Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος: 3 % του ΑεγχΠ"

(COM(2002) 499 τελικό)

(2003/C 95/03)

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 29 Ιανουαρίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση της κας Sirkeinen.

Κατά την 397η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2003), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 108 ψήφους υπέρ και μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

Η ΕΟΚΕ

- επιδοκιμάζει τους στόχους που τέθηκαν στη Βαρκελώνη και την ανακοίνωση της Επιτροπής για την έναρξη διαλόγου,

- επισημαίνει ότι, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, η Ε& Α θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως επένδυση και όχι ως δαπάνη

- τονίζει ότι οι στόχοι της ανταγωνιστικότητας, της οικονομικής ανάπτυξης, της απασχόλησης, των υψηλών περιβαλλοντικών και υγειονομικών προτύπων και της ισόρροπης αειφόρου ανάπτυξης μπορούν να επιτευχθούν μόνον δια της προαγωγής της γνώσης, της Ε& Α και της καινοτομίας,

- συνιστά στην Επιτροπή να προβάλει περισσότερο τον επιδιωκόμενο στόχο και να θέσει υπό μεγαλύτερη αμφισβήτηση τα κράτη μέλη έναντι της αναγκαίας ριζικής αλλαγής,

- προτείνει τον προσανατολισμό στην Ε& Α τόσο της περιφερειακής χρηματοδότησης όσο και των κονδυλίων που διατίθενται στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες,

- ενθαρρύνει την Επιτροπή να προετοιμάσει μια στρατηγική για τις ΜΜΕ και την έρευνα

- δίδει μεγαλύτερη έμφαση στην άρση των συνόρων και των φραγμών που παρακωλύουν τη συνεργασία και τη διαδικτύωση παρά στο συνολικό συντονισμό από την κορυφή προς τη βάση,

- εκτιμά ότι για τη διατήρηση των επενδύσεων Ε& Α που πραγματοποιούνται στην ΕΕ από πρωτοπόρες μεγάλες εταιρείες, καθώς και για τη σημαντική αριθμητική αύξηση των εταιρειών που ασχολούνται με την Ε& Α, οι προτάσεις της Επιτροπής χρήζουν εφαρμογής κυρίως όσον αφορά τα εξής:

- την εδραίωση της εσωτερικής αγοράς

- το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και άλλα θέματα σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ)

- την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και την κινητικότητα

- την παροχή συμβουλών και υπηρεσιών διαμεσολάβησης στις ΜΜΕ και

- την αναθεώρηση των κανόνων της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων για την Ε& Α.

2. Εισαγωγή

2.1. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης συμφωνήθηκε ότι οι επενδύσεις που διατίθενται για τους σκοπούς της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε& Α) στην ΕΕ θα έπρεπε να αυξηθούν, με απώτερο σκοπό να επιτευχθεί ο στόχος της προσέγγισης ποσοστού 3 % του Α.Εγχ.Π έως το 2010, από ποσοστό 1,9 % το 2000. Το Συμβούλιο απηύθυνε επίσης έκκληση για την αύξηση του επιπέδου των χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται από τις επιχειρήσεις, με στόχο να ανέλθει το σημερινό επίπεδο του 56 % στα δύο τρίτα των συνολικών επενδύσεων Ε& Α.

2.2. Οι επενδυτικοί στόχοι προέρχονται από τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι η ενίσχυση των συστημάτων ανάληψης δράσεων Ε& Α και πραγματοποίησης καινοτομιών είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας να καταστεί η Ένωση έως το 2010 "η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης σε παγκόσμια κλίμακα, η οποία θα είναι σε θέση να επιτύχει το στόχο της αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης δημιουργώντας περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και ενισχύοντας σε μεγαλύτερο βαθμό την κοινωνική συνοχή". Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, το χάσμα που εμφανίζουν οι επενδύσεις στο χώρο της Ε& Α υπερέβη το ποσό των 120 δισεκατομμυρίων ΕUR κατά το 2000, ενώ οι επενδύσεις Ε& Α που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις είναι χαμηλότερες στην ΕΕ.

2.3. Στις προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ πρότεινε τον καθορισμό ενός νέου στόχου για τις επενδύσεις Ε& Α, γεγονός το οποίο αναγνωρίσθηκε από την Επιτροπή Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνέστησε(1) την αύξηση κατά 50 % περίπου του συνολικού προϋπολογισμού της Κοινότητας για τις δράσεις έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ& Ε), ως μεσοπρόθεσμο πολιτικό στόχο για την περίοδο μετά το 6ο ΠΠ (6o πρόγραμμα-πλαίσιο), και κάλεσε τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία να ενεργήσουν ανάλογα από την πλευρά τους.

2.4. Οι στόχοι τέθηκαν για το σύνολο της Ένωσης και το γεγονός ότι η απόφαση ελήφθη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις όλων των κρατών μελών δεσμεύθηκαν να δραστηριοποιηθούν προς αυτή την κατεύθυνση και να συνεισφέρουν στο σύνολο. Ελάχιστα (δύο) κράτη μέλη υπερβαίνουν το ποσοστό του 3 %, ενώ άλλα κράτη μέλη εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά. Η ποικιλομορφία των καθεστώτων που ισχύουν στα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες θα πρέπει να επιτρέψει την υιοθέτηση διαφοροποιημένης απάντησης στα θέματα της εφαρμοστέας πολιτικής.

2.5. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης της Επιτροπής είναι η έναρξη διαλόγου σχετικά με τις μεθόδους και τα μέσα επίτευξης των στόχων για τις επενδύσεις Ε& Α. Η Επιτροπή αναλύει την κατάσταση, το ιστορικό και τις επιπτώσεις της και εκθέτει τους ακολουθητέους στόχους όσον αφορά τη δημιουργία ελκυστικότερου πλαισίου συνθηκών, την αποτελεσματικότερη χρήση των κρατικών πηγών χρηματοδότησης για τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες Ε& Α, καθώς και την Ε& Α και τις καινοτομίες στις στρατηγικές και τις μεθόδους διαχείρισης των επιχειρήσεων.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η πρότασή της ελήφθη υπόψη και επιδοκιμάζει τους σημαντικούς στόχους που τέθηκαν στη Βαρκελώνη. Η πολιτική απόφαση πρέπει να συνοδευτεί από την ανάληψη δράσης, και δη από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Η ανακοίνωση της Επιτροπής επικροτείται διότι, αφενός, διατηρεί το ζήτημα στο προσκήνιο και, αφετέρου, διατυπώνει προτάσεις και συμβουλές. Ο διάλογος ελπίζεται ότι θα συμβάλει σε περαιτέρω προώθηση του θέματος.

3.2. Η οικονομική ανάπτυξη έχει επί του παρόντος επιβραδυνθεί, η αγορά κινείται σε πολλούς κλάδους με αργούς ρυθμούς και τα κράτη μέλη πασχίζουν να επιλύσουν δημοσιονομικά προβλήματα. Προτάσσεται το επιχείρημα ότι υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι δυνατόν να αυξηθούν οι δαπάνες στον τομέα της Ε& Α ούτε από τα κράτη μέλη ούτε από τις επιχειρήσεις. Απαιτείται να τονισθεί ιδιαίτερα ότι τα χρηματικά ποσά που διατίθενται για την Ε& Α αποτελούν επένδυση, τόσο για το σύνολο της κοινωνίας όσο και για τις μεμονωμένες εταιρείες, και όχι δαπάνη. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή χρησιμοποιεί, συνεπώς, τη σωστή έκφραση "επενδύσεις Ε& Α".

3.3. Για να ενισχυθεί ο ρόλος των ευρωπαϊκών εταιρειών στις παγκόσμιες αγορές και, ως εκ τούτου, για να δοθεί νέα πνοή στην οικονομική ανάπτυξη και στην απασχόληση στην ΕΕ απαιτούνται περισσότερες καινοτομίες. Επίσης καθοριστικός παράγοντας για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης είναι και η μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγικότητας, ιδίως υπό το πρίσμα των δημογραφικών εξελίξεων που αντιμετωπίζουμε. Επιπλέον, κρίνεται αναγκαία η επίτευξη υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικής και υγειονομικής προστασίας - γεγονός το οποίο συνιστά υψηλή προτεραιότητα για τους Ευρωπαίους - χωρίς να διακυβευτεί η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική πρόνοια, αλλά ούτε και ο στόχος της αειφόρου ανάπτυξης. Όλοι αυτοί οι στόχοι, τόσο για τις μεμονωμένες επιχειρήσεις όσο και για την οικονομία της ΕΕ, είναι δυνατόν να υλοποιηθούν μόνον με την απόκτηση περισσότερων γνώσεων, με Ε& Α, καινοτομία και επενδύσεις σε νέες και καλύτερες τεχνολογίες.

3.4. Για την απτή υλοποίηση των εν λόγω επιδιώξεων θεωρείται σημαντικό ότι τέθηκε ένας φιλόδοξος στόχος. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι απαιτούνται αλλαγές εκ βάθρων. Ωστόσο, κυρίως ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης, ο στόχος αυτός ενδέχεται να αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξος.

3.5. Η Επιτροπή συναρτά την ανάγκη για περισσότερες δράσεις Ε& Α και καινοτομίες με το στόχο της Λισσαβώνας, γεγονός το οποίο είναι ορθό και απολύτως ουσιώδες. Σε αυτή την περίπτωση όμως καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών και οι εταιρείες, οι οποίες μπορεί να χρειάζονται σημαντικότερα κίνητρα για να προβούν στις αναγκαίες ρηξικέλευθες αλλαγές και να μην περιορισθούν απλώς στην αναφορά του συνολικού στόχου της Λισσαβώνας. Θα ήταν ίσως σκόπιμο να προέβλεπε η Επιτροπή μια εκτενέστερη παρουσίαση του θέματος.

3.6. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να τεθούν σαφώς υπό αμφισβήτηση, δεδομένου ότι υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των μεμονωμένων κρατών μελών όσον αφορά το επίπεδο των επενδύσεων Ε& Α και το ρόλο που διαδραματίζουν επ' αυτού οι δημόσιες και οι ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης. Η διενέργεια ολοένα και εκτενέστερων συγκρίσεων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μέσο για την αμφισβήτηση των κυβερνήσεων και, συνεπώς, προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η Επιτροπή παραθέτει επί τροχάδην ελάχιστα αριθμητικά στοιχεία στον αντίποδα των στατιστικών αποδεικτικών στοιχείων.

3.7. Το επίπεδο των επενδύσεων Ε& Α στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες είναι κατά κανόνα χαμηλότερο από εκείνο των κρατών μελών. Θα ήταν χρήσιμη συμβουλή για τις κυβερνήσεις των υποψηφίων προς ένταξη χωρών να στραφούν το γρηγορότερο προς έναν εθνικό στόχο της τάξεως του 3 %, δεδομένου ότι η αναμενόμενη ταχύτερη οικονομική τους ανάπτυξη θα δυσχεράνει συν τω χρόνω ακόμη περισσότερο την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής. Η πραγματοποίηση επενδύσεων σε υποδομές Ε& Α θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα ενόψει της δημιουργίας πρόσφορου εδάφους και θα ήταν σκόπιμο η χρηματοδότηση της ΕΕ προς τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες να προσανατολιστεί ειδικότερα προς αυτή την κατεύθυνση.

3.8. Οι συνολικές στατιστικές πληροφορίες χρήζουν πάντοτε προσεκτικής ερμηνείας. Οι συγκρίσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ αποτελούσαν ανέκαθεν λαβή για συζητήσεις και το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της Ε& Α, ιδίως όσον αφορά τη συμβολή και το ρόλο της Ε& Α για στρατιωτικούς σκοπούς. Είναι προφανές ότι η συμβολή αυτή είναι μεγαλύτερη στις ΗΠΑ. Η Ε& Α για στρατιωτικούς σκοπούς δεν συμβάλει άμεσα και απόλυτα στην ανταγωνιστικότητα των υπολοίπων μη στρατιωτικών αγορών, ωστόσο - και παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία - εικάζεται ότι ένα σημαντικό τμήμα προορίζεται για την επονομαζόμενη διπλή χρήση - για στρατιωτικούς και μη στρατιωτικούς σκοπούς. Λαμβανομένης υπόψη της ελλιπούς πληροφόρησης σχετικά με την υποστήριξη της Ε& Α για στρατιωτικούς σκοπούς προς τις εταιρείες, ενδέχεται κατ' αυτόν τον τρόπο να παρέχεται ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αμερικανική βιομηχανία.

3.9. Σύμφωνα με τους στόχους της Βαρκελώνης, ειδικότερα οι επιχειρήσεις αναμένεται ότι θα αυξήσουν τις επενδύσεις τους στον τομέα της Ε& Α. Έρευνα που διενεργήθηκε από εταιρείες οι οποίες εκπροσωπούνται στη Στρογγυλή Τράπεζα των Ευρωπαίων Βιομηχάνων (ERT) και αντιπροσωπεύουν το 13 % (22,3 δις ΕUR το 2001) των συνολικών επενδύσεων Ε& Α στην ΕΕ κατέδειξε ότι οι επενδύσεις τους στον τομέα της Ε& Α προβλέπεται είτε ότι δεν θα αυξηθούν καθόλου είτε ότι θα αυξηθούν ελάχιστα. Οι εταιρείες που συμμετέχουν στην ΕRT σχεδιάζουν να πραγματοποιήσουν περισσότερες επενδύσεις Ε& Α εκτός της ΕΕ, κυρίως λόγω του μη ελκυστικού πλαισίου συνθηκών για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην ΕΕ από πλευράς ανθρώπινου δυναμικού και υποδομών, χρηματοοικονομικών κινήτρων και νομοθεσίας και κανονιστικών ρυθμίσεων εν γένει. Βάσει των αποτελεσμάτων της έρευνας που διενεργήθηκε από την ΕRT, υποστηρίζονται οι απόψεις που διατυπώνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής αλλά επισημαίνεται η επιτακτική ανάγκη ρηξικέλευθων αλλαγών.

3.10. Η σταθερή άνοδος του επιπέδου των επενδύσεων Ε& Α που πραγματοποιούνται στην ΕΕ από πρωτοπόρες μεγάλες εταιρείες, όπως αυτές που συγκροτούν την ΕRT, είναι ζωτικής σημασίας. Επιπλέον, απαιτείται να αυξηθεί και ο αριθμός των εταιρειών που επενδύουν στον τομέα της Ε& Α, ενώ τεράστιες δυνατότητες φαίνεται να έχουν επ'αυτού και οι πολυάριθμες μικρομεσαίες ως επί το πλείστον επιχειρήσεις σε διαφόρους τομείς. Η βελτίωση της ενημέρωσης και της παροχής κινήτρων σε αυτές τις εταιρείες προϋποθέτει, αφενός, την καταβολή εκτεταμένων προσπαθειών και, αφετέρου, την ανάληψη πιο ενδεδειγμένων μέτρων στήριξης.

3.10.1. Όσον αφορά τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για Μικρές Επιχειρήσεις, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να προετοιμάσει μία στρατηγική ανοικτού συντονισμού για τις ΜΜΕ και την έρευνα. Απαιτείται να υπερνικηθούν οι πολιτιστικοί φραγμοί και οι διοικητικές επιβαρύνσεις που υφίστανται μεταξύ των ΜΜΕ, και δη των μικροεπιχειρήσεων, και των ερευνητικών κύκλων με στόχο την προώθηση και την έμπρακτη αξιοποίηση των τεράστιων δυνατοτήτων που διαθέτουν οι εν λόγω επιχειρήσεις από πλευράς καινοτομίας.

3.11. Οι δημόσιες επενδύσεις Ε& Α κρίνεται αναγκαίο να στραφούν επαρκώς στις τεχνολογικές εξελίξεις και εφαρμογές για την τόνωση των επενδύσεων Ε& Α στη βιομηχανία. Ως επιδιωκόμενος στόχος θα πρέπει να τεθεί η ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών και η καθιέρωση αποτελεσματικότερων διαδικασιών. Προς την ίδια κατεύθυνση απαιτείται να κινηθεί και η εκπαίδευση και η παροχή κινήτρων για τη σταδιοδρομία των ερευνητών και, φυσικά, πρέπει να εξασφαλιστεί η διάθεση πόρων στην αντίστοιχη βασική έρευνα.

3.12. Η διαδικτύωση απαιτείται να τεθεί στο επίκεντρο των μελλοντικών εξελίξεων Ε& Α στην ΕΕ. Η αβίαστη και αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ινστιτούτων ερευνών και εταιρειών αποφέρει άριστα αποτελέσματα ως προς τις αναληφθείσες επενδύσεις, αλλά εξακολουθούν να υφίστανται ακόμη πολυάριθμα προβλήματα προς επίλυση. Η συνεργασία μεταξύ αρκετών εταιρειών μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά καλά σε πιο παραδοσιακούς κλάδους, καθώς και όταν αναπτύσσονται μέθοδοι παραγωγής. Επιπλέον, η συνεργασία στον τομέα της Ε& Α μπορεί να αποδειχθεί ισχυρή και επιτυχής και όσον αφορά πιο καινούριους τομείς, όπως οι Τεχνολογίες της Πληροφορικής και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ), ακόμη και υπό συνθήκες σφοδρού ανταγωνισμού και τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου.

3.13. Η περιφερειακή χρηματοδότηση που διατίθεται τόσο από την ΕΕ όσο και από τα κράτη μέλη καλό θα ήταν να προσανατολίζεται ολοένα και περισσότερο στην Ε& Α και στις καινοτομίες, καθώς και σε σχετικές δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3.14. Η βελτίωση του συντονισμού των προγραμμάτων Ε& Α και των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη συνιστάται ενθέρμως τόσο από την Επιτροπή όσο και από πολλές ενδιαφερόμενες πλευρές. Η ανάγκη δημιουργίας προγραμμάτων με επαρκή χρηματοδότηση για την επίτευξη αποτελεσμάτων παγκόσμιας εμβέλειας, καθώς και μείζονος σημασίας κέντρων αριστείας καθίσταται προφανής. Εντούτοις, ο συντονισμός πρέπει να μην είναι κεντρικός, με φορά εκ των άνω προς τα κάτω, και να μην δυσχεραίνει επ'ουδενί τον υγιή ανταγωνισμό, ο οποίος αποτελεί προαπαιτούμενο για εξαιρετικά αποτελέσματα.

3.15. Ο συντονισμός καλό θα ήταν να εδράζεται σε ευρεία και ανοικτή ανταλλαγή πληροφοριών επί σχεδίων και προγραμμάτων και να υποστηρίζει παντός είδους εταιρικές σχέσεις και συμπράξεις βάσει προσέγγισης εκ των κάτω προς τα άνω. Ακόμη σημαντικότερη από την εδραίωση συντονισμού σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ θεωρείται η κατάργηση, νοερώς και νομίμως, των εθνικών και θεσμικών συνόρων και εμποδίων!

4. Ειδικές παρατηρήσεις

Η ΕΟΚΕ επικροτεί εν γένει τα σημεία με τα οποία ασχολείται η Επιτροπή στο Κεφάλαιο 3 "Αναστροφή της τάσης: Οι τομείς που προσφέρονται για ανάληψη συντονισμένης δράσης". Στη συνέχεια γίνεται αναφορά μόνον στα συγκεκριμένα θέματα επί των οποίων η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ή να προσθέσει κάτι.

4.1. Η ύπαρξη ελκυστικότερου πλαισίου συνθηκών

4.1.1. Η σημασία μιας εύρυθμα λειτουργούσας, ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς δεν θα τονισθεί ποτέ αρκετά. Η εδραίωση της εσωτερικής αγοράς - η οποία παρέχει ικανοποιητικές δυνατότητες ακόμη και για αρκετά σημαντικές επενδύσεις Ε& Α - είναι καθοριστική. Εντούτοις, πολλά καινοτόμα σχέδια έχουν σήμερα τόσο υψηλό κόστος ώστε να επιβάλλεται η πρόσβαση σε ακόμη μεγαλύτερες αγορές προκειμένου να αποδειχθούν αποδοτικά από οικονομική άποψη.

4.1.2. Εκφράζονται επανειλημμένως ανησυχίες σχετικά με την αριθμητική επάρκεια, την εξειδίκευση και τη δραστηριοποίηση των ευρωπαίων ερευνητών. Χρειάζεται να τεθούν σε εφαρμογή νέες ιδέες προκειμένου να καταστεί ελκυστικότερη η σταδιοδρομία στο χώρο της έρευνας, αλλά και της μηχανολογίας, να αρθούν επιτέλους τα εμπόδια που τροχοπεδούν τη μετακίνηση μεταξύ κρατών και μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής απασχόλησης - όπου η εξέλιξη υπήρξε απελπιστικά αργή. Όσον αφορά την εκπαίδευση των ερευνητών, έμπρακτο παράδειγμα αποτελεί ένα εστιασμένο στο στόχο του πρόγραμμα το οποίο εφαρμόζεται με ικανοποιητικά αποτελέσματα στη Φινλανδία και παρέχει κίνητρα τόσο στα Πανεπιστήμια όσο και στους αποφοίτους.

4.1.3. Στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ), απαιτείται επειγόντως νομοθετική παρέμβαση της ΕΕ όσον αφορά τους γενετικώς τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ), τα λογισμικά και την καθιέρωση ενός οικονομικά αποδοτικού κοινοτικού συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Οι εταιρείες χρειάζονται βεβαιότητα και σαφήνεια από κανονιστικής πλευράς ούτως ώστε να αποτολμήσουν την πραγματοποίηση επενδύσεων στην επικράτεια της ΕΕ.

4.1.4. Περιττές ή ασαφείς κανονιστικές ρυθμίσεις και επαχθείς διοικητικές διαδικασίες λειτουργούν ως αντικίνητρα, μεταξύ άλλων, και για τις επενδύσεις των επιχειρήσεων στον τομέα της Ε& Α. Η απλοποίηση της νομοθεσίας είναι αναγκαία για τον περιορισμό των γραφειοκρατικών διατυπώσεων, όπως συχνά επισημαίνεται από την ΕΟΚΕ. Η Πρωτοβουλία περί Καλύτερης Ρύθμισης χρήζει εφαρμογής για την επίτευξη πραγματικής ισορροπίας μεταξύ των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων της αειφόρου ανάπτυξης.

4.2. Αποτελεσματικότερη χρήση των κρατικών πηγών χρηματοδότησης για τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες Ε& Α

4.2.1. Απαιτείται συνδυασμός μέτρων για την καθιέρωση βέλτιστων κινήτρων παρεχόμενων σε διαφόρων ειδών επιχειρήσεις με στόχο την αύξηση των επενδύσεών τους στον τομέα της Ε& Α. Η δημόσια στήριξη αιτιολογείται από το γεγονός ότι η παροχή κινήτρων στην αγορά ωθεί τις εταιρείες να επενδύουν στην Ε& Α λιγότερο από ό,τι κρίνεται βέλτιστο για το σύνολο της οικονομίας. Επιπλέον, η απόσβεση των επενδύσεων Ε& Α είναι συνήθως βραδύτερη από ό,τι συμβαίνει στην περίπτωση άλλων επενδύσεων.

4.2.2. Σημαντικό τμήμα της προσπάθειας για την προαγωγή της Ε& Α θα πρέπει να αφιερωθεί στην παροχή κινήτρων σε περισσότερες εταιρείες για την ανάπτυξη των δικών τους στρατηγικών και δραστηριοτήτων Ε& Α, αρχίζοντας συχνά ακόμη και από το μηδέν. Ενδεδειγμένα μέτρα προς το σκοπό αυτό θεωρούνται, παραδείγματος χάρη, η παροχή συμβουλών και υπηρεσιών διαμεσολάβησης για την καθιέρωση επαφών με τις ερευνητικές μονάδες. Ενδεικτικά αναφέρεται επ' αυτού η υπηρεσία SINTEF στη Νορβηγία, η οποία έχει ως αποστολή τη δημιουργία γέφυρας μεταξύ των ΜΜΕ και της εμπειρογνωμοσύνης του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Trondheim. Από πλευράς χρηματοοικονομικής υποστήριξης, η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων θα μπορούσε να είναι μια λύση για τη δραστηριοποίηση των ΜΜΕ στον τομέα της Ε& Α.

4.2.3. Για την υποστήριξη νεοσύστατων εταιρειών προηγμένης τεχνολογίας - με υψηλό ποσοστό κινδύνου αλλά και με δυνατότητες ταχείας ανάπτυξης - απαιτούνται ιδιαίτερα μέσα. Σε αυτή την περίπτωση, εξαιρετικά σημαντική θεωρείται η διάθεση αρχικής χρηματοδότησης (seed money) και ικανοποιητικού κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου. Αποτελεσματικό μέτρο στον εν λόγω τομέα απεδείχθη η χορήγηση "μετοχικών δανείων", (equity loans) από το Κέντρο Τεχνολογικής Ανάπτυξης στη Φινλανδία. Το ποσό του δανείου (δανειακό κεφάλαιο) εκλαμβάνεται ως μετοχικό κεφάλαιο και δεν επιβαρύνει, συνεπώς, τον κατά κανόνα εξαιρετικά εύθραυστο ισολογισμό της εταιρείας.

4.2.4. Διάφορες μελέτες καταδεικνύουν ότι η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε επιχειρηματικά σχέδια Ε& Α όχι μόνον δεν προκαλεί μείωση της επένδυσης που πραγματοποιεί η ίδια η εταιρεία, αλλά μάλλον το αντίθετο. Η κρατική ενίσχυση παρέχει στην εταιρεία τη δυνατότητα να αναλάβει περισσότερα σχέδια Ε& Α από ό,τι σε διαφορετική περίπτωση. Άλλες φορές πάλι, η ενίσχυση καθιστά δυνατή την υλοποίηση ενός σχεδίου με περισσότερα χρηματοοικονομικά μέσα και ταχύτερα από ό,τι χωρίς ενίσχυση, γεγονός το οποίο μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντικό σε αγορές όπου οι αλλαγές συντελούνται τάχιστα.

4.2.5. Η αντιμετώπιση της στήριξης των δράσεων Ε& Α χρήζει αναθεώρησης στο πλαίσιο των κανόνων της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων. Δεν απαιτούνται απαραίτητα πιο γενναιόδωροι κανόνες, αλλά χρειάζεται να αποκτήσουν οπωσδήποτε μεγαλύτερη ευελιξία. Για να μην αναφέρουμε παρά μόνον ένα σημαντικό πρόβλημα, τα σχέδια που βασίζονται στη συνεργασία μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα επιβάλλεται να κοινοποιούνται υποχρεωτικά στην Επιτροπή, γεγονός το οποίο τα επιβαρύνει με περισσότερη γραφειοκρατία και, ταυτόχρονα, οδηγεί σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα. Aυτού του είδους τα εμπόδια πρέπει να αρθούν. Θα πρέπει να εισαχθεί ένας καλομελετημένος "ελάχιστος" κανόνας.

4.3. Η Ε& Α και οι καινοτομίες στις στρατηγικές και τις μεθόδους διαχείρισης των επιχειρήσεων

4.3.1. Για την επίταση των προσπαθειών τους στον τομέα της Ε& Α οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη από πολιτική σταθερότητα. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να διασαφηνίζουν τη θέση τους όχι μόνον όσον αφορά τα μέτρα για την προαγωγή της Ε& Α αυτής καθ' εαυτής, αλλά και ως προς την έμφαση που δίδουν στον προσανατολισμό τους σε μία οικονομία της γνώσης και της καινοτομίας κατά την αντιμετώπιση και εκτέλεση οποιασδήποτε πολιτικής.

4.3.2. Οι εταιρείες χρειάζονται και υιοθετούν πράγματι εξειδικευμένες προσεγγίσεις έναντι της δικής τους Ε& Α. Η ΕΟΚΕ συνιστά πρωτίστως τη διαδικτύωση με τους κρατικούς ερευνητικά ιδρύματα καθώς και με άλλες εταιρείες. Ορισμένα από τα κωλύματα που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες όσον αφορά τη διαδικτύωση είναι υπαρκτά και ουσιαστικά, αλλά πολλά από αυτά προκύπτουν είτε εκ παραδόσεως είτε λόγω καχυποψίας.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.