ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλβς, 01.03.1996 
COM(96) 70 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Λ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 
1. Ορισμός της αποκεντρωμένης συνεργασίας 1 
2. Τα κύρια στάδια επισημοποίησης της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας 2 
R ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 5 
3. Οι στόχοι που σχετίζονται με την αποκεντρωμένη συνεργασία 5 
4. Οι διάφορες πρακτικές της αποκεντρωμένης συνεργασίας 
σε κοινοτικό επίπεδο 7 
Γ. Η ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΑΑΙΣΙΟ ΤΗΣ 
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ-
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟΑΟΓΙΣΜΟΥ 9 
5. Υπενθύμιση των διαφόρων σχετικών μέσων 9 
5.1. Τα ειδικά κοινοτικά κονδύλια του προϋπολογισμού, 
που είναι προσιτά σε αποκεντρωμένους παράγοντες 9 
5.2. Τα επίσημα προγράμματα χρηματοδοτικής και τεχνικής 
συνεργασίας 10 
6. Το κονδύλιο αποκεντρωμένης συνεργασίας Β7-5077 11 
7. Η αποκεντρωμένη συνεργασία στη Αομέ IV 13 
7.1. Γενική επισκόπηση 13 
7.2. Η περίπτωση των μικροπρογραμμάτων 15 
7.3. Η περίπτωση των προγραμμάτων αποκεντρωμένης 
συνεργασίας 16 
7.4. Προοπτικές και όρια 17 
8. Η αποκεντρωμένη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες 
της Αατινικής Αμερικής και Ασίας και τις μεσογειακές χώρες 17 
8.1. Τα αποκεντρωμένα μεσογειακά προγράμματα 17 
8.2. ΑΧ-ΑΑΑ 18 
8.2.1. Οι χώρες της Ασίας 19 
8.2.2. Αατινική Αμερική 20 
Α ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 21 
k G 
ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΝΟΨΕΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Ορισμός της αποκεντρωμένης συνεργασίας 
Η εισαγωγή της αποκεντρωμένης συνεργασίας στο πεδίο δράσεως της 
συνεργασίας της ΕΚ εκφράζει τη βούληση να διευρυνθεί το φάσμα των φορέων 
συνεργασίας με σκοπό την καλύτερη κινητοποίηση όσον άφορα την ανάληψη 
αρμοδιοτή των και πρωτοβουλιω ν για την ανάπτυξη, τόσο στις τρίτες χώρες οσο 
και στην Ευρώπη. Οι φορείς που εμπλέκονται δυνητικά είναι οι ΜΚΟ, οι 
αποκεντρωμε'νες δημοσιές αρχές, οι ενώσεις (αγροτικές η αστικές, 
επαγγελματικέ'ς, κ.λπ.), οι συνεταιρισμοί, οι επιχειρήσεις και οι οικονομικοί 
κύκλοι1, τα συνδικάτα, και σε γενικές γραμμές, όλες οι ενεργοί δυνάμεις της 
κοινωνίας των πολιτών τόσο στην Ευρώπη οσο και στον Νότο, που ενδεχομένως 
συμβάλλουν στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των αναπτυσσομένων 
χωρών. 
Η εμφάνιση και η προοδευτική επισημοποίηση αυτής της έννοιας στο τέλος της 
δεκαετίας του 80 στο πλαίσιο της ΕΚ αντικατοπτρίζουν μια σειρά συνακολουθών 
φαινομένων: την ολοένα μεγαλύτερη σημασία που αποδίδεται στην επιδίωξη 
κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης στη βάση, "στη συμμετοχική" 
προσέγγιση της ανάπτυξης απο μέρους των χρηματοδοτών (και ειδικότερα της 
ΕΚ), αφενός· τον ολοένα σημαντικότερο ρολό της δράσεως των ΜΚΟ και 
γενικά την προοδευτική εμφάνιση οργανωμένων μορφών της κοινωνίας των 
πολιτών στο Νότο, αφετέρου· τέλος, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον που αποκτά 
στις αρχές της δεκαετίας του 90 το θέμα των δημοκρατικών θεσμών και των 
δικαιωμάτων του άνθρωπου, πράγμα που παρέχει τη δυνατότητα να ιδωθεί απο 
νέα οπτική γωνία ο ρόλος και η θέση της κοινωνίας των πολιτών, και των 
συνεπειών του στη διαδικασία ανάπτυξης. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΕΚ 
συμμετέχει σε μια γενικότερη τάση προβληματισμού σχετικά με τις 
προτεραίο'τητες και τα μέσα ανάπτυξης, που καλύπτει επίσης το σύνολο των 
διμερών και πολυμερών φορέων παροχής βοήθειας ηδη απο εκείνη την εποχή. 
ΣΤΟ "πλαίσιο των ειδικών μέσων αυτού του τομέα 
Α 
Η αποκεντρωμένη συνεργασία, που αναφέρεται ήδη στα εισαγωγικά κεφάλαια της 
Λομέ IV, έχει ως δυνητικό πεδίο εφαρμογής το σύνολο των συνήθων μέσων 
χρηματοδοτικής και τεχνικής ή οικονομικής συνεργασίας. Η αποκεντρωμένη 
συνεργασία δεν θεωρείται συνεπώς ως νέο μέσο, αλλά μάλλον ως διαφορετική 
προσέγγιση, συμπληρωματική ως προς τους παραδοσιακούς τρόπους σύλληψης και 
εφαρμογής της συνεργασίας Το θέμα αφορά και, οι ενέργειες απευθύνονται 
προοδευτικά στο σύνολο των περιοχών που (χποτελούναντικεί μ ενο συνεργασίας για 
την ανάπτυξη: χώρες ΛΚΕ, ΥΧΕ, ΑΧ-ΛΛΛ, μεσογειακές χώρες. 
Πρέπει να σημειώσουμε ότι η παρούσα έκθεση δεν καλύπτει όλους τους 
αναπτυξιακούς τομείς και φορείς στους οποίους εφαρμόζεται η ιδέα της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας υπό την ευρεία της έννοια. Πιό συγκεκριμένα, δεν 
αφορά την προώθηση του ρόλου των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη του ιδιωτικού 
τομέα, τομείς που, παρ'όλο που έχουν τον ίδιο γενικό προσανατολισμό, απαιτούν 
τη χρησιμοποίηση ειδικών μέσων και μεθόδων (λόγω του ειδικού χαρακτήρα της 
δράσεως σε αυτούς τους τομείς) και έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο ειδικών 
εκθέσεων. Συνεπώς το θέμα αφορά κατά κύριο λόγο τις τοπικές δημόσιες αρχές και 
το συνεταιριστικό τομέα υπό την ευρεία του έννοια. 
Εξάλλου είναι σαφές - και το αποδεικνύει η συνέχεια αυτής της έκθεσης - ότι η 
προσέγγιση της αποκεντρωμένης συνεργασίας έχει διάφορες προτεραιότητες και 
δίνει έμφαση σε διάφορα θέματα σε συνάρτηση με τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας και 
των διαφόρων περιοχών του Τρίτου Κόσμου: επίπεδο ανάπτυξης, δυνατότητες που 
ήδη έχουν οι οικονομικοί και κοινωνικοί φορείς, σχετική θέση που κατέχει ο 
δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας, κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς. 
2. Τα κύρια στάδια επισημοποίησης της αποκεντρωμένης συνεργασίας 
1989-90: εισαγωγή της αποκεντρωμένης συνεργασίας στα άρθρα 20 έως 22 
της σύμβασης της Λομέ IV και μνεία στην εισαγωγή όλων σχεδόν των 
εθνικών ενδεικτικών προγραμμάτων 
1991: εισαγωγή της αποκεντρωμένης συνεργασίας στα άρθρα 7 έως 10 της 
απόφασης των ΥΧΕ (91/482/ΕΟΚ του Συμβουλίου· 25 Ιουλίου 1991) 
1992: αναγνώριση της αποκεντρωμένης συνεργασίας στο άρθρο 3 του 
κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου (αριθ. 443/92· 25 Φεβρουαρίου 1992) 
σχετικά με τη χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια και την οικονομική 
συνεργασία με τις ΑΧ-ΑΛΑ 
1992: άνοιγμα του κονδυλίου του προϋπολογισμού για την αποκεντρωμένη 
συνεργασία Β7-5077, για όλες τις ΛΧ, με σκοπό την παροχή κινήτρων 
ευρεία κυκλοφορία του εγγράςχ>υ " 11 αποκεντρωμένη συνεργασία - Στόχοι 
και Μέθοδος, 15 απαντήσεις σε 15 ερωτήσεις" (σημείωμα της 26.11.92)· 
ευρεία εσωτερική διανομή του πληροφοριακού σημειώματος αριθ. 52552 της 
13.8.92 που θεσπίζει τους κανόνες και τις μεθόδους εφαρμογής στο πλαίσιο 
του ΕΤΑ· έναρξη λειτουργίας των πρώτων προγραμμάτων MED 
1993 και ιιετά: έναρξη λειτουργίας των πρώτων "προγραμμάτων 
αποκεντρωμένης συνεργασίας" στο πλαίσιο του ΕΤΑ (Ακτή Ελεφαντοστού, 
Μπενίν, Σενεγάλη, Μαδαγασκάρη, Δομινικανική Δημοκρατία, κ.λπ)· 
διευκρίνιση των προτεραιοτήτων και στόχων του κονδυλίου 137-5077 και των 
ενεργειών πληροφόρησης και κινητοποίησης (για τον τομέα των ΜΚΟ, των 
τοπικών αρχών, των οικονομικών και κοινωνικών κύκλων)· κατάρτιση 
μεθοδολογικών οδηγών· ενίσχυση των πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην 
καθιέρωση αποκεντρωμένης συνεργασίας στα επίσημα προγράμματα 
(προσαρμογή των εφαρμοζόμενων προγραμμάτων, έναρξη λειτουργίας νέων 
προγραμμάτων, προετοιμασία των Εθνικών Ενδεικτικών Προγραμμάτων 
(ΕΕΠ) 1995-2000· εντολή επαναδιαπραγμάτευσηςτης σύμβασης της Λομέ IV, 
κ.λπ). 
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου 90-94, διάφορα σημαντικά γεγονότα 
συμβάλλουν στην ενίσχυση της κοινοτικής προσέγγισης της αποκεντρωμένης 
συνεργασίας, ιδίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο: 
Προοδευτική διάδοση της έννοιας στην Ευρώπη, χάρη σε αποτελεσματική 
κινητοποίηση αντιπροσωπευτικών φορέων όπως η ΟΚΕ, το CLONG, το 
ARE, οι αστικές οργανώσεις (T&D, FMCU, IULA-CCRE, κ.λπ) που 
προσδοκούν πολλά από την αποκεντρωμένη συνεργασία και την ΕΕ, και 
ιδιαίτερα οι τοπικοί φορείς που αισθάνονται αποκλεισμένοι από τις 
συνήθεις κοινοτικές πρωτοβουλίες και ταμεία. 
Πράγματι αυτήν την περίοδο παρατηρείται σημαντικότερος αριθμός 
ενεργειών αποκεντρωμένης συνεργασίας από μέρους των εδαφικών φορέων 
(περιφέρειες, πόλεις, επαρχίες, κ.λπ) σε διάφορα κράτη μέλη (Κάτω Χώρες, 
Γαλλία, Ισπανία κ.λπ), χάρη ιδίως στη θέσπιση καταλλήλων νομοθεσιών σε 
πολλές από αυτές τις χώρες, ή ακόμα και χρηματοδοτικών μέσων για την 
παροχή κινήτρων. Αυτή η κινητοποίηση ενθαρρύνεται επίσης από 
οργανισμούς όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης (Συνέδριο των τοπικών 
αρχών και Κέντρο Βορρά-Νότου), ή ακόμα από τα Ηνωμένα Έθνη που 
έθεσαν τις βάσεις ενός μόνιμου διαλόγου με αυτούς τους παράγοντες. Αυτή 
θα είναι ακριβώς η σημαντικότερη συμβολή του κονδυλίου Β7-5077 ή των 
προγραμμάτων MED, το να δώσουν δηλαδή με τρόπο σαφή, και 
ενθαρρύνοντας την κινητοποίηση, το "πράσινο φως" για την αποκεντρωμένη 
συνεργασία, συμπαρασύροντας ορισμένους οργανισμούς τοπικής 
αυτοδιοίκησης, πανεπιστήμια ή ΜΚΟ στην Ευρώπη. 
Στο επίπεδο του ΕΤΑ, η προσέγγιση βρίσκεται σε πειραματική φάση. Η 
αποκεντρωμένη συνεργασία άρχισε κυρίως στο επίπεδο των παραδοσιακών 
αναπτυξιακών ενεργειών των ΜΚΟ. Ωστόσο αποκτά προοδευτικά 
ευρύτερη προοπτική μέσω μιας νέας γενεάς προγραμμάτων που αφορούν 
την ανάπτυξη σε αγροτικό ή αστικό επίπεδο, ή ακόμα τη στήριξη της 
αποκέντρωσης ή την ανάπτυξη του άτυπου τομέα της οικονομίας. Κοινό 
σημείο αυτών των προγραμμάτων είναι ότι αφορούν άμεσα τους 
παράγοντες, της βάσης έχουν να αντιμετωπίσουν την τοπική δυναμική 
θεσμικής και κοινωνικής μεταρρύθμισης και δεν μπορούν να αρκεσθούν στο 
να δώσουν "έτοιμε?' απαντήσεις απ' έξω. Πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη 
έμφαση στην ενίσχυση των δυνατοτήτων των τοπικών παραγόντων και στις 
συνθήκες για την επίτευξη ενδογενούς ανάπτυξης την οποία θα αναλάβουν 
πραγματικά να φέρουν σε πέρας οι εν λόγω παράγοντες. Τα προγράμματα 
αυτά θέτουν επί τάπητος με νέο τρόπο την ανάγκη καλύτερης συνεργασίας 
μεταξύ των παραγόντων (συνεταιριστικών, οικονομικών, τοπικών αρχών, 
ΜΚΟ) αφενός, την παρέμβαση της κεντρικής κρατικής εξουσίας και την 
εξωτερική βοήθεια αφετέρου. Ορισμένα από αυτά τα προγράμματα 
προέρχονται από εντελώς αποκεντρωμένες πρωτοβουλίες, και κατόπιν 
τίθενται σε εφαρμογή με αποκεντρωμένο τρόπο, όπως στο Καμερούν 
(πολεοδομική ανάπτυξη με συμμετοχή) ή στη Δομινικανική Δημοκρατία 
(ανάπτυξη της επαρχίας του Πουέρτο Πλάτα). 
Β. ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 
3. Οι στόχοι που σχετίζονται με την αποκεντρωμένη συνεργασία 
Θα αναφέρουμε εν περιλήψει τα κυριότερα σημεία. Κατά πρώτον, όσον αφορά την 
εξέλιξη του περιβάλλοντος και των σχετικών παραγόντων, τα κυριότερα 
χαρακτηριστικά των τελευταίων χρόνων είναι: 
η εμφάνιση στο Νότο αποκεντρωμένων παραγόντων (αντιπροσωπευτικές 
οργανώσεις, ΜΚΟ, τοπικές αρχές, οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες, 
κ.λπ) που αντιπροσωπεύουν μία δυναμική υποβολής προτάσεων και 
ανάληψης δράσεως για την ανάπτυξη, και διεκδικούν ενεργότερο ρόλο τόσο 
σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. II κρίση του κρατικού μηχανισμού, 
η ελευθέρωση των οικονομιών, οι διαδικασίες αποκέντρωσης που έχουν ήδη 
αρχίσει αποτελούν παράγοντες που τονίζουν την ολοένα μεγαλύτερη 
σπουδαιότητα που αποκτά η κοινωνία των πολιτών και ωθούν σήμερα στην 
αναζήτηση νέων βάσεων συνεργασίας μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και 
του κράτους αφενός, των αποκεντρωμένων παραγόντων και των διεθνών 
χορηγών βοήθειας αφετέρου. Διάφορα δίκτυα ΜΚΟ και ενώσεις 
αναπτυσσομένων χωρών που ασχολούνται με την ανάπτυξη έθεσαν με 
ενεργητικό τρόπο αυτό το θέμα επί τάπητος σε διεθνές, περιφερειακό ή 
τοπικό επίπεδο, και ιδίως στο πλαίσιο των σημαντικών διασκέψεων του 
ΟΗΕ που αμφισβήτητα έπαιξαν καταλυτικό ρόλο σε αυτόν τον τομέα. Η ΕΚ 
καλείται ολοένα και περισσότερο να συμμετάσχει εάν κρίνουμε από την 
πρόσφατη πραγματοποίηση πλήθους συναντήσεων ή σεμιναρίων μετά από 
πρωτοβουλία των ΜΚΟ του Νότου με θέμα την αποκεντρωμένη συνεργασία. 
Αυτή η εξέλιξη έχει συνέπειες και στον Βορρά, ιδίως στους κύκλους των 
ευρωπαϊκών ΜΚΟ με τις οποίες η ΕΚ είχε αναπτύξει από καιρό στενή 
συνεργασία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι εν λόγω ΜΚΟ αναγκάζονται σήμερα 
περισσότερο από ποτέ να αναθεωρήσουν την ταυτότητα και τη νομιμότητα 
τους, τη φύση και το σκοπό των εταιρικών τους σχέσεων με το Νότο, και 
συγχρόνως τις θεσμικές τους σχέσεις με την ΕΚ Κατά ένα μεγάλο ποσοστό, 
αυτός ο προβληματισμός αποτελεί συνέπεια της ολοένα μεγαλύτερης 
ωριμότητας και απαιτήσεων των παραγόντων του Νότου, και συνεπώς του 
ολοένα μεγαλύτερου ενδιαφέροντος των σπουδαιότερων χρηματοδοτών για 
το θέμα της άμεσης χρηματοδότησης, για συχνότερη προσφυγή στις ΜΚΟ, 
για την αποκεντρωμένη συνεργασία ή τα ισοδύναμα της, που αποτελούν 
στόχους βάσει των οποίων θα πρέπει να υιοθετηθεί νέα στάση. 
Επιπλέον, η αποκεντρωμένη συνεργασία ανοίγει το δρόμο για τη 
χρησιμοποίησηκαι άλλων στοιχείων της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών 
προς όφελος της συνεργασίας, την εξεύρεση άλλων μορφών παρέμβασης από 
αυτές που πραγματοποίησαν με επιτυχία οι ΜΚΟ, όπως δείχνουν οι 
ενέργειες που πραγματοποιούνται παραδείγματος χάρη από τους 
οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, τους ακαδημαϊκούς κύκλους, τις 
επαγγελματικές ομοσπονδίες ή προξενικούς φορείς, τον κοινωνικό και 
συνεταιριστικό τομέα κ.λπ. Αυτό το άνοιγμα θέτει υπό αμφισβήτηση τις 
ευρωπαϊκές ΜΚΟ, τη σχέση που έχουν με τους άλλους παράγοντες της 
κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη, αλλά και την αποκλειστικότητα που 
είχαν μέχρι τώρα ως εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών 
στην ΕΚ Στόχος είναι η καθιέρωση αμεσότερου διαλόγου μεταξύ των 
συνιστωσών αυτής της κοινωνίας των πολιτών και των κοινοτικών θεσμών, 
με άλλα λόγια η διεύρυνση της συμμετοχής στην ίδια την Ευρώπη Οι 
οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης οι πόλεις και οι περιφέρειες της 
Ευρώπης επιθυμούν να υπάρξει αμεσότερος διάλογος με την ΕΕ και να 
ληφθεί περισσότερο υπόψη ο ρόλος τους όσον αφορά την κινητοποίηση της 
δημόσιας γνώμης και της δράσης υπέρ της ανάπτυξης 
Όσον αφορά την εφαρμογή της στα προγράμματα ανάπτυξης, η αποκεντρωμένη 
συνεργασία απαιτεί μια σειρά διευκρινίσεων: . 
Η συμμετοχή, υπό την ευρύτερη έννοια της, αποτελεί τον πυρήνα των 
προσεγγίσεων της αποκεντρωμένης συνεργασίας. Εάν ο στόχος είναι να 
ληφθούν καλύτερα υπόψη και να ενθαρρυνθούν οι δυνατότητες λήψεως 
πρωτοβουλιών των αποκεντρωμένων παραγόντων στο Νότο, πρέπει πρώτα 
να καθιερωθεί ένας πραγματικός διάλογος μεταξύ των αποκεντρωμένων 
αυτών παραγόντων και των δημοσίων αρχών έτσι ώστε να τους δοθεί η 
δυνατότητα να συμμετάσχουν όσο το δυνατόν στενότερα στον καθορισμό 
των προτεραιοτήτων και των προγραμμάτων συνεργασίας Αυτός ο 
διάλογος θα πρέπει να μπορεί να συνεχιστεί αργότερα στο επίπεδο 
εφαρμογής των ενεργειών, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ανάληψη των 
ευθυνών από τους παράγοντες της βάσης 
Αυτό διαφέρει αισθητά από τις προσεγγίσεις εκείνες που προβλέπουν 
συμμετοχή υπό μορφή κυρίως συμβολής των πληθυσμών στις ενέργειες 
(εργασία με αμοιβή σε είδος, ανάληψη των επαναλαμβανόμενων εξόδων, 
κ.λπ), η οποία άλλωστε είναι απαραίτητη. Όσον αφορά την κατάρτιση των 
προγραμμάτων, απαιτείται συμμετοχή σε ολόκληρο τον "κύκλο του 
προγράμματος", από την αρχική ιδέα ως την εκτέλεση περνώντας από τα 
στάδια προσδιορισμού, των στοιχείων του προγράμματος προετοιμασίας 
κλπ. Από την "ποιότητα" ή την ένταση αυτής της συμμετοχής σε καθένα 
από αυτά τα επίπεδα εξαρτάται ο βαθμός αποκέντρωσης της δράσης 
Αυτή η προοπτική δεν θα ήταν πολύ ρεαλιστική εάν δεν συνοδευόταν από 
διάφορες προϋποθέσεις: αφενός πρέπει να μπορούν οι τοπικοί παράγοντες 
να αναλάβουν πλήρως τις ευθύνες τους με μια πολιτική που θα επιδιώκει 
ακριβώς την ενίσχυση των ικανοτήτων τους. Για το σκοπό αυτό πρέπει να 
εφαρμοσθούν διάφορα μέσα και ο ορίζοντας της δράσης δεν θα πρέπει να 
περιορίζεται στη διάρκεια ζωής ενός προγράμματος ή ενός ΕΕΠ αλλά να 
σχεδιάζεται μακροπρόθεσμα· εξάλλου οι διαδικασίες και οι κανόνες της 
χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας, που προς το παρόν είναι 
υπερβολικά αυστηροί, πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερη ελαστικότητα. 
Αυτό αφορά κυρίως το ΕΤΑ όπου η καθιέρωση αποκεντρωμένης 
συνεργασίας αντιμετωπίζει ακόμα σήμερα σοβαρά πρακτικά εμπόδια που 
μπορούν να ξεπεραστούν μόνο εάν υπάρχουν συγκεκριμένα κίνητρα και 
στράτευση, ιδίως από μέρους του προσωπικού των αντιπροσωπειών. 
Εξάλλου η αποκεντρωμένη συνεργασία δενσημαίνει μόνο πρόσβαση των 
ΜΚΟ στην αγορά εκτέλεσης παραδοσιακών προγραμμάτων. Η ΕΚ, όπως 
άλλοι χρηματοδότες, τείνει να γενικοποιήσει αυτήν την αρχή, την οποία 
χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό για την Ασία και τη Λατινική Αμερική, για 
βάσιμους λόγους οικονομίας και αποτελεσματικότηταςτων ενεργειών, καθώς 
επίσης και διότι, σε αυτές τις περιοχές, αυτό είναι δυνατόν λόγω 
ελαστικότερων μηχανισμών της κοινοτικής βοήθειας. Αυτό το θέμα προκαλεί 
επί του παρόντος διαμάχες στους κύκλους των ΜΚΟ του Βορρά που 
αντιμετωπίζουν ένα σαφές δίλημμα: παρ' όλο που διστάζουν να καταστούν 
"εκτελεστικά μέσα," εξ ονόματος του ηθικού τους κώδικα και της κοινωνικής 
τους βάσης, δεν θέλουν να χάσουν αυτήν την ευκαιρία για να διευρύνουν 
τη δράση τους. Αυτό το θέμα συμβάλλει επίσης στην ταχεία διαφοροποίηση 
του κύκλου των "ΜΚΟ στήριξης", ιδίως στον Νότο, όπου είναι πιθανόν να 
εμφανιστεί μια καινούργια γενεά "ΜΚΟ" που προορίζονται για αυτό το νέο 
πεδίο δράσης, ιδίως υπό τη μορφή αποκεντρωμένης συνεργασίας. Υπάρχει 
πεδίο για την αναζήτηση και τον καθορισμό μιας δεοντολογίας της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας, με κριτήρια που κάνουν διάκριση μεταξύ 
αντιπροσωπευτικών, ενδιαμέσων οργανώσεων, οργανώσεων στήριξης, κ.λπ, 
που θα συνοδεύεται από σαφείς "κανόνες του παιχνιδιού" και σαφείς όρους 
πρόσβασης αυτών των τοπικών οργανώσεων στους κοινοτικούς πόρους στο 
πλαίσιο της αποκεντρωμένης συνεργασίας. Στην περίπτωση του ΕΤΑ, δεν 
θα ήταν ρεαλιστικό αν φανταζόμασταν ότι αυτοί οι κανόνες δεν θα 
παρεκκλίνουν σε κάποιο βαθμό από το κοινό καθεστώς που εφαρμόζεται στα 
παραδοσιακά προγράμματα (στο θέμα της επιλεξιμότητας, της σύναψης 
συμβάσεων, αυτεπιστασίας κ.λπ) όπου προβλέπεται κυρίως συνεργασία με 
φορείς παροχής υπηρεσιών του εμπορικού τομέα και ανάληψη δράσης για 
λογαριασμό του κράτους. 
Οι διάφορες πρακτικές της αποκεντρωμένης συνεργασίας σε κοινοτικό επίπεδο 
Η περίοδος 90-94 χαρακτηρίζεται από προοδευτική διείσδυση αυτών των αρχών στα 
προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό διάφορες μορφές ανάλογα με την 
εκάστοτε περιοχή σε παγκόσμιο επίπεδο, ανάλογα ιδίως με τις προτεραιότητες της 
ευρωπαϊκής δράσης σε αυτές τις περιοχές, τον βαθμό ελαστικότητας του νομικού και 
θεσμικού πλαισίου εφαρμογής της συνεργασίας, και τέλος ανάλογα με τις ιδιαίτερες 
πρωτοβουλίες που λαμβάνονται 
Η προβολή του μηνύματος, που επιτεύχθηκε με την έγκαιρη παρουσίαση (ήδη από 
τη σύμβαση της Λομέ IV) της αποκεντρωμένης συνεργασίας ως σημαντικό πόλο της 
κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της συνεργασίας, υπάρχει κίνδυνος να 
εξουδετερωθεί εν μέρει λόγω αυτής της ποικιλίας που, όσον αφορά το κοινό, 
προκαλεί, καλώς ή κακώς μια κάποια σύγχιση, ή ακόμα και απογοήτευση. 
Πολύ σχηματικά, μπορούμε να υποδιαιρέσουμε την αποκεντρωμένη συνεργασία σε 
τρεις πιθανές κατηγορίες: 
Η πρώτη, που πηγάζει από την πείρα της δημιουργίας του ευρωπαϊκού 
οικοδομήματος, δίνει την ονομασία "αποκεντρωμένη συνεργασία" στην 
οριζόντια συνεργασία μεταξύ των συνιστωσών της κοινωνίας των πολιτών 
των κρατών μελών και των τρίτων χωρών (οργανισμοί τοπικής 
αυτοδιοίκησης, οικονομικοί παράγοντες, ακαδημαϊκοί κύκλοι κ.λπ). Τα 
μέσα αποκεντρωμένης συνεργασίας που αναπτύχθηκαν στη Μεσόγειο 
(μεσογειακοί προγράμματα), και πιο πρόσφατα στη Λατινική Αμερική, 
αποσκοπού ν ιδίως στη δημιουργία ισχυρότερων και πιο ισορροπημένων 
πολιτικών, οικονομικών ή 
πολιτιστικών σχέσεων, με βάση, ανά περίπτωση, μιά αρχή αμοιβαιότητας (σε 
οικονομικό επίπεδο) ή "γειτνίασης" (οε πολιτικό ή πολιτιστικό επίπεδο, 
ιδίως στο στάδιο "πριν την προσχώρηση"). Ανάμεσα στους τομείς που 
εξετάζονται κατά προτεραιότητα, συγκαταλέγονται οι πολιτιστικές, 
οικονομικές, τεχνολογικές ή επιστημονικές ανταλλαγές, ή ακόμα και 
ανταλλαγές μεθόδων εκδημοκρατισμού με χώρες που βρίσκονται τις 
περισσότερες φορές σε ενδιάμεσο στάδιο ανάπτυξης ή έχουν μεταβατικό 
οικονομικό καθεστώς. Αυτά τα προγράμματα σημείωσαν αναμφισβήτητα 
επιτυχία, ιδίως στην Ευρώπη, όπου συνέβαλαν αναμφισβήτητα στην 
κινητοποίηση. Ορισμένα από αυτά τα προγράμματα ανέπτυξαν κατά πολύ 
το μεθοδολογικό προβληματισμό, ιδίως γύρω από την ιδέα του δικτύου· σε 
αυτήν την περίπτωση μιλάμε για "ενοποιητική" αποκεντρωμένη συνεργασία. 
Η άλλη κατηγορία υπάγεται στον τομέα της κλασικής αναπτυξιακής 
βοήθειας, ιδίως υπέρ των ενδεέστερων χωρών και των χωρών σε μεταβατική 
φάση εκδημοκρατισμού. Η έκφραση και η συμμετοχή της κοινωνίας των 
πολιτών στις αναπτυξιακές διαδικασίες είναι οι βασικοί στόχοι. 
Καθιστώντας την κοινωνία των πολιτών δρων υποκείμενο και όχι πλέον 
μόνο "αποδέκτη" των αναπτυξιακών ενεργειών, η αποκεντρωμένη 
συνεργασία θέτει υπό αμφισβήτηση τόσο τους κλασικούς μηχανισμούς 
παροχής αναπτυξιακής βοήθειας όσο και τις σχέσεις της κοινωνίας των 
πολιτών με την κρατική εξουσία στις αναπτυσσόμενες χώρες. Γίνεται λόγος 
για αποκεντρωμένη συνεργασία "με σκοπό τη συμμετοχή" (η συμμετοχή 
εννοείται υπό την ευρεία της έννοια). Παρ' όλο που αυτό αρχίζει να γίνεται 
αισθητό σε ορισμένες πρωτοβουλίες ή πρότυπα πειραματικά προγράμματα, 
διαπιστώνουμε ωστόσο ότι, κατά γενικό κανόνα, η ανάπτυξη της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας μπορεί να παρεμποδισθεί από τα θεσμικά 
πλαίσια της συνεργασίας (ιδίως σύμβαση της Λομέ IV), την πίεση των 
κανόνων και των διαδικασιών, ή ακόμα και την αμυντική συμπεριφορά ή 
δυσπιστία που περιγράφονται παραπάνω. Και όμως, λόγω των σημαντικών 
μέσων που διαθέτει η ΕΚ σε αυτόν τον τομέα, ο κύριος στόχος και το 
μέλλον της αποκεντρωμένης συνεργασίας τοποθετούνται σε αυτό το πεδίο. 
Εάν θέλουμε να εξαντλήσουμε όλες τις περιπτώσεις, δεν μπορούμε να 
αποσιωπήσουμε μια τρίτη μορφή αποκεντρωμένης συνεργασίας "με σκοπό 
την υποκατάσταση". Πράγματι αιπή εφαρμόζεται σε χώρες όπου, για 
διάφορους λόγους, η επίσημη συνεργαοία έχει ανασταλεί και όπου η βοήθεια 
διατηρείται μόνο για ανάγκες που έχουν προτεραιότητακαι διοχετεύεται από 
αποκεντρωμένους φορείς. Παρ'όλο που η αρχή της αποκεντρωμένης 
συνεργασίας είναι αξιέπαινη, δυστυχώς, σε ορισμένες περιπτώσεις, κατά την 
καθιέρωση επισήμων σχέσεων, αυτή η μορφή συνεργασίας δεν αποτελεί 
πλέον προτεραιότητα, οι σχετικοί παράγοντες περνούν σε δεύτερο πλάνο, ή 
ακόμα και αποκλείονται από το μηχανισμό, πράγμα που μπορεί να είναι 
πολύ επιζήμιο για την αξιοπιστία του κοινοτικού μηνύματος σχετικά με την 
αποκεντρωμένη συνεργασία. 
Αυτή η ποικιλία καταστάσεων, σε συνδυασμό με τον κατ'εξοχην ποιοτικό και 
υποκειμενικό χαρακτήρα της προσέγγισης που βασίζεται στην αποκέντρωση, 
καθιστά συνεπώς αδύνατον έναν πλήρη απολογισμό, καθώς και την επιδίωξη ενός 
ενοποιητικού "συνόλου πρακτικών". Η αποκεντρωμένη συνεργασία δεν μπορεί να 
έχει νόημα παρά μόνον εάν προσαρμόζεται και αντιμετωπίζει κάθε τοπική 
πραγματικότητα και τα σχετικά προβλήματα που προκύπτουν από αυτήν. 
Παρ'όλο που, από πρακτική άποψη, τα παραπάνω ωθούν στην αναγνώριση και 
ενθάρρυνση αυτής της διαφοροποίησης και ποικιλίας των εμπειριών στον εν λόγω 
τομέα, κατά τη γνώμη μας αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε ορισμένες βασικές αρχές 
που να επιτρέπουν να οριοθετηθεί το πεδίο εφαρμογής της αποκεντρωμένης 
συνεργασίας έτσι ώστε να εκπέμπεται σαφές και κατανοητό μήνυμα προς τους 
αποδέκτες 
Γ. Η ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ 
ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΙ1Σ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ· ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 
Αυτό το κεφάλαιο επιχειρεί να δώσει μια συνολική άποψη, αν και, πρέπει να 
τονιστεί, πολύ ατελή, των εμπειριών που καταγράφηκαν ή ερευνήθηκαν. 
5. Υπενθύμιση των διαφόρων σχετικών μέσων 
5.1. Τα ειδικά κοινοτικά κονδύλια του προϋπολογισμού, που είναι προσιτά σε 
αποκεντρωμένους παράγοντες 
Το αποκεντρωμένο κονδύλι του προϋπολογισμού Β7.5077: είναι άμεσα 
προσιτό σε μεγάλο αριθμό αποκεντρωμένων παραγόντων των 
αναπτυσσομένων χωρών, ιδίως στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης· 
στην πραγματικότητα, λόγω του χαμηλού του ύψους, στηρίζει κυρίως 
ενέργειες στα προγενέστερα στάδια για την κινητοποίηση και ενίσχυση των 
αποκεντρωμένων φορέων τόσο στις αναπτυσσόμενες χώρες όσο και στην 
Ευρώπη, για τη στήριξη της δημιουργίας εταιρικών σχέσεων και δικτύων 
Βορρά-Νότου και Νότου-Νότου, καθώς και προπαρασκευαστικές ενέργειες 
για προγράμματα αποκεντρωμένης συνεργασίας στο πλαίσιο των επισήμων 
προγραμμάτων. Το κονδύλιο αυτό δρα κυρίως καταλυτικά, ευνοώντας τη 
διάδοση της αποκεντρωμένης συνεργασίας στις χώρες παρέμβασης και στα 
επίσημα προγράμματα της ΕΚ (προϋπολογισμός 94: 5 εκατ. ECU). 
Εξάλλου, ορισμένα ειδικά κονδύλια του προϋπολογισμού, παρ'όλο που δεν 
προορίζονται ρητά για την αποκεντρωμένη συνεργασία, μπορούν να συμβάλουν 
έμμεσα σε αυτούς τους στόχους εφόσον: 
Η ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων Βορρά Νότο ν και/ή η ενίσχυση των 
αποκεντρωμένων παραγόντων στο Νότο είναι στόχοι που επιδιώκονται 
ρητά Αυτά τα κονδύλια είναι προσιτά στους αποκεντρωμένους παράγοντες 
του Βορρά και του Νότου και όχι μόνο στις ΜΚΟ: 
Β7-5220 και 5230: στήριξη ενεργειών υπέρ των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου και της δημοκρατίας στις αναπτυσσόμενες χώρες 
(προϋπολογισμός 94 : 27 εκατ. ECU)· 
(Β7-5031 : ενίσχυση για την κατάρτιση προς όφελος των υπηκόων 
των αναπτυσσομένων χωρών (προϋπολογισμός 94 : 2 εκατ. ECU). 
Το κονδύλιο στηρίζει πρωτοβουλίες αποκεντρωμένων παραγόντων του 
Βορρά ή του Νότου : 
Β7-5076 : ενέργειες αποκατάστασης χαι ανασυγκρότησης υπέρ των 
αναπτυσσομένων χωρών (προϋπολογισμός 94 : 45 εκατ. ECU) 
Β7-5040 : περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες (προϋπολογισμός 
94 : 20 εκατ. ECU). 
Το κονδύλιο στηρίζει πρωτοβουλίες ΜΚΟ του Βορρά και του Νότου ; 
Β7-5014 : ενίσχυση στις ΜΚΟ που ασκούν δραστηριότητες στο 
Βιετνάμ (προϋπολογισμός 94 : 2 εκατ. ECU)· 
Β7-5015 : ενίσχυση στις ΜΚΟ που ασκούν δραστηριότητες στην 
Καμπότζη (προϋπολογισμός 94 : 1 εκατ. ECU)· 
Β7-5013 : ενίσχυση στις ΜΚΟ που ασκούν δραστηριότητες στη Χιλή 
(προϋπολογισμός 94 : 3,8 εκατ. ECU) (κονδύλιο που καταργήθηκε το 
1995)· 
Β7-4083 : χρηματοδοτική βοήθεια στα εδάφη της Δυτικής 'Οχθης και 
Γάζας ( προϋπολογισμός 94 : 50 εκατ. ECU). 
Τέλος το κονδύλιο μπορεί να στηρίξει έμμεσα τις ΜΚΟ του Νότου μέσω 
των ΜΚΟ του Βορρά: 
Β7-5010 : συγχρηματοδότηση των ΜΚΟ (προϋπολογισμός 94 : 145 
εκατ. ECU)· οι ενέργειες που προορίζονται ρητά για τη θεσμική 
στήριξη των οργανώσεων βάσης στις αναπτυσσόμενες χώρες στο 
πλαίσιο του Κεφαλαίου XII των Γενικών Όρων αντιπροσωπεύουν 
περίπου 3 εκατ. ECU το 1994 (ήτοι 2 % του κονδυλίου). 
Πάντως παρατηρείται ότι ολοένα μεγαλύτερος αριθμός 
ολοκληρωμένων προγραμμάτων τείνει να περιλαμβάνει αυτή τη 
διάσταση. 
Στην πράξη, η πρόσβαση σε αυτά τα κονδύλια και η εκτέλεση τους υπόκεινται σε 
ποικίλους όρους εφαρμογής, ορισμένοι από τους οποίους συνεπάγονται μια 
ιδιαίτερα "κατευθυνόμενη" χρησιμοποίηση ή μία περιοριστική αντίληψη της 
έννοιας ΜΚΟ ή του αποκεντρωμένου παράγοντα,ενώ άλλοι παρέχουν τη μέγιστη 
δυνατή ελαστικότητα για τη στήριξη πραγματικά αποκεντρωμένων πρωτοβουλιών. 
Το συνολικό ποσό αυτών των κονδυλίων ανέρχεται το 1994 σε: 300 εκατ. ECU. 
5.2. Τα επίσημα προγράμματα χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας 
Σε αυτό το επίπεδο τοποθετούνται οι κυριότερες προοπτικές για την αποκεντρωμένη 
συνεργασία (ΕΤΑ, μεσογειακά κεφάλαια, κεφάλαια ΛΧ-ΑΛΑ). 
Μπορούμε να διακρίνουμε σχηματικά τρεις μορφές προγραμμάτων: 
τα προγράμματα που αποσκοπούν ειδικά στη στήριξη των πρωτοβουλιών 
που προέρχονται από τη βάση, συνήθως μικρής κλίμακας ;είτε στο πλαίσιο 
κλασικών μέσων του τύπου των μικροπρογραμμάτων, αλλά 
προσαρμοσμένων έτσι ώστε να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη ανάληψη ευθυνών 
από μέρους των αποκεντρωμένων παραγόντων, είτε στο πλαίσιο 
προγραμμάτων ad hoc αποκεντρωμένης συνεργασίας που έχουν εξαρχής 
σχεδιασθεί για να ανταποκρίνονται σε αυτές τις ανάγκες. Ορισμένατομεακά 
10 
ή ολοκληρωμένα προγράμματα μπορούν να περιέχουν ένα τέτοιο τμήμα. Το 
ΕΤΑ έχει μακρόχρονη και εκτεταμένη πείρα σε αυτόν τον τομέα, την οποία 
χρησιμοποιεί στις άλλες αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Κεντρική Αμερική, 
οι χώρες του Συμφώνου των Άνδεων ή η Παλαιστίνη. Έγιναν διάφορα 
συγκεκριμένα βήματα στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ IV για να 
προσανατολισθούνορισμέναμικροπρογράμματαπρος αυτήν την κατεύθυνση· 
τα παραδοσιακά προγράμματα (τομεακά, ολοκληρωμένα) στα οποία 
μπορούν να συμμετάσχουν οι αποκεντρωμένοι παράγοντες Ο βαθμός 
συμμετοχής μπορεί να ποικίλλει, ανάλογα με το αν αφορά ολόκληρο ή 
μέρος του κύκλου του προγράμματος, και ανάλογα με την ποιότητα 
συμμετοχής σε καθένα από αυτά τα στάδια. Μία ιδιαίτερη μορφή είναι τα 
προγράμματα που σχεδιάζονται και εκτελούνται από μεγάλες ΜΚΟ με 
εδραιωμένη λαϊκή βάση. Η μεγαλύτερη πρόοδος έχει σημειωθεί πιθανότατα 
στις αναπτυσσόμενες χώρες-ΑΛΑ, ιδίως λόγω της ύπαρξης μεγάλων 
εδραιωμένων τοπικών ΜΚΟ (Βολιβία, Χιλή, Μπανγκλαντές, Ινδία, Σρι 
Λάνκα κ.λπ) και εθνικού πλαισίου ευνοϊκού προς αυτήν την προσέγγιση. 
Εντούτοις, όπως αναφέρεται παραπάνω (βλ. Β.3.), η ανάθεση σε ΜΚΟ του 
ρόλου του κυρίου του έργου ή επικουρικού ρόλου σε εθνικά προγράμματα 
δεν μπορεί παρά να αποτελέσει απλώς εναλλακτική λύση στην εφαρμογή 
κλασικών "καθοδικών" (top-down) προγραμμάτων. Αυτό συμβαίνει ακόμα 
πολύ συχνά· 
τέλος, τα οριζόντια μέσα, η ιδέα των οποίων επεκτείνεται προοδευτικά στη 
Μεσόγειο (MEDURBS, MEDMEDIA,MEDINVEST, MEDCAMPUS, 
AVICENNE και υπό προετοιμασία MEDASSOCIATIONS) και στη Λατινική 
Αμερική (ALINVEST, ALFA, "URBAL" υπό προετοιμασία), και τα οποία 
αποσκοπούν κατά κύριο λόγο στην προώθηση των επαγγελματικών 
συναλλαγών, της μεταφοράς τεχνογνωσίας, στο πλαίσιο δικτύων που 
συνδέουν διάφορους αποκεντρωμένους ευρωπαίους παράγοντες και 
παράγοντες του Νότου. 
Το κονδύλιο αποκεντρωμένης συνεργασίας Β7-5077 
Κατά την περίοδο 92-94, ανελήφθησαν 7,845 εκατ. ECU που αντιστοιχούν σε 44 
ενέργειες, οι οποίες κατανέμονται ως εξής: 
12 ενέργειες (13,5% των κεφαλαίων) προώθησης της αποκεντρωμένης 
συνεργασίας, κινητοποίησης των αποκεντρωμένων παραγόντων του Βορρά 
και του Νότου (ΜΚΟ, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης), στήριξη της 
δημιουργίας δικτύων, προετοιμασία αποκεντρωμένων προγραμμάτων που 
προορίζονται να αντικαταστήσουν τους επίσημους πόρους. Οι περισσότερες 
από αυτές τις ενέργειες αφορούν κράτη ΑΚΕ, όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση 
για αποκεντρωμένη συνεργασία, που δικαιολογείται από τις κατευθύνσεις 
που έχει δηλώσει ότι ακολουθεί η σύμβαση της Λομέ σε αυτόν τον τομέα. 
Αυτές οι ενέργειες επιτρέπουν στους τοπικούς παράγοντες να οργανωθούν 
καλύτερα και να συνενωθούν, ενισχύουν τις εταιρικές σχέσεις Βορρά-Νότου 
ή Νότου-Νότου και διευκολύνουν το διάλογο με τις κεντρικές αρχές και τις 
αντιπροσωπείες με σκοπό την καθιέρωση αποκεντρωμένης συνεργασίας στα 
επίσημα προγράμματα· 
11 
II προσέγγιση "περιφερειακά δίκτυα αποκεντρωμένης συνεργασίας" ατο πληίσιο του κονδυλίου του προϋπολογισμού Β7 - 5077 
Τα εν λόγω δίκτυα λειτουργούν βάσει ορισμένων κοινών αρχών: 
- επιδιώκουν να πείσουν τις ΜΚΟ και τις οργανώσεις τοπικής αυτοδιοίκησης της Ευρώπης και του Νότου να συνενώσουν τις 
πρωτοβουλίες τους, τους τεχνικούς και χρηματοδοτικούς τους πόρους βάσει κοινών στόχων για την ανάπτυξη στη βάση (βελτίωση των 
συνθηκών διαβίωσης και πολεοδομική διαχείριση, δημιουργία θέσεων απασχόλησης κλπ.)· 
- να ενθαρρύνουν την άρση της απομόνωσης, την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ Βορρά και Νότου και του Νότου-Νότου και τη διασταύρωση 
των διαφορετικών αυτών παραγόντων, με σκοπό να ενισχυθούν σταθερά οι αποκεντρωμένοι παράγοντες στο Νότο, να δοθεί μεγαλύτερη 
δημοσιότητα καθώς και να διευρυνθεί το πεδίο των ενεργειών τους· 
- να ενθαρρύνουν, χάρη σε "κεφάλαια στήριξης",τις πρότυπες πειραματικές ενέργειες που συμβάλλουν στην κινητοποίηση, και αποσκοπούν 
στον επιτόπου έλεγχο της αποτελεσματικότητας αυτών των προσεγγίσεων, και στην προετοιμασία της μελλοντικής τους εισαγωγής στα 
επίσημα προγράμματα. 
Τα εν λόγω δίκτυα δίνουν περισσότερη έμφαση, ανάλογα με την περίπτωση: 
-στη στήριξη των πρωτοβουλιών των ομάδων της βάσης και των ΜΚΟ, αλλά στο πλαίσιο ενός ενισχυμένου διαλόγου με τις τοπικές αρχές 
(π.χ. : πρόγραμμα "πολεοδομική κρίση, κοινωνικός αποκλεισμός" και πρόγραμμα Ευρώπης-Κεντρικης Αμερικής)-
- στη θεσμική και τεχνική ενίσχυση των τοπικών εξουσιών στο πλαίσιο των διαδικασιών αποκέντρωσης (π.χ. : πρόγραμμα ανάπτυξης της 
τοπικής αυτοδιοίκησης στη Δυτική Αφρική- πρόγραμμα PARMA)· 
- τέλος, στην προσφυγή στις εταιρικές σχέσεις και αδελφοποίηση Βορρά-Νότου και στη στήριξη προτύπων πειραματικών προγραμμάτων 
(π.χ. : προγράμματα PARMA και Ευρώπη-Κεντρική Αμερική). 
Ορισμένα παραδείγματα: 
- Πρόγραμμα αποκεντρωμένης συνεργασίας Ευρώπης-Κεντρικής Αμερικής 
Εταίροι: στην Ευρώπη, εθνικές ενώσεις και ομάδες που αντιπροσωπεύουν πενήντα περίπου ολλανδικές, γαλλικές, ισπανικές και 
γερμανικές πόλεις- ΜΚΟ και τοπικές ενώσεις- στην Κεντρική Αμερική: εθνικές ενώσεις σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης 6 χωρών της 
περιοχής, δήμοι και κοινότητες, ΜΚΟ, κέντρα κατάρτισης. 
Δραστηριότητες : στήριξη των διαδικασιών αποκέντρωσης και θεσμική ενίσχυση των ενώσεων τοπικών φορέων· στήριξη των προτύπων 
πειραματικών πρωτοβουλιών τοπικής ανάπτυξης στον κοινωνικό, οικονομικό τομέα και στον τομέα της πολεοδομικής διαχείρισης. 
- Πρόγραμμα στήριξης της ενίσχυσης της τοπικής αυτοδιοίκησης στη Δυτική Αφρική (PARMA) 
Εταίροι: στην Ευρώπη, είκοσι περίπου δήμοι και κοινότητες της Γαλλίας, Ιταλίας, Γερμανίας έχουν προβεί σε αδελφοποίηση με σκοπό τη 
συνεργασία- στην Αφρική: ενώσεις σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης και εθνικές επιτροπές που έχουν αναλάβει την αποκέντρωση, ΜΚΟ, 
τοπικές ενώσεις κλπ. 
Δραστηριότητες : ενίσχυση των εθνικών ενώσεων σε αστικό επίπεδο- πρότυπα πειραματικά προγράμματα για τη βελτίωση των 
δυνατοτήτων προγραμματισμού και διαχείρισης του εξοπλισμού και των υπηρεσιών βάσης από τους δήμους και τις κοινότητες με τη 
συμμετοχή των πληθυσμών 
-Πρόγραμμα "πολεοδομική κρίση και κοινωνικός αποκλεισμός" στη Δυτική Αφρική 
Εταίροι : ΜΚΟ, σύλλογοι σε επίπεδο συνοικιών, οργανωτές κοινωνικών εκδηλώσεων, τοπική αυτοδιοίκηση, κέντρα έρευνας. 
Δραστηριότητες : στήριξη πρωτοβουλιών στη βάση που απευθύνονται σε ομάδες που αντιμετωπίζουν προβλήματα (άνεργοι νέοι, γυναίκες 
κλπ)· ενίσχυση της δημιουργίας λαϊκών συλλόγων σε συνοικιακό επίπεδο και κατάρτισης των τοπικών ηγετικών στελεχών. 
Ενδεικτικά, αυτά τα τρία προγράμματα αντιπροσωπεύουν συνολικό προϋπολογισμό ύψους 3 εκατ. ECU, που συγχρηματοδοτείται από την 
ΕΚ μέχρι ποσοστού 50%· το υπόλοιπο χρηματοδοτείται συνήθως από τους ενδιαφερόμενους εταίρους (τοπικοί και Ευρωπαίοι), διάφορα 
δι-πολυμερή προγράμματα αποκεντρωμένης συνεργασίας (Γαλλία, Κάτω Χώρες, Ιταλία, Διεθνής Τράπεζα κλπ). 
12 
17 ενέργειες θεσμικής ενίσχυσης και στήριξης αποκεντρωμένων παραγόντων (ήτοι 
34% των κεφαλαίων). Οι ενδιαφερόμενες χώρες είναι κυρίως τα κράτη ΑΚΕ, οι 
χώρες της Λατινικής Αμερικής (κεντρική Αμερική, Κολομβία, Βολιβία, Χιλή), καθώς 
και περιθωριακά ορισμένες χώρες της Ασίας (Ινδία, Βιετνάμ) ή της Μεσογείου. Οι 
περισσότερες από αυτές τις ενέργειες σχετίζονται στενά με τους προσανατολισμούς 
ή προγράμματα του ΕΤΑ ή για τις ΑΧ- ΑΛΑ. Εξάλλου, περίπου τα δύο τρίτα αυτών 
των ενεργειών αφορούν την ενίσχυση δικτύων ή ενώσεων δήμων και κοινοτήτων που 
συχνά σχετίζονται με τους αποκεντρωτικούς στόχους σε αυτές τις χώρες. Η 
στήριξη της αποκέντρωσης, η πολεοδομική ανάπτυξη και η ανάπτυξη της τοπικής 
αυτοδιοίκησης αποτελούν πράγματι ταχέως αναπτυσσόμενα πεδία παρέμβασης στο 
πλαίσιο των χωρών ΑΚΕ ή ορισμένων ΑΧ-ΑΛΛ-
15 ενέργειες που συνίστανται σε πρότυπα πειραματικά έργα ή προγράμματα (ήτοι 
52,5% των κεφαλαίων). Οι ενδιαφερόμενες χώρες είναι βασικά οι χώρες ΑΚΕ και 
οι AX-ΑΛΑ. Τα έργα αυτά στηρίζονται σε εταιρικές σχέσεις Βορρά-Νότου, όπως 
αδελφοποίηση πόλεων ή εταιρικές σχέσεις μεταξύ ΜΚΟ και δήμων/κοινοτήτων και 
καλύπτουν νέα πεδία δράσης (διαχείριση των αστικών κέντρων, καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού, περιβάλλον στα αστικά κέντρα, τοπική οικονομική 
ανάπτυξη). Δημιουργήθηκαν έτσι μηχανισμοί περιφερειακής στήριξης των τοπικών 
πρωτοβουλιών στην Κεντρική Αμερική και τη Δυτική Αφρική στο επίπεδο των 
δικτύων δήμων/κοινοτήτων ή ΜΚΟ. 
Συνολικά, κατά την περίοδο 92-94, η κατανομή των κεφαλαίων ανά περιοχή είναι η 
ακόλουθη: ΑΚΕ (61%), Λατινική Αμερική (28%), Ασία (4%), Μεσόγειος (1%), υπόλοιπες 
χώρες (6%). 
7. Η αποκεντρωμένη συνεργασία στη Αομέ IV 
7.1. Γενική επισκόπηση 
Το πλαίσιο της Σύμβασης της Λομέ που αποδίδει τιιν πρώτη θέση στα κράτη και στους 
εθνικούς διατάκτες δεν είναι πάντα κατάλληλο για την ενθάρρυνση της συμμετοχής. Έτσι 
εξηγείται το χαμηλό ακόμα επίπεδο των εμπειριών. Σχετικά με το θέμα αυτό, η 
αναθεωρημένη μορφή της σύμβασης της Λομέ IV προτείνει ορισμένες τροποποιήσεις 
σχετικά με: 
την ενθάρρυνση της συνεννόησης μεταξύ Εθνικών Διατακτών και 
αποκεντρωμένων παραγόντων (βλέπε παράρτημα της Σύμβασης)· 
τη δημιουργία, στο πλαίσιο των ΕΕΠ, πόρων με πιο εύκολους και 
ελαστικούς όρους πρόσβασης για αποκεντρωμένες πρωτοβουλίες· 
μεγαλύτερη αναγνώριση της αποκεντρωμένης συνεργασίας στα κλασικά 
προγράμματα. 
Τα παρακάτω στοιχεία βασίζονται σε ένα ερωτηματολόγιο που μοιράσθηκε 
(μέσα° 94) στο σύνολο των αντιπροσωπειών. Σκοπός δεν ήταν να γίνει πλήρης 
απολογισμός της κατάστασης, αλλά να επισημανθούν μέσα από τον απολογισμό οι 
ποιοτικές τάσεις, να προταθούν θέματα για προβληματισμό, να εντοπισθούν τα 
κυριότερα εμπόδια, για την καλύτερη ενσωμάτωση αυτού του τρόπου συνεργασίας 
στα μελλοντικά προγράμματα του ΕΤΑ. Λόγω των μικρών ή μεγάλων διαφορών 
στις εκτιμήσεις της αποκεντρωμένης συνεργασίας, τα αριθμητικά στοιχεία πρέπει 
συνεπώς να θεωρηθούν απλώς ως ενδεικτικά μεγέθη. Από αυτό προκύπτει ότι: 
13 
τα 3/4 των 41 χωρών που απάντησαν (ικτός από τις νησιωτικές χώρες ΑΚΕ 
ή τις χώρες για τις οποίες η βοήθεια έχει ανασταλεί) αναφέρουν την ύπαρξη 
προγραμμάτων που ανταποκρίνονται λίγο ως πολύ στα κριτήρια της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας (ανάλογα με το επίπιδο και τον βαθμό 
συμμετοχής στα διάφορα στάδια προετοιμασίας των προγραμμάτων, και 
κατόπιν της διαχείρισης τους, τη συμμετοχή των τοπικών αρχών και των 
ΜΚΟ, και τέλος τη θέση που αποδίδεται στις αποκεντρωμένες εταιρικές 
σχέσεις Βορρά-Νότου). 
Τα προγράμματα που θεωρούνται πιο σημαντικά είναι 54 και 
αντιπροσωπεύουν ανάληψη υποχρέωσης της τάξεως των 574 εκατ. ECU στο 
πλαίσιο του 6ου και 7ου ΕΤΑ (αναφέρουμε ενδεικτικά ότι ισοδυναμεί με 5% 
των πόρων που προβλέπονται στο 7ο ΕΤΑ). 
Το 1/4 των χωρών αποδίδουν την παντελή έλλειψη αποκεντρωμένης 
συνεργασίας στα ακόλουθα εμπόδια: έλλειψη επαρκούς διαλόγου με τις 
κυβερνητικές αρχές, έλλειψη δημοκρατικών θεσμών, διαρθρωτική αδυναμία 
των τοπικών αποκεντρωμένων παραγόντων, αλλά και ανεπαρκές δυναμικό 
των αντιπροσωπειών που δεν επιτρέπει ικανοποιητική επένδυση σε αυτόν 
τον ιδιαίτερα απαιτητικό τομέα. 
Στις χώρες που δηλώνουν ότι εφαρμόζουν την αποκεντρωμένη συνεργασία, 
διαπιστώνονται ορισμένεςσταθερές: πρόσφατεςή υπό διαμόρφωση πολιτικές 
αποκέντρωσης με βέβαιο αντίκτυπο στο μελλοντικό προσανατολισμό και 
στην εφαρμογή των αποκεντρωμένων προγραμμάτων· ελλιπής, σε γενικές 
γραμμές, οργάνωση των ΜΚΟ και των αποκεντρωμένων παραγόντων, με 
αποτέλεσμα να απαιτείται μεγάλος αριθμός διαθέσιμου ανθρωπίνου 
δυναμικού στις αντιπροσωπείες, για να ενημερώνει, να συνοδεύει, να 
ενθαρρύνει τους παράγοντες της βάσης, και κατόπιν να εξασφαλίζει 
ικανοποιητική παρακολούθηση των αποκεντρωμένων ενεργειών. 
50% των προγραμμάτων που αναφέρονται είναι μικροπρογράμματα ή 
προγράμματα αποκεντρωμένης συνεργασίας2 που έχουν σχεδιασθεί ακριβώς 
για τη στήριξη των πρωτοβουλιών μικρής κλίμακας της βάσης, με ανάθεση, 
σε ποικίλο βαθμό, των ευθυνών της διαχείρισης στους αποκεντρωμένους 
παράγοντες (βλέπε παρακάτω). 
Τα άλλα είναι κλασικά προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης3, πολεοδομικής 
ανάπτυξης4 ή στήριξης του ιδιωτικού τομέα5. Αυτά μπορεί να είναι 
προγράμματα με προσανατολισμό προς την τοπική ανάπτυξη που 
ενσωματώνουν ενέργειες στον οικονομικό, κοινωνικό και θεσμικό τομέα. 
Ανάλογα με την περίπτωση : χρησιμοποιούν τη μέθοδο του 
προγραμματισμού με συμμετοχή· περιλαμβάνουν ένα τμήμα που αφορά τη 
θεσμική ενίσχυση των τοπικών παραγόντων ή την ανάπτυξη των 
ανθρωπίνων πόρων· οι ομάδες βάσης μπορούν να συμμετέχουν στη 
διαχείριση· γίνεται προσφυγή σε ΜΚΟ· μεταβιβάζονται ορισμένες 
χρηματοοικονομικές αρμοδιότητες και αρμοδιότητες διαχείρισης στους 
αποκεντρωμένους παράγοντες κ.λπ. Εντούτοις τις περισσότερες φορές 
Ανγκόλα, Μποτσουανα, Μπενίν, Μπουρουντι, Κένυα, Αεσότο, Μοζαμβίκη, 
Ουγκάντα, Σενεγάλη, Σουαζιλάνδη, Τανζανία, 'Ζάμπια ... 
Μπουρκίνα Φάσο, Καμερούν, Κονγκό, Γουϊνέα, Μαλί, Νίγηρας Ουγκάντα... 
Μαλί, Ακτή Ελεφαντοστού, Γουινέα 
Αομινικανική Αημοκρατία, Γουιάνα, Κένυα 
14 
πρόκειται για "καθοδικά" προγράμματα, (προώθηση από πάνω προς τα 
κάτω) με οργανωμένη και περιορισμένη συμμετοχή 
Εξαίρεση αποτελούν δύο προγράμματα που άρχισαν στα τέλη του 94 με 
χρηματοδότηση από το ΕΤΑ: 
Ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα τοπικής ανάπτυξης για μια επαρχία της 
Δομινικανικής Δημοκρατίας, όπου επιτεύχθηκε σύγκλιση μιας πρωτοβουλίας 
κρατικής προέλευσης και της πρωτοβουλίας τοπικών φορέων (ΜΚΟ, λαϊκές 
ομάδες, τοπική αυτοδιοίκηση κ.λπ) που συνενώθηκαν στο πλαίσιο ενός 
"κοινωνικού φόρουμ" και επιδιώκουν αυτόνομη ανάπτυξη. Το πρόγραμμα 
που υιοθετήθηκε τελικά τίθεται σε εφαρμογή υπό τη διεύθυνση του εν λόγω 
τοπικού φορέα ο οποίος παρέχει τεχνική βοήθεια. 
Ένα δεύτερο πρόγραμμα, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη του δυναμικού 
παρέμβασης των ενδιάμεσων αστικών οργανώσεων στις πόλεις του 
Καμερούν με τη στήριξη μιας ευρωπαϊκής ΜΚΟ. Οι εν λόγω παράγοντες θα 
αναλάβουν την εφαρμογή και διαχείριση του σύμφωνα με κανόνες και 
μηχανισμούς που έχουν θεσπισθεί και ελέγχονται συλλογικά. 
7.2. Η περίπτωση των μικροπρογραμμάτων 
Τα μικροπρογράμματα αποτελούν ένα από τα πιθανά στηρίγματα της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας. Προορίζονται κανονικά για τη στήριξη των 
ενεργειών που έχουν αρχίσει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης ή φορέων της βάσης 
και εφαρμόζονται με τη συμμετοχή των δικαιούχων πληθυσμών. Οι τομείς 
παρέμβασης είναι τα μικρής κλίμακας έργα υποδομής στον οικονομικό και 
κοινωνικό τομέα στην ύπαιθρο, και ιδίως τα αγροτικά υδραυλικά έργα, η εκπαίδευση 
και η υγεία. 
Τα μικροπρογράμματα είναι κυρίως "συγκεντρωτικά" μέσα Οι προτεραιότητες 
αποφασίζονται από τον Εθνικό Διατάκτη και την Αντιπροσωπεία· ο προσδιορισμός 
των στοιχείων, η επιλογή των έργων, η εφαρμογή τους και η χρηματοδοτική 
διαχείριση εξασφαλίζονται τις περισσότερες φορές από έναν πυρήνα που δρα υπό 
την εντολή του Εθνικού Διατάκτη, ο οποίος, τελικά, είναι αυτός που λαμβάνει τις 
αποφάσεις. Η ανάπτυξη του τοπικού δυναμικού , που χρησιμοποιείται κυρίως για 
την επίτευξη βραχυπρόθεσμων και ποσοτικά προσδιορίσιμων στόχων, δεν τίθεται 
ρητά ως στόχος ή μακροπρόθεσμη στρατηγική. 
Ορισμένα από αυτά τα προγράμματα δίνουν ιδιαίτερη έμφαση : 
στην καλύτερη συμμετοχή και ανάλίξψη ευθυνών από μέρους των 
δικαιούχων πληθυσμών χάρη σε προηγούμενες ενέργειες πληροφόρησης ή 
επιτόπου κατάρτισης6· σε ορισμένες περιπτώσεις ΜΚΟ, οι τοπικές αρχές και 
οι δικαιούχοι συμμετέχουν στην επιτροπή διαχείρισης του προγράμματος7· 
ορισμένα μικροπρογράμματα στηρίζονται στη δημιουργία τοπικών 
Σενεγάλη, Ζάμπια, Ουγκάντα, Ζιμπάμπουε, Αεσότο, Νίγηρας Τανζανία, Μοζαμβίκη 
κλπ 
Μοζαμβίκη, Σιέρα Λεόνε, Σουαζιλάνδη κλπ 
15 
επιτροπών χρηστών8. Εντούτοις, ορισμένα από αυτά τα προγράμματα 
παρεμποδίζονται από την έλλειψη κινήτρων από μέρους των πληθυσμών που 
"καλούνται" να συμμετάσχουν σε αυτά-
στην ενίσχυση του ρόλου των τοπικών αρχών: η στήριξη των τοπικών 
αποκεντρωμένων αρχών μπορεί να αποτελέσει ρητό στόχο9· οι τοπικές 
κυβερνήσεις συνεργάζονται για τον προσδιορισμό, την εφαρμογή, την 
παρακολούθηση και τη διαχείριση του εξοπλισμού10· εντούτοις, βάσει 
διαφόρων εκτιμήσεων επισημαίνεται ο πραγματικός κίνδυνος να 
"οικειοποιηθούν" οι τοπικές αρχές αυτά τα προγράμματα εις βάρος των 
αναγκών των πληθυσμών· 
τέλος στην προσφυγή στις ΜΚΟ για τον προσδιορισμό, την εφαρμογή και 
την παρακολούθηση των προγραμμάτων11. 
Στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ IV, τα ποσά που αποφασίσθηκαν για τα 
μικροπρογράμματα ανέρχονται, στα τέλη 94, σε 105 εκατ. ECU. Από τα 36 
μικροπρογράμματα που αποφασίσθηκαν, το ένα τρίτο περίπου από αυτά 
περιλαμβάνει σε ποικίλο βαθμό μία από αυτές τις συνιστώσες που 
προσανατολίζονται προς αποκεντρωμένες μεθόδους. Υπάρχει ωστόσο η υποψία, 
και η πείρα το επιβεβαιώνει, ότι τα κλασικά μικροπρογράμματαδεν αποτελούν τον 
καταλληλότερο τρόπο υλοποίησης της αποκεντρωμένης συνεργασίας. Τα 
μικροπρογράμματα, που άργησαν να αναπτυχθούν στο πλαίσιο της Λομέ, μόλις 
τώρα αρχίζουν να αποκτούν δημοσιότητα, πείρα και αξιοπιστία. Ελάχιστοι Εθνικοί 
Διατάκτες ή αντιπροσωπείεςπροτίθενται να διακινδυνεύσουν να διαταράξουν αυτήν 
την ευαίσθητη ισορροπία· ορισμένοι προτιμούν να εντάξουν την αποκεντρωμένη 
συνεργασία σε προγράμματα ad hoc, ανεξάρτητα από τα μικροπρογράμματα. 
7.3. Η περίπτωση των προγραμμάτων αποκεντρωμένης συνεργασίας 
Εμπνεόμενα από την πείρα που έχει αποκτηθεί από τα μικροπρογράμματα(κλίμακα 
δράσεως, συμμετοχή των πληθυσμών κ.λπ), διαφέρουν ωστόσο στα ακόλουθα 
σημαντικά σημεία: 
πρόκειται συχνά για προγράμματα ανοικτά σε μεγάλη ποικιλία τοπικών 
πρωτοβουλιών (κοινωνικών, οικονομικών, κατάρτισης κ.λπ), εκτός 
προκαθορισμένων τομέων ή περιοχών συγκέντρωσης, προσιτών σε μεγάλη 
ποικιλία αποκεντρωμένων παραγόντων (π.χ. στον Νίγηρα, Μπενίν, νήσο 
Μαυρίκιο, Μαδαγασκάρη κ.λπ). Αντίστροφα, τα προγράμματα αυτά μπορεί 
να συγκεντρώνονται σε εδάφη ή να εντάσσονται στο πλαίσιο της στήριξης 
μιας αποκεντρωμένης τοπικής ανάπτυξης (π.χ. στη Σενεγάλη, το Καμερούν, 
τη Δομινικανική Δημοκρατία)· 
οι εν λόγω αποκεντρωμένοι παράγοντες συνδέονται με τους φορείς λήψεως 
αποφάσεων vm προσανατολισμού του προγράμματος· 
η διαχείριση των μέσων και των αρμοδιοτήτωνανατίθεται στους τοπικούς 
παράγοντες μέσω ορισμένων "interfaces", τοπικών ή ξένων ΜΚΟ με 
πραγματικές ικανότητες διαχείρισης· 
Μοζαμβίκη, Μπουρουντι 
Μπουρουντι, Μοζαμβίκη, Μαλί 
Ζάμπια, Μποτσουανα^ Ζιμπάμπουε κλπ 
Τόγκο, Μοζαμβίκη, Ανγκόλα, Μποτσουανα 
16 
η θεσμική ενίσχυση και η ενίσχυση των οργανώσεων βάσης αποτελεί ρητό 
στόχο του προγράμματος και υλοποιείται με μέσα που διατίθενται για την 
οργάνωση, τις ανταλλαγές και την κατάρτιση, με σκοπό την εξασφάλιση 
βιώσιμης δομής των τοπικών παραγόντων. 
Στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ IV άρχισαν να εφαρμόζονται ή μελετώνται 
προγράμματα αυτού του τύπου στο Μπενίν (2 εκατ. ECU), Μπουρουντι, Γκάνα (2 
εκατ. ECU), νήσο Μαυρίκιο (2 εκατ. ECU), Μαδαγασκάρη (1,5 εκατ. ECU), Νίγηρα 
(2 εκατ. ECU), Σενεγάλη (4 εκατ. ECU) και Ζιμπάμπουε για ενδεικτικό συνολικό 
ποσό 13 εκατ. ECU. 
7.4. Προοπτικές και όρια 
Αυτή η ανασκόπηση επιβεβαιώνει ότι χρειάζεται ακόμα να καταβληθούν πολλές 
προσπάθειες για να εδραιωθεί η αποκεντρωμένη συνεργασία στις πολιτικές και 
προγράμματα παροχής βοήθειας στο πλαίσιο της Λομέ. Η εφαρμογή αυτής της 
συνεργασίας προϋποθέτει ότι θα τεθεί υπό αμφισβήτηση μια σειρά μεθοδολογικών 
και κανονιστικών θεμάτων. Επιπλέον, τα προγράμματα αποκεντρωμένης 
συνεργασίας που αναφέρονται παραπάνω δεν περιλαμβάνονταν μέχρι τώρα στις 
διατάξεις της Σύμβασης της Λομέ. 
Παρά τις δυσκολίες αυτές, ορισμένες χώρες έχουν ήδη αρχίσει να προβληματίζονται 
σχετικά με τη θέση και το ρόλο που θα έχει η αποκεντρωμένη συνεργασία στα 
μελλοντικά ΕΕΠ, συμπεριλαμβανομένων των εκτεταμένων διαβουλεύσεων μεταξύ 
των τοπικών παραγόντων. 
8. Η αποκεντρωμένη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες της Αατινικής 
Αμερικής και Ασίας και τις μεσογειακές χώρες 
'Οπως αναφέραμε στην εισαγωγή, αξίζει τον κόπο να τονίσουμε ότι σε σχέση με την 
εφαρμογή της αποκεντρωμένης συνεργασίας στις χώρες ΑΚΕ, η τυπολογία των 
παρεμβάσεων διαφέρει εν μέρει στην περιοχή της Μεσογείου, στη Λατινική Αμερική 
και Ασία, συναρτήσει των επιπέδων και χαρακτηριστικών ανάπτυξης στις διάφορες 
περιοχές του κόσμου. Αυτή η διαφοροποίηση μπορεί να σχετίζεται το σχετικό ρόλο 
διαφόρων κατηγοριών αναπτυξιακών παραγόντων και των συγκεκριμένων μεθόδων 
στήριξης των πρωτοβουλιών τους. 
8.1. Τα αποκεντρωμένα μεσογειακά προγράμματα 
Έμφαση στην αποκεντρωμένη συνεργασία στις μεσογειακές χώρες δόθηκε με την 
Ανανεωμένη Μεσογειακή Πολιτική από το 1990 ως το 1995: π.χ. τα προγράμματα 
MEDURBS, MEDCAMPUS, MEDINVEST, AVICENNE και MEDMEDIA. 
Τα προγράμματα αυτά ευνοούν κυρίως την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων Βορρά-
Νότου και Νότου-Νότου μεταξύ αποκεντρωμένων παραγόντων υπό μορφή δικτύων. 
Στηρίζονται στην ίδια αρχή : δημιουργία δικτύων με σκοπό την ενθάρρυνση του 
διαλόγου, τη μεταφορά τεχνολογίας και την ανταλλαγή αρμοδιοτήτων μεταξύ 
ομολόγων των ευρωπαϊκών χωρών και των τρίτων χωρών. Τα δίκτυα αυτά πρέπει 
να συμπεριλαμβάνουν τουλάχιστον έναν συμμετέχοντα από τρίτη χώρα και δύο 
συμμετέχοντες από δύο κράτη μέλη. 
17 
Το πρόγραμμα MEDURBS απευθύνεται στους δήμους και τις κοινότητες. Στόχος 
είναι η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και η ενίσχυση των τοπικών δημοκρατικών 
θεσμών. Τα δίκτυα αφορούν το περιβάλλον, την πολεοδομία, τον κοινωνικό 
αποκλεισμό, τις συγκοινωνίες, τη διαχείριση δήμων και κοινοτήτων. Συμμετέχουν 
150 πόλεις από την έναρξη του προγράμματος το 1992. 
To MEDCAMPUS απευθύνεται στα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα. Οι τομείς 
τους οποίους αφορά το πρόγραμμα είναι η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, η 
διοίκηση των επιχειρήσεων, το περιβάλλον και οι πολιτιστικές ανταλλαγές. 
Συμμετέχουν 450 πανεπιστήμια και ινστιτούτα. 
MEDINVEST: αποσκοπεί στη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις MME 
ευνοώντας τη μεταφορά τεχνογνωσίας και στηρίζοντας τις επαγγελματικές 
οργανώσεις. 
Το πρόγραμμα MEDMEDIA ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών του 
τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης με σκοπό τη μεταφορά τεχνογνωσίας, αλλά 
και για την ενίσχυση της πολιτιστικής συνεργασίας στην περιοχή της Μεσογείου. 
Στην περίοδο 92-94, η ανάληψη χρηματοδοτικής υποχρέωσης που αντιστοιχεί στα 
4 αυτά προγράμματα ανέρχεται σε 43 εκατ. ECU, ήτοι, ενδεικτικά, ποσό που 
ισοδυναμεί με το 1% του συνολικού ποσού του 4ου μεσογειακού πρωτοκόλλου 
(1992-1996). 
Εξάλλου, προετοιμάζεται ένα πρόγραμμα Med-Association που προορίζεται για τις 
ΜΚΟ. 
Αυτά τα προγράμματα συμβάλλουν αναμφισβήτητα στην κινητοποίηση, χάρη στις 
συνεχείς προσπάθειες που καταβάλλονται για να εξασφαλίζεται δημοσιότητα και 
καλή επικοινωνία. 
Έχει αρχίσει επί του παρόντος διάλογος αφενός για την μακροπρόθεσμη 
βιωσιμότητα ορισμένων από αυτά τα δίκτυα (πέρα από τη βοήθεια που παρέχει η 
ΕΚ), και αφετέρου για τη δημοσιότητα και την επίπτωση στο Νότο των ενεργειών 
λόγω των περιορισμένων μέσων τα οποία διαθέτουν αυτά τα δίκτυα και που 
προορίζονται κυρίως για βασικές συναλλαγές. Αυτό θέτει το πρόβλημα της 
μεταγενέστερης πρόσβασης αυτών των δικτύων σε μεγαλύτερης κλίμακας 
χρηματοδοτήσεις προγραμμάτων, και της σχέσεως τους με τα άλλα προγράμματα 
ευρωπαϊκής βοήθειας στην εν λόγω περιοχή. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προτείνει τώρα να επιδιωχθεί ακόμα μεγαλύτερη συνεργασία 
με τους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής 
εταιρικής σχέσης με τις συνδεόμενες χώρες του νοτίου και του ανατολικού τμήματος 
της Μεσογείου. Για το σκοπό αυτό πρέπει να υιοθετηθεί ένα πρόγραμμα δράσεως 
κατά την υπουργική σύνοδο του Νοεμβρίου στη Βαρκελώνη. 
8.2. ΑΧ-ΑΑΑ 
Ο κανονισμός του Συμβουλίου το 1992 που οργανώνει τη συνεργασία με τις ΑΧ-
ΑΛΑ προβλέπει ότι, στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής και τεχνικής βοήθειας 
"μπορούν να είναι δικαιούχοι και εταίροι, εκτός από τα κράτη και τις περιφέρειες, 
18 
οι αποκεντρωμένες διοικήσεις, οι περιφερειακές οργανώσεις, οι δημόσιοι φορείς, οι 
τοπικές ή παραδοσιακές κοινότητες, τα ιδιωτικά ινστιτούτα και φορείς, 
συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών και των ΜΚΟ". 
Αυτή η αρχή φαίνεται ευκολότερη στην εφαρμογή της απ' ότι στην περίπτωση του 
ΕΤΑ. Πράγματι, το πλαίσιο συνεργασίας με τις AX-ΑΛΑ φαίνεται πολύ 
ελαστικότερο, εξαρτάται λιγότερο από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και 
αφήνει μεγάλα περιθώρια εκτίμησης στην έδρα όσον αφορά την επιλογή των 
προγραμμάτων και των παραγόντων που θα τα εκτελέσουν. Το πλαίσιο αυτό 
ποικίλλει κατά πολύ ανάλογα με τις περιοχές και τις προτεραιότητες της ΕΕ για 
καθεμία από αυτές. 
Παρ'όλο που παρατηρείται κατά τα τελευταία έτη ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον 
από μέρους αυτών των δύο περιφερειακών οντοτήτων για την οικονομική 
συνεργασία, το μεγαλύτερο μέρος των πόρων εξακολουθεί να προορίζεται σε 
ενέργειες καταπολέμησης της φτώχειας για τις ενδεέστερες χώρες. 
8.2.1. Οι χώρες της Ασίας 
Το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας προορίζεται για κλασικές αναπτυξιακές ενέργειες 
(αγροτική ανάπτυξη, επισιτιστική βοήθεια, πρόσφυγες, κ.λπ). Η χρηματοδοτική και 
τεχνική συνεργασία συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην νότιο Ασία (Ινδία, 
Μπανγκλαντές, Πακιστάν, κ.λπ). 
Σε αυτές τις χώρες, η προσφυγή σε τοπικές, πολυάριθμες, οργανωμένες και, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, ισχυρές ΜΚΟ έχει γίνει σύνηθες φαινόμενο και αποτελεί 
αναμφισβήτητα σημείο αναφοράς για την αποκεντρωμένη συνεργασία. 
Έτσι στο Μπανγκλαντές, το 1994,90% της βοήθειας ανελήφθη μέσω τοπικών ΜΚΟ 
(BRAC, PROSHIKA, κ.λπ), στο πλαίσιο εκτενών πολυετών προγραμμάτωνπου έχουν 
συναποφασισθεί από το κράτος, τις ΜΚΟ και την ΕΕ, και που αποσκοπούν ιδίως 
την καταπολέμηση της φτώχειας και την ανάπτυξη των κοινοτήτων. Η κοινοτική 
συνεισφορά ςρθάνει μέχρι 30 εκατ. ECU σε διάστημα 5 ετών, στην περίπτωση της 
PROSHIKA. Παραδείγματος χάρη, το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης, που εκτελεί 
η ΜΚΟ BRAC, δεύτερη σε σπουδαιότητα ΜΚΟ της χώρας, αποσκοπεί στην ενίσχυση 
της οργάνωσης του φτωχού πληθυσμού σε αγροτικό επίπεδο. Το πρόγραμμα που 
βασίζεται στη θεσμική ενίσχυση και την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων 
περιλαμβάνει πολύ μεγάλο φάσμα συνιστωσών (υγεία, πιστώσεις, κατάρτιση, κ.λπ.). 
Πλήρη ευθύνη για την εκτέλεση αναλαμβάνει η BRAC, στηριζόμενη από ένα 
κονσόρτιουμ χρηματοδοτών. 
Αυτό δεν αποκλείει όμως την προσφυγή στις ΜΚΟ για την εφαρμογή τμημάτων 
προγραμμάτωνπου διαχειρίζεται το κράτος (πρόγραμμα IFADEP). 
Η περίπτωση του Μπανγκλαντές αποτελεί κατάλληλο παράδειγμα της προοδευτικής 
αύξησης της ισχύος των τοπικών ΜΚΟ, οι οποίες, ενώ ήταν μικρής κλίμακας στην 
αρχή, κατόπιν, με τη στήριξη ορισμένων ξένων ΜΚΟ, έγιναν στη συνέχεια 
πραγματικοί θεσμοί που χαίρουν σεβασμού και αναγνώρισης από τους διεθνείς 
χρηματοδότες, και ιδίως από το κράτος. 
Συναντώνται περιπτώσεις που, από μερικές απόψεις, μπορούν να συγκριθούν με την 
περίπτωση της Σρι Λάνκα ή της Ινδίας. Στην τελευταία αυτή χώρα, ασκούν 
δραστηριότητες περίπου 6000 ΜΚΟ των οποίων το μέγεθος ποικίλλει κατά πολύ. 
19 
Ενδεικτικά, το πρόγραμμα στήριξης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης βασίζεται εξ 
ολοκλήρου στην ιδέα της αποκέντρωσης, με προσανατολισμό τις τοπικές κοινότητες 
και το σύστημα "bottom-up" (προώθηση από τη βάση προς τιιν κορυφή). Η κοινοτική 
συνεισφορά ανέρχεται σε 150 εκατ. ECU για 5 έτη. Στην Ινδία πάντα, η ανάπτυξη 
και η αποκέντρωση σε επίπεδο αγροτικών κοινοτήτων είναι μιά από τις πρόσφατες 
κατευθύνσεις που ακολουθούνται στη χώρα. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με το 
κράτος και τις ΜΚΟ, αρχίζει να στηρίζει μια ολόκληρη σειρά πρωτοβουλιών που 
αποσκοπούν στην ενίσχυση αυτών των κοινοτήτων και των επιλεγμένων οργάνων 
τους. 
Παράλληλα, οι οικονομικοί προβληματισμοί αποκτούν κεντρικότερη θέση στη 
στρατηγική της ΕΕ σε αυτήν την περιοχή, ανοίγοντας το δρόμο για άλλες πιθανές 
μορφές αποκεντρωμένης συνεργασίας που βασίζονται οτην ενίσχυση και τη 
διαφοροποίηση των εταιρικών σχέσεων και των ανταλλαγών μεταξύ ευρωπαϊκών 
και ασιατικών παραγόντων (οικονομικοί παράγοντες, φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, 
πόλοι ανάπτυξης, κ.λπ). 
Τελευταία έχουν αρχίσει ορισμένες πειραματικές ενέργειες για τη δημιουργία 
αστικών δικτύων, παρομοίων με αυτά που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο των 
προγραμμάτων MEDURBS στη Λατινική Αμερική και την Αφρική: παραδείγματος 
χάρη στο Βιετνάμ δημιουργήθηκε ένα ευρω-βιετναμικό αστικό δίκτυο που αφορά 
τους τομείς της πολεοδομίας, του περιβάλλοντος και της πολεοδομικής διαχείρισης. 
Δημιουργήθηκαν παρόμοια δίκτυα σε περιφερειακό επίπεδο στον τομέα του 
περιβάλλοντος στα αστικά κέντρα, που συνδέουν ΜΚΟ και τοπικές αρχές. 
Συνολικά αυτές οι πειραματικές ενέργειες αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 1 εκατ. 
ECU. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι υπάρχει σημαντικό κινητοποιήσιμο δυναμικό 
όχι μόνο στους μεγάλους ευρωπαϊκούς φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης (περιφέρειες, 
επαρχίες, μητροπόλεις, κ.λπ.), αλλά και σε μεγάλο φάσμα φορέων και 
αποκεντρωμένων παραγόντων του τομέα του περιβάλλοντος, της έρευνας, κ.λπ. 
Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους στόχους του προγράμματος 
ASIAURBS που βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας. 
8.2.2. Λατινική Αμερική 
Η βοήθεια για την ανάπτυξη συγκεντρώνεται κυρίως στην Κεντρική Αμερική και 
στις χώρες των Άνδεων (ιδίως Βολιβία). 
Όπως στην Ασία, η ύπαρξη ώριμων τοπικών ΜΚΟ και εδραιωμένων κοινωνικών 
κινημάτων αποτελεί πλεονεκτήματα για την άσκηση πιό αποφασιστικής πολιτικής 
υπέρ της συμμετοχής. Είναι σύνηθες φαινόμενο να συμμετέχουν οι ΜΚΟ ως 
παράγοντες εκτέλεσης ή στήριξης ευρωπαϊκών προγραμμάτων παροχής βοήθειας. 
Αυτό συμβαίνει παραδείγματος χάρη στο Περού σε ένα πρόγραμμαπαροχής ποσίμου 
ύδατος στις τενεκεδουπόλεις της Λίμα, του οποίου η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο 
βαθμό από τη συμμετοχή των συνοικιακών επιτροπών και των ΜΚΟ. Στη Βολιβία, 
η συμμετοχή των τοπικών φορέων και των ΜΚΟ στις αναπτυξιακές πολιτικές και 
προγράμματα έχει γίνει μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες της κεντρικής 
κυβέρνησης (με αντικείμενο "έναν νόμο λαϊκής συμμετοχής") και ένας από τους 
άξονες της βοήθειας που παρέχει η ΕΕ. 
20 
Στην Κεντρική Αμερική, στο πλαίσιο των περιφε ρε ιακώνπρογραμμάτων,διατίθενται 
σημαντικά μέσα για την ανάπτυξη των εγχωρίων ιερέων, του συνεταιριστικού 
κινήματος, των αγροτικών οργανώσεων ή ακόμα και των μικροεπιχειρήσεων. 
Έτσι, το περιφερειακό πρόγραμμα PROCOOPCΑ, ύψους 22 εκατ. ECU, αποσκοπεί 
στην ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος· βασίζεται σε μία διαδικασία 
συμμετοχής των αποκεντρωμένων παραγόντων, υπό την ευθύνη μιας μονάδας του 
προγράμματος, στον καθορισμό των προτεραιοτήτων, τη διαχείριση και την 
εκτέλεση. 
Ένας άλλος ενδιαφέρων προσανατολισμός είναι η καλύτερη κινητοποίηση της 
πιθανής συνεισφοράς των ευρωπαϊκών αποκεντρωμένων παραγόντων στο πλαίσιο 
των δικτύων Βορρά-Νότου, κατά το παράδειγμα του προγράμματος ALFA που 
απευθύνεται στα πανεπιστήμια. Αυτή η αρχή θα μπορούσε να επεκταθεί με επιτυχία 
σε άλλες κατηγορίες παραγόντων όπως οι τοπικές αρχές (περιφέρειες,πόλεις, κ.λπ). 
Άρχισε να εφαρμόζεται το 1994 ένα δοκιμαστικό πρόγραμμα αυτού του τύπου 
(χρηματοδοτούμενο από το κονδύλιο Β7-5077, που στη συνέχεια σχεδιάζεται να 
χρηματοδοτηθεί από τα κεφάλαια AX-ΑΛΑ, σε περίπτωση επιτυχίας του) που 
βασίζεται στην Ευρώπη σε ένα δίκτυο 50 πόλεων και ΜΚΟ, και στην Κεντρική 
Αμερική στις εθνικές ενώσεις δήμων και κοινοτήτων και στην περιφερειακή 
ομοσπονδία τους για την ενίσχυση της τοπικής διαχείρισης των πόλεων της 
Κεντρικής Αμερικής. Το πρόγραμμα αυτό στηρίζεται σε δοκιμασμένες αναλήψεις 
υποχρεώσεων και σχέσεις αδελφοποίησης που άρχισαν στις αρχές της δεκαετίας του 
80 και που ξαναβρίσκουν, χάρη σε αυτό το δίκτυο, την ευκαιρία να εμπλουτίσουν 
και να πολλαπλασιάσουν όχι μόνον τις ανταλλαγές αλλά και συγκεκριμένες 
σχετικές παρεμβάσεις. Το πρόγραμμα αυτό αποσκοπεί συνεπώς στην ανάπτυξη της 
συνεργασίας μεταξύ ΜΚΟ, ενώσεων της βάσης, δήμων και κοινοτήτων. 
Πραγματοποιήθηκαν στη Λατινική Αμερική και άλλες πειραματικές ενέργειες που 
στηρίζονται στα αστικά δίκτυα και κέντρα εμπειρογνωμοσύνης (κέντρο ερευνών, 
ΜΚΟ, κ.λπ.). Αυτός ο τρόπος εργασίας, που προς το παρόν παραμένει 
περιορισμένος, μπορεί να συστηματοποιηθεί με τρόπο που να αξιοποιεί τα ρεύματα 
αλληλεγγύης και ανταλλαγών (πολιτιστικά, οικονομικά, κ.λπ.), που είναι πολύ 
έντονα μεταξύ της Ευρώπης και αυτής της περιοχής. 
Δ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΠ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
Αυτός ο πρώτος απολογισμός δείχνει καθαρά την ποικιλία των εμπειριών, και ιδίως 
των σημερινών απόψεων για την αποκεντρωμένη συνεργασία, τις ποικίλες μορφές 
που λαμβάνει στην πράξη η κοινοτική συνεργασία, που χαρακτηρίζεται από μεγάλη 
διαφοροποίηση των τύπων παρέμβασης συναρτήσει της κατάστασης των διαφόρων 
γεωγραφικών περιοχών. Δείχνει ότι πρόκειται για ένα πεδίο προβληματισμού και 
δράσεως σε πλήρη εξέλιξη, που παρέχει ακόμα ανεκμετάλλευτες προοπτικές. 
Αυτή η κατεύθυνση ακολουθείται ήδη σε μεγάλο βαθμό στην περιοχή της Μεσογείου, 
στη Λατινική Αμερική και Ασία όπου η συνεργασία με τις τοπικές ή περιφερειακές 
δημόσιες αρχές εξελίσσεται ολοένα περισσότερο, καθώς και με τα πανεπιστήμια και 
τις ΜΚΟ. Η πρόταση της ΕΕ για μια πραγματική εταιρική σχέση με τους 
εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών έχει ήδη σημειώσει επιτυχία. Αυτήν την 
κατεύθυνση ακολουθεί επίσης ολοένα μεγαλύτερος αριθμός χωρών ΑΚΕ όπου η 
21 
συνεργασία με τις ΜΚΟ και τις τοπικές αρχές αλλά και με τον ιδιωτικό τομέα 
λαμβάνει ολοένα σημαντικότερη θέση. 
Το κοινό σημείο για το σύνολο αυτών των προσεγγίσεων είναι η αναζήτηση 
μοντέλων συνεργασίας περισσότερο επικεντρωμένων στα άτομα και στους 
κοινωνικούς οικονομικούς παράγοντες της βάσης, περισσότερο προσαρμοσμένων 
στην τοπική κατάσταση και δυναμική, και συνεπώς αποτελεσματικότερων και πιο 
βιώσιμων. 
Η αποκεντρωμένη συνεργασία είναι επίσης μια βασική συνιστώσα των στόχων της 
συνεργασίας της ΕΕ. Συμβάλλει: 
στην επίτευξη βιώσιμης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης με έμφαση 
στην ιδέα ότι μόνο η "κατάλληλη" ανάπτυξη που εξασφαλίζεται από τους 
τοπικούς φορείς μπορεί να είναι βιώσιμη και να καλύψει αποτελεσματικά 
τις ανάγκες των πληθυσμών, ιδίως σε συνάρτηση με τον στόχο 
καταπολέμησης της φτώχειας· 
στην εδραίωση ενός κράτους δικαίου και στον εκδημοκρατισμό αποδίδοντας 
και πάλι στην κοινωνία των πολιτών την απαραίτητη σπουδαιότητα έναντι 
των τομέων της πολιτικής και της οικονομίας. 
Για το σκοπό αυτό, η αποκεντρωμένη συνεργασία θα πρέπει να επανενταχθεί στο 
πλαίσιο των τομεακών πολιτικών και προσεγγίσεων που αποτελούν τη βάση του 
διαλόγου της ΕΕ με τα δικαιούχα κράτη, και να μην θεωρηθεί απλώς ως μια μορφή 
απομονωμένης δράσης. Θα μπορεί τότε - και θα πρέπει - να αποτελέσει στοιχείο-
κλειδί αυτού του διαλόγου και των στόχων που συγκαταλέγονται στις εθνικές 
προτεραιότητες συνεργασίας. 
Η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των θεσμικών και τεχνικών δυνατοτήτων των φορέων 
της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών και οικονομικών κύκλων, των τοπικών 
αρχών πρέπει να αποτελεί τον πυρήνα των πολιτικών και προγραμμάτων που 
βασίζονται σε αυτές τις αρχές. 
Εν περιλήψει, τρεις είναι οι κεντρικές ιδέες για μια πολιτική υπέρ της 
αποκεντρωμένης συνεργασίας, που μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς άξονες: 
άνοιγμα προς μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών και των παραγόντων της 
βάσης των αναπτυσσομένων χωρών στις πολιτικές συνεργασίας. Αυτή η 
συμμετοχή θα υλοποιηθεί με ενισχυμένο διάλογο μεταξύ των κρατών, της ΕΕ 
και των τοπικών παραγόντων, οι μηχανισμοί του οποίου δεν έχουν ακόμα 
προσδιορισθεί σαφώς, παραδείγματος χάρη υπό μορφή φόρουμ ανταλλαγής 
απόψεων. · 
διεύρυνση, στην Ευρώπη, της βάσης των αποκεντρωμένων παραγόντων που 
συμμετέχουν στη συνεργασία και είναι δυνατόν να συμβάλουν στο γόητρο 
και στη δράση της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα. 
Αυτό αφορά κατ'αρχήν την ενίσχυση των σχέσεων αλληλεγγύης που, εκ 
παραδόσεως, αποτελούν ένα από τα ισχυρά και πρωτότυπα στοιχεία της 
δράσης της ΕΕ σε διάφορες περιοχές του κόσμου. 
Η άλλη επιτακτική ανάγκη αποτελεί μάλλον συνέπεια των διαδικασιών 
διεθνοποίησης και γενικευμένου ανταγωνισμού στις οποίες συμμετέχουν, 
ολοένα περισσότερο και σύμφωνα με το επίπεδο τους, οι αποκεντρωμένοι 
22 
παράγοντες όπως οι πόλεις, περιφέρειες ή τοπικοί φορείς, με τους 
οικονομικούς τους εταίρους. Αυτές οι διαδικασίες προβλέπεται ότι θα 
προκαλέσουν νέες μορφές εταιρικών σχέσεων Βορρά-Νότου που θα 
βασίζονται περισσότερο στη λογική των δικτύων, της αναζήτησης αμοιβαίων 
συμφερόντων, και, τέλος, στην άρση της απομόνωσης στην Ευρώπη των 
διαφόρων κατηγοριών παραγόντων, που θα επιτρέψει πιο σφαιρικές 
προσεγγίσεις στον τομέα της συνεργασίας. 
τέλος, πρέπει να ληφθεί καλύτερα υπόψη η διάσταση της τοπικής 
ανάπτυξης, και ιδίως, θα δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη δυναμική 
αποκέντρωσης και περιφερειοποίησηςστις ΑΧ. Ολοένα περισσότερο σήμερα 
η δράση τοποθετείται σε αυτά τα επίπεδα, είτε πρόκειται για οικονομική 
ανάπτυξη, περιβάλλον και χωροταξία, είτε για εξοικείωση με τους 
δημοκρατικούς θεσμούς. Πρόκειται για μια κλίμακα δράσης που 
προσφέρεται τόσο για την τοπική συμμετοχή όσο και παρεμβάσεις από 
μέρους των ευρωπαϊκών αποκεντρωμένων παραγόντων. 
Εν κατακλείδι, η κοινοτική πολιτική στον τομέα της αποκεντρωμένης συνεργασίας 
θα πρέπει τουλάχιστον να επιδιώξει τους εξής τρεις στόχους: 
Ο πρώτος στόχος είναι να τεθούν οι βάσεις ενός στενότερου διαλόγου με 
τους παράγοντες της αποκεντρωμένης συνεργασίας των ΑΧ ώστε να τεθούν 
προοδευτικά οι όροι μιας πραγματικής συμμετοχής/διαβουλεύσεωνμε αυτούς 
τους παράγοντες στο επίπεδο των πολιτικών ανάπτυξης και των 
προγραμμάτων ευρωπαϊκής βοήθειας. 
Αυτή η συνεννόηση θα πρέπει κατά προτίμηση να τοποθετείται σε κλίμακα 
χωρών ή περιφερειακών υποσυνόλων που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένα 
πλαίσια πολιτικής στον τομέα της συνεργασίας (παραδείγματος χάρη τα 
ΕΕΠ ή ΠΕΠ στην περίπτωση του ΕΤΑ, περιοχή Μεσογείου, χώρες της 
Κεντρικής Αμερικής, κ.λπ.). 
Κατά δεύτερο λόγο, θα πρέπει να δημιουργηθούν επίσης οι όροι ενός 
στενότερου διαλόγου με τους πιθανούς παράγοντες της αποκεντρωμένης 
συνεργασίας στην Ευρώπη. To CLONG, παραδείγματος χάρη, διαδραματίζει 
από αυτήν την άποψη σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη συνεννόηση του 
κύκλου των ΜΚΟ με τα όργανα της ΕΕ. Δεν υπάρχει πλατφόρμα για 
διάλογο αυτού του τύπου όσον αφορά τις ευρωπαϊκές τοπικές αρχές, 
παρ'όλο που αυτές κάνουν αισθητή την παρουσία τους προς τα έξω και 
συμμετέχουν ενεργά στη βοήθεια για την ανάπτυξη. Έτσι, οι τοπικές αρχές, 
που συμμετέχουνπλήρως στις ενδοκοινοτικέςπολιτικές, βλέπουν παραδόξως 
το ρόλο τους να υποβιβάζεται όσον αφορά τις εξωτερικές πολιτικές, πράγμα 
που ωθεί σήμερα τις περιφέρειες της Ευρώπης να επικαλεσθούν υπέρ αυτών 
την αρχή της επικουρικότητας στο επίπεδο της ευρωπαϊκής συνεργασίας. 
Τέλος, θα πρέπει να αποκτήσουν τα μέσα παροχής βοήθειας σε μια 
μεγαλύτερη ελαστικότητα, ώστε να μπορέσει η αποκεντρωμένη συνεργασία 
να λάβει τη θέση που της ανήκει στις πολιτικές και τα προγράμματα της ΕΕ. 
Θα πρέπει επίσης να γίνει εναρμόνιση αυτών των μέσων για να 
εξασφαλισθεί ικανοποιητική συμπληρο)ματικότητα μεταξύ τους, να 
απλουστευθεί η διαδικασία κατανόησης και να αυξηθεί η προβολή τους προς 
τα έξω. Σύμφωνα με το ίδιο πνεύμα, θα πρέπει να επιδιωχθεί συντονισμός 
23 
με τα κράτη μέλη, ιδίως αυτά που ασκούν πολιτική αποκεντρωμένης 
συνεργασίας. 
24 
Kaτάλoγoc συντοιιονοαφιών 
ΑΚΕ : Αφρική, Καραϊβική, Ειρηνικός 
ARE : Συνέλευση των περιφερειών της Ευρώπης 
CCRE .Συμβούλιο των κοινοτήτων και περιφερειών της Ευρώπης 
ΕΕ : Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
ΟΚΕ : Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
CLONG :Συντονιστική Επιτροπή των ευρωπαϊκών ΜΚΟ 
ΕΤΑ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης 
FMCU : Παγκόσμια Ομοσπονδία Ενωμένων Πόλεων 
1ULA : Διεθνής Ένωση Τοπικών Αρχών 
ΕΔ : Εθνικός διατάκτης 
ΜΚΟ : Μη κυβερνητική οργάνωση 
ΕΕΠ : Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα 
ΥΧΕ: Υπερπόντιες χώρες και εδάφη 
ΑΧ-ΑΛΑ : αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής και Ασίας (ΑΧ-AAA) 
TAD : Πόλεις και ανάπτυξη 
ΠΕΠ: Περιφερειακό ενδεικτικό πρόγραμμα 
ΕΕ : Ευρωπαϊκή Ένωση 
25 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 70 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-077-GR-C 
ISBN 92-78-00754-4 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβούργο