[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 25.7.2005

COM(2005) 331 τελικό

.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Επανεξέταση του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών που δημιουργήθηκε βάσει του άρθρου 119 της συνθήκης

.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Επανεξέταση του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών που δημιουργήθηκε βάσει του άρθρου 119 της συνθήκης

Πλαίσιο

Το άρθρο 119 της συνθήκης προβλέπει τη δημιουργία ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ και αντιμετωπίζουν δυσχέρειες ή σοβαρή απειλή δυσχερειών στα ισοζύγια τρεχουσών πληρωμών τους. Ο μηχανισμός διέπεται από τον κανονισμό ΕΚ αριθ. 332/2002 του Συμβουλίου της 18ης Φεβρουαρίου 2002 (στο εξής «ο κανονισμός»).[1] Ο κανονισμός προβλέπει ότι το Συμβούλιο πρέπει να εξετάζει, κάθε τρία έτη, αν ο μηχανισμός που δημιουργήθηκε συνεχίζει να ανταποκρίνεται, ως προς τις αρχές του, τις λεπτομέρειες εφαρμογής και τα ανώτατα όρια των υπολοίπων των δανείων, στις ανάγκες που οδήγησαν στη δημιουργία του. Η εξέταση του Συμβουλίου πρέπει να πραγματοποιηθεί βάσει έκθεσης της Επιτροπής και μετά από γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής (ΟΔΕ). Δεδομένου ότι παρήλθαν τρία έτη από την έγκριση του κανονισμού, η Επιτροπή εκπόνησε την παρούσα ανακοίνωση που αποτελεί την έκθεσή της στο Συμβούλιο σχετικά με τη λειτουργία του κανονισμού.

Κυριότερα χαρακτηριστικά του μηχανισμόύ

Ο μηχανισμός έχει σχεδιαστεί για τη χορήγηση οικονομικής στήριξης σε εύθετο χρόνο. Το δικαιούχο κράτος μέλος πρέπει να λάβει την κανονική στήριξη αρκετά νωρίς ώστε να μπορέσει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα οικονομικής πολιτικής προκειμένου να προλάβει την εμφάνιση οξεία κρίσης του ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών και να στηρίξει τις προσπάθειες σύγκλισής του. Έτσι, η πρόσβαση στον μηχανισμό (σε συνδυασμό με τις προϋποθέσεις που συνδέονται με οποιαδήποτε οικονομική στήριξη – μπορεί να χρησιμεύσει για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης της αγοράς στη δυνατότητα του δικαιούχου κράτους μέλους να διορθώσει την κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών.[2]

Ο μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί από το Συμβούλιο κατόπιν πρωτοβουλίας της Επιτροπής (σύμφωνα με το άρθρο 119) σε συμφωνία με το κράτος μέλος που επιθυμεί να προσφύγει σε κοινοτική χρηματοδότηση, ή μετά από άμεσο αίτημα του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους. Μετά την ενεργοποίηση του μηχανισμού, το Συμβούλιο εξετάζει την κατάσταση του κράτους μέλους που επιθυμεί την προσφυγή στη χρηματοδοτική στήριξη και αποφασίζει: (α) για την ενδεχόμενη χορήγηση δανείου ή κατάλληλης χρηματοδοτικής ευκολίας, το ύψος του και τη μέση διάρκειά του· (β) για τους όρους οικονομικής πολιτικής με τους οποίους συνδυάζεται η μεσοπρόθεσμη οικονομική στήριξη ενόψει της αποκατάστασης διατηρήσιμης κατάστασης του ισοζυγίου πληρωμών·(γ) για τις τεχνικές λεπτομέρειες του δανείου ή της χρηματοδοτικής ευκολίας των οποίων η καταβολή ή η άντληση πραγματοποιούνται καταρχήν μέσω διαδοχικών δόσεων. Οι αποφάσεις του Συμβουλίου για τη χορήγηση οικονομικής στήριξης μέσω του μηχανισμού λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, η οποία εκπροσωπείται, και μετά από διαβούλευση με την ΟΔΕ.

Σε τακτά διαστήματα, η Επιτροπή ελέγχει, σε συνεργασία με την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή, ότι η οικονομική πολιτική του κράτους μέλους που έλαβε το δάνειο της Κοινότητας είναι σύμφωνη με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στο πλαίσιο του προγράμματος διόρθωσης ή του συνοδευτικού προγράμματος και τις ενδεχόμενες άλλες προϋποθέσεις. Για το σκοπό αυτό, το κράτος μέλος θέτει στη διάθεση της Επιτροπής όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, ενώ οι διαδοχικές δόσεις θα εξαρτηθούν από τα αποτελέσματα του εν λόγω ελέγχου. Κατόπιν αιτήματος του δικαιούχου κράτους μέλους, τα δάνεια μπορούν να συνοδεύονται από ρήτρα πρόωρης αποπληρωμής. Στην περίπτωση όπου εισάγονται ή επανεισάγονται περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων (άρθρο 120 της συνθήκης ΕΚ) κατά τη διάρκεια της οικονομικής στήριξης, επανεξετάζονται οι όροι και οι λεπτομέρειες της.

Χρηματοδότηση των δανείων από τον μηχανισμό

Το υπόλοιπο των δανείων προς τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών έχει ανώτατο όριο 12 δισεκατ. ευρώ. Η Επιτροπή είναι εξουσιοδοτημένη να συνάπτει, εντός του εν λόγω του ανώτατου ορίου και εξ ονόματος της Κοινότητας, τα αντίστοιχα δάνεια στην αγορά κεφαλαίων ή από πιστωτικούς οργανισμούς. Οι δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις πραγματοποιούνται σε ευρώ, έχουν την ίδια τοκοφόρα ημερομηνία και δεν πρέπει να συνεπάγονται για την Κοινότητα ούτε μεταβολή διάρκειας, ούτε συναλλαγματικό κίνδυνο ή κίνδυνο επιτοκίου, ή οποιοδήποτε άλλο εμπορικό κίνδυνο. Η ΕΚΤ λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να διασφαλίσει τη διαχείριση των δανείων.[3] Το Συμβούλιο αποφασίζει επίσης για την πλήρη ή μερική μεσοπρόθεσμη στήριξη μέσω προσφυγής στα κράτη μέλη.

Κατόπιν αιτήματος του κράτους μέλους οφειλέτη και αν οι περιστάσεις επιτρέπουν τη βελτίωση του επιτοκίου των δανείων, η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε αναχρηματοδότηση ή ρύθμιση των χρηματοδοτικών όρων του συνόλου ή μέρους των αρχικών της δανείων. Οι εν λόγω πράξεις δεν πρέπει να οδηγούν σε επιμήκυνση της μέσης διάρκειας των σχετικών δανείων ούτε στην αύξηση του υπόλοιπου οφειλομένου κεφαλαίου. Τα έξοδα για τη σύναψη και την εκτέλεση κάθε πράξης βαρύνουν το δικαιούχο κράτος μέλος. Η ΌΔΕ πρέπει να ενημερώνεται για την εξέλιξη αυτών των πράξεων. Τα δάνεια που χορηγούνται βάσει της μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης μπορούν να ενοποιούνται με στήριξη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στο πλαίσιο της εξαιρετικά βραχυπρόθεσμης πιστωτικής ευκολίας.

Αξιολόγηση της αρχής και του ανώτατου ορίου των δανείων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού

Μετά την έγκρισή του, ο μηχανισμός δεν χρησιμοποιήθηκε.[4] Κανένα επιλέξιμο κράτος μέλος δεν αντιμετώπισε ή κινδύνεψε να αντιμετωπίσει δυσχέρειες του ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. Έτσι, δεν μπόρεσε να δοκιμαστεί η καταλληλότητα του μηχανισμού, είτε πρόκειται για την αρχή είτε για τις λεπτομέρειες εφαρμογής ή το ανώτατο όριο του υπολοίπου των δανείων, στην περίπτωση όπου ένα ή περισσότερα κράτη μέλη θα αντιμετώπιζαν την ανάγκη κοινοτικής χρηματοδότησης.

Μολονότι δεν υπήρξε ανάγκη μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης μετά την έγκριση του κανονισμού, η αρχή και η λογική του μηχανισμού παραμένουν επίκαιρες. Με τη διεύρυνση της Ένωσης, την 1η Μαΐου 2004, αυξήθηκε ο αριθμός των επιλέξιμων κρατών μελών από τρία σε δεκατρία. Όσο τα εν λόγω κράτη μέλη δεν θα έχουν εγκρίνει το ευρώ, έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν μεσοπρόθεσμη οικονομική στήριξή από την Κοινότητα εφόσον αντιμετωπίσουν δυσχέρειες στο ισοζύγιο πληρωμών του. Το σημερινό ανώτατο όριο των 12 δισεκατ. ευρώ για το υπόλοιπο των χορηγηθησομένων δανείων στο πλαίσιο του μηχανισμού είχε αποφασιστεί από το Συμβούλιο λαμβάνοντας υπόψη τις μελλοντικές διευρύνσεις[5]. Μολονότι το σημερινό ανώτατο όριο είναι μικρότερο από το όριο των 16 δισεκατ. ευρώ που προέβλεπε ο κανονισμός του 1988, η Επιτροπή εκτιμά ότι παραμένει αρκετά υψηλό ώστε να ανταποκρίνεται στις ταυτόχρονες ανάγκες περισσότερων κρατών μελών. Συνεπώς, στο στάδιο αυτό δεν προτείνεται καμία τροποποίηση του μηχανισμού, είτε πρόκειται για την αρχή του, είτε για τις λεπτομέρειες εφαρμογής ή το ανώτατο όριο του υπόλοιπου των δανείων.

Ενημέρωση του προγράμματος EUROPEAN MEDIUM-TERM NOTE (EMTN)

Ο κανονισμός που διέπει τον μηχανισμό απαιτεί τη δημιουργία κατάλληλων διαδικασιών και μέσων που να επιτρέπουν στην Κοινότητα να διασφαλίσει την ταχεία υλοποίηση μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή ενημέρωσε τη συμφωνία πλαίσιο – από το πρόγραμμα European Medium-Term Note (EMTN) – σχετικά με ομολογιακές. Τα έγγραφα σχετικά με το ενημερωμένο πλαίσιο έχουν πλέον ευθυγραμμιστεί με τις σημερινές προδιαγραφές των οικονομικών αγορών. Εξάλλου, το επικαιροποιημένο πρόγραμμα EMTN εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να εκδίδει απευθείας τίτλους αξίας έως και 4 δισεκατ. ευρώ εξ ονόματος της Κοινότητας και/ή της Ευρατόμ, με διάρκεια μεταξύ τριών μηνών και τριάντα ετών ανάλογα με το σχέδιο προς χρηματοδότηση.[6] Η διάσταση του προγράμματος αντικατοπτρίζει τη ρεαλιστική εξέλιξη των βραχυπρόθεσμων χρηματοδοτικών αναγκών και μπορεί να αυξηθεί ταχύτατα, εφόσον χρειαστεί, με πρωτοβουλία της Επιτροπής.

Το πρόγραμμα EMTN δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο πλαίσιο του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης. Οι εκδόσεις του EMTN χρησιμεύουν και για τη χρηματοδότηση δανείων τα οποία χορηγούνται σε βάση «back-to-back» (i) από την ΕΕ στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής στήριξης κρατών μη μελών που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες και (ii) από την Ευρατόμ σε κράτη μέλη και ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της ΚΑΕ ενόψει της βελτίωσης της ασφάλειας των πυρηνικών τους σταθμών. Στο πλαίσιο του νέου προγράμματος έχει ήδη πραγματοποιηθεί όγκος πράξεων που ανέρχεται σε 1,66 δισεκατ. ευρώ (Ιούνιος 2005).

Κατά την επικαιροποίηση του προγράμματος EMTN, εισήχθησαν ρήτρες συλλογικής δράσης (CAC) στα σχετικά έγγραφα, μετά από συμφωνία στο επίπεδο της ΟΔΕ τον Σεπτέμβριο του 2003. Σκοπός των CAC είναι η ενίσχυση των δικαιωμάτων των κατόχων ομολόγων με την εισαγωγή διατάξεων που αφορούν τη συλλογικής εκπροσώπηση και την αναδιάρθρωση του χρέους με ειδική πλειοψηφία και την εφαρμογή τους σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εκδότη. Η εισαγωγή των CAC στα έγγραφα των EMTN είναι σύμφωνη με τη δήλωση των κρατών μελών και της Επιτροπής με την οποία δεσμεύονται να δώσουν το παράδειγμα περιλαμβάνοντας τις CAC στα διεθνή ομολογιακά τους μέσα ώστε να στηρίξουν τις διεθνείς προσπάθειες με στόχο την προώθηση των συντεταγμένων αναδιαρθρώσεων σε περίπτωση κρίσης χρέους.[7]

Συμπέρασμα

Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί την πρώτη τριετή έκθεση σχετικά με την αρχή, τις λεπτομέρειες και τα ανώτατα όρια του κοινοτικού μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης που απευθύνεται στο Συμβούλιο κατ’ εφαρμογή του αντίστοιχου κανονισμού του Συμβουλίου. Δεδομένου ότι κανένα από τα επιλέξιμα κράτη μέλη δεν ζήτησε την ενεργοποίηση του μηχανισμού κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, δεν κατέστη δυνατόν να δοκιμαστεί η καταλληλότητα της αρχής, των λεπτομερειών και του ανώτατου ορίου. Ωστόσο, η Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι ο μηχανισμός παραμένει προσαρμοσμένος στις δυνητικές ανάγκες των επιλέξιμων κρατών μελών και συνεπώς δεν προτείνει, στο στάδιο αυτό, καμία τροποποίηση του.

[1] Επίσημη Εφημερίδα L 53, 23.2.2002, διορθωτικό: Επίσημη Εφημερίδα L 349, της 24.12.2002.Ο κανονισμός του 2002 αντικατέστησε τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 1969/88 του Συμβουλίου.

[2] Όταν ένα κράτος μέλος που δεν έχει εγκρίνει το ευρώ προτίθεται να χρησιμοποιήσει, εκτός της Κοινότητας, χρηματοδοτικές πηγές που συνδυάζονται με όρους οικονομικής πολιτικής, συμβουλεύεται προηγουμένως την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη ώστε να εξετάσει τις δυνατότητες που προσφέρονται από τον κοινοτικό μηχανισμό μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης. Οι διαβουλεύσεις αυτές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής.

[3] Απόφαση ΕΚΤ/2003/14 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας της 7ης Νοεμβρίου 2003 σχετικά με τη διαχείριση των δανειοληπτικών και δανειοδοτικών πράξεων που διενεργεί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα στο πλαίσιο του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης [Επίσημη ΕφημερίδαL 297 της 15.11.2003].

[4] Η πιο πρόσφατη απόφαση ενεργοποίησης του μηχανισμού είχε ληφθεί από το Συμβούλιο βάσει του προηγούμενου κανονισμού, τον Ιανουάριο του 1993: είχε τότε χορηγηθεί στην Ιταλία δάνειο 8 δισεκατ. ευρώ σε τέσσερις δόσεις εκ των οποίων μόνο οι δύο πρώτες (2 δισεκατ. ευρώ η καθεμία), είχαν εκταμιευθεί, αφού η διόρθωση της κατάστασης του ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών της Ιταλίας κατέστησε άνευ αντικειμένου την καταβολή των υπόλοιπων δύο δόσεων.

[5] Τη στιγμή της έγκρισης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 του Συμβουλίου της 18ης Φεβρουαρίου 2002, στις προς ένταξη χώρες περιλαμβάνονταν τα δέκα νέα κράτη μέλη, η Βουλγαρία και η Ρουμανία.

[6] Το νέο πρόγραμμα αντικαθιστά ένα πρόγραμμα που είχε εισαχθεί το 1994 και επικαιροποιήθηκε το 1999 και του οποίου η πίστωση είχε ανώτατο όριο 2 δισεκατ. ευρώ. Η εκπόνηση του προγράμματος ανατέθηκε στην Goldman Sachs και τη Deutsche Bank οι οποίες ανέλαβαν την τοποθέτηση των ομολογιακών εκδόσεων στους ευρωπαίους και διεθνείς επενδυτές.

[7] Στο πλαίσιο των διεθνών προσπαθειών για την προώθηση των συντεταγμένων αναδιαρθρώσεων σε περίπτωση κρίσεων του χρέους, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν να δώσουν το παράδειγμα περιλαμβάνοντας ρήτρες συλλογικής δράσης στις διεθνείς ομολογιακές τους εκδόσεις. Έτσι, ο πρόεδρος του Συμβουλίου ECOFIN ανακοίνωσε, κατά τη συνεδρίαση της Διεθνούς Νομισματικής Χρηματοπιστωτικής Επιτροπής του Απριλίου του 2003, ότι «η ΕΕ θα εισαγάγει προς τα τέλη του έτους συμβατικές ρήτρες που θα βασίζονται στο πλαίσιο το οποίο εκπόνησε το G-10, ενδεχομένως μεριμνώντας ώστε να συμφωνούν με το ισχύον δίκαιο και προσαρμόζοντάς τες στις τοπικές νομικές πρακτικές, για τα κρατικά της ομόλογα που εκδίδονται υπό ξένη δικαιοδοσία και/ή που διέπονται από ξένο δίκαιο. Στη συνέχεια, τα κράτη μέλη δεν θα εκδίδουν πλέον ομόλογα αυτού του είδους χωρίς να συνοδεύονται από CAC». Με την ίδια ευκαιρία, ο αρμόδιος επίτροπος για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις ανέφερε ότι οι CAC θα περιληφθούν επίσης και στα έγγραφα των ομολογιακών εκδόσεων των Κοινοτήτων.