ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 17.12.1998 
COM(1998) 770 τελικό 
Ενδιάμεση έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 
προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, 
την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και 
την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την 
εφαρμογή του μεσοπρόθεσμου προγράμματος 
κοινοτικής δράσης για την ισότητα των 
ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών 
(1996-2000) 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΣΥΝΟΨΗ Ι 
Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1 
1.1 Στόχοι και σκοποί 1 
1.2 Το χρηματοδοτικό πλαίσιο 2 
1.3 Η διαχείριση του προγράμματος 3 
1.4 Οι αναπτυχθείσες βάσει του προγράμματος στρατηγικές 5 
II ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ 
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ...: 5 
II. 1 Ανάλυση της εφαρμογής του προγράμματος ανά συγκεκριμένο 
στόχο 6 
• Π. 1.1 Γενικά σχόλια 6 
• Π. 1.2 Ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων 8 
• Π. 1.3 Κινητοποίηση για την ισότητα 10 
• II. 1.4 Η ισότητα σε μία μεταβαλλόμενη οικονομία 12 
• II. 1.5 Συμβιβασμός του εργασιακού και του οικογενειακού 
βίου 15 
• II. 1.6 Ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στη διαδικασία 
λήψης αποφάσεων 17 
• ΙΙ.1.7 Άσκηση των δικαιωμάτων ισότητας 20 
II.2 Ο ρόλος του προγράμματος στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών 
και δραστηριοτήτων 22 
• Π.2.1 Γενικά σχόλια 22 
• ΙΙ.2.2 Η στρατηγική για την ενσωμάτωση της διάστασης της 
ισότητας των φύλων 22 
• II.2.3 Η ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης 23 
• ΙΙ.2.4 Τα διαρθρωτικά ταμεία 25 
• ΙΙ.2.5 Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία περί ισότητας 25 
ΣΥΝΟΨΗ 
Το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την ισότητα των ευκαιριών 
μεταξύ γυναικών και ανδρών (1996-2000) εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το Δεκέμβριο 
1995. Το πρόγραμμα σχεδιάσθηκε με βάση τις εμπειρίες των προηγούμενων 
κοινοτικών προγραμμάτων για την ισότητα των ευκαιριών και έχει ως στόχο όχι μόνο 
να εδραιώσει προηγούμενες δραστηριότητες, αλλά και να ανταποκριθεί σε νέες ιδέες, 
απαιτήσεις και προκλήσεις. Πολλές από τις προκλήσεις αυτές είχαν επισημανθεί κατά 
την τέταρτη παγκόσμια διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών που πραγματοποιήθηκε το 
Σεπτέμβριο του 1995 στο Πεκίνο. 
Η παρούσα ενδιάμεση έκθεση εκπληρώνει την υποχρέωση της Επιτροπής που 
προβλέπεται στην απόφαση του Συμβουλίου για την υποβολή ενδιάμεσης επισκόπησης 
όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος. Η απόφαση του Συμβουλίου εκθέτει 
τους έξι στόχους πολιτικής του προγράμματος (ενσωμάτωση της διάστασης της 
ισότητας των φύλων, κινητοποίηση όλων των φορέων για την επίτευξη της ισότητας, 
προώθηση της ισότητας σε μια μεταβαλλόμενη οικονομία, συνδυασμός εργασιακού και 
οικογενειακού βίου, ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στις διαδικασίες λήψης 
αποφάσεων και δημιουργία άριστων συνθηκών για την άσκηση των δικαιωμάτων 
ισότητας) και περιγράφει το είδος των κοινοτικών ενεργειών και μηχανισμών 
υποστήριξης για την επίτευξη των στόχων αυτών. 
Το περιεχόμενο της παρούσας έκθεσης διαρθρώνεται ως εξής: το κεφάλαιο Ι 
περιγράφει τα βασικά στοιχεία του προγράμματος και τους τρόπους οργάνωσης και 
διαχείρισης του. Το κεφάλαιο II. 1 εκθέτει τα συμπεράσματα του προγράμματος σε 
σχέση με τους έξι στόχους πολιτικής που επισημαίνονται στην απόφαση, ενώ το 
κεφάλαιο Π.2 εκθέτει τη σχετικότητα και τη συμβολή του προγράμματος στις εξελίξεις 
και πολιτικές σε κοινοτικό επίπεδο. 
Εκ παραλλήλου με τους έξι κύριους στόχους πολιτικής, εξετάζονται οι στρατηγικές 
που δοκιμάσθηκαν στην πορεία υλοποίησης του προγράμματος. Αυτές είναι η 
καινοτομία, οι συμπράξεις και η μεταφορά ορθών πρακτικών. Οι στρατηγικές αυτές 
έχουν πλέον εξελιχθεί σε αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσματική δράση 
καθόσον συμβάλλουν στην επιτυχή εκπλήρωση των στόχων πολιτικής και σε κέρδη 
από πλευράς εκμάθησης της οργάνωσης εκ μέρους των ομάδων εργασίας του σχεδίου. 
Η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων στην κοινοτική πολιτική 
αποτελεί την κύρια αρχή του προγράμματος δράσης. Η αρχή αυτή συνιστά τόσο στόχο 
πολιτικής όσο και στρατηγική για την αλλαγή όλων των άλλων στοχοθετημένων 
τομέων πολιτικής. Εντούτοις, ακριβώς αυτός ο πολύπλοκος και μακροπρόθεσμος 
χαρακτήρας αποτελούν χαρακτηριστικά που προσδίδουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα στις 
δραστηριότητες του προγράμματος. Οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν 
ανταλλαγές εμπειριών σχετικά με το θέμα, ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων και 
πλαισίων για την υλοποίηση και την παρακολούθηση της εφαρμογής σε διάφορους 
τομείς πολιτικής. 
Όντως, η σημασία της προσέγγισης που υιοθετεί την ενσωμάτωση της ισότητας των 
φύλων έχει έκτοτε επιβεβαιωθεί στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και 
μέσω της διακήρυξης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Cardiff, τον Ιούνιο 1998. Η 
που έμφαση δόθηκε στην ενσωμάτωση μέσω των κατευθυντηρίων γραμμών για την 
απασχόληση και από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στο Cardiff βοηθήθηκε 
ι Γ/ 
σε σημανχικό βαθμό από χα στοιχεία που συλλέχθηκαν μέσω διαφόρων σχεδίων και 
μελεχών που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα καθώς και από την εργασία που 
πραγματοποιήθηκε από τις δύο ομάδες εμπειρογνωμόνων του προγράμματος. 
Μία άλλη σημαντική ώθηση στο πρόγραμμα δόθηκε με την έμφαση για τη διασφάλιση 
συμπληρωματικότητας μεταξύ του προγράμματος και των εθνικών ενεργειών ή 
σχεδίων σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών. Αυτό έγινε σε συνεργασία με την 
Επιτροπή Διαχείρισης, η οποία αποτελείται από εκπροσώπους των αρχών χων κραχών 
μελών που είναι αρμόδιες για χην ισόχηχα ευκαιριών. Χάριν σ' αυχή χη συνεργασία, 
δημιουργήθηκε μία θεχική συνεργασία μεχαξύ χου προγράμμαχος και χων φορέων χων 
κραχών μελών που είναι αρμόδιοι για χην ισόχηχα. Επιπρόσθεχα, η επιτυχής 
συνεργασία χου προγράμμαχος με χις διαδοχικές προεδρίες χου Συμβουλίου και 
πραγμαχοποίηση σημανχικών εκδηλώσεων της προεδρίας με την υποστήριξη και 
ενίσχυση του προγράμματος αποτελούν μαρτυρία αυτής της ζωτικής συνεργασίας. 
Η δυνητική συμβολή της σημερινής αλλαγής σε επιχειρησιακό επίπεδο τοπικών, 
εθνικών ή ευρωπαϊκών καταστάσεων αντιπροσωπεύει την προστιθέμενη αξία του 
προγράμματος. Η εν λόγω "εγγενής" προστιθέμενη αξία καταδεικνύεται στα 
αποτελέσματα σχεδίων και θα επιτυγχάνεται όλο και περισσότερο καθώς τα σχέδια θα 
εισέρχονται στο στάδιο διάδοσης των ενεργειών τους. 
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο της προστιθέμενης αξίας του προγράμματος αποτελεί η 
ανάπτυξη κοινού πλαισίου για συντονισμένες δράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Σημαντικές έννοιες όπως η "ενσωμάτωση της διάσχασης χης ισόχηχας χων φύλων", η 
"ισόρροπη εκπροσώπηση χων φύλων σχις διαδικασίες λήψης αποφάσεων" 
αναπτύσσονται πλέον σε ευρωπαϊκό πλαίσιο και συνδέονται ολοένα περισσότερο με 
ευρωπαϊκές πολιτικές, χάρη στη βάση για ανάλυση και συζήτηση που προσφέρει το 
πρόγραμμα. Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα δημιουργεί ένα κοινό πλαίσιο για την εξέταση 
των θεμάτων της ισότητας των φύλων στην Ευρώπη. Η εμφανιζόμενη αυτή σύγκλιση 
μεταξύ των κρατών μελών είναι από τα πλέον θετικά παράγωγα αποτελέσματα των 
δραστηριοτήτων που ενεργοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος. 
ι«* 
Ενδιάμεση έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το 
Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των 
Περιφερειών σχετικά με την εφαρμογή του μεσοπρόθεσμου προγράμματος 
κοινοτικής δράσης για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών 
(1996 - 2000) 
Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
1.1 Στόχοι και σκοποί 
Το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα κοινοχικής δράσης σχεχικά με χην ισόχηχα χων ευκαιριών 
μεχαξύ γυναικών και ανδρών (1996-2000)1 εγκρίθηκε με απόφαση χου Συμβουλίου2. Το 
πρόγραμμα σχεδιάσθηκε με βάση χα επιχεύγμαχα των τριών πρώτων προγραμμάτων 
κοινοτικής δράσης για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών. Αυτά 
τα προηγούμενα προγράμματα διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο όχι μόνο όσον αφορά τη 
βελτίωση της κατάστασης των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία αλλά 
επίσης και όσον αφορά την προώθηση της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα στον τομέα 
της ισότητας των ευκαιριών. 
Το πλέον καινοτόμο στοιχείο του προγράμματος σε σχέση με τα προηγούμενα αποτελεί 
η εισαγωγή της έννοιας της ενσωμάτωσης της διάστασης της ισότητας των φύλων, τόσο 
ως κατευθυντήριας αρχής όσο και ως στόχος όπως ορίζεται στα άρθρα 2 και 3 της 
απόφασης του Συμβουλίου. Το πρόγραμμα συνιστά ένα πλαίσιο αναφοράς που 
παροτρύνει τη διάδραση και τη συνεργασία σε όλους τους τομείς σε όλα τα επίπεδα, 
κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό , με στόχο την ενσωμάτωση της ισότητας 
των ευκαιριών σε όλες τις πολιτικές και τις δραστηριότητες της Κοινότητας και των 
κρατών μελών στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους. 
Για την επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 3 της 
απόφασης του Συμβουλίου (π.χ. ενσωμάτωση τη διάστασης της ισότητας, κινητοποίηση 
όλων των φορέων, ίσες ευκαιρίες σε μια μεταβαλλόμενη οικονομία, συνδυασμός 
εργασιακού και οικογενειακού βίου, ισόρροπη εκπροσώπηση στις διαδικασίες λήψης 
αποφάσεων και άσκηση των δικαιωμάτων ισότητας), το πρόγραμμα (όπως προβλέπει το 
άρθρο 4 )διαθέτει τα ακόλουθα μέσα : 
• Υποστήριξη σε σχέδια που έχουν ως στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών και 
εμπειριών σχετικά με ορθές πρακτικές. 
• Εκπόνηση μελετών σχετικά με τον τομέα αυτό και παρακολούθηση των σχετικών 
πολιτικών. 
• Διάδοση των αποτελεσμάτων των αναλαμβανόμενων πρωτοβουλιών καθώς και κάθε 
άλλης σχετικής πληροφορίας. 
'Οπως ορίζεται στο άρθρο 5 της απόφασης του Συμβουλίου, η Επιτροπή και τα κράτη 
μέλη φροντίζουν ώστε να υπάρχει συνοχή και συμπληρωματικότητα μεταξύ, αφενός, 
των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται με βάση το πρόγραμμα και, αφετέρου, άλλων 
κοινοτικών πολιτικών ή δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν 
σχέση με τα διαρθρωτικά ταμεία, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, 
καθώς και των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται από τα κράτη μέλη. 
Στο άρθρο 12, η απόφαση του Συμβουλίου επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να 
υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Κοινωνική και 
Οικονομική Επιτροπή και σχην Επιτροπή των Περιφερειών, το αργότερο στις 31 
Δεκεμβρίου 1998, ενδιάμεση έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος. Η 
παρούσα έκθεση εκπληρώνει την υποχρέωση αυτή. Η έκθεση καλύπτει το πρώτο ήμισυ 
της περιόδου του προγράμματος, από το 1996 έως τον Ιούλιο 1998. Οι υπηρεσίες της 
Επιτροπής καταρτίζουν μια δημόσια πρόσκληση υποβολής προσφορών για τις 
εξωτερικές αξιολογήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 11 της Απόφασης. Οι 
αξιολογήσεις αυτές που θα ξεκινήσουν στις αρχές του 1999 θα βοηθήσουν την Επιτροπή 
στην κατάρτιση της τελικής έκθεσης που πρέπει να υποβληθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 
2001. 
1.2 Το χρηματοδοτικό πλαίσιο 
Ο συνολικός προϋπολογισμός που διατέθηκε για το πρόγραμμα το 1996 έφθασε τα 
9.000.000 ECU από τα οποία 8.970.604,02 ECU καταβλήθηκαν και το 1997 τα 
8.250.000 ECU από τα οποία 8.089.835,95 ECU καταβλήθηκαν. 
Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ετών εφαρμογής, οι πιστώσεις του προγράμματος 
κατανεμήθηκαν στα τρία σκέλη που αναφέρονται στο άρθρο 4 της απόφασης του 
Συμβουλίου. Ποσό 11.798.254,56 ECU διατέθηκε για την ανταλλαγή πληροφοριών και 
εμπειριών για ορθές πρακτικές και την υποστήριξη σχεδίων για τον εντοπισμό, και την 
ανάπτυξη ορθών πρακτικών και τη μεταφορά πληροφοριών και εμπειριών. Το 1996 
διατέθηκε για σχέδια, σεμινάρια κλπ. το ποσό των 5.780.815,86 ECU και κατά το 1997 
το ποσό των 6.017.438,70 ECU. 
Από το πρόγραμμα κατά τα δύο αυτά χρόνια χρηματοδοτήθηκαν με ποσό 
2.464.924,25 ECU συνολικά η παρατήρηση και η παρακολούθηση των συναφών 
πολιτικών και η διεξαγωγή ερευνών μεταξύ των ενεργειών συγκαταλέγονται η 
εκπόνηση 17 μελετών, η λειτουργία της ομάδας εμπειρογνωμόνων για νομικά θέματα 
και της ομάδας "Φύλα και απασχόληση". 
Το πρόγραμμα επένδυσε στην ταχεία διάδοση των αποτελεσμάτων των πρωτοβουλιών 
και κάθε άλλης σχετικής πληροφορίας με ποσό 2.797.261,16 ECU. Μεταξύ των 
ενεργειών συγκαταλέγονται η δημοσίευση περιοδικών, θεματικών εκδόσεων και της 
ετήσιας έκθεσης για την ισότητα των ευκαιριών. Από το ποσό αυτό, 1.759.774,16 ECU 
διατέθηκαν το 1996 και 1.037.487,- ECU το 1997. 
APAETHPIOTHTEE 
TOY 
nPOrPAMMATOE 
AvxaXXayri EpjtEipubv 
(EXESUX, aE^ivapia, KXJI) 
Mekexeq Kai 
^apaKoXovOri ail 
AidSoari 
a7cox£X£a(i,dxcov, 
6paaxT]pi6xr|XEq 
EVT||l£pCDOTl^ 
EYNOAO 1996 
5.780.815,86 
1.430.014,-
1.759.774,16 
8.970.604,02 1997 
6.017.438,70 
1.034.910,25 
1.037.487-
8.089.835,95 EYNOAO 
11.798.254,56 
2.464.924,25 
2.797.261,16 
17.060.439,97 
Η χρημαχοδοχική υποστήριξη που χορηγείται από το πρόγραμμα ανέρχεται στο 60% του 
συνολικού κόστους κάθε σχεδίου σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης του 
Συμβουλίου. Το υπόλοιπο 40% χορηγείται από τον φορέα του σχεδίου στο πλαίσιο της 
συγχρημαχοδόχησης. Η εξασφάλιση χου 40% χου συνολικού κόσχους χου σχεδίου 
αποδείχθηκε δυσχερής για πολλούς φορείς που υπέβαλαν αιτήσεις σχεδίων. 
Οι λόγοι είναι, σε κάποιο βαθμό, εγγενείς στην ίδια τη βάση του προγράμματος κατά το 
ότι αυτό εστιάζεται στην ανταλλαγή εμπειριών σε διακρατικό επίπεδο και δεν 
αναμένεται να χρηματοδοτεί τοπικές, περιφερειακές ή εθνικές δράσεις. Εντούτοις η 
πιθανότερη να εξευρεθεί από τους αιτούντες συγχρηματοδότηση συνδέεται με τοπικές, 
περιφερειακές ή εθνικές δραστηριότητες μάλλον παρά με την ίδια την ανταλλαγή 
εμπειριών. Στην περίπτωση μικρών οργανισμών, παρατηρείται μία πρόσθετη δυσχέρεια, 
καθόσον, πολύ συχνά, η μόνη συνεισφορά την οποία μπορούν να προτείνουν τέτοιοι 
οργανισμοί στο πλαίσιο της ίδιας χρηματοδότησης είναι μια σε είδος συνεισφορά ήτοι η 
εργασία των μελών τους. 
Οι συνθήκες αυτές εμπόδισαν την ομαλή χρηματοδότηση των σχεδίων κατά τη διάρκεια 
της περιόδου που καλύπτεται από την παρούσα έκθεση και ενδέχεται να συνεχισθούν 
στο δεύτερο ήμισυ του προγράμματος, εφόσον δεν παρασχεθούν περαιτέρω 
δυνατότητες συγχρηματοδότησης διακρατικών ανταλλαγών στα κράτη μέλη. 
1.3 Η διαχείριση του προγράμματος. 
Για την εφαρμογή του προγράμματος, η Επιτροπή επικουρείται από μία επιτροπή 
αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών. Αυτή η διαχειριστική επιτροπή, 
όπως προβλέπεται στο άρθρο 9 της απόφασης του Συμβουλίου, εκδίδει το ετήσιο 
πρόγραμμα εργασίας, τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές για την υποστήριξη που θα 
παρασχεθεί από την Κοινότητα και τις διαδικασίες για την επιλογή των σχεδίων, 
εξασφαλίζει επίσης τη συνέχεια και διάδοση των ενεργειών που υποστηρίζονται από την 
Κοινότητα, σε επίπεδο κράτους μέλους. Δεδομένου ότι η Διαχειριστική Επιτροπή 
αποτελείται από εκπροσώπους των εθνικών αρχών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην 
ανάπτυξη του προγράμματος στα κράτη μέλη και περαιτέρω στην ενίσχυση της 
συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών και χων ορθών πρακτικών μεταξύ των 
εθνικών αρχών των διαφόρων κρατών μελών. 
Στα προηγούμενα κοινοτικά προγράμματα για την ισότητα ευκαιριών, η Επιτροπή 
επικουρείτο από διάφορες δομές υποστήριξης και ομάδες εμπειρογνωμόνων. Αυτές οι 
δομές και οι ομάδες που διαδραμάτισαν θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη του 
"κοινοτικού κεκτημένου" αντικαταστάθηκαν, στο παρόν πρόγραμμα από μία 
απλούστερη διαχείριση η οποία όχι μόνο διασφαλίζει ότι η πολιτική ίσων ευκαιριών της 
Κοινότητας είναι συνεπέστερη αλλά επίσης συμβάλλει στο να αποκτήσει και 
υψηλότερου επιπέδου χαρακτηριστικά. Έτσι, βάσει του παρόντος προγράμματος, 
υπάρχουν χώρα μόνο δύο ομάδες εμπειρογνωμόνων για να επικουρούν χην Επιχροπή -
μία ομάδα εμπειρογνωμόνων για χο "δίκαιο χης ισότητας" και μία ομάδα 
εμπειρογνωμόνων για το θέμα "φύλα και απασχόληση". Κάθε ομάδα αποτελείται από 
κατάλληλους εμπειρογνώμονες προερχόμενους από τα 15 κράτη μέλη και δύο από τις 
χώρες του ΕΟΧ (Ισλανδία και Νορβηγία). 
Με σκοπό επίσης την ορθολογικότερη οργάνωση των δομών και των πόρων, η 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε ένα γραφείο τεχνικής συνδρομής (ANIMA) το οποίο 
παρέχει βοήθεια και εμπειρογνωσία για την επιλογή των σχεδίων που θα 
χρηματοδοτηθούν, εξασφαλίζει την καθημερινή παρακολούθηση των 
χρηματοδοτούμενων σχεδίων, προωθεί τη διαδικτύωσή τους, παράγει και διαδίδει, 
σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τακτικές πληροφορίες σχετικά με 
την εφαρμογή του προγράμματος και, τέλος, εξασφαλίζει τη συνεχή παρακολούθηση 
των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα. 
Επίσης στη διαχείριση του προγράμματος σε επιχειρησιακό επίπεδο συμμετέχουν 
ορισμένες διεθνικές οργανώσεις - εταίροι. Ο αριθμός των οργανώσεων αυτών που 
συμμεχέχουν σχις δρασχηριόχητες χου προγράμμαχος διαφέρει από δρασχηριόχητα σε 
δραστηριότητα αλλά μπορεί να λεχθεί ότι οι οργανώσεις αυτές εξελίσσονται θετικά κάθε 
χρόνο της εφαρμογής του προγράμματος. Πρόσφατα αναπτύχθηκε μία βάση δεδομένων 
των οργανισμών που ενδεχομένως ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν ως εταίροι στο 
πρόγραμμα, η οποία θα διευρύνεται και θα βελτιώνεται συνεχώς από το γραφείο 
τεχνικής υποστήριξης του προγράμματος. Στο δεύτερο ήμισυ του προγράμματος, η εν 
λόγω βάση δεδομένων θα διευκολύνει τους φορείς προώθησης των σχεδίων να 
αναζητήσουν οργανισμό εταίρο για τα σχέδια τους. 
Οι δραστηριότητες του προγράμματος μπορούν να είναι ανοικτές στη συμμετοχή άλλων 
κρατών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 της απόφασης του Συμβουλίου. Δύο χώρες του 
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) -Ισλανδία και Νορβηγία- συμμετέσχαν από 
την έναρξη του προγράμματος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσκάλεσε τα 10 κράτη της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να συμμετάσχουν και πραγματοποίησε διήμερο 
σεμινάριο τον Ιούνιο του 1997 για να εξηγήσει τις διαδικασίες του προγράμματος. Έξι 
από τα κράτη αυτά έχουν ήδη εκφράσει το ενδιαφέρον τους να προσχωρήσουν στο 
πρόγραμμα. Κατά τη στιγμή της σύνταξης της παρούσας έκθεσης, έχουν σχεδόν 
ολοκληρωθεί οι νομικές και πρακτικές ρυθμίσεις για τρία από τα κράτη αυτά (Ρουμανία, 
Ουγγαρία και Λιθουανία). 
Λαμβανομένων υπόψη των προκλήσεων που σχετίζονται με τη διεύρυνση της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά το δεύτερο στάδιο του προγράμματος θα προβληθεί ακόμα 
περισσότερο η δέσμευση της Κοινότητας για την προώθηση της ισότητας που αποτελεί 
στόχο του προγράμματος. 
1.4 Οι αναπτυχθείσες βάσει του προγράμματος στρατηγικές. 
Οι στρατηγικές που δοκιμάστηκαν στην διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος 
είναι η καινοτομία, η εταιρική σχέση και η μεταφορά της ορθής πρακτικής. Αυτές οι 
τρεις στρατηγικές κατέστησαν αναγκαιότητα για την αποτελεσματική δράση και θα 
πρέπει ως εκ τούτου να υποστηρίξουν όλες τις δραστηριότητες του προγράμματος. 
Αποδεικνύονται ότι αποτελούν μία θεμελιώδη συμβολή προς την επίτευξη των στόχων 
της πολιτικής και επιπρόσθεχα, ένα κέρδος από πλευράς οργανωχικής εκμάθησης για χις 
ομάδες εργασίας χου σχεδίου. 
Σχις εφαρμογές χους, χα σχέδια ενχόπισαν χα σχοιχεία καινοχομίας σχις προχάσεις χους 
καχά μία σειρά χρόπων κυμαινόμενη από την μεθοδολογία που δοκιμάστηκε μέχρι τις 
προβλεπόμενες δραστηριότητες. Σε ό,τι αφορά την εταιρική σχέση, συνδέεται εγγενώς 
με τον σχεδιασμό του προγράμματος και εφαρμόζεται μέσω της ποικιλίας των 
εμπλεκομένων παραγόντων και μέσω των αναπτυχθέντων τρόπων συνεργασίας. Τέλος 
σε ό,τι αφορά την μεταφορά της ορθής πρακτικής, το πρόγραμμα εστιάζεται στις 
ενέργειες που στοχεύουν στην ανάπτυξη καλύτερων τρόπων επίτευξης της ισότητας 
και/ή στη διάδοση της πρακτικής που έχει ήδη αποδειχθεί ως αποτελεσματική. 
Η προστιθέμενη αξία του προγράμματος έγκειται στον εντοπισμό και την ανταλλαγή 
των πληροφοριών και εμπειριών επί της ορθής πρακτικής στον τομέα των ίσων 
ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες μεταξύ των βασικών συντελεστών στον τομέα αυτό 
(αρχές, ΜΚΟ, κοινωνικοί εταίροι). Η όλη προσέγγιση απαιτεί διεθνικότητα σε ό,τι 
αφορά τις εμπλεκόμενες οργανώσεις-εταίρους και τις ενέργειες που αναλαμβάνονται 
από τα σχέδια. 
Σε σύγκριση με τις καθαρά εθνικής ή τοπικής βάσης ενέργειες, οι δραστηριότητες που 
διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος είναι πολύτιμες ως προς το ότι συμβάλλουν 
στην ουσιαστική αλλαγή σε επιχειρησιακό επίπεδο σε τοπικές, εθνικές ή ευρωπαϊκές 
καταστάσεις. Αυτή η ενσωματωμένη προστιθέμενη αξία φαίνεται στα αποτελέσματα των 
σχεδίων και θα επιτευχθεί πλήρως μόνο καθώς τα σχέδια θα φθάνουν στη φάση 
διάδοσης των ενεργειών τους. 
Ο εντοπισμός και η ανταλλαγή πληροφοριών με την επακόλουθη μεταφορά ορθών 
πρακτικών σε διακρατικό επίπεδο έχει προσφέρει ικανοποιητικά αποτελέσματα για την 
πλειονότητα των φορέων προώθησης σχεδίων. Ωστόσο, δεν προβλεπόταν από όλα τα 
σχέδια ως αρχικό χαρακτηριστικό τους στοιχείο ένα περισσότερο περίπλοκο στάδιο 
διεθνούς συνεργασίας σχετικά με μέτρα σχεδιασμού και εφαρμογής (π.χ πολυμερής 
ανταλλαγή εμπειριών για ορθές πρακτικές ή στρατηγική για διάδοση των 
αποτελεσμάτων). Έτσι, ένας από τους στόχους που ορίζονται για το δεύτερο ήμισυ του 
προγράμματος είναι η ανάπτυξη περισσότερο επιμελημένων διεθνών συνεργασιών. 
Π ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ 
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
Στο κεφάλαιο II. 1 παρουσιάζονται οι δραστηριότητες και τα αποτελέσματα του 
προγράμματος κατά το πρώτο στάδιο υλοποίησης του σύμφωνα με τους ειδικούς 
στόχους του προγράμματος που προβλέπονται στο άρθρο 3 της απόφασης του 
Συμβουλίου. Η συμβολή του προγράμματος στην ανάπτυξη άλλων κοινοτικών 
πολιχικών και δραστηριοτήτων (mainstreaming), η οποία προβλέπεται στο άρθρο 2 της 
απόφασης, περιγράφεται στο κεφάλαιο Π.2 της παρούσας έκθεσης. 
Π.1 Ανάλυση της εφαρμογής του προγράμματος ανά συγκεκριμένο στόχο. 
• //. /. / Γενικά σχόλια 
Το 1996, πρώτο έτος εφαρμογής του προγράμματος, η Επιτροπή έλαβε προχάσεις 
σχεδίων ύσχερα από ευρύχατη ανχαλλαγή επιστολών με ενδιαφερόμενους οργανισμούς 
και πολλαπλασιασχές, καθώς και μεχά από παρουσιάσεις χου προγράμμαχος σχεδόν σε 
όλα χα κράχη μέλη. Οι προχάσεις αυχές αξιολογήθηκαν σύμφωνα με χα κριτήρια 
επιλεξιμότητας που προβλέπονται στην απόφαση του Συμβουλίου. Η επιτροπή 
διαχείρισης ενέκρινε ένα κατάλογο σχεδίων που υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή, και, στη συνέχεια, 69 σχέδια επικυρώθηκαν με σύμβαση που έληγε τον Ιούνιο 
του 1997. Τελικά χρηματοδοτήθηκαν μόνο 67 σχέδια, καθόσον δύο σχέδια 
αποποιήθηκαν τη χρηματοδότηση μετά τη σύναψη της σύμβασης.45 από τα σχέδια 
προβλέπεται να είναι πολυετή. Έτσι, οι εκθέσεις στο τέλος της πρώτης συμβατικής 
περιόδου περιορίστηκαν στην περιγραφή της επιτευχθείσας προόδου. 
Για την έναρξη του δεύτερου γύρου των σχεδίων δημοσιεύθηκε στην Επίσημη 
Εφημερίδα πρόσκληση για υποβολή προτάσεων (προϋπολογισμός 1997). Μετά τη 
διαδικασία επιλογής που εγκρίθηκε από την επιτροπή διαχείρισης, χρηματοδοτήθηκαν 
από την ΕΕ 71 σχέδια με συμβάσεις μέχρι τον Ιούνιο του 1998. Για 37 από αυτά 
προτάθηκε να εκτελεσχούν σε πολυετή βάση. Κατά το χρόνο σύνταξης της παρούσας 
έκθεσης τα σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν στη διάρκεια του 2ου έτους παρουσίαζαν τις 
εκθέσεις τους για τη συμβατική περίοδο. 
Η ίδια διαδικασία εφαρμόσθηκε για χον χρίχο γύρο χων σχεδίων που χρημαχοδοχήθηκαν 
από χον προϋπολογισμό χου 1998. Η επιχροπή διαχείρισης ενέκρινε καχά τη συνεδρίαση 
της χον Ιούνιο χου 1998, ύσχερα από πρόχαση χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής, χον 
κατάλογο χων σχεδίων που θα χρηματοδοτηθούν από χον Ιούλιο χου 1998 έως χον 
Ιούνιο χου 1999. Καχά χη στιγμή της σύνταξης της παρούσας έκθεσης βρισκόταν υπό 
εξέλιξη η διαδικασία σύνταξης των συμβάσεων για τα εν λόγω σχέδια. 
Κατά τη διάρκεια των δυόμισι πρώτων ετών υλοποίησης του προγράμματος οι 
εκπρόσωποι των κρατών μελών συνεδρίασαν 10 φορές στο πλαίσιο της επιτροπής 
διαχείρισης σε εκπλήρωση των καθηκόντων τους για παροχή βοήθειας στην Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή, όπως προβλέπεται στο άρθρο 9 της απόφασης του Συμβουλίου. 
Επιπροσθέτως, τα μέλη της επιτροπής προσκλήθηκαν σε αρκετές συνεδριάσεις των 
υπευθύνων σχεδίων. 
Τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για την επιλογή των σχεδίων ακολούθησαν τις 
στρατηγικές της καινοτομίας, της συνεργασίας και της διεθνούς ανταλλαγής ορθών 
πρακτικών, όπως εξηγείται στο τμήμα 1.4 της παρούσας έκθεσης. 
Όσον αφορά τις δραστηριότητες διαδικτύωσης. μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 11 
συνεδριάσεις υπευθύνων σχεδίων οι οποίες έδωσαν τη δυνατότητα για ζωντανή και 
αποδοτική ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών και διευκόλυναν έτσι τη διεύρυνση 
του διακρατικού χαρακτήρα των σχεδίων που είχαν αρχικά επιλεγεί. Οργανώθηκαν δύο 
ενημερωτικές συνεδριάσεις για τους υπευθύνους σχεδίων με στόχο κατά πρώτον, την 
εξοικείωση των υπευθύνων των σχεδίων με την κοινοτική πολιτική για θέματα ισότητας, 
το ρόλο του προγράμματος στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής και το ρόλο των ίδιων των 
φορέων βάσει χου προγράμμαχος και, καχά δεύχερον, χην ενημέρωση και χην καχάρχιση 
χων υπευθύνων σχεχικά με θέμαχα δημοσιονομικών κανόνων και διαδικασιών, με στόχο 
χην καλύχερη δυνατή και αποτελεσματική οικονομική διαχείριση των σχεδίων τους. 
Οι ομάδες εμπειρογνωμόνων συνεδρίασαν συνολικά οκτώ φορές, πραγματοποιώνχας 
κάθε χρόνο κοινή συνεδρίαση χων δύο δικχύων, προκειμένου να διευκολυνθεί η 
διαδικασία κοινών εργασιών όπως ζήχησε η Ευρωπαϊκή Επιχροπή. Οργανώθηκαν επίσης 
δύο συζηχήσεις σχρογγυλής χραπέζης σχεχικά με χο θέμα χων συμβοηθούνχων συζύγων 
αυχοαπασχολουμένων3. Το Μάιο χου 1998 πραγμαχοποιήθηκε συνάνχηση με 
δημοσιογράφους με σχόχο την ευαισθητοποίηση τους ενόψει εκδήλωσης προβολής σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο στο πλαίσιο του προγράμματος, που θα πραγματοποιηθεί επ' 
ευκαιρία της συμπλήρωσης χου ημίσεως χης διάρκειας χου. Το συνέδριο και η έκθεση 
πραγμαχοποιήθηκαν χο Σεπτέμβριο χου 1998. 
Οι μελέχες που υλοποιήθηκαν μέχρι σήμερα από χο πρόγραμμα αποφασίσθηκαν ύσχερα 
από πρόχαση χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής και μεχά από γνωμοδόχηση και σύμφωνη 
γνώμη χης επιχροπής διαχείρισης, με βάση χις ανάγκες από άποψη επισχημονικών 
γνώσεων για χην υλοποίηση χου προγράμμαχος. Διάφορα ερευνηχικά ιδρύμαχα 
ανχαποκρίθηκαν σε πρόσκληση για υποβολή προχάσεων μελεχών η οποία δημοσιεύθηκε 
χο 1996 και σε περιορισμένη πρόσκληση για υποβολή προσφορών χο 1997. Τα κύρια 
κριτήρια επιλογής ήταν η ποιότητα της μεθοδολογίας και η ειδίκευση των ερευνηχικών 
ομάδων. Οι περισσόχερες από χις μελέχες που επιλέχθηκαν καλύπχουν χο σύνολο χων 
15 κραχών μελών. Τέσσερις από χις μελέχες αυχές ήχαν μελέχες επισκόπησης για χην 
υπάρχουσα καχάσχαση όσον αφορά χους κύριους χομείς πολιχικής χου προγράμμαχος: 
Αγορά εργασίας, συνδυασμός εργασιακού και οικογενειακού βίου, λήψη αποφάσεων και 
μέσα ενημέρωσης. Η επιχροπή διαχείρισης, καχά χη συνεδρίαση χης χον Ιούνιο χου 
1998, ενέκρινε χα θέμαχα χης χρίτης πρόσκλησης για προχάσεις μελεχών, ενώ 
περιορισμένη πρόσκληση για υποβολή προχάσεων προβλέπεται για χο φθινόπωρο χου 
1998. 
Η στρατηγική διάδοσης στο πλαίσιο του προγράμματος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. 
Ένας από τους κύριους στόχους είναι η βελτίωση της προβολής των κοινοτικών 
ενεργειών στον τομέα της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Για το σκοπό αυχό, 
παρήχθησαν διάφορες εκδόσεις, κάθε μία από χις οποίες απευθυνόχαν σε συγκεκριμένο 
χμήμα χου πληθυσμού: χο χριμηνιαίο περιοδικό (Magazine) (5 χεύχη μέχρι σήμερα με 
51.150 ανχίτυπα) προορίζεχαι για χο ευρύ κοινό και περιλαμβάνει πληροφορίες που 
καλύπχουν θέμαχα πολιχικής που αφορούν χην ισόχηχα ευκαιριών. Το εσωχερικό δελχίο 
(5 εκδόσεις μέχρι σχιγμής με συνολικά 4.100 ανχίτυπα) απευθύνεται σε αναγνώστες που 
συμμετέχουν ήδη στο πρόγραμμα: υπευθύνους σχεδίων, εταίρους σχεδίων, άτομα ή 
οργανισμούς που έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για το πρόγραμμα. Το έντυπο "Equality 
Quarterly News" (6 εκδόσεις με συνολικά 8.100 αντίτυπα), το οποίο προορίζεται ειδικά 
για νομικούς απ' όλη την Ευρώπη, αποτελεί άλλη μία περιοδική έκδοση στο πλαίσιο του 
προγράμματος που παρουσιάζει την ισχύουσα νομολογία και τη νομοθετική κατάσταση 
σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, εντός των κρατών μελών. Όλες οι εκδόσεις 
διατίθενται στα αγγλικά και γαλλικά και οι περισσότερες από αυτές και στα γερμανικά. 
Έχουν καταβληθεί αρκετές προσπάθειες για την περαιτέρω διάδοση των 
δραστηριοτήτων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα: το 1996 και το 1997 εκδόθηκε 
ετήσιος κατάλογος των σχεδίων (σε αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά) με συνολικά 2.900 
αντίτυπα που περιλαμβάνει συνοπτικές πληροφορίες για τα σχέδια που υποστηρίχθηκαν 
κάθε έτος4. Καταρτίσθηκε επίσης κατάλογος των προϊόντων (3.000 αντίτυπα) που 
παρουσιάζει αποτελέσματα των σχεδίων που χρηματοδοτήθηκαν κατά το πρώτο έτος 
υλοποίησης του προγράμματος5. 
Κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου τμήματος του προγράμματος, θα δοθεί έμφαση στην 
οργάνωση θεματικών σεμιναρίων στα κράτη μέλη με τη συμμετοχή της επιτροπής 
διαχείρισης 
Ο κατάλογος παραληπτών των εκδόσεων του προγράμματος περιλαμβάνει περίπου 
8.200 καταχωρίσεις στις οποίες συμπεριλαμβάνονται, εκτός από τα μέλη της επιτροπής 
διαχείρισης και της συμβουλευτικής επιτροπής, τα μέλη της επιτροπής του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου για τα δικαιώματα των γυναικών και τα μέλη άλλων ευρωπαϊκών 
θεσμικών οργάνων, ΜΚΟ στον τομέα σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, 
φορείς για την ισότητα στα κράτη μέλη, όλοι οι υπεύθυνοι των σχεδίων και οι συντάκτες 
μελετών στο πλαίσιο του παρόντος και προηγούμενων κοινοτικών προγραμμάτων για 
την ισότητα των ευκαιριών και, τέλος, μεμονωμένα άτομα που έχουν εκδηλώσει 
ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των 
ευκαιριών. 
77.1.2 Ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων 
Η υιοθέτηση της αρχής της ενσωμάτωσης ως κύριας αρχής του προγράμματος 
προέκυψε από την αξιολόγηση ενεργειών που υλοποιήθηκαν στο παρελθόν. Η 
πλειονότητα των ενεργειών που υλοποιήθηκαν μέχρι σήμερα για την προώθηση της 
ισότητας των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες ήταν μεμονωμένα μέτρα. Οι ειδικές 
αυτές ενέργειες ήταν και εξακολουθούν να είναι σημαντικές για την καταπολέμηση 
των ανισοτήτων, Ωστόσο, χρειάζονται γενικότερες συμπληρωματικές ενέργειες που 
θα μπορέσουν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τον προσανατολισμό των γενικών 
πολιτικών και των υπευθύνων για λήψη αποφάσεων. Ο συνδυασμός αυτός που 
ονομάζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή "διπλή προσέγγιση" - ειδικές ενέργειες και 
ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων - θεωρείται ως η πλέον 
αποτελεσματική μέθοδος για την επίτευξη της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. 
Με βάση την παρατήρηση αυτή, η επιλογή της ενσωμάτωσης της διάστασης της 
ισότητας των φύλων και η εγγενής συνολική, εξαντλητική της προσέγγιση 
υιοθετήθηκε τόσο ως κατευθυντήρια αρχή όσο και ως πρωταρχικός, στρατηγικός 
στόχος του προγράμματος. Η υλοποίηση της στην πράξη έδωσε τη δυνατότητα 
υλοποίησης νέων ενεργειών και μιας ολόκληρης σειράς πρωτοβουλιών σε κάθε 
επίπεδο που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά. 
Το 1997 άρχισαν δύο μελέτες6 με στόχο την καλύτερη κατανόηση των κριτηρίων 
επιτυχίας της στρατηγικής για την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των 
φύλων, την προώθηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι διάφοροι φορείς σε διάφορα 
επίπεδα, τη βελτίωση των μηχανισμών παρακολούθησης που χρησιμοποιούνται και 
την ανάπτυξη δεικτών προόδου. Οι εν λόγω μελέτες αποβλέπουν επίσης στην 
ανάπτυξη στατιστικών προτύπων που υιοθετούν μία προσέγγιση ενσωμάτωσης της 
διάστασης της ισότητας των φύλων. 
Έως σήμερα, συνολικά 14 σχέδια έχουν ως αντικείμενο διαφορετικά επίπεδα και 
τομείς πολιτικής με στόχο την προώθηση της ενσωμάτωσης της διάστασης της 
ισότητας των φύλων και την ανάπτυξη εργαλείων και μέσων για την εφαρμογή της. 
Πολλά σχέδια στο πλαίσιο του προγράμματος αναπτύσσονται σε άλλους τομείς 
ενεργειών και συμβάλλουν στον στόχο της ενσωμάτωσης, ιδίως με την ανάπτυξη 
συνεργασιών, τη δραστηριοποίηση βασικών παραγόντων, τη διαδικτύωση, την 
ευαισθητοποίηση των φορέων λήψης αποφάσεων, την ανάπτυξη επαφών με 
πολιτικούς και την ανάπτυξη εργαλείων, βάσεων δεδομένων και οδηγών. Από τις 
εμπειρίες αυτές διαπιστώνεται ότι το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ένα σχέδιο 
αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον καθορισμό της προσέγγισης που υιοθετείται. 
Από την αποκτηθείσα μέχρι τώρα εμπειρία, μπορεί να διαπιστωθεί ότι το πλαίσιο στο 
οποίο έχει στηριχθεί το σχέδιο αποτελεί ισχυρό παράγοντα προσδιορισμού της 
υιοθετούμενης προσέγγισης. Π.χ, σημείο εστίασης της Βρετανικής Επιτροπής για την 
Ισότητα των Ευκαιριών απετέλεσε η τοπική κυβέρνηση7. Το σχέδιο υλοποιήθηκε στο 
πλαίσιο συνεργασίας οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και οργανώσεων για την 
ισότητα από τέσσερις χώρες της ΕΕ. Στην περίπτωση αυτή η πρότυπη προσέγγιση 
που αναπτύχθηκε όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των 
φύλων βασίστηκε στις εμπειρίες και συνδέεται με τα οργανωτικά συμφέροντα των 
εμπλεκομένων οργανισμών εταίρων. 
Ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη, η χρήση του εργασιακού χώρου και του χώρου 
διαβίωσης, η χρησιμοποίηση του χρόνου καθώς και η φύση των αστικών και 
αγροτικών υποδομών επιδρούν στην ισότητα των ευκαιριών με περίπλοκο αλλά 
ουσιαστικό τρόπο. Στο πλαίσιο αυτό, χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα ένα 
φιλόδοξο σχέδιο υπό το συντονισμό του ευρωπαϊκού δικτύου EuroFEM8 και με τη 
συμμετοχή όλων των κρατών μελών. Το σχέδιο δραστηριοποιείται στους τομείς της 
χωροταξίας, των μεταφορών, της στέγασης και της τοπικής ανάπτυξης, έχοντας ως 
στόχο τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου κατά το σχεδιασμό και την 
ανάπτυξη. Βάσει περιπτωσιολογικών μελετών σχετικά με σχέδια σε διάφορες 
ευρωπαϊκές χώρες παρήχθη ένα σύνολο εργαλείων για την ενσωμάτωση της ισότηχας 
χων φύλων για χην αξιολόγηση σχεδίων που συνεκχιμούν χα θέμαχα ισόχηχας χων 
φύλων και χο οποίο περιλαμβάνει έναν κατάλογο ορθών πρακχικών. 
Η χράπεζα δεδομένων "Women's Talent Bank,9 που δημιουργήθηκε από χην 
οργάνωση "European Women's Lobby" ανάπτυξε νέα εργαλεία που προορίζονται να 
διευκολύνουν την ενσωμάτωση της ισότητας σε όλες τις πολιτικές και δράσεις. 
Πρόκειται για μια βάση δεδομένων που περιλαμβάνει χιλιάδες ονόματα γυναικών 
εμπειρογνωμόνων σε όλους τους τομείς αρμοδιοτήτων που καλύπτονται από 
κοινοτικές πολιτικές. Η νέα αυτή πηγή πληροφόρησης είναι στη διάθεση ευρωπαϊκών 
και άλλων θεσμικών οργάνων και έχει ως στόχο να προωθήσει τη λήψη αποφάσεων 
και τη χάραξη πολιτικής με βάση την εμπειρογνωμοσύνη γυναικών και ανδρών. 
Μετά την έγκριση της απόφασης του Συμβουλίου σύμφωνα με την οποία η 
ενσωμάτωση της ισότητας το>ν φύλων αποτελεί κατευθυντήρια γραμμή και 
στρατηγικό στόχο του τέταρτου προγράμματος δράσης για την ισότητα των 
ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες εγκρίθηκα ανακοίνωση τον Φεβρουάριο 1996 
που αναγορεύει την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων σε 
πολιτική της ΕΚ10. 
Η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων αποτελεί μια εντελώς νέα 
προσέγγιση για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Αυτή απαιτεί μια 
κινητοποίηση όλων των τομέων πολιτικής και των παραγόντων, 
συμπεριλαμβανομένων και των μη εξοικειωμένων με θέματα ισότητας. Απαιτεί 
επίσης μια πολιτισμική αλλαγή στη νοοτροπία και τη συμπεριφορά. Μετά από 
μόνο δυόμισι χρόνια υλοποίησης σχεδίων, ειδικών ερευνών και διαδικτύωσης σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο, η ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων παραμένει ακόμα μία 
έννοια που χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη. Ο καινοτόμος χαρακτήρας και η 
περΐπλοκότητα της έννοιας αυτής καθιστά αναγκαία τη συνέχιση και την ανάπτυξη 
της μαθησιακής διαδικασίας που έχει μόλις αρχίσει, τόσο για την υλοποίηση των 
σχεδίων όσο και για τους φορείς λήψης πολιτικών αποφάσεων, 
//. 1.3 Κινητοποίηση για την ισότητα 
Η εμπειρία από τις προηγούμενες δράστηριόχηχες και προγράμματα ισότηχας 
ευκαιριών χης Κοινόχηχας έδειξε όχι η προσήλωση και η συμμεχοχή χων 
"παραδοσιακών" παραγόνχων ισόχηχας (εθνικές υπηρεσίες ισόχηχας, γυναικείες 
ΜΚΟ) δεν επαρκούν για να επιτύχουν μια πλήρως ισόχιμη ευρωπαϊκή κοινωνία και 
όχι απαιχείχαι μία περαιχέρω κινηχοποίηση όλων χων βασικών συνχελεσχών χης 
οικονομικής και κοινωνικής ζωής αν επιζηχείχαι η ικανοποιηχική επίχευξη χου 
σχόχου της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. 
Κατέστη αναγκαίο να διευρυνθεί ο κύκλος των φορέων και των οργάνων που 
δραστηριοποιούνται για την προώθηση της ισότητας βάσει μιας στρατηγικής που 
αποβλέπει στην ενσωμάτωση της ισότητας σε όλες τις ενέργειες και τις πολιτικές και 
στην ενίσχυση των συμπεριφορών εκείνων που ευνοούν περισσότερο την ισότητα 
των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η ευαισθητοποίηση όλων των βασικών 
παραγόντων όπως οι συνδικαλιστικές ενώσεις, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές 
είναι αναγκαία και γίνεται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του προγράμματος. 
Το πρόγραμμα ενίσχυσε μέχρι σήμερα 30 σχέδια που αφορούν κυρίως το στόχο αυτό 
και τα οποία αποβλέπουν στην κινητοποίηση των βασικών παραγόντων στους τομείς 
δράσης τους και στον επηρεασμό της κοινής γνώμης. Οι κύριες δραστηριότηχες χων 
σχεδίων αυχών είχαν ως σχόχο: α) χην ευαισθηχοποίηση και χην αλλαγή χης 
συμπεριφοράς βασικών υπευθύνων για χη χάραξη πολιχικής και φορέων που 
διαμορφώνουν χην κοινή γνώμη· β) ανάδειξη ηγεχικών κύκλων σε κοινωνικούς και 
οικονομικούς χομείς χης κοινωνίας και γ) χη δημιουργία ιδίας υπευθυνόχηχας για χις 
κοινωνικές αλλαγές και σταδιακή οικοδόμηση μιας κρίσιμης μάζας απόψεων και 
δράσεων υπέρ χης ισότητας των ευκαιριών. 
Θεσπίζοντας κριτήρια επιλογής, όπως η ρητή αναφορά του μεγέθους των 
συνεταιρισμένων οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων ή η συνεργασία με 
άνδρες, ιδίως σε διευθυντικές θέσεις, ενθαρρύνοντας νέες και ισχυρές συνεργασίας 
10 
και προσδιορίζονχας χους συντελεστές προχεραιόχηχας, όπως χωρίζεχαι σχο 
παράρτημα της απόφασης ( κοινωνικοί εταίροι, μη κυβερνητικές οργανώσεις, τοπικές 
αρχές), η Επιτροπή διασφάλισε την παρουσία νέων συντελεσχών σχο πρόγραμμα. 
Η συγκρόχηση εμπειριών και γνώσεων και η μεχαβολή πολιχικών όσον αφορά χην 
ισότητα στο πλαίσιο των οργανισμών των κοινωνικών εταίρων προϋποθέτουν 
πολλαπλές ενέργειες για την αλλαγή των πολιτικών και των συμπεριφορών κατά χις 
συλλογικές διαπραγμαχεύσεις. Η ευαισθηχοποίηση και η καχάρχιση χων 
διαπραγμαχευχών και η διάδοση και η ανάπτυξη μιας προσέγγισης για χην ισόχηχα 
χων φύλων αποχελούν μία από χις κύριες μεθόδους για χην κινηχοποίηση χων 
κοινωνικών εχαίρων που συμμεχέχουν σχο πρόγραμμα. Το σχέδιο EURO-FIET11 
προβλέπει χη συμμεχοχή χων κοινωνικών εχαίρων, χου εμπορικού, υπαλληλικού, 
επαγγελμαχικού και χεχνικού χομέα, καθώς και χων εργαχικών συνδικάχων σχη 
μεχαλλουργία (IG Metal και FIM CISL). 
Επιχειρήσεις όπως η ιχαλική εχαφία σιδηροδρόμων Ferrovia Nord Milano, η χράπεζα 
Credito Italiano και φορείς όπως εμπορικοί σύλλογοι και εμπορικά επιμεληχήρια από 
χην Ισπανία, την Ιταλία, χη Γερμανία και χη Γαλλία είναι ορισμένοι από χους 
οργανισμούς που πρωχαγωνισχούν στην υλοποίηση του προγράμματος. 
Σημαντικά σχέδια υλοποιούνται από κοινωνικούς εταίρους, όπως από την Ευρωπαϊκή 
Συνομοσπονδία Εργατικών Συνδικάτων (ETUC), το γαλλικό εργατικό συνδικάτο 
CFDT, το γερμανικό "Beamtenbund" (εργατικό συνδικάτο του δημόσιου τομέα) και 
τη σουηδική επιχείρηση ενέργειας Sydkraft. Αυτές οι κατηγορίες φορέων 
δραστηριοποιούνται επίσης ως εθνικοί και διακρατικοί εταίροι σε μεγάλο αριθμό 
άλλων σχεδίων. 
Προκειμένου να βελτιωθεί ακόμα περισσότερο η συμμετοχή κοινωνικών εταίρων ως 
κύριων παραγόντων του προγράμματος, και με στόχο να ενθαρρυνθεί η συνεργασία 
τους για κοινές πρωτοβουλίες στον τομέα της ισότητας των ευκαιριών, 
πραγματοποιήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 1998 στις Βρυξέλλες ενημερωτική 
συνεδρίαση με τις οργανώσεις UNICE, ETUC και CEEP, που αποτελούν τις 
οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Η κινητοποίηση νέων φορέων συνδέεται άμεσα με τη μεταστροφή νοοτροπιών και 
συμπεριφορών. Αρκετές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές επιχειρήσεις ενστερνίστηκαν 
χο πνεύμα χου "Χάρτη για τις γυναίκες και τα μέσα ενημέρωσης"12 που εγκρίθηκε το 
Μάιο 1995 και δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος. 
Τα σχέδια χρησιμοποίησαν αποτελεσματικά πολλά διαφορετικά πλαίσια για να 
επιτύχουν τη συμμετοχή και την ενημέρωση βασικών τοπικών και εθνικών 
παραγόντων όσον αφορά το έργο τους: δημιουργία ομάδων πίεσης, διαδικτύωση, 
ενημέρωση και κατάρτιση. Οι στρατηγικές ενημέρωσης περιλάμβαναν διακηρύξεις, 
βάσεις δεδομένων, βιντεοταινίες, σεμινάρια, ενημερωτικά φυλλάδια και διασκέψεις. 
Οι στρατηγικές ενημέρωσης και διάδοσης των σχεδίων εστιάσθηκαν στους 
εκπροσώπους σημαντικών οργανισμών καθώς και στη γνώμη του ευρύτερου κοινού 
και τονίσθηκαν τα πλεονεκτήματα της ισότητας των ευκαιριών για τους φορείς 
αυτούς σ' έναν μεταβαλλόμενο κόσμο. 
11 
IRmâ το «πόμενσ mà^pj^àu^mëm^M^v^ '$m&$tybt-*fc i^K£ αυι*£'ι<αί^α¥οαΗ^^ vi*$-ι&θόβοι xtfc 
Μεταξύ sw ^φο*φϋό#ίών i^^^jj:;^': ^yiccx^otXéye^m t| αρύτερη σίρμ^οχή 
ιδίως ανδρών evaid0^o^iij|^|e ^Βέματά^ισό^ητ^,^ου κατέβουν 6έσε*ς-
κλειδιά σε ενώσεις ερφαιζρ§ι^ ή στις τοπικές και περιφερειακές 
αρχβς προκειμένου να εξασφα&Ι^Φβί η επιτυχές κινητοποίηση κατά το δεύτερο 
ήμισυ τοι> προγράμματος. 
//. 1.4 Η ισότητα σε μία μεταβαλλόμενη οικονομία 
Στην διάσκεψη κορυφής του Essen, το Δεκέμβριο του 1994, η ισότητα ευκαιριών 
μεταξύ ανδρών και γυναικών αναγνωρίστηκε ως ένα "ύψιστο καθήκον της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της και μία προϋπόθεση για τη διαρκή 
ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Η προώθηση των ίσων ευκαιριών έκτοτε έχει 
βρεθεί στο επίκεντρο του οικονομικού σχεδιασμού και της πολιτικής σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο. 
Ο στόχος της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών στην αγορά εργασίας έχει 
σημαντικά ενισχυθεί κατά τα τελευταία έτη. Ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις 
προωθούν μέτρα διαφοροποίησης του εργατικού τους δυναμικού. Παρ' όλο που οι 
γυναίκες κατέλαβαν τη μεγάλη πλειονότητα των νέων θέσεων εργασίας που 
δημιουργήθηκαν κατά την τελευταία δεκαετία, το ποσοστό απασχόλησης τους 
εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερο σε σύγκριση με εκείνο των ανδρών. 
Επυτλέον, η αγορά εργασίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό διαχωρισμένη κατά φύλα. 
Οι γυναίκες σπάνια εκπροσωπούνται σε διευθυντικές θέσεις υψηλού επιπέδου. Οι 
γυναίκες τείνουν επίσης να απασχολούνται σε θέσεις εργασίας μερικής ή προσωρινής 
απασχόλησης καθώς και στις οικιακές εργασίες. 
20 διακρατικά σχέδια έχουν μέχρι στιγμής αναπτύξει δραστηριότητες που εστιάζονται 
κυρίως στο θέμα της απασχόλησης και του εργασιακού βίου. Βασικοί τομείς 
ενεργειών στο πλαίσιο του στόχου αυτού είναι η πρόσβαση των γυναικών σε τομείς 
και επαγγέλματα όπου επικρατούν οι άνδρες, η εφαρμογή προγραμμάτων 
καθοδήγησης για την αντιμετώπιση της γυάλινης οροφής σε διοικητικό επίπεδο. 
Άλλα θέματα που αποτελούν αντικείμενο σχεδίων είναι η θετική δράση, η ευελιξία, 
οι οργανωτικές αλλαγές και η ανάληψη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών από 
γυναίκες. Στον τομέα της εκπαίδευσης, οι προσπάθειες εστιάζονται κυρίως σε 
δοκιμαστικές ενέργειες και παραδείγματα ορθών πρακτικών που αφορούν 
συγκεκριμένες ομάδες στόχους, όπως είναι οι γυναίκες μεταναστών και η ένταξη 
τους στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία ως σύνολο. Ειδική μέριμνα αποδίδεται 
στο να αποφευχθούν επικαλύψεις μεταξύ πρωτοβουλιών του Ευρωπαϊκού 
Κοινωνικού Ταμείου και ενεργειών της Κοινότητας στον τομέα της εκπαίδευσης και 
κατάρτισης (προγράμματα Leonardo και Σωκράτης). 
Η ενίσχυση επιχειρηματικών πρωτοβουλιών των γυναικών αποτελεί αντικείμενο 
ενεργειών στο πλαίσιο του προγράμματος που υλοποιούνται από οργανισμούς όπως 
εμπορικά επιμελητήρια13 και άλλες επιχειρήσεις που συνεργάζονται στο πλαίσιο 
σχεδίου. Για παράδειγμα, το σχέδιο της τράπεζας Credito Italiano14, σε συνεργασία με 
εταίρους από το Η.Β., το Βέλγιο και την Πορτογαλία, αναπτύσσει συγκεκριμένες 
υπηρεσίες για επιχειρήσεις που δημιουργούνχαι από γυναίκες, σχο πλαίσιο χης 
συνέχειας που δόθηκε σε μελέτη σχετικά με τις ανάγκες των γυναικών για 
12 
χρηματοδοτικά μέσα όπως είναι η χρηματοδοτική μίσθωση (leasing), η 
χρηματοδότηση σχεδίου και οι ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές. 
Το πρόγραμμα έχει μέχρι στιγμής υποστηρίξει έξι μελέτες στον τομέα αυτό. Μία από 
αυτές περιλαμβάνει επισκόπηση μελετών για την υπάρχουσα κατάσταση σχετικά με 
τις γυναίκες στην αγορά εργασίας15, ενώ άλλη εξετάζει το ζήτημα των 
αυτοαπασχολουμένων και των συμβοηθούντων συζύγων16. Η τελευταία αυτή μελέτη 
αποτέλεσε τη βάση για την οργάνωση δύο συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης σχετικά 
με τις συμβοηθούντες συζύγους αυτοαπασχολουμένων, οι οποίες 
πραγματοποιήθηκαν το 1997. Το 1997 άρχισε επίσης η κατάρτιση δύο μελετών17 1 . 
Η μία αφορά την κατάρτιση καταλόγου δεικτών για την αξιολόγηση σε σχέση με το 
φύλο των πολιτικών απασχόλησης και αγοράς εργασίας και η άλλη τις διαφορές των 
αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης της 
Eurostat για τη διάρθρωση των αποδοχών. Οι μελέτες αυτές ξεκίνησαν και τη στιγμή 
αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη. 
Η ισότητα των φύλων στην αγορά εργασίας δεν μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά 
χωρίς τη συμμετοχή των κύριων φορέων. Η ενσωμάτωση της έννοιας της ισότητας 
στις επιχειρήσεις είναι περισσότερο επιτυχής σε περιπτώσεις όπου οι ενέργειες 
συνδέονχαι άμεσα με χις ανάγκες της επιχείρησης και οι αποφάσεις λαμβάνονται από 
κοινού από τα εργατικά συνδικάτα και τη διοίκηση. Όπως προαναφέρθηκε, το 
πρόγραμμα έχει επιτύχει τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού βασικών φορέων στον 
χομέα αυχό, όπως εργαχικών συνδικάχων, εθνικών και πολυεθνικών επιχειρήσεων και 
εμπορικών επιμεληχηρίων, που συνεργάζονχαι με έμπειρα ερευνηχικά κένχρα και 
πανεπιστήμια. 
Ένα καλό παράδειγμα κινητοποίησης διαφόρων φορέων προκειμένου να βελτιωθεί η 
πρόσβαση των γυναικών που σταδιοδρομούν σε επιστημονικούς, τεχνολογικούς και 
βιομηχανικούς κλάδους στον τομέα της ενέργειας αποτελεί το σχέδιο της σουηδικής 
επιχείρησης Sydkraft19, στο πλαίσιο του οποίου συνεργάζονται κοινωνικοί εταίροι και 
επιχειρήσεις από τη Σουηδία και την Ιρλανδία. Το εν λόγω σχέδιο επιχειρεί να 
μεταστρέψει πολιτικές και νοοτροπίες θέτοντας το ζήτημα της ισότητας των 
ευκαιριών στην ημερήσια διάταξη των συζητήσεων στους κόλπους των συμβουλίων 
και προτείνοντας ειδικές πολιτικές και δραστηριότητες ευαισθητοποίησης. 
Παραδείγματα μεταφοράς ορθών πρακτικών καθώς και ευρείας κινητοποίησης 
φορέων υπάρχουν επίσης στον τομέα της ευέλικτης οργάνωσης της εργασίας η οποία 
συχνά θεωρείται ως οικονομική αναγκαιότητα στο σημερινό μεταβαλλόμενο κόσμο 
της απασχόλησης. Η προσέγγιση που υιοθετείται από το πρόγραμμα είναι ότι τα 
συνδικάτα και οι εργοδότες μπορούν να συνεργασθούν για την εφαρμογή εύκαμπτων 
μορφών απασχόλησης προς όφελος τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων. 
Θετικά πρότυπα ευελιξίας από διάφορα κράτη μέλη συλλέγονται από διάφορα 
σχέδια, όπως το κοινό σχέδιο βρετανικών και ολλανδικών εργατικών συνδικάτων υπό 
την επίβλεψη της Ομοσπονδίας Εργατικών Συνδικάτων του ΗΒ (Trades Union 
Congress)20. Το σχέδιο αυτό επηρεάζει με επιτυχία τις εθνικές συζητήσεις σχετικά με 
το ελαστικό ωράριο παρουσιάζοντας θετικά και εφαρμόσιμα παραδείγματα ευέλικτων 
ρυθμίσεων στο χώρο εργασίας. 
Το Δεκέμβριο του 1997, ένα ειδικό άρθρο στο περιοδικό του προγράμματος "The 
Magazine"21 ήταν αφιερωμένο στο πράσινο βιβλίο της Επιτροπής με τίτλο "Σύμπραξη 
για μια νέα οργάνωση της εργασίας". Το άρθρο περιλάμβανε επισκόπηση των 
σχεδίων που εξετάζουν ζητήματα που συνδέονται με το πράσινο βιβλίο της 
.13 
Επιχροπής. Το πρόγραμμα συνέβαλε με χον χρόπο αυχό στη συζήτηση και στη 
συλλογή πληροφοριών που άρχισε με το πράσινο βιβλίο. 
Το δεύτερο εξάμηνο του 1997, επί προεδρίας Λουξεμβούργου, πραγματοποιήθηκε 
ευρωπαϊκή διάσκεψη σχετικά με τη διάσταση της ισότητας των νέων μεθόδων 
οργάνωσης της εργασίας22 με την υποστήριξη του προγράμματος. Κατά τη διάσκεψη 
παρουσιάσθηκαν αρκετά επιτυχή παραδείγματα σχεδίων που χρηματοδοτήθηκαν από 
το πρόγραμμα. Το πρόγραμμα χρηματοδότησε επίσης τη δημοσίευση των πρακτικών 
της διάσκεψης. 
Παραδοσιακές αντιλήψεις όσον αφορά τους ρόλους των φύλων και άλλοι (έμμεσοι) 
μηχανισμοί διακρίσεων στις πρακτικές των επιχειρήσεων εξακολουθούν να 
εμποδίζουν τις γυναίκες να συμμετέχουν ισότιμα στην αγορά εργασίας. Η 
παραγνωρισμένη αυτή πτυχή της ανισότητας των φύλων στην αγορά εργασίας μπορεί 
να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά με την αποκαλούμενη προσέγγιση "καθοδήγησης" 
και την κινητοποίηση των διοικητικών στελεχών επιχειρήσεων, της δημόσιας 
διοίκησης και των τμημάτων προσωπικού για την ανάδειξη μιας νέας γενιάς 
γυναικών διοικητικών στελεχών. Το πρόγραμμα υποστηρίζει δοκιμαστικές ενέργειες 
και τη μεταφορά παραδειγμάτων ορθών πρακτικών στον τομέα αυτό, εστιάζοντας 
κυρίως στα ανώτερα επίπεδα διοίκησης. 
Επιπλέον, το γερμανικό ινστιτούτο Jugendinstitut23 πραγματοποιεί συνολική έρευνα 
για τον εντοπισμό των σχεδίων καθοδήγησης που εφαρμόζονται σε όλη την Ευρώπη 
και την προώθηση ενεργειών καθοδήγησης σε κράτη μέλη στα οποία η προσέγγιση 
αυτή δεν έχει ακόμα εφαρμοσθεί. Από τα αποτελέσματα των σχεδίων έως σήμερα 
διαπιστώνεται ότι η καθοδήγηση δεν είναι μόνο μια εξαιρετικά χρήσιμη εμπειρία 
τόσο για τους καθοδηγητές όσο και για τους καθοδηγούμενους, αλλά μπορεί επίσης 
να έχει αντίκτυπο στις πολιτικές της διοίκησης και να συμβάλει στη μεταβολή των 
αντιλήψεων μέσα στην επιχείρηση. 
Οι πολιτικές για την αγορά εργασίας και οι καινοτομίες στην οργάνωση της εργασίας 
και γενικά στην κοινωνία συχνά εφαρμόζονται χωρίς να ληφθούν πλήρως υπόψη οι 
επιδράσεις για την ισότητα των φύλων. Εργαλεία και πρότυπα που αναπτύχθηκαν 
βάσει έρευνας των ενεργειών στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν ως στόχο να 
επηρεάσουν θετικά τις πρακτικές της διοίκησης ώστε να λαμβάνουν υπόψη τη 
διάσταση της ισότητας των φύλων. Διακρατικά σχέδια που αναπτύσσονται στον 
τομέα αυτό, όπως το σχέδιο της γαλλικής συνδικαλιστικής ομοσπονδίας CFDT24, 
παράγουν συγκεκριμένα εργαλεία πολιτικής προσανατολισμένα σε αποτελέσματα για 
την επίτευξη αλλαγών στη βιομηχανία. Μεταξύ των εργαλείων αυτών 
συγκαταλέγονται αναλυτικά και διαγνωστικά εργαλεία για ελέγχους της κατάστασης 
όσον αφορά την ισότητα των φύλων, οδηγίες και εγχειρίδια για ενσωμάτωση των 
ζητημάτων της ισότητας των φύλων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. 
Έχει επίσης σημειωθεί πρόοδος στον τομέα της εκπροσώπησης των γυναικών στις 
επιχειρήσεις, στις επιστήμες και στην τεχνολογία σε ανώτερο επίπεδο. Η βάση 
δεδομένων WITEC25 που καλύπτει το Βέλγιο, την Ισπανία, τη Γερμανία, τη Σουηδία, 
τη Δανία και τις Κάτω Χώρες επιδιώκει να συμβάλει στην αντιμετώπιση της χαμηλής 
εκπροσώπησης των γυναικών σε τομείς και επαγγέλματα όπου επικρατούν οι άνδρες 
παρουσιάζοντας έναν εκτενή κατάλογο γυναικών που κατέχουν ανώτερες 
επιστημονικές και τεχνολογικές θέσεις σε σχεδόν κάθε επιστημονικό χομέα. 
14 
Στο πλαίσιο χων χακχικών συνεδριάσεων χων υπευθύνων χων σχεδίων, 
πραγμαχοποιούνχαν συνχονισχικές συναντήσεις εργασίας με στόχο την ανάπτυξη 
διασυνδέσεων μεταξύ των σχεδίων και της συνεργασίας στον τομέα αυτό. 
Δημοσιεύθηκαν δύο ειδικά ενημερωτικά φυλλάδια: το πρώτο αφορά τις τάσεις στην 
απασχόληση των γυναικών κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 και 
δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 199726 και το δεύτερο είχε ως θέμα το χρόνο εργασίας 
ανδρών και γυναικών στη δεκαετία του 1990 και δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 
199727. 
Η νέα ευρωπαϊκή στρα^γική για^ν απασχόληση παρέχβι νέα κίνητρα για την 
αύξηση; w .8p^^piê^^^^$j'^^t"^p^% ÉDÇ στόχο την αντιστροφή της 
υποεκπροσώπησης τοΝΓ ;^<xaw'"$£/ζορισμένους οικονομικούς τομείς και 
επαγγέλματα και της υ^]ρ^βκιΙρρ^ί|^σήφ'τσός σε ά3ιλα/\Βνας άλλος σημαντικός 
τομέας που, εντοπίστηκε ως''βΕ0ί^ρφό% αυξημένη δραστηριότητα είναι η 
αναγνώριση ίκαν η npm^èiijtm^'^k^^^m^év πρωτοβουλιών των γυναικών 
και της συμβολής τους στην KOiVëvfo θά αποτελέσει επίσης προτεραιότητα για τα 
επόμενα χρόνια. Τα θέματα αυτά;» που συνδέονται άμεσα με τις κατευθυντήριες 
γpαμμéς για την α^ύ^%ύ^ρ^ι<^έέά με την ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών 
και ανδρών» θα «νισρθούν τόσο απο σ^δια όσο και από άλλες δραστηριότητες 
στο πλαίσιο του προγράμματος κατά τη δεύτερη φάση του. Προτεραιότητα θα 
δοθεί σε σχέδια και tyy^p$tt0c που εστιάζονται στις αλλαγές ποι> 
σημειώθηκαν στην αγορά εργοκ^και ενδέχεται να επιδράσουν στις πολιτικές σε 
Εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, Τα αποτελέσματα των σχεδίων καθώς και η 
σχετική εργασία που έχει γίνει από τις ομάδες εμπειρογνωμόνων τον 
προγράμματος έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν στην περαιτέρω ανάπτυξη των 
κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. 
Π. 1.5 Συμβιβασμός του εργασιακού και του οικογενειακού βίου 
Στο πλαίσιο του στόχου αυτού εξετάζονται η αυξανόμενη διαφοροποίηση τόσο του 
εργασιακού όσο και του οικογενειακού βίου και οι αλλαγές της σχέσης μεταξύ τους. 
Για την εκμετάλλευση του οικονομικού δυναμικού των γυναικών και την 
ικανοποίηση της επιθυμίας τους για εισδοχή ή επανένταξη στην αγορά εργασίας, 
χρειάζεται να προωθηθούν πολιτικές που επιτρέπουν τον καλύτερο συνδυασμό του 
εργασιακού και του οικογενειακού βίου. Λόγω των ταχύτατων μεταβολών οι δομές 
και οι σχέσεις εντός των νοικοκυριών αλλάζουν και αποκτούν μη παραδοσιακό 
χαρακτήρα. Ωστόσο, οι καταστάσεις των κρατών μελών διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό, 
γεγονός που αφενός, καθιστά τις ενέργειες σε ευρωπαϊκό επίπεδο περίπλοκες και 
αφετέρου, τις ανταλλαγές εμπειριών και ορθών πρακτικών ακόμα περισσότερο 
αναγκαίες. 
Η ανάπτυξη πολιτικών και πρακτικών για καλύτερο συνδυασμό του εργασιακού και 
του οικογενειακού βίου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 
προγράμματος. Στο πλαίσιο αυτό απαιτούνται δραστηριότητες πληροφόρησης και 
ευαισθητοποίησης που θα απευθύνονται τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες 
εργοδότες και εργαζομένους. Τα σχέδια υλοποιούν δραστηριότητες πολιτικής, 
πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης. 
15 
Τον Ιούνιο χου 1997 ολοκληρώθηκε μία σημανχική επισκόπηση της τρέχουσας 
κατάστασης όσον αφορά το συνδυασμό του εργασιακού και οικογενειακού βίου για 
τους άνδρες και τις γυναίκες. Αυτή η μελέτη28 εξετάζει επίσης την ποιότητα των 
υπηρεσιών φύλαξης των παιδιών, καθώς και την ευέλικτη εργασία ως μέσο για το 
συνδυασμό του εργασιακού και οικογενειακού βίου, και περιλαμβάνει ανάλυση των 
ενδεχόμενων κινδύνων λόγω αύξησης της επικινδυνότητας της εργασίας των 
γυναικών. 
Κατά τα πρώτα δύο έτη το πρόγραμμα χρηματοδότησε 12 σχέδια. Αυτά εστιάζονται 
κυρίως στο συνδυασμό του εργασιακού και του οικογενειακού βίου και καλύπτουν 
σημαντικά θέματα, όπως η σχέση μεταξύ των δυνατοτήτων πρόσβασης σε έμμισθη 
εργασία και άλλων πτυχών του οικογενειακού βίου, όπως της φύλαξης των παιδιών, 
της αναψυχής και του κοινωνικού βίου. Άλλα ζητήματα που εξετάσθηκαν από τα 
σχέδια είναι ο ρόλος των φύλων στην οικογένεια και η κατανομή των αρμοδιοτήτων 
στο σπίτι, η παροχή συμβουλών και υποστήριξης στους εργαζομένους που είναι 
επιφορτισμένοι με τη φροντίδα άλλων ατόμων, καθώς και το σημαντικό ζήτημα της 
εξωσχολικής φύλαξης των παιδιών. 
Αρκετά σχέδια στον τομέα αυτό εξετάζουν μέτρα και πολιτικές προς όφελος τόσο 
των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων. Από τα σχέδια διαπιστώνεται ότι είναι 
προς όφελος των επιχειρήσεων - από άποψη πρόσληψης και διατήρησης του 
προσωπικού, βελχίωσης χου εργασιακού ενδιαφέρονχος και μείωσης χων απουσιών -
να προωθήσουν εύκαμπχες μορφές εργασίας προκειμένου να επιχραπεί σχους 
εργαζομένους να συνδυάσουν χον εργασιακό και χον οικογενειακό χους βίο. 
Περιπχωσιολογικές μελέχες και κοινές διακραχικές δοκιμαστικές ενέργειες 
παρήγαγαν πρόχυπες λύσεις και υλικό καχάρχισης. Οι επαγγελμαχίες πιλόχοι σχο 
Η.Β., σχη Σουηδία, σχη Νορβηγία και σχη Δανία αποχελούν χον πληθυσμό δείγμα για 
χην εκπόνηση ερευνηχικής έκθεσης και χην καχάρχιση οδηγού ενεργειών σχεχικά με 
χην υποστήριξη χων εργαζομένων που είναι επιφορχισμένη με χη φρονχίδα αχόμων, 
σχο πλαίσιο σχεδίου χου Η.Β. με χίχλο "Children in Scotland"29. Παραδείγματα ορθών 
πρακχικών που αφορούν χις αποκαλούμενες "χράπεζες χρόνου", όπως αναπτύχθηκαν 
σε αρκετές ιταλικές πόλεις, χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη παρόμοιων 
δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του σχεδίου "Salud y Familia"30 στη Βαρκελώνη, το 
οποίο εξετάζει τη χρησιμοποίηση του χρόνου εντός της οικογένειας και καθιερώνει 
ένα σύστημα αμοιβαίας υποστήριξης. 
Ορισμένα σχέδια προχώρησαν ακόμα περαιτέρω και εξέτασαν τα συμφέροντα και τα 
κίνητρα των ανδρών. Η πόλη του Reykjavik31 εξέτασε σε βάθος ποια είναι τα κίνητρα 
των ανδρών που παίρνουν γονική άδεια και ποιες άλλες ενέργειες μπορούν να γίνουν 
ώστε ακόμα περισσότεροι άνδρες να παίρνουν άδεια πατρότητας. Τηλεοπτικό 
ντοκιμαντέρ που παρουσιάζει όλη την περίοδο της άδειας πατρότητας που έχουν 
λάβει άνδρες οδήγησε σε ευρύτατες συζητήσεις στην Ισλανδία σχετικά με το ρόλο 
των φύλων και θα μεταδοθεί επίσης σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. 
Ένα άλλο παράδειγμα κινητοποίησης των ανδρών και των γυναικών αποτελεί το 
βελγικό σχέδιο "Bond van Grote en Jonge Gezinnen"32, που προσφέρει πρακτικό και 
ελκυστικό υλικό καχάρχισης για ομάδες που εξεχάζουν χο ρόλο χων ανδρών και χων 
γυναικών ενχός χης οικογένειας. Το υλικό αυχό που αποχέλεσε ήδη ανχικείμενο 
ευρύχαχων συζηχήσεων σχο Βέλγιο μεχαφράσθηκε σχα ισπανικά και χρησιμοποιείχαι 
ευρύχαχα από ομάδες συζήτησης στην Ισπανία. Το πορτογαλικό σχέδιο Graal33 και το 
σχέδιο του ινστιτούτου γυναικών στην ισπανική περιοχή των βάσκων34, οδήγησαν 
16 
επίσης στην πραγματοποίηση συζητήσεων και μαθημάτων κατάρτισης μεταξύ των 
ανδρών. Αυτά τα παραδείγματα διακρατικών ανταλλαγών καινοτομιών και ορθών 
πρακτικών καταμαρτυρούν την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία των σχεδίων που 
υποστηρίζονται από το πρόγραμμα. 
Οι δύο ομάδες εμπειρογνωμόνων του προγράμματος κατάρτισαν το Μάρτιο του 1998 
κοινή έκθεση με τίτλο "Η φροντίδα στην Ευρώπη"35 η οποία περιλαμβάνει 
επισκόπηση της κατάστασης στην Ευρώπη όσον αφορά τη φροντίδα των παιδιών 
καθώς και εξαρτώμενων συγγενών τρίτης ηλικίας (βλ. χμήμα Π.2.2). 
Λαμβανομένων υπόψη tmv δημογραφικών τάσεων, ο προσδιορισμός ορθών 
πρακτικών στον τομέα της φροντίδας και ιδίως η ενίσχυση της συμμετοχής των 
ανδρών σε δραστηριότητες φροντίδας (τόσο εντός της οικογένειας όσο και στον 
τομέα τα>ν υπηρεσιών φροντίδας) θα αποτελέσει σημαντικό ζήτημα κατά τα 
προσεχή έτη του προγράμματος. ' 
Επιπροσθέτως» το ζήτημα του συνδυασμού του εργασιακού και του οικογενειακού 
βίου έχει μέχρι σήμερα εξετασθεί κυρίως μέσω μελετών και σχεδίων σε μεγάλες 
επιχειρήσεις. Από πολλές απόψεις, οι συνθήκες εργασίας σε μικροεπιχειρήσεις 
και μικρές επιχειρήσεις 6ιαφεροιτν πολύ από εκείνες τ<»ν μεγάλων επιχειρήσεων. 
Κατά συνέπεια, τα θέματα που, αφορούν το συνδυασμού εργασιακού και 
οικογενειακού βίου στις σε μικρρεπΐχειρήσεις και μικρές επιχειρήσεις πρέπει 
επίσης να εξετασθούν με συγκειςρ]ίμενο τρόπο κατά το δεύτερο ήμισυ του 
προγράμματος. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη πολιτικών για την εργασία φιλικών 
προς την? οικογένεια ,μαζί αε éyoy, καλύτερο συμβιβασμό εργασιακού και 
οικογενειακού βίου έχουν αναγνωριστεί, &ς σημαντικά ζητήματα για τις 
κατευθυντήριες γραμμές για την^πασ^όληση τα αποτελέσματα των εν λόγω 
σχεδίων έ#ουν τη δυνατότητα να φμβαλουν στην υποστήριξη της μελλοντικής 
//. 1.6 Ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. 
Η προώθηση της ισόρροπης συμμετοχής των φύλων στη διαδικασία λήψης 
αποφάσεων αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους του προγράμματος. Παρ' όλο 
που σήμερα αναγνωρίζεται ευρέως η σημασία της ισόρροπης εκπροσώπησης 
γυναικών και ανδρών κατά τη λήψη των αποφάσεων, οι γυναίκες εξακολουθούν να 
υποεκπροσωπούνται στην πολιτική, στους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς και 
γενικά σε θέσεις όπου λαμβάνονται αποφάσεις. Επυτλέον, σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη 
οι πολιτικές δομές διέρχονται στάδιο μεταβολής. Αυτή η μεταβολή οφειλόμενη σε 
πολιτικές και οικονομικές κρίσεις, παρέχει τη δυνατότητα να επιταχυνθεί ο ρυθμός 
αύξησης των γυναικών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Οι κοινωνικές αλλαγές 
συμβάλλουν ώστε να αναγνωρίζεται ακόμα περισσότερο ότι η ισόρροπη συμμετοχή 
των φύλων σε όλους τους τομείς της κοινωνίας δεν αποτελεί πλέον αίτημα των 
γυναικών, αλλά αναπόφευκτο στοιχείο μιας σύγχρονης δημοκρατικής κοινωνίας. 
Έγκυρες πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις των γυναικών σε όλα τα επίπεδα και σε 
όλους τους τομείς των διαδικασιών λήψης αποφάσεων έχει αποφασιστική σημασία 
για την κινητοποίηση των διαφόρων φορέων για δράση. Η Επιτροπή έχει συμβάλει 
στη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με το θέμα αυτό με την εκπόνηση στο πλαίσιο 
του προγράμματος ευρωπαϊκής μελέτης όσον αφορά τη θέση των γυναικών στη 
17 
διαδικασία λήψης πολιχικών, οικονομικών και κοινωνικών αποφάσεων στην 
Ευρώπη36 χο 1996. 
Όσον αφορά χη λήψη πολιτικών αποφάσεων, η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων, που 
δημιουργήθηκε από χο "Frauen Computer Zentrum" στο πλαίσιο χου προγράμματος37 
παρέχει χη δυναχόχηχα για ανάπτυξη στρατηγικών ή εκστρατειών και μέσω αυτών 
την ευαισθητοποίηση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση, την πρόοδο που έχει 
σημειωθεί και τις συνεχιζόμενες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Η διάθεση 
σύγχρονων στοιχείων σχετικά με τις γυναίκες στη διαδικασία λήψης πολιτικών 
αποφάσεων θεωρείται ένα από τα κύρια επιτεύγματα του προγράμματος και τα 
δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί από το πρόγραμμα έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί 
στην ετήσια έκθεση του 1997 για την ισότητα των ευκαιριών στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση. 
Το 1997, άρχισε η κατάρτιση μιας νέας μελέτης σχετικά με τον αντίκτυπο των 
εκλογικών συστημάτων στην εκπροσώπηση των γυναικών στα κοινοβούλια38, η 
οποία δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί. 
Συνολικά 16 σχέδια έχουν αναπτύξει μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων οι οποίες 
προωθούν την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στη διαδικασία λήψης 
αποφάσεων, ιδίως στον τομέα της πολιτικής. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η 
δημιουργία και η επέκταση ευρωπαϊκών δικτύων γυναικών πολιτικών39, τρεις 
σημαντικές ευρωπαϊκές διασκέψεις40, εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την 
παρουσία των γυναικών στην πολιτική41, ένα πρόγραμμα ανταλλαγών μεταξύ 
γυναικών πολιτικών από τη Σουηδία και την Ισπανία42, αρκετές δραστηριότητες 
απόκτησης δεξιοτήτων και κατάρτισης για γυναίκες σε ηγετικές θέσεις43, καθώς και 
μεγάλος αριθμός δημοσιεύσεων και διακρατικών συνεδριάσεων. 
Σε όλες τις συνεδριάσεις των υπευθύνων των σχεδίων πραγματοποιήθηκαν σεμινάρια 
για σχέδια με στόχο τη δημιουργία δεσμών και την ενίσχυση της συνεργασίας στον 
τομέα αυτό. Ειδικός φάκελος στο τεύχος του Ιουλίου 1997 του περιοδικού του 
προγράμματος44 ήταν αφιερωμένος στην ίση εκπροσώπηση των φύλων στη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων και παρείχε πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο που 
σημειώνουν τα σχέδια. Τον Ιανουάριο του 1998 οργανώθηκε από το πρόγραμμα 
θεματική συνεδρίαση στην οποία συμμετείχαν μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
υπεύθυνοι σχεδίων και εμπειρογνώμονες. Κατά τη συνεδρίαση συζητήθηκαν νέες 
έννοιες, στρατηγικές και πιθανές ενέργειες που θα μπορούσαν να υλοποιηθούν ώστε 
να επιτευχθούν περισσότερο εξισορροπημένα αποτελέσματα κατά τις προσεχείς 
εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 
Τα σχέδια εξετάζουν εμπειρίες από διαφορετικά επίπεδα λήψης αποφάσεων (τοπικό, 
εθνικό και ευρωπαϊκό) και από διαφορετικά κράτη μέλη. Η διαδικασία αυτή 
διευκολύνεται χάρη σε ήδη υπάρχοντα ευρωπαϊκά μέσα και εργαλεία, όπως η 
σύσταση του Συμβουλίου45, η διακήρυξη των Αθηνών46, ο χάρτης της Ρώμης47 και ο 
οδηγός "Πώς θα παγιωθεί η ισορροπία των δύο φύλων στη λήψη πολιτικών 
αποφάσεων"48 που παρήχθησαν στο πλαίσιο προηγούμενων προγραμμάτων για την 
ισότητα των ευκαιριών. 
Το ζητούμενο δεν είναι πλέον η είσοδος των γυναικών στον πολιτικό στίβο. Σήμερα, 
τίθενται νέα ζητήματα με περισσότερο ποιοτικά χαρακτηριστικά. Οι εμπειρίες 
αποδεικνύουν ότι η ίση εκπροσώπηση γυναικών και ανδρών στη λήψη αποφάσεων 
οδηγεί σε οργανωτικές αλλαγές και σε περισσότερες ευκαιρίες για την ένταξη της 
18 
διάστασης της ισότητας των φύλων σε όλες τις πολιτικές. Διαπιστώνεται ότι ολοένα 
περισσότερα σχέδια που εξετάζουν το ζήτημα της συμμετοχής των γυναικών στη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων ενσωματώνουν τη στρατηγική αυτή στις 
δραστηριότητες τους. 
Το εθνικό συμβούλιο γυναικών της Δανίας πραγματοποίησε στο πλαίσιο του 
προγράμματος συστηματικές αξιολογήσεις των τοπικών προεκλογικών εκστρατειών 
στη Δανία49. Η αξιολόγηση των στοιχείων αυτών, καθώς και δεδομένων από τη 
Σουηδία, υποδεικνύει ότι ιδιαίτερα στις τοπικές εκστρατείες η συμμετοχή 
περισσότερων γυναικών αποδεικνύεται περισσότερο αποτελεσματική για την 
άντληση πιο ισορροπημένων αποτελεσμάτων όσον αφορά την εκπροσώπηση των 
φύλων. Από την αξιολόγηση εκλογικών στρατηγικών στη Σουηδία διαπιστώνεται ότι 
η υποστήριξη από κορυφαία στελέχη του πολιτικού συστήματος έχει αποφασιστική 
σημασία για την άνχληση θεχικών αποχελεσμάχων. Διαπιστώθηκε επίσης όχι 
σημανχικό ρόλο διαδραμαχίζει η ισχυρή οργάνωση, καχά προχίμηση σε διακομμαχικό 
επίπεδο. 
Αρκεχά σχέδια αποχελούν παράδειγμα διάδοσης ορθών πρακχικών, όπως οι ενέργειες 
πληροφόρησης εκ μέρους χης Regimprensa50, μιας χοπικής εφημερίδας σχην περιοχή 
χης Λισσαβόνας. Το σχέδιο κινηχοποίησε φορείς σε χοπικές κοινότητες προκειμένου 
να αυξηθεί ο αριθμός των γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο. 
Αποτελεί επίσης παράδειγμα του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει ο χοπικός χύπος 
για χη βελτίωση χης ευαισθηχοποίησης όσον αφορά χην παρουσία χων γυναικών σχην 
πολιχική. 
Κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου του προγράμματος συγκεντρώθηκαν και 
μεταφέρθηκαν ορθές πρακτικές όσον αφορά προσεγγίσεις για την κατάρτιση 
γυναίων σε διευθυντικά καθήκοντα κοίχ την ενδυνάμωση των γυναικών. Οι 
δραστηριότητες έχουν σχεδιασΜ^ μ£νο για τη βελτίωση της πρόσβασης των 
γυνοτκέν σε θέσεις λήψης απρ^ίίάίών; αλλά επίσης αποβλέπουν στην επιτυχή 
εκτέλεση των καθηκόντων τους σε απαιτητικές συνθήκες. Τα αποτελέσματα της 
κατάρτισης γυναικών σε διευθυντικά καθήκοντα καταδεικνύουν ότι η προσέγγιση 
σεύτ|ρο ηρφχτσυ,προγραμμά^^^ ψ^^:%^ψ^ψ^ς\ 
ειδήμων στρατηγών που ^Λ^γ:^^$ψ^φ>^ π^^ώς"όπώς;τ4';αν^ύ§η 
ρυθμιστικών μέτρων, ^κ<ηρ()0Ά^^^ρβψ^; του κοινοί *m''è&v$$<W 
ποσόστωσης ώστε να; i*eX^§^^S^#|||:'0^ ^ ^ΐΐ^οττκή όσο και απσ,/π<><^τΐκή 
άποψη. Το «gift^KX!^ θέση τβ^γυ^ικών 
σε κίθε επίπίδϊο λήψης πολιτικών μβ$ή$^φν m τοπικά, < περιφερειακά* ε#ν»Φ και 
β^^^βφτ'ρ^μχίζα oppfm<L^%^:^^^^^j^\ συνεργασία με άλλ^ς φορεί-
στο^έαί 
19 
//. /. 7 Άσκηση των δικαιωμάτων ισότητας 
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χα τυπικά δικαιώματα της ισότητας που προβλέπονται στην 
νομοθεσία και στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου συνιστούν από κοινού 
ένα μοναδικό και αναγνωρισμένο πρότυπο. Ωστόσο, στα διάφορα κράτη μέλη, οι 
τελικοί δικαιούχοι της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ισότητας και οι περισσότεροι 
επαγγελματίες που εργάζονται στον τομέα αυτό είτε δεν γνωρίζουν είτε δεν είναι 
πλήρως εξοικειωμένοι με τη νομοθεσία και τη νομολογία αυτή. Η προφανής αυτή 
αντίφαση δικαιολογεί πλήρως τις προσπάθειες του προγράμματος στον εν λόγω 
τομέα. 
Το πρόγραμμα έχει προσδιορίσει δύο πλαίσια δράσης. Πρώτον, μια σειρά 
δραστηριοτήτων που έχει στόχο την άρση των εμποδίων για την αποτελεσματική 
εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας και, δεύτερον, μία άλλη δέσμη δραστηριοτήτων 
έχει ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητας και της ποσότητας των πληροφοριών 
σχεχικά με χα δικαιώμαχα ισότητας, εστιάζοντας ιδιαίτερα στις γυναίκες και σε 
εκείνους που ασκούν νομικά επαγγέλματα. 
Όσον αφορά την ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας, έχουν υλοποιηθεί αρκετές 
ενέργειες προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή της βασικής αυτής αρχής του 
κοινοτικού δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται διασκέψεις, σεμινάρια και 
ανταλλαγές σχεδίων51 τα οποία καταδεικνύουν το βαθμό στον οποίο πρέπει να 
ενισχυθεί η άσκηση των δικαιωμάτων ισότητας, τόσο στο δικαστικό τομέα όσο και 
αλλού, με χρησιμοποίηση νέων μεθόδων και μηχανισμών. Εργαλείο αναφοράς στον 
τομέα αυτό αποτελεί ο κώδικας δεοντολογίας52 όσον αφορά την εφαρμογή της ίσης 
αμοιβής τον οποίο δημοσίευσε και διένειμε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 
Η διάσκεψη που οργανώθηκε στο Δουβλίνο στις 25 Νοεμβρίου 199653 - με την 
υποστήριξη του προγράμματος - επιβεβαίωσε ότι οι αιτίες των διαφορών που 
παρατηρούνται σήμερα μεταξύ χων αμοιβών οφείλονχαι χόσο σχα συσχήμαχα 
αξιολόγησης χης εργασίας όσο και σχις δυσχέρειες για την επιβολή αποτελεσματικών 
κυρώσεων κατά των μισθολογικών διακρίσεων. 
Δύο διακρατικά σχέδια ασχολήθηκαν επίσης με το θέμα της ίσης αμοιβής: το σχέδιο 
της ETUC54 διοργάνωσε σειρά εθνικών διασκέψεων για τη βελτίωση της 
ευαισθητοποίησης μεταξύ των διαπραγματευτών των εργατικών συνδικάτων και για 
την παροχή πληροφοριών που θα τους είναι χρήσιμες κατά τη διαπραγμάτευση 
συλλογικών συμφωνιών για το θέμα των μισθολογικών διακρίσεων. Το σχέδιο του 
βελγικού Υπουργείου Απασχόλησης και Εργασίας για την "ταξινόμηση και την 
αμοιβή"55, απομακρύνθηκε από τον αυστηρά νομικό τομέα ώστε να εντοπίσει άλλες 
μεθόδους οι οποίες θα μπορούσαν να τερματίσουν τις διακρίσεις όσον αφορά τους 
μισθούς. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν δυνατότητες στα 
κράτη μέλη υπέρ της ισότητας των αμοιβών εκτός του νομικού πλαισίου. Οι "ορθές 
πρακτικές" που εντοπίσθηκαν από το σχέδιο περιλαμβάνουν ενέργειες και μέτρα 
σχετικά με συστήματα αξιολόγησης της εργασίας που χρησιμοποιούνται για την 
εξάλειψη ή την αποφυγή των διακρίσεων λόγω του φύλου, τα οποία, είτε σκοπίμως 
είτε όχι, υπάρχουν στις σημερινές πρακτικές απασχόλησης. 
Δύο συγκεκριμένα ζητήματα που περιλαμβάνονται στην ημερήσια διάταξη της 
Επιτροπής έδωσαν αφορμή για συζητήσεις και ανταλλαγές απόψεων στο πλαίσιο του 
προγράμματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η κατάσταση όσον αφορά χις συζύγους 
20 
αυχοαπασχολουμένων και η εξατομίκευση κοινωνικών και φορολογικών 
δικαιωμάτων: 
Καχά χο πρώχο ήμισυ χου 1997 πραγμαχοποιήθηκαν δύο συζηχήσεις στρογγυλής 
χραπέζης όσον αφορά χις συμβοηθούνχες συζύγους. Τα πρακχικά δημοσιεύθηκαν56 
και διαδόθηκαν προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθηχοποίηση σχεχικά με χο θέμα 
αυχό. Καχά χις συζηχήσεις αυχές διαπισχώθηκε όχι είναι ανάγκη να σχεδιασθούν 
ενέργειες εκχός χου νομικού πλαισίου προκειμένου χο έργο χων συζύγων αυχών να 
προβληθεί περισσόχερο με ενέργειες ευαισθηχοποίησης, καχάρχισης και καχαγραφής. 
Τον Οκχώβριο χου 1997 πραγμαχοποιήθηκε σεμινάριο στο Παρίσι57 για χην 
εξατομίκευση χων δικαιωμάτων χο οποίο αποσαφήνισε χις διάφορες προσεγγίσεις για 
χην κοινωνική προστασία και χα συστήματα φορολόγησης στα κράτη μέλη. 
Η παροχή άμεσων πληροφοριών στις γυναίκες σχετικά με τα δικαιώματα τους είναι 
ένα μακροπρόθεσμο καθήκον το οποίο πρέπει να υλοποιείται μέσω διαφόρων 
διαύλων. Η πολιτική πληροφόρησης που αναπτύσσεται σχο πλαίσιο χου 
προγράμμαχος είναι σχεδιασμένη ώσχε να εξασφαλίζει χη διάδοση και χην 
εκλαΐκευση χων πληροφοριών σχεχικά με χα δικαιώματα χων γυναικών μέσω 
διαφορεχικών εκδόσεων. Το περιοδικό (Magazine) περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο χο 
οποίο είναι αφιερωμένο σε ρυθμίσεις σχεχικά με χα δικαιώματα ισόχηχας στην 
Ευρώπη. Επιπροσθέχως, ένα οκχασέλιδο συμπλήρωμα σχο περιοδικό είναι 
αφιερωμένο σχο έργο της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη νομοθεσία περί ισότητας. 
Το ελληνικό σχέδιο με τίτλο "Επιφυλακή για τα δικαιώματα των γυναικών"58 
παρουσιάζει με πολύ συγκεκριμένο τρόπο την ανάγκη για ενέργειες πληροφόρησης 
και υποστήριξης που έχουν αποφασιστική σημασία για την αποτελεσματική άσκηση 
των δικαιωμάτων των γυναικών. Ο χαμηλός αριθμός των προσφυγών για διακρίσεις 
λόγω του φύλου σε δικαστήρια στη Νότια Ευρώπη αντικατοπτρίζει περισσότερο τις 
περιορισμένες γνώσεις για τα δικαιώματα αυτά και την απουσία κατάλληλων δομών 
υποστήριξης, παρά την έλλειψη διακρίσεων στην πράξη. Με βάση τη διαπίστωση 
αυχή, χο σχέδιο ανέπτυξε πολυδιάστατη δράση που περιλαμβάνει ενέργειες 
υποστήριξης για τη διευκόλυνση της άσκησης δικαστικών προσφυγών. Τα 
αποτελέσματα επισημαίνουν ότι οι γυναίκες δεν έχουν συνειδητοποιήσει τα 
δικαιώματα τους και την ανάγκη για παροχή κατάλληλων νομικών συμβουλών. 
Το σχέδιο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που υλοποιήθηκε από τον ισπανικό 
φορέα για την ισότητα "Instituto de la Mujer"59 επισημαίνει επίσης τη σημαντική αυτή 
ανάγκη για πληροφόρηση. Με την παροχή πληροφοριών σχετικά με το κοινοτικό 
δίκαιο και με τη βελτίωση της ευαισθητοποίησης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και 
των νομικών, το σχέδιο προσαρμόζει και μεταφέρει υπάρχοντες μηχανισμούς και 
μέτρα από κράτη μέλη όπου οι μηχανισμοί ενημέρωσης είναι περισσότερο 
αναπτυγμένοι. 
21 
ο$ην 
mri$$& των ανδρών 4éo και των Η ανάγκη -;Μί^σης 
ΐ*π0γραμΜ^&ν$τΕο τήν;^^ 
κα$ημερτνή ξωή των 
γυναικών. Οι Φχφοφ^^ξ^^^^:^ ;τ$| $ικ##ματα και για άλλες ενέργειες 
πρέπει να βασίζονται σε'*ίφφψύ$$'ζώσεις αναγνωρισμένες από τους νομικούς 
στους οποίους και θα άπείίήονονται» προτού υλοποιηθούν. Στον τομέα αυτό 
χρειάζεται επίσης η ε^αοαργή* μι#£ στρατηγικής για τήν ενσωμάτωση της 
διάστασης της ισότητας W ^i>v σ&'όλους τους τομείς του δικαίου. Οι 
εκστρατε&ςευ^σθητοποίηση^ , με στόχο τους ασκούντες 
επάγγελμα νομικής φύσηι ^^^^ιψρς^4^ο^ς πρέπει να αναπτύξουν και να 
υλοποιηθούν κατά το δεύτερο ήμιρ> του προγράμματος 
II.2 Ο ρόλος του προγράμματος στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών και 
δραστηριοτήτων 
• 11.2.1 Γενικά σχόλια. 
Το πρόγραμμα συνέβαλε στην ανάδειξη του ζητήματος της ισότητας των φύλων στο 
κυριότερο θέμα της πολιτικής ημερήσιας διάταξης της ΕΕ και έδωσε το ερέθισμα για 
την πραγματοποίηση συζητήσεων σχετικά με τη σημασία της ισότητας κατά το 
σχεδιασμό και την ανάπτυξη σημαντικών κοινοτικών πολιτικών. Συγκεκριμένα, το 
πρόγραμμα χάραξε το δρόμο για τη βελτίωση των χαρακτηριστικών και της εμβέλειας 
της αρχής της ισότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο (συνθήκη του Άμστερνταμ, νομοθεσία 
περί ισότητας). Η προσέγγιση της ενσωμάτωσης της διάστασης της ισότητας των φύλων 
έχει αποδειχθεί ιδιαίχερα επιτυχής και έθεσε χο σχόχο χης ισόχηχας χων γυναικών και 
χων ανδρών σχην αγορά εργασίας σχο επίκενχρο χης ευρωπαϊκής σχραχηγικής για χην 
απασχόληση και χης πρόσφατης πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη 
μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων (2000-2006). 
Στη συνέχεια παρουσιάζεται η σχέση των στόχων του προγράμματος με τις διάφορες 
κοινοτικές εξελίξεις και πολιτικές. 
• //. 2.2 Η στρατηγική για την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων 
Στο πλαίσιο αυτό εγκρίθηκε μια μεθοδολογική προσέγγιση που αναπτύχθηκε στο 
πλαίσιο του προγράμματος, προκειμένου να εφαρμοσθεί η ενσωμάτωση της διάστασης 
της ισότητας των φύλων στην Επιτροπή. Αυτή προβλέπει τη στενή συνεργασία όλων 
των υπηρεσιών, το διορισμό αρμόδιων υπαλλήλων σε υψηλό επίπεδο υπό το 
συντονισμό των υπηρεσιών που είναι υπεύθυνες για το πρόγραμμα, ενέργειες 
ευαισθητοποίησης και κατάρτισης, ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων και κατευθυντήριων 
γραμμών και τακτική παρακολούθηση και αξιολόγηση της προόδου. 
Η δέσμευση της Κοινότητας να προωθήσει την ενσωμάτωση θεμελιώνεται συνθήκη του 
Αμστερνταμ60, η οποία κατατάσσει την προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και 
ανδρών μεταξύ των στόχων της Κοινότητας και ως οριζόντια ενέργεια στα άρθρα 2 και 
3. Η ενσωμάτωση των αρχών αυτών στη συνθήκη είναι το αποτέλεσμα των ενεργειών 
για την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων και της κινητοποίησης 
όλων των φορέων του πολιτικού και κοινωνικού βίου για την επίτευξη της ισότητας. Η 
δέσμευση για την προώθηση της ισότητας σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές, όπως 
22 
ορίζεται σαφώς στη νέα συνθήκη, αποτελεί τη σταθερή βάση για την υλοποίηση των 
ενεργειών όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων σε 
κοινοτικό επίπεδο. 
Δύο έτη μετά την έκδοση της ανακοίνωσης της Επιτροπής 61για την ενσωμάτωση, της 4 
Μαρτίου 1998 εκδόθηκε μία έκθεση προόδου62 σχετικά με την εφαρμογή της πολιτικής 
ενσωμάτωσης της ισότητας των φύλων. Σημαντικά αποτελέσματα επιτεύχθηκαν μέχρι 
τώρα και αυτά τεκμηριώνονται σαφώς στην έκθεση προόδου στους τομείς της 
συνεργασίας ανάπτυξης και εξωτερικών σχέσεων, στον τομέα των πολιτικών της 
πληροφόρησης και του προσωπικού, σε πολιτικές που σχετίζονται με την εκπαίδευση, 
την κατάρτιση και τους νέους. Στην πολιτική έρευνας υπήρξε επίσης μία σημαντική 
τάση για βελτίωση της συμμετοχής γυναικών. 
Το πρόγραμμα υποστήριξε δύο ευρωπαϊκά δίκτυα γυναικών πολιτικών: το δίκτυο 
εκλεγμένων γυναικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο του Συμβουλίου Ευρωπαϊκών 
Δήμων και Περιφερειών (CEMR)63, και τη διάσκεψη επιτροπών εθνικών κοινοβουλίων 
για την ισότητα (CCEO)64, την οποία διοργάνωσε η Γερουσία του Βελγίου. Αμφότερα 
χα δίκτυα αυχά καχόρθωσαν να κινηχοποιήσουν χα μέλη χους σχεχικά με θέμαχα που 
αφορούν χη διακυβερνηχική διάσκεψη και χην ένχαξη χης ισόχηχας σχο νέο σχέδιο 
συνθήκης, ενώ παράλληλα διευκόλυναν χην εφαρμογή πολιχικών ισόχηχας σχα 
ανχίσχοιχα θεσμικά όργανα, κυρίως σε θέμαχα που αφορούν χους στόχους χου 
προγράμμαχος. Το χρημαχοδοχούμενο από χο πρόγραμμα ευρωπαϊκό δίκχυο για χις 
γυναίκες (EUDEF)65 επεδίωξε χην προώθηση χης συζήτησης για θέματα ισότηχας, 
μεχαξύ μη κυβερνηχικών οργανώσεων καχά χη διάρκεια χης διακυβερνηχική ς 
διάσκεψης. 
Η στρατηγική της Επιτροπής για ^ ενσ<ομάτ5ωστ| της διάστασης της ισότητας των 
φύλων θα αναπτυχθεί περαιτέρω -*$&$> δεύτεροήρ-ΐσυ του προγράμματος, στο πλαίσιο 
προγράμματος γιατην κατόΙρτίση κάίττίν^ευάΐσ^τοπο^οιι. Σύμφωνα με το νέο άρθρο 3 
της συνθήκης του Αμστερνταμ» ^οΊφίδ^ασ^ς και οι κανονισμοί της Επιτροπής θα 
εξετασθούν προσεκτικά, τφο^μφ/mvu βελτιωθεί η ισόρροπη συμμετοχή των φύλων 
σε όλες τις δομές λήψης αποφάσεων και π/Χροχής συμβουλών και να εξασφαλισθεί ότι 
όλες οι νομικές προτάσεις τής Βπ|τ^οπ|ς ;;Κ|ει ,01 ; δραστηριότητες μη νομοθετικού 
περιεχομένου είναι σύμφώ||^ σ^,σι>ν$ήκτ| για την 
προώθηση της ισότητας μεταξύ VWMS&^^iwpw. -'? 
//. 2.3 Η ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης 
Οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 1998, που εγκρίθηκαν από το 
Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 199766, εισάγουν τη διάσταση της ισότητας των ευκαιριών 
στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Η ισότητα αποτελεί 
πλέον μία από τις προτεραιότητες που πρέπει να στηρίζουν τις εθνικές πολιτικές για την 
απασχόληση. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν πολιτικές με στόχο την εξάλειψη 
των διαφορών μεταξύ των φύλων, την παροχή δυνατοτήτων σε γυναίκες και άνδρες 
ώστε να συνδυάσουν τον επαγγελματικό με τον οικογενειακό τους βίο και την παροχή 
διευκολύνσεων σε άνδρες και γυναίκες για να επιστρέψουν στην εργασία τους μετά από 
απουσία. 
23 
Το κοινοχικό πρόγραμμα για την ισότητα των ευκαιριών έχει μέχρι στιγμής σημαντική 
συμβολή για την αιτιολόγηση, τη διατύπωση και την ανάπτυξη του πυλώνα της ισότητας 
στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν 
από διάφορα σχέδια έρευνας και δράσης αποδεικνύουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν 
σημαντικές διαφορές μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας και ότι η θέση των 
γυναικών δεν ίση με εκείνη των ανδρών. Οι εμπειρίες από την υλοποίηση του 
προγράμματος συνέβαλαν στην ένταξη του πυλώνα της ισότητας των ευκαιριών στις 
κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. 
Οι τάσεις όσον αφορά τη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας επιβεβαιώθηκαν από 
την έρευνα που υλοποίησε η ομάδα εμπειρογνωμόνων χου προγράμμαχος "Φύλα και 
απασχόληση". Η εν λόγω ομάδα καχάρχισε μελέτη67 σχετικά με τις πολιτικές για την 
απασχόληση και το ωράριο στην Ευρώπη, η οποία αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη 
της συζήτησης σχετικά με το θέμα αυτό. 
Το 1997, ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος μια σημαντική έρευνα της 
τρέχουσας κατάστασης όσον αφορά τις γυναίκες και την αγορά εργασίας. Η έρευνα 
δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 199868. Η μελέτη αυτή συνέβαλε στον εντοπισμό των 
επόμενων σταδίων της έρευνας. 
Η κοινή έκθεση "Η φροντίδα στην Ευρώπη" που καταρτίσθηκε στο πλαίσιο του 
προγράμματος (βλ. κεφάλαιο II. 1.5) χρησίμευσε για την κατάρτιση εγγράφου της 
Επιτροπής για τη συνεδρίαση των υπουργών που είναι υπεύθυνοι για την ισότητα των 
ευκαιριών, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Belfast xo Μάιο χου 1998. 
Η συνεδρίαση χου Belfast χάραξε xo δρόμο για τη σημαντική διακήρυξη69 που 
υιοθέτησε τον Ιούνιο του 1998 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Cardiff, στην οποία τα 
κράτη μέλη συμφωνούν να ενισχύσουν τις ενέργειες για την ενσωμάτωση της 
διάστασης της ισότητας των φύλων στις κατευθυντήριες γραμμές για την 
απασχόληση και να ενθαρρύνουν τη λήψη μέτρων με στόχο τον καλύτερο 
συνδυασμό του οικογενειακού και του εργασιακού βίου. 
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων "Φύλα και Απασχόληση" πραγματοποίησε σε βάθος 
αξιολόγηση από την άποψη της ισότητας των εθνικών σχεδίων δράσης τα οποία 
όφειλαν να υποβάλουν στην Επιτροπή τα κράτη μέλη σύμφωνα με την κοινή 
στρατηγική για την απασχόληση. Η εν λόγω αξιολόγηση είχε ως στόχο να 
υποστηρίξει το έργο της Επιτροπής για την προετοιμασίας της κοινής ανεπίσημης 
συνεδρίασης του Συμβουλίου των υπουργών που είναι αρμόδιοι για κοινωνικά 
θέματα και θέματα ισότητας, η οποία θα πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο του 1998 στο 
Innsbruck 
pajij^^ata^ του, θα εξακολοΐίΟήσει 
''"^^ippvmt$>: ορθών πρακτικών όσον 
την κατ^^ασίΐ τβ και να 
\<m τψ^φβ ,των 
ττίς<π:ρατην^ής 
- .*'ά«":. ""^:ik -.AàÉ^MuM^^ëà^&:^iiL·'. 
24 
//. 2.4 Τα διαρθρωτικά ταμεία 
Τα διαρθρωχικά χαμεία αποχελούν χα πρωχαρχικά μέσα χης Ένωσης για χην επίχευξη 
χης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Η προσέγγιση για χην ενσωμάχωση χης 
διάστασης χης ισόχηχας χων φύλων που αναπτύχθηκε από την Επιχροπή σχο πλαίσιο 
χου προγράμμαχος συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση 
σχετικά με το θέμα αυτό των υπηρεσιών της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για την 
κατάρτιση της πρότασης για τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων. 
Η πρόταση της Επιτροπής για τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων λαμβάνει 
υπόψη σε μεγάλο βαθμό τη διάσταση της ισότητας των φύλων. Υιοθετεί μία διπλή 
προσέγγιση, τόσο την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων όσο και 
τη λήψη ειδικών μέτρων. Η ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων 
στους γενικούς και ειδικούς κανονισμούς όλων των ταμείων θα επηρεάσει το σύνολο 
της διαδικασίας εφαρμογής, από το στάδιο του προγραμματισμού μέχρι την υποβολή 
εκθέσεων. Επιπροσθέτως, η εφαρμογή ειδικών μέτρων, όπως είναι η καταπολέμηση 
της ανεργίας, η παροχή βοήθειας στα άτομα που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας, 
η παροχή δυνατοτήτων για ανάληψη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και η μείωση 
των διακρίσεων στην αγορά εργασίας θα συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην πλήρη 
ένταξη των γυναικών στην αγορά εργασίας. 
Χωρίς να προδικάζουμε τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων επί της παρούσας 
πρόχασης που ευρίσκονχαι σε εξέλιξη σχα κοινοχικά όργανα καχά χη σχιγμή χης 
σύνχαξης χης παρούσας έκθεσης, μπορούμε αναμφισβήχηχα να υποστηρίξουμε όχι χο 
ζήχημα χης ισόχηχας μεχαξύ γυναικών και ανδρών ευρίσκεχαι σχο επίκενχρο χων 
προχεραιοχήχων χης Κοινόχηχας για χο μέλλον χων διαρθρωχικών χαμείων. 
Κατά το δεύτερο ήμ» ι^^ίίδριόδου φ^ιοτησης του προγράμματος θα 
καταβληθούν iqpcKW^fefljç ?*α τ$ν^φχίψ% συνεργασία και το συντονισμό με τα 
ôiojpPpa^isa, ταμ&ία, /Jtfjfc ïg$j$pfë, /με ; ;':$*;; 'ί&φώπαϊκό, Κοινωνικό Ταμείο. 
Συγκεκριμένα,/θα *νιφ$$^ και αποτελεσμάτων 
β&καΐ|κείνφν mm χρτιματοδοτούτνται από το 
^po^i^jiiyvy η &ατα $0, οερτερο η$σν, t μεταξύ xW:v%$&k>v y^^ti^m ~6 , 
*ε«*ν και 
//. 2.5 Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία περί ισότητας 
Κατά τα δύο πρώτα έτη της εφαρμογής του προγράμματος, η Επιτροπή συνέχισε χο 
νομοθεχικό χης έργο για χη συμπλήρωση χων νομικών μέσων που υπάρχουν σήμερα 
σε χομείς που έπρεπε πλέον να καλυφθούν πλήρως. Καχά χην περίοδο αυχή, η 
πρόχαση χης Επιτροπής για οδηγία σχεχικά με χο βάρος απόδειξης70 σε περυττώσεις 
δυσμενών διακρίσεων σχο χώρο εργασίας λόγω χου φύλου εγκρίθηκε από χο 
Συμβούλιο μεχά από ζωηρή συζήτηση. Το νομοθετικό αυτό μέτρο έχει σχεδιασθεί για 
να ενισχύσει τις συνθήκες άσκησης των δικαιωμάτων, καθόσον διευκολύνει την 
άσκηση προσφυγής σε περιπτώσεις δυσμενών διακρίσεων λόγω του φύλου. 
Η σημασία του θέματος της ισότητας αναγνωρίσθηκε περαιτέρω στην οδηγία του 
Συμβουλίου σχετικά με τη συμφωνία πλαίσιο για τη γονική άδεια71, η οποία 
25 
συνάφθηκε από χους διακλαδικούς οργανισμούς UNICE, CEEP και ETUC και η 
οποία θεμελιώνει αχομικό δικαίωμα χων ανδρών και χων γυναικών σε γονική άδεια 
για τουλάχιστον τρεις μήνες η οποία - κατ' αρχήν - δεν μπορεί να μεταφερθεί στον 
άλλο γονέα. Το εν λόγω δικαίωμα παρέχεται στους άνδρες σε ισόχιμη βάση με χις 
γυναίκες και επομένως μπορεί να συμβάλει στη δικαιότερη κατανομή των 
οικογενειακών υποχρεώσεων μεταξύ των γυναικών και των ανδρών. Το δικαίωμα 
αυτό θα αποτελέσει για τους άνδρες κίνητρο να αναλάβουν περισσότερα καθήκοντα 
φροντίδας και θα συμβάλει έτσι στη μείωση των στερεοτύπων σχετικά με τα φύλα. 
Το πρόγραμμα αποδίδει έμφαση σε σχέδια που στοχεύουν στη συμμετοχή των 
ανδρών σε καθήκονχα φρονχίδας72. 
Το 1996 χο Συμβούλιο ενέκρινε ένα σημανχικό νομικό μέσο χης Κοινόχηχας, χη 
σύσχαση για χην ισόρροπη εκπροσώπηση χων γυναικών και χων ανδρών σχη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων73. Το Μάιο χου 1998 πραγμαχοποιήθηκε σχο πλαίσιο 
χου προγράμμαχος ένα σεμινάριο για εκπροσώπους κυβερνήσεων, προκειμένου να 
εξεχασθεί η πρόοδος που έχουν σημειώσει χα κράτη μέλη όσον αφορά την εφαρμογή 
της εν λόγω σύστασης και να διευκολυνθεί έτσι η παρακολούθηση εκ μέρους της 
Επιτροπής της συνέχειας που δόθηκε σχη σύσχαση. 
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων σχεχικά με χη νομοθεσία περί ισόχηχας αποχελεί ένα 
βασικό μέσο συνδρομής χης Επιχροπής προκειμένου να παρακολουθεί χις εξελίξεις 
σε επίπεδο κραχών μελών σχον χομέα χων δικαιωμάτων ισόχηχας. Η ομάδα 
καχαρχίζει και υποβάλλει στην Επιτροπή ετήσια έκθεση που παρέχει μια γενική 
επισκόπηση της εφαρμογής των δικαιωμάτων περί ισότητας σε όλη την Ένωση. 
Εκχός από χις πληροφορίες που παρέχει σχεχικά με νομοθεχικές και οικονομικές 
εξελίξεις σε επίπεδο κραχών μελών και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ομάδα είναι η μόνη 
η οποία αναλύει χις σημερινές εξελίξεις και εξεχάζει καχά πόσο η διάσταση χου 
φύλου έχει ενσωματωθεί στη νομοθεσία και στην οικονομία. Η εν λόγω έκθεση 
αποτελεί ένα εργαλείο αναφοράς για τους νομικούς σε όλα τα κράτη μέλη. Οι 
πληροφορίες όσον αναφορά τη νομολογία και τη νομοθετική κατάσταση στην 
Ευρώπη και στα κράχη μέλη περιλαμβάνονται στην έκδοση "Quarterly Equality 
News". 
Κατά το ^εύτ^ρο; wy^>t 
παρακολουθεί την Εφα||ίί 
επίπεδο, καθώς; και τ\ς ι 
κατα^ηθού}ν ειδικές 
[y&çivil to^MM&0$*i î^-^fefWM^. ®α ^ακολουθήσει να 
Λ'-^^ρ^^^^φ^ς τιερΐί0^τ$£''ί5ε εΙΝικό 
^^Sé-tm στην εθνική omstotyàk- θα, 
ΑΕώ^ση της νομο^εσίας^^ι.,^^ ^^^^^^^^f'f^ " 
1 Στο εξής αναφέρεται ως "το πρόγραμμα" 
2 Απόφαση του Συμβουλίου (95/593/EC), ΕΕ L 335, 30.12.95, σ. 37 
3 Βλ. παρακάτω υποσημείωση 56 
4 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεσοπρόθεσμο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την ισότητα των ευκαιριών 
μεταξύ γυναικών και ανδρών, "Κατάλογος σχεδίων του 1996" και "Κατάλογος σχεδίων του 1997" 
26 
5 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την ισότητα των ευκαιριών 
μεταξύ γυναικών και ανδρών, "Κατάλογος σχεδίων - έτος πρώτο" 
6 Κέντρο Περιφερειακής Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας, "Criteria for success of a 
"Mainstreaming" approach to gender equality", SEDEP (Υπηρεσία ανάπτυξης και αξιολόγησης 
προγραμμάτων κατάρτισης), "Mechanisms and indicators in the monitoring of the mainstreaming 
process", Ερευνητικό πρόγραμμα 1997/98 
7 Equal Opportunities Commission, "Mainstreaming Gender Equality in Local Government", 1996 
(UK1/52/96) 
8 EuroFEM, "Development of infrastructure for everyday life - Evaluation of EuroFEM projects", 1996 
(FN1/47/96) - 1997 (FNa/47/97) 
9 European Women's Lobby, "Women's Talent Bank", 1996 (EUR5/66/96) - 1997 (EURa/66/97) 
10 "Ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε όλες τις πολιτικές και τις 
δραστηριότητες της Κοινότητας" (COM(96)67 τελικό της 21.2.1996 
11 Euro-Fiet: Ευρωπαϊκός οργανισμός της διεθνούς ομοσπονδίας εμπορικών, επαγγελματικών και 
τεχνικών υπαλλήλων, "Transnational Women's Network in the Private Services Sector - Mainstreaming 
in the Social Dialogue", 1997 (EURa/98/97) 
12 Χάρτης για την ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, ο οποίος εγκρίθηκε 
από ευρωπαϊκούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς κατά τη διάσκεψη EBU/EC που πραγματοποιήθηκε 
στις 5 Μαΐου του 1995 
13 Camara de Comercio e Industria de Toledo, "INNOVADONNA - the dynamism and 
internationalisation of women's entrepreneurial activity", 1997 (ESb/80/97) 
14 Credito Italiano Bruxelles - A.I.D.D.A., "W.E.PRO - Access to credit for women entrepreneurs in 
SMEs. Globalisation and international trade", 1997 (ITb/87/97) 
15 Βλ. υποσημείωση 10 
16 ΕΙΜ (Φορέας μελετών και παροχών συμβουλών προς τις μικρές επιχειρήσεις), "Self-employed workers 
and assisting spouses", Ερευνητικό πρόγραμμα 1996/97 
17 ENGENDER asbl, "Inventory of indicators for the gender assessment of employment and labour market 
policies", Ερευνητικό πρόγραμμα 1997/98; 
18 APPLICA sprl, "Earning differentials between men and women based on the results of the Eurostat 
structure of earning survey", Ερευνητικό πρόγραμμα 1997/98 
19 Sydkraft AB, "ENEQO: An overview of Equal Opportunities in the Energy Sector", 1997 (SWb/95/97) 
20 Trades Union Congress, "Gender and Flexibility: the organisation of work and time - an action 
programme", 1997 (UKb/97/97) 
21 Ευρωπαϊκή Επιτροπή "Equal Opportunities Magazine" τεύχος 3 - Δεκέμβριος 1997 
22 Διεθνής διάσκεψη "Οργάνωση της εργασίας" που οργανώθηκε από την προεδρία του Λουξεμβούργου, 
23 Οκτωβρίου 1997, Λουξεμβούργο 
23 Deutsches Jugendinstitut e.V., "Mentoring on women in Europe - Research on existing mentoring and 
counselling projects in Europe and evaluation of examples of good practice", 1996 (DE2/06/96) - 1997 
(DEb/06/97) * 
27 
24 Confidiration Framjaise Dimocratique du Travail (CFDT), "Bargaining for equal opportunities", 1997 
(FRb/82/97) 
25 WITEC, "Development of a database of Women experts in science, engineering and technology on the 
World Wide Web", 1996 (EUR5/67/96) 
26 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, "Equal Opportunities Magazine" τεύχος 1 - Απρίλιος 1997 
27 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, "Equal Opportunities Magazine" τεύχος 3 - Δεκέμβριος 1997 
28 Ερευνητική μονάδα Thomas Coram Ινστιτούτο Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, "Overview 
state of the art study on reconciliation of work and family life for men and women and the quality of care 
services", Ερευνητικό πρόγραμμα 1996/97 
29 Children in Scotland, "Taking account of children and families in the environment structure and 
organisation of the workplace. Promoting Public Sector Action", 1996 (UK2/53/96) - 1997 (UKb/53/97) 
30 Asociacion Salud y Familia, "Sharing : promoting a better distribution of time between women and 
men", 1997 (ESb/79/97) 
31 Συμβούλιο του Reykjavik - Επιτροπή για την ισότητα των ευκαιριών στο Reykjavik, "Fathers on 
Paternity Leave", 1996 (IC2/68/96) - 1997 (ICb/68/97) 
32 Bond van Grote en van Jonge Gezinnen, "European family dialogue leading to a new division of labour 
between women and men in the European family", (B1/01/96) - 1997 (Bb/01/97) 
33 GRAAL, "Towards an active society", 1996 (PT2/45/96) - 1997 (PTb/45/97) 
34 EMAKUNDE/ Instituto Vasco de la Mujer, "AUKERA: Shared responsibility for domestic tasks of 
women and men", 1997 (ESb/81/97) 
35 Francesca Bettio, Sacha Prêchai, Salvatore Bimonte, Silvana Giorgi,: "Φροντίδα στην Ευρώπη", Κοινή 
έκθεση των δικτύων εμπειρογνωμόνων "Φύλα και απασχόληση" και "Φύλα και νομοθεσία", μονάδα για 
την ισότητα των ευκαιριών, ΓΔ V, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μάρτιος 1998 
36 Πανεπιστήμιο του Southampton, Τμήμα πολιτικών σπουδών, "State of the art study of research on the 
quantity and quality of women's participation in European political, social and economic decision­
making", Ερευνητικό πρόγραμμα 1996/97 
37 Frauen Computer Zentrum Berlin, "European Database - Women in decision-making", 1996 
(DE5/19/96) - 1997 (DEc/14/97) 
38 Ρ & D Analytics, "Electoral Systems: a Gender Impact Assessment", Ερευνητικό πρόγραμμα 1997/998 
39 Βλ. υποσημειώσεις 5 και 6 
40 AFEM (Ενωση γυναικών Νότιας Ευρώπης), "Εναρμονισμένες ειδικές στρατηγικές για την προώθηση 
της πρόσβασης των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στη Νότια Ευρώπη", 1996 (FR3/28/96) 
- 1997 (FRc/28/97) και oberpartiliche Frauen initiative - Berlin, Stadt der Frauen e.V., 'Ένωση των 
πολιτών: στρατηγικές και συνεργασία για την Ευρώπη το έτος 2000", 1997 (DEa/71/97) 
41 Εθνικό συμβούλιο γυναικών της Ιρλανδίας, "Getting the balance right: A quality approach to gender 
equality in decision-making", 1996 (1RL3/32/96) - 1997 IRLc/32/97) 
42 Landstingsfcprbundet, "Δίκτυο γυναικών πολιτικών από τη Σουηδία και την Ισπανία σε περιφερειακό 
επίπεδο" 1996 (SW3/50/96) 
28 
43 Women of the North West Ltd., "Moygownah - Women in Leadership", 1997 
(ΠΙΙχ/84/97)Πολυτεχνείο του Βερολίνου, "Προετοιμασία των γυναικών για ηγετικές θέσεις: υποστήριξη 
για μια νέα γενεά γυναικών στελεχών", 1997 (DEc/78/97) 
44 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, "Equal Opportunities Magazine" τεύχος 2 - Ιούλιος 1997 
45 Σύσταση του Συμβουλίου (96/694/ΕΚ) της 2 Δεκεμβρίου 1996 περί της ισόρροπης συμμετοχής 
γυναικών και ανδρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. ΕΕ L 319/11 της 10.12.96. 
46 "Διακήρυξη των Αθηνών" που υπεγράφη στις 3 Νοεμβρίου 1992 από γυναίκες που κατέχουν ανώτερες 
θέσεις από κάθε μέλος της ΕΚ, της ΕΖΕΣ, καθώς και από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, από το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρώπης και τα Ηνωμένα Έθνη, βλ. "Ίσες ευκαιρίες για 
γυναίκες και άνδρες στην ΕΕ 1996" (CE-98-96-566-EN) σ. 86 
47 "Χάρτης της Ρώμης" που υπεγράφη στις 18 Μαΐου 1996 από γυναίκες υπουργούς 13 κρατών μελών 
στο συνέδριο της Ρώμης με τίτλο "Γυναίκες για την ανανέωση της πολιτικής και της κοινωνίας", που 
δημοσιεύθηκε στο "Πώς να παγιωθεί η ισορροπία των δύο φύλων στη λήψη πολιτικών αποφάσεων" βλ* 
υποσημείωση αναφοράς 59, σ. 73 
48 "Πώς θα παγιωθεί η ισορροπία των δύο φύλων στη λήψη πολιτικών αποφάσεων", οδηγός για την 
εφαρμογή πολιτικών για τη βελτίωση της συμμετοχής γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων από τη 
Monique Leijenaar σε συνεργασία με το δίκτυο ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων "Γυναίκες σε θέσεις λήψης 
αποφάσεων (CE-01 -96-131-EN-C) 
49 Danske Kvinders Nationalrad, "Δημοκρατία ισονομίας: ισόρροπη σύνθεση ως προς το φύλο των 
δημοτικών και επαρχιακών συμβουλίων", (DKc/70/97) 
50 Regimpresa CRL, "Actors in local politics. When the essential issues become the women's cause", 1996 
(PT4/46/96) - 1997 (PTc/46/97) 
51 Βλ. υποσημειώσεις 53, 54 και 55. 
52 Κώδικας πρακτικής για την εφαρμογή της ισότητας της αμοιβής για εργασία ίσης αξίας για γυναίκες 
και άνδρες, COM (96) 336 τελικό 
53 Σεμινάριο εμπειρογνωμόνων για την ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας που οργανώθηκε από τον 
φορέα Equality Employment Agency (ΕΕΑ) της Ιρλανδίας στις 25 Νοεμβρίου 1996 για την έναρξη της 
εφαρμογής του κώδικα πρακτικής της Επιτροπής για την ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας 
54 Συνομοσπονδία ευρωπαϊκών συνδικάτων (ETUC), 'Ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας", 1996 
(EUR2/61/96) 
55 Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid - Dienst Gelijke Kansen, "From classification to 
remuneration", 1996 (B2/02/96) - 1997 (Bb/02/97) 
56 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση απασχόλησης, εργασιακών σχέσεων και κοινωνικών 
υποθέσεων, Μονάδα ν/Δ/5, "Συμβοηθούντες σύζυγοι αυτοαπασχολουμένων - Έκθεση των δύο 
συζητήσεων στρογ/υλής τραπέζης που οργανώθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες στις 
7 Φεβρουαρίου και στις 23 και 24 Ιουνίου 1997". 
57 Σεμινάριο "Individualisation des droits, sECUriti sociale et igaliti des chances entres hommes et 
femme", που οργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο της Nanterre στις 9-11 Οκτωβρίου 1997, Παρίσι 
58 Πολίτες για την Αθήνα, "Επιφυλακή για τα δικαιώματα των γυναικών στην Αθήνα", 1996 - (EL4/7/96) 
- 1997 (ELb/17/97) 
59 Instituto de la Mujer, "Ισότητα των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στην αγορά εργασίας", 
1996 (ES2/22/96) - 1997 (ESb/22/97) 
29 
60 Συνθήκη του Αμστερνταμ που τροποποιεί τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις συνθήκες για την 
ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και τις συναφείς πράξεις, που υπογράφηκε στο Αμστερνταμ στις 2 
Οκτωβρίου 1997 (97/C 340), ΕΕ C 340, 10.11.97, σ.1 
61 Βλ. υποσημείωση 10 
62 Έκθεση προόδου της Επιτροπής για τη συνέχεια που δόθηκε στην Ανακοίνωση: "Ενσωμάτωση ίσων 
ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δραστηριότητες" ( COM (1998) 
122 τελικό) 
63 Συμβούλιο ευρωπαϊκών δημοτικών και περιφερειακών αρχών (CEMR), "Ανάπτυξη ευρωπαϊκού 
δικτύου γυναικών πολιτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο", 1996 (EUR 3/63/96) - 1997 (EUR 
c/63/97) 
64 Belgische Senaat, "Δίκτυο επιτροπών για την ισότητα των ευκαιριών εθνικών κοινοβουλίων κρατών 
της ΕΕ και της επιτροπής για τα δικαιώματα των γυναικών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου"(ΟΟΕΟ), 
1996 (Β3/03/96) - 1997 (Bc/03/97) 
65 EUDEF, "Πολίτες στην Ευρώπη ίσης εκπροσώπησης", 1996 (EUR 4/65/96) - 1997 (EUR d/65/97) 
66 Ψήφισμα του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την 
απασχόληση του 1998 (98/C 30/01), ΕΕ C 030, 28.1.98, σ. 1 
67 Francesca Bettio, Emilia Del Bono, Mark Smith,; "Πολιτικές για την απασχόληση και το ωράριο: η 
προοπτική των φύλων", Ευρωπαϊκό δίκτυο εμπειρογνωμόνων "Φύλα και απασχόληση", έκθεση για τη 
μονάδα ισότητας ευκαιριών, ΓΔ V, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ιούλιος 1997 
68 Ινστιτούτο οικονομικών σπουδών του πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, "Overview of the state of the art 
studies: the labour market", Ερευνητικό πρόγραμμα 1996/97 
69 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Cardiff, Συμπεράσματα της προεδρίας 15 και 16 Ιουνίου 1998, DOC/98/10 
70 Οδηγία του Συμβουλίου (97/80/ΕΚ) της 15ης Δεκεμβρίου 1997 σχετικά με το βάρος απόδειξης σε 
περιπτώσεις δυσμενών διακρίσεων λόγω του φύλου, ΕΕ αριθ. L 14/6, της 10.1.98. 
71 Οδηγία του Συμβουλίου (96/34/ΕΚ) της 3ης Ιουνίου 1996 σχετικά με τη συμφωνία πλαίσιο για τη 
γονική άδεια που συνήφθη από τη UNICE, τη CEEP και την ETUC, ΕΕ αριθ. L 145, 19.6.96, σ. 4 
72 Βλ υποσημείωση 32 παραπάνω. 
73 Σύσταση του Συμβουλίου της 2ας Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και 
ανδρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων (96/694/ΕΚ), ΕΕ αριθ. L 319, 10.12.96, σ. 11 
30 
ISSN 0254-1483 
COM(98) 770 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 05 06 04 17 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-778-GR-C 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
3/