[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 18.10.2010

COM(2010) 567 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών

Ετήσια έκθεση SAPARD - ΕΤΟΣ 2009

SEC(2010) 1202

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ετήσια έκθεση SAPARD - ΕΤΟΣ 2009

1. Εισαγωγή

Ήδη από το 2000, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) ενδυνάμωσε την από πλευράς της παρεχόμενη προενταξιακή στήριξη για την αγροτική ανάπτυξη δέκα υποψηφίων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, δημιουργώντας το Sapard, το ειδικό προενταξιακό πρόγραμμα για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη. Για την εφαρμογή του επελέγη να εφαρμοστεί ενιαία προσέγγιση: οι εθνικές αρχές στις υποψήφιες χώρες ανέλαβαν την πλήρη ευθύνη μέσω της απολύτως «αποκεντρωμένης διαχείρισης», καθιστώντας έτσι δυνατή την υλοποίηση του Sapard. Ένας στόχος του είναι η εφαρμογή πολυάριθμων σχεδίων αγροτικής ανάπτυξης μικρής κλίμακας, ενώ ένας άλλος στόχος συνίσταται στη δημιουργία υποδομών ικανών να εφαρμόσουν το κοινοτικό κεκτημένο, τη στιγμή της προσχώρησης. Λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του Sapard παρατίθενται στις προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις, που είναι δημοσιευμένες στον δικτυακό τόπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:http://ec.europa.eu/agriculture/external/enlarge/publi/index_en.htm.

Στην παρούσα έκθεση εξετάζεται ειδικότερα η δημοσιονομική εφαρμογή του Sapard στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία, καθώς έχουν ολοκληρωθεί τα προγράμματα Sapard των οκτώ νέων κρατών μελών, τα οποία προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004. Μέσα στο 2004, τα κράτη αυτά έπαυσαν να συνάπτουν συμβάσεις έργων βάσει των αντίστοιχων προγραμμάτων τους Sapard και άρχισαν να συνάπτουν τις σχετικές συμβάσεις βάσει των μετενταξιακών προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Οι πληρωμές στους τελικούς δικαιούχους βάσει των προγραμμάτων τους Sapard έληξαν προς το τέλος του 2006 και τα τελικά υπόλοιπα των εν λόγω προγραμμάτων τακτοποιήθηκαν από την Επιτροπή το 2007 και το 2008.

Η Βουλγαρία και η Ρουμανία, οι οποίες προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Ιανουαρίου 2007, έπαυσαν επίσης να συνάπτουν συμβάσεις με τους τελικούς δικαιούχους βάσει του Sapard στις 31 Οκτωβρίου 2007 και στις 31 Ιουλίου 2007, αντιστοίχως.

Το πρόγραμμα της Κροατίας ως υποψήφιας χώρας εγκρίθηκε με απόφαση της Επιτροπής στις 8 Φεβρουαρίου 2006. Με την απόφαση της Επιτροπής, της 29ης Σεπτεμβρίου 2006, σχετικά με την ανάθεση της διαχείρισης, η Κροατία κατέστη επιλέξιμη να της χορηγούνται πόροι Sapard. Η σύναψη συμβάσεων με τους τελικούς δικαιούχους βάσει του προγράμματος αυτού έλαβε χώρα μέχρι τον Αύγουστο του 2009.

Οι τελευταίες πληρωμές στους τελικούς δικαιούχους των εν λόγω τριών προγραμμάτων διενεργήθηκαν προς τα τέλη του 2009 και οι αιτήσεις πληρωμών για το τελικό υπόλοιπο υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στο τέλος Δεκεμβρίου του 2009.

Ετήσιες εκθέσεις Sapard έχουν συνταχθεί για τα έτη 2000 έως 2008. Δεδομένου ότι η υλοποίηση του μέτρου έχει οριστικοποιηθεί εντός του 2009 η ετήσια έκθεση Sapard για το έτος 2009 θα είναι και η τελευταία.

2. Εφαρμογή και διαχείριση του προγράμματος

2.1 Συνολικά αποτελέσματα της εφαρμογής[1]

Στην ετήσια έκθεση Sapard για το έτος 2005 πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της επίτευξης των στόχων στα οκτώ νέα κράτη μέλη που είχαν ολοκληρώσει τη σύναψη συμβάσεων. Παρεμφερής ανάλυση έχει γίνει και για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στην έκθεση Sapard για το έτος 2007, μετά την ολοκλήρωση της σύναψης συμβάσεων στα εν λόγω κράτη μέλη το 2007. Αναφορικά με την Κροατία, χώρα στην οποία η σύναψη συμβάσεων και οι πληρωμές στους τελικούς δικαιούχους έληξαν το 2009, τα αποτελέσματα της εφαρμογής παρατίθενται πιο κάτω.

Καθώς το 2007 σταμάτησε η σύναψη συμβάσεων με τους τελικούς δικαιούχους βάσει του Sapard στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, το 2009 η εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών είχε ως κύριο αντικείμενο την εκτέλεση του προϋπολογισμού και ζητήματα ελέγχου. Ωστόσο η Κροατία μπορούσε να συνάπτει συμβάσεις με τους τελικούς δικαιούχους για κοινοτική χρηματοδότηση και σταμάτησε τη σύναψη συμβάσεων τον Αύγουστο του 2009.

Στο τέλος του 2009, τα κονδύλια από το Sapard για τις δικαιούχες χώρες, για τα έτη 2000 έως 2006, είχαν ανέλθει συνολικά σε 2 890,3 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 1 334,1 εκατ. ευρώ διατέθηκαν στα οκτώ κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004[2] και 1 556,2 εκατ. ευρώ στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία. Το ποσό των 2 890,3 εκατ. Ευρώ είναι κατά 45,7 εκατ. κατώτερο από αυτό του προηγούμενου έτους, πράγμα το οποίο οφείλεται στην ακύρωση των αναλήψεων υποχρεώσεων, που έγινε το 2009, όσον αφορά το βουλγαρικό πρόγραμμα.

Στο διάστημα των ετών 2000 έως 2009, καταβλήθηκε πράγματι από την Επιτροπή συνολικό ποσό 2 700,5 εκατ. ευρώ[3], το οποίο αντιπροσωπεύει το 99,6%[4] των συνολικών προς διάθεση πιστώσεων για τα οκτώ νέα κράτη μέλη και το 88,2%4 του αντίστοιχου ποσού για τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία.

Οι πληρωμές τις οποίες διενήργησε η Επιτροπή εντός του 2009 ανήλθαν σε 254,1 εκατ. ευρώ, ποσό το οποίο αφορούσε μόνον τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία.

Το ποσοστό εκτέλεσης του προϋπολογισμού στο τέλος του 2009, που ανήλθε στο 88,2%, είναι βελτιωμένο σε σύγκριση με την κατάσταση στο τέλος του 2008, όταν η εκτέλεση του προϋπολογισμού είχε σημειώσει επιβράδυνση οφειλόμενη σε ζητήματα ελέγχου που ανέκυψαν στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, καθώς και στη χαμηλή απορρόφηση κονδυλίων από τους δικαιούχους στην Κροατία. Τα ποσοστά εκτέλεσης στις χώρες αυτές ανέρχονταν στο 46%, στο 62% και στο 69,8%, στο τέλος αντίστοιχα των ετών 2006, 2007 και 2008.

2.2 Συναφθείσες συμβάσεις έργων και εκτέλεση των προϋπολογισμών[5]

2.2.1 Στα οκτώ νέα κράτη μέλη

Ο αριθμός των έργων που απετέλεσαν το αντικείμενο συμβάσεων στα οκτώ νέα κράτη μέλη ανήλθε σε άνω των 34 000 και συνολικά σε ποσό 1 448 εκατ. ευρώ κοινοτικής χρηματοδότησης συμβάσεων . Τα ποσοστά εκτέλεσης προϋπολογισμού των προγραμμάτων φθάνουν στο 100%, με εξαίρεση το πρόγραμμα της Λετονίας, το οποίο εμφανίζει ποσοστό 95%4.

2.2.2 Ρουμανία[6]

Στις 31 Ιουλίου 2007, ημερομηνία κατά την οποία η Ρουμανία σταμάτησε τη σύναψη συμβάσεων με τελικούς δικαιούχους, το ποσό των συμβάσεων ανερχόταν στα 1 132 εκατ. ευρώ.

Στο τέλος του 2009, το ποσό των συμβάσεων είχε μειωθεί σε περίπου 1 023 εκατ. ευρώ κονδυλίων της Ένωσης που αφορούσαν σε σχεδόν 4.400 εγκριθέντα και ολοκληρωθέντα έργα, σε σύγκριση με 1 066 εκατ. ευρώ κονδυλίων της Ένωσης στις 31.12.2008. Η μείωση, μετά το 2007, του ποσού που απετέλεσε το αντικείμενο συμβάσεων κατά σχεδόν 10% οφείλεται σε ματαιωθέντα έργα.

Τα τρία μεγαλύτερα μέτρα «Επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις», «Βελτίωση της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων» και «Βελτίωση και ανάπτυξη των αγροτικών υποδομών» αντιπροσώπευαν το 88% περίπου του συμβατικού ποσού του προγράμματος για περισσότερα από 3.200 εγκριθέντα και ολοκληρωθέντα έργα. Στο τέλος του 2009 οι πληρωμές, περιλαμβανομένων των προκαταβολών, που διενεργήθηκαν υπέρ της Ρουμανίας μετά την έναρξη του προγράμματος, έφθασαν τα 1.030,7 εκατ. ευρώ, ή το 88,9%4 του ποσού που είχε ορισθεί προς διάθεση για το πρόγραμμα Sapard.

2.2.3 Βουλγαρία 6

Στις 31 Οκτωβρίου 2007, ημερομηνία κατά την οποία η Βουλγαρία σταμάτησε τη σύναψη συμβάσεων με τελικούς δικαιούχους, το ποσό των συμβάσεων ανερχόταν στα 458 εκατ. ευρώ.

Στο τέλος του 2009 το ποσό των συμβάσεων είχε μειωθεί στα 346 εκατ. ευρώ περίπου κονδυλίων της ΕΕ για πάνω από 2.600 εγκριθέντα και ολοκληρωθέντα έργα, σε σύγκριση με τα 376 εκατ. ευρώ κονδυλίων της ΕΕ για πάνω από 2700 έργα στις 31.12.2008. Η μείωση, μετά το 2007, του ποσού που απετέλεσε το αντικείμενο συμβάσεων κατά σχεδόν 25% οφείλεται σε ματαιωθέντα έργα.

Τα τρία κυριότερα μέτρα, « επενδύσεις σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις », « μεταποίηση και εμπορία γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων », συμπεριλαμβανομένου του επιμέρους μέτρου « αγορές χονδρικής πώλησης », και « ανάπτυξη και διαφοροποίηση οικονομικών δραστηριοτήτων », αντιστοιχούσαν στο 82% του ποσού των συμβάσεων του προγράμματος με πάνω από 2 200 εγκριθέντα και ολοκληρωθέντα έργα.

Ο χαμηλός ρυθμός απορρόφησης κονδυλίων μέχρι τα τέλη του 2007 και του 2008 οδήγησε στην αποδέσμευση ενωσιακών κονδυλίων ύψους 27,6 εκατ. ευρώ το 2008 και 45,7 εκατ. ευρώ το 2009 αντίστοιχα, και επομένως σε μείωση κατά 16% του συνολικού ποσού που διατέθηκε αρχικά για το πρόγραμμα, από 444,7 εκατ. ευρώ σε 371,4 εκατ. ευρώ.

Στο τέλος του 2009 οι πληρωμές, περιλαμβανομένων των προκαταβολών, που διενεργήθηκαν υπέρ της Βουλγαρίας μετά την έναρξη του προγράμματος, έφθασαν τα 327,6 εκατ. ευρώ, ή το 88,2%4 του ποσού που διατέθηκε τελικά για το πρόγραμμα Sapard. Σε σύγκριση με το ποσό των 444,7 εκατ. ευρώ που είχε αρχικά ορισθεί προς διάθεση, το ποσοστό εκτέλεσης ανέρχεται στο 73,6%.

2.2.4 Κροατία 6

Το πρόγραμμα Sapard της Κροατίας, το οποίο εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2006, με ανάθεση της διαχείρισής του το Σεπτέμβριο του 2006 πιστώθηκε με κονδύλια ύψους 25 εκατ. ευρώ στη βάση μιας και μόνης ετήσιας συμφωνίας χρηματοδότησης (ΕΣΧ) για το έτος 2006. Το ποσό αυτό έχει διατεθεί για τα μέτρα « επενδύσεις σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις » (34%) και « μεταποίηση και εμπορία γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων » (66%).

Η σύναψη συμβάσεων με τελικούς αποδέκτες για ενωσιακά κονδύλια συνεχιζόταν μέχρι τον Αύγουστο του 2009, το δε ποσό για το οποίο είχαν συναφθεί συμβάσεις ανερχόταν στο τέλος του 2009 σε 12,7 εκατ. ευρώ περίπου, αντιπροσωπεύοντας το 51% των κονδυλίων που διατέθηκαν για το πρόγραμμα.

Στο τέλος του 2009, 37 έργα είχαν εγκριθεί και ολοκληρωθεί. Οι πληρωμές της Επιτροπής στην Κροατία από την έναρξη εφαρμογής του προγράμματος ανήλθαν σε 14,0 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένης μιας προκαταβολής 7,2 εκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας ποσοστό 55,8%4 του ποσού που είχε ορισθεί προς διάθεση για το πρόγραμμα Sapard.

Το πρόγραμμα αυτό, σε μία μόνον δόση, εγκρίθηκε στο τέλος της περιόδου προγραμματισμού 2000 έως 2006, και έδωσε στην Κροατία τη δυνατότητα να δημιουργήσει θεσμικούς φορείς και διοικητικό δυναμικό για τη διαχείριση των ενωσιακών κονδυλίων. Όμως, παρά τις καταβληθείσες προσπάθειες, κατάφερε να απορροφήσει μόνον το μισό περίπου από τα διατεθέντα κονδύλια. Η πείρα που αποκτήθηκε με βάση το πρόγραμμα Sapard ήταν επωφελής για την προετοιμασία και υλοποίηση της προενταξιακής βοήθειας για την αγροτική ανάπτυξη, η οποία χορηγήθηκε βάσει του προγράμματος IPARD το οποίο εγκρίθηκε στις αρχές του 2008.

2.2.5 Αιτήσεις τελικής πληρωμής

Στο τέλος Δεκεμβρίου 2009, υποβλήθηκαν στην Επιτροπή οι αιτήσεις πληρωμής του τελικού υπολοίπου των προγραμμάτων της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Κροατίας. Από τη σύγκριση της δηλωθείσας δαπάνης για την ΕΕ με την αρχική συνεισφορά της ΕΕ προς διάθεση στα προγράμματα, προέκυψε ότι τα ποσοστά απορρόφησης των κονδυλίων ανήλθαν αντίστοιχα στο 72%, στο 87% και στο 48%. Λόγω αυτών των χαμηλότερων δαπανών, παρέμειναν αχρησιμοποίητα 123, 152 και €13 εκατ. ευρώ αντίστοιχα για τα προγράμματα της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Κροατίας. Επιπλέον, καθώς τα ποσά τα οποία έχει ήδη καταβάλει η Επιτροπή για τα προγράμματα αυτά, συμπεριλαμβανομένων των προκαταβολών, υπερβαίνουν τις δηλωθείσες δαπάνες, τα τελικά αρνητικά υπόλοιπα των προγραμμάτων αυτών θα αποτελέσουν το αντικείμενο ανάκτησης από την Επιτροπή. Με βάση τα δηλωθέντα ποσά, τα προς ανάκτηση τελικά ποσά υπολοίπων υπολογίζονται προσωρινά αντιστοίχως σε περίπου 5,9 εκατ. ευρώ, σε 23,3 εκατ. ευρώ και σε 1,9 εκατ. ευρώ. Εντούτοις, τα ποσά τελικού υπολοίπου παραμένουν υπό επαλήθευση, εκκαθάριση των ετήσιων λογαριασμών και έγκρισή τους βάσει αποφάσεως της Επιτροπής.

2.2.6 Συντελεστής μόχλευσης

Το συνολικό ποσό δημοσίων πόρων που καταβλήθηκαν στους τελικούς δικαιούχους και δηλώθηκαν στο πλαίσιο όλων των προγραμμάτων Sapard στο τέλος του έτους 2009 ανέρχεται σε 3 564 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 2 669 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν στην κοινοτική συνεισφορά. Καθώς ένα μεγάλο μέρος των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Sapard αποτελούν προσοδοφόρες επενδύσεις, υποστηριζόμενες από κρατικούς πόρους που φτάνουν μέχρι και ποσοστό 50%, ο συνολικός άμεσος αντίκτυπος της παρεχόμενης κοινοτικής στήριξης στο πλαίσιο του μέσου Sapard, συμπεριλαμβανομένης άρα και της ιδιωτικής χρηματοδότησης, ανέρχεται, επομένως, στο συνολικό ποσό των 6 378 εκατ. ευρώ για επενδύσεις και παρασχεθείσες υπηρεσίες. Συνεπώς, κάθε ευρώ που χορηγήθηκε από την Κοινότητα στο πλαίσιο του Sapard οδήγησε σε επένδυση 2,39 ευρώ.

Οι επιμέρους συντελεστές μόχλευσης των προγραμμάτων της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Κροατίας ανήλθαν αντίστοιχα στα 2,79, τα 1,97 και τα 2,70 ευρώ. Δεδομένου ότι οι επενδύσεις σε αγροτικές υποδομές, οι οποίες δεν συμπεριλαμβάνουν συμμετοχές του ιδιωτικού τομέα, αντιπροσωπεύουν το 45% των συνολικών δαπανών που δηλώθηκαν για το πρόγραμμα της Ρουμανίας, ο συντελεστής μόχλευσης του προγράμματος αυτού είναι σημαντικά χαμηλότερος από αυτούς της Βουλγαρίας και της Κροατίας.

3. Παρακολούθηση και Νομικές πτυχές

Στη διάρκεια του 2009 η ΕΕ συνέχισε να συνεργάζεται στενά με τις δικαιούχους χώρες – Βουλγαρία, Ρουμανία και Κροατία – όσον αφορά την παρακολούθηση και την αξιολόγηση. Εκτός από το έργο της συνεχιζόμενης παρακολούθησης, οι επιτροπές παρακολούθησης συνήλθαν τέσσερεις φορές κατά τη διάρκεια του 2009, μία για τη Βουλγαρία, μία για τη Ρουμανία και δύο για την Κροατία.

Το Δεκέμβριο του 2008 η Επιτροπή αποφάσισε παράταση της προθεσμίας για αποδεσμεύσεις κατά ένα έτος σε "n+3" για τις ΕΣΧ 2006 που υπογράφηκαν με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία από το τέλος του 2008 έως το τέλος του 2009, κατά τρόπο που να δοθεί στις χώρες αυτές η ευκαιρία να αυξήσουν την απορρόφηση, διενεργώντας πληρωμές μέχρι το τέλος του 2009 για έργα που είχαν συνάψει βάσει του προγράμματος Sapard.

Το 2009 εκδόθηκε απόφαση της Επιτροπής για την τροποποίηση του προγράμματος της Βουλγαρίας[7]. Η απόφαση αυτή αφορούσε την τροποποίηση του πίνακα χρηματοδότησης ώστε να ληφθεί υπόψη η αποδέσμευση πιστώσεων ύψους 45,7 εκατ. ευρώ από την ετήσια χρηματοδοτική συμφωνία (ΕΣΧ) του 2005. Το μέρος του δεσμευθέντος ποσού, το οποίο δεν είχε δαπανηθεί μέχρι το τέλος του 2008, έχει έτσι αποδεσμευθεί, με βάση τον κανόνα αποδέσμευσης "n+3".

Όσον αφορά τη Ρουμανία και την Κροατία, δεν εκδόθηκαν από την Επιτροπή αποφάσεις για την τροποποίηση των προγραμμάτων.

4. Δραστηριότητες σχετικές με την ανάθεση της διαχείρισης, τους λογιστικούς και λοιπούς ελέγχους

4.1 Εξελίξεις όσον αφορά την ανάθεση της διαχείρισης των ενισχύσεων και τις αποστολές παρακολούθησης[8]

Για το Sapard, η διασφάλιση επιτυγχάνεται μέσω ενός συστήματος διαχείρισης και ελέγχου των προγραμμάτων, το οποίο έχει θεσπιστεί σύμφωνα αφενός με τις αρχές που διέπουν τα γεωργικά Ταμεία και αφετέρου τις οικείες διατάξεις του Δημοσιονομικού Κανονισμού για την εξωτερική βοήθεια. Βασίζεται σε μια αποκεντρωμένη προσέγγιση που έχει έξι κύρια χαρακτηριστικά:

- Οργανισμοί Sapard τους οποίους ιδρύει και διαπιστεύει καθεμία από τις υποψήφιες χώρες, υπεύθυνη για την υλοποίηση των προγραμμάτων

- Μεταβίβαση των διαχειριστικών αρμοδιοτήτων με απόφαση εκδιδόμενη από την Επιτροπή

- Κανόνες για ex-ante ελέγχους διενεργούμενους από τους οργανισμούς Sapard στο 100% όλων των σχεδίων έργων και των συναφών πληρωμών, πριν την έγκριση του έργου και πριν από κάθε πληρωμή

- Κανόνες για ex-post ελέγχους διενεργούμενους από τους οργανισμούς Sapard σε όλα τα σχέδια έργων 5 έτη πριν από την τελική καταβολή για το έργο

- Πιστοποίηση των ετήσιων λογαριασμών των οργανισμών Sapard από ανεξάρτητα ελεγκτικά γραφεία

- Εκκαθαριστική διαδικασία δύο σταδίων: μια ετήσια διαδικασία οικονομικής εκκαθάρισης των λογαριασμών, με την οποία προσδιορίζεται το ποσό των δαπανών που διενήργησαν οι οργανισμοί Sapard εντός του προηγούμενου οικονομικού έτους, ποσό το οποίο θα αναγνωριστεί ότι βαρύνει το ταμείο του Sapard, και δεύτερον, εκκαθάριση συμμόρφωσης, με την οποία αποκλείονται τα ποσά χρηματοδότησης τα οποία καταβλήθηκαν χωρίς να τηρηθούν οι εφαρμοστέοι κανόνες.

Το 2009 δεν πραγματοποιήθηκε καμία αποστολή ελέγχου της ανάθεσης της διαχείρισης και δεν εκδόθηκε καμία σχετική απόφαση της Επιτροπής.

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2222/2000, η Επιτροπή παρακολουθεί σε συνεχή βάση τη συμμόρφωση προς τους όρους και τις διατάξεις του εν λόγω κανονισμού και του παραρτήματός του. Επί αυτής της βάσεως, πραγματοποιήθηκε μία αποστολή παρακολούθησης στην Κροατία το Δεκέμβριο του 2009. Βάσει των αποτελεσμάτων των επαληθεύσεων αυτών, φαίνεται ότι γενικώς υπάρχει συμμόρφωση με τα κριτήρια διαπίστευσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι, λαμβανομένης υπόψη της εμβέλειας της αποστολής αυτής, δεν εξετάστηκαν αναλυτικά τα έργα σε όλες τις λεπτομέρειές τους, ειδικότερα όσον αφορά την επιλεξιμότητά τους, και ότι είναι πιθανό να υποβληθούν σε περαιτέρω έρευνες της συμμόρφωσής τους προς τους κανόνες.

4.2 Σχέδια δράσης και επανάληψη των επιστροφών στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία το 2009

Όπως εκτέθηκε στην ετήσια έκθεση Sapard για το 2008, κατόπιν των διαπιστώσεων των αποστολών που πραγματοποιήθηκαν το 2008 στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, ζητήθηκε από τις εθνικές αρχές και των δύο χωρών, με επιστολές που εστάλησαν αντιστοίχως τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2008, να καταρτίσουν σχέδιο για τη θεραπεία των ελεγκτικών ελλείψεων και να ενημερώσουν την Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου αυτού. Οι χώρες αυτές ενημερώθηκαν επίσης σχετικά με τη διακοπή εκ μέρους της Επιτροπής των επιστροφών δηλωθεισών δαπανών τριών σημαντικών μέτρων στην περίπτωση της Βουλγαρίας και όλων των μέτρων στην περίπτωση της Ρουμανίας, μέχρις ότου εφαρμοστούν ορθά τα σχέδια δράσης.

Η Επιτροπή συνέχισε εντός του 2009 να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή των σχεδίων δράσης. Η Επιτροπή έχει προβεί σε ανάλυση των πρόσθετων πληροφοριακών στοιχείων τα οποία έλαβε, και τα οποία αποδεικνύουν ότι οι πρόσθετες εργασίες τις οποίες η Επιτροπή ζήτησε από τον οργανισμό και από την ελεγκτική αρχή έχουν όντως πραγματοποιηθεί και έχουν αποτελέσει το αντικείμενο εκθέσεως, κατά τον συμφωνηθέντα τρόπο. Ζητήθηκαν περαιτέρω πληροφορίες, με βάση τις οποίες, όπως και βάσει των συμπερασμάτων του ελέγχου των ανεξάρτητων ελεγκτών, ότι δηλαδή είχαν εφαρμοστεί τα σχέδια δράσης, επανελήφθη η επιστροφή των δηλωθεισών δαπανών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας αντίστοιχα τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2009. Για περισσότερες πληροφορίες σας παραπέμπουμε στο παρακάτω σημείο 4.4.

4.3 Αποφάσεις εκκαθάρισης των λογαριασμών

Σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2222/2000, η Επιτροπή πρέπει να προβεί στην εκκαθάριση των λογαριασμών των οργανισμών Sapard, οι οποίοι έχουν συσταθεί στις υποψήφιες χώρες. Επί αυτής της βάσεως, η Επιτροπή εξέδωσε στις 30 Σεπτεμβρίου 2009 απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών της Κροατίας για το 2008.

Στο στάδιο αυτό, και εν αναμονή της επανεξέτασης των πρόσθετων πληροφοριών που είχαν ζητηθεί από τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, η απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών των χωρών αυτών για το οικονομικό έτος 2008 δεν μπορούσε ακόμη να εκδοθεί. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών που αφορούσε τους λογαριασμούς της Ρουμανίας για το 2007 παραμένει εκκρεμής για παρόμοιους λόγους.

4.4 Εκκαθάριση ως προς τη συμμόρφωση

Το 2009, πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή δύο αποστολές διερεύνησης της συμμόρφωσης για τον έλεγχο των δαπανών βάσει του προγράμματος Sapard, ένας στη Ρουμανία τον Νοέμβριο και ένας στη Βουλγαρία, το Δεκέμβριο.

Στη διάρκεια των αποστολών αυτών ελέγχου έγινε επισκόπηση του νέου συστήματος διαχείρισης, ελέγχου και επιβολής κυρώσεων, όσον αφορά τα σχετικά μέτρα που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του Sapard. Με τις αποστολές αυτές έγινε επίσης παρακολούθηση της εφαρμογής των σχεδίων δράσης όσον αφορά τα οικεία μέτρα και διαπιστώθηκε ότι το σύστημα διαχείρισης, ελέγχου και επιβολής κυρώσεων έχει βελτιωθεί σε σύγκριση με το παρελθόν και ότι είχε τεθεί σε εφαρμογή το σχέδιο δράσης. Εντούτοις, απεκαλύφθησαν επίσης, χάρη στην αποστολή, ορισμένες άλλες ανεπάρκειες όσον αφορά τόσο τους διοικητικούς όσο και τους επιτόπιους ελέγχους.

4.4.1 Ρουμανία

Για τη Ρουμανία, ο έλεγχος της συμμόρφωσης που διενεργήθηκε επικεντρώθηκε στα μέτρα «Μεταποίηση και εμπορία», «Ανάπτυξη και βελτίωση των αγροτικών υποδομών», «Επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις» και «Διαφοροποίηση οικονομικών δραστηριοτήτων». Η εφαρμογή του σχεδίου δράσης, που ζητήθηκε από τις ρουμανικές αρχές αποτέλεσε επίσης το αντικείμενο παρακολούθησης με επαλήθευση φακέλων και με επιτόπιους ελέγχους στο πλαίσιο των επιλεγέντων μέτρων, όπως και με άλλες εξετάσεις. Ειδικότερα, πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι, με σκοπό να διαπιστωθεί κατά πόσον το σύστημα ελέγχου είχε εφαρμοστεί σύμφωνα με τις διαπιστευμένες διαδικασίες και ότι οι έλεγχοι είχαν διενεργηθεί σύμφωνα με το απαιτούμενο πρότυπο.

Οι κύριες διαπιστώσεις αφορούσαν τους επιτόπιους ελέγχους ως μέρους της ασκούμενης από τον οργανισμό Sapard εποπτείας, τα αποδεικτικά στοιχεία και τα δικαιολογητικά στο πλαίσιο των εκθέσεων ελέγχου των γενομένων μετρήσεων και της διαχείρισης της βάσης δεδομένων των τιμών αναφοράς.

4.4.2 Βουλγαρία

Για τη Βουλγαρία, ο έλεγχος της συμμόρφωσης που διενεργήθηκε επικεντρώθηκε στα μέτρα «Επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις», «Μεταποίηση και εμπορία γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων», «Διαφοροποίηση οικονομικών δραστηριοτήτων που εξασφαλίζουν εναλλακτικά εισοδήματα», «Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών», «Προστασία και διατήρηση της αγροτικής κληρονομιάς και των πολιτιστικών παραδόσεων» και «Ανάπτυξη και βελτίωση των αγροτικών υποδομών». Η εφαρμογή του σχεδίου δράσης, που ζητήθηκε από τις βουλγαρικές αρχές αποτέλεσε επίσης το αντικείμενο παρακολούθησης με επαλήθευση φακέλων και με επιτόπιους ελέγχους στο πλαίσιο των επιλεγέντων μέτρων, όπως και με άλλες εξετάσεις.

Οι κύριες διαπιστώσεις αφορούσαν την απουσία ενδείξεων στους πίνακες των επιτόπιων ελέγχων όσον αφορά τον τρόπο διενέργειας των μετρήσεων όπως και την απουσία τεκμηρίωσης στις εκθέσεις ελέγχου.

Τα πορίσματα των ελέγχων συμμόρφωσης, όπως αυτά που αφορούν στην πιθανότητα δημοσιονομικών διορθώσεων στις σχετικές δαπάνες, θα εξεταστούν στο πέρας των διαδικασιών εκκαθάρισης των λογαριασμών.

4.5 Πληροφορίες σχετικά με παρατυπίες και καταχρήσεις

Η υποχρέωση αναφοράς των παρατυπιών που ανιχνεύθηκαν θεσπίζεται στο Τμήμα ΣΤ της Πολυετούς Χρηματοδοτικής Συμφωνίας που έχουν υπογράψει οι δικαιούχες χώρες.

Το 2009[9] η OLAF παρέλαβε 367 πρώτες κοινοποιήσεις και 667 ενημερωμένες κοινοποιήσεις παρατυπιών που εντοπίστηκαν στα πλαίσια του προγράμματος Sapard σε 9 κράτη μέλη και στην υποψήφια για προσχώρηση Κροατία.

Ο αριθμός των αναφορών αυξήθηκε κατά 59% σε σύγκριση με το 2008. Ο μεγαλύτερος αριθμός αναφορών ελήφθη από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Πολωνία. Οι σημειούμενες τάσεις στις αναφορές είναι μεταβαλλόμενες. Η Βουλγαρία επιδεικνύει αύξηση στις αναφερόμενες περιπτώσεις από 56 το 2008 σε 250 το 2009, στην Πολωνία σημειώνεται μικρή αύξηση κατά 2%, ενώ η Ρουμανία εμφανίζει μείωση κατά 42%, η Ουγγαρία παρουσιάζει πτώση ποσοστού 36%, η δε Κροατία δεν ανέφερε καμία νέα περίπτωση.

Η χρηματοδοτική συμμετοχή της ΕΕ βάσει των προγραμμάτων Sapard που έχουν αναφερθεί ως παράτυπα το έτος 2009 αυξήθηκε κατά 103% σε σύγκριση με το 2008 και το προς ανάκτηση ποσό σημείωσε αύξηση κατά 139%. Το υψηλότερο προς ανάκτηση ποσό αφορά τη Βουλγαρία.

Πιθανολογούμενες περιπτώσεις απάτης αναφέρθηκαν μόνον από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και την Πολωνία. Συναποτελούν ποσοστό 77% των περιπτώσεων του 2009 στη Βουλγαρία, 14% των περιπτώσεων στην Ουγγαρία, 5% των περιπτώσεων στη Ρουμανία, και 2% στην Πολωνία.

Οι συχνότερες μέθοδοι εντοπισμού των παρατυπιών ήταν το 2009 ο «λογιστικός έλεγχος» (21% όλων των περιπτώσεων), ο «έλεγχος εγγράφων» (15%), ο «εθνικός διοικητικός ή οικονομικός έλεγχος» (15%), και η «διυπηρεσιακή συνεργασία» (11%).

Τα συχνότερα απαντώμενα είδη παρατυπιών ήταν, το 2008, τα «παραποιημένα δικαιολογητικά έγγραφα» (29% των περιπτώσεων), η «μη τήρηση λοιπών κανονιστικών/συμβατικών όρων» (13%), και η «παραβίαση κανόνων δημοσίων συμβάσεων προμηθειών» (11%). Η μεγαλύτερη αλλαγή που επισημάνθηκε σε σύγκριση με το 2008 ήταν σχετικά με το ποσοστό των περιπτώσεων που περιλάμβαναν «παραποιημένα δικαιολογητικά έγγραφα», ήτοι από 18% σε 29%. Όλες οι εν λόγω περιπτώσεις αναφέρθηκαν από τη Βουλγαρία.

Στη διάρκεια του 2009, η OLAF συνέχισε να ερευνά σοβαρές υποθέσεις απάτης και παρατυπιών στα πλαίσια του μέτρου SAPARD «Μεταποίηση και εμπορία γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων», τόσο στη Ρουμανία όσο και στη Βουλγαρία. Οι έρευνες της OLAF οδήγησαν στην αποκάλυψη σοβαρών αποδείξεων συστηματικής απάτης σε πολυάριθμα έργα χρηματοδοτούμενα από το SAPARD. Οι αποδείξεις αυτές διαβιβάστηκαν στις οικείες δικαστικές αρχές και στις αρχές πληρωμών για τη λήψη των επιβαλλόμενων μέτρων (δικαστική διερεύνηση και ανάκτηση χρηματοδοτικών πόρων).

Στα τέλη του 2009 συνεχίζονταν οι έρευνες της OLAF σε πολυάριθμα έργα χρηματοδοτούμενα από το SAPARD στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, σε όντως αυξημένους αριθμούς.

5. Μετάβαση στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης και Προενταξιακό Μέσο Βοήθειας (IPA)

Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 447/2004 της Επιτροπής, θεσπίστηκαν κανόνες για τη διευκόλυνση του περάσματος από τη στήριξη βάσει του προγράμματος Sapard στη χρηματοδότηση, μετά την προσχώρηση, από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) τμήμα Εγγυήσεων. Μετά την προσχώρηση και όταν σταμάτησε η σύναψη συμβάσεων με τους τελικούς δικαιούχους βάσει του Sapard, τα νέα κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 είχαν την ευχέρεια να συμπεριλαμβάνουν τις πληρωμές για σχέδια των οποίων οι δεσμευμένες βάσει του Sapard πιστώσεις είχαν εξαντληθεί ή ήταν ανεπαρκείς, σε προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2004 έως 2006. Όλες οι χώρες πλην της Εσθονίας και της Λετονίας έκαναν χρήση αυτής της δυνατότητας.

Υπό τις προϋποθέσεις εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 248/2007 της Επιτροπής, οι εκκρεμούσες πολυετείς αναλήψεις υποχρεώσεων βάσει των προγραμμάτων Sapard της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας οι συναφείς με τις αναδασώσεις, τις ομάδες παραγωγών και τα γεωργοπεριβαλλοντικά καθεστώτα, μπορούσαν να καλύπτονται από τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο από το 2007 έως το 2013 και να χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ).

Περαιτέρω προενταξιακή βοήθεια για την περίοδο από το 2007 έως το 2013 έχει χορηγηθεί στην Κροατία στις 25 Φεβρουαρίου 2008, ημερομηνία κατά την οποία η Επιτροπή ενέκρινε το πρόγραμμα για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη της Κροατίας βάσει της συνιστώσας V του IPA.

6. Μελλοντικές εξελίξεις

Παρά το γεγονός ότι όλα τα προγράμματα Sapard έχουν υλοποιηθεί, ότι τα οριστικά υπόλοιπα οκτώ νέων κρατών μελών έχουν καταβληθεί ή ανακτηθεί και παρά το ότι έχουν παραληφθεί από την Επιτροπή οι αιτήσεις για τα οριστικά υπόλοιπα που αφορούν τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία, υπάρχουν συναφή με το Sapard γεγονότα και δράσεις που εξακολουθούν να τρέχουν και μετά το 2009, και που αξίζει να αναφερθούν:

- Η τακτοποίηση του τελικού υπολοίπου των προγραμμάτων Sapard Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Κροατίας, μπορεί να γίνει μόνον σύμφωνα με το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 248/2007 της 8ης Μαρτίου 2007, όταν

- θα έχει υποβληθεί στην Επιτροπή πιστοποιημένη κατάσταση δαπανών,

- θα έχει υποβληθεί στην Επιτροπή και θα έχει εγκριθεί από αυτήν τελική έκθεση επί της εφαρμογής του προγράμματος,

- θα έχει εκδοθεί η απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών.

- Σύμφωνα με την πολυετή χρηματοδοτική συμφωνία (ΠΕΧΣ) οι οκτώ δικαιούχες χώρες του προγράμματος Sapard οι οποίες έγιναν κράτη μέλη το 2004 οφείλουν επί διάστημα πέντε ετών μετά από την τελική πληρωμή των έργων, να συνεχίσουν να εξακριβώνουν ότι τα σχέδια έργων δεν υπέστησαν ουσιώδη τροποποίηση και να καταγράφουν τις οφειλές στον πίνακα των χρεωστών μέχρι την ανάκτηση όλων των χρεών ή τη διαγραφή τους στο τέλος του δευτέρου έτους που έπεται της εγγραφής τους. Τα ποσά που ανακτήθηκαν ή διαγράφηκαν κοινοποιούνται στην Επιτροπή και υπόκεινται σε ανάκτηση από την τελευταία. Ως προς τούτο, έχει ορισθεί μια ετήσια διαδικασία υποβολής εκθέσεων μεταξύ της Επιτροπής και των οκτώ χωρών για τις οποίες έχει ήδη προσδιοριστεί το τελικό υπόλοιπο.

7. Συμπεράσματα και Εκτίμηση της επίτευξης των στόχων

Η εκτίμηση των συνολικών επιπτώσεων του μέσου Sapard στις δέκα δικαιούχους χώρες αναφορικά με τους στόχους του προγράμματος έχει καλυφθεί αναλυτικά στις προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις Sapard.

Διαπιστώθηκε γενικότερα ότι τα διάφορα μέτρα που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του Sapard συμβάλλουν στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, στη βελτίωση του περιβάλλοντος και των βιοτικών συνθηκών, των αγροτικών υποδομών και στη δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές. Οι επενδύσεις που έγιναν στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και στον κλάδο των τροφίμων βοήθησαν τον γεωργικό τομέα να προετοιμαστεί για την προσχώρηση στην ΕΕ και συνέβαλαν ειδικότερα στην επίτευξη των προτύπων της ΕΕ.

Η πείρα που αποκτήθηκε κατά την υλοποίηση των μέτρων του προγράμματος Sapard και η εγκαθίδρυση των απαραίτητων δομών υλοποίησης, χρησιμοποιήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα μετά την προσχώρηση, στο πλαίσιο της προετοιμασίας των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, τα οποία χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων, καθώς και στο πλαίσιο προετοιμασίας του προγράμματος IPARD Κροατίας.

Το 2009 πραγματοποιήθηκαν αποτιμήσεις ex-post όσον αφορά τα οκτώ προγράμματα που έχουν ήδη περαιωθεί.

Περιληπτικά, οι αποτιμήσεις αυτές απέδειξαν ότι τα προενταξιακά κονδύλια του προγράμματος Sapard που χρησιμοποιήθηκαν για επενδύσεις στον γεωργικό τομέα και για επενδυτικά μέτρα στον τομέα της μεταποίησης υπήρξαν αρκετά αποτελεσματικά, συμβάλλοντας στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας και του εισοδήματος στο ατομικό μάλλον επίπεδο των δικαιούχων, παρά σε τομεακό επίπεδο, όπου ο αντίκτυπος ήταν μέτριος λόγω των περιορισμένων πιστώσεων του προϋπολογισμού του Sapard.

Οι επιπτώσεις στις αγροτικές οικονομίες συνήθως εμφανίζονται ως σημαντικές στο τοπικό επίπεδο των μικρών κοινωνιών. Ο σχετικά μικρός διαθέσιμος προϋπολογισμός απαγόρευσε στο Sapard να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο σε περιφερειακό και σε εθνικό επίπεδο.

Εξαιτίας του μικρού μεριδίου του προϋπολογισμού που αφιερώθηκε για το μέτρο «Διαφοροποίηση οικονομικών δραστηριοτήτων» , το Sapard δεν μείωσε αισθητά την εξάρτηση από τη γεωργία στις αγροτικές περιοχές.

Οι αποτιμήσεις επιβεβαίωσαν επίσης τις θετικές επιπτώσεις του Sapard, όσον αφορά τη δημιουργία θεσμικών διαρθρώσεων για τη διαχείριση και τον έλεγχο των χρηματοδοτικών πόρων της ΕΕ, τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη διατήρησή τους, τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και, έμμεσα, την θέση σε εφαρμογή τεχνολογιών φιλικών προς το περιβάλλον.

Έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του 2010 μια οριζόντια αποτίμηση με τη σύνταξη μιας συγκεφαλαιωτικής έκθεσης των ex post αξιολογήσεων των οκτώ ήδη περατωθέντων προγραμμάτων. Παρόμοια αποτίμηση θα διενεργηθεί μετά από το κλείσιμο και τις ex-post αξιολογήσεις των προγραμμάτων της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Κροατίας.

[1] Βλέπε παράρτημα A.

[2] Τσεχική Δημοκρατία (CZ), Εσθονία (EE), Ουγγαρία (HU), Λετονία (LV), Λιθουανία (LT), Πολωνία (PL), Σλοβακία (SK), Σλοβενία (SI).

[3] Πληρωμές για προχρηματοδοτήσεις και επιστροφές.

[4] Βλ. πίνακα 3 του παραρτήματος A για στοιχεία σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού ανά χώρα.

[5] Βλ. παράρτημα B σχετικά με τον αριθμό συναφθεισών συμβάσεων έργου και σχετικά με τις πληρωμές στους τελικούς δικαιούχους ανά χώρα.

[6] Βλ. παράρτημα Γ για πληροφορίες σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος όσον αφορά τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κροατία.

[7] Βλ. παράρτημα Δ.

[8] Βλ. παράρτημα E.

[9] Βλ. παράρτημα ΣΤ. Καλύπτονται μόνον τρία τρίμηνα απολογισμού για το 2009.