Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 94/62/ΕΚ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας"

(COM(2001) τελικό - 2001/0291 (COD))

(2002/C 221/09)

Στις 31 Ιανουαρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Μαΐου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Adams.

Κατά την 391η σύνοδο ολομέλειάς της, της 29ης και 30ής Μαΐου 2002 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 100 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση της Επιτροπής αφορά τους στόχους για την ανάκτηση και την ανακύκλωση των απορριμμάτων συσκευασίας. Σκοπός είναι να συνεχιστεί η εναρμόνιση των εθνικών μέτρων ώστε να μειωθεί ο αντίκτυπος στο περιβάλλον και να εξασφαλιστεί η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Ορισμένα μέτρα για το εν λόγω θέμα θεσπίστηκαν για πρώτη φορά το 1985. Στη συνέχεια, οι οικονομικοί φορείς και τα κράτη μέλη αναγνώρισαν την ανάγκη ύπαρξης ολοκληρωμένης νομοθεσίας για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Έπειτα από εκτεταμένη διαβούλευση, (η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 24ης Μαρτίου 1993(1) υπήρξε ευρύτερα επιδοκιμαστική), εγκρίθηκε η οδηγία 94/62/ΕΚ. Αποδείχτηκε ότι αποτελούσε ορθή επιλογή πολιτικής. Στα περισσότερα κράτη μέλη, η οδηγία εφαρμόστηκε επιτυχώς μολονότι τούτο συνεπαγόταν αναγνώριση και μεταφορά ενός μεγάλου μέρους του κόστους που συνδέεται με μη βιώσιμες μεθόδους διάθεσης προς τους παραγωγούς και τους καταναλωτές. Ακόμη και στα κράτη μέλη με τις μικρότερες επιδόσεις αναπτύχθηκε μια θετική τάση. Η παρούσα πρόταση επιδιώκει να ικανοποιήσει την απαίτηση της περαιτέρω αύξησης των στόχων που έχουν τεθεί για την πρώτη φάση (πρέπει να επιτευχθούν μέχρι τις 30 Ιουνίου 2001) - ενώ οι νέοι στόχοι πρέπει να επιτευχθούν μέχρι τις 30 Ιουνίου 2006. Επίσης, προτείνονται νέοι στόχοι για ειδικά απορρίμματα βάσει εν μέρει των αξιολογήσεων του κύκλου ζωής και των αναλύσεων του κόστους-οφέλους. Η οδηγία προβλέπει, επίσης, ότι η εν λόγω αναθεώρηση και η διαδικασία αναθεώρησης θα συνεχίσουν να πραγματοποιούνται κάθε πέντε έτη.

1.2. H πρόταση δεν αναθεωρεί τη βάση ή την αναγκαιότητα ελαχιστοποίησης, ανακύκλωσης και ανάκτησης, των απορριμμάτων συσκευασίας. Το θέμα αυτό πραγματεύεται διεξοδικά η αρχική οδηγία και, κατά γενική ομολογία, παραμένει άμεση περιβαλλοντική επιταγή που τυγχάνει γενικότερης δημόσιας υποστήριξης σε όλη την ΕΕ. Στην πρόταση επισημαίνεται επίσης ότι πολυάριθμες άλλες τωρινές πρωτοβουλίες πραγματεύονται συναφή θέματα - για παράδειγμα η ανακοίνωση/Λευκή Βίβλος για μια ολοκληρωμένη πολιτική για τα προϊόντα, η θεματική στρατηγική για την ανακύκλωση, η θεματική στρατηγική για τη βιώσιμη χρήση των πόρων και η οδηγία για τον ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό. Ωστόσο, η παρούσα πρόταση διερευνά πράγματι την αποτελεσματικότητα και τη δυνατότητα επίτευξης των υφιστάμενων και προτεινόμενων στόχων.

1.3. Στην παρούσα γνωμοδότηση υιοθετείται μια παρόμοια προσέγγιση, μολονότι αναγνωρίζεται, όπως άλλωστε πράττει και η Επιτροπή, ότι επιβάλλεται να εξεταστούν στο προσεχές μέλλον και άλλες πτυχές της οδηγίας του 1994, όπως η πρόληψη της δημιουργίας συσκευασιών και απορριμμάτων συσκευασίας, η επαναχρησιμοποίηση και περαιτέρω προσπάθεια για τη μεταφορά του κόστους των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της συσκευασίας στο κόστος παραγωγής. Πράγματι, η ΕΟΚΕ έχει ήδη συμβάλει σημαντικά σ' αυτή την επικείμενη συζήτηση με τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη αγορών για τη διάθεση απορριμμάτων από τις συσκευασίες τροφίμων και άλλων καταναλωτικών προϊόντων που εκπόνησε ο κ. Verhaeghe και η οποία υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο του 1999(2). Η γνωμοδότηση αυτή είναι ως επί το πλείστον συναφής, καλύπτει πολλά σχετικά θέματα και συνιστάται ως η συμπληρωματική άποψη στα τεχνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση των απορριμμάτων συσκευασίας και τη μετατροπή τους σε δευτερογενή υλικά. Κατά συνέπεια, στα συμπεράσματα της παρούσας γνωμοδότησης αναδιατυπώνονται τα βασικά σημεία που επικρότησε η ΕΟΚΕ το Δεκέμβριο του 1999.

1.4. Η οδηγία αυτή επηρεάζει όλους τους τομείς της κοινωνίας. Αποτελεί επιτυχία της Επιτροπής και όλων των συμμετεχόντων στην εκπόνηση και την εφαρμογή της. Η σημασία της υπήρξε καθοριστική για τη γενικότερη ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης στην Ευρώπη, αλλά ιδιαιτέρως για την ανταπόκριση των κρατών μελών με χαμηλά επίπεδα ανακύκλωσης. Ως αποτέλεσμα, οι καταναλωτές και οι παραγωγοί, μολονότι αναγνωρίζουν τα πλεονεκτήματα της συσκευασίας, αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο την ευθύνη τους να διαθέτουν με βιώσιμο τρόπο τα υποπροϊόντα της κατανάλωσης ή της παραγωγής τους. Στις περιπτώσεις όπου οι επιχειρήσεις, οι καταναλωτές, οι τοπικές αρχές και οι εθνικές κυβερνήσεις εργάστηκαν για την εκπόνηση ενός κοινού σχεδίου, επιτεύχθηκαν σημαντικά, ακόμη και θεαματικά, οφέλη για την ανακύκλωση.

1.5. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η κατάλληλη συσκευασία προσφέρει πολλά οφέλη για την προστασία, την υγεία, την ασφάλεια, την ενημέρωση και το χρόνο αποθήκευσης και, επομένως, τα απορρίμματα συσκευασίας, που κάποτε θεωρούνταν εξωτερικό τμήμα της διαδικασίας παραγωγής, πρέπει να εσωτερικευτούν στον υπολογισμό του κόστους. Συνεπώς, η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ επικεντρώνεται στο ερώτημα εάν οι υφιστάμενοι στόχοι της οδηγίας υπήρξαν αποτελεσματικοί για την προώθηση της βιώσιμης ανακύκλωσης και ανάκτησης και εάν οι νέοι προτεινόμενοι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μέχρι το 2006.

2. Ορισμοί (Σύντομος οδηγός της ορολογίας και των ορισμών που χρησιμοποιούνται στην πρόταση οδηγίας)

2.1. Γενικός στόχος ανάκτησης: η ανάκτηση των απορριμμάτων συσκευασίας περιλαμβάνει την ανακύκλωση των υλικών και την ανάκτηση ενέργειας ή καυσίμων από υλικά μέσω αποτέφρωσης ή άλλων διαδικασιών.

2.2. Επιμέρους καθ' υλικό στόχοι: καθορίζονται ξεχωριστοί ελάχιστοι στόχοι ανακύκλωσης για το γυαλί, το χαρτί/χαρτόνι, τα μέταλλα και τα πλαστικά. Ο προτεινόμενος στόχος ανακύκλωσης του 20 % για τα πλαστικά απορρίμματα συσκευασίας θα επιτευχθεί μέσω μόνο μηχανικής ή χημικής ανακύκλωσης. Δεν έχουν οριστεί στόχοι για μια πέμπτη ομάδα ανακυκλώσιμων υλικών, όπως το ξύλο, οι υφαντικές ύλες και τα σύνθετα, μολονότι αναγνωρίζεται ότι η ανακύκλωση αυτών των υλικών μπορεί να αποτελέσει ένα τμήμα (7 %) του γενικού στόχου ανακύκλωσης.

2.3. Σύνθετα υλικά: συσκευασίες που περιέχουν μείγμα υλικών. Μπορεί να αποδειχθούν δύσκολες στην ανακύκλωσή τους εξαιτίας των προβλημάτων διαχωρισμού των συστατικών τους. Η πλειονότητα των σύνθετων υλικών θα ταξινομηθεί ανάλογα με το κυρίαρχο υλικό από το οποίο παρασκευάζονται.

2.4. Μέγιστος στόχος: πρόθεση της θέσπισης ενός μέγιστου στόχου ανακύκλωσης και ανάκτησης ήταν να διασφαλιστεί ότι δεν θα προκύψουν στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά με τη συλλογή μεγάλων ποσοτήτων ανακυκλώσιμων υλικών χωρίς τα κράτη μέλη να διαθέτουν τις κατάλληλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Οι μέγιστοι στόχοι μπορούν να υπερβληθούν μέσω συμφωνίας, με την προϋπόθεση ότι υφίστανται ή σχεδιάζονται τέτοιες εγκαταστάσεις. Ορισμένα κράτη μέλη υπερβαίνουν ήδη τους τωρινούς στόχους και οι προβολές της συνεχούς ζήτησης της ανακύκλωσης στα κράτη αυτά υποδεικνύει ότι, στην πράξη, θα συνεχίσει να υπάρχει υπέρβαση των προτεινόμενων μέγιστων στόχων. Η διάταξη που αφορά το μέγιστο στόχο είτε αναγνωρίζει περιορισμένα τεχνικά όρια ανακύκλωσης είτε αποσκοπεί στην προστασία της συλλογής των υλικών και των προγραμμάτων διαλογής σε ορισμένα κράτη μέλη, ώστε να μην επηρεαστούν από την υπερπροσφορά υλικών από άλλες χώρες.

3. Ουσιαστικό περιεχόμενο της πρότασης

3.1. Στον ακόλουθο πίνακα παρατίθενται οι συμφωνηθέντες στόχοι για την πρώτη φάση της οδηγίας και οι προτεινόμενοι στόχοι για τη δεύτερη φάση.

Στόχοι πρώτης φάσης και στόχοι δεύτερης φάσης (προτεινόμενοι) (κατά βάρος)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3.2. Με τη σμίκρυνση της διαφοράς μεταξύ των στόχων ελάχιστης ανάκτησης και ελάχιστης ανακύκλωσης αναγνωρίζεται το γεγονός ότι, για την πλειονότητα των απορριμμάτων συσκευασίας, η ανακύκλωση είναι ανώτερη από περιβαλλοντικής άποψης και δικαιολογείται βάσει του κόστους/οφέλους. Ωστόσο, η πρόταση απαιτεί από τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν σε ορισμένες περιπτώσεις την ανάκτηση ενέργειας. Αυτό συμβαίνει επειδή η ανάκτηση ενέργειας ορισμένου ποσοστού απορριμμάτων συσκευασίας μπορεί να βελτιώσει τον οικολογικό ισολογισμό της διαχείρισης των απορριμμάτων συσκευασίας και συμβάλλει στη συνολική οικολογική και οικονομική βελτιστοποίηση όλων των ροών απορριμμάτων, εφόσον οι εν λόγω διαδικασίες πραγματοποιούνται σε εγκαταστάσεις με επαρκή εξοπλισμό ελέγχου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και με υψηλή αποτελεσματικότητα στην ανάκτηση ενέργειας. Ωστόσο, χρειάζεται να υπάρχει συνεχώς επίγνωση των ανησυχιών του ευρύτερου κοινού και των περιβαλλοντικών οργανώσεων, ιδίως για τον δυνητικό αντίκτυπο της αποτέφρωσης των αποβλήτων, ιδιαίτερα όταν αυτή πραγματοποιείται σε εγκαταστάσεις οι οποίες δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί στα πρότυπα της ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης ή σε εγκαταστάσεις με επίπεδα εκπομπών υψηλότερα από εκείνα των εγκαταστάσεων αποτέφρωσης στην υγεία και το περιβάλλον. Επιπλέον, η κατασκευή εργοστασιακού συγκροτήματος αποτέφρωσης απαιτεί μεγάλες δαπάνες κεφαλαίου, γεγονός που θα ωθήσει στη διαχείριση των απορριμμάτων βάσει ενός αμετάβλητου προτύπου, μειώνοντας κατά τον τρόπο αυτό την ευελιξία. Για τους λόγους αυτούς, δεν προτείνεται η αύξηση των στόχων ανάκτησης περισσότερο από 75 %.

3.3. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται εκ νέου να επαναχρησιμοποιούν τα ανακυκλωμένα υλικά στις συσκευασίες και σε άλλα προϊόντα.

3.4. Η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία μπορούν να αναβάλουν την επίτευξη των αναθεωρημένων στόχων μέχρι τις 30 Ιουνίου 2009, λαμβάνοντας παράταση τριών ετών.

3.5. Παρέχονται ορισμοί της "μηχανικής", της "χημικής" ανακύκλωσης, καθώς και της "ανακύκλωσης πρώτης ύλης".

3.6. Στο παράρτημα, προσδιορίζονται περαιτέρω τα υλικά συσκευασίας, σε απάντηση των ερωτημάτων που προέκυψαν κατά την εφαρμογή της αρχικής οδηγίας.

4. Γενικά σχόλια

4.1. Οι προτεινόμενοι στόχοι καθορίστηκαν έπειτα από ευρεία διαβούλευση με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών βιομηχανιών συσκευασιών και ανακύκλωσης, ανάκτησης και διάθεσης απορριμμάτων, περιβαλλοντικών ΜΚΟ, ΜΚΟ καταναλωτών και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Οι παρόντες στόχοι είναι χαμηλότεροι από τους αρχικά προτεινόμενους στον πρώτο γύρο διαβουλεύσεων και, κατά συνέπεια, προσεγγίζουν τα επίπεδα που υπαγορεύει η συμπεριφορά των καταναλωτών, οι βιομηχανικές δυνατότητες και η συμμετοχή των τοπικών αρχών στις χώρες όπου η ανακύκλωση είναι λιγότερο ανεπτυγμένη. Ορισμένες οργανώσεις καταναλωτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και ΜΚΟ που συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις τάχθηκαν υπέρ υψηλότερων στόχων ανακύκλωσης, ποσόστωσης επαναχρησιμοποίησης, συστημάτων καταβολής εγγυήσεων και φόρων συσκευασίας. Οι απόψεις αυτές δεν αντανακλώνται στην προτεινόμενη οδηγία. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι εφόσον ολόκληρο το κόστος συσκευασίας του προϊόντος που αφορά την παραγωγή, την εμπορία και τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές αντανακλάται στην τιμή, τότε οι πιέσεις για συμπληρωματικούς φόρους συσκευασίας θα αμβλυνθούν ή θα εξαλειφθούν. Ωστόσο, δεν έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής συμφωνία για τον προσδιορισμό και τον ποσοτικό καθορισμό του συνόλου του κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους.

4.2. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι ο κύριος στόχος μιας περισσότερο βιώσιμης προσέγγισης απέναντι στις συσκευασίες θα επιτευχθεί μόνον εφόσον εδράζεται σε ένα ολοκληρωμένο θεμέλιο πολιτικής βούλησης, δημόσιας εκπαίδευσης, δέσμευσης των επιχειρήσεων και ενεργούς υποστήριξης των τοπικών αρχών. Αυτό το κοινό πρότυπο παρατηρείται στις χώρες που επιτυγχάνουν τους υψηλότερους στόχους ανακύκλωσης και ανάκτησης.

4.3. Η πρόταση της Επιτροπής καθορίζεται από ορισμένες ανεξάρτητες μελέτες που διεξάχθηκαν για τα θέματα αυτά, και ιδιαίτερα από τη μελέτη της RDC/Pira σχετικά με το κόστος και τα οφέλη διαφόρων στόχων. Μολονότι η μελέτη αυτή δεν έχει λάβει ακόμη την τελική της μορφή, έχει δημοσιευτεί και σε γενικές γραμμές υποστηρίζει τις προτάσεις της οδηγίας. Η πολυπλοκότητα των θεμάτων που αφορούν την ανάλυση κόστους-οφέλους οδήγησε σε σημαντικές καθυστερήσεις του αρχικού χρονοδιαγράμματος, αλλά η Επιτροπή φρονεί ότι υπάρχει ακόμη αρκετός χρόνος για την ενσωμάτωση των νέων στόχων στην εθνική νομοθεσία, όπου αυτό είναι αναγκαίο.

4.4. Η Επιτροπή πιστεύει, επίσης, ότι υπάρχει αρκετός χρόνος προκειμένου οι τομείς να δημιουργήσουν ή να επεκτείνουν τις αναγκαίες υποδομές για την επίτευξη των νέων στόχων. Οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας ορισμένων κρατών μελών με υψηλούς στόχους το αμφισβητούν. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η βιομηχανία συσκευασιών των περισσότερων κρατών μελών αποδείχθηκε ευέλικτη και ευπροσάρμοστη όσον αφορά την επίτευξη των στόχων του πρώτου γύρου - και μάλιστα εθνικών στόχων υψηλότερων από τους προτεινόμενους στην οδηγία - συνεπώς, οι συγκεκριμένες ενθαρρυντικές επιδόσεις θα της επιτρέψουν να ανταποκριθεί δεόντως στους νέους στόχους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό θα συμβεί εάν όλοι οι φορείς - εθνικές και τοπικές αρχές, επιχειρήσεις και καταναλωτές - συνεργάζονται ενεργά και υποστηρίζουν τα προγράμματα ανακύκλωσης και ανάκτησης.

4.5. Στο πλαίσιο αυτό, η εμπειρία των κρατών μελών είναι σχετική, καθώς έξι από αυτά είχαν επιτύχει ήδη από το 1998 τα γενικά επίπεδα ανακύκλωσης που αντιστοιχούν σε εκείνα που προτείνει τώρα η Επιτροπή για το 2006 - προπορευόμενα κατά οκτώ χρόνια του προτεινόμενου χρονοδιαγράμματος. Το 1998 επίσης, οκτώ κράτη μέλη είχαν επιτύχει τα επίπεδα ανακύκλωσης που αντιστοιχούν σε εκείνα που προτείνει τώρα η Επιτροπή για το 2006 όσον αφορά το γυαλί και το χαρτί, ενώ τέσσερα τους είχαν επιτύχει για τα πλαστικά και τρία για τα μέταλλα.

Επιδόσεις ανακύκλωσης

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

4.6. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι όταν εγκρίθηκε η αρχική οδηγία υπήρχαν τρεις ομάδες κρατών μελών:

- Εκείνα με την πολύ λιγότερο αναπτυγμένη ικανότητα ανακύκλωσης - όσον αφορά την ευαισθησία των καταναλωτών, τη συλλογή και την επανεπεξεργασία,

- Εκείνα με τους εσωτερικούς πόρους και το δυναμικό ταχείας ανάπτυξης της συλλογής και της δυνατότητας επεξεργασίας, αλλά στα οποία, κατά παράδοση, χρησιμοποιούνταν ευρύτερα μη βιώσιμες μέθοδοι επεξεργασίας των απορριμμάτων και η ευαισθησία των καταναλωτών απέναντι στην ανακύκλωση δεν είχε ενθαρρυνθεί ενεργά,

- Εκείνα που διέθεταν ήδη ικανότητα συλλογής και επανεπεξεργασίας, η οποία υποστηριζόταν από σχετικά μεγάλη ευαισθησία των καταναλωτών.

4.7. Οι αρχικοί στόχοι και οι στόχοι που προτείνονται τώρα στην τροποποίηση της οδηγίας αποσκοπούν στη σταδιακή σύγκλιση και των τριών ομάδων χωρών προς οικολογικά αποτελεσματικούς στόχους ανακύκλωσης, καθιστώντας εφικτή τη διαμόρφωση υποδομών, συστημάτων συλλογής και παιδείας των καταναλωτών. Θέτοντας συγκεκριμένους στόχους, η οδηγία προωθεί αδιαμφισβήτητα τις πρωτοβουλίες ανακύκλωσης και ανάκτησης σε όλα τα επίπεδα των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη με τη χαμηλότερη ευαισθητοποίηση έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες, ενώ εκείνα που διαθέτουν ήδη προγράμματα τα έχουν επεκτείνει και βελτιώσει περαιτέρω.

4.8. Η Επιτροπή παραδέχεται ότι οι προτεινόμενοι νέοι στόχοι θα έχουν ελάχιστο άμεσο αντίκτυπο σε αρκετά κράτη μέλη, τα οποία επιτυγχάνουν ήδη τους προτεινόμενους στόχους. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι οι νέοι στόχοι θα επιφέρουν την επιπρόσθετη ανακύκλωση 4,7 εκατομμυρίων τόνων υλικών συσκευασίας μέχρι το 2006, εφόσον οι χώρες με τα λιγότερο ανεπτυγμένα προγράμματα ανακύκλωσης εκπληρώσουν τις απαιτήσεις.

4.9. Η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των συσκευασιών πρέπει να αντιμετωπιστεί ως απόλυτη προτεραιότητα. Ωστόσο, πρέπει πάντοτε να τίθεται σε ισόρροπη σχέση με τις άλλες ζωτικές ανάγκες των καταναλωτών που πρέπει να εκπληρώνει η συσκευασία: ασφάλεια των τροφίμων, διατήρηση, προστασία του προϊόντος, ενημέρωση και ευκολία. Δεδομένης της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, η ΕΕ πρέπει να δράσει ως ρυθμιστής κατά τον καθορισμό αυτής της ισορροπίας.

5. Ειδικά σχόλια

5.1. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι τα τεχνικά ζητήματα διαδραματίζουν σημαντικό και αυξανόμενο ρόλο στα προγράμματα ανακύκλωσης και ανάκτησης και παροτρύνει σε μεγαλύτερη υποστήριξη για την πραγματοποίηση ερευνών, ιδιαίτερα για την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση των πλαστικών και των πολυμερών και για την ανάπτυξη της ικανότητας του βιομηχανικού τομέα.

5.2. Το υψηλό οριακό κόστος της συλλογής, διαλογής και επεξεργασίας για την επίτευξη των μέγιστων ποσοστών ανακύκλωσης των συσκευασιών θα θέσει οικονομικές προκλήσεις και προκλήσεις ικανότητας, οι οποίες, εντούτοις, μπορούν να αντισταθμιστούν εν μέρει από την αυξημένη συνειδητοποίηση των καταναλωτών. Ωστόσο, οι αυξανόμενα υψηλοί στόχοι ανακύκλωσης θα προκαλέσουν επιπλέον κόστος και πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για τη διατήρηση της ενεργούς υποστήριξης και συμμετοχής των καταναλωτών, από τους οποίους θα ζητηθεί να αναλάβουν αυτό το κόστος.

5.3. Σε πολλά κράτη μέλη, ένας σημαντικός τομέας της κοινωνικής οικονομίας έχει αναπτυχθεί γύρω από τις διάφορες πτυχές ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να λάβει υπόψη της τον αυξανόμενο επαγγελματισμό και εκβιομηχάνιση των διαδικασιών ανάκτησης, ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, γεγονός που μπορεί να απειλήσει ήδη δημιουργηθείσες θέσεις εργασίας, οι οποίες προσφέρουν προσιτή απασχόληση σε μειονεκτικές ομάδες ατόμων. Ιδιαίτερα η ανάπτυξη χημικών διαδικασιών για ορισμένα πλαστικά (παράλληλα ή προς αντικατάσταση των μηχανικών διαδικασιών) ευνοεί την τεχνολογικά προηγμένη βιομηχανία εις βάρος πιθανώς των διαδικασιών έντασης εργασίας.

5.4. Το ξύλο δεν προσδιορίζεται ως ξεχωριστό υλικό με δικό του στόχο στην αρχική οδηγία ή στην προτεινόμενη αναθεώρηση μολονότι ο όγκος και το βάρος του ξύλου στη ροή των αποβλήτων ανέρχονται σε σημαντικά επίπεδα. Η ΕΟΚΕ προτείνει η αναθεωρημένη οδηγία να σχολιάσει τον ιδιαίτερο ρόλο που διαδραματίζει το ξύλο στη συσκευασία και στα συνακόλουθα ζητήματα διαχείρισης των αποβλήτων.

5.5. Η αναθεώρηση αποτελεί τμήμα μιας συνεχούς διαδικασίας, δηλαδή της ενθάρρυνσης του βιομηχανικού, του εμπορικού τομέα, και του τομέα των καταναλωτών προκειμένου να συνειδητοποιήσουν τον αντίκτυπο των απορριμμάτων συσκευασίας στο περιβάλλον. Οι βιομηχανικές και εμπορικές πηγές απορριμμάτων συσκευασίας έχουν ήδη ανταποκριθεί θετικά στα προγράμματα ελαχιστοποίησης, ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, ενθαρρυνόμενες συχνά από τη θέσπιση επιπρόσθετων εθνικών στόχων και νομοθεσίας. Στον κύκλο ζωής των συσκευασιών συμμετέχουν συχνά σαφώς προσδιορισμένοι και περιορισμένοι χρήστες και υπάρχουν δυνατότητες για άμεση ελεγχόμενη αποτελεσματικότητα του κόστους.

5.6. Σύμφωνα με την έκθεση RDC/Pira, υπάρχει σημαντική διακύμανση, έως και 31 %, μεταξύ των βέλτιστων ποσοστών ανακύκλωσης. Αυτό, σε ποσοστό γύρω στο 10 %, οφείλεται στις διαφορετικές γεωγραφικές συνθήκες. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες είναι η συμμετοχή, οι εναλλακτικές μέθοδοι διαχείρισης των απορριμμάτων, οι μεταφορικές αποστάσεις, κλπ. Ορισμένα κράτη μέλη, ιδίως εκείνα που στο παρελθόν έδωσαν μικρότερη έμφαση στη συνειδητοποίηση των καταναλωτών όσον αφορά την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση και συνεπώς ανέπτυξαν μικρότερη ικανότητα ανακύκλωσης, θα αντιμετωπίσουν σημαντικές προκλήσεις για την επίτευξη ορισμένων από τους προτεινόμενους στόχους. Οι προκλήσεις αυτές μπορεί να είναι σοβαρές για ορισμένα υλικά (π.χ. η ανακύκλωση του πράσινου γυαλιού στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξαιτίας της μαζικής καθαρής εισαγωγής οίνου). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχουν ήδη επιτευχθεί σημαντικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη στην ενθάρρυνση της βιωσιμότητας στις συσκευασίες και η περαιτέρω πρόοδος δεν πρέπει να διακυβευτεί με τη θέσπιση στόχων τους οποίους μπορούν να επιτύχουν άνετα τα κράτη μέλη που είναι ουραγοί στην υλοποίηση αποτελεσματικών, συντονισμένων προγραμμάτων. Ως εκ τούτου, συνεπάγεται ότι ορισμένα κράτη μέλη πιθανόν να πρέπει να αναθεωρήσουν τα εσωτερικά προγράμματα εφαρμογής τους προκειμένου να εκπληρώσουν τους στόχους της οδηγίας και να προσφέρουν επιπλέον κίνητρα ή υποστήριξη για συγκεκριμένα υλικά.

5.7. Τα νοικοκυριά ευθύνονται για τα περισσότερα απορρίμματα συσκευασίας όσον αφορά το γυαλί, για τα μισά απορρίμματα μετάλλων και πλαστικών και για το ένα τρίτο των απορριμμάτων χαρτιού και χαρτονιού. Υπάρχει όλο και μεγαλύτερη εστίαση στην ανάγκη ελαχιστοποίησης των συσκευασιών των καταναλωτικών αγαθών και βελτίωσης της ανάκτησης μέσω των αστικών απορριμμάτων, των οποίων ο έλεγχος είναι δυσκολότερος από εκείνον των βιομηχανικών αποβλήτων και των εμπορικών απορριμμάτων ενώ και το περιεχόμενό τους είναι περισσότερο μικτό. Με την παρούσα γνωμοδότηση, λοιπόν, παρέχεται η ευκαιρία να τονιστεί η ανάγκη αυξημένης υποστήριξης των εθνικών, περιφερειακών και δημοτικών πρωτοβουλιών για την ανάκτηση των απορριμμάτων συσκευασίας από τα νοικοκυριά. Με τον τρόπο αυτό υποστηρίζεται η επιθυμία που είχε εκφράσει στο παρελθόν η ΕΟΚΕ, να υιοθετηθεί στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας μια φιλόδοξη και προορατική προσέγγιση που να επικεντρώνεται στην πρόληψη και την ανάκτηση των απορριμμάτων συσκευασίας.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την οδηγία 94/62/ΕΚ ως μια σημαντική κινητήριο δύναμη για την ενθάρρυνση της εθνικής νομοθεσίας ώστε να θεσπίσει συστήματα επιλεκτικής συλλογής, διαλογής και αξιοποίησης, των απορριμμάτων συσκευασίας και για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με το ρόλο των συσκευασιών τόσο ως σημαντικού και αναγκαίου στοιχείου του κύκλου ζωής του προϊόντος όσο και ως σημαντικού παράγοντα απορριμμάτων. Επικροτεί περαιτέρω τη δέσμευση για τη σταδιακή αύξηση των στόχων ανακύκλωσης και ανάκτησης και για την ουσιαστική αύξηση αυτών των στόχων στην παρούσα προτεινόμενη αναθεώρηση.

6.2. Οι τωρινοί προτεινόμενοι αναθεωρημένοι στόχοι έχουν θεσπιστεί με ιδιαίτερη αναφορά στα κράτη μέλη με χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης. Οι στόχοι για τα κράτη αυτά είναι απαιτητικοί, αλλά, σύμφωνα με την άποψη της ΕΟΚΕ, εφικτοί μέσω προορατικής και συντονισμένης προσπάθειας. Επίσης, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει σημαντική πρόοδο τα τελευταία πέντε χρόνια, τόσο στη θέσπιση ειδικής και προοδευτικής εθνικής νομοθεσίας όσο και στην ανταπόκριση των βιομηχανιών συσκευασιών και ανακύκλωσης, ανάκτησης και διάθεσης των απορριμμάτων συσκευασίας. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι σε αρκετά κράτη μέλη η συνειδητοποίηση από τους καταναλωτές του ρόλου τους στην αύξηση της ανακύκλωσης παραμένει σε χαμηλά επίπεδα και προτρέπει σε πρωτοβουλίες της ΕΕ και των κρατών μελών για την επιμόρφωση των καταναλωτών και την αύξηση της ευαισθητοποίησής τους σχετικά με την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την τάση προς χρήση της ελάχιστης συσκευασίας, σύμφωνα με τις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας. Κατά την ανάπτυξη της κοινωνίας των καταναλωτών στο δεύτερο ήμισυ του προηγούμενου αιώνα, ορισμένες χώρες υιοθέτησαν την παράδοση της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης, ενώ άλλες όχι. Αυτό εξακολουθεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο. Τα κράτη μέλη χρειάζεται επίσης να διασφαλίσουν ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επιδεικνύουν μέσω συγκεκριμένης δράσης την υποστήριξή τους προς την ανακύκλωση των απορριμμάτων συσκευασίας.

6.3. Εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες δυσκολίες στην ανακύκλωση των απορριμμάτων συσκευασίας και η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να προτρέπει προς μια προορατική πολιτική, με βάση τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων στην αλυσίδα παραγωγής, χρήσης και διάθεσης των συσκευασιών, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τους οικονομικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν αυτοί οι φορείς. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την άποψή της ότι ένα σχέδιο για την ανάπτυξη αγορών για τα ανακυκλωμένα προϊόντα πρέπει να περιλαμβάνει:

- μεγαλύτερη υποστήριξη της καινοτομίας και της ανάπτυξης νέων τεχνικών ανάκτησης για τα απορρίμματα συσκευασίας,

- προσδιορισμό και ανάπτυξη νέων αγορών για τα ανακυκλώσιμα προϊόντα,

- θεσμοθέτηση των προτύπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης για τα ανακυκλώσιμα προϊόντα,

- μεγαλύτερες ευθύνες των διαφόρων τομέων απορριμμάτων συσκευασίας,

- εποικοδομητικό διάλογο με τους καταναλωτές/πολίτες,

- συνεχή βελτίωση του κοινοτικού συστήματος στατιστικής παρακολούθησης.

6.4. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με κάποια ανησυχία ότι η παρούσα πρόταση αναθεώρησης δεν συμβάλλει στη συζήτηση για την ελαχιστοποίηση και την επαναχρησιμοποίηση των συσκευασιών και τις ευθύνες των παραγωγών συσκευασιών. Ενδεχόμενη καθυστέρηση στη συλλογή συγκριτικών στατιστικών στοιχείων και στην αξιολόγηση του προγράμματος δεν θα πρέπει να αποτρέψει την εκπόνηση νέων προτάσεων και η ΕΟΚΕ θα εξετάσει το ενδεχόμενο κατάρτισης γνωμοδότησης πρωτοβουλίας για τα θέματα αυτά. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί να αναληφθεί δράση, αφενός, για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη δυνάμει της οδηγίας 94/62 και, αφετέρου, για πολύπλοκα υλικά συσκευασίας που είναι δύσκολο να ανακυκλωθούν. Επίσης, να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης οικονομικών κινήτρων για την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, καθώς και τη μεγαλύτερη υποστήριξη των εθελοντικών μέτρων.

6.5. Η ΕΟΚΕ προτρέπει να συνεχιστεί και να επεκταθεί το ευρύτερο έργο που αναλαμβάνεται τώρα για τον καθορισμό των βέλτιστων ποσοστών ανακύκλωσης και ανάκτησης των υλικών συσκευασίας από οικονομική και περιβαλλοντική άποψη. Πιο συγκεκριμένα, ζητά να ληφθούν υπόψη κατά τη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας του κόστους:

- η κλιμάκωση του οριακού κόστους για τη συλλογή και την ανακύκλωση όλο και μεγαλύτερων ποσοστών συγκεκριμένων υλικών

- οι περιβαλλοντικοί παράγοντες των οποίων το οικονομικό κόστος είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά, όπως το κόστος αντιμετώπισης του αρνητικού αισθητικού αντίκτυπου των απορριμμάτων

- προβλήματα που μπορεί να ανακύψουν λόγω της χρήσης σύνθετων υλικών ή επισήμανσης που περιέχει βαρέα μέταλλα ή άλλες ουσίες δύσκολες στην ανακύκλωσή τους.

6.6. Εξακολουθεί να υφίσταται κάποια αβεβαιότητα σχετικά με τη συγκέντρωση και την ερμηνεία των δεδομένων παραγωγής και απορριμμάτων συσκευασίας στα κράτη μέλη και οι αποκλίσεις είναι εμφανείς. Η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει σαφέστερες κοινές κατευθυντήριες γραμμές και να ληφθούν μέτρα που να εξασφαλίζουν τη συνεπή εφαρμογή τους στην ΕΕ. Το εμπόριο ανακυκλώσιμων υλικών μεταξύ των κρατών μελών και με τρίτες χώρες αποτελεί επίσης ένα σχετικό θέμα.

6.7. Τέλος, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, με τη διεύρυνση, η ενιαία αγορά θα επεκταθεί σε χώρες οι οποίες θα επιδιώκουν επίπεδα οικονομικής επίδοσης τα οποία συνδέονται, στα σημερινά κράτη μέλη, με υψηλά επίπεδα απορριμμάτων συσκευασίας. Οι υποψήφιες χώρες διαθέτουν σημαντική εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την προσέγγιση θεμάτων ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης με δημιουργικό τρόπο και θα ήταν ιδιαίτερα θετικό εάν οι μέθοδοι αυτές υιοθετούνταν και εφαρμόζονταν σε όλη την έκταση της Ένωσης ώστε να ακολουθηθεί μια πιο βιώσιμη προσέγγιση της συσκευασίας γενικότερα.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) EE C 129 της 10.5.1993.

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: ΟΚΕ 1119/99, EE C 581 της 23.2.2000, σ. 17-23.