Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Πρώτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή Σύνοψη και προσεχή βήματα"

(2003/C 66/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής - Πρώτη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή, COM(2002) 46 τελικό·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 1ης Φεβρουαρίου 2002, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών επί του θέματος, σύμφωνα με το άρθρο 265, 1ο εδάφιο, της Συνθήκης περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 6ης Φεβρουαρίου 2002, να αναθέσει την κατάρτιση της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή "Πολιτική εδαφικής συνοχής"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 14ης Νοεμβρίου 2001, με θέμα με τη "Δεύτερη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή" (CdR 74/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 15ης Φεβρουαρίου 2001, με θέμα "Η διάρθρωση και οι σκοποί της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής στην πορεία προς τη διεύρυνση και την παγκοσμιοποίηση: έναρξη της συζήτησης" (CdR 157/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 13ης Απριλίου 2000, σχετικά με την "Έκτη περιοδική έκθεση για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (CdR 388/1999 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του σεμιναρίου που διοργάνωσε η Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα "Η αρχή της εταιρικής σχέσης" στη Μαδέρα, στις 10 και στις 11 Ιανουαρίου 2000, στο πλαίσιο της σειράς σεμιναρίων της ΕΤΠ σχετικά με την "Εφαρμογή της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων, 2000-2006 - Η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 14ης Ιανουαρίου 1999, για το "Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου" (ΣΑΚΧ) - (CdR 266/98 fin)(4)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή "Πολιτική εδαφικής συνοχής" στις 24 Ιουνίου 2002 (CdR 101/2002 rev.), εισηγητής: ο κ. D'Ambrosio (Πρόεδρος της Περιφέρειας Marche, Ιταλία, ΕΣΚ)·

υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση κατά την 46η σύνοδο ολομέλειας της 10ης Οκτωβρίου 2002.

1ο Μέρος: Κατάσταση και τάσεις στις περιφέρειες

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. Επιθυμεί να συγχαρεί την Επιτροπή για την κατάρτιση της πρώτης έκθεσης προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή, η οποία παρέχει ένα ευρύ και σαφές πλαίσιο στο διάλογο που διενεργείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το μέλλον της πολιτικής συνοχής.

1.2. Επιδοκιμάζει τόσο τα αποτελέσματα που διαπιστώθηκαν κατά τη διάρκεια αυτών των τελευταίων ετών στον τομέα της συνοχής όσο και τη θετική επίδραση της περιφερειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας στο σύνολό της. Εξάλλου, υπενθυμίζει ότι η πολιτική συνοχής - όπως ορίζεται από τις Συνθήκες - αποτελεί μέσο για την πραγμάτωση των αρχών της αλληλεγγύης, της συνεργασίας και της ανακατανομής και συνιστά έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της ενσωμάτωσης μεταξύ των λαών και των περιοχών της Ένωσης.

1.3. Εντούτοις, επισημαίνει την ανομοιογενή πρόοδο που σημειώθηκε στις διάφορες περιοχές των υφισταμένων κρατών μελών και, ειδικότερα, τονίζει ότι εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικές περιφερειακές ανισότητες όσον αφορά την ανάκτηση κατά κεφαλήν εισοδήματος μεταξύ των εν λόγω κρατών, οι οποίες εντείνονται και προξενούν σοβαρές ανησυχίες μήπως τυχόν επιταθεί η περιθωριοποίηση των αναπτυξιακά καθυστερημένων περιφερειών.

1.4. Δίδει έμφαση στο γεγονός ότι, όπως έχει ήδη διευκρινισθεί στη γνωμοδότηση σχετικά με τη δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, η μελλοντική διεύρυνση θα επιδεινώσει τις περιφερειακές ανισορροπίες στο εσωτερικό της Ένωσης και, συνεπώς, προβάλλει την ανάγκη να επιδιωχθεί μία πολιτική οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στο πλαίσιο της οποίας να λαμβάνονται επίσης υπόψη οι επιπτώσεις του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης στην οικονομία, καθώς και οι συνέπειες του φαινομένου αυτού όσον αφορά τη σταδιακή φιλελευθεροποίηση του διεθνούς εμπορίου.

1.5. Ζητεί την ενδυνάμωση της περιφερειακής διάστασης της πολιτικής συνοχής, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 158 της Συνθήκης που προβλέπει την αρμονική ανάπτυξη του συνόλου της Ένωσης μέσω της μείωσης των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών.

1.6. Επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική πρέπει να εκλαμβάνεται ως οριζόντια πολιτική που αποσκοπεί σε βιώσιμη ανάπτυξη προς την οποία οφείλουν να συγκλίνουν όλες οι τομεακές πολιτικές και κυρίως: η κοινή γεωργική πολιτική, καθώς και οι πολιτικές στον τομέα των μεταφορών, της ενέργειας, του ανταγωνισμού, του περιβάλλοντος, της έρευνας και ανάπτυξης, της καινοτομίας και της εκπαίδευσης και κατάρτισης.

1.7. Καλεί την Επιτροπή να επιδιώξει σθεναρά τον προσανατολισμό των πολιτικών αυτών προς όφελος της συνοχής, η οποία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία ενσωμάτωσης τω λαών και των περιοχών της Ένωσης.

1.8. Συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει εις βάθος την παράμετρο των εδαφικών πολιτικών ως αναπτυξιακό παράγοντα και - βάσει των στοιχείων που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ) και της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης των Υπουργών Χωροταξίας (ΕΔΥΧ) - να προωθήσει παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην υπερνίκηση των ανισορροπιών του συστήματος "κέντρου-περιφέρειας" με την προαγωγή σχέσεων συνεργασίας μεταξύ αστικών κέντρων, αγροτικών περιοχών και απομακρυσμένων περιφερειών, με στόχο την προαγωγή μιας πολυκεντρικής ανάπτυξης της κοινοτικής επικράτειας.

1.9. Τονίζει εκ νέου την ανάγκη μεγαλύτερης και καλύτερης συμμετοχής των κρατών μελών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, ως φυσική συνέπεια της εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας, για την κατάρτιση πολιτικών συνοχής χωρίς την παραμικρή χροιά "επανεθνικοποίησης" των πολιτικών περιφερειακής ανάπτυξης.

1.10. Επισημαίνει, εξάλλου, ότι η περιφερειακή διάσταση ευνοεί την έμπρακτη εφαρμογή της πολιτικής ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών και αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη αποτελεσματικής οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

2ο Μέρος: Εξέλιξη της συζήτησης

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. Διαπιστώνει ότι η Επιτροπή θεωρεί το ποσοστό 0,45 % του ΑΕΠ της Ένωσης που προβλέπεται για την πολιτική συνοχής ως κατώτατο όριο και εμμένει στο γεγονός ότι η νέα περιφερειακή πολιτική απαιτείται να βασιστεί σε στενότερο συσχετισμό μεταξύ των δράσεων που αποσκοπούν στην ανάπτυξη των ενδιαφερομένων περιφερειών και τους απαιτούμενους δημοσιονομικούς πόρους.

2.2. Θεωρεί σκόπιμη τη διατήρηση του ισχύοντος κριτηρίου επιλεξιμότητας για τις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες και, συγκεκριμένα, του κατώτατου κατά κεφαλήν εισοδήματος που απαιτείται ώστε να καταστεί μία περιφέρεια επιλέξιμη για τον στόχο 1 (75 % του μέσου κατά κεφαλήν εισοδήματος της Ένωσης). Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει την εισαγωγή περαιτέρω συμπληρωματικών κριτηρίων που να λαμβάνουν υπόψη ιδιαίτερες καταστάσεις.

2.3. Επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής η οποία προβάλλει ως προτεραιότητα την παρέμβαση προς όφελος των περιφερειών με αναπτυξιακή καθυστέρηση και συμμερίζεται τη βούληση να μην επικρατήσει σε αυτό το πλαίσιο μία πολιτική δύο ταχυτήτων, κατά τρόπο ώστε οι ανισότητες των περιφερειών αυτών να μην προκαλέσουν απλώς έναν διαχωρισμό σε κράτη μέλη και σε συνδεδεμένα κράτη.

2.4. Καλεί την Επιτροπή να προβλέψει για τις περιφέρειες που εξέρχονται από το στόχο 1 ή μια κατάλληλη μεταβατική περίοδο, αυξημένης διάρκειας σε περίπτωση που η έξοδος οφείλεται στο στατιστικό αποτέλεσμα που προκαλεί η διεύρυνση, ή την επιλεξιμότητά τους στον μελλοντικό στόχο 2.

2.5. Διαπιστώνει ότι, αντίθετα με όλα όσα είχαν εκτεθεί στη δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, στην πρώτη έκθεση προόδου δεν θίγεται το ζήτημα των ενδιαφερομένων περιφερειών για το στόχο 2 και επισημαίνει ότι η διατήρηση της παροχής κοινοτικής στήριξης στις περιοχές χωρίς αναπτυξιακή καθυστέρηση δικαιολογείται είτε επειδή σε πολλές περιοχές εξακολουθούν να ανακύπτουν προβλήματα όσον αφορά την ανασυγκρότηση και την οικονομική ανάπτυξη είτε εξαιτίας του γεγονότος ότι τα διαρθρωτικά ταμεία συνιστούν απολύτως αναγκαίο μέσο για την υποστήριξη, σε όλη την ΕΕ των δυνατοτήτων περιφερειακής ανάπτυξης που προσδίδουν προστιθέμενη αξία η οποία δεν είναι δυνατόν να εκλείψει.

2.6. Συμμερίζεται τη θέση που διατυπώνει η Επιτροπή στη δεύτερη έκθεση για τη συνοχή, σύμφωνα με την οποία ο νέος στόχος 2 αποσκοπεί στην υπερνίκηση των ιδιαίτερων χωροταξικών ανισορροπιών, υποστηρίζει επίσης ότι κατά την κατάρτιση της μελλοντικής περιφερειακής πολιτικής πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις περιφέρειες που παρουσιάζουν μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα.

2.7. Καλεί την Επιτροπή να προσδιορίσει μορφές ενσωμάτωσης των διαφόρων κονδυλίων και παρεμβάσεων που προορίζονται για τις περιοχές χωρίς αναπτυξιακή καθυστέρηση, προτιμώντας - ακόμη και βάσει των εμπειριών εν εξελίξει - στρατηγικές διαρθρωτικής ανάπτυξης (μεταφορές, επικοινωνίες, δίκτυα υδροδότησης, ενεργειακά δίκτυα, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη) και αξιοποίηση των τοπικών πόρων (ανθρώπινων, φυσικών, πολιτιστικών και κοινωνικών), παρέχοντας στις περιφέρειες ή σε άλλα αρμόδια θεσμικά επίπεδα τη διακριτική ευχέρεια να επιλέγουν τον τρόπο θεματικής και χωροταξικής κατανομής των πόρων, αφότου τεθεί σε εφαρμογή ένα γενικό κριτήριο καταμερισμού μεταξύ χωρών και Περιφερειών στο πλαίσιο του οποίου θα λαμβάνεται υπόψη η παρούσα κατανομή. Ελπίζει ότι, εν γένει, το μερίδιο του συνόλου των κονδυλίων των διαρθρωτικών ταμείων, που προορίζεται για τον καινούριο στόχο 2 δεν θα είναι κατώτερο από εκείνο της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού.

2.8. Προτείνει η παρέμβαση της Επιτροπής στις εν λόγω περιοχές να πραγματοποιείται μέσω της ενεργοποίησης στοχοθετημένων πόρων, οι οποίοι να συσχετίζονται στο σύνολό τους με τη σοβαρότητα των φαινομένων, προκειμένου να διευκολυνθεί - σε όσους τομείς τούτο είναι δυνατό - η διασυνοριακή, διεθνική και διαπεριφερειακή συνεργασία λαμβανομένων υπόψη των προγραμματικών προτεραιοτήτων παρέμβασης που επισημαίνουν οι περιφερειακές διοικήσεις και συμπορεύονται με τους κοινοτικούς στόχους.

2.9. Εμμένει στις απόψεις που έχει ήδη διατυπώσει στη γνωμοδότησή της σχετικά με τη δεύτερη έκθεση για τη συνοχή όσον αφορά την ανάγκη ενσωμάτωσης των διαφόρων υφισταμένων μέσων παρέμβασης (στόχος 2, στόχος 3, κ.λπ.), πάντοτε όμως σε περιφερειακή βάση.

2.10. Τονίζει ότι απαιτείται να εδραιωθεί και να ενισχυθεί η διασυνοριακή, διεθνική και διαπεριφερειακή συνεργασία ως λειτουργικό μέσο, όχι μόνον στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, αλλά και για την επίτευξη πιο ισόρροπης ανάπτυξης της ευρωπαϊκής επικράτειας στο σύνολό της. Εξάλλου, με τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συνεργασία πέραν των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Έχοντας υπόψη τη σαφή προστιθέμενη αξία που έχει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η διεθνική συνεργασία, η Ένωση πρέπει να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να υπάρχουν δυνατότητες μετατροπής των τοπικών και περιφερειακών αναπτυξιακών προγραμμάτων σε διεθνική συνεργασία.

2.11. Συνιστά στην Επιτροπή να εξακολουθήσει να επιδιώκει ακόμη αποφασιστικότερα την απλοποίηση των διαδικασιών προκειμένου να επιτευχθεί σαφής διαφοροποίηση των ρόλων της Επιτροπής (καθορισμός των γενικών αρχών και τεχνική υποστήριξη για την εφαρμογή τους) και των κρατών μελών όσον αφορά τις διάφορες διαρθρώσεις της (προγραμματισμός και διαχείριση των κονδυλίων), υπό το πρίσμα μίας πραγματικής επικουρικότητας και σύμφωνα με την αρχή της εταιρικής σχέσης.

2.12. Καλεί την Επιτροπή να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για τον πληρέστερο και αποτελεσματικότερο συντονισμό των διαφόρων διαρθρωτικών χρηματοδοτικών μέσων (ΕΤΠΑ, ΕΓΤΠΕ και ΕΚΤ) τα οποία πρέπει να προσανατολισθούν στην επιδίωξη πολιτικών εστιασμένων στη συνεργία και στην ενσωμάτωση για την προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ολόκληρης της επικράτειας.

2.13. Δίδει έμφαση στο γεγονός ότι όλες οι τομεακές πολιτικές με σημαντικό περιφερειακό αντίκτυπο, αλλά και οι πολιτικές στον τομέα του ανταγωνισμού και της φορολογίας, απαιτείται να επιδιώκουν και αυτές την επίτευξη του στόχου της συνοχής και, ειδικότερα όσον αφορά τις περιφερειακές ενισχύσεις, καλεί την Επιτροπή, εν όψει της διεύρυνσης:

α) να εξετάσει τη δυνατότητα διατήρησης, στην ΕΕ των 15, των ενισχύσεων που προβλέπονται από το άρθρο 87.3 α) και γ) της Συνθήκης, με στόχο την αποτροπή περαιτέρω ανισορροπιών,

β) να προωθήσει την απλοποίηση των διαδικασιών για τη χορήγηση των περιφερειακών ενισχύσεων.

Βρυξέλλες, 10 Οκτωβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 107 της 3.5.2002, σ. 27.

(2) ΕΕ C 148 της 18.5.2001, σ. 25.

(3) ΕΕ C 226 της 8.8.2000, σ. 30.

(4) ΕΕ C 93 της 6.4.1999, σ. 36.