Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης την αρχική εκτίμηση επιπτώσεων στον ιστότοπό της για τέσσερις εβδομάδες και έλαβε παρατηρήσεις από τη Γαλλία, την Κροατία, την Ουκρανία και έναν ανώνυμο αποστολέα.

•Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Η πρόταση βασίζεται στα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στη μελέτη της ΓΔ REGIO με τίτλο «The effects of COVID-19 induced border closures on cross-border regions - An empirical report covering the period March to June 2020» (Οι επιπτώσεις του κλεισίματος των συνόρων λόγω COVID-19 στις διασυνοριακές περιοχές — Εμπειρική έκθεση που καλύπτει την περίοδο από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2020) και στη δημοσίευση «20 case studies covering the period March to June 2020» (20 περιπτωσιολογικές μελέτες που καλύπτουν την περίοδο από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2020).

Η Επιτροπή βασίστηκε επίσης στις μελέτες σχετικά με το κόστος της επαναφοράς των ελέγχων των συνόρων εντός του χώρου Σένγκεν, τις οποίες εκπόνησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις κοινοποιήσεις των κρατών μελών σχετικά με την προσωρινή επαναφορά των συνοριακών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και στις αντιδράσεις του κοινού που εκδηλώθηκαν στην αλληλογραφία που εστάλη στην Επιτροπή.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Η Επιτροπή, σύμφωνα με την πολιτική της για τη «βελτίωση της νομοθεσίας», διενήργησε εκτίμηση επιπτώσεων. Η εκτίμηση επιπτώσεων αξιολόγησε τρεις επιλογές πολιτικής: Επιλογή 1 — Ήπιο δίκαιο. Η επιλογή αυτή εξέτασε μέτρα ήπιου δικαίου με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την κρίση λόγω COVID-19 και άλλα για την ενθάρρυνση της χρήσης εναλλακτικών μέτρων αντί των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Ως εκ τούτου, ακολούθησε την προηγούμενη προσέγγιση που ακολούθησε η Επιτροπή στην ανακοίνωση του 2016 με τίτλο «Αποκατάσταση του χώρου Σένγκεν — Χάρτης πορείας» και στη σύσταση σχετικά με τους αναλογικούς αστυνομικούς ελέγχους και την αστυνομική συνεργασία στον χώρο Σένγκεν. Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής, εξετάστηκαν επίσης μέτρα ήπιου δικαίου για τον καλύτερο συντονισμό των μέτρων στα εξωτερικά σύνορα σε καταστάσεις κρίσης. Οι ειδικοί στόχοι αναμενόταν να επιτευχθούν μέσω ανακοίνωσης για το μέλλον του Σένγκεν (η λεγόμενη στρατηγική Σένγκεν) και, ενδεχομένως, μέσω επικαιροποιήσεων των σχετικών συστάσεων (ειδικότερα της σύστασης του 2017 σχετικά με τους αναλογικούς αστυνομικούς ελέγχους). Επιλογή 2 — Μικτή επιλογή (στοχευμένη τροποποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν σε συνδυασμό με στοιχεία ήπιου δικαίου). Η επιλογή αυτή αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση της κριτικής που άσκησαν οι πολίτες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς και κράτη μέλη, όσον αφορά τους τρέχοντες μακροχρόνιους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Θα ανταποκρινόταν επίσης στα αιτήματα της ακαδημαϊκής κοινότητας. Η επιλογή αυτή αναμενόταν να καταστήσει δυνατή τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων στον χώρο Σένγκεν χωρίς περιττά εμπόδια, χάρη στον περιορισμό των περιπτώσεων επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Όσον αφορά τα μέτρα στα εξωτερικά σύνορα, η επιλογή αυτή πρότεινε, λαμβανομένων υπόψη των κατευθυντήριων γραμμών και των συστάσεων που εκδόθηκαν για την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19, να αναπτυχθούν «μέτρα μετριασμού» τα οποία θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κάθε φορά που είναι αναπόφευκτη η επαναφορά των συνοριακών ελέγχων. Επίσης, η επιλογή αυτή συνεπαγόταν τη θέσπιση σαφούς νομικής βάσης για την επιβολή και την άρση «απαγόρευσης εισόδου» στην ΕΕ σε περίπτωση απειλής κατά της δημόσιας υγείας, προκειμένου να διασφαλιστεί μια ενιαία προσέγγιση στα εξωτερικά σύνορα σε περίπτωση απειλής για τη δημόσια υγεία. Η παρούσα πρόταση ενσωματώνει τις ιδέες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο αυτής της επιλογής. Επιλογή 3 — Μικτή επιλογή 2 (πιο θεμελιώδης αλλαγή του κώδικα συνόρων του Σένγκεν σε συνδυασμό με στοιχεία ήπιου δικαίου). Σύμφωνα με αυτή την επιλογή, ο χώρος Σένγκεν χωρίς σύνορα θεωρείται ενιαίος χώρος που δεν πρέπει να κατακερματίζεται με αποφάσεις μεμονωμένων κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά σε επίπεδο ΕΕ οι προκλήσεις που εντοπίστηκαν, προβλέποντας ότι κάθε απόφαση για την επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα θα πρέπει να εγκρίνεται προηγουμένως από ένα από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ή καταργώντας πλήρως τη δυνατότητα επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων στα εξωτερικά σύνορα σε περίπτωση απειλών κατά της δημόσιας υγείας, τα προτεινόμενα διορθωτικά μέτρα δεν διαφέρουν από την επιλογή 2 (νέοι περιορισμοί των μη αναγκαίων ταξιδιών προς την ΕΕ που ισχύουν σε περίπτωση απειλής κατά της δημόσιας υγείας). Αποτέλεσμα της εκτίμησης επιπτώσεων: Με βάση τα πορίσματα της έκθεσης εκτίμησης επιπτώσεων, η επιλογή 2 (μικτή προσέγγιση) θεωρείται η προτιμώμενη επιλογή. Το αποτέλεσμα αυτό αντικατοπτρίζει την καλύτερη σωρευτική βαθμολογία αυτής της επιλογής όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και την αναλογικότητα. Η επιλογή αντλεί διδάγματα από το παρελθόν και, ταυτόχρονα, είναι επαρκώς φιλόδοξη. Σέβεται τις απόψεις των κρατών μελών σχετικά με τον ρόλο των συνοριακών ελέγχων στην αντιμετώπιση σοβαρών απειλών, ενώ ταυτόχρονα σέβεται και τις θεμιτές προσδοκίες των πολιτών της ΕΕ και άλλων προσώπων που επωφελούνται από την απουσία ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα όσον αφορά τη διατήρηση του χώρου Σένγκεν, ο οποίος διευκολύνει την κυκλοφορία προσώπων και αγαθών λόγω της απουσίας ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Όσον αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις, κυρίως ο νέος μηχανισμός σχεδιασμού αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, ο οποίος μεταφέρει την αντίδραση σε καταστάσεις κρίσης που επηρεάζουν αρκετά ή όλα τα κράτη μέλη στο επίπεδο της ΕΕ και ενισχύει τη χρήση εναλλακτικών μέτρων, καθώς και μέτρων μετριασμού, κατά περίπτωση, είναι πιθανό να διευκολύνει την άσκηση της κυκλοφορίας και/ή να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα στην ενιαία αγορά. Ως εκ τούτου, η επιλογή αυτή μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας για τον περιορισμό των αρνητικών οικονομικών επιπτώσεων των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και, επομένως, τα οικονομικά οφέλη αυτής της επιλογής θα μπορούσαν να είναι σημαντικά. Επίσης, η δυνατότητα θέσπισης, σε επίπεδο ΕΕ, περιορισμού των μετακινήσεων στα εξωτερικά σύνορα για μη αναγκαία ταξίδια σε περίπτωση απειλής για τη δημόσια υγεία θα μπορούσε να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου αυτού, εξαλείφοντας έναν πιθανό λόγο για την επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Η επιλογή αυτή συνεπάγεται επίσης θετικές κοινωνικές επιπτώσεις, χάρη στον σχεδιασμό αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης για τον χώρο Σένγκεν και στην ενίσχυση της έννοιας του «μέτρου έσχατης ανάγκης», που αναμένεται να περιορίσουν τη χρήση ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Καμία μετρήσιμη περιβαλλοντική επίπτωση δεν συνδέεται με την προτιμώμενη επιλογή. Από την άλλη πλευρά, η επιλογή αυτή μπορεί να έχει, σε σχετικούς όρους, τον μεγαλύτερο άμεσο αντίκτυπο στη διοίκηση. Αυτό οφείλεται στη διατήρηση της δυνατότητας προσωρινής επαναφοράς των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και στην προσθήκη νέων υποχρεώσεων, όπως της διενέργειας εκτίμησης κινδύνου, της τυποποιημένης κοινοποίησης σχετικά με την επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα και της υποχρέωσης τακτικής υποβολής σχετικών εκθέσεων. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα μέτρα που προτείνονται στην επιλογή αυτή αναμένεται να επιτύχουν συνολική μείωση της χρήσης των συνοριακών ελέγχων, ο πρόσθετος διοικητικός φόρτος αναμένεται να είναι περιορισμένος. Δεν πραγματοποιήθηκε ειδική ανάλυση σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα για την καταπολέμηση της εργαλειοποίησης μεταναστών, δεδομένου ότι η πρόταση, στο πλαίσιο αυτό, αποσκοπεί στην αποσαφήνιση των εφαρμοστέων κανόνων.

Στις 19 Απριλίου 2021 η Επιτροπή υπέβαλε την εκτίμηση επιπτώσεων στην επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου. Η επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου διατύπωσε θετική γνώμη με παρατηρήσεις. Οι παρατηρήσεις αυτές αφορούσαν i) την έλλειψη επαρκών αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες των υφιστάμενων βασικών μέτρων του κώδικα συνόρων του Σένγκεν, ii) την ασάφεια της περιγραφής των επιλογών πολιτικής και της επιλογής εφαρμογής, και iii) την ανεπαρκή ανάπτυξη της ανάλυσης των επιπτώσεων. Για να ανταποκριθεί σε αυτές τις παρατηρήσεις, η Επιτροπή διεύρυνε περαιτέρω τα ποσοτικά δεδομένα και τις πληροφορίες σχετικά με τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών σε ολόκληρη την έκθεση, προκειμένου να ενισχύσει τα ποιοτικά επιχειρήματα που προβλήθηκαν σχετικά με τα οφέλη της άρσης των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Προσδιόρισε σαφέστερα τις αδυναμίες της διαδικασίας από τη σκοπιά του Σένγκεν το 2020, εστιάζοντας τις ολοκληρωμένες ρυθμίσεις της ΕΕ για την πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων (IPCR) πρώτα στις πτυχές της υγείας και, έπειτα, σε άλλες πτυχές, όπως στον έλεγχο των συνόρων, υπογράμμισε ότι, μολονότι οι συνοριακοί έλεγχοι μπορούν να αποτελέσουν αποδοτικό εργαλείο, η σταδιακή κατάργηση δημιουργεί σημαντικά προβλήματα και κατέδειξε λεπτομερέστερα ότι τα εναλλακτικά μέτρα είναι λιγότερο δαπανηρά από τους ελέγχους στα σύνορα, ενώ συχνά επιτυγχάνουν το ίδιο αποτέλεσμα. Επίσης, η Επιτροπή βελτίωσε τις διάφορες προβλεπόμενες επιλογές. Τέλος, συμπεριλήφθηκαν πρόσθετες εμπεριστατωμένες πληροφορίες σχετικά με τον στόχο της προηγούμενης πρότασης του 2017, τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις σχετικές διαπραγματεύσεις και τη νέα προοπτική που δημιούργησε η κρίση της νόσου COVID-19. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αντικατοπτρίζονται οι συστάσεις της επιτροπής ρυθμιστικού ελέγχου στην έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι σημείο 3 της εκτίμησης επιπτώσεων.

•Καταλληλότητα και απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου