ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Τελική αξιολόγηση της υλοποίησης του πολυετούς κοινοτικού προγράμματος για τη βελτίωση της πρόσβασης, της χρηστικότητας και της αξιοποίησης του ψηφιακού περιεχομένου στην Ευρώπη

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση αφορά την τελική αξιολόγηση του προγράμματος eContentplus (2005-2008), το οποίο στο παρόν έγγραφο αναφέρεται ως «το πρόγραμμα»[1].

Tο πρόγραμμα διήρκεσε μία τετραετία, από την 1η Ιανουαρίου 2005 έως την 31η Δεκεμβρίου 2008, με προϋπολογισμό 149 εκατ. ευρώ, που αναλώθηκε σε ποσοστό 100 % σε έργα, μελέτες και διοικητικά έξοδα (δαπάνες που αφορούν αξιολογήσεις προτάσεων και επιθεωρήσεις έργων).

Το πρόγραμμα είχε ως στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης, της χρηστικότητας και της αξιοποίησης του ψηφιακού περιεχομένου στην Ευρώπη, διευκολύνοντας τη δημιουργία και διάδοση πληροφοριών σε κοινοτικό επίπεδο, σε τομείς δημόσιου συμφέροντος.

Το πρόγραμμα ήταν συνιστώσα της πολιτικής της Επιτροπής που ανακοινώθηκε στην «Στρατηγική i2010 - Ευρωπαϊκή Κοινωνία της Πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση». Αποβλέποντας στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε περιεχόμενο, της χρήσης και της εκμετάλλευσης, καθώς και στον εμπλουτισμό του περιεχομένου, το πρόγραμμα eContentplus ασχολήθηκε με δύο από τα τέσσερα κύρια προβλήματα που θέτει η ψηφιακή σύγκλιση για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου της πληροφορίας, όπως προσδιορίζονται από τη στρατηγική i2010, δηλαδή τη «διαλειτουργικότητα» και το «πλούσιο περιεχόμενο». Πιο συγκεκριμένα, επεδίωξε να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου 1 της στρατηγικής i2010: ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος πληροφοριών που θα προσφέρει οικονομικά προσιτές και ασφαλείς ευρυζωνικές επικοινωνίες, ποικίλο και πλούσιο περιεχόμενο και ψηφιακές υπηρεσίες.

Για την επίτευξη του γενικού στόχου του προγράμματος καθορίστηκαν οι παρακάτω γραμμές δράσης:

α) διευκόλυνση σε κοινοτικό επίπεδο της πρόσβασης σε ψηφιακό περιεχόμενο, της χρήσης και της αξιοποίησής του·

β) βελτίωση της ποιότητας και προώθηση βέλτιστης πρακτικής όσον αφορά το ψηφιακό περιεχόμενο μεταξύ παρόχων και χρηστών περιεχομένου, καθώς και σε διατομεακό επίπεδο·

γ) ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων του ψηφιακού περιεχομένου και ευαισθητοποίηση.

Μέσω αυτών των αξόνων δράσης, το πρόγραμμα στράφηκε σε πεδία δημόσιου ενδιαφέροντος οι οποίοι δεν θα είχαν αναπτυχθεί, ή θα είχαν αναπτυχθεί με βραδύτερους ρυθμούς, αν είχαν αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς.

- Γεωγραφικές πληροφορίες: Στόχος του προγράμματος eContentplus είναι να συμβάλει στην ευρύτερη χρήση των γεωγραφικών πληροφοριών (δηλ. κάθε δεδομένου που αναφέρεται ευθέως σε συγκεκριμένη τοποθεσία ή γεωγραφική περιοχή), από φορείς του δημόσιου τομέα, ιδιωτικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανόμενων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και από πολίτες, σύμφωνα με την οδηγία[2] για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, καθώς και την οδηγία INSPIRE[3], η οποία επιδιώκει να καταστήσει διαθέσιμες συναφείς, εναρμονισμένες και ποιοτικές γεωγραφικές πληροφορίες με σκοπό τη διατύπωση, εφαρμογή, παρακολούθηση και αξιολόγηση των κοινοτικών πολιτικών αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα έχει χρηματοδοτήσει έργα εφαρμόζοντας τις ακόλουθες αρχές INSPIRE, ιδιαίτερα σημαντικές για την αύξηση της περαιτέρω χρήσης, με εύκολο εντοπισμό των διαθέσιμων χωρικών δεδομένων, αξιολόγηση της καταλληλότητας της χρήσης τους και γνώση των όρων που ισχύουν για τη χρήση τους, και με δυνατότητα αδειάλειπτου συνδυασμού χωρικών δεδομένων από διαφορετικές πηγές και ανταλλαγής μεταξύ πλειάδας χρηστών και εφαρμογών.

- Eκπαιδευτικό περιεχόμενο: Το εκπαιδευτικό ψηφιακό περιεχόμενο είναι περιεχόμενο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μάθηση σε διάφορα συγκείμενα: σε προγράμματα επίσημης εκπαίδευσης και κατάρτισης, σε άτυπη γενική εκπαίδευση, σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, καθώς και για αυτοδιδασκαλία. Το πρόγραμμα eContentplus στοχεύει στην προώθηση της αποτελεσματικής χρήσης παιδαγωγικώς άρτιου ψηφιακού εκπαιδευτικού περιεχομένου σε διασυνοριακό επίπεδο και στη συμπλήρωση άλλων κοινοτικών πρωτοβουλιών, όπως είναι η απόφαση αριθ. 1720/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2006, για τη θέσπιση προγράμματος δράσης στον τομέα της δια βίου μάθησης, το οποίο, μεταξύ των στόχων του περιλαμβάνει την υποστήριξη της ανάπτυξης καινοτόμου περιεχομένου ΤΠΕ, υπηρεσιών, παιδαγωγικών προτύπων και πρακτικών δια βίου μάθησης.

- Ψηφιακές βιβλιοθήκες πολιτιστικού και επιστημονικού/ακαδημαϊκού περιεχομένου : οι ψηφιακές βιβλιοθήκες είναι οργανωμένες συλλογές ψηφιακού περιεχομένου που διατίθενται στο κοινό μέσω πολιτιστικών και επιστημονικών ιδρυμάτων (βιβλιοθήκες, αρχεία και μουσεία) και ιδιωτικών κατόχων περιεχομένου (π.χ. εκδότες) στα κράτη μέλη της ΕΕ ή σε άλλες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Το πρόγραμμα eContentplus στοχεύει σε αξιοποίηση της πολυγλωσσικής διάθεσης σημαντικών πόρων ψηφιακού πολιτιστικού, επιστημονικού και ακαδημαϊκού περιεχομένου με την υποστήριξη της ανάπτυξης διαλειτουργικών συλλογών και αντικειμένων – βάσης για την οικοδόμηση πολυγλωσσικών και διασυνοριακών υπηρεσιών - και σε υποστήριξη λύσεων για τη διευκόλυνση της παρουσίασης, του εντοπισμού και της ανάκτησης των πόρων αυτών[4]. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2005, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση όπου προβάλλεται το όραμα της πρωτοβουλίας «i2010: ψηφιακές βιβλιοθήκες», η οποία έχει ως στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης και χρήσης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς σε επιγραμμικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, η Επιτροπή υποστήριξε τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Βιβλιοθήκης (europeana.eu), η οποία αναμένεται να καταστήσει επιγραμμικά διαθέσιμα εντός του 2010 τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια βιβλία, έγγραφα και άλλα πολιτιστικά έργα .

Το πρόγραμμα eContentplus έχει υλοποιηθεί μέσω ετήσιων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Οι ειδικοί στόχοι και οι προτεραιότητές τους καθορίστηκαν στα ετήσια προγράμματα εργασιών, όπως εξάλλου και ο διαθέσιμος προϋπολογισμός, καθώς και ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα για την αξιολόγηση και επιλογή των προτάσεων έργων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο των προσκλήσεων. Χρηματοδοτήθηκαν 67 έργα συνολικού ύψους 146,9 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ συμμετείχαν άμεσα στα έργα περισσότεροι από 800 ευρωπαϊκοί οργανισμοί.

Η Επιτροπή πρόσφερε επίσης συμβάσεις μελετών με στόχο τη βελτίωση της κατανόησης της οικονομικής σημασίας των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από το πρόγραμμα και την παροχή στοιχείων για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων μελλοντικών ερευνητικών και μη-ερευνητικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα συμβόλαια περιλάμβαναν: μελέτη για τους κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες και τον αντίκτυπο από τη μακροπρόθεσμη διατήρηση ψηφιακών πόρων, την πρώτη συστηματική προσπάθεια χαρτογράφησης ή μέτρησης του κοινωνικού και οικονομικού αντίκτυπου του δημόσιου τομέα στην κοινωνία των πληροφοριών και, μετά την αναθεώρηση (2008) της οδηγίας για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (ΠΔΤ), μελέτη για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κεντρικής πλατφόρμας ΠΔΤ για περαιτέρω τόνωση της δράσης και την παρακολούθηση της προόδου προς την κατεύθυνση ενός ισχυρότερου και διαφανέστερου περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των εθνικών και των ευρωπαϊκών αγορών όσον αφορά την περαιτέρω χρήση των ΠΔΤ.

2. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3 της απόφασης για το πρόγραμμα, η Επιτροπή όφειλε να υποβάλει τελική έκθεση αξιολόγησης στο τέλος του προγράμματος. Η εν λόγω αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια ομάδας εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι αξιολόγησαν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος, τα επιτεύγματα, τον αντίκτυπο, τη βιωσιμότητα και τη συμπληρωματικότητά του με άλλες πρωτοβουλίες εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και με εθνικές πρωτοβουλίες.

Τα ευρήματα της τελικής αυτής αξιολόγησης βασίζονται στα διαθέσιμα έγγραφα, σε στοιχεία της Επιτροπής, σε ερωτηματολόγιο έρευνας και σε επακόλουθες συνεντεύξεις με επιλεγμένους συμμετέχοντες στο σχέδιο.

3. ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Οι αξιολογητές διαπίστωσαν ότι το πρόγραμμα ήταν επιτυχές όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της απόφασης για το πρόγραμμα και τα ετήσια προγράμματα εργασίας που εγκρίθηκαν για την εφαρμογή του. Το πρόγραμμα συνέβαλε ώστε το ψηφιακό περιεχόμενο στην Ευρώπη να καταστεί περισσότερο προσβάσιμο, χρηστικό και αξιοποιήσιμο, διευκολύνοντας τη δημιουργία και τη διάδοση πληροφοριών, σε τομείς δημόσιου συμφέροντος. Συγκεκριμένα, η αξιολόγηση αυτή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

Καταλυτικός ρόλος του προγράμματος, επιτεύγματα του προγράμματος

Τα επιτεύγματα του προγράμματος είναι σύμφωνα με τους στόχους του προγράμματος. Το πρόγραμμα κατόρθωσε να βελτιώσει τις συνθήκες για πρόσβαση, χρήση, περαιτέρω χρήση και εκμετάλλευση ψηφιακού υλικού, καθιστώντας έτσι δυνατή τη δημιουργία, σε ολόκληρη την Ευρώπη, προϊόντων και υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας στα επιλεγμένα πεδία στόχους. Σε ό,τι αφορά το ψηφιακό περιεχόμενο συνέδραμε τα ενδιαφερόμενα μέρη (προμηθευτές και χρήστες) στην πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού του. Οι πάροχοι περιεχομένου, δηλ. δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί και ιδρύματα που δημιουργούν, συλλέγουν ή κατέχουν ψηφιακό περιεχόμενο, ήταν σε θέση να αυξήσουν την προβολή του ψηφιακού υλικού τους, όχι μόνο στη δική τους χώρα, αλλά και σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ, όπως και σε χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Οι χρήστες περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαίων πολιτών, φοιτητών και ερευνητών, καθώς και οργανισμών και επιχειρήσεων, είναι πλέον σε θέση να βρουν και να αξιοποιήσουν τέτοιου είδους περιεχόμενο, ανεξαρτήτως τόπου και γλώσσας.

Συγκεντρώνοντας συμπράξεις ευρωπαϊκής κλίμακας και συμβάλλοντας στη δημιουργία διασυνοριακών σειρών δεδομένων και υπηρεσιών, το πρόγραμμα eContentplus έχει συμβάλει ώστε το περιεχόμενο να καταστεί προσβασιμότερο, χρηστικότερο και περισσότερο αξιοποιήσιμο στα παραπάνω πεδία-στόχους. Όπως επιβεβαιώθηκε από την έρευνα και τις συνεντεύξεις, τα περισσότερα έργα δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς χρηματοδοτική στήριξη από το πρόγραμμα eContentplus, υπογραμμίζοντας τη χρησιμότητα των εν λόγω χρηματοδοτικών μηχανισμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σε επίπεδο έργου, αποτελέσματα όπως η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Βιβλιοθήκης Europeana, κοινού πολυγλωσσικού σημείου πρόσβασης για την ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης, δεν θα είχαν επιτευχθεί. Η δημιουργία του εμβληματικού αυτού έργου, γύρω από το οποίο συσπειρώνονται περίπου 20 τροφοδοτούμενα έργα, παρέχοντας πρόσβαση σε περίπου 17 εκατομμύρια πολιτιστικά στοιχεία, προερχόμενα από περισσότερα των 1500 ευρωπαϊκά πολιτιστικά ιδρύματα (άμεσα ή έμμεσα μέσω φορέων συγκέντρωσης), συνιστά σημαντικό επίτευγμα. Η συμμετοχή στην πρωτοβουλία αυτή ανέδειξε τους εταίρους του σχεδίου και τους προσέφερε πολύ ισχυρότερο κίνητρο για να διατηρήσουν την υπηρεσία ύστερα από τη συμπλήρωση του κύκλου χρηματοδότησης. Όσον αφορά το εκπαιδευτικό περιεχόμενο, έχουν σημειωθεί σημαντικά βήματα, χάρη στην εντατικότερη δικτύωση και συνεργασία. Το έργο MELT, για παράδειγμα, προσφέρει την πύλη Learning Resource Exchange για σχολεία (lreforschools.eun.org), όπου παρέχονται περισσότεροι από 130.000 ανοιχτοί εκπαιδευτικοί πόροι και στοιχεία από πολλές διαφορετικές χώρες και παρόχους, μεταξύ των οποίων και 17 Υπουργεία Παιδείας. Στο πεδίο των γεωγραφικών πληροφοριών, το πρόγραμμα έχει συγκεντρώσει παρόχους δεδομένων, παρόχους τεχνολογίας, χρήστες και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, δημιουργώντας δίκτυα που θα αποτελέσουν την πλατφόρμα για ανταλλαγή πληροφοριών, υπερσύγχρονη τεχνολογία και περιορισμό των εμποδίων διαλειτουργικότητας στην Ένωση. Έτσι, με το έργο EURADIN θα εφαρμοστεί, θα δοκιμαστεί και θα επικυρωθεί μια πιλοτική λύση για ευρωπαϊκή υποδομή που θα χρησιμεύσει ως πόλος αναφοράς, ώστε όλα τα κράτη μέλη να συμμορφωθούν προς τις συστάσεις του INSPIRE όσον αφορά τις διευθύνσεις.

Αποτελεσματικότητα του προγράμματος

Η διαχείριση του προγράμματος ήταν αποτελεσματική. Τόσο οι υποψήφιοι, όσο και οι συμμετέχοντες στα έργα, έμειναν ικανοποιημένοι με την ποιότητα των πληροφοριών που παρέχονται από την Επιτροπή, αν και ορισμένοι νεοεισερχόμενοι και οργανισμοί που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα, αρχικά έθεσαν ορισμένα δευτερεύοντα ερωτήματα όσον αφορά τη σαφήνεια των στόχων του προγράμματος και των μηχανισμών χρηματοδότησης.

Η δημοσίευση σαφών στόχων του προγράμματος και κριτηρίων ανάθεσης αφενός, και η διαδικασία αξιολόγησης δύο σταδίων αφετέρου, είχαν πολύ θετικά αποτελέσματα στην υποβολή και την επιλογή προτάσεων υψηλής ποιότητας.

Οι διευκολύνσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης eContentplus επιτάχυναν τις διαδικασίες για την επιστροφή δαπανών του έργου και την καταβολή πληρωμών.

Τα δίκτυα βέλτιστης πρακτικής εισήχθησαν ως νέο είδος έργου για την προώθηση της θέσπισης προτύπων και προδιαγραφών, ώστε να αυξηθεί η προσβασιμότητα και χρηστικότητα του ψηφιακού περιεχομένου στην Ευρώπ . Τούτο επιτεύχθηκε με συνδυασμό των λειτουργιών συναίνεσης και ευαισθητοποίησης ενός δικτύου, με υλοποίηση, σε μεγάλη κλίμακα και υπό πραγματικές συνθήκες, μιας ή περισσοτέρων συγκεκριμένων λύσεων από τα μέλη τους.

Αποτελέσματα του προγράμματος

Η επίδραση σε οργανισμούς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα μπορεί να προσεγγιστεί μόνο κατ’ εκτίμηση, δεδομένου ότι πολλά έργα βρίσκονται σε εξέλιξη ή έχουν μόλις ολοκληρωθεί. Ενώ οι περισσότεροι οργανισμοί αναμένουν ενίσχυση της προβολής και της αξιοποίησης του ψηφιακού περιεχομένου τους στο εγγύς μέλλον, αναγνωρίζουν ήδη ότι η συμμετοχή τους σε έργα του προγράμματος eContentplus αύξησε τη διεθνή και διασυνοριακή συνεργασία και τους ώθησε να συνειδητοποιήσουν πληρέστερα την οικονομική και πολιτιστική αξία του ψηφιακού περιεχομένου που κατέχουν. Τα έργα του προγράμματος eContentplus , έχουν, για παράδειγμα, υποστηρίξει τη μετατροπή σε ψηφιακό κείμενο άνω των 20 εκατομμυρίων σελίδων από βιβλία και εφημερίδες που σαρώθηκαν και τα οποία είναι στην κατοχή εθνικών βιβλιοθηκών. Ως αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας, οι πολίτες θα είναι προσεχώς σε θέση να προχωρήσουν σε αναζήτηση στο πλήρες κείμενο αυτού του περιεχομένου μέσα από ευρωπαϊκές δικτυακές πύλες και από τις αντίστοιχες των διαφόρων εθνικών βιβλιοθηκών. Τα ευρωπαϊκά τηλεοπτικά αρχεία κατάφεραν να δημιουργήσουν δικτυακή πύλη, μέσω της οποίας παρέχεται πρόσβαση σε μέρος του περιεχομένου τους, επιτρέποντας στους πολίτες να διερευνήσουν την ανάπτυξη της τηλεόρασης στην Ευρώπη, καθώς και την τηλεοπτική μετάδοση πολιτιστικών και ιστορικών γεγονότων, εντός και μεταξύ των κρατών.

Στο πεδίο των ψηφιακών βιβλιοθηκών, το πρόγραμμα eContentplus είναι το πρώτο πρόγραμμα του οποίου ο κύριος αντίκτυπος ήταν να θέσει άμεσα το υλικό στη διάθεση κάθε πολίτη, σε πολύ μεγάλη κλίμακα. Πράγματι, αντί να επηρεάζει τα ενδιαφερόμενα μέρη ή να προχωρά σε τεχνικές προσαρμογές και πρότυπα που ευνοούν ή επιτρέπουν τέτοια διάθεση, η europeana.euέχει καταστεί σημείο πρόσβασης για ευρωπαϊκό πολιτιστικό περιεχόμενο. Το πρόγραμμα ανέδειξε επίσης μια σειρά από προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Απαιτείται αυξημένη δημόσια συνδρομή για τη χρηματοδότηση ψηφιοποίησης σε μεγάλη κλίμακα, παράλληλα με πρωτοβουλίες με εταίρους από τον ιδιωτικό τομέα, υπό τον όρο ότι όλοι θα παρέχουν γενική διαδικτυακή προσβασιμότητα στην κοινή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης. Ο κατακερματισμός και η πολυπλοκότητα του σημερινού συστήματος αδειοδότησης παρεμποδίζουν επίσης την ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους της πρόσφατης ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Πρέπει να βελτιωθεί η εκκαθάριση δικαιωμάτων, ενώ πρέπει να αποσαφηνιστούν ο ρόλος και οι αρμοδιότητες των ιδιωτικών και δημόσιων οργανισμών για την ψηφιοποίηση ορφανών έργων, όπως επίσης και υλικού που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά που δεν είναι πλέον διαθέσιμο στο εμπόριο.

Στο πεδίο του εκπαιδευτικού περιεχομένου, ως αποτέλεσμα του προγράμματος στήριξης, αναμένεται σημαντική αύξηση της χρήσης του υφιστάμενου περιεχομένου. Με τη δικτυακή πύλη lreforschools.eun.org παρέχεται, σε διδάσκοντες και μαθητές, η δυνατότητα εύκολης εξεύρεσης και χρήσης εκπαιδευτικού περιεχομένου από πολλές και διαφορετικές χώρες μέσω ενιαίου σημείου πρόσβασης. Εξάλλου, η συμμετοχή εθνικών Υπουργείων Παιδείας σε πολλά από τα έργα αναμένεται, επίσης, να έχει αντίκτυπο στη συμπερίληψη της ηλε-μάθησης στα προγράμματα σπουδών.

Όσον αφορά τις γεωγραφικές πληροφορίες, το πρόγραμμα στήριξης αναμένεται να αυξήσει τη διαλειτουργικότητα σε σειρά θεματικών πεδίων της οδηγίας INSPIRE, με άμεσες και μετρήσιμες συνέπειες για τους κανόνες εφαρμογής της πρωτοβουλίας INSPIRE.

Βιωσιμότητα

Η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί στην παρούσα φάση. Ωστόσο, στα έργα αναφέρονται ισχυροί δεσμοί με εθνικούς φορείς χάραξης πολιτικής και οι περισσότεροι είναι αισιόδοξοι ότι τα έργα θα συνεχίσουν να βασίζονται σε χρηματοδότηση από δημόσιες ή/και ιδιωτικούς φορείς που συμμετέχουν στο εκάστοτε έργο.

4. ΚΥΡΙΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Στην Ευρώπη υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση για ποιοτικό ψηφιακό περιεχόμενο από πολίτες, φοιτητές, ερευνητές, ΜΜΕ και άλλους επαγγελματικούς χρήστες ή περαιτέρω χρήστες που επιθυμούν να εκμεταλλευτούν πόρους ψηφιακού περιεχομένου για τη δημιουργία υπηρεσιών. Προς τούτο απαιτείται να συνεχιστεί η υποστήριξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αύξηση του διαθέσιμου ευρωπαϊκού ψηφιακού περιεχομένου, ιδίως στους τομείς κοινής ωφέλειας, όπου η πρόοδος είναι πιθανόν να είναι αργή και όπου η πρόσβαση στο περιεχόμενο κωλύεται ιδίως από γλωσσικούς και πολιτισμικούς παράγοντες.

Κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης αυτής προέκυψαν ορισμένα γενικά σημεία που θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικά για μελλοντικές δράσεις:

1. Η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέεται με σαφείς και καθορισμένους στόχους πολιτικής. Ακόμη και αν η χρηματοδότηση δράσεων σε άλλα πεδία έχει θετικές συνέπειες και αποτελέσματα, η έμφαση σε πεδία όπου η ΕΕ διαθέτει σαφείς και καθορισμένους στόχους πολιτικής είναι πιθανόν να αποφέρει βιωσιμότερα αποτελέσματα, με μεγαλύτερο αντίκτυπο. Η σχέση μεταξύ της περιοχής στόχου πολιτιστικό περιεχόμενο / ψηφιακές βιβλιοθήκες και της πρωτοβουλίας i2010 για τις ψηφιακές βιβλιοθήκες είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα σχετικά.

2. Η πρωτοβουλία για τις ψηφιακές βιβλιοθήκες πρέπει να συνεχίσει να δέχεται οικονομική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε να εξασφαλιστεί η συνεχής ανάπτυξη της Europeana και παρόμοιων υπηρεσιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3. Παρά το γεγονός ότι οι πληροφορίες του δημόσιου τομέα (ΠΔΤ) έχουν τεράστια οικονομική αξία, δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Η εφαρμογή της οδηγίας ΠΔΤ πρέπει να συνεχίσει να πλαισιώνεται από δραστηριότητες που μεγιστοποιούν την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών αυτών στην Ευρώπη και αποδεσμεύουν ολόκληρο το οικονομικό δυναμικό τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στο πεδίο των γεωγραφικών πληροφοριών, όπου ο κατακερματισμός των συνόλων δεδομένων παρεμποδίζει τη διασυνοριακή τους χρήση και αποτρέπει την αξιοποίησή τους για επιστημονικούς και εμπορικούς σκοπούς.

4. Για να συνεχιστεί η ενίσχυση της ανταλλαγής χωρικών πληροφοριών μεταξύ οργανισμών του δημόσιου τομέα και των πολιτών, οι επακόλουθες δραστηριότητες του eContentplus πρέπει να υποστηρίξουν έργα που συμβάλλουν στη δημιουργία περισσότερο τυποποιημένου ηλεκτρονικού περιβάλλοντος για αποθήκευση και εναρμόνιση των συνόλων χωρικών δεδομένων που καλύπτουν ένα ή περισσότερα από τα θέματα που αναφέρονται στα παραρτήματα Ι-ΙΙΙ της οδηγίας INSPIRE. Έργα όπως το EURADIN, η Ευρωπαϊκή Υποδομή Διευθύνσεων και το EGN (EuroGeoNames) αποτελούν σχετικά παραδείγματα.

5. Τόσο η πολυγλωσσική, όσο και η πολυπολιτισμική διάσταση του προγράμματος έχουν εκτιμηθεί ιδιαίτερα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να συνεχίσει να τονίζει τις πτυχές αυτές.

6. Οι απλουστεύσεις στη συμφωνία επιχορήγησης του προγράμματος eContentplus θεωρήθηκαν πολύ αποτελεσματικές, ιδιαίτερα μάλιστα η θέσπιση κατ’αποκοπήν ποσού για τα γενικά έξοδα και η καταβολή της κοινοτικής συνεισφοράς ως προχρηματοδότηση σε δόσεις. Η δημοσίευση σαφούς περιγραφής των στόχων του προγράμματος και των κριτηρίων ανάθεσης, καθώς και τα δύο στάδια της διαδικασίας αξιολόγησης, είχαν πολύ θετικές συνέπειες στην υποβολή και την επιλογή προτάσεων υψηλής ποιότητας. Στο μέλλον, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για συμφωνίες επιχορήγησης της υλοποίησης προγραμμάτων χρηματοδότησης.

7. Τα δίκτυα βέλτιστης πρακτικής αποδείχθηκαν αποτελεσματικά όσον αφορά τη δικτύωση και την πρακτική δοκιμή, προσφέροντας τις καταλληλότερες λύσεις και ενσωματώνοντας όλους τους ενδιαφερόμενους. Το χρηματοδοτικό αυτό μέσο πρέπει να εκτιμηθεί για χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που επιδιώκουν ανταγωνιστικές και καινοτόμες λύσεις.

8. Στον τομέα του εκπαιδευτικού περιεχομένου, απαιτείται συνεχής δράση για την υποστήριξη της εφαρμογής αποτελεσματικών - και εντός συγκειμένου - συστημάτων μεσιτείας, καθώς και για την τυποποίηση των τεχνολογιών μάθησης. Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται πρέπει να επικεντρωθούν στη χρήση εκπαιδευτικού περιεχομένου από συγκεκριμένες ομάδες (π.χ. ΜΜΕ) σε ειδικά εκπαιδευτικά συγκείμενα, ενώ παράλληλα θα εξακολουθούν να συνεισφέρουν στην παγκόσμια τυποποίηση των τεχνολογιών της μάθησης.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Σε αναγνώριση της ανάγκης για περαιτέρω στήριξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να αυξηθεί το διαθέσιμο ευρωπαϊκό ψηφιακό περιεχόμενο, ιδίως δε σε πεδία δημόσιου ενδιαφέροντος, συνεχίζεται, από το 2009, στο πλαίσιο του προγράμματος για την υποστήριξη της πολιτικής για ΤΠΕ, η εφαρμογή των μέτρων για τη βελτίωση της πρόσβασης, της χρηστικότητας και της αξιοποίησης του ψηφιακού περιεχομένου στην Ευρώπη.

Τα θέματα που περιλαμβάνονται στα προγράμματα εργασιών του ΠΥΠ ΤΠΕ για το 2009 και το 2010 ως επακόλουθες δραστηριότητες του προγράμματος eContentplus συμβαδίζουν με τη σύσταση των αξιολογητών ότι οι δράσεις χρηματοδότησης πρέπει να συνδέονται με σαφώς καθορισμένους στόχους πολιτικής. Οι στόχοι για τα θέματα αυτά έγκεινται στην ενίσχυση έργων σε στήριξη της πολιτικής της Επιτροπής στα ακόλουθα πεδία: ψηφιακές βιβλιοθήκες, ψηφιοποίηση και επιγραμμική προσβασιμότητα πολιτιστικού περιεχομένου, καθώς και ψηφιακή διαφύλαξη· πρόσβαση, διάδοση και διαφύλαξη επιστημονικών πληροφοριών στην ψηφιακή εποχή και περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Τα πεδία αυτά έχουν επίσης περιληφθεί στις προτεραιότητες δράσης του ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη[5]. Το ΠΥΠ-ΤΠΕ θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται για τη στήριξη του στόχου πολιτικής που αφορά την ενίσχυση της Europeana και την υποστήριξη των πρωτοβουλιών που παρέχουν βελτιωμένη προσβασιμότητα στην επιγραμμική πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τις συστάσεις της ομάδας προβληματισμού για την επιγραμμική διάθεση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης[6], θα χρησιμοποιηθεί το ΠΥΠ-ΤΠΕ για την τόνωση της ψηφιοποίησης και της επιγραμμικής διάθεσης πολιτιστικού υλικού - συμπεριλαμβανόμενων βιβλίων, χαρτών, εφημερίδων, ήχου, αρχειακού υλικού, φωτογραφιών, μουσειακών αντικειμένων, φιλμ[7] και οπτικοακουστικού υλικού - προκειμένου να καταστεί πιο προσιτή για τους πολίτες της Ευρώπης και πιο εύχρηστη για ψυχαγωγία, εργασία και μελέτη.

Η χρηματοδότηση θα χρησιμοποιηθεί για να ενθαρρύνει τους δημόσιους φορείς στην υλοποίηση του στόχου τόνωσης των αγορών περιεχομένου με τη διάθεση των πληροφοριών τους με όρους διάφανειας, αποτελεσματικότητας και αμεροληψίας.

Στο Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη καθορίζεται επίσης ο στόχος πολιτικής που αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης της ηλε-μάθησης στις εθνικές πολιτικές με σκοπό τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Τα αποτελέσματα του προγράμματος eContentplus στο πεδίο του εκπαιδευτικού περιεχομένου θα μπορούσαν να καταστούν σημαντικό δομικό στοιχείο στο δρόμο προς την επίτευξη του στόχου αυτού. Στο πλαίσιο του πυλώνα «βελτίωση ψηφιακού γραμματισμού, των δεξιοτήτων και της κοινωνικής ένταξης» στο ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη, η ηλε-μάθηση θα προωθήσει την απόκτηση των ψηφιακών δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες για την καινοτομία και την ανάπτυξη σε μια κοινωνία της γνώσης.

Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών:

9. να σημειώσουν ότι το πρόγραμμα έχει εφαρμοστεί με επιτυχία,

10. να συνεχίσουν να συνδράμουν την Επιτροπή στο έργο της για καλύτερη προβολή των πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη βελτίωση της πρόσβασης, της χρηστικότητας και της αξιοποίησης του ψηφιακού περιεχομένου στην Ευρώπη, ενθαρρύνοντας παράλληλα τη συνέχιση του διαλόγου σε θέματα ψηφιακού περιεχομένου.

[1] Απόφαση αριθ. 456/2005/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (EE L 79 της 24.3.2005, σ. 1)

[2] Οδηγία 2003/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L345 της 31.12.2003, σ. 90.

[3] Οδηγία 2007/2/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 108, της 25.4.2007, σ.1.

[4] Ορισμένες από τις δραστηριότητες αυτές συμπληρώθηκαν από το πρόγραμμα MEDIA 2007, που περιλαμβάνει ένα μηχανισμό για υποστήριξη πλατφορμών βίντεο κατά παραγγελία και ψηφιοποίηση κινηματογραφικών αιθουσών. Απόφαση αριθ. 1718/2006/EΚ του Ευρωπαίκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Noεμβρίου 2006

[5] COM(2010) 245, Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη, Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών

[6] «Επιτροπή σοφών» για την μεταφορά της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης στο Διαδίκτυο http://ec.europa.eu/information_society/activities/digital_libraries/comite_des_sages/index_en.htm

[7] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο στην ψηφιακή εποχή, COM (2010) 487 τελικό