Η ώρα της Ευρώπης: ανασύνταξη και προετοιμασία για την επόμενη γενιά

1.Εισαγωγή

Ο κορονοϊός έχει κλονίσει την Ευρώπη και τον κόσμο εκ θεμελίων, δοκιμάζει τα συστήματα υγείας και πρόνοιας, τις κοινωνίες και τις οικονομίες μας, καθώς και τον τρόπο ζωής και συνεργασίας μεταξύ μας. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν χάσει αγαπημένα πρόσωπα και θέσεις εργασίας, ενώ σχέδια και προοπτικές έχουν καλυφθεί από αβεβαιότητα. Η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρόκληση για τη δημόσια υγεία που γρήγορα έγινε η πιο δραματική οικονομική κρίση στην ιστορία της. Και ήδη βλέπουμε τα ανεξίτηλα σημάδια που θα αφήσει ο ιός στις σχέσεις μας, στην πολιτική μας και στη γεωπολιτική. Ωστόσο, οι δυσκολίες συχνά γεννούν ευκαιρίες. Τώρα είναι ο καιρός η Ευρωπαϊκή μας Ένωση να σταθεί και πάλι στα πόδια της και να προχωρήσουμε μαζί στην αποκατάσταση των ζημιών από την κρίση και στην προετοιμασία ενός καλύτερου μέλλοντος για την επόμενη γενιά.

Είναι προς το κοινό μας συμφέρον να στηρίξουμε όσους έχουν πληγεί βαρύτερα, να ενισχύσουμε την ενιαία αγορά μας και να επενδύσουμε στις κοινές ευρωπαϊκές μας προτεραιότητες. Στην Ένωσή μας, ένα ευρώ που επενδύεται σε μια χώρα είναι ένα ευρώ που επενδύεται για όλους. Η συλλογική και συνεκτική ανάκαμψη που επιταχύνει τη δίδυμη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση μόνο θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη θέση της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αλληλεγγύη, η συνοχή και η σύγκλιση πρέπει να κατευθύνουν την ανάκαμψη της Ευρώπης. Κανένα άτομο, καμία περιφέρεια, κανένα κράτος μέλος δεν θα πρέπει να μείνει στο περιθώριο.

Από την έναρξη της πανδημίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν λάβει πρωτοφανή μέτρα για την προστασία της ζωής και των μέσων βιοπορισμού. Η ΕΕ στήριξε τις εθνικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κρίσης στον τομέα της υγείας και για την άμβλυνση των επιπτώσεων του πλήγματος στην οικονομία. Αποδέσμευσε κάθε διαθέσιμο ευρώ στον προϋπολογισμό της για την καταπολέμηση του ιού. Χρησιμοποίησε την πλήρη ευελιξία που εμπεριέχεται στους κανόνες για τον προϋπολογισμό και τις κρατικές ενισχύσεις και πρότεινε να δημιουργηθεί το SURE, ένα νέο μέσο που θα βοηθήσει τους ανθρώπους να διατηρήσουν την εργασία τους.

Αυτό αποτελούσε μέρος μιας δέσμης μέτρων πρώτης αντίδρασης, η οποία μπορεί να παράσχει άμεσα πάνω από μισό τρισεκατομμύριο ευρώ για τη στήριξη των εργαζομένων, των μικρών επιχειρήσεων και των οικονομιών των κρατών μελών. Σε συνδυασμό με τα μέτρα που έλαβε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η μέχρι στιγμής αντίδραση της ΕΕ παρέχει στα κράτη μέλη μια άνευ προηγουμένου ικανότητα παρέμβασης ώστε να βοηθήσουν όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Επρόκειτο για τα κατάλληλα μέτρα που ελήφθησαν την κατάλληλη στιγμή, αλλά γνωρίζουμε ότι αυτό δεν θα επαρκέσει για την επανεκκίνηση των οικονομιών μας.

Για να αρχίσει η οικονομία να κινείται και πάλι, πρέπει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη. People need to trust the places they work, buy and socialise in. They need to have certainty and peace of mind when it comes to their livelihoods and their future. Η ανάκαμψη θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα σταδιακής και βιώσιμης άρσης των μέτρων ανάσχεσης, από την ικανότητά μας να ζούμε μαζί με τον ιό και από τη σαφή κατανόηση της κατάστασης ανά την Ευρώπη.

Η κρίση αυτή είναι διαφορετική από οποιαδήποτε άλλη κρίση έχουμε αντιμετωπίσει στο παρελθόν. Προκαλεί εκ φύσεως ανατροπές και εξελίσσεται. Και πολλά από τα αποτελέσματά της και οι διαιρέσεις που επιφέρει θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν ρόλο με απροσδόκητους ή απρόβλεπτους τρόπους. Αυτό που ήδη γνωρίζουμε είναι ότι τα αναγκαία μέτρα που έλαβαν η ΕΕ και τα κράτη μέλη της για την πρόληψη εκατοντάδων χιλιάδων θανάτων έχουν ένα κόστος. Όλη η Ευρώπη έχει επηρεαστεί και η διακοπή της οικονομικής δραστηριότητας σημαίνει ότι θέσεις εργασίας, εισοδήματα και υγιείς επιχειρήσεις έχουν τεθεί σε κίνδυνο με τρόπους που δεν είχαν παρατηρηθεί σε προηγούμενες κρίσεις.

Ενώ ο ιός είναι ο ίδιος σε όλα τα κράτη μέλη, οι επιπτώσεις και οι δυνατότητες ανάκαμψης φαίνεται ότι διαφέρουν πολύ. Οι χώρες και οι περιφέρειες με οικονομίες που εξαρτώνται από παροχή υπηρεσιών σε άμεση επαφή με τον πελάτη, από εξαγωγές ή από μεγάλο αριθμό μικρών επιχειρήσεων, θα πληγούν πολύ περισσότερο από άλλες. Και ενώ κάθε κράτος μέλος έχει στηρίξει όσο το δυνατόν περισσότερο τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις του, δεν μπορούν όλα να το πράξουν στον ίδιο βαθμό. Αυτό δημιουργεί κίνδυνο μη ισορροπημένης ανάκαμψης, άνισων όρων ανταγωνισμού και διεύρυνσης των ανισοτήτων. Και καταδεικνύει την ανάγκη και την αξία μιας ευρωπαϊκής αντίδρασης.

Οι σημερινές επιλογές μας θα καθορίσουν το αυριανό μέλλον για την επόμενη γενιά. Οι μαζικές επενδύσεις που είναι αναγκαίες για την επανεκκίνηση των οικονομιών μας πρέπει να μειώσουν το βάρος που φέρουν στους ώμους τους, όχι να το αυξήσουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ πρέπει να καθοδηγεί και να οικοδομεί μια πιο βιώσιμη, ανθεκτικότερη και δικαιότερη Ευρώπη για την επόμενη γενιά.

Οι προκλήσεις της γενιάς μας –η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση– είναι ακόμη πιο σημαντικές τώρα από ό,τι πριν από την έναρξη της κρίσης. Μέσω της ανάκαμψης, θα επιταχύνουμε τη δίδυμη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Θα ενισχύσουμε τη στρατηγική μας αυτονομία, ενώ παράλληλα θα διαφυλάξουμε τα οφέλη μιας ανοικτής οικονομίας. Θα στηρίξουμε τους εταίρους μας ανά τον κόσμο και θα ηγηθούμε μιας ανανεωμένης και αναζωογονημένης μορφής πολυμερούς προσέγγισης, την οποία έχει ανάγκη ο κόσμος.

Για να ανταποκριθεί στην έκτακτη πρόκληση και να προετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον, η Επιτροπή προτείνει σήμερα ένα νέο μέσο ανάκαμψης, το οποίο καλείται Next Generation EU («ΕΕ - Επόμενη Γενιά»), στο πλαίσιο ενός ανανεωμένου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ. Συνολικά, αυτό το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Ανάκαμψης θα διαθέσει 1,85 τρισεκατομμύρια ευρώ που θα βοηθήσουν στην επανεκκίνηση της οικονομίας μας και θα διασφαλίσουν την προώθηση της Ευρώπης.

Η ανάκαμψη είναι πιθανό να χρειαστεί μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά οι ανάγκες είναι άμεσες. Η ταχεία επίτευξη συμφωνίας επί των προτάσεων αυτών θα αποτελέσει μια ισχυρή δήλωση ευρωπαϊκής ενότητας, αλληλεγγύης και κοινής κατεύθυνσης. Η ανάκαμψη της Ευρώπης θα είναι ομαδική προσπάθεια, από όλους εμάς ως άτομα, έως τους κοινωνικούς εταίρους, την κοινωνία των πολιτών, τις επιχειρήσεις, τις περιφέρειες, τις χώρες και τα θεσμικά όργανα. Αυτή είναι η ώρα της Ευρώπης και είναι η κατάλληλη στιγμή για να την αξιοποιήσουμε μαζί.

2.Ανατομία της οικονομικής κρίσης

Για να κατανοήσουμε τι πρέπει να κάνει η Ευρώπη για να ανακάμψει, πρέπει πρώτα να έχουμε σαφή εικόνα των όσων βρισκόμαστε αντιμέτωποι. Αναπόφευκτα, οι προβλέψεις ή τα οριστικά συμπεράσματα σε αυτό το στάδιο της κρίσης χαρακτηρίζονται από αβεβαιότητα. Ωστόσο, είναι ήδη σαφές ότι οι οικονομικές προοπτικές βρίθουν κινδύνων και ότι η ύφεση στην Ευρώπη θα μπορούσε να είναι βαθιά, ζημιογόνος και παρατεταμένη εάν δεν αναλάβουμε αποφασιστική δράση τώρα.

Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν για την ανάσχεση της εξάπλωσης του ιού επιβράδυναν την οικονομική ζωή - σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν μέχρι πλήρους ακινησίας. Οι αλυσίδες εφοδιασμού και οι γραμμές παραγωγής έχουν διαταραχθεί και το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έχει διακοπεί. Οι δαπάνες των νοικοκυριών και οι ιδιωτικές επενδύσεις κατέρρευσαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η οικονομία της Ευρώπης και τα περισσότερα από τα βιομηχανικά της οικοσυστήματα λειτουργούν σε μικρό κλάσμα της δυναμικότητάς τους.

Από κοινού, οι παράγοντες αυτοί αναμένεται να οδηγήσουν σε απότομη συρρίκνωση της οικονομίας της ΕΕ. Τα αριθμητικά στοιχεία είναι απογοητευτικά και η έκταση της ζημίας είναι άνευ προηγουμένου. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) της ΕΕ μειώθηκε κατά περίπου 15 % το δεύτερο τρίμηνο του 2020 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Συνολικά, η οικονομία της ΕΕ αναμένεται να συρρικνωθεί κατά ποσοστό άνω του 7 % το 2020. Ωστόσο, το χειρότερο δυνατό σενάριο ενός δεύτερου κύματος και παράτασης των περιοριστικών μέτρων θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση του ΑΕΠ έως και κατά 16 % το τρέχον έτος.

Ενώ η οικονομία αναμένεται να επανέλθει στην ανάπτυξη το 2021, η αρχική ανάκαμψη θα είναι μερική και ο αντίκτυπος θα γίνει έντονα αισθητός από τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Πολλοί άνθρωποι είναι πιθανό να δουν το εισόδημά τους να μειώνεται και τις θέσεις εργασίας τους να κινδυνεύουν. Η ανεργία αναμένεται να αυξηθεί σε 9 % στην ΕΕ, πλήττοντας δυσανάλογα σκληρά τους νέους και όσους κατέχουν θέσεις προσωρινής εργασίας με χαμηλή ειδίκευση και ανήκουν σε φτωχότερα νοικοκυριά. Η φτώχεια και οι ανισότητες είναι πιθανό να αυξηθούν, κάτι που υπογραμμίζει τη σημασία της κοινωνικής και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψης. Η ρευστότητα και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση θα αποτελούν διαρκή πρόκληση για τις επιχειρήσεις, και ιδίως για τις μικρότερες. Ο κίνδυνος αφερεγγυότητας θα πρέπει να μετριαστεί, ώστε να αποφευχθούν χειρότερες δευτερογενείς επιπτώσεις.

Οι οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης θα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των διαφόρων τμημάτων της οικονομίας. Περισσότερο επηρεάζονται οι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες σε άμεση επαφή με τον πελάτη ή που βασίζονται σε πολυσύχναστους χώρους εργασίας και χώρους πελατών. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις της Επιτροπής, ο τουρισμός, η κοινωνική οικονομία και τα δημιουργικά και πολιτιστικά οικοσυστήματα θα μπορούσαν να υποστούν μείωση του κύκλου εργασιών κατά περισσότερο από 70 % το δεύτερο τρίμηνο του 2020. Η κλωστοϋφαντουργία, οι μεταφορές, οι ενεργοβόρες βιομηχανίες και ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πληγούν επίσης σκληρά. Τα οικοσυστήματα με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη των καταναλωτών, όπως η μεταποίηση, το λιανικό εμπόριο ή η υγεία, είναι πιθανό να ανακάμψουν ταχύτερα, ενώ άλλα ενδέχεται να υποστούν το οικονομικό πλήγμα με καθυστέρηση.