ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΚΕ : Κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού που συμμετέχουν στη σύμβαση Λομέ

ΑΣΧ : Αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας

ΓΔ : Γενική Διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΓΔΣ : Γενική δημοσιονομική στήριξη

ΔΔΟ : Διαχείριση των δημόσιων οικονομικών

ΕΓΟ : Εκπαίδευση για όλους

ΕΣΧ : Έγγραφο στρατηγικής ανά χώρα

ΕΤΑ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης

ΚΕΕ : Κλιμάκιο εσωτερικού ελέγχου

ΚΠΕ : Καθαρό ποσοστό εγγραφής (βλέπε γλωσσάριο όρων)

ΜΑΣ : Μηχανισμός αναπτυξιακής συνεργασίας

ΜΚΟ : Μη κυβερνητική οργάνωση

ΠΣΤΠ : Πρόγραμμα στήριξης τομεακής πολιτικής

ΤΔΣ : Τομεακή δημοσιονομική στήριξη

ΤΕΕΚ : Τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση

Confemen : Conférence des ministres de l’éducation des pays ayant le français en partage (Διάσκεψη των υπουργών Παιδείας των γαλλόφωνων χωρών)

ECSEL : European Community support to education in Liberia (Στήριξη της εκπαίδευσης στη Λιβερία από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα)

ESP : Education sector programme (Πρόγραμμα στον τομέα της εκπαίδευσης) (Ναμίμπια)

EuropeAid : Γραφείο συνεργασίας EuropeAid (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

FTI : Fast Track Initiative (Πρωτοβουλία ταχείας υλοποίησης της εκστρατείας ΕΓΟ)

PASEC : Programme d’analyse des systèmes éducatifs de la Confemen (πρόγραμμα ανάλυσης εκπαιδευτικών συστημάτων των χωρών της CONFEMEN)

PDDE : Plan décennal de développement de l’éducation — Niger (δεκαετές σχέδιο ανάπτυξης της εκπαίδευσης - Νίγηρας)

PEFA : Public expenditure and financial accountability (Δημόσιες δαπάνες και δημοσιονομική ευθύνη)

PETS : Public expenditure tracking survey (Έλεγχος της πορείας των δημόσιων δαπανών)

Sacmeq : Southern and Eastern Africa Consortium for Monitoring Educational Quality (Σύμπραξη Μεσημβρινής και Ανατολικής Αφρικής για την παρακολούθηση της ποιότητας της εκπαίδευσης)

SMART : (για στόχους) συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι, εφικτοί, συναφείς και χρονικά προσδιορισμένοι

Unesco : Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής (ΑΠΕ) : ο αριθμός των εγγεγραμμένων σε συγκεκριμένο επίπεδο εκπαίδευσης μαθητών, ανεξαρτήτως ηλικίας, που εκφράζεται ως ποσοστό του πληθυσμού της αντίστοιχης επίσημης ηλικιακής ομάδας. Το ΑΠΕ είναι δυνατόν να είναι μεγαλύτερο του 100 %, ως αποτέλεσμα της επανάληψης τάξεων και της εγγραφής παιδιών μικρότερης ή μεγαλύτερης ηλικίας από τη συνήθη για τη συγκεκριμένη τάξη (πρώιμη ή όψιμη έναρξη της φοίτησης).

Ακαθάριστο ποσοστό νεοεγγραφομένων στην τελευταία τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης : ο αριθμός των νεοεγγραφομένων στην τελευταία τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ανεξαρτήτως ηλικίας, που εκφράζεται ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού της θεωρητικής ηλικίας εισόδου στην τελευταία τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Πρόκειται για τον ευρύτερα χρησιμοποιούμενο αντιπροσωπευτικό δείκτη μέτρησης του ποσοστού ολοκλήρωσης της φοίτησης.

Αποτέλεσμα : στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης και όσον αφορά τα τομεακά προγράμματα, ο όρος "αποτέλεσμα" χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της ορολογίας της Επιτροπής περί "εισροών — υλοποιήσεων — επακολούθων — αντικτύπου". Ένα "αποτέλεσμα" αντιστοιχεί σε ένα "επακόλουθο", όπως η εγγραφή στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, και οι δείκτες επακολούθων/αποτελεσμάτων μετρούν τα αποτελέσματα στο επίπεδο των δικαιούχων (για παράδειγμα ΚΠΕ).

Βιωσιμότητα : σε σχέση με αναπτυξιακά έργα, ο βαθμός βεβαιότητας ότι το έργο ή τα αποτελέσματά του θα συνεχιστούν για όσο χρειαστεί (ήτοι ότι θα διαθέτουν κατάλληλη οργάνωση, την αναγκαία αυτονομία ή/και επαρκή χρηματοδότηση).

Δείκτες αντικτύπου : σχετίζονται με τον συνολικό στόχο του προγράμματος. Χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των μακροπρόθεσμων και συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων ή μεταβολών στο επίπεδο των δικαιούχων (π.χ. συνολικό ποσοστό αλφαβητισμού, ανεργία πτυχιούχων, σχέση μεταξύ μορφωτικού επιπέδου και εισοδήματος, ποσοστό φτώχειας κ.λπ.).

Δείκτες εισροών : σχετίζονται με τους πόρους. Μετρούν τους ανθρώπινους, οικονομικούς, υλικούς και άλλους (διοικητικούς και ρυθμιστικούς) πόρους που παρέχονται για την υλοποίηση του προγράμματος (π.χ. προϋπολογισμός για την εκπαίδευση, κόστος ανά μαθητή, διάταγμα περί σχολικών συμβουλίων κ.λπ.).

Δείκτες επακολούθων : συνδέονται με τον σκοπό του προγράμματος. Μετρούν τα αποτελέσματα ή τις συνέπειες των υλοποιήσεων στο επίπεδο των δικαιούχων (π.χ. καθαρό ή ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής, ποσοστό συγκράτησης μαθητικού πληθυσμού, ποσοστό ολοκλήρωσης, μαθησιακά επιτεύγματα κ.λπ.).

Δείκτες υλοποιήσεων (γνωστοί και ως δείκτες διαδικασίας) : σχετίζονται με τα άμεσα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων. Μετρούν τα άμεσα και συγκεκριμένα αποτελέσματα των διαφόρων υλοποιηθεισών δραστηριοτήτων (διαδικασιών) και των χρησιμοποιηθεισών εισροών (π.χ. αριθμός σχολείων που κατασκευάστηκαν, αριθμός εκπαιδευτικών που παρακολούθησαν προγράμματα επιμόρφωσης, αναλογία εκπαιδευομένων/σχολικών εγχειριδίων κ.λπ.).

Δείκτης ισοτιμίας των δύο φύλων (Gender Parity Index — GPI) : αναλογία τιμών συγκεκριμένου δείκτη που αντιστοιχούν σε άνδρες και γυναίκες: δείκτης ισοτιμίας των δύο φύλων (GPI) 1 σημαίνει ισοτιμία μεταξύ των φύλων, GPI κάτω του 1 σημαίνει ανισότητα υπέρ του ανδρικού φύλου.

Καθαρό ποσοστό εγγραφής (ΚΠΕ) : ο αριθμός των εγγεγραμμένων μαθητών της επίσημης ηλικιακής ομάδας σε συγκεκριμένο επίπεδο εκπαίδευσης, που εκφράζεται ως ποσοστό του πληθυσμού της αντίστοιχης ηλικιακής ομάδας.

Ποσοστό συνέχισης της φοίτησης έως την τελευταία τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης : το ποσοστό των εγγεγραμμένων στην πρώτη τάξη μαθητών, το οποίο αναμένεται να φθάσει στην τελευταία τάξη. Η ιδανική τιμή θα ήταν 100 %.

Στοιχειώδης εκπαίδευση : σύμφωνα με τη διεθνή πρότυπη ταξινόμηση της εκπαίδευσης της Unesco, η πρωτοβάθμια εκπαίδευση συν τα τρία πρώτα έτη της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Η βελτίωση της παροχής και της ποιότητας της εκπαίδευσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην προσπάθεια καταπολέμησης της φτώχειας παγκοσμίως, κάτι που αντικατοπτρίζεται στους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας των Ηνωμένων Εθνών (ΑΣΧ) και στην εκστρατεία "Εκπαίδευση για όλους (ΕΓΟ)". Στην ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, ως προτεραιότητες της ΕΕ στον τομέα αυτό παρουσιάζονται η ποιοτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση και η εξάλειψη των ανισοτήτων.

II. Στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, εξετάζεται κατά πόσον η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία συνέβαλε αποτελεσματικά στη βελτίωση της πρόσβασης στη στοιχειώδη εκπαίδευση και της ποιότητάς της. Για τις οκτώ επιλεγείσες χώρες, τα επιτευχθέντα επακόλουθα συγκρίνονται με τους στόχους που είχαν τεθεί στις συμφωνίες χρηματοδότησης, και εξετάζεται λεπτομερώς με ποιον τρόπο η Επιτροπή προγραμμάτισε και παρακολούθησε την εκτέλεση των δαπανών της.

III. Συνολικά, μολονότι μόνον το 45 % των στόχων που είχαν τεθεί στις συμφωνίες χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν επιτεύχθηκε πλήρως, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος. Όσον αφορά τον στόχο της εξασφάλισης της φοίτησης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (ΑΣΧ 2), επιτεύχθηκαν ορισμένες μόνον από τις επιδιωκόμενες βελτιώσεις και η πρόοδος ήταν εν γένει υπερβολικά αργή με συνέπεια να μην διασφαλίζεται η επίτευξη των στόχων έως το 2015. Όσον αφορά τον στόχο της εξάλειψης των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων στην εκπαίδευση (τμήμα του ΑΣΧ 3), η επιτυχία ήταν μεγαλύτερη, μολονότι τα συνολικά αριθμητικά στοιχεία υποκρύπτουν σημαντικές ανισότητες που εξακολουθούν να πλήττουν συγκεκριμένες περιοχές και κοινωνικές ομάδες. Όσον αφορά τον τρίτο στόχο προτεραιότητας, ο οποίος αφορά τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, λίγες μόνον από τις επιδιωκόμενες βελτιώσεις επιτεύχθηκαν.

IV. Η επιλογή της μεθόδου χορήγησης της βοήθειας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς καθορίζει τους μηχανισμούς παρακολούθησης των αποτελεσμάτων. Στις περιπτώσεις που μέθοδος χορήγησης της βοήθειας ήταν η τομεακή δημοσιονομική στήριξη, η επιλογή αυτή ήταν γενικώς σύμφωνη με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής. Στην υποσαχάρια Αφρική, η ολοένα συχνότερη χρήση της γενικής δημοσιονομικής στήριξης περιόρισε σημαντικά τη δυνατότητα καθορισμού λεπτομερών στόχων και δεικτών για τη στοιχειώδη εκπαίδευση, με συνέπεια λιγότερο εντατικό τομεακό διάλογο. Η Επιτροπή δεν έλαβε πλήρως υπόψη της τα πλεονεκτήματα των μέτρων περιορισμού των πιστωτικών κινδύνων, όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της χρηματοδότησης από κοινό ταμείο.

V. Γενικώς, οι δείκτες που χρησιμοποιεί η Επιτροπή επικεντρώνονται ορθά στους ΑΣΧ, μολονότι δεν αποδίδεται η δέουσα προσοχή σε δείκτες που σχετίζονται με την ποιότητα της εκπαίδευσης. Ωστόσο, τα εθνικά συστήματα πληροφοριών για τη διαχείριση της εκπαίδευσης, στα οποία βασίζεται η Επιτροπή, δεν παρέχουν πάντοτε επαρκή, αξιόπιστα και επίκαιρα πληροφοριακά στοιχεία.

VI. Ο συντονισμός με τους λοιπούς χορηγούς βοήθειας εν γένει βελτιώθηκε, μολονότι αυτό συνεπάγεται ορισμένους συμβιβασμούς, κάτι που, σε ορισμένες περιπτώσεις, είχε αντίκτυπο στη διαχείριση ή τις προτεραιότητες της ίδιας της Επιτροπής. Η εμπειρογνωμοσύνη στον τομέα της εκπαίδευσης δεν κατανέμεται, ούτε αναπτύσσεται κατά τον βέλτιστο τρόπο στις αντιπροσωπείες, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα μειωμένη ικανότητα της Επιτροπής να διατηρεί τον τομεακό διάλογο για την εκπαίδευση. Η ΕΕ παρείχε στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων, η οποία όμως στις περισσότερες περιπτώσεις δεν λειτούργησε κατά τον επιθυμητό τρόπο.

VII. Βάσει των ανωτέρω παρατηρήσεων, το Συνέδριο διατυπώνει σειρά συστάσεων, οι οποίες αποσκοπούν στη βελτίωση της διαχείρισης, εκ μέρους της Επιτροπής, της αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΧΟΡΗΓΩΝ ΒΟΗΘΕΙΑΣ

1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει αναγνωρίσει ότι η εκπαίδευση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην προσπάθεια καταπολέμησης της φτώχειας παγκοσμίως [1]. Μέσω της εκστρατείας "Εκπαίδευση για όλους (ΕΓΟ)" [2] και των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ) [3] των Ηνωμένων Εθνών, η ΕΕ και η διεθνής κοινότητα χορηγών βοήθειας γενικότερα δεσμεύθηκαν να συνδράμουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να επιτύχουν πληθώρα στόχων, συμπεριλαμβανομένης της εξασφάλισης της φοίτησης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, της εξάλειψης των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων και της βελτίωσης της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

2. Μολονότι από το 2000 έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, η Unesco, στην παγκόσμια έκθεση παρακολούθησης (Global Monitoring Report) του 2010 σχετικά με την εκστρατεία "Εκπαίδευση για όλους (ΕΓΟ)", εκτιμά ότι 72 εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση στη στοιχειώδη εκπαίδευση (βλέπε γλωσσάριο). Έπειτα από μια σημαντική αύξηση της εξωτερικής βοήθειας στον τομέα της στοιχειώδους εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1999–2004, η παγκόσμια τάση έχει πλέον αντιστραφεί. Οι συνολικές δεσμεύσεις για χορήγηση βοήθειας στον τομέα της στοιχειώδους εκπαίδευσης ήταν κατά 25 % χαμηλότερες το 2007 σε σύγκριση με το 2004. Η παγκόσμια έκθεση παρακολούθησης του 2010 εκτιμά ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, η συνολική διαφορά μεταξύ των δεσμεύσεων για παροχή βοήθειας εκ μέρους των χορηγών και των πραγματικών δαπανών ανέρχεται περίπου σε 20 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Εκτιμά ακόμη ότι το συνολικό ετήσιο έλλειμμα της χρηματοδότησης που θα απαιτούνταν προκειμένου οι αναπτυσσόμενες χώρες να επιτύχουν τους στόχους της εκστρατείας ΕΓΟ ανέρχεται σε 16 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ περίπου. Τα δύο τρίτα περίπου του ελλείμματος αυτού αφορούν την υποσαχάρια Αφρική.

3. Με τη δήλωση του Παρισιού του 2005 και το πρόγραμμα δράσης της Άκκρα του 2008, η ΕΕ και η παγκόσμια κοινότητα χορηγών βοήθειας συμφώνησαν σε ένα σύνολο αρχών προκειμένου η βοήθεια (συμπεριλαμβανομένης ιδίως της βοήθειας για την επίτευξη των ΑΣΧ) να καταστεί αποτελεσματικότερη, διά της βελτίωσης του συντονισμού και της εναρμόνισης των μεθόδων και των διαδικασιών χορήγησής της, μέσω ενισχυμένης συνεργασίας και μεγαλύτερης εμπιστοσύνης στα συστήματα των χωρών.

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

4. Η Επιτροπή, σε ανακοίνωσή της του 2002 [4], ανέφερε ότι η στρατηγική που θα ακολουθείτο θα συνίστατο στη στήριξη της στοιχειώδους εκπαίδευσης κατά πρώτο λόγο.

5. Η αναπτυξιακή πολιτική του 2005 [5] έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στη συμβολή στην επίτευξη των ΑΣΧ και όρισε την "ανθρώπινη ανάπτυξη", συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, ως έναν από τους εννέα τομείς στους οποίους πρέπει να δραστηριοποιηθεί πρωτίστως η Επιτροπή. Στο σχετικό έγγραφο επισημαινόταν ότι στόχος της Κοινότητας ήταν να συμβάλει στην εκστρατεία ΕΓΟ και ότι οι προτεραιότητες στον τομέα της εκπαίδευσης ήταν η ποιοτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση και η εξάλειψη των ανισοτήτων. Ιδιαίτερη προσοχή θα δινόταν στην προαγωγή της εκπαίδευσης των κοριτσιών και στην ασφάλεια στο σχολείο, ενώ θα παρεχόταν στήριξη για την ανάπτυξη και την εφαρμογή τομεακών σχεδίων εθνικής εμβέλειας, καθώς επίσης και για τη συμμετοχή σε θεματικές πρωτοβουλίες για την εκπαίδευση σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.

6. Η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο από τον μηχανισμό αναπτυξιακής συνεργασίας [6] (ΜΑΣ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης [7] (ΕΤΑ). Από τον ΜΑΣ χρηματοδοτούνται επίσης μη κρατικοί φορείς/οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, κάποιοι(-ες) από τους οποίους/τις οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα της εκπαίδευσης, είτε προάγοντάς την είτε παρέχοντας συναφείς υπηρεσίες. Οι συνεισφορές της Επιτροπής στην πρωτοβουλία ταχείας υλοποίησης της εκστρατείας ΕΓΟ (FTI) [8] χρηματοδοτούνται από το ΕΤΑ και τον ΜΑΣ. Οι διατεθέντες πόροι για την άμεση στήριξη του τομέα της εκπαίδευσης στη Νότια Ασία κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού (2007–2013) ανήλθαν συνολικά σε 452 εκατομμύρια ευρώ ή στο 17,7 % της συνολικής προγραμματισμένης αναπτυξιακής βοήθειας. Στην υποσαχάρια Αφρική, οι πόροι για την άμεση στήριξη του τομέα της εκπαίδευσης ανήλθαν συνολικά σε 344,6 εκατομμύρια ευρώ ή σε 2,8 % του συνολικού προγραμματισμού. Στην υποσαχάρια Αφρική, η γενική δημοσιονομική στήριξη, η οποία μπορεί να ωφελήσει εμμέσως την εκπαίδευση, ανήλθε συνολικά σε 3388,8 εκατομμύρια ευρώ ή στο 27,6 % του συνόλου της προγραμματισμένης αναπτυξιακής βοήθειας για την περίοδο 2008–2013 (βλέπε πίνακα 1 και παράρτημα I).

7. Η Επιτροπή χρηματοδοτεί τον τομέα της εκπαίδευσης μέσω δημοσιονομικής στήριξης, χρηματοδότησης από κοινό ταμείο και έργων. Σύμφωνα με τον ορισμό της Επιτροπής, δύο είναι τα κύρια είδη δημοσιονομικής στήριξης: i) η γενική δημοσιονομική στήριξη (ΓΔΣ), η οποία συνίσταται σε μεταφορά πόρων στο εθνικό δημόσιο ταμείο για τη στήριξη εθνικής αναπτυξιακής ή μεταρρυθμιστικής πολιτικής και στρατηγικής και ii) η τομεακή δημοσιονομική στήριξη (ΤΔΣ), η οποία συνίσταται σε μεταφορά πόρων στο εθνικό δημόσιο ταμείο για τη στήριξη τομεακού προγράμματος. Αμφότερα τα είδη δημοσιονομικής στήριξης συνίστανται σε μεταφορά πόρων στο δημόσιο ταμείο μιας χώρας-εταίρου. Επομένως, μεταξύ ΓΔΣ και ΤΔΣ δεν υπάρχει διαφορά σε διαδικαστικό επίπεδο. Ωστόσο, τα δύο είδη στήριξης διακρίνονται μεταξύ τους καθώς οι στόχοι που επιδιώκουν είναι διαφορετικοί. Στόχος της ΓΔΣ είναι η στήριξη μιας εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής και στρατηγικής, καθώς και η χορήγηση της χρηματοδότησης σε κυμαινόμενες δόσεις, συνήθως βάσει δεικτών υγείας και εκπαίδευσης, ως πρόσθετο κίνητρο για την εξασφάλιση καλών επιδόσεων σε αυτούς τους κρίσιμους τομείς, ενώ η ΤΔΣ αποσκοπεί στην επιτάχυνση της προόδου προς την κατεύθυνση της επίτευξης των στόχων της χώρας-εταίρου σε συγκεκριμένο τομέα. Η διαφορά όσον αφορά τους στόχους αντικατοπτρίζεται στις προϋποθέσεις και στον διάλογο. Κοινό ταμείο χρηματοδότησης ονομάζεται το ταμείο που συγκεντρώνει συνεισφορές διαφόρων εξωτερικών οργανισμών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κυβερνήσεων, προκειμένου να χρηματοδοτήσει ένα σύνολο θέσεων του προϋπολογισμού ή δραστηριοτήτων, που έχουν κριθεί επιλέξιμες για τη στήριξη συγκεκριμένου τομεακού προγράμματος. Τέλος, η Επιτροπή, κατά τη χρηματοδότηση των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων (έργων), μπορεί να αποφασίσει να εφαρμόσει τις κατάλληλες διαδικασίες σύναψης συμβάσεων και χορήγησης επιδοτήσεων.

8. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται οι άμεσες χρηματοδοτήσεις στον τομέα της εκπαίδευσης και η γενική δημοσιονομική στήριξη στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική. Από τα στοιχεία που παρουσιάζονται προκύπτει ότι στην υποσαχάρια Αφρική η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ που διατέθηκε άμεσα για την εκπαίδευση (μέσω έργων, κοινών ταμείων χρηματοδότησης και τομεακής δημοσιονομικής στήριξης) μειώθηκε, ενώ η ΓΔΣ αυξήθηκε. Η εκπαίδευση αποτελεί γενικώς σημαντική συνιστώσα της προόδου στον κοινωνικό τομέα που αναμένεται να προκύψει μέσω της ΓΔΣ. Στη συνέχεια, η πρόοδος στον τομέα της εκπαίδευσης αντικατοπτρίζεται στους δείκτες επιδόσεων και στις συναφείς δράσεις παρακολούθησης, συμπεριλαμβανομένου του διαλόγου επί της πολιτικής.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΑΜΕΣΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΉΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΉ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΉ ΣΤΉΡΙΞΗ ΣΤΗ ΝΌΤΙΑ ΑΣΊΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΆΡΙΑ ΑΦΡΙΚΉ [9]

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2010.

Περιφέρεια | Περίοδος προγραμματισμού | Αριθμός χωρών που λαμβάνουν στήριξη ειδικά για τον τομέα της εκπαίδευσης (κεντρικός τομέας) | Xρηματοδότηση της ΕΕ (σε εκατομμύρια ευρώ) | Υπέρ της εκπαίδευσης, επί του συνολικού προγραμματισμού | Υπέρ της ΓΔΣ, επί του συνολικού προγραμματισμού |

Συνολικός προγραμματισμός | Άμεσες χρηματοδοτήσεις στον τομέα της εκπαίδευσης [1001] | Γενική δημοσιονομική στήριξη (ΓΔΣ) |

Νότια Ασία | 2002–2006 | 2 επί συνόλου 8 | 1824,1 | 184,0 | 0 | 10,1 % | 0 % |

2007–2013 | 4 επί συνόλου 8 | 2555,0 | 452,0 | 0 | 17,7 % | 0 % |

Υποσαχάρια Αφρική | 2003–2007 | 10 επί συνόλου 50 | 8804,8 | 396,2 | 2314,3 | 4,5 % | 26,3 % |

2008–2013 | 10 επί συνόλου 50 | 12294,0 | 344,6 | 3388,8 | 2,8 % | 27,6 % |

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

9. Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε κατά πόσον η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ συνέβαλε αποτελεσματικά στην επίτευξη των στόχων προτεραιότητας της πολιτικής της στον τομέα της εκπαίδευσης στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στα εξής δύο ερωτήματα:

α) Συνέβαλαν αποτελεσματικά οι παρεμβάσεις της ΕΕ στην επίτευξη των επιδιωκόμενων βελτιώσεων στον τομέα της στοιχειώδους εκπαίδευσης;

β) Διαχειρίζεται ορθά η Επιτροπή τις παρεμβάσεις της στον τομέα της εκπαίδευσης;

10. Η εμβέλεια του ελέγχου περιορίστηκε στη στοιχειώδη εκπαίδευση στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία [11]. Πρόκειται για τις υποπεριφέρειες με τις λιγότερες πιθανότητες να επιτύχουν τους στόχους στον τομέα της εκπαίδευσης έως το 2015 (βλέπε χάρτη).

ΧΑΡΤΗΣ

ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΤΙΑ ΑΣΙΑ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Global Administrative Unit Layers (GAUL) — Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών για τη Διατροφή και τη Γεωργία.

11. Οι πραγματοποιηθείσες ελεγκτικές εργασίες περιλάμβαναν εξέταση της τεκμηρίωσης και συνομιλίες με υπαλλήλους της Επιτροπής τόσο στις κεντρικές υπηρεσίες όσο και στις αντιπροσωπείες, καθώς και ενδελεχή εξέταση των δράσεων της Επιτροπής σε οκτώ δικαιούχους χώρες, σε τέσσερις με αποστολές και σε τέσσερις με ελέγχους βάσει εγγράφων [12]. Τα κριτήρια που εφαρμόστηκαν για την επιλογή των χωρών ήταν η γεωγραφική διασπορά τους σε ολόκληρη την υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία, καθώς και η συμπερίληψη αδύναμων κρατών. Τα κριτήρια του ελέγχου που χρησιμοποιήθηκαν απορρέουν άμεσα από την πολιτική ή τα έγγραφα καθοδήγησης της Επιτροπής. Ο έλεγχος κάλυψε τέσσερις από τις οκτώ χώρες στις δύο υποπεριφέρειες, στις οποίες εφαρμόστηκαν προγράμματα τομεακής δημοσιονομικής στήριξης. Στο παράρτημα II παρατίθεται πλήρης κατάλογος των έργων και των προγραμμάτων που ελέγχθηκαν.

12. Το Συνέδριο, παρά τις αδυναμίες που αναγνωρίζεται ότι εμφανίζουν οι στατιστικές στον τομέα της εκπαίδευσης, χρησιμοποίησε τις εθνικές στατιστικές που αναφέρονται στις συμφωνίες χρηματοδότησης, προκειμένου να παρουσιάσει την πρόοδο προς την κατεύθυνση της επίτευξης των στόχων που ορίζονται στις συμφωνίες αυτές, δεδομένου ότι γενικώς δεν υπήρχαν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία. Για την ανάλυση της διαχρονικής εξέλιξης των αριθμητικών στοιχείων χρησιμοποιήθηκαν οι στατιστικές της Unesco, οι οποίες καταρτίζονται κατά τρόπο που καθιστά δυνατές τις συγκρίσεις. Όσον αφορά την αξιοπιστία των εν λόγω δεδομένων συνολικά, ο αναγνώστης παραπέμπεται στα σημεία 58 έως 60, από τα οποία καθίσταται προφανές ότι τα αριθμητικά στοιχεία πρέπει να ληφθούν υπόψη με κάποια επιφύλαξη.

13. Τόσο για τη ΓΔΣ όσο και για την ΤΔΣ, οι αναπτυξιακοί εταίροι παραχωρούν τόσο την κυριότητα όσο και την ευθύνη για τη διαχείριση των εισροών και των δραστηριοτήτων στις κυβερνήσεις και επικεντρώνουν την προσοχή τους στα αποτελέσματα. Απαιτείται επίσης στενή συνεργασία μεταξύ χορηγών βοήθειας, καθώς αυτοί στηρίζουν την ίδια εθνική στρατηγική ή το ίδιο εθνικό πρόγραμμα και χρησιμοποιούν το ίδιο σύστημα. Επομένως, η Επιτροπή οφείλει να επιδιώκει τον συντονισμό των συνεισφορών της με τις συνεισφορές των άλλων χορηγών βοήθειας, κάτι που είναι επίσης δυνατό να συμβάλει στον περιορισμό του κόστους των συναλλαγών για τις χώρες-εταίρους. Αυτό συνεπάγεται απώλεια της σαφούς σύνδεσης των ενισχύσεων της Επιτροπής ως εισροών και των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται στον τομέα της ανάπτυξης.

14. Το Συνέδριο αναγνωρίζει ότι η σχέση μεταξύ των ενισχύσεων-εισροών και των αποτελεσμάτων (επακολούθων) στο πλαίσιο των ελεγχθεισών συμφωνιών χρηματοδότησης είναι πολύπλοκη. Το ζήτημα αυτό εξετάζεται διεξοδικότερα στο παράρτημα III. Ωστόσο, η Επιτροπή, μολονότι τηρεί τις αρχές της εταιρικής σχέσης, της εναρμόνισης με τις εθνικές στρατηγικές και του συντονισμού των χορηγών βοήθειας, διατηρεί την αποκλειστική ευθύνη για τη λήψη αποφάσεων χρηματοδότησης και είναι υπόλογη ενώπιον της αρμόδιας για την απαλλαγή αρχής όσον αφορά τη χρήση των πόρων της ΕΕ. Στο πλαίσιο του ελέγχου των παρεμβάσεων της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης, οι οποίες υλοποιήθηκαν μέσω τομεακής δημοσιονομικής στήριξης, το Συνέδριο, όπως εξάλλου και η Επιτροπή, βασίζεται στην παραδοχή ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ της στήριξης της ΕΕ και της επίτευξης των στόχων στον τομέα της εκπαίδευσης, μολονότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να αποδοθούν εξ ολοκλήρου στην Επιτροπή.

15. Ο έλεγχος αποτελεί συνέχεια της ειδικής έκθεσης αριθ. 10/2008 του Συνεδρίου σχετικά με την αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΚ για τις υπηρεσίες υγείας στην υποσαχάρια Αφρική. Συμπληρωματικά προς την εν λόγω έκθεση, η οποία επικεντρώθηκε στη γενική δημοσιονομική στήριξη (ΓΔΣ) ως κύρια μέθοδο χορήγησης βοήθειας, οι ελεγκτικές εργασίες στον τομέα της εκπαίδευσης επικεντρώθηκαν κυρίως στη βοήθεια που παρασχέθηκε σε προγράμματα στήριξης τομεακής πολιτικής (ΠΣΤΠ), ως επί το πλείστον μέσω τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (ΤΔΣ) ή της χρηματοδότησης από κοινό ταμείο. Παράλληλα, το Συνέδριο πραγματοποίησε έλεγχο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διαχειρίζεται τη ΓΔΣ στις χώρες ΑΚΕ καθώς και στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας [13].

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΩΝ ΒΕΛΤΙΩΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ;

16. Το Συνέδριο αξιολόγησε κατά πόσον η βοήθεια της ΕΕ οδήγησε στην επίτευξη του συνόλου των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων, τα οποία αναφέρονται στις συμφωνίες χρηματοδότησης που καλύπτουν τη δημοσιονομική στήριξη, τα κοινά ταμεία χρηματοδότησης και τα έργα. Πραγματοποίησε ενδελεχέστερη εξέταση, συμπεριλαμβανομένης ανάλυσης της προόδου που συντελέστηκε με την πάροδο του χρόνου, των αποτελεσμάτων που σχετίζονται αμεσότερα με τους ακόλουθους τρεις διεθνώς συμφωνηθέντες στόχους προτεραιότητας στον τομέα της εκπαίδευσης:

α) εξασφάλιση της φοίτησης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση·

β) εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων στον τομέα της εκπαίδευσης·

γ) βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης.

17. Ο έλεγχος του Συνεδρίου κάλυψε τόσο τη στήριξη προς εθνικά προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης όσο και συγκεκριμένα έργα. Η στήριξη προς προγράμματα υλοποιήθηκε μέσω τομεακής δημοσιονομικής στήριξης και μηχανισμών χρηματοδότησης από κοινό ταμείο, ενώ τα περισσότερα παραδοσιακά έργα χρηματοδοτήθηκαν άμεσα. Εξετάστηκε επίσης η στήριξη της Επιτροπής προς την FTI, υπό το πρίσμα της πρόσφατης αξιολόγησής της [14].

ΓΕΝΙΚΩΣ, ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΜΟΝΟΝ ΤΟ 45 % ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΤΕΘΕΙ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΠΟΥ ΕΛΕΓΧΘΗΚΑΝ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ ΠΛΗΡΩΣ, ΕΧΕΙ ΣΗΜΕΙΩΘΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ

18. Μετά την αξιολόγηση των προγραμμάτων στήριξης του τομέα της εκπαίδευσης που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ (είτε μέσω ΤΔΣ είτε μέσω χρηματοδότησης από κοινό ταμείο) το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το 45 % των δεικτών αποτελεσμάτων που προβλέπονταν στις συμφωνίες χρηματοδότησης έχει επιτύχει πλήρως τους στόχους του [15], ενώ πρόοδος έχει σημειωθεί σε σχέση με ακόμη 30 % των δεικτών.

19. Όσον αφορά τα έργα που ελέγχθηκαν, διαπιστώθηκε ότι, ως επί το πλείστον, απέφεραν τις περισσότερες από τις προβλεπόμενες δραστηριότητες και αποτελέσματα [16]. Ωστόσο, δεδομένης της μικρότερης κλίμακάς τους σε σύγκριση με τα τομεακά προγράμματα, ο αντίκτυπός τους ήταν από τη φύση του περιορισμένος. Εξάλλου, για το ήμισυ των έργων που ελέγχθηκαν δεν είχε διασφαλιστεί η βιωσιμότητα, είτε λόγω έλλειψης χρηματοδότησης μετά την ολοκλήρωσή τους είτε λόγω ακατάλληλων θεσμικών ρυθμίσεων [17]. Σχετικό παράδειγμα παρατίθεται στο πλαίσιο 1.

20. Στο παράρτημα IV παρατίθεται κατάλογος των προγραμμάτων και των έργων που ελέγχθηκαν, καθώς και συνοπτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους. Το παράρτημα V περιέχει επισκόπηση των λεπτομερών αποτελεσμάτων του προγράμματος. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι διαπιστώσεις όσον αφορά τα συγκεκριμένα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν για καθέναν από τους τρεις στόχους προτεραιότητας.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ: ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΡΓΟΥ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

Το έργο "Στήριξη της στοιχειώδους εκπαίδευσης" συνέβαλε κυρίως στην κατασκευή και τη συντήρηση σχολείων και κατοικιών για εκπαιδευτικούς. Ωστόσο, οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ σχολικές καντίνες στις οποίες πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις στο πλαίσιο του ελέγχου είτε δεν λειτουργούσαν είτε αδυνατούσαν να σιτίσουν τους μαθητές σε καθημερινή βάση. Ο έλεγχος αποκάλυψε επίσης ότι ένα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ κέντρο αλφαβητισμού ενηλίκων είχε μετατραπεί σε δημοτικό σχολείο επειδή δεν προσέλκυε ενδιαφερομένους. Ακόμη, ένα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ εργαστήριο παραγωγής διδακτικού υλικού είχε μετατραπεί σε κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης, επειδή η δραστηριότητα δεν έτυχε οικονομικής και θεσμικής υποστήριξης.

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΑΝ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ, ΑΛΛΑ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΥΠΗΡΞΕ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΒΡΑΔΕΙΑ

21. Η εξασφάλιση της φοίτησης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιστοιχεί στους στόχους ΑΣΧ 2 και ΕΓΟ 2. Πρόκειται για στόχο φιλόδοξο, καθώς περιλαμβάνει, πέραν της παροχής πρόσβασης στο σχολείο σε όλα τα παιδιά, την ολοκλήρωση, αφού ξεκινήσει η φοίτηση, ενός πλήρους κύκλου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Για τη μέτρηση της προόδου προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιείται πληθώρα δεικτών. Από αυτούς, οι ευρύτερα χρησιμοποιούμενοι είναι το καθαρό ποσοστό εγγραφής, το ακαθάριστο ποσοστό νεοεγγραφομένων στην τελευταία τάξη (αντιπροσωπευτικός δείκτης μέτρησης του ποσοστού ολοκλήρωσης της φοίτησης — βλέπε γλωσσάριο), καθώς και το ποσοστό αλφαβητισμού μεταξύ των νέων, γυναικών και ανδρών, ηλικίας 15 έως 24 ετών.

22. Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται η επίτευξη του στόχου της εξασφάλισης της φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ανά χώρα, μέσω σύγκρισης των επιδιωκόμενων και των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων για τους σχετικούς δείκτες, όπως προβλέπονται στις ελεγχθείσες συμφωνίες χρηματοδότησης. Οι δείκτες που χρησιμοποιούνται στις συμφωνίες χρηματοδότησης ποικίλλουν σημαντικά, αντικατοπτρίζοντας τις διαφορετικές συνθήκες και προτεραιότητες στις διάφορες χώρες. Εν γένει, μέχρι στιγμής έχει επιτευχθεί πλήρως λιγότερο από το ήμισυ (44 %) των στόχων αποτελεσμάτων που προβλέπονται στις συμφωνίες, και έχει σημειωθεί πρόοδος σε σχέση με ακόμη 37 % των εν λόγω στόχων.

23. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα όσον αφορά τα καθαρά ποσοστά εγγραφής (ΚΠΕ) επιτεύχθηκαν στην περίπτωση των συμφωνιών χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν στο Μπανγκλαντές, τη Ναμίμπια και την Τανζανία, όχι όμως και στην περίπτωση του Νεπάλ. Τα ΚΠΕ δεν συγκαταλέγονταν μεταξύ των αναμενόμενων αποτελεσμάτων των συμφωνιών που ελέγχθηκαν στη Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα όσον αφορά τα ακαθάριστα ποσοστά εγγραφής (ΑΠΕ) επιτεύχθηκαν στο Μπανγκλαντές και τη Μπουρκίνα Φάσο, όχι όμως και στο Νεπάλ και τον Νίγηρα.

24. Η μέτρηση της ολοκλήρωσης της φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έγινε ως επί το πλείστον βάσει ενός από τους ακόλουθους δύο δείκτες: του ποσοστού ολοκλήρωσης της φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ή του ποσοστού συνέχισης της φοίτησης έως την πέμπτη τάξη [18]. Μεταξύ των πέντε χωρών για τις οποίες οι ελεγχθείσες συμφωνίες χρηματοδότησης περιελάμβαναν στόχους για τους εν λόγω δείκτες, αυτοί επιτεύχθηκαν μόνο στη Μπουρκίνα Φάσο.

25. Σε γενικές γραμμές, η Επιτροπή δεν χρησιμοποίησε το ποσοστό αλφαβητισμού στην ηλικιακή ομάδα 15–24 ετών για την παρακολούθηση της προόδου, καθώς απαιτείται η παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος για την καταγραφή αλλαγών στα επίπεδα αλφαβητισμού. Επί του συνόλου των προγραμμάτων που εξετάστηκαν, μόνο στη Ναμίμπια και το Νεπάλ είχαν καθοριστεί τέτοιοι δείκτες, αν και στην περίπτωση της Ναμίμπια δεν υπήρχαν ακόμη διαθέσιμα στοιχεία.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΔΕΊΚΤΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΎΝ ΤΟΝ ΣΤΌΧΟ ΤΗΣ ΕΞΑΣΦΆΛΙΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΊΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΆΘΜΙΑ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ, ΌΠΩΣ ΠΕΡΙΈΧΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΊΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΌΤΗΣΗΣ — ΣΎΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΎ ΑΝΑΜΕΝΌΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΧΘΈΝΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΆΤΩΝ [19]

Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία: Ο στόχος είχε τεθεί, αλλά δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Εξασφάλιση της φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (συνδέεται με τον ΑΣΧ 2) | Χώρα, κατάσταση του προγράμματος, στοιχεία και στόχοι |

Μπανγκλαντές (εν εξελίξει) | Μπουρκίνα Φάσο (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Ναμίμπια (εν εξελίξει) | Νεπάλ (εν εξελίξει, οριστικά στοιχεία) | Νίγηρας (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Τανζανία (εν εξελίξει) |

Νεοεγγραφόμενοι στην πρώτη τάξη που έχουν λάβει προσχολική εκπαίδευση | | | δεν επιτεύχθηκε | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής (ΑΠΕ) | επιτεύχθηκε πλήρως | επιτεύχθηκε πλήρως | | δεν επιτεύχθηκε | δεν επιτεύχθηκε | |

ΑΠΕ σε αγροτικές περιοχές | | επιτεύχθηκε πλήρως | | | δεν επιτεύχθηκε | |

Καθαρό ποσοστό εγγραφής | επιτεύχθηκε πλήρως | | επιτεύχθηκε πλήρως | δεν επιτεύχθηκε | | επιτεύχθηκε πλήρως |

Ποσοστό ολοκλήρωσης της φοίτησης | δεν επιτεύχθηκε | επιτεύχθηκε πλήρως | | | δεν επιτεύχθηκε | |

Ποσοστό συνέχισης της φοίτησης έως την πέμπτη τάξη | | | δεν επιτεύχθηκε | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό μετάβασης από την πέμπτη στην έκτη τάξη | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | | επιτεύχθηκε πλήρως |

Καθαρό ποσοστό νεοεγγραφομένων στην πρώτη τάξη | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Μείωση των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών όσον αφορά το ΚΠΕ (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | | | | | | επιτεύχθηκε πλήρως |

Υπότροφοι (σε εκατομμύρια) | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | | |

Φοίτηση μειονεκτούντων παιδιών | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | | |

Ποσοστό μαθητικής διαρροής (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | δεν επιτεύχθηκε | | | | | |

Ποσοστό αλφαβητισμού, 15+ | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό αλφαβητισμού, 15–24 | | | δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό αλφαβητισμού, 6+ | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

26. Ως αφετηρία για την αξιολόγηση της συνολικής προόδου προς την κατεύθυνση της εξασφάλισης καθολικής φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση κατά την περίοδο 2000–2008 για τις ελεγχθείσες συμφωνίες χρηματοδότησης [20], ο πίνακας που περιέχεται στο παράρτημα VI παρουσιάζει, ανά χώρα που εξετάστηκε, την επιτευχθείσα πρόοδο, βάσει του καθαρού ποσοστού εγγραφής και του ποσοστού ολοκλήρωσης της φοίτησης [21]. Όπως προκύπτει από τον πίνακα, στις περισσότερες από τις χώρες που εξετάστηκαν έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τις εγγραφές από το 2000, αλλά η ολοκλήρωση πλήρους κύκλου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε όλες. Το γράφημα 1, που αφορά τη Μπουρκίνα Φάσο, απεικονίζει αυτή την απόκλιση: ενώ το 60 % περίπου των παιδιών φοιτά στο σχολείο, μόλις το 38 % ολοκληρώνει τον κύκλο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η διαφορά μεταξύ του ποσοστού εγγραφής και του ποσοστού ολοκλήρωσης καταδεικνύει με σαφήνεια πόσο δύσκολο είναι να εξασφαλιστεί η συγκράτηση των παιδιών στο σχολείο μετά την εγγραφή τους. Η διαφορά αυτή σχετίζεται με παράγοντες τόσο εκτός του εκπαιδευτικού συστήματος (όπως η φτώχεια των οικογενειών, η υγεία των παιδιών ή ο υποσιτισμός) όσο και εντός αυτού (όπως εμπόδια στην ισοτιμία μεταξύ των δύο φύλων και η κακή ποιότητα και η μη αποδοτικότητά του), οι οποίοι έχουν ως αποτέλεσμα υψηλά ποσοστά επανάληψης τάξεων και μαθητικής διαρροής.

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ

+++++ TIFF +++++

Οι διακεκομμένες γραμμές υποδηλώνουν πιθανή συνέχιση της τρέχουσας τάσης.

Πηγή: Στοιχεία του Ινστιτούτου Στατιστικής της Unesco (Unesco Institute for Statistics).

27. Δεδομένου ότι οι στόχοι όσον αφορά την εγγραφή και την ολοκλήρωση της φοίτησης στις συμφωνίες χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν βασίζονται συνήθως στους ΑΣΧ ή τους στόχους της εκστρατείας ΕΓΟ, η ρεαλιστικότητά τους έχει άμεσο αντίκτυπο στην πιθανότητα επίτευξης των αναμενόμενων αποτελεσμάτων. Αυτό αντικατοπτρίζεται εξάλλου στις διαπιστώσεις του παρόντος ελέγχου, σύμφωνα με τις οποίες οι περισσότεροι από τους στόχους αποτελεσμάτων που συνδέονται με τους ΑΣΧ δεν επιτεύχθηκαν. Η απαίτηση όλες οι χώρες να επιτύχουν ποσοστό ολοκλήρωσης της φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση 100 % έως το 2015 σημαίνει ότι όλα τα εξάχρονα παιδιά σε όλες τις χώρες θα έπρεπε να είχαν αρχίσει τη φοίτησή τους το 2009 ή το 2010. Αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα σε οποιαδήποτε από τις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και της Νότιας Ασίας. Εν ολίγοις, οι ΑΣΧ και οι στόχοι της εκστρατείας ΕΓΟ δεν είναι ρεαλιστικοί για πολλές από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου.

28. Το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης περιπτώσεις κατά τις οποίες το ποσοστό αύξησης του πληθυσμού υπονομεύει την αυξητική τάση του ποσοστού εγγραφής, όπως για παράδειγμα στις περιπτώσεις της Μπουρκίνα Φάσο, του Νίγηρα και της Τανζανίας. Παρά τις προκλήσεις που συνεπάγεται η δημογραφική αύξηση για την ανάπτυξη, ιδίως δε για την εκπαίδευση, ελάχιστα είναι τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Επιτροπή ασχολείται με την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΠΕ ΣΤΗ ΝΑΜΙΜΠΙΑ (2000–2008)

+++++ TIFF +++++

Οι διακεκομμένες γραμμές υποδηλώνουν πιθανή συνέχιση της τρέχουσας τάσης.

Πηγή: Ινστιτούτο Στατιστικής της Unesco (Unesco Institute for Statistics).

29. Σύμφωνα με τη ρητά εκπεφρασμένη πολιτική της ΕΕ, η στήριξη της ΕΕ πρέπει να επικεντρώνεται στο φτωχότερο τμήμα του πληθυσμού. Αυτό συχνά αποτελεί μεγάλη πρόκληση στην περίπτωση της στήριξης προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης, τα οποία συνεπάγονται ευρείες μεταρρυθμίσεις και πολλές προτεραιότητες, ενώ, από την άλλη πλευρά, τα έργα μπορούν να σχεδιαστούν κατά τρόπο ώστε να απευθύνονται αποκλειστικά στις φτωχότερες ομάδες του πληθυσμού. Η ανάγκη αλλά και η πρόκληση παροχής ευκαιριών και σε πληθυσμούς των οποίων η προσέγγιση είναι δυσχερής είναι προφανέστερες σε χώρες με υψηλά ποσοστά ΚΠΕ (Μπανγκλαντές, Ναμίμπια και Τανζανία). Στο γράφημα 2 και στο πλαίσιο 2 παρουσιάζεται η περίπτωση της Ναμίμπια, όπου το ΚΠΕ παραμένει στάσιμο από το 2000, σε επίπεδα κάτω του 90 %, λόγω της ανεπαρκούς επικέντρωσης στους φτωχούς των πολιτικών και των προγραμμάτων της χώρας στον τομέα της εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο παρουσιάζεται επίσης ένα καλό παράδειγμα της δυνατότητας των έργων να εξασφαλίσουν την εκπαίδευση παιδιών των οποίων η προσέγγιση είναι δύσκολη, σε τοπικό επίπεδο (Μπανγκλαντές).

30. Η Επιτροπή συνεισφέρει επίσης στην FTI, προκειμένου να συνδράμει αναπτυσσόμενες χώρες που διαθέτουν αξιόπιστα προγράμματα εκπαίδευσης, αλλά όχι επαρκείς πόρους, να εξασφαλίσουν την φοίτηση όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (βλέπε επίσης την υποσημείωση 8). Ωστόσο, από την πρόσφατη αξιολόγηση της FTI διαπιστώθηκε ότι η συνολική προστιθέμενη αξία της σε παγκόσμιο επίπεδο είναι σημαντικά μικρότερη της προσδοκώμενης. Μεταξύ άλλων σημαντικών ζητημάτων, στην έκθεση γίνεται αναφορά στην περιορισμένη συνεισφορά της FTI στην αύξηση της πρόσβασης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και στην ύπαρξη εγγενούς έντασης μεταξύ της επικέντρωσης της FTI στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και των ευρύτερων στόχων της εκστρατείας ΕΓΟ [22].

ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ: ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΑΝ, ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΩΣΤΟΣΟ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ

31. Η επίτευξη καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης προϋποθέτει ότι όλα τα παιδιά, κορίτσια και αγόρια, έχουν τη δυνατότητα να φοιτήσουν στο σχολείο και να ολοκληρώσουν πλήρη κύκλο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων έως το 2005 και η επίτευξη ισότητας μεταξύ τους στον τομέα της εκπαίδευσης έως το 2015 αντιστοιχούν στον πέμπτο στόχο της εκστρατείας ΕΓΟ και στο τμήμα του ΑΣΧ 3 που αφορά την εκπαίδευση και καλύπτουν το εκπαιδευτικό σύστημα στο σύνολό του. Μολονότι οι ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων εμφανίζουν αυξητική τάση στα ανώτερα επίπεδα της εκπαίδευσης [23], στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου το Συνέδριο περιόρισε την αξιολόγησή του στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στην οποία επικεντρώνονται οι περισσότερες από τις παρεμβάσεις της ΕΕ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΝΑΜΙΜΠΙΑ: ΤΟ ΤΟΜΕΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΔΕΝ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΝΕΤΑΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΣΤΟ ΦΤΩΧΟΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

Ο ΑΣΧ 2 δύσκολα θα επιτευχθεί έως το 2015. Μολονότι οι επιδόσεις της Ναμίμπια, με ποσοστά εγγραφής που προσεγγίζουν το 90 %, είναι καλές σε σύγκριση με εκείνες των περισσότερων άλλων χωρών της Αφρικής, δεν έχουν σημειώσει αύξηση την τελευταία οκταετία. Η δυσκολία αυτή συνδέεται με τις κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες και το γεγονός ότι οι πολιτικές και τα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένου του τομεακού προγράμματος της ΕΕ για την εκπαίδευση (ΤΠΕ), δεν επικεντρώνονται επαρκώς στους φτωχούς, ώστε να προσεγγίσουν τα πλέον μειονεκτούντα παιδιά (ήτοι τα ορφανά και ευάλωτα παιδιά, τα παιδιά της μειονότητας San και τα παιδιά που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές). Το χρηματοδοτικό μοντέλο που εφαρμόζεται σήμερα, βάσει του οποίου τα σχολεία εξαρτώνται από τις εισφορές των γονέων στα ταμεία σχολικής ανάπτυξης για την κάλυψη βασικών αναγκών, όπως σε σχολικά εγχειρίδια, υλικό, ανακαινίσεις, αλλά και σε εκπαιδευτικούς, διαιωνίζει τις ανισότητες και το πρόβλημα αυτό δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς στο πλαίσιο του ΤΠΕ. Το ΤΠΕ δεν έδωσε τη δέουσα προτεραιότητα στο ταμείο ανάπτυξης της εκπαίδευσης, σκοπός του οποίου είναι να αποζημιώνει τα σχολεία όπου φοιτούν παιδιά που απαλλάσσονται από την εισφορά στο ταμείο σχολικής ανάπτυξης. Το πρόγραμμα σίτισης δεν έχει επεκταθεί ακόμη ώστε να καλύπτει όλα τα σχολεία που το χρειάζονται. Επιπλέον, οι μαθητές είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν για τις σχολικές στολές και τις εξετάσεις τους. Όλα αυτά έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις φτωχές περιοχές, όπου ο αριθμός των μαθητών των οποίων οι γονείς αδυνατούν να συνεισφέρουν στο ταμείο σχολικής ανάπτυξης είναι μεγάλος. Μέχρι στιγμής, το βασικό επίτευγμα του ΤΠΕ στον τομέα αυτό είναι η έγκριση της πολιτικής για τα ορφανά και τα ευάλωτα παιδιά, μολονότι δεν είχε ακόμη τεθεί σε εφαρμογή κατά τον χρόνο του ελέγχου.

ΜΠΑΝΓΚΛΑΝΤΈΣ: ΤΟ ΣΧΈΔΙΟ ΣΤΉΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΤΥΠΙΚΉΣ ΠΡΩΤΟΒΆΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΈΧΕΙ ΠΟΙΟΤΙΚΉ ΠΡΩΤΟΒΆΘΜΙΑ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΆΙΆ ΤΩΝ ΟΠΟΊΩΝ Η ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ ΕΊΝΑΙ ΔΥΣΧΕΡΉΣ

Παρά το γεγονός ότι το καθαρό ποσοστό εγγραφής προσεγγίζει το 90 %, το Μπανγκλαντές είναι απίθανο να επιτύχει έως το 2015 τον ΑΣΧ 2 που αφορά την ολοκλήρωση πλήρους κύκλου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Εξακολουθούν να υφίστανται μεγάλες ανισότητες μεταξύ περιφερειών και τα φτωχά παιδιά συνεχίζουν να έχουν πολύ πιο περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση σε σύγκριση με τα περισσότερο εύπορα. Αυτό το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο στηρίζει τη μη τυπική πρωτοβάθμια εκπαίδευση παιδιών των οποίων η προσέγγιση είναι δυσχερής (π.χ. παιδιών που ζουν σε φτωχογειτονιές αστικών κέντρων και απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, καθώς και παιδιών που ανήκουν σε εθνοτικές μειονότητες). Οι τρεις ΜΚΟ που υλοποιούν το έργο πέτυχαν τη δημιουργία και τη λειτουργία σχολείων τα οποία προσέφεραν πλήρη κύκλο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε 330000 από τα πλέον ευάλωτα παιδιά, προερχόμενα από φτωχά νοικοκυριά και εθνοτικές μειονότητες. Το έργο ανέπτυξε δεσμούς με το σύστημα τυπικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων εταιρικών σχέσεων με τις τοπικές εκπαιδευτικές αρχές και τα κρατικά δημοτικά σχολεία, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται.

32. Στον πίνακα 3 παρουσιάζονται ανά χώρα και ανά πρόγραμμα στήριξης του τομέα της εκπαίδευσης τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν σε σχέση με τον στόχο της εξάλειψης των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων στον τομέα της εκπαίδευσης, μέσω σύγκρισης των σχετικών δεικτών επακολούθων με τους επιδιωκόμενους στόχους. Η Επιτροπή δεν χρησιμοποιεί πολλούς δείκτες σε σχέση με τον εν λόγω στόχο. Στην περίπτωση του Μπανγκλαντές και της Ναμίμπια δεν χρησιμοποιήθηκαν καθόλου δείκτες, κάτι που αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι οι χώρες αυτές έχουν ήδη επιτύχει ισοτιμία μεταξύ των φύλων (βλέπε σημείο 33). Σε τρεις χώρες, τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα είτε δεν επιτεύχθηκαν καθόλου είτε επιτεύχθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος τους, ενώ οι στόχοι της συμφωνίας χρηματοδότησης επιτεύχθηκαν μόνο στη Μπουρκίνα Φάσο.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΔΕΙΚΤΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΣΤΟΧΟ ΤΗΣ ΕΞΑΛΕΙΨΗΣ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΟΠΩΣ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ — ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΩΣ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ (ΒΛΕΠΕ ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ 1 ΤΟΥ ΠΙΝΑΚΑ 2)

Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων (συνδέεται με τον ΑΣΧ 3) | Χώρα, κατάσταση του προγράμματος, στοιχεία και στόχοι |

Μπανγκλαντές (εν εξελίξει) | Μπουρκίνα Φάσο (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Ναμίμπια (εν εξελίξει) | Νεπάλ (εν εξελίξει, οριστικά στοιχεία) | Νίγηρας (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Τανζανία (εν εξελίξει) |

Ισοτιμία μεταξύ των φύλων από την πρώτη έως την πέμπτη τάξη | | | | επιτεύχθηκε πλήρως | | |

Ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής (κορίτσια) | | επιτεύχθηκε πλήρως | | | δεν επιτεύχθηκε | |

Ακαθάριστο ποσοστό νεοεγγραφομένων στην πρώτη τάξη (κορίτσια) | | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | |

Ποσοστό % επιτευχθέντων μαθησιακών αποτελεσμάτων στην τελευταία τάξη του δημοτικού σχολείου (κορίτσια) | | | | | | δεν επιτεύχθηκε |

Ποσοστό αλφαβητισμού 15–24 (γυναίκες) | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό αλφαβητισμού 6+ (κορίτσια) | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Δείκτης ισοτιμίας μεταξύ των δύο φύλων όσον αφορά τον αλφαβητισμό 15+ | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

33. Στον πίνακα του παραρτήματος VII παρουσιάζεται η πρόοδος που σημειώθηκε την περίοδο 2000–2008, ανά εξετασθείσα χώρα, βάσει του δείκτη ισοτιμίας μεταξύ των δύο φύλων για το καθαρό ποσοστό εγγραφής, καθώς και το καθαρό ποσοστό εγγραφής και το ποσοστό ολοκλήρωσης της φοίτησης για τα κορίτσια. Από το 2000 παρατηρείται μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων σε όλες τις χώρες, με τρεις από αυτές να έχουν επιτύχει ισοτιμία (Μπανγκλαντές, Ναμίμπια και Τανζανία) [24]. Στις υπόλοιπες, ιδίως δε στη Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα και το Πακιστάν, η πρόοδος υπήρξε βραδεία.

34. Ωστόσο, οι εν λόγω μέσες επιδόσεις υποκρύπτουν σημαντικές ανισότητες μεταξύ των κοριτσιών αναλόγως εάν ζουν σε αγροτικές ή σε αστικές περιοχές, προέρχονται από φτωχά ή εύπορα νοικοκυριά ή ανήκουν σε περιθωριοποιημένες ή προνομιούχες ομάδες. Στις είκοσι φτωχότερες επαρχίες της Μπουρκίνα Φάσο, στις οποίες απευθύνονται κατ’ εξοχήν οι παρεμβάσεις της ΕΕ, οι ανισότητες όσον αφορά τα ποσοστά εγγραφής κοριτσιών και αγοριών αυξήθηκαν, παρ’ όλα αυτά, από το 2001. Ακόμη, το ποσοστό μαθητικής διαρροής για τα κορίτσια στις αγροτικές περιοχές είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό για τα αγόρια. Στο Νεπάλ, στην τελική αξιολόγηση του προγράμματος για τη στοιχειώδη και πρωτοβάθμια εκπαίδευση το 2005 σημειώθηκε ότι το ζήτημα της έλλειψης ισοτιμίας στα ιδιωτικά σχολεία αποτελούσε πρόβλημα [25]. Στις αρχές του 2010, στο πλαίσιο του ελέγχου από το Συνέδριο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ προγράμματος "Εκπαίδευση για όλους", διαπιστώθηκε ότι το πρόβλημα αυτό σε μεγάλο βαθμό δεν έχει ακόμη επιλυθεί.

35. Μεταξύ των κυριότερων δράσεων που στηρίζουν οι παρεμβάσεις της ΕΕ περιλαμβάνονταν η παροχή οικονομικών κινήτρων προκειμένου να δοθεί στα κορίτσια η δυνατότητα να φοιτήσουν στο σχολείο, η πρόσληψη γυναικών εκπαιδευτικών και η πρόβλεψη χωριστών αποχωρητηρίων. Στο Νεπάλ, το ποσοστό των γυναικών εκπαιδευτικών στα δημόσια σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης κρίθηκε χαμηλό (34,5 %)και η κριτική αυτή είναι μάλλον μετριοπαθής αν γίνει σύγκριση με το αντίστοιχο ποσοστό στα ιδιωτικά σχολεία (55,7 %), τα οποία δεν στηρίχθηκαν από το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ πρόγραμμα "Εκπαίδευση για όλους". Στο πλαίσιο 3 παρουσιάζονται οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ σε χώρες όπου το ζήτημα της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης. Παρουσιάζεται επίσης η δυνατότητα που έχουν τα έργα να προαγάγουν την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων σε τοπικό επίπεδο.

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΝΙΓΗΡΑΣ: ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ο Νίγηρας δεν θα κατορθώσει να επιτύχει τον στόχο της καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έως το 2015, μεταξύ άλλων λόγω των επίμονων και μεγάλων ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων όσον αφορά την πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η ΕΕ στήριξε την υλοποίηση του PDDE (Plan décennal de développement de l’éducation — Δεκαετές σχέδιο ανάπτυξης της εκπαίδευσης) μέσω γενικής (2003–2008) και τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (2006–2008). Ωστόσο, το εν λόγω χρονικό διάστημα χαρακτηρίστηκε από βραδεία πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των διαφορών από την άποψη της πρόσβασης κοριτσιών και αγοριών στη σχολική εκπαίδευση. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2007/08 καταγράφηκε διαφορά δώδεκα ποσοστιαίων μονάδων μεταξύ του καθαρού ποσοστού εγγραφής των αγοριών και του αντίστοιχου των κοριτσιών. Επιπλέον, οι δείκτες που σχετίζονται με την πρόσβαση δεν είναι αρκετά αναλυτικοί ώστε να αντικατοπτρίζουν τις διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στις αγροτικές περιοχές, όπου κατοικεί το 83 % του πληθυσμού. Ακόμη, το PDDE δεν αντιμετωπίζει συγκεκριμένα τους θεσμικούς και κοινωνικο-πολιτισμικούς περιορισμούς που υπονομεύουν την πρόσβαση των κοριτσιών στην εκπαίδευση. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια στην ισότητα των δύο φύλων έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερο κόστος ευκαιρίας όσον αφορά την εκπαίδευση των κοριτσιών —στις περιπτώσεις κατά τις οποίες απαιτείται η απασχόλησή τους σε οικιακές εργασίες— ή κακής ποιότητας και εχθρικό σχολικό περιβάλλον που δεν εγγυάται την ασφάλειά τους. Επιπλέον, μολονότι το PDDE εντοπίζει σωστά ορισμένα προβλήματα, απουσιάζει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του θέματος της ισότητας των δύο φύλων συνοδευόμενη από επαρκή χρηματοδότηση, ενώ τα σχέδια διορθωτικών δράσεων υποχρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό: μόλις το 0,34 % της συνιστώσας "πρόσβαση" του PDDE, για την χρονική περίοδο 2003–2007, διατέθηκε για την προαγωγή της σχολική φοίτησης των κοριτσιών.

ΠΑΚΙΣΤΆΝ: ΟΡΘΉ ΠΡΑΚΤΙΚΉ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΉ ΤΗΣ ΙΣΌΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑΞΎ ΤΩΝ ΔΎΟ ΦΎΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ — ΤΟ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΒΌΡΕΙΟΥ ΠΑΚΙΣΤΆΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗΣ

Ο κύριος λόγος για τον οποίο το Πακιστάν δεν θα επιτύχει τον στόχο της καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έως το 2015 είναι η συνεχιζόμενη ύπαρξη σημαντικών ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων. Η ΕΕ χρηματοδότησε ένα πρόγραμμα που αποσκοπούσε στη βελτίωση τόσο της πρόσβασης στην εκπαίδευση όσο και της ποιότητας και της βιωσιμότητας της τελευταίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων στις Βόρειες Περιφέρειες και το Chitral. Στο τέλος του 2007, οι μαθητές στα σχολεία-εταίρους είχαν αυξηθεί κατά 30 % σε σύγκριση με το 2003, με τα κορίτσια να αντιπροσωπεύουν το 64 % του μαθητικού πληθυσμού το 2007. Σε σύγκριση με τον μαθητικό πληθυσμό το 2003, το ποσοστό αυτό αποτελούσε αύξηση κατά 19 %. Ένα άλλο σημαντικό επακόλουθο ήταν ότι δόθηκε η δυνατότητα σε 3785 μαθητές (κατά 94 % κορίτσια) να συνεχίσουν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σε περιοχές όπου, πριν από την υλοποίηση του εν λόγω προγράμματος της ΕΕ, δεν υπήρχε δυνατότητα πρόσβασης των γυναικών στην εκπαίδευση. Το πρόγραμμα παρείχε λύσεις στα προβλήματα των μειονεκτουσών γυναικών εκπαιδευτικών, διασφαλίζοντας ότι το 52 % των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν σε μαθήματα επιμόρφωσης ήταν γυναίκες. Οι γυναίκες εκπαιδευτικοί ενθαρρύνθηκαν επίσης να αναλάβουν ανώτερες θέσεις στα σχολεία, μέσω της εξασφάλισης ποσόστωσης 35 % για γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις.

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: ΛΙΓΕΣ ΜΟΝΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΑΝ

36. Σκοπός της διασφάλισης καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν είναι απλώς όλα τα παιδιά να φοιτήσουν στο σχολείο, να βοηθηθούν να ολοκληρώσουν τον κύκλο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και να περάσουν στη δευτεροβάθμια, αλλά και να τους παρασχεθούν οι στοιχειώδεις γνώσεις και δεξιότητες που θα χρειαστούν στη ζωή τους.

37. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με την εγγραφή στο σχολείο και την ολοκλήρωση της φοίτησης, δεν υπάρχει διεθνώς συμφωνημένο σύνολο δεικτών για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων όσον αφορά τη βελτίωση της ποιότητας. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η παρακολούθηση της ποιότητας πρέπει να επικεντρώνεται στα μαθησιακά αποτελέσματα, ήτοι σε όσα έμαθαν οι μαθητές στους τομείς της ανάγνωσης, των μαθηματικών και των φυσικών επιστημών (βλέπε επίσης σημείο 57). Ωστόσο, αυτό εξαρτάται από την ύπαρξη αξιολογήσεων των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε εθνικό επίπεδο. Τέτοιες αξιολογήσεις δεν διεξάγονται τακτικά, καθώς είναι δαπανηρές [26].

38. Λόγω της απουσίας συστηματικής αξιολόγησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων, οι δείκτες που χρησιμοποιούνται περισσότερο σχετίζονται με τα ποσοστά επιτυχίας στις εξετάσεις καθώς και με τις αναγκαίες για την ποιότητα εισροές και υλοποιήσεις: π.χ. εκπαιδευτικοί με τα αναγκαία προσόντα (αριθμός και αναλογία καταρτισμένων και εξειδικευμένων εκπαιδευτικών), καλό σχολικό περιβάλλον (σχολεία που διαθέτουν αποχωρητήρια, πόσιμο νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, καντίνα, βιβλιοθήκες, βιβλία, αίθουσες ηλεκτρονικών υπολογιστών), λογικός αριθμός μαθητών ανά τάξη (αναλογία μαθητών/εκπαιδευτικών), παροχή σχολικών εγχειριδίων (αναλογία εγχειριδίων ανά μαθητή) κ.λπ.

39. Στον πίνακα 4 παρουσιάζονται ανά χώρα και ανά πρόγραμμα στήριξης του τομέα της εκπαίδευσης τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν σε σχέση με τον στόχο της βελτίωσης της ποιότητας της εκπαίδευσης, μέσω της σύγκρισης των σχετικών δεικτών επακολούθων με τους επιδιωκόμενους στόχους. Και στην περίπτωση αυτή, μόνο λίγοι από αυτούς πέτυχαν πλήρως τους στόχους που τέθηκαν στις συμφωνίες χρηματοδότησης. Ο στόχος σχετικά με την αναλογία μαθητών/σχολικών εγχειριδίων επιτεύχθηκε στη Μπουρκίνα Φάσο, όχι όμως και στην Τανζανία. Δύο χώρες (Μπανγκλαντές και Ναμίμπια) πέτυχαν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα όσον αφορά έναν από τους δύο συχνότερα χρησιμοποιούμενους αντιπροσωπευτικούς δείκτες ποιότητας, την αναλογία μαθητών/εκπαιδευτικών, ενώ δύο άλλες όχι (Μπουρκίνα Φάσο και Νεπάλ). Στο Μπανγκλαντές και το Νεπάλ, επιτεύχθηκαν οι στόχοι αποτελεσμάτων για τον απουσιασμό των μαθητών και το ποσοστό καταρτισμένων εκπαιδευτικών αντίστοιχα. Ο μόνος στόχος ως προς το αποτέλεσμα που τέθηκε για τον Νίγηρα όσον αφορά την ποιότητα δεν επιτεύχθηκε.

40. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης της ποιότητας βάσει των διαθέσιμων αξιολογήσεων των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε εθνικό επίπεδο, ελάχιστα ήταν τα στοιχεία τα οποία εντόπισε το Συνέδριο και από τα οποία προέκυπτε ότι οι παρεμβάσεις της ΕΕ οδήγησαν σε βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Μόνο στην περίπτωση του Μπανγκλαντές τα μαθησιακά αποτελέσματα βελτιώθηκαν και κρίθηκαν ικανοποιητικά. Στις περισσότερες από τις χώρες για τις οποίες υπάρχουν αξιολογήσεις των μαθησιακών αποτελεσμάτων (Μπουρκίνα Φάσο, Ναμίμπια, Νεπάλ και Νίγηρας) η βαθμολογία ήταν χαμηλή.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

ΔΕΙΚΤΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΣΤΟΧΟ ΤΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ — ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΝΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ (βλεπε πινακα 2, υποσημειωση 1)

Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης | Χώρα, κατάσταση του προγράμματος, στοιχεία και στόχοι |

Μπανγκλαντές (εν εξελίξει) | Μπουρκίνα Φάσο (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Ναμίμπια (εν εξελίξει) | Νεπάλ (εν εξελίξει, οριστικά στοιχεία) | Νίγηρας (περατωθέν, οριστικά στοιχεία) | Τανζανία (εν εξελίξει) |

Ποσοστό % επιτευχθέντων μαθησιακών αποτελεσμάτων στην τελευταία τάξη του δημοτικού σχολείου | | | | δεν επιτεύχθηκε | | επιτεύχθηκε πλήρως |

Ποσοστό επανάληψης τάξεων (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | δεν επιτεύχθηκε | | δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό συνέχισης της φοίτησης έως την πέμπτη τάξη | | | δεν επιτεύχθηκε | δεν επιτεύχθηκε | | |

Αναλογία μαθητών/σχολικών εγχειριδίων (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | δεν επιτεύχθηκε |

Αναλογία μαθητών/εκπαιδευτικών (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | επιτεύχθηκε πλήρως | δεν επιτεύχθηκε | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Αναλογία μαθητών/καταρτισμένων εκπαιδευτικών (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | | | | | | δεν επιτεύχθηκε |

Περιορισμός των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών όσον αφορά την αναλογία μαθητών/εκπαιδευτικών (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) | | | | | | δεν επιτεύχθηκε |

Ποσοστό % εκπαιδευτικών με προσόντα/επιμόρφωση | | | | δεν επιτεύχθηκε | | |

Ποσοστό % εκπαιδευτικών με τα απαιτούμενα πτυχία | | | | επιτεύχθηκε πλήρως | | |

Αναλογία μαθητών/θρανίων | | δεν επιτεύχθηκε | | | δεν επιτεύχθηκε | |

Απουσιασμός μαθητών | επιτεύχθηκε πλήρως | | | | | |

41. Κατά την αξιολόγηση της ποιότητας βάσει των δεικτών εισροών και υλοποιήσεων, το Συνέδριο επίσης δεν εντόπισε παρά ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν σταθερή βελτίωση. Συγκεκριμένα, η έλλειψη εκπαιδευτικών και η ανεπάρκεια της κατάρτισής τους ήταν συνήθη προβλήματα σε όλες τις χώρες που ελέγχθηκαν, παρά τη στήριξη που παρείχαν προς τις εθνικές πολιτικές, για την πρόσληψη και την επιμόρφωση εκπαιδευτικών, οι περισσότερες από τις παρεμβάσεις της ΕΕ που εξετάστηκαν. Για παράδειγμα, στο Μπανγκλαντές σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την επίτευξη ποσοτικών στόχων που αφορούν τις δραστηριότητες επιμόρφωσης στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματος ανάπτυξης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ωστόσο, τα ιδρύματα που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα εξακολουθούν να διαθέτουν περιορισμένους πόρους (περιορισμένο προϋπολογισμό, έλλειψη προσωπικού με εμπειρία στο αντικείμενο, ακατάλληλη δομή) και ο αντίκτυπος της κατάρτισης φαίνεται περιορισμένος, καθώς λίγες είναι οι δράσεις παρακολούθησης για τη στήριξη των εκπαιδευτικών στην ανάπτυξη νέων τεχνικών. Μικρή πρόοδος έχει σημειωθεί και στην παροχή κινήτρων για επιμόρφωση στους εκπαιδευτικούς, όπως προαγωγές ή μισθολογικές αυξήσεις.

42. Το ζήτημα της παροχής εκπαίδευσης καλής ποιότητας συνέχισε να απασχολεί έντονα το σύνολο των ενδιαφερομένων φορέων στις χώρες όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις. Επιπλέον, αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι, λόγω της προτεραιότητας που αποδίδεται στους ΑΣΧ, κυβερνήσεις και αναπτυξιακοί εταίροι έχουν επικεντρωθεί περισσότερο στην αύξηση του αριθμού των παιδιών που φοιτούν στο σχολείο παρά στη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Από το πλαίσιο 4 προκύπτει ποια είναι στην πράξη τα συχνότερα προβλήματα που συνδέονται με την έλλειψη ποιότητας. Ως παράδειγμα χρησιμοποιείται η περίπτωση της Τανζανίας, της χώρας με τη σημαντικότερη αύξηση του ποσοστού φοίτησης μεταξύ των χωρών που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΤΑΝΖΑΝΙΑ: ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Στην Τανζανία, οι διαθέσιμοι δείκτες δεν δείχνουν βελτιώσεις σε όλα τα μέτρα ποιότητας της εκπαίδευσης κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του τομεακού μεταρρυθμιστικού προγράμματος στήριξης της εκπαίδευσης. Το ποσοστό ολοκλήρωσης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σημείωσε μείωση την τελευταία διετία, ενώ τα ποσοστά μαθητικής διαρροής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση παρέμειναν αμετάβλητα την τελευταία δεκαετία. Οι καταρτισμένοι εκπαιδευτικοί δεν επαρκούν, οι αποδοχές των εκπαιδευτικών δεν έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια και το περιβάλλον εργασίας τους είναι προβληματικό από διάφορες απόψεις, μεταξύ άλλων λόγω προβλημάτων στέγασης, μεταφοράς και είσπραξης των μισθών τους στην πράξη. Τα βιβλία δεν επαρκούν και, γενικώς, υπάρχουν ελλείψεις σε διδακτικό υλικό. Το 2008 η αναλογία μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης/σχολικών εγχειριδίων παρέμενε 3:1 για τη στοιχειώδη εκπαίδευση, χωρίς μεταβολή από το 2003. Η κατά κεφαλήν επιχορήγηση που καταβάλλεται ανά μαθητή ανέρχεται μόλις σε 3,6 δολάρια ΗΠΑ ετησίως.

43. Η FTI έχει επίσης αναγνωρίσει τη σημασία της εξέτασης των επακολούθων της μαθησιακής διαδικασίας και της ποιότητας της εκπαίδευσης, ιδίως τώρα που η πρόσβαση στην εκπαίδευση διευρύνεται, και ενθάρρυνε τις χώρες-εταίρους να πραγματοποιήσουν αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων της μάθησης και της ποιότητας της διδασκαλίας. Το 2009 υιοθέτησε δύο ειδικούς δείκτες για την αξιολόγηση των επακολούθων της μαθησιακής διαδικασίας [27]. Η πρόοδος στον τομέα της ανάγνωσης παρακολουθήθηκε σε περισσότερες από 20 χώρες που καλύπτονται από την FTI και από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι οι συνολικές επιδόσεις ήταν μέτριες.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΟΡΘΑ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ;

44. Με τον έλεγχο αξιολογήθηκε κατά πόσον οι διαπιστωθείσες ανεπάρκειες των αποτελεσμάτων μπορούν να αποδοθούν στις αδυναμίες της διαχείρισης εκ μέρους της Επιτροπής. Ο έλεγχος κάλυψε τόσο το στάδιο του προγραμματισμού όσο και το στάδιο της υλοποίησης. Όσον αφορά το στάδιο του προγραμματισμού, το Συνέδριο αξιολόγησε κατά πόσον η Επιτροπή, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της [28]:

- επικέντρωσε τις παρεμβάσεις της σε τρεις από τις βασικές προτεραιότητες που προσδιορίστηκαν στην ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη: πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ισότητα μεταξύ των δύο φύλων και ποιότητα της εκπαίδευσης·

- αξιολόγησε ορθά την καταλληλότητα της επιλογής της δημοσιονομικής στήριξης ή εναλλακτικών μεθόδων χορήγησης βοήθειας.

Όσον αφορά το στάδιο της υλοποίησης, το Συνέδριο αξιολόγησε κατά πόσον η Επιτροπή, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της:

- διέθετε επαρκείς πληροφορίες για τους σκοπούς της παρακολούθησης·

- παρακολουθούσε ενεργά τα επακόλουθα της εκπαίδευσης, τηρώντας παράλληλα τις διεθνείς δεσμεύσεις της όσον αφορά τον συντονισμό και την εναρμόνιση των δράσεων των χορηγών βοήθειας·

- μερίμνησε ώστε οι αντιπροσωπείες να διαθέτουν επαρκή εμπειρογνωμοσύνη, προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική παρακολούθηση και να συνεχίσουν τον διάλογο στον τομέα της εκπαίδευσης·

- παρέσχε επαρκή στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων.

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε επίσης σε ποιο βαθμό ήταν δικαιολογημένη η μη συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες γραμμές.

ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΕΠΕΛΕΓΗ Η ΤΔΣ, Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΥΤΗ ΗΤΑΝ ΓΕΝΙΚΩΣ ΣΥΜΦΩΝΗ ΜΕ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

45. Δεδομένης της σημασίας των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής στο πλαίσιο της διαδικασίας προγραμματισμού, το Συνέδριο εξέτασε σε ποιο βαθμό ακολουθήθηκαν και κατά πόσον φάνηκαν χρήσιμες.

46. Στις περιπτώσεις που η εκπαίδευση αποτελούσε κεντρικό τομέα, η επιλογή της ΤΔΣ ως μεθόδου χορήγησης της βοήθειας πραγματοποιήθηκε γενικώς σε πλήρη συμφωνία προς τις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τον προγραμματισμό στον τομέα της εκπαίδευσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα κριτήρια επιλεξιμότητας που ισχύουν για τη δημοσιονομική στήριξη.

47. Ωστόσο, στην περίπτωση της στήριξης της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης στην επαρχία των βορειοδυτικών συνόρων του Πακιστάν, η επιλογή της ΤΔΣ για την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού δεν ήταν σύμφωνη με τις κατευθυντήριες γραμμές, δεδομένου ότι, κατά τον χρόνο της υπογραφής της συμφωνίας χρηματοδότησης, δεν υπήρχε κρατική πολιτική στον τομέα της εκπαίδευσης, και, επομένως, δεν πληρούνταν τα κριτήρια επιλεξιμότητας.

48. Στην περίπτωση της Τανζανίας, το Συνέδριο εξέτασε τις αξιολογήσεις της Επιτροπής όσον αφορά την αξιοπιστία του προγράμματος μεταρρύθμισης της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών, στο οποίο βασίστηκαν οι συμφωνίες χρηματοδότησης για τη δημοσιονομική στήριξη κατά την προηγούμενη και κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού. Η περιορισμένη οικειοποίηση από πλευράς της κυβέρνησης και η βραδεία πρόοδος του προγράμματος μεταρρύθμισης της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών που ανέδειξε η μελέτη αντικτύπου PEFA [29], καθώς και το έγγραφο στρατηγικής ανά χώρα για την περίοδο 2008–2013, θέτουν υπό αμφισβήτηση τη σαφήνεια και τη συνέπεια των κριτηρίων αξιολόγησης που χρησιμοποιεί η Επιτροπή.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΕΛΑΒΕ ΠΛΗΡΩΣ ΥΠΟΨΗ ΤΗΣ ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ, ΟΠΩΣ ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ

49. Η Επιτροπή, στις κατευθυντήριες γραμμές της όσον αφορά τον προγραμματισμό επισήμανε ορισμένα μειονεκτήματα της χρηματοδότησης από κοινό ταμείο και σημείωσε ότι προτιμά να προχωρά στη διαδικασία της ΤΔΣ παρά να συμμετέχει σε κοινό ταμείο χρηματοδότησης [30]. Κατά συνέπεια, με την εξαίρεση της περίπτωσης του Μπανγκλαντές, η Επιτροπή δεν συμμετείχε σε συμφωνίες τέτοιου είδους χρηματοδότησης, ακόμη και σε εκείνες από τις χώρες όπου πραγματοποιήθηκε έλεγχος, στις οποίες άλλοι αναπτυξιακοί εταίροι χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο αυτή για την υλοποίηση προγραμμάτων στήριξης τομεακής πολιτικής. Ωστόσο, σε σχέση με το ζήτημα αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές ήταν ιδιαιτέρως περιοριστικές, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να στερηθεί στην πράξη ορισμένα δυνητικά πλεονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για τον περιορισμό των πιστωτικών κινδύνων. Αυτό ισχύει ιδίως στον τομέα της εκπαίδευσης και σε χώρες που εμφανίζουν υψηλό κίνδυνο κατάχρησης πόρων [31].

50. Όταν οι χορηγοί βοήθειας συνεργάζονται στο πλαίσιο διαδικασιών χρηματοδότησης από κοινό ταμείο, συνήθως χρησιμοποιούνται δικλείδες ασφαλείας έναντι της κατάχρησης πόρων. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, εκτιμήσεις του πιστωτικού κινδύνου του συναφούς τομέα και εκταμιεύσεις βασισμένες σε ελεγχθείσες οικονομικές καταστάσεις. Παράδειγμα αποτελεσματικής δικλείδας ασφαλείας αποτελεί η περίπτωση του Νίγηρα, όπου, στο πλαίσιο ελέγχου που διενεργήθηκε το 2006 κατ’ ανάθεση των εταίρων του κοινού ταμείου χρηματοδότησης, διαπιστώθηκε απάτη ύψους έξι εκατομμυρίων ευρώ, συνδεόμενη άμεσα με την υλοποίηση του δεκαετούς σχεδίου ανάπτυξης της εκπαίδευσης (Plan décennal de développement de l’éducation). Ακολούθησε δικαστική διερεύνηση της υπόθεσης και καταδίκη ενός πρώην υπουργού Παιδείας.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΓΔΣ

51. Η χρηματοδότηση των διαφόρων πτυχών του τομέα της εκπαίδευσης στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΓΔΣ γίνεται με τη συμπερίληψη συναφών δεικτών επιδόσεων για τους οποίους τίθενται στόχοι που συνδέονται με την καταβολή κυμαινόμενων δόσεων ΓΔΣ. Ωστόσο, ο αριθμός των δεικτών ποικίλλει σημαντικά και, συνήθως, οι σχετικοί με την εκπαίδευση δείκτες που περιλαμβάνονται στις συμφωνίες χρηματοδότησης στο πλαίσιο της ΓΔΣ είναι πολύ λιγότεροι (συνήθως 3–4 δείκτες) από αυτούς που περιλαμβάνονται στις συμφωνίες ΤΔΣ. Επιπλέον, οι προϋποθέσεις χορήγησης ΓΔΣ συνδέονται συνήθως με την πρόοδο της υλοποίησης γενικών στρατηγικών σε εθνικό επίπεδο (π.χ. στρατηγικές για τον περιορισμό της φτώχειας) και όχι τομεακών πολιτικών. Για τον λόγο αυτό, καθώς και εξαιτίας του περιορισμένου αριθμού δεικτών, ο διάλογος στο πλαίσιο της ΓΔΣ όσον αφορά τον τομέα της εκπαίδευσης είναι λιγότερο εντατικός.

52. Ο έλεγχος του Συνεδρίου κάλυψε επίσης δύο προγράμματα ΓΔΣ στο πλαίσιο του 9ου ΕΤΑ στη Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα, τα οποία διέθεταν αμφότερα συνιστώσα επικεντρωμένη περισσότερο στον τομέα της εκπαίδευσης σε σχέση με τα συνήθη προγράμματα ΓΔΣ της Επιτροπής. Πιο συγκεκριμένα, προέβλεπαν λεπτομερέστερους όρους για τις δραστηριότητες παρακολούθησης και για την παροχή κινήτρων για επίτευξη προόδου στον τομέα της εκπαίδευσης. Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματα που εμφανίζει αυτή η μεγαλύτερη επικέντρωση σε έναν τομέα, η Επιτροπή επανήλθε στον κλασικό τρόπο προσέγγισης των προγραμμάτων ΓΔΣ στο πλαίσιο του 10ου ΕΤΑ.

53. Το Συνέδριο αναγνωρίζει ότι, στις περιπτώσεις που οι κυβερνήσεις-εταίροι δίνουν προτεραιότητα στις δαπάνες στον τομέα της εκπαίδευσης και διαθέτουν ορθές πολιτικές εκπαίδευσης και υγιή συστήματα ΔΔΟ, η ΓΔΣ μπορεί να συνεισφέρει εποικοδομητικά στη στήριξη του τομέα της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει ορίσει με σαφήνεια κατά πόσον η στήριξη του τομέα της εκπαίδευσης μέσω ΓΔΣ διαφέρει από τη στήριξη μέσω προγραμμάτων τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (βλέπε σημείο 51).

Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΑΧΕΙΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΕΓΟ (FTI) ΔΕΝ ΣΥΝΕΙΣΕΦΕΡΕ ΤΑ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΟΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

54. Δεδομένου ότι ένας από τους στόχους της FTI είναι να συμβάλει στην εξασφάλιση χρηματοδότησης υπέρ των δικαιούχων χωρών που έχουν δεσμευθεί να επιτύχουν τους στόχους της εν λόγω εκστρατείας, το Συνέδριο εξέτασε επίσης την πρόσφατη αξιολόγηση της FTI, προκειμένου να αξιολογήσει το μέγεθος της συνεισφοράς της. Μολονότι μέσω της FTI διάφορες χώρες έλαβαν σημαντικές χρηματοδοτικές εισφορές, η αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι από τα συνολικά στοιχεία δεν προκύπτει ότι είχε αξιόλογο θετικό αντίκτυπο στο ύψος της εξωτερικής βοήθειας ή της εθνικής χρηματοδότησης του τομέα της εκπαίδευσης ή της στοιχειώδους εκπαίδευσης όπως αυτές προβλέπονταν. Η ίδια άποψη διατυπώνεται στην παγκόσμια έκθεση παρακολούθησης της εκστρατείας ΕΓΟ του 2010 [32] (όσον αφορά το συνολικό έλλειμμα χρηματοδότησης, βλέπε επίσης σημείο 2).

55. Ως προς το μερίδιο των εθνικών προϋπολογισμών που αναλογεί στην εκπαίδευση γενικώς, η FTI ορίζει ως ενδεικτικό στόχο τη διάθεση του 20 % των συνολικών κρατικών δαπανών για την εκπαίδευση. Από τις οκτώ χώρες οι οποίες ελέγχθηκαν, μόλις δύο (Μπουρκίνα Φάσο και Ναμίμπια) δαπάνησαν 20 % και πλέον του συνολικού προϋπολογισμού τους για την εκπαίδευση κατά το τελευταίο οικονομικό έτος, ενώ σε δύο άλλες η κυβέρνηση δαπάνησε λιγότερο από 12 % (Πακιστάν και Λιβερία).

ΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΝΟΥΝ ΜΕΝ ΕΠΑΡΚΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΑΣΧ …

56. Η ανάλυση των τομέων της εκπαίδευσης που πραγματοποίησε η Επιτροπή στο πλαίσιο της εκπόνησης των εγγράφων στρατηγικής ανά χώρα για την περίοδο 2007/08 και 2010/13 (για τον ΜΑΣ και το ΕΤΑ αντίστοιχα) ήταν σε γενικές γραμμές πλήρης και παρουσίασε ορθά τις πολιτικές δεσμεύσεις της Επιτροπής για την υποστήριξη της επίτευξης των ΑΣΧ. Ο πρωταρχικός στόχος της επίτευξης καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και ισότητας μεταξύ των δύο φύλων αντικατοπτρίστηκε επίσης στην επιλογή των δεικτών επιδόσεων που χρησιμοποιήθηκαν για τη μέτρηση και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων στις συμφωνίες χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν. Ωστόσο, οι δείκτες που βασίζονται στους ΑΣΧ δεν είναι εξίσου ρεαλιστικοί για όλες τις χώρες, ιδίως τις φτωχότερες, δεδομένου ότι οι ΑΣΧ, αφενός, είναι δυσκολότερο να επιτευχθούν και, αφετέρου, είναι εξ ορισμού οι ίδιοι για όλους.

…ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΔΟΘΗΚΕ Η ΔΕΟΥΣΑ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

57. Η ποιότητα της εκπαίδευσης είναι δύσκολο να μετρηθεί με αξιόπιστο και συνεπή τρόπο στις δύο περιφέρειες που κάλυψε ο έλεγχος (βλέπε επίσης σημεία 37 έως 38). Παρά την ύπαρξη ορισμένων αντιπροσωπευτικών δεικτών, οι συμφωνίες χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν περιλάμβαναν ελάχιστους τέτοιους δείκτες, όπως προκύπτει από τον πίνακα 4. Επομένως, δεν συνέβαλαν στην αποτελεσματική ικανοποίηση της ανάγκης για ποιότητα της εκπαίδευσης.

ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΝΑ ΒΑΣΙΣΤΕΙ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΠΑΡΕΧΟΥΝ ΠΑΝΤΟΤΕ ΕΠΑΡΚΗ, ΑΞΙΟΠΙΣΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

58. Οι σχετικοί με την εκπαίδευση δείκτες, τους οποίους χρησιμοποιούν η Επιτροπή και άλλοι αναπτυξιακοί εταίροι για την μέτρηση της προόδου προς την κατεύθυνση της επίτευξης των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων, βασίζονται στα συστήματα στατιστικών των κυβερνήσεων-εταίρων. Επομένως, είναι σημαντικό τα εν λόγω συστήματα να παρέχουν αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις-εταίροι πρέπει επίσης να καταρτίζουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα εκθέσεις οι οποίες να παρέχουν στην Επιτροπή και σε άλλους αναπτυξιακούς εταίρους τη δυνατότητα να μετρούν την πρόοδο των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων δεικτών επακολούθων.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΝΕΠΑΛ: ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ

Μολονότι οι αναπτυξιακοί εταίροι θεωρούν αξιόπιστο το σύστημα πληροφοριών για τη διαχείριση της εκπαίδευσης, η ποιότητα και η αξιοπιστία των δεδομένων στα οποία βασίζονται οι στατιστικές αποτελούν αιτία ανησυχίας. Ορισμένες αξιολογήσεις παρουσίασαν στοιχεία που αποδεικνύουν ανεπάρκειες στον έλεγχο της ακρίβειας των σχολικών δεδομένων, καθώς και την ύπαρξη συστημικών κινήτρων που οδηγούν τα σχολεία να αναφέρουν αριθμό μαθητών μεγαλύτερο από τον πραγματικό (δεδομένου ότι η χρηματοδότησή τους βασίζεται στον αριθμό των μαθητών). Τα στοιχεία που υπέβαλαν τα σχολεία αφορούσαν επίσης τον αριθμό των εγγεγραμμένων μαθητών και όχι των μαθητών που πράγματι παρακολουθούσαν τα μαθήματα. Επιπλέον, από έρευνες σε νοικοκυριά προέκυψε ότι στα σχολεία φοιτούσε μικρότερος αριθμός παιδιών. Η έκταση των προβλημάτων αυτών δεν είναι γνωστή και οι αναπτυξιακοί εταίροι ανέθεσαν την εκπόνηση τριών τεχνικών αξιολογήσεων της σχολικής εκπαίδευσης, οι οποίες διενεργήθηκαν το 2005 και το 2006. Οι αξιολογήσεις αυτές περιλάμβαναν εξέταση τυχαίου δείγματος 1000 σχολείων σε 20 περιφέρειες. Γενικώς, τα αριθμητικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο των εν λόγω αξιολογήσεων ήταν σύμφωνα με τα επίσημα. Ωστόσο, εμφανίστηκαν σημαντικές διαφορές όσον αφορά το ακαθάριστο ποσοστό εγγραφής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (130 αντί του επίσημου 144) και το ποσοστό κοριτσιών και Νταλίτ [33] που λαμβάνει υποτροφίες (33 % και 65 % αντίστοιχα, αντί των επίσημων 53 % και 81 %). Οι αναπτυξιακοί εταίροι επισήμαναν την ανάγκη για περισσότερους διασταυρωτικούς ελέγχους και τριγωνοποίηση των δεδομένων και εξέτασαν το ενδεχόμενο πραγματοποίησης τακτικών δειγματοληπτικών ελέγχων στις περιφέρειες.

Το Ινστιτούτο Στατιστικής της Unesco δεν διαθέτει ανεξάρτητα στατιστικά στοιχεία τα οποία να καλύπτουν μεγάλα χρονικά διαστήματα σχετικά με το καθαρό ποσοστό εγγραφής και το ποσοστό ολοκλήρωσης της φοίτησης, πιθανώς λόγω έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων σχετικών με τον πληθυσμό, σχεδόν μία δεκαετία μετά τη διενέργεια της τελευταίας απογραφής.

59. Σε πέντε από τις οκτώ περιπτώσεις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα συστήματα στατιστικών των κυβερνήσεων-εταίρων στον τομέα της εκπαίδευσης παρέχουν δεδομένα σε τακτική βάση. Ωστόσο, στις περιπτώσεις του Μπανγκλαντές, της Λιβερίας και του Πακιστάν, τα στατιστικά στοιχεία πάσχουν λόγω της έλλειψης δεδομένων που οφείλεται στις περιορισμένες ικανότητες των υπηρεσιών συλλογής και επεξεργασίας αυτών [34]. Το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης ότι, στις περισσότερες από τις χώρες όπου πραγματοποιήθηκε έλεγχος, η Επιτροπή δεν διαθέτει πάντοτε εγκαίρως επαρκείς και αξιόπιστες εκθέσεις της κυβέρνησης για την παρακολούθηση των επακολούθων της εκπαίδευσης.

60. Όσον αφορά την ποιότητα των στατιστικών, το Συνέδριο επισήμανε ότι, στις περισσότερες από τις χώρες που εξετάστηκαν, η Επιτροπή στήριξε δραστηριότητες για τη βελτίωση της ποιότητας των επίσημων στατιστικών [35]. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η στήριξη αυτή συνέβαλε στην ενίσχυση των συστημάτων πληροφοριών για τη διαχείριση της εκπαίδευσης, μολονότι εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα κοινά προβλήματα:

α) η αξιοπιστία των στατιστικών που βασίζονται σε απογραφή (π.χ. τα καθαρά ποσοστά εγγραφής (ΚΠΕ)) δημιουργεί γενικότερο προβληματισμό στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία [36]·

β) ασυνέπειες μεταξύ των διοικητικών στοιχείων που διαβιβάζουν τα σχολεία στα Υπουργεία Παιδείας και των στοιχείων που προκύπτουν από έρευνες σε νοικοκυριά, τα οποία προέρχονται συνήθως από τις απαντήσεις γονέων στην ερώτηση εάν τα παιδιά τους φοιτούν στο σχολείο [37]·

γ) ανεπαρκείς αναλυτικές στατιστικές και αναλύσεις για την κατανόηση ζητημάτων ποιότητας και ισότητας (π.χ. σχετικά με την πρόσβαση και τον βαθμό επιτυχίας μαθητών προερχόμενων από νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και από μειονεκτούσες ομάδες).

Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΧΟΡΗΓΩΝ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΕΧΕΙ ΓΕΝΙΚΩΣ ΒΕΛΤΙΩΘΕΙ, ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΩΣΤΟΣΟ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥΣ

61. Ο συντονισμός και η συνεργασία των αντιπροσωπειών με τις κυβερνήσεις-εταίρους και τους άλλους αναπτυξιακούς εταίρους στον τομέα της εκπαίδευσης, σε συνέχεια των δεσμεύσεων που ανελήφθησαν βάσει της δήλωσης του Παρισιού, κρίθηκαν γενικώς επαρκείς. Ωστόσο, στη Μπουρκίνα Φάσο στο πλαίσιο του 9ου προγράμματος ΕΤΑ ο συντονισμός αποδείχθηκε πιο δυσχερής, δεδομένου ότι η Επιτροπή ήταν ο μόνος αναπτυξιακός εταίρος που χρησιμοποίησε δημοσιονομική στήριξη, ενώ οι υπόλοιποι στήριξαν τον τομέα της εκπαίδευσης μέσω κοινού ταμείου χρηματοδότησης. Ο συντονισμός αυτού του είδους απαιτεί προφανώς ορισμένους συμβιβασμούς, το Συνέδριο, ωστόσο, διαπίστωσε ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες ο αντίκτυπος στη διαχείριση ή τις προτεραιότητες της Επιτροπής ήταν πιο σοβαρός:

α) στη Ναμίμπια, το αρχικό πρόγραμμα στον τομέα της εκπαίδευσης που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ αναθεωρήθηκε εκ βάθρων. Η αναθεώρηση ήταν αποτέλεσμα της πλήρους επανεξέτασης του τομέα που πραγματοποίησε η κυβέρνηση, με τη συνδρομή της Παγκόσμιας Τράπεζας και με περιορισμένη μόνο συμβολή από την Επιτροπή και τους άλλους αναπτυξιακούς εταίρους. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτεί πλέον το πρώτο στάδιο ενός εθνικού εκπαιδευτικού προγράμματος, που καλύπτει το σύνολο του τομέα της εκπαίδευσης και αποδίδει περιορισμένη έμφαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, τους ΑΣΧ και τους στόχους της εκστρατείας ΕΓΟ·

β) στο Νεπάλ, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να καθιερώσει πλήρως την αποδέσμευση της χρηματοδότησης σε δόσεις βάσει δεικτών αποτελεσμάτων, καθώς οι άλλοι αναπτυξιακοί εταίροι δεν χρησιμοποιούν τον μηχανισμό αυτό και δεν ήταν πρόθυμοι να τροποποιήσουν τις συμφωνίες της από κοινού χρηματοδότησης που είχαν συνάψει με την κυβέρνηση.

γ) στο Πακιστάν, πρόθεση της Επιτροπής ήταν η στήριξη του τομέα της εκπαίδευσης μέσω συγκεκριμένου έργου στην επαρχία Sindh. Ωστόσο, η κυβέρνηση τής ζήτησε να ευθυγραμμίσει την υποστήριξή της με την Παγκόσμια Τράπεζα μέσω ΤΔΣ. Αυτό είχε ως συνέπεια ο πίνακας αποτελεσμάτων της συμφωνίας χρηματοδότησης να μην ακολουθεί τις κατευθυντήριες γραμμές για την εκπαίδευση όσον αφορά την επάρκεια δεικτών υλοποιήσεων και επακολούθων σχετικών με την πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, εξαιτίας του γεγονότος ότι η Παγκόσμια Τράπεζα δεν ακολουθεί τον ίδιο τρόπο προσέγγισης με την ΕΕ. Ο νέος, αναθεωρημένος πίνακας περιέχει περισσότερους δείκτες, ωστόσο ο αριθμός των δεικτών επακολούθων εξακολουθεί να είναι περιορισμένος.

62. Η παρακολούθηση των παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, ιδίως δε της ΤΔΣ, γίνεται κυρίως μέσω κοινών αξιολογήσεων, στις οποίες βασίζονται οι αναπτυξιακοί εταίροι στο σύνολό τους για τους σκοπούς της παρακολούθησης. Το Συνέδριο διαπίστωσε μια τάση επικέντρωσης των εν λόγω αξιολογήσεων σε διαδικαστικά και οικονομικά ζητήματα που συνδέονται με τους ειδικούς όρους εκταμίευσης και όχι στα επακόλουθα στον τομέα της εκπαίδευσης.

Η ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΑΝΕΠΤΥΓΜΕΝΗ ΚΑΙ ΔΕΝ ΚΑΤΑΝΕΜΕΤΑΙ ΟΡΘΑ

63. Το Συνέδριο θεωρεί ότι, για κάθε χώρα στην οποία η εκπαίδευση είτε αποτελεί κεντρικό τομέα είτε καλύπτεται από ΓΔΣ, η αντιπροσωπεία πρέπει να αναθέτει σε υπαλλήλους με την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη (ή σε υπαλλήλους που έχουν την ευκαιρία να την αποκτήσουν) τη συμμετοχή σε διάλογο σχετικά με την τομεακή πολιτική και την παρακολούθηση του τομέα, παρέχοντας συγχρόνως τη δυνατότητα πρόσβασης σε συμβουλές ειδικών όταν χρειάζεται. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, ο τρόπος κατανομής των υπαλλήλων δεν ήταν ο ιδανικός με αποτέλεσμα οι αντιπροσωπείες να μην διαθέτουν σταθερά την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται το χαρτοφυλάκιο της Επιτροπής στον τομέα αυτό.

64. Στο τέλος του 2009, επί συνόλου 44 αντιπροσωπειών παγκοσμίως για τις οποίες η εκπαίδευση αποτελούσε κεντρικό τομέα, οι 16, ήτοι άνω του εντός τρίτου, δεν διέθεταν υπάλληλο αρμόδιο για την εκπαίδευση [38]. Στις επτά χώρες με σύμβαση ΑΣΧ (όλες στην υποσαχάρια Αφρική) [39], μόλις τρία άτομα συνολικά ήταν επιφορτισμένα με τον τομέα της εκπαίδευσης σε δύο χώρες, ενώ δύο αντιπροσωπείες (στην Τανζανία και τη Ρουάντα) βασίζονταν στην εμπειρογνωμοσύνη των κρατών μελών. Στο πλαίσιο 6 παρουσιάζεται ένα παράδειγμα καθυστέρησης στη διάθεση υπαλλήλων, καθώς και οι συνέπειες της καθυστέρησης αυτής στη Λιβερία.

65. Σε ό,τι αφορά τη γενική ή την τομεακή δημοσιονομική στήριξη, η έλλειψη υπαλλήλων με την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη και προϋπηρεσία αποδυναμώνει τόσο τον διάλογο μεταξύ της αντιπροσωπείας και της δικαιούχου χώρας όσο και τη συμμετοχή της αντιπροσωπείας σε κοινές ομάδες εργασίας με άλλους χορηγούς βοήθειας που παρακολουθούν τις επιδόσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να θίγεται ή και να αχρηστεύεται πλήρως ένα στοιχείο ουσιώδες για την επίτευξη των στόχων της δημοσιονομικής στήριξης.

66. Η δυσκολία που αντιμετωπίζει η Επιτροπή όσον αφορά τη διάθεση στις αντιπροσωπείες υπαλλήλων με τα κατάλληλα χαρακτηριστικά, κατάσταση που απορρέει από προβλήματα που συνδέονται με τις διαδικασίες προσλήψεων, τα προσόντα των υπαλλήλων και τον ρυθμό εναλλαγής του προσωπικού, αποτελεί γενικότερο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορεί να αντισταθμίσει η στήριξη από τις κεντρικές υπηρεσίες ή από συμβασιούχους υπαλλήλους [40]. Το Συνέδριο παρατήρησε ότι οι εμπειρογνώμονες στον τομέα της εκπαίδευσης συνήθως δεν είναι μόνιμοι υπάλληλοι της ΕΕ και ότι ο βαθμός κατάρτισής τους όσον αφορά τις διαδικασίες της Επιτροπής ποικίλλει σημαντικά. Από την άλλη πλευρά, οι υπάλληλοι των αντιπροσωπειών δεν διέθεταν πάντοτε τις ειδικές δεξιότητες και ικανότητες καθώς και την εμπειρία στον συγκεκριμένο τομέα που απαιτούνται για τη διαχείριση παρεμβάσεων ΤΔΣ και ΓΔΣ.

67. Όσον αφορά τη στήριξη των υπαλλήλων από τις κεντρικές υπηρεσίες, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι δεν έχουν θεσπιστεί σαφή κριτήρια ή μηχανισμοί για τον προσδιορισμό των αναγκών ή των προτεραιοτήτων για την κατ’ αίτηση παροχή συμβουλών από τις θεματικές, ειδικευμένες μονάδες της ΓΔ Ανάπτυξης και του EuropeAid αντίστοιχα.

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΛΙΒΕΡΙΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΣΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΗ ΜΟΝΡΟΒΙΑ

Από τον Αύγουστο του 2007 έως τον Σεπτέμβριο του 2008 το γραφείο της Επιτροπής στη Μονρόβια αδυνατούσε να προχωρήσει σε ενέργειες παρακολούθησης του προγράμματος κοινοτικής στήριξης της εκπαίδευσης στη Λιβερία (ECSEL) λόγω της έλλειψης προσωπικού ασχολούμενου με τον συγκεκριμένο τομέα. Η έλλειψη έγκαιρης και αποτελεσματικής παρακολούθησης ήταν ένας από τους κύριους λόγους της σημαντικής καθυστέρησης του έργου όσο και του γεγονότος ότι υπάρχει πλέον αβεβαιότητα για πολλές δραστηριότητες και αποτελέσματα του προγράμματος.

Ακόμη και όταν πρόσωπα σε ανώτατα πολιτικά κλιμάκια, συμπεριλαμβανομένου του επιτρόπου Ανάπτυξης, επέστησαν την προσοχή στα προβλήματα ελλιπούς στελέχωσης στη Μονρόβια, η Επιτροπή αντέδρασε με τόση καθυστέρηση που δεν κατέστη δυνατόν το έργο ECSEL να μην εκτραπεί της πορείας του.

Χρειάστηκαν 25 μήνες από τη στιγμή που ανώτατα στελέχη της ΓΔ Ανάπτυξης ζήτησαν να ληφθούν επειγόντως μέτρα για την επίλυση των προβλημάτων στελέχωσης στη Μονρόβια (τον Φεβρουάριο του 2007) μέχρι την άφιξη (τον Μάρτιο του 2009) του προσωπικού της μακροπρόθεσμης τεχνικής βοήθειας για το ECSEL στη Μονρόβια.

Η ΕΕ ΠΑΡΕΙΧΕ ΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ, Η ΟΠΟΙΑ ΟΜΩΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΠΙΘΥΜΗΤΟ ΤΡΟΠΟ

68. Τα τομεακά προγράμματα και η δημοσιονομική στήριξη παραχωρούν την κυριότητα και την ευθύνη της διαχείρισης του προγράμματος στις κυβερνήσεις-εταίρους. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι τα όργανα και τα πρόσωπα που αναλαμβάνουν την ευθύνη της διαχείρισης και της υλοποίησης των εν λόγω προγραμμάτων διαθέτουν επαρκείς ικανότητες.

69. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή προτίθετο να παράσχει στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων για όλα τα προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης τα οποία ελέγχθηκαν, μεταξύ άλλων ενισχύοντας τα συστήματα πληροφοριών για τη διαχείριση της εκπαίδευσης (βλέπε σημείο 60). Ωστόσο, στις περισσότερες από τις χώρες όπου πραγματοποιήθηκε έλεγχος (Λιβερία, Μπουρκίνα Φάσο, Ναμίμπια, Νεπάλ, Νίγηρας και Τανζανία), η στήριξη της ΕΕ για την ανάπτυξη ικανοτήτων δεν λειτούργησε κατά τον επιθυμητό τρόπο. Οι βασικές αδυναμίες που εντοπίστηκαν σχετίζονταν:

α) με το γεγονός ότι οι πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη ικανοτήτων δεν είχαν σχεδιαστεί σωστά και δεν είχαν ενταχθεί στο στρατηγικό πλαίσιό τους, με αποτέλεσμα την παροχή τεχνικής βοήθειας σε ad hoc βάση και την αδυναμία αποτελεσματικής μεταφοράς γνώσεων,

β) με την αδυναμία της Επιτροπής να κινητοποιήσει εγκαίρως ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους, με αποτέλεσμα σημαντική καθυστέρηση του έργου,

γ) με τη μη παροχή τεχνικής βοήθειας για τη στήριξη του σχεδιασμού, της παρακολούθησης, της διαδικασίας κατάρτισης προϋπολογισμού και της δημοσιονομικής διαχείρισης στον τομέα της εκπαίδευσης, λόγω προβλημάτων στις διαδικασίες δημόσιων διαγωνισμών και της απροθυμίας της κυβέρνησης να ζητήσει τεχνική υποστήριξη,

δ) με την ανεπαρκή ποιότητα των υποκείμενων μελετών (βλέπε πλαίσιο 7).

70. Σύμφωνα με τη δήλωση του Παρισιού [41] και τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου [42], η Επιτροπή ενέκρινε, τον Ιούλιο του 2008, στρατηγική στο πλαίσιο της οποίας ενισχύεται η συνεργασία της με κυβερνήσεις και αναπτυξιακούς εταίρους στον τομέα της τεχνικής συνεργασίας για την ανάπτυξη ικανοτήτων, βάσει των σχετικών αιτημάτων των κυβερνήσεων-εταίρων [43]. Ωστόσο, στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου, ήταν ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της εν λόγω στρατηγικής.

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ: Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΚΑΤΟΡΘΩΣΕ ΝΑ ΠΑΡΑΣΧΕΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 2005–2008

Η Επιτροπή χρηματοδότησε μελέτη προσδιορισμού χαρακτηριστικών ενόψει της χάραξης στρατηγικής και της κατάρτισης πολυετούς σχεδίου για την ανάπτυξη των ικανοτήτων των υπηρεσιών χρηματοδότησης και σχεδιασμού του Υπουργείου Παιδείας. Το Υπουργείο δεν υιοθέτησε τις συστάσεις, λόγω του μεγάλου αριθμού και της πολυπλοκότητάς τους. Επιπλέον, το Υπουργείο ζήτησε να εκπονηθεί δεύτερη μελέτη προκειμένου να διασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ των προτεινόμενων δράσεων και της διαδικασίας αποκέντρωσης που μόλις άρχιζε. Η αντιπροσωπεία έκρινε τη δεύτερη αυτή μελέτη μέτριας ποιότητας, ιδιαίτερα ογκώδη και δύσχρηστη. Οι συστάσεις που περιείχε επίσης δεν υιοθετήθηκαν. Εν τω μεταξύ, το Υπουργείο και η Παγκόσμια Τράπεζα συγκρότησαν τεχνική επιτροπή στην οποία ανατέθηκε η ανάπτυξη πολυετούς προγραμματισμού για το Υπουργείο Παιδείας συνολικά. Λόγω της μέτριας ποιότητας των εκθέσεων αυτών και του χαμηλού βαθμού οικειοποίησής τους από το Υπουργείο, δεν κατέστη δυνατή η ανάληψη των πιστώσεων που είχε διαθέσει η Επιτροπή για την ανάπτυξη των ικανοτήτων του Υπουργείου (1 εκατομμύριο ευρώ) και, εν τέλει, δεν κατέστη δυνατή η χορήγηση βοήθειας για την ανάπτυξη ικανοτήτων στο πλαίσιο της δημοσιονομικής στήριξης για την περίοδο 2005–2008.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΑΠΕΦΕΡΑΝ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΤΙΑ ΑΣΙΑ, ΛΙΓΟΤΕΡΕΣ ΩΣΤΟΣΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΕΣ

71. Συνολικά, μολονότι μόνον το 45 % των στόχων που είχαν τεθεί στις συμφωνίες χρηματοδότησης που ελέγχθηκαν επιτεύχθηκε πλήρως, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος.

72. Όσον αφορά τον στόχο προτεραιότητας της εξασφάλισης της φοίτησης όλων των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (ΑΣΧ 2), επιτεύχθηκαν ορισμένες μόνον από τις επιδιωκόμενες βελτιώσεις και η πρόοδος υπήρξε εν γένει ιδιαιτέρως βραδεία, με αποτέλεσμα να μη διασφαλίζεται η επίτευξη των στόχων έως το 2015. Τα αποτελέσματα όσον αφορά την παροχή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ήταν εν γένει μέτρια, αν και καλύτερα σε ό,τι αφορά την εγγραφή από ό,τι την ολοκλήρωση της φοίτησης.

73. Όσον αφορά τον στόχο της εξάλειψης των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων στην εκπαίδευση, οι παρεμβάσεις της ΕΕ συνέδραμαν τις δικαιούχους χώρες ώστε να επιτύχουν ορισμένες από τις επιδιωκόμενες βελτιώσεις. Ωστόσο, σε συγκεκριμένες περιφέρειες και κοινωνικές ομάδες εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες ανισότητες.

74. Όσον αφορά τον τρίτο και τελευταίο στόχο προτεραιότητας που εξετάστηκε, ήτοι τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, ο έλεγχος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι επιτεύχθηκαν ελάχιστες από τις επιδιωκόμενες βελτιώσεις. Μολονότι είναι ευρέως αποδεκτό ότι η ποιότητα της εκπαίδευσης είναι δύσκολο να μετρηθεί, φαίνεται ότι η απόδοση προτεραιότητας στον ΑΣΧ 2 (που είναι σε μεγάλο βαθμό ποσοτικός) απέβη εις βάρος της αξιολόγησης της ποιότητας της εκπαίδευσης κατά τα πρώτα έτη της περιόδου που ελέγχθηκε.

75. Αν και η επιτυχία είναι μόνο μερική, τα επιτεύγματα δεν πρέπει να υποτιμώνται. Δείχνουν πόσο αναγκαία είναι η καλή διαχείριση προκειμένου να εξασφαλίζεται η ορθή στοχοθέτηση των πόρων της ΕΕ και η παρακολούθησή τους, προκειμένου να διασφαλίζεται η χρησιμοποίησή τους κατά τον βέλτιστο δυνατό τρόπο.

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΕΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΔΕΔΕΙΓΜΕΝΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

76. Στις περιπτώσεις που μέθοδος χορήγησης της βοήθειας ήταν η τομεακή δημοσιονομική στήριξη, η επιλογή αυτή ήταν γενικώς σύμφωνη με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής. Η Επιτροπή δεν έλαβε πλήρως υπόψη της τα πλεονεκτήματα των μέτρων περιορισμού των πιστωτικών κινδύνων, όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της χρηματοδότησης από κοινό ταμείο. Στο πλαίσιο της γενικής δημοσιονομικής στήριξης τέθηκαν λιγότεροι λεπτομερείς στόχοι και δείκτες όσον αφορά τη στοιχειώδη εκπαίδευση, ενώ ο διάλογος ήταν λιγότερο εντατικός. Το Συνέδριο διαπίστωσε δύο περιπτώσεις, στον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο, όπου η γενική δημοσιονομική στήριξη επικεντρωνόταν αρχικώς σε μεγάλο βαθμό στον τομέα της εκπαίδευσης, κάτι που στην πορεία άλλαξε.

77. Η επικέντρωση της Επιτροπής στους ΑΣΧ κατά τον προγραμματισμό και τη διαμόρφωση της συνδρομής της στον τομέα της εκπαίδευσης είναι γενικώς ικανοποιητική. Οι ΑΣΧ και οι στόχοι της εκστρατείας ΕΓΟ δεν αποτελούν αυτομάτως εφικτές προτεραιότητες, ιδίως στην περίπτωση των φτωχότερων χωρών του πλανήτη. Η προσοχή που αποδίδεται στους δείκτες ποιότητας της εκπαίδευσης είναι ανεπαρκής. Ελάχιστα είναι τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι μελετήθηκε διεξοδικά ο αντίκτυπος των δημογραφικών αλλαγών, κυρίως της αύξησης του πληθυσμού, στις τάσεις και, επομένως, στους δείκτες.

78. Τα συστήματα πληροφοριών των δικαιούχων κυβερνήσεων για τη διαχείριση της εκπαίδευσης, στα οποία βασίζεται η Επιτροπή, δεν παρέχουν πάντοτε επαρκή, αξιόπιστα και επίκαιρα πληροφοριακά στοιχεία.

79. Ο συντονισμός με τους λοιπούς χορηγούς έχει εν γένει βελτιωθεί, μολονότι αυτό συνεπάγεται ορισμένους συμβιβασμούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό είχε αντίκτυπο στη διαχείριση ή τις προτεραιότητες της Επιτροπής, μεταξύ άλλων και στην επιλογή και τη χρήση δεικτών.

80. Η εμπειρογνωμοσύνη στον τομέα της εκπαίδευσης δεν κατανέμεται, ούτε αναπτύσσεται κατά τον βέλτιστο τρόπο στις αντιπροσωπείες, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα μειωμένη ικανότητα της Επιτροπής να διατηρεί τον τομεακό περί εκπαίδευσης διάλογο και να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στο πλαίσιο ομάδων εργασίας στις οποίες συμμετέχουν και άλλοι χορηγοί βοήθειας. Η κατάσταση αυτή στερεί από την Επιτροπή έναν ζωτικό μηχανισμό παρακολούθησης, καθώς και μια ιδανική ευκαιρία να επηρεάσει αποτελεσματικά την υλοποίηση.

81. Η ΕΕ παρείχε στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων, η οποία όμως στις περισσότερες περιπτώσεις δεν λειτούργησε κατά τον επιθυμητό τρόπο.

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

82. Δεδομένης της κλίμακας και του καθολικού χαρακτήρα των στόχων, οι σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της εκπαίδευσης λαμβάνουν χώρα ως επί το πλείστον στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων, υπό τη διαχείριση κυβερνήσεων-εταίρων. Στις περιπτώσεις αυτές, η συνεισφορά της ΕΕ είναι απλώς μία μεταξύ πολλών και η Επιτροπή δεν έχει άμεση αρμοδιότητα επί της υλοποίησης. Στις περιπτώσεις που ο τομέας της εκπαίδευσης είναι κεντρικός τομέας ή καλύπτεται από τη γενική δημοσιονομική στήριξη, δύο είναι οι καίριες προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται, προκειμένου η Επιτροπή να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της ως προς την εκτέλεση του προϋπολογισμού και να διασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα της βοήθειας της ΕΕ: αφενός, η ορθή επιλογή και ο καθορισμός ρεαλιστικών δεικτών και στόχων, ώστε να παρακολουθούνται ικανοποιητικά τα αποτελέσματα, και, αφετέρου, η ανάθεση του τομέα αυτού από τις αντιπροσωπείες σε υπαλλήλους με την εμπειρογνωμοσύνη και προϋπηρεσία που απαιτείται, για τη διατήρηση διαλόγου με τις κυβερνήσεις-εταίρους και τους άλλους χορηγούς βοήθειας, ιδίως προκειμένου να διασφαλίζεται ότι η υλοποίηση του προγράμματος οδηγεί στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά την αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ.

83. Πιο αναλυτικά, το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή:

α) δεδομένης της μειωμένης έμφασης που δίδεται στους κοινωνικούς τομείς, να επανεξετάσει τον αντίκτυπο της αυξημένης χρήσης της ΓΔΣ στην υποσαχάρια Αφρική για τη χορήγηση αναπτυξιακής βοήθειας στον τομέα της εκπαίδευσης και να εξετάσει εάν είναι αναγκαία η πραγματοποίηση προσαρμογών στον μελλοντικό προγραμματισμό της·

β) να μεριμνήσει ώστε, μελλοντικά, η αναπτυξιακή βοήθεια στον τομέα της εκπαίδευσης να επικεντρώνεται σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν στην ποιότητα της εκπαίδευσης και στην ικανότητα των δικαιούχων κυβερνήσεων να ανταποκρίνονται στην αύξηση του αριθμού των μαθητών·

γ) να επικαιροποιήσει και να επεκτείνει τις συναφείς κατευθυντήριες γραμμές της στον τομέα της εκπαίδευσης, καλύπτοντας όλες τις μεθόδους χορήγησης βοήθειας που χρησιμοποιούνται στον τομέα αυτό, συμπεριλαμβανομένων της χρηματοδότησης από κοινό ταμείο και της γενικής δημοσιονομικής στήριξης, με ολοκληρωμένο τρόπο και προβλέποντας συγκεκριμένα:

i) υπό ποιες συνθήκες συνιστάται η εφαρμογή της ΓΔΣ για τη στήριξη επακολούθων στον τομέα της εκπαίδευσης·

ii) με ποιον τρόπο πρέπει να διεξάγεται ο διάλογος σχετικά με την πολιτική στον τομέα της εκπαίδευσης, όταν η ΓΔΣ αποτελεί τη μοναδική μέθοδο χορήγησης βοήθειας που καλύπτει τον τομέα της εκπαίδευσης·

iii) πώς πρέπει να επιλέγονται και να σχεδιάζονται συναφείς δείκτες επιδόσεων στον τομέα της εκπαίδευσης, στο πλαίσιο της ΓΔΣ·

iv) πώς πρέπει να διενεργείται η εξέταση των επιδόσεων του τομέα στο πλαίσιο της ΤΔΣ·

δ) να χρησιμοποιεί συστηματικά έναν συνδυασμό μεθόδων χορήγησης βοήθειας, και ιδίως να εξετάσει το ενδεχόμενο, επιπλέον της στήριξης προγραμμάτων, να διαχειρίζεται ορισμένο αριθμό έργων, προκειμένου να προωθεί την απόκτηση γνώσεων σε τοπικό επίπεδο, να πραγματοποιεί διασταυρωτικούς ελέγχους παρακολούθησης και να επωφελείται από την ικανότητα μη κρατικών φορέων για καινοτομία και διασφάλιση της εκπαίδευσης παιδιών των οποίων η προσέγγιση είναι δυσχερής·

ε) να προωθήσει τη διενέργεια ειδικών για τον τομέα ελέγχων της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών (και τη χρήση του PETS) και να συμμετάσχει ενεργά στην ομάδα εργασίας για την εκπαίδευση των χορηγών βοήθειας, στο πλαίσιο της οποίας είναι δυνατός ο συντονισμός της παρακολούθησης, σε συνδυασμό, όπου χρειάζεται, με ανεξάρτητες αποστολές παρακολούθησης·

στ) να διασφαλίσει την καλύτερη εναρμόνιση των απαιτήσεων των διαφόρων χορηγών βοήθειας όσον αφορά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων και τα κριτήρια επιδόσεων που πρέπει να χρησιμοποιούν οι κυβερνήσεις στις εκθέσεις τους σχετικά με τον τομέα της εκπαίδευσης, όταν η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό τομέα ή όταν παρέχεται γενική δημοσιονομική στήριξη.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IΙΙ, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Jan KINŠT, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 16ης Νοεμβρίου 2010.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Κοινή δήλωση της Επιτροπής και του Συμβουλίου, της 10ης Νοεμβρίου 2000 (έγγραφο 12929/00 του Συμβουλίου).

[2] Η ΕΓΟ, μια παγκόσμια εκστρατεία της οποίας ηγείται η Unesco, έχει στόχο την κάλυψη των μαθησιακών αναγκών όλων των παιδιών, των νέων και των ενηλίκων με ορίζοντα το 2015. Η εκστρατεία δρομολογήθηκε το 1990 με την έγκριση της διακήρυξης του Jomtien (http://www.unesco.org/education/efa/ed_for_all/background/jomtien_declaration.shtml). Οι έξι στόχοι της ΕΓΟ είναι οι εξής: 1. Επέκταση της φροντίδας και της αγωγής των παιδιών νηπιακής ηλικίας· 2. Δωρεάν και υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση για όλους· 3. Προώθηση μεταξύ των νέων και των ενηλίκων της μάθησης και της απόκτησης βασικών δεξιοτήτων· 4. Αύξηση κατά 50 % του ποσοστού αλφαβητισμού των ενηλίκων· 5. Επίτευξη ισοτιμίας μεταξύ των δύο φύλων με ορίζοντα το 2005, και ισότητας μεταξύ των δύο φύλων με ορίζοντα το 2015· 6. Βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης.

[3] Στόχος του ΑΣΧ 2, "Εξασφάλιση καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης", είναι να διασφαλιστεί ότι, έως το 2015, όλα τα παιδιά του κόσμου, αγόρια και κορίτσια, θα έχουν τη δυνατότητα να ολοκληρώνουν πλήρη κύκλο φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Ο ΑΣΧ 3, "Προώθηση της ισότητας των δύο φύλων και ενίσχυση της θέσης της γυναίκας", περιλαμβάνει τον στόχο της εξάλειψης των διακρίσεων μεταξύ των δύο φύλων στη μεν πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση κατά προτίμηση έως το 2005, σε όλα δε τα επίπεδα της εκπαίδευσης το αργότερο έως το 2015.

[4] COM(2002) 116 για την εκπαίδευση και την κατάρτιση στο πλαίσιο της μείωσης της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες.

[5] Ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη (ΕΕ C 46 της 24.2.2006, σ. 1).

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1905/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2006 για τη θέσπιση μηχανισμού χρηματοδότησης της αναπτυξιακής συνεργασίας (ΕΕ L 378 της 27.12.2006, σ. 41). Συνολικά 16897 εκατομμύρια ευρώ έχουν διατεθεί σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Ασίας, της Κεντρικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Μεσημβρινής Αφρικής για την περίοδο προγραμματισμού 2007–2013.

[7] Απόφαση C(2007) 5223 της Επιτροπής σχετικά με τους ενδεικτικούς πόρους για τα εθνικά ενδεικτικά προγράμματα βάσει του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2008–2013 της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ–ΕΚ. Συνολικά 13201,7 εκατομμύρια ευρώ έχουν διατεθεί στα κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.

[8] Η πρωτοβουλία ταχείας υλοποίησης της εκστρατείας "Εκπαίδευση για όλους" είναι μια παγκόσμια εταιρική σχέση μεταξύ χορηγών βοήθειας και αναπτυσσόμενων χωρών, η οποία αποσκοπεί στην επιτάχυνση της προόδου προς την κατεύθυνση της επίτευξης του αναπτυξιακού στόχου της χιλιετίας για την εξασφάλιση καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με ορίζοντα το 2015. Στήριξη από την FTI μπορούν να λάβουν όλες οι χώρες με χαμηλό εισόδημα που επιδεικνύουν πραγματική προσήλωση στον στόχο της επίτευξης καθολικής ολοκλήρωσης του κύκλου της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

[9] Λεπτομερής επισκόπηση ανά χώρα περιέχεται στο παράρτημα I. Τα αριθμητικά στοιχεία για την υποσαχάρια Αφρική περιλαμβάνουν και τη Νότιο Αφρική, αν και η τελευταία δεν χρηματοδοτείται από το ΕΤΑ αλλά από τον ΜΑΣ, όπως οι χώρες της Νότιας Ασίας (βλέπε σημείο 6).

[1001] Τα αριθμητικά στοιχεία καλύπτουν τη στοιχειώδη εκπαίδευση, την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την ΤΕΕΚ, καθώς ο διαχωρισμός τους δεν ήταν πάντοτε δυνατός.

[11] Ο ορισμός της Νότιας Ασίας αντιστοιχεί στον ορισμό της Επιτροπής και περιλαμβάνει τις ακόλουθες χώρες: Αφγανιστάν, Ινδία, Μαλδίβες, Μπανγκλαντές, Μπουτάν, Νεπάλ, Πακιστάν και Σρι Λάνκα.

[12] Αποστολές πραγματοποιήθηκαν στη Μπουρκίνα Φάσο, τη Ναμίμπια, το Νεπάλ και την Τανζανία, και οι έλεγχοι βάσει εγγράφων κάλυψαν τη Λιβερία, το Μπανγκλαντές, τον Νίγηρα και το Πακιστάν.

[13] Ειδική έκθεση αριθ. 11/2010 με τίτλο "Διαχείριση της γενικής δημοσιονομικής στήριξης από την Επιτροπή στις χώρες ΑΚΕ, καθώς και στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας".

[14] Mid-term evaluation of the EFA Fast Track Initiative (Ενδιάμεση αξιολόγηση της πρωτοβουλίας ταχείας υλοποίησης της εκστρατείας ΕΓΟ) (Cambridge Education, Mokoro and Oxford Policy Management), Νοέμβριος 2009.

[15] Οι δείκτες και οι στόχοι που χρησιμοποιούνται είναι πάντοτε αυτοί του τελευταίου έτους για το οποίο υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία.

[16] Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν ήταν δυνατή η ακριβής μέτρηση των αποτελεσμάτων, καθώς οι δείκτες επιδόσεων που εφαρμόζονταν δεν ήταν επαρκώς SMART (συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι, εφικτοί, συναφείς και χρονικά προσδιορισμένοι).

[17] Το ζήτημα της βιωσιμότητας των έργων έχει τεθεί σε διάφορες ειδικές εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Βλέπε, για παράδειγμα, την ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αριθ. 4/2009 σχετικά με τη διαχείριση, εκ μέρους της Επιτροπής, της συμμετοχής των μη κρατικών φορέων στην αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΚ, ιδίως δε τα σημεία 63 έως 68 (http://eca.europa.eu/portal/pls/portal/docs/1/2722293.PDF).

[18] Το ποσοστό συνέχισης της φοίτησης έως την πέμπτη τάξη χρησιμοποιείται ως ένδειξη τόσο ολοκλήρωσης της φοίτησης όσο και ποιότητας της εκπαίδευσης (υψηλό ποσοστό ολοκλήρωσης της φοίτησης δύσκολα διατηρείται επί σειρά ετών εάν η ποιότητα της εκπαίδευσης δεν είναι ενός ορισμένου επιπέδου). Για τον λόγο αυτό, ο εν λόγω δείκτης περιλαμβάνεται επίσης στον πίνακα 4.

[19] Οι δείκτες επελέγησαν από τις συμφωνίες χρηματοδότησης για τα ελεγχθέντα προγράμματα βάσει της σημασίας τους για τον τομέα προτεραιότητας. Δεδομένου ότι έχει υλοποιηθεί μόλις το 19 % των προγραμματισμένων δραστηριοτήτων του έργου κοινοτικής στήριξης της εκπαίδευσης στη Λιβερία (EC Support to Education in Liberia — ECSEL), στο παρόν στάδιο η αξιολόγηση του αντικτύπου του θα ήταν κενή νοήματος. Καμία από τις παρεμβάσεις που ελέγχθηκαν στο Πακιστάν δεν συνδεόταν με τέτοιους δείκτες σε εθνικό επίπεδο. Βλέπε παράρτημα V για λεπτομερέστερες πληροφορίες.

[20] Για τα εν εξελίξει προγράμματα, το 2008 ήταν το τελευταίο έτος για το οποίο υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία.

[21] Ο αντιπροσωπευτικός δείκτης για τη μέτρηση του ποσοστού ολοκλήρωσης της φοίτησης είναι το ακαθάριστο ποσοστό νεοεγγραφομένων στην τελευταία τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (βλέπε γλωσσάριο).

[22] Πολλοί χορηγοί βοήθειας έχουν ταχθεί υπέρ της διεύρυνσης της εμβέλειας της FTI στο σύνολο της εκστρατείας ΕΓΟ ή/και στο σύνολο του τομέα της εκπαίδευσης, διατηρώντας παράλληλα την επικέντρωση στην καθολική πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί ακόμη σχετική απόφαση, κυρίως λόγω των δημοσιονομικών επιπτώσεων που θα συνεπαγόταν η υιοθέτηση ενιαίου τρόπου προσέγγισης του τομέα στο σύνολό του.

[23] Περίπου το 63 % των χωρών για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία πέτυχαν ισοτιμία μεταξύ των δύο φύλων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, σε σύγκριση με 37 % στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και λιγότερο από 3 % στην τριτοβάθμια (Ινστιτούτο στατιστικής της Unesco — "Gender Parity in Education: Not there yet" (Ισοτιμία μεταξύ των δύο φύλων στην εκπαίδευση — Απέχει ακόμη πολύ) Μάρτιος 2008).

[24] Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στη Ναμίμπια έχει επιτευχθεί ισοτιμία μεταξύ των δύο φύλων και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης φοιτούν περισσότερα κορίτσια από αγόρια, τα κορίτσια τείνουν να έχουν καλύτερες επιδόσεις σε σύγκριση με τα αγόρια και εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά συνέχισης της φοίτησης. Επιπλέον, οι νέες γυναίκες εμφανίζουν γενικώς υψηλότερα ποσοστά αλφαβητισμού σε σύγκριση με τους νέους άνδρες (με εξαίρεση την περιφέρεια Kavango). Μάλιστα, σε ό,τι αφορά την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων, η ομάδα κινδύνου είναι πλέον τα αγόρια.

[25] Στον μαθητικό πληθυσμό ορισμένων ιδιωτικών σχολείων υπερισχύουν σημαντικά τα αγόρια, ενώ οι οικογένειες επιτρέπουν τη φοίτηση των κοριτσιών μόνο σε δημόσια σχολεία (τα οποία θεωρείται ότι παρέχουν εκπαίδευση χαμηλότερης ποιότητας). Αυτό παρατηρείται περισσότερο σε περιοχές όπου οι μαθητές πρέπει να μετακινούνται από χωριά προς ιδιωτικά σχολεία αστικών κέντρων.

[26] Στην υποσαχάρια Αφρική τα μαθησιακά αποτελέσματα αξιολογούνται κ