[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 1.3.2011

COM(2011) 83 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» 2007 - 2013

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» 2007 - 2013

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4

1.1. Το πρόγραμμα 4

1.2. Ενδιάμεση αξιολόγηση 7

2. ΒΑΣΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 7

2.1. Καταλληλότητα 7

2.2. Γενική αποτελεσματικότητα του προγράμματος 8

2.3. Συνολική αποδοτικότητα, αντίκτυπος του προγράμματος και συμμετοχή σε αυτό 9

2.4. Βιωσιμότητα και διάδοση των αποτελεσμάτων 9

3. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 9

3.1. Επίτευξη μεγαλύτερης κατανόησης και αισθήματος προσήλωσης στην ΕΕ 9

3.2. Περαιτέρω βελτίωση και προσαρμογή της εφαρμογής του προγράμματος 9

3.3. Επίτευξη περισσότερο ισόρροπης συμμετοχής 9

3.4. Αύξηση του αντικτύπου των δραστηριοτήτων που υποστηρίζει το πρόγραμμα όσον αφορά την πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης 9

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 9

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το παρόν έγγραφο παρουσιάζει τα κύρια πορίσματα και συστάσεις της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες» 2007-2013, καθώς και τις αντιδράσεις και συμπεράσματα της Επιτροπής στις εν λόγω συστάσεις.

Το πρόγραμμα

Το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ «Ευρώπη για τους Πολίτες» με σκοπό την προώθηση της ενεργού συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά θεσπίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το Δεκέμβριο του 2006.[1] Οι γενικοί στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής:

1. να δώσει στους πολίτες την ευκαιρία να ανταλλάξουν εμπειρίες και απόψεις και να συμμετάσχουν στην οικοδόμηση μιας Ευρώπης ακόμα πιο προσιτής, δημοκρατικής και με παγκόσμιο προσανατολισμό, ενωμένης στο πλαίσιο της πολιτισμικής της πολυμορφίας και εμπλουτισμένης μέσω αυτής, αναπτύσσοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την έννοια της ιθαγένειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

2. να αναπτύξει αίσθημα ευρωπαϊκής ταυτότητας, βασισμένης σε κοινές αξίες, κοινή ιστορία και κοινό πολιτισμό,

3. να καλλιεργήσει το αίσθημα των ευρωπαίων πολιτών ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση τους ανήκει,

4. να βελτιώσει την ανοχή και την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών, μέσα από το σεβασμό και την προαγωγή της πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας, συμβάλλοντας παράλληλα στον διαπολιτισμικό διάλογο.

Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες» είναι οι εξής:

5. να φέρει σε επαφή άτομα από τοπικές κοινότητες από όλη την Ευρώπη ώστε να συμμεριστούν και να ανταλλάξουν εμπειρίες, απόψεις και αξίες, να αποκομίσουν διδάγματα από την ιστορία και να οικοδομήσουν το μέλλον,

6. να υποστηρίζει τη δράση, τη συζήτηση και τον προβληματισμό που συνδέεται με την ιδιότητα του ευρωπαίου πολίτη και τη δημοκρατία, τις κοινές αξίες, την κοινή ιστορία και τον κοινό πολιτισμό, μέσω της συνεργασίας στο πλαίσιο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

7. να φέρει την Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες της, μέσω της προώθησης των αξιών και επιτευγμάτων της Ευρώπης, διαφυλάσσοντας παράλληλα τη μνήμη του παρελθόντος της,

8. να ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών από όλες τις συμμετέχουσες χώρες, συμβάλλοντας έτσι στον διαπολιτισμικό διάλογο και προβάλλοντας ταυτόχρονα την πολυμορφία και την ενότητα της Ευρώπης, με ιδιαίτερη έμφαση στις δραστηριότητες για την ανάπτυξη στενότερων δεσμών μεταξύ των πολιτών από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό τη σύνθεσή της στις 30 Απριλίου 2004 και των πολιτών από τα κράτη μέλη που προσχώρησαν μετά την ημερομηνία αυτή.

Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 215 εκατομμύρια ευρώ[2] και διαρθρώνεται σε τέσσερις δράσεις:

α) «Ενεργοί πολίτες για την Ευρώπη», με τις εξής συνιστώσες:

- αδελφοποίηση πόλεων,

- σχέδια των πολιτών και μέτρα υποστήριξης.

β) «Ενεργός κοινωνία των πολιτών στην Ευρώπη», με τις εξής συνιστώσες:

- διαρθρωτική στήριξη των ερευνητικών οργανισμών στον τομέα των ευρωπαϊκών δημόσιων πολιτικών (ομάδες προβληματισμού),

- διαρθρωτική στήριξη στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

- στήριξη σχεδίων που προτείνονται από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

γ) «Μαζί για την Ευρώπη», με τις εξής συνιστώσες:

- εκδηλώσεις ευρείας προβολής, όπως εορτασμοί επετείων, απονομή βραβείων, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, συνέδρια ευρωπαϊκής κλίμακας,

- μελέτες, έρευνες και δημοσκοπήσεις,

- εργαλεία ενημέρωσης και διάδοσης πληροφοριών.

δ) «Ενεργός Ευρωπαϊκή Μνήμη», με τις εξής συνιστώσες:

- διαφύλαξη των κυριότερων τοποθεσιών και αρχείων που συνδέονται με τις εκτοπίσεις και τη μνήμη των θυμάτων.

Τα επιδιωκόμενα από το πρόγραμμα αποτελέσματα περιλαμβάνουν:

- Προγράμματα δραστηριοτήτων των οργανώσεων που έλαβαν επιδότηση λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένων συναντήσεων, διαλόγου με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, εγγράφων θέσεων, δικτύωσης, ανταλλαγής ορθών πρακτικών και ευαισθητοποίησης.

- Συναντήσεις, προγράμματα και εργαλεία εκπαίδευσης και κατάρτισης, δημοσιεύσεις, δραστηριότητες διάδοσης από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

- Συναντήσεις μεταξύ πολιτών, συνέδρια, ενημερωτικές εκστρατείες και εκδηλώσεις κατάρτισης για υπεύθυνους αδελφοποιήσεων.

- Εκδηλώσεις ευρείας προβολής στο επίπεδο της ΕΕ κατά τις αντίστοιχες προεδρίες της ΕΕ, μελέτες στον τομέα της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά (συμμετοχή των πολιτών) σχετικά με την εθελοντική δράση, την κινητικότητα και την ιδιότητα του πολίτη.

Το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά (Συμμετοχή του πολίτη) 2004-2006 προηγήθηκε του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες». Το εν λόγω πρόγραμμα με προϋπολογισμό ύψους 72 εκατομμυρίων ευρώ επιβεβαίωσε την ανάγκη προώθησης ενός διαρκούς διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους δήμους καθώς και την υποστήριξη της ενεργού συμμετοχής των πολιτών[3].

Το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» καλύπτει τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Επιπλέον, η Κροατία άρχισε να συμμετέχει στο πρόγραμμα το 2007 και στη συνέχεια την ακολούθησαν η Αλβανία και η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας το 2009. Η συμμετοχή οργανώσεων με έδρα στα νέα κράτη μέλη αυξήθηκε κατά τα πρώτα τρία έτη εφαρμογής του προγράμματος. Η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση της Ουγγαρίας και της Πολωνίας.

Το πρόγραμμα διαχειρίζεται κεντρικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη βοήθεια του εκτελεστικού οργανισμού εκπαίδευσης, οπτικοακουστικών θεμάτων και πολιτισμού (EACEA). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη στρατηγική διαχείριση του προγράμματος, που περιλαμβάνει τον καθορισμό προτεραιοτήτων και στόχων, τη διαχείριση του προϋπολογισμού, την καθοδήγηση και την παρακολούθηση της εφαρμογής του προγράμματος καθώς και την επόπτευση της αξιολόγησής του. Ο EACEA είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση ορισμένων τμημάτων του προγράμματος υπό την εποπτεία της Επιτροπής, δηλ. να φέρει εις πέρας όλες τις ενέργειες που συνδέονται με τη χορήγηση των επιδοτήσεων, καθώς και τη συλλογή, την ανάλυση και τη διαβίβαση στην Επιτροπή όλων των απαιτούμενων στοιχείων για την καθοδήγηση της εφαρμογής του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες»[4].

Επιπλέον, στις περισσότερες συμμετέχουσες χώρες θεσπίστηκαν εθνικά σημεία επαφής.[5] Αποστολή των εθνικών σημείων επαφής είναι να ενημερώνουν ένα ευρύ φάσμα πιθανών δικαιούχων σχετικά με το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους Πολίτες», να παράσχουν στήριξη σε υποψήφιους διενέργειας σχεδίων, να παρακολουθούν τις εξελίξεις στον τομέα της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά σε εθνικό επίπεδο και να ενημερώνουν σχετικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ενδιάμεση αξιολόγηση

Η ενδιάμεση αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή με τη στήριξη εξωτερικών εμπειρογνωμόνων[6]. Οι γενικοί στόχοι της αξιολόγησης ήταν:

9. να παράσχει μια επισκόπηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν στα τρία πρώτα έτη του προγράμματος·

10. να αξιολογήσει τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της εφαρμογής του· και

11. να διατυπώσει συστάσεις και οδηγίες για τη βελτίωση του προγράμματος κατά το υπόλοιπα έτη εφαρμογής του.

Η αξιολόγηση εστιάστηκε στην καταλληλότητα, την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του προγράμματος και τη σχέση του με άλλες παρεμβάσεις που στηρίζουν την ανάπτυξη ενεργού συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2010 με βάση στοιχεία των ετών 2007, 2008 και 2009[7].

ΒΑΣΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Καταλληλότητα

Η ενδιάμεση αξιολόγηση επιβεβαίωσε την καταλληλότητα του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες», ιδίως όσον αφορά την επίτευξη του πρωταρχικού του στόχου, δηλ. « να δώσει στους πολίτες την ευκαιρία να ανταλλάξουν εμπειρίες και απόψεις και να συμμετάσχουν στην οικοδόμηση μιας Ευρώπης ακόμα πιο προσιτής αναπτύσσοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την έννοια της ιθαγένειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης »,

Οι δραστηριότητες που υποστηρίζει το πρόγραμμα έχουν το δυναμικό να επηρεάσουν θετικά τους πολίτες, για παράδειγμα ενισχύοντας το αίσθημα ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα και την ευρωπαϊκή τους ταυτότητα, επιτελώντας αλλαγές στη στάση όσων συμμετέχουν στο πρόγραμμα απέναντι σε άλλους ευρωπαίους πολίτες, προωθώντας τη συμμετοχή των πολιτών σε δημοκρατικές διαδικασίες και ενισχύοντας τις γνώσεις και το ενδιαφέρον τους για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα θεσμικά της όργανα.

Η αξιολόγηση κρίνει ότι το υπάρχον πρόγραμμα «Ευρώπη για τους Πολίτες» έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει το ρόλο που παίζουν οι πολίτες στο σχεδιασμό νέων πολιτικών και στρατηγικών, όπως είναι η Ευρώπη 2020. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την ευθυγράμμιση των προτεραιοτήτων του προγράμματος με τους πολιτικούς στόχους της Επιτροπής, την προσέλκυση σχεδίων που θα αποσκοπούν στον πειραματισμό νέων πρωτοβουλιών πολιτικής, την εξασφάλιση μεγαλύτερης διάδοσης των αποτελεσμάτων των σχεδίων και την ενίσχυση της σύνδεσης των σχεδίων αυτών με άλλα προγράμματα και πρωτοβουλίες της ΕΕ.

Η προστιθέμενη αξία του προγράμματος αναφορικά με την κλίμακα και το φάσμα των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνουν οι στηριζόμενες από αυτό οργανώσεις είναι σαφής. Η σημαντικότερη προστιθέμενη αξία της συμμετοχής της ΕΕ φαίνεται πως είναι η επιρροή που ασκείται στην ικανότητα και τα δίκτυα του τομέα της κοινωνίας των πολιτών, κάτι που θα επηρεάσει τη διαδικασία χάραξης πολιτικής στο μέλλον.

Γενική αποτελεσματικότητα του προγράμματος

Σύμφωνα με την αξιολόγηση η ζήτηση για το πρόγραμμα παραμένει έντονη και, με βάση τα στοιχεία για τις υποβαλλόμενες αιτήσεις και το ποσοστό αποδοχής, ο προϋπολογισμός του προγράμματος υπολείπεται της πραγματικής ζήτησης.

Η αξιολόγηση επίσης έδειξε ότι η ζήτηση για δράσεις και μέτρα, όπως η ενεργός ευρωπαϊκή μνήμη, οι επιδοτήσεις λειτουργίας και τα μέτρα κινητικότητας, μένει σε μεγάλο βαθμό χωρίς ανταπόκριση.

Το παρόν πρόγραμμα επιτυγχάνει τη σωστή ισορροπία και αποτελεσματικότητα συνδυάζοντας δράσεις που απευθύνονται σε μικρές οργανώσεις και σε οργανώσεις ανάπτυξης ικανοτήτων.

Φαίνεται ότι η εφαρμογή του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του καταμερισμού των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του εκτελεστικού οργανισμού εκπαίδευσης, οπτικοακουστικών θεμάτων και πολιτισμού (EACEA) είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιητική. Η από κοινού ανάληψη αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή και τον εκτελεστικό οργανισμό δημιούργησαν αυξημένες ευκαιρίες συνεργίας ευθυγραμμίζοντας τις διαδικασίες υποβολής αιτήσεων με άλλα προγράμματα που διαχειρίζεται ο EACEA, και βελτίωσαν την αποτελεσματικότητα επεξεργασίας των αιτήσεων και των αιτημάτων ενημέρωσης των δικαιούχων.

Όσον αφορά τα σημεία επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος, οι περισσότεροι δικαιούχοι απάντησαν ότι οι υπηρεσίες τους είναι πολύ χρήσιμες (ποσοστό 77% έως 78% των ερωτηθέντων). Η αξιολόγηση δηλώνει ότι υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης εάν αναπτυχθούν ισχυρότερες σχέσεις μεταξύ των σημείων επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» και του δικτύου συντονιστών αδελφοποίησης, καθώς και εάν ενισχυθεί η κάλυψη και το προφίλ των εν λόγω σημείων επαφής στις επιμέρους χώρες.

Τα κύρια σημεία βελτίωσης στη διαχείριση του προγράμματος που ανέφερε η αξιολόγηση είναι η ανάγκη να υπάρξει μεγαλύτερη συνεκτικότητα στις κατευθυντήριες γραμμές και τα απλοποιημένα έντυπα, οι αιτήσεις και το σχετικό υλικό να παρέχεται πολύ πριν από τις προθεσμίες και να γίνονται ποιοτικά σχόλια επί των αιτήσεων.

Συνολική αποδοτικότητα, αντίκτυπος του προγράμματος και συμμετοχή σε αυτό

Σύμφωνα με την ενδιάμεση αξιολόγηση οι επιχειρησιακοί στόχοι εφαρμογής του προγράμματος καθώς και οι προσδοκίες των δικαιούχων ικανοποιούνται.

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης καταδεικνύουν ότι το πρόγραμμα προσεγγίζει ένα σημαντικό αριθμό νέων αναδόχων σχεδίων, κάτι που αντιστοιχεί σε ποσοστό ελάχιστα μικρότερο του ήμισυ των σχεδίων που εξετάστηκαν στην έρευνα αξιολόγησης. Το ποσοστό των νέων αιτήσεων φαίνεται να είναι το υψηλότερο για τη δράση εκδηλώσεων μνήμης του προγράμματος (63%) και το χαμηλότερο, αν και σε υψηλά επίπεδα, για τη δράση αδελφοποίησης πόλεων (σχεδόν 33%).

Όσον αφορά τη γεωγραφική ισορροπία των σχεδίων, οι χώρες που εκπροσωπούνται περισσότερο τείνουν να είναι τα κεντρικά και δυτικά τμήματα της Ευρώπης και η Ιταλία. Οι υποεκπροσωπούμενες χώρες φαίνεται να τοποθετούνται στη Βόρεια αλλά και στη Νότια και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι, εάν ληφθούν υπόψη η προέλευση των εταίρων και η εθνικότητα των συμμετεχόντων στα σχέδια, το εύρος της κατανομής είναι σημαντικά μεγαλύτερο και η γεωγραφική κάλυψη πολύ πιο ισόρροπη.

Η αξιολόγηση τονίζει ότι η εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών στις δραστηριότητες του προγράμματος είναι ισόρροπη. Παρόλα αυτά, οι μειονότητες, τα άτομα με αναπηρία και οι περιθωριοποιημένες ομάδες σε γενικές γραμμές υποεκπροσωπούνται.

Ο αντίκτυπος του προγράμματος μπορεί να συνοψιστεί στις ακόλουθες κατηγορίες:

α) Στήριξη των οργανώσεων και των κινημάτων της κοινωνίας των πολιτών και ανάπτυξη των ικανοτήτων τους.

- Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών επιτελούν έναν αξιόλογο ρόλο μεσάζοντα μεταξύ των φορέων άσκησης δημόσιας πολιτικής και των πολιτών. Οι αξιολογητές σημειώνουν ότι οι οργανώσεις αυτές επιτελούν δραστηριότητες που προσπορίζουν σημαντικά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα ενημερώνοντας το ευρύτερο κοινό για θέματα σχετικά με την ΕΕ και προωθώντας εμπεριστατωμένο διάλογο για επίκαιρα θέματα πολιτικής.

β) Προαγωγή του κινήματος αδελφοποίησης πόλεων

- Σύμφωνα με την ενδιάμεση αξιολόγηση το πρόγραμμα ενθάρρυνε εν δυνάμει δικαιούχους να σκεφτούν περισσότερο σχετικά με την διεύρυνση της θεματικής κάλυψης και τη δημιουργία συνδέσμων με νέα θέματα ή τομείς πολιτικής, όπως τα περιβαλλοντικά θέματα ή οι εκδηλώσεις μνήμης.

γ) Θετική επιρροή όσον αφορά την κλίμακα και τον όγκο δραστηριοτήτων που αναλαμβάνουν οι ερευνητικοί οργανισμοί πολιτικής (ομάδες προβληματισμού)

- Η αξιολόγηση δείχνει ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος επέτρεψε στους οργανισμούς που υποστήριξε να αυξήσουν την ευρωπαϊκή έμφαση των δραστηριοτήτων τους, να αναπτύξουν εταιρικές σχέσεις και δίκτυα στην ΕΕ και να προσεγγίσουν το ευρωπαϊκό κοινό.

δ) Θετικές συνέπειες για τους συμμετέχοντες σε δραστηριότητες που υποστηρίζει το πρόγραμμα αναφορικά με τη μάθηση, την αμοιβαία κατανόηση, την ταύτιση με την ΕΕ

- Σύμφωνα με σαφείς ενδείξεις της ενδιάμεσης αξιολόγησης υπάρχουν θετικές συνέπειες για τους συμμετέχοντες που έρχονται σε επαφή με άτομα σε όλη την ΕΕ, αναπτύσσουν νέες δεξιότητες και ενδιαφέροντα και συμμετέχουν πιο ενεργά στη διοργάνωση εκδηλώσεων ή σχεδίων στο επίπεδο της ΕΕ.

Κατά συνέπεια, η αξιολόγηση παρέχει στοιχεία για τον θετικό αντίκτυπο του προγράμματος σύμφωνα με τους στόχους του τελευταίου.

Βιωσιμότητα και διάδοση των αποτελεσμάτων

Η αξιολόγηση δείχνει ότι το πρόγραμμα είναι σε θέση να επιτύχει μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αναπτύσσοντας τις ικανότητες της κοινωνίας των πολιτών και ενθαρρύνοντας τους συμμετέχοντες να γίνουν στο μέλλον ενεργοί παράγοντες και να παράγουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Το 53% των συμμετεχόντων που ερωτήθηκαν στο πλαίσιο της αξιολόγησης δήλωσαν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν στη διοργάνωση ή την προώθηση δικών τους εκδηλώσεων και το 45% προγραμμάτιζαν να αναπτύξουν ιδέες για τις δικές τους εκδηλώσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ των δικαιούχων του προγράμματος, η κατάργηση ή η μείωση της χρηματοδότησης θα είχε ως κύρια συνέπεια αρνητικά αποτελέσματα, δηλαδή να περιοριστούν η κλίμακα των δραστηριοτήτων και ο αριθμός των συμμετεχόντων, να εξασθενίσει η διεθνής διάσταση και να μειωθούν η δικτύωση και η κινητικότητα. Τα σχέδια της κοινωνίας των πολιτών θα ήταν λιγότερο πιθανό να συνεχιστούν.

Όσον αφορά τη διάδοση των αποτελεσμάτων, η αξιολόγηση τονίζει πως η μεγάλη πλειονότητα των αναδόχων σχεδίων υποστηρίζουν ότι χρησιμοποίησαν με επιτυχία μια σειρά μεθόδων επικοινωνίας, ιδίως τις εκδηλώσεις και τις διάφορες μορφές κοινωνικών/διαδραστικών μέσων ή πολυμέσων, όπως είναι οι έντυπες δημοσιεύσεις και τα DVD.

Εντοπίστηκαν μια σειρά εμποδίων που δεν επιτρέπουν την ευρύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων· στα εμπόδια αυτά περιλαμβάνονται η έλλειψη ειδικής χρηματοδότησης για τις επικοινωνίες, το κόστος διαφήμισης και μεταφράσεων, η ανάγκη εξεύρεσης ειδικευμένου προσωπικού και η σχετική έλλειψη ενδιαφέροντος στα εθνικά μέσα ενημέρωσης.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Οι συστάσεις που απορρέουν από την ενδιάμεση αξιολόγηση μπορούν να διαιρεθούν σε τέσσερις κύριες κατηγορίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να εφαρμόσει τις κατάλληλες δράσεις για να ανταποκριθεί στις συστάσεις αυτές κατά την υπόλοιπη διάρκεια του τρέχοντος προγράμματος και να τις λάβει υπόψη κατά τις προκαταρτικές εργασίες για το πρόγραμμα νέας γενιάς.

Επίτευξη μεγαλύτερης κατανόησης και αισθήματος προσήλωσης στην ΕΕ

Η ενδιάμεση αξιολόγηση συστήνει πρώτα να ενισχυθεί η σύνδεση μεταξύ, αφενός, του προγράμματος και, αφετέρου, των μείζονων κοινωνικών θεμάτων και των θεμάτων που έχουν άμεσο και επίκαιρο ενδιαφέρον για τους πολίτες.

Δεύτερον, το τρέχον πρόγραμμα πρέπει στο μέλλον να εξετάσει τρόπους στήριξης των πρωταρχικών στρατηγικών στόχων και πολιτικών προτεραιοτήτων της ΕΕ, όπως η στρατηγική Ευρώπη 2020, και να εξασφαλίσει συνδέσεις με το ευρωπαϊκό έτος εθελοντικών δραστηριοτήτων που προωθούν την ενεργό συμμετοχή του πολίτη. Τα σχέδια που συνδέονται ιδιαίτερα με τις προτεραιότητες αυτές πρέπει να ενθαρρύνονται.

Τρίτον, οι προτεραιότητες αυτές πρέπει να αντανακλώνται στο ρόλο και τη λειτουργία των μόνιμων και ετήσιων προτεραιοτήτων του προγράμματος.

Το τρέχον πρόγραμμα ήδη επιτρέπει την ενίσχυση του προφίλ σχεδίων που εστιάζουν την προσοχή τους σε τρέχοντα θέματα πολιτικής της ΕΕ. Κατά τη διαδικασία επιλογής θα καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες να εντοπιστούν και να υποστηριχθούν σχέδια που προωθούν αποτελεσματικά την κατανόηση και το αίσθημα προσήλωσης στην ΕΕ.

Όταν προσδιορίζεται η ετήσια έμφαση των μόνιμων προτεραιοτήτων του προγράμματος, θα δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο υφιστάμενο πολιτικό πλαίσιο. Θα ληφθούν υπόψη οι ανάγκες και το ενδιαφέρον που εξέφρασαν οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες καθώς και οι συνεργίες με άλλα παρόμοια υποστηριζόμενα προγράμματα και πρωτοβουλίες της ΕΕ.

Περαιτέρω βελτίωση και προσαρμογή της εφαρμογής του προγράμματος

Οι συστάσεις σχετικά με την εφαρμογή του υφιστάμενου προγράμματος και τις πιθανές προσαρμογές περιλαμβάνουν:

- την εξεύρεση της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ της στήριξης προς τους μείζονες ενδιαφερόμενους παράγοντες διαρθρωτικής αξίας και της προσέγγισης και στήριξης (μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων) μικρότερων και/ή νέων συμμετεχόντων.

- την ενίσχυση του επιπέδου χρηματοδότησης των δράσεων για την ενεργό ευρωπαϊκή μνήμη και την ενεργό κοινωνία των πολιτών.

- την εξεύρεση ισορροπίας ανάμεσα στην προσέγγιση σημαντικού αριθμού συμμετεχόντων και τη διατήρηση της καινοτομίας και της ποιότητας στο περιεχόμενο των υποστηριζόμενων δραστηριοτήτων.

- την παρακολούθηση του αντικτύπου των σημείων επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» και την περαιτέρω ανάπτυξη των ικανοτήτων τους.

- τη μεγέθυνση του ρόλου της κατάρτισης, της οικοδόμησης ικανοτήτων και της στήριξης των πολλαπλασιαστών σε όλα τα μέτρα.

- τη συνεχή επανεξέταση της δομής και του περιεχομένου των αιτήσεων και την απλούστευσή τους, όπου αυτό είναι δυνατόν.

- την επεξεργασία των αιτήσεων σε πρόσθετες γλώσσες της ΕΕ (πέραν των τριών γλωσσών εργασίας της ΕΕ).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με τον εκτελεστικό οργανισμό εκπαίδευσης, οπτικοακουστικών θεμάτων και πολιτισμού (EACEA), έχει ήδη λάβει μια σειρά μέτρα ούτως ώστε να βελτιώνει συνεχώς την εφαρμογή του τρέχοντος προγράμματος. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται η ενθάρρυνση τακτικής διατύπωσης σχολίων από τους δικαιούχους (μέσω του διαρθρωμένου διαλόγου και με άλλα μέσα) και από τα σημεία επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες». Τα σχόλια αυτά χρησιμοποιούνται για την προσαρμογή και την απλοποίηση της εφαρμογής του προγράμματος. Η εισαγωγή των κατ' αποκοπήν ποσών για τα σχέδια αδελφοποίησης πόλεων το 2010 αποτελεί ένα σχετικό παράδειγμα.

Τα μέτρα στήριξης εισήχθησαν ούτως ώστε να αυξηθεί η ανάπτυξη των ικανοτήτων αναδόχων σχεδίων, ιδίως στον τομέα της αδελφοποίησης πόλεων. Άλλοι δικαιούχοι του προγράμματος, όπως οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μπορούν επίσης να επωφεληθούν από τα μέτρα αυτά.

Μια πιθανή αναδιανομή της χρηματοδοτικής στήριξης σύμφωνα με το χρηματοδοτικό κονδύλι του προγράμματος, η οποία προβλέπεται στην παρούσα φάση του χρηματοδοτικού προγραμματισμού για τα έτη 2011-2013, για τις διάφορες δράσεις του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες» θα μελετηθεί και είναι πιθανόν να εισαχθεί το 2011.

Η στήριξη προς τα σημεία επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες», όσον αφορά την κατάρτιση και την τακτική ανταλλαγή πληροφοριών, θα συνεχιστεί επίσης το 2011. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθαρρύνει ενεργά όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα να δημιουργήσουν τα δικά τους σημεία επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες».

Επίτευξη περισσότερο ισόρροπης συμμετοχής

Η ενδιάμεση αξιολόγηση τονίζει ότι η προέλευση των ηγετικών εταίρων των σχεδίων που υποστηρίζει το πρόγραμμα δεν κατανέμεται ισόρροπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, τα σχέδια δεν προσεγγίζουν όλες τις ομάδες της κοινωνίας με τον ίδιο τρόπο.

Μέτρα για την επίτευξη γεωγραφικής ισορροπίας έχουν ήδη ληφθεί και θα συνεχιστούν στο μέλλον. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την ανάληψη μεγαλύτερων προσπαθειών για την ενίσχυση του προφίλ του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες» μέσω των σημείων επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» στις χώρες στις οποίες βρίσκονται οι λιγότεροι ανάδοχοι σχεδίων. Επιπλέον, η Επιτροπή συνεχίζει να ενθαρρύνει τη δημιουργία εθνικού σημείου επαφής σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες.

Εκδηλώσεις ευρείας προβολής, όπως οι εκδηλώσεις κατά τις προεδρίες της ΕΕ και η ετήσια απονομή των βραβείων Χρυσών Αστέρων (για ιδιαίτερα επιτυχή σχέδια που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα) προσδίδουν μεγαλύτερη προσοχή στο πρόγραμμα σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επιλογής των σχεδίων πρέπει να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη γεωγραφική ισορροπία, για παράδειγμα με την αύξηση του ποιοτικού επιπέδου για τις χώρες που υπερβαίνουν σε μεγάλο βαθμό το μέσο ποσοστό συμμετοχής στο πρόγραμμα.

Όσον αφορά τις ομάδες δυσχερούς προσέγγισης, το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους Πολίτες» απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ισότητα συμμετοχής με βάση το φύλο, την ηλικία και την αναπηρία στις δραστηριότητές του. Ειδική προτεραιότητα δόθηκε στην προώθηση της γυναικείας συμμετοχής στις δημοκρατικές διαδικασίες σε τοπικό επίπεδο. Οι ομάδες δυσχερούς προσέγγισης θα μπορέσουν να συμμετάσχουν περισσότερο με την ανταλλαγή περισσότερων διδαγμάτων και βέλτιστων πρακτικών σε σχέδια με ιδιαίτερη επιτυχία στον τομέα αυτό. Οι εμπειρίες τους θα ενσωματωθούν στο πρόγραμμα ως σύνολο.

Αύξηση του αντικτύπου των δραστηριοτήτων που υποστηρίζει το πρόγραμμα όσον αφορά την πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης

Η ενδιάμεση αξιολόγηση τονίζει ότι μπορεί να αξιοποιηθεί το δυναμικό του προγράμματος ούτως ώστε να αυξηθεί ο αντίκτυπος πολιτικής του, για παράδειγμα μέσω των ακόλουθων δραστηριοτήτων:

- Αξιοποίηση των συνδέσμων μεταξύ της ανάπτυξης ικανοτήτων στην τοπική αυτοδιοίκηση και των δραστηριοτήτων αδελφοποίησης πόλεων που υποστηρίζει το πρόγραμμα.

- Μελέτη των δυνατοτήτων διοργάνωσης εκδηλώσεων, συνεντεύξεων τύπου, εταιρικών σχέσεων και συζητήσεων στρογγυλής τράπεζας που να συγκεντρώνουν τους φορείς άσκησης πολιτικής, τους θεματικούς εμπειρογνώμονες και τις οργανώσεις που επιδοτούνται από το πρόγραμμα καθώς και τα δίκτυά τους ούτως ώστε να εξετάζουν ειδικά θέματα πολιτικής.

- Αξιολόγηση, όποτε αυτό είναι δυνατόν, του αντικτύπου των σχεδίων στα μέσα και στη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικής.

- Ανάπτυξη ισχυρότερων συνδέσμων με άλλα προγράμματα και πρωτοβουλίες της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα «Θεμελιώδη δικαιώματα και ιθαγένεια», «Νεολαία σε δράση», «Πολιτισμός», «Ηλεκτρονική δημοκρατία» και «Ηλεκτρονική συμμετοχή».

- Ενθάρρυνση να αναλυθεί ο αντίκτυπος των εργαλείων διάδοσης που χρησιμοποιούν τα υποστηριζόμενα σχέδια.

- Ανάπτυξη συνολικότερης ανάλυσης της αποτελεσματικότητας της δράσης 3 «Μαζί για την Ευρώπη», ειδικά όσον αφορά την κάλυψη των μέσων και τον αντίκτυπο στους συμμετέχοντες.

Η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες να βελτιωθεί η ανάλυση και η αξιοποίηση του αντικτύπου των επιμέρους σχεδίων στις τελικές εκθέσεις προσαρμόζοντας τη δομή των τελευταίων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει τη σημασία του προγράμματος «Ευρώπη για τους Πολίτες» για την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, την ενίσχυση του αισθήματος ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα, τη διαλλακτικότητα και την αμοιβαία κατανόηση. Το πρόγραμμα παρείχε μέχρι στιγμής σε 2,8 εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες και στις οργανώσεις τους την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους και να συμμετάσχουν στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, να εκφράσουν τη γνώμη τους και να τροφοδοτήσουν την πολιτική διαδικασία. Συνέδεσε άτομα και τοπικές κοινότητες από διάφορες χώρες. Η αξιολόγηση τόνισε επίσης τα περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης.

Η αξιολόγηση δείχνει ότι η ζήτηση για το πρόγραμμα είναι ισχυρή και ότι ο προϋπολογισμός του υπολείπεται της πραγματικής ζήτησης. Για να μπορέσει το πρόγραμμα να προσεγγίσει υποψήφιους αναδόχους σχεδίων και να ενισχυθεί και άλλο ο αντίκτυπός του, πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η ανακατανομή της χρηματοδοτικής στήριξης στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του τρέχοντος προγράμματος.

Εάν ληφθεί η απόφαση το πρόγραμμα να συνεχιστεί στο επόμενο πολυετές χρηματοδοτικό πλαίσιο, τα διδάγματα από την ενδιάμεση αξιολόγηση πρέπει να ενταχθούν στη μελέτη και τις προκαταρκτικές εργασίες για το πρόγραμμα 2014-2020. Η ενδιάμεση αξιολόγηση τονίζει ιδίως την ανάγκη ενίσχυσης του αντικτύπου πολιτικής του προγράμματος. Το πιθανό νέο πρόγραμμα πρέπει κατά συνέπεια να συνδέεται στενότερα με τα κύρια θέματα στην ατζέντα της ΕΕ. Πρέπει να είναι συνεκτικό ούτως ώστε να βελτιώσει την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και να αξιοποιήσει τις συνεργίες με άλλα προγράμματα και πολιτικές της ΕΕ.

[1] Απόφαση αριθ. 1904/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2006 (ΕΕ L 378 της 27.12.2006, σ. 32)

[2] Στο πλαίσιο των ετήσιων προϋπολογισμών η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή χορήγησε πρόσθετα κονδύλια (ύψους 3 εκατομμυρίων ευρώ) το 2009 και (ύψους 1,775 εκατομμυρίων ευρώ) το 2010. Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος αυξήθηκε έτσι στα 219,775 εκατομμύρια ευρώ.

[3] Το πλήρες κείμενο της εξωτερικής αξιολόγησης του προγράμματος κοινοτικής δράσης για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά είναι διαθέσιμο στην εξής διεύθυνση: http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#civilsocietyHeader

[4] Απόφαση 2009/336/ΕΚ της Επιτροπής, της 20ής Απριλίου 2009, για τη σύσταση του Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης, Οπτικοακουστικών Θεμάτων και Πολιτισμού με σκοπό τη διαχείριση της κοινοτικής δράσης στους τομείς της εκπαίδευσης, των οπτικοακουστικών θεμάτων και του πολιτισμού κατ’ εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου (ΕΕ L 101 της 21.4.2009, σ. 26).

[5] Το 2009 και το 2010 17 κράτη μέλη θέσπισαν σημείο επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» και ζήτησαν χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Άλλες 5 χώρες παρείχαν παρόμοιες υπηρεσίες σε ad hoc βάση χωρίς να ζητήσουν χρηματοδοτική στήριξη. Καταβάλλονται προσπάθειες για τη δημιουργία σημείων επαφής «Ευρώπη για τους Πολίτες» σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Ο κατάλογος των υφιστάμενων σημείων επαφής είναι διαθέσιμος στην εξής διεύθυνση: http://ec.europa.eu/citizenship/how-to-participate/doc714_en.htm

[6] ECOTEC Research and Consulting Ltd., η οποία από τις 4 Οκτωβρίου 2010 άλλαξε την επωνυμία της σε ECORYS UK Limited. www.ecotec.com

[7] 113 επιδοτήσεις λειτουργίας, 366 σχέδια που αφορούσαν την κοινωνία των πολιτών, 141 σχέδια εκδηλώσεων μνήμης, 9 καινοτόμοι δράσεις, 29 σχέδια πολιτών, 225 σχέδια δικτύωσης αδελφοποιημένων πόλεων και 2.927 συναντήσεις πολιτών από αδελφοποιημένες πόλεις.