ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ) : Τεχνική σύγκρισης του συνόλου του κόστους με όλα τα οφέλη μιας παρέμβασης, προκειμένου να καθοριστεί εάν τα οφέλη υπερκαλύπτουν το κόστος και, εάν ναι, σε τι ποσοστό.

Αποδοτικότητα : Μέτρηση της σχέσης μεταξύ των χρησιμοποιηθέντων πόρων και των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων. Στην παρούσα έκθεση, πρόκειται για τη σχέση μεταξύ του κόστους της επένδυσης και, παραδείγματος χάρη, της αύξησης του παρεχόμενου όγκου νερού ή της βελτίωσης της ποιότητας του νερού.

Αποτελεσματικότητα : Μέτρηση της σχέσης μεταξύ καθορισθέντων στόχων και επιτευχθέντων αποτελεσμάτων.

Αρχή της κάλυψης του κόστους :

Αρχή σύμφωνα με την οποία απαιτείται η κάλυψη του κόστους ενός συγκεκριμένου αγαθού ή υπηρεσίας από τα έσοδα.

Στον τομέα των υδάτων, τα κράτη μέλη υιοθετούν πολιτικές τιμολόγησης του ύδατος στις οποίες να λαμβάνεται υπόψη η κάλυψη του κόστους, προκειμένου να παρέχονται κίνητρα για αποδοτική χρησι- μοποίηση των υδάτινων πόρων (βλέπε άρθρο 9 της οδηγίας 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1)).

Δεξαμενή νερού : Περιέκτης από σκυρόδεμα ή άλλο υλικό, ο οποίος χρησιμοποιείται για την αποθήκευση νερού.

Διαρθρωτικά μέτρα : Στην παρούσα έκθεση, παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής.

Δίκτυο διανομής : Το σύνολο των δραστηριοτήτων και των υποδομών που καθιστούν δυνατή τη διανομή του νερού στους οικιακούς και λοιπούς χρήστες από δημοτικές ή τοπικές δεξαμενές.

Διώρυγα μεταφοράς νερού : Ανοικτοί ή κλειστοί υδαταγωγοί από σκυρόδεμα ή άλλα υλικά. Στην παρούσα έκθεση, ο όρος χρησιμοποιείται μόνο για υδαταγωγούς μεταφοράς νερού μεικτής χρήσης, τόσο για άρδευση όσο και για οικιακή κατανάλωση.

Επιχειρησιακό πρόγραμμα (ΕΠ) : Έγγραφο που εγκρίνεται από την Επιτροπή και λαμβάνει τη μορφή συνεκτικής σειράς προτεραιοτήτων, οι οποίες περιλαμβάνουν πολυετή μέτρα.

Έτος-ορίζοντας : Μελλοντικό έτος για το οποίο η προβλεπόμενη ζήτηση χρησιμοποιείται ως βάση για τον προγραμματισμό των επενδύσεων υδροδότησης.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) : Χρηματοδοτικό μέσο σχεδιασμένο για την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ υλοποιούνται κυρίως μέσω επιχειρησιακών προγραμμάτων, τα οποία περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό έργων.

Κατά κεφαλή κατανάλωση : Σε επίπεδο μιας περιοχής, ενός δήμου ή μιας περιφέρειας, ο όγκος του νερού, σε λίτρα ανά ημέρα ανά κάτοικο, που είναι αναγκαίος για τις συνήθεις οικιακές και βιομηχανικές δραστηριότητες. Τα έγγραφα υδρολογικού σχεδιασμού καθορίζουν τις αξίες για την κατά κεφαλή κατανάλωση βάσει των τοπικών οικιστικών χαρακτηριστικών και της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Κύριος αγωγός : Αγωγοί διαφόρων διαμέτρων, κατασκευασμένοι από ποικίλα υλικά, οι οποίοι χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά του νερού εντός ενός συστήματος παροχής νερού χύδην.

Μη τιμολογούμενο ύδωρ : Διαφορά μεταξύ του όγκου του νερού που αντλείται και της τιμολογούμενης κατανάλωσης (καλούμενο και απωλεσθέν ύδωρ). Περιλαμβάνει τις διαρροές, την παράνομη κατανάλωση, τις ανακριβείς μετρήσεις και τη δωρεάν χρησιμοποίηση των υπηρεσιών ύδρευσης. Μολονότι οι διαρροές μπορούν μόνο να εκτιμηθούν, το μη τιμολογούμενο ύδωρ αποτελεί μετρήσιμη παράμετρο, για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα σε σχεδόν όλα τα συστήματα υδροδότησης. Στην παρούσα έκθεση, ο όρος αυτός χρησιμοποιείται ως δείκτης απόδοσης των δικτύων υδροδότησης.

Οικονομική προσιτότητα : Αρχή σύμφωνα με την οποία η δυνατότητα του πληθυσμού να πληρώνει για το νερό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό των τιμών του νερού με στόχο την κάλυψη του κόστους των υπηρεσιών. Μπορεί να μετρηθεί υπολογίζοντας τη σχέση των δαπανών ύδρευσης των νοικοκυριών με το διαθέσιμο εισόδημά τους.

Περίοδος προγραμματισμού : Πολυετές πλαίσιο εντός του οποίου προγραμματίζονται και εκτελούνται οι δαπάνες των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής.

Σύστημα παροχής νερού χύδην : Κάθε υποδομή που καθιστά δυνατή την παροχή νερού σε δημοτικές/τοπικές δεξαμενές, συμπεριλαμβανομένης της υδροληψίας, της παραγωγής, της μεταφοράς ανεπεξέργαστου ύδατος από μεγάλη απόσταση, της επεξεργασίας και της μεταφοράς μέχρι τις δεξαμενές. Στη συνέχεια, το νερό παρέχεται στους χρήστες μέσω του δικτύου διανομής.

Ταμείο Συνοχής (ΤΣ) : Χρηματοδοτικό μέσο σχεδιασμένο για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω της χρηματοδότησης έργων στους τομείς του περιβάλλοντος και των μεταφορών στα κράτη μέλη με κατά κεφαλή ΑΕΠ χαμηλότερο του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ.

Ταμιευτήρας νερού : Τεχνητή λίμνη που δημιουργείται με την κατασκευή φράγματος σε ποταμό ή υδατόρρευμα.

Τιμολόγια ύδρευσης (τέλη υδροδότησης) : Τιμή του νερού που χρεώνεται στους χρήστες από τους παρόχους υπηρεσιών. Τα τιμολόγια ύδρευσης ποικίλλουν ανάλογα με τους χρήστες: νοικοκυριά, βιομηχανία και γεωργία. Τα τιμολόγια ύδρευσης χρεώνονται συνήθως μαζί με τα τιμολόγια αποχέτευσης.

hm3 : Κυβικό εκατόμετρο, ισοδυναμεί με 1 εκατομμύριο m3.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Το νερό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πόρους για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Η υδροδότηση για οικιακή κατανάλωση είναι ουσιώδης για την ανθρώπινη υγεία και ευημερία.

II. Οι επενδύσεις υδροδότησης καλύπτουν διάφορες ανάγκες, όπως: αύξηση της διαθέσιμης ποσότητας νερού κατόπιν αύξησης της ζήτησης, επέκταση της γεωγραφικής κάλυψης, βελτίωση της ποιότητας του διανεμόμενου ύδατος, βελτίωση της αποδοτικότητας των συστημάτων υδροδότησης και της ποιότητας της υπηρεσίας.

III. Ο έλεγχος του Συνεδρίου εστιάστηκε στις υποδομές που ήταν αποκλειστικά αφιερωμένες στην υδροδότηση για οικιακή κατανάλωση, οι οποίες συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Συνοχής και το ΕΤΠΑ και ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 στην Ισπανία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ιταλία, χώρες οι οποίες αποτελούν τους σημαντικότερους αποδέκτες της χρηματοδότησης στον εν λόγω τομέα. Οι διαπιστώσεις ελέγχου βασίζονται σε άμεσο έλεγχο 29 έργων — εκ των οποίων 11 εγκρίθηκαν από την Επιτροπή και 18 εγκρίθηκαν από τις διαχειριστικές αρχές στα κράτη μέλη — και σε εξέταση των συστημάτων της Επιτροπής και των κρατών μελών για τη διαχείριση και την παρακολούθηση των κονδυλίων της ΕΕ.

IV. Κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσο πραγματοποιείται βέλτιστη χρήση των πόρων της ΕΕ όσον αφορά τις δαπάνες στον τομέα της υδροδότησης, εξετάζοντας εάν:

- υιοθετήθηκαν οι καταλληλότερες λύσεις προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των ενδιαφερόμενων περιοχών·

- επετεύχθησαν οι στόχοι των συγχρηματοδοτηθέντων έργων όσον αφορά τη βελτίωση της υδροδότησης·

- επετεύχθησαν τα αποτελέσματα με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

V. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, μολονότι οι δαπάνες στο πλαίσιο των διαρθρωτικών μέτρων συνέβαλαν στη βελτίωση της υδροδότησης για οικιακή χρήση, θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί καλύτερα αποτελέσματα με χαμηλότερο κόστος. Πιο συγκεκριμένα:

- Οι προβλέψεις των μελλοντικών αναγκών σε νερό πραγματοποιήθηκαν χωρίς να ληφθούν υπόψη ούτε οι πτωτικές τάσεις στη ζήτηση νερού ούτε το σύνολο των ήδη διαθέσιμων πόρων. Επιπλέον, παραχωρήθηκε προτεραιότητα στην εκμετάλλευση νέων πηγών χωρίς να εξεταστεί το ενδεχόμενο εναλλακτικών λύσεων, όπως η μείωση των απωλειών νερού και η χρησιμοποίηση άλλων γειτονικών πόρων. Η αξιολόγηση που πραγματοποίησε η Επιτροπή και οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών προσέδωσε περιορισμένη προστιθέμενη αξία.

- Επετεύχθησαν μετρήσιμες βελτιώσεις όσον αφορά την αύξηση του όγκου του νερού, την επέκταση της κάλυψης του δημόσιου δικτύου, τη βελτίωση της ποιότητας του νερού, την αύξηση της απόδοσης του δικτύου και το αδιάλειπτο της παροχής υπηρεσιών. Εντούτοις, ορισμένα έργα δεν λειτουργούσαν λόγω έλλειψης συμπληρωματικών υποδομών, η παρακολούθηση των επιτευγμάτων ήταν κυμαινόμενης ποιότητας και, στις περιπτώσεις όπου είχαν επιβληθεί όροι στις αποφάσεις επιχορήγησης, δεν αφιερώθηκε πάντοτε προσοχή στην τήρηση των όρων αυτών.

- Όλα τα έργα χαρακτηρίστηκαν από αυξήσεις κόστους και καθυστερήσεις. Κατά τον υπολογισμό των δύο κύριων παραμέτρων αποδοτικότητας (ποσοστό χρησιμοποίησης της δυναμικότητας και μη τιμολογούμενο ύδωρ), διαπιστώθηκε ότι αρκετά έργα λειτουργούσαν με περιορισμένη αποδοτικότητα. Παρατηρήθηκαν σημαντικές αδυναμίες στη διαδικασία καθορισμού του ύψους των επιχορηγήσεων και η Επιτροπή και οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών δεν αφιέρωσαν αρκετή προσοχή στη δυνατότητα των έργων να αποφέρουν έσοδα.

VI. Το Συνέδριο συνιστά τα εξής:

- Τα κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν τις εκ των προτέρων αναλύσεις και προβλέψεις τους σχετικά με τις μελλοντικές ανάγκες, λαμβάνοντας υπόψη πρόσφατα και ακριβή δεδομένα, να βελτιώσουν την απογραφή όλων των διαθέσιμων υδάτινων πόρων τους, καθώς και να αφιερώνουν περισσότερη προσοχή σε εναλλακτικές λύσεις που δεν στηρίζονται στην υδροδότηση (όπως μέτρα προς την κατεύθυνση της μείωσης των απωλειών νερού) και σε μέτρα προστασίας της ποιότητας του νερού.

- Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, της οποίας τα αποτελέσματα να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό συγχρηματοδοτούμενων υποδομών υδροδότησης.

- Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν, από τη φάση σχεδιασμού, την έγκαιρη διαθεσιμότητα των συμπληρωματικών υποδομών που είναι αναγκαίες για τη θέση σε λειτουργία των έργων. Πρέπει να καθιερωθούν αποτελεσματικότερα εργαλεία παρακολούθησης των επιτευγμάτων και των όρων.

- Τα κράτη μέλη πρέπει να αφιερώνουν περισσότερη προσοχή, κατά τη φάση σχεδιασμού, στους παράγοντες που συχνά προκαλούν καθυστερήσεις. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα καλύτερων εκ των προτέρων αναλύσεων κατά τον σχεδιασμό νέων υποδομών.

- Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα των ΑΚΟ και των προβλέψεων σχετικά με το έλλειμμα χρηματοδότησης, και πρέπει να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τη δυνατότητα των έργων να αποφέρουν έσοδα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ

1. Το νερό αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την ανθρώπινη υγεία, καθώς και έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους που είναι αναγκαίοι για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Η διανομή νερού επαρκούς ποιότητας για οικιακή κατανάλωση αποτελεί σημαντικό προαπαιτούμενο για την ανάπτυξη.

2. Στην ΕΕ υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ περιφερειών εντός του ίδιου κράτους μέλους όσον αφορά τόσο το ποσοστό του πληθυσμού που καλύπτεται από δημόσιο σύστημα υδροδότησης όσο και την κατά κεφαλή κατανάλωση νερού. Επίσης, υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά την αποδοτικότητα των δικτύων, την τιμή του νερού και το μερίδιο του συνολικού εισοδήματος των νοικοκυριών που αφιερώνεται στις δαπάνες ύδρευσης (βλέπε πίνακα 1).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗ ΧΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ — ΜΕΣΕΣ ΑΞΙΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ [1]

| Κατ’ ελάχιστο όριο | Κατ’ ανώτατο όριο |

Κάλυψη του πληθυσμού (ποσοστό επί τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού) | 70 | 100 |

Κατά κεφαλή κατανάλωση (λίτρα/κάτοικο/ημέρα) | 70 | 270 |

Μη τιμολογούμενο ύδωρ (ποσοστό επί τοις εκατό του συνολικού αντλούμενου ύδατος) | 7 | 55 |

Τιμή του νερού (ευρώ/m3) | 0 | 2,1 |

Μερίδιο των δαπανών ύδρευσης στο συνολικό εισόδημα των νοικοκυριών (%) | 0 | 2,5 |

3. Σύμφωνα με τις Συνθήκες, η συνετή και ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων αποτελεί έναν από τους στόχους της περιβαλλοντικής πολιτικής. Η οδηγία-πλαίσιο στον τομέα των υδάτων αποτελεί το βασικό νομικό μέσο και στοχεύει στη διασφάλιση της προστασίας και της βιώσιμης χρήσης των υδάτων. Η οδηγία τέθηκε σε ισχύ το 2000, ενώ έπρεπε να μεταφερθεί στα εθνικά δίκαια έως τον Δεκέμβριο του 2003. Θέσπιζε συστήματα ταξινόμησης για την ποιότητα του νερού και απαιτούσε την καθιέρωση δικτύου παρακολούθησης έως το 2006, τη δημοσίευση σχεδίων διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού το 2009 και, κατ’ αρχήν, την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων έως το 2015. Επίσης, ζητούσε από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν πολιτικές τιμολόγησης του ύδατος που να παρέχουν κατάλληλα κίνητρα για αποδοτική χρησιμοποίηση των υδάτινων πόρων, με κατάλληλη συμβολή των διαφόρων κατηγοριών χρηστών στην επίτευξη του εν λόγω στόχου (αρχή της κάλυψης του κόστους των υπηρεσιών). Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να το πράξουν έως το 2010 [2].

4. Επιπλέον, μια οδηγία του Συμβουλίου για την ποιότητα του πόσιμου νερού στοχεύει στην προστασία της ανθρώπινης υγείας, ιδίως καθορίζοντας ανώτατα όρια για ορισμένες μικροβιολογικές, χημικές και οργανοληπτικές παραμέτρους [3].

ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ

5. Οι επενδύσεις σε συστήματα υδροδότησης πραγματοποιούνται ως αποτέλεσμα μιας ή περισσότερων συγκεκριμένων αναγκών, ήτοι:

α) αύξηση της διαθέσιμης ποσότητας νερού, είτε λόγω αύξησης του πληθυσμού είτε λόγω οικονομικής ανάπτυξης·

β) επέκταση της γεωγραφικής κάλυψης σε τομείς του πληθυσμού που δεν επωφελούνταν των δημόσιων υπηρεσιών υδροδότησης·

γ) βελτίωση της ποιότητας του διανεμόμενου ύδατος, είτε με την ανάπτυξη νέων υδάτινων πόρων είτε με την επεξεργασία του νερού των διαθέσιμων πηγών, παραδείγματος χάρη όταν οι υπάρχουσες πηγές έχουν μολυνθεί από τη βιομηχανία ή τη γεωργία·

δ) βελτίωση της αποδοτικότητας των συστημάτων υδροδότησης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι απώλειες ύδατος ή η παλαιότητα του εξοπλισμού·

ε) βελτίωση της ποιότητας της υπηρεσίας, μέσω της μείωσης του αριθμού και της διάρκειας των περιορισμών και των διακοπών.

6. Οι δαπάνες κατασκευής συστημάτων υδροδότησης είναι επιλέξιμες για ενίσχυση, δυνάμει της πολιτικής συνοχής, από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ). Η στήριξη αυτή μπορεί να ποικίλλει από το 25 % έως και το 85 % των επιλέξιμων δαπανών [4].

7. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ για έργα αποκλειστικά αφιερωμένα στην υδροδότηση για οικιακή κατανάλωση και συγχρηματοδοτηθέντα από τα εν λόγω Ταμεία ανήλθε συνολικά σε 4,05 δισεκατομμύρια ευρώ [5], εκ των οποίων 3,62 δισεκατομμύρια ευρώ, ήτοι το 89,4 % του συνόλου, χορηγήθηκαν σε τέσσερα κράτη μέλη: Ισπανία, Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιταλία. Οι δαπάνες στον τομέα αυτό είναι πιθανό να παραμείνουν σημαντικές κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013: εκτιμάται ότι τα 15 κράτη μέλη που είναι επιλέξιμα για στήριξη από το ΤΣ χρειάζονται ακόμη να επενδύσουν στην υδροδότηση 25 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου [6].

8. Τα συγχρηματοδοτούμενα έργα υλοποιούνται με επιμερισμένη διαχείριση μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, ενώ η Επιτροπή φέρει την τελική ευθύνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού [7]. Οι ρόλοι που διαδραματίζουν εξαρτώνται από το Ταμείο που παρέχει τη χρηματοδοτική στήριξη και από το ύψος του κόστους του έργου:

α) για τα έργα του ΤΣ και τα μεγάλα έργα του ΕΤΠΑ [8], η Επιτροπή εξετάζει την ποιότητα των έργων προς συγχρηματοδότηση όσον αφορά τη συμφωνία τους με τις εφαρμοστέες ευρωπαϊκές οδηγίες και τις προτεραιότητες των Ταμείων, το δυναμικό τους προς επίτευξη αποτελεσμάτων στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης και την ανάγκη τους για χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ. Η απόφαση της Επιτροπής να συγχρηματοδοτήσει ένα έργο καθορίζει το ύψος της επιχορήγησης και τους όρους στους οποίους υπόκειται η πληρωμή. Στην περίπτωση των έργων του ΤΣ, αποστέλλεται στην Επιτροπή τελική έκθεση, η οποία περιλαμβάνει περιγραφή των εργασιών που εκτελέστηκαν και μια πρώτη εκτίμηση της επίτευξης των αναμενόμενων αποτελεσμάτων [9]. Στην περίπτωση των μεγάλων έργων του ΕΤΠΑ, δεν απαιτούνται συγκεκριμένες τελικές εκθέσεις·

β) για τα λοιπά έργα του ΕΤΠΑ, ο ρόλος της Επιτροπής περιορίζεται στην αξιολόγηση και την έγκριση των επιχειρησιακών προγραμμάτων στα οποία ανήκουν τα έργα και στων οποίων τους γενικούς στόχους πρέπει να συμβάλλουν· οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών είναι υπεύθυνες για την αξιολόγηση των αιτήσεων επιχορήγησης, για τη λήψη απόφασης σχετικά με το ποσό της επιχορήγησης και για την παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων.

9. Για κάθε περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες για την εκτέλεση των Ταμείων. Όσον αφορά την περίοδο 2000-2006, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εκδόθηκαν το 1999 θέτουν ως προτεραιότητα την παροχή στήριξης στις περιπτώσεις τήρησης των περιβαλλοντικών προτύπων που καθιερώνονται από τις σχετικές οδηγίες της ΕΕ. Διευκρινίζουν ότι τα έργα στον τομέα των υδάτων "θα πρέπει να είναι συνεπή προς τις αρχές της προτεινόμενης οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα" και ότι "θα πρέπει να δοθεί περισσότερη έμφαση στην αύξηση της αποδοτικότητας των υφισταμένων υποδομών με στόχο τον περιορισμό των απωλειών" [10]. Επιπλέον, ο Οδηγός για το Ταμείο Συνοχής αναφέρει ότι "όλες οι επενδύσεις στον τομέα της ύδρευσης πρέπει να συνοδεύονται από συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για τον περιορισμό των απωλειών στο σύστημα διανομής έως το ενδεικνυόμενο (βέλτιστο) ποσοστό αποδοτικότητας του συστήματος" [11].

10. Συγχρηματοδοτούνται διάφορα είδη υποδομών. Στο διάγραμμα "Συστήματα υδροδότησης" του παραρτήματος I περιγράφονται τα συστατικά στοιχεία των συστημάτων υδροδότησης, από την υδροληψία (συστήματα παροχής νερού χύδην) έως τη διανομή στους τελικούς χρήστες (δίκτυα διανομής), ενώ στο πλαίσιο 1 παρουσιάζονται ορισμένα παραδείγματα συγχρηματοδοτηθέντων έργων. Τα συνηθέστερα στοιχεία των συστημάτων υδροδότησης είναι τα εξής: φράγματα, μονάδες αφαλάτωσης, διυλιστήρια, κύριοι αγωγοί, αντλιοστάσια, ταμιευτήρες, δεξαμενές νερού, δίκτυα διανομής και συστήματα τηλεελέγχου και τηλεανίχνευσης για διαρροές και βλάβες.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ

Στόχος ενός έργου ήταν η επέκταση του δικτύου δημόσιας υδροδότησης στον πληθυσμό αγροτικών περιοχών που χρησιμοποιούσαν ιδιωτικούς και διεσπαρμένους πόρους. Το έργο αποτελείτο από 11 δεξαμενές, 32,6 km αγωγών για τη σύνδεση του νέου δικτύου με το σύστημα παροχής νερού χύδην, 10 αντλιοστάσια και περίπου 87 km αγωγών για το νέο δίκτυο διανομής. Το επιλέξιμο κόστος του έργου για συνδρομή από την ΕΕ ανερχόταν σε 4,28 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 3,21 εκατομμύρια ευρώ συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ.

Σχεδιάστηκε μια σειρά έργων για τη δημιουργία νέων πηγών νερού και τη βελτίωση της επεξεργασίας του νερού σε ένα σύστημα παροχής νερού χύδην που κάλυπτε περιοχή 11000 km2 και 2,5 εκατομμύρια κατοίκους. Αποτελείται από διάφορα συγχρηματοδοτηθέντα έργα: μια μονάδα αφαλάτωσης με ημερήσια δυναμικότητα 65000 m3 νερού, με επιλέξιμο κόστος ύψους 55,10 εκατομμυρίων ευρώ και συγχρηματοδότηση από το ΤΣ ύψους 46,86 εκατομμυρίων ευρώ· την ανακαίνιση μιας μονάδας επεξεργασίας με ημερήσια δυναμικότητα 116640 m3 νερού, με επιλέξιμο κόστος ύψους 5,38 εκατομμυρίων ευρώ και συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ύψους 3,50 εκατομμυρίων ευρώ· και, τέλος, την κατασκευή ενός κύριου αγωγού μήκους 27 km και τριών συνδεδεμένων δεξαμενών, που συνδέουν το σύστημα παροχής νερού χύδην με μια άλλη μονάδα αφαλάτωσης, με επιλέξιμο κόστος ύψους 19,71 εκατομμυρίων ευρώ και συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ ύψους 12,81 εκατομμυρίων ευρώ.

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 1: Αντλιοστάσιο στην Πορτογαλία

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 2: Μονάδα αφαλάτωσης στην Ισπανία

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 3: Φράγμα στην Ισπανία

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 4: Διυλιστήριο επεξεργασίας νερού στην Ελλάδα

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

11. Κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσο πραγματοποιείται βέλτιστη χρήση των πόρων της ΕΕ όσον αφορά τις δαπάνες στο πλαίσιο των διαρθρωτικών μέτρων σχετικά με την υδροδότηση για οικιακή κατανάλωση.

12. Το Συνέδριο εξέτασε τα ακόλουθα επιμέρους ερωτήματα:

α) Υιοθετήθηκαν οι καταλληλότερες λύσεις προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των ενδιαφερόμενων περιοχών;

β) Επετεύχθησαν οι στόχοι των έργων όσον αφορά τη βελτίωση της υδροδότησης για οικιακή κατανάλωση;

γ) Επετεύχθησαν οι στόχοι με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ;

13. Ο έλεγχος διενεργήθηκε στην Επιτροπή και στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία αντιστοιχεί η πλειονότητα των δαπανών για υποδομές αποκλειστικά αφιερωμένες στην υδροδότηση για οικιακή χρήση: Ισπανία, Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιταλία.

14. Ο έλεγχος διενεργήθηκε από τον Φεβρουάριο του 2009 έως τον Μάρτιο του 2010, βάσει δείγματος 29 έργων που χρηματοδοτήθηκαν δυνάμει της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 και για τα οποία είχε επέλθει η φυσική ολοκλήρωση. Τρία από τα έργα αυτά είχαν εγκριθεί από την Επιτροπή πριν από το 2000, αλλά και τα τρία τροποποιήθηκαν σημαντικά μέσω αποφάσεων της Επιτροπής κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2006. Τα έργα επελέγησαν ανάλογα με το μέγεθος της συνολικής χρηματοδοτικής στήριξης που χορηγήθηκε σε καθένα από τα τέσσερα κράτη μέλη. Εννέα έργα συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΤΣ και 20 από το ΕΤΠΑ, εκ των οποίων δύο ήταν μεγάλα έργα [8] (βλέπε παράρτημα II).

15. Ελέγχθηκαν οι φάκελοι των έργων σε όλα τα επίπεδα και πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με εκπροσώπους διαφόρων τοπικών αρχών και δημόσιων ή μεικτών εταιρειών υπεύθυνων για τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τη διαχείριση των υποδομών που συνδέονταν με τα επιλεγέντα έργα. Στους ελεγκτές του Συνεδρίου παρασχέθηκε η συνδρομή εμπειρογνωμόνων μηχανικών στον τομέα της υδροδότησης.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΥΙΟΘΕΤΗΘΗΚΑΝ ΟΙ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΚΑΛΥΦΘΟΥΝ ΟΙ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ;

16. Η ανάληψη χρηματοοικονομικών πόρων για την κατασκευή νέων υποδομών, οι οποίες συχνά αναμένεται να χρησιμοποιούνται για αρκετές δεκαετίες, πρέπει να έπεται ανάλυσης με στόχο την εξεύρεση της βέλτιστης λύσης για τις τοπικές ανάγκες υδροδότησης. Τα κύρια στοιχεία μιας τέτοιας ανάλυσης είναι η πρόβλεψη της ζήτησης, υπολογιζόμενη κυρίως βάσει του μεγέθους του πληθυσμού και της αναμενόμενης κατά κεφαλή κατανάλωσης, καθώς και η διαθεσιμότητα και η ποιότητα των υπαρχόντων υδάτινων πόρων. Ορισμένα από τα στοιχεία αυτά, όπως η κατά κεφαλή κατανάλωση και η ποιότητα των υπαρχόντων υδάτινων πόρων, μπορούν να επηρεαστούν από μέτρα που σχετίζονται με την πλευρά της ζήτησης και από δράσεις για την προστασία των υδάτινων πόρων αντίστοιχα.

17. Το Συνέδριο εξέτασε εάν:

α) οι προβλέψεις των αναγκών σε νερό στις οποίες βασίστηκαν τα συγχρηματοδοτηθέντα έργα υποδομών στηρίζονταν σε βάσιμες υποθέσεις σχετικά με την εξέλιξη της ζήτησης και τη διαθεσιμότητα του νερού στην ενδιαφερόμενη περιοχή·

β) διάφορες δυνητικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένων μέτρων που θα επηρέαζαν τη ζήτηση ή που θα διατηρούσαν ή θα βελτίωναν την ποιότητα των υδάτινων πόρων που ήδη χρησιμοποιούνται, αναλύθηκαν επαρκώς προκειμένου να επιλεγεί η καλύτερη·

γ) οι αρχές που ήταν επιφορτισμένες με την αξιολόγηση των αιτήσεων και με την έγκριση των επιχορηγήσεων προσέδωσαν προστιθέμενη αξία στα προταθέντα έργα.

ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΧΕΔΟΝ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ, ΟΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ ΥΠΟΨΗ ΟΙ ΠΤΩΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ, ΕΝΩ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΗΔΗ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΙ ΠΟΡΟΙ

18. Η απόφαση για την κατασκευή νέων υποδομών υδροδότησης βασίστηκε, σε όλα τα έργα εκτός από τρία, σε προβλέψεις σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση και με τις ανάγκες για πρόσθετους υδάτινους πόρους. Στις τρεις εξαιρέσεις δεν κατέστησαν αναγκαίες τέτοιες προβλέψεις, δεδομένου ότι η επένδυση συνίστατο σε απλή προσθήκη ή αντικατάσταση ενός στοιχείου σε υπάρχον σύστημα.

19. Σε 21 περιπτώσεις, η ζήτηση εκτιμήθηκε βάσει της θεωρητικής κατά κεφαλή κατανάλωσης που συνιστούν τα έγγραφα υδρολογικού σχεδιασμού, λόγω της έλλειψης δεδομένων σχετικά με την κατανάλωση και τις απώλειες των δικτύων κατά το παρελθόν. Η ζήτηση που προβλέφθηκε κατ’ αυτό τον τρόπο προσαρμόστηκε προς τα άνω σε ορισμένες περιπτώσεις, με τη χρησιμοποίηση διαφόρων παραγόντων των οποίων η αξιολόγηση παρουσιάζει δυσχέρειες, όπως η επίδραση των έκτακτων πληθυσμών [12] και το ποσοστό βιομηχανοποίησης.

20. Στις λοιπές πέντε περιπτώσεις, οι προβλέψεις για τη ζήτηση νερού πραγματοποιήθηκαν βάσει δεδομένων σχετικά με την πραγματική κατανάλωση κατά το παρελθόν, αλλά με εφαρμογή διαφορετικών μεθόδων. Σε τρεις από αυτές τις περιπτώσεις, η κατά κεφαλή κατανάλωση που χρησιμοποιήθηκε προς αιτιολόγηση της αναγκαιότητας του έργου ήταν υψηλότερη από αυτή που συνιστούσαν τα έγγραφα υδρολογικού σχεδιασμού.

21. Επιπλέον, σε όλα σχεδόν τα έργα, οι προβλέψεις σχετικά με τη ζήτηση δεν αντικατοπτρίζουν την πτωτική τάση ούτε στην κατά κεφαλή κατανάλωση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ούτε στις απώλειες νερού, η οποία παρατηρήθηκε από το τέλος της δεκαετίας του ’90 ή από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, στην πλειονότητα των περιοχών που αφορούν τα έργα [13]. Η τάση αυτή είναι αποτέλεσμα βελτιώσεων στα δίκτυα [14], της εγκατάστασης οικιακών μετρητών και εκστρατειών ευαισθητοποίησης που διοργάνωσαν οι αρχές και οι εταιρείες ύδρευσης. Δεδομένου ότι διαδίδεται ευρύτερα η εφαρμογή τέτοιου είδους μέτρων που σχετίζονται με την πλευρά της ζήτησης, δεν είναι πιθανή η εμφάνιση αυξητικής τάσης στην κατά κεφαλή κατανάλωση [15].

22. Ως εκ τούτου, η σύγκριση μεταξύ προβλέψεων σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση και πραγματικής κατανάλωσης πολύ συχνά καταδεικνύει ότι (βλέπε πίνακα 2 για ορισμένα παραδείγματα):

α) η πραγματική κατά κεφαλή κατανάλωση το 2008 [16] είναι σημαντικά χαμηλότερη από την προβλεφθείσα για το έτος-ορίζοντα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις είναι χαμηλότερη και από το ήμισυ της εν λόγω πρόβλεψης·

β) η πραγματική συνολική κατανάλωση το 2008 είναι σημαντικά χαμηλότερη από την προβλεφθείσα.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΤΟ 2008 ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΞΕΤΑΣΘΕΝΤΑ ΕΡΓΑ

Έργο | Κατά κεφαλή κατανάλωση σε λίτρα/ κάτοικο/ημέρα | Συνολική κατανάλωση σε hm3/έτος |

Χώρα | Έτος-ορίζοντας | Προβλεπόμενη εκ των προτέρων για το έτος-ορίζοντα [1001] | Πραγματική το 2008 [1001] | Προβλεπόμενη εκ των προτέρων | Πραγματική |

Για το έτος-ορίζοντα | Για το 2008 [1002] | Κατά το 2008 |

ES | 2027 | 530 | 286 | 26 | 24 | 14 |

GR | 2020 | 375-609 | 197 | 219 | 180 | 90 |

IT | 2040 | 432 | 360 | 178 | 149 | 90 |

PT | 2030 | 154-300 | 34-66 | 25 | 15 | 6 |

PT | 2038 | 150 | 74 | 0,6 | 0,4 | 0,1 |

ES | 2030 | 350 | 201-291 | 8,5 | δεν υπάρχουν στοιχεία | 4,3 |

23. Οι ήδη διαθέσιμοι πόροι δεν ελήφθησαν πλήρως υπόψη κατά τον σχεδιασμό των νέων υποδομών σε έξι περιπτώσεις (βλέπε πλαίσιο 2). Πιο συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις όπου το νερό ήταν χαμηλής ποιότητας, παραδείγματος χάρη λόγω υψηλής περιεκτικότητας σε νιτρικά ή θειικά άλατα, δεν εξετάστηκε εάν το νερό αυτό θα μπορούσε να αναμειχθεί με νερό καλής ποιότητας προκειμένου να πληρωθούν οι κανονιστικές προδιαγραφές για το πόσιμο νερό, αντί να αντικατασταθεί εξ ολοκλήρου με νερό από άλλη πηγή [19].

24. Ορθότερη εκτίμηση της μελλοντικής ζήτησης και των ελλειμμάτων νερού θα μπορούσε να έχει καταστήσει δυνατή την εξέταση εναλλακτικών λύσεων, οι οποίες δεν ελήφθησαν υπόψη, και την κατασκευή υποδομών μικρότερης δυναμικότητας.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΟΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΙ ΠΟΡΟΙ ΑΓΝΟΗΘΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΦΑΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Στην Ισπανία, το ΕΤΠΑ συγχρηματοδότησε ένα έργο για τη βελτίωση της ποιότητας του νερού που παρέχεται σε διάφορους γειτονικούς δήμους, δεδομένου ότι το υπάρχον σύστημα υδροδότησης δεν πληρούσε τις κανονιστικές παραμέτρους. Οι προβλέψεις σχετικά με τον όγκο του νερού που έπρεπε να παρασχεθεί από τις νέες υποδομές βασίστηκαν στην εκτίμηση της συνολικής μελλοντικής ζήτησης για την περιοχή. Ωστόσο, ορισμένοι δήμοι διέθεταν νερό άριστης ποιότητας και δεν αντιμετώπιζαν λειψυδρία. Επιπλέον, το έργο θα μπορούσε να είχε βασιστεί στην εκτίμηση του όγκου του νερού καλής ποιότητας που απαιτείται προκειμένου να επιτευχθεί το κατάλληλο μείγμα με το νερό χαμηλής ποιότητας που είναι ήδη διαθέσιμο. Τέσσερα έτη έπειτα από τη θέση σε λειτουργία, το ποσοστό χρησιμοποίησης της νέας δυναμικότητας είναι 16 % περίπου.

Στην περίπτωση ενός άλλου έργου που συγχρηματοδοτήθηκε από το ΤΣ στην Ισπανία, κατασκευάστηκε φράγμα για την κάλυψη της μελλοντικής ζήτησης, η οποία εκτιμήθηκε σε 13,9 hm3/έτος, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι ήδη διαθέσιμοι πόροι (8 hm3/έτος). Κατά τη χρονική στιγμή του ελέγχου, το εν λόγω φράγμα δεν ήταν αναγκαίο για την κάλυψη της τρέχουσας ζήτησης στην περιοχή (8 hm3/έτος), δεδομένου ότι οι διαθέσιμοι πόροι ήταν ήδη επαρκείς. Η συγχρηματοδοτηθείσα υποδομή θα χρησιμοποιηθεί ως εφεδρική ή για άλλες περιοχές, και όχι σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό.

ΠΑΡΑΧΩΡΕΙΤΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΝΕΩΝ ΠΗΓΩΝ ΥΔΑΤΟΣ, ΕΝΩ ΣΠΑΝΙΩΣ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΛΥΣΕΙΣ, ΟΠΩΣ Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΠΩΛΕΙΩΝ...

25. Σε όλες τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν από το Συνέδριο, η επιλεγείσα λύση για την αντιμετώπιση του προβλεπόμενου ελλείμματος νερού ήταν η εκμετάλλευση νέων πηγών ύδατος και η μεταφορά του νερού στις ενδιαφερόμενες περιοχές [20].

26. Στις περιπτώσεις όπου το επίπεδο του μη τιμολογούμενου ύδατος ήταν υψηλό, σπάνια εξετάστηκε η δυνατότητα βελτίωσης των δικτύων διανομής ως μέσου μείωσης των μελλοντικών αναγκών σε νερό, αποκλείοντας ως εκ τούτου δυνητικές λύσεις μικρότερης δυναμικότητας (βλέπε πλαίσιο 3).

27. Ωστόσο, σε δύο περιπτώσεις, οι δήμοι έλαβαν μέτρα μείωσης της ζήτησης. Στις περιπτώσεις αυτές, τα αποτελέσματα υπήρξαν τόσο σημαντικά ώστε η συγχρηματοδοτηθείσα υποδομή κατέστη περιττή βραχυπρόθεσμα ή απέκτησε υπερβολικά μεγάλο μέγεθος (βλέπε πλαίσιο 4).

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΔΥΝΗΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΗ ΤΙΜΟΛΟΓΟΥΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΣΕ ΝΕΡΟ

Η αύξηση του διαθέσιμου όγκου νερού σε μια ιταλική πόλη, που αποτελούσε έναν από τους στόχους ενός συγχρηματοδοτηθέντος έργου, θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί μέσω της μείωσης του μη τιμολογούμενου ύδατος στο δίκτυο ύδρευσης της πόλης από 44,5 % σε 11,5 %. Πρόκειται για εφικτό ποσοστό, το οποίο έχει ήδη επιτευχθεί σε ορισμένες συνοικίες της εν λόγω πόλης.

Για μια υποδομή παροχής νερού χύδην στην Ελλάδα, ο σχεδιασμός του έργου βασίστηκε σε προβλέψεις της μελλοντικής ζήτησης, συμπεριλαμβανομένου ενός υψηλού ποσοστού απώλειας νερού (30 %). Παρά την πραγματοποίηση ορισμένων επενδύσεων για τη βελτίωση του δικτύου διανομής, οι οποίες επίσης συγχρηματοδοτήθηκαν από κονδύλια της ΕΕ, το ποσοστό απώλειας παραμένει στο 30 % περίπου. Αποτελεσματικά μέτρα μείωσης της απώλειας νερού θα είχαν οδηγήσει στην ανάγκη για μικρότερη νέα υποδομή υδροδότησης.

… Ή Η ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΟΡΩΝ

28. Μπορεί να υπάρχει ανταγωνισμός στη ζήτηση υδάτινων πόρων, μεταξύ, παραδείγματος χάρη, των γεωργικών αναγκών και της οικιακής κατανάλωσης. Η δυνατότητα χρήσης για ανθρώπινη κατανάλωση υδάτινων πόρων που προορίζονται για γεωργική χρήση δεν διερευνήθηκε στο πλαίσιο των εξετασθέντων έργων (βλέπε πλαίσιο 5). Ωστόσο, σημειώθηκαν ορθές πρακτικές σε ορισμένες ισπανικές περιφέρειες, όπου εφαρμόζεται σύστημα ευέλικτης ανταλλαγής των δικαιωμάτων χρήσης του νερού, κατά τρόπο ώστε το νερό που προορίζεται για άρδευση να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οικιακή κατανάλωση όταν υπάρχει ανάγκη.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΔΗΜΩΝ ΠΟΥ ΕΛΑΒΑΝ ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΝΕΡΟΥ

Το ΤΣ συγχρηματοδότησε την κατασκευή ενός φράγματος προκειμένου να παρέχονται ετησίως 34 hm3 νερού σε μια ισπανική πόλη και την περιφέρειά της. Το εν λόγω φράγμα αιτιολογήθηκε βάσει προβλεπόμενης ζήτησης ύψους 158 hm3/έτος έως το 2012. Ταυτόχρονα ο δήμος κατήρτισε σχέδιο δράσης, το οποίο περιλάμβανε την εγκατάσταση ατομικών μετρητών στα διαμερίσματα και τη βελτίωση του δικτύου μεταφοράς και διανομής. Αυτό αποτελούσε επίσης προϋπόθεση που έθεσε η Επιτροπή κατά την έγκριση της επιχορήγησης το 2000. Με το σχέδιο δράσης επετεύχθησαν καλύτερα αποτελέσματα από αυτά που ζητούσε η Επιτροπή: το μη τιμολογούμενο ύδωρ ανέρχεται επί του παρόντος στο 20 % περίπου, σε σύγκριση με το προγενέστερο ποσοστό του 36 %. Επιπλέον, παρά τη σημαντική αύξηση του πληθυσμού, η συνολική ζήτηση μειώθηκε από 142 hm3 το 1997-1998, εποχή της έγκρισης του έργου, σε 120 hm3 περίπου το 2008.

Για μια άλλη ισπανική πόλη, το ΤΣ συγχρηματοδότησε ένα σύστημα παροχής νερού χύδην. Στο πλαίσιο του έργου, η μελλοντική ζήτηση της πόλης εκτιμήθηκε σε 113 hm3. Η Επιτροπή, στην απόφαση συγχρηματοδότησης που έλαβε το 2001, επέβαλε την εφαρμογή σχεδίου μείωσης των διαρροών, το οποίο κατέληξε σε μείωση του ποσοστού του μη τιμολογούμενου ύδατος από 50 % σε 30 %. Μολονότι ο πληθυσμός αυξήθηκε, η συνολική ζήτηση μειώθηκε από 81 hm3 το 1996 σε 61 hm3 το 2008.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΙΤΟΝΙΚΩΝ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ

Στις περιοχές που αντιστοιχούν σε δύο συγχρηματοδοτηθέντα έργα στην Ισπανία, αρκετοί δήμοι διένειμαν νερό με περιεκτικότητα σε νιτρικά άλατα σημαντικά υψηλότερη από το ανώτατο όριο που καθορίζεται από την οδηγία για την ποιότητα του πόσιμου νερού, λόγω μόλυνσης από τη γεωργία. Δεν εξετάστηκε από τον ανάδοχο του έργου η δυνατότητα χρήσης γειτονικών επιφανειακών υδάτων καλής ποιότητας για οικιακή κατανάλωση, αντί νερού χαμηλής ποιότητας, διότι τα δικαιώματα χρήσης του εν λόγω νερού καλής ποιότητας είχαν παραχωρηθεί στους γεωργούς. Για κάθε έργο, κατασκευάστηκαν υπόγεια φρέατα ύδατος και αγωγοί μεταφοράς μήκους 50 km περίπου. Εντούτοις, για ένα από τα εν λόγω έργα, οι αρμόδιες αρχές διαχείρισης των υδάτων δεν είχαν ακόμη χορηγήσει άδεια υδροληψίας και ζήτησαν από τις τοπικές αρχές να αναζητήσουν λύση προκειμένου να καταστεί δυνατή η χρήση των επιφανειακών υδάτων που προορίζονταν για τους γεωργούς. Ωστόσο, η λύση αυτή θα απαιτούσε την κατασκευή πρόσθετων υποδομών.

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΠΡΟΣΕΔΩΣΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ

29. Το δείγμα ελέγχου περιλάμβανε 9 έργα του ΤΣ και 2 μεγάλα έργα του ΕΤΠΑ, τα οποία εξετάστηκαν και εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. Τα λοιπά 18 έργα συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ και εγκρίθηκαν από τις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών (βλέπε πλαίσιο 8).

30. Όπως έχει ήδη διαπιστωθεί σε άλλες εκθέσεις του Συνεδρίου [21], η απουσία κατευθυντήριων οδηγιών και ερωτηματολογίων για την αξιολόγηση των αιτήσεων επιχορήγησης κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 σήμαινε ότι δεν ήταν δυνατός ο εντοπισμός των ελέγχων που διενήργησε η Επιτροπή.

31. Σε καμία περίπτωση η Επιτροπή δεν έθεσε υπό αμφισβήτηση τις προβλέψεις σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση ή τις επιλεγείσες λύσεις, ούτε ζήτησε πληροφορίες σχετικά με άλλες δυνητικές λύσεις, όπως η πρόσβαση σε γειτονικά διαθέσιμα ύδατα ή η επεξεργασία τους, αντί της άντλησής τους από απομακρυσμένες τοποθεσίες.

32. Κατόπιν της εξέτασης που πραγματοποίησε, η Επιτροπή επέβαλε όρους σε τέσσερα έργα, οι οποίοι αφορούν τη μείωση των απωλειών νερού. Ωστόσο, σε μία περίπτωση η Επιτροπή δεν προσδιόρισε ποσοτικά τους σχετικούς στόχους· σε μια άλλη περίπτωση, οι προθεσμίες επίτευξης των στόχων καθορίστηκαν για μετά την ημερομηνία ολοκλήρωσης του έργου, ήτοι σε ημερομηνίες όπου θα είχε ήδη καταβληθεί το υπόλοιπο της επιχορήγησης. Σε καμία περίπτωση δεν ελήφθη υπόψη κατά τον υπολογισμό των αναγκών σε νερό η επίδραση της απαιτούμενης μείωσης των απωλειών νερού.

33. Σε δύο από τα εν λόγω έργα, η απόφαση επιχορήγησης περιλάμβανε επίσης διάταξη σύμφωνα με την οποία οι αρχές έπρεπε να παρακολουθούν την εφαρμογή των οδηγιών για την προστασία των επιφανειακών και υπογείων υδάτων [22] και να ενημερώνουν την επιτροπή παρακολούθησης του ΤΣ. Η εν λόγω διάταξη είχε το προσόν της δημιουργίας συγκεκριμένης σύνδεσης μεταξύ της καταβολής της επιχορήγησης και της απαιτούμενης δράσης. Ωστόσο, η μόλυνση από νιτρικά άλατα ή λύματα επηρεάζει και άλλα έργα, που σχεδιάστηκαν εν μέρει προς αντικατάσταση των μολυσμένων πηγών και τα οποία εγκρίθηκαν από την Επιτροπή χωρίς όρους. Δεν επεβλήθησαν ποτέ ως όροι για την παροχή επιχορήγησης από την ΕΕ περαιτέρω μέτρα με στόχο την επίσπευση της περιβαλλοντικής αποκατάστασης.

34. Με τον έλεγχο του Συνεδρίου στα κράτη μέλη, διαπιστώθηκε ότι σε καμία περίπτωση οι διαχειριστικές αρχές δεν πρότειναν ούτε πραγματοποίησαν αλλαγές στις προτάσεις έργων. Δεν επεβλήθησαν ποτέ όροι σχετικά με τις απώλειες και την εξοικονόμηση νερού, ούτε μέτρα προστασίας της ποιότητας του ανεπεξέργαστου ύδατος.

35. Για την περίοδο 2007-2013, άλλαξε ο τρόπος διαχείρισης των έργων υδροδότησης:

α) Η Επιτροπή εξετάζει μόνον έργα των οποίων το συνολικό κόστος υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ. Σχεδιάστηκαν νέες διαδικασίες αξιολόγησης: οι αιτήσεις έργων πρέπει να περιλαμβάνουν τα αποτελέσματα των μελετών σκοπιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης εναλλακτικών λύσεων. Εκπονήθηκε ερωτηματολόγιο για την αξιολόγηση των αιτήσεων έργων, ιδίως όσον αφορά την αποδοτικότητα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων στις ενδιαφερόμενες περιοχές (παραδείγματος χάρη μέσω μέτρων μείωσης της κατανάλωσης ή επαναχρησιμοποίησης των χρησιμοποιηθέντων υδάτων). Εντούτοις, η χρήση κριτηρίων αξιολόγησης θα μπορούσε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των εν λόγω διαδικασιών, καθώς και τη συνεκτικότητα των αποτελεσμάτων τους.

β) Όσον αφορά τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, ελήφθησαν ορισμένες θετικές πρωτοβουλίες: σε τρεις περιφέρειες, ένα από τα κριτήρια χορήγησης συνδρομής από το ΕΤΠΑ είναι ότι το προτεινόμενο έργο πρέπει να εντάσσεται σε στρατηγικό σχέδιο για την ενδιαφερόμενη περιοχή, καθώς και ότι πρέπει να είναι συμπληρωματικό προς τα συστήματα παροχής νερού χύδην που έχουν ήδη κατασκευαστεί ή είναι υπό σχεδιασμό. Στην Ιταλία, οι νέες διαδικασίες προβλέπουν αύξηση των προϋπολογισμών των περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων που επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση της απώλειας νερού.

ΕΠΕΤΕΥΧΘΗΣΑΝ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ;

36. Μπορούν να υπάρχουν πολλοί λόγοι για την κατασκευή νέων υποδομών (βλέπε σημείο 5) και, κατά συνέπεια, οι στόχοι των έργων μπορούν να ποικίλλουν σημαντικά. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική παρακολούθηση και αξιολόγηση, οι στόχοι των έργων πρέπει να διευκρινίζονται και να προσδιορίζονται ποσοτικά στις αιτήσεις επιχορήγησης και τις αποφάσεις χρηματοδότησης, όσον αφορά τις υλοποιήσεις και τα αποτελέσματα.

37. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια σειρά δεικτών για την αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των στόχων. Οι δείκτες υλοποιήσεων πρέπει να εκφράζουν φυσικές υλοποιήσεις, όπως χιλιόμετρα αγωγών, αριθμό δεξαμενών κ.λπ., ενώ οι δείκτες αποτελεσμάτων πρέπει να καθορίζονται έτσι ώστε να αντικατοπτρίζουν κατά πόσο καλύφθηκαν οι συγκεκριμένες ανάγκες που είχε στοχοθετήσει το έργο:

α) διαθεσιμότητα: πρόσθετος όγκος νερού που εισέρχεται στο σύστημα υδροδότησης χάρη στη νέα υποδομή·

β) κάλυψη: αύξηση του αριθμού των ατόμων και του ποσοστού του πληθυσμού που εξυπηρετείται από το δίκτυο διανομής νερού·

γ) ποιότητα του νερού: ποσοστό των δοκιμαστικών ελέγχων κατόπιν των οποίων το νερό αξιολογήθηκε ως μη σύμφωνο με τα πρότυπα της ΕΕ, τα εθνικά ή τα τοπικά πρότυπα και βελτίωση των τιμών των παραμέτρων που προγενέστερα δεν ήταν σύμφωνες·

δ) αποδοτικότητα των συστημάτων: μείωση του μη τιμολογούμενου ύδατος·

ε) ποιότητα της υπηρεσίας: μείωση του αριθμού και της διάρκειας των περιορισμών και των διακοπών της υπηρεσίας.

38. Το Συνέδριο εξέτασε εάν:

α) καθορίστηκαν και προσδιορίστηκαν ποσοτικά οι στόχοι·

β) επετεύχθησαν οι στόχοι·

γ) οι αρχές που ενέκριναν τις επιχορηγήσεις παρακολούθησαν την επίτευξη των αποτελεσμάτων.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΠΑΝΤΟΤΕ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

39. Οι αιτήσεις και οι αποφάσεις επιχορήγησης περιλάμβαναν μετρήσιμες υλοποιήσεις προς επίτευξη. Για ορισμένα από τα εξετασθέντα έργα, λόγω έλλειψης συγκεκριμένων αιτήσεων και αποφάσεων, οι υλοποιήσεις καθορίστηκαν και προσδιορίστηκαν ποσοτικά στις μελέτες έργων.

40. Η πλειονότητα των εξετασθέντων έργων περιλάμβανε συνολικούς μετρήσιμους στόχους, εκπεφρασμένους σε πληθυσμό προς κάλυψη και όγκο νερού προς παροχή. Ωστόσο, δεν προσδιορίζονταν ποσοτικά όλα τα προσδοκώμενα αποτελέσματα (όπως η μείωση της ποσότητας του μη τιμολογούμενου ύδατος και η βελτίωση τόσο του αδιάλειπτου της παροχής υπηρεσιών όσο και της ποιότητας του νερού).

ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΕΠΕΤΕΥΧΘΗΣΑΝ ΜΕΤΡΗΣΙΜΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΗΣ ΕΕ, ΑΛΛΑ...

41. Παρά τις καθυστερήσεις και τις υπερβάσεις κόστους (βλέπε σημεία 51 και 52), η φυσική υλοποίηση του συνόλου των ελεγχθέντων έργων πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τον σχεδιασμό, με ήσσονες μεταβολές, παραδείγματος χάρη, όσον αφορά το μήκος των αγωγών ή τη χωρητικότητα ή την τοποθεσία των δεξαμενών, που συμφωνήθηκαν κατά την κατασκευή.

42. Όσον αφορά τα αποτελέσματα, τα έργα συνέβαλαν στη βελτίωση της υδροδότησης για οικιακή χρήση, είτε αυξάνοντας τον διαθέσιμο όγκο νερού, είτε επεκτείνοντας το δημόσιο δίκτυο σε περιοχές που προηγουμένως δεν ήταν συνδεδεμένες, είτε βελτιώνοντας την ποιότητα του νερού, την αποδοτικότητα του δικτύου ή το αδιάλειπτο της παροχής υπηρεσιών (βλέπε πλαίσιο 6).

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 5: Τροφοδοσία με νερό ενός νέου κεντρικού αγωγού για την αύξηση της διαθεσιμότητας νερού σε μια περιφέρεια της Ιταλίας | Εικόνα 6: Νέο διυλιστήριο για τη βελτίωση της ποιότητας του νερού σε μια μεγάλη ελληνική πόλη |

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Προκειμένου να καλυφθεί το έλλειμμα νερού σε μια περιοχή της Ισπανίας, το ΤΣ συγχρηματοδότησε μια μονάδα αφαλάτωσης με δυναμικότητα παραγωγής 22 hm3 πόσιμου νερού ετησίως. Από το 2006 η μονάδα λειτουργεί στο 90 % περίπου της δυναμικότητάς της, μειώνοντας το έλλειμμα νερού των τριών μεγαλύτερων δήμων που εξυπηρετεί. Σε σύγκριση με την προηγούμενη κατάσταση, επετεύχθη σημαντική βελτίωση και στην ποιότητα του νερού που διανέμεται στον πληθυσμό, από την άποψη της συμμόρφωσης με ορισμένα πρότυπα της οδηγίας της ΕΕ (αγωγιμότητα και περιεκτικότητα σε τριχλωρομεθάνια και θειικά άλατα).

Προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες μιας αστικής περιοχής στην Ιταλία που αντιμετώπιζε προβλήματα λειψυδρίας, το ΕΤΠΑ συγχρηματοδότησε την κατασκευή ενός κύριου αγωγού για τη μεταφορά νερού από ένα νέο φράγμα σε αρκετούς δήμους. Για την περίοδο 2004-2008, ο ετήσιος όγκος που κατέστη διαθέσιμος για την περιοχή ανήλθε σε 14,5 hm3. Ο νέος αυτός κύριος αγωγός παρέσχε πρόσθετους υδάτινους πόρους στους εν λόγω δήμους και μείωσε την πίεση που ασκούνταν σε άλλες πηγές.

... ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΛΟΓΩ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΚΑΠΟΙΩΝ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ...

43. Πέντε έργα, μολονότι η φυσική ολοκλήρωσή τους είχε πραγματοποιηθεί μεταξύ 2005 και 2008, δεν είχαν παραγάγει αποτελέσματα έως τη χρονική στιγμή του ελέγχου [23]. Δύο άλλα έργα που είχαν ολοκληρωθεί κατά την ίδια περίοδο λειτουργούν εν μέρει, αλλά με περιορισμένα αποτελέσματα. Κύρια αιτία ήταν η έλλειψη συμπληρωματικής υποδομής, της οποίας είχε καθυστερήσει είτε η κατασκευή είτε η θέση σε λειτουργία (βλέπε πλαίσιο 7).

... ΕΝΩ ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΑΝ ΕΓΓΕΝΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ

44. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίτευξη των αποτελεσμάτων παρεμποδίζεται από τους εγγενείς περιορισμούς των έργων: παραδείγματος χάρη, στο πλαίσιο ενός έργου σχεδιασμένου για τη βελτίωση της ποιότητας του νερού που διανέμεται σε μία μεγάλη πόλη, η εξασφάλιση άριστης ποιότητας εξαρτάται από άλλα έργα, τα οποία είναι συζητήσιμα σε περιβαλλοντικό επίπεδο. Σε δύο άλλες περιπτώσεις, τα διυλιστήρια που κατασκευάστηκαν τροφοδοτούνται από ανοικτές διώρυγες, γεγονός που εκθέτει το εισερχόμενο νερό σε μόλυνση. Σε μια άλλη περίπτωση, το νερό που παράγεται από μια μονάδα αφαλάτωσης φθάνει στους δημοτικούς ταμιευτήρες σε υπερβολικά υψηλή θερμοκρασία για οικιακή χρήση (σε ορισμένες περιπτώσεις άνω των 30 βαθμών).

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΛΟΓΩ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΚΑΠΟΙΩΝ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Στην Ισπανία, λιγότερο από το 20 % της δυναμικότητας μιας μονάδας αφαλάτωσης χρησιμοποιείτο τέσσερα έτη μετά την ολοκλήρωσή της. Παρά την ύπαρξη επαρκούς ζήτησης ώστε να αιτιολογείται η αυξημένη παραγωγή νερού, το σύστημα μεταφοράς και τα δίκτυα αστικής διανομής (και άρδευσης), που είχαν επίσης συγχρηματοδοτηθεί από Ταμεία της ΕΕ, δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά τη χρονική στιγμή του ελέγχου.

Τέσσερα έτη μετά την κατασκευή ενός φράγματος στην Ελλάδα, το συμπληρωματικό διυλιστήριο που απαιτείται προκειμένου να λειτουργήσει το έργο πρέπει να σχεδιαστεί εκ νέου και να κατασκευαστεί, καθυστερώντας ως εκ τούτου τη λειτουργία του συστήματος.

ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΥΠΗΡΞΑΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

45. Για τα έργα του ΤΣ που διαχειρίζεται η Επιτροπή (βλέπε σημείο 29), πρέπει να υποβάλλεται τελική έκθεση κατά την ολοκλήρωση ως προϋπόθεση για την τελική πληρωμή· για τα μεγάλα έργα του ΕΤΠΑ, ο κανονισμός απαιτεί μόνο την παροχή πληροφοριών στις εκθέσεις του επιχειρησιακού προγράμματος στο οποίο εντάσσονται τα εν λόγω έργα.

46. Οι εν λόγω εκθέσεις παρέχουν εν μέρει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα: μόνο για ένα έργο εκφράζονται τα αποτελέσματα σε όγκο παραγόμενου και παρεχόμενου στους δήμους ύδατος. Σε δύο περιπτώσεις, οι τελικές εκθέσεις αναφέρουν απλώς ότι τα αποτελέσματα επετεύχθησαν και, σε μία περίπτωση, δεν παρέχονται πληροφορίες. Σε πέντε έργα, δεν μπόρεσαν να παρασχεθούν αποτελέσματα, δεδομένου ότι, μολονότι τα έργα είχαν ολοκληρωθεί, δεν λειτουργούσαν ακόμη όταν υπεβλήθη η τελική έκθεση.

47. Όσον αφορά τους πρόσθετους όρους σχετικά με τη μείωση των απωλειών νερού που επιβάλλει η Επιτροπή (βλέπε σημείο 32), σε μία από τις τέσσερις περιπτώσεις, η έκθεση δεν περιέχει πληροφορίες σχετικά με την τήρηση του όρου της Επιτροπής. Ωστόσο, η Επιτροπή πραγματοποίησε την τελική πληρωμή. Στις δύο περιπτώσεις όπου η Επιτροπή είχε επιβάλει συγκεκριμένες απαιτήσεις παρακολούθησης, ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων κατά της μόλυνσης από γεωργικές δραστηριότητες ή λύματα (βλέπε σημείο 33), δεν παρασχέθηκαν πληροφορίες.

48. Όσον αφορά τα έργα που υπέκειντο μόνο στην έγκριση του κράτους μέλους, μόνο σε δύο από τα ελεγχθέντα κράτη μέλη ζητήθηκε από τους δικαιούχους να υποβάλουν τελική έκθεση μαζί με την αίτηση τελικής πληρωμής. Επιπλέον, οι εκθέσεις αυτές αναφέρουν τις κύριες μεταβολές στο έργο όσον αφορά το κόστος και τις καθυστερήσεις, αλλά δεν παρέχουν λεπτομέρειες σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. Στα άλλα δύο κράτη μέλη, οι αιτήσεις τελικής πληρωμής συνοδεύονται μόνον από δικαιολογητικά για τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες.

ΕΠΕΤΕΥΧΘΗΣΑΝ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΟ ΔΥΝΑΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΕ;

49. Η πλειονότητα των συγχρηματοδοτηθέντων έργων συνέβαλε στη βελτίωση της υδροδότησης για τους πολίτες της ΕΕ. Προκειμένου να εξακριβώσει εάν το αποτέλεσμα αυτό θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί με χαμηλότερο κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το Συνέδριο εξέτασε εάν:

α) η κατασκευή της συγχρηματοδοτηθείσας υποδομής πραγματοποιήθηκε με οικονομικό τρόπο·

β) η υποδομή λειτουργεί αποδοτικά, ήτοι εάν το ποσοστό χρησιμοποίησής της είναι ικανοποιητικό και το ποσοστό του μη τιμολογούμενου ύδατος στο εξαρτώμενο δίκτυο διανομής νερού είναι αποδεκτό·

γ) το ύψος της επιχορήγησης της ΕΕ ήταν κατάλληλο, λαμβανομένου υπόψη του ότι τα συγχρηματοδοτούμενα έργα αποφέρουν έσοδα.

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΕΙΣ ΚΟΣΤΟΥΣ

50. Σε αρκετές περιπτώσεις, διαπιστώθηκε ότι οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων δεν ήταν σύμφωνες με τους κανόνες της ΕΕ σχετικά με τη σύναψη συμβάσεων. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου συνέβη αυτό, η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές ελέγχου εφάρμοσαν τις κατάλληλες διορθώσεις στις συγχρηματοδοτηθείσες δαπάνες.

51. Σημειώθηκαν καθυστερήσεις στην κατασκευή όλων των έργων, που κυμαίνονταν από μερικούς μήνες έως περισσότερα από τρία έτη. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, καθυστερήσεις λόγω πρόσθετων αιτημάτων που επιβάλλονταν από τις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, δυσχέρειες όσον αφορά την απόκτηση διοικητικών αδειών, ανακριβείς προβλέψεις ή υπολογισμοί θα μπορούσαν εν μέρει να είχαν αποφευχθεί μέσω αρτιότερου σχεδιασμού.

52. Επίσης, σημειώθηκαν υπερβάσεις του κόστους για όλα τα έργα, οι οποίες, στο 20 % των περιπτώσεων, υπερέβαιναν το 30 % της αρχικής τιμής, με ανώτατη αύξηση τιμής κατά 80 % σε μία περίπτωση. Η συχνότερη αιτία για τις εν λόγω υπερβάσεις κόστους ήταν ο ελλιπής προγραμματισμός, γεγονός που κατέληξε σε καθυστερήσεις, οι οποίες οδήγησαν σε ποινές που επεβλήθησαν στους αναδόχους των έργων και σε αυξήσεις τιμών.

ΑΡΚΕΤΑ ΕΡΓΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΜΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ

53. Οι δύο κύριες παράμετροι αποδοτικότητας που χρησιμοποιήθηκαν κατά τον έλεγχο ήταν το ποσοστό χρησιμοποίησης της υποδομής και το ποσοστό του μη τιμολογούμενου ύδατος στα εξαρτώμενα δίκτυα διανομής:

α) χαμηλό ποσοστό χρησιμοποίησης της δυναμικότητας σημαίνει ότι μια μικρότερη και φθηνότερη υποδομή θα μπορούσε να είχε παράσχει το ίδιο επίπεδο υπηρεσιών·

β) υψηλό ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος στα εξαρτώμενα δίκτυα διανομής υποδεικνύει ιδίως απώλειες. Εάν η επένδυση είχε αντιμετωπίσει επιτυχώς τις απώλειες νερού, θα χρειαζόταν να αντλείται, να υφίσταται επεξεργασία και να μεταφέρεται λιγότερο νερό με τη νέα υποδομή, η οποία, κατά συνέπεια, θα μπορούσε να είναι μικρότερης κλίμακας ή ακόμη και να μην είναι καθόλου αναγκαία.

54. Κατά τη χρονική στιγμή του ελέγχου, 21 συγχρηματοδοτηθέντα έργα λειτουργούσαν για ένα έως τέσσερα έτη, τρία άρχιζαν να λειτουργούν και πέντε είχαν φθάσει στο στάδιο της φυσικής ολοκλήρωσης αλλά όχι της λειτουργίας. Ο πίνακας 3 παρουσιάζει αξιολόγηση των εν λόγω έργων βάσει των δύο κύριων παραμέτρων αποδοτικότητας.

55. Όσον αφορά τα έργα που λειτουργούν, υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις στο ποσοστό χρησιμοποίησης της δυναμικότητας των υποδομών που συγχρηματοδοτήθηκαν — από 100 % έως 16 % — και στο επίπεδο του μη τιμολογούμενου ύδατος από τα εξαρτώμενα δίκτυα διανομής — από 13 % έως 55 %. Για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης, τα έργα με παρόμοια χαρακτηριστικά τοποθετήθηκαν σε μία από τις τρεις κατηγορίες (βλέπε πίνακα 4).

56. Οι υποθέσεις όσον αφορά τα έργα με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής είναι εγγενώς λιγότερο αξιόπιστες από αυτές που αφορούν συντομότερη διάρκεια ζωής. Για τα έργα που μπορούν να εφαρμοστούν σε φάσεις, η υλοποίηση θα μπορούσε να εξελιχθεί ανάλογα με τις ανάγκες.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΡΓΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

| Υψηλό ποσοστό χρησιμοποίησης (x ≥ 70 %) ή χαμηλό ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος (x ≤ 25 %). | | Μεσαίο ποσοστό χρησιμοποίησης (40 % ≤ x < 70 %) ή μεσαίο ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος (25 % < x ≤ 40 %). | | Χαμηλό ποσοστό χρησιμοποίησης (x < 40 %) ή υψηλό ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος (x > 40 %). |

ά.α. = άνευ αντικειμένου: έργα στα οποία το ελάχιστο μέγεθος των αγωγών επιβάλλεται από τεχνικές προδιαγραφές.

Τύπος έργου | Πραγματική ημερομηνία θέσης σε λειτουργία | Έτος-ορίζοντας του έργου | Ποσοστό χρησιμοποίησης της συγχρηματοδοτηθείσας υποδομής (%) | Ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος σε εξαρτώμενα δίκτυα διανομής (%) |

A | 2006 | 2018 | 91,3 | 21,0 |

A / B | 2004 | 2020 | 82,4 | 20,6 | 26,0 |

A | μέσα του 2008 | 2028 | 63,2 | 16,8 |

A | 2005 | 2015 | 73,0 | 55,5 |

A | 2005 | 2021 | 65,9 | υψηλό [1003] |

A | εν μέρει στα μέσα του 2005 | 2012 | 16,8 | δεν υπάρχουν στοιχεία |

|

B | τέλος του 2000 | 2020 | 100,0 | 26,0 |

B | μέσα του 2006 | 2027 | 52,8 | 27,0 |

B | 2008 | 2030 | 50,6 | 25,8 |

B | Νοέμβριος 2008 | 2015 | 58,3 | υψηλό [1003] |

B | 2004 | 2015 | 31-64 | 43,5 |

B / A | 2004 | 2030 | 22,7 | 50,0 | 29,6 |

B / Γ | 2006-2009 | 2038 | 20,0 | ά.α. | 13,0 |

B | 2005 | 2016 | 16,2 | 39,0 |

B / Γ | μέσα του 2008 | 2040 | 32,6 | ά.α. | 55,3 |

B | 2004 | 2040 | 20-34 | 43,5 |

B | μέσα του 2008 | 2029 | 20,3 | δεν υπάρχουν στοιχεία |

B | 2008 | 2028 | 34,8 | δεν υπάρχουν στοιχεία |

|

Γ | 2006 | 2038 | ά.α. | 33,0 |

Γ | 2003 | 2040 | ά.α. | 43,5 |

Γ | 2005 | 2022 | ά.α. | δεν υπάρχουν στοιχεία |

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

| Περιγραφή | Διάρκεια ζωής | Δυνατότητα υλοποίησης σε φάσεις |

Τύπος A | Διυλιστήρια και μονάδες αφαλάτωσης | 15-20 έτη | Ναι |

Τύπος Β | Υποδομές υδροληψίας και μεταφοράς νερού | 30-50 έτη | Όχι |

Τύπος Γ | Δίκτυα διανομής | 30-50 έτη | Όχι |

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 7: Μονάδα αφαλάτωσης (τύπος Α)

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 8: Υποδομή μεταφοράς νερού (τύπος B)

+++++ TIFF +++++

Εικόνα 9: Δίκτυο διανομής (τύπος Γ)

57. Όσον αφορά τα επτά έργα τύπου Α ή έργα που περιλαμβάνουν στοιχεία τύπου Α, τα οποία λειτουργούσαν για τουλάχιστον ένα έτος:

α) δυναμικότητα: τρία έργα λειτουργούν με ικανοποιητική δυναμικότητα, τρία σε μεσαίο επίπεδο και ένα σε χαμηλό επίπεδο. Δεδομένου ότι η διάρκεια ζωής αυτού του είδους υποδομής είναι σχετικά βραχεία, τα έργα που επί του παρόντος υποχρησιμοποιούνται έχουν λιγότερες πιθανότητες να φθάσουν σε αποδεκτό επίπεδο χρησιμοποίησης· αυτό θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με την υλοποίηση της δυναμικότητας της μονάδας αφαλάτωσης ή επεξεργασίας σε φάσεις·

β) μη τιμολογούμενο ύδωρ: για δύο από τα έργα, το επίπεδο του μη τιμολογούμενου ύδατος είναι πολύ υψηλό. Στη μία περίπτωση το ποσοστό υπερβαίνει το 50 % και στην άλλη, μολονότι το νερό που διανέμεται στους καταναλωτές δεν μετράται, η κατά κεφαλή κατανάλωση 550 λίτρων ανά ημέρα αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχει πιθανότητα ιδιαίτερα υψηλών απωλειών νερού στο δίκτυο [24].

58. Όσον αφορά τα 13 έργα τύπου Β ή έργα που περιλαμβάνουν στοιχεία τύπου Β, τα οποία λειτουργούσαν για περισσότερο από ένα έτος:

α) δυναμικότητα: ένα έργο λειτουργεί στη μέγιστη δυναμικότητα, τέσσερα έργα λειτουργούν σε μεσαίο επίπεδο και οκτώ σε χαμηλό επίπεδο. Οι αιτίες αυτού του επιπέδου επιδόσεων είναι οι προβλέψεις υψηλής μελλοντικής ζήτησης (βλέπε πίνακα 2) και η έλλειψη συντονισμού μεταξύ των διαφόρων αρμόδιων αρχών για τα συστήματα υδροδότησης (βλέπε πλαίσιο 8). Επίσης, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες, παρά τις υπογραφείσες συμφωνίες, το παρεχόμενο νερό δεν χρησιμοποιείται ή οι δήμοι έχουν αποσύρει τη δέσμευσή τους να χρησιμοποιούν το νερό·

β) μη τιμολογούμενο ύδωρ: με εξαίρεση μία περίπτωση, η αποδοτικότητα επηρεάζεται επίσης σοβαρά από μέτριες ή χαμηλές επιδόσεις· σε δύο άλλες περιπτώσεις, δεν υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία.

59. Τέλος, όσον αφορά τα πέντε έργα τύπου Γ ή έργα που περιλαμβάνουν στοιχεία τύπου Γ, το ποσοστό χρησιμοποίησης της δυναμικότητας δεν αξιολογείται, διότι υπάρχει ελάχιστο περιθώριο τροποποίησης του μεγέθους των αγωγών, για τεχνικούς λόγους. Όσον αφορά το ποσοστό απωλειών, με τα νέα τμήματα του δικτύου επιτυγχάνονται ικανοποιητικά αποτελέσματα, 10 % περίπου. Ωστόσο, το ποσοστό του μη τιμολογούμενου ύδατος στο συνολικό αστικό δίκτυο διανομής εξακολουθεί να είναι υψηλό ή μέτριο (από 30 % περίπου έως 45 %) σε τρεις περιπτώσεις, διότι ανακαινίστηκε περιορισμένο μόνο μέρος του δικτύου.

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ…

60. Οι κανονισμοί που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία και το ΤΣ θεσπίζουν τους κανόνες καθορισμού της κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Η επιχορήγηση της ΕΕ δεν μπορεί να υπερβαίνει συγκεκριμένα ανώτατα όρια [25]. Εντός των εν λόγω ανωτάτων ορίων, το ύψος της κοινοτικής συνδρομής σε έργα που αποφέρουν έσοδα καθορίζεται βάσει της μεθόδου του ελλείμματος χρηματοδότησης: η επιχορήγηση δεν μπορεί να υπερβαίνει τη διαφορά μεταξύ του κόστους της επένδυσης με την έκπτωση και των καθαρών εσόδων του έργου με την έκπτωση. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το έργο λαμβάνει τους αναγκαίους για την υλοποίησή του πόρους, χωρίς υπέρογκη μη αιτιολογηθείσα χρηματοδότηση.

ΠΛΑΙΣΙΟ 8

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΟΥ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΛΟΓΩ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΑΡΜΟΔΙΩΝ ΑΡΧΩΝ

Μια περιφερειακή αρχή υποστήριξε την ανακαίνιση του κύριου αγωγού για ένα σύστημα υδροδότησης που παρείχε νερό χύδην σε αρκετούς δήμους και συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΤΠΑ. Ταυτόχρονα, ο μεγαλύτερος από τους εμπλεκόμενους δήμους κατασκεύασε μια μονάδα αφαλάτωσης, η οποία επίσης συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΤΠΑ. Ο κύριος αγωγός χρησιμοποιήθηκε μόνο κατά 58 % κατά το πρώτο έτος λειτουργίας. Ελήφθη απόφαση διακοπής της εκμετάλλευσης της μονάδας αφαλάτωσης τον Μάιο του 2010, μόλις τέσσερα έτη μετά τη θέση της σε λειτουργία.

Σε ένα άλλο κράτος μέλος, ένα νέο σύστημα παροχής νερού χύδην υποστηρίχθηκε από δημόσια επιχείρηση και συγχρηματοδοτήθηκε από το ΤΣ. Εντούτοις, οι δήμοι που θα εξυπηρετούνταν από το εν λόγω σύστημα ζήτησαν να ενσωματωθούν σε αυτό οι τοπικές υποδομές τους. Επιπλέον, ο μεγαλύτερος από τους εμπλεκόμενους δήμους τελικά αρνήθηκε να υδροδοτηθεί από το νέο σύστημα. Κατά συνέπεια, το ποσοστό χρησιμοποίησης της συγχρηματοδοτηθείσας υποδομής είναι επί του παρόντος χαμηλότερο του 25 %.

61. Για όλα τα έργα του ΤΣ και τα μεγάλα έργα του ΕΤΠΑ που εξετάστηκαν, οι αιτήσεις επιχορήγησης που υπεβλήθησαν στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη (βλέπε σημείο 8) περιλάμβαναν χρηματοοικονομική ανάλυση κόστους-οφέλους (ΑΚΟ). Σε όλες τις αιτήσεις ζητείτο συνδρομή βάσει του ποσοστού του ελλείμματος χρηματοδότησης που προέκυπτε από την ΑΚΟ [26]. Η συνεισφορά της ΕΕ κυμαινόταν από 40 % έως 85 % του συνολικού επιλέξιμου κόστους του έργου.

62. Για τα λοιπά έργα εξετασθέντα έργα του ΕΤΠΑ (που δεν είχαν υποβληθεί μεμονωμένα στην Επιτροπή προς έγκριση της επιχορήγησης), μόνον η Ελλάδα και η Πορτογαλία ζητούσαν να διαβιβάζεται ΑΚΟ από τους αναδόχους των έργων στο πλαίσιο της τεκμηρίωσης που συνοδεύει τις αιτήσεις. Ωστόσο, το ποσοστό συγχρηματοδότησης καθορίστηκε ανεξαρτήτως των ΑΚΟ. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, χορηγήθηκε στα έργα το υψηλότερο ποσοστό συγχρηματοδότησης του μέτρου του επιχειρησιακού προγράμματος στο οποίο είχαν ενταχθεί. Το ποσοστό επιχορήγησης για τα εν λόγω έργα κυμαινόταν μεταξύ του 40 % και του 80 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών.

63. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, το Συνέδριο διαπίστωσε σημαντικές αδυναμίες στις χρηματοοικονομικές αναλύσεις που διαβιβάστηκαν προς υποστήριξη των αιτήσεων επιχορήγησης των κρατών μελών [27]:

α) σε τέσσερις από τις 11 ΑΚΟ που διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή, σε αντίθεση με τους κανόνες της μεθόδου του ελλείμματος χρηματοδότησης, η απόσβεση είχε συμπεριληφθεί στον υπολογισμό των επιχειρησιακών δαπανών. Κατά συνέπεια, σε δύο περιπτώσεις, το ποσοστό επιχορήγησης καθορίστηκε περίπου στο διπλάσιο του κανονικού, και στις δύο άλλες, το υπερέβαινε κατά 50 % περίπου·

β) στην πλειονότητα των περιπτώσεων όπου τα έργα αποτελούν τμήμα ευρύτερου συστήματος υδροδότησης, δεν παρασχέθηκε συνοπτική εικόνα του συνόλου του συστήματος, μολονότι αυτό ήταν αναγκαίο για τη χρηματοοικονομική αξιολόγηση του τμήματος για το οποίο υπεβλήθη αίτηση συγχρηματοδότησης. Επιπλέον, οι λειτουργικές δαπάνες και τα έσοδα που χρησιμοποιήθηκαν στις αναλύσεις προέκυψαν κατ' αναλογία με τα ευρύτερα συστήματα υδροδότησης στα οποία ανήκαν τα συγχρηματοδοτούμενα έργα· μόνο σε μία περίπτωση οι υποθέσεις βασίστηκαν στα πραγματικά στοιχεία του συστήματος υδροδότησης·

γ) ορισμένα αριθμητικά στοιχεία που περιλαμβάνονταν στις ΑΚΟ δεν ήταν ρεαλιστικά· παραδείγματος χάρη, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν σταθεροί όγκοι και τιμές. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν αξιολόγησε το βάσιμο των προβλέψεων των ΑΚΟ σχετικά με τις λειτουργικές δαπάνες.

... ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΔΕΝ ΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΥΠΟΨΗ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΝΑ ΑΠΟΦΕΡΟΥΝ ΕΣΟΔΑ

64. Στον τομέα της ύδρευσης, τα έσοδα προέρχονται από τα τιμολόγια και από λοιπά τέλη που καταβάλλουν οι διάφορες κατηγορίες χρηστών. Τα έσοδα αυτά έχουν αντίκτυπο στο ποσοστό της κοινοτικής συνδρομής, δεδομένου ότι συμβάλλουν στη μείωση του ελλείμματος χρηματοδότησης ενός έργου. Προκειμένου να εξακριβωθεί εάν το ύψος μιας επιχορήγησης είναι τέτοιο ώστε να αποφεύγεται η υπέρογκη χρηματοδότηση και να διασφαλίζεται η αποδοτική χρήση των πόρων της ΕΕ, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η δυνατότητα ενός έργου να αποφέρει έσοδα.

65. Το 2000 η Επιτροπή αποφάσισε ότι το ποσοστό της συνδρομής πρέπει να προσαρμοστεί, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η θέσπιση συστημάτων χρέωσης που θα καλύπτουν τόσο το κόστος λειτουργίας, συντήρησης και αντικατάστασης της υποδομής όσο και το κόστος περιστολής της ρύπανσης [28].

66. Με την εξέταση των έργων του δείγματος από το Συνέδριο διαπιστώθηκε ότι, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, απλώς χορηγήθηκε το ποσοστό ενίσχυσης που αναφερόταν στην αίτηση. Εξαιρουμένης μιας περίπτωσης (βλέπε πλαίσιο 9), δεν αφιερώθηκε προσοχή στα συστήματα τιμολόγησης, γεγονός που οδήγησε σε ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά κάλυψης του κόστους. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα τιμολόγια κάλυπταν μόνο τις λειτουργικές δαπάνες και όχι το συνολικό κόστος της επένδυσης που βαρύνει τον εθνικό προϋπολογισμό και την ΕΕ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 9

ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΛΗΦΘΗ ΥΠΟΨΗ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΚΑΛΥΨΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ

Σε μια αίτηση επιχορήγησης, το κράτος μέλος εξηγούσε ότι είχε καθιερώσει σύστημα κάλυψης σημαντικού μέρους του κόστους από τους χρήστες. Αναγνωρίζοντας την προσπάθεια αυτή, η Επιτροπή αποφάσισε να συγχρηματοδοτήσει το έργο κατά 75 %, μολονότι το έλλειμμα χρηματοδότησης που προέκυπτε από τη χρηματοοικονομική ανάλυση είχε καθοριστεί στο 52 %. Το χρηματοδοτικό πλεόνασμα επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση άλλων υποδομών ύδρευσης.

Η απόφαση της Επιτροπής στόχευε στην ενθάρρυνση των ορθών πρακτικών, αλλά δεν ήταν σύμφωνη με τη μέθοδο του ελλείμματος χρηματοδότησης για τον καθορισμό της χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ.

67. Με την εξέταση του Συνεδρίου σχετικά με τα τιμολόγια ύδρευσης διαπιστώθηκε επίσης ότι:

α) τα κράτη μέλη τείνουν να μεγιστοποιούν τη χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ διατηρώντας χαμηλό το ύψος των τιμολογίων. Σε μια περίπτωση, τα τιμολόγια δεν είχαν αναθεωρηθεί από τη δεκαετία του ’90. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι τιμές του νερού καθορίζονταν από τις εθνικές αρχές μόνο μετά τον καθορισμό του μέγιστου προσδοκώμενου ποσού της χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ΑΚΟ που υποβάλλονται στην Επιτροπή αιτιολογούν εκ των υστέρων το προσδοκώμενο ύψος της επιχορήγησης, αντί να το καθορίζουν ως αποτέλεσμα της πραγματοποιηθείσας ανάλυσης·

β) σε σχετικά μεγέθη, οι καθορισθείσες τιμές στις περιοχές που εξυπηρετούνται από τα ελεγχθέντα έργα αντιστοιχούν σε ποσοστό χαμηλότερο του 1 % του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Η Επιτροπή δεν έθεσε ποτέ υπό αμφισβήτηση το δυναμικό κάλυψης του κόστους από τους χρήστες, όπως παρουσιάστηκε στις αιτήσεις, ούτε πρότεινε συγκεκριμένα κριτήρια αναφοράς για την αξιολόγηση της καταλληλότητας των προτεινόμενων τιμών για το νερό. Επιπλέον, δεν φαίνεται να υπάρχει συσχετισμός μεταξύ του ποσοστού του εισοδήματος των νοικοκυριών που χρησιμοποιείται για την πληρωμή των υπηρεσιών ύδρευσης και του ποσοστού συγχρηματοδότησης. Παρατηρούνται υψηλότερα ποσοστά συγχρηματοδότησης τόσο σε περιοχές όπου οι δαπάνες ύδρευσης των χρηστών είναι χαμηλότερες σε σχέση με το εισόδημά τους όσο και σε περιοχές όπου το μερίδιο αυτό είναι μεγαλύτερο, χωρίς να παρέχεται ιδιαίτερη αιτιολόγηση (βλέπε γράφημα 1 και παράρτημα III).

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΟΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΥΔΑΤΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΣΟΣΤΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

+++++ TIFF +++++

Σημείωση: Οι δαπάνες ύδρευσης υπολογίστηκαν βάσει ετήσιας κατανάλωσης ύδατος ανά νοικοκυριό ύψους 120 m3, για όλους τους δήμους της περιοχής που εξυπηρετήθηκε από ένα έργο.

68. Η αρχή της επιβάρυνσης των χρηστών με το κόστος του ύδατος ενισχύεται από την οδηγία-πλαίσιο στον τομέα των υδάτων, η οποία θεσπίζει την υποχρέωση κάλυψης του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης ως κίνητρο για την προώθηση της βιώσιμης ζήτησης από τους χρήστες. Η υποχρέωση αυτή πρέπει να τηρηθεί το 2010 το αργότερο. Ωστόσο, η κάλυψη του κόστους μπορεί να τροποποιείται με τη συνεκτίμηση διαφόρων παραγόντων, όπως "τα κοινωνικά, τα περιβαλλοντικά και τα οικονομικά αποτελέσματα της ανάκτησης, καθώς και τις γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες" των οικείων περιοχών [29]. Άλλως ειπείν, ο στόχος δεν είναι κατ’ ανάγκη η επίτευξη της κάλυψης του κόστους κατά 100 % από τους χρήστες [30].

69. Το 2006 η Επιτροπή θέσπισε πλέον ρητούς κανόνες [31], σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία [32]. Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες διευκρίνιζαν ότι "τα τιμολόγια πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον τις λειτουργικές δαπάνες και το κόστος συντήρησης, καθώς και σημαντικό μέρος της απόσβεσης στοιχείων του ενεργητικού". Πρέπει να εξεταστεί μια κατάλληλη διάρθρωση των τιμολογίων, η οποία θα μεγιστοποιεί τα έσοδα του έργου πριν από τη χορήγηση δημόσιας ενίσχυσης, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη την οικονομική προσιτότητα. Ένα κοινώς αποδεκτό ποσοστό οικονομικής προσιτότητας για την ύδρευση και την αποχέτευση αντιστοιχεί στο 4 % του εισοδήματος των νοικοκυριών [33].

70. Όσον αφορά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, και τα τέσσερα κράτη μέλη που συμπεριελήφθησαν στον παρόντα έλεγχο έχουν θεσπίσει διαδικασίες που απαιτούν να διαβιβάζεται χρηματοοικονομική ΑΚΟ για τις προτάσεις υποδομών υδροδότησης των οποίων το συνολικό κόστος υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο ευρώ. Σε τρεις από τις περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, οι νέες εθνικές διαδικασίες απαιτούν να περιλαμβάνεται στις ΑΚΟ συγκεκριμένη ανάλυση του ύψους των τιμολογίων ύδρευσης. Εντούτοις, μόνο στην Πορτογαλία θεσπίστηκαν σαφείς κανόνες καθορισμού του ύψους της επιχορήγησης, βάσει του τρόπου εφαρμογής της αρχής της κάλυψης του κόστους από τους ενδιαφερόμενους δήμους. Το επίπεδο οικονομικής προσιτότητας για τις υπηρεσίες ύδρευσης καθορίστηκε τόσο σε σχετικές (τιμολόγια ως ποσοστό του εισοδήματος των νοικοκυριών) όσο και σε απόλυτες τιμές (ανώτατη τιμή ανά m3).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

71. Μολονότι οι δαπάνες στο πλαίσιο των διαρθρωτικών μέτρων συνέβαλαν στη βελτίωση της υδροδότησης για οικιακή χρήση, θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί καλύτερα αποτελέσματα με χαμηλότερο κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

ΕΠΙΛΕΓΕΙΣΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

72. Το σύνολο των εξετασθέντων έργων σχεδιάστηκε βάσει μελετών όσον αφορά τις τρέχουσες και τις μελλοντικές ανάγκες σε νερό. Ωστόσο, η εκπόνηση καλύτερων μελετών θα είχε καταστήσει δυνατή την κατασκευή υποδομών μικρότερης δυναμικότητας και την εξέταση εναλλακτικών λύσεων που ενδέχεται να είχαν παραγάγει καλύτερα αποτελέσματα:

α) οι προβλέψεις των μελλοντικών αναγκών σε νερό πραγματοποιήθηκαν χωρίς να ληφθούν υπόψη ούτε οι πτωτικές τάσεις στην κατανάλωση νερού ούτε το σύνολο των διαθέσιμων πόρων (βλέπε σημεία 18 έως 24)·

β) κατά γενικό κανόνα, οι αναλύσεις των πιθανών λύσεων περιορίστηκαν σε μέτρα που σχετίζονται με την πλευρά της υδροδότησης, ενώ ελάχιστη προσοχή αφιερώθηκε στη μείωση των απωλειών νερού και τη χρησιμοποίηση καλύτερα προσβάσιμων πόρων (βλέπε σημεία 25 έως 28)·

γ) σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξέταση της Επιτροπής οδήγησε στην προσθήκη όρων (κυρίως όσον αφορά τη μείωση των απωλειών νερού) στις αποφάσεις επιχορήγησης· ωστόσο, η παρέμβασή της θα μπορούσε να ήταν αποτελεσματικότερη· οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών προσέδωσαν ελάχιστη προστιθέμενη αξία. Για την περίοδο 2007-2013, θα εξεταστούν λιγότερα έργα από την Επιτροπή και περισσότερα από τις διαχειριστικές αρχές (βλέπε σημεία 29 έως 35).

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

α) Τα κράτη μέλη πρέπει:

i) να βελτιώσουν τις εκ των προτέρων αναλύσεις και προβλέψεις τους σχετικά με τις μελλοντικές ανάγκες υδροδότησης, λαμβάνοντας υπόψη πρόσφατα και ακριβή δεδομένα (ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τις πτωτικές τάσεις στην κατά κεφαλή κατανάλωση), καθώς και να βελτιώσουν την απογραφή και την εξέταση όλων των διαθέσιμων υδάτινων πόρων τους·

ii) να αφιερώνουν περισσότερη προσοχή σε εναλλακτικές λύσεις που δεν στηρίζονται στην υδροδότηση, παραδείγματος χάρη λαμβάνοντας υπόψη τη δυνατότητα μείωσης των απωλειών νερού, λαμβάνοντας μέτρα που σχετίζονται με την πλευρά της ζήτησης και εφαρμόζοντας μέτρα προστασίας της ποιότητας του νερού.

β) Η Επιτροπή πρέπει:

i) κατά τη λήψη απόφασης χορήγησης χρηματοδοτικής στήριξης σε έργα, να αξιολογεί συστηματικά εάν όλα τα αναγκαία μέτρα για την αποδοτική διαχείριση των υδάτινων πόρων εφαρμόζονται στις ενδιαφερόμενες περιοχές. Επίσης, πρέπει να διασφαλίζει ότι το αποτέλεσμα των εν λόγω μέτρων λαμβάνεται υπόψη κατά τις προβλέψεις των αναγκών σε νερό και τις αξιολογήσεις των εναλλακτικών λύσεων, στις οποίες βασίζονται τα έργα·

ii) να ενθαρρύνει τις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη την αποδοτική διαχείριση των υδάτινων πόρων στις περιοχές όπου βρίσκονται οι συγχρηματοδοτούμενες υποδομές υδροδότησης.

ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ

73. Τα συγχρηματοδοτούμενα έργα συμβάλλουν στην πραγματοποίηση βελτιώσεων όσον αφορά την υδροδότηση για τους κατοίκους της ΕΕ στις σχετικές περιοχές. Ωστόσο, μολονότι ορισμένα έργα είχαν ολοκληρωθεί αρκετά έτη πριν από τη διενέργεια του ελέγχου, δεν λειτουργούσαν λόγω έλλειψης κάποιων συνδετικών στοιχείων στο δίκτυο υδροδότησης (βλέπε σημεία 41 έως 44).

74. Οι ισχύουσες διαδικασίες και τα υπάρχοντα εργαλεία παρακολούθησης δεν παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες στην Επιτροπή και στις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών όσον αφορά τα επιτεύγματα των έργων. Στις περιπτώσεις όπου η Επιτροπή επέβαλε συγκεκριμένους όρους, δεν πραγματοποίησε πάντοτε κατάλληλο έλεγχο της τήρησής τους (βλέπε σημεία 45 έως 48).

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

α) Τα κράτη μέλη πρέπει:

i) να διασφαλίζουν, από τη φάση σχεδιασμού, την έγκαιρη διαθεσιμότητα των συμπληρωματικών υποδομών που είναι αναγκαίες για τη θέση σε λειτουργία των έργων·

ii) να καθιερώσουν αποτελεσματικότερα εργαλεία παρακολούθησης για την αξιολόγηση των επιτευγμάτων των έργων.

β) Η Επιτροπή πρέπει:

i) να καθορίζει τα πληροφοριακά στοιχεία που χρειάζεται από τα κράτη μέλη προκειμένου να αξιολογεί τον αντίκτυπο των αντίστοιχων έργων·

ii) να αξιολογεί προσεκτικά την τήρηση των όρων που επιβάλλουν οι αποφάσεις επιχορήγησης.

ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΕ

75. Οι στόχοι θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί με χαμηλότερο κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ:

α) αρκετά έργα αντιμετώπισαν καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους, που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό (βλέπε σημεία 50 έως 52)·

β) αρκετά έργα λειτουργούν με υπερβολικά χαμηλή δυναμικότητα, διότι η ζήτηση νερού είναι χαμηλότερη από την προβλεφθείσα και τα επίπεδα μη τιμολογούμενου ύδατος είναι υψηλά στο σύνολο των συστημάτων υδροδότησης (βλέπε σημεία 53 έως 59)·

γ) παρατηρήθηκαν σημαντικές αδυναμίες στη διαδικασία καθορισμού του ύψους των επιχορηγήσεων και δεν πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση της δυνατότητας κάλυψης του κόστους από τους χρήστες (βλέπε σημεία 60 έως 70).

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

α) Τα κράτη μέλη πρέπει:

i) να αφιερώνουν περισσότερη προσοχή, κατά τη φάση σχεδιασμού, στους παράγοντες που συχνά προκαλούν καθυστερήσεις, όπως οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, οι διοικητικές άδειες, καθώς και οι προβλέψεις και οι υπολογισμοί σχετικά με τα έργα·

ii) να βελτιώσουν την ποιότητα των εκ των προτέρων αναλύσεων των έργων και να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματά τους κατά τον καθορισμό του μεγέθους των νέων υποδομών·

iii) να αναλύουν συστηματικά τα υπέρ και τα κατά της κατασκευής υποδομών σε φάσεις, με στόχο την καλύτερη χρησιμοποίηση της δυναμικότητας που κατασκευάστηκε και την ανάπτυξή της ανάλογα με την εξέλιξη των αναγκών.

β) Η Επιτροπή πρέπει:

i) να αφιερώσει περισσότερη προσοχή στην ποιότητα της χρηματοοικονομικής ανάλυσης που συνοδεύει τις αιτήσεις επιχορήγησης και να ζητεί τις πληροφορίες που έχει ανάγκη προκειμένου να καθορίζει την επιχορήγηση στο κατάλληλο ύψος·

ii) να διασφαλίσει την ορθή εφαρμογή της αρχής της κάλυψης του κόστους, προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητα της χρήσης των κονδυλίων της ΕΕ.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Morten LEVYSOHN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 8ης Σεπτεμβρίου 2010.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Τα πληροφοριακά στοιχεία συγκεντρώθηκαν από διάφορες πηγές: EUREAU, Eurostat, ΟΟΣΑ, International Benchmarking Network for water and Sanitation Utilities (διεθνές δίκτυο σύγκρισης των εταιρειών ύδρευσης και αποχέτευσης) και Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής).

[2] Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1). Το άρθρο 9 αφορά την κάλυψη του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης. Η εν λόγω οδηγία-πλαίσιο εγκρίθηκε μετά από άλλες ειδικές οδηγίες, όπως η οδηγία για την ποιότητα του πόσιμου νερού.

[3] Οδηγία 98/83/ΕΚ του Συμβουλίου της 3ης Νοεμβρίου 1998 σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΕΕ L 330 της 5.12.1998, σ. 32). Η οδηγία αυτή αντικαθιστά την οδηγία 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου.

[4] Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε άρθρο 29 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999 περί γενικών διατάξεων για τα διαρθρωτικά ταμεία (ΕΕ L 161 της 26.6.1999, σ. 1) και άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 του Συμβουλίου, της 16ης Μαΐου 1994, για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής (ΕΕ L 130 της 25.5.1994, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1265/1999 (ΕΕ L 161 της 26.6.1999, σ. 62).

[5] Ποσά κατ’ εκτίμηση του Συνεδρίου. Επιπλέον, η ΕΕ έχει χορηγήσει σημαντική χρηματοδοτική στήριξη στα έργα υδροδότησης που περιλαμβάνουν και αποχέτευση.

[6] Στρατηγική αξιολόγηση για το περιβάλλον και την πρόληψη κινδύνων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής για την περίοδο 2007-2013, συγκεφαλαιωτική έκθεση, 7 Νοεμβρίου 2006, σ. 19. Η έκθεση παραγγέλθηκε από τη ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής.

[7] Άρθρο 274 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (πρώην άρθρο 205).

[8] Στην περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, "μεγάλα έργα" θεωρούνταν όσα "των οποίων το συνολικό κόστος που λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό του ύψους της συμμετοχής των Ταμείων υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ" (βλέπε άρθρο 25 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999). Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό, βλέπε την ειδική έκθεση αριθ. 1/2008 του Συνεδρίου σχετικά με τις διαδικασίες εξέτασης και αξιολόγησης των μεγάλων επενδυτικών σχεδίων για τις περιόδους προγραμματισμού 1994-1999 και 2000-2006.

[9] Άρθρο ΣΤ, παράγραφος 4, του παραρτήματος II του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1265/1999.

[10] Τα διαρθρωτικά ταμεία και ο συντονισμός τους με το Ταμείο Συνοχής — Κατευθυντήριες γραμμές για τα προγράμματα της περιόδου 2000-2006, σ. 6. Ανακοίνωση της Επιτροπής (ΕΕ C 267 της 22.9.1999, σ. 2).

[11] Οδηγός για το Ταμείο Συνοχής 2000-2006, έκδοση 1, Φεβρουάριος 2000, παράρτημα A, σ. 9-10.

[12] Ο έκτακτος (προσωρινός) πληθυσμός αναφέρεται στους τουρίστες, στους εργαζόμενους που δεν διαμένουν στον τόπο που εργάζονται και μετακινούνται καθημερινά, καθώς και στους εποχιακούς εργαζόμενους, ήτοι στο σύνολο των μη μόνιμων κατοίκων.

[13] Παραδείγματος χάρη, σε τέσσερις μεγάλες πόλεις, η πτωτική τάση στην κατά κεφαλή κατανάλωση είναι τόσο έντονη ώστε, παρά την αύξηση του πληθυσμού, η συνολική κατανάλωση νερού μειώθηκε σε ποσοστό μεταξύ 1 % και 29 % από το τέλος της δεκαετίας του ’90. Σε μια πυκνοκατοικημένη παραλιακή περιοχή, παρατηρήθηκε η ίδια τάση από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Οκτώ από τα εξετασθέντα έργα βρίσκονται στις εν λόγω περιοχές.

[14] Οι βελτιώσεις στα δίκτυα οδηγούν σε μείωση των απωλειών. Οι απώλειες θεωρούνται ως τμήμα της ζήτησης, δεδομένου ότι είναι ανάγκη να καλύπτονται από τη συνολική παραγωγή νερού.

[15] Βλέπε επίσης την ανακοίνωση της Επιτροπής "Η αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας και της ξηρασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση", COM(2007) 414 τελικό και την τελική έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "Έκθεση συνεχειών στην ανακοίνωση σχετικά με τη λειψυδρία και την ξηρασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση", COM(2008) 875 τελικό.

[16] Πρόκειται για τα πλέον πρόσφατα δεδομένα τα οποία ήταν διαθέσιμα κατά τη χρονική περίοδο του ελέγχου.

[1001] Η κατά κεφαλή κατανάλωση περιλαμβάνει τις περιόδους αιχμής, τις απώλειες και τον βιομηχανικό συντελεστή.

[1002] Οι προβλέψεις της συνολικής κατανάλωσης για το 2008 παρουσιάζονταν στις μελέτες έργων ή υπολογίστηκαν απο το Συνέδριο βάσει του πληθυσμού και των τάσεων της κατά κεφαλής κατανάλωσης που περιλαμβάνονταν στις εν λόγω μελέτες.

[19] Η οδηγία 98/83/ΕΚ καθορίζει παραμετρικές τιμές για ουσίες όπως τα θειικά και νιτρικά άλατα στο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης. Όταν η συγκέντρωση των αλάτων αυτών υπερβαίνει τις εν λόγω τιμές, αποτελεί κοινή πρακτική η αραίωση του νερού με άλλο (διαθέσιμο) νερό από πηγές χαμηλής αλατότητας.

[20] Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι η μεταφορά νερού σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 km είναι ιδιαίτερα δαπανηρή. Εκτός του υψηλού επενδυτικού κόστους, το λειτουργικό κόστος αντιστοιχεί στο 50 % του συνολικού κόστους υδροδότησης (A. Gee, EC Competition Policy Newsletter αριθ. 2, καλοκαίρι 2004).

[21] Βλέπε ιδίως το σημείο 41 της ειδικής έκθεσης αριθ. 3/2009 σχετικά με την αποτελεσματικότητα των δαπανών για την επεξεργασία λυμάτων στο πλαίσιο διαρθρωτικών μέτρων κατά τις περιόδους προγραμματισμού 1994-1999 και 2000-2006.

[22] Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1991, για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης και οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991 για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων.

[23] Παρόμοια περίπτωση είχε παρατηρηθεί στο πλαίσιο της δήλωσης αξιοπιστίας (βλέπε ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2008, σημείο 6.19). Πρόκειται για έναν κύριο αγωγό του οποίου η φυσική ολοκλήρωση είχε πραγματοποιηθεί το 2004, αλλά στις αρχές του 2009 δεν λειτουργούσε λόγω έλλειψης νερού στον ταμιευτήρα που τροφοδοτεί τον κύριο αγωγό.

[1003] Δεν υπάρχουν στοιχεία για το ποσοστό μη τιμολογούμενου ύδατος λόγω έλλειψης μετρητών. Εντούτοις, άλλα πληροφοριακά στοιχεία υποδεικνύουν ότι η αποδοτικότητα των δικτύων διανομής είναι χαμηλή.

[24] Ο διεθνής κανόνας για την οικιακή χρήση είναι 120 -150 m3 ανά νοικοκυριό ετησίως, όγκος ο οποίος αντιστοιχεί σε 132 -164 λίτρα ανά κάτοικο ανά ημέρα.

[25] Άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1164/94 και άρθρο 29 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999.

[26] Εκτός από δύο έργα για τα οποία η αίτηση είχε υποβληθεί πριν από το 1999 και για τα οποία δεν μπορούσε να εφαρμοστεί η μέθοδος του ελλείμματος χρηματοδότησης.

[27] Η κατάσταση αυτή έχει ήδη επισημανθεί σε προγενέστερη έκθεση του Συνεδρίου· βλέπε ιδίως τα σημεία 21 έως 34 της ειδικής έκθεσης αριθ. 1/2008 σχετικά με τις διαδικασίες εξέτασης και αξιολόγησης των μεγάλων επενδυτικών σχεδίων για τις περιόδους προγραμματισμού 1994-1999 και 2000-2006.

[28] Βλέπε τον Οδηγό για το Ταμείο Συνοχής, 2000-2006, έκδοση 1, Φεβρουάριος 2000, παράρτημα Γ.

[29] Άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας-πλαίσιο στον τομέα των υδάτων (οδηγία 2000/60/ΕΚ).

[30] Βλέπε "Κοινή στρατηγική εφαρμογής για την οδηγία-πλαίσιο στον τομέα των υδάτων, έγγραφο καθοδήγησης αριθ. 1", 2004.

[31] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, "Η νέα περίοδος προγραμματισμού 2007-2013 — Κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τη μεθοδολογία πραγματοποίησης αναλύσεων κόστους-οφέλους — έγγραφο εργασίας αριθ. 4", 8/2006. Οι εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες καταρτίστηκαν σύμφωνα με το άρθρο 40, στοιχείο ε), του κανονισμού αριθ. 1083/2006. Βλέπε επίσης "Καθοδηγητικό σημείωμα σχετικά με το άρθρο 55 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου: έργα που παράγουν έσοδα".

[32] Βλέπε άρθρο 55 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2006, περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 (ΕΕ L 210 της 31.7.2006, σ. 25).

[33] Μια μελέτη που πραγματοποίησε η ΕΤΑΑ (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης) παρουσιάζει σημεία αναφοράς που κυμαίνονται από 2,5 % στις ΗΠΑ έως 5 % για την Παγκόσμια Τράπεζα. Βλέπε Fankhauser, S. και S. Tepic. 2007: "Can Poor Consumers Pay for Energy and Water? An Affordability Analysis for Transition Countries". WP αριθ. 92, ΕΤΑΑ 2005. Energy Policy. 35:1038–1049.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ

+++++ TIFF +++++

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΈΡΓΑ ΠΟΥ ΕΠΕΛΕΓΗΣΑΝ ΠΡΟΣ ΕΛΕΓΧΟ

Χώρα | Τίτλος του έργου | Ταμείο της ΕΕ | Συνολικές επιλέξιμες δαπάνες (εκατομμύρια ευρώ) | Συνεισφορά ΕΤΠΑ/Ταμείου Συνοχής (εκατομμύρια ευρώ) |

Ελλάδα | Ύδρευση Θεσσαλονίκης από τον ποταμό Αλιάκμονα | Ταμείο Συνοχής | 79,42 | 60,88 |

Ελλάδα | Ανακαίνιση εξωτερικού υδραγωγείου ύδρευσης συνδέσμου κοινοτήτων Νομού Πιερίας | ΕΤΠΑ — ΕΠ Κεντρική Μακεδονία | 4,69 | 3,75 |

Ελλάδα | Ύδρευση-αποχέτευση Λιτοχώρου | ΕΤΠΑ — ΕΠ Κεντρική Μακεδονία | 1,48 | 1,11 |

Ελλάδα | Εσωτερικά και εξωτερικά δίκτυα ύδρευσης Δήμου Κοζάνης, τηλεέλεγχος-τηλεχειρισμός και έλεγχος διαρροών | Ταμείο Συνοχής | 18,60 | 13,90 |

Ελλάδα | Ύδρευση Δεσκάτης | ΕΤΠΑ — ΕΠ Δυτική Μακεδονία | 4,02 | 3,21 |

Ελλάδα | Τροφοδοτικός αγωγός εσωτερικού δικτύου ύδρευσης Δ.Δ. Πτολεμαΐδας και εξωτερικό δίκτυο ύδρευσης οικισμών Μαυροπηγής, Ασβεστόπετρας και Προαστίου του Δήμου Πτολεμαΐδας | ΕΤΠΑ — ΕΠ Δυτική Μακεδονία | 2,40 | 1,92 |

| | | | |

Ιταλία | Adduttrice Acque Grezze Rosamarina | ΕΤΠΑ — ΕΠ Σικελία | 13,69 | 6,16 |

Ιταλία | Completamento collegamenti esterni tra i serbatoi di Palermo | ΕΤΠΑ — ΕΠ Σικελία | 12,34 | 5,14 |

Ιταλία | Rete di distribuzione, sottorete 5 Libertà | ΕΤΠΑ — ΕΠ Σικελία | 13,00 | 5,42 |

Ιταλία | Rifacimento Acquedotto Favara di Burgio | ΕΤΠΑ — ΕΠ Σικελία (μεγάλο έργο) | 32,96 | 13,28 |

Ιταλία | 5o modulo bis Dissalatore di Gela | ΕΤΠΑ — ΕΠ Σικελία | 32,86 | 14,79 |

| | | | |

Πορτογαλία | 2a Fase do Sistema multimunicipal de abastecimento de água à Área Sul do Grande Porto — Grupo I: Alargamento à região do Vale do Sousa | Ταμείο Συνοχής | 49,88 | 42,40 |

Πορτογαλία | Abastecimento de água ao Sector Norte do concelho e reforço do abastecimento à sede do concelho de Arcos de Valdevez | ΕΤΠΑ — ΕΠ Norte | 4,28 | 3,21 |

Πορτογαλία | Abastecimento de água da Área a Sul da cidade de Barcelos — 4a Fase | ΕΤΠΑ — ΕΠ Norte | 3,54 | 2,30 |

Πορτογαλία | Abastecimento de Água a Guimarães — Sistemas de Adução e Reservas — Fase II | ΕΤΠΑ — ΕΠ Norte | 2,43 | 1,58 |

Ισπανία | Abastecimiento a Zaragoza y corredor del Ebro | Ταμείο Συνοχής | 79,86 | 67,88 |

Ισπανία | Abastecimiento a Lleida y su zona desde el embalse de Santa Ana | Ταμείο Συνοχής | 24,50 | 12,24 |

Ισπανία | Abastecimiento y planta potabilizadora de Jaca | ΕΤΠΑ — ΕΠ Αραγονία | 4,73 | 2,36 |

Ισπανία | Desaladora de Cartagena (también conocida como San Pedro del Pinatar 1) | Ταμείο Συνοχής | 55,10 | 46,90 |

Ισπανία | Conexión de la desaladora del Campo de Cartagena (también conocida como Valdelentisco) con el Canal de Cartagena | ΕΤΠΑ — ΕΠ Μούρθια | 19,71 | 12,81 |

Ισπανία | Mejora de la potabilizadora de Campotejar | ΕΤΠΑ — ΕΠ Μούρθια | 5,38 | 3,50 |

Ισπανία | Abastecimiento al Alfoz de Murcia, conducción Este | ΕΤΠΑ — ΕΠ Μούρθια | 1, 89 | 1,23 |

Ισπανία | Abastecimiento a Sevilla (presa de Melonares) | Ταμείο Συνοχής | 64,60 | 54,90 |

Ισπανία | Abastecimiento a la zona Norte de Córdoba (presa de La Colada) | Ταμείο Συνοχής | 20,60 | 15,48 |

Ισπανία | Norte de Córdoba | ΕΤΠΑ — ΕΠ Ανδαλουσία (μεγάλο έργο) | 22,20 | 15,54 |

Ισπανία | Desaladora de Carboneras | ΕΤΠΑ — ΕΠ Ανδαλουσία | 115,30 | 57,60 |

Ισπανία | Abastecimiento a las comarcas de la Ribera (parcial no 2) | Ταμείο Συνοχής | 15,13 | 12,10 |

Ισπανία | Depósito de agua potable de Carcaixent (Ribera) | ΕΤΠΑ — ΕΠ Βαλένθια | 0,49 | 0,31 |

Ισπανία | Abastecimiento de la Plana Baixa de Castellón | ΕΤΠΑ — ΕΠ Βαλένθια | 10,08 | 6,55 |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΟΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΥΔΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΓΑ

Έργο | Περιοχή/Δήμος | Ποσοστό συγχρηματοδότησης του έργου (%) | Δαπάνες συνήθους ετήσιας κατανάλωσης των νοικοκυριών ύψους 120 m3, συμπερι- λαμβανομένου του ΦΠΑ [1] [2] | Τιμή ανά m3 (βάσει ετήσιας κατα- νάλωσης ύψους 120m3) σε ευρώ, συμπεριλαμβανο- μένου του ΦΠΑ | Ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών [3] | Δαπάνες ύδρευσης (συμπεριλαμβα- νομένου του ΦΠΑ) ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών |

GR 1 | Θεσσαλονίκη | 77 | 97,30 | 0,81 | 30168 | 0,32 |

GR 2 | Πύδνα | 80 | 89,02 | 0,74 | 30168 | 0,30 |

Ελαφίνα | 77,62 | 0,65 | 30168 | 0,26 |

Μεθώνη | 62,23 | 0,52 | 30168 | 0,21 |

GR 3 | Λιτόχωρο | 75 | 35,21 | 0,29 | 30168 | 0,12 |

GR 4 | Πόλη της Κοζάνης [4] | 75 | 149,76 | 1,25 | 31665 | 0,47 |

Δημοτικά Διαμερίσματα Κοζάνης [4] | 105,61 | 0,88 | 31665 | 0,33 |

GR 5 | Δεσκάτη | 80 | 44,60 | 0,37 | 31665 | 0,14 |

GR 6 | Πτολεμαΐδα [4] | 80 | 159,96 | 1,33 | 31665 | 0,51 |

Μαυροπηγή | 72,11 | 0,60 | 31665 | 0,23 |

Ασβεστόπετρα | 90,90 | 0,76 | 31665 | 0,29 |

Προάστιο | 55,20 | 0,46 | 31665 | 0,17 |

| | | | | | |

IT 1 | Περιφέρεια του Παλέρμο | 45 | 85,84 | 0,72 | 40617 | 0,21 |

IT 2, 3 | Πόλη του Παλέρμο | 42 | 85,84 | 0,72 | 40617 | 0,21 |

IT 4, 5 | Agrigento | 40 | 176,88 | 1,47 | 32725 | 0,54 |

IT 4, 5 | Caltanissetta | 45 | 197,27 | 1,64 | 37288 | 0,53 |

| | | | | | |

PT 1 | Felgueiras | 85 | 88,83 | 0,74 | 33086 | 0,27 |

Lousada | 134,97 | 1,12 | 24557 | 0,55 |

Paços de Ferreira | 202,73 | 1,69 | 26928 | 0,75 |

Paredes | 113,27 | 0,94 | 27446 | 0,41 |

PT 2 | Arcos de Valdevez | 75 | 101,68 | 0,85 | 17548 | 0,58 |

PT 3 | Barcelos | 65 | 165,94 | 1,38 | 29066 | 0,57 |

PT 4 | Guimarães | 65 | 145,26 | 1,21 | 31672 | 0,46 |

Vizela | 145,26 | 1,21 | 28337 | 0,51 |

ES 1 | Σαραγόσα | 85 | 71,07 | 0,59 | 43738 | 0,16 |

ES 2 | Lleida | 50 | 70,66 | 0,59 | 44839 | 0,16 |

ES 3 | Jaca | 50 | 63,56 | 0,53 | 48494 | 0,13 |

ES 4 | Cartagena | 85 | 219,36 | 1,83 | 34597 | 0,63 |

Torre Pacheco | 150,54 | 1,25 | 34597 | 0,44 |

San Javier | 164,80 | 1,37 | 34597 | 0,48 |

ES 5 | Cartagena | 65 | 219,36 | 1,83 | 34597 | 0,63 |

Mazarrón | 97,98 | 0,82 | 34597 | 0,28 |

ES 6, 7 | Μούρθια | 65 | 207,47 | 1,73 | 34597 | 0,60 |

ES 8 | Σεβίλλη | 85 | 119,56 | 1,00 | 36201 | 0,33 |

ES 9 | Βόρεια Κόρδοβα | 75 | 92,91 | 0,77 | 34257 | 0,27 |

ES 10 | Βόρεια Κόρδοβα | 70 | 92,91 | 0,77 | 34257 | 0,27 |

ES 11 | Carboneras | 50 | 122,69 | 1,02 | 40619 | 0,30 |

ES 12 | Alzira | 80 | 45,56 | 0,38 | 37178 | 0,12 |

Cuillera | 98,46 | 0,82 | 37178 | 0,26 |

ES 13 | Carcaixent | 80 | 53,25 | 0,44 | 37178 | 0,14 |

ES 14 | Moncofa | 65 | 194,78 | 1,62 | 39618 | 0,49 |

Burriana | 108,82 | 0,91 | 39618 | 0,27 |

Vila-real | 73,50 | 0,61 | 39618 | 0,19 |

Vall d’Uixo | 132,83 | 1,11 | 39618 | 0,34 |

Nules | 92,73 | 0,77 | 39618 | 0,23 |

Betxi | 157,02 | 1,31 | 39618 | 0,40 |

Onda | 53,59 | 0,45 | 39618 | 0,14 |

[1] Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, τα 120 m3/έτος/νοικοκυριό (περίπου 132 λίτρα/ημέρα/άτομο) μπορούν να θεωρούνται ως συνήθης κατανάλωση. Οι υπολογισμοί βασίστηκαν σε τιμές του 2008, ενώ για την Ελλάδα σε τιμές του 2009.

[2] Ισχύει ΦΠΑ 10 % στην Ιταλία και 7 % στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Στην Ελλάδα ισχύει ΦΠΑ 9 % για τα τιμολόγια ύδρευσης και 19 % για το πάγιο και το ειδικό τέλος.

[3] Υπολογίζεται ως διαθέσιμο κατά κεφαλή εισόδημα (σε επίπεδο NUTS 2 ή NUTS 3, εάν υπάρχει) επί τον μέσο αριθμό ατόμων ανά νοικοκυριό.IT: Μέσος αριθμός ατόμων ανά νοικοκυριό — πηγή: Σύνθεση της οικογένειας στη Σικελία, ISTAT 2003. Διαθέσιμο κατά κεφαλή εισόδημα — πηγή: Valore aggiunto per abitante, ISTAT 2006.GR: Διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών το 2006 (σε επίπεδο NUTS 2, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ) — πηγή: Eurostat 2009. Μέσο μέγεθος νοικοκυριού — πηγή: Έρευνα για τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών 2004, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία.PT: Μέσο μέγεθος νοικοκυριού βάσει των στοιχείων της απογραφής του 2001. Διαθέσιμο εισόδημα βάσει της κατά κεφαλή αγοραστικής δύναμης το 2005 στις περιφέρειες και του μέσου επιπέδου εισοδήματος (1032 = 100) — πηγή: Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Πορτογαλίας.ES: Μέσο μέγεθος νοικοκυριού σε επίπεδο NUTS 3 — πηγή: Συνεχής έρευνα για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, στοιχεία του 2005. Ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών το 2006, Περιφερειακοί λογαριασμοί της Ισπανίας, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ισπανίας. Για τη Jaca, πηγή: Στατιστική Υπηρεσία της Αραγονίας (στοιχεία του 2005).

[4] Για τον υπολογισμό των συνολικών δαπανών ύδρευσης, ελήφθη υπόψη το ήμισυ ενός ειδικού τέλους επιπλέον του παγίου και της τιμής του όγκου κατανάλωσης στην περίπτωση της Κοζάνης και της Πτολεμαΐδας (ο νόμος σχετικά με τη ΔΕΥΑ προβλέπει ειδικό τέλος, που αντιστοιχεί στο 80 % του τιμολογίου ύδρευσης, για μελλοντικές επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης).

--------------------------------------------------