Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση ενός συστήματος για την αναγνώριση και την καταγραφή των αιγοπροβάτων και για την τροποποίηση του κανονισμού (EOK) αριθ. 3508/92"

(COM(2002) 729 τελικό - 2002/0297 (CNS))

(2003/C 208/08)

Στις 7 Φεβρουαρίου 2003, και σύμφωνα με το άρθρο 251 της Συνθήκης περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ επί του θέματος, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Απριλίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Donnelly.

Κατά την 399η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαΐου 2003 (συνεδρίαση της 14ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το ενδεχόμενο μετάδοσης ασθενειών κατά τη μεταφορά ζώων και ζωικών προϊόντων από τη μία περιοχή στην άλλη έχει αναγνωρισθεί από καιρό. Ως εκ τούτου, ο στόχος του εμπορίου ζώων υπό ασφαλείς συνθήκες ισχύει κάθε φορά που τίθεται ζήτημα ελεύθερης διακίνησης ζώων. Σε περίπτωση μετάδοσης κάποιας νόσου, ο εντοπισμός των ζώων είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη διενέργεια επιδημιολογικών μελετών.

1.2. Πριν από την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς η οδηγία 90/425/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 1990 όριζε ότι τα ζώα που προορίζονται για ενδοκοινοτικό εμπόριο πρέπει να αναγνωρίζονται σύμφωνα με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κανόνων και να καταγράφονται κατά τρόπον ώστε να μπορούν να εντοπίζονται η αρχική εκμετάλλευση ή η εκμετάλλευση διαμετακόμισης και το κέντρο ή η οργάνωση. Η οδηγία 91/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 1991 έθετε παρεμφερείς απαιτήσεις για τα ζώα που εισάγονται στην Κοινότητα.

1.3. Σύμφωνα με την οδηγία 90/425/ΕΟΚ του Συμβουλίου, τα συστήματα αναγνώρισης και καταγραφής έπρεπε να έχουν επεκταθεί και στις μετακινήσεις των ζώων εντός της επικράτειας κάθε κράτους μέλους πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, ενώ το Νοέμβριο του 1992 η οδηγία 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου έθεσε αυστηρότερες απαιτήσεις στα κράτη μέλη για την αναγνώριση και την καταγραφή των ζώων. Τούτο θεωρήθηκε σημαντικό βήμα λαμβανομένου υπόψη ότι, με την υλοποίηση της Ενιαίας Αγοράς, οι κτηνιατρικοί έλεγχοι στα σύνορα καταργούνται.

1.4. Η οδηγία 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου καθόριζε τις ελάχιστες απαιτήσεις για την αναγνώριση και την καταγραφή των ζώων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν και οι ακόλουθες προτάσεις:

- Τα κράτη μέλη να διατηρούν μητρώο των εκμεταλλεύσεων

- Οι κάτοχοι βοοειδών, χοίρων και αιγοπροβάτων να τηρούν μητρώο όπου να εμφαίνεται ο αριθμός των ζώων που υπάρχουν στην εκμετάλλευσή τους

- Τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν τις ακόλουθες γενικές αρχές:

α) τα σήματα αναγνώρισης πρέπει να επιτίθενται στα ζώα πριν από την αναχώρησή τους από την εκμετάλλευση στην οποία γεννήθηκαν και

β) κανένα σήμα δεν επιτρέπεται να αφαιρείται ή να αντικαθίσταται χωρίς τη σχετική άδεια της αρμόδιας αρχής.

1.5. Στο άρθρο 10 της οδηγίας 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου καλείται η Επιτροπή να υποβάλει, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1996, έκθεση με την προοπτική να διαμορφωθεί ένα εναρμονισμένο κοινοτικό σύστημα αναγνώρισης και καταγραφής και να ληφθεί απόφαση σχετικά με τη δυνατότητα εισαγωγής ενός ηλεκτρονικού μηχανισμού αναγνώρισης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η προαναφερθείσα προθεσμία δεν τηρήθηκε. Επιπλέον, στις 17 Απριλίου 1998, η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση για την ταυτοποίηση και την καταγραφή των ζώων(1) και εντός του 1998 άρχισε να εφαρμόζει ένα ευρείας κλίμακας πρόγραμμα για την ηλεκτρονική αναγνώριση των ζώων (IDEA).

1.6. Παρότι το άρθρο 5 της οδηγίας 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου θεσπίζει σαφείς κανόνες όσον αφορά την επίθεση αναγνωριστικού ενωτίου και την υποχρέωση καταγραφής των βοοειδών σε συγκεκριμένη ηλικία, ωστόσο δεν επιβάλλονται ανάλογες απαιτήσεις στην περίπτωση των αιγοπροβάτων. Η δημιουργία εθνικών βάσεων δεδομένων και η καταγραφή της μετακίνησης των ζώων για τα βοοειδή έχει ήδη προταθεί με τροποποίηση της οδηγίας 64/432/ΕΟΚ του Συμβουλίου ως συνιστώσα ενός συστήματος δικτύων εποπτείας.

1.7. Η απουσία κοινοτικού συστήματος για την αναγνώριση και την καταγραφή, αφενός, και αποτελεσματικής μεθόδου για τον εντοπισμό των μετακινήσεων των αιγοπροβάτων, αφετέρου, χρήζει αντιμετώπισης υπό το πρίσμα των πρόσφατων εμπειριών.

2. Κύρια σημεία της πρότασης

2.1. Η παρούσα πρόταση προβλέπει την ενίσχυση των διατάξεων της οδηγίας 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ιδίως, όσον αφορά την εισαγωγή σε κάθε κράτος μέλος ενός συστήματος αναγνώρισης το οποίο θα διασφαλίζει ότι τα ζώα φέρουν ένα σημάδι αναγνώρισης και ότι όλες οι μετακινήσεις τους καταγράφονται, με σκοπό τον εντοπισμό των ζώων για υγειονομικούς λόγους. Οι διατάξεις της οδηγίας 92/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου, οι οποίες αφορούν συγκεκριμένα τα αιγοπρόβατα, δεν εφαρμόζονται πλέον.

2.2. Παρότι, σύμφωνα με την έκθεση σχετικά με το πρόγραμμα για την ηλεκτρονική αναγνώριση των ζώων (IDEA), ο εντοπισμός των αιγοπροβάτων μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά με τη χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών συσκευών αναγνώρισης, εντούτοις η έναρξη της εφαρμογής του προγράμματος αυτού έχει ορισθεί για το 2006 εν αναμονή της διαμόρφωσης των ενδεδειγμένων μέτρων εφαρμογής του.

2.3. Το προτεινόμενο σύστημα αναγνώρισης και καταγραφής των ζώων περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

- μέσα μεμονωμένης αναγνώρισης των ζώων·

- ενημερωμένα μητρώα που τηρούνται σε κάθε εκμετάλλευση·

- έγγραφα μετακινήσεων·

- ένα κεντρικό μητρώο· και

- μία ηλεκτρονική βάση δεδομένων.

2.4. Σύμφωνα με την πρόταση, όλα τα ζώα που έχουν γεννηθεί σε εκμεταλλεύσεις της ΕΕ ή προορίζονται για ενδοκοινοτικό εμπόριο πρέπει να αναγνωρίζονται. Τα ζώα που προέρχονται από τρίτες χώρες υπόκεινται σε αναγνώριση μόνον εάν προβλέπεται να παραμείνουν εντός κοινοτικού εδάφους. Εξάλλου, δεν είναι αναγκαία η αναγνώριση του ζώων αυτών σε περίπτωση που μεταφέρονται απευθείας από το μεθοριακό σταθμό κτηνιατρικού ελέγχου σε ένα σφαγείο ευρισκόμενο στο ίδιο κράτος μέλος και σφάζονται εντός 14 ημερών από τη στιγμή που έχουν υποβληθεί στους ελέγχους.

2.5. Τα ζώα που γεννήθηκαν μετά από την 1η Ιουλίου 2003 ή προορίζονται για ενδοκοινοτικό εμπόριο πρέπει να αναγνωριστούν σύμφωνα με το μέρος Α του παραρτήματος, το οποίο επιβάλλει τη χρήση δύο ενωτίων για κάθε ζώο τα οποία φέρουν τον ίδιο μοναδικό αριθμό αναγνώρισης. Το 2006 το ένα από τα δύο ενώτια θα αντικατασταθεί από μία ηλεκτρονική συσκευή αναγνώρισης. Εντούτοις, τα κράτη μέλη δύνανται να επιτρέπουν την αντικατάσταση του ενωτίου ήδη από την 1η Ιουλίου2003, κατ'εφαρμογήν των ειδικών μέτρων που διασφαλίζουν την αποκωδικοποίηση σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ. Όσον αφορά τα ζώα που προορίζονται για σφαγή πριν από την ηλικία των έξι μηνών παρέχεται δυνατότητα παρέκκλισης από την απαίτηση περί ίδιου μοναδικού αριθμού αναγνώρισης. Ωστόσο, τα ζώα αυτά πρέπει να φέρουν ενώτιο σε κάθε αυτί και τα δύο ενώτια επιβάλλεται να περιλαμβάνουν τουλάχιστον τον κωδικό της χώρας που αποτελείται από δύο γράμματα, τον κωδικό αναγνώρισης της εκμετάλλευσης γέννησης και το μήνα γέννησης.

2.6. Τα ζώα πρέπει να αναγνωριστούν εντός περιόδου που καθορίζει το κράτος μέλος, από τη γέννηση του ζώου. Η περίοδος αυτή δεν δύναται να υπερβαίνει τον ένα μήνα από τη γέννηση του ζώου, αλλά μπορεί να παραταθεί έως έξι μήνες για τα ζώα που τελούν υπό συνθήκες εκτατικής κτηνοτροφίας και ελεύθερης βοσκής.

2.7. Επίσης, από την 1η Ιουλίου 2003, ένα ζώο πρέπει να συνοδεύεται σε κάθε μετακίνησή του από ένα έγγραφο μετακίνησης που εκδίδεται από την αρμόδια αρχή και συμπληρώνεται από τον κάτοχο με συγκεκριμένα στοιχεία όσον αφορά το ζώο/τα ζώα και τη μετακίνησή του/τους.

2.8. Από την 1η Ιουλίου 2004, τα κράτη μέλη οφείλουν να δημιουργήσουν μία ηλεκτρονική βάση δεδομένων η οποία πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία για όλες τις εκμεταλλεύσεις, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και ο ακριβής αριθμός των ζώων που αναπροσαρμόζεται σε τακτά διαστήματα.

2.9. Από την 1η Ιουλίου 2005, κάθε μετακίνηση καταχωρείται σε μία βάση δεδομένων για τον ηλεκτρονικό εντοπισμό των ζώων ανά παρτίδα, όπως ισχύει επί του παρόντος για τους χοίρους.

2.10. Θεωρείται σημαντικό να τονισθεί ότι, σύμφωνα με την πρόταση, κάθε κράτος μέλος είναι ελεύθερο να επιλέξει το υπόδειγμα και τη μέθοδο αναγνώρισης, σύμφωνα με τις προδιαγραφές που καθορίζονται, καθώς και το υπόδειγμα του μητρώου εκμετάλλευσης και το υπόδειγμα του μητρώου εκμετάλλευσης που θα χρησιμοποιείται στην επικράτειά του. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να κοινοποιούν τα υποδείγματα που επιλέγουν στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι είναι επιτακτική ανάγκη να διαμορφωθεί μία ικανοποιητική και αποτελεσματική μέθοδος ταχέος εντοπισμού και αναγνώρισης των ζώων στην ΕΕ. Μία τέτοια μέθοδος θα μπορούσε να αποδειχθεί ζωτικής σημασίας σε περίπτωση εμφάνισης κάποιας μεταδοτικής ασθένειας.

3.2. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής.

3.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κατάρτιση Κανονισμού για τη διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής των σχετικών διατάξεων σε όλα τα κράτη μέλη και για τη διευκόλυνση τυχόν μελλοντικών τροποποιήσεων που ενδέχεται να απαιτηθούν από την πρακτική εμπειρία.

3.4. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ενδέχεται να ανακύψουν προβλήματα όσον αφορά την καθιέρωση αποτελεσματικού συστήματος εντοπισμού και καταγραφής των ζώων, στο πλαίσιο της διεύρυνσης.

3.5. Η Επιτροπή προβλέπει να τεθεί η παρούσα πρόταση σε ισχύ τον Ιούλιο του 2003, ενώ η ΕΟΚΕ θα συνιστούσε την παράταση του χρονοδιαγράμματος εφαρμογής της.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι στην τελική έκθεση του 2002 σχετικά με το πρόγραμμα ΙDEA (που ξεκίνησε από το 1998), συνιστάται η καθιέρωση συστήματος ηλεκτρονικής αναγνώρισης των ζώων και υποστηρίζεται η ανάγκη καθιέρωσης σαφούς και ευκρινούς νομοθεσίας και συστήματος καταγραφής των ζώων. Η ΕΟΚΕ είναι σύμφωνη προς τις συστάσεις του προγράμματος ΙDEA για την εφαρμογή ενός εναρμονισμένου συστήματος σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ βάσει των ακόλουθων αρχών: κατευθυντήριες γραμμές περί εφαρμογής διαθέσιμες σε επίπεδο ΕΕ, δημιουργία βάσης δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά κοινό γλωσσάριο, κοινό λεξικό και προδιαγραφές επικοινωνίας για τη διαχείριση των δεδομένων σχετικά με το ζωικό κεφάλαιο σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτή η βάση δεδομένων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο παροχής και καταγραφής πληροφοριών για τα ζώα, τις εκμεταλλεύσεις, την αναγνώριση, τις μετακινήσεις και ενδεχομένως τη σφαγή.

4.2. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η παρούσα πρόταση δεν προβλέπει την εφαρμογή ενός εναρμονισμένου και κεντρικού συστήματος καταγραφής και αναγνώρισης των ζώων, αλλά παρέχει στα κράτη μέλη τη διακριτική ευχέρεια να διαμορφώνουν το δικό τους εθνικό σύστημα υπό τον όρο να το κοινοποιούν στα λοιπά κράτη μέλη και στην Επιτροπή. H ΕΟΚΕ, ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης, θεωρεί ότι χάθηκε μία σημαντική ευκαιρία. Λαμβανομένης υπόψη της ενδοκοινοτικής φύσεως του εμπορίου ζώων, η πρόσβαση σε ένα ευρωπαϊκό κεντρικό σύστημα αναγνώρισης και καταγραφής, το οποίο θα καθιέρωνε ένα αποτελεσματικό ευρωπαϊκό σύστημα ιχνηλασιμότητας, θα απέβαινε προς όφελος των φορέων εκμετάλλευσης και των τοπικών αρχών.

4.3. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει στη λήψη μέτρων εφαρμογής για την ενδεδειγμένη εισαγωγή του προτεινόμενου συστήματος ηλεκτρονικής αναγνώρισης σε κοινοτική κλίμακα. Απαιτείται, επίσης, να προαχθούν τελειοποιήσεις σε τρίτες χώρες για τη βελτίωση της προστασίας και για τον περιορισμό των κινδύνων μετάδοσης ασθενειών στην ΕΕ.

4.4. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι το σύστημα αναγνώρισης και ιχνηλασιμότητας δεν πρόκειται να ισχύσει για τα ζώα που προέρχονται από τρίτες χώρες και δεν προβλέπεται να παραμένουν εντός κοινοτικού εδάφους. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για την παρέκκλιση αυτή η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε ελλιπή ενημέρωση σχετικά με ορισμένες μετακινήσεις ζώων, να διευκολύνει την απάτη και να περιορίσει την επίτευξη ολοκληρωμένου συστήματος ιχνηλασιμότητας στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη διαμόρφωση και την εφαρμογή συστήματος ιχνηλασιμότητας και για τα ζώα που εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία, με στόχο να συμπεριληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας πρότασης.

4.5. Η ΕΟΚΕ εξετάζει την υποθετική περίπτωση κατά την οποία αιγοπρόβατα που περιπλανώνται ελεύθερα στην ύπαιθρο ενώνονται με ένα κοπάδι ζώων τα οποία έχουν αναγνωρισθεί και καταγραφεί σύμφωνα με το προτεινόμενο σύστημα. Δεδομένου ότι το ενδεχόμενο αυτό δεν προβλέπεται από την πρόταση, η ΕΟΚΕ ζητεί τη συνεκτίμηση και τη διευθέτησή του προκειμένου να αποφευχθούν δυνητικές αρνητικές επιπτώσεις για τους ιδιοκτήτες εκμεταλλεύσεων σε περίπτωση επίσημου ελέγχου.

4.6. Η ΕΟΚΕ είναι ενήμερη σχετικά με τη μείωση της αγοραίας αξίας των προβάτων, η οποία ενδέχεται να μειωθεί ακόμη περισσότερο κατόπιν των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων της ΚΓΠ, και, κατά συνέπεια, καλεί την Επιτροπή να διευκρινίσει το κόστος της ηλεκτρονικής αναγνώρισης και των σχετικών ηλεκτρονικών συσκευών αναγνώρισης πριν από την 1η Ιουλίου 2006 που προτείνεται ως η τελευταία προθεσμία για την εφαρμογή της ηλεκτρονικής αναγνώρισης.

4.7. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εισαγωγή της ηλεκτρονικής αναγνώρισης δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα των παραγωγών και των εγκαταστάσεων επεξεργασίας κρεάτων και προτείνει, επομένως, να υπάρξει διαθέσιμη χρηματοδότηση σε περίπτωση που το κόστος απειλεί τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

4.8. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη διενέργεια μελέτης σκοπιμότητας εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα σύνδεσης των εθνικών βάσεων δεδομένων με το σύστημα ΑΝΙMO για τη διασφάλιση του ταχύτερου δυνατού εντοπισμού των ζώων σε περίπτωση εμφάνισης κάποιας μεταδοτικής ασθένειας.

Βρυξέλλες, 14 Μαΐου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(98) 207 τελικό.