EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 342/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Διεθνής διακυβέρνηση των ωκεανών: ένα θεματολόγιο για το μέλλον των ωκεανών μας»

(2017/C 342/05)

Εισηγητής: ο κ. Anthony Gerard BUCHANAN (UK/EA), μέλος του συμβουλίου του East Renfrewshire (Σκοτία) Έγγραφο αναφοράς: Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Διεθνής διακυβέρνηση των ωκεανών: ένα θεματολόγιο για το μέλλον των ωκεανών μας JOIN(2016) 49 final

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ)

1. επικροτεί την κοινή ανακοίνωση σχετικά με τη διακυβέρνηση των ωκεανών, η οποία εκδόθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2016 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας·

2. υποστηρίζει τις προτεινόμενες δράσεις για την εξασφάλιση ασφαλών, καθαρών και υπό βιώσιμη διαχείριση ωκεανών·

3. συμφωνεί με τον στόχο να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ αποτελεί ισχυρό παγκόσμιο παράγοντα που είναι σε θέση να παρουσιάσει ένα θεματολόγιο για την καλύτερη διακυβέρνηση των ωκεανών με την υιοθέτηση μιας διατομεακής διεθνούς προσέγγισης βάσει κανόνων· απώτερος στόχος αυτής της πρωτοβουλίας της ΕΕ θα είναι η επίτευξη ενός διεθνούς προτύπου στους κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντικούς όρους που εφαρμόζονται στις δραστηριότητες και σχετίζονται με τη θάλασσα, ισότιμους όρους ανταγωνισμού που θα ευνοούν τη δέουσα βιωσιμότητα των ωκεανών και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών φορέων που αλληλεπιδρούν σε αυτούς·

4. επιδοκιμάζει πλήρως τα πρόσφατα συμπεράσματα του Συμβουλίου (1) που απαιτούν μια πιο συνεκτική προσέγγιση μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πτυχών της διακυβέρνησης των ωκεανών, συμπεριλαμβανομένων συνεργειών μεταξύ στρατηγικών της ΕΕ, των κρατών μελών και των περιφερειών·

5. υπενθυμίζει, μεταξύ άλλων, τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της με θέμα την ανακοίνωση της Επιτροπής «Προς μια ενοποιημένη θαλάσσια πολιτική» (2), τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών (3), την «Ανάπτυξη του δυναμικού της ωκεάνιας ενέργειας» (4) και την «Καλύτερη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος» (5)·

6. τονίζει τον ηγετικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη θαλάσσια διακυβέρνηση, που αποσκοπεί στον εφοδιασμό των ευρωπαϊκών ακτών και θαλασσών με το πιο ολοκληρωμένο σύστημα πολιτικών και κανονισμών στον κόσμο —ένα σύστημα που αναγνωρίζει το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών, των παράκτιων κοινοτήτων και των οικονομικών και κοινωνικών φορέων στην εξασφάλιση της δέουσας αντιμετώπισης των οικονομικών, περιβαλλοντικών, κλιματικών και κοινωνικών πτυχών κατά τρόπο ολοκληρωμένο και βασισμένο στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση·

7. θεωρεί, ωστόσο, ότι η διακυβέρνηση των ωκεανών επηρεάζεται από το φαινόμενο που είναι γνωστό ως η «τραγωδία των κοινών αγαθών». Παρότι υφίσταται σειρά γενικών παγκοσμίων ή ανά θάλασσα συμφωνιών, όπως η UNCLOS και ειδικές συμφωνίες ιδίως στο πλαίσιο του ΔΝΟ, υπάρχει σημαντικός βαθμός κατακερματισμού. Υπό τις εν λόγω συνθήκες, ο ρόλος της ΕΕ συνίσταται τόσο στο να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση όσο και στο να παρέχει κίνητρα ώστε οι τρίτες χώρες εταίροι να αναπαράγουν τα υψηλά πρότυπα που προβλέπονται στο πλαίσιο της θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ· αυτά τα κίνητρα, συμπεριλαμβανομένης της οικοδόμησης δεξιοτήτων, θα μπορούσαν δυνητικά να συμπεριληφθούν σε διεθνείς εμπορικές συμφωνίες και αναπτυξιακά προγράμματα που διαπραγματεύεται η ΕΕ με τρίτες χώρες·

8. υπενθυμίζει ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη διαθέτουν συντρέχουσες αρμοδιότητες στον τομέα των διεθνών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζητημάτων. Αυτό απαιτεί ενισχυμένο συντονισμό μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης και εξασφάλιση ότι οι ενωσιακές και εθνικές θέσεις σχετικά με τέτοια διεθνή φόρουμ έχουν υποβληθεί σε αξιολόγηση εδαφικού αντικτύπου με στόχο την πλήρη συνεκτίμηση των συμφερόντων των αρμόδιων τοπικών και περιφερειακών αρχών σε αυτές·

9. τονίζει ότι πολλά ζητήματα που αφορούν τη διακυβέρνηση των ωκεανών είναι αναπόφευκτα τοπικού χαρακτήρα λόγω της εξόρυξης πόρων, των οικονομικών οφελών για τις παράκτιες περιοχές, τις αλιευτικές κοινότητες και τους λιμένες, ή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις ακτές και τις θάλασσες της Ευρώπης. Η περιβαλλοντική και κλιματική πολιτική και οι οικονομικές αποφάσεις σχετικά με τους ωκεανούς σε άλλα μέρη του πλανήτη επηρεάζουν τις τοπικές και περιφερειακές αρχές της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την αντίστοιχη υποστηρικτική διακυβέρνηση σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο·

10. επισημαίνει ότι η θαλάσσια πολιτική συνδέεται άμεσα με την οικονομική, περιβαλλοντική και χωροταξική πολιτική για τις παράκτιες περιοχές. Ο τρόπος με τον οποίο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαχειρίζονται τις πολιτικές για τις παράκτιες περιοχές θα έχει άμεσο υπεράκτιο αντίκτυπο. Όσον αφορά θέματα όπως τα αιολικά πάρκα, η υπεράκτια δραστηριότητα έχει συχνά θεωρηθεί ως εύκολη λύση για δραστηριότητες που βρίσκουν αντίσταση στις παράκτιες περιοχές·

11. επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν αρμοδιότητες και θετικές εμπειρίες διαχείρισης σε ευρύ φάσμα τομέων, όπως η αλιεία, η συλλογή οστρακοειδών και η υδατοκαλλιέργεια· η χορήγηση επιδοτήσεων, π.χ. με την επιδότηση μη αποδοτικών στόλων, η άσκηση οικονομικών και περιβαλλοντικών πολιτικών (π.χ. θαλάσσια απορρίμματα) ή η διενέργεια ελέγχων (π.χ. έλεγχος οχημάτων) που έχουν θετικό ή αρνητικό αντίκτυπο σε άλλα εδάφη εκτός των συνόρων της ΕΕ. Επίσης, αποτελούν συχνά μέρος των λιμενικών αρχών·

12. υπενθυμίζει τις πρόσφατες ερευνητικές εργασίες σχετικά με την οικονομία των ωκεανών και τη γαλάζια οικονομία που εκπονήθηκαν από την ΕτΠ (6) και τον ΟΟΣΑ (7). Επιμένει, σύμφωνα με το θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας, ότι είναι αναγκαίο να πραγματοποιούνται εκ των προτέρων εκτιμήσεις επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων των εδαφικών επιπτώσεων, για τον προσδιορισμό των πιθανών απειλών από όλους τους τομείς, των δυνητικών μέτρων μετριασμού και των αναμενόμενων κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων πριν από τη θέσπιση νέας νομοθεσίας, την έγκριση νέων τεχνολογιών εξόρυξης ή τον καθορισμό νέων προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών·

13. υπενθυμίζει τους νέους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ που υπεγράφησαν από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και του ΟΗΕ. Η διακυβέρνηση των ωκεανών αφορά τον στόχο βιώσιμης ανάπτυξης 14 σχετικά με τη ζωή κάτω από την επιφάνεια των υδάτων ή τον στόχο 13 σχετικά με τη δράση για το κλίμα, καθώς και τον στόχο 11 σχετικά με τις βιώσιμες πόλεις και κοινότητες. Η ΕτΠ επικροτεί το σχέδιο της Επιτροπής για μετουσίωση των στόχων αυτών σε διάφορες πολιτικές της ΕΕ (8), καθώς θα αποτελέσει καλή βάση για την οικοδόμηση συνεννόησης σε διεθνές επίπεδο η οποία θα υπερβαίνει τις τομεακές λύσεις για τη βιώσιμη διακυβέρνηση των ωκεανών·

14. είναι, αντιθέτως, της γνώμης ότι η είσοδος αγαθών και προϊόντων ωκεάνιας προέλευσης από τρίτες χώρες στην ενιαία αγορά της ΕΕ θα πρέπει να εξαρτάται από τη σταδιακή σύγκλιση των εν λόγω χωρών προς τα υψηλότερα πρότυπα της ΕΕ, όπως παραδείγματος χάρη όσον αφορά την απαγόρευση των απορρίψεων στη θάλασσα·

15. πιστεύει ότι οι τρεις τομείς προτεραιότητας της κοινής ανακοίνωσης που κατανέμονται σε 14 δράσεις διαμορφώνουν μια ισχυρή βάση για την ανάληψη περαιτέρω δράσης σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο όσον αφορά τη διακυβέρνηση των ωκεανών. Παρότι η ανακοίνωση αφορά πρωτίστως τη διεθνή διάσταση της θαλάσσιας πολιτικής, υπάρχει επίσης τοπική και περιφερειακή σκοπιά, όσον αφορά ζητήματα αρμοδιοτήτων και άμεσου εδαφικού αντικτύπου, καθώς και βαθμού εξειδίκευσης και εξάρτησης από τον ωκεανό·

Τομέας προτεραιότητας 1: Βελτίωση του διεθνούς πλαισίου διακυβέρνησης των ωκεανών

16. σημειώνει, όσον αφορά τη δράση 1 σχετικά με την κάλυψη των κενών στο διεθνές πλαίσιο για τη διακυβέρνηση των ωκεανών με σκοπό τη βελτίωση του νομικού πλαισίου και την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, ότι, σε διεθνές επίπεδο, υπάρχει ήδη εκτενές νομικό πλαίσιο το οποίο καλύπτει τα θαλάσσια όρια, τη ναυσιπλοΐα, το αρχιπελαγικό καθεστώς και τα καθεστώτα διαμετακόμισης, τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες, τη δικαιοδοσία επί της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας, την υποθαλάσσια εξόρυξη βαθέων υδάτων, το καθεστώς εκμετάλλευσης, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, την επιστημονική έρευνα και την επίλυση διαφορών· υπενθυμίζει εν προκειμένω ότι τα υφιστάμενα διοικητικά όρια και οι πολιτιστικές και παραδοσιακές ιδιαιτερότητες των ευρωπαϊκών τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη για τους σκοπούς της χάραξης μιας πολιτικής για τη διακυβέρνηση των ωκεανών·

17. φρονεί ότι οι πολιτικές της ΕΕ είναι ήδη δυναμικές όσον αφορά ζητήματα για την αλιεία, τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τις μακροπεριφερειακές στρατηγικές. Σε ορισμένα κράτη μέλη, τα σχέδια χρήσης γης αποτελούν σημαντικό εργαλείο πολιτικής για τον τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό των χερσαίων και υδάτινων εκτάσεων. Οι τοπικές αρχές είναι ήδη αρμόδιες για το σχεδιασμό των παράκτιων ζωνών και των χωρικών υδάτων. Ο στρατηγικός σχεδιασμός της χρήσης γης δεν πρέπει να διακυβεύεται από τη διακυβέρνηση ή το νομικό πλαίσιο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η κυριότερη πρόκληση που εγείρεται, τόσο σε επίπεδο ΕΕ γενικότερα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο ειδικότερα, συνίσταται στην έλλειψη ελέγχου και αυστηρής εφαρμογής. Ως εκ τούτου, αποτελώντας παράδειγμα προς μίμηση, η ΕΕ είναι σε θέση να εισάγει απαιτήσεις αμοιβαιότητας και να παρέχει κίνητρα κατά τη διαπραγμάτευση νέων διεθνών κανόνων με τρίτες χώρες και οργανισμούς. Αυτή η παγκόσμια πρωτοβουλία για την επιβολή των εν λόγω κανόνων είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για όλες τις χώρες, τις περιφέρειες και τους οικονομικούς φορείς·

18. συμφωνεί, όσον αφορά τη δράση 2, ότι η προώθηση της περιφερειακής διαχείρισης της αλιείας και η συνεργασία σε βασικές περιοχές των ωκεανών για την κάλυψη των κενών της περιφερειακής διακυβέρνησης θα βελτιώσει τη θέση της αλιείας της ΕΕ και θα συνδράμει και άλλους παράγοντες ώστε να ανταποκρίνονται στα υψηλά πρότυπα που ισχύουν εντός της ΕΕ·

19. ανησυχεί μήπως οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την εξόρυξη του θαλάσσιου βυθού λειτουργήσουν αποτρεπτικά για την εστίαση στα σχέδια αποδοτικής χρήσης των πόρων της ΕΕ δεδομένου, επιπλέον, ότι η τεχνολογία για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων δεν είναι δοκιμασμένη και ενδέχεται να βλάψει το φυσικό περιβάλλον. Απευθύνει έκκληση για συντονισμό με τις διαπραγματεύσεις που διεξάγουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της Διεθνούς Αρχής Θαλάσσιου Βυθού·

20. συνιστά, σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ να διοργανώνει εκστρατείες και να παρέχει κίνητρα σε άλλες χώρες και οργανισμούς με σκοπό την καθιέρωση του ευρωπαϊκού συστήματος κίτρινων και κόκκινων καρτών ως μοντέλου για την καταπολέμηση της παράνομης, αδήλωτης και ανεξέλεγκτης αλιείας σε παγκόσμια κλίμακα, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης μηχανισμού μαύρης λίστας και απαγορεύσεων των εξαγωγών για λόγους μη συμμόρφωσης. Η ΕτΠ ζητεί την επιτάχυνση των τρεχόντων σχεδίων για ένα ηλεκτρονικό μέσο διαχείρισης των πιστοποιητικών αλιευμάτων. Τα εν λόγω μέτρα θα μπορούσαν να τονώσουν τον κλάδο σε περιφέρειες που εφαρμόζουν αυστηρά τις σχετικές διατάξεις·

21. εκτιμά ότι η δράση 3 σχετικά με τη βελτίωση του συντονισμού και της συνεργασίας μεταξύ των διεθνών οργανισμών και τη σύναψη εταιρικών σχέσεων για τη διαχείριση των ωκεανών («Ocean Partnerships») θα αποφέρει οφέλη στους περιφερειακούς θαλάσσιους κόμβους μέσω της βελτίωσης της διεθνούς προβολής τους·

22. θεωρεί ότι οι τοπικοί και περιφερειακοί πόλοι ανταγωνιστικότητας και αριστείας, ιδίως σε περιοχές με έντονη θαλάσσια διάσταση, συμπεριλαμβανομένων των εξόχως απόκεντρων περιοχών, μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο και πρέπει να λαμβάνουν χρηματοδοτική στήριξη, προκειμένου να αναπτύξουν διεθνείς ερευνητικές ομάδες και πλατφόρμες μεταφοράς τεχνολογίας για τη στήριξη του έργου της ΕΕ στη διακυβέρνηση των ωκεανών·

23. είναι αντίθετη στην ιδέα της δημιουργίας νέων διεθνών κανόνων και οργανισμών από μηδενική βάση. Η ΕτΠ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι είναι πιο συνετό να βελτιωθεί το ισχύον σύστημα διακυβέρνησης και επιβολής με την εστίαση στις ελλείψεις και την ενίσχυση του διεθνούς συντονισμού. Σημαντική εν προκειμένω είναι να διασφαλιστεί η ορθή κατανόηση των αλυσιδωτών επιπτώσεων σε άλλους τομείς πολιτικής και κλάδους (π.χ. αλιεία) πριν από τη δρομολόγηση νέων μέτρων εντός συγκεκριμένου πλαισίου (π.χ. πετρελαϊκή έρευνα)·

24. συνιστά, όσον αφορά τη διαχείριση της βιολογικής ποικιλότητας σε τομείς που βαίνουν πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας, η ΕΕ να βελτιώσει τον συντονισμό με τον EMSA (9) και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας (EFCA) και να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών περιφερειών στις δράσεις συντονισμού και διαβούλευσης με παρακείμενες ευρωπαϊκές περιφέρειες·

25. εκτιμά ότι η διακυβέρνηση των ωκεανών αποτελεί μέρος της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης της ΕΕ και προϋποθέτει συνεπώς τη συγκέντρωση εθνικών και ενωσιακών πόρων για την ανάπτυξη ικανοτήτων, τη διενέργεια ελέγχων, την επιβολή, την αποτροπή και τη δίωξη όλων των οντοτήτων που παραβιάζουν τα υφιστάμενα νομικά πλαίσια. Προς τον σκοπό αυτό απαιτείται η εξασφάλιση της συμμετοχής των αρμόδιων τοπικών και περιφερειακών αρχών όσον αφορά τη δράση 4 σχετικά με την ανάπτυξη ικανοτήτων, δεδομένου ότι αυτό θα αποφέρει άμεσα οφέλη για τις παράκτιες και θαλάσσιες περιοχές σε πολλές τεχνικές και διοικητικές πτυχές·

26. τονίζει ότι η δράση 5 σχετικά με τη διασφάλιση της ασφάλειας και της προστασίας στις θάλασσες και τους ωκεανούς είναι καίριας σημασίας για τους ναυτικούς, τις επιχειρήσεις και τους φορείς εκμετάλλευσης λιμένων, καθώς και βασικό στοιχείο της καταπολέμησης της εξαναγκαστικής εργασίας και της εμπορίας ανθρώπων. Η ΕΕ θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί την κορυφαία δικαιοδοσία στον τομέα, με το πλέον ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την ασφάλεια και την προστασία στη θάλασσα και τους λιμένες και να αξιοποιεί τη σημαντική διεθνή επιρροή της για την ενθάρρυνση αμοιβαίων ρυθμίσεων σε άλλες περιοχές του πλανήτη·

27. πιστεύει ότι η συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών και του Frontex, του EMSA και της EFCA, πρέπει να οδηγήσει στην ανάπτυξη κοινής ικανότητας θαλάσσιας επιτήρησης στο πλαίσιο της οποίας η ΕΕ θα παρέχει, κατά περίπτωση, τα προηγμένα σκάφη και την τεχνολογία αιχμής που απαιτούνται για την αποτελεσματική ενίσχυση της επιτήρησης·

Τομέας προτεραιότητας 2: Μείωση της πίεσης στους ωκεανούς και τις θάλασσες και δημιουργία των συνθηκών για βιώσιμη γαλάζια οικονομία

28. εκτιμά ότι, όσον αφορά τη δράση 6, είναι επιτακτική η ανάγκη εφαρμογής της συμφωνίας COP21 των Παρισίων στη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή προκειμένου να μετριαστούν οι επιβλαβείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους ωκεανούς, στις ακτογραμμές και στα οικοσυστήματα, και να αντιμετωπιστεί το μελλοντικό κόστος της υπερθέρμανσης του πλανήτη και της ανόδου της στάθμης των ωκεανών. Οι παγκόσμιοι στόχοι για το κλίμα απαιτούν τη λήψη τοπικών μέτρων προσαρμογής διότι οι περισσότερες κλιματικές επιπτώσεις είναι τοπικού χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση της ΕτΠ (10), οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καλούνται να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην προετοιμασία και την υλοποίηση εθνικών, ενωσιακών και διεθνών πλαισίων προσαρμογής για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους ωκεανούς του πλανήτη. Για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να λάβουν ειδική στήριξη από πλευράς ικανοτήτων και χρηματοδοτικών πόρων, ιδίως στην περίπτωση των εξόχως απόκεντρων περιοχών που κατέχουν κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή θαλάσσια και ωκεάνια διάσταση και λόγω της στρατηγικής τους θέσης στον Ατλαντικό και στον Ινδικό Ωκεανό και στην Καραϊβική. Επιπλέον, για να τηρηθεί η συμφωνία του Παρισιού, είναι απαραίτητο όχι μόνο να περιληφθούν μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στον τομέα της διαχείρισης των θαλασσών, αλλά και να παραμείνει στο υπέδαφος ένα σημαντικό μέρος των υφιστάμενων ορυκτών καυσίμων. Εν προκειμένω, θεωρεί ότι, για λόγους συνέπειας, η δράση 6 θα πρέπει να ενισχυθεί με την ενσωμάτωση μέτρων για την αποτροπή νέων ερευνών που αποσκοπούν στην ανεύρεση πετρελαίου σε ευαίσθητες περιοχές των ευρωπαϊκών θαλασσών.

29. εμμένει στην άποψη ότι η δράση 7 σχετικά με την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας και την ενίσχυση της βιώσιμης διαχείρισης των διατροφικών πόρων των ωκεανών παγκοσμίως, αποφέρει άμεσα οφέλη στον αλιευτικό κλάδο της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση των περιφερειακών οργανώσεων διαχείρισης της αλιείας (RFMO), με τη διασφάλιση της πλήρους λειτουργικότητάς τους, και προϋποθέτει τη βελτίωση της σχετικής εντολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ώστε να διαπραγματεύεται με τις RFMO και να τις στηρίζει·

30. συμμερίζεται, σύμφωνα με τη δράση 8, την άποψη ότι θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά οι αλιευτικές επιδοτήσεις που βλάπτουν το περιβάλλον τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε τρίτες χώρες. Πρέπει να προσδιοριστούν κατάλληλα κίνητρα και μέτρα ανακούφισης για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των κοινοτήτων που εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την αλιεία, τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε άλλες περιοχές του πλανήτη·

31. εκτιμά ότι η δράση 9 σχετικά με την καταπολέμηση των θαλάσσιων απορριμμάτων και της «θάλασσας από πλαστικό» αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες της παρούσας πρότασης, διότι αποφέρει άμεσα οφέλη στον τουρισμό και την αλιεία. Εάν ο άνθρωπος συνεχίσει να ρυπαίνει το περιβάλλον με πλαστικά απορρίμματα με τον ίδιο ρυθμό, όπως σήμερα, το 2050 οι θάλασσες θα περιέχουν περισσότερα πλαστικά απόβλητα απ’ ό,τι ψάρια. Οι υφιστάμενες αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών για τη διαχείριση και την πρόληψη των αποβλήτων μπορούν να έχουν καθοριστικό αντίκτυπο. Οι τοπικές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την ικανότητά τους να ανακτούν ενέργεια από την αποτέφρωση ανακτηθέντος πλαστικού. Επί του παρόντος, το 28 % των αποβλήτων εξακολουθεί να απορρίπτεται σε χώρους υγειονομικής ταφής στην ΕΕ. Ένα εύρωστο περιβαλλοντικό πλαίσιο της ΕΕ για την πρόληψη, συμπεριλαμβανομένης ενδεχόμενης απαγόρευσης των μικροπλαστικών στην ΕΕ, προϋποθέτει ορθή επιβολή σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και συνεχείς επενδύσεις σε καθαρότερες τεχνολογίες που περιλαμβάνουν την ανάπτυξη ειδικά προσαρμοσμένων τοπικών και περιφερειακών πολιτικών στον τομέα της πρόληψης των θαλάσσιων απορριμμάτων. Αυτό το πλαίσιο πρέπει να περιλαμβάνει την περαιτέρω πρόοδο προς την κατεύθυνση κοινού καθεστώτος όχι μόνο για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αλλά και όσον αφορά τα τέλη αποβλήτων πλοίου και καταλοίπων φορτίου, προκειμένου να αποθαρρυνθούν τα πλοία από την απόρριψή τους πριν τον ελλιμενισμό τους. Παρότι οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές της Ευρώπης συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών θαλάσσιων απορριμμάτων και πλαστικών, υφίστανται επίσης τις επιπτώσεις των απορριμμάτων που προέρχονται από περιοχές εκτός της ΕΕ· ως εκ τούτου, η διεθνής συνεργασία είναι απολύτως αναγκαία·

32. επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της ρύπανσης των ωκεανών και των θαλάσσιων απορριμμάτων ειδικότερα, επισημαίνει ωστόσο ότι πρόκειται μόνο για ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση της επίτευξης καθαρότερων ωκεανών και ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη μπορούν να δώσουν το παράδειγμα με την κατάρτιση κοινού σχεδίου για την απομάκρυνση επιβλαβών ουσιών όπως πυρομαχικών, χημικών και πυρηνικών υλικών από τη θάλασσα. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία των πιλοτικών έργων που μπορούν να αναπτύξουν και να αναδείξουν τις ικανότητες, την τεχνολογία και τη δέσμευση της Ευρώπης για την ειρήνη. Αυτά τα έργα μπορούν να αποτελέσουν ταυτόχρονα πηγή τεχνολογικών εξαγωγών και τεχνογνωσίας, με δυνατότητα άσκησης επιρροής σε τρίτες χώρες και οργανισμούς υπό τη μορφή κινήτρου για τη θέσπιση παρόμοιων πολιτικών και σε άλλες περιοχές·

33. πιστεύει ότι το εν λόγω κοινό σχέδιο για τη ρύπανση των ωκεανών μπορεί επίσης να αποφέρει απτά οφέλη για τις θαλάσσιες περιφέρειες και κοινότητες, τόσο άμεσα από πλευράς τεχνογνωσίας, εμπειρογνωμοσύνης και αυξημένης πολιτικής προστασίας, ικανοτήτων στους τομείς της έρευνας, της διάσωσης και της αποκατάστασης όσο και ευρύτερα, με την επακόλουθη αύξηση των εσόδων από τον τουρισμό και την αλιεία, τη γενικότερη οικονομική ανάπτυξη, καθώς και τη διασφάλιση καθαρότερου περιβάλλοντος και οφελών για την υγεία, όχι μόνο για τις παράκτιες περιοχές της Ευρώπης, αλλά και για τις παρακείμενες περιοχές, καθώς και για ολόκληρο το ωκεάνιο οικοσύστημα·

34. σημειώνει ότι η δράση 10 σχετικά με την προώθηση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (ΘΧΣ) σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των δυνητικών διεθνών κατευθυντηρίων γραμμών IOC-UNESCO για τον ΘΧΣ, συνάδει με παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της ΕτΠ, στις οποίες αναδεικνύονταν οι προηγμένες πολιτικές της ΕΕ για τον ΘΧΣ και η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Αποτελεί επίσης ευκαιρία για τις επιχειρήσεις της ΕΕ να παράσχουν σχετικές υπηρεσίες και προϊόντα σε παγκόσμιο επίπεδο·

35. συμφωνεί σε αυτό το πλαίσιο με τη δράση 11, η οποία αποσκοπεί στην επίτευξη του παγκόσμιου στόχου της διατήρησης του 10 % των θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών και της προώθησης της αποτελεσματικής διαχείρισης των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (ΘΠΠ) για την αποτελεσματική δημιουργία «ωκεάνιων πάρκων». Τρέχουσες μελέτες παρόμοιων έργων στην Αυστραλία καταδεικνύουν ότι προκύπτουν οφέλη για τον τουρισμό και την αλιεία σε γειτονικές περιφέρειες που μπορούν να αναπαραχθούν και σε άλλες περιοχές, μεταξύ άλλων και σε τμήματα των ευρωπαϊκών ακτών. Υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία της εξασφάλισης της συμμετοχής και της ενίσχυσης της θέσης των τοπικών ενδιαφερόμενων φορέων κατά τον χαρακτηρισμό και τη διαχείριση ΘΠΠ. Πράγματι, οι υποχρηματοδοτούμενες ΘΠΠ ή η περιορισμένη διαθεσιμότητα των επιστημονικών δεδομένων ενδέχεται να συνιστούν σημαντικό φραγμό στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, π.χ. θαλάσσιες πηγές ενέργειας και λιμένες·

Τομέας προτεραιότητας 3: Ενίσχυση της διεθνούς έρευνας και των δεδομένων για τους ωκεανούς

36. εκτιμά, όσον αφορά τη δράση 12, ότι μια συνεκτική στρατηγική της ΕΕ για την παρατήρηση των ωκεανών, των εθνικών αλιευτικών δεδομένων και των θαλασσών θα δώσει ώθηση στις υπηρεσίες δεδομένων και παρατηρήσεων. Ως προς το σημείο αυτό, οι υφιστάμενες ενωσιακές και διεθνείς πλατφόρμες για τη χαρτογράφηση των ωκεανών και του θαλάσσιου βυθού, όπως το δίκτυο EMODnet και το πρόγραμμα «Copernicus» για την παρατήρηση των ωκεανών, πρέπει να ενοποιηθούν και να καταστούν διαλειτουργικές. Θα πρέπει να ενθαρρυνθούν πρωτοβουλίες όπως η πλατφόρμα IPBES (ένας παγκόσμιος και διακυβερνητικός φορέας που είναι ανοικτός σε όλα τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών και έχει ως στόχο την ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ της επιστήμης, της πολιτικής και της τοπικής γνώσης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων που αφορούν τη βιολογική ποικιλομορφία και τις υπηρεσίες οικοσυστημάτων), συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης νέων εργαλείων, όπως το σκανδιναβικό σκέλος της IPBES, το MAES (χαρτογράφηση και αξιολόγηση των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών τους) της ΕΕ και το ESMERALDA (βελτίωση της χαρτογράφησης των υπηρεσιών οικοσυστημάτων για τις διαδικασίες χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων)·

37. φρονεί ότι ο συνδυασμός διαφόρων υφιστάμενων και μελλοντικών βάσεων δεδομένων δημιουργεί διατομεακό σώμα θαλάσσιας γνώσης και δεδομένων που εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια, η βοήθεια για την αντιμετώπιση καταστροφών, οι υπηρεσίες πρώτης αντίδρασης και διάσωσης, ο έλεγχος των συνόρων και η παρακολούθηση της μετανάστευσης ή οι μεταφορές· η ΕτΠ δεν θεωρεί αναγκαία την προσθήκη περισσότερων βάσεων δεδομένων. Είναι καλύτερα να συντονιστούν οι υφιστάμενες βάσεις δεδομένων έτσι ώστε να είναι χρήσιμες για τα κράτη μέλη·

38. τονίζει ότι η εξασφάλιση συμβατών, επαναλαμβανόμενων και αλληλοεπικαλυπτόμενων βάσεων δεδομένων και η συλλογή δεδομένων σχετικά με τις γνώσεις για τη θάλασσα και τη χαρτογράφηση των ωκεανών απαιτούν περισσότερες συνέργειες, όχι μόνο μεταξύ των διαφόρων ενωσιακών και αρμόδιων εθνικών ιδρυμάτων, αλλά και με άλλα κράτη μέλη και διεθνούς οργανισμούς, διότι η χρήση κοινών δεδομένων πρέπει να αποτελεί το εφαλτήριο για τη διαμόρφωση κοινών, υπερωκεάνιων αποκρίσεων·

39. επιμένει ότι οι γνώσεις για τη θάλασσα δεν πρέπει να αποτελούν μόνο προσπάθεια του δημόσιου τομέα· φορείς του ιδιωτικού τομέα, επιχειρήσεις στους τομείς της αλιείας και των θαλάσσιων μεταφορών, της ναυτικής μηχανολογίας, των τηλεπικοινωνιών, της βιοτεχνολογίας και της θαλάσσιας έρευνας για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στη συλλογή και την κοινοχρησία των περιβαλλοντικών δεδομένων που συγκεντρώνουν κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων τους στη θάλασσα. Η ΕΕ και άλλοι διεθνείς φορείς πρέπει να παρέχουν τα κατάλληλα κίνητρα και τα μέσα διευκόλυνσης για την επίτευξη του στόχου αυτού, ούτως ώστε να μην προστίθεται περιττός φόρτος·

40. καλεί εκ νέου την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει τις βέλτιστες πρακτικές για τη χρήση συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στη γαλάζια οικονομία (11). Κατά την προώθηση των εν λόγω πρακτικών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι δυνατότητες που παρέχουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις όσο και οι περιορισμένες διοικητικές ικανότητες ορισμένων από τις αρμόδιες εθνικές αρχές·

41. επισημαίνει τις ασύμμετρες εδαφικές επιπτώσεις πολλών εκ των προκλήσεων με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωποι οι ωκεανοί μας, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να τίθενται στη διάθεση των τοπικών και περιφερειακών αρχών δεδομένα για τη θάλασσα από πολλούς τομείς πολιτικής, και τούτο κατά τρόπο που να διευκολύνει την πρόσβαση και τη χρήση τους·

42. ζητεί, σύμφωνα με προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της ΕτΠ με θέμα τη γαλάζια ανάπτυξη (12), την ενίσχυση των επενδύσεων στη «γαλάζια» επιστήμη και καινοτομία (δράση 13) και υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων των ναυτικών, που πρέπει να αναπτυχθούν σε στενή συνεργασία με τους συναφείς με τη θάλασσα κλάδους·

43. τάσσεται υπέρ της ανάπτυξης διεθνούς έρευνας των ωκεανών, καινοτομίας και επιστημονικών εταιρικών σχέσεων που πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο που να συμβάλλει στην τόνωση των περιφερειών οι οποίες επενδύουν στη θαλάσσια έρευνα και καινοτομία (δράση 14). Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές και τα προγράμματα της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», καθώς και το ΕΤΘΑ, το πρόγραμμα LIFE, ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» και το ΕΤΠΑ, μπορούν να αξιοποιηθούν καταλλήλως για την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων στον τομέα της έρευνας των ωκεανών και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων και με τρίτες χώρες·

44. αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η στρατηγική της Γαλάζιας ανάπτυξης σε αυτόν τον τομέα και ζητεί την προώθηση στρατηγικών πρωτοβουλιών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, τη διάδοση ορθών πρακτικών και επιτυχημένων έργων, καθώς και την εφαρμογή τους σε άλλες περιοχές, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμοσμένη έρευνα και καινοτομία στους τομείς των θαλάσσιων και των παράκτιων δραστηριοτήτων.

Τελικές συστάσεις

45. φρονεί ότι η διακυβέρνηση των ωκεανών επηρεάζει τις τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά τρόπο ιδιαίτερα ασύμμετρο, πράγμα που δημιουργεί προκλήσεις τις οποίες συχνά οι εν λόγω αρχές είναι ανήμπορες να αντιμετωπίσουν. Ταυτόχρονα, οι αλλαγές στο κανονιστικό πλαίσιο, την αλιεία ή την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων σε άλλα μέρη του κόσμου ενδέχεται να έχουν άμεσο οικονομικό ή κοινωνικό αντίκτυπο στις ευρωπαϊκές παράκτιες κοινότητες και στις περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από σχετικές με τον ωκεανό δραστηριότητες·

46. θεωρεί, ωστόσο, ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καλούνται να διαδραματίσουν δυναμικό ρόλο στη θέσπιση βιώσιμων πολιτικών για την πρόληψη της υπεραλίευσης και της θαλάσσιας ρύπανσης, στη διευκόλυνση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης της ΕΕ και στη διοργάνωση εκστρατειών προκειμένου η ΕΕ και τα κράτη μέλη, στη δικαιοδοσία των οποίων υπάγεται πάνω από 10 % των ωκεανών παγκοσμίως, να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση στο πλαίσιο των διεθνών διαπραγματεύσεων που αφορούν τους ωκεανούς·

47. ζητεί, σύμφωνα με την υφιστάμενη διοργανική συμφωνία και με τη δέσμη μέτρων για τη βελτίωση της νομοθεσίας, τη συνδιοργάνωση ανά τακτά χρονικά διαστήματα διαρθρωμένου διαλόγου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την ΕτΠ, με στόχο την από κοινού ανάπτυξη πρωτοβουλιών θαλάσσιας πολιτικής, με την ενεργό συμβολή εκπροσώπων από τις αντίστοιχες παράκτιες και θαλάσσιες περιφέρειες και κοινότητες της ΕΕ, ιδίως των νησιωτικών, των απομονωμένων και των απομακρυσμένων περιφερειών, ή των άμεσα εξουσιοδοτημένων εκπροσώπων τους, συμπεριλαμβανομένων δυνητικά των υφιστάμενων φόρουμ ενδιαφερόμενων φορέων στο πλαίσιο διαφόρων θαλάσσιων ενωσιακών μακροπεριφερειακών στρατηγικών, καθώς και εκπροσώπων από τις RFMO.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Markku MARKKULA

(1) Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 3ης Απριλίου 2017.

(2) Εισηγητής: Michael Cohen, CdR 126/2010.

(3) Εισηγητής: Paul O'Donoghue, CdR 3766/2013.

(4) Εισηγητής: Rhodri Glyn Thomas, CdR 1693/2015.

(5) Εισηγητής: Hermann Kuhn, CdR 7256/2014.

(6) Αλέξανδρος Χαραλάμπους κ.ά., Developing Blue economy through better methodology for assessment on local and regional level (Ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας με τη βελτίωση της μεθοδολογίας για την αξιολόγησή της σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο), Επιτροπή των Περιφερειών, 2016. http://cor.europa.eu/en/documentation/studies/Documents/order%206203_Blue%20Economy_form_WEB.pdf.

(7) ΟΟΣΑ, «Η οικονομία των ωκεανών το 2030», 2016. http://www.oecd.org/futures/oceaneconomy.htm.

(8) COM(2016) 740 final.

(9) EMSA: Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (http://www.emsa.europa.eu/).

(10) Εισηγήτρια: Sirpa Hertell, CdR 2430/2016.

(11) Εισηγητής: Adam Banaszak, CdR 4835/2014.

(12) Εισηγητές: Adam Banaszak, CdR 2203/2012, CdR 4835/2014 και Christophe Clergeau, CdR 6622/2016.