ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
C0MC90) 289 τελικό 
Βρυξέλλες, 31 Ιουλίου 1990 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
"Εκθεση αξιολόγησης του προγράμματος EUR0TRA (πρόγραμμα 
έρευνας και ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινό­
τητας οχετικά με ένα σύοτημα αυτόματης μετάφρασης προηγμένου 
τύπου), που υποβλήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφσης 
του Συμβουλίου 89/410/ΕΟΚ. 

1. Το πρόγραμμα EUROTRA (πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας οχετικά με ένα σύστημα αυτόματης μετάφρασης 
προηγμένου τύπου) εγκρίθηκε με την απόφαση τον Συμβουλίου 82/752/ΕΟΚ της 
4ης Νοεμβρίου 1982. 
2. Σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης του Συμβουλίου 89/410/ΕΟΚ της 20ής 
Ιουνίου 1989 οχετικά ρε ένα ειδικό πρόγραμμα για την ολοκλήρωση ενός 
συστήματος αυτόματης μετάφρασης προηγμένου τύπον, πραγματοποιήθηκε μία 
αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί. 
3. Η έκθεση αξιολόγησης την οποία συνέταξε μία επιτροπή ανεξάρτητων 
εμπειρογνωμόνων αποτελεί παράρτημα της παρούσας ανακοίνωσης. Η έκθεση 
αξιολόγησης εξετάζει χα αποτελέσματα του προγράμματος EUR0TRA όχι ρόνο ως 
προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης ενός συστήματος αυτόματης μετάφρασης, 
αλλά και σε συνάρτηση με ευρύτερα ζητήματα στον τομέα της τεχνολογίας της 
γλώσσας. 
4. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της την εν λόγω έκθεση. Επιφυλάσσεται του 
δικαιώματος να επανέλθει στην ανάλυση που έχει γίνει και στις 
προτεινόμενες συστάσεις που, στο παρόν στάδιο, δεν την δεσμεύουν. 
5. Η έκθεση αξιολόγησης περιλαμβάνεται στην παρούσα ανακοίνωση ως παράρχημα 
Ι. 
Λ«» [1ΛΗΛΡΤΗΜΛ 
'Έκθεση αξιολόγησης 
του 
προγράμματος EUROTRA 
Μάρτιοι 1990 
Επιτροπή αξιολόγηση* 
Πρόεδρος 
Kos André DANZIN 
Μέλη: 
Καθ. Sture ALLEN 
Δρ. Hans COLTOF 
Κα. Alice RECOQUE 
Καθ. Δρ. Hartwig STEUSLOFF 
Τραμματεία : 
Κα. Marian OtEARY 
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Συνθήκες διεξαγωγής της αξιολόγησης 
2. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι - Γενική κατάσταση του προγράρρατος 
3. ΚΕΦΑΛΑΙΟ II Το μέλλον των εφαρμογών της υπολογιστικής 
γλωσσολογίας και η συμβολή του EUROTRA 
4: ΚΕΦΑΛΑΙΟ III - Οι "Τεχνολογίες της Γλώσσας" - αναγκαιότητα 
μακροπρόθεσμης πολιτικής 
5. ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV - Οργάνωση 
• Νέα δομή δράσης 
Διοίκηση του Οργανισμού 
Προσπάθειες σε εθνικό επίπεδο 
Συμπεράσματα και συστάσεις 
6. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
Ι. Αξιολόγηση της υπολογιστικής γλωσσολογίας του EUROTRA 
II. Αξιολόγηση του λογισμικού περιβάλλοντος και των μέσων 
πληροφορικής του EUROTRA 
III. Ενημερωτικό δελτίο 
IV. Βιογραφικά σημειώματα των μελών της Επιτροπής Αξιολόγησης 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 
Πρόεδρος : κ. André DANZIN 
Μέλη : καθ. Sture ALLEN 
Δρ. Hans COLTOF 
Κα Alice RECOQUE 
Καθ. Δρ. Hartwig STEUSLOFF 
Γραμματεία : Κα Marian O'LEARY 
- 3 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η εξέταση του προγράρματος EUROTRA είχε ως αντικείμενο την ενημέρωση της 
λεπτομερούς αξιολόγησης που είχε γίνει το 1987. Πράγματι, το EUROTRA φθάνει 
στα όρια του χρόνου που του είχε διατεθεί. Η Επιτροπή πρέπει να πάρει 
αποφάσεις σχετικά με το μέλλον των δραστηριοτήτων της στον τομέα της έρευνας 
και ανάπτυξης για τις ευρωπαϊκές γλώσσες και τη μετάφραση τους με συστήματα 
πληροφορικής. 
Τα κύρια συμπεράσματα της έκθεσης του 1987 (έκθεση Pannenborg) 
επιβεβαιώθηκαν. Κατά τα δύο τελευταία έτη πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος 
στη γλωσσολογία και το λογισμικό. Πάντως, τα αποτελέσματα απέχουν πολύ ακόμα 
από αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί "επιστημονικό πρωτότυπο" με βάση το 
οποίο θα μπορούσε να ηαραχΒ^ί ένα "βιομηχανικό πρωτότυπο" μηχανικής 
μετάφρασης. 
Η διαπίστωση αυτή δεν πρέπει να μας απογοητεύει-, αποδείχθηκε ότι το επίπεδο 
της τεχνολογίας είναι πιο φτωχό σε δυνατότητες από ότι προβλεπόταν στην αρχή. 
Πράγματι, το EUROTRA στοχεύει στη λύση του προβλήματος της αυτόματης 
μετάφρασης με επιστημονικές μεθόδους. Τα συστήματα υποβοήθησης της μετάφραση*-
που χρησιμοποιούνται σήμερα δεν ε(να αρκετά αποδοτικά. Επιπλέον, και αυτό 
είναι πιο σοβαρό, έχουν ελάχιστες δυνατότητες τελειοποίησης, γιατί βασίζονται 
σε μια στατιστική προσέγγιση που αντιστοιχεί στις γνώσεις που είναι 
διαθέσιμες γύρω στη δεκαετία του 1990. Σε σχέση με τις προσεγγίσεις αυτές, το 
EUROTRA σκοπεύει να κάνει ένα αποφασιστικό άλμα, εντάσσοντας στην ανάπτυξη 
του τις προόδους που έχουν επιτευχθεί στην υπολογιστική γλωσσολογία και στη 
μηχανική του λογισμικού κατά τη διάρκεια των 30 τελευταίων ετών. Η εμπειρία 
δείχνει ότι η ωριμότητα είναι πολύ μακρύτερα από όσο ελπίζαμε. 
Η φιλοδοξία για πρόοδο με επιστημονικές μεδόθους αξίζει τον κόπο να 
διατηρηθεί. Στα τεχνικά παραρτήματα, η έκθεση αξιολόγησης διατυπώνει πολλές 
συστάσεις που θα πρέπει να εξεταστούν από τις ειδικές επιτροπές και από τους 
ερευνητές. Αυτές οι παρατηρήσεις και οι συστάσεις πρέπει να θεωρηθούν ως 
παροτρύνσεις για μια πορεία προς τα εμπρός. Περιέχουν βέβαια κριτικές, αλλά 
θα πρέπει κυρίως να ληφθούν υπόψη οι εποικοδομητικές πλευρές, θα πρέπει 
πάντως να γίνει αντιληπτό ότι πρόκειται για μια μακρόχρονη και δύσκολη 
πορεία, από την οποία δεν μπορούν να αναμένονται γρήγορα και συγκεκριμένα 
αποτελέσματα αν οι στόχοι περιοριστούν στη σχεδόν τέλεια αυτόματη μετάφραση 
λογοτεχνικών κειμένων. 
Η ομάδα αξιολόγησης επιμένει σε άλλες θετικές πλευρές της εκτέλεσης του 
EUROTRA. Οι πλευρές αυτές διευρύνουν σημαντικά τη διάσταση του προβλήματος 
και επεκτείνουν τον προβληματισμό στο σύνολο αυτού που μπορεί σήμερα να 
χαρακτηριστεί "τεχνολογίες της γλώσσας". 
Η εκτέλεση του προγράμματος οδήγησε στη σύσταση εξειδικευμένων ομάδων σε 
πολλές χώρες και βοήθησε την ανάπτυξη ενεργών ερευνητικών συνεργασιών. 
Επιβεβαιώθηκαν διάφορες δυνατότητες, οι οποίες θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες 
στην περίπτωση που θα συμφωνηθεί ο επαναπροσδιορισμός των στόχων και η 
τροποποίηση των δομών. 
- 4 -
Η οράδα αξιολόγησης συνιστά να ληφθεί υπόψη η εμφάνιση νέων αναγκών, οι 
οποίες έγιναν πιο σαφείς κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Πρόκειται 
για την επεξεργασία των φυσικών γλωσσών με σκοπό την προετοιμασία τους για 
τις διάφορες χρήσεις της "ψηφίοποίημένης πληροφορίας". Πρόκειται επίσης για 
την πρόοδο που θα πρέπει να επιτύχουν οι "τεχνολογίες της πληροφορίας" έτσι 
ώστε να είναι σε θέση να λύσουν καλύτερα τα προβλήματα που τίθενται από την 
επεξεργασία των γλωσσών στην προφορική και την γραπτή τους έκφραση και στην 
ποικιλία των μορφών μετατροπής τους. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ενισχυθεί 
η ανάπτυξη νέων κλάδων δραστηριοτήτων που συχνά χαρακτηρίζονται με τους όρους 
"βιομηχανίες της γλώσσας" που βασίζονται στην "μηχανική της γλωσσολογίας". 
Περίπου το 80% των εφαρμογών είναι μονόγλώσσες. Εξάλλου, θα μπορούσαν να 
προσφερθούν πολλές υπηρεσίες και στις πολύγλωσσες εφαρμογές χωρίς να είναι 
απαραίτητο να κατέχουμε πλήρως το πρόβλημα - που έχει εξακριβωθεί ότι είναι 
εξαιρετικά δύσκολο - της μετάφρασης λογοτεχνικών ή πολιτικών κειμένων, τα 
οποία από την (δια τους τη φύση είναι πλούσια σε αμφισημίες και λεπτά σημεία. 
Προκύπτει λοιπόν η ιδέα να επωφεληθούμε από την ύπαρξη των ομάδων που 
δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του EUR0TRA, στις οποίες θα πρέπει να προστεθούν 
και άλλοι ερευνητές που μέχρι σήμερα βρίσκονται έξω από το πρόγραμμα. Η 
προσπάθεια θα πρέπει να αφορά το σύνολο των στόχων που προτείνονται από τις 
"τεχνολογίες τις γλώσσας". 0 επαναπροσανατολισμός αυτός θα επιτρέψει να 
παραχθούν συγκεκριμένα αποτελέσματα η χρησιμότητα των οποίων θα ήταν 
μετρήσιμη, ενώ θα συνεχίζεται η άνοδος προς την κορυφή, η οποία εξακολουθεί 
να είναι κρυμμένη λόγω των ανεπαρκειών της τεχνολογίας, και η οποία 
συνίσταται στην τέλεια αυτόματη μετάφραση. 
Ένα από τα ζητήματα που τίθενται από τον επαναπροσανατολισμό των στόχων είναι 
το πρόβλημα της ταυτόχρονης και ισότιμης μετάφρασης των 72 γλωσσικών ζευγών 
τα οποία αφορά το EUR0TRA. Το εμπόδιο των οικονομιών κλίμακας δεν μπορεί να 
αγνοηθεί. Δεν θα ήταν καλύτερο να δοθεί μεγαλύτερη ελευθερία στους ερευνητές, 
επιτρέποντας επιλογές που θα ευνοούν τα γλωσσικά ζεύγη στα οποία οι εργαοίες 
είναι πιο προχωρημένες ή των οποίων τα αποτελέσματα θα ήταν τα πιο πειστικά ή 
τα πιο χρήσιμα; Παράλληλα, η ομάδα αξιολόγησης θεωρεί απαραίτητη την 
εξακολούθηση των μελετών σε όλες τις φυσικές γλώσσες της Κοινότητας, οι 
οποίες θεωρούνται ως γλώσσες προέλευσης για τις μονόγλωσσες και τις 
πολύγλωσσες εφαρμογές. Αυτή η προστασία των γλωσσών ενόψει του σοκ των 
τεχνολογιών της πληροφορίας πηγάζει κατ* αρχήν από μια συγκεκριμένη πολιτική 
απόφαση των χωρών για τις οποίες οι γλώσσες αυτές είναι μητρικές γλώσσες. 
Επομένως, η ύπαρξη βούλησης για δράση και η διάθεση μέσων σε εθνικό επίπεδο 
είναι απαραίτητη προϋπόθεση, αλλά είναι επίσης επιθυμητή η κινητοποίηση και ο 
συγχρονισμός σε κοινοτικό επίπεδο. Έτσι θα επιτευχθεί καλύτερη εξοικονόμηση 
δυνάμεων με μια πρακτική αμοιβαίας βοήθειας μεταξύ των διαφόρων ομάδων που 
ασχολούνται με επιχειρήσεις έρευνας και ανάπτυξης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι 
οι τεχνολογίες της γλώσσας κινητοποιούν μεγάλα μέσα τα οποία δεν μπορούν να 
αποδώσουν καρπούς, παρά μόνο αν διατηρηθούν για όλη τη διάρκεια των 
προγραμμάτων και αν γίνουν τα πάντα για να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα 
τους. 
- 5 -
Το σύνολο των συστάσεων αυτών οδηγεί στον μετασχηματισμό των δομών. Η 
διαχείριση του προγράμματος δεν μπορεί να εξακολουθήσει έτσι όπως γινόταν 
μέχρι τώρα. Το συμπέρασμα αυτό περιλαμβανόταν ήδη στην έκθεση Pannenborg του 
1987, αλλά δεν είχε θεωρηθεί επείγουσα η υλοποίηση μιας νέας οργάνωσης, λόγω 
του ιδιαίτερου χαρακτήρα των ερευνών και της αναγκαιότητας να μη διακοπεί η 
συνέχεια τη στιγμή που το EUROTRA έφθανε στο τέλος του κύκλου του. Αν και 
συνιστά να γίνει σεβαστή η συνέχεια αυτή κατά τα δύο επόμενα έτη, η ομάδα 
αξιολόγησης συνιστά επίσης τη μελέτη νέων μορφών συνεργασίας. Πιο 
συγκεκριμένα, προτείνει τη δημιουργία ενός "ευρωπαϊκού οργανισμού τεχνολογιών 
της γλώσσας", για τον οποίο οι μέθοδοι δράσης, οι δομές και ο προϋπολογισμός 
θα πρέπει να καθοριστούν κατά τη διάρκεια του 1990 και του 1991. 
Σ* αυτή την προοπτική, η Επιτροπή θα μεριμνούσε για τη διατήρηση του 
ουσιαστικού μέρους των πολιτικών παραγόντων, δηλαδή της συνολικής 
στρατηγικής, του καθορισμού των τρόπων ενίσχυσης των ευρωπαϊκών προσπαθειών 
και εξασφάλισης της συνεργασίας, της ενίσχυσης της κυκλοφορίας των γνώσεων, 
του συντονισμού με τα άλλα κοινοτικά προγράμματα, την υλοποίηση πολιτικών 
τυποποίησης και ρύθμισης νομικών θεμάτων, και της ανάθεσης ορισμένων 
σχεδίων-πιλότων. "0 Οργανισμός" θα ενεργεί ως επιβλέπουσα αρχή για λογαριασμό 
της Επιτροπής, ιδιαίτερα όσον αφορά την εκτέλεση προκαταρκτικών ερευνών, ή 
για λογαριασμό άλλων επισήμων εταίρων που θα χρηματοδοτούν εργασίες με 
καθορισμένους στόχους. 
Με τον τρόπο αυτό, θα γίνει σαφής ο καταμερισμός των ρόλων μεταξύ της 
Επιτροπής και των κυρίων παραγόντων έρευνας και ανάπτυξης. 0 Οργανισμός θα 
έχει στη διάθεση του όσο το δυνατό λιγότερα μόνιμα μέσα από άποψη προσωπικού 
και υλικού, θα είναι ένας χώρος συντονισμού των προσπαθειών, κατανομής 
υπεργολαβιών στη βιομηχανία, διάδοσης γνώσεων, καθώς και προώθησης και 
ελέγχου σχεδίων που θα ανατίθενται σε εξωτερικούς εταίρους. Ιε ορισμένες 
εξαιρετικές περιπτώσεις, στις οποίες η συγκέντρωση των προσπαθειών θα 
μπορούσε να θεωρηθεί αναπόφευκτη ή ιδιαίτερα αποτελεσματική, ο Οργανισμός θα 
είναι ο χώρος εκτέλεσης αυτής της ιδιαίτερης μορφής συνεργασίας. Στην 
περίπτωση αυτή, ο Οργανισμός θα συγκεντρώνει προσωπικό αποσπασμένο από τα 
ερευνητικά κέντρα και τη βιομηχανία, το οποίο θα επέστρεφε στον τόπο 
προέλευσης του αμέσως μετά την επίτευξη του καθορισμένου στόχου. 
Η δομή αυτή θα μπορούσε, με απλό τρόπο, να συνενώσει διάφορους εταίρους, 
μερικοί από τους οποίους δεν είναι απαραίτητο να ανήκουν στα 12 κράτη μέλη 
της Κοινότητας. Προϋποθέτει την ύπαρξη, σε κάθε κράτος-εταίρο, εξειδικευμένων 
ερευνητικών μέσων που θα είναι σε θέση να συνεργάζονται με την τοπική 
βιομηχανία και θα είναι πεπεισμένα για την αναγκαιότητα της ενδοευρωπαϊκής 
συνεργασίας. 
- 6 -
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Η αξιολόγηση του προγράμματος EUROTRA άρχισε τον Οκτώβριο του 1989, με 
ευθύνη μ tac ομάδας τεσσάρων ατόμων οι οποίοι, με μια εξαίρεση, είχαν ήδη 
πραγματοποιήσει το ίδιο έργο το 1987 υπό την προεδρία του Δρ. Pannenborg. 
Επομένως, στην αρχή των εργασιών, επρόκειτο για επανεξέταση του βαθμού 
προόδου του EUROTRA με βάση τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις για το πρόγραμμα. 
Κατά συνέπεια, όλα θα έπρεπε να είναι εύκολα, δεδομένου μάλιστα ότι 
γρήγορα έγιναν δύο διαπιστώσεις : 
επιβεβαιώθηκαν τα κύρια συμπεράσματα της έκθεσης PANNENBORG (RP)(1). 
είχαν πραγματοποιηθεί πρόοδοι τόσο στον καθαυτό γλωσσικό τομέα όσο 
και στην επεξεργασία του σχετικού λογισμικού. 
2. Παρόλα αυτά, η ομάδα αξιολόγησης εξακολούθησε την έρευνα και τον 
προβληματισμό της με σκοπό την πρόταση λύσεων για το μέλλον. Πράγματι, 
παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, επιβεβαιώθηκε ότι το πρόγραμμα, στο 
τέλος της 3ης φάσης, δεν θα οδηγήσει στο τελειοποιημένο όργανο αυτόματης 
μετάφρασης για το οποίο η Επιτροπή είχε λόγους να ελπίζει, σύμφωνα με τις 
αρχικές υποσχέσεις. Ωστόσο, όλοι οι αρμόδιοι για την αξιολόγηση είναι 
πεπεισμένοι ότι πρέπει να εξακολουθήσει η προσπάθεια για την 
"υπολογιστική γλωσσολογία" και μετά το 1991, χωρίς μετριαστεί καθόλου, 
προς το παρόν, ο ενθουσιασμός που κυριαρχεί στις ομάδες ερευνητών στα 
περισσότερα κράτη μέλη. Πώς να δικαιολογηθεί η πεποίθηση αυτή; Σε ποιο 
οργανωτικό πλαίσιο και σε ποιους στόχους πρέπει να τεθεί το μέλλον 
σύμφωνα με τα διδάγματα του πρόσφατου παρελθόντος; Τα ερωτήματα αυτά 
ήταν αντικείμενο εκτεταμένων συζητήσεων, τα συμπεράσματα των οποίων 
παρουσιάζονται συνοπτικά στην παρούσα έκθεση. 
3. Το πρόγραμμα περιβάλλεται από ασυνήθιστα υψηλή συναισθηματική φόρτιση. Η 
εκτέλεση του αγγίζει τους πιο ευαίσθητους τομείς του πολιτισμού, τη γνώση 
και την προστασία των μητρικών γλωσσών, και την εισαγωγή "μηχανών" στο 
ευαίσθητο ζήτημα της μεταφοράς από γλώσσα σε γλώσσα. Κυριαρχεί ένα 
σχετικό πάθος σ' αυτούς που συμμετέχουν στο σχέδιο, καθώς και σ'αυτούς 
που το παρατηρούν - ή το κατακρίνουν - απέξω. Κάτω από αυτές τις 
συνθήκες είναι δύσκολη η αντικειμενική αξιολόγηση αν δεν διευρυνθεί το 
πεδίο κρίσης και δεν εξετασθούν συνολικά τα κρίσιμα ζητήματα. 
(1) Έγγραφο COM (88) 270 τελικό - SYN 137 
7 -
4. To EUROTRA ανιχνεύει το θεμελιώδες πολιτικό πρόβλημα του σεβασμού της 
ποικιλίας των εθνικών ταυτοτήτων στην οικοδόμηση της Ευρώπης. Τίποτε δεν 
εκφράζει καλύτερα την πολιτιστική ταυτότητα από τη γλώσσα, απαραίτητο 
στήριγμα της σκέψης. Χάρη στην εκτέλεση του EUROTRA, στάθηκε δυνατό να 
μετρηθεί η απόκλιση που υπάρχει σήμερα ανάμεσα στις διαθέσιμες 
επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τη γλώσσα και τις απαιτήσεις του 
περάσματος στις τεχνικές της "ψηφιοποιημένης πληροφορίας". Το 
τεχνολογικό σοκ είναι ιδιαίτερα βίαιο, γιατί είναι πιο πυκνό και πιο 
απότομο απ' ό,τι ήταν παλαιότερα το πέρασμα από τον πολιτισμό του 
προφορικού λόγου στον πολιτισμό του γραπτού λόγου και, αργότερα, το 
πέρασμα από τη γραφή στην τυπογραφία. Στο παρελθόν, δεν πέρασαν όλες οι 
γλώσσες με την (δια ευκολία τις δοκιμασίες αυτές. Σε ορισμένες 
παρουσιάστηκε οπισθοδρόμηση λόγω των συνεπειών αυτής της μη προσαρμογής, 
που προστέθηκαν στις νέες συνθήκες του πολιτικού ή του θρησκευτικού 
περιβάλλοντος. Θα συμβεί το ίδιο για το μεγαλύτερο μέρος των 9 γλωσσών 
της Κοινότητας; 
Η κατάσταση δεν θα διορθωθεί με τη δημιουργία της "ενιαίας αγοράς" το 
1993. Οι οικονομίες κλίμακας θα ευνοήσουν τις γλώσσες που 
χρησιμοποιούνται από τους περισσότερους καταναλωτές. Ορισμένες γλώσσες 
θα αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να μην υποστηρίζονται από την ύπαρξη των 
οργάνων πληροφορικής που χρειάζονται για να είναι αποτελεσματικές. 
Η ομάδα αξιολόγησης είναι πεπεισμένη για τη σημασία του ζητήματος αυτό?''. 
Δεδομένου ότι, για ορισμένες ευρωπαϊκές γλώσσες, το EUROTRA είναι η μόν 
πηγή ενίσχυσης των ερευνών στη θεωρητική και πληροφορική γλωσσολογία, και 
ότι η διακοπή του προγράμματος θα επέφερε την αποδυνάμωση ή την εξαφάνιση 
των προσπαθειών σε πολλές χώρες, το EUROTRA πρέπει να προστατευθεί, όποια 
και αν είναι τα ελαττώματα του. Πρέπει λοιπόν να συνεχιστεί η 
προσπάθεια, αλλά οπωσδήποτε με ανανεωμένους στόχους. 
5. Σαν πρόγραμμα πλούσιο σε επιστημονικούς αγνώστους και σε ελπίδες για 
πρακτική εφαρμογή, το EUROTRA υπόκειται στη σύγκρουση δύο απόψεων, της 
άποψης των ερευνητών και της άποψης των μηχανικών. Οι ερευνητές θέλουν, 
δικαιολογημένα, να κατασκευάσουν πρώτα στερεά θεωρητικά θεμέλια και να μη 
βλέπουν τις προσπάθειες των εφαρμοστών να οδηγούνται σε αδιέξοδα. Οι 
μηχανικοί ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν εφαρμογές, βασιζόμενοι οτον 
πραγματισμό εκεί όπου δεν επαρκούν οι θεωρητικές βάσεις, ακόμα και αν το 
κόστος θα είναι η δημιουργία ατελών και περιορισμένων συστημάτων. Για 
τους πρώτους, το EUROTRA είναι ο δρόμος που μπορεί να οδηγήσει σε 
αποφασιστικές προόδους, αλλά το έργο δεν θα πρέπει να γίνει βιαστικά. 
Για τους δεύτερους το EUROTRA απέχει πολύ από το να δημιουργήσει τα 
εργαλεία ενός συστήματος αυτόματης μετάφρασης, αλλά μπορεί στο μέλλον να 
είναι η πηγή πολλών "μονόγλωσσων" και "πολύγλωσσων" εφαρμογών. Η 
σύγκρουση ανάμεσα στις δυο αυτές απόψεις οφείλεται στο ότι από ένα ενιαίο 
πρόγραμμα ζητούνται δυο αντιφατικά αποτελέσματα, δηλαδή η αύξηση 
θεμελιωδών επιστημονικών γνώσεων και η δημιουργία ενός εξαιρετικά 
φιλόδοξου πρακτικού εργαλείου. Για το λόγο αυτό διατυπώνεται η πρόταση 
για την αναθεώρηση των στόχων και των τρόπων οργάνωσης. 
6. Κατά την αξιολόγηση evoç κοινοτικού προγράμματος τίθεται το ζήτημα της 
κατανομής των προσπαθειών μεταξύ του έργου της Επιτροπής και του έργου 
που ανατίθεται σε εξωτερικούς παράγοντες. Η ομάδα αξιολόγησης εκτιμά ότι 
η Επιτροπή πρέπει οπωσδήποτε να περιοριστεί μόνο στις παρεμβάσεις που δεν 
μπορούν να ανατεθούν oc εξωτερικούς παράγοντες, δηλαδή στην "στρατηγική", 
στην κοινοτική της διάσταση, και στην "ευθύνη για την εκτέλεση του 
έργου". Οσο για τα υπόλοιπα, θα πρέπει να ενισχυθούν ή να ανατεθούν σε 
υπέργολήπτες. Η κατάσταση αυτή απέχει πολύ από την πραγματική κατάσταση 
του EUROTRA. Η εφαρμογή αυτής της κύριας ιδέας είναι δύσκολη. Πράγματι, 
οι εθνικές προσπάθειες, οι οποίες θα έπρεπε να παίξουν σημαντικό ρόλο 
στην κατανομή των προσπαθειών, είναι, για ορισμένες χώρες, άμεσα 
εξαρτημένες από ύπαρξη του EUROTRA, ενώ σε άλλες χώρες συνδέονται 
ανεπαρκώς μ' αυτό. Η τροποποίηση της οργάνωσης του προγράμματος σε 
επίπεδο Επιτροπής συνεπάγεται την αναγκαιότητα αναδιάρθρωσης των 
προσπαθειών σε εθνικό επίπεδο. Το εμπόδιο αυτό δεν δικαιολογεί την 
εγκατάλειψη του προγράμματος και η έκθεση προτείνει να αφιερωθούν τα δύο 
επόμενα έτη στη μελέτη και την υλοποίηση μιας νέας δομής. 
7. Σε αντίθεση με ό,τι υπονοείται από ορισμένα κείμενα, το EUROTRA δεν 
μπορεί να είναι μια μεμονωμένη και περιορισμένη στο χρόνο επιχείρηση. 0 
απώτερος στόχος είναι τεράστιος. Σαν συγκεκριμένο παράδειγμα μπορεί να 
αναφερθεί η εικόνα μιας τηλεφωνικής συνδιάλεξης μεταξύ δύο Ευρωπαίων. Το 
ηλεκτρονικό σύστημα θα είναι σε θέση να κατανοήσει τη γλώσσα του ομιλητή, 
να την μεταφράσει και να μιλήσει στη γλώσσα του ακροατή. Βέβαια, ένας 
τέτοιος στόχος είναι πολύ μακρινός σήμερα αλλά, με την πρόοδο του 
προγράμματος, είναι βέβαιο ότι θα εμφανιστούν σημαντικές δυνατότητες 
δευτερογενών αποτελεσμάτων, ιδιαίτερα στον τομέα των μονόγλωσσων 
εφαρμογών. Επίσης, οι έρευνες αυτού του τύπου θα έχουν πολύ ευεργετικές 
συνέπειες όσον αφορά τη μείωση του κόστους της διοικητικής 
γραφειοκρατίας, τη βελτίωση της διάδοσης των γνώσεων, την εκπαίδευση και 
τον πολιτισμό. 
8. Η Ευρώπη δεν μπορεί να μείνει πίσω από την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες 
Πολιτείες σ'αυτό τον αγώνα της προόδου των μέσων πληροφόρησης, που τον 
επόμενο αιώνα θα καθορίσει την αποτελεσματικότητα των μέσων παραγωγής 
αγαθών και υπηρεσιών. Αντίθετα, καλό θα ήταν να πάρει ηγετική θέση, αν, 
άλλωστε, θέλει να διατηρήσει την πολυμορφία της. 
Η οργάνωση που πρέπει να δημιουργηθεί πρέπει να εφαρμόσει μια 
μακροπρόθεσμη πολιτική και να εγγυάται την συνέχεια των προσπαθειών. 
Γι'αυτό, η ομάδα αξιολόγησης προτείνει τη δημιουργία μιας νέας δομής που 
θα εξασφαλίζει : 
τη συνέχεια των προσπαθειών 
την κινητικότητα του προσωπικού και των στόχων 
την ενίσχυση και το συντονισμό των παραγόντων 
τη σαφήνεια όσον αφορά τη διανομή των ρόλων μεταξύ της Επιτροπής και 
των υπεύθυνων για την εκτέλεση του προγράμματος. 
Συνθήκες διεξαγωγής της αξιολόγησης 
9. Η Επιτροπή αποφάσισε τη διενέργεια αυτής της δεύτερης αξιολόγησης του 
προγράμματος EUROTRA ως συνέχεια της εμπειρίας που αποκτήθηκε το 1987 από 
την αξιολόγηση που διενεργήθηκε υπό την προεδρία του Δρ. PANNENBORG. Τα 
στάδια εκτέλεσης του EUROTRA αναφέρονται στις παραγράφους 11 και 12 της 
έκθεσης PANNENBORG (RP). 
Για την αξιολόγηση αυτή η Επιτροπή κάλεσε την επιτροπή αξιολόγησης να 
μελετήσει ιδιαίτερα τα εξής θέματα : 
τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασε η Επιτροπή στις κριτικές και τις 
συστάσεις της έκθεσης PANNENBORG όσον αφορά το σχεδιασμό και την 
εκτέλεση της 3ης φάσης του EUROTRA, 
το βαθμό προόδου του προγράμματος EUROTRA και τα πιθανά αποτελέσματα, 
τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τις συστάσεις της 
έκθεσης PANNENBORG στην πρόταση της σχετικά με ένα ειδικό πρόγραμμα 
για τα έτη 1990 - 1992, 
τη διατύπωση συστάσεων για ένα στρατηγικό πρόγραμμα στον τομέα της 
έρευνας και της τεχνικής στον τομέα της γλώσσας για το πρόγραμμα -
πλαίσιο 1990 - 1994. 
10. Η ομάδα αξιολόγησης περιλάμβανε δύο υπεύθυνους γενικών καθηκόντων, τον κ. 
Α. DANZIN (πρόεδρος) και τον δρ. Η. C0LT0F, στους οποίους ανατέθηκε η 
εξέταση των πολιτικών και "διοικητικών" πλευρών, και δύο ειδικούς, τον 
καθηγητή S. ALLÉN, από τη Σουηδία, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για θέματα 
πληροφορικής της γλώσσας και τον δρ. H.STEUSLOFF, με ειδικές γνώσεις για 
το λογισμικό και τα μέσα πληροφορικής. Στην ομάδα προστέθηκε μια 
επιπλέον επιστήμων, η κα A.REC0QUE, η οποία με βάση τις μέχρι τώρα 
εργασίες της ήταν σε θέση να εξετάσει θέματα σχετικά με τη σύγκλιση της 
πληροφορικής και της γλωσσολογίας. Οι Α. DANZIN, S. ALLÉN και Η. 
STEUSLOFF συμμετείχαν στην ομάδα αξιολόγησης του 1987. Οι Η. C0LT0F και 
Α. REC0QUE έφεραν μια νέα οπτική γωνία. Κανένας από αυτούς τους 
εμπειρογνώμονες δεν είχε συμμετάσχει στο παρελθόν, άμεσα ή έμμεσα, στην 
απόφαση για την έναρξη του EUROTRA ή στις διαβουλεύσεις για την εκτέλεση 
του, με εξαίρεση τις παρεμβάσεις τριών από αυτούς στην προηγούμενη 
αξιολόγηση. Σε ορισμένες εργασίες συμμετείχαν δύο εμπειρογνώμονες του 
Κέντρου Ερευνών του καθηγητή ALLÉN, η κα MAGNUSDOTTIR και ο δρ. HUBER. 
- 10 -
Για να εξοικονομηθεί χρόνος και χρήμα, τα καθήκοντα γραμματείας δεν 
ανατέθηκαν σε εξωτερική εταιρία παροχής υπηρεσιών. Τα καθήκοντα αυτά 
ανατέθηκαν στην κα Μ. 0'LEAR Υ, που ανήκει στο δυναμικό Tnc ΓΔ XIII στο 
Λουξεμβούργο. Το μέτρο αυτό λειτούργησε σωστά και διευκόλυνε τη σύνδεση 
με TIC ττηγές, τα έγγραφα και τα άτομα που είχαν σχέση με το πρόγραμμα. 
11. Οι υπηρεσίες me Επιτροπής διέθεσαν άφθονα έγγραφα στα μέλη της ομάδας 
αξιολόγησης. Τα μέλη ήρθαν σε επαφή με TIC ερευνητικές ομάδες και τους 
διοικητικούς υπευθύνους πολλών κρατών μελών, χωρίς όμως να 
πραγματοποιήσουν, όπως είχαν κάνει το 1987, συστηματικές επισκέψεις σε 
όλα τα ερευνητικά κέντρα που συμμετέχουν στην εκτέλεση του προγράμματος. 
Οι συνεντεύξεις που διοργανώθηκαν στο Λουξεμβούργο με πολλά άτομα που 
συμμετέχουν ενεργά στην παρακολούθηση, τη διαχείριση και την εκτέλεση του 
προγράμματος αποδείχθηκε ότι ήταν επαρκής πηγή πληροφοριών. Οι επαφές 
ήταν άμεσες και ειλικρινείς. Πραγματοποιήθηκαν επίσης δύο επιδείξεις στο 
σύστημα πληροφορικής που είναι εγκατεστημένο στο Λουξεμβούργο. 
Η ομάδα αφιέρωσε έξι ημέρες για να συμφωνήσει για τους όρους παρέμβασης, 
να συζητήσει τα πρώτα συμπεράσματα, να συμφωνήσει για μια ενδιάμεση 
έκθεση προς τη Γενική Διεύθυνση της ΓΔ XIII και να καταρτίσει συστάσεις. 
Η τελική έκθεση εκφράζει τη συμφωνία όλων των μελών της ομάδας. Η 
ενδιάμεση έκθεση, που υποβλήθηκε το Δεκέμβριο του 1989, είχε ως 
αντικείμενο τη συλλογή των αντιδράσεων της Επιτροπής όσον αφορά την 
εφικτότητα των προτεινομένων μεταρρυθμίσεων. Δεν θα είχε βέβαια κανένα 
νόημα να μείνουν χωρίς αντικείμενο οι συστάσεις μας επειδή θα ήταν σε 
αντίθεση με διοικητικούς κανονισμούς ή με προηγούμενες πολιτικές 
αποφάσεις ή επειδή οι μεταρρυθμίσεις θα φαίνονταν εξ αρχής απαράδεκτες 
για το περιβάλλον του προγράμματος ή για τους αρμόδιους. 
11 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ I - ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
12. Το πρώτο συμπέρασμα των εργασιών, για το οποίο υπήρξε ομοφωνία, είναι η 
επιβεβαίωση των κύριων ιδεών που περιέχονται στην έκθεση PANNENBORG 
σχετικά με την αξιολόγηση του 1987. 
Οι διάφορες συνεντεύξεις έδειξαν ότι οι συστάσεις της έκθεσης αυτής είχαν 
κατανοηθεί σωστά και είχαν γίνει αποδεκτές από τους υπεύθυνους για την 
εκτέλεση του προγράμματος και από τις επιτροπές που το περιβάλλουν. Οι 
ομάδες κατέβαλαν προσπάθειες για την εφαρμογή των προτάσεων αλλά 
παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις, ιδιαίτερα όσον αφορά την αύξηση του 
προσωπικού και του εξοπλισμού. Η επαφή με τους βιομηχάνους δεν 
πραγματοποιήθηκε πριν από το 2ο εξάμηνο του 1989. Συνολικά, η πρόοδος 
ήταν ικανοποιητική, και σε ορισμένες περιπτώσεις αξιοσημείωτη. Η 
κατάσταση των επιστημονικών και των τεχνικών μελετών αξιολογείται στα δύο 
παραρτήματα της παρούσας έκθεσης. Το πρώτο, που αφορά τη γλωσσολογία, 
συντάχθηκε κυρίως από τον καθηγητή ALLÉN, ενώ το δεύτερο, που αφορά το 
λογισμικό, συντάχθηκε από την κα Α. RECOQUE και τον δρ. Η. STEUSLOFF. 
Χάρη στα παραρτήματα αυτά μπορεί να μετρηθεί η πρόοδος που έχει 
επιτευχθεί μετά την τελευταία αξιολόγηση. Τα παραρτήματα περιλαμβάνουν 
επίσης πολλές συστάσεις για τους υπεύθυνους για τη διεξαγωγή του 
προγράμματος και τα μέλη των επιτροπών που τους επικουρούν. Τα 
παραρτήματα είναι ένα σημαντικό μέρος της έκθεσης αξιολόγησης. Ό 
γεγονός ότι οι γνώμες των εμπειρογνωμόνων περιλαμβάνονται στα παραρτήματα 
δεν μειώνει καθόλου την σημασία τους. Οι όροι που χρησιμοποιούνται, που 
είναι αναγκαστικά ειδικοί τεχνικοί όροι, θα έφερναν σε δύσκολη θέση τον 
μη ειδικό αναγνώστη αν υηί\ρχα^ στο κύριο σώμα της έκθεσης, που αποσκοπεί 
στην πολιτική πληροφόρηση. 
13. Το συμπέρασμα των εμπειρογνωμόνων αυτών όσον αφορά τον βαθμό προόδου του 
σχεδίου EUROTRA, καθώς και των ανταγωνιστικών προϊόντων που αποοκοπούν 
στην δημιουργία "συστημάτων αυτόματης μετάφρασης" έχει σημαντικές 
συνέπειες : η θεμελιώδης γνώση των γλωσσών και της επεξεργασίας τους με 
τεχνολογίες πληροφορικής δεν μας επιτρέπει να ελπίζουμε βραχυπρόθεσμα για 
την ύπαρξη μίας "μεταφραστικής μηχανής" ικανοποιητικής ποιότητας, 
προπαντός όσον αφορά λογοτεχνικά ή διπλωματικά κείμενα που περιέχουν 
αποχρώσεις και αμφισημίες. 
14. Μπορεί να υποστηριχθεί ότι η εκτέλεση του προγράμματος και η εξακολούθηση 
του κατά το 1990 και το 1991 σημαίνουν άχρηστη σπατάλη οικονομικών και 
ανθρώπινων πόρων; Τα μέλη της επιτροπής αξιολόγησης έχουν ριζικά 
αντίθετη γνώμη οι έρευνες για τις ευρωπαϊκές γλώσσες πρέπει να 
εξακολουθήσουν. Όσον αφορά την αυτόματη μετάφραση, μπορούμε να 
ελπίζουμε ότι σε λίγα χρόνια θα καταλήξουμε σε ένα "πρωτότυπο 
επιστημονικού ορισμού" και, ακόμη αργότερα, να περάσουμε στην ανάπτυξη 
ενός επιχειρησιακού εργαλείου. Αντίθετα, οι μονόγλωσσες εφαρμογές των 
ερευνών που διεξάγονται στο πλαίσιο του EUROTRA και ορισμένες ειδικές 
πολύγλωσσες εφαρμογές είναι πολύ πιο προχωρημένες και δικαιολογούν τις 
μέχρι τώρα προσπάθειες, οι οποίες θα πρέπει να εξακολουθήσουν. 
12 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II - ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ TON ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Η 
ΣΥΜΒΟΛΗ TOY EUROTRA 
15. Στην έκθεση PANNENBORG αναφερόταν ένας μακρύς κατάλογος εφαρμογών των 
τεχνολογιών που προήλθαν από την επεξεργασία των φυσικών γλωσσών με 
μεθόδους πληροφορικής (βλέπε RP εδάφιο 47). Τα δύο τελευταία έτη 
ενισχύουν το ενδιαφέρον προς το ζήτημα αυτό. Εξάλλου, η Επιτροπή 
ολοκλήρωσε την τεκμηρίωση για το θέμα αυτό και διαθέτει πολλές εκθέσεις 
σύνθεσης από εμπειρογνώμονες, οι οποίες τέθηκαν στη διάθεση της ομάδας 
αξιολόγησης. 
16. Η πολύ γρήγορη ανάπτυξη της "ψηφιοποιημένης" πληροφορίας αποτελεί ένα 
γεγονός μεγάλης σημασίας στην ιστορία των γλωσσών. Η γνώση είναι στη 
διάθεση των ενδιαφερομένων σε νέα τεχνικά μέσα και μπορεί να ανταλλαχθεί 
με μέσα τηλεματικής και δίσκους με μνήμη υψηλής χωρητικότητας (CD ROM, 
κλπ). Με την "ευφυή επεξεργασία κειμένου" διευκολύνεται η 
δακτυλογράφηση, η διόρθωση ορθρογραφικών, συντακτικών και εννοιολογικών 
λαθών, η επιμέλεια κειμένου, η μετάβαση από ένα μέσο στο άλλο και η 
ηλεκτρονική αρχειοθέτηση. Χάρη στην τεχνική των "υπερκειμένων" η 
πληροφορία μπορεί να δομείται με μη διαδοχικό τρόπο, σε τμήματα που 
εμπλέκονται με συνειρμικές συνδέσεις. Στις εφαρμογές περιλαμβάνονται τα 
συστήματα απευθείας τεκμηρίωσης και βοήθειας για την αναζήτηση 
πληροφορίων και οι τεχνικές λογισμικού ανταλλαγής 
βιβλιοθηκών/λογοτεχνίας. Οι μηχανές μπορούν να διαβάσουν έντυπα κείμενα 
και αρχίζουν να διαβάζουν και χειρόγραφα, ενώ αρχίζουν επίσης να 
υπακούουν στη φωνή. Σε πολλές γλώσσες έχει αναπτυχθεί πλήρως η τεχνική 
της μεταφοράς από το γραπτό προς το συνθετικό λόγο. Προς την αντίστροφη 
κατεύθυνση, η τεχνική βρίσκεται ακόμα στις αρχές της, αλλά υπόσχεται 
πολλά. Πολλές άλλες "τεχνολογίες της γλώσσας" είναι υπό εξέταση στα 
εργαστήρια : όλες βασίζονται στην πλήρη γνώση της θεωρητικής γλωσσολογίας 
και στην επεξεργασία με μεθόδους πληροφορικής. Το μέλλον των ευρωπαϊκών 
γλωσσών θα κριθεί από την προσαρμογή τους ο'αυτό το τεράστιο κίνημα 
επιστημονικών και τεχνικών επιδόσεων. Τί θα συνέβαινε σε μια γλώσσα που 
δεν θα ήταν εύκολα προσπελάσιμη μέσω των δικτύων επικοινωνίας με βάσεις 
δεδομένων; Σε μια γλώσσα που θα ήταν απροετοίμαστη για μετατροπές μεταξύ 
του προφορικού και του γραπτού λόγου; Για μια γλώσσα που θα ήταν 
ανεπαρκώς προσαρμοσμένη στις μεγάλες ηλεκτρονικές μνήμες και στην 
ανάκτηση στοιχείων απ'αυτές; Που δεν θα ήταν αρκετά γνωστή ώστε να είναι 
προετοιμασμένη να επωφεληθεί από όλα όσα προσφέρει ο αυτοματισμός 
γραφείου. Που δεν θα διέθετε μεταφραστική υποδομή; Δεν θα κινδύνευε μια 
τέτοια γλώσσα από μείωση της χρήσης της στις εμπορικές συναλλαγές και 
στην ανταλλαγή γνώσεων; 'Ισως, μάλιστα, έχανε ένα μέρος της πολιτιστικής 
αξίας της. 
13 
17. Η αυτόματη μετάφραση απέχει πολύ από την εφαρμογή στην περίπτωση 
λογοτεχνικών κειμένων ή κειμένων που περιλαμβάνουν λεπτά σημεία τα οποία 
είναι αλληλένδετα με μηνύματα πολιτικού χαρακτήρα. Είναι κατανοητό ότι 
σε τέτοιες περιπτώσεις, που εμφανίζονται συχνά στην Επιτροπή, οι μηχανές 
δεν θα προσφέρουν καμμία βοήθεια στους επαγγελματίες μεταφραστές. 
Αντίθετα, τα συστήματα μετάφρασης, όσο ατελή και αν είναι, μπορεί να 
είναι πολύ χρήσιμα για την εξειδικευμένη εμπορική αλληλογραφία, για τη 
γρήγορη διερεύνηση άρθρων εφημερίδων ή επιστημονικών και τεχνικών 
περιοδικών, για τη μετάφραση κανόνων ασφαλείας ή ανακοινώσεων που 
περιγράφουν τις ιδιότητες μιας συσκευής ή μιας υπηρεσίας, οδηγιών 
εγκατάστασης, συντήρησης και επισκευής, για τη δημιουργία πολύγΧωοοων 
βάσεων δεδομένων, και την κατάρτιση καταλόγων ονοματολογίας, καθώς και 
για πρότυπα. 
18. Θα μπορούσε να επιτευχθεί η προκαταρκτική επιμέλεια κειμένων, ο έλεγχος 
των οποίων μέσω ενός κατάλληλου συστήματος πληροφορικής θα εγγυάται τη 
χρησιμοποίηση περιορισμένου συντακτικού και λεξιλογίου έτσι ώστε η 
μετάφραση να είναι κατά κάποιο τρόπο "προγραμματισμένη"C). Η ομάδα 
αξιολόγησης εξέτασε το θέμα αυτό. Χωρίς να αρνείται ότι παρουσιάζει 
ενδιαφέρον για ιδιαίτερες περιπτώσεις - το πιο γνωστό παράδειγμα είναι η 
καναδική μετεωρολογική oitr\p£Ola - η ομάδα συνιστά ρητά να αποφευχθεί η 
χρήση μιας τέτοιας διαδικασίας στις εργασίες της Επιτροπής, λόγω της 
πολιτιστικής υποβάθμισης που θα προέκυπτε. 
19. Οπως φαίνεται, από τη γέννηση του EUROTRA στην αρχή της δεκαετίας του 
1980 μέχρι σήμερα, το κέντρο του ενδιαφέροντος μετατοπίστηκε, θα ήταν 
ιδανικό να υπάρχει ένα επιχειρησιακό όργανο για τις τρέχουσες μεταφράσεις 
αλλά αυτό που είναι απαραίτητο είναι η πλήρης γνώση των τεχνικών της 
επεξεργασίας των μητρικών γλωσσών μέσω τεχνικών ψηφιοποιημένης 
πληροφορίας και η ανάπτυξη πολλαπλών εφαρμογών. 
Τα προγράμματα που υποστηρίζονται από την Επιτροπή θα πρέπει να στραφούν 
προς την κατεύθυνση αυτή. 
20. Η έναρξη του προγράμματος συντέλεσε σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση της 
υπολογιστικής γλωσσολογίας (αν και τα αποτελέσματα στις διάφορες χώρες 
ήταν άνισα μεταξύ τους), δημιουργώντας έτσι τις βάσεις για την ενδεχόμενη 
έναρξη μιας πιο ευρείας και πιο ρεαλιστικής πολιτικής. 
21. Το EUROTRA συνέβαλε στην κατάρτιση ειδικών, γλωσσολόγων και ειδικών της 
πληροφορικής, και επέτρεψε να συναντηθεί το πνεύμα του ερευνητή με το 
πνεύμα του μηχανικού, έτσι ώστε να τεθούν οι βάσεις για μια αμοιβαία 
κατανόηση. Αποκτήθηκαν γλωσσολογικές βάσεις και βάσεις πληροφορικής 
(1) Οι κατασκευαστές εξοπλισμού θέσεων εργασίας αυτοματισμού γραφείου 
έχουν ήδη προτείνει ορισμένα τέτοια συστήματα για ορισμένα γλωσσικά 
ζεύγη. 
- 14 -
γενικού χαρακτήρα, δηλαδή κοινές για TIC διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες. Η 
μελέτη των αντιθέσεων μεταξύ των ιδιοτήτων που χαρακτηρίζουν TIC μητρικές 
γλώσσες οδήγησε σε προόδους σε καθεμιά από αυτές, θεσπίστηκε στενή 
διευρωπαϊκή συνεργασία μεταξύ των ομάδων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, 
αν και ορισμένες ιδιαίτερα ικανές ομάδες αντιμετωπίστηκαν με αδιαφορία ή 
έγιναν αντικείμενο κριτικής. 
Άρχισαν επαφές με τη βιομηχανία, και εκδηλώθηκε το ενδιαφέρον των 
εταιριών που παράγουν λογισμικό για εργασίες αυτού του τύπου. 
22. Η ύπαρξη του EUROTRA ήταν καθοριστική για την έναρξη ερευνητικών 
προσπαθειών για την ελληνική, την ισπανική και την πορτογαλική γλώσσα. 
Έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την πρόθεση ορισμένων κυβερνήσεων να 
δημιουργήσουν δομές για έρευνα και προώθηση των "τεχνολογιών της γλώσσας" 
όπως, για παράδειγμα, το σχέδιο για ένα εξειδικευμένο ίδρυμα (Ελλάδα) ή 
για ένα οργανωμένο δίκτυο (Κάτω Χώρες). Το πρόγραμμα έπαιξε σημαντικό 
ρόλο στην ενεργοποίηση των ερευνών για τις γερμανικές γλώσσες, και 
ιδιαίτερα τη δανική και τη γερμανική. Επίσης, αύξησε την αναγνώριση της 
ικανότητας ορισμένων ομάδων στις οποίες καθορίστηκαν καλύτερα η 
κατεύθυνση και τα μέσα, όπως συνέβη στην Ιταλία. 
23. Υπάρχει πάντως γενική ανυσηχία, γιατί έχει γίνει κατανοητό ότι είναι πολύ 
μακρινός ο στόχος της δημιουργίας ενός επιχειρησιακού συστήματος 
μετάφρασης* Κατά συνέπεια, ο ζήλος της συνεργασίας μετριάζεται από το 
αίσθημα ότι πρέπει να επιδιωχθούν πιο ρεαλιστικοί στόχοι και, παράλληλα 
να υπάρξει ο χρόνος για τη διεξαγωγή των βασικών ερευνών που εξακολουθούν 
να είναι απαραίτητες. Εξάλλου, οι μονόγλωσσες εφαρμογές δεν 
ενθαρρύνονται από κανένα σημείο του κοινοτικού προγράμματος και, σε 
ορισμένες χώρες, δέχονται πολύ μικρή υποστήριξη από τις κυβερνητικές 
πολιτικές για έρευνα και ανάπτυξη. 
- 15 -
ΚΕΦΑΛΑΙΟ III - ΟΙ "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΓΙΑΣ" - ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ Σ 
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
24. To EUROTRA έθεσε τα θεμέλια μιας πολιτικής για τις "τεχνολογίες της 
γλώσσας" χάρις στην ευτυχή συγκυρία της βούλησης Υ ία απόκτηση "μηχανικής 
μετάφρασης" (Machina Translation), η οποία ήταν δυστυχώς υπερβολικά 
αισιόδοξη για το σημερινό επίπεδο της τεχνολογίας. Σήμερα θα ήταν 
καλύτερο να υπάρξει συμφωνία ότι ο στόχος είναι συνολικός και ότι 
περιλαμβάνει το σύνολο των επιστημονικών και τεχνικών προσπαθειών που 
απαιτούνται για την προσαρμογή των ευρωπαϊκών γλωσσών έτσι ώστε να 
ανθέξουν το σοκ της "φηφιοποιημένης πληροφορίας-^1> και, παράλληλα, τη 
δημιουργία εργαλείων πληροφορικής που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των 
φυσικών γλωσσών. 
25. To EUROTRA καλύπτει ένα μικρό μόνο μέρος του σχετικού τομέα, και 
συγκεκριμένα τα θέματα που εξετάζονται από τη βασική γλωσσολογία και την 
πληροφορική που συνδέεται άμεσα με αυτήν. Οι "τεχνολογίες της γλώσσας" 
προϋποθέτουν μια πολύ ευρύτερη συμμετοχή της έρευνας και ανάπτυξης. Οι 
τεχνολογίες αυτές καλύπτουν αναγκαστικά και τον προφορικό και το γραπτό 
λόγο, καθώς και τους τρόπους μετατροπής από τη μια μορφή στην άλλη. 
Εξάλλου, η αναγκαιότητα διεξαγωγής προκαταρκτικών ερευνών έγινε έντονα 
αισθητή στο επίπεδο του προγράμματος ESPRIT. Στη φάση 1, το ESPRIT 
δέχθηκε να συμπεριλάβει στα σχέδια του 8 θέματα ερευνών που αφορούν άμεοα 
τις βιομηχανίες της γλώσσας, ενώ στο πλαίσιο του ESPRIT ί. 
πραγματοποιούνται 11 εξειδικευμένα σχέδια. Το σύνολο τους αντιπροσωπεύει 
χρηματοδότηση 80 εκατομμυρίων ECU. Το νέο σχέδιο εργασίας του ESPRIT για 
το μέλλον περιλαμβάνει σημαντικές έρευνες στους τομείς του διαλόγου 
μεταξύ ανθρώπου και μηχανής σε φυσική γλώσσα, της αναγνώρισης του λόγου, 
της παραγωγής κειμένου και λόγου, των υπερμέσων ενημέρωσης κλπ. 
26. Η ΓΔ XIII έλαβε σημαντικά μέτρα για τη βελτίωση της συνεργίας μεταξύ των 
ομάδων του ESPRIT και των ομάδων EUROTRA. Αυτή όμως η συνεργία 
επεκτείνεται με δυσκολία στις εθνικές ομάδες που είναι ειδικευμένες σε 
γλωσσολογικές έρευνες. Εξάλλου, το ESPRIT δεν έχει ως στόχο την 
προστασία των φυσικών γλωσσών. Σκοπός του ESPRIT είναι να βοηθήσει την 
ευρωπαϊκή βιομηχανία υλικού και λογισμικού πληροφορικής να κερδίσει 
τμήματα της αγοράς. Αυτή n "οικονομική" οπτική δεν οδηγεί αναγκαστικά 
στο στόχο που αποτελεί το υπόβαθρο της παρούσας έκθεσης, δηλαδή μια 
οπτική "πολιτιστικής" προστασίας. Για το λόγο αυτό είναι επιθυμητό να 
επανεξεταστεί n τομή του ESPRIT με τις "τεχνολογίες της γλώσσας". 
(1) "ψηφιοποιημένη πληροφορία" που χρησιμοποιείται από τις "τεχνολογίες 
της πληροφορίας" (ηλεκτρονική, τηλεπικοινωνία, πληροφορική και όλες 
τις εξειδικευμένες εφαρμογές τους : τηλεματική, ρομποτική, 
αυτοματισμό γραφείου, αυτοματισμό νοικοκυριού, βάσεις και τράπεζες 
δεδομένων, συστήματα γνώσης κλπ) 
16 
27. Η συνεργία μεταξύ ESPRIT και αυτού που θα έπρεπε να είναι ένα νέο 
πρόγραμμα τεχνολογιών της γλώσσας αξίζει πολύ περισσότερη προσοχή από 
άλλους τομείς. Για παράδειγμα, οι λεγόμενες "παράλληλες" αρχιτεκτονικές 
υπολογιστών και τα πολύπλοκα λογισμικά επεξεργασίας μπορούν να οδηγήσουν 
σε αποφασιστική πρόοδο στον τομέα της ικανότητας της επεξεργασίας της 
φωνής και του γραπτού λόγου. 
28. Στο πλαίσιο του EUROTRA προβλέπεται η διεξαγωγή ταυτόχρονης μελέτης της 
μετάφρασης των 9 μητρικών γλωσσών που χρησιμοποιούνται σήμερα στα 12 
κράτη μέλη, και οι οποίες αντιπροσωπεύουν 72 γλωσσικά ζεύγη*1*. Η ομάδα 
αξιολόγησης εξέτασε το ζήτημα αυτό. Προκύπτει αναπόφευκτα μια σύγκρουση 
μεταξύ της άποψης που θα ευνοούσε την εξοικονόμηση δυνάμεων - συγκέντρωση 
των προσπαθειών σε περιορισμένο αριθμό γλωσσικών ζευγών - και της άποψης 
που δίνει προτεραιότητα στην πολιτική επιταγή της αντιμετώπισης όλων των 
γλωσσών σε ισότιμη βάση. 
Αφού συμφώνησαν ότι το ζήτημα της επιλογής υπερέβαινε την εντολή τους 
λόγω του ουσιαστικά πολιτικού χαρακτήρα της, τα μέλη της επιτροπής 
αξιολόγησης διατύπωσαν τις ακόλουθες γνώμες, τις οποίες θεώρησαν χρήσιμες 
για τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων : 
29. (Ι) Για όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες απαιτείται έρευνα και ανάπτυξη, 
για να εξασφαλιστεί η σωστή προσαρμογή τους στις aXkayéç που 
επιβάλλονται από την έκρηξη των "τεχνολογιών της πληροφορίας". 
(II) Η μελέτη των αντιθέσεων μεταξύ των γλωσσών είναι πολύ χρήσιμη για 
τη σε βάθος γνώση της κάθε γλώσσας. Για παράδειγμα, το ζεύγος 
Δανικά - Ελληνικά έχει την (δια σημασία με το ζεύγος Ελληνικά -
Γαλλικά για τη γνώση της Ελληνικής ως γλώσσας προέλευσης εν όψει 
μονόγλωσσων και πολύγλωσσων εφαρμογών. 
(ill) Κάθε μετάφραση είναι μερική αλλοίωση του μηνύματος. Επομένως, το 
πέρασμα από μια ενδιάμεση γλώσσα που θα υποκαθιστούσε την 
απευθείας μετάφραση θα είχε ως συνέπεια την αυξημένη αλλοίωση του 
περιεχομένου. 
(Ιν) Υπάρχει πάντως η πίεση της αγοράς και η συχνότητα των μεταφράσεων 
θα κυμαίνεται σημαντικά ανάλογα με τα γλωσσικά ζεύγη. Η 
συχνότητα αυτή θα παίζει σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα της 
"εξοικείωσης" με τα συστήματα μονόγλωσσων εφαρμογών και 
μετάφρασης, και ιδιαίτερα στον ουσιαστικό εμπλουτισμό των λεξικών 
και την προοδευτική διόρθωση των σφαλμάτων. 
(1) Στην περίπτωση της ένταξης στην Κοινότητα μιας νέας χώρας, που θα 
έφερνε μια νέα γλώσσα,ο αριθμός των γλωσσικών ζευγών θα ανέβαινε σε 
90. 
- 17 -
(ν) Η οικονομική ζωή δεν θα σεβαστεί την ισότητα των γλωσσών για 
λόγους φαινομένων κλίμακας. Οι πολυεθνικές εταιρίες, οι 
ενδοευρωπαϊκές συνεργασίες και ολόκληροι κλάδοι δραστηριοτήτων 
παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών θα προτιμήσουν να βασιστούν σε 
περιορισμένο αριθμό γλωσσών, και συγκεκριμένα αυτών που θα 
χρησιμοποιούνται από την μεγάλη μάζα των καταναλωτών στα πλαίσια 
του διεθνούς ανταγωνισμού. Στη συνέχεια, οι μεταφράσεις από 
αυτές τις γλώσσες εργασίας θα χρησιμοποιούνται για τοπική χρήση. 
Ένας από τους στόχους της δημιουργίας της ενιαίας αγοράς το 1993 
είναι η ενδυνάμωση των ευρωπαϊκών επιτευγμάτων δίνοντας στην 
κλίμακα των δράσεων μια ηπειρωτική διάσταση στη θέση της εθνικής 
διάστασης· Στο θέμα που μας απασχολεί, το αποτέλεσμα της ενιαίας 
αγοράς θα είναι αντίστροφο : οι περισσότερες γλώσσες θα τείνουν 
να υποκατασταθούν από τις λίγες γλώσσες εργασίας που θα έχουν 
επιλεγεί για τη διευκόλυνση της οικονομίας. 
30. Το συμπέρασμα είναι ότι, όσον αφορά το EUR0TRA, θα ήταν καλό να διαθέτουν 
οι ερευνητικές ομάδες αρκετή ελευθερία ώστε να στρέψουν την προσοχή τους 
σε περιορισμένο αριθμό γλωσσικών ζευγών - τα αποτελέσματα των οποίων θα 
φαίνονται πιο προωθημένα, πιο κατάλληλα για επίδειξη ή πιο χρήσιμα - έτσι 
ώστε να αποδειχθεί σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις η αξία των ερευνών 
τους πριν να γενικευθούν και στα 72 γλωσσικά ζεύγη. Όμως, όσον αφορά το 
γενικό πρόβλημα της προστασίας των μητρικών γλωσσών και του σεβασμού της 
πολιτιστικής ποικιλίας στη μελλοντική "ενιαία αγορά", πρέπει να σημειωθε' 
ότι ορισμένες γλώσσες θα παρουσιάσουν ιδιαίτερη ευπάθεια στο σοκ της 
τεχνολογίας, δεδομένου ότι και το σοκ αυτό θα κυριαρχείται επίσης από τα 
φαινόμενα κλίμακας. Μόνο εκούσιες πολιτικές της Κοινότητας και των 
κυβερνήσεων θα επιτρέφουν τη διατήρηση του συνόλου των ευρωπαϊκών γλωσσών 
ως πλήρων γλωσσών επικοινωνίας και πολιτισμού. Αν, πάντως, η αρχή της 
ισότητας των γλωσσών επιβεβαιωνόταν από τις κοινοτικές υπηρεσίες. 
- 18 -
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV - ΟΡΓΑΝΩΣΗ 
31. Η διαχείριση και η χρηματοδότηση του προγράμματος είχαν εξεταστεί με 
ιδιαίτερη προσοχή από την ομάδα αξιολόγησης PANNENBORG (βλ. RP παράρτημα 
Β σελίδες 45-58 και συμπεράσματα στις παραγράφους 112-118). Αυτά που 
αναφέρονται στην έκθεση εξακολουθούν γενικά να ισχύουν (RP παράγραφος 
112) : 
"Αποδείχθηκε αποτελεσματικός μηχανισμός διαχείρισης ενός κατανεμημένου 
ερευνητικού σχεδίου, αλλά δεν είναι πολύ πιθανό ότι η αποτελεσματικότητα 
αυτή θα μπορεί να επεκταθεί και στη διαχείριση ενός μελλοντικού σχεδίου 
ανάπτυξης". 
32. Πάντως, η έκθεση PANNENBORG (RP) δεν πρότεινε τροποποίηση της οργάνωσης, 
γιατί φαινόταν δύσκολο να αλλάξουν οι τρόποι συνεργασίας κατά τη διάρκεια 
της διεξαγωγής του σχεδίου ενώ, αν και πολύπλοκοι, οι μηχανισμοί 
ικανοποιούσαν τους συμμετέχοντες. Οι συστάσεις σχετικά με την αύξηση του 
αριθμού και των αρμοδιοτήτων των μελών της κεντρικής ομάδας υλοποιήθηκαν. 
Οι προτεινόμενες επαφές με τη βιομηχανία πραγματοποιήθηκαν με κάποια 
καθυστέρηση, κυρίως λόγω των δυσκολιών στον καθορισμό των όρων των 
διαλόγων, όσο το λογισμικό του EUROTRA δεν είχε προχωρήσει αρκετά. 
33. Οσον αφορά τις μεθόδους χρηματοδότησης, που περιλαμβάνουν άνισα μέρη 
εθνικής συμμετοχής (βλ. RP παράγραφος 206), λειτούργησαν καλύτερα απ'ότι 
στο παρελθόν αλλά εξακολούθησε να υπάρχει ανισότητα μεταξύ των χωρών. 
Οπου ήταν δυνατόν, η ανακατανομή των συμμετοχών ανακούφιζε τις 
περιστασιακές δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν κατά την έναρξη του 
προγράμματος. Η εμπειρία θα πρέπει να επανεξεταστεί εν όψει των 
μελλοντικών δράσεων επειδή δεν ήταν πλήρως ικανοποιητική, για τους εξής 
λόγους : 
καθυστέρηση της σύστασης ορισμένων τεχνικών ομάδων, 
ανεπάρκεια του αριθμού των επαγγελματιών ερευνητών που προσλήφθηκαν 
σε ορισμένες χώρες, 
ανωμαλίες στη χρηματοδότηση λόγω των σημαντικών ανισοτήτων των 
αμοιβών των ερευνητών μεταξύ των διαφόρων χωρών της Κοινότητας. 
34. Πάντως, οι δυσκολίες αυτές δεν θα πρέπει να κρύψουν το γεγονός ότι το 
EUROTRA έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη συνεργασία 200 σχεδόν ερευνητών της 
υπολογιστικής γλωσσολογίας στην Κοινότητα και επέτρεψε τη δημιουργία 
μέσων που ήταν σημαντικά και αφεαυχώ^ και σε σχέση με ανταγωνιστικά μέσα 
στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία (βλ. παράγραφος 8/9/10). 
Επομένως, για την εκτέλεση του επόμενου σταδίου (EUROTRA 1991/92) δεν 
απαιτούνται τροποποιήσεις της οργάνωσης ή των τρόπων χρηματοδότησης. 
ΝΕΑ ΔΟΜΗ ΔΡΑΣΗΣ 
35. Η μελέτη της τροποποίησης της δομής δράσης στηρίχθηκε σε ένα έγγραφο 
εργασίας που παρουσίασε ο Δρ. Coltof. Η επιτροπή αξιολόγησης στηρίχθηκε 
στην υπόθεση ότι οι προσπάθειες στην υπολογιστική γλωσσολογία θα 
συνεχίζονταν και πέρα από τη φάση III του EUROTRA με την υιοθέτηση μιας 
πολιτικής υποστήριξης των "τεχνολογιών της γλώσσας". Αφιέρωσε πολύ χρόνο 
στη μελέτη της δράσης αυτής, την οποία και συνιστά : 
• για πρακτικούς λόγους κάθε ευρωπαϊκή γλώσσα πρέπει να γίνει 
αποτελεσματικό όργανο για τον εκσυγχρονισμό με τις νέες τεχνολογίες 
της πληροφορίας. 
Για πολιτιστικούς λόγους η αρχική πολιτική απόφαση για την 
εξασφάλιση του μέλλοντος κάθε γλώσσας που αποτελεί κληρονομιά των 
διαφόρων κρατών μελών αντιστοιχεί σε μια θεμελιώδη πολιτιστική 
ανάγκη. 
36. Η προστασία μιας γλώσσας είναι πρώτα απ'όλα υπόθεση της χώρας (ή των 
χωρών) όπου χρησιμοποιείται, θα μπορούσε επομένως να σταλεί ο σχετικός 
φάκελος στις εθνικές κυβερνήσεις και να συσταθεί στην Επιτροπή να μην 
ασχοληθεί με το θέμα, σε εφαρμογή των "αρχών της επικουρικότητας". 
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι εθνικές πολιτικές είναι αναντικατάστατα 
αλλά, ταυτόχρονα, πρέπει να τονιστεί η αναγκαιότητα μιας κοινοτικής 
παρέμβασης. Η πρόταση αυτή βασίζεται στους εξής λόγους : 
37. Η πολιτική της προστασίας των γλωσσών έχει ουσιαστικά πολιτιστική 
προέλευση αλλά θα πρέπει να ασκείται κατά προτεραιότητα με την 
κινητοποίηση επιστημονικών και τεχνικών μέσων. Η θέση αυτή παρουσιάζει 
ένα παράδοξο. Σήμερα περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στους ειδικούς 
και, εκτός από εξαιρέσεις, δεν περιλαμβάνεται στις κυβερνητικές πολιτικές 
έρευνας και ανάπτυξης. Η Επιτροπή θα πρέπει να παρέμβει για να ευνοήσει 
την άποψη αυτή και τις αποφάσεις που απορρέουν απ'αυτήν, με 
εξειδικευμένες μελέτες και με τη μετάδοση των εθνικών εμπειριών με τη 
μορφή συγκοινωνούντων δοχείων. 
38. Η έρευνα στην υπολογιστική γλωσσολογία και η ανάπτυξη μονόγλωσσων και 
πολύγλωσσων εφαρμογών προϋποθέτει τη διάθεση μέσων πλούσιων σε προσωπικό, 
σε υλικό και σε εξειδικευμένο λογισμικό. Η εμπειρία του EUROTRA μας 
δείχνει ότι ορισμένα από τα μέσα αυτά θα μπορούσαν να είναι κοινά, εφόσον 
είναι ανεξάρτητα από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των υπό επεξεργασία γλωσσών. 
Συνιστάται επομένως, για εξοικονόμηση δυνάμεων, μια κάποια συγκέντρωση 
των μέσων αυτών ή τουλάχιστον η χρήση τους με τη μορφή συντονισμένων 
δικτύων ανταλλαγής. - 19 -
20 
39. Η εμπειρία του EUR0TRA δείχνει ότι η μελέτη των αντιθέσεων μεταξύ των 
γλωσσών είναι πολύ χρήσιμη για τη γνώση της κάθε συγκεκριμένης γλώσσας ως 
γλώσσας προέλευσης Υ»α εφαρμογές, και γι*αυτό θα πρέπει να υπάρξει 
συντονισμένη διασταύρωση των ερευνών και επιβεβαίωση της προτεραιότητας 
που δίνει το EUR0TRA στην πολυγλωσσία. 
40. Οι "τεχνολογίες της γλώσσας" εξαρτώνται από τις "τεχνολογίες της 
πληροφορίας". Στο "πρόγραμμα πλαίσιο" (ESPRIT/RACE/κλπ), οι κοινοτικές 
δράσεις στον τομέα αυτό παίζουν αποφασιστικό ρόλο στο στάδιο της 
προεμπορικής έρευνας ("precompetItIve research"). Κατά συνέπεια, η 
Επιτροπή βρίσκεται στην κατάλληλη θέση για να οργανώσει τη συνεργία των 
διαφόρων δράσεων προς όφελος των "τεχνολογιών της γλώσσας". 
41. Η Επιτροπή θα είναι από τους πρώτους που θα ευνοηθούν, λόγω των αναγκών 
που έχει για επεξεργασία του προφορικού και του γραπτού λόγου, από τον 
ευφυή αυτοματισμό γραφείου μέχρι την αυτόματη μετάφραση*1) όταν αυτή θα 
υπάρξει. Είναι ένα εξαιρετικό πεδίο πειραματισμού των νέων εφαρμογών των 
"τεχνολογιών της γλώσσας". 
42. Οπως φαίνεται, η οργάνωση και n διαχείριση του EUR0TRA δεν αντιστοιχούν 
στην εφαρμογή μακροπρόθεσμης πολιτικής που θα είχε ως αντικείμενο την 
τελειοποίηση των γνώσεων για κάθε μια από τις 9 ευρωπαϊκές γλώσσες ως 
γλώσσες προέλευσης και την ενίσχυση της χρηοιμοποίησης μονόγλωσσων και 
πολύγλωσσων εφαρμογών από τους βιομηχάνους και τους χρήστες. Κατά την 
υλοποίηση του EUR0TRA, για συγκυριακούς λόγους, η Επιτροπή δεν κατόρθωσε 
να περιοριστεί στο ρόλο του υπεύθυνου για την εκτέλεση του έργου. 
Ορισμένοι υπάλληλοι της ΓΔ XIII έγιναν ταυτόχρονα επιβλέποντες και 
εκτελεστές, με κίνδυνο να γίνουν και κριτές και κρινόμενοι. Εξάλλου, 
λόγω των αναγκών, η κεντρική ομάδα της ΓΔ XIII Β έγινε τόσο πολυάριθμη 
που ήταν αδύνατον να περιοριστεί στο εσωτερικό της Επιτροπής. 
43. Για το λόγο αυτό η επιτροπή αξιολόγησης συνιστά να εξεταστεί το 
ενδεχόμενο μεταρρύθμισης και να δημιουργηθούν νέες δομές, θεωρεί 
επιθυμητό, παράλληλα με την εξακολούθηση των ερευνών που 
πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του EUR0TRA, φάση III, τα έτη 1990 και 1991 
να αφιερωθούν στη λήψη απόφασης για τις νέες αυτές δομές και την 
υλοποίηση τους. Χωρίς να υποστηρίζει ότι έχει καλύψει όλες τις πλευρές 
του προβλήματος, η ομάδα αξιολόγησης προτείνει τα εξής σημεία για 
εξέταση: 
(1) Η Επιτροπή μεταφράζει περισσότερες από 1 εκατομμύριο σελίδες κειμένων 
κάθε έτος. 
- 21 -
44. θα πρέπει να υπάρξει κατ'αρχήν συμφωνία μεταξύ των 12 κρατών μελών και 
της Επιτροπής για να αναγνωριστεί η αναγκαιότητα διατήρησης, για την κάθε 
μητρική γλώσσα, της δυνατότητας επεξεργασίας και μετάδοσης γνώσεων κάθε 
είδους. Για το λόγο αυτό, μια ειδική διάρθρωση των "προγραμμάτων 
πλαισίων" έρευνας και ανάπτυξης, που θα ανανεώνονται στο μέλλον, θα 
πρέπει να προβλέπει κοινοτικές και εθνικές παρεμβάσεις για προώθηση των 
"τεχνολογιών της γλώσσας". 
45. 0 ρόλος της Επιτροπής θα είναι να επεξεργάζεται, να προτείνει και, αφού 
θα υπάρξει σχετική συμφωνία, να υλοποιεί τα μέσα : 
για μια συνολική στρατηγική πρόβλεψης των στόχων έρευνας και 
ανάπτυξης. 
για μια παρέμβαση για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών προσπαθειών και της 
συνεργασίας. 
για την ενίσχυση της κυκλοφορίας των γνώσεων και της κινητικότητας 
των ειδικών στα κράτη μέλη. 
για την ενίσχυση της συνεργίας με τα άλλα προγράμματα της Επιτροπής. 
για την υλοποίηση μιας πολιτικής τυποποίησης. 
για την έρευνα και την υλοποίηση μιας πολιτικής επίλυσης των νομικών 
προβλημάτων που προκύπτουν από την πνευματική ιδιοκτησία των 
"τεχνολογιών της γλώσσας" και των εφαρμογών της. 
για την επίβλεψη ορισμένων σχεδίων - πιλότων που θα ορίζονται με 
κοινή συμφωνία (το EUROTRA θα μπορούσε να θεωρηθεί ως παράδειγμα ενός 
τέτοιου σχεδίου - πιλότου). 
46. Συγκεντρωμένη στα ουσιαστικά πολιτικά καθήκοντα της, η εξειδικευμένη 
ομάδα της Επιτροπής θα πρέπει να είναι υψηλού επιπέδου, ολιγομελής -
σημαντικά μικρότερη από την ομάδα που έχει σχηματιστεί σήμερα γύρω από το 
EUROTRA - και να προσφεύγει σε ειδικούς εξωτερικούς εμπειρογνώμονες όποτε 
χρειάζεται. 
47. Για να κατορθώσει να παίξει τους ρόλους αυτούς, η Επιτροπή θα πρέπει να 
στηρίζεται σε έναν "Ευρωπαϊκό Οργανισμό Τεχνολογιών της Γλώσσας" που θα 
δημιουργηθεί για το λόγο αυτό. 0 οργανισμός αυτός θα ενεργεί και για 
λογαριασμό της Επιτροπής και για λογαριασμό των κυβερνήσεων των κρατών 
μελών της Κοινότητας, θα είναι ανοιχτός σε συνεργασίες με οργανισμούς 
από κράτη εκτός της Κοινότητας που θα επιθυμούν να συνεισφέρουν 
ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους. 
- 22 
48. Ο Οργανισμός θα ενεργεί ως επιβλέπουσα αρχή για δράσεις στις οποίες 
αναθέτουσα αρχή θα είναι η Επιτροπή ή ορισμένα κράτη μέλη. (Υπενθυμίζουμε 
ότι η αναθέτουσα αρχή είναι αρμόδια για τον καθορισμό των στόχων και την 
εξασφάλιση της χρηματοδότησης). Για το σκοπό αυτό, ο Οργανισμός θα έχει 
τις απαραίτητες αρμοδιότητες για την υλοποίηση καταλυτικών δράσεων προς 
όφελος ενδοευρωπαϊκών προσπαθειών βασικής έρευνας, εφαρμοσμένης έρευνας, 
έρευνας εφαρμογών, προκαταρκτικής ανάπτυξης» διάδοσης των γνώσεων και 
κατάρτισης προσωπικού. 
49. 0 Οργανισμός θα είναι ο εκτελεστικός παράγοντας μιας πολιτικής διαλόγου 
με τη βιομηχανία στην οποία θα μπορούσε να προσφεύγει για την 
πραγματοποίηση ερευνών ή την υλοποίηση σχεδίων - πιλότων που θα έχουν 
αποφασιστεί από την αναθέτουσα αρχή (ή τις αναθέτουσες αρχές). 
50. 0 Οργανισμός θα έχει ως αποστολή την εκτέλεση των καθηκόντων για τα οποία 
θα είναι αναγνωρισμένο ότι ο συγκεντρωτισμός είναι απαραίτητος ή χρήσιμος 
(π.χ. λογισμικά επεξεργασίας αυτόματης μετάφρασης). Η εκτέλεση αυτή θα 
μπορούσε να γίνεται κατ'εξαίρεση στο εσωτερικό του Οργανισμού και κατά 
προτίμηση με υπεργολαβίες. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα "γενικά 
όργανα" έτσι ώστε αυτά να μπορούν να έχουν πολλές εφαρμογές, ιδιαίτερα τα 
λεξικά των οποίων η αγορά είναι ιδιαίτερα δαπανηρή^1). 
51. 0 Οργανισμός θα πραγματοποιεί για λογαριασμό της Επιτροπής, κυρίως με 
υπεργολαβίες, τις εργασίες προκαταρκτικών ερευνών που είναι απαραίτητες 
για την πολιτική τυποποίησης και τις μελέτες υποστήριξης για την πολιτική 
νομικών υποθέσεων, για τις οποίες θα μπορούσε επίσης να ενεργεί ως κέντρο 
εμπειρογνωμοσύνης. 
52. Δεν θα υπήρχε βελτίωση της αποτελεσματικότητας αν ανατίθενταν στον 
Οργανισμό η παρακολούθηση των σχεδίων του προγράμματος ESPRIT που αφορούν 
"τεχνολογίες της γλώσσας"; Το ερώτημα αυτό θα πρέπει να εξετασθεί. 
(1) Ιήμερα δεν προβλέπεται καμία μελέτη για την αξιολόγηση του 
ενδιαφέροντος και της δυνατότητας επαναχρησιμοποίησης των λεξικών 
SYSTRAN για το EUR0TRA. 
- 23 
ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ 
53. Η ομάδα αξιoλόγησηç θεώρησε ότι δεν ήταν της αρμοδιότητας της να 
προχωρήσει πάρα πολύ στην εξέταση αυτής της πρότασης για τον Οργανισμό. 
Επομένως, δεν συζήτησε σε βάθος το θέμα της διοίκησης, παρά μόνο για να 
συμφωνήσει σε ορισμένες αρχές που θεωρούνται επιθυμητές : 
Εσωτερικός κανονισμός : όσο το δυνατό όμοιος με αντίστοιχο κανονισμό 
βιομηχανικής και εμπορικής επιχείρησης. 
Εταίροι η Επιτροπή, τα 12 κράτη μέλη αντιπροσώπευαμενα από 
εξειδικευμένους οργανισμούς, εκπρόσωποι συνδεδεμένων κρατών, 
αντιπροσωπεία μεταφραστών της Επιτροπής. 
• Χρηματοδότηση : από την Επιτροπή, από τις κυβερνήσεις, από συμβάσεις 
εκτέλεσης έργων για τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. 
Προσωπικό : όσο το δυνατό λιγότερο μόνιμο προσωπικό· ο κύριος όγκος 
του προσωπικού θα εξασφαλίζεται με την κινητικότητα αποσπασμένου 
εξωτερικού προσωπικού. 
Κύριες μέθοδοι δράσης : 
οργάνωση δικτύων συνεργασίας 
υπεργολαβίες 
προσφυγή σε ειδικές ομάδες εργασίας που θα δημιουργούνται για μια 
επιχείρηση 
0 οργανισμός θα πρέπει να παραμείνει ένα ελαφρό όργανο μικρών 
δ ιαστάσεων. 
- 24 
ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
54. Υπενθυμίζουμε ότι η κοινοτική παρέμβαση και η ύπαρξη του Οργανισμού θα 
έχουν νόημα μόνο αν σε εθνικό επίπεδο υπάρχει πολιτική βούληση» πρόγραμμα 
δράσης και δομές πρόσφορες για τον εκσυγχρονισμό - την "ψηφιοποίηση" -
των εθνικών γλωσσών. Οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά την παρούσα 
μελέτη αξιολόγησης έδειξαν ότι υπάρχουν πολλά σχέδια και, σε πολλές 
χώρες, υπάρχει δραστήριο κίνημα για αποφάσεις προς την κατεύθυνση αυτή. 
Η προτεινόμενη μορφή περιλαμβάνει εξάλλου κάθε απαραίτητη ελαστικότητα, 
θα ήταν οπωσδήποτε επιθυμητό να συμμετέχουν στον Οργανισμό και τα 12 
κράτη μέλη αλλά θα μπορούσε επίσης να εξετασθεί το ενδεχόμενο ο 
"Ευρωπαϊκός Οργανισμός Τεχνολογιών της Γλώσσας", σύμφωνα με το πρότυπο 
του CERNC), να μην περιλαμβάνει όλες τις χώρες της Κοινότητας αλλά να 
είναι ανοικτός, συμπληρωματικά, στην υποψηφιότητα ορισμένων χωρών της 
ΕΖΕΣ(2). 
(1) CERN - Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών. 
(2) ΕΖΕΣ : Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών. 
- 25 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
55. Για την παρουσίαση των συμπερασμάτων και των συστάσεων της, η ομάδα 
αξιολόγησης γνωρίζει ότι δεν μπορεί να υπερβεί τα όρια των αρμοδιοτήτων 
που απορρέουν από την εντολή της. Το αντικείμενο της αξιολόγησης ήταν το 
EUROTRA ως πρόγραμμα που αποσκοπεί στην δημιουργία ενός οργάνου αυτόματης 
μετάφρασης των γλωσσών που χρησιμοποιούνται στην Κοινότητα. Τα 
συμπεράσματα και οι συστάσεις μετατοπίζουν το κέντρο του ενδιαφέροντος 
της έκθεσης προς το συνολικό θέμα των "τεχνολογιών της γλώσσας" 
προτείνουμε ουσιαστικά μία πολιτική και μία δομή για την αντιμετώπιση του 
σοκ που θα υποστούν οι μητρικές γλώσσες λόγω των νέων τεχνολογιών της 
πληροφορίας. 
Αυτή η μετατόπιση του προβληματισμού είναι σύμφωνη με την εσωτερική 
δυναμική του προγράμματος, καθώς και με τη δυναμική των γεγονότων τα 
οποία έχουν εμπλουτίσει τις γνώσεις στο σχετικό τομέα από την έναρξη του 
προγράμματος EUROTRA μέχρι σήμερα. 
56. Το EUROTRA δεν θα οδηγήσει σε "επιχειρησιακό σύστημα" αυτόματης 
μετάφρασης, θα οδηγήσει απλώς προς την κατεύθυνση αυτού που έχουμε 
συμφωνήσει να αποκαλούμε "επιστημονικό πρωτότυπο"<Ί), το οποίο εξάλλου 
θα είναι ατελές. 
Ομως, το ίδιο το γεγονός της εκτέλεσης του EUROTRA έθεσε τις βάσεις γιπ 
κοινοτικές επιτυχίες στον τομέα των "τεχνολογιών της γλώσσας". Η εξέλιξη 
αυτή είναι πολύ σημαντική ανταποκρίνεται σε μια αναγκαιότητα που 
εκδηλώθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Στην έκθεση μας 
περιγράφονται τα κρίσιμα ζητήματα και υποδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο 
θα λυθούν επιτυχώς τα προβλήματα. 
Συσταθείς 
57. Παρακάτω παρουσιάζονται οι κυριότερες συστάσεις που θέτουμε υπόψη της 
Επιτροπής. Οι συστάσεις αυτές συγκεντρώνονται σε τρεις τομείς. 0 πρώτος 
αφορά τις βασικές κατευθύνσεις του σχεδίου, από άποψη στόχων και 
οργάνωσης^ και οι υπόλοιποι αφορούν περισσότερο τεχνικά ζητήματα στους 
τομείς της γλωσσολογίας και του περιβάλλοντος της πληροφορικής. 
(1) Η ομάδα αξιολόγησης συμφώνησε σε αυτήν την έννοια του "επιστημονικού 
πρωτοτύπου" το οποίο σημαίνει ένα σύνολο θεωρητικών και πειραματικών 
αποτελεσμάτων με αποδεδειγμένη βιωσιμότητα, το οποίο θα μπορούσε 
τελικά να καταλήξει σε "βιομηχανικό πρωτότυπο". 
26 
58. Οι κύριες κατευθύνσεις που προτείνονται απορρέουν από την εξής 
διαπίστωση: η φιλοδοξία του σχεδίου, που αποσκοπεί στο να καταλήξει, στην 
τρίτη φάση του, σε "ένα λειτουργικό πρωτότυπο, που θα λειτουργεί στον 
συγκεκριμένο τομέα, για ορισμένο αριθμό τύπων κειμένου, με λεξιλόγιο 
περίπου 20.000 λημμάτων", δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. 
Μπορεί μάλλον να αναμένεται ένα πρωτότυπο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί 
αποκλειστικά από τους ερευνητές, για τις μεταγενέστερες έρευνες τους. 
Απέχουμε πολύ από ένα αναπτυξιακό στόχο, και αυτό εξηγείται από τις 
μεγάλες δυσκολίες που παρουσιάζει ο στόχος. Το σχέδιο πάντως έχει 
επιτύχει σημαντική πρόοδο σε σχέση με την προηγούμενη εμπειρία και πρέπει 
οπωσδήποτε να συνεχιστεί. Επομένως, n έκθεση προτείνει όρους οι οποίοι, 
παράλληλα με την εξακολούθηση των ερευνητικών εργασιών, θα επιτρέπουν 
εξελίξεις σε πιο ρεαλιστικό επίπεδο, πιο σύμφωνο με τις ανάγκες της 
αγοράς. Τα συμπεράσματα παρουσιάζονται συνοπτικά στκ ακόλουθες 
προτάσεις. 
Σύσταση υπ'αριθ. 1 : Εφόσον το EUR0TRA, για ορισμένες ευρωπαϊκές 
γλώσσες, είναι η μόνη πηγή ενίσχυσης των ερευνών στη θεωρητική και 
την υπολογιστική γλωσσολογία, και εφόσον η διακοπή του προγράμματος 
θα επέφερε την αποδυνάμωση ή και την εξαφάνιση των προσπαθειών σε 
πολλές χώρες, το EUROTRA πρέπει να διατηρηθεί, παρόλα τα ελαττώματα 
του. Πρέπει λοιπόν να εξακολουθήσει n προσπάθεια, αλλά οπωσδήποτε με 
ανανεωμένους στόχους. 
Σύσταση υπ'αριθ. 2 : οι νέοι στόχοι πρέπει να διατηρήσουν ή και να 
ενισχύσουν τα δευτερεύοντα αποτελέσματα του προγράμματος, τα οποία 
από τώρα και στο εξής θα είναι θετικά. Τα κέρδη "ου έχουν αποκτηθεί 
από άποψη βασικών ερευνών και κατάρτιone ειδικών δεν πρέπει να 
θεωρηθούν δευτερεύοντα αποτελέσματα του σχεδίου, αλλά πρέπει να 
συνεχιστούν ως επίσημος στόχος. 
Σύσταση υπ'αριθ. 3 : η διερεύνηση νέων στόχων πρέπει να λάβει υπόψη 
το γεγονός ότι το EUROTRA προς το παρόν απέχει πολύ από το να είναι 
σε θέση να παράγει βιομηχανικά προϊόντα στον τομέα της αυτόματης 
μετάφρασης. Αντίθετα, μπορεί να υποστηρίξει πολλές μονόγλωσσες 
εφαρμογές, οι οποίες αναφέρονται και στην παρούσα και στην 
προηγούμενη έκθεση, και οι οποίες ανταποκρίνονται σε μια συγκεκριμένη 
αγορά. Επομένως, ο προσανατολισμός του σχεδίου θα πρέπει να λάβει 
υπόψη την ανάπτυξη εργαλείων για μονόγλωσσες εφαρμογές. 
Σύσταση υπ'αριθ. 4 : ο καθορισμός και η επεξεργασία των εργαλείων 
αυτών θα πρέπει να γίνει σε στενή συνεργασία με τη βιομηχανία. 
Σύσταση υπ'αριθ. 5 η ανάγκη για εξακολούθηση της προσπάθειας 
έρευνας και κατάρτισης ταυτόχρονα με προβιομηχανικές εξελίξεις 
προϋποθέτει μια αναπροσαρμογή της οργάνωσης, η οποία σήμερα είναι 
διαρθρωμένη σε ένα μόνο τύπο στόχου. Εξάλλου, η συνύπαρξη των 
καθηκόντων επίβλεψης και εκτέλεσης στον ίδιο οργανισμό δημιουργεί μια 
υπερβολικά αυταρχική λειτουργία. 
- 27 -
Προτείνεται λοιπόν, για τα δύο επόμενα έτη, παράλληλα με την 
εξακολούθηση των εργασιών, η διεξαγωγή σχετικής μελέτης και η 
υλοποίηση Μ»ας νέας δομής. Η πρόταση αφορά τη δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού οργανισμού τεχνολογίας της γλώσσας, του οποίου η αποστολή 
και οι διαδικασίες περιγράφονται στην έκθεση (κεφάλαιο IV). Στη 
μελέτη αυτή θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συνεργία με το 
πρόγραμμα ESPRIT, καθώς και μεταξύ των προγραμμάτων EUROTRA και 
SYSTRAN, θα πρέπει επίσης να προταθούν πιο κατάλληλοι μηχανισμοί 
χρηματοδότησης για το σύνολο των συμμετεχόντων. 
Σύσταση υπ*αριθ. β : Οι ερευνητικές ομάδες του EUROTRA θα πρέπει να 
διαθέτουν επαρκή ελευθερία ώστε να στρέφουν τις προσπάθειες τους σε 
περιορισμένο αριθμό γλωσσικών ζευγών, και συγκεκριμένα αυτών που θα 
θεωρούν πιο εξελιγμένα ή πιο χρήσιμα ή πιο κατάλληλα για σκοπούς 
επίδειξης, έτσι ώστε σε ορισμένες περιπτώσεις να αποδειχθεί η αξία 
των ερευνών τους πριν από την γενίκευση και στα 72 γλωσσικά ζεύγη. 
Εξάλλου, οι εργασίες της επιτροπής αξιολόγησης αντιμετώπισαν 
προβλήματα λόγω της αντίφασης μεταξύ της ανάγκης να ληφθούν υπόψη οι 
δυνάμεις της αγοράς, οι οποίες ευνοούν ένα μικρό αριθμό γλωσσών, και 
της ανάγκης διατήρησης των πολιτιστικών συνθηκών που συνδέονται με 
τις μητρικές γλώσσες. Το ζήτημα αυτό θα έπρεπε να είναι αντικείμενο 
μιας ειδικής μελέτης, με την οποία οι αρμόδιοι για ζητήματα πολιτικής 
θα ήταν καλύτερα σε θέση να εκτιμήσουν όλα τα δεδομένα του 
προβλήματος. 
59. Στον τομέα της γλωσσολογίας οι συστάσεις της έκθεσης Pannenborg αφορούσαν 
συνολικά τη σημασιολογία, τα λεξικά και τα αμφιλεγόμενα θέματα. Οι 
συστάσεις αυτές λήφθηκαν υπόψη, αλλά σε περιορισμένο βαθμό. Ορισμένα 
ελαττώματα, όπως η υπερπαραγωγή, επιβεβαιώθηκαν όσο προχωρούσε το σχέδιο. 
Οι παρακάτω συστάσεις παρουσιάζουν τη γνώμη της Επιτροπής αξιολόγησης για 
τα προβλήματα αυτά : 
Σύσταση υπ'αριθ. 7 : Η διαστρωματωμένη προσέγγιση του EUROTRA 
βασίζεται στην παραδοσιακή οδό που επιχείρησαν να ακολουθήσουν οι 
γλωσσολόγοι για να λύσουν το πολύπλοκο πρόβλημα που τίθεται από την 
περιγραφή μίας γλώσσας. Οι σημερινές έρευνες στον τομέα των 
γνωστικών επιστημών και της τεχνητής νοημοσύνης καθώς και στις 
συλλογές κειμένων διαφόρων γλωσσών ρίχνουν ένα νέο φως στο θέμα. Δεν 
φαίνεται να υπάρχει πραγματικός προβληματισμός για το θέμα αυτό στο 
πλαίσιο του EUROTRA. Είναι επομένως απαραίτητο να μελετηθούν 
εναλλακτικές λύσεις για τη διαστρωματωμένη προσέγγιση, τα 
μειονεκτήματα της οποίας παρουσιάζονται στο παράρτημα II. 
- Σύσταση υπ'αριθ. 8 *. Ορισμένες ομάδες έχουν επιτύχει κάποια πρόοδο 
στον τομέα της σημασιολογίας, αλλά η πρόοδος αυτή είναι ακόμα 
εντελώς ανεπαρκής, ιδιαίτερα σε επίπεδο δομής διασυνδέσμου. 
Επομένως, για να βελτιωθεί η εξάλειψη των ασαφειών και να 
επιτυγχάνεται η σωστή επιλογή σε επίπεδο μεταφοράς είναι 
απαραίτητη η βελτίωση των σημασιολογικών αναπαραστάσεων. 
28 
Σύσταση υπ'αριθ. 9 : Μια συνδιαλεκτική προσέγγιση θα ήταν πολύ 
χρήσιμη για την εξάλειψη των ασαφειών, τουλάχιστον σε επίπεδο 
δημιουργ(ας πρωτοτύπου. 
Σύσταση υπ'αριθ. 10 : Οι εργασίες για τα λεξικά είναι εντελώς 
ανεπαρκείς, είτε πρόκειται για μονόγλωσσά λεξικά είτε για λεξικά 
μεταφοράς, καθώς και για ορολογία. Είναι αλήθεια ότι η οριστική δομή 
των λεξικών δεν μπορεί να παγιωθεί παρά μόνο όταν έχει παγιωθεί η 
(δια η γραμματική, πράγμα που σε πολλές περιπτώσεις δεν συμβαίνει. 
Πάντως θα πρέπει να δοθεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή σ'αυτό το ζωτικό 
μέρος του σχεδίου. Μπορεί να αναπτυχθεί προβληματισμός σε βάθος, 
ιδιαίτερα ως προς τη χρήση βάσεων γνώσεων για την αναπαράσταση 
λεξικών. 
Σύσταση υπ'αριθ. 11 : 0 περιορισμός των συμφραζομένων μόνο στην 
τρέχουσα φράση θα αποτελέσει σημαντικό πρόβλημα αργά ή γρήγορα. 
Είναι επομένως απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη τα συμφραζόμενα 
και πέρα από την (δια τη φράση. 
60. Το λογισμικό περιβάλλον βελτιώθηκε σημαντικά στο διάστημα που μεσολάβησε 
από την προηγούμενη αξιολόγηση. Οι ακόλουθες συστάσεις αποσκοπούν στη 
διατήρηση της βελτίωσης αυτής και στην ενίσχυση της χρήσης του. 
Σύσταση υπ'αριθ. 12 : Πρέπει να προσδιοριστούν τα μέσα αξιολόγησης 
και πιστοποίησης των εργαλείων, και ιδιαίτερα των τυπολογιών. 
Πράγματι αν και υπάρχουν προτάσεις διαδικασιών για την αξιολόγηση του 
σχεδίου συνολικά, δεν φαίνεται να υπάρχει τίποτα που να επιτρέπει την 
αξιολόγηση μιας συγκεκριμένης εργασίας που διαβιβάζεται από μια ομάδα 
προς μια άλλη, η την πιστοποίηση ενός εργαλείου. Σε σύγκριση με το 
κλασσικό λογισμικό, πρέπει να καταρτιστούν διατάξεις δοκιμής (Bench 
Marks) που θα αξιολογούν τη λειτουργικότητα και την επιτελεστικότητα 
μιας μονάδας. 
Σύσταση υπ'αριθ. 13 : Αύξηση των μέσων της ομάδας που είναι υπεύθυνη 
για το λογισμικό περιβάλλον, ώστε να μπορεί να υποστηρίξει πιο 
αποτελεσματικά τις έρευνες και την προκαταρκτική ανάπτυξη στους 
τομείς της επεξεργασίας των φυσικών γλωσσών (NLP) και της 
μετάφρασης με τη βοήθεια υπολογιστή (ΤΑΟ). Συγκεκριμένα, το 
λογισμικό περιβάλλον θα πρέπει να υποστηρίζει τη δυνατότητα 
συνεργασίας των εθνικών ομάδων σε κατανεμημένες δραστηριότητες 
μέσω ενός δικτύου υπολογιστών επεξεργασία προσαρμοσμένου 
λογισμικού, μέσα σύνδεσης, κλπ. Πρέπει ουσιαστικά να 
δημιουργηθεί ένα δίκτυο Eurotra. 
Σύσταση υπ'αριθ. 14 : Βελτίωση της διανομής και της χρήσης του 
λογισμικού, για το σύνολο των τυπολογιών του σχεδίου, για να 
δοκιμαστεί το λογισμικό και να ενισχυθεί η κοινότητα Eurotra. 
Σύσταση υπ'αριθ. 15 : Εξακολούθηση της προσπάθειας για τη βιομηχανική 
χρήση των δευτερογενών προϊόντων του λογισμικού περιβάλλοντος του 
Eurotra με τη μορφή μονόγλωσσών προϊόντων. Για να καθοριστούν 
καλύτερα, θα πρέπει να διεξαχθεί στο πλαίσιο του σχεδίου έρευνα της 
αγοράς και τεχνική μελέτη όσον αφορά τους ανταγωνιστές, 
περιλαμβανομένων των ΗΠΑ και της ΙΑΠΩΝΙΑΣ. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ TOY EUROTRA 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Σκοπός του προγράμματος EUROTRA είναι η δημιουργία του πρωτοτύπου 
ενός συστήματος που θα επιτρέπει την μετάφραση μεταξύ των 9 γλωσσών 
της Κοινότητας και παράλληλα η υποστήριξη και η ανάπτυξη της έρευνας 
στον τομέα της επεξεργασίας των φυσικών γλωσσών στα κράτη μέλη. 
Από γλωσσολογική άποψη θα έπρεπε να αναφερθούν οι εξής πλευρές των 
τριών φάσεων του EUROTRA. Υπήρξε μια προκαταρκτική φάση που 
περιλάμβανε τα απαραίτητα οργανωτικά μέτρα για το σχέδιο και τον 
καθορισμό των γλωσσολογικών προδιαγραφών και των προδιαγραφών του 
λογισμικού. Στη συνέχεια ακολούθησε μία φάση βασικής και 
εφαρμοσμένης γλωσσολογικής έρευνας. Τέλος, υπήρξε μια φάση ανάπτυξης 
για την παραγωγή ενός πρωτοτύπου του συστήματος πριν από το στάδιο 
της βιομηχανικής παραγωγής. 
Είναι σαφές ότι το σχέδιο θα καταλήξει σε ένα πρωτότυπο έρευνας που 
θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περαιτέρω έρευνα (αντί για πρωτότυπο 
ανάπτυξης πριν από τη βιομηχανική παραγωγή). Πάντως, ο αριθμός των 
γλωσσικών ζευγών θα είναι μικρότερος από αυτόν που είχε προβλεφθεί 
αρχικά. 
Η υποστήριξη και η ανάπτυξη της έρευνας για την επεξεργασία των 
φυσικών γλωσσών καθώς και για τις εκπαιδευτικές πλευρές ολοκληρώθηκαν 
με επιτυχία. 
II. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ EUROTRA 
Το σύστημα βασίζεται στον τύπο 
TEXTE —> IS * —> IS'* —> Κείμενο' 
Ανάλυση Μεταφορά Παραγωγή 
Η αρχιτεκτονική του συστήματος EUROTRA είναι σπονδυλωτή και χρησιμοποιεί 
μια διαστρωματωμένη γλωσσολογική προσέγγιση στο πλαίσιο μιας "ιδεατής 
μηχανής". Κατά την ανάλυση πηγαίνει από την επιφανειακή αναπαράσταση 
στην αναπαράσταση σε βάθος (επίπεδο μεταφοράς) ενώ κατά την παραγωγή 
ακολουθεί αντίστροφη πορεία. 
Τα επίπεδα αναπαράστασης είναι τα εξής : 
ΕΝΤ (Eurotra Normalized Text) 
Κατασκευή μορφημάτων από τυπογραφικούς χαρακτήρες 
EMS (Eurotra Morphological Structure) - 29 -
- 30 
Κατασκευή λέξεων από μορφήματα 
ECS (Eurotra configurât IonaI Structure) 
Δομή με βάση συνιστώσες 
ERS (Eurotra Relational Structure) 
Συντακτική (συσχετιστική) δομή 
IS (Interface Structure) 
Δομή διασυνδέσμου 
Τα επίπεδα αυτά περιγράφονται από συστήματα παραγωγής που δέχονται ως 
εισροές κανόνες ανεξάρτητους από το κείμενο οι οποίοι περιέχουν 
σημειώσεις. Το περιεχόμενο ενός συστήματος παραγωγής είναι μια τυπική 
γραμματική για ένα επίπεδο αναπαράστασης. 
Για παράδειγμα, ένα σύστημα παραγωγής έχει κανόνες κατασκευής δομής όπως 
ECS 
NPRULE - (cat-np) [(cat - detp), 
* (cat-adjp), 
(cat-n, case-ngen), 
(cat-pp)] 
Οι "μεταφραστές" μεταφέρουν το αποτέλεσμα από ένα επίπεδο αναπαράστασης 
προς το επόμενο. 0 μεταφραστής δέχεται ως εισροή ένα δένδρο που 
προέρχεται από ένα επίπεδο και παράγει στην έξοδο ένα τύπο δένδρου του 
επόμενου επιπέδου. 
Το λεξικό εκφράζεται από τους τύπους κανόνων της γενικής ιδεατής μηχανής, 
πράγμα που σημαίνει ότι εφόσον κάθε επίπεδο έχει τη δική του γραμματική, 
έχει και το δικό του λεξικό. 
Η λεκτική μονάδα (lu, lexical unit) δεν είναι απαραίτητα η ίδια σε όλα τα 
επίπεδα. Μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα επίπεδο είναι το επίπεδο γέννησης 
μιας λεκτικής μονάδας και ένα δένδρο είναι το επίπεδο του θανάτου της. 
Οι λεκτικές μονάδες περιγράφονται με κατάλληλα χαρακτηριστικά για κάθε 
επίπεδο. Ορισμένες λέξεις, όπως άρθρα και άλλες λειτουργικές λέξεις θα 
υπάρχουν μόνο στα επίπεδα που είναι κοντά στην επιφάνεια (ECS και 
ενδεχομένως ERS), ενώ άλλα, όπως οι ιδιωματισμοί, θα υπάρχουν μόνο στα 
βαθύτερα επίπεδα (IS και ενδεχομένως ERS). 
31 -
Για παράδειγμα, στο επίπεδο ERS, η λεκτική μονάδα "adopt" (υιοθετώ), που 
είναι μεταβατικό ρήμα, δέχεται μόνο μία ανάγνωση· Σε επίπεδο IS θα είναι 
περίπου ως εξής : 
IS (lu-adopt, is rmo-1, is frame-argl agr2, 
rsf human of argl-yes, 
rsf human of arg2-yes...) 
(lu-adopt, is rmo-2, is frame-argl arg2, 
rsf human of arg1-yes, 
rsf coll of arg2-undef...) 
Παραδείγματα : 
1. Η οικογένεια υιοθέτησε το παιδί 
2. Το Συμβούλιο υιοθέτησε την πρόταση 
Οι λεκτικές μονάδες στο επίπεδο IS είναι απλές λέξεις, ιδιωπιβτισμοί και 
εκφράσεις. Σύνθετες και παράγωγες λέξεις είναι επίσης λεκτικές μονάδες 
στο επίπεδο IS. 
Για την προσέγγιση που βασίζεται στην απλή μεταφορά απαιτείται μια 
μονόγλωσση εξάλειψη των αμφισημιών. Το σχέδιο δεν ασχολείται με τον 
τομέα της ποσοτικοποίηση^ Λαμβάνονται υπόψη οι περισσότεροι τύποι 
συντονισμού. Δεν τηρείται η σειρά των λέξεων. 0 κόμβος S (φράο ) 
περιέχει τις πληροφορίες για την εστία. Η εξάρτηση των συμφραζομένων 
έχει ως βάση τη φράση· 
III. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ 
Ως "μετάφραση" νοούμε την μεταφορά του περιεχομένου (και μέχρις ενός 
σημείου της μορφής) μιας ρήσης (γραπτής ή προφορικής) σε μία γλώσσα σε 
μιά ρήση οε άλλη γλώσσα (ή άλλες γλώσσες). Το εύρος του έργου αυτού 
μπορεί να περιοριστεί με διάφορα μέσα. Ένα μέσο είναι ο περιορισμός του 
πεδίου εφαρμογής σε ένα συγκεκριμένο τομέα (ένα περιορισμένο κόσμο ή 
"υποσύνολο"), και αυτό κάνει το EUROTRA. Ένα άλλο μέσο είναι ο 
περιορισμός της γλώσσας εισόδου σε υποσύνολο της φυσικής γλώσσας (με ένα 
είδος προκαταρκτικής επιμέλειας κειμένου). Αυτό το ενδεχόμενο εξετάστηκε 
για το EUROTRA, αλλά θα ήταν πολύ παρακινδυνευμένο, ιδιαίτερα από 
πολιτιστική άποψη Ι 
Τα πρώτα συστήματα αυτόματης μετάφρασης» κατά τις αρχές της δεκαετίας του 
1960, βασίζονταν σε στοιχειώδεις αρχές ισότητας μεταξύ αλυσίδας και σε 
ένα αντιθετικό λεξικό. Η συναρμολόγηση ενός τέτοιου συστήματος λεκτικών 
αντιστοιχιών για κάθε γλωσσικό ζεύγος είναι πολύ χρονοβόρα. Η μετάφραση 
ήταν μια διαδικασία που βασιζόταν στην αντικατάσταση της επιφανειακής 
32 
αλυσίδας της γλώσσας προέλευσης από την επιφανειακή αλυσίδα της γλώσσας 
προορισμού. Το Systran, το οποίο η Επιτροπή αγόρασε το 1976, είναι 
παράδειγμα τέτοιου συστήματος. Το σύστημα αυτό είναι σε ανάπτυξη εδώ και 
περισσότερα από 20 έτη, και χωρίς αμφιβολία έχει προσφέρει πολλές 
χρήσιμες εμπειρίες. 
Τα συστήματα αυτόματης μετάφρασης που εμφανίστηκαν μετά την έκθεση ALPAC 
(1966) βασίζονταν στην όλο και πιο διαδεδομένη συνειδητοποίηση του 
γεγονότος ότι η μετάφραση είναι μια πολύπλοκη διαδικασία για την οποία 
απαιτούνται γλωσσολογικές γνώσεις. Κατά την περίοδο αυτή εντάθηκαν οι 
συζητήσεις γύρω από το θέμα μιας ευφυΐας που θα μπορούσε να εξαλείψει την 
δυσκολία που προκύπτει από την σύνταξη αντιθετικών λεξικών για κάθε 
γλωσσικό ζεύγος. Τα μεταγενέστερα συστήματα ήταν συστήματα "δέσμης" 
(batch), προσανατολισμένα προς την μεταφορά, και σπονδυλωτά με την έννοια 
ότι η ανάλυση, η μεταφορά και η παραγωγή ήταν ξεχωριστές συνιστώσες. Η 
μετάφραση εξακολουθούσε να είναι προσανατολισμένη προς την επιφάνεια από 
λεκτική άποψη, αλλά ήταν βελτιστοποιημένη, με τη χρήση των συμφραζομένων 
στο εσωτερικό της φράσης στη γλώσσα προέλευσης για την ελαχιστοποίηση των 
λεκτικών επιλογών στη γλώσσα προορισμού, npài\ia που παρείχε μια μετάφραση 
αποδεκτή κατά το 80 έως 90% του κειμένου. Γι'αυτό απαιτείται να είναι το 
σύστημα πλήρως προσαρμοσμένο προς το μεταφραζόμενο έγγραφο, δηλαδή να 
έχει γλωσσική και λεκτική κάλυψη σύμφωνη με τις προδιαγραφές του 
συστήματος. 
Τα σημερινά συστήματα αυτόματης μετάφρασης είναι κυρίως συστήματα με 
διάμεση γλώσσα και βρίσκονται ως επί το πλείστον στο στάδιο της έρευνας. 
Ένα από τα πρωτότυπα συστήματα, το ΚΒΜΤ - 89, που αναπτύχθηκε από το 
κέντρο αυτόματης μετάφρασης του Carnegie Mellon University, παραδόθηκε 
στην IBM Ιαπωνίας το Φεβρουάριο του 1989. Το σύστημα αυτό βασίζεται στην 
αλληλεπίδραση με σκοπό την πλήρη εξάλειψη των αμφισημιών, δηλαδή είναι 
προσανατολισμένο προς τη σημασία από λεκτική άποψη. Λειτουργεί έξω από 
τα όρια της φράσης, στοχεύοντας στην παραγωγή μιας μετάφρασης του 
διαλόγου. Άλλα σχέδια χρησιμοποιούν μια άλλη γλώσσα ως ενδιάμεσο άξονα, 
για προσομοίωση της αρχιτεκτονικής της διάμεσης γλώσσας. 
Η δομή του συστήματος EUR0TRA βασίζεται στις έρευνες της δεκαετίας του 
'70 και των αρχών της δεκαετίας του '80. Το σχέδιο ξεκίνησε το 1982 και 
η αρχιτεκτονική του είχε προσδιοριστεί στα μέσα της δεκαετίας του '80. 
Λόγω του μεγέθους του σχεδίου, ήταν σχεδόν αδύνατον να τροποποιηθεί η 
αρχιτεκτονική. Οπως και τα περισσότερα συστήματα αυτόματης μετάφρασης το 
EUR0TRA βασίζεται στη φράση. Εφόσον η σημασιολογία ήταν επιφανειακή, το 
σύστημα είναι προσανατολισμένο προς την επιφάνεια από λεκτική άποψη και 
στηρίζεται στη μεταφορά για την επίτευξη ισοδυναμιών μεταξύ των αλυσίδων 
των γλωσσικών ζευγών. Πάντως, η συντακτική κάλυψη είναι ευρύτερη από 
οποιοδήποτε άλλο σύστημα AM, πράγμα που δημιουργεί μία σωστή βάση για 
περαιτέρω εξελίξεις. 
- 33 -
Γενικά, η αυτόματη μετάφραση πρέπει να ανταποκριθεί στο σύνολο των 
ερευνητικών προβλημάτων τα οποία αντιμετωπίζουν οι διάφοροι κλάδοι της 
επεξεργασίας της φυσικής γλώσσας. Η κατάρτιση και η χρήοη επαρκών 
γλωσσικών γνώσεων και γνώσεων του κόσμου είναι ένα τεράστιο έργο, που 
προϋποθέτει πολλές έρευνες και που θα έπρεπε να αντιστοιχεί στο επίπεδο 
των απαιτήσεων. 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
Οι γλωσσολογικές συστάσεις της έκθεσης Pannenborg - αύξηση του έργου 
στους τομείς της σημασιολογίας και των μονόγλωσσων και αντιθετικών 
λεξικών ορολογίας - υλοποιήθηκαν μέχρις ενός ορισμένου σημείου. 
Επομένως, ο στόχος της απόκτησης ενός πρωτοτύπου του συστήματος αυτόματης 
μετάφρασης που προβλεπόταν αρχικά για 72 γλωσσικά ζεύγη δεν θα επιτευχθεί 
μέσα OTIC καθορισμένες προθεσμίες. 
Από την τελευταία αξιολόγηση του EUROTRA και μετά εξακολούθησε να δίνεται 
έμφαση στο συντακτικό επίπεδο όσον αφορά το γλωσσολογικό έργο. Ορισμένες 
εθνικές ομάδες φαίνεται ότι χρησιμοποιούν ακόμα ένα λεξικό πλήρων μορφών, 
ενώ άλλες έχουν καταρτίσει μορφολογικό αναλυτή. Η συνιστώσα της ανάλυσης 
δημιουργεί μεγάλη υπερπαραγωγή, πράγμα που οφείλεται κατά ένα μέρος στη 
διαστρωματική προσέγγιση και κυρίως στην έλλειψη σημασιολογικού βάθους 
του συστήματος κατάταξης σε υποκατηγορίες. Πάντως, σημειώθηκε πρόοδος σε 
ορισμένες γλωσσικές ομάδες μετά από μία σύσταση της νομοθεσίας ττου 
πρότεινε την εκμετάλλευση των σημασιολογικών θεωριών εξάλειψης των 
αμφισημιών μέχρι το επίπεδο ERS - έτσι ώστε δημιουργείται μια περιγραφή 
πιο πλούσια στο επίπεδο αυτό απ' ότι στο επίπεδο IS. Είναι προφανές ότι 
χρειάζεται περισσότερη σημασιολογία - λεκτική σημασιολογία καθώς και 
σημασιολογικοί ρόλοι - στο επίπεδο IS, για να γίνονται οι σωστές επιλογές 
κατά τη μεταφορά. Μια ομάδα εργασίας, άρχισε πρόσφατα να επεξεργάζεται 
μια λύση για τη συντακτική υπερπαραγωγή που βασίζεται στις προτιμήσεις. 
Η κάλυψη της μονόγλωσσης λεκτικής συνιστώσας κυμαίνεται ανάλογα με τις 
γλωσσικές ομάδες. Είναι μάταιη η αύξηση του αριθμού λεκτικών λημμάτων 
κατά την ανάπτυξη της γραμματικής εφ'όσον δεν έχουν ακόμα καταρτιστεί οι 
γλωσσολογικές πληροφορίες που πρέπει να συνδεθούν με κάθε λήμμα. Οι 
εκπρόσωποι των διαφόρων γλωσσικών ομάδων έχουν εκδόσει κατά προσέγγιση 
στοιχεία για το λεξικό, που θα περιλαμβάνει από 7.000 έως 16.000 λήμματα. 
Το αντιθετικό λεξικό - ή λεξικό μεταφοράς - δεν περιλαμβανόταν στα 
στοιχεία αυτά. Οι δομικές και σημασιολογικές εργασίες για το λεξικό δεν 
είναι επαρκείς ώστε να επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, την εξάλειψη των 
αμφισημιών. 
34 -
Το αντιθετικό έργο για τη δομική και τη λεκτική μεταφορά κυμαίνεται 
ανάλογα με TIC γλωσσικές ομάδες. Γενικά, η κατάσταση δεν είναι 
ικανοποιητική. Προς το παρόν απέχουμε πολύ από το στόχο της απλής 
μεταφοράς. 
Κατά την ανάπτυξη ενός πρωτοτύπου θα ήταν χρήσιμο να γίνει το σύστημα 
αλληλεπιδραστικό για σκοπούς εξάλειψης των αμφισημιών. Μια 
αλληλεπιδραστική συνιστώσα εξάλειψης αμφισημιών θα παρείχε μια ανάδραση 
που θα ήταν πολύ χρήσιμη για την ομάδα που ασχολείται με τη γλωσσολογική 
ανάπτυξη του συστήματος. 
Το έργο στον τομέα της ορολογίας είναι σε εντελώς πειραματικό στάδιο. 
Δεν είναι ακόμα σαφής η επιλογή μιας προσέγγισης για την υλοποίηση. Η 
επιλογή αυτή είναι ουσιώδης για τη μελλοντική χρήση της γνώσης του 
συστήματος καθώς και για τις εφαρμογές που συνδέονται με την επεξεργασία 
των φυσικών γλωσσών. To EUROTRA στοχεύει σε μια προσέγγιση 
προσανατολισμένη προς την επιφάνεια, χρησιμοποιώντας συσχετιστικές βάσεις 
δεδομένων, θα ήταν λογικό να εξετασθεί το ενδεχόμενο συγκέντρωσης των 
προσπαθειών προς μία λύση βασισμένη στη γνώση, που θα συνδύαζε 
σημασιολογική γνώση και ορολογία. Από αυτή την άποψη, το Eurodicautorn θα 
μπορούσε να είναι κάπως ξεπερασμένο. 
Οι εργασίες για την παραγωγή ξεκίνησαν κατά την περίοδο που ακολούθησε 
την έκθεση Pannenborg. Οι γλωσσικές ομάδες αφέθηκαν ελεύθερες να 
επιλέξουν την αμφίδρομη προσέγγιση (δηλαδή τη χρήση των ίδιων γλωσσικών 
συνιστωσών για την ανάλυση και για την παραγωγή) ή την "οΊχαλωτή" 
προσέγγιση (δηλαδή τη χρησιμοποίηση διαφορετικών γλωσσικών συνιστωσών 
για την ανάλυση την παραγωγή). Απαιτείται ακόμα αρκετή εργασία από τις 
ομάδες που επέλεξαν να γράψουν νέες γραμματικές για την παραγωγή και 
φαίνεται ότι αυτές που εργάζονται με βάση αμφίδρομες συνιστώσες θα πρέπει 
να προσαρμόσουν τη γραμματική για να της επιτρέψουν να λειτουργήσει με 
τρόπο "προσανατολισμένο προς τον στόχο". 
Δεδομένου ότι η λεκτική επιλογή πραγματοποιείται κατά τη μεταφορά και ότι 
οι λεκτικοί περιορισμοί σε επίπεδο φράσης και πρότασης υπάρχουν ήδη στο 
επίπεδο IS, θα έπρεπε ίσως να εξετασθεί το ενδεχόμενο εγκατάλειψης της 
διαστρωματικής προσέγγισης για την παραγωγή (σε αντίθεση με την ανάλυση) 
για να μειωθεί η παραγωγή πολλαπλών ισοδύναμων φράσεων. 
Εφόσον η ιιονόγλωσση εξάλειψη των αμφισημιών στο στάδιο της ανάλυσης θα 
::*: cup ' . ις ένα ορισμένο σημείο, απαιτείται εργασία στο θέμα των 
προτιμήσεων για τη λεκτική επιλογή. Τελικά, ο περιορισμός των 
συμφραζομένων στην τρέχουσα φράση θα είναι μειονέκτημα. 
Η σπονδυλωτή διαστρωματική προσέγγιση του EUROTRA προέρχεται από την 
παραδοσιακή μεθοδολογία των γλωσσολόγων για την αντιμετώπιση των 
35 -
πολύπλοκων προβλημάχων χης περιγραφής χης γλώσσας. Η έρευνα σχους χομείς 
χων γνωσχικών επισχημών, χης χεχνητής νοημοσύνης και της γλωσσολογίας των 
συλλογών κειμένων δημιούργησε κάποιες νέες ιδέες. Λίγες ευκαιρίες 
υπάρχουν για ανχανάκλαση των εξελίξεων αυτών στο EUROTRA. 
Το ίδιο ισχύει για πρόσφατα θέματα, όπως η αναπαράσταση του διαλόγου, οι 
συνειρμικές προσεγγίσεις κλπ.... 
Ούτε οι στατιστικές μέθοδοι προσφέρουν μία πλήρη λύση Υ»α τα προβλήματα 
της αυτόματης μετάφρασης. Πρέπει πάντως να αναφερθεί ότι για ορισμένα 
θέματα θα μπορούσαν να είναι ένα πολύτιμο συμπλήρωμα. Αυτό μπορεί να 
παρατηρηθεί, για παράδειγμα, στον τομέα της αναγνώρισης του λόγου. 
Έγιναν κάποιες εργασίες στο πλαίσιο του σχεδίου για την ανάπτυξη 
διαδικασιών αξιολόγησης. Συνιστάται η χρησιμοποίηση τέτοιων διαδικασιών 
όσον αφορά τα επίπεδα ή/και το πρωτότυπο, για το συμφέρον χου 
προγράμμαχος. 
Γενικά, n μελλονχική έρευνα σχο σχέδιο EUROTRA έχει μεγάλη σημασία για 
χην ίδια χην ερευνηχική κοινόχητα στον τομέα της επεξεργασίας χης φυσικής 
γλώσσας, θα ήχαν καλό να προβλεφθεί n συνέχιση χου έργου με βάση όχι 
έχει επιχευχθεί μέχρι χώρα. Εκχός από χην σημασία χου για χην ανάπχυζη 
χου χομέα χης αυχόμαχης μεχάφρασης, το σχέδιο είναι σχην καχάλληλη θέση 
για να δημιουργήσει εργαλεία για μονόγλωσσες εφαρμογές όπου, για 
παράδειγμα, είναι χρήσιμα χα συνχακχικά εργαλεία (βλέπε έκθεση 
Pannenborg, σελίδες 15 και 16). 
Χονδρικά, πρέπει να μεχαχοπισχεί η έμφαση του Eurotra προς τη 
σημασιολογία, χα μονόγλωσσα και ανχιθεχικά λεξικά, χην εξέχαση χων 
συμφραζομένων πέρα από χα όρια χης φράσης και χην εξέχαση εναλλακχικών 
προσεγγίσεων για χην αυχόμαχη μεχάφραση· 
- 36 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 
ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΕΣΟΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ TOY EUROTRA 
Ι. Οι τυπολογίες 
Η προηγούμενη έκθεση, καθώς και όλη η "νομική" τεκμηρίωση του σχεδίου, 
όπως για παράδειγμα το εγχειρίδιο αναφοράς, αναφέρονται σε μια μόνο 
τυπολογία, το Ε. Framework, που παρουσιάζεται στο παράρτημα Ι. Φαίνεται 
πάντως ότι για το θέμα αυτό πραγματοποιήθηκαν παράλληλες, αν όχι 
ανταγωνιστικές, έρευνες. Οι αρμόδιοι των διαφόρων υπηρεσιών φαίνεται ότι 
ανέχονται αυτές τις παράλληλες προσπάθειες, θεωρώντας ότι "η βιομηχανία 
θα αποφασίσει για την αξία τους". 
Οι διάφορες αυτές τυπολογίες παρουσιάστηκαν σε ορισμένα μέλη της ομάδας 
αξιολόγησης. Ολες σέβονται τη γενική αρχή που υιοθετήθηκε από το σχέδιο 
σχετικά με τη μετάφραση, δηλαδή τη λεγόμενη προσέγγιση της απλής 
μεταφοράς, κατά την οποία μια φράση του προς μετάφραση κειμένου υφίσταται 
ανάλυση, η οποία παράγει ένα κείμενο σε ένα πρότυπο που εξαρτάται μόνο 
από τη γλώσσα προέλευσης. Στη συνέχεια πραγματοποιείται μεταφορά προς 
μια αναπαράσταση οτο πρότυπο της γλώσσας προορισμού, και στη συνέχεια 
γίνεται σύνθεση της μεταφρασμένης φράσης. Η χρησιμοποιούμενη 
αναπαράσταση γνωστή ως "Interface Structure", προέρχεται από τη γλώσσα 
προέλεσυης με βάση πολλούς μετασχηματισμούς που είναι "διαστρωματωμένοι" 
μεταξύ διαφόρων επιπέδων τα κυριότερα των οποίων είναι τα ECS, ERS και 
IS, που αφορούν αντίστοιχα τη συντακτική ανάλυση, τη συσχετιστική ανάλυση 
και τη σημασιολογική ανάλυση. 
Η προσέγγιση αυτή προτιμήθηκε από την προσέγγιση της ενδιάμεσης γλώσσας 
που ικανοποιεί περισσότερο το πνεύμα αλλά φαίνεται να είναι πιο ουτοπική, 
και η οποία βασίζεται σε μια γενικής χρήσης αναπαράσταση ανεξάρτητη από 
γλώσσες. Το κόστος της απλής μεταφοράς είναι η αύξηση της πολυπλοκότητας 
που προκύπτει για τα συστήματα παραγωγής . Κατά την αξιολόγηση είχε 
προβλεφθεί η επανεξέταση των αρχών αυτών κατά το 1990 με βάση την 
εμπειρία που θα είχε αποκτηθεί. Εξάλλου, ορισμένες συστάσεις της 
παρούσας έκθεσης επιμένουν για την αναγκαιότητα της επανεξέτασης της 
διαστρωμάτωσης. 
1.1. Η επίσημη τυπολογία, Ε. Framework, είναι μια τυπολογία που δεν 
επικαλείται εξωτερικούς παράγοντες, αλλά βασίζεται στη γνωστή αρχή της 
ενοποί«σ?κ ^> είναι δηλωτική, όπως όλες οι γλώσσες, του επιπέδου αυτού. 
Η ανάλυση διεξάγεται σε διάφορα επίπεδα από το σύστημα παραγωγής που 
παράγει "σταθεροποιημένα" αντικείμενα, ο ρόλος των οποίων είναι πλήρως 
καθορισμένος. 0 μεταφραστής εξασφαλίζει τη σύνδεση μεταξύ των διαφόρων 
επιπέδων αναπαράστασης Τα δεδομένα αναπαρίστανται από δένδρα που 
απαρτίζονται από δέσμες γεγονότων. Οι περιορισμοί εκφράζονται με κανόνες 
- φίλτρα. 
- 37 -
Η ανάπτυξη του E.Framework εξελίχθηκε κάπως από την τελευταία έκθεση και 
μετά, κυρίως στο επίπεδο της σημασιολογικής αναπαράστασης και της 
βελτιστοποίηση€ του κώδικα. Και, όπως θα δούμε παρακάτω, η υλοποίηση 
βελτιώθηκε σημαντικά. Χρειάζονται ακόμα ορισμένες βελτιώσεις, όπως η 
διαχείριση των εξαιρέσεων, ο μηχανισμός προτίμησης και η υποβαθμισμένη 
λειτουργία. 
1.2. Οπως το Ε. Framework, το CAT2 προέρχεται από το CATO και CAT1. 
Είναι πιο απλό, και απαιτεί, και αυτό, το υλικό που επεξεργάζεται να 
είναι συνεκτικό, σαφές, ευανάγνωστο και εύκολα προσπελάσιμο. 
1.3. To ΜΙΜ02 αναπτύχθηκε από την ολλανδική ομάδα. Η προσέγγιση αυτή 
απαιτεί έρευνα. Έχει ως στόχο την εξέλιξη μιας τυπολογίας που, σε 
αντίθεση με το Ε. Framework, βασίζεται στα πρότυπα που χρησιμοποιούνται 
για την επεξεργασία των φυσικών γλωσσών (NLP), πράγμα που επιτρέπει 
καλύτερη κατανόηση και καλύτερη συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα. 
Επίσης, είναι πιο ανεπτυγμένη η δηλωτική πλευρά. Εξάλλου, σύμφωνα με 
τους σχεδιαστές, η γραμματική είναι αντιστρεπτή, δηλαδή μπορεί να 
χρησιμοποιηθεί και για ανάλυση και για σύνθεση, και είναι ανεξάρτητη, 
όπως και τα λεξικά, από το επίπεδο διαστρωμάτωσης. Η ΜΙΜ02 είναι αρκετά 
κοντά στην οικογένεια των CLG (Coostralot Logic Grammars). 
1.4. Το σχέδιο CLG(n) καθορίζει μία οικογένεια τυπολογιών που 
παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων τη δυνατότητα να 
εκφράζει τους περιορισμούς εφαρμογής κανόνων με μια ρήτρα που εκφράζει..! 
σε λογική πρώτης τάξης. Το σχέδιο αυτό είναι συγγενές με την οικογένεια 
[C,A]T και με τις γραμματικές του τύπου DCG. Εντάσσεται εξάλλου στον 
προβληματισμό του λογικού προγραμματισμού με περιορισμούς που σήμερα 
είναι σε πλήρη εξέλιξη. Στο υπό ανάπτυξη σχέδιο CLG (2) , δίνεται έμφαση 
στην προσαρμογή συστημάτων δεδομένων για γλωσσική αναπαράσταση Εξάλλου, 
τα διάφορα επίπεδα ανάλυσης του κειμένου μπορούν να πραγματοποιηθούν 
παράλληλα. Τέλος, αντί για την εφαρμογή της μη μονοτονίας προτιμήθηκε η 
επεξεργασία εξαιρέσεων. 
Η παρέμβαση αυτών των παραλλήλων σχεδίων, για τα οποία δεν μπορεί κανείς 
να αποφανθεί χωρίς μια ειδική ανάλυση οε βάθος, αποκαλύπτει για μια ακόμα 
φορά το περιβάλλον έρευνας, και όχι προκαταρκτικής ανάπτυξης, στο οποίο 
αναπτύσσεται το σχέδιο. Και ο'αυτή την περίπτωση, όπως και σε άλλες, 
γίνεται αισθητή για μια ακόμα φορά η ανυπαρξία προτύπων που να επιτρέπουν 
να μετρηθεί η αποτελεσματικότητα μιας μετάφρασης, για παράδειγμα ένα 
σύστημα δοκιμαστικών φράσεων το οποίο, όσο και αν είναι ατελές, θα 
επέτρεπε την αξιολόγηση των πιο συχνών δομών καθώς και των κλασικών 
δυσκολιών. 
11. Το λογισμικό περιβάλλον. 
11.1 Στάδιο ανάπτυξης 
Η προηγούμενη έκθεση επισήμαινε τις αδυναμίες του βασικού λογισμικού, η 
χαμηλή επιτελεστικότητα του οποίου το έκανε σχεδόν αδύνατον να 
- 38 -
χρησιμοποιηθεί από TIC ομάδες. Η αδυναμία αυτή οφειλόταν κυρίως στη 
χρήση ενός διερμηνευτή PROLOG χαμηλής απόδοσης, και στη χαμηλή ισχύ του 
διαθέσιμου υλικού. Το προσωπικό ήταν επίσης πολύ μειωμένο. 
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι από το 1987 πραγματοποιήθηκε πολύ σημαντική 
πρόοδος : 
Στην ΓΔ XIII υπάρχει υποδομή για τα μέσα πληροφορικής 
Η ομάδα λογισμικού της κεντρικής μονάδας έφθασε τα 6 άτομα, από 
τα οποία τα 4 είναι ειδικοί αποσπασμένοι από τη βιομηχανία. Στις 
δραστηριότητες αυτές συμμετέχει ενεργά και η CRETA (ομάδα 
Λουξεμβούργου). 
Η συνολική επιτελεστικότητα αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 20 για το 
σύνολο των κέντρων. Πράγματι : 
Η ισχύς των υλικών πέρασε από 1 έως 4/5 Mips, ανάλογα με τη 
μονάδα. 
0 διερμηνευτής Prolog αντικαταστάθηκε από το μεταγλωττιστή YAP, 
που αναπτύχθηκε στην Πορτογαλία. Επετεύχθη κέρδος μεταξύ 2,3 και 
4. 
Στο λογισμικό εφαρμογής (αναλυτής, σύστημα παραγωγής, 
μεταφραστής) σημειώθηκε κέρδος 10. 
Επομένως, κατά μια πολύ συντηρητική εκτίμηση, παρατηρείται κατά μέσο όρο 
βελτίωση κατά 20. 
Η λειτουργικότητα του λογισμικού γίνεται αποδεκτή : 
Οι διασύνδεσμοι μεταξύ πυρήνα και περιφέρειας εξασφαλίζουν 
μια σχετική ανεξαρτησία. 
Το σύστημα είναι πραγματικά φορητό σε πολλές μονάδες. 
Η νέα λειτουργικότητα αποδεικνύεται από το μέγεθος του 
λογισμικού, που από 7.000 γραμμές Prolog έφθασε σε 80.000 
γραμμές C και PROLOG. 
Το τμήμα του προϋπολογισμού που αφιερώνεται στο λογισμικό πέρασε 
από 5% σε 10% του συνολικού προϋπολογισμού. 
Χάρις στις βελτιώσεις αυτές το λογισμικό είναι χρησιμοποιήσιμο από όλα τα 
μέλη του σχεδίου, αλλά είναι δυνατό και επιθυμητό να επιτευχθεί πρόοδος 
και σε άλλα σημεία, μερικά από τα οποία έχουν ήδη προβλεφθεί και 
περιγράφονται παρακάτω. 
- 39 -
11.2 Βραχυπρόθεσμα σχέδια. 
Από TIC αρχές του 90 μέχρι τα μέσα του 91 οι προβλεπόμενες εργασίες 
δίνουν έμφαση στα εξής σημεία : 
Καλύτερη εκμετάλλευση του υπάρχοντος λογισμικού, με βελτίωση της 
συντήρησης, οπό απόσταση όπως και επιτόπου, καθώς και βελτίωση 
της κατάρτιone και της τεκμηρίωσης. 
Βελτιώσεις με την παροχή των εξής : 
πιο συστηματικής γλωσσικής δοκιμής, πράγμα που συμφωνεί με 
την προαναφερθείσα προβληματική. 
υποσυστημάτων λεξικών 
Προετοιμασία του μετα-Eurotra σταδίου, κυρίως με μελέτες 
εφικτότητας και με την έναρξη της δεύτερης γενεάς του συστήματος. 
Σύμφωνα με τους αρμόδιους της ομάδας πληροφορικής, όλες αυτές οι 
προσπάθειες θα έχουν αποτέλεσμα μόνο αν το τμήμα του προϋπολογισμού που 
διατίθεται για την ανάπτυξη λογισμικού φτάσει στο 30% του συνολικού 
προϋπολογισμού των 10 εκατομμυρίων ECU. 
11.3 Ένταξη στο σχέδιο. 
Είναι ευχάριστο το γεγονός ότι έχει επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα της 
πληροφορικής και θα πρέπει να χαιρόμαστε για το δυναμισμό της ομάδας, η 
πολύ "βιομηχανική" στάση της οποίας προοιωνίζει θετικά τελικά 
αποτελέσματα. 
Είναι επομένως απογοητευτικό το γεγονός ότι το λογισμικό χρησιμοποιείται 
πολύ λίγο από τις ομάδες που συμμετέχουν στο σχέδιο. Η έρευνα απέδειξε 
όμως ότι αυτό οφείλεται στην απογοήτευση που δημιούργησαν οι πρώτες 
μορφές του. Εφόσον είναι αναγνωρισμένο ότι έχουν επιτευχθεί πρόοδοι, η 
χρησιμοποίηση θα γενικευθεί. Αν δεν συμβεί αυτό, οι υπεύθυνοι του 
σχεδίου θα πρέπει να παρέμβουν, γιατί ένα μέρος του προϊόντος δεν θα 
δοκιμάζεται πραγματικά, αλλά κυρίως θα χαθεί το πλεονέκτημα της 
χρησιμοποίησης ενός κοινού περιβάλλοντος, που είναι ένα σημαντικό 
στοιχείο συνοχής του σχεδίου. Εξάλλου, ο πειραματισμός του λογισμικού 
αυτού σε διαφορετικές τυπολογίες από την Ε. Framework, για παράδειγμα της 
CAT2, ΜΙΜ02, CLG2, θα επιτρέψει τη δοκιμασία της γενικότητας τους στο 
σημείο αυτό. 
40 -
11.4 Γενικότητα του λογισμικού. Κατάσταση σε σχέση Με το στάδιο 
προόδου τne τεχνολογίας 
Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα που αναφέρονται σε άλλα σημεία του 
κειμένου, και τα οποία τείνουν να ενθαρρύνουν την διεύρυνση του σχεδίου 
προς μονόγλωσσες εφαρμογές, έχει σημασία να ξέρουμε ποιος είναι ο βαθμός 
γενικότητας του λογισμικού στον τομέα αυτό, καθώς και η ικανότητα του να 
παράγει βιομηχανικά προϊόντα. Πιο συγκεκριμένα, είναι 
επαναχρησιμοποιήσιμο το δημιουργηθέν περιβάλλον για κάθε εφαρμογή NLP, 
μονόγλωσση ή όχι ; 
Στο σημερινό στάδιο εξέλιξης μπορεί να υποστηριχθεί ότι, με εξαίρεση τη 
βάση δεδομένων, το σύνολο του συστήματος είναι μονόγλωσσο, πράγμα που 
αντιπροσωπεύει το 95% του κώδικα. Αντίθετα, το σύστημα γνωρίζει μόνο την 
τυπολογία του Eurotra, η οποία, όπως είδαμε, δεν ανταποκρίνεται στην 
τυποποίηση. Σύμφωνα με τους δημιουργούς του, το σύστημα αυτό είναι 
καλύτερο σε σύγκριση με το D. PATR, αναπτυξιακό εργαλείο ευρωπαϊκής 
προέλευσης, το οποίο χρησιμοποιεί μια αναγνωρισμένη τυπολογία. Εξάλλου, 
ο διασύνδεσμος χρήστη είναι στο επίπεδο του διασυνδέσμου METAL, προϊόντος 
που έχει αναπτυχθεί από την SIEMENS. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν σημεία 
σύγκρισης με υπερατλαντικά προϊόντα, όπως τα INTELLECT, LANGUAGE CRAFT ή 
ENGLISH, και πιο πρόσφατα τα PARLANCE ή OATATALKER, που δεν έχουν καμμιά 
ικανότητα για ΤΑ0<1), παρουσιάζουν όμως ενδιαφέρουσες λειτουργικότητες 
NLP(2). 
11.5 Καταλληλότητα για τις βιομηχανίες της γλώσσας. 
Με την ευκαιρία της πρόσκλησης για υποβολή προσφορών που απευθύνθηκε 
πρόσφατα στους βιομηχάνους για σύνταξη μελέτης εφικτότητας, οι αρμόδιοι 
για το λογισμικό περιβάλλον είχαν την ευκαιρία να προσδιορίσουν τους 
στόχους τους στις 26 Οκτωβρίου, ημέρα αφιερωμένη στην παρουσίαση των 
στόχων αυτών. 
Πρέπει ουσιαστικά να δημιουργηθεί, στο πλαίσιο χρηματοδότησης 100%, ένα 
εργαστήριο επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (NLP) με το οποίο θα αναπτυχθούν 
μονόγλωσσες εφαρμογές, ενώ n μετάφραση πλέον εμφανίζεται μόνο ως μέσο 
δοκιμής (test bed). Το εργαστήριο αυτό θα πρέπει να έχει τις εξής 
δυνατότητες : 
Να επιτρέπει την ανάπτυξη οποιασδήποτε μονόγλωσσης εφαρμογής. 
Να υποστηρίζει διάφορες τυπολογίες. 
Να διασυνδέεται με οποιοδήποτε άλλο εργαλείο μονόγλωσσης εφαρμογής, 
π.χ. Word processing. 
Να έχει δυνατότητες γραφικών παραστάσεων, αλλά όχι αποκλειστικά, για 
να επιτρέπει τη χρήση παλαιού υλικού. 
(1) ΤΑΟ : Μετάφραση με τη βοήθεια υπολογιστή. 
(2) NLP : Natural Language Processing. 
41 -
Να παρέχει λειτουργικότητες εργαλείου ανάπτυξης καθώς και παραγωγής 
εφαρμογών 
Το προϊόν που θα παραχθεί θα πρέπει να είναι "useful and usable, and 
of industry quellty.H 
Για τη χρηματοδότηση προβλέπεται ποσό 1 εκατομμυρίου ECU, αλλά το 
συνολικό κόστος αναμένεται να φθάσει τα 3 εκατομμύρια ECU. 
Είναι πολύ θετικός αυτός ο προσανατολισμός ο οποίος, για ένα βιομηχανικό 
προϊόν, δίνει έμφαση οε εφαρμογές που τώρα πια έχουν καθοριστεί, 
αφήνοντας στην αγορά της ΤΑΟ το χρόνο να μεταγγισθεί έξω από τις 
προστατευόμενες αγορές. 
Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί ότι το έγγραφο "Eurotra Μ Program Outline" 
αναφέρει , χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία, τα δευτερογενή προϊόντα 
μονόγλωσσου τύπου. Αυτό δείχνει μια σύγκλιση απόψεων με τα συμπεράσματα 
της επιτροπής αξιολόγησης, η οποία διατυπώνει παρόμοιες απόψεις στις 
συστάσεις της. 
III. Συμπεράσματα και συστάσεις. 
Μετά τις συζητήσεις που είχαμε και τις σχετικές επιδείξεις του συστήματος, 
καταλήξαμε στα ακόλουθα συμπεράσματα : 
Το λογισμικό περιβάλλον έχει προοδεύσει σημαντικά από την προηγούμενη 
αξιολόγηση. 
Τα μέσα πληροφορικής και η υποδομή που τα συνοδεύει αποτελούν σήμερα 
ένα αποτελεσματικό μέσο υποστήριξης της έρευνας και ανάπτυξης για την 
επίσημη τυπολογία και τις άλλες τυπολογίες που είναι υπό μελέτη. 
Η ομάδα έχει μια πολύ ρεαλιστική εικόνα της εξέλιξης που πρέπει να 
πραγματοποιηθεί για να επιτευχθεί ένα προϊόν που θα ενδιαφέρει τη 
βιομηχανία. 
Στο περιθώριο του Eurotra, ορισμένες αυστηρά μονόγλωσσες μονάδες που 
αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν να παρουσιάζουν ενδιαφέρον 
για τις εθνικές βιομηχανίες. 
Το θεμελιώδες πρόβλημα του Eurotra δεν βρίσκεται στο επίπεδο του 
λογισμικού περιβάλλοντος, που είναι πολύ κοντά σε μονόγλωσσο 
περιβάλλον, αλλά μάλλον στο γλωσσολογικό επίπεδο, προπαντός όσον 
αφορά την τυπολογία, την εκφραστική δύναμη, την εγκυρότητα της αρχής 
της απλής μεταφοράς, την εφικτότητα και τη γενικότητα της 
προσέγγισης. 
42 -
Εξάλλου, είναι λυπηρή n οχεδόν πλήρης απουσία περιβάλλοντος και 
Μεθοδολογίας δοκιμών για την αξιολόγηση των διαφόρων προσεγγίσεων και 
γλωσσολογικών μεθόδων που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία της 
φυσικής γλώσσας, ιδιαίτερα στο επίπεδο των τυπολογιών. 
Με βάση τα συμπεράσματα αυτά, διατυπώσαμε τις ακόλουθες συστάσεις : 
θα πρέπει να προσδιορισθούν τα μέσα αξιολόγησης και πιστοποίησης των 
εργαλείων, και ιδιαίτερα των τυπολογιών. Ουσιαστικά, αν και υπάρχουν 
προτάσεις διαδικασίας για την αξιολόγηση του σχεδίου συνολικά, δεν 
φαίνεται να υπάρχει τίποτα που να επιτρέπει αξιολόγηση μιας 
συγκεκριμένης εργασίας που διαβιβάζεται από μια ομάδα προς μια άλλη, 
ή την πιστοποίηση ενός εργαλείου. Σε σύγκριση με το κλασικό 
λογισμικό, θα πρέπει να δημιουργηθεί μία διάταξη δοκιμών (Bench 
Marks) που θα αξιολογεί τις λειτουργικότητες και την επιτελεστικότητα 
μιας μονάδας. 
θα πρέπει να αυξηθούν τα μέσα της μονάδας έτσι ώστε να είναι σε θέση 
να υποστηρίζει πιο αποτελεσματικά τις έρευνες και την προκαταρκτική 
ανάπτυξη στους τομείς της επεξεργασίας της φυσικής γλώσσας (NLP) και 
της μετάφρασης με τη βοήθεια υπολογιστή (ΤΑΟ). Συγκεκριμένα, το 
λογισμικό περιβάλλον θα πρέπει να υποστηρίζει τη δυνατότητα 
συνεργασίας των εθνικών ομάδων σε κατανεμημένες δραστηριότητες μέσω 
ενός δικτύου υπολογιστών : κατάρτιση προσαρμοσμένου λογισμικού, μέσα 
σύνδεσης, κλπ. Πρέπει ουσιαστικά να δημιουργηθεί ένα δίκτυο Eurotra. 
θα πρέπει να ενισχυθεί η διάδοση και η χρήση του λογισμικού, για το 
σύνολο των τυπολογιών του σχεδίου, έτσι ώστε και αυτό να δοκιμαστεί 
καλύτερα και να ενισχυθεί η κοινότητα Eurotra. 
θα πρέπει να εξακολουθήσει n προσπάθεια που πραγματοποιείται για τη 
βιομηχανική χρήση των δευτερευόντων προϊόντων του λογισμικού 
περιβάλλοντος του Eurotra με τη μορφή μονόγλωσσων προϊόντων. Για να 
προσδιοριστούν καλύτερα, θα πρέπει, στο πλαίσιο του σχεδίου, να 
διεξαχθεί έρευνα της αγοράς και τεχνική έρευνα για τους ανταγωνιστές, 
συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της ΙΑΠΩΝΙΑΣ. 
- 43 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
Ενημερωτικό δελτίο σχετικά με τα κύρια στοιχεία λειτουργίας του προγράμματος 
EUROTRA. 
Νομικές βάσεις 
Απόφαση του Συμβουλίου της 4ης Νοεμβρίου του 1982 για την έγκριση 
ενός προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης για την Ευρωπαϊκή Οικονομική 
Κοινότητα, σχετικά με προηγμένο σύστημα αυτόματης μετάφρασης - ΕΕ 
αριθ. L 317/19 της 13.11.89. 
Απόφαση του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου του 1986 για την 
τροποποίηση, λόγω της ένταξης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, της 
απόφασης 82/752/ΕΟΚ για την έγκριση ενός προγράμματος έρευνας και 
ανάπτυξης για την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα σχετικά με προηγμένο 
σύστημα αυτόματης μετάφρασης (EUROTRA) 
Ε.Ε. αριθ. L 341/39 της 4.12.86 
Απόφαση του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου του 1988 σχετικά με τη 
μετάβαση του προγράμματος Eurotra στην 3η φάση 
Ε.Ε. αριθ. L 222/1 της 12.8.88 
Απόφαση του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου του 1989 σχετικά με 
συγκεκριμένο πρόγραμμα για την ολοκλήρωση προηγμένου συστήματος 
αυτόματης μετάφρασης (Eurotra) 
Ε.Ε. αριθ. L 200/15 της 13.7.89 
Στάδια χρηματοδότησης από το Συμβούλιο 
1982 16 εκατομμύρια ECU (απ'τα οποία 2 εκατομμύρια φάση Ι, 
8,5 εκατομμύρια φάση II, 5,5 
εκατομμύρια φάση III) 
1986 4,5 εκατομμύρια ECU (συμπλήρωρα φάση II) 
1988 
1989 7 εκατομμύρια ECU (συμπλήρωμα φάση III) 
Τρόποι χρηματοδότησης 
Μικτή Επιτροπής/Κρατών μελών, κυμαινόμενη μεταξύ 25Χ/75Χ και 75%/25% ανάλογα 
με το κράτος μέλος. 
- 44 -
Επίπεδα χρηΜοτοδότηοης κατά τα τρία τελευταία έτη 
1988 
1989 
(1990) EKITpOffft 
4,5 
7.0 
(2,23) KpoTn MeXn 
3,4 
4.Θ 
(1.0) lovoXo 
7,9 
11,9 
(3,35) 
Παρατήρησε ιc της επιτροπής αξιολόγησης : 
Για τα κράτη Μέλη, τα ποσά που αναφέρονται αντιστοιχούν στη συμμετοχή που 
έχει συμφωνηθεί. Στην πράξη μπορεί να υπάρχουν κάποιες διαφορές. 
Αριθμός οργανισμών (δημόσια κέντρα ερευνών, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις) 
που συνεργάζονται με το πρόγραμμα στις 31.12.89 : 18 
κατανεμημένοι στις 12 χώρες της Κοινότητας, δηλαδή περίπου 200 
επιστήμονες, μεταπτυχιακοί φοιτητές, μηχανικοί και τεχνικοί. 
Προσωπικό που διαθέτει η Επιτροπή για το EUR0TRA : 
την 1η Ιανουαρίου 1990 : 23 
από τους οποίους 19 υπάλληλοι και 4 αποσπασμένοι από τη βιομηχανία 
από τους οποίους 8 γλωσσολόγοι, 8 ειδικοί πληροφορικής, 4 γενικών γνώσεων 
και 4 γραμματείς. 
Διευθυντής του σχεδίου . M. PERSCHKE 
_ Επιτροπές που συνδέονται με το σχέδιο : 
CGC-12 
CGC-12-Taek Force 
Common Steering Committee 
Ομάδα συνδέσμου Πρόεδρος : J.M.CZERMAK 
Πρόεδρος:A. ZAMP0LLI 
Πρόεδρος:Ρ. R0THWELL 
Πρόεδρος:Β. MAEGAAR0 
Αξιολόγηση 1987 υπό την προεδρία του δρ. PANNENBORG (COM(88) 270 τελικό -
SYN 137) 
45 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV 
André DANZIN 
1919 Γεννήθηκε στο Παρίσι 
Πτυχιούχος Tnc Ecole Polytechnique και της Ecole Supérieure 
d' Electricité. 
1943 - 1972 Compagnie générale de TSF (CSF), και αργότερα Thomson-CSF 
(1967). Εξέλιξη Μηχανικός ερευνητής, προϊστάμενος 
εργαστηρίου, τεχνικός διευθυντής, γενικός διευθυντής και στην 
συνέχει αντιπρόεδρος γενικός διευθυντής (1965-1972). 
1972 - 1980 Διευθυντής του IRIA (Ινστιτούτο Ερευνών Πληροφορικής και 
Αυτοματισμού). 
1980 Διεθνής σύμβουλος, πρόεδρος της επιτροπής του διακυβερνητικού 
προγράμματος πληροφορικής της UNESCO, σύμβουλος της Επιτροπής 
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και του NATO. 
Αξιωματικός της Λεγεώνας της Τιμής, Ταξιάρχης του Εθνικού 
Τάγματος Αξίας, Αξιωματικός της Ακαδημίας (παράσημο 
Ακαδημαϊκών Φοινίκων). 
Άλλες ιδιότητες 
Πρόεδρος του CESELEC (Κέντρο Ανωτάτων Σπουδών Ηλεκτρισμού, Ηλεκτρονικής και 
Πληροφορικής). 
Διευθυντής του τμήματος "ηλεκτρονική" της εγκυκλοπαίδειας "Les Techniques de 
I'lngén i eurN. 
Πρώην πρόεδρος του CERO (Ευρωπαϊκή Επιτροπή Έρευνας και Ανάπτυξης). 
Έγραφε τα "Science and Second Renaissance of Europe" (Pergamon 1979) και "La 
Société Française et la Technologie" (Documentation française, 1981). 
Μέλος του Συμβουλίου της λέσχης της Ρώμης. 
- 46 -
Sture ALLEN 
1928 Γεννήθηκε στο Goteborg 
1965 Δρ. φιλολογίας, σκανδιναβικές γλώσσες, πανεπιστήμιο του 
Goteborg 
1972 Καθηγητής της μαθηματικής γλωσσολογίας, σουηδικό 
συμβούλιο έρευνας και πανεπιστήμιο του Goteborg 
1981 Ένας από τους 18 της Σουηδικής Ακαδημίας 
1980 - 1986 Αντιπρύτανης του πανεπιστημίου του Goteborg 
1986 Μόνιμος γραμματέας της σουηδικής ακαδημίας 
Δημοσιεύσεις 
Η ανάλυση γραφημάτων ως βάση Υΐα την επιμέλεια κειμένων 1-2, δι δ. διατριβή 
1965. 
Επεξεργασία της φυσικής γλώσσας (εκδ.) 1970 
Λεξικό συχνότητας της σύγχρονης σουηδικής 1-4 (σε συνεργασία) 1970-1980. 
Η επεξεργασία κειμένων, εργασίες συμποσίου Nobel (εκδ.) 1980 
Λεξικό της σουηδικής γλώσσας (σε συνεργασία), 1986 
Πιθανοί κόσμοι στις τέχνες και τις επιστήμες, εργασίες συμποσίου Nobel 
(εκδ.), 1986 
Hans COLTOF 
Έτος γέννησης : 1925 
Πτυχιούχος οικονομικών, πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ 
Δρ. τεχνολογίας, τεχνικό πανεπιστήμιο του Del ft 
1983 Σύμβουλος της δανικής κυβέρνησης για τεχνικά και 
οικονομικά θέματα σχετικά με διάφορα ζητήματα του τομέα 
της πληροφορικής και με θέματα βιομηχανιών της γλώσσας. 
1985 Σύμβουλος της ΓΔ XIII για τους ανωτέρω τομείς. 
1962 - 1984 Σύμβουλος, Κύριος Σύμβουλος/εταίρος του Van de Bunt 
Εμπειρία στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχέδια που 
πραγματοποιούνται σε υπό ανάπτυξη χώρες όπως η Ασία και η Αφρική. 
Ξένες γλώσσες Αγγλικά, Γερμανικά, Γαλλικά. 
47 -
Hartwlg U. STEUSLOFF 
1937 Γεννήθηκε στο Geleenkirchen, ΟΔΓ 
Σπουδές στην τεχνική των επικοινωνιών στα τεχνικά 
πανεπιστήμια του Darmstadt και του Μονάχου, ΟΔΓ 
1977 Διδακτορικό στη πληροφορική στο τεχνικό πανεπιστήμιο της 
Karlsruhe, ΟΔΓ 
1987 Καθηγητής στο τμήμα πληροφορικής του τεχνικού 
πανεπιστημίου της Karlsruhe 
0 H.U. Steusloff είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Fraunhofer για την 
πληροφορία και την επεξεργασία δεδομένων της Karlsruhe και του ινστιτούτου 
εφαρμοσμένης έρευνας στην πληροφορική για την εφαρμογή συστημάτων 
πληροφορικής στην ηαραγ(ύγ/\. Οι κύριοι τομείς εργασίας του είναι ο υλικός 
εξοπλισμός, τα λογισμικά εκμετάλλευσης και οι γλώσσες για συστήματα 
πληροφορικής σε πραγματικό χρόνο, συμπεριλαμβανομένων των βάσεων δεδομένων 
και της τεχνητής νοημοσύνης. 
Οι ερευνητικές και εκπαιδευτικές του δραστηριότητες αφορούν τις 
αρχιτεκτονικές πληροφορικής για παράλληλη επεξεργασία και τις συνιστώσες του 
λογισμικού υποστήριξης, όπως τα συστήματα επικοινωνίας και η μηχανική 
συστημάτων. 
- 48 -
Alice RECOOUE 
1929 
1954 
1954 - 1973 
1973 - 1976 
1976 
1985 Γεννήθηκε στην Αλγερία 
Πτυχιούχος Tnc ανωτάτης σχολής φυσικής και χημείας του 
Παρισιού 
Δραστηριότητες και αρμοδιότητες στον τομέα της 
αρχιτεκτονικής μηχανών πληροφορικής στη S.E.A. και στη 
συνέχεια στη CI Ι 
Δραστηριότητες και αρμοδιότητες στον τομέα της έρευνας 
στην πληροφορική. 
Επιστημονικός εκπρόσωπος της εταιρείας Bull 
Διευθύντρια της μονάδας Τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας 
Bull. 
Αξιωματικός του Εθνικού Τάγματος της Αξίας 
Άλλες δραστηριότητες 
1967 - 1985 Καθηγήτρια αρχιτεκτονικής μηχανών σε πολλές σχολές 
μηχανικών 
1982 - 1986 Μέλος της εθνικής επιτροπής του CNRS 
1980 - 1989 Υπεύθυνη για το λήμμα "σχεδιασμός υλικών πληροφορικής" 
στην εγκυκλοπαίδεια "Les Techniques de Γ Ingénieur" 
Μέλος του γενικού συμβουλίου γεφυρών και οδοστρωμάτων 
Διευθύντρια του Ιδρύματος F.R. Bull 
Μέλος του επιστημονικού συμβουλίου των Entretiens de Lyon. 
Marian 0'LEARY 
1953 Γεννήθηκε στο Δουβλίνο (Ιρλανδία) 
1973 Πτυχίο γλωσσών, πανεπιστήμιο του Cork 
1973 - 1978 Τρίτη γραμματέας, και στη συνέχεια πρώτη γραμματέας, 
υπουργείου εξωτερικών 
1978 - 1983 Πρώτη γραμματέας, μόνιμη αντιπροσωπεία της Ιρλανδίας στα 
Ηνωμένα Έθνη, Γενεύη 
1983 Λέκτωρ, Ευρωπαϊκό Ιδρυμα Δημόσιας Διοίκησης» Επιτροπή των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο. 
ISSN 0254-1483 
COM(90)289 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
vjrJx 16 
Apitf. καταλόγου : CB-CO-90-336-GR-C 
ISBN 92-77-62150-8 
ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ μέχρι 30 σελ ί δε ς: 3,50 ECU για κάθε 10 επιπλέον σελίδες: 1,25 ECU 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg