C 498/39

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ψηφιακή συνοχή»

(2022/C 498/08)

Εισηγητής: Gaetano ARMAO (IT/EPP), Αντιπεριφερειάρχης και υπουργός της Περιφέρειας της Σικελίας

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ)

Εισαγωγή

1. υπενθυμίζει εξαρχής ότι η οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους που αναφέρονται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 174) και αφορά ακριβώς την επίτευξη αρμονικής και ισορροπημένης ανάπτυξης σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τις περιφέρειές της·

2. τονίζει πως η έννοια της «ψηφιακής συνοχής» απαιτεί την αναγνώριση του ζωτικού ρόλου της τεχνολογίας στη ζωή μας, και την ενσωμάτωση των στόχων συνοχής στα ψηφιακά δικαιώματα, αρχές και πολιτικές της Ένωσης, πράγμα που απαιτεί την ανάλογη αναθεώρηση του Άρθρου 175 της ΣΛΕΕ·

3. υπενθυμίζει πως στην έκθεση Ετήσιου Περιφερειακού και Τοπικού Βαρομέτρου του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) ανέδειξε την ψηφιακή συνοχή ως σημαντική βάση για τη δημιουργία κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς στην ΕΕ: Η «ψηφιακή συνοχή» είναι μια σημαντική πρόσθετη διάσταση της παραδοσιακής έννοιας της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής που ορίζεται στη Συνθήκη ΕΕ ( 1 ) · Η ψηφιοποίηση μπορεί να συμβάλει στη μείωση των κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων συμπεριλαμβάνοντας πολίτες που διαφορετικά θα ήταν αποκλεισμένοι από ορισμένες υπηρεσίες ή θα υποεξυπηρετούνταν·

4. υπενθυμίζει πως η έννοια της ψηφιακής συνοχής ( 2 ) , καθώς και ό,τι απαιτείται για την επίτευξή της, όπως περιγράφεται σε σημαντική πρόσφατη μελέτη προοπτικών της ΕτΠ ( 3 ) , προϋποθέτουν ότι κάθε πολίτης της Ευρώπης θα έχει επαρκή πρόσβαση στο διαδίκτυο και στις ψηφιακές υπηρεσίες και πως θα ενισχυθεί η κυριαρχία και η ανθεκτικότητα των ψηφιακών υποδομών της ΕΕ·

5. τονίζει πως η ΕΕ χρειάζεται να καταβάλει προσπάθειες για να διασφαλίσει ότι όλοι οι πολίτες της ΕΕ επωφελούνται όσο το δυνατόν περισσότερο από τον ψηφιακό μετασχηματισμό και να επιδείξει ιδιαίτερη μέριμνα για τη στήριξη των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών, καθώς και όσων εμφανίζουν μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά μειονεκτήματα, όπως των αρχιπελαγών, των εξόχως απόκεντρων, των νησιωτικών, των διασυνοριακών και των ορεινών περιοχών, ώστε να επιταχύνουν τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό, δεδομένων των μοναδικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν, και παράλληλα να μεγιστοποιήσουν τα προτερήματά τους· τονίζει επίσης τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ ομοτίμων·

6. αναγνωρίζει πως, αν και η τεχνολογία αποτελεί βασικό εργαλείο που μας βοηθά να προσαρμοστούμε σε δύσκολες καταστάσεις που επηρεάζουν όλες τις πτυχές της κοινωνίας, ο δεσπόζων ρόλος της ψηφιακής τεχνολογίας στην απάντηση και την οικοδόμηση ανθεκτικότητας ως προς τη νόσο COVID-19 ανέδειξε τις ελλείψεις στις ψηφιακές υποδομές και τον ψηφιακό γραμματισμό, και ενέτεινε ακόμα περισσότερο τις ψηφιακές διαφορές στην ΕΕ·

Προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν

7. υπενθυμίζει ότι το «ψηφιακό χάσμα» αναφέρεται σε «διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης και χρήσης των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών και, πιο συγκεκριμένα, στα χάσματα όσον αφορά την πρόσβαση και χρήση ψηφιακών υπηρεσιών στο Διαδίκτυο» ( 4 ) · υπογραμμίζει πως η συνδεσιμότητα υψηλών ταχυτήτων για όλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από τις πόλεις έως τις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, πρέπει να αποτελεί υπηρεσία γενικού συμφέροντος και να αντιμετωπίζεται ανάλογα·

8. τονίζει ότι οι ψηφιακές μορφές επικοινωνίας δημιουργούν επίσης νέες προκλήσεις για τις δημοκρατικές διαδικασίες. Για πολλούς ανθρώπους τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης αποτελούν την κύρια πηγή ενημέρωσής τους, των οποίων οι πάροχοι σπανίως διασταυρώνουν τις πληροφορίες που αναρτώνται. Η συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική πόλωση και κατακερματισμό. Οι δυνατότητες επιρροής είναι ιδιαίτερα αυξημένες, ιδίως μέσω της χρήσης αλγορίθμων που καθοδηγούν τη συμπεριφορά των χρηστών·

9. τονίζει πως η ψηφιακή συνοχή πρέπει να αντιμετωπίζει τα αίτια του αυξανόμενου ψηφιακού χάσματος στην Ένωση και τις προκλήσεις που συναντούν περιφέρειες οι οποίες, προσπαθώντας να γεφυρώσουν το ψηφιακό χάσμα, εξακολουθούν ωστόσο να υστερούν, παρότι η διεύρυνση του ψηφιακού χάσματος δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως απειλή για τη συνοχή της ΕΕ·

10. επισημαίνει πως οι εξόχως απόκεντρες περιοχές, τα νησιά, οι διασυνοριακές περιοχές, οι περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφικές προκλήσεις και οι ορεινές περιοχές ( 5 ) έχουν ιδιαίτερα γεωγραφικά, οικονομικά, δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν μοναδικές προκλήσεις. Σε αυτά περιλαμβάνονται το περιορισμένο μέγεθος (επιφάνεια, πληθυσμός, πυκνότητα, οικονομία), η περιορισμένη τοπική αγορά και η δυσκολία επίτευξης οικονομιών κλίμακας, το υψηλό κόστος των μεταφορών, οι ελάχιστα ανεπτυγμένες διαβιομηχανικές σχέσεις, οι ελλείψεις επιχειρηματικών δεξιοτήτων, υποδομών και παροχής υπηρεσιών στις επιχειρήσεις (σε σχέση με την ηπειρωτική χώρα) και οι μειωμένες κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες κατάρτισης για τους πολίτες. Επιπλέον, τα αρχιπελάγη, με διπλό ή τριπλό νησιωτικό χαρακτήρα αντιμετωπίζουν ένα άλλο επίπεδο επιβάρυνσης, όπως ορίστηκε πιο πρόσφατα στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα «Νησιά και πολιτική συνοχής: τρέχουσα κατάσταση και μελλοντικές προκλήσεις» ( 6 )

11. διαπιστώνει με ανησυχία πως οι υφιστάμενες ψηφιακές αποκλίσεις δεν μειώνονται αλλά, αντιθέτως, αυξάνονται αναφορικά με τα ακόλουθα βασικά στοιχεία του ψηφιακού μετασχηματισμού στην ΕΕ ( 7 ) — δεδομένα για το επίπεδο των βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων δεν είναι διαθέσιμα σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Αντίθετα, χρησιμοποιήθηκε ένας προσεγγιστικός δείκτης για την ικανότητα των ατόμων να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο καθημερινά. Ενώ σε ορισμένα δυτικοευρωπαϊκά κράτη μέλη το ψηφιακό χάσμα μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών μειώνεται όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες (Γερμανία, Σουηδία, Κάτω Χώρες, Βέλγιο), το χάσμα είναι ακόμη σημαντικό σε όλα τα υπόλοιπα κράτη μέλη· — στον τομέα της συνδεσιμότητας και των ψηφιακών υποδομών, οι αγροτικές περιοχές εξακολουθούν να υστερούν όσον αφορά την κάλυψη της Πρόσβασης Νέας Γενιάς (NGA) και τη συνολική κάλυψη των νοικοκυριών με δίκτυα υψηλής χωρητικότητας. — Ο ψηφιακός μετασχηματισμός επιχειρήσεων που μετρήθηκε μέσω του αριθμού των εταιρειών-μονόκερων (νεοφυείς επιχειρήσεις με συνολική αγοραία αξία άνω των 1 δισ. δολαρίων ΗΠΑ) με έδρα στην ΕΕ δείχνει ότι αυτές βρίσκονται κατά κύριο λόγο συγκεντρωμένες στην ηπειρωτική Ευρώπη και στις πρωτεύουσες· — το χάσμα στην ψηφιοποίηση των δημοσίων υπηρεσιών μεταξύ ατόμων που ζουν στις πόλεις και αυτών που ζουν σε αστικές περιοχές διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο από το 2019 στο 2020. — τονίζει πως δεν μπορεί να λησμονηθεί η ειδική περίπτωση των εξόχως απόκεντρων περιοχών, η μοναδική και σύνθετη κατάσταση των οποίων, όπως αναγνωρίζει το άρθρο 349 της ΣΛΕΕ, απαιτεί την προσαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών στις ιδιαιτερότητές τους, όχι μόνο όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική συνοχή, αλλά και την ψηφιακή·

12. επισημαίνει πως το εύρος των μέτρων για την αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος καλύπτει πολυάριθμους τομείς πολιτικής, πράγμα που καθιστά την ψηφιακή συνοχή οριζόντιο εγχείρημα. Για αυτόν τον λόγο επικροτεί την αναγνώριση της ψηφιακής συνοχής από την COFE ως συμπληρωματικής στην οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή ( 8 ) · θεωρεί την ψηφιακή συνοχή συστατικό μέρος της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής που πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό·

13. τονίζει πως το ψηφιακό χάσμα επηρεάζει τις υπηρεσίες που παρέχονται σε τοπικό επίπεδο στους ακόλουθους τομείς: — Υγεία: έλλειψη πρόσβασης σε ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας, μειωμένη ευαισθητοποίηση και μεγαλύτερη έκθεση στη νόσο COVID-19 και σε κάθε μελλοντική πανδημία για τα μη συνδεδεμένα άτομα. — Εκπαίδευση: άνιση πρόσβαση στους εκπαιδευτικούς πόρους, τελμάτωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, δυσκολίες των φοιτητών όσον αφορά την τεχνολογική στήριξη από το οικογενειακό τους περιβάλλον. — Άλλες βασικές υπηρεσίες: αύξηση του ψηφιακού αποκλεισμού λόγω της τάσης προς μια κοινωνία χωρίς μετρητά, μειωμένη πρόσβαση του μη συνδεδεμένου πληθυσμού στα δημόσια οφέλη λόγω της χρήσης αποκλειστικά ψηφιακών υπηρεσιών. Κοινωνικοοικονομικές συνθήκες: διεύρυνση του κοινωνικοοικονομικού χάσματος μεταξύ όσων μπορούν να εργαστούν εξ αποστάσεως με ψηφιακά μέσα και όσων δεν μπορούν. — Αύξηση του κοινωνικού αποκλεισμού: το ψηφιακό χάσμα ενδέχεται να εμποδίσει άτομα να συμμετάσχουν σε κοινωνικές πρωτοβουλίες που διεξάγονται διαδικτυακά και να ασκούν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα.

14. επισημαίνει πως, κατά τον σχεδιασμό ψηφιακών υπηρεσιών, οι δημόσιες αρχές και λοιποί οργανισμοί που παρέχουν ψηφιακές υπηρεσίες θα πρέπει να συνεκτιμούν την προσβασιμότητα για άτομα με αισθητηριακή αναπηρία ή με κενά ψηφιακών δεξιοτήτων, και να διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω υπηρεσίες θα είναι προσβάσιμες από συνδέσεις με περιορισμένες υποδομές πρόσβασης·

15. θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι η συμπερίληψη αρχής όσον αφορά την ψηφιακή συνοχή προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι καμία περιφέρεια και κανένα άτομο δε θα μείνει στο περιθώριο από άποψη συνδεσιμότητας και προσβασιμότητας δεν αποτέλεσε επισήμως μέρος της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια «Ευρωπαϊκή διακήρυξη σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές για την ψηφιακή δεκαετία» ( 9 )

16. επικροτεί στοχευμένες δράσεις όπως η πρόσφατη τροποποίηση του Γενικού Κανονισμού Απαλλαγής κατά Κατηγορία με την οποία τροποποιούνταν οι διατάξεις για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για σταθερά ευρυζωνικά δίκτυα και η εν εξελίξει αναθεώρηση των κατευθυντηρίων γραμμών για την Ευρυζωνικότητα. Παρ’ όλα αυτά, η ΕτΠ ζητεί μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς την εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων όσον αφορά τις ψηφιακές υποδομές, καθώς και περαιτέρω απλοποίησή τους ( 10 )

17. επισημαίνει ότι μέσω της στοχευμένης χρήσης ψηφιακών λύσεων μπορεί να επιτευχθεί μεγαλύτερη εξοικονόμηση CO2. Ωστόσο, σημαντική πρόκληση αποτελεί η αυξανόμενη κατανάλωση ενέργειας των κέντρων δεδομένων, των τερματικών εξοπλισμών και των δικτύων μεταφοράς. Η ψηφιοποίηση χωρίς κοινωνικό-περιβαλλοντικό πλαίσιο θα ήταν πλημμελής. Η ίδια η ψηφιοποίηση πρέπει να συνοδεύεται από πρόσθετα μέτρα προκειμένου να περιοριστεί η κατανάλωση πόρων και να αποφευχθούν φαινόμενα υποτροπής, στο πλαίσιο τον οποίων η βελτίωση της αποδοτικότητας οδηγεί σε αύξηση της κατανάλωσης·

Επίτευξη ψηφιακής συνοχής

18. επισημαίνει πως οι ψηφιακές δεξιότητες και υποδομές είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη όλων των υπολοίπων διαστάσεων της Ψηφιακής Πυξίδας και για αυτό συνιστά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει και να δεσμευτεί ως προς μια ειδική μακροπρόθεσμη στρατηγική, με ικανούς πόρους και μηχανισμούς συντονισμού, για τη μόχλευση έργων μεγάλης κλίμακας με βάση τη συνεργασία των κρατών μελών, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι κάθε πολίτης θα διαθέτει επικαιροποιημένες ψηφιακές δεξιότητες και υποδομές·

19. συνιστά οι ψηφιακές δεξιότητες καθεαυτές να καταστούν μέρος όλων των πολιτικών για τη δια βίου μάθηση προκειμένου όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες να χειραφετηθούν ώστε να ωφελούνται από το γενικό δικαίωμα πρόσβασης στο διαδίκτυο. Η εκπαίδευση δεν θα πρέπει να νοείται μόνο υπό την έννοια της κατάρτισης, αλλά θα πρέπει να επιτρέπει στους πολίτες να συμμετέχουν ενεργά και να τους βοηθά να υιοθετούν μία αναστοχαστική προσέγγιση όσον αφορά την πληροφόρηση·

20. τονίζει πως, σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να δοθεί ειδική προσοχή στον ψηφιακό γραμματισμό των πλέον ευάλωτων ομάδων, όπως οι ηλικιωμένοι, και να διασφαλιστεί ότι διαθέτουν τουλάχιστον στοιχειώδεις δεξιότητες, καθώς και να στηριχθούν οι νέοι στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, οι σχολικές επιδόσεις των οποίων επηρεάστηκαν περισσότερο από την κρίση λόγω του ψηφιακού χάσματος και της έλλειψης πρόσβασης σε κατάλληλη διαδικτυακή εκπαίδευση σε πολυάριθμες περιφέρειες. Οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις περιφερειακές διαφορές —ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες— όσον αφορά την κατανομή του προϋπολογισμού για την εκπαίδευση, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις εκπαιδευτικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπως αυτή των τελευταίων χρόνων. Το ψηφιακό εκπαιδευτικό περιεχόμενο θα πρέπει επίσης να ενσωματώνει δυνατότητες για παιδιά εθνοτικών μειονοτήτων, εξασφαλίζοντας έτσι την ισότητα ανεξαρτήτως κοινωνικού υποβάθρου·

21. τονίζει ότι αναπόσπαστο μέρος του ψηφιακού γραμματισμού για όλες τις πληθυσμιακές ομάδες είναι επίσης ο γραμματισμός στα μέσα επικοινωνίας για την αξιολόγηση της σοβαρότητας των πληροφοριών, ιδίως στους τομείς της υγείας, των οικονομικών και της επικαιρότητας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα λόγω της αύξησης φαινομένων όπως οι ψευδείς ειδήσεις και η ρητορική μίσους·

22. προτείνει, σε συνέχεια της πρόσφατης Ευρωπαϊκής διακήρυξης σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει ολοκληρωμένο πλαίσιο, με νομικές πράξεις και μέσα για την επιβολή των ευρωπαϊκών ψηφιακών δικαιωμάτων, και να καλλιεργήσει τη στενότερη συνεργασία με τους Ευρωπαίους πολίτες προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές αρχές θα είναι κοινές και θα απαντούν στις κοινωνιακές ανάγκες. Μάλιστα, θα πρέπει να προβλεφθεί η αναθεώρηση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, που θεσπίστηκε το 2000, στην οποία θα συνυπολογίζονται τα πρόσφατα διακηρυχθέντα ψηφιακά δικαιώματα·

23. επικροτεί τη σύσταση που κατατέθηκε στη Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης όσον αφορά την κατοχύρωση της ίσης πρόσβασης στο διαδίκτυο ως θεμελιώδους δικαιώματος κάθε Ευρωπαίου πολίτη. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι καθοριστικής σημασίας η ύπαρξη αξιόπιστης πρόσβασης στο διαδίκτυο και τις ψηφιακές υπηρεσίες μέσω κυρίαρχων και ανθεκτικών ψηφιακών υποδομών της ΕΕ. Πρέπει να ληφθούν μέτρα για την εξασφάλιση δίκαιου και ανοιχτού ανταγωνισμού και την πρόληψη μονοπωλίων και γενικότερης κατάχρησης της ισχύος αγοράς, εγκλωβισμού, συγκέντρωσης των δεδομένων και εξάρτησης από τρίτες χώρες όσον αφορά υποδομές και υπηρεσίες·

24. προτείνει, σύμφωνα με τη σύσταση που περιέχεται στις Ειδικές συστάσεις προς τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, τις οποίες εξέδωσε ο Φορέας Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες ( 11 ) , την ενίσχυση της κοινοχρησίας υποδομών (μεταξύ παρόχων τηλεπικοινωνιών και άλλων παρόχων υπηρεσιών όπως επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας, σιδηροδρόμων κλπ.) με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης ευρυζωνικών δικτύων σε απομακρυσμένες περιοχές·

25. επισημαίνει ότι πολλές περιφέρειες έχουν θετικές εμπειρίες από συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα τόσο για την αύξηση των ψηφιακών υποδομών όσο και για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος· τονίζει δε τον ρόλο των περιφερειακών ψηφιακών κόμβων στην εξάπλωση της ψηφιοποίησης·

26. καλεί μετ’ επιτάσεως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που παρέχει η αποκεντρωμένη εργασία προωθώντας τη διαβίωση στην ύπαιθρο, σε νησιά και ορεινές περιφέρειες και σε περιοχές με πολύ χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού και πληθυσμιακή διασπορά και μεγιστοποιώντας τα οφέλη της διαβίωσης σε αυτές τις περιοχές, πράγμα που θα οδηγήσει σε περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά πιο βιώσιμη και προσιτή διαβίωση εφόσον, μεταξύ άλλων βασικών προϋποθέσεων, διασφαλιστεί η ψηφιακή συνοχή, με άλλα λόγια διατίθεται το σύνολο των βασικών ψηφιακών υπηρεσιών·

27. επισημαίνει τα οφέλη της ανταλλαγής παραδειγμάτων βέλτιστης πρακτικής, από όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες, όσον αφορά πολιτικές που επιτρέπουν βιώσιμες δυνατότητες αποκεντρωμένης εργασίας, ώστε να εξασφαλιστεί πως η αποκεντρωμένη εργασία θα αποτελεί μόνιμο χαρακτηριστικό του εργασιακού κόσμου κατά τρόπο που θα μεγιστοποιεί τα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη·

28. τονίζει τον ρόλο των τοπικών και περιφερειακών σχολείων, πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και οικοσυστημάτων στη συμμετοχή ή ακόμα και στην ανάληψη ηγετικού ρόλου στους Κόμβους Ψηφιακής Καινοτομίας, καθώς αυτοί συχνά δεν συντονίζονται μέσω περιφερειακών πολιτικών με αποτέλεσμα την κατασπατάληση εκτεταμένης τεχνογνωσίας και διανοητικής ικανότητας· προς τούτο, πρέπει να θεσπιστούν μέτρα για την αποφυγή της διαρροής εγκεφάλων και η αποκεντρωμένη εργασία, με δίκαιους όρους, μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης, ιδίως όσον αφορά μειονεκτούσες περιοχές·

29. τονίζει πως όσον αφορά τις ΜΜΕ πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για τη στήριξη της ψηφιοποίησής τους. Υστερούν έναντι των μεγαλύτερων επιχειρήσεων με περισσότερους πόρους, και πρέπει να αναπτυχθεί ένα νέο σύνολο δεξιοτήτων. Ο διοικητικός φόρτος της πρόσβασης στα κονδύλια της ΕΕ (όχι μόνο στον ψηφιακό τομέα) για τις ΜΜΕ και ιδίως τις πολύ μικρές επιχειρήσεις πρέπει να μειωθεί σημαντικά. Οι διοικητικές απαιτήσεις πρέπει να είναι ανάλογες προς το μέγεθος της επιχείρησης, και να εξασφαλίζουν τη δίκαιη μεταχείριση των ιδιοκτητών ΜΜΕ όσον αφορά τη λήψη ενωσιακής χρηματοδότησης ( 12 ) . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δοκιμάσει τις τρέχουσες πρακτικές ως προς τις ΜΜΕ και να καταθέσει προτάσεις για τη μείωση του διοικητικού φόρτου ιδίως για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (π.χ. μέσω εξαιρέσεων από την υποχρέωση λογιστικού ελέγχου)·

30. η κατανομή των πόρων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) σε ψηφιακές πρωτοβουλίες και ιδίως σε ΜΜΕ θα πρέπει να παρακολουθείται στενά, και να αξιολογείται το κατά πόσον η χρηματοδότηση που διατίθεται σε ΜΜΕ είναι ανάλογη προς τη συμβολή των ΜΜΕ στα εθνικά (και περιφερειακά) ΑΕγχΠ·

Ηλεκτρονική διακυβέρνηση, ψηφιακή ανθεκτικότητα

31. τάσσεται υπέρ της προώθησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιας πιο στοχευμένης εκστρατείας ευαισθητοποίησης, που θα απευθύνεται στους πολίτες, ως προς τις υφιστάμενες πλατφόρμες ηλεκτρονικής συμμετοχής σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, μέσω καλύτερου συντονισμού με τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, καθώς και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών·

32. προτείνει τα κράτη μέλη να αφιερώσουν ειδικούς πόρους στην ανάπτυξη συμπράξεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα, εκστρατειών ευαισθητοποίησης και κατάρτισης προκειμένου οι πολίτες, και ιδίως οι νεότεροι, οι επιχειρήσεις και ο δημόσιος τομέας να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν το έγκλημα στον κυβερνοχώρο ως οριζόντιο ζήτημα του ψηφιακού μετασχηματισμού. Στο πρόγραμμα χρηματοδότησης της βοήθειας μετά την κρίση θα πρέπει επίσης να συμπεριληφθούν επενδύσεις αναφορικά με την ψηφιακή εκπαίδευση, την ευρυζωνική συνδεσιμότητα, την απόκτηση του αναγκαίου εξοπλισμού, καθώς και την κατάρτιση των εκπαιδευτικών για τέτοιες καταστάσεις. Η διαχείριση περιεχομένου στην ψηφιακή εκπαίδευση πρέπει επίσης να επανεξεταστεί, λαμβανομένων υπόψη των προκλήσεων και των προβλημάτων που θα μπορούσε να δημιουργήσει η χρήση ψηφιακού, διαδικτυακού περιεχομένου·

33. προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τους διακρατικούς κανονιστικούς και σχετικούς με τη διαλειτουργικότητα φραγμούς που εμποδίζουν την πλήρη υλοποίηση της Ψηφιακής Ενιαίας Αγοράς και την κλιμάκωση των επιχειρηματικών και τεχνολογικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Επιπλέον, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα πρέπει να διευκολύνουν τη σκιαγράφηση ενός κοινού προτύπου μέσω, π.χ., της Πλατφόρμας για την Ευρυζωνικότητα·

34. συνιστά η διαλειτουργικότητα των περιφερειακών και τοπικών πληροφορικών συστημάτων με αυτά του εθνικού επιπέδου να αποτελεί αφετηρία για κάθε ψηφιακή πρωτοβουλία, ιδίως όπου υφίστανται ήδη ενωσιακά πληροφορικά πρότυπα ή κοινές ενωσιακές τεχνικές προδιαγραφές. Η διαλειτουργικότητα θα πρέπει να συνοδεύεται πάντοτε από την τεχνολογική ουδετερότητα των λύσεων και των υπηρεσιών, μεταξύ άλλων προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα εγκλωβισμού· επιπλέον, θα πρέπει να δοκιμάζεται ως προς τις ΜΜΕ κάθε ψηφιακή δημόσια υπηρεσία που απευθύνεται σε αυτές· εκπρόσωποι τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να συμμετέχουν ως μέλη στις σχετικές επιτροπές σε εθνικό επίπεδο και να κατέχουν συμβουλευτικό ρόλο όσον αφορά κύριες πρωτοβουλίες διαλειτουργικότητας·

35. τονίζει τη σημασία της διαθεσιμότητας λογισμικού ανοιχτού κώδικα· επιπλέον, τα δημόσια ανοιχτά δεδομένα για όλα τα υψηλής αξίας σύνολα δεδομένων, όπως ορίζεται στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1024 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 13 ) για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, θα πρέπει να θεωρούνται επίσης ψηφιακό δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ που εξασφαλίζει τη χειραφέτησή τους· η επιστήμη των πολιτών θα πρέπει επίσης να καλλιεργηθεί, και προς τούτο θα πρέπει να χαρτογραφηθούν οι κύριες κοινότητες σε ενωσιακό επίπεδο και να αξιοποιηθούν καταλλήλως, μεταξύ άλλων για τη συλλογή «τοπικών» δεδομένων για την παρακολούθηση της ψηφιακής συνοχής και συστάσεων για τον τρόπο επίτευξής της·

36. επιμένει, σύμφωνα με την πρόσφατη γνωμοδότηση της ΕτΠ αναφορικά με την Πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη, πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να διευρύνει την αξιολόγηση αντικτύπου των τεχνολογιών ΤΝ στους πολίτες, ιδίως δε στις ευπαθείς ομάδες, με την υποχρεωτική συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών και/ή των εκπροσώπων τους στη διαβούλευση και με τον καθορισμό αυστηρότερων υποχρεώσεων διαφάνειας και πληροφόρησης όσον αφορά τις υψηλού κινδύνου τεχνολογίες ΤΝ ( 14 )

Παρακολούθηση και μέτρηση του ψηφιακού χάσματος

37. υπογραμμίζει πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, την Eurostat, τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και το ΚΚΕρ θα πρέπει να προωθήσουν τη σταδιακή, πλην συνεχή, αύξηση του γεωγραφικού κατακερματισμού των υφιστάμενων δεδομένων και να διευρύνουν το πλαίσιο πληροφοριών προκειμένου να συμπεριλαμβάνονται δεόντως πτυχές της ψηφιακής οικονομίας και της ψηφιακής κοινωνίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών θα συμμετέχει ως βασικός φορέας προώθησης των αναγκών των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσον αφορά τα δεδομένα και την πληροφόρηση, καθώς και τα κατάλληλα εργαλεία για τη μέτρηση της ψηφιακής ωριμότητας·

38. προτείνει την ανάπτυξη ενός στιβαρού και ολοκληρωμένου συστήματος τοπικών ψηφιακών δεικτών για τη μέτρηση της ψηφιακής ωριμότητας, το οποίο θα λειτουργεί ως υπόβαθρο για τη λήψη αποφάσεων, μεταξύ άλλων ως κριτήριο για τον καθορισμό των πόρων για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή στο πλαίσιο του ισχύοντος Κανονισμού Κοινών Διατάξεων·

39. προτείνει τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με στόχο μια Ψηφιακή Πυξίδα που θα λαμβάνει έμπρακτα υπόψη την εδαφική διάσταση. Αυτό θα επιτρέψει τη στροφή από την αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά την ψηφιοποίηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην Ευρώπη στην εξέλιξη της ψηφιακής συνοχής σε όλες τις περιοχές.

Βρυξέλλες, 12 Οκτωβρίου 2022. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Vasco ALVES CORDEIRO

(1) Ετήσιο περιφερειακό και τοπικό βαρόμετρο της ΕΕ, Κεφάλαιο IV — Ψηφιακή μετάβαση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, σ. 63.

(2) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) με θέμα «Ψηφιακή Ευρώπη για όλους: υλοποίηση έξυπνων και χωρίς αποκλεισμούς λύσεων στην πράξη» (ΕΕ C 39 της 5.2.2020, σ. 83).

(3) Fontana, Susana, Fabio Bisogni (Fondazione FORMIT), Simona Cavallini, Rossella Soldi (Progress Consulting S.r.l.)., Μελέτη εδαφικών προοπτικών για την αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος και την προώθηση της ψηφιακής συνοχής, 16 Μαΐου 2022 (σχέδιο).

(4) ΟΟΣΑ (2021), Bridging Connectivity Divides (Γεφυρώνοντας χάσματα συνδεσιμότητας), OECD Digital Economy Papers, αριθ. 315, Εκδόσεις ΟΟΣΑ, Παρίσι. Διατίθεται στην ιστοσελίδα: https://doi.org/10.1787/e38f5db7-en

(5) Συνολικά 17,7 εκατομμύρια άνθρωποι κατοικούν σε 362 νησιά άνω των 50 κατοίκων σε 15 ευρωπαϊκές χώρες· σε αυτές τις περιοχές το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ βρίσκεται κάτω από το 80 % του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ σημαντικό μέρος τους εξακολουθούν να ανήκουν στην κατηγορία των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών (Πηγή: https://www.regione.sicilia.it/la-regione-informa/estimation-insularity-cost-sicily).

(6) (A9-0144 / 2022-159), https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/popups/ficheprocedure.do?reference=2021/2079(INI)&l=en.

(7) Πηγή: Ετήσιο περιφερειακό και τοπικό βαρόμετρο της ΕΕ για το 2021, Κεφάλαιο IV — Ψηφιακή μετάβαση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, Α. Κατάσταση του ψηφιακού μετασχηματισμού, σελ. 69.

(8) Έκθεση σχετικά με τα τελικά αποτελέσματα της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, Μάιος 2022, 12η πρόταση: Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και περαιτέρω εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, Μέτρο 14, σελ. 56.

(9) Ευρωπαϊκή διακήρυξη σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές για την ψηφιακή δεκαετία, 26 Ιανουαρίου 2022.

(10) Βλ. έκθεση του δικτύου RegHub Κανόνες του 21ου αιώνα για υποδομές του 21ου αιώνα — Εξάλειψη των εμποδίων στις μεταφορές και την ανάπτυξη ψηφιακών και πράσινων υποδομών, διαθέσιμη στη διεύθυνση https://cor.europa.eu/en/engage/Documents/RegHub/RegHub%20report%20on%2021%20century%20rules.pdf.

(11) Iclaves & Esade, Study on post-COVID measures to close the digital divide (Μελέτη για τα μεταπανδημικά μέτρα γεφύρωσης του ψηφιακού χάσματος), τελική έκθεση, Οκτώβριος 2021.

(12) Η δήλωση άμεσων δαπανών προσωπικού για ιδιοκτήτες ΜΜΕ που δεν λαμβάνουν μισθό και άλλα φυσικά πρόσωπα που δεν λαμβάνουν μισθό βασίζεται σε μοναδιαίες δαπάνες που ισοδυναμούν με μισθό για ερευνητές (https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/docs/2021-2027/common/guidance/unit-cost-decision-sme-owners-natural-persons_en.pdf).

(13) Οδηγία (ΕΕ) 2019/1024 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (ΕΕ L 172 της 26.6.2019, σ. 56).

(14) Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Ευρωπαϊκή προσέγγιση της τεχνητής νοημοσύνης — Πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη» (ΕΕ C 97 της 28.2.2022, σ. 60).