C 80/92 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Γνωµοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της
Επιτροπής προς το Συµβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική
Επιτροπήκαι την Επιτροπήτων Περιφερειών —Μετανάστευση, ένταξη και απασχόληση »
(COM(2003) 336 τελικό )
(2004/C 80/25)
Στις 3 Ιουνίου 2003, και σύµφωνα µε το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,
η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώµη της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά µε
την ανωτέρω ανακοίνωση.
Το ειδικευµένο τµήµα Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και ∆ικαιωµάτων του Πολίτη, στο οποίο ανατέθηκε
η προετοιµασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε γνωµοδότηση στις 25 Νοεµβρίου 2003, µε βάση εισηγητικήέκθεση του κ. Pariza Castaños).
Κατά την 404η σύνοδο ολοµέλειας της 10ης και 11ης ∆εκεµβρίου 2003 (συνεδρίαση της 10ης ∆εκεµβρίου ),
η Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε µε 117 ψήφους υπέρ και 6 αποχές την ακόλουθη
γνωµοδότηση.
1.Σύνοψη και συµπεράσµατα
1.1. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότιη ανακοίνωση της Επι τροπής αποτελεί
αναγκαίο έγγραφο δεδοµένης της σηµερινής κατάστασης, η οποίαχαρακτηρίζεται από έλλειψη συντονισµού µεταξύ των κρατών
µελών σε θέµατα µετανάστευσης. Η γενική τοποθέτηση, που
συνεκτιµά όλες τις πτυχές της µετανάστευσης και της ένταξης,είναι η ενδεδειγµένη. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα θετικό έγγραφο,
καθώς, όπως πρότεινε η ΕΟΚΕ σε διάφορες γνωµοδοτήσεις της και
επ' ευκαιρία της ∆ιάσκεψης του Σεπτεµβρίου 2002, αναδεικνύειτην κοινωνική ένταξη σε κεντρική πτυχή της ευρωπαϊκής µετα-
ναστευτικής πολιτικής. Η κοινωνική ένταξη είναι αναγκαία τόσο
για την οικονοµική αποδοτικότητα όσο και για την κοινωνικήσυνοχή.
1.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι στο Συµβού-
λιο απασχόλησης και κοινωνικών υποθέσεων της 20ής Οκτωβρίου,
όλες οι αντιπροσωπείες αποδέχθηκαν την ανακοίνωση της Επιτρο-πής ως µια καλή αφετηρία για τις µελλοντικές εργασίες και διότιζητήθηκε από την Επιτροπή Μονίµων Αντιπροσώπων να καταρτίσει
ένα σύνολο συµπερασµάτων προς υποβολή στο Συµβούλιο του
∆εκεµβρίου. Η ΕΟΚΕ θα συµβάλειστι ς εργασίες του Συµβουλίουµέσω της παρούσας γνωµοδότησης.
1.3. Η ενσωµάτωση είναιαµφίδροµη δι εργασία που βασίζεται
σε δικαιώµατα και υποχρεώσεις τόσο των µεταναστών όσο και της
κοινωνίας που τους υποδέχεται. Η προοδευτική εξοµοίωση τωνµεταναστών µε τον υπόλοιπο πληθυσµό όσον αφορά τα δικαιώµατα
και τις υποχρεώσεις καθώς και την πρόσβαση στα αγαθά, τις
υπηρεσίες και τους διαύλους συµµετοχής των πολιτών σε συνθήκεςίσων ευκαιριών και µεταχείρισης. Στο πλαίσιο της επικουρικότητας
καιτης συνεργασίας, είναιαπαραίτητο όλες οιδηµόσι ες αρχές
–ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές και τοπικές -να αναπτύξουν
πολιτικές ενσωµάτωσης.
1.4. Η µετανάστευση, µε την κατάλληλη διαχείριση, θα βοηθή-
σει την ΕΕ να επιτύχει τους στόχους της οικονοµικής ανάπτυξης,
της δηµιουργίας θέσεων απασχόλησης και της αύξησης της
ανταγωνιστικότητας που συµφωνήθηκαν στη Λισαβόνα. Η σύνδεσητης µεταναστευτικής πολιτικής µε τη διαδικασία της Λισαβόνας,µε την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και µε τα
σχέδια δράσης για την κοινωνική ένταξη συνιστά κατάλληληπροσέγγιση, µε την οποία συµφωνεί η ΕΟΚΕ.
1.5. Η απασχόληση κατέχει θεµελιώδη σηµασία για την ενσω-
µάτωση των µεταναστών. Οιστόχοιτης Λι σαβόνας καιη ευρωπαϊ-
κής στρατηγική απασχόλησης για την δηµιουργία περισσότερωνκαικαλύτερων θέσεων εργασίας οφείλουν να συµπερι λάβουν και
τους µετανάστες. Οι κοινωνικοί εταίροι και οι δηµόσιες αρχές θα
συνεργαστούν για να αποτρέψουν τις διακρίσεις όσον αφορά τιςαµοιβές και τις συνθήκες εργασίας των µεταναστών.
1.6. Οι κοινωνικοί εταίροι και το σύνολο των κοινωνικών
οργανώσεων πρέπει να είναι σε ετοιµότητα προκειµένου να
αναλάβουν νέες δεσµεύσεις και να συνεργασθούν µε τις αρχές (σε
κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο )προκειµένου
να προωθήσουν την ένταξη και την ισότιµη µεταχείριση.
1.7. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Θεσσαλονίκης επέλεξε µια
ισορροπηµένη προσέγγιση, στο πνεύµα των συµφωνηθέντων στο
Τάµπερε: απαιτούνται νέες κοινοτικές πολιτικές και περισσότερος
συντονισµός των εθνικών πολιτικών προκειµένου να βελτιωθεί ηένταξη των µεταναστών. Ωστόσο, στο Συµβούλιο των Βρυξελλών
δεν υιοθετήθηκαν συγκεκριµένες πρωτοβουλίες.
1.8. Το Συµβούλιο οφείλει να επισπεύσει τις εργασίες του για
την έγκριση της δέσµης νοµοθετικών µέτρων που δεν έχουν ακόµη
θεσπισθεί στον τοµέα της µετανάστευσης. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τηνεπιθυµία να ληφθούν υπόψη οι γνωµοδοτήσεις του Κοινοβουλίου
και της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής κατά
την επεξεργασία της κοινής νοµοθεσίας. Για τον σκοπό αυτό, τακράτη µέλη πρέπει να υιοθετήσουν ελαστικότερη στάση και
να εγκαταλείψουν την τακτική της αποδοχής µίας και µόνον
«ελάχιστης »νοµοθεσίας, η οποία είναιανεπαρκής καιακατάλληλη
για την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική στον τοµέα της µετανάστευσης.Η οδηγία σχετικά µε το δικαίωµα οικογενειακής επανένωσης
(2003/86/ ΕΚ)που υιοθετήθηκε πρόσφατα δεν επαρκεί όσον
αφορά την ενσωµάτωση. Το Συµβούλιο δεν έλαβε υπόψη του τιςθέσεις της ΕΟΚΕ (
1).
(1)Βλέπε σχετική γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ: ΕΕ C 241 της 7.10.2002.
30.3.2004 EL C 80/93 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
1.9. Τα κράτη µέλη πρέπει να επισπεύσουν τις διαδικασίες
πλήρους µεταφοράς στο εθνικό τους δίκαιο των δύο οδηγιών
για την απαγόρευση των διακρίσεων (οδηγίες 2000/43/ΕΚ και
2000/78/ΕΚ ).Το Συµβούλιο και η Επιτροπή πρέπει να
παροτρύνουν τα κράτη να τροποποιήσουν τις εθνικές τουςνοµοθεσίες και να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο σε
περίπτωση µη συµµόρφωσης.
1.10. Η ΕΟΚΕ προτείνει να ανατεθεί στην Επιτροπή η διαχείριση
ενός ευρωπαϊκού προγράµµατος για την ένταξη, το οποίο θαδιαθέτει επαρκείς χρηµατοδοτικούς πόρους, στο πλαίσιο του
συντονισµού των εθνικών πολιτικών και υπογραµµίζει τη σηµασία
να χορηγήσει το Συµβούλιο στην Επιτροπή τα πολιτικά, νοµοθετικάκαι δηµοσιονοµικά µέσα που απαιτούνται για την προώθηση της
ενσωµάτωσης των µεταναστών. Η ΕΟΚΕ υπογραµµίζειτη σηµασία
της θέσπισης, σε συνεργασία µε τις οργανώσεις της κοινωνίας τωνπολιτών, προγραµµάτων υποδοχής των µεταναστών τα οποία ναείναι θετικά και αποτελεσµατικά.
1.11. Είναι θετικό το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο
της Θεσσαλονίκης αποφάσισε, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής,
να ενισχύσει τον συντονισµό των εθνικών πολιτικών στον τοµέατης µετανάστευσης, αλλά η ΕΟΚΕ θεωρεί ότιοισυγκεκρι µένες
δεσµεύσεις πρέπει να αποτελούν απλώς το πρώτο βήµα για τη
δροµολόγηση µίας ανοικτής µεθόδου συντονισµού, όπως έχει ήδηπροταθεί από την Επιτροπή και υποστηριχθεί από την ΕΟΚΕ (
1).
1.12. Η Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί
σκόπιµο να ξεκινήσει ο συντονισµός στα εξής τέσσερα θέµατα:
— ένταξη των µεταναστών στην αγορά εργασίας (στο πλαίσιο
της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση ),συµπερι-
λαµβανοµένης της κατάρτισης ·
— προγράµµατα για τους προσφάτως αφιχθέντες µετανάστες ·
— γλωσσική κατάρτιση ·
— συµµετοχή των µεταναστών στην καθηµερινή ζωή των
πολιτών και στον πολιτιστικό και πολιτικό βίο.
1.13. Η Επιτροπή πρόκειται να εκπονεί ετήσιες εκθέσεις σχετικά
µε τη µετανάστευση καιτην ένταξη βάσειτων εθνι κών εκθέσεων. ΗΕυρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την
επιθυµία να συντάσσει γνωµοδοτήσεις σχετικά µε τις εν λόγω
εκθέσεις, µε στόχο τη βελτίωση του συντονισµού σε ευρωπαϊκόεπίπεδο καιτην επέκταση των ορθών πρακτι κών. Η ΕΟΚΕ θασυνεχίσει να συνδιαλέγεται µε τις οργανώσεις της κοινωνίας των
πολιτών για την κατάρτιση των γνωµοδοτήσεών της.
2.Εισαγωγή
2.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή διοργά-
νωσε τον Σεπτέµβριο του 2002, σε συνεργασία µε την Επιτροπή
(∆ΕΥ ),διάσκεψη στην οποία συµµετείχαν οι κοινωνικοί εταίροι και
οικυρι ότερες ΜΚΟ των 15 κρατών µελών καιτων 10 χωρών τηςδιεύρυνσης, µε στόχο να τεθεί η κοινωνική ένταξη στο επίκεντρο
της ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής. Βάση των εργασιών
(1)Βλέπε τη γνωµοδότηση για την µέθοδο ανοιχτής συµµετοχής: ΕΕ
C 221 της 17.9.2002.της διάσκεψης υπήρξε η γνωµοδότηση (2)µε θέµα «Η µετα-
νάστευση, η ένταξη καιο ρόλος της οργανωµένης κοι νωνίας των
πολιτών ».
2.2. Ένα από τα συµπεράσµατα της διάσκεψης συνίστατο στην
πρόταση για κατάρτιση ενός ευρωπαϊκού προγράµµατος για την
προώθηση της κοινωνικής ένταξης των µεταναστών και τωνπροσφύγων. Στην τελική οµιλία του, ο Επίτροπος Α ntónio
Vitorino εξέφρασε τη συµφωνία του µε την πρόταση της ΕΟΚΕ να
αναδειχθεί η κοινωνική ένταξη σε κεντρικό στόχο της ΕυρωπαϊκήςΈνωσης τα επόµενα έτη, στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής για τη
µετανάστευση καιτη χορήγηση ασύλου. Εξήγγει λε επίσης την
κατάρτιση ενός προγράµµατος προπαρασκευαστικών δράσεων γιατην προώθηση της κοινωνικής ένταξης κατά την περίοδο 2003 -
2005.
2.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής µε θέµα «Μετανάστευση,
ένταξη καιαπασχόληση »ενσωµατώνειπολλές προτάσει ς και
διάφορα σχόλια που περιλαµβάνονται σε γνωµοδοτήσεις της ΕΟΚΕή προέκυψαν στις εργασίες της προαναφερθείσας διάσκεψης. Για
άλλη µια φορά γίνεται εµφανής η άριστη συνεργασία που υπάρχει
µεταξύ της Επιτροπής και της ΕΟΚΕ στα συγκεκριµένα θέµατα.
2.4. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την εκπόνηση
από την Επιτροπή της εν λόγω ανακοίνωσης, η οποία αποτελεί µια
καλή αφετηρία για την προαγωγή των πολιτικών που ευνοούν την
κοινωνική ένταξη των µεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ηανακοίνωση της Επιτροπής συνιστά σηµαντικότατο έγγραφο που
θα συµβάλει στην καλύτερη µελλοντική επικέντρωση της ευρωπαϊ-
κής µεταναστευτικής πολιτικής, και αξίζει ιδιαίτερα θετική αξιολό-γηση από πλευράς της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και ΚοινωνικήςΕπιτροπής.
2.5. Η ένταξη της µεταναστευτικής πολιτικής στη στρατηγική
της Λισαβόνας και στην ευρωπαϊκή πολιτική για την απασχόληση
και την κοινωνική συνοχή, µε την προώθηση της ένταξης τωνµεταναστών, θα παράσχει στο Συµβούλιο τη δυνατότητα ενεργητι-
κότερης προσέγγισης του θέµατος στο πλαίσιο της νοµοθετικής
διαδικασίας και υιοθέτησης θετικότερης στάσης κατά τη µελ-λοντική διαχείριση των µεταναστευτικών ροών που αναµένεται να
αυξηθούν στη διάρκεια των επόµενων ετών.
3.Μετανάστευση, απασχόληση και κοινωνικήσυνοχήστο
πλαίσιο της δηµογραφικής εξέλιξης και των στόχων τηςΛισαβόνας
3.1. Οι µεταναστεύσεις κατείχαν ουσιαστική σηµασία για τις
ανθρώπινες κοινότητες σε όλη τη διάρκεια της ιστορικής εξέλιξης.Η πρόοδος των ανθρώπινων κοινωνιών και των πολιτισµών δεν
µπορεί να γίνεικατανοητή χωρίς τη µελέτη των µεταναστεύσεων.
Σήµερα, οιµεταναστευτι κές ροές πολλών ατόµων αποτελούνµεγάλη θετική ώθηση για την οικονοµική, κοινωνική και πολι-
τιστική πρόοδο τόσο στις χώρες προέλευσης όσο και υποδοχής.
(2)ΕΕC 125 της 27.5.2002.
C 80/94 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.2. Είναιαπαραίτητο να ληφθεί υπόψη ότιη µετανάστευση
δεν αποτελεί όχι µόνο αποτέλεσµα των οικονοµικών και εργατικών
αναγκών στην Ευρώπη αλλά καιτης δηµογραφι κής κατάστασης,
των οικονοµικών και κοινωνικών ανισοτήτων και την πολιτικήςαστάθειας στις τρίτες χώρες από όπου προέρχονται οι µετανάστεςκαι οι πρόσφυγες. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να βελτιωθεί
στο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, η συνεργασία µε
τις χώρες προέλευσης για την διαχείριση των µεταναστευτικώνροών (
1).
3.3. Ο ευρωπαϊκός πληθυσµός εµφανίζειδηµογραφι κή
γήρανση (2),και δεν προβλέπεται βραχυπρόθεσµα ριζική ανατροπή
της τάσης αυτής. Τα σηµερινά στοιχεία δείχνουν ότι το ποσοστό
του πληθυσµού σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ θα µειωθεί αισθητά.Μολονότι είναι βέβαιο ότι, σε ορισµένες χώρες, το ποσοστό
εργασιακής δραστηριότητας εξακολουθεί να παρουσιάζει περιθώ-
ρια αύξησης, η σκληρή πραγµατικότητα είναι ότι στο σύνολο τωνκρατών µελών, όπως καιστα κράτη που επίκει ταινα προσχωρήσουν
σύντοµα στην ΕΕ, το ποσοστό του πληθυσµού σε ηλικία εργασίας
θα µειωθεί στη διάρκεια των επόµενων ετών (
3).ΗΕ urostat
εκπόνησε τις εκθέσεις αυτές θεωρώντας ότι τα επίπεδα των
µεταναστευτικών ροών θα είναι χαµηλά (γύρω στα 630 000 άτοµα
ετησίως στην ΕΕ ).
3.4. Είναιαναµφίβολο ότιη συγκεκρι µένη µείωση του ενεργού
πληθυσµού θα οδηγήσεισε µείωση του ποσοστού απασχόλησηςκαι θα περιορίσει την οικονοµική ανάπτυξη, εκτός εάν επιτευχθεί
αύξηση της παραγωγικότητας σε ποσοστά πολύ υψηλότερα από
τους σηµερινούς δείκτες (το σηµερινό ποσοστό δεν υπερβαίνει το
1,2 %) (
4).Εποµένως, οφείλουµε να έχουµε υπόψη µας ότιη
δηµογραφική κατάσταση της ΕΕ θέτει νέες και σηµαντικές
προκλήσεις για τους στόχους της Λισαβόνας. Η δηµογραφικήκατάσταση (
5)ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για την
οικονοµική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
Εάν συγκρίνουµε τα ευρωπαϊκά δεδοµένα µε την αύξηση τουπληθυσµού σε ηλικία εργασίας στις ΗΠΑ, ως αποτέλεσµα µεγαλύ-
τερων µεταναστευτικών ροών (
6),θα διαπιστώσουµε ότι και από
αυτή τη σκοπιά η Ευρώπη βρίσκεται σε µειονεκτική θέση (7).Η
ΕΟΚΕ εκφράζει την ευχή να καταρτίσει η Επιτροπή νέες εκθέσειςσχετικά µε τις προβλέψεις για την µετανάστευση και τις µακροοικο-
νοµικές συνέπειές της.
(1)Βλέπε Γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα την «Πρόταση Κανονισµού
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου για τη θέσπισηπρογράµµατος χρηµατοδοτικής και τεχνικής βοήθειας προς τρίτεςχώρες στον τοµέα της µετανάστευσης καιτου ασύλου »υιοθετηθείσα
από την Ολοµέλεια της 29ης Οκτωβρίου 2003.
(
2)Βλέπε ενηµερωτική έκθεση µε θέµα «∆ηµογραφική κατάσταση και
προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης »E EC3 2 της 5.2.2004.
(3)Σύµφωνα µε την Ε urostat, στην Ευρώπη των 25ο πληθυσµός σε ηλικία
εργασίας θα µειωθεί από 303 σε 297 εκατοµµύρια άτοµα µέχρι το2020, ενώ το έτος 2030 δεν θα υπερβαίνειτα 280 εκατοµµύρι αάτοµα.
(
4)Στοιχεία που αναφέρει η Επιτροπή στο σηµείο 2.3της ανακοίνωσης.
(5)Ετήσια οικονοµική επιθεώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το
2002
(6)Μεταξύ 1990 και2000, ο πληθυσµός των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά
33 εκατοµµύρια άτοµα. Μεταξύ 1995 και 2000, οι µετανάστεςσυνέβαλαν κατά 40 %στην αύξηση του πληθυσµού.
(
7)Έκθεση της Επιτροπής µε βάση δεδοµένα του ΟΗΕ, της Α meco και
της Ε urostat.3.5. Η γήρανση του πληθυσµού θα έχειεπίσης αρνητι κές
συνέπειες στη βιωσιµότητα των συστηµάτων κοινωνικής προστα-
σίας (8).Η ΕΟΚΕ συµφωνεί µε την άποψη της Επιτροπής: η καλά
διαχειριζόµενη µετανάστευση µπορεί να αποτρέψει τη µείωση τηςαπασχόλησης και να συµβάλει στη βελτίωση της βιωσιµότητας τωνσυστηµάτων συνταξιοδότησης. Τούτο µπορεί να επιτευχθεί στο
πλαίσιο µιας κατάλληλης πολιτικής απασχόλησης και στο πλαίσιο
των στόχων καιµεταρρυθµίσεων της Λι σαβόνας.
3.6. Σε ορισµένες χώρες και σε κάποιους κλάδους απασχόλη-
σης, καθώς και στους κόλπους ορισµένων επαγγελµατικών κατηγο-ριών (µε πολύ υψηλό ή χαµηλό επίπεδο εξειδίκευσης ),γίνεται
εµφανής η έλλειψη εργατικού δυναµικού στις αγορές εργασίας
(µολονότιτα ποσοστά ανεργίας παραµένουν υψηλά σε άλλες
δραστηριότητες ).Αυτός είναιο λόγος που εξηγεί γι ατί ήδη σήµερα
χρησιµοποιούνται µετανάστες εργαζόµενοι µε σκοπό τη µείωση
της έλλειψης εργατικού δυναµικού.
3.7. Στη διάρκεια των επόµενων ετών, όταν οι προαναφερθείσες
τάσεις θα ενισχυθούν, τα κράτη και οι επιχειρήσεις θα κληθούν να
αντιµετωπίσουν την πρόκληση της προσέλκυσης και της πρόσλη-ψης νέων µεταναστών για την εξισορρόπηση των αγορών εργασίας,
λαµβάνοντας υπόψη τα αναγκαία επαγγελµατικά προσόντα. Με
τον τρόπο αυτό, η Ευρώπη θα µπορέσει να αξιοποιήσει το σύνολοτων ευκαιριών απασχόλησης για να προαγάγει περαιτέρω την
οικονοµική ανάπτυξη στο πλαίσιο των στόχων της Λισαβόνας.
3.8. Στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Λισαβόνας καθώς και σε
άλλα Εαρινά Συµβούλια, υιοθετήθηκαν συµβιβαστικές λύσεις για
την δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας, µε αύξηση του ποσοστούαπασχόλησης ανδρών, γυναικών και ηλικιωµένων ατόµων (
9),και
µε την προώθηση, στις αγορές εργασίας και στα συστήµατα
κοινωνικής προστασίας, των αναγκαίων µεταρρυθµίσεων για τηνεπίτευξη των στόχων αυτών. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότιη στρατηγι κή της
Λισαβόνας πρέπει να ενισχυθεί (
10).Για παράδειγµα, σε ορισµένα
κράτη µέλη οιγυναίκες έχουν τη δυνατότητα να συµβάλουνπερισσότερο στην οικονοµική ανάπτυξη, εάν αυξηθεί το ποσοστό
απασχόλησής τους ·επίσης, οι δηµόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις
στη δια βίου µάθηση (
11)θα βελτιώσουν την προσαρµοστικότητα
των εργαζοµένων στις νέες επαγγελµατικές απαιτήσεις. Το άνοιγµατων αγορών εργασίας σε νέους µετανάστες δεν πρέπεινα χρησι µο-
ποιείται από τις κυβερνήσεις ως πρόσχηµα για την αποφυγή
των µεταρρυθµίσεων που επιτάσσονται από τη στρατηγική τηςΛισαβόνας.
(8)Βλέπε τις γνωµοδοτήσεις της ΕΟΚΕ σχετικά µε τις ανακοινώσεις της
Επιτροπής µε θέµα «Υποστήριξη εθνικών στρατηγικών για ασφαλείς
και βιώσιµες συντάξεις, µέσω µιας ολοκληρωµένης προσέγγισης »,
στην ΕΕ C4 8 της 21.2.2002 καιµε θέµα «Πιθανές επιλογές για τη
µεταρρύθµιση των συντάξεων »,στην ΕΕ C 221 της 17.9.2002.
(9)Βλέπε τη γνωµοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ µε θέµα «Οι
ηλικιωµένοι εργαζόµενοι »,στην ΕΕ C1 4 της 16.1.2001.
(10)Βλέπε τη διερευνητική γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά µε τη
στρατηγική της Λισαβόνας και τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικάµε την ανακοίνωση της Επιτροπής µε θέµα «Ενίσχυση της κοινωνικής
διάστασης της στρατηγικής της Λισαβόνας » (COM(2003) 261 —
τελικό ).
(
11)Βλέπε τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά µε τη διά βίου µάθηση,
στην ΕΕ C 311 της 7.11.2001.
30.3.2004 EL C 80/95 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.9. Η ΕΟΚΕ επεσήµανε σε διάφορες γνωµοδοτήσεις την
ανάγκη επίτευξης προόδου στην κοινή νοµοθεσία περί µετα-
νάστευσης ·εποµένως, ζητούµε καιπάλιαπό το Ευρωπαϊκό
Συµβούλιο να αναλάβει νέες δεσµεύσεις όσον αφορά την επεξεργα-σία νοµοθετικών κειµένων, και ιδίως της οδηγίας για τις προϋπο-θέσεις εισόδου και διαµονής των µεταναστών εργαζοµένων, µε
βάση την πρόταση της Επιτροπής και λαµβάνοντας υπόψη τις
γνωµοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (
1).
3.10. Η διεύρυνση της ΕΕ µε την προσχώρηση 10 νέων κρατών
µελών δεν θα µεταβάλει ουσιαστικά τη δηµογραφική πυραµίδα της
Ευρώπης τα επόµενα έτη.
3.11. Η θέση της Επιτροπής ταυτίζεται µε αυτήν της ΕΟΚΕ:
εάν δεν ακολουθηθεί µια περισσότερο ανοικτή προσέγγιση όσοναφορά τη νόµιµη µετανάστευση, µε την ανάλυση των προβλέψεων
για εξέλιξη της απασχόλησης και των αγορών εργασίας, ο όγκος
της παράνοµης µετανάστευσης (λαθροµετανάστευσης )θα αυξηθεί
πέρα από τα σηµερινά επίπεδα, µε όλα τα επακόλουθα οικονοµικά,εργασιακά και κοινωνικά προβλήµατα.
3.12. Με την κατάλληλη διαχείριση της οικονοµικής µετα-
νάστευσης που έχειως σκοπό την απασχόληση, θα επι τύχουµε
καλύτερη προσαρµογή της προσφοράς στις αγορές εργασίας,λαµβάνοντας υπόψη τα επαγγελµατικά προσόντα και τις προσωπι-
κές ικανότητες. Οι δηµόσιες αρχές οφείλουν να διαβουλεύονται
µε τους κοινωνικούς εταίρους, προκειµένου η διαχείριση τηςµετανάστευσης µε σκοπό την απασχόληση να διεξάγεται σύµφωνα
µε τις εργασιακές και κοινωνικές πρακτικές των κρατών µελών και
στο πλαίσιο του συντονισµού των πολιτικών της ΕυρωπαϊκήςΈνωσης για την απασχόληση και τη µετανάστευση.
3.13. Η µετανάστευση είναι µία από τις λύσεις για τη γήρανση
του πληθυσµού που συµµετέχειστην αγορά εργασίας, καιεποµέ-
νως είναιαναγκαίο να αναληφθούν δράσει ς καισε άλλα επίπεδα
για την ενθάρρυνση της γεννητικότητας: οικογενειακά επιδόµατα,καλύτερη συµφιλίωση οικογενειακής και επαγγελµατικής ζωής,
υπηρεσίες παιδικής µέριµνας κ.λπ. Οι δηµογραφικές συνέπειες
αυτών των µέτρων θα είναιεµφανείς µακροπρόθεσµα. Εποµένως,στη διάρκεια των επόµενων δεκαετιών θα απαιτηθεί ουσιαστική
αύξηση της µετανάστευσης προκειµένου να καλυφθούν οι σηµερι-
νές καιοιµελλοντι κές ανάγκες των ευρωπαϊκών αγορών εργασίας.
3.14. Ορισµένοι πολιτικοί υπεύθυνοι θεωρούν ότι η µετα-
νάστευση µε σκοπό την απασχόληση θα έχειπροσωρι νό χαρακτήρα.Βεβαίως, ένα µερίδιο της µετανάστευσης θα έχει προσωρινό ή
εποχικό χαρακτήρα. Όµως από την εµπειρία προηγούµενων
µεταναστευτικών διαδικασιών και από τη δηµογραφική εξέλιξηπροκύπτειότισηµαντι κό ποσοστό των ατόµων που µεταναστεύουν
θα παραµείνουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα στην ΕΕ ή θα
εγκατασταθούν µονίµως σε αυτήν. Για τον λόγο αυτό, είναιαναγκαίο να τεθεί η κοινωνική ένταξη στο επίκεντρο της ευρωπαϊ-
κής µεταναστευτικής πολιτικής. Από την επιτυχία της ένταξης θα
εξαρτηθεί τόσο η οικονοµική αποδοτικότητα όσο και η κοινωνικήσυνοχή της Ευρώπης.
(1)Βλέπε ειδικότερα τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ που δηµοσιεύεται στην
ΕΕC8 0 της 3.4.2002.4.Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Θεσσαλονίκης και των
Βρυξελλών
4.1. Η ανακοίνωση παρουσιάσθηκε στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο
της Θεσσαλονίκης, που πραγµατοποιήθηκε στις 19 και 20 Ιουνίου2003. Στα συµπεράσµατά του περιλαµβάνεται η απόφαση για
«χάραξη µιας πολιτικής µε αντικείµενο την ένταξη των υπηκόων
τρίτων χωρών που διαµένουν νοµίµως στο έδαφος της ΕυρωπαϊκήςΈνωσης ».Για πρώτη φορά µετά το Τάµπερε, στο κεφάλαιο των
συµπερασµάτων ενός Ευρωπαϊκού Συµβουλίου που αφορά τη
µετανάστευση, η πολιτική για την κοινωνική ένταξη προβάλλεταιµε βαρύτητα παρόµοια µε αυτήν που έχουν άλλες πτυχές της
µεταναστευτικής πολιτικής (έλεγχος των συνόρων καιεξωτερι κή
πολιτική ).Παρά το γεγονός ότιτο Ευρωπαϊκό Συµβούλι ο του
Τάµπερε, που διεξήχθη τον Οκτώβριο του 1999, έκανε ήδηαναφορά στην κοινωνική ένταξη ως έναν από τους πυλώνες
της µεταναστευτικής πολιτικής, δεν είχε ωστόσο αναπτύξει το
αντίστοιχο περιεχόµενο, καθώς το Συµβούλιο έκρινε περισσότεροεπείγουσα την ανάληψη δράσης σε άλλες πτυχές, όπως αυτές που
αφορούν τον έλεγχο των συνόρων καιτην καταπολέµηση της
παράνοµης µετανάστευσης.
4.2. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για
τη σηµασία που προσδίδουν η Επιτροπή και το Συµβούλιο
στην κοινωνική ένταξη στο πλαίσιο της κοινής µεταναστευτικήςπολιτικής. Εντούτοις, διαπιστώνει ότι τα συµπεράσµατα του
Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Θεσσαλονίκης απέχουν πολύ από το
ουσιαστικό περιεχόµενο της πρότασης της Επιτροπής.
4.3. Το Συµβούλιο συγκρατεί µια σειρά σηµαντικών πτυχών,
όπως είναι η επεξεργασία ορισµένων παραγόντων για τη χάραξητης πολιτικής της ένταξης, η δέσµευση για προσδιορισµό κοινώνβασικών αρχών, η αναγκαιότητα προώθησης του συντονισµού και
της ανταλλαγής πληροφοριών. Καλεί την Επιτροπή να υποβάλλει
ετήσια έκθεση για τη µετανάστευση και την ένταξη και τάσσεταιυπέρ της συµµετοχής των κοινωνικών οργανώσεων στη διαδικασία
ανάληψης µέτρων προς όφελος της ένταξης.
4.4. ∆εν υπάρχει, ωστόσο, καµία µνεία σε άλλα ζητήµατα πολύ
σηµαντικά από ποιοτικής άποψης, όπως είναι η πρόταση της
Επιτροπής για απόκτηση της «αστικής ιθαγένειας ».Επιπλέον, το
Συµβούλιο δεν προκρίνει πολιτικές οι οποίες θα εφαρµόζονται σεευρωπαϊκή κλίµακα, επειδή θεωρεί ότι η λήψη µέτρων κοινωνικής
ένταξης είναιαρµοδι ότητα των κρατών µελών. Μολονότιτο
Συµβούλιο δεν ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής σχετικά µετην καθιέρωση µεθόδου ανοικτού συντονισµού για την κοινοτική
πολιτική µετανάστευσης, την οποία είχε υποστηρίξει η ΕΟΚΕ (
2),
επισηµαίνει ωστόσο ότι οι πολιτικές των κρατών µελών «θα πρέπει
να αναπτυχθούν εντός συνεκτικού ενωσιακού πλαισίου ».Με βάση
τα παραπάνω, η ΕΟΚΕ επιθυµεί να καθιερώσει το Συµβούλιο, στο
µέλλον, µια γνήσια µέθοδο ανοικτού συντονισµού για τα θέµατατης µετανάστευσης καιτης ένταξης.
4.5. Το Συµβούλιο οφείλει να παράσχει στην Επιτροπή τα
πολιτικά, νοµοθετικά και δηµοσιονοµικά µέσα που είναι αναγκαίαγια την προώθηση της ένταξης. Σε προηγούµενες γνωµοδοτήσεις
της, όπως και επ' ευκαιρία της διάσκεψης του Σεπτεµβρίου 2002,
η ΕΟΚΕ είχε ήδη υπογραµµίσειότιείναιαναγκαία η έγκρι ση ενόςευρωπαϊκού προγράµµατος για την προώθηση της κοινωνικής
ένταξης των µεταναστών καιτων προσφύγων.
(2)Βλέπε τη γνωµοδότηση που δηµοσιεύθηκε στην ΕΕ C 221 της
17.9.2002.
C 80/96 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.6. Το Συµβούλιο επισηµαίνει ότι η επιτυχία των πολιτικών
για την ένταξη εξαρτάται από την αποτελεσµατική σύµπραξη όλων
των ενδεχόµενων συντελεστών. Και, στο ίδιο πνεύµα µε τις
προτάσεις της ΕΟΚΕ, παροτρύνει όλα τα αρµόδια όργανα τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης, τις εθνικές και τοπικές αρχές, τα συνδικάτακαι τις ενώσεις εργοδοτών, τις µη κυβερνητικές οργανώσεις, τις
οργανώσεις µεταναστών και τις οργανώσεις µε πολιτιστικούς,
κοινωνικούς και αθλητικούς σκοπούς να συµµετάσχουν στην κοινήπροσπάθεια τόσο στο επίπεδο της Ένωσης όσο και σε εθνικό
επίπεδο. Είναι βέβαιο ότι η συνεργασία των λοιπών συντελεστών
θα ήταν πιο αποτελεσµατική, εάν το ίδιο το Συµβούλιο αναλάµβανεπερισσότερες δεσµεύσεις σε πολιτικό, νοµοθετικό και δηµοσιονο-
µικό επίπεδο.
4.7. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο των Βρυξελλών υιοθέτησε νέες
συµβιβαστικές λύσεις για τον έλεγχο των συνόρων και την
απώθηση της παράνοµης µετανάστευσης, συµπεριλαµβανοµένηςτης επαναπροώθησης. Ωστόσο, δεν υιοθέτησε καµία πρωτοβουλία
για την βελτίωση της ενσωµάτωσης των µεταναστών.
5.Παρατηρήσεις
5.1.Η έννοια της ένταξης
5.1.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής η ένταξη ορίζεται ως
µία αµφίδροµη διαδικασία βασιζόµενη σε αµοιβαία δικαιώµατα και
αντίστοιχες υποχρεώσεις των νοµίµων κατοίκων υπηκόων τρίτων
χωρών και της κοινωνίας υποδοχής, διαδικασία η οποία προϋποθέ-τει την πλήρη συµµετοχή του µετανάστη. Πρόκειται για µια
προσέγγιση που συµπίπτει µε αυτήν της ΕΟΚΕ (
1),η οποία
επεσήµανε ότιαντι λαµβάνεταιτην ένταξη ως «προοδευτική εξίσωση
των µεταναστών µε τον υπόλοιπο πληθυσµό όσον αφορά τα
δικαιώµατα και τις υποχρεώσεις όπως, επίσης, την πρόσβασή τους
στα αγαθά, τις υπηρεσίες και τους διαύλους συµµετοχής τωνπολιτών υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών και µεταχείρισης ».
5.1.2. Το άρθρο 2του σχεδίου Συνθήκης για την θέσπιση
συντάγµατος της Ευρώπης ορίζειτι ς «Αξίες της Ένωσης »ως εξής:
Ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ελευθερία, δηµοκρατία, ισότητα, κράτοςδικαίου καθώς και σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Οι
αξίες αυτές που εγγράφονται στο Χάρτη των Θεµελιωδών ∆ικαιω-
µάτων πρέπει να αποτελέσουν το θεµέλιο των πολιτικών για τηνενσωµάτωση.
5.1.3. Ο συγκεκριµένος ορισµός της έννοιας της ένταξης
µπορεί να χρησιµεύσει για την κατάργηση άλλων ορισµών που
βασίζονται σε πολιτιστικά στοιχεία και που ενδέχεται να χρησιµο-
ποιηθούν για την εισαγωγή διακρίσεων. Οφείλουµε να απαλλα-γούµε από µία ευρέως διαδεδοµένη αντίληψη περί ένταξης, µεβάση την οποία η τελευταία προσδιορίζεται αποκλειστικά και
µόνον ως µία διαδικασία προσαρµογής στον πολιτισµό της
κοινωνίας υποδοχής. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η πολιτισµική πολυµορφίασυνιστά ένα από τα χαρακτηριστικά της πλουραλιστικής και
δηµοκρατικής Ευρώπης. Οι µετανάστες που προέρχονται από
(1)Βλέπε το σηµείο 1.4. της γνωµοδότησης πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ µε
θέµα «Η µετανάστευση, η ένταξη καιο ρόλος της οργανωµένης
κοινωνίας των πολιτών »,στην ΕΕ C 125 της 27.5.2002.τρίτες χώρες προσθέτουν καινούρια στοιχεία στην πολυµορφία
µας και εµπλουτίζουν κοινωνικά και πολιτιστικά τις κοινωνίες
µας. Ο πολιτισµός των ανθρώπινων κοινωνιών δεν πρέπει να
εκλαµβάνεται ως κάτι το παγιωµένο αλλά ως µια διαδικασίαπου εξελίσσεται διαρκώς, µια διαδικασία που εµπλουτίζεται µεπολλαπλές και πολυποίκιλες συνεισφορές.
5.1.4. Η Επιτροπή εισάγει έναν σφαιρικό ορισµό, ο οποίος,
εκτός από τις οικονοµικές και κοινωνικές πτυχές της ένταξης,
λαµβάνει επίσης υπόψη την πολιτιστική και θρησκευτική πολυµορ-
φία, την ιδιότητα του πολίτη, τη συµµετοχή και τα πολιτικάδικαιώµατα. Η ΕΟΚΕ συµφωνεί µε την παραπάνω προσέγγιση, πουπαρέχει τη δυνατότητα να αποκτήσουν οι πολιτικές για την ένταξη
σφαιρικό χαρακτήρα.
5.2.Τα ίσα δικαιώµατα και υποχρεώσεις είναι τα θεµέλια της
ένταξης
5.2.1. Κάθε πρόσωπο που επιλέγει ένα κράτος µέλος ως τόπο
µόνιµης ή µακράς διάρκειας διαµονής πρέπει να απολαµβάνει ίσα
δικαιώµατα µε τους υπόλοιπους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωµοδότηση µε θέµα «Η απόκτηση της
ιθαγένειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης »(
2),µε την οποία ζητούσε από
τη Συνέλευση «να καθιερώσει ένα νέο κριτήριο χορήγησης της
ιθαγένειας της Ένωσης: να µη συνδέεται η ιθαγένεια µόνο µε την
εθνικότητα ενός κράτους µέλους, αλλά και µε τη µόνιµη διαµονή
στην Ευρωπαϊκή Ένωση »(3)και, προς το σκοπό αυτό, «να χορηγεί-
ται η ιθαγένεια της Ένωσης στους µόνιµους κατοίκους που είναιυπήκοοιτρίτων χωρών, πράγµα που θα δι ευκολύνειτην άσκηση
των πολιτικών δικαιωµάτων και θα βελτιώσει έτσι την ενσωµάτωση,
αφού η ευρωπαϊκή ιθαγένεια και τα δικαιώµατα και οι υποχρεώσειςπου απορρέουν από αυτήν αποτελούν σηµαντικό παράγοντα για
την ενσωµάτωση αυτών των ανθρώπων στις κοινωνίες υποδοχής
τους »(
4).
5.2.2. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή επισηµαίνει ότι, από
τη σκοπιά της ένταξης, οι νοµοθεσίες που παρέχουν στουςµετανάστες τη δυνατότητα απόκτησης της ιθαγένειας του κράτους
µέλους στο οποίο διαµένουν είναι ιδιαίτερα θετικές, και ως εκ
τούτου προτείνεινα είναιη πολι τογράφηση σύντοµη, ασφαλής καινα µην οδηγεί σε διακρίσεις. Η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει τη σύµφωνη
γνώµη της σε διάφορες γνωµοδοτήσεις της, υπογραµµίζοντας ότι
θα ήταν σκόπιµο να επιτευχθεί εναρµόνιση σε ευρωπαϊκό επίπεδοτων νοµοθεσιών περί απόκτησης της ιθαγένειας, στο πλαίσιο
της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας, προκειµένου να
εξαλειφθούν οι διακρίσεις και να διευκολυνθεί η πολιτογράφησησε όλα τα κράτη µέλη υπό παρεµφερείς συνθήκες.
(2)Βλέπε τη γνωµοδότηση που δηµοσιεύθηκε στην ΕΕ C 208 της
3.9.2003.
(3)Βλέπε το σηµείο 6.4. της ίδιας γνωµοδότησης.
(4)Βλέπε το σηµείο 1.7. της ίδιας γνωµοδότησης.
30.3.2004 EL C 80/97 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.2.3. Η Επιτροπή εκφράζει την επιθυµία να µπορούν οι
µετανάστες που διαµένουν για κάποιο χρονικό διάστηµα σε ένα
κράτος µέλος να αποκτούν την «αστική ιθαγένεια »ώστε να
βελτιωθεί η ένταξή τους στην κοινωνία υποδοχής. Από την πλευράτης, η ΕΟΚΕ εκτιµά ότι η πρόταση της Επιτροπής περί αστικήςιθαγένειας έχει τον ίδιο στόχο µε τη δική της πρόταση σχετικά µε
την ιθαγένεια της Ένωσης, δηλαδή να επιτρέπει στους υπηκόους
τρίτων χωρών µε µόνιµη ή µακράς διάρκειας διαµονή στηνΕυρωπαϊκή Ένωση να έχουν τα ίδια δικαιώµατα και τις ίδιες
υποχρεώσεις µε τους υπηκόους των κρατών µελών, δηλαδή τους
ευρωπαίους υπηκόους.
5.2.4. Με την απόκτηση της πλουραλιστικής και συµµετοχικής
ευρωπαϊκής ιθαγένειας που προτείνει η ΕΟΚΕ (
1)(συµπεριλαµβανο-
µένου του δικαιώµατος πολιτικής συµµετοχής: του δικαιώµατος
του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δηµοτικές εκλογές και στιςεκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ),θα ευνοηθούν σε
σηµαντικό βαθµό όλες οι διαδικασίες ένταξης των µεταναστών.
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισηµαίνεται ότι «από την άποψη
της ένταξης, είναι προφανές ότι το δικαίωµα ψήφου για την τοπική
αυτοδιοίκηση πρέπει να απορρέει µάλλον από τη µόνιµη διαµονή,
παρά από την εθνικότητα »(
2).Η ΕΟΚΕ έχειήδη δι ατυπώσειτην
πρόταση να αποκτήσουν οι µόνιµοι ή µακράς διαρκείας κάτοικοι,που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, δικαίωµα ψήφου στις δηµοτικές
καιστι ς ευρωπαϊκές εκλογές (
3)και, ως εκ τούτου, υποστηρίζει
σθεναρά την πρόταση της Επιτροπής.
5.2.5. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης την άποψη ότι, προς τον
σκοπό αυτό, η Συνθήκη πρέπεινα παράσχειτην απαι τούµενη
νοµική βάση. Η ΕΟΚΕ ζητεί από τη ∆ιακυβερνητική ∆ιάσκεψη, η
οποία επεξεργάζεταιτη συνταγµατι κή συνθήκη βάσειτων προτά-σεων της Συνέλευσης, να χορηγεί η νέα Συνθήκη την ιθαγένεια της
Ένωσης στους υπηκόους τρίτων χωρών µόνιµους ή µακράς
διαρκείας κατοίκους, όπως προτείνεται στη γνωµοδότηση πρωτο-βουλίας µε θέµα «Η απόκτηση της ιθαγένειας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης ».
5.2.6. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνειστο Συµβούλι ο να
αναθεωρήσειτην εγκρι θείσα συµφωνία (
4)σχετικά µε το καθεστώς
των κατοίκων µακράς διαρκείας, ενσωµατώνοντας στην οδηγία την
πρόταση της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της
Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής (5),προκειµένου τα άτοµα
που διαθέτουν το εν λόγω καθεστώς να µπορούν επίσης να ασκούν
το δικαίωµα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δηµοτικές και στις
ευρωπαϊκές εκλογές. Σε περίπτωση που η οδηγία δεν συµπεριλάβειαυτή τη διάταξη, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή και το ΕυρωπαϊκόΚοινοβούλιο οφείλουν να συστήσουν στα κράτη µέλη, κατά την
µεταφορά της οδηγίας στις εθνικές νοµοθεσίες, να διευκολύνουν
το δικαίωµα ψήφου των εν λόγω ατόµων στις τοπικές καιευρωπαϊκές εκλογές.
(1)Βλέπε το σηµείο 4 της ίδιας γνωµοδότησης.
(2)Βλέπε το σηµείο 3.3.6. της ανακοίνωσης.
(3)Βλέπε το σηµείο 5.7. της γνωµοδότησης µε θέµα «Η µετανάστευση, η
ένταξη και ο ρόλος της οργανωµένης κοινωνίας των πολιτών »,καθώς
καιτη γνωµοδότηση µε θέµα «Η απόκτηση της ιθαγένειας της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ».
(4)Πολιτική συµφωνία στο Συµβούλιο ∆ικαιοσύνης και Εσωτερικών
Υποθέσεων της 5.6.2003.
(5)Βλέπε τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά µε το καθεστώς κατοίκου
µακράς διαρκείας, στην ΕΕ C3 6 της 8.2.2002.5.3.Καταπολέµηση των διακρίσεων
5.3.1. Η κοινωνική ένταξη των µεταναστών, νοούµενη ως µία
διαδικασία εξίσωσής τους όσον αφορά τα δικαιώµατα και τιςυποχρεώσεις, συνδέεται πολύ στενά µε την καταπολέµηση των
διακρίσεων, καθώς οι διακρίσεις δεν είναι άλλο από µια µορφή
κατάργησης και υπονόµευσης των δικαιωµάτων των θιγόµενωνπροσώπων.
5.3.2. Η ανακοίνωση υπογραµµίζειτη σηµασία των προσπα-
θειών για µεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας υποδοχήςστο θέµα της απαγόρευσης των διακρίσεων, για συµµετοχή των
επιχειρήσεων και των κοινωνικών εταίρων σε πρακτικές κατά
των διακρίσεων, για ανάληψη δεσµεύσεων από τις τοπικές καιπεριφερειακές αρχές, για ανταλλαγή εµπειριών και βέλτιστων
πρακτικών κ.λπ. Η ΕΟΚΕ ζητεί από τα κράτη µέλη, καθώς και από
το σύνολο των δηµοσίων οργανισµών και των οργανώσεωνκοινωνικού χαρακτήρα, να εφαρµόσουν καλύτερες πολιτικές
προκειµένου να καταστεί αποτελεσµατικότερος ο αγώνας κατά των
διακρίσεων. Οι διακρίσεις στον τοµέα της εργασίας αντιτίθενταιστην ενσωµάτωση και, κατά συνέπεια, στο πλαίσιο των εργασιών
για την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι οι
επιχειρήσεις θα υιοθετήσουν καλές πρακτικές και θα αποφύγουνστάσεις που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των µεταναστών, τωνπροσφύγων και των µελών εθνοτικών ή πολιτιστικών µειονοτήτων.
5.3.3. Η ανακοίνωση καλεί τα κράτη µέλη να διασφαλίσουν τη
µεταφορά των δύο οδηγιών για την απαγόρευση των διακρίσεων
εντός ορισµένης προθεσµίας (
6).Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο
γεγονός ότι, µολονότι η προθεσµία για τη µεταφορά των εν λόγωοδηγιών έχει εκπνεύσει, διάφορα κράτη µέλη δεν ανταποκρίθηκαν
ακόµη στις υποχρεώσεις τους. Το Συµβούλιο και η Επιτροπή
οφείλουν να προειδοποιήσουν τα ενδιαφερόµενα κράτη ότι είναιαπαραίτητο να επισπεύσουν τις διαδικασίες µεταφοράς των
οδηγιών. Η ΕΟΚΕ ζητεί από τα κράτη µέλη να εξαλείψουν τις
διακρίσεις που υφίστανται σε ορισµένες νοµοθεσίες όσον αφοράτη συµµετοχή των πολιτών από τρίτες χώρες στις εκλογές των
συνδικαλιστικών και εργατικών οργανώσεων.
5.4.Το Ευρωπαϊκό παρατηρητήριο των φαινοµένων ρατσισµού
και ξενοφοβίας (
7)
5.4.1. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο δηµοσίευσε τον Νοέµ-
βριο του 2002 µία εξαίρετη έκθεση (8)σχετικά µε την κατάσταση
των µεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία αναδεικνύεται
η σοβαρότητα των διακρίσεων εις βάρος πολλών µεταναστών όσοναφορά την απασχόληση καιτι ς συνθήκες εργασίας. Πολλές από
τις διακρίσεις εξακολουθούν να υφίστανται µε το πέρασµα του
χρόνου καιπλήττουν τους απογόνους δεύτερης ή τρίτης γενεάςτων µεταναστών, δηλαδή ανθρώπους που διαθέτουν την ιθαγένειατης ΕΕ.
(6)Οδηγίες 2000/43/ΕΚ και2000/78/ΕΚ.
(7)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα την «Πρόταση κανονισµού
του Συµβουλίου σχετικά µε το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο τωνΦαινοµένων Ρατσισµού και Ξενοφοβίας (αναδιατυπωµένη έκδοση )»
που αναµένεται να υιοθετηθεί στη σύνοδο ολοµέλειας της10/11.12.2003.
(
8)«Πολυµορφία καιι σότητα στην Ευρώπη »— Ετήσια έκθεση 2001.
C 80/98 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.4.2. Στην έκθεση που καταρτίζειτο Ευρωπαϊκό Παρατηρητή-
ριο για το έτος 2003 θα εξετάζεται η κατάσταση των µεταναστών
όσον αφορά την απασχόληση, τη στέγαση, την εκπαίδευση καιτη
ρατσιστική βία.
5.4.3. Στο µέλλον πρέπεινα βελτι ωθεί η υπάρχουσα συνεργα-
σία µεταξύ του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου της Βιέννης και της
ΕΟΚΕ, µέσω της διοργάνωσης συναντήσεων, ακροάσεων καιδιασκέψεων, καθώς και µε την από κοινού εκπόνηση εργασιών στοπλαίσιο των αντίστοιχων αρµοδιοτήτων µας.
5.5.Ένταξη στην αγορά εργασίας
5.5.1. Η πρόσβαση στην αγορά εργασίας υπό συνθήκες ίσης
µεταχείρισης έχει θεµελιώδη σηµασία για την επίτευξη της κοινω-νικής ένταξης των µεταναστών και των προσφύγων, όχι µόνο για
λόγους οικονοµικής ανεξαρτησίας αλλά και για τη βελτίωση της
αξιοπρέπειας των ατόµων και της κοινωνικής συµµετοχής. Είναιαπαραίτητο να εξαλειφθούν τα διαρθρωτικά και θεσµικά εµπόδια
στην ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.
5.5.2. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το µέσο ποσοστό ανεργίας των
µεταναστών είναιυψηλότερο από εκείνο των πολι τών της (
1).Η
ανεργία πλήττεισοβαρά τη δεύτερη καιτρίτη γενι ά µεταναστών.
Ακόµη, οι µετανάστες αντιµετωπίζουν πρόσθετα συγκεκριµέναπροβλήµατα σε σύγκριση µε τον γενικότερο πληθυσµό. Μεταξύαυτών προέχει η έλλειψη αναγνώρισης των ακαδηµαϊκών τίτλων
καιεπαγγελµατι κών προσόντων καθώς καιοιπροθεσµίες αναµονής
για την χορήγησης άδειας εργασίας.
5.5.3. Ο στόχος της καταπολέµησης των διακρίσεων είναι
συµπληρωµατικός προς τη στρατηγική της Λισαβόνας: αποβλέπειστη µέγιστη αξιοποίηση της συνεισφοράς των µεταναστών. Προς
το σκοπό αυτό, πρέπεινα υπάρχειη δυνατότητα αξι οποίησης της
αποκτηθείσας πείρας καιτων επαγγελµατι κών προσόντων. ΤοCEDEFOP µπορεί να συµβάλειστην καταπολέµηση των δι ακρίσεων
µέσω της αναγνώρισης των επαγγελµατικών προσόντων των
µεταναστών.
5.5.4. Τα κατάλληλα προσόντα αποτελούν προϋπόθεση για την
ενσωµάτωση στην αγορά εργασίας. Προκειµένου να διασφαλισθεί ηπρόσβαση των µεταναστών στην αγορά εργασίας καινα µει ωθεί τοποσοστό ανεργίας, οιαρµόδι ες αρχές της χώρας υποδοχής
οφείλουν να τους προσφέρουν κατάλληλη επαγγελµατική κατάρ-
τιση. Οι δηµόσιες υπηρεσίες απασχόλησης µπορούν να αξιολογούντις υφιστάµενες επαγγελµατικές δυνατότητες και την κατάρτιση
που χρειάζονται οι ενδιαφερόµενοι.
(1)Σύµφωνα µε την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συµβούλιο, στο
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονοµική και ΚοινωνικήΕπιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: Ενδιάµεση: επανεξέτασητης ατζέντας κοινωνικής πολιτικής COM(2003) 312 τελικό »,το
ποσοστό ανέρχεταιστο 16 %για τους µετανάστες και 7 %για τους
πολίτες της ΕΕ.5.6.Το Ίδρυµα του ∆ουβλίνου
5.6.1. Στην έκθεσή του για τις εργασιακές σχέσεις στην Ευρώπη
το 2002 (2),το ίδρυµα συµπεριέλαβε ένα σηµαντικό κεφάλαιο για
τους µετανάστες, το οποίο συνιστά αναγκαίο σηµείο αναφοράς για
την κατανόηση των ειδικών προβληµάτων που αντιµετωπίζουν οιµετανάστες όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας τους. Στην έκθεση
επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι µεταξύ των µεταναστών παρατη-
ρούνται υψηλότερα ποσοστά εργασιακής αβεβαιότητας, χαµηλό-τεροι µισθοί, µεγαλύτεροι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια
στην εργασία, καιχαµηλότερα επίπεδα προστασίας µέσω συλλο-
γικών διαπραγµατεύσεων.
5.6.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την επιθυµία στην ατζέντα κοινωνικού
διαλόγου που διεξάγουν οι κοινωνικοί εταίροι σε διάφορα επίπεδα
(ευρωπαϊκό, τοµεακό καιεθνι κό ),να συµπεριληφθεί η ίση µεταχεί-
ριση και η βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης των µεταναστώνστην Ευρώπη.
5.6.3. Η ΕΟΚΕ καιτο Ίδρυµα του ∆ουβλίνου πρέπεινα
ενισχύσουν τη συνεργασία τους, στο πλαίσιο των αντίστοιχων
αρµοδιοτήτων τους, επί θεµάτων που αφορούν τη µετανάστευσηµε σκοπό την απασχόληση.
5.7.Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση (ΕΣΑ )
5.7.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός
ότιη Επι τροπή, στην ανακοίνωσή της (
3)σχετικά µε την ευρωπαϊκή
στρατηγική για την απασχόληση, υπογραµµίζει ότι η µετανάστευση
πρέπει να ληφθεί περισσότερο υπόψη στο µέλλον στο πλαίσιο τηςεν λόγω στρατηγικής. Έτσι, στις κατευθυντήριες γραµµές για τις
πολιτικές απασχόλησης (
4),εξετάζονταιοιδηµογραφι κές µεταβο-
λές, η µετανάστευση και οι καταστάσεις διακρίσεων εις βάρος τωνµειονοτήτων.
5.7.2. Σε προηγούµενες γνωµοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ επεξεργά-
σθηκε διάφορες προτάσεις τις οποίες η Επιτροπή έκρινε ότι πρέπει
να λάβει υπόψη για το µέλλον της ευρωπαϊκής στρατηγικής γιατην απασχόληση, όπως:
— πρόσβαση των µεταναστών στις υπηρεσίες κατάρτισης και
απασχόλησης ·
— µείωση της ψαλίδας ανεργίας µεταξύ υπηκόων τρίτων χωρών
καιυπηκόων της Ένωσης έως το 2010 ·
— µείωση του ποσοστού ανεργίας των µεταναστών ·
— περιορισµός της ανεπίσηµης οικονοµίας και της αδήλωτης
εργασίας ·
— εκτίµηση των αναγκών της αγοράς εργασίας της ΕΕ καιτου
ρόλου της µετανάστευσης στην πλήρωση των ελλείψεων
εργατικού δυναµικού ·
(2) Industrial Relations Developments in Europe 2002. Ευρωπαϊκή
Επιτροπή και Ευρωπαϊκό Ίδρυµα για τη Βελτίωση των Συνθηκών∆ιαβιώσεως και Εργασίας.
(
3) COM(2003) 6 τελικό —«Το µέλλον της ευρωπαϊκής στρατηγικής
για την απασχόληση ».
(4) COM(2003) 176 τελικό.
30.3.2004 EL C 80/99 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
— περαιτέρω ανάπτυξη του δικτύου Ε URES, για τη διευκόλυνση
της εισδοχής µεταναστών στην ΕΕ για σκοπούς απασχόλησης
και για προώθηση της εργασιακής κινητικότητας ανάµεσα
στα κράτη ·
— ανταλλαγή εµπειριών και ορθών πρακτικών στο πλαίσιο του
προγράµµατος προώθησης των κινήτρων για την
απασχόληση ·
— εξάλειψη των διακρίσεων στην εργασία.
5.7.3. Στις κατευθυντήριες γραµµές (1)για τις πολιτικές απα-
σχόλησης, το Συµβούλιο στην τρίτη του προτεραιότητα που
αφορά την προσαρµοστικότητα και κινητικότητα θεωρεί ότι πρέπει
«να ληφθούν υπόψη οιπτυχές που αφορούν την αγορά εργασίας
καιτη µετανάστευση ».Στην πέµπτη προτεραιότητα, όταν γίνεται
αναφορά στην αύξηση του εργατικού δυναµικού, επισηµαίνεται
ότιτα κράτη µέλη οφείλουν «να αξιοποιήσουν πλήρως το πρόσθετο
εργατικό δυναµικό που προέρχεται από τη µετανάστευση ».Στην
έβδοµη ζητείταιαπό τα κράτη µέλη να «να ενισχύσουν την
ενσωµάτωση των µεταναστών και των εθνοτικών µειονοτήτων στην
αγορά εργασίας και να καταπολεµήσουν τις διακρίσεις που τουςπλήττουν »,ώστε έως το 2010 να σηµειωθεί «σηµαντική µείωση
των διαφορών στα ποσοστά ανεργίας µεταξύ των εχόντων την
ιθαγένεια της ΕΕ και των µη εχόντων την ιθαγένεια της ΕΕ,σύµφωνα µε τους εθνικούς στόχους ».Στην ένατη προτεραιότητα
καλούνταιτα κράτη µέλη να µετατρέψουν την µη δηλωµένη
απασχόληση σε νόµιµη απασχόληση.
5.7.4. Η γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ (
2)επισηµαίνει την «απουσία
συγκεκριµένης και ξεχωριστής προτεραιότητας για τη µετα-
νάστευση, καθώς καιτην αναφορά σε πλευρές της µετανάστευσης,στα πλαίσια άλλων προτεραιοτήτων ».
5.7.5. Λαµβάνοντας υπόψη ότιη απασχόληση αποτελεί έναν
από τους παράγοντες της ουσιαστικής ενσωµάτωσης, η Ευρωπαϊκή
Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή πρότεινε (
3)την ανάληψη νέας
δέσµευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τους κοινωνικούς εταίρους,προκειµένου να ενισχυθεί η πρόσβαση των µεταναστών στις αγορές
εργασίας υπό ισότιµους όρους και να εξαλειφθούν οι διακρίσεις
στους χώρους εργασίας. Η ΕΟΚΕ συµµερίζεταιτην άποψη τηςΕπιτροπής (
4)ότι οι κοινωνικοί εταίροι οφείλουν να διαδραµατί-
σουν σηµαντικό ρόλο στο ζήτηµα αυτό.
5.8.Η κοινωνική ένταξη
5.8.1. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Κοπεγχάγης υποστήριξε
τους στόχους που καθορίσθηκαν στη Νίκαια για την καταπολέµηση
της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισµού. Η ΕΟΚΕ υπογραµ-
µίζειότιστους στόχους αυτούς πρέπεινα περι ληφθεί η απο-µάκρυνση του κινδύνου που διατρέχουν ορισµένοι άνθρωποι ναβρεθούν σε κατάσταση φτώχειας λόγω της µετανάστευσης.
5.8.2. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζειότιτα κράτη µέλη πρέπεινα
περιλαµβάνουν στα εθνικά σχέδια δράσης για την κοινωνική ένταξη
τα µέτρα που στοχεύουν στην κοινωνική ένταξη των µεταναστών.
(1) COM(2003) 176 τελικό.
(2)Βλέπε γνωµοδότηση για την «Πρόταση απόφασης του Συµβουλίου
σχετικά µε τις κατευθυντήριες γραµµές για τις πολιτικές των κρατώνµελών για την απασχόληση »ΕΕC 208 της 3.9.2003.
(
3)∆ιάσκεψη της ΕΟΚΕ µε θέµα «Μετανάστευση: ο ρόλος της οργανωµέ-
νης κοινωνίας των πολιτών »,που πραγµατοποιήθηκε στις 9 και
10 Σεπτεµβρίου 2002.
(4) COM(2003) 336 τελικό, σηµείο 3.3.1.5.8.3. Έχει ιδιαίτερη σηµασία να πραγµατοποιήσουν τα κράτη
µέλη συγκεκριµένες µελέτες και αναλύσεις µε αντικείµενο τα
εισοδήµατα, την ποιότητα της στέγασης και τις συνθήκες διαβίω-
σης των µεταναστών και των µελών εθνοτικών µειονοτήτων,προκειµένου να δοθεί στις αρχές η δυνατότητα εκτίµησης τωνκινδύνων κοινωνικού αποκλεισµού που διατρέχουν οι εν λόγω
οµάδες.
5.9.Η οικονοµική και κοινωνική συνοχή
5.9.1. Το µέλλον της οικονοµικής και κοινωνικής συνοχής θα
αποτελέσειτους προσεχείς µήνες αντι κείµενο συζήτησης βάσειτης
τρίτης έκθεσης που πρόκειται να παρουσιάσει η Επιτροπή. Οι
εµπειρίες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο και από πρωτοβου-λίες όπως η Ε QUAL συνιστούν µια καλή αφετηρία για την
προώθηση των νέων πολιτικών.
5.9.2. ∆εδοµένου ότιο αρι θµός των µεταναστών που προσέρ-
χονταιστην Ευρώπη θα αυξηθεί τα επόµενα έτη, πρέπεινα ληφθούν
υπόψη οι ανάγκες για κοινωνική ένταξη, καταπολέµηση τωνδιακρίσεων, επαγγελµατική κατάρτιση, αναζωογόνηση των υποβα-
θµισµένων αστικών περιοχών κ.λπ. που θα καταστούν απαραίτητες
στο µέλλον, προκειµένου τα συγκεκριµένα θέµατα που απορρέουναπό τη µετανάστευση να περιληφθούν στο µελλοντικό σύστηµα
των πολιτικών συνοχής.
5.10.Η πρώτη υποδοχή
5.10.1. Η κοινωνική ένταξη των µεταναστών ξεκινά µε την
υποδοχή που τους επιφυλάσσεται. Οι πολιτικές των τοπικών και
περιφερειακών αρχών είναι ιδιαίτερα σηµαντικές, αλλά ενόψει της
µελλοντικής αύξησης της µετανάστευσης πρέπει να συνυπάρχουνµε κατάλληλα προγράµµατα των εθνικών αρχών. Οι οργανώσειςτης κοινωνίας των πολιτών και οι οργανώσεις των µεταναστών
πρέπεινα συµµετέχουν σε όλα τα προγράµµατα υποδοχής.
5.10.2. Η εφαρµογή των προγραµµάτων πρώτης υποδοχής
απαιτεί την ύπαρξη συγκεκριµένων µέσων και πόρων, που πρέπει
να προσδιορίζονται µε σαφήνεια ώστε η διαδικασία να εξελιχθείσωστά: γραφεία για τη φροντίδα των άρτι αφιχθέντων µεταναστών
καιπροσφύγων ·εγκατάσταση συστηµάτων πληροφόρησης ·κατάλ-
ληλα προγράµµατα και προσωπικό για την εξατοµικευµένηφροντίδα καιπαρακολούθηση ·µαθήµατα γλώσσας καιγνωρι µίας
µε τον κοινωνικό και εργασιακό περίγυρο που θα επαρκούν για τις
ανάγκες όλων των άρτι αφιχθέντων κλπ. Είναι πολύ σηµαντική καιη συνεργασία των ΜΚΟ µε τις δηµόσιες αρχές στην διαχείριση τωνεν λόγω προγραµµάτων.
5.10.3. Στην ανακοίνωση δεν γίνεταιεκτεταµένη αναφορά στο
θέµα της πρώτης υποδοχής και, συν τοις άλλοις, η θέση πουπροβάλλεται ενδέχεται να δηµιουργήσει σύγχυση καθώς επισηµαί-
νεταιότιτα µέτρα ένταξης πρέπεινα εφαρµόζονταιστους
υπηκόους τρίτων χωρών «αµέσως µόλις η διαµονή τους καταστεί
σε κάποιο βαθµό µόνιµη ή σταθερή »(
5).Περιοριστική ερµηνεία
της θέσης αυτής θα µπορούσε να οδηγήσειστο συµπέρασµα ότι
τα µέτρα που αποβλέπουν στην ένταξη απευθύνονται αποκλειστικάστους κατοίκους που έχουν νόµιµη και σε κάποιο βαθµό σταθερήδιαµονή, και µάλιστα σε όσους διαµένουν µονίµως. Η ΕΟΚΕ εκτιµά
ότι είναι αναγκαία η χάραξη πολιτικών για την πρώτη υποδοχή
όλων των άρτι αφιχθέντων, ως πρώτο σκέλος των πολιτικών γιατην ένταξη.
(5)Βλέπε το σηµείο 3.1. της ανακοίνωσης.
C 80/100 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.11.Η διδασκαλία της γλώσσας
5.11.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισηµαίνεται ότι η
γνώση της γλώσσας αποτελεί ιδιαίτερα σηµαντικό εργαλείο για
την ένταξη. Έχει σηµασία για την επαγγελµατική ένταξη, αλλάεπίσης για τις συναναστροφές του µετανάστη µε την κοινωνίαυποδοχής σε όλους τους τοµείς της κοινωνικής ζωής ·η συνύπαρξη
βελτιώνεται αισθητά όταν καταργούνται οι γλωσσικοί φραγµοί.
5.11.2. Η διδασκαλία της γλώσσας πρέπει να είναι ενεργητική
και όχι επιβαρυντική. Ορισµένοι διατείνονται ότι πρωτεύον ζήτηµα
είναι η θέσπιση νοµοθετικών µέτρων που θα υποχρεώνουν τον
µετανάστη να παρακολουθεί µαθήµατα γλώσσας ως αναγκαίαπροϋπόθεση για τη νόµιµη διαµονή του. Από την πλευρά της, η
ΕΟΚΕ θεωρεί ότιαυτό που έχειπροτεραι ότητα είναινα προσφέρουν
οι δηµόσιες αρχές, σε συνεργασία µε τις κοινωνικές οργανώσεις,προγράµµατα διδασκαλίας της γλώσσας, τα οποία θα είναιπροσαρµοσµένα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των µεταναστών και
δωρεάν, διαθέτοντας προς το σκοπό αυτό τους κατάλληλους
ανθρώπινους και υλικούς πόρους.
5.11.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την επιθυµία να διαθέτουν οι εθνικές,
περιφερειακές και τοπικές αρχές επαρκή προγράµµατα διδασκαλίας
της γλώσσας. Οι οργανώσεις κοινωνικού χαρακτήρα και οιοργανώσεις των µεταναστών µπορούν να συνεργάζονται µε τις
αρχές για τη διοργάνωση των προγραµµάτων κατάρτισης. Έχει
µεγάλη σηµασία να παρέχεταιη ευκαι ρία σε όλους, άνδρες,γυναίκες και παιδιά, να παρακολουθούν τα µαθήµατα σε χώρους
που βρίσκονται κοντά στον τόπο κατοικίας τους και σε ωράρια
και συνθήκες ευέλικτα και συµβατά µε την εργασιακή τουςδραστηριότητα.
5.11.4. Τα προγράµµατα διδασκαλίας της γλώσσας πρέπει να
συµπληρώνονται µε προγράµµατα κατάρτισης σχετικά µε την
κοινωνία υποδοχής, τα έθιµα και τους νόµους της κ.λπ. Τα κράτηµέλη µπορούν να θέτουν ως προϋπόθεση για την έναρξη των
διαδικασιών πολιτογράφησης τις προόδους που επιτυγχάνονται
στην εκµάθηση της γλώσσας, µόνον εφόσον οιαρχές θα έχουνθέσει στη διάθεση των ενδιαφερόµενων τα αναγκαία µέσα για την
εκµάθησή της. Ορισµένα κράτη µέλη αφαιρούν τις άδειες εργασίας
καιπαραµονής ή δεν τι ς ανανεώνουν λόγω της µη γνώσης τηςγλώσσας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το τόσο ριζοσπαστικό αυτό µέσοείναιδυσανάλογο καιαντίθετο στι ς αξίες της Ένωσης που
περιλαµβάνονται στο σχέδιο Συντάγµατος και αναπτύσσονται στο
Χάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων.
5.12.Εκπαίδευση
5.12.1. Όσον αφορά τα παιδιά των µεταναστών, η ΕΟΚΕ
φρονεί ότι η πρόσβαση των παιδιών των µεταναστών στην
εκπαίδευση αποτελεί θεµελιώδες δικαίωµα και έχει τεράστια
σηµασία για την κοινωνική τους ένταξη ·εντούτοις, ορισµένα κράτη
µέλη δεν διασφαλίζουν σήµερα, ανεξάρτητα από την νοµικήκατάστασή τους, την ίδια πρόσβαση στην εκπαίδευση όλων των
ανηλίκων µεταναστών, υπό ισότιµες συνθήκες µεταχείρισης και
ποιότητας µε εκείνες που ισχύουν για τα παιδιά των υπηκόων τωνκρατών τους.5.12.2. Η αδιαφορία των αρχών οδήγησε, σε πολλές
περιπτώσεις, στη συγκέντρωση ανηλίκων µεταναστών ή µελών
εθνοτικών µειονοτήτων σε σχολικά συγκροτήµατα χαµηλής ποιότη-
τας. Βασικός στόχος των πολιτικών για την κοινωνική ένταξηπρέπει να είναι η αποφυγή της δηµιουργίας σχολικών γκέτο και,προς το σκοπό αυτό, οιαρχές οφείλουν να προσαρµόσουν τα
εκπαιδευτικά συστήµατα και να διαθέσουν περισσότερους πόρους
και για µέτρα θετικής δράσης.
5.12.3. Ορισµένα σχολικά συγγράµµατα περιέχουν ξενοφοβικά
στοιχεία και αρνητικές αναφορές σε εθνότητες, πολιτισµούς
και θρησκείες διαφορετικές από εκείνες της πλειονότητας τουπληθυσµού. Παρόµοιες καταστάσεις στοιχειοθετούν σοβαρή παρα-
βίαση των δικαιωµάτων µεγάλου αριθµού ανθρώπων και αντιτί-
θενται στη διαδικασία της ένταξης. Σε ορισµένα κράτη µέλη, σταµέτρα για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης πρέπει να
περιληφθεί και η αναθεώρηση των εν λόγω συγγραµµάτων και
η αντικατάστασή τους µε άλλα, περισσότερο πλουραλιστικούχαρακτήρα. Απαιτείται µια διαπολιτισµική προσέγγιση του εκπαι-δευτικού συστήµατος, σε συµφωνία µε τον αµφίδροµο χαρακτήρα
της ένταξης.
5.12.4. Σε πολλές περιπτώσεις, οι µετανάστες δεν έχουν
πρόσβαση στα συστήµατα συνεχούς κατάρτισης, πράγµα που
δυσχεραίνει την επαγγελµατική εξέλιξή τους στην εργασία. Επίσης
οι αρχές πρέπει να διαθέσουν περισσότερους πόρους για τηνπροώθηση της κατάρτισης των ενηλίκων µεταναστών, ειδικότερα δε
των γυναικών. Πολλές εµπειρίες φανερώνουν ότι σε συγκεκριµένες
περιπτώσεις οι γυναίκες παραµένουν σε ακραίες καταστάσειςκοινωνικής αποµόνωσης.
5.12.5. Η κατάρτιση αποτελεί τη βάση των ίσων ευκαιριών για
τα άτοµα, συνεπώς, είναιαπαραίτητο να εξαλείφουν τα κράτη
µέλη, µέσω των εκπαιδευτικών πολιτικών τους, τις ανισότητες στηνεκπαίδευση που πλήττουν ορισµένους µετανάστες και µέλη των
εθνοτικών µειονοτήτων.
5.13.Προβλήµατα διαβίωσης στις πόλεις και στέγασης
5.13.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής επισηµαίνεται ότι τα
µεγαλύτερα προβλήµατα ένταξης εµφανίζονται σε εθνικά µικτές
και υποβαθµισµένες αστικές και βιοµηχανικές περιοχές, όπουπαρατηρούνται φαινόµενα ρατσισµού και ξενοφοβίας. Η ΕΟΚΕεκτιµά ότι είναι αναγκαία η κατάρτιση προγραµµάτων πολεοδοµι-
κού σχεδιασµού που θα εξαλείψουν τα υποβαθµισµένα και
κακής ποιότητας αστικά γκέτο. Μεταξύ των προτεραιοτήτων τουπρογράµµατος Urban II (2002-2006) πρέπεινα περι ληφθούν οι
συγκεκριµένες δράσεις, µε ανάλογη αύξηση των διαθέσιµων πόρων.
5.13.2. Σε πολλές περιπτώσεις, οι µετανάστες και οι πρόσφυγες
είναι υποχρεωµένοι να ζουν σε κατοικίες υποβαθµισµένης ποιότη-
τας καιυπό συνθήκες µεγάλου συνωστι σµού. Προς αποφυγή τωνκαταστάσεων αυτών, απαιτούνται κατάλληλες οικιστικές πολιτικές.
Λόγω της αύξησης του κόστους της στέγης καιτης αύξησης της
µετανάστευσης, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι τοπικοί, περιφερειακοί καιεθνικοί φορείς οφείλουν να αυξήσουν τον αριθµό κοινωνικώνκατοικιών και να βελτιώσουν την ποιότητά τους.
30.3.2004 EL C 80/101 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.14.Υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες
5.14.1. Είναι αναγκαίο να προωθηθούν περαιτέρω οι πολιτικές
που προσβλέπουν στη διευκόλυνση της πρόσβασης των µετα-
ναστών στις υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες. Τα κράτη µέλη
οφείλουν να εξασφαλίζουν για τα άτοµα αυτά ποιοτικές κοινωνικέςκαι υγειονοµικές υπηρεσίες, προσαρµοσµένες στις πολιτιστικές,
κοινωνικές και γλωσσικές ιδιαιτερότητες των µεταναστών και των
προσφύγων.
5.14.2. Η ΕΟΚΕ επισηµαίνει πόσο σηµαντικό είναι να τηρούν
ανοιχτή διαπολιτιστική στάση οι υγειονοµικές και κοινωνικές
υπηρεσίες. Απαιτούνται αλλαγές στις δοµές των υπηρεσιών αυτώνόπως για παράδειγµα η προσαρµογή τους στα νέα πολιτισµικάδεδοµένα, η πρόσθετη κατάρτιση των εργαζοµένων κτλ. Με
τον τρόπο αυτό, θα µειωθούν οι ιδιαίτερες δυσκολίες που
αντιµετωπίζουν οι µετανάστες και οι πρόσφυγες για την πρόσβασηστις υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες.
5.15.Το πρόβληµα των παράνοµων µεταναστών
5.15.1. Σε προηγούµενες γνωµοδοτήσεις της (
1),η ΕΟΚΕ
υπογράµµισε ότι «ένας µετανάστης χωρίς έγγραφα δεν είναι
κακοποιός ».Αν καιτα άτοµα αυτά βρίσκονταισε µι α εκκρεµούσα
διοικητική κατάσταση, τα θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα τους
προστατεύονται από τις συµβάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικούδικαίου και από το Χάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων. Κακοποιοί
είναι τα πρόσωπα οι τα δίκτυα που διακινούν και εκµεταλλεύονται
τους λαθροµετανάστες. Σε συνεργασία µε τις χώρες προέλευσηςκαιδι έλευσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση (
2)οφείλεινα ενι σχύσειτην
καταπολέµηση της εγκληµατικής διακίνησης που θέτει σε κίνδυνο
την ζωή των ατόµων.
5.15.2. Ένας µετανάστης «χωρίς έγγραφα »δεν είναιένα άτοµο
χωρίς δικαιώµατα. Όπως επισηµαίνει η Επιτροπή, είναι απαραίτητο
να εξετασθεί αυτή η οµάδα ανθρώπων τόσο από την άποψη τηςεπίδρασης που ασκούν στην αγορά εργασίας όσο καισε σχέση µε
τον στόχο της ένταξης. Όπως υπογράµµισε η ΕΟΚΕ σε διάφορες
γνωµοδοτήσεις της, η αδήλωτη εργασία και η παράνοµη µετα-νάστευση αλληλοτροφοδοτούνταικαι , ως εκ τούτου, είναι
αναγκαίο να αναλάβουν οι αρχές αποφασιστική δράση προκειµένου
να γίνουν γνωστές οι οικονοµικές και επαγγελµατικές δραστηριό-τητες των λαθροµεταναστών. Μόνον όταν οιάνθρωποιαυτοίξεφύγουν από την παρανοµία και η κατάστασή τους νοµιµοποιηθεί
θα επιτευχθεί αποτελεσµατική εφαρµογή των πολιτικών για την
ένταξη.
5.15.3. Το Συµβούλιο απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής
της 20ής Οκτωβρίου (
3)υιοθέτησε ψήφισµα για την «Αδήλωτη
εργασία »και αναπτύσσει έτσι τις κατευθυντήριες γραµµές για την
(1)Βλέπε τη γνωµοδότηση µε θέµα την «Πράσινη Βίβλο σχετικά µε
κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόµως διαµενόντων »,στην ΕΕ
C6 1 της 14.3.2003 καιτη γνωµοδότηση σχετι κά µε την ανακοίνωση
της Επιτροπής για το ίδιο θέµα, στην ΕΕ C8 5 της 8.4.2003.
(2)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά µε την «Πρόταση Κανονισµού
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου για τη θέσπισηπρογράµµατος χρηµατοδοτικής και τεχνικής βοήθειας προς τρίτεςχώρες στον τοµέα της µετανάστευσης καιτου ασύλου »που υιοθε-
τήθηκε από τη σύνοδο ολοµέλειας της 29.10.2003.
(
3)Βλέπε Ψήφισµα στα συµπεράσµατα του Συµβουλίου.απασχόληση καιτην ανακοίνωση γι α τη µετανάστευση. Ακόµη,
καλεί τα κράτη µέλη να καταπολεµήσουν την αδήλωτη εργασία σε
συνεργασία µε τους κοινωνικούς εταίρους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την
ικανοποίησή της για το εν λόγω ψήφισµα.
6.Αύξηση της χρηµατοδοτικής συνεισφοράς της ΕΕ για
την ένταξη
6.1. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή αναφέρεται στο ζήτηµα
της χρηµατοδότησης επικαλούµενη τα προϋπάρχοντα προγράµ-µατα που έχουν σχέση µε την ένταξη (το πρόγραµµα κοινοτικής
δράσης για την καταπολέµηση του κοινωνικού αποκλεισµού 2002 -
2006, τα προγράµµατα που περιλαµβάνονται στην πρωτοβουλία
ΕQUAL, τα προγράµµατα που χρηµατοδοτούνταιαπό το Ευρω-
παϊκό Κοινωνικό Ταµείο, από το Ευρωπαϊκό Ταµείο για τους
Πρόσφυγες κ.λπ. ),επισηµαίνοντας ότι τα συγκεκριµένα χρηµατο-
δοτικά µέσα πρέπει να µεριµνήσουν περισσότερο για την κοινωνική
ένταξη των µεταναστών.
6.2. Επιπλέον, η Επιτροπή κατάρτισε ένα νέο πρόγραµµα που
θα περιλαµβάνει ορισµένα πρότυπα πειραµατικά σχέδια για τηνένταξη των µεταναστών, µε προϋπολογισµό 12 εκατοµµυρίων Ε UR
για 3 έτη, µε στόχο τη στήριξη δικτύων και την ανταλλαγή
πληροφοριών και ορθών πρακτικών.
6.3. Κατά τη γνώµη της ΕΟΚΕ, οι πολιτικές της ΕΕ για την
κοινωνική ένταξη διαθέτουν ελάχιστους πόρους. Το πρόγραµµα
που δροµολογείται από την Επιτροπή είναι µεν θετικό, αλλά οπροϋπολογισµός του είναι υπερβολικά χαµηλός. Στο πλαίσιο των
συζητήσεων για το µέλλον των προϋπολογισµών της, η Ευρωπαϊκή
Ένωση πρέπει να διαθέσει επαρκείς χρηµατοδοτικούς πόρους γιατις πολιτικές ένταξης. Επίσης τα κράτη µέλη, καθώς και οι
περιφερειακές και οι τοπικές αρχές, πρέπει να διαθέσουν περισσό-
τερα κονδύλια για τη χρηµατοδότηση των προγραµµάτων ένταξης.
7.Η ανοικτήµέθοδος συντονισµού στη µεταναστευτική
πολιτική
7.1. Το 2001, η Επιτροπή πρότεινε µια ανοικτή µέθοδο
συντονισµού της µεταναστευτικής πολιτικής, η οποία υποστηρίχ-
θηκε από την ΕΟΚΕ (
4).Παρά ταύτα, το Συµβούλιο δεν έκρινε επί
του παρόντος σκόπιµη την προώθηση της µεθόδου αυτής.
7.2. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Θεσσαλονίκης (5)αποφά-
σισε ότι «αν και η πρωταρχική ευθύνη για την εκπόνηση και την
εφαρµογή των πολιτικών ένταξης εναπόκειται στα κράτη µέλη, οι
πολιτικές αυτές θα πρέπει να αναπτυχθούν εντός συνεκτικού
ενωσιακού πλαισίου ».Θα προωθούνταιο συντονι σµός καιη
ανταλλαγή πληροφοριών στο πλαίσιο της οµάδας σηµείων επαφήςγια την ένταξη. Η Επιτροπή θα υποβάλλει ετήσια έκθεση για τη
µετανάστευση καιτην ένταξη σε ευρωπαϊκή κλίµακα. Το Συµβούλι ο
στηρίζει τη δηµιουργία του Ευρωπαϊκού ∆ικτύου Μετανάστευσης(Ε∆Μ )από την Επιτροπή, µε σκοπό την παρακολούθηση του
φαινοµένου της µετανάστευσης.
(4)Βλέπε τη γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ που δηµοσιεύθηκε στην ΕΕ C 221
της 17.9.2002.
(5)Βλέπε το σηµείο 31 των συµπερασµάτων της Προεδρίας.
C 80/102 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
7.3. Η ΕΟΚΕ επιθυµεί να αποτελέσουν οι εν λόγω δραστηριότη-
τες συντονισµού µία καλή αφετηρία για τη δροµολόγηση µιας
αποτελεσµατικής ανοικτής µεθόδου συντονισµού της µετα-
νάστευσης καιτης ένταξης. Τα κράτη µέλη οφείλουν να ενταχθούνστην οµάδα σηµείων επαφής καινα συνεργασθούν µε την Επι τροπήστις εργασίες εκπόνησης της ετήσιας έκθεσης. Θα ήταν σκόπιµο
να υποβάλλουν τα κράτη, στο πλαίσιο της οµάδας σηµείων επαφής,
ετήσιες εκθέσεις για τις ενέργειες που προωθούν ενόψει τηςένταξης εντός του συνεκτικού ενωσιακού πλαισίου που απορρέει
από την ανακοίνωση της Επιτροπής και από τα συµπεράσµατα του
Συµβουλίου της Θεσσαλονίκης.
7.4. Ο ορθός συντονισµός των πολιτικών στους τοµείς της
µετανάστευσης καιτης ένταξης καιη ανταλλαγή ορθών πρακτι κώνείναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη κατάλληλης
κοινής ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής. Η εµπειρία από την
ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και από τα σχέδια
Βρυξέλλες, 10 ∆εκεµβρίου 2003.
Ο Πρόεδρος
της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Roger BRIESCHδράσης για την κοινωνική ένταξη αποτελούν σηµεία αναφοράς για
τον συντονισµό των πολιτικών µετανάστευσης και ένταξης σε
επίπεδο ΕΕ.
7.5. Οι κοινωνικοί εταίροι, οι οργανώσεις της κοινωνίας των
πολιτών και οι ενώσεις των µεταναστών πρέπει να έχουν ενεργό
συµµετοχή στις δράσεις συντονισµού και ανταλλαγής εµπειριών.
Η ΕΟΚΕ είναιένα όργανο που έχειτη δυνατότητα να δεχθεί τι ςκοινωνικές οργανώσεις και να συνεργασθεί µε την Επιτροπή, το
Κοινοβούλιο και το Συµβούλιο στο πλαίσιο της πολιτικής για τη
µετανάστευση καιτην ένταξη. Οιεργασίες της ∆ι άσκεψης τουΣεπτεµβρίου 2002 αποτελούν καλή βάση για τη µελλοντική
συνεργασία µεταξύ της ΕΟΚΕ, των κοινωνικών εταίρων και των
οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ µπορεί ναδιοργανώσει νέες διασκέψεις και ακροάσεις και να εκπονήσει
γνωµοδοτήσεις πρωτοβουλίας µε στόχο τη συνεργασία µε τηνΕπιτροπή, το Ευρωπαϊκό ∆ίκτυο Μετανάστευσης, το Παρατηρητή-ριο της Βιέννης και το Ίδρυµα του ∆ουβλίνου.