C 364/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση μιας πιο βιώσιμης Τραπεζικής Ένωσης χωρίς αποκλεισμούς, με τη βελτίωση της συμβολής των κοινοτικών τραπεζών στην τοπική ανάπτυξη και τη δημιουργία ενός κοινωνικά υπεύθυνου διεθνούς και ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 364/02)

Εισηγητής: ο κ. Giuseppe GUERINI

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.2.2020 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Έγκριση από το τμήμα 24.6.2020 Έγκριση από την ολομέλεια 16.7.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 553 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 205/6/6

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Οι κανόνες που εγκρίθηκαν τα τελευταία χρόνια σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο δεν λάμβαναν πάντοτε πλήρως υπόψη τα διαφορετικά μοντέλα που συνεισφέρουν στην τραπεζική πολυμορφία στην Ευρώπη, δημιουργώντας έτσι σημαντικό αντίκτυπο στις μικρότερες και περιφερειακές τράπεζες, που συχνά έχουν συνεταιριστική μορφή, ιδίως σε κράτη μέλη όπως η Ιταλία και η Ισπανία.

1.2. Τα διαφορετικά μοντέλα που χαρακτηρίζουν τον πλουραλισμό και την πολυμορφία του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος δεν επηρεάστηκαν κατά τον ίδιο τρόπο από τις ρυθμιστικές παρεμβάσεις που θεσπίστηκαν στον απόηχο της προηγούμενης χρηματοπιστωτικής κρίσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τράπεζες που συνέβαλαν λιγότερο στην κρίση του 2008 υπέστησαν μάλιστα εντονότερα την πίεση των κανόνων που θεσπίστηκαν ως απάντηση στην ίδια κρίση.

1.3. Η ΕΟΚΕ, παρότι αναγνωρίζει τα θετικά βήματα της Επιτροπής όσον αφορά τη συνεκτίμηση των μικρότερων και μη πολύπλοκων τραπεζικών ιδρυμάτων στις πιο πρόσφατες ρυθμιστικές παρεμβάσεις της, θεωρεί εντούτοις σκόπιμο να ενισχυθεί η αναλογικότητα των τραπεζικών κανόνων όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των υποκειμένων τους, χωρίς να υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της προληπτικής εποπτείας. Ταυτόχρονα, οι βασικές αρχές και στόχοι πίσω από τα μέτρα που ελήφθησαν μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση δεν πρέπει να υπονομευθούν ή να τεθούν σε κίνδυνο, καθώς έχουν αποδειχθεί τόσο αναγκαίες όσο και αποτελεσματικές. Η ασφάλεια, η ευστάθεια και η ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι υψίστης σημασίας.

1.4. Η ΕΟΚΕ κρίνει θετικά την αναβολή της εφαρμογής της συμφωνίας «Βασιλεία III» που αποφασίστηκε πρόσφατα, προκρίνει δε, όταν έρθει η στιγμή, την μεταφορά των νέων κανόνων σχετικά με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις κατά τρόπο που θα λαμβάνει επαρκώς υπόψη την πολυμορφία των μοντέλων τραπεζικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη και τη συμβολή τους στη διαφοροποίηση και την ανθεκτικότητα της Τραπεζικής Ένωσης.

1.5. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει, ειδικότερα, στην ενίσχυση του ιδιαίτερου ρόλου που επιτελούν οι περιφερειακές και κοινοτικές τράπεζες, συχνά υπό συνεταιριστική μορφή σε ορισμένα κράτη μέλη όπως η Ιταλία και η Ισπανία, υπέρ των ΜΜΕ και των οικογενειών σε τοπική κλίμακα, αποτελώντας ενίοτε την κύρια, αν όχι τη μοναδική, πηγή πρόσβασης στην πίστη για δεκάδες χιλιάδες Ευρωπαίους πολίτες και επιχειρήσεις.

1.6. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει επίσης στη δέουσα ανάδειξη της συνεισφοράς των πιο μεγάλων διαστάσεων συνεταιριστικών τραπεζών χωρών όπως η Γερμανία, η Αυστρία, οι Κάτω Χώρες και η Γαλλία στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι συνεταιριστικές τράπεζες συμβάλλουν σε συστημικούς κινδύνους, η παράμετρος αυτή πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη κατά τη ρύθμιση και την εποπτεία

1.7. Αξίζει επίσης να υπενθυμιστεί ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν για την τροφοδότηση της οικονομικής δημοκρατίας, ευνοώντας τη συμμετοχή των ιδίων των μεριδιούχων, που δεν αποτελούν απλούς μετόχους ή πελάτες αλλά εταίρους οι οποίοι δύνανται να συμμετέχουν με βάση κατά κεφαλή ψήφο στις κατευθυντήριες γραμμές διακυβέρνησης, οι οποίες είναι περισσότερο προσανατολισμένες στη δημιουργία αξίας για τους μεριδιούχους παρά στη δημιουργία αξίας για τους μετόχους.

1.8. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πως οι ευρωπαϊκές τράπεζες, μεταξύ των οποίων οι περιφερειακές και συνεταιριστικές τράπεζες, θα επιτελέσουν θεμελιώδη ρόλο στην οικονομική ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19 προς υποστήριξη της οικονομίας και της απασχόλησης.

1.9. Ένα διαφοροποιημένο τραπεζικό σύστημα, όπου θα συμμετέχει πληθώρα ενδιαφερόμενων φορέων και το οποίο θα έχει ρίζες στον τόπο και τις τοπικές κοινότητες αποτελεί επίσης σημαντική εγγύηση της διατήρησης μιας κοινής κοινωνικής ευθύνης στην οποία θα συμμετέχουν οι πολίτες, οι ΜΜΕ και οι επιμέρους οικονομικοί φορείς με έντονο αντίκτυπο στην πραγματική οικονομία.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας αποτελεί τη συνεισφορά της ΕΟΚΕ σε μια Τραπεζική Ένωση που θα αποσκοπεί στη βιώσιμη ανάπτυξη και την κοινωνική ένταξη οι οποίες απαιτούνται για την εξασφάλιση της μελλοντικής ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ένα πλαίσιο πολλαπλών προκλήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να μεταφέρει το ενδιαφέρον της κοινωνίας πολιτών για την επίτευξη μιας διαφοροποιημένης, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης Τραπεζικής Ένωσης.

2.2. Αυτή η συνεισφορά ακολουθεί πληθώρα άλλων γνωμοδοτήσεων της ΕΟΚΕ σχετικά με τον ρόλο των τοπικών και συνεταιριστικών τραπεζών ( 1 ) και κρίνεται ιδιαίτερα αναγκαία σήμερα, μέσα στο πλαίσιο που όρισε η υγειονομική, ανθρωπιστική, οικονομική, εργασιακή και κοινωνική κρίση παγκοσμίων διαστάσεων που δημιούργησε η νόσος COVID-19.

2.3. Η διαρκής αύξηση των τραπεζικών κανόνων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η προοδευτική τους αυστηροποίηση με την πάροδο των ετών δεν κατάφερε πάντοτε να λάβει υπόψη τα διαφορετικά μοντέλα που συμβάλλουν στην τραπεζική πολυμορφία στην Ευρώπη και να περιλαμβάνει κανόνες αναλογικούς και προσαρμοσμένους μεταξύ άλλων στις μικρότερες και τις περιφερειακές τράπεζες.

2.4. Τα επιχειρήματα που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια αναφέρονται κατά κύριο λόγο στις κοινοτικές τράπεζες, που συχνά έχουν μικρό μέγεθος και απλοποιημένη διαχειριστική δομή. Αναφέρονται επίσης στις συνεταιριστικές τράπεζες, με τις διαφορετικές μορφές τους και τις διαφορετικές τους διαστάσεις στην Ευρώπη. Αυτές οι τράπεζες έχουν μικρό μέγεθος, μεγάλο αριθμό και τοπικό μόνο αντίκτυπο σε χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία. Από την άλλη πλευρά, σε κράτη μέλη όπως η Γερμανία, η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες πρόκειται για μείζονες παράγοντες, αλλά καθώς λειτουργούν σαν συνεταιρισμοί μοιράζονται το ίδιο χαρακτηριστικό των άλλων συνεταιριστικών τραπεζών, ήτοι την επιδίωξη αξίας για τους μεριδιούχους αντί για (πρωτίστως) τους μετόχους. Όταν οι συνεταιριστικές τράπεζες είναι οργανωμένες σε τραπεζικό όμιλο εισηγμένο στο χρηματιστήριο, πρέπει να διαθέτουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με τις λοιπές εισηγμένες εταιρίες.

2.5. Η εξέταση του ζητήματος της τραπεζικής ρύθμισης απαιτεί διττή άσκηση μνήμης και κρίσης όσον αφορά τα γεγονότα που διαμόρφωσαν προοδευτικά τα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο και την ξεκάθαρη μελλοντοστρεφή θεώρηση στην οποία επιδιώκουμε να φτάσουμε στο μέλλον.

2.6. Όσον αφορά τη μνήμη, αξίζει να υπενθυμιστεί εκ νέου ότι το ισχύον πλαίσιο αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, απάντηση στην κρίση του 2008. Ο Ευρωπαίος νομοθέτης επεδίωξε την προσαρμογή των κανόνων για να καλυφθούν οι ελλείψεις που διαπιστώθηκαν στην κρίση και, πρωτίστως, για να καταστούν οι τράπεζες καλύτερα εξοπλισμένες και πιο ανθεκτικές σε μια υποθετική μελλοντική κρίση.

2.7. Αν και οι στόχοι των μεταρρυθμίσεων αυτών ήταν και παραμένουν καθολικά αξιέπαινοι, δεν υπάρχει ωστόσο αμφιβολία πως ο αντίκτυπος και τα αποτελέσματά τους στις διάφορες αρθρώσεις του τραπεζικού συστήματος ήταν ασύμμετρα λόγω της προσέγγισης που ακολουθούσαν μέχρι σήμερα οι ρυθμιστικές αρχές των τραπεζών.

2.8. Τα διαφορετικά μοντέλα που χαρακτηρίζουν τον πλουραλισμό και την πολυμορφία του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος δεν επηρεάστηκαν κατά τον ίδιο τρόπο από τις εφαρμοσθείσες μεταρρυθμίσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, τα μοντέλα επιχειρήσεων που συνέβαλαν λιγότερο στην κρίση του 2008, όπως για παράδειγμα οι τοπικές τράπεζες, συχνά μικρού μεγέθους και σε ορισμένα κράτη συνεταιριστικής μορφής, υπέστησαν κατά τρόπο βαρύτερο τις κανονιστικές πιέσεις.

2.9. Λόγω, μεταξύ άλλων, των κανόνων που επέβαλαν ολοένα πιο επαχθές φορτίο σε σειρά πτυχών, οι μικρομεσαίες τοπικές τράπεζες υπέστησαν προοδευτική κανονιστική πίεση να ενωθούν σε μεγαλύτερους ομίλους και να συγχωνευτούν, προκειμένου να μην εξέλθουν από την αγορά, πράγμα που οδήγησε σε απώλεια βιοποικιλότητας στο εσωτερικό του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

3. Περιφερειακές τράπεζες και ρύθμιση των τραπεζών: γενικές παρατηρήσεις

3.1. Οι διάφοροι κανονισμοί που θεσπίστηκαν τα τελευταία χρόνια δυνάμει των διεθνών συμφωνιών και των ευρωπαϊκών κανόνων έπληξαν τις μικρού και μεσαίου μεγέθους τράπεζες, ιδίως δε τις συνεταιριστικές, περιφερειακές και αλληλασφαλιστικές τράπεζες, για τρεις λόγους: 1. το κόστος συμμόρφωσης με μια δαπανηρή, πολύπλοκη, ιδιαίτερα λεπτομερή και συνεχώς μεταβαλλόμενη νομοθεσία· 2. τη μειωμένη αναγνώριση της συστημικής σημασίας των τοπικών τραπεζών όσον αφορά την επικινδυνότητα· 3. την πλεονεκτική θέση που απολαμβάνουν οι μεγάλες συστημικές τράπεζες όσον αφορά το κόστος χρηματοδότησης.

3.2. Για αυτούς τους λόγους, η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμο ο νομοθέτης να ενισχύσει το συντομότερο δυνατό τη δομική αναλογικότητα και την καταλληλότητα των τραπεζικών κανόνων όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των υποκειμένων τους, με τρεις στόχους: 1. τη μείωση των τεχνητών και λοιπών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από μη αναλογικούς/κατάλληλους κανόνες όσον αφορά τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των υποκειμένων τους, συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών επιχειρηματικών στόχων μεταξύ των υποκειμένων αυτών· 2. τη διατήρηση ενός διαφοροποιημένου και, συνεπώς, πιο ανθεκτικού σε μελλοντικές χρηματοπιστωτικές και οικονομικές κρίσεις ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα· 3. τη διευκόλυνση (και όχι τη μείωση) της πιστωτικής στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που αποτελούν βασικό τομέα της οικονομίας στην Ευρώπη.

3.3. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την αναβολή της εφαρμογής της συμφωνίας «Βασιλεία III» που αποφασίστηκε πρόσφατα, προκρίνει δε, όταν έρθει η στιγμή, τη μεταφορά τους στο ενωσιακό κανονιστικό πλαίσιο κατά τρόπο που θα λαμβάνει επαρκώς υπόψη την πολυμορφία των μοντέλων τραπεζικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη.

3.4. Ενόψει της διαδικασίας μεταφοράς των νέων οδηγιών των συμφωνιών της Βασιλείας, η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να επαναλάβει και να υποστηρίξει τις επτά αρχές που διακήρυξε τον Ιούνιο του 2019 η επιστημονική επιτροπή του ESRB (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου), και οι οποίες καταρτίστηκαν πριν από την οριστική δρομολόγηση της συμβουλευτικής αξιολόγησης του ESRB ( 2 ) 1. Προσαρμοστικότητα : οι χρηματοπιστωτικές ρυθμίσεις πρέπει να είναι σε θέση να εξελίσσονται παράλληλα με το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να μην καθίστανται εμπόδιο στην καινοτομία. Αυτό σημαίνει επίσης τη μη δημιουργία φραγμών στην είσοδο νέων τραπεζών στον τομέα και την μη αποθάρρυνση της ανάδυσης νέων εμπορικών μοντέλων ή της διατήρησης εναλλακτικών και ιστορικά δοκιμασμένων τραπεζικών μοντέλων, όπως το συνεταιριστικό. 2. Πολυμορφία : πρέπει να διατηρηθεί η πολυμορφία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και των εμπορικών πρακτικών, δεδομένου ότι αυτή η πολυμορφία αποτελεί αποτελεσματική προστασία απέναντι στη συστημική αστάθεια. Πρέπει να αποφευχθεί η υπερβολική ομοιογενοποίηση των επιχειρήσεων και των δραστηριοτήτων που υπόκεινται σε ρύθμιση: η ικανότητα ανάπτυξης «αντισωμάτων» και διαφοροποιημένων μορφών αντίδρασης/ανθεκτικότητας απέναντι σε αρνητικούς οικονομικούς κύκλους, π.χ., ενισχύει τη συνολική ευστάθεια του χρηματοπιστωτικού τομέα και της οικονομίας γενικότερα. 3. Αναλογικότητα : το βάρος της κανονιστικής ρύθμισης πρέπει να είναι ανάλογο της σημασίας της ατέλειας της αγοράς που επιχειρεί να διορθώσει η ρύθμιση και της συστημικής σημασίας των υποκειμένων της ρύθμισης. 4. Δυνατότητα εξυγίανσης : η κανονιστική ρύθμιση πρέπει να επιτρέπει στα ιδρύματα χωρίς οικονομική βιωσιμότητα να εξέρχονται του συστήματος χωρίς να απειλείται η συστημική σταθερότητα. Απαιτείται ωστόσο η υιοθέτηση πολιτικών που θα λαμβάνουν υπόψη την εσωτερική διάρθρωση και περιπλοκότητα των εν λόγω ιδρυμάτων. 5. Συστημική προοπτική : η χρηματοπιστωτική ρύθμιση πρέπει να εξασφαλίζει την αδιάλειπτη παροχή βασικών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στην αγορά. Ένα κανονιστικό σύστημα που ευνοεί τη συγκέντρωση των δραστηριοτήτων σε περιορισμένο αριθμό χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων ενδέχεται να παρουσιάζει μεγαλύτερη ευπάθεια, καθώς εξαρτάται από τη χρηματοοικονομική επιβίωση των εν λόγω ολιγάριθμων ιδρυμάτων. 6. Διαθεσιμότητα πληροφοριών : οι ροές πληροφοριών από τις τράπεζες προς τις ρυθμιστικές αρχές, που προβλέπονται στους σχετικούς κανόνες, πρέπει να επιτρέπουν τον ταχύ εντοπισμό των διαύλων «μόλυνσης» και των τρωτών σημείων. 7. Μη κανονιστική ρύθμιση : η παρουσία κανονιστικής ρύθμισης δεν πρέπει να συνεπάγεται την εξάλειψη δοκιμασμένων λύσεων που δεν βρίσκονται εντός στενού κανονιστικού πλαισίου.

4. Ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις για τη μεταφορά των νέων κανόνων στο ρυθμιστικό πλαίσιο της Τραπεζικής Ένωσης

4.1. Στην ευρωπαϊκή νομοθετική περίοδο 2019-2024, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επανεξετάσει το νομοθετικό πρόγραμμά της υπό το φως της κρίσης της νόσου COVID-19. Εν αναμονή της κοινοποίησης του νέου προγράμματος, τα κύρια σημεία της κανονιστικής προσαρμογής του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος τα οποία η ΕΟΚΕ κρίνει ότι χρήζουν παρέμβασης είναι τα ακόλουθα:

4.2. Είναι αναγκαία η μεταφορά των συμφωνιών της Βασιλείας (που συνήφθησαν τον Δεκέμβριο του 2017) με τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση, όσον αφορά τα προβλεπόμενα στη Βασιλεία ΙΙ και τη Βασιλεία ΙΙΙ, των περιθωρίων ερμηνείας και της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει η ΕΕ. Σε γενικές γραμμές, είναι ορθό να αναγνωριστεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει λάβει ορισμένα μέτρα στη σωστή κατεύθυνση όσον αφορά την απλοποίηση των κανόνων που αφορούν τα μικρότερα και μη πολύπλοκα τραπεζικά ιδρύματα σε διάφορους τομείς, όπως οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων, η εποπτεία και οι κεφαλαιακές απαιτήσεις (συντελεστής στήριξης ΜΜΕ). Ωστόσο είναι αναγκαία η περαιτέρω πρόοδος σε αυτήν την κατεύθυνση μέσω της προσαρμογής, στο μέτρο του δυνατού, των κανόνων στα διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα, χωρίς να υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της προληπτικής ρύθμισης.

4.3. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον ιδιαίτερο ρόλο που επιτελούν οι περιφερειακές και κοινοτικές τράπεζες, συχνά υπό συνεταιριστική μορφή σε ορισμένα κράτη μέλη όπως η Ιταλία και η Ισπανία, στις δραστηριότητες των ΜΜΕ και των οικογενειών. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης τη συνεισφορά των πιο μεγάλων διαστάσεων συνεταιριστικών τραπεζών άλλων χωρών όπως η Γερμανία, η Αυστρία και οι Κάτω Χώρες στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι συνεταιριστικές τράπεζες συμβάλλουν σε συστημικούς κινδύνους, η παράμετρος αυτή πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη κατά τη ρύθμιση και την εποπτεία

4.4. Θα ήταν χρήσιμο για τον ευρωπαϊκό οικονομικό και τραπεζικό ιστό να ευνοηθεί η υπέρβαση της διάταξης (του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 468/2014 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ( 3 ) , άρθρο 40) σύμφωνα με την οποία οι τράπεζες που αποτελούν μέρος «σημαντικού» τραπεζικού ομίλου θεωρούνται και οι ίδιες «σημαντικές» παρότι παραμένουν σχετικά μικρές όσον αφορά το μέγεθος, τον ρόλο και την έκθεσή τους στους κινδύνους· τούτο δε προκειμένου να αναγνωριστούν οι μορφές αναλογικότητας που θεσπίστηκαν το Μάιο του 2019 με την ΟΚΑ5 και τον ΚΚΑ2 (τη λεγόμενη «δέσμη για τις τράπεζες). Ειδικότερα, το άρθρο 84 παρ. 4 της ΟΚΑ5 και το άρθρο 4 παρ. 1 σημείο 145 του ΚΚΑ2 θεσπίζουν την έννοια του «μικρού και μη πολύπλοκου ιδρύματος», με επακόλουθη ελάφρυνση ορισμένων υποχρεώσεων, ιδίως όσον αφορά την κοινοποίηση πληροφοριών.

4.5. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως ο ορισμός του «μικρού και μη πολύπλοκου ιδρύματος» μπορεί να επιτρέψει πλέον μια συστηματική προσέγγιση όσον αφορά την αναλογικότητα. Η απλούστευση των υποχρεώσεων για ένα μικρό και μη πολύπλοκο ίδρυμα δεν πρέπει να περιορίζεται στον τομέα των υποχρεώσεων κοινοποίησης πληροφοριών. Πρέπει να μπορεί να επεκταθεί σε άλλους προληπτικούς και εποπτικούς τομείς. Για παράδειγμα, ένα μικρό και μη πολύπλοκο ίδρυμα δεν πρέπει να εποπτεύεται ως «σημαντικό» όταν συνδέεται με «σημαντικό» όμιλο δυνάμει κανόνα του εθνικού δικαίου που το επιβάλλει. Αυτή η κατάσταση θα μπορούσε στην πράξη να οδηγήσει σε ένα είδος διπλής εποπτείας των μικρότερων τραπεζών σε διαφορετικά επίπεδα, με ουσιαστικές δυσμενείς επιπτώσεις όσον αφορά το κόστος συμμόρφωσης για τις τράπεζες και το κανονιστικό κόστος για τις τραπεζικές αρχές.

4.6. Tercas στις 19 Μαρτίου 2019 Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την αναθεώρηση των κανόνων και των μηχανισμών που διέπουν την εξυγίανση και την εκκαθάριση των τραπεζών, της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των MREL ( 4 ) και των εναλλακτικών ενεργειών στις οποίες μπορούν να προβούν συγκεκριμένα ταμεία εγγύησης καταθέσεων ( 5 ) που έχουν συγκροτήσει ορισμένα συστήματα περιφερειακών ή συνεταιριστικών τραπεζών δυνάμει της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην υπόθεσηστις 19 Μαρτίου 2019 ( 6 )

4.7. Οι νέοι πρωτογενείς κανονισμοί και οι κανόνες σχετικά με την εποπτεία της βιώσιμης χρηματοδότησης δεν πρέπει να οδηγήσουν σε περαιτέρω κόστος συμμόρφωσης και μη βιώσιμα πρότυπα εποπτείας για τις μικρές και συνεταιριστικές τράπεζες.

4.8. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις της επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2019 σχετικά με την ευκαιρία θέσπισης ενός «πράσινου και κοινωνικού συντελεστή στήριξης» για τη μείωση της απορρόφησης κεφαλαίων για τα δάνεια που χορηγούν οι τράπεζες σε επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας και σε επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε προγράμματα βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα, η ευκαιρία ανάπτυξης ενός πράσινου και κοινωνικού συντελεστή στήριξης πρέπει να εξεταστεί και να αξιολογηθεί δεόντως.

4.9. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως ο νέος κανονισμός για την Τραπεζική Ένωση πρέπει να προβλέπει τη δημιουργία μέσων για την αναγνώριση της ανάγκης ενθάρρυνσης τραπεζικών επενδύσεων σε δραστηριότητες με θετικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, συμπεριλαμβανομένης της προτιμησιακής μεταχείρισης όσον αφορά τους προληπτικούς μηχανισμούς ασφαλείας που ζητεί η ΕΑΤ.

4.10. Αυτή η κανονιστική ευαισθησία θα ενισχυθεί επίσης από δεδομένα που δείχνουν πως οι επενδύσεις από επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας είναι εκ φύσεως χαμηλού κινδύνου· οι επιχειρήσεις αυτές είχαν σχεδόν αμελητέο αντίκτυπο στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα όσον αφορά τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

4.11. Οι συννομοθέτες κατέληξαν σε συμβιβασμό την άνοιξη του 2019, αναθέτοντας στην ΕΑΤ (άρθρο 501 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 7 ) , ΚΚΑ), έχοντας συμβουλευτεί το ESRB, την αξιολόγηση, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα και τα ευρήματα της Ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου της Επιτροπής για τη βιώσιμη χρηματοδότηση, του κατά πόσον θα ήταν δικαιολογημένη η ειδική προληπτική μεταχείριση της έκθεσης που σχετίζεται με στοιχεία ενεργητικού ή δραστηριότητες τα οποία συνδέονται ουσιαστικά με περιβαλλοντικούς και/ή κοινωνικούς στόχους. Η ΕΟΚΕ προσδοκά πως αυτή η αξιολόγηση θα είναι προσεκτική και θετική.

5. Τραπεζικοί όμιλοι και εποπτεία

5.1. Όσον αφορά τη θέσπιση συνεταιριστικών τραπεζικών ομίλων που προβλέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπου κοινοτικές και περιφερειακές τράπεζες ενώνονται σε ομίλους, ιδίως σε ορισμένες χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία, προκειμένου να αποκτήσουν μεγαλύτερη κρίσιμη μάζα για τις δραστηριότητές τους, οι περιφερειακές τράπεζες πρέπει να είναι σε θέση να εξασφαλίσουν την κατάλληλη διαχείριση της απορρόφησης κεφαλαίων των μεριδίων στο κεφάλαιο των αντίστοιχων μητρικών τραπεζών, ώστε να αποφευχθεί η υπερβολική συμπίεση του κεφαλαίου που χρησιμοποιείται για την πίστη.

5.2. Σήμερα, το νομικό πλαίσιο που παρέχει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους τραπεζικούς ομίλους ακολουθεί τρία άρθρα του ΚΚΑ: 1. Άρθρο 10: τραπεζικοί όμιλοι που συγκροτήθηκαν από τράπεζες που είναι μόνιμα συνδεδεμένες με έναν κεντρικό οργανισμό, με συνεγγυήσεις και αρμοδιότητες διεύθυνσης και συντονισμού (Ιταλία, Κάτω Χώρες, Φινλανδία, Πορτογαλία και Λουξεμβούργο)· 2. Άρθρο 113 παρ. 6: όμιλοι με αρμοδιότητες διεύθυνσης και συντονισμού υπό την μητρική τράπεζα ή συστήματα υψηλής ολοκλήρωσης (Γαλλία)· 3. Άρθρο 113 παρ. 7: θεσμικά συστήματα προστασίας (ΘΣΠ): Γερμανία, Αυστρία, Ισπανία, επαρχία Μπολζάνο στην Ιταλία.

5.3. Πρακτικά, αυτά τα τρία συστήματα αδυνατούν να αναγνωρίσουν ορισμένες πτυχές που χαρακτηρίζουν τις δραστηριότητες των συνεταιριστικών τραπεζών που υποχρεώθηκαν να προσχωρήσουν σε συνεταιριστικούς τραπεζικούς ομίλους ή θεσμικά συστήματα προστασίας μετά τη δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης.

5.4. Η υποχρέωση των συνεταιριστικών τραπεζών να συμμορφώνονται με αμοιβαίους κανόνες, να αναπτύξουν επιχειρησιακές ρυθμίσεις που θα περιορίζονται στις περιοχές όπου είναι εγκαθιδρυμένες, καθώς και η δημοκρατική τους διακυβέρνηση, η απουσία στόχων ατομικής κερδοφορίας, τα όρια που καθορίζονται για την διανομή των κερδών και το αδιαίρετο του κεφαλαίου δεν συνάδουν με το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο.

5.5. Αυτό ενδέχεται να αποδυναμώσει τον μακροχρόνιο και αποτελεσματικό τους ρόλο ως περιφερειακών αναπτυξιακών τραπεζών με αποδεδειγμένη αντικυκλική λειτουργία.

6. Πλαίσιο μετά τη νόσο COVID-19

6.1. Ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 είναι πλέον δραματικά εμφανής. Θα κληθούμε να συνηθίσουμε τα πολύ υψηλότερα επίπεδα δημοσίου χρέους και, προκειμένου να εξασφαλίσουμε ότι οι πόροι θα φτάνουν εγκαίρως στον προορισμό τους, ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα θα πρέπει να κινητοποιηθεί στο πλαίσιο κοινής γενικής προσπάθειας που θα συμπεριλαμβάνει τις δημόσιες αρχές και τους ιδιωτικούς φορείς.

6.2. Στον απόηχο της νόσου COVID-19, έχει διατυπωθεί πειστικά η παρατήρηση ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα πρέπει να καταστούν «όχημα δημόσιας πολιτικής» για τη στήριξη της οικονομίας και της απασχόλησης μετά από αυτήν την υγειονομική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Κατά συνέπεια, «ούτε οι κανονισμοί ούτε οι παράπλευροι κανόνες δεν πρέπει να εμποδίσουν τη δημιουργία όλου του χώρου που απαιτείται στους ισολογισμούς των τραπεζών προς τούτο» ( 8 )

6.3. Είναι πολύ νωρίς για να εκτιμήσουμε πώς η κρίση της νόσου COVID-19 θα επηρεάσει την οικονομία και ποιος θα είναι ο τελικός της αντίκτυπος στις τράπεζες, πρέπει ωστόσο να εξετάζουμε τα ζητήματα υπό το φως του ισχύοντος και του μελλοντικού πλαισίου. 1. Από κανονιστική σκοπιά, ο κύριος στόχος μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 ήταν η μείωση των κινδύνων στους ισολογισμούς των τραπεζών. Μετά την έξαρση της νόσου COVID-19 και για άγνωστο μέχρι σήμερα χρονικό διάστημα, ωστόσο, οι ισολογισμοί των τραπεζών θα επιβαρύνονται με τους κινδύνους που ανέλαβαν τα κράτη και η πραγματική οικονομία. 2. Ο ΕΕΜ, η ΕΑΤ και η ΕΑΚΑΑ έλαβαν σειρά μέτρων αξιοποιώντας το περιθώριο ελιγμών που τους δίνει το κανονιστικό πλαίσιο με στόχο την αναστολή ορισμένων καθηκόντων ή τη χαλάρωση ορισμένων προληπτικών απαιτήσεων. 3. Αν οι οικονομικές και δημοσιονομικές επιπτώσεις της κρίσης παραμένουν ορατές σε σημαντικό βαθμό στους ισολογισμούς των τραπεζών στο μέλλον, αυτός ο αντίκτυπος θα πρέπει να συνεκτιμηθεί κατά την εφαρμογή της συμφωνίας της Βασιλείας του Δεκεμβρίου 2017 στην Ευρώπη. 4. Η απόφαση της Επιτροπής της Βασιλείας για την αναβολή της εφαρμογής της συμφωνίας του Δεκεμβρίου 2017 είναι αδιαμφισβήτητα ορθή και αναγκαία προκειμένου οι τράπεζες να αντεπεξέλθουν στις επιπτώσεις της πανδημίας, τόσο ώστε να συνεκτιμηθεί ο αντίκτυπος της κρίσης της νόσου COVID-19 στη χρηματοπιστωτική κατάσταση των τραπεζών όσο και για την καλύτερη μέριμνα για την πολυμορφία του τραπεζικού τομέα στην Ευρώπη.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2020. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Η ΕΟΚΕ έχει τοποθετηθεί πολλάκις με γνωμοδοτήσεις επί της τραπεζικής ένωσης («Ο ρόλος των πιστωτικών συνεταιρισμών και των ταμιευτηρίων στην εδαφική συνοχή»), οι συστάσεις της οποίας δεν έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής υπόψη. Το 2014, αναφορικά με την πρόταση κανονισμού σχετικά με διαρθρωτικά μέτρα για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των πιστωτικών ιδρυμάτων της ΕΕ ([COM(2014) 43 final — 2014/0020 (COD)]), η ΕΟΚΕ είχε καταθέσει συστάσεις σχετικά με την υποστήριξη των τοπικών οικονομιών και με την ανάγκη τραπεζικής ρύθμισης που θα σέβεται την αρχή της αναλογικότητας. Το 2018, δημοσίευσε μελέτη με τίτλο Europe's cooperative banking models (Τα ευρωπαϊκά μοντέλα συνεταιριστικής τραπεζιτικής) (ISBN: 978-92-830-4024-8 Αριθ. καταλόγου: QE-01-18-233-EN-N) που περιγράφει την κατάσταση και τις προοπτικές του συνεταιριστικού τραπεζικού συστήματος στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

(2) Εκθέσεις της Συμβουλευτικής επιστημονικής επιτροπής — Regulatory Complexity and the Quest for Robust Regulation (Κανονιστική πολυπλοκότητα και η αναζήτηση στιβαρής κανονιστικής ρύθμισης), Αριθ. 8, Ιούνιος 2019.

(3) ΕΕ L 141 της 14.5.2014, σ. 1.

(4) Οι MREL (ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων) αποτελούν υποχρέωση που θέσπισε η οδηγία για την Ανάκαμψη και την Εξυγίανση των Τραπεζών (BRRD), αποσκοπεί δε στην εξασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας του μηχανισμού διάσωσης με ίδια μέσα, μέσω της ενίσχυσης της ικανότητας απορρόφησης ζημιών της τράπεζας.

(5) Ένα τέτοιο ταμείο προστασίας των καταθέσεων λειτουργούν οι Banche Cooperative Italiane consorziate (BCC-CR). Πρόκειται για καλό παράδειγμα μηχανισμού που συστάθηκε για την προστασία των καταθέσεων και χρηματοδοτείται πλήρως από τους ίδιους πόρους των τραπεζών, με αμοιβαίο και συνεταιριστικό μηχανισμό. Το ταμείο επεμβαίνει σε περίπτωση υποχρεωτικής εκκαθάρισης των τραπεζών-μελών του και, όσον αφορά θυγατρικές κοινοτικών συνεταιριστικών πιστωτικών τραπεζών που δραστηριοποιούνται στην Ιταλία, σε περίπτωση παρέμβασης του κρατικού συστήματος εγγυήσεων· σε περίπτωση εξυγίανσης των τραπεζών-μελών του· σε δραστηριότητες που περιέχουν παύση δραστηριοτήτων, επιχειρήσεων, μερών, στοιχείων ενεργητικού και ομαδοποιημένων νομικών συναλλαγών· και για την υπέρβαση του καθεστώτος χρεωκοπίας ή κινδύνου χρεωκοπίας ενός μέλους.

(6) Η εν λόγω απόφαση ακυρώνει στην πράξη την απόφαση της Επιτροπής βάσει της οποίας η στήριξη μιας κοινοπραξίας ιδιωτικού δικαίου σε ένα από τα μέλη της συνιστά κρατική ενίσχυση.

(7) ΕΕ L 176 της 27.6.2013, σ. 1.

(8) Βλ. για παράδειγμα τα επιχειρήματα του πρώην προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι στους Financial Times,26 Μαρτίου 2020.