Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3295/94 περί μέτρων απαγόρευσης της ελεύθερης κυκλοφορίας της εξαγωγής, της επανεξαγωγής και της υπαγωγής υπό καθεστώς αναστολής των εμπορευμάτων παραποίησης/απομίμησης και των αναπαραχθέντων χωρίς άδεια (πειρατικών)» () (98/C 284/02)

Στις 11 Μαΐου 1998 το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Ιουνίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Giesecke.

Κατά την 356η σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Ιουλίου 1998 (συνεδρίαση της 1ης Ιουλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 136 ψήφους υπέρ και 2 ψήφους κατά, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις βιομηχανικές χώρες, οι απαιτήσεις των καταναλωτών όσον αφορά την ποιότητα στον τομέα της παραγωγής αγαθών, της γεωργίας ή της διευρυμένης αγοράς υπηρεσιών, αυξάνονται διαρκώς. Τα προϊόντα κατοχυρωμένης ποιότητας, καθώς και τα καινοτόμα προϊόντα, τα οποία συχνά προστατεύονται από τις νομοθεσίες περί βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ανταποκρίνονται σε αυτήν την απαίτηση, αλλά συνεπάγονται ορισμένη τιμή. Η τιμή αυτή δεν αντικατοπτρίζει μόνο το αντίτιμο της καλύτερης ποιότητας αλλά και το αντίτιμο του καινοτόμου χαρακτήρα του προϊόντος και της σχετικής διαφήμισης.

1.2. Οι πειρατές προϊόντων εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες ευνοϊκότερων όρων παραγωγής που προσφέρονται συνήθως στο εξωτερικό. Δεν επιβαρύνονται με έξοδα ανάπτυξης του προϊόντος, τέλη αδειών και έξοδα διαφήμισης ή με το κόστος των, συνήθως, υποχρεωτικών δοκιμών ασφαλείας. Αυτά τα χαρακτηριστικά της ποιότητας παραλείπονται και εξυπηρετούνται έτσι οι πελάτες οι οποίοι πιστεύουν ότι κάνουν μία αγορά «μοναδικής ευκαιρίας» ή οι οποίοι αποδίδουν εξαιρετική σημασία στο σήμα το προϊόντος, έστω και εάν αυτό αποτελεί απομίμηση.

1.3. Σήμερα διατίθενται σε πολλούς τομείς παραγωγής προϊόντα απομίμησης/παραποίησης, αναπαραχθέντα χωρίς άδεια, όπως στον τομέα της ένδυσης, των προϊόντων ψυχαγωγίας, της παραγωγής ρολογιών χειρός, κοσμημάτων, καλλυντικών και φαρμακευτικών προϊόντων, αλλά ακόμη και στον τομέα τεχνικών προϊόντων όπως στην κατασκευή εργαλείων ή ανταλλακτικών αυτοκινήτων. Ο τελευταίος τομέας απειλείται σε αυξανόμενο βαθμό από την πειρατεία, γεγονός το οποίο είναι επικίνδυνο για τους αγοραστές οι οποίοι εμπιστεύονται περισσότερο από ό,τι άλλοτε την ασφάλεια των προϊόντων. Από την άλλη πλευρά, οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν συχνά αδικαιολόγητες απαιτήσεις όσον αφορά την ευθύνη για τα προϊόντα.

1.4. Οι οικονομικές συνέπειες της πειρατείας προϊόντων πλήττουν κατά κύριο λόγο τους παραγωγούς των πρωτότυπων προϊόντων, αλλά επίσης, το λιανικό εμπόριο και τις εξαγωγές. Το κράτος σημειώνει σημαντικές απώλειες εισπράξεων από διάφορες πηγές. Δυστυχώς, δεν διατίθενται ακριβείς εκτιμήσεις της απώλειας σε ειδικευμένες θέσεις απασχόλησης, οι οποίες, όσον αφορά τη Γερμανία, εκτιμούνται σε 70 000 θέσεις εργασίας, ή το υψηλό κόστος της ποινικής δίωξης (δικηγορικά και δικαστικά έξοδα, αμοιβές για την ειδική αστυνομία) το οποίο επιβαρύνει ιδιαίτερα τις καινοτόμες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι πειρατείες αποτελούν σήμερα περίπου το 5 έως 8 % του παγκόσμιου εμπορίου.

1.5. Η ανταγωνιστικότητα μιας ηπείρου όπως η Ευρώπη εξαρτάται σε αυξανόμενο βαθμό από τις δυνατότητες που διαθέτει ως προς την καινοτομία και την ποιότητα των προϊόντων της και, συνεπώς, είναι επειγόντως αναγκαίο να αναχαιτισθεί η εξέλιξη αυτή. Σε αυτό συμβάλει ουσιαστικά ο κανονισμός.

2. Η πρόταση της Επιτροπής

2.1. Η πρόταση της Επιτροπής αποτελείται από δύο έγγραφα: την έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού και την πρόταση τροποποίησης του κανονισμού.

2.2. Η Επιτροπή περιγράφει στην έκθεσή της τις εμπειρίες που απόκτησαν τα κοινοτικά τελωνεία γενικά από την 1η Ιουλίου 1995 και μετά, σχετικά με την αναστολή της υλοποίησης τελωνειακής πράξης όταν υπάρχουν υπόνοιες ότι τα εισαγόμενα προϊόντα αποτελούν αντικείμενο παραποίησης/απομίμησης ή πειρατείας εμπορευμάτων που καλύπτονται από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και για τα οποία ο δικαιούχος του δικαιώματος έχει ζητήσει τελωνειακή προστασία.

2.3. Κατά την περίοδο 1995 έως τον Ιούνιο 1997, οι τελωνειακές αρχές πραγματοποίησαν 4 133 παρεμβάσεις, Οι παρεμβάσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν σε εμπορικές και σε ταχυδρομικές αποστολές, αλλά και σε ταξιδιώτες.

2.4. Με βάση τις αποκτηθείσες εμπειρίες, η Επιτροπή πρoτείνει να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού και να προσαρμοστεί στην εξέλιξη της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Συγκεκριμένα προτείνει τα εξής:

- επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, αλλά μόνο σε αυτά που αφορούν προϊόντα 7

- επέκταση των δυνατοτήτων παρέμβασης των τελωνειακών αρχών στις ελεύθερες ζώνες και τις ελεύθερες αποθήκες καθώς και όσον αφορά όλα τα ύποπτα εμπορεύματα, τα οποία βρίσκονται υπό τελωνειακή επιτήρηση 7

- απλούστευση και προσαρμογή του κανονισμού στο φαινόμενο του κοινοτικού σήματος το οποίο υφίσταται από την 1η Απριλίου 1996, με την καθιέρωση, υπέρ των δικαιούχων τέτοιων σημάτων, διαδικασίας ενιαίας αίτησης «τελωνειακής προστασίας» που να ισχύει σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η Επιτροπή, στην πρώτη έκθεσή της για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3295/94 εκφράζει την ικανοποίησή της για την εξέλιξη που σημειώθηκε. Ωστόσο, σε σχέση με τον αριθμό των πραγματικά εισαχθέντων πειρατικών προϊόντων, δεν έχει αποκαλυφθεί παρά μόνον η κορυφή του παγόβουνου. Ο μικρός αριθμός παρεμβάσεων ή και η ανυπαρξία παρεμβάσεων σε ορισμένα κράτη μέλη, οδηγεί την ΟΚΕ στην άποψη ότι χρειάζεται να βελτιωθεί αισθητά το σύστημα.

3.2. Συγχρόνως, μετά από τη δοκιμαστική περίοδο των πρώτων χρόνων, κρίνεται σκόπιμη η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, σε όλες τις τελωνειακές καταστάσεις καθώς και η προσαρμογή του κανονισμού στο φαινόμενο του κοινοτικού σήματος.

3.2.1. Η ΟΚΕ εκτιμά, ωστόσο, ότι οι δυνατότητες υλοποίησης της επέκτασης αυτής είναι μάλλον περιορισμένες, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διάφορες μορφές των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, επειδή είναι δύσκολο για τις τελωνειακές αρχές να διακρίνουν τις διαφορές. Καλό θα ήταν, επομένως να μην υπάρξουν υπερβολικές προσδοκίες από την επέκταση αυτή.

3.3. Οι εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί έως σήμερα δείχνουν, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, ότι είναι απαραίτητο να συγκεντρωθούν περισσότερες πληροφορίες γι'αυτό το σχετικά νέο μέσο, και από τις δύο πλευρές. Αφενός, θα πρέπει να ενημερωθούν οι δικαιούχοι (επιχειρήσεις) σχετικά με τις δυνατότητες που έχουν, αφετέρου οι ίδιοι δικαιούχοι θα πρέπει να διευκολύνουν την εργασία των τελωνείων, βελτιώνοντας τις πληροφορίες που παρέχουν στις υπηρεσίες αυτές. Η ανάπτυξη παρόμοιου διαλόγου και συγχρόνως η βελτίωση της εκπαίδευσης των τελωνειακών και σε αυτόν τον τομέα θα διασφαλίσουν την αποτελεσματική καταπολέμηση της πειρατείας.

3.3.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ανησυχία ότι η μείωση του αριθμού των εργαζομένων στις τελωνειακές υπηρεσίες είναι εντελώς αντίθετη προς την επιδιωκόμενη προσαρμογή των καθηκόντων των υπηρεσιών αυτών. Η μετατροπή της υπηρεσίας που είχε σαν αποστολή την είσπραξη τελών για λογαριασμό του δημοσίου σε μία υπηρεσία παροχής υπηρεσιών που να συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη καθίσταται σαφής στα πλαίσια της παρέμβασής της κατ'εντολή ιδιωτικών ή δημόσιων κατόχων προστατευόμενων δικαιωμάτων.

3.4. Οι σημερινές εμπειρίες δείχνουν, επίσης, ότι η αποτελεσματικότητα του συστήματος εξαρτάται από την πραγματοποίηση ενός ορισμένου αριθμού ελέγχων, διοργανωμένων με εξαιρετικά μελετημένο τρόπο, καθώς και από ένα υψηλό επίπεδο κατάρτισης των υπαλλήλων των τελωνείων.

3.5. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ είναι πολύ σημαντικό να ευαισθητοποιηθούν σε μεγαλύτερο βαθμό τόσο οι ενδιαφερόμενοι κύκλοι στο εμπόριο όσο και ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού για τις συνέπειες της αυξανόμενης εμφάνισης πειρατικών εμπορευμάτων στις επιμέρους αγορές. Πρέπει να αυξηθεί η αίσθηση της αδικίας σχετικά με αυτήν την ειδική μορφή εγκληματικότητας στον τομέα της οικονομίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να λάβει την πρωτοβουλία να ενισχύσει και να συντονίσει τις προσπάθειες που καταβάλλονται όσον αφορά την ενημέρωση που γίνεται από τα κράτη μέλη.

3.5.1. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την αξιολόγηση των μεταφορών που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα, κυρίως του τουρισμού. Άλλωστε, σχεδόν το ήμισυ των παρεμβάσεων πραγματοποιήθηκε σ'αυτόν τον τομέα, φυσικά με αναλόγως περιορισμένο αριθμό εντοπισμένων προϊόντων.

3.5.2. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ ως κριτήριο δεν θα πρέπει να ισχύει μόνο η ελεύθερη τελωνειακή ζώνη, αλλά και ο έλεγχος των μεμονωμένων ατόμων.

3.5.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να ευαισθητοποιήσει τις αντιπροσωπείες της στις χώρες όπου υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος, σχετικά με τη σημασία του φαινομένου των παραποιήσεων, κατά τρόπο ώστε να εξασφαλιστούν ενέργειες παρακολούθησης και επαγρύπνησης σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων επαγγελματικών κύκλων. Θα πρέπει, κυρίως, να ενεργήσει με συντονισμένο τρόπο, ώστε να επιστήσει την προσοχή των αρμόδιων αρχών των χωρών αυτών στις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες που συνεπάγεται μία πολύ ανεκτική συμπεριφορά ακόμη και στον τομέα της εμπορικής πολιτικής.

3.6. Μία ιδιαίτερη δυσκολία του συστήματος έγκειται στο γεγονός ότι οι ρυθμίσεις μπορούν να έχουν μόνο μία ορισμένη εμβέλεια, ενώ ο τρόπος εφαρμογής τους καθορίζεται από το εθνικό δίκαιο. Από οικονομική άποψη, θα ήταν ευκταίο να επιδιωχθεί η εναρμόνιση, του τομέα αυτού, προκειμένου να επιτευχθεί μία αποτελεσματικότερη εφαρμογή των κυριοτέρων διατάξεων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Οι έντονες διαφορές όσον αφορά τις παρεμβάσεις στα κράτη μέλη δείχνουν, αφενός, τη χαλαρότητα του συστήματος των δικαιωμάτων προστασίας στα κράτη μέλη, αλλά και το διαφορετικό χειρισμό των παρεμβάσεων. Καλείται η Επιτροπή να εξετάσει στα πλαίσια των συζητήσεων για την Πράσινη Βίβλο, ποια είναι η αναλογία μεταξύ των αιτήσεων για την απόκτηση δικαιώματος και τις περιπτώσεις εντοπίσεως στα κράτη μέλη.

4.2. Οι διαφορές όσον αφορά τον αριθμό των εντοπίσεων στα κράτη μέλη μπορεί να οφείλονται κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, στη διαφορετική ρύθμιση των διαδικασιών που εφαρμόζονται μετά τον εντοπισμό. Έτσι, η ελάχιστα αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των τελωνείων και των δικαστηρίων αποθαρρύνει τους τελωνειακούς. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει και σε αυτή την περίπτωση την ανάγκη για μία απλή, διάφανη και σύντομη διαδικασία.

4.2.1. Η Επιτροπή, αν και δεν έχει καμία δυνατότητα να επηρεάζει τις διαδικασίες των εθνικών δικαστηρίων, θα πρέπει να πείσει τις εθνικές κυβερνήσεις για την αναγκαιότητα μιας απλής και σύντομης διαδικασίας, όπως προβλέπεται στο μέρος 3 της Συμφωνίας για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIPS). Η ΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της τεχνικής εφαρμογής των διαδικασιών και της έλλειψης κινήτρων των επιτόπιων τελωνειακών.

4.3. Οι ισχύουσες ρυθμίσεις στην Ελλάδα δεν είναι καθόλου ικανοποιητικές κατά τη γνώμη της ΟΚΕ. Λόγω της σημαντικής θέσης της Ελλάδας ως εισόδου της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς, καλείται η Επιτροπή να παροτρύνει τη χώρα αυτή στην αναζήτηση μιας εφαρμόσιμης λύσης.

4.4. Ο κανονισμός ρυθμίζει μόνο τον εντοπισμό στα εξωτερικά σύνορα της Κοινότητας στα πλαίσια των εμπορικών συναλλαγών με τρίτες χώρες. Από τη στιγμή που τα πειρατικά προϊόντα έχουν εισαχθεί στο εσωτερικό εμπόριο χωρίς να εντοπισθούν, καταδιώκονται, (όταν καταδιώκονται), σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία. Στα πλαίσια της εξέτασης της Πράσινης Βίβλου, η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει λύσεις για μία όσο το δυνατό μεγαλύτερη εναρμόνιση στον τομέα αυτό.

4.5. Η διάρκεια της ισχύος των αιτήσεων κατάσχεσης στα κράτη μέλη κυμαίνεται από τρεις μήνες έως δύο χρόνια. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο, επειδή το αποτέλεσμα θα γίνει αισθητό μετά από ένα χρονικό διάστημα, να συμφωνηθεί σε κοινοτικό επίπεδο μία διάρκεια ισχύος τουλάχιστον ενός έτους.

4.6. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ η βασική ιδέα του κοινοτικού σήματος δεν συμβιβάζεται με τον περιορισμό της αίτησης κατάσχεσης στα σύνορα μόνο σε ορισμένα κράτη της Ένωσης. Το κοινοτικό σήμα αποτελεί ενιαίο σήμα στηριζόμενο σε μία ενιαία νομική βάση σε όλη την Κοινότητα. Εάν αναπτυχθεί το σκεπτικό αυτό με συνέπεια, η μόνη λογική εκδοχή είναι η θέσπιση ενιαίας αίτησης κατάσχεσης στα σύνορα για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

4.6.1. Ο κίνδυνος οποιασδήποτε διαφορετικής λύσης, σε περίπτωση περιορισμού σε ορισμένα κράτη μέλη, είναι ότι ο απομιμητής, εάν πληροφορηθεί για τον περιορισμό αυτό, θα προσπαθήσει, φυσικά, να προωθήσει το προϊόν του σε κράτη μέλη που δεν «καλύπτονται» από τη ρύθμιση αυτή.

Σύμφωνα με τη άποψη της ΟΚΕ, τα κράτη μέλη, τα οποία επιβάλλουν τέλη, οφείλουν να μειώσουν τα τέλη αυτά, ώστε και οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων τους.

4.7. Σε περίπτωση που, μετά από την παρέμβαση των τελωνείων διατάζεται η καταστροφή των πειρατικών προϊόντων, το σημαντικό κόστος που προκύπτει σε ορισμένες περιπτώσεις θα πρέπει να επιβαρύνει τον ίδιο τον παραβάτη, δηλαδή, κατά κανόνα, τον παραγωγό των προϊόντων απομίμησης. Εάν είναι αδύνατο να εντοπισθεί ή να έλθουν οι αρμόδιες αρχές σε επαφή μαζί του, θα πρέπει να επιβαρυνθεί ο εισαγωγέας, εκτός εάν ενέργησε καλόπιστα. Πάντως, η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι απαράδεκτο να επιβαρύνονται είτε ο δικαιούχος του σήματος είτε το κράτος, τη στιγμή που μπορεί να εντοπισθεί ο παραγωγός των προϊόντων απομίμησης ή ο κακόπιστος εισαγωγέας.

4.8. Τα τέλη που καταβάλλονται για την αίτηση παρέμβασης του τελωνείου και οι εγγυήσεις που κατατίθενται για την κάλυψη των διοικητικών εξόδων που συνεπάγεται η διεκπεραίωση της αίτησης, διαφέρουν από το ένα κράτος στο άλλο. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, θα πρέπει να καθορίζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην είναι αποθαρρυντικές, προκειμένου να χρησιμοποιούν το μέσο αυτό και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

4.8.1. Κατά την κατάθεση των εγγυήσεων πρέπει σε όλα τα κράτη μέλη να ισχύει η δυνατότητα κατάθεσης τραπεζικών εγγυήσεων, σύμφωνα με τις κατά τόπους συνήθειες.

4.9. Είναι απαραίτητο να διατηρούν οι δικαιούχοι των δικαιωμάτων (επιχειρηματίες) άμεσες επαφές με τις τελωνειακές αρχές. Οι τελωνειακές αρχές θα πρέπει να ενημερώνονται ιδιαίτερα σχετικά με τα μεταγενέστερα αποτελέσματα των παρεμβάσεων. Η πρακτική αυτή θα αποτελούσε κίνητρο για τους τελωνειακούς.

4.10. Οι κυρώσεις καθορίζονται, επίσης, από τα εθνικά δικαστήρια. Μολονότι η εναρμόνισή τους δεν φαίνεται εφικτή στο άμεσο μέλλον, θα ήταν σκόπιμο να έχουν έντονα αποτρεπτικό χαρακτήρα.

Βρυξέλλες, 1η Ιουλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 108 τνς 7.4.1998, σ. 63.