Βρυξέλλες, 20.9.2010

COM(2010)385 τελικό/2

ανακοινωση της επιτροπης προς το ευρωπαϊκο κοινοβουλιο και το συμβουλιο

Επισκόπηση της διαχείρισης των πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης

ανακοινωση της επιτροπης προς το ευρωπαϊκο κοινοβουλιο και το συμβουλιο

Επισκόπηση της διαχείρισης των πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης

Εισαγωγή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διανύσει μακρά διαδρομή από το 1985, όταν οι ηγέτες πέντε ευρωπαϊκών χωρών συμφώνησαν στο Σένγκεν να καταργήσουν τους ελέγχους στα κοινά τους σύνορα. Η συμφωνία τους οδήγησε το 1990 στη σύμβαση του Σένγκεν, από την οποία πηγάζουν πολλές από τις σημερινές πολιτικές διαχείρισης των πληροφοριών. Η κατάργηση των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων ευνόησε τη λήψη μιας ολόκληρης σειράς μέτρων στα εξωτερικά σύνορα, που αφορούν κυρίως την έκδοση θεωρήσεων, τον συντονισμό των πολιτικών ασύλου και μετανάστευσης και την ενίσχυση της αστυνομικής, δικαστικής και τελωνειακής συνεργασίας για την καταπολέμηση της διασυνοριακής εγκληματικότητας. Ούτε ο χώρος του Σένγκεν ούτε η εσωτερική αγορά της ΕΕ θα μπορούσαν να λειτουργούν σήμερα χωρίς τη διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2001, καθώς και οι βομβιστικές ενέργειες στη Μαδρίτη το 2004 και στο Λονδίνο το 2005, προσέδωσαν νέα δυναμική στη χάραξη ευρωπαϊκών πολιτικών για τη διαχείριση πληροφοριών. Το 2006 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσαν την οδηγία για τη διατήρηση των δεδομένων ώστε οι εθνικές αρχές να μπορούν να αντιμετωπίζουν τα σοβαρά εγκλήματα διατηρώντας τα τηλεπικοινωνιακά δεδομένα κίνησης και θέσης.[1] Το Συμβούλιο εν συνεχεία υιοθέτησε τη σουηδική πρωτοβουλία για την απλούστευση της διασυνοριακής ανταλλαγής πληροφοριών στο πλαίσιο ποινικών ερευνών και επιχειρήσεων αναζήτησης πληροφοριών. Το 2008 το Συμβούλιο ενέκρινε την απόφαση Prüm για την επιτάχυνση της ανταλλαγής προφίλ DNA, δακτυλικών αποτυπωμάτων και δεδομένων σχετικά με την ταξινόμηση των οχημάτων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων μορφών εγκληματικότητας. Η διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών, υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και πλατφορμών για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο, καθώς και η προσφυγή από τα κράτη μέλη στην Ευρωπόλ και την Eurojust αποτελούν περαιτέρω μέσα για την καταπολέμηση σοβαρών μορφών εγκληματικότητας στον χώρο του Σένγκεν.

Την επαύριο των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση των ΗΠΑ θέσπισε το πρόγραμμα παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (Terrorist Finance Tracking Program ) προκειμένου να αποτρέψει παρόμοια σχέδια με την παρακολούθηση ύποπτων χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε πρόσφατα τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής σχετικά με την επεξεργασία και τη διαβίβαση δεδομένων χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής για σκοπούς του προγράμματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (Συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP) [2]. Η ανταλλαγή με τρίτες χώρες δεδομένων από τις καταστάσεις με τα ονόματα των επιβατών (PNR) θα βοηθήσει επίσης την ΕΕ στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών μορφών εγκληματικότητας.[3] Μετά τη σύναψη συμφωνιών για το PNR με τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και τον Καναδά, η Επιτροπή αποφάσισε πρόσφατα να επανεξετάσει εξ αρχής την προσέγγισή της ως προς την κατάρτιση ευρωπαϊκού συστήματος PNR και την κοινοποίηση των εν λόγω δεδομένων σε τρίτες χώρες.

Τα παραπάνω αναφερόμενα μέτρα επέτρεψαν την ελεύθερη κυκλοφορία στον χώρο του Σένγκεν, συνέβαλαν στην πρόληψη και την καταπολέμηση τρομοκρατικών επιθέσεων και άλλων σοβαρών μορφών εγκληματικότητας και διευκόλυναν την ανάπτυξη μιας κοινής πολιτικής θεωρήσεων και ασύλου.

Με την παρούσα ανακοίνωση γίνεται, για πρώτη φορά, πλήρης επισκόπηση των μέτρων που έχουν ληφθεί, είναι υπό εφαρμογή ή υπό εξέταση σε επίπεδο ΕΕ για τη συλλογή, αποθήκευση και διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα για λόγους καταστολής ή για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν ποια προσωπικά δεδομένα τους είναι υπό επεξεργασία και ανταλλάσσονται, από ποιον και για ποιον σκοπό. Στο παρόν έγγραφο δίνονται διαφανείς απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά. Διευκρινίζεται ο κύριος σκοπός των μέτρων αυτών, η διάρθρωσή τους, τα είδη προσωπικών δεδομένων που καλύπτουν, αναφέρονται οι αρχές που έχουν πρόσβαση στα δεδομένα αυτά, καθώς και οι διατάξεις που διέπουν την προστασία και τη διατήρηση των δεδομένων. Επιπλέον, περιλαμβάνει ορισμένα παραδείγματα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν στην πράξη τα εν λόγω μέσα (βλ. παράρτημα Ι). Τέλος, διατυπώνει τις βασικές αρχές στις οποίες θα πρέπει να στηρίζεται ο σχεδιασμός και η αξιολόγηση των μέσων διαχείρισης των πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Με την επισκόπηση των μέτρων που διέπουν σε επίπεδο ΕΕ τη διαχείριση των πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα και με τη διατύπωση μιας σειράς αρχών για τη εφαρμογή και την αξιολόγηση των εν λόγω μέτρων, η παρούσα ανακοίνωση συμβάλλει στην έναρξη ενός τεκμηριωμένου διαλόγου με όλους τους ενδιαφερόμενους για τη χάραξη των σχετικών πολιτικών. Ταυτόχρονα, αποτελεί μια πρώτη απάντηση στις εκκλήσεις των κρατών μελών για πιο «συνεκτική» προσέγγιση όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα για λόγους καταστολής, θέμα το οποίο τέθηκε πρόσφατα και στη στρατηγική διαχείρισης των πληροφοριών της ΕΕ[4], και επιτρέπει την εξέταση της ενδεχόμενης ανάγκης για ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού προτύπου ανταλλαγής πληροφοριών, το οποίο θα βασίζεται στην αξιολόγηση των ισχυόντων μέτρων που διέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών.[5]

Η αρχή του περιορισμένου σκοπού αποτελεί βασικό στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη στα περισσότερα μέσα τα οποία αφορά η παρούσα ανακοίνωση. Ένα ενιαίο και γενικό ευρωπαϊκό σύστημα ενημέρωσης, με πολλαπλούς στόχους, θα επέτρεπε τη μεγαλύτερη δυνατή ανταλλαγή πληροφοριών. Η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος, ωστόσο, θα αποτελούσε κατάφωρο και παράνομο περιορισμό του δικαιώματος των πολιτών για προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τους και θα δημιουργούσε τεράστιες δυσχέρειες όσον αφορά την ανάπτυξη και τη λειτουργία του. Οι πολιτικές στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης χαράχθηκαν, στην πράξη, προοδευτικά, με αποτέλεσμα να προκύψουν διάφορα μέσα και συστήματα πληροφόρησης, των οποίων το μέγεθος, το πεδίο εφαρμογής και ο σκοπός ποικίλλουν. Η αποσπασματική διαχείριση των πληροφοριών που προέκυψε τις τελευταίες δεκαετίες ευνοεί περισσότερο την εγγύηση του δικαιώματος των πολιτών για προστασία της ιδιωτικής ζωής από οποιοδήποτε άλλο κεντρικό σύστημα.

Η παρούσα ανακοίνωση δεν αφορά μέτρα σχετικά με ανταλλαγή δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα για στρατηγικούς σκοπούς, όπως γενικές αναλύσεις κινδύνων ή αξιολογήσεις απειλών· επίσης δεν αναλύονται λεπτομερώς οι διατάξεις περί προστασίας των δεδομένων που περιέχονται στα υπό συζήτηση μέσα, δεδομένου ότι η Επιτροπή, με βάση το άρθρο 16 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβαίνει επί του παρόντος σε χωριστή εκπόνηση ενός νέου γενικού πλαισίου για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στην ΕΕ. Το Συμβούλιο εξετάζει σήμερα το σχέδιο διαπραγματευτικών οδηγιών για τη σύναψη συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων κατά τη διαβίβαση και επεξεργασία τους με σκοπό την πρόληψη, διερεύνηση, τον εντοπισμό ή τη δίωξη ποινικών αδικημάτων, περιλαμβανομένης της τρομοκρατίας, στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Δεδομένου ότι οι διαπραγματεύσεις αυτές αναμένεται να προσδιορίσουν μάλλον τους τρόπους με τους οποίους τα δύο μέρη μπορούν να εξασφαλίσουν υψηλό επίπεδο προστασίας για τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες κατά τη διαβίβαση ή επεξεργασία προσωπικών δεδομένων παρά την πραγματική ουσία των εν λόγω διαβιβάσεων ή της επεξεργασίας δεδομένων, η παρούσα ανακοίνωση δεν αφορά την πρωτοβουλία αυτή.[6]

Μέσα της ΕΕ που διέπουν τη συλλογή, την αποθήκευση ή την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων για λόγους καταστολής ή για τη διαχείριση της μετανάστευσης

Στο παρόν τμήμα γίνεται επισκόπηση των μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διέπουν τη συλλογή, αποθήκευση ή διασυνοριακή ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων για λόγους καταστολής ή για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Το τμήμα 2.1 εστιάζει στα μέτρα που είναι σήμερα σε ισχύ, υπό εφαρμογή ή υπό μελέτη· το τμήμα 2.2 αφορά πρωτοβουλίες που προβλέπονται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης.[7] Παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις ακόλουθες πτυχές κάθε μέσου:

- πλαίσιο (κατά πόσον το μέτρο προτάθηκε από τα κράτη μέλη ή από την Επιτροπή)·[8]

- σκοπός(οί) για τον(ους) οποίο(ους) συγκεντρώνονται, αποθηκεύονται ή ανταλλάσσονται τα δεδομένα·

- διάρθρωση (κεντρικό σύστημα πληροφόρησης ή αποκεντρωμένη ανταλλαγή δεδομένων)·

- ποια προσωπικά δεδομένα αφορά·

- ποιες αρχές έχουν πρόσβαση στα δεδομένα·

- διατάξεις για την προστασία των δεδομένων·

- κανόνες σχετικά με τη διατήρηση των δεδομένων·

- πρόοδος εφαρμογής·

- μηχανισμός επανεξέτασης.

Μέτρα σε ισχύ, υπό εφαρμογή ή υπό μελέτη

Μέτρα της ΕΕ για τη βελτίωση της λειτουργίας του χώρου του Σένγκεν και της τελωνειακής ένωσης

Το σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS) προέκυψε από την επιθυμία των κρατών μελών να δημιουργήσουν έναν χώρο δίχως ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα, διευκολύνοντας παράλληλα τη διέλευση των προσώπων διά μέσου των εξωτερικών τους συνόρων.[9] Σε λειτουργία από το 1995, επιδίωξή του είναι η διατήρηση της δημόσιας ασφάλειας, ιδίως της εθνικής ασφάλειας, εντός του χώρου του Σένγκεν και η διευκόλυνση της κυκλοφορίας των προσώπων χάρη στις πληροφορίες που διαβιβάζονται μέσω αυτού. Το SIS αποτελεί ένα κεντρικό σύστημα πληροφοριών που περιλαμβάνει ένα εθνικό τμήμα σε κάθε συμμετέχον κράτος και μια υπηρεσία τεχνικής υποστήριξης στη Γαλλία. Τα κράτη μέλη μπορούν να εκδίδουν σήματα για πρόσωπα των οποίων ζητείται η σύλληψη προκειμένου να εκδοθούν· για υπηκόους τρίτων χωρών που χαρακτηρίζονται ανεπιθύμητοι· για εξαφανισθέντες· για μάρτυρες ή για πρόσωπα των οποίων γίνεται δικαστική κλήτευση· για πρόσωπα και οχήματα τα οποία είναι υπό εξαιρετική παρακολούθηση λόγω της απειλής που αποτελούν για τη δημόσια ή την εθνική ασφάλεια· για οχήματα, έγγραφα και όπλα που έχουν απολεσθεί ή κλαπεί· και για ύποπτα χαρτονομίσματα. Τα δεδομένα που καταχωρούνται στο SIS περιλαμβάνουν ονόματα και ψευδώνυμα, φυσικά χαρακτηριστικά, τόπο και ημερομηνία γέννησης, εθνικότητα και ένδειξη αν το συγκεκριμένο πρόσωπο οπλοφορεί ή είναι βίαιο. Στα δεδομένα αυτά έχουν πρόσβαση η αστυνομία, οι αρχές συνοριακού ελέγχου, οι τελωνειακές και δικαστικές αρχές, στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, εντός των αντίστοιχων νόμιμων εξουσιών τους. Οι υπηρεσίες μετανάστευσης και οι προξενικές αρχές έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών που περιλαμβάνονται σε καταστάσεις προσώπων που χαρακτηρίζονται ανεπιθύμητα, καθώς και στα καταχωρούμενα απολεσθέντα ή κλαπέντα έγγραφα. Η Ευρωπόλ μπορεί να έχει πρόσβαση σε ορισμένες κατηγορίες δεδομένων του SIS, ιδίως σε καταχωρήσεις για πρόσωπα των οποίων έχει ζητηθεί η σύλληψη προκειμένου να εκδοθούν και πρόσωπα υπό εξαιρετική παρακολούθηση λόγω της απειλής που αποτελούν για τη δημόσια ή την εθνική ασφάλεια. Η Eurojust δύναται να έχει πρόσβαση σε καταχωρήσεις για πρόσωπα των οποίων ζητείται η σύλληψη προκειμένου να εκδοθούν και για μάρτυρες ή πρόσωπα των οποίων έχει γίνει δικαστική κλήτευση. Τα προσωπικά δεδομένα επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν μόνο στο πλαίσιο της συγκεκριμένης έκδοσης σήματος για την οποία δόθηκαν. Τα προσωπικά δεδομένα που έχουν εισαχθεί στο SIS για τον εντοπισμό προσώπων μπορούν να διατηρηθούν μόνο για το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επίτευξη των σκοπών για τους οποίους δόθηκαν και μέχρι τρία έτη κατ’ ανώτατο όριο από καταχώρησή τους στο σύστημα. Τα δεδομένα για πρόσωπα υπό εξαιρετική παρακολούθηση λόγω της απειλής που αποτελούν για τη δημόσια ή την εθνική ασφάλεια πρέπει να απαλείφονται μετά από ένα χρόνο. Τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν εθνικούς κανόνες που προβλέπουν επίπεδο προστασίας των δεδομένων τουλάχιστο ισότιμο με το προβλεπόμενο στη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1981 για την προστασία του ατόμου από την αυτοματοποιημένη επεξεργασία πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα και στη σύσταση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1987, για τη ρύθμιση της χρήσεως των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον αστυνομικό τομέα.[10] Παρόλο που η σύμβαση του Σένγκεν δεν προβλέπει μηχανισμό επανεξέτασης, τα υπογράφοντα μέρη μπορούν να προτείνουν τροποποιήσεις και εν συνεχεία το τροποποιηθέν κείμενο πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα και να κυρωθεί από τα εθνικά κοινοβούλια. Το SIS έχει πλήρη εφαρμογή στα 22 κράτη μέλη, καθώς και στην Ελβετία, τη Νορβηγία και την Ισλανδία. Το Ηνωμένα Βασίλειο και η Ιρλανδία μετέχουν σε πτυχές της αστυνομικής συνεργασίας της σύμβασης του Σένγκεν και στο SIS, με εξαίρεση τις καταχωρήσεις για υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται σε κατάσταση προσώπων που χαρακτηρίζονται ανεπιθύμητα. Η Κύπρος έχει υπογράψει τη σύμβαση του Σένγκεν, αλλά δεν την έχει ακόμη θέσει σε εφαρμογή. Το Λιχτενστάιν αναμένεται να την θέσει σε εφαρμογή εντός του 2010· η Βουλγαρία και Ρουμανία αναμένεται να την υπογράψουν εντός του 2011. Από τις αναζητήσεις στο SIS προκύπτει «θετική απάντηση» («hit»), όταν τα αναζητούμενα στοιχεία αντιστοιχούν στη συγκεκριμένη καταχώριση. Εφόσον λάβουν θετική απάντηση, οι αρμόδιες αρχές δύνανται, μέσω του δικτύου των γραφείων SIRENE, να ζητήσουν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τα υποκείμενα της καταχώρισης.[11]

Με την ένταξη νέων κρατών μελών στον χώρο του Σένγκεν, αυξήθηκε αντίστοιχα και το μέγεθος της βάσης δεδομένων SIS: από τον Ιανουάριο του 2008 ως τον Ιανουάριο του 2010, ο συνολικός αριθμός των καταχωρήσεων στο SIS αυξήθηκε από 22,9 σε 31,6 εκατομμύρια.[12] Για να ανταποκριθούν στην αναμενόμενη αυτή αύξηση του όγκου των δεδομένων και στις νέες ανάγκες των χρηστών, τα κράτη μέλη αποφάσισαν το 2001 να δημιουργήσουν ένα σύστημα πληροφοριών Σένγκεν δεύτερης γενιάς (SIS II), και ανέθεσαν το έργο αυτό στην Επιτροπή.[13] Σκοπός του SIS II, το οποίο είναι σήμερα υπό κατασκευή, είναι να εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο ασφάλειας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με αναβάθμιση των λειτουργιών του συστήματος πρώτης γενιάς, και να διευκολύνει την κυκλοφορία των προσώπων χάρη στη διαβίβαση πληροφοριών μέσω αυτού. Εκτός από τις αρχικές κατηγορίες δεδομένων που καλύπτει το σύστημα πρώτης γενιάς, το SIS II θα είναι σε θέση να διαχειρίζεται δακτυλικά αποτυπώματα, φωτογραφίες, αντίγραφα του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, μηχανισμούς για την προστασία των συμφερόντων των προσώπων των οποίων υποκλέπτεται η ταυτότητα και συνδέσμους μεταξύ διαφόρων καταχωρήσεων. Για παράδειγμα, το SIS II θα είναι σε θέση να συνδέει τις καταχωρήσεις που αφορούν έναν καταζητούμενο για απαγωγή, το απαχθέν πρόσωπο και το όχημα που έχει χρησιμοποιηθεί για το έγκλημα αυτό. Οι κανόνες σχετικά με τα δικαιώματα πρόσβασης και τη διατήρηση των δεδομένων είναι οι ίδιοι με τους ισχύοντες για το σύστημα πρώτης γενιάς. Τα προσωπικά δεδομένα δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται παρά μόνο για τους σκοπούς των συγκεκριμένων καταχωρήσεων για τις οποίες έχουν δοθεί. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων που περιέχονται στο SIS II πρέπει να γίνεται σύμφωνα τις ειδικές διατάξεις των βασικών νομοθετικών πράξεων που διέπουν το σύστημα αυτό (κανονισμός (EΚ) αριθ. 1987/2006 και απόφαση του Συμβουλίου 2007/533/ΔΕΥ) και που διευκρινίζουν τις αρχές της οδηγίας 95/46/EΚ, καθώς και σύμφωνα με τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 45/2001, τη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης και τη σύσταση στον αστυνομικό τομέα.[14] Το SIS II θα χρησιμοποιεί το s-TESTA, το ασφαλές σύστημα επικοινωνίας δεδομένων της Επιτροπής.[15] Μόλις καταστεί λειτουργικό, το σύστημα αυτό θα εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη, στην Ελβετία, στο Λιχτενστάιν, στη Νορβηγία και στην Ισλανδία.[16] Η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλει κάθε δύο έτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση για την ανάπτυξη του SIS II και για την ενδεχόμενη μετάβαση από το σύστημα πρώτης γενιάς προς το σύστημα αυτό.[17]

Η δημιουργία του EURODAC ανάγεται στην κατάργηση των εσωτερικών συνόρων, που κατέστησε αναγκαία τη θέσπιση σαφών κανόνων σχετικά με την εξέταση των αιτήσεων ασύλου. Το EURODAC είναι ένα κεντρικό αυτοματοποιημένο σύστημα αναγνώρισης των δακτυλικών αποτυπωμάτων ορισμένων υπηκόων τρίτων χωρών. Λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2003 και σκοπός του είναι να βοηθά τον προσδιορισμό του κράτους μέλους το οποίο είναι υπεύθυνο σύμφωνα με τον κανονισμό του Δουβλίνο για την εξέταση μιας συγκεκριμένης αίτησης ασύλου.[18] Τα πρόσωπα άνω των 14 ετών που ζητούν άσυλο σε κράτος μέλος υποβάλλονται αυτόματα σε λήψη των δακτυλικών τους αποτυπωμάτων, όπως και οι υπήκοοι τρίτων χωρών που συλλαμβάνονται για αντικανονική διέλευση των εξωτερικών συνόρων. Συγκρίνοντας τα δακτυλικά αποτυπώματα των προσώπων αυτών με εκείνα τα οποία έχει στη διάθεσή του το EURODAC, οι εθνικές αρχές προσπαθούν να διαπιστώσουν πού θα μπορούσε να έχει υποβάλει αίτηση ασύλου το πρόσωπο αυτό ή από ποια χώρα εισήλθε για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αρχές μπορούν επίσης να συγκρίνουν με τα στοιχεία του EURODAC τα δακτυλικά αποτυπώματα υπηκόων τρίτων χωρών που βρίσκονται παράνομα στο έδαφός τους. Τα κράτη μέλη πρέπει να ορίζουν τις αρχές που έχουν πρόσβαση σ’ αυτή τη βάση δεδομένων και στις οποίες συνήθως περιλαμβάνονται οι αρμόδιες για το άσυλο και τη μετανάστευση αρχές, οι συνοριοφύλακες και η αστυνομία. Τα κράτη μέλη τηλεφορτώνουν τα σχετικά δεδομένα στην κεντρική βάση δεδομένων μέσω των εθνικών τους σημείων πρόσβασης. Τα προσωπικά δεδομένα που βρίσκονται στο EURODAC μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διευκολυνθεί η εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου· οποιαδήποτε άλλη χρήση είναι αξιόποινη. Τα δακτυλικά αποτυπώματα των αιτούντων άσυλο αποθηκεύονται για 10 έτη και τα αποτυπώματα των παράνομων μεταναστών, για δύο έτη. Τα στοιχεία των αιτούντων άσυλο απαλείφονται μόλις αποκτήσουν την ιθαγένεια κράτους μέλους, ενώ των παράνομων μεταναστών απαλείφονται μόλις αποκτήσουν άδεια διαμονής ή ιθαγένεια ή εγκαταλείψουν το έδαφος των κρατών μελών. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων βάσει αυτού του μέσου διέπεται από την οδηγία 95/46/EΚ.[19] Το EURODAC χρησιμοποιεί το δίκτυο s-TESTA της Επιτροπής και εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και στη Νορβηγία, την Ισλανδία και την Ελβετία. Σύντομα αναμένεται η σύναψη συμφωνίας που θα επιτρέπει και τη σύνδεση του Λιχτενστάιν. Η Επιτροπή υποχρεούται να στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσια έκθεση για τη λειτουργία της κεντρικής μονάδας του EURODAC.

Αμέσως μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, τα κράτη μέλη αποφάσισαν να επισπεύσουν τη θέση σε εφαρμογή μιας κοινής πολιτικής για τις θεωρήσεις, δημιουργώντας ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών για τις θεωρήσεις βραχείας διαμονής.[20] Η κατάργηση των εσωτερικών συνόρων κατέστησε επίσης ευκολότερες τις καταχρήσεις των καθεστώτων θεωρήσεων στα κράτη μέλη. Με το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις ( Visa Information System (VIS)) επιδιώκεται η αντιμετώπιση και των δύο αυτών προβλημάτων: σκοπός του είναι να βοηθήσει τη θέση σε εφαρμογή μιας κοινής πολιτικής για τις θεωρήσεις, διευκολύνοντας την εξέταση των αιτήσεων θεώρησης και τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα και συμβάλλοντας παράλληλα στην πρόληψη των απειλών κατά της εσωτερικής ασφάλειας των κρατών μελών.[21] Το VIS θα αποτελεί κεντρικό σύστημα πληροφοριών που περιλαμβάνει ένα εθνικό τμήμα σε κάθε συμμετέχον κράτος και μια υπηρεσία τεχνικής υποστήριξης στη Γαλλία. Θα χρησιμοποιεί ένα σύστημα βιομετρικής αντιστοιχίας για την εξασφάλιση αξιόπιστων συγκρίσεων δακτυλικών αποτυπωμάτων και θα εξακριβώνει την ταυτότητα των κατόχων θεωρήσεων στα εξωτερικά σύνορα. Θα περιλαμβάνει δεδομένα σχετικά με τις αιτήσεις θεωρήσεων, φωτογραφίες, δακτυλικά αποτυπώματα, σχετικές αποφάσεις των αρμοδίων για τις θεωρήσεις αρχών και συνδέσμους μεταξύ σχετικών αιτήσεων. Οι αρχές που είναι αρμόδιες για τις θεωρήσεις, το άσυλο, τη μετανάστευση και τους συνοριακούς ελέγχους θα έχουν πρόσβαση σ’ αυτή τη βάση δεδομένων για να εξακριβώνουν την ταυτότητα των κατόχων και τη γνησιότητα των θεωρήσεων· οι αστυνομικές αρχές και η Ευρωπόλ μπορούν να τη συμβουλεύονται για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών μορφών εγκληματικότητας.[22] Οι φάκελοι των αιτήσεων μπορούν να διατηρούνται για πέντε έτη. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων στο VIS πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους ειδικούς κανόνες που περιέχονται στις βασικές νομοθετικές πράξεις που διέπουν το σύστημα αυτό (κανονισμός (EΚ) αριθ. 767/2008 και απόφαση του Συμβουλίου 2008/633/ΔΕΥA) και οι οποίες συμπληρώνουν τις διατάξεις της οδηγίας 95/46/EΚ, τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 45/2001, την απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου 2008/977/ΔΕΥ, τη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το πρόσθετο πρωτόκολλο 181 και τη σύσταση στον αστυνομικό τομέα.[23] Το VIS θα εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη (εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία), καθώς και στην Ελβετία, τη Νορβηγία και την Ισλανδία. Θα λειτουργεί στη βάση του δικτύου s-TESTA της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει το σύστημα αυτό τρία έτη μετά την έναρξη εφαρμογής του και εφεξής, κάθε τέσσερα έτη.

Με πρωτοβουλία της Ισπανίας, το Συμβούλιο εξέδωσε το 2004 μια οδηγία που ρυθμίζει την υποχρέωση των αερομεταφορέων να κοινοποιούν στις αρχές συνοριακού ελέγχου στοιχεία των επιβατών ( Advance Passenger Information (API) εκ των προτέρω πληροφορίες σχετικά με τους επιβάτες).[24] Σκοπός αυτής της πράξης είναι να βελτιωθούν οι συνοριακοί έλεγχοι και να καταπολεμηθεί η παράνομη μετανάστευση. Μετά από σχετική αίτηση, οι αερομεταφορείς πρέπει να κοινοποιούν στις αρχές συνοριακού ελέγχου το όνομα, την ημερομηνία γέννησης, την ιθαγένεια, το σημείο επιβίβασης και το σημείο διέλευσης των συνόρων κατά την είσοδο των επιβατών που ταξιδεύουν στην ΕΕ από τρίτες χώρες. Τα εν λόγω προσωπικά δεδομένα κατά κανόνα λαμβάνονται από τα μέρη του διαβατηρίου των επιβατών που είναι μηχανικά αναγνώσιμα και διαβιβάζονται στις αρχές μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου των εισιτηρίων. Μετά την άφιξή της πτήσης, οι αρχές και οι αερομεταφορείς μπορούν να διατηρήσουν τα δεδομένα API για 24 ώρες. Το σύστημα API λειτουργεί κατά τρόπο αποκεντρωμένο με κοινοποίηση των πληροφοριών μεταξύ των ιδιωτικών φορέων και των δημόσιων αρχών. Το μέσο αυτό δεν επιτρέπει την ανταλλαγή των API μεταξύ των κρατών μελών· πάντως, οι αρχές καταστολής, εκτός των συνοριοφυλάκων, μπορούν να ζητήσουν πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες για λόγους καταστολής. Τα προσωπικά δεδομένα επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται από τις δημόσιες αρχές μόνο για τους συνοριακούς ελέγχους και την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, και η επεξεργασία τους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την οδηγία 95/46/EΚ.[25] Παρόλο που ισχύει σε όλη την ΕΕ, το μέσο αυτό χρησιμοποιείται από μικρό μόνον αριθμό κρατών μελών. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει την οδηγία εντός του 2011.

Ένα σημαντικό μέρος του προγράμματος της Επιτροπής για το 1992, που προέβλεπε τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς, αφορούσε την κατάργηση όλων των ελέγχων και διατυπώσεων για τα εμπορεύματα που διακινούνται στην Κοινότητα.[26] Η κατάργηση των εν λόγω διαδικασιών στα εσωτερικά σύνορα αύξησε τους κινδύνους απάτης, πράγμα που απαίτησε από τα κράτη μέλη να καθιερώσουν, αφενός, έναν μηχανισμό αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής που θα βοηθά την πρόληψη, τη διερεύνηση και τη δίωξη ενεργειών που συνιστούν παράβαση της κοινοτικής τελωνειακής και γεωργικής νομοθεσίας και, αφετέρου, την τελωνειακή συνεργασία με σκοπό την ανίχνευση και δίωξη παραβιάσεων των εθνικών τελωνειακών διατάξεων, ιδίως με τη βελτίωση της διασυνοριακής ανταλλαγής πληροφοριών. Με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων της ΕΕ σε θέματα τελωνειακής ένωσης,[27] σκοπός της σύμβασης Νάπολη II για την αμοιβαία συνδρομή και συνεργασία μεταξύ των τελωνειακών διοικήσεων, είναι να επιτρέπει στις εθνικές τελωνειακές αρχές να προλαμβάνουν και να ανιχνεύουν παραβάσεις των εθνικών τελωνειακών διατάξεων και να τις βοηθά να διώκουν και να τιμωρούν τις παραβάσεις των κοινοτικών και εθνικών τελωνειακών διατάξεων.[28] Σύμφωνα με την πράξη αυτή, μια σειρά κεντρικών συντονιστικών μονάδων ζητούν εγγράφως συνδρομή από τους ομολόγους τους στα άλλα κράτη μέλη για ποινικές έρευνες που αφορούν παραβάσεις των εθνικών και κοινοτικών τελωνειακών κανόνων. Οι μονάδες αυτές μπορούν να προβαίνουν σε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων μόνο στο πλαίσιο της σύμβασης Νάπολη II. Μπορούν να διαβιβάσουν τις εν λόγω πληροφορίες στις εθνικές τελωνειακές αρχές, τις ανακριτικές αρχές και τα δικαστικά όργανα και, μετά από προηγούμενη συναίνεση του κράτους μέλους που παρέχει τα δεδομένα, σε άλλες αρχές. Τα δεδομένα μπορούν να διατηρηθούν για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει το απαιτούμενο για τον σκοπό για τον οποίο δόθηκαν. Το κράτος μέλος στο οποίο διαβιβάζονται τα προσωπικά δεδομένα τους επιφυλάσσει προστασία αντίστοιχου τουλάχιστον επιπέδου με το κράτος μέλος που τα παρέχει και η επεξεργασία τους πρέπει να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις της οδηγίας 95/46/EΚ και της σύμβασης 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης.[29] Η σύμβαση Νάπολη II έχει επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη· τα τελευταία μπορούν να προτείνουν τροποποιήσεις της, τις οποίες εν συνεχεία θα πρέπει να εγκρίνει το Συμβούλιο Υπουργών και να επικυρωθούν από τα κράτη μέλη.

Συμπληρώνοντας τη σύμβαση Νάπολη II, η σύμβαση CIS δημιουργεί το τελωνειακό σύστημα πληροφοριών (CIS) για να συμβάλει στην πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη σοβαρών παραβάσεων των εθνικών νομοθεσιών αυξάνοντας, χάρη στην ταχεία διάδοση των πληροφοριών, την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας μεταξύ των τελωνειακών διοικήσεων των κρατών μελών.[30] Το CIS, το οποίο διαχειρίζεται η Επιτροπή, αποτελεί ένα κεντρικό σύστημα πληροφόρησης προσβάσιμο μέσω τερματικών σε κάθε κράτος μέλος και στην Επιτροπή, την Ευρωπόλ και την Eurojust. Περιλαμβάνει προσωπικά δεδομένα που αφορούν εμπορεύματα, μεταφορικά μέσα, επιχειρήσεις, πρόσωπα και αγαθά, καθώς και παρακρατήσεις, κατασχέσεις ή δημεύσεις ρευστών διαθεσίμων. Τα προσωπικά δεδομένα είναι ονόματα και ψευδώνυμα, ημερομηνία και τόπος γέννησης, εθνικότητα, φύλο, φυσικά χαρακτηριστικά, έγγραφα ταυτότητας, διεύθυνση, τυχόν ιστορικό βιαιοπραγίας, λόγος καταχώρισης των δεδομένων στο CIS, προτεινόμενη ενέργεια και αριθμός κυκλοφορίας του μεταφορικού μέσου. Σε περίπτωση παρακράτησης, κατάσχεσης ή δήμευσης εμπορευμάτων και ρευστών διαθεσίμων, δεν επιτρέπεται η καταχώριση στο CIS παρά μόνο των βιογραφικών δεδομένων και της διεύθυνσης. Οι εν λόγω πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για παρατήρηση, αναφορά, πραγματοποίηση συγκεκριμένων επιθεωρήσεων ή ειδικών ελέγχων ή για στρατηγικές ή επιχειρησιακές αναλύσεις που αφορούν πρόσωπα ύποπτα για παράβαση των εθνικών τελωνειακών διατάξεων. Πρόσβαση στα δεδομένα του CIS μπορούν να έχουν οι εθνικές τελωνειακές, φορολογικές, αγροτικές, υγειονομικές και αστυνομικές αρχές, η Ευρωπόλ και η Eurojust.[31] Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων πρέπει να είναι σύμφωνη με τους ειδικούς κανόνες που θεσπίζονται στη σύμβαση CIS, καθώς και με τις διατάξεις της οδηγίας 95/46/EΚ, του κανονισμού (EΚ) αριθ. 45/2001, της σύμβασης 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης και της σύστασης για τον αστυνομικό τομέα.[32] Αντιγραφή προσωπικών δεδομένων από το CIS σε άλλα συστήματα επεξεργασίας δεδομένων μπορεί να γίνεται μόνο για αναλύσεις διαχείρισης κινδύνων ή επιχειρησιακές αναλύσεις, και έχουν πρόσβαση μόνον οι αναλυτές που ορίζουν τα κράτη μέλη. Τα προσωπικά δεδομένα που αντιγράφονται από το CIS μπορούν να διατηρηθούν μόνο για το χρονικό διάστημα που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού για τον οποίο έχουν αντιγραφεί και όχι για περισσότερο από 10 έτη. Με το CIS δημιουργείται επίσης Αρχείο Φακέλων Τελωνειακών Ερευνών (FIDE), που βοηθά την πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη σοβαρών παραβάσεων των εθνικών νομοθεσιών.[33] Το FIDE παρέχει τη δυνατότητα στις εθνικές αρχές που είναι οι υπεύθυνες για τη διενέργεια τελωνειακών ερευνών, όταν ανοίγουν ένα φάκελο έρευνας, να διαπιστώνουν ποιες άλλες αρχές έχουν ενδεχομένως προβεί σε έρευνα για συγκεκριμένο πρόσωπο ή επιχείρηση. Οι αρχές αυτές μπορούν να καταχωρίζουν δεδομένα στο FIDE από τους δικούς τους φακέλους έρευνας, μεταξύ των οποίων βιογραφικά στοιχεία προσώπων για τα οποία διεξάγεται έρευνα και επωνυμία της επιχείρησης, εμπορική επωνυμία, αριθμό ΦΠΑ και διεύθυνση των υπό έρευνα επιχειρήσεων. Δεδομένα που προέρχονται από φακέλους ερευνών σύμφωνα με τους οποίους δεν έχει διαπιστωθεί καμμία τελωνειακή απάτη μπορούν να αποθηκεύονται για τρία έτη κατά ανώτατο όριο· δεδομένα από φακέλους όπου διαπιστώθηκε περίπτωση τελωνειακής απάτης μπορούν να αποθηκεύονται για έξι έτη κατ’ ανώτατο όριο· και τα στοιχεία από φακέλους όπου επιβλήθηκε καταδίκη ή ποινική κύρωση μπορούν να διατηρούνται για δέκα έτη κατ’ ανώτατο όριο. Το CIS και το FIDE χρησιμοποιούν το κοινό δίκτυο επικοινωνίας, το κοινό δίκτυο διεπαφής συστημάτων ή την ασφαλή πρόσβαση στο Διαδίκτυο που προσφέρει η Επιτροπή. Το CIS είναι σε ισχύ σε όλα τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, υποβάλλει κάθε χρόνο έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη λειτουργία του CIS.

Μέσα της ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών μορφών διασυνοριακού εγκλήματος

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μαδρίτη τον Μάρτιο του 2004 σηματοδότησαν την ανάληψη αρκετών νέων πρωτοβουλιών σε επίπεδο ΕΕ. Μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Επιτροπή υπέβαλε το 2005 πρόταση για τη θέσπιση μέσου που θα διέπει την ανταλλαγή πληροφοριών με βάση την αρχή της διαθεσιμότητας.[34] Αντί να εγκρίνει την πρόταση αυτή, το Συμβούλιο υιοθέτησε το 2006 τη σουηδική πρωτοβουλία , με την οποία απλουστεύεται η κοινοποίηση μεταξύ των κρατών μελών κάθε υπάρχουσας πληροφορίας ή εγκληματολογικών στοιχείων που μπορεί να είναι αναγκαία για διερεύνηση του εγκλήματος ή επιχείρηση συλλογής μυστικών πληροφοριών σχετικά με έγκλημα.[35] Το μέσο αυτό θεμελιώνεται στην πολιτική αρχή της «ισότιμης πρόσβασης», σύμφωνα με την οποία οι όροι που ισχύουν για τη διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων δεν θα πρέπει να είναι αυστηρότεροι από εκείνους που διέπουν την εγχώρια πρόσβαση. Η σουηδική πρωτοβουλία προτείνει μια αποκεντρωμένη λειτουργία και επιτρέπει στις αστυνομικές, τελωνειακές ή άλλες αρχές οι οποίες έχουν εξουσία διερεύνησης ποινικών παραβάσεων (με εξαίρεση τις υπηρεσίες πληροφοριών, οι οποίες συνήθως διαχειρίζονται πληροφορίες σχετικές με την εθνική ή τη δημόσια ασφάλεια) να κοινοποιούν στοιχεία και μυστικές πληροφορίες για το έγκλημα στους ομολόγους τους σε όλη την ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να ορίζουν εθνικά σημεία επαφής για τη διεκπεραίωση επειγόντων αιτημάτων παροχής πληροφοριών. Τίθενται σαφή χρονικά όρια για την ανταλλαγή πληροφοριών και τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συμπληρώνουν ένα έντυπο κατά την αίτηση πληροφοριών. Τα κράτη μέλη οφείλουν να ανταποκριθούν στα αιτήματα παροχής πληροφοριών και στοιχείων εντός 8 ωρών σε επείγουσες περιπτώσεις, εντός μίας εβδομάδας σε μη επείγουσες και εντός δύο εβδομάδων σε όλες τις άλλες περιπτώσεις. Η χρησιμοποίηση των πληροφοριών και των στοιχείων που παρέχονται στη βάση αυτή διέπεται από την εσωτερική νομοθεσία περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων, ενώ τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιφυλάσσουν διαφορετική μεταχείριση στα δεδομένα ανάλογα με το αν προέρχονται από εγχώριες πηγές ή από άλλα κράτη μέλη. Ωστόσο, το κράτος μέλος που παρέχει την πληροφορία ή τα στοιχεία μπορεί να θέσει όρους για τη χρησιμοποίησή τους σε άλλα κράτη μέλη. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων, καθώς και με τη σύμβαση 108 Συμβουλίου της Ευρώπης, το πρόσθετο πρωτόκολλό της 181 και τη σύσταση στον αστυνομικό τομέα.[36] 12 από τα 31 υπογράφοντα μέρη της πράξης αυτής, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και η Νορβηγία, η Ισλανδία, η Ελβετία και το Λιχτενστάιν) έχουν θεσπίσει εθνικούς κανόνες εφαρμογής της· πέντε κράτη συμπληρώνουν τακτικά το έγγραφο της αίτησης παροχής πληροφοριών, αλλά μόνο δύο κράτη το χρησιμοποιούν συχνά για την ανταλλαγή πληροφοριών.[37] Η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει έκθεση αξιολόγησης στο Συμβούλιο πριν από το τέλος του 2010.

Η απόφαση Prüm βασίζεται σε μια συμφωνία που είχε συναφθεί το 2005 από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία, τα κράτη της Μπενελούξ και την Αυστρία για την προώθηση της συνεργασίας στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του διασυνοριακού εγκλήματος και της παράνομης μετανάστευσης. Ανταποκρινόμενη στο ενδιαφέρον που εξέφρασαν πολλά κράτη μέλη να συμμετάσχουν στη συμφωνία αυτή, η Γερμανία πρότεινε τη μετατροπή της σε πράξη της ΕΕ, όταν ανέλαβε προεδρία του Συμβουλίου το 2007. Η απόφαση Prüm του 2008, που πρόκειται να τεθεί σε εφαρμογή από τον Αύγουστο του 2011, θεσπίζει κανόνες για τη διασυνοριακή ανταλλαγή προφίλ DNA, δακτυλικών αποτυπωμάτων, στοιχείων κυκλοφορίας των οχημάτων και πληροφοριών σχετικά με τους ύποπτους για σχεδιασμό τρομοκρατικών ενεργειών.[38] Επιδιώκεται η βελτίωση της πρόληψης των ποινικών αδικημάτων, ιδιαίτερα της τρομοκρατίας και του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και η διατήρηση της δημόσιας τάξης σε μείζονος σημασίας συμβάντα. Το σύστημα αυτό θα λειτουργεί αποκεντρωμένα με τη διασύνδεση, μέσω εθνικών σημείων επαφής, των βάσεων δεδομένων που διαθέτουν τα συμμετέχοντα κράτη για το DNA, τα δακτυλικά αποτυπώματα και τους αριθμούς κυκλοφορίας των οχημάτων. Χρησιμοποιώντας το δίκτυο s-TESTA της Επιτροπής, τα σημεία επαφής θα διεκπεραιώνουν τα εισερχόμενα και εξερχόμενα αιτήματα για τη διασυνοριακή σύγκριση των προφίλ DNA, των δακτυλικών αποτυπωμάτων και των στοιχείων κυκλοφορίας των οχημάτων. Οι εξουσίες τους για διαβίβαση των εν λόγω δεδομένων στους τελικούς χρήστες διέπονται από την εθνική νομοθεσία. Από τον Αύγουστο του 2011, η σύγκριση των δεδομένων θα έχει αυτοματοποιηθεί πλήρως. Εντούτοις, τα κράτη μέλη πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρή αξιολόγηση (όσον αφορά ιδίως τη συμμόρφωσή τους με την προστασία των δεδομένων και τις τεχνικές απαιτήσεις) προκειμένου να τους δοθεί άδεια να αρχίσουν την αυτόματη ανταλλαγή δεδομένων. Η ανταλλαγή δεδομένων με βάση το μέσο αυτό δεν επιτρέπεται, αν τα κράτη μέλη δεν εγγυηθούν προηγουμένως ένα επίπεδο προστασίας των δεδομένων τουλάχιστον ισότιμο με αυτό που προβλέπει η σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το πρόσθετο πρωτόκολλό της 181 και η σύσταση στον αστυνομικό τομέα.[39] Το Συμβούλιο θα κρίνει ομόφωνα κατά πόσον ικανοποιείται ο όρος αυτός. Η χρησιμοποίηση των προσωπικών στοιχείων επιτρέπεται μόνο για τον σκοπό για τον οποίο παρασχέθηκαν, εκτός αν το κράτος μέλος που τα παρέχει συναινεί στη χρήση τους και για άλλους σκοπούς. Οι πολίτες μπορούν επίσης να στραφούν κατά των εθνικών υπαλλήλων που είναι υπεύθυνοι για την προστασία των δεδομένων σύμφωνα με την οδηγία 95/46/EΚ για να ασκήσουν τα δικαιώματά τους όσον αφορά την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων με βάση την πράξη αυτή. Η σύγκριση των προφίλ DNA και των δακτυλικών αποτυπωμάτων θα γίνεται σε (ανώνυμη) βάση «θετικής/αρνητικής απάντησης» (hit/no hit) και οι αρχές θα μπορούν να ζητούν προσωπικά στοιχεία σχετικά με το υποκείμενο των δεδομένων, μόνο αν από την αρχική τους έρευνα προέκυψε θετική απάντηση. Τα εν λόγω αιτήματα παροχής πρόσθετων πληροφοριών θα διοχετεύονται κατά κανόνα μέσω της σουηδικής πρωτοβουλίας. Η απόφαση Prüm εφαρμόζεται σε όλα τα 27 κράτη της ΕΕ, ενώ πρόκειται να προσχωρήσουν σ’ αυτήν και η Νορβηγία και η Ισλανδία.[40] Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση αξιολόγησης στο Συμβούλιο το 2012.

Μετά τις βομβιστικές επιθέσεις στο Λονδίνο τον Ιούλιο του 2005, η Μεγάλη Βρετανία, η Ιρλανδία, η Σουηδία και η Γαλλία πρότειναν τη θέσπιση μιας πράξης της ΕΕ για την εναρμόνιση των εθνικών κανόνων που εφαρμόζονται όσον αφορά τη διατήρηση των δεδομένων. Η οδηγία για τη διατήρηση των δεδομένων του 2006 υποχρεώνει τους παρόχους υπηρεσιών τηλεφωνίας και Διαδικτύου να διατηρούν, στο πλαίσιο της διερεύνησης, διαπίστωσης και δίωξης σοβαρών εγκλημάτων, τα δεδομένα κίνησης και θέσης μέσω των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και τα στοιχεία των συνδρομητών (ιδίως τον αριθμό τηλεφώνου τους, τη διεύθυνση IP (πρωτοκόλλου Διαδικτύου) και τον αναγνωριστικό κωδικό του εξοπλισμού κινητής τηλεφωνίας).[41] Η εν λόγω οδηγία δεν ρυθμίζει ούτε την πρόσβαση στα δεδομένα που διατηρούν οι εθνικές αρχές ούτε τη χρήση τους. Αποκλείει ρητά από το πεδίο εφαρμογής της το περιεχόμενο της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, πράγμα που σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται στη βάση αυτή η καταγραφή των συνδιαλέξεων. Ο ορισμός του «σοβαρού εγκλήματος» επαφίεται στα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη επίσης καθορίζουν κατά περίπτωση ποιες εθνικές αρχές μπορούν να έχουν πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα, τις διαδικασίες και τους όρους για την παροχή πρόσβασης στις πληροφορίες. Η περίοδος διατήρησης των δεδομένων ποικίλλει από 6 έως 24 μήνες. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων βάσει της πράξης αυτής ρυθμίζεται από την οδηγία 95/46/EΚ και την οδηγία 2002/58/EΚ.[42] Έξι κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει πλήρως την οδηγία, ενώ τα συνταγματικά δικαστήρια της Γερμανίας και της Ρουμανίας κήρυξαν τις εθνικές διατάξεις ενσωμάτωσής της αντισυνταγματικές. Το γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι κανόνες που διέπουν την πρόσβαση και τη χρήση των δεδομένων, όπως θεσπίζονται στο εθνικό δίκαιο, είναι αντισυνταγματικοί.[43] Το ρουμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι η διατήρηση των δεδομένων παραβιάζει αυτή καθαυτή το άρθρο 8 της σύμβασης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών (Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα) και επομένως είναι αντισυνταγματική.[44] Η Επιτροπή αξιολογεί επί του παρόντος την πράξη αυτή και πρόκειται να υποβάλει έκθεση αξιολόγησης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στα τέλη του 2010.

Η εγκαθίδρυση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου (ECRIS), η οποία συνεχίζεται, χρονολογείται από το 2004, με την πρωτοβουλία του Βελγίου προκειμένου να μην επιτρέπεται στους δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων να εργάζονται με παιδιά σε άλλα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη βασίστηκαν κατά το παρελθόν στη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την αμοιβαία συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις για την ανταλλαγή πληροφοριών όσον αφορά τις καταδίκες υπηκόων τους, αλλά το σύστημα αυτό αποδείχθηκε ανεπαρκές.[45] Το Συμβούλιο έκανε ένα πρώτο βήμα προς τη μεταρρύθμιση με την έκδοση της απόφασης 2005/876/ΔΕΥ, που υποχρεώνει κάθε κράτος μέλος να συστήσει μια κεντρική αρχή η οποία θα διαβιβάζει, σε τακτικά διαστήματα, τις καταδίκες αλλοδαπών στο κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοοι.[46] Το μέσο αυτό έδινε επίσης τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να λαμβάνουν, για πρώτη φορά και υπό τους όρους της εθνικής νομοθεσίας, προηγούμενες καταδίκες που έχουν επιβληθεί στους υπηκόους τους σε άλλα κράτη μέλη. Θα μπορούν να ζητούν τις εν λόγω πληροφορίες συμπληρώνοντας ένα τυποποιημένο έντυπο χωρίς να καταφεύγουν σε διαδικασίες αμοιβαίας νομικής συνδρομής. Το 2006 και το 2007, η Επιτροπή υπέβαλε πλήρη δέσμη νομοθετικών μέτρων που αποτελείτο από τρεις πράξεις: την απόφαση-πλαίσιο 2008/675/ΔΕΥ του Συμβουλίου, που υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συνεκτιμούν προηγούμενες καταδίκες στο πλαίσιο νέων ποινικών διαδικασιών· την απόφαση-πλαίσιο 2009/315/ΔΕΥ του Συμβουλίου σχετικά με τη διοργάνωση και το περιεχόμενο της ανταλλαγής πληροφοριών που προέρχονται από το ποινικό μητρώο· και την απόφαση-πλαίσιο 2009/316/ΔΕΥ σχετικά με τη δημιουργία του ECRIS ως τεχνικού μέσου ανταλλαγής πληροφοριών που προέρχονται από το ποινικό μητρώο.[47] Σκοπός των αποφάσεων-πλαισίων 2009/315/ΔΕΥ και 2009/316/ΔΕΥ του Συμβουλίου, οι οποίες αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή μέχρι τον Απρίλιο του 2012, είναι να καθορίσουν τους τρόπους με τους οποίους το κράτος μέλος που επιβάλλει την καταδίκη πρέπει να διαβιβάζει τις πληροφορίες για τη νέα καταδίκη στο κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος ο καταδικασθείς, τις υποχρεώσεις ως προς την αποθήκευση, καθώς και ένα πλαίσιο για ηλεκτρονικό σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών. Το ΕCRIS θα αποτελεί ένα αποκεντρωμένο σύστημα πληροφόρησης που εξασφαλίζει τη διασύνδεση των βάσεων δεδομένων ποινικού μητρώου τον κρατών μελών μέσω του δικτύου s-TESTA της Επιτροπής. Διάφορες κεντρικές αρχές θα ανταλλάσσουν δεδομένα σχετικά με το προηγούμενο ποινικό μητρώο πολιτών και τις νέες καταδίκες τους. Τα δεδομένα θα έχουν κρυπτογραφημένη μορφή, με προκαθορισμένο μορφότυπο και θα περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: βιογραφικά στοιχεία, καταδίκη, ποινή και έγκλημα για το οποίο επιβλήθηκε· και πρόσθετες πληροφορίες (ιδίως δακτυλικά αποτυπώματα, εάν είναι διαθέσιμα). Από τον Απρίλιο του 2012, θα πρέπει να παρέχονται αποσπάσματα ποινικού μητρώου για τις διεξαγόμενες ποινικές διαδικασίες και να αποστέλλονται στις δικαστικές ή άλλες αρμόδιες διοικητικές αρχές, όπως όργανα εξουσιοδοτημένα να αξιολογούν πρόσωπα που πρόκειται να καταλάβουν ευαίσθητες θέσεις ή που έχουν άδεια οπλοχρησίας. Η χρήση των προσωπικών δεδομένων που παρέχονται για ποινικές διαδικασίες επιτρέπεται μόνο για τον σκοπό αυτό· η χρησιμοποίησή τους για άλλους σκοπούς προϋποθέτει συγκατάθεση του κράτους μέλους που τα παρέχει. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων πρέπει να είναι σύμφωνη με τις ειδικές διατάξεις που περιέχονται στην απόφαση-πλαίσιο 2009/315/ΔΕΥ του Συμβουλίου, στην οποία ενσωματώνονται οι κανόνες της απόφασης-πλαισίου 2005/876/ΔΕΥ του Συμβουλίου, στην απόφαση-πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου καθώς και στη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης.[48] Για οποιαδήποτε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ με τη χρήση του ECRIS προκειμένου, για παράδειγμα, να εξασφαλιστεί η ασφάλεια των δεδομένων, ισχύει ο κανονισμός (EΚ) 45/2001.[49] Αυτή η δέσμη νομοθετικών μέτρων δεν περιέχει κανόνες σχετικά με τη διατήρηση των δεδομένων, δεδομένου ότι η αποθήκευση πληροφοριών σχετικά με ποινικές καταδίκες διέπεται από την εθνική νομοθεσία. Επί του παρόντος δεκαπέντε κράτη μέλη συμμετέχουν σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα, εννέα από τα οποία έχουν αρχίσει ηλεκτρονική ανταλλαγή πληροφοριών που προέρχονται από τα ποινικά μητρώα. Η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει δύο εκθέσεις αξιολόγησης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή αυτών των νομοθετικών μέτρων: η απόφαση-πλαίσιο 2008/675/ΔΕΥ πρόκειται να αναθεωρηθεί το 2011· η απόφαση-πλαίσιο 2009/315/ΔΕΥ πρόκειται να αναθεωρηθεί το 2015. Από το 2016, η Επιτροπή πρέπει επίσης να δημοσιεύει τακτικές εκθέσεις σχετικά με τη λειτουργία του ECRIS.

Μετά από πρωτοβουλία της Φινλανδίας, το Συμβούλιο ενέκρινε το 2000 ένα μέσο για την οργάνωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (FIU) με σκοπό την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και, αργότερα, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.[50] Οι FIU συνήθως συστήνονται στο πλαίσιο των υπηρεσιών καταστολής, των δικαστικών αρχών ή των διοικητικών οργάνων που αναφέρονται στις οικονομικές αρχές. Είναι υποχρεωμένες να κοινοποιούν τα αναγκαία δεδομένα χρηματοοικονομικής φύσεως ή καταστολής, ιδίως τα στοιχεία οικονομικών συναλλαγών, στους ομολόγους τους στην ΕΕ, εκτός από τις περιπτώσεις που η εν λόγω δημοσιοποίηση θα ήταν δυσανάλογη με τα συμφέροντα των φυσικών ή νομικών προσώπων. Οι πληροφορίες που παρέχονται προς ανάλυση ή για τη διερεύνηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για ποινικές έρευνες ή διώξεις, εκτός αν το κράτος μέλος που τις παρέχει απαγορεύει την εν λόγω χρήση. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της σύμβασης 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης και της σύστασης για τον αστυνομικό τομέα.[51] Το 2002 διάφορα κράτη μέλη δημιούργησαν το FIU.net, ένα αποκεντρωμένο δίκτυο που διαχειρίζεται την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των FIU και λειτουργεί στο δίκτυο s-TESTA της Επιτροπής.[52] Στην πρωτοβουλία αυτή συμμετέχουν είκοσι FIU. Διεξάγονται συζητήσεις για τη χρησιμοποίηση της ασφαλούς εφαρμογής SIENA της Ευρωπόλ για τη λειτουργία του FIU.net.[53] Αφού αξιολόγησε τη συμμόρφωση των κρατών μελών με την πράξη αυτή, το Συμβούλιο, με την τρίτη οδηγία για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, έδωσε τη δυνατότητα στις FIU να λαμβάνουν, να αναλύουν και να κονοποιούν αναφορές για ύποπτες συναλλαγές που συνδέονται με ξέπλυμα χρήματος και χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.[54] Στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η Επιτροπή προέβη σε επισκόπηση της εφαρμογής της τρίτης οδηγίας για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες από το 2009.[55]

Υιοθετώντας πρόταση που υποβλήθηκε με πρωτοβουλία της Αυστρίας, του Βελγίου και της Φινλανδίας, το Συμβούλιο θέσπισε το 2007 ένα μέσο που επιδιώκει την αναβάθμιση της συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων (ARO) για την ανίχνευση και τον εντοπισμό προϊόντων εγκλήματος.[56] Όπως και οι FIU, οι ARO συνεργάζονται σε αποκεντρωμένη βάση, αν και χωρίς τη βοήθεια ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Πρέπει να χρησιμοποιούν το μέσο της σουηδικής πρωτοβουλίας για την ανταλλαγή πληροφοριών, προσδιορίζοντας τα λεπτομερή στοιχεία των αναζητούμενων περιουσιακών στοιχείων, όπως τραπεζικούς λογαριασμούς, ακίνητα και αυτοκίνητα, καθώς και στοιχεία των φυσικών ή νομικών προσώπων που καταζητούνται, ιδίως όνομα, διεύθυνση, ημερομηνία γέννησης και πληροφορίες για τους μετόχους ή την εταιρία. Η χρήση των πληροφοριών που ανταλλάσσονται με βάση το μέσο αυτό διέπεται από την εσωτερική νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιφυλάσσουν διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των δεδομένων από εγχώριες πηγές και εκείνων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων πρέπει να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις της σύμβασης 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, του πρόσθετου πρωτοκόλλου της 181 και της σύστασης για τον αστυνομικό τομέα.[57] Μέχρι σήμερα, πάνω από 20 κράτη μέλη έχουν συστήσει υπηρεσίες ARO. Λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα των ανταλλασσόμενων πληροφοριών, διεξάγονται συζητήσεις προκειμένου να χρησιμοποιηθεί η εφαρμογή SIENA της Ευρωπόλ για την κοινοποίηση των δεδομένων μεταξύ των ARO. Στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος που ξεκίνησε τον Μάιο του 2010, δώδεκα ARO άρχισαν να χρησιμοποιούν το SIENA για την ανταλλαγή πληροφοριών χρήσιμων για τον εντοπισμό των περιουσιακών στοιχείων. Η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει έκθεση αξιολόγησης προς το Συμβούλιο του 2010.

Το 2008, η γαλλική προεδρία του Συμβουλίου κάλεσε τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν εθνικές πλατφόρμες έγκαιρης προειδοποίησης για το έγκλημα στο κυβερνοχώρο, με σκοπό τη συλλογή, ανάλυση και ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με αδικήματα που διαπράττονται στο Διαδίκτυο.[58] Οι πολίτες μπορούν να αναφέρουν στις εθνικές τους πλατφόρμες περιπτώσεις παράνομου περιεχομένου ή συμπεριφοράς που εντοπίζουν στο Διαδίκτυο. Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο (ECCP), την οποία διαχειρίζεται η Ευρωπόλ, θα λειτουργεί ως κόμβος πληροφοριών, που θα αναλύει και θα ανταλλάσσει με τις εθνικές αρχές καταστολής πληροφορίες σχετικά με τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο τα οποία εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπόλ.[59] Μέχρι σήμερα, σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει εθνικές πλατφόρμες έγκαιρης προειδοποίησης για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο. Η Ευρωπόλ εργάζεται για την τεχνική υλοποίηση του ECCP και μπορεί σύντομα να αξιοποιήσει την εφαρμογή της SIENA για τη βελτίωση της ανταλλαγής δεδομένων με τις εθνικές πλατφόρμες. Στον βαθμό που η εν λόγω ανταλλαγή πληροφοριών αφορά την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από την Ευρωπόλ, εφαρμόζονται οι ειδικοί κανόνες περί προστασίας δεδομένων που περιέχονται στην απόφαση για τη σύσταση της Ευρωπόλ (απόφαση 2009/371/ΔΕΥ του Συμβουλίου), καθώς και στον κανονισμό (EΚ) 45/2001, στη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο πρόσθετο πρωτόκολλό της 181 και στη σύσταση για τον αστυνομικό τομέα.[60] Η ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπόλ διέπεται από τις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου.[61] Ελλείψει νομικής πράξης, δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός επανεξέτασης όσον αφορά τις πλατφόρμες έγκαιρης προειδοποίησης για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο. Ωστόσο, η Ευρωπόλ καλύπτει ήδη αυτόν τον σημαντικό τομέα και θα περιλάβει στο μέλλον τις δραστηριότητες της ECCP στην ετήσια έκθεση που θα υποβάλει για έγκριση προς το Συμβούλιο και για ενημέρωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Οργανισμοί και φορείς της ΕΕ που έχουν εντολή να συνδράμουν τα κράτη μέλη στην πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών διασυνοριακών εγκλημάτων

Η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία (Ευρωπόλ), που ιδρύθηκε το 1995, άρχισε να λειτουργεί το 1999 και κατέστη οργανισμός της ΕΕ τον Ιανουάριο του 2010.[62] Σκοπός της είναι η υποστήριξη των κρατών μελών στην πρόληψη και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και άλλων μορφών σοβαρού εγκλήματος που επηρεάζουν δύο ή περισσότερα κράτη μέλη. Στα κύρια καθήκοντά της περιλαμβάνεται η συλλογή, αποθήκευση, επεξεργασία, ανάλυση και ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχείων· η συνδρομή σε έρευνες· και η παροχή στοιχείων και αναλυτικής υποστήριξης στα κράτη μέλη. Βασικός σύνδεσμος μεταξύ της Ευρωπόλ και των κρατών μελών είναι οι εθνικές μονάδες της Ευρωπόλ (ENU), οι οποίες αποσπούν αξιωματικούς-συνδέσμους στην Ευρωπόλ. Οι προϊστάμενοι των ENU συνέρχονται τακτικά για να συνδράμουν την Ευρωπόλ σε επιχειρησιακά θέματα, ενώ η λειτουργία του οργανισμού εποπτεύεται από το διοικητικό συμβούλιο και τον διευθυντή του. Τα εργαλεία διαχείρισης των πληροφοριών που χρησιμοποιεί η Ευρωπόλ είναι το Σύστημα Πληροφοριών Ευρωπόλ (EIS), τα Αρχεία Δεδομένων Εργασίας προς Ανάλυση (AWF) και την εφαρμογή SIENA. Το EIS περιλαμβάνει τα προσωπικά δεδομένα, ιδίως, μεταξύ άλλων, βιομετρικά στοιχεία, ποινικές καταδίκες και διασυνδέσεις με το οργανωμένο έγκλημα, προσώπων ύποπτων για εγκλήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπόλ. Η πρόσβαση επιτρέπεται μόνον στις ENU, τους αξιωματικούς-συνδέσμους, το εξουσιοδοτημένο προσωπικό της Ευρωπόλ και τον διευθυντή. Τα AWF, τα οποία ανοίγονται για τη διευκόλυνση ποινικών ερευνών, περιλαμβάνουν δεδομένα για πρόσωπα και κάθε άλλη πληροφορία την οποία μπορεί να αποφασίσουν να προσθέσουν οι ENU. Η πρόσβαση επιτρέπεται στους αξιωματικούς-συνδέσμους, αλλά μόνον οι αναλυτές της Ευρωπόλ μπορούν να καταχωρίσουν δεδομένα στα αρχεία αυτά. Χάρη σ’ ένα ευρετηριακό σύστημα οι ENU και οι αξιωματικοί-σύνδεσμοι διαπιστώνουν αν ένα αρχείο AWF περιέχει πληροφορίες που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το οικείο κράτος μέλος. Η εφαρμογή SIENA της Ευρωπόλ χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο από τα κράτη μέλη κατά την ανταλλαγή ευαίσθητων δεδομένων για λόγους καταστολής. Η Ευρωπόλ μπορεί να επεξεργαστεί τις πληροφορίες και τα στοιχεία, ιδίως τα προσωπικά δεδομένα, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της· τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τις πληροφορίες που προέρχονται από τα αρχεία δεδομένων της Ευρωπόλ μόνο για την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων διασυνοριακής φύσεως. Κάθε περιορισμός που επιβάλλεται στη χρήση των πληροφοριών από το κράτος μέλος που τις παρέχει ισχύει και για τους άλλους χρήστες που αντλούν τα εν λόγω δεδομένα από τα αρχεία της Ευρωπόλ. Η Ευρωπόλ μπορεί επίσης να ανταλλάσσει προσωπικά στοιχεία με τρίτες χώρες που έχουν συνάψει επιχειρησιακές συμφωνίες με την Ευρωπόλ και εγγυώνται ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας των δεδομένων. Μπορεί να διατηρεί τα δεδομένα μόνο για το χρονικό διάστημα που είναι αναγκαίο για την εκτέλεση των καθηκόντων της. Τα AWF μπορούν να διατηρούνται για τρία έτη κατ’ ανώτατο όριο, με δυνατότητα παράτασης για μία ακόμη τριετία. Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων από την Ευρωπόλ πρέπει να είναι σύμφωνη με τους ειδικούς κανόνες περί προστασίας των δεδομένων που περιέχονται στην πράξη σύστασής της (απόφαση 2009/371/ΔΕΥ του Συμβουλίου), καθώς και στον κανονισμό (EΚ) 45/2001, στη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο πρόσθετο πρωτόκολλό της 181 και στη σύσταση για τον αστυνομικό τομέα.[63] Η ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπόλ διέπεται από τις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου.[64] Μια κοινή εποπτική αρχή, που απαρτίζεται από μέλη των εθνικών εποπτικών αρχών, παρακολουθεί την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων από την Ευρωπόλ, καθώς και τη διαβίβασή τους από την Ευρωπόλ προς άλλα μέρη, και υποβάλλει τακτικές εκθέσεις προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Η Ευρωπόλ υποβάλλει ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητές της προς έγκριση στο Συμβούλιο και για ενημέρωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Εκτός από τα διάφορα προαναφερθέντα μέσα τα οποία επηρέασαν, οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 υπαγόρευσαν και τη σύσταση, το 2002, της μονάδας δικαστικής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurojust).[65] Η Eurojust αποτελεί φορέα της ΕΕ, στόχος του οποίου είναι να βελτιώνει τον συντονισμό όσον αφορά τις έρευνες και τις διώξεις εντός των κρατών μελών και να βελτιώνει τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών. Καλύπτει τις ίδιες κατηγορίες εγκλημάτων και ποινικών αδικημάτων με την Ευρωπόλ. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων αυτών και για την εκτέλεση των καθηκόντων τους, τα 27 εθνικά μέλη της Eurojust που απαρτίζουν το συλλογικό της όργανο, έχουν πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα υπόπτων και παραβατών. Στα εν λόγω δεδομένα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: βιογραφικά στοιχεία, στοιχεία επικοινωνίας, δεδομένα καταχώρισης οχημάτων, προφίλ DNA, φωτογραφίες, δακτυλικά αποτυπώματα, καθώς και δεδομένα κίνησης, θέσης και συνδρομητών που δίνουν οι πάροχοι τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Τα κράτη μέλη οφείλουν να κοινοποιούν τις εν λόγω πληροφορίες στην Eurojust ώστε η τελευταία να είναι σε θέση να εκπληρώσει τα καθήκοντά της. Όλα τα προσωπικά δεδομένα που σχετίζονται με μια συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει να καταχωρίζονται στο αυτοματοποιημένο σύστημα διαχείρισης υποθέσεων της Eurojust, το οποίο λειτουργεί στο δίκτυο s-TESTA της Επιτροπής. Ένα ευρετηριακό σύστημα αποθηκεύει προσωπικά και μη προσωπικά δεδομένα χρήσιμα για τις διεξαγόμενες έρευνες. Η Eurojust μπορεί να επεξεργάζεται τα προσωπικά δεδομένα για την εκπλήρωση του έργου της, αλλά τηρώντας τους ειδικούς κανόνες που περιέχονται στην πράξη σύστασής της (απόφαση 2009/426/ΔΕΥ του Συμβουλίου), καθώς και στη σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο πρόσθετο πρωτόκολλό της 181 και στη σύσταση για τον αστυνομικό τομέα. Η ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών και της Eurojust διέπεται από τις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου.[66] Η Eurojust μπορεί να ανταλλάσσει δεδομένα με τις εθνικές αρχές και τις τρίτες χώρες με τις οποίες έχει συνάψει συμφωνία, υπό τον όρο ότι το εθνικό μέλος που παρέσχε τα δεδομένα έχει συγκατατεθεί για την εν λόγω διαβίβαση και ότι η τρίτη χώρα εγγυάται ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Τα προσωπικά δεδομένα μπορούν να διατηρηθούν όσο χρονικό διάστημα είναι αναγκαίο για την επίτευξη των στόχων της Eurojust, αλλά πρέπει να απαλείφονται μόλις τεθεί στο αρχείο η υπόθεση. Τα κράτη μέλη πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή την τροποποιημένη νομική βάση της Eurojust μέχρι τον Ιούνιο του 2011. Μέχρι τον Ιούνιο του 2014, η Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών μελών της Eurojust, και ενδεχομένως να προτείνει τις αλλαγές που κρίνει σκόπιμες. Μέχρι τον Ιούνιο του 2013, η Eurojust θα υποβάλλει έκθεση στο Συμβούλιο και την Επιτροπή σχετικά με την εκ μέρους της παροχή πρόσβασης σε εθνικό επίπεδο στο σύστημα διαχείρισης των υποθέσεων. Τα κράτη μέλη μπορούν να επανεξετάσουν τα εθνικά δικαιώματα πρόσβασης στη βάση αυτή. Ένα κοινό εποπτικό όργανο, που απαρτίζεται από δικαστές τους οποίους ορίζουν τα κράτη μέλη, παρακολουθεί την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων από την Eurojust και υποβάλλει κάθε χρόνο έκθεση στο Συμβούλιο. Ο πρόεδρος του συλλογικού οργάνου υποβάλλει στο Συμβούλιο ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της Eurojust, την οποία το Συμβούλιο διαβιβάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Διεθνείς συμφωνίες για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων μορφών σοβαρού διασυνοριακού εγκλήματος

Συνεπεία των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ θέσπισαν νομοθεσία που απαιτεί από τους αερομεταφορείς οι οποίοι εκτελούν πτήσεις προς, από ή μέσω του εδάφους τους, να υποβάλλουν στις αρχές των ΗΠΑ δεδομένα από τις καταστάσεις με τα ονόματα των επιβατών (PNR) που αποθηκεύουν στα αυτοματοποιημένα συστήματα κρατήσεών τους. Σύντομα το ίδιο αποφάσισαν να κάνουν ο Καναδάς και η Αυστραλία. Αφού προέβη στην απαιτούμενη από τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ προηγούμενη αξιολόγηση του επιπέδου προστασίας των δεδομένων που διασφαλίζουν οι εν λόγω τρίτες χώρες, η Επιτροπή διαπραγματεύθηκε μαζί τους συμφωνίες σχετικά με το PNR.[67] Τον Ιούλιο του 2007 υπέγραψε συμφωνία με τις ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 2008 με την Αυστραλία και τον Οκτώβριο του 2005 με τον Καναδά συμφωνία για τη Διασύνδεση Προγράμματος Εφαρμογής (API) και το PNR.[68] Οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ και την Αυστραλία είναι προσωρινά εφαρμοστέες, ενώ με τον Καναδά παραμένει σε ισχύ, παρά το γεγονός ότι από τον Σεπτέμβριο του 2009 έχει λήξει η απόφαση της Επιτροπής με την οποία κρίνει ικανοποιητικό το επίπεδο προστασίας των δεδομένων στον Καναδά.[69] Επικρίνοντας το περιεχόμενό τους, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να επαναδιαπραγματευτεί και τις τρεις αυτές συμφωνίες με βάση ένα σαφές σύνολο αρχών.[70] Χάρη στην αποστολή των δεδομένων PNR αρκετά πριν από την αναχώρηση της πτήσης, οι αρχές καταστολής μπορούν να ανιχνεύσουν τυχόν διασυνδέσεις επιβατών με την τρομοκρατία και άλλες σοβαρές μορφές εγκλημάτων. Ως εκ τούτου, σκοπός κάθε συμφωνίας είναι η πρόληψη και καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών μορφών διακρατικού εγκλήματος. Σε αντάλλαγμα των δεδομένων PNR που παρέχει η ΕΕ, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (Department of Homeland Security (DHS)) κοινοποιεί «καθοδηγητικές ενδείξεις» που προκύπτουν από την εκ μέρους του ανάλυση των PNR, στις αρχές καταστολής της ΕΕ, στην Ευρωπόλ και στην Eurojust· τόσο ο Καναδάς όσο και οι ΗΠΑ έχουν δεσμευθεί στις αντίστοιχες συμφωνίες τους να συνεργασθούν με την ΕΕ κατά την κατάρτιση του δικού της συστήματος ΡNR. Οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ και την Αυστραλία αφορούν 19 κατηγορίες δεδομένων, μεταξύ των οποίων βιογραφικά στοιχεία, στοιχεία κράτησης και πληρωμής και συμπληρωματικές πληροφορίες· η συμφωνία με τον Καναδά αφορά 25 αντίστοιχα δεδομένα. Οι συμπληρωματικές πληροφορίες περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων δεδομένα σχετικά με εισιτήρια απλής μετάβασης, με επιβάτες σε κατάσταση αναμονής (stand by) και επιβάτες που δεν εμφανίσθηκαν. Η συμφωνία με τις ΗΠΑ επιτρέπει επίσης, υπό ειδικούς όρους, τη χρήση ευαίσθητων πληροφοριών. Το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας μπορεί να επεξεργασθεί τις εν λόγω πληροφορίες, εάν κινδυνεύει η ζωή του υποκείμενου των δεδομένων ή άλλων προσώπων, αλλά πρέπει να τις απαλείψει μέσα σε τριάντα ημέρες. Τα δεδομένα PNR αποστέλλονται σε διάφορες κεντρικές μονάδες εντός του υπουργείου, στον οργανισμό συνοριακών υπηρεσιών του Καναδά και στην τελωνειακή υπηρεσία της Αυστραλίας, που μπορούν να διαβιβάζουν τα εν λόγω δεδομένα σε άλλες εγχώριες αρχές καταστολής ή αντιτρομοκρατικές υπηρεσίες. Η συμφωνία με τις ΗΠΑ αναφέρει ότι το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας θα επιφυλάσσει στην επεξεργασία των προερχόμενων από την ΕΕ δεδομένων PNR προστασία που "δεν θα είναι αυστηρότερη" από εκείνη που εφαρμόζουν οι αρχές της ΕΕ στα εσωτερικά τους συστήματα PNR. Σε αντίθετη περίπτωση, μπορεί να αναστείλει ορισμένα μέρη της συμφωνίας. Η ΕΕ θεωρεί ότι ο Καναδάς και η Αυστραλία παρέχουν ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας στα προερχόμενα από την ΕΕ δεδομένα PNR, αν πληρούν τους όρους των αντίστοιχων συμφωνιών τους. Στις ΗΠΑ, τα προερχόμενα από την ΕΕ δεδομένα PNR διατηρούνται επί επτά έτη σε ενεργό βάση δεδομένων και για οκτώ επιπλέον έτη σε αδρανή βάση. Στην Αυστραλία, καταχωρίζονται σε ενεργό βάση δεδομένων για 3,5 έτη και εν συνεχεία σε αδρανή βάση δεδομένων για δύο έτη. Και στις δύο χώρες η αδρανής βάση δεδομένων είναι προσβάσιμη μόνο μετά από ειδική άδεια. Στον Καναδά, τα δεδομένα διατηρούνται για 3,5 έτη, και οι πληροφορίες καθίστανται ανώνυμες μετά από 72 ώρες. Κάθε συμφωνία προβλέπει περιοδικές επανεξετάσεις, ενώ οι συμφωνίες με τον Καναδά και την Αυστραλία περιλαμβάνουν και ρήτρα καταγγελίας. Στην ΕΕ, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο έχει σύστημα PNR. Η Γαλλία, η Δανία, το Βέλγιο, η Σουηδία και οι Κάτω Χώρες είτε έχουν θεσπίσει σχετική νομοθεσία είτε εξετάζουν επί του παρόντος τη χρήση των δεδομένων PNR εν όψει της καθιέρωσης δικών τους συστημάτων PNR. Πολλά άλλα κράτη μέλη μελετούν την καθιέρωση συστημάτων PNR, ενώ όλα χρησιμοποιούν, κατά περίπτωση, δεδομένα PNR για λόγους καταστολής.

Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ κατάρτισε ένα πρόγραμμα παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ( Terrorist Finance Tracking Program (TFTP)) για τον εντοπισμό, την παρακολούθηση και τη δίωξη τρομοκρατών και των οικονομικών υποστηρικτών τους. Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εξέδωσε διοικητική κλήτευση με την οποία ζήτησε από το υποκατάστημα μιας βελγικής εταιρίας στις ΗΠΑ να διαβιβάσει στο υπουργείο περιορισμένες σειρές δεδομένων από χρηματοπιστωτικά μηνύματα που διαβιβάστηκαν μέσω του δικτύου της. Τον Ιανουάριο του 2010 η εταιρεία αυτή άλλαξε την αρχιτεκτονική του συστήματός της, μειώνοντας περισσότερο από το ήμισυ την ποσότητα των δεδομένων υπό δικαιοδοσία των ΗΠΑ για τα οποία μπορούν κατά κανόνα να εκδοθούν διοικητικές κλητεύσεις. Τον Νοέμβριο του 2009, η Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών υπέγραψαν μια ενδιάμεση συμφωνία για την επεξεργασία και τη διαβίβαση δεδομένων χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων εκ μέρους της ΕΕ προς τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του προγράμματος TFTP, η οποία δεν εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.[71] Με βάση νέα εντολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύθηκε ένα νέο σχέδιο συμφωνίας με τις ΗΠΑ και στις 18 Ιουνίου 2010 υπέβαλε στο Συμβούλιο πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής σχετικά με την επεξεργασία και τη διαβίβαση δεδομένων χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων για τους σκοπούς του προγράμματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP).[72] Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σύναψη αυτής της συμφωνίας στις 8 Ιουλίου 2010. [73] Επί του παρόντος αναμένεται η έκδοση από το Συμβούλιο απόφασής του για τη σύναψη της συμφωνίας αυτής, και κατόπιν η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ με ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δύο μερών. Σκοπός της συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP είναι η πρόληψη, η διερεύνηση, η ανίχνευση ή η δίωξη της τρομοκρατίας ή της χρηματοδότησής της. Υποχρεώνει τους καθορισμένους παρόχους υπηρεσιών χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων να διαβιβάζουν στο Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, βάσει ειδικών γεωγραφικών αναλύσεων, αξιολογήσεων απειλών και εξειδικευμένων αιτημάτων, σειρές δεδομένων χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, το όνομα, τον αριθμό λογαριασμού, τη διεύθυνση και τον αριθμό ταυτότητας του εντολέα και του αποδέκτη χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Το υπουργείο μπορεί να διερευνήσει τα εν λόγω δεδομένα μόνο στο πλαίσιο του προγράμματος TFTP και μόνο εάν έχει λόγους να πιστεύει ότι ένα ορισμένο πρόσωπο έχει διασυνδέσεις με την τρομοκρατία ή τη χρηματοδότησή της. Η «εξόρυξη» και διαβίβαση δεδομένων σχετικά με συναλλαγές που πραγματοποιούνται εντός του ενιαίου χώρου πληρωμών του ευρώ, απαγορεύονται. Οι ΗΠΑ παρέχουν στα κράτη μέλη της ΕΕ, στην Ευρωπόλ και την Eurojust κάθε καθοδηγητική ένδειξη σχετικά με πιθανά σχέδια τρομοκρατών στην ΕΕ και θα βοηθήσουν την ΕΕ στην κατάρτιση δικού της συστήματος ανάλογου με το TFTP. Σε περίπτωση που η ΕΕ καταρτίσει τέτοιο πρόγραμμα, οι δύο πλευρές δύνανται να αναπροσαρμόσουν τους όρους της εν λόγω συμφωνίας. Πριν από τη διαβίβαση των δεδομένων, κάθε αίτηση παροχής πληροφοριών εκ μέρους των ΗΠΑ πρέπει να ελέγχεται από την Ευρωπόλ για να βεβαιωθεί ότι ανταποκρίνεται στους όρους της συμφωνίας. Πληροφορίες που αντλούνται από χρηματοπιστωτικά μηνύματα μπορούν να διατηρούνται μόνο για το διάστημα που είναι αναγκαίο για συγκεκριμένες έρευνες ή διώξεις· τα μη αντληθέντα δεδομένα μπορούν να διατηρηθούν μέχρι πέντε έτη. Εφόσον είναι αναγκαίο για τη διερεύνηση, πρόληψη ή δίωξη της τρομοκρατίας ή της χρηματοδότησής της, το Υπουργείο Οικονομικών δύναται να διαβιβάζει στις αμερικανικές αρχές καταστολής, τις αρχές δημόσιας ασφάλειας ή αντιτρομοκρατίας, τα κράτη μέλη της ΕΕ, στην Ευρωπόλ ή στην Eurojust κάθε προσωπικό δεδομένο που αντλείται από χρηματοπιστωτικά μηνύματα. Δύναται επίσης να κοινοποιεί σε τρίτες χώρες τυχόν καθοδηγητικές ενδείξεις που αφορούν υπηκόους και κατοίκους της ΕΕ, εφόσον συναινεί το οικείο κράτος μέλος. Η συμμόρφωση των μερών με τον αυστηρά περιορισμένο σκοπό της συμφωνίας που έγκειται στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και με τις άλλες εγγυήσεις υπόκειται σε παρακολούθηση από ανεξάρτητους επόπτες, συμπεριλαμβανομένου προσώπου που ορίζει η Επιτροπή. Η συμφωνία έχει διάρκεια πέντε ετών και μπορεί να καταγγελθεί ή να ανασταλεί από οποιοδήποτε εκ των μερών. Η ομάδα επανεξέτασης της ΕΕ, υπό την ηγεσία της Επιτροπής και συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων δύο αρχών προστασίας δεδομένων και προσώπου από τον δικαστικό χώρο, θα επανεξετάσει τη συμφωνία αυτή έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος της, αξιολογώντας ιδίως τη θέση της σε εφαρμογή από τα μέρη όσον αφορά τις διατάξεις τις σχετικές με την αρχή του περιορισμένου σκοπού και της αναλογικότητας, καθώς και τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις προστασίας των δεδομένων. Η έκθεση της Επιτροπής θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Πρωτοβουλίες με βάση το σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης

Νομοθετικές προτάσεις που πρόκειται να υποβάλει η Επιτροπή

Στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει τρεις προτάσεις που έχουν άμεση σχέση με την παρούσα ανακοίνωση: ένα ευρωπαϊκό σύστημα PNR για την πρόληψη, την ανίχνευση και δίωξη της τρομοκρατίας και των σοβαρών εγκλημάτων· ένα σύστημα εισόδου/εξόδου· και ένα πρόγραμμα καταχώρισης των ταξιδιωτών. Οι δύο τελευταίες, όπως τόνισε το Συμβούλιο, θα πρέπει να υποβληθούν «το ταχύτερο δυνατόν». Η Επιτροπή έχει ενσωματώσει και τα τρία αυτά αιτήματα στο σχέδιο δράσης της για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης.[74] Στόχος της τώρα είναι να θέσει σε εφαρμογή τα αιτήματα αυτά και να τα αξιολογήσει στο μέλλον με βάση της αρχές για τη χάραξη πολιτικής που αναπτύσσονται στο τμήμα 4.

Τον Νοέμβριο του 2007, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου σχετικά με τη χρήση των δεδομένων PNR για λόγους καταστολής.[75] Η πρωτοβουλία αυτή έτυχε στήριξης από το Συμβούλιο και εν συνεχεία τροποποιήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τις τροπολογίες που πρότεινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τη γνώμη του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων. Με την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, η πρόταση αυτή έχει καταστεί άνευ αντικειμένου. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος Στοκχόλμης, η Επιτροπή ασχολείται τώρα με την υποβολή, στις αρχές του 2011, μιας δέσμης προτάσεων που αφορούν τις καταστάσεις με τα ονόματα επιβατών και αποτελείται από: μια ανακοίνωση σχετικά με την εξωτερική στρατηγική της ΕΕ για το PNR, όπου εκτίθενται οι βασικές αρχές στις οποίες θα στηριχθούν οι διαπραγματεύσεις των συμφωνιών με τις τρίτες χώρες· διαπραγματευτικές οδηγίες για την επαναδιαπραγμάτευση των συμφωνιών PNR με τις ΗΠΑ και την Αυστραλία. Και διαπραγματευτικές οδηγίες για μια νέα συμφωνία με τον Καναδά. Η Επιτροπή ετοιμάζεται επίσης να υποβάλει νέα πρόταση για ευρωπαϊκό PNR.

Το 2008, η Επιτροπή υπέβαλε διάφορες προτάσεις για την ανάπτυξη ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων της ΕΕ, που διευκολύνει τις μετακινήσεις των υπηκόων τρίτων χωρών ενισχύοντας παράλληλα την εσωτερική ασφάλεια.[76] Επισημαίνοντας ότι τα πρόσωπα που υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα παράνομων μεταναστών στην ΕΕ, πρότεινε τη δυνατότητα εισαγωγής ενός συστήματος εισόδου/εξόδου ( Entry/Exit System (EES)) για τους υπηκόους τρίτων χωρών που εισέρχονται στην ΕΕ για σύντομη διαμονή μέχρι τριών μηνών. Στο σύστημα αυτό θα καταγράφεται ο χρόνος και ο τόπος εισόδου και η διάρκεια της επιτρεπόμενης διαμονής και θα ειδοποιούνται αυτόματα οι αρμόδιες αρχές, όταν εντοπίζονται πρόσωπα που υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής. Με βάση τον έλεγχο των βιομετρικών στοιχείων, θα εφαρμόζεται το ίδιο σύστημα βιομετρικής αντιστοίχισης και λειτουργικού εξοπλισμού που χρησιμοποιούν το SIS II και το VIS. Η Επιτροπή προβαίνει επί του παρόντος σε εκτίμηση των επιπτώσεων και, όπως τονίζεται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης, θα επιδιώξει να υποβάλει νομοθετική πρόταση εντός του 2011.

Η τρίτη πρόταση που εξετάστηκε ήταν το πρόγραμμα καταχώρισης ταξιδιωτών ( Registered Travellers Programme (RTP)).[77] Το πρόγραμμα αυτό θα επιτρέπει σε ορισμένες ομάδες προσώπων που ταξιδεύουν συχνά από τρίτες χώρες να εισέρχονται στην ΕΕ από αυτόματες πύλες εισόδου, μετά από κατάλληλη διαδικασία προηγούμενου απλουστευμένου συνοριακού ελέγχου. Το πρόγραμμα RTP θα βασίζεται επίσης σε έλεγχο της ταυτότητας με τη χρήση βιομετρικών στοιχείων και θα επιτρέπει τη βαθμιαία μετάβαση από το ισχύον σύστημα γενικού συνοριακού ελέγχου σε ένα σύστημα που βασίζεται στην έννοια του εξατομικευμένου κινδύνου. Η Επιτροπή έχει προβεί σε εκτίμηση των επιπτώσεων και, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης, αναμένεται να υποβάλει νομοθετική πρόταση εντός του 2011.

Πρωτοβουλίες που θα μελετήσει η Επιτροπή

Στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να μελετήσει τρεις πρωτοβουλίες που έχουν σχέση με την παρούσα ανακοίνωση: τις δυνατότητες για ανίχνευση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας εντός της Ένωσης· τη δυνατότητα και τη σκοπιμότητα της ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού συστήματος ταξιδιωτικής έγκρισης· και την ανάγκη και την προστιθέμενη αξία που προκύπτει από τη δημιουργία ευρωπαϊκού ευρετηριακού συστήματος ποινικών μητρώων. Η Επιτροπή ενσωμάτωσε επίσης τις τρεις αυτές πρωτοβουλίες στο σχέδιο δράσης της για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης. Θα εκτιμήσει τώρα τη σκοπιμότητά τους και θα αποφασίσει κατά πόσον και με ποιον τρόπο θα τις υλοποιήσει με βάση τις αρχές χάραξης πολιτικής που διατυπώνονται στο τμήμα 4.

Η συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη για τη δυνατότητα καθιέρωσης ευρωπαϊκού συστήματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας αντίστοιχου με το αμερικανικό TFTP, που θα επιτρέπει μια «πιο στοχευμένη» διαβίβαση δεδομένων από την ΕΕ προς τις ΗΠΑ. Το σχέδιο συμφωνίας του Συμβουλίου για τη σύναψη της εν λόγω συμφωνίας καλεί επίσης την Επιτροπή να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, το αργότερο ένα έτος μετά την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP, νομικό και τεχνικό πλαίσιο για την άντληση δεδομένων στο έδαφος της ΕΕ.[78] Εντός τριών ετών από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας αυτής, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει έκθεση πρόοδου σχετικά με την ανάπτυξη αντίστοιχου συστήματος της ΕΕ. Εάν αυτό το σύστημα δεν έχει θεσπιστεί εντός πέντε ετών από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας, η ΕΕ μπορεί να αποφασίσει να καταγγείλει τη συμφωνία. Επίσης, με τη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το TFTP οι ΗΠΑ δεσμεύονται να συνεργάζονται με την ΕΕ και να της παρέχουν συνδρομή και συμβουλές, εφόσον η τελευταία αποφασίσει να εγκαθιδρύσει το εν λόγω σύστημα. Χωρίς να προδικάζει οποιαδήποτε σχετική απόφαση, η Επιτροπή έχει αρχίσει να μελετά τις επιπτώσεις που θα έχει μια τέτοια πρωτοβουλία όσον αφορά την προστασία των δεδομένων, τους πόρους, καθώς και σε πρακτικό επίπεδο. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης, η Επιτροπή θα υποβάλει εντός του 2011 ανακοίνωση για τη σκοπιμότητα της εκπόνησης ευρωπαϊκού προγράμματος παρακολούθησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (TFTP της ΕΕ).

Στην ανακοίνωση του 2008 για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων, η Επιτροπή πρότεινε τη δυνατότητα καθιέρωσης ενός ηλεκτρονικού συστήματος ταξιδιωτκής έγκρισης (Electronic System of Travel Authorisation (ESTA)) για τους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν υποχρέωση θεώρησης.[79] Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, όσοι υπήκοοι τρίτων χωρών πληρούν τις προϋποθέσεις, θα πρέπει να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση πριν ταξιδεύσουν, παρέχοντας βιογραφικά στοιχεία, καθώς και στοιχεία του διαβατηρίου και του ταξιδιού τους. Σε σύγκριση με τη διαδικασία θεώρησης, το σύστημα ESTA θα αποτελεί ταχύτερη και απλούστερη μέθοδο προκειμένου να ελεγχθεί αν ένα πρόσωπο πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις εισόδου. Η Επιτροπή πραγματοποιεί επί του παρόντος μελέτη σχετικά με τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα και τις πρακτικές επιπτώσεις της καθιέρωσης του ESTA. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης, σκοπεύει να υποβάλει εντός του 2011 ανακοίνωση για τη σκοπιμότητα εκπόνησης του εν λόγω προγράμματος.

Το 2007, κατά τη διάρκεια της προεδρίας της στο Συμβούλιο, η Γερμανία ξεκίνησε μια συζήτηση για τη δυνατότητα καθιέρωσης ενός ευρωπαϊκού ευρετηριακού συστήματος ποινικών μητρώων (European Police Records Index System (EPRIS)).[80] Το EPRIS θα βοηθά τα όργανα καταστολής να αναζητούν πληροφορίες σε όλη την ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τις διασυνδέσεις μεταξύ υπόπτων για συμμετοχή στο οργανωμένο έγκλημα. Η Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο εντός του 2010 σχέδιο των όρων εντολής της για τη μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με το EPRIS. Όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης, θα προσπαθήσει να υποβάλει εντός του 2012 ανακοίνωση για τη σκοπιμότητα καθιέρωσης ενός τέτοιου συστήματος.

Ανάλυση των μέσων σε ισχύ, υπό εφαρμογή ή υπό μελέτη

Από την ανωτέρω επισκόπηση απορρέουν οι ακόλουθες προκαταρκτικές παρατηρήσεις:

Αποκεντρωμένη δομή

Από τα διάφορα μέσα που επί του παρόντος είναι σε ισχύ, υπό εφαρμογή ή υπό μελέτη, μόνο έξι αφορούν τη συλλογή ή αποθήκευση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο επίπεδο της ΕΕ, ήτοι το SIS (και το SIS II), το VIS, το EURODAC, το CIS, η Ευρωπόλ και η Eurojust. Όλα τα άλλα μέτρα ρυθμίζουν την αποκεντρωμένη διασυνοριακή ανταλλαγή ή διαβίβαση σε τρίτες χώρες προσωπικών πληροφοριών που συλλέγονται σε εθνικό επίπεδο από δημόσιες αρχές ή ιδιωτικές εταιρείες. Τα περισσότερα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα συλλέγονται και αποθηκεύονται σε εθνικό επίπεδο· η ΕΕ προσπαθεί να προσδώσει μεγαλύτερη αξία επιτρέποντας, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, την ανταλλαγή των πληροφοριών αυτών μεταξύ των εταίρων της ΕΕ και τρίτων χωρών. Η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τροποποιημένη πρόταση σχετικά με την ίδρυση Οργανισμού για τη λειτουργική διαχείριση μεγάλων πληροφοριακών συστημάτων στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.[81] Ο μελλοντικός Οργανισμός ΤΠ θα έχει ως καθήκον τη διασφάλιση της λειτουργικής διαχείρισης του SIS II, του VIS και του EURODAC καθώς και κάθε άλλου μελλοντικού συστήματος ΤΠ στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, για να λειτουργούν τα συστήματα αυτά σε μόνιμη βάση, εξασφαλίζοντας κατά τον τρόπο αυτό αδιάκοπη ροή πληροφοριών.

Περιορισμένος σκοπός

Τα περισσότερα από τα μέσα που εξετάσθηκαν ανωτέρω έχουν έναν ειδικό σκοπό: το EURODAC επιδιώκει να αναβαθμίσει τη λειτουργία του συστήματος του Δουβλίνου· το API να βελτιώσει τους ελέγχους στα σύνορα· η σουηδική πρωτοβουλία να βελτιώσει τη διερεύνηση εγκλήματος και τις επιχειρήσεις συλλογής στοιχείων σχετικά με έγκλημα· η σύμβαση Νάπολη ΙΙ να βοηθήσει στην πρόληψη, ανίχνευση, δίωξη και τιμωρία των περιπτώσεις τελωνειακής απάτης· το CIS να βοηθήσει στην πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη σοβαρών παραβιάσεων της εθνικής νομοθεσίας με την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ εθνικών τελωνειακών διοικήσεων· το ECRIS, οι μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών και οι υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, να εκσυγχρονίσουν τη διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων σε ορισμένους τομείς· και η απόφαση Prüm, η οδηγία για τη διατήρηση δεδομένων, το TFTP και το PNR να καταπολεμήσουν την τρομοκρατία και τις σοβαρές μορφές εγκληματικότητας. Τα SIS, SIS II και VIS φαίνεται να αποτελούν τις κύριες εξαιρέσεις αυτού του κανόνα: ο αρχικός σκοπός του VIS συνίστατο στη διευκόλυνση της διασυνοριακής ανταλλαγής δεδομένων για τις θεωρήσεις, όμως αργότερα ο σκοπός αυτός επεκτάθηκε στην πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των σοβαρών μορφών εγκληματικότητας. Το SIS και το SIS ΙΙ αποβλέπουν στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου ασφάλειας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης και στη διευκόλυνση της κυκλοφορίας των προσώπων, χρησιμοποιώντας πληροφορίες που διαβιβάζονται μέσω του εν λόγω συστήματος. Εξαιρουμένων αυτών των κεντρικών συστημάτων πληροφοριών, ο περιορισμός του σκοπού φαίνεται να αποτελεί βασικό παράγοντα στον σχεδιασμό των μέτρων διαχείρισης πληροφοριών στο επίπεδο της ΕΕ.

Πιθανές επικαλύψεις στη λειτουργία

Οι ίδιες προσωπικές πληροφορίες μπορούν να συλλέγονται με διαφορετικά μέσα, αλλά δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται παρά μόνο για περιορισμένο σκοπό βάσει του συγκεκριμένου μέσου (εξαιρουμένων του VIS, του SIS και του SIS ΙΙ). Για παράδειγμα, τα βιογραφικά δεδομένα ενός ατόμου, συμπεριλαμβανομένων του ονόματός του, της ημερομηνίας και τόπου γέννησης και της ιθαγένειας μπορούν να υποστούν επεξεργασία μέσω των SIS, SIS II, VIS, API, CIS, της σουηδικής πρωτοβουλίας, της απόφασης Prüm, του ECRIS, των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών, των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, της Ευρωπόλ, της Eurojust και των συμφωνιών PNR και TFTP. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά μπορούν να υποστούν επεξεργασία μόνο στο πλαίσιο του συνοριακού ελέγχου στην περίπτωση του API· για την πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη των περιπτώσεων τελωνειακής απάτης στην περίπτωση του CIS· για διερεύνηση εγκλήματος και επιχειρήσεις συλλογής στοιχείων στην περίπτωση του σουηδικής πρωτοβουλίας· για την πρόληψη της τρομοκρατίας και του διασυνοριακού εγκλήματος στην περίπτωση της απόφασης Prüm· για την εξέταση του ποινικού μητρώου ενός προσώπου στην περίπτωση του ECRIS· για τη διερεύνηση των διασυνδέσεων ενός προσώπου με το οργανωμένο έγκλημα και τα δίκτυα των τρομοκρατών στην περίπτωση των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών· για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων στην περίπτωση των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων· για τη διερεύνηση και τη συνδρομή στη δίωξη σοβαρών μορφών διασυνοριακού εγκλήματος στην περίπτωση της Ευρωπόλ και της Eurojust· για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και άλλων μορφών σοβαρών μορφών διασυνοριακού εγκλήματος στην περίπτωση του PNR και για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των τρομοκρατών και των χρηματοδοτών τους στην περίπτωση του TFTP. Βιομετρικά δεδομένα, όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα και οι φωτογραφίες, μπορούν να υποστούν επεξεργασία βάσει του SIS II, του VIS, του EURODAC, της σουηδικής πρωτοβουλίας, της απόφασης Prüm, του ECRIS, της Ευρωπόλ και της Eurojust, εκ νέου για τον περιορισμένο σκοπό κάθε μέτρου. Η απόφαση Prüm είναι το μόνο μέσο που επιτρέπει τη διασυνοριακή ανταλλαγή ανώνυμων προφίλ DNA (παρόλο που τα δεδομένα αυτά μπορούν επίσης να διαβιβασθούν στην Ευρωπόλ και στην Eurojust). Άλλα μέτρα προβλέπουν επεξεργασία πολύ εξειδικευμένων προσωπικών πληροφοριών που αφορούν τους μοναδικούς τους στόχους: τα συστήματα PNR επεξεργάζονται τα στοιχεία κράτησης πτήσεων των επιβατών· το FIDE επεξεργάζεται δεδομένα σχετικά με τη διερεύνηση περιπτώσεων τελωνειακής απάτης· η οδηγία για τη διατήρηση των δεδομένων επεξεργάζεται διευθύνσεις IP και αναγνωριστικούς κωδικούς εξοπλισμού κινητής τηλεφωνίας· το ECRIS επεξεργάζεται ποινικά μητρώα· οι υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων επεξεργάζονται ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία και πληροφορίες για τις εταιρείες· οι πλατφόρμες για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο επεξεργάζονται αδικήματα σχετικά με το Διαδίκτυο· η Ευρωπόλ επεξεργάζεται διασυνδέσεις με τα εγκληματικά δίκτυα και το TFTP επεξεργάζεται δεδομένα χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων. Η διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχείων για τη διερεύνηση του εγκλήματος αποτελεί το μόνο παράδειγμα ουσιαστικής επικάλυψης λειτουργιών. Από νομική άποψη, η σουηδική πρωτοβουλία θα επαρκούσε για την ανταλλαγή οποιουδήποτε είδους πληροφοριών που αφορούν αυτή τη διερεύνηση (υπό τον όρο ότι η ανταλλαγή αυτών των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα επιτρέπεται βάσει του εθνικού δικαίου). Ωστόσο, από επιχειρησιακή άποψη, η απόφαση Prüm μπορεί να είναι προτιμότερη για την ανταλλαγή προφίλ DNA και δεδομένων δακτυλικών αποτυπωμάτων, δεδομένου ότι το σύστημά της «θετικής/αρνητικής απάντησης» (hit/no hit) εξασφαλίζει άμεσες απαντήσεις και η αυτοματοποιημένη μέθοδος ανταλλαγής δεδομένων εγγυάται υψηλό επίπεδο ασφάλειας των δεδομένων[82]. Επίσης, μπορεί να είναι περισσότερο αποτελεσματική η απευθείας σύνδεση των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών, των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και των πλατφορμών για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο με τους ομολόγους τους στην ΕΕ χωρίς τη συμπλήρωση των εντύπων που απαιτούνται βάσει της σουηδικής πρωτοβουλίας για κάθε υποβολή αιτήματος πληροφοριών.

Ελεγχόμενα δικαιώματα πρόσβασης

Τα δικαιώματα πρόσβασης σε μέσα που δημιουργήθηκαν με βάση τη λογική της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και του σοβαρού εγκλήματος συνήθως παρέχονται σε περιορισμένο μέρος των υπηρεσιών καταστολής ήτοι στην αστυνομία, στις αρχές συνοριακών ελέγχων και στις τελωνειακές αρχές. Τα δικαιώματα πρόσβασης σε μέτρα που λειτουργούν βάσει της λογικής Σένγκεν χορηγούνται συνήθως στις αρμόδιες για τη μετανάστευση αρχές και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στην αστυνομία, στις αρχές συνοριακών ελέγχων και στις τελωνειακές αρχές. Η ροή των πληροφοριών ελέγχεται από εθνικές διεπαφές στην περίπτωση των κεντρικών SIS και VIS και μέσω εθνικών σημείων επαφής ή κεντρικών μονάδων συντονισμού στην περίπτωση των αποκεντρωμένων μέσων, όπως η απόφαση Prüm, η σουηδική πρωτοβουλία, η σύμβαση Νάπολη ΙΙ, το ECRIS, το TFTP, οι συμφωνίες PNR, οι μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών, οι υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και οι πλατφόρμες για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο.

Ανομοιογενείς κανόνες για τη διατήρηση δεδομένων

Οι περίοδοι διατήρησης δεδομένων ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τους στόχους των διαφόρων μέσων. Η συμφωνία PNR με τις ΗΠΑ προβλέπει τη μεγαλύτερη περίοδο διατήρησης, που ανέρχεται σε 15 έτη, ενώ το API τη μικρότερη περίοδο, που ανέρχεται σε 24 ώρες. Οι συμφωνίες PNR καθιερώνουν μια ενδιαφέρουσα διάκριση μεταξύ των δεδομένων σε ενεργητική ή παθητική χρήση· μετά από ορισμένη περίοδο, οι πληροφορίες πρέπει να αρχειοθετούνται και μπορούν να «απασφαλισθούν» μόνο με ειδική άδεια. Η χρήση από τον Καναδά των δεδομένων PNR της ΕΕ αποτελεί καλό παράδειγμα: οι πληροφορίες πρέπει να καθίστανται ανώνυμες μετά από 72 ώρες, αλλά παραμένουν διαθέσιμες στους εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους για 3,5 έτη.

Αποτελεσματική διαχείριση της ταυτότητας

Αρκετά από τα μέτρα που εξετάσθηκαν ανωτέρω, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών SIS II και VIS, έχουν ως στόχο να επιτρέψουν την εξακρίβωση της ταυτότητας μέσω της χρήσης βιομετρικών δεδομένων. Η εφαρμογή του SIS II αναμένεται να ενισχύσει την ασφάλεια στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, βοηθώντας, για παράδειγμα, στον εντοπισμό ατόμων για τα οποία έχει εκδοθεί ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, αυτών που έχουν καταχωριστεί ως ανεπιθύμητοι στο χώρο Σένγκεν και αυτών που αναζητούνται για άλλους ειδικούς λόγους ερευνών (όπως εξαφανισθέντες ή μάρτυρες σε υποθέσεις ενώπιον δικαστηρίου), ανεξαρτήτως της διαθεσιμότητας ή της γνησιότητας των εγγράφων ταυτότητας. Η εφαρμογή του VIS θα έπρεπε να διευκολύνει την έκδοση θεωρήσεων και τη διαδικασία διαχείρισης.

Λύσεις σε επίπεδο της ΕΕ για την ασφάλεια δεδομένων

Για την ανταλλαγή πληροφοριών ευαίσθητου χαρακτήρα διαμέσου των ευρωπαϊκών συνόρων τα κράτη μέλη προτιμούν τις λύσεις σε επίπεδο της ΕΕ. Διάφορα μέσα ποικίλου μεγέθους, δομής και σκοπού βασίζονται στο s-TESTA, το δίκτυο επικοινωνίας δεδομένων για την ανταλλαγή πληροφοριών ευαίσθητου χαρακτήρα, το οποίο χρηματοδοτείται από την Επιτροπή. Σε αυτά τα μέσα συμπεριλαμβάνονται τα κεντρικά συστήματα πληροφοριών SIS II, VIS και EURODAC, τα αποκεντρωμένα μέσα Prüm, ECRIS και FIUs, καθώς και η Ευρωπόλ και η Eurojust. Το CIS και τo FIDE χρησιμοποιούν το κοινό δίκτυο επικοινωνίας, το δίκτυο κοινής διεπαφής συστημάτων ή την ασφαλή διαδικτυακή πρόσβαση που παρέχει η Επιτροπή. Εν τω μεταξύ, η εφαρμογή δικτύου ανταλλαγής πληροφοριών της Ευρωπόλ, SIENA, φαίνεται ότι αποτελεί την εφαρμογή που επιλέγεται από ορισμένες πρόσφατες πρωτοβουλίες οι οποίες βασίζονται στην ασφαλή μεταφορά δεδομένων: διενεργούνται συζητήσεις προκειμένου το δίκτυο των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (FIU.net), οι υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και οι πλατφόρμες έγκαιρης προειδοποίησης για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο να λειτουργούν με βάση αυτή την εφαρμογή.

Ανομοιογενείς μηχανισμοί επανεξέτασης

Τα μέσα που αναλύθηκαν ανωτέρω προβλέπουν μια σειρά διαφορετικών μηχανισμών επανεξέτασης. Στην περίπτωση πολύπλοκων πληροφοριακών συστημάτων, όπως το SIS II, το VIS και το EURODAC, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ετήσιες ή εξαμηνιαίες εκθέσεις για τη λειτουργία ή την πρόοδο εφαρμογής αυτών των συστημάτων. Για τα αποκεντρωμένα μέσα ανταλλαγής πληροφοριών η Επιτροπή οφείλει να υποβάλει στα άλλα θεσμικά όργανα μία και μόνη έκθεση αξιολόγησης μερικά έτη μετά την εφαρμογή τους: η οδηγία για τη διατήρηση των δεδομένων, η σουηδική πρωτοβουλία και τα μέτρα των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων πρέπει να αξιολογηθούν το 2010· η απόφαση Prüm το 2012 και το ECRIS το 2015. Οι τρεις συμφωνίες PNR προβλέπουν περιοδικές και ad hoc επανεξετάσεις, και δύο από αυτές περιλαμβάνουν ρήτρες λήξης ισχύος. Η Ευρωπόλ και η Eurojust υποβάλλουν ετήσιες εκθέσεις στο Συμβούλιο, το οποίο τις διαβιβάζει προς ενημέρωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Από τα προαναφερθέντα συνάγεται ότι η τρέχουσα δομή διαχείρισης των πληροφοριών στην ΕΕ δεν ευνοεί την καθιέρωση ενιαίου μηχανισμού αξιολόγησης για όλα τα μέσα. Ενόψει αυτής της ποικιλομορφίας, η μελλοντική τροποποίηση οποιουδήποτε μέσου στον τομέα της διαχείρισης πληροφοριών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον πιθανό της αντίκτυπο σε όλα τα άλλα μέτρα που ρυθμίζουν τη συλλογή, αποθήκευση ή ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Αρχές χάραξης πολιτικής

Στο τμήμα 2 περιγράφηκαν διάφορες πρωτοβουλίες που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφάρμοσε, παρουσίασε ή μελέτησε τα τελευταία έτη. Η πληθώρα νέων ιδεών και νομοθετικών μέτρων στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας και της διαχείρισης της μετανάστευσης καθιστούν αναγκαίο τον καθορισμό βασικής δέσμης αρχών που θα χρησιμεύσουν ως σημείο αναφοράς για την υποβολή και την αξιολόγηση των προτάσεων πολιτικής τα επόμενα έτη. Αυτές οι αρχές βασίζονται και επιδιώκουν να συμπληρώσουν τις γενικές αρχές που θεσπίζονται στις συνθήκες της ΕΕ, τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τις σχετικές διοργανικές συμφωνίες μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Επιτροπή προτείνει την ανάληψη και την υλοποίηση νέων πρωτοβουλιών καθώς και την αξιολόγηση των υφιστάμενων μέσων με βάση τις ακόλουθες δύο δέσμες αρχών:

Ουσιαστικές αρχές

Διαφύλαξη θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

Η διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων όπως κατοχυρώνεται στο Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, θα αποτελεί πρωταρχικό μέλημα της Επιτροπής, ιδίως κατά τον σχεδιασμό νέων προτάσεων που αφορούν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας και της διαχείρισης της μετανάστευσης. Τα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων διακηρύσσουν αντίστοιχα ότι κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα «στο σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής του ζωής» και «στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν.»[83] Το άρθρο 16 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το οποίο έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για τις δραστηριότητες των κρατών μελών, των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, των οργανισμών και φορέων, βεβαιώνει εκ νέου το δικαίωμα κάθε προσώπου «στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν.»[84] Κατά τον σχεδιασμό νέων μέσων που βασίζονται στη χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών, η Επιτροπή θα επιδιώξει να ακολουθήσει την προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη την προστασία της ιδιωτικής ζωής ήδη από τον σχεδιασμό (« privacy by design »). Αυτό σημαίνει ότι η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θα ενσωματώνεται στην τεχνολογική βάση προτεινόμενου μέσου, η επεξεργασία των δεδομένων θα περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο για τον επιδιωκόμενο σκοπό καθώς η πρόσβαση στα δεδομένα θα παρέχεται μόνο στις οντότητες που «πρέπει να γνωρίζουν».[85]

Αναγκαιότητα

Η επέμβαση δημόσιας αρχής στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής μπορεί να είναι αναγκαία για την εθνική ασφάλεια, τη δημόσια ασφάλεια ή την πρόληψη ποινικών παραβάσεων.[86] Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θεσπίζει τρεις προϋποθέσεις βάσει των οποίων μπορεί να δικαιολογούνται ανάλογοι περιορισμοί: εάν αυτό είναι νόμιμο, εάν επιδιώκεται νόμιμος σκοπός και εάν είναι αναγκαίο σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η επέμβαση στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής κρίνεται αναγκαία, εάν ανταποκρίνεται σε επιτακτική κοινωνική ανάγκη, εάν είναι ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και εάν οι λόγοι που προβάλλει η δημόσια αρχή για να τη δικαιολογήσει είναι λυσιτελείς και επαρκείς.[87] Σε όλες τις μελλοντικές προτάσεις της, η Επιτροπή θα αξιολογεί τις αναμενόμενες επιπτώσεις της πρωτοβουλίας στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής των προσώπων και στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και θα καθορίζει τον λόγο για τον οποίο είναι αναγκαίες οι επιπτώσεις αυτές και τον λόγο για τον οποίο η προτεινόμενη λύση είναι ανάλογη προς τον νόμιμο σκοπό της διατήρησης της εσωτερικής ασφάλειας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της πρόληψης του εγκλήματος ή της διαχείρισης της μετανάστευσης. Η συμμόρφωση με τους κανόνες προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θα υπόκειται σε κάθε περίπτωση σε έλεγχο από ανεξάρτητη αρχή σε εθνικό επίπεδο ή στο επίπεδο της ΕΕ.

Επικουρικότητα

Η Επιτροπή θα επιδιώξει να αιτιολογεί τις νέες της προτάσεις υπό το πρίσμα των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 5 του πρωτοκόλλου αριθ. 2 που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κάθε νέα νομοθετική πρόταση θα περιλαμβάνει έκθεση βάσει της οποίας μπορεί να κριθεί η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, όπως θεσπίζεται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εν λόγω έκθεση θα περιλαμβάνει στοιχεία εκτίμησης των δημοσιονομικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της πρότασης καθώς και, εφόσον πρόκειται για οδηγία, των συνεπειών της ως προς τους κανόνες που πρέπει να θεσπισθούν από τα κράτη μέλη.[88] Οι λόγοι που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ένας στόχος της ΕΕ μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα στο επίπεδο της ΕΕ θα τεκμηριώνονται με ποιοτικούς δείκτες. Στις νομοθετικές προτάσεις θα λαμβάνεται δεόντως υπόψη η μέριμνα ώστε η τυχόν επιβάρυνση της ΕΕ, των εθνικών κυβερνήσεων, των περιφερειακών αρχών, των οικονομικών φορέων και των πολιτών να είναι η ελάχιστη δυνατή και ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο στόχο. Στην περίπτωση προτάσεων που απαιτούν τη σύναψη νέων διεθνών συμφωνιών, η εν λόγω έκθεση θα αναφέρει τον αναμενόμενο αντίκτυπο της πρότασης στις σχέσεις με τις εν λόγω τρίτες χώρες.

Ορθή διαχείριση κινδύνου

Η ανταλλαγή πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης διενεργείται συνήθως για να αναλύονται απειλές κατά της ασφάλειας, να εντοπίζονται τάσεις στην εγκληματική δραστηριότητα ή να αξιολογούνται κίνδυνοι σε σχετικούς τομείς πολιτικής.[89] Ο κίνδυνος συχνά, αλλά όχι κατ’ ανάγκη, συνδέεται με πρόσωπα των οποίων η συμπεριφορά στο παρελθόν ή ο συνήθης τρόπος συμπεριφοράς ενέχει συνεχή κίνδυνο για το μέλλον. Ωστόσο, οι κίνδυνοι πρέπει να βασίζονται σε αποδείξεις και να μην είναι υποθετικοί. Πρέπει οπωσδήποτε να τηρούνται τα κριτήρια της αναγκαιότητας καθώς και ο περιορισμός του σκοπού για κάθε μέτρο διαχείρισης των πληροφοριών. Είναι σημαντική η ανάπτυξη της ανάλυσης χαρακτηριστικών κινδύνου, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με ανάλυση φυλετικών χαρακτηριστικών ή άλλως εισάγουσα διακρίσεις ανάλυση χαρακτηριστικών, που είναι ασυμβίβαστη με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να βοηθήσουν στην εστίαση των πόρων σε συγκεκριμένα πρόσωπα για τον εντοπισμό των απειλών κατά της ασφάλειας και για την προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων.

Αρχές σχετικές με τη διαδικασία[90]

Κόστος-αποτελεσματικότητα

Οι δημόσιες υπηρεσίες που βασίζονται στην τεχνολογία των πληροφοριών θα πρέπει να επιτρέπουν την παροχή καλύτερων υπηρεσιών με καλύτερη σχέση ποιότητας τιμής στους φορολογούμενους. Ενόψει του υφιστάμενου οικονομικού κλίματος, όλες οι νέες προτάσεις, ιδίως όταν αφορούν την καθιέρωση ή την αναβάθμιση συστημάτων πληροφοριών, θα έχουν ως στόχο να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο οικονομικά αποδοτικές. Αυτή η προσέγγιση θα λάβει υπόψη τις προϋπάρχουσες λύσεις για την ελαχιστοποίηση των επικαλύψεων και τη μεγιστοποίηση των πιθανών συνεργειών. Επομένως, η Επιτροπή, θα αξιολογεί κατά πόσον είναι δυνατή η εκπλήρωση των στόχων μιας πρότασης με την καλύτερη χρήση των υφιστάμενων μέσων. Επίσης, πριν να προτείνει νέα συστήματα, θα μελετά τη δυνατότητα προσθήκης επικουρικών λειτουργιών στα υφιστάμενα συστήματα πληροφοριών.

Σχεδιασμός πολιτικής από τη βάση

Οι συνεισφορές όλων των ενδιαφερομένων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών αρχών που είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή, των οικονομικών παραγόντων και της κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το νωρίτερο δυνατό στο πλαίσιο της ανάληψης νέων πρωτοβουλιών. Ο σχεδιασμός πολιτικών που λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των τελικών χρηστών απαιτεί οριζόντιο προβληματισμό και ευρεία διαβούλευση.[91] Για αυτό το λόγο, η Επιτροπή θα επιδιώξει να δημιουργήσει μόνιμους συνδέσμους με εθνικούς δημόσιους υπαλλήλους και επαγγελματίες μέσω δομών του Συμβουλίου, διαχειριστικών επιτροπών και σχηματισμών ad hoc.

Σαφής κατανομή των αρμοδιοτήτων

Λόγω της τεχνικής πολυπλοκότητας των σχεδίων συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον αρχικό σχεδιασμό των δομών διακυβέρνησης. Η εμπειρία από το σχέδιο SIS II καταδεικνύει ότι αν δεν καθορισθούν σαφείς και σταθεροί καθολικοί στόχοι, ρόλοι και αρμοδιότητες από νωρίς μπορεί να προκύψουν σημαντικές υπερβάσεις του κόστους και καθυστερήσεις κατά την εφαρμογή. Από μια πρώτη αξιολόγηση της εμπειρίας από την εφαρμογή της απόφασης Prüm συνάγεται ότι ούτε η αποκεντρωμένη δομή διακυβέρνησης μπορεί να αποτελεί πανάκεια, διότι δεν υπάρχει υπεύθυνος του σχεδίου στον οποίο μπορούν να στραφούν τα κράτη μέλη για συμβουλές σχετικά με τις δημοσιονομικές ή τεχνικές πτυχές της εφαρμογής. Ο μελλοντικός οργανισμός ΤΠ μπορεί να έχει τη δυνατότητα να παρέχει τέτοιες τεχνικές συμβουλές στους επικεφαλής των συστημάτων πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Μπορεί επίσης να προσφέρει πλατφόρμα για την ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων φορέων στην επιχειρησιακή διαχείριση και ανάπτυξη συστημάτων ΤΠ. Για να αποφευχθούν κατά το δυνατόν οι υπερβάσεις του κόστους και οι καθυστερήσεις που απορρέουν από τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις, κάθε νέο σύστημα πληροφοριών στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ιδίως εάν αφορά μεγάλο σύστημα ΤΠ, δεν θα αναπτύσσεται πριν από την οριστική έκδοση των νομικών πράξεων στις οποίες βασίζεται και οι οποίες καθορίζουν το στόχο, το πεδίο εφαρμογής, οι λειτουργίες και τις τεχνικές του λεπτομέρειες.

Ρήτρες επανεξέτασης και λήξης ισχύος

Η Επιτροπή θα αξιολογεί κάθε μέσο που περιλαμβάνεται στην παρούσα ανακοίνωση. Η αξιολόγηση αυτή θα διενεργείται σε σχέση με το ευρύ φάσμα μέσων που υφίστανται στον τομέα της διαχείρισης πληροφοριών και θα πρέπει να παρέχει μια αξιόπιστη εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο τα συγκεκριμένα μέσα εντάσσονται στο ευρύτερο πεδίο της εσωτερικής ασφάλειας και της διαχείρισης της μετανάστευσης. Οι μελλοντικές προτάσεις θα περιλαμβάνουν, κατά περίπτωση, ετήσια υποχρέωση υποβολής εκθέσεων, περιοδικές και ad hoc επανεξετάσεις, καθώς και ρήτρα λήξης ισχύος. Τα υφιστάμενα μέσα θα διατηρούνται μόνο εάν συνεχίζουν να εξυπηρετούν το νόμιμο σκοπό για τον οποίο σχεδιάσθηκαν. Το Παράρτημα II περιέχει την ημερομηνία και τον μηχανισμό επανεξέτασης για κάθε μέσο που περιλαμβάνεται στην παρούσα ανακοίνωση.

Προοπτικές για το μέλλον

Η παρούσα ανακοίνωση παρέχει, για πρώτη φορά, σαφή και πλήρη σύνοψη των μέτρων σε ισχύ, υπό εφαρμογή ή υπό μελέτη στο επίπεδο της ΕΕ τα οποία ρυθμίζουν τη συλλογή, αποθήκευση ή διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα για λόγους καταστολής ή για τη διαχείριση της μετανάστευσης.

Προσφέρει στους πολίτες μια επισκόπηση για το ποιες πληροφορίες που τους αφορούν συλλέγονται, αποθηκεύονται ή ανταλλάσσονται, για ποιο σκοπό και από ποιόν. Αποτελεί ένα διαφανές εργαλείο αναφοράς για τους ενδιαφερόμενους φορείς που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε συζήτηση για τη μελλοντική κατεύθυνση της πολιτικής της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα. Ταυτόχρονα, παρέχει μια πρώτη απάντηση στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ανάπτυξη μέσων διαχείρισης των πληροφοριών στο επίπεδο της ΕΕ σύμφωνα με τη στρατηγική της ΕΕ για τη διαχείριση των πληροφοριών[92] και για προβληματισμό σχετικά με την ανάγκη ευρωπαϊκού προτύπου ανταλλαγής πληροφοριών.[93]

Η Επιτροπή σκοπεύει να δώσει συνέχεια στην παρούσα ανακοίνωση με την υποβολή ανακοίνωσης το 2012 σχετικά με το ευρωπαϊκό πρότυπο ανταλλαγής πληροφοριών.[94] Προς τούτο, η Επιτροπή εγκαινίασε τον Ιανουάριο του 2010 ένα εγχείρημα χαρτογράφησης των πληροφοριών σχετικά με τις νομικές βάσεις και την πρακτική λειτουργία της ανταλλαγής πληροφοριών και στοιχείων σχετικά με το έγκλημα, τα αποτελέσματα του οποίου η Επιτροπή έχει ως στόχο να υποβάλει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2011.[95]

Τέλος, η παρούσα ανακοίνωση καθορίζει, για πρώτη φορά, την οπτική της Επιτροπής όσον αφορά τις γενικές αρχές που σκοπεύει να ακολουθήσει στη μελλοντική ανάπτυξη μέσων συλλογής, αποθήκευσης ή ανταλλαγής δεδομένων. Οι αρχές αυτές θα εφαρμοσθούν επίσης κατά την αξιολόγηση των υφιστάμενων μέσων. Η υιοθέτηση αυτής της - βασισμένης σε αρχές - προσέγγισης στην ανάπτυξη και αξιολόγηση των πολιτικών αναμένεται να ενισχύσει τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων και μελλοντικών μέσων κατά τρόπο που να σέβεται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Τα ακόλουθα δεδομένα και παραδείγματα έχουν ως στόχο να απεικονίσουν την πρακτική εφαρμογή των μέτρων διαχείρισης των πληροφοριών που ισχύουν επί του παρόντος.

Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS)

Συνολικός αριθμός καταχωρίσεων SIS που καταγράφηκαν στη βάση δεδομένων του κεντρικού SIS (C.SIS)[96] |

Κατηγορίες καταχωρίσεων | 2007 | 2008 | 2009 |

Τραπεζογραμμάτια | 177.327 | 168.982 | 134.255 |

Κενά έγγραφα | 390.306 | 360.349 | 341.675 |

Πυροβόλα όπλα | 314.897 | 332.028 | 348.353 |

Εκδοθέντα έγγραφα | 17.876.227 | 22.216.158 | 25.685.572 |

Οχήματα | 3.012.856 | 3.618.199 | 3.889.098 |

Καταζητούμενοι (ψευδώνυμο) | 299.473 | 296.815 | 290.452 |

Καταζητούμενοι (κύριο όνομα) | 859.300 | 927.318 | 929.546 |

Από τους οποίους: |

Καταζητούμενοι για σύλληψη με σκοπό την έκδοσή τους | 19.119 | 24.560 | 28.666 |

Υπήκοοι τρίτων χωρών σε κατάλογο ανεπιθύμητων προσώπων | 696.419 | 746.994 | 736.868 |

Εξαφανισθέντες ενήλικοι | 24.594 | 23.931 | 26.707 |

Εξαφανισθέντες ανήλικοι | 22.907 | 24.628 | 25.612 |

Μάρτυρες ή κλητευθέντες ενώπιον δικαστηρίου | 64.684 | 72.958 | 78.869 |

Πρόσωπα που είναι υπό εξαιρετική παρακολούθηση για την πρόληψη απειλών κατά της δημόσιας ασφάλειας | 31.568 | 34.149 | 32.571 |

Πρόσωπα που είναι υπό εξαιρετική παρακολούθηση για την πρόληψη απειλών κατά της εθνικής ασ