έχει κάπως βελτιωθεί, κυρίως χάρη στη χαμηλότερη ζήτηση εισαγωγών, αλλά ο λογαριασμός κεφαλαίου δέχθηκε πιέσεις κατά το πρώτο τρίμηνο λόγω ορισμένων παραγόντων, όπως της εξαγοράς των μετοχών της επιχείρησης τηλεπικοινωνιών της Σερβίας που κατείχε η Telecom Italia, κάποιων καθυστερήσεων στην εξασφάλιση εξωτερικής βοήθειας και μιας γενικευμένης προσωρινής υποχώρησης της εμπιστοσύνης μετά τη δολοφονία του Σέρβου Πρωθυπουργού τον Μάρτιο. Τούτο οδήγησε σε προσωρινή απώλεια κρατικών συναλλαγματικών αποθεμάτων, η οποία όμως υπερκαλύφθηκε κατά το δεύτερο τρίμηνο. Για ολόκληρο το πρώτο εξάμηνο του 2003, τα κρατικά αποθέματα αυξήθηκαν κατά 250 εκατ. USD περίπου. Το δηνάριο υποτιμήθηκε κατά περίπου 5-6% έναντι του ευρώ, ενώ ουσιαστικά παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο σε πραγματικούς όρους, ανταποκρινόμενο στον στόχο των αρχών να χρησιμοποιήσουν την πολιτική των συναλλαγματικών ισοτιμιών για να καθηλώσουν τις πληθωριστικές προσδοκίες, με παράλληλη συνεκτίμηση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών.

Συνολικά, μετά τη δολοφονία του πρωθυπουργού Τσίντζιτς, τον Μάρτιο του 2003, οι προοπτικές της χώρας στο εξωτερικό, και ιδίως οι προοπτικές εισροής ιδιωτικών κεφαλαίων συμπεριλαμβανόμενων των άμεσων ξένων επενδύσεων, φαίνονται λιγότερο βέβαιες. Σε αυτό το υπόβαθρο, το ΔΝΤ αναθεώρησε τις προβλέψεις του για το ισοζύγιο πληρωμών για το τρέχον έτος στο πλαίσιο της δεύτερης επισκόπησης του προγράμματός του, η οποία ολοκληρώθηκε επιτυχώς από το ΔΣ του κατά τα τέλη Ιουλίου 2003. Οι αναθεωρημένες προβλέψεις αναφέρουν πρόσθετες ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών, και τούτο λόγω και των χαμηλότερων σε σύγκριση με τις προηγούμενες προβλέψεις καθαρών εισροών άμεσων ξένων επενδύσεων (623 εκατ. USD έναντι 731 εκατ. USD).

Μετά τη συμφωνία για την αναδιάρθρωση του χρέους, η οποία συνήφθη με τον όμιλο ιδιωτών πιστωτών Paris Club τον Νοέμβριο του 2001, παρέχεται από τους επίσημους πιστωτές ουσιώδης ελάφρυνση του χρέους της χώρας, ενώ οι διαπραγματεύσεις με τον όμιλο London Club δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Το εξωτερικό χρέος ανερχόταν κατά τα τέλη του 2002 σε 11,8 εκατ. USD, ή στο 76% του ΑΕΠ, η δε χώρα παραμένει μία από πλέον υπερχρεωμένες της περιοχής, ιδίως σε σχέση με το επίπεδο των εξαγωγών της.

Οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης του χρέους προβλέπεται να αυξηθούν σημαντικά, από περίπου 183 εκατ. USD το 2002 (5,7% των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών) σε 466 εκατ. USD (10,7%) το 2003, και σε 761 εκατ. USD (14,8%) το 2004.

Τα ως άνω ποσοστά αναμένεται να επιδεινωθούν περαιτέρω μέχρι το τέλος της δεκαετίας, λόγω της εκπνοής των περιόδων χάριτος μετά την αναδιάρθρωση του χρέους, αλλά και της μεγαλύτερης προσφυγής σε περισσότερο βραχυπρόθεσμο δανεισμό.

4. ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ

Εκτός απόν Ουκρανία, η διατήρηση του χρέους παραμένει μείζον ζήτημα στην περιοχή και απαιτεί περαιτέρω πρόοδο στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

4.1 Αρμενία

Η οικονομία της Αρμενίας συνέχισε να σημειώνει έντονη μεγέθυνση και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, με το πραγματικό ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 14,8% σε ετήσια βάση. Το 2002, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 12,9%. Η οικονομική ανάπτυξη οφείλεται στη στίλβωση των διαμαντιών, στις κατασκευές, στα ορυχεία και στη μεταλλουργία. Η σημερινή έκρηξη στον τομέα των κατασκευών χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό με ιδιωτικά κεφάλαια από το εξωτερικό, ενώ οι τομείς των ορυχείων και των μετάλλων επωφελήθηκαν από άμεσες ξένες επενδύσεις. Στόχος της κεντρικής τράπεζας της χώρας είναι η διατήρηση του πληθωρισμού κάτω του 3%. Κατά τα μέσα του 2003, ο δείκτης τιμών καταναλωτή σημείωσε αύξηση κατά 4% σε ετήσια βάση, και τούτο λόγω των προσωρινών ελλείψεων σε τρόφιμα και των αυξήσεων των τιμολογίων στην κοινή ωφέλεια.

Η κυβέρνηση κατόρθωσε να περιορίσει σημαντικά το δημοσιονομικό έλλειμμα κατά το προηγούμενο έτος. Το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης για το 2002 ήταν χαμηλότερο του αναμενόμενου, στο 0,6% του ΑΕΠ (κατώτερο του 3,8% που σημείωσε το έλλειμμα αυτό το 2001, βάσει των δημοσιονομικών δεσμεύσεων). Οι δαπάνες ήταν χαμηλότερες των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό, οι δε στόχοι ως προς την είσπραξη των εσόδων επιτεύχθηκαν με άνεση. Αντικατοπτρίζοντας τόσο την έντονη αύξηση της εσωτερικής ζήτησης όσο και τη βελτίωση του φορολογικού συστήματος, ο ΦΠΑ αποτέλεσε τον κυριότερο παράγοντα της βελτίωσης των φορολογικών εσόδων ως ποσοστού του ΑΕΠ (από 14,4% το 2001 σε 14,6% το 2002). Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, τα φορολογικά έσοδα συνέχισαν να αυξάνονται και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, κατά περίπου 12% σε ονομαστικούς όρους.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε περαιτέρω κατά το 2002, περίπου στο 6,5% του ΑΕΠ (9,5% το 2001). Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, η αύξηση των δαπανών για εισαγωγές υπερέβη εκείνη των εσόδων από εξαγωγές, αλλά χάρη στις προβλεπόμενες δημόσιες και ιδιωτικές μεταβιβάσεις αναμένεται ότι το έλλειμμα θα επιδεινωθεί ελαφρά μόνο έναντι του προηγούμενου έτους. Τον Φεβρουάριο του 2003, η Αρμενία προσεχώρησε επίσημα στον ΠΟΕ.

Το εξωτερικό δημόσιο και υπό την εγγύηση του Δημοσίου χρέος της Αρμενίας ανήλθε σε 1,03 δισ. USD κατά τα τέλη Μαρτίου 2003, δηλαδή παρέμεινε αμετάβλητο σε ονομαστικούς όρους σε σύγκριση με το ύψους του κατά τα τέλη του 2002, όταν το εξωτερικό χρέος ανήλθε στο 43,3% του ΑΕΠ. Σχεδόν το 80% του χρέους έχει συναφθεί με ευνοϊκούς όρους. Η ΚΠΑ του δημόσιου εξωτερικού χρέους εκτιμάται ότι μειώθηκε από το 129% των εξαγωγών, το 2001, στο 120% περίπου το 2002. Η εξυπηρέτηση του χρέους ανήλθε στο 10% περίπου των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών. Προβλέπεται δε ότι, χάρη στη συμφωνηθείσα με τη Ρωσία ανταλλαγή χρέους με περιουσιακά στοιχεία, η ΚΠΑ του εξωτερικού χρέους θα μειωθεί στο 91% των εξαγωγών για το 2003, αφού πραγματοποιηθεί η ως άνω ανταλλαγή. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας της Αρμενίας αυξήθηκαν το 2002, το δε ύψος τους καλύπτει άνετα περίπου 4,5 μήνες εισαγωγών.

4.2 Λευκορωσία

Η σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης που σημειώθηκε κατά το πρόσφατο παρελθόν (από το 10% σε ετήσια βάση πριν από πέντε έτη σε περίπου 3,5% το 2003) υπογραμμίζει τα εγγενή όρια του οικονομικού μοντέλου της Λευκορωσίας. Και πράγματι, ενώ η Λευκορωσία σημείωσε τον υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης στην Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών κατά τη δεκαετία του 1990, από το 2001 και μετά έχασε έδαφος έναντι πολλών χωρών οι οποίες αντιμετώπιζαν παρόμοιες οικονομικές συνθήκες κατά τη σοβιετική εποχή.

Η ικανότητα της Λευκορωσίας να διατηρεί έστω και χαμηλή οικονομική ανάπτυξη εξαρτάται από τη συνέχιση της πρόσδεσής της στη Ρωσία, καθώς αυτή απορροφά σημαντικό μέρος των βιομηχανικών εξαγωγών της Λευκορωσίας. Ωστόσο, η υπερβολική εξάρτηση από την αγορά της Ρωσίας έχει δημιουργήσει στη Λευκορωσία ένα ασταθές περιβάλλον για τους μεταποιητές, όπως απεδείχθη και μετά την κατάρρευση του ρωσικού ρουβλίου τον Αύγουστο του 1998, όταν η πτώση της ζήτησης στη Ρωσία για τα βιομηχανικά προϊόντα της Λευκορωσίας πυροδότησε έντονη μείωση της οικονομικής ανάπτυξης στη χώρα αυτή.

Το οικονομικό μοντέλο της Λευκορωσίας, το οποίο έχει ως κεντρικό άξονα το κράτος, αποσκοπεί στη διαιώνιση του στενού ελέγχου του κράτους στον πολιτικό και οικονομικό χώρο της χώρας, και στην αποφυγή κοινωνικών αναταραχών. Η κυβέρνηση εξασφαλίζει υψηλά επίπεδα απασχόλησης, εκτεταμένες επιδοτήσεις και αυξήσεις των πραγματικών αμοιβών. Πάντως, η οικονομική κατάρρευση έχει αποφευχθεί μόνο χάρη στην άμεση χορήγηση φθηνών πιστώσεων προς τη γεωργία, τις κατασκευές και σε επιλεγμένες μεταποιητικές βιομηχανίες. Τούτο έχει επιτευχθεί μέσω της παραβίασης της ανεξαρτησίας της Εθνικής Τράπεζας της Λευκορωσίας και του εξαναγκασμού των εμπορικών τραπεζών να παρέχουν χαμηλότοκα δάνεια, με αποτέλεσμα τη συνεχή υποδαύλιση του πληθωρισμού, τις εκτεταμένες ελλείψεις αγαθών και την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος. Ο υψηλός πληθωρισμός αποτελεί άμεση συνέπεια της επεκτατικής νομισματικής πολιτικής, η οποία απαιτείται για τη διατήρηση των απηρχαιωμένων και αναποτελεσματικών οικονομικών δομών. Αν και οι κρατικοί λειτουργοί έχουν επίγνωση των πληθωριστικών κινδύνων και των συνεπειών της ανεπάρκειας συναλλαγματικών εισροών, δεν έχουν θελήσει να εγκαταλείψουν το οικονομικό μοντέλο στο οποίο βασίζεται ο πολιτικός τους έλεγχος και η συνέχιση της νομιμοποίησής τους. Η τακτική αυτή έχει ουσιωδώς εμποδίσει την επανάληψη οποιασδήποτε χρηματοδότησης εκ μέρους του ΔΝΤ.

Ωστόσο, από τις αρχές του 2000 και μετά η κυβέρνηση παραδέχθηκε απρόθυμα την ανάγκη ενοποίησης των διαφόρων συναλλαγματικών ισοτιμιών, αντικατέστησε όλες τις οιονεί δημοσιονομικές πράξεις της κεντρικής τράπεζας με επιχορηγήσεις μέσω του κρατικού προϋπολογισμού, και υποσχέθηκε να περιορίσει τις πιέσεις επί των εμπορικών τραπεζών να χορηγούν πιστώσεις σε βασικούς τομείς της οικονομίας. Η εκ μέρους της κυβέρνησης απελευθέρωση των συναλλαγματικών ισοτιμιών και η νομισματική ένωση με τη Ρωσία θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντική βελτίωση, εάν υποστηριχθούν με περιεκτικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Οι αρχές της Λευκορωσίας, ανίκανες να ανταποκριθούν σε αυτό το αίτημα και με απελπιστική έλλειψη συναλλάγματος για τη μείωση του πληθωρισμού, στράφηκαν με αυξανόμενο ρυθμό προς τη Ρωσία, η οποία χορήγησε δάνεια για τη σταθεροποίηση του ρουβλίου της Λευκορωσίας, είναι δε πιθανό να συνεχίσει την πολιτική αυτή ενόψει της νομισματικής ένωσης των δύο αυτών χωρών. Από τα τέλη του 2001 και μετά, η κυβέρνηση διεξάγει διαπραγματεύσεις για την πώληση πετροχημικών επιχειρήσεων σε ρωσικές επιχειρήσεις - με την ελπίδα ότι έτσι θα μπορούσε να εξασφαλίσει την πρόσθετη χρηματοδότηση που απαιτείται για τη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης και της χαμηλής ανεργίας χωρίς να χρειασθεί να αλλάξει την πολιτική της. Η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας αποτελεί φωτεινή εξαίρεση μέσα σ' ένα μελαγχολικό κατά τα άλλα τοπίο οικονομικών επιδόσεων, και τούτο εξηγεί τη σχετική βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας.

4.3 Γεωργία

Από τα πρώτα στοιχεία για το πρώτο εξάμηνο του 2003 προκύπτει υψηλότερη της αναμενόμενης αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ, κατά 8,6% σε ετήσια βάση (έναντι 5,4% σε ολόκληρο το 2002).

Η κατασκευή ενός νέου πετρελαιαγωγού, από το Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία μέσω Γεωργίας, θα επηρεάσει έντονα την οικονομία της Γεωργίας κατά το 2003 και το 2004. Έμμεση επίδραση αναμένεται και σε άλλους τομείς της οικονομίας, ιδίως στις μεταφορές και στις λοιπές υπηρεσίες. Η βιομηχανική και η αγροτική παραγωγή σημείωσαν επίσης μάλλον έντονη αύξηση κατά το πρόσφατο παρελθόν. Όμως, οι διακοπές στην παροχή ενέργειας εξακολουθούν να πλήττουν την παραγωγή. Χάρη στις καλές συγκομιδές και στη σχετικά περιοριστική νομισματική πολιτική, η αύξηση των τιμών καταναλωτή επιβραδύνθηκε κάπως κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 σε σύγκριση με το 2002, όταν ο μέσος πληθωρισμός ανήλθε στο 5,6%.

Κατά το 2002 ελήφθησαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της είσπραξης των φορολογικών εσόδων, αλλά το συνολικό αποτέλεσμα της εφαρμογής τους παρέμεινε ασθενικό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003.

Η πρόταση της κυβέρνησης για μια περισσότερο εκτεταμένη μεταρρύθμιση της φορολογικής νομοθεσίας δεν προωθήθηκε από το κοινοβούλιο της χώρας. Λόγω των υπερβολικά αισιόδοξων προσδοκιών ως προς τα μη φορολογικά έσοδα, ιδίως από τις ιδιωτικοποιήσεις και τις επιχορηγήσεις, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει ισχυρές πιέσεις για να περικόψει τις δαπάνες κατά το 2003. Για να αρχίσει και πάλι η χρηματοδότηση από το ΔΝΤ, τον Μάρτιο του 2003 ζητήθηκε από την κυβέρνηση να εφαρμόσει μέτρα δημοσιονομικών αναπροσαρμογών, τα οποία θα αντιστοιχούσαν στο 1,5% του ΑΕΠ. Επειδή όμως τα μέτρα αυτά δεν εγκρίθηκαν από το κοινοβούλιο, η συμφωνία PRGF που έχει συνάψει η Γεωργία με το ΔΝΤ μένει στην ουσία ανενεργή.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Γεωργίας για το 2002 εκτιμάται στο 7% περίπου του ΑΕΠ. Λόγω της ταχείας αύξησης των εισαγωγών κατά τη διάρκεια της κατασκευής του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν και του παράλληλου αγωγού φυσικού αερίου, το ως άνω έλλειμμα προβλέπεται να επιδεινωθεί, μεταξύ 12-17% του ΑΕΠ, κατά την περίοδο 2003-2004. Αυτές οι αυξήσεις του ελλείμματος θα καλυφθούν από τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Εθνικής Τράπεζας της χώρας αυξήθηκαν κατά το 2002, αλλά εξακολουθούν να καλύπτουν το πολύ 1,7 μήνες εισαγωγών.

Το δημόσιο και το υπό την εγγύηση του Δημοσίου εξωτερικό χρέος της Γεωργίας ανήλθε στα τέλη του 2002 σε 1,75 δισ. USD (περίπου στο 52% του ΑΕΠ), η δε ΚΠΑ του υπερβαίνει το 300% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης. Λόγω της προβλεπόμενης αύξησης της εξυπηρέτησης του χρέους από το 2003 και μετά, η Γεωργία αναμένεται να επιδιώξει περαιτέρω αναδιάρθρωση των διμερών χρεών της. Ελλείψει ενεργού συμφωνίας με το ΔΝΤ, η Γεωργία δεν θα μπορέσει να προσεγγίσει τον όμιλο Paris Club και να ζητήσει παράταση της περιόδου αναδιάρθρωσης των δανείων της με σκοπό να ληφθούν υπόψη και τα λήγοντα κατά το 2003, όπως είχε αρχικά προβλεφθεί στη συμφωνία με των ως άνω όμιλο τον Μάρτιο του 2001. Ως εκ τούτου, η διατήρηση του χρέους στα ίδια επίπεδα εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρές ανησυχίες, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα.

4.4 Μολδαβία

Μια εν γένει ορθολογική δέσμη πολιτικών μέτρων αναμένεται να εξασφαλίσει σχετικά ισχυρή ανάπτυξη, περίπου 4-5%, και να περιορίσει την τιμαριθμική και νομισματική αστάθεια. Πάντως, οι μεταρρυθμίσεις συνεχίζονται με αργό ρυθμό, η δε βάση της οικονομίας παραμένει περιορισμένη. Τούτο δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους, οι οποίοι εντείνονται από το δομικά υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Μολδαβίας. Ακόμη και με τις τιμές του πετρελαίου να χαλαρώνουν σχετικά γρήγορα μέχρι το 2004, και με σωρευτική αύξηση κατά 4% των τιμών των εξαγωγών τροφίμων και ποτών κατά την περίοδο 2003-2004, η Μολδαβία αναμένεται να σημειώσει ελλείμματα στο εμπορικό της ισοζύγιο ανερχόμενα στο 25% περίπου του ΑΕΠ, και ετήσια ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μεταξύ 7% και 8% του ΑΕΠ κατά τα προσεχή έτη.

Οι κίνδυνοι που απορρέουν από την περιορισμένη εξαγωγική βάση της Μολδαβίας αμβλύνονται μέχρις ενός σημείου από την πιθανότητα οι μεταβιβάσεις (πρωτίστως τεχνικής και ανθρωπιστικής βοήθειας) να συνεχίσουν να σημειώνουν σημαντικό πλεόνασμα, καθώς και οι εισροές εμβασμάτων από το εξωτερικό (οι οποίες εγγράφονται στα έσοδα παρά στις μεταβιβάσεις) να παραμείνουν υψηλές. Τούτο έχει θεμελιώδη σημασία για τη Μολδαβία, η οποία θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την εξασφάλιση εξωτερικής χρηματοδότησης και επενδύσεων. Οι εισροές από άμεσες ξένες επενδύσεις θα παραμείνουν χαμηλές, η δε αγορά των ευρω-ομολόγων εκτός δυνατοτήτων πρόσβασης.

Η κυβέρνηση δεν είναι πιθανό να ακυρώσει τις δημοσιονομικές βελτιώσεις που πέτυχε από το 1999 και μετά, διαθέτει όμως περιορισμένο περιθώριο ελιγμών, λόγω των περιορισμένων χρηματοδοτικών δυνατοτήτων της. Απέτυχε να διασφαλίσει για το 2003 χρηματοδότηση από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, εκτός από μικρά ποσά για συγκεκριμένα έργα, ο δε στόχος της για ιδιωτικοποιήσεις ύψους 685 εκατ. lei (48 εκατ. USD) παραμένει εξωπραγματικός. Έτσι, έχοντας να αντιμετωπίσει έλλειψη χρηματοδότησης και σημαντικές υποχρεώσεις αποπληρωμής δανείων, η κυβέρνηση υποχρεώθηκε να αναθεωρήσει τον προϋπολογισμό για το 2003, με στόχο την επίτευξη πλεονάσματος. Είναι πιθανό να δοθεί νέα ώθηση στον εσωτερικό δανεισμό, δεδομένου ότι το κοινοβούλιο της χώρας έχει ήδη επιτρέψει στην κυβέρνηση να δανεισθεί σχεδόν 600 εκατ. lei από την Εθνική Τράπεζα της χώρας.

Το 2004 δεν αναμένεται να μειωθούν τα προβλήματα κατάρτισης και εκτέλεσης του προϋπολογισμού, και τούτο λόγω χαμηλής απόδοσης της κρατικής μηχανής, του συνεχιζόμενου κινδύνου παρέμβασης του κοινοβουλίου μέσω λαϊκίστικων μέτρων, καθώς και των πρόσθετων καθυστερήσεων των πολυμερών και διμερών χρηματοδοτικών εισροών. Πιο συγκεκριμένα, για το πρώτο τρίμηνο του 2004 οι ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους αναμένονται ιδιαίτερα υψηλές, και τούτο θα μπορούσε να δημιουργήσει πολλά προβλήματα.

4.5 Tατζικιστάν

Το Τατζικιστάν γνώρισε υψηλή οικονομική ανάπτυξη και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, η δε αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ έφθασε σε ετήσια βάση στο 8,5% περίπου, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία. Για το 2002 συνολικά, η οικονομική ανάπτυξη ήταν 9,1%. Ο τομέας του αλουμινίου εξακολουθεί να δεσπόζει στη βιομηχανική παραγωγή, καλύπτοντας το 60% περίπου του συνόλου, αλλά κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 παρατηρήθηκαν ενδείξεις ανάκαμψης και στην ελαφρά βιομηχανία. Η σχετικά υψηλή ανάπτυξη συνεχίζεται και στον τομέα της γεωργίας, με επικεφαλής την παραγωγή βαμβακιού. Η αύξηση των τιμών καταναλωτή διατηρείται σε ετήσιο μέσο επίπεδο 15%, λόγω εν μέρει εξωγενών παραγόντων (βαρύς χειμώνας, τιμές της ενέργειας), αλλά και λόγω περιστασιακών παρεκκλίσεων της νομισματικής πολιτικής.

Το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα υπήρξε καλύτερο του αναμενόμενου, διότι οι αρχές διέθεσαν μεγαλύτερο του αναμενόμενου μέρος των εσόδων για τη μείωση του χρέους, παρά για αυξήσεις των δαπανών. Ως εκ τούτου, τα οικονομικά της γενικής κυβέρνησης σχεδόν ισοσκελίσθηκαν, με ένα μικρό έλλειμμα 0,1% (αν εξαιρεθούν τα σχέδια δημοσίων επενδύσεων ύψους 2,5% του ΑΕΠ). Χάρη στην υψηλή οικονομική ανάπτυξη και στην αποτελεσματικότερη είσπραξη των φόρων, οι φόροι ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν από 14,1%, το 2001, σε 14,7% το 2002. Το 2003, τα φορολογικά έσοδα έχουν μέχρι τώρα υπερβεί τους στόχους, η δε κυβέρνηση εξακολουθεί να εφαρμόζει συνετή δημοσιονομική πολιτική, με στόχο τη δημιουργία περιθωρίου για αυξήσεις στις τόσο αναγκαίες δαπάνες κοινωνικής μέριμνας και υγείας, σύμφωνα και με το στρατηγικό πρόγραμμα μείωσης της φτώχειας, το οποίο εγκρίθηκε πέρυσι.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών βελτιώθηκε κατά το 2002, όταν το έλλειμμά του μειώθηκε στο 2,8% περίπου του ΑΕΠ (7,2% το 2001). Εάν εξαιρεθούν οι μεταβιβάσεις, το έλλειμμα αυτό εκτιμάται στο 18% του ΑΕΠ. Κατά το 2003, είναι πιθανό το έλλειμμα αυτό να διευρυνθεί περαιτέρω, και τούτο εν μέρει λόγω της αναμενόμενης μείωσης της ανθρωπιστικής βοήθειας και των άλλων μεταβιβάσεων. Ωστόσο, η επιδείνωση αυτή θα μετριασθεί από την ανάκαμψη των εξαγωγικών τιμών του βαμβακιού και του αλουμινίου, σε συνδυασμό με την αύξηση του όγκου των εξαγωγών.

Οι συμφωνίες αναδιάρθρωσης του διμερούς χρέους με τη Ρωσία και το Ουζμπεκιστάν συνέβαλαν στη μείωση του εξωτερικού χρέους του Τατζικιστάν, από τα 1.017 εκατ. USD (98% του ΑΕΠ) στο τέλος του 2001 στα 976 εκατ. USD (82% του ΑΕΠ) στο τέλος του 2002. Η εξυπηρέτηση του χρέους υπήρξε επαχθής για τη χώρα, αντιστοιχώντας στο 40% και πλέον των φορολογικών εσόδων και περίπου στο 23% των εξαγωγών. Ανερχόμενα σε 96 εκατ. USD στο τέλος του 2002, τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Εθνικής Τράπεζας της χώρας δεν αυξήθηκαν ανάλογα με την αύξηση των εξαγωγών. Ως εκ τούτου, τα αποθέματα αυτά αντιστοιχούσαν μόλις σε 1,8 μήνες εισαγωγών στις αρχές του 2003.

4.6 Ουκρανία

Η αύξηση του ΑΕΠ της Ουκρανίας επιταχύνθηκε, από 4,1% το 2002 σε 7,5% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 (σε ετήσια βάση), υπερβαίνοντας σημαντικά τις προσδοκίες. Το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί με ρυθμούς 5-6% σε όλη την περίοδο προβλέψεων. Αυτοί οι υψηλοί ρυθμοί οικονομικής επέκτασης, σε συνδυασμό με την επίπτωση της περιορισμένης εσοδείας στις τιμές των τροφίμων, αναζωπύρωσε τις πληθωριστικές πιέσεις (μετά την άνευ προηγουμένου υποχώρηση του πληθωρισμού κατά το παρελθόν έτος), αλλά ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει μονοψήφιος κατά το 2003. Αντικατοπτρίζοντας την ταχύτερη του αναμενόμενου οικονομική ανάπτυξη, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 υπήρξε κατά πολύ καλύτερο του προϋπολογισθέντος (η γενική κυβέρνηση κατέγραψε ενοποιημένο ταμειακό πλεόνασμα ισοδύναμο με το 1% του ετήσιου ΑΕΠ). Πάντως, η κυβέρνηση θα πρέπει να εκκαθαρίσει ένα σημαντικό υπόλοιπο καθυστερούμενων επιστροφών ΦΠΑ, το οποίο εκτιμούνταν σε 2,5 δισ. USD περίπου κατά τα τέλη Ιουνίου 2003.

Για το 2004, οι αρχές έχουν ανεπίσημα συμφωνήσει με το ΔΝΤ ως στόχο για το ενοποιημένο έλλειμμα του προϋπολογισμού το 1,4% του ΑΕΠ.

Το ισοζύγιο πληρωμών παραμένει σε σχετικά άνετα επίπεδα. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλο πλεόνασμα, το οποίο αναμένεται να φθάσει στο 8% του ΑΕΠ κατά το 2003, αλλά να μειωθεί κατά την περίοδο 2004-2006, καθώς η εσωτερική ζήτηση βαθμιαία αντικαθιστά τις καθαρές εξαγωγές ως κύρια πηγή ανάπτυξης. Το εθνικό νόμισμα (hryvnya) σημείωσε αξιοσημείωτη σταθερότητα σε ονομαστικούς όρους, η δε πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία παραμένει σε ανταγωνιστικά επίπεδα. Τα κρατικά συναλλαγματικά αποθέματα συνέχισαν να αυξάνονται, τον δε Αύγουστο του 2003 ανέρχονταν σε επίπεδο ισοδύναμο με 3Ό μήνες εισαγωγών. Τον Δεκέμβριο του 2002, η Ουκρανία απέκτησε και πάλι πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, μέσω της έκδοσης ενός ομολογιακού δανείου σε ευρώ, ύψους 350 εκατ. USD, ενώ στις αρχές Ιουνίου επακολούθησε η επιτυχής έκδοση και ενός δεκαετούς τέτοιου δανείου, ύψους 800 εκατ. USD. Οι διαφορές των αποδόσεων στη δευτερογενή αγορά από τα ευρω-ομόλογα της Ουκρανίας μειώθηκαν σημαντικά από τα μέσα του 2001 και μετά, η δε βαθμολόγηση της Ουκρανίας από τους διεθνείς οίκους βελτιώνεται.

Η πρόοδος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, η οποία επιβραδύνθηκε σημαντικά κατά την περίοδο 2001-2002, παραμένει η βασική πρόκληση για την οικονομία της χώρας. Από τις αρχές του 2003 ήδη, έχουν ληφθεί ενθαρρυντικά μέτρα, συμπεριλαμβανόμενης της φορολογικής μεταρρύθμισης και της έκδοσης νέας νομοθεσίας για τις συντάξεις, αλλά η πρόοδος σε άλλους τομείς, όπως ιδίως στην ενέργεια, παραμένει ιδιαίτερα απογοητευτική.

Αυτή τη στιγμή, η Ουκρανία διαπραγματεύεται με το ΔΝΤ μια προληπτική συμφωνία SBA, προτίθεται δε προεξοφλήσει όλα τα χρέη της προς το ΔΝΤ. Ακόμη, συζητεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους πιθανούς όρους πολιτικής για την εκταμίευση μιας νέας μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, μέχρι 110 εκατ. ευρώ, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2002.

5. ΑΛΛΕΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

Οι οικονομίες των χωρών αυτών παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες στα εξωτερικά πλήγματα, παρά τη σχετική βελτίωση στα θεμελιώδη οικονομικά τους μεγέθη.

5.1 Aλγερία

Συνολικά, ο σεισμός που σημειώθηκε στις 21 Μαΐου δεν αναμένεται να έχει άμεση σημαντική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημοσιονομική και εξωτερική θέση της χώρας κατά το 2003. Υποστηριζόμενη από τη συνεχιζόμενη επεκτατική δημοσιονομική πολιτική και τις σχετικά υψηλές τιμές του πετρελαίου, η οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να κυμανθεί γύρω στο 6% του ΑΕΠ. Το κοινοβούλιο της Αλγερίας ενέκρινε έναν συμπληρωματικό προϋπολογισμό, ο οποίος επιτρέπει αύξηση των δαπανών κατά 3,5% του ΑΕΠ, με σκοπό την ανέγερση κατοικιών και τη παροχή βοήθειας στους σεισμόπληκτους.

Η τόνωση της οικονομίας μέσω του ως άνω συμπληρωματικού προϋπολογισμού αναμένεται να οδηγήσει σε ανάκαμψη της παραγωγής εκτός υδρογονανθράκων και γεωργικών προϊόντων, υπερβαίνοντας σημαντικά τις αρνητικές οικονομικές συνέπειες του σεισμού στα κεφαλαιουχικά αγαθά. Ως συνέπεια των πρόσθετων δημόσιων δαπανών, οι δημοσιονομικοί λογαριασμοί αναμένεται να μετατοπισθούν από τη σχεδόν ισοσκελισμένη θέση του 2002 σε ένα έλλειμμα 0,4% επί του ΑΕΠ το 2003 (1,2% του ΑΕΠ το 2004), λόγω της αύξησης των δαπανών.

Το 2003, η Αλγερία συνέχισε να ενισχύει σημαντικά την εξωτερική της θέση. Οι υψηλές τιμές των υδρογονανθράκων, σε συνδυασμό με τη διατήρηση σχετικά συνετών μακροοικονομικών μέτρων, αύξησε τα ακαθάριστα κρατικά συναλλαγματικά αποθέματα στα 27 δισ. USD τον Ιούνιο του 2003. Ακόμη, η Αλγερία αναμένεται να επιτύχει και το 2003 σημαντικό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (8,1% του ΑΕΠ), μειώνοντας έτσι το εξωτερικό της χρέος περίπου στα 21,4 δισ. USD (περίπου 35% του ΑΕΠ) στο τέλος του τρέχοντος έτους, ενώ η εξυπηρέτηση του χρέους οδεύει προς ποσοστό κάτω του 20%.

Πάντως, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η Αλγερία εξακολουθεί να είναι οικονομικά και δημοσιονομικά ευάλωτη απέναντι σε μια μείωση διαρκείας των τιμών του πετρελαίου, η δε κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε λόγω των χρηματοδοτικών αναγκών για την ανασυγκρότηση μετά τον πρόσφατο σεισμό. Τα έσοδα από το πετρέλαιο αντιστοιχούν σήμερα στο 95% των εσόδων από εξαγωγές, και στο 60% των συνολικών εσόδων του προϋπολογισμού.

Εάν οι τιμές του πετρελαίου μειωθούν στα 15 USD ανά βαρέλι από το 2004 και μετά, τα συναλλαγματικά αποθέματα θα μειωθούν σε λιγότερο από τέσσερις μήνες εισαγωγών μέχρι το τέλος του 2008. Εντούτοις, συνολικά η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας βελτιώνεται.

5.2 Aργεντινή

Η Αργεντινή συνεχίζει να ανακάμπτει από τη χειρότερη οικονομική και δημοσιονομική κρίση που αντιμετώπισε ποτέ. Οι αρχές της χώρας και το ΔΝΤ πρόσφατα εκτίμησαν την αύξηση του ΑΕΠ για το 2003 σε 6% και 4,75%, αντίστοιχα, σε σύγκριση με τη μείωση του ΑΕΠ κατά σχεδόν 11% πέρυσι. Πάντως, η ανεργία παραμένει υψηλή, σχεδόν στο 18%. Ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε περαιτέρω, με τον δείκτη τιμών καταναλωτή να αυξάνεται μόλις κατά 2,5% κατά τους επτά πρώτους μήνες του 2003.

Οι δημοσιονομικές επιδόσεις κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 υπήρξαν καλύτερες των αναμενόμενων, χάρη στις εξαιρετικές εισπράξεις φόρου εισοδήματος, ΦΠΑ και φόρου επιτηδεύματος, καθώς και της συνέχισης του αυστηρού ελέγχου των δαπανών. Τούτο επέτρεψε στην Αργεντινή να υπερβεί τους δημοσιονομικούς στόχους που είχαν τεθεί από το ΔΝΤ, τόσο σε ομοσπονδιακό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Οι τάσεις αυτές είναι συνεπείς με τον στόχο του προγράμματος για πρωτογενές πλεόνασμα άνω του 2,5% του ΑΕΠ για το 2003 συνολικά.

Παρά την αναγγελία της άρσης των τελευταίων περιορισμών στην ανάληψη καταθέσεων (corralσn) τον Απρίλιο του 2003, οι ιδιωτικές τραπεζικές καταθέσεις συνέχισαν να παρουσιάζουν ελαφρά ανοδική τάση, ενώ οι συναλλαγματικές ισοτιμίες κατά ο μεγαλύτερο διάστημα κινήθηκαν εντός σχετικά στενού φάσματος, αφού ανέκαμψαν έντονα μεταξύ Ιουνίου 2002 και Ιουνίου 2003. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παραμένει με άνετο πλεόνασμα, αλλά το πλεόνασμα αυτό συρρικνώνεται λόγω της ανάκαμψης της εσωτερικής ζήτησης. Το ΔΝΤ προβλέπει τώρα πλεόνασμα 6,3% του ΑΕΠ για ολόκληρο το 2003, έναντι 9,5% του ΑΕΠ κατά το 2002.

Η πρόοδος στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις από τότε που το ΔΝΤ ενέκρινε μια μεταβατική συμφωνία SBA, τον περασμένο Ιανουάριο, υπήρξε απογοητευτική, εν μέρει λόγω του υπηρεσιακού χαρακτήρα της προηγούμενης κυβέρνησης. Αν και σημειώθηκε σχετική πρόοδος στην εξόφληση των περιφερειακών και ομοσπονδιακών οιονεί δανείων που είχαν δοθεί από τους πολίτες, καθώς και στην αναμόρφωση των φορολογικών υπηρεσιών, η πρόοδος σε άλλους τομείς, ιδίως στο τραπεζικό σύστημα, στην αναπροσαρμογή των τιμολογίων των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και στις συζητήσεις με τους ιδιώτες κατόχους ομολόγων γύρω από την αναδιάρθρωση του χρέους, υπήρξε περιορισμένη. Ακόμη, τον Ιούλιο η κυβέρνηση έκανε ένα βήμα πίσω στη μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, εισάγοντας ορισμένους ελέγχους επί των κεφαλαίων.

Τον Σεπτέμβριο του 2003, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ επρόκειτο να εγκρίνει μια νέα, τριετή, συμφωνία SBA με την Αργεντινή, η οποία θα μπορούσε πράγματι να επαναχρηματοδοτήσει κατά την τριετία αυτή την εξαγορά απαιτήσεων του ΔΝΤ. Η έγκριση της συμφωνίας αυτής ετέθη μετά από μάλλον δύσκολες διαπραγματεύσεις, που διήρκεσαν πάνω από έναν μήνα, σε μια χρονική στιγμή όπου η Αργεντινή απέτυχε να εξαγοράσει από το ΔΝΤ απαιτήσεις ύψους 2,9 δισ. USD. Δεδομένου ότι οι δυνατότητες της Αργεντινής να εξυπηρετήσει το χρέος της εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα περιορισμένες, ενώ επικρατεί αβεβαιότητα ως προς το ύψος της δημοσιονομικής εξυγίανσης που η Αργεντινή θα επιχειρήσει κατά τα προσεχή έτη, ο κίνδυνος στάσης πληρωμών παραμένει υψηλός, αντικατοπτρίζεται δε στην επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας.

5.3 Bραζιλία

Η βελτίωση των οικονομικών δεικτών της Βραζιλίας που άρχισε να παρατηρείται κατά τα τέλη του παρελθόντος έτους, μετά την αναταραχή που προκλήθηκε από τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου, συνεχίσθηκε και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003. Η ορθόδοξη και υπεύθυνη πολιτική που ακολουθήθηκε από τη νέα κυβέρνηση συνέβαλε αναμφίβολα στη βελτίωση αυτή.

Το εθνικό νόμισμα της χώρας είναι τώρα σημαντικά ισχυρότερο, οι διαφορές απόδοσης των ευρω-ομολόγων της Βραζιλίας μειώθηκαν σημαντικά και η πρόσβαση της χώρας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές βελτιώθηκε, η δε κυβέρνηση μπόρεσε να εκδώσει αρκετά ομολογιακά δάνεια και να συνάψει επιτυχώς μια ανταλλαγή ομολόγων Brady.

Ο πληθωρισμός παρουσιάζει καθοδική τάση, προβλέπεται δε ότι μέχρι το τέλος του 2003 θα μειωθεί κάτω του 10%. Τούτο επέτρεψε στην κεντρική τράπεζα της χώρας να μειώσει τα επιτόκια μάλλον δραστικά κατά τους τελευταίους μήνες. Οι δημοσιονομικοί στόχοι που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ υπερακοντίσθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, καθιστώντας εφικτόν τον στόχο για πρωτογενές έλλειμμα 4,25% επί του ΑΕΠ για ολόκληρο το 2003.

Το ακόμη ανταγωνιστικό επίπεδο της συναλλαγματικής ισοτιμίας εξακολουθεί να υποστηρίζει την αύξηση των εξαγωγών. Αλλά, παρά τις πολύ καλές εξαγωγικές επιδόσεις, η αύξηση του ΑΕΠ παραμένει περιορισμένη, λόγω της συνεχιζόμενης ασθενικής εσωτερικής ζήτησης. Η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται τώρα ότι θα φθάσει στο 1,5% εφέτος (στο ίδιο επίπεδο με πέρυσι). Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών συνέχισε να βελτιώνεται, αποδίδοντας ένα μικρό πλεόνασμα κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους. Τούτο συγκρίνεται με το έλλειμμα ύψους 4,5% επί του ΑΕΠ που σημειώθηκε το 2001. Ωστόσο, παράλληλα, οι εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων μειώθηκαν εντυπωσιακά, αντανακλώντας τις δυσμενείς εξωτερικές συνθήκες και την κατ' ουσίαν ολοκλήρωση του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων της Βραζιλίας.

Παρά την ενδυνάμωση της οικονομικής κατάστασης της Βραζιλίας, η χώρα παραμένει ευάλωτη στις οικονομικές αναταραχές. Η επαχθής εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, η ασθενική οικονομική ανάπτυξη, οι συνεχιζόμενες αμφιβολίες της αγοράς ως προς την πολιτική ικανότητα της κυβέρνησης να προωθήσει το πρόγραμμά της διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων (ιδίως σε τομείς όπως οι συντάξεις και η φορολογία), καθώς και οι κίνδυνοι μετάδοσης προβλημάτων από την ακόμη αναρρωνύουσα οικονομία της Αργεντινής συμβάλλουν στο να διατηρούνται οι χρηματοπιστωτικοί κίνδυνοι για τη Βραζιλία σε υψηλό επίπεδο.

5.4 Ιορδανία

Οι αναπτυξιακές επιδόσεις της οικονομίας υπήρξαν υψηλές μέχρι το 2003, φθάνοντας στο 5% κατά το 2002. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράκ επηρέασαν αρνητικά τις επιδόσεις αυτές κατά το πρώτο τρίμηνο του 2003, αλλά η οικονομική ανάπτυξη είναι πιθανό να φθάσει στο 2% για ολόκληρο το έτος. Ο πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλός κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003, στο δε τέλος του έτους ο δείκτης τιμών καταναλωτή αναμένεται να έχει αυξηθεί γύρω στο 2%. Η έντονη αύξηση των εξαγωγών συνεχίσθηκε και το 2003, παρά τον πόλεμο στο Ιράκ (βασικό εμπορικό εταίρο της χώρας), ο δε τουρισμός φάνηκε να ανακάμπτει αρκετά γρήγορα μετά τον πόλεμο. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα παραμείνει πλεονασματικό, ιδίως χάρη στις πρόσθετες χορηγήσεις οικονομικής βοήθειας, με αποτέλεσμα τα συναλλαγματικά αποθέματα να υπερβούν τα 4,5 δισ. USD κατά τα τέλη Ιουλίου 2003, ή τους 10 μήνες εισαγωγών.

Η ευάλωτη εξωτερική θέση της Ιορδανίας βελτιώθηκε κατά τα πρόσφατα έτη, χάρη στις καλύτερες πολιτικές επιδόσεις και στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανόμενων των ιδιωτικοποιήσεων. Τούτο αντικατοπτρίζεται στους ισχυρότερους οικονομικούς δείκτες και στο υψηλότερο επίπεδο των συναλλαγματικών αποθεμάτων, πράγμα που αυξάνει την ανθεκτικότητα της Ιορδανίας στα εξωτερικά πλήγματα. Αν και το χρέος μπορεί ακόμη να χαρακτηρισθεί υψηλό, η αναμενόμενη συνέχιση της εφαρμογής συνετής οικονομικής πολιτικής και μεταρρυθμίσεων θα οδηγήσει σε περαιτέρω βελτιώσεις των εξωτερικών λογαριασμών και του χρέους κατά το 2003 και μετέπειτα. Το εξωτερικό δημόσιο χρέος μειώθηκε από το 95% του ΑΕΠ, το 1998, σε περίπου 80% το 2003, οι δε αρχές της χώρας έχουν ως στόχο τη μείωση του δημόσιου χρέους σε επίπεδα κάτω του 60% μέχρι το 2007, χρησιμοποιώντας το προϊόν των ιδιωτικοποιήσεων και της αύξησης των φορολογικών εσόδων για τη μείωση των ελλειμμάτων. Είναι σημαντικό το ότι το ποσοστό για την εξυπηρέτηση του χρέους μειώθηκε και αυτό σημαντικά, από περίπου 34% πριν από δέκα έτη σε 21% το 2003, συντελώντας στον περιορισμό του κινδύνου εξωτερικής στάσης πληρωμών.

Πάντως, το εξωτερικό χρέος της Ιορδανίας παραμένει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, με όλες ουσιαστικά τις εξωτερικές υποχρεώσεις εκφρασμένες σε συνάλλαγμα, πράγμα που εξηγεί την απροθυμία των εξωτερικών πιστωτών να εκτεθούν στον κίνδυνο υποτίμησης. Οι παράγοντες αυτοί, καθώς και το δύσκολο περιβάλλον της περιοχής οδηγούν αναγκαστικά στην κατάταξη της Ιορδανίας στο επίπεδο της κερδοσκοπίας.

Κατάλογος συντομογραφιών

EUR // ευρώ

EΕ // Ευρωπαϊκή Ένωση

EΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

PRGF // Poverty Reduction and Growth Facility (διευκόλυνση για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη)

SBA // Συμφωνία Stand-By

USD // Δολάριο ΗΠΑ

ΑΕΠ // Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

ΑΞΕ // Άμεσες Ξένες Επενδύσεις

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΕΤΕ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΚΠΑ // Καθαρή Παρούσα Αξία