EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 44/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τάσεις και συνέπειες των μελλοντικών εξελίξεων στους τομείς των προσωπικών κοινωνικών, υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2013/C 44/03

Εισηγητής: PEZZINI

Συνεισηγητής: ο κ. JARRÉ

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις 19 Ιανουαρίου 2012, αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Τάσεις και συνέπειες των μελλοντικών εξελίξεων στους τομείς των προσωπικών κοινωνικών, υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI), στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 8 Νοεμβρίου 2012.

Κατά την 485η σύνοδο ολομέλειας της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2012 (συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 159 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 11 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι στην Ευρώπη, οι προσωπικές κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες αποτελούν τον πυρήνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Οι εν λόγω αλληλεξαρτώμενες και αλληλοσυμπληρούμενες υπηρεσίες συνθέτουν το «χρυσό τρίγωνο» απαραίτητο για την ομαλή και ορθή λειτουργία της κοινωνίας.

1.2 Κατά την ΕΟΚΕ, αυτές οι υπηρεσίες αφ’ ενός διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ένταξη του ατόμου στην κοινωνία, στη διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής, διασφαλίζοντας έτσι αποτελεσματική συμμετοχή στα κοινά και την κοινωνική δικαιοσύνη· αφ’ ετέρου, έχουν θεμελιώδη σημασία για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», από την άποψη της βιωσιμότητας, της έξυπνης δημιουργίας θέσεων εργασίας, καθώς και της εμπέδωσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της ΕΕ.

1.3 Η ΕΟΚΕ πιστεύει πως πρέπει να γίνει πιο κατανοητό ότι, καθώς γηράσκει ο πληθυσμός και αυξάνεται η ζήτηση για υπηρεσίες περίθαλψης λόγω των όλο και λιγότερων ατόμων της οικογένειας που μπορούν να αναλάβουν αυτή τη φροντίδα (εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της ολοένα αυξανόμενης συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας), έχει καταστεί ακόμα πιο σημαντική η βελτίωση του σχεδιασμού και του προγραμματισμού αφ’ ενός μεν των απαιτήσεων και της κατάρτισης του υγειονομικού προσωπικού, αφ’ ετέρου δε των προτεραιοτήτων χορήγησης των πιστώσεων του προϋπολογισμού.

1.4 Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της αρμοδιότητας των κρατών μελών στον τομέα, καθώς και της διακριτικής ευχέρειας που έχουν οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές στην παροχή τέτοιων υπηρεσιών. Εντούτοις εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ φέρουν από κοινού αντίστοιχη μεγάλη ευθύνη. Δεδομένων, ωστόσο, των σημαντικών τομών που εισήγαγε εν προκειμένω η Συνθήκη της Λισαβόνας με το Πρωτόκολλο για τις υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος, το οποίο προσαρτήθηκε στη Συνθήκη, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει γίνει μια προσπάθεια εναρμόνισης των οικείων εθνικών διατάξεων προκειμένου να απαλειφθούν οι σημερινές ανισότητες και να κατοχυρωθεί η θεμελιώδης ελευθερία καθιέρωσης (με σεβασμό τουλάχιστον προς τις κοινωνικές κανονιστικές και συμβατικές ρυθμίσεις της χώρας υποδοχής) και παροχής τέτοιων υπηρεσιών.

1.5 Δεδομένης της συμβολής του τομέα στο ενωσιακό ΑΕγχΠ, της σημασίας του για την απασχόληση, των προοπτικών που ανοίγονται για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και νέων επιχειρήσεων, καθώς και της δυνατότητας του τομέα να συνεισφέρει με ρηξικέλευθες και ποιοτικές λύσεις στην εκπλήρωση των σχετικών στόχων της Συνθήκης της Λισαβόνας, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να προβούν στα εξής: — να δρομολογήσουν μια ουσιαστική και ξεχωριστή ενωσιακή στρατηγική καινοτόμων και «έξυπνων» κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών, αξιοποιώντας το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό, μέσω της συνεχούς επιμόρφωσής του, να καθορίσουν ποιοτικές προδιαγραφές, να εξασφαλίσουν την κατάλληλη τεχνολογική υποστήριξη στον προμηθευτή και στον αποδέκτη των υπηρεσιών, να δημιουργήσουν ένα ενωσιακό πλαίσιο παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών και να αναπτύξουν υποστηρικτικές πολιτικές· — να επιδιώξουν την αποδοτικότερη χρήση των οικονομικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού. Επίσης, να θέσουν ως στόχο την αποτελεσματική διαχείριση μέσω συλλογικών συμβάσεων, τη δέουσα συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και των εθελοντών, καθώς και τη συνετή αξιολόγηση της αποδοτικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και του κατά πόσο αυτές είναι οικονομικές· — να εκπονήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κοινό βασικό πλαίσιο παροχής προσωπικών υπηρεσιών με τη βοήθεια κανονιστικών και ποιοτικών προτύπων και σαφώς καθορισμένων απαιτήσεων ως προς τα προγράμματα σπουδών με σκοπό την επίτευξη της αποτελεσματικής επαγγελματικής κινητικότητας σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

1.6 Στο επίπεδο της ΕΕ, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν σκόπιμο να διατεθεί μέρος των διαρθρωτικών ταμείων τόσο για την ανάπτυξη κοινωφελών υποδομών και υγειονομικών υπηρεσιών όπου διαπιστώνονται ανεπάρκειες, όσο και για τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης στον κλάδο· ιδίως, πρέπει να προβλεφθεί ειδικό κονδύλιο για τις αγροτικές περιοχές. Το ίδιο ισχύει και για τα προγράμματα «Ορίζοντας 2020» και «Πολιτισμός», καθώς και για τα προγράμματα διά βίου μάθησης με αντικείμενο τις νέες τεχνολογίες που εφαρμόζονται στην κοινωνικο-υγειονομική υποστήριξη. Συν τοις άλλοις θα πρέπει να ενθαρρυνθούν η έρευνα για τη βελτιστοποίηση των αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών, η τεκμηρίωση και η εφαρμογή παραδειγμάτων προς μίμηση.

1.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να καθιερωθεί ένας εποικοδομητικός και καλά δομημένος διάλογος μεταξύ όλων των επιπέδων (τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό) στους τομείς των προσωπικών υπηρεσιών. Αυτός ο κοινωνικός διάλογος πρέπει να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο όσον αφορά τα ακόλουθα: — συνεισφορά στην ανάλυση των οικονομικών και κοινωνικών διακυβευμάτων του κλάδου· — εξέταση τρόπων για την ανάπτυξη του κλάδου· — εκπόνηση σχεδίων για να καταστεί δυνατή η προς τα άνω εναρμόνιση των ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στον κλάδο· — καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης· — βελτίωση των επαγγελματικών προτύπων και των ευκαιριών σταδιοδρομίας των εργαζομένων στον κλάδο· — βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των μισθών των εργαζομένων στον κλάδο· — βελτίωση της ελκυστικότητας και της εικόνας του κλάδου· — έλεγχο της εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων και των νομοθετικών ρυθμίσεων στον συγκεκριμένο κλάδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν συγκεκριμένη και ενεργό στήριξη για την καθιέρωση και την ανάπτυξη αυτού του κοινωνικού διαλόγου, καθώς και για την οργάνωση των εργασιών του. Σε ένα πρώτο στάδιο, η στήριξη αυτή θα μπορούσε να λάβει τη μορφή μελετών με θέμα τους συγκεκριμένους τομείς και διασκέψεων ευρωπαϊκής κλίμακας για τους κοινωνικούς εταίρους του κλάδου.

2. Εισαγωγή

2.1 Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης είναι να εντοπίσει αφ’ ενός μεν τις αλλαγές στις τρέχουσες τάσεις και τις μελλοντικές εξελίξεις στους τομείς των προσωπικών κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών εκπαίδευσης, κατάρτισης και των συναφών, αφ’ ετέρου δε να επισημάνει τις συγκεκριμένες προοπτικές δημιουργίας θέσεων εργασίας στον κλάδο.

2.2 Οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες έχουν ως αποδέκτη το άτομο. Ο κλάδος περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών και εκτείνεται από ιδρύματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης έως ιδρύματα που παρέχουν υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, συν τα θεραπευτήρια, τις κλινικές ψυχικής υγείας και τα κέντρα παιδικής μέριμνας, φροντίδας των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία.

2.3 Επιπλέον, ο τομέας χαρακτηρίζεται από σημαντικές εισροές μετανάστευσης με προέλευση χώρες εκτός της ΕΕ. Επίσης παρατηρείται σαφής τάση απασχόλησης ατόμων σε καθεστώς αδήλωτης εργασίας με όλες τις σχετικές αρνητικές συνέπειες τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία εν γένει.

2.4 Η ΕΟΚΕ προτίθεται με την παρούσα γνωμοδότηση να σταθμίσει την προστιθέμενη αξία που προσδίδει ο τομέας υπηρεσιών με αποδέκτη το άτομο στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Επίσης, σκοπός της γνωμοδότησης είναι ο εντοπισμός των αναγκών σε ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και νέες ειδικότητες με στόχους τη δημιουργία καινοτόμων κοινωνικών προοπτικών, περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας, καθώς και την ευημερία όλων των πολιτών· όλα αυτά δε μέσω της περαιτέρω ολοκλήρωσης, η οποία με τη σειρά της θα προέλθει από την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.

2.5 Στην ΕΕ οι προσωπικές κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες αποτελούν τον πυρήνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Οι εν λόγω αλληλεξαρτώμενες και αλληλοσυμπληρούμενες υπηρεσίες συνθέτουν το «χρυσό τρίγωνο» απαραίτητο για την ομαλή και ορθή λειτουργία της κοινωνίας.

2.6 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα του λεγόμενου «χρυσού τριγώνου» των ολοκληρωμένων υπηρεσιών που στόχο έχουν την ποιοτική επιμόρφωση, την αποτελεσματική υγειονομική περίθαλψη και την πλήρη κοινωνική ένταξη, ως μέσο για την εξασφάλιση των υψηλότερων δυνατών επιπέδων ποιότητας και στους τρεις τύπους υπηρεσιών από την άποψη της διαθεσιμότητας, της καθολικής πρόσβασης, της έμφασης στον άνθρωπο, της καθολικότητας, της συνέχειας, της υψηλής ποιότητας με σαφή έμφαση στο αποτέλεσμα, του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της συμμετοχής και της σύμπραξης, της ενοποιημένης διαχείρισης, των επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό και σε κοινωνικές υποδομές, της υψηλής απόδοσης των επαγγελμάτων υψηλής ειδίκευσης και των καλών συνθηκών εργασίας, με προοπτικές σταδιοδρομίας, αλληλεγγύης και κοινωνικής συνοχής.

2.7 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, ακριβώς λόγω αυτών των χαρακτηριστικών, το χρυσό τρίγωνο των επαγγελματικών προσωπικών υπηρεσιών θα πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα στην προσπάθεια επίτευξης των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» από την άποψη της βιωσιμότητας, της οικονομικής ανάπτυξης, της δημιουργίας θέσεων εργασίας, καθώς και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ.

2.8 Η γνωμοδότηση βασίζεται σε διάφορες πηγές πληροφόρησης που περιλαμβάνουν από γενικές μελέτες έως συγκεκριμένα επιχειρηματικά παραδείγματα. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι δημογραφικές τάσεις και η ενεργός γήρανση, καθώς και οι επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής ασφάλισης αποτελούν ζητήματα τα οποία έχουν εξεταστεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (1). Επιπλέον, η ίδια η ΕΟΚΕ ασχολείται με την κατάρτιση ενός χάρτη πορείας με αρκετές εμβληματικές πρωτοβουλίες για τα προβλήματα που συνδέονται με τη γήρανση – βάσει του 8ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης – και τη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία (2).

2.9 Επιπλέον, σε αυτή τη γνωμοδότηση γίνεται αναφορά στις προσωπικές υπηρεσίες εκπαίδευσης μόνο στο μέτρο που αυτές σχετίζονται με την παροχή εξειδικευμένων και επικαιροποιημένων κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ έχει εκπονήσει πολλές και εμπεριστατωμένες γνωμοδοτήσεις επί του θέματος (3), οι οποίες παρέχουν πιο λεπτομερή στοιχεία για τις υπηρεσίες διά βίου μάθησης και κατάρτισης.

3. Χαρακτηριστικά και προοπτικές του τομέα

3.1 Οι στατιστικές της Eurostat για την ΕΕ των 27 (4) το 2009 δείχνουν ότι περισσότερα από 21,5 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ εργάζονται στον τομέα παροχής υπηρεσιών κοινωνικής αρωγής και υγείας, καθώς και σε παρεμφερείς επιμορφωτικές υπηρεσίες. Ωστόσο, τα εν λόγω επαγγέλματα είναι περισσότερα στα παλαιά από ό,τι στα νέα κράτη μέλη, ενώ σε αυτά απασχολούνται ως επί το πλείστον γυναίκες (οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 78 % των εργαζομένων σε αυτόν τον τομέα) και άτομα εξαιρετικά νεαρής ηλικίας (περισσότερο από 43 % είναι κάτω των 40 ετών). Η συμβολή του τομέα στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στους κλάδους της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της κοινωνικής και κατ’ οίκον φροντίδας ξεπέρασε για την περίοδο 2000-2010 τα 4 εκατ. και βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με τη συντελούμενη μείωση της απασχόλησης στην ΕΕ εξαιτίας της οικονομικής κρίσης –την περίοδο 2008-2010 π.χ. καταγράφηκε συνεχής άνοδος με τη δημιουργία 770 000 νέων θέσεων εργασίας (5).

3.2 Όπως τονίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η υγειονομική περίθαλψη είναι ένας από τους ευρύτερους τομείς της οικονομίας, καθώς αντιπροσωπεύει περίπου το 10% του ΑΕγχΠ και απασχολεί το ένα δέκατο των εργαζομένων. Επίσης, χαρακτηρίζεται από υψηλότερο του μέσου όρου ποσοστό εργαζομένων, οι οποίοι είναι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (6). Λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της διογκούμενης ζήτησης υπηρεσιών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των απασχολούμενων στον κλάδο (7). Το αποτέλεσμα είναι να απαιτείται περαιτέρω πανευρωπαϊκή εναρμόνιση των σχετικών ορισμών και προδιαγραφών επαγγελματικής κατάρτισης προκειμένου να είναι εφικτή η ενίσχυση τόσο της κινητικότητας των εργαζομένων, όσο και της δυναμικής του κλάδου με τη δυνατότητα παροχής ποιοτικών και αποτελεσματικών υπηρεσιών σε βάθος χρόνου σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

3.3 Μεταξύ των ειδικοτήτων που εντοπίστηκαν συγκαταλέγονται οι βοηθοί στον κλάδο της υγείας, οι νοσοκόμοι, οι κοινωνικοί λειτουργοί εν γένει και όσοι ασχολούνται με τους νέους, καθώς και οι ιατροί. Από πρόσφατες μελέτες (8) προκύπτει ότι, παρά τις χαμηλές απολαβές τους, οι εργαζόμενοι στον κλάδο της υγειονομικής περίθαλψης διατηρούν ακμαίο ηθικό στην εργασία και έχουν υψηλό αίσθημα ευθύνης Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης ελλείψεις προσωπικού και αυξανόμενα προβλήματα πρόσληψης και διατήρησης κατάλληλου και ειδικευμένου διοικητικού προσωπικού έτοιμου να αναλάβει καθήκοντα.

3.4 Απαιτείται η χάραξη μιας ενωσιακής στρατηγικής υπό τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (9), προς όφελος της καινοτομίας στις εφαρμοζόμενες τεχνικές και στις δομές, για τη μείωση των διαφόρων ειδών κόστους και προκειμένου να τονωθεί η ποιοτική απασχόληση, διευκολύνοντας την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη· τούτο δε κυρίως σε συγκεκριμένους κλάδους της υγείας, στους οποίους παρατηρείται έλλειψη προσωπικού σε εθνικό επίπεδο, δημιουργώντας πανευρωπαϊκά δίκτυα ιατρικών κέντρων με ειδικευμένο προσωπικό στην υπηρεσία των πολιτών της ΕΕ.

3.5 Τα μισθολογικά επίπεδα σε αυτόν τον τομέα βρίσκονται κάτω από τον εθνικό μέσο όρο για συγκρίσιμες θέσεις εργασίας. Οι εργαζόμενες γυναίκες, οι οποίες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των απασχολούμενων και είναι συχνά μετανάστριες, δεν αμείβονται επαρκώς (10) και εργάζονται με επισφαλείς συμβάσεις, ακόμα και αν είναι ειδικευμένες, σύμφωνα με μια έρευνα των συνδικάτων στους ακόλουθους υποτομείς (11): ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, παιδική μέριμνα, φροντίδα ηλικιωμένων, φροντίδα άλλων εξαρτώμενων ατόμων.

3.6 Επιπλέον, ο κλάδος έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλους (12): — Ο εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας είναι κατά μέσο όρο βραχύτερος από άλλους κλάδους της οικονομίας, ενώ οι βάρδιες, η νυχτερινές εφημερίες, η μερική απασχόληση και οι προσωρινές συμβάσεις είναι πιο συχνές σε σύγκριση με το σύνολο της οικονομίας. — Παρατηρείται αύξηση της ζήτησης για μια ενοποιημένη υπηρεσία που να συνδυάζει όλες τις πτυχές και τις δεξιότητες στον κλάδο της υγειονομικής περίθαλψης με τις ιδιαιτερότητες της κοινωνικής φροντίδας. — Είναι σημαντική η συνεχής γλωσσική και εν γένει επαγγελματική επιμόρφωση για να υπάρχει η δυνατότητα χρήσης ηλεκτρονικών μέσων τηλε-ιατρικής και τηλε-διάγνωσης. — Απαιτούνται αναβαθμισμένες και καλύτερα συντονισμένες υποδομές για τις τρεις υπό εξέταση κατηγορίες υπηρεσιών, προσιτές για όλους με τη βοήθεια των κατάλληλων μέσων (καθώς και κατά τόπους δομές αναφοράς).

3.7 Εξάλλου, όπως επισημαίνεται σχετικά με τις προσωπικές υπηρεσίες, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου με τους κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη «τα ειδικά χαρακτηριστικά των μικρών επιχειρηματιών, οι οποίοι παρέχουν υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, κοινωνικές και μη-κερδοσκοπικές υπηρεσίες, των οποίων ο μοναδικός χαρακτήρας και συμβολή στο γενικό συμφέρον πρέπει να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη» (13).

3.8 Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στις αγροτικές περιοχές, όπου η έλλειψη κοινωνικών, ιατρικών και εκπαιδευτικών υποδομών οδηγεί συχνά το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό στη μετανάστευση, η οποία έχει επιπτώσεις στην εγκατάσταση των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών. Συνεπώς, θα πρέπει να εξασφαλιστεί πιο ισορροπημένη περιφερειακή ανάπτυξη και να προωθηθεί μεγαλύτερη τοπική συνοχή, ιδίως όσον αφορά τις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας, υγειονομικής περίθαλψης και εκπαίδευσης για τα παιδιά και τα βρέφη (14).

3.9 Προκειμένου για την καλύτερη ένταξη των αλλοδαπών εργαζομένων πρέπει να ληφθούν χρηματοδοτικά και οργανωτικά μέτρα υποστήριξης όπως μαθήματα γλώσσας, αναβάθμιση της εικόνας των καθηκόντων τους, μέτρα για τη φιλοξενία και τη στέγαση, προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης στις μεθόδους φροντίδας, με την προοπτική της μεταγενέστερης επιστροφής των εκπαιδευόμενων στις χώρες προέλευσής τους, για να αποφευχθεί το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» στον τομέα της υγείας (15).

3.10 Οι επενδυτικές δαπάνες στον τομέα είναι ως εκ τούτου αρκετά υψηλές και επίμαχες από άποψη βιωσιμότητας, αφού η χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε την ανάγκη βελτίωσης της σχέσης κόστους-αποδοτικότητας των κοινωνικών και των υγειονομικών υπηρεσιών, τα δε κράτη μέλη δέχονται πιέσεις για να επιτύχουν τη σωστή ισορροπία μεταξύ της παροχής υγειονομικών υπηρεσιών για όλους και της τήρησης των δημοσιονομικών περιορισμών. Ωστόσο, συνεκτιμώντας τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί, συνάγεται με ευκολία ότι οι επενδύσεις σε αυτούς τους κλάδους υπηρεσιών είναι ιδιαίτερα παραγωγικές και κερδοφόρες· το εργατικό δυναμικό χαίρει καλύτερης υγείας, είναι αρτιότερα ενσωματωμένο και καταρτισμένο, πιο σταθερό και με περισσότερα κίνητρα.

3.11 Επιπλέον, η Συνθήκη της Λισαβόνας εισήγαγε σημαντικές καινοτομίες από αυτή την άποψη, με το Πρωτόκολλο σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (ΥΓΣ) το οποίο προσαρτήθηκε στη Συνθήκη, «στον βαθμό που καλύπτει το σύνολο των ΥΓΣ και εισάγει, για πρώτη φορά σε μια Συνθήκη, την έννοια των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος μη οικονομικού χαρακτήρα (ΥΓΜΟΣ), σε αντίθεση προς τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος» (16). Αναντίρρητα, οι προσωπικές υπηρεσίες έχουν οικονομικό και μη χαρακτήρα. Η μεν πτυχή του γενικού οικονομικού συμφέροντος συνδέεται με τη σημασία τους στην εύρυθμη λειτουργία όλων των τομέων της βιομηχανίας, της μεταποίησης και των εν γένει υπηρεσιών, ο δε μη οικονομικός χαρακτήρας αφορά τη βαρύτητά τους στην ενσωμάτωση όλων των ατόμων, αλλά και στην κοινωνική συνοχή.

3.12 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι το πρωτόκολλο δεν αποτελεί μια απλή ερμηνευτική δήλωση των συνθηκών και των κοινών αξιών της Ένωσης σχετικά με τις ΥΓΣ αλλά συνιστά έναν οδηγό χρήσης για την ΕΕ και τα κράτη μέλη. Θέτει αποφασιστικά τον χρήστη, την ικανοποίηση των αναγκών του, τις προτιμήσεις του και τα δικαιώματά του στο επίκεντρο των διατάξεων και υποστηρίζει ορισμένες κοινές παραμέτρους όπως το υψηλό επίπεδο ποιότητας, ασφάλειας, το χαμηλό κόστος, η ίση μεταχείριση και η προώθηση της καθολικής πρόσβασης (17).

3.13 Επομένως, πρέπει πρωτίστως να διασφαλιστεί η πανευρωπαϊκή διάσταση του τομέα μέσα σε εναρμονισμένα ενωσιακά πλαίσια και με την υποστήριξη μιας ενωσιακής στρατηγικής δομικών δράσεων, μολονότι η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει τον ουσιώδη ρόλο και την «ευρεία διακριτική ευχέρεια των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών όταν παρέχουν, αναθέτουν και οργανώνουν υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος όσο το δυνατόν εγγύτερα στις ανάγκες των χρηστών» (18).

4. Προς μια στρατηγική καινοτόμων και «έξυπνων» υγειονομικών και κοινωνικών υπηρεσιών

4.1 Η δρομολόγηση μιας ενωσιακής στρατηγικής είναι, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, ζήτημα θεμελιώδους σημασίας για την πρόγνωση και την αντιμετώπιση των σημερινών μετασχηματισμών τόσο των κοινωνιών ανά την ΕΕ όσο και των οικονομικών και κοινωνικών μοντέλων τους· προϋποτίθεται λοιπόν να εντοπιστούν οι βασικές προτεραιότητες του κλάδου των προσωπικών κοινωνικών, υγειονομικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών ως προς τα εξής: — επιμόρφωση και ενημέρωση του ανθρώπινου δυναμικού· — κατάλληλες τεχνολογίες· — ενωσιακό πλαίσιο παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών· — ευνοϊκότερες συνθήκες κινητικότητας και ανταλλαγών· — αποδοχή των ευρωπαϊκών αρχών ποιότητας· — πλήρης αναγνώριση των τίτλων σπουδών· — έρευνα με γνώμονα τη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων των υπηρεσιών· — τεκμηρίωση και εφαρμογή παραδειγμάτων προς μίμηση· — πολιτικές υποστήριξης, δομές και υποδομές.

4.2 Το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί τον πρώτο πυλώνα του κλάδου των προσωπικών υπηρεσιών όπως φανερώνουν και τα σχετικά προβλεπόμενα κονδύλια της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Σκοπός είναι να παραμένουν οι πολίτες δραστήριοι κοινωνικά ενταγμένοι και υγιείς για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, προς όφελος της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Ο τομέας είναι μεταξύ των πρώτων που περιλαμβάνονται στην «Πρωτοβουλία για τις πρωτοπόρες αγορές στην Ευρώπη» και συνάμα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας».

4.2.1 Δεδομένης της συνάφεια του φαινομένου, η ενωσιακή στρατηγική για το ανθρώπινο δυναμικό πρέπει να χαραχθεί με γνώμονα τα ακόλουθα: — συστήματα επεξεργασίας δεδομένων για τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα και τις ευκαιρίες απασχόλησης· — μέτρα για την ενίσχυση και ενσωμάτωση της απόκτησης δεξιοτήτων· — διεθνή αναγνώριση των τυπικών προσόντων των διπλωμάτων για τη διευκόλυνση της κινητικότητας· — αποτελεσματικά προγράμματα επαγγελματικού προσανατολισμού και γλωσσικής –κυρίως– επικοινωνίας· — επιμόρφωση / απόκτηση βασικών γνώσεων πληροφορικής· — προγράμματα επιμόρφωσης και εξοικείωσης με τις νέες τεχνολογίες και θεραπευτικές μεθόδους· — μηχανισμούς σταθεροποίησης στον τομέα, ελκυστικές συνθήκες εργασίας και προοπτικές σταδιοδρομίας, καθώς και καλύτερη ισορροπία μεταξύ των δύο φύλων· — βελτίωση της εικόνας των διαφόρων ειδικοτήτων του συγκεκριμένου κλάδου· — συμφωνία ως προς το κανονιστικό πλαίσιο των προτύπων ποιότητας και καλά προσδιορισμένες απαιτήσεις του εκάστοτε προγράμματος σπουδών· — καθιέρωση υπηρεσιών υποστήριξης, όπως η προσωρινή αντικατάσταση, η επιμόρφωση και η παροχή συμβουλών για να εξασφαλιστεί η ποιότητα της περίθαλψης και για τη διευκόλυνση του έργου των επιφορτισμένων με την περίθαλψη· — χρήση της πολύτιμης προσφοράς των εθελοντών που είναι σε θέση να έχουν σημαντική συμβολή από την άποψη της ποιότητας, της στοργικότητας και των ανιδιοτελών διαπροσωπικών σχέσεων που είναι απολύτως αναγκαίες για την πνευματική και σωματική ευεξία των επικουρούμενων ατόμων. Αυτές οι παρεμβάσεις ενωσιακής εμβέλειας πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα συνεχούς εποπτείας βασισμένα σε αυστηρές επιστημονικές αξιολογήσεις.

4.3 Η χρήση της κατάλληλης τεχνολογίας στον τομέα είτε στην υπηρεσία του παρόχου είτε του αποδέκτη των υπηρεσιών αποτελεί τον δεύτερο πυλώνα αυτής της στρατηγικής. Η εφαρμογή της καινοτομίας στις προσωπικές κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες μπορεί να διευκολύνει την επίτευξη του στόχου της αειφορίας ενόψει των συντελούμενων αλλαγών και της ολοκληρωμένης ανάπτυξης.

4.3.1 Οι τεχνολογίες επικοινωνίας και ενημέρωσης πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να διευκολύνουν την αυτάρκεια, να τονώσουν το αίσθημα της υπευθυνότητας, την ατομική υγιεινή, καθώς και τον συντονισμό μεταξύ υγειονομικών και κοινωνικών υπηρεσιών, για την ανάπτυξη ολοένα και πιο ενοποιημένων υπηρεσιών που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο μιας ολοκληρωμένης αλυσίδας υπεύθυνων υπηρεσιών.

4.3.2 Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες στον τομέα της υγείας, ο πληροφορικός γραμματισμός και η τηλεϊατρική αποτελούν βασικό πυλώνα της προσπάθειας για καινοτομία στους τομείς των υπηρεσιών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και αποκατάστασης, καθότι δίνουν τη δυνατότητα στους πολίτες να μεταφέρουν, οπουδήποτε και αν βρίσκονται, το ιατρικό ιστορικό τους επωφελούμενοι έτσι μιας όσο το δυνατόν πιο εξατομικευμένης ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης (19).

4.3.3 Για να είναι αποτελεσματικά, τα συστήματα προσωπικών υπηρεσιών έχουν ανάγκη από μια προηγμένη τεχνολογική πλατφόρμα για την ανταλλαγή πρακτικών εγνωσμένης αξίας μεταξύ χρηστών και παρόχων μακροχρόνιας μέριμνας, την ανταλλαγή κατευθυντήριων γραμμών για τον προσανατολισμό της λήψης αποφάσεων και την εποπτεία της ποιότητας σε τοπικό επίπεδο· συν τοις άλλοις, απαιτείται καλύτερη χρήση των διαδικασιών προγραμματισμού της φροντίδας με σκοπό τη βελτίωση των συστημάτων επιμερισμού του κόστους των κοινωνικών, υγειονομικών και παραϊατρικών υπηρεσιών (20).

4.3.4 Πρέπει να είναι δυνατή η εκμετάλλευση στο έπακρο των τεχνολογιών του τομέα των πληροφοριών που εφαρμόζονται στις προσωπικές υγειονομικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης εθνικής και ενωσιακής εμβέλειας· τούτο δε με σκοπό την αξιοποίηση των νέων επαγγελματικών ειδικοτήτων, οι οποίες θα είναι προσαρμοσμένες στις διάφορες ανάγκες των παιδιών, των ΑμεΑ, των ηλικιωμένων και των ατόμων που πάσχουν από σωματικές ή ψυχικές ασθένειες.

4.4 Τρίτος πυλώνας: Πρέπει να εξεταστεί πολύ προσεκτικά το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ενωσιακού πλαισίου παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών, προκειμένου να απαλειφθούν οι σημερινές ανισότητες και να κατοχυρωθεί η θεμελιώδης ελευθερία καθιέρωσης (με σεβασμό τουλάχιστον προς τις κοινωνικές κανονιστικές και συμβατικές ρυθμίσεις της χώρας υποδοχής) και παροχής τέτοιων υπηρεσιών (ιδίως στον εν λόγω κλάδο)· το πλαίσιο αυτό θα έχει ξεχωριστή σημασία καθότι θα εγγυάται την απρόσκοπτη παροχή υπηρεσιών). Τούτο μπορεί να καταστεί εφικτό μέσω της αμοιβαίας αναγνώρισής τους, της διοικητικής συνεργασίας και, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, της εναρμόνισης προκειμένου να διασφαλιστεί η προσφορά υπηρεσιών σε πνεύμα υπευθυνότητας και με επίκεντρο τον άνθρωπο σε όλη την επικράτεια της ΕΕ. Για την υλοποίηση αυτού του στόχου, πρέπει η ΕΕ και τα κράτη μέλη της να αντεπεξέλθουν από κοινού στις σχετικές υποχρεώσεις τους.

4.4.1 Τίθεται η πρόκληση μετατροπής της ευρωπαϊκής οικονομίας σε μια καινοτόμο και σύγχρονη οικονομία, η οποία, βασιζόμενη τόσο στην πραγμάτωση της «τέταρτης ελευθερίας» (ελεύθερη παροχή υπηρεσιών), όσο και στην ανάπτυξη της «πέμπτης ελευθερίας», δηλαδή της πλήρους και ελεύθερης κυκλοφορίας της γνώσης, θα επιτρέψει στην ΕΕ να αξιοποιήσει το δημιουργικό δυναμικό της. Υπό αυτό το πρίσμα, πρέπει να παρακολουθούνται εκ του σύνεγγυς τα αποτελέσματα από την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων στον τομέα των υγειονομικών και των κοινωνικών υπηρεσιών βάσει ενός ενωσιακής εμβέλειας συστήματος αξιολόγησης που θα δημιουργηθεί επί τούτου.

4.4.2 Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα αλληλέγγυο ενωσιακό πλαίσιο παροχής υπηρεσιών, μέσω του οποίου θα κατοχυρώνεται η πρόσβαση σε προσωπικές κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες σε όλη την επικράτεια της ΕΕ. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, μέσω της εφαρμογής ενός «εθελοντικού ευρωπαϊκού ποιοτικού πλαισίου σε διάφορα κράτη μέλη και σε διάφορους τομείς» (21), με τη συμμετοχή των χρηστών στον ορισμό και την αξιολόγηση της ποιότητας.

4.4.3 Ένα σύστημα ολοκληρωμένων υπηρεσιών προϋποθέτει, εκτός των εναρμονισμένων προδιαγραφών ποιότητας, την αμοιβαία αναγνώριση των προσόντων των φορέων των υπηρεσιών, τον ποιοτικό έλεγχο των υπηρεσιών, καθώς και την προαγωγή του κοινωνικού διαλόγου σε διάφορα επίπεδα και πάντως πλησίον των πολιτών· στον διάλογο αυτό θα πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι για την ενίσχυση της συνεργασίας.

4.5 Οι πολιτικές υποστήριξης, δομών και υποδομών συνθέτουν τον τέταρτο πυλώνα στον οποίο θα πρέπει να στηρίζεται η ενωσιακή στρατηγική με αντικείμενο τον τομέα των προσωπικών υπηρεσιών.

4.5.1 Πέραν των υπαγόμενων στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» δράσεων, απαραίτητο στοιχείο αυτού του πυλώνα είναι η στοχευμένη ενεργοποίηση των ενωσιακών προγραμμάτων και διαρθρωτικών παρεμβάσεων, ιδίως σε ό,τι αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, καθώς και τα ενωσιακά προγράμματα «Πολιτισμός» και «Ορίζοντας 2014/2020».

4.5.2 Συν τοις άλλοις, πρέπει να ληφθούν μέτρα σε επίπεδο ΕΕ για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα ρυθμίζει και θα ενθαρρύνει τις υψηλές επιδόσεις ως προς τα επαγγελματικά προσόντα, την ποιότητα των υπηρεσιών, τη σχετική τεκμηρίωση, την ανταλλαγή θετικών πρακτικών, τα ενιαία συστήματα εποπτείας της ποιότητας, του βαθμού ικανοποίησης των πελατών και της σχέσης κόστους-αξίας των υπηρεσιών. Όλα αυτά θα αφορούν τόσο τον επαγγελματισμό, τις συνθήκες εργασίες και τις προοπτικές σταδιοδρομίας του παρόχου των υπηρεσιών, τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς και τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας που δραστηριοποιούνται στον τομέα, τους αποδέκτες των υπηρεσιών, τις οικογένειές τους, την κοινωνική οικονομία.

4.5.2.1 Εν προκειμένω, η εθελοντική προσφορά καλύπτει σημαντικό τμήμα των παρεχόμενων υπηρεσιών και θα πρέπει να υποστηριχθεί και να προαχθεί με διάφορα κίνητρα επιδιώκοντας μια ποιοτική συμβολή, ιδίως ως προς την «ανθρώπινη», την κοινωνική και τη συναισθηματική πλευρά αυτών των υπηρεσιών· ιδιαίτερη προσοχή αξίζει να επιδειχθεί σε μέτρα ευρωπαϊκής εμβέλειας για την υποστήριξη της ανταλλαγής εμπειριών σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές που χαρακτηρίζουν την εθελοντική προσφορά εξατομικευμένων υπηρεσιών.

4.5.3 Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η χρησιμότητα των επενδύσεων και συγκεκριμένα η ανάγκη διαφοροποίησης της οικονομικής κάλυψης (φόροι, διάφορες μορφές εισφορών κοινωνικής πρόνοιας, ασφάλειες, αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα), συνεκτιμώντας ότι η πλειονότητα του πληθυσμού δεν μπορεί να επωμιστεί το κόστος μιας μακροχρόνιας ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

4.5.4 Σε επίπεδο ΕΕ, η ΕΟΚΕ θα ήταν σκόπιμο να διατεθεί ένα τμήμα των Διαρθρωτικών Ταμείων στην ανάπτυξη των κοινωνικών υποδομών και των υποστηρικτικών υπηρεσιών υγείας (όπου εντοπίζονται ελλείψεις), καθώς και στις τοπικές πρωτοβουλίες για την απασχόληση στον κλάδο. Ιδίως δε, θα πρέπει να εξασφαλιστεί μια γραμμή χρηματοδότησης για τις αγροτικές και άλλες μειονεκτούσες περιοχές, μέσω του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης και της πρωτοβουλίας Leader.

4.5.5 Επίσης πρέπει να αναθεωρηθούν σε επίπεδο ΕΕ τα μέτρα υπέρ των οικογενειακών πολιτικών, και της κατοχύρωσης πιο ελαστικών συμβάσεων απασχόλησης για όσους παρέχουν υπηρεσίες οικογενειακής.

5. Τελικές παρατηρήσεις

5.1 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι «σε τομείς όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η παιδική μέριμνα ή η μέριμνα για τους ηλικιωμένους, η συνδρομή στα άτομα με αναπηρία ή η κοινωνική στέγαση, οι υπηρεσίες αυτές παρέχουν ένα ουσιαστικό δίχτυ ασφαλείας για τους πολίτες και συμβάλλουν στην προαγωγή της κοινωνικής συνοχής» (22).

5.2 Οι προσωπικές κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες παρουσιάζουν γενικό –οικονομικό και μη– ενδιαφέρον και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εύρυθμη λειτουργία της ευρωπαϊκής κοινωνίας, συμβάλλοντας στην κοινωνική προστασία και ένταξη, καθώς και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Ταυτόχρονα, η ζήτηση για τέτοιες υπηρεσίες αυξάνεται, ενώ η δυνατότητα χρηματοδότησής τους περιορίζεται όλο και περισσότερο, ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης και, μακροπρόθεσμα, της γήρανσης του πληθυσμού.

5.3 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει με έμφαση τους στόχους της Συνθήκης της Λισαβόνας ως προς την εκπαίδευση, την κοινωνική πρόνοια και την υγεία· οι στόχοι αυτοί αντανακλούν τη συλλογική κοινωνική συνείδηση και την επιθυμία να αναβαθμιστεί το βιοτικό επίπεδο των πολιτών σε συνάρτηση με τις οικονομικές δυνατότητες όλων των κρατών μελών.

5.4 Επομένως, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η περαιτέρω ανάπτυξη σε αυτούς τους τομείς προϋποθέτει τα εξής: — να δρομολογηθεί μια ουσιαστική και ξεχωριστή ενωσιακή στρατηγική καινοτόμων και «έξυπνων» κοινωνικών, υγειονομικών και συναφών εκπαιδευτικών υπηρεσιών, αξιοποιώντας το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό, εξασφαλίζοντας την κατάλληλη τεχνολογική υποστήριξη στον προμηθευτή και στον αποδέκτη των υπηρεσιών, δημιουργώντας ένα ενωσιακό πλαίσιο παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών και αναπτύσσοντας πολιτικές υποστήριξης των δομών και των υποδομών με τη βοήθεια του κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου με την κοινωνία πολιτών σε διάφορα επίπεδα· — να επιδιωχθεί η αποδοτικότερη χρήση των οικονομικών πόρων, του ανθρώπινου δυναμικού και των υφιστάμενων υποδομών, εφαρμόζοντας τα πρότυπα ποιότητας και αξιολόγησης των επιδόσεων, με συγκεκριμένες δράσεις για την αύξηση και ενσωμάτωση της απόκτησης δεξιοτήτων. Επίσης, να τεθεί ως στόχος η αύξηση της ανταγωνιστικότητας μέσω συλλογικών συμβάσεων, η περαιτέρω συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, της κοινωνικής οικονομίας και των εθελοντών, η προώθηση νέων μορφών συμπράξεων των διαφόρων τομέων και να γίνει συνετή αξιολόγηση της αποδοτικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και του κατά πόσο αυτές είναι οικονομικές.

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Γνωμοδότηση της EOKE: «Οι συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού στα συστήματα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης»ΕΕ C 44/10, της 11.2.2011, σελ. 10. Γνωμοδότηση της EOKE: «Αλληλεγγύη στον τομέα της υγείας: Μείωση των υγειονομικών ανισοτήτων στην ΕΕ» , ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σελ. 74. Γνωμοδότηση της EOKE: Ανταπόκριση στις ανάγκες των ηλικιωμένων ατόμων ΕΕ C 77/115 της 31.3.2009, σελ. 115. Γνωμοδότηση της EOKE: «Κακοποίηση ηλικιωμένων»ΕΕ OJ C 44 της 16.2.2008, σελ. 109.

(2) Γνωμοδότηση της EOKE: «Ενεργός γήρανση/2020»ΕΕ C 229 du 31.7.2012, p. 13«γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ Συμβολή και συμμετοχή των ηλικιωμένων ατόμων στην κοινωνία», δεν έχει δημοσιευθεί στην ΕΕ.

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ανταπόκριση στις ανάγκες των ηλικιωμένων», ΕΕ C 77 du 31.3.2009, σ. 115· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ποτέ δεν είναι αργά για μάθηση», ΕΕ C 204 du 9.8.2008, σ. 89· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μετανάστευση, κινητικότητα των εκπαιδευτικών», ΕΕ C 218 du 11.9.2009, σ. 85· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (EFP)», ΕΕ C 100 du 30.4.2009, σ. 136.

(4) Eurostat, Labour Force Survey, DS-073433, 3/2010.

(5) Κοινή έκθεση των EPSU (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συνδικάτων Δημοσίων Υπηρεσιών) και ETUC (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων) στα πλαίσια της διαβούλευσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την «Αξιοποίηση του δυναμικού απασχόλησης των προσωπικών και οικιακών υπηρεσιών», Βρυξέλλες 18 Ιουλίου 2012.

(6) COM(2011) 709 τελικό.

(7) «The 2012 Ageing Report» (Έκθεση για τη δημογραφική γήρανση 2012), σειρά. The European Economy 2011/4, Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

(8) Έκθεση της EPSU (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενώσεων Δημόσιων Υπηρεσιών) με θέμα τις απολαβές στον κλάδο της περίθαλψης σε σχέση με τα γενικότερα επίπεδα απολαβών και τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στα επιμέρους κράτη μέλη της ΕΕ, από τον κ. J. Pillinger, Φεβρουάριος 2010.

(9) COM(2010) 2020 με τις πρωτοβουλίες προτεραιότητας όπως την Ένωση Καινοτομίας και το Ψηφιακό Θεματολόγιο για την Ευρώπη.

(10) Γνωμοδότηση της EOKE: «Διαφορές στις αμοιβές των δύο φύλων», ΕΕ C 211 της 19.8.2008, σ. 54.; Γνωμοδότηση της EOKE: «Ισότητα των δύο φύλων/2006-2010», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 173. «Χάρτης για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις συνδικαλιστικές οργανώσεις» διάσκεψη της ΕΣΣ στη Σεβίλλη, 23.5.2007 και το «Εγχειρίδιο για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις πολιτικές απασχόλησης» της Επιτροπής, Ιούλιος 2007.

(11) Έκθεση της EPSU (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενώσεων Δημόσιων Υπηρεσιών) με θέμα τις απολαβές στον κλάδο της περίθαλψης σε σχέση με τα γενικότερα επίπεδα απολαβών και τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στα επιμέρους κράτη μέλη της ΕΕ, από τον κ. J. Pillinger, Φεβρουάριος 2010.

(12) Τράπεζα δεδομένων AMECO – Employment in Europe – EU KLEMS Accounts [Capital (K), Labour (L), Energy (E), Material (M) and Service inputs (S)] (τριμηνιαία επιθεώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής).

(13) «Preparation of Implementation of the Directive οn Services in the Internal Market» (Προετοιμασία για την εφαρμογής της οδηγίας για τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά), 2010.

(14) COM(2011) 66 τελικό.

(15) Γνωμοδότηση της EOKE με θέμα «Οικογενειακή πολιτική και δημογραφική αλλαγή», EE C 218 du 23.7.2011 σελ 7· γνωμοδότηση της EOKE: «Εκσυγχρονισμός των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης», ΕΕ C 181 du 21.6.2012, σ. 143–149.

(16) Γνωμοδότηση της EOKE: «Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος: πώς κατανέμονται οι αρμοδιότητες μεταξύ ΕΕ και κρατών μελών;», ΕΕ C 128, 18.5.2010, σ. 65-68.

(17) Βλ. υποσημείωση 16.

(18) Βλ. υποσημείωση 16.

(19) Διάσκεψη eHealth 2012, στην Κοπεγχάγη.

(20) «Help Wanted? Providing and Paying for Long-Term Care», έκθεση του ΟΟΣΑ, 2011.

(21) COM(2011) 900 τελικό.

(22) COM(2011) 900 τελικό.