Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: οικοδόμηση ενός πλαισίου δράσης'"

(1999/C 209/10)

Στις 28 Ιανουαρίου 1999 και, κατά τη διάρκεια της συνόδου ολομέλειάς της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει, σύμφωνα με το άρθρο 23 τρίτο εδάφιο, του Εσωτερικού Κανονισμού, γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση και αποφάσισε επίσης να αναθέσει σε υποεπιτροπή την προετοιμασία των σχετικών εργασιών, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 11 τέταρτο εδάφιο, και 19 πρώτο εδάφιο, του Εσωτερικού Κανονισμού.

Η υποεπιτροπή κατήρτισε σχέδιο γνωμοδότησης στις 20 Απριλίου 1999 (εισηγητής: κ. Umberto Burani).

Κατά τη διάρκεια της 364ης συνόδου ολομέλειας, (συνεδρίαση της 26ης Μαΐου 1999) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 28 Οκτωβρίου 1998 η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανακοίνωση (COM(1998) 625) που παρουσιάζει ένα πανόραμα της παρούσας κατάστασης των χρηματοπιστωτικών αγορών της Ευρώπης και προτείνει ένα πρόγραμμα μελλοντικών πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στο να καταστήσουν τις αγορές πιο ολοκληρωμένες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, πιο ισχυρές, καλύτερα ελεγχόμενες και διαφανείς. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - στην οποία δεν υπεβλήθη η ανακοίνωση λαμβάνει γνώση του εγγράφου αυτού και προτίθεται να προσφέρει με την παρούσα γνωμοδότηση τη συνεργασία της η οποία, μολονότι δεν έχει ζητηθεί, ελπίζει ότι θα συμβάλει στο να προκαλέσει ορισμένους χρήσιμους προβληματισμούς.

1.2. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν περιορίζονται εκουσίως στις ουσιαστικές πτυχές του εγγράφου της Επιτροπής·η εξέταση των λεπτομερειών θα απαιτούσε χρήση πόρων και χρόνου που πιθανότατα δεν θα ήταν δικαιολογημένα, ενόψει του γεγονότος ότι την περίοδο αυτή βρισκόμαστε στην αρχική φάση μόνο κατάρτισης των στρατηγικών. Για το λόγο ακριβώς αυτό είναι σημαντικό να αποσαφηνιστούν οι θεμελιώδεις έννοιες από τις οποίες διαπνέονται οι στρατηγικές αυτές.

1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της στην Επιτροπή για το γεγονός ότι συνέταξε ένα έγγραφο άκρας σαφήνειας, που κατόρθωσε να συνθέσει ικανοποιητικά τη συμβολή των επαγγελματικών πλευρών με τις απόψεις των εθνικών αρχών, των χρηστών και των καταναλωτών· δεν μπορεί συνεπώς κανείς παρά να συμφωνήσει, στις γενικές κατευθύνσεις, με τους στόχους και τις προσεγγίσεις που θα πρέπει να υιοθετηθούν στο μέλλον.

1.4. Οι στόχοι που η Επιτροπή προτίθεται να επιδιώξει συνοψίζονται σε έξι σημεία στο εισαγωγικό τμήμα του εγγράφου της Επιτροπής. Η έμφαση δίνεται στις νομοθετικές διαρθρώσεις, στα εναπομένοντα κανονιστικά και φορολογικά εμπόδια, στην ολοκλήρωση των αγορών και των υποδομών, στο συντονισμό των ελέγχων. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι στο βάθος υφίσταται και μια άλλη θεμελιώδης αναγκαιότητα: η αναγκαιότητα της δημιουργίας ισχυρού ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα, ικανού να δημιουργήσει απασχόληση και να προσφέρει ανταγωνιστικά και διαφανή προϊόντα και υπηρεσίες, και τέλος να προσελκύσει επενδύσεις κεφαλαίων από το εξωτερικό.

1.5. Η παρατήρηση αυτή - που γίνεται από την ίδια την Επιτροπή, όσον αφορά μόνο τους εποπτικούς κανόνες(1) - θα πρέπει να ισχύει επίσης και όταν εξετάζονται οι επιμέρους πρωτοβουλίες: η ανάγκη για ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης της Ευρώπης έναντι του υπόλοιπου κόσμου θα πρέπει να καταστεί ένα είδος συγκριτικής αξιολόγησης. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά - όπως θα διευκρινιστεί καλύτερα στη συνέχεια του εγγράφου αυτού - ότι οι κανόνες του παιχνιδιού θα πρέπει να παραμείνουν λιγότερο αυστηροί: τουλάχιστον - σε ορισμένες περιπτώσεις - θα πρέπει να συμβεί το αντίθετο.

2. Ένας πιο ευέλικτος και αποτελεσματικός νομοθετικός μηχανισμός

2.1. Στα θέματα της εποπτικής νομοθεσίας(2), η Επιτροπή λαμβάνει ισχυρά επικριτική στάση - με την οποία συμφωνεί η ΟΚΕ - έναντι των νομοθετικών διαδικασιών: υπέρμετρα αργές, συγκεχυμένες και ανοικτές στις τάσεις του καθένα να προσθέσει "κάτι δικό του". Τα παραδείγματα που αναφέρει είναι αρκετά ενδεικτικά: μια οδηγία που καταλήγει με 30 μήνες καθυστέρηση έναντι των αμερικανικών πρωτοβουλιών, μια άλλη 26 σελίδων που στο τέλος γίνεται 79 σελίδες, αποτελούν παραδείγματα ότι οι νομοθέτες δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι είναι αναγκαίο να υιοθετηθούν εγκαίρως μέτρα για την προσαρμογή της αγοράς στις εξελίξεις του διεθνούς πλαισίου. Οι εποπτικοί κανόνες είναι ζήτημα άκρως τεχνικό και ειδικό: σε περιπτώσεις δικαιολογημένης επιτακτικότητας δεν θα πρέπει να είναι αδύνατο στην Επιτροπή να προσφεύγει σε πιο ευέλικτες διαδικασίες, όπως είναι η συγκρότηση επιτροπών. Η ευθυγράμμιση των κανόνων στην Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BRI) και η αποδοχή εκ μέρους των εθνικών αρχών ελέγχου θα πρέπει να αποτελούν επαρκή εγγύηση για την άμεση και ταχεία ενσωμάτωση των κανόνων της Επιτροπής της Βασιλείας στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

2.2. Στο ευρύτερο πλαίσιο της νομοθεσίας για τους φορείς παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και τα προϊόντα τους, η Επιτροπή προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση από την αντίστοιχη που είχε υιοθετηθεί στο παρελθόν: οι κανόνες θα πρέπει να περιορίζονται στις θεμελιώδεις απαιτήσεις, παραμερίζοντας τις ποσοτικές ή ποιοτικές πτυχές. Οι τελευταίες αυτές θα μπορούν να εξετάζονται, εάν χρειαστεί, με πιο ευέλικτες και ελαστικές διαδικασίες, όπως είναι οι ανακοινώσεις, υποδείξεις ή αποφάσεις της Επιτροπής, όπου οι τελευταίες αυτές - αλλά μόνο αυτές - με υιοθέτηση των κανόνων της επιτροπολογίας. Ακόμη περισσότερο δε γιατί ο διακανονισμός της Επιτροπής της Βασιλείας προσφέρει από τώρα και στο εξής τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί, στα θέματα του κινδύνου αγοράς και πολύ σύντομα των πιστωτικών κινδύνων, είτε η συνήθης μέθοδος, είτε εσωτερικές μέθοδοι που εγκρίνονται από τις εθνικές αρχές. Το πρόβλημα της εφαρμογής των κανονισμών αυτών στο σύνολο των πιστωτικών ιδρυμάτων, όποιες και εάν είναι οι διαστάσεις της, που ετίθετο και δικαιολογούσε την ειδική κοινοτική προσέγγιση στο σύνολο των πιστωτικών ιδρυμάτων, έχει συνεπώς επιλυθεί.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί σε γενικές γραμμές με την προσέγγιση αυτή, αλλά δεν μπορεί ωστόσο να μην εκφράσει ορισμένες παρατηρήσεις. Όσο πιο ευέλικτος είναι ένας κανόνας, τόσο είναι πιο πρόσφορο να ερμηνευθεί στα διάφορα κράτη μέλη σε συνάρτηση με το περιβάλλον και τις υφιστάμενες συνήθειες στο καθένα από αυτά, και αυτό είναι σίγουρα μια θετική πλευρά. Η αρνητική πλευρά είναι ότι όσο ευρύτερο είναι το προαιρετικό περιθώριο καθώς και το περιθώριο ερμηνειών, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να υπάρξουν διαφορετικοί κανόνες: υπάρχει δηλαδή ο κίνδυνος να δημιουργηθούν νέα εμπόδια στο δρόμο της ολοκλήρωσης των αγορών και να διατηρηθούν ή μάλιστα να ενισχυθούν ορισμένες διαφορές στις συνθήκες ανταγωνισμού.

2.4. Τελικά, μολονότι δέχεται την προσέγγιση της Επιτροπής, η ΟΚΕ υποδεικνύει κάθε πρωτοβουλία "ελαστικής νομοθεσίας" να αξιολογείται στο φως των ενδεχόμενων πρακτικών συνεπειών: θα χρειαστεί συνεπώς να ασκηθεί η μέγιστη δυνατή εποπτεία προκειμένου η ελευθερία δράσης που αφήνεται στα κράτη μέλη ή στους επιμέρους φορείς να μην χρησιμοποιηθεί για την αλλοίωση των κανόνων του ανταγωνισμού ή για την παρεμπόδιση της ολοκλήρωσης.

3. Καλύτερη αξιοποίηση της υπάρχουσας νομοθεσίας(3)

3.1. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι υφιστάμενοι κανόνες μπορούν να αποδείξουν την εγκυρότητά τους εάν τα κράτη μέλη έδιναν στην κοινοτική νομοθεσία πιο σαφείς και ενιαίες ερμηνείες, με ταχύτερη μετεγγραφή τους στις εθνικές νομοθεσίες. Επιπλέον, οι αρχές ελέγχου θα μπορούσαν να συμφωνήσουν μεταξύ τους για την εξεύρεση μη νομοθετικών λύσεων και αυτορρύθμισης για την καλύτερη κατανόηση των λειτουργικών εννοιών. Οι ενδεχόμενες αποκλίσεις θα μπορούσαν να εξαλειφθούν με ερμηνευτικές ανακοινώσεις της Επιτροπής.

3.2. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει με τις παρατηρήσεις και τις υποδείξεις της Επιτροπής· παρατηρεί ωστόσο ότι εάν μετά από μια δεκαετία έναρξης της ισχύος της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας και των άλλων θεμελιωδών κανόνων για το σύστημα αυτό, υφίσταται ακόμη η αναγκαιότητα εναρμόνισης, αποσαφήνισης και ερμηνείας, πολλά απομένουν να γίνουν όσον αφορά την πραγματική παγκοσμιοποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς. Μπορεί να ειπωθεί δικαιολογημένα ότι πρόκειται για λεπτομέρειες και ότι σε γενικές γραμμές η ολοκλήρωση έχει υλοποιηθεί: οι παρατηρήσεις της Επιτροπής συνεπάγονται ωστόσο ότι η ευθύνη μιας πραγματικής εναρμόνισης (με την έννοια της υιοθέτησης ενιαίων εννοιών και προσεγγίσεων) ανήκει στα κράτη μέλη και στις εποπτικές αρχές τους.

3.3. Όσον αφορά τους κανόνες εποπτείας, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή των κρατών μελών στο κόστος της έλλειψης εναρμόνισης - που θα πρέπει να προωθηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο έως τις λεπτομέρειες(4). Ο έλεγχος της χώρας προέλευσης δεν αποκλείει πράγματι ότι οι αρχές της χώρας υποδοχής μπορούν, ή καλύτερα οφείλουν - να ζητούν πληροφορίες για τη δραστηριότητα των σημερινών παραρτημάτων στη χώρα τους· οι διαδικασίες των οφειλόμενων επισημάνσεων συχνά διαφέρουν από χώρα σε χώρα, επιβάλλοντας πρόσθετο κόστος και διοικητικές επιπτώσεις που δεν είναι αμελητέες.

4. Η ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών για μεγάλους επενδυτές είναι προ των πυλών(5)

4.1. Η Επιτροπή εισάγει το θέμα παρατηρώντας ότι η υιοθέτηση του ευρώ δεν αποτελεί από μόνη της ένα στοιχείο ολοκλήρωσης των αγορών κεφαλαίων. Ο υφιστάμενος ακόμη κατακερματισμός των αγορών εξαρτάται από κατάλοιπα εμποδίων κανονιστικού, διοικητικού και φορολογικού χαρακτήρα, που αποτελούν έναν από τους λόγους καθυστέρησης των αγορών ορισμένων κρατών μελών. Σύμφωνα πάντα με την Επιτροπή, ο κατακερματισμός αποτελεί σημαντικό κόστος για τις επιχειρήσεις που δεν μπορούν να εκμεταλλευθούν πλήρως ορισμένους μηχανισμούς χρηματοδότησης όπως είναι η έκδοση μετοχών ή ομολόγων· το μειονέκτημα αυτό είναι ιδιαίτερα αισθητό στις νέες καινοτόμες επιχειρήσεις, κυρίως όσον αφορά το κεφάλαιο κινδύνου.

4.2. Η ανάλυση της κατάστασης είναι άριστη, και είναι οι λύσεις που προτείνονται λογικές· η ΟΚΕ θα ήθελε για το λόγο αυτό να επισημαίνει στις σχετικές παρατηρήσεις της το ζήτημα της αμερικανικής αγοράς, που αναφέρεται ως ένα είδος πρότυπου αναφοράς. Το έγγραφο της Επιτροπής(6) αναφέρει, ως απόδειξη της μειωμένης ανάπτυξης της ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων, το στοιχείο ότι η Ευρώπη, όπου οι τίτλοι χαμηλού κινδύνου (τάξεως Aa2 και πάνω) αποτελούν το 70 % της αγοράς, έναντι 30 % των Ηνωμένων Πολιτειών. Εάν με αυτό εννοεί κανείς ότι η αγορά θα πρέπει να ανοίξει περισσότερο στις επιχειρήσεις υψηλότερου κινδύνου, θα πρέπει να γίνουν ορισμένες θεωρήσεις όσον αφορά ορισμένες βασικές έννοιες που συχνά θεωρούνται ως δεδομένες.

4.3. Η ευρωπαϊκή κατάσταση (70 % των εκδόσεων Aa2 και πάνω) υποδεικνύει ότι τα κριτήρια έκδοσης είναι τόσο άκαμπτα που επιτρέπουν μόνο στις ισχυρότερες επιχειρήσεις να μπορούν να προσφύγουν στην αγορά. Συνεπώς, γίνονται δεκτά με ικανοποίηση τα μέτρα που προβλέπονται από την Επιτροπή(7): αμοιβαία αναγνώριση των ενημερωτικών φυλλαδίων, χρηματοδότηση μη εισηγμένων νέων επιχειρήσεων, ενιαίες αρχές διοίκησης επιχειρήσεων, μεγαλύτερη διαφάνεια λογαριασμών, κατάργηση των περιορισμών στις επενδύσεις, συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού για όμοια χρηματοπιστωτικά προϊόντα. Όλα αυτά θα πρέπει να οδηγήσουν στην αλλαγή της παραδοσιακής συμπεριφοράς της ευρωπαϊκής αγοράς προς διαρθρώσεις που θα εξαρτώνται λιγότερο από τις τραπεζικές πιστώσεις και θα είναι πιο ανοικτές στον κίνδυνο. Πρέπει εξάλλου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι και η αγορά έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά: στην Ευρώπη επικρατεί γενικώς μικρότερη τάση για την ανάληψη κινδύνων και μερικές φορές μια κάποια αντίσταση στην δημοσίευση λεπτομερών πληροφοριών.

4.3.1. Ένα άλλο πρόβλημα που τίθεται προς επίλυση αφορά τις φορολογικές πτυχές: συνήθως η προσφυγή σε πιστώσεις επιτρέπει στην επιχείρηση να εκπίπτει τους τόκους από το φορολογητέο ποσό, ενώ η αύξηση του κεφαλαίου συνεπάγεται επιπρόσθετες επιβαρύνσεις, κυρίως σε ό,τι αφορά την φορολόγηση των κερδών. Συνεπώς, ο φορολογικός μηχανισμός θα έπρεπε να ενθαρρύνει την προσφυγή στην αγορά κινητών αξιών ως πηγή χρηματοδότησης.

4.4. Στα θέματα του κινδύνου, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η διεύρυνση της αγοράς θα πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρά μέτρα αξιολόγησης των προς αποδοχή τίτλων με σκοπό να αποφευχθεί η υπερβολική μείωση του ποιοτικού επιπέδου της. Οι θεσμικοί επενδυτές γνωρίζουν καλά τους κανόνες του παιχνιδιού και ξέρουν να χρησιμοποιούν τις χρηματοδοτικές πληροφορίες: οι επιλογές τους βασίζονται σε επαγγελματική αξιολόγηση των κινδύνων και των αποδόσεων. Η ανησυχία αφορά κυρίως τους καταναλωτές: μια όλο και περισσότερο σημαντική μάζα μικρών επενδυτών ωθείται πράγματι προς επενδύσεις σε κεφάλαια κινδύνου λόγω των χαμηλών αποδόσεων της αγοράς κρατικών τίτλων και συναλλάγματος·ωστόσο αυτοί δεν διαθέτουν την αναγκαία εμπειρία για να κινούνται σε ένα περιβάλλον που από τη φύση του είναι επικίνδυνο, και γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο όσο πιο χαμηλή είναι η τάξη των αξιών που παρουσιάζει η αγορά. Υφίστανται είναι αλήθεια μηχανισμοί (εταιρείες επενδύσεων) που οδηγούν σε διαφοροποίηση του κινδύνου, μετριάζοντάς τον έναντι του καταναλωτή/επενδυτή·ο συνολικός κίνδυνος όμως δεν μειώνεται, μόνο μεταφέρεται και αναδιανέμεται στο σύνολο της αγοράς.

4.5. Το πρόβλημα είναι πολύ γνωστό, και δεν χρειάζεται σίγουρα να τονισθεί εκ νέου: πρόκειται τελικά για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της αναγκαιότητας χρηματοδότησης του παραγωγικού τομέα και της προστασίας της αγοράς στο σύνολό της. Το βασικό ζήτημα είναι ένα άλλο, και αναφέρεται σε μια ευρύτερη προβληματική, που υπενθυμίζεται εδώ έστω και αν ξεφεύγει εν μέρει από το ειδικό θέμα που συζητείται: πρόκειται για την χρηματοδοτική εξάρτηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έναντι των αμερικανικών. Η Επιτροπή αναφέρει σημαντικά στοιχεία(8): η εξάρτηση αυτή είναι 20 % στις Ηνωμένες Πολιτείες, έναντι ενός μεταβλητού ποσοστού στην Ευρώπη που κυμαίνεται από 50 % στην Ολλανδία, σε 80 % στην Ισπανία, με μέσο όρο περίπου 70 %.

4.6. Η απόκλιση μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών είναι υπέρμετρα ευρεία για να μην είναι σημαντική: από την άποψη της επιχειρηματικής αποτελεσματικότητας ένα υψηλό επίπεδο ίδιων κεφαλαίων συνεπάγεται χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη ευελιξία λειτουργίας, από την άποψη του κινδύνου για τους επενδυτές σημαίνει γενικότερα ότι οι διασφαλίσεις είναι μεγαλύτερες. Οι λόγοι αυτών των διαφορών είναι πολυάριθμοι, αλλά κατά κύριο λόγο θέτουν ζήτημα σημαντικής απόκλισης όσον αφορά τη φορολογία των επιχειρήσεων· δεν είναι ωστόσο εδώ το κατάλληλο μέρος για την εμβάθυνση του θέματος. Σχετικά όμως με τις αγορές κινητών αξιών η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η θεώρηση της αμερικανικής περίπτωσης ως αναφοράς ή ως αφετηρίας είναι ακατάλληλη ή επικίνδυνη. Χρειάζεται κατά πρώτο λόγο να υπάρξει ανταπόκριση στη ζήτηση: πόσες μεταξύ των επιχειρήσεων που αναζητούν νέα κεφάλαια κατατάσσονται αρχικά τουλάχιστον στην τάξη Aa2; Το πρότυπο της χρηματοδότησης από τις αγορές, μολονότι είναι επιθυμητό δεν αποτελεί πανάκεια. Χρειάζεται να υπογραμμιστεί ότι το ευρωπαϊκό πρότυπο χρηματοδότησης που ευνοούσε ανέκαθεν την πίστωση επέτρεψε μακροπρόθεσμα την ανάπτυξη του ιστού των ΜΜΕ. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες έπαιξαν επίσης κινητήριο ρόλο στην οικονομική άνθηση της ευρωπαϊκής ζώνης που χρειάζεται να υπενθυμίσουμε.

5. Οι αγορές των κρατών μελών για το ευρύ κοινό δεν είναι ακόμα ανοικτές(9)

5.1. Το έγγραφο της Επιτροπής χαράζει το πανόραμα της κατάστασης της αγοράς για το ευρύ κοινό προϊόντων και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές και επισημαίνει ότι:

- η υπερεθνική προσφορά βασίζεται σε μεγάλο βαθμό ακόμη στην εγκατάσταση υποκαταστημάτων ή θυγατρικών, ενώ πολύ λίγο έχει αναπτυχθεί η παροχή υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση·

- οι τιμές παρά την υιοθέτηση του ευρώ δεν έχουν ακόμα σημειώσει σύγκλιση· αντιθέτως διαφέρουν αισθητά από τη μια εθνική αγορά στην άλλη.

5.2. Οι στόχοι που θα πρέπει να επιτευχθούν για την αντιμετώπιση αυτών των δυσχερειών είναι κυρίως η υιοθέτηση μέτρων που αποβλέπουν στην ανάπτυξη του ανταγωνισμού, έτσι ώστε οι μεσάζοντες να συναγωνίζονται βάσει έγκρισης που χορηγείται από τις αρχές της χώρας προέλευσής τους, και από την άλλη μεριά με τη δημιουργία προστασίας του καταναλωτή που θα τους επιτρέπει να πραγματοποιούν ορθολογικές επιλογές: ενημέρωση για τις τιμές και για την ποιότητα, ικανοποιητική και ενιαία προστασία. Δεν θα πρέπει όμως να παραγνωριστεί ότι από τη σκοπιά των προμηθευτών η διαφορά των κανόνων που αποβλέπουν στην προστασία του καταναλωτή θεωρείται σημαντικό εμπόδιο: ο κανόνας της "χώρας προορισμού" τους δημιουργεί αβεβαιότητες και κόστος. Η ΟΚΕ, παρά τις δυσκολίες που αναφέρονται στο σημείο 28 της Ανακοίνωσης της Επιτροπής, θεωρεί απαραίτητη μία πιο προωθημένη εναρμόνιση των κανόνων για την προστασία των καταναλωτών και προτείνει στην Επιτροπή να συμπεριλάβει τις κατάλληλες δράσεις στους "τομείς δράσης" που επισημαίνει μετά το σημείο 33.

5.2.1. Παρεμβάσεις απαιτούνται και στο πεδίο των ασφαλίσεων: ο καταναλωτής θα πρέπει να δύναται να συνάπτει ασφάλειες - ζωής ή σε άλλους τομείς - και σε άλλες χώρες εκτός της δικής τους. Τα υφιστάμενα ακόμη εμπόδια δικαιολογούνται εν μέρει· ορισμένα όμως μπορούν να εξαλειφθούν με τα κατάλληλα μέτρα που δεν πρέπει απαραίτητα να είναι νομοθετικής φύσεως.

5.3. Τα άλλα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή προς εφαρμογή είναι συνεκτικά με τους στόχους και η ΟΚΕ συμφωνεί σε γενικές γραμμές. Ωστόσο δεν μπορεί να μην εκφράσει ορισμένες συμπληρωματικές παρατηρήσεις, με πρόθεση να συμβάλει στη δημιουργία μιας πιο σαφούς ανάλυσης του προβλήματος στο σύνολό του.

5.4. Καταρχήν, υφίσταται σύγχυση μεταξύ "χρηματοπιστωτικών προϊόντων" και "τραπεζικών υπηρεσιών" και "χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών": στο σημείο 21 του εγγράφου γίνεται λόγος πράγματι για "υπηρεσίες" και στο επόμενο σημείο γίνεται λόγος για "προϊόντα" χωρίς να πρόκειται για το ίδιο θέμα. Η διαφορά είναι εξάλλου ουσιαστική: οι δύο κατηγορίες δεν έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και οι θεωρήσεις που τις αφορούν συχνά διαφέρουν.

5.5. Ένα "χρηματοπιστωτικό προϊόν" είναι αυτό του οποίου ο αγοραστής αποκτά και την κυριότητα: εταιρίες επενδύσεων, μετοχές, ομόλογα· μπορεί ελεύθερα να αγοράζεται και να πωλείται στην αγορά, και από τη στιγμή που έχει καταβληθεί η τιμή παύει οποιαδήποτε συμβατική σχέση με τον πωλητή. Μια "τραπεζική υπηρεσία" αντιθέτως, δεν αγοράζεται: καταβάλλεται μία τιμή για την επικαρπία και σε γενικές γραμμές συμπεριλαμβάνει κίνδυνο για τον πωλητή· σχετικά παραδείγματα είναι η πιστωτική κάρτα, τα καταναλωτικά δάνεια ή τα ενυπόθηκα, ακόμη και ο τρέχων λογαριασμός(10). Η "χρηματοπιστωτική υπηρεσία" τοποθετείται μεταξύ των δύο: συντάξεις, προσφορές για ασφάλεια ζωής και παρεμφερή καθίστανται συν τω χρόνω απτά προϊόντα. Είναι όμως τόσο πολύπλοκα που είναι σκόπιμη και συχνά απαραίτητη η προσφυγή στις ειδικές συμβουλές ενός ενδιάμεσου.

5.6. Τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα μπορεί συνεπώς να αγοράζονται και να πωλούνται όπως οποιοδήποτε άλλο μη χρηματοπιστωτικό προϊόν ή υπηρεσία: ο πωλητής τα προσφέρει στην αγορά και είναι διατεθειμένος να τα πωλήσει σε οποιονδήποτε είναι διατεθειμένος από την πλευρά του να καταβάλει την τιμή, υπό την προϋπόθεση ότι η τιμή αυτή προσδιορίζεται στα πλαίσια κανόνων που διέπουν την κυκλοφορία του χρήματος. Όπως παρατηρείται από την Επιτροπή στο σημείο 32 του εγγράφου, οι νέες ηλεκτρονικές τεχνολογίες (Internet) - όπως επίσης και η υιοθέτηση του ευρώ - θα δώσουν μεγάλη ώθηση στην αγορά αυτή, από τη στιγμή που θα εξαλειφθούν ορισμένα εμπόδια κανονιστικού και φορολογικού χαρακτήρα που υφίστανται ακόμη. Η ολοκλήρωση της αγοράς δεν επιφέρει άλλα σημαντικά προβλήματα.

5.7. Για τις τραπεζικές υπηρεσίες - που σε γενικές γραμμές περιλαμβάνουν, όπως ειπώθηκε, κίνδυνο για τον πωλητή - οι θεωρήσεις είναι τελείως διαφορετικές. Ο πωλητής θα πρέπει να γνωρίζει τον πελάτη του, όχι μόνο γιατί πριν συνάψει τη σύμβαση θα πρέπει να αξιολογήσει τον κίνδυνο, αλλά επίσης και λόγω σαφούς υποχρέωσης που του επιβάλλεται από τις ευρωπαϊκές και εθνικές νομοθεσίες για την πρόληψη της ανακύκλωσης των χρημάτων. Σε αυτή την προκαταρκτική προϋπόθεση προστίθεται μια άλλη: η αναγκαιότητα ελέγχου της εξέλιξης του κινδύνου στο χρόνο.

5.8. Οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες συχνά πωλούνται με την παροχή συμβουλών, οι οποίες συνήθως παρέχονται από έναν ενδιάμεσο. Η κανονιστική ρύθμιση των υπηρεσιών των ενδιάμεσων είναι απαραίτητη για το συμφέρον των καταναλωτών. Η μη εναρμόνισή τους θα γινόταν εμπόδιο στην ανάπτυξη μίας ενιαίας αγοράς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

5.9. Οι εκτιμήσεις που γίνονται σχετικά με τα τραπεζικά προϊόντα και υπηρεσίες συνεπάγονται ως κανόνα - ιδίως για την αγορά των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, αλλά επίσης και την αγορά των ιδιωτών, μια συνέχιση των συμβάσεων και των σχέσεων, που ωστόσο δεν περιορίζονται στις απλές περιουσιακές πτυχές: περιλαμβάνουν την παροχή συμβουλών, την παροχή υπηρεσιών λίγο ως πολύ ικανοποιητικών και προσαρμοσμένων στις προσωπικές ανάγκες του πελάτη. Η πολυπλοκότητα αυτών των σχέσεων συμβάλλει συχνά καθοριστικά, στην απόφαση προσφοράς των υπηρεσιών με την εγκατάσταση υποκαταστημάτων ή θυγατρικών(11). Η βεβαίωση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία(12)"οι χρηματοπιστωτικοί μεσάζοντες έχουν γενικά την υποχρέωση να δημιουργούν θυγατρικές σε άλλα κράτη μέλη για λόγους νομικούς, φορολογικούς ή διοικητικούς" θα πρέπει συνεπώς να επαναδιατυπωθεί ή προσδιοριστεί καλύτερα για να ληφθούν υπόψη άλλοι σημαντικοί λόγοι.

5.10. Η διάκριση που έγινε στα προηγούμενα σημεία θα πρέπει να συμβάλει στην επεξήγηση ορισμένων βασικών λόγων, που ανταποκρίνονται στην θεώρηση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία(13)"...είναι πιθανό μετά την εισαγωγή του ευρώ οι καταναλωτές να έχουν περισσότερες δυσκολίες να κατανοήσουν γιατί οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες δεν μπορούν να πωλούνται και να αγοράζονται εύκολα από το ένα κράτος μέλος στο άλλο". Το ευρώ εξάλειψε τους συναλλαγματικούς κινδύνους και δαπάνες, διευκόλυνε την ολοκλήρωση των αγορών, επέτρεψε την αγορά των χρηματοπιστωτικών προϊόντων εκτός συνόρων·δεν μπορεί αντιθέτως να τροποποιήσει - ούτε θα το επιτρέψουν αυτό νομοθετικά, φορολογικά ή διοικητικά μέτρα - τα βασικά χαρακτηριστικά του εμπορίου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

5.11. Όσον αφορά τις τιμές των τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά ειδικότερα όσον αφορά τις υπηρεσίες(14) η ΟΚΕ επιθυμεί να προβεί σε ορισμένες παρατηρήσεις, ελπίζοντας ότι θα συμβάλλει στη σαφήνεια των συζητήσεων που η Επιτροπή έχει αρχίσει με τους καταναλωτές και με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι εκτιμήσεις αυτές δεν υπεισέρχονται προς στιγμή στο θέμα της αξιολόγησης της έλλειψης σύγκλισης των τιμών, των χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών που έχει επισημανθεί από την Επιτροπή - πρόβλημα που αφορά επίσης πολυάριθμους άλλους τομείς αλλά προτίθεται κυρίως να προσφέρει μία μεθοδολογική βάση ανάλυσης.

5.12. Η απλή και καθαρή σύγκριση των επί μέρους προϊόντων και υπηρεσιών υπάρχει κίνδυνος να αποτελέσει παραστράτημα: κάθε χρηματοπιστωτικό ίδρυμα προσφέρει μεγάλη ποικιλία, και ο καταναλωτής έχει το δικαίωμα να επιλέγει εκείνα που αρμόζουν σ'αυτόν από την άποψη της χρησιμότητας και της τιμής: δημιουργείται συνεπώς μία αγορά προσφοράς και ζήτησης ανά ομάδες τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών, που δεν διαφέρουν από την αγορά των μεγάλων καταστημάτων και του εμπορίου γενικότερα: οι επιλογές του καταναλωτή καθορίζονται από μία συνολική αξιολόγηση της σκοπιμότητας και της ποιότητας(15). Αντιθέτως, και πάντοτε σε αναλογία με τα μεγάλα καταστήματα, εκτός της προσφοράς, η τιμή καθορίζεται συχνά βάσει υπολογισμών προσφερόμενων "cross-selling", δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη την δυνατότητα συνολικής αποδοτικότητας των προϊόντων και υπηρεσιών.

5.13. Από τα προαναφερόμενα προκύπτει ότι μία ορθή μεθοδολογία υπολογισμού της σύγκλισης θα πρέπει να βασίζεται σε προκαταρκτική μελέτη των χαρακτηριστικών των διαφόρων αγορών, προχωρώντας συνεπώς στη συγκρότηση συγκρίσιμων "πακέτων" προϊόντων και υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται φυσιολογικά στους διάφορους τομείς της αγοράς σε εθνικό επίπεδο. Η επακόλουθη σύγκριση της τιμής των "πακέτων" αυτών ανά ομογενείς δέσμες πελατών στις διάφορες χώρες, θα επιτρέψει μία πρώτη αξιολόγηση των διαφορών τιμής. Τα μαθηματικά αποτελέσματα θα πρέπει συνεπώς να συμπληρωθούν από συγκριτικές αναλύσεις του αντικειμενικού κινδύνου (ανά τύπο προϊόντων) και του υποκειμενικού κινδύνου (ανά τύπο πελατείας) και της αξίας (σε ό,τι αφορά δηλαδή την ποιότητα του προϊόντος ή της υπηρεσίας).

5.14. Μία προσέγγιση του είδους αυτού, θα προσφέρει πιο σημαντικά στοιχεία, ικανά να παρουσιάσουν τον πραγματικό χαρακτήρα των διαφορών του επιπέδου τιμών στις διάφορες χώρες. Επί της βάσεως αυτής η Επιτροπή θα μπορέσει περαιτέρω να συμβάλλει στην αποσαφήνιση του διαλόγου μεταξύ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και καταναλωτών· οι τελευταίοι θα μπορούν τελικά να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές, χωρίς να οδηγούνται σε λαθεμένες επιλογές από περιορισμένες αξιολογήσεις της τιμής ενός μόνο προϊόντος ή υπηρεσίας. Ως παράγωγο αποτέλεσμα, που δεν είναι ωστόσο δευτερεύουσας σημασίας, τα αποτελέσματα ορθών συγκριτικών αναλύσεων θα συμβάλλουν στην ενθάρρυνση μεγαλύτερου ανταγωνισμού στον τομέα αυτό με πραγματικές μειώσεις στο γενικότερο επίπεδο τιμών.

5.15. Λαμβάνοντας υπόψη όσα παρατηρήθηκαν στις προηγούμενες παραγράφους, η ανάλυση των εμποδίων(16), που συνεχίζουν να εμποδίζουν την υλοποίηση μίας πλήρως ολοκληρωμένης αγοράς συναντά την αποδοχή της ΟΚΕ·επίσης η ΟΚΕ είναι σύμφωνη με την κατεύθυνση που έχει αναληφθεί, προσθέτοντας ωστόσο ορισμένες παρατηρήσεις.

5.16. Στα θέματα των υπηρεσιών και των χρηματοπιστωτικών προϊόντων ο πιστωτικός κίνδυνος είναι ουσιαστικός. Μολονότι η αποστολή αυτή είναι δύσκολη, είναι απαραίτητο να επιδιωχθεί η εναρμόνιση του δίκαιου πτώχευσης στην Ευρώπη εάν υπάρχει επιθυμία ανταπόκρισης στις ανησυχίες τόσο των καταναλωτών όσο και των ίδιων των επαγγελματιών.

5.17. Προωθώντας τη σύγκλιση των κανόνων για την προστασία του καταναλωτή στα θέματα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, η Επιτροπή αναφέρεται στην αναγκαιότητα της πραγματοποίησης κοινής ερμηνείας της διάκρισης μεταξύ επαγγελματιών και μη επαγγελματιών χρηστών(17) υπογραμμίζοντας ότι οι επαγγελματίες επενδυτές δεν έχουν βεβαίως ανάγκη από το ίδιο επίπεδο προστασίας που προσφέρεται στους καταναλωτές. Παρά την ήδη κωδικοποιημένη διάκριση από την Επιτροπή στη νομοθεσία, μπορεί να προκύψουν κάποιες αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία. Η ΟΚΕ κρίνει ότι όσον αφορά τους μη επαγγελματίες χρήστες, θα πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα περιορισμού της προστασίας σε υψηλά βέβαια ποσά αλλά όχι απεριόριστα. Ένας ιδιώτης που επενδύει π.χ. ένα εκατομμύριο ευρώ κατατάσσεται βέβαια στην κατηγορία των μη επαγγελματιών χρηστών, αλλά το μέγεθος του ποσού που διαθέτει σημαίνει ότι γνωρίζει καλώς - ή θα πρέπει να γνωρίζει - τους κανόνες και τους κινδύνους όπως ακριβώς και ένας επαγγελματίας επενδυτής: το να του παρασχεθεί προστασία σαν να ήταν καταναλωτής θα σήμαινε ότι οι "πραγματικοί" καταναλωτές θα επιβαρυνθούν με τα βάρη που αναλογούν στην χρηματοπιστωτική εταιρεία προκειμένου να αντιμετωπίσει τον γενικό κίνδυνο. Χρειάζεται λοιπόν να προσδιοριστεί ένα "ανώτατο όριο" πέραν του οποίου δεν μπορεί να γίνεται αναφορά στην προστασία που προσφέρεται στους "κανονικούς" καταναλωτές (εκτός φυσικά από τις συμβατικές και νομικές διασφαλίσεις). Για να αποφευχθούν ορισμένες δυσκολίες νομικού χαρακτήρα που η ΟΚΕ συνάντησε κατά τη διάρκεια της εξέτασης του εγγράφου της Επιτροπής, η πιο απλή λύση θα ήταν να αφεθούν ως έχουν τόσο ο ορισμός του "καταναλωτή" όσο και οι κανόνες που τον προστατεύουν, αλλά να θεσπιστεί ότι οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται μόνο έως ένα ορισμένο ποσό.

5.18. Αναφέρθηκε η αναγκαιότητα να προστατευθούν οι καταναλωτές όταν χρησιμοποιούν τις προσφορές του Internet. Η Επιτροπή αναφέρει σχετικά(18) ότι "όταν οι καταναλωτές αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία να έρθουν σε επαφή με 'θέσεις' Internet παροχέων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε άλλο κράτος μέλος, θα πρέπει να δέχονται ότι η θέσει αυτή έχει δημιουργηθεί και χρησιμοποιείται βάσει της νομοθεσίας της εν λόγω χώρας". Ο υποθετικός τρόπος που χρησιμοποιείται στην πρόταση αυτή δημιουργεί κάποια αμφιβολία. Ο καταναλωτής που προσφεύγει στο Internet δεν είναι αναγκαστικά ένα άτομο που γνωρίζει όλους τους κανόνες που διέπουν το θέμα αυτό: το γεγονός ότι η χρήση των χρηματιστικών υπηρεσιών (ή καλύτερα προϊόντων) που ζητούνται από έναν καταναλωτή στο Internet διέπεται από τους νόμους του κράτους μέλους προέλευσης, θα πρέπει να καταλήξει υποχρεωτικά στην ανταλλαγή μηνυμάτων σχετικά με τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες και όχι μόνο τις χρηματιστικές. Η συνθήκη αυτή είναι αναγκαία για να υπάρξει πλήρης ενημέρωση του καταναλωτού.

6. Συνεργασία μεταξύ νομοθετικών και εποπτικών αρχών για χρηματοπιστωτική σταθερότητα(19)

6.1. Η Επιτροπή προβαίνει σε εκτεταμένη ανάλυση της σημερινής κατάστασης των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών(20): η παγκοσμιοποίηση, η δημιουργία υπερεθνικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, η αυξανόμενη δυσκολία να χαραχθούν διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των διαφόρων τομέων, η τάση έγκρισης χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων σε εξωτερικούς οργανισμούς, όλα αυτά συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πολύπλοκου περιβάλλοντος: το έργο των εποπτικών και νομισματικών αρχών, με τις τελευταίες να είναι υπεύθυνες για την ρευστότητα του συστήματος, καθίσταται ολοένα πιο δύσκολο. Μία από τις λύσεις θα ήταν η ενίσχυση της συνεργασίας στο εσωτερικό των οργανισμών διασύνδεσης που δημιουργήθηκαν από τους ίδιους τους ελεγκτές και μεταξύ αυτών και της Επιτροπής, την οποία άλλωστε συνδράμουν αποτελεσματικά διάφορες επιτροπές(21) που έχουν δημιουργηθεί από αυτή.

6.2. Σε παγκόσμιο επίπεδο(22) το πανόραμα καθίσταται μάλλον ανησυχητικό. Τα πρόσφατα γεγονότα έκαναν φανερή την αναγκαιότητα μίας πιο δραστήριας συνεργασίας μεταξύ εθνικών αρχών και βελτίωσης των κανονιστικών και εποπτικών συστημάτων. Τα θέματα αυτά - από κοινού με το ζήτημα του μετριασμού των περιοριστικών κανόνων στις άμεσες χρηματοπιστωτικές επενδύσεις σε ορισμένες χώρες - θα αποτελέσουν τμήμα των αιτημάτων που η Επιτροπή προτίθεται να παρουσιάσει στις προσεχείς διαπραγματεύσεις στα πλαίσια της GATS. Η Παγκόσμια Τράπεζα, από την πλευρά της, υπολογίζει να ενισχύσει την βοηθητική της ικανότητα ζητώντας από τις χώρες παραλήπτες των πόρων να βελτιώσουν τις διαρθρώσεις ελέγχου που διαθέτουν.

6.3. Η Ευρώπη έδωσε μία αρκετά ικανοποιητική απόδειξη του γεγονότος ότι μπορεί να αντιστέκεται στην κρίση που πλήττει τρίτες χώρες: η υιοθέτηση του ευρώ ενίσχυσε τη νομισματική της διάρθρωση και οι έλεγχοι απέδειξαν ότι είναι αποτελεσματικοί. Ωστόσο, δεν υπάρχει χώρος για αυταρέσκεια: το τρέχον έτος δεν παρουσιάζει ευνοϊκές προοπτικές για την παγκόσμια οικονομία και επίσης η Ευρώπη χρειάζεται - όπως παρατηρεί η Επιτροπή - μία συνεχή αναθεώρηση της κανονιστικής και εποπτικής διάρθρωσης, ώστε να προσαρμοστεί ταχύτατα στις αλλαγές της κατάστασης και των διεθνών κανόνων.

6.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει κάποιους βασικούς προβληματισμούς. Οι κρίσεις που έχουν πλήξει διαδοχικά την Ιαπωνία, την Νοτιοανατολική Ασία, τη Ρωσία και τέλος τη Βραζιλία έχουν αποδείξει την ανεπάρκεια των υπερεθνικών οργανισμών όσον αφορά την πρόβλεψη των γεγονότων και την διαχείρισή τους από τη στιγμή που εκδηλώνονται. Οι εκθέσεις που υποβλήθηκαν στο παγκόσμιο οικονομικό forum του Davos δεν κατηγόρησαν μόνο τη λειτουργία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αλλά επίσης και τις πολιτικές της Παγκόσμιας Τράπεζας υπό μία ορισμένη έννοια, έχει τεθεί σε αμφισβήτηση επίσης και η αποτελεσματικότητα των ελέγχων σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο που πραγματοποιούνται με κανόνες που προτείνονται από την Επιτροπή της Βασιλείας στα πλαίσια της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών.

6.5. Μία πτυχή του θέματος που δεν έχει εξετασθεί παρά φευγαλέα στο έγγραφο της Επιτροπής: η σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα στο σύνολό του. Η παγκοσμιοποίηση, η ρευστότητα των διαχωρισμών μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων, η φιλελευθεροποίηση έχουν καταστήσει δυνατή τη δημιουργία και την αύξηση πολυεθνικών οργανισμών οι οποίοι - λόγω της πληθώρας των ελέγχων - στην πράξη ξεφεύγουν από μία συνολική εποπτεία των δραστηριοτήτων τους. Παρά τη συνεργασία - που δεν είναι πάντοτε και παντού αποτελεσματική - μεταξύ των εποπτικών αρχών, υφίστανται ακόμη φαιές ζώνες στις οποίες οι αντίστοιχες αρμοδιότητες δεν είναι σαφείς ή αντιθέτως επικαλύπτονται. Οι ζώνες αυτές κυρίως επιτρέπουν τον σχηματισμό ανώμαλων οργανισμών ή με κερδοσκοπικές θέσεις που όταν αποκαλύπτονται είναι ήδη πολύ αργά.

6.6. Τα ανωτέρω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η σημερινή κατάσταση μπορεί ίσως να θεωρηθεί ικανοποιητική, αλλά δεν μας απαλλάσσει από μία κάποια ανησυχία για το μέλλον, κυρίως αν ληφθούν υπόψη πιθανές αλλά όχι προβλεπτές συγκυριακές εξελίξεις που συνδέονται με γεγονότα πολιτικού χαρακτήρα σε διεθνές επίπεδο. Η ομάδα των 7 κατέληξε σε ανάλογα συμπεράσματα και αναγνώρισε την ανάγκη να καθιερωθούν διαδικασίες για μία ενισχυμένη παρακολούθηση του χρηματοπιστωτικού τομέα στο σύνολό του, μέσω διαρθρωμένου συντονισμού των κύριων διεθνών αρχών που είναι αρμόδιες για τη σταθερότητα του τομέα. Η αποστολή για την εξέταση των τρόπων υλοποίησης, που ανατέθηκε στον κ. Tietmeyer, Πρόεδρο της Κεντρικής Τραπέζης της Γερμανίας, ολοκληρώθηκε με μία έκθεση(23) που προβλέπει τη δημιουργία ενός Φόρουμ Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας που θα αποτελείται από Υπουργούς οικονομικών και Διοικητές των Κεντρικών Τραπεζών της Ομάδας των 7, από διεθνείς ρυθμιστικούς οργανισμούς από το ΔΝΤ και την ΤΔΔ καθώς και από ορισμένες εθνικές κεντρικές τράπεζες. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ενθέρμως τη λύση αυτή. Προτείνει όμως να συμμετέχει στον οργανισμό αυτό και ένας εκπρόσωπος της Επιτροπής και αρμόδιος για τους ευρωπαϊκούς χρηματοπιστωτικούς διακανονισμούς.

6.7. Η αποστολή που ανατέθηκε στον κ. Tietmeyer αφορά, βεβαίως, μόνο τις σφαιρικές πτυχές του προβλήματος·σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΟΚΕ επιθυμεί να εξεταστεί η δυνατότητα να συγκεντρωθούν με οργανικό τρόπο οι σημαντικές πληροφορίες για την σταθερότητα του συστήματος και να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον έλεγχο των πολυεθνικών οργανισμών, που λόγω της φύσεώς τους μπορεί να παρουσιάζουν ορισμένες πλευρές που διαφεύγουν της προσοχής της εθνικής αρχής που είναι αρμόδια για την εποπτεία τους. Μεγαλύτερη προσοχή δε, πρέπει να δοθεί σε εκείνους τους μη χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία στις χρηματοπιστωτικές αγορές αλλά διαφεύγουν των κανονισμών και των ελέγχων λόγω της φύσεώς τους που τους εξασφαλίζει νομικώς.

7. Γενικοί όροι για την πλήρη ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ(24)

7.1. Όσον αφορά τις υποδομές, η Επιτροπή επισημαίνει με ικανοποίηση - την οποία άλλωστε συμμερίζεται και η ΟΚΕ - ότι τα συστήματα πληρωμής των αγορών κεφαλαίων χονδρικής και των αγορών κινητών αξιών λειτουργούν αποτελεσματικά και είναι - τουλάχιστον σε γενικές γραμμές - προφυλαγμένες από τους συστημικούς κινδύνους χάριν ειδικότερα στο σύστημα Target, που βασίζεται στη διαβίβαση κεφαλαίων με διακανονισμό σε πραγματικό χρόνο, καθώς επίσης και στην εφαρμογή της οδηγίας για τους τρόπους των πληρωμών. Χρειάζεται επίσης να υπενθυμισθεί ότι όλες οι άλλες οδηγίες που τείνουν να διασφαλίσουν τη σταθερότητα και τη φερεγγυότητα των συμμετεχόντων στο σύστημα συμβάλουν στον τελικό στόχο να διασφαλιστεί η λειτουργία μίας διάφανης αγοράς, σε βαθμό που να επιτρέπει την απρόσκοπτη κυκλοφορία των νομισματικών ροών.

7.2. Όσον αφορά τα συστήματα πληρωμών για το ευρύ κοινό η Επιτροπή επιμένει ότι αυτά παρουσιάζουν καθυστέρηση σε σχέση με τα άλλα·οι μεταφορές χρημάτων από τη μία χώρα στην άλλη είναι για το λόγο αυτό πιο δαπανηρές - ειδικότερα όσον αφορά τη ζώνη ευρώ, και επιφέρουν σοβαρές επικρίσεις εκ μέρους των καταναλωτών. Ο λόγος εντοπίζεται στην αναγκαιότητα του συστήματος να πραγματοποιεί στατιστικές επισημάνσεις, ένα πρόβλημα που θα πρέπει να μειωθεί στο άμεσο μέλλον από την καθιέρωση ενιαίων μεθόδων και με εξαιρέσεις για τα ποσά που είναι κατώτερα από ένα ορισμένο επίπεδο. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ενθαρρύνει την δημιουργία διακοινοτικών συνδέσεων μεταξύ των εθνικών συστημάτων πληρωμής.

7.3. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, η ανάλυση είναι ορθή αλλά δεν αντιμετωπίζει την ουσία του προβλήματος. Υφίσταται πράγματι ένας γενικός οικονομικός κανόνας που αφορά την διανομή γενικότερα των αγορών και των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών: το κόστος του εμπορίου για το ευρύ κοινό είναι πιο υψηλό από το αντίστοιχο του εμπορίου μεγάλων ποσών, για λόγους οικονομίας κλίμακας και επενδύσεων, που επιτρέπονται μόνο σε κατάλληλους όγκους κυκλοφορίας. Επιπλέον, η διασύνδεση των διαφορετικών εθνικών συστημάτων συνεπάγεται ανώτερο κόστος από αυτό που είναι αναγκαίο για τη λειτουργία των καθαρά οικιακών συστημάτων: τυπικό παράδειγμα αποτελεί το τηλέφωνο, του οποίου τα διεθνή τέλη είναι πάντοτε υψηλότερα από τα εγχώρια. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι προσπάθειες για μείωση του κόστους για τους καταναλωτές πρέπει να συνεχιστούν, αλλά ότι οι διαφορές μεταξύ των συστημάτων που αφορούν μεγάλα ποσά και των συστημάτων για το ευρύ κοινό δεν είναι δυνατό να εξαλειφθούν εξ ολοκλήρου. Άλλωστε θα επιτευχθεί πραγματική πρόοδος αν εξεταστεί το πρόβλημα στο σύνολό του και κάτω από διαφορετικό φως.

7.3.1. Οι τάσεις της αγοράς διεθνικών πληρωμών για το ευρύ κοινό είναι εμφανείς σε όλους: οι πληρωμές - ακόμη κι εκείνες εξ'αποστάσεως - γίνονται όλο και πιο συχνά με πιστωτικές κάρτες, οι αναλήψεις με κάρτες χρέωσης ή πίστωσης, οι μεταβιβάσεις (ήδη σήμερα, αλλά ακόμη περισσότερο στο άμεσο μέλλον) με προσφυγή στις εφαρμογές ηλεκτρονικού χρήματος (προπληρωμένες κάρτες και εν δυνάμει χρήμα). Όλες αυτές οι πράξεις έχουν το χαρακτηριστικό ότι είναι ταχύτατες, χαμηλού κόστους και επαρκώς ασφαλείς. Η Επιτροπή εργάζεται δραστήρια για την καθιέρωση κανονισμών προκειμένου να διασφαλιστεί μία κατάλληλη προστασία του καταναλωτή.

7.3.2. Απ' όσα αναφέρονται προηγούμενα προκύπτει η πρόβλεψη ότι τα παραδοσιακά συστήματα μεταφοράς κεφαλαίων στο ευρύ κοινό προορίζονται, ως τάση, να λάβουν μικρότερη σημασία υπέρ εναλλακτικών συστημάτων που είναι πιο αποτελεσματικά και λιγότερο δαπανηρά. Η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει τις ενέργειές της για τη μείωση του κόστους μεταβιβάσεων, αλλά δεν θα πρέπει να παραγνωρίσει την αναπόφευκτη εξέλιξη των αγορών. Θα πρέπει συνεπώς να ενθαρρύνει τον χρηματοπιστωτικό τομέα να ενημερώνει τον καταναλωτή για τις εναλλακτικές μεθόδους μεταβίβασης χρημάτων. Επιπλέον, θα πρέπει να εντατικοποιήσει και να ολοκληρώσει τις πρωτοβουλίες που προβλέπονται ή εξελίσσονται στα θέματα του ηλεκτρονικού εμπορίου, του οποίου οι πληρωμές αποτελούν αποφασιστικό στοιχείο.

7.4. Στα θέματα των κρατικών ενισχύσεων η Επιτροπή αναφέρεται σε έγγραφο που άρχισε κατόπιν αιτήσεως του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Άμστερνταμ το 1997 και θα παρουσιαστεί στο Συμβούλιο Ecofin "εν ευθέτω χρόνο". Ο χρόνος που έχει διανυθεί φανερώνει καθαρά την πολυπλοκότητα και τη λεπτότητα του θέματος. Επισημαίνοντας ότι τον τελευταίο καιρό αυξάνεται ο αριθμός περιπτώσεων ενισχύσεων σε χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις που βρίσκονται σε δυσκολία, η Επιτροπή φαίνεται ότι επιθυμεί να επικεντρώσει την προσοχή της στα στρεβλωτικά αποτελέσματα στον ανταγωνισμό που μπορεί να έχουν οι κρατικές ενισχύσεις. Κατά την άποψή της, αυτές οι στρεβλωτικές επιπτώσεις μπορούν να αντισταθμιστούν για παράδειγμα από την υποχρέωση μείωσης του όγκου των εργασιών της επιχείρησης που επωφελείται από τις ενισχύσεις.

7.4.1. Ένα τέτοιο μέτρο κατά την άποψη της ΟΚΕ θα πρέπει να εξεταστεί με μεγάλη επιφυλακτικότητα. Η μείωση της ανταγωνιστικής δύναμης της επιχείρησης που επωφελείται ενισχύσεων θα ευνοήσει χωρίς αμφιβολία τον υπόλοιπο τομέα αλλά το γενικό συμφέρον θα πρέπει να αποτελέσει την πρώτη και πιο σημαντική από τις επιδιώξεις. Η απαίτηση αυτή συνεπάγεται ότι οι δημόσιοι πόροι που έχουν επενδυθεί σε μία επιχείρηση που αντιμετωπίζει δυσκολίες θα πρέπει να επιστραφούν. Η μείωση του όγκου των εργασιών μπορεί να καταστήσει προβληματική αυτήν την επιστροφή. Κατά δεύτερο λόγο μία "μεγάλη" επιχείρηση που συνάντησε προβλήματα και επιστρέφει στην αγορά με περιορισμένες διαστάσεις θα πρέπει συχνά να αντιμετωπίζει δαπάνες μείωσης διαστάσεων και λόγω προφανώς ζητήματος κύρους, δύσκολα θα έχει και εκ νέου την εμπιστοσύνη των καταθετών και των άλλων επιχειρήσεων.

7.4.2. Ανεξάρτητα από τα συμπεράσματα που θα παρουσιασθούν στο Συμβούλιο Ecofin (βλ. προηγούμενο σημείο 7.4) η ΟΚΕ επισημαίνει ότι μία πιστωτική επιχείρηση που αντιμετωπίζει δυσκολίες - ειδικότερα αν είναι μεγάλη - βρίσκεται στην παράδοξη κατάσταση να πρέπει να βοηθηθεί με δημόσιο χρήμα ενώ ο υπόλοιπος τομέας δεν επιθυμεί ή δεν μπορεί να παρέμβει προς βοήθεια. Τα χρήματα εκατοντάδων χιλιάδων - ή συχνά εκατομμυρίων - καταθετών, επιχειρήσεων και καταναλωτών δεν πρέπει να χαθούν, διαφορετικά θα υπάρξουν καταστρεπτικές κοινωνικές και συστημικές κρίσεις. Το δόγμα "too big to fail" που τόσες φορές έχει διαψευσθεί, στην περίπτωση αυτή βρίσκει πλήρη, έστω και καταναγκαστική - εφαρμογή - και στις πρόσφατες περιπτώσεις στη Γαλλία και στην Ιταλία και χρόνια πριν στις βόρειες χώρες, αποδεικνύεται πέρα από κάθε αμφιβολία. Παρεπιπτόντως, οι θεωρίες αυτές δρουν υπέρ της ενίσχυσης των κανόνων εποπτείας και των ελέγχων, πολιτική που η ΟΚΕ υποστηρίζει αποφασιστικά.

7.4.2.1. Αυτό το θεμιτό ενδιαφέρον για την προστασία των πελατών και των καταθετών δεν πρέπει να μας κάνει να παραβλέπουμε τον "ηθικό κίνδυνο", δηλαδή το γεγονός ότι είναι βέβαιο ότι μία κρατική παρέμβαση υπέρ ενός μεγάλου πιστωτικού ιδρύματος που αντιμετωπίζει δυσχέρειες αποτελεί κίνητρο για την έκθεση σε παράλογους κινδύνους. Το ενδιαφέρον για την προστασία των αποταμιευτών και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος πρέπει να είναι συμβατό με την ανάγκη επιβολής κυρώσεων στα διευθυντικά στελέχη και τους μετόχους που δεν επιδεικνύουν την απαραίτητη σύνεση και ικανότητα.

7.4.3. Ειδική περίπτωση που δημιουργεί προβλήματα, και ηθικού χαρακτήρα επίσης, είναι το πρόβλημα των κρατικών ενισχύσεων που θα πρέπει να δοθούν σε επιχειρήσεις πλήρους ή μερικής συμμετοχής του κράτους. Η χρήση δημόσιου χρήματος για την ενίσχυση μίας δημόσιας επιχείρησης δεν είναι τόσο ασυνήθιστο φαινόμενο σε ορισμένα κράτη μέλη, είναι όμως θεμιτό να αναρωτηθεί κανείς εάν η δικαιολογία της προστασίας του δημόσιου συμφέροντος δεν δρα ως νόθευση του ανταγωνισμού το κόστος του οποίου, ακόμα μία φορά θα επιβαρύνει το κοινωνικό σύνολο.

7.5. Το πρόβλημα της φορολογίας(25) είναι εκείνο που αντιπροσωπεύει τις πιο αμφιλεγόμενες πτυχές. Στα θέματα της φορολογίας των τόκων που εισπράττουν οι ιδιώτες, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η ανισότητα μεταχείρισης οδηγεί σε μετεγκατάσταση των επενδύσεων και των ίδιων χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων, που προσελκύονται και οι μεν και οι δε από πιο ευνοϊκές συνθήκες που προσφέρονται σε ορισμένες χώρες. Η πρόταση οδηγίας της Επιτροπής έχει σχολιαστεί από την ΟΚΕ(26)· υπέρ της άποψης αυτής δρουν θεωρήσεις ηθικού χαρακτήρα και ισοδυναμίας των συνθηκών ανταγωνισμού μεταξύ των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων· κατά, ο φόβος της φυγής κεφαλαίων προς τρίτες χώρες και ο εκμηδενισμός του "φορολογικού ανταγωνισμού" μεταξύ κρατών μελών.

7.6. Τα άλλα προβλεπόμενα μέτρα - εξάλειψη του κινδύνου διπλής φορολογίας για τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, παρέμβαση στον τομέα των συνταξιοδοτικών ταμείων, μείωση των ανισοτήτων μεταχείρισης μεταξύ πιστωτικών τίτλων και τίτλων ιδιοκτησίας - αποτελούν επίσης πρωτοβουλίες για τις οποίες η ΟΚΕ εκφράζει την πλήρη συμφωνία της. Η ευχή είναι τα θέματα αυτά να ρυθμιστούν ορθά το συντομότερο δυνατό και με προτεραιότητα σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο πρόγραμμα φορολογικής εναρμόνισης· αυτές είναι πράγματι πτυχές που συγκροτούν το κυριότερο εμπόδιο σε μία πραγματική ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών. Στην πληθώρα των σημερινών καθεστώτων, ο καταναλωτής δεν μπορεί να αξιοποιήσει την ασφάλεια ζωής, μία συμπληρωματική σύνταξη, ένα ενυπόθηκο δάνειο κλπ. που θα μπορούσε να αποκτήσει σε πιστωτικό ίδρυμα άλλου κράτους μέλους: το φορολογικό εμπόδιο αποτελεί συνεπώς το πραγματικό εμπόδιο στην ολοκλήρωση των αγορών. Κατανοεί κανείς ότι η διαδικασία θα είναι μακρόχρονη και δύσκολη: οι παρεμβάσεις των αγορών είναι διαφορετικές τη στιγμή αυτή από τις αντίστοιχες των κρατών μελών και στο εσωτερικό τους τα συμφέροντα συχνά είναι διαφορετικά και αλληλοσυγκρουόμενα.

8. Οικοδομώντας μία συμφωνία(27)

8.1. Ως κατάληξη της σειράς των προτεινόμενων πρωτοβουλιών στο τέλος κάθε κεφαλαίου, το έγγραφο καλεί την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο να συνεχίσουν τη συζήτηση. Προκειμένου να δοθεί συγκεκριμένη ώθηση στις εργασίες που θα πρέπει να αναληφθούν προτείνεται η σύσταση ομάδας πολιτικής για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, που θα συγκροτήσουν προσωπικοί εκπρόσωποι των Υπουργών Οικονομικών υπό την προεδρία της Επιτροπής. Οι στόχοι της ομάδας είναι κατ'αρχάς να συμφωνήσει ένα πρόγραμμα μελλοντικής δράσης που θα υποβληθεί έως τον Ιούνιο του 1999 στο Συμβούλιο, και κατά δεύτερο λόγο θα προσδιορίσει πριν από την ημερομηνία αυτή τις επείγουσες προτεραιότητες για την άμεση εφαρμογή του.

8.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την υποστήριξή της στην πρωτοβουλία αυτή καθώς και στις άλλες που θα ακολουθήσουν, επιφυλασσόμενη να προβεί στα πλαίσια μίας συνεργασίας που μολονότι δε ζητήθηκε, ελπίζει ότι θα είναι χρήσιμη, σε παρατηρήσεις και σε προτάσεις.

Βρυξέλλες, 26 Μαΐου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Βλ. Ανακοίνωση, σημείο 6.

(2) Βλ. Ανακοίνωση, σημεία από 6 έως 10.

(3) Βλ. Ανακοίνωση, σημεία από 11 έως 13.

(4) Για να αναφερθεί ένα παράδειγμα, ένας από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς τραπεζικούς ομίλους, που λειτουργεί σε παγκόσμιο επίπεδο, θα πρέπει να υποστεί 45 διαφορετικούς εθνικούς ελέγχους, εκ των οποίων ο καθένας γίνεται με διαφορετικές διαδικασίες και απαιτήσεις.

(5) Βλ. Ανακοίνωση, σημεία από 14 έως 20.

(6) Βλ. Ανακοίνωση, σημείωση 7.

(7) Βλ. Ανακοίνωση, σημεία από 17 έως 19.

(8) Βλ. Ανακοίνωση, εισαγωγή.

(9) Βλ. Ανακοίνωση, σημεία από 21 έως 33.

(10) Δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση του δικαιώματος ιδιοκτησίας των κατατεθειμένων χρημάτων ή των χρημάτων από δάνειο με την υπηρεσία που συνδέεται με τη διαχείριση των χρημάτων αυτών. Το διάγραμμα 4, που προέρχεται από έγγραφο της Επιτροπής, θα πρέπει συνεπώς να αναφέρεται σε τιμές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και όχι προϊόντων.

(11) Η καθιέρωση λύσεων του τύπου "τηλετράπεζα" είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο, που παρουσιάζει ειδικά χαρακτηριστικά. Αναφέρεται γενικότερα στην αγορά των ιδιωτών και λειτουργεί βάσει της αξιολόγησης όλων των ειδικών πτυχών του κινδύνου, που σε γενικές γραμμές παραμένει ωστόσο περιορισμένος στην εθνική επικράτεια. Μολονότι προορίζεται να επεκταθεί, η τηλετράπεζα αποτελεί συμπληρωματική λύση και όχι δυνατότητα υποκατάστασης των υποκαταστημάτων με σαφή εδαφικά όρια.

(12) Βλέπε ανακοίνωση, σημείο 24.

(13) Βλέπε ανακοίνωση, σημείο 26.

(14) Βλέπε ανακοίνωση, σημείο 22 και διάγραμμα 4.

(15) Σημαντικές από αυτήν την άποψη είναι περιοδικές έρευνες που πραγματοποιούνται από μία επιθεώρηση καταναλωτών για το "καλάθι της νοικοκυράς"σχετικά με ομάδες προϊόντων μεγάλης κατανάλωσης.

(16) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 28 έως 33.

(17) Βλέπε ανακοίνωση, σημείο 28 πρώτο εδάφιο και σημείο 31.

(18) Βλέπε ανακοίνωση, σημείο 32.

(19) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 34 έως 41.

(20) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 34 έως 37.

(21) Τραπεζική Συμβουλευτική Επιτροπή, Επιτροπή Ασφαλιστικών Οργανισμών, Επιτροπή Ανώτατων Εποπτικών αρχών, Επιτροπή Λογιστικών Διοικήσεων, Επιτροπή Επαφής OICVM.

(22) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 38 έως 41.

(23) Έκθεση που δημοσιεύτηκε στο "Auszüge aus Presseartikeln" της Deutche Bundesbank, 26 Φεβρουαρίου 1999.

(24) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 42 έως 48.

(25) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 49 έως 54.

(26) Βλέπε Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπή για την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που αποβλέπει στο να διασφαλίσει την ελάχιστη πραγματική φορολογία των εισοδημάτων από αποταμίευση με τη μορφή τόκων στο εσωτερικό της Κοινότητας" Εισηγητής Geuenich, CES 194/99, της 24ης Φεβρουαρίου 1999.

(27) Βλέπε ανακοίνωση, σημεία από 55 έως 62.