ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COMC90) 482 τελικό - ΣΥΝ 308 
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1990 
Πρόταση 
ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
περί' ευθύνης του φορέα παροχής υπηρεσιών 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

- 2 -
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Ι. Γενικό ΤΐλαίΟΙΡ 
1.1. Η σημασία του τομέα των υπηρεσιών είναι μεγάλη τόσο από οικονομική 
άποψη όσο και από πλευράς ασφάλειας των καταναλωτών. 
Στο οικονομικό επίπεδο θεωρείται ότι πλέον του ημίσεος της 
προστιθέμενης αξίας που παράγεται ετησίως στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
προέρχεται από δραστηριότητες υπηρεσιών, ήτοι 1.396.791 εκατ. ECU το 
1989. 
Τα ανωτέρω αριθμητικά μεγέθη περιλαμβάνουν βεβαίως δραστηριότητες 
υπηρεσιών όπως χρηματοοικονομικές, που κανονικά δεν έχουν επιπτώσεις 
στην υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών και των αγαθών τους. 
Ωστόσο πολλές υπηρεσίες μπορούν, αν παρέχονται πλημμελώς, να θίξουν 
την υγεία ή την σωματική ακεραιότητα προσώπων ή τη φυσική ακεραιότητα 
υλικών αγαθών, ενσωμάτων κινητών ή ακινήτων, των καταναλωτών που 
είναι αποδέκτες των εν λόγω υπηρεσιών. Πρόκειται βεβαίως για την 
υγειονομική περίθαλψη, παράλληλα όμως και τις υπηρεσίες που 
συνδέονται με προϊόντα, όπως η επισκευή ή η εγκατάσταση προϊόντων, ή 
που συνδέονται με εγκαταστάσεις, όπως οι παιδικές χαρές, τα 
ξενοδοχεία και τα κέντρα ψυχαγωγίας. Πρόκειται επίσης για μη υλικές 
υπηρεσίες, όπως οι υπηρεσίες επιτήρησης και "μικτές" υπηρεσίες, όπως 
οι μεταφορές και τα ταξίδια. 
1.2. Η ασφάλεια αποτελεί βασική συνιστώσα της ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς δεδομένου ότι μόνο τα ασφαλή προϊόντα και υπηρεσίες πρέπει να 
κυκλοφορούν ελεύθερα, αλλά και, επιπλέον, η ελεύθερη κυκλοφορία 
προϋποθέτει για να είναι αποτελεσματική, την οικοδόμηση της 
εμπιστοσύνης των καταναλωτών. 
JL 
- 3 -
Υπό το πρίσμα αυτό, το Συμβούλιο εξέδωσε ήδη στις 25 Ιουλίου 1985 την οδηγία 
σχετικά με την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων, η οποία έχει σήμερα 
ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο των περισσότερων κρατών μελών. Η οδηγία αυτή 
εξασφαλίζει την δίκαιη αποζημίωση των θυμάτων ελαττωματικών προϊόντων. Η πρόταση 
οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, που αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων 
στο Συμβούλιο, καλύπτει την προληπτική πλευρά της ασφάλειας των προϊόντων. 
1.3. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή ανέλαβε την εκπόνηση μελετών με αντικείμενο την 
ασφάλεια των υπηρεσιών. Οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι στα κράτη μέλη 
επικρατεί η γενική τάση να λαμβάνονται υπόψη τα ζητήματα της ασφάλειας όσον 
αφορά τις υπηρεσίες. 
Παραδείγματα αυτής της αναζήτησης της εκ των προτέρων ασφάλειας αποτελούν οι 
προηγούμενες άδειες για ορισμένες εγκαταστάσεις ή οι συνθήκες πρόσβασης σε 
ορισμένα επαγγέλματα. 
Η ποικιλία και η πολυπλοκότητα των ανωτέρω "ανάντη" ρυθμίσεων οδήγησαν πάντως την 
Επιτροπή να ενεργήσει σε όλες τις περιπτώσεις κατά πρώτο στα "κατάντη" και να 
προσανατολίσει τις σκέψεις της στα συστήματα αστικής ευθύνης και αποζημίωσης των 
θυμάτων πλημμελούς παροχής υπηρεσιών. Οι πραγματοποιηθείσες μελέτες σχετικά με 
τις εθνικές νομοθεσίες και νομολογίες σε θέματα αστικής ευθύνης των φορέων 
παροχής υπηρεσιών άφησαν πράγματι να διαφανεί στο υπόψη θέμα κατάσταση που 
εξελίσσεται αισθητά υπέρ των θυμάτων πλημμελούς παροχής υπηρεσιών, αλλά σε 
διαφορετικό βαθμό ανάλογα με το κράτος μέλος. 
- 4 -
Έτσι, στο νομοθετικό επίπεδο, διαπιστώνεται εξέλιξη είτε προς γενικό σχήμα, όπως 
αυτή π.χ. που αντικατοπτρίζεται στον ισπανικό νόμο για την άμυνα των καταναλωτών 
και των χρηστών (1) και το γαλλικό νόμο περί ασφάλειας των καταναλωτών Ç>), είτε 
προς σχήμα ιδιαίτερο για ορισμένους κλάδους. 
Η χαρακτηριστικότερη ωστόσο εξέλιξη τοποθετείται στο επίπεδο της νομολογίας. 
Μολονότι η εν λόγω εξέλιξη τείνει να λαμβάνει όλο και περισσότερο υπόψη την 
κατάσταση των θυμάτων των υπηρεσιών τα οποία δεν διαθέτουν ειδικές τεχνικές 
γνώσεις, ποικίλλει έντονα ανάλογα με το κράτος μέλος και ενίοτε ακόμη και στους 
κόλπους ενός και του ιδίου κράτους μέλους. 
Αποκλίσεις διαπιστώνονται πράγματι σε δύο από τα τρία βασικά στοιχεία που 
υπεισέρχονται κατά την αίτηση αποζημίωσης . Τοιουτοτρόπως, όταν προκληθεί ζημία 
λόγω πλημμελούς παροχής υπηρεσιών, το θύμα οφείλει να αποδείξει σαφώς τρία 
στοιχεία: την ύπαρξη ζημίας, το σφάλμα του φορέα παροχής των υπηρεσιών και την 
αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της ζημίας και του σφάλματος αυτού. 
Οι αποκλίσεις εκδηλώνονται: 
- Όσον αφορά την απόδειξη της υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών: ανάλογα με 
τους κλάδους, ο ιταλός καταναλωτής και σε γενικές γραμμές ο βρετανός οφείλουν να 
αποδείξουν την υπαιτιότητα του φορέα παροχής υπηρεσιών, ενώ π.χ. ο γερμανός (με 
την προσφυγή στην έννοια της αντικειμενικής παραβίασης του συμβολαίου PW), 
ισπανός, δανός, έλληνας και βέλγος (σε περίπτωση υποχρέωσης αποτελέσματος) 
καταναλωτής θα τύχουν αναστροφής τους βάρους της απόδειξης. 0 βρετανός φορέας 
παροχής υπηρεσιών θα είναι πάντως οπωσδήποτε υπεύθυνος για το ελάττωμα του 
προϊόντος που χρησιμοποιεί. 
- Όσον αφορά την αιτιώδη συνάφεια, ο γερμανός καταναλωτής θα τύχει αναστροφής της 
απόδειξης της αιτιώδους συνάφειας σε πολλές περιπτώσεις, προσφεύγοντας στην 
έννοια της "σφαίρας διακύβευσης" του φορέα παροχής υπηρεσιών, δηλαδή των 
στοιχείων που ο τελευταίος είναι ικανός να ελέγξει. 
(1) Γενικός νόμος για την άμυνα των καταναλωτών και των χρηστών αριθ. 26/1984 της 
19.7.1984 ΦΕΚ αριθ. 176 του Ιουλίου 1984. 
(2) Νόμος της 21ης Ιουλίου 1983 
- 5 -
Στο πλαίσιο αυτό, η θέση του τρίτου είναι επίσης διαφορετική ανάλογα με το κράτος 
μέλος, επειδή η ανωτέρω αναστροφή του βάρους της απόδειξης της υπαιτιότητας του 
φορέα παροχής υπηρεσιών και της αιτιώδους συνάφειας δεν αφορούν παρά μόνο τον 
αντισυμβαλλόμενο στην ΟΔΓ, την Ισπανία και το Βέλγιο. 0 τρίτος που δεν αποτελεί 
μέρος στη σύμβαση δεν θα επωφεληθεί σχετικώς. Αντίθετα οι δανοί που αποτελούν τρίτα 
μέρη θα ευρίσκονται στην (δια θέση όπως και οι αντισυμβαλλόμενοι. 
Αποκλίσεις υφίστανται επίσης όσον αφορά την εκτίμηση της έννοιας του τρίτου π.χ. 
στο Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να εναχθεί ο φορέας παροχής υπηρεσιών για τις ζημίες 
που υπέστησαν πρόσωπα για λογαριασμό των οποίων συνομολογήθηκε το συμβόλαιο 
(δικαστική απόφαση JACKSON) και γίνεται ενίοτε προσφυγή στην έννοια του οιονεί 
συμβολαίου για την οικογένεια του συμβαλλομένου. 
Στην ΟΔΓ, η προσφυγή στην έννοια του οιονεί συμβολαίου επιτρέπει επίσης στον 
ιδιοκτήτη ενός αγαθού που επιδιορθώθηκε να στραφεί δικαστικώς κατά του τελέσαντος 
την επιδιόρθωση. 
Στη Γαλλία η νομολογία επιτρέπει σε ορισμένους τρίτους να κινηθούν δικαστικώς κατά 
επαγγελματία χρεώστη στο πλαίσιο συμβατικής ευθύνης, ωσάν να αποτελούσαν οι ίδιοι 
συμβαλλόμενα μέρη. 
Μπορεί επίσης να σημειωθεί ότι στη Γαλλία και στο Βέλγιο ποικίλλει ιδίως η εκτίμηση 
της έννοιας της υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών ανάλογα αν πρόκειται για 
υποχρέωση αποτελέσματος (για την οποία αρκεί συγκεκριμένα να δείξει το θύμα την 
απουσία αποτελεσμάτων) και υποχρέωση μέσων (για την οποία το θύμα θα πρέπει να 
δείξει την έλλειψη μέριμνας του φορέα παροχής των υπηρεσιών). 
Όσο για το ζήτημα της γνώσης του πότε υφίσταται υποχρέωση αποτελέσματος και πότε 
υποχρέωση μέσων, οι νομολογίες ποικίλλουν όχι μόνο μεταξύ κρατών μελών αλλά εντός 
ενός και του ιδίου κράτους μέλους, από δικαστήριο σε δικαστήριο. 
- 6 -
1.4. Η αρκετά συγκεχυμένη αυτή κατάσταση, οι διαφορές μεταξύ εθνικών νομοθεσιών 
και προπαντός το γεγονός ότι η εξέλιξη υπέρ των θυμάτων πραγματοποιείται σε 
επίπεδο νομολογίας και μάλιστα με μεγάλες διαφορές από το ένα κράτος μέλος 
στο άλλο και εντός ενός και του ιδίου κράτους μέλους θίγει κατά την άποψη της 
Επιτροπής: 
τους καταναλωτές και τα θύματα. Οι ανωτέρω πράγματι ήδη αποστερούνται 
μέσων επειδή δεν διαθέτουν ειδικές τεχνικές γνώσεις και αντιμετωπίζουν 
υπηρεσία που κατά τη στιγμή της ζημίας έχει εκλείψει. 
Τα θύματα των υπηρεσιών ως προς τούτο ευρίσκονται σε δυσχερέστερη θέση 
απ' ότι τα θύματα προϊόντων μαζικής παραγωγής, τα οποία θύματα κανονικώς 
έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν σε δοκιμή είτε το ίδιο το ελαττωματικό 
προϊόν είτε παρόμοιο ελαττωματικό προϊόν που κυκλοφορεί ακόμα στην αγορά. 
Τα θύματα των υπηρεσιών, πέραν των ανωτέρω ιδιαίτερων δυσχερειών και των 
προβλημάτων πρόσβασης στη δικαιοσύνη, επιπλέον ευρίσκονται σε θέση τέτοια 
ώστε να τους είναι αδύνατο να εκτιμήσουν τις πιθανότητες να κερδίσουν 
αγωγή κατά του φορέα πλημμελούς παροχής υπηρεσιών. Τα θύματα δεν μπορούν 
να αναφερθούν σε σαφείς και ομοιογενείς αρχές ούτε να γνωρίζουν ή να 
προβλέψουν την εξέλιξη της νομολογίας που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην 
περίπτωση τους ούτε στο ίδιο το κράτος τους ούτε ακόμη περισσότερο σε ένα 
άλλο κράτος μέλος όπου εδέχθησαν τις υπηρεσίες ή στο οποίο είναι 
εγκατεστημένος ο φορέας παροχής τους. Στο πλαίσιο της ενιαίας Ευρώπης ο 
κάθε καταναλωτής και κάθε θύμα θα πρέπει να έχουν (δια και απαράλλακτα 
δικαιώματα για πραγματικές πιθανότητες αποζημίωσης με βάση ομοιογενείς 
αρχές. 
τους ίδιους τους φορείς παροχής υπηρεσιών, οι οποίοι δεν μπορούν να 
αξιολογήσουν τους κινδύνους που διατρέχουν και ως εκ τούτου να 
ασφαλιστούν αποτελεσματικώς. 
Στο πλαίσιο της πρόσδωσης ευρωπαϊκής διάστασης στην αγορά υπηρεσιών, η 
μεταβλητή αυτή από ένα κράτος μέλος σε άλλο κατάσταση επιδέχεται επίσης 
να προκαλέσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού εις βάρος των επιχειρήσεων για 
τις οποίες η ασφάλεια αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο ή στις οποίες 
εφαρμόζονται ένα δίκαιο και μία νομολογία που εξασφαλίζουν μεγαλύτερη 
προστασία. Η ύπαρξη μιας αγοράς χωρισμένης σε στεγανά λόγω διαφορετικών 
καθεστώτων ευθύνης μπορεί επίσης να εμποδίσει τις επιχειρήσεις να 
προσαρμόσουν κατά τον άριστο τρόπο τα μέσα τους και την πολιτική τους 
προώθησης στην αγορά. 
Η κατάσταση αυτή δεν γίνεται αποδεκτή στο πλαίσιο μιας ενιαίας αγοράς 
υπηρεσιών όπου ο ευρωπαϊκός χαρακτήρας τους διαμορφώνεται τόσο από την 
- 7 -
οργάνωοη της προσφροάς τους και της πραηγματοποίησής τους οε πολλά κράτη 
μέλη (μεταφορές ταξίδια, ...) όσο και από την κινητικότητα των φορέων 
παροχής και των αποδεκτών των υπηρεσιών. 
Με δεδομένο το ανωτέρω πλαίσιο και τις αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών 
νομοθεσιών και νομολογιών καθίσταται απαραίτητη ενέργεια σε κοινοτικό 
επ ί πεδο. 
1.5. Για να ανταποκριθεί σχετικώς η Επιτροπή θεώρησε λοιπόν αναγκαίο να 
προτείνει οδηγία σχετική με την ευθύνη των φορέων πλημμελούς παροχής 
υπηρεσιών, η οποία οδηγία να τάσσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο σαφείς και 
ομοιογενείς αρχές για την αποζημίωση των θυμάτων των εν λόγω υπηρεσιών. 
Κατά την άποψη της Επιτροπής, με την πρόταση αυτή οριζόντιας οδηγίας θα 
αποφευχθεί κάθε υπερβολή κανονιστικού πλαισίου και θα υπάρξει 
επανορθωτική επενέργεια σε περίπτωση ζημίας, αλλά επίσης και έμμεσης 
προληπτικού χαρακτήρα. 
Σε ένα πρώτο στάδιο, η υπηρεσία της Επιτροπής για την πολιτική των καταναλωτών 
σκέφθηκε οδηγία που να οδηγεί σε ομοιογενές σύστημα ευθύνης άνευ σφάλματος και 
τούτο για τις ζημίες που αφορούν τη "φυσική" ασφάλεια προσώπων και αγαθών. Η ιδέα 
στην οποία βασίσθηκε η ανωτέρω πρόταση ήταν ότι η ζημία αποτελεί κίνδυνο που 
διατρέχει η κοινωνία και το σχετικό βάρος επανόρθωσης της πρέπει να κατανέμεται 
ισότιμα στο σύνολο των ενδιαφερομένων. 
Λαμβάνοντας υπόψη ιδίως τις ανησυχίες που προκάλεσε η οδηγία αυτή σε ορισμένους 
οικείους κύκλους και το γεγονός ότι το πλείστο των ισχυόντων εθνικών συστημάτων 
εξακολουθεί να βασίζεται, πλην ορισμένων ειδικών τομέων, στην έννοια της 
υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών, μολονότι η τελευταία συχνά ερμηνεύεται 
ευρύτατα, και ορισμένους δισταγμούς ως προς τη σημερινή σκοπιμότητα ριζικής 
μεταβολής της εν λόγω κατάστασης, η Επιτροπή αποφάσισε να προτείνει οδηγία 
βασιζόμενη όχι σε σύστημα αντικειμενικής ευθύνης αλλά σε ομοιογενές σύστημα 
ευθύνης με βάση την αναστροφή υπέρ του θύματος του βάρους της απόδειξης της 
υπαιτιότητας. Διαπνεόμενη από την ιδέα της ασφάλειας, η οδηγία περιορίζεται στις 
φυσικές ζημίες των προσώπων και των αγαθών των καταναλωτών. 
Αφετηρία για την ανωτέρω πρόταση οδηγίας αποτελεί η διαπίστωση ότι είναι 
δυσχερέστατο για ένα θύμα να προσκομίσει την απόδειξη υπαιτιότητας κατά του φορέα 
παροχής υπηρεσιών σε περίπτωση ζημίας οφειλόμενης σε πλημμελή παροχή των, ενώ 
αντίθετα ο επαγγελματίας που κατέχει περισσότερες τεχνικές γνώσεις μπορεί πολύ 
πιο άνετα να αποδείξει το αντίθετο. 
Σε γενικές γραμμές, μέσω του μηχανισμού αναστροφής του βάρους της απόδειξης της 
υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών η νομολογία επιζητεί σε όλο και 
- 8 -
μεγαλύτερο βαθμό να αποζημιώσει το θύμα για τις προξενηθείσες βλάβες που 
συνδέονται με πλημμελή ασφάλεια. 
Η υπαιτιότητα είναι πολύμορφη και εξελισσόμενη στο διηνεκές έννοια· οι νομολογίες 
όλο και περισσότερο τείνουν να την ερμηνεύουν κατά τρόπο ευρύτατο. Ανάγεται στη 
συμπεριφορά του φορέα παροχής των υπηρεσιών, στην οποία περιλαμβάνονται και τα 
μέσα που χρησιμοποίησε για να τις προσφέρει. 
Προκειμένου να μην υπάρξει απόκλιση από την ανωτέρω εξέλιξη και να τηρηθούν οι 
αποχρώσεις πολλών εθνικών νομολογιών μεταξύ υποχρεώσεων αποτελέσματος και 
υποχρεώσεων μέσων, τα ενδεχομένως συμφωνηθέντα όρια στην παροχή των υπηρεσιών 
καθώς και η κατάσταση των υπεισερχόμενων τρίτων, γίνεται αναφορά στην έννοια της 
θεμιτής προσδοκίας του καταναλωτή όσον αφορά την ασφάλεια που προσφέρει η 
υπηρεσία. Η εν λόγω έννοια επιτρέπει εκτίμηση της υπαιτιότητας συναρτήσει της 
ιδιαίτερης περίπτωσης λαμβάνοντας υπόψη ζητήματα ασφάλειας. 
Η έννοια αυτή που επαναλαμβάνεται στο κείμενο της οδηγίας σχετικά με την αστική 
ευθύνη για τα προϊόντα, είναι επίσης καθιερωμένη σε ορισμένα εθνικά δίκαια (πρβλ. 
στην Ισπανία και τη Γαλλία). Η εκτίμηση της γίνεται συναρτήσει κυρίως της φύσης 
της υπηρεσίας, του αντικειμένου της, του προορισμού της, των νόμων και κανονισμών 
που τη διέπουν, των πληροφοριών που δίδονται από όσους την κυκλοφορούν στην 
αφορά, των διατάξεων της σύμβασης που συνομολογεί ο καταναλωτής κλπ. 
Η σημερινή πρόταση θα έχει λοιπόν ως συνέπεια ότι το θύμα μιας ζημίας θα πρέπει 
να αποδείξει μόνο την ύπαρξη αυτής και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της ζημίας και 
της παροχής υπηρεσιών. 0 φορέας παροχής τους δεν θα μπορεί να απεκδυθεί της 
ευθύνης παρά μόνο αν αποδείξει την απουσία σφάλματος εκ μέρους του, όπου η εν 
λόγω υπαιτιότητα εκτιμάται κατά ευρεία έννοια, σε σχέση με τη θεμιτή προσδοκία 
των καταναλωτών όσον αφορά την ασφάλεια των υπηρεσιών. Τοιουτοτρόπως, θα δύναται 
να απεκδοθεί της ευθύνης επικαλούμενος π.χ. ανωτέρα βία ή την τήρηση υποχρεωτικών 
κανόνων, με τα οποία θα του δοθεί η δυνατότητα να ανατρέψει την υπόνοια ευθύνης 
του που τον βαρύνε ι. 
1.6. Η Επιτροπή προβληματίστηκε για το οικονομικό αντίκτυπο που θα έχει στους 
φορείς παροχής υπηρεσιών η εισαγωγή μιας τέτοιας οδηγίας. Υπό το πρίσμα αυτό, 
πραγματοποιήθηκαν επαφές με το ασφαλιστικό κύκλωμα και εκπονήθηκαν μελέτες με 
αντικείμενο τον αντίκτυπο της οδηγίας. 
Οι μελέτες αυτές έδειξαν ότι εφόσον η καθιέρωση καθεστώτος αντικειμενικής ευθύνης 
μπορεί αναμφισβήτητα να καλυφθεί από σχετικώς μικρή αύξηση του υφιστάμενου ύψους 
των ασφαλίστρων, πολλώ μάλλον η γενίκευση της αρχής της αναστροφής του βάρους της 
απόδειξης δεν θα συνεπάγεται αβάσταχτο κόστος. 
- 9 -
Ακόμη και να συμβεί, οι φορείς παροχής υπηρεσιών αναμφισβήτητα θα μεταφέρουν την 
προκληθείσα από τα πρόσθετα ασφάλιστρα αύξηση του κόστους στις τιμές των 
παρεχόμενων υπηρεσιών. Οι καταναλωτές πάντως είναι πρόθυμοι να καταβάλουν το 
σχετικό τίμημα. Η σημερινή κατάσταση των θυμάτων ζημιών θα μπορούσε άρα να 
ξεκαθαριστεί χωρίς υπερβολικό κόστος για τους φορείς παροχής υπηρεσιών που επιπλέον 
θα ήσαν όλοι σε (ση μοίρα και θα είχαν το πλεονέκτημα ομοιογενούς περιβάλλοντος, 
πράγμα που δεν συμβαίνει σήμερα. 
1.7. Πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις του συνόλου των ενδιαφερομένων κύκλων με 
αντικείμενο τη σχεδιαζόμενη πρόταση οδηγίας, που αποβλέπει στην καθιέρωση 
συστήματος αντικειμενικής ευθύνης. 
Η συμβουλευτική επιτροπή καταναλωτών γνωμοδότησε θετικά για την πρωτοβουλία της 
Επιτροπής, υπογραμμίζοντας συγχρόνως ότι πρόκειται για μια ελάχιστη ενέργεια υπέρ 
της προστασίας των καταναλωτών. 
Η UN Ι CE, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Εμπορίου και Διανομής, οι MME συγκεντρωμένες 
στους κόλπους της συμβουλευτικής επιτροπής μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι κύκλοι του 
εμπορίου και της διανομής εκπροσωπούμενοι στη συμβουλευτική επιτροπή εμπορίου και 
διανομής και η ευρωπαϊκή επιτροπή γιατρών αξίζει να σημειωθεί ότι συμμετέσχον 
επίσης στις διαβουλεύσεις. 
Οι ανωτέρω κύκλοι ανεγνώρισαν την ανάγκη για καλύτερη προστασία των καταναλωτών που 
πίπτουν θύματα και για βελτίωση της δύσκολης κατάστασης τους. Οι συγκεκριμένες 
επιθυμίες των κύκλων αυτών ως προς το προτεινόμενο κείμενο αφορούσαν βασικά το 
μεγαλύτερο δυνατό παραλληλισμό με την οδηγία περί αστικής ευθύνης για τα προϊόντα, 
την εξαίρεση των κινδύνων ανάπτυξης και των ζημιών σε επιχειρήσεις που πίπτουν 
θύματα, τη δυνατότητα διατήρησης υπηρεσιών με γνωστή επικινδυνότητα, τον άμεσο 
χαρακτήρα των καλυπτόμενων ζημιών, τη μη υπευθυνότητα των μεσολαβούντων που δεν 
είναι φορείς παροχής των υπηρεσιών, την ανάγκη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της 
πλημμελούς παροχής και της ζημίας και την ιδιαίτερη θέση των δικαιοπαρόχων. Παρά 
τις παρατηρήσεις τους επί του προτεινόμενου κειμένου, οι ανωτέρω κύκλοι εξέφρασαν 
πάντως τη γενική τους ανησυχία για την εισαγωγή της αρχής της άνευ σφάλματος 
ευθύνης. 
Οι ανησυχίες αυτές και το αναφερθέν ανωτέρω γεγονός ότι οι εθνικές νομοθεσίες και 
νομολογίες διατηρούν κατά το μεγαλύτερο μέρος, με εξαίρεση ορισμένους κλάδους, την 
έννοια της υπαιτιότητας, οδήγησαν την Επιτροπή να προτείνει οδηγία διατηρούσα την 
έννοια της υπαιτιότητας, αλλά με την αρχή της αναστροφής υπέρ του θύματος του 
βάρους της απόδειξης της υπαιτιότητας αυτής. 
-ΙΟ­
Ι ΐ· ΔΕομοί με άλλ?ς κοινοτικές Yoyoteoisç 
1. Η προτεινόμενη οδηγία έχει οριζόντιο χαρακτήρα και θεσπίζει τις βασικές 
διατάξεις που εφαρμόζονται γενικά ελλείψει ειδικότερων κειμένων. Ειδικότερες 
διατάξεις στο κοινοτικό δίκαιο υφίστανται για τα οργανωμένα ταξίδια και για 
τα απόβλητα. Οι σχετικές με αυτά υπηρεσίες εξαιρούνται λοιπόν της παρούσας 
οδηγίας. 
2. Είναι απαραίτητα μια τέτοια οριζόντια οδηγία περί της ευθύνης των φορέων 
παροχής υπηρεσιών, δεδομένου ότι δεν υπάρχει τίποτε στον σημαντικότατο τομέα 
της ασφάλειας των υπηρεσιών. Λαμβανομένης υπόψη της συνθετότητας και της 
ποικιλίας των υπηρεσιών, είναι δύσκολο να υπάρξει αποτελεσματική παρέμβασςη 
σε κοινοτικό επίπεδο μέσω μιας οδηγίας που θεσπίζει μια γενική αρχή για την 
ασφάλεια, όπως έχει πράξει η Επιτροπή για τα προϊόντα. Υπάρχει ωστόσο η 
δυνατότητα παρέμβασης εκ των υστέρων, σε επίπεδο αποζημίωσης των θυμάτων 
υπηρεσιών, ανεξαρτήτως του τύπου των υπηρεσιών. 
Μία οριζόντια οδηγία καλύπτει ήδη την ευθύνη των κατασκευαστών ελαττωματικών 
προϊόντων. Προκειμένου οι καταναλωτές να επωφεληθούν όχι μόνον της εσωτερικής 
αγοράς προϊόντων, αλλά και της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών, και προκειμένου 
να ολοκληρωθεί η τελευταία κατά βέλτιστο τρόπο, πρέπει να καταρτιστεί 
"παράρτημα" της εν λόγω οδηγίας για την ευθύνη του φορέα παροχής υπηρεσιών. 
3. Υπάρχουν βεβαίως αλληλεπικαλύψεις μεταξύ της οδηγίας για την αστική ευθύνη 
που αφορά τα προϊόντα και της πρότασης οδηγίας για την αστική ευθύνη των 
φορέων παροχής υπηρεσιών. Οι αλληλεπικαλύψεις αυτές είναι αναπόφευκτες 
δεδομένου ότι αρκετά συχνά στις υπηρεσίες εμπλέκεται η χρήση προϊόντων. 
Οι αλληλεπικαλύψεις αυτές είναι αποδεκτές και αναγκαίες προκειμένου να 
καλύπτεται πλήρως η ευθύνη. Ας σημειωθεί ότι η προτεινόμενη οδηγία δεν 
μεταβάλει ούτε κατ' ελάχιστον τα δικαιώματα των θυμάτων ελαττωματικών 
προϊόντων. 
4. Μια οριζόντια οδηγία είναι αποτελεσματική και κατάλληλη, παρά την ποικιλία 
των τομέων παροχής υπηρεσιών, δεδομένου ότι όλες οι υπηρεσίες έχουν κοινές 
πλευρές, τις οποίες μπορεί να καλύψει ένα κείμενο που περιορίζεται στην 
κάλυψη των βασικών πτυχών μιας επαρκούς προστασίας καταναλωτών. 
- 11 -
Οι κοινές σε όλες τις υπηρεσίες πλευρές συνδέονται με τις δυσκολίες που συναντά ένα 
θύμα που δεν έχει την τεχνική κατάρτιση για να προσκομίσει τις αποδείξεις της 
υπαιτιότητας κάποιου φορέα παροχής υπηρεσιών, πολλώ μάλλον που η υπηρεσία έχει 
εξαφανιστεί τη στιγμή της ζημίας. 
Προφανώς, η σε γενικές γραμμές επαρκώς αυτή προστασία δεν αποκλείει τη θέσπιση, σε 
κοινοτικό επίπεδο, ειδικών διατάξεων για κάποιο συγκεκριμένο τομέα. 
Σήμερα τέτοιες διατάξεις υφίστανται για τα οργανωμένα ταξίδια και για τα απόβλητα. 
Εάν αποδειχθούν αναγκαίες άλλες ειδικές οδηγίες στο μέλλον, θα μπορούν βεβαίως να 
περιλαμβάνουν ρήτρα παρέκκλισης από την παρούσα γενική οδηγία. Η παρούσα πρόταση 
εξάλλου δεν εμποδίζει τα θύματα να επικαλεστούν εθνικά δικαιώματα που τους είναι 
ευνοϊκότερα. 
- 12 -
IN, Νομ ι κή βάοπ 
Η παρούσα πρόταση βασίζεται στο άρθρο 100 Α, επειδή αποτελεί συνέπεια της 
"ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς". 
Αποβλέπει επίσης την εξασφάλιση καλύτερης προστασίας των καταναλωτών. Λαμβάνει 
υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου της 9ης Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις μελλοντικές 
προτεραιότητες για να δοθεί νέα ώθηση στην πολιτική προστασίας των καταναλωτών. 
Διαπιστώθηκαν διαφορές μεταξύ των δικαίων των κρατών μελών και οι εν λόγω διαφορές 
κωλύουν από πολλές πλευρές την καθιέρωση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. 
Οι ανωτέρω διαφορές στα εφαρμοζόμενα νομικά καθεστώτα και οι επιπτώσεις τους στο 
οικονομικό πεδίο (νομική ανασφάλεια, διαφορετική εξέλιξη της "διακινδύνευσης από 
την αντιδικία", διαφορές στα ασφαλιστικά βάρη κλπ) είναι τέτοιας φύσης ώστε να 
επηρεάζουν την ανταγωνιστική θέση των φορέων παροχής υπηρεσιών στην αγορά. 
Εξάλλου, οι ανωτέρω αποκλίσεις αντίκεινται στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στο 
εσωτερικό της Κοινότητας, επειδή οι φορείς παροχής τους έχουν μεγαλύτερο συμφέρον 
να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε καταναλωτές που κατοικούν σε κράτη 
εξασφαλίζοντας μικρότερο βαθμό προστασίας στο πεδίο της επανόρθωσης τυχόν 
προξενηθεισών βλαβών. Εξάλλου, η ανασφάλεια που συνδέεται με την έλλειψη 
εναρμόνισης στους εφαρμοζόμενους λόγους για τη ρύθμιση της εν προκειμένω αντιδικίας 
συμβάλλει στην παρακώλυση των προσπαθειών που καταβάλλονται από τις επιχειρήσεις 
για την ανάπτυξη ευρωπαϊκής κλίμακας στρατηγικών προώθησης στην αγορά. 
Η κυκλοφορία των υπηρεσιών επεκτείνεται συχνότατα πέραν των συνόρων (πρβλ. τις 
πολυάριθμες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλαίσιο των ταξιδίων και του τουρισμού) 
και ενδείκνυται να ενθαρρυνθεί στο μέγιστο βαθμό η κινητικότητα των φορέων παροχής 
υπηρεσιών και των καταναλωτών στον υπόψη κλάδο. Η προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών 
θα συντελέσει στο να ενισχυθεί η ροπή των επιχειρήσεων να επεκτείνουν τις 
δραστηριότητες τους στο ενδοκοινοτικό επίπεδο και στο να εμπεδωθεί η εμπιστοσύνη 
των καταναλωτών που είναι διατεθιμένοι να αποταθούν στις επιχειρήσεις με έδρα έξω 
από τη χώρα τους. Η νομική ασφάλεια συνιστά αναμφισβήτητα θεμελιώδη σταθμό της 
πορείας ευαισθητοποίησης των καταναλωτών έναντι της παροχής υπηρεσιών που 
προσφέρονται από δίκτυα αναπτυγμένα εκατέρωθεν των συνόρων. 
Οι ανωτέρω διαφορές συνεπάγονται επίσης ανισότητες στο επίπεδο της προστασίας των 
καταναλωτών. Λοιπόν, σε μια ενιαία εσωτερική αγορά, είναι προφανώς βασικό να 
προσφέρεται στους καταναλωτές ο ίδιος βαθμός προστασίας όποιο και να είναι το 
κράτος μέλος στο οποίο κατοικούν. 
IV. Γενική δουή ΤΓΚ ποότασΓΚ 
- 13 -
- Το άοθοο 1 ορίζει την αρχή της ευθύνης με υπαιτιότητα του φορέα παροχής 
υπηρεσιών, με αναστροφή υπέρ του θύματος του βάρους της απόδειξης. Προβλέπει ότι 
η υπαιτιότητα συνεκτιμάται με γνώμονα το κριτήριο της θεμιτής προσδοκίας. 
Διευκρινίζει ότι η ύπαρξη και μόνο, ή η δυνατότητα παροχής τελειότερης υπηρεσίας, 
τη στιγμή της παροχής, ή εκ των υστέρων δεν θεμελιώνει υπαιτιότητα. 
- Τα άοθοα 2 έωο 4 αποσαφηνίζουν τις έννοιες των υπηρεσιών, φορέων παροχής 
υπηρεσιών και ζημιών. 
- Το άοθοο 5 προβλέπει ότι το θύμα οφείλει να αποδείξει τη ζημία και να παράσχει 
στοιχεία που θεμελιώνουν την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της παροχής των υπηρεσιών 
και της ζημίας. 
- Το άοθοο 6 ρυθμίζει τα της κατάστασης σε περίπτωση συνυπαιτιότητας. 
- Το άοθοο 7 προβλέπει την απαγόρευση απαλλακτικών όρων ή άλλων που περιορίζουν την 
ευθύνη. 
- Το άοθοο 8 θεσπίζει την αλληλέγγυο ευθύνη όλων των προσώπων που είναι υπεύθυνα 
για την ίδια ζημία, καθώς και την αλληλέγγυο ευθύνη μεταξύ δικαιοπαρόχων, κυρίων 
δικαιοδόχων και δικαιοδόχων 
- Τα άοθοα 9 και 10 καθορίζουν τις προθεσμίες απόσβεσης του δικαιώματος προσφυγής 
και απαλοιφής της ευθύνης. 
- Τα άοθοα 11 é<t>c 13 περιλαμβάνουν διατάξεις μεταβατικού χαρακτήρα, μεταφορά στο 
εθνικό δίκαιο καθώς και τελική διάταξη. 
ν. Σχολιασμός κατ' άρθρο 
ΆΡΘΡΟ 1 
0 παρέχων υπηρεσίες είναι υπεύθυνος για τη ζημία που προκαλεί από σφάλματα στο 
πλαίσιο της παροχής τους, εκτός αν αποδείξει ότι δεν διέπραξε κανένα σφάλμα κατά 
την παροχή των ανωτέρω. 
Η υπαιτιότητα συνεκτιμάται με γνώμονα τη συμπεριφορά του φορέα παροχής των 
υπηρεσιών ο οποίος εγγυάται, υπό ομαλές και ευλόγως προβλέψιμες συνθήκες, την 
ασφάλεια που μπορεί κανείς θεμιτώς να προσδοκά. 
Το παρόν άρθρο καθιερώνει λοιπόν την αρχή της αναστροφής υπέρ του θύματος του 
βάρους της απόδειξης. Η αρχή αυτή λαμβάνει υπόψη τη δυσχερή θέση των θυμάτων 
πλημμελούς παροχής υπηρεσιών, τα οποία δεν διαθέτουν τεχνικές γνώσεις και 
- 14 -
αντιμετωπίζουν υπηρεσία που συχνά "εξέλιπε" αφού σημειώθηκε η ζημία, χωρίς να είναι 
δυνατόν λάβουν παρόμοια υπηρεσία για να την "δοκιμάσουν" (αντίθετα με τη σχετική 
δυνατότητα σε θέματα προϊόντων). Η αρχή αυτή όπως και η αναφορά στην έννοια της 
θεμιτής προσδοκίας ως προς την ασφάλεια λαμβάνει επίσης υπόψη τη θετική για τους 
καταναλωτές εξέλιξη των εθνικών νομοθεσιών και νομολογιών. 
Διευκρινίζει ότι από μόνο του το γεγονός της ύπαρξης ή της πιθανότητας εξεύρεσης 
άλλης τελειότερης υπηρεσίας, κατά το χρόνο παροχής της προκείμενης, ή εκ των 
υστέρων, δεν θεμελιώνει υπαιτιότητα. 
"Δεδομένου ότι η οδηγία υιοθετεί την αρχή της υπαιτιότητας λόγω παραλείψεως, δεν 
προβλέπει εξαιρέσεις λόγω, παραδείγματος χάριν, ανωτέρας βίας, τηρήσεως επιτακτικών 
κανόνων, εφόσον στις περιπτώσεις αυτές ο φορέας παροχής υπηρεσιών δεν θα βαρύνεται 
με παράλειψη και δεν θα δύναται επομένως να θεωρηθεί ως υπεύθυνος ζημίας". 
- 15 -
Άοθοο 2 : Ooiouoc Titc υπηρεσίας κατά την έννοια τηο οδηγίας 
1. Η οδηγία αποσκοπεί στη φυσική προστασία των προσώπων και των ατομικών αγαθών 
τους και όχι στην προστασία των οικονομικών τους συμφερόντων. Υπό το πρίσμα 
αυτό πράγματι δικαιολογείται ιδιαίτερα το καθιερούμενο νέο σύστημα. Η 
υπηρεσία οφείλει τουλάχιστον να μη θίγει την υγεία και τη σωματική 
ακεραιότητα των προσώπων, ούτε να βλάπτει τα υλικά ατομικά αγαθά τους 
(ενσώματα κινητά ή ακίνητα αγαθά). Πρόκειται για μια απτή πραγματικότητα 
ευχερώς διαπιστούμενη και εκτιμώμενη. Οι υπηρεσίες που δεν θίγουν την υγεία 
και τη φυσική ακεραιότητα των προσώπων και των ατομικών υλικών αγαθών τους 
δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας (π.χ. άστοχες 
συμβουλές σε οικονομικά ζητήματα, συμβουλές για επενδύσεις ή ασφαλιστικά 
συμβόλαια, ακόμη και αν συνεπάγονται μείωση της περιουσίας). 
2. Οι δημόσιες υπηρεσίες που αποβλέπουν στην τήρηση της δημόσιας ασφάλειας (όπως 
αστυνομία, φύλακες κλπ), λόγω της ιδιαιτερότητας τους, εξαιρούνται από την 
παρούσα οδηγία. 
3. Οι υπηρεσίες που συνδέονται με τα οργανωμένα ταξίδια και οι υπηρεσίες που 
συνδέονται με τα απόβλητα και που αποτελούν ήδη αντικείμενο ειδικών 
κοινοτικών νομοθεσιών πρέπει να εξαιρεθούν, όπως επίσης και οι ζημίες που 
διέπονται ήδη από διεθνείς συμβάσεις που περιέχουν διατάξεις περί ευθύνης και 
έχουν επικυρωθεί από τα κράτη μέλη ή από την Κοινότητα. 
- 16 -
4. Στις εθνικές νομοθεσίες δεν υπάρχει σαφής και γενικός ορισμός των υπηρεσιών. 
0 προτεινόμενος ορισμός κάνει αναφορά στην κλασσική διάκριση μεταξύ υπηρεσίας 
και κατασκευής αγαθών, μεταβίβασης εμπράγματων δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων 
πνευματικής ιδιοκτησίας. 
0 ορισμός αυτός θεωρείται σφαιρικός. Περιλαμβάνει άρα κάθε συμπαρομαρτούσα 
υπηρεσία που δεν έχει ως άμεσο και αποκλειστικό αντικείμενο την κατασκευή 
αγαθών ή τη μεταβίβαση εμπράγματων δικαιωμάτων, τομέα στον οποίο τα 
δικαιώματα των καταναλωτών καλύπτονται ήδη από την οδηγία 85/374/ΕΟΚ περί 
αστικής ευθύνης για τα προϊόντα. 
Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο στόχος της οδηγίας είναι να προστατεύεται ο 
καταναλωτής και να αποζημιώνονται τα θύματα υπηρεσιών που παρουσιάζουν 
ελάττωμα από πλευράς ασφάλειας, ο ορισμός έχει διατυπωθεί σε σχέση με την 
επαγγελματικώς ασκούμενη δραστηριότητα ή δημόσια υπηρεσία. Η δραστηριότητα 
αυτή πρέπει να ασκείται κατά ανεξάρτητο τρόπο, δηλαδή η οδηγία δεν αφορά την 
ευθύνη των εργαζομένων/εργατών που απασχολούνται με σύμβαση εργασίας, 
θεωρείται ότι δεν δικαιολογείται ούτε ανταποκρίνεται στην κρατούσα στα κράτη 
μέλη γενική τάση η διάκριση μεταξύ υπηρεσιών που παρέχονται από επαγγελματίες 
ιδιώτες και από δημόσιες υπηρεσίες. 
ΆΡΘΡΟ 3; Οριομός τον φρρέβ τταροχής VMIPSOIWY 
1. 0 φορέας παροχής υπηρεσιών είναι το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που παρέχει μια 
υπηρεσία κατά την έννοια του άρθρου 2 στο πλαίσιο των επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων του ή δημοσίων υπηρεσιών. Πρόκειται, σε σχέση με το θύμα, για 
το πρόσωπο που αντλεί το οικονομικό όφελος ή τη δημόσια ωφέλεια από μια 
δραστηριότητα παροχής υπηρεσιών στο πλαίσιο του επαγγέλματος ή των 
αρμοδιοτήτων του. 
"Σε περίπτωση που φορέας παροχής υπηρεσιών αναλαμβάνει σε υπεργολαβία μέρος ή 
το σύνολο των υπηρεσιών, ο ανεξάρτητος υπεργολάβος θεωρείται επίσης ως 
παρέχων υπηρεσίες και θεωρείται υπαίτιος για τυχόν ζημίες που θα προέκυπταν 
από παράλειψη του". 
2. Στην οδηγία διευκρινίζεται ότι ο αντιπρόσωπος ή το νομικώς εξηρτημένο 
μεσολαβούν πρόσωπο που προσφέρει την υπηρεσία δεν είναι υπεύθυνο παρά μόνο αν 
ο φορέας παροχής υπηρεσιών δεν είναι εγκατεστημένος στην Κοινότητα. Στην 
περίπτωση αυτή εμπίπτουν ορισμένοι εμπορικοί πράκτορες. 
- 17 -
Άοθοο 4: Οοισυόο τηο Εημία€ 
1. Ως ζημία νοείται κάθε προσβολή της υγείας ή της σωματικής ακεραιότητας 
προσώπων και κάθε προσβολή της φυσικής ακεραιότητας ατομικών ενσωμάτων 
κινητών ή ακινήτων αγαθών συμπεριλαμβανομένων των ζώων. 
2. Οι καθαρώς οικονομικές ζημίες, το διαφυγόν κέρδος κλπ. δεν θεωρούνται ως 
ζημίες κατά την έννοια της οδηγίας για τους λόγους που αναλύθηκαν κατά το 
σχολιασμό του ανωτέρω άρθρου 2. 
Αντίθετα, όταν θίγεται η υγεία, η φυσική ακεραιότητα προσώπων ή ατομικών 
ενσωμάτων κινητών ή ακίνητων αγαθών, το σύνολο των προξενούμενων υλικών 
ζημιών καλύπτεται επίσης από την οδηγία. 
Διευκρινίζεται ότι η ζημία πρέπει να έχει άμεσο χαρακτήρα. Η πρόταση λοιπόν 
οδηγίας δεν αφορά όλες τις ζημίες που, εν είδη χιονοστιβάδας, επακολούθησαν, 
και οι οποίες δεν έχουν άμεση σχέση με την πρόσκληση βλάβης στην ακεραιότητα 
των ανθρώπων και των αγαθών, όπως η αυτοκτονία, η απώλεια μιας ευκαιρίας για 
τη σύναψη σύμβασης 
Η παρούσα οδηγία που περιορίζεται στον καθορισμό των βασικών στοιχείων μιας 
επαρκούς προστασίας των καταναλωτών, καλύπτει τις υλικές ζημίες και όχι την 
ψυχική οδύνη, που εξακολουθεί να διέπεται από τις εθνικές διατάξεις. 
Όταν λοιπόν υφίσταται ζημία ένα ιδιωτικό αγαθό, κινητό ή ακίνητο, η οδηγία 
διέπει την υλική και όχι τη συναισθηματική του αξία. (Η οδηγία δεν εμποδίζει 
τους φορείς παροχής υπηρεσιών να αναλάβουν έναντι των πελατών τους 
υποχρεώσεις που ξεπερνούν τα πλαίσια της οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι δεν 
περιορίζουν τα δικαιώματα που αυτή παρέχει στα θύματα). 
3. Η οδηγία αφορά κάθε φυσική και υλική βλάβη . Καλύπτονται άρα οι ζημίες του 
πράγματος που αποτελεί αντικείμενο της παροχής υπηρεσίας (παράδειγμα: αγαθό 
που δίδεται για επιδιόρθωση),. Παρομοίως, η οδηγία δεν ορίζει κατώτατο ύψος 
ζημίας, επειδή ανταποκρίνεται στο συμφέρον του θύματος η πλήρης αποκατάσταση 
της βλάβης που υπέστη. 
4. Το κείμενο του παρόντος άρθρου ευθυγραμμίστηκε με το κείμενο του αντίστοιχου 
άρθρου της οδηγίας περί αστικής ευθύνης για τα προϊόντα, σύμφωνα με τις 
επιθυμίες των ενδιαφερομένων κύκλων, κατά τρόπο ώστε να μην αφορρά τις ζημίες 
που υφίστανται μη ατομικά αγαθά. 
- 18 -
ΆΡΘΡΟ S: Αποδείξεις και τεκμήρια 
Το θύμα υποχρεούται να αποδείξει τη ζημία και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της 
παροχής υπηρεσιών και της ζημίας. 
ΆΡΘΡΟ 6; IvvviTCHTtOTnTq 
Η σχετική θέση των μερών δικαιολογεί το να μη μειώνεται η ευθύνη του φορέα παροχής 
υπηρεσιών όταν η ζημία προκαλείται από παράλειψη του ιδίου σε συνδυασμό με επέμβαση 
τρίτου αλλά να μπορεί να μειωθεί, ή και να αρθεί, σε περίπτωση συνυπαιτιότητας του 
θύματος. 
ΆΡΘΡΟ 7: Αποκλε ι auàc της ευθύνης 
Στην πρόταση διευκρινίζεται ότι ο φορέας παροχής υπηρεσιών δεν μπορεί να περιορίσει 
ή να απεκδυθεί ευθύνης που υπέχει στο πλαίσιο της οδηγίας. 
Άοθοο 8: Αλληλέγγυος ευθύνη 
Προβλέπεται η αλληλέγγυος ευθύνη όλων των προσώπων που είναι υπεύθυνα για την ίδια 
ζημία. Το ίδιο επίσης ισχύει σε θέματα αστικής ευθύνης εξαιτίας ελαττωματικών 
προϊόντων. 
Διατηρήθηκε η αλληλέγγυος ευθύνη του δικαιοπαρόχου που παραχωρεί το όνομα του στην 
επιχείρηση, πράγμα που συχνά αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα στην επιλογή του 
καταναλωτή και του δικαιοδόχου ο οποίος προσφέρει απευθείας την υπηρεσία. 
0 δικαιοδόχος και ο ανεξάρτητος κύριος δικαιοδόχος δύνανται πάντως να απαλλαγούν 
της ευθύνης των αν η προκαλούμενη ζημία οφείλεται σε προϊόν που δεν είχαν οι ίδιοι 
προμηθεύσει ή επιβάλει, με βάση τον κανονισμό 4087/88 της Επιτροπής της 30ής· 
Νοεμβρίου 1988 περί της εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 3 της Συνθήκης σε 
κατηγορία συμφωνιών FRANCHISE. θα ήταν πράγματι άδικο να τιμωρούνται ο 
δικαιοπάροχος και ο κύριος δικαιοδόχος για ό,τι δεν έχουν νομικώς τη δυνατότητα να 
δ ιαπράξουν. 
Άοθοα 9 και 10: Παραγραφή 
Προβλέπονται τριετής προθεσμία (παραγραφή της αξίωσης από τη στιγμή που γίνεται 
αντιληπτή η ζημία και πενταετής προθεσμία (απόσβεση δικαιωμάτων) από τη στιγμή 
προσφοράς των υπηρεσιών. 
Η τριετής προθεσμία είναι ίδια με εκείνη που ορίζεται από την οδηγία 85/374. Η 
αρκετά σύντομη πενταετής προθεσμία υπαγορεύεται από τη φύση των υπόψη υπηρεσιών. 
Υιοθετούνται πάντως προθεσμίες 10 έως 20 ετών για τις υπηρεσίες που αφορούν τη 
μελέτη και κατασκευή ακινήτων. 
- 19 -
Άοθοο 11: ΔιάταΕη υεταΒατικού γαοακτήοα 
Η παρούσα οδηγία δεν αφορά τις παρασχεθείσες πριν από την ηυεοουηνία 
εφαρμογής της υπηρεσίες. 
Άοθοο 12 και 13: ΔιάταΕη νια τη υεταιροοά στο εθνικό δίκαιο και τελική 
διάταξη 
- eu -
Πρόταση 
ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
περί ευθύνης του φορέα παροχής υπηρεσιών 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και 
ιδίως το άρθρο 100 Α, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
Έχοντας υπόψη : 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι, στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 9ης Νοεμβρίου 1989, επισημαίνεται ο 
πρωταρχικός χαρακτήρας της χρησιμοποίησης, σε κοινοτικό επίπεδο, μέσων 
για την προαγωγή της ασφάλειας των υπηρεσιών, στα πλαίσια της νέας 
ώθησης που δίδεται στην πολιτική προστασίας των καταναλωτών, 
ότι η αγορά υπηρεσιών έχει κοινοτικές διαστάσεις, 
ότι μολονότι οι νομοθεσίες και οι νομολογίες των κρατών μελών σε θέματα 
ευθύνης του φορέα παροχής υπηρεσιών για ζημίες που προκλήθηκαν από τις 
υπηρεσίες του, αποσκοπούν σε ευρύτερη προστασία των αποδεκτών των 
υπηρεσιών και των τρίτων, παραμένουν διαφορετικές ως προς το περιεχόμενο 
τους και ως προς την έκταση της προστασίας που παρέχουν ότι οι διαφορές 
αυτές ενδέχεται να δημιουργήσουν εμπόδια στις συναλλαγές και άνισες 
συνθήκες στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών· ότι επιπλέον δεν εξασφαλίζουν 
το ίδιο επίπεδο προστασίας ούτε των θυμάτων έναντι των προκαλούμενων σε 
- 21 -
αυτούς ζημιών, ούτε των καταναλωτών έναντι των προκαλούμενων, από 
προσφερόμενη υπηρεσία, ζημιών στα κινητά ή ακίνητα αγαθά τους, 
ότι η ανάληψη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο είναι η πλέον ενδεδειγμένη 
λαμβανομένων υπόψη των αποκλίσεων αυτών και της κοινοτικής διάστασης των 
υπηρεσιών, 
ότι η αρχή της αναστροφής του βάρους της απόδειξης της υπαιτιότητας του 
φορέα πλημμελούς παροχής υπηρεσιών είναι η πλέον κατάλληλη λαμβανομένων 
υπόψη του προσφερομένου από τα εθνικά δίκαια των κρατών μελών επιπέδου 
προστασίας· ότι η αρχή αυτή υφίσταται ήδη σε πολλές εθνικές νομοθεσίες και 
νομολογίες, αλλά πρέπει να διατυπωθεί και να εφαρμοστεί με ομοιογενή τρόπο, 
ότι τα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών, και ιδίως ο "μοναδικός" χαρακτήρας 
τους, ο οποίος δεν είναι πάντοτε απτός, καθώς και το γεγονός ότι η υπηρεσία 
"εξέλιπε" κατά τη στιγμή που σημειώνεται η ζημία, όπως και η σχετική θέση 
του θύματος που δεν διαθέτει ειδικές τεχνικές γνώσεις και του επαγγελματία 
που κατέχει τις γνώσεις αυτές, δικαιολογούν την υπέρ του θύματος αναστροφή 
του βάρους της απόδειξης της υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών, 
ότι η υπαιτιότητα του φορέα παροχής υπηρεσιών πρέπει να εκτιμάται σε 
συνάρτηση με τη θεμιτή προσδοκία ότι η υπηρεσία δεν θίγει τη σωματική 
ακεραιότητα των προσώπων και των κινητών ή ακινήτων αγαθών, 
συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποτέλεσαν αντικείμενο της παροχής 
υπηρεσιών, 
ότι το γεγονός και μόνο της ύπαρξης ή της πιθανότητας εξεύρεσης άλλης 
τελειότερης υπηρεσίας κατά το χρόνο της παροχής της ή εκ των υστέρων, δεν 
συνιστά υπαιτιότητα, 
ότι, λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, την ποικιλία των παρεχομένων υπηρεσιών και, 
αφετέρου, την ύπαρξη της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου (1) σχετικά με 
την ευθύνη για τα προϊόντα, θεωρείται σκόπιμο να διατυπωθεί ευρύς ορισμός 
της υπηρεσίας με αναφορά στην κλασσική διάκριση μεταξύ υπηρεσίας και 
κατασκευής αγαθών, υπηρεσιών και μεταβίβασης εμπράγματων δικαιωμάτων, 
(1) ΕΕ L 210, 7.8.1985, σ. 29. 
- 22 -
ότι πρέπει να εξαιρεθούν από την παρούσα οδηγία οι δημόσιες υπηρεσίες που 
αποβλέπουν στη δημόσια ασφάλεια, λόγω του όλως ιδιαιτέρου χαρακτήρα που 
παρουσιάζουν· ότι πρέπει επίσης να εξαιρεθούν οι σχετικές με τα οργανωμένα 
ταξίδια υπηρεσίες και οι σχετικές με τα απόβλητα υπηρεσίες που αποτελούν 
ήδη ειδικών κοινοτικών νομοθετικών διατάξεων· ότι το ίδιο ισχύει για τις 
ζημίες οι οποίες διέπονται ήδη από διεθνείς συμβάσεις που περιέχουν 
διατάξεις περί ευθύνης και έχουν επικυρωθεί από τα κράτη μέλη ή από την 
Κοινότητα, 
ότι ο στόχος της προστασίας των καταναλωτών και της αποζημίωσης των θυμάτων 
από πλημμελή παροχή υπηρεσιών δεν δικαιολογεί διάκριση μεταξύ ιδιωτικών 
φορέων και αντίστοιχων δημοσίων υπηρεσιών ότι, αντίθετα, πρέπει να 
καλύπτεται μόνο η παροχή υπηρεσιών από επαγγελματίες και όχι οι παρεχόμενες 
μεταξύ ιδιωτών υπηρεσίες, 
ότι η προστασία του θύματος απαιτεί την αποκατάσταση των ζημιών που 
προκαλούνται συνεπεία προσβολής της υγείας και της σωματικής ακεραιότητας 
των προσώπων· ότι η προστασία των καταναλωτών απαιτεί την αποκατάσταση των 
ζημιών που προκαλούνται λόγω προσβολής της φυσικής ακεραιότητας των κινητών 
ή ακινήτων αγαθών τους· ότι κάθε υλική ζημία προκαλούμενη από τις awuxéptû 
προσβολές πρέπει επίσης να αποκαθίσταται, 
ότι εναπόκειται στο θύμα να προσκομίσει την απόδειξη της ύπαρξης της ζημίας 
και της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της ζημίας και της παροχής υπηρεσίας, 
ότι η σχετική θέση των μερών δικαιολογεί τη μη περιστολή της ευθύνης του 
φορέα παροχής υπηρεσιών όταν η ζημία προκαλείται από κοινού από υπαιτιότητα 
του φορέα και επέμβαση τρίτου, αλλά ότι μπορεί να μειωθεί ή και να αρθεί η 
ευθύνη σε περίπτωση συνυπαιτιότητας του θύματος, 
ότι η προστασία του θύματος συνεπάγεται τη μη δυνατότητα περιορισμού ή 
αποποίησης της ευθύνης του φορέα παροχής υπηρεσιών έναντι του θύματος, 
ότι όταν περισσότερα του ενός πρόσωπα ευθύνονται για την ίδια ζημία, η 
προστασία του θύματος απαιτεί την αλληλέγγυο ευθύνη τους, 
- 23 -
ότι η θέση του καταναλωτή έναντι του δικαιοπαρόχου δικαιοχρησίας του οποίου 
το όνομα φέρει η επιχείρηση παροχής υπηρεσιών καθώς και έναντι του 
δικαιοδόχου προς τον οποίο απευθύνεται, δικαιολογεί την αλληλέγγυο ευθύνη 
του δικαιοπαρόχου και του δικαιοδόχου δικαιοχρησίας, 
ότι η οδηγία δεν θίγει την εφαρμογή της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου 
(1) σχετικά με την λήψη μέτρων για την βελτίωση της ασφάλειας και της 
υγείας των εργαζομένων στον τόπο εργασίας, και των ειδικότερων οδηγιών που 
βασίζονται σ'αυτή, 
ότι το σύστημα ευθύνης που καθιερώνεται με την παρούσα οδηγία και η φύση 
των υπηρεσιών δικαιολογούν εύλογα σύντομες προθεσμίες παραγραφής της 
αξίωσης για αποζημίωση και παύσης της ύπαρξης ευθύνης, εκτός όσον αφορά τις 
υπηρεσίες σχετικά με την μελέτη και την κατασκευή ακινήτων, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
(1) ΕΕ L 183, 29.6.1989, σ. 1. 
- 24 -
ΆΡΡΡΟ 1 -Αρχή 
1. Ο φορέας παροχής υπηρεσιών ευθύνεται για τη ζημία που προκαλεί, από 
σφάλμα του στο πλαίσιο της παροχής τους, στην υγεία και τη σωματική 
ακεραιότητα των προσώπων και στη φυσική ακεραιότητα των κινητών ή 
ακινήτων αγαθών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απετέλεσαν το 
αντικείμενο της παροχής των υπηρεσιών. 
2. Το βάρος της απόδειξης της απουσίας σφάλματος ανήκει στο φορέα 
παροχής υπηρεσιών. 
3. Η υπαιτιότητα συνεκτιμάται με γνώμονα τη συμπεριφορά του φορέα 
παροχής υπηρεσιών ο οποίος εγγυάται, υπό ομαλές και ευλόγως 
προβλέψιμες συνθήκες, την ασφάλεια που μπορεί κανείς θεμιτώς να 
προσδοκά. 
4. Το μόνο γεγονός της ύτταρζης ή της πιθανότητας εξεύρεσης άλλης 
τελειότερης υπηρεσίας, κατά το χρόνο παροχής της προκείμενης ή εκ των 
υστέρων, δεν συνιστά σφάλμα. 
ΆΡΘΡΟ 2 - ΟΡίομός της υπηρεσίας 
Για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, με τον όρο "υπηρεσία" νοείται κάθε 
υπηρεσία που παρέχεται στο πλαίσιο επαγγελματικής δραστηριότητας ή δημόσιας 
υπηρεσίας και κατά τρόπο ανεξάρτητο, επ' αμοιβή ή μη, η οποία δεν έχει ως 
άμεσο και αποκλειστικό αντικείμενο την κατασκευή αγαθών ή τη μεταβίβαση 
εμπράγματων δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. 
Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται ούτε στην περίπτωση των δημοσίων υπηρεσιών 
που αποβλέπουν στη δημόσια ασφάλεια, ούτε στα οργανωμένα ταξίδια, ούτε και 
στις σχετικές με τα απόβλητα υπηρεσίες. 
Δεν εφαρμόζεται επίσης στις ζημίες που διέπονται ήδη από διεθνείς συμβάσεις 
που περιέχουν διατάξεις περί ευθύνης και έχουν επικυρωθεί από τα κράτη μέλη 
ή από την Κοινότητα. 
- 25 -
ΆΡΘΡΟ 3 - ορισμός τον φορέα παροχής νπηρ?<?<ών 
1. Με τον όρο "φορέας παροχής υπηρεσιών" νοείται κάθε φυσικό η νομικό 
πρόσωπο, ιδιωτικού ή δημοσίου δικαίου το οποίο, στο πλαίσιο της 
άσκησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων ή δημόσιας υπηρεσίας, προβαίνει 
στην αναφερόμενη στο άρθρο 2 παροχή. 
2. Το πρόσωπο που παρέχει υπηρεσία χρησιμοποιώντας το ίδιο, για την 
πραγματοποίηση της, τις υπηρεσίες αντιπροσώπου ή νομικώς εξηρτημένου 
ή άλλου μεσολαβούντος προσώπου εξακολουθεί να θεωρείται ως φορέας 
παροχής υπηρεσιών κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας. 
3. Ωστόσο, αν ο αναφερόμενος στην παράγραφο 1 φορέας παροχής υπηρεσιών 
δεν είναι εγκατεστημένος στην Κοινότητα και με την επιφύλαξη της 
ευθύνης του ιδίου, ο αντιπρόσωπος ή το νομικώς εξηρτημένο μεσολαβούν 
πρόσωπο που παρέχει την υπηρεσία στην Κοινότητα θεωρείται εξίσου ως 
φορέας παροχής της εν λόγω υπηρεσίας κατά την έννοια της παρούσας 
οδηγίας. 
ΆΡΘΡΟ 4 - ορισμφς της ζημίας 
Με τον όρο "ζημία"νοείται: 
α) η άμεση ζημία που προκαλείται από το θάνατο ή από κάθε 
προσβολή της υγείας ή της σωματικής ακεραιότητας προσώπων· 
β) η άμεση ζημία που προκαλείται από κάθε προσβολή της φυσικής 
ακεραιότητας κινητών ή ακινήτων αγαθών, συμπεριλαμβανομένων 
των ζώων, εφόσον τα εν λόγω αγαθά 
Ι) ανήκουν σε τύπο που κανονικώς προορίζεται για 
ιδιωτική χρήση ή κατανάλωση και 
Ν) προορίζονταν ή χρησιμοποιήθηκαν από το θύμα, κατά 
κύριο λόγο για ιδιωτική χρήση ή κατανάλωση από αυτό· 
γ) κάθε υλική χρηματική ζημία που αποτελεί άμεση απόρροια των 
αναφερόμενων στα σημεία α) και β) ζημιών. 
- 26 -
ΆΡΘΡΡ 5 - AÏÏP$S(ESK - Τ6κμήριο 
Το θύμα υποχρεούται να αποδείξει τη ζημία και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ 
της παροχής υπηρεσιών και της ζημίας. 
ΆΡΘΡΟ 6 - Παρέμβαοη TPÎTPV - Ιννντταιτιότπτςι 
1. Η ευθύνη του φορέα παροχής υπηρεσιών δεν μειώνεται όταν η ζημία 
προκαλείται από σφάλμα του σε συνδυασμό με παρέμβαση τρίτου. 
2. Η ευθύνη του φορέα παροχής υπηρεσιών μπορεί να μειωθεί ή και να 
αρθεί, σε περίπτωση συνυπαιτιότητας του ιδίου και του θύματος ή 
προσώπου για το οποίο το θύμα είναι υπεύθυνο. 
Άοθοο 7 - Ρήτοεο αποκλειουού Tnc ευθύνηΓ 
0 φορέας παροχής υπηρεσιών δεν μπορεί να περιορίσει ή να απεκδυθεί της 
ευθύνης που υπέχει έναντι του θύματος κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. 
ΆΡθΡΟ 8 - Αλληλέγγυος ευθύνη 
1. Αν, κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, πλέον του ενός πρόσωπα 
ευθύνονται για την ίδια ζημία, αυτά είναι αλληλεγγύως υπεύθυνα, με 
την επιφύλαξη των διατάξεων εθνικού δικαίου που αφορούν το δικαίωμα 
προσφυγής των φορέων παροχής υπηρεσιών μεταξύ τους. 
2. 0 δικαιοπάροχος, ο κύριος δικαιοδόχος και ο δικαιοδόχος 
δικαιοχρησίας, κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4087/88 της 
Επιτροπής (1) σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της 
συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών franchise, εξομοιούνται με τα 
αλληλεγγύως υπεύθυνα πρόσωπα κατά την έννοια της παραγράφου 1. 
(1) ΕΕ L 359, 28.12.1988, σ. 46. 
- 27 -
Ο δικαιοπάροχος και ο κύριος δικαιοδόχος είναι πάντως δυνατόν να απαλλαγούν 
της ευθύνης αν κατορθώσουν να αποδείξουν ότι η ζημία οφείλεται σε προϊόν 
που δεν είχαν οι ίδιοι προμηθεύσει ή επιβάλει, βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) 
αριθ. 4087/88. 
ΆΡΘΡΡ 9 Aïïopgeon $ ι καρμάτων 
Τα κράτη μέλη προβλέπουν στις νομοθεσίες τους ότι τα δικαιώματα που 
παρέχονται στο θύμα κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας αποσβέννυνται μετά 
παρέλευσιν πενταετίας από της ημερομηνίας κατά την οποία ο φορέας παρέσχε 
τις υπηρεσίες που προκάλεσαν τη ζημία, εκτός εάν κατά την περίοδο αυτήν το 
θύμα κίνησε δικαστική, διοικητική ή διαιτητική διαδικασία εναντίον του. 
Ωστόσο, η εν λόγω προθεσμία παρατείνεται σε 20 έτη όταν οι υπηρεσίες 
αφορούν τη μελέτη ή την κατασκευή ακινήτων. 
ΆΡΘΡΡ 10 - Παραγραφή της aEiwpnç 
Τα κράτη μέλη προβλέπουν στις νομοθεσίες τους ότι η αξίωση για αποζημίωση 
που προβλέπεται από την παρούσα οδηγία παραγράφεται εντός τριών ετών από 
την ημερομηνία κατά την οποία ο ενάγων έλαβε γνώση ή όφειλε να λάβει γνώση 
της ζημίας, της παροχής και της ταυτότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών. 
Ωστόσο, η εν λόγω προθεσμία παρατείνεται σε 10 έτη όταν οι υπηρεσίες 
αφορούν τη μελέτη ή την κατασκευή ακινήτων. 
Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις διατάξεις της νομοθεσίας των κρατών μελών 
περί αναστολής ή διακοπής της παραγραφής. 
ΆΡΘΡΡ 11 - Διάταξη υεταθατικού γαοακτήοα 
Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται για υπηρεσίες που έχουν παρασχεθεί πριν 
από την ημερομηνία θέσης σε ισχύ των διατάξεων του άρθρου 12 παράγραφος 1. 
- 28 -
ΆΡΘΡΟ 12 - ΔιατάΕε^ νια την ενσωυάτωση στο εθνικό δίκαιο 
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές 
και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν με την παρούσα 
οδηγία πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1992. Ενημερώνουν αμέσως την 
Επιτροπή σχετικά. 
Οταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις εν λόγω διατάξεις, αυτές παρέχουν 
παραπομπή στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή 
κατά τη δημοσίευση τους. 0 τρόπος της παραπομπής αποφασίζεται από τα 
κράτη μέλη. 
2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τις διατάξεις εσωτερικού 
δικαίου τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα 
οδηγία. 
ΆΡΘΡΡ 13 - Τελική διάταξη 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
Βρυξέλλες, 
Για το Συμβούλιο 
0 Πρόεδρος 
- 29 -
ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
née αιτιολογείται κατά κύριο λόγο το υέτοο: 
Να εξασφαλιστεί καλύτερη προστασία των καταναλωτών που 
πέφτουν θύματα υπηρεσιών οι οποίες θίγουν τη σωματική τους 
ακεραιότητα και τη φυσική ακεραιότητα των ιδιωτικών αγαθών 
τους και να απαλειφθούν οι διαφορές μεταξύ των εθνικών 
δικαίων και νομολογιών που εμποδίζουν την καλή λειτουργία της 
εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών. 
Ι· Χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων TIC οποίεο αφορά το υέτοο. 
Ειδικότερα: 
α) Υπάρχει μεγάλος αριθμός MME; 
Μεγάλος αριθμός MME αποτελούν φορείς παροχής υπηρεσιών και 
κατά συνέπεια η παρούσα οδηγία τους αφορά, 
β) Σημειώνονται συγκεντρώσεις σε περιοχές 
Ι. επιλέξιμες για περιφερειακές ενισχύσεις των κρατών 
μελών; 
II. επιλέξιμες για το ΕΤΠΑ; 
δεν έχουν διαπιστωθεί συγκεντρώσεις. 
Ι Ι · Ποίες givqi Pj VïïOXPSWgtç HOJ2 επιβάλλονται απευθείαο στην 
επιχείρηση: 
Η πρόταση αποβλέπει στην αντιστροφή του βάρους της απόδειξης της 
υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών, προς όφελος του θύματος, σε 
περίπτωση βλάβης της σωματικής ακεραιότητας προσώπων και της φυσικής 
ακεραιότητας ιδιωτικών αγαθών. 
0 φορέας παροχής υπηρεσιών δεν δύναται να περιορίσει ή να απεκδυθεί 
της ευθύνσης του έναντι του θύματος. 
- 30 -
Εφόσον οι ευθυνόμενοι φορείς παροχής υπηρεσιών είναι πλείονες του ενός, 
φέρουν αλληλέγγυο ευθύνη. 
Οι διατάξεις αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αύξηση των ασφαλίστρων που 
καταβάλλουν οι εταιρείες. Οι αυξήσεις αυτές πρέπει πάντως να είναι μικρές, 
να μην οδηγούν σε στρέβλωση του ανταγωνισμού και να αντικατοπτρίζουν την 
τιμή των υπηρεσιών". 
IV. noiéc είναι οι υποχρεώσει που ενδέχεται να επιβληθούν έυυεοα OTIC 
επιχειρήσει υέσω των τοπικών αργών: 
Καμμία 
ν. Πρρβλέττρνται ειδικά μέτρα για τι ς MME; 
Όχι. 
Πθΐά; 
noiéc είναι οι πpoβλεπόuεvεc επιπτώσειο στην ανταγωνιστικότητα των 
gîTIXglPnPgWV; 
Η πρόταση αναμένεται να έχει ευνοϊκές επιπτώσεις, δεδομένου ότι 
θεσπίζει σύστημα ευθύνης που βασίζεται σε κοινή για όλα τα κράτη μέλη 
αρχή, και θα περιορίσει ως εκ τούτου την νομική ανασφάλεια. Οι τυχόν 
αυξήσεις του ύψους των ασφαλίστρων εκ μέρους του φορέα παροχής 
υπηρεσιών θα ήταν κοινές για όλες τις επιχειρήσεις και εν πάση 
περιπτώσει θα αντικατοπτρίζονταν στην τιμή των υπηρεσιών που θα 
κατέβαλλαν οι καταναλωτές. 
- 31 -
Περί κόστους εισαγωγής της αρχής της αναστροφής του βάρους της απόδειξης 
της υπαιτιότητας 
Η αστική ευθύνη των φορέων παροχής υπηρεσιών σε γενικές γραμμές ασφαλίζεται 
με δύο τρόπους συμβολαίων, το ένα καλύπτον την ευθύνη του φορέα παροχής 
υπηρεσιών για τις προκαλούμενες ζημίες στο πλαίσιο και δυνάμει των 
δραστηριοτήτων που συνδέονται με την παροχή των υπηρεσιών (αστική ευθύνη 
εκμετάλλευσης), και το άλλο καλύπτον την ευθύνη του φορέα παροχής υπηρεσιών 
για τις ζημίες που προξενούνται από την παροχή τους, σημειώνονται όμως μετά 
απ'αυτήν (αστική ευθύνη έργων). Ως βάση υπολογισμού των ασφαλίστρων για την 
αστική ευθύνη εκμετάλλευσης χρησιμοποιείται γενικώς το ύψος των 
μισθολογικών δαπανών της επιχείρησης, ενώ βάση του υπολγισμού των 
ασφαλίστρων για την αστική ευθύνη μετά τον τερματισμό των έργων αποτελεί 
γενικώς το ύψος του κύκλου εργασιών της επιχείρησης. 
Ωστόσο, για τις ΜΜΕ υπάρχουν μικτά ασφαλιστικά συμβόλαια αστικής ευθύνης 
εκμετάλλευσης/μετά από τα έργα. Το ύψος των εν λόγω συμβολαίων είναι της 
τάξης του 0,2% έως 2% του συνόλου των μισθών. 
Η ακριβής εκτίμηση του ενδεχόμενου επασφαλΙστρου που θα ζητηθεί από τις 
επιχειρήσεις λόγω της εισαγωγής καθεστώτος αναστροφής υπέρ του θύματος του 
βάρους της απόδειξης της υπαιτιότητας θα πραγματοποιηθεί κατά περίπτωση 
συναρτήσει της φύσης και του μεγέθους των διατρεχόμενων από κάθε μια 
κινδύνων και συναρτήσει των ασφαλιστηρίων που έχουν υπογράψει πριν από την 
υιοθέτηση μιας τέτοιας αρχής. 
Εξάλλου, δεν μπορεί να προδικασθεί συγκεκριμένη αύξηση του πλήθους των 
δυστυχημάτων που συνδέεται με ενίσχυση των κανόνων ευθύνης εφόσον τα 
σχετικά μέτρα προκαλέσουν, εκ μέρους των φορέων παροχής υπηρεσιών, καλύτερη 
πρόληψη των κινδύνων να συμβούν ατυχήματα. 
Άλλωστε, πρέπει να υπομνησθεί ότι η σημερινή εξέλιξη πολλών εθνικών 
δικαίων και νομολογιών ήδη πορεύεται προς την κατεύθυνση αναστροφής του 
βάρους της απόδειξης. 
- 32 -
Τέλος, εκτιμάται ότι, εφόσον η οδηγία οδηγήσει σε αύξηση των 
ασφαλίστρων που καταβάλλουν οι MME, η αύξηση αυτή αναμένεται να είναι 
ελάχιστη. Επιπλέον, η αύξηση θα βαρύνει τους καταναλωτές μέσω ελαφρός 
ανατίμησης των υπηρεσιών και τούτο χωρίς να θίγονται οι επιχειρήσεις, 
επειδή οι συνθήκες για όλες θα είναι ίδιες. 
Πεοί των qyqugvc^gywv οφελών από την εισαγωγή της αργής της 
αντίστροφης τους Βάρους της απόδειξης 
"Μία τέτοια πρόταση θα περιορίσει τη νομική ανασφάλεια των 
επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών και θα εξισώσει σε κοινοτικό επίπεδο 
τους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων αυτών". 
VII. 'ΕΥΐναν 6|α.βρΛ>λ6ΰθ6κ με τς»νς KOI VWV1 κοΟς Εταίρους; 
Πο\ά given n γνώμη τους; 
- Ναι . και ειδικότερα με την UNI CE, τις MME, και την Επιτροπή 
Εμπορίου και Διανομής. Η γνώμη τους ελήφθη υπόψη σε μεγάλο βαθμό, μέσω της 
προσαρμογής των κειμένων των άρθρων της πρότασης οδηγίας, και κυρίως με την 
εγκατάλειψη της αρχής της αντικειμενικής ευθύνης. 
- 33 -
ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ITQY ΠΟΛΙΤΕΣ 
Η πρόταση οδηγίας θα επιτρέψει την αισθητή βελτίωση της προστασίας των 
ευρωπαίων πολιτών, επειδή στοχεύει κυρίως σε δύο αποτελέσματα, ένα για την 
πρόληψη και ένα για την επανόρθωση. 
Στο πεδίο της πρόληψης, ένα καθεστώς βασιζόμενο στην αναστροφή του βάρους 
της απόδειξης της υπαιτιότητας του φορέα παροχής υπηρεσιών θα ωθήσει 
πράγματι του τελευταίους να ενισχύσουν τον ποιοτικό έλεγχο των υπηρεσιών 
και τους ισχύοντες κανόνες όσον αφορά την ασφάλεια και τις επιδόσεις. Το εν 
λόγω προληπτικό μέτρο καθίσταται ακόμη αναγκαιότερο λόγω του ότι η 
εναρμόνιση ή η προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών σχετικά με τις υπηρεσίες 
και τη διατύπωση υποχρεωτικών απαιτήσεων ή κανόνων πρακτικώς δεν υφίστανται 
σε κοινοτικό επίπεδο και είναι εξάλλου δύσκολο να καθιερωθούν λαμβανομένων 
υπόψη της πολυπλοκότητας και ποικιλίας των υφισταμένων υπηρεσιών και της 
έλλειψης ομοιομορφίας των σχετικών κανόνων. 0 καταναλωτής δικαιούται να 
προσδοκά από την παροχή υπηρεσιών να μη θίγει την υγεία του ή τα αγαθά του. 
Τοιουτοτρόπως οι καταναλωτές σε οποιαδήποτε χώρα θα ενθαρρύνονται να 
δεχθούν υπηρεσίες για τις οποίες γνωρίζουν ότι δεν θα οφείλουν να φέρουν 
το βάρος ενδεχόμενων αδικαιολόγητων ζημιών, ακόμη και αν η ασφάλεια αυτή θα 
πρέπει, σε πρώτη φάση, να συμβαδίσει με ελαφρά ανατίμηση των προσφερομένων 
υπηρεσιών. 
Σε επίπεδο επανόρθωσης, θα βελτιωθεί το έργο του θύματος και το τελευταίο 
θα προσφεύγει ευχερέστερα στη δικαιοσύνηση για να κατοχυρώσει τα δικαιώματα 
του. 
Ενώ οι επαγγελματίες αντλούν οφέλη από τον εκσυγχρονισμό των τεχνικών και 
υλικών που χρησιμοποιούν και οι δραστηριότητες τους γεννούν νέους κινδύνους 
(παρατηρούνται σποραδικά πολύπλοκες μορφές προσβολής της υγείας και της 
ασφάλειας των καταναλωτών), τα θύματα της πλημμελούς παροχής υπηρεσιών 
είναι στερημένα μέσων επειδή δεν διαθέτουν ειδικές τεχνικές γνώσεις ούτε 
χρηματικά μέσα που να τους επιτρέπουν να αποδείξουν την υπαιτιότητα του 
φορέα παροχής των υπηρεσιών και συχνά έχουν να αντιμετωπίσουν μία υπηρεσία 
που εξέλιπε κατά τη στιγμή που συντελείται η ζημία. Στα ανάντη της 
- 34 -
επανόρθωσης της ζημίας, οι σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος μεταξύ της ζημίας 
αυτής και της υπηρεσίας ενίοτε είναι δύσκολο να αποδειχθούν, πολλώ μάλλον 
όταν το θύμα οφείλει επιπλέον να αποδείξει την υπαιτιότητα του φορέα 
παροχής των υπηρεσιών. 
Η πρόταση οδηγίας θα επιτρέψει στα θύματα των υπηρεσιών να κινηθούν 
ανετότερα δικαστικώς επειδή θα καταστεί γι'αυτούς ευκολότερο το βάρος της 
απόδειξης. Τοιουτοτρόπως θα έχουν τη δυνατότητα, με βάση πανομοιότυπες 
νομικές διατάξεις, να αποζημιωθούν κατά ομοιγενή τρόπο όποιο και αν είναι 
το κράτος μέλος στο οποίο θα στραφούν για να δικαιωθούν. 
ISSN 0254-1483 
COM(90)482 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR ίο 
Apt*, καταλόγου : CB-CO-90-667-GR-C 
ISBN 92-77-67798-8 
ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ μέχρι 30 σελίδες: 3,50ECU γιακάτ)ε 10 επιπλέον σελίδες: 1,25 ECU 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων ίων Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg