ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την πρόοδο της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 166/2006 για τη σύσταση ευρωπαϊκού μητρώου έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (E-ΜΕΜΡ) /* COM/2013/0111 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την πρόοδο της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 166/2006 για τη σύσταση ευρωπαϊκού μητρώου έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (E-ΜΕΜΡ) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την κατάσταση της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 166/2006 για τη σύσταση ευρωπαϊκού μητρώου έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (E-ΜΕΜΡ)....................................................................................................... 1........... Ιστορικό και εισαγωγή.................................................................................................. 3 2........... Σχετικά με την παρούσα αξιολόγηση............................................................................ 4 3........... Κατάσταση εφαρμογής του κανονισμού σε επίπεδο ΕΕ.............................................. 4 3.1........ Ιστότοπος του E-ΜΕΜΡ............................................................................................... 4 3.2........ Ροή δεδομένων και διασφάλιση της ποιότητάς τους σε επίπεδο ΕΕ............................ 5 3.3........ Καθοδήγηση από μέρους της Επιτροπής...................................................................... 6 4........... Κατάσταση εφαρμογής του E-ΜΕΜΡ σε επίπεδο κρατών μελών............................... 6 4.1........ Γενικές πτυχές.............................................................................................................. 6 4.2........ Εκλύσεις στον ατμοσφαιρικό αέρα............................................................................... 7 4.3........ Εκλύσεις και μεταφορές στα ύδατα.............................................................................. 8 4.4........ Εκλύσεις στο έδαφος.................................................................................................... 8 4.5........ Μεταφορά αποβλήτων.................................................................................................. 8 5........... Περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης της εφαρμογής του E-ΜΕΜΡ................................. 9 5.1........ Βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και ενίσχυση της εμπιστοσύνης των χρηστών 9 5.2........ Βελτίωση της χρήσης και ανταλλαγής δεδομένων..................................................... 10 5.3........ Περαιτέρω εξέταση της νομικής βάσης του E-ΜΕΜΡ και σύνδεση με άλλες νομοθετικές πράξεις 10 6........... Συμπέρασμα............................................................................................................... 11 1. Ιστορικό και εισαγωγή Τα μητρώα έκλυσης και μεταφοράς ρύπων παρέχουν στο κοινό πρόσβαση σε δεδομένα εκπομπών σχετικά με τις εκλύσεις[1] και τις εκτός του χώρου των εγκαταστάσεων μεταφορές[2] ρύπων και αποβλήτων, καθώς και σχετικά με τις τάσεις τους για τις πλέον ρυπογόνες βιομηχανίες. Μπορούν επίσης να βοηθούν τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς λήψης αποφάσεων στον καθορισμό προτεραιοτήτων για οικονομικά αποδοτικές στρατηγικές μείωσης των εκπομπών, καθώς και στην κατάδειξη της προόδου στον περιορισμό της ρύπανσης. Τα εν λόγω μητρώα μπορούν επίσης να συνδράμουν στην παρακολούθηση της προόδου και της συμμόρφωσης με ορισμένες εθνικές, ενωσιακές ή διεθνείς υποχρεώσεις ή συμφωνίες. Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 166/2006 συστάθηκε το ευρωπαϊκό μητρώο έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (E-ΜΕΜΡ) προκειμένου να εφαρμοστεί εντός της ΕΕ το πρωτόκολλο ΟΕΕ/ΗΕ για τα μητρώα έκλυσης και μεταφοράς ρύπων της σύμβασης του Aarhus[3]. Ο κανονισμός έχει ως βάση και επεκτείνει το ευρωπαϊκό μητρώο ρυπογόνων εκπομπών (ΕΜΡΕ) που είχε συσταθεί πρωτύτερα, το 2000. Κύριος στόχος του μητρώου E-ΜΕΜΡ είναι η παροχή πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες που αφορούν τις μεγαλύτερες βιομηχανικές μονάδες. Οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές συναρτώνται με συγκεκριμένους τύπους βιομηχανικής δραστηριότητας και κατώτατα όρια ρύπων, που ορίζονται στον κανονισμό, με σκοπό την αντιμετώπιση των κύριων πηγών βιομηχανικής ρύπανσης, ιδίως των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από την οδηγία 2008/1/ΕΚ σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης. Η υποβολή εκθέσεων καλύπτει δεδομένα σχετικά με τις εκλύσεις οποιουδήποτε από τους απαριθμούμενους ρύπους στο περιβάλλον ως αποτέλεσμα οποιασδήποτε ανθρώπινης δραστηριότητας, σκόπιμης ή τυχαίας, συνήθους ή έκτακτης, στον χώρο της εγκατάστασης, οι οποίες υπερβαίνουν τις προδιαγεγραμμένες οριακές τιμές. Οι υποβαλλόμενες τιμές πρέπει να βασίζονται στις βέλτιστες διαθέσιμες πληροφορίες, όπως προκύπτουν από μετρήσεις, υπολογισμούς ή εκτιμήσεις. Βάσει του άρθρου 17 του κανονισμού περί E-ΜΕΜΡ, η Επιτροπή οφείλει να αναθεωρεί τις εκθέσεις που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με τις εκπομπές μέσω του μητρώου E-ΜΕΜΡ και, γενικότερα, να αξιολογήσει την πείρα που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών λειτουργίας του μητρώου. Η παρούσα έκθεση καλύπτει τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής του E-ΜΕΜΡ. 2. Σχετικά με την παρούσα αξιολόγηση Τα πρώτα δεδομένα του E-ΜΕΜΡ για το έτος 2009 αναρτήθηκαν σε ειδικό ιστότοπο[4] τον Μάιο του 2011, οπότε κατέστη δυνατή η έναρξη της παρούσας αξιολόγησης, καθώς ήταν διαθέσιμα τα δεδομένα της πρώτης τριετίας. Για τη διασφάλιση της ποιότητας των δεδομένων δημιουργήθηκαν σύνολα δεδομένων και εργαλεία με τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Με τη βοήθεια συμβούλου, συλλέχθηκαν από τα κράτη μέλη στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή του μητρώου E-ΜΕΜΡ σε εθνικό επίπεδο και την υποβολή δεδομένων. Συγκεντρώθηκαν επίσης πρόσθετα στοιχεία για την αξιολόγηση των επιδόσεων του ιστότοπου του E-ΜΕΜΡ[5]. Ο ΕΟΠ έχει συνδεθεί με τη διαδικασία αυτή και έγιναν διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες των κρατών μελών και ενδιαφερομένων μερών σχετικά με τα αποτελέσματα και τις συστάσεις της διενεργηθείσας ανάλυσης. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέτασε τις σχετικές ισχύουσες ευρωπαϊκές νομοθετικές πράξεις και πρωτοβουλίες, με σκοπό να αξιολογήσει τη συμπληρωματικότητα και τα πιθανά κενά μεταξύ του E-ΜΕΜΡ και άλλων βάσεων δεδομένων. Επισημαίνεται ότι η πείρα που αποκτήθηκε από την υποβολή των δεδομένων του 2010, τα οποία αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο τον Απρίλιο του 2012, επιβεβαιώνει την αξιολόγηση και τα συμπεράσματα που παρατίθενται στην παρούσα έκθεση. 3. Κατάσταση εφαρμογής του κανονισμού σε επίπεδο ΕΕ 3.1. Ιστότοπος του E-ΜΕΜΡ Σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 1 του κανονισμού, η Επιτροπή παρέχει δωρεάν δημόσια πρόσβαση στο μητρώο, μέσω του Διαδικτύου. Ο ιστότοπος του Ε- ΜΕΜΡ φιλοξενείται και διατηρείται από τον ΕΟΠ, με αποτέλεσμα να υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω ενοποίησης των δεδομένων του Ε-ΜΕΜΡ με άλλα σύνολα δεδομένων. Είναι σχεδιασμένος κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζει τη μέγιστη ευκολία πρόσβασης του κοινού, ενώ παρέχεται διαρκής και άμεση πρόσβαση στις πληροφορίες. Επί του παρόντος, ο ιστότοπος του Ε-ΜΕΜΡ παρέχει επιγραμμική πρόσβαση σε δεδομένα που έχουν υποβληθεί από περίπου 29.000 μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, οι οποίες καλύπτουν 65 οικονομικές δραστηριότητες από τους κύριους βιομηχανικούς τομείς[6] και παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις ποσότητες ρύπων που εκλύονται στον ατμοσφαιρικό αέρα, στα ύδατα και στο έδαφος, καθώς και σχετικά με τις εκτός του χώρου των εγκαταστάσεων μεταφορές αποβλήτων και ρύπων στα λύματα για 91 βασικούς ρύπους, όπως βαρέα μέταλλα, φυτοφάρμακα, αέρια του θερμοκηπίου και διοξίνες. Πέραν των βασικών αυτών συνόλων δεδομένων, τα οποία αποτελούν τις κύριες σημειακές πηγές ρύπανσης, το E-ΜΕΜΡ περιέχει επίσης αναλυτικά κατά χώρο στοιχεία σχετικά με τις εκλύσεις στον ατμοσφαιρικό αέρα από διάσπαρτες πηγές, ενώ σύντομα θα προστεθούν δεδομένα για τις διάχυτες εκπομπές στα ύδατα. Σύμφωνα με την ανάλυση των πρωτοκόλλων χρήστη του ιστότοπου του Ε-ΜΕΜΡ και μια ειδική έρευνα χρηστών, τον ιστότοπο του Ε-ΜΕΜΡ επισκέπτεται μεγάλη ποικιλία χρηστών, συμπεριλαμβανομένων δημοσίων υπηρεσιών, ιδιωτικών επιχειρήσεων και του ευρύτερου κοινού. Κατά κανόνα, οι χρήστες θεωρούν ότι ο σχεδιασμός του ιστότοπου είναι κατάλληλος και εξυπηρετικός και ότι τα δεδομένα, συγκεντρωτικά και αναλυτικά, παρουσιάζονται με ολοκληρωμένο τρόπο και σε εύκολα προσβάσιμη μορφή. Τις θετικές αυτές διαπιστώσεις ενστερνίζονται και χρήστες εκτός της ΕΕ, ενώ αρκετές χώρες εκτός ΕΕ έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να χρησιμοποιήσουν το ευρωπαϊκό σύστημα ως βάση για την ανάπτυξη των δικών τους εθνικών μητρώων. Εντούτοις, αρκετοί χρήστες υπέδειξαν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης, όσον αφορά την ευχρηστία των ιστοσελίδων (π.χ. βελτίωση των λειτουργιών πλοήγησης και αναζήτησης) και την τακτικότερη συντήρηση (π.χ. για την επιδιόρθωση κατεστραμμένων υπερσυνδέσμων). Άλλοι χρήστες πρότειναν την απλούστευση της ορολογίας που χρησιμοποιείται. Οι χρήστες και τα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι θα ήταν χρήσιμο να προστεθούν συγκειμενικές πληροφορίες για την αποσαφήνιση των δεδομένων που εμφανίζονται, καθώς και τη συγκρισιμότητά τους (π.χ. μέθοδος μέτρησης). Μολονότι ο ιστότοπος του Ε-ΜΕΜΡ χρησιμοποιείται συχνά ως έγκυρη πηγή δεδομένων για τις εκπομπές από διάφορους χρήστες, με μέσο όρο 590 επισκεπτών ημερησίως, εξακολουθούν να υπάρχουν σαφείς δυνατότητες για βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με την ύπαρξή του, καθώς και για αύξηση του αριθμού των χρηστών. 3.2. Ροή δεδομένων και διασφάλιση της ποιότητάς τους σε επίπεδο ΕΕ Σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού, οι φορείς εκμετάλλευσης μονάδων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού οφείλουν να υποβάλλουν ετησίως συγκεκριμένα δεδομένα στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένοι. Τα κράτη μέλη πρέπει να συγκεντρώνουν τα υποβαλλόμενα δεδομένα, να ελέγχουν την ποιότητά τους και να τα διαβιβάζουν στην Επιτροπή και τον ΕΟΠ με σκοπό τη διάδοσή τους μέσω του ιστότοπου του Ε-ΜΕΜΡ. Επίσης, είναι δυνατή η εκ νέου υποβολή των δεδομένων. Έχει αναπτυχθεί ένα αυτόματο εργαλείο επικύρωσης με σκοπό να βοηθήσει τα κράτη μέλη στην επικύρωση δεδομένων του Ε-ΜΕΜΡ πριν από την υποβολή τους και να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με τη συμφωνημένη μορφή υποβολής δεδομένων. Η επικύρωση καλύπτει στοιχεία όπως το είδος των ρύπων, οι κωδικοί των βιομηχανικών κλάδων και οι γεωγραφικές συντεταγμένες, τους υποχρεωτικούς ελέγχους για τη μορφοποίηση, τους ποσοτικούς ελέγχους των τιμών έκλυσης ή αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των έκτοπων τιμών, και τους ελέγχους τήρησης της εμπιστευτικότητας. Κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής του κανονισμού, ο έλεγχος της ποιότητας των δεδομένων που περιλαμβάνονταν στο μητρώο Ε-ΜΕΜΡ διεξαγόταν από τον ΕΟΠ μέσω διαδικασίας που αναφέρεται γενικά ως «άτυπη εξέταση»: · τα κράτη μέλη λάμβαναν λεπτομερείς παρατηρήσεις σχετικά με την ποιότητα και την πληρότητα των δεδομένων που υπέβαλλαν. Οι έλεγχοι του ΕΟΠ περιλάμβαναν αξιολόγηση του αριθμού των μονάδων και των σχετικών με την έκλυση εκθέσεων, των ποσοτήτων εκλύσεων και μεταφορών που δηλώνονταν, των αιτημάτων εμπιστευτικότητας και των τυχαίων εκλύσεων· · στη συνέχεια, τα δεδομένα του Ε-ΜΕΜΡ συγκρίνονταν με τα δεδομένα που είχαν υποβληθεί βάσει άλλων υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων (π.χ. οδηγίες για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών[7], για το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής[8] και για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων[9] και κανονισμός για τις στατιστικές των αποβλήτων[10]) με σκοπό τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση διαφορών και ενδεχόμενων ασυμφωνιών. Το αυτόματο εργαλείο επικύρωσης και η δυνατότητα εκ νέου υποβολής των δεδομένων έχουν αποδειχθεί άκρως χρήσιμα για τα κράτη μέλη. Η άτυπη εξέταση θεωρήθηκε εξίσου πρόσφορη για την προώθηση της ορθής πρακτικής κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών εφαρμογής του Ε-ΜΕΜΡ. Έχει επίσης αποδειχθεί χρήσιμη στην προσπάθεια να εντοπιστούν ασυμφωνίες και πιθανά σφάλματα στα υποβαλλόμενα δεδομένα και να υιοθετηθούν ορθές πρακτικές διασφάλισης ποιότητας από τα κράτη μέλη. Εξακολουθεί να υπάρχει σαφής ανάγκη να συνεχιστεί η προσπάθεια των κρατών μελών για καλύτερη πρωτογενή διασφάλιση της ποιότητας των υποβαλλόμενων δεδομένων. 3.3. Καθοδήγηση από μέρους της Επιτροπής Το 2006, η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριο έγγραφο για την υποστήριξη της εφαρμογής του Ε-ΜΕΜΡ[11], όπως επιβάλλει το άρθρο 14 του κανονισμού. Το εν λόγω έγγραφο, μεταξύ άλλων, προσδιορίζει όσους έχουν υποχρέωση υποβολής εκθέσεων, τα δεδομένα που πρέπει να υποβάλλονται και τον τρόπο υποβολής τους και περιλαμβάνει ενδεικτικό κατάλογο με τους τομείς και τους ρύπους για τους οποίους προβλέπεται η υποβολή δεδομένων. Επίσης, παρέχει στο κοινό χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το ίδιο το Ε-ΜΕΜΡ. Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη που έλαβαν μέρος στις διαβουλεύσεις θεώρησαν το κατευθυντήριο έγγραφο άκρως χρήσιμο για τη διαδικασία υποβολής εκθέσεων. Η αναθεώρηση του κατευθυντήριου εγγράφου ενδέχεται να συμβάλει τόσο στην αποσαφήνιση ορισμένων ζητημάτων που παραμένουν ανοικτά, όπως εκείνα που αφορούν τις περιγραφές των δραστηριοτήτων, όσο και στην περαιτέρω βελτίωση της εφαρμογής του κανονισμού. 4. Κατάσταση εφαρμογής του E-ΜΕΜΡ σε επίπεδο κρατών μελών 4.1. Γενικές πτυχές Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Νορβηγία, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, η Ελβετία και η Σερβία εφαρμόζουν τον κανονισμό περί Ε-ΜΕΜΡ. Κατά την περίοδο 2007-2009, τα κράτη μέλη υπέβαλαν σε ικανοποιητικό βαθμό τα απαιτούμενα δεδομένα. Τούτο αποτυπώνεται στη λεπτομερή πληροφόρηση που είναι διαθέσιμη στο μητρώο. Το αποτέλεσμα αυτό είναι ενθαρρυντικό, εάν ληφθεί επίσης υπόψη ότι, συνήθως, η δημιουργία νέων συστημάτων υποβολής εκθέσεων απαιτεί κάποια διαδικασία εμπέδωσης από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Τα προβλήματα που ανέκυψαν σχετικά με ελλείπουσες πληροφορίες φαίνεται ότι σχετίζονται με ειδικά ζητήματα ερμηνείας. Οι δυσκολίες αυτού του είδους αφορούσαν συγκεκριμένα τις εκλύσεις στο έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της υποβολής δεδομένων για τα στραγγίσματα των χώρων υγειονομικής ταφής αποβλήτων. Ορισμένες δυσκολίες που αναφέρθηκαν ως προς την εφαρμογή αποδόθηκαν στην προφανή έλλειψη πόρων των αρμόδιων αρχών, με τους οποίους θα μπορούσαν να ελέγχουν επαρκώς την ποιότητα των δεδομένων πριν από την υποβολή τους στην Επιτροπή. Τέλος, εξακολουθεί να υπάρχει μια εκκρεμότητα με ένα κράτος μέλος όσον αφορά την εμπιστευτικότητα των δεδομένων στο πλαίσιο του κανονισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 4, οι φορείς εκμετάλλευσης που υπόκεινται στον κανονισμό περί Ε-ΜΕΜΡ οφείλουν να υποβάλλουν στις αρμόδιες αρχές τα βέλτιστα διαθέσιμα δεδομένα για την έκλυση και τη μεταφορά των ρύπων τους. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού, οι εθνικές αρχές είναι αρμόδιες για την αξιολόγηση της ποιότητας των δεδομένων και του κατά πόσον οι πληροφορίες που παρέχονται από τις επιμέρους μονάδες είναι ικανοποιητικές από πλευράς πληρότητας, συνοχής και ακρίβειας. Από τη διενεργηθείσα αξιολόγηση προκύπτει ότι τα υποβληθέντα στο Ε-ΜΕΜΡ δεδομένα χαρακτηρίζονται από διάφορους βαθμούς πληρότητας, που κυμαίνονται από συμφωνία όσον αφορά τις εκλύσεις των σημαντικότερων ρύπων στον ατμοσφαιρικό αέρα μέχρι λιγότερο πλήρη δεδομένα για τις εκλύσεις στα ύδατα και τη μεταφορά αποβλήτων και σχετικά χαμηλής ποιότητας δεδομένα για τις εκλύσεις στο έδαφος. Τα ζητήματα αυτά ενδέχεται να παρεμποδίσουν τη δυνητική χρήση των δεδομένων του E-ΜΕΜΡ, τόσο από το ευρύ κοινό, όσο και από τις εθνικές και ενωσιακές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας εκπλήρωσης άλλων ενωσιακών ή διεθνών υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων[12]. 4.2. Εκλύσεις στον ατμοσφαιρικό αέρα Λαμβανομένης υπόψη της αυξανόμενης ανάγκης για ακριβέστερη διαχείριση της ποιότητας του αέρα και σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η κλιμακοποίηση των εθνικών δεδομένων για τις εκπομπές αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προστιθέμενες αξίες που προσδίδει το E-ΜΕΜΡ. Οι υποβληθείσες εκθέσεις για τις εκλύσεις οξειδίων του αζώτου, διοξειδίου του θείου και διοξειδίου του άνθρακα σε εθνικό επίπεδο είναι ως επί το πλείστον πλήρεις και έχει διαπιστωθεί συμφωνία κατά τη σύγκριση με άλλες διεθνείς υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων ή απογραφές. Οι υποβληθείσες εκθέσεις για άλλους ρύπους παρουσιάζουν, σε διάφορους βαθμούς, ασυμφωνίες με άλλες εθνικές απογραφές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εθνικές εκθέσεις δεν συμπεριλάμβαναν δεδομένα τα οποία θα αναμένονταν με βάση τους ενδεικτικούς καταλόγους τομέων και αναμενόμενων ρύπων που περιλαμβάνονται στο κατευθυντήριο έγγραφο. Τούτο αποτυπώνει ενδεχομένως ελλείψεις της υποβολής εκθέσεων, ανακρίβειες του κατευθυντήριου εγγράφου ή ιδιαιτερότητες των επιμέρους εγκαταστάσεων. 4.3. Εκλύσεις και μεταφορές στα ύδατα Η ποιότητα των εκθέσεων που υποβλήθηκαν για τις εκπομπές στα ύδατα θεωρείται αποδεκτή, μολονότι οι συγκεκριμένες εκθέσεις είναι λιγότερο πλήρεις από τις εκθέσεις για τις εκπομπές στον αέρα. Τα ζητήματα που διαπιστώθηκαν σχετικά με τις εκθέσεις για τις εκπομπές στα ύδατα αφορούν αρκετούς ρύπους, ιδίως εκείνους που προέρχονται από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων και οι οποίοι παρουσιάζουν ασυμφωνίες με τις εκλύσεις που θα αναμένονταν με βάση τους ενδεικτικούς καταλόγους τομέων και αναμενόμενων ρύπων που περιλαμβάνονται στο κατευθυντήριο έγγραφο. Η έλλειψη εκθέσεων για τις εκλύσεις θα μπορούσε να οφείλεται στην απουσία κατάλληλων συντελεστών εκπομπής ή αναλυτικών μεθόδων για μετρήσεις ρουτίνας ορισμένων από τις ουσίες προτεραιότητας της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα. Πρέπει επίσης να αποσαφηνιστεί η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα στραγγίσματα των χώρων υγειονομικής ταφής. Τέλος, προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία ο περιορισμένος αριθμός εκθέσεων σχετικά με το chlorpyrifos, το εξαχλωροβουταδιένιο, την ισοπροτουρόνη, το αιθυλενοξείδιο, το τετραχλωροαιθυλένιο, το τετραχλωρομεθάνιο και το τριχλωροαιθυλένιο. 4.4. Εκλύσεις στο έδαφος Σε σύγκριση με τις εκθέσεις για τις εκπομπές στον αέρα και τα ύδατα, έχει υποβληθεί μόνο ένας περιορισμένος αριθμός εκθέσεων για τις εκλύσεις στο έδαφος από λίγα κράτη μέλη. Λόγω του γεγονότος ότι δεν δημοσιοποιούνται άλλες πηγές δεδομένων οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για επαλήθευση, δεν είναι ακόμη δυνατή η εξαγωγή σαφών συμπερασμάτων όσον αφορά τις εκλύσεις στο έδαφος. Όπως έχει ήδη επισημανθεί στην ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της θεματικής στρατηγικής για το έδαφος[13], το E-ΜΕΜΡ αποτελεί ένα δυνητικά σημαντικό μέσο εντοπισμού των βιομηχανικών ρύπων και ενθαρρύνονται οι βελτιώσεις στις εφαρμογές του. Είναι προφανές ότι υπάρχουν διαφορές ως προς την ερμηνεία των εκλύσεων στο έδαφος από τα κράτη μέλη, οι οποίες πρέπει να επιλυθούν. 4.5. Μεταφορά αποβλήτων Τα υποβληθέντα δεδομένα σχετικά με τη μεταφορά επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων από τις μονάδες στο πλαίσιο του E-ΜΕΜΡ έχουν συγκριθεί με τα δεδομένα που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη για το έτος 2008 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2150/2002 για τις στατιστικές των αποβλήτων. Η υποβολή εκθέσεων στο πλαίσιο του E-ΜΕΜΡ καλύπτει μόνο τις μεταφορές επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων από τις μεγάλες επιμέρους μονάδες, ενώ ο κανονισμός για τις στατιστικές των αποβλήτων καλύπτει ολόκληρους τομείς και αφορά την παραγωγή επιλεγμένων κατηγοριών αποβλήτων, για τα οποία τα δεδομένα συλλέγονται μέσω διοικητικών πηγών, ερευνών, διαδικασιών στατιστικής εκτίμησης ή συνδυασμού των μέσων αυτών. Συνεπώς, οι μεθοδολογίες υποβολής εκθέσεων που προβλέπονται στις δύο νομοθετικές πράξεις είναι διαφορετικές. Εντούτοις, από την παρούσα ανάλυση προέκυψε σαφώς ότι τα κατώτατα όρια του κανονισμού περί Ε-ΜΕΜΡ καθιστούν δυνατή την υποβολή δεδομένων μόνο για το 39% περίπου των επικίνδυνων αποβλήτων και το 17% των μη επικίνδυνων αποβλήτων, με μεγάλες διαφορές μεταξύ των διαφορετικών οικονομικών τομέων. Μολονότι είναι προφανές ότι η μείωση των ελάχιστων κατώτατων ορίων υποβολής εκθέσεων στο E-ΜΕΜΡ θα μπορούσε να αυξήσει τον βαθμό κάλυψης των μεταφορών αποβλήτων, τα δύο νομοθετήματα είναι συμπληρωματικά και, εξεταζόμενα από κοινού, προσφέρουν επί του παρόντος μια αρκετά χρήσιμη βάση γνώσεων. 5. Περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης της εφαρμογής του E-ΜΕΜΡ Η δημιουργία ενός λειτουργικού E-ΜΕΜΡ αποτελεί δύσκολο εγχείρημα, στο οποίο εμπλέκεται μεγάλος αριθμός δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Με βάση την παρούσα αξιολόγηση της πρώτης περιόδου εφαρμογής, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο κανονισμός εφαρμόζεται σχετικά ικανοποιητικά. Από έτος σε έτος παρατηρήθηκαν διαδοχικές βελτιώσεις, καθώς τα κράτη μέλη και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη αποκτούσαν πείρα στη λειτουργία του. Σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έκδοση του κανονισμού περί E-ΜΕΜΡ, οι πολίτες, αναλυτές, υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής και φορείς λήψης αποφάσεων στην ΕΕ έχουν πλέον ευκολότερη πρόσβαση σε πλήρη στοιχεία σχετικά με τα είδη και τις ποσότητες των εκπομπών οι οποίες προέρχονται από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές δραστηριότητες, καθώς και από διάσπαρτες πηγές ατμοσφαιρικών εκπομπών. Μολονότι τα αποτελέσματα της αξιολόγησης υποδηλώνουν ότι θα ήταν πρόωρη η αναθεώρηση του κανονισμού καθαυτού, υπάρχουν ακόμη δυνατότητες βελτίωσης, μεταξύ άλλων, μέσω βελτιωμένων κατευθυντήριων εγγράφων της Επιτροπής. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στη βελτίωση της ποιότητας και της πληρότητας των υποβαλλόμενων δεδομένων, καθώς και στην ενίσχυση της χρήσης δεδομένων. Εφόσον είναι αναγκαίο, θα ληφθούν μέτρα επιβολής. 5.1. Βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και ενίσχυση της εμπιστοσύνης των χρηστών Η περαιτέρω αύξηση της αξιοπιστίας και της ποιότητας του μητρώου θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των χρηστών με αποτέλεσμα να αυξηθεί η χρήση του. Η Επιτροπή θα αναθεωρήσει το κατευθυντήριο έγγραφο, ιδίως όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού και την ερμηνεία του. Θα διατυπωθούν λεπτομερέστεροι ορισμοί (π.χ. σχετικά με τις εκλύσεις στο έδαφος και τα στραγγίσματα) και θα συμπεριληφθούν διευκρινίσεις σχετικά με τα στοιχεία των εκθέσεων που μπορούν να θεωρούνται εμπιστευτικά. Θα εξεταστεί επίσης μια σειρά από άλλα ειδικά ζητήματα, όπως οι υποδραστηριότητες για τις οποίες απαιτείται η υποβολή εκθέσεων, και θα αναθεωρηθεί ο κατάλογος των ρύπων που αναμένεται να εκλύονται από τις διάφορες δραστηριότητες. Τα κράτη μέλη οφείλουν να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τη διασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων δεδομένων. Ο κανονισμός E-ΜΕΜΡ υποχρεώνει, αφενός, τους φορείς εκμετάλλευσης να διασφαλίζουν την ποιότητα των δεδομένων και, αφετέρου, την αρμόδια αρχή να τα αξιολογεί. Οι έλεγχοι σχετικά με την πληρότητα, τη συνοχή και την αξιοπιστία των υποβληθέντων δεδομένων πρέπει να διενεργούνται πιο διεξοδικά πριν την παράδοση των δεδομένων στην Επιτροπή. Τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να επαφίενται στην άτυπη εξέταση από τον ΕΟΠ, ως υποκατάστατο των δικών τους ποιοτικών ελέγχων, για την εκ των υστέρων διόρθωση των δεδομένων που υποβάλλουν. Κατά την εν εξελίξει δεύτερη φάση της εφαρμογής του κανονισμού, η Επιτροπή θα προωθήσει την ανάληψη της ευθύνης για τη διασφάλιση της ποιότητας των δεδομένων από τους φορείς εκμετάλλευσης και τα κράτη μέλη. Εάν κριθεί σκόπιμο, αυτό θα επιβληθεί μέσω των διαδικασιών επί παραβάσει. Παράλληλα με την μεταβίβαση της ευθύνης για τη διασφάλιση της ποιότητας των δεδομένων στα κράτη μέλη, θα περιοριστεί η συστηματική εξέταση των εθνικών δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ. Παροτρύνονται τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν τις ορθές εθνικές πρακτικές που έχουν προκύψει από την άτυπη εξέταση από τον ΕΟΠ κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής του κανονισμού. Για να διευκολυνθεί η εξασφάλιση εθνικών δεδομένων υψηλής ποιότητας, θα διατηρηθεί η δυνατότητα εκ νέου υποβολής των δεδομένων. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να προωθεί τη συμμετοχή των σχετικών ομάδων εμπειρογνωμόνων. Θα ενθαρρυνθεί η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ της ομάδας εργασίας για τις χημικές πτυχές, που έχει συγκροτηθεί βάσει της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα, και της ομάδας εμπειρογνωμόνων του E-ΜΕΜΡ, όσον αφορά την εκπόνηση συντελεστών εκπομπών για τις ενώσεις που εκλύονται στα ύδατα. Θα ενθαρρυνθεί επίσης η συνεργασία μεταξύ της ομάδας εμπειρογνωμόνων του E-ΜΕΜΡ και άλλων ομάδων εμπειρογνωμόνων, όπως αυτές που έχουν συγκροτηθεί για την εφαρμογή των οδηγιών που αφορούν την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών. 5.2. Βελτίωση της χρήσης και ανταλλαγής δεδομένων Ο ιστότοπος του E-ΜΕΜΡ θα βελτιωθεί για να ενισχυθεί η ευχρηστία του, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που έχουν προσδιοριστεί: βελτίωση της λειτουργικότητας και των λειτουργιών πλοήγησης και αναζήτησης, προσθήκη τεχνικών πληροφοριών στα δεδομένα που παρουσιάζονται, τυποποίηση της ορολογίας και σύνδεσμοι με σύνολα δεδομένων τα οποία προκύπτουν από άλλες υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων. Η Επιτροπή θα αξιοποιήσει τις διαθέσιμες ευκαιρίες προώθησης της χρήσης του E-ΜΕΜΡ για επιστημονική, τεχνική και πολιτική ανάλυση, καθώς και για την ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού. Λαμβανομένων υπόψη των τρεχουσών προτάσεων ή της αναθεώρησης ορισμένων συστημάτων υποβολής εκθέσεων για την περιβαλλοντική παρακολούθηση, είναι πιθανή η περαιτέρω εξάπλωση της χρήσης και των επιπτώσεων του E-ΜΕΜΡ. Στο πλαίσιο αυτό, η περαιτέρω εφαρμογή της οδηγίας 2010/75/ΕΕ περί βιομηχανικών εκπομπών, η οδηγία 2004/101/ΕΚ (σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής) και η εν εξελίξει αναθεώρηση της θεματικής στρατηγικής για την ατμοσφαιρική ρύπανση θα προσφέρουν ευκαιρίες για περαιτέρω ανάπτυξη των συνεργειών μεταξύ των ροών δεδομένων. Συγκεκριμένα, θα επιδιωχθούν συνέργειες προκειμένου να διευκολυνθεί η κατάρτιση και η αναθεώρηση των εγγράφων αναφοράς σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές, σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση 2012/119/ΕΕ της Επιτροπής. 5.3. Περαιτέρω εξέταση της νομικής βάσης του E-ΜΕΜΡ και σύνδεση με άλλες νομοθετικές πράξεις Η Επιτροπή θα εξετάσει εκ νέου την ανάγκη αναθεώρησης του κανονισμού με σκοπό την καλύτερη εξυπηρέτηση των στόχων του, καθώς και των συμφερόντων των ενδιαφερομένων μερών της ΕΕ, και θα παρουσιάσει τις διαπιστώσεις της στη δεύτερη τριετή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του E-ΜΕΜΡ, η οποία θα καλύπτει την περίοδο 2013-2015. Η έκθεση αυτή θα περιλαμβάνει επίσης αξιολόγηση των διαφορών ως προς το πεδίο εφαρμογής μεταξύ του κανονισμού περί E-ΜΕΜΡ, της οδηγίας περί βιομηχανικών εκπομπών και άλλων νομοθετικών πράξεων της ΕΕ. 6. Συμπέρασμα Ένα ολοκληρωμένο και συνεκτικό E-ΜΕΜΡ αποτελεί σημαντικό μέσο για την ενίσχυση της βάσης γνώσεων για μια οικονομικά αποδοτική και διαφανή διαχείριση των αέριων, υδάτινων και εδαφικών πόρων. Η σύσταση του E-ΜΕΜΡ αποτέλεσε σημαντικό βήμα προόδου για τη διασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας όσον αφορά τα είδη και τις ποσότητες των βιομηχανικών εκπομπών και την περιβαλλοντική παρακολούθηση. Το E-ΜΕΜΡ περιέχει ένα μοναδικό σύνολο δεδομένων που αφορούν ευρύ φάσμα ρύπων, καλύπτουν τις εκλύσεις και τις μεταφορές σε όλα τα στοιχεία του περιβάλλοντος και βασίζονται σε μια προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή (bottom-up). Η αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού από την Επιτροπή καταδεικνύει επιτυχία σε λογικά πλαίσια. Τα κράτη μέλη αντιλήφθηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις νέες υποχρεώσεις, με αποτέλεσμα η συλλογή, η αξιολόγηση και η υποβολή στην Επιτροπή των δεδομένων σχετικά με τις περισσότερες εκλύσεις να έχουν πλέον ολοκληρωθεί με αξιοπιστία. Ωστόσο, υφίστανται ακόμη η ανάγκη και η δυνατότητα για περαιτέρω βελτιώσεις. Οι ενέργειες που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από τα πιο σημαντικά ζητήματα που επισημάνθηκαν κατά την αναθεώρηση, καθώς και στην εξέλιξη του E-ΜΕΜΡ έτσι ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η χρηστικότητά του και να ενθαρρυνθεί η ευρύτερη χρήση των σημαντικών περιβαλλοντικών πληροφοριών που περιέχει. Οι ενέργειες αυτές θα υλοποιηθούν βάσει κατάλληλης ιεράρχησης, ώστε να στοχευθούν αποτελεσματικά εκείνες που μπορούν να αποφέρουν το μέγιστο όφελος. [1] Ως «έκλυση» νοείται η είσοδος ρύπων στο περιβάλλον ως αποτέλεσμα ανθρώπινης δραστηριότητας, σκόπιμης ή τυχαίας, συνήθους ή έκτακτης, συμπεριλαμβανομένης της έκλυσης, εκπομπής, απόρριψης, έγχυσης, διάθεσης ή ταφής/πόντισης, ή μέσω αποχετευτικών συστημάτων χωρίς τελική επεξεργασία των λυμάτων. [2] Ως «μεταφορά εκτός του χώρου των εγκαταστάσεων» νοείται η εκτός των ορίων της μονάδας μεταφορά των αποβλήτων που προορίζονται για ανάκτηση ή διάθεση και των ρύπων σε λύματα που προορίζονται για επεξεργασία. [3] Σύμβαση του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα. [4] http://prtr.ec.europa.eu/ [5] «Final report, Three years of implementation of the E-PRTR, Supporting study for the European Commission» (Τελική έκθεση, τρία έτη εφαρμογής του μητρώου E-ΜΕΜΡ, συνοδευτική μελέτη για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) Umweltbundesamt GmbH Austria, η οποία εκπονήθηκε για λογαριασμό της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος (ΓΔ ENV). [6] Οι εννέα βασικοί τομείς είναι: ενέργεια, παραγωγή και επεξεργασία μετάλλων, βιομηχανία ορυκτών, χημική βιομηχανία, διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων, παραγωγή και επεξεργασία χαρτιού και ξύλου, εντατική κτηνοτροφία και υδατοκαλλιέργεια, ζωικά και φυτικά προϊόντα του κλάδου τροφίμων και ποτών, άλλοι. [7] Οδηγία 2001/81/ΕΚ [8] Οδηγία 2003/87/ΕΚ [9] Οδηγία 91/271/ΕΟΚ [10] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2150/2002 [11] http://prtr.ec.europa.eu/docs/EN_E-PRTR_fin.pdf [12] Για παράδειγμα, τα δεδομένα απογραφής εκπομπών που απαιτούνται δυνάμει της οδηγίας για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών, της σύμβασης για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες αποστάσεις και του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ. [13] COM(2012) 46.