Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Παρακολούθηση, αξιολόγηση και μεγιστοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής επίδρασης της ΕΤΑ: από το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο προς το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο" (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2000/C 367/15)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "Παρακολούθηση, αξιολόγηση και μεγιστοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής επίδρασης της ΕΤΑ: από το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο προς το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο"

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του την 1η Σεπτεμβρίου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας της 21ης Σεπτεμβρίου 2000 υιοθέτησε με 46 ψήφους υπέρ και μια κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συστάσεις

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

Λαμβάνοντας υπόψη:

1.1. τη νέα μορφή και την καινοτόμο ολοκληρωμένη προσέγγιση του 5ου προγράμματος-πλαίσιο σκοπός του οποίου είναι η επίλυση των προβλημάτων του πολίτη, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας και το οποίο ενέκριναν τα θεσμικά όργανα και οι συνομιλητές τους σε εθνικό επίπεδο·

1.2. την μόνιμη ανάγκη να αυξηθεί η επίδραση και η ορατότητα της κοινοτικής έρευνας που να λαμβάνει υπόψη τις νέες προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης, μιας οικονομίας που βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη γνώση της επικείμενης διεύρυνσης της ΕΕ·

1.3. την ευκαιρία που παρέχεται για μια πρώτη κριτική ανάλυση των εμποδίων που θέτει η διαχείριση, η οργάνωση και η αρχιτεκτονική του 5ου προγράμματος-πλαίσιο, που περιορίζουν την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων του·

1.4. την ανάγκη να διέλθομε από μια στάση "Χρηματοδότησης των σχεδίων" στη φάση "της επίτευξης ποιοτικών και εξαιρετικών αποτελεσμάτων και της παρακολούθησης" βάσει των οποίων θα καταστούν νόμιμες, αξιόλογες και ορθές οι ολοκληρωμένες προσπάθειες για την έρευνα·

1.5. σε ό,τι αφορά την προσεχή αναθεώρηση του 5ου ΠΠ συνιστά στην Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να προβούν στα εξής προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η κοινωνικοοικονομική επίδρασή του:

1.5.1. ενίσχυση και αξιολόγηση του μηχανισμού των βασικών δράσεων που πρέπει να έχουν ένα δικαιολογημένο κύκλο ζωής από τους μηχανισμούς αξιολόγησης παρακολούθησης και συγκριτικής απόδοσης·

1.5.2. έναν καθορισμό που ευνοεί μικρές ομάδες σχεδίων με διαστάσεις κριτικής μάζας κατά τέτοιο τρόπο ώστε να συμμετέχουν όλοι οι φορείς και συγκεκριμένα οι τελικοί χρήστες και οι ΜΜΕ και κατά τρόπο που να εμπλέκεται με στοχοθετημένες ενέργειες, ο χώρος των μικρότερων και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων που διαθέτουν σοβαρό δυναμικό ανάπτυξης, καινοτομίας και μεταφοράς τεχνολογιών.

1.5.3. άμεση επανεξέταση των εσωτερικών μηχανισμών που ενυπάρχουν στα οριζόντια προγράμματα - οι οποίοι και εμποδίζουν τη διασύνδεσή τους με τις κάθετες δράσεις στερώντας νοήματος και αποτελεσματικότητας την εξαγγελθείσα αρχική προσέγγιση - όσον αφορά το συντονισμό, τα κύτταρα καινοτομίας και τον μεσοπρόθεσμο έλεγχο των προγραμμάτων τεχνολογικής εφαρμογής·

1.5.4. ενεργοποίηση των ευθυνών του εσωτερικού και εξωτερικού συντονισμού των προγραμμάτων και των βασικών δράσεων, των κυττάρων καινοτομίας που σήμερα δεν διαθέτουν ούτε αρμοδιότητες ούτε οικονομικούς πόρους ή παρεχόμενες υπηρεσίες. Επιπλέον, επιβάλλεται η αναθεώρηση των μηχανισμών των σχεδίων τεχνολογικής εφαρμογής με την ενίσχυση των μεσοπρόθεσμων ελέγχων·

1.5.5. απλοποίηση των διαδικασιών και μείωση των δαπανών τους·

1.5.6. κριτήρια ενιαία και σαφέστερα για την επιλογή και την αξιολόγηση συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά την κοινωνικοοικονομική διάστασή τους και την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, αποφεύγοντας τις υπερβολικές διαδικασίες αξιολόγησης.

1.6. Σε ό,τι αφορά το μελλοντικό 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να προβούν:

1.6.1. στην κατάρτιση μιας κοινοτικής στρατηγικής που θα βασίζεται σε έναν πυρήνα κοινών προτεραιοτήτων με επίκεντρο ένα πιο περιορισμένο αριθμό βασικών δράσεων·

1.6.2. στην υιοθέτηση στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής ενός επιθετικού πλαισίου όσον αφορά τις τεχνολογίες που έχουν τη δυνατότητα να δραστηριοποιήσουν όλες τις δυνάμεις του ευρωπαϊκού συστήματος όπως οι επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, οι κοινοτικές, εθνικές, τοπικές και περιφερειακές αρχές διατηρώντας υψηλή την διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

1.6.3. σύσταση και ενίσχυση ανοικτού συστήματος Κατανεμημένης Στρατηγικής Ευφυΐας, στην υπηρεσία του συστήματος λήψεως αποφάσεων για την επιστήμη και την τεχνολογία, που να αναπτύσσει συνεχή κύκλο πληροφοριών, παρακολούθησης, αξιολόγησης και προοπτικών, με την υποστήριξη του ΚΚΕρ, στο νέο διαθεσμικό του ρόλο, ιδιαίτερα με τη βοήθεια του ΙPTS (Αναζήτηση Εταίρων Διεθνούς Τεχνολογίας)·

1.6.4. στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και στον τομέα των δράσεων κοινοτικής έρευνας για να αναγνωρίζονται και να καθορίζονται οι αρμοδιότητες, οι ικανότητες και οι ευθύνες στα διάφορα επίπεδα·

1.6.5. στην επικέντρωση σε κοινοτικό επίπεδο των προσπαθειών της έρευνας σε έναν περιορισμένο αριθμό προτεραιοτήτων, επί των οποίων θα εφαρμόζονται μεγάλα προγράμματα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα με υψηλή κριτική μάζα και υπό τον άμεσο έλεγχο της Επιτροπής προκειμένου να εξασφαλισθεί η αριστεία, η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και η παρακολούθηση·

1.6.6. στη διαχείριση σε εθνικό και τοπικό αποκεντρωμένο επίπεδο των σχεδίων μικρών διαστάσεων, με απλοποιημένες διαδικασίες και με τη διαχείριση εγκεκριμένων αποκεντρωμένων φορέων καθώς και μέσω σφαιρικών επιδοτήσεων. Θα πρέπει να τεθούν σε ενέργεια και να ενισχυθούν χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί για τις ΜΜΕ και τις νέες επιχειρήσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Κοινή Επιχείρηση, με πλήρη εκμετάλλευση του "αποτελέσματος ευρώ" που θα ασκηθεί από το 2002·

1.6.7. στο ίδιο αυτό αποκεντρωμένο επίπεδο θα πρέπει να εξασφαλιστεί το σύστημα υποτροφιών, κατάρτισης και κινητικότητας με την διαφύλαξη των κριτηρίων διεθνικότητας και διασύνδεσης με τις στρατηγικές προτεραιότητες της Κοινότητας·

1.6.8. έναρξη νέας κοινοτικής δράσης Ε& ΤΑ σε περιφερειακό επίπεδο για την ενδυνάμωση της τεχνολογικής καινοτομίας και των ερευνητικών υποδομών στην υπηρεσία του βιομηχανικού και του ακαδημαϊκού κόσμου, με διαπεριφερειακά δίκτυα σε στενή διασύνδεση με τις πολιτικές της ΕΕ στον περιφερειακό τομέα και της κοινωνίας των πληροφοριών·

1.6.9. στην εφαρμογή των μέσων που προβλέπονται από τη Συνθήκη, και συγκεκριμένα της μεταβλητής γεωμετρίας, της κοινοτικής συμμετοχής και των κοινών επιχειρήσεων όπως προβλέπεται από την ίδια τη Συνθήκη. Συγκεκριμένα το μέσο της μεταβλητής γεωμετρίας θα πρέπει να εφαρμοστεί σε ό,τι αφορά τη διασύνδεση των κέντρων επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας·

1.6.10. στον εξορθολογισμό και απλοποίηση του συνόλου της διαχείρισης με την πρόβλεψη διαφοροποιημένων διαδικασιών για τα μεγάλα προγράμματα προτεραιότητας και τα προγράμματα μικρών διαστάσεων οι διαδικασίες των οποίων πρέπει να είναι φιλικές προς τους χρήστες, απλές, ταχείες και αποκεντρωμένες·

1.6.11. στην ανάληψη από την Επιτροπή του έργου του συντονισμού και της εγγυήσεως όσον αφορά την αποτελεσματική και μη δαπανηρή λειτουργία του κύκλου στρατηγικής ευφυίας, ελέγχου της ποιότητας, υπεροχής και διαφάνειας καθώς και της αποτελεσματικής εφαρμογής συνδέσμων μεταξύ προγραμμάτων και βασικών δράσεων και της λειτουργικής συμβατότητας με τα προγράμματα και τις πρωτοβουλίες των άλλων συναφών κοινοτικών πολιτικών.

2. Στόχοι, σκοπός και όρια της παρούσας γνωμοδότησης

2.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τη νέα ρύθμιση της πολυετούς δράσεως προγραμματισμού, που υιοθετήθηκε στον τομέα της πολιτικής της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης με το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο, επισημαίνοντας εντούτοις μία σειρά στοιχείων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να εξασφαλισθεί η επιτυχία του.

2.2. Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας της ΟΚΕ είναι ουσιαστικώς να εξετάσει κατά πόσο η νέα ρύθμιση ανταποκρίνεται στους δεδηλωμένους στόχους και στις προσδοκίες των φορέων και των χρηστών της έρευνας, των φορέων λήψεως πολιτικών αποφάσεων και γενικότερα της κοινωνίας και των ευρωπαίων πολιτών.

2.3. Η γνωμοδότηση δεν είναι αυτοσκοπός και δεν επιθυμεί να συμβάλλει μόνο στη νομιμοποίηση των δράσεων που παρελθόντος· αντιθέτως, αποσκοπεί:

- σε μία καλύτερη κατανόηση των σημερινών επιδόσεων,

- στον εντοπισμό των προσαρμογών που είναι απαραίτητες για την κοινοτική δράση όσον αφορά την ελαστικότητα, την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια,

- στην σκιαγράφηση μίας μελλοντικής κοινής στρατηγικής δράσεως, ως απαραίτητης προϋπόθεσης για την προοδευτική εφαρμογή του 5ου προγράμματος πλαίσιο 2002-2006 από κοινού με τα άλλα μέσα που προβλέπονται από τον τίτλο XVIII της Συνθήκης ΕΚ και ειδικότερα των άρθρων 165, 168, 169 και 171.

2.4. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση των εγγενών περιορισμών της παρούσας γνωμοδότησης, εν σχέσει προς τον εξαιρετικά περιορισμένο χρόνο από την έναρξη του 5ου προγράμματος πλαίσιο και των ειδικών προγραμμάτων και των συναφών προγραμμάτων εργασίας, των προκηρύξεων διαγωνισμών, επιλογών και συνάψεων συμβάσεων, έως σήμερα όπως και από την ανεπάρκεια του πλαισίου σχετικά με την ενημέρωση, τον έλεγχο, την αξιολόγηση, την προοπτική κ.λπ. που είναι διαθέσιμα στο στάδιο αυτό.

2.5. Ας προστεθούν σ' αυτά τεχνητές δυσχέρειες και επιστημολογικά κενά που απαντούν σήμερα σε μεγάλο βαθμό στα τρέχοντα συστήματα αξιολόγησης της κοινωνικοοικονομικής επίδρασης, καθώς και η ανάγκη να επιτευχθεί η δέουσα ισορροπία μεταξύ βραχυπρόθεσμων αναγκών και μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης έρευνας, όπως επίσης και η ανάγκη να αποφευχθούν υπερβολικές διατυπώσεις και δυσκολίες στο σύστημα αξιολόγησης.

2.6. Επιπλέον, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας, που η ΕΕ θέλησε να είναι πιο ελαστική και στραμμένη πιο άμεσα προς την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν ο πολίτης, η επιχείρηση και η κοινωνία προχωρεί προς τη σωστή κατεύθυνση υπό τον όρο ότι η υλοποίησή της θα είναι απλή, αποτελεσματική, διαφανής και φιλική προς το χρήστη και ότι ανταποκρίνεται προς τους προκαθορισμένους στόχους. Κατά την ΟΚΕ απαιτείται μία συνεχής και συστηματική διαδικασία αξιολόγησης με την συνεργασία των διαφόρων φορέων στα διάφορα επίπεδα δράσης, ως αναπόσπαστο τμήμα της κοινωνικής διαδικασίας έρευνας και καινοτομίας που να παράσχει μία κοινή γλώσσα για την εφαρμογή μίας δυναμικής όσον αφορά την παραγωγή, την κυκλοφορία και την διάδοση της γνώσης που είναι από όλους αποδεκτή και που ευνοεί την αποδοχή της επιστήμης μέσω της κατάλληλης και διαδεδομένης αξιολόγησης των κινδύνων.

3. Το σημερινό πλαίσιο της Ε& ΤΑ

3.1. Τον Μάρτιο του 1999 άρχισε να εφαρμόζεται το κοινοτικό πολυετές 5ο Πρόγραμμα ΕΤΑΕ που θα ολοκληρωθεί το 2002 κατά πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1998(1) για το κοινοτικό πρόγραμμα πλαίσιο και για το πρόγραμμα πλαίσιο Εuratom, καθώς και των αποφάσεων του Συμβουλίου της 25ης Ιανουαρίου 1999 για τα ειδικά προγράμματα(2) ολοκληρώνοντας την διαδικασία υιοθέτησης που προβλέπεται από τα άρθρα 166 και εξής της Συνθήκης ΕΕ καθώς και από τα άρθρα 7 και εξής της Συνθήκης Εuratom σύμφωνα με τα οποία η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή άσκησε τον συμβουλευτικό της ρόλο και το δικαίωμα πρωτοβουλίας(3) στις διάφορες φάσεις της διαδικασίας.

3.2. Η νέα ρύθμιση και η καινοτόμος ολοκληρωμένη προσέγγιση με σκοπό την επίλυση των προβλημάτων του πολίτη, των επιχειρήσεων, και της κοινωνίας έχουν κερδίσει την συναίνεση των οργάνων και των συνομιλητών τους σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο και έχουν επιφέρει μια κοπερνικάνιο επανάσταση στην κοινοτική δράση όσον αφορά την ΕΤΑΕ. Ως αποτέλεσμα προέκυψε η ενσωμάτωση νέων στοιχείων οικονομικής και κοινωνικής βαρύτητας για την έρευνα καθώς και μίας συνεκτικής θεωρήσεως με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές και μια αυξανόμενη και γενικευμένη δέσμευση για την άρση του ευρωπαϊκού παραδόξου της καινοτομίας.

3.3. Οι συνέπειες της ρύθμισης αυτής που έχει θέσει την επίλυση των προβλημάτων στο κέντρο της ερευνητικής δράσης με την συμβολή των διαφόρων φορέων και χρηστών της έρευνας είναι πολλαπλές, δυσχερείς και πολύπλοκες:

3.3.1. η ανάγκη "συγχρονικής μηχανικής" έπρεπε να συνδυάζει διάφορους κλάδους, διάφορες τυπολογίες έρευνας από την βασική έως την εφαρμοσμένη και έως την τεχνολογική καινοτομία και επίδειξη, καθώς και διαφόρους φορείς από το πανεπιστήμιο έως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, από δημόσια και ιδιωτικά ερευνητικά κέντρα έως τη βιομηχανία και τους τελικούς χρήστες, σε μία προοπτική αναπτυξιακής προσπάθειας που θα ενσωματώνει εξ' αρχής τα στοιχεία για μία πραγματική μετατροπή των αποτελεσμάτων σε βιομηχανικές και εμπορικές επιτυχίες·

3.3.2. η ενσωμάτωση των ερευνητικών προσπαθειών έπρεπε να γίνει σε ένα σφαιρικό στρατηγικό πλαίσιο ανταγωνιστικής κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της ΕΤΑ, που θα έπρεπε να είναι στοιχείο αναφοράς σε ευρωπαϊκό, κοινοτικό και περιφερειακό επίπεδο προκειμένου να εξασφαλισθεί συνοχή και αποτελεσματικότητα όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος·

3.3.3. η δημιουργία νέων κοινοτικών πλαισίων όσον αφορά τις διαδικασίες, τη διαχείριση και τη διαβούλευση σε λειτουργική σχέση με τη νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση του προγράμματος πλαίσιο, έπρεπε να αντικατοπτρίζεται στις ενημερωτικές δέσμες και στα ετήσια προγράμματα εργασίας καθώς και σε πιο επικεντρωμένες στα προβλήματα προκηρύξεις διαγωνισμών, ώστε να ευνοείται η εθελούσια σύσταση ομάδων εκ των προτέρων, που να ανταποκρίνονται σε διοικητικές δομές και επαγγελματικά προσόντα των διαχειριστών, καθορίζοντας σαφή κριτήρια και συστήματα επιλογής και ανάδρασης προς τους προτείνοντες·

3.3.4. η εφαρμογή συστημάτων εποπτείας, και τεχνολογικής και βιομηχανικής αξιολόγησης των δράσεων ΕΤΑΕ για την επαλήθευση της αποτελεσματικότητας όσον αφορά την επίτευξη των στόχων και συγχρόνως για να εξασφαλισθεί η ελαστικότητά τους και η προσαρμογή τους στις απαιτήσεις των νέων προκλήσεων, έτσι ώστε να τίθενται οι βάσεις για την επεξεργασία των σεναρίων που είναι απαραίτητα στους πολιτικούς φορείς λήψεως αποφάσεων για να πραγματοποιήσουν ορθά τις νέες στρατηγικές επιλογές·

3.3.5. η ανάγκη ενεργοποιήσεως μίας κριτικής μάζας πόρων, που θα είναι κατάλληλη και θα επαρκεί ως καταλύτης των προσπαθειών για έναν περιορισμένο αριθμό βασικών δράσεων, που θα λειτουργήσουν ως καινοτόμο μέσο των ομάδων μικρών και μεγάλων σχεδίων εφαρμοσμένης και γενικής έρευνας και ενδεχομένως έρευνας βάσης και επίδειξης για την αντιμετώπιση μίας πρόκλησης ή ενός κοινού ευρωπαϊκού προβλήματος με ποσοτικοποιημένους στόχους και με βάση τα πραγματικώς επιτευχθέντα αποτελέσματα·

3.3.6. η δημιουργία λειτουργιών εσωτερικού και εξωτερικού συντονισμού, συχνά σε κάθε βασικό πρόγραμμα και δράση, θα έπρεπε να υποδεικνύει ειδικές λειτουργίες και να ενεργοποιεί κύτταρα καινοτομίας στο εσωτερικό των βασικών δράσεων και των προγραμμάτων·

3.3.7. η δημιουργία μόνιμων βημάτων διαλόγου και αντιπαράθεσης μεταξύ εμπειρογνωμόνων, βιομηχανίας, φορέων λήψης αποφάσεων και χρηστών και οικονομικών και κοινωνικών φορέων ήταν απαραίτητη για να εξασφαλισθεί ότι οι νέες τεχνολογικές προκλήσεις, οι νέες ανακαλύψεις και η εφαρμογή τους κατανοούνται πλήρως, αξιολογούνται και γίνονται αποδεκτές. Κατ' αυτόν τον τρόπο η κατάλληλη διαχείριση της επιστημονικής ανάπτυξης θα συμβάλλει στην ευημερία και την βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε ένα θετικό πλαίσιο ανταγωνιστικής οικονομικής ανάπτυξης.

3.4. Το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο κοινοτικής ΕΤΑΕ που διαχειρίζεται απευθείας σε λιγότερο από 4 χρόνια μια μάζα κοινοτικών δημοσιονομικών πόρων ύψους 15 δισ. ευρώ, ενώ δαπανά σχεδόν το διπλάσιο, εμπλέκει 30 χώρες(4) συμπεριλαμβανομένων των υποψήφιων χωρών, με 11 επίσημες γλώσσες, πρέπει να δημιουργήσει μία ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία που να ανταποκρίνεται τόσο στις κοινωνικοοικονομικές εκτιμήσεις και όσον αφορά τον ανταγωνισμό επί της παγκόσμιας αγοράς όσο και στις εκτιμήσεις σχετικά με τη συγκέντρωση και την κριτική μάζα, ενισχύοντας τη συνεργασία εντός και εκτός της Ευρώπης, και μέσω μιας διευρυμένης και ελκυστικής κοινότητας ερευνητών που επιδιώκει την επιστημονική και τεχνολογική αριστεία και την αρμονική και συνεκτική ανάπτυξη όλης της ΕΕ.

3.5. Η ανάπτυξη στοχοθετημένων ολοκληρωμένων δράσεων επιτείνει, κατά την άποψη της ΟΚΕ, τον πολύπλοκο χαρακτήρα της εφαρμογής και του ελέγχου του προγράμματος πλαίσιο, αυξάνοντας τις απαιτήσεις και δεσμεύσεις συνέργιας μεταξύ των μεμονωμένων σχεδίων στο εσωτερικό των ομάδων με σαφείς επιπτώσεις όσον αφορά την ακρίβεια και τη σαφήνεια των στόχων, θέτει έμφαση στις προοπτικές των πιθανών αποτελεσμάτων της έρευνας και της αξιολόγησης, αναβάθμισης και εκμετάλλευσής τους όσον αφορά την ελεγξιμότητα και εγκυρότητα των ενδιάμεσων αποτελεσμάτων.

3.6. Η ανάγκη επιτάσεως της επίδρασης της κοινοτικής έρευνας διέρχεται από τη βελτίωση των μηχανισμών διαβούλευσης με το σύνολο των φορέων, την πλήρη ενεργοποίηση και ενόψει της διεύρυνσης της ΕΕ όλων των άρθρων που προβλέπονται από τη Συνθήκη όσον αφορά την πολιτική έρευνας ανάπτυξης και τεχνολογικής καινοτομίας και συγκεκριμένα του άρθρου 165 όσον αφορά τον συντονισμό των δράσεων της Κοινότητας και των κρατών μελών, του άρθρου 168 σχετικά με τα συμπληρωματικά προγράμματα, του άρθρου 169 όσον αφορά την κοινοτική συμμετοχή στα προγράμματα περισσοτέρων κρατών μελών του άρθρου 171 όσον αφορά το μέσο της "κοινής επιχείρησης" και του άρθρου 170 που προβλέπει την δυνατότητα συνεργασίας με άλλους ευρωπαϊκούς και διεθνείς ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

3.7. Είναι σαφές εξάλλου, όπως υπογραμμίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο της έρευνας" για την οποία η ΟΚΕ εξέδωσε ιδίαν γνωμοδότηση(5), ότι η ανάπτυξη της κοινοτικής έρευνας εξαρτάται "από ένα γενικό πλαίσιο που ευνοεί περισσότερο την έρευνα στην Ευρώπη", καθώς και από κοινή γενική προσπάθεια για τη δημιουργία συνεργιών μεταξύ των ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και κοινοτικών προγραμμάτων, την αύξηση της επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας σε όλη την κοινοτική επικράτεια, καθιστώντας την ελκυστική για την ευρωπαϊκή και διεθνή επιστημονική κοινότητα.

3.8. Στην έκτακτη σύνοδο κορυφής στη Λισσαβώνα της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000, τονίζεται και πάλι στα τελικά συμπεράσματα της Προεδρίας ότι "χρειάζεται να ολοκληρωθούν και να συντονιστούν καλύτερα οι ερευνητικές δραστηριότητες σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ για να καταστούν όσο το δυνατό πιο αποτελεσματικές και καινοτόμες και για να εξασφαλισθεί ότι η Ευρώπη μπορεί να παράσχει θελκτικές προοπτικές στους καλύτερους ερευνητές της", χρησιμοποιώντας πλήρως τα μέσα που προβλέπονται από τη Συνθήκη καθώς και όλα τα λοιπά κατάλληλα μέσα, μεταξύ των οποίων οι εθελούσιες συμφωνίες, για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός με ευελιξία κατά τρόπο αποκεντρωμένο και άνευ γραφειοκρατίας.

3.9. Συγκεκριμένα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira της 19ης και 20ης Ιουνίου 2000 επικρότησε την εφαρμογή μηχανισμών διασυνδέσεως σε δίκτυα των εθνικών και κοινών προγραμμάτων και την απογραφή, έως το 2001, των πρωτοποριακών κέντρων έρευνας και ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη, και ζήτησε να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη μίας μεθόδου ανοικτού συντονισμού για τη συγκριτική ανάλυση των εθνικών πολιτικών στον τομέα της ΕΤΑ, με τον εντοπισμό έως τον Ιούνιο του 2000 των κατάλληλων δεικτών· να διευκολυνθεί η δημιουργία ενός δικτύου ευρέος φάσματος και υψηλής ταχύτητας έως το 2001 για τις επιστημονικές επικοινωνίες, προκειμένου να διασυνδεθούν ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και σχολεία· να αρθούν έως το 2002 τα εμπόδια για την κινητικότητα των ερευνητών και να δημιουργηθεί ένα πιο θελκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο· να καταστούν διαθέσιμα και προσιτά με χαμηλό κόστος έως το 2001 τα μέσα σχετικά με το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το πρότυπο χρησιμότητας· να αναληφθεί μία ειδική δράση για να ενθαρρυνθούν οι καίριες διεπικοινωνίες στα πλαίσια των καινοτομικών δικτύων μεταξύ επιχειρήσεων και χρηματοπιστωτικών αγορών, η έρευνα και η ανάπτυξη, τα ιδρύματα κατάρτισης, οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών και οι τεχνολογικές αγορές· να βελτιωθούν οι συνέργιες Cost και Εureka· να ενθαρρυνθούν οι επιστημονικές σταδιοδρομίες, οι ροές και οι ανταλλαγές των ερευνητών με τις τρίτες χώρες καθώς και η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην επιστήμη.

3.9.1. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira επιδοκίμασε την υιοθέτηση του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις, του οποίου η όγδοη γραμμή δράσης συνιστά την ενίσχυση της τεχνολογικής ικανότητας των μικρών επιχειρήσεων μέσω, ιδίως, της ενίσχυσης των υφιστάμενων προγραμμάτων που αποβλέπουν στην προαγωγή της καινοτομίας, τη διάδοση της τεχνολογίας και την ικανότητα των μικρών επιχειρήσεων να προσαρμόζονται στις νέες τεχνολογίες.

3.10. Είναι σαφές ότι η επιτάχυνση της ανάπτυξης των δυνατοτήτων της κοινωνίας που βασίζεται στη γνώση και ενός δυναμικού πλαισίου πλήρους ενεργοποίησης των νέων ηλεκτρονικών τεχνολογιών αποτελούν αποφασιστικούς παράγοντες για την επίδραση της πολυετούς κοινοτικής δράσης ΕΤΑΕ, για την ίδια την ταχύτητα εφαρμογής και για τις μελλοντικές ρυθμίσεις της ίδιας της δράσεως.

4. Μέσα μέτρησης της επίδρασης: ένας συνεχής και συστηματικός κύκλος

4.1. Σύμφωνα με την ΟΚΕ είναι απαραίτητος ένας καλύτερος συντονισμός μεταξύ των δραστηριοτήτων ενημέρωσης, συλλογής στατιστικών στοιχείων και επεξεργασίας των δεικτών αφενός, και, αφετέρου, των δραστηριοτήτων ελέγχου, αξιολόγησης και προοπτικής στους οποίους θα πρέπει να προστεθούν οι ρυθμιστικές και συστηματικές διατάξεις συνοπτικών πλαισίων εύκολης χρήσης και πρόσβασης για τα μέτρα που υφίστανται σε κάθε κράτος μέλος και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δηλαδή ένα είδος πίνακα οργάνων.

4.2. Στο επίπεδο της ενημέρωσης υφίσταται η άμεση νομική υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 173 της Συνθήκης να υποβάλλεται ετήσια έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τις δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στον τομέα της ΕΤΑΕ και της διάδοσης των αποτελεσμάτων καθώς και για το πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους. Παρόμοια προβλέπεται η δημοσίευση ετήσιων στατιστικών στοιχείων στον τομέα της Ε& Α και μίας ευρωπαϊκής έκθεσης για τους δείκτες Ε& Τ ενώ σημαντική υπηρεσία παρέχεται από τις τράπεζες δεδομένων Cordis.

4.3. Στο επίπεδο του ελέγχου και της παρακολούθησης, το άρθρο 5 των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο προβλέπει υποχρεώσεις συνεχούς και συστηματικής παρακολούθησης επί ετησίας βάσεως για το πρόγραμμα πλαίσιο και για τα ειδικά προγράμματα. Ένας έλεγχος οικονομικής αποτελεσματικότητας πραγματοποιήθηκε άλλωστε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο των εκθέσεών του για τις εσωτερικές κοινοτικές πολιτικές.

4.4. Στο επίπεδο των μηχανισμών αξιολόγησης προβλέπεται πριν από τη διατύπωση προτάσεων σχετικά με το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο, η δημοσίευση πενταετών εκθέσεων αξιολόγησης, αναδρομικών και ανεξάρτητων τόσο για το πρόγραμμα πλαίσιο όσο και για τα ειδικά προγράμματα ενώ τα συμπεράσματά τους πρέπει να ανακοινώνονται με τις σχετικές παρατηρήσεις της Επιτροπής, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Ταυτοχρόνως προβλέπεται σχετική έκθεση ενδιάμεσης επανεξέτασης από την Επιτροπή που αφορά την ανάλυση και αξιολόγηση για νέους ευέλικτους προσανατολισμούς και κατευθύνσεις.

4.5. Τέλος, το σύστημα διαβούλευσης που εφαρμόσθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος πλαίσιο με τη δημιουργία των μόνιμων εξωτερικών συμβουλευτικών ομάδων που συνοδεύουν τα ειδικά προγράμματα και τις βασικές δράσεις, καθώς και το σύστημα ειδικών ομάδων που εγκαινιάσθηκε από την Επιτροπή για τη ρύθμιση των δράσεων έρευνας, αποτελούν βεβαίως ένα πλήρες και αρθρωμένο σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης που, σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν χρειάζεται μόνο μια μεγάλη προσπάθεια συντονισμού αλλά και συμβατότητας και εσωτερικού εξορθολογισμού των ανιχνευτικών μηχανισμών που διαφορετικά κινδυνεύουν να "πνίξουν" στη γραφειοκρατία τα πραγματικά σχέδια και τις δράσεις της ΕΤΑΕ.

4.6. Το πλαίσιο συμπληρώνεται από δράσεις αξιολόγησης στα πλαίσια ορισμένων ειδικών προγραμμάτων και ειδικότερα στο πλαίσιο του προγράμματος "ανθρώπινοι πόροι" της βασικής δράσης "βασική κοινωνικοοικονομική γνώση" ενώ το Κοινό Κέντρο Ερευνών έχει ως αποστολή να παρέχει τεχνοοικονομικές αναλύσεις για την υποστήριξη των ευρωπαϊκών φορέων λήψεως αποφάσεων, ελέγχοντας και αναλύοντας τις εξελίξεις που συνδέονται με την επιστήμη και την τεχνολογία, την εγκάρσια επίδρασή τους στους τομείς, τις μεταξύ τους σχέσεις, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο και τις μελλοντικές πολιτικές επιπτώσεις. Στα πλαίσια αυτά μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο το Ίδρυμα Μελετών Τεχνολογιών του Μέλλοντος της Σεβίλλης.

4.7. Είναι απαραίτητο το σύστημα των εκτιμητών των προτάσεων να ανταποκρίνεται σε κοινά κριτήρια συνέπειας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη συνεκτική λειτουργία του γενικού μηχανισμού παρακολούθησης, αξιολόγησης και επίδοσης.

4.8. Ένα κεντρικό σημείο είναι η σαφήνεια και η ακρίβεια των κριτηρίων τόσο επιστημονικής αριστείας όσο και κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα καθώς και της διατομεακής και διακλαδικής φύσεως της νέας προσέγγισης για την επίλυση προβλημάτων του προγράμματος πλαίσιο.

4.9. Εν κατακλείδι, προκειμένου να αξιολογηθεί η κοινωνικοοικονομική επίδραση του βασικού μέσου του πολυετούς προγραμματισμού της κοινοτικής δράσης στον τομέα της έρευνας χρειάζεται να εξασφαλισθεί η συνέχεια και η συστηματικότητα του κύκλου επόπτευση, αξιολόγηση, επίδοση, και, ταυτοχρόνως, ο εξορθολογισμός και η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας έτσι ώστε αντί ενός συστήματος αυτοαναφοράς απλής επιβεβαίωσης της εσωτερικής ορθότητας να εξασφαλίζονται αποτελεσματικές απαντήσεις στις προκλήσεις του βιομηχανικού ανταγωνισμού στο σύστημα της Ευρώπης, σε ένα ευέλικτο, αποδεκτό και διερευνητικό στρατηγικό μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο πλαίσιο.

4.10. Σ' αυτό το πλαίσιο αναφοράς θα πρέπει να ενταχθούν οι αξιολογήσεις και οι προοπτικές των δράσεων έρευνας και των άλλων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών όπως τα προγράμματα Εureka, Cost, Embo, Esa κ.λπ. καθώς και οι αξιολογήσεις και οι προοπτικές των εθνικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών πολιτικής στον τομέα της έρευνας μέσω συγκριτικών αναλύσεων και πινάκων.

5. Προς μια κοινοτική στρατηγική που θα βασίζεται σε έναν πυρήνα κοινώς αποδεκτών προτεραιοτήτων

5.1. Δεδομένου ότι οι πολιτικές αποφάσεις στηρίζονται σε πολλούς διαφορετικούς φορείς που προέρχονται από πολλά επίπεδα, ευρωπαϊκό, κοινοτικό, εθνικό και περιφερειακό, η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να διασφαλισθεί ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο στήριξης για τον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά τους τεχνολογικούς και επιστημονικούς στόχους για την αντιμετώπιση των οικονομικών, κοινωνικών και βιομηχανικών προβλημάτων της κοινωνίας. Σύμφωνα με την ΟΚΕ μια παρόμοια στρατηγική είναι απαραίτητη για να τοποθετηθούν οι προσπάθειες στα διάφορα επίπεδα και για να εντοπισθούν οι αρμοδιότητες κάθε φορέα της ευρωπαϊκής έρευνας σε ένα πλαίσιο συνοχής και συμπληρωματικότητας.

5.2. Σχετικά με αυτά η ΟΚΕ τονίζει ότι έχει σημασία:

5.2.1. να δημιουργηθεί και να ενισχυθεί ένα ανοικτό σύστημα στρατηγικής(6) συλλογής πληροφοριών στα πλαίσια του συστήματος λήψεως αποφάσεων για την επιστήμη και την τεχνολογία με τη δημιουργία ενός δικτύου υποδομών που θα θέτουν σε αλληλεπίδραση εμπειρίες, ικανότητες, ιδρύματα και τεχνολογικές βάσεις που να επιτρέπουν την πρόσβαση σε επίπεδο περιφερειακό, εθνικό και τομεακό καθώς και την άμεση διασύνδεση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και να τονώνουν την αμοιβαία συνεργασία·

5.2.2. να εξασφαλισθεί ότι αυτή η αρχιτεκτονική στρατηγικής ευφυίας αναπτύσσει έναν συνεχή κύκλο ενημέρωσης, ελέγχου, αξιολόγησης και εξερεύνησης που πρέπει να συνοδεύει την ανάπτυξη των δράσεων έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας. Πρέπει να αναπτυχθούν αλληλεπιδράσεις μεταξύ των φορέων και του ευρέος κοινού και μέσω της έντονης χρήσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης που επιτρέπει μεγαλύτερη αποδοχή και εκδημοκρατισμό της διαδικασίας επιλογής των μελλοντικών τεχνολογιών·

5.2.3. να εναρμονίσει μεθοδολογίες και τεχνικές ανίχνευσης δεδομένων σε ευρωπαϊκό, κοινοτικό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για να καταστήσει πλήρως συμβατά και διεπικοινωνήσιμα τα δίκτυα και τις τράπεζες δεδομένων καθώς και να εξασφαλίσει την ύπαρξη μίας κοινής γλώσσας προς τους διάφορους φορείς και στα διάφορα επίπεδα·

5.2.4. να ενσωματώσει πλήρως τα προγράμματα των συστημάτων στρατηγικής ευφυίας στο σώμα των κοινοτικών δράσεων ΕΤΑ που ενεργοποιούνται ή μπορούν να ενεργοποιηθούν δυνάμει των διατάξεων που προβλέπονται από τον τίτλο XVII της Συνθήκης·

5.2.5. να εμπλέξει πλήρως στην ανάπτυξη των προγραμμάτων αυτών, τους φορείς και τους χρήστες της έρευνας και της καινοτομίας, τους φορείς λήψεως πολιτικών αποφάσεων και τους κοινωνικοοικονομικούς φορείς καθώς επίσης και μέσω της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με την εδραίωση βημάτων διαλόγου και αντιπαράθεσης επί των δεδομένων και σεναρίων σε βατή και απλή γλώσσα που να καθιστούν δυνατή την διεργασία μιας κοινότητας της μαθήσεως και τον εντοπισμό πολιτικών προτεραιοτήτων και την αξιολόγηση και κοινωνική αντίληψη των επιστημονικών εξελίξεων και των κινδύνων που συνεπάγονται·

5.2.6. να περιορίσει τις δαπάνες και την άμεση και έμμεση γραφειοκρατική επίπτωση στη δραστηριότητα ανίχνευσης, σύμφωνα με την αρχή ότι ένα δεδομένο μπορεί και πρέπει να παρέχεται μία μόνο φορά στο σύστημα έστω κι αν μετά γενικευθεί η χρήση του·

5.2.7. να χρησιμοποιηθούν πλήρως τα νέα συστήματα ηλεκτρονικής διασύνδεσης, ειδικότερα το internet και το intranet και οι εξελίξεις τους όπως το δίκτυο υπολογιστών που πειραματίσθηκε το CERN ως μέσα για να χρησιμοποιείται κατά τρόπο ελαστικό και μη δαπανηρό η εφαρμογή του ολοκληρωμένου συστήματος στρατηγικής ευφυίας στα προβλήματα που καθίστανται όλο και πιο πολύπλοκα, πιο αλληλένδετα και πιο πολυκλαδικά.

5.3. Τέλος, σύμφωνα με την ΟΚΕ, το πλαίσιο κοινής στρατηγικής πρέπει να παράσχει έναν αποδεκτό πυρήνα προτεραιοτήτων προκειμένου:

- να καταστεί δυνατή η διασύνδεση και η συνοχή μεταξύ των διαφόρων επιπέδων και των διαφόρων φορέων·

- να αναγνωρισθεί η πολυφωνία των στόχων στο επίπεδο της επιχείρησης καθώς και σε περιφερειακό, εθνικό, κοινοτικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και ο αμοιβαίος σεβασμός των χώρων δράσεως καθώς και η ανάγκη αμοιβαίας συνέργιας και συμπληρωματικότητας.

5.4. Το πλαίσιο κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής πρέπει να απεικονίζει:

- το ύψος των μέγιστων οικονομικών πόρων προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της ΕΕ σε ό,τι αφορά τον ανταγωνισμό και τη συνεργασία έναντι των βασικών εταίρων της, λαμβάνοντας υπόψη το σωρευτικό αποτέλεσμα των επενδύσεων στους τομείς της Ε& Α και των γνώσεων·

- ένα περιορισμένο αριθμό τομέων προτεραιοτήτων επί των οποίων θα συγκεντρωθούν οι πόροι αυτοί σε ευρωπαϊκό, κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, καθώς και κανόνες αλληλεπίδρασης, χωρίς επικαλύψεις και συμπληρωματικότητας μεταξύ τους·

- την ανάπτυξη των προτεραιοτήτων σε διάφορα επίπεδα, συγκεκριμένα επιφυλάσσοντας στο εθνικό επίπεδο ευρύτερο χώρο για τη βασική ακαδημαϊκή έρευνα αλλά σε διασύνδεση με τα κέντρα αριστείας και αρμοδιότητας που μπορούν να χρηματοδοτηθούν με μεταβλητή γεωμετρία. Σε περιφερειακό επίπεδο μία μεγαλύτερη δυνατότητα προώθησης, ανάπτυξης των δράσεων ΕΤΑ και καινοτομίας για τις επιχειρήσεις, ειδικώς στις ΜΜΕ και για την ενίσχυση και την κινητικότητα των ανθρώπινων πόρων από τον ακαδημαϊκό και τον βιομηχανικό τομέα - εξασφαλίζοντας όμως κοινοτικές δράσεις υποστήριξης με διαπεριφερειακές και διακρατικές διασυνδέσεις. Σε κοινοτικό επίπεδο τα μεγάλα σχέδια βιομηχανικής συγκέντρωσης που μπορούν να υλοποιηθούν μόνο με κοινή διάθεση της κριτικής μάζας οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, επικεντρωμένων σε ένα περιορισμένο αριθμό στόχων που να ανταποκρίνεται στις μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις.

6. Το νέο πλαίσιο ανάγνωσης του πενταετούς προγραμματισμού της κοινοτικής ΕΤΑ

6.1. Η νέα οικονομία έχει επιφέρει μία έντονη επιτάχυνση των δυναμικών βιομηχανικής, επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας ενώ ενίσχυσε κατά τρόπο εξαιρετικά καινοτόμο διαλειτουργικά μέσα προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική η συνεργασία αυτή.

6.2. Η διεργασία παγκοσμιοποίησης επέτεινε την πρόκληση του καινοτόμου τεχνολογικού ανταγωνισμού θέτοντας την απαίτηση μετατροπής των αποτελεσμάτων της έρευνας σε τεχνολογικά αντικείμενα βιομηχανικής και εμπορικής επιτυχίας ως κεντρικό σημείο της ανταγωνιστικής ποιότητας, ενώ η ταχύτητα μεταβίβασης και ενσωμάτωσης της γνώσης σε προϊόντα που τίθενται στην υπηρεσία της κοινωνίας κατέστησε το χρόνο εμπορίας το πιο κρίσιμο στοιχείο μέγιστης χρησιμότητας.

6.3. Η εμφάνιση μιας οικονομίας που βασίζεται στη γνώση κατέδειξε μια σειρά ειδικών αδυναμιών της Ευρώπης έναντι του υπόλοιπου κόσμου όσον αφορά τις ικανότητες συνδυασμού μιας καινοτομικής προσέγγισης της επιστημονικής γνώσης και του επιχειρησιακού πνεύματος σε ένα οικονομικό και κανονιστικό πλαίσιο ενθάρρυνσης των άυλων επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα και της εργασίας μέσω δικτύου μεταξύ ακαδημαϊκού κόσμου, βιομηχανίας και ερευνητικών κέντρων.

6.4. Στην προοπτική της διεύρυνσης η τεχνολογική συνοχή του ευρωπαϊκού διευρυμένου συστήματος θέτει σοβαρά προβλήματα περιθωριοποιήσεως λόγω ανεπάρκειας των δομών και των υποδομών καθώς και προβλήματα που αφορούν την οικονομική και βιομηχανική υφή των οικονομιών που βρίσκονται σε μεταβατική φάση προσθέτοντας κατ' αυτόν τον τρόπο υψηλότερες τεχνολογικές διαφορές από τις υπάρχουσες κοινωνικοοικονομικές. Η ΕΕ θα πρέπει να διατηρήσει και να αυξήσει το υψηλό επιστημονικό δυναμικό που υπάρχει στις χώρες αυτές, καθιστώντας το αποτελεσματικό και ενσωματώνοντάς το στο σύστημα κοινοτικής έρευνας και προσανατολίζοντας το προς την επίλυση των οικονομικών, κοινωνικών και βιομηχανικών προβλημάτων των οικονομιών αυτών.

6.5. Στο πλαίσιο αυτό οι δραστηριότητες της ΕΤΑ της ΕΕ δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μία επιπρόσθετη θυρίδα για την προσέλκυση πόρων από 15, 21 ή 30 κράτη διότι έτσι απαξιώνεται η δυνατότητα προστιθέμενης αξίας της κοινοτικής έρευνας και καθίσταται άκυρη η εγκυρότητά της.

6.6. Η μεταβλητότητα και το επίπεδο απαρχαίωσης των τεχνολογικών διαδικασιών που εφαρμόζονται στο παγκόσμιο πλαίσιο απαιτεί μία μεγάλη ικανότητα πρόβλεψης και ελαστικότητας καθώς και ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η κατάλληλη επιστημονική, τεχνολογική και βιομηχανική διαχείριση ώστε να αντιμετωπίζονται οι νέες προκλήσεις αλλά και οι συνακόλουθοι νέοι κίνδυνοι.

6.7. Το κόστος της έρευνας έχει υποστεί τέτοιες εκθετικές αυξήσεις ώστε να απαιτείται ισχυρή συγκέντρωση των προσπαθειών για να επιτευχθούν σημαντικά και αποδοτικά αποτελέσματα με τον πολλαπλασιασμό των στρατηγικών συμμαχιών στην Ε& ΤΑ και δίνοντας έμφαση στην αναγκαία αλληλεπίδραση μεταξύ ακαδημαϊκού κόσμου και βασικής έρευνας.

6.8. Ο επιστημονικός δυναμισμός που εξαρτάται ουσιαστικώς από τα πανεπιστήμια και τα δημόσια και ιδιωτικά εργαστήρια, πρέπει να τύχει ελκυστικού και ανοικτού περιβάλλοντος για να διευκολυνθούν οι σταδιοδρομίες και η κινητικότητα των ερευνητών με την κατάλληλη συνεργασία επιστήμης και βιομηχανίας.

7. Γενικό πλαίσιο της κοινωνικοοικονομικής επίδρασης του 5ου Προγράμματος Πλαίσιο

7.1. Παρά την έλλειψη ενός συναινετικώς καθορισμένου στρατηγικού πλαισίου, παρά την παρουσία συμπληρωματικών και παράλληλων οδών και παρά το γεγονός ότι δεν εφαρμόζονται τα άλλα μέσα δράσης που προβλέπονται στον τομέα της ΕΤΑ, το πλαίσιο ευρωπαϊκής συνεργασίας αρχίζει να κινείται προς την κατεύθυνση μίας νέας ρύθμισης που ευνοεί τις βασικές δράσεις, τη στρατηγική συνεργασία, την ενσωμάτωση στο συνδυασμό μηχανισμών διευκολύνσεων, την εφαρμογή και την μεταφορά των αποτελεσμάτων στην καινοτομία της αγοράς, την επικέντρωση σε σχέδια μεγαλύτερων διαστάσεων σε σύγκριση με τις προηγούμενες τάσεις.

7.2. Οι αναλύσεις επόπτευσης και αξιολόγησης αντιμετωπίζουν δυσχέρειες για να καταδείξουν τους συντελεστές καινοτομίας από θετική ή αρνητική άποψη, δεδομένου ότι ο προσδιορισμός της σημερινής κατάστασης διέπεται από τις επιπτώσεις των σχεδίων του 3ου Προγράμματος Πλαίσιο, τα σχέδια που βρίσκονται ακόμα σε εφαρμογή του 4ου Προγράμματος Πλαίσιο, ενώ τα νέα σχέδια για το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο εξέρχονται μόλις από το στάδιο των διαπραγματεύσεων των συμβάσεων εκτέλεσης και χρειάζονται τουλάχιστον μία τριετία για να αξιολογηθούν.

7.3. Εντούτοις όμως υπάρχουν ήδη ορισμένα στοιχεία που μπορούν να είναι χρήσιμα τόσο για την τελειοποίηση και την επανατοποθέτηση της σημερινής δράσεως του 5ου προγράμματος πλαίσιο όσο και για την πιο στοχοθετημένη κατεύθυνση του 6ου προγράμματος πλαίσιο στην οπτική ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας και εφαρμογής όλων των μέσων πολιτικής της ΕΤΑ της Συνθήκης και κυρίως για τον εξορθολογισμό, την απλοποίηση και την στοχοθέτηση με βάση τον ανταγωνισμό της κοινοτικής παρέμβασης ενόψει της διεύρυνσης της ΕΕ.

7.4. Καταδείχθηκαν ήδη πολλά απλά προβλήματα στο επίπεδο των διαδικασιών, της αξιολόγησης, των κριτηρίων που έχουν υιοθετηθεί, της συνέχειας που δίδεται στις διάφορες προτάσεις με διασπορά και συντελεστές εκπτώσεως που πολλές φορές φαίνονται υπερβολικοί, ενώ επιβεβαιώνεται η συστηματική μείωση του προϋπολογισμού των προτεινόμενων σχεδίων με τη συνακόλουθη διάσπαση των πόρων σε υπερβολικό αριθμό μικροσχεδίων.

7.5. Επί 16000 προτάσεων που υποβλήθηκαν το 1999, επιλέχθηκαν 3500 με το υπερβολικό και αποθαρρυντικό ποσοστό αποτυχίας του ενός στα 6/7, έστω κι αν το ποσοστό συμμετοχής μεταξύ ΜΜΕ, βιομηχανίας και ακαδημαϊκών κέντρων αποδείχθηκε θετικό με 20 και 30% για τις ΜΜΕ και το υπόλοιπο εξίσου κατανεμημένο μεταξύ βιομηχανίας και πανεπιστημίων. Ο αριθμός συμμετοχής για κάθε σχέδιο αυξήθηκε κατά μέσον όρο κατά 8 εταίρους καθώς και το συνολικό μέγεθος των ίδιων των σχεδίων σε 3,5 εκατ. ευρώ περίπου, με θετικό ποσοστό για το πρόγραμμα βιώσιμης ανάπτυξης κατά 4,5 εκατ. ευρώ περίπου, ενώ αντιθέτως το πρόγραμμα ποιότητα της ζωής σημείωσε ποσοστό επιτυχίας κατώτερο από το 1/10.

7.6. Μια πρώτη θετική διαπίστωση αποτελεί, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η άνω του διπλάσιου αύξηση των σχεδίων σε σύγκριση με το ΙV Πρόγραμμα Πλαίσιο με τη διατήρηση ή μάλλον την αύξηση της παρουσίας των ΜΜΕ.

7.7. Η ολοκληρωμένη κατά ομάδες προσέγγιση προϋποθέτει μία προωθητική δύναμη που να είναι ικανή να συνδυάζει τα θεματικά στοιχεία με τους οριζόντιους παράγοντες καινοτομίας, τεχνολογικής εφαρμογής, κατάρτισης και ανθρώπινων πόρων καθώς και διεθνούς συνεργασίας. Στο επίπεδο αυτό τόσο τα κύτταρα καινοτομίας όσο και τα επίπεδα τεχνολογικής εφαρμογής δεν φαίνεται να ευνοούν την υπευθυνότητα που απαιτείται για τον δημιουργικό αυτόν κύκλο.

7.8. Οι εκτιμητές, διαχειριστές και λοιποί φορείς θα έπρεπε να μπορούν να ωφελούνται από τα κοινοτικά μέσα που τους παρέχονται ούτως ώστε να τους εξασφαλίζεται μία πιο κατάλληλη πρόσβαση στη νέα τεχνική και πολιτισμική προσέγγιση του 5ου προγράμματος πλαίσιο.

7.9. Μεταξύ των κριτικών στοιχείων που επισημαίνονται είναι τα εξής:

- η έλλειψη λειτουργικού και κοινώς αποδεκτού ορισμού της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας·

- η διαφορετική αξιολόγηση των οικονομικών και κοινωνικών κριτηρίων και των μεθοδολογιών τους που εφαρμόζονται για όλους τους φορείς της έρευνας·

- η υπάρχουσα ακόμη αβεβαιότητα όσον αφορά την πνευματική ιδιοκτησία για όσους συμμετέχουν·

- οι υπερβολικές διοικητικές επιβαρύνσεις για την προετοιμασία των προτάσεων που πολλές φορές συνεπάγονται αποθαρρυντικές δαπάνες και ο υπερβολικός αριθμός πληροφοριών και στοιχείων που ζητούνται σε όσους συμμετέχουν στα σχέδια Ε& ΤΑΕ·

- ο πολύπλοκος χαρακτήρας και η ασάφεια των προγραμμάτων εργασίας και των προκηρύξεων διαγωνισμών χωρίς να έχουν πάντα σαφείς και κατανοητές προτεραιότητες, με τις γνωστές συνέπειες όσον αφορά τα ποσοστά επιτυχίας-αποτυχίας·

- η μειοψηφική, σε ορισμένες περιπτώσεις, συμμετοχή της βιομηχανίας σε σύγκριση με τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα·

- η ακαταλληλότητα, μερικές φορές, των προσόντων των εκτιμητών προπάντων σε ό,τι αφορά την πολυκλαδική και πολυτομεακή ρύθμιση και ο υπερβολικός αριθμός τους εν σχέσει προς τα επιλεγόμενα σχέδια.

7.10. Όσον αφορά τους δηλωμένους στόχους, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η νέα ρύθμιση αποτελεί εντούτοις ένα βήμα προς την ορθή κατεύθυνση έστω κι αν τα όσα επισημάνθηκαν έως εδώ αναφορικά με την κατάρτιση και την ενημέρωση, την διαφάνεια και την απλοποίηση των διαδικασιών, τη συγκράτηση των τιμών και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης, τη σαφήνεια και το ενιαίο των κριτηρίων και των κατευθύνσεων και την ενεργοποίηση των μηχανισμών προκειμένου να καταστεί ταχύτερος ο μετασχηματισμός των αποτελεσμάτων σε καινοτομίες της αγοράς, απαιτούν ακόμη μεγάλες προσπάθειες.

7.11. Η ΟΚΕ θεωρεί όμως ότι για να διαφυλαχθεί η νέα προσέγγιση πρέπει αμέσως να πραγματοποιηθούν συγκεκριμένα βήματα για την πλήρη υλοποίηση της ρύθμισης του προγράμματος πλαίσιο με την εξασφάλιση μεγαλύτερης συγκέντρωσης, ελαστικότητας, διαφάνειας, σαφήνειας και ενιαίου πνεύματος.

7.12. Προς τούτο, θεωρεί σκόπιμο από τώρα ήδη να πραγματοποιηθούν τα εξής:

- μία ενίσχυση και αξιοποίηση του μηχανισμού των βασικών δράσεων που πρέπει να αιτιολογούνται από μηχανισμούς αξιολόγησης, παρακολούθησης, εκτίμησης και διερεύνησης·

- μία ρύθμιση που να ευνοεί λίγες ομάδες σχεδίων με διαστάσεις κατάλληλης κριτικής μάζας στις οποίες θα συμμετέχουν οι φορείς και συγκεκριμένα οι τελικοί χρήστες και οι ΜΜΕ·

- η τελειοποίηση των εσωτερικών μηχανισμών διασύνδεσης μεταξύ θεματικών και καθέτων δράσεων όσον αφορά τον συντονισμό, τα κύτταρα καινοτομίας και μεσοπρόθεσμου ελέγχου των προγραμμάτων τεχνολογικής εφαρμογής·

- η ενεργοποίηση του εσωτερικού και εξωτερικού συντονισμού των προγραμμάτων, των καίριων δράσεων καθώς και των κυττάρων καινοτομίας που στερούνται προς το παρόν αρμοδιοτήτων, οικονομικών πόρων και παρεχόμενων υπηρεσιών. Εξάλλου, απαιτείται η αναθεώρηση του μηχανισμού των σχεδίων τεχνολογικής υλοποίησης με ενίσχυση των μεσοπρόθεσμων ελέγχων των σχεδίων αυτών·

- η απλοποίηση των διαδικασιών και τη μείωση του κόστους αυτών·

- να γίνουν σαφέστερα και ενιαία τα κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης σε ό,τι αφορά ειδικότερα τον κοινωνικοοικονομικό τομέα και την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία·

- η δημιουργία κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας στα πλαίσια μιας πολιτικής πνευματικών και βιομηχανικών δικαιωμάτων που να εξυπηρετεί τις ανάγκες της κοινοτικής έρευνας και της αξιοποίησής της.

8. Τα ειδικά προγράμματα και οι βασικές δράσεις του 5ου προγράμματος πλαίσιο

8.1. Η ΟΚΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει θετικά τη συγκέντρωση σε ένα μειωμένο αριθμό των θεματικών προγραμμάτων και οριζόντιων προγραμμάτων στα οποία προστίθενται τα προγράμματα για το κοινό κέντρο έρευνας και τα προγράμματα Εuratom. Μία παρόμοια προσπάθεια συγκέντρωσης θα πρέπει να καταβληθεί και για τον εντοπισμό των επιστημονικών και τεχνολογικών προτεραιοτήτων που αριθμούν εκατοντάδες ενώ η διαίρεση σε βασικές δράσεις, γενικές τεχνολογίες και μέτρα συνοδευτικά είναι σαφέστερη και βελτιώνει τα ενημερωτικά πακέτα, τα προγράμματα εργασίας και τις προκηρύξεις διαγωνισμών.

8.2. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ είναι θετική η μείωση και ο εξορθολογισμός των επιτροπών προγράμματος όπως είναι θετική και η σύσταση της ομάδας διευθυντών που θα πρέπει να διαδραματίσει πιο δραστήριο ρόλο για την ενσωμάτωση των κάθετων θεματικών προγραμμάτων με τα οριζόντια προγράμματα καθώς και η ένδειξη των κυττάρων καινοτομίας σε κάθε θεματικό πρόγραμμα καινοτομίας και η δημιουργία των εξωτερικών συμβουλευτικών ομάδων που θα πρέπει να συνοδεύουν τις βασικές δράσεις, να κατευθύνουν την ανάπτυξη προς την επίλυση των προβλημάτων, τη χρησιμοποίηση τεχνικών και τις πιθανές επενδύσεις στην αγορά.

8.3. Το μέσο των βασικών δράσεων, σκοπός του οποίου είναι η υποστήριξη της σύγκλισης σε μία ευρωπαϊκή προοπτική των πολιτικών έρευνας των κρατών μελών εφαρμόζεται, σύμφωνα με την ΟΚΕ, με υπερβολικά αργούς ρυθμούς και έχει περιορισμένη ορατότητα τόσο στο εσωτερικό των ειδικών προγραμμάτων και των άλλων προγραμμάτων και κοινοτικών πολιτικών όσο και όσον αφορά τα εθνικά προγράμματα και τις πολιτικές αυτών. Σύμφωνα με την ΟΚΕ μία δράση συγκριτικής απόδοσης μεταξύ κοινοτικών εξελίξεων και εθνικών καταστάσεων για τις θεματικές ή τις προβληματικές που τίθενται από τις βασικές δράσεις δεν θα ήταν μόνο χρήσιμη αλλά και αναγκαία για να εξασφαλισθούν συναντήσεις και μελλοντικές εξελίξεις.

8.4. Η ενεργοποίηση των μέσων επιτάχυνσης της επίπτωσης της κοινοτικής έρευνας στο εσωτερικό των προγραμμάτων των βασικών δράσεων και των μεμονωμένων σχεδίων φαίνεται ότι κατά μεγάλο μέρος έχει μείνει στα χαρτιά. Η ΟΚΕ εκφράζει έντονη ανησυχία για τις δυσχέρειες ενεργοποίησης των μηχανισμών αλληλεπίδρασης, διάδοσης και αξιολόγησης που προβλέπονται όπως τα κύτταρα καινοτομίας, ο συντονισμός των διευθυντών του προγράμματος και τα μέσα που προβλέπονται από το πρόγραμμα καινοτομίας και τις ΜΜΕ. Απαραίτητη είναι η επανεξέταση των μηχανισμών που εμποδίζουν όσον αφορά τα θεματικά σχέδια την εφαρμογή των οριζόντιων δράσεων Ιnco, Inno-MME και Ανθρώπινου Κεφαλαίου.

8.5. Η χρήση των προγραμμάτων τεχνολογικής εφαρμογής θα έπρεπε να διευκρινίζεται καλύτερα, να συστηματοποιείται και να προωθείται προς όλους τους αρμόδιους φορείς της Επιτροπής ενώ η δραστηριότητα καινοτομίας ΜΜΕ θα έπρεπε να τεθεί σε άμεση συνέργια με τα θεματικά προγράμματα και τις βασικές δράσεις αλλά επίσης και με τον νέο προγραμματισμό 2000-2006 των διαρθρωτικών ταμείων και των ταμείων συνοχής για να δοθεί μία πιο ισχυρή περιφερειακή διάσταση στις δράσεις ΕΤΑ και καινοτομίας.

8.6. Πρέπει να ενισχυθεί η δράση ομαδοποίησης με την εξέταση των σχέσεων μεταξύ της ίδιας της ομαδοποίησης, της ανάγκης μεγαλύτερης ορατότητας της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας και των κινήτρων για σχέδια μεγαλύτερων διαστάσεων.

8.7. Ο συντονισμός μεταξύ των σχεδίων και των ειδικών προγραμμάτων και των βασικών δράσεων από τη μία πλευρά και από την άλλη των πλαισίων δράσεως ΕΤΑ σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο όπως τα προγράμματα Εureka, Embo, Esa, Cern ... δεν τονίζονται αλλά ούτε και ιδιαίτερα αξιοποιούνται ενώ κατά τη γνώμη της ΟΚΕ αυτό αποτελεί μία πτυχή ιδιαιτέρως σημαντική της κοινοτικής δράσης του 5ου προγράμματος πλαίσιο αλλά επίσης και στην οπτική του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας.

8.8. Ο διεθνής ρόλος της κοινοτικής έρευνας φαίνεται να ανταποκρίνεται σε περισσότερο τυπικές παρά ουσιαστικές απαιτήσεις και φαίνεται να υπόκειται σε τέτοια διοικητικά βάρη ώστε να χάνεται η σαφήνεια των περιεχομένων του ενώ κατά τη γνώμη της ΟΚΕ ο τομέας ΕΤΑ είναι ουσιαστικός για την εξωτερική διάσταση της ΕΕ ειδικότερα σε συνέργια με τις δράσεις για την προένταξη, τα προγράμματα Phare, Tacis, Meda και τη συνεργασία με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας.

8.8.1. Η διεθνής διάσταση της κοινοτικής έρευνας στους τομείς προτεραιότητας, θα πρέπει να φθάσει στο υψηλότερο επίπεδο αριστείας σε σχέση προς όλες τις περιφέρειες και χώρες. Η τελική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του στρατηγικού πλαισίου κοινοτικής έρευνας θα πρέπει συνεπώς να λάβει υπόψη το επίπεδο αριστείας που επιτεύχθηκε, το οποίο να καταμετράται σε σφαιρικά πλαίσια.

8.8.2. Άλλη σημαντική διεθνής λειτουργία είναι η στήριξη των ρυθμίσεων συνεργασίας με τις άλλες χώρες, τόσο εκείνες που βρίσκονται κοντά στην Κοινότητα όσο και τις λοιπές χώρες και περιφέρειες. Επίσης, έχει σημασία η δημιουργία ελκυστικού κλίματος και περιβάλλοντος για τους ερευνητές και τις βιομηχανίες άλλων περιφερειών και χωρών.

8.9. Στο επίπεδο της βελτίωσης του ανθρώπινου δυναμικού έρευνας, η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι δράσεις αυτές απαιτούν τη μέγιστη προτεραιότητα προκειμένου να καταστήσουν αρκούντως θελκτικό τον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας και ότι το ειδικό πρόγραμμα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για τη δημιουργία μίας ισχυρής πανευρωπαϊκής Ευρωπαϊκής Κοινότητας με ισχυρή ευρωπαϊκή ταυτότητα για την προσέλκυση των καλύτερων ερευνητών από τον υπόλοιπο κόσμο. Θα έπρεπε επίσης να διασυνδεθεί κατά κύριο λόγο με τις στρατηγικές προτεραιότητες της κοινοτικής ΕΤΑ και τις μελλοντικές ανάγκες της κοινωνίας, της βιομηχανίας, των κέντρων αριστείας και να αποκτήσει μεγαλύτερη ορατότητα σε ό,τι αφορά την αποκτηθείσα νέα ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

9. Προς το VI Πρόγραμμα Πλαίσιο και την εφαρμογή των άρθρων 168 έως 171 της Συνθήκης ΕΕ: προς μία ενεργό κοινή πολιτική στον τομέα της ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας

9.1. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, η ισχυρή δυναμική που απέρρευσε από την παγκοσμιοποίηση, από την οικονομία που βασίζεται στην γνώση και από τις συνεχώς αυξανόμενες τεχνολογικές καινοτομίες έναντι των εταίρων μας σε παγκόσμιο επίπεδο, απαιτεί την κατάρτιση ενός επιθετικού πλαισίου για τις τεχνολογικές προκλήσεις που να είναι σε θέση να ενεργοποιεί όλες τις δυνάμεις που είναι παρούσες στο ευρωπαϊκό σύστημα. Επιβάλλεται να ασκηθεί πίεση: α) στον κόσμο των επιχειρήσεων για να αναλάβουν Ε& ΤΑ, ιδίως δε στις μικρές και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με τις προτεραιότητες του Ευρωπαϊκού Χάρτη των μικρών επιχειρήσεων, ώστε να αναπτύξουν το καινοτόμο δυναμικό τους και να προωθήσουν τη διάδοση νέων τεχνολογιών β) στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα για να συμβάλουν με τη δημιουργία εφαρμοζόμενων γνώσεων στην μεγιστοποίηση της επιστημονικής τεχνολογικής υπεροχής· γ) στον οικονομικό κόσμο για να ενεργοποιηθούν κεφάλαια όσον αφορά τη συνέχεια των σχεδίων τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, κάνοντας επωφελή χρήση και του "αποτελέσματος ευρώ" που θα ασκηθεί από το 2002· δ) στις κοινοτικές εθνικές και περιφερειακές αρχές διότι παρέχουν ένα ευνοϊκό πλαίσιο ενθάρρυνσης και διαδικτύωσης μεταξύ των διαφόρων φορέων της έρευνας. Μα προπάντων χρειάζεται όλοι αυτοί οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς να κατανοήσουν πλήρως ότι υφίσταται ανάγκη ενός κοινού χώρου δράσης και να μάθουν να συνεργάζονται σε κοινές στρατηγικές προτεραιότητες.

9.2. Το σημερινό κοινοτικό σύστημα Ε& ΤΑΕ, σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να αποφύγει τις διασπορές, τις δυσλειτουργίες, τη γραφειοκρατική διαχείριση και τον πολλαπλασιασμό των στόχων που είναι δυσανάλογοι συχνά προς τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους που διατίθενται.

9.3. Η επικουρικότητα έχει καταστεί ένα σημαντικό στοιχείο του συστήματος ως προς την αναγνώριση των αρμοδιοτήτων των ευθυνών και των ικανοτήτων στα διάφορα επίπεδα. Δεν είναι πλέον δυνατόν να συνεχιστεί η αξιολόγηση από τις Βρυξέλλες δεκάδων χιλιάδων προτάσεων για σχέδια εκ των οποίων θα επιλεγούν γύρω στα 5000 προγράμματα ΕΤΑ, με 40 και πλέον σχέδια για κάθε επιστημονικό υπάλληλο, πράγμα που εμποδίζει την ακριβή παρακολούθηση των αποτελεσμάτων τους.

9.4. Η τρέχουσα διαδικασία αξιολόγησης όλων των τύπων προγραμμάτων συνεπάγεται μια δυσαναλογία μεταξύ αυτών που προτείνουν και αξιολογούν και των στόχων επιστημονικής υπεροχής και τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας που προτείνει το πρόγραμμα πλαίσιο.

9.5. Ο κίνδυνος είναι η εμφάνιση μιας θάλασσας τεχνικών λεπτομερειών, διαδικασιών γραφειοκρατίας και επίσημων ελέγχων ενώ στόχος της υπεροχής και της ανταγωνιστικότητας είναι η επίλυση των προβλημάτων. Αυτό βεβαίως δε σημαίνει ότι θα αποκλειστούν από τη συμμετοχή στο ευρωπαϊκό σύστημα έρευνας μεγάλοι και μικροί φορείς, δημόσιοι και ιδιωτικοί.

9.6. Αντιθέτως σημαίνει ότι εξασφαλίζονται τα πιο κατάλληλα επίπεδα τα οποία βρίσκονται και πλησιέστερα προς τις απαιτήσεις όσων συμμετέχουν και ότι ενεργοποιούνται οι καλύτερες ενέργειες στο επίπεδο των παγκόσμιων προβλημάτων, των μεγάλων τεχνολογικών προκλήσεων καινοτομίας, της διασύνδεσης μεταξύ εθνικών συστημάτων έρευνας και καινοτομίας. Επιβάλλεται να ενεργοποιηθούν όλα τα μέσα σε εδαφική κλίμακα, να δοθεί η αντίληψη και όσον αφορά την εγγύτητα της συμβολής της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην επίλυση των προβλημάτων του πολίτη και της κοινωνίας και προς εξομοίωση και αποδοχή των επιστημονικών και τεχνολογικών προόδων εκ μέρους του πολίτη και της κοινωνίας.

9.7. Το έκτο Πρόγραμμα Πλαίσιο, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, πρέπει να έχει ως στόχο την ανατοποθέτηση των μέσων που έως τώρα αναπτύχθηκαν θετικώς στα πιο κατάλληλα επίπεδα προκειμένου να καταπολεμηθούν όλα τα δεινά της γραφειοκρατίας και των βεβαρημένων διαδικασιών που αναφέρθηκαν ως τώρα.

9.8. Στην οπτική αυτή, σύμφωνα με την ΟΚΕ, χρειάζεται κατά προτεραιότητα να προσδιοριστεί μια κοινή στρατηγική των μεγάλων προτεραιοτήτων εντός των οποίων θα τεθούν τα διάφορα επίπεδα και τα διάφορα μέσα που απαιτούνται. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασισθεί στην κυκλική διαδικασία συγκριτική αξιολόγηση - αξιολόγηση - επόπτευση - ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ποιότητα και ευελιξία. Στον τομέα αυτό το ΚΚΕρ και ιδιαίτερα το Κέντρο Ερευνών της Σεβίλλης πρέπει να καλύψουν ένα σημαντικό διαθεσμικό ρόλο.

9.9. Συγκεκριμένα:

9.9.1. Σε κοινοτικό επίπεδο πρέπει να καταβληθούν ερευνητικές προσπάθειες σε έναν περιορισμένο αριθμό προτεραιοτήτων ούτως ώστε να τεθούν σε εφαρμογή λίγα μεγάλα σχέδια μεσοπρόθεσμα με σκοπό την επίλυση προβλημάτων, με υψηλή κριτική μάζα, ενισχυμένη ικανότητα διαχείρισης εκ μέρους του διευθύνοντος το σχέδιο, αλλά διατηρώντας τη διαχείριση και τον έλεγχο της αριστείας εκ μέρους της Επιτροπής.

9.9.2. Σε αποκεντρωμένο επίπεδο, σχέδια μικρότερων διαστάσεων, με απλοποιημένες διαδικασίες και με τη διαχείριση ενδιάμεσων εγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων αλλά με στοιχεία υπερεθνικά απλοποιημένα και συνδεδεμένα με τοπικούς μηχανισμούς αλλά και με την βοήθεια των μεγάλων κοινοτικών κεκτημένων προκειμένου να δημιουργηθεί "ένα σύστημα". Στο ίδιο αυτό επίπεδο της αποκέντρωσης θα πρέπει να υπάρχει και το σύστημα των υποτροφιών κατάρτισης και κινητικότητας, με τη διαφύλαξη των κριτηρίων της διεθνικότητας και της διασύνδεσης με τις κοινοτικές στρατηγικές προτεραιότητες.

9.9.3. Σε εθνικό επίπεδο, κοινοτική συμμετοχή στα εθνικά σχέδια που ανοίγονται και για τα άλλα κράτη μέλη με εναρμονισμένες διαδικασίες, και με την "παροχή κοινοτικών παρεμβάσεων" της τάξεως 5/10 % του συνολικού κόστους, υπό τον όρο ότι τα σχέδια αυτά συνδέονται με τις μεγάλες κοινοτικές προτεραιότητες. Στο επίπεδο αυτό πρέπει να εξακολουθήσει να διαδραματίζει ρόλο η "εφαρμοσμένη" βασική έρευνα τόσο σε βραχυπρόθεσμη όσο και σε μέσο και μακροπρόθεσμη προοπτική.

9.9.4. Σε περιφερειακό επίπεδο θα πρέπει να αναπτυχθεί μία νέα ανεξάρτητη πρωτοβουλία του προγράμματος-πλαίσιο αλλά που θα συνδέεται με την κοινοτική πρωτοβουλία των διαρθρωτικών ταμείων για την ενίσχυση της τεχνολογικής καινοτομίας και των έργων υποδομής έρευνας για τις ΜΜΕ, με μηχανισμούς διαδικτύωσης μεταξύ των κοινοτικών περιφερειών και με κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση λειτουργικών διασυνδέσεων για την παροχή στήριξης και συμβουλών στις επιχειρήσεις αυτές, προκειμένου να κατανεμηθεί η τεχνολογική υπεροχή στις επιχειρήσεις, στα ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια.

9.9.5. Σε επίπεδο μέσων, θα πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως τα μέσα που προβλέπονται από τη Συνθήκη και συγκεκριμένα η μεταβλητή γεωμετρία, η κοινοτική συμμετοχή και οι δημοτικές επιχειρήσεις, όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη. Συγκεκριμένα το μέσον της μεταβλητής γεωμετρίας θα πρέπει να εφαρμοστεί σε ό,τι αφορά τα δίκτυα των κέντρων επιστημονικής υπεροχής.

9.9.6. Σε επίπεδο διαδικασιών, πρέπει να υπάρξει ένας ορθολογισμός και απλοποίηση του συνόλου τους αλλά και εφαρμογή διαφοροποιημένων διαδικασιών για τα μεγάλα σχέδια προτεραιότητας ενώ για τα σχέδια περιορισμένης διάστασης οι διαδικασίες πρέπει να είναι φιλικές προς τον χρήστη απλές, ταχείες και αποκεντρωμένες.

9.9.7. Στο επίπεδο του συντονισμού, η Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει εκτός από την αποτελεσματική και μη δαπανηρή λειτουργία του κύκλου στρατηγικής, έναν έλεγχο ποιότητας, υπεροχής και διαφάνειας καθώς και την πραγματική εφαρμογή των διαπρογραμματικών οδών και τη συνάφεια και λειτουργικότητα με άλλα προγράμματα και πρωτοβουλίες της Κοινότητας. Συγκεκριμένα οι συνέργιες αυτές είναι απαραίτητες για την περιφερειακή πολιτική, την επιχείρηση και την κοινωνία της πληροφόρησης αφενός, και την πολιτική της Μεσογείου και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και για την συνεργασία με τη Λατινική Αμερική, την Ασία καθώς και με τις αναπτυσσόμενες χώρες, αφετέρου.

9.9.8. Σε ευρωπαϊκό και εξωκοινοτικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ενισχύσει τη συνεργασία με τα προγράμματα Cost, Eureka, ESA, EMBO, κ.λπ. (που αποτελούν το 13 % της συνολικής προσπάθειας στον τομέα της ευρωπαϊκής έρευνας) μελετώντας τι δυνατότητες υπάρχουν για την ανάληψη κοινών δράσεων όσον αφορά τα στρατηγικά προβλήματα.

9.9.9. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, ο καθορισμός του νέου προγράμματος-πλαίσιο θα πρέπει να επιφέρει απλοποίηση και διαφάνεια και να θέσει σε εφαρμογή τα νέα μέσα που προβλέπονται από τη Συνθήκη αλλά και να εξασφαλίσει ένα επαρκές επίπεδο συνέχειας σε ό,τι αφορά όλες τις θετικές εξελίξεις που προέκυψαν από τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια και συγκεκριμένα από το τρέχον.

Βρυξέλλες, 21 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) ΕΕ L 26 της 1.2.1999.

(2) ΕΕ L 64 της 12.3.1999

(3) ΕΕ C 407 της 28.12.1998. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "5ο πρόγραμμα πλαίσιο ΕΤΑΕ - Ειδικά προγράμματα"· ΕΕ C 284 της 14.9.1998. Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ με θέμα "Διαδικασίες και μέσα για την ενίσχυση των δικτύων ενημέρωσης και αξιολόγησης των προγραμμάτων ΕΤΑ που εφαρμόζονται στην Ευρώπη"· ΕΕ C 235 της 27.7.1998. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Εφαρμογή του 1ου προγράμματος δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη"· ΕΕ C 214 της 10.7.1998. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Προδιαγραφές για τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, των ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στην εφαρμογή του 5ου Προγράμματος Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1998-2000) και προδιαγραφές για την διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας"· ΕΕ C 73 της 9.3.1998. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Τροποποιημένη πρόταση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων ΕΤΑΕ (1998-2002) και τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο για τις δραστηριότητες στον τομέα της έρευνας και διδασκαλίας Εuratom (1998-2002)"· ΕΕ C 355 της 21.11.1997. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Προς το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο: οι επιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι"· ΕΕ C 355 της 21.11.1997. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Η επίδραση επί των ΜΜΕ της συνεχούς και γενικευμένης μείωσης των πόρων που προορίζονται για την ΕΤΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση"· ΕΕ C 133 της 28.4.1997. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Για να διαπλάσουμε το μέλλον - η έρευνα στην υπηρεσία των πολιτών".

(4) Θα είναι 31 χώρες, μετά την θέση σε εφαρμογή της συμφωνίας σύνδεσης με την Ελβετία.

(5) ΕΕ C 204 της 18.7.2000, σ. 70.

(6) Διαφόρων συγγραφέων "η βελτίωση της κατανεμημένης ευφυίας στα πολύπλοκα συστήματα καινοτομίας", Karlsruhe, Fraunhofer Institut έρευνας για τα συστήματα και τις καινοτομίες, ISI 1999.