ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM( 94) 229 τελικό 
Βρυξέλλες, 07.06.1994 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
για την εφαρμογή της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας προς τρίτες χώρες 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ 
ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ 
Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 2 
1. Ε ισαγωγή 2 
2. Εφαρμογή της δέσμης μέτρων παροχής βοήθειας κατά το 1991 
προς υποστήριξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης 3 
3. Άλλες δέσμες μέτρων μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής 
βοήθειας κατά το 1991 4 
4. Η κοινοτική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια κατά το 
διάστημα 1992-1993 5 
5. Συμπεράσματα 9 
II. ΟΥΓΓΑΡΙΑ. 33 
1. Ε ισαγωγή 33 
2. Πρόσφατες μακροοικονομικές εξελίξεις 34 
3. Επανεξέταση του προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων..39 
4 Αξ ιολόγηση κα ι προοπτ ικές 42 
III Η ΤΣΕΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 43 
1. Ε ισαγωγή 43 
2. Οικονομικές εξελίξεις στην Τσεχική και Σλοβακική 
Ομοσπονδ ιακή Δημοκρατ ία κατά το 1992 44 
3. Επιμερισμός του δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για 
το 1991 47 
4. Οι οικονομικές επιπτώσεις της διάλυσης της Τσεχικής και 
Σλοβακ ικής Ομοσπονδ ιακής Δημοκρατ ίας "ΤΣΟΔ" 47 
5. Οικονομικές εξελίξεις κατά το 1993 49 
6. Αξιολόγηση και προοπτικές 55 
IV. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 57 
1. Ε ισαγωγή 57 
2. Μακροοικονομικές εξεξίξεις και πολιτικές στο χρονικό 
διάστημα 1992-1993..... 58 
3. Η διαδικασία διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων κατά το 
χρον ικό δ ιάστημα 1992-1993 62 
4. Κοινοτική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια κατά το 
1992-1993 και προοπτικές 64 
V. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 65 
1. Ε ισαγωγή 65 
at 
2. Μακροοικονομικές επιδόσεις κατά το 1992 66 
3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις κατά το 1992 67 
4. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία 
εξαρτάται η χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων 67 
5. Εξελίξεις κατά το 1993 και προοπτικές 69 
VI. ΑΛΒΑΝΙΑ 
1. Ε ισαγωγή 71 
2. Μακροοικονομικές επιδόσεις κατά το 1992-1993 72 
3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 73 
4 Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία 
εξαρτάται οι χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών 
Ko ινοτήτων 77 
5. Αξιολόγηση και προοπτικές 7 8 
VII.ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 79 
1. Ε ισαγωγή 79 
2. Εσθονία 80 
3. Λετον ία 88 
4. Λιθουανία 96 
VIII. ΑΛΓΕΡΙΑ 104 
1. Ε ισαγωγή 104 
2. Οικονομικές εξελίξεις κατά το χρονικό διάστημα 
1992-1993 105 
3. Κατάσταση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων 108 
4. Επανεξέταση των μακροοικονομικών επιδόσεων και των 
κριτηρίων για τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 110 
5. Αξιολόγηση και προοπτικές 111 
IX. ΙΣΡΑΗΛ 113 
1. Ε ισαγωγή 113 
2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις 113 
3. Κατάσταση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων 118 
4 . Αξ ιολόγηση 119 
ft-
I. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 
1. Ε ισαγωγή 
Η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια της Κοινότητας, η οποία είχε 
αρχικά προβλεφθεί ως στήριγμα για το ενδοκοινοτικό ισοζύγιο πληρωμών, 
επεκτάθηκε από το 1990 και μετά σε τρίτες χώρες, κυρίως τις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, για να υποστηριχθούν οι προσπάθειες 
τους να προβούν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. 
Η πρώτη μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική ενέργεια της Κοινότητας προς 
υποστήριξη κάποιας τρίτης χώρας θεσμοθετήθηκε το Φεβρουάριο του 1990, 
όταν το Συμβούλιο, έπειτα από σχετική πρόταση της Επιτροπής, αποφάσισε 
να χορηγήσει στην Ουγγαρία πενταετές δάνειο ύψους 870 εκατ. ECU, για να 
ενισχυθούν οι προσπάθειες της χώρας αυτής να ξεπεράσει τις δυσχέρειες 
των διαρθρωτικών προσαρμογών. 
Λαμβάνοντας υπόψη της την πολιτική πνοή που δόθηκε από το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο στη συνοδό του το Δεκέμβριο του 1990, η Επιτροπή πρότεινε το 
1991 στο Συμβούλιο την ανάληψη μίας σειράς κοινοτικών πρωτοβουλιών προς 
υποστήριξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, παρομοίων με 
την πρωτοβουλία που είχε ήδη αποφασιστεί για την Ουγγαρία. Το 
Συμβούλιο εξέδωσε κατόπιν αυτού τέσσερις αποφάσεις εξαετούς ή επταετούς 
ισχύος χορηγώντας χρηματοδοτική βοήθεια ύψους 375 εκατ. ECU στην 
Τσεχοσλοβακία, 29 0 εκατ. ECU στη Βουλγαρία, 375 εκατ. ECU στη Ρουμανία 
και συμπληρωματική βοήθεια ύψους 180 εκατ. ECU στην Ουγγαρία. 
Ολες αυτές οι πρωτοβουλίες θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της συνολικής 
εναρμονισμένης δέσμης χρηματοδοτικών μέτρων της ομάδας των είκοσι 
τεσσάρων χωρών. Το συνολικό ποσό των αιτήσεων ανήλθε κατά το 1991 στο 
ποσό των 2,4 δισεκατ. ECU περίπου, από το οποίο το 50% περίπου 
αποτέλεσε το ποσό που δεσμεύτηκε να χορηγήσει η Κοινότητα. 
Οι πράξεις χορήγησης μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας διέπονταν 
από τις εξής βασικές αρχές, οι οποίες επιβεβαιώθηκαν πρόσφατα από το 
Συμβούλιο: 
* Τον έκτακτο χαρακτήρα: η βοήθεια έχει έκτακτο χαρακτήρα. Ολες οι 
ενέργειες αναλαμβάνονται με βάση τα εκάστοτε δεδομένα κάθε 
ξεχωριστής περίπτωσης. Η βοήθεια παύει να χορηγείται στις 
περιπτώσεις που η αποδέκτρια χώρα μπορεί να βασιστεί πλήρως στην 
παροχή πόρων από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς και από 
ιδιωτικές πηγές κεφαλαίου. 
* τους προκαθοριζόμενους πολιτικούς όρους: η βοήθεια παρέχεται σε 
τρίτες χώρες, με τις οποίες η Κοινότητα διατηρεί στενούς πολιτικούς 
και οικονομικούς δεσμούς, λαμβανομένης υπόψη της γεωγραφικής 
εγγύτητας τους, υπό την προϋπόθεση ότι γίνεται απολύτως σεβαστός 
μηχανισμός ουσιαστικής δημοκρατικής λειτουργίας. 
* τη συμπληρωματικότητα: βασικός προαπαιτούμενος όρος για την 
ενεργοποίηση της βοήθειας είναι η ύπαρξη ενός σημαντικού 
εναπομένοντος εξωτερικού χρηματοδοτικού ελλείμματος ανώτερου από 
τους πόρους που χορηγούνται από το ΔΝΤ και τους άλλους πολυμερείς 
οργανισμούς και μάλιστα παρά την εφαρμογή αυστηρών προγραμμάτων 
οικονομικής σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεων. 
* την τήρηση συγκεκριμένων όρων: τα δάνεια αποδεσμεύονται σε γενικές 
γραμμές σε διαδοχικές δόσεις, ενώ η εκταμίευση κάθε δανείου 
εξαρτάται από την επίτευξη μακροοικονομικών επιδόσεων και από την 
εκπλήρωση των κριτηρίων για τις διαρθρωτικές προσαρμογές. Τα 
κριτήρια αυτά βασίζονται υπό κανονικές συνθήκες στα οικονομικά 
προγράμματα των αποδεκτριών χωρών, όπως αυτά έχουν συμφωνηθεί 
έπειτα από συμφωνία με το ΔΝΤ. 
Η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια που παρέχει η Κοινότητα 
συμπληρώνει και υποστηρίζει τους άλλους λειτουργικούς μηχανισμούς 
παροχής κοινοτικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης ιδίως της τεχνικής 
βοήθειας προς υποστήριξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
(PHARE), της χρηματοδότησης έργων (ETE) και των συμφωνιών των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
(συμφωνίες εμπορίου και συνεργασίας και ευρωπαϊκές συμφωνίες). Η 
δυνατότητα που έχει στην ουσία η Κοινότητα να χορηγεί, υπό εξαιρετικές 
περιστάσεις, μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια μνημονεύεται στο 
κεφάλαιο της χρηματοδοτικής συνεργασίας, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών 
συμφωνιών που υπογράφηκαν πρόσφατα με τις χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης. 
2. Εφαρμογή της δέσμης μέτρων παροχής Βοήθειας κατά το 1991 προς 
υποστήριξη των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
Οπως αναφέρεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 16ης Σεπτεμβρίου 1992ί1), τα προγράμματα 
σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεων που ενισχύθηκαν από τη βοήθεια προς 
το ισοζύγιο πληρωμών που χορήγησαν η Κοινότητα και η ομάδα των είκοσι 
τεσσάρων χωρών παρουσίαζαν κοινά χαρακτηριστικά. Η Ουγγαρία, η 
Τσεχοσλοβακία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, παρά το γεγονός ότι 
ξεκινούσαν από διαφορετικές αρχικές συνθήκες, άρχισαν όλες να 
εφαρμόζουν μέσα στο 1991 ευρύτατα προγράμματα μετασχηματισμού από ένα 
καθεστώς εντονότατου κεντρικού σχεδιασμού προς την κατεύθυνση των 
οικονομιών που λειτουργούν με τα κριτήρια της αγοράς, ακολουθώντας 
παράλληλα πολιτικές που απέβλεπαν στη σταθεροποίηση της 
χρηματοοικονομικής τους κατάστασης. Η προσπάθεια προσαρμογής των 
οικονομικών τους δομών για να ενσωματωθούν στην παγκόσμια οικονομία 
απαιτούσε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις προκειμένου να επιτευχθεί η ταχεία 
μετάβαση στην επιδιωκόμενη παραγωγική διάρθρωση που θα βασιζόταν στις 
συνθήκες της αγοράς. Η προσπάθεια αυτή περιλάμβανε την ελευθέρωση του 
εξωτερικού εμπορίου, την ελευθέρωση των τιμών και την κατάργηση της 
επιδότησης των τιμών σε μεγάλο βαθμό. Συνεπαγόταν επίσης την 
ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των κρατικών επιχειρήσεων, την 
ενοποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών και την καθιέρωση της 
μετατρεψιμότητας του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Τέλος περιλάμβανε 
την αναδιάρθρωση του χηρηματοοικονομικού τομέα. Οσον αφορά τις 
συναλλαγματικές ισοτιμίες, τόσο η Ουγγαρία, όσο και η Τσεχοσλοβακία 
χρησιμοποίησαν ως βάση τον καθορισμό της ισοτιμίας σε συνάρτηση προς 
ένα συγκεκριμένο νόμισμα. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία επέτρεψαν τη 
διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών, λόγω της έλλειψης 
αποθεματικών σε ξένο συνάλλαγμα. 
Τα προγράμματα αυτά εφαρμόστηκαν μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον 
σημαντικά δυσμενέστερο απ'ό,τι αρχικά προβλεπόταν, ιδίως λόγω της 
(1) Εκθεση για την εφαρμογή της μεσοπρόθεσμης χρηματοοικονομικής 
βοήθειας προς τα ισοζύγια πληρωμών των χωρών της κεντρικής και 
ανατολικής Ευρώπης, COM(92) 400 τελικό. 
μεγαλύτερης του αναμενόμενου μείωσης των εμπορικών συναλλαγών με τις 
χώρες της πρώην ΚΟΜΕΚΟΝ και ιδιαίτερα την ΕΣΣΔ και υπό συνθήκες υπό 
τις οποίες οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις δεν είχαν ακόμα προκαλέσει 
την επαρκή ανταπόκριση της προσφοράς. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η 
μείωση της παραγωγής αποδείχθηκε ευρύτερη από την αναμενόμενη και 
συνεχίστηκε η άσκηση πληθωριστικών πιέσεων στις περισσότερες 
οικονομίες. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας εξάλλου 
υπήρξαν διαρροές στην ανάληψη δεσμεύσεων από μη κοινοτικές χώρες που 
συμμετέχουν στην ομάδα των ε ικοσιτεσσάρων χωρών, ενώ σημειώθηκαν επίσης 
καθυστερήσεις στην εκταμίευση των χρηματοδοτικών πόρων. 
Ωστόσο, οι χώρες που έλαβαν βοήθεια από την Κοινότητα και την ομάδα των 
ε ικοσιτεσσάρων εφάρμοσαν με αποφασιστικότητα τα προγραμματισμένα μέτρα, 
συμπεριλαμβανομένης της ελευθέρωσης των τιμών και του εμπορίου, της 
εφαρμογής προσεκτικής οικονομικής και εισοδηματικής πολιτικής, της 
πραγματοποίησης φορολογικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων και της 
ελευθέρωσης του συναλλαγματικού καθεστώτος. Οι αρχές θέσπισαν επιπλέον 
σημαντικά διαρθρωτικά μέτρα, με στόχο την ελευθέρωση των δραστηριοτήτων 
του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, την ιδιωτικοποίηση των δημοσίων 
επιχειρήσεων και την οικοδόμηση του οικονομικού και θεσμικού πλαισίου 
που είναι απαραίτητο για την αποτελεσματική λειτουργία των οικονομιών 
που διέπονται από τους κανόνες της αγοράς. Οσον αφορά τις επιδόσεις 
που επιτεύχθηκαν σε σχέση με τα καθορισμένα ποσοτικά κριτήρια των 
επιδόσεων και τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής, από τη σχετική 
εξέταση προέκυψε ότι όλες οι χώρες ικανοποίησαν τους όρους χορήγησης 
των κοινοτικών δανείων και εκταμιεύθηκαν όλοι οι χρηματοδοτικοί πόροι 
που διέθεσε η Κοινότητα για το 1991. 
Παρά το ότι τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά σε όλες τις χώρες, υπήρξαν 
ωστόσο σημαντικές διαφορές στις μεταξύ τους επιδόσεις. Οι διαφορές 
αυτές αντικατόπτριζαν εν μέρει τις ριζικά διαφορετικές αρχικές συνθήκες 
που επικρατούσαν στις εν λόγω χώρες, στην πρώτη φάση της διαδικασίας 
μεταρρυθμίσεων. Συνεπώς, η πρόοδος που σημείωσε η πορεία αποκατάστασης 
της εξωτερικής βιωσιμότητας, παρουσίασε έντονες διακυμάνσεις από χώρα 
σε χώρα. Η Ουγγαρία και η Τσεχοσλοβακία σημείωσαν ειδικότερα ταχύτερη 
πρόοδο όσον αφορά την πρόσβαση τους στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, ενώ, 
όπως αναμενόταν, η κινητοποίηση ξένων ιδιωτικών κεφαλαίων ήταν 
εξαιρετικά περιορισμένη στην περίπτωση της Βουλγαρίας (η οποία 
βαρυνόταν με υπέρμετρο εξωτερικό χρέος) και της Ρουμανίας, οι οποίες 
βασίστηκαν σε σημαντικότατο βαθμό στις πιστώσεις που έλαβαν από 
επίσημες πηγές προκειμένου να χρηματοδοτήσουν, σε βραχυπρόθεσμη βάση, 
το εξωτερικό τους έλλειμμα. 
Κατά συνέπεια, δεν απαιτήθηκε πρόσθετη έκτακτη χρηματοδότηση για την 
Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία κατά το 1992, ενώ χρειάστηκε η χορήγηση 
πρόσθετης μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας από τις Ευρωπαϊκές 
Κοινότητες και την ομάδα των ε ικοσιτεσσάρων για να ενισχυθούν οι 
προσπάθειες υλοποίησης των προγραμμάτων σταθεροποίησης και 
μεταρρυθμίσεων στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. 
3. Αλλες δέσμες μέτρων μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας κατά το 
1991 
Το Συμβούλιο αποφάσισε το 1991 να χορηγήσει δύο άλλα κοινοτικά δάνεια 
προς υποστήριξη άλλων χωρών εκτός της περιοχής της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης. Στο πλαίσιο της κοινοτικής υποστήριξης που δίνεται 
σε χώρες της Μέσης Ανατολής και της Μεσογείου που επηρεάστηκαν δυσμενώς 
από τη σύρραξη του Κόλπου, το Συμβούλιο χορήγησε στο Ισραήλ τον Ιούλιο 
του 1991 δάνειο ύψους 160 εκατ. ECU. Το δάνειο αυτό εξαετούς ισχύος 
διατέθηκε σε μία μόνο δόση. Το δάνειο που συνοδευόταν από επιδότηση 
επιτοκίου συνολικού ύψους 27,5 εκατ. ECU, με την οποία επιβαρύνθηκε ο 
γενικός προϋπολογισμός της Κοινότητας, αποδεσμεύτηκε τον Ιανουάριο του 
1992. 
Το Σεπτέμβριο του 1991, αποφασίστηκε να χορηγηθεί ένα άλλο μεσοπρόθεσμο 
δάνειο 400 εκατ. ECU προς υποστήριξη της Αλγερίας, για να βοηθηθεί η 
•χώρα αυτή να υλοποιήσει τις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις 
που είχαν εγκαινιαστεί. Η κοινοτική βοήθεια διαδραμάτισε επίσης 
σημαντικό ρόλο, αποτελώντας τον καταλύτη για τη σύναψη μίας σημαντικής 
εκούσιας συμφωνίας αναχρηματοδότησης μεταξύ της Αλγερίας και των 
εμπορικών τραπεζών-πιστωτών της. Η πρώτη δόση του δανείου 
αποδεσμεύτηκε τον Ιανουάριο του 1992. Ωστόσο, λόγω της μεταγενέστερης 
χαλάρωσης των σταθεροποιητικών και μεταρρυθμιστικών προσπαθειών, δεν 
μπόρεσε να εκταμιευθεί η δεύτερη δόση. 
4. Η κοινοτική μακροκπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια κατά το χρονικό 
διάστημα 1992-1993 
Στα τέλη του 1992 το Συμβούλιο αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή ένα 
δεύτερο πλέγμα κοινοτικών δανειοδοτικών μέτρων για τις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στις πράξεις αυτές εντάχθηκε ένα 
άλλο δάνειο 110 εκατ. ECU για τη Βουλγαρία, άλλο ένα δάνειο 80 εκατ. 
ECU σε μία ενιαία δόση για τη Ρουμανία και ένα συνολικό ποσό 220 εκατ. 
ECU προς υποστήριξη των κρατών της Βαλτικής (40 εκατ. για την Εσθονία, 
80 εκατ. για τη Λετονία και 100 εκατ. για τη Λιθουανία, η εκταμίευση 
των οποίων θα γινόταν σε δύο δόσεις). Αποφασίστηκε επίσης να χορηγηθεί 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική υποστήριξη στην Αλβανία (ύψους 70 εκατ. 
ECU, που θα δινόταν επίσης σε δύο δόσεις). Λαμβάνοντας πάντως υπόψη το 
χαμηλό επίπεδο ανάπτυξης της εν λόγω χώρας και την έλλειψη αξιοπιστίας 
της, το δάνειο αυτό δόθηκε με τη μορφή της επιχορήγησης. 
Ολες αυτές οι πρωτοβουλίες θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων 
της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων χωρών, στόχος των οποίων ήταν να 
συμπληρωθούν οι πόροι που επρόκειτο να διαθέσουν οι πολυμερείς 
χρηματοδοτικοί οργανισμοί. Οι συνολικές αιτήσεις παροχής έκτακτης 
χρηματοδοτικής βοήθειας από την ομάδα των ε ικοσιτεσσάρων χωρών ανήλθαν 
στο συνολικό ποσό των 1185 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, από το οποίο η Κοινότητα 
συνεισέφερε περίπου το ήμισυ. 
Οπως είναι σαφές, όταν άρχισε η εφαρμογή αυτού του νέου συνολικού 
πλέγματος μέτρων βοήθειας οι αποδέκτριες χώρες βρίσκονταν σε 
διαφορετικά στάδια της μετάβασης προς την οικονομία της αγοράς. Η 
Ρουμανία και η Βουλγαρία είχαν ήδη αρχίσει να θεσπίζουν ορισμένες από 
τις διατάξεις του απαραίτητου νομοθετικού πλαισίου και να εφαρμόζουν 
σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων των 
μεταρρυθμίσεων στους τομείς που διαδραματίζουν ρόλο κλειδί, όπως η 
ελευθέρωση του εξωτερικού εμπορίου, η καθιέρωση της μετατρεψιμότητας 
και η ελευθέρωση των τιμών. Λιγότερη επιτυχία σημείωσαν ωστόσο οι 
προσπάθειες μακροοικονομικής σταθεροποίησης και των δύο χωρών, σε 
σύγκριση με τις άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
(γεγονός που οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη δυσχερέστερη αρχική τους 
θέση και στην δυσμενέστερη εξωτερική συγκυρία). Στην Αλβανία και στις 
χώρες της Βαλτικής οι μεταρρυθμίσεις βρίσκονταν στα αρχικά τους στάδια. 
Τόσο στη Ρουμαν ία όσο και στη Βουλγαρία, προορισμός των νέων 
οικονομικών προγραμμάτων ήταν να συνεχιστεί η ορμητική πορεία της 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων. Παράλληλα με την παγίωση των 
κύριων επιτευγμάτων του 1991 - ιδίως μάλιστα της πολιτικής στα θέματα 
της ελευθέρωσης των τιμών, της απελευθέρωσης του καθεστώτος του 
εμπορίου και των συναλλαγματικών ισοτιμίων και των μέτρων 
ιδιωτικοποίησης, η εφαρμογή αυστηρών νομισματικών και φορολογικών 
πολιτικών διαδραμάτισε βασικό ρόλο στον περιορισμό του πληθωρισμού και 
συνέβαλε στη δημιουργία των απαραίτητων αρχικών συνθηκών για τη 
συνέχιση της ανάπτυξης και την εμπέδωση της εξωτερικής βιωσιμότητας. 
Στη Ρουμανία, η κυβέρνηση εξακολούθησε να εφαρμόζει συνετή φορολογική 
και νομισματική πολιτική κατά το μεγαλύτερο διάστημα του 1992. Ολα τα 
ποσοτικά κριτήρια μακροοικονομικών επιδόσεων για τα τέλη Ιουνίου και τα 
τέλη Σεπτεμβρίου τηρήθηκαν και το ΔΝΤ μπόρεσε να ολοκληρώσει την 
επανεξέταση του προγράμματος του τον Νοέμβριο. Σημαντική πρόοδος 
σημειώθηκε κατά την εφαρμογή των μέτρων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης: 
ιδίως οι τιμές καταναλωτή ελευθερώθηκαν περαιτέρω σε σημαντικό βαθμό 
και η σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων στη κατανάλωση συνεχίστηκε με 
βάση το χρονοδιάγραμμα. Λαμβανομένης υπόψη της προόδου που σημειώθηκε 
και της δέσμευσης που ανέλαβαν οι αρχές να αντιμετωπίσουν τις 
παραλείψεις στους τομείς των συναλλαγματικών ισοτιμιών και της 
διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων, το κοινοτικό δάνειο εκταμιεύθηκε. 
Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε, οι μακροοικονομικές εξελίξεις του 1992 
κατέδειξαν ότι, τα αποτελέσματα του οικονομικού προγράμματος ήταν 
διφορούμενα. Η οξεία επιδείνωση των οικονομικών δραστηριοτήτων 
συνεχίστηκε και έπειτα από τις αρχικές επιτυχίες των προσπαθειών να 
συγκρατηθεί ο πληθωρισμός, οι τιμές αυξήθηκαν ιλιγγιωδώς στα τέλη του 
έτους. Οι εξελίξεις αυτές επιταχύνθηκαν από τη χαλάρωση της 
εφαρμοζόμενης νομισματικής πολιτικής. Επίσης δεν επιτεύχθηκε ο 
συνολικός στόχος του ισοζυγίου πληρωμών για τα τέλη του 1992, εξαιτίας 
της καθυστέρησης που σημειώθηκε στην εκταμίευση της αλλοδαπής βοήθειας 
(η ομάδα των είκοσιτεσσάρων χωρών είχε δεσμεύσει ιδίως να χορηγήσει 
ποσδ 111 εκατ. $ΗΠΑ συμπεριλαμβανομένου και του ποσού των 80 εκατ. ECU 
που είχε δοθεί από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, τη στιγμή που το 
εξακριβωμένο χρηματοδοτικό έλλειμμα ανερχόταν σε 180 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) 
αλλά και λόγω της ανεπαρκούς πολιτικής συναλλαγματικών ισοτιμιών που 
εφαρμόστηκε στα τέλη του έτους. Καθώς το 1993 δεν θεσπίστηκαν 
αποφασιστικά μέτρα για να υπερκεραστούν οι διαιωνιζόμενες δυσχέρειες 
σταθεροποίησης της οικονομίας, ο πληθωρισμός εξακολούθησε να 
εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, οι διαφορές με τις τιμές της 
παράλληλης αγοράς παρέμειναν ουσιαστικές και τα επίσημα αποθέματα 
εξαντλήθηκαν στα τέλη του 1993. Εξάλλου, οι μεταρρυθμίσεις στις 
κρατικές επιχειρήσεις προχώρησαν με βραδείς ρυθμούς. 
Λόγω των ελλείψεων της πολιτικής της, η Ρουμανία δεν ήταν σε θέση να 
προβεί στις τελικές αγορές με βάση τους όρους της συμφωνίας stand-by 
του ΔΝΤ, πριν από την εκπνοή της ισχύος της στα τέλη Μαρτίου 1993, ενώ 
οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη μίας νέας συμφωνίας stand-by 
παρέμειναν στάσιμες κατά το μεγαλύτερο διάστημα του 1993. 
Στη Βουλγαρία, οι αρχές συνέχισαν να εφαρμόζουν σφικτή μακροοικονομική 
πολιτική κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992. Η πολιτική αυτή είχε ως 
αποτέλεσμα να σημειωθεί πρόοδος στην πορεία της σταθεροποίησης, οι 
αρχές ανέπτυξαν επίσης το νομικό πλαίσιο για την αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων και τις ιδιωτικοποιήσεις και προχώρησαν με τις 
μεταρρυθμίσεις στο χρηματοοικονομικό τομέα. 
Ωστόσο, από τα μέσα του 1992 και μετά, οι αρχές χαλάρωσαν την πολιτική 
που εφάρμοζαν, κάτω από συνθήκες εντεινόμενης πολιτικής και κοινωνικής 
έντασης. Αλλά και οι επιδόσεις των κρατικών επιχειρήσεων 
επιδεινώθηκαν. Το δημοσιονομικό έλλειμμα διευρύνθηκε λόγω της 
υπερβολικής διόγκωσης των δαπανών, ο πληθωρισμός αυξήθηκε και πάλι σε 
ποσοστό 5 έως 6% μηνιαίως στα τέλη του 1992 και η συμφωνία με το ΔΝΤ 
αθετήθηκε. Κατά το 1993 οι επιδόσεις της εφαρμοζόμενης πολιτικής 
παρέμειναν ασθενείς και οι προσπάθειες που κατέβαλαν οι αρχές να 
διατηρήσουν τη σταθερότητα του νομίσματος μέσω παρεμβάσεων της 
κεντρικής τράπεζας οδήγησαν στην απότομη μείωση των επίσημων αποθεμάτων 
στα τέλη του 1993. Υπό τις περιστάσεις αυτές, οι διαπραγματεύσεις με 
το ΔΝΤ για τη σύναψη μίας νέας συμφωνίας δεν ήταν δυνατόν να 
ολοκληρωθούν και οι κοινοτική βοήθεια δεν εκταμιεύθηκε. 
Παρά την αμετάκλητη πρόοδο που σημειώθηκε στη διαδικασία 
μετασχηματισμού προς μία οικονομία που διέπεται από κριτήρια της αγοράς 
τόσο στη Ρουμανία όσο και στη Βουλγαρία, η καθυστέρηση της εφαρμογής 
των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων οδήγησε σε νέες πιέσεις επί των τιμών. 
Παράλληλα δεν σημειώθηκε πρόοδος στην κατεύθυνση της αποκατάστασης της 
εξωτερικής βιωσιμότητας έως και τα τέλη του 1993. Οπως είναι σαφές, το 
εξωτερικό εμπόριο περικόπηκε από τον εμπορικό αποκλεισμό που ισχύει για 
τη Σερβία και το Μαυροβούνιο και, στην περίπτωση της Βουλγαρίας, από 
την έλλειψη συμφωνίας με τους εμπορικούς της πιστωτές για μια δέσμη 
μέτρων μείωσης του χρέους που είχε συσσωρευθεί υπό το προηγούμενο 
καθεστώς. Ο αντίκτυπος των εξωγενών παραγόντων ενισχύθηκε και από την 
ανεπαρκή διαχείριση της ζήτησης, καθώς και από την υπερτίμηση των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. Η ανακολουθία της πολιτικής αυτής απέκλεισε 
πάλι με την σειρά της την κινητοποίηση της επίσημης χρηματοδοτικής 
βοήθειας από το εξωτερικό. 
Η κατ'αρχή συμφωνία που επιτεύχθηκε με το ΔΝΤ το Δεκέμβριο του 1993 για 
ένα νέο πρόγραμμα που θα ίσχυε και για τις δύο χώρες και για ένα 
συνολικό σχέδιο μείωσης του χρέους με τους εμπορικούς πιστωτές στην 
περίπτωση της Βουλγαρίας θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την επίτευξη 
της σταθεροποίησης, την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και την 
αποκατάσταση της εξωτερικής βιωσιμότητας. Για να επιτευχθούν οι στόχοι 
αυτοί, θα χρειαστεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο χορήγησης περαιτέρω 
βοήθειας από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες / την ομάδα των είκοσι τεσσάρων 
χωρών μέσα στο 1994. 
Στην Αλβανία, η κυβέρνηση άρχισε να θέτει σε εφαρμογή ένα συνολικό 
πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων στα μέσα του 1992, εποχή κατά την 
οποία η χώρα συγκλονιζόταν από σοβαρότατα οικονομικά, κοινωνικά και 
διοικητικά προβλήματα και είχε να αντιμετωπίσει δημοσιονομικά και 
εξωτερικά ελλείμματα πολύ σημαντικότερα από τα ελλείμματα που 
επωμίστηκαν οι άλλες χώρες στην περιοχή στην αρχική φάση της 
διαδικασίας μετασχηματισμού τους. Αμεση προτεραιότητα στο πρόγραμμα 
αυτό είχε η σταθεροποίηση της οικονομίας και η εγκαινίαση βαθύτατων 
διαρθρωτικών μεταβολών προς την κατεύθυνση της εγκαθίδρυσης της 
οικονομ ίας ανοικτής αγοράς. 
Κατά τα μέσα του 1993, το πρώτο στάδιο της οικονομικής σταθεροποίησης 
και των μεταρρυθμίσεων είχε ολοκληρωθεί με επιτυχία, θ κατήφορος του 
υπερπληθωρισμού αντιστράφηκε, ενώ παράλληλα παγιώθηκε η πορεία μείωσης 
της παραγωγής και η εφαρμογή αυξημένης δημοσιονομικής πειθαρχίας για 
τις κρατικές επιχειρήσεις. Η μεταρρύθμιση των τιμών προχώρησε με 
ταχείς ρυθμούς και το εξωτερικό εμπόριο απελευθερώθηκε. Η 
ιδιωτικοποίηση της γης είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί σημαντικά ο ρυθμός 
ανάπτυξης της γεωργικής παραγωγής. Το γεγονός αυτό επέτρεψε την ταχεία 
κατάργηση της μαζικής επισιτιστικής βοήθειας που η διεθνής κοινότητα, 
με κύριο χορηγό τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες είχε εξακολουθήσει να παρέχει 
από το 1991. Η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια που δόθηκε από την 
Κοινότητα (ύψους 70 εκατ. ECU, η οποία εκταμιεύθηκε σε δύο δόσεις, το 
Δεκέμβριο του 1992 και τον Αύγουστο του 1993) και από τις άλλες χώρες 
της ομάδας των είκοσιτεσσάρων διαδραμάτισε καίριο ρόλο για την ενίσχυση 
των αποθεμάτων της χώρας και έδωσε στις αρχές τη δυνατότητα να 
σταθεροποιήσουν γρήγορα μία ελεύθερα καθαριζόμενη ποινή συναλλάγματος. 
Τα οφέλη της σταθεροποίησης εξακολουθούν πάντως να είναι εύθραυστα και 
προσωρινά και η Αλβανία θα χρειαστεί να συνεχίσει να εξαρτάται 
βραχυπρόθεσμα σε σημαντικότατο βαθμό από την ξένη βοήθεια. Οι εξαγωγές 
καλύπτουν μόνο ένα κλάσμα των εισαγωγικών αναγκών και οι εξωτερικές 
προοπτικές παραμένουν θολές, εξαιτίας του μεγάλου εξωτερικού χρέους της 
Αλβαν ίας. 
Οι αλβανικές αρχές μετακινήθηκαν πλέον από τον κυρίως βραχυπρόθεσμο 
ορίζοντα που υπαγορευόταν από το καθεστώς της κρίσης, προς μία ευρύτερη 
μεσοπρόθεσμη προσέγγιση, υιοθετώντας ένα συνολικό μεσοπρόθεσμο 
οικονομικό πρόγραμμα για το χρονικό διάστημα 1993-1996, το οποίο 
υποβλήθηκε στη σύνοδο ανωτάτου επιπέδου της ομάδας των είκοσι τεσσάρων 
χωρών, το Νοέμβριο του 1993. Η ομάδα των είκοσιτεσσάρων αναγνώρισε την 
ανάγκη παροχής περαιτέρω μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας (που 
θα συμπλήρωνε τη βοήθεια που συμφωνήθηκε στη συμφωνία τον Ιούλιο του 
1993). Στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού, η Αλβανία θα επιδιώξει την 
ταχεία εξομάλυνση των σχέσεων της με τους εμπορικούς της πιστωτές. 
Τα κράτη της Βαλτικής άρχισαν στα μέσα του 1992 να εφαρμόζουν εκτενή 
προγράμματα μετασχηματισμού με στόχο την εγκαθίδρυση της οικονομίας της 
αγοράς, μέσα σε μία συγκυρία που χαρακτηριζόταν από τις σημαντικότατες 
διαταραχές του εμπορίου, των πληρωμών και των νομισματικών διευθετήσεων 
με τις άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Υπό τις περιστάσεις 
αυτές, η εκ νέου καθιέρωση των δικών τους νομισμάτων σε ένα πρόωρο 
στάδιο της διαδικασίας προσαρμογής τους αποτέλεσε σημαντικό και 
πρωτότυπο χαρακτηριστικό των προγραμμάτων σταθεροποίησης και 
οικονομικών μεταρρυθμίσεων τους, με στόχο να απομονωθούν οι οικονομίες 
τους από τις πληθωριστικές πιέσεις που ασκούσαν τα άλλα κράτη της πρώην 
Σοβιετικής Ενωσης. Στα προγράμματα αυτά συμπεριλήφθηκε επίσης η ταχεία 
ελευθέρωση των τιμών και του εξωτερικού εμπορίου, για να 
ευθυγραμμιστούν οι εγχώριες τιμές με τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς, 
ενώ προβλέφθηκε επίσης η εφαρμογή μίας ισχυρής πολιτικής δημοσιονομικής 
και νομισματικής σταθεροποίησης. Η πολιτική αυτή θα υποστηριζόταν από 
μία εισοδηματική πολιτική, στόχος της οποίας θα ήταν να προσαρμοστούν 
οι πραγματικοί μισθοί στους δεινούς όρους του εμπορικού σεισμού που 
είχε προκαλέσει η πρωτοβουλία της Ρωσίας να εφαρμόσει τις τιμές της 
παγκόσμιας αγοράς για το πετρέλαιο και τις εξαγωγές πρώτων υλών. Η 
διεθνής κοινότητα χορήγησε σημαντικότατη χρηματοδοτική βοήθεια, σε 
υποστήριξη των προγραμμάτων αυτών. Η βοήθεια που χορήγησαν οι 
Ευρωπαϊκές Κοινότητες και η ομάδα των είκοσιτεσσάρων ανήλθε σε 87,2% 
του εξακριβωμένου χρηματοδοτικού ελλείμματος. 
Οι προσπάθειες των κρατών της Βαλτικής να σταθεροποιήσουν τις 
οικονομίες τους ήταν επιτυχείς παρά τις σκληρές αρχικές συνθήκες. Η 
συνοχή της πολιτικής που εξακολούθησαν να εφαρμόζουν οι διαδοχικές 
κυβερνήσεις συνέβαλε σημαντικά στην επιτυχία αυτή. Στην Εσθονία 
εξάλλου η συμφωνία για το διευθυντήριο συναλλάγματος που αποτέλεσε 
σημαντική βάση αναφοράς για το σύστημα τιμών βοήθησε στην επικράτηση 
μεγάλης εμπιστοσύνης ήδη από την αρχική φάση. Παρά την πρόοδο που 
σημείωσαν οι μεταρρυθμίσεις, υπήρξε σημαντική καθυστέρηση στην 
αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα. Η διαδικασία σταθεροποίησης 
συνοδεύτηκε και στις τρείς χώρες από σημαντική μείωση της παραγωγής. 
Ωστόσο, στα τέλη του 1993, η μείωση της παραγωγής είχε ανακοπεί. Οι 
πρώτες δόσεις της βοήθειας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εκταμιεύθηκαν μέσα 
στο 1993 και οι δεύτερες δόσεις αναμένεται να εκταμιευθούν στις αρχές 
του 1994, ανάλογα με το ρυθμό ολοκλήρωσης της εκάστοτε διαδικασίας 
επανεξέτασης. Τα κράτη της Βαλτικής δεν έχουν ζητήσει να τους 
χορηγηθεί περαιτέρω έκτακτη μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια. 
5. Συμπεράσματα 
Η Κοινότητα δεσμεύτηκε μέχρι σήμερα να συνεισφέρει συνολικό ποσό 
περίπου 3,1 δισεκατ. ECU υπό τη μορφή της μακροπρόθεσμης 
χρηματοδοτικής βοήθειας σε τρίτες χώρες (Πίνακας 1). Στη βοήθεια αυτή 
συμπεριλαμβάνεται ιδίως η υποστήριξη που δόθηκε στις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης η οποία από το 1991 και μετά 
χορηγήθηκε εξ ολοκλήρου στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού των 
προσπαθειών της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό 
διατέθηκαν συνολικοί πόροι ύψους 3,5 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ. Από το 
ποσό αυτό οι χώρες εκτός των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων χορήγησαν περίπου το 
40% (πίνακας 2). Από τις χώρες αυτές πάλι η Ιαπωνία ήταν με μεγάλη 
απόσταση ο σημαντικότερος μεμονωμένος χορηγός (με ποσοστό περίπου 20% 
της συνολικής βοήθειας), ακολουθούμενη από τις χώρες της ΕΖΕΣ (με 
συνολικό ποσοστό 17%). Οπως καθίσταται σαφές, οι συντονισμένες 
προσπάθειες επέτρεψαν να συγκεντρωθεί ένα σημαντικό ποσό βοήθειας χωρίς 
δεσμευτικούς όρους, το οποίο δεν θα μπορούσε κατά πάσα πιθανότητα να 
έχει συγκεντρωθεί σε καθαρά διμερές πλαίσιο. 
Αυτή η έκτακτη βοήθεια διαδραμάτισε καίριο ρόλο για την ελευθέρωση του 
εξωτερικού εμπορίου και την καθιέρωση της εξωτερικής μετατρεψιμότητας 
στις αποδέκτριες χώρες, σε μία πρόωρη φάση της διαδικασίας 
μετασχηματισμού. Η βοήθεια βελτίωσε σε γενικότερες γραμμές την 
αναλογία των μέτρων προσαρμογής και χρηματοδότησης και συνέβαλε συνεπώς 
στη σταθεροποίηση της οικονομίας και στη συνέχιση του ορμητικού κύματος 
μεταρρυθμίσεων. Η αναφερθείσα ταχεία εκταμίευση της κοινοτικής 
βοήθειας βοήθησε επίσης να γίνουν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο 
νομικό πλαίσιο και στις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. 
Επέτρεψε επίσης να απορροφηθεί καλύτερα η κοινοτική βοήθεια που 
παρέχεται σε συνδυασμό με συγκεκριμένα σχέδια (PHARE, ΕΙΒ) και οι 
ιδιωτικές επενδύσεις από τα κράτη μέλη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια που χορηγήθηκε συνολικά από την 
Κοινότητα (και την ομάδα των είκοσιτεσσάρων) διαδραμάτισε σημαντικό 
ρόλο για την υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων και ενίσχυσε με τον τρόπο 
αυτό τις δημοκρατικές διαδικασίες, όπως αναγνωρίζεται σήμερα ξεκάθαρα. 
Ωστόσο, στις περιπτώσεις που οι κυβερνήσεις δεν ήταν σε θέση να 
εφαρμόσουν τις ενδεδειγμένες πολιτικές σταθεροποίησης και 
μεταρρυθμίσεων, η χορήγηση της βοήθειας ανεστάλη έως ότου ανασκευασθούν 
οι ελλείψεις της πολιτικής και μπορέσει να αποκατασταθεί η συνεργασία. 
(Οι δείκτες μακροοικονομικών επιδόσεων και η κατάσταση των οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων συνοψίζονται στους πίνακες 3 και 4.) 
Η Ουγγαρία και η Τσεχική Δημοκρατία (που απέκτησαν εκ νέου πρόσβαση 
στις διεθνείς κεφαλαιαγορές), καθώς και τα κράτη της Βαλτικής (τα 
συναλλαγματικά αποθέματα των οποίων κυμάνθηκαν σε σχετικά υψηλά 
επίπεδα) δεν ζήτησαν να τους χορηγηθούν πρόσθετοι πόροι από την 
Κοινότητα (και την ομάδα των ε ικοσιτεσσάρων χωρών). Ωστόσο από την 
Κοινότητα και την ομάδα των είκοσιτεσσάρων θα ζητηθεί κατά το έτος αυτό 
η κάλυψη περαιτέρων αναγκών της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Αλβανίας 
και πιθανώς και άλλων χωρών (της Σλοβακικής Δημοκρατίας, της Αλγερίας 
κ.λπ.) για να ενισχυθούν οι μεταρρυθμιστικές τους προσπάθειες καθώς και 
οι προσπάθειες σταθεροποίησης τους. 
Η παρούσα έκθεση που υποβάλλεται σύμφωνα με τις αποφάσεις του 
Συμβουλίου για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια της Κοινότητας 
στην Ουγγαρία (90/83/ΕΟΚ και 91/310/ΕΟΚ), την Τσεχική και Σλοβακική 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία (91/106/ΕΟΚ) την Βουλγαρία (91/311/ΕΟΚ και 
92/511/ΕΟΚ), τη Ρουμανία (91/384/ΕΟΚ και 92/551/ΕΟΚ), την Αλβανία 
(92/482/ΕΟΚ), τα κράτη της Βαλτικής (92/542/ΕΟΚ), το Ισραήλ 
(91/408/ΕΟΚ) και την Αλγερία (91/510/ΕΟΚ) περιγράφει την οικονομική 
κατάσταση και τις προοπτικές κάθε χώρας και την πρόοδο των οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων, με ιδιαίτερη αναφορά στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων 
που συνόδευαν τη βοήθεια. 
10 
ΠΙΝΑΚΑI 1 
ΒΟΧΟΤΧΚΒ MAK*OD»0«BKMB XPBKATOAOTXKI BOMEXA EPOI TPXTBE EQPBE 
Κατάσταση TMV κραγματικαν «κτ«μιαόσαιτν ««ις 31.01.t4 
(·* ·Μ«τ. SCO) 
Ανώτατο EnTamtuw<vo AVCMTOU C CUTO 
tTMtxpiutvo κοοο Βοοό Βοοό 
(Ακ6·αση του Ιυμβουλ(ου) 
Ουγγαρία Ι 870 
(odvcio για (22.2.t0) 
6ιαρθρ. κροσαρμογές) • 10 
(350 - Λκρίλ. 1990) 
(2*0 - 4>·Βρ. 1991) 2<0 
Τσιχική Mai ελοβαχική 
Ομοσκονοιαχή 
Δημοκρατία 
(oavcio κρος στήριξη 
του ισοζυγίου κληρκμΑν) 37S 
(25.2.91) (1S5 
(190 375 
ΑΟγουστ. 1991) 
•·»ρ. 1993) 
Ουγγαρία IX 1·0 
(6o.vcio κρος στήριξη (24.C.91) 
του ισοζυγίου κληρνμβν) 1·0 
(100 - ΑΟγουστ.1991) 
(80 - Ιαν. 1993) 
Βουλγαρία 290 
(oavcio κρος στήριξη (24.C.91) 
του ιοοζυγίου κληραμΑν) 290 
(150 - Αυγοΰστ.1991) 
(140 - Μάρτ. 1992) 
Ρουμανία 3 75 
(oavcio κρος στήριξη (22.7.91) 
του ισοζυγίου κληρνμΑν) 375 
(190 - Ιαν. 1992) 
(140 - Ακριλ.1992) 
Ισραήλ 
(oavcio για οιαρ·ρ. 
κροοαρμογίς μ( 
ιοιαίτ. ευνοϊκούς όρους KO 
(22.7.91) 1(0 
(Μάρτ. 1992) 
Al^cpfa 400 
(oavcio κρος στήριξη (23.9.91) 
του ιοοζυγίου κληρνμΑν) 250 
(Ιαν. 1992) 
Αλβανία 70 
(Oavcio κρος στήριξη (28.9.92) 
του ιοοζυγίου κληρκμβν) (35 - &CM. 1992) 
(35 - Αυγοοσ. 1992) 
Βουλγαρία IX 110 
(βάνιιο κρος στήριξη (19.10.92) 
του ιοοζυγίου κληρυμβν) 
Χύρ€ς της Βαλτικής 220 
(oavcio κρος στήριξη (23.11.92) 
του ισοζυγίου κληρνμβν) 
ακό το οκοΐο για: 
την Εσθονία 40 
τη Λκτονία 80 
τη Λιθουανία 100 2 0 (Μάρτ. 1993) 
40 (Μάρτ. 1993) 
50 (Ιούλ. 1993) 20 
40 
50 
Ρουμανία XX 80 
(oavcio κρος στήριξη (27.11.92) 
του ιοοζυγίου κληρνμΑν) 80 
(•cBp. 1993] 
Ιονολο 3 130 
11 
01 νάκας 2t Μακροκρο8«ομη χρημστοβοτική Βοήίβιο της ομα&ας TMV cικοοιTcooapnv ηρος τ ι 
και Ανατολικής ΕυρΑκης σκΑ το 1991 (OMP«UTIK4 woo Α) 
——— Ι Αρα 
ΚΟΙΝ. 
BSBC 
ΒΒΑ 
Χακαν. 
Αλλ.χ* 
ΕΟνολο ΑΛΒΑΝΙΑ 
(185 «κατ. 8»ΠΑ) 
Αν«ιλημμ«ν«ς 6«σμ«ΰσ·ις 
ΕλΑχ.κοσο 
OC $ΕΒΑ 
•2.9 
12,4 
20,0 
0,0 
214,9 % του 
«λλ«(μ. 
50,0 
7,5 
12,1 
<»,< % TMV 
ave ι.6«σμ 
71,8 
10,8 
17,4 
1·0,0 Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
oc ·ΗΠλ 
82,5 
4,2 
·«.' ΚΡΑΤΗ THt ΒΑΑΤΧΚΗΙ 
(800 «κατ. $ΒΠΛ> 
Αν«ιλημμ4ν«ς 6«σμ«0σ«ις 
ΕλΑχ.κοσο 
oc «ΗΠΑ 
300,0 
133,1 
100,0 
923,1 % του 
«λλ«ίμ. 
90,0 
20,5 
1«,7 
•7,3 • τ αν 
ave ι.6τσμ 
97,4 
33,5 
19,1 
10·,0 Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
OC $ΗΠΑ 
150,0 
31,9 
181,5 
ΙΑρα 
ΚΟΧΗ. 
ΕΙΕΕ 
ΗΟΑ 
Χακαν. 
Αλλ.χΑ 
Εόνολο TtEXXKR ΚΑΙ ΙΑΟΒΑΚΙΚΒ QMOSDOMAXAKM 
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
(1000 «κατ. ΙΜΠΑ) 
Ανηλ«ιμμ«ν«ς 6«ομ«0σ«ις 
ΕλΑχ.κοσο 
σ« 9MDA 
500,0 
148,0 
19,0 
200,0 
2«,0 
••7,0 % του 
«λλ«1μ. 
• 0,0 
14, < 
Χ.» 
30,0 
2,« 
—,ι • TUV 
ave ιλ. oca 
58,4 
1«,9 
1.7 
22,5 
2,9 
1·0,· Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
ac $ΗΠΛ 
500,0 
148,0 
19,0 
200,0 
1.0 
•82,0 ΟΥΓΓΑΡΙΑ 
(500 «κατ. $ΒΠΑ) 
Αν«ιλημμ«ν«ς 6«ομ«0σ«ις 
ΕλΑχ.κοσο 
OC 9ΗΠΑ 
250,0 
95,0 
10,0 
150,0 
12,8 
«17.· • του 
βλλ«ίμ. 
50,0 
19,0 
2,0 
30,0 
2,« 
103,8 % τ «ν 
aveι λ.6«σ 
48,3 
1·.3 
1.* 
39,0 
2.9 
ιοβ,ο Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
oc ΙΜΠΑ 
250,0 
95,0 
10,0 
125,0 
12,· 
«93,· ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ*1' 
(800 «κατ. (ΒΟΑ) 
Αν«ιλημμ4ν«ς β«σμ«οσ«ις 
ΕλΑχ.κοσο 
ac 8ΗΠΑ 
400,0 
95,0 
ιο,ο 
ιοο,ο 
8,7 
«13,7 • του 
«λλβίμ. 
50,0 
11,9 
1,3 
12.9 
1.1 
7«,7 % TUV 
«λλ«(μ. 
«5,2 
15,5 
ι.« 
1«.2 
1.4 
100,0 Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
σ« ΙΗΠΛ 
400,0 
32,0 
10,0 
«42,· 
ΡΟΥΜΑΝΙΑ 
(1 180 «κατ. 8Μ0Α) 
Λν«ιλημμ«ν«ς 6«σμ«0σ«ις 
ΕλΑχ.κοσό 
oc 8ΒΠΑ 
590,0 
138,4 
100,0 
22,0 
•48,4 % του 
«λλβίμ. 
90,0 
11,8 
• .9 
1.9 
71,9 % TWV 
avcil.oea 
«9,9 
1C.1 
11,· 
2,« 
1··,· Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
ο< «ΗΠΑ 
590,0 
138,4 
«2,9 
22,0 
•10,9 
·) (ΚξακριΒ«μ«νο <λλ«ιμμα) ΧΑρα 
ΧΟΧΝ. 
ΕΧΕΙ 
ΗΠΑ 
Ιακυν. 
ΑλΧ.χΑ 
Εόνολο SYMOAO ΧΟΡΟΙ) 
(4 240 «κατ. 8ΗΠΑ) 
Αν«ιλημμ«ν«ς ο«σμ«ύσ«ις 
ΕλΑχ.κοσο 
σ« $ΗΟΑ 
2 122,5 
«07,9 
35,0 
«70,0 
«9,5 
3 504,9 t του 
«λλβίμ. 
50,0 
14.3 
0,8 
15,8 
ι.« 
·2,« • TUV 
αν«ιλ.6βσ 
βο,« 
17,3 
1,0 
19,1 
2,0 
100,0 Εκταμ. 
ΕλΑχ.κοσο 
σ« SMOA 
1 972,5 
445,1 
35,0 
387,5 
35,8 
3 ·75,9 
(1) Για το οικονομικό έτος 1992-1993 δεν λαμβάνονται υπόψη οι 
ανειλημμένες δεσμεύσεις εφόσον οι συγκεκριμένες ενέργειες δεν 
έχουν τεθεί σε εφαρμογή. 
Πηγή: Επιτροπή των ΕΚ 
12 
Πίνακας 3ι Εκιλαγμ*νοι οικονομικοί όβίκτβς 
Πρόγραμμα (1) Εκιτ>υχ·4ντ«ς Πρόγραμμα (1) Βκιτ«υχ·«ντ«ς Πρόγραμμα (1) Βκιτ«υχ·*ντ«ς 
ΑΕΠ οι οταΒαρΑς τιμΑς (Ποσοστιαία μβταβολή) 
Αλβανία 
Βουλγαρία -11,0 
Τσαχική και Ελοβακική Ομοσκονβιακή 
Αημοκρατία - 5,0 
Τοβχική Αημοκρατία 
Ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία - 3,0 
Εοβονία 
LcTovIa 
Λιθουανία 
Ρουμανία 0,0 
Λλγβρία 4,5 •27,0 
-12,0 
-11,9 
-11,8 
•8,3 
-13,4 
•15,1 
0,2 -22,0 
- 4,0 
- 9,0 
2,0 
-28,0 
-25,0 
-25,1 
• 5,0 -10,0 
-5,4 
7,0 
-4,4 
-23,0 
-33,8 
-37,7 
-15,4 
2,8 0,0 
2,0 
9,0 
θ', Ό 
1,0 11,0 
- 4,0 
0,5 
• 7,0 
• ι,ο 
- 5,0 
-10,0 
•Κ,2 
1,0 
Τιμίς καταναλατή/ΑιατνικΑς τιμΑς (τΑλος του Ατούς) (Ποσοστιαία μβταβολή) 
Αλβανία 
Βουλγαρία 
Τσβχική και ελοβακική 
Ομοσκονβιακή Δημοκρατία 
Τσβχική Δημοκρατία 
ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία 
Εσθονία 
Λβτονία 
Λιθουανία 
Ρουμανία 
Λλγβρία 234,0 
30,0 
31,0 
104,0 
35,0 104,0 
339,0 
52,0 
32,2 
362,7 
2«2,5 
382,7 
222,8 
22,8 345.0 
44,0 
12,0 
17,0 
1 0(9,0 
130,0 237,0 
79,0 
12,7 
21,« 
953,5 
958,β 
1 1«2,5 
198,5 
32,0 32,0 
15,0 
30,0 
19,2 31,0 
«4,0 
18,2 
25,1 
21,1 
35,7 
31,3 
188,« 
298,0 
Δημοσιονομικό υκόλοικο - Μκτρητσ. (Ποσοστό του ΑΕΠ) 
Αλβανία 
Βουλγαρία 
Τοβχική και ελοβακική 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία 
Τοβχική Δημοκρατία 
ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία 
Εσβονία 
Λβτονία 
Λιβουαν ία 
Ρουμανία 
Αλγβρία 0,1 
0,8 
- 1,5 
1,5 
4,5 -43,7 
- 3,7 
- 2,0 
4,4 
4,8 
«,4 
2,8 
2,< 
4,3 -28,2 
- 4,5 
- 2,9 
0,5 
1,0 
1,8 
0,3 
2,0 -21,8 
- «,9 
- 3,6 
- 7,4 
1,0 
0,0 
0,9 
- 5,6 
- 0,7 •1«,7 
1,0 
7,0 
7,0 
0,0 -15,5 
- 9,4 
0,0 
7,0 
7,0 
0,0 
0,4 
0,1 
2,0 
13 
Πίνακας 3t Εκιλβγμένοι οικονομικοί ββίκτβς (συνβχ«ια του κίνακα) 
Πρόγραμμα (1) Εκιτ«υχβ«ντ«ς Πρόγραμμα (1) Εκιτβυχββντβς Πρόγραμμα (1) Εκτιμήσβις 
Ευνολική κροσοορΑ χρήματος (Ποσοστιαία μβταβολή) 
Αλβανία 
•ουλγαρΙα 
Τσ«χική και Ελοβακική 
Ομοσκονβιακή Δημοκρατία 
Τσιχική Δημοκρατία 
Ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία 
Εσθονία 
Α«τονΙα 
Λιθουανία 
Ρουμανία 
Λλγβρία 5,9 
22,9 
15,0 
11,7 104,0 
122,0 
2«,9 
29,4 
193,1 
133,2 
101,2 
21,3 122.0 
38,5 
12,0 
121,0 
270,« 
88,0 153,0 
43,9 
17,5 
27,4 
«8,0 
1«9,9 
391,3 
74,8 
33,« «7,0 
17,5 
19,0 
19,· 51,0 
17,7 
21,0 
7«,1 
114,0 
108,0 
Ισοζύγιο «ρ«χουσΑν ουναλλαγΑν (μ«τατρ<Αιμο) (σ« βισ«κατ. $ΗΠΑ) 
Αλβανία 
Βουλγαρία 
Τσ«χική και ελοβακική 
Ομοσκονβιακή Δημοκρατία 
Το«χική Δημοκρατία 
Ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία 
Εσθονία 
Α«τον(α 
ΑιθουανΙα 
Ρουμανία 
Αλγ·ρ(α - 2,00 
- 2,50 
- 1,20 
1,70 
0,31 0,20 
0,30 
0.33 
0.25 
1,30 
2,5* 0,50 
1,40 
0,«0 
0,«5 
0,1· 
0,09 
0,1« 
1,30 0,40 
0,40 
0,23 
0,2« 
0,01 
0,05 
0,09 
1.90 
1.20 - 0,40 
0,70 
0,30 
1,95 
0,00 
0,34 
0,48 0,40 
1,00 
0,«0 
2,70 
0,07 
0,04 
0,29 
1.30 
ΒκΙαημα συνσλλαγμστικΑ ακοθΑματα (βκίκββο) (σβ βιοβκατ. (ΜΠΑ) 
Αλβανία 
Βουλγαρία 
Τα«χική και Ελοβακική 
Ομοοκονβιακή Δημοκρατία 
Τσβχική Δημοκρατία 
Ελοβακική Δημοκρατία 
Ουγγαρία 
Εσθονία 
Λ«τονία 
λιθουαν(α 
Ρουμανία 
Λλγβρία 0,50 
1,70 
1,90 
1,00 
1,53 0,01 
0,40 
3,20 
4,00 
0,20 
1,(1 0,03 
1,00 
2,20 
2.20 
0,14 
0,15 
0,04 
0,70 0,03 
0,90 
1,30 
4,40 
0,20 
Ο,Κ 
0,14 
0,10 
1,70 0,07 
2.20 
0,30 
«,00 
Ο,Κ 
0,23 
0,15 0,19 
0,70 
3,80 
0,40 
0,34 
0,52 
0,28 
0,05 
1) Χτόχοι του κρογρΑμματος όκκς «χουν καβοριστβίί τον Αύγουστο του 1992, για την Αλβανία, τον ΜΑρτιο του 1991 και του ϋ,κρίλιο 
του 1992, για τη Βουλγαρία, τον Ιανουάριο του 1991 για την Τσβχική και ελοβακική Ομοσκονβιακή Δημοκρατία, το ΜΑρτιο του 1»ί< 
για την Τσβχική Δημοκρατία, τον Ιούλιο του 1993 για τη ελοβακική Δημοκρατία, το ««βρουΑριο του 1991 και το Εβκτ«μβριο του 1993 
για την Ουγγαρία, το Ε«κτ«μβριο του 1992 για την Εαθονία και τη Λβτονία, τον Οκτώβριο του 1992 για τη Λιθουανία, τον Ακρίλιο 
του 1991 και το ΜΑΥο του 1992 για τη Ρουμανία και το ΜΑϊο του 1991 για την hXyupla. 
Πηγβςι Εθνικ«ς αρχές 
14 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 
Ι. ΑΛΒΑΝΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών Οι περισσότερες τιμές του χονδρικού 
εμπορίου' ελευθερώθηκαν κατά το χρονικό 
διάστημα 1992-1993, με την εξαίρεση των 
τιμών (το σιτάρι, το ψωμί και τα 
ζαχαρότευτλα και των τιμών για ορισμένα 
είδη από άλλους τομείς, εκτός των ειδών 
διατροφής, που παράγονται υπό 
μονοπωλιακές συνθήκες. Στις τιμές 
αυτές έγιναν ορισμένες βασικές 
προσαρμογές στα μέσα του 1993. 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου Το 1992-1993 τέθηκε σε εφαρμογή το 
μεγαλύτερο σκέλος των μέτρων 
ελευθέρωσης του εμπορίου. Δεν 
επιβάλλονται ποσοτικοί περιορισμοί στις 
εισαγωγές. Οι εισαγωγικοί δασμοί 
κυμαίνονται από 0-40%. Περιορισμένοι 
εξαγωγικοί περιορισμοί. 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς Ελεύθερη διακύμανση από τον Ιούλιο του 
1992. Μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου 
τερχουσών συναλλαγών. Πρέπει να γίνουν 
διαπραγματεύσεις με τις εμπορικές 
τράπεζες για τις καθυστερήσεις στην 
εξυπηρέτηση του σημαντικού εξωτερικού 
χρέους. 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Φιλελεύθερο καθεστώς, το οποίο πρόσφατα 
προσαρμόστηκε με στόχο να περιοριστούν 
οι απαιτούμενες εγκρίσεις. 
5. Νομισματική πολιτική Χρήση των διατραπεζικών ανώτατων 
πιστωτικών ορίων. Διοικητική εποπτεία 
για να διασφαλίζεται ότι τα επιτόκια 
παραμένουν θετικά, σε πραγματικές 
τιμές. 
6. Δημοσιονομικά Συνεχίζονται οι προσπάθειες να 
διευρυνθεί η φορολογική βάση: ο φόρος 
εισοδήματος φυσικών προσώπων 
καθιερώθηκε το 1993. ο φόρος επί της 
περιουσίας προγραμματίζεται να 
εφαρμοστεί μέσα στο 1994 και ο ΦΠΑ στο 
χρονικό διάστημα 1995-1996. Οσον αφορά 
τις δαπάνες μειώθηκαν σημαντικά οι 
επιδοτήσεις των τιμών κατά το χρονικό 
διάστημα 1992-1993. Προβλέπεται η 
πραγματοποίηση επενδύσεων, σύμφωνα με 
τις αρχές που θεσπίζονται στο πρόγραμμα 
δημοσίων επενδύσεων για το 1994. 
15 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων Ποσοστό 80% της γης ιδιωτικοποιήθηκε με 
διανομή των σχετικών τίτλων. Η διανομή 
θα ολοκληρωθεί στα τέλη του 1994. Το 
κύμα ιδιωτικοποιήσεων μικρής κλίμακας 
στο εμπόριο και τις υπηρεσίες 
ολοκληρώθηκε. Ο νόμος για την 
επιστροφή των περιουσιών εγκρίθηκε τον 
Απρίλιο του 1993. Βιομηχανικές 
επιχειρήσεις: ιδιωτικοποίηση των 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων στα τέλη του 
1993, μέσω αποκεντρωμένων δημοπρασιών. 
Ο νεοϊδρυθείς οργανισμός αναδιάρθρωσης 
επιχειρήσεων θα εποπτεύει τριάντα 
βασικές προβληματικές επιχειρήσεις. 
Ωστόσο, η δημοσιονομική πειθαρχία 
αποκαταστάθηκε στις αρχές του 1993, με 
την εφαρμογή αυστηρής νομισματικής 
πολιτικής και με την κατάργηση του 
συστήματος των εισπρακτέων εντολών. 
8. Μεταρρύθμιση του 
χρηματοοικονομικού τομέα Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Τρεις 
υπάρχουσες τράπεζες κρατικής 
ιδιοκτησίας απομένει ακόμη να 
αναδιαρθρωθούν και τα ασύμφορα δάνεια 
τους θα αντικατασταθούν από κυβερνητικά 
ομόλογα. 
16 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
2. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 
1. Ελευθέρωση τιμών 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Αμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική Οι περισσότερες τιμές ελευθερώθηκαν 
μέσα στο 1991. Οι τιμές είναι 
ελεύθερες σε περίπου 90% του κύκλου 
εργασιών του λιανικού εμπορίου. 
Βαθμιαία μείωση της επιδότησης 
ορισμένων ενεργειακών τιμών. Οι τιμές 
εξακολουθούν ωστόσο να ε ίνα ι 
χαμηλότερες του κόστους. 
Ελευθέρωση των εισαγωγών μέσα στο 1991. 
Οι εισαγωγικοί δασμοί και οι 
εναπομένοντες ποσοτικοί περιορισμοί επί 
των εξαγωγών είναι χαμηλοί, με βάση τα 
διεθνή πρότυπα. Σύναψη εμπορικής 
συμφωνίας με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες 
και την ΕΖΕΣ. 
Από το 1991 και μετά ενοποιημένη 
διακύμανση της τιμής συναλλάγματος και 
μετατρεψιμότητα των εσωτερικών 
τρεχουσών συναλλαγών (με μικρούς 
περιορισμούς). Μαζικές παρεμβάσεις της 
κεντρικής τράπεζας στα τέλη του 1993, 
με στόχο τον περιορισμό της υποτίμησης 
των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Μεγάλη 
καθυστέρηση πληρωμής των τόκων επί του 
ξένου χρέους. Οι όροι της συμφωνίας με 
τις εμπορικές τράπεζες-πιστωτές για την 
μείωση του χρέους και της εξυπηρέτησης 
του αναμένεται ότι θα οριστικοποιηθούν 
στα μέσα του 1994. 
Φιλελεύθερο 
επενδύσεις, 
επενδύσεις (ο 
αρχές του 
επαναπατρισμός 
προϊόντος από 
επενδύσεων από 
Οι δυνατότητες καθεστώς για τις ξένες 
που επιτρέπει τις άμεσες 
νόμος εγκρίθηκε στις 
1992). Ελεύθερος 
των κερδών και του 
τη ρευστοποίηση των 
μη μόνιμους κατοίκους. 
αυτές περιορίστηκαν 
ωστόσο από την καθυστέρηση της σύναψης 
της συμφωνίας DDSR με τις τράπεζες. 
Τα ειδικά πιστωτικά ανώτατα όρια για 
τις τράπεζες εξακολουθούν να αποτελούν 
όργανο άσκησης της 
πολιτικής, αλλά αυξημένη 
έμμεσους μηχανισμούς και 
στόχων για το σχηματισμό 
Το 1993 θεσπίστηκε η το κύριο 
νομιαματικής 
στήριξη σε 
καθορισμός 
αποθεμάτων. 
17 
6. Δημοσιονομικά 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
ανδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων 
8. Μεταρρυθμίσεις στο 
χρηματοοικονομικό τομέα δυνατότητα πραγματοποίησης 
περιορισμένων πράξεων στην ανοιχτή 
αγορά. Ανάπτυξη της αγοράς 
κυβερνητικών ομόλογων. Το 1994 
σχεδιάζεται να ισχύσουν ειδικά 
πιστωτικά όρια για τις μεγαλύτερες 
ζημιογόνες επιχειρήσεις. 
Οι νόμοι για το ΦΠΑ, τους ειδικούς 
φόρους κατανάλωσης, τη φορολογική 
διοίκηση και τη διαδικασία του 
προϋπολογισμού εγκρίθηκαν μέσα στο 
1993. Ο ΦΠΑ πρόκειται να αρχίσει να 
επιβάλλεται από τον Απρίλιο του 1994. 
Η επιστροφή της εγγείου ιδιοκτησίας και 
των μικρών αστικών οικοπέδων πρόκειται 
να ολοκληρωθεί μέσα στο 1994. Οι 
περισσότερες επιχειρήσεις μετατράπηκαν 
σε ανώμυμες εταιρείες, με το κράτος ως 
μοναδικό μέτοχο. Η περαιτέρω 
αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση της 
βιομηχανίας θα συνεχιστεί στο χρονικό 
διάστημα 1992-1993, γεγονός που θα 
επιτρέψει την υφέρπουσα ιδιωτικοποίηση 
και την μείωση της κεφαλαιουχικής βάσης 
του κρατικού τομέα. Ακόμη δεν έχει 
εκδοθεί η νομοθεσία για τις πτωχεύσεις. 
Η δημοσιονομική πειθαρχία είναι 
ελλιπής. Οι αρχές σχεδιάζουν να 
επιταχύνουν τη διαδικασία των 
ιδιωτικοποιήσεων με την εφαρμογή ενός 
νέου προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων στην 
αγορά μέσα στο 1994 και με την εφαρμογή 
ενός μαζικού προγράμματος 
ιδιωτικοποιήσεων για το 1995, με βάση 
τα κουπόνια. Ο ιδιωτικός τομέας 
ελέγχει ποσοστό 20 έως 25% του ΑΕΠ. 
Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. 
Τραπεζική εποπτεία: οι κανονισμοί 
τραπεζικής εποπτείας θεσπίστηκαν στα 
μέσα του 1993. Το 1994 θα γίνουν 
επιτόπιοι έλεγχοι. Η ενοποίηση των 
τραπεζών που εγκαινιάστηκε το 1991 
πλησιάζει στο τέλος της. Κατά τη 
χρονική περίοδο 1992-1993 εφαρμόστηκε 
ένα πρόγραμμα μερικής εκκαθάρισης των 
ισολογισμών των εμπορικών τραπεζών, ο 
νόμος για τα ασύμφορα δάνεια που 
χορηγήθηκαν πριν από το 1991 σε 
επιχειρήσεις (έκδοση κυβερνητικών 
ομολόγων προς κάλυψη ανεξόφλητων χρεών) 
υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο του 1993. 
Ιδρυση χρηματιστηρ ίου. 
18 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
3. ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
1. Ελευθέρωση τιμών 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Άμεσες και έμμεσες 
επενδύσεις Ολες οι τιμές είναι ουσιαστικά 
ελεύθερες, έπειτα από την ευρύτατη 
φιλελευθεροποίηση του 1991 και τα μέτρα 
που θεσπίστηκαν στη συνέχεια. Μόνο 
λίγα προϊόντα εξακολουθούν ακόμη να 
υπάγονται σε κάποια μορφή ελέγχου των 
τ ιμών. 
Ελευθέρωση των εισαγωγών, εκτός από 
ορισμένους εναπομένοντες ποσοτικούς 
περιορισμούς επί των γεωργικών 
προϊόντων, των κλωστοϋφαντουργικών 
προϊόντων, και των προϊόντων σιδήρου 
χάλυβα και άνθρακα. Όλες οι εισαγωγές 
υπάγονται σε εισαγωγικό δασμό επί της 
αξίας περίπου 6%. Για περιορισμένο 
αριθμό προϊόντων εξακολουθούν να 
χρειάζονται άδειες εξαγωγής. Σύναψη 
εμπορικών συμφωνιών με τις Ευρωπαϊκές 
Κοινότητες, την ΕΖΕΣ και τις χώρες του 
συμφώνου του Βίσεγκραντ. Τελωνειακή 
ένωση με τη Σλοβακία, από την εποχή της 
διάλυσης της Τσεχικής και Σλοβακικής 
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας. 
Η μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου 
συναλλαγών ολοκληρώθηκε σχεδόν πλήρως 
στις αρχές του 1991. Οι εναπομένοντες 
περιορισμοί πρόκειται να καταργηθούν 
μέσα στο 1994, με σταδιακή απελευθέρωση 
της εκροής κεφαλαίων. Η τιμή 
συναλλάγματος καθορίζεται με σημείο 
αναφοράς μία δέσμη δύο νομισμάτων (το 
δολάριο ΗΠΑ και το DM). Από το 
Φεβρουάριο του 1993 και μετά οι 
συναλλαγές με τη Σλοβακική Δημοκρατία 
διεξάγονται μέσω ενός συστήματος 
συμψηφισμού για το οποίο εφαρμόζεται 
μία διαφορετική τιμή συναλλάγματος. 
Δεν ισχύουν περιορισμοί όσον αφορά τη 
συμμετοχή μη μονίμων κατοίκων στο 
μετοχικό κεφάλαιο επιχειρήσεων, με την 
εξαίρεση ελάχιστων ευαίσθητων ή 
σχετιζόμενων με την άμυνα τομέων. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών και 
του προϊόντος από τη ρευστοποίηση των 
επενδύσεων. 
5. Νομισματική πολιτική Η Τσεχική Εθνική Τράπεζα (ΤΕΤ) ιδρύθηκε 
την 1η Ιανουαρίου του 1993. Η τράπεζα 
ασκεί τις δραστηριότητες της ανεξάρτητα 
από την κυβέρνηση. Η Τσεχική κορώνα 
καθιερώθηκε το Φεβρουάριο του 1993. 
19 
Από τον Οκτώβριο του 1992 και μετά η 
νομισματική πολιτική διεξάγεται μέσω 
έμμεσων μηχανισμών. Τα επιτόκια των 
τραπεζών για τις δανειοδοτήσεις και τις 
καταθέσεις ελευθερώθηκαν σταδιακά. 
6. Δημοσιονομικά Ο ΦΠΑ αναμορφώθηκε, ενώ το σύστημα των 
ειδικών φόρων κατανάλωσης και ο φόρος 
εισοδήματος φυσικών προσώπων 
καθιερώθηκαν τον Ιανουάριο του 1993. Η 
κλίμακα του φόρου επί των κερδών 
μειώθηκε σημαντικά. 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων Το πρώτο κύμα των ιδιωτικοποιήσεων 
εύρε ίας κλ ίμακας ολοκληρώθηκε την 
άνοιξη του 1993. Το δεύτερο κύμα 
ιδιωτικοποιήσεων πρόκειται να 
ολοκληρωθεί στα τέλη του 1994, χρονική 
στιγμή κατά την οποία το 90% περίπου 
των περιουσιακών στοιχείων της 
οικονομίας θα είναι σε ιδιωτικά χέρια. 
Η πτωχευτική νομοθεσία ισχύει από, τον 
Απρίλιο του 1993, αλλά μόνο ελάχιστες 
εταιρείες ζήτησαν να ισχύσουν γι'αυτές 
οι σχετικές πτωχευτικές διατάξεις. 
8. Μεταρρύθμιση του 
χρηματοοικονομικό τομέα Το τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων 
καθιερώθηκε από τον Ιανουάριο του 1990. 
Οι κυριότεροι χρηματοπιστωτικοί 
οργανισμοί ιδιωτικοποιήθηκαν εν μέρει 
στο πλαίσιο του πρώτου κύματος 
ιδιωτικοποιήσεων ευρείας κλίμακας. Από 
το 1991 και μετά έχουν ληφθεί διάφορα 
μέτρα προς εξυγίανση των ισολογισμών 
των τραπεζών. Το χρηματιστήριο της 
Πράγας άρχισε να λειτουργεί από τον 
Απρίλιο του 1993. Εχει αρχίσει να 
κάνει την εμφάνιση της μία αγορά 
ομολόγων και μία σημαντική αγορά για 
γραμμάτια του δημοσίου και τις Τσεχικής 
Εθνικής Τράπεζας. 
20 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
4. ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών Για ποσοστό 96% του συνολικού κύκλου 
εργασιών οι τιμές διαμορφώνονται 
ελεύθερα, ενώ σχετικοί έλεγχοι 
εξακολουθούν να εφαρμόζονται στους 
τομείς των μεταφορών, της θέρμανσης και 
των ενοικίων. 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική Ελευθέρωση των εισαγωγών, με εξαίρεση 
ορισμένα ελάχιστα ευαίσθητα προϊόντα, 
για τα οποία επιβάλλεται η προσκόμιση 
εισαγωγικής άδειας. Το μέσο ύψός των 
δασμών ανέρχεται σε 6%. Εξακολουθεί να 
ισχύει το καθεστώς των εξαγωγικών 
αδειών για περιορισμένο αριθμό 
προϊόντων. Εχουν συναφθεί συμφωνίες 
ελευθέρων συναλλαγών με τις Ευρωπαϊκές 
Κοινότητες, τις χώρες της ΕΖΕΣ και τις 
χώρες του συμφώνου του 
Τελωνειακή ένωση με 
Δημοκρατία, από την εποχή 
της Τσεχικής και 
Ομοσπονδιακής Δημοκρατ ίας. Β ίσεγκραντ. 
τη Τσεχική 
της διάλυσης 
Σλοβακικής 
Η μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου των 
τρεχουσών συναλλαγών ολοκληρώθηκε 
σχεδόν στην εντέλεια στις αρχές του 
1991. θεσπίστηκαν εκ νέου προσωρινοί 
περιορισμοί όσον αφορά την 
μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών για να αποτραπεί η διαρροή 
των αποθεματικών. Η τιμή συναλλάγματος 
καθορίζεται με σημείο αναφοράς μία 
δέσμη πέντε δυτικών νομισμάτων. Από το 
Φεβρουάριο του 1993 και μετά οι 
συναλλαγές με την Τσεχική Δημοκρατία 
διεξάγονται μέσω ενός συστήματος 
συμψηφισμού για το οποίο εφαρμόζεται 
μία διαφορετική τιμή συναλλάγματος. 
Εχουν καταργηθεί τα όρια όσον αφορά τη 
συμμετοχή μη μονίμων κατοίκων στο 
μετοχικό του κεφαλαίου επιχειρήσεων, με 
την εξαίρεση ορισμένων ευαίσθητων ή 
σχετιζόμενων με την άμυνα τομέων. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών και 
του προϊόντος από τη ρευστοποίηση των 
επενδύσεων. 
Η Σλοβακική Εθνική Τράπεζα ιδρύθηκε τον 
Ιανουάριο του 1993 και ασκεί τις 
δραστηριότητες της ανεξάρτητα από την 
κυβέρνηση. Η Σλοβακική κορώνα 
21 
6. Δημοσιονομικά 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση 
των επιχειρήσεων καθιερώθηκε το Φεβουάριο του 1993. Η 
νομισματική πολιτική βασίζεται στον 
καθορισμό ανωτάτων πιστωτικών ορίων. 
Ο ΦΠΑ αναμορφώθηκε και το σύστημα των 
ειδικών φόρων κατανάλωσης και ο φόρος 
εισοδήματος φυσικών προσώπων 
θεσπίστηκαν τον Ιανουάριο του 1993. 
Μειώθηκε σε σημαντικό βαθμό η κλ ίμακα 
φορολογίας των κερδών. 
Το πρώτο κύμα ιδιωτικοποιήσεων ευρείας 
κλίμακας ολοκληρώθηκε την άνοιξη του 
1993. Το δεύτερο κύμα που είναι στη 
φάση της προπαρασκευής θα δώσε ι 
ιδιαίτερη έμφαση στις παραδοσιακές 
μεθόδους ιδιωτικοποίησης (απευθείας 
πωλήσεις, προκηρύξεις, κ.ο.κ.). Με την 
ολοκλήρωση του δεύτερου κύματος, θα 
έχει ιδιωτικοποιηθεί ποσοστό 80% των 
κρατικών επιχειρήσεων. Η νομοθεσία για 
τις πτωχεύσεις ισχύει από τον Ιούνιο 
του 1993, αλλά ελάχιστες εταιρείες 
ζήτησαν να υπαχθούν στις σχετικές 
διατάξεις. 
8. Μεταρρύθμιση του 
χρηματοοικονομικού τομέα Το τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων 
καθιερώθηκε τον Ιανουάριο του 1990. Οι 
κυριότεροι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί 
ιδιωτικοποιήθηκαν στο πλαίσιο του 
πρώτου κλ ίμακος ιδιωτικοποιήσεων 
ευρείας κλίμακας. Το κρατικής 
ιδιοκτησίας Ταμιευτήριο ελέγχει την 
πλειοψηφία των μετοχών της μεγαλύτερης 
εμπορικής τράπεζας (VUB). Από το 1991 
και μετά θεσπίστηκαν ορισμένα μέτρα για 
την οικονομική εξυγίανση των τραπεζών. 
Το χρηματιστήριο της Μπρατσισλάβας 
λειτουργεί από το 1993, αλλά οι 
χρηματαγορές συνέχισαν να 
υπολ ε ιτουργούν. 
22 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
5. ΟΥΓΓΑΡΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς Σχεδόν όλοι οι έλεγχοι των τιμών και οι 
επιδοτήσεις εξαλείφθηκαν 
Ελευθερώθηκε περίπου το 93% των μη 
γεωργικών εισαγωγών. Μερικά βιομηχανικά 
προϊόντα υπόκεινται σε εισαγωγικές 
άδειες. Οι εισαγωγές καταναλωτικών 
αγαθών γίνονται με βάση ένα σύστημα 
ποσοστώσεων καθολικής εφαρμογής. Εχουν 
συναφθεί συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών 
με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, την ΕΖΕΣ 
και τις χώρες της συμφωνίας του 
Β ίσεγκραντ. 
Μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών, με εξαίρεση ορισμένες 
υπηρεσίες και περιπτώσεις μεταφοράς 
ποσών. Σύστημα καθορισμού της ισοτιμίας 
με βάση αναφοράς το δολάριο ΗΠΑ και το 
DM. 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική 
6. Δημοσιονομικά 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων Κατάργηση των ορίων όσον αφορά τη 
συμμετοχή μη μόνιμων κατοίκων στο 
μετοχικό κεφάλαιο επιχειρήσεων, με 
εξαίρεση τις περιπτώσεις λίγων 
ευαίσθητων ή σχετιζομένων με την άμυνα 
τομέων. Ελεύθερος επαναπατρισμός των 
κερδών και του προϊόντος από την 
ρευστοποίηση των επενδύσεων από μη 
μόνιμους κατο ίκους. 
Άσκηση της νομισματικής πολιτικής μέσω 
έμμεσων μηχανισμών. 
Η φορολογία μετατοπίζεται βαθμιαία από 
τη φορολογία νομικών προσώπων προς τη 
φορολόγηση των εισοδημάτων των φυσικών 
προσώπων και της κατανάλωσης, ο ΦΠΑ 
καθιερώθηκε το 1988. Οι κρατικές 
επιδοτήσεις περικόπηκαν σημαντικά από 
ποσοστό 13% του ΑΕΠ το 1988 σε ποσοστό 
μικρότερο του 5%, το 1993. 
Ποσοστό περίπου 20% των κρατικής 
ιδιοκτησίας επιχειρήσεων 
ιδιωτικοποιήθηκε μέσα στο 1990. Ο 
ιδιωτικός τομέας έλεγχε ποσοστό περίπου 
45% του ΑΕΠ, στα τέλη του 1993. Ο 
αυστηρός νόμος για τις πτωχεύσεις 
άρχισε να ισχύει από τον Ιανουάριο του 
1992. 
23 
8. Μεταρρυθμίσεις στο 
χρηματοοικονομικό 
τομέα Το 1986 καθιερώθηκε το τραπεζικό 
σύστημα δύο βαθμίδων. Τα επιτόκια 
απελευθερώθηκαν προοδευτικά. 
Διενεργήθηκαν ορισμένες πράξεις με 
στόχο την ανακεφαλαιοποίηση και την 
εξυγίανση του χαρτοφυλακίου των 
τραπεζών. Το κράτος ελέγχει την 
πλειοψηφία του μετοχικού κεφαλαίου των 
κύριων τραπεζών, αλλά με 
νόμο απαιτείται η μείωση 
της κρατικής ιδιοκτησίας 
τράπεζες σε ποσοστό 25% 
Το χρηματιστήριο της Βουδαπέστης άρχισε 
να λειτουργεί τον Ιούνιο του 1990. τον τραπεζικό 
του μεριδίου 
σε όλες τις 
έως το 1997. 
24 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
6. ΕΣΘΟΝΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική Κύρια ελευθέρωση των τιμών μέσα στο 
1991. Στα τέλη του 1992 η ελευθέρωση 
των τιμών είχε στην ουσία ολοκληρωθεί, 
ακόμη και στον ενεργειακό τομέα. 
Στις αρχές του 1992 καταργήθηκαν οι 
περισσότεροι εισαγωγικοί δασμοί (με 
εξαίρεση ορισμένα αγαθά πολυτελείας) 
καθώς και οι περισσότερες εναπομένουσες 
ποσοστώσεις και απαιτήσεις προσκόμισης 
αδειών, με εξαίρεση τους πετρελαιουχους 
σχιστόλιθους, τον πηλό και τους 
χαλαζίες, οι εισαγωγές υπόκεινται σε 
διοικητικό τέλος 0,5% προσαυξημένο κατά 
18% ΦΠΑ. Ισχύουν ελάχιστοι εξαγωγικοί 
δασμοί (για τα έργα τέχνης, τα 
κραμβέλαια και τα μέταλλα. Εχουν 
συναφθεί συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών 
με τα κράτη της Βαλτικής και τις χώρες 
του Βορά. 
Μετατρεψιμότητα ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών. Τον Ιούνιο του 1992 
αποχώρηση από τη ζώνη του ρουβλίου Από 
το 1992 και μετά, η ισοτιμία της 
κορώνας της Εσθονίας καθορίζεται με 
βάση το DM, στο πλαίσιο ενός καθεστώτος 
καθορισμού της τιμής συναλλάγματος από 
ένα διευθυντικό όργανο. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών και 
του προϊόντος από την ρευστοποίηση των 
επενδύσεων από μη μόνιμους κατοίκους. 
Η κεντρική τράπεζα ευθύνεται για τη 
λειτουργία του διευθυντικού οργάνου 
καθορισμού τιμής συναλλάγματος 
(Διεύθυνση Εκδοτικού Προνομίου) και, σε 
έκτακτες περιπτώσεις, για την 
κατεπείγουσα δανειοδότηση του 
τραπεζικού συστήματος (Τραπεζική 
διεύθυνση επιφορτισμένη με την ευθύνη 
διαχείρισης των αποθεματικών, που 
υπερβαίνουν το όριο κάλυψης της 
τιμής συναλλάγματος). Η 
παρεμβαίνει στο θέμα των 
επιτοκίων που καθορίζονται από τις 
εμπορικές τράπεζες. διευθυντικής 
τράπεζα δεν 
6. Δημοσιονομικά Το 1991 καθιερώθηκε ο φόρος εισοδήματος 
φυσικών προσώπων και ο ΦΠΑ, ενώ ο φόρος 
25 
κύκλου εργασιών αντικαταστάθηκε από το 
φόρο νομικών προσώπων. Εκδόθηκαν οι 
σχετικές διατάξεις για την κοινωνική 
ασφάλιση, τους φυσικούς πόρους και τις 
συγκεκριμένες κατηγορίες ειδικών φόρων 
κατανάλωσης. 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων 
8. Μεταρρύθμιση του 
χρηματοοικονομικού 
τομέα Εχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος σε σχέση 
με τις ιδιωτικοποιήσεις μικρής κλίμακας 
(ποσοστό μεγαλύτερο από το 50% 
ιδιωτικοποιήθηκε έως τα μέσα του 1993). 
Μικρότερη πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά 
τις ιδιωτικοποιήσεις μεγάλης κλίμακας. 
Ιδρυση του Εσθονικού οργανισμού 
ιδιωτικοποιήσεων μέσα στο 1992. Ο 
οργανισμός επιφορτίστηκε με τη 
διεκπεραίωση της διαδικασίας 
ιδιωτικοποιήσεων. 
Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. 
Αυξημένη πίεση προς τις κρατικές 
επιχειρήσεις να προχωρήσουν σε 
αναδιαρθρώσεις, με την επιβολή σκληρών 
περιοριστικών όρων στον προϋπολογισμό 
και την επιλεκτική εφαρμογή της 
νομοθεσίας για τις πτωχεύσεις. Μείωση 
του αριθμού των εμπορικών τραπεζών από 
40 σε 24, με την αύξηση του ελάχιστου 
ορίου απαιτούμενων ιδίων κεφαλαίων, 
έπειτα από την κρίση από την οποία 
διήλθε ο τραπεζικός τομέας το χειμώνα 
του 1992/1993. Ιδρυση χρηματιστηρίου. 
26 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
7. ΛΕΤΟΝΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών Οι τιμές ελευθερώθηκαν σε ευρύτατο 
βαθμό κατά το 1991 και 1992, 
συμπεριλαμβανομένων των τιμών για τα 
ενεργειακά προϊόντα. Κατάργηση του 
ανωτάτου περιθωρίου κερδών. Στα τέλη 
του 1992 η ελευθέρωση των τιμών είχε 
κατά βάση ολοκληρωθεί, με εξαίρεση τις 
τιμές για τις κοινωφελείς υπηρεσίες και 
τα ενοίκια. 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου Μέσα στο 1992 καταργήθηκαν όλες οι 
εξαγωγικές ποσοστώσεις και οι άδειες 
και οι περισσότεροι εξαγωγικοί δασμοί. 
Δεν ισχύουν απαιτήσεις προσκόμισης 
αδειών για τις εισαγωγές, οι οποίες 
πάντως επιβαρύνονται με διάφορους 
εισαγωγικούς δασμούς. Σύναψη συμφωνιών 
ελευθέρων συναλλαγών με τα κράτη της 
Βαλτικής και τις χώρες του Βορά. 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς της τιμής συναλλάγματος 
της μετατρεψιμότητας 
τρεχουσών συναλλαγών 
Αποχώρηση από τη ζώνη 
τον Ιούλιο του 1992 
ισοτιμία του Ενοποίηση 
καθιέρωση 
ισοζύγια 
κεφάλα ίων. 
ρουβλ ίου 
συναλλαγματική 
σταθεροποιήθηκε στο πλαίσιο ενός 
συστήματος ελεγχόμενης διακύμανσης. και 
στα 
και 
του 
. Η 
λατς 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών και 
του προϊόντος από τη ρευστοποίηση των 
επενδύσεων από μη μόνιμους κατοίκους. 
5. Νομισματική πολιτική Ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα. Η 
πιστωτική πολιτική ασκείται μέσω 
έμμεσων μηχανισμών. 
6. Δημοσιονομικά Το νέο φορολογικό καθεστώς ισχύει από 
τον Ιανουάριο του 1991. Ο ΦΠΑ 
καθιερώθηκε το Φεβρουάριο του 1992. Το 
1993, η προοδευτική φορολογία του 
εισοδήματος αντικαταστάθηκε από την 
κατ'αποκοπή φορολογία (25%), η οποία 
προσαυξάνεται με φόρο 10% επί του 
ετησίου εισοδήματος. 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος αναφορικά 
με τις ιδιωτικοποιήσεις μικρής 
κλίμακας, χωρίς ωστόσο να σημειωθεί 
καμία πρόοδος στα θέματα των 
ιδιωτικοποιήσεων μεγάλης κλίμακας. 
Απομένει να ρυθμιστούν διάφορα 
27 
8. Μεταρρυθμίσεις στο 
χρηματοοικονομικό 
τομέα ζητήματα, όπως 
των περιουσιών 
συγκεντρωτικής 
στρατηγικής για το ζήτημα της απόδοσης 
και της καθιέρωσης μίας 
κα ι συμπαγούς 
τις ιδιωτικοποιήσεις. 
Οι κρατικές επιχειρήσεις που δεν 
ιδιωτικοποιήθηκαν αμέσως μετατράπηκαν 
σε ανώνυμες εταιρείες. Μικρή πρόοδος 
όσον αφορά την εκκαθάριση προβληματικών 
επιχειρήσεων. 
Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. 49 
πρώην υποκαταστήματα της τράπεζας της 
Λετονίας είτε συγχωνεύτηκαν σε μία 
ενιαία τράπεζα (21 από αυτά σχηματίζουν 
σήμερα τη Universal Bank η οποία 
πρόκειτα ι να αναδιαρθρωθ ε ί κα ι να 
ιδιωτικοποιηθεί σε κάποια μεταγενέστερη 
φάση) ή ιδιωτικοποιήθηκαν, με εξαίρεση 
ένα υποκατάστημα για το οποίο 
εφαρμόστηκε η διαδικασία της 
εκκαθάρισης. Ο συντελεστής επάρκειας 
κεφαλαίων αυξήθηκε τον Ιανουάριο του 
1994. Ιδρυση χρηματιστηρίου. 
28 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
8. ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Άμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική 
6. Δημοσιονομικά 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων Κύρια ελευθέρωση των τιμών κατά το 
1991, το 1992 και το 1993, 
συμπεριλαμβανομένων των τιμών για τα 
περισσότερα ενεργειακά προϊόντα. Το 
επίπεδο των επιδοτήσεων για το φυσικό 
αέριο (οικιακής χρήσης), τη θέρμανση, 
τις μεταφορές και την παροχή ζεστού 
νερού μειώθηκε. Υπάρχουν σχέδια για 
την ολοσχερή κατάργηση των επιδοτήσεων 
το φθινόπωρο του 1994. 
Οι εξαγωγικές ποσοστώσεις και οι άδειες 
εξαλείφθηκαν εν μέρει κατά τη διάρκεια 
του 1992 και ολοσχερώς τον Ιούνιο του 
1993. Καταργήθηκαν όλοι οι εισαγωγικοί 
έλεγχοι και οι εισαγωγικές άδειες. Με 
το νέο καθεστώς θεσπίζονται εισαγωγικοί 
δασμοί κύμα ινόνενου ύψους από 5 έως 15% 
επί των περισσοτέρων αγαθών. 
Ενοποίηση της τιμής συναλλάγματος και 
μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών και της διακίνησης 
κεφαλαίων. Η Λιθουανία εγκατέλειψε τη 
ζώνη του ρουβλίου το φθινόπωρο του 
1992. Η τιμή συναλλάγματος για το 
λίτας σταθεροποιήθηκε σε σχέση με ένα 
καλάθι δυτικών νομισμάτων. 
Ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών και 
του προϊόντος από τη ρευστοποίηση των 
επενδύσεων από μη μόνιμους κατοίκους. 
Η κεντρική τράπεζα είναι ανεξάρτητη σε 
ευρύτατο βαθμό. Η πιστωτική πολιτική 
ασκείται μέσω έμμεσων μηχανισμών. 
Μεταρρύθμιση 
συστ ήματ ος, που 
τους φόρους 
προσώπων κα ι του φορολογικού 
τώρα συμπεριλαμβάνε ι 
εισοδήματος φυσικών 
κερδών, το φόρο 
περιουσίας, το φόρο επί των φυσικών 
πόρων, τους αναλυτικότερους ειδικούς 
φόρους κατανάλωσης καθώς και το γενικό 
φόρο επί του κύκλου εργασιών. 
Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά 
τις ιδιωτικοποιήσεις μικρής και μεγάλης 
κλίμακας, με την προκήρυξη 
δημοπρασιών, τη δημόσια εγγραφή του 
κοινού για την αγορά μετοχών και την 
εφαρμογή του συστήματος κουπονιών 
(voucher). Εως τον Ιανουάριο του 1994, 
29 
είχαν ιδιωτικοποιηθεί τα 2/3 όλων των 
εταιρειών που προορίζονταν για 
ιδιωτικοποίηση (το 1/3 των κρατικών 
κεφαλαίων). Μικρή πρόοδος σημειώθηκε 
όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση της γης. 
Η αυτόνομη λειτουργία των κρατικών 
επιχειρήσεων προάγει την αποδοτικότητα 
τους. 
8. Μεταρρυθμίσεις στο 
χρηματοοικονομικό 
τομέα Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. 
Εγκαθίδρυση του τραπεζικού συστήματος, 
δύο βαθμίδων με την ανάληψη όλων των 
εμπορικών λειτουργιών της Bank of 
Lithuania (τράπεζας της Λιθουανίας) από 
την κρατική εμπορική τράπεζα'. Το 1994 
δεν αναμένεται να υπάρξει περαιτέρω 
πρόοδος όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις 
στον τραπεζικό τομέα ο οποίος 
κυριαρχείται από τρεις κρατικές 
τράπεζες. Ιδρυση χρηματιστηρίου. 
30 
ΠΙΝΑΚΑΣ 4 (Συνέχεια) 
9. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 
1. Ελευθέρωση των τιμών Η ελευθέρωση των περισσοτέρων τιμών 
ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1993. Οι 
ενεργειακές τιμές παραμένουν υπό έλεγχο 
αλλά προσαρμόζονται σε τακτικά 
διαστήματα, ούτως ώστε να λαμβάνονται 
υπόψη οι μεταβολές των διεθνών τιμών. 
Οι τιμές των επιχειρήσεων κοινής 
ωφελείας και ορισμένων βασικών ειδών 
εξακολουθούν ακόμη να ελέγχονται και να 
επιδοτούνται. 
2. Ελευθέρωση του εμπορίου 
3. Συναλλαγματικό καθεστώς 
4. Αμεσες ξένες επενδύσεις 
5. Νομισματική πολιτική Πλήρης ελευθέρωση. Εξακολουθούν ακόμη 
να ισχύουν ορισμένες εισαγωγικές / 
εξαγωγικές ποσοστώσεις / περιορισμοί 
για λόγους υγείας ή ορισμένα 
επιδοτούμενα αγαθά. Σύναψη εμπορικής 
συμφωνίας με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες 
και την ΕΖΕΣ. 
Εφαρμογή διαφοροποιημένων τιμών 
συναλλάγματος. Η επίσημη τιμή 
καθορίζεται στις δημοπρασίες ξένου 
συναλλάγματος της κεντρικής τράπεζας, 
κατά τις οποίες δεν εξαντλούνται όλα τα 
περιθώρια της αγοράς. Το ξένο 
συνάλλαγμα διατίθεται στους ιδιώτες 
μέσω ιδιωτικών ανταλλακτηρίων 
συναλλάγματος στην ελεύθερη τιμή της 
αγοράς, που είναι σημαντικά ανώτερη από 
την επίσημη τιμή. Στις αρχές του 1994 
αναμένεται ότι θα υπάρξει σημαντική 
αναπροσαρμογή του καθεστώτος καθορισμού 
των συναλ λαγματικών ισοτιμ ιών. 
Το νομικό καθεστώς είναι ελεύθερο όσον 
αφορά τις συμμετοχές στο μετοχικό 
κεφάλαιο και τον επαναπατρισμό των 
κερδών από μη μόνιμους κατοίκους. Η 
έλλειψη προόδου που σημειώθηκε στα 
θέματα των ιδιωτικοποιήσεων περιόρισε 
τον όγκο εισροής επενδύσεων. Δεν 
επιτρέπεται ακόμα η ιδιοκτησία γης σε 
ξένους υπηκόους. 
Προσπάθεια να ασκηθεί αυστηρότερη 
νομισματική πολιτική, με αύξηση των 
επιτοκίων αναχρηματοδότησης. Ομως τα 
ιδιαίτερα αρνητικά πραγματικά επιτόκια 
ενθαρρύνουν τη διαφυγή σε λογαριασμούς 
σε ξένο συνάλλαγμα. Ελλιπής 
δημοσιονομική πειθαρχία από την πλευρά 
των κρατικών εταιρειών. 
31 
6. Δημοσιονομικά Ριζικές μεταρρυθμίσεις, που 
συμπεριλάμβαναν την επιτυχή καθιέρωση 
ενός ενιαίου συντελεστή για το ΦΠΑ, την 
κατάργηση σχεδόν όλων των καταναλωτικών 
επιδοτήσεων και την ένταξη όλων των 
πόρων εκτός προϋπολογισμού σε έναν 
ενοποιημένο προϋπολογισμό. Νέα 
νομοθεσία για τη φορολογία των κερδών. 
Η αναθεώρηση του συστήματος φορολογίας 
των εισοδημάτων αναμένεται για τα τέλη 
του 1994. 
7. Ιδιωτικοποίηση και 
αναθεώρηση των 
επιχειρήσεων Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος με την 
ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων μικρής 
κλίμακας, μέσω της εξαγοράς μεριδίων 
από τα διευθυντικά στελέχη και τους 
εργαζομένους. Η πρόοδος που σημείωσε η 
ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων μεσαίας 
και μεγάλης κλίμακας μέσω του ταμείου 
κρατικής ιδιοκτησίας είναι σαφώς 
μικρότερη από τους καθορισμένους 
στόχους. Ποσοστό περίπου 80% της 
καλλιεργήσιμης γης ιδιωτικοποιήθηκε με 
τη διανομή κλήρων στους γεωργούς. 
Συνεχίζεται η καταγραφή των τίτλων 
εγγείου ιδιοκτησίας. Ο ιδιωτικός 
τομέας έλεγχε ποσοστό περίπου 25% του 
ΑΕΠ στα μέσα του 1993. 
8. Μεταρρυθμίσεις στο 
χρηματοοικονομικό 
τομέα Τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Ηδη 
λειτουργούν μερικές ξένες τράπεζες. Ο 
συμψηφισμός των διατραπεζικών πληρωμών 
και οι μεταφορές κυμαίνονται σε 
εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Η 
ιδιωτικοποίηση των τραπεζών που 
αποτελούσαν παλαιότερα ιδιοκτησία του 
κράτους αναμένεται ότι θα αρχίσει μόλις 
το 1995. 
32 
II. ΟΥΓΓΑΡΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Το φθινόπωρο του 1989 η Ουγγαρία βρισκόταν σε μια κρίσιμη καμπή της 
πρόσφατης οικονομικής και πολιτικής ιστορίας της. Είχε αρχίσει να 
εφαρμόζεται ένα συνολικό πλέγμα μέτρων για την προώθηση των 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την υιοθέτηση του οικονομικού μοντέλου 
της αγοράς και η χώρα προετοιμαζόταν για τη διεξαγωγή των πρώτων 
ελεύθερων εκλογών της μεταπολεμικής περιόδου (οι οποίες έγιναν τον 
Απρίλιο του 1990). Η κατάσταση ήταν πάντως εξαιρετικά δυσχερής από 
μακροοικονομική σκοπιά. Η οξεία επιδείνωση της εγχώριας και της 
εξωτερικής οικονομικής και χρηματοδοτικής κατάστασης κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1989 είχαν ως αποτέλεσμα την αναστολή της υποστήριξης του 
ΔΝΤ, το καλοκαίρι του ιδίου χρόνου. Η εμφάνιση ενός αβυσσαλέου 
ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (που επρόκειτο να φθάσει 
σχεδόν στο ποσό των 1500 εκατ. $ΗΠΑ για το σύνολο του 1989) και η 
επιβάρυνση από το βαρύ εξωτερικό χρέος απειλούσαν την εμπέδωση των 
οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων. 
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι ουγγρικές αρχές, ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα να τους χορηγήσει συμπληρωματική μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική 
βοήθεια, για να υποβοηθηθεί η χώρα να ανταπροκριθεί στο αυξανόμενο 
βάρος εξυπηρέτησης του χρέους της, να ανασυστήσει τα συναλλαγματικά της 
αποθέματα και να καθιερώσει την μετατρεψιμότητα στο ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών. Ανταποκρινόμενο στο σχετικό αίτημα, το Συμβούλιο συμφώνησε 
στις 22 Φεβρουαρίου 1990 (απόφαση 90/83/ΕΟΚ) να χορηγήσει μεσοπρόθεσμο 
δάνειο ύψους 870 εκατ. ECU, για να βοηθήσει την Ουγγαρία να ξεπεράσει 
τις δυσχέρειες της διαρθρωτικής προσαρμογής της οικονομίας της. 
Το δάνειο του 1990 προβλεπόταν να εκταμιευθεί σε τρεις δόσεις, η πρώτη 
από τις οποίες (ύψους 350 εκατ. ECU) εξαρτήθηκε από τη σύναψη συμφωνίας 
stand-by μεταξύ της Ουγγαρίας και του ΔΝΤ, ενώ οι δύο άλλες τελούσαν 
υπό τον όρο της εκπλήρωσης των μακροοικονομικών κριτηρίων και των 
κριτηρίων για τις διαρθρωτικές επιδόσεις που κατονομάζονταν στο 
μνημόνιο της συμφωνίας το οποίο υπέγραψαν στη συνέχεια η Επιτροπή και 
οι ουγγρικές αρχές. Οι πραγματική εκταμίευση της πρώτης δόσης έγινε 
τον Απρίλιο του 1990 και έπειτα από την επιτυχή επανεξέταση από την 
Επιτροπή της προόδου της οικονομικής σταθεροποίησης και των 
μεταρρθμίσεων (που συμπεριέλαβε και την εξέταση κατά πόσο είχαν τηρηθεί 
τα κριτήρια επιδόσεων του μνημονίου), η δεύτερη δόση του δανείου (ύψους 
260 εκατ. ECU) αποδεσμεύτηκε τον Φεβρουάριο του 1991. 
Οπως έγινε σαφές στις αρχές του 1991 από τη μεταβολή των συνθηκών της 
διεθνούς συγκυρίας και ιδίως από την κατάρευση του συστήματος 
συναλλαγών και πληρωμών του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας 
(ΚΟΜΕΚΟΝ), η Ουγγαρία, όπως και οι άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, 
θα αντιμετώπιζε πολύ δυσχερέστερη εξωτερική θέση, από ό,τι είχε αρχικά 
προβλεφθεί. Παρά το ότι το ΔΝΤ χορήγησε κατά το 1991 έπειτα από 
σχετικό αίτημα των ουγγρικών αρχών πιστώσεις από πρόσθετους πόρους 
(Extended Financing Facility) και πρόσβαση στην έκτακτη και 
αντισταθμιστική χρηματοδοτική διευκόλυνση στο πλαίσιο των "πετρελαϊκών 
διευκολύνσεων" ("oil window"), η βοήθεια του Ταμείου δεν αναμενόταν ότι 
θα είναι επαρκής για να καλυφθούν όλες οι έκτακτες χρηματοδοτικές 
ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών για το 1991. Η Ουγγαρία ζήτησε ως εκ 
τούτου να της χορηγηθεί συμπληρωματική χρηματοδοτική βοήθεια από την 
33 
Κοινότητα και την ομάδα των ε ικοσι τεσσάρων χωρών. Αυτό οδήγησε το 
Συμβούλιο να υιοθετήσει στις 24 Ιουνίου 1991, με βάση την πρόταση της 
Επιτροπής, μία νέα απόφαση (91/310/ΕΟΚ) με την οποία παρεχόταν 
περαιτέρω χρηματοδοτική βοήθεια στην Ουγγαρία ύψους 180 εκατ. ECU, στη 
βάση της παραδοχής ότι ένα ισοϋψές ποσό θα παρεχόταν από τα άλλα μέλη 
της ομάδας των ε ικοσι τεσσάρων χωρών. Αντικειμενικός στόχος αυτής της 
πρωτοβουλίας ήταν το ισοζύγιο πληρωμών να διατηρηθεί σε ανεκτά επίπεδα 
και να ενισχυθεί η αποθεματική θέση της Ουγγαρίας. 
Το δάνειο του 1991 προβλεπόταν να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις. Η πρώτη 
δόση (ύψους 100 εκατ. ECU), η καταβολή της οποίας είχε εξαρτηθεί από 
την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ της Ουγγρικής κυβέρνησης και του ΔΝΤ για 
την παροχή έκτακτων και αντισταθμιστικών χρηματοδοτικών διευκολύνσεων 
επί μία τριετία αποδεσμεύτηκε τον Αύγουστο του 1991. Η αποδέσμευση της 
δεύτερης δόσης (ύψους 80 εκατ. ECU) συμφωνήθηκε να γίνει στα μέσα του 
1992, έπειτα από την ανασκόπηση της οικονομικής κατάστασης της 
Ουγγαρίας από την Επιτροπή και την εκπλήρωση των κριτηρίων για τις 
επιδόσεις που αναφέρονταν στο μνημόνιο συμφωνίας του δανείου για το 
1991. Για τεχνικούς πάντως λόγους, η βοήθεια εκταμιεύθηκε στην 
πραγματικότητα τον Ιανουάριο του 1993. Η Επιτροπή συμφώνησε με τις 
ουγγρικές αρχές να εξετάσει το ενδεχόμενο εκταμίευσης της τρίτης δόσης 
του δανείου του 1990, σε κάποια μεταγενέστερη φάση. Η δόση αυτή, 
συνολικού ύψους 26 0 εκατ. ECU, δεν έχει ακόμη εκταμιευθεί μέχρι σήμερα. 
Οπως σημειωνόταν και στην προηγούμενη έκθεση, η μακροπρόθεσμη 
χρηματοδοτική βοήθεια της Κοινότητας προς την Ουγγαρία διαδραμάτισε 
αναμφισβήτητα καίριο ρόλο, υποβοηθώντας τη χώρα να υπερκεράσει τη 
δυσχερή οικονομική και πολιτική κατάσταση που αντιμετώπιζε στην 
εναρκτήρια φάση της πρόσφατης διαδικασίας μεταρρυθμίσεων της. Η 
εύθραυστη ισορροπία του ισοζυγίου πληρωμών που επικράτησε κατά το 1989 
απείλησε να αυξήσει σε απαράδεκτα επίπεδα το κόστος των απωλειών 
παραγωγής και θέσεων εργασίας, σε συνδυασμό με τη μακροοικονομική 
σταθεροποίηση και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της οικονομίας. Οι 
εξελίξεις αυτές συνεπάγονταν με τη σειρά τους τον κίνδυνο να 
εξασθενήσει η υποστήριξη του ουγγρικού πληθυσμού για τις οικονομικές 
και πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια 
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων πέτυχε τόσο να ελαφρύνει τους περιοριστικούς 
όρους για το ισοζύγιο πληρωμών της Ουγγαρίας, όσο και να βοηθήσει τη 
χώρα να αποκτήσει εκ νέου πρόσβαση στις διεθνείς αγορές ιδιωτικών 
κεφάλα ίων. 
Στα επόμενα τμήματα γίνεται η ανασκόπηση των οικονομικών εξελίξεων στην 
Ουγγαρία κατά το 1992 και το 1993. 
2. Πρόσφατες μακροοικονομικές εξελίξεις 
2.1. Παραγωγή και ανεργία 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του τετραετούς προγράμματος μεταρρυθμίσεων 
που εγκρίθηκε από την ουγγρική κυβέρνηση στις αρχές του 1991, το ΑΕΠ θα 
μειωνόταν μέτρια κατά ποσοστό 3%, το 1991, ενώ στη συνέχεια θα 
αυξανόταν κατά 1 έως 3% το 1992, με επιτάχυνση των αριθμών αύξησης το 
1993. Οπως εξελίχθηκαν όμως τα πράγματα, το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε 
κατά 11,9% το 1991 υποχώρησε ακόμη περαιτέρω κατά 4,4% το 1992 και 
υπολογίζεται ότι θα έχει μειωθεί κατά 1%, μέσα στο 1993, παρά την 
ενθαρρυντική ανάκαμψη της βιομηχανικής παραγωγής κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του έτους. 
34 
Η ασθενέστερη από την αναμενόμενη πορεία της συνολικής παραγωγής κατά 
το 1992 και 1993 εξηγείται εν μέρει από την κατάρρευση της γεωργικής 
παραγωγής. Στο χρονικό διάστημα από το 1991 έως και το Δεκέμβριο του 
1993 η γεωργική παραγωγή υπολογίζεται ότι μειώθηκε κατά περίπου 30%, 
πράγμα που ήταν απόρροια της έντονης ξηρασίας, της περικοπής των 
επενδύσεων και των εξαγωγικών επιδοτήσεων, αλλά και των προβλημάτων και 
των καθυστερήσεων που είχαν προκύψει κατά τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης 
και διαρθρωτικής μετατροπής των αγροκτημάτων που αποτελούσαν παλαιότερα 
ιδιοκτησία του κράτους. 
Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά ένα περαιτέρω ποσοστό 9,8%, μέσα 
στο 1992, ενώ η ανάκαμψη της υπήρξε έντονη από το περασμένο καλοκαίρι 
.και μετά. Αυτό είχε ως συνέπεια η βιομηχανική παραγωγή να είναι κατά 
τη χρονική περίοδο Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 1993 κατά 4,3% υψηλότερη από 
την αντίστοιχη χρονική περίοδο του 1992 και να εξακολουθήσει την 
ανοδική πορεία το Νοέμβριο του 1993, με ετήσιους ρυθμούς της τάξης του 
7%. 
Ο ρυθμός ανόδου της ανεργίας περιορίστηκε κατά το 1991, με αύξηση του 
ποσοστού των δηλωμένων ανέργων από 8,5%, στα τέλη του 1991, σε 12,3%, 
στα τέλη του 1992. Εχοντας προηγουμένως φτάσει στο ανώτατο του σημείο, 
το Μάρτιο 1993, ο αριθμός των δηλωμένων ανέργων συνέχισε να μειώνεται 
ΟΊαβερά. Στα τέλη του 1993 ο αριθμός αυτός ανερχόταν στις 632.000 ή 
ποσοστό 12,1% του εργατικού δυναμικού. Παρά το ότ ι η τάση αυτή 
αντικατοπτρίζει εν μέρει τη μείωση του αριθμού των ατόμων στα οποία 
καταβάλλονται επιδόματα ανεργίας, μπορεί επίσης να αντανακλά το γεγονός 
ότι η κατάργηση των θέσεων εργασίας που αποτελεί συνέπεια της 
αναδιάρθρωσης και της εκκαθάρισης των επιχειρήσεων έχει ήδη συντελεστεί 
στο μεγαλύτερο της μέρος. 
2.2. Πληθωρισμός 
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992, υπήρξε σημαντική πρόοδος στη μείωση του 
πληθωρισμού, γεγονός που εν μέρει οφείλεται στην εφαρμογή της πολιτικής 
του "ισχυρού forint", εκ μέρους των αρμοδίων αρχών, ο πληθωρισμός 
υποχώρησε σε ετήσια βάση σε ποσοστό 20%, τον Ιούλιο του 1992, από 
32,2%, στα τέλη του 1991. Ο πληθωρισμός σε μηνιαία βάση, επιταχύνθηκε 
όμως πάλι κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1992. Αυτό ήταν αντανάκλαση του 
μεγάλου άλματος των τιμών για τα εποχιακά είδη διατροφής που ήταν 
συνέπεια της ξηρασίας, και της προκαταβολικής αγοράς ειδών, πριν από τη 
μεταρρύθμιση του καθεστώτος του ΦΠΑ από τον Ιανουάριο του 1993. ο ι 
αυξήσεις του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης με τις οποίες 
επιδιώχτηκε κατά το 1993 να ελεγχθεί το έλλειμμα του προϋπολογισμού, 
και πάλι σε συνδυασμό με τις προαναφερθείσες αυξήσεις του μέσου 
επίπεδου τιμών, είχαν ως αποτέλεσμα να εξακολουθήσουν να είναι έντονες 
οι πληθωριστικές πιέσεις. Ετσι, στα τέλη του Δεκεμβρίου του 1993, ο 
πληθωρισμός σε ετήσια βάση ανερχόταν σε ποσοστό 21,1%, κυμαινόμενος στα 
ίδια περίπου επίπεδα με το Δεκέμβριο τυ 1992 (21,6%). 
Ευθυγραμμιζόμενες πάντως με τη πραγματική ανατίμηση του forint, οι 
τιμές παραγωγού αυξήθηκαν με ρυθμούς κατά το ήμισυ βραδύτερους από τις 
τιμές του καταναλωτή. 
2.3. Δημοσιονομική πολιτική 
Το έλλειμμα του ενοποιημένου κρατικού προϋπολογισμού διευρύνθηκε 
35 
σημαντικότατα κατά το 1992 (από ποσοστό 4,4% του ΑΕΠ το 1991, σε 7,4% 
του ΑΕΠ), με αποτέλεσμα να διακοπεί στα μέσα του 1992 η παροχή πόρων 
από την έκτακτη και αντισταθμιστική χρηματοδοτική διευκόλυνση (EFF) που 
είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ το 1991. Παρά τα διορθωτικά μέτρα που 
θεσπίστηκαν το περασμένο καλοκαίρι, στα οποία συμπεριλήφθηκε όπως 
μνημονεύθηκε προηγουμένως, και η αύξηση της έμμεσης φορολογίας, το 
έλλειμμα υπολογίζεται ότι έφτασε σε ποσοστό 7% του ΑΕΠ, κατά το 1993. 
Τα μέτρα αυτά αποτελούσαν μέρος των όρων που είχαν συμφωνηθεί με το 
ΔΝΤ, για να χορηγηθεί τον περασμένο Σεπτέμβριο η δεκαπεντάμηνη πίστωση 
stand-by. Στις δεσμεύσεις που ανέλαβαν οι αρχές έναντι του ΔΝΤ 
συμπεριλαμβάνονταν επίσης άλλα διορθωτικά δημοσιονομικά μέτρα, που 
προβλεπόταν να υλοποιηθούν μέσα στο 1994. Ωστόσο, στον προϋπολογισμό 
του 1994 που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο το Δεκέμβριο του 1993 
προβλέπεται ότι θα προκύψει ένα ενοποιημένο έλλειμμα του προϋπολογισμού 
κατά 81 δισεκατ. forint υψηλότερο από τον αρχικό στόχο των 249 δισεκ. 
forint, ο οποίος είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Το γεγονός αυτό 
αντικατοπτρίζει την αναπροσαρμογή προς τα πάνω της εξυπηρέτησης του 
χρέους, εξαιτίας της επικράτησης υψηλότερων επιτοκίων από ό,τι 
αναμενόταν. 
Οι δυσχέρειες που αντιμετώπισε η Ουγγαρία στις προσπάθειες της να 
περικόψει το έλλειμμα του προϋπολογισμού της οφείλονται κατά κύριο λόγο 
στην εντεινότερη από το αναμενόμενο περιστολή των οικονομικών 
δραστηριοτήτων (η οποία οδήγησε σε υποχώρηση των εισοδημάτων, αλλά και 
σε αύξηση των καταβαλλομένων αντισταθμιστικών επιδομάτων ανεργίας). 
Οφείλονται επίσης στη δυσχέρεια φορολόγησης των νεοϊδρυόμενων ιδιωτικών 
επιχειρήσεων και εισοδημάτων, ενώ αποτελούν και απόρροια ορισμένων 
πρωτόγνωρων εξελίξεων, οι οποίες συνδέονται στενά με τις 
μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Από αυτές τις πρωτόγνωρες εξελίξεις η 
σημαντικότερη ήταν η απώλεια εισόδων από τη φορολογία των εισαγωγών 
πετρελαϊκών προϊόντων, συνεπεία της απότομης ευθυγράμμισης των τιμών 
της ΚΟΜΕΚΟΝ με τα επίπεδα των τιμών στη παγκόσμια αγορά, η αναστολή της 
πληρωμής φόρων και ασφαλιστικών εισφορών από εταιρείες που είχαν 
ζητήσει να υπαχθούν στη διαδικασία του πτωχευτικού νόμου, έπειτα από τη 
θέσπιση της νομοθεσίας για την τήρηση των λογιστικών στοιχείων και τις 
πτωχεύσεις, αλλά και το κόστος που συνεπάγεται η εκκαθάριση των 
ισολογισμών των τραπεζών (συμπεριλαμβανομένης της οξείας μείωσης της 
φορολογίας των κερδών από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς οι 
τράπεζες επιτάχυναν τη διαδικασία σχηματισμού αποθεματικών για να 
συμμορφωθούν με τις νέες απαιτήσεις επάρκειας κεφαλαίων). Ενας άλλος 
παράγοντας που αύξησε τις πιέσεις επί του προϋπολογισμού ήταν και οι 
πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος που αυξήθηκαν με ταχείς ρυθμούς, 
εξαιτίας των ελλειμμάτων που ήταν μεγαλύτερα από τα προγραμματισμένα. 
Παρά το γεγονός ότι ορισμένα από τα δημοσιονομικά προβλήματα που 
αντιμετωπίζει η Ουγγαρία θα εξαφανισθούν βαθμιαία, στο βαθμό που θα 
ανακάμψει η οικονομία και η φορολογική βάση, θα εξακολουθήσουν να 
υπάρχουν άλλα προβλήματα. Αυτό ισχύει προφανώς τόσο για την περίπτωση 
της διάβρωσης της παραδοσιακής φορολογικής βάσης των κρατικών 
επιχειρήσεων όσο και για τις πιέσεις που στοχεύουν στην επέκταση των 
ευεργετικών παροχών της κοινωνικής ασφάλισης. 
2.4. Νομισματική πολιτ ική 
Από τα τέλη του 1991 μέχρι και τα μέσα του 1993 η Εθνική Τράπεζα της 
Ουγγαρίας, (ΝΒΗ) επέτρεψε την αύξηση της ρευστότητας των τραπεζών, 
36 
ούτως ώστε να πιέσει τα επιτόκια της αγοράς να κατέλθουν και μείωσε 
αρκετές φορές το επίσημο επιτόκιο της. Η πολιτική αυτή όμως 
αποδείχθηκε μόνο εν μέρει επιτυχής καθώς οι τράπεζες, διακατεχόμενες 
από το φόβο του δανεισμού αφερέγγυων εταιρειών και έχοντας να 
αντιμετωπίσουν την ανάγκη αύξησης των αποθεματικών τους προς 
αντιστάθμιση ανεξόφλητων δανείων στο χαρτοφυλάκιο τους, μείωσαν τα 
επιτόκια δανειοδοτήσεων με πολύ βραδύτερους ρυθμούς από τα επιτόκια 
καταθέσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διευρυνθεί ουσιαστικά το χάσμα 
μεταξύ των επιτοκίων για τις δανειοδοτήσεις και τις καταθέσεις και, 
καθώς οι τιμές παραγωγού αυξήθηκαν με πολύ χαμηλότερους ρυθμούς ααπό 
τις τιμές καταναλωτή, η εξέλιξη αυτή οδήγησε στην συνύπαρξη των 
εξαιρετικά υψηλών πραγματικών επιτοκίων για τα δάνεια προς τις 
επιχειρήσεις (γεγονός που αποθάρρυνε τις ιδιωτικές επενδύσεις) με τα 
αρνητικά πραγματικά επιτόκια για τους καταθέτες (εξέλιξη που υπονόμευσε 
τα κίνητρα ιδιωτικής αποταμίευσης). Σε αντίθεση με τα εμπορικά 
επιτόκια δανειοδοτήσεων, η απόδοση των ομολόγων του δημοσίου 
περιορίστηκε γρήγορα, καθώς οι τράπεζες επιδίωξαν να επενδύσουν ασφαλώς 
την πλεονάζουσα ρευστότητα τους. 
Οπως έγινε σαφές στις αρχές του περασμένου καλοκαιριού, τα επιτόκια των 
καταθέσεων και των κρατικών τίτλων επιτράπηκε να υποχωρήσουν σε 
υπερβολικά μεγάλο βαθμό. Οι υψηλές απαιτήσεις δανεισμού του δημοσίου, 
η μείωση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων και οι αμφιβολίες σχετικά με τη 
δέσμευση των αρχών να εφαρμόσουν την "πολιτική του ισχυρού forint" 
άρχισαν να ασκούν ανοδική πίεση στα βραχυπρόθεσμα επιτόκια. Στο 
πλαίσιο αυτό, η εθνική τράπεζα (ΝΒΗ) αποφάσισε να αυξήσει τα επιτόκια 
παρέμβαση της, τον περασμένο Ιούλιο και, για άλλη μία φορά, τον 
περασμένο Σεπτέμβριο. 
2.5. Ισοζύγιο πληρωμών και συναλλαγματική πολιτική 
Το ουγγρικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε απότομα από το 
τρίτο τετράμηνο του 1992 και μετά και αναμένεται να εμφανίσει έλλειμμα 
περίπου 2,7 δισεκατ. $ΗΠΑ (7,5% του ΑΕΠ) το 1993 (σε σύγκριση με 
πλεόνασμα 261 εκατ. $ΗΠΑ, κατά το 1992). Αυτή η ταχεία επιδείνωση του 
ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Ουγγαρίας οφείλεται κατά βάση σε 
τρείς παράγοντες. Πρώτον, η εγχώρια ζήτηση διέρχεται από μία φάση 
ανάκαμψης, σε μία χρονική στιγμή που οι κυριότερες δυτικές εξαγωγικές 
αγορές της Ουγγαρίας πλήττονται από την ύφεση ή χαρακτηρίζονται από 
εξαιρετικά στενέίς ρυθμούς ανάπτυξης. Δεύτερον, η γεωργική παραγωγή 
αλλά και οι εξαγωγές κατέρρευσαν, συνεπεία της πρόσφατης ξηρασίας αλλά 
και λόγω του οργανωτικού χάους που προκάλεσε η ιδιωτικοποίηση ή η 
μετατροπή των αγροκτημάτων και των συνεταιρισμών κρατικής ιδιοκτησίας. 
Τρίτον, οι εξαγωγές επηρεάστηκαν επίσης αρνητικά από την τήρηση του 
εμπορικού αποκλεισμού που επέβαλε ο ΟΗΕ σε βάρος της Σερβίας και του 
Μαυροβουνίου. Τέταρτον, η εξωτερική ανταγωνιστικότητα της Ουγγαρίας 
μειώθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αντικατοπρτίζεται 
στη σωρευτική ανατίμηση της πραγματικής τιμής συναλλάγματος για το 
forint ή σε ποσοστό 35% (προσμετρώμενο με βάση τις τιμές καταναλωτή), 
από τις αρχές του 1990. 
Η πραγματική ανατίμηση του forint αποτελεί το κύριο κόστος της 
"πολιτικής ισχυρού νομίσματος" που εφάρμοσαν οι αρχές μέχρι πρόσφατα, 
με στόχο τον περιορισμό του πληθωρισμού. Η πολιτική αυτή συνεπαγόταν 
στην ουσία την υποτίμηση του forint σε τακτικά χρονικά διαστήματα, στο 
πλαίσιο ενός "συστήματος διολίσθισης της βάσης αναφοράς" ("crawling-peg 
37 
system") σε ποσοστό όμως που ήταν ανεπαρκές για να αντισταθμιστεί 
πλήρως η διαφορά του πληθωρισμού της Ουγγαρίας με τους κύριους 
εμπορικούς της εταίρους. Οι χαμηλές εξαγωγικές επιδόσεις από το τρίτο 
τετράμηνο του 1992 και μετά οδήγησαν τις αρχές σε αύξηση της συχνότητας 
αλλά και της έκτασης των υποτιμήσεων του forint από τις αρχές του 1993 
και μετά, για να υπάρξει κάποια πραγματική προτίμηση του νομίσματος. 
Καθώς ωστόσο ο πληθωρισμός παρέμεινε ανώτερος του 20%, ο αντίκτυπος που 
είχε αυτή η αλλαγή της πολιτικής επί της πραγματικής τιμής του 
συναλλάγματος ήταν μέχρι σήμερα εξαιρετικά περιορισμένος. 
Παρά του ότι αναμένεται οι εξαγωγές να σημειώσουν σημαντική άνοδο κατά 
το 1994, ακολουθώντας την ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής και, σε πιο 
περιορισμένο βαθμό, της ξένης ζήτησης, αυτό θα αντισταθμιστεί εν μέρει 
από την αύξηση των εισαγωγών, εφόσον επιταχύνεται και η εγχώρια ζήτηση. 
Η ανάκαμψη των ίδιων των εξαγωγών εξάλλου θα μπορούσε να περιοριστεί 
από την ασθενή ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων του μεταποιητικού 
τομέα που παράγουν με προορισμό το εξωτερικό, τις διαιωνιζόμενες 
διαρθρωτικές δυσχέρειες που μαστίζουν το γεωργικό τομέα και την απώλεια 
των εξαγωγικών βάσεων που ήταν συνεπακόλουθο της χρεωκοπίας ενός 
μεγάλου αριθμού παραδοσιακών εξαγωγικών εταιρειών. Μέσα στο πλαίσιο 
αυτό, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να 
συρρικνωθεί σε μέτρια μόνο έκταση κατά το 1994 (σε ποσοστό περίπου 6% 
του ΑΕΠ). 
Παρά το εξαιρετικά υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, 
τα επίσημα αποθέματα ξένου συναλλάγματος αυξήθηκαν από 4,4 δισεκατ. 
$ΗΠΑ, στα τέλη του 1992, σε 5,7 δισεκατ. $ΗΠΑ, στα τέλη Οκτωβρίου 1993. 
Αυτό κατέστη δυνατό για τους ακόλουθους διάλογους: Πρώτον, με ένα ποσό 
καθαρής εισροής άμεσων ξένων επενδύσεων που υπολογίζεται σε 1,3 
δισεκατ. $ΗΠΑ, μέσα στο 1993, η Ουγγαρία εξακολουθεί να αποτελεί τον 
κύριο αποδέκτη των άμεσων ξένων επενδύσεων που διοχετεύονται στις χώρες 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Δεύτερον, η Ουγγαρία διαθέτει 
ευχερή πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, γεγονός που έδωσε στην 
ουγγρική Εθνική Τράπεζα τη δυνατότητα να τοποθετήσει με επιτυχία διεθνή 
ομόλογα συνολικού ύψους περίπου 4 δισεκατ. $ΗΠΑ, κατά το 1993. 
Στο αρνητικό σκέλος του επιθετικού προγράμματος διεθνούς δανέιοληψίας 
της ουγγρικής Εθνικής Τράπεζας εγγράφεται η αλματώδης άνοδος του ξένου 
χρέους, κατά το 1993. Το συνολικό μετατρέψιμο χρέος, που είχε μειωθεί 
κατά 0,9 δισεκατ. $ΗΠΑ, μέσα στο 1992, υπολογίζεται ότι αυξήθηκε από τα 
21,5 δισεκατ. $ΗΠΑ, στα τέλη του 1992, σε 24,9 δισεκατ. $ΗΠΑ, στα τέλη 
τυ 1993. Επίσης επιδεινώθηκε ελαφρά και ο συντελεστής χρέους/ΑΕΠ, με 
αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, να ανέρχεται σε 66,3%, στα τέλη 
του περασμένου έτους. Η διάρθρωση του χρέους ενεφάνισε ωστόσο 
αξιοσημείωτη βελτίωση, με αποτέλεσμα η αναλογία των μεσοπρόθεσμων και 
μακροπρόθεσμων χρεών να αυξηθεί από 89,8% σε 92,8%. 
Το ποσό για τη συνολική εξυπηρέτηση του χρέους ανήλθε σε 4,3 δισεκατ; 
$ΗΠΑ, δηλαδή κυμάνθηκε στην ουσία στα αυτά επίπεδα με το 1992. Ωστόσο, 
καθώς οι εξαγωγές υπολογίζεται ότι μειώθηκαν κατά ποσοστό περίπου 20%, 
μέσα στο 1993, ο συντελεστής εξυπηρέτησης του χρέους επιδεινώθηκε σε 
σημαντικό βαθμό, αυξανόμενος από 43,9 σε 48,9%. Τα ποσά για τις 
αποπληρωμές κεφαλαίου αναμένεται να μειωθούν από 2,8 δισεκατ. $ΗΠΑ, 
κατά το 1993, σε ένα ποσό που ανέρχεται περίπου σε 2,5 δισεκατ. $ΗΠΑ, 
εφέτος. Σύμφωνα όμως με τις προβλέψεις, οι αποπληρωμές αυτές θα 
38 
αυξηθούν απότομα κατά το 1995 και 1996 ανερχόμενες, αντιστοίχως, στο 
ποσό των 3,4 δισεκατ. $ΗΠΑ και 3,9 δισεκατ. $ΗΠΑ. Καθώς το έλλειμμα 
του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται ότι θα εξακολουθεί να 
κυμαίνεται σε σχετικά υψηλά επίπεδα κατά τα έτη αυτά, αυτή η "σύζευξη" 
των αποσβέσεων θα μπορούσε να ασκήσει τεράστια πίεση στο ισοζύγιο 
πληρωμών της Ουγγαρίας. 
3. Ανασκόπηση του προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων 
Σημαντικά ήταν τα μέτρα που θεσπίστηκαν τα τελευταία χρόνια σε όλους 
τους κύριους τομείς διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, για να μετασχηματιστεί 
η ουγγρική οικονομία σε οικονομία αγοράς. Στα μέτρα αυτά εντάσσονται 
κατά βάση: 1) οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις και οι άλλες 
μεταρρυθμίσεις στο δημόσιο τομέα· 2) η κατάργηση των περισσοτέρων 
επιδοτήσεων και των ελέγχων επί των τιμών 3) η σχεδόν ολοσχερής 
ελευθέρωση του εμπορίου και των άλλων τρεχουσών διεθνών συναλλαγών· 4) 
η ιδιωτικοποίηση και η ενίσχυση της διοικητικής υποδομής εταιρειών που 
παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο· 5) η θέσπιση νέων νόμων για την τήρηση 
των λογιστικών στοιχείων και τις περιπτώσεις χρεωκοπίας και 6) ένα 
πλέγμα μέτρων για τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού συστήματος. Από το 
1992 και μετά στο επίκεντρο των προσπαθειών αυτών βρέθηκαν αυτοί οι 
τρε ίς τελευταίοι τομείς μεταρρυθμίσεων. Επίσης, σημαντικό ρόλο 
διαδραμάτισε η υπογραφή πολυάριθμων συμφωνιών εμπορικών ανταλλαγών και 
σύνδεσης με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, τις χώρες της ΕΖΕΣ και τις 
γειτονικές χώρες της Ουγγαρίας στην Κεντρική Ευρώπη. Τα πρόσφατα μέτρα 
που θεσπίστηκαν στους τέσσερις αυτούς τομείς περιγράφονται στη 
συνέχεια. 
3.1. Ιδιωτικοποίηση και ενίσχυση της διοικητικής υποδομής των 
κρατικών επιχειρήσεων 
Οι ιδιωτικοποίησε ι ς εγκαινιάστηκαν στην Ουγγαρία το 1988, με την 
υιοθέτηση του νόμου για τις εταιρείες του 1988 και του νόμου για τις 
ξένες επενδύσεις του 1988. Από τότε, οι ιδιωτικοποίησεις διενεργήθηκαν 
με τη βοήθεια διαφόρων προγραμμάτων και οργανικών μηχανισμών. Οι 
αλλαγές της ακολουθούμενης προσέγγισης ήταν συχνές, αλλά οι 
ιδιωτικοποιήσεις βασίστηκαν σε γενικές γραμμές σε σημαντικό βαθμό σε 
ξένα κεφάλαια και έδωσαν έμφαση στις πωλήσεις σε "πραγματικούς 
ιδιοκτήτες", με άλλα λόγια δηλαδή στα πρόσωπα εκείνα που θα 
διαδραμάτιζαν ενεργό ρόλο στη διαχείριση των ιδιωτικοποιημένων 
επιχειρήσεων. Ο σημαντικός ρόλος που ανατέθηκε στους αλλοδαπούς 
επενδυτές επεξηγείται και από την αρχική επιθυμία να μεγιστοποιηθούν τα 
έσοδα σε ξένο συνάλλαγμα σε μία χρονική στιγμή που το ισοζύγιο πληρωμών 
αντιμετώπιζε δυσχέρειες. Εξηγείται επίσης από την περιορισμένη 
οικονομική ευρωστία των εγχώριων επενδυτών και από την ανάγκη να 
μεταφερθούν η δυτική τεχνολογία, οι μέθοδοι μάρκετινγκ και η εμπειρία 
από τη διαχείριση των επιχειρήσεων στις ουγγρικές εταιρείες. Με την 
έμφαση που δόθηκε στις πωλήσεις σε "πραγματικούς ιδιοκτήτες", 
αποφεύχθηκαν οι αρνητικές επιπτώσεις για την ίδια την αναδιάρθρωση των 
επιχειρήσεων, που ενδεχόταν να προκύψουν από την υπέρμετρη διασπορά της 
ιδιοκτησίας, συνεπεία της εφαρμογής των προγραμμάτων μαζιών 
ιδιωτικοποιήσεων. 
Ενας από τους περιορισμούς της ουγγρικής προσέγγισης στα Βέ\ιατα των 
ιδιωτικοποιήσεων (σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τα τσεχικά και 
σλοβακικά προγράμματα που βασίζονται στο σύστημα "κουπονιών" 
39 
("voucher") είναι και το γεγονός ότι είχε ως αποτέλεσμα να 
επιβραδυνθούν οι ρυθμοί των ιδιωτικοποιήσεων στις κρατικές επιχειρήσεις 
μεγάλης κλίμακας. Ετσι, παρά το γεγονός ότι σχεδόν όλες οι 
επιχειρήσεις του λιανικού εμπορίου που υπάγονταν στον έλεγχο του 
οργανισμού κρατικής περιουσίας έχουν πλέον σήμερα ιδιωτικοποιηθεί, η 
κυβέρνηση εκτιμά ότι μόλις ποσοστό περίπου 20% των συνολικών 
επιχειρηματικών περιουσιακών στοιχείων που κατείχε το κράτος το 1990 
έχει ιδιωτικοποιηθεί. Η ανάπτυξη που γνώρισε ο ουγγρικός ιδιωτικός 
τομέας τα τελευταία χρόνια ανάγεται συνεπώς σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό 
στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων που δεν υπήρχαν παλαιότερα, και δεν 
είναι απόρροια της μεταβίβασης των επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας 
στους ιδιώτες. Ο συνδυασμός των δύο αυτών παραγόντων οδήγησε σε αύξηση 
του μεριδίου του ΑΕΠ που παράγεται από τον ουγγρικό ιδιωτικό τομέα σε 
ποσοστό περίπου 45%, κατά το 1993 (από 15%, κατά το 1990). 
Τόσο για να αποφευχθεί το πιθανό ενδεχόμενο η διδικασία των 
ιδιωτιοποιήσεων να χάσει την ορμητικότητα της αλλά και για να αυξηθεί η 
συμμετοχή των εγχώριων επενδυτών, οι ουγγρικές αρχές ανέλαβαν ορισμένες 
πρωτοβουλίες. Στις πρωτοβουλίες αυτές συμπεριλαμαβανόταν και r| 
καταβολή αποζημιώσεων για τις απαλλοτριώσεις που είχαν γίνει στο 
παρελθόν, με την έκδοση ομολόγων που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για 
την αγορά περουσιακών στοιχείων του δημοσίου, η προτ ιμησιακήι 
πιστοδότηση για να διευκολυνθεί η αγορά περιουσιακών στοιχείων του» 
δημοσίου από τους εγχώριους επενδυτές και οι ρυθμίσεις "χρηματοδοτικής 
μίσθωσης", για να δοθεί σε ουγγρικά στελέχη η δυνατότητα να αγοράσουν 
τις εταιρείες τους. Η κυβέρνηση θέσπισε επίσης ένα νέο πρόγραμμα για 
τους μικρούς εγχώριους επενδυτές, για να τους δοθεί η δυνατότητα να 
αποκτήσουν μετοχές σε ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις, με ετεροχρονισμό 
της καταβολής των οφειλομένων ποσών και με δόσεις. 
Οσον αφορά τη στρατηγική για τις υπόλοιπες επιχειρήσεις κρατικής 
ιδιοκτησίας, η κυβέρνηση δημοσίευσε τον Αύγουστο του 1992 έναν κατάλογο 
150 επιχειρηματικών οργανισμών, στους οποίους το κράτος θα διατηρήσει 
τη ιδιοκτησία, τουλάχιστον κατά ένα μέρος. Τον Οκτώβριο του ίδιου 
έτους δημιουγήθηκε η "εταιρεία διαχείρισης της κρατικής περιουσίας", με 
αποστολή να διαχειρίζεται και να προβαίνει σε αναδιάρθρωση των 
εταιρειών εκείνων, στις οποίες αυτό κρίνεται αναγκαίο, και να 
προχωρήσει στην πώληση των συγκεκριμένων μετοχικών μεριδίων που δεν 
πρόκειται να κρατήσει το κράτος. 
3.2. Νομοθεσία για την τήρηση των λογιστικών στοιχείων και για τι ς 
πτώχευσε ις 
Μετά από κάμποσους ανεπιτυχείς πτωχευτικούς νόμους, άρχισε να ισχύει 
από τον Ιανουάριο του 1992 ρηξικέλευθος νόμος για την πτωχευτική 
διαδικασία. Με βάση τη νομοθεσία αυτή εξαναγκάζεται η εταιρεία που 
έχει καθυστερήσει τις πληρωμές της επί περισσότερες από 90 ημέρες να 
ζητήσει να κηρυχθεί σε πτώχευση ή να κινηθεί η διαδικασία της 
εκκαθάρισης. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα δραματικά. Σύμφωνα με τον 
ΟΟΣΑ, το 1992 περίπου μία στις έξι εταιρείες που αντιπροσώπευαν περίπου 
το 17% της απασχόλησης και το 25% των εισαγωγών ζήτησε να υπαχθεί στο 
καθεστώς της πτώχευσης ή της εκκαθάρισης. 
Για να περιοριστούν οι οδυνηρές επιπτώσεις από τη νομοθεσία του 
Ιανουαρίου του 1992, το Κοινοβούλιο ενέκρινε πρόσφατα ορισμένες 
τροποποιήσεις, που συμπεριλαμβάνουν την υποκατάσταση της υποχρεωτικής 
40 
αυτοπρόσωπης κίνησης της πτωχευτικής διαδικασίας με την κίνηση της από 
τους πιστωτές. Οπως ελπίζεται, ο τροποποιημένος νόμος θα επιτρέψει 
στις μάλλον βιώσιμες εταιρείες, που δεν διαθέτουν ρευστότητα, να 
αποφύγουν τις μακροσκελείς διαδικασίες και θα δώσει μεγαλύτερες 
πιθανότητες στους πιστωτές να καταλήξουν σε περισσότερο επικοδομητικές 
λύσεις. 
3.3. Τραπεζικές μεταρρυθμίσες 
Η Ουγγαρία αποτέλεσε το 1986 την πρώτη χώρα της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης που καθιέρωσε ένα τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων στο 
πλαίσιο του οποίου η κεντρική τράπεζα διαχωρίζεται από τις 
δραστηριότητες των εμπορικών τραπεζών. Οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες 
των εμπορικών τραπεζών και των ταμιευτηρίων επεκτάθηκαν βαθμιαία από 
την εποχή εκείνη. Προοδευτικά ελευθερώθηκαν τα επιτόκια και χαλάρωσε 
το μονοπώλιο που είχε η Εθνική Τράπεζα και η Τράπεζα εξωτερικού 
εμπορίου επί των συναλλαγών σε ξένο συνάλλαγμα. Εξάλλου, από το 1986 
και μετά, το κράτος συνεισέφερε σε ορισμένες περιπτώσεις κεφάλαια στο 
τραπεζικό σύστημα, για να βελτιωθεί η φερεγγυότητα των οργανισμών που 
ελέγχονταν από το δημόσιο, ενώ θεσπίστηκε ένας νέος τραπεζικός νόμος το 
1991, με βάση τον οποίο οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί υπάγονται σε 
εποπτικές ρυθμίσεις, οι οποίες έχουν καταρτιστεί με πρότυπο τις 
χρηματοοικονομικές οδηγίες της Κοινότητας και τους κανονισμούς περί 
κεφαλαιουχικής επάρκειας της επιτροπής της Βασιλείας. Αλλά και η 
εποπτεία ενισχύθηκε με την καθιέρωση ενός ειδικού εποπτικού οργανισμού, 
ο οποίος επιφορτίζεται με το καθήκον να εποπτεύει την τήρηση των 
κανονισμών εποπτείας από τις τράπεζες και, στις περιπτώσεις έλλειψης 
κεφαλαίων ή ρευστότητας, να καθορίζει τα προγράμματα αναδιάρθρωσης των 
τραπεζών. Τον περασμένο Ιούλιο τέλος, δημιουργήθηκε ένα εθνικό ταμείο 
ασφάλισης των καταθέσεων. 
Ολα αυτά τα βήματα δεν αποδείχθηκαν ωστόσο αρκετά για να επιλυθεί το 
πρόβλημα των ανεξόφλητων δανείων στο χαρτοφυλάκιο των τραπεζών, γεγονός 
που ζημιώνει την αποτελεσματικότητα της χρηματοοικονομικής μεσολάβησης 
των τραπεζών, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις άλλες χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι προσπάθειες για την ανασύσταση 
των κεφαλαίων των τραπεζών εντάθηκαν στα τέλη του 1992, με την έγκριση 
του "προγράμματος ενοποίησης των δανείων", στο πλαίσιο του οποίου 
εκδόθηκαν κυβερνητικά ομόλογα που προσφέρθηκαν σε αντικατάσταση του 50 
και του 80% της ονομαστικής αξίας των ασύμφορων εκκρεμών δανείων κατά 
το 1991 και το 1992, αντίστοιχα. Ενα νέο λειτουργικό πρόγραμμα 
οικονομικής εξυγίανσης των τραπεζών εγκαινιάστηκε το Δεκέμβριο του 
1993. Αυτό το λειτουργικό πρόγραμμα που υποστηρίχθηκε από ένα δάνειο 
ύψους 150 έως 200 εκατ. $ΗΠΑ για τους σκοπούς της προσαρμογής του 
χρηματοπιστωτικού και του επιχειρηματικού τομέα που θα χορηγηθεί από τη 
Διεθνή Τράπεζα στοχεύει στην αναδιάταξη του κεφαλαίου των τραπεζών με 
την αγορά από το κράτος (σε αντάλλαγμα για εικοσαετή κυβερνητικά 
ομόλογα) νέων μετοχών σε 8 κύριες ουγγρικές τράπεζες. Σε αντίθεση με 
τις ενέργειες εξυγίανσης των τραπεζών που έγιναν κατά το 1992, το νέο 
αυτό πρόγραμμα εναποθέτει στις τράπεζες το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης 
να εξαναγκάσουν τις οφειλέτριες επιχειρήσεις σε αναδιάταξη ή αλλοιώς σε 
εκκαθάριση. 
3.4. Οι νέες εμπορικές συμφωνίες περιφερειακού χαρακτήρα 
Το εμπορικό πρωτόκολλο της συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της Ουγγαρίας και 
41 
της Κοινότητας άρχισε να ισχύει την 1η Μαρτίου 1992, ενώ οι "συμφωνίες 
του Βίσεγκραντ" με την Πολωνία και τη Σλοβακική Δημοκρατία τέθηκαν σε 
ισχύ την 1η Μαρτίου 1993. Μία ανάλογη εμπορική συμφωνία με τις χώρες 
της ΕΖΕΣ άρχισε να ισχύει τον Οκτώβριο του 1993. Στόχος όλων αυτών των 
συμφωνιών είναι η βαθμιαία μείωση των εισαγωγικών φραγμών, με απώτερο 
στόχο την καθιέρωση μίας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών (με εξαίρεση τη 
γεωργία), μέσα σε μία δεκαετία το πολύ. Ενώ οι συμφωνίες του 
Βίσεγκραντ είναι συμμετρικές, οι αντίστοιχες συμφωνίες που υπογράφηκαν 
με την Κοινότητα και την ΕΖΕΣ είναι ασύμμετρες , πράγμα που σημαίνει με 
άλλα λόγια ότι η Κοινότητα και οι χώρες της ΕΖΕΣ θα μειώσουν πρώτες 
τους εμπορικούς φραγμούς, ενώ η Ουγγαρία θα ανταποκριθεί από την πλευρά 
της θεσπίζοντας τα αυτά μέτρα μόνο σε κάποια μεταγενέστερη φάση. 
Επειτα από την περάτωση των διαδικασιών κύρωσης της συμφωνίας σύνδεσης 
από τα κράτη μέλη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η συμφωνία τέθηκε πλήρως 
σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 1994. 
4. Αξιολόγηση και προοπτικές 
Από την εποχή της υποβολής της έκθεσης για το 1992, εξακολούθησε να 
σημειώνεται πρόοδος στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως 
μάλιστα στους τομείς των τραπεζικών μεταρρυθμίσεων και της πτωχευτικής 
νομοθεσίας. Στο μακροοικονομικό πεδίο υπήρξε σημαντική επιδείνωση, στο 
βαθμό που αυτό αφορά την κατάσταση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και του 
ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών, με αποτέλεσμα το ΔΝΤ να διακόψει όπως 
αναφέρθηκε στα μέσα του 1992 την έκτακτη και αντισταθμιστική 
χρηματοδοτική διευκόλυνση του 1991, επειδή δεν είχαν τηρηθεί οι 
δημοσιονομικοί στόχοι. Ωστόσο, το νέο πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής 
που συμφωνήθηκε μεταξύ των ουγγρικών αρχών και του ΔΝΤ κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1993 και το οποίο υποστηρίχθηκε το Σεπτέμβριο του 1993 με 
τη σύναψη της συμφωνίας stand-by συνεπάγεται την καταβολή σοβαρών 
προσπαθειών για την ενοποίηση του προϋπολογισμού. Οι αρχές συμβάλλουν 
εξάλλου στην μακροοικονομική σταθεροποίηση, με την εφαρμογή μίας 
εξαιρετικά συνετής νομισματικής πολιτικής. Τέλος, η μαζική εισροή 
άμεσων ξένων επενδύσεων και ο σχετικά υψηλός βαθμός πρόσβασης στις 
διεθνείς κεφαλαιαγορές επέτρεψε στην Ουγγαρία να χρηματοδοτήσει χωρίς 
προβλήματα τα αυξανόμενο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της, με 
αποτέλεσμα να μη χρειαστεί η ομάδα των ε ικοσιτεσσάρων χωρών να 
συμπληρώσει την συμφωνία stand-by του ΔΝΤ, χορηγώντας περαιτέρω 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια. 
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Ουγγαρία θα εξακολουθήσει να 
αντιμετωπίζει δυσχερέστατα προβλήματα στο μέλλον, θα χρειαστεί να 
λάβει σκληρά μέτρα για να περιορίσει το δημόσιο έλλειμμα χωρίς να χάσει 
την υποστήριξη των λαϊκών μαζών για τις μεταρρυθμίσεις, θα πρέπει 
επίσης να μειώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της 
και το βάρος του ξένου χρέους σε λιγότερο δυσβάσταχτα επίπεδα. Τέλος, 
η ουγγρική κυβέρνηση θα χρειαστεί να εξακολουθήσει να εφαρμόζει τα 
μέτρα διαρθρωτικής αναπροσαρμογής, για να αποτραπεί το ενδεχόμενο το 
πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων να χάσει τον δυναμισμό του. Οι αρχές 
λαμβάνουν τα σωστά μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή και οι κύριες 
πολιτικές δυνάμεις της χώρας φαίνεται ότι έχουν δεσμευθεί να συνεχίσουν 
να εφαρμόζουν τη διαδικασία μεταρρυθμίσεων. Το στοιχείο αυτό, 
συνδυαζόμενο με τον εξαιρετικά υψηλό βαθμό συναίνεσης του πληθυσμού 
υπέρ των μεταρρυθμίσεων είναι επαρκές για να εξασφαλιστεί ότι θα 
εξακολουθήσει να σημειώνεται πρόοδος τα επόμενα χρόνια. 
42 
III. Η ΤΣΕΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΛΟΒΑΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Με την απόφαση του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (απόφαση 
91/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου) χορηγήθηκε το Φεβρουάριο του 1991 δάνειο 
ύψους 375 εκατ. ECU στην πρώην Τσεχική και Σλοβακική Ομοσπονδιακή 
Δημοκρατία (που στο εξής καλείται ΤΣΟΔ). Η βοήθεια αυτή χορηγήθηκε στο 
πλαίσιο της πρωτοβουλίας που ανέλαβε η ομάδα των είκοσι τεσσάρων χωρών 
(0-24) να δοθεί συμπληρωματική χρηματοδοτική βοήθεια εκτός από τη 
βοήθεια που είχαν χορηγήσει το ΔΝΤ και η Διεθνής Τράπεζα. Σκοπός του 
δανείου ήταν να διατηρηθεί το ισοζύγιο πληρωμών σε αποδεκτά επίπεδα, να 
ενισχυθούν τα συναλλαγματικά αποθέματα και να διευκολυνθεί η καθιέρωση 
της μετατρεψιμότητας του νομίσματος. Συνδυαζόμενο με το ποσό που 
συνεισέφεραν οι μη κοινοτικές χώρες μέλη της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων, 
το οποίο ήταν σε ευρύτερες γραμμές ισοδύναμο, προορισμός του δανείου 
ήταν να βοηθήσει στην κάλυψη του "χρηματοδοτικού ελλείμματος" στο 
ισοζύγιο πληρωμών της ΤΣΟΔ κατά το 1991, το οποίο υπολογιζόταν σε ένα 
δισεκ. $ΗΠΑ. 
Το δάνειο προβλεπόταν να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις. Η αποδέσμευση της 
πρώτης δόσης είχε εξαρτηθεί από την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ της 
κυβέρνησης της ΤΣΟΔ και του ΔΝΤ σχετικά με τους όρους διευκόλυνσης 
stand-by, με επίκεντρο ένα πρόγραμμα εφαρμογής ενός συνολικού πλέγματος 
μετρών οικονομικής πολιτικής. Καθώς το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ 
ενέκρινε τη χορήγηση της δεκατετράμηνης πίστωσης stand-by τον Ιανουάριο 
του 1991, η πρώτη δόση (ύψους 185 εκατ. ECU) εκταμιεύτηκε πραγματικά 
τον Αύγουστο του ιδίου έτους. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης είχε 
υπαχθεί στον όρο της επιτυχούς επανεξέτασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 
σε συνενόηση με τη Νομισματική Επιτροπή, της προόδου που είχε σημειωθεί 
στους τομείς της οικονομικής σταθεροποίησης και των διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων. Κατά την επανεξέταση θα κρινόταν κατά πόσο είχαν 
τηρηθεί ορισμένα κριτήρια ποσοτικών επιδόσεων που είχαν συμφωνηθεί από 
τις δύο πλευρές. Επειτα από τη θετική περάτωση της επανεξέτασης, η 
δεύτερη δόση (ύψους 190 εκατ. ECU) αποδεσμεύτηκε τον Ιανουάριο του 
1992. 
Σε ό,τι αφορά τη βοήθεια που χορηγήθηκε από τα μη κοινοτικά μέλη της 
ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων, είχαν αναληφθεί δεσμεύσεις για τη χορήγηση 
ποσού 384 εκατ. $ΗΠΑ, κατά το μεγαλύτερο μέρος υπό τη μορφή 
μεσοπρόθεσμων δανείων προς την ΤΣΟΔ. Από το δάνειο αυτό εκταμιεύθηκαν 
πραγματικά 362 εκατ. $ΗΠΑ. 
Στις παραγράφους που ακολουθεί επανεξετάζεται η κατάσταση έπειτα από 
την πλήρη εκταμίευση του δανείου του 1991. Στο τμήμα 2 παρέχεται μία 
συνοπτική περιγραφή των οικονομικών επιδόσεων και των πολιτικών που 
εφαρμόστηκαν στην ΤΣΟΔ κατά το 1992, το έτος πρίν από τη διάλυση της 
ομοσπονδίας. Στο τμήμα 3 διερευνάται στη συνέχεια το ζήτημα του 
επιμερισμού του δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μεταξύ των δύο 
δημοκρατιών που διαδέχθηκαν την ΤΣΟΔ, την 1η Ιανουαρίου 1993. Στο 
τμήμα 4 αναλύονται οι κύριες οικονομικές επιπτώσεις από τη διάλυση της 
ομοσπονδίας, ενώ στο τμήμα 5 αναλύονται χωριστά, για την Τσεχική και τη 
Σλοβακική Δημοκρατία, οι κύριες οικονομικές τάσσεις και η συγκεκριμένη 
πολιτική εφαρμόστηκε κατά το 1993. Τέλος, στο τμήμα 6 γίνεται η 
συνολική αξιολόγηση της κατάστασης και των προοπτικών για τις δύο 
Χώρες. 
43 
2. Οικονομικές εξελίξεις στην ΤΣΟΔ κατά το 1992 
Το πραγματικό ΑΕΠ για το σύνολο της πρώην ΤΣΟΔ υποχώρησε και πάλι κατά 
7% μέσα στο 1992, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, έχοντας προηγουμένως 
μειωθεί περαιτέρω κατά 15,9%, το προηγούμενο έτος. Ομως κατά τη 
διάρκεια του έτους η μείωση της παραγωγής ανακόπηκε εν μέρει, ενώ κατά 
τη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του έτους άρχισαν να εμφανίζονται 
ενδείξεις ανάκαμψης, σε ορισμένους τομείς. Παρά τη μείωση της 
παραγωγής, ο αριθμός των δηλωμένων ανέργων μειώθηκε σταθερά και στις 
δύο δημοκρατίες, κατά το 1992. Για το σύνολο της ΤΣΟΔ, το ποσοστό της 
ανεργίας μειώθηκε από 6,6%, στα τέλη του 1991, σε 5,1%, στα τέλη του 
1992. Παρ·όλα αυτά εξακολούθησαν να υπάρχουν έντονες περιφερειακές 
διαφορές στην αγορά της εργασίας: τη στιγμή που στα τέλη του 1992 το 
ποσοστό της ανεργίας ανερχόταν μόλις σε 2,6%, στις χώρες της Τσεχίας, 
στην Σλοβακία το ποσοστό αυτό ανερχόταν σε 10,4%. 
Με την υποστήριξη της σφικτής νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής 
που εξακολούθησαν να εφαρμόζουν οι αρχές της ΤΣΟΔ, ο μέσος όρος του 
πληθωρισμού επιβραδύνθηκε σε 12,7%, το Δεκέμβριο του 1992, έχοντας 
προηγουμένως ανέλθει σε 52% το Δεκέμβριο του 1991, αμέσως έπειτα από 
την φιλελευθεροποίηση των τιμών. Πάντως, η άνοδος των τιμών του 
καταναλωτή ενισχύθηκε σε κάποιο βαθμό κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1992, 
εν μέρει συνέπεια της επιτάχυνσης της ανόδου των μισθών. Στο πλαίσιο 
των προσπαθειών να ισοφαριστεί η μαζική (25%) μείωση των πραγματικών 
μισθών κατά το 1991, οι μέσοι μισθοί αυξήθηκαν κατά 17%, με αποτέλεσμα 
η πραγματική αύξηση να κυμανθεί γύρω στο 8%. 
Το ευρύτερο κυβερνητικό έλλειμμα της ΤΣΟΔ, το οποίο είχε παραμείνει 
σχεδόν ισορροπημένο μέσα στο 1990, μετατράπηκε σε έλλειμμα 2% του ΑΕΠ, 
κατά το 1991, και σε έλλειμμα 3,6% του ΑΕΠ, το 1992. Η εν λόγω 
επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών εξηγείται εν μέρει από την 
απώλεια εισόδων που ήταν συνεπακόλουθο της ύφεσης των οικονομικών 
δραστηριοτήτων και της διάβρωσης της παραδοσιακής φορολογικής βάσης των 
κρατικών επιχειρήσεων, ενώ αντικατόπτριζε επίσης τον αρνητικό αντίκτυπο 
που είχαν πολυάριθμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τον 
προϋπολογισμό. Ωστόσο, σε σύγκριση με τις εμπειρίες των άλλων χωρών 
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στη μεταβατική φάση προς την 
οικονομία της αγοράς, η επιδείνωση της δημοσιονομικής κατάστασης στην 
πρώην ΤΣΟΔ ήταν πολύ μέτρια και στην ουσία αποτελούσε απόρροια της 
εφαρμογής της σφικτής δημοσιονομικής πολιτικής. 
Το νομισματικό πρόγραμμα που εγκρίθηκε από τις αρχές για το 1992 είχε 
καθορίσει το στόχο αύξησης των τιμών κατά 12% ετησίως, στόχο που 
συμβάδιζε με τη μέτρια πραγματική αύξηση των πιστώσεων προς τις 
επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Παρά τις δυσκολίες αντιμετώπισης των 
νομισματικών προβλημάτων που προέκυψαν από την αβεβαιότητα που 
επικράτησε λόγω της προδιαγραφόμενης διάλυσης της ομοσπονδίας, οι 
αντικειμενικοί στόχοι του προγράμματος εκπληρώθηκαν σε ευρύτατο βαθμό, 
καθώς ο πληθωρισμός αυξήθηκε το 1992 κατά 12,7% και η ευρύτερη προσφορά 
χρήματος κατά 17,5%. οι αβεβαιότητες αυτές είχαν ωστόσο αποτέλεσμα να 
υπάρξουν αρκετά αποκλίνουσες νομισματικές εξελίξεις στις χώρες της 
Τσεχίας και τη Σλοβακία, με την ενρύτερτ\ προσφορά χρήματος να αυξάνεται 
σε 23% περίπου στις προαναφερόμενες χώρες και σε ποσοστό 4,5% περίπου, 
στην τελευταία. Η εφαρμοζόμενη νομισματική πολιτική, μεταβλήθηκε 
επίσης ουσιαστικά κατά τη διάρκεια του έτους. Μέχρι τον Αύγουστο, η 
ισχυρή θέση του ισοζυγίου πληρωμών και η επιτυχία που σημείωσαν οι 
44 
προσπάθειες περιορισμού του πληθωρισμού οδήγησαν τις αρχές σε χαλάρωση 
των χρηματοπιστωτικών όρων, σε μία προσπάθεια τόνωσης των οικονομικών 
δραστηριοτήτων. Από το Σεπτέμβριο όμως και μετά οι όροι έγιναν και 
πάλι αυστηρότεροι, καθώς ο πληθωρισμός έδειξε εκ νέου σημεία 
επιτάχυνσης και καθώς ο φόβος για τις επιπτώσεις από τη διάσπαση της 
ομοσπονδίας οδήγησε σε μία πολύ μεγάλη διαρροή κεφαλαίων και από τις 
δύο δημοκρατίες (αλλά και επίσης από τη Σλοβακία προς τις χώρες της 
Τσεχίας. Αυτό έχει ως συνέπεια να αυξηθούν τα ελάχιστα όρια 
αποθεματικών και τα επιτόκια αναχρηματοδότησης των πιστώσεων στις 
δημοπρασίες να σημειώσουν αλματώδη εξέλιξη από 14 σε 20%, στα τέλη του 
Δεκεμβρίου. 
Η πολιτ ική συναλ λαγματικών ισοτιμ ιών χαρακτηρίστηκε από τις αρχές του 
1991 μέχρι τη διάλυση της ομοσπονδίας από τη χρήση της τιμής 
συναλλάγματος ως ονομαστικής βάσης αναφοράς της διαδικασίας 
μεταρρυθμίσεων. Αυτό αντικατοπτρίστηκε στη σχεδόν πλήρη σταθερότητα 
της ονομαστικής τιμής συναλλάγματος της κορώνας η οποία στην ουσία 
παρέμεινε σταθερή με σημείο αναφοράς μία δέσμη 5 δυτικών νομισμάτων. 
Καθώς οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 54% μέσα στο 1991, συνεπεία 
της φιλελευθεροποίησης των τιμών που ίσχυσε το έτος εκείνο και της 
κατάργησης των επιδοτήσεων και καθώς η διαφορά του πληθωρισμού σε σχέση 
με τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της ΤΣΟΔ παρέμεινε θετική κατά 
το 1992, η σταθερότητα της ονομαστικής τιμής συναλλάγματος είχε ως 
αντίκτυπο την ουσιαστική πραγματική ανατίμηση. Στα τέλη του 1992, η 
ΤΣΟΔ είχε στην ουσία χάσει όλα τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που είχε 
κερδίσει από την ονομαστική υποτίμηση κατά 50% κατά το 1990. 
Οπως και στη νομισματική πολιτική, στο ισοζύγιο πληρωμών επικράτησαν 
πολύ διαφορετικές τάσεις κατά το πρώτο και δεύτερο εξάμηνο του 1992. 
Με την έντονη άνοδο των εξαγωγών προς τις δυτικές χώρες, παρά την ύφεση 
των ευρωπαϊκών αγορών, και με τη διατήρηση των εισαγωγών σε επίπεδα 
χαμηλότερα των προσδοκιών, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ενεφάνισε 
πλεόνασμα ύψους 0,7 δισεκατ. $ΗΠΑ κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους. 
Εξάλλου, τα επίσημα αποθέματα σε σκληρό συνάλλαγμα στα μέσα του έτους 
που ανέρχονταν στο ποσό των 2,1 δισεκατ. $ΗΠΑ, υπερέβαιναν κατά 1 
δισεκατ. $ΗΠΑ τις προβλέψεις που είχαν διατυπωθεί στο πρόγραμμα stand­
by που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ τον Απρίλιο. Σε αντίθεση με αυτό, κατά το 
δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι αβεβαιότητες που επικράτησαν στο θέμα της 
διάλυσης της ομοσπονδίας είχαν ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο στην εισροή 
άμεσων ξένων επενδύσεων, οδήγησαν, όπως ήδη σημειώθηκε, σε διαφυγή 
κεφαλαίων και προέτρεψαν σε αύξηση των εισαγωγών, λόγω των ανησυχιών 
σχετικά με τις μελλοντικές εξωτερικές σχέσεις μεταξύ των δύο 
δημοκρατιών. Οι εισαγωγές επιταχύνθηκαν επίσης στα τέλη του έτους, 
λόγω των προσδοκιών επιβολής του ΦΠΑ τον Ιανουάριο του 1993. Ολα αυτά 
είχαν ως συνέπεια να σημειωθεί απότομη μείωση των επίσημων αποθεματικών 
σε 1,3 δισεκατ. $ΗΠΑ στα τέλη του έτους. Για το σύνολο του 1992, το 
πλεόνασμα του μετατρέψιμου ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε από 
357 εκατ. $ΗΠΑ, το 1991, σε 330 εκατ. $ΗΠΑ. 
Παρά το ότι η διάλυση της ΤΣΟΔ έτεινε να κυριαρχήσει στις πολιτικές 
συζητήσεις από το καλοκαίρι του 1992 και μετά με αποτέλεσμα να 
αποσπασθεί κάπως η προσοχή από τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, 
εξακολούθησε να σημειώνεται πρόοδος σε ποικίλους τομείς. Ετσι, οι 
διαδοχικοί γύροι υποβολής προσφορών για το πρώτο κύμα "ιδιωτικοποιήσεων 
με κουπόνια" ευρείας κλίμακας που αφορούσαν 1500 εταιρείες με λογιστική 
αξία περίπου 50% του ΑΕΠ, ολοκληρώθηκαν το Δεκέβριο του 1992. Σύμφωνα 
45 
με το πρόγραμμα κουπονιών, οι πολίτες ηλικίας ανώτερης των 18 ετών 
κλήθηκαν να αγοράσουν ένα βιβλιάριο κουπονιών αξίας 1000 πόντων για ένα 
τέλος ίσο προς ένα μέσο εβδομαδιαίο μισθό. Οι μεμονωμένοι ιδιώτες 
είχαν τη δυνατότηταα να χρησιμοποιήσουν τους πόντους αυτούς για να 
υποβάλλουν προσφορές απόκτησης μετοχών σε εταιρείες που επρόκειτο να 
ιδιωτικοποιηθούν ή να αναθέσουν τη διαχείριση τους στα κεφάλαια 
επενδύσεων σε ιδιωτικοποιήσεις, περίπου 400 από τα οποία δημιουργήθηκαν 
αυτόματα. Υπό τις συνθήκες αυτές, ποσοστό περίπου 70% των πόντων που 
διατέθηκαν παραδόθηκαν προς διαχείριση στα κεφάλαια επενδύσεων σε 
ιδ ιωτικόπο ιήσεις. 
Επειτα από το "μεγάλο σεισμό" του 1991, ακολούθησε ένα άλλο κύμα 
κατάργησης των ρυθμιστικών περιορισμών για τις τιμές, το 1992. Εξάλλου 
σημειώθηκε επίσης πρόοδος στα θέματα της θέσπισης του θεσμικού και 
ρυθμιστικού πλαισίου για τις κεφαλαιαγορές, με την έγκριση του νόμου 
για τους τίτλους και τα χρεόγραφα και του βασικού νομοθετικού κειμένου 
με το οποίο ρυθμιζόταν η λειτουργία των κεφαλαίων επενδύσεων σε 
ιδιωτικοποιήσεις. Εγιναν επίσης οι προετοιμασίες για την ίδρυση 
χρηματιστηρίων τόσο στην Πράγα όσο και στη Μπρατισλάβα (που άρχισαν 
στην ουσία να λειτουργούν μέσα στο 1993). Οι αρμόδιες αρχές και των δύο 
δημοκρατιών κατέβαλαν επίσης εντονότατες προσπάθειες τον τελευταίο 
χρόνο για να θέσουν τις βάσεις των ευρύτατων φορολογικών μεταρρυθμίσεων 
που άρχισαν να ισχύουν τον Ιανουάριο 1993 στις οποίες συμπεριλαμβανόταν 
η καθιέρωση του ΦΠΑ και η πλήρης αναμόρφωση της άμεσης φορολογίας. Σε 
ό,τι αφορά τον τραπεζικό τομέα, η ρύθμιση των τραπεζικών εργασιών και η 
εποπτεία τους ενισχύθηκε με την έγκριση το Φεβρουάριο 1992 νέων 
νομοθετικών διατάξεων για τις τραπεζικές εργασίες, με τις οποίες 
καθιερώθηκαν οι ρυθμιστικές διατάξεις επαρκείας κεφαλαίων, σε 
ευθυγράμμιση με τα πρότυπα του BIS, ενώ επιβλήθηκαν παράλληλα όρια στα 
μεγάλα πιστωτικά ανοίγματα και τις θέσεις σε ξένο συνάλλαγμα. Τα 
κυριότερα στοιχεία αυτών των τραπεζικών ρυθμίσεων διατηρήθηκαν σε 
μεγάλο βαθμό σε ισχύ από τις νέες ανεξάρτητες δημοκρατίες, έπειτα από 
τη διάλυση της ΤΣΟΔ. Οι ομοσπονδιακές αρχές έλαβαν επίσης μέσα στο 1992 
πρόσθετα μέτρα, με στόχο να βελτιωθεί η σύνθεση του χαρτοφυλακίου και η 
αναλογία ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών. 
Στον τομέα του εξωτερικού εμπορίου, οι διατάξεις για τις εμπορικές 
συναλλαγές της συμφωνίας σύνδεσης που είχε συναφθεί με την Κοινότητα το 
Δεκέμβριο του 1991 άρχισαν να ισχύουν το Μάρτιο του 1992, σύμφωνα με 
όσα ορίζονται στη μεταβατική συμφωνία. Η συμφωνία σύνδεσης, η οποία 
αντικαταστάθηκε τον Οκτώβριο του 1993 από τις χωριστές συμφωνίες που 
υπογράφηκαν με καθεμία από τις διαδόχους δημοκρατίες έχει ως προορισμό 
τη δημιουργία μιας περιοχής ελευθέρων εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της 
Κοινότητας και της πρώην ΤΣΟΔ, μέσα σε μια δεκαετία. Σε ό,τι αφορά τα 
βιομηχανικά αγαθά, μεγάλο μέρος από τους εναπομένοντες δασμούς και 
ποσοτικούς περιορισμούς των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων καταργήθηκαν αμέσως, 
έπειτα από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας. Για ορισμένα ευαίσθητα 
βιομηχανικά προϊόντα καθώς και για τα περισσότερα γεωργικά προϊόντα 
ωστόσο συμφωνήθηκε να ισχύσει μια λιγότερο φιλόδοξη ή περισσότερο 
βαθμιαία ελευθέρωση. Το Μάρτιο του 1992, η ΤΣΟΔ υπέγραψε μια άλλη 
εμπορική συμφωνία με τις χώρες της ΕΖΕΣ, ενώ το Δεκέμβριο του 1992 
προχώρησε στη σύναψη της αποκαλούμενης "Συμφωνίας του Βίσεγκραντ" με 
την Ουγγαρία και την Πολωνία, στόχος της οποίας είναι η βαθμιαία 
καθιέρωση μιας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ αυτών των γειτονικών 
χωρών, το αργότερο μέχρι το έτος 2000. Οπως και στην περίπτωση της 
ευρωπαϊκής συμφωνίας, οι συμφωνίες με την ΕΖΕΣ και τις άλλες χώρες του 
Βίσεγκραντ αντικαταστάθηκαν το 1993 από χωριστές συμφωνίες που 
υπογράφηκαν με κάθε διάδοχο δημοκρατία. 
46 
3. Επιμερισμός του δανείου που χορήγησαν οι ΕΚ το 1991 
Λαμβάνοντας υπόψη της τις θεσμικές μεταβολές που οδήγησαν στο 
διαμελισμό της Τσεχικής και της Σλοβακικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας σε 
δύο χωριστά κράτη, η Επιτροπή ανέλαβε την πρωτοβουλία να προτείνει στις 
αρχές της ΤΣΟΔ και στις αρχές των δύο διαδόχων δημοκρατιών το Δεκέμβριο 
του 1992 και, για άλλη μια φορά τον Ιανουάριο του 1993, οι όροι του 
δανείου να εξακολουθήσουν να ισχύουν υπό την προϋπόθεση ότι οι δύο νέες 
δημοκρατίες θα επωμίζονταν έναντι της Κοινότητας την αλληλεγγύη και εξ 
ολοκλήρου ευθύνη για το σύνολο του ποσού. 
Ωστόσο οι αρχές και των δύο δημοκρατιών αρνήθηκαν επανειλημμένα να 
.αποδεχθούν την πρόταση που έκανε η Επιτροπή και ζήτησαν να εξεταστεί 
από την Επιτροπή το ενδεχόμενο της ατομικής ευθύνης της Τσεχικής και 
της Σλοβακικής Δημοκρατίας, με βάση μια αναλογία 2:1 με βάση τη 
συμφωνία διαχωρισμού τους. Δικαιολογώντας τη θέση τους αυτή, οι νέες 
δημοκρατίες τόνισαν το ότι η ατομική ευθύνη αποτελεί μια από τις 
σημαντικότερες πτυχές της κυριαρχίας και ότι η οικονομική αυτοδυναμία 
αποτελούσε καίριο παράγοντα κατά τη διάσπαση της Τσεχικής και 
Σλοβακικής Δημοκρατίας. Οι δημοκρατίες προέβαλαν επίσης το επιχείρημα 
ότι ορισμένοι άλλοι σημαντικοί επίσημοι πιστωτές είχαν ήδη αποδεχθεί 
την ατομική ευθύνη των διαδόχων κρατών. 
Επειτα από διαβουλεύσεις με τη Νομισματική Επιτροπή, η Επιτροπή 
συμφώνησε να αποδεχθεί το αίτημα της Τσεχίας και της Σλοβακίας και 
υιοθέτησε τον Αύγουστο του 1993 μια πρόταση απόφασης του Συμβουλίου 
προορισμός της οποίας ήταν να θεσμοθετηθεί η βασική αρχή του 
κατακερματισμού του δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του 1991 προς την 
ΤΣΟΔ, με βάση την αναλογία 2:1, με κάθε διάδοχο δημοκρατία να φέρει την 
ατομική ευθύνη μόνο για το δικό της τμήμα του χορηγηθέντος δανείου. Η 
Τσεχική και η Σλοβακική δημοκρατία θα είναι συνεπώς υπεύθυνες, 
αντιστοίχως, για τα δύο τρίτα και το ένα τρίτο των συνολικών πληρωμών 
κεφαλαίου, τόκων και εξόδων, που τελούν σε συνάρτηση με το δάνειο των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Επειτα από διαβουλεύσεις με το Κοινοβούλιο, η 
πρόταση εγκρίθηκε επίσημα από το Συμβούλιο στις 24 Ιανουαρίου 1994. Με 
την πρόταση εξουσιοδοτείται η Επιτροπή να διαπραγματευτεί με τις 
εθνικές αρχές των δύο δημοκρατιών τις αναγκαίες προσαρμογές της αρχικής 
συμφων ίας δαν ε ισμού. 
Τέλος, οφείλει να σημειωθεί ότι από την εποχή της διχοτόμησης της 
Ομοσπονδίας, οι αρχές και των δύο δημοκρατιών κατέβαλαν ολοσχερώς και 
έγκαιρα τους τόκους που οφείλονται για το δάνειο του 1991. 
4. Οι οικονομικές επιπτώσεις του διαμελισμού της ΤΣΟΔ 
Επειτα από τις γενικές εκλογές του Ιουνίου 1992, οι κυβερνήσεις των δύο 
δημοκρατιών αποφάσισαν να διαλύσουν την ομοσπονδία στα τέλη του έτους. 
Κατόπιν κατέληξαν σε συμφωνία για τον καταμερισμό των περιουσιακών 
στοιχείων και των οφειλών της ομοσπονδίας. Ο διαμοιρασμός των πάγιων 
στοιχείων της περιουσίας προβλεπόταν να γίνει με βάση την αρχή της 
εδαφικότητας, ενώ για τα περισσότερα άλλα περιουσιακά στοιχεία και 
οφειλές θα ίσχυε η αναλογία 2:1, που αντικατόπτριζε τη σχετική 
πληθυσμιακή αναλογία των δύο δημοκρατιών. 
Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο υπέρμετρων διαταραχών στις οικονομικές 
σχέσεις μεταξύ των δύο δημοκρατιών έπειτα από το διαχωρισμό τους, οι 
αντίστοιχες κυβερνήσεις συμφώνησαν επίσης να συγκροτήσουν τελωνειακή 
και νομισματική ένωση μεταξύ των δύο χωρών, από την 1η Ιανουαρίου 1993. 
47 
Η τελωνειακή ένωση αποτελούσε την εγγύηση της ελεύθερης διακίνησης 
εμπορευμάτων και υπηρεσιών μεταξύ των δύο δημοκρατιών, αποτελούσε 
απαγορευτικό όρο για τη χρήση δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών 
εντός των ορίων του εδάφους της πρώην ΤΣΟΔ και θα καθόριζε ταυτόσημες 
τελωνειακές πολιτικές σε σχέση με τρίτες χώρες, θα επιτρεπόταν επίσης η 
ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων και εργατικού δυναμικού μεταξύ των δύο 
χωρών. Η τελωνειακή ένωση, σύμφωνα με τα σχέδια, προβλεπόταν να 
διαρκέσει τουλάχιστον για ένα εξάμηνο, αλλά θά μπορούσε να διαλυθεί 
νωρίτερα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου και του όρου 
της απότομης μείωσης των διεθνών αποθεματικών ή των τραπεζικών 
καταθέσεων σε οποιαδήποτε από τις δύο δημοκρατίες. 
Παρόλα αυτά, η αβεβαιότητα που επικράτησε σχετικά με τις συνέπειες της 
διάλυσης της ομοσπονδίας και οι καιροσκοπικές εικασίες σχετικά με το 
μέλλον της νομισματικής ένωσης (για την οποία επικρατούσε η'γνώμη ότι 
αποτελούσε συμφωνία μεταβατικής ισχύος) οδήγησε γρήγορα στη μαζική 
διαρροή κεφαλαίων και από τις δύο δημοκρατίες, και από τη Σλοβακία με 
προορισμό τις χώρες της Τσεχίας (με βάση τις προσδοκίες ότι θα γινόταν 
υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας σε σχέση με την τσεχική κορώνα). Οι 
κινήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθούν δραματικά τα αποθέματα 
σε ξένο συνάλλαγμα και στις δύο δημοκρατίες και προκάλεσαν την 
κατάρρευση της νομισματικής ένωσης στις αρχές Φεβρουαρίου, δηλαδή μόλις 
ένα μήνα έπειτα από τη σύσταση της. 
Ομαλά προχώρησε η εισαγωγή των νέων νομισμάτων, η οποία αρχικά έγινε με 
τη σφράγιση των τραπεζογραμματίων με διαφορετικές σφραγίδες σε κάθε 
δημοκρατία. Η μετατροπή σε σχέση με το παλαιό τσεχοσλοβακικό νόμισμα 
έγινε σε αναλογία 1:1, τόσο για την τσεχική, όσο και για τη σλοβακική 
κορώνα. Για να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανές διαταραχές για τις 
συναλλαγές έπειτα από το διαχωρισμό των νομισμάτων, οι αρχές και των 
δύο χωρών καθιέρωσαν ένα διμερές σύστημα συμψηφισμού για τις συναλλαγές 
μεταξύ των δύο δημοκρατιών. Οι πληρωμές μεταξύ της Τσεχικής και της 
Σλοβακικής Δημοκρατίας γίνονται τώρα συγκεντρωτικά μέσω δύο 
συμψηφιστικών λογαριασμών. Οι οφειλόμενες πληρωμές για συναλλαγές που 
πραγματοποιήθηκαν μετά την 8η Φεβρουαρίου διακονίζονται μέσω ενός 
λογαριασμού σε "συμψηφιστικά ECU", ενώ ο διακανονισμός του υπολοίπου 
γίνεται σε σκληρό νόμισμα στα τέλη του μήνα και μόνο στο βαθμό που το 
υπόλοιπο δεν υπερβαίνει το ποσό των 130 εκατ. ECU. Ενώ, κατά βάση, μια 
συμψηφιστική μονάδα ECU ισοδυναμεί με ένα ECU, η συναλλαγματική 
ισοτιμία και των δύο εθνικών νομισμάτων, εκφραζόμενη σε συμψηφιστικές 
ECU, επιτρέπεται να παρεκκλίνει κατά ποσοστό ±5% από τη συναλλαγματική 
τους ισοτιμία σε σχέση με το πραγματικό ECU. οι πληρωμές μεταξύ των δύο 
δημοκρατιών για συναλλαγές πριν από την ημερομηνία της 8ης Φεβρουαρίου 
διευθετούνται μέσω ενός διαφορετικού συμψηφιστικού λογαριασμού η 
ονομαστική αξία του οποίου εκφράζεται στην αποκαλούμενη "τσεχοσλοβακική 
λογιστική κορώνα". Ο διακανονισμός των υπολοίπων αυτού του δεύτερου 
συμψηφιστικού λογαριασμού γίνεται σε τακτικά χρονικά διαστήματα είτε σε 
σκληρό νόμισμα είτε με μεταφορά στον εκφραζόμενο σε ECU λογαριασμό. 
Παρά τη καθιέρωση του διμερούς συμψηφιστικού συστήματος και τη συνέχιση 
της τελωνειακής ένωσης, το εμπόριο μεταξύ των δύο δημοκρατιών μειώθηκε 
απότομα (κατά ποσοστό περίπου 45%) κατά το πρώτο τετράμηνο του 1993. 
Παρά το ότι ο κύκλος εργασιών του διμερούς εμπορίου σημείωσε κάποια 
μικρή ανάκαμψη από τότε, το εμπόριο μεταξύ των δύο δημοκρατιών 
υπολογίζεται ότι μειώθηκε κατά περίπου 20% στο σύνολο του 1993. 
Η διάσπαση της ομοσπονδίας και η συνεπακόλουθη διάλυση της νομισματικής 
48 
ένωσης μεταξύ των δύο δημοκρατιών είχε πολύ αρνητικότερο αντίκτυπο για 
τη Σλοβακία, παρά για τη Τσεχική Δημοκρατία. Πρώτον, ο διαμελισμός της 
ΤΣΟΔ έθεσε τέλος στη μεταβίβαση σημαντικότατων δημόσιων πόρων που η 
Σλοβακία συνήθιζε να λαμβάνει από τη Τσεχική Δημοκρατία, μέσω του 
ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, λυτό με τη σειρά του αποκάλυψε το 
σημαντικό έλλειμμα του σλοβακικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έναντι 
της Τσεχικής Δημοκρατίας. Δεύτερον, με το διαχωρισμό που επήλθε, η 
Σλοβακία έχασε επίσης σε σημαντικό βαθμό τη μεγάλη υπόληψη που 
επικρατούσε όσον αφορά τις ορθόδοξες μακροοικονομικές πολιτικές και τις 
μεταρρυθμίσεις που εφάρμοζε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, με γνώμονα τα 
κριτήρια της αγοράς, υπόληψη που κληρονόμησε στην ουσία η Τσεχική 
Δημοκρατία. Τρίτον, καθώς τα περισσότερα ομοσπονδιακά όργανα είχαν την 
έδρα τους στην Τσεχική Δημοκρατία και πολλοί από τους άριστα 
εκπαιδευμένους ειδικούς εξακολούθησαν να εργάζονται στα νεοϊδρυθέντα 
θεσμικά όργανα της Τσεχίας, η οικονομική πολιτική της Σλοβακίας 
κλονίστηκε από την έλλειψη αυτόνομων θεσμικών οργάνων και ανθρώπινου 
δυναμικού. 
Στις συγκριτικά δραματικότερες επιπτώσεις που είχε η διάσπαση της ΤΣΟΔ 
για τη Σλοβακική Δημοκρατία οφείλει να προστεθεί και το γεγονός της 
δυσμενέστερης οικονομικής κατάστασης που ήδη επικρατούσε στη Σλοβακία 
πριν από τη διάσπαση. Στα τέλη του 1992, η Σλοβακία μαστιζόταν όχι μόνο 
από ένα μέσο όρο ανεργίας τέσσερις φορές υψηλότερο από το αντίστοιχο 
ποσοστό της Τσεχικής Δημοκρατίας αλλά διέθετε επίσης ασθενέστερες 
βιομηχανικές υποδομές, ενώ της αναλογούσε μεγαλύτερο μερίδιο της 
αμυντικής και της βαριάς βιομηχανίας, που είχαν πληγεί περισσότερο από 
όλες από την κατάρρευση των παραδοσιακών αγορών της COMECON. 
5. Οικονομικές εξελίξεις κατά το 1993 
5.1. Τσεχική Δημοκρατ ία 
Το πραγματικό ΑΕΠ της Τσεχικής Δημοκρατίας υπολογίζεται ότι αυξήθηκε 
μέτρια μέσα στο 1993 (κατά ποσοστό 0 έως 1%). Πρόκειται για τα πρώτα 
θετικά στοιχεία πό την εποχή που άρχισε η μείωση της πραγματικής 
παραγωγής, το 1990. Το πραγματικό ΑΕΠ (εποχιακά προσαρμοσμένο) 
εξακολούθησε να αυξάνεται από το δεύτερο τετράμηνο του 1993 και μετά, 
συνεπικουρούμενο τόσο από την ανάκαμψη της κατανάλωσης και των 
επενδύσεων, όσο και από τις παραδόξως καλές επιδόσεις των εξαγωγών σε 
μετατρέψιμο συνάλλαγμα. 
Εφόσον οι τράπεζες και οι άλλοι πιστωτές συνέχισαν να αρνούνται να 
εφαρμόσουν ουσιαστικά την πτωχευτική νομοθεσία του Απριλίου 1993, τα 
ποσοστά της ανεργίας κυμάνθηκαν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα (3,5% στα 
τέλη του 1993, σημειώνοντας μέτρια μόνο αύξηση από ποσοστό 2,6%, ένα 
χρόνο νωρίτερα). 
Επειτα από την αλματώδη άνοδο των τιμών κατά 8,5%, τον Ιανουάριο του 
1993, σε συνδυασμό με την καθιέρωση του ΦΠΑ το μήνα εκείνο, ο 
πληθωρισμός κατήλθε με ταχείς ρυθμούς σε ποσοστό περίπου 0,5% σε 
μηνιαία βάση, κατά το χρονικό διάστημα Μαρτίου-ΐουλίου. ο πληθωρισμός 
επιταχύνθηκε ωστόσο και πάλι από τον Αύγουστο έως τον Οκτώβριο, 
συνεπεία της ασυνήθιστα μεγάλης αύξησης των τιμών για τα είδη 
διατροφής, με αποτέλεσμα στα τέλη του χρόνου να ανέρχεται σε 18,2%. Το 
ποσοστό αυτό ήταν ανώτερο από τον αρχικό στόχο 14 έως 16% και από το 
ποσοστό του 12,7%, με τις μετρήσεις του Δεκεμβρίου 1992. Ο κύριος 
κίνδυνος για -τον πληθωρισμό εξακολουθεί να προέρχεται από την ταχεία 
άνοδο των μισθών. Παρά το ότι οι αυξήσεις των μισθών μετριάστηκαν κάπως 
49 
έπειτα από την εκ νέου καθιέρωση από τις τσεχικές αρχές, την 1η Ιουλίου 
1993, του φόρου επί της υπέρμετρης αύξησης των μισθών, εξακολούθησαν να 
κυμαίνονται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Ετσι, κατά το τρίτο τετράμηνο 
του 1993, οι ονομαστικοί μισθοί σε επιχειρήσεις με περισσότερους από 25 
εργαζομένους ήταν κατά 26% υψηλότεροι από το αντίστοιχο τετράμηνο του 
1992. 
Η κερδοσκοπία σε βάρος του νομίσματος, οι δυσμενείς εξελίξεις στο 
μέτωπο των μισθών και των τιμών καθώς και η ανάγκη απορρόφησης της 
πλεονάζουσας τραπεζικής ρευστότητας που ήταν απόρροια της μετατροπής 
των διαθέσιμων μετρητών και των τραπεζικών καταθέσεων πριν από το 
διαχωρισμό των νομισμάτων, οδήγησε την Τσεχική Εθνική Τράπεζα στην 
εφαρμογή αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής κατά τους πρώτους μήνες 
του έτους. Ωστόσο, από τα τέλη του Απριλίου 1993 και μετά, καθώς 
άρχισαν να αντιστρέφονται οι τάσεις της νομισματικής κυκλοφορίας, τα 
αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα αυξήθηκαν και ο πληθωρισμός άρχισε και 
πάλι να εμφανίζει θετικές τάσεις, η νομισματική πολιτική χαλαρώθηκε 
βαθμιαία. Οσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, ο κρατικός 
προϋπολογισμός ενεφάνισε πλεόνασμα 1,1 δισεκατ. κορόνων Τσεχίας κατά το 
1993, πλεόνασμα που αντιπροσωπεύει 0,1% του ΑΕΠ. Σε συνδυασμό με την 
απροσδόκητα ισχυρή οικονομική θέση των τοπικών αρχών, αυτό είχε ως 
συνέπεια το ευρύτερο κυβερνητικό έλλειμμα να προσεγγίσει το μηδέν, σε 
αντιδιαστολή με το στόχο του 1% ελλείμματος του ΑΕΠ, που είχε 
συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. 
Το τσεχικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (αποκλειομένων των μεταφορών 
σε σλοβάκους υπηκόους μετοχών σε επιχειρήσεις που είχαν ιδιωτικοποιηθεί 
στο πρώτο κύμα των ιδιωτικοποιήσεων με κουπόνια) εκτιμάται κατά 
προσέγγιση ότι ενεφάνισε πλεόνασμα περίπου 600 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, κατά 
το 1993 ή ποσοστό περίπου 1,9% του ΑΕΠ. Αυτό αποτελεί ένα απροσδόκητα 
καλό αποτέλεσμα, αν ληφθεί υπόψη η επιτάχυνση της εγχώριας ζήτησης και 
των εισαγωγών και η αδυναμία των κυριότερων εξαγωγικών αγορών της 
Τσεχικής Δημοκρατίας. Σε αντίθεση με την απότομη πτώση των εισαγωγών 
από την οποία επλήγησαν άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι τσεχικές 
εξαγωγές (αποκλειομένων των εξαγωγών προς τη Σλοβακία) αναπτύχθηκαν 
αλματωδώς αυξανόμενες κατά ποσοστό 13%, σε πραγματικούς όρους, κατά το 
πρώτο δεκάμηνο του 1993. 
Παρά το γεγονός ότ ι η καθαρή εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων 
επιβραδύνθηκε κατά το 1993 σε 450 εκατ. δολάρια ΗΠΑ (από 983 εκατ. 
δολάρια ΗΠΑ, κατά το 1992), στη Τσεχική Δημοκρατία σημειώθηκε αλματώδης 
αύξηση στις άλλες εισροές κεφαλαίων, από το τρίτο τετράμηνο του 1993 
και μετά. Ετσι, οι καθαρές επενδύσεις χαρτοφυλακίου (που σε μεγάλο 
βαθμό έλαβαν τη μορφή της αγοράς μετοχικών μεριδίων) έφτασαν κατά το 
1993 περίπου στο ποσό των 700 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ και οι τσεχικές 
επιχειρήσεις δανείστηκαν στο εξωτερικό ποσό 750 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ 
(βασικά υπό τη μορφή τραπεζικών πιστώσεων). Εξάλλου, η Τσεχική Εθνική 
Τράπεζα μπόρεσε να τοποθετήσει με επιτυχία αρκετές εκδόσεις διεθνών 
ομολογιών, το περασμένο έτος. Αυτός ο σχετικά υψηλός βαθμός πρόσβασης 
της Τσεχικής Δημοκρατίας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές ενισχύθηκε από την 
αναβάθμιση της σειράς κατάταξης του οργανισμού Moody (με μετάταξη από 
την κατηγορία ΒΑ1 στην οποία είχε υπαχθεί παλαιότερα η ΤΣΟΔ, στην 
κατηγορία ΒΑΑ3), αλλά και από την κατάταξη από την εταιρία Standard and 
Poor στην ανάλογη κατηγορία ΒΒΒ. Αυτό καθιστά τη Τσεχική Δημοκρατία τη 
μόνη χώρα της Ανατολικής Ευρώπης που έχει καταταγεί σε άριστη 
"επενδυτική κατηγορία" από τους διεθνείς οργανισμούς δανειοδοτικής 
βαθμολόγησης. 
50 
Ο συνδυασμός της υγιούς θέσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και 
της έντονης εισροής κεφαλαίων άσκησε ανοδική πίεση επί της ονομαστικής 
τιμής συναλλάγματος και είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία αύξηση των 
επίσημων αποθεματικών σε ξένο συνάλλαγμα, τα οποία ανέρχονταν στα τέλη 
του 1993 στο ποσο των 3*8 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, σε σύγκριση με ποσό 
0,7 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, στα τέλη του 1992. Για να περιστείλει τις 
ανοδικές πιέσεις επί της συναλλαγματικής ισοτιμίας, η Τσεχική Εθνική 
Τράπεζα σχεδιάζει να καταστήσει την κορώνα πλήρως μετατρέψιμη για τις 
δοσοληψίες των τρεχουσών συναλλαγών και να ελευθερώσει σταδιακά τους 
ελέγχους επί των εκροών κεφαλαίου. 
51 
Παρά την πρόσφατη κερδοσκοπία σχετικά με την πιθανή ανατίμηση της 
τσεχικής κορώνας, το νόμισμα παρέμεινε σταθερό σε σχέση με τη δέσμη 
αναφοράς των δυτικών νομισσάτων, η οπϋία αποτελούσε τη βάση αναφοράς 
για τον καθορισμό της αξίας της. Από το Μάιο του 1993 και μετά, ο 
αριθμός των νομισμάτων της δέσμης μειώθηκα από 5 σε 2 (το δολάριο ΗΠΑ 
και το γερμανικό μάρκο). Το γεγονός αυτό ενίσχυσε σε σημαντικό βαθμό τη 
διασύνδεση της κορώνας με το γερμανικό νόμισμα. Η διαιώνιση του 
σημαντικού χάσματος όσον αφορά τον πληθωρισμό των τιμών και των μισθών 
μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας και των κυριότερων εμπορικών της 
εταίρων εξακολούθησε να έχει ως συνέπεια την ανατίμηση της πραγματικής 
τιμής συναλλάγματος, η οποία κυμαίνεται σήμερα σε επίπεδα παρόμοια με 
εκείνα που επικρατούσαν πριν από τις υποτιμήσεις του 1990. 
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ενέκρινε μια δωδεκάμηνη πίστωση stand-by 
ύψους 177 εκατ. Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων (SDR) προς τη Τσεχική 
Δημοκρατία, το Μάρτιο του 1993. Στόχος της πίστωσης που χορηγήθηκε λόγω 
του κύματος κερδοσκοπίας και της απότομης μείωσης των αποθεματικών που 
ήταν συνεπακόλουθο της διάλυσης της ΤΣΟΔ, ήταν να ανορθωθεί πρόωρα το 
επίπεδο των αποθεματικών και να υποβοηθούν οι τσεχικές αρχές να 
αποκαταστήσουν τη διεθνή εμπιστοσύνη στις πολιτικές που εφαρμόζουν. 
Καθώς η εξωτερική κατάσταση εξακολούθησε να βελτιώνεται με ταχύτατους 
ρυθμούς κατά τη διάρκεια του 1993, οι τσεχικές αρχές πραγματοποίησαν 
μόνο μια πρώτη αγορά, στο πλαίσιο της ρύθμισης stand-by (ύψους 70 εκατ. 
δολαρίων ΗΠΑ σε Ειδικά Τραβηκτικά Δικαιώματα) και προέβησαν στην 
επαναγορά του ποσού αυτού πριν από τη χρονική στιγμή που προβλεπόταν 
στο χρονοδιάγραμμα, το Σεπτέμβριο του 1993. 
Η Τσεχική Δημοκρατία εξακολούθησε να σημειώνει πρόοδο στο διαρθρωτικό 
σκέλος. Με τη διανομή των μετοχών των επιχειρήσεων που πραγματοποιήθηκε 
την τελευταία άνοιξη, ολοκληρώθηκε το πρώτο κύμα ιδιωτικοποιήσεων 
ευρείας κλίμακας. Επιπλέον, βρίσκεται ήδη στη φάση της υλοποίησης του 
ένα δεύτερο κύμα ιδιωτικοποιήσεων ευρείας κλίμακας. Οπως ακριβώς συνέβη 
και στην περίπτωση του πρώτου κύματος, σχεδόν το ένα τρίτο των 
περιουσιακών στοιχείων, υπολογιζόμενης λογιστικής αξίας 145 δισεκατ. 
τσεχικών κορόνων θα πωληθεί με τη μέθοδο των κουπονιών. Η διανομή των 
κουπονιών άρχισε τον Οκτώβριο του 1993 και ο πρώτος γύρος υποβολής 
προσφορών αναμένται ότι θα εγκαινιαστεί φέτος τον Απρίλιο. Το δεύτερο 
κύμα προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 1994, χρονική 
στιγμή κατά την οποία περίπου το 90% των περιουσιακών στοιχείων της 
οικονομίας θα βρίσκεται στα χέρια ιδιωτών. 
Η εφαρμογή της πτωχευτικής νομοθεσίας είχε αρχικά σχεδιαστεί να αρχίσει 
από τον Οκτώβριο του 1992, αλλά καθυστέρησε εξαιτίας του φόβου ότι ο 
υπέρμετρος αριθμός πτωχεύσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλματώδη άνοδο 
της ανεργίας, να εκμηδενίσει την ανάκαμψη της οικονομίας και να 
κατακλύσει με τις σχετικές υποθέσεις το δικαστικό σύστημα. Ο 
πτωχευτικός νόμος άρχισε τελικά να ισχύει τον Απρίλιο του 1993, 
συνεπεία της ενσωμάτωσης μιας τροποποίησης, σύμφωνα με την οποία στους 
πιστωτές παρέχεται ένα τρίμηνο για να καταλήξουν σε συμφωνία, πριν 
κινηθεί η πτωχευτική διαδικασία από το Δικαστήριο. Αντίθετα με τις 
προσδοκίες όμως, ο αριθμός των εταιριών που ζήτησαν να υπαχθούν στην 
πτωχευτική διαδικασία, από την εποχή που άρχισε να ισχύει ο νόμος, ήταν 
σχετικά μικρός. 
Οσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις και την εξέλιξη του χρηματοοικονομικού 
συστήματος, το χρηματιστήριο της Πράγας άρχισε να λειτουργεί τον 
Απρίλιο του 1-993 και η τραπεζική νομοθεσία που αποτελούσε κληρονομιά 
52 
της ΤΣΟΔ τροποποιήθηκε ανεπαίσθητα, για να ενισχυθεί η τραπεζική 
εποπτεία. Επιπροσθέτως, ένα μέρος των εσόδων από τις ιδιωτικοποιήσεις 
έχει δεσμευθεί από το Ταμείο Εθνικής Περιουσίας για την εξαγορά 
επισφαλών δανείων από το χαρτοφυλάκιο των τραπεζών, σε μειωμένη τιμή. 
5.2. Η Σλοβακική Δημοκρατία 
Το πραγματικό ΑΕΠ της Σλοβακίας υπολογίζεται ότι μειώθηκε κατά 5 έως 
7%, κατά το 1993, με αποτέλεσμα αυτό να είναι το τέταρτο διαδοχικό έτος 
ύφεσης. Η ανεργία εξακολούθησε από την πλευρά της την ανοδική πορεία 
της, με αποτέλεσμα τα ποσοστά της να φθάσουν σε 14,4% του εργατικού 
δυναμικού, στα τέλη του 1993, σημειώνοντας άνοδο από ποσοστό 10,4%, στα 
.τέλη του 1992. 
Η παρατεινόμενη ύφεση της σλοβακικής οικονομίας εξηγείται σε σημαντικό 
βαθμό από τις αρνητικές επιπτώσεις που είχε η διάλυση της ΤΣΟΔ για τη 
Σλοβακία. Η διάσπαση της ΤΣΟΔ όχι μόνο οδήγησε σε διαταραχή των 
εμπορικών συναλλαγών με την Τσεχική Δημοκρατία, αλλά υποχρέωσε επιπλέον 
τις σλοβακικές αρχές να εφαρμόσουν περιοριστικές μακροοικονομικές 
πολιτικές. Η νομισματική πολιτική χρειάστηκε να είναι υπερβολικά σφικτή 
κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, για να υπερασπιστούν τα αποθέματα της 
χώρας σε ξένο συνάλλαγμα, στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης κερδοσκοπίας 
αναφορικά με την υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας. Παρά το ότι η 
νομισματική πολιτική χαλαρώθηκε βαθμιαία έπειτα από την υποτίμηση του 
Ιουλίου, η εκ νέου άσκηση πιέσεων επί της τιμής συναλλάγματος στα τέλη 
του 1993 υποχρέωσε την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας (ΕΤΣ) να αυξήσει το 
προεξοφλητικό επιτόκιο από 9,5% σε 12%, στις 21 Δεκεμβρίου. Οσον αφορά 
το δημοσιονομικό μέτωπο, οι αρχές κατέβαλαν έντονες προσπάθειες να 
ελέγξουν το έλλειμμα του προϋπολογισμού, μετά από την περάτωση των 
δημοσιονομικών μεταφορών από τις χώρες της Τσεχίας. Ενα ιδιαίτερο 
χαρακτηριστικό αποτέλεσε η υιοθέτηση από την κυβέρνηση, το καλοκαίρι 
του 1993, μιας σκληρής δέσμης δημοσιονομικών μέτρων 
(συμπεριλαμβανομένης και της αύξησης του ΦΠΑ), στόχος της οποίας ήταν η 
περικοπή του ελλείμματος κατά 2,5% του ΑΕΠ, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 
έτους. Παρά το γεγονός ότι από το ευρύτερο κυβερνητικό έργο 
υπολογίζεται ότι προέκυψε ένα έλλειμμα της τάξης του 7% περίπου του 
ΑΕΠ, το περασμένο έτος, η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι υπήρξε σημαντική 
βελτίωση από το εκτιμώμενο έλλειμμα του προϋπολογισμού, πριν από τις 
μεταφορές της Τσεχίας, που υπολογιζόταν σε 14% του ΑΕΠ, κατά το 1992. 
Η αύξηση της έμμεσης φορολογίας και η υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας 
κατά 10% τον Ιούλιο του 1993 είχαν ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο 
πληθωρισμός με βάση το δείκτη τιμών καταναλωτή από 12,7% στα τέλη του 
1992, σε 25,1%, στα τέλη του 1993. 
Η απώλεια των δημοσιονομικών μεταφορών από την Τσεχική Δημοκρατία 
αναμενόταν ότι θα αποκαλύψει το ευρύ έλλειμμα του σλοβακικού ισοζυγίου 
τρεχουσών συναλλαγών. Οπως εξελίχθηκαν τα πράγματα ωστόσο, η οξεία 
συμπίεση της εγχώριας ζήτησης και των εισαγωγών αλλά και η υποτίμηση 
της σλοβακικής κορώνας είχαν ως αποτέλεσμα να αποφευχθεί η εμφάνιση 
ενός υπερβολικά μεγάλου ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. 
Ετσι, αν εξαιρεθούν οι μεταφορές από την Τσεχική Δημοκρατία, που 
συνδέονταν με τη διανομή μετοχών με τη μορφή κουπονιών σε Σλοβάκους 
πολίτες, τα στοιχεία της Εθνικής σλοβακικής Τράπεζας εμφανίζουν ότι το 
συνολικό ισοζύγιο των τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε στο ποσό των 289 
εκατ. δολαρίων ΗΠΑ (ή ποσοστό 2,9% του ΑΕΠ), κατά το πρώτο δεκάμηνο του 
1993. 
53 
Η Σλοβακία αντιμετωπίζει πάντως προβλήματα να χρηματοδοτήσει έστω και 
αυτό το μικρότερο από το αναμενόμενο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών. Πρώτα απ'όλα, ανερχόμενες σε ένα ποσό που εκτιμάται σε 100 
εκατ. δολάρια ΗΠΑ κατά το 1993, οι καθαρές άμεσες ξένες επενδύσεις 
εξακολουθούν να διαδραματίζουν ασήμαντο ρόλο. Δεύτερον, η Σλοβακία δεν 
διαθέτει ευχερή πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, οι Σλοβάκοι 
δανειολήπτες τοποθέτησαν μόνο δύο διεθνή ομολογιακά δάν ε ια από την 
εποχή του διαμελισμού της ΤΣ0Δ<2) και στις δύο περιπτώσεις πλήρωσαν 
ιδιαίτερα υψηλά ανοίγματα ανώτερα του Libor. Τρίτον, η κερδοσκοπία 
αναφορικά με την υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας είχε ως συνέπεια τη 
σημαντική εκρροή βραχυπρόθ εσμών κεφάλα ίων, τόσο κατά το πρώτο εξάμηνο 
του 1993, αλλά και στο χρονικό διάστημα έπειτα από τα τέλη αυτού του 
έτους. 
Για να μειωθούν οι περιοριστικοί όροι επί του ισοζυγίου πληρωμών, το 
ΔΝΤ χορήγησε στη Σλοβακία ένα δάνειο ύψους 64,35 εκατ. Ειδικών 
Τραβητικών Δικαιωμάτων (89 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ) στο πλαίσιο της 
διευκόλυνσης μετασχηματισμού (Systemic Transformation Facility), τον 
Ιούλιο 1993. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι επίσης στη φάση της 
επίτευξης συμφωνίας με τις σλοβακικές αρχές σχετικά με ένα πρόγραμμα 
οικονομικής πολιτικής που θα μπορούσε να υποστηριχθεί μέσα στους 
επόμενους μήνες από τη ρύθμιση stand-by και, επομένως, για την 
πραγματοποίηση μιας δεύτερης αγοράς από τη διευκόλυνση καθεστωτικού 
μετασχηματισμού STF. Η Διεθνής Τράπεζα ενέκρινε επιπλέον το Νοέμβριο 
του 1993 τη χορήγηση ενός δανείου οικονομικής ανάκαμψης ύψους 80 εκατ. 
δολαρίων ΗΠΑ. Μπορεί επίσης να αναμένεται ότι θα ζητηθεί η χορήγηση 
περαιτέρω μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την Ομάδα των 24, 
για να συμπληρωθεί το ποσό των δανείων του ΔΝΤ και της Διεθνούς 
Τράπεζας. 
Η αδυναμία του ισοζυγίου πληρωμών της Σλοβακίας αντικατοπτρίστηκε στην 
εξαιρετικά ευάλωτη θέση των αποθεμάτων σε ξένο συνάλλαγμα. Η διαρροή 
κεφαλαίων στις αρχές του 1993 εκμηδένισε στην ουσία τα επίσημα 
αποθέματα ξένου συναλλάγματος, τα οποία (αποκλειομένου του χρυσού και 
του μεριδίου Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων (ΕΤΔ)) μειώθηκαν από 
περίπου 350 εκατ. δολάρια, στα τέλη του 1992, σε 119 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, 
στα τέλη Φεβρουαρίου 1993. Η εξέλιξη αυτή εξώθησε τις αρχές να 
περιορίσουν τη μετατρεψιμότητα των τρεχουσών συναλλαγών. Ετσι, στα τέλη 
Ιανουαρίου, οι τράπεζες υποχρεώθηκαν να αυξήσουν τη συνολική 
βραχυπρόθεσμη θέση τους σε ξένο συνάλλαγμα σε 35% του κεφαλαίου τους, 
πριν τους δοθεί η δυνατότητα να αγοράσουν ξένο συνάλλαγμα από την 
Εθνική Σλοβακική Τράπεζα, ενώ το Φεβρουάριο επιβλήθηκαν ελάχιστοι όροι 
χρηματοδότησης για τις εισαγωγές. Κατά το χρονικό διάστημα από το Μάιο 
έως το Σεπτέμβριο, τα επίσημα αποθέματα ξένου συναλλάγματος ανέκαμψαν 
βαθμιαία ανερχόμενα στο ποσό των 513 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, στα τέλη 
Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος της αύξησης αυτής προήλθε από την 
αγορά από τη διευκόλυνση STF και από το προϊόν των διεθνών ομολόγων που 
εκδόθηκαν από την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας (ΕΤΣ) το Σεπτέμβριο. 
Εξάλλου, από το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου και μετά, η ΕΤΣ 
άρχισε και πάλι να χάνει αποθεματικά. Παρά την εξέλιξη αυτή, οι αρχές 
αποφάσισαν να καταργήσουν τους περιορισμούς μετατρεψιμότητας που είχαν 
θεσπιστεί στις αρχές του 1992. Τα επίσημα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα 
(2) Πρόκειται για ένα ομολογιακό δάνειο ύψους 240 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, 
που εκδόθηκε από την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας (ΕΤΣ), το 
Σεπτέμβριο του 1993 και ένα ομολογιακό δάνειο ύψους 21 εκατ. 
δολαρίων ΗΠΑ που εκδόθηκε από την Calex, μια μεταποιητική εταιρία 
κρατικής ιδιοκτησίας, τον Ιανουάριο 1994. 
54 
ανέρχονται στο ποσό των 415 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ (ή ισοδυναμούσαν περίπου 
με τρεις εβδομάδες εισαγωγών) στα τέλη του 1993. 
Οσον αφορά τη συναλλαγματική πολιτική, το νόμισμα εξακολουθεί να 
καθορίζεται με σημείο αναφοράς τη δέσμη πέντε δυτικών νομισμάτων. Η 
σλοβακική κορώνα υποτιμήθηκε κατά 10% έναντι των μετατρέψιμων 
νομισμάτων, τον περασμένο Ιούλιο. Το μέτρο αυτό θεσπίστηκε στο πλαίσιο 
του προγράμματος αναδιαρθρώσεων που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ και το οποίο 
υποστηρίχθηκε με την αγορά της διευκόλυνσης STF. Η σλοβακική κορώνα 
υποτιμήθηκε επιπλέον κατά 5% σε σχέση με το συμψηφιστικό ECU, στις 
αρχές Δεκεμβρίου 1993. Συνεκτιμωμένης της σχεδόν ταυτόχρονης ανατίμησης 
της τσεχικής κορώνας κατά ποσοστό 3% έναντι της συμψηφιστικής ECU αυτό 
συνεπάγεται ότι από την εποχή του διαχωρισμού των νομισμάτων και χωρίς 
να ληφθούν υπόψη οι συναλλαγές μεταξύ των δύο δημοκρατιών, η σλοβακική 
κορώνα υποτιμήθηκε κατά ποσοστό περίπου 18%, σε σχέση με την τσεχική 
κορώνα. 
Σε ό,τι αφορά τα διαρθρωτικά μέτρα, καθώς το πρώτο κύμα 
ιδιωτικοποιήσεων ευρείας κλίμακας ολοκληρώθηκε την περασμένη άνοιξη, η 
σλοβακική κυβέρνηση προετοιμάζει τώρα ένα δεύτερο κύμα, που θα 
συμπεριλάβει περίπου 650 επιχειρήσεις. Πάντως, σε αντίθεση με το πρώτο 
κύμα (και το δεύτερο τσεχικό κύμα), η σλοβακική κυβέρνηση προτίθεται να 
βασιστεί κατά κύριο λόγο στις παραδοσιακές μεθόδους ιδιωτικοποίησης, 
όπως οι άμεσες πωλήσεις στους επενδυτές, οι εξαγορές από τα διευθυντικά 
στελέχη και οι προκηρύξεις διαγωνισμών, θα εξακολουθήσει βεβαίως να 
χρησιμοποιείται η μέθοδος ιδιωτικοποίησης με κουπόνια, αλλά σε πολύ 
μικρότερη κλίμακα απ'ό,τι προηγουμένως. Με αυτή τη μετατόπιση του 
βάρους προς συμβατικότερες μεθόδους επιδιώκεται και να αυξηθούν τα 
κρατικά έσοδα και οι εισπράξεις σε ξένο συνάλλαγμα που χρειάζονται 
κατεπειγόντως, αλλά και να διασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις θα 
μεταβιβαστούν σε ικανούς ιδιοκτήτες. 
Ο πτωχευτικός νόμος άρχισε τελικά να ισχύει τον Ιούνιο του 1993, 
συνεπεία (όπως και στην τσεχική περίπτωση) της υιοθέτησης μιας 
τροποποίησης, στο πλαίσιο της οποίας το συμβούλιο των πιστωτών θα έχει 
ένα τρίμηνο στη διάθεση του για να επεξεργαστεί το πρόγραμμα 
εξυγίανσης. Η σλοβακική κυβέρνηση έθεσε επίσης σε εφαρμογή ένα σχέδιο 
για να αντισταθμίσει ένα μέρος των καθυστερούμενων οφειλών μεταξύ των 
επιχειρήσεων. Σε μια πρώτη φάση, το σχέδιο αυτό συνομολογήθηκε σε 
προαιρετική βάση, αλλά, για να υπάρξει περαιτέρω μείωση στις 
καθυστερούμενες οφειλές μεταξύ των επιχειρήσεων, η κυβέρνηση αποφάσισε 
πρόσφατα να καταστήσει υποχρεωτική τη δήλωση των αξιώσεων των 
επιχειρήσεων. 
Τέλος, σε ό,τι αφορά τις μεταρρυθμίσεις του χρηματοοικονομικού τομέα, η 
Σλοβακία προετοιμάζει ορισμένες τροποποιήσεις της τραπεζικής νομοθεσίας 
και των κανονισμών που κληρονομήθηκαν από την πρώην ΤΣΟΔ και 
επεξεργάζεται μια στρατηγική για να ενισχυθούν τα ισοζύγια των 
κυριότερων σλοβακικών τραπεζών, ενδεχομένως με την υποστήριξη της 
Διεθνούς Τράπεζας για την Ανασυγκρότηση και Ανάπτυξη (IBRD) (ΔΤΑΑ) και 
του προγράμματος PHARE. 
6. Αξιολόγηση και προοπτικές 
Οπως σημειωνόταν και στην έκθεση για το 1992, βοηθώντας να κλείσει το 
εκτιμώμενο "χρηματοδοτικό έλλειμμα" του ισοζυγίου πληρωμών σε μια 
κρίσιμη στιγμή στη μεταβατική πορεία της χώρας προς την οικονομία της 
55 
αγοράς, η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
προς την πρώην ΤΣΟΔ συνέβαλε στην επιτυχία των σταθεροποιητικών και 
μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων της ΤΣΟΔ. Χωρίς την υποστήριξη της Ομάδας 
των 24 χωρών και των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προς το ισοζύγιο πληρωμών, 
το κόστος της διαδικασίας μετασχηματισμού, υπολογιζόμενο σε απώλειες 
της παραγωγής και των θέσεων εργασίας θα ήταν σημαντικά υψηλότερο και 
θα ήταν μάλλον απορριπτέο για τον πληθυσμό. Η μακροπρόθεσμη 
χρηματοδοτική βοήθεια της Ομάδας των 24 και των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
χαλάρωσε τους εξωτερικούς ανασταλτικούς όρους για την ΤΣΟΔ αφενός μεν 
άμεσα, αλλά και βοήθησε αφετέρου τη χώρα να αποκτήσει πρόσβαση στις 
διεθνείς αγορές ιδιωτικών κεφαλαίων. 
Από την εποχή που υποβλήθηκε η προηγούμενη έκθεση εξακολούθησε να 
σημειώνεται πρόοδος και στις δύο δημοκρατίες, στους κυριότερους τομείς 
των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Στο μακροοικονομικό μέτωπο, η Τσεχική 
Δημοκρατία εξακολούθησε να εφαρμόζει υγιείς και ορθόδοξες 
δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να 
επανέλθει υπό έλεγχο ο πληθωρισμός έπειτα από το άλμα τιμών του 
περασμένου Ιανουαρίου συνεπεία της καθιέρωσης του ΦΠΑ και να 
ανασυσταθούν τα επίσημα αποθέματα σε ιδιαίτερα ικανοποιητικά επίπεδα. 
Αλλά και το προδιαγραφόμενο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών 
θα χρηματοδοτηθεί σε ευρύτατο βαθμό από την αναμενόμενη εισροή άμεσων 
ξένων επενδύσεων και από άλλες εισροές ιδιωτικών κεφαλαίων. 
Οπως αναφέρθηκε, η Σλοβακική Δημοκρατία αντιμετωπίζει δυσχερέστερη 
μακροοικονομική κατάσταση. Πρώτα απ'όλα, η απώλεια των σημαντικότατων 
δημοσιονομικών μεταφορών από την Τσεχική Δημοκρατία είχε ως συνέπεια το 
σημαντικό έλλειμμα του προϋπολογισμού και, παρά το ότι κατά πάσα 
πιθανότητα θα αποφευχθεί το ενδεχόμενο ενός μεγάλου ελλείμματος στο 
ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, η σλοβακική ύφεση αποδείχθηκε ότι είναι 
βαθύτερη και ότι διήρκεσε περισσότερο από ό,τι αρχικά αναμενόταν. 
Δεύτερον, με την πρόσφατη υποτίμηση της σλοβακικής κορώνας και τη νέα 
αύξηση της έμμεσης φορολογίας έγινε δυσχερέστερα η καταπολέμηση του 
πληθωρισμού. Τρίτον, τα επίσημα αποθέματα εξακολουθούν να κυμαίνονται 
σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα και η Σλοβακία διαθέτει περιορισμένη 
πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Ωστόσο, τα μέτρα που θεσπίστηκαν 
πρόσφατα, όπως η αυστηρή δέσμη κατεπειγόντων δημοσιονομικών μέτρων που 
εγκρίθηκε από τη σλοβακική κυβέρνηση το περασμένο καλοκαίρι και η 
δριμύτατη νομισματική πολιτική που εφαρμόστηκε από τις αρχές του 1993 
επιβεβαιώνουν την υψηλή προτεραιότητα που εξακολουθούν να δίνουν οι 
σλοβακικές αρχές στη σταθεροποίηση της οικονομίας. 
Η διάλυση της Ομοσπονδίας είχε αρνητικές επιπτώσεις τόσο για την 
τσεχική, όσο και για τη σλοβακική οικονομία, πολλαπλασιάζοντας για την 
τελευταία τις δυσχέρειες της μεταβατικής διαδικασίας. Αλλά και οι δύο 
χώρες φαίνεται ότι είναι αφοσιωμένες στα προγράμματα διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων και ότι λαμβάνουν τα ορθά μέτρα για να διασφαλιστεί ότι 
οι μεταρρυθμίσεις θα εξακολουθήσουν να περιβάλλονται από ένα σταθερό 
μακροοικονομικό πλαίσιο. 
56 
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Η διαδικασία των ριζικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων εγκαινιάστηκε στη 
Βουλγαρία στις αρχές του 1991, εποχή κατά την οποία η πρώτη μη 
κομμουνιστική κυβέρνηση της χώρας άρχισε να υλοποιεί ένα φιλόδοξο 
σταθεροποιητικό και μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου 
εφαρμόστηκαν δραστικές μακροοικονομικές πολιτικές και πραγματοποιήθηκαν 
πολυάριθμες σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Υποστηρίζοντας το 
πρόγραμμα αυτό, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προχώρησε το Μάρτιο 
του 1991 στη σύναψη μίας δωδεκάμηνης συμφωνίας stand-by με τις αρμόδιες 
αρχές, στο πλαίσιο της οποίας προβλεπόταν η χορήγηση ποσού περίπου 390 
εκατ. $ΗΠΑ. Η συμφωνία συνοδευόταν από πρόσθετο μηχανισμό αντιμετώπισης 
έκτακτων αναγκών για τις τιμές πετρελαίου και αερίου στο πλαίσιο του 
οποίου αντλήθηκε ένα πρόσθετο ποσό περίπου 80 εκατ. $ΗΠΑ. Η Διεθνής 
Τράπεζα διέθεσε επίσης ένα δάνειο διαρθρωτικής προσαρμογής ύψους 250 
εκατ. $ΗΠΑ. Η ομάδα των 24 χωρών δεσμεύτηκε να χορηγήσει 
συμπληρωματική χρηματοδοτική βοήθεια ύψους περίπου 600 εκατ. $ΗΠΑ, στην 
οποία εντασσόταν το κοινοτικό δάνειο ύψους 290 εκατ. ECU (που 
εκταμιεύθηκε σε δύο δόσεις, τον Αύγουστο του 1991 και τον Μάρτιο του 
1992). 
Οπως σημειώθηκε στην προηγούμενη έκθεση, τα αποτελέσματα των πολιτικών 
που εφαρμόστηκαν κατά το 1991 ήταν ικανοποιητκά: οι στρεβλώσεις των 
τιμών καταπολεμήθηκαν αποφασιστικά, το καθεστώς εμπορικών συναλλαγών 
και συναλλαγματικών ισοτιμιών απελευθερώθηκε και έγιναν ορισμένες 
σημαντικές θεσμικές και νομοθετικές αλλαγές. Ορισμένες μεταρρυθμίσεις 
που διαδραμάτισαν ρόλο κλειδί, ιδίως μάλιστα η αναμόρφωση του 
καθεστώτος ιδιοκτησίας της γης και η αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση 
των επιχειρήσεων σημείωσαν πρόοδο, παρά το γεγονός ότι η πρόοδος αυτή 
ήταν Ρραδύτερτ) από την προβλεπόμενη, ιδίως εξαιτίας της πολιτικής 
αβεβαιότητας. 
Στόχος του προγράμματος για το 1992-1993 ήταν να σημειωθεί περαιτέρω 
πρόοδος στην πορεία εμπέδωσης μίας βιώσιμης εξωτερικής 
χρηματοοικονομικής θέσης, για να διασφαλιστούν οι όροι ενός σταθερού 
εγχώριου χρηματοοικονομικού πλαισίου με χαμηλό πληθωρισμό και η 
αυξημένη χρηματοδότηση του μη κυβερνητικού τομέα και, τέλος για, να 
αναχαιτιστεί η πορεία μείωσης της παραγωγής, κυρίως μέσω της συνέχισης 
των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της οικονομίας. Ιδιαίτερο στόχο του 
προγράμματος αποτελούσε η δυναμική υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων 
αναφορικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς, που καθυστερούσαν εδώ και πολύ 
καιρό. 
Το απαιτούμενο ποσό για την υλοποίηση του προγράμματος υπολογιζόταν σε 
2,6 δισεκατ. $ΗΠΑ, ποσό χαμηλότερο από τα 3,8 δισεκατ. $ΗΠΑ, ένα έτος 
νωρίτερα. Οπως γινόταν παραδεκτό, θα προερχόταν, όπως και κατά το 
1991, από την αναδιάρθρωση του χρέους (με τους επίσημους πιστωτές της 
λέσχης των Παρισίων), από την ανακύκλωση των πιστώσεων (με τις 
εμπορικές τράπεζες) και από την επίσημη βοήθεια που θα παρεχόταν από 
τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς και την ομάδα των είκοσι 
τεσσάρων χωρών. Το πρόγραμμα υποστηρίχθηκε ιδίως από τη νέα δωδεκάμηνη 
συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ (η σύναψη της οποίας έγινε τον Απρίλιο του 
1992), στο πλαίσιο της οποίας παρεχόταν στη Βουλγαρία η δυνατότητα να 
57 
αγοράσει μέχρι 215 εκατ. $ΗΠΑ περίπου, ενώ υποστηρίχτηκε επίσης από τη 
δεύτερη δόση του δανείου διαρθρωτικών αναπροσαρμογών της Διεθνούς 
Τράπεζας για το 1991 (ύψους 100 εκατ. $ΗΠΑ). Από την ομάδα των είκοσι 
τεσσάρων χωρών ζητήθηκε να χορηγηθεί συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 
240 εκατ. $ΗΠΑ. Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων παροχής βοήθειας κατά το 
1992-1993, η Κοινότητα αποφάσισε να χορηγήσει στη Βουλγαρία νέο δάνειο 
ύψους 110 εκατ. ECU (απόφαση 92/511/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης 
Οκτωβρίου 1992), που αντιπροσώπευε περίπου το 50% του εναπομένοντος 
χρημοτοδοτικού ελλείμματος. Ωστόσο, οι στόχοι του προγράμματος που 
υποστηρίχθηκε από το ΔΝΤ δεν επιτεύχθηκαν και το κοινοτικό δάνειο δεν 
εκταμιεύθηκε. 
2. ' Μακροοικονομικές εξελίξεις και πολιτικές κατά το χρονικό 
διάστημα 1992-1993 
Οι βουλγαρικές αρχές εξακολούθησαν να εφαρμόζουν αυστηρές 
μακροοικονομικές πολιτικές κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992, και πέτυχαν 
να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος προς τη σταθεροποίηση της οικονομίας. 
Στα μέσα του 1992 ωστόσο, η κυβέρνηση δέχθηκε εντονότατη κριτική από 
την αντιπολίτευση, τα εργατικά συνδικάτα και τους βιομηχάνους, οι 
οποίοι την κατηγόρησαν για εσφαλμένο χειρισμό των οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων και της προσήψαν ιδίως ότι παραμέλησε να αντιμετωπίσει 
αποφασιστικά τις ανάγκες του επιχειρηματικού κλάδου (στα τέλη του 1992 
οι μισές κρατικές και δημοτικές επιχειρήσεις της Βουλγαρίας 
λειτουργούσαν με απώλειες) και ότι προωθούσε τις ιδιωτικοποιήσεις με 
εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς. Καθώς η πολιτική εναντίωση στο 
σταθεροποιητικό πρόγραμμα μεγάλωσε, τα μακροοικονομικά μέτρα 
εξασθένησαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους και δεν επιτεύχθηκαν οι 
περισσότεροι προγραμματικοί στόχοι στους τομείς της δημοσιονομικής, 
της νομισματικής και της εισοδηματικής πολιτικής. Συνέπεια αυτού ήταν 
η Βουλγαρία να μη μπορέσει να αντλήσει την τελευταία δόση της συμφωνίας 
stand-by (ύψους περίπου 43 εκατ. $ΗΠΑ). 
Στα τέλη Οκτωβρίου 1992, η κεντροδεξιά κυβέρνηση της ένωσης 
δημοκρατικών δυνάμεων εξαναγκάστηκε σε παραίτηση. Στις 30 Δεκεμβρίου 
του 1992 ανέλαβε την εξουσία μία νέα εξωκομματική κυβέρνηση, που 
υποστηριζόταν από μία ετερόκλιτη συμμαχία του σοσιαλιστικού κόμματος, 
του κινήματος για τα δικαιώματα και την ελευθερία και μιας ομάδας από 
την ένωση δημοκρατικών δυνάμεων. Αυτή η κυβέρνηση έδωσε από την αρχή 
ιδιαίτερη σημασία στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και ιδιαίτερα στις 
ιδιωτικοποιήσεις. Παράλληλα, δεν ήταν διατεθειμένη να λάβει 
αντίδημοφιλή μέτρα οικονομικής πολιτικής. Οι νέες αρχές δεν εφάρμοσαν 
αυστηρή δημοσιονομική πολιτική και απέτυχαν ως εκ τούτου να 
ολοκληρώσουν το 1993 τις συζητήσεις με το ΔΝΤ, για τη σύναψη μίας νέας 
χρηματοδοτικής συμφωνίας. Η Διεθνής Τράπεζα, από την πλευρά 
της,ανέστειλε την εκταμίευση της δεύτερης δόσης του δανείου 
διαρθρωτικών προσαρμογών του 1991. 
2.1. Μακροοικονομικές πολιτικές 
Στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής που σχεδιαζόταν να εφαρμοστεί κατά 
το 1992 ήταν να περιοριστεί η παροχή πιστώσεων από τον προϋπολογισμό 
στις κρατικές επιχειρήσεις, για να υπάρξουν διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί 
πόροι για τον διευρυνόμενο ιδιωτικό τομέα. Σύμφωνα με τους στόχους, το 
έλλειμμα του προϋπολογισμού προβλεπόταν να περιοριστεί σε ποσοστό 4,5% 
του ΑΕΠ. 
Από τον Ιούλιο του 1992 και μετά οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν πέρα από 
58 
τους καθορισμένους στόχους εξαιτίας των υπερβολικών δαπανών για 
μισθούς, προγράμματα κοινωνικών παροχών και αμυντικούς σκοπούς. Η 
προσαρμογή των ενεργειακών τιμών, που θα είχε διευρύνει τη φορολογική 
βάση των κερδών του ενεργειακού τομέα, δεν μπόρεσε να υλοποιηθεί. Στο 
μεταξύ συνεχίστηκε η επιδείνωση των οικονομικών επιδόσεων του κρατικού 
τομέα, με αποτέλεσμα να σημειωθεί διαρθρωτική πτώση των φορολογικών 
εσόδων. Για το σύνολο του έτους το δημοσιονομικό έλλειμμα πλησίασε 
κατά συνέπεια ποσοστό περίπου 7% του ΑΕΠ. Η δημοσιονομική πολιτική που 
εφαρμόστηκε κατά το 1993 ήταν χαλαρή. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού 
αυξήθηκε περαιτέρω, προσεγγίζοντας ποσοστό 11% του ΑΕΠ. 
Η νομισματική πολιτ ική αποτέλεσε αντανάκλαση της ακολουθούμενης 
.δημοσιονομικής πολιτικής. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992, οι 
νομισματικές αρχές συμμορφώθηκαν με τους στόχους κυκλοφορίας χρήματος 
που είχαν συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Η αύξηση των εγχώριων πιστώσεων προς 
την κυβέρνηση περιορίστηκε σε ποσοστό 6% κατά το πρώτο εξάμηνο, τη 
στιγμή που το ευρύτερο επίπεδο τιμών ανήλθε κατά ποσοστό περίπου 40%. 
Κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι τιμές σχεδόν διπλασιάστηκαν. Η 
συνεπακόλουθη αύξηση της χρηματοδότησης του ευρύτερου κυβερνητικού 
έργου κατά ποσοστό μεγαλύτερο από το 110% μέσω της νομισματικής 
κυκλοφορίας, υπερέβη κατά πολύ τους στόχους του οικονομικού 
προγράμματος. Η διεύρυνση των πιστώσεων προς την κυβέρνηση εκμηδένισε 
τις χορηγήσεις προς τον ιδιωτικό τομέα. 
Η εφαρμογή περιοριστικής εισοδηματικής πολιτικής αποτέλεσε μία απο τις 
κύριες συνιστώσες του σταθεροποιητικού προγράμμαατος της κυβέρνησης από 
το Φεβρουάριο του 1991. Η χαλάρωση της πολιτικής αυτής τον Ιούνιο του 
1992, όταν η κυβέρνηση αύξησε το κατώτατο όριο των μισθών και τους 
μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων αποτέλεσε μία από τις κυριότερες αιτίες 
ανόδου του πληθωρισμού κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, ο μέσος 
πραγματικός μισθός αυξήθηκε κατά ποσοστό περίπου 12%, μέσα στο 1992. 
Την 1η Απριλίου του 1993, οι μισθοί των απασχολούμενων στο δημόσιο 
τομέα αυξήθηκαν κατά ποσοστό 44% και εφαρμόστηκε ένα νέο σύστημα 
τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των μισθών, στο οποίο αντικατοπτρίζονταν 
σχεδόν κατά ποσοστό 100% οι αυξήσεις των τιμών, με αποτέλεσμα να 
διαιωνίζεται ο πληθωρισμός. 
2.2. Οικονομικά αποτελέσματα 
Το ΑΕΠ μειώθηκε κατά ποσοστό περίπου 6% μέσα στο 1992 (έπειτα από πτώση 
περίπου 12%, κατά το 1991). Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 11% 
περίπου, σε σύγκριση με μείωση 18,6%, κατά το προηγούμενο έτος. Ο 
τομέας των υπηρεσιών μειώθηκε σε πολύ μικρότερο βαθμό (περίπου 3%) και 
άρχισε να εμφανίζει σημεία ανάκαμψης, λόγω των δραστηριοτήτων του 
ιδιωτικού τομέα και ιδίως του λιανικού εμπορίου. Η γεωργική παραγωγή 
μειώθηκε κατά 7% περίπου. Για το 1993, εκτιμάται ότι το ΑΕΠ θα μειωθεί 
κατά 3 έως 4%. 
Λόγω της ύφεσης των οικονομικών δραστηριοτήτων και των μαζικών 
απολύσεων στον κρατικό τομέα, η ανεργία αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του 
1992 και στις αρχές του 1993 από 10% σε 16%, που αποτελεί και το 
υψηλότερο επίπεδο σε όλη την Ανατολική Ευρώπη. Η ανεργία παρέμεινε 
σταθερή περίπου στα αυτά επίπεδα, από την εποχή εκείνη. Ωστόσο, η 
απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα παρουσίασε δραματική αύξηση. Σύμφωνα με 
τις εκτιμήσεις, στα τέλη του 1992 η αναλογία των εργαζομένων στον 
ιδιωτικό τομέα ανερχόταν σε 14% περίπου της συνολικής απασχόλησης. "Τα 
δευτερογενή εισοδήματα" (ποικίλες μορφές εισοδημάτων από τον ιδιωτικό 
59 
τομέα) εκτιμάται από τις αρχές ότι έχουν αυξηθεί σε σημαντικό βαθμό και 
ότι έχουν καταλήξει να αποτελούν τη δεύτερη σημαντικότερη πηγή 
εισοδήματος για τα νοικοκυριά, στα τέλη του 1992. Οι τάσεις αυτές 
συνεχίστηκαν και το 1993. 
Το ποσοστό του πληθωρισμού, σε μηνιαία βάση, μειώθηκε σε 2% τον Ιούλιο 
του 1992, αλλά αυξήθηκε και πάλι σε 5 έως 6%, στα τέλη του έτους. Το 
ετήσιο ποσοστό του πληθωρισμού ανήλθε σε 91%, κατά το 1992. Το 1993, ο 
ετήσιος ρυθμός του πληθωρισμοί μειώθηκε σε 73% (ο πληθωρισμός στα τέλη 
του έτους ανερχόταν αντίστοιχα σε 79 και 64%, το 1992 και το 1993). 
Επειτα από την πρώτη υποτίμηση που ήταν συνέπεια των συναλλαγματικών 
μεταρρυθμίσεων του Φεβρουαρίου 1991, το lev υποτιμήθηκε βαθμιαία από 18 
περίπου lev ανά δολάριο, τον Απρίλιο του 1991, σε 27 lev ανά δολάριο, 
τον Αύγουστο του 1993. Αυτή η ονομαστική υποτίμηση του βουλγαρικού 
νομίσματος ισοδυναμεί στην ουσία με έντονη πραγματική ανατίμηση του. 
Κατά τους τελευταίους μήνες του 1993 ωστόσο, το εθνικό νόμισμα δέχθηκε 
ισχυρότατες πιέσεις και η υποτίμηση της συναλλαγματικής του ισοτιμίας 
επιταχύνθηκε. Στα τέλη του 1993, η ισοτιμία του lev ανερχόταν σε 32 
lev περίπου ανά δολάριο. 
2.3. Εξωτερικές εξελίξεις 
Η διαρθρωτική μετατόπιση του βάρους του εξωτερικού εμπορίου από τις 
πρώην χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ προς τις δυτικές βιομηχανικές χώρες συνεχίστηκε 
όπως και στο προηγούμενο έτος και κατά το 1992. Οι εξαγωγές σε 
μετατρέψιμο συνάλλαγμα αυξήθηκαν κατά ποσοστό 30% (αντικατοπτρίζοντας 
την ανταγωνιστική τιμή συναλλάγματος, το χαμηλό εργατικό κόστος και το 
πιο φιλελεύθερο εμπορικό καθεστώς), ενώ οι αντίστοιχες εξαγωγές προς 
τις πρώην χώρες της ΚΟΜΕΚΟΝ μειώθηκαν κατά το ήμισυ, μέσα στο 1992. 
Σύμφωνα με τα στοιχεία της εθνικής στατιστικής, το εμπόριο με τις 
Ευρωπαϊκές Κοινότητες αυξήθηκε με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς, με 
αποτέλεσμα το διπλασιασμό τόσο των εισαγωγών, όσο και των εξαγωγών. 
Μία περαιτέρω ώθηση στις εμπορικές συναλλαγές με τις Ευρωπαϊκές 
Κοινότητες αναμένεται να δώσει η πρόσφατη προσωρινή συμφωνία που άρχισε 
να ισχύει στις 31 Δεκεμβρίου 1993. 
Το εμπορικό ισοζύγιο ήταν εξισορροπημένο κατά το 1992, αλλά ενεφάνισε 
πολύ μεγάλο έλλειμμα κατά το 1993, που υπολογίζεται σε 0,5 δισεκατ. 
$ΗΠΑ. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην περιορισμένη εξωτερική 
ανταγωνιστικότητα, συνεπεία των αυξήσεων των μισθών και της πραγματικής 
ανατίμησης του lev, αλλά και στην ύφεση που έπληξε τις εξαγωγικές 
αγορές στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ενώ οφείλεται επίσης στις εμπορικές 
κυρώσεις που επέβαλε ο ΟΗΕ σε βάρος των κρατιδίων που απέμειναν από τη 
Γιουγκοσλαβία (της Σερβίας και του Μαυροβουνίου). Οι κυρώσεις που 
επιβλήθηκαν τον Μάιο του 1992 και έγιναν πολύ αυστηρότερες τον Απρίλιο 
του 1993, όχι μόνο απαγορεύουν τις εξαγωγές στη Σερβία και το 
Μαυροβούνιο, αλλά διαταράσσουν επίσης το εμπόριο με τη Δυτική Ευρώπη, 
φράσσοντας τις μεταφορικές οδούς. Οπως ισχυρίζονται οι βουλγαρικές 
αρχές, οι κυρώσεις κοστίζουν στη χώρα τους 240 εκατ. $ΗΠΑ κάθε μήνα, 
λόγω της απώλειας των εξαγωγών και του αυξημένου μεταφορικού κόστους. 
Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του ΔΝΤ, ο αντίκτυπος που είχαν οι 
κυρώσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Βουλγαρίας αποτελούν 
ένδειξη ότι οι απώλειες ανήλθαν περίπου στο ποσό των 400 εκατ. $ΗΠΑ 
κατά το 1992, και ότι έφθασαν τα 700 εκατ. $ΗΠΑ, το 1993. 
Η εισροή επίσημων κεφαλαίων που ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη, 
60 
υπερκαλύφθηκε από τις εισροές ιδιωτικών κεφαλαίων. Τα κεφάλαια αυτά 
αποτελούσαν έσοδα από τις εξαγωγές και από τον επαναπατρισμό κεφαλαίων 
που είχαν εισρεύσει λόγω της εξαιρετικά υψηλής απόδοσης των εγχώριων 
χρηματικών καταθέσεων σε λέβα. Η Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας (ΕΤΒ) 
μπόρεσε να αυξήσει τα διεθνή αποθέματα της σε ποσό ενός δισεκατ. $ΗΠΑ 
περίπου, που καλύπτει περισσότερο από ένα τρίμηνο εμπορευματικών 
εισαγωγών. Στα τέλη του 1993, τα αποθέματα ήταν σημαντικά χαμηλότερα 
(περίπου 700 εκατ. $ΗΠΑ), γεγονός που οφειλόταν ιδίως στις παρεμβάσεις 
της ΕΤΒ προς υποστήριξη του εθνικού νομίσματος στις αγορές ξένου 
συναλλάγματος. Το επίπεδο των άμεσων ξένων επενδύσεων παρέμεινε ωστόσο 
εξαιρετικά χαμηλό (ανήλθε σε 40 εκατ. δολάρια περίπου, το 1992, και σε 
20 εκατ. $ΗΠΑ, το πρώτο εξάμηνο του 1993), παρά τον ιδιαίτερα 
φιλελεύθερο νόμο που εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 1992, με τον οποίο 
παρέχεται η δυνατότητα ξένων επενδύσεων σε όλους σχεδόν τους τομείς της 
οικονομίας. 
Για να εξασφαλίσει τον ετεροχρονισμό και την αναδιάρθρωση των οφειλών 
του επίσημου εξωτερικού χρέους, η Βουλγαρία κατέληξε τον Δεκέμβριο του 
1992 σε συμφωνία με τους επίσημους πιστωτές της της λέσχης των 
Παρισίων. Η συμφωνία αυτή που κάλυψε ληξιπρόθεσμα χρέη που έπρεπε να 
καταβληθούν μέχρι τον Απρίλιο του 1993, αποτέλεσε τη δεύτερη συμφωνία 
το τύπου αυτού (η πρώτη είχε συναφθεί τον Απρίλιο του 1991). θα 
χρειαστεί να γίνουν διαπραγματεύσεις για τη νέα αναδιάρθρωση του 
επισήμου χρέους, ευθύς μόλις η Βουλγαρία καταλξει σε συμφωνία με το 
ΔΝΤ. 
Η Βουλγαρία διαπραγματευόταν παράλληλα τη συνολική αναδιάρθρωση του 
ιδιωτικού της χρέους (το μεγαλύτερο μέρος του χρέους οφείλεται σε 300 
εμπορικές τράπεζες περίπου). Το Νοέμβριο του 1993, έπειτα από μία 
τριετία παλινδρομήσεων κατά τις διαπραγματεύσεις αυτές, οι αρχές και η 
συμβουλευτική επιτροπή των τραπεζών συμφώνησαν στην ουσία επί των 
παραμέτρων ενός συνολικού προγράμματος μείωσης του χρέους και της 
εξυπηρέτησης του (η κατ'αρχήν συμφωνία για τις κύριες κατευθυντήριες 
γραμμές του προγράμματος είχε ήδη επιτευχθεί τον Νοέμβριο του 1992). 
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, το εμπορικό χρέος της Βουλγαρίας 
(που ανέρχεται περίπου σε 7,3 δισεκατ. $ΗΠΑ, σε κεφάλαιο) θα μειωθεί 
ουσιαστικά μέσω ενός συνδυασμού επαναγοράς του χρέους τοις μετρητοίς 
και μακροπρόθεσμων τίτλων (ομολογιών που θα εκδοθούν υπό το άρτιο στο 
50% της ονομαστικής τους αξίας και ομολογιών μειωμένου επιτοκίου που 
επιβαρύνονται με κάποια προμήθεια). Στην συμφωνία προβλέπεται- η 
διαφορετική αντιμετώπιση των καθυστερούμενων οφειλών από τόκους 
(περίπου 2 δισεκατ. δολάρια) μέσω της επαναγοράς, της πληρωμής τοις 
μετρητοίς και της έκδοσης μακροπρόθεσμων τίτλων, αλλά και μέσω της 
έκδοσης μακροπρόθεσμων ομολογιών υπό το άρτιο, σε 50% της ονομαστικής 
αξίας και ομολογιών μειωμένου επιτοκίου με καταβολή κάποιας προμήθειας. 
Οι καθυστερούμενες οφειλές τόκων (ανέρχονται περίπου σε 2 δισεκατ. 
$ΗΠΑ) θα μετατραπούν σε μακροπρόθεσμες ομολογίες. Το κόστος της 
συμφωνίας πάντως είναι επαχθέστατο για τη Βουλγαρία: οι προμήθειες 
ανέρχονται στο ποσό των 900 εκατ. $ΗΠΑ, ποσό που είναι μεγαλύτερο από 
το σύνολο των διεθνών αποθεμάτων της κεντρικής τράπεζας, ενώ κάθε χρόνο 
πρέπει να καταβάλλεται ποσό 280 εκατ. $ΗΠΑ, για την εξυπηρέτηση του 
χρέους, από τα πρώτα χρόνια της αναδιάρθρωσης (το ποσό αυτό είναι 
σημαντικά υψηλότερο από τα ποσά που είχε αρχίσει να καταβάλει η 
Βουλγαρία από την εποχή που, τους τελευταίους μήνες του 1992 είχε 
αρχίσει να πληρώνει ένα μέρος από τις δόσεις αποπληρωμής τόκων, 
επιδεικνύοντας με την χειρονομία της αυτή την καλή της βούληση. Οι 
πληρωμές αυτές διακόπηκαν ωστόσο αργότερα, για να αρχίσουν και πάλι 
μόλις το Δεκέμβριο του 1993). 
61 
3. Η διαδικασία διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων κατά το χρονικό 
διάστημα 1992-1993 
3.1. Ελευθέρωση 
Επειτα από την ιδιαίτερα εκτεταμένη απελευθέρωση των τιμών που 
πραγματοποιήθηκε στην αρχική φάση του προγράμματος μεταρρυθμίσεων, οι 
έλεγχοι εξακολούθησαν να διεξάγονται στα τέλη του 1991 μόνο για τις 
τιμές των ενεργειακών και των γεωργικών προϊόντων. Παρά τις 
επανειλημμένες ονομαστικές αυξήσεις που έγιναν κατά το 1992 και το 
1993, οι περισσότερες ενεργειακές τιμές (για το ηλεκτρικό ρεύμα, τη 
θέρμανση και το κάρβουνο) συνέχισαν να είναι χαμηλότερες του κόστους. 
Μόνο οι τιμές των πετρελαϊκών προϊόντων ελευθερώθηκαν στην ουσία, 
εφόσον κάθε μήνα προσαρμόζονται, με βάση ένα τύπο που τις διασυνδέει με 
τις παγκόσμιες τιμές. Ο αριθμός των γεωργικών προϊόντων που υπόκειται 
σε περιορισμούς των τιμών μειώθηκε τον Μάιο του 1992. Οπως εκτιμάται, 
οι τιμές για ποσοστό 85 με 90% του συνολικού κύκλου εργασιών του 
λιανικού εμπορίου διαμορφώνονται ελεύθερα. 
Στον τομέα της φιλελευθεροποίησης του εξωτερικού εμπορίου, τον Ιούλιο 
του 1992, τροποποιήθηκε το δασμολογικό καθεστώς ενώ καθιερώθηκε ένα 
νέο απλουστευμένο σύνολο δασμών. Στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος, το 
ανώτατο όριο του δασμού ανέρχεται σε 40% και ο (μη σταθμισμένος) μέσος 
όρος του δασμού σε 18%. Σε σύγκριση με αυτό, η Τσεχοσλοβακία η 
Ουγγαρία και η Πολωνία εφάρμοζαν ένα μέσο επίπεδο μη σταθμισμένου 
δασμού κυμαινόμενου ύψους 9 έως 14%, το 1992. Το 1992 Ο μέσος 
σταθμισμένος δασμός της Βουλγαρίας ανερχόταν σε 10,6%. Οι εξαγωγικοί 
περιορισμοί, οι οποίοι καταργήθηκαν κατά το μεγαλύτερο τους μέρος στις 
αρχές του 1991, εξακολούθησαν να είναι περιορισμένοι με βάση τα διεθνή 
πρότυπα, παρά το ότι καθιερώθηκαν εκ νέου ποσοτικοί περιορισμοί για ένα 
περιορισμένο αριθμό προϊόντων, τον Ιούλιο του 1992 και τον Ιανουάριο 
του 1993, καθώς οι απαιτούμενες άδειες για ορισμένα γεωργικά προϊόντα 
αντικαταστάθηκαν από τους εξαγωγικούς φόρους. 
3.2. Αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων 
Το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που εγκαινιάστηκε στις αρχές 
του 1991, σημείωσε σημαντική πρόοδο κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992, 
όταν θεσπίστηκαν ορισμένα σημαντικά μέτρα. Κατά το χρονικό διάστημα 
από το Δεκέμβριο του 1991 έως το Φεβρουάριο του 1992 θεσπίστηκε η 
σχετική νομοθεσία με την οποία παρεχόταν η δυνατότητα επιστροφής των 
καταστημάτων και των μικρών επιχειρήσεων στους παλαιούς ιδιοκτήτες. Ο 
νόμος για την ιδιωτικοποίηση της γεωργικής γης αναθεωρήθηκε τελικά τον 
Απρίλιο του 1992 και στα τέλη του 1993 είχε αποδοθεί στους ιδιοκτήτες 
ποοστό περίπου 40% των γεωργικών γαιών. Συνεπεία της εφαρμογής του 
εταιρικού νόμου του 1991, 2000 μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις 
κρατικής ιδιοκτησίας μετατράπηκαν το Νοέμβριο του 1992 σε ιδιωτικές 
εταιρείες, με μοναδικό μέτοχο τους το κράτος. Τον Απρίλιο του 1992 
υιοθετήθηκε ο γενικός νόμος για την ιδιωτικοποίηση τόσο των μικρών τόσο 
και των μεγάλων επιχειρήσεων κρατικής ιδιοκτησίας και το Δεκέμβριο 
ανακοινώθηκε το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης 1600 εταιρειών. 
Παρά το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά υλοποιήθηκαν με βραδύτερους ρυθμούς 
απ'ό,τι αρχικά προβλεπόταν (κυρίως λόγω της έλλειψης πολιτικής 
συναίνεσης) στα τέλη του 1992 έκανε την εμφάνιση του ένας νέος 
62 
δυναμικός τομέας μικρών λιανικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων παροχής 
υπηρεσιών, ιδίως στις πόλεις. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ποσοστό 46% της 
περιουσίας είχε ήδη αποδοθεί στους παλαιούς ιδιοκτήτες. Οπως συνολικά 
εκτιμάται, η αναλογία του ιδιωτικού τομέα στο συνολικό λιανικό και 
χονδρικό εμπόριο ανήλθε σε 50%, κατά το 1992, ενώ το ποσοστό του επί 
της συνολικής προστιθέμενης αξίας της βουλγαρικής οικονομίας κυμάνθηκε 
από 15 έως 30%. 
3.3. Οι μεταρρυθμίσεις στον χρηματοοικονομικό τομέα 
Οι μεταρρυθμίσεις στο χρηματοοικονομικό τομέα συνεχίστηκαν και κατά το 
1992, με την έγκριση του νόμου για τις τραπεζικές και πιστωτικές 
δραστηριότητες. Το νομικό πλαίσιο για τη δημιουργία ενός σύγχρονου 
τραπεζικού συστήματος έχει ήδη δημιουργηθεί. Σε αυτό συμπεριλαμβάνονται 
οι διατάξεις για την ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα και τον ιδιωτικό 
τραπεζικό τομέα. Το Σεπτέμβριο του 1992, η Εθνική Τράπεζα της 
Βουλγαρίας καθιέρωσε επίσης νέες ρυθμίσεις για τις πληρωμές και τους 
συμψηφισμούς. Ενα δεύτερο χρηματιστήριο που διαπραγματεύεται 
περιορισμένο αλλά αυξανόμενο αριθμό μετοχών, δημιουργήθηκε στις αρχές 
του 1992. Στα μέσα του 1993, η αξία των συνδυασμένων εμπορικών 
πράξεων και των δύο χρηματιστηρίων από κοινού ανερχόταν σε μερικά εκατ. 
lev, κάθε εβδομάδα. 
Παρά τα επιτεύγματα αυτά, πολλά κύρια προβλήματα του χρηματοοικονομικού 
τομέα παρέμειναν σε ευρύτατο βαθμό ανεπίλυτα και εξακολουθεί να υπάρχει 
απόλυτη ανάγκη εκσυγχρονισμού του τραπεζικού συστήματος και 
αναδιάρθρωσης του μετοχικού κεφαλαίου. Στα στοιχεία του ενεργητικού 
των τραπεζών περιλαμβάνονται πολλά ανεξόφλητα δάνεια προς τις 
επιχειρήσεις. Τα μέτρα μερικής εκκαθάρισης των επισφαλών χρεών που 
εφαρμόστηκαν κατά το παρελθόν και που προβλέπεται να τεθούν σε εφαρμογή 
το 1994 (συνεπεία της έγκρισης του νόμου για τις παλαιότερες οφειλές 
προ του 1991) εξακολουθούν να είναι ανεπαρκή για να εξυγιανθεί το 
ισοζύγιο των εμπορικών τραπεζών, ο τομέας των κρατικών επιχειρήσεων 
χωλαίνει και είναι βυθισμένος στα χρέη (τα χρέη μεταξύ επιχειρήσεων 
ενδέχεται να αντιστοιχούν περίπου στο 1/4 της αξίας της βιομηχανικής 
παραγωγής). Οι ανασταλτικοί περιορισμοί του προϋπολογισμού για τις 
επιχειρήσεις εξακολουθούν να παραμένουν υπερβολικά ήπιοι, εν μέρει 
επειδή δεν έχουν εκδοθεί ακόμα οι ουσιαστικές πτωχευτικές διατάξεις. 
Αυτή η έλλειψη επαρκούς πτωχευτικής νομοθεσίας και τραπεζικής εποπτείας 
(οι κανονισμοί εποπτείας και ελέγχου εγκρίθηκαν μόλις το δεύτερο 
εξάμηνο του 1993) επιτρέπει στις ζημιογόνες επιχειρήσεις να αποροφούν 
μεγάλο μερίδιο της εγχώριας αποταμίευσης, περιορίζοντας έτσι το πεδίο 
πραγματοποίησης επενδύσεων και ανάπτυξης για τις ιδιωτικές 
επιχειρήσεις. Κάποια πρόοδος σημειώθηκε με την αναδιάρθρωση του 
τραπεζικού συστήματος, χωρίς ωστόσο να έχει ολοκληρωθεί η ενοποίηση των 
υπαρχουσών εμπορικών τραπεζών σε ένα μικρό αριθμό βιώσιμων μονάδων. Η 
διαδικασία της βαθμιαίας αναδιάρθρωσης του κεφαλαίου των τραπεζών 
προόδευσε με βραδείς μόνο ρυθμούς, λόγω του κόστους της για τον 
προϋπολογισμό. 
3.4. θεσμική ενίσχυση των δημοσιονομικών 
Με την έγκριση από το Κοινοβούλιο των νέων φορολογικών νόμων (για το 
ΦΠΑ, το φόρο εισοδήματος και τον φόρο επί των κερδών) κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του 1993, ολοκληρώθηκε στην ουσία το νέο φορολογικό καθεστώς τα 
θεμέλια του οποίου είχαν ήδη τεθεί πολύ νωρίς, από το 1991. Σε 
63 
συνδυασμό με τη νομοθεσία που ορίζει τα της διαδικασίας κατάρτισης του 
προϋπολογισμού και τα θέματα της φορολογικής διοίκησης, η θέσπιση των 
νέων νομοθετικών διατάξεων αντιμετωπίζεται ως σημαντικό βήμα στην 
πορεία προς τη θεσμική ενίσχυση των δημοσιονομικών. 
4. Κοινοτική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια κατά το 1992-1993 
και προοπτικές 
Το κοινοτικό δάνειο ύψους 110 εκατ. ECU προβλεπόταν να εκταμιευθεί σε 
δύο δόσεις. Η εκταμίευση κάθε δόσης είχε εξαρτηθεί από την εκπλήρωση 
ορισμένων συγκεκριμένων όρων. Ειδικότερα, λαμβανομένης υπόψη της 
σημαντικής καθυστέρησης που σημειώθηκε στην υλοποίηση της δέσμης μέτρων 
παροχής βοήθειας της ομάδας των είκοσιτεσσάρων χωρών κατά το 1991 (που 
συχνά οφειλόταν στην έλλειψη αποδοτικότητας της βουλγαρικής πλευράς) 
αλλά και της αβεβαιότητας που επικρατούσε σχετικά με την έκβαση των 
διαπραγματεύσεων για την αναδιάρθρωση του εξωτερικού χρέους της χώρας, 
η αποδέσμευση της πρώτης δόσης του δανέ ίου εξαρτήθηκε από την εκπλήρωση 
δύο συγκεκριμένων όρων: (i) ότι οι βουλγαρικές αρχές θα λάμβαναν τα 
αναγκαία μέτρα για να επιτραπεί η χορήγηση των ποσών που είχαν 
δεσμευθεί να χορηγήσουν τα μη κοινοτικά μέλη της ομάδας των είκοσι 
τεσσάρων χωρών, στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων παροχής βοήθειας του 
1991, και (ii) ότι η Βουλγαρία και οι εμπορικές τράπεζες - πιστωτές 
της θα κατέληγαν σε μία κατά βάση συμφωνία όσον αφορά το σύνολο των 
κατευθυντηρίων γραμμών που θα ίσχυαν σε μία μελλοντική συμφωνία 
αναδιάρθρωσης του χρέους. Η δεύτερη δόση προβλεπόταν να εκταμιευθεί 
όταν θα είχε πραγματοποιηθεί αποφασιστική πρόοδος προς την κατεύθυνση 
της συνολικής αναδιάρθρωσης του μεσοπρόθεσμου εμπορικού χρέους και 
υπαγόταν στον όρο της θετικής αξιολόγησης από την πλευρά της Επιτροπής 
της προόδου που θα είχε σημειωθεί στους τομείς της οικονομικής 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων, με βάση τα επακριβή κριτήρια που 
επρόκειτο να καθοριστούν στο μνημόνιο συμφωνίας. 
Στα τέλη του 1992, η Βουλγαρία είχε ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις 
παροχής βοήθειας με τα περισσότερα μέλη της ομάδας των είκοσι τεσσάρων 
που είχαν αναλάβει δεσμεύσεις το 1992. Η Βουλγαρία είχε επίσης 
καταλήξει σε συμφωνία με τους εμπορικούς της πιστωτές σχετικά με τις 
παραμέτρους που θα ίσχυαν για το μελλοντικό συνολικό πακέτο μέτρων 
αναδιάρθρωσης του χρέους. Η εφαρμογή της κοινοτικής βοήθειας 
καθυστέρησε παρ·όλα αυτά, καθώς δεν επιτεύχθηκαν οι όροι της συμφωνίας 
stand-by του 1992 με το ΔΝΤ και οι αρχές άρχισαν τις διαπραγματεύσεις 
για τη σύναψη ενός νέου χρηματοδοτικού προγράμματος με το Ταμείο. Για 
τους ίδιους λόγους δεν εκταμιεύθηκε μέχρι σήμερα, καμία άλλη βοήθεια 
από την ομάδα των είκοσιτεσσάρων στο πλαίσιο της συμπληρωματικής δέσμης 
μέτρων για το 1992-1993. 
Η κατάσταση δεν μεταβλήθηκε κατά το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του 
1993, καθώς οι διαβουλεύσεις για τη σύναψη ενός νέου προγράμματος που 
θα υποστηριζόταν από το ΔΝΤ δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν. Ωστόσο, με 
την εκπνοή του 1993, σημειώθηκαν δύο σημαντικές εξελίξεις, οι οποίες 
έθεσαν κατά βάση και πάλι τους όρους για να αρχίσει εκ νέου η παροχή 
της βοήθειας της Κοινότητας και της ομάδας των ε ι κοσ ι τ εσσάρων προς τη 
Βουλγαρία. Επιτεύχθηκε συμφωνία για την αναδιάρθρωση του εμπορικού 
χρέους, με την οποία εξομαλύνεται η θέση της Βουλγαρίας ως οφειλέτριας 
και αποσαφηνίζονται οι μεσοπρόθεσμες χρηματοδοτικές της ανάγκες. 
Επίσης επήλθε κατά βάση συμφωνία για τη σύναψη ενός νέου διακανονισμού 
stand-by με το Ταμείο. 
64 
V. ΡΟΥΜΑΝΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Τον Ιούλιο του 1991, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε να χορηγήσει στη 
Ρουμανία μία πρώτη μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια ύψους 370 εκατ. 
ECU, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της ομάδας των είκοσιτεσσάρων, 
απώτερος στόχος της οποίας ήταν η χορήγηση συνολικής βοήθειας ενός 
δισεκατ. $ΗΠΑ. Με την πρωτοβουλία υποστηριζόταν το ευρύτατο πρόγραμμα 
μεταρρυθμίσεων με το οποίο επιδιωκόταν να σταθεροποιηθεί η οικονομική 
κατάσταση και να εγκαινιαστεί η διαδικασία μετασχηματισμού από ένα 
καθεστώς απόλυτα συγκεντρωτικού σχεδιασμού σε μία οικονομία που 
διέπεται από τα κριτήρια της αγοράς, έπειτα από τη μακροχρόνια περίοδο 
πολιτικής αναταραχής που είχε διαδεχθεί την κατάρευση του καθεστώτος 
Τσαουσέσκου Η χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και της 
ομάδας των είκοσιτεσσάρων θα συμπλήρωνε τη βοήθεια στο πλαίσιο της 
συμφωνίας stand-by του ΔΝΤ. 
Οπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη έκθεση, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε 
στη φιλελευθεροποίηση της οικονομίας, δεν μπόρεσαν να επιτευχθούν οι 
κυριότεροι σταθεροποιητικοί στόχοι που καθορίζονταν στο πρόγραμμα 
μακροοικονομικών αναπροσαρμογών των αρμοδίων αρχών για το 1991. Η 
παραγωγή μειώθηκε σημαντικά (κατά ποσοστό 13% περίπου). Ο πληθωρισμός 
επιταχύνθηκε στο τέλος του έτους και έφθασε περίπου σε 20%, σε μηνιαία 
βάση, τον Ιανουάριο του 1992. Αυτό αποτελούσε αντανάκλαση τόσο της 
απότομης υποτίμησης που ακολούθησε την ενοποίηση της τιμής 
συναλλάγματος τον Νοέμβριο, όσο και της συμβιβαστικής πολιτικής που 
ήταν συνέπεια της ταχύτατης αύξησης των καθυστερούμενων οφειλών στις 
δοσοληψίες μεταξύ των επιχειρήσεων. Τα εξωτερικά αποθέματα 
εκμηδενίστηκαν. Η παράλειψη από την πλευρά των μη κοινοτικών χωρών να 
ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει και η συνεπακόλουθη 
καθυστέρηση εκταμίευσης της εξωτερικής βοήθειας ευθύνονταν εν μέρει 
για αυτή την αδυναμία εκπλήρωσης των καθορισμένων στόχων, ιδίως σε ό,τι 
αφορά τον αντικειμενικό στόχο των διεθνών αποθεμάτων. 
Βασιζόμενες στις εμπειρίες του 1991, οι ρουμανικές αρχές καθόρισαν ένα 
νέο πρόγραμμα για το 1992, κύριος στόχος του οποίου ήταν η αποκατάσταση 
της μακροοικονομικής σταθερότητας, με την εμβάθυνση των 
μεταρρυθμιστικών διαδικασιών. Οσον αφορά τους στόχους της 
σταθεροποιητικής πολιτικής, πρόθεση των αρχών ήταν να επιβραδυνθεί η 
μείωση του πραγματικού ρυθμού οικονομικών δραστηριοτήτων (σε 5%), να 
μειωθεί δραστικά το ποσοστό του πληθωρισμού (σε 1,5%, σε μηνιαία βάση, 
στα τέλη του έτους) και να αυξηθούν τα διεθνή αποθέματα σε 1,7 μήνες 
εισαγωγών στα τέλη του έτους). Για να πετύχουν τους στόχους αυτούς, οι 
αρχές είχαν την πρόθεση να εφαρμόσουν α\>σΊτ\ρά δημοσιονομικά και 
νομισματικά μέτρα, να ασκήσουν δρακόντια εισοδηματική πολιτική και να 
επιβάλουν μία σταθερή τιμή συναλλάγματος. Στα μέτρα διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων περιλαμβάνονταν η ελευθέρωση των τιμών, οι 
ιδιωτικοποιήσεις και η επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας με την 
αναδιάρθρωση των κρατικών επιχειρήσεων. Για να υποστηριχθεί το 
ρουμανικό οικονομικό πρόγραμμα, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε στις 27 
Νοεμβρίου 1992 να χορηγήσει στη Ρουμανία ένα άλλο μεσοπρόθεσμο δάνειο 
ύψους 80 εκατ. ECU, για να βοηθήσει την χώρα να συνεχίσει τη διαδικασία 
οικονομικών μεταρρυθμίσεων της και για να ενισχυθεί η αποθεματική θέση 
65 
της κεντρικής τράπεζας.(3) Η βοήθεια διατέθηκε στο πλαίσιο της 
πρωτοβουλίας της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων για την παροχή συνολικής 
βοήθειας ύψους 180 εκατ. $ΗΠΑ, που θα συμπλήρωνε τη βοήθεια που θα 
παρείχε το ΔΝΤ, στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by που είχε εγκριθεί 
στα τέλη Μαίου του 1992. 
Το κοινοτικό δάνειο εκταμιεύθηκε σε μία ενιαία δόση, το Φεβρουάριο του 
1993, έπειτα από τη θετική αξιολόγηση της προόδου στους τομείς της 
οικονομικής σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων. 
2. Μακροοικονομικές επιδόσεις κατά το 1992 
Η κυβέρνηση εξακολούθησε να εφαρμόζει συνετή δημοσιονομική και 
νομισματική πολιτική και επέβαλε περιορισμούς στους μισθούς κατά το 
μεγαλύτερο διάστημα του 1992. Τα μέτρα σε όλους τους τομείς' - κλειδιά 
αποδείκνυαν την απόλυτη προσήλωση της κυβέρνησης στην εφαρμογή του 
σταθεροποιητικού προγράμματος: η σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων 
προς στήριξη της κατανάλωσης εγκαινιάστηκε με την αρχική μείωση κατά 
25% τον Μάϊ'ο και συνεχίστηκε με την περαιτέρω μείωση κατά 25% τον 
Σεπτέμβριο. Το επιτόκιο αναχρηματοδότησης της Εθνικής Τράπεζας της 
Ρουμανίας (ΕΤΡ) αυξήθηκε σε 80%, τον Μάϊ'ο, σε μία προσπάθεια να 
διασφαλισθεί ότι το ύψος του επιτοκίου θα παρέμενε θετικό, σε 
πραγματική αξία. Η απελευθέρωση της τιμής του συναλλάγματος άρχισε 
τέλος να ισχύει από τις 2 Ιουνίου, έπειτα από την κατάργηση της 
απαίτησης εκχώρησης του κατά ποσοστό 100%, ένα μήνα νωρίτερα. 
Στο δημοσιονομικό τομέα, για να ισοφαριστεί η σημαντική διάβρωση της 
φορολογικής βάσης κατά τη διάρκεια του έτους, αυξήθηκαν οι ονομαστικοί 
συντελεστές φορολογίας και περιορίστηκαν οι δαπάνες του κρατικού 
προϋπολογισμού και των κυριότερων ταμείων κοινωνικής ασφάλισης. Με τον 
τρόπο αυτό, το ενοποιημένο έλλειμμα των εν λόγω οργανισμών ανήλθε σε 
μόλις 1% του ΑΕΠ, εκπληρώνοντας απόλυτα τον προγραμματισμένο στόχο. 
Οπως αποδεικνύεται ωστόσο από τις μακροοικονομικές εξελίξεις κατά το 
1992, τα αποτελέσματα του οικονομικού προγράμματος της κυβέρνησης ήταν 
διφορούμενα. Οι αρχές σημείωσαν κάποια επιτυχία στον περιορισμό του 
πληθωρισμού, αλλά οι οικονομικές δραστηριότητες παρέμειναν ισχνές. Ο 
πληθωρισμός περιορίστηκε δραματικά σε περίπου 3%, σε μηνιαία βάση, τον 
Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1992, αλλά έπειτα από τον νέο γύρο 
αναπροσαρμογής των τιμών των επιδοτούμενων καταναλωτικών αγαθών το 
Σεπτέμβριο, εκτοξεύθηκε στο ασύλληπτα υψηλό επίπεδο του 10%, σε μηνιαία 
βάση, στα τέλη του έτους. Η συνολική παραγωγή μειώθηκε κατά το 1992 
κατά ποσοστό περίπου 15%. Η μείωση αυτή έγινε ιδιαίτερα αισθητή στο 
βιομηχανικό τομέα, στον οποίο η παραγωγή υποχώρησε κατά 23% περίπου. Η 
ανεργία αυξήθηκε από 3% σε 9% του εργατικού δυναμικού. Οι 
δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν ωστόσο με ταχύ ρυθμό, 
αντανακλώντας σε μεγάλο βαθμό την ιδιωτικοποίηση της γεωργίας και, σε 
κάποια έκταση, τα πρώτα βήματα ανάπτυξης των ιδιωτικών δραστηριοτήτων 
στον τομέα της παροχής υπηρεσιών. Στα τέλη του έτους, ο ιδιωτικός 
τομέας παρήγαγε ποσοστό περίπου 28% του ΑΕΠ. 
Το ισοζύγιο πληρωμών παρέμεινε στα προβλεπόμενα πλαίσια κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1992. Κατά το τρίτο τετράμηνο, το ισοζύγιο εξωτερικών 
συναλλαγών βελτιώθηκε σε αξιοσημείωτο βαθμό, σημειώνοντας πλεόνασμα 100 
εκατ. $ΗΠΑ, καθώς συνεχίστηκαν οι εξαγωγές με έντονο ρυθμό, ενώ οι 
εισαγωγές μειώθηκαν απότομα. Κατά το τελευταίο τετράμηνο του 1992 
(3) Απόφαση 92/551/ΕΟΚ, Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 353 της 3.12.1992, 
σ.30 
66 
ωστόσο, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε ενώ 
για το σύνολο του έτους κυμάνθηκε σε ποσοστό περίπου 8% του ΑΕΠ. 
Η επίσημη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών από την Κοινότητα και τις 
άλλες χώρες της ομάδας των ε ίκοσιτεσσάρων αναμενόταν να ανέλθει σε 217 
εκατ. $ΗΠΑ, κατά το 1992, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς του 
εκταμιευμένου ποσού ύψους 737 εκατ. $ΗΠλ, το οποίο αντιστοιχούσε στη 
συνολική βοήθεια στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών για το 1991. Το 
μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας για το οικονομικό έτος 1991 εκταμιεύθηκε 
κατά το 1992. Οσον αφορά τη δέσμη μέτρων παροχής βοήθειας στο ισοζύγιο 
πληρωμών για το 1992, που προορίζεται να καλύψει το εξακριβωμένο 
χρηματοδοτικό έλλειμμα των 180 εκατ. $ΗΠΑ, οι δεσμεύσεις ανήλθαν μόλις 
στο ποσό των 111 εκατ. $ΗΠΑ (συμπεριλαμβανομένου του ποσού των 80 εκατ. 
ECU από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες) ενώ κατά το 1992 δεν εκταμιεύθηκε 
κανένα ποσό. Κατά συνέπεια δεν επιτεύχθηκε ο στόχος για το ισοζυγίο 
πληρωμών για όλο το 1992. 
3. Διαρθρωτικές μεταρρρυθμίσεις κατά το 1992 
Σημαντική ήταν η πρόοδος που σημειώθηκε στην εφαρμογή των μέτρων 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων: οι τιμές ουσιαστικά ελευθερώθηκαν, οι 
επιδοτήσεις μειώθηκαν, το εξωτερικό εμπόριο απελευθερώθηκε, 
δημιουργήθηκε ένας οργανισμός που επιφορτίστηκε με το έργο της 
διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων, διανεμήθηκαν τίτλοι ιδιοκτησίας, 
μειώθηκαν οι καθυστερούμενες οφειλές των κρατικών επιχειρήσεων και 
θεσπίστηκε η σχετική νομοθεσία για τις ξένες επενδύσεις. 
Υπήρξε ωστόσο κάποια καθυστέρηση σε ορισμένους τομείς των 
μεταρρυθμίσεων. Η συναλλαγματική ισοτιμία που προσκολλήθηκε στο 
δολάριο κατά το τελευταίο τρίμηνο του 1992, καθηλώθηκε σε απαράδεκτα 
επίπεδα, αν ληφθεί υπόψη το τρέχον ποσοστό πληθωρισμού. Αυτό είχε ως 
συνέπεια να κάνει εκ νέου την εμφάνιση της η παράλληλη αγορά 
συναλλάγματος, στην οποία η πώληση του εθνικού νομίσματος γινόταν σε 
τιμές μειωμένες κατά 20 έως 25%. Οι αιτήσεις των εισαγωγέων να τους 
χορηγηθεί ξένο συνάλλαγμα δεν ικανοποιούνταν πλήρως και έπειτα από την 
κατάργηση της απαίτησης για τους εξαγωγείς, να καταθέτουν το 
συνάλλαγμα, τον Ιούνιο του 1992, οι εξαγωγείς αύξησαν τις καταθέσεις 
τους σε ξένο νόμισμα. Στη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων σημειώθηκαν 
καθυστερήσεις, που επηρέασαν τόσο το ταχύρρυθμο πρόγραμμα 
ιδιωτικοποιήσεων για τις μικρότερες δευτερεύουσες μονάδες, όσο και το 
πρότυπο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. 
Σημειώθηκε επίσης καθυστέρηση στην θέσπιση ενός επαρκούς νομοθετικού 
πλαισίου για τις πτωχεύσεις. 
4. Επανεξέταση των κριτηρίων των επιδόσεων από τα οποία εξαρτάται 
η χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Στο μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής και της Ρουμανίας 
προβλεπόταν ότι θα γινόταν αξιολόγηση της προόδου που σημειώθηκε κατά 
την εφαρμογή της σταθεροποιητικής πολιτικής και της πολιτικής 
διαρθρωτικών αναπροσαρμογών. Τα ποσοτικά κριτήρια των επιδόσεων 
ταυτίζονταν με τα κριτήρια που θεσπίζονταν στη συμφωνία stand-by του 
ΔΝΤ, η οποία είχε εγκριθεί το Μάϊ'ο του 1992. Τα κριτήρια διαρθρωτικής 
προσαρμογής είχαν ειδικά σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της προόδου 
στους κυριότερους τομείς των μεταρρυθμίσεων. 
67 
Η επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης έγινε το Δεκέμβριο του 1992. Την 
εποχή εκείνη το ΔΝΤ είχε ολοκληρώσει την ενδιάμεση επανεξέταση του. 
Είχαν τηρηθεί όλα τα ποσοτικά μακροοικονομικά κριτήρια επιδόσεων για τα 
τέλη Ιουνίου και τέλη Σεπτεμβρίου και το ΔΝΤ προχώρησε σε εκταμίευση 
των πρώτων τριών δόσεων της πίστωσης stand-by. Το ύψος των καθαρών 
πιστώσεων προς την κυβέρνηση μειώθηκε κατά το πρώτο εννεάμηνο του 1992, 
καθώς η δημοσιονομική θέση είχε καταστεί πλεονασματική κατά το τρίτο 
τετράμηνο. Η καθαρή εγχώρια θέση παρέμεινε σαφώς χαμηλότεερη από το 
όριο του προγράμματος. Τα διεθνή αποθεματικά είχαν αυξηθεί μέχρι το 
Σεπτέμβριο σε ευθυγράμμιση με τους στόχους του προγράμματος μέχρι το 
Σεπτέμβριο, παρά την καθυστέρηση στην εκταμίευση ποσών από επίσημες 
τπτγές, λόγω της αξιοσημίωτης βελτίωσης του ισοζυγίου τρεχουσών 
συναλλαγών. 
Τα κριτήρια διαρθρωτικών επιδόσεων που περιλαμβάνονοταν στο μνημόνιο 
συμφωνίας επανεξετάστηκαν από τους υπαλλήλους της Επιτροπής σε 
συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές. Από τα πορίσματα για τα κριτήρια 
αυτά που συνοψίζονται συνέχεια προκύπτει ότι και αυτοί οι όροι 
εκπληρώθηκαν επίσης σε ευρύτατο βαθμό. Με γνώμονα την αξιολόγηση αυτή, 
το κοινοτικό δάνειο εκταμιεύθηκε το Φεβρουάριο του 1993. 
4.1. Τιμές και επιδοτήσεις 
Την 1η Μαΐου και την 1η Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση αύξησε τις τιμές των 
καταναλωτικών αγαθών που εξακολουθούσαν να υπάγονται σε έλεγχους, 
περικόπτοντας κατά 50% τις επιδοτήσεις για τα προϊόντα αυτά. Πρόθεση 
της κυβέρνησης ήταν να καταργήσει τις εναπομένουσες επιδοτήσεις κατά το 
πρώτο εξάμηνο του 1993. Σε ό,τι αφορά τις ενεργειακές τιμές, η 
κυβέρνηση εξακολούθησε να τις ευθυγραμμίζει με τις τιμές της παγκόσμιας 
αγοράς για το ακάθαρτο πετρέλαιο, το ηλεκτρικό ρεύμα, τον άνθρακα και 
τον λιγνίτη και αύξησε την τιμή του φυσικού αερίου κατά 10% ανά 
τρίμηνο, σε πραγματική αξία. 
4.2. Εξωτερικό εμπόριο 
Ολες οι εξαγωγικές ποσοστώσεις, αλλά και οι απαιτούμενες άδειες για την 
πραγματοποίηση εισαγωγών και εξαγωγών καταργήθηκαν με εξαίρεση τα αγαθά 
που εξακολουθούν να υπάγονται σε καθεστώς ελέγχου των τιμών και 
επιδοτήσεων και ορισμένα αγαθά στρατηγικής σημασίας. 
4.3. Ιδιωτικοποιήσεις 
Ιδρύθηκαν τα ταμεία ιδιωτικής ιδιοκτησίας και τα ταμεία κρατικής 
ιδιοκτησίας και άρχισαν να διαμοφώνουν την εσωτερική οργανωτική υποδομή 
τους. Ο εθνικός οργανισμός ιδιωτικοποιήσεων προχώρησε σε διανομή 
πιστοποιητικών ιδιοκτησίας που αντιπροσώπευαν ποσοστό 28% της 
τραπεζικής αξίας των εμπορικών εταιρειών (ποσοστό περίπου αντίστοιχο με 
το 92% των πιστοποιητικών απομένει να διανεμηθεί). 
Από τις 3000 μονάδες που είχαν επιλεγεί για το αρχικό κύμα 
ιδιωτικοποιήσεων μικρής κλίμακας οι 1,214 είχαν πωληθεί έως τα μέσα 
Νοεμβρίου ενώ τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής καθιστούσαν 
επιτακτική την ολοκλήρωση του μεγαλύτερου όγκου των εν λόγω 
ιδιωτικοποιήσεων έως τα τέλη του έτους. Στον τομέα αυτό, στον οποίο 
68 
σημειώθηκαν ορισμένες καθυστερήσεις, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να 
επιταχύνει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης. 
Σε ό,τι αφορά τις τριάντα εταιρείες που είχαν επιλεγεί για το πρώτο 
κύμα πρότυπων ιδιωτικοποιήσεων, οι οκτώ ιδιωτικοποιήθηκαν, ενώ δέκα 
οκτώ άλλες προετοιμάζονται προς ιδιωτικοποίηση. Από αυτές οι έξι 
βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο των διαπραγματεύσεων. 
4.4. Δημοσιονομική πειθαρχία των επιχειρήσεων 
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία των επιχειρήσεων, εκδόθηκε 
ένας νέος νόμος για την επιβολή της δημοσιονομικής πειθαρχίας στις 
επιχειρήσεις (νόμος 76), στις 16 Ιουλίου 1992, ενώ στη συνέχεια 
ακολούθησε η έκδοση της κυβερνητικής απόφασης υπό αριθμό 701/1992, για 
τον αυτό σκοπό. Με το νόμο καθιερώνονται διαδικασίες, βάσει των οποίων 
οι πιστωτές μπορούν να μηνύσουν τους οφειλέτες για τις εκπρόθεσμες 
οφειλές τους, ενώ προσδιορίζονται τα μέτρα στα οποία μπορεί να 
προσφύγουν κατά των επιχειρήσεων που αθετούν τις υποχρεώσεις τους, όπως 
η κατάσχεση χρημάτων ή εμπραγμάτων περιουσιακών στοιχείων, ή η 
αναγκαστική αναδιάρθρωση και εκκαθάριση. Συνεπεία των μέτρων αυτών, τα 
καθυστερούμενα ποσά από τις κρατικές επιχειρήσεις υποχώρησαν από 
ποσοστό 25% του συνολικού κύκλου εργασιών των κρατικών επιχειρήσεων τον 
Ιούνιο, σε 15%, τον Οκτώβριο. Για να μειωθούν εξάλλου οι 
καθυστερούμενοι φόροι, η κυβέρνηση αύξησε το ύψος των προστίμων για τις 
εκπρόθεσμες φορολογικές οφειλές, ούτως ώστε να είναι ανώτερο από το 
επίπεδο του επιτοκίου της αγοράς. 
4.5. Επενδύσε ις 
Σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις, θεσπίστηκε ο νόμος με τον οποίο παρέχεται 
η δυνατότητα ελεύθερου επαναπατρισμού των κερδών στους αλλοδαπούς 
επενδυτές. 
5. Εξελίξεις κατά το 1993 και προοπτικές 
Από τις μακροοικονομικές εξελίξεις κατά το 1993 προκύπτει ότι η πρόοδος 
της σταθεροποιητικής πορείας ήταν περιστασιακή. Εξακολούθησε η 
αναζωπύρωση του πληθωρισμού, με τις τιμές να αυξάνονται περίπου κατά 
300% σε ετήσια βάση. Η επίσημη τιμή συναλλάγματος υποτιμήθηκε απότομα, 
σε ονομαστική αξία (από 430 lev ανά δολάριο, το Δεκέμβριο του 1992, σε 
1280 lev ανά δολάριο, στα τέλη του 1993). Παράλληλα, το χάσμα μεταξύ 
της επίσημης τιμής και της τιμής της παράλληλης αγοράς παρέμεινε 
σημαντικό (ήταν της τάξης του 50% στα τέλη του έτους), ενώ τα επίσημα 
αποθέματα σε συνάλλαγμα εκμηδενίστηκαν. Ωστόσο, φαίνεται ότι έπαυσε η 
αρνητική πορεία των οικονομικών δραστηριοτήτων και ότι άρχισε και πάλι 
η διαδικασία εξόδου από την κρίση. 
Οι αρχές προχώρησαν στην εφαρμογή του τελικού σταδίου της διαδικασίας 
ελευθέρωσης των τιμών και κατάργησης των επιδοτήσεων της κατανάλωσης. 
Εξάλειψαν ορισμένους ελέγχους των τιμών καταναλωτή και ουσιαστικά 
αναπροσάρμοσαν τους υπόλοιπους την 1η Μα'ίου 1993, καταργώντας παράλληλα 
τις αντίστοιχες επιδοτήσεις. Επιπλέον, καταργήθηκαν οι έλεγχοι των 
επιτρεπόμενων προμηθειών και προσαυξήσεων των τιμών, την 1η Ιουλίου 
1993. Την 1η Μαίου καθιερώθηκε επίσης ο ΦΠΑ, με ενιαίο συντελεστή 18%, 
σε αντικατάσταση του φόρου κύκλου εργασιών. 
Παρ'όλα αυτά τα σημαντικά και περίπλοκα μέτρα, το Δεκέμβριο του 1993 
69 
δεν είχαν τεθεί σε εφαρμογή άλλα μέτρα σε ορισμένους τομείς - κλειδιά 
η θέσπιση των οποίων είναι αναγκαία για να υπερκεραστούν οι 
διαιωνιζόμενες δυσχέρειες που αντιμετωπίζονται στην προσπάθεια 
σταθεροποίησης της οικονομίας. Ειδικότερα, η μεταρρύθμιση των κρατικών 
επιχειρήσεων συνεχίστηκε με ανεπαρκείς ρυθμούς, δίνοντας έτσι τη 
δυνατότητα να υπονομομευθούν οι μακροοικονομικές πολιτικές αλλά και η 
αξιοπιστία των σταθεροποιητικών προσπαθειών της κυβέρνησης. Το 
συναλλαγματικό καθεστώς θα πρέπει επιπλέον να απελευθερωθεί και όχι να 
αποθαρρρύνει τις απόλυτα αναγκαίες επενδύσεις με προσανατολισμό τις 
εξαγωγές. 
Εξαιτίας αυτών των ελλείψεων της πολιτικής της, η Ρουμανία δεν ήταν σε 
θέση να προβεί στην τελική αγορά στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by με 
το ΔΝΤ, πριν από την εκπνοή της στα τέλη Μαρτίου 1993 και οι 
διαπραγματεύσεις για τη σύναψη ισχύος της νέας συμφωνίας stand-by με το 
ΔΝΤ που άρχισαν στις αρχές του 1993 συνεχίστηκαν χωρίς ουσιαστική 
πρόοδο κατά το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του 1993. Στη συντονιστική 
σύσκεψη των χωρών για την παροχή βοήθειας στη Ρουμανία, που 
πραγματοποιήθηκε το Μάϊ'ο του 1993, η ομάδα των ε ίκοσιτεσσάρων χωρών 
τόνισε στις ρουμανικές αρχές την αναγκαιότητα να εφαρμοστούν με 
αποφασιστικότητα τα σταθεροποιητικά και μεταρρυθμιστικά μέτρα. Η ομάδα 
των ε ικοσι τεσσάρων αναγνώρισε ότι το καθήκον αυτό είναι ιδιαίτερα 
δυσχερές και ότι η παροχή περαιτέρω βοήθειας από τη διεθνή κοινότητα θα 
διαδραματίσει καίριο ρόλο για την επιτυχή υλοποίηση των μέτρων. Οπως 
επισημάνθηκε ωστόσο, η νέα συμπληρωματική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική 
βοήθεια από την ομάδα των είκοσι τεσσάρων χωρών θα εξεταστεί υπό το 
πρίσμα των μεταρρυθμιστικών δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ρουμανική 
κυβέρνηση και υπό το φως της έκβασης των διαβουλεύσεων που διεξάγονται 
τη στιγμή αυτή μεταξύ της Ρουμανίας και των θεσμικών οργάνων του 
Μπρέττον Γουντς. 
Το Δεκέμβριο του 1993, οι αρχές κατέληξαν τελικά σε μία κατ'αρχήν 
συμφωνία με το ΔΝΤ, η οποία θα αποτελέσει κατά βάση σημαντικό βήμα στην 
πορεία για την υλοποίηση των σταθεροποιητικών διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων της ρουμανικής οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι 
ρουμανικές αρχές ζήτησαν πρόσθετη συμπληρωματική χρηματοδότηση από τις 
Ευρωπαϊκές Κοινότητες και την ομάδα των είκοσιτεσσάρων. Το αίτημα 
αυτό θα εξεταστεί στις αρχές του 1994. 
70 
VI. ΑΛΒΑΝΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Στα μέσα του 1992, κάτω από συνθήκες οικτρής οικονομικής, κοινωνικής 
και διοικητικής εξάρθρωσης και έχοντας να αντιμετωπίσει ελλείμματα στο 
δημοσιονομκό και εξωτερικό της ισοζύγιο κατά πολύ μεγαλύτερα από τα 
αντίστοιχα των άλλων χωρών της περιοχής, η κυβέρνηση της Αλβανίας, με 
την υποστήριξη της ευρύτατης πολιτικής εντολής που της είχε ανατεθεί 
στις εκλογές του Μαρτίου, αυτοδεσμεύτηκε να φέρει σε πέρας το 
δυσχερέστατο έργο της υλοποίησης εκτεταμένων οικονομικών 
.μεταρρυθμίσεων. Οι Αλβανικές αρχές έδιναν άμεση προτεραιότητα στη 
σταθεροποίηση της οικονομίας και στην εγκανίαση των βαθύτατων 
διορθωτικών μεταβολών που θα οδηγούσαν σε μία οικονομία ανοικτής 
αγοράς. 
Το κυβερνητικό πρόγραμμα υποστηρίχτηκε από τους διεθνείς 
χρηματοδοτικούς οργανισμούς και από την ομάδα των είκοσιτεσσάρων χωρών. 
Με τη δωδεκάμηνη συμφωνία stand-by που υπογράφηκε με το Διεθνές 
Νομισματικό Ταμείο καλύφθηκε η χρονική περίοδος από τα μέσα του 1992 
έως τα μέσα του 1993. Καθώς η ανάγκη να αναβυσταθούν τα επίσημα 
αποθέματα αλλά και το σημαντικό ύψος των καθυστερημένων οφειλών των 
εμπορικών επιχειρήσεων παρεμπόδιζαν την πρόσβαση σε ιδιωτικές 
πιστωτικές πηγές, το πρόγραμμα ήταν σαφέστατα εξαρτημένο από τη 
συμπληρωματική εξωτερική υποστήριξη της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων. 
Στην υψηλού επιπέδου συνάντηση που έγινε στα Τίρανα τον Ιούλιο του 
1992, η ομάδα των είκοσιτεσσάρων ανταποκρίθηκε θετικά στο αλβανικό 
αίτημα για την παροχή συμπληρωματικής μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής 
βοήθειας υπό τη μορφή των επιδοτήσεων ή των δανείων με εξαιρετικά 
ευνοϊκούς όρους, για να καλυφθεί το υπόλοιπο έλλειμμα του ισοζυγίου 
πληρωμών ύψους 165 εκατ. $ΗΠΑ. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της ομάδας 
των είκοσιτεσσάρων, η Κοινότητα αποφάσισε στις 28 Σεπτεμβρρίου του 1992 
να χορηγήσει στην Αλβανία χρηματοδοτική βοήθεια 70 εκατ. ECU, κατά 
ανώτατο όριο, υπό τη μορφή της επιχορήγησης. Η επιχορήγηση αυτή θα 
εκταμιευόταν σε δύο δόσεις (απόφαση του Συμβουλίου 92/482/ΕΟΚ). Το 
συνολικό ποσό στης βοήθειας που δεσμεύτηκε να χορηγήσει η ομάδα των 
είκοσιτεσσάρων στο πλαίσιο του προγράμματος για το 1992-1993 κάλυψε 
περίπου το 70% του αρχικού ελλείμματος, παρά το γεγονός ότι η βοήθεια 
που είχαν αρχικά να δεσμευτούν να χορηγήσουν ορισμένες χώρες 
εκταμιεύτηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση υπό τη μορφή της ενίσχυσης με 
δεσμευτικούς όρους (που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του 
προγράμματος για την παροχή μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας από 
την. ομάδα των είκοσιτεσσάρων). 
Η κοινοτική επιχορήγηση εκταμιεύτηκε σε δύο δόσεις. Η πρώτη δόση ύψους 
35 εκατ. ECU καταβλήθηκε το Δεκέμβριο του 1992 και, έπειτα από τη 
θετική αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης και της προόδου των 
μεταρρυθμιστικών διαδικασιών στην Αλβανία και την ευνοϊκή γνώμη που 
εξέδωσε η Νομισματική Επιτροπή, η εκταμίευση της δεύτερης δόσης έγινε 
τον Αύγουστο του 1993. 
Η μακροπρόθεση χρηματοδοτική βοήθεια που δόθηκε από την Κοινότητα και 
τις άλλες χώρες της ομάδας των ε ικοσιτεσσάρων διαδραμάτισε καίριο ρόλο, 
71 
επιτρέποντας στην κυβέρνηση της Αλβανίας να υλοποιήσει το φιλόδοξο 
οικονομικό της πρόγραμμα. Η ξένη χρηματοδοτική βοήθεια χρησιμοποιήθηκε 
κατά κύριο λόγο για την ενίσχυση της αποθεματικής θέσης της χώρας και 
έδωσε στις αρχές τη δυνατότητα να φιλελευθεροποιήσουν με ταχείς ρυθμούς 
τις συνθήκες στην αγορά συναλλάγματος και να καθιερώσουν μία ελεύθερα 
καθοριζόμενη τιμή συναλλάγματος, στο πλαίσιο μίας ενοποιημένης αγοράς 
συναλλάγματος. 
Επειτα από την επιτυχή ολοκλήρωση του πρώτου σταδίου της οικονομικής 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών, οι αλβανικές αρχές 
μετέβαλαν πλέον στάση και από ένα κυρίως βραχυπρόθεσμο χρονικό 
ορίζοντα, που υπαγορευόταν από την κρίση που επικρατούσε στις αρχές του 
1992, μετακινήθηκαν προς μία εύλογη μεσοπρόθεσμη προσέγγιση. Στο 
πλαίσιο αυτό υιοθέτησαν ένα εκτεταμένο μεσοπρόθεσμο οικονομικό 
πρόγραμμα για τη χρονική περίοδο 1993-1996. Το πρόγραμμα αυτό 
υποβλήθηκε στη συνάντηση υψηλού επιπέδου με την ομάδα των 
είκοσιτεσσάρων που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο του 
1993. Κατά τη συνάντηση αυτή, η ομάδα των είκοσιτεσσάρων αναγνώρισε 
ότι η Αλβανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εξαιρετικά δυσχερή εξωτερική 
οικονομική κατάσταση, και ότι θα εξακολουθήσει να χρειάζεται 
συμπληρωματική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια ύψους 72 εκατ. $ΗΠΑ 
από την ομάδα των ε ίκοσιτεσσάρων, κατά τη χρονική περίοδο από τα μέσα 
του 1993 έως τα^μέσα του 1994, εκτός από τη βοήθεια που της δόθηκε στο 
πλαίσιο της συμφωνίας ΕΣΑΦ που επιτεύχθηκε με το ΔΝΤ τον Ιούλιο. Οσον 
αφορά το σημείο αυτό, η Επιτροπή θα προτείνει σε εύθετο χρόνο την 
παροχή περαιτέρω χρηματοδοτικής βοήθειας στην Αλβανία. 
2. Μακροοικονομικές επιδόσεις κατά το χρονικό διάστημα 1992-1993 
Αν ληφθούν υπόψη οι τεράστιες δυσχέρειες και οι κίνδυνοι υπό τους 
οποίους η Αλβανία άρχισε να εφαρμόζει το πρόγραμμα της στα μέσα του 
1992, τα επιτεύγματα στο μακροοικονομικό σκέλος ήταν αξιολογότατα. Ο 
κατήφορος του υπερπληθωρισμού αντιστράφηκε, ενώ ανακόπηκε και η 
καθοδική πορεία της παραγωγής. Μέχρι το 1993, τα απαιτούμενα ποσά για 
τη χρηματοδότηση των εγχώριων αναγκών της κυβέρνησης μειώθηκαν (σε 
ποσοστό 11% του ΑΕΠ από 41% του ΑΕΠ, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992), 
ενώ περιορίστηκε απότομα η αύξηση του όγκου των πιστώσεων, με 
αποτέλεσμα οι πιστώσεις να παραμείνουν εντελώς εντός των επιτρεπομένων 
ορίων και να αναπροσανατολιστούν για να υποστηριχθεί η αναζωπύρωση των 
δραστηριοτήτων του ιδιωτικού τομέα. Οι πιστώσεις προς τις ασύμφορες 
δημόσιες επιχειρήσεις και τα κρατικά αγροκτήματα περικόπηκαν σε 
ουσιαστικότατο βαθμό από τις αρχές του 1993. Σε απόλυτη αντίθεση με 
την κατάσταση που επικρατούσε μέχρι τα τέλη του 1992, το 1993 
επιβλήθηκε δημοσιονομική πειθαρχία στις κρατικές επιχειρήσεις και η 
έντονη αύξηση των καθυστερούμενων οφειλών από τις δοσοληψίες μεταξύ των 
επιχειρήσεων που έθεταν σε κίνδυνο τη σταθεροποιητική διαδικασία 
ανακόπηκε, καθώς το σύστημα των εισπρακτέων εντολών καταργήθηκε και 
στις τράπεζες δόθηκαν οδηγίες να μην αποδέχονται οποιαδήποτε εντολή 
πληρωμής που δεν καλύπτεται από επαρκείς πόρους. Η άσκηση αυστηρής 
πολιτικής στα θέματα του προϋπολογισμού και στα νομισματικά ζητήματα 
είχε ως απτοτέλεσμα τη συγκράτηση του πληθωρισμού (σε ποσοστό 2%, σε 
μηνιαία βάση, το 1993). Οπως είχε προβλεφθεί, τα αποθέματα σε ξένο 
συνάλλαγμα ανασυστάθηκαν. Η εξέλιξη αυτή ήταν απόρροια τόσο των έντονων 
προσπαθειών στο εσωτερικό της χώρας, όσο και της ευρύτατης υποστήριξης 
του εξωτερικού (τα αποθέματα ανέρχονταν σε 80 εκατ. δολάρια περίπου , 
ποσό ισοδύναμο με ενάμισυ μήνα εισαγωγών στα τέλη Ιουνίου 1993 και σε 
72 
146 εκατ. $ΗΠΑ, στα τέλη του έτους). Την ίδια στιγμή η (κυμαινόμενη) 
τιμή συναλλάγματος παρέμεινε κατά βάση σταθερή, μεταξύ 95 και 105 lev 
ανά $ΗΠΑ. Η καθοδική πορεία της παραγωγής σταμάτησε και η έξοδος από το 
αρνητικό στάδιο άρχισε στα τέλη του 1992 (το ΑΕΠ υπολογίζεται ότι 
αυξήθηκε κατά 11% κατά το 1993), παρά το ότι το σημείο αφετηρίας ήταν 
σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, χάρη στις καλές επιδόσεις του ιδιωτικού 
τομέα (της γεωργίας, των υπηρεσιών και του οικοδομικού κλάδου), ενώ η 
βιομηχανική παραγωγή του κρατικού τομέα εξακολούθησε να μειώνεται κατά 
το 1993, λόγω της επιβολής της δημοσιονομικής πειθαρχίας. 
Τα σταθεροποιητικά επιτεύγματα των τελευταίων μηνών εξακολουθούν να 
είναι εύθραυστα και περιστασιακά. Η Αλβανία θα χρειαστεί να 
εξακολουθήσει βραχυπρόθεσμα να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την 
ξένη βοήθεια. Οι εξαγωγές της (70 εκατ. δολάρια κατά το 1992, και 105 
εκατ. δολάρια κατά το 1993) καλύπτουν μόνο ένα κλάσμα των εισαγωγικών 
της αναγκών (524 εκατ., το 1992 και 585 εκατ., το 1993). Οι εξωτερικές 
προοπτικές επισκιάζονται εξάλλου από το ευρύτατο εξωτερικό χρέος της 
Αλβανίας, το οποίο οφείλεται κυρίως σε εμπορικές τράπεζες (834 εκατ. 
δολάρια στα τέλη του 1993, συμπεριλαμβανομένων συσσωρευμένων 
καθυστερούμενων οφειλών ύψους 621 εκατ. $ΗΠΑ) και από την εξαιρετικά 
περιορισμένη ικανότητα της Αλβανίας να ανταποκριθεί στις οφειλές αυτές. 
Το άν η Αλβανία θα είναι σε θέση μεσοπρόθεσμα να εμπεδώσει την 
εξωτερική της βιωσιμότητα, θα κριθεί αποφασιστικά από την ταχεία 
εξομάλυνση των σχέσεων της με τις εμπορικές τράπεζες, αλλά και με τους 
επίσημους διμερείς πιστωτές της. 
3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
Ταυτόχρονα με τα αξιοσημείωτα επιτεύγματα της στον τομέα της 
μακροοικονομικής σταθεροποίησης, η Αλβανία άρχισε να εφαρμόζει στα μέσα 
του 1992 ένα πρόγραμμα βαθύτατων διαρθρωτικών αλλαγών προς την 
κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς. Στα μέτρα ζωτικής σημασίας που 
θεσπίστηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος της για το 1992-1993 
συμπεριλαμβάνονταν οι ευρύτερες μεταρρυθμίσεις του καθεστώτος των τιμών 
και του συναλλαγματικού του καθεστώτος, η ελευθέρωση του εμπορίου και 
των ξένων επενδύσεων και η εγκαινίαση άλλων διαρθρωτικών μεταβολών με 
επίκεντρο τη γεωργία, τις κρατικές επιχειρήσεις και το 
χρηματοοικονομικό τομέα. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, σημειώθηκε 
πρόοδος στην, επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας στις επιχειρήσεις 
κρατικής ιδιοκτησίας, ενώ παράλληλα προχώρησε η ιδιωτικοποίηση της 
γεωργίας, των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών και των βιομηχανικών 
μονάδων μικρής κλίμακας. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις εξελίχθηκαν με 
βραδύτερους ρυθμούς στους τομείς της ιδιωτικοποίησης των βιομηχανικών 
επιχερήσεων μεσαίας και μεγάλης κλίμακας και στον τομέα των άμεσων 
ξένων επενδύσεων. Αρχισε να εφαρμόζεται ένα νέο δυναμικό πρόγραμμα 
διαρθρωτικών μεταρρρυθμίσεων, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του 
εκτενέστατου μεσοπρόθεσμου οικονομικού προγράμματος για το χρονικό 
διάστημα 1993-1996, όπως αυτό διαγραφόταν στο έγγραφο χάραξης της 
πολιτικής. 
Η μεταρρύθμιση των τιμών προχώρησε με ταχείς ρυθμούς τον τελευταίο 
χρόνο και το κόστος των επιδοτήσεων για τον προϋπολογισμό μπόρεσε 
συνεπώς να συγκρατηθεί. Ελευθερώθηκαν όλες οι τιμές του χονδρικού και 
λιανικού εμπορίου, με την εξαίρεση των τιμών για το σιτάρι, το ψωμί τα 
ζαχαρότευτλα και ορισμένα άλλα είδη εκτός των ειδών διατροφής που 
παράγονται υπό μονοπωλιακές συνθήκες (όπως η ενέργεια, τα ενοίκια, τα 
73 
φάρμακα, οι τηλεπικοινωνίες, οι αστικές μεταφορές κ.οκ.). Ενα νέο κύμα 
αύξησης των τιμών τέθηκε σε εφαρμογή στα μέσα του 1993. Στα μέτρα αυτά 
συμπεριλήφθηκε και ο διπλασιασμός των τιμών για το σιτάρι, το αλεύρι 
και το ψωμί. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα, λόγω της 
σημασίας που έχει το ψωμί για το διαιτολόγιο του πληθυσμού αλλά και 
λόγω της εξάρτησης της χώρας από τις εσαγωγές σιταριού. Το βήμα αυτό 
συνιστά ένα βασικό πρόσθετο μέτρο προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης 
του κύματος μεταρρύθμισης των τιμών στην Αλβανία και θα αποτελέσει 
κίνητρο για την ανάκαμψη της εγχώριας παραγωγής σιταριού, ενώ θα 
προαγάγει παράλληλα την εισαγωγή, την διανομή και την επεξεργασία του 
σιταριού από τον ιδιωτικό τομέα. Σε μία προσπάθεια αντιμετώπισης των 
κοινωνικών επιπτώσεων του μέτρου, η κυβέρνηση κατέστρωσε το σχέδιο 
εφαρμογής ενός ευρύτατου προγράμματος αντισταθμιστικών μέτρων, υπό την 
εύλογη προϋπόθεση ότι θα έπαυε σταδιακά η εφαρμογή του κατά τη διάρκεια 
του 1994. Στο πλαίσιο ενός άλλου κύματος αύξησης των τιμών που άρχισε 
να εφαρμόζεται στα μέσα του 1993 διπλασιάστηκαν έως και τριπλασιάστηκαν 
τα ενοίκια για την κρατική στέγη και οι τιμές ενέργειας για τα 
νοικοκυριά. 
Το εξωτερικό εμπόριο ελευθερώθηκε, ενώ το καθεστώς των εξαγωγικών 
αδειών εξακολουθεί να ισχύει μόνο για τα προϊόντα που υπάγονται ακόμα 
σε ελέγχους των τιμών και για ένα περιορισμένο κατάλογο προϊόντων 
στρατηγικής σημασίας ή εφαρμόζεται μόνο για να παρεμποδιστεί η εκτροπή 
της επισιτιστικής βοήθειας. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες καθορίζονται 
ελεύθερα στο πλαίσιο μίας ενοποιημένης αγοράς συναλλάγματος, η 
αποτελεσματικότητα και το βάθος της οποίας βελτιώθηκαν με τη χορήγηση 
άδειας λειτουργίας σε μεσίτες ξένου συναλλάγματος και σε ανταλλακτήρια. 
Στη γεωργία, ένα τομέα - κλειδί για την οικονομία ο οποίος παράγει το 
50% περίπου της προστιθέμενης αξίας και που απασχολεί ποσοστό σχεδόν 
60% του πληθυσμού, η αναταραχή που προκλήθηκε από τη διάλυση των πρώην 
συνεταιριστικών αγροκτημάτων είχε ως συνέπεια να μειωθεί κατά ποσοστό 
τουλάχιστον 35% η παραγωγή κατά τη χρονική περίοδο 1990-91. Η Αλβανία, 
που αποτελούσε παλαιότερα καθαρό εξαγωγέα ειδών διατροφής μετατράπηκε 
σε αποδέκτη της επισιτιστικής βοήθειας. Η Διεθνής Κοινότητα, με 
κυριότερο χορηγό τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, χορήγησε 400.000 τόνους 
επισιτιστικής βοήθειας κατά το χρονικό διάστημα 1991-1992 και 450.000 
τόνους, κατά το διάστημα 1992-1993. Η ιδιωτικοποίηση της γεωργικής γης 
είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η παραγωγή κατά 18%, το 1992, και να 
σημειώσει περαιτέρω αύξηση, μέσα στο 1993 (14%). Ωστόσο, παρά την 
ταχεία άνοδο της παραγωγής, θα εξακολουθεί να είναι αναγκαία η αποστολή 
περαιτέρω επισιτιστικής βοήθειας στην Αλβανία, μολονότι οι ποσότητες θα 
είναι μειωμένες. 
Ποσοστό περίπου 80% της γης ιδιωτικοποιήθηκε μέχρι σήμερα στην ύπαιθρο 
χώρα. Σχεδόν όλα τα πρώην συνεταιριστικά αγροκτήματα, που έλεγχαν 
ποσοστό περίπου 75% της καλλιεργήσιμης γης, ιδιωτικοποιήθηκαν με 
επιτυχία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν περισσότερα από 
315.000 ιδιωτικά αγροκτήματα. Τα κρατικά αγροκτήματα, που κατέχουν το 
υπόλοιπο 25% της γης και τις περισσότερες φορές βρίσκονται στις εύφορες 
περιοχές των παράκτιων πεδιάδων ιδιωτικοποιούνται μέσω συμφωνιών 
χρηματοδοτικής μίσθωσης ή με τη διανομή τίτλων ιδιοκτησίας στους 
εργαζόμενους. Η διανομή των τίτλων θα έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 
1994. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή οδήγησε σε κατατεμαχισμό της 
καλλιεργήσιμης γης σε μικρούς, αντιοικονομικούς κλήρους. Η μέση έκταση 
τους ανέρχεται σε 1,5 εκτάριο και οι περισσότεροι γεωργοί παλεύουν για 
74 
να επιβιώσουν. Σε μία προσπάθεια της να διευκολύνει την ενοποίηση των 
μικρών κλήρων, η κυβέρνηση πιέζει για την ταχεία ολοκλήρωση της 
διανομής τίτλων ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να 
ολοκληρώσει το νομικό πλαίσιο για το γεωργικό ιδιοκτησιακό καθεστώς, 
θεσπίζοντας τα δικαιώματα πώλησης, εκμίσθωσης και υποθήκευσης της γης, 
με απώτερο στόχο τη δημιουργία αγοράς γής. 
Οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα των δημοσίων επιχειρήσεων αποτελούν ένα 
από τα κυριότερα προβλήματα για το οικονομικό πρόγραμμα της Αλβανίας. 
Οπως είναι σαφές, μεγάλα τμήματα της βιομηχανίας δεν είναι πλέον 
βιώσιμα και οι περισσότερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μεγάλες 
δυσχέρειες να εξακολουθήσουν να λειτουργούν σήμερα που έχει παύσει η 
υποστήριξη τους από τον προϋπολογισμό και που εξαναγκάζονται να 
λειτουργούν με τους όρους του εμπορίου σε μία στιγμή που δεν διαθέτουν 
μετοχικό κεφάλαιο. Εξάλλου, η εγχώρια αγορά είναι μικρή και μαστίζεται 
από τη φτώχεια και δεν υπάρχει ούτε παράδοση αλλά ούτε και πείρα στον 
τομέα της παραγωγής και του μάρκετινγκ με προορισμό τις εξαγωγές. Ενα 
άλλο χαρακτηριστικό είναι και το ότι οι διοικητικές δυνατότητες 
εφαρμογής αναδιαρθρώσεων μεγάλης κλίμακας είναι περιορισμένες. 
Σε μία πρώτη φάση, το 1992, οι μεταρρυθμίσεις περιορίστηκαν κυρίως στις 
ιδιωτικοποιήσεις με την άμεση πώληση μικρών επιχειρήσεων της 
βιοτεχνίας, των μεταφορών και του τομέα των υπηρεσιών στους 
εργαζομένους. Οι αρχές αντιμετώπισαν δυσχέρειες στην προσπάθεια τους 
να επιβάλουν δημοσιονομική πειθαρχία στους υπόλοιπους τομείς των 
επιχειρήσεων. Η απότομη αύξηση των καθυστερούμενων οφειλών στις 
δοσοληψίες μεταξύ των επιχειρήσεων κατά το 1992 υπονόμευσε την επιβίωση 
τους και αποτέλεσε βασική απειλή για τη σταθεροποιητική πολιτική. Από 
τις αρχές του 1993 και μετά ωστόσο, η κυβέρνηση καταπολέμησε το 
φαινόμενο της εμφάνισης νέων καθυστερήσεων στις πληρωμές, 
απευθύνοντας τις απαιτούμενες οδηγίες τόσο στις επιχειρήσεις όσο και 
στις τράπεζες. 
Η ιδιωτικοποίηση του επιχειρηματικού τομέα καθυστέρησε επίσης λόγω της 
δυσχέρειας καθορισμού της ακολουθητέας πολιτικής στο θέμα της 
επιστοφής των περιουσιών. Η θέσπιση του νόμου για την απόδοση των 
αστικών περιουσιών στους πρώην ιδοκτήτες ή για την αποζημίωση τους, 
στις 15 Απριλίου 1993, και η ψήφιση του νόμου για την καταβολή 
αποζημιώσεων στους πρώην ιδιοκτήτες γεωργικών γαιών, στις 22 Απριλίου 
1993, που συνοδεύτηκαν από τις διοικητικές διατάξεις για την εκτέλεση 
των νόμων αυτών (συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού αυστηρών χρονικών 
ορίων για την υποβολή των αξιώσεων), έθεσαν τις βάσεις για την ταχεία 
εφαρμογή της στρατηγικής ιδιωτικοποιήσεων, που ήλθε να συμπληρώσει τη 
στρατηγική που εφαρμόστηκε κατά το 1992. 
Η κυβέρνηση βρίσκεται τη στιγμή αυτή στη φάση της διαμόρφωσης μίας 
πολυδιάστατης προσέγγισης για την ταχεία ιδιωτικοποίηση των 
βιομηχανικών επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κλίμακας, αλλά και του 
καθορισμού των περισσότερο μακροπρόθεσμων διαδικασιών που θα ισχύσουν 
για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις που εμφανίζουν περισσότερα προβλήματα. 
Η κυβέρνηση προχωρεί με ταχείς ρυθμούς στην ιδιωτικοποίηση των περίπου 
1200 έως 1500 επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κλίμακας (που απασχολούν 
μέχρι 300 εργαζόμενους), χωρίς να επιτρέψει η λογική είσπραξης 
δημοσίων εσόδων να καθυστερήσει σημαντικά τη διαδικασία αυτή. Το 
Υπουργικό Συμβούλιο εξέδωσε ένα σχετικό διάταγμα προς τη κατεύθυνση 
75 
αυτή την 1η Ιουνίου. Στο διάταγμα αυτό προβλεπόταν ότι η 
ιδιωτικοποίηση των προαναφερθεισών επιχειρήσεων θα γινόταν μέσω 
δημοπρασιών. Για τις δημοπρασίες αυτές θα ισχύσει η διαδικασία της 
αποκέντρωσης. Οι δημοπρασίες θα προκηρυχθούν στο επίπεδο των 
περιφερειών, με πρωτοβουλία των τοπικών συμβουλίων. Περίπου 300 
επιχειρήσεις έχουν ήδη επιλεγεί γι'αυτή τη διαδικασία άμεσης 
ιδιωτικοπο ίησης. 
Σε ό,τι αφορά τις 300 μεγαλύτερες επιχειρήσεις, η κυβέρνηση είναι στη 
φάση της οριστικής διαμόρφωσης της στρατηγικής της για την ταχεία 
ιδιωτικοποίηση ή εκκαθάριση των περισσοτέρων επιχειρήσεων. Ενας μικρός 
όμιλος "στρατηγικών" εταιρειών θα πωληθεί με την προκήρυξη σχετικού 
διαγωνισμού. Η υποστήριξη από τον προϋπολογισμό θα ελαχιστοποιηθεί, με 
κύριο επίκεντρο της τις περίπου 30 "πρβληματικές" επιχειρήσεις. Για να 
αντιμετωπιστούν τα προβλήματα των επιχειρήσεων αυτών, η κυβέρνηση 
ίδρυσε με την υποστήριξη της Διεθνούς Τράπεζας τον Οργανισμό 
Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων (ΟΑΕ), ο οποίος τέθηκε υπό την εποπτεία του 
Υπουργικού Συμβουλίου. Ο ΟΑΕ θα καθορίζει τους στόχους της 
ιδιωτικοποίησης, της εκκαθάρισης ή της αναδιάρθρωσης για όλες τις 
επιχειρήσεις που υπάγονται στον έλεγχο του, με απώτερο στόχο να 
αποκατασταθεί η λειτουργική ισορροπία των επιχειρήσεων αυτών σε ένα έως 
δύο έτη. Για τη χρηματοδότηση των μεταρρυθμίσεων αυτών έχει διατεθεί 
συγκεκριμένο κονδύλιο από τον προϋπολογισμό. 
Ο έλεγχος των υπόλοιπων κρατικών επιχειρήσεων θα διασφαλιστεί με τη 
δημιουργία ενός συστήματος χρηματοοικονομικής εποπτείας και με το 
διορισμό διευθυντών άσχετων προς τις επιχειρήσεις. Για τον 
προϋπολογισμό όλων των επιχειρήσεων θα εξακολουθήσουν να ισχύουν 
αυστηροί περιορισμοί. Τραπεζικές πιστώσεις θα είναι διαθέσιμες μόνο με 
τους όρους των τρεχουσών εμπορικών συναλλαγών και με την παροχή 
εγγυήσεων προς κάλυψη των συσσωρευμένων καθυστερούμενων οφειλών. 
Σε ό,τι αφορά τον χρημαοοικονομικό τομέα, στις αρχές του 1992, 
δημιουργήθηκε στην Αλβανία τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Την εποχή 
εκείνη οι δραστηριότητες της κεντρικής τράπεζας διαχωρίστηκαν από τις 
εμπορικές τραπεζικές δραστηριότητες και μεταβιβάστηκαν αντιστοίχως στη 
νέα τράπεζα της Αλβανίας και τις τέσσερις εμπορικές τράπεζες κρατικής 
ιδιοκτησίας. Ο εμπορικός τραπεζικός τομέας που διαμορφώθηκε απο τις 
μεταρρυθμίσεις χαρακτηρίζεται από την έντονη μονοπωλιακή κατάτμηση και 
επιβαρύνεται από την ύπαρξη ενός μεγάλου χαρτοφυλακίου επισφαλών 
δανέ ίων. 
Η κυβέρνηση είναι αυτή τη στιγμή στη φάση της αντιμετώπισης του 
προβλήματος των επισφαλών δανείων, με την υποκατάσταση των καθαρών 
χρεών των επιχειρήσεων προς τις τράπεζες από κυβερνητικά ομόλογα. 
Εξάλλου, σχεδιάζεται η περαιτέρω αναδιάρθρωση του τραπεζικού 
συστήματος. 
Τη στιγμή αυτή τίθενται οι βάσεις του νομικού πλαισίου της οικονομίας 
της αγοράς. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον εταιρικό νόμο, τον τραπεζικό 
νόμο, τον νόμο για την κεντρική τράπεζα, τον πτωχευτικό νόμο, το νόμο 
για τις λογιστικές εργασίες, καθώς και την εργατική νομοθεσία. Το 
πρώτο μέρος του αναθεωρημένου εμπορικού κώδικα έχει ήδη εγκριθεί, ενώ 
απομένει να οριστικοποιηθεί η νέα νομοθεσία του ανταγωνισμού και ο 
αστικός κώδικας. 
76 
Αν λάβουμε υπόψη μας τον ιδιαίτερα ασθενή επιχειρηματικό τομέα και τις 
εξαιρετικά περιορισμένες επαφές που είχε η Αλβανία με τον έξω κόσμο 
πριν από το 1991, η χώρα έχει ιδιάζουσα ανάγκη ξένων επενδύσεων. 
Ωστόσο, με την υφιστάμενη νομοθεσία δεν έχουν δοθεί επαρκείς εγγυήσεις 
για να διασφαλισθεί η συμμετοχή ξένων στη διαδικασία των 
ιδιωτικοποιήσεων, ενώ με το νόμο για την ιδιοκτησία της γης δεν 
επιτρέπεται σε αλλοδαπούς να έχουν ιδιόκτητη γη στην Αλβανία (παρά το 
γεγονός ότι τους επιτρέπεται η μίσθωση της γης για 99 χρόνια). Στα 
τέλη του 1993 εγκρίθηκαν οι τροποποιήσεις του νόμου για τις ξένες 
επενδύσεις του 1992, με τον οποίο θα καταργηθούν οι ιδιαίτερες 
απαιτήσεις έγκρισης για τις ξένες επενδύσεις και θα δοθεί στους 
αλλοδαπούς η δυνατότητα να συμμετάσχουν στην ιδιωτικοποίηση των 
.κρατικών περιουσιακών στοιχείων. 
4 Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία εξαρτάται η 
χρηματοδοτική βοήθεια των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής και 
της Αλβανίας, που υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1992, προβλεπόταν να 
γίνει αξιολόγηση της προόδου που είχε σημειωθεί σε ό,τι αφορά την 
πολιτική σταθεροποίησης της οικονομίας και εφαρμογής των μέτρων 
διαρθρωτικής προσαρμογής. Τα ποσοτικά κριτήρια των επιδόσεων ήταν 
πανομοιότυπα με τα κριτήρια τα οποία ορίζονταν στη συμφωνία stand-by με 
το ΔΝΤ και περιλάμβαναν τα εξής στοιχεία: τριμηνιαία όρια για τις 
συνολικές πιστώσεις και για τη χορήγηση πιστώσεων στην κυβέρνηση, 
τριμηνιαία ελάχιστα όρια για τα διεθνή συναλλαγματικά αποθέματα και 
όρια για τις καθυστερούμενες εξωτερικές πληρωμές καθώς και για τη 
σύναψη νέων εξωτερικών χρεών από το δημόσιο τομέα. 
Με τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής επιδιωκόταν να αξιολογηθεί η 
πρόοδος στους τομείς της ελευθέρωσης των τιμών, του εμπορίου και των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών, και της καθιέρωσης του νομικού πλαισίου για 
τις ιδιωτικές δραστηριότητες και τις ιδιωτικοποιήσεις των επιχειρήσεων. 
Η επιτυχής επανεξέταση της προόδου της σταθεροποιητικής πορείας της 
οικονομίας και της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης 
της τήρησης των κριτηρίων για τις επιδόσεις, αποτελούσε όρο για την 
αποδέσμευση της δεύτερης δόσης της επιχορήγησης. 
Από την επανεξέταση των απαιτούμενων όρων του ΔΝΤ, η οποία ολοκληρώθηκε 
τον Μάρτιο του 1993, προέκυψε το συμπέρασμα ότι είχαν τηρηθεί τα 
ποσοτικά κριτήρια των επιδόσεων και ότι το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα 
ακολούθησε την προβλεπόμενη πορεία, με αποτέλεσμα να μην χρειάζεται η 
προσαρμογή του. Λαμβάνοντας υπόψη την ελλιπή χορήγηση εξωτερικής 
βοήθειας, αυτό σήμαινε ότι οι περιοριστικοί όροι της εγχώριας πολιτικής 
για την Αλβανία ήταν αυστηρότεροι από ό,τι προβλεπόταν στο πρόγραμμα, 
για να κατοχυρωθεί η εξωτερική θέση της χώρας σύμφωνα με τον 
καθοριζόμενο στόχο. Επίσης εκπληρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό τα κριτήρια 
των διαρθρωτικών επιδόσεων. Η μεταρρύθμιση των τιμών προχώρησε με 
ταχείς ρυθμούς. Ελευθερώθηκε το εξωτερικό εμπόριο και η τιμή 
συναλλάγματος καθορίζεται ελεύθερα στο πλαίσιο μίας ενοποιημένης αγοράς 
συναλλάγματος. Εχουν ήδη τεθεί οι βάσεις των κυριότερων πτυχών του 
νομικού πλαισίου για την οικονομία της αγοράς. Ταχεία πρόοδο σημείωσε 
η ιδιωτικοποίηση της γεωργίας και των μικρών επιχειρήσεων από τον κλάδο 
των υπηρεσιών. 
77 
Καθώς όλα τα κριτήρια από τα οποία συνοδευόταν η χορήγηση του 
κοινοτικού δανείου εκπληρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό, η δεύτερη δόση του 
κοινοτικού δανείου εκταμιεύτηκε τον Αύγουστο του 1993. 
5. Αξιολόγηση και προοπτικές 
Στόχος της αλβανικής κυβέρνησης είναι σήμερα να συνεχιστεί η ορμητική 
πορεία της σταθεροποιητικής διαδικασίας, αλλά και να ενισχυθούν οι 
ρυθμοί ανάπτυξης και η προοδευτική πορεία προς την αποκατάσταση της 
εξωτερικής βιωσιμότητας. Για να εκπληρωθούν οι στόχοι αυτοί, η 
αλβανική κυβέρνηση διαμόρφωσε την ευρύτερη μεσοπρόθεσμη οικονομική της 
στρατηγική για το χρονικό διάστημα 1993-1996 και καθόρισε το 
αναλυτικότερο πρόγραμμα για το πρώτο έτος στο πλαίσιο αυτό (από τα μέσα 
του 1993 έως τα μέσα του 1994). 
Στους κυριότερους μακροοικονομικούς στόχους του προγράμματος για το 
1993/1994 συγκαταλέγονται: πραγματικός ρυθμός ανάπτυξης 3 έως 4%· 
μείωση του δωδεκάμηνου ποσοστού του πληθωρισμού σε 33%, στα μέσα του 
1994 και περαιτέρω ενίσχυση της εξωτερικής θέσης της χώρας, 
συμπεριλαμβανομένου του σχηματισμού επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων 
που θα επαρκούν για τρεις μήνες εισαγωγών, στα μέσα του 1994. Κύριο 
μέλημα της στρατηγικής αναπροσαρμογών θα εξακολουθήσει να είναι η 
άσκηση δρακόντιας πολιτικής στα θέματα της ζήτησης. Η υλοποίηση της 
στρατηγικής θα υποβοηθηθεί από την παροχή επαρκούς εξωτερικής ενίσχυσης 
και από την ταχεία επίλυση του προβλήματος των καθυστερούμενων οφειλών. 
Για να μειωθεί η ανισορροπία του μακροοικονομικού ισοζυγίου, τα μέτρα 
δημοσιονομικής αναπροσαρμογής εξακολουθούν να αποτελούν κύρια συνιστώσα 
του προγράμματος, από κοινού με τη συνεχιζόμενη πολιτική αυστηρής 
λιτότητας στα νομισματικά ζητήματα και στην εισοδηματική πολιτική του 
κρατικού τομέα. Αν ληφθεί υπόψη η αναμενόμενη μείωση των αναλογούντων 
ποσών σε συνάλλαγμα για την επισιτιστική βοήθεια και η ανάγκη να 
καλυφθούν ορισμένες ανάγκες χρηματοδότησης σημαντικών δαπανών (που 
προορίζονται μεταξύ άλλων και για τις επενδυτικές και διαρθρωτικές 
μεταρρυθμίσεις), ο ετεροχρονισμός των οποίων δεν είναι πλέον δυνατός, η 
δέσμευση να μειωθεί η εγχώρια χρηματοδότηση του προϋπολογισμού σε 
ποσοστό 7% του ΑΕΠ θα αποτελέσει σοβαρότατο πρόβλημα. Συνεπικουρώντας 
το αλβανικό πρόγραμμα, το ΔΝΤ ενέκρινε τον Ιούλιο του 1993 τη σύναψη 
σχετικής συμφωνίας στο πλαίσιο της διευκόλυνσης διευρυμένων 
διαρθρωτικών προσαρμογών (Enhanced Structural Adjustment facility) ενώ 
οι αρχές ζήτησαν να χορηγηθεί συμπληρωματική βοήθεια ύψους 72 εκατ. 
$ΗΠΑ από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και την ομάδα των είκοσιτεσσάρων 
κατά το πρώτο έτος του προγράμματος. 
78 
VII. ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 
1. Εισαγωγή 
Επειτα από την προσάρτηση της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας 
από τη Σοβιετική ένωση το 1940, οι οικονομίες των χωρών αυτών διήλθαν 
από μία ταχεία φάση εκβιομηχάνισης, συνεπεία της μαζικής 
κεφαλαιοποίησης και της μετακίνησης του εργατικού δυναμικού (τόσο από 
τη γεωργία προς τη βιομηχανία, όσο και από άλλα τμήματα της Σοβιετικής 
Ενωσης προς την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία). Οι χώρες αυτές 
διατήρησαν ωστόσο την ισχυρή ανταγωνιστική τους θέση στη γεωργική 
παραγωγή και εξακολούθησαν να προμηθεύουν τις άλλες (πρώην) Σοβιετικές 
Δημοκρατίες με κρέας, γαλακτοκομικά προϊόντα και αλιευτικά προϊόντα τα 
οποία παλαιότερα εξάγονταν στη Δύση. Λόγω της μεγαλύτερης οικονομικής 
αποδοτικότητας τους, που ήταν απόρροια του εξειδικευμένου εργατικού 
δυναμικού και των σχετικά καλά ανεπτυγμένων υποδομών, το κατά κεφαλή 
εισόδημα των χωρών ήταν σημαντικά υψηλότερο από το μέσο όρο της 
Σοβιετικής Ενωσης. Ωστόσο, σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό επικρατούσε το 
συναίσθημα ότι το σοβιετικό σύστημα κεντρικού σχεδιασμού περιόριζε το 
δυναμικό των οικονομιών. Το Νοέμβριο του 1989, η Εσθονία, η Λετονία 
και η Λιθουανία, πιέζοντας σχετικά, πέτυχαν να εκδοθεί ο νόμος 
οικονομικής ανεξαρτησίας από το Ανώτατο Σοβιέτ της ΕΣΣΔ, με τον οποίο 
άνοιξε ο δρόμος για την πραγματοποίηση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων 
σε πολυάριθμους τομείς, όπως ο καθορισμός των τιμών και των μισθών, η 
δημοσιονομική πολιτική και η πολιτική στο χρηματοοικονομικό τομέα. Τη 
χρονική στιγμή που τα κράτη της Βαλτικής απέκτησαν και πάλι επίσημα την 
ανεξαρτησία τους από την (πρώην) Σοβιετική Ενωση, τον Αύγουστο του 
1991, είχαν ήδη πραγματοποιήσει τα πρώτα βήματα στην πορεία 
μεταρρύθμισης των οικονομιών τους και την απαγκίστρωσης τους από την 
ιδιαίτερα ολοκληρωμένη σοβιετική οικονομική υποδομή, από την οποία 
προμηθεύονταν ποσοστό μεγαλύτερο από το 90% των εισαγωγών τους, 
αναπροσανατολίζοντας την οικονομία τους προς τις δυτικές αγορές. Οταν 
οι τρεις χώρες κλήθηκαν το 1992 να πληρώσουν τις εισαγωγές από τη Ρωσία 
στις τιμές της παγκόσμιας αγοράς, και όχι πλέον με τις έντονα 
επιδοτούμενες παλαιές τιμές, οι όροι των εμπορικών τους συναλλαγών 
καταβαρθρώθηκαν απότομα. 
Αφού τα κράτη της Βαλτικής έγιναν μέλη του Διεθνούς Νομισματικού 
Ταμείου (ΔΝΤ) το φθινόπωρο του 1991, οριστικοποίησαν σε στενή 
συνεργασία με το ΔΝΤ τα σταθεροποιητικά και μεταρρυθμιστικά τους 
προγράμματα, για τη χρονική περίοδο από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα 
του 1993. Για να υποστηριχθεί η υλοποίηση αυτών των προγραμμάτων, οι 
αρχές των τριών χωρών ζήτησαν να τους χορηγηθεί συμπληρωματική 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και 
την ομάδα των είκοσιτεσσάρων, για να καλυφθεί το εναπομένον 
χρηματοδοτικό έλλειμμα που υπολογιζόταν σε 105 εκατ. $ΗΠΑ για την 
Εσθονία, σε 210 εκατ. $ΗΠΑ για τη Λετονία και σε 285 εκατ. $ΗΠΑ για τη 
Λιθουανία. Επειτα από τα θετικά δείγματα που έδωσαν ορισμένες χώρες 
των είκοσι τεσσάρων, σε ό,τι αφορά την υποστήριξη τους στο πρόγραμμα 
παροχής βοήθειας, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τη συμφωνία 
stand-by με τη Λετονία, στις 14 Σεπτεμβρίου 1992, τη συμφωνία με την 
Εσθονία στις 16 Σεπτεμβρίου 1992 και τη συμφωνία με τη Λιθουανία, στις 
21 Οκτωβρίου 1992. 
79 
Το Νοέμβριο του 1992, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε 
(απόφαση 92/542/ΕΚ του Συμβουλίου της 23.11.1992) να χορηγήσει στα 
κράτη της Βαλτικής δάνειο ύψους 220 εκατ. ECU, κατά ανώτατο όριο (40 
εκατ. ECU στην Εσθονία, 80 εκατ. ECU στη Λετονία και 100 εκατ. ECU στη 
Λιθουανία), που αντιστοιχούσε χονδρικά στο ήμισυ του ελλείμματος του 
ισοζυγίου πληρωμών, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΔΝΤ, για να 
καλυφθούν οι γενικότερες ανάγκες του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών 
αυτών. Σχεδόν ισόποση ήταν η χρηματοδοτική βοήθεια που δόθηκε από τις 
χώρες της ΕΖΕΣ και την Ιαπωνία. Οι συμφωνίες δανειοδοτήσεων από τις 
Ευρωπαϊκές Κοινότητες και τα μνημόνια των συμφωνιών υπογράφηκαν με την 
Εσθονία και τη Λετονία στις 8 Ιανουαρίου 1993 και με τη Λιθουανία την 
1η Μαρτίου 1993. Η Επιτροπή κατέβαλε την πρώτη δόση των δανείων στην 
Εσθονία και τη Λετονία στις 31 Μαρτίου 1993 και στη Λιθουανία στις 27 
Ιουλίου 1993. Η αποδέσμευση των δεύτερων δόσεων τελούσε υπό τον όρο 
της επιτυχούς επανεξέτασης της προόδου στους τομείς της οικονομικής 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων. Στους όρους περιλαμβανόταν 
επίσης και η τήρηση ορισμένων κριτηρίων αναφορικά με τις επιδόσεις, που 
είχαν καθορισθεί από τις αντισυμβαλλόμενες πλευρές. Μετά από τη θετική 
ολοκλήρωση της επανεξέτασης και τη σύναψη της συμπληρωματικής συμφωνίας 
για την απορόφηση της βοήθειας τον Οκτώβριο, η Επιτροπή αναμένεται να 
εκταμιεύσει τη δεύτερη δόση προς την Εσθονία, την άνοιξη του 1994. 
Επειτα από την ολοκλήρωση της αντίστοιχης επανεξέτασης αναμένεται και η 
εκταμίευση των υπόλοιπων δόσεων προς τη Λετονία και τη Λιθουανία, κατά 
την αυτή χρονική περίοδο, υπό τον όρο ότι θα συναφθούν οι ανάλογες 
συμφωνίες. 
2. Εσθονία 
2.1. Οικονομικές μεταρρυθμίσεις από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 
1993 
2.1.1. Ιστορικό 
Κατά τη διάρκεια του 1990 και του 1991, οι τιμές για ορισμένα αγαθά 
είτε ελευθερώθηκαν είτε αυξήθηκαν με απόφαση των διοικητικών αρχών και 
μειώθηκαν οι επιδοτήσεις για την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες και τις 
μεταφορές. Επειτα από την έγκριση του νόμου για τις επιχειρήσεις, το 
1989, ο αριθμός των εσθονικών εταιρειών που απασχολούσαν λιγότερο από 
100 εργαζομένους αυξήθηκε από 34 σε περισσότερες από 20.000, στα τέλη 
του 1991. Επειτα από την ψήφιση του νόμου για την ιδιωτικοποίηση των 
κρατικών επιχειρήσεων εμπορίου και παροχής υπηρεσιών, το 1991, η 
ιδιωτικοποίηση των μικρών επιχειρήσεων σημείωσε σημαντική πρόοδο. Με 
βραδείς ρυθμούς ξεκίνησε η διαδικασία αναμόρφωσης των επιχειρήσεων 
μεγάλης κλίμακας. Επειτα από τις αρχικές μεταρρυθμίσεις του 
χρηματοοικονομικού τομέα που εφάρμοσαν οι σοβιετικές αρχές το 1988, με 
στόχο την καθιέρωση ενός τραπεζικού συστήματος δύο βαθμίδων, άρχισε η 
ιδιωτικοποίηση του εσθονικού χρηματοοικονομικού συστήματος. Οι 
εσθονικές αρχές ίδρυσαν εκ νέου την τράπεζα της Εσθονίας το 1990, αλλά 
μόλις την 1η Ιανουαρίου του 1992 μπόρεσε να εκκαθαριστεί το 
περιφερειακό υποκατάστημα της Gosbank και να ενσωματωθεί στην τράπεζα 
της Εσθονίας. Στις αρχές του 1992 χορηγήθηκε άδεια λειτουργίας σε 40 
εμπορικές τράπεζες οι οποίες προστέθηκαν στις τράπεζες κρατικής 
ιδιοκτησίας. Από την εποχή που η Εσθονία απέκτησε την ανεξαρτησία της 
από την (πρώην) Σοβιετική Ενωση, οι εμπορικές συναλλαγές με την περιοχή 
αυτή και ειδικότερα με τη Ρωσία κατέρρευσαν. Για να τεθεί φραγμός στις 
εξελίξεις αυτές, η Εσθονία υπέγραψε ορισμένες διμερείς συμφωνίες με τις 
80 
πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, ελπίζοντας να εξασφαλίσει την επανέναρξη 
των εισαγωγών και ειδικότερα των εισαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία, ο 
στόχος αυτός επιτεύχθηκε μόνο εν μέρει. Το εμπόριο με τις δυτικές 
χώρες αναπτύχθηκε με ταχείς ρυθμούς, ξεκινώντας παρ'όλα αυτά από χαμηλά 
επίπεδα. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη στο εξαιρετικά φιλελεύθερο καθεστώς 
εμπορικών συναλλαγών της Εσθονίας. Από τις αρχές του 1991 και μετά η 
εσθονική κυβέρνηση αναπροσάρμοσε τη διαδικασία κατάρτισης του 
προϋπολογισμού και το φορολογικό σύστημα στις ανάγκες της οικονομίας 
της αγοράς. 
Επειτα από την επιδείνωση των μεγεθών της εσθονικής οικονομίας, κατά τη 
δεκαετία του 1980, η οποία συμβάδισε με τη βαθμιαία κατάρρευση του 
σοβιετικού συστήματος κεντρικού σχεδιασμού, η παραγωγή μειώθηκε απότομα 
το 1991 (-11%, έπειτα από μείωση 4% κατά το 1990), λόγω της διαταραχής 
των εμπορικών συναλλαγών με τις άλλες σοβιετικές δημοκρατίες. Η 
ανεργία εξακολούθησε να κυμαίνεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, όλο 
αυτό το χρονικό διάστημα (όντας κατώτερη από 1%). Λόγω της 
πλεονάζουσας ρευστότητας, η ελευθέρωση των τιμών είχε ως συνέπεια την 
επικράτηση υψηλών ποσοστών πληθωρισμού. 
2.1.2. Στόχοι και χαρακτηριστικές πτυχές του κυβερνητικού 
μεταρρυθμιστικού προγράμματος που εγκαινιάστηκε στα μέσα του 
1992 
Οι δύο κύριοι στόχοι του κυβερνητικού οικονομικού προγράμματος για το 
χρονικό διάστημα από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993 ήταν η 
μακροοικονομική σταθεροποίηση και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Σε 
ό,τι αφορά τη σταθεροποίηση, κυριότερες πτυχές της ήταν η ολοκλήρωση 
της ελευθέρωσης των τιμών, η άσκηση περιοριστικής δημοσιονομικής 
πολιτικής, η επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας στα πλαίσια του 
καθεστώτος του συναλλαγματικού διευθυντηρίου, η εφαρμογή αυστηρής 
εισοδηματικής πολιτικής και η περαιτέρω φιλελευθεροποίηση του 
συναλλαγματικού και του εμπορικού καθεστώτος. Οσον αφορά τις 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, το πρόγραμμα πρόβλεπε την επιτάχυνση της 
διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων, την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιστροφής 
των περιουσιών, τη μεταρρύθμιση του χρηματοοικονομικού τομέα, τη 
βελτίωση του δικτύου κοινωνικής ασφάλισης, την αναδιάρθρωση ή το 
κλείσιμο των μη βιώσιμων επιχειρήσεων και τραπεζών και τη δημιουργία 
του νομικού πλαισίου προς υποστήριξη της οικονομίας της αγοράς. Στο 
πρόγραμμα καθοριζόταν ο στόχος μείωσης της παραγωγής κατά 15%, για τη 
χρονική περίοδο εφαρμογής του προγράμματος, και επιβράδυνσης του 
ετήσιου ποσοστού του πληθωρισμού σε 6%, στα τέλη της χρονικής περιόδου 
εφαρμογής του προγράμματος. 
2.1.3. Ελευθέρωση των τιμών 
Εως τα μέσα του 1992 είχαν καταργηθεί οι περισσότεροι έλεγχοι επί των 
τιμών, αφήνοντας μόνο ορισμένες τιμές υπό το καθεστώς των ρυθμιστικών 
διατάξεων. Οι τιμές αυτές επιβάλλονταν από ορισμένες κρατικές 
επιχειρήσεις, που εθεωρείτο ότι είχαν ιδιάζουσα βαρύτητα. Τα αγαθά και 
οι υπηρεσίες που παράγονταν από τον ιδιωτικό τομέα δεν υπάγονταν σε 
οποιαδήποτε μορφή ελέγχου. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1992 
συνεχίστηκε η πρόοδος. Η κυβέρνηση κατάργησε την εξουσία των δημοτικών 
αρχών να καθορίζουν τις τιμές των κρατικών επιχειρήσεων που 
λειτουργούσαν στην περιοχή του δήμου τους. Επί πλέον καταργήθηκε ο 
έλεγχος των τιμών για ορισμένα είδη στα οποία συμπεριλαμβάνονταν το 
81 
ψωμί, το αλεύρι, τα δημητριακά και η ζάχαρη. Τέλος, συνεχίστηκε η 
προσαρμογή των ενεργειακών τιμών στα επίπεδα που επικρατούν στην 
παγκόσμια αγορά, με περαιτέρω αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου και 
του πετρελαίου θέρμανσης. Η διαδικασία απελευθέρωσης των τιμών είχε 
κατά βάση ολοκληρωθεί στα τέλη του 1992. 
2.1.4. Μεταρρύθμιση των επιχειρήσεων 
Η πρόοδος στις ιδιωτικοποιήσεις μικρών επιχειρήσεων συνεχίστηκε. Εως 
τα μέσα του 1993, το μερίδιο των μικρών επιχειρήσεων που είχαν 
ιδιωτικοποιηθεί υπερέβαινε το 50%. Η ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων 
μεσαίας και μεγάλης κλίμακας αποδείχθηκε ωστόσο δυσχερέστερη απ'ότι 
προβλεπόταν. Ενα από τα προβλήματα ήταν και η έλλειψη συμφωνίας 
σχετικά με τον εφαρμοστέο μηχανισμό για τις ιδιωτικοποιήσεις καθώς και 
οι ανεπίλυτες πτυχές της επιστροφής των περιουσιών. (Η κυβέρνηση 
δεσμεύτηκε να επιστρέψει τις περιουσίες σε όλους τους ιδιώτες που τις 
κατείχαν στην Εσθονία πριν από το 1940 ή τους απογόνους τους ή να τους 
καταβάλει σχετική αποζημίωση). Ενα εμπόδιο που αναχαίτιζε την πρόοδο 
των ιδιωτικοποιήσεων εξαλείφθηκε, όταν η κυβέρνηση καθόρισε ως τελική 
προθεσμία για την υποβολή των αξιώσεων επιστροφής περιουσιών, την 1η 
Απριλίου 1993. Τον Αύγουστο του 1992, η κυβέρνηση υιοθέτησε το 
ευρύτερο νομοσχέδιο με το οποίο καθιερώθηκαν οι μηχανισμοί πώλησης 
επιχειρήσεων αξίας μεγαλύτερης των 600.000 ΕΕΚ. Την ίδια στιγμή 
ιδρύθηκε ο Εσθονικός Οργανισμός Ιδιωτικοποιήσεων (ΕΟΙ) με αποστολή να 
μεριμνήσει για τη διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων. Από τον αρχικό 
κατάλογο των 38 επιχειρήσεων που προσφέρονταν προς πώληση στα τέλη του 
1992, ιδιωτικοποιήθηκαν οι 25 επιχειρήσεις. Εως τα μέσα του 1993 είχαν 
προσφερθεί άλλες 52 επιχειρήσεις προς ιδιωτικοποίηση. Τα έσοδα από την 
πώληση κατανεμήθηκαν μεταξύ ενός ταμείου καταβολής αποζημιώσεων για τις 
αξιώσεις επιστροφής περιουσιών, του κρατικού προϋπολογισμού και της 
Τράπεζας της Εσθονίας. Οι αρχές κατέβαλαν επίσης προσπάθειες για να 
βελτιωθεί η αποδοτικότητα των επιχειρήσεων που παρέμειναν υπό κρατικό 
έλεγχο. Πίεση να πραγματοποιηθούν οι αναδιαρθρώσεις ασκήθηκε και από 
τους αυστηρούς περιοριστικούς όρους του προϋπολογισμού, οι οποίοι 
διατηρήθηκαν εν μέρει σε ισχύ με την εφαρμογή του πτωχευτικού νόμου ο 
οποίος εγκρίθηκε το Σεπτέμβριο του 1992. 
2.1.5. Χρηματοοικονομικός τομέας και μεταρρύθμιση του συναλλαγματικού 
καθεστώτος 
Η Τράπεζα της Εσθονίας, η οποία ιδρύθηκε εκ νέου το 1990, ευθύνεται για 
τη νομισματική πολιτική, τη διαχείριση του συστήματος πληρωμών και την 
τραπεζική εποπτεία. Εως τα μέσα του 1992 άσκησε επίσης ορισμένες 
εμπορικές δραστηριότητες που είχε κληρονομήσει από τη συγχώνευση με τα 
πρώην υποκαταστήματα της Gosbank και της Vnesheconombank. 
Από την εποχή της ανακήρυξης της ανεξαρτησίας της από την (πρώην) 
Σοβιετική Ενωση τον Αύγουστο του 1991, η Εσθονία βρέθηκε αντιμέτωπη με 
το φαινόμενο της έλλειψης μετρητών σε ρούβλια, τα οποία τα προμηθευόταν 
παραδοσιακά από τη Gosbank στη Μόσχα. Το στοιχείο αυτό οδήγησε στη 
διακοπή ορισμένων μορφών πληρωμών και στον περιορισμό της πρόσβασης 
στις τραπεζικές καταθέσεις για το κοινό. Οι εσθονικές αρχές έθεσαν σε 
εφαρμογή τη νομισματική μεταρρύθμιση στις 20 Ιουνίου 1992, περατώνοντας 
τη συμμετοχή της Εσθονίας στη ζώνη του ρουβλίου (ήταν η πρώτη 
δημοκρατία που την εγκατέλειψε). Με την μεταρρύθμιση προβλέφθηκε η εκ 
νέου καθιέρωση της εσθονικής κορώνας (ΕΕΚ) ως εθνικού νομίσματος, στο 
82 
πλαίσιο ενός καθεστώτος διευθυντηρίου συναλλάγματος, που παρείχε κάλυψη 
100% σε αποθεματικά, για την έκδοση του χρήματος. Η τιμή συναλλάγματος 
της κορώνας καθορίστηκε από το νόμο σε 8 ΕΕΚ ανά 1 DM. Η κορώνα έγινε 
ταχύτατα αποδεκτή ως το μόνο νόμιμο μέσο πληρωμών και τα διεθνή 
αποθεματικά που τηρούσε η τράπεζα της Εσθονίας αυξήθηκαν, έπειτα από 
τις μεταρρυθμίσεις. 
Κατά το χρονικό διάστημα αμέσως έπειτα από την καθιέρωση των 
συναλλαγματικών μεταρρυθμίσεων, οι πιέσεις που δέχθηκε το τραπεζικό 
σύστημα ήταν πρόδηλες. Χαρακτηριστικό τους στοιχείο ήταν, γενικότερα, 
η καθυστέρηση της πρόσβασης των πελατών στις καταθέσεις τους σε 
εμπορικές τράπεζες, που κυμαινόταν από λίγες ημέρες σε μερικές 
.εβδομάδες. Καθώς όλα αυτά τα φαινόμενα αποτελούσαν συμπτώματα των 
προβλημάτων ρευστότητας, ειδικότερα μάλιστα των προβλημάτων που 
αντιμετώπιζαν οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες, στις αρχές του 1993 
αποφασίστηκε να γίνει αναδιάρθρωση του κεφαλαίου τους, να συγχωνευτούν 
οι δύο τους σε μία τράπεζα, να υπαχθεί η συγχωνευμένη τράπεζα υπό 
κυβερνητικό έλεγχο και να γίνει η εκκαθάριση της τρίτης. Τα μέτρα αυτά 
βοήθησαν να εξομαλυνθούν οι όροι λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος. 
Ταυτόχρονα, η τράπεζα αύξησε το ελάχιστο απαιτούμενο όριο κεφαλαίου από 
500.000 ΕΕΚ σε 6 εκατ. ΕΕΚ, γεγονός που συνέβαλε στη μείωση του αριθμού 
εμπορικών τραπεζών που διέθεταν άδεια λειτουργίας στην Εσθονία από 40 
σε 24, γύρω στα μέσα του 1993. 
2.1.6. Η πολιτική στον τομέα του εξωτερικού εμπορίου 
Εως τον Μάρτιο του 1992, η Εσθονία είχε καταργήσει σχεδόν όλους τους 
εισαγωγικούς δασμούς που ίσχυαν στο πλαίσιο του καθεστώτος, με 
αποτέλεσμα οι εσθονικές εμπορικές συναλλαγές να απαλάσσονται απολύτως 
από οποιονδήποτε δασμό με εξαίρεση ορισμένα είδη (εισαγωγικοί δασμοί 
επί των οινοπνευματοδών, του καπνού, των γουναρικών, των αυτοκινήτων 
οχημάτων εξαγωγικοί δασμοί επί των έργων τέχνης, του κραμβελαίου και 
των μετάλλων) και εξαιρουμένου του διοικητικού τέλους 0,5% επί των 
εισαγωγών. Στο χρονικό διάστημα από τον Νοέμβριο του 1992 και μετά οι 
εισαγωγές επιβαρύνθηκαν επίσης με ποσοστό 18% ΦΠΑ. Παράλληλα με την 
γενικότερη κατάργηση των δασμών, καταργήθηκαν επίσης σε ευρύτατο βαθμό 
και οι εναπομένουσες ποσοστώσεις, καθώς και οι απαιτούμενες άδειες 
εισαγωγής. Ο κατάλογος των αγαθών έγινε ακόμη μικρότερος την 1η 
Ιανουαρίου 1993 (με την εξάλειψη για παράδειγμα των οινοπνευματοδών, 
του καπνού, των δημητριακών, των δερμάτων, των σιδηρούχων και μη 
σιδηρούχων μετάλλων), με αποτέλεσμα να καλύπτει μόνο τους 
πετρελαιούχους σχιστόλιθους, τον άργιλο και το χαλαζία. Το Φεβρουάριο 
του 1993, η κυβέρνηση έθεσε το εμπόριο των μη μεταλλούχων μετάλλων υπό 
τον άμεσο έλεγχο της (κρατικό μονοπώλιο), για να εξαλειφθούν οι 
παράνομες επανεξαγωγές. Το καθεστώς που διέπει συνολικά τις εμπορικές 
συναλλαγές και τις ξένες επενδύσεις της Εσθονίας, μπορεί να θεωρηθεί 
ελεύθερο. 
Εάν εξαιρέσουμε την εμπορική συμφωνία που υπογράφηκε με τη Ρωσία τον 
Φεβρουάριο του 1992, στην οποία καθοριζόταν ο όγκος των εμπορικών 
συναλλαγών με την εγγύηση και των δύο κυβερνήσεων, στις συμφωνίες που 
υπογράφηκαν με τις περισσότερες άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, στο 
χρονικό διάστημα από το Δεκέμβριο του 1991 έως τον Ιούλιο του 1992, 
προβλεπόταν η απευθείας διεξαγωγή των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των 
επιχειρήσεων. Σε γενικές γραμμές, δεν εκπληρώθηκε ο αντικειμενικός 
στόχος των συμφωνιών, να υπερκεραστούν οι σοβαρότατες διαταραχές των 
83 
εμπορικών συναλλαγών με τους πρώην εμπορικούς εταίρους και ιδίως την 
Ρωσία. Αντιθέτως οι εμπορικές συμφωνίες με τη Φινλανδία, τη Σουηδία 
και τη Νορβηγία (ελεύθερες συναλλαγές με την εξαίρεση της γεωργίας) 
αλλά και με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, είναι βέβαιο ότι συνέβαλαν στη 
δυναμική ανάπτυξη των εμπορικών συναλλαγών με αυτήν την περιοχή. 
Η τράπεζα της Εσθονίας εγγυάται από την εποχή των συναλλαγματικών 
μεταρρυθμίσεων την μετατρεψιμότητα της κορώνας για τις επιτρεπόμενες 
πράξεις σε ξένο συνάλλαγμα απεριορίστως, με ισοτιμία 8 εσθονικές 
κορώνες προς 1 DM. Η τήρηση στις τοπικές τράπεζες λογαριασμών σε ξένο 
συνάλλαγμα από ιδιώτες που δεν είναι μόνιμοι κάτοικοι και από τις 
επιχειρήσεις επιτράπηκε και μετά από τη συναλλαγματική μεταρρύθμιση, 
χωρίς ωστόσο να επιτρέπεται η αύξηση του υπολοίπου του εκάστοτε 
λογαριασμού. Τον Ιανουάριο του 1993 εγκρίθηκε ο νόμος για το ξένο 
συνάλλαγμα, σύμφωνα με τις διατάξεις του οποίου η Τράπεζα τη'ς Εσθονίας 
έχει τη δυνατότητα να εκδίδει άδειες σε επιχειρήσεις που ενέχονται σε 
εξαγωγικές ή εισαγωγικές εργασίες, επιτρέποντας τους να διατηρούν ένα 
κεφάλαιο κινήσεως σε λογαριασμούς στο εξωτερικό. Γενικότερα επιβλήθηκε 
ο κανόνας απόδοσης του προϊόντος από τις εξαγωγές κατά ποσοστό 100% σε 
οποιαδήποτε εμπορική τράπεζα της Εσθονίας. Για οποιαδήποτε συναλλαγή 
των λογαριασμών σε συνάλλαγμα πρέπει να ζητείται η έγκριση της Τράπεζας 
της Εσθονίας. Ωστόσο, αυτό δεν ίσχυε για τον επαναπατρισμό κεφαλαίων 
από τους ξένους επενδυτές. 
2.2. Μακροοικονομικές εξελίξεις 
2.2.1. Παραγωγή και απασχόληση 
Από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993, το ΑΕΠ της Εσθονίας μειώθηκε 
κατά ποσοστό που εκτιμάται σε 18%. Αυτό αντανακλά ειδικότερα τη ριζική 
μεταβολή των όρων των εμπορικών συναλλαγών που έπληξε την Εσθονία 
έπειτα από την απόφαση της Ρωσίας να εφαρμόσει τις τιμές της παγκόσμιας 
αγοράς για τα ενεργειακά προϊόντα από τις αρχές του 1992 και έπειτα από 
τη γενικότερη διαταραχή των εμπορικών συναλλαγών με την (πρώην) 
Σοβιετική Ενωση. Η εξέλιξη αυτή είναι επιπλέον, ενδεικτική για την 
κατάρρευση της παραγωγής ορισμένων αγαθών, που δεν είναι πλέον 
ανταγωνιστικά εφόσον υπόκεινται στο διεθνή ανταγωνισμό. Τέλος, η 
γεωργική παραγωγή επλήγη από τη ξηρασία το καλοκαίρι του 1992. Στα 
μέσα του 1993, η οικονομική κατάσταση είχε σταθεροποιηθεί σε ευρύτερες 
γραμμές και είχαν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις ανάκαμψης 
της βιομηχανικής παραγωγής. 
Συγκρινόμενη με την απότομη πτώση της παραγωγής της Εσθονίας κατά το 
χρονικό διάστημα από το 1990 μέχρι το 1992, η ανεργία κυμάνθηκε σε 
χαμηλά επίπεδα, μέχρι τα μέσα του 1992. Κατά το ακόλουθο δωδεκάμηνο 
ωστόσο αυξήθηκε σε ποσοστό περίπου 4% του εργατικού δυναμικού. 
Επιπλέον, υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι επεκτείνεται το 
κύμα των προσωρινών απολύσεων, των αδειών χωρίς αποδοχές και της 
μείωσης των εργάσιμων ημερών. 
2.2.2. Η εξέλιξη του πληθωρισμού και των μισθών 
Η ετήσια άνοδος των τιμών καταναλωτή, ανήλθε στα μέσα του 1992 σε 
1080%. Αυτό οφειλόταν πρώτα απ'όλα στην απελευθέρωση των τιμών και 
στην αύξηση της τιμής των εισαγωγών. Οι παράγοντες αυτοί εξακολούθησαν 
να παίζουν κάποιο ρόλο έως τα τέλη του 1992. Ομως, κατά το πρώτο 
84 
εξάμηνο του 1993, ο πληθωρισμός υποχώρησε απότομα, κατερχόμενος σε 
ποσοστό 2 έως 3%, το μήνα, στα μέσα του 1993. Εάν εξαιρέσουμε την 
ουσιαστική ολοκλήρωση του κλίματος απλελευθέρωσης των τιμών, αυτό το 
επιτυχημένο βήμα προς την εμπέδωση της σταθεροποίησης οφείλεται στη 
σφικτή νομισματική πολιτική που ήταν συνέπεια του συστήματος 
διευθυντηρίου συναλλάγματος και της αποφασιστικής εισοδηματικής 
πολιτικής που εφάρμοσε η κυβέρνηση από το Σεπτέμβριο του 1992 και μετά. 
Οι αυξήσεις των μισθών ευθυγραμμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό με την εξέλιξη 
των τιμών κατά τη χρονική περίοδο εφαρμογής του προγράμματος, έπειτα 
από πτώση του πραγματικού επιπέδου μισθών κατά ποσοστό περίπου 45%, 
κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992. 
2.2.3. Δημοσιονομικά 
Ενώ στο πλαίσιο του σοβιετικού καθεστώτος δεν επιτρεπόταν στην Εσθονία 
να δανείζεται για να χρηματοδοτήσει τα ελλείμματα της, ο κανόνας αυτός 
δεν ίσχυσε έπειτα από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της. Η κυβέρνηση 
εφάρμοσε παρ'όλα αυτά, αυστηρούς ελέγχους επί των δαπανών και βελτίωσε 
τα έσοδα της προβαίνοντας σε μία σειρά μεταρρυθμίσεων του φορολογικού 
συστήματος έπειτα από την ανεξαρτησία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο 
γενικός προϋπολογισμός να εμφανίσει πλεόνασμα τόσο κατά το 1991 όσο και 
κατά το πρώτο εξάμηνο του 1992, χάρη στη θέσπιση κατεπειγόντων μέτρων. 
Αυτή η δημοσιονομική πολιτική εξακολούθησε σε ευρείες γραμμές να 
εφαρμόζεται και κατά το επόμενο δωδεκάμηνο, με την υποστήριξη των 
αυξημένων εσόδων που απέδωσαν τα φορολογικά μέτρα που συνόδευσαν τις 
συναλλαγματικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και χάρη στην κατάργηση των 
επιδοτήσεων και τη μείωση των καθυστερούμενων φορολογικών οφειλών, που 
ήταν συνέπεια της εφαρμογής της πτωχευτικής νομοθεσίας. Κατά το 
δεύτερο εξάμηνο του 1992, το πλεόνασμα του προϋπολογισμού ανήλθε σε 
1,5% του ΑΕΠ, ενώ κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993 ανερχόταν σε 1% του 
ΑΕΠ. Ωστόσο, εάν συνυπολογίσουμε τη χρησιμοποίηση των ξένων δανείων 
από την κυβέρνηση κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, το απαιτούμενο ποσό 
για τις γενικότερες δανειακές ανάγκες της κυβέρνησης ήταν ίσο με 
ποσοστό 2,2% του ΑΕΠ, κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου. Τα 
δάνεια χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση εισαγωγών ζωτικής σημασίας 
και για το δανεισμό πόρων στο μη κυβερνητικό τομέα, προς υποστήριξη των 
επενδύσεων στην ενέργεια και τις υποδομές. 
2.2.4. Εσωτερικές νομισματικές συνθήκες 
Πριν η Εσθονία εγκαταλείψει τη ζώνη του ρουβλίου, τον Ιούνιο του 1992, 
οι δυνατότητες που είχε να εφαρμόσει ανεξάρτητη νομισματική πολιτική 
ήταν αυστηρά περιορισμένες. Αυτό εξακολουθεί και σήμερα να ισχύει σε 
ευρύτατο βαθμό έστω και έπειτα από την νομισματική μεταρρύθμιση, λόγω 
της θέσπισης του καθεστώτος του διευθυντηρίου συναλλάγματος. Η Εσθονία 
έχει όμως σήμερα ουσιαστικά απεγκλωβιστεί από τις επιπτώσεις της 
ρωσικής νομισματικής πολιτικής. Η διασύνδεση του νομίσματος με το DM 
και το καθεστώς του διευθυντηρίου συναλλάγματος ενίσχυσαν την 
εμπιστοσύνη στην κορώνα. 
Η εφαρμοζόμενη πιστωτική πολιτική, που ήταν ήδη δρακόντια κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1992, έγινε ακόμη αυστηρότερη έπειτα από τη νομισματική 
μεταρρύθμιση. Παρά την εισροή ξένου συναλλάγματος, οι τράπεζες 
απέφυγαν σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό τη διεύρυνση των πιστωτικών 
διευκολύνσεων, καθώς συνειδητοποίησαν τους κινδύνους που θα διέτρεχαν, 
όταν οι αρχές θα μείωναν ή θα καταργούσαν ολοσχερώς τις επιδοτήσεις που 
χορηγούσαν στις παραπαίουσες επιχειρήσεις αλλά και καθώς ελάβαν υπόψη 
85 
τους το γεγονός ότι η έγγεια περιουσία ή τα άλλα στοιχεία του 
ενεργητικού δεν θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτά ως ασφάλεια. Συνεπεία 
αυτού, η επέκταση των δανείων γινόταν σχεδόν αποκλειστικά σε 
βραχυπρόθεσμη βάση, για όλες εν γένει τις εμπορικές συμφωνίες. 
Η πραγματική προσφορά χρήματος εξακολούθησε να μειώνεται το δεύτερο 
εξάμηνο του 1992 και μόλις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1993 αυξήθηκε 
και πάλι αλματωδώς η ευρύτερη προσφορά χρήματος, τόσο σε ονομαστική όσο 
και σε πραγματική αξία. Η σύνθεση της ευρύτερης προσφοράς χρήματος 
μεταβλήθηκε δραματικά έπειτα από τα μέσα του 1992, καθώς 
συνειδητοποιήθηκε περισσότερο ο κίνδυνος που διέτρεχαν οι τράπεζες με 
την εξέλιξη της τραπεζικής κρίσης. Αυτό είχε ως συνέπεια να αυξηθεί η 
αναλογία των λογαριασμών σε συνάλλαγμα από 7,4%, στα μέσα του 1992, σε 
26,5%, στα τέλη του έτους. 
Τα επιτόκια που κυμαίνονταν από 80 έως 100% για τα δάνεια (20 έως 40% 
για τις καταθέσεις), στα μέσα του 1992, αυξήθηκαν μετά από τη 
συναλλαγματική μεταρρύθμιση αλλά και έπειτα από τις εντονότερες 
διαστάσεις που έλαβε η τραπεζική κρίση. Μόλις όμως διευθετήθηκε η 
κρίση, τα επιτόκια υποχώρησαν σε ποσοστό 25 έως 30%, στα μέσα του 1993. 
Καθώς οι εξελίξεις αυτές συνοδεύτηκαν από ταχεία επιβράδυνση του 
πληθωρισμού, τα πραγματικά επιτόκια που ήταν προηγουμένως αρνητικά 
μετατράπηκαν σε θετικά στην περίοδο αυτή. 
2.2.5. Εξωτερικές εξελίξεις 
Κατά τη χρονική περίοδο 1ης Ιουλίου 1992 - 30ής Ιουνίου 1993, το 
ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Εσθονίας ενεφάνισε πλεόνασμα 61 εκατ. 
$ΗΠΑ (4,3% του ΑΕΠ), σε αντιδιαστολή με έλλειμμα ύψους 213 εκατ. $ΗΠΑ, 
που επρόκειτο να προκύψει σύμφωνα με τις προηγούμενες προβλέψεις του 
ΔΝΤ. Αυτό οφειλόταν σε ευρύτατο βαθμό στις καλύτερες από τις 
αναμενόμενες επιδόσεις των εξαγωγών και της παροχής άλλων υπηρεσιών 
εκτός του χώρου των συντελεστών παραγωγής. Η ανοδική εξέλιξη των 
εισαγωγών ενδέχεται επίσης να περιορίστηκε σε κάποιο βαθμό από την 
καθυστέρηση εκταμίευσης των ξένων δανείων. 
Επειτα από την κατάρευση του εμπορίου με την πρώην Σοβιετική Ενωση κατά 
το πρώτο εξάμηνο του 1992, ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών με την 
περιοχή αυτή παρέμεινε χαμηλός (42% του επιπέδου εισαγωγών του 1990, 
34% του επιπέδου εξαγωγών του 1990). Ταυτόχρονα, οι εμπορικές 
συναλλαγές με τις δυτικές χώρες αναπτύχθηκαν δυναμικά, με αποτέλεσμα οι 
εξαγωγές προς τη δύση να αποτελούν σχεδόν τα 2/3 των Εσθονικών εξαγωγών 
κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, σε σύγκριση με ποσοστό μικρότερο του 
10%, πριν η Εσθονία αποκτήσει την ανεξαρτησία της εγκαταλείποντας τη 
Σοβιετική Ενωση. Αυτός ο αναπροσανατολισμός του εμπορίου αποτελεί 
φυσική συνέπεια της ένταξης της Εσθονίας στο διεθνή ανταγωνισμό. 
Το εξωτερικό χρέος της Εσθονίας ανερχόταν περίπου σε 6,5% του ΑΕΠ ή 
περίπου σε 86 εκατ. $ΗΠΑ, στα μέσα του 1993. Χάρη στη φιλελεύθερη 
πολιτική της στα θέματα των ξένων επενδύσεων, αλλά και την αξιοπιστία 
του συναλλαγματικού της καθεστώτος, η Εσθονία επωφελήθηκε από την 
εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων ύψους 102 εκατ. $ΗΠΑ, στο χρονικό 
διάστημα από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993. Αυτή η εισροή 
πόρων ήταν σημαντικά υψηλότερη από την αναμενόμενη. Στα τέλη του 1993, 
το ύψος των μικτών αποθεμάτων σε διεθνές συνάλλαγμα της τράπεζας της 
Εσθονίας ανερχόταν σε 275 εκατ. $ΗΠΑ (ποσό που ισοδυναμεί με 4,3 μήνες 
86 
εισαγωγών), σε σύγκριση με 62 εκατ. $ΗΠΑ, ένα χρόνο νωρίτερα. Τα 
καθαρά διεθνή αποθεματικά αυξήθηκαν κατά 224 εκατ. $ΗΠΑ, ποσό που είναι 
σημαντικά υψηλότερο από το αναμενόμενο, με βάση τις προβλέψεις του 
αρχικού προγράμματος του ΔΝΤ (91 εκατ. $ΗΠΑ). 
2.3. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία είχε εξαρτηθεί 
το δάνειο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Στο μνημόνιο συμφωνίας που είχε υπογραφεί από την Επιτροπή και την 
Εσθονία έπειτα από διαβουλεύσεις με τη Νομισματική Επιτροπή, 
προβλεπόταν η τακτική αξιολόγηση της προόδου που είχε σημειωθεί στην 
πορεία της σταθεροποιητικής πολιτικής και της εφαρμογής της πολιτικής 
διαρθρωτικών αναπροσαρμογών. Τα ποσοτικά μακροοικονομικά κριτήρια 
επιδόσεων ήταν πανομοιότυπα με τα κριτήρια που περιέχονταν στη συμφωνία 
stand-by με το ΔΝΤ, ενώ προορισμός των κριτηρίων που ίσχυαν για τις 
διαρθρωτικές αναπροσαρμογές ήταν να αξιολογηθεί η πρόοδος στους τομείς 
της μεταρρύθμισης των επιχειρήσεων, συπεριλαμβανομένων των 
ιδιωτικοποιήσεων, της μεταρρύθμισης του τραπεζικού τομέα, του 
εξωτερικού εμπορίου και των άμεσων ξένων επενδύσεων. Η αποδέσμευση της 
δεύτερης δόσης του δανείου είχε εξαρτηθεί από τον όρο της ευνοϊκής 
επανεξέτασης της προόδου της πορείας οικονομικής σταθεροποίησης και 
μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης και της προϋπόθεσης ότι θα 
εκπληρωνόταν τα κριτήρια των επιδόσεων. 
Από την επανεξέταση των απαιτούμενων όρων του ΔΝΤ προέκυψε ότι το 
σταθεροποιητικό πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με επιτυχία και ότι είχαν 
τηρηθεί τα κριτήρια των επιδόσεων, όπως διαπιστώθηκε από το Διοικητικό 
Συμβούλιο του ΔΝΤ. Η αποστολή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην Εσθονία, 
το Σεπτέμβριο του 1993, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχαν επίσης 
εκπληρωθεί σε σημαντικό βαθμό τα κριτήρια για τις διαρθρωτικές 
αναπροσαρμογές από τα οποία είχε εξαρτηθεί η χορήγηση του δανείου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: συνεχίστηκε η προοδευτική πορεία των 
ιδιωτικοποιήσεων μικρής κλίμακας- εξαλείφθηκαν οι φραγμοί που 
παρεμπόδιζαν την επιστροφή των περιουσιών, αναλήφθηκαν νέες 
πρωτοβουλίες και θεσπίστηκαν περαιτέρω μέτρα για να επιταχυνθεί η 
διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων συνεχίστηκε η εφαρμογή της ευρύτερης 
φιλελεύθερης πολιτικής στα θέματα των εμπορικών συναλλαγών και των 
ξένων επενδύσων και υπογράφηκαν ή πρόκειται σύντομα να συναφθούν 
συμφωνίες προστασίας των επενδύσεων με τις χώρες μέλη των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων καταβλήθηκαν προσπάθειες για την αναδιάρθρωση του 
τραπεζικού τομέα και, συνεπώς, για την επίλυση της τραπεζικής κρίσης. 
Σε ένα πρόσθετο μνημόνιο συμφωνίας που υπογράφηκε μεταξύ της Εσθονίας 
και της Επιτροπής, οι εσθονικές αρχές συμφώνησαν να δώσουν ιδιάζουσα 
προσοχή στο τραπεζικό σύστημα, να συνεχίσουν τη αναδιάρθρωση του και να 
βελτιώσουν την ικανότητα του να διεκπεραιώνει τις ομαλές πιστωτικές 
πράξεις και να διοχετεύει έτσι με τον καταλληλότερο τρόπο τη 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια του εξωτερικού στην εγχώρια 
οικονομία. Για να περιοριστούν οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης στη 
διαδικασία επιμερισμού των πόρων, συμφωνήθηκε επίσης ότι το πλήρες ποσό 
της δεύτερης δόσης της βοήθειας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προς στήριξη 
του ισοζυγίου πληρωμών θα διοχετευόταν κατά βάση μέσω του τραπεζικού 
συστήματος. Οπως αναμένεται, μιας και όλα τα κριτήρια από τα οποία 
είχε εξαρτηθεί η χορήγηση του κοινοτικού δανείου εκπληρώθηκαν σε 
σημαντικό βαθμό και μιας και υπογράφηκε το συμπληρωματικό μνημόνιο της 
συμφωνίας, η δεύτερη δόση του μεσοπρόθεσμου δανείου των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων θα εκταμιευθεί την άνοιξη του 1994. 
87 
2.4. Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές 
Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1993 φαίνεται ότι η μείωση της παραγωγής 
αναχαιτίστηκε και ότι άρχισε η ανάκαμψη της βιομηχανικής παραγωγής. Η 
άνοδος της ανεργίας συνεχίστηκε με βραδείς μόνο ρυθμούς, καθώς οι 
επιχειρήσεις ήταν απρόθυμες να προχωρήσουν σε απολύσεις, επειδή αυτό θα 
τις υποχρέωνε να πληρώσουν στους εργαζομένους μέχρι και οκτώ μήνες 
μισθοδοσίας, λόγω της απόλυσης τους. Ο πληθωρισμός που μειώθηκε 
δραματικά κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993 σε 2 έως 3%, σε μηνιαία βάση, 
δεν εξακολούθησε να πέφτει κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Με την 
ανάκαμψη της οικονομίας φαίνεται ότι έχει ενισχυθεί περαιτέρω η ανοδική 
πορεία των εισαγωγών, με αποτέλεσμα να είναι απίθανο το ισοζύγιο 
τρεχουσών συναλλαγών να εμφανίσει πλεόνασμα, κατά το δεύτερο εξάμηνο 
του 1993. 
Η Εσθονία εξακολούθησε να λαμβάνει εξωτερική χρηματοδοτική βοήθεια κατά 
το δεύτερο εξάμηνο του 1993 και κατά το 1994, συμπεριλαμβανομένης της 
βοήθειας από την ομάδα των είκοσιτεσσάρων χωρών (το υπόλοιπο ποσό ύψους 
56 εκατ. $ΗΠΑ δεν είχε ακόμα εκταμιευθεί στα μέσα του 1993) και τη 
Διεθνή Τράπεζα. Το Σεπτέμβριο, εξαγόρασε τις υπόλοιπες τρεις δόσεις 
(ύψους 20 εκατ. $ΗΠΑ περίπου), στο πλαίσιο της πρώτης συμφωνίας stand­
by με το ΔΝΤ. Η Εσθονία συνήψε μία δεύτερη συμφωνία με το ΔΝΤ, που 
καλύπτει τη χρονική περίοδο από τα μέσα του 1993 έως τα τέλη του 1994 
(πρόκειται για ένα συνδυασμό πιστώσεων stand-by και διευκολύνσεων για 
σκοπούς μετασχηματισμού του καθεστώτος). Με τον τρόπο αυτό η χώρα θα 
αποκτήσει πρόσβαση σε αγορές από το Ταμείο ύψους 40 εκατ. $ΗΠΑ, μέσα σε 
αυτή τη δεκαοκτάμηνη περίοδο. Με τη συμφωνία αυτή υποστηρίζεται το 
εκτεταμένο πρόγραμμα των αρμοδίων αρχών, στόχος του οποίου είναι να 
συνεχιστεί ο μετασχηματισμός της εσθονικής οικονομίας, με παράλληλη 
κατοχύρωση της μακροοικονομικής σταθερότητας, θα δοθεί έμφαση στην 
αύξηση των επενδύσεων σε έργα υποδομής, στην εφαρμογή των διαρθρωτικών 
πολιτικών που αποβλέπουν στην ενίσχυση του χρηματοοικονομικού τομέα και 
του τομέα των επιχειρήσεων και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των 
αγορών και ιδίως της αγοράς εργασίας. Παράλληλα, επιδίωξη των αρχών 
είναι να συνεχιστεί η εφαρμογή των κανόνων εποπτείας και η λειτουργία 
του διευθυντηρίου συναλλάγματος. 
3. Λετονία 
3.1. Οικονομικές μεταρρυθμίσεις από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 
1993 
3.1.1 Ιστορικό 
Το 1991, οι λετονικές αρχές άρχισαν να εφαρμόζουν ένα εκτεταμένο 
πρόγραμμα μεταρρύθμισης των τιμών, που οδήγησε στην αναπροσαρμογή των 
τιμών που καθορίζονται από τα όργανα της διοίκησης, με ελευθέρωση των 
τιμών για ένα αυξανόμενο μερίδιο των αγαθών από το καλάθι του 
καταναλωτή. Σε συνδυασμό με τις μεταρρυθμίσεις αυτές μειώθηκε και το 
ύφος των επιδοτήσεων από 13,7% του ΑΕΠ, κατά το 1990, σε 1,3%, το 
1991. Οι λετονικές αρχές θέσπισαν επίσης μία σειρά μέτρων για την 
εθνικοποίηση και αναμόρφωση του χρηματοοικονομικού συστήματος. Τις 
δραστηριότητες που ασκούσε παλαιότερα η εθνικοποιημένη Gosbank και 
τέσσερις άλλες τράπεζες κρατικής ιδιοκτησίας, η Βιομηχανική 
(Industrial), η Αγροτική (Agriculture) και η Κοινωνική (Social) 
τράπεζα, που είχαν συσταθεί στο πλαίσιο των σοβιετικών μεταρρυθμίσεων 
88 
στις αρχές του 1988 και η Τράπεζα εξωτερικού εμπορίου (Foreign Trade 
Bank), τις ανέλαβε η Τράπεζα της Λετονίας. Ετσι, η Τράπεζα της 
Λετονίας αφέθηκε να ασκεί όχι μόνο τις δραστηριότητες της κεντρικής 
τράπεζας, αλλά της επιτράπηκε επίσης να ασκεί εμπορικές δραστηριότητες 
και να κατέχει περιουσιακά στοιχεία που ισοδυναμούσαν με το 65% των 
συνολικών περιουσιακών στοιχείων του τραπεζικού συστήματος. Στο 
χρονικό διάστημα από το 1988 έως τις αρχές του 1992 ιδρύθηκαν τριάντα 
επιπλέον τράπεζες, παρά το ότι ορισμένες από αυτές ήταν σχετικά μικρές. 
Τον Ιούνιο του 1992, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σχετική νομοθεσία με 
την οποία παρεχόταν στην Τράπεζα της Λετονίας η δυνατότητα να 
αποχωριστεί τις εμπορικές τραπεζικές της λειτουργίες έως τα τέλη του 
1992. Εγιναν επίσης ορισμένες πρώτες προσπάθειες προς την κατεύθυνση 
της μεταρρύθμισης των επιχειρήσεων και ιδίως προς την κατεύθυνση των 
ιδιωτικοποιήσεων, ο νόμος για την ιδιωτικοποίηση των δημοτικών και 
κοινοτικών επιχειρήσεων μικρής κλίμακας ψηφίστηκε το Νοέμβριο του 1991 
και τροποποιήθηκε το 1992. Το λετονικό πρόγραμμα ιδιοκτησίας 
περιλαμβάνει τρία στάδια: τη συγκέντρωση της περιουσίας από τους 
δήμους και τις κοινότητες, την αποκρατικοποίηση (ή τη φάση της 
επιστροφής των περιουσιών) και την ιδιωτικοποίηση. Εως τα μέσα του 
1992, είχε ολοκληρωθεί σε σημαντικό βαθμό το πρώτο στάδιο. Ομως η 
πρόοδος στα δύο άλλα στάδια αναχαιτίστηκε από τα ανεπίλυτα προβλήματα, 
που σχετίζονταν με την ιθαγένεια, την απόδοση των περιουσιών και την 
έλλειψη ενός συμπαγούς νομικού και θεσμικού πλαισίου. Ο ιδιωτικός 
τομέας αναπτύχθηκε παρ'όλα αυτά με σχετικά ταχείς ρυθμούς, ιδίως στον 
τομέα του εμπορίου και των υπηρεσιών, καθώς οι δήμοι και οι κοινότητες 
προχώρησαν στη σύσταση ή στην ιδιωτικοποίηση νέων μικρών επιχειρήσεων. 
3.1.2. Αντικειμενικοί στόχοι και χαρακτηριστικές πτυχές του 
κυβερνητικού μεταρρυθμιστικού προγράμματος που εγκαινιάστηκε 
στα μέσα του 1992 
Οι δύο αντικειμενικοί στόχοι του κυβερνητικού οικονομικού προγράμματος 
για τη χρονική περίοδο από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993 ήταν η 
μακροοικονομική σταθεροποίηση και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. 
Κύριο στοιχείο του προγράμματος ήταν η συνέχιση εφαρμογής των μέτρων 
απελευθέρωσης των τιμών και του καθεστώτος των συναλλαγματικών 
ισοτιμιών και εμπορικών ανταλλαγών, ενώ ένα άλλο στοιχείο του ήταν να 
επέλθουν ορισμένες μεταβολές στο ισχύον καθεστώς. Στις αλλαγές αυτές θα 
συμπεριλαμβανόταν και η επιτάχυνση της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων. 
Τα μέτρα αυτά θα πλαισιώνονταν από μία περιοριστική δημοσιονομική, 
νομισματική και εισοδηματική πολιτική, οι οποίες κρινόταν ότι θα 
διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο για τη δημιουργία των σταθερών συνθηκών που 
θα βοηθούσαν να ολοκληρωθεί με επιτυχία το πρόγραμμα αποχώρησης από τη 
ζώνη του ρουβλίου και να αντικατασταθεί στη συνέχεια το ρούβλι από το 
νόμισμα που θα εφαρμοζόταν κατά τη μεταβατική περίοδο. Στο πρόγραμμα 
καθοριζόταν ο στόχος μείωσης της παραγωγής κατά ποσοστό 18% περίπου, 
ενώ παράλληλα προβλεπόταν ότι το μηνιαίο ποσοστό του πληθωρισμού θα 
ανερχόταν σε 1,5% έως τον Ιούνιο του 1993. 
3.1.3. Μεταρρύθμιση των τιμών 
Τον Ιούλιο του 1992, οι λετονικές αρχές σημείωσαν περαιτέρω πρόοδο στην 
πορεία της ελευθέρωσης των τιμών. Καταργήθηκαν οι περιορισμοί που 
ίσχυαν για το περιθώριο κέρδους των μεταποιητικών μονάδων γεωργικών 
προϊόντων και το εγγυημένο ελάχιστο όριο τιμών για τα γεωργικά προϊόντα 
(εκτός από τα σιτηρά). Παράλληλα έπαυσαν να ισχύουν οι περιορισμοί των 
89 
τιμών για το πετρέλαιο Ντίζελ, το υγραέριο και τον άνθρακα για 
βιομηχανικές χρήσεις (ενώ διατηρήθηκαν σε ισχύ για τις οικιακές 
χρήσεις), για το διεθνή τουρισμό και για τις εμπορευματικές μεταφορές 
με άλλα μέσα εκτός του σιδηροδρόμου. Συνεπεία των μέτρων αυτών, η 
αναλογία των τιμών των διατιμημένων αγαθών και υπηρεσιών στο δείκτη 
τιμών καταναλωτή έπεσε κάτω από το 8%. Τον Οκτώβριο του 1992 
ελευθερώθηκαν επίσης οι τιμές των οινοπνευματωδών ποτών. Στα τέλη του 
1992 η διαδικασία απελευθέρωσης των τιμών είχε στην ουσία ολοκληρωθεί. 
Στα λίγα είδη που εξακολουθούσαν να υπάγονται σε έλεγχο των τιμών 
συμπεριλαμβάνονταν οι τιμές των οργανισμών κοινής ωφελείας και τα 
ενοίκια, που προσαρμόστηκαν προς τα πάνω το φθινόπωρο του 1992, λόγω 
της σημαντικής αύξησης του κόστους εισαγόμενης ενέργειας. 
3.1.4. Μεταρρύθμιση των επιχειρήσεων 
Από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993, η Λετονία σημείωσε σημαντική 
πρόοδο στην πορεία των ιδιωτικοποιήσεων μικρής κλίμακας, την ευθύνη για 
την οποία έφεραν οι δήμοι και οι κοινότητες. Οι ιδιωτικοποιήσεις 
μεγάλης κλίμακας δεν σημείωσαν ωστόσο σχεδόν καμία πρόοδο κατά τη 
διάρκεια της περιόδου αυτής, παρά το γεγονός ότι είχαν επιλεγεί περίπου 
700 επιχειρήσεις για ιδιωτικοποίηση, κατά το 1993. Εκτός από τα 
ανεπίλυτα προβλήματα απόδοσης των περιουσιών (και ειδικότερα τις 
μεγάλες προθεσμίες προβολής των αξιώσεων ή τις αδιευκρίνιστες 
εναλλακτικές λύσεις καταβολής αποζημιώσεων), η διαδικασία αυτή 
αναχαιτίστηκε από την έλλειψη μίας κεντρικής και συμπαγούς στρατηγικής 
για τις ιδιωτικοποιήσεις και από την ανυπαρξία των αντίστοιχων θεσμικών 
οργάνων. Τα εκτελεστικά υπουργεία έφεραν ειδικότερα την ευθύνη για την 
υποβολή των προτάσεων ιδιωτικοποίησης που θα συνεπάγονταν την απώλεια 
του ελέγχου επί των επιχειρήσεων αυτών, οι επιχειρήσεις που δεν ήταν 
πιθανόν να ιδιωτικοποιηθούν στο άμεσο μέλλον μετατράπηκαν σε ανώνυμες 
εταιρείες. Μόνο μία επιχείρηση είχε εκκαθαριστεί στα τέλη του 1993, 
πράγμα που φαίνεται να οφείλεται στον περίπλοκο χαρακτήρα του 
πτωχευτικού νόμου του Νοεμβρίου του 1991, αφενός μεν, αλλά και στο φόβο 
ότι θα αφανίζονταν πολυάριθμες επιχειρήσεις στενά συνδεδεμένες μεταξύ 
τους λόγω της δομής του χρέους μεταξύ των επιχειρήσεων, αφετέρου. 
3.1.5. οι μεταρρυθμίσεις του χρηματοοικονομικού τομέα και του 
συναλλαγματικού καθεστώτος 
Στις 20 Ιουλίου 1992, οι λετονικές αρχές αποφάσισαν να αντικαταστήσουν 
τα ρωσικά ρούβλια που παρέμειναν σε κυκλοφορία με λετονικά ρούβλια, 
έπειτα από τη μερική εισαγωγή των λετον ικών ρουβλίων τον Μάϊ'ο του 1992, 
όταν είχε υπάρξει σοβαρή έλλειψη ρουβλίων σε μετρητά. Η μεταρρύθμιση 
του Ιουλίου επιταχύνθηκε από την εισροή ρουβλίων σε συνάρτηση με την 
αποχώρηση της Εσθονίας από τη ζώνη του ρουβλίου τον Ιούνιο και 
αποτέλεσε την αφετηρία εφαρμογής μιας νέας, δρακόντιας νομισματικής 
πολιτικής. Ωστόσο, μόνο με την εισαγωγή του lats που άρχισε το 
καλοκαίρι του 1993 δημιουργήθηκε ένα μόνιμο εθνικό νόμισμα (το lats). 
Επειτα από την έγκριση του νόμου για την Τράπεζα της Λετονίας, τον Μάϊ'ο 
του 1992, η Τράπεζα της Λετονίας έδωσε οδηγίες, βάσει των οποίων όλα τα 
εμπορικά της υποκαταστήματα θα υπάγονταν στις διατάξεις που 
εφαρμόζονταν για τις εμπορικές τράπεζες στο πλαίσιο του τραπεζικού 
νόμου, και τους παραχώρησε υψηλό βαθμό λειτουργικής ανεξαρτησίας. Στις 
αρχές του 1993, η επιτροπή ιδιωτικοποιήσεων που διορίστηκε από το 
Κοινοβούλιο ανέλαβε τη διαχείριση των 49 υποκαταστημάτων από την 
90 
Τράπεζα της Λετονίας. Στη συνέχεια, 21 από τα υποκαταστήματα 
συγχωνεύτηκαν σε μία βασική τράπεζα (Universal Bank), η οποία θα 
εξυγιανθεί και θα ιδιωτικοποιηθεί, ενώ όλα τα άλλα υποκαταστήματα 
ιδιωτικοποιήθηκαν, εκτός από ένα του οποίου έγινε η εκκαθάριση. Η 
Τράπεζα της Λετονίας αποφάσισε επίσης να αυξήσει τον απαιτούμενο 
συντελεστή επάρκειας κεφαλαίων από το σημερινό ποσό των 25.000 lats σε 
100.000 lats (περίπου 165.000 $ΗΠΑ) από τον Ιανουάριο του 1994, με 
στόχο την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα, θεσπίσηκαν εξάλλου μέτρα για 
να ενισχυθεί η τραπεζική εποπτεία. Ειδικότερα καθιερώθηκαν νέα 
ρυθμιστικά πρότυπα για τα λογιστικά στοιχεία και κατηγορίες 
λογαριασμών, σύμφωνα με τις διατάξεις των οδηγιών των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. Η εκκαθάριση των δύο πρώτων τραπεζών δεν είχε γίνει μέχρι 
το φθινόπωρο του 1993. 
3.1.6. Η πολιτική στον τομέα των εξωτερικών συναλλαγών 
Η Λετονία διέθετε ένα εξαιρετικά φιλελεύθερο σύστημα εμπορικών 
συναλλαγών. Τον Ιούνιο του 1992 καταργήθηκαν όλες οι εξαγωγικές 
ποσοστώσεις και άδειες και αντικαταστάθηκαν από ένα καθεστώς εξαγωγικών 
φόρων. Η κυβέρνηση αποφάσισε επίσης να καταργήσει τους εξαγωγικούς 
δασμούς για τα περισσότερα προϊόντα, από την 1η Σεπτεμβρίου 1993. Δεν 
απαιτείται η έκδοση αδείας για την πραγματοποίηση των εισαγωγών. Ομως 
από τα μέσα του 1992 επιβλήθηκαν νέοι εισαγωγικοί δασμοί σε επιλεγμένα 
καταναλωτικά είδη. Το δασμολογικό συμβούλιο που συγκροτήθηκε το Μάϊ'ο 
του 1992 από την κυβέρνηση για να επανεξετάζει σε περιοδική βάση τους 
δασμούς και τα εμπορικά τέλη αποφάσισε σε ορισμένες περιπτώσεις να 
αυξηθούν οι συγκεκριμένοι εισαγωγικοί δασμοί για να προστατευθούν οι 
εγχώριοι παραγωγοί, ιδίως στον τομέα της γεωργίας. Αυτό περιέπλεξε σε 
μεγάλο βαθμό τη δομή των εισαγωγικών δασμών της Λετονίας. Ωστόσο, με 
τον προσωρινό νόμο τελωνειακών δασμών που έχει υποβληθεί στο 
Κοινοβούλιο αναμένεται να διορθωθεί εν μέρει η κατάσταση αυτή. Στην 
πρόταση δεν προβλέπεται μόνο η ουσιαστική μείωση των προγενέστερα 
αυξηθέντων συγκεκριμένων δασμών, αλλά και η επιβολή δασμών (μικρού 
ύψους) επί των πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών ειδών. 
Με το λετονικό νόμο για τις ξένες επενδύσεις επιτρέπεται ο ελεύθερος 
επαναπατρισμός των κεφαλαίων και η μεταβίβαση των μετοχών, στην 
περίπτωση της εκκαθάρισης. Οι μόνιμοι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις 
επιτρέπεται να έχουν ξένο συνάλλαγμα σε μετρητά, ή να έχουν 
λογαριασμούς σε ντόπιες τράπεζες ή στο εξωτερικό. Στις επιχειρήσεις 
δίνεται η δυνατότητα να πραγματοποιούν τις συναλλαγματικές τους 
δοσοληψίες είτε μέσω των τραπεζών τους, είτε μέσω των ιδιωτικών τους 
μεσιτών συναλλάγματος. Ούτε η κυβέρνηση αλλά ούτε και η Τράπεζα της 
Λετονίας παρεμβαίνουν στη διάθεση του ξένου συναλλάγματος. Η Τράπεζα 
της Λετονίας μεριμνά για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς ξένου 
συναλλάγματος. 
3.2. Μακροοικονομικές εξελίξεις 
3.2.1. Παραγωγή και απασχόληση 
Οι οικονομικές δραστηριότητες της Λετονίας δέχτηκαν μεγάλο πλήγμα από 
τη ριζική μεταβολή των όρων των εμπορικών συναλλαγών που η χώρα 
αντιμετώπισε στις αρχές του 1992, συνεπεία της απόφασης της Ρωσίας να 
ελευθερώσει τις τιμές της και να χρεώνει τις εξαγωγές της προς τη 
Λετονία σε σκληρό συνάλλαγμα και (σχεδόν) στις τιμές της αγοράς. Η 
πτώση της παραγωγής ενισχύθηκε περαιτέρω από τις διαταραχές των 
91 
εμπορικών συναλλαγών με την πρώην Σοβιετική Ενωση, με αποτέλεσμα το ΑΕΠ 
να μειωθεί κατά 34%, το 1992 (έπειτα από μείωση 8%, κατά το 1991). 
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993 όμως οι ρυθμοί μείωσης της παραγωγής 
επιβραδύνθηκαν. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας της Λετονίας αυξήθηκε σε 
περίπου 5% του εργατικού δυναμικού στα μέσα του 1993 και ένας 
αυξανόμενος αριθμός εργαζομένων αποδέχθηκε τη μείωση του χρόνου 
εργασίας ή του μισθού. 
3.2.2. Εξελίξεις στο μέτωπο του πληθωρισμού και των μισθών 
Επειτα από τη σχεδόν πλήρη ολοκλήρωση του κύματος απελευθέρωσης των 
τιμών στα τέλη του 1992, ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε επίσης δραστικά. 
Στα μέσα του 1993, η αύξηση των τιμών καταναλωτή, σε ετήσια βάση, είχε 
μειωθεί σε ποσοστό 152%, από ποσοστό 959%, στα τέλη του 1992. Κατά την 
εποχή εκείνη, το μηνιαίο ποσοστό του πληθωρισμού είχε μειωθεί σε 
περίπου 1/2%. Η δραματική αυτή πτώση έγινε δυνατή χάρη στη σφικτή 
νομισματική πολιτική που άσκησε η Τράπεζα της Λετονίας, από την εποχή 
των συναλλαγματικών μεταρρυθμίσεων του Ιουλίου 1992. Η πολιτική αυτή 
συμπληρώθηκε από την κατάρτιση ενός προϋπολογισμού για το γενικότερο 
κυβερνητικό έργο που ήταν ισοσκελισμένος σε ευρείες γραμμές και από την 
εφαρμογή μίας εισοδηματικής πολιτικής που βασιζόταν στα φορολογικά 
έσοδα. 
Οι αυξήσεις των μισθών εξακολούθησαν να είναι μικρότερες από το ποσοστό 
του πληθωρισμού, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1992. Στον τομέα του 
κρατικού ποϋπολογισμού, αυτό επιτεύχθηκε με την απόφαση της κυβέρνησης 
τον Ιούνιο του 1992 να διατηρηθεί το ελάχιστο όριο των μισθών στο 
επίπεδο των 1.500 LVR, με βάση το οποίο υπολογίζονταν όλοι οι μισθοί, 
και να χορηγηθεί μηνιαίο φορολογητέο επίδομα κατοικίας 400 LVR. Το 
επίδομα αυτό αυξήθηκε τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, για να 
ισοφαριστούν οι αυξήσεις των τιμών. Για τις κρατικές επιχειρήσεις που 
δεν είχαν ενταχθεί στον προϋπολογισμό, οι αρχές υιοθέτησαν εισοδηματική 
πολιτική που βασιζόταν στα φορολογικά έσοδα, στο πλαίσιο της οποίας οι 
υπέρμετρες μισθολογικές αυξήσεις υπάγονταν σε υψηλή και αλματωδώς 
προοδευτική φορολογία. Με την πολιτική αυτή, που εφαρμόστηκε μέχρι τα 
μέσα του 1993, οι πραγματικοί μισθοί κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993 
ήταν κατά 8,5% χαμηλότεροι από ό,τι ένα χρόνο νωρίτερα (έχοντας 
μειωθεί, αντίστοιχα, κατά 14 και 16%, κατά το 1991 και 1992). 
3.2.3. Δημοσιονομικά 
Η Λετονική κυβέρνηση κατώρθωσε να ελέγξει τις δαπάνες του 
προϋπολογισμού και να βελτιώσει τα έσοδα, με αποτέλεσμα το έλλειμμα του 
ευρύτερου κυβερνητικού προϋπολογισμού για το 1992 να παραμείνει 
χαμηλότερο από το 1% (συμπεριλαμβανομένων των καθαρών δραστηριοτήτων 
δανεισμού της κυβέρνησης που ισοδυναμούσαν με 0,8% του ΑΕΠ) ενώ κατά το 
πρώτο εξάμηνο του 1993 προέκυψε ένα μικρό πλεόνασμα. Εκτός από τον 
αυστηρό έλεγχο του προϋπολογισμού, οι καλές επιδόσεις κατά το 1993 
οφείλονται επίσης στις καλύτερες από τις αναμενόμενες επιδόσεις σε 
ορισμένους τομείς: πρώτον, οι φόροι επί των κερδών ήταν κατά πολύ 
υψηλότεροι από ό,τι είχε υπολογισθεί, εξέλιξη που φαίνεται να 
σχετίζεται με την ιδιαίτερα κερδοφόρα επανεξαγωγή των (συχνά 
επιδοτούμενων) αγαθών που προέρχονται από τις Σοβιετικές Δημοκρατίες. 
Επιπλέον, τα έσοδα από το ΦΠΑ διογκώθηκαν σε σημαντικό βαθμό από τη 
βελτίωση της συγκέντρωσης των φόρων και από την αλλαγή της νομοθεσίας 
για την τήρηση των λογιστικών στοιχείων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αντί 
92 
να καταγράφονται οι χρηματικές εισροές να εμφανίζονται οι συναλλαγές 
όπως έχουν τη χρονική στιγμή πραγματοποίησης τους. Τέλος, οι δαπάνες 
για τα επιδόματα ανεργίας κυμάνθηκαν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από 
ό,τι αναμενόταν, λόγω της σχετικά μικρής αύξησης της ανεργίας. 
3.2.4. Εσωτερικές νομισματικές συνθήκες 
Επειτα από την αποχώρηση από τη ζώνη του ρουβλίου τον Ιούνιο του 1992, 
η Τράπεζα της Λετονίας εξακολούθησε να εφαρμόζει ανεξάρτητη νομισματική 
πολιτική, με γνώμονα τη σταθεροποίηση της οικονομίας και τον περιορισμό 
του πληθωρισμού. Η Τράπεζα έθεσε σε εφαρμογή μία εξαιρετικά 
περιοριστική πιστωτική πολιτική, μειώνοντας την παροχή πιστώσεων από 
την πλευρά της στις τράπεζες, σε πραγματική αξία, εν μέρει για να 
αντισταθμιστεί η σημαντική εισροή ρουβλίων από τις γειτονικές χώρες και 
εν μέρει για να εξουδετερωθεί ο νομισματικός ανίκτυπος του κυβερνητικού 
δανεισμού σε σκληρό συνάλλαγμα από κρατικές επιχειρήσεις. Το ποσό 
αυτό πωλήθηκε στην Τράπεζα της Λετονίας σε αντάλλαγμα για τοπικό 
νόμισμα και στη συνέχεια χρησιμποποιήθηκε για να υποβοηθηθεί ο 
γεωργικός τομέας, που είχε πληγεί από την ξηρασία. Το επιτόκιο 
αναχρηματοδοτήσεων της Τράπεζας της Λετονίας αυξήθηκε κλιμακωτά 
ποσοστό 15% ετησίως, σε 120%, τον Οκτώβριο του 1992. Ωστόσο, 
πραγματικά επιτόκια για τις τραπεζικές καταθέσεις αναπροσαρμόστηκαν 
μόνο με αργούς ρυθμούς στις μεταβολές αυτές. Η σφικτή νομισματική 
πολιτική που ασκήθηκε από την Τράπεζα της Λετονίας οδήγησε σε 
πόρων σε μετατρέψιμο συνάλλαγμα. Οι εισροές αυξήθηκαν το πρώτο 
του 1993. Η Τράπεζα της Λετονίας επέτρεψε να ανατιμηθεί σε σημαντικό 
βαθμό η ονομαστική και η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία του 
λετονικού ρουβλίου (και από το Μάρτιο του 1993 και μετά του lats) 
αντιστάθμιση εν μέρει της αυξημένης ζήτησης για το εγχώριο νόμισμα, 
αλλά συγκέντρωσε επίσης σημαντικά αποθεματικά για να αποτρέψι: ι την 
αύξηση που θα είχε ενδεχομένως ζημιογόνα αποτελέσματα για την εξωτερική 
ανταγωνιστικότητα της Λετονίας. Για να περιοριστεί η περαιτέρω 
κεφαλαίων σε συνάλλαγμα με την άσκηση πιέσεων προς μείωση των επι 
της αγοράς, το επιτόκιο αναχρηματοδοτήσεων μειώθηκε και πάλι βαθμιαία 
κατά το 1993. Ενώ τα επιτόκια των καταθέσεων εξακολούθησαν να 
αυξάνονται, τα επιτόκια για τις πιστώσεις άρχισαν και πάλι 
μειώνονται με βραδύ ρυθμό. 
από 
το>ν 3.2.5. Εξωτερικές εξελίξεις 
Κατά τη χρονική περίοδο 1η Ιουλίου 1992 - 30 Ιουνίου 1993 η κα 
του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν σημαντικά διαφορετική 
αρχικά αναμενόταν. Στη θέση του προβλεπόμενου ελλείμματος 
εκατ. $ΗΠΑ περίπου, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εν 
πλεόνασμα 70 εκατ. $ΗΠΑ ή περίπου 4% του ΑΕΠ. Σε κάποιο 
ενδέχεται να εξακολουθεί να υπάρχει κάποιο πρόβλημα με την 
καταγραφή των εισαγωγών από τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες οι 
στη συνέχεια επανεξάγονται με τεράστιο κέρδος στις δυτικές χώρ 
κατάσταση αυτή αντικατοπτρίζει όμως επίσης το καλύτερο 
προσδοκίες ισοζύγιο υπηρεσιών (που εμφανίζει πλεόνασμα περ 
εκατ. $ΗΠΑ και όχι περίπου 80 εκατ. $ΗΠΑ), που μπορεί να θεωρηθ 
οφείλεται στις καλές επιδόσεις του τομέα των μεταφορών. από 
ίπου 
Ο έντονος αναπροσανατολισμός των λετονικών εξαγωγών προς τις 
χώρες συνεχίστηκε. Ο όγκος των εξαγωγών προς τις χώρε 
κοινοπολιτείας και τα κράτη της Βαλτικής μειώθηκε κατά 19%, το 19 
93 από 
τα 
εισροή 
ξάμηνο 
εισροή 
τοκ ίων 
να 
τ|άσταση 
ό,τ ι 
300 
εφάνισε 
βαθμό, 
ελλιπή 
οποίες 
ες. Η 
τις 
200 
ε ί ότ ι 
δυτ ικές 
της 
92 και 
κατά 51%, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, σε σύγκριση με την αντίστοιχη 
χρονική περίοδο του προηγούμενου έτους. Την ίδια στιγμή, ο όγκος των 
εξαγωγών σε άλλες χώρες αυξήθηκε κατά 107% και 13%, αντίστοιχα. Από 
το 1992 και μετά, το μερίδιο που τους αναλογεί στα έσοδα της Λετονίας 
από τις εξαγωγές υπερβαίνει το 50%. Από την άλλη πλευρά πάλι, η μείωση 
των μη ενεργειακών εισαγωγών από τα κράτη της Κοινοπολιτείας και της 
Βαλτικής (55% κατά το 1992) επιβραδύνθηκε ουσιαστικά κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1993 σε 5%. Επίσης σημειώθηκε μικρή επιβράδυνση στους 
ρυθμούς μείωσης των μη ενεργιακών εισαγωγών από άλλες χώρες (η μείωση 
ανήλθε σε 35%, το 1992, ακολουθούμενη από μείωση 24%, κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1993). 
Στα τέλη του 1992, το εξωτερικό χρέος της Λετονίας ανερχόταν σε 4% του 
ΑΕΠ ή σε ποσό 55 εκατ. $ΗΠΑ περίπου. Στο χρονικό διάστημα από τα μέσα 
του 1992 έως και τα μέσα του 1993, η Λετονία επωφελήθηκε από την εισροή 
άμεσων ξένων επενδύσεων ύψους 50 εκατ. $ΗΠΑ. Ενας σημαντικός 
παράγοντας που βοήθησε αυτές τις ξένες επενδυτικές δραστηριότητες ήταν 
και οι φιλελεύθερες διατάξεις της νομοθεσίας για τις ξένες επενδύσεις, 
βάσει των οποίων επιτρέπεται ο επαναπατρισμός των κεφαλαίων και η 
μεταβίβαση των μετοχών, στην περίπτωση της εκκαθάρισης. Από την άλλη 
πλευρά, τα ανεπίλυτα προβλήματα με επίκεντρο την επιστροφή των 
περιουσιών και τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, αλλά και η έλλειψη 
δυνατοτήτων για τους αλλοδαπούς να αγοράσουν γη στη Λετονία απέτρεψαν 
μία δυναμικότερη εξέλιξη. Από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993, 
τα ακαθάριστα αποθεματικά σε μετατρέψιμο νόμισμα της κεντρικής τράπεζας 
αυξήθηκαν από περίπου 100 εκατ. $ΗΠΑ σε 300 εκατ. $ΗΠΑ περίπου, ποσό 
που καλύπτει παραπάνω από τρεις μήνες εισαγωγών. Αυτή η αύξηση των 
αποθεματικών κατά περίπου 200 εκατ. $ΗΠΑ αντιδιαστέλλεται με τον αρχικό 
στόχο του ΔΝΤ που ήταν η αύξηση κατά 50 εκατ. $ΗΠΑ για την ίδια χρονική 
περίοδο. 
3.3. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία εξαρτάται η 
χορήγηση του δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Στο μνημόνιο συμφωνίας που έχει συνάψει η Επιτροπή μα τη Λετονία, 
έπειτα από διαβουλεύσεις με τη Νομισματική Επιτροπή, προβλεπόταν η 
τακτική επανεξέταση της προόδου που είχε σημειωθεί κατά την εφαρμογή 
των πολιτικών σταθεροποίησης και προώθησης των διαρθρωτικών 
αναπροσαρμογών. Τα ποσοτικά κριτήρια μακροοικονομικών επιδόσεων που 
περιλαμβάνονται στο μνημόνιο συμβαδίζουν με τα κριτήρια της συμφωνίας 
stand-by με το ΔΝΤ, ενώ προορισμός των κριτηρίων προώθησης των 
διαρθρωτικών προσαρμογών που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο της 
συμφωνίας, είναι να αξιολογηθεί η πρόοδος που έχει επιτευχθεί στους 
τομείς των ιδιωτικοποιήσεων και της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων, των 
μεταρρυθμίσεων του τραπεζικού τομέα, του συναλλαγματικού και του 
εμπορικού καθεστώτος, καθώς και των άμεσων ξένων επενδύσεων, ο όρος 
από τον οποίο εξαρτάται η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης του δανείου 
είναι η επιτυχής επανεξέταση της προόδου της πορείας οικονομικής 
σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαβανομένης και της τήρησης 
των κριτηρίων για τις επιδόσεις. 
Από την επανεξέταση των όρων που είχαν τεθεί από το ΔΝΤ προέκυψε το 
συμπέρασμα ότι το σταθεροποιητικό και μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα 
εφαρμόστηκε με επιτυχία και ότι εκπληρώθηκαν όλα τα κριτήρια των 
επιδόσεων, όπως διαπίστωσε το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ. Η αποστολή 
τω Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στη Λετονία, τον Νοέμβριο του 1993, εξέτασε 
94 
κατά πόσο είχαν τηρηθεί τα κριτήρια προώθησης των διαρθρωτικών 
προσαρμογών από τα οποία είχε εξαρτηθεί το δάνειο των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. Οπως συμπέρανε η αποστολή, τα περισσότερα κριτήρια είχαν 
εκπληρωθεί. Οι μεταρρυθμίσεις του τραπεζικού τομέα είχαν προοδεύσει σε 
σημαντικό βαθμό και ενισχύθηκε η εποπτεία. Η Λετονία εξακολούθησε να 
εφαρμόζει το καθεστώς που ίσχυε για τις ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές, 
το ξένο συνάλλαγμα και τις επενδύσεις. Οπως αναμενόταν, εκείνες οι 
συμφωνίες προστασίας των επενδύσεων που δεν είχαν ακόμα συναφθεί με τις 
Ευρωπαϊκές Κοινότητες θα υπογράφονταν σύντομα. Στον τομέα των 
ιδιωτικοποιήσεων η πρόοδος ήταν λιγότερο σημαντική. Οι 
ιδιωτικοποιήσεις μικρής κλίμακας προχώρησαν περαιτέρω, ενώ οι 
ιδιωτικοποιήσεις μεγάλης κλίμακας παρεμποδίστηκαν από την έλλειψη 
•αναλυτικότερων διατάξεων στη νομοθεσία. Δυσχεράνθηκαν επίσης από τη 
συγκεντρωτική αντιμετώπιση των ιδιωτικοποιήσεων, αλλά και από τα 
ανεπίλυτα προβλήματα σε σχέση με την απόδοση των περιουσιών και τα 
δικαιώματα ιδιοκτησίας. Οι λετονικές αρχές υπέργαψαν με την Επιτροπή 
ένα συμπληρωματικό μνημόνιο συμφωνίας, με βάση το οποίο η εκταμίευση 
της δεύτερης δόσης θα συνδεόταν με την επίτευξη περαιτέρω προόδου σε 
ορισμένα από τα θέματα αυτά. Εξάλλου, για να περιοριστούν οι 
κυβερνητικές παρεμβάσεις στη διαδικασία επιμερισμού, οριζόταν ότι το 
πλήρες ποσό της δεύτερης δόσης της βοήθειας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
προς στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών θα διοχετευόταν κατά βάση μέσω του 
τραπεζικού συστήματος και ότι θα ελεγχόταν αυστηρά η επέκταση των 
κυβερνητικών εγγυήσεων για τα δάνεια αυτά. Οπως αναμένεται, η υπογραφή 
του συπληρωματικού μνημονίου συμφωνίας και η εκταμίευση της δεύτερης 
δόσης του μεσοπρόθεσμου δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, θα γίνει την 
άνοιξη του 1994. 
3.4. Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές 
Η μείωση της παραγωγής φαίνεται ότι σταμάτησε κατά το δεύτερο εξάμηνο 
του 1993 και αναμένεται ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί μέσα στο 1994. Η ανεργία 
συνέχισε να αυξάνεται με αργούς ρυθμούς, φτάνοντας περίπου σε ποσοστό 
6%, το Δεκέμβριο του 1993, καθώς οι περιορισμοί του προϋπολογισμού για 
τις επιχειρήσεις συνέχισαν να καθίστανται αυστηρότεροι. Οπως 
αναμένεται, η πρόοδος στην πορεία των ιδιωτικοποιήσεων θα αυξήσει 
περαιτέρω το ποσοστό της ανεργίας κατά τη διάρκεια του έτους. Ο 
πληθωρισμός, που είχε μειωθεί δραστικά κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, 
αυξήθηκε σε 2% περίπου, σε μηνιαία βάση, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 
έτους. Το γεγονός αυτό όμως οφείλεται σε εποχιακούς παράγοντες και 
στην αύξηση της φορολογίας και δεν συνεπάγεται την εγκατάλειψη της 
πολιτικής των αυστηρών νομισματικών ελέγχων. Τον Οκτώβριο του 1993 
εγκρίθηκε ο συμπληρωματικός προϋπολογισμός από το Κοινοβούλιο. Με τον 
προϋπολογισμό εγκρίνεται η αύξηση των δαπανών, συμπεριλαμβανομένων των 
αυξήσεων για τις συντάξεις και τους μισθούς του δημόσιου τομέα. Παρά 
την παράλληλη αύξηση της φορολογίας, ο προϋπολογισμός ενεφάνισε 
έλλειμμα κατά το τέταρτο τρίμηνο του 1993, έχοντας εμφανίσει πλεόνασμα 
κατά τα πρώτα τρία τρίμηνα. Με την ανάκαμψη των ρυθμών ανάπτυξης της 
οικονομίας και των εισαγωγών κατά τη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του 
1993, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα εκμηδενιστεί 
μάλλον στα τέλη του έτους. 
Η εξωτερική χρηματοδοτική βοήθεια που χορηγήθηκε κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του 1993 και που αναμένεται να δοθεί κατά το 1994 περιλαμβάνει 
δάνεια από την ομάδα των είκοσιτεσσάρων χωρών (το υπόλοιπο ποσό των 136 
εκατ. $ΗΠΑ που δεν είχε ακόμη εκταμιευθεί στα μέσα του 1993), τη Διεθνή 
95 
Τράπεζα και το ΔΝΤ. Η χώρα συνήψε μία δεύτερη συμφωνία με το ΔΝΤ, που 
καλύπτει τη χρονική περίοδο από την 1η Οκτωβρίου 1993 έως τις 31 
Δεκεμβρίου 1994 (που αποτελείται από ένα συνδυασμό πιστώσεων stand-by 
και διευκολύνσεων για το μετασχηματισμό του καθεστώτος) που θα δώσει 
στη Λετονία την ευχέρεια να πραγματοποιήσει πρόσθετες αγορές ύψους 6 8 
εκατ. Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων (περίπου 95 εκατ. $ΗΠΑ) από το 
Ταμείο. Με τη συμφωνία αυτή υποστηρίζεται το εκτεταμένο πρόγραμμα των 
αρμοδίων αρχών, στόχος του οποίου είναι να συνεχιστεί η μακροοικονομική 
σταθερότητα και να ενισχυθεί ο μετασχηματισμός της λετονικής 
οικονομίας. Οπως προβλέπει το πρόγραμμα, θα συνεχιστεί η περιοριστική 
δημοσιονομική και η αυστηρή νομισματική πολιτική, θα υπάρξει 
εξορθολογισμός του καθεστώτος των εμπορικών συναλλαγών και θα 
επιταχυνθούν οι προσπάθειες υλοποίησης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, 
ιδίως στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων. 
4. Λιθουανία 
4.1. Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα 
του 1993 
4.1.1. Ιστορικό 
Επειτα από την ψήφιση του νόμου για την οικονομική ανεξαρτησία στα τέλη 
του 1989, η Λιθουανία προετοίμασε το νομικό πλαίσιο για τη κατάργηση 
του ελέγχου των τιμών και, το Φεβρουάριο του 1991, η λιθουανική 
κυβέρνηση επέτρεψε στις επιχειρήσεις να αυξήσουν τις τιμές τους χωρίς 
την έγκριση της Μόσχας, υπό τον όρο ότι θα εφαρμοζόταν ο "κανόνας της 
αποδοτικότητας". Οι τιμές ελευθερώθηκαν προοδευτικά σε κλιμακωτά 
στάδια και στις αρχές του 1992 οι περισσότερες τιμές καθορίζονταν 
ελεύθερα, «δη από την απαρχή των οικονομικών μερταρρυθμίσεων, η 
κυβέρνηση είχε τονίσει τη σημασία που είχε η ανάπτυξη ενός ισχυρού 
ιδιωτικού τομέα, για να υποβοηθηθεί το έργο της μετάβασης στην 
οικονομία της αγοράς. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων περιλάμβανε ένα 
συνδυασμό κουπονιών και πωλήσεων τοις μετρητοίς. Τα κουπόνια 
διανεμήθηκαν σε όλους τους δικαιούχους πολίτες τον Απρίλιο του 1991 και 
οι πωλήσεις άρχισαν το Σεπτέμβριο του 1991. Εως τα μέσα του 1992 
ποσοστό περίπου 80% των μικρών επιχειρήσεων είχε ήδη ιδιωτικοποιηθεί 
μέσω δημοπρασιών. Σε ό,τι αφορά τις ιδιωτικοποιήσεις μεγάλης κλίμακας, 
600 από τις 1100 μεγαλύτερες επιχειρήσεις που επρόκειτο να διατεθούν 
στην πρώτη φάση των ιδιωτικοποιήσεων είχαν ήδη ιδιωτικοποιηθεί στα μέσα 
του 1992. Με άλλα λόγια δηλαδή η ιδιοκτησία τους περιήλθε κατά μέσο 
όρο σε ποσοστό 70% σε ιδιώτες. 
4.1.2. Αντικειμενικοί στόχοι και βασικά χαρακτηριστικά του 
κυβερνητικού μεταρρυθμιστικού προγράμματος που εγκαινιάστηκε 
στα μέσα του 1992 
Οι δύο κυριότεροι αντικειμενικοί στόχοι του κυβερνητικού οικονομικού 
προγράμματος για το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα 
του 1993 ήταν να σταθεροποιηθεί η οικονομία με τη ταχύρρυθμη προσαρμογή 
της στους όρους του εμπορικού σεισμού και να προωθηθούν οι διαρθρωτικές 
μεταρρυθμίσεις. Σε ένα σκέλος του προγράμματος μακροοικονομικής 
σταθεροποίησης προβλεπόταν η καθιέρωση ενός νέου νομίσματος και η 
96 
αποχώρηση από τη ζώνη του ρουβλίου ενώ προβλεπόταν επίσης να συνεχιστεί 
η εφαρμογή της υγιούς δημοσιονομικής, νομισματικής και εισοδηματικής 
πολιτικής. Στο σκέλος του προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων 
προβλεπόταν να υπάρξει πρόοδος προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός 
δικτύου κοινωνικής ασφάλισης, να εφαρμοστεί η πολιτική για τα θέματα 
του ανταγωνισμού, να γίνουν οι ιδιωτικοποιήσεις, να προχωρήσει η 
μεταρρύθμιση των επιχειρήσεων και να αναπτυχθεί το νομικό και θεσμικό 
πλαίσιο των εμπορικών δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με τους στόχους του 
προγράμματος, το ΑΕΠ θα μειωνόταν κατά περίπου 22% κατά τη διάρκεια του 
έτους εφαρμογής του προγράμματος, ενώ ο πληθωρισμός θα μειωνόταν κατά 
περίπου 2%, στα τέλη του πρώτου τριμήνου του 1993. 
4.1.3. Απελευθέρωση των τιμών 
Εως το καλοκαίρι του 1992, οι τιμές των περισσοτέρων αγαθών 
καθορίζονταν ήδη ελευθέρα. Στις κύριες εξαιρέσεις ανήκαν τα ενεργειακά 
προϊόντα, τα ενοίκια, οι δημοτικές και κοινοτικές υπηρεσίες και οι 
υπηρεσίες κοινής ωφελείας, οι τηλεπικοινωνίες, τα οινοπνευματώδη ποτά 
και ο καπνός. Οι ελάχιστες τιμές στήριξης της γεωργίας καταργήθηκαν 
και οι επιδοτήσεις των γεωργικών προϊόντων περιορίστηκαν, για να τεθεί 
υπό έλεγχο ο προϋπολογισμός. Οι ενεργειακές τιμές προσαρμόστηκαν, 
ευθυγραμμίζαμενες με την άνοδο των τιμών εισαγωγής τους που 
επιταχύνθηκε το φθινόπωρο του 1992, όταν η Ρωσία σταμάτησε να χορηγεί 
τα ενεργειακά προϊόντα σε προτιμησιακές τιμές στη Λιθουανία. Η ίδρυση 
του οργανισμού τιμών και ανταγωνισμού έγινε έπειτα από την έκδοση του 
νόμου, με τον οποίο καθορίζονταν ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι 
μονοπωλιακές τιμές. Ο νόμος άρχισε να ισχύει το Νοέμβριο του 1992. Ο 
οργανισμός έχει την εξουσία να ελέγχει τις τιμές που χρεώνουν οι 
επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση (που ελέγχουν μερίδια της αγοράς 
μεγαλύτερα του 40%) και να τις παγώνει για χρονικό διάστημα μέχρι και 
έξι μηνών. Δεν έχει ωστόσο την εξουσία να διατάσσει τη διάλυση των. 
μονοπωλίων. Το φθινόπωρο του 1993, καταργήθηκαν τα περιθώρια του 
κέρδους και οι έλεγχοι των τιμών για το πετρέλαιο, το καύσιμο ντίζελ, 
το υγραέριο και τον άνθρακα. 
4.1.4. Ιδιωτικοποίηση 
Η διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων συνεχίστηκε και κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του 1992. Εως τα μέσα Δεκεμβρίου του 1992 είχαν 
ιδιωτικοποιηθεί περισσότερεες από 1000 επιχειρήσεις μεσαίας και μεγάλης 
κλίμακας, μέσω της ανάληψης μεριδίων με δημόσια εγγραφή του κοινού. 
Στις επιχειρήσεις αυτές συμπεριλαμβάνονταν 450 βιομηχανικές μονάδες 
περίπου. Επειτα όμως από τους ισχυρισμούς ότι είχαν υπάρξει παρατυπίες, 
οι εγγραφές διακόπηκαν από το Κοινοβούλιο και έπειτα συνεχίστηκαν, ενώ 
η δημοπρασία των μικρότερων επιχειρήσεων διακόπηκε έως τα τέλη Μαρτίου 
1993. Η διαδικασία της δημοπρασίας τροποποιήθηκε, για να επιτραπεί η 
υποβολή σφραγισμένων επίσημων προσφορών χωρίς αναδιαπραγμάτευση και η 
δυνατότητα μεταβίβασης των κουπονιών. Με τους νέους κανόνες για την 
ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων μεσαίας και μεγάλης κλίμακας επιβαλλόταν ο 
όρος ποσοστό 50% των μετοχών της επιχείρησης που επρόκειτο να 
ιδιωτικοποιηθεί να πωληθούν στους εργαζομένους (σε αντίθεση με ποσοστό 
30%, προγενέστερα). Καλή ήταν η πρόοδος της ιδιωτικοποίησης γεωργικών 
επιχειρήσεων. Τον Απρίλιο του 1993 εκδόθηκε ένα διάταγμα με το οποίο 
επιτρεπόταν η ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων που θα ήταν υπό άλλες 
συνθήκες αδύνατον να πωληθούν, σε ειδικά χαμηλές τιμές. Εως τα μέσα 
του 1993 είχε ιδιωτικοποιηθεί ποσοστό περίπου 90% του κεφαλαίου των 
97 
γεωργικών επιχειρήσεων (που πρβλεπόταν να ιδιωτικοποιηθούν). Από την 
άλλη πλευρά, μόνο μικρή πρόοδος είχε σημειωθεί αναφορικά με την 
ιδιωτικοποίηση της γης. Η επιστροφή των γεωργικών γαιών αποτέλεσε 
πρόβλημα εξαιτίας του μικρού μεγέθους των κλήρων που αποδόθηκαν και 
λόγω των εκκρεμών αξιώσεων απόδοσης ιδιοκτησιών με συνολική έκταση 
μεγαλύτερη από τη διαθέσιμη γεωργική γη. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης 
των μη γεωργικών γαιών δεν έχει ακόμη εγκαινιαστεί. 
4.1.5. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοοικονομικό και το νομισματικό τομέα 
Το Σεπτέμβριο του 1992, η Τράπεζα της Λιθουανίας διασπάστηκε σε δύο 
νομικά διακεκριμένα τμήματα, τις κεντρικές και τις εμπορικές 
δραστηριότητες. Η νέα (κεντρική) Τράπεζα της Λιθουανίας ευθυνόταν από 
εκείνη τη χρονική στιγμή και μετά για την άσκηση της νομισματικής 
πολιτικής, τη διαχείριση του συστήματος πληρωμών, την άσκηση των 
κανόνων τραπεζικής εποπτείας και την εφαρμογή των τραπεζικών 
κανονισμών. Μέχρι τον Οκτώβριο του 1992 είχε επίσης διατηρήσει το 
μονοπώλιο των συναλλαγών σε ξένο συνάλλαγμα, το οποίο στη συνέχεια 
εγκατέλειψε. Η νέα κρατική εμπορική τράπεζα της Λιθουανίας άρχισε να 
ασκεί εκ νέου όλες τις εμπορικές λειτουργίες της πρώην Τράπεζας της 
Λιθουανίας (Bank of Lithuania) που είχε κληρονομήσει το 1990 και 1991 
από την πρώην Gosbank, την Industry and Construction Bank και τη Social 
Bank. Τα κεφάλαια της αντιστοιχούν χοντρικά στο 1/3 περίπου των 
συνολικών κεφαλαίων του εμπορικού τραπεζικού συστήματος. Εκτός από τις 
εμπορικές τράπεζες, υπάρχει επίσης το Ταμιευτήριο (Savings Bank), το 
οποίο συγκεντρώνει το μεγαλύτερο όγκο των καταθέσεων των νοικοκυριών 
και η Αγροτική Τράπεζα (Agriculture Bank), ο μεγάλος όγκος πιστώσεων 
της οποίας διοχετεύεται κυρίως σε κολλεκτίβες και σε κρατικά 
αγροκτήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρησιμοποιείται επίσης για 
τη χρηματοδότηση των κυβερνητικών επιδοτήσεων προς το γεωργικό τομέα. 
Αυτές οι δυο κρατικές τράπεζες έχουν αξιώσεις έναντι της Gosbank στη 
Μόσχα, γεγονός που καθιστά τη χρημαοοικονομική τους κατάσταση 
εύθραυστη. 
Επειτα από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, όταν ο ρωσικός εφοδιασμός με 
τραπεζογραμμάτια δεν μπόρεσε να καλύψει την αυξανόμενη ζήτηση λόγω των 
υψηλών ρυθμών πληθωρισμού, οι λιθουανικές αρχές αποφάσισαν να εκδόσουν 
ειδικά κουπόνια (το λιθουανικό προσωρινό νόμισμα (LPM) ή talonas) προς 
συμπλήρωση του αποθέματος των τραπεζογραμματίων σε ρούβλια από την 
πρώτη Μαΐου 1992. Για να αντιμετωπίσουν την εισαγωγή ρουβλιών, οι 
αρχές δήλωσαν ότι από την 1η Οκτωβρίου 1992 το talonas θα αποτελούσε το 
μόνο νόμιμο μέσο και το χορήγησαν σε βάση 1:1 έναντι των καταθέσεων σε 
ρούβλια, μέτρο που αποτέλεσε το πρώτο βήμα της νομισματικής 
μεταρρύθμισης. Στις 17 Ιουνίου του 1993, καθιερώθηκε το λιθουανικό 
εθνικό νόμισμα litas το οποίο αντικατέστησε το talonas τις επόμενες 
εβδομάδες. Πριν γίνει αυτό το δεύτερο βήμα, η συναλλαγματική ισοτιμία 
του talonas είχε σταθεροποιηθεί, για να εξασφαλισθεί η επιτυχία της 
μεταρρύθμισης. Η αξία του litas διατηρείται σταθερή σε σχέση με μία 
δέσμη κύριων δυτικών νομισμάτων. 
4.1·6 . Η πολιτική στον τομέα του εξωτερικού εμπορίου 
Η Λιθουανία προσπάθησε να δημιουργήσει ένα φιλελεύθερο πλαίσιο για τις 
εισαγωγές. Το φθινόπωρο του 1992, δεν εφαρμόζονταν ούτε έλεγχοι, ούτε 
χρειαζόταν να προσκομιστεί άδεια για την πραγματοποίηση εισαγωγών από 
οποιαδήποτε περιοχή. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν ακόμη ορισμένες 
εξαγωγικές ποσοστώσεις και απαιτούνται άδειες εξαγωγής, παρά το γεγονός 
98 
ότι έγιναν κάποια βήματα το 1992 για να καταργηθούν ορισμένες από 
αυτές. Τον Ιούνιο του 1993, οι λιθουανικές αρχές θέσπισαν ένα νέο 
καθεστώς εμπορικών συναλλαγών, στο πλαίσιο του οποίου προβλέπεται η 
κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών επί των εξαγωγών, ενώ εξακολουθούν 
προσωρινά να επιβάλλονται τέλη εξαγωγής σε ορισμένα αγαθά, τα οποία 
παλαιότερα υπάγονταν σε περιορισμούς. Ωστόσο, μέχρι την 1η Οκτωβρίου 
του 1993 εξακολουθούσε να απαγορεύεται η εξαγωγή των περισσοτέρων ειδών 
διατροφής και ορισμένων γεωργικών προϊόντων. Με το νέο καθεστώς 
επιβάλλονταν επίσης δασμοί ύψους 5 έως 15% στα περισσότερα είδη. Τέλος 
τα περισσότερα είδη εισάγονται χωρίς κανένα δασμό και σε ορισμένες 
εξαιρετικές περιπτώσεις επιβάλλονται υψηλότεροι δασμοί (π.χ. στα αυγά, 
τη ζάχαρη, το βούτυρο, το λάδι και ορισμένα μεταποιημένα αγαθά που ο 
δασμός κυμαίνεται σε 20 έως 30% και στα οινοπνευματώδη ποτά, τον καπνό 
και τα πολύτιμα μέταλλα που ο δασμός φτάνει μέχρι και ποσοστό 100%). 
Επειτα από την αντικατάσταση του ρουβλίου από το talonas τον Οκτώβριο 
του 1992, η Λιθουανία διατήρησε σε ισχύ ένα σχετικά φιλελεύθερο σύστημα 
πληρωμών, με υψηλό βαθμό μετατρεψιμότητας για τις πράξεις του 
ισοοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ολες οι έγκυρες αιτήσεις μεταφοράς 
και πληρωμής των εισαγομένων ειδών και υπηρεσιών ικανοποιούνται. Στις 
αρχές του 1993, η κυβέρνηση αποφάσισε να επιβάλει την αξίωση απόδοσης 
των εσόδων από τις εξαγωγές των κρατικών επιχειρήσεων σε μετατρέψιμο 
συνάλλαγμα, στην τράπεζα της Λιθουανίας, σε ποσοστό 25%. Στις 
εμπορικές τράπεζες επιτρέπεται να δανείζονται στο εξωτερικό και να 
δίνουν πιστώσεις σε ξένο συνάλλαγμα σε μόνιμους και μη μόνιμους 
κατοίκους. Οι εταιρείες που είναι εγκατεστημένες στη χώρα μπορούν να 
δανείζονται σε ξένο συνάλλαγμα είτε στο εξωτερικό, είτε απο λιθουανικές 
εμπορικές τράπεζες. Τα νοικοκυριά και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις έχουν 
τη δυνατότητα να διατηρούν τις αποταμιεύσεις τους σε τραπεζικούς 
λογαριασμούς καταθέσεων σε ξένο συνάλλαγμα. Δεν ισχύουν περιορισμοί 
για τη μεταφορά των πόρων που διαθέτουν οι ιδιώτες ή οι επιχειρήσεις σε 
λογαριασμούς ξένου συναλλάγματος εντός ή εκτός της Λιθουανίας. 
4.2. Μακροοικονομικές εξελίξεις 
4.2.1. Παραγωγή και απασχόληση 
Εως τα μέσα του 1992, η εξάρθρωση των οικονομικών σχέσεων της 
Λιθουανίας με την (πρώην) Σοβιετική Ενωση συνέβαλε στην απότομη μείωση 
της παραγωγής. Επειτα από τη συμπίεση του ΑΕΠ κατά 13%, το 1991, ο 
ρυθμός μείωσης της παραγωγής επιταχύνθηκε μέσα στο 1992, καθώς ήταν 
δυσχερέστερο να υπάρξουν εισροές και μιας και οι τιμές ήταν σημαντικά 
υψηλότερες για τις εισροές αυτές, συνεπεία της απελευθέρωσης των τιμών 
στη Ρωσία. Επιπλέον, η γεωργική παραγωγή επηρεάστηκε αρνητικά από την 
έντονη ξηρασία που επικράτησε το καλοκαίρι του 1992. Για το σύνολο του 
έτους εκτιμάται ότι το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 38%. Κατά το πρώτο εξάμηνο 
του 1993 η βιομηχανική παραγωγή κυμάνθηκε στα αυτά επίπεδα και 
επιβραδύνθηκαν οι ρυθμοί κάμψης της παραγωγής, με αποτέλεσμα η μείωση 
της παραγωγής από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993 να ανέλθει σε 
περίπου 30%. 
Εως τα μέσα του 1992, η πτώση της παραγωγής αντικατοπτρίστηκε ελάχιστα 
στα επίσημα στοιχεία για την ανεργία, τα οποία παρέμειναν χαμηλότερα 
από το 1%. Αλλά και κατά το επόμενο δωδεκάμηνο, το ποσοστό αυτό 
αυξήθηκε λιγότερο από μισή ποσοστιαία μονάδα. Η λανθάνουσα ανεργία 
εκτιμάται ωστόσο ότι ανέρχεται σε 7%, ποσοστό που είναι σχετικά χαμηλό, 
99 
αν ληφθεί υπόψη η απότομη κάμψη της παραγωγής που σημειώθηκε τον 
περασμένο χρόνο. 
4.2.2. Εξέλιξη του πληθωρισμού και των μισθών 
Η απελευθέρωση των τιμών από τη Λιθουανία σε συνδυασμό με τις 
υψηλότερες εισαγωγικές τιμές, οδήγησε σε ιλιγγιώδη άνοδο των τιμών λόγω 
της πλεονάζουσας ρευστότητας. Εως τα μέσα του 1992, ο πληθωρισμός των 
τιμών καταναλωτή, ανερχόταν σε 65% σε ετήσια βάση. Τα μηνιαία ποσοστά 
πληθωρισμού ενεφάνισαν ανοδικές τάσεις στα τέλη του 1992, όταν 
εξέπνευσε η ισχύς της προτιμησιακής συμφωνίας με τη Ρωσία για την 
προμήθεια πετρελαίου και οι υψηλότερες τιμές εισαγωγής μετακυλίστηκαν 
στους καταναλωτές. Επιπλέον, η εξέλιξη των τιμών το χειμώνα του 1992 
ενδέχεται επίσης να αντικατόπτρισε τις συνέπειες της συναλλαγματικής 
μεταρρύθμισης της 1η Οκτωβρίου του 1992 που οδήγησε σε διεύρυνση της 
κυκλοφορίας χρήματος. Η μεταρρύθμιση οδήγησε στην ανταλλαγή, σε 
αναλογία 1:1 του talonas σε αντάλλαγμα για ρούβλια που ήταν σε 
αντίστοιχους λογαριασμούς, με βάση τη συμφωνία με τη Ρωσία. Κατά το 
πρώτο εξάμηνο του 1993, το μηνιαίο ποσοστό του πληθωρισμού 
επιβραδύνθηκε σε σημαντικό βαθμό, συνεπεία της άσκησης ιδιαίτερα 
σφικτής νομισματικής πολιτικής την άνοιξη και συνεπεία της 
συνεχιζόμενης εφαρμογής της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Εως τον Ιούλιο 
του 1993 το μηνιαίο ποσοσστό του πληθωρισμού, που ανερχόταν σε 14% κατά 
το πρώτο εξάμηνο του έτους, μειώθηκε σε 3%. Η Λιθουανία συνέχισε να 
εφαρμόζει σφικτή εισοδηματική πολιτική. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 
1992, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν παραπάνω από το ήμισυ και 
διατηρήθηκαν σταθεροί, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993. 
4.2.3. Δημοσιονομικά 
Οι λιθουανικές αρχές έχουν δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη δημοσιονομική 
πειθαρχία και καθόρισαν το στόχο εξισορόπησης του προϋπολογισμού για το 
ευρύτερο κυβερνητικό έργο κατά τη χρονική περίοδο που καλύπτει η 
συμφωνία με το ΔΝΤ (από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993). Η 
Λιθουανία διατήρησε τις δημόσιες δαπάνες υπό αυστηρό έλεγχο κατά την 
περίοδο αυτή, πρακτική που είχε ως αποτέλεσμα να προκύψει ένα μικρό 
πλεόνασμα στο γενικότερο κυβερνητικό προϋπολογισμό. Η διάθεση των 
πόρων στα υπουργεία εξαρτήθηκε από τον όρο της πραγματικής είσπραξης 
των κυβερνητικών εσόδων. Αυτό οδήγησε σε απότομη μείωση των 
πραγματικών μισθών και επιδομάτων για τους απασχολούμενους στις 
δημόσιες υπηρεσίες. Τα έσοδα αυξήθηκαν το 1993, με τη μεταρρύθμιση των 
εμπορικών συναλλαγών και την αύξηση του γενικευμένου φόρου επί του 
κύκλου εργασιών από 15 σε 18%. 
4.2.4. Εσωτερικές νομισματικές συνθήκες 
Μέχρι την αποχώρηση της Λιθουανίας από τη ζώνη του ρουβλίου, οι 
δυνατότητες της να ασκήσει ανεξάρτητη πολιτική στα νομισματικά ζητήματα 
ήταν πολύ περιορισμένες. Τα συνολικά νομισματικά μεγέθη διευρύνθηκαν 
με ταχύ ρυθμό το 1993 και το 1992. Ωστόσο, λόγω του ταχύτατου ρυθμού 
αύξησης των τιμών σε αυτά τα δύο έτη και της περιορισμένης 
διαθεσιμότητας τραπεζογραμματίων, το ισοζύγιο των πραγματικών 
χρηματικών αποθεμάτων μειώθηκε απότομα, πριν από την αρχική καθιέρωση 
του talonas την άνοιξη του 1992. Μετά από την τελειωτική καθιέρωση του 
talonas, το φθινόπωρο του 1992, οι λιθουανικές αρχές εξακολούθησαν να 
εφαρμόζουν ανεξάρτητη νομισματική πολιτική, που οδήγησε σε ανατίμηση 
της συναλλαγματικής ισοτιμίας του talonas σε σχέση με το ρούβλι. 
100 
Ωστόσο, πρώτο τετράμηνο του 1993, το talonas υποτιμήθηκε κατά 30% 
έναντι του δολαρίου, εξέλιξη που αντικατόπτρισε σε κάποια έκταση επίσης 
το διογκωτικό νομισματικό αντίκτυπο που είχε η συναλλαγματική 
μεταρρύθμιση, σε συνάρτηση με την ανταλλαγή των καταθέσεων σε 
ρούβλια/talonas που είχαν συγκεντρωθεί στους αντίστοιχους λογαριασμούς. 
Μία περαιτέρω ένδειξη για την έλλειψη εμπιστοσύνης στο talonas 
αποτέλεσε επίσης και το τεράστιο ύψος των ανοικτών θέσεων σε ξένο 
συνάλλαγμα που είχαν αναλάβει λιθουανικές εμπορικές τράπεζες. 
Η νομισματική πολιτική έγινε πολύ αυστηρότερη, την άνοιξη του 1993. 
Στις αρχές Απριλίου, η τράπεζα της Λιθουανίας ανακοίνωσε σχεδόν τον 
τριπλασιασμό των απαιτούμενων ορίων αποθεματικών τον επόμενο μήνα κα 
.την καθιέρωση των δημοπρασιών για την αναχρηματοδότηση της κεντρικής 
τράπεζας. Τα μέτρα αυτά, συνδυαζόμενα με τη συνεχιζόμενη δημοσιονομική 
και μισθολογική πειθαρχία, είχαν ως συνέπεια να ανατιμηθεί κατά 25% η 
τιμή συναλλάγματος του talonas έναντι του δολαρίου, το Μάϊ'ο και Ιούνιο. 
Με την εφαρμογή αυτής της νέας πολιτικής προετοιμάστηκε η καθιέρωση του 
tolitas, του εθνικού νομίσματος της Λιθουανίας, στις 25 Ιουνίου 1993. 
Επειτα από την αντικατάσταση από την κυβέρνηση των ανωτάτων ορίων για 
τα επιτόκια (ετήσιο επιτόκιο δανειοδοτήσεων 25%) με τα ελάχιστα όρια 
επιτοκίων για τις καταθέσεις, που θα ισχύουν τόσο για τις κρατικές, όσο 
για τις εμπορικές τράπεζες (20 έως 26%), τα επιτόκια αυξήθηκαν, αλλά 
εξακολούθησαν να είναι αρνητικά, σε πραγματική αξία. Αυτό οφείλεται 
πρώτα απ'όλα στο γεγονός ότι οι κρατικές τράπεζες, που ελέγχουν το 
μεγαλύτερο μέρος της αγοράς, καθόρισαν σχετικά χαμηλά επιτόκια, σε 
σύγκριση με τις εμπορικές τράπεζες. 
4.2.5. Εξωτερικές εξελίξεις 
Επειτα από το πλεόνασμα κατά το 1991 και το πρώτο εξάμηνο του 1992, το 
ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Λιθουανίας ενεφάνισε έλλειμμα ύψους 
150 εκατ. $ΗΠΑ (περίπου 6% του ΑΕΠ) από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα 
του 1993. Το έλλειμμα αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από τις αρχικές 
εκτιμήσεις του Ταμείου, σύμφωνα με τις οποίες το έλλειμμα θα ανερχόταν 
περίπου σε 500 εκατ. $ΗΠΑ, κυρίως εξαιτίας της πτώσης των εμπορικών 
συναλλαγών μεταξύ των δημοκρατιών και, σε κάποιο βαθμό, λόγω της 
καθυστέρησης στην εκταμίευση της εξωτερικής χρηματοδοτικής βοήθειας. 
Επειτα από πτώση 38%, το 1992 (που προκλήθηκε από τη μείωση κατά 62% 
των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δημοκρατιών), ο όγκος των εξαγωγών 
σταθεροποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό το πρώτο εξάμηνο του 1993, σε σύγκριση 
με το πρώτο εξάμηνο του 1992 (το εμπόριο μεταξύ των δημοκρατιών 
μειώθηκε κατά 22%, σε αντίθεση με την άνοδο 18% που ενεφάνισαν οι άλλες 
εμπορικές συναλλαγές). Ο όγκος των εισαγωγών που είχε μειωθεί κατά 
57%, το 1992, εξακολούθησε να μειώνεται το πρώτο εξάμηνο του 1993, με 
σημαντικά χαμηλότερους ρυθμούς ωστόσο (16%, που ήταν απόρροια της κατά 
30% μείωσης των εισαγωγών στις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες). Οπως 
είναι σαφές, αυτό αποδεικνύει ότι ο αναπροσανατολισμός των εμπορικών 
συναλλαγών της Λιθουανίας συνεχίστηκε, καθώς η χώρα παρέμεινε 
εκτεθειμένη στις τιμές της παγκόσμιας αγοράς. 
Στα μέσα του 1993, το εξωτερικό χρέος της Λιθουανίας ισοδυναμούσε με 
ποσοστό 8% περίπου του ΑΕΠ, ή με ποσό 250 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ. 
4.3. Επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης από τα οποία εξαρτάται η 
χορήγηση του δανείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Στο Μνημόνιο συμφωνίας που υπογράφηκε από την Επιτροπή και τη 
101 
Λιθουανία, έπειτα από διαβουλεύσεις με τη Νομισματική Επιτροπή, 
προβλέπεται η τακτική αξιολόγηση της προόδου που έχει σημειωθεί στην 
πορεία της σταθεροποίησης και των διαρθρωτικών αναπροσαρμογών. Τα 
ποσοτικά κριτήρια επίδοσης που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο της 
συμφωνίας είναι πανομοιότυπα με τα κριτήρια που περιέχονται στην 
ενδεκάμηνη συμφωνία stand-by του ΔΝΤ και τα κριτήρια για τις 
διαρθρωτικές αναπροσαρμογές, που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο της 
συμφωνίας, και έχουν ως προορισμό να αξιολογηθεί η πρόοδος που έχει 
σημειωθεί στους τομείς της ελευθέρωσης των τιμών, της μεταρρύθμισης των 
επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των ιδιωτικοποιήσεων, των 
μεταρρυθμίσεων του τραπεζικού τομέα, του συναλλαγματικού καθεστώτος, 
του εξωτερικού εμπορίου και των άμεσων ξένων επενδύσεων. Η επιτυχής 
επανεξέταση της προόδου που σημειώθηκε στην πορεία της οικονομικής 
σταθεροποίησης και των μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης και της 
τήρησης των κριτηρίων για τις επιδόσεις, αποτελεί προγενέστερο όρο για 
την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης του δανείου. 
Σύμφωνα με τα πορίσματα της επανεξέτασης των προαπαιτούμενων όρων του 
ΔΝΤ, εκπληρώθηκαν όλα τα κριτήρια. Η αποστολή των ΕΚ που επισκέφθηκε τη 
Λιθουανία τον Ιανουάριο του 1994 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχαν 
επίσης τηρηθεί τα κριτήρια διαρθρωτικής προσαρμογής από τα οποία 
συνοδευόταν το δάνειο των ΕΚ : ο ρόλος της κυβέρνησης στον καθορισμό 
των τιμών περιορίστηκε κ ι'άλλο· η τραπεζική εποπτεία ενισχύθηκε· οι 
ιδιωτικοποιήσεις και η επιστροφή των περιουσιών σημείωσαν πρόοδο· 
εξακολούθησε να εφαρμόζεται το φιλελεύθερο καθεστώς συναλλαγματικών 
ισοτιμιών και εμπορικών συναλλαγών. Ωστόσο, σημειώθηκε μικρότερη 
πρόοδος σε άλλους τομείς, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται η 
αναδιάρθρωση και η ιδιωτικοποίηση του τραπεζικού συστήματος. Στους 
τομείς αυτούς συμπεριλαμβάνονται επίσης η αναθεώρηση και η εφαρμογή της 
πτωχευτικής νομοθεσίας, η αναθεώρηση της νομοθεσίας για τις τραπεζικές 
δραστηριότητες της κεντρικής τράπεζας και των εμπορικών τραπεζών και η 
σύναψη συμφωνιών διπλής φορολογίας με τα κράτη μέλη. Εχουν γίνει 
διαπραγματεύσεις για τη σύναψη ενός συμπληρωματικού Μνημονίου 
συμφωνίας, που αναμένεται να υπογραφεί στο άμεσο μέλλον. Με βάση τις 
διατάξεις του Μνημονίου η εκταμίευση της δεύτερης δόσης θα συνδέεται με 
την επίτευξη περαιτέρω προόδου σε ορισμένα από αυτά τα ζητήματα. 
Επιπλέον, καθορίζονται ορισμένοι όροι για να καταστεί δυνατή η ορθή 
απορρόφηση της δεύτερης δόσης μέσω του τραπεζικού συστήματος, 
συμπεριλαμβανομένης και της εντατικότερης απορρόφησης των πόρων για την 
παροχή τεχνικής υποστήριξης. Οπως αναμένεται, το συμπληρωματικό 
μνημόνιο θα υπογραφεί την άνοιξη του 1994, και θα ακολουθηθεί από την 
εκταμίευση της δεύτερης δόσης, αμέσως μετά. 
4.4. Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές 
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η παραγωγή σταθεροποιήθηκε κατά το δεύτερο 
εξάμηνο του 1993. Η ανεργία εξακολουθεί να κυμαίνεται σε σχετικά χαμηλά 
επίπεδα, αν ληφθεί υπόψη το χαμηλότερο επίπεδο παραγωγής. Επειτα από 
την πτώση που ενεφάνισε κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993, ο πληθωρισμός 
άρχισε να ανέρχεται και πάλι κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους με 
μηνιαίους ρυθμούς της τάξης του 4,5%. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο 
γεγονός ότι η κεντρική τράπεζα διεύρυνε την προσφορά χρήματος 
περισσότερο απ'ό,τι προβλεπόταν, για να αποφευχθεί η ανατίμηση του 
litas, συνεπεία των κεφαλαιουχικών εισροών. Το ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών φαίνεται ότι επιδεινώθηκε περαιτέρω, το δεύτερο εξάμηνο του 
1993. 
102 
Το Σεπτέμβριο του 1993, η Λιθουανία εξαγόρασε την εναπομένουσα δόση 
(ύψους περίπου 18 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ), στο πλαίσιο της αρχικής 
συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ. Η Λιθουανία προχώρησε στη σύναψη μιας 
δεύτερης συμφωνίας με το ΔΝΤ, με την οποία καλύπτεται η χρονική 
περίοδος έως τα τέλη του 1994 (η συμφωνία αποτελείται από ένα συνδυασμό 
πιστώσεων stand-by και διευκολύνσεων για το μετασχηματισμό του 
ισχύοντος καθεστώτος). Αυτό θα δώσει στη χώρα πρόσβαση να προβεί σε 
αγορές ύψους 107 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ από το Ταμείο μέσα σε ένα 
δεκαεπτάμηνο . Με τη συμφωνία υποστηρίζεται το αναλυτικό πρόγραμμα των 
αρμοδίων αρχών, στόχος του οποίου είναι να συνεχιστούν εποικοδομητικές 
προσπάθειες με βάση τα επιτεύγματα του προγράμματος σταθεροποίησης και 
διαρθρωτικών αναπροσαρμογών. Κυριότεροι προγραμματικοί στόχοι είναι να 
αυξηθούν οι πραγματικοί ρυθμοί ανάπτυξης σε σταθερά επίπεδα, αλλά και 
να μειωθεί ο ετήσιος πληθωρισμός στα τέλη του 1994 σε μονοψήφιο αριθμό. 
Με το πρόγραμμα καταβάλλεται προσπάθεια να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί 
με διατήρηση του μακροοικονομικού ισοζυγίου στα αυτά επίπεδα και με 
ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη διαμορφούμενη οικονομική πολιτική, με τη 
βελτίωση της ανταπόκρισης της οικονομίας στο σκέλος της προσφοράς, με 
τη συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, με τη διοχέτευση των ξένων 
πηγών χρηματοδότησης στις πιο παραγωγικές χρήσεις και με την προσέλκυση 
ξένων επενδύσεων, χάρη στις πολιτικές αυτές. 
103 
VIII. ΑΛΓΕΡΙΑ 
1. Εισαγωγή 
Στις 28 και στις 29 Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε καταρχήν 
να χορηγήσει μεσοπρόθεσμη μακροοικονομική χρηματοδοτική βοήθεια στη 
χώρα αυτή, για να υποστηρίξει το φιλόδοξο μακροοικονομικό πρόγραμμα 
μεταρρυθμίσεων, στο πλαίσιο της πολιτικής φιλελευθεροποίησης. Το 
Συμβούλιο αποφάσισε ως εκ τούτου το Σεπτέμβριο του 1993, με βάση την 
πρόταση της Επιτροπής και έπειτα από την ευνοϊκή γνώμη που εξέδωσε το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να χορηγήσει δάνειο ύψους 400 εκατ. ECU στην 
Αλγερία, το οποίο επρόκειτο να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις (απόφαση 
91/510/ΕΟΚ της 23ης Σεπτεμβρίου 1991). 
Η συμφωνία του δανείου και το αντίστοιχο μνημόνιο της στο οποίο 
καθορίζονταν οι μακροοικονομικοί όροι εκταμίευσης των δύο δόσεων, 
υπογράφηκαν στο Αλγέρι στις 5 Δεκεμβρίου 1991. 
Η εκταμίευση της πρώτης δόσης (ύψους 250 εκατ. ECU) είχε εξαρτηθεί από 
δύο όρους: 
τη σύναψη της σχετικής συμφωνίας αναφορικά με τη συμφωνία stand-by 
με το ΔΝΤ και του δανείου διαρθρωτικών προσαρμογών με τη Διεθνή 
Τράπεζα· 
τη σύναψη μιας συμφωνίας μεταξύ της Αλγερίας και των εμπορικών 
τραπεζών-πιστωτών της για τη βελτίωση των μελλοντικών προδιαγραφών 
εξυπηρέτησης του χρέους και αποπληρωμών της χώρας, μέσω δανείων 
και/ή νέων συμφωνιών αναχρηματοδότησης. 
Η Αλγερία κατέληξε σε συμφωνία με το ΔΝΤ το Μάιο του 1991, για μια 
διευκόλυνση stand-by ύψους 300 εκατ. Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων 
(430 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ) και με τη Διεθνή Τράπεζα, τον Ιούνιο 1991, για 
ένα δάνειο ύψους 350 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ ενόψει της προσαρμογής των 
επιχειρήσεων και του χρηματοοικονομικού τομέα. 
Τον Οκτώβριο του 1991, η Τράπεζα της Αλγερίας κατέληξε επίσης σε 
συμφωνία με μία κοινοπραξία εμπορικών τραπεζών επικεφαλής της οποίας 
ήταν η Credit Lyonnais, για τη χορήγηση ενός δανείου ύψους 1.454 εκατ. 
δολαρίων ΗΠΑ από έναν όμιλο τραπεζών. Το δάνειο αυτό επέτρεψε την 
ουσιαστική αναδιάρθρωση του εμπορικού χρέους επί μεγαλύτερο χρονικό 
διάστημα. Κύρια συνιστώσα της συμφωνίας του δανείου ήταν ο επιμερισμός 
των βαρών με τους ιδιώτες πιστωτές. Αλλά και άλλες συμφωνίες συνέβαλαν 
στην αποτελεσματική αναχρηματοδότηση του εξωτερικού χρέους της 
Αλγερίας. Στις συμφωνίες αυτές συμπεριλαμβάνονταν το δάνειο ύψους 147 
εκατ. δολαρίων ΗΠΑ της ιαπωνικής τράπεζας ΕΧΙΜ (τον Απρίλιο 1991) και η 
διατραπεζική δανειστική διευκόλυνση ύψους 7,2 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ (το 
Μάιο 1991), με την εγγύηση της ιταλικής κυβέρνησης. 
Υπό τις περιστάσεις αυτές, η Επιτροπή έκρινε ότι είχαν εκπληρωθεί οι 
όροι για την εκταμίευση της πρώτης δόσης και οι πόροι αποδεσμεύθηκαν 
τον Ιανουάριο του 1992. 
Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου συμφωνίας, η αποδέσμευση της 
δεύτερης δόσης είχε εξαρτηθεί από την τήρηση δύο προγενέστερων όρων : 
τη συμμόρφωση με τα ποσοτικά κριτήρια των μακροοικονομικών 
104 
επιδόσεων, που είχαν συμφωνηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος του 
ΔΝΤ, 
τη θετική αξιολόγηση από την Επιτροπή της προόδου που είχε 
σημειωθεί στην υλοποίηση των προγραμμάτων των διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων. Αυτά συμπεριλάμβαναν τη μετατρεψιμότητα του 
δηναρίου, την ελευθέρωση των τιμών και των εισαγωγών, την ψήφιση 
της νομοθεσίας για τον εμπορικό κώδικα, και τις πτωχευτικές 
διαδικασίες, την ίδρυση χρηματιστηρίου και την περαιτέρω ελευθέρωση 
των άμεσων ξένων επενδύσεων, οι όροι αυτοί συμβάδιζαν με τα 
προγράμματα οικονομικής αναπροσαρμογής, που είχαν συμφωνηθεί μεταξύ 
των αλγερινών αρχών και του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας. 
Η αδυναμία εκπλήρωσης των κριτηρίων για τις μακροοικονομικές επιδόσεις, 
αλλά και η ανεπαρκής πρόοδος που σημειώθηκε στην υλοποίηση των 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων παρεμπόδισαν μέχρι σήμερα την αποδέσμευση 
της δεύτερης δόσης. 
Η πρόοδος που επιτεύχθηκε αναφορικά με τα προγράμματα αυτά αξιολογείται 
στη συνέχεια. 
2. Οικονομικές εξελίξεις κατά το 1992-1993 
Προορισμός του αλγερινού προγράμματος προσαρμογών και μεταρρυθμίσεων 
που εγκαινιάστηκε το 1991, ήταν να ενισχυθούν οι ρυθμοί ανάπτυξης, με 
την υλοποίηση μέτρων φιλελευθεροποίησης, αλλά και να μειωθεί ο 
πληθωρισμός με την εφαρμογή σφικτής νομισματικής και δημοσιονομικής 
πολιτικής. Επίσης επιδιωκόταν ο στόχος να καταστεί βιώσιμη η εξωτερική 
θέση. Για το 1991 καθοριζόταν ο στόχος της αύξησης κατά 4,5% του 
πραγματικού ΑΕΠ μέσα στο 1991 (έναντι μείωσης 1,5% κατά το 1990). Για 
τον ετήσιο πληθωρισμό ο στόχος καθοριζόταν σε 35%, ενώ για τον 
προϋπολογισμό αναμενόταν ότι το πλεόνασμα του θα έφθανε σταδιακά σε 
4,8% του ΑΕΠ, κυρίως χάρη στα αυξημένα έσοδα από τον τομέα των 
υδρογονανθράκων, από τον οποίο προέρχονται τα δύο τρίτα όλων των 
κυβερνητικών εσόδων. Στο εξωτερικό σκέλος, μεσοπρόθεσμος αντικειμενικός 
στόχος της κυβέρνησης ήταν να συνεχιστεί το σημαντικό πλεόνασμα του 
ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών για να καταστεί δυνατή η μείωση του 
συνολικού ποσού του τεράστιου εξωτερικού χρέους της Αλγερίας. Κύριο 
ρόλο αναφορικά με το θέμα αυτό προβλεπόταν να διαδραματίσουν επίσης η 
αυξημένη εισροή ξένων χρηματοδοτικών πόρων και η μείωση της 
εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους. 
Οι στόχοι αυτού του προγράμματος που υποστηριζόταν από το ΔΝΤ 
εκπληρώθηκαν μέχρι το τέλος του 1991, ενώ στις αρχές του 1992 
σημειώθηκαν παρεκκλίσεις. Η κοινωνικοπολιτική ένταση είχε ως αποτέλεσμα 
να χαλαρώσει η εισοδηματική, δημοσιονομική και νομισματική πολιτική και 
να αυξηθούν οι πιστώσεις προς τον τομέα των δημοσίων επιχειρήσεων. Οι 
παράγοντες αυτοί οδήγησαν σε αναζωπύρηση του πληθωρισμού, ο οποίος 
εξακολούθησε να κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα καθόλη τη διάρκεια του 1992 
και ο οποίος αναμένεται να επιταχυνθεί μέσα στο 1993. 
Η σταθερή ανατίμηση της πραγματικής τιμής συναλλάγματος όλο το 1992, 
από κοινού με το υψηλό επίπεδο των πληρωμών για την εξυπηρέτηση του 
χρέους, οδήγησαν σε μεγάλη στενότητα στην αγορά συναλλάγματος και 
καθυστέρησαν τα αναγκαία βήματα προς την κατεύθυνση της 
μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος. Εξάλλου, από τα τέλη του 1992 
και μετά, η βαθμιαία πτώση των τιμών των υδρογονανθράκων στην παγκόσμια 
105 
αγορά είχε πολύ αρνητικό αντίκτυπο για το ισοζύγιο πληρωμών και για την 
κατάσταση των δημοσιονομικών, εφόσον ποσοστό μεγαλύτερο από το 90% των 
εσόδων της Αλγερίας σε συνάλλαγμα προέρχεται από τις εξαγωγές 
πετρελαίου και αερίου, που συνιστούν επίσης τις κύριες πηγές εσόδων του 
προϋπολογισμού. 
2.1. Εγχώρια παραγωγή και ζήτηση 
Ο πραγματικός ρυθμός ανάπτυξης ΑΕΠ ήταν μέτριος κατά το 1992 (περίπου 
2,8%). Η καθιέρωση των περιοριστικών διαδικασιών χορήγησης ξένου 
συναλλάγματος, στα τέλη του 1992, ενδέχεται να ενισχύσει την έλλειψη 
εισαγομένων εξαρτημάτων και προμηθειών για το μεταποιητικό και 
κατασκευαστικό κλάδο και να έχει απόλυτα αρνητικό αντίκτυπο για την 
ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά το 1993, με αρνητικές επιπτώσεις για την αγορά 
εργασίας. 
Ο ρυθμός ανάπτυξης της γεωργίας έφτασε σε 4,8%, το 1992, κυρίως 
εξαιτίας των καλών καιρικών συνθηκών. Ομως, η επιδείνωση των συνθηκών 
κατά το 1993 ενδέχεται να οδηγήσει σε λιγότερο ευνοϊκά αποτελέσματα. Η 
προστιθέμενη αξία της βιομηχανίας υδρογονανθράκων συνέχισε να αυξάνεται 
με ανοδικούς ρυθμούς το 1992, παρά την ελαφρά μείωση της παραγωγής από 
108 εκατ. βαρέλια, το 1991, σε 106,5 εκατ. βαρέλια, το 1992. Η 
αβεβαιότητα που επικράτησε το 1993, αναφορικά με τις τιμές της 
παγκόσμιας αγοράς θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τις εξελίξεις στον 
τομέα αυτό. 
2.2. Ο προϋπολογισμός 
Η δημοσιονομική πολιτική χαλαρώθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό, το 1992. Η 
ονομαστική αύξηση των τρεχουσών κυβερνητικών δαπανών ανήλθε σε 50%, 
κυρίως εξαιτίας της έντονης αύξησης των κονδυλίων για τη μισθοδοσία 
(22%, σε πραγματική αξία) και των μεταβιβάσεων για κοινωνικούς σκοπούς 
(50%, σε πραγματική αξία). Τα έσοδα αυξήθηκαν μόνο κατά 25%, επειδή 
ανατιμήθηκε η πραγματική τιμή συναλλάγματος με συνεπακόλουθο να μην 
υπάρξει άνοδος των εσόδων από τους υδρογονάνθρακες, τα οποία καλύπτουν 
περίπου τα δύο τρίτα του συνόλου των δημοσιονομικών εσόδων. 
Αν συνεκτιμηθεί η επιβράδυνση που σημειώθηκε στην υλοποίηση των 
μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων για τις δημόσιες επιχειρήσεις και η 
ανατίμηση της πραγματικής τιμής συναλλάγματος, οι προοπτικές να 
βελτιωθεί η κατάσταση του προϋπολογισμού είναι ισχνές. Εξάλλου, η 
ανατίμηση του δηναρίου που είχε ως αποτέλεσμα να μην αυξηθούν τα έσοδα 
του προϋπολογισμού από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων (τα δύο τρίτα των 
συνολικών εξόδων) επιδείνωσε σημαντικά το συνολικό δημοσιονομικό 
ισοζύγιο, που σημείωσε μεταστροφή από πλεόνασμα 4,3%, κατά το 1991, σε 
έλλειμμα 0,6% το 1992. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο προϋπολογισμός 
αναμένεται να εμφανίσει έλλειμμα περίπου 9% του ΑΕΠ, το 1993. 
2.3. Εμπορικό ισοζύγιο, εξέλιξη των συναλλαγματικών ισοτιμιών και 
εξωτερικό χρέος 
Οι εξαγωγές μειώθηκαν από 12,6 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1991, σε 11,6 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1992. Δεν αναμένεται να αυξηθούν κατά το 1993, 
κυρίως λόγω της στασιμότητας στις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Οι 
εισαγωγείς αυξήθηκαν από 7,8 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1991, σε 8,2 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1992, και προβλέπεται να ανέλθουν σε 8,4 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, μέσα στο 1993. Αποτέλεσμα αυτού ήταν να 
επιδεινωθεί το πλεόνασμα που ενεφάνιζε το εμπορικό ισοζύγιο από 11% του 
106 
ΑΕΠ, το 1991, σε 8%, το 1992 και να υπολογίζεται ότι θα ανέλθει σε 6% 
το ΑΕΠ, το 1993. Η μικρή μείωση των ποσών για την αποπληρωμή τόκων στο 
εξωτερικό από το ποσό των 2,4 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, κατά το 1991, σε 
ένα ποσό που εκτιμάται σε 2,2 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, το 1993, θα 
περιορίσει μάλλον κάπως τον αρνητικό αντίκτυπο στο ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών. Οπως αναμένεται, το ισοζύγιο θα επιδεινωθεί και θα 
σημειώσει μεταστροφή από πλεόνασμα 2,6 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, το 1991, 
σε έλλειμμα 1,1 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, το 1993. 
Οι αρχές εξακολούθησαν να εφαρμόζουν από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 
μια πολιτική βαθμιαίας υποτίμησης του δηναρίου (ανώτερης του 70% στο 
χρονικό διάστημα από το 1985 ως το 1992), για να περιορισθεί το χάσμα 
.μεταξύ της τιμής της επίσημης και της παράλληλης αγοράς συναλλάγματος 
και να επιτευχθεί με αργούς ρυθμούς ο στόχος της μετατρεψιμότητας των 
τρεχουσών συναλλαγών. Η κυβέρνηση μετέβαλε την πολιτική της αυτή το 
1992 και καθόρισε ως νέο στόχο της τη σταθεροποίηση της ονομαστικής 
τιμής συναλλάγματος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί κατά 22% η 
πραγματικά ισχύουσα τιμή συναλλάγματος. Η ανατίμηση αυτή θα συνεχιστεί 
μάλλον το 1993. 
Το συνολικό εξωτερικό χρέος μειώθηκε ελαφρά από το μέγιστο ποσό των 
27,2 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, το 1991, σε 26,2 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ, στα 
τέλη του 1992 και αναμένεται ότι θα κατέλθει περαιτέρω σε 25,7 δισεκατ. 
δολάρια ΗΠΑ το 1993. Η συνολική εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους θα 
μειωθεί με αργό ρυθμό από ανώτατο ποσό 9,6 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, κατά 
το 1991 (76% των εξαγωγών) σε 9 δισεκατ. περίπου, το 1993. Ωστόσο, σε 
αναλογία προς τις εξαγωγές, το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους θα 
αυξηθεί κάπως από 76% των εξαγωγών το 1991, σε ποσοστό 80% το 1993, 
σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ενώ στη συνέχεια αναμένεται ότι θα μειωθεί 
και πάλι. 
Η συναλλαγματική ισοτιμία της παράλληλης αγοράς κυμαινόταν περίπου στα 
60 δηνάρια ανά δολάριο ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 1993, σε σύγκριση με επίσημη 
τιμή 22,5 δηνάρια ανά δολάριο, που σαφέστατα δεν αποτελεί εύλογη τιμή 
για την αγορά. Το χάσμα μεταξύ των τιμών της επίσημης και της 
παράλληλης αγοράς διευρύνθηκε, από αναλογία 1:2, στα τέλη του 1991, σε 
αναλογία 1:2,7 σήμερα. 
2.4. Νομισματική και πιστωτική πολιτική 
Η νομισματική πολιτική παρέμεινε χαλαρή το πρώτο εξάμηνο του 1991 και 
έγινε αυστηρότερη από τον Ιούλιο και μετά. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη 
την έκταση των αυξημένων πιστώσεων κατά το πρώτο εξάμηνο, τα συνολικά 
αποτελέσματα ευρύτερης κυκλοφορίας χρήματος για το 1991 εξακολουθούν να 
εμφανίζουν αύξηση, κατά 20,9%. Η αύξηση αυτή είναι κατά κάπως ανώτερη 
από τον προγραμματισμένο στόχο του 18,8%. Ομως, οι αυξημένες πιστώσεις 
διατέθηκαν εξ ολοκλήρου στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις (+21,1%), 
ενώ οι πιστώσεις προς την κυβέρνηση περικόπηκαν (-2,1%). 
Η ασκούμενη νομισματική πολιτική χαλαρώθηκε περαιτέρω το 1992. Οι 
εγχώριες πιστώσεις αυξήθηκαν σε ποσοστό 26,1% της ευρύτερης κυκλοφορίας 
χρήματος. Και πάλι το μεγαλύτερο ποσοστό της αύξησης διατέθηκε στα 
νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις (23,3%), ενώ επιτράπηκε επίσης η ελαφρά 
άνοδος των πιστώσεων προς την κυβέρνηση (2,8%) για να χρηματοδοτηθεί 
μέρος του διευρυνόμενου ελλείμματος του προϋπολογισμού. Κατά το 1993 
αναμένεται ότι ο ρυθμός ανόδου των πιστώσεων θα εξακολουθήσει να 
κυμαίνεται στα αυτά επίπεδα περίπου. 
107 
Τα πραγματικά επιτόκια παρέμειναν αρνητικά σε όλη τη χρονική διάρκεια 
του 1991 και του 1992, πράγμα που αποτελεί σοβαρό αντικίνητρο για την 
αποταμίευση. Το ποσοστό του πληθωρισμού ξεπέρασε το 32%, το 1992, ενώ 
το ύψος των επιτοκίων για τις καταθέσεις ταμιευτηρίου παρέμεινε στο 8% 
και των επιτοκίων για τα κρατικά ομόλογα ενός έτους σε 10%. 
3. Κατάσταση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων 
Οι οικονομικές μεταρρυθμίσες τέθηκαν σε εφαρμογή υπό δυσχερείς 
πολιτικές συνθήκες. Επειτα από το κύμα διαμαρτυριών που ξέσπασε τον 
Οκτώβριο του 1988, υιοθετήθηκε ένα νέο πολυκομματικό σύνταγμα, το 1989. 
Η νίκη του Μετώπου Ισλαμικής Σωτηρίας (FIS) στις τοπικές και δημοτικές 
εκλογές τον Ιούνιο του 1990 και στον πρώτο γύρο των εθνικών βουλευτικών 
εκλογών, το Δεκέμβριο του 1991, ήταν σαρωτική. Η διεξαγωγή του δεύτερου 
γύρου των εκλογών που είχε προγραμματιστεί για τον Ιανουάριο του 1992 
ακυρώθηκε και ο πρόεδρος Τσαντλ ι παραιτήθηκε. Ο πρόεδρος 
αντικαταστάθηκε από ένα "ανώτατο κρατικό συμβούλιο", υπό την προεδρία 
του κ. Μπουντιάφ. Εγκαινιάστηκε μια περίοδος βίαιων συγκρούσεων με το 
ΜΙΣ, που οδήγησε στη διάλυση του ΜΙΣ και τη δολοφονία του Μπουντιάφ, 
τον Ιούνιο του 1992. Τον Μπουντιάφ διαδέχτηκε ο Α. Καφί και 
σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Μπ. Αμπντεσσελάμ, ο 
οποίος εξακολούθησε να εφαρμόζει την πολιτική οικονομικής λιτότητας και 
στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το ΜΙΣ. Η έλλειψη προόδου στην επίλυση 
των πολιτικών και των κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων οδήγησε στην 
αντικατάσταση του Αμπντεσσελάμ από ένα νέο πρωθυπουργό, τον Ρ. Μαλέκ, 
τον Αύγουστο 1993. 
Η κυβέρνηση Αμπντεσσελάμ είχε υιοθετήσει "πρόγραμμα εργασίας", το 
Σεπτέμβριο 1992, στο οποίο επαναλαμβανόταν η προσήλωση της στο 
πρόγραμμα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και στην καθιέρωση μιας πιο 
φιλελεύθερης οικονομίας που θα διέπεται από τα κριτήρια της αγοράς. Στο 
πρόγραμμα τονιζόταν ωστόσο ότι η κοινωνική και πολιτική κατάσταση 
καθιστούσαν επιτακτική την έντονη κυβερνητική παρέμβαση και την 
πολιτική λιτότητας, η εφαρμογή της οποίας δεν μπορούσε να αφεθεί στις 
δυνάμεις της αγοράς. Η υλοποίηση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων θα 
συνεχιζόταν, ευθύς μόλις θα είχαν ξεπεραστεί τα εσωτερικά πολιτικά 
προβλήματα και η κρίση στον τομέα του εξωτερικού χρέους, έπειτα από 
χρονική περίοδο 3 έως 5 ετών. 
Μετά από ένα κύμα σημαντικών αυξήσεων των μισθών στο δημόσιο τομέα, που 
είχε αρνητικές επιπτώσεις για τον προϋπολογισμό και τον πληθωρισμό, η 
κυβέρνηση και τα εργατικά συνδικάτα υπέγραψαν το 1992 ένα "κοινωνικό 
σύμφωνο", το οποίο βασιζόταν στην κατοχύρωση των θέσεων εργασίας, με 
αντάλλαγμα το πάγωμα των μισθών και περιορισμούς στις αυξήσεις των 
τιμών. 
Ο ρυθμός των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που καθιέρωσε ο πρόεδρος 
Τσάντλι, και ιδίως ο ρυθμός της απελευθέρωσης των εισαγωγών και των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών επιβραδύνθηκε. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο 
πρόγραμμα οικονομικής λιτότητας, με κύρια χρήση του μετατρέψιμου 
συναλλάγματος για την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους, χωρίς 
αναδιάρθρωση του. Το ενδεχόμενο της περαιτέρω υποτίμησης του δηναρίου 
αποκλε ίστηκε. 
Τον Οκτώβριο του 1992 άρχισαν να ισχύουν οι έλεγχοι των εισαγωγών, που 
108 
θα οδηγήσουν μάλλον σε επιβράδυνση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης και 
θα ενισχύσουν την ύφεση, εξαιτίας της έλλειψης εισαγομένων αγαθών. Στις 
τράπεζες δίνεται ξένο συνάλλαγμα για συναλλαγές το ποσό των οποίων δεν 
υπερβαίνει τα 100.000 δολάρια ΗΠΑ. Για τις συναλλαγές που υπερβαίνουν 
το ποσό αυτό ή για εισαγωγές "στρατηγικής σημασίας" αποφασίζει σχετικά, 
ανάλογα με τα δεδομένα της εκάστοτε περίπτωσης, μια ειδική διυπουργική 
επιτροπή. Το νέο καθεστώς κυβερνητικού ελέγχου με δελτίο κατατάσσει τις 
εισαγωγές σε τέσσερις κατηγορίες : 
α) τις "στρατηγικές" εισαγωγές (τα είδη που σχετίζονται με την 
παραγωγή υδρογονανθράκων, τα καταναλωτικά αγαθά πρώτης ανάγκης όπως τα 
σιτηρά, τα είδη γεωργικής χρήσης, τα φάρμακα κ.ο.κ.), για τις οποίες 
διατίθενται τα επίσημα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα και οι οποίες 
εξαρτώνται από την απόφαση της ειδικής διυπουργικής επιτροπής, 
β) τις εισαγωγές που αποσκοπούν στη διεύρυνση των παραγωγικών και 
επενδυτικών δραστηριοτήτων, για τις οποίες η χορήγηση ξένου 
συναλλάγματος αποφασίζεται από την ειδική διυπουργική επιτροπή, εάν 
υπερβαίνουν το ποσό των 100.000 δολαρίων ΗΠΑ, ή από τις εμπορικές 
τράπεζες, για ποσά που είναι χαμηλότερα από το όριο αυτό, 
γ) τις "επιτρεπόμενες" εισαγωγές, για τις οποίες ούτε διατίθενται 
μετρητά από τα επίσημα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα, αλλά ούτε και 
πιστώσεις, η χρηματοδότηση των οποίων όμως είναι δυνατή από ιδιωτικούς 
λογαριασμούς σε ξένο συνάλλαγμα, 
δ) τα είδη "πολυτελείας", για τα οποία "αναστέλλονται" οι εισαγωγές 
και για τα οποία δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν ούτε τα επίσημα, ούτε τα 
ιδιωτικά αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα· επίσης απαγορεύονται οι 
ανταλλαγές εμπορευμάτων. 
Τον Ιούνιο 1993, η κυβέρνηση πρότεινε τη μερική απελευθέρωση των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών με την καθιέρωση ενός μηχανισμού 
συναλλαγματικών ισοτιμιών σε δύο επίπεδα : την επίσημη (σταθερή) τιμή 
για τις εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων, την εξυπηρέτηση του χρέους και 
τις εισαγωγές ειδών πρώτης ανάγκης και την (κυμαινόμενη) τιμή της 
ελεύθερης αγοράς για όλες τις άλλες συναλλαγές (τις άλλες εξαγωγές, τα 
εμβάσματα των μεταναστών, τις συναλλαγές στους λογαριασμούς των μόνιμων 
κατοίκων σε ξένο συνάλλαγμα). 
Σε ό,τι αφορά τις μεταρρυθμίσεις στον χρηματοοικονομικό τομέα και το 
χώρο των επιχειρήσεων, η κυβέρνηση υπέβαλε ένα πρόγραμμα διαρθρωτικών 
αναπροσαρμογών στον οικονομικό και χρηματοοικονομικό τομέα που 
υποστηρίχθηκε από ένα δάνειο της Διεθνούς Τράπεζας. Στόχος του 
προγράμματος ήταν να βελτιωθεί η αποδοτικότητα του τραπεζικού 
συστήματος (καθιέρωση νέων εποπτικών ορίων, άνοιγμα της εγχώριας αγοράς 
σε ξένες τράπεζες). Ενας άλλος στόχος του ήταν η μεταρρύθμιση του τομέα 
των δημοσίων επιχειρήσεων. Η κυβέρνηση παραχώρησε οικονομική αυτονομία 
σε 363 δημόσιες επιχειρήσεις ή βρίσκεται στα πρόθυρα της παραχώρησης 
της αυτονομίας αυτής. Η (μερική) ιδιωτικοποίηση και η χρηματοοικονομική 
τους αναδιάρθρωση επιβραδύνθηκε, από τις αρχές του 1992. Οσον αφορά τις 
22 εναπομένουσες μη αυτόνομες δημόσιες επιχειρήσεις, προετοιμάζεται ο 
λογιστικός τους έλεγχος και τα σχέδια οικονομικής αναδιάρθρωσης τους. 
Το 1993 άρχισε να εφαρμόζεται ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα στο 
στεγαστικό τομέα που έχει καίρια σημασία. Στο επίκεντρο του 
109 
προγράμματος είναι η αυξημένη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην 
κατασκευή κατοικιών, η κατάργηση του ανώτατου ορίου των ενοικίων, η 
αναδιοργάνωση του συστήματος στεγαστικών δανείων, η αντικατάσταση της 
γενικότερης επιδότησης των επιτοκίων από ένα πρόγραμμα παροχής βοήθειας 
προς απόκτηση στέγης με το οποίο θα υλοποιούνται συγκεκριμένοι στόχοι 
και η μεταρρύθμιση των δημόσιων κατασκευαστικών επιχειρήσεων και των 
επιχειρήσεων που προμηθεύουν τα οικοδομικά υλικά στο δημόσιο τομέα. 
Στο πλαίσιο του Τέταρτου Πρωτοκόλλου τεχνικής και οικονομικής 
συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και της Αλγερίας, η Επιτροπή διέθεσε 
τον Ιούλιο του 1993 επιχορήγηση ύψους 70 εκατ. ECU, ως συμβολή σε αυτό 
το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα. Με την επιχορήγηση θα χρηματοδοτηθεί ένα 
πρόγραμμα κλαδικών εισαγωγών οικοδομικών υλικών, για να αποπερατωθεί η 
κατασκευή περίπου 100.000 κατοικιών. Οι αναλογούντες πόροι από το 
πρόγραμμα εισαγωγών θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση της 
κατασκευής και του εξωραϊσμού των κατοικιών. Το πρόγραμμα αυτό 
αναπτύχθηκε σε στενή συνεργασία με τη Διεθνή Τράπεζα, η οποία μερίμνησε 
επίσης για τη χορήγηση ενός στεγαστικού δανείου στο οποίο εντασσόταν 
ένα πρόγραμμα εισαγωγής οικοδομικών υλικών (Μάρτιος 1993). 
4. Επανεξέταση των μακροοικονομικών επιδόσεων και των κριτηρίων για 
τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
Στο Μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ της Κοινότητας και της Αλγερίας 
καθορίζονταν δύο όροι για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης (ύψους 150 
εκατ. ECU). Ο πρώτος όρος αναφερόταν στα ποσοτικά κριτήρια της 
συμφωνίας stand-by μεταξύ της Αλγερίας και του ΔΝΤ και εξασφάλιζε την 
εναρμόνιση της συμφωνίας με τη βοήθεια που παρέχει η Κοινότητα προς 
στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών. Ο δεύτερος όρος σχετιζόταν με ορισμένα 
ειδικότερα μέτρα οικονομικών μεταρρυθμίσεων που έπρεπε να θέσει σε 
εφαρμογή η κυβέρνηση. 
4.1. Κριτήρια επιδόσεων που συμφωνήθηκαν με το ΔΝΤ 
Στις 3 Ιουνίου 1991, η Αλγερία κατέληξε σε συμφωνία με το ΔΝΤ για την 
παροχή δεκάμηνης διευκόλυνσης stand-by, συνολικού ύψους 300 εκατ. ΕΤΔ. 
Η πρώτη δόση εκταμιεύθηκε αμέσως. Η διευκόλυνση αυτή συνοδευόταν από 
ένα μηχανισμό αντιμετώπισης έκτακτων εξωτερικών αναγκών ύψους 210 εκατ. 
ΕΤΔ, στο πλαίσιο της αντισταθμιστικής χρηματοδοτικής διευκόλυνσης προς 
αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών. Στα κριτήρια των επιδόσεων και τους 
ενδεικτικούς στόχους του προγράμματος αυτού περιλαμβάνονταν και 
ποσοτικοί στόχοι για τη μεταβολή των καθαρών εγχώριων περιουσιακών 
στοιχείων, τη μείωση του δημοσιονομικού χρέους, τις πιστώσεις προς τις 
δημόσιες επιχειρήσεις, τον εξωτερικό δανεισμό και τα διεθνή 
αποθεματικά. 
Η πρώτη επανεξέταση των κριτηρίων επίδοσης ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του 
1991, "βασιζόμενη στις επιδόσεις που είχαν επιτευχθεί μέχρι το 
Σεπτέμβριο του 1991, και είχε ως αποτέλεσμα την αποδέσμευση της 
δεύτερης δόσης. Αν ληφθούν υπόψη τα πρόσθετα μέτρα που θέσπισε η 
κυβέρνηση στα τέλη του οικονομικού έτους 1991, τα κριτήρια των 
επιδόσεων είχαν στην ουσία εκπληρωθεί μέχρι το Δεκέμβριο του 1991. Οι 
συνολικές αγορές ανήλθαν στο ποσό των 225 εκατ. ΕΤΔ, στα τέλη του 1991. 
Από τις αρχές του 1992 και μετά το πρόγραμμα παρεξέκλινε από την πορεία 
του. Τα κριτήρια για τις επιδόσεις στο νομισματικό τομέα και στον τομέα 
110 
του προϋπολογισμού δεν εκπληρώθηκαν. Η δεύτερη επανεξέταση, που όφειλε 
να γίνει το Μάρτιο του 1992, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ και η τελική αγορά 
δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Από τότε δεν συμφωνήθηκε κανένα νέο 
πρόγραμμα. 
4.2. Τα κριτήρια για τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
Στο Μνημόνιο της συμφωνίας για το κοινοτικό δάνειο είχε τεθεί ο στόχος 
της υλοποίησης πέντε μέτρων οικονομικής μεταρρύθμισης : της 
μετατρεψιμότητας του δηναρίου στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, της 
απελευθέρωσης των τιμών, της απελευθέρωσης των εισαγωγών, της θέσπισης 
των σχετικών νομοθετικών διατάξεων και της προστασίας των άμεσων ξένων 
επενδύσεων. 
Ενθαρρυντική ήταν η πρόοδος που σημειώθηκε στον τομέα της απελευθέρωσης 
των τιμών, με σταδιακή μετάβαση από το καθεστώς του καθορισμού σταθερών 
τιμών στα ελεγχόμενα περιθώρια για τα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά 
και στην απόλυτη απελευθέρωση των τιμών για τα γεωργικά προϊόντα. Εως 
τον Ιούνιο του 1993, εξακολούθησαν να επιδοτούνται μόνο οι τιμές τριών 
βασικών ειδών διατροφής. Οι τιμές των υπηρεσιών κοινής ωφελείας, των 
μεταφορών και των καυσίμων θέρμανσης θα χρειαστεί να αυξηθούν περαιτέρω 
ούτως ώστε να αντανακλούν το οικονομικό κόστος. 
Κάποια πρόοδος σημειώθηκε αναφορικά με τα νομοθετικά μέτρα που 
προβλέπονταν στο Μνημόνιο της συμφωνίας. Η κυβέρνηση καθιέρωσε τον 
επενδυτικό κώδικα, καθώς και τον εμπορικό κώδικα, με τους οποίους θα 
βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τις 
ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις, ενώ θα προστατευθούν παράλληλα οι 
άμεσες ξένες επενδύσεις και θα απελευθερωθεί το καθεστώς τους. Και οι 
δύο κώδικες έχουν πλέον αρχίσει να εφαρμόζονται. Εξάλλου, περισσότερο 
φιλελεύθερο έγινε το ρυθμιστικό πλαίσιο που ισχύει για την εγκατάσταση 
ξένων τραπεζών στην Αλγερία. 
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά προβλήματα σε ό,τι αφορά τα 
βήματα προς την κατεύθυνση της καθιέρωσης της μετατρεψιμότητας του 
δηναρίου στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και της απελευθέρωσης των 
εισαγωγών. Το Σεπτέμβριο του 1992, η κυβέρνηση υπαναχώρησε στο θέμα της 
εφαρμογής της παλαιότερης πολιτικής απελευθέρωσης των συναλλαγματικών 
ισοτιμιών και καθιέρωσε ένα αυστηρό σύστημα διάθεσης του ξένου 
συναλλάγματος με δελτίο, το οποίο συνδυάστηκε με τον έντονο ελέγχο των 
εισαγωγών. Η εξέλιξη αυτή αναχαίτισε τη διαδικασία της βαθμιαίας 
ανατίμησης του δηναρίου, που είχε αρχίσει το 1985, και οδήγησε στην 
ανατίμηση της πραγματικά ισχύουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας, με 
αποτέλεσμα να μειωθεί η ανταγωνιστικότητα της αλγερινής οικονομίας και 
να διαταραχθεί το επίπεδο των εγχωρίων τιμών. Η ανακοινωθείσα καθιέρωση 
της διπλής αγοράς ξένου συναλλάγματος συνιστά θετικό βήμα προς την ορθή 
κατεύθυνση, αλλά εξακολουθεί να είναι αναγκαία η επίτευξη περαιτέρω 
προόδου. 
5. Αξιολόγηση και προοπτικές 
Η κυβέρνηση σημείωσε κάποια πρόοδο στην εφαρμογή του προγράμματος 
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων κατά την τελευταία διετία. Οι τιμές των 
περισσότερων αγαθών απελευθερώθηκαν κατά βάση, παρά το γεγονός ότι 
εξακολουθούν να διατηρούνται προφανώς σε ισχύ ορισμένες μορφές 
διοικητικού ελέγχου. Επίσης θεσπίστηκαν τα αναγκαία νομοθετικά μέτρα 
για να βελτιωθεί το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τις εμπορικές 
επιχειρήσεις και τις ξένες επενδύσεις. 
111 
Κύριους προβληματικούς τομείς εξακολουθούν να αποτελούν η καθιέρωση της 
πλήρους μετατρεψιμότητας του δηναρίου στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
και η απελευθέρωση των εισαγωγών. Η πολιτική της εφαρμογής σταθερών 
τιμών συναλλάγματος οδήγησε σε σημαντική ανατίμηση του δηναρίου και 
στην άνοδο του ελλείμματος του προϋπολογισμού, με αποτέλεσμα να 
ασκούνται πληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία. Ενα περισσότερο 
ευέλικτο σύστημα αγοράς συναλλάγματος σε δύο βαθμίδες ενδέχεται να 
αποτελεί την "δεύτερη καλύτερη" λύση για τη σύντομη μεταβατική περίοδο 
στην πορεία προς την πλήρη μετατρεψιμότητα. Ο συνδυασμός των δύο 
στοιχείων, της επιβράδυνσης της διαδικασίας των μεταρρυθμίσεων και της 
άσκησης περιοριστικότερης πολιτικής εισαγωγών εκμηδένισαν ουσιαστικά 
τους πραγματικούς ρυθμούς οικονομικής ανόδου, ενώ οι πληθωριστικές 
πιέσεις δεν σταθεροποιήθηκαν. 
Καθώς δεν συνεχίστηκε η εφαρμογή του προγράμματος μακροοικονομικής 
σταθεροποίησης που είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ αλλά και καθώς δεν 
σημειώθηκε πρόοδος στις κυριότερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, δεν 
εκπληρώθηκαν ακόμη οι όροι για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης του 
κοινοτικού δανείου (ύψους 150 εκατ. ECU). 
Εχοντας να αντιμετωπίσει ιδιαίτερα δυσχερείς πολιτικές και οικονομικές 
συνθήκες, η Αλγερία άρχισε και πάλι πρόσφατα τις διαβουλεύσεις με το 
ΔΝΤ για τη σύναψη ενός νέου προγράμματος, που θα υποστηριχθεί από μια 
συμφωνία stand by. Στα μέτρα βασικής πολιτικής που θα συνοδεύσουν το 
νέο πρόγραμμα θα συμπεριληφθούν : η απελευθέρωση του καθεστώτος των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών και των εμπορικών συναλλαγών· η άσκηση 
δρακόντιας δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής· η μεταρρύθμιση 
των δημοσίων επιχειρήσεων και η απελευθέρωση των εγχώριων τιμών. Λόγω 
της πρόσφατης μείωσης των ενεργειακών τιμών, πιστεύεται ότι η Αλγερία 
θα χρειαστεί να καλύψει σημαντικότατες ανάγκες χρηματοδότησης σε ξένο 
συνάλλαγμα κατά το χρονικό διάστημα 1994/1995 και ότι δεν θα κατορθώσει 
να εφαρμόσει το νέο πρόγραμμα, που είναι αντικείμενο των συζητήσεων με 
το ΔΝΤ, χωρίς την εκτενέστατη επίσημη βοήθεια του εξωτερικού. 
Η Κοινότητα ανέφερε πρόσφατα αναφορικά με το σημείο αυτό ότι η 
μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική συνεργασία με την Αλγερία, που 
εγκαινιάστηκε με την πρώτη δόση του δανείου προς στήριξη του ισοζυγίου 
πληρωμών το 1991, θα συνεχίσει να εφαρμόζεται, και ότι θα αναληφθούν 
εάν αυτό κριθεί αναγκαίο νέες πρωτοβουλίες, με βάση τα πορίσματα των 
συζητήσεων που διεξάγονται τη στιγμή αυτή με το ΔΝΤ. 
112 
IX. ΙΣΡΑΗΛ 
1. Εισαγωγή 
Στις 22 Ιουλίου του 1991, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, λαμβάνοντας υπόψη του 
τις αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις που είχε η διένεξη του Κόλπου, 
αποφάσισε, με βάση την πρόταση της Επιτροπής και έπειτα από την ευνοϊκή 
γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, να χορηγήσει στο κράτος του Ισραήλ 
δάνειο ύψους 160 εκατ. ECU, που συνοδεύτηκε από επιδότηση επιτοκίου 
ύψους 27,5 εκατ. ECU και να δώσει επιχορήγηση ύψους 60 εκατ. ECU στους 
Παλαιστίνιους κατοίκους των κατεχομένων εδαφών. Προς το σκοπό αυτό 
εξουσιοδότησε την Επιτροπή να διαπραγματευθεί τους σχετικούς όρους και 
.λεπτομέρειες με τους αποδέκτες (απόφαση 91/408/ΕΟΚ της 22ας Ιουλίου 
1991)(4). 
Η συμφωνία δανειοδότησης μεταξύ της Κοινότητας και του Ισραήλ και το 
συνημμένο μνημόνιο της υπογράφηκαν στις 16 Δεκεμβρίου 1991. Στο 
μνημόνιο καθορίζονταν οι ακόλουθοι όροι και: 
i) το δάνειο θα εκταμιευόταν σε μια ενιαία δόση, με βάση την αναλυτική 
διαδικασία που καθοριζόταν στη συμφωνία δανειοδότησης, 
ii) η επιδότηση επιτοκίου θα εκταμιευόταν σε διαδοχικές δόσεις, σύμφωνα 
με τους προβλεπόμενους όρους στη συμφωνία δανειοδότησης, 
iii) οι πόροι επρόκειτο να διατεθούν για τη χρηματοδότηση της 
εισαγωγής των απαραίτητων βασικών ειδών για τον ισραηλινό πληθυσμό, 
iv) η κυβέρνηση του Ισραήλ θα υπέβαλε στην Επιτροπή, το αργότερο ένα 
έτος μετά από την εκταμίευση της ενίσχυσης, σχετική έκθεση για τη χρήση 
των πόρων. 
Το ποσό του δανείου, που προβλεπόταν να έχει επταετή χρονική ισχύ, το 
πολύ, αποδεσμεύθηκε τον Ιανουάριο του 1992. Ταυτόχρονα καταβλήθηκε το 
ποσό της επιδότησης επιτοκίου σε ένα λογαριασμό στην Τράπεζα Διεθνών 
Διακανονισμών προς πληρωμή στην Τράπεζα του Ισραήλ σε διαδοχικές 
δόσεις, στις ημερομηνίες κατά τις οποίες θα οφειλόταν η πληρωμή τόκων. 
Σύμφωνα με όσα θεσπίζονταν στην παράγραφο 2(iv) του Μνημονίου της 
συμφωνίας, η κυβέρνηση του Ισραήλ ενημέρωσε την Επιτροπή στις 26 
Οκτωβρίου 1992 ότι οι πόροι είχαν χρησιμοποιηθεί εξ ολοκλήρου για την 
αγορά εισαγομένων καυσίμων. 
Στο Μνημόνιο της συμφωνίας, η Κοινότητα είχε λάβει υπόψη της τις σαφείς 
προθέσεις της ισραηλινής κυβέρνησης να μεριμνήσει για την επικράτηση 
μιας αποδεκτής εξωτερικής χρηματοοικονομικής κατάστασης, να περιορίσει 
το έλλειμμα του προϋπολογισμού, να προχωρήσει στην οδό της 
απελευθέρωσης της οικονομίας και να φροντίσει να δημιουργηθούν οι 
κατάλληλοι όροι για τη σταθερή ανάπτυξη των άμεσων ξένων επενδύσεων στο 
Ισραήλ. 
Η οικονομική πολιτική και οι εξελίξεις της ισραηλινής οικονομίας 
εξετάζονται στη συνέχεια. 
2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις 
Η οικονομία του Ισραήλ συγκλονίστηκε από το 1989 και μετά από δύο 
κύριες οικονομικές εξελίξεις. Πρώτα απ'όλα, ο πόλεμος του Κόλπου 
(4) Η χρησιμοποίηση της επιχορήγησης των 60 εκατ. ECU προς τους 
Παλαιστίνιους κατοίκους των κατεχομένων εδαφών είχε εξετασθεί σε 
χωριστή έκθεση. 
113 
προκάλεσε ραγδαία ύφεση στη βιομηχανία εξαγωγών και τουρισμού, 
οδηγώντας έτσι σε αύξηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου. Ο 
αρνητικός αντίκτυπος που είχε ο πόλεμος του Κόλπου στο εξωτερικό 
ισοζύγιο οδήγησε στην έγκριση του κοινοτικού δανείου ύψους 160 εκατ. 
ECU, και στην έγκριση από το ΔΝΤ, το Μάρτιο του 1992, της 
αντισταθμιστικής χρηματοδοτικής διευκόλυνσης προς αντιμετώπιση έκτακτων 
αναγκών ύψους 266 εκατ. ΕΤΔ. 
Δεύτερον, το κύμα μαζικής άφιξης νέων μεταναστών, κυρίως από την πρώην 
Σοβιετική Ενωση, αύξησε τον πληθυσμό κατά ποσοστό 10% περίπου. Για να 
ενσωματωθούν οι μετανάστες, χρειάστηκε να καταβληθούν τεράστιες 
προσπάθειες τόσο στο στεγαστικό τομέα όσο και στην αγορά εργασίας. Η 
στρατηγική των αρχών ήταν να δώσουν στους μετανάστες επιχορηγήσεις προς 
κάλυψη των βασικών τους αναγκών και να μεριμνήσουν για τη στέγαση και 
εκπαίδευση τους, αλλά να απέχουν από κάθε άμεση ·καρέμραστ\ στην αγορά 
εργασίας, που θα μπορούσε να αποδειχθεί μακροπρόθεσμα αντιπαραγωγική... 
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος, που 
θα μπορούσε να αποτελέσει το υπόβαθρο για τη σταδιακή απορρόφηση των 
μεταναστών στην αγορά εργασίας. 
2.1. Εγχώρια παραγωγή, τιμές και απασχόληση 
Ο ρυθμός ανάπτυξης του πραγματικού ΑΕΠ αυξήθηκε βαθμιαία κατά τη 
χρονική περίοδο 1990-1992 από ποσοστό 5,4%, το 1990, σε 5,9%, το 1991 
και σε 6,5%, το 1992. Η μαζική εισροή των μεταναστών συνέβαλε 
ουσιαστικά στην επίτευξη αυτών των ποσοστών ανάπτυξης, που προήλθαν από 
την αυξημένη ζήτηση. Η συνολική ζήτηση της ιδιωτικής κατανάλωσης 
αυξήθηκε κατά 12,4% το 1991, ενώ οι δαπάνες για την κατασκευή κατοικιών 
αυξήθηκαν κατά 76% κατά το ίδιο έτος. Από το 1992 και μετά, η μείωση 
στους αριθμούς άφιξης μεταναστών, από μέσο μηνιαίο όρο που ξεπερνούσε 
τους 20.000 το 1990-1991, σε περίπου 7.000 μέσα στο 1992, είχε ως 
αποτέλεσμα να υπάρξει ένας μεγάλος αριθμός κατοικιών που δεν πουλήθηκαν 
(20.000 στα τέλη του 1992) και επιβράδυνε τις οικοδομικές 
δραστηριότητες (+4,5%). Ωστόσο, οι έντονες εξαγωγικές επιδόσεις 
(+12,7%), έπειτα από τη ραγδαία πτώση που επέφερε ο πόλεμος του Κόλπου, 
αποτέλεσαν την κύρια κινητήρια δύναμη που ενίσχυσε τους ρυθμούς 
οικονομικής ανόδου. Το Μάρτιο του 1993, το κλείσιμο των συνόρων με τα 
κατεχόμενα εδάφη οδήγησε σε επιβράδυνση των οικονομικών δραστηριοτήτων. 
Αυτή η τάση όμως ενδέχεται να αντιστραφεί, έπειτα από την υπογραφή της 
συμφωνίας ειρήνης με τους Παλαιστινίους. 
Παρά τις προαναφερόμενες καλές ο ινομικές επιδόσεις και το μέσο ετήσιο 
ρυθμό αύξησης της απασχόλησης κατά 4% κατά την τελευταία τριετία, η 
ταχεία αύξηση του εργατικού δυναμικού είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί το 
συνολικό ποσοστό ανεργίας από 8,9%, το 1989, σε 11,2%, το 1992. Κύριος 
μοχλός της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας ήταν ο οικοδομικός κλάδος 
και σχεδόν τα δύο τρίτα των θέσεων αυτών καταλήφθηκαν από μετανάστες. 
Αυτό είχε ως συνέπεια τα ποσοστά της ανεργίας μεταξύ των μεταναστών να 
υποχωρήσουν από 38% το 1991, σε 28% στα τέλη του 1992. Κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1993, το ποσοστό της ανεργίας εξακολούθησε να μειώνεται, σε 
συνάρτηση και με το κλείσιμο των συνόρων με τα Κατεχόμενα Εδάφη, που 
οδήγησε στη μερική υποκατάσταση των Παλαιστινίων εργαζομένων από 
Ισραηλινούς. 
Η σημαντική αύξηση του εργατικού δυναμικού είχε ως αποτέλεσμα οι 
ονομαστικές αυξήσεις μισθών να είναι χαμηλότερες από τα επίπεδα του 
πληθωρισμού. Το 1991, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά ποσοστό 
114 
3,2%, ενώ η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 2,5%. Το 1992, οι 
τάσεις αυτές αντιστράφηκαν κάπως, με την αύξηση των πραγματικών μισθών 
κατά 0,9%, που αποτέλεσε απλώς αντανάκλαση του γεγονότος ότι ορισμένες 
συλλογικές συμβάσεις είχαν συναφθεί με την παραδοχή ότι το αναμενόμενο 
ποσοστό του πληθωρισμού θα ήταν υψηλότερο, και ότι η παραγωγικότητα θα 
μειωνόταν κατά 1,5%. 
Ο πληθωρισμός των τιμών καταναλωτή κυμάνθηκε από 18 έως 20% ετησίως, 
κατά τη χρονική περίοδο 1989-91. Το 1992,, ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε 
σε ποσοστό 9,4%, το χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας. Σε 
αυτό συνέβαλε η μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού, η ύπαρξη 
μιας ελαστικότερης αγοράς εργασίας με χαμηλότερους πραγματικούς μισθούς 
και η πτώση των τιμών για τις κατοικίες. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 
1993, ο ετήσιος ρυθμός του πληθωρισμού επιταχύνθηκε σε ποσοστό περίπου 
12%, γεγονός που οφειλόταν, κατά κύριο λόγο στην αλματώδη αύξηση των 
στεγαστικών τιμών, έπειτα από την πτώση που είχαν υποστεί κατά το 
δεύτερο εξάμηνο του 1992. Στα μέσα του 1993 όμως υπήρξε νέα 
επιβράδυνση. 
Δημοσιονομική πολιτική 
Ενώ τα συνολικά κυβερνητικά έσοδα και δαπάνες ισοδυναμούσαν με ποσοστό 
70% περίπου του ΑΕΠ, κατά το 1985, οι αναλογίες αυτές μειώθηκαν σε 
53,7% για τα έσοδα, και σε 58% για τις δαπάνες, το 1992. Σημειώθηκε 
μετατόπιση της φορολογικής πολιτικής από την άμεση προς την έμμεση 
φορολογία (ο συντελεστής του ΦΠΑ αυξήθηκε από 16 σε 18%). Το 1992 
καθιερώθηκε η μείωση των ανωτάτων οριακών συντελεστών φόρου εισοδήματος 
φυσικών προσώπων (από 60 σε 48% που στη συνέχεια αυξήθηκαν σε 50% τον 
Αύγουστο του 1993) και των συντελεστών του φόρου νομικών προσώπων (από 
61 σε 41%). 
Στο σκέλος των δαπανών, οι αμυντικές δαπάνες μειώθηκαν από ποσοστό 
12,75% του ΑΕΠ, κατά το 1985, σε 8,85% το 1992. Οι αμυντικές εισαγωγές, 
που χρηματοδοτούνται κυρίως από ξένες επιχορηγήσεις, μειώθηκαν επίσης 
από 6% σε 2,75% του ΑΕΠ, κατά την ίδια χρονική περίοδο. Από την άλλη 
πλευρά οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές, συμπεριλαμβανομένων των 
μεταβιβάσεων για τους μετανάστες, αυξήθηκαν από 10 σε 15% του ΑΕΠ, κατά 
το χρονικό διάστημα από το 1985 έως το 1992. 
Από το 1990 και μετά, η πολιτική του προϋπολογισμού επηρεάστηκε ριζικά 
από τον στόχο της απορρόφησης του κύματος μεταναστών με τη διάθεση 
επιχορηγήσεων προς κάλυψη των βασικών τους αναγκών, την ικανοποίηση των 
στεγαστικών τους αναγκών και τη θέσπιση πολυάριθμων κινήτρων στους 
τομείς της απασχόλησης και των επενδύσεων. 
Το ποσό της αρχικής επιχορήγησης σε μετρητά για τους αφικνούμενους 
μετανάστες, με το συμπλήρωμα των επιδομάτων για την ασφάλιση υγείας και 
για την ανεργία, ανερχόταν κατά μέσο όρο συνολικά σε 10.000 δολάρια ΗΠΑ 
ετησίως, ανά μετανάστη. Τον Ιούλιο του 1991 καθιερώθηκε η επιδότηση του 
μισθού των μεταναστών, που ανερχόταν σε ένα τρίτο των απολαβών τους και 
που τους παρεχόταν για χρονικό διάστημα δύο ετών το πολύ. Περίπου 
30.000 εργαζόμενοι επωφελήθηκαν μέχρι σήμερα από το πρόγραμμα αυτό. 
Από την εποχή που επιταχύνθηκε το κύμα της μετανάστευσης το 1990 έως τα 
μέσα του 1992, η στεγαστική πολιτική των αρχών βασίστηκε στην παραδοχή 
ότι η αγορά στέγης θα αντιδρούσε με βραδείς ρυθμούς και ότι θα έπρεπε 
να της δοθούν-πρόσθετα κίνητρα. Τα ποσά που δαπάνησε το δημόσιο για τη 
115 
στέγαση των μεταναστών διατέθηκαν μέσω της άμεσης κατασκευής κατοικιών, 
της εγγυημένης πώλησης κατοικιών που είχαν χτιστεί από ιδιωτικές 
κατασκευαστικές εταιρίες και της επιδότησης των υποθηκών. Για να 
αποφευχθεί η επιδείνωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού, αυτές οι 
πρωτοβουλίες στο στεγαστικό τομέα χρηματοδοτήθηκαν από τη σημαντική 
μείωση της αναλογίας των δημοσίων δαπανών για την άμυνα, από τον 
προσωρινό πρόσθετο φόρο 5% επί του εισοδήματος (που σταμάτησε να 
επιβάλλεται τον Αύγουστο του 1993) και από την αύξηση του συντελεστή 
του ΦΠΑ. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1992, έπειτα από την επιβράδυνση 
του μεταναστευτικού κύματος, η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση περιόρισε τις 
δαπάνες για τη στέγαση, ακυρώνοντας το πρόγραμμα κατασκευής 12.000 
κατοικιών και καταργώντας την εγγύηση πώλησης κατοικιών που παρεχόταν 
στις ιδιωτικές κατασκευαστικές εταιρίες. 
Οι δημόσιες δαπάνες για έργα υποδομής σταθεροποιήθηκαν στο πολύ χαμηλό 
επίπεδο του 2% του ΑΕΠ, τα τελευταία χρόνια, συμβάλλοντας έτσι στην 
οδική συμφόρηση, η οποία αποτελεί σήμερα σοβαρότατο περιοριστικό όρο 
για την οικονομική ανάπτυξη. Στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 1993 
προβλέπεται ότι οι επενδύσεις για έργα υποδομής θα αυξηθούν κατά 
ποσοστό 30%. 
Παρά τις αυξημένες κοινωνικές δαπάνες, λόγω της άφιξης των μεταναστών, 
το συνολικό έλλειμμα του προϋπολογισμού μειώθηκε από ποσοστό 4,25% του 
ΑΕΠ το 1991, σε 2,75%, το 1992. 
Το εκκρεμές δημόσιο χρέος μειώθηκε από 154% σε 129% του ΑΕΠ από το 1987 
έως το 1992, αλλά εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά υψηλό. Τα ποσά για 
τις πληρωμές τόκων αντιπροσώπευαν ποσοστό 8% του ΑΕΠ και 14% των 
κυβερνητικών δαπανών, το 1992. 
2.3. Εμπορικό ισοζύγιο και εξωτερικό χρέος 
Λόγω του πολέμου του Κόλπου, οι εξαγωγές παρέμειναν στάσιμες περίπου 
στο ποσό των 12,2 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ κατά το 1990 και το 1991. Από 
την άλλη πλευρά, συνεχίστηκε η άνοδος των εισαγωγών, που αναζωπυρώθηκε 
από τη ζήτηση που προκάλεσε η εισροή των μεταναστών. Αυτό είχε ως 
συνέπεια να επιδεινωθεί το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου από 2,θ 
δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ κατά το 1990, σε 4,8 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ το 1991. 
Κατά το 1992, το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου επιδεινώθηκε 
περαιτέρω σε 5,4 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ. Το έλλειμμα αναμένεται να 
κυμανθεί περίπου στα αυτά επίπεδα κατά το 1993. 
Το ισοζύγιο υπηρεσιών βελτιώθηκε σημαντικά, συνεπεία της μεταπολεμικής 
αλματώδους ανάκαμψης του τουρισμού, από έλλειμμα 2,5 δισεκατ. δολαρίων 
ΗΠΑ κατά το 1991, σε έλλειμμα 1,8 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ το 1992. Σε 
αντίθεση προς αυτό, η διακυβερνητική μεταβίβαση πόρων υποχώρησε στα 
προπολεμικά επίπεδα των 3 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ περίπου, έπειτα από το 
ανώτατο ποσό των 3,8 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, κατά το 1991. 
Χάρη στη σημαντική αύξηση της μεταφοράς τόσο ιδιωτικών, όσο και 
δημόσιων άδηλων πόρων, από 5,3 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ κατά το 1990, σε 
6,7 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ κατά το 1991 και σε 6,9 δισεκατ. το 1992, το 
ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρέμεινε σε γενικές γραμμές 
ισοσκελισμένο. 
Από την εποχή του πολέμου του Κόλπου σημειώθηκε καθαρή εκροή άμεσων 
επενδύσεων και άλλων μακροπρόθεσμων κεφαλαίων. Το συνολικό ισοζύγιο 
116 
παρέμεινε ανεπαίσθητα θετικό, χάρη στη βραχυπρόθεσμη διακίνηση 
κεφαλαίων. Μόνο το 1992 εμφανίστηκε για πρώτη φορά από το 1988 έλλειμμα 
ύψους 1,2 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ (ποσοστό 1,8% του ΑΕΠ), που ήταν κυρίως 
απόρροια της εκροής βραχυπρόθεσμων κεφαλαίων (1,7 δισεκατ. δολαρίων 
ΗΠΑ) . 
Οι πιστωτικές εγγυήσεις, που δόθηκαν από την κυβέρνηση των ΗΠΑ στα τέλη 
του 1992 (10 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ για μια πενταετία ή 2 δισεκατ. 
δολάρια ΗΠΑ, ετησίως) θα δώσουν στις αρχές τη δυνατότητα να προωθήσουν 
τις παραγωγικές επενδύσεις στην εγχώρια οικονομία, ενισχύονται 
ταυτόχρονα τα συναλλαγματικά αποθεματικά. 
Το συνολικό εξωτερικό χρέος ανερχόταν σε 23,5 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ στα 
τέλη του 1992. Ο μικτός συντελεστής εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους 
βελτιώθηκε σημαντικά από 36,8%, των συνολικών εξαγωγών κατά το 1990, σε 
29,2% το 1992. Η καθαρή εξυπηρέτηση του χρέους μειώθηκε επίσης από 29,1 
σε 22,3% κατά την ίδια χρονική περίοδο. 
2.4. Συναλλαγματικές ισοτιμίες, χρήμα και πιστώσεις 
Μέχρι το 1991, το Ισραήλ διατηρούσε μια σχετικά σταθερή τιμή 
συναλλάγματος που προσδιοριζόταν με βάση αναφοράς ένα καλάθι 
νομισμάτων, Η τιμή αυτή είχε κάποιο περιθώριο διακύμανσης με αφετηρία 
μια ενδιάμεση τιμή, με περιοδικές ευθυγραμμίσεις για να ισοφαρίζονται 
οι απώλειες της ανταγωνιστικότητας που ήταν συνέπεια του υψηλού 
εγχώριου πληθωρισμού. Το Δεκέμβριο του 1991, καθιερώθηκε ένα πιο 
ευέλικτο σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών "διαγωνίου ζώνης", στο 
πλαίσιο του οποίου κάθε μέρα γινόταν υποτίμηση της ενδιάμεσης τιμής σε 
σχέση με ένα καλάθι νομισμάτων και με βάση μια προκαθορισμένη τιμή, ενώ 
η τιμή συναλλάγματος κυμαινόταν ελεύθερα μέσα σε ένα περιθώριο με 
σημείο αναφοράς αυτή την ενδιάμεση τιμή. Με τον τρόπο αυτό αποφεύχθηκαν 
οι κερδοσκοπικές επιθέσεις σε βάρος του εθνικού νομίσματος, του Σέκελ, 
προκαταβολικά πριν από τις υποτιμήσεις, ενώ διασφαλίστηκε η 
ανταγωνιστικότητα, καθορίζοντας το προαναγγελλόμενο ύψος της υποτίμησης 
σε επίπεδο που να είναι σύμφωνο με το αναμενόμενο ποσοστό του εγχωρίου 
πληθωρισμού. 
Για το 1992, ο ρυθμός διολίσθησης καθορίστηκε σε 9%, ούτως ώστε να 
συμβαδίζει με το αναμενόμενο ποσοστό του πληθωρισμού 14%. Ο πληθωρισμός 
ήταν χαμηλότερος από τον αναμενόμενο (9,4%), εξέλιξη που είχε ως 
αποτέλεσμα την πραγματική υποτίμηση του Σέκελ κατά 6%. Για το 1993, ο 
ρυθμός της διολίσθησης καθορίστηκε σε 8%, σε σύγκριση με ένα 
αναμενόμενο ποσοστό πληθωρισμού όχι ανώτερο του 10%. Τον Ιούλιο του 
1993, το προσδοκώμενο ποσοστό του ετήσιου πληθωρισμού αναθεωρήθηκε προς 
τα κάτω σε 8% και ο ρυθμός της διολίσθησης επιβραδύνθηκε σε 6%. 
Κατά τους πρώτους μήνες του 1991 τα επιτόκια παρέμειναν χαμηλά για να 
δοθούν κίνητρα για επενδύσεις. Επειτα από την απροσδόκητη υποτίμηση 
κατά 3% το Μάρτιο του 1991, που η αγορά θεώρησε ότι συνιστούσε μεταβολή 
της πολιτικής συναλλαγματικών ισοτιμιών, τα επιτόκια χρειάστηκε να 
αυξηθούν, σε αντίκρουση των απόψεων αυτών. Καθώς οι εισροές κεφαλαίων 
συνεχίστηκαν σε όλη τη διάρκεια του 1992, το ύψος των εγχώριων 
επιτοκίων μειώθηκε και πάλι, υπό συνθήκες επιβράδυνσης του πληθωρισμού 
και οικονομικής ανάπτυξης. Επιπλέον, οι πιέσεις που άσκησε η Τράπεζα 
του Ισραήλ στις εμπορικές τράπεζες να μειώσουν τη μεγάλη διαφορά των 
επιτοκίων ανάληψης και χορήγησης δανείων, αλλά και ο αυξημένος 
ανταγωνισμός που επικράτησε στις χρηματαγορές, περιόρισαν περαιτέρω τα 
επιτόκια δανεισμού. Εως τα μέσα του 1993, υπήρξε και πάλι μια προσωρινή 
117 
αύξηση των επιτοκίων, στο πλαίσιο του ελαφρού άλματος που σημείωσε ο 
πληθωρισμός. Τα πραγματικά επιτόκια εξακολούθησαν να είναι θετικά, σε 
όλο το χρονικό διάστημα 1991-1993. 
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η τάση που κυριάρχησε συνήθως 
στις χρηματοπιστωτικές αγορές υπαγορεύθηκε από τις ανάγκες της 
κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει τα διαιωνιζόμενα τεράστια ελλείμματα του 
προϋπολογισμού. Η μείωση των ελλειμμάτων αυτών, από κοινού με την 
κατάργηση των ρυθμιστικών περιορισμών για τις χρηματαγορές, αύξησε την 
αναλογία των πιστώσεων εκτός του πλαισίου των κανονιστικών διατάξεων 
προς τον ιδιωτικό τομέα και ενίσχυσε την ανάπτυξη τους. Οι 
βραχυπρόθεσμες τραπεζικές πιστώσεις αυξήθηκαν περίπου κατά ποσοστό 27%, 
τόσο κατά το 1991 όσο και κατά το 1992. 
3. Κατάσταση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων 
Οι ισραηλινές αρχές τόνισαν τον καίριο ρόλο των διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων, στόχος των οποίων είναι να βελτιωθεί η 
ανταγωνιστικότητα και η αποδοτικότητα, στο πλαίσιο της στρατηγικής που 
εφαρμόζουν για την προώθηση των επενδύσεων και την επιτάχυνση των 
ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης. 
Στην αρχική φάση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων, το κράτος είχε στην 
ιδιοκτησία του περίπου 85 εταιρίες που ασκούσαν επιχειρηματικές 
δραστηριότητες, η καθαρή αξία των οποίων υπολογιζόταν σε 17 δισεκατ. 
δολάρια ΗΠΑ. Οι εταιρίες που αντιπροσώπευαν ποσοστό περίπου 25% του ΑΕΠ 
επιτελούσαν στρατηγικό έργο στους βιομηχανικούς κλάδους των τραπεζών, 
των επικοινωνιών, των οικοδομικών εργασιών, της ενέργειας, των 
μεταφορών και της άμυνας. Κατά το 1991 και το 1992, η κυβέρνηση είχε 
προγραμματίσει την πώληση 20 εταιριών. Στην ουσία όμως πώλησε μόνο 7 
από αυτές που της απέφεραν μόλις 250 εκατ. δολάρια ΗΠΑ σε κυβερνητικά 
έσοδα. Η ανάγκη να πραγματοποιηθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
πριν από την ιδιωτικοποίηση, αλλά και τα νομικά προβλήματα και τα 
κεκτημένα συμφέροντα αποτέλεσαν εμπόδια για την επιτυχία του 
προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων. Για το 1993 είχε εγγραφεί στον 
προϋπολογισμό ένα κονδύλιο 400 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, στην κατηγορία των 
εσόδων από το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, που είναι υπερβολικά χαμηλό, 
συγκρινόμενο με την καθαρή αξία των κρατικών επιχειρήσεων, για να 
θεωρηθεί ότι αποτέλεσε σημαντική μεταρρύθμιση για την οικονομία. 
Ωστόσο, τον Αύγουστο του 1993, το Υπουργείο οικονομικών ανακοίνωσε την 
επιτάχυνση του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων, με ιδιαίτερη βαρύτητα 
στον τραπεζικό τομέα. 
Οι μισθοί του δημόσιου τομέα παρέμειναν στην ουσία σταθεροί σε 
πραγματική αξία κατά την τελευταία τριετία, ενώ οι μισθοί του ιδιωτικού 
τομέα μειώθηκαν κατά 7%, σε πραγματική αξία, κατά την ίδια χρονική 
περίοδο. Κατά τον γύρο των διαπραγματεύσεων για τους μισθούς του 
δημόσιου τομέα το 1992, επιδιώχθηκε να αντικατοπτρισθεί η διαφορά της 
παραγωγικότητας στη δομή των μισθών και να καταργηθεί ο σύνδεσμος 
μεταξύ των δημοσίων επιχειρήσεων και των μισθών του δημοσίου τομέα. 
Παρά το γεγονός ότι η αγορά εργασίας του ιδιωτικού τομέα κατόρθωσε να 
απορροφήσει μεγάλο μέρος του μεταναστευτικού εργατικού δυναμικού, η 
αυξημένη ευελιξία του θα μπορούσε να διευρύνει την ικανότητα 
απορρόφησης του. θα χρειαστεί να τροποποιηθεί η νομοθεσία για τα 
κατώτατα όρια των μισθών, αλλά και οι κανονισμοί για τις βάρδιες 
εργασίας και την έγκριση των ιδιωτικών γραφείων απασχόλησης. Μέχρι 
σήμερα δεν - έχουν πάντως υποβληθεί οποιεσδήποτε προτάσεις 
πραγματοπο ίησης ουσιαστικών μεταρρυθμ ίσεων. 
118 
Οι αρχές προχώρησαν στη σύναψη συμφωνιών ελευθέρων ανταλλαγών με τις 
Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (που επανεξετάζεται τη 
στιγμή αυτή) και τις χώρες της ΕΖΕΣ. Εθεσαν επίσης σε εφαρμογή ένα 
πρόγραμμα που αποσκοπεί στη φιλελευθεροποίηση των εμπορικών συναλλαγών 
με "τρίτες" χώρες. Ολοι οι ποσοτικοί περιορισμοί των εισαγωγών 
αντικαταστάθηκαν από αντίστοιχους δασμούς. Οι δασμοί προβλέπεται να 
μειωθούν το πολύ κατά 8 έως 12%, σε πέντε έως επτά έτη. Καταργήθηκαν οι 
φόροι που επιβάλλονταν στις εισαγόμενες τουριστικές υπηρεσίες και στα 
ταξίδια στο εξωτερικό. Τον Ιούλιο του 1993 καταργήθηκε η πρόσθετη 
επιβάρυνση των εισαγωγών με εισαγωγικό δασμό 2% και της εξαγωγικής 
επιδότησης ύψους 2%, που συνιστούσαν εμπορικούς περιορισμούς, βάσει των 
κανόνων της GATT (ΓΣΔΕ). Συνεπώς, για πρώτη φορά στην ιστορία της, η 
.ισραηλινή οικονομία εφαρμόζει ενιαία τιμή συναλλάγματος για όλες τις 
συναλλαγές. 
Το καθεστώς των συναλλαγματικών περιορισμών έγινε περισσότερο 
φιλελεύθερο. Αντικειμενικός στόχος εξακολουθεί να είναι η καθιέρωση 
της πλήρους μετατρεψιμότητας του ισοζυγίου των τρεχουσών συναλλαγών. Το 
Ισραήλ αποδέχτηκε τις υποχρεώσεις που καθορίζονται στο άρθρο VIII της 
συμφωνίας με το ΑΝΤ, στις 21 Σεπτεμβρίου 1993. 
4. Αξιολόγηση 
Από την εποχή της καθιέρωσης του προγράμματος διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η ισραηλινή οικονομία 
απελευθερώθηκε σε σημαντικό βαθμό από τους περιορισμούς που 
επιβάλλονταν, ιδίως στους τομείς των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και 
του εξωτερικού εμπορίου. Παρά το γεγονός ότι τα αποτελέσματα του 
προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων ήταν μέχρι σήμερα υποδεέστερα των 
προσδοκιών, το μερίδιο που ελέγχει το κράτος στην οικονομία 
περιορίστηκε. Η μείωση του ελλείμματος του κυβερνητικού προϋπολογισμού, 
από κοινού με την εφαρμογή μιας νομισματικής πολιτικής και μιας 
πολιτικής συναλλαγματικών ισοτιμιών, στόχος των οποίων ήταν η 
ονομαστική σταθεροποίηση, συνέβαλαν σε σημαντικό βαθμό στη μείωση των 
πληθωριστικών πιέσεων. 
Εκτός από αυτές τις διαρθρωτικές μεταβολές, οι αρχές κατόρθωσαν να 
ανταπεξέλθουν με επιτυχία στις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου του 
Κόλπου και στη μαζική εισροή μεταναστών. Η συνετή πολιτική στον τομέα 
του προϋπολογισμού, στόχος της οποίας ήταν να ικανοποιηθούν οι βασικές 
ανάγκες των μεταναστών, σε συνδυασμό με την επιβολή προσωρινών 
φορολογικών μέτρων, απέτρεψαν το ενδεχόμενο επιδείνωσης του ελλείμματος 
του προϋπολογισμού. 
Οι σχετικά αργοί ρυθμοί της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων, συνδυαζόμενοι 
με το διαιωνιζόμενο μεγάλο ύψος της αναλογίας του δημοσίου χρέους προς 
το ΑΕΠ, συνέχισαν να επιβαρύνουν το δημόσιο έλλειμμα και να αφήνουν 
πολύ μικρά περιθώρια κινήσεων για την πραγματοποίηση της απόλυτα 
επιθυμητής αύξησης του ρυθμού δημόσιων επενδύσεων σε έργα βασικής 
υποδομής που θα μπορούσαν, με τη σειρά τους, να αποτελέσουν την 
κινητήρια δύναμη για τη συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης κατά τα 
επόμενα χρόνια. 
Το κοινοτικό δάνειο προς στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών συνέβαλε στη 
σταθεροποίηση της εξωτερικής χρηματοοικονομικής κατάστασης του Ισραήλ 
έπειτα από τον πόλεμο του Κόλπου και επέτρεψε να συνεχιστεί η εφαρμογή 
119 
της συνετής νομισματικής πολιτικής, η οποία είχε τελικά ως αποτέλεσμα, 
το Σεπτέμβριο του 1993, να επέλθει η πλήρης μετατρεψιμότητα του 
ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και να γίνουν αποδεκτές οι υποχρεώσεις 
που θεσπίζονται στο άρθρο VIII των άρθρων συμφωνίας του ΔΝΤ από τις 
ισραηλινές αρχές. 
120 
οκ ΟΟΜ(94) 229 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
09 11 
Αριφ. φταλόνοο: €Β-€0Γ94~2Α24ΖΒί<: 
' . !' ! ϊ ι : ι ! • 
Ι 1 ] ΒΒΝ1.92-7Ϊ7-69566-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των ΕυρβηραΙκβν Κοινοτήτων 
! ϊ ϊ 
ΪΛΖΛ Ι55Ν 0254-14©; 
1^2985 ΙαιχβΐηοοιίΓβ