Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Προσαρμογή στις αλλαγές της εργασίας και της κοινωνίας: μια νέα κοινοτική στρατηγική υγείας και ασφάλειας 2002-2006"

(COM (2002) 118 τελικό)

(2002/C 241/19)

Στις 11 Μαρτίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουνίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 392η σύνοδο ολομέλειάς της, της 17ης και 18ης Ιουλίου 2002 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 123 ψήφους υπέρ, καμία κατά, και 5 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής δημοσιεύεται μετά από πολλές δεκαετίες χωρίς επαρκή στρατηγική θεώρηση των θεμάτων υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Στην περίοδο αυτή, ο κόσμος της εργασίας άλλαξε ριζικά και ανέκυψαν νέα προβλήματα στην ΕΕ τα οποία χρήζουν επείγουσας αντιμετώπισης.

1.2. Επιπροσθέτως, η επικείμενη διεύρυνση της ΕΕ θέτει μία πληθώρα προκλήσεων στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά τρόπο συστηματικό και ενορατικό.

1.3. Η Επιτροπή προετοίμασε την υπό εξέταση ανακοίνωση σε στενή συνεργασία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνέβαλε σ' αυτήν τη διαδικασία με την διερευνητική γνωμοδότηση του παρελθόντος Ιουλίου, η οποία είχε ζητηθεί από την Επίτροπο κα Διαμαντοπούλου το Δεκέμβριο του 2000(1).

1.4. Η ΕΟΚΕ δεν θα επαναλάβει στην παρούσα γνωμοδότηση στοιχεία από την γνωμοδότησή της του Ιουλίου 2001 τα οποία έχουν ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ανακοίνωση αποτελεί υψηλού ενδιαφέροντος και πολλά υποσχόμενο έγγραφο, το οποίο ανταποκρίνεται θετικά σε πολλές από τις παρατηρήσεις και τις υποδείξεις που διατυπώνονται στην διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ. Κατά γενικό κανόνα, το αναλυτικό μέρος παρέχει την πρότερη βάση για τις προτάσεις της στρατηγικής του 2002-2006. Εξετάζονται τα κυριότερα προβλήματα της υγιεινής και της ασφάλειας της εργασίας. Μολονότι δεν είναι σαφές πώς η Επιτροπή επιθυμεί να αντιμετωπίσει κάθε ζήτημα που ανακύπτει, το κείμενο παρέχει επαρκείς ενδείξεις για το είδος της δράσης που πρέπει να αναληφθεί.

2.2. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι αυτό που λείπει σαφώς από αυτό το σκιαγράφημα στρατηγικής, είναι ένα σχέδιο δράσης.

2.3. Η παράλειψη αυτή είναι ανησυχητική. Η ΕΟΚΕ την αποδίδει άμεσα στις ανησυχίες που είχε εκφράσει επανειλημμένως σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις που υιοθέτησε τα τελευταία έτη σχετικά με την έλλειψη πόρων (τόσο σε επίπεδο προσωπικού όσο και σε δημοσιονομικό επίπεδο για τις σχετικές υπηρεσίες της Επιτροπής). Με λύπη σημειώνει ότι, για μία ακόμη φορά, οι ανησυχίες αυτές αγνοήθηκαν παντελώς. Εκφράζει το φόβο ότι η σιγή που τηρεί η Επιτροπή επ' αυτού θα μπορούσε να υποσκάψει την αξιοπιστία του λειτουργικού μέρους της ανακοίνωσης.

2.4. Πριν δέκα χρόνια, η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας και Υγιεινής στην Εργασία διέθετε τέσσερις μονάδες οι οποίες ήσαν αρμόδιες για την ασφάλεια και τη υγιεινή στην εργασία και μια μονάδα αρμόδια για την δημόσια υγεία. Ύστερα από μια επιχείρηση ορθολογικής οργάνωσης, το 1993-94, η Διεύθυνση αναδιοργανώθηκε σε τρεις μονάδες δημόσιας υγείας και δυο μόνο μονάδες ασφάλειας και υγιεινής στην εργασία. Το 1998, έγινε περαιτέρω μείωση σε βάρος της ασφάλειας και υγιεινής στην εργασία όταν οι δραστηριότητες δημόσιας υγείας και ασφάλειας και υγιεινής στην εργασία διαχωρίστηκαν επισήμως: τέσσερις μονάδες υπήχθησαν στη ΓΔ Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών ενώ στη ΓΔ Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων υπήχθη μια μόνο μονάδα.

Το 1992, η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας και Υγιεινής στην Εργασία διέθετε 150 υπαλλήλους. Η πλειονότητα (130) ήσαν αρμόδιοι για θέματα ασφάλειας και υγιεινής στην εργασία. Σήμερα, οι τομείς της ασφάλειας και υγιεινής στην εργασία στη ΓΔ Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων διαθέτουν 24 μόνο υπαλλήλους: 12 υπαλλήλους της κατηγορίας Α, 3 υπαλλήλους της κατηγορίας Β, 6 γραμματείς και 3 εθνικούς εμπειρογνώμονες.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα στοιχεία αυτά, τα οποία επιβεβαιώνουν τις ανησυχίες που επανειλημμένα έχει εκφράσει, δεν απαιτούν κανένα σχόλιο. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει σοβαρά την κατάσταση αυτή υπό το φως του εγγράφου στρατηγικής της και της διερευνητικής γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ του Ιουλίου 2001, να αντλήσει συμπεράσματα και να προτείνει πολιτικές που ανταποκρίνονται στους στόχους της για την περίοδο 2002-2006.

2.5. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει το συντομότερο δυνατό πρόγραμμα δράσης για την υλοποίηση της στρατηγικής και να το υποβάλει στη συμβουλευτική επιτροπή ασφάλειας, υγείας, και υγιεινής. Αυτό το πρόγραμμα δράσης πρέπει να περιλαμβάνει ακριβείς χρηματοδοτικές επιχορηγήσεις για κάθε δραστηριότητα που αναφέρεται στην Ανακοίνωση. Προτρέπει το Κοινοβούλιο να δώσει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το ζήτημα.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ σημείωσε με μεγάλο ενδιαφέρον τα μέρη που περιλαμβάνονται στο αναλυτικό τμήμα της ανακοίνωσης και αναφέρονται στο φύλο και την ηλικία. Με ελάχιστες ωστόσο εξαιρέσεις, τα καίρια αυτά σημεία της ανάλυσης δεν επανέρχονται στο τμήμα του εγγράφου που αφορά τη δράση. Μολονότι ορισμένα από τα εξεταζόμενα θέματα μπορεί να μην προσφέρονται από νομοθετικής απόψεως, η Επιτροπή θα μπορούσε ωστόσο να αναλάβει πρωτοβουλίες, λ.χ., στον τομέα της ευαισθητοποίησης ή του εντοπισμού (με τη βοήθεια του οργανισμού που εδρεύει στο Μπιλμπάο) ορθών πρακτικών. Η Επιτροπή θα μπορούσε, επίσης, να εξετάσει τις εργονομικές πτυχές σε σχέση με τα δυο φύλα και να αναλάβει πρωτοβουλίες.

3.2. Οι αριθμοί στους οποίους βασίζεται η ανάλυση για τα σχετικά με τα δύο φύλα θέματα, δεν είναι πειστικοί. Φαίνεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίζονται προβλήματα που άπτονται κυρίως της φύσεως των καθηκόντων παρά του φύλου. Τούτο μπορεί να έχει επιπτώσεις στα μέτρα που πρέπει να ληφθούν.

3.3. Μία ακόμη κρίσιμη παρατήρηση όσον αφορά το αναλυτικό μέρος πρέπει να γίνει ως προς τις επιπτώσεις της "έλλειψης ποιότητας" στην εργασία (έτσι όπως διατυπώνεται στο έγγραφο της Επιτροπής). Τα στοιχεία που παρέχει η Επιτροπή σχετικά με τις επιπτώσεις, από απόψεως απώλειας παραγωγικής ικανότητας, αντισταθμιστικών πληρωμών, και κερδών, φαίνεται να είναι ιδιαίτερα χαμηλά.

3.4. Σημαντικά σημεία στο λειτουργικό μέρος της ανακοίνωσης πραγματεύονται την προγραμματισμένη νομοθετική δράση για εργονομικά ζητήματα, και δη για όσα σχετίζονται με την βλάβη επαναλαμβανόμενης υπερπροσπάθειας (RSI), καθώς και την προσπάθεια που καταβάλλουν εργαζόμενοι και εργοδότες για την αντιμετώπιση του άγχους.

3.4.1. Η Οδηγία 90/270/ΕΟΚ σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης δεν αποτελεί επαρκές μέσο για περαιτέρω μέτρα όσον αφορά την βλάβη επαναλαμβανόμενης υπερπροσπάθειας δεδομένου ότι υπάρχουν και άλλοι πολλοί παράγοντες κινδύνου βλάβης επαναλαμβανόμενης υπερπροσπάθειας που δεν συνδέονται με την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι το κύριο πρόβλημα με την οδηγία σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης οφείλεται στην εφαρμογή της στην πράξη, ιδιαίτερα όσον αφορά το άρθρο 3 σχετικά με την "ανάλυση των θέσεων εργασίας" και το άρθρο 7 σχετικά με τη διακοπή ή/και τη μείωση του φόρτου εργασίας στην οθόνη οπτικής απεικόνισης. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη τροποποίησης της οδηγίας για την χειρωνακτική διακίνηση φορτίων (90/269/ΕΟΚ) ιδιαίτερα όσον αφορά την επαναληπτική διακίνηση μικρών φορτίων. Γενικά, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προηγούμενη δήλωσή της στη γνωμοδότηση του Ιουλίου 2001 σχετικά με την διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται πριν την τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας (εθνικές εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των απόψεων των εργοδοτικών και εργατικών οργανώσεων, κατάρτιση συνοπτικής έκθεσης από την Επιτροπή βάσει των εν λόγω εκθέσεων, και διαβουλεύσεις με τη συμβουλευτική επιτροπή ασφάλειας, υγείας, και υγιεινής σχετικά με την έκθεση αυτή).

3.5. Η πρόταση σχετικά με το άγχος είναι χρήσιμη. Πρέπει να τεθεί μία σαφής προθεσμία για τα πορίσματα από τις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους που πρέπει να αρχίσουν στα τέλη του έτους. Η ΕΟΚΕ αναφέρεται, εξάλλου, στις παρατηρήσεις της σχετικά με τους ψυχολογικούς παράγοντες κινδύνου στην γνωμοδότηση του Ιουλίου 2001.

3.6. Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ενδιαφέρον τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύει η Επιτροπή να προωθήσει τις καλές συνθήκες εργασίας. Πρόκειται πράγματι για ζήτημα ενσωμάτωσης αυτής της διάστασης σε όλες τις πολιτικές. Το ίδιο μπορεί να ισχύει και σε ό,τι αφορά την παρενόχληση και την βία στο χώρο της εργασίας, όπου οι ενέργειες δεν πρέπει να περιοριστούν στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας, αλλά να επεκταθούν στις πολιτικές για την απασχόληση και για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Πρέπει να εξεταστούν, επίσης, οι διάφορες μορφές βίας που αντιμετωπίζονται από τους εργαζόμενους στο χώρο εργασίας (τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα) και που ασκούνται, μεταξύ άλλων, από τους ασθενείς και τους πελάτες.

3.7. Η Επιτροπή καλό θα ήταν να καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια στο πλαίσιο του δυνατού για την προσαρμογή του εργασιακού περιβάλλοντος στη (φυσική και πνευματική) (επαν)ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην αγορά εργασίας. Πρέπει να δοθούν κίνητρα και βοήθεια στις επιχειρήσεις για να προβούν σε "λογικές προσαρμογές" του εξοπλισμού και του χώρου εργασίας σε συνάρτηση με την οδηγία για την ισότητα ευκαιριών του 2000. Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να λησμονηθούν τα άτομα που έχουν δυσκολίες εκμάθησης. Εάν αναλογιστούμε ότι το έτος 2003 είναι αφιερωμένο στα άτομα με ειδικές ανάγκες, η ΕΕ μπορεί να συμβάλει εκπαιδεύοντας ειδικούς προερχόμενους από ΜΚΟ που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των ατόμων με ειδικές ανάγκες και οι οποίοι ενδεχομένως να έχουν τη δυνατότητα, από κοινού με τους εργοδότες και τα συνδικάτα, να συμβάλουν αποφασιστικά στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών εντός της ΕΕ.

3.8. Μείζον σημείο στη διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ αποτελούν οι προτάσεις για ανοιχτό συντονισμό ως μέσο για την ανάπτυξη μιας νέας προσέγγισης σχετικά με την βελτίωση, στην πράξη, της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο της εργασίας(2). Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνώρισε την προτεινόμενη καινοτόμο προσέγγιση μολονότι θα προτιμούσε μια πιο εμφανή στήριξη από πλευράς της. Όσον αφορά τα κράτη μέλη, θα πρέπει όχι απλώς να ενθαρρύνονται αλλά να αναμένεται από αυτά η επίτευξη συγκεκριμένων στόχων για τη μείωση των εργασιακών ατυχημάτων και παθήσεων. Εκτός από τις πρότερες προτάσεις της ΕΟΚΕ, η Επιτροπή είναι δυνατό να στραφεί σε προσπάθειες να τεθούν τομεακοί στόχοι (που έχουν επιτευχθεί, π.χ., στην Ολλανδία και το ΗΒ) και περιφερειακοί στόχοι (όπως, π.χ., στην Ιταλία και την Ισπανία). Σε αυτό το τελευταίο σημείο ίσως να ήταν ενδιαφέρον να ζητηθούν οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών.

3.9. Η ΕΟΚΕ έχει κατά κάποιον τρόπο δυσαρεστηθεί με τη σχετική έλλειψη προσοχής προς τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Σχετικά, επανέρχεται στις προτάσεις που είχε υποβάλει σχετικά με τους "μη υποχρεωτικούς κανόνες" και άλλα μη νομικής φύσεως μέτρα, στην διερευνητική της γνωμοδότηση(3). Σ' αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή θα έπρεπε να επανεξετάσει το ζήτημα της υλοποίησης των ευθυνών των εργαζομένων για τις συνθήκες υγείας και ασφάλειας στις ΜΜΕ και το παράδειγμα του περιοδεύοντος ή περιφερειακού αντιπρόσωπου υγείας και ασφάλειας (Σουηδία, Φινλανδία).

3.10. Πουθενά στην ανακοίνωση δεν γίνεται λόγος για την αναγνώριση των παθήσεων που συνδέονται με την εργασία. Εδώ υπάρχει μεγάλη ανάγκη βελτίωσης. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη συζήτηση που διεξήχθη τον Ιούνιο του 2002 στο πλαίσιο της Διεθνούς Διάσκεψης για την Εργασία, σχετικά με "Καταγραφή και επισήμανση εργασιακών ατυχημάτων και παθήσεων" και ευελπιστεί ότι η συνεργασία με την ΔΟΕ θα εμπνεύσει την Επιτροπή να αναλάβει νέες πρωτοβουλίες σχετικά με την δήλωση και αναγνώριση στην ΕΕ των παθήσεων που συνδέονται με την εργασία.

3.11. Εκτός από όσα ανέφερε σχετικά με τη Στατιστική Υπηρεσία της ΕΕ, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει τη σημασία της εναρμόνισης των στατιστικών δεδομένων για τα ατυχήματα και τις ασθένειες που συνδέονται με την εργασία. Λόγω των υφιστάμενων διαφορών, δημιουργείται μια εντελώς διαστρεβλωμένη εικόνα της πραγματικότητας στα διάφορα κράτη μέλη.

3.12. Όσον αφορά τον ευρωπαϊκό οργανισμό του Μπιλμπάο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υποστηρίξει την ιδέα της Επιτροπής για την θέσπιση ενός "παρατηρητηρίου κινδύνων". Ωστόσο, είναι σημαντικό να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις εργασίες του οργανισμού στο πλαίσιο των νέων αυτών αρμοδιοτήτων σχετικά με την αξιολόγηση νέων κινδύνων. Η Επιτροπή οφείλει να διασαφηνίσει τι εννοεί με τον όρο "Παρατηρητήριο των κινδύνων". Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι σοβαρές εργασίες σχετικά με τους νέους κινδύνους και η επαλήθευση νέων κινδύνων ενδέχεται να μην είναι δυνατόν να αναληφθούν από τον οργανισμό χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση.

3.13. Είναι κρίμα που η ανακοίνωση δεν αναφέρει πολλά για το Ίδρυμα του Δουβλίνου. Σε σχέση με ό,τι ειπώθηκε για το πόσο σημαντικό είναι να αποδίδεται σημασία σε νέους κινδύνους (προσβλέποντας, π.χ., στην ενίσχυση της πρόληψης), η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει τη σημασία της έρευνας για τις εργασιακές συνθήκες που διεξάγει το Ίδρυμα (από το 1990). Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι το μνημόνιο κατανόησης και οι τακτικές επαφές μεταξύ του οργανισμού του Μπιλμπάο και του Ιδρύματος του Δουβλίνου θα συντελέσουν στην αποτροπή της περιττής επανάληψης των εργασιών και θα συμβάλουν στην διασταύρωση των ιδεών.

3.14. Ένα τελευταίο στοιχείο που δεν έχει εξεταστεί από την διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, αλλά είναι βέβαια σημαντικό, είναι οι δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ συνιστά ανεπιφύλακτα στην Επιτροπή να συμπεριλάβει στην πολιτική της για τις δημόσιες συμβάσεις παράγραφο σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια. Αυτό πρέπει να γίνει χωρίς υπερβολικό γραφειοκρατικό φόρτο για τις ΜΜΕ λαμβανομένης υπόψη της αρχής ότι δεν υπάρχει λόγος εξαίρεσης των ΜΜΕ από τη νομοθεσία περί υγείας και ασφαλείας. Όμως, πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να τους παρασχεθεί βοήθεια ώστε να συμμορφωθούν προς αυτήν και να προωθήσουν την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας(4). Συμβάσεις πρέπει να ανατίθενται μόνο σε επιχειρήσεις που εφαρμόζουν κατάλληλες πρακτικές υγείας και ασφάλειας.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Αίτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την ΟΚΕ για την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης ενόψει της Ανακοίνωσης της Επιτροπής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία"

(2) ΕΕ C 260 της 17.9.2001, στο ίδιο έγγραφο, σημείο 3.3.2.

(3) Στο ίδιο έγγραφο, σημείο 3.2.

(4) Στο ίδιο έγγραφο, σημείο 3.2.2.