Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗΣ -ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την ενίσχυση του ποινικού πλαισίου καταστολής της ρύπανσης από πλοία

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Το σχετικό με το περιβάλλον έγκλημα βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής της Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 ζήτησε να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να συμφωνηθούν κοινοί ορισμοί, κατηγορίες και κυρώσεις που να εστιάζονται σε περιορισμένο αριθμό τομέων ιδιαίτερης σημασίας, όπως η περιβαλλοντική εγκληματικότητα. Την 28η Σεπτεμβρίου 2000, το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων αναγνώρισε την ανάγκη δημιουργίας κεκτημένου όσον αφορά τα αδικήματα που συνδέονται με το σχετικό με το περιβάλλον έγκλημα. Η Επιτροπή υπέβαλε σχετική πρόταση οδηγίας [1]. Την 27η Ιανουαρίου 2003, το Συμβούλιο ενέκρινε απόφαση-πλαίσιο σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου [2].

[1] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου, που υποβλήθηκε από την Επιτροπή την 13.3.2001 (ΕΕ C 180 E της 26.6.2001, σ. 238), όπως τροποποιήθηκε την 30ή Σεπτεμβρίου 2002 (ΕΕ C 20 E, της 28.1.2003, σ. 284).

[2] ΕΕ L 29 της 5.2.2003, σ. 55.

Το πρόσφατο ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Prestige στα ανοικτά των ακτών της Γαλικίας τον Νοέμβριο του 2002, κατέδειξε την επείγουσα ανάγκη ανάληψης δράσης στο συγκεκριμένο τομέα της ρύπανσης από πλοία. Κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2002, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε ότι είναι αποφασισμένη να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθεί η επανάληψη παρόμοιων καταστροφών. Το Συμβούλιο χαιρέτησε την πρόθεση της Επιτροπής να εξετάσει το ενδεχόμενο να απαιτηθεί η λήψη περαιτέρω συγκεκριμένων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που αφορούν την ευθύνη και τις σχετικές κυρώσεις [3]. Στο Συμβούλιο ΔΕΥ της 19ης Δεκεμβρίου, το Συμβούλιο ενέκρινε δήλωση με την οποία δεσμεύεται να μελετήσει συμπληρωματικά μέτρα που να εγγυώνται την προστασία του περιβάλλοντος, ιδίως του θαλάσσιου, μέσω του ποινικού δικαίου.

[3] Σημεία 32 έως 34.

Η πρόταση οδηγίας σχετικά με τη ρύπανση από πλοία και την εισαγωγή κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων ποινικών κυρώσεων, για αδικήματα ρύπανσης [4], αποτελεί το πρώτο θεμελιώδες στάδιο. Η πρόταση αυτή ενσωματώνει στο κοινοτικό δίκαιο τους διεθνείς κανόνες για τις απορρίψεις, οι οποίοι εφαρμόζονται σε περιστατικά ρύπανσης από πλοία και ρυθμίζει την εφαρμογή των κανόνων αυτών. Εφαρμόζεται, εκτός από τα συνήθη διεθνή πρότυπα, σε απαγορευμένες μορφές συμπεριφοράς που έχουν διαπραχθεί στην ανοικτή θάλασσα (θαλάσσιες περιοχές εκτός της δικαιοδοσίας οποιουδήποτε κράτους). Προβλέπει ότι τα αδικήματα αυτά αποτελούν αντικείμενο κυρώσεων αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών. Όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα, οι κυρώσεις αυτές έχουν ποινικό χαρακτήρα και μπορούν να περιλάβουν στις σοβαρότερες των περιπτώσεων και ποινή φυλάκισης. Όσον αφορά τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οι εφαρμοστέες κυρώσεις περιλαμβάνουν κυρίως πρόστιμα.

[4] COM (2003) 92 τελικό της 5.03.2003.

Προκειμένου να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά τα φαινόμενα ρύπανσης από πλοία, πρέπει να συμπληρωθεί ο μηχανισμός που δημιουργήθηκε με τα μέτρα δικαστικής συνεργασίας, τα οποία ελήφθησαν κατ' εφαρμογή του τίτλου VI της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επομένως, η παρούσα πρόταση απόφασης-πλαισίου έχει ως στόχο την ενίσχυση των μέτρων ποινικού δικαίου για την προσέγγιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τα αδικήματα που αφορούν τη ρύπανση από πλοία καθώς και τη διευκόλυνση και ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την καταστολή των αδικημάτων αυτών.

2. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΛΑΙΣΙΟ. ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΕ

Η παρούσα πρόταση απόφασης-πλαισίου εντάσσεται στο περιφερειακό και διεθνές πλαίσιο, από το οποίο εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό.

Εκτός από τη Σύμβαση MARPOL 73/78, στην οποία η πρόταση οδηγίας 2003/.../ΕΚ κάνει ευθέως αναφορά, το πιο σημαντικό μέσο στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης-πλαισίου είναι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, της 10ής Δεκεμβρίου 1982 (CNUDM-UNCLOS), της οποίας αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη τόσο η Επιτροπή [5], καθώς και όλα τα κράτη μέλη που την κύρωσαν, εκτός από τη Δανία. Το Μέρος XII - « Προστασία και Διατήρηση του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος» της Σύμβασης αυτής, που ρυθμίζει τις αρμοδιότητες ερευνών και διώξεων των κρατών μελών και θεσπίζει κριτήρια δικαιοδοσίας, αποτελεί πηγή άμεσης έμπνευσης στο πλαίσιο της παρούσας πρότασης.

[5] Η Σύμβαση αυτή άρχισε να ισχύει την 1.5.1998 έναντι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Πρέπει να σημειωθεί η επονομαζόμενη συμφωνία της «Βόννης», της 13ής Σεπτεμβρίου 1983, σχετικά με τη συνεργασία στον τομέα της καταπολέμησης της ρύπανσης της Βόρειας Θάλασσας από πετρέλαιο και άλλες επικίνδυνες ουσίες διότι προβλέπει μηχανισμό εποπτείας και αμοιβαίας βοήθειας στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανόμενης της συλλογής αποδεικτικών στοιχείων. στη σύμβαση είναι συμβαλλόμενα μέρη η Γερμανία, το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, η Νορβηγία, οι Κάτω Χώρες, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η Task Force της Βαλτικής Θάλασσας αποτελεί άλλο περιφερειακό πλαίσιο αναφοράς σχετικό με τη ρύπανση από πλοία. Το «Μεσογειακό Περιφερειακό Κέντρο Έκτακτης Παρέμβασης κατά της Τυχαίας Θαλάσσιας Ρύπανσης » (REMPEC) ασχολείται επίσης με πτυχές που ενδιαφέρουν την παρούσα απόφαση-πλαίσιο, μεταξύ των άλλων γενικότερων πτυχών της προστασίας του περιβάλλοντος.

Επίσης, η παρούσα απόφαση-πλαίσιο λαμβάνει υπόψη της ορισμένα στοιχεία που περιλαμβάνονται στα κείμενα που εγκρίθηκαν ή πρόκειται να εγκριθούν από το Συμβούλιο. Αυτό ισχύει ιδίως στην περίπτωση της πρόσφατης απόφασης-πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου, όσον αφορά τις πτυχές σχετικά με τη δικαστική συνεργασία [6].

[6] Η παραπομπή αυτή δεν προδικάζει τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά τη νομική βάση του κειμένου αυτού, την οποία η Επιτροπή πάντα αμφισβητούσε και για την οποία, με δήλωση που προσαρτήθηκε στα πρακτικά του Συμβουλίου για την έγκριση της απόφασης-πλαισίου, ανέφερε ότι «η Επιτροπή επιφυλάσσεται ... όλων των δικαιωμάτων που της παρέχει η Συνθήκη». Σύμφωνα με τη δήλωση αυτή, η Επιτροπή αποφάσισε την 24η Μαρτίου 2002 να ασκήσει προσφυγή κατά του Συμβουλίου με θέμα τον έλεγχο της νομιμότητας αυτής της απόφασης-πλαισίου (PE/2003/410).

3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

Το άρθρο 29 της ΣΕΕ θεωρεί την ανάπτυξη από κοινού δράσης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις ως μέσο επίτευξης του στόχου της Ένωσης που είναι η παροχή στους πολίτες υψηλού επιπέδου προστασίας εντός ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Ο στόχος αυτός πρέπει να επιτευχθεί με τη στενότερη συνεργασία μεταξύ των δικαστικών και άλλων αρμόδιων αρχών. Το άρθρο 31, παράγραφος 1 της ΣΕΕ απαριθμεί διάφορες πτυχές που πρέπει να συμπεριλαμβάνει η από κοινού δράση στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας και της προσέγγισης των νομοθεσιών του ποινικού τομέα.

Η παρούσα πρόταση ανταποκρίνεται σε αυτούς τους στόχους.

Η ποικιλία των επιπέδων των υφιστάμενων κυρώσεων δημιουργεί ανισορροπίες στις συνέπειες, κυρίως οικονομικού χαρακτήρα, που μπορούν να προκύψουν από τη ρύπανση, ανάλογα με την περιοχή όπου προκλήθηκε, ενώ η ρύπανση αυτή μπορεί να επηρεάσει περισσότερα κράτη μέλη της Ένωσης. Η εναρμόνιση των επιπέδων αυτών τείνει να αποθαρρύνει κάθε μορφή άγρας δικαιοδοσίας (jurisdiction shopping). Η αναγνώριση της αρμοδιότητας έρευνας ενός κράτους πάνω σε πλοίο που βρίσκεται στα ανοικτά λιμένα ή σταθμού του και η δυνατότητα δημιουργίας κοινών ομάδων ερευνών συμβάλλει στη βελτίωση της συνεργασίας των δικαστικών αρχών. Η κατάρτιση κριτηρίων δικαιοδοσίας, τείνει να προλάβει τις συγκρούσεις δικαιοδοσίας, σύμφωνα με το άρθρο 31, σημείο δ) της ΣΕΕ. Τέλος, η δημιουργία σημείων επαφής για την ανταλλαγή πληροφοριών διευκολύνει και επιταχύνει τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών και αποτελεί μέσο εξασφάλισης της συμβατότητας των κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη, όπως προβλέπεται στο άρθρο 31, σημεία α) και γ).

Το άρθρο 34, παράγραφος 2, σημείο β) της ΣΕΕ αναφέρει τις αποφάσεις-πλαίσια ως μέσα για την προσέγγιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών. Αυτές οι αποφάσεις-πλαίσια δεσμεύουν τα κράτη μέλη ως προς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα αλλά αφήνουν στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών την επιλογή του τύπου και των μέσων.

4. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Τίτλος : απόφαση-πλαίσιο «για την ενίσχυση του ποινικού πλαισίου καταστολής της ρύπανσης από πλοία»

Ο τίτλος της παρούσας απόφασης-πλαισίου καταδεικνύει άμεσα το συμπληρωματικό χαρακτήρα του μέσου σε σχέση με την οδηγία 2003/.../ΕΚ. Για αυτό το λόγο επαναλαμβάνεται ακριβώς η φράση «ρύπανση από πλοία» που αναφέρεται ήδη στον τίτλο της οδηγίας. Η φράση «για την ενίσχυση του ποινικού πλαισίου καταστολής» διευκρινίζει το αντικείμενο των συμπληρωματικών μέτρων που προβλέπονται και εμπνέονται από τη διατύπωση άλλων μέσων της Ένωσης.

Άρθρο 1 - Σκοπός

Το πρώτο άρθρο διευκρινίζει ότι ο σκοπός της παρούσας απόφασης-πλαισίου έγκειται στη συμπλήρωση των διατάξεων της οδηγίας 2003/.../ΕΚ με τους κατάλληλους λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής του ποινικού τομέα. Επομένως, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας συμπίπτει αναγκαστικά με το πεδίο της οδηγίας. Έχει ως στόχο την παράνομη εκφόρτωση ρυπογόνων ουσιών από τα πλοία κατά την έννοια της οδηγίας αυτής. δηλαδή κατ' ουσία την καταστολή των παράνομων απορρίψεων πετρελαίου και άλλων επιβλαβών υγρών ουσιών που μεταφέρονται χύδην σε όλα τα ύδατα που υπάγονται στη δικαιοδοσία κράτους μέλους (εσωτερικά ύδατα, χωρικά ύδατα, στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και υπόκεινται στο καθεστώς της διαμετακομιστικής διέλευσης, αποκλειστική οικονομική ζώνη), καθώς και στην ανοικτή θάλασσα, από ένα πλοίο, ποντοπόρο σκάφος, ανεξαρτήτως σημαίας, οποιουδήποτε τύπου, το οποίο ασκεί δραστηριότητες στο θαλάσσιο περιβάλλον και περιλαμβάνει τα υδροπτέρυγα, τα αερόστρωμνα σκάφη, τα υποβρύχια και τα πλωτά ναυπηγήματα.

Ο περιορισμός στον ποινικό τομέα αποκλείει κάθε συμπληρωματικό μέτρο αστικού ή διοικητικού χαρακτήρα.

Άρθρο 2 - Ορισμοί

Το άρθρο αυτό διευκρινίζει ότι οι ορισμοί που περιλαμβάνονται στην οδηγία 2003/.../ΕΚ ισχύουν και για την παρούσα απόφαση-πλαίσιο. Αυτό προκύπτει από το συμπληρωματικό χαρακτήρα της παρούσας απόφασης-πλαισίου σε σχέση με την οδηγία 2003/.../ΕΚ. Επομένως, ο ορισμός των παράνομων απορρίψεων, σύμφωνα με τους κανόνες της MARPOL 73/78, των ρυπογόνων ουσιών, συμπεριλαμβανομένων του πετρελαίου και των επιβλαβών υγρών ουσιών, καθώς και ο ορισμός των πλοίων ή των φυσικών ή νομικών προσώπων κατά την έννοια της παρούσας απόφασης-πλαισίου αναφέρονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 3 - Λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής των κυρώσεων

Η οδηγία 2003/.../ΕΚ τιμωρεί τις παράνομες απορρίψεις ρυπογόνων ουσιών που διαπράττονται εκ προθέσεως ή οφείλονται σε βαρεία αμέλεια, οι οποίες πρέπει να αποτελούν αντικείμενο, σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας αυτής, κυρώσεων αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών, ενδεχομένως ποινικού χαρακτήρα. Οι κυρώσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν στις σοβαρότερες των περιπτώσεων, σύμφωνα με την ίδια διάταξη, ποινές στερητικές της ελευθερίας έναντι των φυσικών προσώπων. Επίσης, το άρθρο 6 προβλέπει ότι οι κυρώσεις αυτές μπορούν να έχουν τη μορφή προστίμων, τόσο έναντι των φυσικών προσώπων όσο και έναντι των νομικών προσώπων, γεγονός που πιθανώς συμβαίνει συχνότερα εάν ληφθούν υπόψη οι υφιστάμενες εθνικές πρακτικές.

Το άρθρο 3 της παρούσας απόφασης-πλαισίου αφορά τους λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής των κυρώσεων που προβλέπονται στην οδηγία. Ωστόσο, η διάταξη αυτή ασχολείται μόνο με τις πτυχές που αφορούν τις κυρώσεις αυτές. Επομένως, δεν ασχολείται με τις πιο «οριζόντιες» πτυχές, που θα μελετηθούν σε άλλο πλαίσιο [7].

[7] Επομένως, το θέμα του «ne bis in idem» αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο πρωτοβουλίας της ελληνικής Προεδρίας ενόψει της έγκρισης απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου για την εφαρμογή αυτής της αρχής. Το θέμα της υποτροπής, από την πλευρά του, θα πρέπει να εξετασθεί στο πλαίσιο της ανακοίνωσης για την προσέγγιση των κυρώσεων στον ποινικό τομέα που θα υποβληθεί προσεχώς από την Επιτροπή μετά την ανακοίνωση αυτή θα υποβληθεί πιθανώς πρόταση απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου για την προσέγγιση των ποινικών κυρώσεων.

Η πρώτη παράγραφος αφορά τις ποινές φυλάκισης, που μπορεί να επιβληθούν κατ' εφαρμογή της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, στις «σοβαρότερες» των περιπτώσεων. Προβλέπεται ελάχιστο επίπεδο μέγιστων ποινών φυλάκισης. Το επίπεδο αυτό συμμορφώνεται με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ της 25ης και 26ης Απριλίου 2002, που καθορίζουν τέσσερα επίπεδα πιθανών ποινών [8]. Το επίπεδο που προβλέπεται στην παρούσα απόφαση-πλαίσιο αντιστοιχεί στο τρίτο επίπεδο που καθορίστηκε από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ. Στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης-πλαισίου, η βαρύτητα των αδικημάτων σχετικά με τα οποία μπορεί να απαγγελθούν ποινές φυλάκισης είναι τέτοια - πρόκειται για τις «σοβαρότερες» των περιπτώσεων σύμφωνα με το κείμενο της οδηγίας - που πράγματι θεωρείται δέον να καθοριστεί όριο εναρμόνισης που να αντιστοιχεί στο τρίτο πιθανό επίπεδο. Επομένως, το ελάχιστο επίπεδο της μέγιστης προβλεπόμενης ποινής φυλάκισης δεν μπορεί να είναι κατώτερο από κλίμακα που κυμαίνεται μεταξύ πέντε και δέκα ετών φυλάκισης. Ωστόσο, ο καθορισμός αυτού του ορίου δεν σημαίνει προφανώς ότι κάθε ποινή φυλάκισης μικρότερης διάρκειας αποκλείεται στο εθνικό δίκαιο. Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να προβλέψουν επίπεδο κυρώσεων που να αντιστοιχεί σε μικρότερα όρια, ήτοι σε κλίμακα ποινών που να κυμαίνεται μεταξύ ενός και τριών ετών ή κλίμακα ποινών που να κυμαίνεται μεταξύ τριών και πέντε ετών για αδικήματα, που χωρίς να είναι αμελητέα δεν είναι τα «σοβαρότερα» αδικήματα για τα οποία η οδηγία 2003/.../ΕΚ προβλέπει ποινές φυλάκισης.

[8] Επίπεδο 1 : μέγιστη ποινή φυλάκισης τουλάχιστον μεταξύ ενός και τριών ετών.επίπεδο 2 : μέγιστη ποινή φυλάκισης τουλάχιστον μεταξύ δύο και πέντε ετών επίπεδο 3 : μέγιστη ποινή φυλάκισης τουλάχιστον μεταξύ πέντε και δέκα ετών επίπεδο 4 : μέγιστη ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δέκα ετών τουλάχιστον (περιπτώσεις όπου απαιτούνται πολύ σοβαρές ποινές )

Η εκτίμηση της βαρύτητας των περιπτώσεων που τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης κατ' εφαρμογή της οδηγίας δεν καθορίζεται και εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να ερμηνεύσει τον χαρακτήρα τους ανάλογα με τις παραδόσεις και το νομικό του σύστημα. Ωστόσο, η απόφαση-πλαίσιο καθορίζει τέσσερα είδη ειδικών περιστάσεων που αποτελούν σε κάθε περίπτωση «τις σοβαρότερες των περιπτώσεων» υπό την έννοια της οδηγίας. Πρόκειται για τη διάπραξη αδικημάτων στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης υπό την έννοια της κοινής δράσης του 1998 [9] ή τις υποθετικές περιπτώσεις όπου τα αδικήματα προξένησαν βαριές σωματικές βλάβες σε πρόσωπα ή προκάλεσαν το θάνατό τους, ή προξένησαν σοβαρή ζημία στην ποιότητα των υδάτων, σε είδη πανίδας ή χλωρίδας ή σε μέρη αυτών.

[9] Κοινή δράση της 21ης Δεκεμβρίου 1998 που θεσπίστηκε από το Συμβούλιο δυνάμει του άρθρου K.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με το αξιόποινο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 351 της 29.12.98, σ. 1).

Η Επιτροπή θέλει να τονίσει ότι η αναφορά αυτών των τεσσάρων ειδών περιστάσεων που προβλέπονται σε αυτό το άρθρο δεν προδικάζουν κάθε άλλη περίσταση που θεωρείται ύψιστης βαρύτητας από τη νομοθεσία του σχετικού κράτους μέλους. Οι τέσσερες «σοβαρότερες» περιστάσεις που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση-πλαίσιο αντιστοιχούν σε εκείνες που γενικότερα αναγνωρίζονται ως σοβαρότερες σε εθνικό επίπεδο και προβλέπονται ήδη σε διάφορα μέσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά αυτό τον τρόπο η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση αποτελεί επιβαρυντική περίσταση στην πρόταση απόφασης-πλαισίου για τις επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών [10]. Για παράδειγμα, η ιδιαίτερα σοβαρή σωματική βλάβη του θύματος αποτελεί επιβαρυντική περίσταση που πρέπει να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο του αδικήματος της εμπορίας ανθρώπων [11]. Τέλος, οι σοβαρές ζημίες που προκλήθηκαν στην ποιότητα των υδάτων, στα είδη πανίδας ή χλωρίδας λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της απόφασης-πλαισίου σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου, που προαναφέρεται, για την στοιχειοθέτηση του εκ προθέσεως αδικήματος.

[10] Πρόταση της Επιτροπής (COM (2002) 173 τελικό), που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 203 E της 27ης Αυγούστου 2002, σ. 109.

[11] Αναφορά στην απόφαση-πλαίσιο της 19ής Ιουλίου 2002 για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων (ΕΕ L 203 της 1.8.2002, σ. 1) άρθρο 3, παράγραφος 2, υπό γ).

Λόγω του χαρακτήρα κάθε απόφασης-πλαισίου, που δεσμεύει τα κράτη μέλη ως προς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα ενώ τους αφήνει την επιλογή του τύπου και των μέσων επίτευξής του, τα κράτη μέλη διατηρούν περιθώριο διακριτικής ευχέρειας για την προσαρμογή της νομοθεσίας τους σε αυτούς τους κανόνες και για τον καθορισμό του βαθμού αυστηρότητας των εφαρμοστέων κυρώσεων, εντός των ορίων που καθορίζονται από την απόφαση-πλαίσιο.

Σύμφωνα με την οδηγία 2003/.../ΕΚ, οι στερητικές της ελευθερίας ποινές δεν είναι πάντα ή όχι μόνο, η κατάλληλη κύρωση για τα εν λόγω αδικήματα. Πράγματι, αφενός αυτές αφορούν, όπως ήδη τονίστηκε, τα σοβαρότερα αδικήματα ενώ αφετέρου πρέπει να προβλέπεται επίσης αποτρεπτικό σύστημα εναρμόνισης έναντι των νομικών προσώπων, και τέλος η στερητική της ελευθερίας ποινή μπορεί να επιβληθεί σωρευτικά με άλλη κύρωση.

Η παράγραφος 2 του άρθρου 3 αφορά λοιπόν την εναρμόνιση των προστίμων που τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν σε συνδυασμό με τις ποινές φυλάκισης ή αντί αυτών των ποινών κατ' εφαρμογή της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, σύμφωνα με τις αντίστοιχες παραδόσεις και τα νομικά τους συστήματα.

Επιδιώκεται η προσέγγιση των επιπέδων χωρίς να υποχρεώνεται ένα κράτος μέλος, του οποίου το δικαστικό σύστημα δεν προβλέπει ελάχιστες ποινές να τις θεσπίσει. Επιλέχθηκε ένα σύστημα ελάχιστων κλιμάκων μέγιστων ποινών, που κατ' αρχήν συνάδει με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ για τις ποινές φυλάκισης.

Αντί για την ύπαρξη κλιμάκων ποσών που εκφράζονται σε νόμισμα, οι οποίες μπορούν να υποστούν διάφορες διακυμάνσεις λόγω της τιμαριθμικής αναπροσαρμογής αυτού του νομίσματος και που δεν θα ανταποκρίνονταν κατ' ανάγκη στην απαίτηση αναλογικότητας, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 6 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ [12], επιλέχθηκε η αναφορά σε ορισμένο ποσοστό του κύκλου εργασιών ή των εισοδημάτων. Το σύστημα αυτό εμπνέεται από άλλα κείμενα του κοινοτικού δικαίου, ιδίως του δικαίου του ανταγωνισμού [13]. Η έννοια «των εισοδημάτων » είναι αντίστοιχη του κύκλου εργασιών. Προορίζεται να καλύψει την περίπτωση φυσικών προσώπων ή νομικών προσώπων χωρίς κερδοσκοπικό σκοπό, για τα οποία η έννοια του κύκλου εργασιών δεν υφίσταται. Η προσέγγιση της έννοιας αυτής εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των εθνικών νομοθεσιών.

[12] Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η επιτροπή για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της ζώνης της Βαλτικής θάλασσας (HELCOM) προέβλεψε, σε μη ποινικό πλαίσιο, ανάλογο εναρμονισμένο επίπεδο διοικητικών προστίμων (Σύσταση HELCOM 19/14). Η σύσταση αυτή προβλέπει ελάχιστο επίπεδο προστίμων για κάθε αδίκημα που προβλέπεται στα παραρτήματα της Σύμβασης MARPOL 73/78. Όσον αφορά τις παράνομες απορρίψεις πετρελαίου ή άλλων επιβλαβών υγρών ουσιών, που καλύπτονται από την οδηγία 2003/.../ΕΚ, το επίπεδο αυτό ανέρχεται σε 1500 ΕΤΔ «Ειδικά Τραβηκτικά Δικαιώματα (DTS « droits de tirage spιcial » στα γαλλικά - ή SDR « special drawing right » στα αγγλικά - μονάδα μέτρησης που καθορίστηκε από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο), που αντιστοιχεί περίπου σε 1900 ευρώ την ημερομηνία της παρούσας πρότασης απόφασης-πλαισίου.

[13] Γίνεται αναφορά στο άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης (ΕΕ L 1 της 4.1.2003, σ. 1).

Προβλέπονται δύο επίπεδα κυρώσεων. Το πρώτο από το 1 έως 10 Π του κύκλου εργασιών, αφορά τις περιπτώσεις που δεν θα οδηγήσουν κατ' ανάγκη στην επιβολή ποινών φυλάκισης κατ' εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 4 της οδηγίας όταν πρόκειται για φυσικό πρόσωπο: αφορά περιπτώσεις που δεν κατατάσσονται μεταξύ των σοβαρότερων στην εθνική νομοθεσία. Οι περιπτώσεις αυτές δεν αποτέλεσαν αντικείμενο εναρμόνισης κατ' εφαρμογή της προηγούμενης παραγράφου διότι η οδηγία δεν καθιστά υποχρεωτική την τιμωρία τους με ποινές φυλάκισης. Αντίθετα, το δεύτερο επίπεδο, από το 10 έως 20σ του κύκλου εργασιών, αφορά τις σοβαρότερες περιπτώσεις, που μπορούν να οδηγήσουν σε ποινές φυλάκισης, υπό την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 4 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ. Επομένως, πρόκειται για περιπτώσεις για τις οποίες η προηγούμενη παράγραφος προβλέπει επίπεδο κυρώσεων τουλάχιστον μεταξύ πέντε και δέκα ετών φυλάκισης (άρθρο 3, παράγραφος 1, της παρούσας απόφασης-πλαισίου).

Με την επιφύλαξη του άρθρου 6, παράγραφος 5, υπό β), της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, για την κατάσχεση των προσόδων που προήλθαν από τα αδικήματα, τίποτα δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να προβλέψουν ότι το ποσό των προστίμων που θα επιβληθούν στα πλαίσια αυτής της διάταξης θα λαμβάνει υπόψη του το κέρδος που αποκομίστηκε από τα εν λόγω αδικήματα.

Άρθρο 4 - Δικαιοδοσία

Λόγω του συμπληρωματικού χαρακτήρα της παρούσας απόφασης-πλαισίου σε σχέση με την οδηγία 2003/.../ΕΚ, η δικαιοδοσία για τα αδικήματα τα οποία καλύπτονται από την οδηγία, θέμα με το οποίο ασχολείται το άρθρο 4, καθορίζεται αναφορικά με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, που προβλέπεται στο άρθρο 3.

Εφεξής, κατ' εφαρμογή της διάταξης αυτής, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για να θεσπίσει την δικαιοδοσία του όσον αφορά αδικήματα που διαπράττονται :

α) στα εσωτερικά του ύδατα, συμπεριλαμβανομένων των λιμένων του.

β) στα χωρικά του ύδατα.

γ) στα στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και υπόκεινται στο καθεστώς της διαμετακομιστικής διέλευσης, όπως ορίζεται στο μέρος III, τμήμα 2, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το δίκαιο της θάλασσας, στο βαθμό που αυτό το κράτος μέλος έχει δικαιοδοσία στα στενά αυτά.

δ) στην αποκλειστική οικονομική ζώνη του, που έχει καθοριστεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και

ε) στην ανοικτή θάλασσα.

Το άρθρο 8, για την προστασία μεταξύ κρατών μελών, συμπληρώνει τη διάταξη αυτή με την πρόβλεψη του συντονισμού των διώξεων μεταξύ κρατών μελών και των κριτηρίων επίλυσης των συγκρούσεων δικαιοδοσίας που μπορεί να ανακύψουν κατ' εφαρμογή του άρθρου 4.

Άρθρο 5 - Ποινικές έρευνες στο κράτος του λιμένα

Το άρθρο 5 προσπαθεί να συμπληρώσει το άρθρο 4 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, για τα μέτρα που αφορούν τα πλοία σε λιμένα κράτους μέλους. Σύμφωνα με αυτό το άρθρο, οι αρμόδιες αρχές, συχνότερα οι λιμενικές πρέπει να προβούν σε ορισμένους ελέγχους. Μόλις από τους έλεγχους αυτούς ανακύψουν υποψίες ως προς την ύπαρξη αδικήματος πρέπει να ενημερωθούν σχετικά οι αρμόδιες ποινικές αρχές.

Στην πρώτη παράγραφο της διάταξης της παρούσας απόφασης-πλαισίου, διευκρινίζεται ότι στο στάδιο αυτό οι εν λόγω αρχές διενεργούν ποινική έρευνα.

Κατόπιν στη δεύτερη παράγραφο περιγράφεται λεπτομερώς η έκταση των αρμοδιοτήτων έρευνας των εθνικών αρχών του κράτους στον λιμένα του οποίου βρίσκεται το ύποπτο ως ενεχόμενο στην απόρριψη ρυπογόνων ουσιών πλοίο υπό την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ. Επαναλαμβάνονται κατ' ουσία οι όροι των αντίστοιχων διατάξεων της σύμβασης UNCLOS. Η έρευνα αφορά κάθε σχετικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων, χωρίς να είναι εξαντλητική η απαρίθμηση, των επιθεωρήσεων πάνω στο πλοίο, της ακρόασης μαρτύρων, της αξιολόγησης των φωτογραφικών και άλλων αποδεικτικών στοιχείων και της δειγματοληψίας ουσιών.

Άρθρο 6 - Κοινές ομάδες έρευνας

Δυνάμει του άρθρου 6, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να δημιουργήσουν κοινές ομάδες έρευνας, σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο της 13ης Ιουνίου 2002 [14]. Η διάταξη αυτή αποβλέπει στη διασφάλιση της στενότερης συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών στα κράτη μέλη για την ορθή διενέργεια των ερευνών τους. Ο διεθνικός χαρακτήρας των αδικημάτων που καλύπτονται από την οδηγία 2003/.../ΕΚ συχνά δυσχεραίνει τον συντονισμό των ερευνών. Η δυσκολία αυτή μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα ζημιογόνα καθώς οι περιπτώσεις ρύπανσης από πλοία προϋποθέτουν ταχεία και σχεδόν άμεση δράση των αρμόδιων αρχών, κυρίως για την αποτελεσματική συλλογή των αποδεικτικών στοιχείων, που είναι ιδιαίτερα φθαρτά εφόσον πρόκειται για πετρέλαιο ή άλλες επιβλαβείς υγρές ουσίες.

[14] Απόφαση-πλαίσιο σχετικά με τις κοινές ομάδες έρευνας (ΕΕ L 162, της 20.6.2002, σ. 1).

Η απόφαση-πλαίσιο της 13ής Ιουνίου 2002 παρέχει το απαραίτητο πλαίσιο για τη δημιουργία ανάλογων κοινών ομάδων ερευνών. Η συμφωνία υπόδειγμα για τη δημιουργία των κοινών ομάδων ερευνών, που συζητείται επί του παρόντος από το Συμβούλιο, αποβλέπει στη διευκόλυνση της δημιουργίας των ομάδων αυτών. Βεβαίως, η Ευρωπόλ θα μπορεί να συμμετάσχει σε ανάλογες κοινές ομάδες έρευνας, μόλις αρχίσει να ισχύει το Πρωτόκολλο που της δίδει τη σχετική άδεια [15].

[15] Πράξη του Συμβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 2002 για την κατάρτιση πρωτοκόλλου που τροποποιεί τη σύμβαση για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Υπηρεσίας (σύμβαση Ευρωπόλ) και το πρωτόκολλο σχετικά με τα προνόμια και τις ασυλίες της Ευρωπόλ, των μελών των οργάνων της, των αναπληρωτών διευθυντών και των υπαλλήλων της (ΕΕ C 312 της 16.12.2002, σ. 1).

Άρθρο 7 - Άσκηση διώξεων

Το άρθρο 7 επαναλαμβάνει κατ' ουσία τους όρους της σύμβασης UNCLOS, την οποία έχουν υπογράψει όλα τα κράτη μέλη.

Αντλώντας έμπνευση απευθείας από το διεθνές αυτό πλαίσιο, το άρθρο αυτό εισάγει για πρώτη φορά σε μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης την αρχή της νομιμότητας των διώξεων ενώ παράλληλα την οριοθετεί αυστηρά.

Στο μέτρο που η αρχή αυτή μπορεί να συγκρουστεί με την αρχή της σκοπιμότητας των διώξεων, που ισχύει σε ορισμένα κράτη μέλη, διευκρινίζεται ότι η άσκηση διώξεων πρέπει να γίνεται «σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο» του σχετικού κράτους μέλους και όταν υπάρχουν «επαρκή αποδεικτικά στοιχεία». Δηλαδή, ένα κράτος μέλος στο οποίο η Εισαγγελία αποφασίζει για τη σκοπιμότητα της άσκησης ή μη διώξεων δεν δεσμεύεται από τη διάταξη αυτή. Αντίθετα, ακόμα και ένα κράτος μέλος στο οποίο η απόφαση για τη σκοπιμότητα άσκησης ή μη διώξεων δεν εναπόκειται στην Εισαγγελία, δεν υποχρεούται να προβλέπει υποχρέωσης άσκησης διώξεων ελλείψει επαρκών αποδεικτικών στοιχείων.

Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι η διάταξη αυτή εφαρμόζεται «με την επιφύλαξη του άρθρου 8 », για τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών, προκειμένου να δημιουργηθεί ένας σύνδεσμος με την ανάγκη επίτευξης συντονισμού με στόχο τη συγκέντρωση των διώξεων.

Άρθρο 8 - Συνεργασία με τα κράτη μέλη

Το άρθρο 8 ανταποκρίνεται στην ανάγκη της ευρύτερης δυνατής αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών και των αμοιβαίων διαβουλεύσεων όταν το ίδιο αδίκημα υπάγεται στη δικαιοδοσία περισσοτέρων κρατών μελών.

Προς τούτο, η παράγραφος 1 παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό, όπως ισχύει και για άλλα μέσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης [16], στις ισχύουσες συμβάσεις, διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες ή άλλες ρυθμίσεις. Οι διατάξεις της Σύμβασης θα αποδειχθούν πολύ σημαντικές σε αυτό το πλαίσιο, διότι προβλέπουν στο άρθρο 228 μηχανισμό αναστολής των διώξεων και περιορισμών της άσκησης διώξεων.

[16] Βλέπε για παράδειγμα το άρθρο 11 της απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου, της 28ής Μαΐου 2001, για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας που αφορούν τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών (ΕΕ L 149 της 2.6.2001, σ. 1).

Σύμφωνα με την παράγραφο 2, τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργαστούν για να αποφασίσουν ποιο από αυτά θα ασκήσει δίωξη κατά των υπαίτιων του αδικήματος, όταν το αδίκημα υπάγεται στη δικαιοδοσία περισσοτέρων του ενός κρατών μελών και οποιοδήποτε από αυτά τα κράτη μέλη μπορεί έγκυρα να ασκήσει δίωξη με βάση τα ίδια πραγματικά περιστατικά, με στόχο τη συγκέντρωση, εάν είναι δυνατόν, των διώξεων σε ένα μόνο κράτος μέλος. Για αυτό το σκοπό, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν κάθε όργανο ή μηχανισμό που έχει θεσπιστεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών τους και το συντονισμό των ενεργειών τους. Ειδικότερα, απευθύνονται στην Eurojust, που δημιουργήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο της 28ης Φεβρουαρίου 2002 [17].

[17] Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 28ης Φεβρουαρίου 2002, σχετικά με τη σύσταση της Eurojust προκειμένου να ενισχυθεί η καταπολέμηση των σοβαρών μορφών εγκλήματος (ΕΕ L 63 της 6.3.2002, σ. 1).

Η παράγραφος 3 της διάταξης αυτής καταρτίζει κατάλογο κριτηρίων δικαιοδοσίας που απαριθμούνται κατά φθίνουσα σειρά προτεραιότητας, για την εφαρμογή της παραγράφου 2. Ο κατάλογος αυτός επαναλαμβάνει τα κριτήρια δικαιοδοσίας που έχουν ήδη επιλεγεί από τη Σύμβαση UNCLOS, ή από άλλες αποφάσεις-πλαίσιο και ιδίως αυτή για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου. Λαμβάνονται υπόψη διαδοχικά τα ακόλουθα σημεία σύνδεσης :

α)το κράτος μέλος στη θαλάσσια επικράτεια του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα (ήτοι : στα εσωτερικά ύδατα, συμπεριλαμβανομένων των λιμένων, στα χωρικά ύδατα, στην αποκλειστική οικονομική ζώνη αυτού του κράτους καθώς και στα στενά στα οποία αυτό το κράτος έχει δικαιοδοσία).

β)το κράτος μέλος για το οποίο υφίσταται τουλάχιστον κίνδυνος ρύπανσης όταν το αδίκημα διαπράχθηκε στην ανοικτή θάλασσα.

γ) το κράτος μέλος εντός της θαλάσσιας επικράτειας του οποίου διέρχεται το πλοίο, όποιος και αν είναι ο τόπος της διάπραξης του αδικήματος, εντός των ορίων που καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

δ) το κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοοι ή στο οποίο διαμένουν το ή τα πρόσωπα που αναγνωρίστηκαν ως υπαίτιοι του αδικήματος,

ε) το κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου έχει την έδρα του το νομικό πρόσωπο εξ ονόματος του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα,

στ) το κράτος μέλος της σημαίας του πλοίου, από το οποίο διαπράχθηκε το αδίκημα.

Η επιλεχθείσα διατύπωση λαμβάνει υπόψη της τα υφιστάμενα προηγούμενα στο πλαίσιο της Ένωσης [18].

[18] Γίνεται ιδιαίτερα αναφορά στη διατύπωση του άρθρου 9, παράγραφος 2, της απόφασης-πλαισίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (ΕΕ L 164 της 22.6.2002, σ. 3).

Άρθρο 9 - Κοινοποίηση των πληροφοριών

Το άρθρο 9 προβλέπει την κοινοποίηση των πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών. Προβλέπονται δύο είδη πληροφοριών.

Στις δύο πρώτες παραγράφους του άρθρου αυτού, περιλαμβάνονται οι πληροφορίες για την πρόληψη του φαινομένου της ρύπανσης ή της επέκτασής του. Η απαίτηση άμεσης πληροφόρησης είναι ουσιώδης και αυτονόητη.

Σύμφωνα με την τρίτη παράγραφο, τα κράτη μέλη πρέπει κατ' ουσία να κοινοποιούν κάθε μέτρο που λαμβάνεται κατ' εφαρμογή της παρούσας απόφασης-πλαισίου κατά προτεραιότητα στο κράτος μέλος της σημαίας αλλά και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος. Και εδώ είναι σημαντική η ταχεία κυκλοφορία της πληροφορίας. Ωστόσο, ο βαθμός της απαιτούμενης ταχύτητας είναι μικρότερος από ότι στην πρώτη παράγραφο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτιμήθηκε η έκφραση «χωρίς καθυστέρηση» από την έκφραση «αμέσως» που χρησιμοποιείται στις πρώτες παραγράφους.

Τα μέσα διενέργειας των κοινοποιήσεων αυτών δεν διευκρινίζονται εσκεμμένα : εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αποφασίσει σχετικά λαμβάνοντας υπόψη του τις απαιτήσεις για άμεση και ταχεία πληροφόρηση.

Άρθρο 10 - Καθορισμός των σημείων επαφής

Το άρθρο 10 αποβλέπει στη διευκόλυνση των ανταλλαγών πληροφοριών με τον καθορισμό επιχειρησιακών σημείων επαφής. Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν για το σκοπό αυτό τους υφιστάμενους μηχανισμούς συνεργασίας. Αυτή η διάταξη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για τους σκοπούς της αποτελεσματικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις.

Η παράγραφος 2 ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώσουν τη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου και την Επιτροπή για τα σημεία επαφής που καθόρισαν, και βέβαια η Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου κοινοποιεί αυτά τα σημεία επαφής στα άλλα κράτη μέλη.

Άρθρο 11 - Εδαφική εφαρμογή

Το άρθρο αυτό διευκρινίζει ότι το πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης-πλαισίου συμπίπτει με εκείνο της οδηγίας 2003/.../ΕΚ. Αυτό απορρέει από το συμπληρωματικό χαρακτήρα της μιας έναντι της άλλης. Επομένως, εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 299 της ΣΕΚ, που δεν έχουν ισοδύναμο στη ΣΕΕ.

Άρθρο 12 - Υλοποίηση

Το άρθρο 12 αφορά την υλοποίηση και την παρακολούθηση της παρούσας απόφασης-πλαισίου. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθούν προς την παρούσα απόφαση-πλαίσιο το αργότερο έως την 31η Δεκεμβρίου 2004.

Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν, το αργότερο την ίδια ημερομηνία, στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου και την Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων με το οποίο ενσωματώνουν στο εθνικό τους δίκαιο τις υποχρεώσεις που τα βαρύνουν δυνάμει της παρούσας απόφασης-πλαισίου. Το Συμβούλιο θα ελέγξει εντός έτους, με βάση τις πληροφορίες αυτές και τη γραπτή έκθεση της Επιτροπής εάν τα κράτη μέλη συμμορφώθηκαν με την απόφαση-πλαίσιο.

Άρθρο 13 - Έναρξη ισχύος

Το άρθρο 13 ορίζει ότι η απόφαση-πλαίσιο τίθεται σε ισχύ την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2003/0088 (CNS)

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗΣ -ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την ενίσχυση του ποινικού πλαισίου καταστολής της ρύπανσης από πλοία

Το ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως τα άρθρα 29, 31 και 34 παράγραφος 2, σημείο β),

την πρόταση της Επιτροπής [19],

[19] ΕΕ C της , σ. .

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [20],

[20] ΕΕ C της , α. .

Εκτιμώντας τα εξής :

(1) Το πρόγραμμα δράσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά την άριστη δυνατή εφαρμογή των διατάξεων της συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου, ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης [21], καθώς και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 (σημείο 48) [22], απαιτούν την ανάληψη νομοθετικής δράσης κατά της περιβαλλοντικής εγκληματικότητας, ιδίως κοινές κυρώσεις και συγκρίσιμες διαδικαστικές εγγυήσεις.

[21] ΕΕ C 19 της 23.1.1999, σ. 1, σημείο 18.

[22] http://ue.eu.int/fr/Info/eurocouncil/ index.htm.

(2) Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενέκρινε την 13η Μαρτίου 2001 πρόταση οδηγίας σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου [23] η οποία προβλέπει ότι τα κράτη μέλη στοιχειοθετούν ως αδικήματα και επιβάλλουν κυρώσεις, ενδεχομένως ποινικού χαρακτήρα, σε ορισμένες δραστηριότητες που ασκούνται εκ προθέσεως ή βαρείας αμελείας, κατά παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως αναφέρεται στο παράρτημα αυτής της πρότασης οδηγίας ή/και των διατάξεων που θεσπίζονται από τα κράτη μέλη προκειμένου να συμμορφωθούν με το κοινοτικό δίκαιο.

[23] ΕΕ C 180 E της 26.6.2001, όπως τροποποιήθηκε την 30.9.2002 (ΕΕ C 20 E της 28.1.2003, σ. 284).

(3) Η καταπολέμηση της ρύπανσης από πλοία, εκ προθέσεως ή εκ βαρείας αμελείας, αποτελεί μία από τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2002 (σημεία 32 έως 34) και η δήλωση του Συμβουλίου ΔΕΥ της 19ης Δεκεμβρίου 2002, μετά το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου Prestige, ιδίως λαμβάνουν υπόψή τους τη θέληση της Ένωσης να θεσπίσει όλα τα αναγκαία μέτρα για να μην επαναληφθούν παρόμοιες καταστροφές.

(4) Προς τούτο, όπως σημείωσε η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας κατόπιν του ναυαγίου του πετρελαιοφόρου Prestige [24], απαιτείται η προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών.

[24] Ανακοίνωση της 3ης Δεκεμβρίου 2002, COM (2002) 681 τελικό.

(5) Η οδηγία 2003/.../ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη ρύπανση από πλοία και για την εισαγωγή κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων ποινικών κυρώσεων, για αδικήματα ρύπανσης [25], αποβλέπει στην προσέγγιση αυτή όσον αφορά αφενός τον ορισμό των σχετικών αδικημάτων καθώς και τη διάπραξη, τη συμμετοχή και υποκίνηση των αδικημάτων αυτών και αφετέρου το χαρακτήρα, ενδεχομένως ποινικό, των κυρώσεων που επιβάλλονται. Επίσης, περιλαμβάνει ορισμένα τεχνικά και επιχειρησιακά συνοδευτικά μέτρα.

[25] ΕΕ C της , σ. .

(6) Για την ολοκλήρωση των διατάξεων αυτών, πρέπει να επιτευχθεί η προσέγγιση του επιπέδου των ποινών που αντιστοιχούν στη βαρύτητα των αδικημάτων έναντι των φυσικών ή νομικών προσώπων που διέπραξαν τα αδικήματα αυτά ή που είναι υπεύθυνα, σύμφωνα ειδικότερα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ της 25ης και 26ης Απριλίου 2002.

(7) Πρέπει να προβλεφθούν διατάξεις για τη διευκόλυνση των ποινικών ερευνών. Τα κράτη μέλη πρέπει να μπορούν, σε περίπτωση ανάγκης, να δημιουργήσουν κοινές ομάδες έρευνας, στις οποίες θα μπορεί να συμμετέχει η Ευρωπόλ.

(8) Πρέπει να καταρτιστούν κανόνες συνεργασίας ώστε να διασφαλιστεί ότι τα αδικήματα που προβλέπονται στην οδηγία 2003/.../ΕΚ μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αποτελεσματικών διώξεων. Προς τούτο, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συμπληρώσει τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν στο πλαίσιο περιφερειακών και διεθνών οργανώσεων. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, που υπογράφηκε από όλα τα κράτη της Ένωσης και στην οποία η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο μέρος, έχει ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτήρα.

(9) Για τη διασφάλιση της καλύτερης δυνατής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να υπάρχουν εγγυήσεις για την ταχεία κοινοποίηση χρήσιμων πληροφοριών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Πρέπει να καθοριστούν και να εντοπιστούν επιχειρησιακά σημεία επαφής.

(10) Δεδομένου ότι οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης δεν μπορούν να υλοποιηθούν με ικανοποιητικό τρόπο από τα κράτη μέλη χωριστά, αλλά δύνανται, λόγω του διασυνοριακού χαρακτήρα των ζημιών που μπορούν να απορρεύσουν από τις αναφερόμενες συμπεριφορές, να υλοποιηθούν καλύτερα στο επίπεδο της Ένωσης, αυτή μπορεί να λάβει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας που θεσπίζεται στο άρθρο 5 της συνθήκης. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως διατυπώνεται στο προαναφερθέν άρθρο, η παρούσα απόφαση-πλαίσιο δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων αυτών.

(11) Η παρούσα απόφαση-πλαίσιο τηρεί τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδιαίτερα από το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ-ΠΛΑΙΣΙΟ :

Άρθρο 1 Σκοπός

Ο σκοπός της παρούσας απόφασης-πλαισίου έγκειται στη συμπλήρωση των διατάξεων της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, με τους κατάλληλους λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής του ποινικού τομέα.

Άρθρο 2 Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης-πλαισίου, ισχύουν οι ορισμοί που προβλέπονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 3 Λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής των κυρώσεων

1. Όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι τα αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ τιμωρούνται με μέγιστη ποινή φυλάκισης τουλάχιστον μεταξύ πέντε και δέκα ετών, στις σοβαρότερες περιπτώσεις σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 4 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, ιδίως :

α) όταν τα αδικήματα αυτά διαπράχθηκαν στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης κατά την έννοια της κοινής δράσης 98/733/ΔΕΥ, της 21ης Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με το αξιόποινο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης [26] ;

[26] ΕΕ L 351 της 29.12.1998, σ. 1.

β) όταν τα αδικήματα αυτά προκάλεσαν το θάνατο ή βαριές σωματικές βλάβες σε πρόσωπα.

γ) όταν τα αδικήματα αυτά προκάλεσαν σοβαρές ζημίες στην ποιότητα των υδάτων.

δ) όταν τα αδικήματα αυτά προκάλεσαν σοβαρές ζημίες σε είδη της πανίδας ή της χλωρίδας ή σε μέρη αυτών.

2. Όσον αφορά τα φυσικά και νομικά πρόσωπα, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι τα αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ τιμωρούνται, κατ' εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 5, υπό α), με ποινικά ή μη ποινικά πρόστιμα μέγιστου ποσού που δεν μπορεί να είναι κατώτερο από :

α) το 1 έως 10 α του συνολικού κύκλου εργασιών της προηγούμενης εταιρικής χρήσης ή των συνολικών εισοδημάτων του προηγούμενου έτους, στις περιπτώσεις που δεν υπάγονται στις σοβαρότερες των περιπτώσεων.

β) το 10 έως 20 β του συνολικού κύκλου εργασιών της προηγούμενης εταιρικής χρήσης ή των συνολικών εισοδημάτων του προηγούμενου έτους, στις σοβαρότερες των περιπτώσεων, ιδίως αυτές που αναφέρονται στην παράγραφο 1.

Άρθρο 4 Δικαιοδοσία

Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να θεμελιώσει τη δικαιοδοσία του ως προς τα αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, στις περιπτώσεις που προβλέπονται από το άρθρο 3 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 5 Ποινικές έρευνες στο κράτος του λιμένα

1 Όταν κατ' εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 3 της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, οι αρμόδιες επί ποινικών θεμάτων αρχές ενημερωθούν για την ύπαρξη υποψιών όσον αφορά αδίκημα κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1 της ίδιας οδηγίας, διενεργούν ποινική έρευνα.

2 Η έρευνα αφορά κάθε χρήσιμο στοιχείο, και συμπεριλαμβάνει, χωρίς να είναι εξαντλητική η απαρίθμηση, επιθεωρήσεις πάνω στο πλοίο, ακρόαση μαρτύρων, αξιολόγηση των φωτογραφικών αποδεικτικών στοιχείων και της δειγματοληψίας ουσιών.

Άρθρο 6 Κοινές ομάδες έρευνας

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν, ενδεχομένως, τα αναγκαία μέτρα για τη σύσταση κοινών ομάδων έρευνας, σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο της 13ης Ιουνίου 2002, 2002/465/ΔΕΥ, για να διενεργούν ποινικές έρευνες σχετικά με τα αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 7 Άσκηση των διώξεων

Με την επιφύλαξη του άρθρου 8, το κράτος που θεμελίωσε τη δικαιοδοσία του κατ' εφαρμογή του άρθρου 4, ασκεί χωρίς καθυστέρηση, σύμφωνα με το εσωτερικό του δίκαιο, διώξεις για το εικαζόμενο αδίκημα εάν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.

Άρθρο 8 Συνεργασία μεταξύ κρατών μελών

1. Σύμφωνα με τις ισχύουσες συμβάσεις, πολυμερείς ή διμερείς συμφωνίες ή ρυθμίσεις τα κράτη μέλη παρέχουν την ευρύτερη δυνατή αμοιβαία συνδρομή κατά τις διαδικασίες τις σχετικές με τα αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

2. Όταν ένα αδίκημα υπάγεται στην αρμοδιότητα περισσοτέρων του ενός κρατών μελών και οποιοδήποτε κράτος μέλος μπορεί έγκυρα να ασκήσει δίωξη με βάση τα ίδια πραγματικά περιστατικά, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη συνεργάζονται για να αποφασίσουν ποιο κράτος μέλος θα ασκήσει δίωξη κατά των υπαίτιων του αδικήματος με στόχο τη συγκέντρωση, εάν είναι δυνατόν, των διώξεων σε ένα μόνο κράτος μέλος. Για το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν κάθε όργανο ή μηχανισμό που έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών τους και το συντονισμό των δράσεών τους. Απευθύνονται ιδίως στην Eurojust.

3. Λαμβάνονται υπόψη, με διαδοχικό τρόπο, τα ακόλουθα σημεία σύνδεσης:

α) το κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα.

β) το κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου εκδηλώνονται τα αποτελέσματα του αδικήματος.

γ) το κράτος μέλος από την επικράτεια του οποίου διέρχεται το πλοίο από το οποίο διαπράχθηκε το αδίκημα.

δ) το κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος ή στο οποίο διαμένει ο υπαίτιος του αδικήματος.

ε) το κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου έχει την έδρα του το νομικό πρόσωπο εξ ονόματος του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα.

στ) το κράτος μέλος της σημαίας του πλοίου από το οποίο διαπράχθηκε το αδίκημα.

4. Για τους σκοπούς της παραγράφου 3, η επικράτεια περιλαμβάνει τη ζώνη που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, υπό α) έως δ) της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 9 Κοινοποίηση πληροφοριών

1. Εάν ένα κράτος μέλος ενημερωθεί για τη διάπραξη αδικήματος που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, ή για τον κίνδυνο διάπραξης ανάλογου αδικήματος που προκαλεί ή είναι δυνατόν να προκαλέσει επικείμενη ρύπανση, ενημερώνει αμέσως σχετικά τα άλλα κράτη μέλη που είναι δυνατόν να εκτεθούν σε αυτές τις ζημίες, καθώς και την Επιτροπή.

2. Εάν ένα κράτος μέλος ενημερωθεί για τη διάπραξη αδικήματος που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/.../ΕΚ, ή για τον κίνδυνο διάπραξης ανάλογου αδικήματος που είναι δυνατόν να υπάγεται στη δικαιοδοσία κράτους μέλους, ενημερώνει αμέσως σχετικά το κράτος μέλος αυτό.

3. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν χωρίς καθυστέρηση στο κράτος της σημαίας ή σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος τα μέτρα που λαμβάνουν κατ' εφαρμογή της παρούσας απόφασης-πλαισίου, και ιδίως των άρθρων της 4, 5, 6 και 7.

Άρθρο 10 Καθορισμός των σημείων επαφής

1. Κάθε κράτος μέλος καθορίζει επιχειρησιακά σημεία επαφής για την ανταλλαγή πληροφοριών με σκοπό την εφαρμογή της παρούσας απόφασης-πλαισίου και ιδίως τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων.

2. Κάθε κράτος μέλος ενημερώνει την Επιτροπή αναφορικά με την ή τις υπηρεσίες του, που λειτουργούν ως σημεία επαφής σύμφωνα με την παράγραφο 1. Η Επιτροπή κοινοποιεί αυτά τα σημεία επαφής στα άλλα κράτη μέλη.

Άρθρο 11 Εδαφική εφαρμογή

Το πεδίο εδαφικής εφαρμογής της παρούσας απόφασης-πλαισίου είναι το ίδιο με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2003/.../ΕΚ.

Άρθρο 12 Υλοποίηση

1. Τα κράτη μέλη εγκρίνουν τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν με την παρούσα απόφαση-πλαίσιο το αργότερο την 31η Δεκεμβρίου 2004.

2. Το αργότερο κατά την ημερομηνία αυτή, τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου και στην Επιτροπή το κείμενο των διατάξεων με το οποίο ενσωματώνουν στο εθνικό τους δίκαιο τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την παρούσα απόφαση-πλαίσιο. Με βάση την έκθεση που καταρτίστηκε σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές και τη γραπτή έκθεση της Επιτροπής, το Συμβούλιο ελέγχει πριν την 31η Δεκεμβρίου 2005 εάν τα κράτη μέλη έλαβαν τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν με την παρούσα απόφαση-πλαίσιο.

Άρθρο 13 Έναρξη ισχύος

Η παρούσα απόφαση-πλαίσιο αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες,

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος