Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έννομη προστασία των υπηρεσιών που βασίζονται ή συνίστανται στην παροχή πρόσβασης υπό όρους» () (98/C 129/04)

Στις 20 Οκτωβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Φεβρουαρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Hernαndez Bataller.

Κατά τη 352η σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Φεβρουαρίου 1998 (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 120 ψήφους υπέρ, 0 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. H παρούσα πρόταση οδηγίας σχετικά με την έννομη προστασία των υπηρεσιών που συνίστανται ή βασίζονται στην παροχή πρόσβασης υπό όρους, την οποία υπέβαλε η Επιτροπή με σκοπό να εκπονηθεί η σχετική γνωμοδότηση, αποτελεί άμεση απόρροια των προβληματισμών που προέκυψαν με την ευκαιρία της συζήτησης για το Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τη Νομική Προστασία των Κρυπτογραφημένων Υπηρεσιών στην Εσωτερική Αγορά ().

1.2. Σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο, η ΟΚΕ είχε την ευκαιρία να εκφέρει γνώμη εκδίδοντας γνωμοδότηση στις 25 Σεπτεμβρίου 1996 ().

1.3. Η ανάγκη να διασφαλισθεί η νομική προστασία των κρυπτογραφημένων υπηρεσιών κατά της παράνομης λήψης είχε ήδη συμπεριληφθεί στο Στρατηγικό Πρόγραμμα για την Εσωτερική Αγορά (), καθώς και στο Πράσινο Βιβλίο σχετικά με το θέμα, το οποίο αναγγέλθηκε στην Ανακοίνωση της Επιτροπής για την «Ευρώπη των πληροφοριών - η συνέχιση της πορείας: πρόγραμμα δράσης», της 19ης Ιουνίου 1994 ().

1.4. Πιο πρόσφατα, στην Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μία ευρωπαϊκή πρωτοβουλία στο ηλεκτρονικό εμπόριο» (), στην παράγραφο 55 αναφέρεται ότι: «Η ασφαλής διανομή υπηρεσιών θα απαιτήσει επαρκή έννομη προστασία των υπηρεσιών πρόσβασης υπό όρους σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Πολλές υπηρεσίες θα χρησιμοποιήσουν κάποια μορφή κρυπτογράφησης ή άλλο σύστημα πρόσβασης υπό όρους, προκειμένου να εξασφαλίσουν κατάλληλη αμοιβή. Οι παρέχοντες υπηρεσίες θα χρειαστεί να προστατευθούν κατά της πειρατείας των υπηρεσιών τους από παράνομους αποκωδικοποιητές, ευκρινείς κάρτες ή άλλα συστήματα πειρατείας.»

1.5. Η γνωμοδότηση σχετικά με την Ανακοίνωση υιοθετήθηκε (CES 1191/97) ().

1.6. Στη γνωμοδότηση σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο (), η ΟΚΕ κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

1.6.1. Η κρυπτογράφηση των επικοινωνιών γενικά καθίσταται απολύτως αναγκαία ώστε κάθε μη εξουσιοδοτημένο άτομο να μην έχει πρόσβαση σε αυτές ή να τις μεταβάλλει.

1.6.2. Καθίσταται απαραίτητη μία αποτελεσματική δράση προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη και ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά μόνο μέσω μίας κοινοτικής εναρμόνισης.

1.6.3. Το νομικό θέσπισμα που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εν λόγω εναρμόνιση επιβάλλεται να είναι ένας Κανονισμός του Συμβουλίου.

1.6.4. Το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού θα επεκταθεί σε όλες τις κρυπτογραφημένες υπηρεσίες.

1.6.5. Στο πεδίο εφαρμογής της νομικής πράξης είναι αναγκαίο να συμπεριληφθεί η εν επιγνώσει κατοχή εκ μέρους ιδιωτών μη επιτρεπόμενων συσκευών αποκρυπτογράφησης.

1.6.6. Αυτό το νομικό θέσπισμα θα πρέπει να προβλέπει τη δυνατότητα δικαστικής προσφυγής λόγω βλάβης ή ζημίας, και να θεσπίζει μέσα με βάση το αστικό δίκαιο προληπτικού ή προφυλακτικού χαρακτήρα κατά ειδικών προπαρασκευαστικών δραστηριοτήτων που διευκολύνουν την πειρατεία με τελικές κυρώσεις για την παράνομη λήψη και αναδιανομή κρυπτογραφημένων υπηρεσιών.

1.6.7. Επίσης η ΟΚΕ κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει το ζήτημα όσον αφορά όλες τις επιπτώσεις του σε διεθνή κλίμακα, και συγκεκριμένα βάσει των διμερών συμφωνιών και των δραστηριοτήτων του ΠΟΕ, και ζήτησε από αυτή να εξασφαλίσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την τεχνική τυποποίηση των αποκωδικοποιητών.

2. Εξέταση της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Νομικό μέσο

2.1.1. Η πρώτη διαπίστωση από την ανάγνωση της πρότασης της Επιτροπής είναι ότι η Επιτροπή επέλεξε πράξη με τη μορφή οδηγίας και όχι κανονισμού.

2.1.1.1. Με αυτήν την επιλογή η Επιτροπή θεωρεί ότι εξασφαλίζει ένα «ισοδύναμο επίπεδο προστασίας» σε διάφορα κράτη μέλη, αφήνοντας στην κρίση αυτών «τα μέσα για την επίτευξη των εν λόγω στόχων». Κατ'αυτό τον τρόπο επαφίεται στα κράτη μέλη:

α) ο καθορισμός των αναγκαίων μέτρων για την απαγόρευση στην επικράτειά τους των δραστηριοτήτων οι οποίες θεωρούνται παράνομες σύμφωνα με την πρόταση οδηγίας 7

β) η επιβολή των κυρώσεων στους παραβάτες οι οποίες, ωστόσο, πρέπει να είναι

- αποτελεσματικές,

- αποτρεπτικές και

- ανάλογες με τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της παράνομης δραστηριότητας.

2.2. Πεδίο εφαρμογής

2.2.1. Η οδηγία περιορίζει το πεδίο εφαρμογής των «προστατευόμενων υπηρεσιών με πρόσβαση υπό όρους», στο βαθμό που η άδεια πρόσβασης στην υπηρεσία έχει ως αντικείμενο να εξασφαλίσει την αμοιβή για τις ακόλουθες υπηρεσίες:

- την «τηλεοπτική μετάδοση», όπως ορίζεται στην παράγραφο α) του άρθρου 1 της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ (),

- «τη ραδιοφωνική μετάδοση», συμπεριλαμβανομένων όχι μόνο των ηχητικών σημάτων αλλά επίσης και των σημάτων δεδομένων που χρησιμοποιούν την ίδια δίαυλο.

Και οι δύο υπηρεσίες αποκλείουν την παροχή υπηρεσιών με ατομική αίτηση,

- τις «υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών» που ορίζονται ως «οποιαδήποτε υπηρεσία που παρέχεται με ηλεκτρονικά μέσα εξ αποστάσεως ή κατόπιν προσωπικής επιλογής ενός αποδέκτη υπηρεσιών».

2.3. Αντικείμενο της πρότασης οδηγίας

2.3.1. Αντικείμενο της πρότασης οδηγίας είναι η προστασία στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης των δραστηριοτήτων που απαριθμούνται στη συνέχεια:

α) κατασκευή, εισαγωγή, πώληση ή κατοχή παράνομων συσκευών για εμπορικούς σκοπούς 7

β) εγκατάσταση, συντήρηση ή αντικατάσταση παράνομης συσκευής για εμπορικούς σκοπούς.

Ως «παράνομη συσκευή» νοείται οποιοσδήποτε εξοπλισμός ή πρόγραμμα πληροφορικής που έχει σχεδιαστεί ή προσαρμοστεί προκειμένου να καταστεί δυνατή η αθέμιτη πρόσβαση σε προστατευόμενη υπηρεσία 7

γ) χρησιμοποίηση εμπορικών επικοινωνιών για την προώθηση παράνομων συσκευών.

2.3.1.1. Ως «εμπορική επικοινωνία» νοείται κάθε είδους επικοινωνία που έχει σκοπό την προώθηση των υπηρεσιών, των προϊόντων ή της εικόνας μία επιχείρησης ή οργανισμού μεταξύ των τελικών καταναλωτών ή των διανομέων.

2.3.1.2. Ωστόσο, στους ορισμούς του άρθρου 1 δεν περιλαμβάνεται η έννοια «εμπορική επικοινωνία».

2.3.2. Η Επιτροπή εστιάζει επίσης το στόχο της πρότασής της στην «κατασκευή και εμπορία των παράνομων συσκευών αποκωδικοποίησης».

2.3.2.1. Το μέτρο αυτό δεν περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του τα ακόλουθα:

α) τις πτυχές που συνδέονται με την «αθέμιτη λήψη» οποιασδήποτε από τις προαναφερθείσες υπηρεσίες, και την ιδιωτική κτήση ή κατοχή οποιασδήποτε παράνομης συσκευής εφόσον δεν έχει εμπορικό σκοπό 7

β) τα δικαιώματα σχετικά με το περιεχόμενο των πληροφοριών που μεταδίδονται με τις παράνομες συσκευές 7

γ) τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας σε σχέση με τους αποκωδικοποιητές, επειδή αποτελούν αντικείμενο άλλης υπό επεξεργασία πρότασης 7

δ) τέλος δεν εξετάζονται πτυχές που σχετίζονται με το δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής ζωής και ασφάλειας των εμπορικών συναλλαγών οι οποίες δεν έχουν ως βάση την πληρωμή μίας κρυπτογραφημένης υπηρεσίας επικοινωνίας.

3. Γενικές Παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής καθώς λαμβάνει υπόψη τη γνωμοδότηση την οποία εξέδωσε με την ευκαιρία του Πράσινου Βιβλίου.

3.2. Ωστόσο η ΟΚΕ θεωρεί ότι, αν ληφθούν υπόψη τα υφιστάμενα κενά καθώς και η στρέβλωση του ανταγωνισμού που προκαλείται εξαιτίας τους, η κατάλληλη νομοθετική πράξη είναι ο κανονισμός και όχι η οδηγία, διότι παρέχει τα εξής πλεονεκτήματα:

- εξασφαλίζει μία πιο αποτελεσματική εναρμόνιση η οποία μπορεί να εφαρμοστεί απευθείας στα κράτη μέλη 7

- αποφεύγει μια χρονοβόρα διαδικασία μεταφοράς των προτεινόμενων μέτρων στις αντίστοιχες εσωτερικές νομοθεσίες.

3.3. Ως προς το πεδίο εφαρμογής της, θα πρέπει να επεκταθεί στην παροχή επαγγελματικών υπηρεσιών, για παράδειγμα την τηλεϊατρική.

3.4. Ο στόχος του άρθρου 2 είναι να διασφαλίσει την ελεύθερη κυκλοφορία των προστατευόμενων υπηρεσιών, των παρεπόμενων υπηρεσιών και των συσκευών πρόσβασης υπό όρους, αν και η δεύτερη παράγραφός του μπορεί να κριθεί περιττή καθώς περιορίζεται στην αναφορά αρχών της Συνθήκης γενικής ή προφανούς εφαρμογής.

3.5. Όσον αφορά τις παράνομες δραστηριότητες, πρέπει να προστεθούν στην παράγραφο γ) του άρθρου 3 οι «παρεπόμενες υπηρεσίες» που περιλαμβάνουν την εγκατάσταση, τη συντήρηση ή την αντικατάσταση συσκευών πρόσβασης υπό όρους, όπως επίσης και την παροχή υπηρεσιών εμπορικής επικοινωνίας που συνδέονται με προστατευόμενες υπηρεσίες ή συσκευές καθώς και άλλες παρεπόμενες υπηρεσίες.

3.6. Η παράγραφος 1 του άρθρου 4 πρέπει να αντικατασταθεί με μια διάταξη που θα αναγνωρίζει τον παράνομο και εγκληματικό χαρακτήρα των ενεργειών που περιγράφει το άρθρο 3, στις οποίες και θα πρέπει να προστεθεί η παράνομη λήψη επιτρεπόμενων υπηρεσιών και υπηρεσιών πρόσβασης υπό όρους και η δόλια ιδιωτική κατοχή παράνομων συσκευών.

3.7. Η παράγραφος 2 του άρθρου 4 πρέπει να καλύπτει ευρύτερα την ενεργό νομιμοποίηση προκειμένου να επιτρέπει την εφαρμογή επανορθωτικών και ανασταλτικών ενεργειών καθώς και ασφαλιστικών μέτρων ενώπιον των δικαστηρίων προς όλους όσους επικαλούνται «άμεσο συμφέρον».

3.8. Στο άρθρο 5 πρέπει να συμπεριληφθεί η υποχρέωση για τα κράτη μέλη να ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα ποινικά καθεστώτα που εφαρμόζουν, στο βαθμό που αυτά δεν είναι δυνατόν να συμπεριληφθούν στα νομικά κείμενα για τη μεταφορά στις εθνικές νομοθεσίες.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να αυξηθεί ο βαθμός προστασίας των καταναλωτών που χρησιμοποιούν υπηρεσίες πρόσβασης υπό όρους, ιδίως όσον αφορά την επίλυση διαφορών και ενδεχόμενες αγωγές αποζημίωσης, την ποιότητα της υπηρεσίας και τη δοκιμή της, την πληρωμή και τις πιθανές μορφές της σε πτυχές που δεν καλύπτει η οδηγία 97/7/ΕΟΚ της 20ης Μαΐου 1997 σχετικά με την προστασία των καταναλωτών σε θέματα συμβολαίων που συνάπτονται εξ αποστάσεως.

4.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η καθιέρωση των υπηρεσιών πρόσβασης υπό όρους στην κοινωνία πρέπει να εξασφαλίζει οπωσδήποτε την προστασία της ιδιωτικής ζωής των πολιτών και το απόρρητο.

4.3. Χρειάζεται να ληφθούν συμπληρωματικά μέτρα που να επιβάλλουν κυρώσεις στον τελωνειακό τομέα παρόμοια με εκείνα που περιλαμβάνονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3295/94 της 22ας Δεκεμβρίου 1994, ώστε να θεσπιστούν διατάξεις με σκοπό να απαγορευθεί η ελεύθερη διάθεση στην αγορά, η εξαγωγή και η επανεξαγωγή και να συμπεριληφθεί ένα ανασταλτικό καθεστώς για τα εμπορεύματα με αντιποίηση εμπορικού σήματος καθώς και για τα πειρατικά εμπορεύματα.

4.3.1. Αν υιοθετηθούν μέτρα κυρώσεων στον τελωνειακό τομέα, κρίνεται σκόπιμη η δημιουργία, σε επίπεδο Επιτροπής, μίας επιτροπής παρακολούθησης, παρόμοιας με εκείνη που προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3295/94 του Δεκεμβρίου 1994.

Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 314 της 16.10.1997, σ. 7.

() COM(96) 76 τελικό.

() ΕΕ C 30 της 30.1.1997.

() COM(93) 632 τελικό.

() COM(94) 347 τελικό.

() COM(97) 157 τελικό.

() ΕΕ C 19 της 21.1.1998, σ. 72.

() ΕΕ L 298 της 17.10.1989, σ. 23.