ΑριΟ.^22^44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10.9.90 
της υγείας στο ^ωρο τηςεργασίας, επαγγελματικός 
εξοπλισμός και ατομική προστασία, επαγγελματική 
κατάρτισηκαι εκπαίδευσης διαπιστώνονταικαΟυστε^ 
ρήσεις σε ό,τι αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία και το 
δικαίωμα εγκατάστασης στο εσωτερικό της Κ^οινότη^ 
τας, την αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων ή την 
κοινωνική ένταξη των μεταναστών από τρίτες ^ωρες, 
έστω και ανηένταξη αυτή είναι δυνατόν να αποτελέσει 
πηγή εντάσεων σε ^ωρεςήσε περιφέρειες στις οποίες 
υπάρ^ουνταυτό^ροναμεγάλη ανεργία και μιασημαντι 
κή παρουσία μεταναστών. 
Οσον αφορά το «^άρτη θεμελιωδών κοινωνικών 
δικαιωμάτων^πουενέκρινετο Συμβούλιο υπότη μορφή 
διακήρυξης που συνοδεύεται από ένα πρόγραμμα 
κοινωνικής δράσης, η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή ανακοίνωσε έγκαιρα τη θέση της και πρότει^ 
νε μια ευρύτερη προσέγγιση, που συνδέεται κυρίως με 
γενικότερες αξίες στον κοινωνικό και οικολογικό 
τομέα, και πουπεριλαμ^άνει και τουςκαταναλωτές, 
τους ανεξάρτητους εργαζόμενους και τις συνεταιριστή 
κές και αλληλοβοηθητικές οργανώσεις. 
Οι επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν δεν βρήκαν την 
αναμενόμενη ανταπόκριση από τις αρμόδιες αρ^ές και 
εξακολουθούν να ισ^ύουν.Εντούτοις,^ωρίς να παρα^ 
γνωρίζει τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν στον 
τομέα,ηΟ^Ετονί^ειτο γεγονός ότιΟα απαιτηθούν 
ενέργειες για να ανακοπεί μια ορισμένη επιβράδυνση 
στον τομέα αυτό. μεταξύ τωνΟεμάτωνπου πρέπει νααντιμετωπισΟούν,η 
Ο^Ε τονίζει τοΟέματηννομικής^άσηςτωνπροτάσεων 
που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα κοινωνικής 
δράσης. 
^ ^ τελική πα^ατή^ηση 
Στηντελευταία παράγραφο τηςγνωμοδότησης,ηΟΚ^Ε, 
αφού εξέτασε τα πλέον επείγονταευρωπαϊκά και διεθνή 
θέματα, επιθυμεί να εκφράσει την ευ^ή η παρούσα 
ιστορικήπερίοδοςναμησυγκρατηΟείστημνήμηωςμια 
καμπή, αλλά μάλλον ως μια περίοδος στην οποία οι 
εθνικές και κοινοτικές αρ^ές αντιστάθηκαν στον 
πειρασμό να σταματήσουν την υλοποίηση του σχεδίου 
που αρχικά συμβολίζονταν με το 1992, επιτάχυναν την 
οικονομική καινομισματική ένωση και προχώρησαν 
προς μια συμφωνημένη μορφή δημοκρατικής και 
πολιτικής ολοκλήρωσης και άνοιξαν το δρόμο για μια 
πιο ενισχυμένη παρουσία της Κοινότητας στο διεθνή 
στί^ο. 
Βρυξέλλες,^Ιουλίου1990 
ΑΙο^Πο^Α^οΟ^ 
Γνωμοδότηση για την«Εξέλιξη της κοινωνικήςκατάστασης στην Κοινότητα κατά το 1989» 
^90^22^10^ 
Στις^Ιουλίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο4του εσωτερικού κανονισμού,η 
Οικονομική καιΚοινωνική Επιτροπή αποφάσισε νακαταρτίσειγνωμοδότηση γιατην 
«εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης στην Κοινότητα κατά το!9^9». 
Τοτμήμακοινωνικων,οικογενειακων,εκπαιδευτικων και πολιτιστικών Οεμάτων,στο οποίο 
εί^ε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, επεξεργάσθηκε τη 
γμωνοδότησή του στις 17^ν1αΐου 1990, με ^άση εισηγητική έκθεση του κ. Εϊν^^ηΐ. 
Κατά την27^η σύνοδο ολομέλειας ^συνεδρίαση της ^ης!ουλίου!990^ηΟικομομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 4 αποχές την ακόλουθη 
γνωμοδότησης 
10. 9. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 225/45 
1. Κοινωνικές τάσεις (0 
Κατά το 1989, καταγράφηκε στην Κοινότητα οικονιμι-
κή ανάπτυξη (αν και όχι ομοιόμορφη) γύρω στο 3,5 %. 
Το ποσοστό είναι ελαφρώς κατώτερο εκείνου που είχε 
σημειωθεί κατά το 1988. Ο πληθωρισμός (αν και με 
μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών) ανήλθε 
κατά μέσο όρο σε 5 % περίπου. Η παραγωγικότητα 
εξακολούθησε να αυξάνεται κατά 2,1 % με συνεπακό­
λουθη αύξηση των περιθωρίων δράσης των επιχειρή­
σεων. Οι μισθοί και τα ημερομίσθια παρέμειναν στο 
σύνολο τους σχετικά σταθερά, και το πραγματικό 
κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος έπεσε κατά 
0,7 % περίπου. 
Σε σύγκριση με το 1988, η απασχόληση στην ΕΟΚ 
αυξήθηκε κατά 1,5 %. Η ανεργία ενώ έπεσε από 10 % σε 
9 %, και παρά τα ότι σημειώθηκε μια ορισμένη μείωση 
της ανεργίας των νέων, έχει προς το παρόν επιδεινωθεί 
λόγω της ανεργίας μακράς διάρκειας που μαζί με την 
πρόσκαιρη απασχόληση, εξακολουθούν να αποτελούν 
μια δοκιμαστική πρόκληση για την «κοινωνική 
Ευρώπη ». Η επιδίωξη της ανταγωνιστικότητας ωθεί τις 
επιχειρήσεις να επεκτείνουν όλο και περισσότερο τη 
χρησιμοποίηση άτυπων συμβάσεων αυξάνοντας τη 
δευτερεύουσα αγορά εργασίας, η οποία όμως δεν 
προσφέρει ορισμένες φορές τις ίδιες μορφές κοινωνι­
κής και ασφαλιστικής κάλυψης. 
Μια κοινοτική έρευνα για το εργατικό δυναμικό έδειξε 
ότι, κατά μέσο όρο, 30 % των ανδρών και 10 % των 
γυναικών που εργάζονται με μερική απασχόληση δεν 
εργάζονται με πλήρη απασχόληση επειδή δεν μπόρε­
σαν να βρουν απασχόληση με πλήρες ωράριο. Ομοίως, 
70 % των ανδρών και 50 % των γυναικών που έχουν 
προσωρινή απασχόληση θα προτιμούσαν μια σταθερό­
τερη απασχόληση. Η κλίμακα και η ένταση αυτών των 
σχετικών με την απασχόληση καταστάσεων ποικίλ­
λουν σημαντικά από κράτος σε κράτος και από περιοχή 
σε περιοχή, με αύξηση των ανισοτήτων της αγοράς 
εργασίας στις χώρες και τις περιφέρειες με υψηλή 
ανεργία και με κίνδυνο να σημειωθεί επαναστροφή 
λόγω της χρησιμοποίησης παράνομου εργατικού 
δυναμικού, ή χειρότερα ανηλίκων, ακόμη και σε χώρες 
με υψηλότερη ανάπτυξη. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν 
μέχρι τώρα θα πρέπει να ενισχυθεί, κατά προτεραιότη­
τα, κάθε πρωτοβουλία που στηρίζει το δικαίωμα για 
κατάρτιση και τη συνεχή κατάρτιση, την κοινωνική 
κάλυψη των εργαζομένων σε όλη τη διάρκεια της 
επαγγελματικής τους ζωής. Θα πρέπει να επαναληφθούν 
όλες οι πρωτοβουλίες που σκοπό έχουν να παρακινή­
σουν και να διευκολύνουν τους άνεργους να επανεισα-
χθούν στην αγορά εργασίας. 
2. Η κοινωνική πολιτική στην Κοινότητα κατά το 1989 
Η κοινωνική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
κατά το 1989 ήταν ένα μείγμα συγκεκριμένης προόδου 
σε καθορισμένα πεδία που συνοδεύθηκε από μια τάση 
προς την υπερβολή αναφορικά με την κοινωνική 
διάσταση στο σύνολο της. 
(') Πηγή: Επιτροπή ΕΚ [EUROSTAT, «Απασχόληση στην 
Ευρώπη» — Έγγρ. COM(89) 399 τελικό- Οικονομική 
έκθεση — Έγγρ. COM(89) 497 τελικό]. 2.1. Συγκεκριμένη πρόοδος σημειώθηκε στο πεδίο 
της ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας, και 
μέσω της υιοθέτησης μιας νέας οδηγίας-πλαισίου και 
τριών ειδικών οδηγιών για τις ελάχιστες απαιτήσεις 
υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας, για τον 
εργασιακό εξοπλισμό και για τον εξοπλισμό ατομικής 
προστασίας. Υιοθετήθηκε επίσης μια οδηγία για τις 
καρκινογόνες ουσίες. Η υιοθέτηση των προγραμμάτων 
EUROTECHNET, LINGUA, ERASMUS Π, και CO-
ΜΕΤΤII καθώς και η δρομολόγηση του προγράμματος 
FORCE, ενίσχυσαν την πολύ αναγκαία κοινοτική 
διάσταση στο χώρο της επιμόρφωσης και εκπαίδευσης. 
Ομοίως, η καθιέρωση της διενέργειας ερευνών για την 
απασχόληση στην Ευρώπη, και η πρωτοβουλία της 
Επιτροπής να συντάσσει ετήσια έκθεση για την 
απασχόληση θα συμβάλουν ώστε να γίνει σε ευρωπαϊκή 
κλίμακα μια συνεκτικότερη εκτίμηση των τάσεων και 
προκλήσεων σε αυτόν το ζωτικής σημασίας ζωτικής 
σημασίας χώρο της κοινοτικής πολιτικής. Η συγκριτι­
κή μελέτη της Επιτροπής για τους κανόνες που διέπουν 
τις συνθήκες εργασίας στα κράτη μέλη ήταν επίσης ένα 
ευπρόσδεκτο και αναγκαίο βήμα (2). 
2.2. Παρά την κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 
Μαδρίτης εξαγγελία της ελεύθερης διακίνησης των 
ατόμων ως προτεραιότητας για το 1992, οι θετικές 
προτάσεις της Επιτροπής για ανανέωση και επέκταση 
της ελεύθερης διακίνησης και του δικαιώματος διαμο­
νής (3) δεν υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο μέσα στο 
1989. Είναι λυπηρό που δεν υπήρξαν πιο άμεσα 
αποτελέσματα. Στον ίδιο πάντα χώρο, ελπίζεται ότι το 
συμπληρωματικό σχέδιο οδηγίας για την αμοιβαία 
αναγνώριση των διπλωμάτων θα βελτιωθεί και θα 
υιοθετηθεί (4) σύντομα. Απαιτείται ομοίως η κατάλλη­
λη δράση ως συνέχεια της έκθεσης της Επιτροπής για 
την κοινωνική ένταξη των μεταναστών από τρίτες 
χώρες (5) και δεν πρέπει να λησμονηθεί ότι η ΕΟΚ 
πρέπει να αντιμετωπίσει σύντομα το πρόβλημα των 
πολιτικών προσφύγων. 
2.3. Το 1989 υπήρξε φυσικά το έτος του λεγόμενου 
«Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών 
δικαιωμάτων» (6). Θα πρέπει να τονισθεί για άλλη μια 
φορά ότι η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, όταν 
της ζητήθηκε να υιοθετήσει μια προκαταρκτική γνωμο­
δότηση, απέρριψε την έννοια ενός « Χάρτη » που θα είχε 
απλώς τη μορφή μιας επίσημης διακήρυξης και έκρινε 
«ότι για να εξασφαλισθεί, στα πλαίσια των νομικών 
διατάξεων των κρατών μελών, ο σεβασμός των θεμελιω­
δών κοινωνικών δικαιωμάτων και για να καταστεί 
δυνατή η εφαρμογή των κοινωνικών μέτρων που είναι 
(2) Βλέπε: Συμπεράσματα Κοινωνικού Συμβουλίου στα έγγρα­
φα 7189/89 (Presse 109), 951/89 (Presse 189) και 10309/89 
(Presse 228), καθώς και στα έγγραφα 10903/89 (Presse 249), 
COM(89) 399 τελικό και COM(89) 360 τελικό. 
(3) Έγγραφα COM(88) 815 τελικό — SYN 185, COM(89) 275 
τελικό — SYN 200. 
(4) Έγγρ. COM(89) 372 τελικό — SYN 209 της 21ης Δεκεμ­
βρίου 1989. 
(5) Έγγρ. SEC(89) 924 τελικό της 22ης Ιουνίου 1989. 
(6) Βλέπε: Συμπεράσματα Συμβουλίου Υπουργών Εργασίας 
και Κοινωνικών Υποθέσεων της 30ής Οκτωμβρίου 1989 
[έγγρ. 517/89 (Presse 189), βλέπε ανωτέρω]. 
Αριθ. C 225/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 9. 90 
απαραίτητα για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς, πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα μέσα και οι 
διαδικασίες που προβλέπει η συνθήκη. Η δράση αυτή 
πρέπει να αναπτυχθεί σε στενή συνεργασία με τους 
εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων» (!). Σύμφωνα 
με αυτήν την κοινοτική τοποθέτηση, η ΟΚΕ πρότεινε 
μια σειρά από δικαιώματα τα οποία προχωρούν πέρα 
από έναν απλό χάρτη των εργαζομένων αφού ασπάζο­
νται ευρύτερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές αξίες 
και καλύπτουν τους καταναλωτές, τους αυτοαπασχο­
λούμενους, τα μέλη των συνεταιριστικών και αλληλο­
βοηθητικών ομάδων. Είναι απογοητευτικό επομένως το 
γεγονός ότι η Επιτροπή και το Συμβούλιο δεν ακολού­
θησαν την υποστηριχθείσα μέθοδο, αλλά προτίμησαν 
μια πιο «επίσημη » και στενή προσέγγιση, την οποία εν 
μέρει μόνο περισώζει το συνοδευτικό πρόγραμμα 
κοινωνικής δράσης (2). 
2.3.1. Με δεδομένο το περιορισμένο αυτό πλαίσιο, το 
πρόγραμμα κοινωνικής δράσης για την εφαρμογή του 
Χάρτη θα πρέπει τουλάχιστον να αποκτήσει συγκεκρι­
μένη μορφή και να επεκταθεί. 
— Αναφορικά με την εφαρμογή, το ζήτημα-κλειδί είναι 
κατά πόσον, υπό το φως της διάσκεψης κορυφής του 
Στρασβούργου, θα υπάρξει στο Συμβούλιο επαρκής 
πολιτική βούληση για έγκριση των 47 προβλεπόμε­
νων προτάσεων και δράσεων εφόσον υποβληθούν με 
συγκεκριμένη μορφή. Στο πρόγραμμα κοινωνικής 
δράσης δεν διευκρινίζεται η νομική βάση για τις 
περισσότερες απ' αυτές τις προτάσεις. Εξάλλου, 
μέχρι τώρα η Επιτροπή δεν προσέφυγε στο άρθρο 
118 Α παρά μόνο στην αδιαφιλονίκητη περίπτωση 
των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στους χώρους 
εργασίας. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει σε 
κάποιους αμφιβολίες σχετικά με το πως ένα κράτος 
μέλος ή μια μικρή μειοψηφία κρατών μελών θα 
αποτραπεί από του να παρεμποδίσει πάλι τέτοιες 
πρωτοβουλίες, καθιστώντας έτσι μεγάλο μέρος του 
εγχειρήματος χωρίς νόημα και λειτουργικότητα. 
— Σε ό,τι αφορά την επέκταση του όλου εγχειρήματος, 
παράλληλα προς το πρόγραμμα κοινωνικής δράσης, 
η ΟΚΕ θα πρότεινε τη σύνταξη ενός κοινοτικού 
νομικού πλαισίου που να διασφαλίζει τα θεμελιώδη 
δικαιώματα των καταναλωτών, των μελών των 
συνεταιρισμών, των αυτοαπασχολούμενων και στον 
τομέα του περιβάλλοντος. Άλλο ζήτημα που θα 
πρέπει να εξετασθεί είναι η σύνταξη ενός ευρωπαϊ­
κού καταστατικού για τα ελεύθερα επαγγέλματα, 
καθώς και για το σύνολο της κοινωνικής οικονομίας. 
— Επιπλέον, για την επιτυχία της ενιαίας αγοράς και 
«για την εξασφάλιση ισόρροπης προόδου σε όλους 
τους σχετικούς τομείς» (άρθρο 8β της συνθήκης 
ΕΟΚ), χρειάζεται να αντιμετωπισθούν συγκεκριμέ­
να διασυνοριακά προβλήματα της αγοράς εργασίας 
τα οποία, εάν αφεθούν, μπορούν να οδηγήσουν σε 
αθέμιτο ανταγωνισμό και στρέβλωση της αγοράς. 
Προς αποφυγή τέτοιων στρεβλώσεων, η ΟΚΕ έχει 
επανειλημμένως τονίσει ότι επείγει ιδιαιτέρως η 
υιοθέτηση κοινοτικών μέσων που να αφορούν: 
(') Γνωμοδότηση ΟΚΕ για τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώμα­
τα στην Κοινότητα (ΕΕ αριθ. C 102 της 24. 4. 1989). 
(2) Έγγρ. COM(89) 568 τελικό. — «την απόλυση και την καταχρηστική χρησιμο­
ποίηση εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη με 
τρόπο άτυπο, 
— το δικαίωμα πληροφόρησης και διαβούλευσης σε 
περίπτωση αναδιάρθρωσης ή συγχώνευσης/συ-
γκέντρωσης επιχειρήσεων, 
— την εφαρμογή της κοινωνικής νομοθεσίας και 
των συλλογικών συμβάσεων που ισχύουν για την 
κατακύρωση δημόσιων συμβάσεων» (3). 
3. Το κοινωνικό υπόδειγμα της Κοινότητας και οι 
εξελίξεις στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης 
3.1. Αναφορικά με τα πρόσφατα γεγονότα που 
σημειώθηκαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, 
γεγονότα συχνά συγκλονιστικά σε κοινωνικό και 
πολιτικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα επενήργησε 
αναμφίβολα ως πολιτικός μαγνήτης και σημείο αναφο­
ράς για την Ανατολική Ευρώπη. Επειδή δε είναι προ 
πολλού εξοπλισμένη με δομές κοινωνικής αντιπαράθε­
σης που χαρακτηρίζουν τις δημοκρατίες, αποτέλεσε 
υπόδειγμα «κοινωνικής αγοράς» η οποία: 
— συνδυάζει ανταγωνιστική οικονομική λειτουργία 
και ευημερία με την ανάγκη για κοινωνική συναίνε­
ση και οικονομική και κοινωνική συνοχή, 
— συμβιβάζει τα οικονομικά και εμπορικά συμφέροντα 
με τους θεμελιώδεις στόχους της κοινωνικής πολιτι­
κής και με την ευημερία, 
— αναγνωρίζει ότι η κατάλληλη παρέμβαση σε επίπεδο 
κοινωνικής πολιτικής αποτελεί πηγή μιας διαρκούς 
οικονομικής ανάπτυξης όσο η τελευταία είναι πηγή 
διασφάλισης των κοινωνικών προτύπων, 
— προσπαθεί να συνδυάσει τις προοπτικές της αγοράς 
με τις ανάγκες της κοινωνίας μέσω ενός μείγματος 
πολιτικής «που ανταποκρίνεται στις κυμαινόμενες 
απαιτήσεις της αγοράς και ενσωματώνεται σε αυτές 
χωρίς να παραμένει μια απλή μεταβλητή τους» (4), 
— προωθεί συγκεκριμένες διαδικασίες για τον κοινωνι­
κό διάλογο με στόχο να διαμορφώσει ένα πλαίσιο 
αναφοράς για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις σε 
κάθε επίπεδο. 
Με λίγα λόγια, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαδραματίζει 
ένα ρόλο κλειδί ως μια μοναδική υπερεθνική ένωση 
δημοκρατιών που επιδιώκουν την κοινωνική δικαιοσύ­
νη, ως ένας χώρος ελευθερίας που αφήνει περιθώρια για 
την ιδιωτική πρωτοβουλία και την ανάληψη συλλογι­
κών εγχειρημάτων (5)· ρόλο τον οποίο πρέπει να 
συνεχίσει. 
(3) ΕΕ αριθ. C 102 της 24. 4. 1989. 
(4) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Εξέλιξη της κοινωνικής 
κατάστασης στην Κοινότητα το 1988» CES 753/89, της 
22ας Ιουνίου 1989 σημείο 3.1.4. 
(5) Βλέπε ψήφισμα της ΟΚΕ για ένα Κοινοτικό Πρόγραμμα 
Δράσης 1989-1992, CES 1267/88, σημείο 1.3. 
10. 9. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 225/47 
3.2. Κατά τον ίδιο τρόπο, η Κοινότητα επενήργησε 
ως μαγνήτης και για την «Ευρώπη των πολιτών», όπου 
τα πολιτικά πρότυπα και η δημοκρατική συμπεριφορά 
κατοχυρώνονται από το νόμο, από την ατομική επαγρύ­
πνηση και από τις κοινωνικές αρμοδιότητες. Σε ένα 
διεθνές πλαίσιο όπου η αμοιβαία εξάρτηση μεγαλώνει 
διαρκώς, για την αυτοδιάθεση — που είναι κατανοητή 
— θα χρειασθεί ένα υπερεθνικό δημοκρατικό νομικό 
πλαίσιο, για το οποίο η Ευρώπη των πολιτών αποτελεί 
το έμβρυο τόσο από άποψη θεμελιωδών δικαιωμάτων 
όσο και σε ό,τι αφορά την ελεύθερη διακίνηση, ζωτικής 
σημασίας συνιστώσες της ελευθερίας η οποία έλειπε 
μέχρι τώρα από την Ανατολική Ευρώπη. Η Κοινότητα 
έχει ασφαλώς εην υποχρέωση να υποστηρίξει και 
διευρύνει αυτά τα δικαιώματα επιδιώκοντας τη συναίνε­
ση των πολιτών. Απαραίτητο μέσο για την επίτευξη 
αυτής της συναίνεσης είναι η συμμετοχή στις επιλογές 
που σχετίζονται με την εξέλιξη των κοινωνικών δομών, 
όπως επίσης και με τη μετατόπιση των παραγωγικών 
εγκαταστάσεων. 
4. Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός χώρος, συστατικό στοι­
χείο του ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου 
4.1. Στην από 19 Δεκεμβρίου 1989 υπουργική δήλω­
ση ΕΟΚ/ΕΖΕΣ για τη δημιουργία ενός 18μελούς 
ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου, επισημαίνονταν οι 
αναπόσπαστες απ' αυτόν προκλήσεις κοινωνικής 
πολιτικής, μεταξύ των οποίων η ελεύθερη διακίνηση, η 
εκπαίδευση, οι συνθήκες εργασίας, η κοινωνική 
ευημερία, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες 
κ.λπ. (')· Στο σημαντικό λόγο που εξεφώνησε ενώπιον 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 17 Ιανουαρίου 
1990, ο Πρόεδρος Delors πρότεινε σχετικά ότι, αφού οι 
χώρες ΕΖΕΣ δεν είναι πλήρη μέλη της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, θα πρέπει να τους παραχωρηθεί μια σχέση 
«όσμωσης» με αυτήν παρά μια σχέση στα πλαίσια της 
οποίας θα λαμβάνουν τις αποφάσεις από κοινού (2). Η 
ΟΚΕ προτείνει ότι, για τη γεφύρωση των δύο διαδικα­
σιών, θα μπορούσε να επιχειρηθεί σειρά πιθανών 
μορφών συνεργασίας σε επίπεδο ευρωπαϊκού οικονομι­
κού χώρου σχετικά με συναφή κοινοτικά προγράμματα 
και δραστηριότητες κοινωνικής πολιτικής όπως: 
μορφές συμβολής που είναι αναγκαίες για την οικονο­
μική και κοινωνική συνοχή των περιφερειών ακόμη και 
σε επίπεδο ΕΟΧ (Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου), 
σταδιακή επέκταση της ελεύθερης διακίνησης των 
εργαζομένων πολιτών μεταξύ Κοινότητας και χωρών 
ΕΖΕΣ, συμμετοχή της ΕΖΕΣ στο SEDOC, στο πρό­
γραμμα LEDA, στο δίκτυο ELISE, στο ευρωπαϊκό 
κέντρο CEDEFOP, και στο ίδρυμα του Δουβλίνου ως 
παρατηρητές, στην έρευνα για την απασχόληση στην 
Κοινότητα, στα προγράμματα ERASMUS, COMETT, 
LINGUA, PETRA, νεολαία για την Ευρώπη κ.λπ. 
Ταυτοχρόνως θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί και το 
ζήτημα των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων. 
(') Βλέπε ανακοίνωση τύπου 10949/89 (Presse 252 της 19ης 
Δεκεμβρίου 1989, σημεία 5-6). 
(2) Ομιλία Delors σ. 13 (γαλλική έκδοση). 5. 1990 Η — «κοινωνική Ευρώπη» σε αποφασιστικό 
στραυροδρόμι 
5.1. Το 1990 είναι σαφώς ένα έτος-κλειδί αναφορικά 
με τις διεργασίες βάθυνσης και πλάτυνσης της Ευρω­
παϊκής Κοινότητας ως συνόλου. Η κοινωνική Ευρώπη 
δεν θα πρέπει να χάσει αυτό το «στοίχημα». 
5.2. Οι διεργασίες βάθυνσης και πλάτυνσης πρέπει 
να είναι συμπληρωματικές και όχι ανταγωνιστικές. 
Όπως υποστηρίχθηκε προηγουμένως, το πρότυπο 
κοινωνικής αγοράς και το ηθικό πρότυπο της Ευρώπης 
των πολιτών, τα οποία είναι αποφασιστικής σημασίας 
για τη μεγαλύτερη προσέγγιση προς την ένωση, 
αποτελούν επίσης και έναν πρωταρχικής σημασίας 
πόλο έλξης για τις αναδυόμενες δημοκρατίες της 
Ανατολικής Ευρώπης και ένα σταθερό αγκυροβόλιο για 
τις αναπτυσσόμενες σχέσεις με τις χώρες ΕΖΕΣ. 
Ακόμη, η νεόκοπος πολιτιστική αναγγένηση της 
Ανατολικής Ευρώπης και η εκ μέρους της αναζήτηση 
προστατευτικών δημοκρατικών δεσμών και ανανεωμέ­
νων πολιτιστικών και κοινωνικών δεσμών με τη Δυτική 
Ευρώπη, κυρίως δε με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, θα 
έπρεπε να αποτελέσουν πηγή εμπλουτισμού και δρα­
στηριοποίησης προκειμένου για τη διεργασία της 
βάθυνσης την οποία η Κοινότητα θα πρέπει να 
αναπτύξει ώστε να παγιωθεί η κοινωνική και δημοκρα­
τική ενότητα που τόσο είναι απαραίτητη σ' αυτήν την 
κρίσιμη ιστορική συγκυρία. Η κοινοτική δέσμευση 
έναντι της Ανατολικής Ευρώπης πρέπει να αναπτυχθεί 
παράλληλα με τη δέσμευση της ΕΟΚ για την ανάπτυξη 
των σχέσεων Βορρά-Νότου στον κόσμο. 
5.3. Στα πλαίσια αυτά, η κοινωνική πολιτική της 
Κοινότητας έχει να διαδραματίσει έναν αποφασιστικής 
σημασίας ρόλο. Προς τούτο, θα πρέπει να δημιουργη­
θούν προϋποθέσεις για σταθερότερες και σαφέστερες 
σχέσεις απ' ό,τι μέχρι σήμερα. Οι διακυβερνητικές 
διασκέψεις για την αναπροσαρμογή των συνθηκών που 
έχει προγραμματισθεί να αρχίσουν με την ιταλική 
προεδρία το 1990, θα πρέπει ασφαλώς να το λάβουν 
υπόψη, μετά μάλιστα από την ομόφωνη προσέγγιση που 
επιτεύχθηκε στη διάσκεψη κορυφής της Μαδρίτης και 
σύμφωνα με την οποία «στην πορεία οικοδόμησης της 
ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, η κοινωνική πολιτική θα 
πρέπει να έχει το ίδιο βάρος με την οικονομική, και η 
ανάπτυξη τους θα πρέπει να είναι ισόρροπη»(3). Σ' 
αυτήν τη βάση, και σύμφωνα με την επακολουθήσασα 
δήλωση του Προέδρου Delors ότι πρόθεση της Επιτρο­
πής είναι να εκμεταλλευτεί πλήρως όλες τις δυνατότη­
τες που παρέχει η συνθήκη και ιδιαίτερα τα άρθρα 100 Α 
και 118 Α (4) η ΟΚΕ προτείνει εκ νέου (5) ότι: 
— το άρθρο 100 Α θα μπορούσε πράγματι να είναι 
κατάλληλο για την αντιμετώπιση των διασυνορια­
κών προβλημάτων της αγοράς εργασίας που παρε­
μποδίζουν την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς 
(σημείο 2.3.1), 
(3) «Συμπεράσματα» από τη διάσκεψη της Μαδρίτης, της 
26ης και 27ης Ιουνίου 1989, σημείο 2. 
(4) Ομιλία Delors, βλέπε ανωτέρω. 
(5) Βλέπε παρέμβαση του εισηγητή της υποεπιτροπής για τα 
θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα στη σύνοδο ολομέλειας 
της 1ης Φεβρουαρίου 1990. 
Αριθ. C 225/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 10. 9. 90 
— η προσφυγή στο άρθρο 118 Α προϋποθέτει περαιτέ­
ρω διευκρίνιση ως προς τη συνέπεια απέναντι στα 
συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 
Μαδρίτης, 
— είναι αναγκαίο να αντιμετωπισθεί στα πλαίσια της 
διακυβερνητικής διάσκεψης για την αναθεώρηση 
της συνθήκης το ζήτημα της ισορροπίας και της 
ισοδυναμίας του κοινωνικού και του οικονομικού 
πεδίου. 
5.4. Σε μια γνήσια Ευρώπη των πολιτών θα πρέπει να 
δοθεί πιο συγκεκριμένη μορφή παράλληλα με τον υπό 
διαμόρφωση διευρυνόμενο κοινοτικό ορίζοντα. Λαμβά­
νοντας υπόψη το ζωτικής σημασίας ρόλο της Κοινότη­
τας από την άποψη αυτή (σημείο 3.2) και επιπλέον των 
ειδικών μορφών συνεργασίας που σκιαγραφούνται στο 
σημείο 4.1, το 1992 και η αναδυόμενη Ευρώπη χωρίς 
σύνορα προϋποθέτουν επειγόντως: 
— την έγκαιρη υιοθέτηση του σχεδίου οδηγίας για το 
δικαίωμα ψήφου των κοινοτικών υπηκόων στις 
τοπικές εκλογές στα κράτη όπου διαμένουν (·), 
— ένα νομικό πλαίσιο που θα έχει την κοινή αποδοχή 
των κρατών μελών και θα διέπει τη μετανάστευση 
και ελεύθερη κυκλοφορία κατοίκων τρίτων χωρών 
σε ολόκληρη την Κοινότητα, συμπεριλαμβανομέ­
νων των νομάδων οιασδήποτε υπηκοότητας, 
— την εκ μέρους της Κοινότητας, και σε διεθνές 
επίπεδο εκδήλωση της σταθερής της προσκόλλησης 
(·) Έγγρ. COM(88) 371 τελικό της 25ης Ιανουαρίου 1989. 
1. Η πρόταση της Επιτροπής 
1.1. Το 1987 η Επιτροπή είχε προτείνει ενιαίους 
συντελεστές για όλη την Κοινότητα. 
Ενώ για τον ΦΠΑ είχε θεωρηθεί σκόπιμο να προταθεί, 
ως στοιχείο ευκαμψίας, η καθιέρωση ορίων διακύμαν­
σης που θα επέτρεπαν μια διαφορά έξι εκατοστιαίων προς τα βασικά πολιτικά και δημοκρατικά δικαιώμα­
τα, για παράδειγμα την εκ μέρους της Κοινότητας 
προσυπογραφή της ευρωπαϊκής σύμβασης για την 
προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των 
θεμελιωδών ελευθεριών — κατάλληλη προϋπόθεση 
και σημείο συσπείρωσης που διασφαλίζει μελλοντι­
κές προσχωρήσεις, 
— την επικύρωση εκ μέρους όλων των κρατών μελών 
των συμβάσεων και των συστάσεων της ΔΟΕ. 
5.5. Μαζί με όλα αυτά, θα πρέπει να τονιστεί ο ρόλος 
των κοινωνικών εταίρων και των διαφόρων κοινωνικών 
και επαγγελματικών ομάδων που εκπροσωπούνται στην 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Καθώς θα 
εξελίσσονται οι διεργασίες βάθυνσης και πλάτυνσης, 
και θα αναδεικνύονται νέα κοινωνικά και πολιτικά 
βήματα μαζί με νέα ελεύθερα συνδικάτα και καινούριες 
επιχειρηματικές δραστηριότητες, η ευρωπαϊκή ένωση 
θα χρειασθεί πραγματικά ένα κατάλληλο συμβουλευτι­
κό πλαίσιο για τις βαρυσήμαντες μετατροπές των 
οποίων εμείς είμαστε προνομιούχοι μάρτυρες. Είναι 
λοιπόν καιρός η κοινοτική Ευρώπη να προσδιορίσει τη 
θεσμική θέση και το ρόλο της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής. 
Βρυξέλλες, 5 Ιουλίου 1990. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
μονάδων για τον κανονικό συντελεστή και πέντε για το 
μειωμένο, για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης είχε 
επιλεγεί η άκαμπτη οδός: 
«Η ευκαμψία των συντελεστών, που θα μπορούσε 
ενδεχόμενα να επιτραπεί, θα συνδυαζόταν με το 
περιθώριο που παρέχεται στους συντελεστές ΦΠΑ Γνωμοδότηση για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο — Νέα προσέγγιση 
της Επιτροπής στα θέματα των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης» 
(90/C 225/17) 
Στις 22 Ιανουαρίου 1990, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της συνθήκης ΕΟΚ το 
Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο — Νέα προσέγγιση της 
Επιτροπής στα θέματα των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης». 
Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμιδότησή του βάσει της 
έκθεσης του εισηγητή κ. Delia Croce στις 21 Ιουνίου 1990. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε στις 5 Ιουλίου 1990, στη διάρκεια της 
278ης συνόδου ολομέλειας, με μεγάλη πλειοψηφία, επτά ψήφους κατά και τέσσερες αποχές, 
την ακόλουθη γνωμοδότηση: