Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με μια μέθοδο ανοικτού συντονισμού για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης", και

(COM(2001)387 τελ.)

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την κοινή πολιτική ασύλου και την καθιέρωση ανοικτής μεθόδου συντονισμού"

(COM(2001)710 τελ.)

(2002/C 221/12)

Στις 21 Ιανουαρίου 2002 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 13 Μαΐου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Eulenburg.

Κατά την 391η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Μαΐου 2002 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 106 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν (Δεκέμβριος 2001) επιβεβαίωσε εκ νέου την πρόθεσή του για την υιοθέτηση κοινής πολιτικής ασύλου και μετανάστευσης, βάσει των συμπερασμάτων του Τάμπερε (Οκτώβριος 1999). Στόχος είναι να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ της προστασίας προσφύγων με βάση τη σύμβαση της Γενεύης σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων, της επιθυμίας για την προσφορά καλύτερων όρων διαβίωσης και της ικανότητας υποδοχής που έχουν η Ένωση και τα κράτη μέλη. Η συζήτηση σχετικά με τις έως τώρα πρωτοβουλίες της Επιτροπής (σχέδια κανονισμών και οδηγιών) για την κοινή πολιτική, λίγες εκ των οποίων έχουν εγκριθεί έως τώρα, απέδειξε, ωστόσο, ότι ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες να προσαρμόσουν την πολιτική τους έτσι, ώστε να καθίσταται δυνατή η άσκηση μιας κοινής πολιτικής.

1.2. Η ανάγκη κοινής πολιτικής με βάση τους στόχους που θεσπίστηκαν στο Τάμπερε για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης παραμένει αδιαμφισβήτητη. Η κοινή πολιτική θα πρέπει να περιλαμβάνει την μετανάστευση για ανθρωπιστικούς λόγους, για λόγους επανένωσης των οικογενειών καθώς και τη μετανάστευση για οικονομικούς και επαγγελματικούς λόγους.

1.3. Η ΟΚΕ ασχολήθηκε διεξοδικά με τις προτάσεις και τις πρωτοβουλίες της Επιτροπές και έλαβε σαφή τοποθέτηση στο ζήτημα. Επιδοκίμασε τις περισσότερες από τις έως τώρα πρωτοβουλίες και ενθάρρυνε την Κοινότητα να συνεχίσει τις εργασίες της με βάση τις αρχές του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης.

2. Κύρια σημεία των προτάσεων

2.1. Συντονισμός της πολιτικής μετανάστευσης

2.1.1. Με αφορμή την ανακοίνωση σχετικά με την κοινή πολιτική μετανάστευσης, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανοικτή μέθοδος συντονισμού, σαν συμπλήρωμα στις νομοθετικές διατάξεις των άρθρων 61-69 της Συνθήκης ΕΚ, αποτελεί κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως οι πολλαπλές πτυχές του μεταναστευτικού φαινομένου, ο μεγάλος αριθμός εμπλεκομένων παραγόντων και η ευθύνη των κρατών μελών.

2.1.2. Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού θα πρέπει να προωθήσει την ενιαία εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων στα κράτη μέλη και να συμπληρώσει την κοινή πολιτική που προκύπτει, ώστε να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη των βασικών στοιχείων μιας κοινής μεταναστευτικής πολιτικής με συνεκτικό τρόπο και σύμφωνα με κοινούς κανόνες.

2.1.3. Οι προσανατολισμοί που προτείνονται αφορούν τους στόχους του Τάμπερε και καλύπτουν τομείς όπως η διαχείριση μεταναστευτικών ροών, η είσοδος οικονομικών μεταναστών, οι εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες και η κοινωνική ενσωμάτωση των υπηκόων τους.

2.2. Συντονισμός της πολιτικής ασύλου

2.2.1. Στον τομέα της πολιτικής ασύλου η μέθοδος του ανοιχτού συντονισμού πρέπει να στηρίξει και να συμπληρώσει την κοινοτική νομοθεσία, η θέσπιση της οποίας προβλέπεται στη Συνθήκη, και να πλαισιώσει και να διευκολύνει τη μετάβαση στο δεύτερο στάδιο εγκαθίδρυσης του κοινού ευρωπαϊκού καθεστώτος ασύλου. Ταυτόχρονα με τη θέσπιση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου η Επιτροπή

- θα διατυπώσει προτάσεις για προσανατολισμούς καθώς και για το περιεχόμενο των εθνικών σχεδίων δράσης,

- θα φροντίσει για τον συντονισμό των επιμέρους εθνικών πολιτικών,

- θα μεριμνήσει για την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών,

- θα παρακολουθήσει και θα αξιολογήσει τις συνέπειες της κοινοτικής πολιτικής,

- θα διοργανώσει τακτικές διαβουλεύσεις με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς.

2.2.2. Οι προσανατολισμοί θα πρέπει κυρίως να καλύπτουν τα ακόλουθα: γνώση της ροής των προσφύγων/αιτούντων άσυλο, ανάπτυξη αποτελεσματικού συστήματος ασύλου το οποίο προστατεύει όσους το έχουν ανάγκη βασιζόμενο στην εφαρμογή της σύμβασης της Γενεύης, επαναπατρισμοί, σχέσεις με τρίτες χώρες, ενσωμάτωση/κοινωνική ένταξη.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εφαρμογής της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού για την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου ως συμπληρωματικής μεθόδου για την περαιτέρω ανάπτυξη και υποστήριξη του κοινού νομοθετικού πλαισίου. Εκφράζει, όμως, τη λύπη της για τη βραδεία πρόοδο που παρατηρείται στο χώρο της κοινοτικής νομοθεσίας.

3.2. Ο τρόπος εφαρμογής της μεθόδου προκύπτει από τις εκάστοτε ιδιαιτερότητες του πολιτικού πεδίου: αφενός καθιστά δυνατή τη συνεργασία των κρατών μελών και την κοινή ανταλλαγή εν όψει τελικής νομικής ρύθμισης. Επιπλέον, έχει σημασία σε σχέση με την εφαρμογή της μελλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας. Αφετέρου, όλα τα κράτη μέλη έχουν παρόμοια προβλήματα σχετικά με τη μετανάστευση - αν και σε διαφορετικό βαθμό και ένταση. Ο διευρωπαϊκός χαρακτήρας και η δυνατότητα μεταφοράς των προβλημάτων δικαιολογεί τη στενή συνεργασία βάσει κοινών στόχων και κατευθυντήριων γραμμών.

3.3. Η πολιτική μετανάστευσης και η πολιτική ασύλου είναι αλληλένδετες. Τα μέτρα που λαμβάνονται στον ένα τομέα επηρεάζουν και τον άλλο. Οι εμπειρίες με μέτρα που αποσκοπούν στον τερματισμό της μετανάστευσης έδειξαν ότι αυξήθηκε η χρήση άλλων δυνατοτήτων μετανάστευσης, όπως μέσω των συστημάτων παροχής ασύλου, κατάσταση η οποία συνοδεύεται από ανεπιθύμητα φαινόμενα, όπως η παράνομη μετανάστευση, η διακίνηση λαθρομεταναστών και το εμπόριο ανθρώπων. Παρόλα αυτά, η ΟΚΕ θεωρεί ορθό να εφαρμοστεί η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού ανεξάρτητα από τις ανάγκες της μεταναστευτικής πολιτικής και της πολιτικής ασύλου. Αυτό ισχύει, επίσης, επειδή η πολιτική για το άσυλο και τη μετανάστευση καθορίζεται σε σημαντικό βαθμό από διεθνείς δεσμεύσεις, όπως η Σύμβαση της Γενεύης και το άρθρο 63 της Συνθήκης ΕΚ, αλλά και τα συμπεράσματα του Τάμπερε, όπου προβλέπονται συγκεκριμένες δράσεις και στόχοι. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να συγχέονται τα ανθρωπιστικά ζητήματα με τη θέσπιση στόχων για την μεταναστευτική πολιτική.

3.4. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία του συγχρονισμού των δράσεων όσον αφορά την ανάπτυξη κοινού νομοθετικού πλαισίου για την μεταναστευτική πολιτική και την πολιτική ασύλου. Θεωρεί εσφαλμένη κίνηση την επίτευξη συμφωνίας των κρατών μελών για τα περιοριστικά μέτρα της κοινής πολιτικής χωρίς την ταυτόχρονη απόφαση για την λήψη γενικότερων εποικοδομητικών μέτρων.

3.5. Για να εκτιμηθεί και να αξιολογηθεί η μεταναστευτική κατάσταση στα κράτη μέλη, πρέπει να είναι γνωστά όλα τα δεδομένα. Παρά τις στατιστικές και τους αριθμούς που διατίθενται στα κράτη σχετικά με τη μετανάστευση και τα ρεύματα αιτούντων άσυλο μέλη, δεν υπάρχουν συγκρίσιμα μεγέθη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδοθεί στις διαφορές όσον αφορά τις αντιλήψεις και τους ορισμούς. Συνεπώς, η ΟΚΕ προτείνει την ανάπτυξη κοινών διαδικασιών και προγραμμάτων στατιστικής για τη διευκόλυνση της αξιολόγησης.

3.6. Η ΟΚΕ θα το θεωρούσε λυπηρό εάν η διαδικασία εφαρμογής της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού συνεπαγόταν τη μη εφαρμογή των προβλεπόμενων νομοθετικών μέτρων. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού δεν αντικαθιστά το νομοθετικό πλαίσιο που πρόκειται να δημιουργηθεί. Στο πλαίσιο της εφαρμογής της θα πρέπει, επομένως, να συνεκτιμηθεί στη διαδικασία θέσπισης κατευθυντήριων γραμμών η πρόοδος που έχει σημειωθεί στα κράτη μέλη κατά τη νομοθετική διαδικασία.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Συντονισμός της πολιτικής μετανάστευσης

4.1.1. Οι προταθέντες προσανατολισμοί καλύπτουν τη στοχοθέτηση των νομικών διατάξεων που προβλέπονται για την κοινή πολιτική μετανάστευσης και στοχεύουν στη στήριξή της. Δικαίως προβάλλεται η αναγκαία εφαρμογή των διαδικασιών, λαμβανομένων υπόψη των δημογραφικών απαιτήσεων που ενδείκνυνται για να συσχετίσουν αφενός την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου και αφετέρου την οικονομική και κοινωνική πολιτική καθώς και να προβάλλουν την αλληλεπίδρασή τους.

4.1.2. Διαχείριση μεταναστευτικών ροών

4.1.2.1. Προσανατολισμός 1: Σύσταση ευρείας συντονιστικής δράσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης σε κρατική κλίμακα

4.1.2.1.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πολιτικής που διέπει τα στοιχεία του προσανατολισμού. Ωστόσο, εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μια τεχνική ανάλυση. Οι διαδικασίες για τη διαχείριση της μετανάστευσης πρέπει να χαρακτηρίζονται πάντα από την αρχή της αξιοπρέπειας των ανθρώπων που επηρεάζονται από τα μέτρα.

4.1.2.2. Προσανατολισμός 2: Καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τις δυνατότητες νόμιμης παραμονής στην ΕΕ και τις συνέπειες της παράνομης μετανάστευσης

4.1.2.2.1. Ο προσανατολισμός αυτός αφορά τον σημαντικό παράγοντα της πρόληψης παράνομης ή παράτυπης μετανάστευσης. Η έγκυρη ενημέρωση για τις δυνατότητες νόμιμης μετανάστευσης προϋποθέτει όμως την περιεκτική και εύλογη προσέγγιση του ζητήματος της μετανάστευσης. Χωρίς σαφές και διαφανές νομικό πλαίσιο που να εφαρμόζεται στην πράξη, τα μέτρα πρόληψης παραμένουν ανεφάρμοστα.

4.1.2.3. Προσανατολισμός 3: Ενίσχυση της καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης, της μεταφοράς λαθρομεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων

4.1.2.3.1. Ο προσανατολισμός θίγει μεν το ζήτημα της προώθησης μιας προσέγγισης που αποσκοπεί στην εξισορρόπηση των υποχρεώσεων ανθρωπιστικού χαρακτήρα, της νόμιμης μετανάστευσης και της καταπολέμησης εγκληματικών δικτύων για τη μεταφορά λαθρομεταναστών και την εμπορία ανθρώπων. Ωστόσο, τα προτεινόμενα μέτρα παρακολούθησης, εισαγωγής κυρώσεων και ενίσχυσης των ελέγχων δεν αντεπεξέρχονται πλήρως στις ανάγκες του φαινομένου. Η ΟΚΕ, στις γνωμοδοτήσεις της με θέμα την "Ανακοίνωση σχετικά με την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης"(1) και την "Ανακοίνωση για την κοινή πολιτική στον τομέα της παράνομης μετανάστευσης"(2) επισημαίνει ότι ένα σημαντικό βήμα είναι η λήψη των απαραίτητων μέτρων νομιμοποίησης προσώπων τα οποία ζουν παράνομα εντός της Κοινότητας λόγω της περιοριστικής πολιτικής μετανάστευσης.

4.1.2.3.2. Η παρανομία δεν απορρέει μόνο από την παράνομη είσοδο. Ακόμη και η απώλεια υφιστάμενων δικαιωμάτων παραμονής μπορεί, ανάλογα με τη νομοθεσία του εκάστοτε κράτους μέλους, να οδηγήσει σε κατάσταση παρανομίας.

4.1.2.3.3. Η ανάλυση των συνθηκών διαβίωσης υπηκόων τρίτων χωρών και μελών των οικογενειών τους που διαμένουν παράνομα στα κράτη μέλη και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τις δυνατότητες και την καταλληλότητα για νομιμοποίηση θα πρέπει, σύμφωνα με την ΟΚΕ, να ληφθούν επίσης υπόψη κατά τη διαδικασία καθορισμού των προσανατολισμών.

4.1.3. Υποδοχή οικονομικών μεταναστών

4.1.3.1. Το άνοιγμα της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας προς μια ελεγχόμενη και σύμφωνη με τις ανάγκες μετανάστευση είναι θεμιτό. Η ΟΚΕ ανέλυσε και αξιολόγησε τις σχετικές υπάρχουσες προτάσεις οδηγιών σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και παραμονής υπηκόων τρίτων χωρών για την άσκηση μισθωτής εργασίας ή ανεξαρτήτου επαγγέλματος(3) και προτείνει μια πιο ενεργό και συντομότερη προσέγγιση όσον αφορά την εισαγωγή νόμιμων δυνατοτήτων μετανάστευσης και προσδίδει μεγάλη σημασία στη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης.

4.1.3.2. Προσανατολισμός 4: Ανάληψη συνεκτικών και διαφανών μέτρων και διαδικασιών για το άνοιγμα της αγοράς προς του υπηκόους τρίτων χωρών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση.

4.1.3.2.1. Η εξέταση του ζητήματος της συμβολής των μεταναστών στην αγορά εργασίας είναι σημαντική τόσο όσον αφορά την κοινωνική ένταξη αλλά και όσον αφορά την ενίσχυση της δυνατότητας υποδοχής. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σημασία που αποδίδεται στη συμμετοχή ΜΚΟ και ενώσεων μεταναστών.

4.1.3.2.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη η κατάσταση και οι ανάγκες των γυναικών μεταναστών. Προτείνει την ιδιαίτερη ενασχόληση με το εν λόγω ζήτημα στο πλαίσιο των προσανατολισμών της πολιτικής απασχόλησης για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης μέσω πρόσβασης στην απασχόληση και της διασφάλισης ίσων ευκαιριών.

4.1.4. Σχέσεις εταιρικότητας με τρίτες χώρες

4.1.4.1. Προσανατολισμός 5: Ζητήματα πολιτικής μετανάστευσης όσον αφορά τις σχέσεις με τρίτες χώρες

4.1.4.1.1. Ο προσανατολισμός σχετίζεται στενά με τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα καθώς και τα ζητήματα πολιτικής ανάπτυξης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης(4) παρέθεσε σημαντικά στοιχεία της εταιρικής σχέσης: ενισχυμένη υποστήριξη της οικονομίας και του ανθρώπινου κεφαλαίου στις χώρες προέλευσης, διεύρυνση των δυνατοτήτων κινητικότητας μεταξύ των χωρών προέλευσης και υποδοχής, υποστήριξη των μέτρων οικειοθελούς επαναπατρισμού.

4.1.4.1.2. Τα μέτρα που προτείνονται στον προσανατολισμό 5 αποτελούν σημαντικούς παράγοντες της από κοινού προσέγγισης σε ό,τι αφορά το ζήτημα της μετανάστευσης. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να αποδοθεί στα μέτρα που σχετίζονται με την προώθηση της κινητικότητας μεταξύ των κρατών μελών και των τρίτων χωρών.

4.1.5. Ενσωμάτωση υπηκόων τρίτων χωρών

4.1.5.1. Προσανατολισμός 6: Ανάπτυξη πολιτικής για την ενσωμάτωση υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν νόμιμα στην επικράτεια των κρατών μελών

4.1.5.1.1. Οι πολιτικές που αφορούν την κοινωνική ένταξη θα πρέπει να ενθαρρυνθούν μέσω ενός σχεδίου ένταξης προσανατολισμένου προς το μέλλον. Αδιαμφισβήτητα, η επιτυχία της κοινής πολιτικής μετανάστευσης εξαρτάται από την ενσωμάτωση των μεταναστών στην χώρα υποδοχής. Η επιτυχία βασίζεται επομένως: στη δίκαιη μεταχείριση, τα ίσα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, τις ίσες ευκαιρίες, την πάταξη των διακρίσεων, την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή.

4.1.5.1.2. Η σφαιρική και βιώσιμη πολιτική κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να έχει ως στόχο το δικαίωμα της ίσης συμμετοχής στην κοινωνική ζωή αλλά και την εφαρμογή του την πράξη (συμμετοχή και ίσες ευκαιρίες). Για το σκοπό αυτό απαιτείται η προώθηση όλων των πτυχών κοινωνικής ενσωμάτωσης - αγορά εργασίας, εκπαίδευση, γλώσσα, πολιτισμός, κοινωνική, νομική και πολιτική ενσωμάτωση - μεμονωμένες και σε συνάρτηση μεταξύ τους. Μια περαιτέρω σημαντική πτυχή της ένταξης αποτελεί η συμμετοχή στο δημόσιο βίο μέσω της αναγνώρισης συγκεκριμένων δικαιωμάτων αλλά και υποχρεώσεων τα των πολιτών. Η πολιτική ενσωμάτωσης θα πρέπει να νοείται ως αδιάλειπτο κοινωνικοπολιτικό καθήκον.

4.1.5.1.3. Τα μέτρα που αναφέρονται στον προσανατολισμό καλύπτουν τα ζητήματα που αφορούν την ανάπτυξη της πολιτικής ενσωμάτωσης. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σημασία προώθησης της εκμάθησης της γλώσσας που αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της ενσωμάτωσης. Η γνώση της γλώσσας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στον πολιτιστικό, τον κοινωνικό και τον πολιτικό βίο στη χώρα υποδοχής. Επίσης, με τη βελτίωση των δυνατοτήτων εκμάθησης ξένων γλωσσών στα κράτη μέλη μπορεί να προαχθεί ουσιαστικά η αμοιβαία γνωριμία και κατανόηση, με αποτέλεσμα να διευκολύνεται η αποδοχή και η ενσωμάτωση των μεταναστών.

4.1.5.1.4. Η ΟΚΕ εγκρίνει τον ιδιαίτερο ρόλο που προσάπτεται στους τοπικούς και περιφερειακούς παράγοντες, τους κοινωνικούς εταίρους, την κοινωνία των πολιτών και τους ίδιους τους μετανάστες σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη και την εφαρμογή ανάλογων σχεδίων ενσωμάτωσης. Σε πολλά κράτη μέλη μπορεί να αξιοποιηθεί η εμπειρία των υφιστάμενων δικτύων και κοινωνικών υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται στους τομείς παροχής συμβουλών και πλαισίωσης προσφύγων.

4.2. Συντονισμός της πολιτικής ασύλου

4.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτεινόμενοι προσανατολισμοί μπορούν να χρησιμεύσουν για μεγαλύτερη συνοχή στην κοινή πολιτική ασύλου. Ακόμη κι εάν η πολιτική μετανάστευσης και προσφύγων αλληλεξαρτώνται και, όσον αφορά την μετανάστευση, διασυνδέονται, θα πρέπει να αποφεύγεται η εξάρτηση της υποδοχής προσφύγων για ανθρωπιστικούς λόγους από τις κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές απαιτήσεις της κοινής πολιτικής μετανάστευσης.

4.2.2. Προσανατολισμός 1: Βελτίωση της γνώσης για τα μεταναστευτικά ρεύματα που γίνονται δεκτά για ανθρωπιστικούς λόγους

4.2.2.1. Η γνώση σχετικά με τις μεταναστευτικές ροές, τα αίτια και τα κίνητρά τους αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση των μελλοντικών πολιτικών και στρατηγικών. Η ανάπτυξη διαδικασιών για την ανταλλαγή και χρήση πληροφοριών και αναλύσεων μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της πολιτικής δράσης. Χρήσιμες ενδείξεις μπορούν να προσφέρουν και οι ΜΚΟ που πλαισιώνουν πρόσφυγες τόσο εντός των κρατών μελών αλλά και σε πολλές χώρες προέλευσης, στις οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη.

4.2.2.2. Πιθανώς να ήταν εύλογο να συσταθεί μακροπρόθεσμα ένα κέντρο που θα παρέχει σχετικές πληροφορίες για τις χώρες προέλευσης και τη σχετική νομολογία και θα τα θέτει στη διάθεση όλων των φορέων λήψης αποφάσεων και των εργαζομένων στον τομέα της μετανάστευσης στο πλαίσιο της πολιτικής ασύλου.

4.2.3. Προσανατολισμός 2: Ανάπτυξη αποτελεσματικού συστήματος ασύλου

4.2.3.1. Η ΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της με θέμα την "Ανακοίνωση για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας παροχής ασύλου και ομοιόμορφου καθεστώτος σε όλη την Ένωση για τα άτομα στα οποία χορηγείται άσυλο"(5) και την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εξασφάλιση της πραγματικής φορολόγησης των εισοδημάτων από αποταμιεύσεις υπό μορφή τόκων στην Κοινότητα"(6) καθώς και τις απόψεις που παρουσιάζονται και συμπίπτουν με τις περισσότερες προτάσεις της Επιτροπής.

4.2.3.2. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ των προτεινόμενων μέτρων που στηρίζουν την ανάπτυξη αποτελεσματικού συστήματος για το άσυλο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέσπιση κοινών κριτηρίων για τις αιτήσεις ασύλου. Σε γνωμοδότησή της με θέμα "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας"(7), η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις ανάλογες απαιτήσεις εναρμόνισης ώστε να μειωθεί η σημασία των παραγόντων που επηρεάζουν την επιλογή του κράτους μέλους στο οποίο ο υποψήφιος μετανάστης υποβάλλει την αίτηση ασύλου. Στο πλαίσιο της διαδικασίας για τη θέσπιση των κατευθυντήριων γραμμών θα πρέπει ο παράγοντας της ανάπτυξης κοινών κριτηρίων να διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο.

4.2.4. Προσανατολισμός 3: Μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της πολιτικής επαναπροώθησης

4.2.4.1. Η πολιτική και η διαχείριση της μετανάστευσης θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να περιλαμβάνουν και την πτυχή του επαναπατρισμού. Τη βάση για την πτυχή αυτή αποτελούν ο διάλογος και η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης και η αρχή της ελεύθερης βούλησης. Οι εμπειρίες των κρατών μελών και των ΜΚΟ, για παράδειγμα στο πλαίσιο προγραμμάτων επαναπατρισμού, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη.

4.2.4.2. Οι διαδικασίες που αναφέρονται υπό το σημείο δ) σχετικά με τους ακούσιους επαναπατρισμούς δε θα πρέπει να συγχέονται με την πολιτική επαναπατρισμού που βασίζεται στη συνεργασία, την ευελιξία, την ελευθερία βούλησης και την υποστήριξη.

4.2.5. Προσανατολισμός 4: Συνεκτίμηση των ζητημάτων διεθνούς προστασίας στο πλαίσιο των σχέσεων με τρίτες χώρες

4.2.5.1. Όπως και στο πλαίσιο της πολιτικής μετανάστευσης έτσι και στις σχέσεις με τις τρίτες χώρες, προσδίδεται μεγάλη σημασία στα ζητήματα διεθνούς προστασίας με ιδιαίτερο βάρος στην εξωτερική πολιτική.

4.2.6. Προσανατολισμός 5: Ανάπτυξη πολιτικής για την ενσωμάτωση ή την ένταξη προσώπων που χαίρουν διεθνούς προστασίας εντός ενός κράτους μέλους

4.2.6.1. Η ιδιαίτερη σημασία των μέτρων ενσωμάτωσης τονίστηκε κατά την εξέταση της πολιτικής μετανάστευσης. Τα προτεινόμενα μέτρα όπως η προσοχή στις ειδικές ανάγκες των παιδιών και των ασυνόδευτων ανηλίκων, η συμμετοχή των διάφορων κοινωνικών και πολιτικών παραγόντων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, αποτελούν σημαντικά στοιχεία μιας αποτελεσματικής πολιτικής ενσωμάτωσης.

4.2.6.2. Στα κράτη μέλη υπάρχουν πολλά πρότυπα που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα ιδιαίτερα για τα μέτρα που αναφέρονται υπό το στ) σχετικά με την υγειονομική στήριξη των ανθρώπων που έχουν υποστεί βιαιότητες, τραυματικές εμπειρίες, βασανιστήρια ή οποιαδήποτε άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση.

5. Συμπεράσματα/Πόρισμα

5.1. Εφαρμογή του προτεινόμενου νομικού πλαισίου

5.1.1. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού αποτελεί κατάλληλο μέσο για τη συνοχή των εθνικών πολιτικών. Η μέθοδος αυτή θα πρέπει να χρησιμοποιείται για τη θέσπιση κοινών πολιτικών στα κράτη μέλη με βάση τους στόχους του Τάμπερε για έναν ευρωπαϊκό χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Η χρήση της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού δεν θα πρέπει, ωστόσο, να συντελέσει στην καθυστέρηση της εφαρμογής του νομικού πλαισίου που προβλέπεται από τη Συνθήκη και επικυρώθηκε στο Τάμπερε. Τα κράτη μέλη καλούνται να προβούν άμεσα στα βήματα που θεωρούν αναγκαία και ορθά.

5.2. Συμμετοχή των υποψηφίων χωρών

5.2.1. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες θα πρέπει να ενταχθούν στη διαδικασία θέσπισης των προσανατολισμών ήδη από την παρούσα χρονική στιγμή. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού θα καθιστούσε δυνατή - πριν ακόμη τον προσδιορισμό κανονιστικού πλαισίου - τη λήψη μέτρων συνεργασίας που θα συνέβαλαν στην επιτυχία ορισμένων στόχων στο πλαίσιο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών ή της ανάπτυξης ενός αποτελεσματικού συστήματος ασύλου και θα διατηρούσε παράλληλα τις ιδιαιτερότητες των εκάστοτε συμμετεχόντων κρατών χωρίς να τα επιβαρύνει.

5.3. Συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών

5.3.1. Θα πρέπει επίσης να αξιοποιηθεί η πολυετής εμπειρία συνδέσμων, μη κυβερνητικών οργανισμών και κοινωνικών εταίρων στους τομείς παροχής κοινωνικών συμβουλών, πλαισίωσης και υποστήριξης των μεταναστών και των προσφύγων. Οι διάφοροι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται εντός των κρατών μελών προσφέρουν με τις δομές τους σε ό,τι αφορά την παροχή βοήθειας τις προϋποθέσεις για την υποστήριξη της υποδοχής και αποδοχής των μεταναστών και της ενσωμάτωσής τους. Γι' αυτό και πρέπει να συμμετάσχουν στη συζήτηση ως ισότιμοι εταίροι.

5.4. H κοινή γνώμη

5.4.1. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει την αναγκαιότητα για τη λήψη μέτρων που θα ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη σε ό,τι αφορά τους μετανάστες και τα θέματα που τους απασχολούν (για οικονομικούς αλλά και ανθρωπιστικούς λόγους), που ευνοούν ένα θετικό κλίμα αποδοχής και συμβάλουν στην καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Παρόμοια μέτρα μπορούν όμως να αποφέρουν αποτελέσματα μόνο εφόσον φέρουν την υποστήριξη και συνεκτιμώνται στις δράσεις και των αρμόδιων πολιτικών.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 24.4.2002.

(3) ΕΕ C 80 της 3.4.2002.

(4) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.

(5) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.

(6) ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(7) Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 20.3.2002.