Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για μια κοινή πολιτική κατά της παράνομης μετανάστευσης"

(COM(2001) 672 τελικό)

(2002/C 149/17)

Στις 21 Ιανουαρίου 2002 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 10 Απριλίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Pariza Castaροs.

Κατά την 390ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 2002) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 97 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύρια σημεία της Ανακοίνωσης

1.1. Η Ανακοίνωση αντιμετωπίζει την πρόληψη και την καταστολή της παράνομης μετανάστευσης από τις διάφορες πλευρές που σχετίζονται με το ζήτημα, προκειμένου να προτείνει δράσεις σε τομείς όπως η πολιτική των θεωρήσεων, η ανταλλαγή πληροφοριών, ο έλεγχος των συνόρων, η συνεργασία των αστυνομικών αρχών, η ποινική νομοθεσία και η πολιτική επαναπατρισμού.

1.2. Η Ανακοίνωση περιλαμβάνει κεφάλαιο για τις κατευθυντήριες γραμμές, στόχους και απαιτήσεις, όπου προσδιορίζονται οι κυριότερες πτυχές που οριοθετούν τη σχετική με το ζήτημα αυτό ακολουθητέα πολιτική, καθώς και κεφάλαιο για το σχέδιο δράσης, όπου προσδιορίζονται οι δράσεις που πρέπει να αναπτυχθούν.

1.3. Στο κεφάλαιο για τις κατευθυντήριες γραμμές, στόχους και απαιτήσεις, επισημαίνεται, κατ' αρχάς, ότι η παράνομη μετανάστευση συνιστά σύνθετο και πολυδιάστατο ζήτημα, που απαιτεί βαθιά γνώση των αιτίων, των μορφών, των μεθόδων και των διαύλων της, προκειμένου να προσαρμοστούν τα προς υιοθέτηση μέτρα στα πραγματικά δεδομένα της.

1.3.1. Στη συνέχεια, αναφέρεται ότι η εκστρατεία καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης πρέπει να διεξαχθεί χωρίς να θιγούν οι δυνατότητες πρόσβασης στα κράτη μέλη των ατόμων εκείνων που δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Για τη διατήρηση αυτής της ισορροπίας, τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν τις δυνατότητες ταχείας παροχής της εν λόγω προστασίας, ώστε οι πρόσφυγες να μην χρειάζεται να προσφεύγουν στην παράνομη μετανάστευση. Για παράδειγμα, πρέπει να γίνεται μεγαλύτερη χρήση της δυνατότητας υποβολής αιτήσεων προστασίας ήδη από τους τόπους καταγωγής και να διευκολυνθεί η προσέλευση των προσφύγων στα κράτη μέλη μέσω προγραμμάτων επανεγκατάστασης.

1.3.2. Η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης απαιτεί προληπτικά μέτρα που να περιλαμβάνουν την έρευνα σχετικά με τα αίτιά της, την ανάπτυξη νέων συμπράξεων με τις χώρες καταγωγής, τη διεξαγωγή ενημερωτικών εκστρατειών κ.λπ. Σε συνεργασία με τις χώρες καταγωγής, πρέπει να εφαρμοστούν μέτρα για την προώθηση της ειρήνης, της πολιτικής σταθερότητας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.

1.3.3. Οι παράνομες δραστηριότητες που σχετίζονται με τα ρεύματα λαθρομετανάστευσης, τόσο η λαθραία μεταφορά όσο και η εμπορία ανθρώπων, πρέπει να καταστέλλονται και να τιμωρούνται δεόντως, πράγμα που προϋποθέτει την εναρμόνιση της ποινικής νομοθεσίας των κρατών μελών. Πρέπει να προωθηθούν κοινές ρυθμίσεις για την παράνομη απασχόληση, την ευθύνη των μεταφορέων και τους κανονισμούς για την παράνομη είσοδο και παραμονή.

1.4. Στο κεφάλαιο για το Σχέδιο δράσης, εξετάζονται τα προς ανάπτυξη μέτρα σχετικά με τις θεωρήσεις, την ανταλλαγή και επεξεργασία πληροφοριών, τη διέλευση των συνόρων, την επιχειρησιακή και αστυνομική συνεργασία, την επιβολή ποινών για τις παράνομες δραστηριότητες και τον επαναπατρισμό.

1.4.1. Η σημασία της πολιτικής των θεωρήσεων σε σχέση με την παράνομη μετανάστευση στηρίζεται στο γεγονός ότι ένα μέρος της παράνομης μετανάστευσης πραγματοποιείται με διέλευση των συνόρων από τους μεθοριακούς σταθμούς, χωρίς όμως τα απαραίτητα έγγραφα ή με πλαστά έγγραφα. Η νέα θεώρηση Σένγκεν είναι έγγραφο υψηλής ποιότητας, αποτελεσματικό ενάντια στις προσπάθειες πλαστογράφησης, πρέπει όμως να βελτιωθούν περαιτέρω οι μέθοδοι ταυτοποίησης του προσώπου που φέρει τη θεώρηση, καθώς και η συνεργασία των προξενείων της ΕΕ. Πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο δημιουργίας κοινών γραφείων έκδοσης θεωρήσεων, τα οποία θα καταστήσουν δυνατή, με μικρότερο οικονομικό κόστος, τη βελτίωση των τεχνικών υπηρεσιών και εξοπλισμού. Πρέπει, επίσης, να αναπτυχθεί ένα ευρωπαϊκό μηχανογραφικό σύστημα ενημέρωσης σχετικά με τις θεωρήσεις, ώστε, πέρα από την ταυτοποίηση μέσω του εγγράφου, να μπορεί να γίνει και ταυτοποίηση μέσω της αντίστοιχης βάσης δεδομένων.

1.4.2. Η ανταλλαγή και ανάλυση των πληροφοριών είναι πολύ σημαντική για τη γνώση και την κατάλληλη αντιμετώπιση του φαινομένου της παράνομης μετανάστευσης. Πρέπει να προχωρήσει η ανάλυση των αιτίων, των μεθόδων εισόδου κ.λπ. Προς τούτο, απαιτείται ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών και η υλοποίηση της πρότασης δημιουργίας Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου της Μετανάστευσης. Προτείνεται επίσης η δημιουργία ενός συστήματος επιφυλακής, ή διαρκούς πλαισίου επικοινωνίας, ώστε το κάθε κράτος μέλος να δύναται να παράσχει άμεσα οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με τις παράνομες μεταναστευτικές μετακινήσεις.

1.4.3. Ως μέτρο που πρέπει να αναπτυχθεί στις χώρες προέλευσης και διέλευσης της παράνομης μετανάστευσης, εξετάζεται το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός δικτύου υπαλλήλων συνδέσμου μετανάστευσης και εναέριων μεταφορών, οι οποίοι θα συντονίζουν τη δράση τους από τις χώρες προέλευσης. Επιπλέον, πρέπει να αναπτυχθεί ένα ευρύ σύνολο δράσεων, που θα περιλαμβάνουν οικονομική βοήθεια προς τις τρίτες χώρες, και θα αφορούν τη στήριξη της υποδομής τους για τη χορήγηση ασύλου, ενημερωτικές εκστρατείες, επιμόρφωση των δημοσίων υπαλλήλων, συνεδριάσεις με εμπειρογνώμονες, βελτίωση του μεθοριακού εξοπλισμού κ.λπ. Οι εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης θα επικεντρώνονται στη συνειδητοποίηση των κινδύνων που σχετίζονται με την παράνομη μετανάστευση και σε άλλες πτυχές.

1.4.4. Η βελτίωση των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ προϋποθέτει τη λήψη μέτρων όπως η δημιουργία ευρωπαϊκής μεθοριακής φρουράς, η κατάρτιση προγράμματος σπουδών για τους υπαλλήλους των συνόρων, ή η σύσταση κοινών ομάδων. Για το μέλλον, διατυπώνεται η πρόταση δημιουργίας ευρωπαϊκής Σχολής μεθοριακής φρουράς.

1.4.5. Οι προτάσεις που προαναφέρονται θα μπορούσαν να συγκλίνουν στη δημιουργία ενιαίας ευρωπαϊκής υπηρεσίας τεχνικής υποστήριξης. Θα μπορούσε να ενταχθεί σ' αυτήν το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο της Μετανάστευσης, το σύστημα επιφυλακής, η ευρωπαϊκή Σχολή μεθοριακής φρουράς και το σύστημα διαχείρισης (SIS, Eurodac, Ευρωπαϊκό Σύστημα Ταυτοποίησης Θεωρήσεων).

1.4.6. Πρέπει να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες της Ευρωπόλ για τον εντοπισμό και εξάρθρωση των δικτύων εγκληματιών και να της παρασχεθούν νέες επιχειρησιακές εξουσίες, κυρίως όσον αφορά τη λαθραία μεταφορά και την εμπορία ανθρώπων.

1.4.7. Πρέπει, στο κάθε κράτος μέλος, να προσαρμοστεί κατάλληλα η νομοθεσία για τους αλλοδαπούς και το ποινικό δίκαιο, προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της δίωξης της λαθρομεταφοράς και της εμπορίας ανθρώπων. Ως λαθραία μεταφορά ορίζεται η δράση που αφορά την παράνομη διέλευση των συνόρων, ενώ ως εμπορία νοείται η εκμετάλλευση του ατόμου. Τα μέτρα ενάντια στη λαθρομεταφορά επισημαίνονται ήδη σε πρόσφατη Οδηγία, ενώ υπάρχει επίσης Οδηγία-πλαίσιο για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. Η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση για τη χορήγηση άδειας παραμονής στα θύματα εμπορίας που συνεργάζονται στις ανακρίσεις και την ποινική διαδικασία ενάντια στα άτομα που τα εκμεταλλεύονται.

1.4.8. Η παράνομη απασχόληση λαθρομεταναστών ευνοεί τα ρεύματα λαθρομετανάστευσης και πρέπει να καταπολεμηθεί με τις κατάλληλες ποινές, συμπεριλαμβανομένου και του καταλογισμού του κόστους επαναπατρισμού και άλλων στους εργοδότες. Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν ώστε η επιχειρηματική αυτή δραστηριότητα να μην αντισταθμίζει το κόστος.

1.4.9. Οι μεταφορείς επίσης έχουν συγκεκριμένες ευθύνες. Είναι υποχρεωμένοι να λαμβάνουν όλα τα μέτρα ώστε να βεβαιωθούν ότι ένας αλλοδαπός διαθέτει τα απαραίτητα έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα. Ως προς αυτό, υπάρχει ήδη οδηγία που έχει υιοθετηθεί από το Συμβούλιο, χρειάζονται όμως νέες ρυθμίσεις και μεγαλύτερη εναρμόνιση.

1.4.10. Η πολιτική επαναπατρισμού είναι συμπληρωματική προς τα μέτρα που προαναφέρονται. Πρέπει να δίδεται προτεραιότητα στον εθελοντικό επαναπατρισμό. Για τις πτυχές της διέλευσης και της επανεισδοχής πρέπει να διευρυνθεί η συνεργασία και οι κοινές δράσεις των κρατών μελών. Πρέπει να εξελιχθεί η ιδέα των συμφωνιών επανεισδοχής, με συνεκτίμηση πάντοτε της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα καταγωγής. Η Επιτροπή θα καταρτίσει Πράσινο Βιβλίο για την κοινοτική πολιτική επαναπατρισμού.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί, κατά πρώτο λόγο, να διατυπώσει μια παρατήρηση που αφορά την ορολογία. Ο όρος "παράνομος" θα έπρεπε να χρησιμοποιείται ειδικά όταν γίνεται αναφορά στις δραστηριότητες της λαθρομεταφοράς, εμπορίας ή εκμετάλλευσης των προσώπων, όπου εννοείται ότι "παράνομοι" είναι εκείνοι που διεξάγουν τις δραστηριότητες αυτές και επωφελούνται από αυτές. Αντίθετα, ο όρος "παράνομη μετανάστευση", όταν αναφέρεται στα άτομα που μεταναστεύουν, απαιτεί κάποιες διευκρινίσεις. Παρότι δεν είναι νόμιμο να εισέρχεται κάποιος σε ένα κράτος χωρίς τα καθιερωμένα έγγραφα και άδειες, τα πρόσωπα αυτά δεν είναι κακοποιοί. Η εξίσωση της μη νόμιμης μετανάστευσης με εγκληματική ενέργεια, που παρατηρείται σε πολλά μέσα ενημέρωσης, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και ευνοεί την εμφάνιση μορφών φοβίας και ξενοφοβίας στον πληθυσμό. Ο παράτυπος μετανάστης δεν είναι εγκληματίας, παρότι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται δεν είναι νόμιμη.

2.2. Ως πρώτη γενική παρατήρηση σχετικά με την Ανακοίνωση, η ΟΚΕ εκφράζει τη σαφή στήριξή της στην καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, ιδιαίτερα δε σε ό,τι αφορά τη λαθρομεταφορά και την εμπορία ανθρώπων. Οι εγκληματικές αυτές δραστηριότητες έχουν δημιουργήσει μια νέα μορφή δουλείας, μια παράνομη επιχείρηση μεγάλων διαστάσεων, που στηρίζεται στον πόνο και την ταλαιπωρία εκατομμυρίων ανθρώπων. Πρόκειται για μια μεγάλη πληγή της εποχής μας, ενάντια στην οποία πρέπει να κινητοποιηθούν όλα τα μέσα που διαθέτει το κράτος δικαίου.

2.3. Η ΟΚΕ κρίνει θετική τη διαβεβαίωση της Ανακοίνωσης όσον αφορά την ανάγκη να τηρηθεί το δικαίωμα διεθνούς προστασίας των ατόμων εκείνων που το χρειάζονται και, προς τούτο, να καταπολεμάται η παράνομη μετανάστευση χωρίς να θίγεται το δικαίωμα ασύλου. Η ΟΚΕ, όμως, πιστεύει ότι η αρχή αυτή δεν διασφαλίζεται επαρκώς στο κείμενο της Ανακοίνωσης, κυρίως μάλιστα όσον αφορά την ευθύνη των μεταφορέων. Στην πτυχή αυτή αναφερόμαστε στο κεφάλαιο των ειδικών παρατηρήσεων.

2.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να δημιουργηθούν νέα νομικά μέσα για την αύξηση των ποινών των λαθρομεταφορέων και των εμπόρων ανθρώπων, καθώς και την εναρμόνιση των ποινικών νομοθεσιών και των νομοθεσιών για τους αλλοδαπούς, ώστε όλα τα κράτη μέλη να δρουν με την ίδια αποφασιστικότητα στον τομέα αυτόν.

2.5. Σύμφωνα και με τη γνωμοδότηση(1) της ΟΚΕ για τη νέα ευρωπαϊκή πολιτική για τη μετανάστευση, τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη επιβάλλεται να προωθήσουν νέα νομοθετικά μέσα και να βελτιώσουν τις πολιτικές και διοικητικές ενέργειές τους ενάντια στην παράνομη απασχόληση παράτυπων μεταναστών. Η ανάγκη αυτή υπαγορεύεται από το ίδιο σκεπτικό που εκτίθεται στην Ανακοίνωση σχετικά με τον "παράγοντα έλξης" που συνιστά η παράνομη απασχόληση.

2.6. Στην υπό εξέταση Ανακοίνωση, δεν έχει ληφθεί επαρκώς υπόψη η ανάλυση σχετικά με τα αίτια της παράτυπης μετανάστευσης που περιλαμβάνεται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής για την κοινοτική πολιτική για τη μετανάστευση του Νοεμβρίου του 2000(2). Στην ανάλυση αυτή επισημαινόταν ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους έχει αυξηθεί η παράτυπη μετανάστευση είναι η έλλειψη νόμιμων οδών για τη μετανάστευση για λόγους εργασίας, δεδομένου ότι στην ευρωπαϊκή οικονομία υπάρχει ζήτηση εργατικού δυναμικού για συγκεκριμένες δραστηριότητες αλλά, εντούτοις, οι ισχύουσες πολιτικές για τη μετανάστευση καθιστούν ιδιαίτερα δυσχερή την είσοδό του σύμφωνα με νόμιμες διαδικασίες. Αυτή είναι μια από τις αιτίες που ευνόησαν τη διοχέτευση των μεταναστευτικών ρευμάτων μέσω παράνομων οδών και, ως εκ τούτου, πρέπει τώρα να ληφθούν μέτρα για να ρυθμιστεί η κατάσταση των ενδιαφερομένων ατόμων.

2.7. Δεδομένου ότι οι περιοριστικές πολιτικές για την εισερχόμενη μετανάστευση που εφαρμόζονται επί του παρόντος είναι, κατά μεγάλο μέρος, υπεύθυνες για το γεγονός ότι πολλά άτομα βρίσκονται σήμερα "χωρίς έγγραφα", πρέπει τώρα η Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν το ζήτημα της ρύθμισης του καθεστώτος των ατόμων αυτών, προκειμένου να μπορέσουν να αποκτήσουν σύμβαση εργασίας με νόμιμες διαδικασίες.

2.8. Η ΟΚΕ φρονεί ότι απαιτείται μια κοινή πολιτική για την παράνομη μετανάστευση, ως απαραίτητο συμπλήρωμα της κοινής πολιτικής για την εισερχόμενη μετανάστευση. Το Συμβούλιο πρέπει να επισπεύσει τις εργασίες του για την υιοθέτηση των Οδηγιών σχετικά με την επανένωση των οικογενειών, με το καθεστώς διαμονής μακράς διαρκείας και με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής για νέους εισερχόμενους μετανάστες. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα περιοριστεί σημαντικά το πρόβλημα της παράτυπης εισροής μεταναστών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στην ανάλυση των αιτίων και στον καθορισμό των στόχων της κοινής πολιτικής για την παράνομη μετανάστευση θα πρέπει να επισημανθούν, με την ίδια έμφαση, δύο κύριες πτυχές:

- Η καταπολέμηση της λαθραίας μεταφοράς, της εμπορίας και της παράνομης απασχόλησης ανθρώπων.

- Η διάνοιξη νόμιμων οδών για τη διοχέτευση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

Πρόκειται για δύο πτυχές που πρέπει πάντα να εξετάζονται συμπληρωματικά, παρότι η δεύτερη από αυτές δεν αναπτύσσεται στην υπό εξέταση Ανακοίνωση, επειδή εξετάζεται διεξοδικά σε άλλες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης δεν είναι θέμα μόνο των αστυνομικών και των δικαστικών αρχών.

3.2. Παράνομη απασχόληση

3.2.1. Η καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης πρέπει να διεξαχθεί με μεγάλη σοβαρότητα. Η παράνομη απασχόληση μεταναστών που βρίσκονται σε κατάσταση παρατυπίας, όταν συνοδεύεται από καταστρατήγηση των νομίμως υφισταμένων εργασιακών συνθηκών, πρέπει να ορίζεται ως εκμετάλλευση. Στην Ανακοίνωση της Επιτροπής, ο όρος εκμετάλλευση χρησιμοποιείται μόνον όταν γίνεται λόγος για εμπορία· κατά την άποψή μας, όμως, πρέπει να χρησιμοποιείται, σε ορισμένες περιστάσεις, και για την περίπτωση της παράνομης απασχόλησης.

3.2.2. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ακόμη κατάλληλες οδοί για τη νόμιμη είσοδο μεταναστών, ορισμένοι εργοδότες, κατά την άσκηση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας, προσφέρουν εργασία σε παράτυπους μετανάστες, επειδή δεν βρίσκουν μετανάστες που να βρίσκονται σε νόμιμη κατάσταση.

3.2.3. Κάποιοι, λίγοι, εργοδότες, επωφελούμενοι της παράτυπης κατάστασης των ατόμων αυτών, γίνονται πραγματικοί εκμεταλλευτές και επιβάλλουν στους παράτυπους μετανάστες εργασιακές και μισθολογικές συνθήκες που παραβαίνουν κάθε είδους εργατική νομοθεσία ή/και συλλογικές συμβάσεις. Επίσης, υπάρχουν λίγοι εργοδότες που δρουν ως συνένοχοι των δικτύων παράνομης μεταφοράς ανθρώπων.

3.2.4. Για τους λόγους αυτούς, οι κυρώσεις για την εκμετάλλευση των εργαζομένων δεν πρέπει να περιορίζονται σε χρηματικές ποινές, αλλά πρέπει επίσης να αντιμετωπίζονται από το ποινικό δίκαιο των κρατών μελών.

3.2.5. Η πρόταση να κατάσχονται όλα τα οικονομικά κέρδη από εγκληματικές ενέργειες σχετικές με την παράνομη μετανάστευση αξίζει την πλήρη στήριξη της ΟΚΕ.

3.2.6. Για την καταπολέμηση της εκμετάλλευσης των παράτυπων μεταναστών μέσω της παράνομης εργασίας, απαιτείται η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Τα συνδικάτα εργαζομένων και οι ενώσεις εργοδοτών οφείλουν να συνεργαστούν με τις δημόσιες αρχές για την εξάλειψη της εκμετάλλευσης των μεταναστών. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να καταργηθούν όλα τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που επιτυγχάνουν οι εργοδότες μέσω της παράνομης απασχόλησης. Η Οδηγία που προαναγγέλλει η Επιτροπή θα μπορούσε να αποτελέσει το νομικό μέσον που θα συμβάλει στην επίλυση του προβλήματος αυτού.

3.3. Αντισταθμίσεις για τα θύματα που συνεργάζονται με τη δικαιοσύνη

3.3.1. Τα θύματα εκμετάλλευσης μέσω παράνομης απασχόλησης θα πρέπει να τυγχάνουν ευνοϊκής αντιμετώπισης. Οι εργαζόμενοι μετανάστες που απασχολούνται παράνομα, όταν υφίστανται ακραίες συνθήκες, πρέπει να θεωρούνται θύματα εκμετάλλευσης. Κατά συνέπεια, πρέπει να επισημανθεί ότι η συνεργασία των θυμάτων με τη δικαιοσύνη, κατά τις έρευνες για την καταπολέμηση της παράνομης εργασίας υπό συνθήκες εκμετάλλευσης, θα τους παρέχει τη δυνατότητα απόκτησης άδειας νόμιμης παραμονής, όπως ακριβώς προβλέπεται για την περίπτωση των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων (σημείο 4.7.2. της Ανακοίνωσης).

3.3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την Επιτροπή για την ταχεία κατάρτιση πρότασης οδηγίας για τη χορήγηση άδειας παραμονής στα άτομα που αποτελούν αντικείμενο εμπορίας που θα είναι διατεθειμένα να συνεργαστούν στις ανακρίσεις και την ποινική διαδικασία ενάντια στους εκμεταλλευτές τους.

3.4. Οι κυρώσεις για τους μεταφορείς

3.4.1. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει στη γνωμοδότηση αυτή την αντίρρησή της για την επιβολή κυρώσεων στους μεταφορείς επιβατών. Η ΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει σε άλλο κείμενο(3) ότι οι επιχειρήσεις μεταφοράς επιβατών και οι εργαζόμενοι σ' αυτές δεν πρέπει να είναι υπεύθυνοι για τον έλεγχο των ταξιδιωτικών εγγράφων των επιβατών, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο ενδέχεται να παρεμποδίσει την άσκηση του δικαιώματος ασύλου που προστατεύεται από τις Διεθνείς Συμβάσεις, για τα άτομα εκείνα που αιτούνται άσυλο και επιθυμούν να εισέλθουν στην επικράτεια ενός κράτους μέλους. Ο έλεγχος των ταξιδιωτικών εγγράφων είναι ευθύνη που πρέπει να βαρύνει ειδικευμένους δημοσίους υπαλλήλους και θα μπορούσε να επιφορτιστεί μ' αυτήν το δίκτυο υπαλλήλων συνδέσμου που η Επιτροπή προτείνει να συσταθεί στις χώρες καταγωγής, όχι όμως το προσωπικό των επιχειρήσεων μεταφορών.

3.4.2. Ως διευκρίνιση στο προηγούμενο σημείο, επισημαίνεται ότι ως μεταφορέας νοείται εδώ η επιχείρηση επιβατικών μεταφορών που ενεργεί με πλήρη νομιμότητα όταν μεταφέρει ένα πρόσωπο που έχει καταβάλει το αντίτιμο του εισιτηρίου του. Ως εκ τούτου, δεν πρόκειται για την περίπτωση οιουδήποτε εμπορευματικού μεταφορέα που εσκεμμένως μεταφέρει πρόσωπα παράνομα· η περίπτωση αυτή πρέπει να περιλαμβάνεται στην αντιμετώπιση που αφορά την παράνομη εμπορία ανθρώπων.

3.5. Ρύθμιση της κατάστασης των ατόμων που διαμένουν παράνομα

3.5.1. Άλλη ουσιαστική αντίρρηση που εκφράζει η ΟΚΕ σε σχέση με το περιεχόμενο της Ανακοίνωσης αφορά την αντιμετώπιση που πρέπει να επιφυλάσσεται στους μετανάστες που διαμένουν παράτυπα στην ΕΕ. Στην Ανακοίνωση γίνεται λόγος αποκλειστικά για πολιτική επαναπατρισμού, η οποία είναι μεν απαραίτητη, δεν μπορεί όμως να αποτελεί τη μοναδική αντιμετώπιση για τις περιπτώσεις παράτυπων καταστάσεων.

3.5.2. Στα πλαίσια του συντονισμού των πολιτικών, η Επιτροπή οφείλει να υποδείξει στα κράτη μέλη ότι θα ήταν σκόπιμο να καταρτίσουν μέτρα για την ρύθμιση των καταστάσεων αυτών τα οποία να αποτρέπουν παράλληλα τον κίνδυνο να θεωρηθεί η παράνομη μετανάστευση ως "πίσω πόρτα" για τη νόμιμη μετανάστευση. Για τη ρύθμιση της κατάστασης των ενδιαφερομένων ατόμων, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η εργασιακή τους κατάσταση και το κατά πόσον έχουν αποκτήσει κοινωνικές ρίζες.

3.6. Συνεργασία για την πολιτική θεωρήσεων και τους μεθοριακούς ελέγχους

3.6.1. Η συνεργασία με τις χώρες καταγωγής συνιστά σημαντικότατο μέσον για τη διοχέτευση των μεταναστευτικών ρευμάτων κατά νόμιμο τρόπο και την πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης.

3.6.2. Κατά τη χορήγηση θεωρήσεων και τον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα, είναι απαραίτητη η συνεργασία των κρατών μελών και η συμμόρφωσή τους με τις συμφωνηθείσες υποχρεώσεις. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, κατά τα προσεχή έτη, αναμένεται να υποστούν μεγάλες μεταναστευτικές πιέσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

3.6.3. Για την ανάπτυξη της κοινής αυτής πολιτικής, είναι απαραίτητος ο συντονισμός και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των υπαλλήλων συνδέσμου.

3.6.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υποστηρίξει την πρόταση της Επιτροπής για τη σύσταση ευρωπαϊκής μεθοριακής φρουράς, με κοινούς κανόνες και εναρμονισμένο πρόγραμμα κατάρτισης. Μεσοπρόθεσμα, πρέπει να προωθηθεί η δημιουργία σχολής ευρωπαϊκής μεθοριακής φρουράς. Οι έλεγχοι στα σύνορα πρέπει να διεξάγονται από προσωπικό ειδικευμένο σε θέματα αντιμετώπισης των προσώπων και με ευρείες τεχνικές γνώσεις.

3.6.5. Πολύ σημαντική είναι η παροχή οικονομικής βοήθειας προς τις τρίτες χώρες για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την έννομη διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων· προς τούτο είναι απαραίτητη η διεξαγωγή ενημερωτικών εκστρατειών για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης. Οι κοινωνικοί εταίροι και λοιπές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να συνεργαστούν στις εκστρατείες αυτές.

3.6.6. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι απαραίτητη η παροχή οικονομικής βοήθειας κατά προτεραιότητα στις υποψήφιες χώρες, στις οποίες θα επιβληθούν μεταβατικές περίοδοι πριν από τη θέσπιση της ελεύθερης κυκλοφορίας για τους εργαζομένους τους. Επιπλέον, θα ζητηθεί από τις χώρες αυτές να καταβληθούν νέες προσπάθειες για τον έλεγχο των συνόρων και των δικών τους μεταναστευτικών ροών.

3.7. Καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος

3.7.1. Πρέπει να ενισχυθεί ο ρόλος της Ευρωπόλ στην επισήμανση και εξάρθρωση εγκληματικών δικτύων λαθρομεταφοράς παράτυπων μεταναστών. Η Ευρωπόλ θα πρέπει να διαθέτει μεγαλύτερες επιχειρησιακές εξουσίες, μέσω της κατάλληλης εφαρμογής του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΕ. Απαιτείται να καταβληθούν οι μεγαλύτερες δυνατές προσπάθειες για την καταδίωξη των οικονομικών δικτύων που σχετίζονται με την εμπορία και την παράνομη μεταφορά ανθρώπων.

3.7.2. Η Εurojust και το δικαστικό ευρωπαϊκό δίκτυο πρέπει να ενισχυθούν στο έργο της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος, του "ξεπλύματος" χρημάτων που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες και των δικτύων παράνομης μεταφοράς ανθρώπων. Η Σύμβαση για την αμοιβαία νομική βοήθεια αξίζει την υποστήριξη της ΟΚΕ.

3.7.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες του Συμβουλίου και της Επιτροπής για την καταπολέμηση της παράνομης μεταφοράς και της εμπορίας ανθρώπων. Χρειάζονται νέες ποινικές διατάξεις που να θεσπίζουν βαρύτερες ποινές και να εντάσσουν τα αδικήματα αυτά στον ενιαίο χώρο αστυνομικής και δικαστικής δικαιοδοσίας που αναπτύσσει η ΕΕ για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος.

3.8. Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο της Μετανάστευσης

3.8.1. Το σχέδιο δράσης που προτείνει η Επιτροπή περιλαμβάνει, κατά την άποψη της ΟΚΕ, θετικά στοιχεία, κυρίως την ίδρυση ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου της εισερχόμενης μετανάστευσης, με στόχο την επιτήρηση και την πραγματοποίηση συγκριτικών μελετών για τα νόμιμα και τα παράτυπα μεταναστευτικά ρεύματα, και την ανάπτυξη ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για την παράνομη είσοδο μεταναστών.

3.9. Πολιτική επαναπατρισμού

3.9.1. Όσον αφορά την πολιτική για την επανεισδοχή και για τον επαναπατρισμό, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι θα ήταν σκόπιμο να προωθηθεί ο εθελοντικός χαρακτήρας και ο μεγαλύτερος δυνατός σεβασμός των ανθρωπιστικών αξιών. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν θα πρέπει να συνάπτουν συμφωνίες επανεισδοχής με τρίτες χώρες όπου επικρατεί μεγάλη πολιτική αστάθεια και όπου δεν γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ΟΚΕ θα εξετάσει προσεκτικά το Πράσινο Βιβλίο για την κοινοτική πολιτική σχετικά με τον επαναπατρισμό.

4. Τελικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση της Επιτροπής να συμμετάσχει η κοινωνία των πολιτών στις προσπάθειες για την πρόληψη και την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή μπορεί επίσης να συμβάλει στην κατάρτιση του προτεινόμενου σχεδίου δράσης.

4.2. Στην κοινή πολιτική για την αποτροπή της παράνομης εισόδου μεταναστών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των παραγόντων στους οποίους αυτή οφείλεται, ώστε να μην περιπίπτουμε σε απλές πολιτικές αστυνομικής και δικαστικής υφής, οι οποίες ασφαλώς είναι απαραίτητες, δεν θα αποδειχθούν όμως ικανές από μόνες τους να περιορίσουν την παράτυπη μετανάστευση.

4.3. Η ΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο να επιδεικνύει μεγαλύτερη ταχύτητα και υπευθυνότητα κατά την εκπόνηση των νομοθετικών εργασιών σχετικά με τη μετανάστευση και το άσυλο. Η καθυστέρηση που παρατηρείται στην κατάρτιση των Οδηγιών και των κανονισμών που έχει προτείνει η Επιτροπή δυσχεραίνει την εφαρμογή νομοθετικών μέσων για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 260 της 17.9.2001 (εισηγητής: ο κ. Pariza Castapοs).

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2001) 757 τελικό.

(3) Γνωμοδότηση για την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη χορήγηση ασύλου, ΕΕ C 260 της 17.9.2001 (Εισηγητής: ο κ. Mengozzi).