ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με ορισμένα θέματα των αγορών διατηρημένου γάλακτος και γάλακτος κατανάλωσης

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Νομοθετικό πλαίσιο - Διάφορα θέματα σχετικά με την τυποποίηση ως προς τις πρωτεΐνες

3. Οι επιπτώσεις της πρωτεϊνικής τυποποίησης στην αγορά

4. Επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων

5. Τυποποίηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες και μέτρα στήριξης στον κλάδο του γάλακτος

6. Νομοθετικό πλαίσιο - Περιεκτικότητα του γάλακτος κατανάλωσης σε λίπος

7. Συμπεράσματα

1. Εισαγωγή

1.1. Με την παρούσα έκθεση, η Επιτροπή τηρεί ορισμένες δεσμεύσεις τις οποίες ανέλαβε στο πλαίσιο της θέσπισης από το Συμβούλιο, νομοθετικών διατάξεων για το γάλα που διατίθεται στην κατανάλωση (γάλα κατανάλωσης) και το διατηρημένο γάλα.

Τον Δεκέμβριο του 1997, το Συμβούλιο κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για την επαναδιατύπωση των κανόνων παραγωγής και εμπορίας γάλακτος κατανάλωσης. Οι κανόνες αυτοί περιλαμβάνονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2597/97 του Συμβουλίου περί συμπληρωματικών κανόνων της κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων όσον αφορά το γάλα κατανάλωσης [1]. Η σχετική συμφωνία συναρτήθηκε με τρεις δηλώσεις της Επιτροπής, από τις οποίες η πρώτη είναι διατυπωμένη ως εξής:

[1] EE L 351 της 23.12.1997, σ. 13.

«Η Επιτροπή προτίθεται να παρακολουθήσει επισταμένως τις εξελίξεις στην αγορά του γάλακτος κατανάλωσης, ιδίως τα θέματα που συνδέονται με την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνες. Η Επιτροπή θα εξετάσει, συγκεκριμένα, τις επιπτώσεις των αποφάσεων για τον Κώδικα Αρχών, που ελήφθησαν στο πλαίσιο του Codex Alimentarius, και θα υποβάλει σχετική έκθεση στο Συμβούλιο».

Τον Δεκέμβριο του 1999, το Συμβούλιο κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για την επαναδιατύπωση των κανόνων παραγωγής και εμπορίας διατηρημένου γάλακτος. Αυτές οι διατάξεις περιέχονται επίσης στην οδηγία 2001/114/ΕΚ [2]. Η σχετική συμφωνία συναρτήθηκε με την ακόλουθη δήλωση:

[2] EE L 15 της 17.1.2002, σ. 19.

«Η Επιτροπή προτίθεται να παρακολουθήσει επισταμένως τις εξελίξεις στην αγορά του διατηρημένου γάλακτος, ιδίως τα θέματα που συνδέονται με την περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Συγκεκριμένα, θα εξετάσει τις επιπτώσεις, όσον αφορά:

- την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων,

- τους κανόνες για το διατηρημένο γάλα που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του Codex Alimentarius,

- την εικόνα του προϊόντος,

- τη σκοπιμότητα κατάλληλης σήμανσης,

- τις επιπτώσεις στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο εντός του 2000 και, ενδεχομένως, θα προτείνει τροποποιήσεις της παρούσας οδηγίας».

Επίσης τον Δεκέμβριο του 1999, το Συμβούλιο θέσπισε τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2703/1999 περί τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2596/97 για παράταση της περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 149, παράγραφος 1 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας [3]. Με την σχετική παρέκκλιση παρέχεται στη Φινλανδία και τη Σουηδία το δικαίωμα να παράγουν γάλα κατανάλωσης που δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις περιεκτικότητας σε λίπος, οι οποίες καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2597/97.

[3] EE L 327 της 21.12.1999, σ. 11.

Η παράταση της ισχύος της παρέκκλισης συνδεόταν με διάταξη σύμφωνα με την οποία η Φινλανδία και η Σουηδία καλούνταν να «γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή πριν τις 31 Δεκεμβρίου 2001 τα μέτρα που θέσπισαν προκειμένου να προσαρμοστούν στο κοινοτικό καθεστώς. Βάσει αυτών, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση επί της προόδου που σημειώθηκε από τα σχετικά κράτη μέλη».

2. Νομοθετικό πλαίσιο - Διάφορα θέματα σχετικά με την τυποποίηση ως προς τις πρωτεΐνες

2.1. Από τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2597/97, άρθρο 3 παράγραφος 2 και της οδηγίας 2001/114/EΚ άρθρο 3 παράγραφος 1 και παράρτημα 1 προκύπτει ότι η περιεκτικότητα πρωτεϊνών στο γάλα κατανάλωσης και στο διατηρημένο γάλα που παράγονται και πωλούνται στην Κοινότητα θα πρέπει να αντιστοιχεί στην περιεκτικότητα πρωτεϊνών στο μη επεξεργασμένο γάλα που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή τους. Αυτός ο κανόνας ισοδυναμίας αφορά τόσο τη συνολική περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, όσο και την αναλογία μεταξύ των δύο ειδών πρωτεϊνών του γάλακτος, της καζεΐνης και των πρωτεϊνών ορού.

Ο ανωτέρω περιορισμός δεν εφαρμόζεται κατ' αρχήν στα προϊόντα που παράγονται στην Κοινότητα, αλλά διατίθενται στις αγορές τρίτων χωρών. Ωστόσο, για εμπορικούς και πρακτικούς λόγους - όπως το γεγονός ότι ο τελικός προορισμός των προϊόντων δεν είναι γνωστός τη στιγμή της παραγωγής τους - μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι ο κανόνας της μη τυποποίησης τηρείται στο σύνολο σχεδόν των ειδών γάλακτος κατανάλωσης και διατηρημένου γάλακτος που παράγονται στην Κοινότητα.

2.2. Σύμφωνα με την οδηγία για το διατηρημένο γάλα, τα μέτρα παρέμβασης για το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη, που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της Κοινής Οργάνωσης της Αγοράς (ΚΟΑ) στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, περιορίζονται στα προϊόντα με περιεκτικότητα σε φυσικές πρωτεΐνες.

Ειδικότερα, το άρθρο 7 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1255/1999 του Συμβουλίου [4] ορίζει ότι το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που αποτελεί αντικείμενο δημόσιας παρέμβασης δεν πρέπει να είναι τυποποιημένο ως προς την περιεκτικότητά του σε πρωτεΐνες και ότι πρέπει να τηρείται ελάχιστη κατά βάρος περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 35,6% επί του στερεού υπολείμματος χωρίς λίπος. Παρόλα αυτά, ισχύει μειωμένη τιμή αγοράς για το γάλα σε σκόνη με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες τουλάχιστον ίση προς 31,4% και μικρότερη από 35,6%.

[4] EE L 160 της 26.6.1999, σ. 55.

Ομοίως, το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2799/1999 της Επιτροπής [5] ορίζει ότι το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που επιδοτείται προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε ζωοτροφές δεν πρέπει να είναι τυποποιημένο. Και σε αυτήν την περίπτωση, χορηγείται μειωμένη ενίσχυση για γάλα σε σκόνη με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες τουλάχιστον ίση προς 31,4% και μικρότερη από 35,6%.

[5] EE L 340 της 31.12.1999, σ. 3.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι απαιτήσεις ελάχιστης περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες που ισχύουν στο πλαίσιο της ΚΟΑ στον τομέα του γάλακτος διαφέρουν από τις προβλεπόμενες στο σχετικό πρότυπο του Codex Alimentarius (βλ. σημείο 2.4 της παρούσας έκθεσης).

2.3. To "Codex General Standard for the use of dairy terms" (γενικό πρότυπο του Codex Alimentarius για τη χρήση των γαλακτοκομικών όρων) ορίζει στο σημείο 4.2.3 κανόνες που πρέπει να τηρούνται στο γάλα ρυθμισμένης περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες:

- προϊόν του είδους αυτού είναι δυνατόν να πωλείται μόνον εφόσον η σχετική ρύθμιση της σύνθεσής του επιτρέπεται στη χώρα λιανικής πώλησης.

- το ελάχιστο και το μέγιστο όριο περιεκτικότητας πρωτεϊνών στο γάλα ρυθμισμένης πρωτεϊνικής σύνθεσης καθορίζονται από τη νομοθεσία της χώρας λιανικής πώλησης. Στην περίπτωση αυτή, η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες περικλείεται στο πεδίο τιμών φυσικής διακύμανσής της στη συγκεκριμένη χώρα.

- η ρύθμιση της πρωτεϊνικής σύνθεσης επιτυγχάνεται με τις μεθόδους που επιτρέπει η νομοθεσία της χώρας λιανικής πώλησης και μόνο με την προσθήκη ή/και την αφαίρεση συστατικών του γάλακτος, χωρίς μεταβολή της αναλογίας πρωτεϊνών ορού γάλακτος προς καζεΐνη.

- η ρύθμιση της πρωτεϊνικής σύνθεσης δηλώνεται σύμφωνα με το σημείο 4.2.2 του προτύπου.

Το σημείο 4.2.2 ορίζει ότι το γάλα του οποίου η σύνθεση έχει μεταβληθεί με την προσθήκη ή/και την αφαίρεση συστατικών του γάλακτος μπορεί να προσδιορίζεται με ονομασία που περιέχει τον όρο "γάλα", εφόσον δίπλα στην ονομασία, παρέχεται ακριβής περιγραφή της μεταβολής την οποία έχει υποστεί το γάλα.

2.4. Τα πρότυπα του Codex Alimentarius που καλύπτουν το γάλα σε σκόνη και την κρέμα γάλακτος σε σκόνη (207-1999), το γάλα εβαπορέ (A-3-1971) και το ζαχαρούχο συμπυκνωμένο γάλα (A-4-1971) ορίζουν ότι η περιεκτικότητα των προϊόντων αυτών σε πρωτεΐνες είναι δυνατόν να έχει ρυθμισθεί με αποκλειστικό σκοπό τη συμμόρφωση προς τις σχετικές με τη σύνθεση απαιτήσεις του κεφαλαίου 3 των εν λόγω προτύπων, με την προσθήκη ή/και την αφαίρεση συστατικών του γάλακτος, χωρίς μεταβολή της αναλογίας πρωτεϊνών ορού προς καζεΐνη στο γάλα που έχει υποστεί ρύθμιση. Το κεφάλαιο 3 των προτύπων επιβάλλει ελάχιστη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34% (m/m) επί του στερεού υπολείμματος χωρίς λίπος.

3. Οι επιπτώσεις της πρωτεϊνικής τυποποίησης στην αγορά

3.1. Η παραγωγή γάλακτος κατανάλωσης και διατηρημένου γάλακτος απορροφά σημαντικό μέρος της κοινοτικής πρωτογενούς παραγωγής γάλακτος. Το 2001, η παραγωγή γάλακτος κατανάλωσης ανήλθε σε 28,6 εκατομμύρια τόνους περίπου, του γάλακτος σε σκόνη σε 1,9 εκατομμύρια τόνους περίπου και του συμπυκνωμένου γάλακτος σε 1,25 εκατομμύρια τόνους συνολικά. Για την παραγωγή του συνόλου αυτών των προϊόντων χρειάζεται να συγκεντρωθούν περίπου 50 εκατομμύρια τόνοι γάλακτος, ποσότητα που αντιπροσωπεύει το 43,5% περίπου της συνολικής πρωτογενούς παραγωγής γάλακτος.

3.2. Επιπλέον, όπως αναφέρεται στο σημείο 2.4 ανωτέρω, τα πρότυπα του Codex Alimentarius προβλέπουν ελάχιστη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34% m/m επί του στερεού υπολείμματος χωρίς λίπος. Με βάση τη μέση σύνθεση του γάλακτος που παραδίδεται στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και με την παραδοχή ενός περιθωρίου ασφαλείας, η περιεκτικότητα αυτή αντιστοιχεί σε εκατοστιαία αναλογία πρωτεϊνών 2,9% κατά βάρος προϊόντος. Για το έτος 2000, η μέση περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες της πρωτογενούς παραγωγής γάλακτος στο επίπεδο της ΕΕ ήταν 3,35%. Αυτό σημαίνει ότι η τυποποίηση ως προς τις πρωτεΐνες θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την παραλαβή σημαντικών ποσοτήτων πρωτεϊνών από το γάλα που χρησιμοποιείται για την παρασκευή γάλακτος κατανάλωσης ή διατηρημένου γάλακτος, οι οποίες θα ήσαν διαθέσιμες, λόγου χάριν για την παραγωγή μεγαλύτερων ποσοτήτων τυριού. Κατά συνέπεια, η τυποποίηση ως προς τις πρωτεΐνες θα είχε επιπτώσεις στο υπάρχον πλεόνασμα γάλακτος στην Κοινότητα.

3.3. Για να εκτιμήσει τις πιθανές επιπτώσεις στην αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων, της τυποποίησης της περιεκτικότητας πρωτεϊνών στο γάλα κατανάλωσης και στο διατηρημένο γάλα, η Επιτροπή ανέθεσε σε εξωτερικό εμπειρογνώμονα την εκπόνηση μελέτης, της οποίας τα αποτελέσματα γνωστοποιήθηκαν τον Νοέμβριο του 2001. Στόχος αυτής της μελέτης ήταν η ρεαλιστική εκτίμηση των επιπτώσεων, κυρίως με μια σειρά από συνεντεύξεις με τους διάφορους παράγοντες της αγοράς των γαλακτοκομικών προϊόντων.

3.4. Όσον αφορά το διατηρημένο γάλα, οι διαπιστώσεις της μελέτης συνοψίζονται ως εξής:

α) Οι παραγωγοί διατηρημένου γάλακτος υποστηρίζουν ομόφωνα την τυποποίηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες. Τα κύρια επιχειρήματά τους είναι ότι η ισχύουσα νομοθεσία δεν επιτρέπει στους παραγωγούς να ενσωματώσουν την τεχνολογική πρόοδο στη διαδικασία παραγωγής, ότι μετά τη συμφωνία επί των κανόνων του Codex Alimentarius, το 1999, άλλες χώρες με μεγάλη παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων εφαρμόζουν πρακτικές πρωτεϊνικής τυποποίησης, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί της ΕΕ να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, και ότι ο εντοπισμός της παράνομης πρωτεϊνικής τυποποίησης απαιτεί περίπλοκες διαδικασίες ελέγχου και, ως εκ τούτου, η πρακτική αυτή είναι δύσκολο να αποτραπεί.

β) Οι χρήστες διατηρημένου γάλακτος (παραγωγοί ζωοτροφών, ζαχαροπλαστική βιομηχανία, παραγωγοί διαιτητικών τροφίμων) εκδηλώνουν κατά κανόνα ενδιαφέρον για τη χρήση τυποποιημένου προϊόντος. Ορισμένοι από αυτούς θα χρειαζόταν να αντισταθμίσουν τη μείωση σε 34% της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες με αύξηση των ποσοτήτων διατηρημένου γάλακτος που χρησιμοποιούν. Όσον αφορά τις εξαγωγές διατηρημένου γάλακτος, στη μελέτη υπολογίζεται ότι θα ήταν δυνατόν να τυποποιηθεί το 60% περίπου.

Με βάση αυτή την ανάλυση και με χρήση των δεδομένων του 1999, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η τυποποίηση του διατηρημένου γάλακτος ως προς τις πρωτεΐνες θα οδηγούσε σε πλεόνασμα πρωτεϊνών γάλακτος 46 000 τόνων περίπου, ποσότητα που ισοδυναμεί με 140 000 τόνους αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη. Επισημαίνεται ότι στην εκτίμηση αυτή δεν ελήφθη υπόψη η υφιστάμενη διαλογή του μη επεξεργασμένου γάλακτος ανάλογα με την περιεκτικότητά του σε πρωτεΐνες (το γάλα με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες προορίζεται για την παραγωγή τυριού) ούτε η παράνομη τυποποίηση.

3.5 Όσον αφορά το γάλα κατανάλωσης, οι διαπιστώσεις της μελέτης συνοψίζονται ως εξής:

α) Οι απόψεις των παραγωγών γάλακτος κατανάλωσης διίστανται ανάλογα με τη χώρα όπου είναι εγκατεστημένοι και το είδος του γάλακτος κατανάλωσης που παράγουν. Σε γενικές γραμμές, οι παραγωγοί γάλακτος μακράς διαρκείας (UHT) τείνουν να υποστηρίζουν την πρωτεϊνική τυποποίηση περισσότερο από τους παραγωγούς παστεριωμένου γάλακτος, ενώ οι παραγωγοί των σκανδιναβικών και των μεσογειακών χωρών δίνουν μεγάλη σημασία στην εικόνα του γάλακτος ως νωπού, αγνού και φυσικού προϊόντος και, ως εκ τούτου, απορρίπτουν την πρωτεϊνική τυποποίηση. Διαφορές απόψεων παρατηρούνται ακόμη και στο εσωτερικό των κρατών μελών.

β) οι οργανώσεις καταναλωτών εμφανίζονται επιφυλακτικές, εκφράζοντας ανησυχίες για πιθανή υποβάθμιση της ποιότητας και της θρεπτικής αξίας του γάλακτος κατανάλωσης και εμμένοντας στην ακριβή σήμανση των τυποποιημένων προϊόντων.

Λαμβάνοντας υπόψη τους ανωτέρω αστάθμητους παράγοντες, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθούν επακριβώς οι επιπτώσεις στην αγορά, της τυποποίησης της περιεκτικότητας του γάλακτος κατανάλωσης σε πρωτεΐνες και ότι, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να υπολογιστεί ότι το συνακόλουθο πλεόνασμα πρωτεϊνών θα κυμαίνεται μεταξύ 61 000 και 84 000 τόνων. Η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με 188 000 - 258 000 τόνους αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη. Και σε αυτές τις εκτιμήσεις δεν ελήφθη υπόψη η πιθανή διαλογή του μη επεξεργασμένου γάλακτος ούτε η παράνομη τυποποίηση.

3.6. Κατά συνέπεια, η τυποποίηση της περιεκτικότητας πρωτεϊνών στο διατηρημένο γάλα ή/και στο γάλα κατανάλωσης δεν είναι, συνολικά, ουδέτερη για το ισοζύγιο της αγοράς της ΕΕ. Εντός των ορίων μιας δεδομένης ποσόστωσης της παραγωγής γάλακτος, η πρωτεϊνική τυποποίηση θα επέτρεπε στη βιομηχανία γαλακτοκομικών προϊόντων να αυξήσει τις συνολικές εκροές της, διογκώνοντας με αυτόν τον τρόπο το υφιστάμενο πλεόνασμα, του οποίου η διάθεση απαιτεί ήδη σημαντικές εσωτερικές και εξαγωγικές επιδοτήσεις. Η περιορισμένη αύξηση της μη επιδοτούμενης εσωτερικής κατανάλωσης δεν θα αρκούσε για την απορρόφηση της πρόσθετης παραγωγής, με αναπόφευκτη συνέπεια τη χρήση μέτρων παρέμβασης. Η επιδείνωση της κατάστασης των αγορών την περίοδο 2001/02 τόνισε την ανάγκη επιφυλακτικής προσέγγισης των μέτρων που επηρεάζουν την προσφορά, προς αποφυγή σοβαρών δημοσιονομικών επιπτώσεων.

4. Επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων

Σε γενικές γραμμές, η τιμή του γάλακτος στο επίπεδο της γεωργικής εκμετάλλευσης εξαρτάται από την περιεκτικότητά του σε πρωτεΐνες και λίπος. Οι γαλακτοκομικές επιχειρήσεις που καταβάλλουν υψηλότερη τιμή για το πλούσιο σε πρωτεΐνες γάλα έχουν προφανώς συμφέρον να μετακυλίσουν αυτή την επιβάρυνση του κόστους στους αγοραστές των προϊόντων τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τελευταίοι μπορεί να μην είναι διατεθειμένοι να καταβάλουν υψηλότερη τιμή για προϊόντα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Αντίθετα, η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες δεν λαμβάνεται υπόψη στη διαμόρφωση της τιμής πώλησης του μεγαλύτερου μέρους του διατηρημένου γάλακτος και του συνόλου του γάλακτος κατανάλωσης.

Οι γαλακτοκομικές επιχειρήσεις που συγκεντρώνουν γάλα από περιοχές των οποίων η παραγωγή χαρακτηρίζεται από υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, ισχυρίζονται, λοιπόν, ότι βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, όταν τα προϊόντα τους ανταγωνίζονται στην ίδια αγορά προϊόντα με σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι εν προκειμένω το γάλα κατανάλωσης σε ορισμένες περιοχές της Κοινότητας, όπως επίσης το γάλα σε σκόνη στην παγκόσμια αγορά, όπου τα προϊόντα με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34% (το ελάχιστο όριο σύμφωνα με τον Codex Alimentarius) αποτελούν τον κανόνα.

5. Τυποποίηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες και μέτρα στήριξης στον κλάδο του γάλακτος

5.1. Το ενδεχόμενο τροποποίησης της οδηγίας 2001/114/EΚ με σκοπό να νομιμοποιηθεί η τυποποίηση του διατηρημένου γάλακτος ως προς τις πρωτεΐνες, δεν μπορεί να εξετασθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη η υπόλοιπη νομοθεσία, ιδίως στο πλαίσιο της ΚΟΑ του γάλακτος. Η Επιτροπή θεωρεί μάλιστα ότι θα πρέπει να υπάρχει συνέπεια μεταξύ των προτύπων παραγωγής και των ορισμών των προϊόντων που καλύπτονται από την ΚΟΑ. Συνεπώς, εάν η Κοινότητα αποδεχθεί την πρωτεϊνική τυποποίηση, εναρμονιζόμενη με το πρότυπο του Codex Alimentarius, η σχετική νομοθετική ρύθμιση θα πρέπει να συνδυαστεί με τροποποίηση και άλλων νομοθετικών διατάξεων.

5.2. Όσον αφορά τη δημόσια παρέμβαση, θα πρέπει να τροποποιηθεί το άρθρο 7 παράγραφος 1 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1255/1999 του Συμβουλίου, ώστε να μειωθεί η παρέμβαση μόνο στο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη με ελάχιστη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34% (αντί του 31,4% που αποτελεί την ισχύουσα ελάχιστη απαίτηση). Επιπροσθέτως, η πλήρης τιμή παρέμβασης ισχύει, σήμερα, για το γάλα σε σκόνη με ελάχιστη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 35,6%. Για τα προϊόντα με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34% καταβάλλεται τιμή ίση με το 97,2% της πλήρους τιμής παρέμβασης. Κατά συνέπεια, εάν καθοριστεί ως νέο πρότυπο παρέμβασης το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες 34%, η τιμή παρέμβασης θα πρέπει να μειωθεί κατά 2,8%. Η μείωση αυτή θα περιορίσει ελαφρά την επιβάρυνση του προϋπολογισμού από την αύξηση των διαθέσιμων ποσοτήτων προϊόντων γάλακτος, η οποία θα προκύψει από την πρωτεϊνική τυποποίηση. Σε κάθε περίπτωση, η τυποποίηση θα ήταν δυνατόν να είχε ως αποτέλεσμα πρόσθετο πλεόνασμα πρωτεϊνών γάλακτος ισοδύναμο με 140.000 τόνους αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, το κόστος διάθεσης του οποίου υπολογίζεται σε πάνω από 130 εκατ. ευρώ.

5.3. Σχετικά με τις επιδοτήσεις για χρήση αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη στις ζωοτροφές, η σύνδεση με την οδηγία για το διατηρημένο γάλα δεν είναι προφανής, δεδομένου ότι η οδηγία αυτή αφορά προϊόντα που προορίζονται να διατεθούν για κατανάλωση από τον άνθρωπο. Ωστόσο, για λόγους συνέπειας και απλούστευσης, το άρθρο 2 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2799/1999 της Επιτροπής θα ήταν δυνατόν να τροποποιηθεί, ώστε να χορηγείται ενίσχυση για γάλα σε σκόνη με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες τουλάχιστον 34%. Στην περίπτωση αυτή, τα ποσά ενίσχυσης που καθορίζονται στο άρθρο 7 του εν λόγω κανονισμού θα πρέπει να τροποποιηθούν αναλόγως.

5.4. Όσον αφορά τις εξαγωγές διατηρημένου γάλακτος, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας χορηγούνται επιστροφές μόνο για προϊόντα με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες τουλάχιστον 34% επί του στερεού υπολείμματος χωρίς λίπος. Η απαίτηση αυτή είναι σύμφωνη με τα πρότυπα του Codex Alimentarius που αποτελούν τον κανόνα για το διεθνές εμπόριο.

6. Νομοθετικό πλαίσιο - Περιεκτικότητα του γάλακτος κατανάλωσης σε λίπος

6.1. Στους κανονισμούς (EΚ) αριθ. 2597/97 και (EOΚ) αριθ. 1898/87 του Συμβουλίου καθορίζονται πρότυπα εμπορίας και προστατευόμενες ονομασίες για το γάλα. Στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, είχε επιτραπεί στη Φινλανδία και στη Σουηδία να παρεκκλίνουν των διατάξεων του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2597/97 του Συμβουλίου που αφορούν την περιεκτικότητα του γάλακτος κατανάλωσης σε λίπος. Η παρέκκλιση αυτή προβλεπόταν αρχικά να ισχύσει για περίοδο δύο ετών, η οποία έληγε στις 31 Δεκεμβρίου 1997. Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2596/97 του Συμβουλίου χορηγήθηκε μια πρώτη παράταση δύο ετών, στην οποία ήρθε να προστεθεί συμπληρωματική παράταση τεσσάρων ετών δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2703/1999, μεταθέτοντας την ημερομηνία λήξης της ισχύος της παρέκκλισης στις 31 Δεκεμβρίου 2003. Τον Δεκέμβριο του 2001, η Φινλανδία και η Σουηδία υπέβαλαν εκθέσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη παρέκκλιση, ανταποκρινόμενες σε σχετική απαίτηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 2703/1999.

Παρέκκλιση για τη Φινλανδία και τη Σουηδία όσον αφορά την περιεκτικότητα του γάλακτος κατανάλωσης σε λίπος

6.2. Η ισχύουσα παρέκκλιση επιτρέπει τη διάθεση στην αγορά της Φινλανδίας ή την εξαγωγή σε τρίτες χώρες, γάλακτος που παράγεται στη χώρα με περιεκτικότητα σε λίπος 1%. Στην έκθεση που υπέβαλε, η Φινλανδία επισημαίνει ότι πρόκειται για πολύπλοκο θέμα, τονίζοντας ειδικότερα τα εξής:

- η βιομηχανία αποφασίζει για την κλίμακα των προϊόντων της με γνώμονα τις προτιμήσεις των καταναλωτών, με τη σημείωση ότι το γάλα περιεκτικότητας σε λίπος 1% κατέχει μερίδιο αγοράς 10-12%.

- το γάλα είναι εκ φύσεως ενσωματωμένο στη διατροφή στη Φινλανδία, όπου το 69-84% του πληθυσμού, ανάλογα με την ηλικία, το καταναλώνει σε καθημερινή βάση.

- λόγω της εξαιρετικά υψηλής κατανάλωσης νωπού γάλακτος, πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην περιεκτικότητά του σε λίπος και να προσφέρεται κατά συνέπεια ποικιλία προϊόντων με χαμηλή περιεκτικότητα σε λίπος.

- τα ποσοστά θανάτων εξαιτίας καρδιαγγειακών διαταραχών στη Φινλανδία συγκαταλέγονται μεταξύ των υψηλότερων παγκοσμίως. Συνεπώς, ενδείκνυται η μείωση της πρόσληψης λίπους.

- σύμφωνα με έρευνα αγοράς, εάν απαγορευθεί η διάθεση στην αγορά γάλακτος με περιεκτικότητα σε λίπος 1%, περίπου το 10% των καταναλωτών θα σταματήσουν να πίνουν γάλα.

Ως εκ τούτου, η Φινλανδία συνηγορεί υπέρ της προσεκτικής εξέτασης του τερματισμού της ισχύουσας παρέκκλισης και ζητά τη διεξαγωγή ευρείας συζήτησης για το μέλλον της πολιτικής της ΕΕ στο πεδίο του γάλακτος κατανάλωσης.

6.3 Η παρέκκλιση για τη Σουηδία χορηγείται για προϊόν με περιεκτικότητα λίπους 3%, το οποίο είναι δυνατόν να διατεθεί προς εμπορία στη Σουηδία ή να εξαχθεί σε τρίτες χώρες. Η σουηδική έκθεση αναφέρεται κατ' αρχάς σε δύο αναλύσεις της εθνικής αγοράς, που διενεργήθηκαν με σκοπό να διερευνηθούν οι εμπορικές προοπτικές του γάλακτος με περιεκτικότητα σε λίπος 3,5% ως υποκατάστατου του "πλήρους" γάλακτος με περιεκτικότητα σε λίπος 3,0% που κυκλοφορεί σήμερα.

Τα αποτελέσματα έρευνας αγοράς καταδεικνύουν τη σημαντική θέση του γάλακτος στο διαιτολόγιο, ιδίως των οικογενειών με μικρά παιδιά και εφήβους, καθώς και μια σαφή τάση των καταναλωτών να επιλέγουν γάλα χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος. Κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2001, η κατανάλωση γάλακτος με περιεκτικότητα σε λίπος 3% μειώθηκε κατά 0,8% έναντι του προηγουμένου έτους, ενώ αυξήθηκε κατά 1% η κατανάλωση γάλακτος με περιεκτικότητα σε λίπος 1,5%. Επιπλέον, από την έρευνα αγοράς προκύπτει ότι σε περίπτωση μεταβολής της περιεκτικότητας από 3,0 σε 3,5%, περίπου το 33% των καταναλωτών θα επιλέξει ένα λιγότερο λιπαρό εναλλακτικό προϊόν. Αυτό ισοδυναμεί με μείωση της πρόσληψης λίπους μέσω του γάλακτος κατά 600.000 kg ετησίως.

Τα αποτελέσματα μελέτης της Εθνικής Υπηρεσίας Τροφίμων καταδεικνύουν ότι, υπό το πρίσμα της δημόσιας υγείας, θα πρέπει να μειωθεί η κατανάλωση λίπους, κυρίως κορεσμένων λιπαρών υλών, όπως αυτές που περιέχει το γάλα. Αναμφισβήτητα, υπάρχει σαφής σχέση του υψηλού επιπέδου κορεσμένων λιπαρών υλών στο διαιτολόγιο των πληθυσμών των σκανδιναβικών χωρών με την εμφάνιση καρδιαγγειακών διαταραχών, παχυσαρκίας και χολολιθίασης.

Με βάση αυτές τις μελέτες, οι σουηδικές Αρχές διατυπώνουν τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

- από την εποχή της προσχώρησης της Σουηδίας στην ΕΕ, οι καταναλωτές δεν επικροτούν την αύξηση της περιεκτικότητας του γάλακτος σε λίπος και αποτελεί πολιτική θέση ο περιορισμός της κατανάλωσης λίπους, κυρίως κορεσμένων λιπαρών υλών.

- αν και κατανοεί την επιθυμία εναρμόνισης των κανόνων για το γάλα κατανάλωσης και χρονικού περιορισμού των παρεκκλίσεων, η Σουηδία θεωρεί παράλληλα ότι θα πρέπει να γίνονται σεβαστές οι προτιμήσεις των καταναλωτών και ότι θα ήταν προτιμότερο να αποφασίζουν τα κράτη μέλη για την περιεκτικότητα του γάλακτος κατανάλωσης σε λίπος ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες τους.

- πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη μεγιστοποίηση της κατανάλωσης γάλακτος και όχι στη μείωση του πλεονάσματος λίπους στην αγορά μέσω υπερβολικών απαιτήσεων ως προς την περιεκτικότητα σε λίπος.

- η Σουηδία πιστεύει ότι τα πρότυπα για το γάλα κατανάλωσης θα πρέπει να διαχωριστούν από την ΚΟΑ του γάλακτος και ότι η νομοθεσία θα πρέπει να επικεντρώνεται στην ακριβή σήμανση του γάλακτος κατανάλωσης. Επιθυμεί επίσης τη διεξαγωγή ευρείας συζήτησης για το θέμα αυτό στο άμεσο μέλλον.

6.4 Οι πρόσφατες τάσεις όσον αφορά την κατανάλωση γάλακτος στην ΕΕ των 15 συνοψίζονται στον επόμενο πίνακα. Τα δεδομένα δείχνουν μικρή πτώση της συνολικής παραγωγής γάλακτος κατανάλωσης και μια στροφή από το πλήρες στο ημιαποκορυφωμένο γάλα. Η παραγωγή αποκορυφωμένου γάλακτος κατέχει σχετικά σταθερό μερίδιο της αγοράς, γεγονός που φαίνεται να υποδηλώνει ότι οι καταναλωτές επιζητούν ένα συγκερασμό της μειωμένης πρόσληψης λίπους με την ευχάριστη γεύση, την οποία ταυτίζουν με την παρουσία κάποιου ποσοστού λίπους στο γάλα.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τις δέκα υποψήφιες χώρες στις 13 Δεκεμβρίου 2002 στην Κοπενχάγη, δόθηκε παρέκκλιση σε έξη νέα κράτη μέλη για το λίπος που περιέχεται στο γάλα κατανάλωσης για περίοδο πέντε ετών. Οι παρεκκλίσεις περιλαμβάνονται στον παρακάτω πίνακα. Για λόγους σύγκρισης, παρατίθενται και τα στοιχεία που αφορούν τις παρεκκλίσεις για τη Σουηδία και τη Φινλανδία.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Όπως και στην περίπτωση της Φινλανδίας και της Σουηδίας, οι νέες μεταβατικές διευθετήσεις χορηγήθηκαν υπό τον όρο ότι το γάλα κατανάλωσης που καλύπτεται από την παρέκκλιση είναι δυνατόν να διατίθεται για εμπορία μόνον στη χώρα παραγωγής. Οι νέες αυτές παρεκκλίσεις έγιναν δεκτές μέχρι τις 30 Απριλίου 2009. Επειδή οι απαιτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο σε λίπος του γάλακτος που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση συνεχίζουν να δημιουργούν δυσκολίες στην Φινλανδία και την Σουηδία κρίνεται σκόπιμο να επεκταθούν επίσης και οι υφιστάμενες παρεκκλίσεις για τις χώρες αυτές μέχρι την ίδια ημερομηνία.

7. Συμπεράσματα

Με βάση την ανάλυση που προηγήθηκε, η Επιτροπή εισηγείται την ακόλουθη προσέγγιση:

α) όσον αφορά το γάλα κατανάλωσης, δεν θα πρέπει να νομιμοποιηθεί η τυποποίηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες, αφενός διότι είναι αναγκαίο να διαφυλαχθεί η εικόνα του γάλακτος ως φυσικού προϊόντος, ώστε να αποφευχθούν οι δυσμενείς επιπτώσεις στην κατανάλωση, και αφετέρου, για να αποτραπεί η αύξηση των πλεονασμάτων πρωτεϊνών γάλακτος στην κοινοτική αγορά.

β) όσον αφορά το διατηρημένο γάλα, η τυποποίηση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες σύμφωνα με τα πρότυπα του Codex Alimentarius είναι δυνατόν να δικαιολογηθεί για λόγους διεθνούς εναρμόνισης. Ωστόσο, η τυποποίηση αυτή θα έχει επιπτώσεις στο ισοζύγιο της εσωτερικής αγοράς. Μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των πλεονασμάτων πρωτεϊνών γάλακτος ισοδύναμη με 140 000 τόνους αποβουτυρωμένου γάλακτος σε σκόνη, το κόστος διάθεσης του οποίου υπολογίζεται σε πάνω από 130 εκατ. ευρώ. Η εν λόγω τυποποίηση, εφόσον εγκριθεί, θα πρέπει να συνοδεύεται από συμπληρωματικά περιοριστικά μέτρα για τον κλάδο του γάλακτος, ώστε να εξουδετερωθούν οι επιδράσεις στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

γ) επειδή οι απαιτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο σε λίπος του γάλακτος που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση συνεχίζουν να δημιουργούν δυσκολίες στην Φινλανδία και την Σουηδία προτείνεται να επεκταθούν οι υφιστάμενες παρεκκλίσεις για τις χώρες αυτές μέχρι τις 30 Απριλίου 2009. Το 2007 η Επιτροπή θα υποβάλλει έκθεση σχετικά με την αγορά γάλακτος κατανάλωσης, που θα συνοδεύεται ενδεχομένως από προτάσεις για την εναρμόνιση των κανόνων.