Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 881/92 του Συμβουλίου σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά των οδικών εμπορευματικών μεταφορών μέσα στην Κοινότητα, οι οποίες έχουν ως σημείο αναχώρησης ή προορισμού το έδαφος κράτους μέλους ή διέρχονται από το έδαφος ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, όσον αφορά την ενιαία βεβαίωση οδηγού"

(2001/C 193/06)

Στις 7 Μαρτίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 71 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο ζήτησε τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Απριλίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Kielman.

Κατά την 381η σύνοδο ολομέλειάς (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 60 ψήφους υπέρ και δύο αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση τροποποίησης του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 881/92 αποσκοπεί στην καθιέρωση ενός ενιαίου παραστατικού που θα βεβαιώνει ότι ο οδηγός οχήματος χρησιμοποιούμενου σε διεθνείς οδικές εμπορευματικές μεταφορές δικαιούται να το οδηγεί για λογαριασμό του μεταφορέα. Η έλλειψη τέτοιου ενιαίου παραστατικού έχει προκαλέσει σε σοβαρά προβλήματα εφαρμογής λόγω της ευρείας παράνομης απασχόλησης οδηγών, συχνά από χώρες εκτός Κοινότητας.

1.2. Αυτό αποδείχθηκε από έρευνα που διεξήγαγε η Επιτροπή στα κράτη μέλη τον Αύγουστο του 1999, τα αποτελέσματα της οποίας συζητήθηκαν σε συνεδριάσεις με τους πραγματογνώμονες των κρατών μελών και τους κοινωνικούς εταίρους στον τομέα των οδικών μεταφορών. Η αντικατάσταση των οδηγών με υπηκόους τρίτων χωρών συχνά γίνεται κοντά στα σύνορα ενός κράτους μέλους. Εκεί ο κανονικός (εθνικός) οδηγός αντικαθίσταται από παράνομο οδηγό, ο οποίος στη συνέχεια οδηγεί το όχημα σε όλη την Κοινότητα. Οι οδηγοί αυτοί αμείβονται με τους χαμηλούς μισθούς της παράνομης αγοράς και οι συνθήκες εργασίας δεν είναι υπό τον έλεγχο των κρατών μελών, με αποτέλεσμα τη στρέβλωση του ανταγωνισμού.

1.3. Οι πρακτικές αυτές είναι σήμερα εφικτές, διότι αποτελεσματικός έλεγχος της νόμιμης απασχόλησης ενός οδηγού μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένος ο μεταφορέας. Η άγνοια των νόμων και των διατάξεων που ισχύουν στο συγκεκριμένο πεδίο στα άλλα κράτη μέλη και η πληθώρα των εγγράφων και των γλωσσών στις οποίες είναι διατυπωμένα καθιστούν αδύνατη την αποτελεσματική επιτήρηση.

1.4. Τα κράτη μέλη κατέστησαν σαφές ότι θα ήθελαν να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν εάν ένας οδηγός δικαιούται από το κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένος ο μεταφορέας να οδηγεί το όχημα για λογαριασμό του τελευταίου.

1.5. Επίσης, οι κοινωνικοί εταίροι συμφωνούν ότι πρέπει να υπάρξει πιο αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων, διότι η σημερινή κατάσταση οδηγεί σε στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των μεταφορέων που έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν παράνομα οδηγούς και εκείνων που δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα. Αυτές που επωφελούνται από τις εν λόγω πρακτικές τις περισσότερες φορές είναι μεγάλες μεταφορικές εταιρείες που εκτελούν διεθνή δρομολόγια σε τακτική βάση, ενώ οι μικρότερες μεταφορικές εταιρείες ή εκείνες που λειτουργούν μόνο σε εθνική κλίμακα δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα.

1.6. Η έρευνα της Επιτροπής έδειξε, επίσης, ότι οι συνθήκες εργασίας των παράνομα απασχολούμενων οδηγών είναι ως επί το πλείστον κακές, γεγονός που δημιουργεί στην Επιτροπή ανησυχίες για την οδική ασφάλεια.

1.7. Τα περισσότερα κράτη μέλη φαίνονται υπέρ μιας λύσης κοινοτικής κλίμακας, με τη μορφή ενός απλού, αλλά αποτελεσματικού "μέτρου επιβολής" που περιλαμβάνει σχετικά λίγη γραφειοκρατία, όπως μια ενιαία βεβαίωση οδηγού.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Σκοπός της πρότασης είναι να δημιουργηθεί στην Κοινότητα μια κατάσταση, όπου ο οδηγός ενός κοινοτικού οχήματος με το οποίο εκτελούνται διεθνείς εμπορευματικές μεταφορές βάσει κοινοτικής αδείας θα είναι δυνατό να ελέγχεται αποτελεσματικά από τις αρμόδιες αρχές όλων των κρατών μελών χάρη στην καθιέρωση ενός ενιαίου εγγράφου, της βεβαίωσης οδηγού, σε κοινοτική κλίμακα.

2.2. Οι έλεγχοι αυτοί είναι σήμερα ακόμη περισσότερο απαραίτητοι, επειδή πολλές φορές συναντώνται κοινοτικά οχήματα με οδηγούς που κατάγονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ελεγκτικές αρχές είναι αδύνατο να καθορίσουν αν οι εν λόγω οδηγοί εργάζονται νόμιμα και με τις συνθήκες εργασίας που ισχύουν στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένη η επιχείρηση. Με την ενιαία βεβαίωση οδηγού επιδιώκεται, επομένως, η αποφυγή του αθέμιτου ανταγωνισμού σε σχέση με τις συνθήκες αμοιβής και εργασίας.

2.3. Δεδομένου ότι απαιτείται ήδη κοινοτική άδεια για την πρόσβαση στην αγορά των οδικών μεταφορών εμπορευμάτων επί μισθώσει ή επ' αμοιβή στο έδαφος της Κοινότητας, είναι λογική κίνηση να επιδιωχθεί η σύνδεση της βεβαίωσης οδηγού με την κοινοτική άδεια. Η προτεινόμενη τροποποίηση απαιτεί από τον οδηγό οχήματος διεθνών μεταφορών να διαθέτει, εκτός από την κοινοτική άδεια, και βεβαίωση οδηγού. Το Συμβούλιο Υπουργών, στη συνεδρίασή του της 20ής και 21ης Δεκεμβρίου 2000, αποφάσισε ότι παρόμοια βεβαίωση απαιτείται μόνο για τους οδηγούς που δεν έχουν εθνικότητα ΕΕ. Έτσι η διοικητική επιβάρυνση θα διατηρηθεί στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο, ιδίως για να εξασφαλισθεί όσο το δυνατόν ευκολότερη εφαρμογή των ελέγχων και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ελαστικότητα για τους οικονομικούς παράγοντες. Η ΟΚΕ επικροτεί τη σύνδεση της βεβαίωσης με την κοινοτική άδεια και με τον περιορισμό της από το Συμβούλιο Υπουργών στους οδηγούς που δεν έχουν εθνικότητα ΕΕ και οδηγούν οχήματα με κοινοτικές πινακίδες κυκλοφορίας.

2.4. Κατά την Επιτροπή, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει βεβαίωση οδηγού στο όχημα σε όλες τις περιπτώσεις. Για παράδειγμα, όταν το όνομα του οδηγού και το όνομα του κατόχου της κοινοτικής αδείας είναι το ίδιο, όπως συμβαίνει με το μεγαλύτερο μέρος από τους αποκαλούμενους "ιδιοκτήτες οδηγούς", τότε αρκεί μόνο η κοινοτική άδεια. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις θα είναι αναγκαία εκτός από την κοινοτική έγκριση και μια βεβαίωση οδηγού, αν ο οδηγός έχει την εθνικότητα ενός μη κοινοτικού κράτους. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το σύστημα αυτό ενόψει του περιορισμού των διοικητικών επιβαρύνσεων.

2.5. Η πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 881/92 αφορά μόνο τις οδικές μεταφορές εμπορευμάτων επί μισθώσει ή επ' αμοιβή, διότι μόνο για αυτό το είδος μεταφοράς απαιτείται κοινοτική άδεια. H μεταφορά για ίδιο λογαριασμό, επομένως, αποκλείεται, αφού στην ΕΕ δεν υπόκειται στους κανόνες πρόσβασης στο επάγγελμα του μεταφορέα. Ωστόσο, οι μεταφορείς για ίδιο λογαριασμό διεξάγουν και διεθνείς μεταφορές, αν και σε μικρότερο βαθμό. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι αν καθιερωθεί η βεβαίωση οδηγού για τους οδηγούς κοινοτικών οχημάτων που χρησιμοποιούνται για μεταφορές εμπορευμάτων επί μισθώσει ή επ' αμοιβή, πρέπει να διευκρινιστεί πώς μπορούν να αποφευχθούν τα προβλήματα για τους οδηγούς για ίδιο λογαριασμό που διεξάγουν διεθνείς μεταφορές. Στην εξεταζόμενη πρόταση της Επιτροπής δεν αναφέρεται τίποτα σχετικά με αυτό το θέμα.

2.6. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η εφαρμογή μπορεί να αφεθεί σε μεγάλο βαθμό στα κράτη μέλη, επειδή η βεβαίωση οδηγού θα πιστοποιεί επίσημα απλώς ότι έχουν τηρηθεί οι σχετικοί νόμοι και διατάξεις των μεμονωμένων κρατών μελών για την απασχόληση των οδηγών. Κάθε κράτος μέλος μπορεί, επομένως, να επιλέγει μόνο του τη μέθοδο εφαρμογής που συνεπάγεται το μικρότερο διοικητικό βάρος. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρόκειται για μια εύχρηστη και ρεαλιστική προσέγγιση.

2.7. Αν και η εκπαίδευση των οδηγών στις εκτός ΕΕ χώρες είναι σε γενικές γραμμές υψηλού επιπέδου, στην πράξη συμβαίνει το εκτεταμένο ωράριο εργασίας και η μακροχρόνια παραμονή στους θαλάμους των φορτηγών (ο θάλαμος των φορτηγών χρησιμοποιείται ως χώρος διαμονής, παραμονής και ύπνου) να δημιουργούν ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία αυτών των οδηγών. Η ΟΚΕ ζητά, συνεπώς, ιδιαίτερη προσοχή στις πιθανές συνέπειες που ενδέχεται να έχει αυτό για την οδική ασφάλεια.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η βεβαίωση οδηγού εκδίδεται από τα κράτη μέλη κατόπιν αιτήσεως ενός μεταφορέα εγκατεστημένου στο έδαφός τους για κάθε οδηγό που απασχολείται νόμιμα από τον μεταφορέα ή που έχει νομίμως τεθεί στη διάθεσή του και εκτελεί για λογαριασμό αυτού του μεταφορέα διεθνείς οδικές μεταφορές. Δηλαδή, τα κράτη μέλη ενδέχεται να μην εκδώσουν τέτοια βεβαίωση, εφόσον ο οδηγός απασχολείται μόνον στο εξωτερικό. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτό. Θα ήθελε, πάντως, να υπογραμμίσει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να δείξουν τη δέουσα προσοχή σε μια ορθή και ομοιόμορφη ερμηνεία της έννοιας "εγκατάσταση". Πρέπει να αποφευχθεί το γεγονός σε ορισμένα κράτη μέλη να σημαίνει πραγματική εγκατάσταση με μόνιμες και πραγματικές εργασίες μεταφορών, ενώ σε άλλα κράτη μέλη να είναι αρκετή μόνο μια ταχυδρομική θυρίδα ή η σύσταση μιας θυγατρικής στην οποία θα απασχολούνται οι εξωκοινοτικοί οδηγοί.

3.2. Η διαμόρφωση της βεβαίωσης ακολουθεί στενά τη μορφή της κοινοτικής άδειας. Αυτό έγινε για να τονισθεί ο στενός δεσμός μεταξύ των δύο εγγράφων. Η βεβαίωση οδηγού, όπως και η ισχύουσα κοινοτική άδεια, θα έχει τη μορφή εντύπου και όχι π.χ. μικρής πλαστικής κάρτας. Αυτό λόγω της εξοικονόμησης χρόνου και της επίτευξης της ελαστικότητας που επιθυμούν οι επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτό.

3.3. Το κράτος μέλος που εκδίδει τη βεβαίωση μπορεί να ορίζει τη διάρκεια ισχύος της, για να επιτρέπει την ελαστική εφαρμογή του μέτρου ώστε π.χ. να συνεχίζεται η διάρκεια μιας σύμβασης εργασίας. Η ανώτατη διάρκεια ισχύος μιας βεβαίωσης είναι 5 έτη. Η βεβαίωση είναι ανανεώσιμη, αλλά μόνον εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι όροι έκδοσής της. Αν δεν πληρούνται πλέον αυτοί οι όροι, ο μεταφορέας πρέπει να την επιστρέψει αμέσως στις αρχές έκδοσης. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτή τη ρύθμιση, εφόσον τηρείται η τρέχουσα πρακτική όσον αφορά τη μέγιστη διάρκεια ισχύος της κοινοτικής άδειας.

3.4. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ελέγχουν τακτικά εάν εξακολουθούν να πληρούνται οι όροι υπό τους οποίους εκδόθηκε μια βεβαίωση οδηγού. Αν και η εφαρμογή ανήκει στην αποκλειστική δικαιοδοσία των κρατών μελών, η ΟΚΕ φρονεί ότι θα μπορούσε να συμφωνηθεί σε κοινοτικό επίπεδο ένας ελάχιστος αριθμός ή ποσοστό ελέγχων, κατ' αναλογία προς τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3821/85 για τον έλεγχο των περιόδων οδήγησης και ανάπαυσης.

3.5. Όσον αφορά τις κυρώσεις σε περίπτωση παράβασης των κανόνων, η Επιτροπή κάνει έναν παραλληλισμό με τα μέτρα που ισχύουν για την κοινοτική άδεια. Η ΟΚΕ επικροτεί αυτήν την προσέγγιση.

4. Περίληψη και συμπεράσματα

4.1. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για την καθιέρωση μιας βεβαίωσης οδηγού για τις διεθνείς οδικές μεταφορές εμπορευμάτων, διότι πρόκειται για ένα σχετικά απλό μέσο καταπολέμησης του αθέμιτου ανταγωνισμού επί των μισθών με τη βοήθεια ενός κοινοτικού προτύπου. Συμφωνεί, επίσης, με τον περιορισμό που αποφασίσθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών να ισχύει μόνο για τους οδηγούς από τρίτες χώρες.

4.2. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε περισσότερη ομοιομορφία μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την έννοια της λέξης "εγκατάσταση" σε σχέση με το ερώτημα αν οι βεβαιώσεις οδηγού μπορούν να περιορίζονται μόνο στις λεγόμενες πραγματικές εγκαταστάσεις ή αν πρέπει να εκδίδονται και στις περιπτώσεις θυγατρικών ή και απλών ταχυδρομικών θυρίδων, που δεν εκτελούν μόνιμες και πραγματικές δραστηριότητες μεταφορών.

4.3. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή θέλει να διατηρήσει τις διοικητικές επιβαρύνσεις που συνεπάγεται η καθιέρωση της βεβαίωσης οδηγού σε όσο το δυνατόν χαμηλότερο επίπεδο και συμφωνεί, επομένως, με το σχέδιο της Επιτροπής να συνδεθεί η βεβαίωση με την κοινοτική άδεια.

4.4. Στις περιπτώσεις όπου το όνομα της κοινοτικής άδειας συμπίπτει με το όνομα του οδηγού, όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των αποκαλούμενων "ιδιοκτητών οδηγών" η Επιτροπή προτείνει να μην χορηγείται βεβαίωση οδηγού με την εξαίρεση μιας κοινοτικής άδειας. Η ΟΚΕ μπορεί να συμφωνήσει ενόψει του περιορισμού του διοικητικού βάρους που θα προκύψει από την πρόταση.

4.5. Καθώς οι μεταφορές για ίδιο λογαριασμό εξαιρούνται από την κοινοτική άδεια, δεν χρειάζεται επομένως ούτε βεβαίωση για τον οδηγό του φορτηγού που εκτελεί αυτές τις διεθνείς μεταφορές. Η πρόταση της Επιτροπής δεν αναφέρει τίποτα για αυτήν την περίπτωση. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, είναι σκόπιμο να παρασχεθεί σ' αυτήν την κατηγορία οδηγών κάποια ένδειξη για το πώς πρέπει να δρουν σε περίπτωση ελέγχου τους σε άλλο κράτος μέλος.

4.6. Όσον αφορά τον έλεγχο των βεβαιώσεων οδηγών από τα κράτη μέλη, η ΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ορίσει τον ελάχιστο αριθμό ή ποσοστό που πρέπει να ελέγχεται. Κατά τον τρόπο αυτό, αφενός, θα εξασφαλισθεί η αντιπροσωπευτικότητα και η αποτελεσματικότητα των ελέγχων και, αφετέρου, δεν θα αυξηθεί πολύ ο διοικητικός φόρτος.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs