Έκθεση σχετικά με το ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) λόγω της επιδημικής έκρηξης της COVID-19 σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΕ) 2020/672 του Συμβουλίου Το SURE στους 18 μήνες: τρίτη εξαμηνιαία έκθεση

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται εξέταση των εθνικών συστημάτων λογιστικών και λοιπών ελέγχων όπως αναφέρονται από τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τον κανονισμό SURE, για την πρόληψη της κατάχρησης της χρηματοδοτικής συνδρομής του SURE. Ανεξάρτητα από τα συστήματα ελέγχου της Επιτροπής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν την ορθή χρήση των κονδυλίων σε εθνικό επίπεδο, να προλαμβάνουν τις παρατυπίες και την απάτη και να ανακτούν κονδύλια που αποτέλεσαν αντικείμενο κατάχρησης, σύμφωνα με τον κανονισμό SURE και διμερείς δανειακές συμφωνίες. Για να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν τα αναγκαία συστήματα για την τήρηση της υποχρέωσης αυτής, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τα εθνικά συστήματα λογιστικών και λοιπών ελέγχων που αφορούν το SURE. Στην παρούσα έκθεση συνοψίζονται οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από όλα τα δικαιούχα κράτη μέλη.

Η παρούσα έκθεση επιβεβαιώνει την εκτίμηση της προηγούμενης έκθεσης ότι τα μέτρα στήριξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του SURE, απέτρεψαν αποτελεσματικά την ανεργία για 1,5 εκατομμύρια άτομα το 2020. Η αύξηση της ανεργίας το 2020 στα δικαιούχα κράτη μέλη ήταν μέτρια, παρά τη μεγάλη μείωση της οικονομικής παραγωγής, και σημαντικά χαμηλότερη από το αναμενόμενο. Αυτό επιτεύχθηκε με τη διατήρηση των μισθωτών στις επιχειρήσεις τους και με τη διατήρηση της δραστηριότητας των αυτοαπασχολούμενων. Ως πρόσθετος παράγοντας, το SURE συνέβαλε επίσης στη βελτίωση της γενικής εμπιστοσύνης σε ολόκληρη την ΕΕ, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου στην οποία το SURE έλαβε ευρεία στήριξη από τους πολίτες της ΕΕ. Όπως αναφέρθηκε στη δεύτερη εξαμηνιαία έκθεση, εκτιμάται επίσης ότι τα κράτη μέλη έχουν εξοικονομήσει συνολικά 8,2 δισ. EUR σε πληρωμές τόκων με τη λήψη χρηματοδοτικής συνδρομής μέσω του SURE.

Η απορρόφηση της χρηματοδοτικής συνδρομής του SURE είναι υψηλή για τη συντριπτική πλειονότητα των κρατών μελών. Παραμένει πολύ χαμηλή σε ένα μόνο κράτος μέλος και τελεί υπό στενή παρακολούθηση σε άλλο. Στη Ρουμανία, το μεγάλο χάσμα όσον αφορά την απορρόφηση που επισημάνθηκε στην πρώτη και τη δεύτερη έκθεση —τρία τέταρτα του ποσού που χορήγησε το Συμβούλιο— παραμένει σε γενικές γραμμές αμετάβλητο. Στην Πολωνία φαίνεται ότι υπάρχει μέτριο χάσμα στην απορρόφηση λόγω των χαμηλότερων του αναμενόμενου δαπανών για μέτρα επιλέξιμα στο πλαίσιο του SURE, ενώ δεν εντοπίστηκε κανένα χάσμα στις εθνικές εκθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν στη δεύτερη έκθεση. Οι συνολικές δαπάνες στην Πολωνία είναι χαμηλότερες από το ποσό που χορήγησε το Συμβούλιο στο πλαίσιο του SURE, ενώ παραμένουν πάνω από το ποσό που έχει ήδη εκταμιευθεί. Ο κίνδυνος απορρόφησης που εντοπίστηκε στην Πορτογαλία και την Κύπρο στη δεύτερη έκθεση δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα.

Σχεδόν όλες οι συνολικές προβλεπόμενες δημόσιες δαπάνες στο πλαίσιο του SURE έχουν πλέον πραγματοποιηθεί. Οι συνολικές δημόσιες δαπάνες για μέτρα επιλέξιμα στο πλαίσιο του SURE αναμένεται πλέον να ανέλθουν σε 118 δισ. EUR. Το ποσό αυτό υπερβαίνει κατά πολύ τη συνολική χρηματοδοτική συνδρομή που χορηγήθηκε (94 δισ. EUR), δεδομένου ότι ορισμένα κράτη μέλη δαπάνησαν ή σχεδίαζαν να δαπανήσουν περισσότερα για επιλέξιμα μέτρα σε σχέση με την αιτηθείσα χρηματοδοτική συνδρομή. Αυτό δείχνει τη μεγάλη σημασία των μέτρων που στηρίζονται από το SURE από τη σκοπιά των κρατών μελών. Πάνω από το ήμισυ των συνολικών δημόσιων δαπανών για μέτρα επιλέξιμα στο πλαίσιο του SURE καλύπτει τα συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας. Ο επικουρικός χαρακτήρας των δαπανών που αφορούν την υγεία —που αντιπροσωπεύουν μόλις το 5 % των συνολικών δαπανών— επιβεβαιώθηκε ξανά.

Το SURE συνέχισε να προστατεύει την απασχόληση κατά τη διάρκεια της άνισης ανάκαμψης το 2021, στηρίζοντας περίπου 3 εκατομμύρια άτομα και πάνω από 400 χιλιάδες επιχειρήσεις. Οι δημόσιες δαπάνες για μέτρα επιλέξιμα στο πλαίσιο του SURE εξακολούθησαν να αντικατοπτρίζουν σε γενικές γραμμές την επιδημιολογική κατάσταση. Οι συνολικές δημόσιες δαπάνες στο πλαίσιο του SURE το 2021 ήταν υψηλότερες κατά 3 δισ. EUR απ’ ό,τι αναμενόταν κατά τον χρόνο υποβολής της προηγούμενης έκθεσης τον Ιούνιο του 2021, ως αποτέλεσμα των μεταγενέστερων κυμάτων της πανδημίας. Το 2021 η χρήση συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας παρέμεινε σημαντική, αν και μειώθηκε από την κορύφωσή της το 2020.

Η παρούσα έκθεση επιβεβαιώνει την προηγούμενη εκτίμηση ότι το 2020 το SURE κάλυψε περίπου 31 εκατομμύρια άτομα και 2,5 εκατομμύρια επιχειρήσεις. Οι αριθμοί αυτοί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 30 % της συνολικής απασχόλησης και το ένα τέταρτο του συνόλου των επιχειρήσεων στα δικαιούχα κράτη μέλη. Κύριοι δικαιούχοι της στήριξης του SURE ήταν οι μικρές επιχειρήσεις. Οι τομείς που έλαβαν τη μεγαλύτερη στήριξη ήταν το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, οι υπηρεσίες παροχής καταλύματος και εστίασης, και η μεταποίηση, ενώ πολλά κράτη μέλη στήριξαν και άλλους τομείς με στοχευμένα μέτρα.

Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ εξέδωσε κοινωνικά ομόλογα για τη χρηματοδότηση της χρηματοδοτικής συνδρομής SURE στα κράτη μέλη. Εκτός από τις απαιτήσεις του κανονισμού SURE, η παρούσα έκθεση παρουσιάζει επίσης τη σχετική υποβολή στοιχείων σύμφωνα με το πλαίσιο κοινωνικών ομολόγων EU SURE και επιβεβαιώνει ότι οι δαπάνες του SURE είναι πλήρως εναρμονισμένες με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

Η εφαρμογή του μέσου ήταν ταχεία και ομαλή και σχεδόν όλο το ποσό της χορηγηθείσας χρηματοδοτικής συνδρομής στο πλαίσιο του SURE (94 δισ. EUR) έχει πλέον διατεθεί σε 19 κράτη μέλη. Στο πλαίσιο της αρχικής απόκρισης της ΕΕ στην πανδημία, η Επιτροπή πρότεινε τον κανονισμό SURE στις 2 Απριλίου 2020, και ο κανονισμός εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 19 Μαΐου 2020. Το χρηματοδοτικό κονδύλιο των 100 δισ. EUR κατέστη διαθέσιμο στις 22 Σεπτεμβρίου 2020, αφού όλα τα κράτη μέλη υπέγραψαν τις συμφωνίες εγγύησης. Η Επιτροπή επίσπευσε την εφαρμογή του μέσου, συνεργαζόμενη στενά με τα κράτη μέλη. Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδοτικής συνδρομής που χορηγήθηκε εκταμιεύθηκε μόλις σε επτά μήνες, από τον Οκτώβριο του 2020 έως τον Μάιο του 2021.

Η παρούσα έκθεση είναι η τρίτη εξαμηνιαία έκθεση σχετικά με το ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE). Επιβεβαιώνει τα πορίσματα των προηγούμενων εκθέσεων, παρουσιάζει τις λειτουργίες και τη χρήση του μέσου έως σήμερα και επανεξετάζει τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις του. Το SURE είναι ένα μέσο για την αντιμετώπιση της κρίσης, μεγέθους 100 δισ. EUR, το οποίο δημιούργησε η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) με σκοπό να συνδράμει τα κράτη μέλη στην προστασία των θέσεων εργασίας και των εισοδημάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της πανδημίας της νόσου COVID-19. Το SURE αποτελεί επίσης ισχυρή έκφραση της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών μέσω της ΕΕ: όλα τα κράτη μέλη συμφώνησαν να παράσχουν διμερείς εγγυήσεις στην ΕΕ, ώστε η Ένωση να μπορεί να δανείζεται από τις αγορές με πολύ ευνοϊκούς όρους για να χρηματοδοτεί δάνεια στο πλαίσιο του SURE.

Η παρούσα έκθεση είναι η τρίτη εξαμηνιαία έκθεση σχετικά με το ευρωπαϊκό μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE). Το SURE δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) τον Μάιο του 2020 με σκοπό να συνδράμει τα κράτη μέλη στην προστασία των θέσεων εργασίας και των εισοδημάτων των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Παρέχει στα κράτη μέλη που το αιτούνται ενωσιακή χρηματοδοτική συνδρομή υπό μορφή δανείων με ευνοϊκούς όρους. Στο πλαίσιο του SURE διατίθεται χρηματοδοτική συνδρομή έως και 100 δισ. EUR για τη χρηματοδότηση των συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας των κρατών μελών ή παρόμοιων μέτρων που αποσκοπούν στην προστασία των μισθωτών και των αυτοαπασχολουμένων, καθώς και για τη χρηματοδότηση, επικουρικά, ορισμένων μέτρων που αφορούν την υγεία, ιδίως στον χώρο εργασίας.

Η θεσμική δομή των εθνικών συστημάτων λογιστικών και λοιπών ελέγχων διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, οι φορείς που διενεργούν λογιστικούς και λοιπούς ελέγχους των μέτρων που υποστηρίζονται από το SURE υπήρχαν ήδη πριν από την πανδημία COVID-19. Σε ένα κράτος μέλος, δημιουργήθηκαν νέοι φορείς ειδικά για τα μέτρα που υποστηρίζονται από το SURE. Σε άλλο κράτος μέλος, δημιουργήθηκαν νέα συστήματα λογιστικών και λοιπών ελέγχων μόνο για ένα συγκεκριμένο μέτρο, επιπλέον των υφιστάμενων.

Η παρούσα έκθεση επικαιροποιεί τις πληροφορίες που περιέχονται στις πρώτες δύο εξαμηνιαίες εκθέσεις για το SURE και επεκτείνει την ανάλυση σε ορισμένους τομείς. Καλύπτει τις θεσμικές εξελίξεις από την καταληκτική ημερομηνία της δεύτερης έκθεσης στις αρχές Σεπτεμβρίου 2021, συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης πρόσθετης χρηματοδοτικής συνδρομής στην Ουγγαρία και της τροποποίησης της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου ώστε η Πορτογαλία να συμπεριλάβει πρόσθετα επιλέξιμα μέτρα με αμετάβλητο το ποσό της χρηματοδοτικής συνδρομής. Η ανάλυση στις προηγούμενες εκθέσεις επικαιροποιείται, ιδίως όσον αφορά τις δημόσιες δαπάνες των κρατών μελών που καλύπτονται από το SURE —βάσει εξαμηνιαίων εκθέσεων που υπέβαλαν τα κράτη μέλη τον Ιανουάριο του 2022— και τον εκτιμώμενο αντίκτυπο του SURE —με βάση τα τελευταία μακροοικονομικά στοιχεία. Βασίζεται στην ανάλυση της κάλυψης του SURE όσον αφορά τους μισθωτούς, τους αυτοαπασχολούμενους και τις επιχειρήσεις λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων που σημειώθηκαν το 2021. Επιπλέον, και σύμφωνα με τον κανονισμό SURE και διμερείς δανειακές συμφωνίες, στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται εξέταση των εθνικών συστημάτων λογιστικών και λοιπών ελέγχων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για την πρόληψη της κατάχρησης της χρηματοδοτικής συνδρομής του SURE.

Η έκθεση εξετάζει τη χρήση του μέσου SURE έως σήμερα και αναλύει τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις του. Διαρθρώνεται σε έξι ενότητες. Στην ενότητα Ι περιγράφεται η χρηματοδοτική συνδρομή που χορηγήθηκε στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των ποσών που εκταμιεύθηκαν, των ανεξόφλητων ποσών και του αντίστοιχου χρονοδιαγράμματος αποπληρωμής. Στην ενότητα II συνοψίζονται οι συνολικές δημόσιες δαπάνες των κρατών μελών σχετικά με εθνικά μέτρα που στηρίζονται από το SURE . Στην ενότητα III επικαιροποιείται η αρχική αξιολόγηση των επιπτώσεων του SURE που παρασχέθηκε στις προηγούμενες εκθέσεις. Στην ενότητα IV εξετάζονται τα έκτακτα γεγονότα που δικαιολογούν τη συνέχιση του SURE. Στην ενότητα V αναφέρονται τα εθνικά συστήματα λογιστικών και λοιπών ελέγχων. Τέλος, στην ενότητα VI προβλέπεται η σχετική υποχρέωση υποβολής εκθέσεων σύμφωνα με το τμήμα 2.4 του πλαισίου κοινωνικών ομολόγων EU SURE, το οποίο ενσωματώνεται στην παρούσα έκθεση .

I.Η χρήση της χρηματοδοτικής συνδρομής στο πλαίσιο του SURE: χορηγηθέντα και εκταμιευθέντα ποσά και λοιπές χρηματοοικονομικές πτυχές

1.1 Επισκόπηση των δικαιούχων κρατών μελών και των χορηγηθέντων ποσών

Ένα κράτος μέλος που επωφελείται ήδη από το SURE, η Ουγγαρία, έλαβε πρόσθετη χρηματοδοτική συνδρομή τον Ιανουάριο του 2022. Η Ουγγαρία ζήτησε συμπληρωματική στήριξη ύψους 147 εκατ. EUR τον Δεκέμβριο του 2021 μετά την επανεμφάνιση της πανδημίας νωρίτερα εντός του έτους, η οποία χορηγήθηκε από το Συμβούλιο στις 25 Ιανουαρίου 2022 βάσει πρότασης της Επιτροπής της 21ης Δεκεμβρίου 2021. Έτσι, η συνολική χορηγηθείσα χρηματοδοτική συνδρομή του SURE ανέρχεται σε 94,4 δισ. EUR (βλ. πίνακα 1).

Πίνακας 1: Επισκόπηση της στήριξης που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του SURE (EUR)

Κράτος μέλος Συνολικό χορηγηθέν ποσό* Από το οποίο συμπληρωματική ενίσχυση Εκταμιευθέν ποσό* Ανεξόφλητο ποσό Βέλγιο 8 197 530 000 394 150 000 8 197 000 000 0 Βουλγαρία 511 000 000 0 511 000 000 0 Κύπρος 603 770 000 124 700 000 603 000 000 0 Τσεχία 2 000 000 000 0 2 000 000 000 0 Ελλάδα 5 265 000 000 2 537 000 000 5 265 000 000 0 Ισπανία 21 324 820 449 0 21 324 000 000 0 Κροατία 1 020 600 000 0 1 020 000 000 0 Ιταλία 27 438 486 464 0 27 438 000 000 0 Λιθουανία 957 260 000 354 950 000 957 000 000 0 Λετονία 305 200 000 112 500 000 305 000 000 0 Μάλτα 420 817 000 177 185 000 420 000 000 0 Πολωνία 11 236 693 087 0 8 236 000 000 3 000 000 000 Πορτογαλία 5 934 462 488 0 5 411 000 000 523 000 000 Ρουμανία 4 099 244 587 0 3 000 000 000 1 099 000 000 Σλοβενία 1 113 670 000 0 1 113 000 000 0 Σλοβακία 630 883 600 0 630 000 000 0 Ουγγαρία 651 470 000 147 140 000 504 000 000 147 000 000 Ιρλανδία 2 473 887 900 0 2 473 000 000 0 Εσθονία 230 000 000 0 230 000 000 0 Σύνολο 94 414 795 575 3 847 625 000 89 637 000 000 4 769 000 000

*Κατά την εκτέλεση των εκταμιεύσεων, τα χορηγηθέντα ποσά στρογγυλοποιήθηκαν προς τα κάτω για επιχειρησιακούς σκοπούς.



1.2 Εκταμιεύσεις, ανεξόφλητο ποσό και εφαρμοστέο χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής

Έως τον Φεβρουάριο του 2022 είχαν εκταμιευθεί σε 19 κράτη μέλη σχεδόν 90 δισ. EUR χρηματοδοτικής συνδρομής στο πλαίσιο του SURE (βλ. πίνακα 1). Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει το 95 % της συνολικής χρηματοδοτικής συνδρομής που χορηγήθηκε από το Συμβούλιο στα κράτη μέλη. Εκτός από την πρόσφατη συμπληρωματική ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Ουγγαρία, εξακολουθεί να υπάρχει ένα σχετικά μικρό ποσό κονδυλίων προς εκταμίευση, το οποίο καθυστερεί είτε κατόπιν αιτήματος των ενδιαφερόμενων κρατών μελών είτε έως ότου διασφαλιστεί η απορρόφηση των κονδυλίων. Το συνολικό εκκρεμές ποσό προς εκταμίευση ανέρχεται σε κάτω από 5 δισ. EUR. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις συναλλαγές και τις εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του SURE προς τα κράτη μέλη παρατίθενται στον πίνακα A1 του παραρτήματος.

Το συνολικό χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής των ανεξόφλητων δανείων SURE παρουσιάζεται κατωτέρω. Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται για κάθε έτος το συνολικό ποσό του κεφαλαίου που πρέπει να αποπληρωθεί και οι πληρωμές τόκων.

Η μέση ληκτότητα των εκταμιεύσεων προς τα κράτη μέλη είναι 14,5 έτη. Το διάστημα αυτό πλησιάζει το ανώτατο όριο των 15 ετών που προβλέπεται στις αντίστοιχες εκτελεστικές αποφάσεις του Συμβουλίου.

Πίνακας 2: Χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής ανεξόφλητων δανείων SURE της ΕΕ