ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ αριθ. 8 ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΟΠΛΩΝ

(1999/C 315/01)

1. Περίληψη

Ο κώδικας συμπεριφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις εξαγωγές όπλων εγκρίθηκε στις 8 Ιουνίου 1998. Με το ανά χείρας έγγραφο εγκαινιάζεται η διαδικασία υποβολής ετήσιας έκθεσης που προβλέπει ο κώδικας. Κατά τη σύντομη αυτή περίοδο εφαρμογής του κώδικα σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. Οι εμπειρίες των κρατών μελών όσον αφορά την υποβολή κοινοποιήσεων και τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων για τις εξαγωγές όπλων υπήρξαν θετικές. Ο κώδικας εισήγαγε ένα νέο βαθμό διαφάνειας μεταξύ κυβερνήσεων σε θέματα συναλλαγών που αφορούν τα όπλα και επέτρεψε στα κράτη μέλη να ενεργούν με υψηλότερο επίπεδο συνεννόησης κατά τη λήψη σε εθνικό επίπεδο, των αποφάσεων παροχής αδειών εξαγωγής όπλων. Προσέφερε επίσης ένα χώρο για τα κράτη μέλη να συζητήσουν τις κοινές τους ανησυχίες στις περιπτώσεις που υφίσταται πρόβλημα περιφερειακής σταθερότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στον κώδικα προσχώρησαν και άλλοι πέραν της Ένωσης, ενώ οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και η Κύπρος, τα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ, του ΕΟΧ και ο Καναδάς συμφώνησαν να ευθυγραμμιστούν με τις αρχές.

Η ανταλλαγή απόψεων για τον κώδικα μετά από ένα χρόνο εφαρμογής προσφέρει τη δυνατότητα όχι μόνο να τονισθούν οι εμπειρίες αλλά και να εξεταστούν και οι δυνατότητες να σημειωθεί πρόοδος. Κατά συνέπεια, η έκθεση διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη. Πρώτα εξετάζονται τα θέματα που περιστρέφονται γύρω από την πρακτική εφαρμογή του κώδικα. Στη συνέχεια εξετάζονται οι κατευθυντήριες γραμμές που εγκρίθηκαν από την ομάδα για τις εξαγωγές συμβατικών όπλων (Coarm) για την ενίσχυση της εφαρμογής του κώδικα. Περαιτέρω εντοπίσθηκαν οι προτεραιότητες για συντονισμένη δράση στο μέλλον. Η έκθεση κλείνει παρέχοντας στατιστικές για τις εξαγωγές των κρατών μελών όσον αφορά τα συμβατικά όπλα. Αναγνωρίζοντας την επιθυμία των κρατών μελών για αύξηση της διαφάνειας, το Συμβούλιο αποφάσισε να δώσει δημοσιότητα στην έκθεση.

2. Εισαγωγή

Το Συμβούλιο ενέκρινε τον κώδικα συμπεριφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωση για τις εξαγωγές όπλων στις 8 Ιουνίου 1998. Η αρχική πρόταση για τον κώδικα υποβλήθηκε στα τέλη Ιανουαρίου 1998 και στη συνέχεια συζητήθηκε σε διάφορες συνεδριάσεις της ομάδας για τις εξαγωγές συμβατικών όπλων και την πολιτική επιτροπή.

Ο κώδικας βασίζεται στα κοινά κριτήρια για τις εξαγωγές όπλων του Λουξεμβούργου και της Λισσαβώνας που εγκρίθηκαν το 1991 και το 1992. Θεσπίζει ανταλλαγή πληροφοριών και μηχανισμό διαβουλεύσεων. Ο εν λόγω μηχανισμός είναι ο πρώτος που εφαρμόζεται από ομάδα κρατών στις εξαγωγές τους που αφορούν συμβατικά όπλα. Η θέσπιση του κώδικα εγκαινίασε μια νέα φάση στην ανάπτυξη μέρους της ΕΕ κοινής προσέγγισης στις εξαγωγές όπλων, ως στοιχείο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 11 και 17 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο κώδικας θεσπίζει υψηλές ελάχιστες προδιαγραφές για την διαχείριση και τον περιορισμό της διακίνησης συμβατικών όπλων από όλα τα κράτη μέλη. Σκοπός του είναι να ενισχύσει την ανταλλαγή σχετικών πληροφοριών και να επιτύχει μεγαλύτερη διαφάνεια στις συναλλαγές που αφορούν τα όπλα. Η σύγκλιση των εθνικών πολιτικών εξαγωγών, με βάση τον κώδικα συμπεριφοράς, συμμορφώνεται με την επιθυμία των κρατών μελών να διατηρήσουν μια αμυντική βιομηχανία ως μέρος της βιομηχανικής τους βάσης καθώς και της αμυντικής τους προσπάθειας. Η διαδικασία της σύγκλισης συμβιβάζεται επίσης με την αναδιάρθρωση και τη συνεργασία στον τομέα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Σύμφωνα με την λειτουργική διάταξη αριθ. 8, διεξάγεται τώρα η πρώτη ετήσια ανασκόπηση του κώδικα. Η ανασκόπηση αυτή καλύπτει όλες τις πτυχές του, δηλαδή τόσο την ερμηνεία και την εφαρμογή των κριτηρίων για τη εξαγωγή συμβατικών όπλων όσο και την εφαρμογή των επιχειρησιακών διατάξεων. Στην ανασκόπηση αυτή εντοπίζονται οι βελτιώσεις που ενδέχεται να χρειαστούν. Ως συμβολή στην ανασκόπηση αυτή, κάθε κράτος μέλος κυκλοφόρησε ετήσια έκθεση για τις εξαγωγές του στον τομέα των συμβατικών όπλων και την εφαρμογή εκ μέρους του κώδικα.

3. Λειτουργία του κώδικα: εμπειρίες από την εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς

Οι εμπειρίες των κρατών μελών κατά την εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της ύπαρξής του υπήρξαν θετικές. Ο κώδικας αύξησε την αμοιβαία κατανόηση των πολιτικών που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για τα συμβατικά όπλα, τόσο άμεσα μέσω της κυκλοφορίας κοινοποιήσεως για τις απορρίψεις και μέσω διαβουλεύσεων όσο και έμμεσα μέσω της συμβολής σε ένα κλίμα υψηλότερης διαφάνειας και ανοίγματος.

Ο μοναδικός μηχανισμός διαβουλεύσεων που θεσπίζει ο κώδικας αποδείχθηκε αποτελεσματικός. Κυκλοφόρησε μεγάλος αριθμός κοινοποιήσεων που αφορά την απόρριψη αδειών και τα κράτη μέλη άρχισαν δραστήριες διαβουλεύσεις για θέματα που αφορούν συγκεκριμένα θέματα σχετικά με τις άδειες εξαγωγής.

Ο αυξημένος διάλογος για την εφαρμογή και την εθνική ερμηνεία του κώδικα συμπεριφοράς αποδείχθηκε αξιόλογος. Η πρακτική αυτή συνεργασία που βασίζεται στις αρχές και στα κριτήρια του κώδικα συμβάλλει στη σύγκλιση των πολιτικών που αφορούν τις εξαγωγές των όπλων και των διαδικασιών των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα κράτη μέλη προέτρεψαν τα μη κράτη μέλη για υιοθετήσουν τις αρχές του κώδικα και εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την ευθυγράμμισή τους προς τις αρχές των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης και της Κύπρου, των κρατών μελών της ΕΖΕΣ που είναι μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και του Καναδά. Οι εν λόγω χώρες έχουν δηλώσει ότι εφαρμόζουν τις αρχές του κώδικα συμπεριφοράς της ΕΕ και θα τις χρησιμοποιούν ως κατευθυντήριες γραμμές για τις εθνικές αποφάσεις που λαμβάνουν όσον αφορά τη χορήγηση αδειών εξαγωγών. Στο πνεύμα του κώδικα, ορισμένες από τις εν λόγω χώρες άρχισαν να διαδίδουν πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες ελέγχου των εξαγωγών συμβατικών όπλων.

Παρότι η γενική εμπειρία από την εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς υπήρξε θετική, παραμένουν θέματα που απαιτούν επιπρόσθετες αποσαφηνίσεις και επεξεργασία. Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κώδικα προκειμένου να ενισχυθούν περαιτέρω τα υψηλά κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα για τις εξαγωγές όπλων θα αποτελέσει συνεχή διαδικασία, ουσιαστικό στοιχείο της οποίας είναι η ετήσια αναθεώρηση.

Κατά το πρώτο έτος του κώδικα συμπεριφοράς, η ομάδα εργασίας Coarm συζήτησε ορισμένα θέματα σχετικά με την πρακτική εφαρμογή του κώδικα. Τα κράτη μέλη αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τα ακόλουθα θέματα ιδιαίτερης σημασίας:

- πρακτικές λεπτομέρειες της διαδικασίας διαβούλευσης,

- αποσαφήνιση των ορισμών του κώδικα,

- νομικό καθεστώς του κώδικα,

- δυνατότητες ενίσχυσης της συμμετοχής των χωρών που έχουν δηλώσει την ευθυγράμμισή τους προς τις αρχές του κώδικα,

- ανησυχία ορισμένων χωρών ότι το σύστημα κοινοποίησης των απορρίψεων ίσως υπερβαρυνθεί εάν δεν τεθούν τα απαραίτητα ανώτατα όρια, ειδικότερα όταν οι τελικοί χρήστες είναι ιδιώτες,

- δυνατότητα να λαμβάνεται υπόψη κατά την εξέταση των αδειών εξαγωγής όπλων η συμμετοχή των χωρών αποδεκτών στο μητρώο καταγραφής των όπλων των Ηνωμένων Εθνών,

- ερμηνείες των εμπάργκο εξαγωγής όολων, ειδικότερα σε σχέση με τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται για ανθρωπιστικές δράσεις.

Επιπλέον ξεχωριστή ομάδα στα πλαίσια της Coarm συζήτησε την οριστικοποίηση κοινού ευρωπαϊκού καταλόγου πολεμικού υλικού. Εξακολουθούνται οι εργασίες σχετικά με τα θέματα που πρέπει να προστεθούν στον κατάλογο. Συζητούνται διάφορες εθνικές προτάσεις προκειμένου να καταρτισθεί περιεκτικός κοινός ευρωπαϊκός κατάλογος πολεμικού υλικού το οποίο ανταποκρίνεται στις σύγχρονες αντιλήψεις περί διεθνούς ασφαλείας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

4. Κατευθυντήριες γραμμές Coarm προκειμένου να ενισχυθεί η πρακτική εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς

Κατά το πρώτο έτος εφαρμογής, η ομάδα εργασίας Coarm (εξαγωγές συμβατικών όπλων) ενέκρινε τις ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές:

- Ο αριθμός σειράς με τον οποίο προσδιορίζεται η χώρα προέλευσης και ο αριθμός της απόρριψης υποβάλλονται κατά τις κοινοποιήσεις άρνησης (συνοδευόμενοι από τα κοινοτικά αρχικά του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και την αναφορά του έτους).

- Ο απορρίψεις που εξακολουθούν να τελούν υπό επανεξέταση κατά τις εθνικές διαδικασίες θα κοινοποιούνται κατά τον κώδικα συμπεριφοράς με σχετική αναφορά.

- Η αποφάσεις για ανάκληση ήδη χορηγηθεισών αδειών θα εξετάζονται κατά τον ίδιο τρόπο με τις απορρίψεις των αιτήσεων αδειών.

- Επιτεύχθηκε συναίνεση προκειμένου να χρησιμοποιηθεί η επονομαζόμενη πρόταση της αυστριακής προεδρίας ως βάση για τις συνεχιζόμενες συζητήσεις σχετικά με τον κοινό κατάλογο εξοπλισμού. Οι απορρίψεις όσον αφορά αντικείμενα που υπόκεινται σε εθνικούς ελέγχους των κρατών μελών και δεν περιλαμβάνονται στον προαναφερόμενο κατάλογο θα εξακολουθήσουν να κοινοποιούνται σε όλα τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη που δεν ελέγχουν τα εν λόγω αντικείμενα θα ενημερώνουν τα υπόλοιπα.

- Οι μη κοινοτικές χώρες που έχουν δηλώσει ότι αποδέχονται τις αρχές και τα κριτήρια των κώδικα και οι οποίες είναι ενεργά μέρη της αναδιάρθρωσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στην εξελισσόμενη ερμηνεία των αρχών και των κριτηρίων του κώδικα. Αυτό δε συνεπάγεται πρόσβαση στις πληροφορίες που διατίθενται κατά τις διαδικασίες που αναφέρονται στις λειτουργικές διατάξεις του κώδικα.

- Οι μεμονωμένες περιπτώσεις εξαγωγών όπλων μπορούν να συζητούνται από τις αντιπροσωπείες στα πλαίσια της ομάδας Coarm, εφόσον κρίνεται σκόπιμο για τις εθνικές διαβουλεύσεις χορήγησης αδειών.

- Οι κοινοποιήσεις απορρίψεων που έχουν κυκλοφορήσει στα διεθνή καθεστώτα ελέγχου των εξαγωγών θα κυκλοφορούν ως κοινοποιήσεις απορρίψεων του κώδικα συμπεριφοράς εφόσον είναι σχετικές προς το πεδίο εφαρμογής του κώδικα.

- Η διαδικασία διαβούλευσης που προβλέπεται στην παράγραφο 3 του κώδικα οφείλει να ολοκληρώνεται σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες από την ημερομηνία της αίτησης για διαβουλεύσεις, εκτός εάν τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν συμφωνήσει διαφορετική προθεσμία.

- Σε περίπτωση άρσης εμπάργκο όπλων, οι απορρίψεις που βασίζονται αποκλειστικά στο εμπάργκο εκπνέουν παύουν να ισχύουν εκτός εάν η απορρίπτουσα χώρα τις ανανεώσει εντός ενός μηνός βάσει άλλων κριτηρίων του κώδικα.

5. Προτεραιότητες συντονισμένης δράσης στο μέλλον

Ο κώδικας συμπεριφοράς είναι ένα ενιαίο έγγραφο στο οποίο αντανακλάται η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διατηρήσει υψηλά κοινά πρότυπα για τις εξαγωγές όπλων. Ωστόσο, πρόκειται για νέο έγγραφο και η εν λόγω αναθεώρηση δεν μπορεί παρά να αντανακλά τις αρχικές εμπειρίες και μόνο από την εφαρμογή του. Προκειμένου να ενισχυθεί ο κώδικας, να επιτευχθεί μεγαλύτερη διαφάνεια, μεγελύτερη εναρμόνιση και να προωθηθεί ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προσδιορίσθηκαν ορισμένοι βασικοί τομείς για εξέταση και ανάληψη δράση στο εγγύς μέλλον:

I. Τη μεγαλύτερη προτεραιότητα έχει η οριστικοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού καταλόγου πολεμικού υλικού. Ο κατάλογος αυτός είναι απαραίτητο να αντανακλά τις παρούσες απειλές κατά της διεθνούς ειρήνης και ασφαλείας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο κατάλογος αυτός αποτελεί θεμέλιο λίθο του κώδικα συμπεριφοράς και δεν θα πρέπει να περιορίζεται στον κατώτατο κοινό παρονομαστή των υφιστάμενων εθνικών καταλόγων ελέγχου.

II. Προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς, τα κράτη μέλη θα επιδιώξουν να καθορίσουν από κοινού την έννοια της "κατ' ουσίαν ταυτόσημης συναλλαγής". Τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν το διάλογο ενόψει των διαπραγματεύσεων ώστε να προσδιορισθεί εάν συγκεκριμένες συναλλαγές είναι κατ' ουσίαν ταυτόσημες ή όχι.

III. Για να διευκολυνθούν οι εθνικές διαβουλεύσεις των κρατών μελών όσον αφορά τις χορηγήσεις αδειών, στην κοινοποίηση απόρριψης θα πρέπει να περιλαμβάνεται πληρέστερη περιγραφή των αιτιών απόρριψης. Με τον τρόπο αυτό θα απλουστευθεί η κατανόηση του σκεπτικού των απορρίψεων και τα κράτη μέλη θα μπορούν ευκολότερα να αποφασίζουν εάν θα γίνεται διαβούλευση σε περιπτώσεις όπου η προτεινόμενη εξαγωγή δεν είναι κατ' ουσίαν ταυτόσημη.

IV. Τα κράτη μέλη θα συνεχίσουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τις εθνικές ερμηνείες των εμπάργκο του ΟΗΕ, της ΕΕ και του ΟΑΣΕ προκειμένου να υπάρχει κοινή αντιμετώπιση και πρακτική.

Επιπλέον, τα κράτη μέλη εκφράζουν την ικανοποίησή τους για την Αναστολή των εισαγωγών, των εξαγωγών και της κατασκευής ελαφρύ οπλισμού που κήρυξε η οικονομική κοινότητα των δυτικοαφρικανικών κρατών (Ecowas) και θα συνεχίσουν τη συζήτηση προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι αρχές της εν λόγω αναστολής στις εθνικές τους διαβουλεύσεις περί χορήγησης αδειών.

6. Πληροφορίες για τις εξαγωγές συμβατικών όπλων των κρατών μελών και εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>