Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων"

(2001/C 357/05)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων COM(2000) 716 τελικό - 2000/0286 COD·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000 περί διαβουλεύσεως με την ΕΤΠ όσον αφορά αυτό το θέμα, σύμφωνα με τα άρθρα 265 §1 και 152 της ΣΕΚ·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 13ης Ιουνίου 2000 με την οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ στην επιτροπή 5 (Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 64/2001 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 19 Απριλίου 2001 [εισηγήτρια: η κα Haijanen (ΦΙΝ/ΕΛΚ)]·

κατά την 39η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουνίου 2001 (συνεδρίαση της 14ης Ιουνίου) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Απόψεις και συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1. Τα τελευταία χρόνια η ασφάλεια των τροφίμων στην Ευρώπη δέχεται πολλές επικρίσεις. Σοβαρότατες κρίσεις όπως οι διοξίνες και η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια, κλόνισαν την αξιοπιστία ολόκληρης της δράσης της Κοινότητας. Η πρόταση της Επιτροπής αποτελεί σημαντική βάση για τη βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων. Είναι σημαντικό να θεωρηθεί ότι αρχή της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές είναι η προστασία της ανθρώπινης υγείας.

2. H εφαρμογή γενικών και ενιαίων αρχών αποσκοπεί στην αποσαφήνιση της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές. Η σημερινή νομοθεσία έχει εξελιχθεί τα τελευταία σαράντα χρόνια στη βάση στόχων που είναι εν μέρει αντιφατικοί. Για το λόγο αυτό η κοινοτική και η εθνική νομοθεσία ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί τόσο από τους επαγγελματίες όσο και από τις αρμόδιες για τον έλεγχο αρχές.

3. Στην πρόταση κανονισμού τονίζεται η σημασία ολόκληρης της αλυσίδας παραγωγής τροφίμων από το χωράφι στο τραπέζι ή από το δίχτυ στο πιάτο. Η νομοθεσία για τα τρόφιμα αφορά τις βασικές αρχές και τις απαιτήσεις για την εμπορία των τροφίμων και την εγγύηση ασφαλών τροφίμων για τους καταναλωτές. Για το λόγο αυτό, είναι σημαντική η άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου του πρωτογενούς τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ζωοτροφών.

4. Η ίδρυση Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας τροφίμων είναι απαραίτητη επειδή η Κοινότητα επιδιώκει να θεσπίσει νομοθεσία για τα τρόφιμα που θα βασίζεται σε επιστημονικές γνώμες. Πρέπει δε να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία και η διαφάνεια στη δράση της εν λόγω υπηρεσίας.

5. Στην παραγωγή τροφίμων εμπλέκονται συνήθως μικρές μονάδες και μεμονωμένοι φορείς. Γενικά στην Ευρώπη οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις, το λιανικό εμπόριο τροφίμων και τα εστιατόρια αποτελούν μικρές επιχειρήσεις. Επίσης η μεταποίηση των τροφίμων γίνεται σε μεγάλο βαθμό από μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις. Για το λόγο αυτό η νομοθεσία για τα τρόφιμα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τον ειδικό χαρακτήρα των παραδοσιακών προϊόντων, που σε ορισμένες περιοχές και περιφέρειες είναι σημαντικές. Οι νέοι κανόνες δεν θα πρέπει να αποβούν εις βάρος αυτών των προϊόντων, που συμβάλλουν στην διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας της ΕΕ. Για το λόγο αυτό η δράση των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση της προστασίας των τροφίμων.

6. Στην πρόταση κανονισμού επισημαίνεται ότι την ευθύνη για ασφαλή τρόφιμα και ζωοτροφές έχουν πρωτίστως οι παραγωγοί. Τούτο είναι λογικό επειδή μόνο ο παραγωγός γνωρίζει καλύτερα τα συστατικά από τα οποία αποτελούνται τα τρόφιμα. Βασική αρχή της νομοθεσίας είναι να υπενθυμίζει στους επιχειρηματίες την εν λόγω ευθύνη τους.

7. Παρόλο που η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα τρόφιμα μπορεί, και πρέπει, να καθορίζει τις ενιαίες αρχές, πρέπει ωστόσο να δίνει ένα περιθώριο ελιγμού στους τοπικούς και τους περιφερειακούς φορείς. Η παραγωγή τροφίμων είναι ένας τομέας όπου η Ευρώπη έχει πλούσια τοπική παράδοση. Σε περιφερειακό επίπεδο η παραγωγή τροφίμων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την απασχόληση και για άλλους οικονομικούς τομείς. Η παραγωγή και η κατανάλωση τροφίμων επί τόπου συμβάλλει στην εξοικονόμηση ενέργειας και στην εξοικονόμηση δαπανών μεταφοράς. Επίσης η ποιότητα των τροφίμων βελτιώνεται επειδή δεν υπάρχουν καθυστερήσεις όσον αφορά την αποθήκευση και τη μεταφορά.

8. Στην Ευρώπη υπάρχουν σημαντικές διαφορές σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τα τρόφιμα. Οι διαφορές αυτές οφείλονται, μεταξύ άλλων, στο κλίμα, στον τρόπο και στις μεθόδους παραγωγής καθώς και στην παράδοση της παραγωγής. Σε ορισμένες περιοχές χρειάστηκαν χρόνια εργασίας για την εξάλειψη ορισμένων κινδύνων σχετικών με τα τρόφιμα. Είναι επιτακτική ανάγκη, τα θετικά αυτά αποτελέσματα να μην τίθενται σε κίνδυνο κυρίως με τη μεταφορά ζώων ή τροφίμων από την μια περιοχή στην άλλη.

9. Κατά την παραγωγή και την διανομή των τροφίμων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο τοπικός χαρακτήρας, και να τηρούνται οι γενικές αρχές για την ασφάλεια των τροφίμων όπως η απαίτηση για ασφαλή τρόφιμα. Επίσης η ασφαλής και υψηλού επιπέδου παραγωγή τροφίμων είναι προς το συμφέρον του παραγωγού. Εξάλλου μια ποιοτική παραγωγή τροφίμων μπορεί να διατεθεί και σε αγορά πέρα από την τοπική. Για το λόγο αυτό στις περιφερειακές και μικρές παραγωγές δεν πρέπει να τίθενται τεχνητά εμπόδια εμπορίας. Εάν τα τρόφιμα και η παραγωγή τους πληρούν τους γενικούς στόχους της νομοθεσίας, θα πρέπει τα προϊόντα να μπορούν να αποτελούν αντικείμενο εμπορίας σε ολόκληρη την Κοινότητα.

10. Ο τοπικός χαρακτήρας και το μικρό μέγεθος παραγωγής τροφίμων δημιουργούν σημαντική πρόκληση και για τη διεξαγωγή του σχετικού ελέγχου. Όποια και εάν είναι η βάση του ελέγχου - κρατική, κοινοτική ή ένα πιστοποιημένο ιδιωτικό σύστημα - ασκείται σωστά μόνο σε τοπικό επίπεδο. Η αξιοπιστία της εφαρμογής της νομοθεσίας απαιτεί νομοθετικό έλεγχο. Εν προκειμένω οι τοπικοί ελεγκτές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Η Επιτροπή είχε δηλώσει ότι η πρόταση κανονισμού για τον έλεγχο των τροφίμων θα δημοσιευτεί εντός του 2001. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να φροντίσουν για το τοπικό ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για τον έλεγχο και στην ανάγκη να το αυξήσουν. Η ομοιομορφία των ελέγχων απαιτεί συντονισμό σε επίπεδο κράτους μέλους και Κοινότητας.

11. Είναι σημαντικό να τηρείται η ευρωπαϊκή νομοθεσία περί τροφίμων και να ελέγχονται με τον ίδιο τρόπο και τις ίδιες διαδικασίες όλα τα τρόφιμα που εισάγονται από τρίτες χώρες, είτε προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο είτε από τα ζώα. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα αποφευχθεί η εφαρμογή παράνομων ευνοϊκών όρων εις βάρος των παραγωγών της ΕΕ.

12. Στην πρόταση κανονισμού προτείνονται οι αρχές που αφορούν και τους τοπικούς φορείς ελέγχου. Οι ορθές αρχές δεν πρέπει ωστόσο να καθιστούν αδύνατη την πρακτική εφαρμογή. Η προτεινόμενη μελέτη για τη λήψη αποφάσεων με βάση την επιστημονική ανάλυση του κινδύνου δηλαδή με βάση τη διαχείριση του κινδύνου σπάνια μπορεί να υλοποιηθεί με τα μέσα των τοπικών αρχών. Κατά τον έλεγχο η τεχνογνωσία του ελεγκτή πρέπει να χρησιμοποιείται με βάση την κοινή λογική. Για το λόγο αυτό η επιστημονική ανάλυση του κινδύνου θα πρέπει να διασφαλίζεται κυρίως από την νέα προς σύσταση Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων.

13. Στην πρόταση κανονισμού θεσπίζονται επίσης οι γενικοί κανόνες σχετικά με τις ειδικές καταστάσεις των τροφίμων όπως τα δηλητηριασμένα τρόφιμα. Τα φαινόμενα αυτά είναι συνήθως τοπικά. Επίσης μεγάλες επιδημίες και κρίσεις, ακόμα και διασυνοριακές, αρχίζουν συχνά σε τοπικό επίπεδο. Για το λόγο αυτό η τοπική δράση και η αποτελεσματική συνεργασία των διαφόρων αρχών και των επιχειρηματιών της τροφικής αλυσίδας είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση και την πρόληψη καταστάσεων κρίσεως.

14. Προτείνεται, σε συνεργασία με τα κράτη, η αναθεώρηση και η ομοιόμορφη διατύπωση των νομικών εννοιών που έχουν σχέση με τα διάφορα αδικήματα στον τομέα των τροφίμων, γεγονός που θα ενθαρρύνει τους ελέγχους και θα διασφαλίσει ομοιόμορφες συνθήκες για τον εσωτερικό ανταγωνισμό.

15. Η ασφάλεια των τροφίμων αποτελεί συνεπώς τοπικό και περιφερειακό ζήτημα. Στην πρόταση κανονισμού δεν αναφέρεται πουθενά ο ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών. Η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει να εκπροσωπείται στο διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων και ενδεχομένως να έχει τη δυνατότητα να ζητά την επιστημονική γνώμη της.

16. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί, εξάλλου, ότι η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων πρέπει να ακολουθεί ανοικτές και διαφανείς διαδικασίες. Όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση στις αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου της καθώς και στα σχετικά έγγραφα.

Βρυξέλλες, 14 Ιουνίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert