[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 21.9.2005

COM(2005) 436 τελικό

ΑΝΑΚΟIΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤ ΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3

2. ΑΡΧΕΣ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 5

2.1. Καθορισμός των ανεπαρκειών της αγοράς που επηρεάζουν την καινοτομία 6

2.2. Το μέσο ενίσχυσης πρέπει να στοχεύει την ανεπάρκεια της αγοράς που διαπιστώθηκε 7

2.3. Περιορισμός των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών 7

2.4. Περιφερειακή διάσταση 9

3. ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΗΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 10

3.1. Στήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης νέων καινοτόμων επιχειρήσεων 10

3.2. Αντιμετώπιση της έλλειψης ιδίων κεφαλαίων με αύξηση παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων στην ΕΕ 12

3.3. Στήριξη των πειραματικών τεχνολογικών εφαρμογών και κίνδυνοι που ενέχει η δημιουργία καινοτόμων προϊόντων 13

4. ΕΠΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΟΥ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 15

4.1. Ενθάρρυνση των διαμεσολαβητών της καινοτομίας 15

4.2. Προώθηση της κατάρτισης και της κινητικότητας 17

4.3. Στήριξη της ανάπτυξης πόλων αριστείας μέσω της συνεργασίας και της δικτύωσης ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων (cluster) 19

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 22

ΑΝΑΚΟIΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

ΕΓΓΡΑΦΟ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις, “η καινοτομία συνδέεται με μια διαδικασία που συνδυάζει τη γνώση και την τεχνολογία με την εκμετάλλευση δυνατοτήτων που προσφέρει η αγορά για νέα ή βελτιωμένα προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματικές πρακτικές (σε σύγκριση με τα διαθέσιμα ήδη στην κοινή αγορά) και που εμπεριέχει ένα στοιχείο κινδύνου”. Με τη δημοσίευση του παρόντος εγγράφου αρχίζει μια διαβούλευση προκειμένου να συγκεντρωθούν οι απόψεις των ενδιαφερομένων σχετικά με τις προτάσεις για ορισμένες βελτιώσεις των κανόνων που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία και συγκεκριμένα για τη διασαφήνισή τους ώστε να υπάρχει περισσότερη ασφάλεια δικαίου, για νέες δυνατότητες χρηματοδότησης της καινοτομίας, τη διατύπωση κριτηρίων για την αποτελεσματικότερη στόχευση των ενισχύσεων, καθώς και την απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου.

2. Η καινοτομία έχει ζωτική σημασία για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην ΕΕ, όπως αναλύεται στην προσεχή ανακοίνωση με τίτιλο «Περισσότερη έρευνα και καινοτομία: επενδύοντας για την ανάπτυξη και την απασχόληση». Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων μπορεί να συμβάλει ώστε η οικονομία να γίνει πιο καινοτόμος, με διατήρηση του ανταγωνισμού στην αγορά προϊόντων ως κινητήριας δύναμης για την καινοτομία και ταυτόχρονη προώθηση ενός πλαισίου κανόνων που θα διευκολύνει τον σχεδιασμό αποτελεσματικών κρατικών ενισχύσεων για την καινοτομία από τα κράτη μέλη.

3. Η διατήρηση του ανταγωνισμού θα πρέπει να αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα κατά τον σχεδιασμό αποτελεσματικών μηχανισμών για την προώθηση της καινοτομίας στην ΕΕ. Σε μια αγορά που λειτουργεί σωστά, ο ανταγωνισμός δημιουργεί κίνητρα για τις επιχειρήσεις ώστε να επενδύουν στη γνώση και την καινοτομία, καθώς αυτό τις βοηθά να αποκτούν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και να πραγματοποιούν κέρδη.

4. Παρόλα αυτά, οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμβάλουν πραγματικά και αποτελεσματικά στην προώθηση της καινοτομίας, όπως οι ενισχύσεις για την αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς που δημιουργούν προσκόμματα στη διαδικασία καινοτομίας, χωρίς υπερβολική στρέβλωση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή έχει διαπιστώσει ορισμένα προβλήματα στα οποία μπορεί να οφείλεται το μη ικανοποιητικό επίπεδο της καινοτομίας στην Ευρώπη (βλ. παράρτημα). Ωστόσο, πολλά από τα προβλήματα αυτά δεν μπορούν να επιλυθούν με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και απαιτούν σφαιρικότερη πολιτική προσέγγιση. Επίσης, η παροχή υπερβολικά μεγάλων ενισχύσεων στο όνομα της καινοτομίας μπορεί στην πραγματικότητα να ματαιώσει τη διαδικασία καινοτομίας, καθώς μπορεί να υπονομεύσει τον ανταγωνισμό, ο οποίος αποτελεί το πλέον αποτελεσματικό κίνητρο για την αντιπαράθεση ιδεών και για την είσοδο στην αγορά νέων καινοτόμων επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, η πολιτική κρατικών ενισχύσεων δεν μπορεί να αποτελέσει παρά περιορισμένη απάντηση στο πρόβλημα του μη ικανοποιητικού επιπέδου καινοτομίας στην Ευρώπη.

5. Το πρόγραμμα δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες[1], για παράδειγμα, αποσκοπεί στην εκμετάλλευση των φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών και της καινοτομίας, που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία του περιβάλλοντος προωθώντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη. Η ανάπτυξη της «οικο-καινοτομίας» είναι σημαντική για την προετοιμασία ενός περιβαλλοντικά βιώσιμου μέλλοντος, αλλά αντιμετωπίζει οικονομικά εμπόδια. Συγκεκριμένα, οι τιμές που επικρατούν στην αγορά αντανακλούν το άμεσο οικονομικό κόστος και όχι το κόστος της περιβαλλοντικής ρύπανσης (όπως το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης από την αστική ατμοσφαιρική ρύπανση). Aυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη συστηματική υποεπένδυση σε περιβαλλοντικές τεχνολογίες, ιδιαίτερα από επιχειρήσεις που δεν έχουν τη δυνατότητα «φιλανθρωπικής» συμπεριφοράς σε μια ανταγωνιστική αγορά. Επομένως, μπορεί να είναι χρήσιμη η παροχή ορισμένων σωστά στοχευμένων οικονομικών κινήτρων για την προώθηση της υιοθέτησης περιβαλλοντικών τεχνολογιών.

6. Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανάπτυξη ενός νέου χωριστού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία με βάση έναν αφηρημένο ορισμό της καινοτομίας, είναι περιττή και δεν ευθυγραμμίζεται με τον στόχο της απλούστευσης των κοινοτικών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Στο πλαίσιο της παρούσας διαβούλευσης, έχουν προσδιορισθεί συγκεκριμένες και στοχευμένες ενέργειες σχετικές με την καινοτομία , οι οποίες έχουν σαφώς στόχο την αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς που εμποδίζουν την καινοτομία· στις περιπτώσεις αυτές τα οφέλη των κρατικών ενισχύσεων είναι δυνατόν να υπερβαίνουν τα ενδεχόμενα μειονεκτήματα για τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή χρησιμοποίησε μια μεθοδολογία που ευθυγραμμίζεται με την οικονομική προσέγγιση του σχεδίου δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις. Οι νέοι κανόνες θα ενταχθούν κατά βάση σε ένα πλαίσιο που θα αφορά την Ε&A και την καινοτομία, αλλά και στις κατευθυντήριες γραμμές για τα επιχειρηματικά κεφάλαια, στις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις στην προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και στη γενική απαλλαγή κατά κατηγορίες (ώστε τα κράτη μέλη να απαλλάσσονται από τις υποχρεώσεις κοινοποίησης).

7. Έχουν επιλεγεί οι ακόλουθες κατηγορίες ενεργειών σχετικών με την καινοτομία:

8. μέτρα για τη στήριξη της ανάληψης κινδύνων και πειραματικών εφαρμογών και που συμβάλλουν στην κάλυψη του χάσματος μεταξύ τεχνολογικών γνώσεων και αγοράς

9. μέτρα (υπηρεσίες σε επιχειρήσεις και υποδομές) για τη βελτίωση του γενικότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος όσον αφορά την καινοτομία .

10. Για κάθε ένα από τα προτεινόμενα μέτρα, η Επιτροπή θα επιθυμούσε να της υποβληθούν εμπεριστατωμένες παρατηρήσεις σχετικά με τη σκοπιμότητα και τον σχεδιασμό του.

11. Επιπλέον, τίθενται ορισμένα ερωτήματα για ειδικότερα θέματα σχετικά με τα οποία η Επιτροπή θα επιθυμούσε επίσης να της υποβληθούν εμπεριστατωμένες παρατηρήσεις.

12. Τα αποτελέσματα της διαβούλευσης θα χρησιμοποιηθούν για τη διατύπωση νέων σαφών κανόνων που θα συμπεριληφθούν στη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων και θα θεσπίζουν τα όρια εντός των οποίων μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά μια κρατική ενίσχυση στην καινοτομία. Σε τελική ανάλυση, υπεύθυνα για την καλύτερη στόχευση των πόρων τους και για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό των ενισχύσεων για τη στήριξη της καινοτομίας στην ΕΕ θα είναι τα κράτη μέλη.

13. Η Επιτροπή σας καλεί να υποβάλετε τις παρατηρήσεις σας στην παρούσα ανακοίνωση μέχρι τις 21 Νοεμβρίου 2005. Οι παρατηρήσεις θα πρέπει να σταλούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την ένδειξη Consultation State aid for Innovation είτε με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στη διεύθυνση STATEAIDGREFFE@CEC.EU.INT είτε ταχυδρομικά στην ακόλουθη διεύθυνση:

DG Competition

State Aid Greffe

SPA 3, office 6/5

B-1049 Brussels

Belgium.

Ερώτηση 1) Νομίζετε ότι είναι σκόπιμο να δημιουργηθεί χωριστό πλαίσιο κανόνων για τις ενισχύσεις στην καινοτομία; Οι νέες δυνατότητες για χορήγηση κρατικών ενισχύσεων πιστεύετε ότι πρέπει να στοχεύουν επιλεγμένες δραστηριότητες στον τομέα της καινοτομίας;

2. ΑΡΧΕΣ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

14. Οι κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία μπορούν να επιτραπούν από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης ΕΚ. Σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στο σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις, πριν από την έγκριση ενισχύσεων στην καινοτομία πρέπει να γίνεται γενική αξιολόγηση, κατά την οποία εξετάζονται τα ακόλουθα ζητήματα:

15. (α) αν υπάρχει συγκεκριμένη ανεπάρκεια της αγοράς

16. (β) αν το σχετικό μέτρο ενίσχυσης στοχεύει τη συγκεκριμένη ανεπάρκεια της αγοράς:

17. Η κρατική ενίσχυση πρέπει να αποτελεί το ενδεδειγμένο μέσο πολιτικής

18. Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει να δημιουργεί κίνητρα, δηλαδή να προκύπτουν πρόσθετες δραστηριότητες καινοτομίας

19. Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει να είναι ανάλογο με το πρόβλημα που αντιμετωπίζεται

20. (γ) αν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και οι επιπτώσεις στις συναλλαγές είναι περιορισμένες, ώστε το μέτρο ενίσχυσης να μην είναι, σε τελευταία ανάλυση, αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.

21. Στο πλαίσιο αυτής της γενικής αξιολόγησης, είναι δυνατόν να καθορισθούν ορισμένα ρυθμιστικά κριτήρια που μπορεί να συμβάλουν στη θέσπιση κανόνων ex-ante για τις κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία (για να συμπεριληφθούν στα πλαίσια, τις κατευθυντήριες γραμμές ή τις απαλλαγές κατά κατηγορία). Σκοπός είναι να καθορισθούν οι συγκεκριμένες δραστηριότητες για τις οποίες μπορούν να χορηγηθούν κρατικές ενισχύσεις, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν ορισμένους κανόνες και κριτήρια. Η υπάρχουσα εμπειρία μπορεί επίσης να χρησιμεύσει ως βάση για τον καθορισμό των δραστηριοτήτων και την εκπόνηση κατάλληλων κανόνων. Τα κριτήρια που προτείνονται στο παρόν έγγραφο θα χρησιμοποιηθούν για την εκπόνηση των εν λόγω κανόνων ex-ante. Δεν προβλέπεται γενική αξιολόγηση όσον αφορά το συμβιβάσιμο μεμονωμένων κοινοποιήσεων. Επιπλέον, στο παρόν στάδιο, το έγγραφο αυτό προορίζεται μόνο για διαβούλευση.

2.1. Καθορισμός των ανεπαρκειών της αγοράς που επηρεάζουν την καινοτομία

22. “ Ανεπάρκεια της αγοράς ” υπάρχει όταν η ίδια η αγορά από μόνη της δεν οδηγεί σε οικονομικά αποδοτικά αποτελέσματα. Στον «Οδηγό της καινοτομίας»[2] αναφέρεται ότι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις μπορεί να είναι απρόθυμες για καινοτομίες: ενδεχομένως εκτιμούν ότι δεν είναι σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της καινοτομίας ως δημόσιου αγαθού και δεν αντιλαμβάνονται τα θετικά δευτερογενή αποτελέσματα της καινοτομίας (εξωτερικότητες). Στις περιπτώσεις αυτές, οι κρατικές ενισχύσεις που παρέχουν άμεση στήριξη στις επιχειρήσεις μπορεί να αποτελούν το κατάλληλο μέσο για την αντιστάθμιση της επίδρασης των δυσμενών σχέσεων κινδύνου/απόδοσης που συνδέονται με την καινοτομία. Άλλες ανεπάρκειες της αγοράς που αναφέρονται στον οδηγό είναι η ελλιπής διάδοση των πληροφοριών, οι ανεπάρκειες των αγορών κεφαλαίου και οι αναντιστοιχίες της αγοράς εργασίας. Επιπλέον, τα προβλήματα συντονισμού μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπάρκεια της αγοράς, εμποδίζοντας έτσι την καινοτομία.

23. Η έκταση των ανεπαρκειών της αγοράς που παρακωλύουν την καινοτομία μπορεί να ποικίλουν ανάλογα με την επιχείρηση και το είδος των σχετικών δραστηριοτήτων. Με βάση την προηγούμενη εμπειρία, διατυπώνονται στον οδηγό τρεις βασικές αρχές: i) οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις επηρεάζονται περισσότερο από τις μεγάλες[3]·ii) οι ανεπάρκειες της αγοράς επηρεάζουν περισσότερο τις νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις· και iii) οι ανεπάρκειες της αγοράς είναι μεγαλύτερες, και οι στρεβλωτικές επιπτώσεις μικρότερες για τις δραστηριότητες που είναι απομακρυσμένες από την αγορά (π.χ. κατάρτιση).

24. Επιπλέον, τα καινοτόμα επιχειρηματικά σχέδια και δραστηριότητες έχουν ειδική δυναμική, που μπορεί να οδηγήσει σε ταχεία μεταβολή των συνθηκών της αγοράς. Γενικότερα, οι ανεπάρκειες της αγοράς τείνουν να μειωθούν συν τω χρόνω, για παράδειγμα, λόγω ωρίμανσης της σχετικής αγοράς και αποτελεσματικότερης διάδοσης των πληροφοριών.

25. Οι ανεπάρκειες της αγοράς που συνδέονται με διασυνοριακές συνεργασίες και συνεργασίες μεταξύ πολλών εταίρων είναι συνήθως μεγαλύτερες, λόγω των προβλημάτων συντονισμού και της φύσης της καινοτομίας ως δημόσιου αγαθού. Επίσης, είναι πιθανόν να είναι μεγαλύτερες οι ανεπάρκειες της αγοράς που αφορούν σχέδια διάδοσης των αποτελεσμάτων ορισμένων σχεδίων στο ευρύτερο κοινό ή την πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας χωρίς διακρίσεις. Για τον λόγο αυτό, μπορεί να είναι σκόπιμες ορισμένες πριμοδοτήσεις για τον συντονισμό και τη διάδοση των αποτελεσμάτων.

2.2. Το μέσο ενίσχυσης πρέπει να στοχεύει την ανεπάρκεια της αγοράς που διαπιστώθηκε

- Η κρατική ενίσχυση αποτελεί το σωστό μέσο;

- Από την υπάρχουσα εμπειρία, είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποια καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες θα έχουν επιτυχία στην αγορά. Για τον λόγο αυτό η κρατική χρηματοδότηση για καινοτόμες δραστηριότητες δεν θα πρέπει να στοχεύει ό,τι έχει εξασφαλισμένη επιτυχία, αλλά μάλλον να ενθαρρύνει την καινοτομία με τη βελτιστοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

- Δημιουργία κινήτρων

- Οι κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία πρέπει να δημιουργούν κίνητρα και να οδηγούν σε αλλαγή της συμπεριφοράς των δικαιούχων προς μια επιθυμητή κατεύθυνση. Οι ενισχύσεις θα πρέπει να χορηγούνται μόνο αν μπορεί να αποδειχθεί ότι χωρίς αυτές δεν επρόκειτο να αναληφθούν οι σχεδιαζόμενες καινοτόμες δραστηριότητες.

- Οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να χορηγηθούν με διάφορα μέσα. Γενικά, λαμβάνεται υπόψη μόνο το ισοδύναμο επιχορήγησης και η ένταση. Ωστόσο, το γεγονός ότι ένα μέτρο ενίσχυσης δημιουργεί κίνητρα μπορεί να επηρεάσει τη μορφή του (π.χ. άμεση επιδότηση, επιστρεπτέο δάνειο, μείωση φόρων ή εγγυήσεις).

- Αναλογικότητα

- Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει να είναι ανάλογο με την αντιμετωπιζόμενη ανεπάρκεια της αγοράς. Δεν θα πρέπει να υπάρχουν άλλα μέτρα με λιγότερο στρεβλωτικές επιπτώσεις (όπως γενικά μέτρα ή μέτρα που εμπεριέχουν λιγότερες ή πιο περιορισμένης διάρκειας ενισχύσεις), με τα οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί εξίσου αποτελεσματικά η ανεπάρκεια της αγοράς. Η ενίσχυση θα πρέπει να είναι περιορισμένη σε χρόνο και έκταση και να υποβάλλεται σε αξιολόγηση, ώστε να μπορεί να διακοπεί, αν δεν έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα με την πάροδο του χρόνου.

2.3. Περιορισμός των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών

26. Οι καινοτόμες δραστηριότητες περιλαμβάνουν στάδια που είναι εγγύτερα στην αγορά. Είναι επομένως ακόμη πιο σημαντικό να περιορίζονται οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και ο επηρεασμός των συναλλαγών, ούτως ώστε το μέτρο ενίσχυσης να μην συγκρούεται, τελικά, με το κοινό συμφέρον.

27. Είναι γενικά παραδεκτό ότι οι ενισχύσεις με μικρά ποσά και χαμηλά επίπεδα έντασης προκαλούν λιγότερες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Επιπλέον, η πιθανή έκταση της στρέβλωσης του ανταγωνισμού εξαρτάται από την ισχύ που έχουν οι εκάστοτε δικαιούχοι στην αγορά.

28. Οι κανόνες κρατικών ενισχύσεων στην καινοτομία θα πρέπει να εκπονούνται λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία των επιπτώσεων στον ανταγωνισμό. Ενώ οι κρατικές ενισχύσεις στις ΜΜΕ και/ή τις δραστηριότητες που είναι απομακρυσμένες από την αγορά μπορεί να ενδείκνυνται για πιο ευέλικτους διαδικαστικούς κανόνες, και είναι δυνατόν να απαλλαγούν από την υποχρέωση κοινοποίησης (ή τουλάχιστον να υπαχθούν σε απλούστερες διαδικασίες έγκρισης), οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται, για παράδειγμα, σε μεγάλες επιχειρήσεις ή σε επιχειρήσεις με μεγάλο μερίδιο αγοράς δεν μπορούν να εγκριθούν παρά μόνο μετά από έρευνα της Επιτροπής.

29. Η Επιτροπή θεωρεί επί του παρόντος ότι η έγκριση ενισχύσεων για μη τεχνολογικές καινοτομίες με βάση κανόνες ex-ante ενέχει σημαντικούς κινδύνους, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι στην πράξη δυνατόν να καλύπτουν κάθε συνήθη δραστηριότητα των δικαιούχων. Στο στάδιο αυτό, προτείνεται οι ex-ante κανόνες κρατικών ενισχύσεων στην καινοτομία να περιορίζονται στις δραστηριότητες εκείνες που αφορούν τεχνολογικές καινοτομίες [4], ούτως ώστε να περιορίζονται οι κίνδυνοι παράκαμψης των κανόνων και οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

30. Επιπλέον, οι δικαιούχοι ενός συγκεκριμένου μέτρου ενίσχυσης θα πρέπει κατά προτίμηση να επιλέγονται με βάση ανοιχτά, διαφανή και χωρίς διακρίσεις κριτήρια, ώστε να περιορίζονται οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και οι αρνητικές επιπτώσεις στις συναλλαγές με την αδικαιολόγητα ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων. Για να περιορισθούν αυτές οι επιπτώσεις, δεν θα πρέπει να γίνονται διακρίσεις, για παράδειγμα, ανάλογα με τη χώρα προέλευσης.

31. Μία άλλη σημαντική αρχή είναι ότι οι κρατικές ενισχύσεις δεν θα πρέπει να αποθαρρύνουν την ιδιωτική πρωτοβουλία, καθιστώντας μη αποδοτικές τις δραστηριότητες των ιδιωτικών επιχειρήσεων σε μια αγορά όπου όλες οι επιχειρήσεις λαμβάνουν επιχορηγήσεις. Οι κίνδυνοι είναι ιδιαίτερα σοβαροί σε περίπτωση που υπάρχουν εξωτερικότητες δικτύου, όπως όταν «ο νικητής τα παίρνει όλα». Συγκεκριμένα, επιλέγοντας τις κρατικές ενισχύσεις ως μέσο πολιτικής, οι κυβερνήσεις θα πρέπει μάλλον να επιδιώκουν την προσέλκυση χρηματοδοτικής συμμετοχής από τον ιδιωτικό τομέα , παρά να την αποθαρρύνουν. Για τον σκοπό αυτό, επίσης, οι κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να είναι περιορισμένες ως προς τη χρονική τους διάρκεια και το ποσό και ει δυνατόν να μειώνονται συν τω χρόνω.

2.4. Περιφερειακή διάσταση

32. Η καινοτομία έχει πολύ συχνά περιφερειακό χαρακτήρα, και η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να υποστηρίζει τη δικτύωση ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων σε περιφερειακό επίπεδο (clusters), καθώς και τους πόλους αριστείας. Πολλοί από τους υπάρχοντες κανόνες κρατικών ενισχύσεων είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης (π.χ. ενισχύσεις για περιφερειακές επενδύσεις, ενισχύσεις σε ΜΜΕ, ενισχύσεις κατάρτισης, απασχόλησης και Ε&Α). Ένα ειδικό ζήτημα είναι κατά πόσον τα θέματα συνοχής θα πρέπει να εξετάζονται χωριστά ή από κοινού με την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών της αγοράς που παρακωλύουν τη διαδικασία καινοτομίας. Παρόλο που η ύπαρξη χαμηλότερου επιπέδου ευημερίας μπορεί να συνδέεται με σοβαρότερες ανεπάρκειες της αγοράς, αυτό δεν συμβαίνει πάντοτε κατ’ ανάγκη, και δεν είναι σαφείς εξαρχής οι λόγοι για τους οποίους υπάρχουν περισσότερες ανεπάρκειες της αγοράς σε ορισμένες περιοχές απ’ ό,τι σε άλλες.

33. Επί του παρόντος, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις αποτελούν το κύριο μέσο περιφερειακής συνοχής μέσω κρατικών ενισχύσεων. Ωστόσο, σε ορισμένες οριζόντιες νομοθετικές πράξεις (π.χ. κανονισμός για τις ΜΜΕ, κατευθυντήριες γραμμές για τις περιβαλλοντικές ενισχύσεις) υπάρχει πρόβλεψη για περιφερειακές πριμοδοτήσεις (bonus), που προσαυξάνουν την ένταση των ενισχύσεων στις ενισχυόμενες περιοχές. Οι ενισχύσεις στην καινοτομία μπορεί κατά κανόνα να σωρευθούν με περιφερειακές ενισχύσεις, δεδομένου ότι καθεμία αφορά διαφορετικό επιλέξιμο κόστος· επίσης υπάρχει δυνατότητα περιφερειακών προσαυξήσεων.

34. Ενώ η παροχή περιφερειακών πριμοδοτήσεων (bonus) ενδείκνυται για την αντιμετώπιση προβλημάτων συνοχής, μπορεί να μην λαμβάνεται πλήρως υπόψη η γεωγραφική διάσταση των ανεπαρκειών της αγοράς και οι περιορισμοί του ανταγωνισμού στον τομέα της καινοτομίας.

35. Το ζήτημα που τίθεται είναι αν ενδείκνυται να περιληφθούν στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στην καινοτομία ειδικές πρόσθετες διατάξεις για τις περιφερειακές πτυχές. Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να εξετάσει τυχόν προτάσεις σχετικά με τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης των ενδεχόμενων επιπτώσεων που έχουν οι γεωγραφικές διαφορές στις ανεπάρκειες της αγοράς και τους περιορισμούς του ανταγωνισμού, επιπλέον (ή αντί) των πριμοδοτήσεων περιφερειακής συνοχής.

Ερώτηση 2) Πιστεύετε ότι τα προβλήματα που αναφέρονται στο παράρτημα και οι ανεπάρκειες της αγοράς που διαπιστώνει η Επιτροπή ότι παρακωλύουν τη διαδικασία καινοτομίας είναι ακριβή; Αν ναι, για ποιους λόγους; Αν όχι, για ποιους λόγους;

Ερώτηση 3) Τα μέτρα που περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση προβλέπουν την εφαρμογή προκαθορισμένων κριτηρίων για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων στην καινοτομία. Πιστεύετε ότι είναι σωστή μια τέτοια προσέγγιση;

Ερώτηση 4) Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να αναφέρουν στοιχεία από την εμπειρία τους που αποδεικνύουν τη σκοπιμότητα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων σε μεγάλες επιχειρήσεις, ιδίως στο πλαίσιο του στόχου της δικτύωσης ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων γύρω από πόλους αριστείας στην ΕΕ. Πιστεύετε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εκπονήσει κανόνες ex-ante για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων στην καινοτομία υπέρ μεγάλων επιχειρήσεων ή ότι αυτού του είδους οι ενισχύσεις θα πρέπει πάντοτε να υπόκεινται σε αυστηρότερη ανάλυση κατά περίπτωση, με βάση κοινοποίηση στην Επιτροπή; Όσον αφορά την καινοτομία (ή άλλες κρατικές ενισχύσεις), θα ήταν σκόπιμο να γίνει διάκριση μεταξύ διαφόρων κατηγοριών μεγάλων επιχειρήσεων; Αν ναι, με ποια κριτήρια; Και για ποιο σκοπό;

Ερώτηση 5) Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να αναφέρουν στοιχεία από την εμπειρία τους που αποδεικνύουν τη σκοπιμότητα της έγκρισης κρατικών ενισχύσεων στη μη τεχνολογική καινοτομία, ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών.

Ερώτηση 6) Οι κανόνες κρατικών ενισχύσεων στην καινοτομία πρέπει να προβλέπουν περιφερειακές πριμοδοτήσεις για λόγους συνοχής; Θα πρέπει να διαφέρουν ανάλογα με τη γεωγραφική θέση κάθε περιοχής, ανεξάρτητα από τα προβλήματα συνοχής;

Ερώτηση 7) Υπάρχουν κατηγορίες ενισχύσεων (π.χ. φορολογικές ελαφρύνσεις, εγγυημένα δάνεια, επιστρεπτέες προκαταβολές) που είναι περισσότερο ενδεδειγμένες για ειδικές περιπτώσεις και ειδικές καινοτόμες δραστηριότητες;

3. ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΗΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ

36. Τα καινοτόμα σχέδια/επιχειρήσεις παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο αποτυχίας και μπορεί να απαιτούν σημαντικές επενδύσεις. Οι ιδιώτες επενδυτές μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τη χρηματοδότησή τους, λόγω ασύμμετρης πληροφόρησης που συνεπάγεται πολύ υψηλό κόστος για την αξιολόγηση και παρακολούθηση των κινδύνων που παρουσιάζουν τα καινοτόμα σχέδια/επιχειρήσεις, ενίοτε και λόγω έλλειψης των αναγκαίων εξασφαλίσεων (ανεπάρκειες των αγορών κεφαλαίων). Οι εταιρείες μπορεί να αποφεύγουν τις επενδύσεις σε καινοτομία για τους ίδιους λόγους και/ή επειδή μπορεί να θεωρούν ότι δεν είναι σε θέση να αποκομίσουν τα οφέλη της καινοτομίας (ανεπάρκειες της αγοράς που συνδέονται με εξωτερικότητες και με την καινοτομία ως δημόσιο αγαθό).

37. Οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να συμβάλουν στην εξομάλυνση αυτών των ανεπαρκειών της αγοράς, προσελκύοντας έτσι πρόσθετες καινοτόμες δραστηριότητες και συμπληρωματικά ιδιωτικά κεφάλαια. Η Επιτροπή έχει προσδιορίσει τρεις τομείς που είναι επιρρεπείς σ’ αυτό το είδος των ανεπαρκειών της αγοράς και για τους οποίους οι καλά στοχευμένες ενισχύσεις μπορεί να αποτελέσουν αναγκαίο και αποτελεσματικό μέσο: i) στήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης· ii) επιχειρηματικά κεφάλαια και iii) στήριξη των πειραματικών εφαρμογών και της εμπορίας.

3.1. Στήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης νέων καινοτόμων επιχειρήσεων

38. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: Οι νέες καινοτόμες ΜΜΕ, αν και διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην καινοτομία και την ανανέωση της βιομηχανίας, επηρεάζονται σοβαρά από πολλές ανεπάρκειες της αγοράς που παρακωλύουν τη διαδικασία καινοτομίας. Συγκεκριμένα, μπορεί να αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα χρηματοδότησης λόγω έλλειψης ιδίων κεφαλαίων και/ή των αναγκαίων εγγυήσεων για την εξασφάλιση χρηματοδότησης. Παρά την ύπαρξη λύσεων που προκύπτουν από τους μηχανισμούς της αγοράς (όπως κεφάλαια εκκίνησης και ιδιώτες επενδυτές τύπου «business angels»), η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων μπορεί να είναι αναγκαία για την αποτελεσματική στήριξη της χρηματοδότησης νέων καινοτόμων επιχειρήσεων.

39. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: Στο πλαίσιο της εκπόνησης κανόνων κρατικών ενισχύσεων στον τομέα αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι, στην περίπτωση των νέων καινοτόμων επιχειρήσεων (όπως ορίζονται παρακάτω), η χορήγηση ενίσχυσης συνεπάγεται δημιουργία κινήτρων. Ωστόσο, για την εξασφάλιση αναλογικότητας πρέπει να υπάρχουν όρια ως προς το ανώτατο ποσό της ενίσχυσης, καθώς και ένα χρονικό πλαίσιο.

40. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Οι επιπτώσεις της στήριξης των επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης, στις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό είναι καταρχήν σχετικά μικρές. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση νέων καινοτόμων επιχειρήσεων, αν δεν είναι επαρκώς στοχευμένη, υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε επιχειρήσεις που δεν είναι κερδοφόρες και να αποκλείσει τα ιδιωτικά κεφάλαια. Συνεπώς, πρέπει να θεσπιστούν κανόνες ώστε η χρηματοδότηση να περιορίζεται χρονικά και να μην εξασθενίζει τα κίνητρα κερδοφορίας.

41. Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα επιχειρήματα και την ανάγκη για περιορισμό των διοικητικών διατυπώσεων, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κρατικές ενισχύσεις πρέπει να χορηγούνται με βάση ένα ορισμό των καινοτόμων επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης, ώστε να είναι περιττός ο προσδιορισμός των “επιλέξιμων δαπανών ”.

42. Προτεινόμενοι κανόνες : ο προτεινόμενος ορισμός των καινοτόμων επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης είναι ότι θα πρέπει να πληρούν τα ακόλουθα δύο κριτήρια:

43. Κριτήριο εκκίνησης: οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν συσταθεί τα τελευταία [5 χρόνια]·να είναι μικρές επιχειρήσεις (βλ. ορισμό των ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά την ανεξαρτησία έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων και να μην απασχολούν πάνω από [50 άτομα])·

44. Κριτήριο καινοτομίας: είτε i) τα προϊόντα και οι μέθοδοι του δικαιούχου να είναι τεχνολογικά νέα και ουσιωδώς βελτιωμένα σε σχέση με την υπερσύγχρονη τεχνολογία στον σχετικό κλάδο σε επίπεδο Κοινότητας, και να ενέχουν κίνδυνο τεχνολογικής ή βιομηχανικής αποτυχίας είτε ii) οι δαπάνες Ε&Α να αποτελούν τουλάχιστον το [15%] των συνολικών δαπανών του δικαιούχου

45. Για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων θα μπορούσαν να ισχύσουν οι ακόλουθοι κανόνες:

46. απαλλαγή από το [50%] των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και άλλων τοπικών/περιφερειακών φόρων (που δεν συνδέονται με κέρδη) τα πρώτα [5 χρόνια] από τη σύσταση της επιχείρησης και για διάστημα έως [5 ετών], υπό την προϋπόθεση ότι τα κέρδη θα επανεπενδύονται στην επιχείρηση ή σε επιστρεπτέες προκαταβολές

47. επιπλέον, δυνατότητα για χορήγηση ενίσχυσης μέχρις 1 εκατ. ευρώ για περίοδο 3 ετών σε νέα καινοτόμο επιχείρηση χωρίς ειδικούς περιορισμούς ως προς το επιλέξιμο κόστος και με την προϋπόθεση ότι : i) δεν σωρεύεται με άλλη κρατική ενίσχυση· ii) ο δικαιούχος δεν αποτελεί προβληματική επιχείρηση[5], και iii) η εταιρεία θα λάβει την ενίσχυση μόνο μία φορά.

Ερώτηση 8) Συμφωνείτε με τα προτεινόμενα κριτήρια για τον ορισμό των καινοτόμων επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης, με την άποψη να μην καθορίζεται επιλέξιμο κόστος, καθώς και με τα ποσά των σχετικών ενισχύσεων και τους κανόνες όσον αφορά τη σώρευση; Πιστεύετε ότι θα πρέπει να ισχύουν διαφορετικά κριτήρια επιλεξιμότητας για τους τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπως η βιοτεχνολογία και τα φαρμακευτικά προϊόντα, όπου απαιτούνται μεγάλα διαστήματα για την ανάπτυξη και εμπορία των προϊόντων τους;

Ερώτηση 9) Πέρα από τους προτεινόμενους κανόνες, είναι ευπρόσδεκτα επιχειρήματα με βάση την εμπειρία, που αποδεικνύουν την ανάγκη κρατικών ενισχύσεων: i) στις επιχειρήσεις σε φάση εκκίνησης ανεξάρτητα από το κριτήριο της καινοτομίας και ii) στις καινοτόμες ΜΜΕ που λειτουργούν πάνω από [5 χρόνια].

3.2. Αντιμετώπιση της έλλειψης ιδίων κεφαλαίων με αύξηση παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων στην ΕΕ

48. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: Τα επιχειρηματικά κεφάλαια οργανώνονται κυρίως μέσω ιδιωτικών φορέων. Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στα επιχειρηματικά κεφάλαια, η έλλειψη ιδίων κεφαλαίων στην ΕΕ και οι ανεπάρκειες της αγοράς που συνδέονται με ανεπαρκή ή ασύμμετρη πληροφόρηση και κόστος συναλλαγών, μπορεί να δικαιολογήσουν τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης. Στο πλαίσιο αυτό, οι ανεπάρκειες της αγοράς που συνδέονται με την καινοτομία δημιουργούν εμπόδια στην αποτελεσματική χρηματοδότηση των επιχειρήσεων με εισφορά ιδίων κεφαλαίων. Αν και οι εν λόγω ανεπάρκειες της αγοράς ενδέχεται να είναι σημαντικότερες στην αρχική φάση λειτουργίας μιας επιχείρησης, οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ένα ρόλο στη συνέχεια, για παράδειγμα στα μετά την εκκίνηση στάδια (δηλαδή στο τέλος της φάσης εκκίνησης και στην αρχή της φάσης ανάπτυξης, εφόσον χρειάζεται πρόσθετη χρηματοδότηση). Η ομάδα εργασίας του ΟΟΣΑ για τις ΜΜΕ και την επιχειρηματικότητα, στη δεύτερη υπουργική σύσκεψη του ΟΟΣΑ για τις ΜΜΕ τον Ιούνιο του 2004 εξέδωσε μία έκθεση που περιγράφει αναλυτικά αυτό το κενό της αγοράς[6].

49. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: Στο πλαίσιο της εκπόνησης κανόνων κρατικών ενισχύσεων στον τομέα αυτό, η δημιουργία κινήτρων στην περίπτωση των ΜΜΕ μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Ωστόσο, για να εξασφαλιστεί αναλογικότητα, είναι απαραίτητη η επιβολή ορίων ως προς το ανώτατο ποσό της ενίσχυσης και τον χρονικό της ορίζοντα.

50. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Οι επιπτώσεις στις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό από τη στήριξη ΜΜΕ κατά τα πρώτα τους στάδια, είναι καταρχήν σχετικά μικρές. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση ΜΜΕ, αν δεν είναι επαρκώς στοχευμένη, υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε σύσταση νέων επιχειρήσεων που δεν είναι κερδοφόρες και να αποκλείσει τα ιδιωτικά κεφάλαια, πράγμα που έρχεται σε αντίφαση με την ανάγκη δημιουργίας αγορών "private equity". Συνεπώς, πρέπει να θεσπιστούν κανόνες που εξασφαλίζουν κατάλληλη συμμετοχή ιδιωτικών επενδυτών, ώστε η χρηματοδότηση να είναι βραχυπρόθεσμη και να διατηρούνται τα κίνητρα κερδοφορίας.

51. Προτεινόμενοι κανόνες : Όσον αφορά την αξιολόγηση των χορηγούμενων ενισχύσεων υπό μορφή επιχειρηματικών κεφαλαίων, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις κρατικές ενισχύσεις και τα επιχειρηματικά κεφάλαια, της οποίας η ισχύ λήγει και βρίσκεται υπό αναθεώρηση, θα μπορούσε να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία από αυτήν που έχουν οι ισχύοντες κανόνες. Η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον πρέπει να προσαρμοσθεί το ισχύον σήμερα επίπεδο μέγιστων επιτρεπόμενων τμηματικών χρηματοδοτήσεων, ώστε να ληφθεί υπόψη η μεταβολή της κατάστασης των αγορών επιχειρηματικών κεφαλαίων στην Ευρώπη και οι πιθανές μελλοντικές εξελίξεις της. Η Επιτροπή θα μελετήσει επίσης το ενδεχόμενο να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία στις τμηματικές χρηματοδοτήσεις καθώς και τη δυνατότητα απαλλαγής κατά κατηγορία.

52. Επί του παρόντος, δεν επιτρέπεται κρατική συμμετοχή στα επιχειρηματικά κεφάλαια πέραν του ορίου του 50% της συνολικής συμμετοχής (70% σε ενισχυόμενες περιοχές). Η Επιτροπή μπορεί να εξετάσει τη δυνατότητα να επιτρέπει χρηματοδοτήσεις με κρατική συμμετοχή που υπερβαίνει το ισχύον ανώτατο όριο, μόνο σε περίπτωση χρηματοδότησης για επενδύσεις στο στάδιο εκκίνησης,.

53. Η Επιτροπή μπορεί να μελετήσει τη θέσπιση ειδικών διατάξεων για τα μετά την εκκίνηση στάδια, ώστε να διευκολυνθεί η ανάπτυξη των επιχειρήσεων χωρίς να εμποδίζεται η έξοδος των παρόχων επιχειρηματικού κεφαλαίου: επιτρέποντας τη σώρευση ενισχύσεων σε ΜΜΕ με ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των κανόνων για τα επιχειρηματικά κεφάλαια ή μέσω εγγυημένων δανείων (αλλά με λιγότερο ευνοϊκά ποσοστά απ’ ό,τι στη φάση εκκίνησης), ή μέσω επιστρεπτέων προκαταβολών με μικρότερες προθεσμίες αποπληρωμής.

Ερώτηση 10) Πιστεύετε ότι πρέπει να προβλεφθούν και άλλες μορφές κρατικών ενισχύσεων εκτός από εκείνες που χορηγούνται επί του παρόντος για τα επιχειρηματικά κεφάλαια, προκειμένου να βοηθήσουν τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους μετά τη φάση εκκίνησης; Εάν ναι, ποιες είναι αυτές;

3.3. Στήριξη των πειραματικών τεχνολογικών εφαρμογών και κίνδυνοι που ενέχει η δημιουργία καινοτόμων προϊόντων

54. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: Επί του παρόντος, σύμφωνα με το πλαίσιο για τις ενισχύσεις στην Ε&Α, δεν είναι δυνατή η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε δραστηριότητες που υπερβαίνουν το στάδιο της δημιουργίας πρώτου πρωτοτύπου. Οι δραστηριότητες αυτές είναι εγγύτερες προς την αγορά και ως εκ τούτου είναι σε θέση να στρεβλώσουν σημαντικά τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν δυσμενώς τους όρους των συναλλαγών. Παρόλα αυτά, υπό ορισμένες συνθήκες, οι δραστηριότητες αυτές μπορεί να προσκρούσουν στις ίδιες ανεπάρκειες της αγοράς που περιγράφηκαν προηγουμένως. Για παράδειγμα, οι μικρές επιχειρήσεις μπορεί να χρειαστούν εξωτερική χρηματοδότηση για την παραγωγή πρωτοτύπων μεγάλης κλίμακας, ακόμα και αν δεν είναι εμπορεύσιμα, ή επέκταση της χρηματοδότησης για να δοκιμαστούν τα νέα προϊόντα στην αγορά.

55. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: οι ΜΜΕ ενδέχεται να επηρεασθούν ιδιαίτερα από το πρόβλημα αυτό, δεδομένου ότι το κόστος των σχετικών δραστηριοτήτων μπορεί να είναι σημαντικό. Ωστόσο, η ένταση της ενίσχυσης πρέπει να είναι περιορισμένη, δεδομένου ότι αφορά δραστηριότητες πλησίον της αγοράς.

56. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες που συνδέονται με τις πειραματικές εφαρμογές και την εμπορία ενέχουν κινδύνους που μπορεί να είναι οι ίδιοι με εκείνους που ενέχουν οι συνήθεις δραστηριότητες, προτείνεται οι κρατικές ενισχύσεις να περιοριστούν στην τεχνολογική καινοτομία και τις ΜΜΕ.

57. Προτεινόμενοι κανόνες: Δ ιάφορες δραστηριότητες μπορούν να περιληφθούν στο τελευταίο στάδιο της Ε&Α (προανταγωνιστικές δραστηριότητες), που θα αποτελεί το «στάδιο πειραματικής ανάπτυξης», και να πληρούν τις προϋποθέσεις για ενίσχυση.

58. Θα μπορούσαν να θεσπισθούν οι ακόλουθοι κανόνες για την ενίσχυση των ΜΜΕ:

59. (α) Μπορούν να θεωρηθούν ότι συνιστούν συμβατές ενισχύσεις ορισμένες πρόσθετες δραστηριότητες (επιπλέον εκείνων που καλύπτονται επί του παρόντος από το πλαίσιο Ε&Α):

60. ανάπτυξη εμπορεύσιμων πρωτοτύπων, καθώς και πιλοτικών σχεδίων για τεχνολογικές και/ή εμπορικές πειραματικές εφαρμογές, όπου πρωτότυπο είναι κατ’ ανάγκην το τελικό εμπορικό προϊόν, του οποίου το κόστος παραγωγής τόσο υψηλό ώστε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για λόγους επίδειξης και ελέγχου καταλληλότητας.

61. τεχνικές αξιολογήσεις και μελέτες σκοπιμότητας ενόψει της κυκλοφορίας στην αγορά ενός νέου προϊόντος, που περιλαμβάνουν το κόστος του λογισμικού και της εκπόνησης μοντέλων μέσω υπολογιστών για την πραγματοποίηση τεχνικών και ή εμπορικών πειραματικών εφαρμογών· δαπάνες δοκιμών και εργαστηρίου

62. έξοδα για την προσαρμογή των τεχνολογιών σε ειδικές προδιαγραφές παραγωγής και για τη βελτιστοποίηση των μεθόδων παραγωγής, μέχρι την παραγωγή της πρώτης παρτίδας πριν από την παραγωγή σε σειρά.

63. έξοδα μάρκετινγκ που σχετίζονται με τον τεχνολογικό σχεδιασμό

64. κατάρτιση σε θέματα διαχείρισης (management) και εμπορίας (marketing)

65. (β) Οι επιλέξιμες δαπάνες θα πρέπει να είναι ανάλογες με εκείνες που καλύπτονται επί του παρόντος στο πλαίσιο της Ε&Α

66. (γ) Μορφές ενίσχυσης και όροι:

67. περιορισμένη ένταση ενίσχυσης [15%]

68. επιχορηγήσεις, επιδοτούμενα ή εγγυημένα δάνεια ή επιδοτούμενες επιστρεπτέες προκαταβολές

69. ανάγκη σύνδεσης των παραπάνω δραστηριοτήτων με ειδικά σχέδια Ε&Α που υλοποιούνται από την ίδια την επιχείρηση ή από άλλη επιχείρηση

70. η ενίσχυση πρέπει να αφορά προϊόντα και μεθόδους που είναι τεχνολογικά νέα ή ουσιωδώς βελτιωμένα σε σχέση με την υπερσύγχρονη τεχνολογία στον συγκεκριμένο κλάδο, σε επίπεδο Κοινότητας, και που ενέχουν κίνδυνο τεχνολογικής ή βιομηχανικής αποτυχίας.

Ερώτηση 11) Πιστεύετε ότι οι διατάξεις αυτές θα έχουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, και συγκεκριμένα θα ενθαρρύνουν τις ΜΜΕ να κυκλοφορήσουν καινοτόμα προϊόντα στην αγορά; Εάν όχι, ποιες τροποποιήσεις θα πρέπει να επέλθουν στους κανόνες αυτούς;

Ερώτηση 12) Υπάρχουν στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της επέκτασης των διατάξεων αυτών και στις μεγάλες επιχειρήσεις; Πιστεύετε ότι θα πρέπει να απαιτείται κοινοποίηση των μέτρων με τα οποία χορηγούνται σημαντικά ποσά ενισχύσεων σε μεμονωμένες επιχειρήσεις ή μεμονωμένους κλάδους; Αν ναι, πάνω από ποιο ποσό; Στην περίπτωση αυτή, ποια είναι τα εμπειρικά αποδεικτικά στοιχεία που πρέπει να ζητά η Επιτροπή;

4. ΕΠΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΟΥ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

4.1. Ενθάρρυνση των διαμεσολαβητών της καινοτομίας

71. Οι διαμεσολαβητές της καινοτομίας είναι φορείς που παρέχουν υποδομή και υπηρεσίες στις επιχειρήσεις που ασκούν καινοτόμες δραστηριότητες. Μπορεί να είναι δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς. Από τις διαβουλεύσεις για τον «Οδηγό καινοτομίας» προέκυψε ότι αυτοί οι διαμεσολαβητές δεν καλύπτονται επαρκώς από τους υπάρχοντες κανόνες κρατικών ενισχύσεων, πράγμα που περιορίζει ενδεχομένως την ανάπτυξή τους. Θα πρέπει να ρυθμισθούν δύο θέματα: πρώτον, πότε περιέρχεται η ενίσχυση στους τελικούς δικαιούχους, και, δεύτερον, πότε λαμβάνει την ενίσχυση ο διαμεσολαβητής.

72. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: Οι διαμεσολαβητές καινοτομίας μπορεί να συμβάλουν στην αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς που οφείλονται σε ανεπαρκή διάδοση των πληροφοριών, σε εξωτερικότητες και σε έλλειψη συντονισμού, με την παροχή υπηρεσιών και υποδομής στις επιχειρήσεις. Ωστόσο, η αγοραία αξία των εν λόγω υπηρεσιών μπορεί να είναι πολύ υψηλή για τις νεοσυσταθείσες και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, και η αγορά να μην είναι επαρκώς ανεπτυγμένη για να προσελκύσει ιδιωτικούς φορείς. Οι κρατικές ενισχύσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν κατάλληλη λύση για την αλλαγή των κινήτρων και την αύξηση της προσφοράς και κατανάλωσης των υπηρεσιών που παρέχουν οι διαμεσολαβητές καινοτομίας.

73. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: Θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι δημιουργούνται κίνητρα για τις μικρές επιχειρήσεις. Ωστόσο, στην περίπτωση των μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεων, αυτό θα πρέπει να αποδεικνύεται, ενώ θεωρείται ότι κατά κανόνα δεν ισχύει για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλει τη στόχευση της ενίσχυσης και τον περιορισμό της ως προς το ποσό και τη διάρκεια· οι διαμεσολαβητές καινοτομίας θα πρέπει να είναι προσιτοί σε όλους, χωρίς διακρίσεις μεταξύ επιχειρήσεων.

74. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Μόνο οι ΜΜΕ θα πρέπει να θεωρούνται επιλέξιμες για ενίσχυση, ώστε να περιορίζονται οι στρεβλώσεις. Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα πρέπει να καταβάλουν τις κανονικές τιμές, χωρίς επιδοτήσεις. Όσον αφορά τις άμεσες κρατικές ενισχύσεις για τους διαμεσολαβητές καινοτομίας, υπάρχει κίνδυνος να αποτρέψουν την ανάδυση βιώσιμων ιδιωτικών αγορών και να αποθαρρύνουν την ιδιωτική πρωτοβουλία.

75. Προτεινόμενοι κανόνες: Σύμφωνα με την ισχύουσα πολιτική κρατικών ενισχύσεων, επιτρέπεται η χορήγηση ενισχύσεων που διαβιβάζονται στον τελικό δικαιούχο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι εάν οι διαμεσολαβητές έχουν το παραμικρό κέρδος, δεν μπορεί να τους χορηγηθεί καμία ενίσχυση.

76. Όπως και στην περίπτωση της Ε&Α, οι διαμεσολαβητές καινοτομίας μπορεί να ασκούν δραστηριότητες δημοσίου συμφέροντος, οι οποίες όμως δεν είναι δυνατόν να διαχωρισθούν σαφώς από τις οικονομικές δραστηριότητες, και επομένως εμπίπτουν στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Εφόσον οι δραστηριότητες αυτές δεν είναι προσανατολισμένες στην αγορά και δεν δημιουργούν επιλεκτικά πλεονεκτήματα προς όφελος μεμονωμένων επιχειρήσεων, μπορούν να τύχουν κρατικής χρηματοδότησης σε ποσοστό 100%.

77. Οι κρατικές ενισχύσεις είναι δυνατόν να επιτραπούν μόνον εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

78. α) Οι ενισχύσεις θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για την αγορά ενός σαφώς καθορισμένου συνόλου υπηρεσιών. Οι ενισχύσεις αυτές θα πρέπει να εντάσσονται σε προγράμματα, στο πλαίσιο των οποίων καθορίζονται οι συγκεκριμένες υπηρεσίες που μπορούν να τύχουν κρατικής ενίσχυσης. Οι εν λόγω υπηρεσίες μπορεί να περιλαμβάνουν:

79. έρευνα και εντοπισμό καινοτόμων σχεδίων·

80. υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε επιχειρήσεις για θέματα όπως: έρευνα, εξεύρεση κατάλληλου πλαισίου άσκησης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων (π.χ. σε δίκτυο ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων τύπου cluster) και/ή επιχειρηματικών εταίρων· συμβουλές σε θέματα στρατηγικής και κατάρτιση στη διάρκεια επώασης και μετά τη σύσταση· τεχνολογική συνδρομή για καινοτόμα σχέδια· παροχή συμβουλών για την αγορά, προστασία και πώληση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, καθώς και συμφωνίες αδειών εκμετάλλευσης· παροχή συμβουλών για τη χρήση των προτύπων·

81. παροχή διευκολύνσεων, όπως γραφεία, τράπεζες δεδομένων για την έρευνα των υπαρχουσών τεχνολογιών και την αναζήτηση εταίρων για τη μεταφορά τεχνολογίας· υπηρεσίες σχετικά με τη σήμανση ποιότητας, τις δοκιμές και την πιστοποίηση·

82. β) Οι ενισχύσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για την αγορά αυτών των υπηρεσιών από σαφώς καθορισμένους διαμεσολαβητές καινοτομίας. Βασιζόμενη στο παράδειγμα του ευρωπαϊκού δικτύου των Κέντρων Ενημέρωσης Επιχειρήσεων (BIC), η Επιτροπή προτείνει τον ορισμό των «διαμεσολαβητών καινοτομίας» με βάση τις υπηρεσίες που παρέχουν, ως οργανισμών (δημόσιων ή ιδιωτικών) στήριξης καινοτόμων ΜΜΕ και επιχειρηματιών. Για να θεωρηθεί διαμεσολαβητής καινοτομίας, ένα νομικό πρόσωπο θα πρέπει να παρέχει συγκεκριμένα:

83. τις προαναφερόμενες ειδικές υπηρεσίες·

84. τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες υποδομές: φυσική επώαση καινοτόμων σχεδίων (πλήρως εξοπλισμένα γραφεία)· εγκαταστάσεις κατάρτισης· εγκαταστάσεις εργαστηρίων, δοκιμών και πιστοποίησης·

85. διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις παρεχόμενες υπηρεσίες και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν

86. γ) οι ΜΜΕ θα μπορούσαν να λάβουν κρατική ενίσχυση μέσω ενός είδους «δελτίου υπηρεσιών καινοτομίας» αξίας 200.000 ευρώ κατ’ ανώτατο όριο για περίοδο τριών ετών (ανεξάρτητα από τις ενδεχόμενες εισφορές ήσσονος σημασίας) για την αγορά υπηρεσιών από διαμεσολαβητές καινοτομίας μέχρι του ποσού αυτού.

87. Οι άμεσες ενισχύσεις στους διαμεσολαβητές καινοτομίας δεν θα πρέπει να επιτρέπονται, εκτός αν αφορούν δραστηριότητες δημοσίου συμφέροντος που δεν είναι προσανατολισμένες στην αγορά (βλ. παραπάνω). Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα ενίσχυσης των πελατών που χρησιμοποιούν αυτές τις υπηρεσίες μπορεί να συμβάλουν στην τόνωση μιας αγοράς για τους διαμεσολαβητές καινοτομίας και την άμεση στήριξή τους.

Ερώτηση 13) Ποια είναι η γνώμη σας για τη στήριξη διαμεσολαβητών καινοτομίας που συγχωνεύονται ή δημιουργούν κοινές επιχειρήσεις για να φθάσουν σ’ ένα κρίσιμο μέγεθος σε τεχνολογικό τομέα ειδίκευσης; Θα πρέπει να επιτρέπονται οι επενδυτικές ενισχύσεις στο πλαίσιο αυτό; Εάν ναι, υπό ποιους όρους; Ποια άλλα μέτρα μπορούν να προβλεφθούν;

4.2. Προώθηση της κατάρτισης και της κινητικότητας

88. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: η υψηλού επιπέδου κατάρτιση και η κινητικότητα των ερευνητών, μηχανικών και άλλων υπαλλήλων είναι αναγκαία για την αύξηση της καινοτομίας στην ΕΕ και μπορεί να υπάρξουν προβλήματα ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης προσωπικού. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η κατάρτιση των εργαζομένων σε θέματα επιχειρηματικότητας, δημιουργικότητας, διαχείρισης μεταβολών και άλλα θέματα σχετικά με την καινοτομία, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Με τον ίδιο τρόπο, η πρόσληψη ερευνητών και μηχανικών με υψηλή ειδίκευση θα συνέβαλε στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Ως εκ τούτου, πρωτοβουλίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ισχύοντος κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία[7], μπορούν να τύχουν κρατικής ενίσχυσης και να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης σε κάποιο βαθμό. Επιπλέον, θα μπορούσαν επίσης να ενθαρρυνθούν ο προσωρινός δανεισμός και ανταλλαγή προσωπικού μεταξύ πανεπιστημίων ή μεγάλων επιχειρήσεων και ΜΜΕ.

89. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: Για τις επιχειρήσεις σε φάση εκκίνησης και τις μικρές επιχειρήσεις πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη η δημιουργία κινήτρων, υπό την προϋπόθεση ότι η ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται απλώς για την αντικατάσταση εργαζομένων. Η δημιουργία κινήτρων θα πρέπει να αποδεικνύεται, ιδίως όσον αφορά τις μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις στη φάση της ανάπτυξής τους. Όσον αφορά τον δανεισμό προσωπικού από μεγάλες επιχειρήσεις σε ΜΜΕ, η δημιουργία κινήτρων θα πρέπει να αποδεικνύεται σαφώς και με τρόπο συγκεκριμένο, για παράδειγμα αποδεικνύοντας ότι το σχέδιο δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς την προσωρινή απόσπαση προσωπικού.

90. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Μόνο οι ΜΜΕ θα πρέπει να τυγχάνουν ενίσχυσης. Τα πανεπιστήμια και οι μεγάλες επιχειρήσεις που δανείζουν προσωπικό σε ΜΜΕ (ΜΜΕ υποδοχής), θα πρέπει να λαμβάνουν σχετική αντιπαροχή. Οι μεγάλες επιχειρήσεις που ανταλλάσσουν προσωπικό με ΜΜΕ δε θα πρέπει να ανήκουν στον ίδιο όμιλο. Η διάρκεια και το ποσό της ενίσχυσης θα πρέπει να είναι περιορισμένα.

91. Προτεινόμενοι κανόνες

Ενισχύσεις σε ΜΜΕ:

- Επιλέξιμες δαπάνες για πρόσληψη προσωπικού: δαπάνες προσωπικού για ερευνητές και μηχανικούς με υψηλή ειδίκευση

- Δαπάνες για την εκπαίδευση προσωπικού στο πλαίσιο σχεδίου

- Ακαθάριστη ένταση ενίσχυσης: [35%] κατ’ ανώτατο όριο

- Περιορισμένη διάρκεια στο πλαίσιο του σχεδίου, με ανώτατο όριο τα [3 χρόνια] ανά επιχείρηση

- Προϋπόθεση: πρέπει να αποδεικνύεται ότι το προσωπικό δεν προσλαμβάνεται αποκλειστικά για την αντικατάσταση εργαζομένων

Αντιπαροχή για το πανεπιστήμιο ή την επιχείρηση που αποσπά προσωπικό σε ΜΜΕ:

- Επιλέξιμες δαπάνες: δαπάνες προσωπικού του πανεπιστημίου ή της επιχείρησης προέλευσης κατά τα τελευταία 2 χρόνια για ερευνητές και μηχανικούς υψηλής ειδίκευσης

- Ύψος της ενίσχυσης: δαπάνες που συνδέονται με την απόσπαση προσωπικού

- Περιορισμένη διάρκεια στο πλαίσιο του σχεδίου, με ανώτατο όριο τα [3 χρόνια]

Ερώτηση 14) Υπάρχουν στοιχεία τα οποία συνηγορούν υπέρ του να ενισχύεται η πρόσληψη και άλλων κατηγοριών προσωπικού με υψηλή ειδίκευση από ΜΜΕ;

Ερώτηση 15) Θα πρέπει η Επιτροπή να θεσπίσει ειδικούς κανόνες για τις περιπτώσεις που ο ερευνητής επιλέγει να μην επιστρέψει στο πανεπιστήμιο προέλευσής του ή που το πανεπιστήμιο δεν προτίθεται πλέον να τον επαναπροσλάβει;

4.3. Στήριξη της ανάπτυξης πόλων αριστείας μέσω της συνεργασίας και της δικτύωσης ομοειδών ή συμπληρωματικών επιχειρήσεων (cluster)

92. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο ‘Οικοδομώντας τον ΕΧΕ της γνώσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης’[8] θέτει ως έναν από τους βασικούς στόχους του 7ου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα, την ανάπτυξη ικανοτήτων για να ενισχυθεί το δυναμικό έρευνας και καινοτομίας σε όλη την Ευρώπη και να αναδυθούν ή να ενισχυθούν ευρωπαϊκοί πόλοι αριστείας σε διάφορους τομείς. Οι πόλοι αριστείας μπορεί να οριστούν ως περιφερειακές δικτυώσεις επιχειρήσεων (clusters) με άξονα την έρευνα που είναι σε θέση να προσελκύσουν ερευνητές, επενδυτές και ιδιωτικούς φορείς σε ένα δεδομένο κλάδο όσον αφορά τις δαπάνες Ε&Α· μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη συνολική ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

93. Στοχευόμενη ανεπάρκεια της αγοράς και σκοπιμότητα της ενίσχυσης: Οι δικτυώσεις επιχειρήσεων (Cluster) αποτελούν συνήθως συσπειρώσεις καινοτόμων επιχειρήσεων σε φάση εκκίνησης, μικρών, μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων, καθώς και πανεπιστημίων ή ερευνητικών ινστιτούτων που δραστηριοποιούνται σε συγκεκριμένο κλάδο και περιοχή για την τόνωση της καινοτόμου δραστηριότητας με την προώθηση εντατικών αλληλεπιδράσεων. Για να γίνουν πόλοι αριστείας, τα δίκτυα αυτά πρέπει να έχουν ορισμένη κρίσιμη μάζα. Πρέπει να συμβάλουν αποτελεσματικά στη μεταφορά τεχνολογίας, τη δικτύωση και τη διάδοση των πληροφοριών μεταξύ των επιχειρήσεων του δικτύου. Πρέπει επίσης να υπάρχει κατάλληλη ισορροπία μεταξύ ΜΜΕ και μεγάλων επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι ανεπάρκειες της αγοράς (όπως εξωτερικότητες και τα προβλήματα συντονισμού) μπορεί να εμποδίσουν τη δημιουργία και ανάπτυξη αυτών των δικτύων ως πόλων αριστείας. Ιδιαίτερα, οι δημόσιοι ερευνητικοί φορείς που συνεργάζονται με τη βιομηχανία δημιουργούν θετικές εξωτερικότητες, αλλά συχνά πάσχουν σε μεγαλύτερο βαθμό από ανεπάρκειες της αγοράς. Οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί ως εκ τούτου να αποτελούν μέσο για την αντιμετώπιση αυτών των ανεπαρκειών της αγοράς.

94. Δημιουργία κινήτρων και αναλογικότητα: Οι κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να είναι στοχευμένες κατά τρόπο ώστε οι επιχειρήσεις και οι πανεπιστημιακοί/ερευνητικοί φορείς να αποφασίσουν να δημιουργήσουν και να επενδύσουν σε δραστηριότητες καινοτομίας στο πλαίσιο του δικτύου.

95. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός των συναλλαγών: Οι κρατικές ενισχύσεις για τη συνεργασία και τη δικτύωση επιχειρήσεων δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των περιορισμών όσον αφορά τις επενδυτικές ενισχύσεις εκτός των ενισχυόμενων περιοχών. Θα πρέπει να χορηγούνται μόνο εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι τα οφέλη από τη δικτύωση υπερβαίνουν στις αρνητικές της επιπτώσεις στον ανταγωνισμό. Για τον σκοπό αυτό, οι κανόνες σχετικά με την έγκριση ενισχύσεων για τη συνεργασία και τη δικτύωση θα πρέπει να καλύπτουν μόνο τις ΜΜΕ και φορείς που παρέχουν υποδομή από την οποία προκύπτουν θετικές εξωτερικότητες (όπως πανεπιστημιακοί και ερευνητικοί φορείς).

96. Προτεινόμενοι κανόνες: η Επιτροπή έχει προσδιορίσει ορισμένα μέτρα που θα μπορούσαν να στηρίξουν τη συνεργασία και τη δικτύωση. Ωστόσο, καθώς για πρόκειται για νέο τομέα κρατικών ενισχύσεων, όπου δεν υπάρχει καθιερωμένη πρακτική και η προηγούμενη εμπειρία είναι εξαιρετικά περιορισμένη, η Επιτροπή θα επιθυμούσε να της υποβληθούν επιπλέον σχόλια σχετικά με συγκεκριμένες πτυχές των παραπάνω θεμάτων.

97. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο για τις ενισχύσεις Ε&Α, σε περίπτωση συνεργασίας μεταξύ βιομηχανίας και δημόσιων φορέων, η βιομηχανία οφείλει να αναλαμβάνει όλο το κόστος του σχεδίου ή να μεταβιβάζει όλα τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας στον δημόσιο φορέα ώστε οι σχετικές πληρωμές να μη θεωρούνται κρατική ενίσχυση. Η διάταξη αυτή θα πρέπει να τροποποιηθεί, και τα σχετικά δικαιώματα θα πρέπει να κατανέμονται μεταξύ των εταίρων κατ’ αναλογία σύμφωνα με τη συνεισφορά καθενός.

98. Όπως προβλέπεται ρητά από το πλαίσιο για τις ενισχύσεις Ε&Α, σε όλες τις περιπτώσεις που η Επιτροπή συνάγει ότι σκοπός της συγκεκριμένης ενίσχυσης είναι η προώθηση της εκτέλεσης σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, η ενίσχυση αυτή μπορεί να πληροί τις προϋποθέσεις για την παρέκκλιση που προβλέπει το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο β).

99. Η ίδρυση ερευνητικού κέντρου, ιδιωτικού πανεπιστημίου ή αντίστοιχου φορέα για τη στήριξη δικτύου επιχειρήσεων cluster μπορεί να θεωρηθεί ότι δημιουργεί δικαίωμα σε κρατική ενίσχυση, για παράδειγμα με τη μορφή φοροαπαλλαγών ή επιστρεπτέων προκαταβολών.

100. Είναι επίσης δυνατόν να επιτραπεί η σωρευτική χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για υποδομές σύμφωνα με τους παραπάνω κανόνες. Για παράδειγμα, μια ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη, αν έχει σκοπό την παροχή πρόσβασης σε ευρυζωνικά δίκτυα στις “γκρίζες” ή “λευκές” περιοχές που δεν εξυπηρετούνται ακόμα ή δεν εξυπηρετούνται επαρκώς. Γενικότερα, μπορούν να επιτραπούν ενισχύσεις για υποδομές που στηρίζουν την καινοτομία, εφόσον εξασφαλίζεται ουδετερότητα από τεχνολογική άποψη και ελεύθερη πρόσβαση.

Ερώτηση 16) Ποιος ορισμός πρέπει να υιοθετηθεί για το δύκτυο/δραστηριότητες δικτύωσης τύπου cluster και ποια κριτήρια πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη διάκριση αυτών των δικτύων από την ευρύτερη κατηγορία των μεσολαβητών καινοτομίας;

Ερώτηση 17) Πιστεύετε ότι θα πρέπει να επιτρέπεται η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για την προώθηση ευρωπαϊκών κέντρων αριστείας; Αν ναι, ποιες μορφές ενισχύσεων, για ποιους λόγους και υπό ποιες προϋποθέσεις; Ποια άλλα, ενδεχομένως καλύτερα, μέτρα μπορούν να προβλεφθούν;

Ερώτηση 18) Πρέπει να τεθούν πρόσθετα κριτήρια για να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των κρατικών ενισχύσεων και να ενθαρρυνθεί η συγκέντρωση των πόρων σε περιορισμένο αριθμό πόλων αριστείας;

Ερώτηση 19) Τι πιστεύετε γενικότερα σχετικά με την ανάγκη για θέσπιση πρόσθετων διατάξεων όσον αφορά τις υποδομές που στηρίζουν την καινοτομία (π.χ. στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών, κ.λπ);

Ερώτηση 20) Πιστεύετε ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις θα πρέπει να τυγχάνουν κρατικής ενίσχυσης, π.χ. για την δημιουργία ερευνητικών εγκαταστάσεων σε ένα ευρωπαϊκό πόλο αριστείας; Θα πρέπει η Επιτροπή να προσπαθήσει να αναπτύξει ειδικά κριτήρια για τον έλεγχο των εν λόγω κρατικών ενισχύσεων; Ποια οικονομικά δεδομένα θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται για να αναλυθεί η αναγκαιότητα των εν λόγω κρατικών ενισχύσεων;

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Οι ανεπαρκείς δραστηριότητες στον τομέα της καινοτομίας αποτελούν, σύμφωνα με την Επιτροπή, βασικό παράγοντα για τις μη ικανοποιητικές επιδόσεις της Ευρώπης στην αύξηση της παραγωγικότητας[9]. Αυτός θεωρήθηκε ένας από τους λόγους της ανεπαρκούς ανάπτυξης και καθυστέρησης στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η ανακοίνωση του 2003 για την «πολιτική και την καινοτομία»: επικαιροποίηση της προσέγγισης της Ένωση με βάση τη στρατηγική της Λισσαβόνας" καθώς και δείκτες όπως το Ιννοβαρόμετρο[10] καθιστούν σαφές ότι η ΕΕ στο σύνολό της δεν έχει αρκετά καλές επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας. Παρά τις κάποιες επιτυχίες στον τομέα της Ε&Α και την παρουσία ορισμένων ηγετών στον τομέα της τεχνολογίας, είναι γενικά αποδεκτό ότι η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει μια περισσότερο καινοτόμο προσέγγιση της ανάπτυξης ώστε να τηρήσει τις δεσμεύσεις της σχετικά με τους ευρύτερους στόχους κοινωνικής ευημερίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσπάθησε να διαπιστώσει ποια προβλήματα αντιμετωπίζει η καινοτομία στην Ευρώπη και να αξιολογήσει ποια θετική συμβολή θα μπορούσε να έχει η πολιτική κρατικών ενισχύσεων στον τομέα αυτό. Στο πλαίσιο αυτό αναλύθηκαν οι προηγούμενες πρακτικές, με αποτέλεσμα τη δημοσίευση του «Οδηγού καινοτομίας», ενώ παράλληλα έγιναν εσωτερικές έρευνες και επαφές με εμπειρογνώμονες σε θέματα καινοτομίας.

Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η ΕΕ έχει μεγάλο ανεκμετάλλευτο δυναμικό καινοτομίας . Οι επιδόσεις της ΕΕ στην καινοτομία δείχνουν ότι υπάρχει μεγάλη ανομοιογένεια μεταξύ των διαφόρων βιομηχανικών κλάδων. Σε ορισμένους τομείς, η ΕΕ έχει επιτυχίες σε θέματα Ε&Α και φιλοξενεί αρκετούς «ηγέτες» στον τομέα της τεχνολογίας. Αυτό αφορά ιδίως τον τομέα των μεταφορών (π.χ. Airbus, τραίνα υψηλής ταχύτητας, έξυπνα συστήματα σηματοδότησης) καθώς και της ενέργειας (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, γραμμές μεταφοράς με μόνωση αερίου, πυρηνική ενέργεια, μονάδες αερίου και υδραυλικής ισχύος). Σε άλλους τομείς, η ΕΕ πρέπει να εισάγει πολλές από τις τεχνολογίες αιχμής και δεν έχει αρκετά δικά της επιτυχημένα σχέδια.

Η Επιτροπή διαπίστωσε διάφορα προβλήματα που επηρεάζουν την καινοτομία στην ΕΕ και δεν της επιτρέπουν να αξιοποιήσει το δυναμικό καινοτομίας που διαθέτει. Τα προβλήματα αυτά μπορούν να διακριθούν ως εξής:

101. Έλλειψη κοινών κανόνων και προτύπων: Μεταξύ των προβλημάτων που διαπιστώθηκαν είναι οι διαφορές στα συστήματα φορολογίας και κοινωνικής ασφάλισης, που δεν επιτρέπουν την κινητικότητα των ερευνητών και των καινοτόμων επιχειρηματιών· διαφορετικές διαδικασίες πιστοποίησης που επιβραδύνουν τη μεταφορά των καινοτόμων επιχειρηματικών προτύπων και ιδεών σε όλες τις χώρες της ΕΕ· διαφορές στις διαδικασίες προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη.

102. Αδυναμίες στις κεφαλαιαγορές και τις αγορές εργασίας: Τα βασικά προβλήματα που διαπιστώθηκαν στους τομείς αυτούς είναι η έλλειψη ιδιωτικής χρηματοδότησης για την Ε&Α και την καινοτομία, ιδίως για τις ΜΜΕ· ανεπαρκώς ανεπτυγμένες αγορές επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital)· έλλειψη εμπειρογνωμοσύνης σε θέματα επενδύσεων και ικανότητας για αξιολόγηση των καινοτόμων επιχειρήσεων· έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού· ανικανότητα των ΜΜΕ να προσελκύσουν προσωπικό υψηλής ειδίκευσης.

103. Δυσλειτουργίες των αγορών προϊόντων: Τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνουν εμπόδια στην είσοδο νέων επιχειρήσεων και ΜΜΕ, και ως εκ τούτου πολύ μικρό ποσοστό επιτυχημένων εισόδων στην αγορά· ανικανότητα των νεοσύστατων επιχειρήσεων και των ΜΜΕ να αναπτυχθούν γρήγορα, τόσο στις εθνικές αγορές όσο και στα άλλα κράτη μέλη (σε αντίθεση με την αγορά των ΗΠΑ, για παράδειγμα)· ανεπαρκής προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας· μη ελκυστική σχέση κινδύνου/απόδοσης για τις επενδύσεις σε ριζικά καινοτόμα προϊόντα· δυσχέρειες των ΜΜΕ να βρουν, να αναπτύξουν και να προωθήσουν μη δοκιμασμένες τεχνολογίες· και επίσης να δημιουργήσουν ευκαιρίες και συμπράξεις στην αγορά.

104. Ανεπαρκής συντονισμός της πολιτικής: Ο τόπος εγκατάστασης των επιχειρηματικών μονάδων Ε&Α και των καινοτόμων επιχειρήσεων αποφασίζεται ολοένα και περισσότερο σε παγκόσμιο επίπεδο. Ενώ οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και αναδυόμενοι ανταγωνιστές της Ανατολικής Ασίας σε θέματα τεχνολογίας βελτιώνουν την ικανότητά τους να συγκεντρώνουν πόρους, υποδομές και κεφάλαια επαρκή για να προσελκύσουν ερευνητές και επενδυτές στον τομέα της καινοτομίας, η ΕΕ θεωρείται ολοένα και περισσότερο ανίκανη να αποφύγει τον κατακερματισμό μεταξύ των κρατών μελών και γίνεται λιγότερο ελκυστική για την εγκατάσταση φορέων Ε&Α και καινοτόμων επιχειρηματικών μονάδων.

105. Γενικότερες “συστημικές” ανεπάρκειες: Μεταξύ των προβλημάτων που διαπιστώθηκαν είναι: η ελλιπής αλληλεπίδραση μεταξύ βιομηχανίας και πανεπιστημίων· η έλλειψη συνεργασίας και δικτύωσης· η βραδύτητα στην υιοθέτηση ΤΠΕ στις επιχειρηματικές δραστηριότητες· η υπερβολική γραφειοκρατία στη δημόσια χρηματοδότηση· η βραδεία ανάπτυξη και υιοθέτηση περιβαλλοντικών τεχνολογιών· η έλλειψη “κουλτούρας” σε θέματα επιχειρηματικότητας· αρνητική στάση απέναντι στην αποτυχία και η αποστροφή στον κίνδυνο.

Πολλά από τα παραπάνω προβλήματα είναι συστημικά ή σχετίζονται με τις κανονιστικές ρυθμίσεις καθώς και με την έλλειψη μέσων χρηματοδότησης και ανοίγματος της αγοράς. Συνεπώς, πολλά προβλήματα δεν μπορούν να επιλυθούν μέσω κρατικών ενισχύσεων και απαιτούν πιο διεξοδική πολιτική προσέγγιση. Επιπλέον, ενώ ορισμένα από τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν παραπάνω οφείλονται σε ακατάλληλες ή ελλιπείς πολιτικές, ορισμένα προβλήματα των κατηγοριών 2), 3) και 5) μπορεί επίσης να απορρέουν από ανεπάρκειες της αγοράς .

Η Επιτροπή έχει διαπιστώσει τις ακόλουθες ανεπάρκειες της αγοράς που έχουν επιπτώσεις στην καινοτομία, κυρίως με βάση μια μελέτη των ακολουθούμενων πρακτικών: η καινοτομία ως δημόσιο αγαθό και εξωτερικότητες· ανεπαρκής διάδοση των πληροφοριών· ανεπάρκειες στις αγορές κεφαλαίων· αναντιστοιχία στην αγορά εργασίας και προβλήματα συντονισμού. Αυτές οι ανεπάρκειες της αγοράς είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν μέσω κρατικών ενισχύσεων, με την αλλαγή των κινήτρων των δικαιούχων, ώστε να αναλαμβάνουν περισσότερο καινοτόμες δραστηριότητες.

Επιπλέον, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η τεχνολογική καινοτομία δεν αποτελεί παρά μέρος μόνο του δυναμικού στον τομέα αυτό. Συγκεκριμένα, στον τομέα των υπηρεσιών, η τεχνολογία απαιτεί επίσης την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών προτύπων, μεθόδων και εργαλείων. Οι καινοτόμες πρακτικές στον τομέα των υπηρεσιών φαίνεται ότι είναι διαφορετικές από εκείνες των άλλων τομέων. Τείνουν να βασίζονται περισσότερο, για παράδειγμα, στις επαγγελματικές γνώσεις και στη δημιουργικότητα καθώς και στην οργανωτική καινοτομία. Πολλές εταιρείες παροχής υπηρεσιών φαίνεται ότι επενδύουν σημαντικά σε δραστηριότητες που συνδέονται με την καινοτομία, αλλά το αυτό αναφέρεται ελάχιστα στις εθνικές στρατηγικές, τις έρευνες και τις λογιστικές καταστάσεις. Ελλείψει κατάλληλης ενημέρωσης σχετικά με τις επενδύσεις σε διάφορες μορφές μη τεχνολογικής καινοτομίας, είναι δύσκολο να διαπιστωθούν οι ενδεχόμενες ανεπάρκειες της αγοράς. Η Επιτροπή προσπαθεί επί του παρόντος να βελτιώσει τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση σχετικά με τις δαπάνες της μη τεχνολογικής Ε&Α.

Θα ήταν ευπρόσδεκτη η υποβολή σχολίων σχετικά με τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν ότι επηρεάζουν την καινοτομία στην Ευρώπη.

[1] COM(2004) 38 της 28.1.2004.

[2] SEC(2004) 1453 της 15.11.2004.

[3] Στην πραγματικότητα δεν είναι σαφές σε πιο βαθμό επηρεάζονται οι μεγάλες επιχειρήσεις από τις ανεπάρκειες της αγοράς. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) καθορίζονται στην σύσταση της Επιτροπής της 6ης Μαΐου 2003 σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων - που κοινοποιήθηκε με τον αριθμό εγγράφου C(2003) 1422.

[4] Όπως ορίζεται στο εγχειρίδιο του Όσλο, σελ. 9: “Τεχνολογική καινοτομία προϊόντος είναι η υλοποίηση/εμπορία ενός προϊόντος με βελτιωμένες επιδόσεις ούτως ώστε να προσφέρει αντικειμενικά νέες ή βελτιωμένες υπηρεσίες στον καταναλωτή. Τεχνολογική καινοτομία μεθόδου είναι η υλοποίηση/υιοθέτηση νέων ή σημαντικά βελτιωμένων μεθόδων παραγωγής ή διανομής. Μπορεί να επιφέρει αλλαγές στον εξοπλισμό, τους ανθρώπινους πόρους, τις μεθόδους εργασίας ή συνδυασμό αυτών.” (‘Oslo Manual: Proposed Guidelines for Collecting and Interpreting TechnologicalInnovation Data’ 1997 OECD and European Commission, available at http://www.oecd.org/dataoecd/35/61/2367580.pdf).

[5] Όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής – Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων - ΕΕ C 244 της 1.10.2004.

[6] DSTI/IND/PME(2002)12/τελικό της 25.5.2004.

[7] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 68/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001 για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις για επαγγελματική εκπαίδευση - ΕΕ L 10 της 13.1.2001.

[8] COM(2005) 118 της 6.4.2005.

[9] Παραγωγικότητα: Το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και επιχειρήσεων - COM(2002) 262.

[10] βλ. : http://www.cordis.lu/innovation-smes/src/innobarometer2004.htm.