ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Προετοιμασία της επανεξέτασης μεσοδιαστήματος των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού (ΠΠΠ)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Προετοιμασία της επανεξέτασης μεσοδιαστήματος των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού (ΠΠΠ)

Εισαγωγή

Οι στόχοι των τετάρτων πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού [1] καθορίστηκαν σύμφωνα με την απόφαση 97/413/ΕΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 1997 σχετικά με τους στόχους και τους λεπτομερείς κανόνες για την αναδιάρθρωση, για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 1997 έως 31ης Δεκεμβρίου 2001, του τομέα της κοινοτικής αλιείας με σκοπό την επίτευξη μιας διαρκούς ισορροπίας μεταξύ των πόρων και της εκμετάλλευσής τους [2].

[1] Αποφάσεις 98/119/ΕΚ έως 98/131/EΚ της Επιτροπής (ΕΕ L39 της 12.2.98, σ. 1 - 84)

[2] ΕΕ L175 της 3.7.97, σ. 27

Στην παρούσα έκθεση διενεργείται ανασκόπηση των επιδόσεων των ΠΠΠ IV κατά τα πρώτα τρία έτη εφαρμογής των, όπως απαιτείται με το άρθρο 9 παράγραφοι 2 και 3 της απόφασης 97/413/ΕΚ, όπου δηλώνεται ότι:

"στις 30 Μαρτίου 1999 το αργότερο, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο έκθεση για την κατάσταση και την εξέλιξη των αποθεμάτων ιχθύων και των τύπων αλιείας βάσει των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνωμών που θα είναι διαθέσιμες, καθώς και αξιολόγηση των επιπτώσεων των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού στην κατάσταση των πόρων και στον τομέα.

Σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στον άρθρο 11 του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 3760/92 και βάσει των επιστημονικών συμβουλών και άλλων πληροφοριών της έκθεσης της Επιτροπής, το Συμβούλιο αποφασίζει, κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, μέχρι στις 31 Δεκεμβρίου 1999 το αργότερο, τις τυχόν αναγκαίες προσαρμογές των στόχων της αλιευτικής προσπάθειας για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2000 έως 31ης Δεκεμβρίου 2001".

Δεν κατέστη δυνατό να τηρηθεί η προθεσμία της 30ής Μαρτίου 1999, όπως ορίζεται στο άρθρο 9 παράγραφος 1. Οι διαπραγματεύσεις, στους κόλπους του Συμβουλίου, όσον αφορά τις κατευθύνσεις των ΠΠΠ IV διήρκεσαν επί πολλούς μήνες, οπότε καθυστέρησε η δημοσίευση της απόφασης 97/413/ΕΚ στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που τελικώς πραγματοποιήθηκε στις 3 Ιουλίου 1997. Κατά συνέπεια, εξεδόθησαν μόλις τον Δεκέμβριο 1997 οι αποφάσεις της Επιτροπής περί καθορισμού των στόχων των ΠΠΠ για τους στόλους εκάστου των κρατών μελών, οπότε είχε ήδη παρέλθει ένα έτος της περιόδου την οποία καλύπτουν τα προγράμματα. Ως εκ τούτου, καθυστέρησε επίσης η παρούσα έκθεση έως ότου να παρέλθει επαρκής χρόνος εφαρμογής των προγραμμάτων ώστε να αξιολογηθούν οι επιδόσεις των.

Κατάσταση και εξέλιξη των αλιευτικών αποθεμάτων και των τύπων αλιείας

a) Σύνδεση με τους στόχους των ΠΠΠ

Ο βαθμός εκμετάλλευσης των αλιευτικών αποθεμάτων στα κοινοτικά ύδατα είναι πολύ υψηλός και έχει οδηγήσει στην μείωση πολλών από τα αποθέματα των ειδών υψηλότερης αξίας.

Προκειμένου να προτείνει ενδεδειγμένες κατευθυντήριες γραμμές στο Συμβούλιο για τα ΠΠΠ III και ΠΠΠ IV, η Επιτροπή έχει συστήσει ομάδες εργασίας εμπειρογνωμόνων για να επανεξετάσουν την κατάσταση των αποθεμάτων τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους ευρωπαίους αλιείς και για να υποδείξει τις περικοπές της αλιευτικής προσπάθειας που θα ήσαν επιθυμητές για την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εν λόγω αποθεμάτων.

Οι εκθέσεις των ανωτέρω ομάδων είναι γνωστές από τους αντίστοιχους προέδρους των, ως η έκθεση "Gulland", η οποία συνετάχθη το 1990, και η έκθεση "Lassen", η οποία συνετάχθη το 1995. Και οι δύο εκθέσεις υπέδειξαν τη μείωση της θνησιμότητας λόγω αλιείας για όλα σχεδόν τα αποθέματα ιχθύων που εξετάστηκαν. Η συμβουλή αυτή βασιζόταν σε ποικίλα κριτήρια, ανάλογα με την ποιότητα των διαθέσιμων πληροφοριών. Οι υποδειχθείσες ως αναγκαίες περικοπές για τη συνετή διαχείριση των αποθεμάτων ήσαν πολύ μεγάλης κλίμακας, συνήθως περίπου 40% και σε πολλές περιπτώσεις πολύ υψηλότερες.

Η έκθεση Gulland οδήγησε την Επιτροπή να προτείνει περικοπές δυναμικότητας στη χρονική περίοδο των ΠΠΠ ΙΙΙ, ύψους 30% για τα τμήματα του στόλου που αλιεύουν βενθοπελαγικά είδη, και 20% για τα τμήματα του στόλου που αλιεύουν πλατύψαρα. Τα περισσότερα κράτη μέλη θεώρησαν τα ανωτέρα ποσοστά ως υπέρμετρα υψηλά, και τα μείωσαν κατά 20% έως 15% αντίστοιχα στην απόφαση που ελήφθη τελικώς. Συνολικώς, οι στόχοι των ΠΠΠ ΙΙΙ αντιπροσώπευαν συνολική συρρίκνωση κατά περίπου 10% του κοινοτικού αλιευτικού στόλου.

Επειδή από την έκθεση Lassen διεφάνη ότι η αλιευτική προσπάθεια παρέμενε πολύ υψηλή προς τα τέλη της περιόδου των ΠΠΠ III, η Επιτροπή πρότεινε περαιτέρω δραστικές περικοπές στη διάρκεια των ΠΠΠ IV. Για να υπάρξει καλύτερη στόχευση των εν λόγω περικοπών, τα αποθέματα για τα οποία υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες ταξινομήθηκαν στις εξής κατηγορίες: Υπό εξάντληση, υπεραλιευόμενα και πλήρους εκμετάλλευσης. Οι κατηγορίες αυτές ορίστηκαν ως εξής:

Αποθέματα υπό εξάντληση: Η βιομάζα του αποθέματος αναπαραγωγής είναι κάτω από τα κατώτατα αποδεκτά βιολογικά όρια (ΚΑΒΟ) ή ενδέχεται σύντομα να φθάσει στο επίπεδο αυτό εάν διατηρηθούν τα σημερινά επίπεδα θνησιμότητας λόγω αλιείας.

Υπεραλιευόμενα αποθέματα: Ουσιαστική ανάκαμψη στη μακροχρόνια απόδοση, εφόσον μειωθεί η θνησιμότητα λόγω αλιείας, ή εφόσον υπάρχει μεσοπρόθεσμα κίνδυνος να πέσει η βιομάζα του αποθέματα αναπαραγωγής κάτω από το ΚΑΒΟ.

Πλήρους εκμετάλλευσης αποθέματα: Δεν αναμένεται ουσιαστική ανάκαμψη ή απώλεια εάν αυξηθεί ή μειωθεί η θνησιμότητα λόγω αλιείας.

H Επιτροπή πρότεινε περικοπές της αλιευτικής προσπάθειας κατά 30% και 20% για τα τμήματα του στόλου που αλιεύουν αντιστοίχως αποθέματα ιχθύων υπό εξάντληση και υπεραλιευόμενα αποθέματα. Και πάλι η πρόταση αυτή απερρίφθη από τα περισσότερα κράτη μέλη, τα οποία αντί γι´αυτήν πρότειναν να σταθμιστούν τα εν λόγω ποσοστά μείωσης με τη σύνθεση των αλιευμάτων από τα σκάφη των οικείων τμημάτων των στόλων. Τοιουτοτρόπως, όσο υψηλότερη είναι η αναλογία των πλέον ευπαθών αποθεμάτων, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η απαιτούμενη περικοπή της αλιευτικής προσπάθειας. Τα ανωτέρα συνεπάγονται ότι με τα ΠΠΠ IV απαιτείται συνολική περικοπή της αλιευτικής προσπάθειας του κοινοτικού στόλου κατά περίπου 5% στην πενταετή χρονική περίοδο του προγράμματος, αντί για περίπου 15% με βάση την αρχική πρόταση της Επιτροπής.

β) Τελευταίες επιστημονικές πληροφορίες ως προς την κατάσταση των αλιευτικών πόρων

Για την επανεξέταση μεσοδιαστήματος των ΠΠΠ IV, ζητήθηκε από την Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή για την Αλιεία (ΕΤΟΕΑ) να ανασκοπήσει τις πλέον πρόσφατες επιστημονικές εκτιμήσεις για την κατάσταση των αποθεμάτων ιχθύων. Το ζήτημα εθίγη στις συνεδριάσεις της ΕΤΟΕΑ που πραγματοποιήθηκαν στις Βρυξέλλες στο διάστημα 26 - 30 Απριλίου 1999 [3] και 8 - 12 Νοεμβρίου 1999.

[3] SEC (1999) 932

Η ΕΤΟΕΑ δεν ανεύρε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα αποθέματα είχαν εν γένει υποβαθμιστεί ή βελτιωθεί από τον καιρό θέσπισης των ΠΠΠ IV.

Η ΕΤΟΕΑ επεσήμανε επίσης ότι το Διεθνές Συμβούλιο Εξερεύνησης των Θαλασσών (ICES - ΔΣΕΘ) μετέβαλε τη διατύπωση της σύστασής του, χρησιμοποιώντας πλέον σημεία αναφοράς με βάση την "προληπτική θεώρηση".

Η προληπτική θεώρηση έχει ως αφετηρία τον καθορισμό ενός κατωτέρου ορίου βιομάζας του αποθέματος αναπαραγωγής και ενός ανωτέρου ορίου θνησιμότητας λόγω αλιείας (Blim και Flim). Στόχος είναι να διατηρείται κάθε φορά η βιομάζα και η θνησιμότητα λόγω αλιείας σε επίπεδα που καθιστούν μάλλον απίθανη την επίτευξη των ανωτέρω ορίων στο μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Τα επίπεδα βιομάζας και θνησιμότητας λόγω αλιείας, με τα οποία θα επιτυγχανόταν ο στόχος αυτός (Bpa και Fpa) προτείνονται ως ενδεδειγμένα για τη διαχείριση του οικείου αποθέματος.

Με βάση αυτή τη μεταβολή της θεώρησης, η ΕΤΟΕΑ επαναπροσδιόρισε τα υπό τα εξάντληση, υπεραλιευόμενα και πλήρους εκμετάλλευσης αποθέματα. Οι ορισμοί που υιοθέτησε η ΕΤΟΕΑ έχουν ως εξής:

Αποθέματα υπό εξάντληση: Βιομάζα του αποθέματος αναπαραγωγής κάτω από το Bpa.

Υπεραλιευόμενα αποθέματα: Βιομάζα του αποθέματος αναπαραγωγής υψηλότερη από ή ίση προς το Bpa και θνησιμότητα λόγω αλιείας υψηλότερη από το Fpa.

Πλήρους εκμετάλλευσης αποθέματα: Βιομάζα του αποθέματος αναπαραγωγής υψηλότερη από ή ίση προς το Bpa και θνησιμότητα λόγω αλιείας χαμηλότερη από το Fpa, χωρίς ουσιαστικό κέρδος από την αύξηση ή τη μείωση της θνησιμότητας λόγω αλιείας.

Χρησιμοποιώντας τους ανωτέρω ορισμούς, στον κατωτέρω πίνακα συνοψίζεται η κατάσταση των αποθεμάτων ιχθύων στα ευρωπαϊκά ύδατα. Στον πίνακα αυτό, οι στήλες με τίτλο "υπεραλιευόμενα και υπό εξάντληση αποθέματα" αφορούν τα αποθέματα με βιομάζα αποθέματος αναπαραγωγής χαμηλότερη από το Bpa (αποθέματα υπό εξάντληση) και θνησιμότητα λόγω αλιείας μεγαλύτερη από Fpa (υπεραλιευόμενα αποθέματα).

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η ΕΤΟΕΑ τόνισε ότι εάν υπήρχε αδυναμία ταξινόμησης ενός αποθέματος στην κατηγορία υπό εξάντληση, υπεραλιευόμενου ή πλήρους εκμετάλλευσης, ή εάν ένα είδος δεν εμφαίνεται καθόλου στον πίνακα, τούτο δεν σημαίνει κατ´ανάγκη ότι υπάρχει δυνατότητα αύξησης της αλιευτικής προσπάθειας των εν λόγω αποθεμάτων. Οι ταξινομήσεις διενεργήθηκαν μόνο για όσα αποθέματα υφίστανται επαρκείς πληροφορίες, η δε ΕΤΟΕΑ υπογράμμισε ότι θα πρέπει η αλιευτική προσπάθεια να αυξηθεί μόνο εφόσον τα κράτη μέλη μπορούν να καταδείξουν ότι τούτο ευθυγραμμίζεται πλήρως με την προληπτική θεώρηση. Τα αποθέματα που δεν μπορούν να ταξινομηθούν λόγω ελλείψεως πληροφοριών ή επειδή τα κράτη μέλη αδυνατούν να διαθέσουν τις εν λόγω πληροφορίες θα πρέπει, κατά την άποψη της Επιτροπής, να υφίστανται μεταχείριση ως αποθέματα υπό εξάντληση.

Μολονότι ο ανωτέρω πίνακας δείχνει σαφώς ότι η κατάσταση των αποθεμάτων στα ευρωπαϊκά ύδατα πόρρω απέχει από του να είναι ικανοποιητική, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως αποδεικτικό στοιχείο ότι τα αποθέματα έχουν επιδεινωθεί μετά τη θέσπιση των ΠΠΠ IV. Αυτό ισχύει επειδή η ταξινόμηση αποθεμάτων χρησιμοποιώντας την προληπτική θεώρηση δεν μπορεί να συγκρίνεται απευθείας με την ταξινόμησή τους η οποία χρησιμοποιείται στην απόφαση 97/413/ΕΚ του Συμβουλίου.

´Αλλοι συναφείς δείκτες της εξέλιξης των αποθεμάτων, συγκρίσιμοι όμως σε ιστορική βάση, είναι η βιομάζα αποθέματος αναπαραγωγής και τα επίπεδα θνησιμότητας λόγω αλιείας για τα κυριότερα αποθέματα ιχθύων στα κοινοτικά ύδατα. Η Επιτροπή συνέκρινε τη βιομάζα αποθέματος αναπαραγωγής για τα εν λόγω ιχθυοαποθέματα κατά το 1994 με τα αντίστοιχα κατά το 1997, όπως και τη μέση θνησιμότητα λόγω αλιείας μεταξύ των ετών 1990 και 1994 με τη θνησιμότητα λόγω αλιείας κατά το 1998. Και στις δύο περιπτώσεις, με την πάροδο των ετών, περισσότερα αποθέματα επιδεινώθηκαν απ´ό,τι βελτιώθηκαν (βλ. Παράρτημα).

Επιπτώσεις των ΠΠΠ στην κατάσταση των αποθεμάτων

Στην έκθεση που συνέταξε η ΕΤΟΕΑ δηλώνει ότι αδυνατούσε να σχολιάσει κατά πόσο τα ΠΠΠ IV επηρέασαν ίσως την κατάσταση των αποθεμάτων.

Όντως, θα ήταν ουτοπία να αναμένει κανείς διαπίστωση ωφελειών από τα ΠΠΠ επί τόσο βραχεία χρονική περίοδο. Αυτό οφείλεται στο ότι παρά τα πολύ υψηλά σημερινά ποσοστά εκμετάλλευσης, αυτά αντιπροσωπεύουν κλάσμα μόνο από τις υφιστάμενες δυνητικώς ικανότητες του αλιευτικού στόλου αν οι κοινοτικοί κανονισμοί δεν επέβαλαν περιορισμούς, και ιδιαίτερα κατανομές ποσοστώσεων. Το πρόβλημα της πλεονάζουσας δυναμικότητας είναι τόσο μεγάλο ώστε τα ΠΠΠ δίνουν μέρος μόνο της λύσης για την αλίευση πέραν των δυνατοτήτων και την μείωση των αποθεμάτων.

Τούτο σημαίνει ότι ακόμη και εάν γινόταν αποδεκτή η αρχική πρόταση της Επιτροπής για τα ΠΠΠ IV, με αποτέλεσμα συνολικές μειώσεις περίπου κατά 15% της δυναμικότητας του κοινοτικού στόλου, ο τελευταίος θα εξακολουθούσε να είναι ικανός να ασκεί δραστηριότητα σε υπέρμετρα υψηλά επίπεδα αλιευτικής προσπάθειας. Μια τέτοια μείωση δυναμικότητας θα αποτελούσε σοβαρό βήμα προς την ορθή κατεύθυνση, αλλά δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα είχε βραχυπροθέσμως μετρήσιμο αντίκτυπο στην κατάσταση των πόρων. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο επειδή οι μειώσεις που τελικώς συμφωνήθηκαν για τα ΠΠΠ IV ήσαν πολύ χαμηλότερες από τις αρχικώς προταθείσες από την Επιτροπή.

Με βάση τα ανωτέρω, θα πρέπει να μετρούνται οι επιδόσεις των ΠΠΠ IV με γνώμονα τους διαρθρωτικούς στόχους μείωσης της πλεονάζουσας δυναμικότητας μάλλον παρά με τον άμεσο αντίτυπό τους στην κατάσταση των πόρων.

Επιδόσεις των ΠΠΠ IV

Τα αναλυτικά αποτελέσματα των περικοπών της αλιευτικής προσπάθειας που επετεύχθησαν κατά τα πρώτα τρία έτη των ΠΠΠ IV θα αποτελέσουν το θέμα της επόμενης ετήσιας έκθεσης προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το αντικείμενο της παρούσας έκθεσης περιορίζεται ως εκ τούτου στην εξέταση του τρόπου κατά τον οποίο οι υποκείμενες κατευθυντήριες γραμμές των ΠΠΠ IV επηρέασαν τις επιδόσεις των και στις αναθεωρήσεις που επομένως θα μπορούσαν να εξεταστούν.

Δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των σημερινών κατευθυντήριων γραμμών των ΠΠΠ, δηλαδή τα σταθμισμένα ποσοστά μείωσης και οι διατάξεις για τη συρρίκνωση της αλιευτικής δραστηριότητας αντί για τη δυναμικότητα αλίευσης, υπενόμευσαν σοβαρά την αποτελεσματικότητα των ΠΠΠ IV για τη μείωση της αλιευτικής δυναμικότητας.

Η επίπτωση των σταθμισμένων ποσοστών μείωσης

Η επίδραση της στάθμισης των ποσοστών μείωσης κατά την αναλογία των αλιευμάτων τα οποία αντιπροσωπεύουν τα υπεραλιευόμενα και υπό εξάντληση αποθέματα συνοψίζεται στον κατωτέρω πίνακα:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Συνεπεία της διαδικασίας στάθμισης, η συρρίκνωση συνολικώς του κοινοτικού στόλου που απαιτείται από τα ΠΠΠ IV ανέρχεται σε 5% μάλλον παρά σε 15% στο διάστημα της πενταετούς περιόδου.

Επιπλέον, η κατ´αυτό τον τρόπο στάθμιση των ποσοστών μείωσης ενέχει λογικό σφάλμα. Θα αναμενόταν ότι όσο ένα απόθεμα εξαντλείται περισσότερο τόσο λιγότερο θα αντιπροσωπεύεται στα αλιεύματα, είτε λόγω της σπανιότητάς του αφεαυτής είτε επειδή θα ήσαν πλέον περιοριστικά τα σχετικά TAC. Η διαδικασία στάθμισης έχει τη διεστραμμένη επενέργεια του να προσφέρει λιγότερη προστασία, και όχι περισσότερη, στα αποθέματα που εξαντλούνται δραστικώς.

Για να επεξηγηθούν τα ανωτέρω με ένα υποθετικό παράδειγμα, η παρουσία μπακαλιάρου της Βόρειας Θάλασσας στα αλιεύματα συνεπάγεται ενδεικτικό ποσοστό μείωσης κατά 30%. Εάν το απόθεμα μπακαλιάρου εξαντλείτο σε τέτοιο βαθμό ώστε το ποσοστό εκπροσώπησης του ψαριού στο αλίευμα από 10% να πέσει στο 5%, το σταθμισμένο ποσοστό μείωσης θα έπεφτε από 3% (10% x 30%) σε 1,5% (5% x 30%).

Επειδή πρόσφατα μειώθηκαν τα TAC πολλών από τα περισσότερο αλιευόμενα αποθέματα, τούτο θα ήταν πράγματι το αποτέλεσμα αν αποφασιζόταν επανυπολογισμός των σταθμισμένων ποσοστών μείωσης με τη χρήση των πλέον πρόσφατων δεδομένων για τα αλιεύματα. Δυστυχώς δεν καθίσταται δυνατή η ποσοτικοποίηση της επίπτωσης αυτής, επειδή για να γίνει αυτό θα απαιτούνταν πληροφορίες για τα αλιεύματα των μεμονωμένων σκαφών στα οικεία τμήματα της αλιευτικής προσπάθειας.

Η επενέργεια των περικοπών δραστηριότητας

Για τα τμήματα που χρησιμοποιούν ενεργητικά αλιευτικά εργαλεία, τα κράτη μέλη μπορούν να προτιμήσουν την επίτευξη όλων ή μέρους των στόχων τους με περιστολή της δραστηριότητας (του αριθμού των ημερών που τα σκάφη που ανοίγονται στη θάλασσα) μάλλον παρά της δυναμικότητας. Έξι κράτη μέλη προτίμησαν την επιλογή αυτή, δηλαδή η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Σουηδία, και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο κατωτέρω πίνακας δείχνει τη συμβολή των περικοπών δραστηριότητας στους συνολικούς στόχους των ΠΠΠ IV. Οι σκιασμένες σειρές εμφαίνουν τα κράτη μέλη που προτίμησαν να μειώσουν τη δραστηριότητα αντί για τη δυναμικότητα σε ένα ή περισσότερα τμήματα του αλιευτικού των στόλου:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα ανωτέρω είχαν ως συνέπεια τη μείωση, από ποσοστό περίπου 5% σε λιγότερο από 3%, της περικοπής δυναμικότητας που απαιτείται από τα ΠΠΠ IV για τον κοινοτικό στόλο στο σύνολό του.

Παραπάνω διατυπώθηκε το επιχείρημα ότι δεν μπορεί να αναμένονται από τα ΠΠΠ βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στην κατάσταση των πόρων, επειδή οι σημερινοί βαθμοί εκμετάλλευσης αντιπροσωπεύουν κλάσμα μόνο της δραστηριότητας την οποία είναι δυνητικώς ικανή να ασκήσει η υφισταμένη δυναμικότητα αλιευτικού στόλου. Λόγω τούτου, θα μπορούσε να διατυπωθεί το επιχείρημα ότι μια περιστολή δραστηριότητας θα είχε αμεσότερο αντίκτυπο στα ποσοστά εκμετάλλευσης απ´ό,τι η περικοπή δυναμικότητας.

Εντούτοις, τα καθεστώτα διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας σε ορισμένα κράτη μέλη δεν είναι ικανοποιητικά. Οι περιορισμοί του Σαββατοκύριακου ή οι συμπτωματικές μειώσεις δραστηριότητας δεν επαρκούν για τους σκοπούς των ΠΠΠ, τα οποία απαιτούν μόνιμες, διαρθρωτικές μειώσεις της αλιευτικής προσπάθειας. Η Επιτροπή θα κάνει πλήρη χρήση των διατάξεων του άρθρου 6 παράγραφοι 3 και 4 της απόφασης 97/413/ΕΚ ώστε να επαναδιατυπώσει τους στόχους των οικείων τμημάτων στο στόλου αμιγώς από πλευράς δυναμικότητας για το εναπομένον χρονικό διάστημα του προγράμματος. Οι νέοι στόχοι δυναμικότητας θα είναι τέτοιοι ώστε οποιαδήποτε καταβαλλόμενη αλιευτική προσπάθεια πέραν και άνω των ενδιάμεσων στόχων από το χρόνο έναρξης των προγραμμάτων αντισταθμίζεται από περικοπή δυναμικότητας κατά το εναπομένον χρονικό διάστημα. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 10 του κανονισμού 2792/99 του Συμβουλίου, ώστε να υπάρξει συμμόρφωση προς τους ανωτέρω στόχους.

Προκειμένου ο περιορισμός δραστηριότητας να έχει την ίδια επενέργεια όπως και ο περιορισμός δυναμικότητας βάσει των ΠΠΠ, οι μειώσεις δραστηριότητας οφείλουν να είναι μόνιμες κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οι περικοπές δυναμικότητας. Έχοντας κάνει σιωπηρώς αποδεκτή την αρχή αυτή, προτιμώντας να μειωθεί η δραστηριότητα βάσει των ΠΠΠ, είναι παράλογο το επιχείρημα, όπως διατείνονται ορισμένα κράτη μέλη, ότι δεν ισχύουν οι περιορισμοί δραστηριότητας εάν εξακολουθούν να υπάρχουν αχρησιμοποίητες ποσοστώσεις. Επίσης θα επαναδιατυπωθούν οι στόχοι αμιγώς από πλευράς δυναμικότητας σε όσα κράτη μέλη δεν αναγνωρίζουν την ανάγκη περιορισμού της αλιευτικής δραστηριότητας ευθυγραμμιζόμενα προς τις υποχρεώσεις των βάσει των ΠΠΠ.

Χειρισμός των ΠΠΠ IV

Η αναποτελεσματικότητα των ΠΠΠ IV για την περικοπή της αλιευτικής προσπάθειας πρέπει να αντιδιασταλεί προς τη σημαντική πολυπλοκότητά τους και τον υψηλό διοικητικό φόρτο που αυτό συνεπάγεται. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής οφείλουν να παρακολουθούν όχι μόνο την εξέλιξη της δυναμικότητας σε κάθε κράτος μέλος, αλλά επίσης την ασκούμενη αλιευτική προσπάθεια σε όλους τους τύπους αλιείας που έχουν καθοριστεί εντός των τμημάτων του στόλου. Τούτο περιλαμβάνει τον έλεγχο των καθεστώτων αλιευτικής προσπάθειας στα οικεία κράτη μέλη, ώστε να διασφαλίζεται η ορθή εφαρμογή τους.

Επιπλέον, διάφορα κράτη μέλη έχουν υποβάλει προς την Επιτροπή αιτήματα για αυξήσεις στους στόχους των προγραμμάτων τους, είτε σύμφωνα με τα άρθρα 3 και 4 της απόφασης 97/413/ΕΚ, με τα οποία επιτρέπεται αύξηση για λόγους ασφάλειας, ή σύμφωνα με το άρθρο 8, με το οποίο επιτρέπεται αύξηση εφόσον εξακριβωθούν πρόσθετες αλιευτικές ευκαιρίες. Τα αιτήματα αυτά απαιτούν προσεκτική και χρονοβόρο αξιολόγηση ώστε να αποφευχθούν αυξήσεις δυναμικότητας που μπορεί να υπονομεύσουν περαιτέρω την απόδοση των ΠΠΠ IV.

Συμπεράσματα

Δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται ότι διαρθρωτικά προγράμματα όπως τα ΠΠΠ θα έχουν βραχυπροθέσμως μετρήσιμες επιπτώσεις στην κατάσταση των πόρων. Αυτό συμβαίνει επειδή οι σημερινοί βαθμοί εκμετάλλευσης των αποθεμάτων αντιπροσωπεύουν κλάσμα μόνο της αλιευτικής δραστηριότητας την οποία δυνητικώς είναι ικανή να ασκήσει η υφισταμένη δυναμικότητα στόλου. Το πρόβλημα της πλεονάζουσας δυναμικότητας είναι τόσο μεγάλο ώστε τα ΠΠΠ προσφέρουν μέρος μόνον της λύσης για την υπεραλίευση και τη μείωση των αποθεμάτων ιχθύων.

Ενώ με τα ΠΠΠ III επετελέσθη σοβαρή πρόοδος στη μείωση της πλεονάζουσας δυναμικότητας, είναι ανεπαρκείς οι συνολικές περικοπές δυναμικότητας και δραστηριότητας που απαιτούνται από τα ΠΠΠ IV.

Τούτο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη στάθμιση των ποσοστών μείωσης σύμφωνα με την αναλογία της σύνθεσης του αλιεύματος από είδη υπό εξάντληση και υπεραλιευόμενα αποθέματα. Θα πρέπει να εγκαταλειφθεί η στάθμιση των ποσοστών μείωσης, αντικαθιστώμενη από απλούστερο σύστημα με βάση την αρχική πρόταση της Επιτροπής, όπου εφαρμόζονται μη σταθμισμένα ποσοστά μείωσης στα τμήματα του στόλου με βάση τα στοχευόμενα αποθέματα.

Η χρήση περιορισμών δραστηριότητας επίσης υπενόμευσε την αποτελεσματικότητα των ΠΠΠ IV, ειδικώς στα κράτη μέλη που δεν έχουν εφαρμόσει επαρκή καθεστώτα προσπάθειας ή τα οποία δεν αναγνωρίζουν την μόνιμη και δεσμευτική φύση των περικοπών δραστηριότητας.

Κατά πάσα πιθανότητα το πραγματικό επίπεδο της ενεργού αλιευτικής προσπάθειας έχει αυξηθεί από το καιρό της έναρξης των ΠΠΠ IV. Για λόγους απλούστευσης, τα ΠΠΠ ορίζουν την αλιευτική προσπάθεια ως το γινόμενο της δυναμικότητας επί την δραστηριότητα, όπου η δυναμικότητα μετρείται μόνο με τη χωρητικότητα σε τόνους και την ισχύ της κύριας μηχανής, ενώ η δραστηριότητα με τις ημέρες που ανοίγεται το σκάφος στη θάλασσα. Στην πράξη, η αλιευτική προσπάθεια εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ποιότητα του ηλεκτρονικού και μηχανολογικού εξοπλισμού επάνω στο σκάφος, οι δεξιότητες και η πείρα του πληρώματος, κ.ο.κ. Οι λοιποί αυτοί παράγοντες τείνουν να αυξάνουν, με την πάροδο του χρόνου, την απόδοση του στόλου, ώστε ένα συγκεκριμένο επίπεδο δυναμικότητας να μπορεί να επιτυγχάνει, χάρη στην τεχνολογική πρόοδο, ολοένα υψηλότερο επίπεδο αλιευτικής προσπάθειας.

Με βάση τα ανωτέρω συμπεράσματα, η Επιτροπή διατυπώνει τις υποδείξεις ότι:

*θα πρέπει να τροποποιηθούν τα ΠΠΠ IV, ώστε να επιτευχθούν ουσιαστικότερες μειώσεις της ονομαστικής προσπάθειας κατά τον εναπομένοντα χρόνο εφαρμογής των προγραμμάτων. Τα σταθμισμένα ποσοστά μείωσης θα πρέπει να αντικατασταθούν από τα μη σταθμισμένα ποσοστά και να εφαρμόζονται κατ´αναλογία για το εναπομένον διάστημα του προγράμματος. Τούτο θα αντιπροσωπεύει πρόσθετη συρρίκνωση του κοινοτικού στόλου κατά περίπου 2% κατ´έτος. Τα ετήσια εκατοστιαία ποσοστά μειώσεων κατά τον εναπομένοντα χρόνο των ΠΠΠ IV θα αντιστοιχούν περίπου σε εκείνα που θα εφαρμόζονταν εάν το Συμβούλιο υιοθετούσε την αρχική πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές των ΠΠΠ IV.

*οι πρόσθετες περικοπές που συνεπάγεται η αντικατάσταση των σταθμισμένων ποσοστών μείωσης από τα αντίστοιχα μη σταθμισμένα ποσοστά θα πρέπει να επιτευχθούν αμιγώς υπό τη μορφή δυναμικότητας σε όλα τα κράτη μέλη.

*επειδή για τα ΠΠΠ IV απομένει χρονικό διάστημα μόνο 18 μηνών, θα πρέπει να παραταθεί κατά ένα έτος η χρονική περίοδος των τροποποιημένων ΠΠΠ IV, δηλαδή έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002. Η παράταση αυτή θα επιτρέψει την εφαρμογή των μη σταθμισμένων ποσοστών μείωσης επί δύο πλήρη έτη πριν από το τέλος της προγραμματικής περιόδου και θα δώσει τη δυνατότητα για το μελλοντικό πλαίσιο αναδιάρθρωσης του αλιευτικού στόλου να εξεταστεί υπό το πρίσμα της μεταρρύθμισης της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

Στον κατωτέρω πίνακα παρατίθενται οι προσεγγιστικές μειώσεις που θα απαιτούνταν σε κάθε κράτος μέλος κατά τα τελευταία δύο έτη εφαρμογής του προγράμματος. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα κράτη μέλη που υπερκάλυψαν τους στόχους των για το 2001, στα οικεία τμήματα αλιευτικής προσπάθειας, κατά ποσότητα που υπερβαίνει τα ανωτέρω ποσοστά, δεν οφείλουν να προβούν σε περαιτέρω περικοπές.

Οι σκιασμένες σειρές δείχνουν τα κράτη μέλη που προτίμησαν τη μείωση της δραστηριότητας αντί μείωση της δυναμικότητας σε ένα ή περισσότερα τμήματα του αλιευτικού στόλου. Για τα εν λόγω κράτη μέλη, η προς επίτευξη μείωση αμιγώς υπό μορφή δυναμικότητας λαμβάνει υπόψη ότι η πρόσθετη απαιτούμενη μείωση βάσει της επανεξέτασης μεσοδιαστήματος των προγραμμάτων πρέπει να επιτευχθεί αμιγώς με περικοπή δυναμικότητας, υπολογίζεται δε αφαιρώντας τη συνεισφορά των περιορισμών δραστηριότητας στο χρονικό διάστημα από 1.1.2001 έως 31.12.2001 από τις συνολικές μειώσεις που απαιτούνται κατά το χρονικό διάστημα 1.1.2001 έως 31.12.2002. Να σημειωθεί ότι αν από οποιοδήποτε από τα οικεία κράτη μέλη αφαιρεθεί η επιλογή μείωσης της δραστηριότητας, πρέπει να επιτευχθεί η συνολική μείωση αμιγώς με περικοπή δυναμικότητας:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εάν οι περικοπές που προκύπτουν από τις προτάσεις αυτές απαιτούν πρόσθετη χρηματοδότηση, η Επιτροπή θα λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα ώστε να συγχρηματοδοτήσει την αναδιάρθρωση του στόλου μέσω των κεφαλαίων ΧΜΠΑ που είναι διαθέσιμα για τη χρονική περίοδο 2000 - 2006.

Είναι μεν βασικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του αλιευτικού κλάδου να εξερευθεί ισορροπία μεταξύ δυναμικότητας του στόλου και βαθμού διάθεσης αλιευτικών πόρων, τα ΠΠΠ σημείωσαν όμως περιορισμένη επιτυχία στην επίτευξη του στόχου αυτού. Για το μέλλον, η Επιτροπή θα αναλάβει επιμελή ανασκόπηση της διαρθρωτικής πολιτικής που ασκεί για τον αλιευτικό στόλο. Τούτο θα συνεπάγεται ευρύτατες διαβουλεύσεις με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών και των εκπροσώπων του κλάδου, ώστε να αναπτυχθούν απλούστερα και αποδοτικότερα μέσα και άλλες επιλογές άσκησης πολιτικής που θα κατοχυρώσουν την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και κερδοφορία του αλιευτικού κλάδου.

Παράρτημα

Στα ακόλουθα ιστογράμματα συνοψίζονται οι αλλαγές της βιομάζας αποθέματος αναπαραγωγής (SSB) και της θνησιμότητας λόγω αλιείας (F). Κάθε ράβδος αναπαριστά τον αριθμό αποθεμάτων, δείχνοντας το εμφαινόμενο εκατοστιαίο ποσοστό μεταβολής. Η συμπαγής ράβδος εμφαίνει την κατηγορία 0% (καμία μεταβολή στο SSB ή στην F κατά τη χρονική περίοδο)

Βιομάζα αποθέματος αναπαραγωγής:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Θνησιμότητα λόγω αλιείας:

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>