[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 25.6.2009

COM(2009) 284 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Επίδειξη της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα και της αποθήκευσής του σε γεωλογικούς σχηματισμούς (CCS) σε αναδυόμενες αναπτυσσόμενες χώρες: χρηματοδότηση του έργου ΕΕ-Κίνας «Ανθρακικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής με σχεδόν μηδενικές εκπομπές» {SEC(2009) 814}{SEC(2009) 815}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Επίδειξη της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα και της αποθήκευσής του σε γεωλογικούς σχηματισμούς (CCS) σε αναδυόμενες αναπτυσσόμενες χώρες: χρηματοδότηση του έργου ΕΕ-Κίνας «Ανθρακικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής με σχεδόν μηδενικές εκπομπές»

1. Εισαγωγή

Για να επιτευχθεί ο στόχος του περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη σε λιγότερο από 2°C έναντι των επιπέδων της προ-βιομηχανικής εποχής, πρέπει τόσο οι ανεπτυγμένες όσο και οι αναπτυσσόμενες χώρες να λάβουν μέτρα για τη μείωση των οικείων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Στην παρούσα ανακοίνωση εκτίθεται το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συστήσει επενδυτικό μηχανισμό για τη συγχρηματοδότηση της κατασκευής και λειτουργίας σταθμού ηλεκτροπαραγωγής στην Κίνα με σκοπό την επίδειξη τεχνολογίας δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS). Ο επενδυτικός αυτός μηχανισμός θα μπορούσε να αποτελέσει υπόδειγμα για άλλες δραστηριότητες τεχνολογικής συνεργασίας μεταξύ ανεπτυγμένων χωρών και αναδυόμενων οικονομιών/αναπτυσσόμενων χωρών στο πλαίσιο συμφωνίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μετά το 2012.

Μολονότι οι μεγαλύτερες μειώσεις των εκπομπών αναμένεται να προέλθουν από την ενεργειακή αποδοτικότητα, η ανάπτυξη θα εξακολουθήσει να βασίζεται στον γαιάνθρακα, για λόγους ασφάλειας του εφοδιασμού και οικονομικούς, ιδίως σε χώρες με αναδυόμενη οικονομία και σημαντικά εγχώρια αποθέματα, όπως η Κίνα. Επιβάλλεται, συνεπώς, να γίνει πιο συμβατή με το κλίμα η αναπόφευκτη καύση γαιάνθρακα. Εάν οι τεχνολογίες CCS αναπτυχθούν και εφαρμοστούν ευρέως σε κατάλληλο χρονικό ορίζοντα, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο μέσω της μείωσης των εκπομπών από τη βασική αυτή ενεργειακή πηγή. Η CCS θα αποτελούσε μεταβατική τεχνολογία μέχρι να αναπτυχθούν περαιτέρω και να εφαρμοστούν ευρέως εναλλακτικές λύσεις αντί των ορυκτών καυσίμων. Από ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής[1] προκύπτει ότι, με βάση σενάριο εκπομπών που συμβιβάζεται με τον στόχο των 2ºC, το 2030 περίπου το 18% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα θα πρέπει να προέρχεται από εγκαταστάσεις εξοπλισμένες με τεχνολογία CCS.

Οι ηγέτες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) έχουν δεσμευθεί για τη συγκρότηση δικτύου έως 12 μονάδων επίδειξης CCS μέχρι το 2015[2], με σκοπό τη μεγιστοποίηση του φάσματος των επιδεικνυόμενων τεχνολογικών επιλογών και επιλογών αποθήκευσης, καθώς και της κοινοχρησίας των γνώσεων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο έχουν συμφωνήσει στην έκδοση οδηγίας για τη σύσταση νομικού πλαισίου για την τεχνολογία CCS ώστε να καταστεί δυνατή η ασφαλής εκμετάλλευσή της στην Ευρώπη και να δοθούν κίνητρα για την επίδειξή της, δηλ. μέσω του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ (το CO2 που θα αποθηκεύεται με ασφαλή τρόπο δεν θα συνυπολογίζεται στις εκπομπές) και του αποθέματος για τους νεοεισερχόμενους που προβλέπεται στο εν λόγω σύστημα (χρηματοδοτικοί πόροι που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συγχρηματοδότηση μονάδων επίδειξης CCS), καθώς και μέσω αναθεωρημένων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας διατίθενται 1050 εκατ. ευρώ για έργα επίδειξης CCS εντός της ΕΕ, ενώ διάφορες εταιρείες της ΕΕ έχουν εξαγγείλει την αποπεράτωση μονάδων επίδειξης CCS στην ΕΕ τα επόμενα 5-10 έτη. Η CCS συγκαταλέγεται μεταξύ των τεχνολογιών που προωθούνται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδίου ενεργειακών τεχνολογιών (σχέδιο ΣΕΤ)[3], παράλληλα με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλες τεχνολογίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι καμπύλες εξέλιξης των εκπομπών για τις αναδυόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από τον γαιάνθρακα. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC)[4], εάν δεν εφαρμοστούν πρόσθετες πολιτικές, η αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από τη χρήση ενέργειας μεταξύ των ετών 2000 και 2030 αναμένεται να κυμανθεί από 45 έως 110%. Τα δύο τρίτα έως τρία πέμπτα της αύξησης αυτής θα οφείλονται στις αναπτυσσόμενες περιφέρειες. Ακόμη και αν ληφθούν ουσιαστικά μέτρα υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων τεχνολογιών χαμηλών επιπέδων άνθρακα, εκτιμάται ότι, έως το 2050, τα ορυκτά καύσιμα θα καλύπτουν παγκοσμίως το ήμισυ του ενεργειακού εφοδιασμού.

Λόγω των άφθονων αποθεμάτων, ο γαιάνθρακας αποτελεί την πρωταρχική πηγή ενέργειας στην Κίνα, κατέχοντας μερίδιο 70% στον συνδυασμό ενεργειακών πηγών (ενεργειακό μείγμα). Είναι λογικά αναμενόμενο να διατηρηθεί μεσοπρόθεσμα η πρωτεύουσα θέση του γαιάνθρακα μεταξύ των ενεργειακών πηγών. Μόνο το 2007, η Κίνα ανήγειρε το ισοδύναμο ενός ανθρακικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 500 MW ανά δυόμισι ημέρες[5], ισχύς που αντιστοιχεί σε αύξηση των εκπομπών CO2 της Κίνας περίπου κατά 4 μεγατόνους εβδομαδιαίως, μόνο από τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που τροφοδοτούνται με γαιάνθρακα[6].

Η Κίνα αναλαμβάνει σταθερές δεσμεύσεις για τεχνολογίες καθαρότερου άνθρακα (CCT). Τον Ιούνιο του 2007, ενέκρινε εθνικό πρόγραμμα για την κλιματική αλλαγή, όπου γίνεται ειδική αναφορά στην ανάπτυξη και διάδοση προηγμένων και κατάλληλων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών δέσμευσης, χρησιμοποίησης και αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα. Η Κίνα προτίθεται να δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την τεχνολογία CCS εντός του 2009. Επιπλέον, μια ομάδα επτά κρατικών επιχειρήσεων του ενεργειακού κλάδου ίδρυσε την εταιρεία Greengen, στόχος της οποίας είναι η κατασκευή ανθρακικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με ολοκληρωμένη αεριοποίηση σε συνδυασμένο κύκλο (IGCC, από τα αρχικά των λέξεων Integrated Gasification in Combined Cycle), που προβλέπεται να συμπληρωθεί στη συνέχεια με CCS.

Τον Μάρτιο του 2005, η ΕΕ και η Κίνα υπέγραψαν σχέδιο δράσης για τεχνολογίες καθαρού άνθρακα, το οποίο περιλαμβάνει συνεργασία στη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Στη σύνοδο ΕΕ-Κίνας του 2005[7], που ακολούθησε, συνεστήθη η εταιρική σχέση ΕΕ-Κίνας για την κλιματική αλλαγή, η οποία περιλαμβάνει πολιτική δέσμευση για την ανάπτυξη και την επίδειξη, στην Κίνα και στην ΕΕ, προηγμένης τεχνολογίας καύσης γαιάνθρακα με σχεδόν μηδενικές εκπομπές (NZEC, από τα αρχικά των λέξεων Near-Zero Emissions Coal) μέσω CCS μέχρι το 2020. Η συμφωνία του 2005 μεταξύ Κίνας και ΕΕ υπαγορεύθηκε από τη βούληση να αντιμετωπιστεί η αύξηση των εκπομπών στον κλάδο της ηλεκτροπαραγωγής από γαιάνθρακα. Δεδομένου ότι η διάρκεια ζωής των σταθμών είναι 30 ή και περισσότερα έτη, υπάρχει τεράστιος κίνδυνος εγκλωβισμού στη χρήση άνθρακα. Το προηγμένο στάδιο της συνεργασίας της ΕΕ με την Κίνα, στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Κίνας για την κλιματική αλλαγή, προσφέρει την ευκαιρία να υλοποιηθεί το πρώτο συνεργατικό έργο επίδειξης στην Κίνα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[8] τονίζει τη σημασία της συνεργασίας με την Κίνα, καθώς «αναγνωρίζει ότι η ταχεία οικονομική ανάπτυξη της Κίνας αποτελεί τεράστια πρόκληση στις προσπάθειες σε παγκόσμιο επίπεδο να αντιμετωπιστεί η αλλαγή του κλίματος, δεδομένου ότι οι εκπομπές CO2 από σταθμούς παραγωγής ενέργειας που χρησιμοποιούν τον άνθρακα αναμένεται να έχουν διπλασιαστεί έως το 2030». Ως μέρος δέσμης τεχνολογιών, η CCS αποτελεί δυνάμει αξιόπιστη επιλογή για την αντιμετώπιση των εκπομπών των ανθρακικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής της Κίνας.

Οι μονάδες επίδειξης της CCS στην ΕΕ και η συνεργασία ΕΕ-Κίνας στον τομέα της NZEC πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο, αφενός της δέσμευσης της ομάδας G8 για τη δρομολόγηση 20 ευρείας κλίμακας έργων επίδειξης της CCS παγκοσμίως μέχρι το 2010, λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών εθνικών συνθηκών και με σκοπό τη στήριξη της ανάπτυξης της τεχνολογίας και της μείωσης του κόστους, ώστε να αρχίσει η ευρεία εφαρμογή της CCS μέχρι το 2020[9] και, αφετέρου, του γεγονότος ότι οι υπουργοί ενέργειας των χωρών της G8, το αρμόδιο για την ενέργεια μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι υπουργοί ενέργειας διαφόρων άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων και η Κίνα, επικρότησαν την επίσπευση της επίδειξης της CCS, στη σύνοδό τους του Μαΐου του 2009[10].

Στην παρούσα ανακοίνωση εκτίθενται τα επόμενα βήματα, με επικέντρωση στη χρηματοδότηση της μονάδας επίδειξης της CCS. Η συνεργασία αυτή μπορεί επίσης να συμβάλει στην τήρηση της δέσμευσης που ανέλαβαν οι ανεπτυγμένες χώρες, βάσει της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC), να προωθήσουν, να διευκολύνουν και να χρηματοδοτήσουν τη μεταφορά συμβατών με το περιβάλλον τεχνολογιών και τεχνογνωσίας σε άλλα συμβαλλόμενα μέρη ή την πρόσβαση των τελευταίων σε αυτές.

Όσον αφορά τις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις με σκοπό τη σύναψη φιλόδοξης διεθνούς συμφωνίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μετά το 2012, η συνεργασία ΕΕ-Κίνας στο πεδίο της CCS μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Η Επιτροπή σκοπεύει να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ του έργου NZEC και των ευρωπαϊκών έργων επίδειξης, μέσω του δικτύου έργων CCS που συγκροτείται τώρα[11]. Επιπλέον, πολλά από τα μέλη της Ευρωπαϊκής Τεχνολογικής Πλατφόρμας για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα με μηδενικές εκπομπές (ZEP)[12] είναι κυρίως ενδιαφερόμενα μέρη για τη συνεργασία ΕΕ-Κίνας.

2. Προκλήσεις της CCS

Οι επιμέρους συνιστώσες της διεργασίας CCS είναι ήδη διαθέσιμες και λειτουργούν σε πιλοτικά προγράμματα[13]. Δεν έχει, όμως, ακόμη επιδειχθεί ο συνδυασμός των στοιχείων αυτών σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής εμπορικής κλίμακας, που να περιλαμβάνουν ολόκληρη την αλυσίδα CCS, από τη δέσμευση του CO2 μέχρι τη μεταφορά και την αποθήκευσή του.

Η επίδειξη των τεχνολογιών CCS σε εμπορική κλίμακα είναι απαραίτητη προκειμένου να ελεγχθεί και, στη συνέχεια, να μειωθεί το κόστος της τεχνολογίας, που αποτελεί προϋπόθεση για την ευρεία εφαρμογή της σε μια λειτουργούσα αγορά ανθρακούχων εκπομπών. Η επίδειξη θα βελτιώσει την κατανόηση των τεχνικών, μεθοδολογικών (μεταξύ άλλων, επιλογή και συνεχής παρακολούθηση των χώρων αποθήκευσης), περιβαλλοντικών και χρηματοοικονομικών ζητημάτων, καθώς και των ζητημάτων αποδοχής από το κοινό και, συνεπώς, θα διευκολύνει την ακριβέστερη εκτίμηση του πραγματικού δυναμικού της CCS ως βασικής τεχνολογίας μείωσης των εκπομπών.

Η ανάπτυξη και ευρεία εφαρμογή της CCS στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, στις οποίες συγκαταλέγεται και η Κίνα, μπορεί να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο ως συντελεστής στην επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά θα καθυστερήσει σημαντικά , εάν δεν συνδράμουν οι ανεπτυγμένες χώρες. Η δέσμευση της ΕΕ, σε συνδυασμό με την τεχνολογική και οικονομική συνδρομή, αποτελεί μοναδική προσφορά, ικανή να συντελέσει στη μεγιστοποίηση του δυναμικού CCS στις αναδυόμενες οικονομίες.

Η αδυναμία των αγορών των αναπτυσσόμενων/αναδυόμενων οικονομιών να αποτυπώσουν το πραγματικό κόστος (π.χ. μέσω της τιμής του CO2) που συνεπάγεται για την κοινωνία η χρήση ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σημαίνει ότι η CCS δεν είναι οικονομικά βιώσιμη στο στάδιο της επίδειξης. Η δημόσια χρηματοδότηση από την ΕΕ μπορεί να υποβοηθήσει την άρση ορισμένων από τους φραγμούς που προαναφέρθηκαν και τη μόχλευση ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων, που, σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα ήταν διαθέσιμοι για ευρείας κλίμακας έργα επίδειξης της CCS.

3. CCS σε χώρες-εταίρους καίριας σημασίας

Στις χώρες που διαθέτουν άφθονα αποθέματα γαιάνθρακα, η μέριμνα για την ασφάλεια του εφοδιασμού επιτάσσει να συνεχιστεί η χρήση γαιάνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως σε χώρες με ταχύ ρυθμό ανάπτυξης, όπως η Κίνα. Είναι επομένως σημαντικό να αναπτυχθεί ένα μέσο για τη στήριξη της επίδειξης της CCS στις χώρες αυτές, ώστε να αξιοποιηθούν οι οικονομίες κλίμακας και να εξασφαλιστεί η ευρεία εφαρμογή σε πραγματική κλίμακα, μετά την ολοκλήρωση της επίδειξης και εφόσον αντιμετωπιστούν κατάλληλα όλες οι προκλήσεις της εφαρμογής (βλ. πλαίσιο 1).

Πλαίσιο 1: Δυσχέρειες στη διάδοση και ευρεία εφαρμογή της CCS στις αναπτυσσόμενες χώρες

- Το υψηλότερο κόστος της ηλεκτροπαραγωγής σε σχέση με τους συμβατικούς σταθμούς, λόγω των πρόσθετων κεφαλαιουχικών και λειτουργικών δαπανών για τις εγκαταστάσεις δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης, καθώς και της ενεργειακής απώλειας, δηλ. των πρόσθετων ενεργειακών απαιτήσεων της ίδιας της διεργασίας CCS. Αυτό οφείλεται στην αδυναμία της αγοράς να αποτυπώσει το πραγματικό κόστος, συμπεριλαμβανομένου του εξωτερικού, που συνεπάγεται για την κοινωνία, η χρήση ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

- Έλλειψη ευνοϊκού περιβάλλοντος: ανεπαρκές νομοθετικό πλαίσιο προγραμματισμού και αδειοδότησης για τις εγκαταστάσεις δέσμευσης CO2, καθώς και για τη μεταφορά και αποθήκευσή του. Επιπλέον, πρέπει να παρέχονται εγγυήσεις για την προστασία των επενδύσεων και των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

- Έστω και αν τα πλαίσια άσκησης πολιτικής συμβάλλουν ολοένα περισσότερο στην επίτευξη του επιδιωκόμενου αποτελέσματος, δεν εξασφαλίζεται αυτομάτως η χρηματοδότηση των επενδύσεων στη CCS από τον ιδιωτικό τομέα. Αυτό το κενό χρηματοδότησης είναι κοινό φαινόμενο στην περίπτωση της μετάβασης τεχνολογιών στο προεμπορικό στάδιο, το οποίο χαρακτηρίζεται από «απογαλακτισμό» από τις επιχορηγήσεις και από δραστηριότητες υψηλού κόστους, όπως είναι η ανάπτυξη και η δοκιμή του πρώτου και του δεύτερου πρωτοτύπου, η ανάπτυξη του χώρου εγκατάστασης, η διαμόρφωση της αλυσίδας εφοδιασμού, η κατασκευή της μονάδας κ.λπ..

- Πρέπει να αντιμετωπιστεί ενεργά η έλλειψη ευαισθητοποίησης του κοινού /αποδοχής εκ μέρους του.

Πέραν της εδραιωμένης συνεργασίας με την Κίνα, είναι αναγκαίο να ενταθούν οι προσπάθειες για την επίδειξη και την ευρεία εφαρμογή των CCT και CCS σε άλλες αναδυόμενες οικονομίες ώστε να μεγιστοποιηθεί το δυναμικό παγκόσμιας εφαρμογής και διάδοσης των τεχνολογιών αυτών. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να ενισχύσει την υφιστάμενη συνεργασία με την Κίνα στο πεδίο της δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα και αποθήκευσής του σε γεωλογικούς σχηματισμούς και να την επεκτείνει και σε άλλους βασικούς εταίρους, όπως είναι η Ινδία και η Νότια Αφρική[14]. Σύμφωνα με πρόσφατες διμερείς επαφές, άλλες χώρες που θα ενδιαφέρονταν ενδεχομένως για τη δημιουργία δυναμικότητας CCT και CCS είναι η Ρωσία και η Ουκρανία.

Η Επιτροπή προτίθεται να στηρίξει τη συνεργασία με οικονομικά αναδυόμενες και με αναπτυσσόμενες χώρες στο πεδίο της CCS και άλλων τεχνολογιών καθαρότερου άνθρακα, μέσω του θεματικού της προγράμματος για το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους. Στο πλαίσιο της νέας δραστηριότητας που τιτλοφορείται «Συνεργασία στο πεδίο της τεχνολογίας καθαρού άνθρακα (CCT) και της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS) με αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες χώρες-εταίρους που εξαρτώνται από τον γαιάνθρακα», η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία δυναμικότητας και την εκπόνηση προμελετών για τεχνολογίες CCT και CCS σε αναδυόμενες οικονομίες και αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες εξαρτώνται από τον γαιάνθρακα, υιοθετώντας κατευθυνόμενη από τους εταίρους και διαφοροποιημένη προσέγγιση. Επιπλέον, προβλέπεται η διάδοση σε παγκόσμια κλίμακα της πείρας που θα αποκτηθεί με το έργο επίδειξης στην Κίνα.

4. Στήριξη της επιδειξης της CCS στην Κίνα

Με δεδομένα την έκταση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που οφείλονται στον χαρακτηριζόμενο από ένταση γαιάνθρακα κλάδο της ηλεκτροπαραγωγής στην Κίνα, την πολιτική δέσμευση μεταξύ ΕΕ και Κίνας και το προηγμένο στάδιο της υφιστάμενης συνεργασίας στο πεδίο της CCS, η Κίνα είναι η καταλληλότερη χώρα για τη λειτουργία βιομηχανικής μονάδας επίδειξης της CCS με χρηματοδοτική στήριξη από την ΕΕ.

Το έργο ΕΕ-Κίνας που αφορά την προηγμένη τεχνολογία καύσης γαιάνθρακα με σχεδόν μηδενικές εκπομπές (NZEC) προβλέπεται να υλοποιηθεί σε τρεις φάσεις. Η φάση Ι, που προβλέπεται να περατωθεί το φθινόπωρο του 2009, περιλαμβάνει επιμέρους έργα διεξαγωγής αρχικής έρευνας για τη διερεύνηση επιλογών επίδειξης της CCS στην ανθρακική ηλεκτροπαραγωγή στην Κίνα, συγκεκριμένα το έργο αξιολόγησης της NZEC, που χρηματοδοτείται από το Ηνωμένο Βασίλειο, και τα έργα COACH και STRACO2 που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (βλ. πλαίσιο 2).

Πλαίσιο 2: Φάση Ι της συνεργασίας ΕΕ-Κίνας στο πεδίο της CCS

Το μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Κίνας (Φεβρουάριος του 2006) υποστηρίζεται από το έργο COACH (από τα αρχικά των λέξεων Cooperation Action with CCS China-EU, κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 1,5 εκατ. ευρώ από το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας). Στο έργο COACH συμμετέχουν 20 ευρωπαίοι και κινέζοι εταίροι από την ακαδημαϊκή, την ερευνητική και τη βιομηχανική κοινότητα, οι δε στόχοι του είναι οι εξής: 1. Ενίσχυση της κοινοχρησίας των γνώσεων και της δημιουργίας δυναμικότητας 2. Προετοιμασία του εδάφους για την επίδειξη της CCS στην Κίνα με τη χρήση ανθρακικών συστημάτων IGCC/πολυπαραγωγής που περιλαμβάνουν CCS 3. Αξιολόγηση του δυναμικού αποθήκευσης CO2 σε ταμιευτήρες υδρογονανθράκων (EOR/EGR), σε βαθείς αλατούχους υδροφορείς και στα κοιτάσματα άνθρακα της λεκάνης Bohai 4. Εξέταση οριζόντιων ζητημάτων, όπως η αποδοχή από το κοινό και οι νομικές, κανονιστικές, χρηματοδοτικές και οικονομικές πτυχές. Το μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Κίνας (Δεκέμβριος του 2006) υποστηρίζεται από το έργο αξιολόγησης UK-NZEC (χρηματοδότηση ύψους 3,5 εκατ. λιρών στερλινών) που άρχισε τον Νοέμβριο του 2007. Το UK-NZEC χρηματοδοτείται από το Ηνωμένο Βασίλειο και είναι έργο συνεργασίας μεταξύ εμπειρογνωμόνων της Κίνας και του Ηνωμένου Βασιλείου που αποβλέπει: - στη δημιουργία δυναμικότητας στην Κίνα για να προσδιοριστούν οι βέλτιστες επιλογές όσον αφορά τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα, τη μεταφορά του και την αποθήκευσή του σε γεωλογικούς σχηματισμούς και – στην εξέταση των δυνατοτήτων ανάπτυξης, επίδειξης και μελλοντικής ευρείας εφαρμογής της τεχνολογίας CCS στην Κίνα. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συγχρηματοδοτεί τέσσερα ακόμη έργα με αντικείμενο τη CCS, στα οποία συμμετέχουν και εταίροι από την Κίνα: - Στήριξη ρυθμιστικών δραστηριοτήτων για τη δέσμευση και την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (STRACO2, κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 0,86 εκατ. ευρώ)· - Αξιολόγηση της ευρωπαϊκής δυναμικότητας αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς (EU GEOCAPACITY, κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 1,9 εκατ. ευρώ)· - Αποθήκευση CO2 με βελτιωμένη ανάκτηση μεθανίου από στρώματα άνθρακα (MoveCBM, κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 1,9 εκατ. ευρώ) και - Δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα και παραγωγή υδρογόνου από αέρια καύσιμα (Cachet, κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 7,5 εκατ. ευρώ). |

Η φάση ΙΙ του έργου NZEC θα υλοποιηθεί την περίοδο 2010-2012. Θα στηριχθεί στα αποτελέσματα των προαναφερόμενων έργων και θα συνίσταται σε εξέταση των ειδικών χωροθετικών απαιτήσεων για τη μονάδα επίδειξης και σε λεπτομερή καθορισμό της μονάδας και των συνοδευτικών μέτρων. Θα περιλαμβάνει την τεχνική και κοστολογική ανάλυση των διαφόρων επιλογών. Με βάση την ανάλυση αυτή, θα προσδιοριστούν η θέση του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής, η τεχνολογία καύσης (κονιοποιημένος άνθρακας ή IGCC), η τεχνολογία δέσμευσης, καθώς και οι γενικές αρχές της μεταφοράς και αποθήκευσης. Η φάση ΙΙ θα περιλαμβάνει επίσης λεπτομερή χάρτη πορείας προς την κατασκευή και τη λειτουργία της ηλεκτροπαραγωγικής μονάδας επίδειξης, καθώς και εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για την εν λόγω μονάδα και τον χώρο αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα.

Υπάρχουν ακόμη αρκετά ζητήματα σχετικά με τη φάση ΙΙ, για τα οποία πρέπει να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις με τους κινέζους εταίρους και στα οποία συμπεριλαμβάνονται η χρονική αλληλουχία των αποφάσεων για το έργο και οι διακανονισμοί για τον επιμερισμό του κόστους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να προκηρύξει διαγωνισμό, αργότερα εντός του 2009, για τη σύσταση κοινοπραξίας που θα αναλάβει την υλοποίηση της φάσης ΙΙ.

Στη συνέχεια προβλέπεται να αρχίσει η φάση ΙΙΙ, στη διάρκεια της οποίας θα κατασκευαστεί και θα τεθεί σε λειτουργία μονάδα επίδειξης σε εμπορική κλίμακα στην Κίνα. Η Επιτροπή συζητά τώρα με τους κινέζους ομολόγους της το ενδεχόμενο να τεθεί σε λειτουργία η μονάδα επίδειξης αρκετά νωρίτερα από το 2020 (η χρονολογία που συμφωνήθηκε το 2005).

Η τελική απόφαση για την επένδυση θα βασιστεί στις μελέτες σκοπιμότητας της φάσης ΙΙ, εφόσον συμφωνήσουν οι αντίστοιχοι εταίροι και υπάρχει ισχυρός μηχανισμός χρηματοδότησης. Για να επιταχυνθεί η διαδικασία αυτή, προβλέπονται παράλληλες τεχνικές προπαρασκευαστικές εργασίες και άντληση κεφαλαίων. Βασικός σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι, επομένως, να αποτελέσει το έναυσμα για έναν μηχανισμό χρηματοδότησης της φάσης ΙΙΙ του έργου NZEC σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Κίνας και τα κράτη μέλη της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

Σχήμα 1: Διάγραμμα ροής των φάσεων Ι έως ΙΙΙ του έργου NZEC

[pic]

5. Συγχρηματοδότηση μονάδας επίδειξης της CCS στην Κίνα

Ο λόγος που υπαγορεύει τη συγχρηματοδότηση της ανωτέρω μονάδας επίδειξης της CCS στην Κίνα είναι να κερδηθεί χρόνος με την επίσπευση της ανάπτυξης της τεχνολογίας. Η πείρα που έχει αποκτηθεί στην Κίνα δείχνει ότι το κόστος μειώνεται όταν η τεχνολογία εφαρμόζεται ευρέως. Ωστόσο, απαραίτητη προϋπόθεση για την ευρεία εφαρμογή της CCS στην Κίνα είναι η διαμόρφωση τιμής του διοξειδίου του άνθρακα.

5.1 Συνδυασμός δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης σε σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα

Για να συγκεντρωθούν επαρκή δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια και να διατεθούν αποτελεσματικά, η Επιτροπή σκοπεύει να προωθήσει σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, πιθανώς με τη μορφή φορέα ειδικού σκοπού (SPV). Οι SPV είναι εξαιρετικά ευέλικτοι επενδυτικοί φορείς που μπορούν να αφορούν ένα και μόνο έργο και διαθέτουν σχετικά ευκίνητη νομική και διαχειριστική δομή, με αποτέλεσμα να είναι δυνατόν να συσταθούν γρήγορα και με ελάχιστα γενικά έξοδα. Οι κανόνες που διέπουν τους SPV καθορίζονται εγγράφως εκ των προτέρων και ορίζουν επακριβώς τις δραστηριότητές τους. Χάρη στον μηχανισμό αυτό περιορίζεται οι οικονομικός κίνδυνος για τον επενδυτή. Οι SPV είναι κατάλληλοι για τη μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού προς χρηματοδότηση μεγάλων έργων με στενό φάσμα στόχων, περιορίζοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο για τον επενδυτικό φορέα. Το μοντέλο SPV προσφέρει συνεπώς αρκετά πλεονεκτήματα και μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του έργου επίδειξης της CCS.

Ένα πλεονέκτημα της δομής αυτής είναι ότι οι δημόσιοι δωρητές μπορούν να καθορίσουν την επενδυτική πολιτική έτσι ώστε να εναρμονίζεται πλήρως με τους στόχους της δημόσιας πολιτικής. Η δομή αυτή θα προσφέρει, μέσω καθορισμένης επενδυτικής πολιτικής, μια βάση επενδύσεων ικανή να συνδυάζει δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση.

Η πρωτοβουλία πρέπει να διαμορφωθεί με γνώμονα την ενημέρωση της Κίνας, των κρατών μελών της ΕΕ και του ΕΟΧ, των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και των ιδιωτικών επιχειρήσεων ώστε να την υποστηρίξουν και να συμμετάσχουν στη δραστηριότητα αυτή. Οι ιδιωτικές επενδύσεις στη CCS είναι ελκυστικές μόνο εάν υπάρχουν προοπτικές ροής εσόδων, π.χ. από την αγορά ανθρακούχων εκπομπών ή/και τη βελτιωμένη ανάκτηση πετρελαίου.

Η επένδυση της Κίνας για την κάλυψη του οριακού κόστους της CCS θα είναι ουσιαστικής σημασίας για την αύξηση της συμμετοχής της χώρας στο έργο. Θα ενισχύσει επίσης την κυριότητα της Κίνας επί του έργου, θα εξασφαλίσει την εξοικείωσή της με την τεχνολογία και θα αυξήσει τις πιθανότητες περαιτέρω ευρείας εφαρμογής.

Πλαίσιο 3: Πιθανές πηγές χρηματοδότησης της μονάδας NZEC

Ιδιωτικός τομέας

Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα εμπίπτει σε δύο κατηγορίες: ενεργητικοί επενδυτές (φορείς εκμετάλλευσης, ανάδοχοι, προμηθευτές εξοπλισμού) και παθητικοί επενδυτές (εταιρείες επενδύσεων, θεσμικοί επενδυτές). Η βασική μονάδα είναι δυνατόν να χρηματοδοτηθεί με ιδιωτική επένδυση (π.χ. χρηματοδότηση έργου ή εταιρική χρηματοδότηση). Οι επενδυτές του ιδιωτικού τομέα θα μπορούσαν επίσης να καλύψουν μέρος του πρόσθετου κόστους της CCS ή να συνεισφέρουν σε είδος, εάν τους παρασχεθούν κίνητρα.

Στις κινεζικές αγορές καθαρών τεχνολογιών έχουν ήδη παρουσία διάφορες ευρωπαϊκές εταιρείες, πολλές από τις οποίες είναι μέλη της πλατφόρμας ZEP και βασικά ενδιαφερόμενα μέρη όσον αφορά τη συνεργασία ΕΕ-Κίνας. Η συνεργασία μεταξύ ενδιαφερομένων ευρωπαϊκών και κινεζικών βιομηχανιών θα υποστηριχθεί επίσης από το Κέντρο Καθαρής Ενέργειας ΕΕ-Κίνας που πρόκειται να ιδρυθεί στο Πεκίνο, όπως συμφωνήθηκε στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας του 2007[15].

Χρηματοδότηση για τις ανθρακούχες εκπομπές

Επί του παρόντος, η CCS δεν είναι επιλέξιμη για χρηματοδότηση για τις ανθρακούχες εκπομπές (π.χ. μέσω του μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης (CDM), μιας εργοκεντρικής προσέγγισης, σύμφωνα με την οποία οι εκπομπές ανεπτυγμένων χωρών αντισταθμίζονται με την υλοποίηση έργων καθαρής ανάπτυξης σε αναπτυσσόμενες χώρες), ενδέχεται όμως να είναι επιλέξιμη για την εν λόγω χρηματοδότηση μετά το 2012, π.χ. μέσω μηχανισμού κλαδικής πίστωσης (δηλ. μηχανισμού χορήγησης πιστωτικών μορίων για μειώσεις των εκπομπών σε κλαδικό επίπεδο) ή ειδικού καθεστώτος CDM για μονάδες επίδειξης της CCS σε αναδυόμενες οικονομίες/αναπτυσσόμενες χώρες.

Βελτιωμένη ανάκτηση (απόληψη) ορυκτών καυσίμων

Ανάλογα με το είδος της μονάδας, είναι δυνατόν να προκύψει ροή εσόδων από βελτιωμένη ανάκτηση πετρελαίου (EOR, από τα αρχικά των λέξεων Enhanced Oil Recovery).

Δημόσια χρηματοδότηση

Θα απαιτηθούν συνεισφορές από δημόσιους προϋπολογισμούς για τη συγχρηματοδότηση του πρόσθετου κόστους της CCS. Υπάρχουν πηγές που παρέχουν δυνατότητες μόχλευσης:

- ο κοινοτικός προϋπολογισμός,

- εθνικοί προϋπολογισμοί κρατών μελών της ΕΕ ή του ΕΟΧ[16],

- δανειοδότηση με πολύ ευνοϊκούς όρους από δημόσιες τράπεζες επενδύσεων.

Η δημόσια χρηματοδότηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με τους εξής τρόπους:

- επιδότηση,

- εγγύηση δανείων,

- εγγύηση της απόδοσης για τον ιδιωτικό τομέα (για την κάλυψη του κινδύνου των τιμών ή του κανονιστικού κινδύνου),

- επένδυση (με περιορισμένη προσδοκώμενη απόδοση).

5.2 Προσδιορισμός της κλίμακας της δημόσιας χρηματοδότησης

Για να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις η μονάδα επίδειξης, είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν προοπτικές απόδοσης των επενδύσεων. Πιθανές πηγές εσόδων είναι η αγορά ανθρακούχων εκπομπών και η EOR. Οι διάφοροι τύποι επενδυτών μπορεί να απαιτούν διαφορετικό βαθμό απόδοσης των επενδύσεών τους σε καθαρές τεχνολογίες.

Η μελλοντική επιλεξιμότητα της CCS για χρηματοδότηση για τις ανθρακούχες εκπομπές (σε αντίθεση με την επιβολή φόρου διοξειδίου του άνθρακα) θα δημιουργούσε ροή εσόδων, η οποία θα μπορούσε να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις στη μονάδα επίδειξης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, εν προκειμένω, ο μηχανισμός κλαδικής πίστωσης που συζητείται τώρα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με αντικείμενο τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μετά το 2012. Στον κλάδο της ηλεκτροπαραγωγής της Κίνας, λόγου χάριν, η προσέγγιση αυτή μπορεί να επιτρέψει τη χορήγηση πιστωτικών μορίων για μειώσεις των εκπομπών πέραν μιας ορισμένης βασικής γραμμής. Με τον τρόπο αυτό, χορηγούνται πιστωτικά μόρια μόνο για μέτρα που λαμβάνονται επιπλέον της συνήθους πρακτικής και οι εταιρείες έχουν κίνητρο να εφαρμόσουν πιο δαπανηρές μεθόδους μείωσης των εκπομπών, με αντάλλαγμα χρηματοδότηση μέσω της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών. Αυτό θα μπορούσε να διευκολύνει την υιοθέτηση τεχνολογικών υψηλότερου κόστους, όπως η CCS, υποσκελίζοντας άλλες τεχνολογίες καθαρότερου άνθρακα και ενεργειακής αποδοτικότητας, οι οποίες, από πλευράς κόστους, είναι ουδέτερες ή ακόμη και αρνητικές με την πάροδο του χρόνου. Είναι αβέβαιο αν και πότε η CCS σε αναδυόμενες οικονομίες και αναπτυσσόμενες χώρες θα καταστεί επιλέξιμη για έσοδα από την αγορά ανθρακούχων εκπομπών. Ως εκ τούτου, θα χρειαστούν δημόσιες επενδύσεις – με μηδενικές ή πολύ χαμηλές προσδοκίες απόδοσης – προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος για τους ιδιώτες επενδυτές και να είναι εφικτό ένα αρκούντως υψηλό ποσοστό εσωτερικής απόδοσης (IRR, από τα αρχικά των λέξεων Ιnternal Rate of Return). Διενεργήθηκε οικονομική ανάλυση για να προσδιοριστεί η κλίμακα της απαιτούμενης δημόσιας χρηματοδότησης[17]. Το ακριβές κόστος θα προσδιοριστεί κατά τη φάση ΙΙ του έργου NZEC, ενώ το μερίδιο δημόσιας χρηματοδότησης του SPV (ή άλλου κατάλληλου επενδυτικού φορέα) είναι ένα ζήτημα για το οποίο θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις με κυβερνητικούς εταίρους (ευρωπαϊκούς και κινεζικούς).

Το μέγεθος, η χωροθέτηση, η τεχνολογία και ο χώρος αποθήκευσης της μονάδας NZEC θα προσδιοριστούν με βάση τις μελέτες των φάσεων Ι και ΙΙ του έργου και με γνώμονα τις δυνατότητες αναπαραγωγής στην Κίνα. Οι εκτιμήσεις κόστους που παρατίθενται στη παρούσα ανακοίνωση είναι προκαταρτικές – μολονότι βασίζονται σε εύλογες παραδοχές, επιδέχονται μεταβολή της τάξεως του +/- 40%, ανάλογα με τη συγκεκριμένη τεχνολογία και τις τοποθεσίες που θα επιλεγούν για την κατασκευή/αποθήκευση. Το πρόσθετο κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος αυτής της πρώτης στο είδος της μονάδας επίδειξης, ισχύος 400 MW, για 25ετή διάρκεια ζωής[18], υπολογίζεται σε 730 εκατ. ευρώ περίπου, προκειμένου για μονάδα IGCC (κατά προσέγγιση, 125 εκατ. ευρώ για δαπάνες κεφαλαίου, 340 εκατ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες και 265 εκατ. ευρώ για δαπάνες μεταφοράς και αποθήκευσης)[19], και σε 980 εκατ. ευρώ περίπου, προκειμένου για μονάδα κονιοποιημένου άνθρακα (κατά προσέγγιση, 235 εκατ. ευρώ για δαπάνες κεφαλαίου, 445 εκατ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες και 300 εκατ. ευρώ για δαπάνες μεταφοράς και αποθήκευσης[20]).

Κατά τη διάρκεια ζωής του έργου αναμένεται λογικά να ενισχυθεί η παγκόσμια αγορά ανθρακούχων εκπομπών και να διαμορφωθούν εγχώριες τιμές διοξειδίου του άνθρακα σε όλες τις μεγάλες οικονομίες. Για τον λόγο αυτό, λαμβάνεται ως υπόθεση εργασίας τιμή 10 ευρώ ανά τόνο μη εκπεμπόμενου στην ατμόσφαιρα CO2, αυξανόμενη σταδιακά σε 20 ευρώ[21]. Με βάση αυτή την τιμή διοξειδίου του άνθρακα και χωρίς να προδικάζεται η τεχνολογική επιλογή, το χρηματοδοτικό έλλειμμα υπολογίζεται σε περίπου 300 εκατ. ευρώ στην περίπτωση της μονάδας IGCC και 550 εκατ. ευρώ στην περίπτωση της μονάδας κονιοποιημένου άνθρακα[22]. Εάν η τιμή του διοξειδίου του άνθρακα διαμορφωθεί σε υψηλότερα επίπεδα, το εν λόγω χρηματοδοτικό έλλειμμα θα μειωθεί, οπότε η στήριξη από τον δημόσιο τομέα θα είναι ενδεχομένως μικρότερη.

Ανάλογα με τον χώρο αποθήκευσης που θα επιλεγεί, μπορεί να είναι δυνατή η πρόσθετη ροή εσόδων από EOR, η οποία είναι ήδη εμπορικά βιώσιμη, επιπλέον των εσόδων που θα αποφέρει η αγορά ανθρακούχων εκπομπών. Ο όρος EOR αναφέρεται σε ποικίλες διεργασίες, με τις οποίες αυξάνεται η ποσότητα πετρελαίου που αντλείται από έναν ταμιευτήρα, με την έγχυση υγρού ή αερίου (π.χ. αζώτου ή διοξειδίου του άνθρακα).

Στην πράξη, η χρήση της EOR με CO2 θα περιορίζεται σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που γειτνιάζουν με πεδία πετρελαίου ώστε να μειώνονται τα έξοδα μεταφοράς. Έστω και αν το δυναμικό EOR στην Κίνα περιορίζεται στα σχετικά ολιγάριθμα πεδία πετρελαίου, η ανάπτυξη της EOR με CO2 μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για τη δημιουργία της υποδομής μεταφορών που απαιτείται για την πλήρη αξιοποίηση της CCS σε ορισμένες περιοχές. Στο πλαίσιο των έργων της φάσης Ι εξετάζονται επιλογές EOR στην Κίνα. Εάν η θέση που θα επιλεγεί από την κυβέρνηση της Κίνας επιτρέπει την EOR ως επιλογή, θα διευκολυνθεί σημαντικά η χρηματοδότηση της μονάδας επίδειξης της CCS σε εμπορική κλίμακα.

Ένα πιθανό σενάριο προβλέπει δύο τύπους συμμετοχής πέραν της κρατικής χρηματοδότησης: δανειστές (διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή δημόσιες τράπεζες, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων), που παρέχουν κυρίως χρηματοδότηση χρέους με επιτόκια της τάξεως του 5 %, και επενδυτές, που παρέχουν ίδια κεφάλαια απαιτώντας μεικτή απόδοση της επένδυσής τους 10-20 % περίπου. Ένας τρόπος μείωσης του μεγέθους της απαιτούμενης αρχικής επένδυσης είναι η προκήρυξη διαγωνισμού για την κατασκευή και λειτουργία της μονάδας. Στην περίπτωση αυτή, οι εταιρείες που απαρτίζουν την κοινοπραξία μπορεί να υποβάλουν προσφορά με τιμές κόστους ή και κατώτερες για να αποκτήσουν το πλεονέκτημα της πρώτης κίνησης και πλεονεκτήματα μάθησης από τη συμμετοχή στην πρώτη μονάδα επίδειξης της CCS σε εμπορική κλίμακα στην Κίνα.

Για να θεωρηθεί η υποβολή προσφοράς ελκυστική από τους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα, πρέπει οι επενδυτές του Δημοσίου να είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν μέρος του κινδύνου. Αυτό θα μεγιστοποιούσε τη μόχλευση της συνεισφοράς του δημόσιου τομέα, καθιστώντας την υποβολή προσφοράς πιο ελκυστική για τους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προβλέψει τη διάθεση 60 εκατ. ευρώ ειδικά για συνεργασία με χώρες αναδυόμενης οικονομίας στα πεδία των τεχνολογιών καθαρότερου άνθρακα και της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Το πρώτο τμήμα του ποσού αυτού, ύψους 10 εκατ. ευρώ, θα χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία δυναμικότητας CCS και άλλων τεχνολογιών καθαρότερου άνθρακα σε αναδυόμενες οικονομίες, καθώς και για τη δεύτερη φάση του έργου NZEC ΕΕ-Κίνας. Εφόσον συνεχιστεί η πολιτική υποστήριξη από την πλευρά της Κίνας και το έργο NZEC σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο, είναι δυνατόν να διατεθεί ένα δεύτερο τμήμα έως 50 εκατ. ευρώ για την κατασκευή και τη λειτουργία μονάδας επίδειξης της CCS στην Κίνα. Προϋπόθεση για την κατασκευή της μονάδας επίδειξης είναι να συσταθεί βιώσιμος χρηματοδοτικός μηχανισμός έως το 2013, το αργότερο.

6. Συμπεράσματα και επόμενα βήματα

Σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη από την Ευρώπη και την Κίνα, η Επιτροπή προτείνει:

i) να αποφασιστεί από κοινού με διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η Διεθνής Τράπεζα και η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, η σύσταση κατάλληλης χρηματοδοτικής δομής, ενδεχομένως SPV, για τη στήριξη της φάσης ΙΙΙ του έργου NZEC, σε στενή συνεργασία με ενδιαφερόμενα κράτη μέλη της ΕΕ, χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και εταίρους από την Κίνα·

ii) να κληθούν τα κράτη μέλη της ΕΕ να δεσμευθούν για οικονομική και πολιτική υποστήριξη. Το στοχευόμενο ύψος δημόσιας χρηματοδότησης είναι περίπου 300 εκατ. ευρώ στην περίπτωση της μονάδας IGCC και 550 εκατ. ευρώ στην περίπτωση της μονάδας κονιοποιημένου άνθρακα·

iii) κατά τη διαπραγμάτευση των διακανονισμών για τον επιμερισμό του κόστους, να διασφαλιστεί περαιτέρω η πολιτική υποστήριξη από την Κίνα και να εξασφαλιστεί η μέγιστη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δημόσιων χρηματοδοτικών πόρων·

iv) στις διεθνείς διαπραγματεύσεις με αντικείμενο τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μετά το 2012, να υποστηριχθεί η κάλυψη των τεχνολογιών CCS από τη χρηματοδότηση για τις ανθρακούχες εκπομπές, τόσο κατά την πρώτη περίοδο δεσμεύσεων βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο (μέχρι το 2012), όσο και στο πλαίσιο του μετέπειτα νέου καθεστώτος.

Η Επιτροπή καλεί επίσης, αφενός τις ενδιαφερόμενες χώρες του ΕΟΧ και την Κίνα να δεσμευθούν να υποστηρίξουν οικονομικά και πολιτικά τη νέα αυτή πρωτοβουλία και, αφετέρου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να παράσχει πολιτική υποστήριξη. Λαμβανομένου υπόψη ότι πρόκειται για νέου τύπου προσέγγιση, οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα συνεχίσουν να καταρτίζουν τις λεπτομερείς εκτελεστικές ρυθμίσεις, σε συνεργασία με τις οντότητες που θα εκδηλώσουν επίσημα το ενδιαφέρον τους να συγχρηματοδοτήσουν την παρούσα πρωτοβουλία.

[1] Βλ. σχήμα 2 της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση.

[2] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Μάρτιος 2007.

[3] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Ευρωπαϊκό στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (σχέδιο ΣΕΤ) - «Η πορεία προς τις χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα»

[4] Τέταρτη έκθεση αξιολόγησης της IPCC (2008), τεχνική περίληψη της ομάδας εργασίας ΙΙΙ (Barker, T. et al, 2007: Technical Summary. In: Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [B. Metz, O. R. Davidson, P. R. Bosch, R. Dave, L. A. Meyer (eds)], Cambridge University Press, USA).

[5] IEA, Cleaner Coal in China, 2009, σ. 50.

[6] N Riley, British Geological Survey, προφορική κατάθεση στοιχείων στη Βουλή των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου

(http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmselect/cmsctech/578/57805.htm#note18)

[7] Διακήρυξη ΕΕ-Κίνας σχετικά με την κλιματική αλλαγή στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας, 2 Σεπτεμβρίου 2005:http://ec.europa.eu/environment/climat/pdf/china/joint_declaration_ch_eu.pdf

[8] Ψήφισμα 2005/2161 (ιδία πρωτοβουλία): http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2006-0346+0+DOC+XML+V0//EL

[9] Κοινή δήλωση των υπουργών ενέργειας των χωρών της G8, Aomori, Ιαπωνία, 8 Ιουνίου 2008

[10] Κοινή δήλωση των υπουργών ενέργειας των χωρών της G8, του αρμόδιου για την ενέργεια μέλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των υπουργών ενέργειας των χωρών της ομάδας G5 (Βραζιλία, Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, Ινδία, Μεξικό, Νότια Αφρική) και των υπουργών ενέργειας της Αιγύπτου, της Δημοκρατίας της Κορέας και του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας στη σύνοδό τους στη Ρώμη, στις 24 Μαΐου 2009

[11] Βλ. http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/08/1315&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=fr

[12] Βλ. http://www.zero-emissionplatform.eu

[13] Βλ. IPCC, 2005: IPCC Special Report on Carbon Dioxide Capture and Storage (ειδική έκθεση της IPCC σχετικά με τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα), που συντάχθηκε από την ομάδα εργασίας III της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος [Metz, B.,O. Davidson, H. C. de Coninck, M. Loos, and L. A. Meyer (eds.)], Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, σ. 8.

[14] Βλ. COM(2006) 843.

[15] Βλ. http://www.eu-in-china.com/download/EC2.pdf

[16] Εάν οι σχετικές συνεισφορές του Δημοσίου πληρούν τα κριτήρια των κρατικών ενισχύσεων, ενδέχεται να πρέπει να κοινοποιηθούν στην Επιτροπή σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις.

[17] Βλ. παράρτημα VII της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση.

[18] Εκφράζεται σε καθαρή παρούσα αξία του 2010, για 4 έτη κατασκευής και 25 έτη λειτουργίας, με εφαρμογή κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου 2,5% (αποπληθωρισμένου).

[19] Συνυπολογίζεται, για 25 έτη, κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος 7 EUR/t CO2 που αποθηκεύεται.

[20] Συνυπολογίζεται, για 25 έτη, κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος 7 EUR/t CO2 που αποθηκεύεται.

[21] Παραδοχή τιμής 10 EUR/tCO2 το 2015, αυξανόμενης σταδιακά σε 20 EUR/tCO2 το 2040, χωρίς να προδικάζεται το μέσο άσκησης πολιτικής που θα χρησιμοποιηθεί για την επίτευξή της.

[22] Τα ποσά διαφέρουν ανάλογα με τον αριθμό των ετών λειτουργίας της μονάδας CCS για τα οποία παρέχεται δημόσια χρηματοδότηση.