EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 161/82

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Η κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2012) 446 final

2013/C 161/16

Εισηγητής: ο κ. José María ZUFIAUR

Στις 12 Οκτωβρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Η κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

COM(2012) 446 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 21 Φεβρουαρίου 2013.

Κατά την 488η σύνοδο ολομέλειας, της 20ής και 21ης Μαρτίου 2013 (συνεδρίαση της 20ής Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 102 ψήφους υπέρ και 3 αποχές.

1. Παρατηρήσεις και συστάσεις

1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1) και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2) σχετικά με την ανακοίνωση αυτή και διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις και συστάσεις.

1.2 Δεδομένου ότι ο εκάστοτε προγραμματισμός της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ περιορίστηκε σε τρεις τομείς κατά ανώτατο όριο, εκφράζει την ανησυχία της ότι η κοινωνική προστασία κινδυνεύει να παραμεληθεί και κατά τον προγραμματισμό και κατά την εκτέλεσή του. Κατά συνέπεια, ζητά από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε η κοινωνική προστασία να περιλαμβάνεται πραγματικά και στον προγραμματισμό της αναπτυξιακής συνεργασίας και στην εφαρμογή του στην πράξη.

1.3 Τάσσεται υπέρ του να αποδίδεται το 20 % τουλάχιστον της συνολικής αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ στην κοινωνική ένταξη και την ανθρώπινη ανάπτυξη και να αυξηθεί ο προϋπολογισμός της χάρη στον επανακαταλογισμό μη χρησιμοποιηθέντων πόρων από άλλους τομείς. Επιπλέον, εκδηλώνει την ανησυχία της για το γεγονός ότι το ποσοστό αυτό καλύπτει από κοινού τους τομείς της παιδείας, της υγείας και της κοινωνικής προστασίας, χωρίς να εξασφαλίζεται συγκεκριμένη ανά τομέα κατανομή και χορήγηση, με συνέπεια να μην εξασφαλίζεται ότι δεν θα παραμεληθεί η κοινωνική προστασία. Η έννοια της κοινωνικής προστασίας μπορεί να ενέχει την υγεία, δύσκολα όμως θα μπορούσε να περιλαμβάνει την παιδεία, ει μη μόνον ως βάση ή συμπλήρωμα ορισμένων προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας. Επομένως, θα πρέπει να εξευρεθεί μια ισορροπία που να επιτρέπει τον συντονισμό των τριών αυτών θεμελιωδών στοιχείων.

1.4 Συμμερίζεται τη σύσταση 202 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) σχετικά με τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας (3), στην οποία συμπεριλαμβάνεται και η αξιοπρεπής εργασία, της οποίας η κοινωνική προστασία συνιστά έναν από τους βασικούς πυλώνες. Οι αρχές περί κατωτάτων ορίων κοινωνικής προστασίας πρέπει να θεωρούνται ως ελάχιστη βάση, η οποία καλείται να βελτιωθεί, ώστε να αναπτυχθούν, στο μέλλον, συστήματα που θα συμμορφώνονται με τα προβλεπόμενα στη Σύμβαση υπ’ αριθ. 102 της ΔΟΕ (4).

1.5 Φρονεί ότι η κοινωνική προστασία πρέπει να νοείται ως θεμελιώδης επένδυση για την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, η πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας πρέπει να αποδίδει στρατηγική σημασία στα στοιχεία που αποτελούν τη βάση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας: αξιοπρεπής εργασία (συμπεριλαμβανομένων πτυχών όπως το φύλο ή τα άτομα με αναπηρία), κατανομή του πλούτου, δημογραφική εξέλιξη, καθολικότητα των κοινωνικών παροχών και υπηρεσιών και καθοριστικός ρόλος του κράτους στην επίτευξη των εν λόγω στόχων.

1.6 Κρίνει αναγκαίο η αναπτυξιακή συνεργασία να στηρίζει τη θέσπιση συστημάτων κοινωνικής προστασίας για τους εργαζομένους με σύννομο καθεστώς, συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν επισφαλή σχέση εργασίας, των αυτοαπασχολούμενων, των οικονομικά εξαρτώμενων και των απασχολούμενων στον γεωργικό τομέα, ενώ πρέπει επίσης να στηρίζει τη θέσπιση συστημάτων περίθαλψης που να καλύπτουν το σύνολο του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένης και της άτυπης οικονομίας. Επομένως, συνιστά τον συνδυασμό ανταποδοτικών συστημάτων, στηριζόμενων σε εισφορές, με συστήματα μη ανταποδοτικά, χρηματοδοτούμενα από τη φορολογία. Προς τούτο, η αναπτυξιακή συνεργασία πρέπει να ενισχύει τη θεσμική και φοροεισπρακτική ικανότητα των κρατών ώστε να αποκτήσουν τους αναγκαίους πόρους για να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές τους υποχρεώσεις.

1.7 Επισημαίνει τη χρησιμότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας για την πρόληψη και τον περιορισμό κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών καταστροφών ή καταστάσεων εξόδου από συγκρούσεις. Ζητά, λοιπόν, να μπορεί να χρησιμοποιηθεί η αναπτυξιακή βοήθεια για τους σκοπούς αυτούς.

1.8 Εκτιμά ότι η κύρια ευθύνη για τη χάραξη και την εφαρμογή του συστήματος κοινωνικής προστασίας εναπόκειται στο εκάστοτε κράτος εταίρο, ενώ η συνεργασία της ΕΕ πρέπει να συμβάλλει στην ενίσχυση της θεσμικής, εισπρακτικής και διαχειριστικής ικανότητάς τους, ώστε να επιτύχουν την αυτάρκεια και να μπορέσουν να αναπτύξουν δημόσια συστήματα βιώσιμα και μόνιμα.

1.9 Ωστόσο, για να ενισχυθούν τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας, δεν αντιτίθεται στη χορήγηση πολυετούς χρηματοδοτικής βοήθειας με άμεση μεταφορά χρημάτων στα κράτη εταίρους, υπό την επιτήρηση κατάλληλων μηχανισμών ελέγχου.

1.10 Φρονεί ότι, παρότι η αναπτυξιακή συνεργασία για τον τομέα της κοινωνικής προστασίας πρέπει να απευθύνεται κατά προτεραιότητα στις χώρες με χαμηλά εισοδήματα, δεν πρέπει να αποκλείονται και οι χώρες με μέσα εισοδήματα στις οποίες εξακολουθούν να υφίστανται —ενίοτε μάλιστα αυξάνονται— σοβαρά εσωτερικά προβλήματα φτώχειας και ανισότητας. Σήμερα, το 75 % των φτωχών παγκοσμίως ζουν σε χώρες μέσου εισοδήματος. Η βοήθεια της ΕΕ θα πρέπει να έχει ως στόχο, ιδίως μέσω τομεακών και θεματικών προγραμμάτων, την επέκταση της κάλυψης και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των ήδη υφιστάμενων συστημάτων, χάρη στην ενίσχυση της δημόσιας θεσμικής τους ικανότητας. Θα πρέπει, επίσης, να χαραχθούν ειδικά προγράμματα για τις περιοχές όπου παρατηρούνται σημαντικά μεταναστευτικά ρεύματα.

1.11 Ζητά να αποτελέσει η πτυχή του φύλου οριζόντιο άξονα προτεραιότητας της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ, ώστε να βελτιωθεί η πρόσβαση των γυναικών στην κοινωνική προστασία, γεγονός που θα συμβάλει στην καταπολέμηση της ατομικής και της οικογενειακής φτώχειας.

1.12 Προτείνει η αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ να ενσωματώσει στα προγράμματά της, με επαρκή μέσα, την κοινωνική και εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρία και τη θέσπιση κατάλληλης κοινωνικής προστασίας για τα άτομα αυτά. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ πρέπει να περιλαμβάνει στους στόχους της την κύρωση και την ορθή εφαρμογή, εκ μέρους των χωρών εταίρων, της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (5).

1.13 Ζητά, στο προσεχές Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η κοινωνική προστασία να λαμβάνεται υπόψη και να συνιστά προτεραιότητα για τον προγραμματισμό, εντός του ειδικού κεφαλαίου που αφορά την αναπτυξιακή συνεργασία.

1.14 Φρονεί ότι η ανταλλαγή ορθών πρακτικών σε θέματα κοινωνικής προστασίας μεταξύ χωρών του Νότου πρέπει να ενισχύεται τεχνικά και οικονομικά από την ΕΕ.

1.15 Ζητά να συμπεριλαμβάνεται ειδικό κεφάλαιο για την κοινωνική προστασία στις συμφωνίες σύνδεσης, στις εμπορικές συμφωνίες και στις συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης που συνάπτει η ΕΕ.

1.16 Διερωτάται κατά πόσον θα ήταν σκόπιμο να προωθηθούν αναπτυξιακές συμπράξεις περιφερειακής εμβέλειας στον τομέα της κοινωνικής προστασίας.

1.17 Συνιστά τη συγκρότηση δικτύου εμπειρογνωμόνων σε θέματα κοινωνικής προστασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο (με τα εθνικά υπουργεία, τους οργανισμούς ανάπτυξης και την κοινωνία πολιτών), με προσφυγή σε μηχανισμούς όπως το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας και ανταλλαγής πληροφοριών (Technical Assistance and Information Exchange – TAIEX) για τη συμπερίληψη επαγγελματιών εμπειρογνωμόνων. Πρώτη αποστολή του δικτύου αυτού θα πρέπει να είναι η κατάρτιση χάρτη της στήριξης που παρέχει η ΕΕ για κοινωνική προστασία. Η πρωτοβουλία αυτή θα τονώσει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και θα διευκολύνει την κατανομή του έργου, καθώς θα φέρει στο φως τις ελλείψεις και τις επικαλύψεις ή τα ενδεχόμενα συγκριτικά πλεονεκτήματα.

1.18 Υπενθυμίζει τη σύστασή της να συμμετάσχουν οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών (ΟΚΠ) στη διαδικασία εντοπισμού, χάραξης και παρακολούθησης των προγραμμάτων και των στρατηγικών συνεργασίας. Προς τον σκοπό αυτόν, ζητά να περιλαμβάνεται η κοινωνική προστασία στους «χάρτες πορείας» της ΕΕ για τη συνεργασία με τις ΟΚΠ που προβλέπονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ρίζες της δημοκρατίας και της διατηρήσιμης ανάπτυξης (6). Επίσης, τονίζει ότι οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι εκπρόσωποι της κοινωνίας πολιτών απαιτείται να συμμετέχουν ουσιαστικά και ανάλογα με τη φύση τους στα συμβουλευτικά και διαχειριστικά όργανα των αρμόδιων για την κοινωνική προστασία φορέων, είτε ανταποδοτικών είτε κοινωνικής πρόνοιας.

2. Ιστορικό

2.1 Σε πλήρη συμφωνία με τις κοινές αρχές της Σύμπραξης του Μπουσάν για αποτελεσματική αναπτυξιακή συνεργασία (7), της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Αύξηση του αντίκτυπου της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ: ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή (8) και της σύστασης 202 της ΔΟΕ σχετικά με τα κατώτατα όρια της κοινωνικής προστασίας, η ανακοίνωση της Επιτροπής για την κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ, η οποία επικυρώθηκε κατόπιν και από το Συμβούλιο, συνιστά ένα ποιοτικό βήμα εμπρός για την ευρωπαϊκή αναπτυξιακή συνεργασία.

2.2 Οι κοινοί στόχοι του Μπουσάν είναι σύμφωνοι με τη θέση ότι η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει μια πιο σφαιρική προσέγγιση της ανθρώπινης ανάπτυξης, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής Ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή, όπου τονίζεται η στήριξη της εκπαίδευσης και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της αξιοπρεπούς εργασίας, καθώς και συστημάτων για την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας και την προώθηση της ισότητας ευκαιριών.

2.3 Οι συγκεκριμένες κατευθύνσεις δράσης συμφωνούν επίσης με τη σύσταση της ΔΟΕ περί κατωτάτων ορίων κοινωνικής προστασίας, όπου αναφέρονται τέσσερις βασικές εγγυήσεις της κοινωνικής ασφάλειας: κατώτατα επίπεδα —προσδιοριζόμενα από το εκάστοτε κράτος— για την εισοδηματική ασφάλεια κατά την παιδική ηλικία, τον ενεργό βίο και την τρίτη ηλικία, καθώς και πρόσβαση σε βασική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε προσιτό κόστος.

2.4 Εξάλλου, η προσέγγιση αυτή επικυρώνεται από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, το οποίο τάσσεται υπέρ μιας ανάπτυξης που να χαρακτηρίζεται από δίκαιο καταμερισμό του πλούτου, πλήρη απασχόληση και καθολική πρόσβαση σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες, όπως η υγεία και η παιδεία. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα εν λόγω συμπεράσματα, «οι πολιτικές κοινωνικής προστασίας μπορούν να συντελέσουν στον μετασχηματισμό της κοινωνίας, προάγοντας την ίση μεταχείριση και προωθώντας την κοινωνική ένταξη και τον διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους».

2.5 Όλες οι παραπάνω διακηρύξεις, συμφωνίες και συμπεράσματα συνηγορούν υπέρ της συμπερίληψης της κοινωνικής προστασίας στην αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ, σύμφωνα με μια αντίληψη της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης νοούμενης ως κάτι παραπάνω από την ποσοτική οικονομική ανάπτυξη που εκφράζεται από το ΑΕγχΠ.

2.6 Σημειωτέον, εξάλλου, ότι οι πολίτες της ΕΕ συμμερίζονται επίσης την άποψη ότι απαιτείται να συνεχιστούν οι προσπάθειες της ευρωπαϊκής πολιτικής για την αναπτυξιακή συνεργασία. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρομέτρου (9), οι Ευρωπαίοι πολίτες εξακολουθούν να υποστηρίζουν στην πλειονότητά τους (85 %) τη συνέχιση της βοήθειας στις αναπτυσσόμενες χώρες, παρά την οικονομική κρίση, ενώ ένα πολύ σημαντικό ποσοστό (61 %) ζητά αύξηση της βοήθειας αυτής, ώστε να μπορέσουν να ξεφύγουν από τη φτώχεια πολλοί λαοί.

3. Η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της κοινωνικής προστασίας στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης

3.1 Από την υιοθέτηση της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (10), το 1948, μέχρι σήμερα, το παγκόσμιο ΑΕγχΠ έχει δεκαπλασιαστεί, ενώ το κατά κεφαλήν εισόδημα έχει υπερδιπλασιαστεί (x 2,6). Ωστόσο, η συνολική εικόνα της κοινωνικής προστασίας εμφανίζει ανεπαίσθητη ουσιαστική μεταβολή για τη μεγάλη πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού που, στην πραγματικότητα, εξακολουθεί να ζει υπό συνθήκες έλλειψης κοινωνικής προστασίας. Τα παρακάτω στοιχεία (11) είναι ενδεικτικά.

3.1.1 Το ένα τρίτο σχεδόν του παγκόσμιου πληθυσμού, ήτοι 1,75 δισ. άτομα, υφίσταται πολυδιάστατη φτώχεια που χαρακτηρίζεται από απουσία εσόδων, ευκαιριών αξιοπρεπούς απασχόλησης, υγείας και παιδείας.

3.1.2 Κάθε χρόνο, 9,2 εκ. παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν λόγω προβλημάτων υγείας που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί με προληπτικά μέτρα.

3.1.3 Περίπου 5,1 δισ. άτομα, το 75 % δηλαδή του παγκόσμιου πληθυσμού, στερούνται κατάλληλης κοινωνικής ασφάλειας.

3.1.4 Λιγότερο από το 30 % των οικονομικά ενεργών ατόμων στον κόσμο καλύπτονται από ασφάλιση ανεργίας, ενώ μόνο το 15 % των ανέργων λαμβάνει τέτοιου είδους παροχές.

3.1.5 Μόνο το 20 % του παγκόσμιου πληθυσμού σε ηλικία εργασίας έχει πρόσβαση σε συστήματα πλήρους κοινωνικής ασφάλισης. Σε πολλές χώρες, οι εργαζόμενοι του ανεπίσημου τομέα, οι γεωργοί και οι αυτοαπασχολούμενοι στερούνται παντελώς κοινωνικής προστασίας.

3.1.6 Στις πιο ανεπτυγμένες χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το επίπεδο φτώχειας και ανισότητας βρίσκεται περίπου στο ήμισυ αυτού που θα μπορούσε να αναμένεται εάν δεν υπήρχαν τα συστήματα κοινωνικής προστασίας.

4. Το δυναμικό της κοινωνικής προστασίας όσον αφορά την προώθηση βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης

4.1 Η παρούσα γνωμοδότηση εξετάζει την κοινωνική προστασία υπό την ευρύτερη έννοιά της, που περιλαμβάνει τόσο την κοινωνική ασφάλιση με τη στενή έννοια του όρου όσο και την κοινωνική πρόνοια. Ως κοινωνική προστασία νοούνται οι πολιτικές και οι δράσεις με στόχο την ενίσχυση της ικανότητας όλων των ατόμων, ιδίως δε των ευάλωτων ομάδων, ώστε να μην περιέλθουν σε κατάσταση φτώχειας ή να εξέλθουν από την κατάσταση αυτή, καθώς επίσης και οι πολιτικές και οι δράσεις που δύνανται να προσφέρουν εισοδηματική ασφάλεια, να διευκολύνουν την πρόσβαση στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου και να προαγάγουν την ισότητα και την αξιοπρέπεια.

4.2 Συνεπώς, συμπεριλαμβάνονται οι παροχές κοινωνικής ασφάλειας —χρηματικές και σε είδος— που σχετίζονται με ασθένεια, μητρότητα, γήρας, ανικανότητα, εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες, παροχές επιζώντων, οικογενειακά επιδόματα και επιδόματα ανεργίας, καθώς επίσης και οι παροχές κοινωνικής πρόνοιας που προορίζονται κυρίως στην προστασία από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, γενικής ή ειδικής, ανεξάρτητα από τα αίτια που τις προκάλεσαν.

4.3 Είναι λοιπόν προφανής εδώ η ευθυγράμμιση με τις αρχές του άρθρου 25 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όπου ορίζονται τα εξής: «Καθένας έχει δικαίωμα σε […] ιατρική περίθαλψη όπως και [σ]τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Έχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα της συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξαρτήτων της θέλησης του. Η μητρότητα και η παιδική ηλικία έχουν δικαίωμα ειδικής μέριμνας και περίθαλψης. Όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα αν είναι νόμιμα ή εξώγαμα, απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία».

4.4 Στην Ευρώπη, ούτε η κοινωνική ασφάλιση ούτε, υπό την ευρύτερη έννοια, η κοινωνική προστασία περιλαμβάνουν την παιδεία, παρότι αναγνωρίζεται ότι πρόκειται για καίρια δημόσια πολιτική. Ωστόσο, σε ορισμένα επιτυχημένα προγράμματα, όπως το πρόγραμμα «Bolsa Familia» στη Βραζιλία, η χορήγηση οικογενειακών παροχών (κοινωνική προστασία) έχει ως προϋπόθεση την παρουσία σε προγράμματα σχολικής εκπαίδευσης (εκπαιδευτική πολιτική).

4.5 Χωρίς να προδικάζεται η σκοπιμότητα της αξιοποίησης, ή ακόμη και της επέκτασης, τέτοιου είδους εμπειριών ή και άλλων, διαφορετικής φύσης, που θα μπορούσαν να υπαχθούν σε μια ευρεία έννοια των κατωτάτων ορίων κοινωνικής προστασίας, η συμπερίληψη της παιδείας ως συνιστώσας της κοινωνικής προστασίας ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση του μεριδίου της κοινωνικής προστασίας κατά την κατανομή των πόρων των επιχειρησιακών προγραμμάτων αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ. Ενδέχεται, επίσης, να προκαλέσει σύγχυση ως προς τη διαφορά μεταξύ μέτρων πρόνοιας και κοινωνικής προστασίας, σε εξομοίωση δηλαδή του μέρους με το όλον.

4.6 Θα πρέπει να διαχωριστούν σαφέστερα οι πολιτικές πρόνοιας από τα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Τα συστήματα αυτά συνιστούν δομικά συστήματα καθολικής προστασίας. Αντιθέτως, οι πολιτικές πρόνοιας μπορούν να κάνουν χρήση συνιστωσών κοινωνικής προστασίας, όπως οικονομικές ενισχύσεις, για την επίτευξη ενός εκπαιδευτικού στόχου, όπως στην περίπτωση του προγράμματος της Βραζιλίας, και να επιτυγχάνουν μέσω αυτού τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας.

4.7 Η κοινωνική προστασία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης, ενώ σε καιρούς κρίσης λειτουργεί ως οικονομικός σταθεροποιητής. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, η κοινωνική προστασία αυξάνει την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες, προσφέρει στα άτομα εργαλεία διαχείρισης κινδύνων, προάγει την εισοδηματική σταθερότητα και τη ζήτηση, λειτουργεί ως μακροοικονομικός σταθεροποιητής, μειώνει την ανισότητα συμβάλλοντας στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, τονώνει τους δεσμούς μεταξύ των γενεών, ενώ μπορεί να προσφέρει σημαντική συμβολή στην επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ).

4.8 Επομένως, η κοινωνική προστασία συνιστά επένδυση μάλλον παρά κόστος. Δεν αποτελεί έναν απλό μηχανισμό ανακατανομής των εισοδημάτων, απομονωμένο από τους μηχανισμούς δημιουργίας πλούτου. Αντιθέτως, είναι συντελεστής της παραγωγής, καθοριστικός για την αύξησή της. Πρόκειται για μέσον εξίσου σημαντικό ή και περισσότερο από τις νομισματικές πολιτικές ή τις πολιτικές καινοτομίας, ιδίως μάλιστα σε έναν κόσμο όπου η γήρανση του πληθυσμού, κυρίως στις μεγάλες αναπτυσσόμενες χώρες, θα αυξηθεί σημαντικά και θα αποτελέσει κεντρική πρόκληση για το μέλλον τους, που κινδυνεύει να αποβεί δραματικό χωρίς την ύπαρξη συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

5. Παρατηρήσεις σχετικά με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

5.1 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η αναγνώριση της κοινωνικής προστασίας ως κεντρικού άξονα της αναπτυξιακής συνεργασίας ανταποκρίνεται στις αξίες και αρχές της ΕΕ, όπως αυτές θεσπίζονται στη Συνθήκη της ΕΕ (12) και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (13).

5.2 Θεωρεί ότι ορθά η Επιτροπή συμπεριέλαβε την κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ, όπως εξάλλου έχει επανειλημμένως ζητηθεί από διάφορους φορείς, μεταξύ των οποίων και την ίδια την ΕΟΚΕ (14).

5.3 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, γενικά, με τα βασικά στοιχεία της ανακοίνωσης. Ας τονιστούν ιδιαιτέρως: η σημασία που αποδίδεται στους διαρθρωτικούς φραγμούς που εμποδίζουν την εξάλειψη της φτώχειας υπό καταστάσεις αποκλεισμού και περιθωριοποίησης· η αξία που αναγνωρίζεται στην αξιοπρεπή εργασία και τα άρτια φορολογικά συστήματα· η βούληση καθολικής και ισότιμης πρόσβασης στην κοινωνική προστασία· η σύνδεση της κοινωνικής προστασίας με τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη· ο ρόλος της αναπτυξιακής συνεργασίας τόσο στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες όσο και στις χώρες μέσου εισοδήματος· η διάσταση του φύλου και τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας· καθώς επίσης και η στήριξη της συμμετοχής της κοινωνίας πολιτών και η σημασία των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου.

5.4 Επισημαίνει την ανάγκη μεγαλύτερου συντονισμού των αρμόδιων για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ οργανισμών με το σύνολο των παραγόντων της συνεργασίας αυτής, συμπεριλαμβανομένων των διεθνών οργανισμών και οργανώσεων, καθώς και την ανάγκη μεγαλύτερης συνεκτικότητας ανάμεσα στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας και τις λοιπές πολιτικές της ΕΕ. Επίσης, λόγω της ενσωμάτωσης νέων προσεγγίσεων στην αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ, οι οποίες σχετίζονται με την κοινωνική προστασία (ανθεκτικότητα, μείωση των κινδύνων καταστροφών), θα πρέπει να προσδιοριστούν καλύτερα οι έννοιες αυτές και να αξιοποιηθούν οι συνέργειες που μπορούν να αντληθούν.

5.5 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον στόχο να τοποθετηθεί η κοινωνική προστασία στο επίκεντρο των εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών, χάρη στην ανάπτυξη εθνικών πολιτικών. Απαιτείται, επίσης, ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας των εταίρων κρατών, στην οποία μπορεί να συμβάλει η τεχνική συνεργασία της ΕΕ. Πρέπει να αναφερθεί, ακόμη, ο αναγκαίος διεθνής συντονισμός των δικαιωμάτων κοινωνικής προστασίας.

5.6 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η έννοια της «μετασχηματιστικής κοινωνικής προστασίας», που αναφέρεται στην ανακοίνωση, πρέπει να νοείται ως μέθοδος για να ενισχυθεί η υπευθυνότητα και η ενδυνάμωση των δικαιούχων της κοινωνικής προστασίας, ιδίως δε των ευάλωτων ατόμων, που υφίστανται περισσότερο τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, μέσω της παροχής των προς τούτο αναγκαίων μέσων.

5.7 Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε, στο σημείο όπου η Επιτροπή αναφέρεται στις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, να τόνιζε τον καθοριστικό ρόλο του κράτους στην ανάπτυξη και εφαρμογή συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Η συνεργασία του ιδιωτικού τομέα είναι επίσης απαραίτητη, ιδίως στο πεδίο της συμπληρωματικής κοινωνικής προστασίας (15). Η ΕΟΚΕ δεν πιστεύει ότι η κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, εθελοντικού χαρακτήρα, έχει καθοριστική σημασία σε έναν τομέα όπως η κοινωνική προστασία, που πρέπει να θεμελιώνεται σε δεσμευτικούς κανόνες και πολιτικές.

5.8 Είναι επίσης λυπηρό το γεγονός ότι η Επιτροπή, όταν αναφέρεται στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» δεν επισημαίνει την έλλειψη συνέπειας των στόχων αυτών με τις πολιτικές «εσωτερικής υποτίμησης» και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που προωθεί η ΕΕ. Πράγματι, οι πολιτικές που αναπτύσσονται στην πράξη ελάχιστη σχέση έχουν με τους στόχους της στρατηγικής αυτής και η ανεργία, η φτώχεια, η ανισότητα και ο κοινωνικός αποκλεισμός έχουν αυξηθεί. Από την άλλη πλευρά, οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν δεν οδήγησαν σε τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της συνοχής της ΕΕ, αλλά σε αύξηση της εργασιακής ανασφάλειας και σε υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.

Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 2013. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) COM(2012) 446 final.

(2) Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την κοινωνική προστασία στα πλαίσια της αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 15 Οκτωβρίου 2012, 14538/12.

(3) Σύσταση αριθ. 202 σχετικά με τα εθνικά κατώτατα όρια κοινωνικής. προστασίας, 101η συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, Γενεύη, 14 Ιουνίου 2012.

(4) Σύμβασις 102 αφορώσα τα ελάχιστα όρια της κοινωνικής ασφαλείας, 35η συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, Γενεύη, 28 Ιουνίου 1952 (για το ελληνικό κείμενο, Ν. 3251/1955, ΦΕΚ Α 140 – 02.06.1955).

(5) Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, Νέα Υόρκη, 13 Δεκεμβρίου 2006 (ΕΕ L 23 της 27.1.2010, σ. 35).

(6) Ανακοίνωση της Επιτροπής «Οι ρίζες της δημοκρατίας και της διατηρήσιμης ανάπτυξης: συνεργασία της Ευρώπης με την κοινωνία των πολιτών στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων», COM(2012) 492 final.

(7) 4ο Φόρουμ ανωτάτου επιπέδου για την αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης, Μπουσάν (Νότιος Κορέα), 29 Νοεμβρίου – 1 Δεκεμβρίου 2011.

(8) COM(2011) 637 final.

(9) Special Eurobarometer 392, Solidarity that spans the globe: Europeans and development, Οκτώβριος 2012.

(10) Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, Δεκέμβριος 1948.

(11) Στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για τους ανθρώπινους οικισμούς (UN-Habitat), της Εκπαιδευτικής, Επιστημονικής και Επιμορφωτικής Οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO), του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF), της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ), της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ).

(12) Ενοποιημένη απόδοση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ C 83 της 30.3.2010, σ. 1.

(13) Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ C 83 της 30.3.2010, σ. 389.

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 14ης Νοεμβρίου 2012«Η εξωτερική διάσταση του συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης της ΕΕ», σημείο 1.10 (REX/363 – ΕΕ C 11 της 15.1.2013, σ. 71).

(15) Ζητείται η τήρηση των εκ του νόμου υποχρεώσεων του ιδιωτικού τομέα όσον αφορά τη χρηματοδότηση της κοινωνικής προστασίας, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις των διεθνών οργανώσεων για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις.