Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί τροποποιήσεως της απόφασης αριθ. 276/1999/ΕΚ με την οποία είχε εγκριθεί το πολυετές κοινοτικό πρόγραμμα δράσης - για την προώθηση της ασφαλέστερης χρήσης του Ίντερνετ μέσω της καταπολέμησης του παράνομου και βλαβερού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα"

(COM(2002) 152 τελικό - 2002/0071 (COD))

(2003/C 61/06)

Στις 12 Απριλίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 153 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Σεπτεμβρίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Davison.

Κατά την 393η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 132 ψήφους υπέρ και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει προσδώσει υψηλή προτεραιότητα στην πολιτική για τη νεολαία(1), η οποία, πιστεύει ότι, θα πρέπει να ανακλάται γενικά από την ΕΕ. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη στην Ευρώπη για μία σφαιρική και συνεκτική πολιτική για τα θέματα που σχετίζονται με τα παιδιά.

1.2. Η ΕΟΚΕ έχει εκδώσει πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις που αναφέρονται στην ανάγκη προστασίας των παιδιών, και ειδικότερα στο Διαδίκτυο. Οι γνωμοδοτήσεις αυτές βοήθησαν να στρωθεί ο δρόμος για το πρόγραμμα δράσης σχετικά με την ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου, το οποίο αντικατοπτρίζει πολλές προτάσεις της ΕΟΚΕ. Η πρώτη από αυτές τις γνωμοδοτήσεις υιοθετήθηκε το 1997, με εισηγήτρια την Dame Jocelyn Barrow(2), ενώ η πιο πρόσφατη, με θέμα "Ένα πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο", που ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του 2001(3), ήταν μία από τις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με την μεγαλύτερη προβολή, ένα κοινό 20 εκατομμυρίων ατόμων περίπου, μέσω των εθνικών και των περιφερειακών μέσων ενημέρωσης. Αυτό δείχνει ότι η ανησυχία της ΕΟΚΕ για την εξασφάλιση της απαραίτητης προστασίας των παιδιών στο Διαδίκτυο αντανακλάται έντονα στο ευρύ κοινό.

1.3. Στη γνωμοδότηση εκείνη, η ΕΟΚΕ υπέβαλε συστάσεις για την ενίσχυση του προγράμματος δράσης, ορισμένες από τις οποίες, όπως η συγκρότηση ενός Βήματος της ΕΕ για ένα Ασφαλέστερο Διαδίκτυο και η λήψη μέτρων κατά του μισαλλόδοξου και ρατσιστικού περιεχομένου, υιοθετήθηκαν από την Επιτροπή. Στην ίδια γνωμοδότηση, όπως και στη γνωμοδότηση σχετικά με την "Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των καταναλωτών", η ΕΟΚΕ συνέστησε, επίσης, να αναπτυχθεί ένα νομικό υπόβαθρο για το πρόγραμμα δράσης, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι όλοι οι φορείς χρησιμοποιούν τους εξαίρετους κώδικες πρακτικής και τα άλλα συστήματα που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, αλλά που σήμερα είναι εντελώς εθελοντικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στερούνται της υποστήριξης μιας κρίσιμης μάζας.

2. Επέκταση της πρόκλησης

2.1. Τα τέλη του 2001, το 38% περίπου των νοικοκυριών της ΕΕ διέθετε πρόσβαση στο Διαδίκτυο, ενώ τα σχολεία σε όλη την ΕΕ σταδιακά συνδέονται μ' αυτό πλήρως. Τα παιδιά διδάσκονται στο σχολείο σχετικά με την ΤΠ και χρησιμοποιούν το νέο μέσο με ευκολία, συχνά μάλιστα πριν από τους γονείς τους. Όταν χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο στο σπίτι, γενικά, δεν εποπτεύονται και, δυστυχώς, οι παιδεραστές ανακάλυψαν ότι η ανωνυμία του δικτύου τους προσφέρει τη δυνατότητα προσέγγισης, η οποία σε ορισμένες φορές καταλήγει σε βιασμό. Συχνά, οι γονείς είναι λιγότερο εξοικειωμένοι με το Διαδίκτυο από ό,τι τα παιδιά τους. Σε πρόσφατη έρευνα που έγινε στην Ελλάδα, τα μισά από τα παιδιά που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο δηλώνουν ότι οι γονείς τους δεν το χρησιμοποιούν ποτέ, ενώ το ίδιο ποσοστό δηλώνει ότι δεν γνωρίζει πώς να προστατεύσει τον εαυτό του στο Διαδίκτυο(4)

2.2. Μία πρόσφατη έρευνα σε προσκόπους(5) που έγινε στις ΗΠΑ κατέδειξε ότι το 30 % παρενοχλήθηκε σεξουαλικά σε "αίθουσα συνομιλίας" (chat room). Ωστόσο, μόνο ποσοστό 7 % ενημέρωσε σχετικά τις μητέρες ή τους πατέρες τους, καθώς φοβούνταν ότι θα τους στερούσαν την πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Στη Συνέλευση της Μαδρίτης αναφέρθηκε ένα παρόμοιο ποσοστό 30 % δυσάρεστων προσεγγίσεων(6). Στην Ιρλανδία, ένα στα πέντε παιδιά ηλικίας 10-14 ετών αναφέρει ότι του ζητήθηκαν από το Διαδίκτυο προσωπικά δεδομένα, όπως ο αριθμός τηλεφώνου του. Το ποσοστό αυτό αυξάνει για τα κορίτσια εφηβικής ηλικίας(7). Η τρίτη γενιά κινητών τηλεφώνων θα δώσει τη δυνατότητα για ακόμη ευκολότερη πρόσβαση στα παιδιά.

2.3. Το Διαδίκτυο προσφέρει, επίσης, τη δυνατότητα ανταλλαγής παιδικής πορνογραφίας. Εκτιμάται ότι υπάρχουν ένα εκατομμύριο πορνογραφικές φωτογραφίες παιδιών στο Διαδίκτυο(8) και η αστυνομία αναφέρει ότι χιλιάδες παιδιά κακοποιήθηκαν για την παραγωγή φωτογραφιών και βιντεοταινιών που παρουσιάζονται στο Διαδίκτυο. Στο δίκτυο διατίθεται ακόμη ευκόλως επιβλαβές περιεχόμενο. Το 30 % περίπου των επισκέψεων στο Διαδίκτυο, εκτιμάται ότι, αφορά ιστοσελίδες με πορνογραφικό περιεχόμενο. Οι περισσότερες από τις οδηγούς ανέφεραν ότι επιχείρησαν να αποφύγουν τις ιστοσελίδες με πορνογραφικό περιεχόμενο, αλλά συχνά έλαβαν αζήτητα διαφημιστικά μηνύματα (spam) με πορνογραφικό υλικό ή βρέθηκαν, κατά λάθος, σε ιστοσελίδα με πορνογραφικό περιεχόμενο. Στην ιρλανδική έρευνα, οκτώ στους δέκα γονείς συμφωνούν απόλυτα ή εν μέρει με τη δήλωση "Ανησυχώ ότι τα παιδιά μου μπορεί να αποκτήσουν πρόσβαση σε επιβλαβές περιεχόμενο, όπως απροκάλυπτα σεξουαλικές ή βίαιες εικόνες στο Διαδίκτυο".

2.4. Ο ρατσισμός στο Διαδίκτυο απαιτεί, επίσης, μία αυστηρότερη προσέγγιση, όπως ζήτησε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο. Στη Γερμανία, η οποία διαθέτει ένα εσωτερικό σύστημα επαγρύπνησης και ορισμένους από τους αυστηρότερους παγκοσμίως αντιρατσιστικούς νόμους, ο αριθμός των ακροδεξιών ιστοσελίδων αυξήθηκε κατακόρυφα σε 330 το 2000, δηλαδή δεκαπλασιάστηκε περίπου σε σύγκριση με τέσσερα χρόνια πριν, σύμφωνα με το σύστημα επαγρύπνησης. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για το Ρατσισμό και την Ξενοφοβία εντόπισε μία ρατσιστική ιστοσελίδα το 1995, 600 το 1997, 1430 τον Ιανουάριο του 1999 και 2100 μέχρι τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Τέτοιου είδους ιστοσελίδες μπορεί να δέχονται 20000 με 30000 επισκέψεις ημερησίως(9). Ενενήντα τοις εκατό των εν λόγω ιστοσελίδων λειτουργούν μέσω φορέων παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου των ΗΠΑ, έχοντας την εγγύηση ότι οι αρχές της ΕΕ δεν μπορούν να εξαναγκάσουν τους φορείς των ΗΠΑ να αποκαλύψουν την ταυτότητα του παρόχου της ιστοσελίδας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο αριθμός των ρατσιστικών ιστοσελίδων αυξήθηκε μετά τις 11 Σεπτεμβρίου και ότι οι ιστοσελίδες που υποστηρίζουν βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας φτάνουν περίπου τις 100(10).

2.5. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης αναφέρεται αύξηση των ιστοθέσεων τυχερών παιχνιδιών(11). Οι παίχτες τείνουν να είναι νέοι άγαμοι χαμηλού εισοδήματος και χαμηλού επιπέδου εκπαίδευσης. Ένα μεγαλύτερο ποσοστό παιχτών στο Διαδίκτυο (74 %), σε σύγκριση σε σύγκριση με τους συνήθεις παίχτες, χαρακτηρίζονται ως προβληματικά άτομα ή άτομα με παθολογικά προβλήματα(12).

2.6. Η ομοσπονδιακή επιτροπή εμπορίου των ΗΠΑ ανακάλυψε ότι πολλές ιστοθέσεις τυχερών παιχνιδιών στο Διαδίκτυο που είναι προσανατολισμένες προς τα παιδιά φιλοξενούσαν διαφημίσεις για ιστοθέσεις τυχερών παιχνιδιών για ενηλίκους. Η εν λόγω επιτροπή επισκέφθηκε περισσότερες από 100 δημοφιλείς ιστοθέσεις τυχερών παιχνιδιών και ανακάλυψε ότι οι ανήλικοι είχαν εύκολη πρόσβαση επειδή οι ιστοθέσεις είχαν λίγους μηχανισμούς φραγής. Επίσης, μελέτη ανακάλυψε ότι πολλές ιστοθέσεις τυχερών παιχνιδιών είχαν ανεπαρκείς ή μη εμφανείς προειδοποιήσεις σχετικά με την απαγόρευση συμμετοχής των ανηλίκων ενώ το 20 % των ιστοθέσεων δεν είχαν διόλου προειδοποιήσεις.

2.7. Τα παιδιά μπορούν να βρουν εύκολα στο Διαδίκτυο βίαια παιχνίδια και βίντεο και ιστοθέσεις με μίσος και ρατσιστικό περιεχόμενο. Σε πρόσφατη έρευνα, τα δυο τρίτα σχεδόν των παιδιών στο ΗΒ και την Αυστρία 11 έως 14 ετών είπαν ότι είχαν βρει βίαιες ιστοθέσεις(13). Μια ενδελεχής μελέτη του θέματος στις ΗΠΑ ανακάλυψε ότι λόγω της βίας στα μέσα ενημέρωσης τα παιδιά γίνονται πιο φοβισμένα, πιο επιθετικά, και λιγότερο ευαίσθητα.

2.8. Η ύπαρξη του επιβλαβούς υλικού είναι ότι αποθαρρύνει τις οικογένειες να κάνουν χρήση του Διαδικτύου. Λίγο περισσότερο από ένας στους πέντε γονείς που συμμετείχαν στη ιρλανδική έρευνα αναφέρει αυτό ως λόγο για να μη συνδεθεί με το Διαδίκτυο στην οικογενειακή εστία. Συνεπώς, η καλύτερη προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενδιαφέρει και από εμπορική άποψη. Το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για την ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου αποτελεί μέρος της απάντησης σε αυτές τις προκλήσεις, από κοινού με τη σύμβαση του Συμβούλιο της Ευρώπης για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο(14).

3. Σύνοψη των προτάσεων της Επιτροπής

3.1. Το τρέχον πρόγραμμα δράσης για τη ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2002. Το πρόγραμμα έχει τέσσερις γραμμές δράσης:·

Δημιουργία ενός ασφαλέστερου περιβάλλοντος

- Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου ανοικτών τηλεφωνικών γραμμών, όπου οι καταναλωτές θα μπορούν να αναφέρουν κάθε υποψία παιδικής πορνογραφίας(15).

- Ενθάρρυνση της αυτορρύθμισης και των κωδίκων συμπεριφοράς.·

Διαμόρφωση συστημάτων διύλισης (φιλτραρίσματος) και διαβάθμισης

- Κατάδειξη των οφελών της εθελοντικής διύλισης και διαβάθμισης όπως του ΙCRA(16).

- Διευκόλυνση της διεθνούς συμφωνίας σχετικά με τα συστήματα κατάταξης.·

Ενθάρρυνση των δράσεων συνειδητοποίησης

- Προετοιμασία του εδάφους για τις δράσεις συνειδητοποίησης.

- Ενθάρρυνση της εφαρμογής πανευρωπαϊκών δράσεων συνειδητοποίησης.·

Δράσεις υποστήριξης

- Αποτίμηση των νομικών επιπτώσεων.

- Συντονισμός με παρόμοιες διεθνείς πρωτοβουλίες.

- Αξιολόγηση του αντίκτυπου των κοινοτικών μέτρων.

3.2. Η Επιτροπή προτείνει να παραταθεί το πρόγραμμα δράσης για άλλα δύο χρόνια και να αναπτυχθεί στενότερη διασύνδεση των δραστηριοτήτων των διάφορων γραμμών δράσης. Η κάλυψη θα επεκταθεί στις νέες τεχνολογικές μορφές απευθείας σύνδεσης (on-line), που περιλαμβάνουν το περιεχόμενο κινητής μορφής και ευρέος φάσματος, τα παιχνίδια σε επιγραμμική σύνδεση, τη μεταβίβαση αρχείων σε διομότιμη βάση (peer-to-peer) και όλες τις μορφές επικοινωνίας σε πραγματικό χρόνο, όπως οι αίθουσες συνομιλίας (chat-rooms) και τα στιγμιαία μηνύματα. Θα καλύπτεται ένα ευρύτερο φάσμα παράνομου και βλαβερού περιεχομένου, που θα περιλαμβάνει το ρατσισμό, τη βία, τη συνειδητοποίηση των θεμάτων προστασίας του καταναλωτή, την προστασία των δεδομένων και της ιδιωτικής ζωής, και την ασφάλεια των δικτύων. Έχουν αρχίσει ήδη συζητήσεις με τις υποψήφιες χώρες ενόψει της μελλοντικής συμμετοχής τους.

3.3. Στόχος είναι η στενότερη συμμετοχή της βιομηχανίας και των κυβερνήσεων στο νέο πρόγραμμα και η πρόοδος προς ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό δίκτυο, συνδεδεμένο με το Βήμα για το Ασφαλέστερο Διαδίκτυο και με μία διεθνή στρογγυλή τράπεζα. Η βελτίωση της δημόσιας προβολής είναι άλλος βασικός στόχος. Θα δημιουργηθεί μια διαδικτυακή πύλη και θα συνεχιστούν οι κοινωνιολογικές έρευνες για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο.

3.4. Το πρότυπο της αυτορρύθμισης συνεχίζεται και εξετάζεται, με τη δημιουργία ενός "παρατηρητηρίου" για την επίβλεψη των νομικών και των τεχνολογικών/εμπορικών πτυχών. Οι εργασίες για τη διαβάθμιση θα λάβουν υπόψη τη σύγκλιση, τα συστήματα φιλτραρίσματος θα αξιολογηθούν συγκριτικά, και θα χρησιμοποιηθεί το πρόγραμμα Ε& Α της Κοινότητας

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη γενικά θετική αξιολόγηση του προγράμματος δράσης για την ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου. Πιστεύει ότι θα πρέπει να του χορηγηθεί μεγαλύτερη υποστήριξη από το κράτος και τη βιομηχανία.

4.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί, επίσης, την αναφορά που γίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής στην ύπαρξη θετικού χώρου και για τα παιδιά στο Διαδίκτυο. Η προσφορά περισσότερο ενδιαφέροντος, θετικού περιεχομένου μπορεί σταδιακά να αλλάξει το περιβάλλον των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τα παιδιά έχουν να ωφεληθούν πολλά από τις ενημερωτικές, ψυχαγωγικές, εκπαιδευτικές και επικοινωνιακές δυνατότητες του Διαδικτύου. Για παράδειγμα, η ΙΑΡ(17) δημοσίευσε κατάλογο 20 ιστοσελίδων στα γαλλικά και τα γερμανικά που συνιστώνται για τα παιδιά Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να ενθαρρύνει την παραγωγή υλικού του Διαδικτύου για παιδιά και την ορθή πρακτική της βιομηχανίας να τοποθετεί ειδική σήμανση στους χώρους που προορίζονται για παιδιά. Πρέπει να μεταφυτευτούν στο νέο αυτό μέσο οι καλύτερες παραδόσεις των δημόσιων μέσων ενημέρωσης. Ίσως θα ήταν δυνατόν να δημιουργηθεί και να οριοθετηθεί ένας ευρύς "ασφαλής κήπος" για παιδιά υπό μία διεύθυνση του τύπου.kids.eu, όπως σχεδιάζεται να γίνει στις ΗΠΑ. Ωστόσο, θα πρέπει να προστατεύεται από τις δραστηριότητες παιδεραστών και η ανάγκη για περισσότερο φιλτράρισμα και "ειδοποίηση προς το φορέα παροχής πρόσβασης για εξάλειψη επικίνδυνης ιστοσελίδας" στο υπόλοιπο μέρος του Διαδικτύου θα εξακολουθήσει να υφίσταται, καθώς δεν είναι δυνατόν να πιστεύεται ότι τα παιδιά θα περιορίζονται στον εν λόγω χώρο (θα επιδίωκαν τουλάχιστον να επισκεφθούν μουσεία κ.λπ.) και οι απόψεις των ενηλίκων για διακριτικότητα και κοσμιότητα θα πρέπει να ικανοποιηθούν.

4.3. Ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας

4.3.1. Ελπίζεται να μπορέσουν να καθιερωθούν ανοιχτές τηλεφωνικές γραμμές επικοινωνίας και στις υπόλοιπες χώρες. Η δράση για τον εντοπισμό και τη βοήθεια των παιδιών που έχουν πέσει θύματα κακομεταχείρισης στο Διαδίκτυο τυγχάνει χορηγίας από την ΕΕ, αλλά πρέπει να επιταθεί, ιδίως σε εκείνες τις υποψήφιες χώρες όπου η προστασία των παιδιών είναι ακόμη ισχνή. Χρειάζονται κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τις ΜΚΟ που ασχολούνται με παιδιά και για τα γραφεία διασυνοριακών υιοθεσιών, έτσι ώστε να ενισχυθεί η προστασία.

4.4. Αυτορρύθμιση

4.4.1. Η ΕΟΚΕ αμφιβάλλει για την επάρκεια της αυτορρύθμισης. Ειδικότερα, η αυτορρύθμιση δεν έχει επιτύχει την προστασία του περιεχομένου για τα παιδιά, επειδή τα συστήματα διαβάθμισης δεν έχουν υιοθετηθεί από την απαιτούμενη κρίσιμη μάζα, μολονότι η Microsoft και η ΑOL ακολούθησαν την προτροπή της ΕΟΚΕ να ασκήσουν πίεση στους παρόχους περιεχομένου να το διαβαθμίσουν.

4.4.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί την προστασία του Διαδικτύου ζήτημα των καταναλωτών (το Διαδίκτυο είναι μία υπηρεσία) και πιστεύει ότι η ανάλογη ταξινόμησή του θα ενισχύσει την προστασία. Το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για την προστασία των καταναλωτών παρέχει μια σχετική ευκαιρία. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργηθεί ένα νομικό υπόβαθρο, που θα προσέδιδε ισχύ στην εθελοντική διαβάθμιση/φιλτράρισμα και στα συστήματα "ειδοποίησης προς το φορέα παροχής πρόσβασης για εξάλειψη επικίνδυνης ιστοσελίδας" στο Διαδίκτυο για την προστασία των παιδιών από το βλαβερό περιεχόμενο, που η ΕΟΚΕ έχει αποδείξει ότι φθάνει σ' αυτά σε μεγάλες ποσότητες(18). Ένα γενικό νομικό καθήκον των φορέων παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου για την προστασία των παιδιών θα μπορούσε επίσης να είναι η παροχή μηνυμάτων ασφαλείας και συστημάτων μείωσης των προσεγγίσεων των παιδεραστών και της παιδικής πορνογραφίας στο Διαδίκτυο.

Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ θα συνιστούσε περισσότερο ένα νομοθετικό περίγραμμα με βοηθητικούς κώδικες, δηλαδή την από κοινού ρύθμιση παρά την αυτορρύθμιση.

4.4.3. Ο ρατσισμός στο Διαδίκτυο απαιτεί, επίσης, μία αυστηρότερη προσέγγιση, όπως ζήτησε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο(19). Ενενήντα τοις εκατό των εν λόγω ιστοσελίδων λειτουργούν μέσω φορέων παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου των ΗΠΑ, έχοντας την εγγύηση ότι οι αρχές της ΕΕ δεν μπορούν να εξαναγκάσουν τους φορείς των ΗΠΑ να αποκαλύψουν την ταυτότητα του παρόχου της ιστοσελίδας(20).

4.4.4. Η οδηγία 2000/31/ΕΚ για το ηλεκτρονικό εμπόριο απαιτεί από τους ΦΠΥΔ να αναλάβουν δράση για την απόσυρση ή τη φραγή της πρόσβασης σε ιστοσελίδες, σε περίπτωση που ειδοποιηθούν για την ύπαρξη παράνομου υλικού. Αυτό σημαίνει ότι μία εταιρεία που φιλοξενεί ιστοσελίδες του Διαδικτύου στους υπολογιστές της δεν φέρει ευθύνη για τη διανομή παράνομου υλικού, εφόσον δεν έχει ειδοποιηθεί για την ύπαρξή τους. Αλλά εάν ένας φορέας ή οποιοσδήποτε οικοδεσπότης στο Διαδίκτυο πληροφορηθεί ότι διαθέτει παράνομο πληροφοριακό υλικό, τότε οφείλει να το αποσύρει άμεσα ή να φράξει την πρόσβαση σ' αυτό. Η οδηγία της ΕΕ για το ηλεκτρονικό εμπόριο έπρεπε να αρχίσει να ισχύει από την 17η Ιανουαρίου 2002(21), αλλά μόνο πέντε κράτη μέλη την είχαν θεσπίσει ως τότε.

4.4.4.1. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ιδιαιτέρως ότι η προσπάθεια αυτή υπονομεύεται από τα δικαστήρια των ΗΠΑ. Στη Γαλλία, παραπέμφθηκαν στη δικαιοσύνη δύο περιπτώσεις υπό το άρθρο R 645-1 του γαλλικού ποινικού κώδικα, ο οποίος απαγορεύει την προβολή ρατσιστικής προπαγάνδας και ρατσιστικών αντικειμένων προς πώληση. Ζητήθηκε από τους φορείς παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου να φράξουν τις ρατσιστικές ιστοσελίδες. Ωστόσο, ένα δικαστήριο των ΗΠΑ, το δικαστήριο του San Jose, στις 7 Νοεμβρίου του 2001, αποφάνθηκε ότι ο φορέας παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου δεν υποχρεούται να συμμορφωθεί με την απόφαση του γαλλικού δικαστηρίου. Απαιτείται επειγόντως σύναψη διεθνούς συμφωνίας για την εφαρμογή του νόμου του χρήστη.

4.4.5. Οι φορείς παροχής περιεχομένου πρέπει να καταχωρούν πάντοτε διευθύνσεις "πραγματικού κόσμου", ώστε η αστυνομικές αρχές να αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση σε ύποπτο περιεχόμενο που προσφέρεται στο Διαδίκτυο. Η ελευθερία έκφρασης είναι άξια σεβασμού, δεν θα πρέπει όμως να χρησιμοποιείται ως πρόφαση για την άνθηση της εγκληματικότητας.

4.5. Συστήματα διύλισης και διαβάθμισης

4.5.1. Κανένα λογισμικό διύλισης (φιλτραρίσματος) δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανάγκη να προσέχουν οι γονείς τι βλέπουν τα παιδιά τους στο Διαδίκτυο και είναι, επί του παρόντος, δύσκολο να βρεθεί προστασία ειδικά από τις ιστοσελίδες με βία. Ωστόσο, μια πρόσφατη έρευνα, που διενεργήθηκε από το περιοδικό Test Achats της Ένωσης Καταναλωτών του Βελγίου και συγχρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για τη ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου, δείχνει ότι τα καλά φίλτρα είναι μάλλον ο καλύτερος τρόπος να αποκλειστούν τουλάχιστον οι περισσότερες ιστοσελίδες "για ενηλίκους" και η ΕΟΚΕ θεωρεί την περαιτέρω ανάπτυξή τους σημαντική προτεραιότητα(22).

4.5.2. Τα συστήματα διύλισης λειτουργούν με διάφορους τρόπους:

4.5.2.1. "Μαύροι κατάλογοι": Καταρτίζεται κατάλογος με τις ιστοσελίδες που θα πρέπει να αποφεύγονται (εκείνες που έχουν απρεπές, βίαιο ή ρατσιστικό περιεχόμενο, για παράδειγμα) και εάν το παιδί προσπαθήσει να επισκεφθεί μία από αυτές, η πρόσβασή του διακόπτεται. Μερικά προγράμματα λειτουργούν, επίσης, βάσει καταλόγων απαγορευμένων λέξεων. Όταν αυτές οι λέξεις συναντώνται σε μια διεύθυνση ή στην ίδια την ιστοσελίδα, η πρόσβαση στην ιστοσελίδα διακόπτεται. Το πρόβλημα με αυτούς τους καταλόγους είναι ότι πρέπει να ενημερώνονται πολύ συχνά.

4.5.2.2. Διύλιση σε πραγματικό χρόνο: Το φίλτρο ελέγχει τις λέξεις ή/και τις εικόνες που ανακαλούνται και σταματά την εμφάνιση των σελίδων με ανεπιθύμητο κείμενο ή εικόνα. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να εμφανιστεί ένα μέρος της σελίδας πριν το φίλτρο εντοπίσει την προσβλητική λέξη ή εικόνα. Επίσης, το σύστημα μπορεί να επιβραδύνει την πρόσβαση στις ιστοσελίδες.

4.5.2.3. Επισήμανση/διαβάθμιση των ιστοσελίδων: Οι ιδιοκτήτες των ιστοσελίδων δίνουν στις ιστοσελίδες τους μια ετικέτα, που δείχνει εάν η ιστοσελίδα περιέχει συγκεκριμένο υλικό (π.χ., βία, γυμνό, τυχερά παιχνίδια, περιεχόμενο "για ενηλίκους" κ.ο.κ.). Οι ετικέτες και οι κατηγορίες έχουν δημιουργηθεί από τον ΙCRA. Το φίλτρο διαβάζει αυτές τις ετικέτες και αποφασίζει εάν θα επιτρέψει την πρόσβαση, ανάλογα με το τι έχουν επιλέξει οι γονείς να επιτρέπουν στα παιδιά τους να βλέπουν. Το πρόβλημα με αυτό το σύστημα είναι ότι εξαρτάται από την εθελοντική διαβάθμιση των ιστοσελίδων από τους ιδιοκτήτες τους και μέχρι στιγμής δεν έχουν διαβαθμιστεί πολλές ιστοσελίδες.

4.5.2.4. "Ασφαλείς κήποι": Καταρτίζονται κατάλογοι με ιστοσελίδες που είναι κατάλληλες για μικρά παιδιά και έπειτα επιτρέπεται πρόσβαση μόνο στις ιστοσελίδες που περιέχονται στον κατάλογο. Αυτός είναι ο ασφαλέστερος τρόπος να προστατευθούν τα μικρότερα παιδιά.

4.5.3. Πολλά από τα προϊόντα φιλτραρίσματος κατασκευάζονται στις ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι τα κριτήρια του φιλτραρίσματος μπορεί να είναι πάρα πολύ επηρεασμένα από τις αξίες των ΗΠΑ, που είναι για παράδειγμα πολύ αυστηρές έναντι της γυμνότητας, αλλά όχι τόσο αυστηρές έναντι των όπλων ή της βίας. Πολλά από τα προϊόντα φιλτραρίσματος λειτουργούν μόνο στα αγγλικά. Μπορεί να υπάρχει μεγάλη διαφορά τιμής μεταξύ των προϊόντων φιλτραρίσματος και τα ακριβότερα δεν είναι απαραιτήτως και τα καλύτερα.

4.5.4. Πρόσφατα, οι ενώσεις καταναλωτών του Βελγίου, της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας δοκίμασαν 18 πακέτα λογισμικού φιλτραρίσματος που κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά και το πιο συμφέρον κατά τη γνώμη τους μπορούσε να τηλεφορτωθεί δωρεάν. Γενικά, διαπιστώθηκε πως οι πορνογραφικές ιστοσελίδες υποβάλλονταν σε σχετικά καλό φιλτράρισμα. Ταυτόχρονα, τα προγράμματα δεν απέκλειαν κατά κανόνα τις αβλαβείς ιστοσελίδες, ακόμη και εκείνες όπου το όνομα θα μπορούσε να προξενήσει σύγχυση. Από την άλλη πλευρά, οι ιστοθέσεις με όπλα, βία, μίσος, ρατσισμό, ναρκωτικά και θρησκευτικές αιρέσεις περνούσαν σχετικά εύκολα από τα φίλτρα. Ένα άλλο πρόβλημα ήταν ότι τα φίλτρα που δοκιμάστηκαν δεν άντεχαν κατά κανόνα στις προσπάθειες των καταρτισμένων στην πληροφορική παιδιών να τα σβήσουν. Πολλά από τα προγράμματα δεν ήταν, επίσης, εύχρηστα.

4.5.5. Οι προσπάθειες στο νέο πρόγραμμα θα πρέπει, συνεπώς, να επικεντρωθούν στην ενημέρωση των καταναλωτών για το τι είναι διαθέσιμο (για παράδειγμα, θα πρέπει να είναι διαθέσιμες απλές συμβουλές για το φιλτράρισμα μαζί με τους υπολογιστές στα σημεία πωλήσεων), στη διευκόλυνση της χρήσης των συστημάτων (σε διάφορες γλώσσες) και στην αύξηση της αποτελεσματικότητάς τους εναντίον του βίαιου περιεχομένου. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της σε όλους τους φορείς παροχής περιεχομένου να επισημάνουν τις ιστοσελίδες τους, π.χ., μέσω της ΙCRA (Ένωση Διαβάθμισης Περιεχομένου στο Διαδίκτυο) Όπως ανέφερε και στη γνωμοδότησή της για την "εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο", η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο ορισμός του παράνομου περιεχομένου θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει το μισαλλόδοξο και ρατσιστικό περιεχόμενο και επικίνδυνες ιστοσελίδες σαν αυτές που αναφέρονται στην κατασκευή βομβών ή στην αυτοκτονία.

4.5.6. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το σύστημα ΙCRA, το οποίο βασίζεται στη διαβάθμιση και την επισήμανση του περιεχομένου τους από τις ίδιες τις ιστοσελίδες, θα αποκτήσει την απαραίτητη κρίσιμη μάζα μόνο εάν υποστηριχθεί πολύ ενεργότερα από τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία. Αυτό πρέπει οπωσδήποτε να συμβεί.

4.6. Αύξηση της συνειδητοποίησης

4.6.1. Η ΕΟΚΕ έχει υποστηρίξει ενεργά τις προσπάθειες των φορέων παροχής υπηρεσιών Διαδικτύου σ' αυτό το πεδίο, μεταξύ άλλων μέσω της γνωμοδότησής της με θέμα "Ένα πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο" και της συναφούς ακρόασης της βιομηχανίας και άλλων ενδιαφερόμενων μερών. Η ΕΟΚΕ προσφέρεται να φιλοξενήσει μία από τις συνεδριάσεις του νεοσύστατου Βήματος για το Ασφαλέστερο Διαδίκτυο. Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ θα χρησιμοποιήσει το δίκτυό της των Μικτών Συμβουλευτικών Επιτροπών με πολλές από τις υποψήφιες χώρες, για να τις ενημερώσει σχετικά με την πρωτοβουλία αυτή. Οι προκλήσεις του Διαδικτύου δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με την αστυνόμευση.

4.6.2. Η ΕΟΚΕ συχνά διαπιστώνει ότι δεν υπάρχουν πανευρωπαϊκές συγκριτικές στατιστικές που θα μπορούσαν να παράσχουν την απαραίτητη υποστήριξη στα προγράμματα δράσης και τη νομοθεσία. Αυτό δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα νέα σχέδια για την αύξηση της συνειδητοποίησης θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να βοηθήσουν να αναπτυχθούν στατιστικές σχετικά με το επίπεδο του κινδύνου για τα παιδιά στο Διαδίκτυο. Για παράδειγμα, η ΕΕ θα έπρεπε να έχει ευκόλως διαθέσιμα συγκριτικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των εγκλημάτων κατά των παιδιών που συνδέονται με το Διαδίκτυο. Τα στοιχεία για τις ανοικτές γραμμές δείχνουν μόνο τον αριθμό των αναφορών για παιδική πορνογραφία στο Διαδίκτυο.

4.6.3. Η βιομηχανία θα πρέπει να συμμετάσχει ενεργά, για παράδειγμα αποστέλλοντας μηνύματα ασφαλείας, ιδίως κατά την είσοδο στις αίθουσες συνομιλίας και παρέχοντας πληροφορίες και δυνατότητα τηλεφόρτωσης αποτελεσματικών συστημάτων φιλτραρίσματος(23), προωθώντας τη διαβάθμιση των ιστοσελίδων και προσφέροντας συστήματα "ειδοποίησης προς το φορέα παροχής πρόσβασης για την εξάλειψη επικίνδυνης ιστοσελίδας", συμπεριλαμβανομένων και ανάλογων συστημάτων για παιδιά. Το παράδειγμα του ιρλανδικού κώδικα συμπεριφοράς ο όποίος προβλέπει ότι "οι πελάτες δεν μπορούν να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες των ΦΠΥΔ για να δημιουργούν, να φιλοξενούν ή να διαβιβάζουν παράνομο, υβριστικό, προσβλητικό, άσεμνο, χυδαίο ή πορνογραφικό υλικό"(24) πρέπει να ακολουθηθεί.

4.6.4. Η Επιτροπή μπορεί να μεγιστοποιήσει τον αντίκτυπο των μηνυμάτων για την αύξηση της συνειδητοποίησης, ενσωματώνοντάς τα στα υφιστάμενα προγράμματα, όπως είναι τα e-Europe και e-learning και διαμέσου της κεντρικοποίησης. Η κατάρτιση στις ΤΠ για γονείς και παιδιά πρέπει να περιλαμβάνει και κατάρτιση για την ασφάλεια. Εδώ, ο ρόλος των σχολείων είναι ιδιαίτερα σημαντικός.

4.7. Διεθνής συνεργασία

4.7.1. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του προτεινόμενου προγράμματος διεθνούς συνεργασίας. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι οι ΗΠΑ αισθάνονται ως ένα βαθμό περιορισμένες από την πρώτη τροποποίηση υπέρ της "ελευθερίας του λόγου", ενώ η ΕΕ προσπαθεί να εξισορροπήσει αυτήν την ελευθερία με τις ανάγκες της ασφάλειας και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Τελικά, η ΕΕ είναι αρκετά μεγάλη αγορά για να αναλάβει δική της δράση και αυτό είναι ένα σημαντικό παράδειγμα όπου οι πολίτες προσβλέπουν στην ΕΕ για την προστασία τους.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλέπε, π.χ., τις γνωμοδοτήσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Καταπολέμηση της εκμετάλλευσης των παιδιών και του σεξουαλικού τουρισμού" ΕΕ C 284 της 14.9.1998 και "Ευρωπαϊκή πολιτιστική πολιτική για τα παιδιά", CES 250/1996.

(2) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το "Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης", EE C 287 της 22.9.1997.

(3) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ένα πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο", EE C 48 της 21.2.2002.

(4) ΕΚΑΤΟ, Ελληνικός Σύνδεσμος Καταναλωτών, άνοιξη 2002.

(5) http://www.girlscouts.org/news/ presrel/NetEffects_021302.pdf

(6) Ευρωπαϊκή Ημέρα του Καταναλωτή - Μαδρίτη 13-15 Μαρτίου 2002. http://www.Delitosiformaticos.com

(7) Research of Internet Downside Issues, υποβλήθηκε στο Ιrish Internet Advisory Body από την Αmarach Consulting τον Αύγουστο του 2001.

(8) Wellard (2001).

(9) Κέντρο Simon Wiesenthal. Βλέπε http://www.simon.wiesenthal.com

(10) Κέντρο Simon Wiesenthal. Βλέπε http://www.simon.wiesenthal.com

(11) http://www.netvalue.com

(12) http://www.nua.com/surveys

(13) www.net-consumers.org/erica/policy/survey.htm. Βλέπε, επίσης, ψήφισμα του Συμβουλίου της 25ης Μαρτίου 2002 για το σχέδιο δράσης ηλεκτρονική Ευρώπη 2002: πρόσβαση στις δημόσιες ιστοθέσεις και το περιεχόμενό τους ΕΕ C 86 της 10.4.2002.

(14) http://conentions.coe.inti/Treaty/ en/Treaties/Word/185.doc

(15) Οι αναφορές μπορούν να γίνουν σε οποιαδήποτε από τις εξής διευθύνσεις: melding@stopline.at στην Αυστρία, childfocus-net-alert.be στο Βέλγιο, redbarnet@redbarnet.dk στη Δανία, contact@pointdecontact.net στη Γαλλία, hotline@jugendschutz.net ή hotline@fsm.de στη Γερμανία, report@hotline.ie στην Ιρλανδία, crimino@unige.it στην Ιταλία, meldpunt@meldpunt.org στην Ολλανδία, acpi@terra.net στην Ισπανία, minor@press.rb.se στη Σουηδία και report@iwf.org.uk στη Βρετανία. Η Πορτογαλία έχει μια ιστοθέση στη διεύθυνση www.pgr.pt/english/index.htm.

(16) ICRA: Internet Content Rating Association (Σύνδεσμος Διαβάθμισης του Περιεχομένου στο Διαδίκτυο).

(17) Βλέπε ιστοσελίδα του ΕRICA "www.net-consumers.org/erica/polisy/topsites.htm".

(18) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα "Ένα πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο", CES 1473/2001, Παράρτημα ΙΙ, σ. 18. Ο ΕΚΑΤΟ, ο Ελληνικός Σύνδεσμος Καταναλωτών αποκάλυψε ιδιαίτερα ανησυχητικές περιπτώσεις παιδιών που στοιχηματίζουν στο Διαδίκτυο και ότι 36 % από αυτά εξαπατούν τους γονείς τους και χρησιμοποιούν τις πιστωτικές τους κάρτες οn line.

(19) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Κοινωνία των πληροφοριών/εγκλήματα πληροφορικής", EE C 311 της 7.11.2001, σ. 12.

(20) Κέντρο Simon Wiesenthal. Βλέπε http://www.simon.wiesenthal.com

(21) Οδηγία 2000/31/ΕΟΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2000 σχετικά με ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνία των πληροφοριών, ειδικότερα το ηλεκτρονικό εμπόριο, στην εσωτερική αγορά (οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο) ΕΕ L 178 της 17.7.2000.

(22) www.net-consumers.org/erica/policy/tafilter.htm

(23) Απλές συμβουλές ασφαλείας που μπορούν να εκτυπωθούν και να επικολληθούν στον υπολογιστή:

"Δεν είναι καθόλου καλή ιδέα να συναντήσεις κάποιον που γνώρισες από το Διαδίκτυο - εκτός αν η συνάντηση γίνει σε δημόσιο χώρο και σε συνοδεύουν οι γονείς σου."

"Να θυμάσαι ότι στο Διαδίκτυο οι άνθρωποι μπορούν να υποκριθούν, κανείς δεν τους βλέπει."

"Γι' αυτό, να μην τους δίνεις προσωπικά στοιχεία όπως η διεύθυνσή σου, το όνομα του σχολείου σου, φωτογραφία ή τον κωδικό πρόσβασής σου. Μπορεί να είναι κανένας ανώμαλος!"

"Αν διαπιστώσεις κάτι το πραγματικά απρεπές ή αν κάποιος σε ενοχλεί στο Διαδίκτυο, δεν φταις εσύ. Ενημέρωσε τους γονείς σου."

Πηγή: www.net-consumers.org

(24) Φορείς παροχής υπηρεσιών του Διαδικτύου του ιρλανδικού κώδικα πρακτικής και ηθικής, σημείο 5.1.1, σ. 11, ο οποίος διατίθεται στη διεύθυνση www.iab.ie/Publications/Reports/d33.PDF.