EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 76/58

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Βελτίωση των ικανοτήτων για τον 21ο αιώνα: ατζέντα για την ευρωπαϊκή συνεργασία στο σχολικό τομέα»

(2009/C 76/12)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

— τονίζει ότι πρωταρχικός στόχος των μέτρων που υπερβαίνουν το εθνικό πλαίσιο πρέπει να είναι η δημιουργία ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Για τον λόγο αυτό, η ΕΤΠ συμμερίζεται την απαίτηση της Επιτροπής υπέρ μιας καλύτερης αξιοποίησης της πολυμορφίας των σχολικών συστημάτων της Ευρώπης που είναι θεμελιωμένα σε κοινές αξίες και περιλαμβάνουν έναν πυρήνα καινοτόμων και κορυφαίων πρακτικών·

— υπενθυμίζει ότι πρέπει να εξακολουθήσει να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο αποκέντρωσης σε κάθε κράτος μέλος. Σε πολλά κράτη μέλη ο σχολικός τομέας αποτελεί αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Συνεπώς, είναι καθοριστικό να υπάρχει καλή πολιτική και διοικητική συνέργεια μεταξύ όλων των επιπέδων και οι πολιτικές να χαράσσονται από κοινού. Η βελτίωση του σχολικού τομέα μπορεί να επιτευχθεί με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο εάν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συμμετέχουν ως ενεργοί εταίροι και αναλαμβάνουν ευθύνη στη διαμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων στην επικράτειά τους·

— θεωρεί ότι δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η παιδεία δεν αποκτάται μόνο στο σχολείο, αλλά και στα ιδρύματα προσχολικής εκπαίδευσης, καθώς και στην καθημερινή ζωή εκτός του σχολείου, π.χ. στην οικογένεια, στις δραστηριότητες ελευθέρου χρόνου με συνομηλίκους ή διαμέσου του κυβερνοχώρου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι υπεύθυνοι της εκπαίδευσης ή της πολιτικής για τους νέους θα πρέπει να προσπαθήσουν να συνυπολογίζουν το σύνολο των πτυχών της ζωής των νέων, την εκπαίδευση των οποίων έχουν αναλάβει, και, ως εκ τούτου, να επιδιώκουν, εφόσον είναι δυνατόν, να ενσωματώνουν στους προβληματισμούς τους τις εξωσχολικές εκπαιδευτικές διεργασίες, καθώς και τις συνεπαγόμενες αντιλήψεις σχετικά με τη σχολική και την ανεπίσημη εκπαίδευση·

— διαπιστώνει ότι, στην Ευρώπη, η προσχολική εκπαίδευση χρηματοδοτείται σε εκτενή βαθμό από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και ότι εδώ και πολλά χρόνια επεκτείνεται και βελτιώνεται συνεχώς, ανάλογα με τα διαθέσιμα μέσα. Πάρα ταύτα, πολλά σχέδια, π.χ. η προώθηση της πολυγλωσσίας κατά την πρώτη παιδική ηλικία, ιδίως σε παραμεθόριες περιφέρειες, δεν θα μπορούσαν, ούτε μπορούν να δρομολογηθούν χωρίς υποστήριξη με πόρους κοινοτικών προγραμμάτων. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι τα μέτρα στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τέτοιες περιπτώσεις θα έπρεπε να προσφέρουν περισσότερη συνέχεια, προκειμένου να αποφευχθεί η διακοπή, μετά την πάροδο μερικών ετών, ποιοτικών προγραμμάτων λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και η απώλεια της αποκτηθείσας εμπειρίας· για την πραγματοποίηση των σχεδίων πρέπει να προβλεφθεί χρηματοδοτική ενίσχυση εκ μέρους της ΕΕ·

— από αυτή την άποψη ευελπιστεί ότι το νέο πρόγραμμα Comenius Regio θα εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια λήψης αποφάσεων στις τοπικές και περιφερειακές αρχές στις περιπτώσεις όπου επιθυμούν να δώσουν προτεραιότητα στην προαγωγή συγκεκριμένων προγραμμάτων·

— στηρίζει πλήρως την πρόταση της Επιτροπής για συνεργασία. Τονίζει εκ νέου ότι η συνεργασία θα πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στην άμεση ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των αρμόδιων για την εκπαίδευση φορέων των κρατών μελών.

Εισηγήτρια : η κ. Helma Kuhn-Theis (DE/PPE), Μέλος του κοινοβουλίου του ομόσπονδου κρατιδίου του Σάαρ

Έγγραφο αναφοράς

«Βελτίωση των ικανοτήτων για τον 21ο αιώνα: ατζέντα για την ευρωπαϊκή συνεργασία στο σχολικό τομέα»

COM (2008) 425 τελικό

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Βελτίωση των ικανοτήτων για τον 21ο αιώνα». Στο έγγραφο της Επιτροπής παρουσιάζονται οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα σχολικά συστήματα στην Ευρώπη. Η ΕΤΠ συμφωνεί εν γένει με την ανάλυση των προβλημάτων στην οποία προβαίνει η Επιτροπή και με τα συμπεράσματα που συνάγονται. Συγκεκριμένα, η ΕΤΠ συμμερίζεται πλήρως την άποψη της Επιτροπής ότι η επένδυση στη νεολαία —κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης— θα πρέπει να αναγορευθεί σε κορυφαία προτεραιότητα·

2. στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν χρήσιμο η Επιτροπή να είχε προχωρήσει σε εκτίμηση της κλίμακας της χρηματοδοτικής δέσμευσης των τοπικών και περιφερειακών αρχών που συνεπάγεται η υλοποίηση των προτάσεών της·

3. φρονεί, συγκεκριμένα, ότι η επίλυση των προβλημάτων που διαπιστώνει η Επιτροπή βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο των προσπαθειών όχι μόνο των κρατών μελών, αλλά επίσης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Ως προς αυτό, η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή, στους προβληματισμούς της, δεν αναφέρεται στη συμβολή και στους οικονομικούς πόρους που ήδη προσφέρουν και θα εξακολουθήσουν να προσφέρουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές για την επίλυση των ζητημάτων που εγείρονται, ως αποτέλεσμα των ποικίλων αρμοδιοτήτων που διαθέτουν στον τομέα της εκπαίδευσης, καθώς και χάρη στην ακριβή γνώση της τοπικής και περιφερειακής πραγματικότητας·

4. κρίνει ωστόσο, από την άλλη πλευρά, ότι πρέπει να αναληφθεί περαιτέρω δράση δεδομένου του καθοριστικού ρόλου της εκπαίδευσης για την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία στην Ευρώπη, καθώς και της ζωτικής σημασίας της σχολικής εκπαίδευσης για τη διά βίου μάθηση. Ως εκ τούτου, επικροτεί κατ' αρχήν την πρόταση για ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον σχολικό τομέα·

5. τονίζει, ταυτόχρονα, ότι πρωταρχικός στόχος των μέτρων που υπερβαίνουν το εθνικό πλαίσιο πρέπει να είναι η δημιουργία ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Για τον λόγο αυτό, η ΕΤΠ συμμερίζεται την απαίτηση της Επιτροπής υπέρ μιας καλύτερης αξιοποίησης της πολυμορφίας των σχολικών συστημάτων της Ευρώπης που είναι θεμελιωμένα σε κοινές αξίες και περιλαμβάνουν έναν πυρήνα καινοτόμων και κορυφαίων πρακτικών. Η ΕΤΠ επικροτεί ιδιαίτερα την προσέγγιση της Επιτροπής που προτείνει να υποστηριχθούν οι υπεύθυνοι για την οργάνωση και το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών συστημάτων φορείς —τόσο σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο όσο και σε εθνικό επίπεδο— με τη διευκόλυνση της ανταλλαγής βέλτιστων εμπειριών·

6. υπενθυμίζει ότι πρέπει να εξακολουθήσει να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο αποκέντρωσης σε κάθε κράτος μέλος. Σε πολλά κράτη μέλη ο σχολικός τομέας αποτελεί αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Συνεπώς, είναι καθοριστικό να υπάρχει καλή πολιτική και διοικητική συνέργεια μεταξύ όλων των επιπέδων και οι πολιτικές να χαράσσονται από κοινού. Η βελτίωση του σχολικού τομέα μπορεί να επιτευχθεί με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο εάν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συμμετέχουν ως ενεργοί εταίροι και αναλαμβάνουν ευθύνη στη διαμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων στην επικράτειά τους·

7. θεωρεί θεμιτό και πρακτικό τον περιορισμό της ανακοίνωσης στον τρόπο διάρθρωσης της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον σχολικό τομέα. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η παιδεία δεν αποκτάται μόνο στο σχολείο, αλλά και στα ιδρύματα προσχολικής εκπαίδευσης, καθώς και στην καθημερινή ζωή εκτός του σχολείου, π.χ. στην οικογένεια, στις δραστηριότητες ελευθέρου χρόνου με συνομηλίκους ή διαμέσου του κυβερνοχώρου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης.. Οι υπεύθυνοι της εκπαίδευσης ή της πολιτικής για τους νέους θα πρέπει να προσπαθήσουν να συνυπολογίζουν το σύνολο των πτυχών της ζωής των νέων, την εκπαίδευση των οποίων έχουν αναλάβει, και, ως εκ τούτου, να επιδιώκουν, εφόσον είναι δυνατόν, να ενσωματώνουν στους προβληματισμούς τους τις εξωσχολικές εκπαιδευτικές διεργασίες, καθώς και τις συνεπαγόμενες αντιλήψεις σχετικά με τη σχολική και την ανεπίσημη εκπαίδευση·

Σχετικά με το θέμα «Επικέντρωση στις ικανότητες» (ενότητα 2)

8. υπογραμμίζει τη διαπίστωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η απόκτηση ικανοτήτων καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τους ίδιους τους μαθητές και τις μαθήτριες «προβληματιζόμενοι κατά τρόπο κριτικό σχετικά με τους μαθησιακούς τους στόχους, διαχειριζόμενοι τη μάθησή τους με αυτοπειθαρχία, εργαζόμενοι τόσο αυτόνομα όσο και σε συνεργασία, αναζητώντας πληροφορίες και υποστήριξη, όταν χρειάζεται, και χρησιμοποιώντας όλες τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών» (βλ. σημείο 2.3)· Ιδιαίτερα σε μια κοινωνία όπου η ικανότητα για διά βίου μάθηση καθίσταται όλο και περισσότερο σημαντική, η «μάθηση της μάθησης», και η αυτόνομη μάθηση, είναι απολύτως απαραίτητες και πρέπει να ενθαρρύνονται ως βασικές δεξιότητες·

9. για τον λόγο αυτό, η ΕΤΠ κρίνει σημαντικό τα σχολεία να εφαρμόζουν μια συνεκτική παιδαγωγική προσέγγιση, ούτως ώστε οι μαθητές να κατανοούν τον τρόπο διάρθρωσης της εκπαίδευσης που λαμβάνουν και τι αναμένεται από αυτούς. Η μάθηση των παιδιών και των νέων θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από προσδοκίες, ένταξη, κίνητρα και προσανατολισμό που βασίζονται σε μια θετική προσέγγιση·

10. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι για τη μεταρρύθμιση των προγραμμάτων σπουδών χρειάζεται μια ολιστική και προσανατολισμένη στην απόκτηση προσόντων προσέγγιση, η οποία διασφαλίζει την πλήρη συμμετοχή των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονέων, καθώς και άλλων συντελεστών (σημείο 2.5). Ωστόσο, πρέπει οι απαιτήσεις από το σχολικό σύστημα να είναι μεγάλες αλλά να έχουμε επίσης επίγνωση ότι το σχολείο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις κοινωνικές συνθήκες. Αυτό μπορεί να καταδειχθεί με δύο παραδείγματα: Οι προσπάθειες του σχολείου αποφέρουν περισσότερους καρπούς όταν στην οικογένεια και στην προσχολική εκπαίδευση θεμελιώνεται ήδη μια θετική στάση απέναντι στη μάθηση. Προς το τέλος της σχολικής εκπαίδευσης τα μηνύματα που λαμβάνονται από την οικονομία και την αγορά εργασίας είναι εξίσου καθοριστικοί παράγοντες όσον αφορά τα κίνητρα των νέων για μάθηση. Εξάλλου, το σχολείο μπορεί από τη μεριά του να καλλιεργήσει μια νέα στάση όσον αφορά την ιδιότητα του ενεργού πολίτη, μέσω: — της δημιουργίας ενός τοπικού εκπαιδευτικού δικτύου το οποίο, με βάση την αρχή της επικουρικότητας, θα αναγνωρίζει τη συμβολή των επίσημων και ανεπίσημων εκπαιδευτικών φορέων· — της αξιοποίησης των πολιτιστικών αγαθών, της παράδοσης και της επιστημονικής και οικονομικής κληρονομιάς της τοπικής κοινότητας· — ενός προγράμματος σπουδών το οποίο να επιτρέπει τη συμμετοχή της οικογένειας στο εκπαιδευτικό έργο με ταυτόχρονη αναγνώριση των επιμέρους καθηκόντων και διαφορών αλλά και με τον καθορισμό των αμοιβαίων καθηκόντων.

11. συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι η προώθηση των βασικών γνώσεων ανάγνωσης συνιστά μείζον καθήκον του σχολείου. Ορισμένες από τις στρατηγικές στήριξης που αναφέρει η Επιτροπή αποτελούν —ιδίως στον σχολικό τομέα— τυπική αρμοδιότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, όπως π.χ. η προώθηση των βασικών γνώσεων γραφής και ανάγνωσης της οικογένειας και η βελτίωση των υποδομών για τις βασικές γνώσεις. Ομοίως, για την ανάπτυξη θετικής στάσης απέναντι στα μαθηματικά, την πληροφορική, τις θετικές επιστήμες και την τεχνολογία, καθοριστικός παράγοντας είναι ο εξοπλισμός των σχολείων, η ύπαρξη βιβλιοθηκών πολυμέσων και ψυχαγωγικών εγκαταστάσεων, η χρηματοδότηση των οποίων υλοποιείται ως επί το πλείστον από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές·

12. υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η προώθηση στο σχολείο, στο πλαίσιο της γενικής εκμάθησης ανάγνωσης και γραφής, και της διδασκαλίας της «συμπεριφοράς στον κυβερνοχώρο», η οποία επιτρέπει να προετοιμασθούν οι νέοι και να αναπτύξουν συνείδηση κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ώστε να μπορέσουν να ζήσουν αυτόνομα και να συμμετάσχουν στη δημιουργία της προστιθέμενης αξίας που δημιουργεί η χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών και των πληροφοριών, με τη μορφή της προόδου, τόσο για αυτούς τους ίδιους, όσο και για την κοινωνία.

13. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής σχετικά με τη σημασία των εξατομικευμένων μαθησιακών προσεγγίσεων, καθώς και των προτεινόμενων μεθόδων αξιολόγησης. Η αξιολόγηση θα πρέπει να είναι διαμορφωτική, με άλλα λόγια προσανατολισμένη στο μέλλον, προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα και η εξατομίκευση της περαιτέρω μάθησης. Εντούτοις, οι αξιολογήσεις είναι πολύ συχνά συνολικές, δηλαδή οριστικές, και χρησιμοποιούνται με μοναδικό σκοπό τη βαθμολόγηση των μαθητών. Στο πεδίο αυτό η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι αναγκαίο να βελτιωθεί η κατάρτιση και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, στην οποία μπορούν να συμβάλουν επίσης τα ευρωπαϊκά προγράμματα διάδοσης νέων γνώσεων, κυρίως όταν αυτά προορίζονται για τους εκπαιδευτικούς κατά τη διάρκειά της κατάρτισης και της επιμόρφωσής τους·

14. κρίνει ατυχή την επιλογή της διατύπωσης του τρίτου σημείου της σύνοψης «υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης της ανάπτυξης των ικανοτήτων, που θα περιλαμβάνει σχολικά προγράμματα σπουδών, εκπαιδευτικό υλικό, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών …», καθότι απουσιάζει η αποσαφήνιση ότι, στην προκειμένη περίπτωση, δεν γίνεται λόγος για μια εναρμονισμένη προσέγγιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά πρόκειται για μια παρότρυνση προς τα κράτη μέλη και τους αρμόδιους εκπαίδευσης σε εθνικό επίπεδο·

15. θεωρεί ότι η εκπαίδευση στην επιχειρηματική συμπεριφορά και η ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος συμβαδίζουν στενά με την αρχή που ήδη προαναφέρθηκε, σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να προωθηθεί γενικά η ανάπτυξη αυτόνομων προσωπικοτήτων, οι οποίες προτίθενται να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, όχι μόνο στον οικονομικό τομέα, αλλά και ως ενεργοί πολίτες που συμμετέχουν στα κοινά αναλαμβάνοντας συγκεκριμένες ευθύνες· Για τον λόγο αυτό, το σχολείο θα πρέπει να προσφέρει μάθηση υψηλής ποιότητας σε όλους τους μαθητές ( κεφάλαιο 3), και να αποτελεί μια εκπαιδευτική κοινότητα η οποία συμβάλει στην ανάπτυξη της γενικής, της πολιτιστικής και κοινωνικής παιδείας, μεταδίδει γνώσεις και συμβάλει συγχρόνως στην απόκτηση συνείδησης ενεργού πολίτη. Επιπλέον, είναι σημαντικό να υπάρχει στον τομέα αυτή στενή συνεργασία με παράγοντες της τοπικής και περιφερειακής οικονομίας.

Σχετικά με τη μάθηση υψηλής ποιότητας για όλους τους μαθητές (ενότητα 3)

16. συμμερίζεται απόλυτα την έκκληση της Επιτροπής σχετικά με τη βελτίωση των ευκαιριών μάθησης για παιδιά της προσχολικής ηλικίας. Στηρίζει σαφώς την άποψη ότι «Η βελτίωση της παροχής προνηπιακής εκπαίδευσης και η διεύρυνση της πρόσβασης στην εκπαίδευση αυτή αποτελούν δυνητικά τη σημαντικότερη συμβολή (…) για τη βελτίωση των ευκαιριών για όλους και την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας». Στα ιδρύματα της προσχολικής εκπαίδευσης τίθενται οι βάσεις για τη μεταγενέστερη επιτυχημένη μάθηση των μαθητών καθ' όλη τη διάρκεια της σχολικής τους εκπαίδευσης. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τα παιδιά που προέρχονται από μειονεκτούσες ομάδες, καθώς μια καλή προσχολική εκπαίδευση ωφελεί όλους. Πράγματι, πηγαίνοντας στο νηπιαγωγείο, τα παιδιά έχουν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να προσεγγίσουν τη γνώση, στο βαθμό που μέσω κοινωνικών και εκπαιδευτικών μέτρων τίθενται, από τα πρώτα χρόνια του βίου, οι βάσεις για μια επιτυχημένη κοινωνικοποίηση, για την απόκτηση θετικής στάσης έναντι της ανάληψης δεσμεύσεων, της μάθησης και της συμμετοχής των οικογενειών στην κατάρτιση των παιδιών τους. Οι καινοτόμες παιδαγωγικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στα ιδρύματα προσχολικής εκπαίδευσης μπορούν να εξελιχθούν δεόντως κατά τα επόμενα στάδια της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η ΕΤΠ προειδοποιεί ότι, ακόμη και μια ιδανική διαμόρφωση της προσχολικής φάσης, δεν απαλλάσσει τους εκπαιδευτικούς που συμμετέχουν στη μετέπειτα εκπαίδευση των μαθητών από την ευθύνη να κρατούν ζωντανή τη δίψα για μάθηση και τη χαρά της ανακάλυψης νέων πραγμάτων·

17. διαπιστώνει ότι, στην Ευρώπη, η προσχολική εκπαίδευση χρηματοδοτείται σε εκτενή βαθμό από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και ότι εδώ και πολλά χρόνια επεκτείνεται και βελτιώνεται συνεχώς, ανάλογα με τα διαθέσιμα μέσα. Πάρα ταύτα, πολλά σχέδια, π.χ. η προώθηση της πολυγλωσσίας κατά την πρώτη παιδική ηλικία, ιδίως σε παραμεθόριες περιφέρειες, δεν θα μπορούσαν, ούτε μπορούν να δρομολογηθούν χωρίς υποστήριξη με πόρους κοινοτικών προγραμμάτων. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι τα μέτρα στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τέτοιες περιπτώσεις θα έπρεπε να προσφέρουν περισσότερη συνέχεια, προκειμένου να αποφευχθεί η διακοπή, μετά την πάροδο μερικών ετών, ποιοτικών προγραμμάτων λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και η απώλεια της αποκτηθείσας εμπειρίας· για την πραγματοποίηση των σχεδίων πρέπει να προβλεφθεί χρηματοδοτική ενίσχυση εκ μέρους της ΕΕ·

18. από αυτή την άποψη ευελπιστεί ότι το νέο πρόγραμμα Comenius Regio θα εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια λήψης αποφάσεων στις τοπικές και περιφερειακές αρχές στις περιπτώσεις όπου επιθυμούν να δώσουν προτεραιότητα στην προαγωγή συγκεκριμένων προγραμμάτων·

19. υποστηρίζει το αίτημα της Επιτροπής για περισσότερη ισότητα ευκαιριών στα εκπαιδευτικά συστήματα, ωστόσο, δεν μπορεί να συμφωνήσει με τις εν μέρει πολύ γενικές δηλώσεις της όσον αφορά τις αποκλίνουσες λύσεις που εφαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος. Αυτό αφορά το ερώτημα σχετικά με την κατάλληλη ηλικία για τον διαχωρισμό των παιδιών σε σχολεία που προσφέρουν απολυτήρια διαφορετικού επιπέδου. Από μια μελέτη McKinsey του 2007 (1) συνάγεται ότι η διάρθρωση της διδασκαλίας είναι πολύ σημαντικότερη για την επιτυχία της μάθησης απ' ό,τι η οργάνωση του σχολικού συστήματος. Όπως ορθά σημειώνει η Επιτροπή σε άλλο σημείο της παρούσας ανακοίνωσης (ενότητα 4), είναι απαραίτητο οι δράσεις να εστιάζονται στη βελτίωση της ποιότητας της κατάρτισης των εκπαιδευτικών·

20. κρίνει σημαντικό όλα τα κράτη μέλη να καταβάλλουν προσπάθειες για ακόμη μεγαλύτερη ισότητα ευκαιριών όσον αφορά την πρόσβαση στη σχολική εκπαίδευση. Ο στόχος έγκειται στο να εξασφαλιστεί σε όλους η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας σχολική εκπαίδευση και να διασφαλιστεί ότι οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες δεν επηρεάζουν καθοριστικά τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα·

21. έχει επίγνωση του γεγονότος ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών καλούνται να αντιμετωπίσουν εξαιρετικά περίπλοκα προβλήματα και για αυτόν τον λόγο θα πρέπει να δοθεί σε αυτούς ιδιαίτερη προσοχή. Στο πλαίσιο αυτό επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο (2) σχετικά με αυτό το θέμα, το οποίο θα αποτελέσει αντικείμενο γνωμοδότησης της Επιτροπής των Περιφερειών. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υποστηριχθεί η προσπάθεια που καταβάλλει το σχολείο για να εξασφαλίσει την ενσωμάτωση των αλλοδαπών παιδιών και νέων και των οικογενειών τους με προτάσεις διαπολιτισμικής εκπαίδευσης που διασφαλίζουν την προσοχή και το σεβασμό που απαιτούν οι ιδιαιτερότητες του καθενός. Η κατανόηση της βαθιάς σχέσης μεταξύ της γλώσσας και του πολιτισμού καθιστά εμφανή τη σημασία της εκμάθησης των γλωσσών, αρχίζοντας από την ικανότητα κατανόησης του προφορικού και γραπτού λόγου στη γλώσσα της χώρας υποδοχής, ως μέσο επικοινωνίας και σύναψης σχέσεων, μέχρι την καλλιέργεια της γλώσσας της χώρας προέλευσης, ως αναγνώριση της ταυτότητας καθώς ως δείγμα σεβασμού και ιδιαίτερης εκτίμησης της πολυμορφίας.·

22. θεωρεί ως πολύ σημαντικό καθήκον του σχολείου να υποστηρίζει μαθητές που προέρχονται από μειονεκτούσες ομάδες, να ενισχύει την αυτοπεποίθησή τους και να τους δείχνει δρόμους προς την επιτυχία που να ανταποκρίνονται όσο το δυνατόν περισσότερο στις ατομικές προϋποθέσεις και ανάγκες τους, καθώς επίσης να τους δείξει ότι η πρόοδός τους αναγνωρίζεται. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να λησμονηθεί ότι οι μαθητές που διαθέτουν καλές προϋποθέσεις και είναι προικισμένοι με ιδιαίτερες κλίσεις και δεξιότητες δικαιούνται επίσης να λαμβάνουν κίνητρα, να προωθούνται και να ενθαρρύνονται. Ένα δίκαιο σχολικό σύστημα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και αυτή την πτυχή. Ένα από τα σημαντικότερα και δυσκολότερα παιδαγωγικά καθήκοντα είναι η διαμόρφωση της εξατομικευμένης προώθησης όλων των μαθητών, κατά τρόπο ώστε αυτή να μην οδηγεί σε απώλεια της κοινωνικής αλληλεγγύης. Το αίσθημα ευθύνης του ατόμου απέναντι στο σύνολο πρέπει να διατηρηθεί·

23. ζητεί τη μαζική ενίσχυση τόσο των σχολικών όσο και των εξωσχολικών μέτρων που θα ληφθούν για να μειωθούν οι περιπτώσεις των μαθητών που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν στο πλαίσιο αυτό μεγάλη συνυπευθυνότητα και επενδύουν σημαντικούς πόρους στον συγκεκριμένο τομέα. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει αναφορικά με αυτό ότι η διάθεση πόρων από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία αποτελεί καθοριστική βοήθεια, κρίνει, εντούτοις, σκόπιμο να εξασφαλιστούν για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές περαιτέρω, όσο το δυνατόν λιγότερο γραφειοκρατικές δυνατότητες πρόσβασης στους κοινοτικούς χρηματοδοτικούς πόρους·

24. στο πλαίσιο της αναφοράς στα «σχολεία δεύτερης ευκαιρίας», η ΕΤΠ υπενθυμίζει τη σημασία μιας δεύτερης εκπαιδευτικής επιλογής όχι μόνο για τους νέους, αλλά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Όλοι οι ενήλικες, και κυρίως εκείνοι που κατά την παιδική και εφηβική ηλικία δεν είχαν την ευκαιρία επαρκούς εκπαίδευσης, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα περαιτέρω εξέλιξης·

25. δεν κρίνει ενδεδειγμένο να θεσπιστούν γενικά πρότυπα σχετικά με το ποια εκπαιδευτικά προγράμματα θα πρέπει να προβλεφθούν για μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Κατ' αρχάς, οι εξατομικευμένες ανάγκες αυτών των παιδιών παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές και, κατά δεύτερο, τα συστήματα για μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Γενικός στόχος των παιδαγωγικών δράσεων θα πρέπει να είναι η έγκαιρη και ευέλικτη υποστήριξη των μαθητών με μαθησιακές δυσχέρειες ή προβλήματα προσαρμογής, ανεξάρτητα από τη μορφή εκπαίδευσης που λαμβάνουν. Επομένως, δεν είναι σωστό η αξιολόγηση της ποιότητας της εκπαίδευσης για μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να περιορίζεται στο θέμα του τύπου σχολείου όπου φοιτούν. Πολλοί μαθητές αποκτούν πρόσβαση στην εκπαίδευση μόνο μέσω εξειδικευμένων ειδικών σχολείων. Ένα σημείο που έχει ουσιαστική σημασία για τα παιδιά που ενδέχεται να έχουν ειδικές παιδαγωγικές ανάγκες, είναι να αναγνωρίζονται και να καλύπτονται όσο το δυνατό συντομότερα οι ανάγκες αυτές στην προσχολική εκπαίδευση, έτσι ώστε να ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί υποστήριξης. Αυτό διευκολύνει ουσιαστικά τα ενδιαφερόμενα παιδιά και τις οικογένειές τους σε σχέση με τη μετάβαση στο κανονικό σχολείο·

26. υπογραμμίζει τη σημασία της εξέλιξης των σχολείων για τη βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων που δρομολογούνται στα διάφορα εκπαιδευτικά συστήματα. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να εξεταστεί και ο ρόλος των σχολικών επιθεωρήσεων οι οποίες πρέπει να ενημερώνουν και να διευκολύνουν την ευελιξία και την καινοτομία στα σχολεία. Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή κατά την εφαρμογή μέτρων συντονισμού και συνοχής, που θα μπορούσε να «στραγγαλίσει» τους γενικούς στόχους της καινοτομίας και επιχειρηματικότητας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε περίπτωση που αποτελέσουν το μέσο για την τυποποίηση. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η εξέλιξη των σχολείων είναι ένα θέμα στο οποίο μπορούν να επωφεληθούν σε μεγάλο βαθμό από την ανταλλαγή εμπειριών εκτός από τα κράτη μέλη οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αλλά και τα ίδια τα σχολεία και αναγνωρίζει ότι τα ευρωπαϊκά προγράμματα, ιδίως το Comenius και το παλαιότερο ARION, απέφεραν και εξακολουθούν να αποφέρουν σημαντικά οφέλη·

27. συμφωνεί με τη θέση του Συμβουλίου (3), ότι τα σχολεία πρέπει να εξελιχθούν σε «κοινότητες μάθησης», οι οποίες αυτοαξιολογούνται και θέτουν νέους στόχους, συμμετέχουν στην εκπαιδευτική πολιτική των τοπικών αρχών και συμβάλλουν στον καθορισμό της. Σε αυτή την προσέγγιση συμπεριλαμβάνεται και η ενίσχυση της κατάρτισης που παρέχεται στους εκπαιδευτικούς με στόχο τη διαρκή επιμόρφωση και περαιτέρω εξέλιξή τους. Ως προς αυτό, η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της ανάπτυξης στενών επαφών μεταξύ των σχολείων και των εκπαιδευτικών και της κοινότητας στο άμεσο περιβάλλον τους. Κατά τη γνώμη της, το τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη θετική εξέλιξη ενός σχολείου.

Σχετικά με το θέμα «Εκπαιδευτικοί και προσωπικό των σχολείων» (ενότητα 4)

28. συμφωνεί με τη θέση της Επιτροπής ότι για την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι καταλυτικός. Κρίνει ότι αποτελεί βασική προτεραιότητα η παροχή υψηλής ποιότητας αρχικής εκπαίδευσης, τόσο από πλευράς παιδαγωγικής όσο και από πλευράς εξειδικευμένων γνώσεων, στην οποία θα περιλαμβάνεται και η πρακτική άσκηση·

29. ζητεί την ενίσχυση της κινητικότητας των εκπαιδευτικών στους τομείς της κατάρτισης και της επιμόρφωσης. Μπορεί να αναμένεται ότι οι εκπαιδευτικοί που έχουν αποκτήσει εμπειρίες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι σε θέση να παρουσιάσουν στους μαθητές τους με παραστατικό τρόπο την πολυμορφία των ευρωπαϊκών παραδόσεων και πολιτισμών, αλλά και να τους εμφυσήσουν την αναγνώριση κοινών αξιών·

30. εντοπίζει περαιτέρω πτυχές που θα πρέπει να συνυπολογιστούν στην βασική και συνεχή κατάρτιση και στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Αυτές είναι λόγου χάρη: Η μεταβαλλόμενη μαθησιακή συμπεριφορά που επέφερε το Διαδίκτυο και οι συναφείς νεωτερισμοί συνεπώς, πρέπει να μεταβληθεί η εικόνα του εκπαιδευτικού, και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Η ευελιξία είναι απολύτως απαραίτητη: Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναγνωρίζουν εγκαίρως τις υπάρχουσες εκπαιδευτικές τάσεις και να προωθούν αλλαγές στον εκπαιδευτικό τομέα. Οι εκπαιδευτικοί, οι κοινωνικοί λειτουργοί, και ειδικά εκείνοι που εργάζονται με νέους και πολλοί άλλοι φορείς που δραστηριοποιούνται στον παιδαγωγικό τομέα πρέπει να συνεργάζονται και να καταβάλουν προσπάθειες για αμοιβαία κατανόηση του επαγγελματικού πεδίου του καθενός. Η ομαδική εργασία θα πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα στην βασική και συνεχή κατάρτιση και την επιμόρφωση. Εξίσου σημαντική είναι η δημιουργία δικτύων και η συνεργασία με συναδέλφους άλλων σχολείων·

31. προτείνει να εξεταστεί επίσης ο ρόλος συμπληρωματικών, ενδεχομένως και ημιεπαγγελματικών δραστηριοτήτων. Σε ορισμένες περιφέρειες π.χ. δημιουργήθηκε η λειτουργία του σύμβουλου μάθησης (Learning Coach), με σκοπό την ανταπόκριση στις εξατομικευμένες ανάγκες συγκεκριμένων μαθητευόμενων. Στον τομέα αυτό ενδέχεται να υπάρχουν ορθά μοντέλα που μπορούν να εφαρμοστούν σε άλλα σχολικά συστήματα·

32. φρονεί ότι η πρόταση της Επιτροπής για βελτίωση των διαδικασιών πρόσληψης αποτελεί θέμα που χρειάζεται προσοχή. Κρίνει ορθή την προσέγγιση της Επιτροπής που περιέχεται στο σημείο 4.4. σχετικά με τη στοχευόμενη προσέλκυση ικανών υποψηφίων και τη διαρκή παροχή συνδρομής κατά τη διάρκεια της κατάρτισης και της επαγγελματικής σταδιοδρομίας·

33. συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι οι απαιτήσεις για τα άτομα που αναλαμβάνουν τη διεύθυνση των σχολείων παρουσιάζουν τεράστια αύξηση. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν αναγνωρίσει αυτή την εξέλιξη και, στην επιδίωξή τους να προσελκύσουν ικανές προσωπικότητες για αυτό το καθήκον, καταβάλλουν προσπάθειες να καταστήσουν τα σχολεία ελκυστικό τόπο εργασίας και για τους διευθυντές σχολείων·

34. φρονεί ότι είναι σημαντικό να διεξαχθεί στο πλαίσιο της περαιτέρω συνεργασίας γενική συζήτηση για το ρόλο, τα καθήκοντα και τα απαραίτητα προσόντα των διευθυντών σχολείων. Σε αυτό το πλαίσιο είναι εξίσου σημαντικό να πραγματοποιούνται ανταλλαγές εμπειριών αναφορικά με ορθές πρακτικές διαδικασιών πρόσληψης διευθυντών σχολείων ·

Όσον αφορά τη σύνοψη της πρότασης της Επιτροπής (ενότητα 5)

35. στηρίζει πλήρως την πρόταση της Επιτροπής για συνεργασία. Τονίζει εκ νέου ότι η συνεργασία θα πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στην άμεση ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των αρμόδιων για την εκπαίδευση φορέων των κρατών μελών.. Η ΕΤΠ κρίνει όντως επιτακτική την ανάγκη οι δράσεις να εστιασθούν στη βελτίωση των βασικών γνώσεων γραφής και ανάγνωσης, στην επέκταση της πρόσβασης στην προσχολική εκπαίδευση και στην ενίσχυση της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, πρόταση που διατυπώνει η Επιτροπή στα συμπεράσματά της. Κάνει έκκληση να αυξηθούν και να διευκολυνθούν οι δυνατότητες χρηματοδοτικής υποστήριξης από την ΕΕ της διάδοσης και δοκιμής πρακτικών που έχουν ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία στις κοινότητες και στις περιφέρειες. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει πάντοτε να τηρείται η αρχή ότι η μεταφορά προτύπων από τη μια περιοχή στην άλλη, οφείλει, λόγω του διαφορετικού πολιτισμικού και κοινωνικού πλαισίου, να γίνεται πάντα με συνετό τρόπο, και, εν τέλει, μόνο βάσει συνειδητής απόφασης και με τη ρητή έγκριση των τοπικών αρμόδιων φορέων·

36. ευχαριστεί την Επιτροπή για την ώθηση που παρέχει με την ανακοίνωσή της και της ζητεί να λάβει υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν παραπάνω στην περαιτέρω εξέλιξη της συζήτησης για αυτό το θέμα.

Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 2008. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Luc VAN DEN BRANDE

(1) Michael Barber, Mona Mourshed: «How the world's best-performing school systems come out on top», McKinsey & Company, Σεπτέμβριος 2007.

(2) COM(2008) 423.

(3) ΕΕ C 300 της 12.12.2007, σ. 7.