Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο για τις δημόσιες συμβάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Κατευθύνσεις και προβληματισμοί για το μέλλον»

(97/C 287/ 20)

Στις 16 Δεκεμβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το παραπάνω πράσινο βιβλίο.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 1997 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Malosse.

Κατά την 346η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 61 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Δημοσιεύοντας μία ανακοίνωση γενικού ενδιαφέροντος για τις δημόσιες συμβάσεις υπό τη μορφή ενός πράσινου βιβλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινιάζει μία ευρεία συζήτηση μεταξύ των ενδιαφερόμενων παραγόντων, των φορέων λήψης αποφάσεων και των πολιτικών θεσμικών οργάνων των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και γενικότερα στους κόλπους της κοινής γνώμης.

Πρόκειται για μία ιδιαίτερα αξιόλογη πρωτοβουλία η οποία δίνει τη δυνατότητα σφαιρικού και μακροπρόθεσμου προβληματισμού όσον αφορά τους πραγματικούς στόχους που οφείλει να επιδιώκει μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις. Συνεπώς, ο εν λόγω προβληματισμός θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευρύς και χωρίς περιορισμούς.

1.2. Αφετέρου, ο προβληματισμός αυτός θα πρέπει να λάβει υπόψη του την εξέλιξη των αγορών και των συμβατικών διαδικασιών που εφαρμόζονται στην Ευρώπη, κυρίως στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ιδιωτικής χρηματοδότησης των δημόσιων προμηθειών εξοπλισμού.

1.3. Το πράσινο βιβλίο, αφενός, παραθέτει μία περιγραφή της κατάστασης των δημόσιων συμβάσεων στην Ένωση και, αφετέρου, θέτει μία σειρά ερωτημάτων, βάσει των οποίων θα μπορούσαν να σχεδιασθούν οι νέες σχετικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής. Η Επιτροπή αναφέρεται στο ενδεχόμενο έκδοσης μίας μελλοντικής ανακοίνωσης, η οποία θα περιλάμβανε ένα σχέδιο δράσης με σκοπό «την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του νομοθετικού πλαισίου και την καλύτερη επίτευξη των στόχων της κοινοτικής πολιτικής».

1.4. Η πρωτοβουλία αυτή επικροτείται. Αποτελεί τη συνέχεια της ανακοίνωσης για «τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς», η οποία δημοσιεύθηκε πριν μερικές εβδομάδες [COM(96) 520]. Η πολιτική για το άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων, η οποία εγγράφεται στη Συνθήκη της Ρώμης, εγκαινιάσθηκε στην πραγματικότητα το 1985 με το πρόγραμμα για την ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς. Στη μεγάλης απήχησης έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το «κόστος της μη Ευρώπης» (η οποία αποκαλείται και έκθεση Cecchini, από το όνομα του γενικού εισηγητή), το αναμενόμενο όφελος από το πλήρες άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων υπολογίσθηκε σε 22 δισεκατομμύρια ECU περίπου. Ούτως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέμενε ιδιαίτερα σημαντικά αναπτυξιακά οφέλη από τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στον εν λόγω τομέα. Στο πράσινο βιβλίο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει, σαφώς, ότι, μέχρι στιγμής, η εν λόγω πολιτική δεν είχε τις αναμενόμενες συνέπειες και αποτελέσματα.

2. Γενικές παρατηρήσεις για το Πράσινο Βιβλίο

2.1. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις εφαρμόζονται ανεπαρκώς. Αποδίδει μεγάλο μέρος της ευθύνης για την κατάσταση αυτή στο πρόβλημα της μεταφοράς τους από τα κράτη μέλη στις εθνικές νομοθεσίες τους. Χωρίς να επιθυμεί να υποτιμήσει αυτή την πραγματικότητα, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι υφίστανται δύο παράγοντες οι οποίοι διαδραματίζουν ένα ρόλο εξίσου σημαντικό: αφενός, οι γενικές συνθήκες πρόσβασης στις αγορές με την εμφάνιση πολυάριθμων εμποδίων και δυσχερειών και, αφετέρου, οι δυσκολίες πρόσβασης στην πληροφόρηση οι οποίες πλήττουν κυρίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, κατά προτεραιότητα, μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να αποτελεί ένα μέσο υλοποίησης της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς με την κατάργηση των συνόρων και των υφιστάμενων εμποδίων. Στο πλαίσιο αυτής της προοπτικής, η εν λόγω πολιτική μπορεί να αποτελέσει ένα ευνοϊκό στοιχείο για μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη, η οποία να δημιουργεί πολλές θέσεις απασχόλησης, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην πραγματική ολοκλήρωση των αγορών. Τέλος, μια μεγαλύτερη, ανταγωνιστική, προσφορά θα ωφελούσε τις αγορές στις οποίες εκ των πραγμάτων μονοπωλιακές καταστάσεις ή καρτέλ παρακωλύουν τον ανταγωνισμό.

2.3. Εξάλλου, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την απουσία μίας σε βάθος ανάλυσης του αντίκτυπου της καλής διαχείρισης των δημόσιων συμβάσεων. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περισσότερο εστιασμένες μελέτες για τον αντίκτυπο, μακροπροθέσμως, των κοινοτικών νομοθετικών ρυθμίσεων επί της ανταγωνιστικότητας, επί της εξοικονόμησης δημοσιονομικών πόρων, επί της απασχόλησης, καθώς και επί των έργων που πραγματοποιούνται και των υπηρεσιών που προσφέρονται.

2.4. Ακόμη και ο ίδιος ο ορισμός της «καλής διαχείρισης» των δημόσιων συμβάσεων θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή συζητήσεων. Το κριτήριο του κόστους δεν αποτελεί το μόνο καθοριστικό παράγοντα. Υφίσταται μία σειρά άλλων καθοριστικών παραγόντων που επεμβαίνουν: η ποιότητα, η τήρηση των προθεσμιών, η προστασία του περιβάλλοντος, η λειτουργικότητα, η ασφάλεια και, εν συντομία, το συνολικό κόστος των επιχειρήσεων, υπολογιζόμενο στον χρόνο. Μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις αγορές των δημόσιων έργων θα πρέπει να ενισχύει την έννοια της «καλύτερης προσφοράς», με τη θέσπιση συγκεκριμένων κανόνων οι οποίοι περιλαμβάνονται από τις αναθέτουσες αρχές στις εγγραφές υποχρεώσεων τους προκειμένου αυτές να ενθαρρύνονται να προτιμούν τις «προνομιακότερες οικονομικά προσφορές» από τις φθηνότερες.

2.5. Σε ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζονται πρακτικές αφύσικα χαμηλών τιμών προσφοράς. Η κατάσταση αυτή είναι καταστροφική, όχι μόνο επειδή στρεβλώνει τις συνθήκες ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις, αλλά και για την κοινωνία η οποία θα πρέπει να υποστεί μακροπρόθεσμα όλες τις συνέπειες: ελλειπείς και ελαττωματικές κατασκευές, εξαφανίσεις επιχειρήσεων, τελική υπερτιμολόγηση των προς πληρωμή τιμών (εξαιτίας των συμπληρωματικών συμβάσεων ή εργασιών που απαιτούνται). Εξάλλου, οι πρακτικές αυτές στρεβλώνουν τους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων και θέτουν σε κίνδυνο τις συνθήκες εργασίας και την μονιμότητα της απασχόλησης. Μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις οφείλει, σήμερα, να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα και να επιχειρήσει να εξεύρει λύσεις.

2.6. Μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει ακόμη να εξετάσει τους τρόπους παροχής στις επιχειρήσεις, που λαμβάνουν μέρος στις εν λόγω δημόσιες συμβάσεις, ευνοϊκών συνθηκών: την ισότητα όσον αφορά τη μεταχείριση και την πρόσβαση, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς του υποψηφίου, καθώς και την πρέπουσα δεοντολογία, εκ μέρους των αναθετουσών αρχών, όσον αφορά τις προθεσμίες πληρωμής και το σεβασμό των αρχών της πνευματικής ιδιοκτησίας.

2.7. Όσον αφορά την εφαρμογή των κοινοτικών διαδικασιών, οι αριθμοί που παρατίθενται στο πράσινο βιβλίο δεν είναι αρκετά διαφωτιστικοί. Πράγματι, ο αριθμός των αγγελιών που δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα (και ο οποίος από 12 000 το 1987 ανήλθε σε 95 000 περίπου το 1995) είναι σημαντικός, αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί ακριβές μέτρο για την αύξηση του ανοίγματος των δημόσιων συμβάσεων, εξαιτίας των υφιστάμενων εμποδίων που παραθέτει η Επιτροπή. Εξάλλου, δύο από τους αριθμούς που παρατίθενται φαίνεται να καταδεικνύουν μάλλον τον περιορισμένο ή κακό αντίκτυπο των ευρωπαϊκών οδηγιών: στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ποσοστό 3 % μόνο των άμεσων δημόσιων αγορών και ποσοστό από 4 μέχρι 7 % των αγορών, διαμέσου ενός εγχώριου εισαγωγέα, πραγματοποιήθηκαν από επιχειρήσεις ενός άλλου κράτους μέλους. Επίσης, ποσοστό 85 % των αναθετουσών αρχών, κυρίως των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, δεν τηρούν τις απαιτήσεις των οδηγιών όσον αφορά την κοινοποίηση και τη διαφάνεια. Κατά πόσο είναι ακριβές το τελευταίο ποσοστό, το οποίο, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, παραμένει απαισιόδοξο; Ποιά είναι η αξιοπιστία του; Η ΟΚΕ προτείνει την εκτέλεση περισσότερο εμπεριστατωμένων εργασιών, και κυρίως στις παραμεθόριες περιοχές, όπου τα αποτελέσματα μπορεί να είναι χαρακτηριστικότερα. Επιθυμεί, επίσης, να συμπράξει στις εν λόγω εργασίες, στο πλαίσιο της αποστολής της ως παρατηρητηρίου της ενιαίας αγοράς.

2.8. Η ΟΚΕ εκτιμά, εξάλλου, ότι ο περιορισμένος ακόμη αριθμός των συμβάσεων που συνήφθησαν με επιχειρήσεις ενός άλλου κράτους μέλους εξηγείται περισσότερο από την παρέμβαση εξωτερικών παραγόντων παρά από την κακή εφαρμογή των ευρωπαϊκών οδηγιών. Αναφερόμενη σε εξωτερικούς παράγοντες, η ΟΚΕ εννοεί τόσο υποκειμενικά στοιχεία, όπως η ελλιπής γνώση των εθνικών πρακτικών και συνηθειών, όσο και αντικειμενικά, όπως η, σε ορισμένες περιπτώσεις, απογοητευτική αποδοτικότητα, εξαιτίας των εξόδων για την υποβολή προσφοράς εκτός των εθνικών συνόρων, ο συναλλαγματικός κίνδυνος εξαιτίας της απουσίας ενός ενιαίου νομίσματος, τα νομικά και νομοθετικά εμπόδια, καθώς και το πρόβλημα της γλώσσας. Οι εν λόγω παράγοντες αποτελούν κυρίως εμπόδια για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Επομένως, μία ευρωπαϊκή πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να αφορά τις γενικές συνθήκες πρόσβασης στις συμβάσεις και να επιδιώκει τη βελτίωση των συνθηκών πρόσβασης στην πληροφόρηση.

2.9. Η ΟΚΕ έχει ταχθεί ήδη υπέρ της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας των διατάξεων των σχετικών με τις δημόσιες συμβάσεις. Σε μία συμπληρωματική γνωμοδότηση για τις δημόσιες συμβάσεις (), η οποία υιοθετήθηκε στις 30 Μαΐου 1996, η ΟΚΕ ζητούσε ήδη την εντατικοποίηση των προγραμμάτων κατάρτισης, με τη διαμεσολάβηση κοινωνικοοικονομικών οργανώσεων, καθώς και τη δημιουργία διαρθρώσεων ή φόρουμ για την προώθηση των δημόσιων συμβάσεων. Η ΟΚΕ εξέδωσε πρόσφατα μία σειρά γνωμοδοτήσεων όσον αφορά την τυποποίηση (), στις οποίες επισημαίνεται η παρουσία συγκεκριμένων εμποδίων για το άνοιγμα των αγορών, εξαιτίας της εφαρμογής υποχρεωτικών, και ενδεχομένως μεροληπτικών, τεχνικών κανόνων.

3. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις

3.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τη μέριμνα της Επιτροπής για νομοθετική σταθερότητα και εκφράζει τη λύπη της για τις καθυστερήσεις που παρατηρήθηκαν σε ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά τη μεταφορά των οδηγιών. Εντούτοις, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την πολυπλοκότητα των υφιστάμενων διατάξεων και ζητεί, μακροπρόθεσμα, την απλούστευση των οδηγιών, οι οποίες συχνά αλληλοδιασταυρώνονται και αλληλεπικαλύπτονται. Πράγματι, συμβαίνει συχνά οι αναθέτουσες αρχές και οι υποβάλλοντες πρόταση να μην είναι σε θέση να προσδιορίσουν σε ποιά οδηγία υπόκεινται, και κυρίως όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ των ειδικών τομέων και του γενικού τομέα, η οποία μπορεί να προκαλέσει μεγάλη σύγχυση. Επίσης, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της έκδοσης απλών και συνοπτικών οδηγών, εκπονημένων σε συνεννόηση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, καθώς και την ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης, προοριζόμενων κυρίως για τις αρμόδιες εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικητικές αρχές, καθώς και για τις λοιπές δημόσιες αναθέτουσες αρχές. Οι εν λόγω οδηγοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν εκδόσεις ανά χώρα, οι οποίες να παρέχουν στοιχεία για την κατάσταση της μεταφοράς του κοινοτικού δικαίου, καθώς και σαφείς αναφορές στα ισχύοντα νομοθετικά κείμενα. Η δημοσίευση και η ευρεία διάδοσή τους μπορούν, κατ' αυτόν τον τρόπο, να αποτελέσουν, από μόνες τους, παράγοντα επίσπευσης των μέτρων μεταφοράς των οδηγιών, επειδή οι οδηγοί αυτοί θα επισημάνουν τις πιο κραυγαλέες ελλείψεις και καθυστερήσεις.

3.2. Η Επιτροπή, ορθά, επισημαίνει τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται κατά τη μεταφορά των οδηγιών στις εθνικές νομοθεσίες τους, εκ μέρους των κρατών μελών. Πέραν των καθυστερήσεων, διαπιστώνεται, κυρίως σε ορισμένα κράτη μέλη, ότι τα εθνικά νομοθετικά κείμενα περιλαμβάνουν πιθανόν περισσότερο περίπλοκες ή διαφορετικές διατάξεις, καθώς και ότι ορισμένα ισχύοντα ακόμη εθνικά νομοθετικά κείμενα έρχονται σε αντίφαση με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Η ΟΚΕ διερωτάται σχετικά με τα μέσα τα προοριζόμενα για την επίτευξη, περισσότερο από έναν «ευπρεπισμό» των εθνικών νομοθεσιών προκειμένου να καταστούν σύμφωνες με το ευρωπαϊκό δίκαιο, μίας πραγματικά ομοιόμορφης νομοθεσίας. Ως εκ τούτου, ζητεί από την Επιτροπή να αντιμετωπίσει, μακροπρόθεσμα, το ενδεχόμενο για τη θέσπιση ευρωπαϊκών κανονισμών, οι οποίοι να αντικαθιστούν οριστικά όλα τα υφιστάμενα, εθνικά και κοινοτικά, νομοθετικά κείμενα. Αυτή η ιδέα δεν θα πρέπει, σε καμία περίπτωση, να αποτελέσει πρόφαση για τα περισσότερο δύστροπα κράτη μέλη προκειμένου να καθυστερήσουν ή να αναβάλουν τις εργασίες τους για τη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν θα πρέπει να αποκλείσει το ενδεχόμενο θέσπισης κανονισμών που θα μπορούσαν, επίσης, να αποτελέσουν μέσο πίεσης για την επίσπευση των μέτρων μεταφοράς.

3.3. Η σημασία των διαδικασιών προσφυγής, συμβιβασμού, και αποζημίωσης είναι επιβεβλημένη για την αποτελεσματικότητα των κανόνων των σχετικών με τις δημόσιες συμβάσεις. Θα ήταν, κατά συνέπεια, σκόπιμο οι ίδιοι οι εν λόγω μηχανισμοί να είναι διαφανείς, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο λανθασμένες ή ψευδείς κατηγορίες να αποτελέσουν τη βάση για αδικαιολόγητες προσφυγές. Δεν είναι σαφής η διάκριση μεταξύ της προσφυγής ενώπιον των αρχών ενός κράτους μέλους και ενώπιον των Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η υφιστάμενη κατάσταση διατηρεί την ασάφεια όσον αφορά τη δυνατότητα προσφυγής ενώπιον αμφοτέρων. Είναι επιθυμητή η διασηφήνιση των επιπέδων προσφυγής. Η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύσει οδηγούς προοριζόμενους για τους οικονομικούς παράγοντες, στους οποίους να περιλαμβάνονται πληροφορίες για τα μέσα προσφυγής, σε περίπτωση υποψίας παράβασης των κανόνων, διευκρινίσεις για τις διάφορες διαδικασίες που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος, ο τρόπος προσφυγής εναντίον τους, καθώς και τα ενδεχόμενα δικαιώματα για αποζημιώσεις. Οι εν λόγω οδηγοί θα πρέπει, επίσης, να εξηγούν τις αρμοδιότητες της Επιτροπής όσον αφορά τις καταγγελίες στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, τα διαβήματα για την υποβολή καταγγελιών ενώπιον της Επιτροπής, καθώς και τον τρόπο, με τον οποίο η διαδικασία αυτή μπορεί να συνδυασθεί με τα διαβήματα ενώπιον των εθνικών θεσμικών οργάνων και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

3.4. Η δημιουργία ανεξάρτητων οργάνων ελέγχου των αναθετουσών αρχών αποτελεί, πράγματι, έναν τρόπο για την αποτελεσματικότερη διασφάλιση του ελέγχου. Τα εν λόγω όργανα, εγκαθιδρυμένα σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, τα οποία θα μπορούσαν να συνεργάζονται στα πλαίσια ενός ευρωπαϊκού δικτύου, θα ήταν, παράλληλα, σε θέση να βοηθούν τις αναθέτουσες αρχές να εφαρμόζουν ορθά τις οδηγίες και να προσφέρουν στους υποβάλλοντες προσφορά τα εχέγγυα ενός ανεξάρτητου ελέγχου της διαδικασίας. Ούτως, η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την παρακίνηση των κρατών μελών να απλουστεύσουν τη λειτουργία των υφιστάμενων οργάνων ελέγχου οργάνων, ενισχύοντας, ενδεχομένως, την αυτονομία τους.

3.5. Συχνά, οι επιχειρήσεις διστάζουν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις διαδικασίες προσφυγής εξαιτίας των υψηλών εξόδων και του κινδύνου αντιποίνων εκ μέρους των αναθετουσών αρχών. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία διαδικασιών, οι οποίες θα πρέπει να είναι εύκολα προσβατές και ελάχιστα δαπανηρές, να διασφαλίζουν την πραγματική προστασία των καταγγελλόντων, και να προσφέρουν ενδεχομένως την προοπτική ταχείας αποζημίωσής τους. Προτείνεται στην Επιτροπή να μελετήσει πρωτοβουλίες, οι οποίες θα μπορούσαν να αναληφθούν στο πλαίσιο του Τρίτου Πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: επιλογή των νομοθεσιών, φύση και ύψος των αποζημιώσεων και δικαστική ενίσχυση, κατανομή των ευθυνών κυρίως στην περίπτωση της υπεργολαβίας. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι γίνεται ευρύτερη χρήση των διαδικασιών αποζημίωσης στις χώρες στις οποίες υπάρχουν ειδικά επί τούτων δικαστήρια.

3.6. Σε πολυάριθμες χώρες της Ένωσης, το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων συμβάσεων ανατίθεται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και οργανώσεις. Το άνοιγμα των εν λόγω δημόσιων συμβάσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ασχοληθεί με το θέμα αυτό και να θεσπίσει, αρχικά επί εθελοντικής βάσεως, διαδικασίες πιστοποίησης των αναθετουσών αρχών (βεβαιώσεις). Εξάλλου, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει με προσοχή τη σκοπιμότητα θέσπισης προγραμμάτων κατάρτισης για την υποστήριξη των υπεύθυνων τοπικών αρχών και οργανισμών.

3.7. Σε πολλές χώρες αναπτύσσονται μέθοδοι ιδιωτικής χρηματοδότησης των δημοσίων έργων. Πρόκειται για μακροπρόθεσμες συμβάσεις που προβλέπουν τη συμβολή ιδιωτικών κεφαλαίων πράγμα το οποίο τις διαφοροποιεί σαφώς από την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων. Λόγω της εξοικονόμησης δημοσίων πόρων που συνεπάγονται, αξίζουν να προβληθούν και να προωθηθούν. Σχετικά με το θέμα αυτό, είναι σημαντικό η Επιτροπή, στο πλαίσιο μιας ερμηνευτικής ανακοίνωσης, να διασφαλίσει τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης των εν λόγω συμβάσεων διαφυλάττοντας ταυτόχρονα την απαραίτητη δημοσιότητα. Η σύμπραξη του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα απαιτεί ένα ευνοϊκό και ειδικό πλαίσιο. Από την άποψη αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να μελετήσει τα παραδείγματα που έχουν ήδη αναπτυχθεί: συμβάσεις «Private Finance Initiative» του ΗΒ, οι οποίες διασφαλίζουν τη διαφάνεια και το σεβασμό των συμφερόντων των επιχειρήσεων, και συμβάσεις παραχώρησης, με ιδιωτική, μικτή ή δημόσια χρηματοδότηση, κατανεμημένες στο χρόνο (Vorfinanzierungsmodell στη Γερμανία, συμβάσεις προώθησης στο Βέλγιο, αγορές επιχειρήσεων δημόσιων έργων στη Γαλλία, η μέθοδος TAV στην Ιταλία).

3.8. Το θέμα των παραχωρήσεων θα πρέπει, επίσης, να εξετασθεί σε βάθος, δεδομένου ότι η εκχώρησή τους θα πρέπει να είναι διαφανής και να γίνεται με αντικειμενικά κριτήρια. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας αναπτύσσεται ιδιαίτερα όσον αφορά την εκτέλεση μεγάλων έργων υποδομής στον τομέα των μεταφορών. Υφίστανται θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ των παραχωρήσεων και των δημόσιων συμβάσεων: αντικείμενο, διάρκεια, όροι χρηματοδότησης, τρόπος διαχείρισης, βαθμός ευθύνης. Προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη των εν λόγω συμβάσεων, ιδίως ενόψει των διευρωπαϊκών δικτύων, η Επιτροπή θα μπορούσε να μελετήσει τη θέσπιση ενός ειδικού νομικού μέσου σχετικά με το καθεστώς εκτέλεσής τους.

3.9. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να εγκύψει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις μερικές ή πλήρεις ιδιωτικοποιήσεις των δημόσιων επιχειρήσεων. Η εν λόγω διαδικασία συγγενεύει στενά με την ανάθεση μίας δημόσιας σύμβασης, αλλά διακρίνεται, έντονα λόγω ιδιαίτερων στοιχείων. Εξαιτίας των καταχρήσεων που διαπιστώθηκαν στο παρελθόν (έλλειψη διαφάνειας και εθνικές προτιμήσεις), η ΟΚΕ θα επιθυμούσε την κάλυψη αυτού του θέματος και την ιδιαίτερη αντιμετώπισή του από τις ευρωπαϊκές νομοθετικές ρυθμίσεις.

3.10. Ορισμένες αναθέτουσες αρχές δεν διστάζουν να «κατακερματίζουν» τις δημόσιες συμβάσεις μέσου μεγέθους, προκειμένου να παραμείνουν κάτω των ορίων που προβλέπονται για την εφαρμογή των οδηγιών και της υποχρέωσης κοινοποιήσεως σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η πρακτική αυτή είναι καταδικαστέα και τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν για την ορθή εφαρμογή των σχετικών ισχυουσών διαδικασιών.

3.11. Επίσης, η ΟΚΕ προτείνει την εξέταση του ενδεχομένου μείωσης των ορίων, κυρίως όσον αφορά τα έργα. Το μέτρο αυτό θα επέτρεπε την αύξηση του αριθμού των συμβάσεων που είναι ανοιχτές σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες, χάρη στην ευελιξία τους, είναι σε θέση να ανταποκρίνονται, κατά ιδιαίτερα ανταγωνιστικό τρόπο, στις συμβάσεις μικρού ή μέσου μεγέθους. Ως εκ τούτου, αυτό το θέμα αξίζει να εξετασθεί στο διεθνές πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου.

3.12. Προκειμένου να διασφαλισθεί μεγαλύτερη διαφάνεια, η ΟΚΕ προτείνει οι διαδικασίες ανάθεσης των δημόσιων συμβάσεων οι οποίες διέπονται από ευρωπαϊκές οδηγίες να αποτελούν αντικείμενο έκθεσης, στην οποία να έχει πρόσβαση το κοινό, καθώς και πλήρους επιχειρησιακού απολογισμού μετά την ολοκλήρωση της εκτέλεσης ().

4. Η βελτίωση της πρόσβασης στις δημόσιες συμβάσεις

4.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα για την καλύτερη παρακολούθηση της εφαρμογής των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και τα αποτελέσματά τους. Για το σκοπό αυτό, θα μπορούσε να ανατεθεί στο παρατηρητήριο της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, το οποίο δημιούργησε η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αφού του παρασχεθούν τα κατάλληλα μέσα και η βοήθεια των ενδιαφερόμενων κύκλων, το καθήκον της μελέτης και ανάλυσης, προκειμένου να προβλεφθούν τα προβλήματα εφαρμογής, να εντοπισθούν οι παραβάσεις των αρχών και να διασφαλισθεί η παρακολούθηση της διασυνοριακής ανάπτυξης της ανάθεσης των δημόσιων συμβάσεων.

4.2. Θα ήταν, επίσης, επιθυμητή η ανάληψη νέων πρωτοβουλιών για την εξασφάλιση καλύτερης πληροφόρησης και μεγαλύτερης διαφάνειας. Εν προκειμένω, θα πρέπει να γίνει σαφής μνεία στις ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, της βιοτεχνίας, των ελεύθερων επαγγελματιών και των συνεταιρισμών. Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης, στα οποία έχει ήδη ανατεθεί μία πειραματική αποστολή προς την κατεύθυνση αυτή, θα μπορούσαν να αποτελέσουν το σκελετό ενός ευρωπαϊκού δικτύου για τη διάδοση πληροφοριών. Από την άποψη αυτή, είναι ζωτικής σημασίας να προβλεφθούν, επίσης, οι προϋποθέσεις για την εύκολη πρόσβαση στην ανάγνωση και κατανόηση των πληροφοριών και κυρίως να επιβληθεί η υποχρεωτική χρησιμοποίηση του συστήματος CPV (), το οποίο καθιστά άμεσα συγκρίσιμα τα δεδομένα των διαφόρων προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών, ανεξάρτητα από τη γλώσσα δημοσίευσής τους.

4.3. Παράλληλα με αυτή την προσπάθεια πληροφόρησης, η ΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα για τη σύσταση, βάσει υφιστάμενων ενώσεων ή διαρθρώσεων, βημάτων για την προώθηση των δημόσιων συμβάσεων τα οποία να είναι επιφορτισμένα, σε στενή συνεργασία με τα αρμόδια όργανα σε εθνικό επίπεδο, με την επιτάχυνση της αλλαγής των νοοτροπιών κατά την ανάθεση των δημόσιων συμβάσεων. Τα εν λόγω βήματα θα πρέπει να έχουν, κατά κύριο λόγο, ένα ρόλο πληροφόρησης, παροχής συμβουλών, και προώθησης.

4.4. Η επιλογή, από τον δημόσιο φορέα, της καλύτερης προσφοράς εξαρτάται συχνά από τα προσόντα και τις ικανότητες των αρμόδιων λήψης αποφάσεων των αναθετουσών αρχών. Η Επιτροπή πρέπει να προωθήσει για τα άτομα αυτά προγράμματα κατάρτισης από τεχνικής και νομικής πλευράς. Σχετικά, η ΟΚΕ προτείνει την εκτέλεση ενός πρώτου πειραματικού προγράμματος σε συνεννόηση με τα κράτη μέλη και τις τοπικές αρχές.

4.5. Η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να αναλάβει πρότυπα σχέδια πληροφόρησης και προώθησης στις παραμεθόριες περιφέρειες. Τέτοιου είδους δράσεις, εστιασμένες κατά προτεραιότητα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, θα δώσουν τη δυνατότητα να επιτευχθούν, σε σύντομο χρονικό διάστημα, σημαντικά αποτελέσματα όσον αφορά τη συμμετοχή στις συμβάσεις των γειτονικών χωρών. Θα δώσουν, επίσης, τη δυνατότητα προνομιακής παρατήρησης των πραγματικών εμποδίων και προβλημάτων για το άνοιγμα των συμβάσεων.

4.6. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι όροι επιλογής που προβλέπονται στις προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών, μπορεί να καθιστούν αδύνατη τη συμμετοχή μίας γειτονικής χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης: υποχρέωση πιστοποίησης από έναν εθνικό οργανισμό, τήρηση των, σε ορισμένες περιπτώσεις, ελάχιστα γνωστών τεχνικών προτύπων, υποχρέωση παρουσίας ενός εφοριακού ή κοινωνικού αντιπροσώπου, υποχρέωση εγγραφής σε ένα επαγγελματικό μητρώο, υποχρέωση παρουσίασης ενός επαγγελματικού πιστοποιητικού, καθώς και υπερβολικές απαιτήσεις όσον αφορά τον κύκλο εργασιών. Στην περίπτωση που τα εν λόγω μέτρα είναι απαραίτητα, θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να μην είναι μεροληπτικά και να μην συνεπάγονται υπερβολικές δαπάνες, όπως δυστυχώς συμβαίνει σε ορισμένες χώρες. Τέτοιου είδους στρεβλώσεις διαπιστώθηκαν από την ΟΚΕ στο πλαίσιο πρόσφατης γνωμοδότησης πρωτοβουλίας για τις διασυνοριακές δραστηριότητες των ΜΜΕ (). Εντούτοις, αυτές πλήττουν κυρίως τις μικρομεσαίες και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Θα πρέπει η Επιτροπή να μελετήσει με προσοχή τον αντίκτυπο αυτών των νομοθεσιών ή κανόνων επιλογής και να μη διστάσει να καταγγείλει τα κράτη, στην περίπτωση που αποδεικνύεται ότι εισάγουν διακρίσεις.

4.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η ανάπτυξη ηλεκτρονικών τεχνολογιών για τις δημόσιες προμήθειες και την ηλεκτρονική υποβολή προσφορών έχει ζωτική σημασία για το μέλλον του τομέα στην Ευρώπη. Εν αναμονή της ανάπτυξης, εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα, κατάλληλων υπηρεσιών στο χώρο αυτό, η ΟΚΕ υπογραμμίζει το ενδιαφέρον των υφιστάμενων σχεδίων, και κυρίως του SIMAP (Σύστημα Πληροφόρησης σχετικά με την Ανάθεση των Δημόσιων Συμβάσεων) το οποίο θα συντάξει έκθεση με θέμα την ανάλυση του σχετικού κόστους και την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η ιδιαίτερα περιορισμένη ακόμη ζήτηση για τις δημοσιεύσεις των προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών (25 000 συνδρομητές), θα πρέπει να παρακινήσει την Επιτροπή να προτείνει περισσότερο αποτελεσματικούς μηχανισμούς. Η ΟΚΕ συνιστά όπως η επιτροπή εντείνει την υποστήριξη για το έργο του EBES () (Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τις δημόσιες προμήθειες) που αποτελεί το κέντρο βάρους της εργασίας για τις ηλεκτρονικές τεχνολογίες στις δημόσιες προμήθειες της Ευρώπης. Η ΟΚΕ επισημαίνει το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν μηχανισμοί διάδοσης των πληροφοριών, ειδικοί για τις παραμεθόριες περιφέρειες, λόγω του ότι προσελκύουν μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

4.8. Το 90 % αν όχι το 95 % των προμηθευτών, επιχειρηματιών, ή των παρόχων υπηρεσιών, είναι ΜΜΕ. Όμως, λόγω των ισχύοντων κατώτατων ορίων των οδηγιών, οι ΜΜΕ αποκλείονται, γενικά, από τα οφέλη των ευρωπαϊκών οδηγιών. Τονίζοντας τη σημασία της ενίσχυσης της συμμετοχής των ΜΜΕ στην ανάθεση των δημόσιων συμβάσεων, η ΟΚΕ προτείνει, εκτός από τη μείωση των κατώτατων ορίων, την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων στον τομέα αυτό. Με παράδειγμα το «Small Business Act» των ΗΠΑ, η Επιτροπή θα μπορούσε να προωθήσει, όσον αφορά τις αναθέτουσες αρχές του δημοσίου στην ΕΕ, διατάξεις οι οποίες ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των ΜΜΕ.

5. Η προώθηση των ανάδοχων επιχειρήσεων

5.1. Το άνοιγμα των ευρωπαϊκών δημόσιων συμβάσεων παρουσιάζει, επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για χιλιάδες επιχειρήσεις και για εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σημερινή συγκυρία περιορισμού των δημόσιων δαπανών αποτελεί παράγοντα ανησυχίας για πολυάριθμες επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα των κατασκευών. Κατά συνέπεια, έφτασε η στιγμή να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα του ανταγωνισμού με την προοπτική της ισότητας των συνθηκών πρόσβασης στις αγορές, την οποία αναιρούν οι αθέμιτες και ιδιαίτερα επιθετικές πρακτικές της μίας ή της άλλης πλευράς.

5.2. Πολυάριθμες επιχειρήσεις παραπονούνται για την επιμήκυνση των προθεσμιών πληρωμής εκ μέρους των δημόσιων αναθετουσών αρχών συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών οργάνων. Παρά την έκδοση σχετικής σύστασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το φαινόμενο αυτό φαίνεται να επιτείνεται. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ προτείνει την επιβολή ανώτατων προθεσμιών, συνοδευόμενων από κυρώσεις σε περίπτωση καθυστέρησης.

5.3. Επιχειρήσεις και επαγγελματικές ομοσπονδίες καταγγέλλουν, επίσης, πολυάριθμες περιπτώσεις μη σεβασμού των αρχών πνευματικής ιδιοκτησίας εκ μέρους των αναθετουσών αρχών. Ούτως, εφευρέσεις, καινοτομίες και λύσεις, οι οποίες υποβάλλονται στο πλαίσιο μη επιλεγεισών προσφορών, συχνά αντιγράφονται, χωρίς να υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες προσφυγής. Η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να αναλάβει τη μελέτη ενός κώδικα δεοντολογίας για τις δημόσιες αναθέτουσες αρχές, σχετικού με τον τρόπο χειρισμού, εκ μέρους τους, των διαδικασιών πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών.

5.4. Ο κώδικας δεοντολογίας θα πρέπει να αντιμετωπίζει και το πρόβλημα των πρακτικών διαφθοράς, των οποίων η πρόσφατη αποκάλυψη, σε διάφορα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αμαύρωσε την εικόνα της εν λόγω δραστηριότητας στα μάτια του κοινού. Ορισμένες πρόσφατες υποθέσεις κατέστησαν εμφανή την επείγουσα ανάγκη για ενισχυμένη συνεργασία των δικαστικών αρχών των κρατών μελών, προκειμένου να αποτρέπονται πρακτικές οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν εύκολα σε ευρωπαϊκό ή διεθνές πλαίσιο.

5.5. Η υποβολή αδικαιολόγητα χαμηλών προσφορών διαταράσσει τον ανταγωνισμό. Εν γένει, έχουν μακροπρόθεσμες καταστρεπτικές συνέπειες για την κοινωνία: ανολοκλήρωτα έργα, ελλιπής ποιότητα, χρεωκοπίες επιχειρήσεων, στρεβλωμένες συνθήκες ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ προτείνει την προώθηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενός συστήματος εγγυήσεων («bonds»), για το οποίο θα είναι αρμόδιες οι αναθέτουσες αρχές, με σκοπό να διασφαλίζεται η αισία περάτωση των επιλεγεισών προσφορών.

5.6. Όπως αναφέρεται στη συμπληρωματική γνωμοδότησή της, η οποία υιοθετήθηκε στις 30 Μαΐου 1996 () 7 «η ΟΚΕ εκτιμά ότι, στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, η υπεργολαβία αποτελεί μία μορφή οργάνωσης σχετιζόμενη στενά με την εξειδίκευση κατά την εκτέλεση έργων». Θα πρέπει, εν προκειμένω, να υπενθυμισθεί ότι οι συμβάσεις υπεργολαβίας οφείλουν να πληρούν όλες τις υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει οι κύριοι συμβαλλόμενοι, και κυρίως όσον αφορά την ασφάλεια και το εργατικό δίκαιο. Εξάλλου, θεωρείται σκόπιμο να θεσπιστεί μια συνδεδεμένη ευθύνη μεταξύ συμβαλλόμενου και υπεργολάβου.

5.7. Στο πλαίσιο κάθε ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, και ειδικότερα στις περιπτώσεις υπεργολαβίας, οι αναθετούσες αρχές θα πρέπει να μπορούν να διασφαλίζουν την τήρηση της ισχύουσας εργατικής νομοθεσίας, ιδίως όσον αφορά την παράνομη εργασία.

6. Οι δημόσιες συμβάσεις και οι λοιπές κοινοτικές πολιτικές

6.1. Από την άποψη αυτή, πολυάριθμες επιχειρήσεις αναφέρουν ότι υφίστανται άγραφοι κανόνες, οι οποίοι στρεβλώνουν, εκ των πραγμάτων, τις συνθήκες ανταγωνισμού και τις αποτρέπουν να συμμετάσχουν σε δημόσιες συμβάσεις άλλου κράτους μέλους. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρχει απαίτηση μία πολιτική ανοίγματος των αγορών να ρυθμίζει άλλα θέματα, όπως η συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών ανησυχιών, καθώς και των ανησυχίων των περιφερειακών πολιτικών. Είναι προφανές ότι η πολιτική αυτή πρέπει να είναι συνεκτική με τις λοιπές κοινοτικές προτεραιότητες, ιδιαίτερα στον κοινωνικό και περιβαλλοντικό τομέα και ότι οι αναθέτουσες δημόσιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανησυχίες αυτές κατά τις δημόσιες συμβάσεις τις οποίες συνάπτουν

6.2. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να καθορίσει, σε μία ερμηνευτική ανακοίνωση και στο πλαίσιο των περιφερειακών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών πολιτικών, τα όρια των ειδικών όρων οι οποίοι θα μπορούσαν να επιβληθούν σε ένα διαγωνισμό για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων ().

Τα εν λόγω κριτήρια δεν θα πρέπει να έχουν τον παραμικρό μεροληπτικό αντίκτυπο επί της δυνατότητας των επιχειρήσεων ενός άλλου κράτους μέλους να συμμετάσχουν στους διαγωνισμούς για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων. Για παράδειγμα, σε περίπτωση που μία αναθέτουσα αρχή επιθυμεί να ευνοήσει συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων, η εν λόγω ρήτρα θα πρέπει να υπόκειται σε ορισμένους όρους, όπως: να είναι περιορισμένη όσον αφορά τη διάρκεια και το μέγεθος της σύμβασης, να εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένους τύπους έργων, να είναι πραγματικά προσβατή σε όλες τις επιχειρήσεις χωρίς διακρίσεις, να αποτελεί ενδεχομένως αντικείμενο ειδικής πληρωμής. Η εφαρμογή περιβαλλοντικών κανόνων θα πρέπει, επίσης, να προωθεί, συμβάλλοντας θετικά, την ευημερία των πληθυσμών που ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εντούτοις, οι εν λόγω κανόνες δεν θα πρέπει να έχουν μεροληπτικές συνέπειες και, φυσικά, θα πρέπει να είναι σύμφωνοι με τις περιβαλλοντικές κοινοτικές διατάξεις.

6.3. Εν πάση περιπτώσει, η ΟΚΕ επιμένει ότι τα κοινοτικά κείμενα θα πρέπει να επιβάλλουν μεγαλύτερη διαφάνεια, η οποία, επί του παρόντος, είναι ανεπαρκής. Οι «άγραφοι» κανόνες, οι οποίοι αναφέρονται, επί του παρόντος, από πολυάριθμες επιχειρήσεις (προτίμηση των τοπικών επιχειρήσεων και αντισταθμίσματα), θα πρέπει να είναι σαφώς προδιαγεγραμμένοι ή περιορισμένοι και να μην έχουν μεροληπτικές συνέπειες. Σε αντίθετη περίπτωση, θα συνεχίσουν να αποτελούν «αόρατα», αλλά πραγματικά, εμπόδια για τη συμμετοχή ορισμένων επιχειρήσεων στις δημόσιες συμβάσεις.

6.4. Η σημασία της κοινοτικής χρηματοδότησης, κυρίως στις περιφέρειες και τις χώρες που είναι επιλέξιμες στο πλαίσιο του στόχου 1, καθιστά ουσιαστικά απαραίτητη μία πολιτική ενημέρωσης όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις στις εν λόγω περιοχές. Η πολιτική αυτή θα πρέπει να εμπίπτει στην αρμοδιότητα τόσο των κρατών μελών όσο και της Επιτροπής. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Διεύθυνση που διαχειρίζεται το Ταμείο Συνοχής κατέβαλε κάθε προσπάθεια για τη διασφάλιση της πληροφόρησης όσον αφορά τα σχέδια που χρηματοδοτούσε στις μη επιλέξιμες χώρες. Θα ήταν αναμφίβολα ευκτέο η εν λόγω πολιτική να καταστεί συστηματικότερη και να επεκταθεί και στα λοιπά διαρθρωτικά ταμεία, και κυρίως στο ΕΤΠΑ. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή θα μπορούσε να μεριμνά για την αυστηρότερη τήρηση, εκ μέρους των αναθετουσών αρχών, στην περίπτωση που αυτές δικαιούνται κοινοτικών πόρων, των αρχών για την ισότητα της πρόσβασης. Στην περίπτωση αυτή, θα έπρεπε, πράγματι, να επιβληθεί στους δικαιούχους των κοινοτικών κονδυλίων η διαδικασία πιστοποίησης, για την επαλήθευση της συμμόρφωσης των διαδικασιών ανάθεσης των συμβάσεων.

6.5. Ως εγγυητής των Συνθηκών, η Επιτροπή οφείλει να δίνει το παράδειγμα όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις. Πρέπει, δυστυχώς, να διαπιστωθεί ότι η διαχείριση ορισμένων προγραμμάτων αφήνει να διαφανούν μεγάλες αποκλίσεις από τους κανόνες που έχουν ορισθεί για το σύνολο της Ένωσης. Ούτως, στο πλαίσιο του προγράμματος Phare, οι διετείς συμβάσεις-πλαίσιο δεν υπόκεινται στην υποβολή προσφορών για την παροχή υπηρεσιών μέχρις ορίου 300 000 Ecu (ενώ το κοινοτικό κατώτατο όριο είναι 200 000 Ecu), προσφέροντας, κατ' αυτόν τον τρόπο και σε ορισμένους τομείς, ουσιαστικά το μονοπώλιο σε έναν όμιλο συμβούλων. Εξάλλου, και οι διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων για την παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο του Phare και του Tacis δεν μπορούν να θεωρηθούν άμεμπτες: η σύνταξη «καταλόγου προκριθέντων» βάσει της οποίας πραγματοποιείται η επιλογή, χωρίς την κοινοποίηση σαφών κριτηρίων, η δυνατότητα σύμπραξης των υποβαλλόντων προσφορά που περιλαμβάνονται στον «κατάλογο προκριθέντων», πολυάριθμες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων, κατά τις οποίες, άτομα που εργάζονταν με σύμβαση στην Επιτροπή ανέλαβαν σχέδια για την εκπόνηση των οποίων είχαν συνεργασθεί στο παρελθόν. Εξάλλου, το Ελεγκτικό Συνέδριο υπέβαλε στην Επιτροπή τέτοιου είδους παρατηρήσεις στην έκθεσή του το 1995. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να θεσπίσει έναν ενιαίο κανόνα για την ανάθεση των συμβάσεων, ο οποίος θα αφορά το σύνολο των συμβάσεων, ανεξάρτητα από το σχετικό πρόγραμμα. Όσον αφορά την ανάθεση της παροχής υπηρεσιών, ζητεί κυρίως:

6.5.1. Την υποχρεωτική προαναγγελία των προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών, προκειμένου να συνταχθούν «κατάλογοι προκριθέντων».

6.5.2. Τη δημοσίευση «καταλόγων προκριθέντων» στην Επίσημη Εφημερίδα.

6.5.3. Την απαγόρευση των συνεννοήσεων μεταξύ των υποβαλλόντων προσφορά που περιλαμβάνονται στον «κατάλογο προκριθέντων», πριν την ανάθεση της σύμβασης.

6.5.4. Την απαγόρευση των πρακτικών, των αποκαλούμενων συμβάσεων-πλαισίων, στις περιπτώσεις που αποκλείουν των ανταγωνισμό.

6.5.5. Την αυστηρότερη τήρηση, στους κόλπους της Επιτροπής, δεοντολογικών κανόνων, βάσει των οποίων απαγορεύεται, σε κάθε άτομο που έχει εργασθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με εργασιακή σύμβαση οποιασδήποτε φύσεως, η ανάληψη συμβάσεων της Επιτροπής, για περίοδο πέντε ετών μετά τη λήξη ισχύος της εργασιακής σύμβασής του με την Επιτροπή.

6.6. Τα σχέδια των διευρωπαϊκών δικτύων πλήττονται από την έλλειψη ενιαίου νομικού πλαισίου, το οποίο να δίνει, κυρίως, τη δυνατότητα διασφάλισης της νομικής σταθερότητας όσον αφορά την εκτέλεση των συμβάσεων που έχουν ανατεθεί. Η έκδοση μίας σχετικής ευρωπαϊκής ανακοίνωσης θα συνέβαλε στην εμφάνιση της ανάθεσης ευρωπαϊκών δημόσιων έργων. Θα πρέπει να βασίζεται στις τρέχουσες εμπειρίες ορισμένων κρατών μελών όσον αφορά μακροπρόθεσμες συμβάσεις δημόσιας χρηματοδότησης ().

6.7. Όσον αφορά τον τομέα της άμυνας, η ΟΚΕ διαπιστώνει τον ιδιαίτερο και στρατηγικό χαρακτήρα αυτής της αγοράς, ο οποίος αναγνωρίζεται από το άρθρο 223 της Συνθήκης της Ρώμης. Εντούτοις, θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε οι αγορές και προμήθειες, μη στρατιωτικού χαρακτήρα ή για κοινή χρήση εκ μέρους των διοικητικών αρχών της άμυνας και των ενόπλων δυνάμεων, να υπάγονται στο κοινό δίκαιο, όπως συνιστά η γνωμοδότηση που υιοθέτησε η ΟΚΕ στις 19 Μαρτίου 1997 (). Όσον αφορά τα ευαίσθητα προϊόντα, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί το ενδεχόμενο ανοίγματος και μεγαλύτερου ανταγωνισμού, στο πλαίσιο διακυβερνητικής συνεργασίας, και κυρίως σε σχέση με το σχέδιο για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Γραφείου Στρατιωτικών Εξοπλισμών.

7. Οι δημόσιες συμβάσεις στις τρίτες χώρες

7.1. Το άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων των τρίτων χωρών στις κοινοτικές επιχειρήσεις θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

7.2. Θα πρέπει να καταστεί δυνατός ο εντοπισμός των εμποδίων όσον αφορά την πρόσβαση στις τρίτες χώρες, προκειμένου να αποκτηθούν εχέγγυα, εκ μέρους των συμβαλλόμενων μερών της ΣΔΣ (Συμφωνίας για τις Δημόσιες Συμβάσεις) της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου, για την άρση αυτών των εμποδίων.

7.2.1. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ επιθυμεί την εκπόνηση από την Επιτροπή συγκριτικής μελέτης όσον αφορά τους όρους πρόσβασης των ξένων επιχειρήσεων στις ευρωπαϊκές δημόσιες συμβάσεις, καθώς και τους όρους πρόσβασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε σημαντικές δημόσιες συμβάσεις τρίτων χωρών (Ιαπωνίας, ΗΠΑ, Αυστραλίας, Καναδά).

7.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να ευνοήσει, πειραματικά, τη διάδοση πληροφοριών για τις δημόσιες συμβάσεις σε τρίτες χώρες (προαναγγελία, και όχι δημοσίευση προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα και την τράπεζα δεδομένων TED με προθεσμίες γενικά ιδιαίτερα σύντομες). Όσον αφορά ορισμένα μεγάλα δημόσια έργα στο εξωτερικό, θα πρέπει να ευνοηθούν η συνεργασία των ευρωπαίων παραγόντων καθώς και η αναζήτηση ενδεχομένων υπεργολάβων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

7.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει τις υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά το άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεών της, στο πλαίσιο της ΣΔΣ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα αρμόδια εθνικά όργανα οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι ξένες επιχειρήσεις, ακόμη και στο πλαίσιο συμβάσεων υπεργολαβίας, οι οποίες ενδεχομένως συμμετέχουν στην ανάθεση συμβάσεων στην επικράτειά τους, να εφαρμόζουν πρακτικές σύμφωνες με τους κανόνες της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και τις ισχύουσες κοινωνικές διατάξεις.

7.5. Όσον αφορά τις συμβάσεις για την εκτέλεση έργων μεγάλης διάρκειας στην κοινοτική επικράτεια από ξένες επιχειρήσεις, ακόμη και στο πλαίσιο συμβάσεων υπεργολαβίας, και προκειμένου να αποφεύγεται οποιοδήποτε «κοινωνικό ντάμπινγκ», οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να διαθέτουν το δικαίωμα να απαιτούν την τήρηση των εθνικών κοινωνικών διατάξεων.

7.6. Θα ήταν πραγματικά χρήσιμη η παροχή τεχνικής βοήθειας στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και στις χώρες της Μεσογείου, σε θέματα σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις. Περίοδοι μαθητείας σε όργανα ελέγχου, ή αναθέτουσες αρχές, που τηρούν αυστηρά τους κοινοτικούς κανόνες, θα μπορούσαν να διασφαλίσουν με τον καλύτερο τρόπο την απαιτούμενη μεταφορά τεχνογνωσίας.

8. Συμπεράσματα και τελική απόφαση

8.1. Πεπεισμένη για τα πλεονεκτήματα της εφαρμογής περισσότερο διαφανών κανόνων κατά την ανάθεση των δημόσιων συμβάσεων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κυρίως: για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, για την καλύτερη χρησιμοποίηση των δημόσιων πόρων, για την καταπολέμηση της διαφθοράς, για την ανάπτυξη των συναλλαγών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ποιότητα των προϊόντων και υπηρεσιών που προσφέρονται, καθώς και για την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας των διάφορων κρατών μελών.

8.2. Δεδομένης της οικονομικής σημασίας των δημόσιων συμβάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και του αριθμού των επιχειρήσεων και των θέσεων απασχόλησης που εξαρτώνται απ' αυτές.

8.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αντιδρώντας στο πράσινο βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

8.3.1. Εκφράζει τη λύπη της για τις καθυστερήσεις, που παρατηρήθηκαν σε ορισμένα κράτη μέλη, όσον αφορά τη μεταφορά των οδηγιών, και ζητεί από την Επιτροπή να λάβει όλα τα μέτρα για την επανόρθωση της κατάστασης 7

8.3.2. επίσης, ζητεί απλοποίηση και διασαφήνιση των υφιστάμενων κοινοτικών και εθνικών κειμένων και τάσσεται υπέρ της μακροπρόθεσμης αντιμετώπισης του ενδεχομένου δημιουργίας ενός ενιαίου νομοθετικού πλαισίου το οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί καλύτερα με τη θέσπιση ενός κανονισμού 7

8.3.3. καλεί τις αναθέτουσες αρχές να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη, κατά την ανάθεση των δημόσιων συμβάσεων, την ποιότητα των προσφορών που τους υποβάλλονται όσον αφορά τα οικονομικά πλεονεκτήματα, εκ των οποίων η τιμή αποτελεί έναν παράγοντα μεταξύ περισσοτέρων 7

8.3.4. προβάλλει την ιδέα για την προσέγγιση των νομοθεσιών και την ανταλλαγή των καλύτερων πρακτικών όσον αφορά τις νομικές διαδικασίες προσφυγής, στο πλαίσιο του Τρίτου Πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

8.3.5. συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταστήσει περισσότερο ορατές και συνεκτικότερες τις διάφορες διαδικασίες προσφυγής 7

8.3.6. επιθυμεί οι παραχωρήσεις να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικού καθεστώτος, και κυρίως αυτές που αφορούν τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα (ΔΕΔ) 7

8.3.7. προτείνει να ευνοήσει η Επιτροπή την προώθηση νέων μεθόδων σύναψης συμβάσεων οι οποίες να βασίζονται στην ιδιωτική χρηματοδότηση των δημόσιων υποδομών 7

8.3.8. καλεί τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσουν τις υποχρεώσεις των δημόσιων αναθετουσών αρχών έναντι των ανάδοχων επιχειρήσεων: μείωση των προθεσμιών πληρωμής, σεβασμός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας των προσφορών, εγκαθίδρυση κώδικα δεοντολογίας για τους αναθέτοντες τα έργα 7

8.3.9. ζητεί την ανάληψη σημαντικής προσπάθειας, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, για τη βελτίωση της πρόσβασης στην πληροφόρηση, κυρίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Από αυτής της απόψεως, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει πειραματικά σχέδια στις παραμεθόριες περιφέρειες 7

8.3.10. προτείνει τη θέσπιση πειραματικού προγράμματος κατάρτισης με την υποστήριξη της Επιτροπής για τη βελτίωση των προσόντων και των δεξιοτήτων των υπευθύνων των αναθετουσών αρχών 7

8.3.11. υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για την ανάπτυξη βημάτων προώθησης των δημόσιων συμβάσεων τα οποία θα πρέπει να στηρίζονται στις οικονομικές και κοινωνικές δυνάμεις. Επίσης, υποστηρίζει την ιδέα για την εγκαθίδρυση συστημάτων πιστοποίησης, με σκοπό την παρακίνηση των αναθετουσών αρχών να εφαρμόζουν πραγματικά τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις. Ο εν λόγω εθελούσιος εφαρμογής μηχανισμός θα μπορούσε να έχει υποχρεωτική μορφή σε περίπτωση συμβάσεων χρηματοδοτούμενων από την Ένωση 7

8.3.12. τονίζει την ανάγκη να δοθεί μάλλον προτεραιότητα στην εκπαίδευση και κατάρτιση παρά σε διοικητικούς ελέγχους και αυστηρά διορθωτικά μέτρα 7

8.3.13. προτείνει την ανάπτυξη ενός μηχανισμού παρατήρησης του αντικτύπου και των αποτελεσμάτων του ανοίγματος των δημόσιων συμβάσεων, ο οποίος να συνδέεται με το παρατηρητήριο της ενιαίας αγοράς της ΟΚΕ 7

8.3.14. ζητεί να αντιμετωπισθεί το ενδεχόμενο πρόβλεψης διαδικασιών εγγυήσεων αισίας περατώσεως για την αντιμετώπιση των συνεπειών αφύσικα χαμηλών προσφορών 7

8.3.15. διαπιστώνει την ύπαρξη ανησυχιών περιβαλλοντικής, κοινωνικής, και περιφερειακής φύσεως οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τις επιλογές των αναθετουσών αρχών. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη νομιμότητά τους, επιμένει, όμως, ότι τα κριτήρια αυτά δεν θα πρέπει να έχουν μεροληπτικές συνέπειες 7

8.3.16. η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία του ανοίγματος των δημόσιων συμβάσεων σε διεθνή κλίμακα και στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου. Συνιστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση να μελετήσει, κατά προτεραιότητα, τις συνθήκες πρόσβασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις δημόσιες συμβάσεις των τρίτων χωρών. Υπογραμμίζει ότι το άνοιγμα των ευρωπαϊκών δημόσιων συμβάσεων σε ξένες επιχειρήσεις, ακόμη και στο πλαίσιο συμβάσεων υπεργολαβίας, δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί εις βάρος των κοινωνικών κανόνων, που θέσπισε η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, του ισχύοντος εργατικού δικαίου, των κανόνων για την ασφάλεια, και των διατάξεων που καθορίζουν σαφώς τις νομικές και κοινωνικές υποχρεώσεις των εταίρων 7

8.3.17. η ΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόσει, το συντομότερο δυνατόν, μεγαλύτερη διαφάνεια στις δικές της διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων, και κυρίως στον τομέα της παροχής υπηρεσιών, προκειμένου να δώσει το καλό παράδειγμα.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 212 της 22. 7. 1996 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανάθεση των δημόσιων συμβάσεων.

() ΕΕ C 256 της 2. 10. 1995 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων 7 ΕΕ C 212 της 22. 7. 1996 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα τεχνικά πρότυπα και την αμοιβαία αναγνώριση 7 ΕΕ C 89 της 19. 3. 1997 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τυποποίηση και την παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών: Η ευρωπαϊκή προσέγγιση.

() Σχετικά με το θέμα αυτό, η Επιτροπή θα μπορούσε να λάβει υπόψη την εμπειρία της Διεθνούς Τράπεζας από τα «ενιαία πρότυπα προμηθειών της».

() CPV: «Common Procurement Vocabulary» (Κοινό λεξιλόγιο για τις δημόσιες συμβάσεις).

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 70. «Οι ΜΜΕ στις παραμεθόριες περιοχές - τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις διασυνοριακές επιχειρηματικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τις τεχνικές απαιτήσεις».

() EBES: European Board for EDI Standardisation (ευρωπαϊκό όργανο τυποποίησης στον τομέα της ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων).

() ΕΕ C 212 της 22. 7. 1996.

() Μεταξύ των κριτηρίων αυτών πρέπει να περιληφθούν και οι συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και να εξετασθούν σε σχέση με τις κοινωνικές ρήτρες των εμπορικών συμφωνιών (αριθ. 87, 98, 29, 105, 100, 111 και 138). Εκτός των κριτηρίων αυτών, στην περίπτωση αυτή η σύμβαση ΔΟΕ για τις κοινωνικές ρήτρες στις δημόσιες συμβάσεις αποτελεί ένα αυτονόητο κριτήριο.

() Συμβάσεις της PFI στο Ην. Βασίλειο 7 Vorfinanzierungsmodell στη Γερμανία 7 αγορές επιχειρήσεων δημόσιων έργων στη Γαλλία, συμβάσεις προώθησης στο Βέλγιο, μέθοδος TAV στην Ιταλία.

() ΕΕ C 158 της 26. 5. 1997 - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι σχετιζόμενες με την άμυνα ευρωπαϊκές βιομηχανίες - Συμβολή ενόψει της ανάληψης δράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο».