[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.3.2006

COM(2006) 129 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η γεφύρωση του ευρυζωνικού φάσματος {SEC(2006) 354}{SEC(2006) 355}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Eισαγωγή 3

2. Η σημασία των ευρυζωνικών συνδέσεων 4

3. Το ευρυζώνικο χάσμα: η γεωγραφική διάσταση 5

3.1. Το μέγεθος του χάσματος 5

3.2. Νέα κράτη μέλη 6

3.3. Οι τεχνολογικές λύσεις 7

4. Η τρέχουσα αντιμετώπιση 8

4.1. Η πολιτική διαδικασία 8

4.2. Αιτιολόγηση της δημόσιας παρέμβασης 8

4.3. Διαθέσιμα μέσα 9

5. Συμπεράσματα 12

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η γεφύρω ση του ευρυζωνικού φάσματος

1. Eισαγωγή

Ο δυναμισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας εξαρτάται αποφασιστικά από την ανάπτυξη και την αφομοίωση νέων τεχνολογιών. Η βελτίωση προσφοράς και ζήτησης των Τεχνολογιών Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ/ICT) είναι σημαντική για την επίτευξη των στόχων της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβόνας που αφορούν την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση[1].

Η πρόσβαση σε διαδίκτυο υψηλών ταχυτήτων μέσω «ευρυζωνικών» συνδέσεων διανοίγει τεράστιες δυνατότητες και συνιστά απτό τεκμήριο των επαγγελιών της «Κοινωνίας της Πληροφορίας». Τα οφέλη της ευρυζωνικής τεχνολογίας είναι τόσο σημαντικά, ώστε η έλλειψη δυνατότητας σύνδεσης να αποτελεί ζήτημα προς άμεση αντιμετώπιση. Η απουσία πρόσβασης σε ευρυζωνικές συνδέσεις είναι μια πτυχή του γενικότερου προβλήματος που συνήθως αναφέρεται ως «ψηφιακό χάσμα», όπως περιγράφεται το χάσμα που υφίσταται μεταξύ ατόμων, επιχειρήσεων και περιοχών όσον αφορά ευκαιρίες πρόσβασης και χρήσης των ΤΠΕ.

Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζει στο περιφερειακό χάσμα όσον αφορά την ευρυζωνική πρόσβαση. Στοχεύει στην ευαισθητοποίηση κυβερνήσεων και θεσμικών οργάνων σε όλα τα επίπεδα σχετικά με τη σημασία του εν λόγω χάσματος, καθώς και σχετικά με τον προβληματισμό ως προς την έλλειψη επαρκών ευρυζωνικών υπηρεσιών στις μειονεκτικές περιοχές της Ένωσης. Η ανακοίνωση υλοποιεί μια από τις προτεραιότητες της πρωτοβουλίας i2010 – μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση[2].

Η ανάλυση βασίζεται στα πορίσματα της έκθεσης του φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα[3], η οποία ήταν ανοιχτή για δημόσια διαβούλευση έως τις 16.09.2005. Στην ανακοίνωση γίνεται ανασκόπηση της προόδου αναφορικά με τη διάθεση ευρυζωνικής πρόσβασης στην ΕΕ των 15, στη Νορβηγία και στην Ισλανδία κατά το χρονικό διάστημα 2003 -2004. Για τα νέα κράτη μέλη δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα δεδομένα.

Βάσει των σχολίων που παραλήφθηκαν κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης, στην παρούσα ανακοίνωση προσδιορίζεται σειρά μέσων που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σε τοπικό επίπεδο για τη βελτίωση της διάθεσης ευρυζωνικών συνδέσεων. Καλούνται όλοι οι παράγοντες, από το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, να αναπτύξουν κατά προτεραιότητα τη σημαντική αυτή επικοινωνιακή υποδομή, ενώ συνιστάται στα κράτη μέλη να συνεχίσουν και, κατά περίπτωση, να ενισχύσουν τις εθνικές τους ευρυζωνικές στρατηγικές. Η Επιτροπή πρόκειται από την πλευρά της να λάβει σειρά μέτρων που στοχεύουν στην ευκολότερη διάθεση σχετικών πληροφοριών, καθώς και στην αύξηση της ανταλλαγής περιπτώσεων βέλτιστης πρακτικής.

Το γεωγραφικό ευρυζωνικό ψηφιακό χάσμα είναι μία μόνο πτυχή μιας ευρύτερης κοινωνικο-οικονομικής αναπτυξιακής προβληματικής. Απαιτείται ανάληψη δράσεων από την πλευρά της ζήτησης, με τις οποίες θα υποστηρίζονται δεξιότητες, προσβασιμότητα, χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κ.λπ. Η Επιτροπή εργάζεται στα θέματα αυτά, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας i2010, καθώς και μέσω της ανάπτυξης διαρθρωτικών ταμείων και ταμείων αγροτικής ανάπτυξης.

2. Η σημασία των ευρυζωνικών συνδέσεων

Το διαδίκτυο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες της εποχής μας. Αποφέρει σημαντικά οφέλη στις οικονομίες και τις κοινωνίες μας[4]. Ο αντίκτυπος των ευρυζωνικών συνδέσεων μόλις τώρα αρχίζει να γίνεται αισθητός, η ακριβής όμως έκτασή του είναι δύσκολο να μετρηθεί. Είναι, ωστόσο, σαφές ότι η δυνατότητα μετάδοσης πληροφοριών με υψηλή ταχύτητα και μέσω πολλαπλών βάσεων (platforms) αποτελεί το κλειδί για την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών.

Με την ευρυζωνική τεχνολογία καθίστανται δυνατές νέες εφαρμογές, ενώ βελτιώνονται οι δυνατότητες των υφιστάμενων. Τονώνεται η οικονομική ανάπτυξη με τη δημιουργία νέων υπηρεσιών και το άνοιγμα νέων ευκαιριών για επενδύσεις και απασχόληση. Με τις ευρυζωνικές συνδέσεις βελτιώνεται επίσης η παραγωγικότητα υφιστάμενων διαδικασιών, με αποτέλεσμα υψηλότερους μισθούς και καλύτερη απόδοση των επενδύσεων. Οι κυβερνήσεις σε όλα τα επίπεδα έχουν αναγνωρίσει τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η ευρυζωνική τεχνολογία στην καθημερινή ζωή, έχουν δε αναλάβει τη δέσμευση να εξασφαλίσουν τη διάθεση των οφελών της σε όλους [5].

Η εξασφάλιση μακροπρόθεσμης αειφορίας στις απόκεντρες και αγροτικές περιοχές απαιτεί στρατηγική προσέγγιση για την ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας. Η διάθεση ευρυζωνικών υπηρεσιών είναι στοιχείο καθοριστικής σημασίας που θα υποβοηθήσει τις τοπικές κοινότητες να προσελκύσουν επιχειρήσεις, να καταστήσουν δυνατή την τηλεργασία, να παράσχουν υγειονομική περίθαλψη, να βελτιώσουν τις εκπαιδευτικές και τις κυβερνητικές υπηρεσίες. Εξασφαλίζεται καθοριστική σύνδεση στην πληροφόρηση. Μεταξύ των παραδειγμάτων είναι:

Τηλεϊατρική και ηλ-υγεία : Η παροχή εφαρμογών τηλεϊατρικής και ηλεκτρονικής υγείας γεφυρώνει χρόνο και αποστάσεις και επιτρέπει στις υπηρεσίες να φτάσουν στα άτομα μέσα στις κοινότητές τους. Τα νοσοκομεία στην ύπαιθρο έχουν τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούν την ευρυζωνική τεχνολογία και να εξασφαλίσουν ότι διατίθεται η ίδια ιατρική εμπειρογνωμοσύνη όπως στα αστικά κέντρα. Η αγορά ιατρικών εφοδίων, η εκτέλεση συνταγών και η τήρηση ηλεκτρονικών αρχείων είναι πλέον δυνατή με επιγραμμικό τρόπο. Η ηλεκτρονική παρακολούθηση καθίσταται δυνατή, με σημαντικό όφελος για την υποβοήθηση της διαβίωσης.

Ηλε-διακυβέρνηση: με την ευρυζωνική τεχνολογία βελτιώνονται οι δυνατότητες υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και βελτιώνεται η αλληλεπίδραση μεταξύ κυβερνήσεων, διευκολύνοντας την πρόσβαση πολιτών και επιχειρήσεων σε κυβερνητικές υπηρεσίες Ευνοείται η ανάπτυξη υπηρεσιών υψηλής ποιότητας και είναι δυνατόν να βελτιωθούν οι οργανωτικές επιδόσεις προς όφελος της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης.

Εκπαίδευση: Οι ευρυζωνικές συνδέσεις ενισχύουν τη διαδικασία δια βίου μάθησης και παρέχουν στους σπουδαστές τη δυνατότητα εκπαίδευσης σε πραγματικό χρόνο από εξειδικευμένους καθηγητές, σε πεδία όπου δεν ήταν διαθέσιμη η εν λόγω εκπαίδευση. Οι σπουδαστές μπορούν να έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικούς εκπαιδευτικούς πόρους και να συναντήσουν νέες μορφές εκπαιδευτικού περιεχομένου. Παρέχονται δυνατότητες βιντεοδιάσκεψης και διευκολύνεται η συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων.

Αγροτική ανάπτυξη : οι ευρυζωνικές συνδέσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις αγροτικές περιοχές για τη σύνδεση αγροκτημάτων και επιχειρήσεων με τις εθνικές και διεθνείς αγορές. Συμβάλλουν στην ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας διευκολύνοντας το ηλ-επιχειρείν, ιδίως στους τομείς των αγροτικών προϊόντων και τροφίμων. Μπορούν να ενθαρρύνουν την ποικιλομορφία καθιστώντας ελκυστικότερες τις αγροτικές περιοχές και βελτιώνοντας νέες δυνατότητες εμπορίας προϊόντων και υπηρεσιών, όπως ο τουρισμός και οι αγροτικές εγκαταστάσεις. Πρωτοβουλίες ΤΠΕ γύρω από ευρυζωνικούς κόμβους στην ύπαιθρο μπορούν να αποβούν οικονομικά αποτελεσματική μέθοδος για την παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις και σε τοπικές κοινότητες.

3. Το ευρυζώνικο χάσμα: η γεωγραφική διάσταση

3.1. Το μέγεθος του χάσματος

Η ζήτηση για οικιακές ευρυζωνικές υπηρεσίες στην ΕΕ σημείωσε ταχεία αύξηση. Ο αριθμός των γραμμών ευρυζωνικής πρόσβασης έχει σχεδόν διπλασιαστεί κατά την τελευταία διετία. Τον Οκτώβριο του 2005 υπήρχαν περίπου 53 εκατομμύρια συνδέσεις στην ΕΕ των 25, που αντιστοιχεί σε βαθμό διείσδυσης 11,5% και σε ποσοστό περίπου 20% των νοικοκυριών. Οι εξελίξεις αυτές υπαγορεύθηκαν κυρίως από την αγορά και ενισχύθηκαν με την αύξηση του ανταγωνισμού.

Η ευρυζωνική πρόσβαση παρέχεται από διάφορες βάσεις: Τηλεφωνικές και καλωδιακές συνδέσεις, ασύρματη σύνδεση, οπτική ίνα, δορυφορικά ή μέσω του ηλεκτρικού δικτύου. Η ψηφιακή συνδρομητική γραμμή (DSL) είναι η επικρατούσα τεχνολογία πρόσβασης στην ΕΕ. Καταλαμβάνει διαρκώς μεγαλύτερο μερίδιο στο σύνολο της ευρυζωνικής αγοράς, με 80% του συνόλου των ευρυζωνικών γραμμών. Η δεύτερη σημαντικότερη τεχνολογία ως προς τη διείσδυση είναι οι καλωδιακοί διαποδιαμορφωτές, με μερίδιο 18%. Άλλες τεχνολογίες καλύπτουν ποσοστό περίπου 2%.

Παρά τη γενική αύξηση της ευρυζωνικής συνδετικότητας, η πρόσβαση σε απόκεντρες και αγροτικές περιοχές παραμένει περιορισμένη εξαιτίας του υψηλού κόστους που οφείλεται στη χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού και στις αποστάσεις. Οι μικροί πληθυσμοί περιορίζουν την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας, συνεπάγονται μικρότερο βαθμό ζήτησης και περιορισμένη αναμενόμενη απόδοση των επενδύσεων. Οι απόμακρες θέσεις συχνά συνεπάγονται την ανάγκη γεφύρωσης μεγαλύτερων αποστάσεων από τα τοπικά κέντρα έως τις εγκαταστάσεις και έως τον κορμό. Εμπορικές επενδυτικές πρωτοβουλίες για την εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων στις περιοχές αυτές συχνά αποδεικνύονται ανεπαρκείς. Ως θετικός παράγοντας σημειώνεται η μείωση του κόστους εγκατάστασης λόγω της τεχνολογικής καινοτομίας.

Κατά συνέπεια, σημειώθηκε σημαντική αύξηση στην ευρυζωνική κάλυψη κατά το 2004, αλλά τον Ιανουάριο του 2005 παρέμενε σημαντικό χάσμα μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15 (συν Νορβηγία και Ισλανδία)[6]. Στην αρχή του έτους, οι DSL έφθασαν ποσοστό 85% περίπου των νοικοκυριών, από το 80% του προηγούμενου έτους[7]. Με δεδομένη την επικράτηση αυτής της τεχνικής διανομής, τα στοιχεία για τη διάθεση DSL προσφέρονται ως καλή προσέγγιση της γενικής ευρυζωνικής διαθεσιμότητας.[8]

Τα νοικοκυριά με ευρυζωνική πρόσβαση συγκεντρώνονται στις αστικές και περιαστικές περιοχές. Τον Ιανουάριο του 2005, οι DSL έφτασαν μόνο 62% των νοικοκυριών στις αγροτικές περιοχές. Εξάλλου, στις περιοχές αυτές μόνο 8% των νοικοκυριών έχουν ευρυζωνική σύνδεση, σε σύγκριση με μέσο όρο 18% στις αστικές περιοχές.

Οι αγροτικές περιοχές υστερούν επίσης έναντι των αστικών όσον αφορά την ταχύτητα σύνδεσης. Ταχύτητες τηλεφόρτωσης μεταξύ 144 kbps και 512 kbps είναι οι συχνότερα παρατηρούμενες στις αγροτικές περιοχές κατά την τελευταία διετία. Σε περισσότερο αστικές περιοχές, η μέση ταχύτητα κυμαίνεται μεταξύ 512 και 1.000 kbps. Ενώ στις αστικές περιοχές παρατηρείται σαφής τάση προς μεγαλύτερο εύρος ζώνης, οι ταχύτητες παραμένουν σταθερές στις αγροτικές περιοχές. Η απόκλιση αυτή οφείλεται σε χαμηλότερες τεχνολογικές επιδόσεις, τόσο λόγω απόστασης όσο και λόγω απουσίας ανταγωνισμού. Οι χαμηλότερες ταχύτητες ενδέχεται να περιορίζουν τη χρησιμοποίησή τους από επιχειρήσεις σε αγροτικές περιοχές, καθώς επίσης και από τα νοικοκυριά, που έτσι στερούνται την γνήσια πολυμεσική εμπειρία.

Μολονότι η συνδετικότητα παρουσιάζει ταχεία πρόοδο, παρατηρείται μεγάλο χάσμα μεταξύ κάλυψης και χρησιμοποίησης ευρυζωνικών συνδέσεων, σε όλες τις περιοχές. Στις λιγότερο αναπτυγμένες, δομικά χαρακτηριστικά - όπως το χαμηλότερο εισόδημα και η εκπαίδευση - ενδέχεται να αναστέλλουν τη ζήτηση, ακόμα και όταν διατίθεται πρόσβαση. Η Επιτροπή θα εξετάσει το θέμα αυτό στις ετήσιες εκθέσεις προόδου της πρωτοβουλίας i2010.

3.2. Νέα κράτη μέλη

Δεν είναι ακόμη διαθέσιμα συγκριτικά δεδομένα σχετικά με την ευρυζωνική κάλυψη στα νέα κράτη μέλη. Η ευρυζωνική αγορά μόλις αρχίζει να αναπτύσσεται, περιορίζεται όμως από το χαμηλότερο επίπεδο διάδοσης των προσωπικών υπολογιστών και διείσδυσης τηλεφωνικών γραμμών. Σε ορισμένες χώρες, ωστόσο, είναι σημαντική η εξάπλωση καλωδιακών τηλεοπτικών δικτύων, που αποτελεί σημαντική εναλλακτική λύση στην αναβάθμιση των τηλεφωνικών κέντρων.

Ενώ η εγκατάσταση ευρυζωνικών συνδέσεων στην ΕΕ των 15 βασίζεται κυρίως στην αναβάθμιση των υφιστάμενων δικτύων, είναι εύλογο να αναμένεται διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης στα νέα κράτη μέλη. Στις χώρες αυτές παρουσιάζεται συχνά κατάσταση μάλλον βραδείας προσαρμογής και όχι αποτυχίας της αγοράς. Παρατηρείται, εξάλλου, σαφής προτίμηση για απόκτηση κινητών και όχι σταθερών τηλεφώνων. Εφόσον διατίθενται, διατηρούνται οι σταθερές γραμμές για πρόσβαση στο διαδίκτυο, πιστεύεται όμως ότι οι εξελίξεις στις ασύρματες επικοινωνίες θα διαδραματίσουν σημαντικότερο ρόλο όσον αφορά την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών.

3.3. Οι τεχνολογικές λύσεις

Οι ευρυζωνικές υπηρεσίες μπορούν να διανεμηθούν μέσω διαφόρων συνδυασμών τεχνολογιών επικοινωνιακών δικτύων («platforms»). Οι τεχνολογίες μπορούν να περιλαμβάνουν είτε σταθερή είτε ραδιοεπικοινωνιακή υποδομή μετάδοσης, και μπορούν να υποκαθιστούν ή να αλληλοσυμπληρώνονται ανάλογα με τις εκάστοτε περιστάσεις. Κάθε τεχνολογία διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και διαφορετικό αντίκτυπο στη συνολική χωρητικότητα και στις ικανότητες του δικτύου[9].

Χάρη στην τεχνολογική καινοτομία επιτυγχάνεται η αύξηση του βεληνεκούς και των επιδόσεων των υφιστάμενων τεχνολογιών, με τη διάθεση νέων βάσεων (platforms) στην αγορά και τον περιορισμό του οικονομικά ελάχιστα απαιτούμενου μεγέθους τους, διευκολύνοντας έτσι την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας.

Είναι δυνατή περαιτέρω εξοικονόμηση δαπανών για έργα πολιτικού μηχανικού που αφορούν παθητική υποδομή, αξιοποιώντας συνέργειες στην κατασκευή υποδομών ΤΠΕ, ενέργειας, ύδρευσης ή μεταφορών.

Η ανάπτυξη νέων ασύρματων βάσεων (platforms) που είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για αγροτικές περιοχές αποτελεί ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Απαιτείται, ωστόσο, η διάθεση επαρκούς εύρους ραδιοφάσματος, γεγονός που με τη σειρά του υπογράμμισε τη σημασία της μετάβασης σε αποτελεσματικότερες και περισσότερο ευέλικτες μορφές διαχείρισης του σπάνιου αυτού πόρου.[10]

Το βέλτιστο μείγμα τεχνολογιών εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά κάθε συγκεκριμένης τοποθεσίας. Το κόστος των τεχνολογιών κυμαίνεται ανάλογα με τον αριθμό των δυνητικών χρηστών, την απόσταση των κατοικιών από το σημείο παρουσίας καθώς και την ύπαρξη σύνδεσης στο δίκτυο. Στην περίπτωση μιας αραιοκατοικημένης, απομονωμένης περιοχής ίσως ενδείκνυται ασύρματη λύση, ενώ για μια μικρή πόλη να είναι καταλληλότερη η ενσύρματη σύνδεση. Για ορισμένες εφαρμογές ραδιοεπικοινωνιών απαιτείται οπτική επαφή που ενδεχομένως δεν εξασφαλίζεται πάντα σε ορεινές περιοχές.

Δεν υφίσταται συγκεκριμένη τεχνολογική επιλογή που θα παρέχει τη βέλτιστη συνδετικότητα σε όλες τις περιστάσεις. Το καλύτερο αποτέλεσμα προκύπτει συχνά από συνδυασμό τεχνολογιών και λύσεων. Συμπερασματικά, οι καλύτερες εκάστοτε λύσεις μπορούν να εντοπιστούν μόνο σε τοπικό επίπεδο. Επενδύσεις και επιλογή τεχνολογίας θα πρέπει να γίνεται με βάση τις υπάρχουσες δυνατότητες καθώς και την πραγματική ζήτηση.

4. Η τρέχουσα αντιμετώπιση

4.1. Η πολιτική διαδικασία

Η Επιτροπή έχει επισημάνει, σε διάφορες ευκαιρίες, το θέμα της γεωγραφικής διάστασης του ψηφιακού χάσματος[11]. Οι δυνατότητες δημόσιας παρέμβασης σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές τονίστηκαν στο σχέδιο δράσης e Europe 2005[12], το οποίο υπογράμμισε το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν τα διαρθρωτικά ταμεία ώστε η ευρυζωνική τεχνολογία να φτάσει στις μειονεκτούσες περιοχές. Αποσαφηνίσεις σχετικά με τη διάθεση και τη συμβατότητα της δημόσιας χρηματοδότησης με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων περιλαμβάνονται στις «κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με κριτήρια και λεπτομέρειες εφαρμογής των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ των ηλεκτρονικών επικοινωνιών», που η Επιτροπή δημοσίευσε τον Ιούλιο του 20003[13].

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης e Europe 2005, και με βάση συζητήσεις στα Συμβούλια Τηλεπικοινωνιών, δεκαπέντε κράτη μέλη έθεσαν το 2003 σε λειτουργία εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές. Έκτοτε, πέντε νέα κράτη μέλη αποφάσισαν να εγκρίνουν ανάλογα μέτρα. Σε όλες τις στρατηγικές αναγνωρίζεται ο ρόλος του ανταγωνισμού για την ώθηση των ιδιωτικών επενδύσεων. Ωστόσο, εφόσον παρατηρηθεί αποτυχία στην αγορά, οι εθνικές στρατηγικές αναγνωρίζουν το ρόλο των κυβερνήσεων για την εξασφάλιση της κάλυψης και των προγραμμάτων στήριξης που έχουν ήδη ανακοινωθεί. Στις τρέχουσες πρωτοβουλίες αντιμετωπίζονται τόσο η πλευρά της προσφοράς όσο και αυτή της ζήτησης στην αγορά, αποβλέποντας στην τόνωση ενός ενάρετου κύκλου, όπου η ανάπτυξη καλύτερου περιεχομένου και υπηρεσιών θα εξαρτάται από την εγκατάσταση της υποδομής και αντιστρόφως. Ορισμένες από τις στρατηγικές αυτές αναθεωρήθηκαν πρόσφατα ώστε να περιλάβουν λεπτομερέστερα προσδιορισμένους στόχους.

Ο συντονισμός των πρωτοβουλιών πραγματοποιείται γενικά σε εθνικό επίπεδο, μολονότι η υλοποίησή τους διεξάγεται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η έκθεση του φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα, που ανακοινώθηκε στη λευκή βίβλο για το διάστημα[14], άνοιξε δημόσια συζήτηση σχετικά με το κατά πόσον είναι επιθυμητή η δημόσια παρέμβαση. Περιλαμβάνονται λεπτομερή στοιχεία για το κόστος και τις επιδόσεις εναλλακτικών τεχνολογιών και παρέχονται παραδείγματα από τρέχουσες πρωτοβουλίες. Η δημόσια διαβούλευση επιβεβαίωσε τη σημασία που αποδίδεται στο θέμα αυτό από τις τοπικές/περιφερειακές και από τις εθνικές αρχές, καθώς και από τον κλάδο και τις διάφορες ενώσεις. Στην παρούσα ανακοίνωση επισυνάπτεται περιεκτική σύνοψη των αποτελεσμάτων της δημόσιας διαβούλευσης.

4.2. Αιτιολόγηση της δημόσιας παρέμβασης

Η ανάληψη δράσης σε όλα τα κυβερνητικά επίπεδα μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της κάλυψης υποεξυπηρετούμενων περιοχών. Η εκτίμηση περιπτώσεων αποτυχίας της αγοράς συνιστά, ωστόσο, δυσχερές καθήκον, ιδίως εφόσον υφίσταται αβεβαιότητα σχετικά με το ρυθμό της ανάπτυξης και εγκατάστασης ευρυζωνικών δικτύων. Τα οφέλη που προέρχονται από την κυβερνητική παρέμβαση θα πρέπει κατά συνέπεια να είναι σαφή και σημαντικά, και να αντισταθμίζουν τη διακινδύνευση ανεπιθύμητων συνεπειών. Ένας από τους κινδύνους είναι ότι, επιλέγοντας συγκεκριμένες τεχνολογίες ή ορίζοντας συγκεκριμένες υπηρεσίες, ορισμένα κυβερνητικά προγράμματα ενδέχεται να αναστείλουν κάποια τεχνολογική ανάπτυξη. Ένας άλλος κίνδυνος είναι ότι η κυβερνητική παρέμβαση ενδέχεται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει εμπορικά και επενδυτικά κίνητρα. Τέλος, δεδομένου του υφιστάμενου χάσματος μεταξύ κάλυψης και χρησιμοποίησης, μπορεί απλώς να υπάρξει απροθυμία χρήσης της τεχνολογίας.

Όλοι αυτοί οι κίνδυνοι θα πρέπει να εκτιμώνται κατά τον σχεδιασμό ευρυζωνικών πρωτοβουλιών που περιλαμβάνουν τόνωση και συσσώρευση της ζήτησης, προγράμματα επιχορηγήσεων και δανείων, δημοτικές πρωτοβουλίες και ανταγωνισμό, κ.λπ.. Κατά την ανάλυση απαιτείται από τους πολιτικούς ιθύνοντες να προβούν σε ανασκόπηση αξιόπιστων ευρυζωνικών δεδομένων σε συνεχή και έγκαιρη βάση. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η χαρτογράφηση των υποδομών.

Η τοπική αυτοδιοίκηση είναι το ενδεδειγμένο επίπεδο για τη συλλογή οικείων πληροφοριών και την ομαδοποίηση της τοπικής ζήτησης για ευρυζωνικές υπηρεσίας. Οι τοπικές αρχές γνωρίζουν τα τοπικά δεδομένα και μπορούν να καθορίσουν το βέλτιστο μείγμα τεχνολογιών. Είναι δυνατόν να διευκολύνουν την ανάπτυξη τοπικών υπηρεσιών ή να δρομολογήσουν πιλοτικά έργα για τη διερεύνηση νέων τεχνολογιών. Ενδέχεται να υποστηρίξουν την εγκατάσταση ανθεκτικής έναντι του μέλλοντος υποδομής υψηλών ικανοτήτων που θα είναι ανοικτή σε ανταγωνιστικούς παρόχους υπηρεσιών, σε ισότιμη βάση.

Συμπερασματικά, οι τοπικές/περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην καλύτερη θέση για το σχεδιασμό ενός έργου που θα λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ανάγκες και τις τεχνολογικές απαιτήσεις. Θα πρέπει να ενισχυθούν οι εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές ώστε να περιλάβουν και να αντικατοπτρίζουν της τοπικές ανάγκες. Δεδομένου ότι τα έργα είναι διάσπαρτα, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές θα επωφεληθούν επίσης σε μεγάλο βαθμό από την αυξανόμενη ανταλλαγή περιπτώσεων βέλτιστης πρακτικής.

4.3. Διαθέσιμα μέσα

Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων πολιτικής ή για τη διόρθωση αδυναμιών της αγοράς για τη συμπλήρωση της δράσης των δυνάμεων της αγοράς αποτελεί σύνθετο καθήκον. Ήδη, ωστόσο, είναι διαθέσιμα διάφορα μέσα σε κοινοτικό επίπεδο:

(i) Υλοποίηση του πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες : Τα ευρυζωνικά δίκτυα αναπτύσσονται ταχύτατα σε ελευθερωμένες αγορές. Η ενίσχυση του ανταγωνισμού αποτελεί συνεπώς τον καλύτερο τρόπο τόνωσης της ανάπτυξης της αγοράς. Επιπλέον, δεδομένης της σημασίας των ασύρματων λύσεων για τις αγροτικές περιοχές, μεγαλύτερος βαθμός συντονισμού της κοινοτικής πολιτικής για το ραδιοφάσμα θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα αυξημένη εναρμόνιση και τόνωση των εξελίξεων στην ευρυζωνική τεχνολογία.

Δράση 1 : Τα κράτη μέλη υλοποιούν πλήρως το πλαίσιο των κανονιστικών ρυθμίσεων για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, ώστε να ενισχυθεί η ανοικτή πρόσβαση και να διευκολυνθεί η εισαγωγή του ανταγωνισμού σε αγροτικές ενοχές. Στο πεδίο του ραδιοφάσματος, η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για την εναρμόνιση των τεχνικών όρων χρήσης στην ΕΕ όσον αφορά ευρυζωνικές εφαρμογές ασύρματης πρόσβασης, με σκοπό την εδραίωση της ενιαίας αγοράς και την τόνωση της εισαγωγής καινοτόμων τεχνολογιών.

(ii) Δημόσια χρηματοδότηση: Καθώς αυξάνεται το επίπεδο της δημόσιας στήριξης ευρυζωνικών πρωτοβουλιών, καθίσταται σαφέστερο ότι η δημόσια παρέμβαση δύναται να επιταχύνει την εγκατάσταση ευρυζωνικών δικτύων στις λιγότερο αποδοτικές περιοχές, εξασφαλίζοντας, μέσω απαιτήσεων ανοικτής πρόσβασης, τη διατήρηση του ανταγωνισμού στο μέλλον.

Δράση 2: Θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω στις υποεξυπηρετούμενες περιοχές η δημόσια παρέμβαση υπό μορφή δανείων και επιχορηγήσεων, συχνά ως εταιρική συνεργασία δημοσίου - ιδιωτών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διερευνήσουν δυνατότητες χορήγησης φορολογικών κινήτρων σε συνδρομητές, σύμφωνα με τους κανόνες του ανταγωνισμού και με την τεχνολογική ουδετερότητα.

(iii) Κρατικές ενισχύσεις και πολιτική ανταγωνισμού: Η παρέμβαση του δημοσίου ενδέχεται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό, ενώ στη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων περιλαμβάνεται σημαντική σειρά κανόνων για τη διασφάλισή του. Εφόσον προβλέπεται χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, θα πρέπει το έργο να κοινοποιείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στη συνέχεια, η Επιτροπή εκτιμά την συμβατότητά του με τους κανόνες της Συνθήκης. Έχει ήδη υπάρξει σειρά αποφάσεων αναφορικά με ευρυζωνικά έργα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές που έχουν λάβει δημόσια χρηματοδότηση, για τα οποία η Επιτροπή δεν προέβαλε αντιρρήσεις. Σύνοψη των αποφάσεων αυτών περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 3 και στο παράρτημα 3 της έκθεσης του φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα. Η ανάπτυξη υποδομής ανοικτής πρόσβασης, που ορίζεται σύμφωνα με τις αρχές της τεχνολογικής ουδετερότητας και της οποίας η διαχείριση πραγματοποιείται από ανεξάρτητη αρχή, φαίνεται ότι είναι η πλέον κατάλληλη λύση για την επίτευξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού.

Δράση 3: Η Επιτροπή θα επεξηγήσει και θα διαδώσει περαιτέρω την πρακτική της ώστε να δώσει κατευθύνσεις σχετικά με κρατικές ενισχύσεις σε ευρυζωνικά έργα.

(iv) Κοινοτική χρηματοδότηση: Διαρθρωτικά ταμεία και ταμείο αγροτικής ανάπτυξης : Σε κοινοτικό επίπεδο, τα διαρθρωτικά ταμεία και το ταμείο αγροτικής ανάπτυξης συμβάλλουν στην ανάπτυξη περιφερειακών και αγροτικών περιοχών που υστερούν. Στο πλαίσιο της ανανεωμένης διαδικασίας της Λισσαβόνας, η Επιτροπή πρότεινε τα προγράμματα που υποστηρίζονται από διαρθρωτικά ταμεία να στοχεύουν επενδύσεις σε γνώση. ιδιαίτερα σε απόκεντρες και αγροτικές περιοχές και στα νέα κράτη μέλη, τα διαρθρωτικά ταμεία να αποβλέπουν στην εξασφάλιση διάθεσης υποδομής ΤΠΕ όπου η αγορά αδυνατεί να τα προσφέρει σε προσιτό κόστος και δεν μπορεί να υποστηρίξει επαρκώς τις απαιτούμενες υπηρεσίες. Τα διαρθρωτικά ταμεία θα πρέπει κατά προτεραιότητα να στοχεύουν στη διάδοση της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ισόρροπης στήριξης της ζήτησης και προσφοράς για προϊόντα και υπηρεσίες ΤΠΕ, καθώς και μέσω βελτίωσης του ανθρώπινου κεφαλαίου. Η ισορροπία των επενδύσεων θα πρέπει να αντικατοπτρίζει το υφιστάμενο χάσμα μεταξύ της ευρυζωνικής διείσδυσης και της υπάρχουσας κάλυψης στην εκάστοτε περιοχή.

Το 2003 δημοσιεύθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες[15]. Το νέο ταμείο αγροτικής ανάπτυξης θα εστιάσει επίσης σε μελλοντοστρεφή μέσα στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στην καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ΤΠΕ σε αγροτικές περιοχές[16]. Τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για τη λειτουργία κατάλληλης τοπικής υποδομής σε μικρή κλίμακα για τη σύνδεση μεγάλων επενδύσεων με τοπικές στρατηγικές διαφοροποίησης και ανάπτυξης του δυναμικού στη γεωργία και στον τομέα των τροφίμων. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα επιτευχθούν πλήρως τα επιδιωκόμενα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην απασχόληση και την ανάπτυξη.

Δράση 4 : Στη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2007, η Επιτροπή πρόκειται να διοργανώσει διάσκεψη που θα συγκεντρώσει εκπροσώπους των ΤΠΕ και των αγροτικών κοινοτήτων. Σκοπός είναι η καλύτερη κατανόηση των απαιτήσεων χρηστών από τις αγροτικές περιοχές και η συνειδητοποίηση του δυναμικού των ΤΠΕ για την αγροτική ανάπτυξη. Θα εστιασθεί ιδιαίτερα σε τρόπους με τους οποίους οι αγροτικές κοινότητες και οι επιχειρήσεις μπορούν να βασιστούν στις ευκαιρίες που δημιουργεί η βελτιωμένη υποδομή σε ΤΠΕ και η ευρυζωνική πρόσβαση, καθώς επίσης και στη συνέργεια μεταξύ διαρθρωτικών ταμείων και του ταμείου για την αγροτική ανάπτυξη.

(v) Συγκέντρωση της ζήτησης και δημόσιες αγορές : Η αβεβαιότητα της ζήτησης επηρεάζει την αναμενόμενη απόδοση των επενδύσεων και αναστέλλει τις εμπορικές επενδύσεις. Οι τοπικές αρχές βρίσκονται στην κατάλληλη θέση για την οργάνωση ενός συστήματος καταγραφής και εκτίμησης της τοπικής ζήτησης, που τελικά θα φθάσει στην αγορά. Εφόσον η συλλογική συζήτηση στο πλαίσιο μιας κοινότητας δεν επαρκεί, μπορούν οι δήμοι να συγκεντρώσουν ζήτηση προερχόμενη από περισσότερες κοινότητες.

Δράση 5 : Η Επιτροπή θα δημιουργήσει δικτυακό τόπο που θα τονώσει την ανταλλαγή βέλτιστης πρακτικής και θα διευκολύνει τη συγκέντρωση της ζήτησης. Θα λειτουργήσει ως κεντρική βάση (platform) πληροφόρησης, με δημοσίευση προσκλήσεων διαγωνισμών και εξασφαλίζοντας μονοαπευθυντική διαδικασία για την ανταλλαγή βέλτιστης πρακτικής. Με τον τρόπο αυτό, ο δικτυακός τόπος μπορεί να καταστεί εικονικό σημείο συνάντησης μεταξύ προμηθευτών και τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο δικτυακός τόπος θα μπορούσε ιδιαιτέρως να παρέχει σε πολύ αραιοκατοικημένες περιοχές τη δυνατότητα συντονισμού της ζήτησης για ευρυζωνική σύνδεση, δημιουργώντας κρίσιμη μάζα για τεχνολογικές λύσεις (π.χ. δορυφόρους) ευρείας κάλυψης.

(vi) Ενίσχυση της δημιουργίας σύγχρονων δημόσιων υπηρεσιών: Όλα τα κράτη μέλη υποστηρίζουν την ανάπτυξη επιγραμμικών δημόσιων υπηρεσιών. Με την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών τονώνεται η ζήτηση των χρηστών, διευκολύνοντας έτσι την εγκατάσταση υποδομής. Η ανάπτυξη σύγχρονων επιγραμμικών δημόσιων υπηρεσιών συνιστά ισχυρό μέσο ώθησης της ζήτησης.

Δράση 6: Με δραστήριες πολιτικές, σε επίπεδο κράτους μέλους και σε περιφερειακό επίπεδο, για την παροχή συνδετικότητας για τη δημόσια διοίκηση, τα σχολεία και τα κέντρα υγείας, θα δημιουργηθεί κρίσιμη μάζα χρηστών, με παράλληλη τόνωση της ζήτησης από την επίδειξη των πλεονεκτημάτων των υπηρεσιών που διαθέτουν ευρυζωνική τεχνολογική στήριξη. Κατά την κατάρτιση του σχεδίου δράσης του 2006 για την ηλε-διακυβέρνηση, η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της τονωτική επίδραση που ασκούν οι υπηρεσίες ηλε-διακυβέρνησης σε μειονεκτούσες περιοχές.

5. Συμπεράσματα

Η εκτεταμένη ευρυζωνική πρόσβαση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των σύγχρονων οικονομιών και είναι ένα από τα κύρια σημεία στο πρόγραμμα της Λισσαβόνας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της ώστε να ενθαρρυνθεί η αφομοίωση ευρυζωνικών υπηρεσιών και να τονωθεί η περαιτέρω εγκατάστασή τους, ιδίως στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Ένωσης.

Με την παρούσα ανακοίνωση καλούνται οι κυβερνήσεις και οι δημόσιες υπηρεσίες σε όλα τα επίπεδα της ΕΕ να αναλάβουν ενεργότερη δράση στη χρήση των διαθέσιμων μέσων και τεχνολογιών.

Τα κράτη μέλη καλούνται να επικαιροποιήσουν τις υφιστάμενες εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές τους, ώστε να δοθούν στους εμπλεκόμενους παράγοντες περαιτέρω κατευθύνσεις. Στα έγγραφα και τα σχέδιά τους μπορούν να καθορίζονται οι στόχοι ως προς την κάλυψη καθώς και ως προς την αφομοίωση, βάσει ενεργού εταιρικής συνεργασίας με τις περιφερειακές αρχές και αξιοποιώντας τη συνέργεια μεταξύ εναλλακτικών πόρων χρηματοδότησης (εθνικοί, διαρθρωτικά ταμεία, ταμείο αγροτικής ανάπτυξης). Στις εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές θα πρέπει επίσης να ορίζονται σαφείς στόχοι για την συνδετικότητα σχολείων, δημόσιων διοικήσεων και κέντρων υγείας.

Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει και θα διοργανώσει συζητήσεις γύρω από τις στρατηγικές αυτές με την ομάδα υψηλού επιπέδου της πρωτοβουλίας i2010.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί το θέμα του ψηφιακού χάσματος στις ευρυζωνικές επικοινωνίες:

α) Αναλύοντας όλες τις πτυχές του «ευρυζωνικού χάσματος» στις ετήσιες εκθέσεις της πρωτοβουλίας i 2010, καθώς και στο πλαίσιο της προγραμματιζόμενης για το 2008 πρωτοβουλίας για την άρση του ηλεκτρονικού κοινωνικού αποκλεισμού (e-Inclusion)

β) Παρακολουθώντας τις ευρυζωνικές εξελίξεις στα νέα κράτη μέλη και υποβάλλοντας σχετικές εκθέσεις εντός του 2006.

[1] «Καιρός να ανεβάσουμε ταχύτητα» - Η ετήσια έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη και την απασχόληση - 2006: http://europa.eu.int/growthandjobs/annual-report_en.htm

[2] COM(2005) 229

[3] Διατίθεται στο: http://europa.eu.int/information_society/eeurope/i2010/digital_divide/index_en.htm

[4] M. O’Mahony και B. Van Ark, “EU productivity and competitiveness: An industry perspective”, http://www.ggdc.net/pub/EU_productivity_and_competitiveness.pdf.

[5] “Συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων στην Ευρώπη: εθνικές ευρυζωνικές στρατηγικές ”, COM(2004) 369.

[6] Δεν είναι ακόμη διαθέσιμα συγκριτικά στοιχεία για τα νέα κράτη μέλη.

[7] Ως κάλυψη DSL αναφέρεται το ποσοστό του πληθυσμού που εξαρτάται από κέντρα που διαθέτουν εξοπλισμό για DSL. Στον ορισμό της κάλυψης DSL περιλαμβάνονται, ωστόσο, άτομα και επιχειρήσεις που είναι πολύ απομακρυσμένα από κέντρα ώστε να συνδεθούν, γεγονός που οδηγεί σε υπερεκτίμηση της αποτελεσματικής (πραγματικής) κάλυψης.

[8] Σε γενικές γραμμές, τουλάχιστον 4,7 εκατ. δυνητικοί χρήστες αναμένεται ότι θα αποκλειστούν από την έναρξη της εμπορικής εκμετάλλευσης των ευρυζωνικών δικτύων το 2013. Βλ. παράρτημα 1, υποσημείωση 17.

[9] Λεπτομερής περιγραφή των χαρακτηριστικών τους βρίσκεται στο 2ο κεφ. της έκθεσης του φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα.

[10] Στις 29.09.2005, η Επιτροπή παρουσίασε νέα στρατηγική για βέλτιστη χρήση του ραδιοφάσματος στην Ευρώπη. Βλ. COM(2005) 400, COM(2005)411 και COM(2005) 461.

[11] COM(2003) 65, COM(2003) 673, COM(2004) 61, COM(2004) 369, COM(2004) 380.

[12] COM(2002) 263

[13] Διατίθεται στο: http://europa.eu.int/comm/regional_policy/sources/docoffic/working/sf2000_en.htm.

[14] COM(2003) 673.

[15] Βλ. υποσημείωση 13.

[16] Για το 2007-2013 η Επιτροπή παρουσίασε δέσμη κοινοτικών στρατηγικών κατευθύνσεων (COM(2005) 299 και COM(2005) 304), όπου η επόμενη γενιά προγραμμάτων συνοχής και αγροτικής ανάπτυξης στοχοθετείται με μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη και την απασχόληση.