ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή και την αξιολόγηση των κοινοτικών δραστηριοτήτων υπέρ των καταναλωτών κατά την περίοδο 1999-2001 σύμφωνα με το γενικό πλαίσιο που θεσπίστηκε με την απόφαση 283/1999/ΕΚ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Το γενικό δημοσιονομικό πλαίσιο

3. Ενέργειες που αναλαμβάνει η Επιτροπή σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ

3.1 Υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών

3.1.1. Ενέργειες που αναλαμβάνονται για την προπαρασκευή και την κατάρτιση των γνωμών των επιστημονικών επιτροπών

3.1.2. Εμπειρογνωμοσύνη και επιθεωρήσεις σχετικά με τους ελέγχους στον τομέα των τροφίμων καθώς και στον κτηνιατρικό και το φυτοϋγειονομικό τομέα

3.1.3. Τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την αξιολόγηση των κινδύνων που συνδέονται με τα μη εδώδιμα προϊόντα

3.1.4. Χρήση της εμπειρογνωμοσύνης του Κοινού Κέντρου Ερευνών

3.1.5. Διάδοση πληροφοριών για επικίνδυνα προϊόντα και υπηρεσίες καθώς και για ενδεχόμενους κινδύνους

3.2. Προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των καταναλωτών, όσον αφορά προϊόντα και υπηρεσίες

3.2.1. Ενέργειες για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών που συμμετέχουν στην επιτήρηση της αγοράς

3.2.2. Ενέργειες που εξασφαλίζουν το σεβασμό των δικαιωμάτων των καταναλωτών στην προμήθεια προϊόντων και υπηρεσιών

3.2.2.1. Μηχανισμοί βελτίωσης της διευθέτησης διαφορών, ιδίως μέσω δοκιμαστικών σχεδίων και της εγκατάστασης βάσεων δεδομένων

3.2.3. Ενέργειες που προορίζονται για την εγγύηση της εντιμότητας στις συναλλαγές με τους καταναλωτές

3.2.3.1. Η εισαγωγή του ευρώ

3.2.4. Ενέργειες για τον έλεγχο των περιβαλλοντικών ενδείξεων των προϊόντων

3.2.5. Ανάπτυξη και στήριξη ενεργειών που έχουν σκοπό να διευκολύνουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και τη βελτίωση των κοινών εξώδικων διαδικασιών

3.2.6. Μέτρα για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων κινδύνων και των ενδεχόμενων πλεονεκτημάτων για τους καταναλωτές στην κοινωνία της πληροφορίας

3.2.7. Μέτρα για την προώθηση της προστασίας των δεδομένων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής

3.2.8. Οριζόντια μέτρα για την προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των καταναλωτών

3.3. Εκπαίδευση και ενημέρωση των καταναλωτών

3.3.1. Μέτρα για τη βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών

3.3.1.1. Μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε θέματα ασφάλειας των προϊόντων

3.3.2. Μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του καταναλωτή ως προς την ανάγκη βιώσιμων σχημάτων παραγωγής και κατανάλωσης

3.3.3. Μέτρα για τη βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες μέσω συγκριτικών δοκιμών.

3.3.4. Μέτρα για την ανάπτυξη της εκπαίδευσης των καταναλωτών, ιδιαίτερα στα σχολεία

3.3.5. Μέτρα για την ανάπτυξη και την υποστήριξη των ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών

3.4. Προώθηση και εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών

3.4.1. Ενίσχυση της εκπροσώπησης των συμφερόντων των καταναλωτών

3.4.2. Μέτρα για την υποστήριξη των οργανώσεων των καταναλωτών στα κράτη μέλη

3.4.3. Μέτρα για την προώθηση και το συντονισμό της συμμετοχής των καταναλωτών στη διαδικασία τυποποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο

3.4.4. Δοκιμαστικά σχέδια για την προώθηση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης

3.5. Άλλα μέτρα της Επιτροπής

4. Χρηματοοικονομική υποστήριξη στις ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών

5. Συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων

6. Συμπερασματικές παρατηρήσεις

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Εισαγωγη

Η απόφαση αριθ. 283/1999/ΕΚ της 25ης Ιανουαρίου 1999 για τη θέσπιση "ενός γενικού πλαισίου για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών και τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών 1999-2003" [1] αποτελεί το νομικό πλαίσιο για πολλούς τομείς δαπανών σχετικά με την υγεία και την προστασία των καταναλωτών. Πριν από αυτή δεν υπήρχε νομική πλαίσιο, εκτός από τη Συνθήκη και τον ετήσιο κοινοτικό προϋπολογισμό, για τον καθορισμό των επιλέξιμων για κοινοτική χρηματοδότηση ενεργειών.

[1] Επίσημη Εφημερίδα L34/1 της 09.02.99

Με την απόφαση 283/1999/ΕΚ καθορίζονται οι στόχοι, οι όροι εκτέλεσης και οι τομείς δραστηριοτήτων για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών. Στην "Έκθεση σχετικά με το σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001 και το γενικό πλαίσιο για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών 1999-2003" της 23ης Αυγούστου 2001 [2], η Επιτροπή παρουσίασε μια επισκόπηση της κατάστασης εφαρμογής κατά το 1999 και 2000 των δραστηριοτήτων σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ όπως συνδέονται με τους στόχους πολιτικής που ορίζονται στο σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001 [3].

[2] COM (2001) 486 τελικό

[3] COM (1998) 696 τελικό

Το άρθρο 13 της απόφασης προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ετήσια έκθεση υλοποίησης, καθώς και μια έκθεση αξιολόγησης σχετικά με τα τρία πρώτα έτη υλοποίησης των δραστηριοτήτων του γενικού αυτού πλαισίου. Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι η τήρηση της υποχρέωσης αυτής. Δεν καλύπτει επομένως όλες τις δραστηριότητες που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001, αλλά μόνο εκείνες που χρηματοδοτούνται σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 2 της απόφασης.

Οι ενέργειες της Επιτροπής που χρηματοδοτούνται παρουσιάζονται στο κεφάλαιο 3 ανά ειδικό τομέα, όπως έχουν οριστεί στο άρθρο 4, και σε κάθε τομέα ανά δραστηριότητα, όπως περιγράφονται στο παράρτημα της απόφασης 283/1999/ΕΚ. Οι τέσσερις ειδικοί τομείς είναι:

1. Υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών (κεφάλαιο 3.1)

2. Προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των καταναλωτών (κεφάλαιο 3.2)

3. Κατάρτιση και ενημέρωση των καταναλωτών (κεφάλαιο 3.3)

4. Προώθηση και εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών (κεφάλαιο 3.4)

Το κεφάλαιο 4 εξετάζει τη λειτουργική χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών οργανώσεων των καταναλωτών και το κεφάλαιο 5 τη συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων. Το κεφάλαιο 6 περιλαμβάνει τα συμπεράσματα. Στο Παράρτημα περιγράφεται λεπτομερώς η κατάσταση όσον αφορά την αξιολόγηση των ενεργειών αυτών.

2. Το γενικο δημοσιονομικο πλαισιο

Η απόφαση ορίζει συνολικό προϋπολογισμό για την πενταετή περίοδο 112,5 εκατ. ευρώ (εκτός της συνεισφοράς ΕΖΕΣ) και εισάγει τρία μέσα για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων υπέρ των καταναλωτών:

α) Ενέργειες που αναλαμβάνει η Επιτροπή (άρθρο 2 παράγραφος α της απόφασης).

β) Λειτουργική χρηματοδότηση των οργανώσεων που εκπροσωπούν τους ευρωπαίους καταναλωτές και έχουν ως κύριο στόχο τους την προστασία των καταναλωτών και της υγείας (άρθρο 2 παράγραφος β).

γ) Συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων των οργανώσεων των καταναλωτών και άλλων ανεξάρτητων οργάνων που προάγουν τα συμφέροντα των καταναλωτών στα κράτη μέλη (άρθρο 2 παράγραφος γ).

Οι συνολικές πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων (χωρίς τη συνεισφορά των κρατών ΕΖΕΣ) ανέρχονταν σε 22,35 εκατ. ευρώ για το έτος 1999, 22,5 εκατ. ευρώ για το έτος 2000 και 22,5 εκατ. ευρώ για το έτος 2001. Το 1999, χρησιμοποιήθηκε το 100% των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων, το 2000 το 95% και το 2001 το 92%. Ο πίνακας 1 περιλαμβάνει τις συνολικές αναλήψεις δαπανών κατά την περίοδο 1999-2001.

Πίνακας 1. Συνολικές αναλήψεις δαπανών που έγιναν το 1999, 2000 και 2001 σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφαση 283/1999/ΕΚ σε ευρώ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η συμβουλευτική επιτροπή, που συστάθηκε σύμφωνα με το άρθρο 9 της απόφασης 283/1999/ΕΚ, έχει διατυπώσει γνώμες σχετικά με το σχέδιο μέτρων της Επιτροπής που αφορά τον ορισμό των ετήσιων προσκλήσεων υποβολής σχεδίων σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφοι β) και γ) και την επιλογή των δικαιούχων με βάση τις προσκλήσεις αυτές. Η Επιτροπή έχει επίσης δώσει στη συμβουλευτική επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τις ενέργειες που αναλαμβάνει η Επιτροπή.

Κατά την υπό εξέταση περίοδο, στο εσωτερικό της Επιτροπής έγιναν μεγάλες αναδιαρθρώσεις όσον αφορά την πολιτική προστασίας της υγείας και των καταναλωτών, με αποτέλεσμα να γίνουν ανάλογες αλλαγές και στο περιεχόμενο της πολιτικής. Για το λόγο αυτόν είναι δύσκολο να γίνουν ουσιαστικές συγκρίσεις μεταξύ των ετών.

3. Ενέργειεσ που αναλαμβανει η Επιτροπή σύμφωνα με την αποφαση 283/1999/ΕΚ

3.1 Υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών

3.1.1. Ενέργειες που αναλαμβάνονται για την προπαρασκευή και την κατάρτιση των γνωμών των επιστημονικών επιτροπών

Σύμφωνα με την αρχή της χάραξης πολιτικής με βάση επιστημονικά δεδομένα, το σύστημα επιστημονικών συμβουλών αναδιαρθρώθηκε εξ ολοκλήρου στο διάστημα Ιουνίου-Οκτωβρίου 1997 ώστε να αντικατοπτρίζει τις αρχές τις αρτιότητας, της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας. Οι δαπάνες στον τομέα των επιστημονικών συμβουλών αφορούν κυρίως τις αποζημιώσεις των επιστημονικών επιτροπών και τις προπαρασκευαστικές επιστημονικές μελέτες.

Αποζημιώσεις καταβάλλονται στα μέλη της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής και των 8 επιστημονικών επιτροπών που συστάθηκαν με την απόφαση 97/404/ΕΚ [4] της Επιτροπής και την απόφαση 97/579/ΕΚ [5] της Επιτροπής, καθώς και στους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες που παρέχουν συμβουλές στα μέλη σε βάση ad hoc. Από τον Ιανουάριο 1999 έως και το 2001 [6] πραγματοποιήθηκαν συνολικά 1144 συνεδριάσεις (ομάδων εργασίας και ολομέλειας των επιστημονικών επιτροπών). Αποτέλεσμα των συνεδριάσεων αυτών ήταν η έγκριση 200 επιστημονικών εκθέσεων και 400 επιστημονικών γνωμοδοτήσεων από τις επιστημονικές επιτροπές της Επιτροπής.

[4] Επίσημη Εφημερίδα L 169 της 27.06.97

[5] Επίσημη Εφημερίδα L 237 της 28.08.97

[6] Τα στοιχεία που δίνονται αφορούν την περίοδο έως τις 20.02.02

Η καταβολή των αποζημιώσεων αυτών προσφέρει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να απευθύνεται σε υψηλού επιπέδου ανεξάρτητους επιστήμονες και να ζητά τη συμβολή τους στο έργο των επιστημονικών επιτροπών. Αν και ο σκοπός δεν είναι η αμοιβή για την εργασία τους, στόχος των αποζημιώσεων αυτών είναι η ανταμοιβή των επιστημόνων για το χρόνο που δαπανούν για τη συμμετοχή τους στις συνεδριάσεις και για τη σύνταξη εκθέσεων και γνωμοδοτήσεων. Η δαπάνη αυτή συμβάλλει επομένως στην αποτελεσματική εργασία των επιστημονικών επιτροπών και εξασφαλίζει ότι οι προτάσεις της Επιτροπής για τη διαχείριση του κινδύνου στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων και της προστασίας των καταναλωτών βασίζονται σε ανεξάρτητες γνώμες ή εκθέσεις. Το συνολικό ποσό που διατέθηκε για καταβολή αποζημιώσεων κατά την περίοδο 1999-2001 και για τις εννέα επιστημονικές επιτροπές ήταν 4.450.000 ευρώ.

Οι προπαρασκευαστικές επιστημονικές μελέτες είναι αναγκαίες για τη συμπλήρωση των κενών στις υπάρχουσες γνώσεις ώστε οι επιστημονικές επιτροπές να μπορούν να εκπληρώσουν την αποστολή τους ή να ανταποκριθούν σε περίπτωση κρίσης. Οι μελέτες που εκπονούνται είναι βραχυπρόθεσμες και τα θέματά τους είναι σαφώς προσδιορισμένα προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια των εργασιών των επιστημονικών επιτροπών. Έτσι εξασφαλίζεται η απαραίτητη ανεξαρτησία για τη διερεύνηση προβλημάτων τα οποία δεν εξετάζονται αλλού.

Τέτοιου είδους μελέτες αφορούν κυρίως: τις συνέπειες των ορμονών και των παρόμοιων με τις ορμόνες ουσιών που χρησιμοποιούνται στη ζωοτεχνία για την υγεία. τα συστατικά των βαφών για τα μαλλιά και τους πιθανούς κινδύνους για τους καταναλωτές. την ποσοτική αξιολόγηση των υπολειπόμενων κινδύνων ΣΕΒ σε ορισμένα παράγωγα προϊόντα βοοειδών. τη χρήση του χαλκού στις ζωοτροφές. και την εναρμόνιση της αξιολόγησης του κινδύνου. Οι επιστημονικές επιτροπές ενημερώθηκαν επίσης για τις σχετικές ερευνητικές προσπάθειες που χρηματοδοτούνται από κοινοτικά προγράμματα, όπως το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη.

Το 1999 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τρία εξέχοντα μέλη της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής να αναλύσουν την οργάνωση των επιστημονικών συμβουλών με βάση την εμπειρία από το νέο σύστημα πρόσληψης εμπειρογνωμόνων και κανόνων εργασίας από το 1997. Στην έκθεσή τους [7] αναγνώρισαν ότι η Επιτροπή έχει σημειώσει πολύ μεγάλη πρόοδο όσον αφορά την οργάνωση των επιστημονικών συμβουλών. Οι αναλύσεις και οι συστάσεις των τριών διαπρεπών επιστημόνων συνέβαλαν στη διατύπωση των προτάσεων της Επιτροπής στο Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων τον Ιανουάριο του 2000 [8] και στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων.

[7] Το μέλλον των επιστημονικών συμβουλών στην ΕΕ - Μια ευρωπαϊκή αρχή για τα τρόφιμα και τη δημόσια υγεία - Δεκέμβριος 1999- βλ. επίσης Παράρτημα 2.3.

[8] COM (1999) 719 τελικό, 12 Ιανουαρίου 2000.

Οι συνολικές αναλήψεις δαπανών για την έκθεση αυτή και για τις προπαρασκευαστικές επιστημονικές μελέτες και αναλύσεις κατά την περίοδο 1999-2001 ανέρχονται σε 470.000 ευρώ.

Πρόσθετες δαπάνες που συνδέονται με το έργο των επιστημονικών επιτροπών αφορούν τη δημοσίευση στο διαδίκτυο των σχεδίων ημερήσιων διατάξεων των επιστημονικών επιτροπών, των πρακτικών των συνεδριάσεών τους και των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων που έχουν εγκριθεί. Επίσης, οι επιστημονικές γνωμοδοτήσεις έχουν δημοσιευτεί σε CD-ROM και ορισμένες επιλεγμένες επιστημονικές εκθέσεις και διαλέξεις έχουν κυκλοφορήσει σε έντυπη μορφή. Οι δημοσιεύσεις αυτές είναι αναγκαίες για να καλυφθούν οι απαιτήσεις για τη διαφάνεια σχετικά με τις επιστημονικές συμβουλές και γενικά για την ενημέρωση της επιστημονικής κοινότητας. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις οι προκαταρκτικές γνωμοδοτήσεις δημοσιεύτηκαν στο διαδίκτυο με σκοπό τη συγκέντρωση σχολίων από επιστήμονες σε όλο τον κόσμο και να εξασφαλιστεί ότι όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες έχουν ληφθεί υπόψη.

3.1.2. Εμπειρογνωμοσύνη και επιθεωρήσεις σχετικά με τους ελέγχους στον τομέα των τροφίμων καθώς και στον κτηνιατρικό και το φυτοϋγειονομικό τομέα

Το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) της Επιτροπής πραγματοποιεί επιτόπιες επιθεωρήσεις για την αξιολόγηση των συστημάτων ελέγχου για την ασφάλεια των τροφίμων που εφαρμόζουν οι εθνικές αρχές των κρατών μελών και των τρίτων χωρών. Εθνικοί εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη συνοδεύουν τους επιθεωρητές του ΓΤΚΘ [9] σε πολλούς από τους επιτόπιους ελέγχους τους. Κατά μέσο όρο, 112 διαφορετικοί επιστήμονες που διορίστηκαν από τα κράτη μέλη συμμετείχαν σε 123 αποστολές επιθεωρήσεων του ΓΤΚΘ κάθε χρόνο από το 1999 έως το 2001.

[9] Βλ. για παράδειγμα, το άρθρο 4 της απόφασης 98/139/ΕΚ της Επιτροπής της 4ης Φεβρουαρίου 1998 για τη θέσπιση ορισμένων λεπτομερών κανόνων σχετικών με τους επιτόπιους ελέγχους στον κτηνιατρικό τομέα που διενεργούν εμπειρογνώμονες της Επιτροπής στα κράτη μέλη

Οι δαπάνες στον τομέα αυτόν αφορούν τις αποζημιώσεις αυτών των εθνικών εμπειρογνωμόνων που συμμετείχαν στις ομάδες επιθεώρησης του ΓΤΚΘ. Έτσι η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα:

* να ζητά την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη την οποία δεν καλύπτει το δικό της προσωπικό από επιθεωρητές.

* να προσδίδει μεγαλύτερη διαφάνεια στις δραστηριότητες του ΓΤΚΘ.

* να διευρύνει τις δραστηριότητές της όσον αφορά τις επιθεωρήσεις και

* να διευκολύνει την ανταλλαγή ιδεών και γνώσης, πράγμα που οδηγεί σε μεγαλύτερη κατανόηση της κοινοτικής νομοθεσίας και σε εναρμόνιση των προσεγγίσεων από όλα τα κράτη μέλη.

Οι εθνικοί εμπειρογνώμονες συμμετέχουν επίσης σε προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις πριν αναλάβουν τις επιθεωρήσεις. Οι συνολικές δαπάνες για τις ενέργειες αυτές κατά την περίοδο 1999-2001 ανέρχονται σε 1.065.000 ευρώ.

Πρόσθετες δαπάνες που συνδέονται με αυτόν τον τομέα ενεργειών αφορούν την ανάπτυξη και συντήρηση ενός συστήματος πληροφορικής για το σχεδιασμό και τη διαχείριση των επιθεωρήσεων και τη δημοσίευση στο διαδίκτυο των εκθέσεων των επιθεωρήσεων. Οι εκθέσεις των επιθεωρήσεων δημοσιεύονται για λόγους διαφάνειας. Ταυτόχρονα δημοσιεύονται και τα σχόλια των αρχών της χώρας στην οποία έγινε η επιθεώρηση.

3.1.3. Τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την αξιολόγηση των κινδύνων που συνδέονται με τα μη εδώδιμα προϊόντα

Η χρήση της τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης για τη διαχείριση των κινδύνων που συνδέονται με τα μη εδώδιμα προϊόντα έχει επικεντρωθεί στην προπαρασκευή της αναθεώρησης της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων και τη λειτουργία των συστημάτων κοινοποίησης για τα επικίνδυνα προϊόντα. Ειδικότερα, χρησιμοποιήθηκε για:

* Την ανάπτυξη κοινών κατευθυντήριων γραμμών της ΕΕ σχετικά με τον ορισμό του τι αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών μέσα στο πλαίσιο του Συστήματος Ταχείας Ανταλλαγής Πληροφοριών.

* Να βοηθήσει την Επιτροπή από τεχνική άποψη στην αναθεώρηση της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων.

* Την αξιολόγηση του κινδύνου συγκεκριμένων προϊόντων που αποτέλεσαν αντικείμενο κοινοποίησης κινδύνου μέσα στο πλαίσιο του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης (π.χ. φορητές σκάλες, παιδικά καροτσάκια, πτυσσόμενες καρέκλες).

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν την αναθεωρημένη οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων το Δεκέμβριο του 2001.

Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε μια έρευνα του Ευρωβαρόμετρου για να σφυγμομετρηθεί η κοινή γνώμη σχετικά με τα προϊόντα που φέρουν το σήμα CE. Από την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε ότι οι καταναλωτές πολλές φορές δεν κατανοούν την έννοια του σήματος CE, και λανθασμένα θεωρούν ότι πρόκειται για ετικέτα ποιότητας ή απόδοσης. Το θέμα αυτό θα το εξετάσει η Επιτροπή στην επικείμενη ανακοίνωση σχετικά με την "Καλύτερη εφαρμογή της νέας προσέγγισης".

Οι αναλήψεις γι' αυτού του είδους τις δαπάνες κατά τη διάρκεια της τριετίας ανήλθαν σε 350.000 ευρώ περίπου. Η χρήση της τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης για την αξιολόγηση των κινδύνων που συνδέονται με τα τρόφιμα εξετάζεται στα τμήματα 3.1.1. και 3.1.4.

3.1.4. Χρήση της εμπειρογνωμοσύνης του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Η εμπειρογνωμοσύνη του Κοινού Κέντρου Ερευνών αποτέλεσε την επιστημονική βάση για την αξιολόγηση τριών έγκαιρων μετά τη σφαγή δοκιμών ΣΕΒ. Τα αποτελέσματα επικυρώθηκαν από την επιστημονική συντονιστική επιτροπή. Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή ενέκρινε τρεις μετά τη σφαγή δοκιμές ΣΕΒ, όπως ορίζεται στον κανονισμό 999/2001 για τη θέσπιση κανόνων πρόληψης, καταπολέμησης και εξάλειψης ορισμένων μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών [10]. Οι δοκιμές χρησιμοποιούνται ευρέως σε όλα τα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες. Η δαπάνη ανήλθε σε 1.280.000 ευρώ περίπου κατά την τριετία 1999-2001.

[10] Επίσημη Εφημερίδα L 147/1 της 31.05.2001

3.1.5. Διάδοση πληροφοριών για επικίνδυνα προϊόντα και υπηρεσίες καθώς και για ενδεχόμενους κινδύνους

Το σύστημα ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών (RAPEX) καλύπτει τόσο τα τρόφιμα όσο και τα μη εδώδιμα προϊόντα. Αποτελεί το κύριο εργαλείο για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών σχετικά με τους κινδύνους που απειλούν την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών. Ο αριθμός των κοινοποιήσεων που έγιναν μέσω του συστήματος RAPEX παρουσίασε σταθερή αύξηση κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, γεγονός που αποδεικνύει ότι το σύστημα καλύπτει μια όλο και μεγαλύτερη ανάγκη.

Μετά από εσωτερική εξέταση, καθώς και επισκέψεις και συζητήσεις που έγιναν στα σημεία κοινοποίησης RAPEX των κρατών μελών κατά το 1999, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές επενδύσεις για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος. Αναπτύχθηκαν ειδικά συστήματα για τις κοινοποιήσεις που αφορούν τα τρόφιμα και εκείνες που αφορούν τα μη εδώδιμα προϊόντα, ενόψει της μελλοντικής επέκτασης του συστήματος για την κάλυψη των ζωοτροφών και των ελέγχων των εισαγωγών τροφίμων και ζωοτροφών. Οι κοινοποιήσεις που γίνονταν μέσω φαξ αντικαταστάθηκαν από ηλεκτρονικό σύστημα κοινοποιήσεων. Το νέο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές τέθηκε σε λειτουργία κατά το 2002. Η δαπάνη στον τομέα αυτόν ανήλθε στα 800.000 ευρώ περίπου.

Στις άλλες δαπάνες στον τομέα αυτόν περιλαμβάνεται μια συνεδρίαση εμπειρογνωμόνων για τον καθορισμό της περαιτέρω ανάπτυξης και των προτεραιοτήτων του Europhyt, το οποίο είναι ηλεκτρονικό σύστημα για την ανταλλαγή πληροφοριών, που αφορούν κατασχέσεις μολυσμένων φορτίων φυτών ή φυτικών προϊόντων, μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής. Χρηματοδοτήθηκαν επίσης η δημοσίευση της τρίτης έκδοσης του Ενημερωτικού Οδηγού της ΣΕΒ, και τα πρακτικά της διεθνούς διάσκεψης για τη μικροβιακή αντοχή και τους πιθανούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.

3.2. Προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των καταναλωτών, όσον αφορά προϊόντα και υπηρεσίες

3.2.1. Ενέργειες για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών που συμμετέχουν στην επιτήρηση της αγοράς

Με σκοπό τη στενότερη συνεργασία των ευρωπαϊκών μελών του διεθνούς δικτύου εποπτείας της εμπορίας (IMSN), η Επιτροπή πραγματοποίησε επενδύσεις στην ανάπτυξη ενός νέου ηλεκτρονικού εργαλείου ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με συγκεκριμένες παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές και τις ορθές πρακτικές που πρέπει να εφαρμόζονται στον τομέα της επιτήρησης της αγοράς. Η εμπειρία από την εφαρμογή του συστήματος αυτού επιβεβαιώνει ότι η αποτελεσματική διοικητική συνεργασία απαιτεί πιο επίσημες διαδικασίες, όπως ένα νομοθετικό πλαίσιο, γι' αυτού του είδους την ενέργεια. Στην ανακοίνωσή της για την παρακολούθηση του Πράσινου Βιβλίου για την προστασία των καταναλωτών [11], η Επιτροπή ανέλαβε να υποβάλει πρόταση σχετικά με ένα τέτοιου είδους νομοθετικό μέσο πριν από το τέλος του 2002.

[11] πρόκειται να δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα

3.2.2. Ενέργειες που εξασφαλίζουν το σεβασμό των δικαιωμάτων των καταναλωτών στην προμήθεια προϊόντων και υπηρεσιών

Οι ενέργειες στον τομέα αυτόν αφορούν την παρακολούθηση, τη συγκέντρωση στοιχείων, τις μελέτες εφαρμογής και τις σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης που συνδέονται με ρυθμιστικές ενέργειες, ιδίως:

* Για την παρακολούθηση της εφαρμογής και του σεβασμού των δικαιωμάτων των καταναλωτών σύμφωνα με την οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές [12] και τη δημιουργία εύκολης πρόσβασης στη σχετική νομολογία σε όλα τα κράτη μέλη, η Επιτροπή δημιούργησε μια βάση δεδομένων για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων, την CLAB. Οι δαπάνες στον τομέα αυτόν συνδέονται με τη συλλογή και την ανάλυση στοιχείων και με την υποστήριξη από σύστημα πληροφορικής για τη συντήρηση και τη βελτίωση της φιλικότητας προς το χρήστη της βάσης δεδομένων. Ανέρχονται στο 1 εκατ. ευρώ περίπου.

[12] Επίσημη Εφημερίδα L 95, 21.04.1993

Το πείραμα της βάσης δεδομένων CLAB απαιτεί περαιτέρω ανάπτυξη και βελτίωση. Η χρήση της βάσης δεδομένων, αν και αυξάνεται, βρίσκεται ακόμη σε χαμηλό επίπεδο. Υπάρχουν ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες η εισαγωγή των στοιχείων χρειάζεται μεγαλύτερη εναρμόνιση. Μια αξιολόγηση της λειτουργίας της βάσης δεδομένων CLAB έχει προγραμματιστεί για το 2004 [13].

[13] βλ. Παράρτημα 5.6.

Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν μέσω της βάσης δεδομένων CLAB χρησιμοποιήθηκαν στην έκθεση του 2000 που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ. Η βάση δεδομένων CLAB προσφέρει επίσης ένα πιθανό μοντέλο για την παρακολούθηση της εφαρμογής όλης της νομοθεσίας της ΕΕ που αφορά τους καταναλωτές. Κατά την άποψη της Επιτροπής ο ρόλος των εθνικών αρχών στη διαχείριση αυτού του είδους του εργαλείου παρακολούθησης πρέπει να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο, ιδίως μέσα στο πλαίσιο της συνεργασίας για την εκτέλεση.

Οι επιπλέον δαπάνες αφορούν:

* Τη δημοσίευση σε έντυπη μορφή των πρακτικών μιας διάσκεψης για τους καταχρηστικούς όρους των συμβάσεων, για τη συζήτηση της εφαρμογής της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ.

* Μια μελέτη για την εφαρμογή της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων που αποτέλεσε τη βάση της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο [14] και της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανασύνταξη της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων [15].

[14] Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της 29ης Μαρτίου 2000 σχετικά με την εμπειρία που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων [COM(2000)140 τελικό].

[15] COM(2000)139 τελικό της 29.3.2000

* Μια προπαρασκευαστική μελέτη σχετικά με τις ανάγκες και τις προτεραιότητες για τις ενέργειες που αφορούν την ασφάλεια των υπηρεσιών. τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν για την προγραμματισμένη ανακοίνωση σχετικά με την ανάγκη ανάληψης ενεργειών για την ασφάλεια των υπηρεσιών.

* Μια μελέτη για τους ισχυρισμούς που αφορούν τα υγιεινά και θρεπτικά προϊόντα ενόψει της πιθανής αναθεώρησης της οδηγίας για την παραπλανητική διαφήμιση [16]. η αναθεώρηση αυτή έχει αναβληθεί επειδή το θέμα είναι υπό εξέταση μέσα στο πλαίσιο του Πράσινου Βιβλίου για το μέλλον της προστασίας των καταναλωτών και της παρακολούθησής του.

[16] Οδηγία 84/450/ΕΟΚ, Επίσημη Εφημερίδα L 250 της 19.09.1984.

* Μια δημοσκόπηση του ευρωβαρόμετρου με θέμα "Ευρωπαίοι και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας" [17] του 2000. σκοπός της δημοσκόπησης ήταν να μετρηθεί ο βαθμός ικανοποίησης των καταναλωτών από την πρόσβαση, την τιμή, την ποιότητα, τις διαθέσιμες πληροφορίες, τους όρους των συμβάσεων, τη διαχείριση των καταγγελιών για ορισμένες υπηρεσίες, στις οποίες περιλαμβάνονταν η κινητή και η σταθερή τηλεφωνία, η παροχή ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και ύδατος, οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, οι αστικές μεταφορές και οι υπεραστικές σιδηροδρομικές υπηρεσίες. Το 2001 μια μελέτη με επίκεντρο μία ομάδα στόχο προσέφερε περισσότερα στοιχεία για τα θέματα αυτά. Η δαπάνη ανήλθε σε 300 000 ευρώ περίπου.

[17] Ευρωβαρόμετρο αριθ. 53 - Οκτώβριος 2000

Τα αποτελέσματα χρησιμοποιήθηκαν στην ανακοίνωση σχετικά με τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη [18], την οποία ενέκρινε η Επιτροπή το Σεπτέμβριο του 2000 και στην ετήσια έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής για το 2001 των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας που αποτελεί μέρος της Έκθεσης του Κάρντιφ για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαίων. Εξάλλου χρησιμεύουν ως πηγή νέων στοιχείων για την ευρωπαϊκή πολιτική και δράση στον τομέα αυτό.

[18] Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη':20.9.2000. COM(2000) 580

* Μια μελέτη για την ανάλυση του αντικτύπου της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) στους καταναλωτές και στις τιμές κατανάλωσης. τα αποτελέσματα της μελέτης χρησιμοποιήθηκαν ως πηγή στοιχείων για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και για μια δημοσίευση που απευθυνόταν στις οργανώσεις των καταναλωτών.

Η Επιτροπή συμμετείχε επίσης σε συνέδριο που διοργανώθηκε από τη φινλανδική προεδρία με θέμα τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και τους καταναλωτές.

3.2.2.1. Μηχανισμοί βελτίωσης της διευθέτησης διαφορών, ιδίως μέσω δοκιμαστικών σχεδίων και της εγκατάστασης βάσεων δεδομένων

Κατά το 2001 πάνω από 1 εκατ. ευρώ επενδύθηκε στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Εξωδικαστικού Δικτύου (EEJ-Net). Ο ένας χρόνος του δοκιμαστικού σταδίου του δικτύου αυτού για τη διευθέτηση των διαφορών των καταναλωτών εκτός των δικαστηρίων, στην οποία συμμετείχαν και η Νορβηγία και η Ισλανδία, ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2001. Σε κάθε χώρα ένα κεντρικό σημείο επαφής ή "κέντρο πληροφόρησης" προσφέρει στους καταναλωτές ενημέρωση και βοήθεια σχετικά με την πρόσβαση σε εναλλακτικά εξωδικαστικά συστήματα επίλυσης διαφορών. Παρέχουν βοήθεια στους καταναλωτές που ζητούν την επίλυση διαφορών με προμηθευτές από άλλη χώρα της ΕΕ.

Το δίκτυο αναμένεται να λειτουργήσει πλήρως έως το τέλος του 2002. Κατά τη σύσταση του δικτύου, επιδιώκεται όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συνεργασία με το υπάρχον δίκτυο Ευρωπαϊκών Κέντρων Ενημέρωσης των Καταναλωτών. Μια επανεξέταση της ενέργειας αυτής μαζί με τα κράτη μέλη έχει προγραμματιστεί για το τέλος του δοκιμαστικού σταδίου το 2003 [19].

[19] βλ. Παράρτημα 5.5.

3.2.3. Ενέργειες που προορίζονται για την εγγύηση της εντιμότητας στις συναλλαγές με τους καταναλωτές

Το 1999 και το 2001 το Ευρωβαρόμετρο πραγματοποίησε δημοσκοπήσεις με σκοπό την αξιολόγηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και στους παρόχους τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης και ικανοποίησης των καταναλωτών και έδωσαν τις αναγκαίες βασικές πληροφορίες ώστε η πολιτική και η νομοθεσία της ΕΕ να στραφεί προς την καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Οι δημοσκοπήσεις κάλυψαν τις τραπεζικές υπηρεσίες, τις ασφάλειες, τις πιστώσεις και τα ενυπόθηκα δάνεια.

Ο διάλογος ανάμεσα σε εκπροσώπους των καταναλωτών και του τραπεζικού τομέα σχετικά με την κτηματική πίστη για να συζητηθεί ένας κώδικας σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες που χορηγούνται για στεγαστικά δάνεια κατέληξε σε συμφωνία. Η συμφωνία αυτή υπεγράφη στις 5 Μαρτίου 2001. Την 1η Μαρτίου 2001 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε σύσταση με την οποία επικυρώνει τον κώδικα και καλεί τον κλάδο κτηματικής πίστης να συμμορφωθεί με τις διατάξεις της [20].

[20] Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές από πιστωτές που χορηγούν στεγαστικά δάνεια, C(2001) 477 τελικό.

Τον Απρίλιο του 2000 διεξήχθη συζήτηση στο Συμβούλιο Κατανάλωσης σχετικά με την "υπερχρέωση". Σε συνέχεια της συζήτησης αυτής η Επιτροπή συγκέντρωσε στατιστικά στοιχεία σχετικά με το μέγεθος της διασυνοριακής υπερχρέωσης. Τα αποτελέσματα τροφοδότησαν με χρήσιμα στοιχεία το έργο της Επιτροπής για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Επίσης, η προτεινόμενη τροποποίηση της οδηγίας για την καταναλωτική πίστη [21] θα οδηγήσει σε πιο συνειδητοποιημένες και συνετές πρακτικές δανεισμού.

[21] COM(2002)443 τελικό της 11.9.2002

Οι δαπάνες για τις ενέργειες που συνδέονται με τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ανέρχονται σε 1 εκατ. ευρώ περίπου.

3.2.3.1. Η εισαγωγή του ευρώ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και ιδιαίτερα η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών, εργαζόταν από το 1996 για να προσδιορίσει τις ανάγκες των καταναλωτών σε σχέση με τη μετάβαση στο ευρώ και να εντοπίσει τον καλύτερο δυνατό τρόπο για να ανταποκριθεί σε αυτές. Κύριος στόχος ήταν η μετάβαση στο ευρώ να γίνει ευκολότερη για τους καταναλωτές, να προστατευθούν τα συμφέροντά τους και έτσι να διαμορφωθεί η εμπιστοσύνη και η υποστήριξη των καταναλωτών. Παρόλο που η βασική ευθύνη για την εξασφάλιση της ομαλής μετάβασης στο ευρώ ανήκε στα κράτη μέλη, σε σημαντικό βαθμό συνέβαλε και η Επιτροπή. Οι δραστηριότητες στον τομέα αυτόν αποτέλεσαν μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος διαβουλεύσεων, συντονισμού και παρακολούθησης κάθε θέματος που αφορούσε τη μετάβαση στο ευρώ και συνδεόταν με τους καταναλωτές. Περιλαμβάνουν:

* Τις ενέργειες "Το ευρώ χωρίς δυσκολία" για την ανάπτυξη ενημερωτικού και εκπαιδευτικού υλικού με στόχο τα άτομα που ενδεχομένως να έχουν δυσκολίες προσαρμογής στο νέο νόμισμα (π.χ. τυφλοί, κωφοί, ηλικιωμένοι, άτομα με νοητική καθυστέρηση), και για τη δημιουργία ενός δικτύου για την κατάρτιση των εκπαιδευτών σχετικά με τη χρήση των υλικών αυτών. Τα υλικά αυτά αναπτύχθηκαν με βάση τις ανάγκες που προσδιορίστηκαν σε πιλοτικές ομάδες από τον πληθυσμό-στόχο. Και δοκιμάστηκαν με δημοσκοπήσεις και ποιοτικές μελέτες. Το προσωπικό των οργανώσεων καταναλωτών και άλλων μη κυβερνητικών οργανισμών εκπαιδεύτηκε για να χρησιμοποιήσει το υλικό αυτό στη διδασκαλία των ευάλωτων αυτών ομάδων-στόχων σχετικά με το ευρώ. Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν και αναπαρήγαγαν το υλικό των ενεργειών "Το ευρώ χωρίς δυσκολία" στις ενημερωτικές εκστρατείες τους προς τις ευάλωτες ομάδες.

* Ετήσιες μελέτες ομάδων-στόχων και δημοσκοπήσεις για την παρακολούθηση της συμπεριφοράς των καταναλωτών και των ενδεχόμενων δυσκολιών που αντιμετωπίζουν σε σχέση με τη μετάβαση στο ευρώ.

* Ενέργειες για την ενθάρρυνση και την παρακολούθηση της εφαρμογής ορθών πρακτικών σχετικά με το ευρώ, που καλύπτουν τη διπλή αναγραφή των τιμών, τα τραπεζικά έξοδα και πληροφορίες για τους καταναλωτές. Οι ενέργειες αυτές περιελάμβαναν και την παρακολούθηση της συμφωνίας μεταξύ των οργανώσεων των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σχετικά με τις δεσμεύσεις "του ευρωλογότυπου", με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών.

Σύντομα αναμένεται μια αξιολόγηση όλων των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εισαγωγή του ευρώ [22]. Στο μεταξύ, οι δημοσκοπήσεις του Ευρωβαρόμετρου [23] δίνουν ήδη κάποιες ενδείξεις σχετικά με τον αντίκτυπο που είχαν οι ενέργειες αυτές. Το 40% περίπου των πολιτών της ΕΕ είπαν ότι είχαν ακούσει για τις ενέργειες "Το ευρώ χωρίς δυσκολία" που απευθύνονταν σε συγκεκριμένες ευάλωτες ομάδες. Ένα ακόμη 12% δήλωσε ότι είχε επωφεληθεί άμεσα από αυτές. Το 50% περίπου είχαν δει το "ευρωλογότυπο" στα καταστήματα, και πάνω από το 20% δήλωσε ότι το λογότυπο του ενέπνευσε περισσότερη εμπιστοσύνη για το κατάστημα στο οποίο ήταν αναρτημένο.

[22] βλ. Παράρτημα 5.2.

[23] τα στοιχεία που ακολουθούν προέρχονται από το Ευρωβαρόμετρο 57.1 - Άνοιξη 2002

Η δαπάνη για τις ενέργειες αυτές ανήλθε σε 7 εκατ. ευρώ περίπου κατά την περίοδο 1999-2001. Στις ενέργειες αυτές συμμετείχαν οργανώσεις καταναλωτών και άλλοι ΜΚΟ, σύμβουλοι και εταιρείες παραγωγής και διανομής.

3.2.4. Ενέργειες για τον έλεγχο των περιβαλλοντικών ενδείξεων των προϊόντων

Ως συνέχεια μιας μελέτης για τις περιβαλλοντικές ενδείξεις των προϊόντων που πραγματοποιήθηκε το 1998, αναπτύχθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για ένα ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης και πιστοποίησης των περιβαλλοντικών ενδείξεων. Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η προετοιμασία νομοθετικής πράξης μέσα στο πλαίσιο της προγραμματισμένης αναθεώρησης της οδηγίας για την παραπλανητική διαφήμιση. Η αναθεώρηση της οδηγίας αυτής αναβλήθηκε και τα σχετικά θέματα εξετάστηκαν στο Πράσινο Βιβλίο για το μέλλον της προστασίας των καταναλωτών.

3.2.5. Ανάπτυξη και στήριξη ενεργειών που έχουν σκοπό να διευκολύνουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και τη βελτίωση των κοινών εξώδικων διαδικασιών

Οι ενέργειες που χρηματοδοτήθηκαν με σκοπό να διευκολύνουν την πρόσβαση στη δικαιοσύνη είχαν ως επίκεντρό τους την προώθηση και την αξιολόγηση του ευρωπαϊκού "εντύπου υποβολής αιτημάτων του καταναλωτή" για την επίλυση διαφορών. Η δαπάνη ανήλθε σε 500 000 ευρώ περίπου. Σκοπός του εντύπου υποβολής αιτημάτων είναι η καλύτερη επικοινωνία καταναλωτών που επιδιώκουν την επίλυση των διαφορών και επιχειρήσεων. Μια δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου [24] που έγινε το 1999 έδειξε ότι το 7% των πολιτών της ΕΕ είχαν δει ή είχαν ακούσει για το έντυπο αυτό. Κατά το 1999 και το 2000 εφαρμόστηκε σε δέκα κράτη μέλη ένα δοκιμαστικό σχέδιο, με σκοπό την προώθηση της χρήσης του εντύπου υποβολής αιτημάτων, τη βοήθεια προς τους καταναλωτές σε σχέση με τη χρήση του και την παρακολούθηση συγκεκριμένου αριθμού υποθέσεων για τις οποίες είχε χρησιμοποιηθεί το έντυπο. Η αξιολόγηση του δοκιμαστικού σχεδίου έδειξε ότι το έντυπο μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο μέσο για την επικοινωνία και τη διευθέτηση των παραπόνων των καταναλωτών, όπως οδήγησε στη διευθέτηση των μισών περίπου από τις υποθέσεις αυτές.

[24] Ευρωβαρόμετρο 52.1, έγινε Νοεμ./Δεκ. 1999

3.2.6. Μέτρα για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων κινδύνων και των ενδεχόμενων πλεονεκτημάτων για τους καταναλωτές στην κοινωνία της πληροφορίας

Μετά από συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, αναλήφθησαν ενέργειες για τη διευκόλυνση του διαλόγου των ενδιαφερομένων μερών και τη συμφωνία σχετικά με τους κώδικες χρήσης και τα σχετικά προγράμματα "σήματος αξιοπιστίας" προκειμένου να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο κατά πόσο είναι εφικτή η ανάπτυξη ενός σαφούς και έγκυρου πλαισίου πιστοποίησης και ανεξάρτητης επαλήθευσης. Το αποτέλεσμα των ενεργειών αυτών ήταν η υπογραφή, το Δεκέμβριο του 2001, μιας καινοτόμου συμφωνίας μεταξύ των εκπροσώπων των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σχετικά με τις ορθές επιχειρηματικές πρακτικές για τις ηλεκτρονικές πωλήσεις στους καταναλωτές. Η συμφωνία προετοίμασε το δρόμο για την εφαρμογή σε επίπεδο ΕΕ των βασικών αρχών που θα δώσουν τη δυνατότητα σε καταναλωτές και επιχειρήσεις να επωφεληθούν πλήρως από το ηλεκτρονικό εμπόριο και να αξιοποιήσουν με καλύτερο τρόπο την εσωτερική αγορά.

Η Επιτροπή συμμετείχε επίσης σε συνέδριο που διοργανώθηκε από τη γερμανική προεδρία με θέμα τους καταναλωτές και το ηλεκτρονικό εμπόριο.

3.2.7. Μέτρα για την προώθηση της προστασίας των δεδομένων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής

Στον τομέα αυτόν η ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών συνεισέφερε στην ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας από άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής. Δεν χρειάστηκαν δαπάνες.

3.2.8. Οριζόντια μέτρα για την προστασία των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των καταναλωτών

Διοργανώθηκε ένα σεμινάριο στο οποίο συναντήθηκαν νομικοί εμπειρογνώμονες στη χρήση των "μη υποχρεωτικών κανόνων", για να υποστηριχτεί το έργο προσδιορισμού της ορθής πρακτικής στη χρήση των μη υποχρεωτικών κανόνων και να αναλυθεί ο βαθμός στον οποίο η ορθή πρακτική στον τομέα αυτόν μπορεί να λειτουργήσει για τους καταναλωτές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Έγιναν δύο σεμινάρια (στην Πορτογαλία και στη Σουηδία) και μία μελέτη σχετικά με τη σκοπιμότητα ενός γενικού νομοθετικού πλαισίου για το θεμιτό εμπόριο μέσα στο πλαίσιο των προετοιμασιών της Επιτροπής για το Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των καταναλωτών. Η μελέτη συνέκρινε την εθνική νομοθεσία για τους καταναλωτές στην ΕΕ και στις ΗΠΑ και προσδιόρισε τις δυνατότητες μεταρρύθμισης της νομοθεσίας της ΕΕ.

Οι δαπάνες για τις μελέτες δείκτη τιμών, τη συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων, τις συγκρίσεις των τιμών καταναλωτικών αγαθών στο εσωτερικό της ΕΕ και την έκδοσή με τίτλο "Γεγονότα και αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τους Ευρωπαίους καταναλωτές" [25], στην οποία συγκεντρώνονται βασικά στοιχεία της πολιτικής για τους καταναλωτές, ανήλθαν σε 500 000 ευρώ περίπου. Πρόσθετες δαπάνες αφορούν μια συλλογή των εθνικών νομοθεσιών καθώς και της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με τους καταναλωτές, την τεχνική βοήθεια στην ανάπτυξη μεθοδολογιών για την αξιολόγηση του αντικτύπου της πολιτικής της ΕΕ στους καταναλωτές, ένα συνέδριο της βελγικής προεδρίας σχετικό με θέματα καταναλωτών και συνεδριάσεις με αρμόδιους από την Αυστραλία και την Ιαπωνία με στόχο την ανάπτυξη διμερούς συνεργασίας σε θέματα καταναλωτών.

[25] έκδοση της Eurostat, 2001

3.3. Εκπαίδευση και ενημέρωση των καταναλωτών

3.3.1. Μέτρα για τη βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών

Ο ιστοχώρος της ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών διαδραμάτισε κύριο ρόλο στην ενημέρωση των καταναλωτών και των άλλων ενδιαφερόμενων μερών σχετικά με την ανάπτυξη της πολιτικής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι υπεύθυνοι για τη λήψη των αποφάσεων, οι επιστήμονες, οι υπεύθυνοι για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, ο τύπος, οι οργανώσεις των καταναλωτών και άλλοι οργανισμοί στην ΕΕ και αλλού που λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές. Τον Ιούλιο του 2000 εγκαινιάστηκε ένας νέος ιστοχώρος για την υγεία και την προστασία των καταναλωτών, ο οποίος περιλαμβάνει τρεις θεματικούς τομείς. Ο ιστοχώρος ενημερωνόταν καθημερινά (με μέσο όρο 200 σελίδες ανά εβδομάδα). Η κατασκευή του ιστοχώρου για την ασφάλεια των τροφίμων και την υγεία των ζώων ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2001. Έχουν ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για την αναδιάρθρωση των θεματικών τομέων που ήδη υπάρχουν και αφορούν θέματα καταναλωτών και δημόσιας υγείας. Υπηρεσίες όπως η καθημερινή ενημέρωση των συνδρομητών από την υπηρεσία "Τι νέα;" και η ηλεκτρονική αλληλογραφία βελτιώθηκαν.

Ένδειξη της ζήτησης που ικανοποιεί ο ιστοχώρος είναι η σταθερή αύξηση του αριθμού των μηνιαίων επισκέψεων, ο οποίος, από τις 100 000 που υπολογίζονταν το 1999, έφτασε τις 360 000 τον Ιούλιο του 2000 και ξεπέρασε το 1 000 000 το Δεκέμβριο του 2001. Οι εγγραφές στην καθημερινή υπηρεσία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου "Τι νέα;", η οποία ξεκίνησε το 1999, ήταν 11 400 το Δεκέμβριο του 2001. Οι έρευνες μεταξύ των επισκεπτών του ιστοχώρου που διενεργήθηκαν το 1999, το 2000 και το 2001 αφενός έδειξαν ότι το επίπεδο ικανοποίησης από τις παρεχόμενες υπηρεσίες [26] είναι υψηλό και αφετέρου συγκέντρωσαν χρήσιμα σχόλια για βελτιώσεις.

[26] Τα αποτελέσματα είναι διαθέσιμα στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/dgs/health_consumer/feedback/feedback04r_en.html

Η συνολική δαπάνη για την παραγωγή του ιστοχώρου και άλλες επενδύσεις που αφορούν την πληροφορική ανέρχεται σε 1,3 εκατ. ευρώ περίπου. Στη δαπάνη αυτή περιλαμβάνεται επίσης, από το 2001, το κόστος της πληροφορικής και άλλης υποστήριξης της ηλεκτρονικής έκδοσης του ενημερωτικού δελτίου Consumer Voice.

Το ενημερωτικό δελτίο Consumer Voice ξεκίνησε στα μέσα τού 1998 σαν ένα περιοδικό με θέμα την πολιτική για τους καταναλωτές και στη συνέχεια διεύρυνε το πεδίο του με θέματα ασφάλειας των τροφίμων. Έφτανε με το ταχυδρομείο σε 15 000 περίπου συνδρομητές. Το πολύχρωμο έντυπο περιοδικό με τη μακρά διαδικασία παραγωγής και διανομής αποδείχτηκε ανεπαρκές μέσο για την ενημέρωση ενός πολύγλωσσου κοινού σχετικά με τις ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων. Μετά από αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε το 2000, η έντυπη έκδοση του περιοδικού Consumer Voice σταμάτησε από το 2001. Για να εξασφαλιστεί η έγκαιρη ενημέρωση των ενδιαφερομένων μερών, των υπεύθυνων για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και άλλων κέντρων πληροφόρησης, αποφασίστηκε αντί γι' αυτό η δημοσίευση ενός μηνιαίου ηλεκτρονικού ενημερωτικού δελτίου. Το ενημερωτικό δελτίο δίνει μια γρήγορη γενική εικόνα των πρόσφατων εξελίξεων και διαθέτει συνδέσμους προς τον ιστοχώρο για περισσότερες λεπτομέρειες.

Η στροφή στη συχνότερης εμφάνισης ηλεκτρονική έκδοση αποδείχτηκε αποτελεσματικότερη από πλευράς κόστους και καταλληλότερη για την κάλυψη της ανάγκης για διαφάνεια στη χάραξη της πολιτικής. Οι συνολικές αναλήψεις δαπανών για το περιοδικό Consumer Voice ανέρχονται σε 700 000 ευρώ περίπου. Η παραγωγή του ενημερωτικού δελτίου γίνεται με την τεχνική υποστήριξη του ειδικευμένου στην πληροφορική προσωπικού που εργάζεται για τον ιστοχώρο.

3.3.1.1. Μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε θέματα ασφάλειας των προϊόντων

Η ασφάλεια των τροφίμων κατά τα τελευταία χρόνια αποτελεί μία από τις κυριότερες ανησυχίες των καταναλωτών. Με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, που έγινε το 1997, διαπιστώθηκε ότι το 68% σχεδόν των ευρωπαίων πολιτών ανησυχούσε για την ασφάλεια των τροφίμων και ζητούσε καλύτερη ενημέρωση σχετικά με το θέμα. Σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η Επιτροπή εκτός από το νομοθετικό της πρόγραμμα που ορίζεται στο Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων, ξεκίνησε ενημερωτικές και εκπαιδευτικές εκστρατείες για την ασφάλεια των τροφίμων.

Οι εκστρατείες αυτές πραγματοποιήθηκαν σε αποκεντρωμένο επίπεδο, αναπτύχθηκαν και εκτελέστηκαν, δηλαδή, σε εθνικό επίπεδο ώστε να γίνει ευκολότερα η προσαρμογή των μηνυμάτων και η επιλογή των μέσων στο εθνικό πλαίσιο. Κατά την περίοδο 1998-1999 εξετάστηκαν τα θέματα της επισήμανσης των τροφίμων, της δυνατότητας εξακρίβωσης της προέλευσης των τροφίμων και των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. Κατά την περίοδο 2000-2001 η εκστρατεία είχε ως επίκεντρό της την εκπαίδευση για την υγιεινή των τροφίμων και απευθυνόταν σε συγκεκριμένες ομάδες-στόχους.

Πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της εκτέλεσης των εκστρατειών για την ασφάλεια των τροφίμων κατά τα πρώτα δύο χρόνια, 1998 και 1999 [27]. Τα αποτελέσματα ήταν σε γενικές γραμμές θετικά, αλλά παρατηρήθηκαν και μεγάλες διαφοροποιήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα των διαφόρων εθνικών εκστρατειών. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης ως βάση για την απόφαση να μετατοπιστεί το βάρος των εκστρατειών από την ενημέρωση στην εκπαίδευση, να περιοριστούν οι ομάδες-στόχοι και να αποκεντρωθεί ακόμη περισσότερο ο σχεδιασμός και η εκτέλεση.

[27] βλ. Παράρτημα 2.2.

Γενικά, οι εθνικές εκστρατείες με διάρκεια στο πέρασμα των χρόνων απέφεραν καθαρά οφέλη. Αποκτήθηκε εμπειρία στην ανάπτυξη εργαλείων επικοινωνίας για την ασφάλεια των τροφίμων. Η κάλυψη από τις εκστρατείες πρακτικών θεμάτων σχετικών με την υγιεινή των τροφίμων στο σπίτι, για την εξοικείωση των καταναλωτών με την έννοια της ασφάλειας των τροφίμων, φαίνεται ότι λειτούργησε καλά. Οι εκστρατείες ήταν γενικά επιτυχημένες όσον αφορά τη συνεργασία διαφόρων πλευρών (ειδικοί επικοινωνίας, οργανώσεις καταναλωτών, εθνικές αρχές και δημόσιοι φορείς, επιχειρήσεις τροφίμων) σε κοινές ενέργειες για την ασφάλεια των τροφίμων.

Ο πραγματικός βαθμός στον οποίο συνέβαλαν οι εκστρατείες στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Οι παράγοντες που συντελούν είναι πολλοί και διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών στις οποίες οι καταναλωτές γενικά εμπιστεύονται τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για τον έλεγχο των τροφίμων, και των χωρών στις οποίες η ικανότητα των αρχών αμφισβητείται ή στις οποίες οι αρμοδιότητες για την τροφική αλυσίδα αποτελούν θέμα έντονων συζητήσεων. Σημαντικός επίσης παράγων είναι οι περιπτώσεις κρίσεων σχετικών με τα τρόφιμα. Οι εθνικές αρχές εμφανίζονται επομένως σε καλύτερη θέση από την Επιτροπή για να αποφασίσουν σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση και τη συνέχεια των εκστρατειών αυτών, με βάση τις ήδη υπάρχουσες συμπράξεις. Οι δαπάνες για τις εκστρατείες σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων την περίοδο 1999-2001 ανήλθαν σε 12,6 εκατ. ευρώ περίπου.

Καθώς η τρίτη Ευρωπαϊκή Ημέρα του Καταναλωτή το 2001 είχε ως θέμα της την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, οι ενέργειες στα κράτη μέλη για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην εκδήλωση αυτή ενσωματώθηκαν στις συνεχιζόμενες εκστρατείες για την ασφάλεια των τροφίμων. Εκδηλώσεις διοργανώθηκαν σε 13 χώρες και οι δαπάνες ανήλθαν σε 230 897 ευρώ. Ο αντίκτυπος που είχαν στα μέσα μαζικής ενημέρωσης οι εθνικές εκδηλώσεις, η εκδήλωση της προεδρίας και ένα συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες ήταν ικανοποιητικός.

3.3.2. Μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του καταναλωτή ως προς την ανάγκη βιώσιμων σχημάτων παραγωγής και κατανάλωσης

Το σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001 δεν προέβλεπε καμία ανάπτυξη πολιτικής ή προτεραιότητα γι' αυτού του είδους τη δραστηριότητα [28]. Οι ενέργειες στον τομέα αυτό περιορίστηκαν στην υποστήριξη των μέσων της περιβαλλοντικής πολιτικής για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σχετικών με την αύξηση της ευαισθητοποίησης, όπως το οικολογικό σήμα για τα καταναλωτικά προϊόντα. Επομένως δεν υπήρξαν δαπάνες στον τομέα αυτό.

[28] βλ. Παράρτημα 4.1.

3.3.3. Μέτρα για τη βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες μέσω συγκριτικών δοκιμών.

Το 1999 πραγματοποιήθηκε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με την επισήμανση ώστε να διαπιστωθεί ποια είναι η στάση των καταναλωτών όσον αφορά την επισήμανση των τροφίμων και ποιες ανάγκες έχουν. Τα αποτελέσματα ελήφθησαν υπόψη στην αναθεώρηση της υπάρχουσας νομοθεσίας για την επισήμανση των τροφίμων και στην πρόταση για την επισήμανση και την ανιχνευσιμότητα των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων που υποβλήθηκε τον Ιούλιο του 2001.

Ο ρόλος των ευρωπαϊκών κέντρων καταναλωτών (βλ. 3.3.5) στη διεξαγωγή συγκριτικών δοκιμών και μελετών στις διασυνοριακές συναλλαγές βελτιώθηκε.

3.3.4. Μέτρα για την ανάπτυξη της εκπαίδευσης των καταναλωτών, ιδιαίτερα στα σχολεία

Η Επιτροπή έχει κατά καιρούς χρηματοδοτήσει δοκιμαστικά σχέδια για την προώθηση της εισαγωγής της εκπαίδευσης των καταναλωτών στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των εθνικών σχολείων. Το 1999 δαπανήθηκαν 400 000 περίπου ευρώ για την έναρξη ενός τέτοιου σχεδίου στο ΗΒ, μετά από ανάλογα σχέδια στην Ελλάδα, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι ο αντίκτυπος αυτών των δοκιμαστικών σχεδίων έχει την τάση να περιορίζεται στο εθνικό πλαίσιο. Επίκεντρο των σχεδίων ήταν κυρίως το εθνικό περιβάλλον των καταναλωτών και όχι τα επιτεύγματα σε επίπεδο ΕΕ και τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς. Γι' αυτό και το συμπέρασμα ήταν ότι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όσον αφορά την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης των καταναλωτών στα εκπαιδευτικά προγράμματα των σχολείων μέσω δοκιμαστικών σχεδίων, έφτασε τα όριά του.

Ο "Διαγωνισμός νέου καταναλωτή" με το πέρασμα των χρόνων έχει αποκτήσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της εκπαίδευσης των καταναλωτών στα σχολεία. Η δαπάνη για το διαγωνισμό αυτό ανήλθε σε 2,5 εκατ. ευρώ περίπου κατά την περίοδο 1999-2001. Μια εσωτερική εξέταση, που έγινε το 2002 [29], κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο διαγωνισμός όπως έγινε τα τελευταία χρόνια δεν είναι αποτελεσματικός από άποψη κόστους, αλλά ότι προσφέρει πολλές δυνατότητες. Εάν βελτιωθεί η οργανωτική δομή, θα επιτευχθεί μεγαλύτερη κάλυψη με χαμηλότερο κόστος. Αυτή η αναδιοργάνωση είναι σε εξέλιξη.

[29] βλ. Παράρτημα 3.1.

3.3.5. Μέτρα για την ανάπτυξη και την υποστήριξη των ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών

Ύστερα από αξιολόγηση της λειτουργίας των 'Ευρωθυρίδων', των δοκιμαστικών σχεδίων διακρατικής ενημέρωσης των καταναλωτών, το 1997 [30], η Επιτροπή επαναπροσδιόρισε την αποστολή των Ευρωθυρίδων ως Δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων των Καταναλωτών. Σήμερα λειτουργούν 14 κέντρα σε 12 κράτη μέλη [31]. Τα βασικά τους καθήκοντα είναι:

[30] βλ. Παράρτημα 4.3.

[31] Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία (2), Λουξεμβούργο, Γερμανία (2), Φινλανδία και Αυστρία, Σουηδία, Βέλγιο, Ιταλία

* Η διάδοση πληροφοριών που αφορούν τις εξελίξεις σε θέματα καταναλωτών σε επίπεδο ΕΕ.

* Η διεξαγωγή συγκριτικών δοκιμών και μελετών στις διασυνοριακές αγορές.

* Η παροχή βοήθειας στους καταναλωτές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις συναλλαγές.

Το αποτέλεσμα της μετατόπισης του βάρους, τα κέντρα έγιναν περισσότερο προενεργά και δημιούργησαν ένα πραγματικό ευρωπαϊκό δίκτυο που διευκολύνει τη στενή συνεργασία μεταξύ των κέντρων στις διάφορες χώρες. Η εισαγωγή μεγαλύτερης ποικιλίας εργαλείων ενημέρωσης διεύρυνε την εμβέλειά τους. Ο αριθμός των καταναλωτών που ήρθε σε επαφή με τα κέντρα αυτά παρουσίασε ανοδική τάση σε όλες τις χώρες. Σε πολλές χώρες τα κέντρα αυτά συμμετέχουν και στο EEJ-Net και λειτουργούν ως κέντρα πληροφόρησης.

Η χρηματοοικονομική υποστήριξη προς τα κέντρα αυτά ανέρχεται σε 6 εκατ. ευρώ περίπου και καλύπτει το 50% των εξόδων τους. Η καλύτερη συνεργασία με τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δημιουργία και τη χρηματοδότηση των κέντρων είχε ως αποτέλεσμα να σημειωθεί σημαντική πρόοδος. Αυτή η συμφωνία συγχρηματοδότησης με τα κράτη μέλη πρέπει να αποκτήσει μια πιο επίσημη, νομική βάση.

3.4. Προώθηση και εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών

3.4.1. Ενίσχυση της εκπροσώπησης των συμφερόντων των καταναλωτών

Το βασικό χρηματοδοτικό μέσο στον τομέα αυτόν είναι η υποστήριξη των δραστηριοτήτων των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος β) της απόφασης (βλ. κεφάλαιο 4).

3.4.2. Μέτρα για την υποστήριξη των οργανώσεων των καταναλωτών στα κράτη μέλη

Το βασικό μέτρο για την υποστήριξη των οργανώσεων των καταναλωτών στα κράτη μέλη είχε ως επίκεντρό του την κατάρτιση του προσωπικού των οργανώσεων των καταναλωτών. Η πρόσκληση για ειδικά σχέδια το 1999 αφορούσε την κατάρτιση για τη διάδοση εμπειρογνωμοσύνης σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, την ασφάλεια των προϊόντων, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και άλλους τομείς προτεραιοτήτων της κοινοτικής πολιτικής, κυρίως σε οργανώσεις καταναλωτών.

Το 2001, για να υπάρξει συνέχεια και να ενισχυθεί αυτή η υποστήριξη της κατάρτισης, η Επιτροπή αποφάσισε να ξεκινήσει δικές της ενέργειες για την κατάρτιση προσωπικού από οργανώσεις καταναλωτών. Η δαπάνη ανήλθε σε 850 000 ευρώ περίπου κατά το 2001 για την πρώτη φάση ενός τριετούς σχεδίου. Αυτή η πρώτη φάση εκτελείται το 2002 και σκοπός της είναι η δημιουργία υλικού κατάρτισης, η επιλογή εκπαιδευτών και η κατάρτιση των εκπαιδευτών αυτών σε θέματα διαχείρισης, δημοσίων σχέσεων και νομοθεσίας που αφορά τους καταναλωτές. Σε μια δεύτερη φάση (2003/2004) θα πραγματοποιηθούν σεμινάρια για να μπορέσουν οι εκπαιδευτές αυτοί να καταρτίσουν το προσωπικό των οργανώσεων καταναλωτών.

Ένας άλλος τρόπος για την υποστήριξη ορισμένων δραστηριοτήτων των οργανώσεων καταναλωτών στα κράτη μέλη, εφόσον συμπίπτουν με τις προτεραιότητες που καθορίζονται κάθε χρόνο, είναι με τη συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων για την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών στα κράτη μέλη. Οι εθνικές οργανώσεις καταναλωτών ήταν οι δικαιούχοι μεγάλου μέρους των επιδοτήσεων για συγκεκριμένα σχέδια που εγκρίνονταν κάθε χρόνο (βλ. Κεφάλαιο 5).

Ορισμένα κράτη μέλη και οργανώσεις καταναλωτών έχουν την τάση να θεωρούν τη συγχρηματοδότηση βάσει σχεδίου ως απόλυτο υποκατάστατο της άμεσης χρηματοοικονομικής υποστήριξης πιο αδύναμων, μικρότερων ή με λιγότερους πόρους εθνικών οργανώσεων καταναλωτών. Στην πράξη η συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων λειτούργησε κυρίως υπέρ των ισχυρότερων και με καλύτερα οικονομικά οργανώσεων. Είναι επομένως χρήσιμο να γίνει σαφής αποσύνδεση της συγχρηματοδότησης ειδικών σχεδίων από την υποστήριξη των εθνικών οργανώσεων καταναλωτών. Η χρηματοδότηση σχεδίων αποδείχτηκε ανεπαρκές μέσο για το σκοπό αυτό.

3.4.3. Μέτρα για την προώθηση και το συντονισμό της συμμετοχής των καταναλωτών στη διαδικασία τυποποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Το βασικό χρηματοδοτικό μέσο στον τομέα αυτόν είναι η υποστήριξη των δραστηριοτήτων των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος β) της απόφασης (βλ. Κεφάλαιο 4).

3.4.4. Δοκιμαστικά σχέδια για την προώθηση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης

Μια ενδιάμεση αξιολόγηση σχεδίων με θέμα τη βιώσιμη κατανάλωση που συγχρηματοδοτήθηκαν από το 1995-1998, και η οποία πραγματοποιήθηκε το 2000, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι περισσότερες πρωτοβουλίες δεν ήταν πολύ αποτελεσματικές και είχαν περιορισμένο αντίκτυπο [32]. Αυτό το είδος χρηματοδότησης σχεδίων επομένως δεν συνεχίστηκε.

[32] βλ. Παράρτημα 4.1.

3.5. Άλλα μέτρα της Επιτροπής

Οι δαπάνες για αξιολογήσεις μέτρων υπέρ των καταναλωτών από ειδικευμένες εταιρείες ανήλθαν σε περισσότερα από 500.000 ευρώ κατά τη διάρκεια της τριετίας (βλ. Παράρτημα).

4. Χρηματοοικονομικη υποστηριξη στις ευρωπαϊκεσ οργανωσεις καταναλωτων

Το άρθρο 2 παράγραφος β της απόφασης 283/1999/ΕΚ προβλέπει τη χρηματοοικονομική υποστήριξη των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών σύμφωνα με ορισμένους όρους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις τελευταίες δεκαετίες παρείχε λειτουργικές επιδοτήσεις σε ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών σε αναγνώριση της ανισορροπίας μεταξύ των ανθρώπινων, τεχνικών και χρηματοοικονομικών πόρων της βιομηχανίας και της εκπροσώπησης των καταναλωτών σε επίπεδο ΕΕ. Με τη θέσπιση κριτηρίων επιλεξιμότητας για τη χορήγηση χρηματοοικονομικής υποστήριξης σε ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών, η τρέχουσα απόφαση αποσκοπούσε στη συγκέντρωση των πόρων σε εκείνες τις οργανώσεις, κύρια δραστηριότητα των οποίων είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον, οι οργανώσεις αυτές, για να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει να έχουν εξουσιοδοτηθεί από τις εθνικές οργανώσεις των μισών τουλάχιστον κρατών μελών της Κοινότητας. Οι δραστηριότητες των οργανώσεων αυτών πρέπει να αφορούν έναν ή περισσότερους από τους τέσσερις τομείς που αναφέρονται στο άρθρο 4 της απόφασης.

Με σκοπό να υπάρξει μια έγκυρη βάση για να γίνει δυνατόν να κριθεί η αποτελεσματικότητα της χρηματοοικονομικής υποστήριξης των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών, πραγματοποιήθηκε μια αξιολόγηση της χρηματοδότησης έξι οργανώσεων που είχαν λάβει λειτουργικές επιδοτήσεις κατά την περίοδο 1995-1999 [33]. Η αξιολόγηση αυτή ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2001 και έδειξε ότι το έργο της European Association for the Coordination of Consumer Representation in Standardisation (ANEC) και της European Consumers' Organisation (BEUC) έχει την υψηλότερη συνάφεια και συνεισφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην προστασία των καταναλωτών. Το ΒEUC ιδιαίτερα διαπιστώθηκε ότι προσφέρει την ισχυρότερη εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ΒEUC λαμβάνει συνεισφορά από την Επιτροπή ίση με το 35 % του συνολικού της προϋπολογισμού. Το μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου προϋπολογισμού προέρχεται από τις συνδρομές μελών που καταβάλλουν οι εθνικές οργανώσεις καταναλωτών, οι οποίες κατά συνέπεια ασκούν μεγάλη επιρροή στον καθορισμό του προγράμματος εργασίας του BEUC.

[33] βλ. Παράρτημα 2.1.

Όσον αφορά την ευρωπαϊκή κοινότητα συνεταιρισμών καταναλωτών (European Community of Consumer Cooperatives - EUROCOOP), τη συνομοσπονδία των οικογενειακών οργανώσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Confederation des Organisations Familiales de la C.E. - COFACE), την ευρωπαϊκή συνομοσπονδία συνδικάτων (European Trade Union Confederation - ETUC) και το διαπεριφερειακό ευρωπαϊκό ινστιτούτο κατανάλωσης (Institut Europeen Interregional de la Consommation - IEIC) τα αποτελέσματα δεν ήταν τόσο θετικά. Η δική τους συνεισφορά στην πολιτική για τους καταναλωτές και στην προστασία των καταναλωτών αποδείχτηκε περιορισμένη και τα θέματα της προστασίας των καταναλωτών δεν αποτελούν τη βασική τους δραστηριότητα. Το 2001 η Επιτροπή αποφάσισε να διακόψει τις λειτουργικές επιδοτήσεις των EUROCOOP και COFACE, επειδή από τις εκθέσεις δραστηριοτήτων τους προέκυπτε ότι η εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών δεν αποτελούσε την κύρια δραστηριότητά τους όπως απαιτεί το άρθρο 5 παράγραφος 1 [34].

[34] Η χρηματοδότηση των λειτουργικών δαπανών για τις δραστηριότητες εκπροσώπησης των καταναλωτών του ETUC είχε ήδη διακοπεί από το 1997. Από το 1999, οι δραστηριότητες του IEIC δεν ανταποκρίνονταν σε αυτού του είδους τη χρηματοδότηση, επειδή η οργάνωση δεν ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις επιλεξιμότητας για την εκπροσώπηση οργανώσεων καταναλωτών στα μισά κράτη μέλη.

Σε μια νέα οργάνωση, την ευρωπαϊκή ένωση καταναλωτών (European Consumers' Association - AEC), που ιδρύθηκε την άνοιξη του 2000, χορηγήθηκε λειτουργική χρηματοδότηση για το ξεκίνημά της. Με βάση τις εκθέσεις της AEC για τα πρώτα τρία χρόνια των δραστηριοτήτων της θα πρέπει να γίνει μια εκτίμηση ώστε να διαπιστωθεί εάν πέτυχε να καθιερωθεί ως βιώσιμη οργάνωση για την εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Για να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των καταναλωτών στην τυποποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο η Επιτροπή προσφέρει χρηματοοικονομική υποστήριξη στην ANEC. Η ANEC δημιουργήθηκε το 1995 ύστερα από μια συμφωνία μεταξύ της συμβουλευτικής επιτροπής καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ANEC εκπροσωπεί τα συμφέροντα των ευρωπαίων καταναλωτών στα ευρωπαϊκά όργανα τυποποίησης τα οποία, μεταξύ άλλων, επεξεργάζονται πρότυπα για την ασφάλεια των προϊόντων που καλύπτονται από τις οδηγίες για τη νέα προσέγγιση. Οι οδηγίες αυτές καθορίζουν τις βασικές απαιτήσεις για την ασφάλεια των προϊόντων. Τα ευρωπαϊκά όργανα τυποποίησης στη συνέχεια επεξεργάζονται, με βάση την εντολή της Επιτροπής, λεπτομερή πρότυπα για την ασφάλεια των προϊόντων.

Αρχικά, η Επιτροπή χρηματοδοτούσε το 100% των εξόδων της ANEC για τη συμμετοχή των εκπροσώπων των καταναλωτών στις ομάδες εργασίας ευρωπαϊκής τυποποίησης. Οι εθνικές οργανώσεις καταναλωτών προσφέρουν σε πολύ μεγάλο βαθμό εμπειρογνωμοσύνη, η οποία χρησιμοποιείται για το έργο αυτό δωρεάν. Εκτός από μια συνεισφορά ύψους 5% από την ΕΖΕΣ, η ANEC δεν μπόρεσε να βρει εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης.

Κατά συνέπεια, η λειτουργική χρηματοδότηση που παρέχεται στην ANEC για την εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών στην ανάπτυξη προτύπων ασφαλείας για τα καταναλωτικά προϊόντα, ανέρχεται γύρω στο 95% των λειτουργικών της δαπανών κατά τα τελευταία τρία χρόνια. Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών στη συμβουλευτική επιτροπή ενέκριναν το υψηλό αυτό επίπεδο χρηματοδότησης, συζητώντας παράλληλα εναλλακτικές επιλογές χρηματοδότησης. Έως ότου βρεθούν εναλλακτικές επιλογές, η συνέχιση της συμμετοχής των εκπροσώπων των καταναλωτών στη διαδικασία τυποποίησης της ΕΕ θα εξαρτάται από το υψηλό αυτό επίπεδο χρηματοδότησης.

Η χρηματοοικονομική υποστήριξη που παρέχεται για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών ανήλθε σε 4,5 εκατ. ευρώ περίπου (βλ. πίνακα 2).

Πίνακας 2. Ετήσιες λειτουργικές επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν σε ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5. Συγχρηματοδοτηση ειδικων σχεδιων

Σκοπός της τρέχουσας απόφασης, με τη θέσπιση λεπτομερών κριτηρίων για τη χορήγηση χρηματοοικονομικής υποστήριξης σε ειδικά σχέδια που προωθούν τα συμφέροντα των καταναλωτών στα κράτη μέλη, ήταν να ορθολογικοποιήσει τη χρηματοδότηση των σχεδίων. Σύμφωνα με την απόφαση, οι προσκλήσεις υποβολής σχεδίων δημοσιεύονταν κάθε χρόνο [35]. Οι αποφάσεις για τις χρηματοδοτήσεις λαμβάνονταν με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, όπως περιγράφεται στους όρους εκτέλεσης και με τη βοήθεια της συμβουλευτικής επιτροπής.

[35] Επίσημη Εφημερίδα C289/14 της 17.9.98 για το 1999, C191/15 της 8.7.1999 για το 2000, C116/7 της 26.4.2000 για το 2001.

Πίνακας 3. Γενική εικόνα αιτήσεων, χορηγήσεων και δαπανών για ειδικά σχέδια

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Υπήρξε σταδιακή μείωση του αριθμού των αιτήσεων που υποβλήθηκαν σε ανταπόκριση στην πρόσκληση υποβολής σχεδίων της Επιτροπής (βλ. πίνακα 3). Αυτό οφείλεται κυρίως στον αυστηρότερο ορισμό των επιλέξιμων σχεδίων στις προσκλήσεις υποβολής σχεδίων. Ένας άλλος λόγος μπορεί να είναι ο όρος να συνεισφέρουν, κατ' αρχήν, τουλάχιστον το 50% της συνολικής δαπάνης του σχεδίου. Οι κύριοι δικαιούχοι αυτού του είδους συγχρηματοδότησης ήταν οι εθνικές οργανώσεις καταναλωτών και άλλοι εθνικοί, ευρωπαϊκοί και διεθνείς ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της προώθησης των συμφερόντων των καταναλωτών.

Προκειμένου να βελτιωθεί ο συνολικός αντίκτυπος της συγχρηματοδότησης ειδικών σχεδίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γενικά προσπάθησε να συγκεντρώσει τα διαθέσιμα για χρηματοδότηση ποσά σε λιγότερα σχέδια, ενώ ταυτόχρονα ενεθάρρυνε τις οργανώσεις των καταναλωτών να ενώσουν τις δυνάμεις τους σε σχέδια κοινού ενδιαφέροντος. Στην πράξη υποβλήθηκαν και χρηματοδοτήθηκαν πολύ λίγα καινοτόμα σχέδια ή σχέδια που είχαν μεγάλη συνάφεια με την πολιτική της ΕΕ για τους καταναλωτές. Το μέσο μέγεθος των σχεδίων παραμένει μέτριο (μεταξύ 200 000 και 250 000 ευρώ κατά το 2001), ωστόσο έχει αυξηθεί σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Οι λεπτομερείς διαδικαστικοί κανόνες και τα κριτήρια επιλεξιμότητας που ορίζονται στην απόφαση προσέδωσαν μεγαλύτερη διαφάνεια στη διαδικασία χορήγησης των επιδοτήσεων στα σχέδια, αλλά με υψηλό διοικητικό κόστος. Αυτό το υψηλό κόστος δεν συνδυάζεται με την προστιθέμενη αξία των σχεδίων που συγχρηματοδοτούνται σε επίπεδο ΕΕ. Επιπλέον, τα έξοδα για την ανάπτυξη των σχεδίων και την τήρηση των όρων υποβολής ενός σχεδίου βαρύνουν πολύ τους υποψήφιους, ιδίως τις οργανώσεις καταναλωτών και άλλους ΜΚΟ. Ο ετήσιος κύκλος ζωής των προσκλήσεων υποβολής σχεδίων και του καθορισμού των τομέων προτεραιότητας δεν επιτρέπει την επίτευξη βιώσιμων αποτελεσμάτων. Μια εξωτερική αξιολόγηση της χρηματοδότησης ειδικών σχεδίων θα είναι διαθέσιμη το 2003 [36].

[36] βλ. Παράρτημα 5.1.

Η δαπάνη για τη συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων ανήλθε σε 4,5 εκατ. ευρώ περίπου κατά το 1999, 4,3 εκατ. το 2000 και 2,4 εκατ. το 2001 (βλ. πίνακα 3).

6. Συμπερασματικεσ παρατηρησεισ

Σκοπός της απόφασης 283/1999/ΕΚ ήταν να ικανοποιήσει την άμεση ανάγκη ύπαρξης ενός νομικού πλαισίου για τις δαπάνες υπέρ των καταναλωτών σύμφωνα με μια απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου το 1998 (C106/96). Ο γενικός αντίκτυπος της απόφασης ήταν να ενισχυθεί μια τάση που ήδη υπήρχε προς τον καλύτερο δημοσιονομικό προγραμματισμό και τις λιγότερες ad hoc λήψεις αποφάσεων. Πριν το 1999 οι βασικές παράμετροι για τις αποφάσεις αυτές ορίζονταν σε ετήσια βάση από την αρμόδια επί του προϋπολογισμού αρχή στα σχόλια για τα κονδύλια του προϋπολογισμού για το επόμενο έτος. Με την απόφαση 283/1999/ΕΚ ορίστηκε ένα πολυετές πρόγραμμα δαπανών, θεσπίστηκαν σαφείς διαδικασίες, κριτήρια επιλεξιμότητας και ανάθεσης για τη χρηματοοικονομική υποστήριξη και καθορίστηκαν οι πιθανοί τομείς δράσης για μια 5ετή περίοδο. Έτσι μπόρεσε να σημειωθεί μεγάλη πρόοδος όσον αφορά τον προγραμματισμό, την καλύτερη αξιοποίηση του προϋπολογισμού, καθώς και όσον αφορά τη μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών.

Λόγω του ότι η απόφαση προηγήθηκε της έγκρισης του Σχεδίου Δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001 και του Λευκού Βιβλίου για την ασφάλεια των τροφίμων τον Ιανουάριο 2000 [37] το πεδίο εφαρμογής της είναι αρκετά ευρύ και οι στόχοι της είναι πολύ γενικοί. Η ευελιξία αυτή αποδείχτηκε χρήσιμη, αλλά δεν διευκολύνει μια γενική αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο έχουν επιτευχθεί οι στόχοι. Η απόφαση από την άλλη πλευρά, προσέφερε πολλές διαδικαστικές λεπτομέρειες σχετικά με τη συγχρηματοδότηση των ειδικών σχεδίων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υπάρξει μεγαλύτερη διαφάνεια στη διαδικασία αιτήσεων και χορήγησης.

[37] Το Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων προέβλεπε μια νομοθετική πρόταση για την παροχή "ενιαίας νομικής βάσης για την εξασφάλιση κατάλληλης οικονομικής υποστήριξης εκ μέρους της Κοινότητας, για ενέργειες που είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της ασφάλεια των τροφίμων" για το Δεκέμβριο του 2000 (Ενέργεια 79, σ. 62), αλλά η πρόταση αυτή ακυρώθηκε.

Οι ενέργειες της Επιτροπής (σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος α της απόφασης) υπέρ των καταναλωτών απορρόφησαν το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών κατά τα τελευταία τρία χρόνια, το 75 % σχεδόν των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων. Μεταξύ των σημαντικότερων ενεργειών που χρηματοδοτήθηκαν είναι οι επιστημονικές επιτροπές, οι επιστημονικές μελέτες και η τεχνική υποστήριξη για τις νομοθετικές δραστηριότητες (π.χ. επικύρωση δοκιμών ΣΕΒ) και οι βελτιώσεις στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Άλλες σημαντικές ενέργειες είναι οι δημοσκοπήσεις για τις συμπεριφορές των καταναλωτών, οι εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης για την ασφάλεια των τροφίμων, οι ενέργειες που αφορούν την εισαγωγή του ευρώ και οι ενέργειες για την εποπτεία του σεβασμού των δικαιωμάτων των καταναλωτών Οι ενέργειες για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα και για τη δημιουργία και την υποστήριξη του δικτύου των ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών έγιναν σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Η συνάφεια των ενεργειών αυτών με την πολιτική ήταν υψηλή, όπως σε γενικές γραμμές ήταν και η αποτελεσματικότητά τους.

Το 10% σχεδόν των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων αφορούσε τη χρηματοοικονομική υποστήριξη των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών, σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος β της απόφασης. Η συνάφεια με την πολιτική και η αποτελεσματικότητα των δαπανών αυτών βελτιώθηκε κατά τα τελευταία τρία χρόνια. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας, όπως ορίζονται στην απόφαση, γι' αυτού του είδους τη χρηματοοικονομική υποστήριξη αποδείχτηκαν αποτελεσματικά, όσον αφορά τη συγκέντρωση των πόρων σ' εκείνες τις οργανώσεις των οποίων η βασική δραστηριότητα είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ταυτόχρονα, διαμόρφωσε και νέες πρωτοβουλίες στον τομέα αυτόν. Η εμπειρία δείχνει ότι η περαιτέρω αποσαφήνιση των κριτηρίων σε σχέση με την ανεξαρτησία και το ρόλο των οργανώσεων αυτών στην εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών μπορεί να είναι χρήσιμη.

Η τρίτη κατηγορία δαπανών ήταν η συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων για την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών στα κράτη μέλη. Κατά την τελευταία τριετία αποδείχτηκε ότι αυτό είναι το λιγότερο αποτελεσματικό μέσο. Το 17% των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων χρησιμοποιήθηκε για τη συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων. Η διαδικασία αξιολόγησης και χορήγησης, και η παρακολούθηση της εκτέλεσης των σχεδίων αυτών απαίτησε υψηλές διοικητικές επενδύσεις που αποδείχτηκαν δυσανάλογες προς τη συνάφεια με την πολιτική και τον αντίκτυπο των σχεδίων που χρηματοδοτήθηκαν.

Η εμπειρία από την εφαρμογή των μέσων σύμφωνα με την απόφαση, ιδίως της συγχρηματοδότησης ειδικών σχεδίων, έφερε στο προσκήνιο το ερώτημα σχετικά με την αποτελεσματική χρήση των κονδυλίων της ΕΕ για την ενίσχυση των εθνικών οργανώσεων των καταναλωτών. Ο ρόλος του προϋπολογισμού της ΕΕ στην υποστήριξη των εθνικών οργανώσεων καταναλωτών χρειάζεται γενικά διευκρίνιση. Οι οργανώσεις των καταναλωτών σε ορισμένες χώρες είναι αδύναμες από πολιτική και χρηματοοικονομική άποψη λόγω του κερματισμού, του μικρού αριθμού μελών και/ή της ελάχιστης ή καμίας χρηματοοικονομικής υποστήριξης από τις εθνικές τους κυβερνήσεις. Πάνω από μια δεκαετία έμμεσης στήριξης από την ΕΕ των οργανώσεων αυτών, κυρίως μέσω της συγχρηματοδότησης σχεδίων, αποδείχτηκε, πράγμα που δεν προκαλεί έκπληξη, ανεπαρκής για να αντισταθμίσει τα ελλείμματα αυτά. Η αμεσότερη υποστήριξη των εθνικών οργανώσεων, μέσω της λειτουργικής χρηματοδότησης, θα ερχόταν ωστόσο σε αντίθεση με την αρχή της επικουρικότητας. Δεν θα ήταν επίσης εφικτή γιατί θα απαιτούσε ένα κοινό ορισμό της εθνικής οργάνωσης καταναλωτών σε όλη την ΕΕ. Η χρηματοοικονομική υποστήριξη των λειτουργικών εξόδων των εθνικών οργανώσεων πρέπει, επομένως, να παραμείνει εθνική αρμοδιότητα.

Από την πλευρά της, η Επιτροπή μπορεί να προσφέρει συμπληρωματική συνεισφορά μέσω των άμεσων ενεργειών της, όπως το συνεχιζόμενο πρόγραμμα κατάρτισης για το προσωπικό των οργανώσεων των καταναλωτών. Μπορεί επίσης να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη για να δώσουν τη δέουσα προσοχή στις ανάγκες των εθνικών οργανώσεων των καταναλωτών διευκολύνοντας την ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Η ανάπτυξη ενός επίσημου πλαισίου για τη διοικητική συνεργασία, που αποτελεί μία από τις προτεραιότητες της στρατηγικής για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών της Επιτροπής [38], θα μπορούσε επίσης να προσφέρει τη δυνατότητα κοινής χρηματοδότησης πρωτοβουλιών για την υποστήριξη των οργανώσεων των καταναλωτών.

[38] Επίσημη Εφημερίδα C 137 της 08.06.2002.

Οποιοδήποτε μελλοντικό νομικό πλαίσιο για τις δαπάνες υπέρ των καταναλωτών πρέπει να περιλαμβάνει καλύτερη ευθυγράμμιση του πολιτικού και του δημοσιονομικού πλαισίου. Οι σημαντικές εξελίξεις στο πολιτικό πλαίσιο, όπως η διεύρυνση και η νέα διακυβέρνηση, και η έγκριση της στρατηγικής για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 2002-2006 επίσης επιβάλλουν να υπάρξουν προσαρμογές. Έχοντας ως βάση τη στρατηγική η Επιτροπή μπορεί τώρα να ορίσει με αποτελεσματικότερο τρόπο τα μέσα και τις ενέργειες που απαιτούνται για να επιτύχει τους στόχους της πολιτικής της.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Επισκόπηση της αξιολόγησης των ενεργειών που πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ

1. Εισαγωγή: Ρυθμίσεις αξιολόγησης για τις ενέργειες της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών

Η ανάπτυξη της λειτουργίας αξιολόγησης της ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών ξεκίνησε το 1999, με περιορισμένα αρχικά κονδύλια προϋπολογισμού και ανθρώπινο δυναμικό. Το Σεπτέμβριο του 2000 δημιουργήθηκε η νέα διοικητική μονάδα "Λογιστικός έλεγχος και αξιολόγηση", η οποία ως προτεραιότητα είχε την οργάνωση του λογιστικού ελέγχου και την αναδιοργάνωση των δημοσιονομικών κυκλωμάτων. Το 2001 η λειτουργία της αξιολόγησης αναδιοργανώθηκε ώστε η αξιολόγηση να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο διαχειριστικό εργαλείο για την εκτέλεση των κύριων δραστηριοτήτων.

Δεδομένης της ποικιλίας των ενεργειών που καλύπτονται από την απόφαση 283/1999/ΕΚ και τον πολύ γενικό χαρακτήρα των στόχων της, η ενιαία γενική αξιολόγηση όλων των ενεργειών που υπάγονται στο γενικό πλαίσιο 1999-2001 κρίθηκε ακατάλληλη. Αντί γι' αυτήν επιλέχτηκε να αξιολογούνται πολυετείς κύριες ενέργειες ή μεμονωμένες ενέργειες, ιδίως στους τομείς εκείνους στους οποίους τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν στον προσανατολισμό των αναγκών και των προτεραιοτήτων για τις δαπάνες και την πολιτική. Έτσι είναι δυνατή η ενδελεχής ανάλυση των συγκεκριμένων ενεργειών.

Από τα διαθέσιμα κεφάλαια σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ, οι 500.000 ευρώ περίπου διατέθηκαν για την αξιολόγηση ενεργειών από εξωτερικές εξειδικευμένες εταιρείες κατά την περίοδο 1999-2001. Άλλες ενέργειες ανατέθηκαν σε εσωτερικές αξιολογήσεις. Η αξιολόγηση των ενεργειών είναι διαδικασία σε εξέλιξη, η οποία θα ολοκληρωθεί έως το 2005 ή το 2006 [39]. Σκοπός του παραρτήματος αυτού είναι να παρουσιάσει μια επισκόπηση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται αυτή η διαδικασία αξιολόγησης.

[39] Οι αξιολογήσεις ξεκινούν όταν μια σειρά (πολυετών) ενεργειών ολοκληρώνεται και παραλαμβάνονται, εξετάζονται και εγκρίνονται οι τελικές εκθέσεις. Οι διαδικασίες για την ανάθεση των συμβάσεων και την εκτέλεση των ενεργειών σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 1999. Έως τα μέσα του 2002 είχε ολοκληρωθεί ένας αριθμός ενεργειών και άλλες συνεχίζονταν ή βρίσκονταν σε εξέλιξη. Οι εξωτερικές αξιολογήσεις είναι διαθέσιμες για ενέργειες που ξεκίνησαν από τον Ιανουάριο του 1999 και ολοκληρώθηκαν έως τις αρχές του 2001 το αργότερο. Οι εσωτερικές αξιολογήσεις καλύπτουν ενέργειες που ξεκίνησαν από τον Ιανουάριο του 1999 και ολοκληρώθηκαν έως το τέλος του 2001 ή τις αρχές του 2002.

2. Εξωτερικές αξιολογήσεις ενεργειών που πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ:

2.1. Λειτουργικές επιδοτήσεις σε ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών 1996-1999

Σκοπός της αξιολόγησης [40] είναι η πλήρης ανάλυση του περιβάλλοντος της πολιτικής για τους καταναλωτές μέσα στο οποίο λειτουργούν οι ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών και η μέτρηση της αποτελεσματικότητας και της σχετικότητάς τους. Η βασική μεθοδολογική προσέγγιση περιελάμβανε μια στρατηγική ανάλυση έξι οργανώσεων, μια ιστορική ανάλυση των επιδοτήσεων σε σχέση με τον επιθυμητό αντίκτυπο, τα προϊόντα, το πεδίο των υπηρεσιών και τις ομάδες-στόχους, καθώς και συγκρίσεις.

[40] Την αξιολόγηση ανέλαβε η 'The Evaluation Parthership". Τελική έκθεση "Αξιολόγηση των επιδοτήσεων 1996-1999 - Ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών", Δεκέμβριος 2001.

Η αξιολόγηση αυτή αφορά την περίοδο κατά την οποία χορηγήθηκαν λειτουργικές επιδοτήσεις στις οργανώσεις BEUC [41], ANEC [42], καθώς και COFACE [43], EUROCOOP [44], IEIC [45] και ETUC [46] για την εκπροσώπηση των συμφερόντων των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Από το 1996 έως το 1998 οι επιδοτήσεις αυτές χορηγούνταν βάσει σχολίων που περιλαμβάνονταν στον ετήσιο κοινοτικό προϋπολογισμό. Από το 1999 η χορήγησή τους γινόταν με βάση τα κριτήρια επιλεξιμότητας και τις διαδικαστικές ρυθμίσεις που ορίζονται στην απόφαση.

[41] Bureau Europιen des Unions de Consommateurs (ευρωπαϊκό γραφείο ενώσεων καταναλωτών)

[42] European Association for the Coordination of Consumer Representation in Standardisation (ευρωπαϊκή ένωση για το συντονισμό της εκπροσώπησης των καταναλωτών στην τυποποίηση)

[43] Confιdιration des Organisations Familiales de la C.E. (συνομοσπονδία οικογενειακών οργανώσεων της Ε.Κ.)

[44] European Community of Consumer Cooperatives (ευρωπαϊκή κοινότητα συνεταιρισμών καταναλωτών)

[45] Institut Europιen Interregional de la Consommation (διαπεριφερειακό ευρωπαϊκό ινστιτούτο της κατανάλωσης)

[46] European Trade Union Confederation (συνομοσπονδία ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών οργανώσεων)

Από τις βασικές διαπιστώσεις των αξιολογητών προκύπτει με σαφήνεια η χρησιμότητα και η σχετικότητα των δραστηριοτήτων των BEUC και ANEC, και αμφισβητούνται σοβαρά οι λειτουργικές επιδοτήσεις για τις δραστηριότητες των τεσσάρων άλλων οργανώσεων. Η αξιολόγηση συνέστησε επίσης στην Επιτροπή να εξετάσει τις πιθανότητες:

α) Αύξησης της χρηματοδότησης με σκοπό την ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών σε ζωτικούς τομείς της πολιτικής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της συνδυασμένης χρηματοδότησης από τα κράτη μέλη.

β) Ενός ορισμού περισσότερο λειτουργικού και χωρίς αποκλεισμούς των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών.

γ) Της μεγαλύτερης υποστήριξης σε επίπεδο ΕΕ για την ενίσχυση της εκπροσώπησης των καταναλωτών στις υποψήφιες χώρες, της ανάπτυξης ορθής πρακτικής, της κατάρτισης και των πρωτοβουλιών δημιουργίας δικτύων, καθώς και των ερευνητικών προσπαθειών.

δ) Της αύξησης της χρηματοδότησης για την παροχή βοήθειας από ευρωπαίους εμπειρογνώμονες σε θέματα καταναλωτών σε τομείς στους οποίους οι ικανότητες είναι περιορισμένες.

ε) Της χρήσης του δικτύου των ευρωπαϊκών κέντρων καταναλωτών και των ευρωβαρομέτρων για να συγκεντρωθούν οι απόψεις ομάδων-στόχων των καταναλωτών σχετικά με τις ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών.

Η αξιολόγηση αποδείχτηκε ιδιαίτερα χρήσιμη όσον αφορά τη συγκέντρωση περαιτέρω αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τη σχετικότητα και τη χρησιμότητα των δραστηριοτήτων των οργανώσεων που εξετάζονται. Συνετέλεσε επομένως στην απόφασή μας αυτού του είδους η χρηματοδότηση να επικεντρωθεί στις οργανώσεις οι οποίες έχουν ως κύρια δραστηριότητά τους την εκπροσώπηση των καταναλωτών. Η χρηματοδότηση των λειτουργικών δαπανών για τις δραστηριότητες εκπροσώπησης των καταναλωτών της ETUC είχε ήδη διακοπεί από το 1997. Από το 1999, οι δραστηριότητες του IEIC δεν ανταποκρίνονταν σε αυτού του είδους τη χρηματοδότηση, επειδή η οργάνωση δεν πληρούσε τις απαιτήσεις επιλεξιμότητας για την εκπροσώπηση οργανώσεων καταναλωτών στα μισά κράτη μέλη. Κατόπιν των διαπιστώσεων της αξιολόγησης, το 2001 διακόπηκε επίσης η χρηματοδότηση των λειτουργικών εξόδων των EUROCOOP και COFACE.

Η δυνατότητα υλοποίησης των πρόσθετων συστάσεων του αξιολογητή εξετάστηκε και ελήφθη υπόψη στην προετοιμασία και στις συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την αναθεώρηση της οδηγίας 283/1999/ΕΚ. Ένας από τους τρεις κύριους στόχους της στρατηγικής για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 2002-2006 [47] είναι η προώθηση της συμμετοχής των οργανώσεων των καταναλωτών στη χάραξη της πολιτικής στην ΕΕ. Στην πρόταση για την αντικατάσταση της απόφασης 283/1999/ΕΚ εισάγονται συγκεκριμένα νέα μέσα για την ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών σε κοινοτικό επίπεδο. Τα κράτη μέλη ωστόσο δεν έχουν δείξει ετοιμότητα για να συμβάλουν στη χρηματοδότηση που προσφέρει η Κοινότητα για τα λειτουργικά έξοδα των ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών.

[47] COM(2002)208 τελικό της 8.6.2002

Στην πρόταση απόφασης για την αντικατάσταση της απόφασης 283/1999/ΕΚ περιλαμβάνει έναν αναθεωρημένο ορισμό της ευρωπαϊκής οργάνωσης καταναλωτών. Σκοπός της είναι η περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας της εκπροσώπησης των καταναλωτών σε κοινοτικό επίπεδο και η περαιτέρω εστίαση των πόρων στις οργανώσεις οι οποίες είναι ανεξάρτητες από το εμπόριο και τη βιομηχανία και οι οποίες έχουν ως κύρια δραστηριότητά τους την εκπροσώπηση των καταναλωτών. Η πρόταση θα περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για τη διευκόλυνση των ενεργειών που ενισχύουν τις οργανώσεις καταναλωτών στις υποψήφιες χώρες. Οι ενέργειες σχετικά με την παροχή εμπειρογνωμοσύνης, κατάρτισης και ανταλλαγής ορθών πρακτικών συνεχίζονται, θα συνεχιστούν και θα επεκταθούν από το 2004.

Από την άλλη πλευρά, δεν κρίθηκε αναγκαίο να διατεθούν περισσότεροι πόροι στη συγκέντρωση απόψεων σχετικά με τις ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών, δεδομένου ότι οι έρευνες του ευρωβαρόμετρου επιβεβαιώνουν διαρκώς ότι οι καταναλωτές εμπιστεύονται σε μεγάλο βαθμό τις οργανώσεις καταναλωτών.

2.2. Εκστρατείες ενημέρωσης για την ασφάλεια των τροφίμων 1998-1999

Η αξιολόγηση [48] αυτή αφορά την υλοποίηση των εκστρατειών για την ασφάλεια των τροφίμων κατά τα δύο πρώτα έτη. Σκοπός της ήταν να εξακριβώσει τον αντίκτυπο, τη μεθοδολογία, την αποτελεσματική θέσπιση στόχων και την εμβέλεια των διαφόρων εθνικών εκστρατειών, με στόχο να εκτιμήσει την προστιθέμενη αξία τους και να εξετάσει πιθανούς τρόπους για τη βελτίωση του αντικτύπου των ενημερωτικών εκστρατειών. Η προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε περιελάμβανε μελέτη των εγγράφων πολιτικής και εκστρατείας, καθώς και συνεντεύξεις με τους αρμόδιους υπαλλήλους της ΕΚ, τους συντονιστές των εθνικών εκστρατειών και το προσωπικό του εξωτερικού συντονιστή. Οι αξιολογητές πραγματοποίησαν επίσης τηλεφωνική έρευνα σε τυχαίο δείγμα 150 ατόμων από 13 χώρες και γραπτή έρευνα σε μια επιλεγμένη ομάδα δασκάλων και μαθητών από 100 σχολεία 10 χωρών.

[48] Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την 'Research voor Beleid International', Leiden. Τελική έκθεση "Αξιολόγηση της ευρωπαϊκής εκστρατείας για την ασφάλεια των τροφίμων" - Μάρτιος 2001.

Τα αποτελέσματα ήταν γενικά θετικά και συνηγόρησαν υπέρ της πολυετούς προσέγγισης των ενημερωτικών ενεργειών. Στην εκτέλεση των εκστρατειών ενσωματώθηκαν τα τρία τέταρτα περίπου όλων των απαιτήσεων και των στόχων. Η συνολική αποτελεσματικότητα των διαφόρων εθνικών εκστρατειών κρίθηκε μέτρια. Οι αξιολογητές διαπίστωσαν επίσης μεγάλες διαφοροποιήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα των διαφόρων εθνικών εκστρατειών. Ορισμένες ήταν πολύ καλύτερες από το μέσο όρο και ορισμένες άλλες ήταν απογοητευτικές. Οι γνώμες σχετικά με το ρόλο του εξωτερικού συντονιστή ήταν μοιρασμένες, καθώς κάποιοι υπεύθυνοι εκστρατειών αναγνώριζαν μια προστιθέμενη αξία, ενώ άλλοι καμία.

Οι βασικές γενικές συστάσεις ήταν να αποσαφηνιστεί η αποκεντρωμένη προσέγγιση στην υλοποίηση των εκστρατειών και να συγκεκριμενοποιηθούν περισσότερο οι σκοποί και οι ομάδες-στόχοι. Οι αξιολογητές έδωσαν επίσης σειρά πρακτικών συστάσεων σχετικά με την υλοποίηση των μελλοντικών εκστρατειών. Οι βασικές συστάσεις της αξιολόγησης χρησιμοποιήθηκαν άμεσα, στο βαθμό που αυτό ήταν δυνατόν, στην εκστρατεία για την περίοδο 2001/2002, η οποία ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2001. Οι συστάσεις θα αξιοποιηθούν ακόμη περισσότερο στην ανάπτυξη των μελλοντικών ενημερωτικών εκστρατειών.

2.3. Εξέταση του συστήματος επιστημονικών συμβουλών 1997-1999

Όσον αφορά τις δαπάνες για τη λειτουργία των επιστημονικών επιτροπών, η έκθεση των τριών εμπειρογνωμόνων της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής [49] του 1999 αναθεώρησε το υπάρχον σύστημα για την παροχή επιστημονικών συμβουλών στην Επιτροπή και παρουσίασε προτάσεις για τη μελλοντική οργάνωσή του.

[49] Το μέλλον των επιστημονικών συμβουλών στην ΕΕ - Μια ευρωπαϊκή αρχή για τα τρόφιμα και τη δημόσια υγεία - Δεκέμβριος 1999

Σύμφωνα με την έκθεση η Επιτροπή έχει σημειώσει πολύ μεγάλη πρόοδο όσον αφορά την οργάνωση των επιστημονικών συμβουλών. Η μεταφορά του συστήματος επιστημονικών συμβουλών στη ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών το 1997 είχε ως αποτέλεσμα τη σύσταση ανεξάρτητων επιστημονικών επιτροπών, σαφής στόχων των εργασιών των οποίων είναι η προστασία της υγείας των καταναλωτών. Κατά την άποψη όμως των συντακτών η συνεισφορά του συστήματος στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού στην ασφάλεια των τροφίμων ήταν μέτρια. Οι επιστήμονες για το λόγο αυτό πρότειναν περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στο σύστημα επιστημονικών συμβουλών και ιδίως τη δημιουργία ενός εντελώς ανεξάρτητου οργανισμού για τις επιστημονικές συμβουλές με συμμετοχή των ενδιαφερομένων και περισσότερους πόρους για την κοινοποίηση των κινδύνων. Οι αναλύσεις και οι συστάσεις των τριών διαπρεπών επιστημόνων συνέβαλαν στη διατύπωση των προτάσεων της Επιτροπής στο Λευκό Βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων τον Ιανουάριο του 2000 [50] και στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων.

[50] COM (1999) 719 τελικό, 12 Ιανουαρίου 2000.

3. Εσωτερικές αξιολογήσεις ενεργειών που πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με την απόφαση 283/1999/ΕΚ:

3.1. Διαγωνισμός νέου καταναλωτή 1999-2001

Μια εσωτερική ενδιάμεση για την υλοποίηση του διαγωνισμού νέου καταναλωτή πραγματοποιήθηκε το 2002. Σκοπός της ενέργειας αυτής όπως ξεκίνησε από το 1993 είναι να ευαισθητοποιήσει τους νέους σε θέματα κατανάλωσης και να τους κάνει υπεύθυνους καταναλωτές. Η εκδήλωση αυτή έχει γίνει μία από τις κυριότερες κοινοτικές πρωτοβουλίες στον τομέα της εκπαίδευσης των καταναλωτών, σε εφαρμογή ενός ψηφίσματος του Συμβουλίου σχετικά με την εκπαίδευση των καταναλωτών του 1986 [51].

[51] Βλ. 86/C184/07, στην ΕΕ C 107 της 23.6.1986

Λόγω της σχετικά μικρής αύξησης της συνολικής συμμετοχής, και της πραγματικής μείωσης του αριθμού των σχολείων που συμμετείχαν το 2002, ενώ αντίθετα η αύξηση των δαπανών ήταν σταθερή, πραγματοποιήθηκε μια εσωτερική αξιολόγηση [52] την άνοιξη του 2002. Κύριος στόχος της ήταν να προσδιορίσει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού διαγωνισμού νέου καταναλωτή, ιδίως σε σχέση με την ενημέρωση και την επιδίωξη της συμμετοχής των σχολείων σε αυτόν. Σκοπός της ήταν να διαπιστώσει εάν ο διαγωνισμός πρέπει να συνεχιστεί, και εάν ναι, με ποια μορφή. Αποσκοπούσε επίσης να προσδιορίσει επιλογές για να βελτιωθεί η σχέση κόστους αποτελεσματικότητας.

[52] Εσωτερική αξιολόγηση του ευρωπαϊκού διαγωνισμού νέου καταναλωτή, 13 Ιουνίου 2002.

Η αξιολόγηση βασίζεται κυρίως στην ανάλυση των διαγωνισμών του 1999 και του 2000, και ιδίως των εκθέσεων των εργοληπτών, σε μια ανεπίσημη έρευνα που διεξήχθη μεταξύ των οργανώσεων καταναλωτών το 1998 και σε μια τηλεφωνική συνέντευξη με τον κύριο εργολήπτη που ήταν υπεύθυνος για την πραγματοποίηση του διαγωνισμού σε δέκα κράτη μέλη. Στα κύρια συμπεράσματά της υπογραμμίστηκε ότι ο αριθμός των συμμετεχόντων περιορίστηκε σε 2000 περίπου σχολεία και ότι το ποσοστό συμμετοχής δεν αυξάνεται ικανοποιητικά ώστε να έχει πραγματικό αντίκτυπο όσον αφορά την ενσωμάτωση των θεμάτων που αφορούν τους καταναλωτές στα σχολικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Η συνολική σχέση κόστους αποτελεσματικότητας αποδείχτηκε χαμηλή, αλλά με μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών. Αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι ο διαγωνισμός πραγματοποιήθηκε από ιδιώτες εργολήπτες, οι οποίοι κατά κύριο λόγο δεν ανήκουν στις εθνικές εκπαιδευτικές δομές ή στον κόσμο των καταναλωτών.

Το γενικό συμπέρασμα της αξιολόγησης ήταν ότι η βασική έννοια του διαγωνισμού είναι καλή, αλλά η στρατηγική για την πραγματοποίησή του πρέπει να βελτιωθεί. Ειδικότερα, πρότεινε η διοργάνωση του διαγωνισμού να ανατεθεί σ' ένα δίκτυο των υπουργείων Παιδείας, με το οποίο θα συνεργάζεται και η Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισμού. Αυτό θα μπορούσε να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συμμετοχή και καλύτερη σχέση κόστους αποτελεσματικότητας.

Ύστερα από αυτά, αποφασίστηκε η ενέργεια να συνεχιστεί με αυτούς (τους διαφορετικούς) όρους το 2003, πειραματικά, και να εξεταστούν τα αποτελέσματα το 2004.

4. Εξωτερικές αξιολογήσεις ενεργειών που πραγματοποιήθηκαν εκτός του πλαισίου της απόφασης 283/1999/ΕΚ:

Οι αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν από το 1999 και πριν αφορούν ενέργειες που χρηματοδοτήθηκαν κατά τη διάρκεια προηγούμενων ετών, εκτός του τρέχοντος νομοθετικού πλαισίου. Ενώ δύο από τις αξιολογήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα να αποφασιστεί η διακοπή των σχετικών ενεργειών, μία τρίτη αφορά ενέργεια η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη και θα συνεχιστεί.

4.1. Βιώσιμες ενέργειες και σχέδια υπέρ των καταναλωτών 1995-1998

Με την προτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ιδίως, η Επιτροπή υποστήριξε κατά τη διάρκεια της περιόδου 1995-1998 50 σχέδια σε σχέση με τη βιώσιμη κατανάλωση. Η αξιολόγηση [53] ξεκίνησε για να εκτιμηθεί η χρησιμότητά τους, να αποφασιστεί εάν αυτού του είδους οι ενέργειες πρέπει να επαναληφθούν στο μέλλον και ποιες είναι οι πιθανές αναγκαίες βελτιώσεις. Η βάση στην οποία έγινε ήταν σχέδιο ανά σχέδιο, με μελέτη των φακέλων του σχεδίου και επιλεγμένες επιτόπιες επισκέψεις. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε είναι μια τεχνική λογικού πλαισίου.

[53] Την αξιολόγηση ανέλαβε η 'Economisti Associati', Bologna. Τελική έκθεση Νοέμβριος 2001.

Στα αποτελέσματα της αξιολόγησης των δραστηριοτήτων βιώσιμης ανάπτυξης υπογραμμίστηκε κυρίως η ανάγκη για μια πολιτική απόφαση, όσον αφορά τη συνεισφορά σε επίπεδο πολιτικής της ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών στον τομέα αυτόν, λόγω των βασικών αρμοδιοτήτων της και του περιορισμένου ανθρώπινου δυναμικού της. Συνέστησε η χρηματοδότηση των σχεδίων και οι ενέργειες παροχής τεχνικής βοήθειας σχετικά με τη βιώσιμη κατανάλωση να διακοπούν έως ότου εγκριθεί ένα επίσημο έγγραφο πολιτικής στο οποίο θα καθορίζονται οι στόχοι και ένα σχέδιο δράσης.

Τα αποτελέσματα αυτά συνετέλεσαν στο να χαρακτηριστεί η βιώσιμη κατανάλωση ως τομέας αρνητικής προτεραιότητας μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών. Αποφασίστηκε ότι η ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών πρέπει να περιοριστεί στις κύριες δραστηριότητες της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών, και ότι τα μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής είναι καταλληλότερα για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης κατανάλωσης.

4.2. Ενέργεια Consumerland 1995-1999

Μια μεσοπρόθεσμη εξωτερική αξιολόγηση για την ενέργεια Consumerland ξεκίνησε το 1999 ενόψει μιας πρότασης για αυξηθεί η χρηματοδότηση της δραστηριότητας αυτής. Η ενέργεια είχε ξεκινήσει το 1995 σαν μια προσπάθεια για να χρησιμοποιηθούν τα εργαλεία της ΤΠ στη μετάδοση πληροφοριών στους καταναλωτές. Η 'Consumerland' δημιουργεί έναν εικονικό κόσμο στον οποίο ευρωπαϊκά θέματα προστασίας των καταναλωτών μεταδίδονται σε μια ομάδα-στόχο παιδιών, ενήλικων καταναλωτών και οργανώσεων καταναλωτών. Στόχος της είναι να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στη διερεύνηση των πλεονεκτημάτων της ενιαίας αγοράς. Ως μέρος του σχεδίου δημιουργήθηκαν το περιβάλλον μιας εικονικής πόλης και τρεις ενότητες (κατάστημα παιχνιδιών, κατάστημα τροφίμων και ταξιδιωτικό πρακτορείο).

Πριν προχωρήσει στην ανάπτυξη πρόσθετων ενοτήτων, η Επιτροπή πραγματοποίησε μια εσωτερική αξιολόγηση και στη συνέχεια αποφάσισε να πραγματοποιήσει μια εξωτερική αξιολόγηση [54] σχετικά με τη σχετικότητα, την αποδοτικότητα, την αποτελεσματικότητα, τον αντίκτυπο και την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία της πρωτοβουλίας. Η προσέγγιση περιελάμβανε εξέταση της τεχνικής επάρκειας του προϊόντος, εξέταση της εκτίμησης του χρήστη προς το προϊόν και μια λειτουργική εξέταση της Consumerland γενικά. Η εξωτερική αξιολόγηση εστίασε κυρίως την προσοχή της στη χρήση του προϊόντος από τις τρεις ομάδες-στόχους. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ποιότητα του λογισμικού, τη φιλικότητά του προς το χρήστη και το χρόνο απόκρισης για τη χρήση τόσο από CD-ROM όσο και στο διαδίκτυο.

[54] Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την "The Evaluation Partnership", τελική έκθεση "Αξιολόγηση του σχεδίου πληροφορικής Consumerland", Δεκέμβριος 2000.

Οι διαπιστώσεις του αξιολογητή επιβεβαίωσαν ότι η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα του σχεδίου όσον αφορά την επίτευξη των επιθυμητών στόχων ήταν μέτριες, και έγιναν αρκετές συστάσεις για την πιθανότητα να ξεκινήσει ξανά σε διαφορετική βάση. Με βάση τα αποτελέσματα της εσωτερικής και της εξωτερικής αξιολόγησης η Επιτροπή αποφάσισε να διακόψει το σχέδιο.

4.3. Δοκιμαστικά σχέδια διασυνοριακής ενημέρωσης των καταναλωτών ("Ευρωθυρίδες")

Η αξιολόγηση [55] αυτή κάλυψε συνολικά 17 δοκιμαστικά σχέδια σχετικά με τη διασυνοριακή ενημέρωση των καταναλωτών τα οποία συγχρηματοδοτήθηκαν από τον προϋπολογισμό για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών μετά το 1991. Επίκεντρό της ήταν η σχέση κόστους αποτελεσματικότητας των δραστηριοτήτων κάθε δοκιμαστικού σχεδίου και της αποτελεσματικότητάς του σε εθνικό πλαίσιο. Εξέτασε επίσης τη θέση τους όσον αφορά τη σχέση κόστους αποτελεσματικότητας, την αποτελεσματικότητα σε εθνικό πλαίσιο και το συνολικό αντίκτυπο στους καταναλωτές της ΕΕ.

[55] Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την "Wilhelm Consulting", τελική έκθεση "Αξιολόγηση των δοκιμαστικών σχεδίων διασυνοριακής ενημέρωσης καταναλωτών", Ιούνιος 1997

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα γενικά η σχέση κόστους αποτελεσματικότητας των δοκιμαστικών σχεδίων είναι αρκετά καλή. Τα περισσότερα από τα δοκιμαστικά σχέδια που συγχρηματοδοτήθηκαν αξιολογήθηκαν ως επιτυχή ή μερικώς επιτυχή, και κάποια άλλα κρίθηκε ότι δεν πέτυχαν τους στόχους τους. Η αξιολόγηση πρότεινε να βελτιωθεί η προσπάθεια της Κοινότητας για την ενημέρωση των ευρωπαίων καταναλωτών, να διευρυνθεί το πεδίο των δραστηριοτήτων πέρα από τις διασυνοριακές περιοχές και να δημιουργηθεί ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο ενημέρωσης των καταναλωτών με ένα κέντρο σε κάθε κράτος μέλος.

Οι συστάσεις αυτές υλοποιήθηκαν σταδιακά σε συνεργασία με τα κράτη μέλη από το 1998. Ειδικότερα, τα δοκιμαστικά σχέδια αναδιοργανώθηκαν σε ένα δίκτυο ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών. Το επίκεντρο της ενέργειας μετατοπίστηκε προς την παροχή υπηρεσιών ενημέρωσης και συμβουλών σ' ένα ευρύτερο εθνικό κοινό. Προστέθηκαν επίσης καθήκοντα, όπως η παρακολούθηση των τιμών και οι συγκρίσεις.

5. Εξωτερικές αξιολογήσεις που έχουν ξεκινήσει ή έχουν προγραμματιστεί:

5.1. Συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων 1999-2001

Σκοπός της αξιολόγησης αυτής είναι να κρίνει την υλοποίηση της προσέγγισης για τη χρηματοδότηση των σχεδίων όπως ορίζεται στην απόφαση 283/1999/ΕΟΚ. Το μέσο για τη συγχρηματοδότηση των σχεδίων και τα λεπτομερή κριτήρια που ορίζονται στην απόφαση για τη χορήγηση επιδοτήσεων σχεδίων, αποδείχτηκαν μη ικανοποιητικά, όσον αφορά την απόδοση της αξίας των χρημάτων και τη διοικητική αποδοτικότητα. Τέτοιου είδους προβλήματα είχαν εντοπιστεί από την Επιτροπή κατά την εσωτερική εξέταση, από τα κράτη μέλη που εκπροσωπούνται στη συμβουλευτική επιτροπή, καθώς και από οργανώσεις καταναλωτών που εκπροσωπούνται στην επιτροπή καταναλωτών. Η εξωτερική αξιολόγηση, μεταξύ άλλων, θα συμβάλει στην επαλήθευση των λόγων αυτής της μη ικανοποίησης και θα βοηθήσει στην ανάπτυξη επιλογών για τον επαναπροσανατολισμό της χρηματοδότησης σχεδίων.

Έχει δημοσιευτεί ανοικτή πρόσκληση υποβολής προσφορών. Το έργο αυτό πρόκειται να ολοκληρωθεί κατά το 2003 και θα ληφθεί υπόψη στην περαιτέρω απόφαση για πρόταση αντικατάστασης της απόφασης 283/1999/ΕΚ.

5.2. Ενημερωτικό πρόγραμμα "Το ευρώ: ενιαίο νόμισμα για την Ευρώπη 1996-2002"

Αυτή η εξωτερική αξιολόγηση θα αναλύσει τα αποτελέσματα που είχαν οι δραστηριότητες ενημέρωσης της Επιτροπής στη ευκολότερη εισαγωγή του ευρώ. Ειδικότερα, θα αναλύσει τις συνέπειες που είχε το πρόγραμμα στις εθνικές ή τοπικές, δημόσιες ή ιδιωτικές εκστρατείες ενημέρωσης και κατά συνέπεια στο τελικό στάδιο της προετοιμασίας και της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στη μετάβαση στο ευρώ. Η αξιολόγηση αυτή θα καλύψει επίσης τις ενέργειες που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΓΔ Υγεία και προστασία των καταναλωτών ως συμπληρωματικά στοιχεία του προγράμματος Prince.

Ανοικτή πρόσκληση υποβολής προσφορών για την αξιολόγηση αυτή δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα τον Αύγουστο του 2002 και η σύμβαση έχει ανατεθεί. Το έργο θα ξεκινήσει στις αρχές του 2003.

5.3. Υλοποίηση του σχεδίου δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001

Κύριος σκοπός της αξιολόγησης αυτής είναι να αναλύσει την εμπειρία που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών, εκτός από τις ενέργειες που αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων. Η αξιολόγηση πρόκειται να εξετάσει τη λογική των στόχων του σχεδίου σε σχέση με τη Συνθήκη, και την καταλληλότητα των ενεργειών που επιλέγησαν για να επιτευχθούν οι στόχοι. Πρόκειται επίσης να επαληθεύσει εάν οι ενέργειες υλοποιήθηκαν όπως είχαν σχεδιαστεί και να δώσει μια συνολική ποιοτική ανάλυση του αντικτύπου τους.

Έχει ήδη ξεκινήσει μια περιορισμένη πρόσκληση υποβολής προσφορών γι' αυτήν την εκ των υστέρων εξωτερική αξιολόγηση.

5.4. Δίκτυο ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών 1998-2002

Μια εξωτερική αξιολόγηση για την ανάπτυξη και τη λειτουργία του δικτύου ευρωπαϊκών κέντρων των καταναλωτών κατά την περίοδο 1998-2002 έχει προγραμματιστεί για το 2003. Το δίκτυο έχει πλέον εδραιωθεί σε 12 κράτη μέλη και οι προετοιμασίες για την οργάνωση νέων κέντρων σε δύο ακόμη κράτη μέλη έχουν προχωρήσει αρκετά. Οι υποψήφιες χώρες έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για να αποτελέσουν μέρος του δικτύου από το 2004. Η αξιολόγηση, μεταξύ άλλων, θα εξετάσει την υλοποίηση των συστάσεων της αξιολόγησης που πραγματοποιήθηκε το 1997 και την εξέλιξη των καθηκόντων των κέντρων.

5.5. Εξέταση του δοκιμαστικού σταδίου του ευρωπαϊκού εξωδικαστικού δικτύου2001-2003

Το ξεκίνημα και το δοκιμαστικό στάδιο του ευρωπαϊκού εξωδικαστικού δικτύου είχε ως αποτέλεσμα, από τον Οκτώβριο του 2001, τη δημιουργία εθνικών κέντρων πληροφόρησης που συμμετέχουν στο δίκτυο σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και στη Νορβηγία και στην Ισλανδία. Για την παγίωση της πρωτοβουλίας αυτής, το δοκιμαστικό στάδιο παρατάθηκε έως το τέλος Μαρτίου του 2003. Για την εξέταση της λειτουργίας του δικτύου, έχει προγραμματιστεί μια διάσκεψη με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα κράτη μέλη για την άνοιξη του 2003. Η Επιτροπή στη συνέχεια θα υποβάλει μια συνολική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, στην οποία θα περιγράφει τα αποτελέσματα και τη μελλοντική στρατηγική για την ανάπτυξη του δικτύου.

5.6. Βάση δεδομένων CLAB 1996-2002

Για την παρακολούθηση της εφαρμογής και του σεβασμού των δικαιωμάτων των καταναλωτών σύμφωνα με την οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές [56] και τη δημιουργία εύκολης πρόσβασης στη σχετική νομολογία σε όλα τα κράτη μέλη, η Επιτροπή δημιούργησε μια βάση δεδομένων για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων, με το όνομα CLAB, το 1996. Μια αξιολόγηση της λειτουργίας της βάσης δεδομένων CLAB έχει προγραμματιστεί για το 2004. Η αξιολόγηση αυτή πρόκειται επίσης να προσφέρει χρήσιμα στοιχεία για τη μελλοντική ανάπτυξη ενός μέσου παρακολούθησης και εφαρμογής όλης της κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά την προστασία των καταναλωτών.

[56] Επίσημη Εφημερίδα L 95, 21.04.1993

6. Εκ των προτέρων αξιολόγηση αντικτύπου της στρατηγικής για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 2002-2006

Οι στόχοι και οι προτεραιότητες που ορίζονται στη στρατηγική για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών αποτέλεσαν το αντικείμενο μιας εκ των προτέρων αξιολόγησης αντικτύπου [57]. Η έκθεση αξιολόγησης αναλύει την κατάσταση της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών στο τέλος του 2001 για να δημιουργήσει μία θέση αναφοράς. Εξετάζει επίσης τη λογική παρέμβασης της στρατηγικής και τους κύριους τομείς του αναμενόμενου αντικτύπου.

[57] Η εκ των προτέρων αξιολόγηση αντικτύπου της νέας στρατηγικής για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών πραγματοποιήθηκε από την "Evaluation Partnership", τελική έκθεση Ιανουάριος 2002

Τα συμπεράσματά της επικυρώνουν γενικά τους στόχους και τις προτεραιότητες της στρατηγικής. Η αξιολόγηση εντοπίζει μια σαφή λογική στις προτεινόμενες παρεμβάσεις, τόσο όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι ενέργειες της υποστηρίζουν τους στόχους της πολιτικής όσο και όσον αφορά τους τομείς αντικτύπου.

Οι αξιολογητές υποστηρίζουν επίσης την αναγκαιότητα της κοινοτικής παρέμβασης για τη στήριξη των στόχων της πολιτικής.

Καταλήγουν ότι δεν είναι πιθανόν οι κοινοτικές χρηματοδοτήσεις να χρησιμοποιηθούν για ενέργειες τις οποίες τα κράτη μέλη θα πραγματοποιούσαν μόνα τους και αναμένουν ότι οι ενέργειες θα αποδώσουν μια καλή προστιθέμενη ευρωπαϊκή αξία. Οι αξιολογητές ωστόσο εξέφρασαν ανησυχία σχετικά με την επάρκεια των προτεινόμενων ενεργειών. Τα μελλοντικά ετήσια προγράμματα εργασίας θα πρέπει επομένως να επικεντρωθούν στις ενέργειες με την υψηλότερη αναλογία αντικτύπου/πόρων.