EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 232/1

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Αλληλεγγύη στον τομέα της υγείας: Μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας στην ΕΕ»

(2010/C 232/01)

I. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εισαγωγή

1. επιδοκιμάζει την αποφασιστικότητα με την οποία η Επιτροπή προτίθεται να υποστηρίξει και να συμπληρώσει τις προσπάθειες των κρατών μελών και των τοπικών και των περιφερειακών αρχών για την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αναγνώριση του εύρους της πρόκλησης που συνιστά η ύπαρξη τεράστιων ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, τόσο μεταξύ των κρατών μελών, όσο και στο εσωτερικό τους είναι σημαντική. Η άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία οι ανισότητες στον τομέα της υγείας αποτελούν πρόκληση για τη δέσμευση της ΕΕ έναντι της αλληλεγγύης, της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ίσων ευκαιριών, θεωρείται ορθή και γίνεται πλήρως αποδεκτή. Ωστόσο, η Επιτροπή θα μπορούσε να έχει δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο στόχο της «εδαφικής συνοχής» που εισήχθη προσφάτως στη Συνθήκη της Λισσαβώνας·

2. αποδέχεται και ενστερνίζεται τον ορισμό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) ως προς την έννοια της υγείας, σύμφωνα με τον οποίο «health is a complete state of mental and physical wellbeing and not merely the absence of infirmity or disease». (υγεία είναι μια κατάσταση πλήρους φυσικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλά η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας)·

3. υπενθυμίζει στην Επιτροπή ότι, δυνάμει του άρθρου 3 της Συνθήκης της Λισσαβώνας, τα θεσμικά όργανα απαιτείται πλέον να προάγουν την ευημερία των ευρωπαίων πολιτών·

4. εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στην έκθεση που εκπονήθηκε από τον Sir Michael Marmot για την ΠΟΥ, με τίτλο «Closing the Gap in a Generation – Health Equity through action on the social determinants of health» (Γεφύρωση του χάσματος εντός μιας γενεάς – Ισότητα στον τομέα της υγείας δια της ανάληψης δράσης σχετικά με τους κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της υγείας). Η ΕΤΠ εκτιμά ότι το έργο της ΠΟΥ επί του θέματος θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί από την ΕΕ ως βασικό μέσο στην προσπάθειά της να καταπολεμήσει τις ανισότητες στον τομέα της υγείας·

5. δέχεται την αξιολόγηση της Επιτροπής ότι το πρόβλημα των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας είναι ένα ιδιαίτερα περίπλοκο θέμα που εξαρτάται από πολλούς και διάφορους παράγοντες, ειδικότερα όσον αφορά τα εξής: την αναγνώριση του γεγονότος ότι οι ανισότητες μπορούν να κάνουν την εμφάνισή τους σε όλα τα επίπεδα, από το ευρωπαϊκό έως το συνοικιακό· τον ρόλο της κοινωνικής διαβάθμισης και τη στενή σχέση μεταξύ υγείας και ευημερίας· τις συνέπειες για την υγεία των ευάλωτων και των κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων· και, τέλος, τις διαφοροποιούμενες επιπτώσεις των αποφάσεων κοινωνικής πολιτικής στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής υποστήριξης·

6. επικροτεί την ισορροπία που επιτυγχάνεται στο έγγραφο μεταξύ ευρωπαϊκής συνεργασίας και επικουρικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 168 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)· επισημαίνει ωστόσο επ’ αυτού ότι ο περιορισμός των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας στα κράτη μέλη εξακολουθεί να υπάγεται στις αντίστοιχες εθνικές πολιτικές, ακόμη και μετά τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισσαβώνας·

Συμβολή των πολιτικών της ΕΕ στη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας

7. αναγνωρίζει τη συμβολή που μπορούν να έχουν οι πολιτικές πλαισίωσης της ΕΕ εν γένει σύμφωνα με το στόχο που τίθεται τόσο στο άρθρο 168 της ΣΛΕΕ όσο και στο άρθρο 35 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, όπου ορίζεται ότι: «κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Ένωσης, εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου»·

8. υπενθυμίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 35 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, «κάθε πρόσωπο δικαιούται να έχει πρόσβαση στην πρόληψη σε θέματα υγείας και να απολαύει ιατρικής περίθαλψης, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές»·

9. επικροτεί τους γενικούς στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για την υγεία που προωθεί την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, την πρόληψη των νόσων και την προαγωγή της υγιούς διαβίωσης·

10. παρακινεί την Επιτροπή να διαβεβαιώσει την Επιτροπή των Περιφερειών ότι η πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή των δικαιωμάτων των ασθενών στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη –εφόσον τεθεί σε εφαρμογή– θα αξιολογήσει πλήρως και ενδελεχώς τον αντίκτυπο των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας·

11. λαμβανομένης υπόψη της έμφασης που δίδει το άρθρο 168 της ΣΛΕΕ στη βελτίωση των υγειονομικών υπηρεσιών στις παραμεθόριες περιοχές, η Επιτροπή των Περιφερειών ζητά να υποστηριχθούν οι όμορες περιφέρειες των διαφόρων κρατών μελών με στόχο την προώθηση εθελοντικών ρυθμίσεων για τη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας σε διασυνοριακό επίπεδο. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει εν προκειμένω τις ευκαιρίες που παρέχει ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Εδαφικής Συνεργασίας (ΕΟΕΣ), οι οποίες έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί από διάφορες ομάδες. Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, είναι σαφές ότι οι ρυθμίσεις για διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη σε ευρύτερη κλίμακα χρήζουν προσεκτικής αξιολόγησης προκειμένου να διασφαλισθεί ότι η διασυνοριακή μετακίνηση των ασθενών δεν ευνοεί τις ομάδες που επωφελούνται ήδη υγειονομικής περίθαλψης εις βάρος άλλων ομάδων, οξύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις ανισότητες στον τομέα της υγείας. Απαιτείται να αναληφθεί σαφής δέσμευση έναντι όλων των περιφερειών, σύμφωνα με την οποία οι διασυνοριακές ρυθμίσεις θα διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων των ευάλωτων ομάδων και των ομάδων με χαμηλές επιδόσεις στον τομέα της υγείας, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα δικαιώματα των εν λόγω ομάδων βρίσκονται σε ανταγωνισμό για την απόκτηση πόρων υγειονομικής περίθαλψης. Η πρόσβαση στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη θα πρέπει να εξασφαλίζεται μόνον με εκ των προτέρων έγκριση, κατά τρόπο ώστε τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα να έχουν ισότιμη πρόσβαση στις σχετικές υπηρεσίες·

12. επιδοκιμάζει την αναγνώριση του ρόλου που διαδραματίζει η Κοινή Γεωργική Πολιτική σε θέματα υγείας και αναγνωρίζει τη συμβολή προγραμμάτων, όπως η διανομή γάλακτος στα σχολεία, η διανομή τροφίμων στους απόρους και το σχέδιο προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία, για την προαγωγή της σωστής διατροφής και της υγιούς διαβίωσης. Όσον αφορά τα τρόφιμα που προορίζονται για δημόσια ιδρύματα, όπως σχολεία και νοσοκομεία, πρωταρχικό μέλημα θα πρέπει να αποτελεί –στο μέτρο του δυνατού– η παροχή υγιεινών τροφίμων τοπικής προέλευσης, πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά. Η ΕΤΠ τάσσεται επίσης υπέρ της αναγνώρισης του αντικτύπου που μπορεί να έχει η ΚΓΠ, καθώς και άλλες πολιτικές, για την υγεία στις αγροτικές περιοχές, μέσω δράσεων σχετικά με τους κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της υγείας. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι οι αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες προκλήσεις στον τομέα της υγείας: η ανεπαρκής πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης στις αγροτικές περιοχές μπορεί να επιφέρει ανισότητες στον τομέα της υγείας σε ορισμένα κράτη μέλη· επίσης, η σχέση μεταξύ της γεωργικής οικονομίας και της μετανάστευσης μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κοινοτήτων με ιδιαίτερες ανάγκες και ανισότητες στον τομέα της υγείας. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, η ΚΓΠ μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και είναι, ως εκ τούτου, ιδιαίτερα σημαντική·

13. δεν συμμερίζεται την άποψη σύμφωνα με την οποία θεωρείται αρκετό ότι η πολιτική της ΕΕ για το περιβάλλον και οι πολιτικές για την αγορά στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής υποστηρίζουν μια σειρά πρωτοβουλιών που μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της υγείας. Παρότι η Κοινή Γεωργική Πολιτική θα μπορούσε να έχει ενδεχομένως μια τέτοιου είδους συμβολή, κατά βάση η ΚΓΠ δεν έχει σχεδιασθεί με μέλημα την παροχή προτεραιότητας στα αποτελέσματα ή στις ανισότητες στον τομέα της υγείας· είναι λοιπόν θεμιτό να διερευνηθεί η αρνητική επίδραση που μπορεί να έχει στα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας η έλλειψη ισορροπημένης προσέγγισης έναντι της παραγωγής γάλακτος και κρέατος σε σύγκριση με την παραγωγή φρούτων και λαχανικών. Κατά τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ υπάρχει δυνατότητα επανεξέτασης των εν λόγω ανισορροπιών και η προβολή της σημασίας που έχει η επιδίωξη ικανοποιητικών και ισότιμων αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας κρίνεται σκόπιμη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας μεταρρύθμισης·

Ανισότητες στον τομέα της υγείας και οικονομικά ζητήματα

14. εκφράζει τη λύπη της για την αδυναμία της Επιτροπής να ασχοληθεί διεξοδικά με το ζήτημα της υπερβολικής κατανάλωσης οινοπνεύματος και άλλων ναρκωτικών και του ρόλου που διαδραματίζει για την πρόκληση βλαβών στην υγεία και για την περαιτέρω επίταση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Όσον αφορά το οινόπνευμα, η ΕΤΠ έχει επίγνωση της ιδιαίτερης πρόκλησης που θέτει το εν λόγω ζήτημα για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, οι οποίοι οφείλουν επίσης να σταθμίσουν τις επιπτώσεις του, τόσο για τον δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα, στην τοπική και περιφερειακή οικονομία. Σε αυτό το πλαίσιο κρίνεται σκόπιμο να αναγνωρισθεί ότι η κανονιστική ρύθμιση της κατανάλωσης οινοπνεύματος θέτει δυσκολίες, αλλά αυτό δεν είναι αρκετός λόγος ούτε για να αγνοηθούν οι επιπτώσεις της εν λόγω κατανάλωσης στην υγεία ούτε για να ελαχιστοποιηθεί η προσοχή που επιδεικνύεται έναντι της κατάχρησης οινοπνεύματος και οποιωνδήποτε άλλων ψυχοτρόπων ουσιών·

15. αναγνωρίζει ότι τα κράτη μέλη σε ολόκληρη την ΕΕ πλήττονται από μια σοβαρότατη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση και ότι το γεγονός αυτό θα έχει αναπόφευκτες συνέπειες για την υγεία και την ευημερία των πολιτών της. Παρότι αληθεύει ότι η οικονομική κατάσταση ενδέχεται να διευρύνει περαιτέρω το χάσμα που υφίσταται ως προς τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας, εντούτοις το γεγονός αυτό δεν πρέπει να αποτελέσει δικαιολογία για την μη προσαρμογή των πολιτικών κατά τρόπο ο οποίος να καθιστά δυνατή την καλύτερη διευθέτηση των ανισοτήτων. Η αποτυχία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων παγκοσμίως υποχρεώνει τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις περιοχές να επανεξετάσουν την προσέγγισή τους για την οικοδόμηση βιώσιμων κοινοτήτων. Οι πολιτικές που εστιάζονται υπερβολικά στην οικονομική ευημερία μπορούν να οδηγήσουν σε ανισότητες στον τομέα της υγείας. Αν και οι οικονομικές δυσχέρειες δύνανται να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της οικονομικής ευημερίας, αυτό δεν αποτελεί ωστόσο εμπόδιο για την παροχή μεγαλύτερης προτεραιότητας στον περιορισμό των ανισοτήτων στην οικονομία, την κοινωνία και την υγεία. Η Επιτροπή έχει πλέον την ευκαιρία, στο πλαίσιο του ΠΠ7 και του δημοσιονομικού σχεδιασμού, να επανεξετάσει τις προτεραιότητες και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στα μέτρα που αποσκοπούν στην καταπολέμηση των ανισοτήτων·.

16. είναι της γνώμης ότι οι τρέχουσες οικονομικές δυσχέρειες υποδηλώνουν ότι η οικονομική διάσταση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης και ο οικονομικός αντίκτυπος ενός υγιούς πληθυσμού προσλαμβάνουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Οι υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης είναι σημαντικοί εργοδότες και παράγουν οικονομική ευημερία μέσω διαφόρων συνδεδεμένων τομέων, όπως η έρευνα και η καινοτομία στον τομέα της υγείας, με την εμφάνιση σημαντικών ευκαιριών στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Συγχρόνως, η απώλεια μελών του εργατικού δυναμικού εξαιτίας πρόωρου θανάτου και αναπηρίας συνεπάγεται μείωση της παραγωγικότητας και αύξηση της πίεσης που ασκείται στα συστήματα κοινωνικής υποστήριξης·

17. συμφωνεί με την αναγνώριση της σημασίας που έχει η βελτίωση της υγείας όλων των πληθυσμιακών ομάδων, ενόψει της γήρανσης του πληθυσμού. Οι συνέπειες των δημογραφικών αλλαγών έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές στα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Παρότι η επιμήκυνση της διάρκειας ζωής είναι ευπρόσδεκτη, εάν το ζητούμενο είναι να παραμείνουν τα συστήματα κοινωνικής προστασίας στο επίπεδο που έχουν συνηθίσει να αναμένουν οι Ευρωπαίοι, τότε απαιτείται να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια για τη διαχείριση της ζήτησης υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, η αύξηση των ετών υγιούς ζωής για εκείνους που έχουν λιγότερο ευοίωνες προοπτικές αποτελεί ζήτημα προτεραιότητας. Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος των κοινωνικο-οικονομικών αλλαγών που θα επιφέρει η γήρανση του πληθυσμού στην ΕΕ, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει τη σημασία της έρευνας και ανάπτυξης που θα στοχεύει στη βελτίωση της υγειονομικής περίθαλψης των ηλικιωμένων·

Η συμβολή της πολιτικής συνοχής της ΕΕ έναντι των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας

18. θεωρεί βάσιμο το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η πολιτική συνοχής της ΕΕ είναι καθοριστική για την επίτευξη των στόχων της «ΕΕ 2020» ως προς την οικονομική και κοινωνική συνοχή και μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό μέσο για την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Με τη χάραξη και την έγκριση της στρατηγικής «ΕΕ 2020» παρέχεται, κατά το 2010, μια σημαντική ευκαιρία για τον προσανατολισμό των διαρθρωτικών ταμείων αρχής γενομένης από το 2013. Η Επιτροπή αναμένει ότι η στρατηγική «ΕΕ 2020» θα επικεντρωθεί ιδιαίτερα στην καταπολέμηση του αποκλεισμού, θέμα το οποίο θα μπορούσε εν συνεχεία να συνδεθεί σαφώς με τις ανισότητες στον τομέα της υγείας·

19. θεωρεί ότι τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επέκταση της υγειονομικής περίθαλψης σε τοπικό επίπεδο ως τμήμα μιας στρατηγικής περιφερειακής ανάπτυξης· και τούτο διότι όλοι οι ευρωπαίοι πολίτες δεν έχουν πρόσβαση σε ίσες ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένων των ευκαιριών που σχετίζονται με την υγεία, ενώ πρόκειται για έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της πολιτικής συνοχής και των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ·

20. αποδέχεται τους τρεις ακόλουθους τομείς που υποδεικνύονται από την Επιτροπή ως επιδεχόμενοι βελτίωσης: καλύτερη γνώση των δυνατοτήτων χρησιμοποίησης των ταμείων σε αυτό τον τομέα· καλύτερο συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών κάθε κράτους μέλους· και καλύτερη τεχνική ικανότητα για την ανάπτυξη επενδύσεων σε αυτό τον τομέα. Εντούτοις, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι προαναφερθέντες τομείς είναι εκείνοι οι οποίοι χρήζουν βελτίωσης κατά απόλυτη προτεραιότητα. Ειδικότερα, ο συντονισμός μεταξύ περιφερειακών και τοπικών οργανισμών –όπου οι εν λόγω οργανισμοί είναι υπεύθυνοι για την άμεση παροχή υπηρεσιών– μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο. Επίσης, η τεχνική ικανότητα ενδέχεται να υπάρχει σε εθνικό επίπεδο, αλλά όχι σε επίπεδο τοπικών και περιφερειακών οργανισμών υγείας. Συνεπώς, για την επίτευξη των επιθυμητών αποτελεσμάτων είναι σκόπιμο να κατευθύνονται οι παρεμβάσεις προς το ενδεδειγμένο επίπεδο·

Συλλογή δεδομένων, παρακολούθηση και ανάλυση

21. υποστηρίζει την πρόταση, σύμφωνα με την οποία το μέτρο που χρησιμοποιείται σήμερα για την καταγραφή της συντελούμενης προόδου στο πλαίσιο της ατζέντας «ΕΕ 2020» θα μπορούσε να αναπτυχθεί περαιτέρω κατά τρόπο ώστε να απεικονίζει τη σημασία που έχει η μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Ο δείκτης ετών υγιούς ζωής παρέχει ένα μέτρο για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας, αλλά θα πρέπει να συμπληρωθεί με περαιτέρω μέτρα τα οποία να αντικατοπτρίζουν πόσο σημαντικός είναι ο περιορισμός του χάσματος που υφίσταται μεταξύ των περισσότερο και των λιγότερο υγιών ατόμων·

22. δέχεται την αξιολόγηση των αποκλίσεων που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών ως προς τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων. Η ανάπτυξη δεικτών σχετικών με την υγεία από την EUROSTAT είναι χρήσιμη. Επιπλέον, θεωρεί ότι η αμοιβαία υποστήριξη των κρατών μελών, μέσω της μεταφοράς τεχνογνωσίας για τη βελτίωση της προστασίας της δημόσιας υγείας, συνιστά αποτελεσματικό μέσο περιορισμού των ανισοτήτων που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα·

23. παρακινεί την Επιτροπή να αναγνωρίσει τις ιδιαίτερες προκλήσεις που τίθενται από πλευράς παρακολούθησης των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας σχετικά με τους μετανάστες και τις κοινότητες μεταναστών. Οι παροδικοί ή οι μεταναστευτικοί πληθυσμοί έχουν λιγότερες πιθανότητες να επιδείξουν ικανοποιητικά αποτελέσματα στον τομέα της υγείας και μπορούν να βρεθούν αντιμέτωποι με συγκεκριμένα εμπόδια για την απόκτηση πρόσβασης σε υπηρεσίες της κοινωνικής υποστήριξης. Στην ανακοίνωση οι μετανάστες υποδεικνύονται ως ευάλωτη ομάδα. Για την αποτελεσματική παρακολούθηση των δεδομένων θα πρέπει να επιδειχθεί προσοχή στις συγκεκριμένες προκλήσεις που συνεπάγεται η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας όταν πρόκειται για μεταναστευτικές ή διακινούμενες ομάδες πληθυσμού·

24. παρακινεί την Επιτροπή να αναγνωρίσει τις ανισότητες που υφίστανται μεταξύ των δύο φύλων στον τομέα της υγείας και να προωθήσει τη συλλογή, την παρακολούθηση και την ανάλυση δεδομένων και στατιστικών διαχωρισμένων ανά φύλο. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στο δικαίωμα πρόσβασης των γυναικών και των ανδρών στην προληπτική υγειονομική περίθαλψη, με στόχο την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ανισοτήτων που παρατηρούνται τόσο μεταξύ όσο και εντός των κρατών μελών·

Ο ρόλος των περιφερειακών και των τοπικών αρχών

25. επιδοκιμάζει την αναγνώριση του ρόλου που διαδραματίζουν οι περιφερειακές και οι τοπικές αρχές όσον αφορά τόσο την επίτευξη αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας όσο και την παροχή των υπηρεσιών που σχετίζονται με τους κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της υγείας·

26. συνιστά να τεθεί μεγαλύτερη έμφαση στη σημασία της ανάληψης τοπικής δράσης για την προαγωγή υγιών τρόπων ζωής και την πρόληψη επιβαρυντικών για την υγεία παραγόντων. Ορισμένες περιφέρειες έχουν ήδη χαράξει δικές τους στρατηγικές, με τις οποίες επιδιώκουν την υλοποίηση των στόχων που καθορίζονται στην ανακοίνωση και τη διαμόρφωση πλαισίου για την εφαρμογή μιας σφαιρικής πολιτικής εστιασμένης στην προαγωγή της υγείας. Η ΕΤΠ τονίζει ότι τα εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία είναι ζωτικής σημασίας για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της υγιούς διαβίωσης Υπάρχουν πολυάριθμοι οργανισμοί οι οποίοι είναι σε θέση να συμβάλουν στην ενίσχυση της προληπτικής δράσης, αλλά για την αποτελεσματική πρόληψη θα απαιτηθεί σε πολλές περιπτώσεις η ανάληψη εξαιρετικά τοπικών ενεργειών, κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ανάγκες των συγκεκριμένων κοινοτήτων. Ακόμη κι αν η φύση των προβλημάτων που επιδεινώνουν την κατάσταση της υγείας είναι κοινή στα κράτη μέλη, η μετάδοση μηνυμάτων για υγιή διαβίωση απαιτεί συχνά περιορισμένης κλίμακας παρεμβάσεις, βασισμένες στη γνώση της τοπικής πραγματικότητας. Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να είναι αποτελεσματικές σε περιοχές που εκτείνονται σε πολλά κράτη μέλη –οι γεωγραφικά διαχωρισμένες περιοχές ενδέχεται να κληθούν να αντιμετωπίσουν παρεμφερείς προκλήσεις, όπως η έξαρση της ανεργίας λόγω διακοπής της λειτουργίας μιας βαριάς βιομηχανίας. Με τη μελλοντική δράση θα πρέπει να επιδιωχθεί, σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ, η σύνδεση διαφόρων μικρών κοινοτήτων που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις τις οποίες δεν μπορούν να μοιραστούν με τους πιο κοντινούς περιφερειακούς γείτονές τους. Η συνεργασία σε εθνικό επίπεδο μπορεί να αποδειχθεί ατελέσφορη για την άντληση των απαιτούμενων γνώσεων σχετικά με τις προσεγγίσεις που ενδείκνυνται για συγκεκριμένες μικρές κοινότητες·

27. επικροτεί πλήρως την άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών και του συντονισμού των πολιτικών μεταξύ διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης και διαφόρων τομέων μπορεί να καταστήσει τα μέτρα πιο αποτελεσματικά και τα αποτελέσματά τους ευρύτερα και συνεκτικότερα. Η ΕΤΠ θεωρεί σκόπιμο να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη έμφαση σε αυτήν την άποψη: ο συντονισμός και η ανταλλαγή πληροφοριών όχι μόνον μπορούν να καταστήσουν αποτελεσματικότερα και εποικοδομητικότερα τα μέτρα, αλλά συγχρόνως αποτελούν και βασικό προαπαιτούμενο για τη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Η ανάληψη δέσμευσης για τη μείωση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας παρέχει μια σημαντική ευκαιρία στα κράτη μέλη προκειμένου να εξετάσουν το επίπεδο συνεργασίας εντός των συνόρων τους και να αντλήσουν διδάγματα από τα κράτη μέλη που κατόρθωσαν να επινοήσουν καλύτερες εταιρικές σχέσεις μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης και των διαφόρων τομέων·

Δομές συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ

28. υπογραμμίζει το ενδιαφέρον που έχει ήδη επιδείξει η Επιτροπή των Περιφερειών κατά το παρελθόν, προκειμένου το θέμα των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας να τεθεί στο επίκεντρο της περιφερειακής συνεργασίας στον εν λόγω τομέα. Η Επιτροπή των Περιφερειών δεσμεύεται έναντι της αρχής της δομημένης αλληλεπίδρασης που προωθείται από τα μέλη της. Η ΕΤΠ ενδιαφέρεται επίσης να χρησιμοποιήσει την εν λόγω δομημένη αλληλεπίδραση για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας με τη ΓΔ SANCO στο πλαίσιο του έργου που επιτελεί η εν λόγω Γενική Διεύθυνση σχετικά με τις ανισότητες στον τομέα της υγείας·

29. πιστεύει ότι η δομημένη αλληλεπίδραση εκ μέρους της Επιτροπής των Περιφερειών θα πρέπει να συμπληρωθεί με την εκπροσώπησή της στις σχετικές με την υγεία επιτροπές της ΕΕ και στις ομάδες εργασίας που ασχολούνται με θέματα υγείας. Η ΕΤΠ δέχεται μεν ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν διακριτική ευχέρεια για τον ορισμό των εκπροσώπων που συμμετέχουν στις εν λόγω ομάδες εργασίας, αλλά θεωρεί επωφελή την εξέταση της προόδου που σημειώνεται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο σχετικά με την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας·

Ευάλωτες ομάδες

30. χαιρετίζει την αναγνώριση των αναγκών των ευάλωτων ομάδων και την ιδιαίτερη προσοχή που απαιτείται να επιδειχθεί στις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, των μειονεκτουσών ομάδων μεταναστών και των εθνοτικών μειονοτήτων, των ατόμων με αναπηρία, των ηλικιωμένων και των παιδιών που ζουν σε συνθήκες φτώχειας·

31. ζητεί να δοθεί προσοχή στις ανάγκες και άλλων ευάλωτων ομάδων, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ανισότητες στον τομέα της υγείας ενδέχεται να κάνουν την εμφάνισή τους με την πάροδο του χρόνου. Η κατανόηση της μεταβαλλόμενης φύσης της κοινωνίας και των ανισοτήτων που προκύπτουν εξαιτίας αυτού του φαινομένου είναι μείζονος σημασίας για την αντιμετώπιση αποφευκτών ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο μπορούν να ενταχθούν οι ανάγκες των ενηλίκων που ζουν απομονωμένοι λόγω διάσπασης της οικογένειάς τους, των ατόμων που στερούνται της ελευθερίας τους, των εγκλείστων σε ιδρύματα ή των ατόμων που ζουν σε αγροτικές περιοχές με φθίνουσα οικονομική βάση. Προσοχή θα πρέπει επίσης να επιδειχθεί στη σημασία που έχει η κατανόηση των κοινωνικών και πολιτισμικών επιρροών που επικρατούν σε διάφορες κοινοτικές ομάδες, λαμβανομένης υπόψη της σημαντικής επίδρασης που μπορούν να έχουν οι εν λόγω επιρροές στην ατομική συμπεριφορά·

32. τονίζει ότι, στο πλαίσιο της δράσης για την υποστήριξη των ευάλωτων ομάδων, θα πρέπει να αναγνωρισθεί η αμφισημία του ορισμού των «μεταναστών». Σχετικά με το θέμα των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, οποιαδήποτε μετακίνηση πληθυσμού –ανεξαρτήτως εάν η μετακίνηση αυτή ξεκίνησε εντός ή εκτός της ΕΕ– μπορεί να προκαλέσει κοινωνικά προβλήματα, ανεπαρκή πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης και, επομένως, ανισότητες στον τομέα της υγείας. Οι ομάδες πληθυσμού που μετακινούνται εντός της ΕΕ έχουν άνιση πρόσβαση σε υπηρεσίες όπως η στέγαση και μπορούν να μείνουν άστεγες. Η έλλειψη στέγης μπορεί να έχει τεράστια επίδραση στην υγεία. Απαιτείται να αναληφθεί συγκεκριμένη δράση για την εξέταση των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας των πληθυσμών που μετακινούνται εντός της ΕΕ·

Ο ρόλος του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου στην παροχή χρηματοδότησης και υπηρεσιών

33. εκτιμά ότι, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι δίαυλοι χρηματοδότησης εστιάζονται στην υγεία, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές θα πρέπει να διαθέτουν ευελιξία προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν εάν απαιτείται να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη δημιουργία δεξιοτήτων, γνώσης και ικανοτήτων στο πλαίσιο των οργανισμών παροχής υπηρεσιών ή στην ανάπτυξη υποδομών υγειονομικής περίθαλψης. Η πραγματοποίηση επενδύσεων σε υποδομές υγείας ενδέχεται να αποτελεί προτεραιότητα σε ορισμένα κράτη μέλη και σε κάποιες περιφέρειες ή περιοχές με υπανάπτυκτες υποδομές, ενώ σε άλλες περιοχές, όπου παρατηρούνται σημαντικές ανισότητες στον τομέα της υγείας, μπορεί οι υποδομές υγείας να είναι ικανοποιητικές. Σε αυτές τις περιοχές οι επενδύσεις θα πρέπει να στραφούν σε ένα εξαιρετικά τοπικό επίπεδο για τη δημιουργία δεξιοτήτων, γνώσης και ικανοτήτων τόσο στους οργανισμούς υγείας όσο και μεταξύ των τοπικού πληθυσμού·

34. υποστηρίζει –αναγνωρίζοντας συγχρόνως ότι η εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο της κοινοτικής νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία συμβάλλει στον περιορισμό των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας σε εθνική κλίμακα δια της προστασίας της υγείας των εργαζομένων– ότι οι περιφερειακές και οι τοπικές αρχές μπορούν επίσης να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο στη διαμόρφωση μοντέλων βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της απασχόλησης. Τούτο αφορά τις εν λόγω αρχές με την ιδιότητά τους ως σημαντικοί εργοδότες στις περιφέρειες και στις περιοχές τους, αλλά και επειδή έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις πρακτικές απασχόλησης και άλλων φορέων και οργανισμών στις περιφέρειες και στις περιοχές τους·

35. υπενθυμίζει το αίτημά της όσον αφορά τη διασφάλιση μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου στους παρόχους κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας έναντι των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ και ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα συμπεριλάβει την πρόταση αυτή στο πρόγραμμα εργασίας της για το 2010. Επισημαίνει επ’ αυτού τη δέσμευση που ανέλαβε ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη διαμόρφωση ενός ποιοτικού πλαισίου για τις δημόσιες υπηρεσίες.

Συστάσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά:

36. Μεγαλύτερη αναγνώριση, στο πλαίσιο της στρατηγικής «ΕΕ 2020», της υγείας και της ευημερίας ως βασικών παραμέτρων για την καταπολέμηση του αποκλεισμού.

37. Χρήση ενδεχομένως των διαρθρωτικών ταμείων με στόχο την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας.

38. Ενσωμάτωση πρόσθετων δεικτών, πέραν των ετών υγιούς ζωής, στη διαδικασία παρακολούθησης της ατζέντας της Λισσαβώνας και, ειδικότερα, δεικτών οι οποίοι να αντικατοπτρίζουν το χάσμα που υφίσταται μεταξύ διαφορετικών ομάδων ως προς τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας.

39. Αναγνώριση του γεγονότος ότι η παρούσα χρηματοπιστωτική κρίση θα επιτείνει ακόμη περισσότερο τις ανισότητες στον τομέα της υγείας εις βάρος των πολιτών της ΕΕ που πλήττονται από την ανεργία, την έλλειψη στέγης ή τη φτώχεια. Εν προκειμένω, η ΕΤΠ απευθύνει έκκληση για περαιτέρω επενδύσεις ενόψει της χρηματοδότησης προγραμμάτων όπως το ΠΠ7 και το πρόγραμμα PROGRESS, με στόχο να επικουρηθούν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές για την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας –τόσο βραχυπρόθεσμα, κατά την έξοδο από τα τρέχοντα προγράμματα, όσο και πιο μακροπρόθεσμα για την αντιμετώπιση του διευρυνόμενου χάσματος στον τομέα της υγείας.

40. Αναγνώριση και προβολή από την ΕΕ του έργου της επιτροπής της ΠΟΥ για τους κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της υγείας, καθώς και των απαντήσεων των εθνικών κυβερνήσεων προς την εν λόγω επιτροπή της ΠΟΥ.

41. Ανάληψη δέσμευσης για τη χρησιμοποίηση ανοικτής μεθόδου συντονισμού, ως μέσου για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την πραγματοποίηση συγκριτικής αξιολόγησης με στόχο την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας εντός των κρατών μελών, χωρίς την υπονόμευση των προσπαθειών που αναλαμβάνονται ήδη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.