EL

Βρυξέλλες, 11.10.2006

COM(2006) 588 τελικό

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με τον έλεγχο των αναγνωρισμένων οργανισμών από την Επιτροπή και τον αντίκτυπο του καθεστώτος αστικής ευθύνης, σύμφωνα με την οδηγία 94/57/ΕΚ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

σχετικά με τον έλεγχο των αναγνωρισμένων οργανισμών από την Επιτροπή και τον αντίκτυπο του καθεστώτος αστικής ευθύνης, σύμφωνα με την οδηγία 94/57/ΕΚ

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Εισαγωγή

Με τη μεταρρύθμιση – στο πλαίσιο της δέσμης «Erika I [1]» – του κοινοτικού νομικού πλαισίου που διέπει τις δραστηριότητες των αναγνωρισμένων οργανισμών επήλθαν ουσιαστικές αλλαγές, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι προβληματισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής ότι οι επιδόσεις των αναγνωρισμένων οργανισμών δεν πληρούν πάντοτε τα αναγκαία πρότυπα.

Ενισχύθηκαν, επομένως, οι διατάξεις της οδηγίας 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Νοεμβρίου 1994, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης και εξέτασης πλοίων και για τις συναφείς δραστηριότητες των ναυτικών αρχών [2] (στο εξής, «οδηγία»), ώστε να υπάρχει μεγαλύτερος έλεγχος των δραστηριοτήτων αυτών των ιδιωτικών οργανισμών, οι οποίοι διαδραματίζουν καίριο ρόλο όσον αφορά τη θαλάσσια ασφάλεια και την πρόληψη της ρύπανσης. Με τους νέους κανόνες εισήχθησαν ειδικότερα:

– Αυστηρές κυρώσεις: αναστολή της κοινοτικής έγκρισης επί ένα έτος, η οποία είναι δυνατόν να οδηγήσει σε πλήρη ανάκληση της έγκρισης, εάν παραμένουν οι αδυναμίες οι οποίες οδήγησαν στην αναστολή·

– Η υποχρέωση ικανοποιητικών επιδόσεων ελέγχου της ασφάλειας και της πρόληψης της ρύπανσης πριν χορηγηθεί η κοινοτική έγκριση·

– Αυστηρότερα κριτήρια ανεξαρτησίας και ποιότητας, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τη γνωστοποίηση πληροφοριών για τα πλοία της κάθε κλάσης.

– Ειδικά ελάχιστα επίπεδα αστικής ευθύνης των αναγνωρισμένων οργανισμών.

Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι:

(1) Να παρουσιάσει τον έλεγχο των αναγνωρισμένων οργανισμών από την Επιτροπή, συμπεριλαμβάνοντας τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα που επετεύχθησαν όσον αφορά την αντιμετώπιση καταστάσεων ενδεχομένου κινδύνου για τη θαλάσσια ασφάλεια και το θαλάσσιο περιβάλλον.

(2) Να εξετάσει τον οικονομικό αντίκτυπο του νέου καθεστώτος ευθύνης, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 5.

Η Επιτροπή εξακολουθεί να εξετάζει την εφαρμογή της οδηγίας από τα κράτη μέλη, πέραν των θεμάτων που εξετάζονται στο παρόν έγγραφο, και θα υποβάλει χωριστή έκθεση, σύμφωνα με το άρθρο 16 παράγραφος 4, σε μεταγενέστερο στάδιο.

2. Αναγνωρισμένοι οργανισμοί

Μεταξύ των περίπου εξήντα νηογνωμόνων που έχουν αναγνωριστεί από τα Μέλη του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), μόνον δώδεκα έχουν λάβει κοινοτική αναγνώριση σύμφωνα με την οδηγία. Πρόκειται για τους εξής:

· American Bureau of Shipping

· Bureau Veritas

· China Classification Society

· Det Norske Veritas

· Germanischer Lloyd

· Korean Register of Shipping

· Lloyd’s Register of Shipping

· Nippon Kaiji Kyokai

· Registro Italiano Navale (RINA)

· Russian Maritime Register of Shipping

· Ελληνικός Νηογνώμων (Hellenic Register of Shipping)

· Registro Internacional Naval (RINAVE)

Η αναγνώριση της RINAVE, που αρχικά χορηγήθηκε από την Επιτροπή το 2000 [3], σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 [νυν άρθρο 4 παράγραφος 2], παρατάθηκε στις 18 Απριλίου 2005 για χρονικό διάστημα τριών ετών και με ισχύ περιορισμένη στην Πορτογαλία [4], αφού η Επιτροπή επαλήθευσε ότι ο οργανισμός εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στα κριτήρια της οδηγίας, κατέγραψε δε ικανοποιητικές επιδόσεις.

Η αναγνώριση του Ελληνικού Νηογνώμονα, που αρχικά χορηγήθηκε από την Επιτροπή το 2001 [5], σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 [νυν άρθρο 4 παράγραφος 2], παρατάθηκε στις 2 Αυγούστου 2005 για περίοδο τριών ετών και με ισχύ περιορισμένη στην Ελλάδα και την Κύπρο [6], αφού α) η Επιτροπή επαλήθευσε ότι ο οργανισμός εξακολουθεί να πληροί τα κριτήρια της οδηγίας και β) ο Ελληνικός Νηογνώμων δεσμεύτηκε να επιτύχει επιδόσεις ανάλογες με εκείνες του μέσου όρου των αναγνωρισμένων οργανισμών. Η ισχύς αυτής της αναγνώρισης στη συνέχεια επεκτάθηκε και στη Μάλτα [7], στις 22 Μαΐου 2006.

Τον Μάρτιο του 2004, οι πολωνικές αρχές υπέβαλαν επίσημο αίτημα για την περιορισμένη αναγνώριση του Πολωνικού Νηογνώμονα (Polish Register of Shipping), σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2. Το πολωνικό αίτημα ακολούθησαν αργότερα η Μάλτα, η Κύπρος, η Λιθουανία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Σλοβακική Δημοκρατία. Μετά από σχεδόν δύο χρόνια εντατικών διορθωτικών εργασιών, κατόπιν της αξιολόγησης της Επιτροπής, ο εν λόγω οργανισμός πληροί πλέον όλα τα κριτήρια και τις απαιτήσεις της οδηγίας. Τη στιγμή σύνταξης της παρούσας έκθεσης, προετοιμαζόταν το σχετικό σχέδιο απόφασης για τη χορήγηση περιορισμένης κοινοτικής αναγνώρισης στον Πολωνικό Νηογνώμονα.

3. Αξιολόγηση των αναγνωρισμένων οργανισμών

3.1. Γενική επισκόπηση

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 5, «οι οργανισμοί οι οποίοι στις 22 Ιανουαρίου 2002 έχουν ήδη αναγνωριστεί βάσει της παρούσας οδηγίας διατηρούν την αναγνώρισή τους. Ωστόσο, οι εν λόγω οργανισμοί πρέπει να συμμορφώνονται με τις νέες διατάξεις που ορίζονται στην παρούσα οδηγία και η συμμόρφωσή τους αξιολογείται κατά τη διάρκεια των πρώτων αξιολογήσεων που αναφέρονται στο άρθρο 11».

Σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 3, «όλοι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί αξιολογούνται από την Επιτροπή, μαζί με το κράτος μέλος που υπέβαλε τη σχετική αίτηση αναγνώρισης, σε σταθερή βάση και τουλάχιστον ανά διετία προκειμένου να εξακριβωθεί ότι πληρούν τα κριτήρια του παραρτήματος».

Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η τροποποιημένη οδηγία [8], η Επιτροπή έχει αξιολογήσει όλους τους αναγνωρισμένους οργανισμούς τουλάχιστον μία φορά και το 2005 επετεύχθη ο στόχος της αξιολόγησης ανά διετία.

Προτεραιότητα δόθηκε στην εξακρίβωση της συμμόρφωσης με την τροποποιητική οδηγία. Η Επιτροπή διενήργησε εκτενείς αξιολογήσεις, με βάση την ανάλυση τόσο των συστημάτων, όσο και συγκεκριμένων περιπτώσεων. Οι αξιολογήσεις περιλάμβαναν επισκέψεις τόσο στην έδρα, όσο και σε ένα ή περισσότερα περιφερειακά γραφεία κάθε αξιολογούμενου οργανισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αξιολόγηση συμπεριέλαβε επίσης και επισκέψεις σε ναυπηγεία και ναυπηγούμενα πλοία. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή προέβη, τον Φεβρουάριο του 2005, σε ειδικό γύρο αξιολογήσεων, που επικεντρώθηκαν ειδικά στις νέες ναυπηγήσεις, με σκοπό να εξετάσει την ανταπόκριση των αναγνωρισμένων οργανισμών στην εξαιρετική πίεση την οποία υφίσταται επί του παρόντος η αγορά αυτή.

Τα σχετικά κράτη μέλη έλαβαν τακτικά μέρος στις αξιολογήσεις αυτές, γεγονός το οποίο συντέλεσε σημαντικά στη χρησιμότητα της διαδικασίας. Οι περισσότερες αξιολογήσεις προγραμματίστηκαν από κοινού σε προπαρασκευαστικές συναντήσεις με τους εμπειρογνώμονες που ορίστηκαν από το συμμετέχον κράτος μέλος· κατά τη διάρκεια των αξιολογήσεων, τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να επιληφθούν των ειδικών θεμάτων του κράτους σημαίας και να συνεισφέρουν στη διαδικασία, εκφράζοντας τις απόψεις του κράτους σημαίας· τέλος, οι αξιολογητές είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν τις διαπιστώσεις τους με τον παριστάμενο εμπειρογνώμονα του κράτους μέλους, πριν τις υποβάλουν στην Επιτροπή – και εκείνος να ενημερώσει τη συμμετέχουσα διοικητική αρχή σχετικά με τα συμπεράσματα της Επιτροπής και τη συνέχεια που επρόκειτο να δοθεί.

Κατά την αξιολόγηση των αναγνωρισμένων οργανισμών, από τον Φεβρουάριο του 2004 την Επιτροπή συνέδραμε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια της Ναυσιπλοΐας (European Maritime Safety Agency - EMSA).

· Με την εμπειρογνωμοσύνη που προσφέρθηκε από τον Οργανισμό, η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα να αυξήσει τη συχνότητα των αξιολογήσεων και να διευρύνει το πεδίο τους, γεγονός το οποίο απεδείχθη καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των προαναφερομένων στόχων.

· Η EMSA έχει συγκροτήσει μια ομάδα επιθεωρητών, οι οποίοι διαθέτουν τον κατάλληλο συνδυασμό δεξιοτήτων στις διάφορες πτυχές που καλύπτονται από την οδηγία, και έχει αναπτύξει ειδική μεθοδολογία επιτόπιας εργασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αρτιότερη προετοιμασία των αξιολογήσεων και έχει βελτιώσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα της Επιτροπής να εντοπίζει πεδία αδυναμιών στα συστήματα και τις διαδικασίες των αναγνωρισμένων οργανισμών, όπου χρειάζεται να γίνουν ενέργειες.

3.2. Κυριότερες διαπιστώσεις των αξιολογήσεων

3.2.1. Γενικά

Οι αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν μέχρι τώρα δείχνουν συμμόρφωση των αναγνωρισμένων οργανισμών σε ευρεία κλίμακα, με εξαίρεση τις διαπιστώσεις που επισημαίνονται στις επόμενες επιμέρους ενότητες. Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι η επικρατούσα τάση είναι η τυπική συμμόρφωση, με εξελιγμένα συστήματα και διαδικασίες, αλλά πολύ συχνά εις βάρος του προκαταβολικού ελέγχου και της αποτελεσματικής διαχείρισης των κινδύνων.

3.2.2. Τήρηση των κανόνων κλάσης και των θεσμοθετημένων υποχρεώσεων

Η Επιτροπή εξέτασε μεγάλο αριθμό φακέλων πλοίων, είτε με τυχαία δειγματοληψία και επισκέψεις σε ναυπηγεία, είτε κατόπιν ατυχημάτων και απαγορεύσεων απόπλου μετά από έλεγχο του κράτους του λιμένα.

Με την εξέταση αυτή εμφανίστηκε μια ενίοτε μάλλον θλιβερή εικόνα: υπήρχαν περιπτώσεις όπου οι επιθεωρητές είχαν διαπράξει σοβαρά λάθη ή όπου ορισμένοι έλεγχοι ή δοκιμές είχαν απλώς παραλειφθεί, ενώ οι επακόλουθοι εσωτερικοί έλεγχοι μερικές φορές απέτυχαν να ανιχνεύσουν προφανή περιστατικά ή να υποδείξουν κατάλληλη παρακολούθηση:

· Φαίνεται ότι επανειλημμένως τα σημαντικότερα περιστατικά εμφανίζονται στους οργανισμούς με τη δυσμενέστερη αναλογία διαθέσιμων πόρων [9].

· Επομένως, η παράβαση των κανόνων κλάσης και των θεσμοθετημένων υποχρεώσεων από πλευράς οργανισμού θα μπορούσε να αποδοθεί στην ελευθερία δράσεως που προσφέρεται στους επιθεωρητές από τους κανόνες και τις διαδικασίες του οργανισμού [10], στο πλαίσιο της σοβαρής πίεσης που ασκείται στους πόρους του [11]. Με περαιτέρω έρευνα που διενεργήθηκε από τον οργανισμό κατ’ εντολή της Επιτροπής, επισημάνθηκαν διάφοροι άλλοι τόποι εγκατάστασης όπου δεν εφαρμόζονταν ορθά οι κανόνες κλάσης και οι θεσμοθετημένες υποχρεώσεις.

· Σε άλλη περίπτωση, κατόπιν εξέτασης του φακέλου ενός πλοίου εμπλεκόμενου σε ατύχημα, διαπιστώθηκε ότι σοβαρά λάθη τα οποία είχε διαπράξει ο επιθεωρητής κατά την εφαρμογή των κανόνων του οργανισμού, μολονότι ευκόλως αντιληπτά από τον εν λόγω φάκελο, πέρασαν απαρατήρητα όταν η εργασία του επανεξετάστηκε στη συνέχεια πριν από την υποβολή στα κεντρικά γραφεία.

· Ο οργανισμός αυτός παρακολουθούσε τους επιθεωρητές του ορθά και λάμβανε μέτρα σε περίπτωση χαμηλών επιδόσεων, συμπεριλαμβανομένης της ανάκλησης των πιστοποιητικών. Δεν προέβαινε, όμως, σε εξέταση των πλοίων που είχαν ελεγχθεί από αυτούς τους επιθεωρητές, ώστε να επισημάνει και να αντιμετωπίσει τους ενδεχόμενους κινδύνους. Δυστυχώς, ένα πλοίο που είχε ελεγχθεί από έναν επιθεωρητή του οποίου είχε ανακληθεί το πιστοποιητικό υπέστη βαριές ζημίες λίγο αργότερα, από την εξέταση δε του φακέλου του πλοίου προκύπτουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια των εργασιών επιθεώρησης στους χώρους που υπέστησαν τις ζημίες.

· Έχουν βρεθεί περιπτώσεις όπου συγκεκριμένοι έλεγχοι που απαιτούνται βάσει διεθνών συμβάσεων (π.χ. δοκιμή του μηχανισμού πηδαλίου με πλήρως φορτωμένο πλοίο) φαίνεται ότι αγνοούνται από διάφορους αναγνωρισμένους οργανισμούς.

3.2.3. «Ρήτρες ευελιξίας»

Η αξιολόγηση των συστημάτων ποιότητας των ναυπηγείων από τους αναγνωρισμένους οργανισμούς φαίνεται να διαδραματίζει ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στη διαδικασία πιστοποίησης.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την εν λόγω αξιολόγηση ως βασικό εργαλείο για την κατάλληλη συμπλήρωση των εργασιών επιθεώρησης. Αυτό, όμως, μπορεί να κρύβει παγίδες:

· Όπως προαναφέρθηκε, διαπιστώθηκε ότι οι κανόνες ενός αναγνωρισμένου οργανισμού επέτρεπαν στους επιθεωρητές να παραλείπουν κάποιους ελέγχους, βασιζόμενοι στην αξιολόγησή τους για το σύστημα ποιότητας του ναυπηγείου («ρήτρα ευελιξίας»), χωρίς έλεγχο από τη διεύθυνση.

· Πέραν της ανάγκης για δέοντα έλεγχο από τη διεύθυνση, οι θεσμοθετημένες επιθεωρήσεις πρέπει να διενεργούνται όλες, χωρίς εξαίρεση. Στην προαναφερόμενη περίπτωση, οι διαδικασίες και οι κατάλογοι σημείων ελέγχου του οργανισμού δεν έκαναν σαφή διάκριση μεταξύ θεσμοθετημένων επιθεωρήσεων και επιθεωρήσεων κλάσης, με αποτέλεσμα να έχουν παραλειφθεί και οι δύο.

· Ακόμη και ως προς τις επιθεωρήσεις κλάσης, θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν σοβαρά τα όρια των ρητρών ευελιξίας: οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί αναμένεται να πιστοποιούν πλοία, όχι ναυπηγεία, και, για τον σκοπό αυτόν, πρέπει πάντοτε να διατηρούν επαρκείς άμεσες γνώσεις.

· Συν τοις άλλοις, η Επιτροπή είναι επιφυλακτική έναντι της πιθανότητας, η οποία δημοσιεύθηκε στον Τύπο, να «βοηθούν» ενδεχομένως οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί τα ναυπηγεία στη διαμόρφωση των συστημάτων ποιότητας που εφαρμόζουν – είτε άμεσα, είτε μέσω θυγατρικών και κοινοπραξιών. Αυτό, σε συνάρτηση ή όχι με τις ρήτρες ευελιξίας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε συγκρούσεις συμφερόντων.

Επιπλέον των μέτρων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή σκοπεύει να προβεί σε ενδελεχή αξιολόγηση της συνολικής κατάστασης και να ενεργήσει αναλόγως.

3.2.4. Πόροι

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή διαπίστωσε έλλειψη επαρκών πόρων για την αντιμετώπιση του τρέχοντος φόρτου εργασίας του οργανισμού, ιδίως όσον αφορά τη σημερινή έντονη αιχμή νέων ναυπηγήσεων.

· Η Επιτροπή χρησιμοποίησε βασικά δύο δείκτες, προκειμένου να υπολογίσει τη συνολική αντιστοιχία των πόρων, τους εξής: την αναλογία πλοίων ανά επιθεωρητή [12], η οποία παρουσιάζει τη συνολική καταμέτρηση των πόρων του οργανισμού· και την αναλογία νέων ναυπηγήσεων ανά επιθεωρητή [13], με σκοπό να υπολογιστεί η επιπρόσθετη πίεση στους πόρους του οργανισμού, λόγω των απαιτητικότερων εργασιών επιθεώρησης και πιστοποίησης που σχετίζονται με τη ναυπήγηση. Οι αναλογίες αυτές προσφέρουν πολύ σημαντικές ενδείξεις, οι οποίες ωστόσο χρειάζεται να συνεκτιμηθούν υπό το πρίσμα και άλλων παραγόντων, όπως είναι η σύνθεση και η ηλικία του στόλου. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης κατά πόσον είναι επαρκείς οι πόροι σε συγκεκριμένους χώρους εργασίας. Τα συναχθέντα αποτελέσματα χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο για τη στάθμιση των ουσιαστικών διαπιστώσεων των αξιολογήσεων.

· Κατά την αξιολόγηση των εργασιών που εκτελούσε ένας αναγνωρισμένος οργανισμός σε ένα σημαντικό ναυπηγείο, η Επιτροπή ήταν σε θέση να επισημάνει αμέσως τη σαφή, διαρκή αναντιστοιχία μεταξύ του διαθέσιμου δυναμικού (ένας επιθεωρητής αποκλειστικής απασχόλησης, βοηθούμενος κατά καιρούς από έναν δεύτερο επιθεωρητή) και του αριθμού νέων ναυπηγήσεων προς επίβλεψη (τέσσερις ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια αρκετών μηνών). Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα διάφορες παραβάσεις τόσο των απαιτήσεων κλάσης, όσο και των θεσμοθετημένων απαιτήσεων.

· Σε μια άλλη περίπτωση, η Επιτροπή ανακάλυψε παράτυπη απασχόληση εξωτερικού προσωπικού ως βοηθών των επιθεωρητών ενός αναγνωρισμένου οργανισμού σε σημαντικά σημεία νέων ναυπηγήσεων. Το εν λόγω εξωτερικό προσωπικό διαπιστώθηκε ότι διενεργούσε επιθεωρήσεις που μπορούν να θεωρηθούν κεντρική δραστηριότητα κατά τις νέες ναυπηγήσεις και πρέπει, κατά κανόνα, να διενεργούνται από τους επιθεωρητές αποκλειστικής απασχόλησης του οργανισμού.

· Όπως επισημάνθηκε στο σημείο 3.2.2., διαφαίνεται κάποιος συσχετισμός μεταξύ των πλέον σημαντικών ουσιαστικών διαπιστώσεων και των υψηλότερων ενδείξεων στις μετρήσεις των προαναφερομένων δεικτών.

Οι αιτίες αυτού του προβλήματος δεν είναι απολύτως σαφείς: το πρόβλημα θα μπορούσε να οφείλεται στον ανταγωνισμό απλώς, στην έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού και/ή στην αδύναμη θέση των αναγνωρισμένων οργανισμών έναντι των ναυπηγείων – και όλα αυτά στο πλαίσιο κατακόρυφης ανόδου της ζήτησης και, επομένως, πιεστικών συνθηκών παραγωγής. Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή προβληματίζεται ιδιαίτερα όσον αφορά τον ενδεχόμενο αντίκτυπο αυτού του προβλήματος στην ασφάλεια των πλοίων μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, έχει λάβει δε τα αναγκαία μέτρα, με την ενεργό συνεργασία των σχετικών οργανισμών.

3.2.5. Πολιτική και σύστημα ποιότητας

Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν γενικώς καθιερώσει αρκετά εξελιγμένα συστήματα ποιότητας, με λεπτομερείς και διεξοδικά τεκμηριωμένες διαδικασίες. Παρ’ όλα ταύτα, οι αξιολογήσεις της Επιτροπής έδειξαν ότι, σχεδόν συστηματικά, είτε δεν καθορίζονται σημαντικοί βασικοί δείκτες επιδόσεων, είτε, συνηθέστερα, δεν συγκροτούνται σε σύστημα με νοηματική συνοχή – ικανό να βοηθά τη διεύθυνση να αξιολογεί τις επιδόσεις του οργανισμού και να υιοθετεί προκαταβολικά προληπτική στάση.

· Εν γένει, η Επιτροπή σχημάτισε την εντύπωση ότι αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο αναπόφευκτα θα χρειαστεί κάποιος χρόνος για μελέτη, πειραματισμούς και λάθη από πλευράς αναγνωρισμένων οργανισμών, αλλά το οποίο κανονικά αναμένεται να αντιμετωπιστεί σωστά από όλους τους οργανισμούς μεσοπρόθεσμα.

3.2.6. Ανεξαρτησία

Αυτό το κριτήριο αναμφίβολα είναι το πιο δύσκολο να αξιολογηθεί. Η δυσκολία οφείλεται, εν πολλοίς, στο καθεστώς των αναγνωρισμένων οργανισμών, το οποίο εμφανίζει μεγάλες διαφορές: ορισμένοι είναι ιδρύματα ή παρεμφερείς οντότητες και ένας ανήκει εξ ολοκλήρου σε ένα ίδρυμα, ενώ άλλοι είναι μη κερδοσκοπικές εταιρείες ή παρεμφερείς οντότητες, οι δε υπόλοιποι είναι μετοχικές εταιρείες.

Η Επιτροπή επεδίωξε να εντοπίσει τα όργανα και το προσωπικό που όντως ελέγχουν τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και υποθέσεις του οργανισμού, και να καταλήξει σε μια σαφή κατάσταση, όπου οι κατηγορίες συμφερόντων που αναφέρονται στο παράρτημα («αποκλειόμενες κατηγορίες») [14] δεν θα είναι σε θέση να ασκούν καθοριστική επιρροή στους οργανισμούς. Για τις μετοχικές εταιρείες, ελήφθη επίσης υπόψη η ιδιοκτησία των μετοχών, ανεξαρτήτως της εταιρικής δομής τους.

· Γι’ αυτό, κατά την ανάλυση μερικές φορές χρειάστηκε να εξεταστούν φορείς οι οποίοι, μολονότι δεν συμμετέχουν στη διοίκηση της εταιρείας, έχουν λόγο σε θέματα αποφάσεων που αφορούν κανόνες, αποδοχή/αναστολή/ανάκληση της κλάσης και έκδοση θεσμοθετημένων πιστοποιητικών – όπως είναι οι επιτροπές ταξινόμησης και οι τεχνικές επιτροπές.

· Εν γένει, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν καταβάλει αξιοσημείωτες προσπάθειες ώστε να ευθυγραμμιστούν με τις απαιτήσεις της οδηγίες.

· Εν τούτοις, σε μια περίπτωση, ένας αναγνωρισμένος οργανισμός χρειάστηκε να αλλάξει τη σύνθεση του διοικητικού του συμβουλίου, προκειμένου να εξασφαλιστεί πλήρης συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της οδηγίας.

Όσον αφορά την ανεξαρτησία των επιθεωρητών, η κατάσταση είναι εν γένει ικανοποιητική και όλοι οι οργανισμοί που αξιολογήθηκαν έχουν εισαγάγει κατάλληλες ρήτρες προστασίας στον κώδικα δεοντολογίας τους, στους όρους απασχόλησης, κ.λπ.

· Παρ’ όλα ταύτα, οι περισσότερες από αυτές τις ρήτρες χρειάζονταν προσαρμογή, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους επακριβείς όρους της οδηγίας που αναφέρονται στην ταύτιση με τις αποκλειόμενες κατηγορίες ή την ύπαρξη προσωπικών, επαγγελματικών ή οικογενειακών δεσμών με τις εν λόγω κατηγορίες.

· Γενικώς, η Επιτροπή έχει συστήσει στους αναγνωρισμένους οργανισμούς να εφαρμόσουν σύστημα βάσει του οποίου να μπορεί να εξακριβωθεί η κατάσταση των επιθεωρητών τους, πριν τους ανατεθούν καθήκοντα.

3.2.7. Άλλες υποχρεώσεις βάσει της οδηγίας

(1) Κατά κανόνα, η εξαίρεση των επιθεωρητών μη αποκλειστικής απασχόλησης από την εκτέλεση θεσμοθετημένων εργασιών φαίνεται να έχει εδραιωθεί, πλην ορισμένων μεμονωμένων περιπτώσεων. Ορισμένοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν παύσει να απασχολούν επιθεωρητές μη αποκλειστικής απασχόλησης, ενώ άλλοι διατηρούν ακόμη μάλλον πολλούς. Η Επιτροπή δίνει μεγάλη βαρύτητα στην εξακρίβωση του κατά πόσον οι επιθεωρητές μη αποκλειστικής απασχόλησης επιμορφώνονται κατάλληλα και παρακολουθούνται· εν πάση περιπτώσει, όμως, θα μπορούσε να διερωτηθεί κάποιος εάν πρέπει να επιτραπεί να συνεχιστεί αυτή η αφύσικη κατάσταση, όπου οι επιθεωρητές αποκλείονται από την εκτέλεση θεσμοθετημένων καθηκόντων, μπορούν ωστόσο να πραγματοποιούν επιθεωρήσεις κλάσης.

(2) Επικρατεί μια τάση μετεξέλιξης των αναγνωρισμένων οργανισμών προς περισσότερο αποκεντρωμένη δομή. Ωστόσο, ορισμένες αδυναμίες δείχνουν ότι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί που ακολουθούν αυτή την προσέγγιση χρειάζεται να καθιερώσουν επιπρόσθετους ελέγχους και εξισορροπήσεις προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους νέους κινδύνους που δημιουργεί η αποκέντρωση (συγκεκριμένα, μεγαλύτερη έκθεση σε πίεση λόγω επιχειρησιακών αναγκών και απαιτήσεων των πελατών).

(3) Στο πλαίσιο αυτό, στην πιο αντιπροσωπευτική περίπτωση, η αποκέντρωση ενός οργανισμού είχε ως αποτέλεσμα να αποκτήσουν οι περιφερειακοί διευθυντές εκ των πραγμάτων εκτεταμένο έλεγχο επί της ανάθεσης καθηκόντων, της επιμόρφωσης και της παρακολούθησης των επιθεωρητών. Το σύστημα αυτό υποστηριζόταν από μια εκτενή βάση δεδομένων, η οποία παρείχε στους περιφερειακούς διευθυντές όλες τις σχετικές πληροφορίες ως προς το καθεστώς του επιθεωρητή, τα προσόντα του, κ.λπ., τα δε κεντρικά γραφεία ασκούσαν τον έλεγχό τους κατά βάση με ελέγχους ανά διετία. Παρ’ όλα ταύτα, συνέβησαν πολλά περιστατικά ανάθεσης εργασιών σε επιθεωρητές που δεν διέθεταν το αναγκαίο καθεστώς ή προσόντα. Η υπόθεση είναι σήμερα υπό εξέταση.

(4) Συνολικά, τα προσόντα και η επιμόρφωση φαίνεται ότι επί του παρόντος αντιμετωπίζονται ορθά από όλους τους αναγνωρισμένους οργανισμούς. Η Επιτροπή, ωστόσο, παρακολουθεί με προσοχή τις ακόμη μάλλον συχνές περιπτώσεις καθυστερημένης επανεκπαίδευσης.

3.3. Επιδόσεις των αναγνωρισμένων οργανισμών

Μετρώμενες από την άποψη του ετήσιου ποσοστού απαγορεύσεων απόπλου σχετικών με την κατάταξη, βάσει του ΜΣ του Παρισιού, του ΜΣ του Τόκυο και από την Αμερικανική Ακτοφυλακή (US Coast Guard), οι επιδόσεις των δώδεκα κοινοτικών αναγνωρισμένων οργανισμών έχουν βελτιωθεί θεαματικά κατά τα τελευταία έτη – όπως φαίνεται από τους ακόλουθους πίνακες:

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

Η Επιτροπή θεωρεί ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη αυτή τη βελτίωση, η οποία μετριάζει σε μεγάλο βαθμό την κάπως ανησυχητική αίσθηση που δημιουργούν οι μέχρι στιγμής αξιολογήσεις.

Βρίσκεται σήμερα στο στάδιο της προετοιμασίας ένα περισσότερο προηγμένο σύστημα για τη μέτρηση των επιδόσεων των αναγνωρισμένων οργανισμών. Το νέο σύστημα θα περιλαμβάνει τόσο ετήσια, όσο και πολυετή ποσοστά απαγορεύσεων απόπλου (μετρώμενα από την άποψη της στατιστικής σπουδαιότητας) και θα λαμβάνει υπόψη και άλλους παράγοντες, όπως τα ατυχήματα και τη σύνθεση των αντίστοιχων στόλων ανάλογα με τη σημαία.

3.4. Μέτρα από πλευράς Επιτροπής

Για την αντιμετώπιση των αδυναμιών που διαπιστώθηκαν, η Επιτροπή έδωσε απόλυτη προτεραιότητα στην εντόπιση και την εξάλειψη των ενδεχόμενων κινδύνων για την ασφάλεια.

Εν γένει, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί συνεργάστηκαν πρόθυμα και έλαβαν μέτρα για την τροποποίηση των κανόνων και των διαδικασιών τους, καθώς και των συστημάτων ποιότητας που εφαρμόζουν, στις περιπτώσεις που διαπιστώθηκε ότι δεν συμφωνούσαν με τις απαιτήσεις της οδηγίας και/ή δεν είχαν εφαρμοστεί ορθά.

Εν τούτοις, σε ορισμένες σοβαρές περιπτώσεις, η Επιτροπή απαίτησε από τους σχετικούς οργανισμούς να προχωρήσουν ένα βήμα περαιτέρω και να μεριμνήσουν ώστε:

(1) Οι ενδεχόμενες συνέπειες των όποιων αδυναμιών να γίνουν γνωστές με όση ακρίβεια χρειάζεται:

· Κατά συνέπεια, ζητήθηκαν συνολικές εκτιμήσεις κινδύνου σε σχέση με τις αστοχίες που ανακαλύφθηκαν στο σύστημα. Σε μια περίπτωση, αυτή η εκτίμηση κινδύνου περιλάμβανε ολόκληρο τον οργανισμό και έως και 1500 πλοία των οποίων είχε επιβλέψει τη ναυπήγηση κατά τα τελευταία έτη.

(2) Να αντιμετωπιστούν κατάλληλα τα πλοία που επισημάνθηκαν ως ενδεχομένως επικίνδυνα:

· Επομένως, ζητήθηκαν διάφορα σχέδια επανεπιθεώρησης πλοίων, προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν κατά τις αξιολογήσεις είχαν οδηγήσει σε πραγματικά σφάλματα επιθεώρησης. Τη στιγμή σύνταξης της παρούσας έκθεσης, επτά πλοία είχαν επανεπιθεωρηθεί και άλλα δύο πρόκειται να επανεπιθεωρηθούν πάραυτα, αναμένεται δε να ακολουθήσουν και άλλα κατόπιν των διεξαγομένων εκτιμήσεων κινδύνου.

(3) Οι κανόνες και οι θεσμοθετημένες απαιτήσεις, που είτε προϋπήρχαν είτε εγκρίθηκαν πρόσφατα, να εφαρμόζονται ορθά στο μέλλον:

· Ζητήθηκαν συνολικά προγράμματα επιμόρφωσης, ορισμένα εκ των οποίων καλύπτουν ολόκληρο τον οργανισμό.

(4) Ο οργανισμός να διαθέτει επαρκείς πόρους για την εκτέλεση των καθηκόντων του:

· Ζητήθηκαν, επομένως, προγράμματα εφάπαξ και πολυετών προσλήψεων. Σε μία περίπτωση, αυτό αντιπροσωπεύει αύξηση κατά περισσότερο από 10% του δυναμικού επιθεωρητών του οργανισμού.

(5) Να εξασφαλίζεται πλήρως η ανεξαρτησία του οργανισμού:

· Όπως προαναφέρθηκε, ένας αναγνωρισμένος οργανισμός χρειάστηκε να αλλάξει τη σύνθεση του διοικητικού του συμβουλίου, προκειμένου να επιτύχει ασφαλή πλειοψηφία μη αποκλειομένων κατηγοριών.

Μερικές από τις ενέργειες αυτές βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, αλλά η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι έχουν επιφέρει έναν εντελώς νέο τρόπο προκαταβολικής αντιμετώπισης των αδυναμιών των αναγνωρισμένων οργανισμών. Ορισμένες από αυτές συνεπάγονται υψηλότατο κόστος για τους σχετικούς οργανισμούς, πράγμα το οποίο αποδεικνύει τόσο την προσήλωσή τους στην ασφάλεια, όσο και την προστιθέμενη αξία της κοινοτικής δράσης στον εν λόγω τομέα – που τα ωφελήματά της εκτείνονται πολύ πέραν του ευρωπαϊκού στόλου.

3.5. Συμπέρασμα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι προτεραιότητα των κοινοτικών αναγνωρισμένων οργανισμών πρέπει να είναι η εξασφάλιση, ανά πάσα στιγμή, της ανώτατης ποιότητας των εργασιών τους. Πρέπει πάντοτε να υπάρχει κατά νουν η σκέψη ότι «κάθε λάθος μετράει» και μπορεί μια μέρα να έχει καταστροφικές συνέπειες.

Από αυτή την άποψη, οι διαπιστώσεις της Επιτροπής δείχνουν ότι χρειάζεται ακόμη να γίνουν πολλά προκειμένου να επιτευχθεί αποδεκτό επίπεδο κινδύνου. Η Επιτροπή πιστεύει ότι το πρόβλημα δεν έγκειται ούτε στα συστήματα αυτά καθαυτά, ούτε στα ισχύοντα επαγγελματικά πρότυπα των αναγνωρισμένων οργανισμών: η κυριότερη βελτίωση πρέπει να επέλθει στο συνολικό ελεγκτικό περιβάλλον αυτών των οργανισμών – το οποίο ακόμη δεν φθάνει στο ύψος των πραγματικών κινδύνων που άπτονται των δραστηριοτήτων τους.

Τα τελευταία χρόνια, τα πρωτοφανή επίπεδα νέων ναυπηγήσεων έχουν ασκήσει τεράστια πίεση στον κλάδο, ο οποίος έχει φθάσει πλέον στα όρια της δυναμικότητάς του. Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί είναι σε θέση να ανταποκρίνονται επαρκώς, ούτε ώστε να μην υποθηκευτεί μακροπρόθεσμα η ασφάλεια.

Η Επιτροπή δεν θα διστάσει να ανακαλέσει, εν ανάγκη, την αναγνώριση ενός ή περισσοτέρων αναγνωρισμένων οργανισμών, αλλά όχι πριν επιχειρήσει πρώτα, με κάθε μέσο, να εξασφαλίσει ότι τα πλοία που πιστοποιούν είναι, και εξακολουθούν να είναι, ασφαλή. Αυτό ακριβώς έπραξε η Επιτροπή, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα – χάρη επίσης στην πρόθυμη συνεργασία των κρατών μελών και των σχετικών οργανισμών. Η Επιτροπή θα ακολουθήσει αυτή τη σταθερή γραμμή προκαταβολικών ενεργειών, με την αδιάκοπη τεχνική συνδρομή του EMSA, με την πεποίθηση ότι τα μέτρα που λαμβάνονται θα συμβάλουν όντως ώστε οι θάλασσές μας να γίνουν ασφαλέστερες.

Οι ανωτέρω διαπιστώσεις έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη στην πρόταση της Επιτροπής για αναδιατύπωση της οδηγίας 94/57/ΕΚ, στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης για τη θαλάσσια ασφάλεια. Επομένως:

· Το ενισχυμένο, περισσότερο διαφανές και ανεξάρτητο ποιοτικό σύστημα πιστοποίησης αποτελεί ουσιώδη συνιστώσα μιας προληπτικής πολιτικής η οποία δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην επαρκή διαχείριση των κινδύνων από τους αναγνωρισμένους οργανισμούς.

· Η εισαγωγή οικονομικών κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τα κριτήρια της οδηγίας (στις οποίες περιλαμβάνονται τόσο τα κατ’ αποκοπή πρόστιμα, όσο και οι περιοδικές χρηματικές ποινές) όχι μόνον αυξάνει την αναλογικότητα του συστήματος, αλλά θα ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της κοινοτικής δράσης στον εν λόγω τομέα και θα συντελέσει ώστε να αποκατασταθούν οι αδυναμίες στην πηγή.

· Τα αποκομισθέντα διδάγματα από τις αξιολογήσεις που έχουν διενεργηθεί μέχρι τώρα έδωσαν τη δυνατότητα στην Επιτροπή να προτείνει ορισμένες προσαρμογές στα κριτήρια της οδηγίας, με σκοπό να καταστούν χρησιμότερα και περισσότερο κατανοητά – π.χ. όσον αφορά την επάρκεια των πόρων.

4. Αστική ευθύνη

Η Επιτροπή, επικουρούμενη από τον EMSA, εξέτασε τις οικονομικές επιπτώσεις από την εφαρμογή του καθεστώτος αστικής ευθύνης που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας. Τα αποτελέσματα της αντίστοιχης μελέτης συνοψίζονται στο παράρτημα.

Κατά την εξέταση αυτού του θέματος, είναι σημαντικό να μην λησμονείται ότι η οδηγία διέπει μόνον την αποζημίωση την οποία δύναται να απαιτήσει η αρχή ενός κράτους μέλους από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, σε περίπτωση που κριθεί, δικαστικώς ή μέσω διαιτησίας, ότι η αρχή υπέχει ευθύνη λόγω υπαιτιότητας του οργανισμού.

4.1. Εφαρμογή από τα κράτη μέλη

Η προαναφερόμενη μελέτη κατέδειξε ότι:

(1) Η περίπτωση της απεριόριστης ευθύνης για βαριά αμέλεια, όπως ρυθμίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο i), είναι αποδεκτή και δεν αμφισβητείται.

(2) Όσον αφορά τις περιπτώσεις αμέλειας στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), αυτά που επρόκειτο να αποτελέσουν κατώτατα επίπεδα ευθύνης έχουν γενικώς μετατραπεί σε ανώτατα επίπεδα ευθύνης, καθώς τα περισσότερα κράτη μέλη καθόρισαν όρια ταυτόσημα με τα ποσά που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), ή ελαφρώς υψηλότερα. Ωστόσο, υπάρχει η σημαντική εξαίρεση πέντε κρατών μελών, που χρησιμοποίησαν τη δυνατότητα να διαπραγματευθούν απεριόριστη ευθύνη και γι’ αυτές τις περιπτώσεις.

(3) Δεν έχει γίνει γνωστή μέχρι στιγμής καμμία υπόθεση όπου να έχει ενεργοποιηθεί η εφαρμογή του μηχανισμού του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) και, επομένως, δεν υπάρχει νομολογία που θα μπορούσε να προσφέρει κάποια κατεύθυνση.

4.2. Αναγνωρισμένοι οργανισμοί

Δεν υπάρχει καμμία ένδειξη ότι η οικονομική σταθερότητα των αναγνωρισμένων οργανισμών επηρεάστηκε από την εισαγωγή του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β).

Όταν ζητήθηκε η γνώμη τους, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί, εν γένει:

(1) Επέμειναν ότι είναι αδύνατον να υπάρξει ασφάλιση για απεριόριστη ευθύνη. Αυτό είναι προφανές – η ασφαλιστική κάλυψη πάντοτε θα έχει κάποιο όριο· αλλά αναμένεται να είναι ανάλογη με τους πραγματικούς κινδύνους στους οποίους εκτίθεται ο ασφαλιζόμενος. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η μελέτη έδειξε ότι οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί δεν αύξησαν την ασφαλιστική τους κάλυψη συνεπεία της έναρξης ισχύος του παρόντος καθεστώτος αστικής ευθύνης δυνάμει της οδηγίας – αν και αυτή η ασφαλιστική κάλυψη θεωρείται γενικώς επαρκής για τα κατώτατα όρια της οδηγίας. Στις συμφωνίες τους με τα εξουσιοδοτούντα κράτη μέλη, μερικοί αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν δεχτεί απεριόριστη ευθύνη και για την περίπτωση αμέλειας. Υποστηρίχθηκε ότι το γεγονός αυτό ενδέχεται να λειτουργήσει ως φραγμός εισόδου στην αγορά, καθώς οι οργανισμοί που δεν είναι διατεθειμένοι να δεχτούν όρους αυτού του είδους δεν θα είναι σε θέση να αναπτύξουν δραστηριότητες στην αγορά των κρατών μελών που απαιτούν αυτούς τους όρους. Εν τούτοις,

– Εναπόκειται σε κάθε μέρος μιας διαπραγμάτευσης να δεχτεί τους όρους της συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένης της απεριόριστης ευθύνης, υπό τους οποίους επιθυμούν να εργαστούν. Φαίνεται επίσης ότι τα μέρη στην εν λόγω διαπραγμάτευση θα είναι ισοδύναμα.

– Το επιχείρημα ότι το γεγονός αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατά τρόπο ώστε να δημιουργεί διακρίσεις, δεν υποστηρίζεται από την έρευνα, καθώς όλα τα κράτη μέλη έχουν συνάψει συμφωνίες με διάφορους αναγνωρισμένος οργανισμούς, ανάλογα με το μέγεθος και τον χαρακτήρα του στόλου που φέρει τη σημαία τους.

(2) Εξέφρασαν τον φόβο τους μήπως η οδηγία δημιουργήσει νέα δικαιώματα αποζημίωσης. Η διατύπωση του άρθρου 6, και ιδίως, η φράση: «…εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στις αρχές…, οι αρχές δικαιούνται οικονομική αποζημίωση από τον αναγνωρισμένο οργανισμό…» προκαλεί ανησυχίες μήπως δημιουργήσει προσδοκίες ότι τρίτα μέρη διαθέτουν τώρα νέο νόμιμο δικαίωμα να λάβουν χρηματική αποζημίωση για οικονομικές ζημίες από τις σχετικές εθνικές ναυτιλιακές αρχές και, εμμέσως, από τον σχετικό αναγνωρισμένο οργανισμό, μέσω των διατάξεων περί αποζημίωσης του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β).

– Αυτό, όμως, σαφώς δεν συμβαίνει: κανένα στοιχείο της οδηγίας δεν τροποποιεί το καθεστώς ευθύνης των εθνικών αρχών.

– Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί ανέφεραν, ωστόσο, ότι έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση των ασφαλιστικών και δικαστικών δαπανών, μετά την εισαγωγή των εν λόγω διατάξεων. Το γεγονός αυτό δεν φαίνεται να έχει αισθητό αντίκτυπο στα τέλη που χρεώνονται.

– Για να διευκρινιστεί η κατάσταση, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί προτείνουν να παρεμβληθεί διάταξη με την έννοια ότι το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) δεν δημιουργεί νέα δικαιώματα αποζημίωσης, ώστε να υπάρξει ελάφρυνση από τις αυξανόμενες προσφυγές. Φαίνεται ότι ορισμένα κράτη μέλη, στις συμφωνίες τους με αναγνωρισμένους οργανισμούς, έχουν δεχτεί τέτοιου είδους ρήτρες (π.χ. Δανία, Λεττονία, Κάτω Χώρες). Οι εν λόγω ρήτρες θα εξεταστούν, ώστε να εξασφαλιστεί ότι δεν καταλήγουν στο αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή να περιορίζουν τη δυνατότητα των αρχών να λαμβάνουν αποζημίωση σύμφωνα με τη οδηγία.

(3) Πρότειναν να τροποποιηθούν τα όρια του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), ώστε να αποτελούν ανώτατα όρια ευθύνης. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν αναφέρει ότι θα ήταν διατεθειμένοι να δεχτούν υψηλότερα όρια ευθύνης.

4.3. Συμπέρασμα

Η Επιτροπή σημειώνει ότι, μολονότι όλα τα κράτη μέλη έχουν γνωστοποιήσει τα σχετικά μέτρα εφαρμογής, η έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον [15] δείχνει ότι ορισμένα στοιχεία της οδηγίας ενδέχεται να μην έχουν μεταφερθεί ορθά σε όλα τα εθνικά νομικά συστήματα. Θα γίνουν οι αναγκαίες εξακριβώσεις, που αποτελούν μέρος του προγράμματος της Επιτροπής για αξιολόγηση της συμμόρφωσης στον τομέα αυτόν [16].

Η Επιτροπή δεν διαβλέπει κανέναν λόγο να τροποποιήσει το status quo, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν αναστάτωση ή επιπτώσεις στην οικονομική σταθερότητα (ισορροπία) των αναγνωρισμένων οργανισμών. Ιδίως, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να παρεμβληθεί νέα διάταξη στην οδηγία με την έννοια ότι το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) δεν δημιουργεί νέα δικαιώματα αποζημίωσης, όπως ζητούν οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί [17].

Εξάλλου, οι παρούσες διατάξεις περί ευθύνης ισχύουν μόλις από τις 22 Ιουλίου 2003, και είναι ίσως πολύ νωρίς να συναχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με την ανάγκη αναθεώρησής τους – κυρίως, ελλείψει σχετικών δικαστικών αποφάσεων. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) και, εν ανάγκη, θα υποβάλει εκ νέου έκθεση στη νομοθετική αρχή.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 6 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΤΟΙΧΕΙΟ Β) ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 94/57/ΕΚ, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ

1. Ιστορικό

Η οδηγία 94/57/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε, ορίζει στο άρθρο 6 παράγραφος 5: «Η Επιτροπή υποβάλλει, το αργότερο στις 22 Ιουλίου 2006, προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, έκθεση αξιολόγησης της οικονομικής επίπτωσης του προβλεπόμενου στο παρόν άρθρο [άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β)] καθεστώτος ευθύνης για τα ενδιαφερόμενα μέρη, και ιδίως των συνεπειών στην οικονομική ισορροπία των αναγνωρισμένων οργανισμών.

Η έκθεση συντάσσεται σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων μερών, ιδίως των αναγνωρισμένων οργανισμών/νηογνωμόνων. Η Επιτροπή υποβάλλει, εάν χρειαστεί, σε συνάρτηση με την ανωτέρω αξιολόγηση, πρόταση τροποποίησης της παρούσας οδηγίας όσον αφορά ειδικότερα την αρχή του ορίου ευθύνης και του ανώτατου ορίου ευθύνης.»

Τον Σεπτέμβριο του 2005, η Επιτροπή ζήτησε από τον EMSA να εκπονήσει προπαρασκευαστική μελέτη επί του θέματος, ως συμβολή στην έκθεση της Επιτροπής. Κατόπιν διαδικασίας διαγωνισμού, ο EMSA ανέθεσε σύμβαση στο Ινστιτούτο Ναυτικού Δικαίου του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον (Institute of Maritime Law, University of Southampton) με αντικείμενο τη διενέργεια έρευνας. Τα πορίσματα της έρευνας παρουσιάζονται σε έκθεση που συντάχθηκε από ανεξάρτητη ομάδα ερευνητών του Ινστιτούτου Ναυτιλιακού Δικαίου του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, με τίτλο “Study on evaluating the economic impact of the liability regime on parties concerned and consequences for the financial equilibrium of Recognised organisations – Directive 94/57 article 6.5” («Μελέτη αξιολόγησης της οικονομικής επίπτωσης του καθεστώτος ευθύνης για τα ενδιαφερόμενα μέρη, καθώς και των συνεπειών στην οικονομική ισορροπία των αναγνωρισμένων οργανισμών – Οδηγία 94/57 άρθρο 6 παράγραφος 5») και ημερομηνία 15 Φεβρουαρίου 2006.

Γενικός σκοπός της μελέτης είναι η παρουσίαση των επιπτώσεων από την εφαρμογή των διατάξεων περί ευθύνης, που περιλαμβάνονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας 94/57/ΕΚ (όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2001/105/ΕΚ).

Η έρευνα επικεντρώνεται ειδικά στους αναγνωρισμένους οργανισμούς που είναι εξουσιοδοτημένοι στα 25 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη Νορβηγία και την Ισλανδία, αλλά χρειάστηκε κάποια έρευνα και σε άλλες ναυτιλιακές χώρες εκτός Ευρώπης, ώστε να υπάρχει υπόβαθρο με βάση το οποίο να μπορούν να αξιολογηθούν τα εμπορικά πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα από την εφαρμογή της οδηγίας.

Η μελέτη παρουσιάζει επισκόπηση των χρηματικών ορίων ευθύνης που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ, αφενός, των 25 κρατών μελών, της Νορβηγίας και της Ισλανδίας και, αφετέρου, των αναγνωρισμένων οργανισμών, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία i), ii) και iii). Σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο μιας χώρας προβλέπει απεριόριστη ευθύνη, διερευνήθηκε η δυνατότητα να προσφέρει το εθνικό δίκαιο της εν λόγω χώρας εναλλακτικές μορφές προστασίας.

Η έρευνα και τα δεδομένα της έρευνας του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον χρησιμοποιήθηκαν ως υπόβαθρο και συμβολή στην παρούσα έκθεση.

2. Ιστορικό των διατάξεων περί ευθύνης του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β)

Η πρόταση για αλλαγές στην οδηγία 94/57/ΕΚ, η οποία κατέληξε σε τροποποιήσεις τής εν λόγω οδηγίας από την οδηγία 2001/105/ΕΚ [18], ήταν μια από τις βασικές προτάσεις μετά το ατύχημα του ERIKA, τον Δεκέμβριο του 1999, και αποτέλεσε μέρος της λεγόμενης δέσμης ERIKA I. Ένα από τα κεντρικά ζητήματα προς συζήτηση στην πρόταση της Επιτροπής ήταν η εισαγωγή των διατάξεων περί ευθύνης στο άρθρο 6. Η πρόταση της Επιτροπής βασιζόταν στις εργασίες της λεγόμενης ομάδας του Gothenburg, στην οποία συμμετείχαν ορισμένες αρχές σημαιών της ΕΕ και ορισμένοι από τους διεθνείς αναγνωρισμένους οργανισμούς, και η οποία συζήτησε και διατύπωσε τυποποιημένες ρήτρες σχετικά με την ευθύνη και προσπάθησε να συμφωνήσει όσον αφορά τον περιορισμό της ευθύνης σε περιπτώσεις αμέλειας.

Η πρόταση της Επιτροπής (COM2000) 142 τελικό) περιείχε ένα κείμενο το οποίο προέβλεπε απεριόριστη ευθύνη για βαριά αμέλεια ή ηθελημένες πράξεις και περιορισμό της ευθύνης για αμελείς ή απερίσκεπτες πράξεις. Τα όρια που προτάθηκαν ήταν 5 εκατομμύρια ευρώ για προσωπική βλάβη ή θάνατο και 2,5 εκατομμύρια ευρώ για απώλεια ή ζημία σε περιουσία.

Κατά τη διαδικασία συναπόφασης, η οποία κατέληξε σε συνδιαλλαγή μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η πρόταση τροποποιήθηκε και τα ανώτατα όρια μετατράπηκαν σε κατώτατα όρια. Τα ποσά άλλαξαν και έγιναν 4 και 2 εκατομμύρια ευρώ, αντιστοίχως.

Το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας 94/57/ΕΚ επιβάλλει να περιλαμβάνονται οι ακόλουθες διατάξεις στη νομική πράξη που διέπει τη σχέση συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών και των αναγνωρισμένων οργανισμών:

– Εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στις αρχές ή προκύπτει ως μέρος της επίλυσης της διαφοράς μέσω διαδικασιών διαιτησίας, μαζί με την απαίτηση αποζημίωσης των ζημιωθέντων μερών για απώλεια ή ζημία σε περιουσία ή προσωπική βλάβη ή θάνατο, που αποδεικνύεται στο εν λόγω δικαστήριο ότι προκλήθηκε από ηθελημένη πράξη ή παράλειψη ή βαριά αμέλεια του αναγνωρισμένου οργανισμού, των φορέων, υπαλλήλων, πρακτόρων του ή άλλων που ενεργούν εξ ονόματος του αναγνωρισμένου οργανισμού, οι αρχές δικαιούνται οικονομική αποζημίωση από τον αναγνωρισμένο οργανισμό στο βαθμό που η ανωτέρω απώλεια, ζημία, βλάβη ή θάνατος προκλήθηκε, σύμφωνα με απόφαση του δικαστηρίου, από τον αναγνωρισμένο οργανισμό·

– Εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στις αρχές ή προκύπτει ως μέρος της επίλυσης της διαφοράς μέσω διαδικασιών διαιτησίας, μαζί με την απαίτηση αποζημίωσης των ζημιωθέντων μερών για προσωπική βλάβη ή θάνατο, που αποδεικνύεται στο εν λόγω δικαστήριο ότι προκλήθηκε από αμελή ή απερίσκεπτη πράξη ή παράλειψη του αναγνωρισμένου οργανισμού, των υπαλλήλων, πρακτόρων του ή άλλων που ενεργούν εξ ονόματος του αναγνωρισμένου οργανισμού, οι αρχές δικαιούνται οικονομική αποζημίωση από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, στο βαθμό που η ανωτέρω προσωπική βλάβη ή θάνατος προκλήθηκε, σύμφωνα με απόφαση του δικαστηρίου, από τον αναγνωρισμένο οργανισμό· τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν το ανώτατο ποσό αποζημίωσης που πρέπει να καταβληθεί από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, το οποίο πρέπει, ωστόσο, να είναι τουλάχιστον ισόποσο των 4 εκατομμυρίων ευρώ·

– Εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στις αρχές ή προκύπτει ως μέρος της επίλυσης της διαφοράς μέσω διαδικασιών διαιτησίας, μαζί με την απαίτηση αποζημίωσης των ζημιωθέντων μερών για απώλεια ή ζημία σε περιουσία, η οποία αποδεικνύεται στο εν λόγω δικαστήριο ότι προκλήθηκε από αμελή ή απερίσκεπτη πράξη ή παράλειψη του αναγνωρισμένου οργανισμού, των υπαλλήλων, πρακτόρων του ή άλλων που ενεργούν εξ ονόματος του αναγνωρισμένου οργανισμού, οι αρχές δικαιούνται οικονομική αποζημίωση από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, στο βαθμό που η ανωτέρω απώλεια ή ζημία προκλήθηκε, σύμφωνα με απόφαση του δικαστηρίου, από τον αναγνωρισμένο οργανισμό· τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν το ανώτατο ποσό αποζημίωσης που πρέπει να καταβληθεί από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, το οποίο πρέπει, ωστόσο, να είναι τουλάχιστον ισόποσο των 2 εκατομμυρίων ευρώ.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστούν τα εξής:

(1) Οι θεσμοθετημένες εργασίες (επιθεωρήσεις) εκτελούνται από αναγνωρισμένους οργανισμούς στον στόλο της σημαίας, προκειμένου να διαπιστωθεί η συμμόρφωση των νηολογημένων πλοίων με τις ισχύουσες απαιτήσεις των διεθνών συμβάσεων και κωδίκων (του ΙΜΟ), των οδηγιών της ΕΕ και της εθνικής νομοθεσίας. Το καθεστώς που διέπει τη σχέση μεταξύ της αρχής της σημαίας και του αναγνωρισμένου οργανισμού πρέπει να καθορίζεται με συμφωνία μεταξύ των δύο μερών.

(2) Τίποτε δεν υποχρεώνει τα κράτη σημαίας να εξουσιοδοτούν τους αναγνωρισμένους οργανισμούς να εκτελούν θεσμοθετημένες εργασίες. Είναι απολύτως θεμιτό να εκτελούν τα ίδια αυτές τις εργασίες, όπως και είναι απολύτως θεμιτό να εξουσιοδοτούν τους αναγνωρισμένους οργανισμούς να εκτελούν θεσμοθετημένες εργασίες. Στην πράξη, τα περισσότερα κράτη μέλη τείνουν να αναθέτουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, την εκτέλεση θεσμοθετημένων εργασιών σε αναγνωρισμένους οργανισμούς.

(3) Η κατάσταση που ρυθμίζεται με τις διατάξεις περί ευθύνης είναι η σχέση μεταξύ της αρχής της σημαίας και του αναγνωρισμένου οργανισμού, στην περίπτωση που η αρχή της σημαίας έχει εξουσιοδοτήσει τον αναγνωρισμένο οργανισμό να εκτελεί θεσμοθετημένες εργασίες για λογαριασμό της. Στην περίπτωση αυτή, εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στην εν λόγω αρχή, η αρχή δύναται να ανακτήσει το ποσό, που της έχει επιβληθεί να καταβάλει, από τον αναγνωρισμένο οργανισμό που εκτελεί τις εργασίες για λογαριασμό της.

(4) Στην περίπτωση βαριάς αμέλειας (άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο i)), προβλέπεται απεριόριστη ευθύνη, ήτοι οποιοδήποτε ποσό αποφασίσει το δικαστήριο ότι πρέπει να καταβάλει η αρχή, εκείνη δικαιούται να το ανακτήσει εξ ολοκλήρου από τον αναγνωρισμένο οργανισμό.

(5) Στις περιπτώσεις αμέλειας (άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii)), η αρχή δύναται να ανακτήσει ποσό μέχρις ενός ανωτάτου ορίου, το οποίο έχει συμφωνηθεί μεταξύ της αρχής της σημαίας και του αναγνωρισμένου οργανισμού, αλλά δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 4 και 2 εκατομμυρίων ευρώ, αντιστοίχως. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση που έχει συμφωνηθεί μεταξύ των μερών περιορισμός στα ανωτέρω ποσά, αλλά το δικαστήριο επιδικάσει υψηλότερο ποσό, η εν λόγω αρχή της σημαίας θα είναι υποχρεωμένη να καλύψει η ίδια οποιοδήποτε ποσό άνω των 2 και 4 εκατομ. ευρώ (ή μέσω ασφαλιστικής κάλυψης, ενδεχομένως).

(6) Η οδηγία, ωστόσο, αφήνει ελεύθερα τα δύο μέρη, την αρχή της σημαίας και τον αναγνωρισμένο οργανισμό τον οποίο αποφάσισε να εξουσιοδοτήσει ώστε να εκτελεί θεσμοθετημένες εργασίες για λογαριασμό της, να διαπραγματευθούν και να συμφωνήσουν επί οποιουδήποτε ποσού άνω των 2 και 4 εκατομ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένης και της απεριόριστης ευθύνης. Πάντως, η οδηγία δεν επιβάλλει απεριόριστη ευθύνη για τις περιπτώσεις αμέλειας (άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii)).

(7) Εάν τα μέρη δεν κατορθώσουν να καταλήξουν σε συμφωνία, τότε η σχετική αρχή δεν μπορεί να προσφύγει στις υπηρεσίες αυτού του αναγνωρισμένου οργανισμού, ούτε να του αναθέσει θεσμοθετημένες εργασίες, και θα είναι υποχρεωμένη να εκτελεί αυτά τα καθήκοντα ως κράτος σημαίας, πράγμα το οποίο έχει κάθε δικαίωμα να το πράξει.

Οι διατάξεις περί ευθύνης του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) τέθηκαν σε ισχύ στις 22 Ιουλίου 2003, η δε έκθεση, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 5, αποσκοπεί στην αξιολόγηση των επιπτώσεων από την εφαρμογή των διατάξεων περί ευθύνης. Είναι ενδιαφέρον να αξιολογηθεί το επίπεδο ευθύνης το οποίο έχει συμφωνηθεί από τα κράτη μέλη με τους αναγνωρισμένους οργανισμούς, και ιδίως εάν υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα κράτη μέλη διαπραγματεύθηκαν και κατέληξαν σε συμφωνία να προβλέπεται απεριόριστη ευθύνη και για τις περιπτώσεις αμέλειας. Εάν ναι, διερευνήθηκε το ζήτημα του κατά πόσον υπάρχει άλλη προστασία για τον εν λόγω αναγνωρισμένο οργανισμό.

3. ΕΠΙΠΕΔΑ ΕΥΘΥΝΗΣ – ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

3.1. Επίπεδα ευθύνης – κατάσταση στα κράτη σημαιών της ΕΕ και του ΕΟΧ

Η οδηγία ορίζει ότι στις περιπτώσεις βαριάς αμέλειας (άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο i)) πρέπει να προβλέπεται απεριόριστη ευθύνη και αυτό δεν αμφισβητείται, φαίνεται δε ότι όντως προβλέπεται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ που έχουν εφαρμόσει την οδηγία.

Τα όρια ευθύνης που υιοθετήθηκαν στα κράτη της ΕΕ και του ΕΟΧ ποικίλλουν όσον αφορά τις περιπτώσεις αμέλειας (άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii)).

· Οκτώ κράτη μέλη (Κύπρος, Ουγγαρία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβενία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο) προβλέπουν όρια ευθύνης ύψους 4 και 2 εκατομ. ευρώ για το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), αντιστοίχως.

· Πέντε κράτη μέλη και η Νορβηγία προβλέπουν όρια ελαφρώς υψηλότερα από τα ποσά της οδηγίας, και συγκεκριμένα 5 και 2,5 εκατομ. ευρώ (Βέλγιο, Δανία, Ελλάδα, Μάλτα, Πορτογαλία, Νορβηγία), που ισχύουν για τις καταστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), αντιστοίχως.

· Τρία κράτη μέλη (Φινλανδία, Ιρλανδία και Κάτω Χώρες) έχουν όρια ευθύνης ύψους 5 και 2,5 εκατομ. δολλαρίων ΗΠΑ [19].

· Πέντε κράτη μέλη, συγκεκριμένα η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Ισπανία έχουν καθιερώσει απεριόριστη ευθύνη στο πλαίσιο του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii). (Υπάρχει πιθανότητα και το πολωνικό πρότυπο συμφωνίας να καθιερώσει επίσης απεριόριστη ευθύνη).

· Για τα υπόλοιπα τέσσερα κράτη μέλη [20], δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες – ή πολύ λίγες.

Εν συμπεράσματι, 17 κράτη μέλη και η Νορβηγία έχουν καθιερώσει περιορισμένη ευθύνη για περιπτώσεις αμέλειας. Τα ποσά εν πολλοίς αντιστοιχούν στα ποσά της οδηγίας, με μετατροπή του κατωτάτου ορίου σε ανώτατο. 5 κράτη μέλη έχουν χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα που προσφέρεται στο άρθρο 6 και συμφώνησαν με τους αναγνωρισμένους οργανισμούς που εξουσιοδοτούν επί απεριόριστης ευθύνης επίσης και για περιπτώσεις αμέλειας. Για 3 κράτη μέλη και την Ισλανδία, η κατάσταση είναι ασαφής, λόγω έλλειψης πληροφοριών.

Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται συνοπτική επισκόπηση της κατάστασης τον Φεβρουάριο του 2006, με βάση την ανάλυση ανά κράτος που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, χρησιμοποιώντας απαντήσεις σε ερωτηματολόγια [21].

Πίνακας 1 Κατάσταση εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β)

Κράτος μέλος της ΕΕ | Μέθοδος εφαρμογής | Νέες συμφωνίες | Προβλήματα εφαρμογής | i) Ευθύνη για βαριά αμέλεια | ii) ΑμέλειαΑπερίσκεπτη πράξη ή παράλειψηΘάνατος ή προσωπική βλάβηεκατομ. EUR | iii) ΑμέλειαΑπερίσκεπτη πράξη ή παράλειψηΠεριουσιακή ζημίαεκατομ. EUR | Νόμισμα | Αναγνωρισμένοι οργανισμοί εξουσιοδοτημένοι από το κράτος μέλος, ανεξαρτήτως βαθμού εξουσιοδότησης |

Αυστρία | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο |

Βέλγιο | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ | ABS, BV, GL, LR, NKK, DNV |

Κύπρος | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Αρίθμηση | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | ABS, BV, DNV, HRS, GL, KR, LR, NKK, RINA, RS |

Τσεχική Δημοκρατία | Άγνωστο | Όχι | Δεν εφαρμόζεται | STC | STC | STC | Άγνωστο | |

Δανία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ | ABS, BV, DNV, GL, LR, NKK, RINA |

Εσθονία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Άγνωστο | Δεν εφαρμόζεται | Τυποποιημένοι όροι | Τυποποιημένοι όροι | Τυποποιημένοι όροι | | |

Φινλανδία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Δολλάριο ΗΠΑ | ABS, BV, GL, LR, RINA, DNV, RS |

Γαλλία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | Απεριόριστη | Απεριόριστη | | ABS, BV, GL |

Γερμανία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | Απεριόριστη | Απεριόριστη | | ABS, BV, Gl, LR, DNV |

Ελλάδα | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ | ABS, BV, DNV, GL, KR, LR, NKΚ, RINA, RS |

Ουγγαρία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Άγνωστο | Διατύπωση | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | RINA |

Ιρλανδία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Δολλάριο ΗΠΑ | BV, GL, LR, DNV |

Ιταλία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | Απεριόριστη | Απεριόριστη | | RINA, ABS, BV, GL |

Λεττονία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Διατύπωση | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | ABS, BV, GL, LR, DNV, RS |

Λιθουανία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Όχι | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | BV, LR, DNV, RS |

Λουξεμβούργο | Νομοθεσία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | Απεριόριστη | Απεριόριστη | | ABS, BV, DNV, GL, LR, NKK, RINA |

Μάλτα | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Αρίθμηση | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ/Τοπικό νόμισμα | ABS, BV, DNV, GL, RINA και RS |

Κάτω Χώρες | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Δολλάριο ΗΠΑ | ABS, BV, DNV, GL, LR, NKK, RINA |

Πολωνία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Υπό διαπραγμάτευση | Διατύπωση | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | Δεν υπάρχουν πληροφορίες |

Πορτογαλία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ | LR, BV, DNV, RINA, ABS, GL, RINAVE, NKK |

Σλοβακία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | | ABS, GL?? |

Σλοβενία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | BV, GL, RINA |

Ισπανία | Νομοθεσία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | Απεριόριστη | Απεριόριστη | | BV, GL, RINA |

Σουηδία | Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | ABS,BV, GL, LR, DNV |

Η.Β. | Νομοθεσία + Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 4 | 2 | Ευρώ | ABS, BV, DNV, GL, LR, RINA, NKK |

ΚΡΑΤΗ ΤΟΥ ΕΟΧ | | | | | | | | |

Ισλανδία | Νομοθεσία + Συμφωνία | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | Άγνωστο | STC/SDR 200.000 | Δεν υπάρχουν πληροφορίες |

Νορβηγία | Συμφωνία | Ναι | Όχι | Απεριόριστη | 5 | 2,5 | Ευρώ | DNV, LR, BV, GL, ABS |

3.2. Η περίπτωση απεριόριστης ευθύνης για αμέλεια

Η οδηγία 94/57/ΕΚ επιτρέπει στα ευρωπαϊκά κράτη και τους αναγνωρισμένους οργανισμούς να συμφωνήσουν σε υψηλότερα όρια ευθύνης για αμέλεια, χωρίς να καθορίζει ανώτατο όριο γι’ αυτό το υψηλότερο ποσό. Η επιλογή αυτή κατέληξε σε δύο διαφορετικές λύσεις: αφενός, ορισμένες χώρες επέλεξαν να διαπραγματευθούν υψηλότερα ανώτατα όρια (κυρίως 2,5 και 5 εκατομμύρια €, αντιστοίχως), αφετέρου, κάποιες άλλες χώρες επέμειναν και διαπραγματεύθηκαν απεριόριστο δικαίωμα προσφυγής κατά των αναγνωρισμένων οργανισμών που είναι εξουσιοδοτημένοι στο έδαφός τους. Τα εν λόγω κράτη είναι η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Ισπανία. Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, αυτά τα κράτη μέλη έχουν υπογράψει συμφωνίες με αναγνωρισμένους οργανισμούς της ΕΕ.

Πίνακας 2

Κράτος μέλος της ΕΕ | Άρθ. 6 παρ. 2 στοιχείο β) σημείο i) | Άρθ. 6 παρ. 2 στοιχείο β) σημείο ii) | Άρθ. 6 παρ. 2 στοιχείο β) σημείο iii) | Αναγνωρισμένοι οργανισμοί |

Γαλλία | Απεριόριστο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | ABS, BV, GL |

Γερμανία | Απεριόριστο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | ABS, BV, GL, LR, DNV |

Ιταλία | Απεριόριστο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | ABS, BV, GL, RINA |

Λουξεμβούργο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | ABS, BV, GL, DNV, LR, NKK, RINA |

Ισπανία | Απεριόριστο | Απεριόριστο | Απεριόριστο | BV, GL, RINA |

Ο ανάδοχος της μελέτης ήλθε σε επαφή με ανεξάρτητους νομικούς εμπειρογνώμονες στις εν λόγω χώρες και διερευνήθηκε το ζήτημα της απεριόριστης ευθύνης – όπως και των μέσων άμυνας έναντι αυτής. Τα συνολικά συμπεράσματα αυτών των ερευνών μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως.

Αποτελεί γενική αρχή των περισσοτέρων νομικών συστημάτων ότι το κυρίαρχο κράτος οφείλει να εκτελεί τα θεσμοθετημένα καθήκοντά του με την επιμέλεια που απαιτείται για την αντίστοιχη εργασία και ότι, σε περίπτωση αμέλειας από πλευράς του, ενδέχεται να θεωρηθεί υπεύθυνο και να καταβάλει αποζημίωση σε όλα τα ζημιωθέντα μέρη. Τα νομικά συστήματα της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, του Λουξεμβούργου και της Ισπανίας έχουν όλα αλληλοεπηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό και, εν γένει, δεν προσφέρουν στις αρχές προστασία έναντι προσφυγών από τους πολίτες τους. Αντιθέτως, οι συνταγματικές διατάξεις εγγυώνται στους πολίτες τη δυνατότητα δίκαιης δίκης, προκειμένου να λάβουν αποζημίωση για τις εν λόγω ζημίες [22]. Σε ορισμένες χώρες, υπάρχει ειδικό δικαστήριο, που έχει δημιουργηθεί ρητά για την εξέταση των εν λόγω προσφυγών [23], ενώ σε άλλες, η δικαιοδοσία ανήκει στα αστικά δικαστήρια [24].

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, εάν η ευθύνη για την έκδοση θεσμοθετημένων πιστοποιητικών βαρύνει τις αρχές [25] και οι αρχές δεν δύνανται να αποποιηθούν την εν λόγω ευθύνη με απλή ανάθεση αρμοδιοτήτων [26], τίθεται το ερώτημα του κατά πόσον οι όποιοι θεσμοθετημένοι περιορισμοί ή απαιτήσεις εμποδίζουν τις αρχές να αποζημιωθούν εξ ολοκλήρου από τον υπαίτιο αναγνωρισμένο οργανισμό.

Βάσει των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν, η απάντηση στο ερώτημα αυτό φαίνεται να είναι αρνητική [27]. Η μόνη ευρωπαϊκή χώρα για την οποία δεν μπορεί να συναχθεί τελεσίδικο συμπέρασμα είναι η Γερμανία, όπου έχει υποστηριχθεί ότι η συνταγματική διάταξη η οποία επιτρέπει προσφυγές από την αρχή κατά των υπαλλήλων της μόνον σε περίπτωση βαριάς αμέλειας, εμποδίζει την αποζημίωση σε όλες τις περιπτώσεις απλής αμέλειας. Φαίνεται, ωστόσο, ότι οι γερμανικές αρχές απέφυγαν να χαρακτηρίσουν τους αναγνωρισμένους οργανισμούς ως δημοσίους υπαλλήλους, και αυτό είναι δυνατόν να ανατρέψει ολόκληρο το επιχείρημα.

Συμπερασματικά, με τη μελέτη δεν εντοπίστηκαν σχετικές εθνικές νομοθετικές διατάξεις οι οποίες να επιτρέπουν στους αναγνωρισμένους οργανισμούς, οι οποίοι είναι εξουσιοδοτημένοι σε χώρες όπου απαιτείται απεριόριστη ευθύνη για αμέλεια, να αποφύγουν ή να περιορίσουν αυτή την απεριόριστη ευθύνη. Το μόνο κράτος στο οποίο ενδέχεται να υπάρχει αυτή η δυνατότητα είναι η Γερμανία, αλλά φαίνεται ότι δεν έχει κριθεί καμμία υπόθεση επί του θέματος.

Το γεγονός ότι ορισμένα κράτη σημαίας της ΕΕ απαιτούν απεριόριστη ευθύνη και για περιπτώσεις αμέλειας ενδέχεται να έχει οδηγήσει διάφορους αναγνωρισμένους οργανισμούς να επιλέξουν να μην ζητήσουν εξουσιοδότηση από αυτά τα κράτη (βλ. κατωτέρω κεφάλαιο 3.3). Κατόπιν τούτου, μπορεί να τεθεί το ερώτημα του κατά πόσον η δυνατότητα διαπραγμάτευσης απεριόριστης ευθύνης επίσης και για περιπτώσεις αμέλειας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο για τον περιορισμό της πρόσβασης στην εν λόγω αγορά.

3.3. Οδηγία 94/57/ΕΚ και ανταγωνισμός

Ορισμένοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί εξέφρασαν την άποψη ότι η απαίτηση για απεριόριστη ευθύνη σε περιπτώσεις αμέλειας από πλευράς ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ, και οι συναφείς κίνδυνοι οι οποίοι είναι αδύνατον να καλυφθούν από ασφάλεια, έχουν λειτουργήσει ως μέτρο προστατευτισμού, που στρεβλώνει την αγορά και τους εμποδίζει να αναπτύξουν δραστηριότητες σε αυτές τις χώρες. Κατά την άποψή τους, το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν να περιοριστεί η επιλογή διαθέσιμων παρόχων υπηρεσιών σε εκείνους οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν απεριόριστη ευθύνη για απλή αμέλεια. Κάποιοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί υπαινίσσονται ότι το τελικό κείμενο της οδηγίας υποστηρίζει την έμμεση συνέχιση του προστατευτισμού των εθνικών φορέων.

Η άποψη αυτή φαίνεται, ωστόσο, να μην λαμβάνει πλήρως υπόψη την κατάσταση όπου ορισμένοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί, όπως φαίνεται στον πίνακα 2, έχουν υπογράψει συμφωνίες απεριόριστης ευθύνης και για περιπτώσεις αμέλειας. Ο υπαινιγμός ότι το γεγονός αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα κράτη μέλη για να «προστατεύσουν» τους «δικούς τους» αναγνωρισμένους οργανισμούς δεν υποστηρίζεται από την έρευνα, καθώς όλα τα κράτη μέλη έχουν συνάψει συμφωνίες με διάφορους αναγνωρισμένους οργανισμούς (ανάλογα με το μέγεθος, τη ζήτηση από τους πλοιοκτήτες και τον χαρακτήρα του στόλου που φέρει τη σημαία τους).

Η οδηγία προβλέπει τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης της απεριόριστης ευθύνης, η οποία όμως αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης και συμφωνίας και από τα δύο μέρη, το κράτος μέλος της ΕΕ και τον αναγνωρισμένο οργανισμό. Δεν επιβάλλεται από την οδηγία, ούτε εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια ενός μόνον μέρους.

Όπως έχει προαναφερθεί, πρέπει να σημειωθεί ότι, εάν ένα κράτος μέλος της ΕΕ απαιτήσει απεριόριστη ευθύνη για όλες τις περιπτώσεις αμέλειας, αλλά κανένας αναγνωρισμένος οργανισμός δεν είναι διατεθειμένος να υπογράψει συμφωνία υπό αυτούς τους όρους, το εν λόγω κράτος μέλος θα υποχρεωθεί να εκτελεί το ίδιο τις θεσμοθετημένες εργασίες στον στόλο που φέρει τη σημαία του.

3.4. Επίπεδα ευθύνης σε ορισμένα κράτη της σημαίας (εκτός ΕΕ)

Εκτός της ΕΕ, τα όρια ευθύνης ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό εντός των ορίων που επικρατούν σήμερα εντός της ΕΕ. Με την έρευνα εξετάστηκαν ορισμένα από τα σημαντικότερα κράτη σημαίας στον κόσμο, συγκεκριμένα οι Μπαχάμες, ο Παναμάς, ο Καναδάς, η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νέα Ζηλανδία και οι ΗΠΑ, ώστε να υπάρχει υπόβαθρο βάσει του οποίου να μπορούν να αξιολογηθούν τα εμπορικά πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα από την εφαρμογή της οδηγίας.

Υπάρχουν κράτη στα οποία τα ισχύοντα όρια ευθύνης βασίζονται στους τυποποιημένους όρους και προϋποθέσεις κάθε αναγνωρισμένου οργανισμού. Άλλα κράτη ακολουθούν την πρότυπη συμφωνία του ΙΜΟ, δηλαδή προβλέπουν απεριόριστη ευθύνη για βαριά αμέλεια και όρια ευθύνης για συμπεριφορά όπως εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο ii) και στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο iii). Στις ΗΠΑ, η ευθύνη των αναγνωρισμένων οργανισμών φαίνεται να μην περιορίζεται συμβατικά καθόλου.

Ωστόσο, στις ΗΠΑ (και στη Γερμανία), οι νομικοί σύμβουλοι που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε αναγνωρισμένους οργανισμούς αναφέρουν ότι οι αγωγές λόγω αμέλειας κατά της σχετικής ναυτιλιακής αρχής υπόκεινται σε περιορισμούς. Επομένως, η πρόβλεψη απεριόριστης ευθύνης μεταξύ της ναυτιλιακής αρχής και του αναγνωρισμένου οργανισμού δεν λειτουργεί στην πράξη.

Συμπερασματικά, με βάση τη μελέτη του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, φαίνεται να μην υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διατάξεις περί ευθύνης στην οδηγία έχουν επηρεάσει τα κράτη σημαίας εκτός της ΕΕ, ώστε να εισαγάγουν απεριόριστη ευθύνη για περιπτώσεις αμέλειας.

3.5. Σχετικές δικαστικές υποθέσεις

Η έρευνα που διενεργήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον έδειξε ότι, μέχρι στιγμής [28] δεν έχει εκδοθεί καμμία απόφαση, ούτε εκκρεμεί καμμία υπόθεση, βάσει της οποίας να έχει ενεργοποιηθεί ή να ενδέχεται να ενεργοποιηθεί η αποζημίωση του κράτους της σημαίας από αναγνωρισμένο οργανισμό στο πλαίσιο του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β).

3.6. Συνέπειες στην ασφάλιση

Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν επαγγελματική ασφαλιστική κάλυψη για αποζημίωση, η οποία κυμαίνεται από 10 έως 100 εκατομμύρια δολλάρια, τόσο για θεσμοθετημένες, όσο και για γενικές υπηρεσίες. Ωστόσο, αναφέρουν ότι οι ασφαλιστικές ρυθμίσεις συνάπτονται σε συγκεντρωτική βάση, με συνολικό όριο ευθύνης παρά με όριο «ανά περιστατικό».

Βάσει των πληροφοριών που έδωσαν οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί, οι συνέπειες στην ασφάλιση από την εφαρμογή της οδηγίας 94/57/ΕΚ μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

· Κατόπιν της εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β), οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί δεν έσπευσαν να προβούν σε διακανονισμό για αυξημένη ή επιπρόσθετη ασφαλιστική κάλυψη·

· Παρ’ όλα ταύτα, τα ασφάλιστρα έως και τριπλασιάστηκαν, καθώς οι ασφαλιστές και οι αντασφαλιστές προέβησαν σε νέα εκτίμηση των σχετικών κινδύνων·

· Η απεριόριστη ευθύνη είναι αδύνατον να καλυφθεί από ασφάλεια. Άρα, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί που αναπτύσσουν δραστηριότητες σε χώρες όπου υπάρχει απεριόριστη ευθύνη διατρέχουν τον κίνδυνο να μην είναι σε θέση να καλύψουν τις σχετικές αποζημιώσεις σε περιπτώσεις καταστροφών, ανεξάρτητα από το μέγεθος της ασφαλιστικής κάλυψης που έχουν·

· Οι αντασφαλιστές εξέφρασαν την ανησυχία τους όσον αφορά την ενδεχόμενη έκταση της απεριόριστης ευθύνης στο πλαίσιο της οδηγίας·

· Προστέθηκαν δυσμενείς συμβατικοί όροι στα ασφαλιστικά συμβόλαια·

· Αντιθέτως, τα τέλη επιθεώρησης δεν φαίνεται να αυξήθηκαν σημαντικά.

Εν συμπεράσματι, φαίνεται ότι κατόπιν της εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β), οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί δεν έσπευσαν να προβούν σε διακανονισμό για αυξημένη ή επιπρόσθετη ασφαλιστική κάλυψη, ωστόσο, τα ασφάλιστρα ενδεχομένως αυξήθηκαν. Δεν υπάρχει σημαντική διαφορά στα τέλη που χρεώνονται από τους αναγνωρισμένους οργανισμούς που λειτουργούν τόσο στο πλαίσιο συστημάτων που προβλέπουν απεριόριστη, όσο και περιορισμένη ευθύνη για αμελείς πράξεις ή παραλείψεις.

3.7. Οικονομική σταθερότητα (ισορροπία) των αναγνωρισμένων οργανισμών

Βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών [29], δεν φαίνεται να υπάρχουν τεκμηριωμένα στοιχεία τα οποία να δείχνουν ότι επηρεάστηκε η οικονομική σταθερότητα των αναγνωρισμένων οργανισμών από την εισαγωγή του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β).

Ενδιαφέρον ζήτημα είναι το κατά πόσον η ΕΕ και ο ΕΟΧ προσφέρουν ανταγωνιστικό περιβάλλον εργασίας, σε σύγκριση με τις άλλες σημαντικές ναυτιλιακές χώρες στον κόσμο.

Βάσει της έρευνας που διενεργήθηκε, φαίνεται ότι η σημαντικότερη διάκριση δεν είναι μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εκτός ΕΕ, αλλά μάλλον μεταξύ χωρών με περιορισμένη ή με απεριόριστη ευθύνη όσον αφορά αγωγές για απερίσκεπτες ή αμελείς πράξεις.

Ο περιορισμός της ευθύνης προσφέρει ασφαλέστερο και σταθερότερο οικονομικό περιβάλλον για τη λειτουργία των αναγνωρισμένων οργανισμών. Την απεριόριστη ευθύνη για βαριά αμέλεια τη δέχονται οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί ως συνήθη και, μέχρις ενός σημείου, εύλογη συμβιβαστική λύση. Ωστόσο, η αποδοχή απεριόριστης ευθύνης για απλή αμέλεια, θεωρείται γενικώς ως διακινδύνευση εμπορικής και οικονομικής αυτοκτονίας, και για τον λόγο αυτόν, ορισμένοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί δεν είναι διατεθειμένοι να παράσχουν τις υπηρεσίες τους υπό αυτούς τους όρους.

Συμπερασματικά, η έρευνα έδειξε ότι, όσον αφορά τα εμπορικά πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα από την επιλογή απεριόριστης ευθύνης, δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι επακολούθησε κάποια σημαντική μεταβολή στην αγορά λόγω της εφαρμογής της οδηγίας. Σύμφωνα με τις απαντήσεις που έδωσαν οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί, τα τέλη επιθεώρησης αυξήθηκαν ανάλογα με τις σχετικές τοπικές αγορές και δεν φαίνεται να έχουν επηρεαστεί από τις διαφορές έκθεσης σε κινδύνους.

4. Διαβουλεύσεις

Η έρευνα του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον πραγματοποιήθηκε βάσει ερωτηματολογίων τα οποία κάλυπταν τα θέματα που επισημάνθηκαν. Δεδομένου ότι οι απαιτούμενες πληροφορίες προέρχονταν από ένα φάσμα διαφορετικών πηγών, με διαφορετικά συμφέροντα και υπόβαθρο, χρησιμοποιήθηκαν πέντε διαφορετικά ερωτηματολόγια και απεστάλησαν στις κυβερνήσεις των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις κυβερνήσεις κρατών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε αναγνωρισμένους οργανισμούς, σε νομικούς εμπειρογνώμονες από την Ευρωπαϊκή Ένωση και σε νομικούς εμπειρογνώμονες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιστοίχως. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, μετά την αποστολή των ερωτηματολογίων ακολούθησαν τηλεφωνικές συνεντεύξεις.

Με ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, οι γραπτές απαντήσεις που δόθηκαν από τις κυβερνήσεις ήταν σύντομες και περιληπτικές, και χρειάστηκε να γίνει περαιτέρω διερεύνηση. Με τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις συγκεντρώθηκαν πολύ περισσότερες λεπτομέρειες, μολονότι τα σχόλια συχνά συνοδεύονταν από τη ρητή παράκληση να τηρηθεί εχεμύθεια. Οι απαντήσεις που δόθηκαν από τους νομικούς εμπειρογνώμονες ήταν ιδιαίτερα πολύτιμες, ακόμη και όταν δεν ήταν διεξοδικές. Όσον αφορά τους αναγνωρισμένους οργανισμούς, ζητήθηκε από όλα τα μέλη της Διεθνούς Ένωσης Αναγνωρισμένων Οργανισμών (IACS) να συμμετάσχουν στη μελέτη και επτά εξ αυτών ανταποκρίθηκαν. Οι ερευνητές επικοινώνησαν και με δύο ακόμη αναγνωρισμένους οργανισμούς, με περιορισμένη αναγνώριση στην ΕΕ (τον Ελληνικό Νηογνώμονα και την RINAVE).

Η προσέγγιση από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον υποστηρίχθηκε με επιστολή του EMSA, η οποία εξηγούσε ότι οι διεξαγόμενες εργασίες είχαν ανατεθεί από τον EMSA.

Το άρθρο 6 παράγραφος 5 ορίζει: «Η έκθεση συντάσσεται σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων μερών, ιδίως των αναγνωρισμένων οργανισμών/νηογνωμόνων». Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε ανταποκρίνεται κατά πολύ σε αυτή την απαίτηση.

Η πλειονότητα των μελών της IACS προσέφερε πολύτιμες πληροφορίες στους αναδόχους της έρευνας· οι απόψεις τους έχουν συμπεριληφθεί στην έκθεση (βλ. κεφάλαιο 4.1 κατωτέρω). Ως προς τα κράτη μέλη, δεν ενήργησαν, ούτε ανταποκρίθηκαν όλα στη μελέτη.

4.1. Θέση των αναγνωρισμένων οργανισμών

Η θέση μιας ομάδας αναγνωρισμένων οργανισμών όσον αφορά την οδηγία έχει γνωστοποιηθεί μέσω των δραστηριοτήτων της Διεθνούς Ένωσης Νηογνωμόνων (IACS) [30]. Στο έγγραφό της με τίτλο «Προς μια μελλοντική θαλάσσια πολιτική για την Ένωση: Ένα ευρωπαϊκό όραμα για τους ωκεανούς και τις θάλασσες – Παρατηρήσεις της Διεθνούς Ένωσης Αναγνωρισμένων Οργανισμών (IACS) [31], η IACS εξέφρασε την υποστήριξή της για τις πρωτοβουλίες της ΕΕ στα θέματα θαλάσσιας ασφάλειας. Ωστόσο, ως προς το θέμα της ευθύνης των αναγνωρισμένων οργανισμών, η IACS έθεσε ορισμένα ζητήματα, τα οποία, κατά την άποψή της, συνιστούν αδυναμίες και ελλείψεις του συστήματος που δημιουργήθηκε με την οδηγία 94/57/ΕΚ. Η θέση της μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

«... Η κατάταξη και οι συναφείς θεσμοθετημένες υπηρεσίες που παρέχονται από τα μέλη της IACS υπό την ιδιότητα είτε του νηογνώμονα, είτε του αναγνωρισμένου οργανισμού αποτελούν ουσιώδη συνιστώσα των καθεστώτων θαλάσσιας ασφάλειας και πρόληψης της ρύπανσης, στο σύνολό τους. Οι υπηρεσίες αυτές συντελούν σημαντικά στην ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας και στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Η αδιάκοπη παροχή αυτών των βασικών υπηρεσιών τίθεται σε κίνδυνο από την ισχύουσα έκθεση των νηογνωμόνων σε ενδεχομένως απεριόριστη ευθύνη για σφάλματα ή παραλείψεις από πλευράς τους, που δεν ισοδυναμούν με βαριά αμέλεια.

Τα μέλη της IACS θα παρακαλούσαν να εξετάσει δεόντως η Ειδική Ομάδα εργασίας για τη ναυτιλιακή πολιτική τη δυνατότητα να επεκταθεί η κατάλληλη έννομη προστασία στους νηογνώμονες που αναπτύσσουν δραστηριότητες στα κράτη μέλη και είναι αναγνωρισμένοι βάσει της κοινοτικής οδηγίας 94/57/ΕΚ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε, σχετικά με κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης και εξέτασης πλοίων και για τις συναφείς δραστηριότητες των ναυτικών αρχών. Η εν λόγω προστασία δεν είναι σκόπιμο να επεκταθεί σε περιπτώσεις βαριάς αμέλειας. Η προστασία θα αποτελούσε αναγνώριση της ουσιώδους συμβολής των νηογνωμόνων στη γενική οικονομική ανάπτυξη, στις ευκαιρίες τοπικής απασχόλησης, στη θαλάσσια ασφάλεια και στην προστασία του περιβάλλοντος. Η προστασία αυτή πρέπει να είναι αντικειμενική, διαφανής και να προβλέπει δυνατότητα έφεσης.

[…]

Ως διεθνείς οργανισμοί που ασχολούνται με τον πλέον διεθνή κλάδο, οι νηογνώμονες βασίζονται στις αρχές του ελεύθερου ανταγωνισμού και εμπορίου προκειμένου να παράσχουν αποτελεσματικές υπηρεσίες στον ναυτιλιακό και τον υπεράκτιο κλάδο. Οι εν λόγω αρχές βασίζονται στην έννοια της αμοιβαιότητας μεταξύ κυρίαρχων κρατών. Η IACS θα παρακαλούσε την Ειδική Ομάδα εργασίας για τη ναυτιλιακή πολιτική να κατοχυρώσει αυτές τις αρχές και έννοιες στο πλαίσιο της ναυτιλιακής πολιτικής της ΕΕ, ώστε να ενθαρρύνει τον ανταγωνισμό σε μια ελεύθερη και δίκαιη αγορά” [32].

Από την ανωτέρω θέση, προκύπτουν τα εξής:

· Η IACS δεν ζητεί τροποποίηση του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημείο i), το οποίο ισχύει για περιπτώσεις βαριάς αμέλειας.

· Τα μέλη της IACS ανησυχούν μήπως τεθεί σε κίνδυνο η παροχή των υπηρεσιών τους από τη δυνατότητα που δίδεται στα κράτη μέλη, βάσει της οδηγίας 94/57/ΕΚ, να καθιερώσουν απεριόριστη ευθύνη για ζημίες που προκύπτουν σε περιπτώσεις αμέλειας.

· Ζητούν προστασία μέσω τροποποίησης των διατάξεων περί ευθύνης, οι οποίες περιλαμβάνονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii) της οδηγίας. Οι εν λόγω αναγνωρισμένοι οργανισμοί προτείνουν να τροποποιηθούν τα όρια του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία ii) και iii), ώστε να αποτελούν ανώτατα όρια ευθύνης, και να παρεμβληθεί διάταξη με την έννοια ότι το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) δεν δημιουργεί νέα δικαιώματα αποζημίωσης, ώστε να υπάρξει ελάφρυνση από τις αυξανόμενες προσφυγές. Σύμφωνα με το ανωτέρω σενάριο, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί έχουν αναφέρει ότι θα ήταν διατεθειμένοι να δεχτούν υψηλότερα όρια ευθύνης, εφόσον θα αποτελούν ανώτατα όρια.

Αναφέρουν επίσης τους προβληματισμούς τους [33] σχετικά με τις συνέπειες, όσον αφορά την πρόσληψη κατάλληλων επιθεωρητών, από τον αυξημένο κίνδυνο ποινικής ευθύνης για το προσωπικό τους και τους ναυτικούς.

Από τις ληφθείσες απαντήσεις, φαίνεται ότι η εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας 94/57/ΕΚ έχει επίδραση στο θέμα της ευθύνης, και ιδίως:

(1) Φαίνεται ότι έχει επηρεάσει τη διαδικασία διαπραγματεύσεων με τα διάφορα κράτη· και

(2) Παρακίνησε τους πελάτες αναγνωρισμένων οργανισμών να συζητήσουν υψηλότερα ποσά αποζημίωσης.

Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί αναμένουν σημαντικές αλλαγές στις προσφυγές, κατόπιν της εφαρμογής των διατάξεων περί ευθύνης που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας 94/57/ΕΚ. Συγκεκριμένα:

· Η διατύπωση του άρθρου 6 στο σημείο: «…εάν η ευθύνη που προκύπτει από οποιοδήποτε περιστατικό αποδοθεί τελικά και οριστικά από δικαστήριο στις αρχές…, οι αρχές δικαιούνται οικονομική αποζημίωση από τον αναγνωρισμένο οργανισμό…» φαίνεται ότι είναι δυνατόν να δημιουργήσει προσδοκίες ότι τρίτα μέρη διαθέτουν τώρα νόμιμο δικαίωμα να λάβουν χρηματική αποζημίωση για οικονομικές ζημίες από τις σχετικές εθνικές ναυτιλιακές αρχές και, εμμέσως, από τον σχετικό αναγνωρισμένο οργανισμό, μέσω των διατάξεων περί αποζημίωσης του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) σημεία i), ii) και iii).

· Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί επισημαίνουν ότι υπάρχει πιθανότητα οι ενάγοντες σε δίκες κατά των αναγνωρισμένων οργανισμών να ασκήσουν επιπροσθέτως προσφυγές και κατά των εθνικών αρχών, ελπίζοντας να υποκινήσουν προσφυγές και των αρχών κατά των αναγνωρισμένων οργανισμών, προκειμένου να υποστηρίξουν τα ιδιωτικά συμφέροντά τους.

· Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί ανέφεραν αυξημένο αριθμό χρηματικών αξιώσεων σχετικών με τις επιθεωρήσεις τους. Επιπλέον, ανέφεραν σημαντική αύξηση των απαιτούμενων ποσών [34]. Το γεγονός αυτό το αποδίδουν στην ενθάρρυνση των εναγόντων από τη διατύπωση του άρθρου 6 παράγραφος 2 στοιχείο β).

· Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί φοβούνται ότι η διάκριση μεταξύ αμέλειας και βαριάς αμέλειας ενδέχεται να γίνει θολή, σε περιπτώσεις που υπάρχει μεγάλος αριθμός θυμάτων ή σημαντικές ζημίες από ναυτιλιακό ατύχημα, και άρα οι «βαριές» ζημίες και η δημοσιότητα θα μπορούσαν να καταλήξουν σε εύκολη απόδειξη της βαριάς αμέλειας.

· Ορισμένοι αναγνωρισμένοι οργανισμοί ανέφεραν ότι η αύξηση των προσφυγών είναι πιθανόν να επηρεάσει τον τρόπο εκτέλεσης των καθηκόντων των επιθεωρητών, λόγω του αντικτύπου που μπορεί να έχει η πιθανότητα δικών με μεγάλη δημοσιότητα στο ηθικό και τη στάση τόσο των επιθεωρητών των αναγνωρισμένων οργανισμών, όσο και των δημοσίων υπαλλήλων των σχετικών εθνικών αρχών. Έγινε επίσης και η επισήμανση ότι μπορεί να υπάρξει επίδραση στην αποδοτικότητα της εργασίας, εξαιτίας των επαπειλούμενων προσφυγών από πλοιοκτήτες, στα πλοία των οποίων έχει ή πρόκειται να απαγορευθεί ο απόπλους κατόπιν επιθεώρησης. Αναφέρθηκε αυξανόμενος αριθμός τέτοιων απειλών και προσφυγών τα πολύ τελευταία χρόνια.

Συν τοις άλλοις, οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί επεσήμαναν ότι, λόγω της πιθανής αύξησης των προσφυγών, έχει καταστεί πολύ δυσχερής η εύρεση επαρκούς κάλυψης από την ασφαλιστική αγορά και ότι, όποτε είναι διαθέσιμη, συνοδεύεται από υψηλότερα ασφάλιστρα και υψηλότερες ατέλειες.

[1] COM(2000) 142 τελικό.

[2] ΕΕ L 319 της 12.12.1994, σ. 20. Οδηγία όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 2002/84/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 324 της 29.11.2002, σ. 53).

[3] Απόφαση 2000/481/EΚ της Επιτροπής, ΕΕ L 193 της 29.7.2000, σ. 91.

[4] Απόφαση 2005/311/EΚ της Επιτροπής, ΕΕ L 99 της 19.4.2005, σ. 15.

[5] Απόφαση 2001/890/EΚ της Επιτροπής, ΕΕ L 329 της 14.12.2001, σ. 72.

[6] Απόφαση 2005/623/EΚ της Επιτροπής, ΕΕ L 219 της 24.8.2005, σ. 43.

[7] Απόφαση 2006/382/EΚ της Επιτροπής, ΕΕ L 151 της 6.6.2006, σ. 31.

[8] 22 Ιανουαρίου 2002.

[9] Πρβλ. σημείο 3.2.4.

[10] Πρβλ. σημείο 3.2.3.

[11] Πρβλ. σημείο 3.2.4.

[12] Αριθμός καλυπτομένων από την οδηγία πλοίων, ταξινομημένων από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, διαιρούμενος δια τον αριθμό επιθεωρητών αποκλειστικής απασχόλησης.

[13] Αριθμός καλυπτομένων από την οδηγία ναυπηγούμενων πλοίων, ταξινομημένων από τον αναγνωρισμένο οργανισμό, διαιρούμενος δια τον αριθμό επιθεωρητών αποκλειστικής απασχόλησης.

[14] Πλοιοκτήτες ή ναυπηγοί, ή άλλοι οι οποίοι αναπτύσσουν εμπορική δραστηριότητα στην κατασκευή, τον εξοπλισμό, την επισκευή ή την εκμετάλλευση πλοίων.

[15] Πρβλ. πίνακα 1 στο παράρτημα.

[16] Ενόσω συντασσόταν η παρούσα έκθεση, βρισκόταν σε εξέλιξη διαδικασία λόγω παράβασης κατά της Σλοβακικής Δημοκρατίας, αν και δεν αφορούσε τις διατάξεις περί ευθύνης της οδηγίας (παράβαση των υποχρεώσεων βάσει του άρθρου 3).

[17] Εννοείται, όμως, ότι η Επιτροπή εξακριβώνει, κατά την αξιολόγηση κάθε αναγνωρισμένου οργανισμού, κατά πόσον είναι επαρκής η ασφαλιστική του κάλυψη.

[18] ΕΕ L 324 της 29.11.2002, σ. 53.

[19] Με την ισοτιμία του Φεβρουαρίου, τα ποσά αυτά αντιστοιχούν σε 4,2 και 2,1 εκατομ. ευρώ, αντιστοίχως.

[20] Αυστρία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία και Σλοβενία.

[21] Παρ’ όλες τις φιλότιμες προσπάθειες να συγκεντρωθούν όλα τα διαθέσιμα δεδομένα από κυβερνητικές και άλλες επίσημες πηγές, η ακρίβεια και η πληρότητα των πληροφοριών που παρασχέθηκαν δεν είναι εξασφαλισμένη.

[22] Για παράδειγμα, στη Γερμανία η § 34 του Συντάγματος, στην Ιταλία το άρθρο 28 του Συντάγματος.

[23] Όπως το γαλλικό Tribunal Administratif.

[24] Όπως συμβαίνει στην Ιταλία.

[25] Η υποχρέωση έκδοσης θεσμοθετημένων πιστοποιητικών επιβάλλεται, εν γένει, στα κράτη της σημαίας από διεθνείς συμβάσεις. Αυτό φαίνεται ότι αληθεύει ακόμη και όσον αφορά την ευρωπαϊκή νομοθεσία, τουλάχιστον από ό,τι φαίνεται σε δύο από τις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας, όπου γίνεται μνεία τόσο της ευθύνης των κρατών μελών για την έκδοση των σχετικών με την ασφάλεια και τη ρύπανση διεθνών πιστοποιητικών, όσο και της ανάγκης για στενότερη συμμετοχή των εθνικών αρχών στην έκδοση των εν λόγω πιστοποιητικών.

[26] Είτε επειδή υπάρχει νομική διάταξη επ’ αυτού, είτε επειδή οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί θεωρούνται αντιπρόσωποι της ίδίας της αρχής.

[27] Στην Ισπανία, το διάταγμα 90/2003 επιβάλλει σαφώς την ευθύνη αυτή, δεν την αποκλείει σε καμμία περίπτωση, δεν περιλαμβάνει εξαιρέσεις, ούτε περιορισμούς.

[28] Φεβρουάριος 2006.

[29] Οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δεν χρειάστηκε να καταβάλουν αποζημίωση σε εθνική αρχή κατόπιν εκτέλεσης θεσμοθετημένων ναυτικών εργασιών για λογαριασμό αυτής της εθνικής αρχής.

[30] American Bureau of Shipping, Bureau Veritas, China Classification Society, Det Norske Veritas, Germanischer Lloyd, Korean Register of Shipping, Lloyd's Register, Nippon Kaiji Kyokai, Registro Italiano Navale, Russian Maritime Register of Shipping, Indian Register of Shipping (συνδεδεμένο μέλος).

[31] IACS, Towards a Future Maritime Policy for the Union: A European vision for the ocean and the seas Contribution by International Association of Classification Societies (IACS), 13 Οκτωβρίου 2005.

[32] ό.π., παράγραφοι 6.1-6.7.

[33] «… Η IACS ζητεί να εξετάσει η Ειδική Ομάδα εργασίας για τη ναυτιλιακή πολιτική τις πολύ αρνητικές συνέπειες, όσον αφορά την προσέλκυση και τη διατήρηση του αναγκαίου ειδικευμένου προσωπικού κατάταξης, οι οποίες ενδέχεται να προκληθούν από την περαιτέρω διεύρυνση νόμων που ποινικοποιούν ενέργειες οι οποίες μπορεί να συντελέσουν σε τυχαία ρύπανση, αλλά δεν ισοδυναμούν με βαριά αμέλεια ή παράλειψη καθήκοντος από ένα άτομο.» Το σημείο αυτό δεν σχετίζεται άμεσα με την καθιέρωση και τον περιορισμό της αστικής ευθύνης, αλλά συνδέεται με την προσδοκία αποζημίωσης σε ανάλογες περιπτώσεις όπου υπάρχει ποινική ευθύνη.

[34] Δεν δόθηκαν στατιστικές, ούτε αναφέρθηκαν λεπτομέρειες.

--------------------------------------------------