Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 95/53/ΕΚ του Συμβουλίου για τον καθορισμό των αρχών οργάνωσης των επίσημων ελέγχων στον τομέα της διατροφής των ζώων, καθώς και την οδηγία 1999/29/ΕΚ του Συμβουλίου, σχετικά με τις ανεπιθύμητες ουσίες και προϊόντα στη διατροφή των ζώων"

(2000/C 367/03)

Στις 27 Απριλίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση οδηγίας.

Το τμήμα "γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου, και περιβάλλοντος", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Ιουλίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Leif E. Nielsen.

Κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας, της 20ής και 21ης Σεπτεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 101 ψήφους υπέρ και 3 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην οδηγία 95/53/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 1995, καθορίζονται οι αρχές που διέπουν την οργάνωση των επίσημων ελέγχων στον τομέα της διατροφής των ζώων(1). Ο κύριος στόχος της ισχύουσας οδηγίας είναι η εναρμόνιση των επίσημων ελέγχων που πραγματοποιούνται από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών. Η οδηγία εφαρμόζεται από την 1η Μαΐου 1998 και προβλέπει τις βασικές διατάξεις που αφορούν τη διεξαγωγή των ελέγχων, τη διαδικασία συνεργασίας των κρατών μελών καθώς και την έγκριση μέτρων προστασίας, την απαίτηση να καταρτίζουν τα κράτη μέλη εθνικά ετήσια προγράμματα επιθεώρησης, την απαίτηση να αποστέλλουν τα κράτη μέλη προς την Επιτροπή έκθεση (με αρχή τον Απρίλιο του 2000), με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, την απαίτηση να υποβάλλει η Επιτροπή κάθε έτος (με αρχή τον Οκτώβριο 2000) μια γενική συνοπτική έκθεση και πρόταση σύστασης που θα αφορά ένα συντονισμένο κοινοτικό πρόγραμμα ελέγχου.

1.2. Το 1998, μετά από την ανίχνευση διοξίνης σε πολτό εσπεριδοειδών προς χρήση στις ζωοτροφές που εισάγονταν στην Κοινότητα, η Επιτροπή υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο την πρόταση, για την τροποποίηση της οδηγίας 95/53/ΕΚ(2). Σκοπός της πρότασης είναι να δημιουργηθεί η νομική βάση για βελτιωμένη εναρμόνιση των ελέγχων σε προϊόντα από τρίτες χώρες κατά την εισαγωγή και πριν από τη διάθεση στο εμπόριο. Επιπλέον, επεκτείνεται η νομική βάση για την διεξαγωγή επιτόπου επιθεωρήσεων της Επιτροπής τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις τρίτες χώρες και παρέχεται η δυνατότητα στην Επιτροπή, όταν αντιμετωπίζει σοβαρό κίνδυνο, να εγκρίνει μέτρα διασφάλισης για προϊόντα προέλευσης τρίτων χωρών. Η πρόταση παρέχει, επίσης, τη δυνατότητα στην Επιτροπή να απαιτεί από τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν ειδικά στοχοθετημένα προγράμματα επιθεώρησης, εφόσον είναι σκόπιμο. Τα προγράμματα αυτά εφαρμόζονται συμπληρωματικά σε σχέση με το ετήσιο πρόγραμμα γενικού ελέγχου.

1.3. Η παρούσα πρόταση αποτελεί μέρος του προγράμματος παρακολούθησης μετά από την κρίση της διοξίνης το Μάιο του 1999 και καθιστά τη νομοθεσία αυστηρότερη. Δίνει την ευκαιρία να παρακολουθούνται οι μολύνσεις και να υλοποιούνται ειδικά προγράμματα ελέγχου. Χάρη στην κτηθείσα πείρα, θα θεσπιστούν ειδικοί όροι για την έγκριση ή την επίσημη καταχώριση εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων που χειρίζονται ορισμένα προϊόντα που συνιστούν κίνδυνο.

1.4. Ειδικότερα, στην πρόταση προτείνονται τα εξής:

- τα κράτη μέλη καταρτίζουν εθνικά επιχειρησιακά σχέδια παρέμβασης για την αντιμετώπιση καταστάσεων επείγουσας ανάγκης που συνδέονται με τον εντοπισμό σοβαρών κινδύνων για τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων, ή για το περιβάλλον από προϊόντα που προορίζονται για τη διατροφή των ζώων. Η Επιτροπή εγκρίνει τα σχέδια όπως και την αποτελεσματικότητα των εν λόγω σχεδίων παρέμβασης που πρέπει να επαληθεύεται τακτικά με προσομοιώσεις·

- σε περίπτωση που ένα πρόβλημα ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των ανθρώπων, ή των ζώων, ή για το περιβάλλον, η Επιτροπή αναστέλλει αμέσως τη θέση σε κυκλοφορία εντός της Κοινότητας ή σε τρίτες χώρες, ή/και θεσπίζει ειδικούς όρους για τη θέση σε κυκλοφορία εντός της Κοινότητας ή/και για τις εξαγωγές προϊόντων σε τρίτες χώρες. Κάθε κράτος μέλος δύναται, εντός 30 ημερών από την εν λόγω κοινοποίηση, να παραπέμψει την απόφαση της Επιτροπής στο Συμβούλιο. Το Συμβούλιο, με ειδική πλειοψηφία, δύναται να λάβει διαφορετική απόφαση εντός 30 ημερών. Σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος ενημερώσει επίσημα την Επιτροπή σχετικά με την ανάγκη να ληφθούν προστατευτικά μέτρα και η Επιτροπή δεν ενεργήσει σύμφωνα με την παράγραφο 1, το εν λόγω κράτος μέλος δύναται να θεσπίσει προσωρινά μέτρα προστασίας. Η Επιτροπή υποβάλει το θέμα στη Μόνιμη Επιτροπή Ζωοτροφών, εντός 10 εργασίμων ημερών για γνωμοδότηση, με σκοπό την παράταση της ισχύος και την τροποποίηση ή την κατάργηση των εθνικών προσωρινών προστατευτικών μέτρων·

- η απολύμανση, επανεπεξεργασία, ή καταστροφή δεν πρέπει να έχουν επιβλαβείς συνέπειες για τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων, ή το περιβάλλον. Σε περίπτωση που η μόλυνση έχει επεκταθεί στην τροφική αλυσίδα, οι παρτίδες αυτές εντοπίζονται και οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την πρόληψη κάθε είδους κινδύνου. Επιπλέον, ενημερώνεται η Επιτροπή η οποία, με τη σειρά της, ενημερώνει τα κράτη μέλη·

- για την ανταλλαγή πληροφοριών ακολουθείται η ίδια διαδικασία που εφαρμόζεται για τους κινδύνους που απειλούν τα τρόφιμα και βασίζεται στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων(3). Εν αναμονή της μεταρρύθμισης και της λήψης μέτρων σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια τροφίμων, εφαρμόζεται ακόμη το ισχύον σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης·

- τα κράτη μέλη οφείλουν να περιλαμβάνουν στην ετήσια έκθεση προς την Επιτροπή τα μέτρα που έχουν λάβει·

- όταν αυξάνεται η συχνότητα ενός συγκεκριμένου κινδύνου ή μόλυνσης, τότε το κράτος μέλος συντάσσει προσωρινή έκθεση που υποβάλλει στην Επιτροπή και η υπόθεση εξετάζεται από τη Μόνιμη Επιτροπή Ζωοτροφών με σκοπό τη λήψη των κατάλληλων μέτρων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η πρόταση πρέπει να συνδυαστεί με το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την ασφάλεια των τροφίμων(4). Το Λευκό Βιβλίο αναφέρει τις γενικές αρχές για την ασφάλεια των τροφίμων και σύνοψη πολλών προτάσεων που θα υποβάλλει στο μέλλον η Επιτροπή με σκοπό το συντονισμό όλων των κρίκων της αλυσίδας παραγωγής των τροφίμων με βάση την προσέγγιση, από το "αγρόκτημα στο τραπέζι". Στη σύνοψη περιλαμβάνονται διάφορες προτάσεις για τον τομέα των τροφίμων όπως και η παρούσα πρόταση.

2.2. Όπως τονίζει σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της(5), η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προτάσεις του Λευκού Βιβλίου για το μελλοντικό έλεγχο, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών της ΕΕ με τις αντίστοιχες των κρατών μελών η οποία συγκεκριμενοποιείται στην παρούσα πρόταση.

2.3. Όπως τονίστηκε από την ΟΚΕ, τα μελλοντικά συστήματα ελέγχου πρέπει πρώτα απ' όλα να προωθηθούν με τη συνεχή επέκταση ενός υποχρεωτικού και εγκεκριμένου αυτοελέγχου των επιχειρήσεων ο οποίος θα μπορεί να εντοπίζει ταχύτερα και αποτελεσματικότερα τις πηγές μόλυνσης σε σύγκριση με τις κρατικές αρχές. Συνεπώς, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αρχή της ανάλυσης κινδύνου για το κρίσιμο σημείο ελέγχου (HACCP) όσον αφορά την έγκριση ή την πιστοποίηση του αυτοελέγχου της επιχείρησης, όπως και την ποιοτική εγγύηση και την καταχώρηση των δεδομένων κάθε παρτίδας, ούτως ώστε να είναι δυνατή η ανίχνευση των πηγών μόλυνσης σε προγενέστερο στάδιο και με αποτελεσματικότερο τρόπο σε σύγκριση με σήμερα.

2.4. Μπορεί να παρατηρηθεί ότι ο συνδυασμός αυτοελέγχου και δημόσιου ελέγχου δεν λειτούργησε στις περιπτώσεις της μόλυνσης με διοξίνη και της ιλύος στις ζωοτροφές. Γι' αυτό απαιτείται η λήψη περαιτέρω μέτρων.

2.5. Έπειτα, αποτελεί γεγονός ότι ο χειρισμός της κρίσης της διοξίνης ήταν κακός και ότι ο συντονισμός των διάφορων αρχών ανεπαρκής. Η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα να λάβει μόνο επείγοντα μέτρα όσον αφορά τη μόλυνση που υποτίθεται ότι οφείλεται σε προϊόντα ζωικής προέλευσης. Πληροφορήθηκε τη μόλυνση πολύ αργά και τα μέτρα που λήφθηκαν σε εθνικό επίπεδο ήταν ανεπαρκή. Σχετικά με την ανίχνευση ιλύος στις ζωοτροφές, δεν υπήρχε η υποχρέωση ή η δυνατότητα να συμπεριληφθούν παρόμοιες πληροφορίες στην προειδοποίηση της Επιτροπής προς τα λοιπά ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

2.6. Συνεπώς, η εμπειρία δείχνει ότι είναι αναγκαία η βελτίωση των διαδικασιών για τα προστατευτικά μέτρα καθώς και η αμοιβαία πληροφόρηση κρατών μελών και Επιτροπής όταν τα προϊόντα δεν πληρούν τις σχετικές προδιαγραφές ή υπάρχει κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων, ή το περιβάλλον. Είναι αναγκαίο να μπορεί η Επιτροπή να αναστέλλει το εμπόριο ή τις εξαγωγές από ένα κράτος μέλος (ή ορισμένες περιφέρειές του) ή/και να θεσπίζει ειδικούς όρους για τα σχετικά προϊόντα ή ύλες. Στις προαναφερθείσες υποθέσεις τα υπόλοιπα κράτη μέλη πληροφορήθηκαν την ύπαρξή τους από τα ΜΜΕ. Η πληροφόρηση αυτή πρέπει οπωσδήποτε να πραγματοποιείται μέσω του συστήματος ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών (RAPEX)(6) ή με ανάλογο τρόπο.

2.7. Η πρόταση εκθέτει το πρόβλημα που προκύπτει από την κατανομή των τομέων ευθύνης της ΕΕ και των κρατών μελών. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη διεύρυνση του τομέα ευθύνης της ΕΕ για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και την προστασία της υγείας ανθρώπων και ζώων όπως και του περιβάλλοντος. Η πρόταση προβλέπει ότι η Επιτροπή ή κάποιο άλλο κράτος μέλος μπορούν να ενεργήσουν σε καταστάσεις κρίσης χωρίς προειδοποίηση. Εν συνεχεία, η Μόνιμη Επιτροπή Ζωοτροφών θα μπορεί να εκτιμήσει την υπόθεση και να λάβει πιθανόν άλλη απόφαση.

2.8. Το προτεινόμενο πρότυπο φαίνεται να αντιστοιχεί με το πρότυπο της διαδικασίας για τη λήψη μέτρων στην περίπτωση της εκδήλωσης μεταδοτικών ζωονόσων. Κρίνεται, συνεπώς, σκόπιμο να ισχύουν οι ίδιες διαδικασίες για όλα τα είδη παρεμβάσεων: δηλαδή ζωοτροφές, τρόφιμα, φυτοϋγειονομικά προβλήματα, περιβαλλοντικές καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των επικίνδυνων ουσιών και υλών, κ.λπ. Συγχρόνως, το σύστημα πρέπει να περιορισθεί στις καταστάσεις εκείνες που εγκυμονούν σημαντικό κίνδυνο για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων ή το περιβάλλον. Οι διαδικασίες, επίσης, δεν πρέπει να γίνουν γραφειοκρατικότερες απ' ό,τι χρειάζεται. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να διασφαλισθεί ένας αρκετά αποτελεσματικός έλεγχος που να ασκείται και από τα κράτη με την ίδια συνέπεια.

2.9. Βάσει των ανωτέρω, η ΟΚΕ υποστηρίζει μεν την πρόταση της Επιτροπής, θεωρεί, όμως, ότι η νομική κατάσταση πρέπει να διασαφηνιστεί περισσότερο. Σήμερα υπάρχουν 62 νομοθετικές πράξεις της ΕΕ με τις τροπολογίες τους που αναφέρονται στις ζωοτροφές. Η πληθώρα αυτή των διατάξεων πρέπει, με την πρώτη ευκαιρία, να κωδικοποιηθεί, ιδίως σε περίπτωση θέσπισης νέας νομοθεσίας. Οι εθνικές αρχές και οι επιχειρήσεις είναι δύσκολο να έχουν συνολική εικόνα της ισχύουσας νομοθεσίας λόγω της συνεχούς θέσπισης νέων διατάξεων και των αλληλοεπικαλύψεών τους.

2.10. Σχετικά με την υπόθεση της χρησιμοποίησης ιλύος στις ζωοτροφές και την πρόταση της Επιτροπής για το ίδιο θέμα(7), η τελευταία πρέπει να διευκρινίσει στον ορισμό της τα διάφορα είδη ιλύος, προκειμένου να αποφευχθούν ασάφειες όσον αφορά τον προσδιορισμό τους.

2.11. Σύμφωνα με την πρόταση, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να καταρτίσουν αμέσως προσωρινή έκθεση όταν αυξάνεται η συχνότητα συγκεκριμένου κινδύνου ή μόλυνσης. Κατόπιν τα σχετικά στοιχεία εξετάζονται από τη Μόνιμη Επιτροπή Ζωοτροφών για να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Όπως προαναφέρθηκε, η ΟΚΕ συμφωνεί με το εν λόγω "σύστημα προειδοποίησης" εφόσον δεν αμφισβητείται η επιστημονική βάση ή δεν προκαλούνται αδικαιολόγητες συνέπειες για τις σχετικές επιχειρήσεις, π.χ., δυσφήμιση και τυχόν παρανοήσεις.

2.12. Η ΟΚΕ προτρέπει, επίσης, για λόγους διαφάνειας, τα κωδικοποιημένα κείμενα να είναι τουλάχιστον προσιτά μέσω του συστήματος CELEX.

3. Συμπεράσματα

Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής με την επιφύλαξη των εξής παρατηρήσεων:

- πρέπει να εναρμονιστούν, κατά το δυνατόν, οι διαδικασίες για την παρέμβαση της Επιτροπής στους διάφορους τομείς·

- οι νομοθετικές πράξεις για τις ζωοτροφές πρέπει να κωδικοποιηθούν για λόγους διαφάνειας·

- πρέπει να δοθεί ακριβέστερος ορισμός για τα διάφορα είδη ιλύος·

- η ανταλλαγή σημαντικών πληροφοριών πρέπει να πραγματοποιείται μέσω συστήματος αντίστοιχου προς το "RAPEX"·

- δεν πρέπει να δημιουργούνται αμφιβολίες ως προς την επιστημονική ή νομική βάση "του συστήματος προειδοποίησης" όσον αφορά τη γνωστοποίηση μόλυνσης ή κινδύνου.

Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ L 265 της 8.11.1995, σ. 17.

(2) COM(1998) 602 τελικό, ΕΕ C 346 της 14.11.1998.

(3) Οδηγία 92/59/ΕΟΚ, για την ασφάλεια των προϊόντων, ΕΕ L 228 της 11.8.1992.

(4) COM(1999) 719 τελικό, της 12.1.2000.

(5) CES 361/2000, EE C 140 της 18.5.2000, CES 362/2000, EE C 140 της 18.5.2000 και ΕΕ C 204 της 17.5.2000.

(6) Άρθρο 8 της οδηγίας του Συμβουλίου 92/59/ΕΟΚ, ΕΕ L 228 της 11.08.1992.

(7) COM(1999) 654 τελικό, ΕΕ C 89 της 28.3.1999, σ. 70.