EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 54/62

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Μια ευρωπαϊκή πολιτική για την σεισμική αναβάθμιση των κτιρίων και των υποδομών»

(2018/C 054/11)

Εισηγητής: ο κ. Vito Santarsiero (IT/PES), μέλος του περιφερειακού συμβουλίου των Βασιλικάτων

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. σημειώνει ότι πρόσφατες μελέτες επί του σεισμικού κινδύνου στο ευρωπαϊκό πλαίσιο (π.χ. το έργο SHARE που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του ΠΠ7 (1)), επιβεβαιώνουν ότι τα υψηλότερα επίπεδα σεισμικής επικινδυνότητας αφορούν χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Τουρκία και η Ρουμανία, αλλά επισημαίνουν επίσης μέτρια επίπεδα επικινδυνότητας σε ορισμένες περιοχές χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία, το Βέλγιο, η Ισπανία και η Πορτογαλία, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων που απορρέουν από τα παλιρροϊκά κύματα·

2. παρατηρεί ότι στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) υπάρχει μεγάλος αριθμός κτιρίων και υποδομών που απαιτούν σημαντικές εργασίες συντήρησης λόγω των δομικών τους συνθηκών, των μεταβαλλόμενων περιβαλλοντικών συνθηκών και των κανόνων που διέπουν τον τομέα των κατασκευών. Ειδικότερα όσον αφορά τα κτίρια, τα στοιχεία της Eurostat και του Building Performance Institute Europe (BPIE) (2) δείχνουν ότι, από τα σχεδόν 25 δισεκατομμύρια m2 ωφέλιμης επιφάνειας που υπάρχουν στις χώρες της ΕΕ των 27 (συν την Ελβετία και τη Νορβηγία), σχεδόν το 40 % από αυτά έχουν κτιστεί πριν το 1960·

3. επισημαίνει ότι ορισμένες χώρες της ΕΕ, ιδίως στην περιοχή της Μεσογείου, έχουν πληγεί πρόσφατα από καταστροφικούς σεισμούς με πολύ σοβαρές επιπτώσεις τόσο στο κοινωνικό όσο και στο οικονομικό επίπεδο. Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι συνέπειες στην Ιταλία, όπου, κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών, σημειώθηκαν πολλοί σεισμοί οι οποίοι προκάλεσαν περισσότερους από 5 000 θανάτους και οικονομικές απώλειες που εκτιμώνται σε 150 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου·

4. σημειώνει ότι από την ανάλυση των τελευταίων σεισμικών γεγονότων η οποία πραγματοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα προκύπτει ότι ο αριθμός των θυμάτων και η κατανομή των ζημιών σχετίζονται περισσότερο με την ευπάθεια των κτιρίων και την έλλειψη ετοιμότητας των πληγεισών κοινοτήτων και λιγότερο με την ένταση του σεισμού·

5. υπογραμμίζει ότι, αναλύοντας τις συνέπειες του σεισμού στα τοπικά συστήματα και στον οικιστικό τους ιστό, στις υποδομές καθώς και στον οικονομικό και παραγωγικό ιστό, παρατηρείται επιβράδυνση και συχνά πλήρης διακοπή των διεργασιών εδαφικής ανάπτυξης.

6. τονίζει ότι η εγγύηση της ασφάλειας των κτιρίων και των υποδομών σημαίνει την θετική αλληλεπίδραση με τις περιφερειακές πολιτικές και τις πολιτικές συνοχής και με τους στόχους της αγροτικής και αστικής της ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

7. φρονεί ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική για την σεισμική αναβάθμιση των κτιρίων και των υποδομών πρέπει να βασίζεται σε προσέγγιση πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με τον συντονισμό των σχετικών ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας και σε αναλογία με τη μέθοδο που εφαρμόζεται στο πλαίσιο του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ. Υπενθυμίζει σχετικά ότι η ΕΕ είναι σε μεγάλο βαθμό αρμόδια για τη θέσπιση τεχνικών προτύπων, ενώ οι εθνικές, οι περιφερειακές ή οι τοπικές αρχές είναι αρμόδιες ιδίως όσον αφορά το πολεοδομικό δίκαιο και τον χωροταξικό σχεδιασμό·

8. επισημαίνει ότι μια ενιαία παρέμβαση πρόληψης του σεισμικού κινδύνου αποτελεί πλέον πρωταρχική ανάγκη για την ΕΕ με σκοπό την προστασία της σωματικής ακεραιότητας των πολιτών της, την προστασία της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, τον περιορισμό των δαπανών που προκύπτουν από ζημίες σε πρόσωπα και πράγματα και τη διαφύλαξη των απαιτούμενων συνθηκών για την ανάπτυξη των εδαφών και τις αναπτυξιακές επενδύσεις·

9. τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές έχουν κατά πρώτο και κύριο λόγο την πολιτική και θεσμική ευθύνη να προστατεύουν τους πολίτες τους, εφόσον αποτελούν το πρώτο επίπεδο διοικητικής απόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, συντονίζοντας επιχειρήσεις διάσωσης και απόκρισης. Διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη φάση του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης, και αποτελούν βασικούς παράγοντες για την ανάπτυξη διαρθρωτικών (παρεμβατικών) και μη διαρθρωτικών (ενημερωτικών) δράσεων πρόληψης·

10. τονίζει επίσης ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, ως τα εγγύτερα προς τους πολίτες θεσμικά όργανα, μπορούν να τονώσουν περαιτέρω την ευαισθητοποίηση όσον αφορά το δικαίωμα/καθήκον της πρόληψης των κινδύνων και της ενεργητικής συμπεριφοράς των πολιτών όσον αφορά τον μετριασμό.

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΣΕΙΣΜΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

11. πιστεύει ότι, δεδομένου του μεγάλου αριθμού των ιδιωτικών και δημόσιων κτιρίων καθώς και των υποδομών που χρήζουν εργασιών, πρέπει να καθοριστούν ενιαία ευρωπαϊκά κριτήρια (όπως οι Ευρωκώδικες) για την ταξινόμηση της σεισμικής ευπάθειας των κτιρίων και των υποδομών·

12. προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδιώξει τη διεξαγωγή διαλόγου πανευρωπαϊκής κλίμακας με τον ασφαλιστικό τομέα, με στόχο την εξεύρεση οικονομικών κινήτρων μέσω της μείωσης των ασφαλίστρων κατά τη διαδικασία αναβάθμισης, και κρίνει χρήσιμο να εξεταστεί διεξοδικά η οικονομική βιωσιμότητα και τα δυνητικά πλεονεκτήματα που αναμένονται από τη βελτίωση του συστήματος ασφαλιστικής κάλυψης με τη λήψη μέτρων διαμοιρασμού του κινδύνου·

13. θεωρεί σκόπιμο, προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη των δράσεων μετριασμού μέσω της αύξησης της ευαισθητοποίησης των κοινοτήτων, να καθορίζονται και να κοινοποιούνται με σαφήνεια οι συνέπειες ενός ενδεχόμενου σεισμού και, κυρίως, τα οφέλη που απορρέουν από την εφαρμογή δράσεων αναβάθμισης όσον αφορά τη μείωση των κοινωνικών συνεπειών (ιδίως της απώλειας ζωής) και του οικονομικού αντικτύπου·

14. επισημαίνει ότι, επειδή δεν υπάρχουν ακόμη ακριβείς μέθοδοι και σαφή μεταβιβάσιμα αποτελέσματα προς τους μη τεχνικούς φορείς (διοικητικοί υπάλληλοι, πολίτες, κλπ.) για τα μεγάλα οφέλη που μπορεί να προκύψουν από την εφαρμογή των προληπτικών δράσεων αναβάθμισης, είναι σημαντικό να μελετηθεί περαιτέρω το θέμα με τη χρηματοδότηση στοχευμένων ερευνητικών δραστηριοτήτων·

15. θεωρεί ότι είναι απαραίτητο —στην προσπάθεια βελτιστοποίησης και ορθής κατεύθυνσης των τεχνικών και οικονομικών μέτρων που αποσκοπούν στον μετριασμό της σεισμικής επικινδυνότητας των υφιστάμενων ακινήτων— να προβάλλεται και να αναλύεται η ευπάθεια των υφιστάμενων κατασκευών, ως σημείο εκκίνησης και για άλλες ενέργειες και πρωτοβουλίες μεγάλης εμβέλειας. Προς τούτο, πρέπει να ενθαρρύνεται η διεξαγωγή εκστρατειών συλλογής στοιχείων για τις στατιστικές αξιολογήσεις και να ορίζονται κοινές γραμμές προτεραιότητας και μεθοδολογίας, παράλληλα με την εξέλιξη του ρυθμιστικού πλαισίου του τομέα και τα κίνητρα ή τα χρηματοδοτικά μέτρα·

16. σημειώνει ότι εμπειρίες ορισμένων κρατών μελών —όπως η Ιταλία— δείχνουν την τάση επένδυσης λιγοστών πόρων για παρέμβαση στην περίπτωση ηλικιωμένων ιδιοκτητών ή «δεύτερης κατοικίας»· συνεπώς, ενδείκνυται να πραγματοποιηθούν μαθήματα ευαισθητοποίησης για αυτές τις κατηγορίες, καθώς και μορφές κινήτρων που να μην περιορίζονται μόνο στην «κύρια κατοικία». Αναγνωρίζει δε την ανάγκη προσαρμογής των μέτρων για την ανάλυση και αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων με βάση —μεταξύ άλλων— μελέτες και εμπειρίες εξέτασης μεμονωμένων κτιρίων στο πλαίσιο εκτιμήσεων της ευπάθειας μιας ολόκληρης αστικής περιοχής ή οικισμού, ώστε να εντοπίζονται δυνητικές αδυναμίες στις πραγματικές συνθήκες χρήσης των κτιρίων·

17. επισημαίνει ότι εκτελείται ήδη στις ευρωπαϊκές χώρες ευρύ έργο αναβάθμισης των δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων προκειμένου να εξασφαλιστεί η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, που χρηματοδοτείται με κονδύλια της ΕΕ, αλλά ότι οι παρεμβάσεις αυτές δεν αντιμετωπίζουν γενικά το θέμα της διαρθρωτικής και σεισμικής ασφάλειας·

18. τονίζει, ωστόσο, ότι πρέπει να εφαρμοστεί ένα αποτελεσματικό έργο αναβάθμισης μέσω ολοκληρωμένων και βιώσιμων παρεμβάσεων ικανών να πετύχουν, ταυτόχρονα και με τον λιγότερο επεμβατικό τρόπο, τόσο τη μείωση της σεισμικής ευπάθειας όσο και την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης·

19. θεωρεί ότι είναι απαραίτητο, παράλληλα με διαρθρωτικές παρεμβάσεις πρόληψης, να αναπτυχθούν δράσεις «μη διαρθρωτικής πρόληψης» με στόχο την προώθηση της γνώσης σχετικά με τη σεισμική επικινδυνότητα και την αύξηση της ευαισθητοποίησης και της ενεργητικής συμπεριφοράς των πολιτών·

20. πιστεύει ότι το έργο της διαρθρωτικής πρόληψης, πέραν του μετριασμού του κινδύνου, θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, μέσω της επέκτασης της ωφέλιμης ζωής των δομικών κατασκευών και της συνακόλουθης μείωσης της κατεδάφισης και της ανοικοδόμησης μετά τον σεισμό, στόχος που τονίζεται επίσης στον ευρωπαϊκό κανονισμό σχετικά με τα δομικά προϊόντα [κανονισμός (ΕΕ) 305/2011] που έχει εισαγάγει, σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση (οδηγία 89/106/ΕΟΚ) και έβδομη προϋπόθεση για την «αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων»·

21. αναγνωρίζει ότι ένα πρόγραμμα αναβάθμισης της αντισεισμικής προστασίας, παρότι απαιτεί σημαντικούς πόρους και είναι ιδιαίτερα επαχθές στις περιφέρειες και στα κράτη μέλη με υψηλή σεισμική επικινδυνότητα, συμβάλλει στην απασχόληση και στην οικονομική ανάπτυξη με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάκαμψη του κατασκευαστικού τομέα·

22. θεωρεί σημαντικό η σεισμική αναβάθμιση να διέπεται από ένα πλαίσιο ενιαίων και σύγχρονων τεχνικών προτύπων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που αντιμετωπίζουν, επίσης, το θέμα της σεισμικής προσαρμογής των υφιστάμενων κτιρίων, με βάση μια ολιστική προσέγγιση που αποσκοπεί στην εξασφάλιση της ασφάλειας, της αντοχής και της ανθεκτικότητας·

23. κρίνει ενδεδειγμένη τη δρομολόγηση μιας πλατφόρμας της ΕΕ για την ανταλλαγή γνώσεων, εμπειρίας και βέλτιστων πρακτικών σε διάφορα επίπεδα εντός της ΕΕ.

ΝΕΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΣΕΙΣΜΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

24. υποστηρίζει και επαναλαμβάνει όσα υπογραμμίζονται στη γνωμοδότηση σχετικά με το πλαίσιο του Sendai (3), δηλαδή ότι όλα τα σχέδια της ΕΕ σχετικά με την κατασκευή νέων υποδομών πρέπει να εξασφαλίζουν επαρκή ικανότητα αντοχής σε καταστροφές, επισημαίνοντας παράλληλα ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος·

25. προτείνει οι παράμετροι που καθορίζουν τη σεισμική ευπάθεια μιας περιοχής και, ανάλογα με την περίπτωση, τους κινδύνους από άλλες φυσικές καταστροφές, οι οποίοι αξιολογούνται σύμφωνα με καθορισμένα κριτήρια, να λαμβάνονται υπόψη στα κριτήρια για την κατανομή των πόρων των ΕΔΕΤ μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης. Υποστηρίζει δε ότι η ΕΕ πρέπει να επιβάλλει την υποχρέωση κάθε υποδομή που κατασκευάζεται με χρηματοδότηση από τα ΕΔΕΤ ή και άλλα ενωσιακά ταμεία να είναι ανθεκτική στις καταστροφές·

26. Προτείνει οι κανονισμοί της ΕΕ να μπορούν να προβλέπουν τη χρήση των ΕΔΕΤ για τη σεισμική προσαρμογή των δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, καθώς και των υποδομών, τόσο των οδικών μεταφορών όσο και των υποδομών υπηρεσιών που είναι στρατηγικής σημασίας για τις χώρες της ΕΕ·

27. προτείνει το σχέδιο δράσης να προβλέπει την αναβάθμιση όλων των κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων των οικιστικών, καθώς και των δημόσιων χώρων, όχι μόνο ως σημείων ασφαλείας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης αλλά στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης αστικής στρατηγικής που να περιλαμβάνει τη δυνατότητα μετεγκατάστασης κατοίκων σε δημόσιους χώρους όπου μπορούν να προστατευθούν·

28. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει, σε συντονισμό με τα κράτη μέλη και, όπου σχετίζονται, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, ένα σχέδιο δράσης για τη σεισμική αναβάθμιση των κτιρίων και των υποδομών σύμφωνα με το πνεύμα του άρθρου 5 σημείο 5) στοιχείο β) του κανονισμού (EE) αριθ. 1301/2013 για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και προτρέπει τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που παρέχεται σε αυτή την επενδυτική προτεραιότητα στα επιχειρησιακά προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης·

29. προτείνει αυτό να αποτελεί ένα ισχυρό μήνυμα για την ενθάρρυνση των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με στόχο τη σεισμική αναβάθμιση των κτιρίων και των υποδομών, με ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, στις στρατηγικές υποδομές, και στις γεωργικές και βιομηχανικές κατασκευές και υποδομές·

30. ζητεί να προωθηθεί η αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία στον τομέα της αντισεισμικής προστασίας των κτιρίων, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης γενικών ενημερωτικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων·

31. καλεί τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και τις ενδιαφερόμενες περιφέρειες να συμπεριλάβουν τη σεισμική αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων ως προτεραιότητα στα επιχειρησιακά τους προγράμματα για την περιφερειακή ανάπτυξη, τονίζοντας την ανάγκη να διατεθούν χρηματοδοτικοί πόροι, μεταξύ άλλων μέσω κατάλληλων μέσων παροχής κινήτρων για την αντισεισμική πρόληψη·

32. εκτιμά ότι κατά την υλοποίηση των εν λόγω προτάσεων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι χάρτες σεισμικής επικινδυνότητας της κάθε χώρας και/ή περιφέρειας, έτσι ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των πόρων και τα βέλτιστα αποτελέσματα. Προς τούτο, προτείνεται η προώθηση ερευνητικών εργασιών για την κατάρτιση των χαρτών αυτών ή, στην περίπτωση που ήδη υπάρχουν, για την επικαιροποίησή τους·

33. θεωρεί ότι ένα σχέδιο δράσης προτεινόμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αποτελούσε το κατάλληλο μέσο για την περαιτέρω προώθηση της σεισμικής αναβάθμισης των υφιστάμενων κτιρίων ως προτεραιότητα στα επιχειρησιακά προγράμματα των κρατών μελών για την περιφερειακή ανάπτυξη·

34. σημειώνει ότι οι κοινές δράσεις στον τομέα αυτό ενδέχεται να είναι αποτελεσματικότερες από τα αποσπασματικά μέτρα που λαμβάνονται από μεμονωμένα κράτη μέλη και κατά συνέπεια απευθύνει έκκληση για μια ενωμένη και συντονισμένη προσπάθεια όσον αφορά την σεισμική προστασία και αναβάθμιση των κτιρίων·

35. συνιστά την προώθηση και την υποστήριξη, σύμφωνα με τους στόχους που έχουν καθοριστεί στο πλαίσιο της προτεραιότητας 1 του Πλαισίου του Sendai, των πρωτοβουλιών ενημέρωσης των πολιτών, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, με σκοπό την προώθηση και την υποστήριξη ενός πνεύματος πρόληψης.

Βρυξέλλες, 11 Οκτωβρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Karl-Heinz LAMBERTZ

(1) www.share-eu.org

(2) BPIE, 2011. Europe's buildings under the microscope. A country-by-country review of the energy performance of buildings.

(3) Βλ. γνωμοδότηση με θέμα Σχέδιο δράσης με θέμα το Πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου φυσικών καταστροφών το διάστημα 2015-2030, NAT-VI/015, εισηγητής: Adam Banaszak (ECR/PL).