Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις «Ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άνδρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 1996»

(97/C 296/06)

Στις 13 Φεβρουαρίου 1997 και βάσει του άρθρου 198 της ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ετήσια έκθεση: «Ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άνδρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση - 1996».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, στις 26 Ιουνίου 1997. Εισηγήτρια ήταν η κ. Drijfhout-Zweijtzer.

Κατά την 347η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 9ης Ιουλίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 113 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο Τέταρτο Πρόγραμμα Δράσης της Κοινότητας για τις ίσες ευκαιρίες για άνδρες και γυναίκες στην ΕΕ (1996-2000) προβλήθηκε η ιδέα για μία ετήσια έκθεση σχετικά με την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών. Η ΟΚΕ υποστήριξε την εν λόγω πρωτοβουλία στη γνωμοδότηση της 22ας Νοεμβρίου 1995. Στις 12 Φεβρουαρίου 1997, η Επιτροπή υιοθέτησε την πρώτη ετήσια έκθεση, για το έτος 1996.

1.2. Όπως φαίνεται από τον πρόλογο, η Επιτροπή, με τη δημοσίευση της εν λόγω πρώτης έκθεσης, επιδιώκει τρεις βασικούς στόχους: να καταστήσει διαφανή την κοινοτική πολιτική σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες και τους άνδρες, να εντείνει τη συζήτηση όσον αφορά την πρόοδο που πρέπει να πραγματοποιηθεί και την πολιτική «στρατηγική» που πρέπει να αναπτυχθεί και να παράσχει ένα σημείο αναφοράς για την ίδια, καθώς και για τη «σύγκλιση» των (υποψήφιων) κρατών μελών.

1.3. Στη συνέχεια, η έκθεση περιγράφει με κατάλληλο τρόπο την πορεία και τις τάσεις, τόσο σε ευρωπαϊκή όσο και σε εθνική κλίμακα. Με τον τρόπο αυτό, η έκθεση αποτελεί και μέσο εποπτείας για την ισότητα των ευκαιριών. Ο πρώτος στόχος της έκθεσης συμφωνεί περαιτέρω με τη δομή του Τέταρτου Προγράμματος Δράσης. Ο δεύτερος στόχος αποβλέπει στη διασαφήνιση ενός ειδικού θέματος, βάσει της συζήτησης για την ισότητα των ευκαιριών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Στο παρελθόν, η Επιτροπή διαδραμάτισε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη μορφή μίας κοινοτικής πολιτικής σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες και τους άνδρες, ιδιαίτερα μέσω των προτάσεών της για τη θέσπιση νομοθεσίας, οι οποίες οδήγησαν στην υιοθέτηση των οδηγιών περί ίσης μεταχείρισης, καθώς και μέσω της υλοποίησης πενταετών προγραμμάτων δράσης. Τα εν λόγω προγράμματα δράσης έδωσαν την ώθηση για τη διεξαγωγή μίας ευρύτερης νέας συζήτησης όσον αφορά τη θέση των γυναικών. Η πολιτική αυτή έχει συμβάλει ώστε να δίδεται περισσότερη προσοχή στο θέμα της ίσης μεταχείρισης μεταξύ γυναικών και ανδρών και, πράγματι. έχει επιτευχθεί πρόοδος στα κράτη μέλη, χάρη, εν μέρει, στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η υιοθέτηση αυτής της πρώτης περιεκτικής έκθεσης σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες και τους άνδρες στην ΕΕ αποτελεί όχι μόνο ένα ευπρόσδεκτο συμπλήρωμά της, μέχρι σήμερα, κοινοτικής πολιτικής, αλλά κυρίως, ένα νέο, εποικοδομητικό βήμα στην ανάπτυξη μίας γενικής και συνεκτικής πολιτικής της ΕΕ στο πεδίο της ισότητας. Κατά συνέπεια, αποτελεί μία ιδιαίτερα αξιόλογη πρωτοβουλία, για την οποία η ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη. Το εν λόγω έγγραφο αξίζει ευρύτατης διάδοσης.

2.2. Όπως παρατηρήθηκε ήδη κατά την υποβολή του Τέταρτου Προγράμματος Δράσης, ο σκοπός δεν έχει επιτευχθεί ακόμη. Σχετικά επισημαίνεται η σημασία της παρατήρησης στην εν λόγω έκθεση ότι η δράση για τη βελτίωση της ίσης μεταχείρισης απαιτεί μία φιλόδοξη προσέγγιση, η οποία «δεν περιλαμβάνει περιορισμένες προσπάθειες για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την παροχή βοήθειας προς τις γυναίκες, αλλά και όλα τα μέτρα και πολιτικές με ειδικό στόχο την επίτευξη της ισότητας.» (σ. 10).

Το γεγονός ότι η εφαρμοζόμενη πολιτική δεν έχει (ακόμη) γενικά τις προσδοκώμενες επιπτώσεις και ότι δεν απέφερε πάντοτε ευνοϊκά αποτελέσματα, φαίνεται και από τις υφιστάμενες, πραγματικές και ιδιαίτερα πρόσφατες, στατιστικές πληροφορίες, τις οποίες η ετήσια έκθεση παραθέτει σε σχέση με τις πολλαπλές πτυχές της θέσης των γυναικών στην αγορά εργασίας, καθώς και τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. Από την άποψη αυτή, οι εν λόγω επίκαιρες πληροφορίες προσθέτουν ελάχιστα νέα στοιχεία σχετικά με όσα δεν ήταν γνωστά μέχρι σήμερα. Οπωσδήποτε, η συγκέντρωση των στοιχείων αυτών σε ένα και μοναδικό έγγραφο είναι βέβαια πολύ αξιόλογη, και ιδιαίτερα για εκείνους, οι οποίοι δεν είναι ειδικώς επιφορτισμένοι με την πολιτική για τις ίσες ευκαιρίες, αλλά, στην πράξη, ασχολούνται με το θέμα. Η μεγάλη επιμονή στην κατάσταση των πραγμάτων και το γεγονός ότι οι πληροφορίες ανάγονται, σε ορισμένες περιπτώσεις, στο απώτερο παρελθόν θέτει το ερώτημα κατά πόσο το, επί του παρόντος, εξεταζόμενο κείμενο πρέπει να καλείται «ετήσια έκθεση». Εντούτοις, η εν λόγω μορφή είναι δικαιολογημένη, καθώς πρόκειται για μία πρώτη έκθεση, αλλά, στο μέλλον, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε μία διαφορετική μορφή. Σχετικές ενδείξεις παρατίθενται στο κεφάλαιο 4: προτάσεις και συστάσεις.

2.3. Στο σημείο αυτό, σημασία έχει και ποιοί σκοποί επιδιώκονται με μία παρόμοια ετήσια έκθεση. Από τον πρόλογο φαίνεται ότι οι στόχοι είναι αρκετοί και μπορεί να τεθεί το ερώτημα κατά πόσο οι στόχοι αυτοί δεν είναι ευρύτατοι και ιδιαίτερα φιλόδοξοι. Από διάφορες πτυχές μπορεί, ιδιαίτερα, να διπιστωθεί ότι η έκθεση δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που δημιουργούν οι προαναφερθέντες στόχοι.

2.4. Αν και η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι αυτό οφείλεται στη μη ανάθεση αρμοδιοτήτων σε ορισμένους τομείς σε κοινοτικό επίπεδο, επιβάλλεται να τονισθεί ότι η επιδίωξη ισορροπίας δεν διαφαίνεται πάντοτε. Και ασφαλώς όχι στην περιγραφή των εθνικών και ευρωπαϊκών εξελίξεων σε ορισμένους τομείς. Ούτως, σε ορισμένες περιπτώσεις, δίδεται ιδιαίτερη σημασία στην εξέλιξη των εθνικών πολιτικών και πολύ περιορισμένη στην κοινοτική πολιτική (βλ. κεφάλαιο 2, και κυρίως σημείο 2.2. όσον αφορά τις στρατηγικές απασχόλησης) ή αντιστρόφως (βλ. κεφάλαιο 5, όπου εξετάζονται μόνο οι κοινοτικές εξελίξεις). Περαιτέρω γίνεται λόγος και για έλλειψη ισορροπίας σε σχέση με τη σημασία που δίδεται στα διάφορα θέματα/κεφάλαια (ή υποκεφάλαια). Με τον τρόπο αυτό, ορισμένα θέματα δεν εκτίθενται επαρκώς (βλ. κεφάλαιο 5: ο σεβασμός των δικαιωμάτων).

2.5. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω έκθεση θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως μέσο εποπτείας της πολιτικής για την ισότητα των ευκαιριών. Υποτίθεται ότι πρόθεση αποτελεί η προσφορά της δυνατότητας για την εξακρίβωση της επιρροής που είχε η κοινοτική πολιτική στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή πράττει το ίδιο και όσον αφορά ορισμένους τομείς. Όσον αφορά, ιδιαίτερα, τη διαρθρωτική πολιτική της ΕΚ και την προσαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων, η έκθεση αποτελεί μία επιτυχή άσκηση. Σε άλλους τομείς, η προσπάθεια αυτή απαιτεί σημαντικές βελτιώσεις (υπηρεσίες για τα παιδιά, σεβασμός των δικαιωμάτων). Πιθανόν, το γεγονός ότι γίνεται ελάχιστη αναφορά σε μία περιορισμένη (κριτική) αξιολόγηση της (ίδιας) πολιτικής να οφείλεται στη φύση και τη μορφή της έκθεσης. Εν προκειμένω, οι διαφορετικές μορφές ανάπτυξης της έκθεσης, τις οποίες επιθυμεί η ΟΚΕ, παρέχουν περισσότερες δυνατότητες (βλ. 4.1).

Ένα σημείο διαφορετικής φύσεως αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο η Κοινότητα θέτει προτεραιότητες στην πολιτική της, και ιδιαίτερα τώρα, όταν τα κονδύλια για το Τέταρτο πρόγραμμα Δράσης είναι περιορισμένα.

2.6. Ανεξάρτητα από τα ανωτέρω, παρατηρείται ότι η έκθεση έχει ως κύριο στόχο την ισότητα των ευκαιριών, πράγμα που αποτελεί μία προσέγγιση περιορισμένης εμβέλειας. Δημιουργείται, κυρίως, η εντύπωση ότι, όσον αφορά τα δικαιώματα, οι γυναίκες βρίσκονται ήδη σε ισότιμη θέση. Αμφότερα έχουν μεγάλη σημασία 7 τη βάση αποτελεί η ισότητα των δικαιωμάτων ενώ το δεύτερο στάδιο η ισότητα των ευκαιριών. Υπάρχει ο κίνδυνος η εστίαση στην ισότητα των ευκαιριών και η ιδέα της σύμπραξης και του mainstreaming να επισκιάσουν την αντίληψη ότι η διασφάλιση ίσων δικαιωμάτων πρέπει να παραμείνει το κέντρο βάρους. Ότι ο κίνδυνος αυτός δεν είναι θεωρητικός καταδεικνύεται ήδη από το γεγονός ότι η έκθεση δίδει περιορισμένη βαρύτητα στην εφαρμογή των οδηγιών για την ίση μεταχείριση στα κράτη μέλη, καθώς και στα προβλήματα τα σχετικά με τον αποτελεσματικό σεβασμό των διακιωμάτων, τα οποία αποκτούν οι γυναίκες, βάσει της (κοινοτικής και εθνικής) νομοθεσίας για ίση μεταχείριση. Αυτή η εντύπωση δημιουργείται από το γεγονός ότι δίδεται ελάχιστη βαρύτητα στην τρέχουσα συζήτηση σχετικά με την υιοθέτηση μίας γενικής αρχής για ίση μεταχείριση στη Συνθήκη ΕΚ (βλ. επίσης τη γνωμοδότηση Kalanke της ΟΚΕ) (). Η απουσία παρόμοιας αναφοράς προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση, αν και στο κεφάλαιο 4 της ετήσιας έκθεσης παρατίθεται το κείμενο του Χάρτη της Ρώμης «Οι γυναίκες για την ανανέωση της πολιτικής και της κοινωνίας», της 18ης Μαΐου 1996, στο οποίο αναφέρεται: «Εμείς (δλδ. οι γυναίκες υπουργοί των κρατών μελών της ΕΕ) υποστηρίζουμε ότι θα πρέπει να γίνει αναφορά στην ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στη Συνθήκη ΕΕ». Η ΟΚΕ συνηγορεί υπέρ αυτού του αιτήματος τόσο στη γνωμοδότησή της για το Τέταρτο Πρόγραμμα Δράσης ()όσο και στη γνωμοδότησή της για την πρόταση της Επιτροπής για την οδηγία 76/207/ΕΟΚ ().

2.7. Ένα τελευταίο αξιοπρόσεκτο σημείο είναι ότι η Κοινότητα προσφεύγει, σε αυξανόμενο βαθμό, σε διάφορα μη δεσμευτικά μέσα για να διαμορφώσει την κοινοτική πολιτική. Φαίνεται ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι π.χ. και οι συστάσεις δημιουργούν υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη (βλ. σ. 97). Αυτό δεν αναφέρεται άμεσα, αλλά μέσω της αρχής για την κοινή εμπιστοσύνη, η οποία παρατίθεται στο άρθρο 5. Ως εκ τούτου, το θέμα είναι με ποιο τρόπο αυτές οι πράξεις/έγγραφα φθάνουν μέχρι τα μέρη, τα οποία θα πρέπει να τις εφαρμόσουν (βλ. π.χ. κώδικας συμπεριφοράς για την ισότητα των αμοιβών) και πως ορίζεται ο έλεγχος για την τήρησή τους. Η έκθεση δεν δίδει σχετικά καμία πληροφορία.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Κεφάλαιο 1: Συνεργασία σε μία μεταβαλλόμενη κοινωνία

3.1.1. Ο γενικός και ολοκληρωμένος χαρακτήρας της νέας πολιτικής για την ισότητα των ευκαιριών, όπως εκφράζεται ιδιαίτερα με την καθιέρωση της αρχής του mainstreaming, αποτελεί θετικό γεγονός. Το mainstreaming προσδιορίζεται στην ετήσια έκθεση ως ο «συστηματικός συνυπολογισμός των προτεραιοτήτων και αναγκών των γυναικών και ανδρών σε όλες τις πολιτικές και σε όλα τα μέτρα». Δικαίως παρατηρείται σχετικά ότι οι νομικές πράξεις, οι οικονομικοί πόροι και η αναλυτική και οργανωτική ικανότητα της Κοινότητας για την εφαρμογή της αρχής του mainstreaming πρέπει να κινητοποιηθούν ταυτοχρόνως. Επισημαίνεται και η ανάγκη μίας υγιούς στατιστικής ανάλυσης, στην οποία μπορεί να στηριχθεί η πολιτική για την ισότητα των ευκαιριών. Η ανάπτυξη της πολιτικής για την ισότητα των ευκαιριών είναι τόσο περίπλοκη και εξελίσσεται με τέτοια καθυστέρηση, ώστε, πέραν του mainstreaming, να εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη για την παράλληλη ανάληψη ειδικών δράσεων, δηλαδή δράσεων που ενισχύουν τις δυνατότητες επαγγελματικής απασχόλησης και οικονομικής ανεξαρτησίας.

Δυστυχώς, η έκθεση περιορίζεται να αναφέρει πόσο περίπλοκη είναι η εφαρμογή της αρχής του mainstreaming στην πράξη και ποιά προβλήματα ανακύπτουν. Αν και παρέχεται μία βραχεία επισκόπηση των ενδεχόμενων στρατηγικών mainstreaming σε διάφορες πολιτικές βαθμίδες, λείπει μία περαιτέρω ανάλυση και ματαίως αναζητούνται μέτρα, τα οποία η Κοινότητα έχει ή προτίθεται να λάβει, ώστε η αρχή του mainstreaming να υλοποιηθεί στην πράξη. Ούτε δίδονται πληροφορίες για τον τρόπο εφαρμογής της αρχής στα κράτη μέλη (με την ευκαιρία της καθιέρωσης της αρχής μέσω της Κοινότητας) με την εξαίρεση της Ολλανδίας.

Η κατάσταση στην Ολλανδία, όπως περιγράφεται στην ετήσια έκθεση, χαρακτηρίζεται κυρίως από δύο ενδιαφέροντα στοιχεία, στα οποία αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε κοινοτική κλίμακα. Στη χώρα αυτή, πρώτο στόχο αποτελεί η χρησιμοποίηση ενός οργάνου, ονομαζόμενου Emancipatie Effectrapportage, ως μέσου για την επαλήθευση της ανωτέρω πολιτικής. Πιθανόν, ένα παρόμοιο όργανο να ήταν χρήσιμο και για την επαλήθευση και της κοινοτικής πολιτικής, στην οποία θα μπορούσαν να συμβάλουν και όργανα από άλλες χώρες που δραστηριοποιούνται σ'αυτόν τον τομέα. Επιπλέον, μία πρόσφατη εξέλιξη στην Ολλανδία καταδεικνύει ότι είναι δυνατόν να υποκρύπτεται ένας κίνδυνος στην πολιτική mainstreaming, καθώς αυτή έχει, για παράδειγμα, ως συνέπεια την κατάργηση ειδικών οργάνων για την χειραφέτηση (όπως συνέβη στην Ολλανδία με το Emancipatieraad), πριν να καταστεί σαφές ότι τα θέματα για τη χειραφέτηση ή την ισότητα των ευκαιριών εντάσσονται και ανατίθενται σε άλλα (συμβουλευτικά) όργανα.

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ενσωμάτωση των ίσων ευκαιριών για άνδρες και γυναικές σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δράσης» συνάγεται το συμπέρασμα ότι το 1996 και σε σχέση με την καθιέρωση/εφαρμογή της αρχής mainstreaming έπρεπε να είχε επιτευχθεί σημαντική πρόοδος. Ιδιαίτερα, έπρεπε να έχουν ληφθεί μέτρα για τη δυνατότητα συνεχούς παρακολούθησης και αξιολόγησης της ανωτέρω δράσης και, βάσει των σχετικών δεδομένων, να είχαν εγκαθιδρυθεί κατάλληλοι και αναλυτικοί δείκτες και διαδικασίες. Περαιτέρω, αναφερόταν ότι η πολιτική και τα μέτρα των κρατών μελών, καθώς και η δράση που αναλαμβάνεται σε κοινοτικό επίπεδο στον τομέα αυτό θα περιγράφονταν στην πρώτη ετήσια έκθεση. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε απ' αυτά στην έκθεση, αφήνει να νοηθεί ότι η πρόοδος που σημειώθηκε στα κράτη μέλη είναι ανεπαρκής, πράγμα λυπηρό.

3.1.2. Η προοδευτική αύξηση της εφαρμογής της αρχής των ίσων ευκαιριών στην κοινοτική διαρθρωτική πολιτική και, κατά συνέπεια, σε όλα; επί του παρόντος, τα διαρθρωτικά ταμεία, καθώς και η θετική επίδραση που είχε, κυρίως, η χρησιμοποίηση των διαθέσιμων μέσων για την καταπολέμηση της μακροχρόνιας ανεργίας των γυναικών, αποτελούν μία ενθαρρυντική εξέλιξη. Παρά τη βελτίωση αυτή, παραμένει η εντύπωση ότι μόνο ένα ιδιαίτερα περιορισμένο μέρος των μέσων των διαρθρωτικών ταμείων καταλήγει απευθείας στις γυναίκες. Αυτό ισχύει, κατά κύριο λόγο, και για σχέδια, τα οποία χρηματοδοτούνται βάσει προγραμμάτων, όπως το Σωκράτης και το Leonardo. Εάν τα ταμεία και τα προγράμματα επιθυμούν την ενίσχυση της ισότητας των ευκαιριών, τότε απαιτείται διαρκής παρακολούθηση και αξιολόγηση όσον αφορά το φύλο των δικαιούχων. Αυτό ισχύει για όλους τους τομείς, οι οποίοι αποτελούν εμπόδιο για την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών.

3.1.3. Ακριβώς επειδή η έκθεση απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό, με λύπη παρατηρείται ότι πρόκειται για απωλεσθείσα ευκαιρία το γεγονός ότι στην παράγραφο σχετικά με τον κοινωνικό διάλογο και τους κοινωνικούς εταίρους δεν γίνεται εκτενέστερη αναφορά στο θέμα που συζητήθηκε από τους κοινωνικούς εταίρους στο πλαίσιο του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου. Ούτως για παράδειγμα, ελάχιστη σημασία δίδεται στα αποτελέσματα της πρώτης φάσης των διαβουλεύσεων, βάσει του Πρωτοκόλλου, για την αξιοπρέπεια ανδρών και γυναικών στην εργασία.

Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει με έμφαση ότι η δυνατότητα, την οποία παραχωρεί το Πρωτόκολλο για τη θέσπιση κανόνων από τους ίδιους τους κοινωνικούς εταίρους, δεν απαλλάσσει την Επιτροπή από την ευθύνη της, και κυρίως όταν πρόκειται για «δύσκολα θέματα», όσον αφορά την ανάπτυξη δικών της μέσων στον τομέα της ίσης μεταχείρισης.

3.2. Κεφάλαιο 2: Άνδρες και γυναίκες σε μία μεταβαλλόμενη οικονομία

3.2.1. Περισσότερο από το μισό του εν λόγω κεφαλαίου αποτελεί μία καταγραφή των πολλών πτυχών της θέσης και της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. Μία από τις σπουδαιότερες γενικές διαπιστώσεις είναι ότι γίνεται πάντοτε λόγος για μία σημαντική διαφορά μισθών μεταξύ ανδρών και γυναικών και αναφέρονται ως αποφασιστικοί παράγοντες η συγκέντρωση γυναικών στις χαμηλόμισθες θέσεις απασχόλησης και ο κατακερματισμός της αγοράς εργασίας. Όπως αναφέρθηκε, οι εν λόγω πληροφορίες σε μικρό βαθμό αποτελούν νέα στοιχεία θεαματικού χαρακτήρα. Εντούτοις, αποτελούν ευκαιρία για να επισημανθεί, για άλλη μία φορά, ότι ένας από τους σημαντικότερους στόχους της πολιτικής για την ισότητα των ευκαιριών είναι το δικαίωμα στην εργασία και στην οικονομική ανεξαρτησία. Ο καταφανής κατακερματισμός της αγοράς εργασίας αποτελεί, αφενός, εμπόδιο για ίσες ευκαιρίες και, αφετέρου, ποιοτικό πρόβλημα σε ορισμένους τομείς. Επομένως, η χρησιμότητα της πληροφόρησης συνίσταται στα αποτελέσματα της συνειδητοποίησης του προβλήματος που μπορεί να έχει στους εργοδότες και στα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη. Δυστυχώς, η έκθεση παραβλέπει και το πρόβλημα της εκτίμησης των εκτελούμενων καθηκόντων. Η χαμηλή ταξινόμηση των συστημάτων εκτίμησης των εκτελούμενων καθηκόντων και αμοιβής της εργασίας των γυναικών εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες για τις (ιδιαίτερα) χαμηλές αποδοχές των γυναικών.

3.2.2. Οι αλλαγές, επίσης, στον τομέα της εκπαίδευσης έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ανατροπή αυτών των δεδομένων. Στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ισότιμη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων () αναφέρεται σχετικά, μεταξύ άλλων, ότι οι νέοι και οι άνδρες ενθαρρύνονται να επιλέγουν περισσότερα παραδοσιακά γυναικεία επαγγέλματα. Στον τομέα της παιδαγωγικής, απαιτούνται έρευνες και εξελίξεις, προκειμένου να δοθεί στις γυναίκες μεγαλύτερη ελευθερία όσον αφορά τις σπουδές, και να αυξηθεί η αυτοεπίγνωσή τους, με απώτερο στόχο να επιλέγουν περισσότερο ποικίλα και νέα επαγγέλματα, και παράλληλα να υποστηριχθεί η ανάπτυξη ανεξάρτητων επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Επίσης, έχει καταδειχθεί η ανάγκη για συστήματα κατάρτισης και υποτροφιών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η τακτική προσαρμογή των γνώσεων και των ικανοτήτων όλων των εργαζομένων.

3.2.3. Το κεφάλαιο σχετικά με τις διαφορές στους μισθούς είναι, τόσο όσον αφορά την ανάλυση όσο και τα συμπεράσματα, ιδιαίτερα σύντομο. Σύμφωνα με τα υπερβολικά περιορισμένα στοιχεία του Eurostat, οι μισθοί των γυναικών στην Ευρώπη είναι, κατά μέσο όρο, 20 % χαμηλότεροι από τους αντίστοιχους μισθούς των ανδρών συναδέλφων τους. Η βάση του εν λόγω ποσοστού είναι περιορισμένη και φαίνεται ότι αφορά μόνο τις χειρωνακτικές εργασίες. Η ΟΚΕ αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον τα αποτελέσματα της έρευνας που ανέθεσε η Επιτροπή στο Eurostat σχετικά με τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, σύμφωνα με ένα νέο σύστημα, τα οποία θα είναι διαθέσιμα τον Ιούνιο του 1997.

3.2.4. Μία ορθή διαπίστωση στο εν λόγω κεφάλαιο είναι ότι παράλληλα αυξάνονται και οι μισθολογικές διαφορές μεταξύ των γυναικών. Είναι, εντούτοις, ιδιαίτερα λυπηρό το γεγονός ότι η θέση των πλέον ευάλωτων ή αδύναμων κατηγοριών γυναικών, όπως των γυναικών μεταναστών, των γυανικών εθνικών μειονοτήτων, των μεγαλύτερων σε ηλικία γυναικών, των γυναικών σε μονογονικές οικογένειες, των γυναικών οικιακών βοηθών, των γυναικών που ξαναρχίζουν να εργάζονται και των γυναικών με ειδικές ανάγκες, δεν εκτίθεται καθόλου ή εκτίθεται εν μέρει, στο σημείο αυτό. Και αυτό αφορά όχι μόνο τις γυναίκες, οι οποίες επιθυμούν και μπορούν να εργασθούν, αλλά και τις γυναίκες, οι οποίες, λόγω προσωπικών καταστάσεων, δεν είναι σε θέση να συμμετάσχουν στην εργασιακή διαδικασία. Η εισοδηματική κατάσταση της τελευταίας κατηγορίας των γυναικών είναι, στο μεγαλύτερο μέρος, κακή. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι δεν είναι αρκετή η απλή διαπίστωση ότι οι διαφορές μεταξύ των γυναικών αυξάνουν, αλλά ότι η εν λόγω κατάσταση των ευάλωτων κατηγοριών γυναικών απαιτεί περαιτέρω προσοχή και μία περισσότερο δραστήρια αντιμετώπιση εκ μέρους της Κοινότητας. Αποτελεί επείγουσα ανάγκη η συγκέντρωση εκ μέρους του Eurostat περισσότερων στοιχείων για αυτές τις κατηγορίες. Εξάλλου, η ΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη ότι και από γεωγραφικής απόψεως υφίστανται σημαντικές διαφορές όσον αφορά την κατάσταση των γυναικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.2.5. Θετική εξέλιξη αποτελούν τα πολυετή προγράμματα για τη βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης, τα οποία θεσπίζονται από τα κράτη μέλη σε σχέση με την καθιέρωση των πέντε προτεραιοτήτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Έσσης. Στις προτεραιότητες αυτές ζητείται ρητώς να ληφθεί υπόψη η δυσχερής κατάσταση των άνεργων γυναικών. Αν και τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν βεβαίως υιοθετήσει μέτρα που ευνοούν ή απευθύνονται ειδικώς προς τις γυναίκες, είναι λυπηρό το γεγονός ότι το θέμα «ίσες ευκαιρίες για άνδρες και γυναίκες» στο σύνολό του διαδραματίζει μόνο συμπληρωματικό ρόλο κατά τη θέσπιση των πολυετών προγραμμάτων. Και σε σχέση με τα προγράμματα της δεύτερης σειράς (1996) διαπιστώνεται ότι αυτά δεν περιλαμβάνουν μία προοπτική όσον αφορά τα φύλα στο πλαίσιο της γενικής πολιτικής, με την εξαίρεση της Σουηδίας.

Η μη ικανοποιητική κατάσταση των εργαζόμενων γυναικών στην ΕΕ, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι στα πολυετή προγράμματα για τη βελτίωση της απασχόλησης, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν περιλαμβάνεται μία προοπτική όσον αφορά τα φύλα, αν και αυτό αποτελεί ακριβώς ένα από τα σημαντικότερα σημεία της σύγχρονης κοινοτικής πολιτικής για την ισότητα των ευκαιριών, απαιτεί τη δραστηριοποίηση της Κοινότητας. Αν και (μεταξύ άλλων) τα κοινοτικά μέτρα έχουν αποφασιστική σημασία, είναι προφανές ότι η Κοινότητα δεν προχωρεί πέραν της διατύπωσης πολιτικών δηλώσεων σε σχέση με την προαγωγή των ίσων ευκαιριών (όπως η έκθεση προς το Συμβούλιο της Μαδρίτης). Θα πρέπει, επίσης, να διαπιστωθεί ότι η δράση που αναλήφθηκε μέχρι σήμερα σε επίπεδο ΕΕ (εξαιρουμένων των διαρθρωτικών ταμείων) είναι πολύ γενική και ελάχιστα συγκεκριμένη για την υλοποίηση της αρχής του mainstreaming και τη εισαγωγή μίας προοπτικής όσον αφορά τα φύλα στο πλαίσιο της υιοθετηθείσας πολιτικής.

3.3. Κεφάλαιο 3: Εργασία και οικογενειακή ζωή

3.3.1. Η ύπαρξη παιδιών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Στο συνδυασμό εργασία-οικογενειακή ζωή, το γεγονός αυτό ασκεί έντονη επιρροή. Η ΟΚΕ ανησυχεί επειδή, στο πλαίσιο των δημοσιονομικών περικοπών, σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν περικοπεί κονδύλια για τις δυνατότητες υποδοχής των παιδιών, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την πολιτική των ίσων ευκαιριών. Η απουσία διατάξεων για οικογενειακές ευκολίες, θα μπορούσε γενικά να έχει ως συνέπεια την απασχόληση των γυναικών σε μη τυπικές μορφές εργασίας, σε θέσεις εργασίας υποδεέστερες των προσόντων τους ή τη μη απασχόλησή τους.

Πέραν των παιδιών, ο συνδυασμός εργασία-οικογενειακή ζωή μπορεί να καταστεί ακόμη πιο περίπλοκος, εξαιτίας της φροντίδας γονέων/ηλικιωμένων ή ενός ασθενούς συντρόφου. Το πρόβλημα αυτό δεν αντιμετωπίζεται εκτενώς στην έκθεση και, έτσι, οι φροντίδες αυτού του είδους παραμένουν πλήρως εκτός εξέτασης. Επίσης δεν εξετάζονται στην έκθεση οι συνέπειες του συνδυασμού οικογενειακή μέριμνα/εργασία, καθώς και η έλλειψη επαρκούς κοινωνικής κάλυψης σχετικά.

Περαιτέρω, στην έκθεση περιγράφεται ως ένα βαθμό η κατάσταση στα κράτη μέλη όσον αφορά τις προσφερόμενες υπηρεσίες υποδοχής παιδιών, αλλά η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι δύσκολη η εξαγωγή συμπερασμάτων από τις διαθέσιμες πληροφορίες όσον αφορά το βαθμό στον οποίο οι υπηρεσίες υποδοχής παιδιών ανταποκρίνονται στις αρχές που θεσπίζονται στη σύσταση για την υποδοχή παιδιών (λογικές τιμές, διαθεσιμότητα, αξιόπιστες φροντίδες, κ.λπ.). Απουσιάζει ένα ομοιόμορφο σύστημα για τη συγκέντρωση στατιστικών δεδομένων και τη σχετική ερμηνεία τους. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή οφείλει να αναπτύξει πρωτοβουλίες για την υλοποίηση ενός παρόμοιου συστήματος.

Στο πλαίσιο του δεύτερου και του τρίτου προγράμματος δράσης για ίσες ευκαιρίες, εγκαθιδρύθηκε το Childcare Network της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το εν λόγω δίκτυο αντιμετωπίζει μία σειρά προβλημάτων, τα οποία επηρεάζουν τις δυνατότητες συνδυασμού εργασίας και οικογενειακής ζωής και μεταξύ αυτών την υποδοχή παιδιών, την ισότητα των δικαιωμάτων για τη συμμετοχή στην απασχόληση των γονέων και το μέρος της φροντίδας των παιδιών που αναλαμβάνουν οι άνδρες. Το δίκτυο χαρακτηρίζεται από την ιδιαίτερη βαρύτητα που δίδεται στην ποιοτική προσέγγιση. Μετά τη θέσπιση του τέταρτου προγράμματος δράσης για την ισότητα των ευκαιριών, το δίκτυο αυτό καταργήθηκε. Η υποδοχή παιδιών (καθώς και η εξωσχολική υποδοχή) αποτελούν ένα πεδίο στο οποίο δίδεται ελάχιστη βαρύτητα, αν και έχει αρνητικές συνέπειες για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι, εφόσον δεν αναπτύσσονται κατάλληλες κοινοτικές πρωτοβουλίες για την επίλυση αυτού του προβλήματος, το εν λόγω δίκτυο θα πρέπει να εγκαθιδρυθεί εκ νέου.

Σ'αυτό το αρνητικό γεγονός θα μπορούσε να προστεθεί και το θέμα της υγείας των γυναικών. Πρόσφατες έρευνες στη Σουηδία και τη Νορβηγία κατέδειξαν ότι το διπλό βάρος της πλήρους απασχόλησης και της (άνισα καταμερισμένης) άμισθης οικιακής εργασίας έχει αυξανόμενα σοβαρές επιπτώσεις επί της υγείας των γυναικών.

3.3.2. Είναι θετική η εξέταση της φορολογικής και κοινωνικής πολιτικής για ενδεχόμενες διακρίσεις που πιθανόν παρακωλύουν τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, και σε σχέση μ' αυτό, η αυξανόμενη προσοχή στο θέμα της εξατομίκευσης των κοινωνικών, ασφαλιστικών και φορολογικών συστημάτων. Τα εν λόγω συστήματα είναι σκόπιμο να βασίζονται στο άτομο. Όμως εν προκειμένω, είναι εξακριβωτέο σε ποιό βαθμό η κατάργηση παρασχεθέντων δικαιωμάτων επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση των (πλέον ευάλωτων κατηγοριών) γυναικών, εάν ταυτόχρονα δεν λαμβάνεται μέριμνα για επαρκή αντιστάθμιση (το πρόβλημα της καταπολέμησης της ένδειας). Οι συγκρίσιμες μελέτες, οι οποίες πραγματοποιούνται εν τω μεταξύ στα κράτη μέλη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για μελλοντικές προτάσεις στον εν λόγω τομέα.

Επιπλέον, είναι απαραίτητο να δοθεί προσοχή, κατ'αρχήν, στις συνέπειες της ιδιωτικοποίησης στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης, οι οποίες ενδεχομένως να επηρεάζουν τη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας και την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών. Ούτως, στην Ολλανδία η ιδιωτικοποίηση του συστήματος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης είχε συνέπειες για όλους τους εργαζόμενους, αλλά φαίνεται ότι επλήγησαν (όσον αφορά την είσπραξη των επιδομάτων λόγω ασθένειας) οι εργαζόμενοι με ελαστικό ωράριο και οι οικιακοί βοηθοί, οι οποίοι, ως γνωστό, είναι κυρίως γυναίκες. Το ίδιο πρέπει ακόμη να συμβεί σε σχέση με το γεγονός ότι οι ρυθμίσεις για την κοινωνική ασφάλιση συνήθως δεν είναι προσαρμοσμένες στις αποκαλούμενες μη τυπικές μορφές εργασίας (δεν πρόκειται για πλήρη απασχόληση αορίστου διάρκειας), ενώ οι γυναίκες, είναι εκείνες κυρίως, που εκτελούν μη τυπικές μορφές εργασίας. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, το θέμα των ιδιωτικοποιήσεων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και ενδείκνυται η εμπεριστατωμένη εξέτασή του σε μία προσεχή έκθεση της Επιτροπής, στην οποία θα δίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα στις συνέπειες αυτών επί των γυναικών.

Κατ'επέκταση των ανωτέρω, συνιστάται η περαιτέρω θεώρηση, στην προσεχή έκθεση, του προβλήματος της κοινωνικής ασφάλισης σε συνάρτηση με τις υφιστάμενες οδηγίες (79/7, 86/378, αλλά και 86/613, η οποία αφορά τους εργαζόμενους για ίδιο λογαριασμό), καθώς και την πρόταση τρίτης οδηγίας όσον αφορά τη συμπλήρωση της ίσης μεταχείρισης από πλευράς κοινωνικής ασφάλισης.

3.4. Κεφάλαιο 4: Ισορροπία των δύο φύλων στα κέντρα αποφάσεων

3.4.1. Η πραγματοποιούμενη περιγραφή της τρέχουσας κατάστασης στην εν λόγω έκθεση υπογραμμίζει, για άλλη μία φορά, την καθυστέρηση που παρατηρείται εις βάρος των γυναικών. Στα τέλη του 1997, θα καταστούν φανερές οι επιπτώσεις της σύστασης για την ισόρροπη συμμετοχή των δύο φύλων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, την οποία θέσπισε το Συμβούλιο στις 2 Δεκεμβρίου 1996, για την κάλυψη αυτής της καθυστέρησης. Το γεγονός ότι η Επιτροπή περιέλαβε αυτό το στόχο στην πολιτική που ακολουθεί έναντι του προσωπικού της είναι θετικό, αλλά φαίνεται, δυστυχώς, ότι ακόμη δεν έχουν σημειωθεί ικανοποιητικά αποτελέσματα. Αν εφαρμοσθεί πραγματικά, η εν λόγω πολιτική μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για τα κράτη μέλη, τους κοινωνικούς εταίρους, τις ΜΚΟ, κ.λπ.

Βάσει της συνεχούς αξιολόγησης και συζήτησης και για την προώθηση αυτής της συμμετοχής, έχει ιδιαίτερη σημασία ο καθορισμός, στο κατάλληλο επίπεδο, στόχων και χρονοδιαγραμμάτων.

3.5. Κεφάλαιο 5: Διευκόλυνση των γυναικών στην άσκηση των δικαιωμάτων τους

3.5.1. Μία πρώτη παρατήρηση για το παρόν κεφάλαιο είναι ότι το θέμα δεν καλύπτεται πλήρως. Μόνο ένα μικρό μέρος του κεφαλαίου αφιερώνεται στην πράξη στα θέματα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών στο κοινοτικό (και στο εθνικό) δίκαιο περί ίσης μεταχείρισης.

Κατ' αρχήν, σκιαγραφείται το κοινοτικό νομικό σύστημα και οι εξελίξεις που πραγματοποιούνται σχετικά. Η σκιαγράφηση αυτή είναι πράγματι ιδιαίτερα περιορισμένη και ελλιπής για τους παρακάτω λόγους. Μόνο οι εξελίξεις που σημειώθηκαν σε κοινοτική κλίμακα αναφέρονται (από πλευράς νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και νομοθεσίας). Στην εφαρμογή και τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας και στην πολιτική στα κράτη μέλη δεν δίδεται, συνολικά, καμία σημασία, αν και θα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να καταστεί γνωστό σε ποιό τομέα υστερούν (βλ. για παράδειγμα, σε σχέση με την εφαρμογή της έννοιας της έμμεσης διάκρισης). Έχει μικρή σημασία να μνημονεύονται ποιές εξελίξεις παρατηρούνται, μεταξύ άλλων, σε κοινοτική βαθμίδα, όταν παραλείπεται η περιγραφή της εφαρμογής και της τήρησης της αρχής στα κράτη μέλη (πράγμα που αποτελεί και τον κύριο στόχο). Ούτως, προκαλεί έκπληξη για ποιό λόγο οι πληροφορίες σχετικά με την οδηγία περί εγκυμοσύνης περιορίζονται στην παρουσίαση του σχετικού περιεχομένου. Αν και η Επιτροπή δεν διαθέτει ακόμη τις απαραίτητες επίσημες πληροφορίες εκ μέρους των εθνικών αρχών σε σχέση με την εφαρμογή αυτής της οδηγίας (τελευταία προθεσμία για την εφαρμογή της ήταν ο Οκτώβριος του 1994), μία έκθεση του Νομικού Δικτύου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προσφέρει πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο αυτή εφαρμόζεται στα κράτη μέλη.

Εκτός αυτού, η έκθεση περιορίζεται στην παράθεση, σε υπερβολικό βαθμό, διαπιστώσεων για τις εξελίξεις, χωρίς να δίνει συνέχεια σ'αυτές. Έτσι, αναφέρεται ότι, σε υποθέσεις σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση, το Δικαστήριο υιοθετεί μία διαρκώς ελαστικότερη στάση όσον αφορά την αντικειμενική δικαιολόγηση της έμμεσης εισαγωγής διακρίσεων (διατήρηση της οικονομικής ισορροπίας, στόχοι νόμιμης κοινωνικής πολιτικής), γεγονός που είναι ανησυχητικό.

3.5.2. Σε σχέση με την τήρηση του κοινοτικού δικαίου για ίση μεταχείριση, η Επιτροπή ασκεί περιορισμένη κριτική όσον αφορά τις δραστηριότητές της. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι το Νομικό Δίκτυο κατ'επανάληψη ανέφερε ότι η Επιτροπή οφείλει να είναι περισσότερο δραστήρια για την εξακρίβωση παραβάσεων όσον αφορά την εφαρμογή και τήρηση εκ μέρους των κρατών μελών και ότι το εν λόγω Δίκτυο έχει προτείνει σχετικά μία στρατηγική, βάσει του άρθρου 169. Εντούτοις, μέχρι σήμερα έχει τεθεί σε κίνηση μόνο 11 φορές η διαδικασία για παράβαση.

Επίσης, περιορισμένη βαρύτητα δίδεται στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων τους ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Η έκθεση αναφέρει μόνο περιληπτικά ότι, με την υποστήριξη της Επιτροπής, πραγματοποιήθηκε μία διάσκεψη σχετικά με το θέμα, χωρίς να ανακοινώνεται η λεπτομερής έρευνα που διεξάγεται σε όλα τα κράτη μέλη. Από την έρευνα αυτή, όμως, έχουν αποκαλυφθεί πολλά εμπόδια, όπως η έλλειψη σχετικής γνώσης, το κόστος και η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών, καθώς και η συγκέντρωση αποδείξεων και η κατανομή του βάρους αποδείξεως. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη και ο φόβος των εργαζομένων, οι οποίοι θεωρούν ότι υφίστανται διακριτική μεταχείριση, ότι τελικά θα καταστούν θύματα της ίδιας της προσφυγής τους. Ο φόβος αυτός προκαλεί συχνά την αποφυγή εκ μέρους των εργαζομένων της κίνησης μιας δικαστικής διαδικασίας κατά τον εργοδότη. Κατά συνέπεια, φαίνεται ότι το βάρος της απόδειξης αποτελεί μόνο ένα από τα πολλά προβλήματα. Αν και η έκθεση καταδεικνύει ποιές προϋποθέσεις διαμορφώνονται από την Κοινότητα (π.χ. μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου) για να εξασφαλισθεί μία αποτελεσματική προστασία, δεν αναφέρει καμία ενέργεια που θα μπορούσε να αναληφθεί σε σχέση με τα διαπιστωθέντα εμπόδια. Φαίνεται, βέβαια, ότι, σε σχέση με τα θέματα αυτά, η Κοινότητα (Επιτροπή) είναι ιδιαίτερα επιφυλακτική.

3.5.3. Επ'ευκαιρία της ιδιαίτερης σημασίας που δίδεται στην πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση της οδηγίας 76/207, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, στη γνωμοδότηση της 25ης Σεπτεμβρίου 1996, δεν συμφωνεί με την εν λόγω πρόταση.

3.6. Κεφάλαιο 6: Η πρόοδος στο Πεκίνο

3.6.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει, για μία ακόμη φορά, τη σημασία της βάσης που τέθηκε κατά τη Διάσκεψη του Πεκίνου, η οποία αφορά τα ίδια κεφαλαιώδη θέματα και προτεραιότητες μ'αυτά που απασχολούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη βάση αυτή, η οποία τέθηκε με την παγκόσμια συνεργασία, πρέπει να δοθεί υψηλή προτεραιότητα στο πλαίσιο των ενεργειών που αναλαμβάνονται στην ΕΕ στον τομέα της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Όσον αφορά το παρόν κεφάλαιο, διαπιστώνεται, κυρίως, ότι το 1996 αναλήφθηκε περιορισμένη δράση και σημειώθηκε ελάχιστη πρόοδος.

4. Προτάσεις και υποδείξεις

4.1. Θα ήταν, πιθανόν, προτιμότερο, κάθε τριετία, επ'ευκαιρία της αξιολόγησης του τρέχοντος προγράμματος και στη φάση του σχεδιασμού του επομένου προγράμματος, να πραγματοποιείται ένας γενικός απολογισμός. Δηλαδή μία «έκθεση για την πορεία του θέματος», στην οποία, κατ'αρχήν και βάσει πραγματικών και στατιστικών πληροφοριών, να διαπιστώνεται εάν η θέση των γυναικών βελτιώθηκε με τρόπο συγκεκριμένο και, στη συνέχεια, να απομονώνονται τα σημεία, όπου η αναληφθείσα δράση προφανώς απέτυχε. Οι (περιληπτικές) ετήσιες εκθέσεις θα μπορούσαν να χρησιμεύουν ως βάσεις προσανατολισμού, ιδίως, ως προς τα ιδιαίτερα αποτελέσματα που είχαν συγκεκριμένες κοινοτικές ή εθνικές δράσεις ή μέτρα υπέρ της προώθησης της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Κατ'επέκταση, φαίνεται να έχει σημασία ότι η έκθεση, αφενός, επικεντρώνεται στις επιπτώσεις της κοινοτικής πολιτικής/νομοθεσίας στα κράτη μέλη, ενώ, αφετέρου, δεν μνημονεύει ποιά συμπληρωματική/νέα κοινοτική πολιτική/νομοθεσία κρίνεται αναγκαία.

Ο πρόλογος αφήνει να νοηθεί εμμέσως ότι στην προσεχή ετήσια έκθεση θα ακολουθηθεί η ίδια μέθοδος, δλδ, η συνέχεια της διάρθρωσης του Τέταρτου Προγράμματος Δράσης. Το ερώτημα είναι κατά πόσο αυτό είναι επιθυμητό. Κατ'αρχήν, φαίνεται ότι αυτή η ταξινόμηση είναι αρκετά τεχνητή, διότι αρκετές υποθέσεις εμπίπτουν σε περισσότερους τίτλους και προβάλλονται σε διάφορα κεφάλαια, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται περιττές επαναλήψεις. Επίσης, οι εξελίξεις όσον αφορά την κοινοτική νομοθεσία για την ισότητα των ευκαιριών θα μπορούσαν να ενσωματωθούν καλύτερα στα αντίστοιχα κεφάλαια, διότι δεν είναι δυνατόν να εξετάζονται ξεχωριστά η πολιτική και η νομοθεσία.

Ακόμη σημαντικότερο είναι όμως οι παρατιθέμενες πληροφορίες, βάσει της ακολουθούμενης διάρθρωσης, να εξακολουθούν να εξαρτώνται από ένα γενικότερο επίπεδο. Πιθανόν, πρέπει να γίνουν συστάσεις, ώστε να τονισθεί μία σειρά αρχών και σημείων δράσης και να εξετασθεί ο τρόπος με τον οποίο αυτά εισήχθησαν ή εφαρμόζονται σε ειδικούς τομείς. Κατ'αυτόν τον τρόπο, θα είναι δυνατόν να διαπιστωθεί η τήρηση και ο αντίκτυπος της αρχής του mainstreaming σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής (π.χ. μεταφορές, γεωργία).

4.2. Στο κεφάλαιο 3 ιδιαίτερα της παρούσας γνωμοδότησης διατυπώνονται ορισμένες προτάσεις. Στο παρόν σημείο, οι προτάσεις αυτές εκτίθενται συνοπτικά και προστίθενται σ'αυτές ορισμένες νέες συστάσεις. Η αποτελεσματικότερη στρατηγική συνίσταται στην ανάπτυξη και βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων και δεξιοτήτων των γυναικών και στη συνεχή προώθηση μιας θετικής αντιμετώπισης των κοριτσιών και των γυναικών, αρχής γενομένης από την οικογένεια.

- Προσθήκη στη Συνθήκη μίας αρχής για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών 7

- Καθορισμός στόχων και χρονοδιαγραμμάτων για την ισόρροπη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων 7

- Ανάληψη εκστρατείας για να καταστεί γνωστός ο κώδικας συμπεριφοράς για ίσες αμοιβές για ισάξια εργασία 7

- Βελτίωση των στατιστικών ερευνών για τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, προκειμένου να διαπιστωθούν οι επιπτώσεις της πολιτικής για ίσους μισθούς 7

- Ανάλυση της μελλοντικής αγοράς εργασίας για τις γυναίκες 7

- Έρευνα για την ανακάλυψη δυνατοτήτων για την ενίσχυση της θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας 7

- Έρευνα για την οικονομική κατάσταση των ευπαθών κατηγοριών γυναικών 7

- Ανάληψη κοινοτικών πρωτοβουλιών στον τομέα της υποδοχής παιδιών και, σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, επανενεργοποίηση του Δικτύου 7

- Για τη μεγαλύτερη σαφήνεια της έκθεσης, θα ήταν προτιμότερο οι «σφήνες» για την κατάσταση των πρωτοβουλιών σε ένα κράτος μέλος της ΕΚ και σε ένα συγκεκριμένο τομέα να συγκεντρώνονται ξεχωριστά σε ένα παράρτημα ή να παρατίθενται στο τέλος κάθε κεφαλαίου.

Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 30 της 30. 1. 1997 7 «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ σχετικά με την τήρηση της αρχής για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών όσον αφορά την πρόσβαση στην εργασία, την επαγγελματική κατάρτιση και τη σταδιοδρομία, καθώς και τους όρους εργασίας».

() ΕΕ C 39 της 12. 2. 1996.

() ΕΕ C 204 της 15. 7. 1996.