Γνωμοδότηση για την πρόληψη της τοξικομανίας

(95/C 102/08)

Στις 25 Ιανουαρίου 1994, και σύμφωνα με την τρίτη παράγραφο του άρθρου 23 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να επεξεργασθεί γνωμοδότηση για την πρόληψη της τοξικομανίας.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Δεκεμβρίου 1994 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Guillaume.

Κατά την 322α σύνοδο ολομέλειας της 25ης και 26ης Ιανουαρίου 1995 (συνεδρίαση της 25ης Ιανουαρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με πλειοψηφία, 2 ψήφους κατά και 16 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η διάδοση των ναρκωτικών και των συναφών φαινομένων καθίσταται ολοένα και πιο ανησυχητική.

Ο αριθμός των τοξικομανών σημειώνει συνεχή αύξηση. Βάσει των επίσημων εκτιμήσεων, υπολογίζεται ότι ο αριθμός αυτός κυμαίνεται στο σύνολο των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 1,5 και 2 εκατομμυρίων. Επιπλέον, υπάρχει η υπόνοια ότι η εκτίμηση αυτή είναι αρκετά ελλιπής. Αυξάνεται ο αριθμός πρώτης επαφής με τα ναρκωτικά που προφανώς αφορά κυρίως τους νέους και, σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό, τα νεαρότατα άτομα. Σε τρισήμισυ εκατομμύρια νέων της Ευρώπης κάτω των 18 ετών (εκ των οποίων 500 χιλιάδες κάτω των 16 ετών) έχουν ήδη προσφερθεί ναρκωτικά. Αυξάνεται ο αριθμός κρουσμάτων του AIDS που συνδέονται με την κατανάλωση ναρκωτικών. Άνω του ημίσεως των ατόμων που πάσχουν από AIDS είναι τοξικομανείς. Επιδεινώνεται το πρόβλημα της τοξικομανίας στα πειθαρχικά ιδρύματα, στα οποία σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις το ποσοστό των τοξικομανών υπερβαίνει το 30 % του πληθυσμού των φυλακών.

1.2. Παρόλες τις προσπάθειες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν διάφορες πολιτικές για την καταπολέμηση της παράνομης παραγωγής, πώλησης και προσφοράς όλων των ναρκωτικών, και τη διάθεση τεράστιων πόρων, οι πολιτικές αυτές δεν είχαν μέχρι στιγμής το επιθυμητό αποτέλεσμα. Το πρόβλημα της τοξικομανίας αποτελεί μία μεγάλη και συνεχώς αυξανόμενη απειλή για την κοινωνία μας. Λόγω της μυστικότητας που περιβάλλει τη χρήση των ναρκωτικών, η διερεύνηση του προβλήματος και της έκτασής του είναι δύσκολη, πράγμα που επιτείνεται από την έλλειψη αξιόπιστων στατιστικών στοιχείων. Μία περαιτέρω περιπλοκή που μας εμποδίζει να σχηματίσουμε καθαρή εικόνα, είναι η ποικιλία των ορισμών και των νοοτροπιών των κρατών μελών.

1.2.1. Παρά τις σημαντικές κατασχέσεις όλων των παράνομων ναρκωτικών και παρά κάποιες επιτυχίες στην έρευνα και στη θεραπεία της τοξικομανίας, η προσφορά παράνομων ναρκωτικών αυξάνει διαρκώς στους δρόμους της Ευρώπης.

Πληθαίνουν οι σαρωτικές συνέπειες από τις διασυνδέσεις μεταξύ του φαινομένου των ναρκωτικών και της εγκληματικότητας, τόσο με τη μορφή της « μικροεγκληματικότητας » στην οποία οδηγεί η ανάγκη των τοξικομανών να εξεύρουν τα απαραίτητα μέσα για την απόκτησή τους, όσο και με τη μορφή άμεσων δεσμών μεταξύ ανεπίσημης εμπορίας των ναρκωτικών και άλλων οργανωμένων μορφών εγκληματικότητας. Αποτέλεσμα είναι να διαταράσσεται ολοένα και περισσότερο η πολιτική ζωή και να υποσκάπτονται τα θεμέλιά της.

1.2.2. Οι κυβερνητικές πολιτικές εστιάζονται μέχρι στιγμής κατά κύριο λόγο στη μία πλευρά της παράνομης αγοράς ναρκωτικών, την προσφορά. Είναι ευρέως παραδεκτό σήμερα, ωστόσο, ότι η καταστολή και τα μέτρα που σχετίζονται με την προσφορά δεν φθάνουν για να λύσουν το πρόβλημα της τοξικομανίας.

1.2.3. Το πρόβλημα των ναρκωτικών είναι πολύπλευρο και αφορά όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Με την ορθή κατανομή των πόρων, πρέπει κανονικά να είναι δυνατή η στροφή των τοξικομανών στη θεραπεία, ο περιορισμός της εξάπλωσης των προβλημάτων υγείας που προκύπτουν από τις ενέσεις, η άρση των κινήτρων των διακινητών και η μείωση του αριθμού των εγκλημάτων που σχετίζονται με την απόκτηση των ναρκωτικών. Στο στενότερο πλαίσιο μιας στρατηγικής για τη μείωση των ζημιών και των κινδύνων με στόχο την μεταβολή της συμπεριφοράς των καταναλωτών κατά τρόπο ώστε να αποφεύγονται οι σημαντικότεροι κίνδυνοι, πρέπει να μελετηθεί το ζήτημα της ανάπτυξης προγραμμάτων ελεγχόμενης χορήγησης των σκληρών ναρκωτικών υπό την εποπτεία ενός θεσμοθετημένου προγράμματος ιατρικής παρακολούθησης. Είναι ευρέως παραδεκτό σήμερα ότι απαιτείται επειγόντως μια συντονισμένη και ολοκληρωμένη πολιτική με την οποία να αντιμετωπίζεται τόσο η προσφορά όσο και η ζήτηση.

1.3. Συνειδητοποιείται ολοένα και περισσότερο το γεγονός ότι η χρήση παράνομων ναρκωτικών στην Ευρώπη, ιδίως μεταξύ των νέων, φέρνει στο φως ένα κοινωνικό πρόβλημα που αποκτά όλο και σοβαρότερες διαστάσεις. Το κόστος για το άτομο και την κοινωνία είναι υψηλό και, εκτός από το διαρκώς αυξανόμενο βάρος της εγκληματικότητας που σχετίζεται με τα ναρκωτικά, αφορά την υγεία, το περιβάλλον και την κοινωνική και ηθική ευημερία. Η ελάφρυνση αυτού του κόστους είναι μια κοινή πρόκληση για την ευρωπαϊκή κοινωνία, που απαιτεί συντονισμένη προληπτική δράση τόσο στο κοινοτικό όσο και στο εθνικό επίπεδο.

1.4. Η συζήτηση του προβλήματος, η οποία είναι δυναμική και εξελισσόμενη, είναι σύνθετη και περιπλέκεται ακόμα περισσότερο εξαιτίας των πολλών και διιστάμενων απόψεων. Το φάσμα των προτεινόμενων λύσεων περιλαμβάνει πολιτιστικές, εκπαιδευτικές, κοινωνικο-ψυχολογικές, κοινωνιολογικές, κοινωνικο-εγκληματολογικές, νομοθετικές και ιατρικές προτάσεις. Αν και απαιτείται μια προσέγγιση ευέλικτη, η συντριπτική πλειοψηφία της διεθνούς κοινότητας σήμερα τάσσεται κατά της χαλάρωσης του ελέγχου των ναρκωτικών, άποψη που υποστηρίζεται ένθερμα και από την Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά.

1.5. Οι μέχρι στιγμής ενέργειες της ΕΚ/ΕΕ για την καταπολέμηση του προβλήματος των ναρκωτικών, τόσο από άποψη συντονισμένης καταστολής όσο και από άποψη πολιτικών παρακολούθησης του προβλήματος (), περιλαμβάνουν :

- τη σύσταση, το 1989, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Καταπολέμηση των Ναρκωτικών (CELAD), στην οποία συμμετέχουν Εθνικοί Συντονιστές Ναρκωτικών από όλα τα κράτη μέλη και την Επιτροπή 7

- την κύρωση από την ΕΚ της Σύμβασης του 1988 των Ηνωμένων Εθνών κατά της παράνομης εμπορίας ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών 7

- την οδηγία ΕΚ για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες 7

- τον κανονισμό για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας () 7

- μια ποικιλία ενεργειών με την υποστήριξη της Επιτροπής στον τομέα της πρόληψης της τοξικομανίας που περιλαμβάνουν αρκετά πρότυπα προγράμματα 7

- το κοινοτικό πρόγραμμα συνεργασίας Βορρά-Νότου, με το οποίο υποστηρίζονται εναλλακτικά αναπτυξιακά έργα και χορηγούνται εμπορικές προτιμήσεις σε περιοχές όπου υπάρχει παράνομη καλλιέργεια οπίου, κόκας και καννάβεως 7

- συνεργασία της ΕΕ με χώρες (διαμετακόμισης) της Ανατολικής Ευρώπης σχετικά με τη διεθνή διακίνηση ναρκωτικών.

1.6. Αν και η ΟΚΕ είναι υπέρ των πολιτικών καταστολής, που αποσκοπούν στο συντονισμό της δίωξης των ενεχομένων στην παραγωγή, τη διακίνηση και την προσφορά παράνομων ναρκωτικών, φρονεί εντούτοις ότι πρέπει να δοθεί ίση έμφαση στην προώθηση πολιτικών για τη « μείωση της ζήτησης ». Οι πολιτικές αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν :

- επαρκώς χρηματοδοτούμενα προγράμματα θεραπείας, επανένταξης και εκπαίδευσης για άτομα επιρρεπή στην κατανάλωση παράνομων ναρκωτικών 7

- προγράμματα εκπαίδευσης και πρόληψης για τις ομάδες που είναι ευπρόσβλητες στον κίνδυνο της κατανάλωσης παράνομων ναρκωτικών.

1.6.1. Με δεδομένο ότι η χρήση και η κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών αποτελεί σοβαρή απειλή για τη νεολαία της Ευρώπης και, ιδιαίτερα, την ηλικιακή ομάδα της μέσης εκπαίδευσης, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να ενταχθούν μακροπρόθεσμες πολιτικές μείωσης της ζήτησης και πρόληψης μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα. Με σεβασμό στην εκπαιδευτική πολιτική κάθε μέλους κράτους είναι δυνατόν να υπάρξει μια πανευρωπαϊκή προσπάθεια αναγέννησης του ευρωπαϊκού σχολείου. Τα σχολεία της Ευρώπης μπορούν να αποτελέσουν τον κύριο συντελεστή της προληπτικής πολιτικής στην καταπολέμηση των ναρκωτικών. Απαιτούνται προγράμματα εκπαίδευσης εκπαιδευτικών με στόχο να συνδεθεί το ευρωπαϊκό σχολείο και η διαδικασία της μάθησης με την αγάπη για τη γνώση, τον άνθρωπο και τη ζωή.

1.7. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος προς το συντονισμό των στρατηγικών για τη μείωση τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης :

- τον Ιούνιο 1990, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλλει τακτικά στο Συμβούλιο και τους Υπουργούς Υγείας έκθεση για τη μείωση της ζήτησης ναρκωτικών στα κράτη μέλη 7

- το Νοέμβριο 1990, η Επιτροπή διαβίβασε την πρώτη της έκθεση, με τα εξής συμπεράσματα των κρατών μελών :

« ...Οι προσεγγίσεις της μείωσης της ζήτησης ναρκωτικών αναπτύσσονται συνεχώς και συχνά με ταχύ ρυθμό στα κράτη μέλη 7 επιπλέον, διερευνάται μεγάλη ποικιλία προσεγγίσεων. Τα κράτη μέλη θεωρούν σημαντική τη θέσπιση και τη βελτίωση προγραμμάτων αξιολόγησης του προβλήματος. Τονίζουν τη σημασία ενός ευρύτερου πλαισίου προληπτικών μέτρων για την αντιμετώπιση των πολιτιστικών, ιατρικών και κοινωνικών προβλημάτων και την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του προβλήματος της τοξικομανίας η οποία να καλύπτει ποικίλα περιβάλλοντα... »

- το Δεκέμβριο 1990, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Καταπολέμηση των Ναρκωτικών, το οποίο αναπροσαρμόσθηκε σύμφωνα με τα νέα δεδομένα το 1992 στο Εδιμβούργο 7

- από το 1991, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμμετέχει στη στρατηγική της « Ομάδας Pompidou » του Συμβουλίου της Ευρώπης για τον έλεγχο των ναρκωτικών 7

- το 1992, η Επιτροπή δημοσίευσε τη δέυτερη έκθεσή της για τη μείωση της ζήτησης ναρκωτικών () 7

- το Νοέμβριο 1993, η Επιτροπή προσδιόρισε την τοξικομανία ως κατά προτεραιότητα τομέα στον οποίο πρέπει να αναληφθούν κοινοτικές ενέργειες υπέρ της δημόσιας υγείας, στο πλαίσιο των νέων δυνατοτήτων που παρέχει το άρθρο 129 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση () 7

- τον Ιούνιο 1994, η Επιτροπή υιοθέτησε ανακοίνωση και σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (COM(94) 223 τελικό) 7

- νέες δυνατότητες με πρωτοβουλία είτε της Επιτροπής είτε των κρατών μελών παρέχει επίσης, ο τίτλος VI, άρθρο Κ.1, παράγραφος 4, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου προβλέπεται η « συνεργασία στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων » για την « καταπολέμηση της τοξικομανίας » 7

- τον Ιούνιο 1994, η Επιτροπή υιοθέτησε « σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (1995-1999) » ().

1.7.1. Αυτό το σχέδιο συνολικής δράσης αποτελεί μια καίρια και ευπρόσδεκτη ανακοίνωση, με την οποία επιδιώκεται η αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων που προσφέρει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκτός από το συντονισμό εντός και μεταξύ των κρατών μελών, προσδιορίζονται και τρεις κύριες « δράσεις » πανευρωπαϊκού επιπέδου :

- Μείωση της ζήτησης

- Μείωση της παράνομης διακίνησης

- Ενέργειες σε διεθνές επίπεδο

- Κοινή εξωτερική πολιτική και κοινή πολιτική ασφάλειας.

1.8. Όσον αφορά τη μείωση της ζήτησης, μελετάται η θέσπιση προληπτικών μέτρων για την προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής επανένταξης των τοξικομανών και ιδιαιτέρων μέτρων για τις ομάδες υψηλού κινδύνου. Χρειάζεται επειγόντως να ενθαρρυνθεί η συνεργασία όλων των ενεχόμενων φορέων - ιατρικών, κοινωνικών και καταστολής. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει, επίσης, ότι οι περιβαλλοντικοί, κοινωνικο-οικονομικοί και πολιτιστικοί παράγοντες διαδραματίζουν όλοι τους κρίσιμο ρόλο στην καταπολέμηση των ναρκωτικών.

1.8.1. Παρά το γεγονός ότι έχει κατ`επανάληψη επισημανθεί η σημασία του πολιτιστικού παράγοντα για την αποτελεσματική καταπολέμηση των ναρκωτικών, δεν έχει μέχρι σήμερα καταστεί δυνατόν να διαμορφωθούν συγκεκριμένες προτάσεις πολιτιστικής δράσης. Αυτό το σημαντικό κενό πρέπει γρήγορα να καλυφθεί.

1.9. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας της 24ης-25ης Ιουνίου 1994 () σημείωσε « με ικανοποίηση την πρόοδο που έχει συντελεσθεί όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου των κατά προτεραιότητα ενεργειών της που είχε καταρτισθεί στις Βρυξέλλες το Δεκέμβριο 1993, συμπεριλαμβανομένης της υποβολής από την Επιτροπή νέου σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, το οποίο προτείνει ένα σημαντικό νέο πλαίσιο για την πρόληψη της τοξικομανίας, τη μείωση της διακίνησης ναρκωτικών και τη δράση σε διεθνές επίπεδο ». Αυτό το έργο επεσπεύσθη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Έσσης, όπου ελήφθησαν συγκεκριμένα μέτρα σε όλους τους τομείς που καλύπτει το πρόγραμμα δράσης (Europol, συνολική στρατηγική για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, κοινός κατάλογος για θεωρήσεις εισόδου (βίζα), δικαστική συνεργασία, άσυλο, συντονισμό με την κοινή εξωτερική πολιτική και την κοινή πολιτική ασφαλείας).

1.10. Ενώ η έκταση του προβλήματος επιβάλλει μία προληπτική πολιτική πανευρωπαϊκού επιπέδου, είναι επίσης ανάγκη να αλλάξουν οι νοοτροπίες. Γι`αυτό καθίσταται απαραίτητη ως μία από τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως και όλων των μεγάλων κρατών, η αναχαίτιση της κατάστασης αυτής - που πλησιάζει τα όρια της εκτάκτου ανάγκης - η οποία επιδρώντας επί των ίδιων των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και νομοθετικών βάσεων της κοινωνίας αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερη απειλή. Αλλά δεν πρόκειται εδώ απλά και μόνο για πρόβλημα που θα μπορούσε να επιλυθεί με την εντατικοποίηση των σχετικών προσπαθειών από πλευράς κυβερνήσεων. Χρειάζεται επίσης να εκτιμηθεί μετά μεγίστης προσοχής εάν και ποιές τροποποιήσεις είναι σκόπιμο να επέλθουν στις στρατηγικές που έχουν εφαρμοσθεί έως σήμερα. Στο μέτωπο της καταπολέμησης των ναρκωτικών, όπως και σε κάθε σύγκρουση, βασικός όρος επιτυχίας δεν είναι η αυστηρότητα και η ακρίβεια των τακτικών και στρατηγικών σχεδίων αλλά η συμμόρφωση αυτών προς τις δεδομένες περιστάσεις και εμπειρίες.

1.10.1. Πράγματι μπροστά στην επισώρευση των στοιχείων τα οποία αποδεικνύουν πόσο ακατάλληλες είναι οι στρατηγικές που βασίζονται στη λήψη κατασταλτικών μέτρων θεωρήθηκε αναγκαίο, προπαντός κατά τα τελευταία χρόνια, να αμβλυνθεί κάπως στο επίπεδο της νομοθεσίας και ακόμη περισσότερο της πρακτικής, η αυστηρότητα των κυρώσεων έναντι των τοξικομανών. Για το λόγο αυτό ορισμένες χώρες επιχειρούν σήμερα διάφορα ανοίγματα με σκοπό την μείωση των επιβλαβών αποτελεσμάτων και των κινδύνων που συνεπάγεται η χρήση των ναρκωτικών.

1.10.2. Η συζήτηση για τα ναρκωτικά είναι στις μέρες μας το θέμα που αναμοχλεύει τα μεγαλύτερα πάθη και τις περισσότερες προκαταλήψεις. Και όντως, δεν φαίνεται να γίνεται εντελώς αντιληπτό ότι πρόκειται για ένα ζήτημα για το οποίο είναι αντικειμενικώς εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν βεβαιότητες και ως προς το οποίο, λόγω της εξαιρετικής σοβαρότητας του φαινομένου, είναι κατά μείζονα λόγο ανάγκη να αποφεύγονται οι δογματισμοί και κάθε είδους προκατάληψη. Παρά τις πολυάριθμες πρωτοβουλίες, μελέτης και έρευνας, οι γνώσεις μας γύρω από τη φαινομενολογία των ναρκωτικών παραμένουν ασαφείς και ελλιπείς : τούτο οφείλεται σε διάφορους λόγους και ειδικότερα στο σημαντικό εμπόδιο που αποτελεί η παράνομη χρήση των ναρκωτικών για τη συλλογή αξιόπιστων στοιχείων. Από την άλλη πλευρά, σημαντικές πτυχές του φαινομένου αυτού, τελούν υπό συνεχή εξέλιξη.

1.10.3. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι θα πρέπει και να πάψουμε να διενεργούμε εμπεριστατωμένο, συστηματικό και συνεχή έλεγχο των στρατηγικών ούτε και να παραιτηθούμε από την προσπάθεια προσαρμογής των δράσεων που αναλαμβάνουμε σύμφωνα με κριτήρια αυστηρού πραγματισμού.

1.10.4. Κανένα κράτος μέλος δεν πρέπει να διακινδυνεύσει να θεωρηθεί « παράδεισος των ναρκωτικών » λόγω της καινοτόμου του δράσης. Καμιά συγκεκριμένη περιφέρεια, πόλη, τοπική κοινότητα ή τοπικό σχολείο δεν πρέπει να ανησυχεί για τη « φήμη » του, επειδή επιθυμεί να υποστηρίξει μια ενεργό πολιτική για την πρόληψη της τοξικομανίας. Μία συντονισμένη προληπτική προσέγγιση θα βοηθούσε να έρθει το πρόβλημα στην επιφάνεια, να αναγνωρίσουν οι πολίτες κάθε δήμου και κοινότητας τις ατομικές και τις συλλογικές τους ευθύνες. Μια ανοιχτή, συντονισμένη προσέγγιση θα βοηθούσε την ευρωπαϊκή κοινωνία στο σύνολό της να αναγνωρίσει και να καταλάβει τους λόγους που οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι νέοι, στρέφονται στα ναρκωτικά. Θα άνοιγε το δρόμο για μια ειλικρινή, τεκμηριωμένη και ενημερωτική προληπτική πολιτική με την οποία οι δυνητικοί χρήστες ναρκωτικών και οι ευάλωτες « ομάδες-στόχος » θα μπορούν να ταυτιστούν.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1.

Η ανάγκη για μια συντονισμένη πολιτική

Η ΟΚΕ επικροτεί τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλονται σε όλη την Ευρώπη υπό μορφήν εκστρατειών ευαισθητοποίησης, δράσεων για τη μείωση των επιβλαβών συνεπειών, υπηρεσιών θεραπείας και επανένταξης. Είναι προφανές, ωστόσο, ότι πολλές από αυτές τις προσπάθειες γίνονται ανεξάρτητα και χωρίς συντονισμό μεταξύ τους, χωρίς ολοκληρωμένη και συστηματική πολιτική στρατηγική και συχνά σε αποσπασματική και αυθόρμητη βάση :

- οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης, για παράδειγμα, είναι συνήθως εθνικές εκστρατείες που αναλαμβάνονται από τα μέσα ενημέρωσης, χωρίς να δίδεται συστηματική συνέχεια σε τοπικό επίπεδο όσον αφορά τις δομές και την παρακολούθηση και χωρίς κανονική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους 7

- το ενημερωτικό υλικό που διανέμεται στα δημοτικά σχολεία δεν φαίνεται να συνδέεται με συγκεκριμένα προγράμματα που να περιλαμβάνουν και τους γονείς ή τους φορείς ψυχολογικής υποστήριξης, όπως οι « τηλεφωνικές γραμμές SOS » 7

- ο συντονισμός μεταξύ εθνικών αρχών, ιατρικών οργανισμών και μη κυβερνητικών οργανισμών δεν φαίνεται αρκετά συγκροτημένος 7

- τα προγράμματα στο χώρο εργασίας υποχρησιμοποιούνται, είναι δε απαραίτητο να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην επανένταξη στην κοινωνία και την εργασία, μεταξύ άλλων με πειραματισμούς σε νέα μέσα διαχείρισης των τομέων της αγοράς εργασίας που μειονεκτούν από κοινωνική άποψη 7

- οι αστυνομικές μονάδες που ασχολούνται με την πρόληψη των ναρκωτικών δεν φαίνεται να διαθέτουν τους απαιτούμενους πόρους και τον απαιτούμενο συντονισμό 7

- ο συντονισμός μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης σχετικά με την πρόληψη της τοξικομανίας τις περισσότερες φορές περιορίζεται στις ειδικές υπηρεσίες και θα βελτιωνόταν με μια γενική κοινωνική στρατηγική.

2.1.1. Οι οποιεσδήποτε καμπάνιες κοινωνικής επαγρύπνησης ή ευαισθητοποίησης, ο λεγόμενος αγώνας εναντίον της χρήσης και της κατάχρησης των ναρκωτικών, δεν πρέπει να καταλήγει σε έμμεση αρνητική προβολή και διαφήμιση των ναρκωτικών. Πολλές καμπάνιες καταλήγουν να αποτελούν διαφήμιση του « απαγορευμένου καρπού » με όλες τις αρνητικές συνέπειες που ένα τέτοιο αποτέλεσμα συνεπάγεται. Επιβάλλεται να διευκρινισθεί σε όλα τα αναγκαία επίπεδα : ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο, η ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στην κοινωνική ευαισθητοποίηση, την ενημέρωση και την έμμεση προβολή ή την αρνητική διαφήμιση των ναρκωτικών.

2.2.

Ομάδες συντονισμού

Η ΟΚΕ φρονεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια πολύ πιο σαφή πολιτική, που θα την έφερνε πιο « κοντά » στους πολλούς πολίτες και φορείς που ασχολούνται με την πρόληψη της τοξικομανίας. Σεβόμενη την επικουρικότητα, παροτρύνει τα κράτη μέλη να προωθήσουν τη σύσταση συγκρίσιμων ομάδων συντονισμού, για να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του διαδεδομένου και επείγοντος αυτού προβλήματος.

2.2.1. Απαιτείται προσπάθεια για αποδοτική και αποτελεσματική χρησιμοποίηση των πόρων που δαπανώνται για την αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών. Αντί της δημιουργίας νέων πανευρωπαϊκών μηχανισμών επαγγελματιών της καταπολέμησης των ναρκωτικών, η ΟΚΕ προτείνει τον συντονισμό των προσπαθειών υφισταμένων φορέων με πανευρωπαϊκή δικτύωση.

2.2.2. Στο τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο, χρειάζεται να δημιουργηθούν ολοκληρωμένα δίκτυα, με βάση τις ομάδες συντονισμού, που θα περιλαμβάνουν :

- τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης,

- προσωπικό ειδικά καταρτισμένο για την πρόληψη της τοξικομανίας (κοινωνικοί λειτουργοί, εκπαιδευτικοί, επικεφαλής οργανώσεων νέων κ.λ.π.),

- ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό που εργάζεται σε κέντρα θεραπείας και επανένταξης,

- αστυνομικούς από επαρκώς χρηματοδοτούμενες μονάδες πρόληψης της τοξικομανίας που ασχολούνται με τη μείωση της ζήτησης,

- εκπαιδευτικούς και διευθυντές σχολείων, οι οποίοι πρέπει να βοηθηθούν να συνειδητοποιήσουν την ευθύνη τους, όχι μόνο με περιστασιακά σεμινάρια και με την ανάθεση της διανομής του ενημερωτικού υλικού, αλλά και με την κατάλληλη κατάρτιση και την υποστήριξη των αρχών και των γονέων, διότι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, εκεί όπου τα παιδιά « γίνονται στόχος »,

- εργοδότες, οργανισμούς απασχόλησης και όλους όσους ασχολούνται με την προώθηση της απασχόλησης και την επαγγελματική κατάρτιση,

- γονείς, οι οποίοι πρέπει να ενημερωθούν από τις τοπικές και τις σχολικές αρχές για τα προβλήματα διακίνησης ναρκωτικών στα σχολεία και για το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι ίδιοι στον εντοπισμό και την καταπολέμησή τους,

- οικογενειακές οργανώσεις, ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης, εθελοντικούς φορείς, και άλλους ειδικευμένους μη κυβερνητικούς οργανισμούς, όπως π.χ. θεραπευτικές κοινότητες και οι φορείς προγραμμάτων για την αποκατάσταση των τοξικομανών χωρίς διαμονή τους σε ίδρυμα, που θα μπορούσαν να αναλάβουν την πρόληψη της τοξικομανίας ή που έχουν ήδη ενεργό δράση στον τομέα αυτό,

- τον τοπικό τύπο και τα δίκτυα ραδιοφωνίας και τηλεόρασης, τα οποία πρέπει να συμμετέχουν συστηματικά στις εκστρατείες ευαισθητοποίησης,

- το συντονισμό υγειονομικών υπηρεσιών, οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, οργανισμών απασχόλησης κοινωνικών εταίρων και εθελοντικών οργανώσεων για τον έλεγχο του φαινομένου και την επανένταξη στην κοινωνία και την εργασία.

2.2.3. Στο εθνικό επίπεδο, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να μελετήσουν τη σύσταση κέντρων συντονισμού, που θα είναι υπεύθυνα για την εποπτεία των τοπικών και των περιφερειακών ομάδων συντονισμού, παρέχοντας ιδιαίτερη υποστήριξη όπου χρειάζεται και εξασφαλίζοντας την ανταλλαγή πληροφοριών και μια συγκροτημένη απάντηση στο πρόβλημα της τοξικομανίας. Αναλυτικότερα, τα κέντρα αυτά θα μπορούσαν :

- να βοηθούν στο συντονισμό των εκστρατειών ευαισθητοποίησης,

- να προωθούν τη δικτύωση σε εθνικό επίπεδο,

- να παρακολουθούν και να αξιολογούν τα καινοτόμα προγράμματα (κέντρα διανομής μεθαδόνης, προγράμματα ιατρικής περίθαλψης, προγράμματα ανταλλαγής βελονών, ιατρικά ελεγχόμενες κινητές ομάδες αντιμετώπισης της τοξικομανίας και κέντρα ψυχολογικής υποστήριξης.

2.2.3.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής για την σημασία που μπορεί να έχει η προώθηση θετικών προτύπων αναφοράς στην πρόληψη της τοξικομανίας. Δεν μπορούμε, πράγματι, να αγνοήσουμε το γεγονός ότι συνδαυλιζόμενος με σύντονες και δυναμικές προσπάθειες από όλα τα μέσα μαζικής επικοινωνίας ο απόλυτος σχεδόν δεσποτισμός των προτύπων ζωής που εμπέονται από τη λατρεία του μαχητικού πνεύματος και της δια παντός μέσου επιτυχίας, αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν, κυρίως στους νέους, στη δημιουργία ψυχολογικών προϋποθέσεων που ευνοούν την αναζήτηση διαφυγής μέσω των ναρκωτικών.

2.2.3.2. Η ΟΚΕ, έχοντας πλήρη συνείδηση του πόσο δύσκολο είναι να μετριασθεί ο δεσποτισμός, υπογραμμίζει τη σκοπιμότητα ανάπτυξης πολιτικών που να επιδιώκουν την ανεύρεση καλύτερων τρόπων επιβεβαίωσης της προσωπικότητας. Και τούτο μέσω δράσεων σε διάφορα επίπεδα : αρχής γενομένης από τις ενδεδειγμένες κατευθύνσεις που αφορούν το σύστημα της σχολικής εκπαίδευσης έως τη συστηματική χρησιμοποίηση - ακόμα και με έξυπνη εκμετάλλευση της διαφήμισης - των μέσων μαζικής επικοινωνίας - εναλλακτικές κατευθύνσεις αξιών, νοοτροπιών, αναγκών και τρόπων ζωής.

2.2.3.3. Οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί φορείς έρευνας, συγκέντρωσης και μετάδοσης πληροφοριών αξιολόγησης προγραμμάτων πρέπει να λειτουργούν ως μηχανισμοί υποστήριξης των κοινωνικών φορέων στη δράση τους. Οι ομάδες συντονισμού σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει, αφενός μεν, να συντονίζουν τη δράση των κοινωνικών φορέων, αφετέρου δε, να φροντίζουν για την έγκαιρη συγκέντρωση και μετάδοση πληροφοριών από το επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο επίπεδο των κρατών μελών.

2.2.4. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ως ενδεχόμενο οι εξής ενέργειες :

- συμπλήρωση της ομάδας εθνικών συντονιστών από διεπιστημονική ομάδα στην οποία θα εκπροσωπούνται και οι « τρεις πυλώνες » της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

- σύσταση Μόνιμης Επιτροπής της ΕΕ για την Πρόληψη της Τοξικομανίας, η οποία θα αποτελείται από επαγγελματίες συμβούλους (στους οποίους θα περιλαμβάνονται εκπρόσωποι των υγειονομικών, εκπαιδευτικών, αστυνομικών και ακαδημαϊκών ομάδων συμφερόντων) του Επιτρόπου Κοινωνικών Υποθέσεων σχετικά με όλες τις πτυχές της τοξικομανίας στην Ευρώπη και τη βέλτιστη προληπτική πρακτική 7

- ενεργό εφαρμογή του άρθρου 129, που ενθαρρύνει τη « συνεργασία » και το « συντονισμό » των κρατών μελών σε θέματα δημόσιας υγείας, « συμπεριλαμβανομένης της τοξικομανίας », και υποστηρίζει το δικαίωμα πρωτοβουλίας της Επιτροπής στον εν λόγω τομέα 7

- επέκταση ως το 1996 της « συνεργασίας » και του « συντονισμού », καθώς και του δικαιώματος πρωτοβουλίας της Επιτροπής στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση της τοξικομανίας και της εξάρτησης από τα ναρκωτικά 7

- στήριξη των προσπαθειών της Επιτροπής να αναλάβει περισσότερο ενεργό ρόλο, βάσει των δυνατοτήτων που της παρέχει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και να προωθήσει, να δημοσιεύσει και να θέσει σε κυκλοφορία σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενημερωτικό υλικό σχετικά με τη βέλτιστη πρακτική και να στηρίξει θεσμοθετημένους και εθελοντικούς φορείς του τομέα 7

- διοργάνωση και άλλων Εβδομάδων για την Πρόληψη της Τοξικομανίας, καθώς και ενός μείζονος ευρωπαϊκού σεμιναρίου, με απώτερο σκοπό τη σύσταση ταμείου της Επιτροπής με σκοπό την εξέταση επί μονίμου βάσεως της σκοπιμότητας παροχής επιχορηγήσεων σε σχετικές πρωτοβουλίες 7

- πρωτοβουλίες εκπαίδευσης και κατάρτισης σχετικά με την πρόληψη της τοξικομανίας με κοινοτική χρηματοδότηση (κατάρτιση των εκπαιδευτικών, κατάρτιση και συμμετοχή της αστυνομίας, προγράμματα κατάρτισης και προσδιορισμός των καθηκόντων των ειδικών που ασχολούνται με την πρόληψη της τοξικομανίας και των « συντονιστών ») 7

- ταχεία εφαρμογή των συγκεκριμένων προτάσεων του « σχεδίου δράσης » της Επιτροπής για την κατάρτιση και τις ανταλλαγές ειδικών, τη συμπλήρωση και την προσαρμογή των υφιστάμενων προγραμμάτων στα σημερινά δεδομένα και τη διευκόλυνση των μέτρων κατάρτισης τα οποία θα επιλέγονται για το δυνητικά « πολλαπλασιαστικό » τους αποτέλεσμα 7

- κοινοτικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης και δικτύωση που θα βασίζονται σε διεθνικές εταιρικές σχέσεις, με την ανάπτυξη των « διεπιστημονικών ανταλλαγών » και του « ευρωπαϊκού forum ανταλλαγών και συνεργασίας μεταξύ των πόλεων », που προτείνονται στο σχέδιο δράσης της Επιτροπής 7

- προώθηση μιας επιλογής διεθνικών πρότυπων σχεδίων με κοινοτική χρηματοδότηση στις περιοχές-στόχο, τα οποία θα βοηθήσουν στη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου συντονισμού (όπως επισημαίνεται και στο σημείο 2.1 ανωτέρω), που θα αποσκοπεί στον προσδιορισμό και τη σύγκριση των βέλτιστων πρακτικών ιατρικής και ψυχολογικής θεραπείας, την πρωτογενή πρόληψη και τη μείωση των επιβλαβών συνεπειών και θα περιλαμβάνει ανταλλαγές των ενεργών μελών κάθε ομάδας.

2.3. Αναγνωρίζεται πλέον ευρέως ότι το πρόβλημα της τοξικομανίας και της εξάρτησης από παράνομα ναρκωτικά είναι κοινό σε όλα τα κράτη μέλη. Απαιτεί ένα δυναμικό πλαίσιο ευρωπαϊκής προληπτικής πολιτικής, το οποίο θα υποστηρίζεται από τα συγκεκριμένα μέτρα που αντιμετωπίζει ως ενδεχόμενο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Οι νέες διατάξεις της Συνθήκης αφήνουν περιθώρια για μία συντονισμένη και ολοκληρωμένη στρατηγική προσέγγιση, απαραίτητη για τη μείωση τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσέγγιση αυτή και προτρέπει την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειές της για την υλοποίηση των κοινοτικών προτάσεων και τη στήριξη των ενεργειών των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 25 Ιανουαρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Βλ. ομιλία του Επιτρόπου Flynn στην Ειδική Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά, Νέα Υόρκη, 26 Οκτωβρίου 1993.

() Κανονισμός (ΕΟΚ) του Συμβουλίου αριθ. 302/93, 8. 2. 1993, ΕΕ αριθ. L 36 της 12. 2. 1993, ΕΕ αριθ. C 223 της 31. 8. 1992.

() Έγγρ. SEC(92) 75 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 388 της 31. 12. 1994.

() Έγγρ. COM(94) 234 τελικό.

() Συμπεράσματα της Προεδρίας SN 150/94, σημείο ΙΙΙ, παράγραφος 2.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία, η οποία υπερψηφίστηκε από το ένα τέταρτο τουλάχιστον των ψηφισάντων, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων :

Παράγραφος 1.9

Να διαγραφεί η πρώτη περίοδος : « Ενώ η έκταση ... νοοτροπίες » και να αντικατασταθεί με τα εξής :

« Λαμβανομένης υπόψη της μεγάλης απόστασης μεταξύ στόχων και αποτελεσμάτων της καταπολέμησης των ναρκωτικών πρέπει να εξετασθεί κατά πόσο είναι σκόπιμο να διενεργηθεί μια εμπεριστατωμένη ανασκόπηση των πολιτικών που ακολουθήθηκαν έως σήμερα προκειμένου ειδικότερα να αξιολογηθούν καλύτερα οι ενδεχόμενες υποθέσεις εναλλακτικών προτύπων ρύθμισης σκοπός των οποίων είναι να καταστούν ελέγξιμες οι διαστάσεις του φαινομένου των ναρκωτικών και να μειωθούν όσο το δυνατό περισσότερο τόσο οι υγειονομικές βλάβες που συνεπάγεται η χρήση των ναρκωτικών για τους τοξικομανείς, όσο και το σύνολο του οικονομικού κόστους, των κοινωνικών αρνητικών επιπτώσεων και των πολιτικών κινδύνων που συνεπάγονται για την κοινωνία οι διάφορες επιπλοκές του φαινομένου. Πιο συγκεκριμένα, πρέπει να μελετηθούν σε βάθος οι αξιολογήσεις σχετικά με τις δυνατότητες και τις αντενδείξεις των μορφών βαθμιαίου χειρισμού της αγοράς ελαφρών και σκληρών ναρκωτικών.

Μια προληπτική πολιτική πανευρωπαϊκού επιπέδου - η οποία τονίζεται εδώ ότι είναι απαραίτητη - πρέπει να συνοδευθεί και από μια αλλαγή της νοοτροπίας. »

Ακολουθεί το κείμενο όπως έχει : « Κανένα κράτος μέλος ... κ.λ.π. ».

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ : 24, ψήφοι κατά : 51, αποχές : 14.