Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανακοίνωση της Επιτροπής: «Η παγκόσμια πρόκληση του διεθνούς εμπορίου: Μια στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή Ένωση»

(97/C 56/10)

Στις 31 Οκτωβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 23 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Η παγκόσμια πρόκληση του διεθνούς εμπορίου: Μια στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Οκτωβρίου 1996, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. van Dijk.

Κατά την 339η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 31ης Οκτωβρίου 1996) η ΟΚΕ υιοθέτησε με 49 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο τέλος του Γύρου της Ουρουγουάης της ΓΣΔΕ, αποφασίσθηκε να ιδρυθεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ). Η ιδρυτική του σύνοδος πραγματοποιήθηκε στο Μαρακές. Καθήκον του οργανισμού αυτού είναι να ελέγχει την εφαρμογή των αποτελεσμάτων του Γύρου της Ουρουγουάης. Η πρώτη υπουργική συνδιάσκεψη θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο 1996 στη Σιγκαπούρη.

1.2. Προκειμένου να διατηρηθεί η υπάρχουσα ροπή προς ένα ανοιχτό σύστημα πολυμερούς εμπορίου και να παρασχεθεί η ευρύτερη δυνατή υποστήριξη στη συνέχιση των προσπαθειών για το άνοιγμα της αγοράς σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ανακοίνωση, στην οποία εκθέτει μια νέα στρατηγική για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά σε τρίτες χώρες και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Υπουργική Συνδιάσκεψη της Σιγκαπούρης και το μελλοντικό πρόγραμμα εργασιών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη συναινέσεως για αυτό το νέο πρόγραμμα εργασιών στον τομέα του εμπορίου.

1.3. Σύντομη επισκόπηση του περιεχομένου του εγγράφου της Επιτροπής

Η ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται ως ένα μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό εμπόριο και τις ξένες επενδύσεις. Η Ένωση έχει μια ανοιχτή οικονομία, στην οποία πολλές θέσεις απασχόλησης εξαρτώνται από τις εξαγωγές, πράγμα που καθιστά την κοινή εμπορική πολιτική ακρογωνιαίο λίθο της Συνθήκης ΕΚ.

Το άνοιγμα της οικονομίας στο διεθνή ανταγωνισμό προσφέρει πλείστα πλεονεκτήματα για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προσκρούουν σε πληθώρα εμποδίων στο εξωτερικό. Η Κοινότητα θα πρέπει, επομένως, να καταβάλει προσπάθειες για τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά τρίτων χωρών, συνεχίζοντας ταυτόχρονα το προοδευτικό άνοιγμα της δικής της αγοράς.

Για το σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της της 14ης Φεβρουαρίου 1996 με τίτλο: «Η παγκόσμια πρόκληση του διεθνούς εμπορίου: Μια στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή Ένωση», διατυπώνει ορισμένες προτάσεις με στόχο την υλοποίηση της εν λόγω στρατηγικής.

Οι προτάσεις έχουν τη μορφή συγκεκριμένων στόχων: Οι εμπορικοί εταίροι της Κοινότητας πρέπει να προσχωρήσουν και να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συμφωνίες του ΠΟΕ, συμφωνίες τις οποίες η Κοινότητα δεσμεύεται να τηρήσει και η ίδια. Στην εμπορική πολιτική, τα υπάρχοντα μέσα για το άνοιγμα της αγοράς πρέπει να αξιοποιηθούν στο έπακρο. Επίσης, η Κοινότητα οφείλει να ενεργήσει για την άρση του συνόλου των φραγμών που τροχοπεδούν τις οικονομικές ροές. Τέλος, οι επιχειρήσεις πρέπει να ενημερωθούν σχετικά με τις υφιστάμενες δυνατότητες και, κυρίως, σχετικά με τα μέσα εμπορικής πολιτικής που αποσκοπούν στην προστασία της Κοινότητας από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Τα μέσα που έχει στη διάθεσή της η Κοινότητα για να επιτύχει αυτούς τους στόχους εμπίπτουν σε δύο κύριες κατηγορίες: τα μέσα σε πολυμερές επίπεδο (εφαρμογή και παγίωση των αποφάσεων του Γύρου της Ουρουγουάης, διάφορες δράσεις για το άνοιγμα της αγοράς και κατάρτιση καταλόγου με τους νέους τομείς ελευθέρωσης) και τα μέσα σε διμερές επίπεδο (διμερείς διαπραγματεύσεις γενικού ή τομεακού χαρακτήρα και αποτελεσματική εφαρμογή των συμφωνιών ανοίγματος της αγοράς ή ελευθέρων συναλλαγών με τρίτες χώρες ή με περιφερειακές ομάδες χωρών). Αυτά τα δύο είδη μέσων δύνανται να συμπληρωθούν με πολιτικές υποστήριξης, δηλαδή με δράσεις που συμβάλλουν στη διεύρυνση των εξαγωγικών δυνατοτήτων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων (αμοιβαία αναγνώριση, βιομηχανική συνεργασία, συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την προώθηση των εξαγωγών).

Σε αυτή την πρώτη ανάλυση - την οποία, μελλοντικά, επιθυμεί να αναπτύξει περαιτέρω - η Επιτροπή θέτει ως έναν από τους πρωταρχικούς προς επίτευξη στόχους την πρόσβαση στις αγορές παγκοσμίως. Αν και παρέχει την υποστήριξή της στον ΠΟΕ, επισημαίνει ότι, κατά τις προσεχείς διαπραγματεύσεις, θα πρέπει να εξετασθούν ζητήματα, η επίλυση των οποίων θα συμβάλει στη δημιουργία νέων ευκαιριών για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να εκφράσει την υποστήριξή της για την πρωτοβουλία της Επιτροπής και συμφωνεί με τη στρατηγική για τη βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές τρίτων χωρών με στόχο την προώθηση των ευρωπαϊκών εξαγωγών και τη δημιουργία νέας απασχόλησης στην ΕΕ. Επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή του ΠΟΕ στην πλήρη εφαρμογή των αποτελεσμάτων του Γύρου της Ουρουγουάης και των συμφωνιών του Μαρακές. Ο ΠΟΕ θα πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση αυτής της διαδικασίας.

2.2. Η γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής είναι ότι ο απώτατος στόχος της εμπορικής πολιτικής της Ένωσης είναι η επίτευξη ενός πολυμερούς εμπορικού συστήματος το οποίο βασίζεται σε κανόνες δικαιοσύνης και ισονομίας και όχι απλώς η ελευθέρωση του εμπορίου. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επαναλαμβάνει σχετικά την άποψή της ότι η ελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μέσο για την επίτευξη βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας για όλους όσους συμμετέχουν στο πολυμερές σύστημα. Ο ΠΟΕ πρέπει, συνεπώς, να θεσπίσει ένα παγκόσμιο σύνολο κανόνων για τον θεμιτό ανταγωνισμό, κατά τρόπο ώστε να δημιουργηθεί ένας ισόπεδος χώρος για τις εμπορικές συναλλαγές.

2.3. Αυτή η αρχή θα αναλυθεί στα επόμενα κεφάλαια, σε σχέση με τον ανταγωνισμό, τις επενδύσεις, το κοινωνικό πλαίσιο και το περιβάλλον.

2.4. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει ενεργώς την προσχώρηση της Κίνας και της Ρωσίας στον ΠΟΕ. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αυξηθεί η εμβέλεια των συμφωνιών που συνάπτονται στους κόλπους του οργανισμού αυτού.

3. Οι πολιτικές εμπορίου και ανταγωνισμού

3.1. Μεταξύ των θεμάτων της «νέας ημερήσιας διάταξης εμπορικών διαπραγματεύσεων» του ΠΟΕ, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δίδει ιδιαίτερο βάρος στη μελλοντική συζήτηση για τις πολιτικές εμπορίου και ανταγωνισμού. Στόχος της πολιτικής ανταγωνισμού είναι η διατήρηση του ανταγωνισμού στις εγχώριες αγορές και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να προαχθεί η οικονομική αποτελεσματικότητα και η ευημερία του καταναλωτή. Περιλαμβάνει την παραδοσιακή νομοθεσία για τον ανταγωνισμό, που αφορά την απαγόρευση των μονοπωλίων και των περιορισμών του ανταγωνισμού στον ιδιωτικό τομέα, αλλά και τις κυβερνητικές ρυθμίσεις που επηρεάζουν, άμεσα ή έμμεσα, τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων και τη διάρθρωση της βιομηχανίας. Στόχος ενός πολυμερούς εμπορικού συστήματος βασισμένου σε κοινούς κανόνες είναι η αύξηση της παγκόσμιας οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας μέσω της διευκόλυνσης του παγκόσμιων ροών των συναλλαγών και των επενδύσεων. Η προτεραιότητα των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ σε αυτόν τον τομέα θα πρέπει να είναι η ενίσχυση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος και η βελτίωση του ανταγωνισμού, με τη θέσπιση ενός πολυμερούς πλαισίου πολιτικής που θα αποκοπεί στην αποφυγή των πιθανών συγκρούσεων μεταξύ των στόχων της εμπορικής πολιτικής και της πολιτικής ανταγωνισμού.

3.2. Πολυμερείς συμφωνίες περί ανταγωνισμού υπάρχουν στην ΕΕ, στη Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών της Βόρειας Αμερικής (NAFTA) και στην Εμπορική Συμφωνία Στενότερων Οικονομικών Σχέσεων Αυστραλίας-Νέας Ζηλανδίας (ANZCERTA). Από αυτές, η ΕΕ αποτελεί το μόνο παράδειγμα υπερεθνικής αρχής ανταγωνισμού. Τόσο η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) όσο και ο ΟΟΣΑ έχουν προσπαθήσει στο παρελθόν να αναπτύξουν δεοντολογικούς κανόνες για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Οι κανόνες αυτοί περιλαμβάνονται στον Κώδικα Περιοριστικών Εμπορικών Πρακτικών της UNCTAD του 1980 και στις Οδηγίες προς Πολυεθνικές Επιχειρήσεις του ΟΟΣΑ του 1976 και υποστηρίζονται από τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Είναι, ωστόσο, κανόνες εθελούσιας φύσεως και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν διαφανή πολυμερή όργανα και διαδικασίες για την εφαρμογή των πολιτικών ανταγωνισμού και τη ρύθμιση των σχετικών διαφορών. Αυτό είναι πιο σοβαρό για τις χώρες εκτός ΕΕ, όπου τα εμπόδια για την πρόσβαση στην αγορά είναι μεγαλύτερα από ό,τι στα κράτη μέλη της ΕΕ. Τούτο καθιστά απαραίτητη τη συμμετοχή αυτών των χωρών σε μια διαδικασία κανονιστικής μεταρρύθμισης των διεθνών συμφωνιών για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό, που θα εξασφαλίζει ότι τα περαιτέρω μέτρα που θα ληφθούν δεν θα εισάγουν διακρίσεις προς καμία κατεύθυνση.

3.3. Το πρόγραμμα των μεταρρυθμιστικών διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ θα μπορούσε π.χ. να περιλαμβάνει:

- τη θέσπιση προτύπων για την ενίσχυση των εσωτερικών νόμων περί ανταγωνισμού, στην οποία συμεπριλαμβάνεται η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής τους και η καθιέρωση διαφάνειας, καθώς και για την ενίσχυση των διαδικασιών για την τήρηση των κανόνων και τη ρύθμιση των διαφορών, διότι οι διεθνείς επιπτώσεις των πολιτικών ανταγωνισμού εξαρτώνται, πρώτα και κύρια, από τη συγκριτική δύναμη των εθνικών καθεστώτων ανταγωνισμού 7

- τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής των διεθνών συμφωνιών περί ανταγωνισμού, την προαγωγή της σύγκλισης των σχετικών αρχών και την αυξημένη συνεργασία κατά των μονοπωλίων, με στόχο την προώθηση της διεθνούς εναρμόνισης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, διότι η αύξηση της ελευθέρωσης του εμπορίου ενέχει τον κίνδυνο του σχηματισμού ολογοπωλίων σε διεθνές επίπεδο 7

- τη βελτίωση των συνθηκών πρόσβασης στην αγορά, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς, ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών, που θα περιλαμβάνει κανόνες για τα καρτέλ εισαγωγών και εξαγωγών, ειδικές επιχειρησιακές διευθετήσεις και πρακτικές, μέτρα για την ικανοποίηση των τοπικών αναγκών και άλλα επενδυτικά μέτρα για το εμπόριο και τον έλεγχο των συγχωνεύσεων.

4. Εμπόριο και επενδύσεις

4.1. Η επίτευξη πολυμερών κανόνων για τις επενδύσεις θα έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι θα επιφέρει ουσιαστική πρόοδο από την άποψη του ανοίγματος των αγορών. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σημειώνει ότι οι διαπραγματεύσεις για μια Πολυμερή Συμφωνία για τις Επενδύσεις (ΠΣΕ) έχουν προχωρήσει αρκετά στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ. Ο στόχος είναι να ολοκληρωθεί ως το Μάιο του 1997 μια συμφωνία με υψηλά πρότυπα ελευθέρωσης και προστασίας των επενδύσεων και αποτελεσματικές διαδικασίες ρύθμισης των διαφορών, η οποία θα είναι ανοιχτή σε όλα τα μέλη του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε όσες τρίτες χώρες θέλουν να προσχωρήσουν. Στις διαπραγματεύσεις συμμετέχουν σήμερα όλα τα μέλη του ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τα θέματα της προσχώρησης τρίτων χωρών συζητώνται σε ένα εντατικό πρόγραμμα σεμιναρίων και άτυπων διαβουλεύσεων της Ομάδας Διαπραγματεύσεων με τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Μία έκθεση προόδου, την οποία συνέταξε η Ομάδα Διαπραγματεύσεων, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών του ΟΟΣΑ το Μάϊο του 1996 ().

4.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ήδη εκφράσει αναλυτικά την άποψή της για την ΠΣΕ στη γνωμοδότησή της για τους «Ίσους όρους ανταγωνισμού για τις άμεσες επενδύσεις παγκοσμίως» () της 28ης-29ης Φεβρουαρίου 1996 (Εισηγητής: ο κ. Cal). Δεν θα την επαναλάβει, συνεπώς, εκτενώς εδώ. Η γνωμοδότηση τόνιζε την αυξανόμενη σημασία των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) για τη διαδικασία της διεθνοποίησης και για τις σχέσεις σε επίπεδο εθνικών ή/και περιφερειακών οικονομιών. Όπως δήλωσε και προηγουμένως, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί τις εν εξελίξει προσπάθειες για την επίτευξη ενός ευρέος ορισμού της επένδυσης και υπογραμμίζει την ανάγκη για μια ρήτρα περί περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης (ΠΟΟ), ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος ρητρών ΜΕΚ (Μάλλον Ευνοούμενου Κράτους), και για αποτελεσματικές διαδικασίες ρύθμισης των διαφορών, συμβατές με τις διαδικασίες που έχουν θεσπισθεί στα πλαίσια του ΠΟΕ και με τα υπάρχοντα μέσα ρύθμισης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών. Η άποψη της ΟΚΕ ήταν, ακόμη, ότι θα πρέπει να τηρείται η αρχή της εθνικής μεταχείρισης, αλλά να γνωστοποιούνται οι εξαιρέσεις και οι χορηγήσεις αποκλειστικότητας, καθώς και ότι δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η αντίστροφη διάκριση μιας χώρας εις βάρος των δικών της εθνικών επιχειρήσεων, όπως συμβαίνει συχνά με τις λεγόμενες «ζώνες επεξεργασίας εξαγωγών». Οι προσπάθειες προσέλκυσης ΑΞΕ επί τη βάσει χαμηλών προτύπων εργασίας θα πρέπει να περιορισθούν και οι βασικές αρχές των υφιστάμενων μέσων, όπως οι Οδηγίες του ΟΟΣΑ για τις Πολυεθνικές Επιχειρήσεις, να ενσωματωθούν στην ΠΣΕ, παρέχοντας έτσι μια θετική συμβολή στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το εμπόριο και τις επενδύσεις στο επίπεδο του ΠΟΕ μετά την Υπουργική Διάσκεψη της Σιγκαπούρης.

5. Το εμπόριο και το κοινωνικό πλαίσιο

5.1. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, από το διεθνές εμπόριο θα ωφεληθούν όλοι οι συμμετέχοντες, αν δημιουργηθεί ένας ισόπεδος στίβος. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη θέσπιση συγκεκριμένων κανόνων και την αποδοχή τους από όλα τα κράτη μέλη του ΠΟΕ: κανόνων όχι μόνο για τις επενδύσεις και τον ανταγωνισμό, αλλά και για τα πρότυπα εργασίας και το περιβάλλον.

5.2. Όσον αφορά τα πρότυπα εργασίας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει εκφρασθεί σε πολλές γνωμοδοτήσεις της υπέρ των κοινωνικών ρητρών στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες. Στη γνωμοδότησή της για τις επιπτώσεις των Συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης, δήλωσε ότι «το πρόγραμμα εργασίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου θα πρέπει να περιλαμβάνει και μια "κοινωνική ρήτρα"» ().

5.3. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να υπεισέλθει σε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτό το θέμα. Κατά πρώτο λόγο, επιθυμεί να διευκρινίσει ποια πρότυπα εργασίας θα πρέπει να περιληφθούν στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες. Επί του παρόντος υπάρχει ευρεία συμφωνία για πέντε τέτοια πρότυπα:

- την απαγόρευση των διακρίσεων (Σύμβαση ΔΟΕ αριθ. 111),

- την απαγόρευση της καταναγκαστικής εργασίας (Συμβάσεις ΔΟΕ αριθ. 29 και 105),

- την απαγόρευση της παιδικής εργασίας (Σύμβαση ΔΟΕ αριθ. 138),

- το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι (Σύμβαση ΔΟΕ αριθ. 87) και,

- το δικαίωμα της συλλογικής διαπραγμάτευσης (Σύμβαση ΔΟΕ αριθ. 98).

Όλες αυτές οι Συμβάσεις της ΔΟΕ έχουν κυρωθεί από τη μεγάλη πλειοψηφία των κρατών και θα μπορούσαν, επομένως, να θεωρηθούν διεθνώς αποδεκτά πρότυπα ().

Η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τα πρότυπα εμπορίου και εργασίας δείχνει ότι η εφαρμογή τους μπορεί να υποστηρίξει την οικονομική ανάπτυξη, διότι καθιερώνει μια στενότερη σύνδεση των αγορών με την κοινωνική ανάπτυξη. Ο ΟΟΣΑ διαπίστωσε, επίσης, ότι είναι αστήρικτες οι ανησυχίες που εκφράζουν ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες ότι η καθιέρωση αυτών των πέντε βασικών προτύπων εργασίας θα επηρεάσει αρνητικά τις οικονομικές τους επιδόσεις (). Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι ο κατάλογος των βασικών προτύπων εργασίας δεν πρέπει προς το παρόν να διευρυνθεί. Επίσης, καλεί τις χώρες που υποστηρίζουν την ενσωμάτωση των προτύπων εργασίας σε διεθνείς εμπορικές συμφωνίες να κυρώσουν και οι ίδιες τις συμφωνίες αυτές.

Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της «Ομάδας των Επτά» («G7»), στη Διάσκεψη Κορυφής τους στη Λυών τον Ιούνιο, εξέφρασαν την άποψη ότι ο σεβασμός αυτών των διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων εργασίας αποτελεί τμήμα του θεμελιώδους στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης, που θα επιτρέψει σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες, σε όποιο στάδιο ανάπτυξης και αν βρίσκονται, να έχουν και αυτές μερίδιο και συμμετοχή στα οφέλη της διεθνοποίησης ().

5.4. Όταν μια χώρα έχει κυρώσει μια Σύμβαση της ΔΟΕ, διενεργούνται διαβουλεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης αυτής και της ΔΟΕ με αντικείμενο την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της εν λόγω σύμβασης. Η ΔΟΕ ελέγχει την εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με τις διατάξεις της σύμβασης και εποπτεύει την εφαρμογή της στην ενδιαφερόμενη χώρα. Καλεί τους κοινωνικούς εταίρους και την κυβέρνηση να υποβάλουν τις εκθέσεις τους, οι οποίες αποτελούν τη βάση αυτού του συστήματος εποπτείας. Αν μια χώρα δεν τηρεί όλες τις διατάξεις της Σύμβασης, η ΔΟΕ της κάνει αναφορά. Εκτός από την προβολή στη δημοσιότητα, η ΔΟΕ δε μπορεί να επιβάλει κυρώσεις προκειμένου να υποχρεώσει χώρες να τηρήσουν τις συμφωνίες.

5.5. Μέχρι στιγμής, πρότυπα εργασίας περιλαμβάνονται στην Εμπορική και Δασμολογική Πράξη των ΗΠΑ, στο Ευρωπαϊκό Σύστημα των Γενικευμένων Δασμολογικών Προτιμήσεων και στο Παράρτημα της Συμφωνίας NAFTA. Όλες αυτές οι ρυθμίσεις έχουν διμερή χαρακτήρα, ο οποίος ενδέχεται να αποβεί πιο επιρρεπής σε προστατευτικές πιέσεις από ό,τι οι πολυμερείς συμφωνίες. Η εισαγωγή των προτύπων εργασίας στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες θα δώσει στη διεθνή κοινότητα το μέσο να εξαναγκάζει τις χώρες να τηρούν τα ευρέως αποδεκτά πρότυπα εργασίας. Γι' αυτό η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτιμά όπως τα βασικά πρότυπα εργασίας αποτελούν αντικείμενο χειρισμού από τον ΔΟΕ επίσης. Την εισαγωγή αυτή την θεωρεί η ΟΚΕ όχι μόνο ως μέσο για να ενισχυθούν γενικά τα κοινωνικά δικαιώματα, αλλά και για να ενισχυθεί η αρχή του ελεύθερου εμπορίου. Η ΟΚΕ ανησυχεί μήπως η έλλειψη σεβασμού των κοινωνικών δικαιωμάτων, σε πολλές χώρες, υπονομεύει την τήρηση της αρχής του ελεύθερου εμπορίου.

5.6. Σε πρώτη φάση θα πρέπει να απευθύνεται δημόσια έκκληση, για να πεισθεί η κυβέρνηση να τηρεί τα πρότυπα εργασίας, μέσω, π.χ., συνομιλιών και διαλόγου. Αν αυτή η πολιτική δεν φέρει αποτέλεσμα, τότε θα μπορεί να εφαρμόζεται μια πολιτική υποκίνησης. Τούτο αποτελεί ήδη κοινή πρακτική στον κανονισμό του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων. Μια χώρα μπορεί να αποκτήσει πρόσθετες εμπορικές προτιμήσεις υπό τον όρο ότι τηρεί τα πρότυπα εργασίας. Ταυτόχρονα, οι βιομηχανικές χώρες θα πρέπει να αναπτύξουν, σε στενή συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες χώρες, πολιτικές υποστήριξης. Ο στόχος αυτής της πολιτικής θα είναι ο σεβασμός των ανθρώπινων αξιών από τα κράτη. Αν ούτε κι αυτά τα μέσα επηρεάσουν τη στάση της κυβέρνησης της χώρας, τότε θα μπορούν να εφαρμοσθούν αρνητικές ποινές.

5.7. Επειδή η ΔΟΕ έχει πολλή πείρα σ' αυτόν τον τομέα, αυτή θα πρέπει να ελέγχει την εφαρμογή των προτύπων εργασίας. Όπως αναφέρεται στο σημείο 5.4, στη ΔΟΕ αντιστοιχεί ένας ιδιαίτερος ρόλος στον τομέα αυτό. Σε περίπτωση που οι ενέργειές της δεν φέρουν αποτέλεσμα, θα μπορούσε να συμφωνήσει ότι η ΔΟΕ θα μπορεί να παραπέμπει το θέμα στον ΠΟΕ που διαθέτει τα μέσα και τις δυνατότητες συμμετέχει στις προσπάθειες για την ενίσχυση των προτύπων εργασίας στα κράτη μέλη.

5.8. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την προσέγγιση που επέλεξε η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της με θέμα Το εμπορικό σύστημα και τα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα εργασίας. Στην ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή προτείνει να συσταθεί ομάδα εργασίας κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης του ΠΟΕ στη Σιγκαπούρη, η οποία θα αναλάβει να μελετήσει τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και προτύπων εργασίας.

6. Εμπόριο και περιβάλλον

6.1. Η βασική αιτία των περιβαλλοντικών προβλημάτων δεν είναι η ελευθέρωση του εμπορίου, αλλά η αδυναμία των αγορών και των Αρχών να εκφράσουν με τον κατάλληλο τρόπο το κόστος του περιβάλλοντος στις τιμές που ισχύουν. Για το λόγο αυτό και όσον αφορά τα χρησιμοποιούμενα μέσα, είναι απαραίτητο να εκσυγχρονιστεί και να προωθηθεί περαιτέρω η αρχή του ΟΟΣΑ με βάση την οποία «ο ρυπαίνων πληρώνει» (ΑΡΠ), η οποία προσφέρει άριστες δυνατότητες καταλογισμού του περιβαλλοντικού κόστους.

6.2. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι το διεθνές εμπόριο μπορεί να χρησιμεύσει ως κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν τα κατάλληλα περιβαλλοντικά μέτρα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση αυτή, έχοντας παράλληλα επίγνωση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων του διεθνούς εμπορίου για το περιβάλλον. Έτσι, αναγνωρίζεται ότι πρέπει να διεξαχθούν περισσότερο διεξοδικές μελέτες για την καλύτερη κατανόηση «των ενδεχομένων επιπτώσεων της ελευθέρωσης του εμπορίου» και αναφέρεται ότι είναι απαραίτητο τα εμπορικά μέτρα και οι αντίστοιχες συμφωνίες να εξετάζονται από την άποψη μιας περιβαλλοντικής προοπτικής. Από τις εκθέσεις για την εφαρμογή των «διαδικαστικών οδηγιών» του ΟΟΣΑ σχετικά με το εμπόριο και το περιβάλλον, φαίνεται ότι αυτές οι οδηγίες αποδεικνύουν τη χρησιμότητά τους. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να συστήσει όπως όλα τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ να εφαρμόσουν με ακρίβεια τις εν λόγω οδηγίες.

6.3. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση του συμπεράσματος που αναφέρεται στην έκθεση του Συμβουλίου των Υπουργών των χωρών του ΟΟΣΑ, του Μαΐου 1995, με βάση το οποίο δεν υπάρχει συστηματική σχέση μεταξύ της ασκούμενης περιβαλλοντικής πολιτικής και του ανταγωνισμού. Το αυτό ισχύει και για τη θέση που εκφράζεται στην ανακοίνωση ότι τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η θέσπιση αυστηρότερων περιβαλλοντικών προτύπων υπερβαίνουν τα μειονεκτήματα, ώστε να προκύπτουν καταστάσεις στις οποίες επωφελούνται και οι δύο πλευρές. Είναι δύσκολο να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό ο φόβος για τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα που ενδέχεται να προκύψουν για διάφορες επιχειρήσεις ή οι προοπτικές σχετικά με τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν για να υπερνικηθούν τα προαναφερθέντα βραχυπρόθεσμα μειονεκτήματα αποθαρρύνουν τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν στη θέσπιση των αναγκαίων περιβαλλοντικών μέτρων.

6.4. Ορθή μπορεί να θεωρηθεί η θέση ότι είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί ένα κατάλληλο περίγραμμα στους κόλπους της ΓΣΔΕ ή του ΠΟΕ για τα εμπορικά μέτρα που θα συνοδεύουν τις ΠΣΠ. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι αυτή είναι η στάση που πρέπει να τηρηθεί όσον αφορά την υπεράσπιση της ακεραιότητας του ανοιχτού εμπορικού συστήματος και την ανάγκη να εξασφαλιστεί η υλοποίηση κοινών στόχων με τη θέσπιση των ενδεδειγμένων μέτρων. Εκτιμάται η ενέργεια της Επιτροπής να καταρτίσει έγγραφο συζήτησης για το θέμα αυτό. Η πρόταση της Επιτροπής σημαίνει εν συντομία ότι για την περίπτωση μέτρων που θα θεσπίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των ΠΣΠ θα ισχύει ένα ελαστικότερο καθεστώς στον ΠΟΕ από ό,τι στην περίπτωση άλλων μέτρων. Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι προτάσεις της Επιτροπής φαίνεται να πετυχαίνουν την εξισορρόπηση των αναγκών των διαφόρων χωρών και ότι τα εμπορικά μέτρα θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στις ΠΣΠ με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος των αποκαλούμενων «ελεύθερων ιππέων». Αυτό που έχει σημασία για τον προσδιορισμό αυτών αλλά και άλλων μέτρων είναι να διασαφηνιστεί η λειτουργική σημασία σημαντικών διατάξεων του ΠΟΕ. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αναπτυχθούν έννοιες που θα διευκολύνουν και τον προσδιορισμό μέτρων στις ΠΣΠ.

6.5. Τέλος, η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας πλήρως αναγνωρισμένος και ισχυρός διεθνής οργανισμός περιβάλλοντος που θα μπορεί, κατά ένα τρόπο, να λειτουργήσει ως φυσικός αντίποδας του ΠΟΕ. Για την ανάληψη του ρόλου αυτού φαίνεται ότι πλέον κατάλληλος θα ήταν ένας «αυτόνομος» οργανισμός. Αφετέρου, η ΟΚΕ πιστεύει ότι δεν είναι ευκταίο να δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό ένας νέος οργανισμός. Κατά τη γνώμη της, θα ήταν προτιμότερος ο σύνδεσμος με ένα υφιστάμενο οργανισμό (όπως το ΠΗΕΠ).

7. Ειδικές παρατηρήσεις

7.1. Στην ανακοίνωση η Επιτροπή θίγει το θέμα των διμερών συμφωνιών με τρίτες χώρες. Όπως δηλώθηκε και σε προηγούμενο σημείο του παρόντος εγγράφου, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αγωνίζεται για ένα δίκαιο και ισόνομο διεθνές εμπόριο, πρέπει να διασφαλισθεί στα πλαίσια πολυμερών συμφωνιών. Εντούτοις, η ΟΚΕ κρίνει ότι οι διμερείς συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και των τρίτων χωρών ή των περιφερειακών δομών των τρίτων χωρών μπορεί να συμβάλουν σημαντικά στην οικοδόμηση ενός περιφερειακού πλαισίου ειδικότερα επειδή επιτρέπουν τη δημιουργία μιας κριτικής μάζας χωρών οι οποίες είναι καλύτερα προσανατολισμένες για την ενσωμάτωση της κοινωνίας και περιβαλλοντικής διάστασης στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Οι δράσεις που αναλαμβάνονται από την Κοινότητα σε επίπεδο διμερών σχέσεων για τη βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές πρέπει να είναι εναρμονισμένες και συντονισμένες με την πολυμερή εμπορική πολιτική που ασκεί. Προκειμένου να υλοποιηθεί ο στόχος της περαιτέρω ελευθέρωσης των αγορών τρίτων χωρών, η Κοινότητα πρέπει να χρησιμοποιεί όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής. Οπουδήποτε χρειάζεται, πρέπει να αξιοποιηθεί η δυνατότητα διευθέτησης διενέξεων στα πλαίσια διμερών συμβάεων, ώστε να διευκολυνθεί η επίλυση προβλημάτων που αφορούν την πρόσβαση σε αγορές. Ταυτόχρονα, η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο είναι δυνατό να υπαχθούν στους κανόνες του ΠΟΕ όλες οι διμερείς συμβάσεις.

7.2. Ο συντονισμός της Επιτροπής με τα κράτη μέλη και ο συντονισμός των διάφορων υπηρεσιών της Επιτροπής θα έχουν καθοριστική σημασία για την καθολική και επιτυχή εφαρμογή της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πρόσβαση στις αγορές. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει το γεγονός ότι πρόκειται να δημιουργηθεί τράπεζα δεδομένων που θα περιλαμβάνει πληροφορίες για τα δασμολογικά και τα μη δασμολογικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές εξαγωγές, στην οποία θα συνεισφέρουν η ίδια η Επιτροπή, οι επιχειρήσεις, οι εργαζόμενοι και οι εμπορικοί ακόλουθοι των κρατών μελών σε τρίτες χώρες. Η βελτίωση του συστήματος πληροφόρησης θα βοηθήσει να εξασφαλισθεί διαφάνεια στην παγκόσμια οικονομία, να δημιουργηθούν νέες επιχειρηματικές δυνατότητες και να παρασχεθούν πηγές πληροφοριών, στις οποίες, μεταξύ άλλων, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις βρίσκουν δύσκολη την πρόσβαση με δικά τους μέσα και να διασφαλιστεί η αποτελεσματική επίβλεψη των πραγμάτων. Η επιτυχία της στρατηγικής για την πρόσβαση στις αγορές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματική συνεργασία επιχειρήσεων και βιομηχανικών συνδέσμων με την Επιτροπή. Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ Επιτροπής, ιδιωτικών επιχειρήσεων και κρατών μελών είναι απαραίτητη για τη χάραξη μιας καλύτερης και συνεκτικότερης στρατηγικής για την πρόσβαση στις αγορές. Πρέπει να υπάρξει ιδιαίτερη μέριμνα για τη συμμετοχή των ΜΜΕ, οι οποίες πρέπει να επωφεληθούν από τη βελτίωση της πληροφόρησης.

Βρυξέλλες, 31 Οκτωβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΟΟΣΑ (1996), Πολυμερής Συμφωνία για τις Επενδύσεις. Έκθεση Προόδου της Ομάδας Διαπραγματεύσεων της ΠΣΕ, ΟΟΣΑ/ΓΔ (96) 78.

() Γνωμοδότηση με θέμα «Ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις άμεσες επενδύσεις παγκοσμίως», ΕΕ αριθ. C 153 της 28. 5. 1996, σ. 16.

() Γνωμοδότηση για τις «Επιπτώσεις των Συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης», ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994.

() Η Σύμβαση αριθ. 138 της ΔΟΕ για την παιδική εργασία αποτελεί εξαίρεση από αυτήν την άποψη. Για διάφορους λόγους, πολλές χώρες δεν την έχουν κυρώσει. Ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη του ΟΗΕ έχουν υπογράψει τη Συνθήκη του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στην οποία περιλαμβάνονται όλες οι διατάξεις της Σύμβασης 138 της ΔΟΕ. Άρα και για το θέμα της παιδικής εργασίας υπάρχει ευρεία αποδοχή σε διεθνές επίπεδο.

() ΟΟΣΑ (1996), Κοινή Έκθεση για τα Πρότυπα Εμπορίου, Απασχόλησης και Εργασίας, ΟΟΣΑ/ΓΔ (96). Η πλήρης «Μέλέτη για τα βασικά δικαιώματα των εργαζομένων και το διεθνές εμπόριο» θα δημοσιευθεί τον Σεπτέμβριο.

() Οικονομικό Ανακοινωθέν της Διάσκεψης Κορυφής της Λυών, «Πώς θα επιτύχει η παγκοσμιοποίηση για το όφελος όλων», Λυών 28 Ιουνίου 1996, παράγραφος 34.