[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 14.9.2006

COM(2006) 496 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Τρίτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (οδηγία 85/374/ΕΟΚ της 25ης Ιουλίου 1985, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 1999/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 1999)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Τρίτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (οδηγία 85/374/ΕΟΚ της 25ης Ιουλίου 1985, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 1999/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 1999) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4

2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ 4

3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 85/374/ΕΟΚ κατά την περιοδο 2001 – 2006 5

3.1. Ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση της οδηγίας για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων 6

3.2. Η έκθεση Lovells (δημοσιεύθηκε το 2003) 6

3.3. Η έκθεση Fondazione Rosselli (δημοσιεύθηκε το 2004) 7

3.4. Συμπεράσματα των συνεδριάσεων που διεξήχθησαν με τις ομάδες εργασίας (2003/2004) και συμπεράσματα από το ερωτηματολόγιο που συντάχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2005/2006) 8

3.5. Αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8

4. ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 9

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 12

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σύμφωνα με το άρθρο 21 της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ[1] («η οδηγία»), η Επιτροπή πρέπει να επανεξετάζει τακτικά την αποτελεσματικότητα του νομικού πλαισίου όσον αφορά την ευθύνη για τα προϊόντα. Η πρώτη έκθεση [COM(95) 617] υποβλήθηκε το 1995. Η δεύτερη διαδικασία επανεξέτασης κινήθηκε με την έκδοση της Πράσινης Βίβλου για την αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων, τον Ιούλιο του 1999 [COM(1999) 396 τελικό], η οποία οδήγησε στην έκδοση της δεύτερης έκθεσης [COM(2000) 893 τελικό] στις 31 Ιανουαρίου 2001.

Η παρούσα τρίτη έκθεση συνεκτίμησε δεόντως τα αποτελέσματα των δύο τελευταίων μελετών που διενεργήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή[2], τα αποτελέσματα των συνεδριάσεων με τους ενδιαφερομένους και τις απαντήσεις τους σε ερωτηματολόγιο που έλαβαν στο τέλος του 2005.

Επιπλέον, η παρούσα έκθεση, ανταποκρινόμενη στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση της οδηγίας για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων (2003/C 26/02), εξετάζει επίσης το ζήτημα της ευθύνης των προμηθευτών.

Ως γενικότερο συμπέρασμα, η έκθεση θα αποδείξει ότι η οδηγία λειτουργεί, σε μεγάλο βαθμό, ικανοποιητικά και ότι δεν συντρέχει προς το παρόν ανάγκη τροποποίησης. Επιπροσθέτως, θα αποδείξει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας παράγει διαφορετικά αποτελέσματα, χωρίς όμως να επηρεάζεται η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Οι περιπτώσεις αυτές θα εξακολουθήσουν να παρακολουθούνται στενά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Από το 1985 η οδηγία 85/374/ΕΟΚ για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων εισήγαγε στην Κοινότητα την αρχή της ευθύνης ανεξαρτήτως πταίσματος. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, κάθε παραγωγός ελαττωματικού κινητού προϊόντος πρέπει να καταβάλλει αποζημίωση για κάθε ζημία προκαλούμενη στη σωματική ακεραιότητα ή στην περιουσία των ζημιωθέντων, ανεξάρτητα από την ύπαρξη αμέλειας του παραγωγού. Η οδηγία 99/34/ΕΚ επέκτεινε το πεδίο αυτού του είδους ευθύνης στα μη επεξεργασμένα πρωτογενή γεωργικά προϊόντα.

Η εν λόγω νομοθεσία διέπει κάθε προϊόν που αποτελεί αντικείμενο εμπορίας στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και αφορά άμεσα τόσο τους καταναλωτές όσο και τους παραγωγούς. Η νομοθεσία αυτή, επιτυγχάνοντας τη δίκαιη κατανομή του κινδύνου μεταξύ των δύο αυτών ομάδων, αποβλέπει στην ενοποίηση των συμφερόντων των καταναλωτών με τις πολιτικές για την ενιαία αγορά (ιδίως την ελεύθερη ανταλλαγή αγαθών και την εξάλειψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού).

Η οδηγία σχετικά με την ευθύνη για τα προϊόντα περιλαμβάνει τα ακόλουθα κύρια στοιχεία:

- την ευθύνη ανεξαρτήτως πταίσματος του παραγωγού·

- το γεγονός ότι ο ζημιωθείς φέρει το βάρος της απόδειξης της ζημίας, του ελαττώματος και της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ των δύο·

- την παράλληλη και εις ολόκληρον ευθύνη όλων των φορέων της αλυσίδας παραγωγής, προκειμένου να διασφαλιστεί οικονομικά η αποκατάσταση της ζημίας·

- τον ορισμό των 500 € ως κατώτατου ορίου για τις προκληθείσες ζημίες, ώστε να αποφευχθεί η αντιδικία σε υπερβολικά μεγάλο αριθμό υποθέσεων·

- την απαλλαγή του παραγωγού όταν αποδεικνύει την ύπαρξη ορισμένων περιστατικών που προβλέπονται ρητά στην οδηγία·

- τη χρονικά περιορισμένη ευθύνη δυνάμει ενιαίων προθεσμιών·

- τη μη νομιμότητα των ρητρών που περιορίζουν ή αποκλείουν την ευθύνη έναντι του ζημιωθέντος.

Λόγω των διαφορετικών νομικών παραδόσεων, η οδηγία δέχεται την παρέκκλιση των κρατών μελών από τους κοινούς κανόνες («εναλλακτικές λύσεις») ως προς ορισμένα σημεία με τους εξής τρόπους:

- δεν απαλλάσσει τον παραγωγό από την ευθύνη, έστω κι αν αυτός αποδείξει ότι το επίπεδο επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων τη στιγμή που έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία δεν επέτρεπε να διαπιστωθεί η ύπαρξη του ελαττώματος·

- καθορίζει ανώτατο οικονομικό όριο τουλάχιστον 70 εκατ. EUR για αποζημιώσεις λόγω θανάτου ή σωματικών βλαβών οφειλόμενων σε πανομοιότυπα αντικείμενα με το ίδιο ελάττωμα.

3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 85/374/ΕΟΚ κατά την περιοδο 2001 – 2006

Το Συμβούλιο και η Επιτροπή, καθώς και οι άτυπες ομάδες εργασίας που δημιουργήθηκαν από αυτήν προέβησαν σε σειρά ενεργειών κατά την εν λόγω περίοδο. Το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα και η Επιτροπή ζήτησε τη διενέργεια δύο μελετών με σκοπό την αξιολόγηση διαφόρων πτυχών της καθημερινής εφαρμογής της οδηγίας. Επιπλέον, το 2003 συγκροτήθηκαν δύο διαφορετικές ομάδες εργασίας, προκειμένου να φέρουν σε επαφή εμπειρογνώμονες επαγγελματίες και πανεπιστημιακούς αναγνωρισμένου κύρους.

Τέλος, είναι εξίσου σημαντικό να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά τη διαδικασία μεταφοράς και εφαρμογής της οδηγίας στην ΕΕ. Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών και, επί του παρόντος, εφαρμόζεται στα είκοσι πέντε κράτη μέλη.

3.1. Ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση της οδηγίας για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων[3]

Στο εν λόγω ψήφισμα, το Συμβούλιο έκρινε ότι χρειαζόταν να εξεταστεί κατά πόσον η οδηγία θα πρέπει να τροποποιηθεί, έτσι ώστε οι εθνικοί κανόνες σχετικά με την ευθύνη των προμηθευτών να έχουν την ίδια βάση με τους κανόνες που διέπουν το σύστημα ευθύνης στην οδηγία σχετικά με την ευθύνη των παραγωγών.

3.2. Η έκθεση Lovells (δημοσιεύθηκε το 2003)

Η εν λόγω μελέτη εκπονήθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με σκοπό να αναλυθούν και να συγκριθούν τα πρακτικά αποτελέσματα των διαφόρων συστημάτων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τις διαδικαστικές πτυχές των απαιτήσεων λόγω ελαττωματικών προϊόντων.

Από την έκθεση προέκυψε ότι, για πρώτη φορά, υπήρχε κάποια συλλογική πείρα από την εφαρμογή της οδηγίας σε σχεδόν όλα τα κράτη μέλη. Το γενικό συμπέρασμα της έκθεσης ήταν ότι η οδηγία μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέχει, τουλάχιστον στο βαθμό που γίνεται ενιαία εφαρμογή και ερμηνεία της, κοινό επίπεδο προστασίας για τους καταναλωτές και κοινή βάση για την ευθύνη των παραγωγών. Από την έρευνα προέκυψε επίσης ότι η κρατούσα (αν και όχι καθολική) άποψη είναι ότι η οδηγία, και το σύστημα ευθύνης για τα προϊόντα στο οποίο εντάσσεται, επιτυγχάνει, γενικώς, την αρμόζουσα ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των παραγωγών/προμηθευτών και των συμφερόντων των καταναλωτών. Επιπλέον, κατέδειξε ότι δεν υπήρχε συλλογικό αίτημα υπέρ μιας σημαντικής μεταρρύθμισης της οδηγίας από οποιαδήποτε ιδιαίτερη κατηγορία προσώπων που θίγονται από τις διατάξεις της. Μάλιστα, ορισμένες εξελίξεις σε ευρύτερους τομείς, όπως η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη, οι μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο διαδικασίας και οι αντιληπτές αλλαγές στο πνεύμα που διέπει τις απαιτήσεις, θεωρήθηκαν από αρκετούς (και ιδίως από παραγωγούς και ασφαλιστές) ότι συνιστούν κίνδυνο διατάραξης της επικρατούσας ισορροπίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, ενώ οι περισσότεροι εκπρόσωποι καταναλωτών και μια μειονότητα άλλων συμμετεχόντων άφησαν να εννοηθεί ότι η οδηγία δεν επιτύγχανε την αρμόζουσα ισορροπία, κανένα μεμονωμένη ανεπάρκεια δεν επισημάνθηκε. Αυτό, βεβαίως, δεν ακυρώνει τις απόψεις που διατυπώθηκαν, αλλά καθιστά πράγματι δύσκολο να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η οδηγία έχει, σε σημαντικό βαθμό, θεμελιώδεις ελλείψεις.

Η ευρεία αποδοχή των κυριότερων διατάξεων της οδηγίας συνιστά αξιοσημείωτο επίτευγμα δεδομένων της φύσης των μεταρρυθμίσεων που εισήγαγε και των έντονων συζητήσεων που συνόδευσαν την έκδοση και την εφαρμογή της. Επιπροσθέτως, η έρευνα που διενεργήθηκε στο πλαίσιο αυτής της έκθεσης δεν αποκάλυψε κάποιο σαφές και συνεπές αίτημα στο εσωτερικό της ΕΕ για σημαντική μεταρρύθμιση της οδηγίας. Μάλιστα, πολλοί συμμετέχοντες τάχθηκαν αναφανδόν υπέρ της μη μεταρρύθμισης. Ειδικότερα, ορισμένοι από αυτούς πρότειναν, ως καλύτερη λύση, την αναμονή της ολοκλήρωσης των εξελίξεων σε άλλους τομείς, που μπορεί να επηρεάσουν την πρακτική λειτουργία των συστημάτων ευθύνης για τα προϊόντα καθώς και την ίδια την οδηγία. Οι εν λόγω εξελίξεις περιλαμβάνουν τις σε επίπεδο ΕΕ εξελίξεις σε τομείς όπως ο κανονισμός για την ασφάλεια των προϊόντων, η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη και η προστασία των καταναλωτών γενικότερα.

3.3. Η έκθεση Fondazione Rosselli (δημοσιεύθηκε το 2004)

Η εν λόγω μελέτη διενεργήθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με σκοπό να αναλυθεί ο οικονομικός αντίκτυπος της ρήτρας περί κινδύνου ανάπτυξης (ΡΚΑ) που προβλέπεται στο άρθρο 7, στοιχείο ε) της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων. Η ρήτρα αυτή αποκλείει την ευθύνη για ζημία που προκλήθηκε λόγω ελαττώματος το οποίο δεν θα μπορούσε να προβλεφθεί με βάση τις επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις κατά τη στιγμή κατασκευής του προϊόντος.

Η ερμηνεία του άρθρου 7, στοιχείο ε) προκάλεσε δυσχέρειες και έδωσε λαβή σε ποικίλες ερμηνείες μεταξύ των διαφόρων δικαστηρίων: όπως, π.χ., στις υποθέσεις μολυσμένου αίματος: A κατά National Blood Authority (1999) το Ανώτατο Δικαστήριο της Αγγλίας σχετικά με αίμα μολυσμένο με τον ιό της ηπατίτιδας C, και Hartman κατά Stichting Sanquin Bloedvoorziening (1999) το Περιφερειακό Δικαστήριο του Άμστερνταμ σχετικά με τον ιό HIV, δύο υποθέσεις που κατέληξαν σε αντίθετα, εκ πρώτης όψεως, συμπεράσματα.

Η ΡΚΑ καθορίστηκε προκειμένου να επιτευχθεί ικανοποιητικός συμβιβασμός μεταξύ, αφενός, της ανάγκης να τονωθεί η καινοτομία και, αφετέρου, των θεμιτών προσδοκιών των καταναλωτών για ασφαλέστερα προϊόντα. Το καίριο επιχείρημα της τρέχουσας πολεμικής σχετικά με τη ΡΚΑ είναι ότι η άρση της εν λόγω ρήτρας θα "στραγγάλιζε" την καινοτομία.

Από τα πορίσματα της μελέτης που παρουσιάστηκαν στην εν λόγω έκθεση προέκυψε ότι το συχνά προβαλλόμενο επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η ρήτρα περί κινδύνου ανάπτυξης συνιστά σημαντικό παράγοντα για την ισορροπία που επιτυγχάνει η οδηγία μεταξύ της ανάγκης να διατηρηθούν τα κίνητρα υπέρ της καινοτομίας αλλά και τα συμφέροντα των καταναλωτών είναι βάσιμο και στηρίζεται στα ακόλουθα στοιχεία:

- η ΡΚΑ προασπίζει τα κίνητρα υπέρ της καινοτομίας, μειώνοντας τους σχετικούς με την καινοτομία κινδύνους, μη διοχετεύοντας πόρους της έρευνας και ανάπτυξης σε ασφαλιστήρια συμβόλαια και, τέλος, πιέζοντας τις επιχειρήσεις να ευθυγραμμιστούν με τη στάθμη της τεχνικής·

- η ΡΚΑ αποτελεί πιθανώς νευραλγικό παράγοντα για τον καθορισμό της σχετικής σταθερότητας του κόστους των ασφαλίσεων όσον αφορά την ευθύνη για τα προϊόντα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία και για τη διατήρηση του αριθμού περιπτώσεων προσφυγής στη δικαιοσύνη σε λογικά επίπεδα·

- σε ένα αυστηρό σύστημα ευθύνης, οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής τεχνολογίας / υψηλού κινδύνου θα συναντήσουν πολλές δυσκολίες στην εξασφάλιση εύλογου ασφαλιστήριου συμβολαίου, το οποίο να καλύπτει τους κινδύνους που ενέχει η ανάπτυξή τους.

Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων οδήγησαν το ίδρυμα Fondazione Rosselli να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το κόστος που συνεπάγεται η καινοτομία των παραγωγών στο πλαίσιο ενός αυστηρού συστήματος ευθύνης θα είναι υπερβολικά υψηλό και, μακροπρόθεσμα, θα επηρεάσει τους καταναλωτές. Πράγματι, τόσο η μελέτη Lovells όσο και η μελέτη Rosselli συνηγορούν υπέρ της διατήρησης αυτής της απαλλαγής.

3.4. Συμπεράσματα των συνεδριάσεων που διεξήχθησαν με τις ομάδες εργασίας (2003/2004) και συμπεράσματα από το ερωτηματολόγιο που συντάχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2005/2006)

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνώμη που εξέδωσε σχετικά με την Πράσινη Βίβλο του 1999, πρότεινε την ιδέα ενός παρατηρητηρίου για την παρακολούθηση της λειτουργίας της οδηγίας. Δημιουργήθηκαν δύο ομάδες εργασίας: μία με τους εμπειρογνώμονες που ορίστηκαν από τις εθνικές αρχές και μία άλλη με τους ενδιαφερομένους. Οι εν λόγω ομάδες επικουρούν την Επιτροπή στη διαρκή επανεξέταση της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με την ευθύνη για τα προϊόντα. Οι πρώτες συνεδριάσεις εστιάστηκαν στα αποτελέσματα των δύο μελετών οι οποίες διενεργήθηκαν εξ ονόματος της Επιτροπής (της «μελέτης Lovells» και της «μελέτης Rosselli»).

Οι ενδιαφερόμενοι και οι εμπειρογνώμονες τάσσονται, γενικώς, υπέρ της διατήρησης της ισορροπίας που πέτυχε η οδηγία μεταξύ ανταγωνιστικών συμφερόντων. Κανένα αίτημα για σημαντικές μεταρρυθμίσεις δεν υποβλήθηκε. Ωστόσο, μικρός αριθμός μελών διατύπωσε την ανησυχία του σχετικά με τις αποκλίνουσες ερμηνείες που δίνονται σε ορισμένες διατάξεις της οδηγίας από εθνικά δικαστήρια, κάτι που ενδεχομένως, κατά την κρίση του, μπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών μελών. Όλοι οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι καθοριστική βοήθεια για την εξάλειψη αυτών των ασυνεπειών μπορεί να προέλθει από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το οποίο καλείται ολοένα και πιο συχνά να αποφανθεί επί αιτημάτων για την έκδοση προδικαστικών αποφάσεων που υποβάλλονται από τα εθνικά δικαστήρια.

Επιπλέον, στα τέλη του 2005 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ρωτούσε με ερωτηματολόγιο τα μέλη των προαναφερόμενων ομάδων εργασίας εάν πίστευαν ότι είχαν αλλάξει σημαντικά οι συνθήκες από την έκδοση της έκθεσης του 2001.

Οι ενδιαφερόμενοι και οι εμπειρογνώμονες αντιλαμβάνονται γενικώς την οδηγία ως θετική και επωφελή για τους καταναλωτές. Η συντριπτική πλειονότητα των απαντήσεων κατέγραψε την απουσία οποιασδήποτε σημαντικής αλλαγής στο κοινοτικό δίκαιο από το 2001. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες δηλώνουν «γενικώς ικανοποιημένοι με την τρέχουσα κατάσταση» και πολλοί από αυτούς δεν βλέπουν απολύτως κανένα λόγο για ενδεχόμενη τροποποίηση της οδηγίας[4]. Το μόνο σημείο προβληματισμού ήταν το κατώτατο όριο των 500 ευρώ, για το οποίο ορισμένοι ζητούν διευκρινίσεις, ενώ άλλοι την κατάργησή του. Αυτό μπορεί να είναι ένα ζήτημα που θα προκαλέσει μελλοντικές συζητήσεις και παρακολούθηση.

3.5. Αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Από το 2001 και έως τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάνθηκε επί εννέα διαφορετικών υποθέσεων που αφορούσαν την οδηγία 85/374/ΕΟΚ.

Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων παρείχε κάποια καθοδήγηση σχετικά με την έννοια της «ζημίας» στην υπόθεση Veedfald (C-203/99)· αναφέρθηκε σε ορισμένα ζητήματα σχετικά με τα εθνικά μέτρα μεταφοράς στις υποθέσεις κατά της Γαλλίας (C-52/00), της Ελλάδας (C-154/00) και της Ισπανίας (C-183/00), όπως και στην υπόθεση Skov Æg (C-402/03)· και όρισε την έννοια της «θέσης σε κυκλοφορία του προϊόντος» στην υπόθεση Declan O’Byrne (C-127/04).

Τέλος, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σε μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις του[5] σχετικά με το θέμα αυτό, επισήμανε το γεγονός ότι «η οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας (…), στην οποία προβαίνει ο κοινοτικός νομοθέτης, είναι αποτέλεσμα πολύπλοκης σταθμίσεως διαφορετικών συμφερόντων. Όπως προκύπτει από την πρώτη και την ένατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας, στα συμφέροντα αυτά περιλαμβάνονται η εγγύηση του υγιούς ανταγωνισμού, η διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών εντός της κοινής αγοράς, η προστασία των καταναλωτών και η φροντίδα για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης.» Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βασιζόμενη στην απόφαση αυτή, υπενθυμίζει ότι οι θεμελιώδεις αρχές της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ επιτυγχάνουν μια λεπτή ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των εναγόντων, των κατασκευαστών και των ασφαλιστών τους. Η τροποποίηση ή η κατάργηση αυτών των θεμελιωδών αρχών –όπως η αιτιώδης συνάφεια (άρθρο 4), οι περίοδοι παραγραφής (άρθρα 10 και 17) και η απαλλαγή σε περίπτωση κινδύνου ανάπτυξης (άρθρο 7)– θα συνεπάγονταν τη διατάραξη της ισορροπίας των σχέσεων μεταξύ των εν λόγω μερών, επιφέροντας αντίθετα οικονομικά αποτελέσματα και μειώνοντας το επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

Για το λόγο αυτό, μία από τις βασικότερες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να εξακολουθήσει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στη νομολογία και στην πρακτική λειτουργία των συστημάτων ευθύνης για τα προϊόντα.

4. ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Ορισμένες πτυχές της οδηγίας σχετικά με την προστασία των καταναλωτών και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς απαιτούν συνεχή παρακολούθηση και θα μπορούσαν ακόμα και να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω διευκρινίσεων. Οι διαφορετικές ερμηνείες που δίνουν τα εθνικά δικαστήρια σε αυτές τις έννοιες μπορεί ενίοτε να οδηγήσει σε αποκλίσεις ως προς τη δικαστική εφαρμογή ορισμένων σημείων της οδηγίας μεταξύ των κρατών μελών, αλλά δεν αποδεικνύεται επαρκώς ότι αυτές οι αποκλίσεις δημιουργούν σημαντικούς φραγμούς στο εμπόριο ή στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό σε επίπεδο ΕΕ[6].

Στο παρόν στάδιο αξίζει να αναφερθεί ότι η έκθεση Lovells είχε ήδη επισημάνει ότι η οδηγία δεν εναρμονίζει πλήρως τη νομοθεσία σχετικά με την ευθύνη για τα προϊόντα σε όλη την ΕΕ κατά τρόπον ώστε, σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, οι καταναλωτές και οι παραγωγοί/προμηθευτές να μπορούν να αναμένουν τα ίδια αποτελέσματα σε παρόμοιες περιπτώσεις. Πράγματι, τη στιγμή της έκδοσης της οδηγίας υπήρχε η πρόθεση να προβλεφθεί μόνο περιορισμένη εναρμόνιση, ενώ ταυτόχρονα να ανοιχθεί ο δρόμος προς μεγαλύτερη εναρμόνιση. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα της έκθεσης, η πλήρης εναρμόνιση, με την ευρεία έννοια του όρου, δεν είναι μόνο μη ρεαλιστική, αλλά και μη απαραίτητη δεδομένου του περιορισμένου (τυχόν) αντικτύπου που θα είχε η απουσία της στην εσωτερική αγορά.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, οι ακόλουθες νομικές έννοιες συνιστούν τομείς για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει στενή και τακτική παρακολούθηση.

- Το βάρος της απόδειξης (άρθρο 4)

Τα ζητήματα που αφορούν το βάρος της απόδειξης εξακολουθούν να είναι επίμαχα και να έχουν πραγματική πρακτική σημασία. Εξακολουθεί να υπάρχει η αντίληψη σε ορισμένους εκπροσώπους καταναλωτών ότι οι καταναλωτές περιάγονται αθέμιτα σε μειονεκτική θέση από το γεγονός ότι πρέπει να αποδεικνύουν το ελάττωμα και/ή την αιτιώδη συνάφεια στις απαιτήσεις αστικής ευθύνης λόγω προϊόντων. Η ανησυχία προκαλείται κυρίως από τις δυσκολίες που προφανώς παρουσιάζονται κατά την τεκμηρίωση των απαιτήσεων, λόγω της έλλειψης νομικών ή άλλων πόρων που απαιτούνται για την ορθή διερεύνησή τους, ή λόγω της αδυναμίας απόκτησης πρόσβασης σε ουσιώδεις πληροφορίες. Αυτά τα προβλήματα θεωρούνται ιδιαίτερα δύσκολα όταν πρόκειται για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, ή σε περιπτώσεις όπου οι υποτιθέμενες ζημίες είναι περίπλοκου χαρακτήρα.

Οι παραγωγοί και οι ασφαλιστές, από την άλλη πλευρά, ανησυχούν μήπως τυχόν χαλάρωση των κανόνων που διέπουν το βάρος της απόδειξης ενθαρρύνει τις «ψευδείς απαιτήσεις». Πράγματι, ορισμένοι παραγωγοί πρότειναν να ενταθεί η υποχρέωση των εναγόντων να στοιχειοθετούν τις απαιτήσεις κατά τα πρώτα στάδια της διαδικασίας.

Οι δυσκολίες που ενδέχεται να συναντήσουν οι ενάγοντες όσον αφορά την απόδειξη ελαττώματος αντιμετωπίστηκαν σε διαφορετικό βαθμό σε αρκετά κράτη μέλη. Στην Πορτογαλία και την Αυστρία, π.χ., υπάρχει το τεκμήριο ελαττώματος σε περίπτωση που δεν έχει εκπληρωθεί μια συμβατική υποχρέωση· στην περίπτωση αυτή, το βάρος της απόδειξης μετατοπίζεται στον εναγόμενο, ο οποίος καλείται να αποδείξει την απουσία ελαττώματος.

Σε αρκετά κράτη μέλη τα εθνικά δικαστήρια είχαν προετοιμαστεί να τεκμαίρουν την ύπαρξη ελαττώματος από το γεγονός ότι το προϊόν είναι ελαττωματικό. Αναφέρθηκαν παραδείγματα τέτοιας πρακτικής σε υποθέσεις στις Κάτω Χώρες και την Ιρλανδία. Σε αυτές τις περιπτώσεις αντιστρέφεται πραγματικά το βάρος της απόδειξης και πλέον ο εναγόμενος καλείται να προσκομίσει αποδείξεις που να πείθουν το δικαστήριο ότι αυτός δεν έχει υπαιτιότητα, ανεξαρτήτως της ελαττωματικής κατάστασης του προϊόντος. Αυτό συνέβη και στη Δανία. Ομοίως, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας αποφάνθηκε σε πολλές αποφάσεις ότι ο ενάγων πρέπει απλώς να αποδείξει τη ζημία και τη σχέση αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της ενέργειας του εναγόμενου και της ζημίας. Τεκμαίρεται πταίσμα εάν ο εναγόμενος δεν μπορεί να αποδείξει υψηλό επίπεδο δέουσας επιμέλειας. Σε πολλές περιπτώσεις ο εναγόμενος απαλλάσσεται μόνο εάν μπορεί να αποδείξει τη συνδρομή τυχαίου περιστατικού ή ανωτέρας βίας ή αποκλειστικό σφάλμα του ενάγοντος ή ενός τρίτου. Στην Ιταλία, σε περίπτωση ζημίας που προκαλείται από «επικίνδυνα» προϊόντα, το βάρος παραμένει στον εναγόμενο, ο οποίος πρέπει να αποδείξει ότι είχαν ληφθεί όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα ώστε να αποφευχθεί η ζημία, εάν ο εναγόμενος επιθυμεί να αποφύγει τον καταλογισμό ευθύνης.

- Η έννοια του ελαττώματος (άρθρο 6)

Όσον αφορά το ελάττωμα, η οδηγία προβλέπει ως κριτήριο τις προσδοκίες – δηλαδή, ένα προϊόν θεωρείται ελαττωματικό, εάν δεν παρέχει την ασφάλεια που δικαιούται κανείς να αναμένει . Η υποκειμενική φύση του κριτηρίου των προσδοκιών συνεπάγεται ότι αυτή η αρχή δεν μπορεί να προσδιοριστεί σαφώς. Έτσι προκύπτουν ορισμένα πολύ πρακτικά ζητήματα όσον αφορά, π.χ., το κατά πόσον είναι σκόπιμο ένα δικαστήριο να διενεργεί ανάλυση κινδύνου/οφέλους, όταν αξιολογεί τις θεμιτές προσδοκίες, καθώς και το βαθμό στον οποίο η πραγματική συμπεριφορά ενός παραγωγού (όπως το μέγεθος της φροντίδας που λαμβάνει ή δεν λαμβάνει) είναι πάντοτε σημαντική στο δεδομένο πλαίσιο. Αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν σε κοινοποιημένες υποθέσεις, αλλά δεν έχουν ακόμη απαντηθεί οριστικά από τα δικαστήρια σε κανένα κράτος μέλος. Στην προαναφερόμενη υπόθεση A και λοιποί κατά National Blood Authority , π.χ., το Ανώτατο Δικαστήριο της Αγγλίας αποφάνθηκε ότι η συμπεριφορά του εναγόμενου δεν αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν αξιολογείται το κατά πόσον είναι ελαττωματικό ένα προϊόν. Ωστόσο, στη μεταγενέστερη υπόθεση Sam Bogle και λοιποί κατά McDonald's Restaurants Ltd , το Ανώτατο Δικαστήριο της Αγγλίας θεώρησε κατάλληλο αντάλλαγμα τα βήματα που έλαβε η επιχείρηση McDonald's για να καταρτίσει το προσωπικό της όσον αφορά την ασφαλή παροχή ζεστών ροφημάτων στους πελάτες.

Αβεβαιότητα επίσης περιβάλλει τα στοιχεία που απαιτούνται προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη ελαττώματος. Σε ορισμένες υποθέσεις, τα δικαστήρια αποφάνθηκαν ότι αρκεί ο ενάγων να αποδείξει ότι το προϊόν είχε ελάττωμα και ότι αυτό το ελάττωμα προκάλεσε ζημία. Σε υπόθεση που εκδικάστηκε από το Πρωτοδικείο της Aix en Provence στη Γαλλία, ο ενάγων τραυματίστηκε όταν εξερράγη γυάλινη πρόσοψη εστίας λόγω αδιευκρίνιστης αιτίας. Το εν λόγω δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η συμμετοχή του προϊόντος τη στιγμή της ζημίας ήταν αρκετή και ότι ο ενάγων δεν χρειαζόταν να αποδείξει την ακριβή αιτία του ατυχήματος για να αποδείξει ότι το προϊόν ήταν ελαττωματικό.

Σε παρόμοια υπόθεση στο Βέλγιο, η οποία αφορούσε την έκρηξη φιάλης αναψυκτικού, δεν απαιτήθηκε από τον ενάγοντα, δυνάμει της οδηγίας, να αποδείξει την ακριβή φύση του ελαττώματος, ιδίως όσον αφορά όλες τις τεχνικές πτυχές του.

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την προσέγγιση που ακολούθησαν τα δικαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου στην υπόθεση Richardson κατά LRC Products Ltd (η οποία αφορούσε προφυλακτικό που έσπασε κατά τη χρήση) και στην υπόθεση Foster κατά Biosil (η οποία αφορούσε εμφύτευμα στήθους από σιλικόνη που διερράγη in situ). Και στις δύο υποθέσεις, το προϊόν παρουσίασε ελάττωμα, αλλά η αιτία του ελαττώματος ήταν άγνωστη. Σε αντίθεση με τις αποφάσεις στη Γαλλία και το Βέλγιο, το δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου αποφάνθηκε σε κάθε υπόθεση ότι, δυνάμει της οδηγίας, ο ενάγων έπρεπε να αποδείξει τη φύση του υποτιθέμενου ελαττώματος και όχι απλώς ότι το προϊόν ήταν ελαττωματικό. Καθώς οι ενάγοντες δεν ήταν σε θέση να αποδείξουν την αιτία του ελαττώματος, οι απαιτήσεις δεν ικανοποιήθηκαν.

- Η απαλλαγή των κινδύνων ανάπτυξης [άρθρο 7, στοιχείο ε)]

Σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο β), τα κράτη μέλη είχαν το δικαίωμα να αποκλείσουν την απαλλαγή από το κείμενο της νομοθεσίας μεταφοράς τους, αλλά μόνο η Φινλανδία και το Λουξεμβούργο επέλεξαν να το πράξουν. Αν και το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων παρείχε ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής[7], το ακριβές εύρος του παραμένει ασαφές. Πράγματι, φαίνεται να υπάρχει μόνο ένα καταγεγραμμένο παράδειγμα σύμφωνα με το οποίο χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς η απαλλαγή: η υπόθεση Sanquin Foundation στις Κάτω Χώρες. Στην εν λόγω υπόθεση, οι προμηθευτές μολυσμένου με τον ιό του HIV αίματος μπόρεσαν να επικαλεστούν την απαλλαγή στις περιπτώσεις όπου δεν είχαν τη δυνατότητα αξιόπιστης δοκιμής ελέγχου κατά τη στιγμή παροχής της υπηρεσίας. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι ένα δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου αποφάνθηκε σε μεταγενέστερη υπόθεση ότι η απαλλαγή δεν ίσχυε σε παρόμοιες περιπτώσεις.

- Το ελάχιστο όριο (άρθρο 9)

Η διάταξη αυτή αποτελεί αντικείμενο ποικίλων ερμηνειών στα κράτη μέλη. Στα περισσότερα κράτη μέλη, όπως στην Αυστρία, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία και την Ιταλία, το κατώτατο όριο αντιμετωπίζεται ως «εκπίπτον ποσό», στο βαθμό που το ποσό των ζημιών που επιδικάζεται στον ενάγοντα που δικαιώνεται (για ζημία σε περιουσιακό στοιχείο) μειώνεται κατά το ορισμένο ποσό. Σε άλλα κράτη μέλη, όπως στις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, το κατώτατο όριο αντιμετωπίζεται ως ελάχιστο ποσό, με αποτέλεσμα, όταν η απαίτηση υπερβαίνει αυτό το ελάχιστο ποσό, μπορεί να ανακτηθεί το πλήρες ποσό των ζημιών. Στην Ισπανία, το ποσό εκφράζεται στη νομοθεσία μεταφοράς ως έκπτωση αλλά, στην πράξη, τα δικαστήρια το αντιμετωπίζουν ως κατώτατο όριο, με αποτέλεσμα το ποσό να μην έχει εκπέσει ουσιαστικά ποτέ από οποιοδήποτε επιδικαζόμενο ποσό.

Το κατώτατο όριο συνιστά σαφώς ζήτημα ιδίως στη Φινλανδία, όπου ορισμένοι συμμετέχοντες πρότειναν την κατάργησή του.

- Η απαλλαγή λόγω συμμόρφωσης προς τους κανονισμούς

Ορισμένοι ενδιαφερόμενοι, και ιδίως εκπρόσωποι της φαρμακοβιομηχανίας, επιχειρηματολόγησαν σθεναρά υπέρ της εισαγωγής της απαλλαγής λόγω συμμόρφωσης προς τους κανονισμούς, η οποία θα εφαρμόζεται σε προϊόν του οποίου η ασφάλεια διέπεται αυστηρά από κανονισμούς, με τον όρο ότι το προϊόν θα συμμορφώνεται πλήρως με τους ισχύοντες κανονισμούς.

- Καινοτόμα προϊόντα, σχεδιαστικά ελαττώματα και παράλειψη προειδοποίησης

Ορισμένοι ενδιαφερόμενοι, κυρίως στην κατηγορία των παραγωγών, ισχυρίστηκαν ότι το πρότυπο της «αντικειμενικής ευθύνης» δυνάμει της οδηγίας ήταν ακατάλληλο για την αντιμετώπιση της ευθύνης που προέκυπτε από σχεδιαστικά ελαττώματα ή βλάβες που οφείλονταν σε «επικοινωνιακά ελαττώματα», όπως η παράλειψη προειδοποίησης.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η Επιτροπή, αφού συνεκτίμησε τις πληροφορίες που έλαβε όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας, δεν κρίνει απαραίτητο, στο παρόν στάδιο, να υποβάλει πρόταση τροποποίησης της οδηγίας. Ειδικότερα όσον αφορά το ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση της οδηγίας για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φρονεί ότι, εάν ετίθετο σε ισχύ το ψήφισμα, θα σηματοδοτούσε την απομάκρυνση από το στόχο της εναρμόνισης της νομοθεσίας σχετικά με την ευθύνη για τα προϊόντα δυνάμει της οδηγίας.

Εντούτοις, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί το γεγονός ότι η περαιτέρω εναρμόνιση μπορεί επίσης να επιτευχθεί, όσο το δυνατό περισσότερο, ενιαία ερμηνεία των νομικών εννοιών της οδηγίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση:

- της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων·

- της ελεγκτικής εξουσίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (εξέταση των εθνικών μέτρων μεταφοράς, δυνατότητα κίνησης διαδικασιών επί παραβάσει για εσφαλμένη εφαρμογή)·

- της συνεχούς ανάλυσης στο πλαίσιο των ομάδων εργασίας.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει τη συνέχιση, κατά το 2007, της εξέτασης και των συνομιλιών στο πλαίσιο των ομάδων εργασίας όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τις έννοιες που αναφέρονται στο παραπάνω σημείο 4 («Περαιτέρω εργασίες») με στόχο την ανάλυση του ισχύοντος κοινοτικού νομικού πλαισίου σχετικά με την ευθύνη για ελαττωματικά προϊόντα. Όσο μεγαλώνει η πείρα που αποκτάται στη χρήση της οδηγίας, οι αποκλίσεις που παρατηρούνται στη λειτουργία της οδηγίας μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να προσλάβουν μεγαλύτερη πρακτική σημασία και, στην περίπτωση αυτή, να απαιτηθεί η παρέμβαση της Επιτροπής.

Η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 21 της οδηγίας, πρέπει να υποβάλλει περιοδικές εκθέσεις στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Για το λόγο αυτό, θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την εφαρμογή και τα αποτελέσματα της οδηγίας και να αξιολογεί τυχόν ανάγκη μελλοντικών τροποποιήσεων στην επόμενη έκθεσή της για την εφαρμογή της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ.[pic][pic][pic]

[1] Οδηγία 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1985 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (ΕΕ L 21 της 7.8.1985, σ. 29-33), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 1999/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαΐου 1999 (ΕΕ L 141 της 4.6.1999, σ. 20-21) και διορθώθηκε με διορθωτικό (ΕΕ L 283 της 6.11.1999, σ. 20). Η οδηγία άρχισε να εφαρμόζεται στις 25 Ιουλίου 1988.

[2] LOVELLS, Product liability in the European Union, 2003 και FONDAZIONE ROSSELLI, Analysis of the Economic Impact of the Development Risk Clause as provided by Directive 85/374/EEC on Liability for Defective Products, 2004.

[3] Ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2002 για την τροποποίηση της οδηγίας για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων (ΕΕ C 26 της 4.4.2003, σ. 2-3).

[4] Π.χ., μόνο τρεις ενδιαφερόμενοι αντιτίθενται στην ισχύουσα διατύπωση του άρθρου 7, στοιχείο ε) (ρήτρα περί κινδύνου ανάπτυξης)· μόνο πέντε ενδιαφερόμενοι και μόνο ένα κράτος μέλος ζήτησαν τη δημιουργία ταμείου αποζημιώσεων για όλη την ΕΕ.

[5] Απόφαση του ΔΕΚ στην υπόθεση C-154/00 (Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ελληνικής Δημοκρατίας) της 25.4.2002, σκεπτικό 29.

[6] Όπως αναφέρεται κατά λέξη στο συμπέρασμα αριθ. 4 της έκθεσης Lovells.

[7] Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 29ης Μαΐου 1997. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας. Υπόθεση C-300/95. Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1997 σελίδα I-0264.