Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η σημασία του ενδοκοινοτικού καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών για τις περιφέρειες»

(98/C 373/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τις οδηγίες 91/680/ΕΟΚ () της 16ης Δεκεμβρίου 1991 και 92/12/ΕΟΚ () της 25ης Φεβρουαρίου 1992 του Συμβουλίου σχετικά με την κατάργηση του καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ από την 30ή Ιουνίου 1999 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 12ης Μαρτίου 1998, σύμφωνα με την 4η παράγραφο του άρθρου 198γ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το θέμα και να αναθέσει στην επιτροπή 6 τις προπαρασκευαστικές εργασίες 7

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας που κατάρτισε η Γενική Διεύθυνση για την Έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Οκτώβριο του 1997 με θέμα «Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κατάργησης του καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ» () 7

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της δημόσιας ακρόασης που πραγματοποίησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 29 Οκτωβρίου 1997 σχετικά με την πώληση αφορολογήτων ειδών 7

έχοντας υπόψη το ψήφισμα που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 3 Απριλίου 1998 σχετικά με την κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών () 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 109/98 rιv.) που υιοθέτησε η επιτροπή 6 στις 20 Ιουλίου 1998 με εισηγήτρια την κ. McCarthy-Fry και συνεισηγητή τον κ. Cummins 7

εκτιμώντας ότι η ΕΤΠ έχει ήδη επισύρει την προσοχή στη σημασία του τουρισμού και των μεταφορικών υποδομών για τις περιφέρειες στις ακόλουθες γνωμοδοτήσεις της: «Πολιτική για την ανάπτυξη του αγροτικού τουρισμού στις περιφέρειες της ΕΕ» (CdR 19/95) (), «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για το ρόλο της ΕΕ στον τομέα του τουρισμού» (CdR 376/95) (), «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση του πρώτου πολυετούς προγράμματος για την υποστήριξη του τουρισμού - Philoxenia (1997-2000)» (CdR 302/96 fin) (), «Πολιτική συνοχής και πολιτισμός - Συμβολή στην απασχόληση» (CdR 69/97) (), «Αστικός πολιτιστικός τουρισμός και οι συνέπειές του για την απασχόληση» (CdR 422/97 fin) 7

εκτιμώντας ότι κατά το Συμβούλιο των Υπουργών Μεταφορών που πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 1998 η συντριπτική πλειοψηφία των παρόντων υπουργών ζήτησε από την Επιτροπή να προβεί στην εκπόνηση μελέτης σχετικά με τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κατάργησης του καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ 7

εκτιμώντας ότι κατά το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών της 19ης Μαΐου 1998 σημαντικός αριθμός κρατών μελών εξέφρασε την υποστήριξή του για την πλήρη επανεξέταση του μελλοντικού καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ,

υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 25η σύνοδο ολομέλειάς της, της 16ης και 17ης Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου).

1. Εισαγωγή

1.1. Η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προέβλεπε τ η δημιουργία μέχρι τα τέλη του 1992 μίας εσωτερικής αγοράς χωρίς εσωτερικά σύνορα, εντός της οποίας θα εξασφαλιζόταν η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση όλων των τεχνικών, φυσικών και φορολογικών εμποδίων που παρεμβάλλονται δεδομένου ότι, σύμφωνα με το Λευκό Βιβλίο που εξέδωσε η Επιτροπή το 1985 για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, αποτελούν παράγοντες κατακερματισμού των αγορών και των οικονομιών των κρατών μελών.

1.2. Η Επιτροπή πρότεινε την κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 1993, θεωρώντας ότι με μέτρο αυτό προωθείται η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Κύριο επιχείρημα υπέρ της κατάργησης του συστήματος που ανέφερε ο τότε αρμόδιος Επίτροπος, κ. Scrivener, ήταν το γεγονός ότι η συνέχιση της πώλησης αφορολογήτων ειδών κατά τη διάρκεια ταξιδιών στο εσωτερικό της Κοινότητας θα είχε ως αποτέλεσμα τη διατήρηση των συνοριακών ελέγχων με αποτέλεσμα την εμφάνιση στρεβλώσεων στην αγορά αγαθών και στον τομέα των μεταφορών.

1.3. Για την κατάργηση του εν λόγω συστήματος στο εσωτερικό της ΕΕ απαιτούνταν η τροποποίηση του κοινού συστήματος ΦΠΑ και η θέσπιση νέων νομοθετικών διατάξεων για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Ως εκ τούτου το 1990 η Επιτροπή υπέβαλε δύο προτάσεις σχετικά με τα προαναφερθέντα ζητήματα. Η πρώτη αφορούσε τις μεταβατικές φορολογικές διατάξεις στο πλαίσιο του στόχου της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς (Οδηγία για τα φορολογικά σύνορα) (). Η δεύτερη πρόταση αναφερόταν στη θέσπιση γενικών διατάξεων σχετικά με την κατοχή, την κυκλοφορία και τους ελέγχους των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης (Οδηγία για την κυκλοφορία προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης) ().

1.4. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την οδηγία «φορολογικά σύνορα» που πραγματοποίησε τον Νοέμβριο του 1990 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επεσήμανε ότι η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών θα είχε σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες και κάλεσε την Επιτροπή να προβεί στον προσδιορισμό των εν λόγω συνεπειών στο πλαίσιο έκθεσης που θα υπέβαλε προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Επίτροπος, κ. Scrivener, επιβεβαίωσε ότι θα εκπονείτο μία μελέτη ενώ, εκ νέου, το Μάϊο του 1991, απαντώντας σε γραπτή ερώτηση του Κοινοβουλίου που υποβλήθηκε δήλωσε ότι «η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την αναγκαιότητα εκπόνησης μελέτης με αντικείμενο τις κοινωνικές και περιφερειακές συνέπειες της κατάργησης των φορολογικών συνόρων και ιδιαίτερα των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών στις σχετικές περιφέρειες».

1.5. Επίσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην έκθεσή του σχετικά με οδηγία για την «κυκλοφορία των αγαθών που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης» ζήτησε την μετάθεση της ημερομηνίας κατάργησης της πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ στις 31 Δεκεμβρίου 1995 με σκοπό αφενός να παρασχεθεί στις εμπλεκόμενες βιομηχανίες ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής και αφετέρου στην Επιτροπή η δυνατότητα εκπόνησης της έκθεσής της σχετικά με τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

1.6. Το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών στο πλαίσιο γενικής απόφασης που έλαβε το Νοέμβριο του 1991 σχετικά και με τις δύο προαναφερθείσες οδηγίες ενέκρινε την παράταση της προθεσμίας κατάργησης του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών μέχρι την 30ή Ιουνίου 1999 ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη των απαραίτητων μέτρων «για την αντιμετώπιση τόσο των κοινωνικών επιπτώσεων στον σχετικό τομέα όσο και των δυσκολιών που θα παρουσιασθούν στις παραμεθόριες περιοχές ιδιαίτερα...». Η οδηγία «φορολογικά σύνορα» υιοθετήθηκε με την προαναφερθείσα τροποποίηση κατά τη διάρκεια της εν λόγω συνεδρίασης, ενώ η οδηγία «κυκλοφορία των αγαθών που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης» υιοθετήθηκε, περιλαμβάνοντας τη νέα προθεσμία, το Φεβρουάριο του 1992. Μετά την υιοθέτηση των δύο οδηγιών τέθηκε σε εφαρμογή το μεταβατικό σύστημα πώλησης αφορολογήτων ειδών (ΦΠΑ και ειδικοί φόροι κατανάλωσης). Προκειμένου να διευκολυνθεί η πραγματοποίηση των συνοριακών ελέγχων καθιερώθηκε στη συνέχεια ένα σύστημα ελέγχου των πωλητών μέσω πολιτικής συμφωνίας που επιτεύχθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1992.

1.7. Εντούτοις, μέχρι στιγμής, η Επιτροπή δεν έχει υποβάλει καμία έκθεση σχετικά με τις οικονομικές, κοινωνικές και περιφερειακές επιπτώσεις. Σε σχετική ερώτηση που υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια ακρόασης που πραγματοποίησε η Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούλιο του 1997, η Επιτροπή απάντησε ότι λαμβανομένης υπόψη της επικείμενης κατάργησης των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ στις 30 Ιουνίου 1999 η εκπόνηση μελέτης σχετικά με τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις κρίνεται πλέον ως περιττή.

Η επιτροπή του Κοινοβουλίου θεώρησε την εν λόγω απάντηση ως μη ικανοποιητική και ο Πρόεδρός της ανέθεσε στις υπηρεσίες ερεύνης του Κοινοβουλίου να προβούν σε εκτίμηση των αναμενόμενων συνεπειών βάσει των διαθέσιμων στοιχείων από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και να υποβάλουν προτάσεις σχετικά με τους τομείς για τους οποίους η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί στην εκπόνηση μελετών. Η μελέτη () αυτή ολοκληρώθηκε στις αρχές Οκτωβρίου και χρησιμοποιήθηκε ως βάση για μία δημόσια ακρόαση του ΕΚ για τα αφορολόγητα είδη στις 29 Οκτωβρίου 1997. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «σε μία περίοδο υψηλού ποσοστού ανεργίας στις περισσότερες περιοχές της ΕΕ η ενδεχόμενη κατάργηση των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών θα έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης, γεγονός που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί στην εκπόνηση μελέτης στο πλαίσιο της οποίας θα εξετάζονται προσεκτικά οι επιπτώσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.»

1.8. Στις 3 Απριλίου 1998 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε ομόφωνα ψήφισμα στο οποίο «εκφράζει τη σοβαρή ανησυχία και τον προβληματισμό του σχετικά με τις συνέπειες της κατάργησης των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών, λόγω της απώλειας θέσεων απασχόλησης, για τις περιφέρειες και τον τομέα των μεταφορών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις απομακρυσμένες περιφέρειες, τα οχηματαγωγά και τα περιφερειακά αεροδρόμια» και καλεί την Επιτροπή «να προβεί, κατά προτεραιότητα και πριν από την 30ή Σεπτεμβρίου 1998, στην εκπόνηση και δημοσίευση ανεξάρτητων μελετών για τις κοινωνικές, οικονομικές, περιφερειακές και εισοδηματικές συνέπειες της κατάργησης των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών στην ΕΕ, ώστε να υπάρξει μία σαφέστερη εικόνα της επικρατούσας κατάστασης» ().

1.9. Κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου των Υπουργών Οικονομικών που πραγματοποιήθηκε στις 19 Μαΐου 1998 αρκετά κράτη μέλη υποστήριξαν την άποψη ότι θα πρέπει να επανεξετασθεί το ζήτημα της κατάργησης της πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ. Ο πληθυσμός των εν λόγω κρατών μελών αντιπροσωπεύει το 85,5 % του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ.

Κατά τη διάρκεια της ίδιας συνεδρίασης η Επιτροπή αναγνώρισε το ενδεχόμενο αρνητικών επιπτώσεων από την κατάργηση του ισχύοντος συστήματος και για το λόγο αυτό προέβη στην παρουσίαση εγγράφου εργασίας με σκοπό τον επακριβή προσδιορισμό των υφιστάμενων μηχανισμών που διαθέτουν τα κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες που θα έχει η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ. Το εν λόγω έγγραφο εργασίας αναμένεται να υποβληθεί και να συζητηθεί στη συνεδρίαση του Συμβουλίου των Υπουργών Οικονομικών που θα πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο του 1998.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία των ερευνών καταδεικνύουν ότι η κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ θα έχει σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για σημαντικό αριθμό περιφερειών της ΕΕ, ιδιαίτερα όσον αφορά αυτές στις οποίες η βιωσιμότητα των περιφερειακών συστημάτων μεταφορών και η προώθηση του τουρισμού βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη λειτουργία καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών.

2.2. Παρά το γεγονός ότι της έχει ζητηθεί επανειλημμένα η Επιτροπή δεν έχει ακόμη προβεί στην ανεξάρτητη ανάλυση των επιπτώσεων της κατάργησης του υφιστάμενου συστήματος. Καθώς πλησιάζει η ημερομηνία κατάργησης του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ, πολλές περιφέρειες και τοπικές κοινότητες αντιμετωπίζουν το μέλλον με αβεβαιότητα. Επίσης, εμφανίζεται μία σειρά από αλληλοσυγκρουόμενες ανεξάρτητες μελέτες, οι περισσότερες από τις οποίες προβλέπουν ζοφερό μέλλον για τις περιφέρειες αυτές, κυρίως λόγω της απώλειας σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης σε μία ευρύτατη σειρά τομέων, όπως ο τομέας των οχηματαγωγών, ο τουρισμός, ο τομέας της παρασκευής ποτών και το λιανεμπόριο.

2.3. Λαμβανομένων υπόψη των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ για την μείωση της ανεργίας και την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, οιοδήποτε μέτρο είναι δυνατόν να αποτελέσει απειλή για ένα σημαντικό αριθμό θέσεων απασχόλησης σε πολλούς διαφορετικούς τομείς θα πρέπει να εξετάζεται διεξοδικά. Τόσο τα βραχυπρόθεσμα όσο και τα μακροπρόθεσμα οφέλη του συνόλου των μέτρων που λαμβάνει η ΕΕ θα πρέπει να μελετώνται διεξοδικά και να επανεξετάζεται διαρκώς η καταλληλότητά τους.

2.4. Όσον αφορά την απόφαση που έλαβε το Συμβούλιο το 1991 σχετικά με την κατάργηση των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ από την 30ή Ιουνίου 1999 τίθενται τα ακόλουθα ερωτήματα:

2.4.1. Οι λόγοι που ανάγκασαν το Συμβούλιο να αποφασίσει την παράταση της ισχύος του συστήματος μέχρι τον Ιούνιο του 1999, παρά την πρόταση της Επιτροπής να προβεί στην κατάργησή του μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου του 1992, συνεχίζουν να ισχύουν ή όχι;

2.4.2. Έχει επιτευχθεί η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, όσον αφορά τη φορολογική εναρμόνιση, στο βαθμό που αναμενόταν όταν ελήφθη η απόφαση;

2.4.3. Έχουν ληφθεί όσο θα έπρεπε υπόψη οι επιπτώσεις που θα έχει η κατάργηση του συστήματος και εάν ναί έχουν διατυπωθεί κατευθυντήριες γραμμές για να βοηθηθούν οι περιφέρειες και τα κράτη μέλη στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τις εν λόγω βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα έχει η κατάργηση του συστήματος;

2.4.4. Ποιά εμπειρία έχουν αποκομίσει τα κράτη μέλη από την εφαρμογή των οδηγιών «φορολογικά σύνορα» και «κυκλοφορία των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης»;

2.4.5. Υπάρχουν πειστικά επιχειρήματα που να συνηγορούν υπέρ της περιορισμένης παράτασης της ισχύος του καθεστώτος και μετά την 30ή Ιουνίου 1999, ώστε να καταστεί δυνατή η παρουσίαση κατάλληλων και αντικειμενικών στοιχείων σχετικά με τις ενδεχόμενες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της κατάργησης της πώλησης αφορολογήτων ειδών;

2.5. Επειδή δεν υπάρχει ανεξάρτητη μελέτη της Επιτροπής σχετικά με τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που θα έχει η κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ, τα στοιχεία που θα χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια προέρχονται από εκθέσεις που έχουν καταρτίσει οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, τα κράτη μέλη, εκπρόσωποι του τομέα των μεταφορών και της μεταποίησης, καθώς και άλλες ομάδες συμφερόντων.

3. Τα αφορολόγητα είδη και η ενιαία αγορά

3.1. Η πρόταση για την κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ υποβλήθηκε στο πλαίσιο της δημιουργίας μίας ενιαίας αγοράς, χαρακτηριστικό της οποίας θα ήταν οι εναρμονισμένοι συντελεστές ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης. Στο πλαίσιο της δημιουργίας μίας τέτοιας αγοράς η κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών ήταν αυτονόητη. Εντούτοις, η έλλειψη εναρμόνισης των συντελεστών ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης προκάλεσε σημαντικές στρεβλώσεις στις αγορές. Κατά συνέπεια το ζήτημα της διατήρησης του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο πλαίσιο της ενιαίας αγορά με τη μορφή που λειτουργεί σήμερα θα πρέπει να επανεξετασθεί:

3.1.1. Θεωρητικά, με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς θα πρέπει αυτόματα οι διακινούμενοι στο εσωτερικό της ΕΕ να έχουν τη δυνατότητα εξαγωγής από το ένα κράτος μέλος στο άλλο απεριόριστων ποσοτήτων φορολογήσιμων αγαθών. Παρά το γεγονός ότι συνεχίζουν να υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των ισχυόντων σε γειτονικά κράτη μέλη συντελεστών ΦΠΑ (π.χ. της Δανίας και της Γερμανίας), δεν θεωρείται ότι οι εν λόγω διαφορές αποτελούν πηγή σημαντικών εμπορικών στρεβλώσεων. Στην περίπτωση των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης, οι διαφορές, από το ένα κράτος μέλος στο άλλος, είναι τόσο μεγάλες που κατέστη αδύνατο για τα κράτη μέλη να αποδεχθούν την εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών που υπόκεινται σε δασμούς. Επομένως, εφαρμόσθηκε η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών μόνο για τα αγαθά εκείνα που μεταφέρει ο ίδιος ο ταξιδιώτης κατά τη διέλευση των συνόρων και προορίζονται για προσωπική χρήση. Προκειμένου να ενισχυθεί η τήρηση των εν λόγω δύο απαραίτητων προϋποθέσεων έχει καταρτισθεί κατάλογος ενδεικτικών περιορισμών σε φορολογήσιμα είδη.

3.1.2. Εντούτοις, ο εν λόγω κατάλογος ενδεικτικών περιορισμών δεν ισχύει για όλα τα κράτη μέλη. Στην περίπτωση, κυρίως, κρατών μελών με υψηλούς δασμούς όπως η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία ισχύουν διαφορετικά καθεστώτα τόσο όσον αφορά το ανώτατο όριο ποσοτήτων όσο και την χρονική διάρκεια του ταξιδιού. Επιπλέον, το σύστημα που βασίζεται στην ισχύ του καταλόγου ενδεικτικών περιορισμών δεν εφαρμόζεται ομοιόμορφα στο σύνολο της επικράτειας της ΕΕ: σε περιοχές όπως οι Κανάριοι Νήσοι, η Νήσος Ελιγολάνδη, η περιοχή του Γιβραλτάρ, μεταξύ άλλων, συνεχίζουν να ισχύουν τα ίδια όρια ως προς τα αφορολόγητα είδη που ισχύουν και για τις χώρες εκτός ΕΕ (σχετικά με τα μη υποκείμενα σε δασμούς προϊόντα).

3.1.3. Το σύστημα που βασίζεται στη χρήση καταλόγου ενδεικτικών περιορισμών σε φορολογήσιμα είδη τελικής κατανάλωσης είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια εσόδων από ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης εκ μέρους των κρατών μελών που συνορεύουν με χώρες στις οποίες ισχύουν σημαντικά χαμηλότεροι ειδικοί φόροι κατανάλωσης. Επίσης η εφαρμογή του εν λόγω συστήματος είχε αρνητικά αποτελέσματα και για τους εμπόρους που δραστηριοποιούνται σε παραμεθόριες περιοχές με διαφορετικούς συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης λόγω του αθέμιτου ανταγωνισμού που υφίστανται οι νομοταγείς έμποροι.

3.1.4. Είναι σαφές ότι στα κράτη μέλη με χαμηλούς συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά μεταξύ της τιμής των αφορολόγητων και της τιμής των φορολογήσιμων προϊόντων, ενώ οι διαφορές ως προς τους επιβαλλόμενους δασμούς έχουν προκαλέσει σημαντικές στρεβλώσεις στην αγορά και περισσότερα προβλήματα στους εμπόρους, στους ταξιδιώτες και στους συνοριακούς ελεγκτές από ότι το υφιστάμενο σύστημα πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ.

3.1.5. Λόγω της έλλειψης εναρμόνισης των ειδικών φόρων κατανάλωσης και των συντελεστών του ΦΠΑ, καθώς και των στρεβλώσεων στην αγορά που προκαλούνται εξαιτίας της, στην περίπτωση που η ΕΕ επιμείνει στην κατάργηση του συγκριτικά αβλαβούς συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ (ιδιαίτερα πριν από τη δημιουργία της ενιαίας αγοράς που προβλέπεται από την ίδια την Ενιαία Πράξη της Επιτροπής) είναι πιθανόν να υπάρξουν δυσάρεστα αποτελέσματα για τις περιφέρειες εκείνες η οικονομική ζωή των οποίων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή του προαναφερθέντος συστήματος;

4. Απασχόληση ()

4.1. Σύμφωνα με εκτιμήσεις υπολογίζεται ότι 140 000 περίπου ευρωπαίοι πολίτες κινδυνεύουν να απωλέσουν τη θέση απασχόλησης που κατέχουν στην περίπτωση κατάργησης των καταστημάτων πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ. Ο αριθμός αυτός αφορά: τις άμεσες απώλειες θέσεων απασχόλησης στα υφιστάμενα καταστήματα αφορολογήτων ειδών που λειτουργούν στα αεροδρόμια, στα αεροσκάφη και στα οχηματαγωγά 7 τις έμμεσες απώλειες θέσεων απασχόλησης, δηλαδή τις θέσεις εκείνες που συνδέονται με τις βιομηχανίες υποστήριξης όπως τα κομβικά σημεία του συστήματος μεταφορών, οι λιμένες και οι τομείς της μεταποίησης και της διανομής 7 τις εξ επαγωγής απώλειες θέσεων απασχόλησης λόγω της μείωσης του καθαρού εισοδήματος της τοπικής οικονομίας, λόγω της άμεσης και έμμεσης απώλειας θέσεων απασχόλησης.

4.1.1. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις σχετικά με τις απώλειες θέσεων απασχόλησης στον τομέα των αερομεταφορών υπολογίζεται ότι θα απωλεσθούν περίπου 30 000 θέσεις απασχόλησης (άμεσες, έμμεσες, εξ επαγωγής). Ο αριθμός αυτός βασίζεται στην υπόθεση ότι τα συνολικά έσοδα που προέρχονται από φόρους και την πώληση αφορολογήτων ειδών θα μειωθούν κατά 60 %. Η απώλεια των εν λόγω εσόδων είναι δυνατόν να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της τιμής των αεροπορικών εισιτηρίων κατά 20 %, αύξηση που με τη σειρά της θα οδηγήσει στη μείωση του αριθμού των επιβατών κατά 4 %. Η μείωση του αριθμού των επιβατών θα οδηγήσει στον εξορθολογισμό και περιορισμό των πτήσεων, στην μείωση των πραγματοποιούμενων επενδύσεων και στην περαιτέρω απώλεια θέσεων απασχόλησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

4.1.2. Η αύξηση της τιμής των αεροπορικών εισιτηρίων θα έχει αρνητικές συνέπειες στους τομείς της παροχής φθηνών υπηρεσιών και των ναυλωμένων πτήσεων οι οποίοι είναι κατά παράδοση περισσότερο ευάλωτοι στις αυξήσεις των τιμών και στην απώλεια εισοδήματος. Επιπλέον, οι εν λόγω τομείς της βιομηχανίας είναι σχετικά περισσότερο εξαρτώμενοι από τις μεταφορές που πραγματοποιούνται στο εσωτερικό της ΕΕ και τη χρήση μικρότερων περιφερειακών και δευτερευόντων αεροδρομίων που εξυπηρετούν μεγάλες πόλεις. Η λειτουργία των εν λόγω αεροδρομίων εξαρτάται επίσης συχνά σε μεγάλο βαθμό από τα καταστήματα πώλησης αφορολογήτων ειδών δεδομένου ότι σημαντικό μέρος των εσόδων τους προέρχεται από αυτά ενώ ταυτόχρονα, τα εν λόγω έσοδα τους δίδουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν σε χαμηλά επίπεδα τα τιμολόγια χρέωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών εδάφους. Η απώλεια των εν λόγω εσόδων θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των τιμολογίων χρέωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών εδάφους εκ μέρους των αεροδρομίων και θα προκαλέσει την αύξηση της τιμής των αεροπορικών εισιτηρίων. Η μείωση της ζήτησης εκ μέρους των καταναλωτών λόγω της αύξησης της τιμής των εισιτηρίων θα οδηγήσει στην κατάργηση των περιθωριακών δρομολογίων και ακόμη στην παύση της λειτουργίας ορισμένων περιφερειακών αεροδρομίων.

4.1.3. Όσον αφορά τα οχηματαγωγά, μελέτες που εκπονήθηκαν με αντικείμενο την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και τις Σκανδιναβικές Χώρες ανάφερουν ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις θα απωλεσθούν 50 000 θέσεις απασχόλησης, εκ των οποίων 18-20 000 στο πλαίσιο των απασχολουμένων εκ μέρους των φορέων εκμετάλλευσης και των βιομηχανιών υποστήριξης και 5-7 000 λόγω των επιπτώσεων στις τοπικές και περιφερειακές οικονομίες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή θα απωλεσθούν στις χώρες αυτές 26-27 000 θέσεις απασχόλησης στον τουριστικό τομέα. Οι εν λόγω εκτιμήσεις βασίζονται στην προβλεπόμενη αύξηση της τιμής των εισιτηρίων κατά 30 % λόγω της απώλειας των εσόδων που προέρχονται από την πώληση αφορολογήτων ειδών. Η αύξηση της τιμής των εισιτηρίων θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για τις εν λόγω υπηρεσίες και μεταγενέστερα την κατάργηση 25 έως 30 δρομολογίων στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Τα έσοδα που προέρχονται από την πώληση αφορολογήτων ειδών αντιπροσωπεύουν το 65 % των συνολικών εσόδων των οχηματαγωγών στη Φινλανδία και το 30 % στην Ιρλανδία.

4.1.4. Υφίστανται ήδη συγκεκριμένα παραδείγματα των επιπτώσεων που θα έχει η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ στην απασχόληση στους τομείς των αερομεταφορών και της ναυτιλίας. Σύμφωνα, με την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων στον τομέα των Μεταφορών και διάφορους άλλους περιφερειακούς φορείς έχει ήδη κοινοποιηθεί η απόλυση εργαζομένων σε ορισμένα δρομολόγια μεταξύ της περιοχής Schleswig-Holstein και της Δανίας, και μεταξύ Jakobstad και Skellaftea, ενώ μία αεροπορική εταιρεία του ΗΒ ανακοίνωσε ότι από τον Απρίλιο του 1998 θα προβεί στη μείωση του αριθμού των ιπτάμενων συνοδών στις ενδοκοινοτικές πτήσεις της λόγω της επικείμενης κατάργησης της πώλησης αφορολογήτων ειδών κατά τη διάρκεια της πτήσης. Σε όλες τις προαναφερθείσες περιπτώσεις ο βασικός λόγος για την πραγματοποίηση των απολύσεων που επικαλέσθηκαν οι εν λόγω εταιρείες ήταν η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών.

4.1.5. Ο χρόνος που έχει επιλεγεί για την προτεινόμενη κατάργηση του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ καταφέρει διπλό πλήγμα στον τομέα των οχηματαγωγών λόγω της, ταυτόχρονης, υποχρεωτικής εφαρμογής των διατάξεων SOLAS 95 με τις οποίες καθίσταται υποχρεωτική η εφαρμογή ορισμένων προτύπων μετά το 1999. Η θέσπιση των εν λόγω διατάξεων SOLAS 95 υπήρξε άμεση συνέπεια του τραγικού δυστυχήματος του εσθονικού οχηματαγωγού και η εφαρμογή τους είχε ως αποτέλεσμα την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων είτε για την αγορά νέων πλοίων είτε για την αναβάθμιση του υφιστάμενου στόλου προκειμένου να διασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τα νέα αυστηρά πρότυπα ασφαλείας.

4.1.6. Εκτός, όμως από την απώλεια θέσεων απασχόλησης στους τομείς του λιανεμπορίου και των μεταφορών η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών θα επηρεάσει ορισμένους παραδοσιακούς κλάδους της περιφερειακής μεταποιητικής βιομηχανίας. Παραδείγματος χάρη, στην περιφέρεια της Γαλλίας που παράγεται το κονιάκ υπολογίζεται ότι θα υπάρξουν 3 000 περίπου άμεσες, έμμεσες και εξ επαγωγής απώλειες θέσεων απασχόλησης, ενώ η βιομηχανία παραγωγής σκωτσέζικου ουΐσκυ αναμένει μείωση των πωλήσεων για το 1999 της τάξης των 201 εκ. Ecu, μείωση που συνεπάγεται την απώλεια 1 000 θέσεων απασχόλησης κυρίως σε απομακρυσμένες περιοχές της Σκωτίας στις οποίες το ήδη υφιστάμενο ποσοστό ανεργίας είναι απαράδεκτα υψηλό.

4.1.7. Παρά το γεγονός ότι όλες οι προηγούμενες εκτιμήσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη δεδομένου ότι βασίζονται σε ανεξάρτητες εκθέσεις για την κατάρτιση των οποίων χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές μεθοδολογίες και υπήρξε γενίκευση των επιμέρους τοπικών συνθηκών, ακόμη και η πιθανότητα απώλειας θέσεων απασχόλησης λόγω της κατάργησης του συστήματος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ θα πρέπει να προκαλεί ανησυχίες. Οι ανησυχίες αυτές γίνονται ακόμη σοβαρότερες από τη στιγμή που είναι γενικά αποδεκτή η άποψη ότι η απώλεια των θέσεων απασχόλησης που θα έχει ως αποτέλεσμα η κατάργηση του συστήματος θα έχει αναπόφευκτα πολύ αρνητικές συνέπειες για τις οικονομίες των απομακρυσμένων περιφερειών.

5. Τουρισμός

5.1. Η αύξηση του κόστους πραγματοποίησης ενός ταξιδιού στο εσωτερικό της ΕΕ, λόγω της κατάργησης της πώλησης αφορολόγητων προϊόντων στο εσωτερικό της ΕΕ, θα οδηγήσει τους ταξιδιώτες που βασίζουν την απόφαση τους στον εν λόγω παράγοντα να επιλέξουν χώρες εκτός της ΕΕ ως τόπο πραγματοποίησης των διακοπών τους. Στην περίπτωση αυτή θα επωφεληθούν οι χώρες της Βόρειας Αφρικής εις βάρος της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ιταλίας, καθώς και η Κύπρος και η Τουρκία εις βάρος της Ελλάδας.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τη διαδικασία ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς προκειμένου να αρθούν όλες οι στρεβλώσεις της αγοράς.

6.2. Ωστόσο, κατά την άποψη της ΕΤΠ η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών από την 30ή Ιουνίου 1999 θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στην απασχόληση στις περιφέρειες, στις τοπικές υποδομές μεταφορών, στο κόστος πρόσβασης και στον τουριστικό τομέα της ΕΕ.

6.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρόταση της κατάρτισης μίας συνολικής έκθεσης εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τις συνέπειες που θα έχει η κατάργηση του υφιστάμενου καθεστώτος.

6.3.1. Η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί στην κατάρτιση εγγράφου εργασίας σχετικά με την κοινοτική χρηματοδότηση και τις εθνικές ενισχύσεις που μπορούν να χορηγηθούν για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που θα προκαλέσει η κατάργηση της πώλησης αφορολογήτων ειδών, ιδιαίτερα όσον αφορά την αντιμετώπιση των συνεπειών για τις πλέον απομακρυσμένες περιφέρειες της ΕΕ 7 παρά το γεγονός αυτό, ακόμη και στην περίπτωση που η λήψη παρόμοιων μέτρων συμβαδίζει με τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ, η ΕΤΠ δεν θεωρεί ότι αποτελεί την καλύτερη λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

6.4. Λόγω των προαναφερθεισών αρνητικών συνεπειών της κατάργησης της πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ, πριν από την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης εναρμόνισης του συστήματος ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης σε επίπεδο ΕΕ και την παρουσίαση μίας ανεξάρτητης έκθεσης της Επιτροπής σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της, η ΕΤΠ θεωρεί άκαιρη την προτεινόμενη κατάργηση του υφιστάμενου συστήματος.

6.5. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της διατήρησης του υφιστάμενου καθεστώτος για μία επιπλέον χρονική περίοδο 5 ετών. Επίσης συνιστά τη σύσταση μίας επιχειρησιακής μονάδας (Task Force) στην οποία θα συμμετέχουν εκπρόσωποι των διαφόρων ομάδων συμφερόντων (οικονομικοί, κοινωνικοί και άλλοι παράγοντες) καθώς επίσης και εκπρόσωποι των εθνικών, των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Βασικό έργο της εν λόγω μονάδας θα είναι η εξονυχιστική διερεύνηση των επιπτώσεων της κατάργησης του υφιστάμενου καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ με σκοπό την υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων για τη θέσπιση ενός νέου συστήματος.

Η ΕΤΠ ζητεί από τον Πρόεδρό της να διαβιβάσει την παρούσα γνωμοδότηση όχι μόνο προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή αλλά επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις κυβερνήσεις των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() ΕΕ L 376 της 31.12.1991.

() ΕΕ L 76 της 23.3.1992.

() Έγγραφο εργασίας που κατάρτισε η Γενική Διεύθυνση για την Έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Οκτώβριο του 1997 με θέμα «Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπεις της κατάργησης του καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ» (PE 167.048, W-30).

() Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3.4.1998 (PE 268/233).

() EE C 210 της 14.8.1995, σ. 99.

() ΕΕ C 126 της 29.4.1996, σ. 24.

() ΕΕ C 42 της 10.2.1997, σ. 22.

() ΕΕ C 379 της 15.12.1997, σ. 21.

() Οδηγία 91/680/ΕΟΚ του Συμβουλίου - ΕΕ L 376 της 16.12.1991.

() Οδηγία 92/12/ΕΟΚ του Συμβουλίου - ΕΕ L 76 της 25.2.1992.

() Έγγραφο εργασίας που κατάρτισε η Γενική Διεύθυνση για την Έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Οκτώβριο του 1997 με θέμα «Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπεις της κατάργησης του καθεστώτος πώλησης αφορολογήτων ειδών στο εσωτερικό της ΕΕ» (PE 167.048, W-30).

() Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3.4.1998 (PE 268/233).

() Λόγω της απουσίας ανεξάρτητης έκθεσης εκ μέρους της Επιτροπής, όλα τα στοιχεία που αναφέρονται στα τμήματα 4 και 5 της παρούσας γνωμοδότησης προέρχονται κατά κύριο λόγο από τις αναλύσεις που έχουν πραγματοποιήσει οι επιμέρους περιφέρειες και κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι ενώσεις βιομηχάνων, οι ενώσεις συνδικαλιστικών οργανώσεων, κ.λπ. Επίσης έχουν ληφθεί υπόψη οι απόψεις που εξέφρασαν οι εκπρόσωποι των εν λόγω τομέων κατά τη διάρκεια προσωπικών επαφών. Κατά συνέπεια όλα τα στοιχεία είναι ενδεικτικά και βασίζονται στην όσο το δυνατόν καλύτερη αξιοποίηση των πληροφοριών που είναι διαθέσιμες.