EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/04

Εισηγητής: ο κ. Carlos TRIAS PINTO

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 142 ψήφους υπέρ, 6 ψήφους κατά και 4 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα και αδιαφάνεια του χρηματοοικονομικού συστήματος δυσχεραίνει τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερο την ορθή κατανόηση των χρηματοοικονομικών προϊόντων.

1.1.1 Ενώπιον της κατάστασης αυτής, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις διάφορες πρωτοβουλίες που ανέλαβαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ για την αντιμετώπιση των αδυναμιών του χρηματοοικονομικού συστήματος και καλεί, επομένως, τον χρηματοοικονομικό κλάδο να εφαρμόσει ορθά τους νέους κανόνες και να κάνει χρήση της αυτορρύθμισης, ώστε να παρέχει κατάλληλη και ειλικρινή ενημέρωση, διορθώνοντας παλαιότερες συμπεριφορές ορισμένων οργανισμών και διευκολύνοντας την πρόσβαση σε διαφανή χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα οποία θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να γνωρίζουν τι υπογράφουν πραγματικά, καθώς και να συγκρίνουν τις διάφορες προσφορές της αγοράς.

1.2 Η απαραίτητη αυτή βελτίωση της ρύθμισης, της εποπτείας και της διαφάνειας του χρηματοοικονομικού συστήματος για την αύξηση της προστασίας του καταναλωτή και του επενδυτή σε χρηματοοικονομικά προϊόντα δεν απαλλάσσει τον πολίτη από το καθήκον της διά βίου ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών του ικανοτήτων, με σκοπό την υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων μέσω της λήψης ενημερωμένων και καλά τεκμηριωμένων αποφάσεων. Πρόκειται, σε τελική ανάλυση, για τη χάραξη ενός «ενάρετου» τριγώνου μεταξύ χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, ρύθμισης των αγορών και προστασίας των καταναλωτών.

1.3 Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μια ολοκληρωμένη πολιτική, βασισμένη στη συνεργασία όλων των σχετικών παραγόντων: των δημόσιων διοικήσεων, του χρηματοοικονομικού κλάδου, των επιχειρήσεων, των συνδικαλιστικών ενώσεων, των οργανώσεων των καταναλωτών, του εκπαιδευτικού συστήματος και, γενικά, του συνόλου των πολιτών ως καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα πρέπει, εντούτοις, να παρέχονται από οργανισμούς απαλλαγμένους από κάθε σύγκρουση συμφερόντων.

1.4 Στο πλαίσιο ενός εκπαιδευτικού συστήματος που θα παρέχει στον Ευρωπαίο πολίτη τα ερεθίσματα να καλλιεργήσει το κριτικό του πνεύμα, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να είναι παρούσα σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των ανθρώπων. Η ΕΟΚΕ ζητεί την ένταξη της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης ως υποχρεωτικού μαθήματος στα προγράμματα σπουδών του εκπαιδευτικού συστήματος και τη συνέχισή της στα προγράμματα ανάπτυξης των ικανοτήτων και επαγγελματικού αναπροσανατολισμού των εργαζομένων. Στους στόχους του εν λόγω μαθήματος πρέπει να περιλαμβάνεται η προώθηση της υπεύθυνης χρηματοοικονομικής διαχείρισης (αποταμίευση, χρήση πιστωτικών καρτών, δανεισμός κλπ.), που θα αναδεικνύει την αξία των κοινωνικά υπεύθυνων χρηματοοικονομικών προϊόντων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών και των βασικών τους προϊόντων με σκοπό τη μεγαλύτερη διαφάνεια, τη βελτίωση της ποιότητας της ενημέρωσης και την αναβάθμιση των εποπτικών μηχανισμών.

1.5 Μια χρηματοοικονομική εκπαίδευση προσιτή σε όλους ωφελεί το σύνολο της κοινωνίας. Τα προγράμματα απόκτησης χρηματοοικονομικών δεξιοτήτων πρέπει να δίνουν έμφαση κατά προτεραιότητα στα τμήματα εκείνα του πληθυσμού που διατρέχουν κίνδυνο οικονομικού αποκλεισμού, ο δε χρηματοοικονομικός κλάδος είναι υποχρεωμένος να συμμετάσχει ενεργά στη διπλή δράση «μικροπιστώσεις και εκπαίδευση», καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε βασικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

1.6 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον περιορισμένο αντίκτυπο των υφιστάμενων προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και, επομένως, τονίζει ότι η αξιολόγηση της καταλληλότητας των διάφορων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και της αποτελεσματικότητας των χρησιμοποιούμενων διαύλων πρόσβασης, με τη συνδρομή των ενδιαφερομένων για τον σκοπό αυτόν, είναι εξίσου σημαντική με τον προσδιορισμό των εκπαιδευτικών αναγκών των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων και τον σχεδιασμό ειδικών προτάσεων.

1.7 Εν κατακλείδι, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί καθοριστική πτυχή για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης στο χρηματοοικονομικό σύστημα και την υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων. Για τον σκοπό αυτόν, στο μέλλον, οι πλέον συναφείς φορείς –δημόσιοι και ιδιωτικοί– και οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους, προκειμένου η χρηματοοικονομική εκπαίδευση να αποκτήσει τις στρατηγικές και τους πόρους που χρειάζεται και να ξεπεραστούν η έλλειψη συντονισμού και η ανεπάρκεια των συνεργειών μεταξύ των πολυάριθμων υφιστάμενων πρωτοβουλιών (σε διεθνές, σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο στα κράτη μέλη).

1.8 Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των περιορισμένων αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε εκπαιδευτικά ζητήματα, ωστόσο επισημαίνει πως η χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι ευρύτερη από την εκπαίδευση καθεαυτή, καθώς αφορά επίσης τη χειραφέτηση των ατόμων, σχετίζεται με τον κοινωνικό αποκλεισμό και καλλιεργεί την υπεύθυνη κατανάλωση.

1.9 Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ανάγκες των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνονται ως θέμα προτεραιότητας στις διεθνείς συνόδους υψηλού επιπέδου, και ειδικότερα στη σύνοδο κορυφής της ομάδας G-20. Προς τούτο, ζητά τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα χρηματοοικονομικής προστασίας του καταναλωτή.

2. Η χρηματοοικονομική παιδεία και ο ρόλος των καταναλωτών

2.1 Η νοοτροπία της χρηματοοικονομικής απορρύθμισης και αυτορρύθμισης, η χρηματοοικονομική δημιουργικότητα, η εξειδίκευση των νέων μέσων και η αδιαφάνεια του συστήματος δεν αποτελούν μόνο καθοριστικά αίτια της σοβαρής κρίσης που βιώνουμε σήμερα, αλλά, επιπλέον, δυσχεραίνουν την κατανόηση από τον πολίτη των βασικών στοιχείων της λειτουργίας μιας εκ φύσεως πολύπλοκης και παγκοσμιοποιημένης αγοράς, η οποία κατακλύζεται από μεγάλη ποικιλία χρηματοοικονομικών προϊόντων.

2.2 Στη λεγόμενη «κοινωνία της γνώσης», η οποία πρέπει να βασίζεται σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα ικανό να προάγει το κριτικό πνεύμα των πολιτών, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί στρατηγικό μέσο, το οποίο πρέπει να συνοδεύει τη νέα ρύθμιση του χρηματοοικονομικού συστήματος. Η διαμόρφωση ενός πιο εύρωστου, ασφαλούς και διαφανούς χρηματοοικονομικού συστήματος δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συνδρομή υπεύθυνων καταναλωτών, αποφασισμένων να αναπτύξουν τις χρηματοοικονομικές τους ικανότητες.

2.3 Πράγματι, η «υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων», η οποία συνιστά να γίνεται διάκριση μεταξύ της επιθυμίας και της ανάγκης, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη απήχηση. Έτσι, ολοένα και περισσότεροι ασπάζονται την «υπεύθυνη αποταμίευση», η οποία επενδύει –με μακροπρόθεσμο ορίζοντα– σε κοινωνικά υπεύθυνα προϊόντα (1), δηλαδή, προϊόντα που πιστοποιούν μια καλύτερη συμπεριφορά όσον αφορά την περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση και τη διάσταση της εταιρικής διακυβέρνησης (κριτήρια ΠΚΔ).

2.4 Στόχος δεν πρέπει να είναι μόνον η μετάδοση γνώσεων και ικανοτήτων (χρηματοοικονομική εκπαίδευση), αλλά και η επίτευξη ενημερωμένης κρίσης (βασικές χρηματοοικονομικές γνώσεις) με σκοπό τη λήψη, σε πραγματικές συνθήκες, ορθών αποφάσεων στη διαχείριση των προσωπικών οικονομικών (ανάπτυξη χρηματοοικονομικών ικανοτήτων).

2.5 Σε τελική ανάλυση, σημαντικό μέρος των αποφάσεων που λαμβάνει ένα άτομο στη ζωή του συνδέεται με μια οικονομική συμπεριφορά η οποία επηρεάζει άμεσα τον προσωπικό και τον οικογενειακό περίγυρό του, από την αναζήτηση χρηματοδότησης για τις σπουδές του έως τον προγραμματισμό για τη συνταξιοδότησή του (2).

2.6 Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής κρίσης, το αυξανόμενο ενδιαφέρον των πολιτών για τη βιωσιμότητα, και τη συμπεριφορά του επιχειρηματικού ιστού όσον αφορά την περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση και τη διάσταση της εταιρικής διακυβέρνησης (κριτήρια ΠΚΔ), φαίνεται σημαντικό να παρασχεθούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πώς μπορούν να περιληφθούν τα εν λόγω κριτήρια στις οικονομικές αποφάσεις των μικρών καταναλωτών.

2.7 Επομένως, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η διάδοση της διά βίου χρηματοοικονομικής παιδείας σε όλα τα τμήματα του πληθυσμού με επαρκή ένταση έχει καθοριστική σημασία για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης σε ένα άρτια ρυθμισμένο χρηματοοικονομικό σύστημα και για την διασφάλιση της ανάπτυξης και της σταθερότητάς του, ευνοώντας την έξυπνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων, στη βάση ενημερωμένων και καλά τεκμηριωμένων αποφάσεων. Πράγματι, το ζήτημα αυτό αρχίζει πλέον να γίνεται κοινός στόχος των κυβερνήσεων, των ρυθμιστικών αρχών και των εποπτικών αρχών.

2.8 Οι χρηματοοικονομικοί φορείς καλούνται να διαδραματίσουν και αυτοί σημαντικό ρόλο. Προς τούτο, η κοινωνία πρέπει να υπολογίζει στη δέσμευση ενός χρηματοοικονομικού κλάδου ο οποίος εγγυάται την εντιμότητα και τη διαφάνεια κατά την παροχή των υπηρεσιών του στον πελάτη και τάσσεται ξεκάθαρα στην υπηρεσία των συμφερόντων των ανθρώπων.

3. Δράσεις στον τομέα της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης

3.1 Ως χρηματοοικονομική εκπαίδευση νοείται η διαδικασία εκείνη μέσω της οποίας οι καταναλωτές αποκτούν καλύτερη κατανόηση των χρηματοοικονομικών προϊόντων και καλύτερη γνώση των χρηματοοικονομικών κινδύνων και των ευκαιριών της αγοράς, λαμβάνοντας τις οικονομικές τους αποφάσεις βάσει κατάλληλης ενημέρωσης. Μια χρηματοοικονομική εκπαίδευση προσιτή σε όλους ωφελεί το σύνολο της κοινωνίας, μειώνοντας τους κινδύνους οικονομικού αποκλεισμού και ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές να προγραμματίζουν και να αποταμιεύουν, συμβάλλοντας επίσης με τον τρόπο αυτόν στην αποφυγή της υπερχρέωσης.

3.2 Για την προώθηση της χρηματοοικονομικής παιδείας στους καταναλωτές αναλήφθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες από τους εποπτικούς οργανισμούς, τους χρηματοοικονομικούς φορείς και άλλους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών, με την ονομασία «προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης».

3.3 Η πρόκληση αυτή δεν είναι νέα· την έχουν εξετάσει στο παρελθόν ο ΟΟΣΑ (3), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (4) και το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων (ECOFIN) (5).

3.4 Υπό την έννοια αυτή, οι σημαντικότερες θεσμικές εκδηλώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπήρξαν η έναρξη λειτουργίας μιας ευρείας ενότητας σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση στο πλαίσιο του σχεδίου εκπαίδευσης για την κατανάλωση με τίτλο Development of On Line Consumer Education Tools for Adults (Ανάπτυξη επιγραμμικών εργαλείων εκπαίδευσης των καταναλωτών για ενηλίκους, DOLCETA ), και η σύσταση από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2008 της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (Expert Group on Financial Education, EGFE), η οποία συνεδριάζει περιοδικά έκτοτε με σκοπό την ανάλυση των διάφορων στρατηγικών ανάπτυξης των προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη διευκόλυνση της καλύτερης υλοποίησής τους.

3.5 Στους παράγοντες που επιβάλλουν τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης συγκαταλέγονται η πολυπλοκότητα των νέων χρηματοοικονομικών μέσων, οι δημογραφικές αλλαγές (6) και το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο (7).

3.6 Σε αυτούς προστίθεται το γεγονός ότι, γενικά, ο πληθυσμός δεν διαθέτει επαρκή χρηματοοικονομική παιδεία. Προαπαιτούμενο για την επιδίωξη του στόχου αυτού είναι να αποκτήσουν οι πολίτες επίγνωση της αναγκαιότητας βελτίωσης της χρηματοοικονομικής τους εκπαίδευσης. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ ζητεί την εντατικοποίηση των εθνικών εκστρατειών για τη διάδοση χρηματοοικονομικών πληροφοριών.

3.7 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η πρόκληση συνίσταται στην παροχή σε όλους τους πολίτες (παιδιά, νέους, ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρίες ή άλλες ομάδες) πραγματικής πρόσβασης στα προγράμματα ανάπτυξης χρηματοοικονομικών ικανοτήτων με θέματα που ανταποκρίνονται σε κάθε επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους και τα ενδιαφέροντα κάθε ομάδας. Το ουσιαστικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο (ο οικονομικός προγραμματισμός, η αποταμίευση, ο δανεισμός, οι ασφάλειες και οι συντάξεις κλπ.) και η ειδική μέθοδος εφαρμογής πρέπει να συνοδεύονται από αποτελεσματικούς διαύλους πρόσβασης στα αντίστοιχα τμήματα του πληθυσμού: σχολεία, κέντρα εργασίας, οργανώσεις καταναλωτών, δικτυακοί τόποι, ειδικές εκδόσεις, μέσα επικοινωνίας κλπ.

3.8 Μολονότι τα παιδιά και οι νέοι είναι το κοινό στο οποίο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στα προγράμματα, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών λιγοστών μόνο χωρών (8). Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όσο δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν θα επιτυγχάνονται οι επιθυμητοί στόχοι όσον αφορά την ανάπτυξη χρηματοοικονομικών ικανοτήτων.

3.9 Έτσι, η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και άλλα θεσμικά όργανα να βελτιώσουν την πληροφόρηση και την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις (ΚΥΕ) στα διάφορα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των υφιστάμενων πρωτοβουλιών τους για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση.

3.10 Τα υφιστάμενα προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο (πρόγραμμα παροχής γενικών συμβουλών), η Γαλλία (Ίδρυμα για τη Χρηματοοικονομική Εκπαίδευση), η Ισπανία (πρόγραμμα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης 2008-2012), η Αυστρία (πρωτοβουλία Finanz Wissen) κλπ., έχουν σχεδιαστεί σωστά, αλλά πάσχουν από την έλλειψη διάδοσης και στρατηγικών υλοποίησης επαρκούς εμβέλειας, καθώς και από την ελλιπή γνώση των πολιτών σχετικά με τις εκπαιδευτικές πτυχές αυτών των ιδρυμάτων.

3.11 Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιβεβλημένη την εντατικοποίηση των μελετών για την αξιολόγηση της καταλληλότητας του εκπαιδευτικού περιεχομένου και των χρησιμοποιούμενων διαύλων πρόσβασης και, επομένως, τη μέτρηση της βελτίωσης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων μακροπρόθεσμα, ιδίως από την άποψη της επίδρασης αυτού του μαθήματος στην εκπαίδευση των παιδιών και των νέων.

4. Νέες χρηματοοικονομικές συμπεριφορές των καταναλωτών

4.1 Οι δημογραφικοί, κοινωνικοπολιτισμικοί και τεχνολογικοί παράγοντες του περιγύρου παράγουν νέες χρηματοοικονομικές συμπεριφορές των καταναλωτών. Συγκεκριμένα, σήμερα οι καταναλωτές αναζητούν εξατομικευμένα προϊόντα, ζητούν πιο επαγγελματική αντιμετώπιση, απαιτούν περισσότερη ενημέρωση, ενδιαφέρονται για τον προορισμό των επενδύσεών τους (9) και επιδεικνύουν κριτική στάση.

4.2 Στο πλαίσιο αυτό, η στενή σχέση που διατηρούσαν μέχρι σήμερα οι πελάτες με τους χρηματοοικονομικούς φορείς κλονίζεται σταδιακά: οι πελάτες συνεργάζονται με περισσότερους χρηματοοικονομικούς φορείς, επιθυμούν εγγύτητα με το υποκατάστημα ή χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές τραπεζικές υπηρεσίες, επιζητούν την αποτελεσματικότητα της υπηρεσίας και την αποδοτικότητα των περιουσιακών στοιχείων τους.

4.3 Καθοριστικός παράγοντας για την εξασφάλιση της αφοσίωσης των πελατών είναι η ορθή διαχείριση των πληροφοριών, με σκοπό την ανάλυση των καταναλωτικών συμπεριφορών και την παροχή κατάλληλης πληροφόρησης σύμφωνα με τον καθορισμό του προφίλ τους. Με την επιφύλαξη των προαναφερθέντων, ο καταναλωτής πρέπει να αντιπαραβάλλει τις πληροφορίες που λαμβάνει και να αναλύει προσεκτικά τη σύμβαση που υπογράφει.

4.4 Οι οργανώσεις καταναλωτών συνιστούν να τηρούνται ορισμένοι κανόνες στις σχέσεις με τους χρηματοοικονομικούς φορείς (εξατομικευμένο ενδιαφέρον, ποιότητα των υπηρεσιών, βαθμός εξειδίκευσης σε συγκεκριμένα προϊόντα), προτού παρασυρθεί κανείς στη δίνη της καλύτερης απόδοσης. Υπό την έννοια αυτή, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση θα επιτρέψει στον καταναλωτή να εντοπίζει τον κίνδυνο των αδίστακτων χρηματοδοτών.

5. Αύξηση της διαφάνειας για τη βελτίωση της προστασίας και την ανάκτηση της εμπιστοσύνης

5.1 Οι δράσεις χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης πρέπει να συμπληρώνουν την πλήρη ρύθμιση των χρηματοοικονομικών αγορών και την πραγματική βελτίωση της προστασίας του καταναλωτή χρηματοοικονομικών προϊόντων. Ωστόσο, η χρηματοοικονομική ρύθμιση δεν απαλλάσσει τον πολίτη από το καθήκον της διά βίου ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων του.

5.2 Η διαφάνεια αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τον χρήστη και θεμελιώδες στοιχείο για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στον κλάδο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

5.3 Η διαφάνεια της ενημέρωσης επιτυγχάνεται μέσω της υλοποίησης πρωτοβουλιών όπως: εκθέσεις και δημοσιεύσεις, υπεύθυνη παροχή συμβουλών, ενημερωτικά φυλλάδια, δελτία και οδηγοί, νέοι δίαυλοι αναζήτησης συμβουλών, παρουσιάσεις χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών κλπ. Τα «ψιλά γράμματα», οι καταχρηστικοί όροι των συμβάσεων και η παραπλανητική διαφήμιση πρέπει να εξαλειφθούν.

5.4 Για τους πελάτες γενικότερα, οι χρηματοοικονομικοί φορείς αποτελούν πηγή ανησυχιών λόγω της έλλειψης επικοινωνίας, των κριτηρίων επαφής με το κοινό («front office») και των ίδιων των χρηματοοικονομικών εγγράφων, τα οποία είναι τις περισσότερες φορές ακατανόητα για τον μη ειδικό. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κατάσταση αυτή, οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να στελεχώνονται με κατηρτισμένους υπαλλήλους οι οποίοι θα διατηρούν ενημερωμένους τους πελάτες, θα αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία των επαφών και θα χρησιμοποιούν τη γλώσσα των πελατών.

5.5 Στην εμπορία χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών, οι απαιτήσεις ενημέρωσης ενισχύονται με την υποχρέωση ειλικρινούς γνωστοποίησης στον καταναλωτή των συμβατικών όρων και των αντίστοιχων συνεπειών τους, εγκαίρως πριν από την αποδοχή μιας πρότασης.

5.6 Ειδικότερα, είναι ζωτικής σημασίας να διευκρινίζονται οι κίνδυνοι που σχετίζονται με κάθε συναλλαγή και να επιχειρείται εξισορρόπηση της ανάληψής τους, καθώς τον τελευταίο καιρό παρατηρείται αυξανόμενη μετακύλιση των κινδύνων του χρηματοοικονομικού προϊόντος στον καταναλωτή. Στην περίπτωση της ηλεκτρονικής τραπεζιτικής, είναι απαραίτητη η εγγύηση της πλήρους πρόσβασης στις σημαντικότερες πληροφορίες.

5.7 Συγκεκριμένα, η οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών επιβάλλει μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης στην ενημέρωση. Από την πλευρά της, η οδηγία για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (10) καθορίζει την αναγκαία ενημέρωση για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών, η οποία εφαρμόζεται σε όλους τους διαύλους σύναψης συμβάσεων, δηλαδή ενημέρωση πριν, κατά και μετά τη σύναψη της σύμβασης. Επιβάλλει επίσης στους χρηματοοικονομικούς φορείς να ενισχύσουν την προστασία του επενδυτή και να παρέχουν στους πελάτες τους τα καταλληλότερα προϊόντα, ανάλογα με τα προσωπικά τους προφίλ κινδύνου και κοινωνικοπολιτισμικά χαρακτηριστικά.

5.8 Ένα ακόμη μέσο προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών είναι η οδηγία 2008/48/ΕΚ για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης, στην οποία κατοχυρώνεται η αρχή του «υπεύθυνου δανείου», όπου ο δανειστής αναλαμβάνει την υποχρέωση παροχής συμβουλών, καθώς και την υποχρέωση αξιολόγησης της παρούσας και της μελλοντικής φερεγγυότητας του καταναλωτή σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέχει ο ίδιος και βάσει της εξέτασης βάσεων δεδομένων.

5.9 Όσον αφορά το μέλλον, ένα σημαντικό ενωσιακό μέσο ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των καταναλωτών θα αποτελέσει η Πράξη για την Ενιαία Αγορά (11), που θα περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο των σχεδιαζόμενων μέτρων για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων λιανικής και θα δίνει ειδική έμφαση στη διαφάνεια των τραπεζικών εξόδων και στη σημερινή έλλειψη προστασίας των καταναλωτών ενυπόθηκων δανείων.

6. Προώθηση των βέλτιστων τραπεζικών πρακτικών

6.1 Η χρηματοοικονομική απορρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών προκάλεσε τη διασύνδεση της τραπεζικής αγοράς και της κεφαλαιαγοράς, αυξάνοντας τους κινδύνους μη επαρκούς προστασίας των δικαιωμάτων των πελατών των εμπορικών τραπεζών.

6.2 Έτσι, οι καταναλωτές καταγγέλλουν ότι, στην εμπορία χρηματοοικονομικών προϊόντων, υπήρξε έλλειψη πληροφόρησης, πόσο μάλλον όταν επρόκειτο για εξειδικευμένα νέα προϊόντα.

6.3 Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (12) προσδιορίζει ως θεμελιώδη προβλήματα του καταναλωτή στις σχέσεις του με τις τράπεζες τα ακόλουθα: ελλείψεις στην ενημέρωση πριν συναφθεί η σύμβαση, αναξιόπιστες συμβουλές, έλλειψη διαφάνειας στις τραπεζικές προμήθειες και δυσκολίες κατά την αλλαγή της τράπεζας με την οποία συνεργάζεται ένας πελάτης.

6.4 Για την αντιμετώπιση των αδυναμιών αυτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στον τραπεζικό κλάδο μια πρωτοβουλία αυτορρύθμισης για τη βελτίωση της πρόσβασης στην ενημέρωση, της κατανόησης και της σύγκρισης των τραπεζικών προμηθειών. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το σημαντικό αυτό σχέδιο εναρμόνισης, το οποίο αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα ένα πιο τυποποιημένο σύστημα που θα διευκολύνει τη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών προσφορών. Τονίζει δε με τη σειρά της ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι οργανώσεις των καταναλωτών για τη διάρθρωση της διαδικασίας αυτής με προϋποθέσεις επιτυχίας.

6.5 Από την άλλη πλευρά, αναδεικνύεται η απροθυμία των χρηματοοικονομικών οργανισμών να διαθέσουν στους πελάτες τους άλλα προϊόντα εκτός των δικών τους, όταν αυτά αποδεικνύονται λιγότερο αποδοτικά για τους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. Έτσι, μεταξύ των σφαλμάτων που διέπραξε η εμπορία συλλογικών επενδύσεων συγκαταλέγεται η δρομολόγηση νέων προϊόντων ανεξάρτητα από τη ζήτηση που υπήρχε για αυτά.

6.6 Τελικά, η αναντιστοιχία μεταξύ της ανάγκης και του προϊόντος που αγοράζεται είναι μια πραγματικότητα που υποστηρίζεται από ένα πρότυπο διαχείρισης στο οποίο η προσφορά παρασύρει τη ζήτηση εκμεταλλευόμενη την αυξανόμενη διαφορά γνώσεων, την ασυμμετρία της ενημέρωσης μεταξύ πωλητών και αγοραστών χρηματοοικονομικών προϊόντων. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση αυστηρών «δεοντολογικών κωδίκων», οι οποίοι θα πρέπει να τηρούνται υποχρεωτικά από το προσωπικό των χρηματοοικονομικών φορέων για τον μετριασμό της ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ παροχής συμβουλών και εμπορίας. Οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη της απόδειξης της συμμόρφωσής τους με τους δεοντολογικούς κώδικες.

6.7 Ως εκ τούτου, οι ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί (όχι μόνο τραπεζικοί, αλλά και ασφαλιστικοί, χρηματιστηριακοί κλπ.), με την επιφύλαξη της αυστηρής εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας, πρέπει να υιοθετήσουν «βέλτιστες πρακτικές» για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μέσω μέτρων βελτίωσης της ποιότητας της ενημέρωσης (η οποία πρέπει να είναι σαφής, ακριβής, προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους, κατανοητή και συγκρίσιμη με άλλες προσφορές), πολιτικών που προωθούν τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση των αποταμιευτών και των επενδυτών, επαγγελματικής παροχής συμβουλών (αξιόπιστης και έντιμης), η οποία διευκολύνει την επιλογή των χρηστών, και ενός ανεξάρτητου φορέα που θα προασπίζει και θα διαφυλάσσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του πελάτη χρηματοοικονομικών προϊόντων (διαμεσολαβητής).

6.8 Προς τούτο, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη βελτίωσης της πιστοποίησης των διαμεσολαβητών χρηματοοικονομικών προϊόντων ώστε να μπορούν οι τελευταίοι να επιτελέσουν αυτό το ανεκτίμητο παιδαγωγικό έργο. Η πρόκληση για τους ενδιάμεσους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς είναι διττή: αφενός, καλύτερη γνώση των προϊόντων που εμπορεύονται και, αφετέρου, αποτελεσματική μετάδοση των πληροφοριών στον χρήστη.

7. Προώθηση της χρηματοοικονομικής ένταξης

7.1 Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η χρηματοοικονομική ένταξη πρέπει να αποτελεί μέρος της πλήρους κοινωνικής ένταξης των ατόμων. Είναι δε εμφανές ότι οι εγγυήσεις ως προς την απασχόληση, την κοινωνική προστασία κλπ. καθιστούν πιο βιώσιμες τις πρωτοβουλίες χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

7.2 Διάφορες μελέτες (13) διαπιστώνουν το ανεπαρκές επίπεδο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και τη συσχέτισή του με το πολιτισμικό επίπεδο και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Έτσι, πολλά άτομα δυσκολεύονται να διαχειρισθούν την οικονομική τους κατάσταση και να αντιληφθούν τον κίνδυνο που συνεπάγονται οι επενδύσεις τους. Επίσης, έχει διαπιστωθεί ότι ελάχιστα από τα άτομα αυτά εξετάζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για την περίπτωση που οι προσωπικές τους περιστάσεις μεταβληθούν λόγω διάφορων γεγονότων (ανεργία, ατύχημα, διαζύγιο ή χηρεία κλπ.).

7.3 Σε πολλές χώρες, μόλις το 30 % του ενήλικου πληθυσμού είναι σε θέση να υπολογίσει έναν απλό τόκο και μόλις το 44 % διαθέτει βασικές γνώσεις σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος συντάξεων (14).

7.4 Περίπου 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες, δηλαδή το 16 % του συνολικού πληθυσμού, ζουν στο όριο της φτώχειας. Το 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε μεταξύ των στόχων για το «Ευρωπαϊκό Έτος Καταπολέμησης της Φτώχειας και του Κοινωνικού Αποκλεισμού» την προώθηση της κοινωνικής στήριξης σε πολιτικές ένταξης, τονίζοντας τη συλλογική και την ατομική ευθύνη.

7.5 Η χρηματοοικονομική ένταξη στηρίζει τις διαδικασίες κοινωνικής ένταξης. Για τον λόγο αυτόν, είναι σημαντικό να προωθηθούν πρωτοβουλίες οι οποίες ευνοούν τη χρηματοοικονομική ένταξη ομάδων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο αποκλεισμού (γυναίκες, άνεργοι, άτομα με αναπηρίες, ηλικιωμένοι, άτομα χωρίς πόρους κλπ.), βάσει μιας προοπτικής καθολικής πρόσβασης, αναπτύσσοντας χρηματοοικονομικά προϊόντα και υπηρεσίες ειδικά για τις συγκεκριμένες ομάδες.

7.6 Στο σημερινό κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, είναι απαραίτητο να δοθεί έμφαση στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση με στόχο τον προγραμματισμό της συνταξιοδότησης, δεδομένης της συντριπτικής τάσης προς δημόσια ανταποδοτικά συνταξιοδοτικά συστήματα, οι παροχές των οποίων αντιστοιχούν στις εισφορές (earnings-related benefits). Συνεπώς, για την ενθάρρυνση της χειραφέτησης της εργαζόμενης γυναίκας, η ένταξη στον κόσμο της εργασίας πρέπει να συνοδεύεται από ειδικά προγράμματα ανάπτυξης χρηματοοικονομικών ικανοτήτων.

7.7 Εν κατακλείδι, τα μέτρα βελτίωσης της χρηματοοικονομικής παιδείας των καταναλωτών πρέπει να έχουν αντίκτυπο κατά προτεραιότητα στα τμήματα εκείνα του πληθυσμού που διαθέτουν λιγότερη προστασία και διατρέχουν κίνδυνο οικονομικού αποκλεισμού ή εκμετάλλευσης από ορισμένες κερδοσκοπικές δραστηριότητες.

7.8 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να αναλάβουν, μεταξύ των άλλων καθηκόντων τους, τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις τραπεζικές υπηρεσίες των ατόμων χωρίς πόρους, ώστε να αποφευχθεί ο οικονομικός αποκλεισμός τους. Έτσι, τα «προγράμματα χορήγησης μικροπιστώσεων» (15) πρέπει να ενσωματωθούν πλήρως στην προσφορά πιστώσεων των χρηματοοικονομικών φορέων. Οι άνεργοι, οι νέοι που τελειώνουν τις σπουδές τους και χρειάζονται στήριξη, οι επιχειρηματίες, οι μετανάστες, τα άτομα με αναπηρία κ.λπ. (16) είναι οι δικαιούχοι των μικροπιστώσεων και πρέπει να διασφαλισθεί η πρόσβασή τους σε αυτές.

7.9 Η διττή δράση «μικροπιστώσεις και εκπαίδευση» σε συγκεκριμένα προγράμματα έχει εξαιρετικά αποτελέσματα, δεδομένου ότι η εκπαίδευση παρέχει συγκριτικά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες πρωτοβουλίες που αφορούν αποκλειστικά μικροπιστώσεις.

8. Προοπτικές της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης

8.1 Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση των περιορισμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε εκπαιδευτικά ζητήματα (17), ωστόσο επισημαίνει πως η χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι ευρύτερη από την εκπαίδευση καθεαυτή, καθώς αφορά επίσης τη χειραφέτηση των ατόμων, ασχολείται με τον κοινωνικό αποκλεισμό και καλλιεργεί την υπεύθυνη κατανάλωση.

8.2 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει προσεκτικά την ιδέα της ανάπτυξης νομοθετικών μέτρων που θα υποχρεώνουν τα κράτη μέλη σε πραγματική καλλιέργεια της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

8.3 Όσον αφορά το μέλλον, υπάρχει ευρεία συναίνεση μεταξύ οργανισμών και φορέων (οι σημαντικότεροι όσον αφορά τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι πιθανώς το διεθνές δίκτυο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης (International Network on Financial Education, INFE) του ΟΟΣΑ και η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (EGFE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) σχετικά με το περιεχόμενο και τις πρακτικές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία και πρέπει να ληφθούν υπόψη στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση. Ως προς αυτό, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με τις εκπεφρασμένες θέσεις και, επομένως, καλεί τις κυβερνήσεις και τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα να παράσχουν επαρκή μέσα για την προώθηση των ακόλουθων πρωτοβουλιών:

— Κοινή μεθοδολογία για την αξιολόγηση του επιπέδου εξοικείωσης με χρηματοοικονομικές έννοιες και του βαθμού χρηματοοικονομικής ένταξης του πληθυσμού.

— Σημαντικότερη θέση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στο πρόγραμμα σπουδών. Διεθνής μέθοδος για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων στα σχολεία.

— Σχεδιασμός εθνικών στρατηγικών χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, με κατάλληλα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης του αντικτύπου.

— Ενίσχυση των στρατηγικών χρηματοοικονομικής ένταξης. Εντατικοποίηση των προσπαθειών για συγκεκριμένες ομάδες (νέοι, γυναίκες, μετανάστες, άτομα με χαμηλά εισοδήματα).

— Προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων.

— Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΟΟΣΑ και των εθνικών κυβερνήσεων για την αξιοποίηση των δυνητικών συνεργειών και την αποφυγή των διπλών προσπαθειών.

— Διοργάνωση ευρωπαϊκής ημέρας χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, για παράδειγμα, υπό την αιγίδα της εκάστοτε Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

— Προώθηση ετήσιας διάσκεψης για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων αναγνωρισμένου κύρους.

— Δημιουργία συστήματος δημόσιας αναγνώρισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. βραβείου), το οποίο θα επιβραβεύει τις καλύτερες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και τις βέλτιστες πρακτικές.

— Προώθηση «χρηματοοικονομικής άδειας οδήγησης».

— Περιοδικές σύνοδοι των κυβερνήσεων των κρατών μελών σχετικά με τα τρέχοντα προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και συμπερίληψη των προβληματισμών στο εθνικό πολιτικό πρόγραμμα δράσης (οι εν λόγω σύνοδοι πρέπει να περιγράφουν τις δράσεις που πραγματοποιούνται, αλλά και να αναλύουν τον αντίκτυπό τους).

8.4 Από την πλευρά της, η ΕΟΚΕ προσθέτει τις ακόλουθες προτάσεις, οι οποίες συνδυάζουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων των πολιτών με διάφορα μέτρα για την αύξηση των επιπέδων προστασίας των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων που ανήκουν στο ευρύ επενδυτικό κοινό:

— Δημιουργία ανεξάρτητης αρχής για την παροχή δωρεάν συμβουλών στους καταναλωτές χρηματοοικονομικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων συμβουλών σχετικά με τους τρόπους συμπερίληψης κριτηρίων ΠΚΔ στις οικονομικές τους αποφάσεις: αυτή η αρχή θα μπορούσε να συμβουλεύει τους καταναλωτές είτε σε άμεση προσωπική επαφή είτε μέσω μιας τηλεφωνικής γραμμής επικοινωνίας.

— Ρύθμιση του ρόλου των ενδιάμεσων χρηματοοικονομικών οργανισμών και των δημόσιων λειτουργών στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση για τη διευκόλυνση της αυξημένης πρόσβασης στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση και της κατανόησής της (18). Θα είναι σημαντική η θέσπιση μηχανισμών εποπτείας που θα εγγυώνται την αμεροληψία της δράσης τους.

— Δημιουργία ευρωπαϊκού οργανισμού για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων που ανήκουν στο ευρύ κοινό, για την εποπτεία των τραπεζικών πρακτικών (συγκεκριμένα της πρόσβασης, της διαφάνειας και της συγκρισιμότητας των χρηματοοικονομικών προϊόντων) και την καταπολέμηση της απάτης. Ο εν λόγω οργανισμός πρέπει να διαθέτει δυνατότητα επιβολής κυρώσεων.

— Υποχρέωση του χρηματοοικονομικού κλάδου να διαθέτει υλικά μέσα τα οποία θα ενημερώνουν τους πελάτες χρηματοοικονομικών προϊόντων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τη διαδικασία σε περίπτωση μη συμφωνίας με πρόταση ή απόφαση του χρηματοοικονομικού φορέα.

— Ενσωμάτωση στα ενημερωτικά μέσα των χρηματοοικονομικών προϊόντων (όπως στην περίπτωση των φαρμάκων) προειδοποιήσεων σχετικά με τις ενδεχόμενες αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες κάθε προϊόντος, καθώς και σχετικά με τις πτυχές που σχετίζονται με τους όρους των συμβάσεων.

— Αναπαραγωγή της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (EGFE) σε κάθε κράτος μέλος που διαθέτει στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης για την ενίσχυση των προβλεπόμενων προγραμμάτων, με ισορροπημένη εκπροσώπηση των κυριότερων παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

— Στήριξη από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (προς τις εθνικές αρχές των κρατών μελών που δεν το έχουν πράξει ακόμη) για τον καθορισμό συνεκτικής στρατηγικής σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς τις χώρες που έχουν προχωρήσει με πιο ικανοποιητικό τρόπο.

— Θέσπιση δημοσιονομικής δέσμης μέτρων σχετικά με κάθε εθνική στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, όπου θα καθορίζονται οι πηγές χρηματοδότησης των προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και οι σχετικοί πόροι.

— Ενίσχυση της στήριξης δράσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον τομέα της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κράτη μέλη, βάσει των προσδιορισθεισών ορθών πρακτικών.

— Παρότρυνση της γενίκευσης των εθνικών λογαριασμών στην κοινωνική ασφάλιση, ούτως ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να ενημερώνονται, άπαξ ετησίως, για τις συντάξεις τις οποίες θα δικαιούνται όταν φθάσουν σε συντάξιμη ηλικία.

— Προώθηση ειδικών χρηματοοικονομικών προϊόντων για τους νέους (από την ηλικία των 14 ετών, ηλικία που προηγείται της χειραφέτησης και της ένταξης στον κόσμο της εργασίας) και αποστολή στους νέους περιοδικής πληροφόρησης σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία τους.

— Παρότρυνση της βιομηχανίας παιχνιδιών να κατασκευάζει παιχνίδια τα οποία θα ενσωματώνουν χρηματοοικονομικές έννοιες με διδακτικό τρόπο.

— Μετάδοση ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων σύντομης διάρκειας, 10 ή 15 λεπτών, σχετικά με βασικά οικονομικά ζητήματα (πιστώσεις, υποθήκες, ασφάλειες κλπ. και βασικές έννοιες όπως απόδοση και κίνδυνος), δημιουργία πρωτοβουλιών πολυμέσων και προώθηση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κοινωνικά δίκτυα.

— Ενίσχυση της χρήσης των καταναλωτικών οργανώσεων και λοιπών ανεξάρτητων οργανισμών της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών για τη διάδοση και την υλοποίηση των πρωτοβουλιών των κυβερνήσεων σε ζητήματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

8.5 Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ανάγκες των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνονται ως θέμα προτεραιότητας στις διεθνείς συνόδους υψηλού επιπέδου και, ειδικότερα, στη σύνοδο κορυφής της ομάδας G-20. Συναφώς, η οργάνωση Consumers International (19) ζητεί τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων σε θέματα οικονομικής προστασίας των καταναλωτών, η οποία θα λογοδοτεί στην ομάδα G-20, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε σταθερές, δίκαιες και ανταγωνιστικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Κοινωνικά υπεύθυνα χρηματοπιστωτικά προϊόντα», ΕΕ C 21 της 21.1.2011, σ. 33.

(2) Βλ. συναφώς το έγγραφο της Επιτροπής «Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα», COM(2010) 365 τελικό.

(3) Τον Ιούλιο του 2005. Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί το σχέδιο του ΟΟΣΑ σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση του 2009.

(4) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις οκτώ βασικές αρχές για την παροχή προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης υψηλής ποιότητας, COM(2007) 808 τελικό.

(5) Στα συμπεράσματά του τον Μάρτιο του 2008.

(6) Ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η οποία επιβάλλει την εξοικείωση των μεγαλύτερων σε ηλικία πολιτών με τα νέα χρηματοοικονομικά μέσα και υποχρεώνει τους ενήλικες να προγραμματίζουν καλύτερα το μέλλον τους.

(7) Το οποίο δημιουργήθηκε με το σχέδιο δράσης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, που έθεσε σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

(8) Το 2012, η έκθεση Pisa θα αξιολογήσει για πρώτη φορά τις χρηματοοικονομικές ικανότητες σπουδαστών ηλικίας 15-19 ετών σε 19 χώρες.

(9) Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η ζήτηση για κοινωνικά υπεύθυνα χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα οποία χρησιμοποιούν κριτήρια κοινωνικής βιωσιμότητας κατά την επιλογή των επενδύσεων.

(10) ΕΕ C 306 της 16.12.2009, σ. 70 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, ΕΕ L 145 της 30.04.2004, σ. 1.

(11) COM(2011) 206 τελικό.

(12) Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Data Collection for prices of current accounts provided to consumers» (Συλλογή δεδομένων για τις τιμές τρεχούμενων λογαριασμών που παρέχονται στους καταναλωτές), Βρυξέλλες 2009.

(13) Βλ. Braunstein & Welch, 2002· Mandell, 2008· FINRA Ίδρυμα εκπαίδευσης επενδυτών, 2009.

(14) Σύμφωνα με έρευνα του κ. José Gómez Yubero στο άρθρο με τίτλο «Financial education: from information to knowledge and informed financial decision-making» (Χρηματοοικονομική εκπαίδευση: από την ενημέρωση στη γνώση και στην ενημερωμένη λήψη οικονομικών αποφάσεων).

(15) Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε το 2005 «Παγκόσμιο έτος μικροπιστώσεων».

(16) Όπως συμβαίνει στη Γαλλία, οι μικροπιστώσεις, πέραν της στήριξης της επιχειρηματικότητας, πρέπει να αποτελούν και μέσο κάλυψης άλλων αναγκών των ατόμων με έλλειψη πόρων.

(17) Σύμφωνα με το άρθρο 165 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα κράτη μέλη έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα να νομοθετούν στον τομέα της εκπαίδευσης.

(18) Με την επιφύλαξη των καθαρά εκπαιδευτικών λειτουργιών που υπάγονται στο εκπαιδευτικό σύστημα.

(19) Εκπροσωπεί 220 οργανώσεις καταναλωτών σε 115 χώρες.