Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συνέχεια που δόθηκε στη γνωμοδότηση για την κοινωνική πολιτική και την οικονομική επίδοση»

(98/C 407/50)

Κατά τη σύνοδο ολομελείας του Ιουλίου 1997, η ΟΚΕ, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα την: «Συνέχεια που δόθηκε στη γνωμοδότηση για την κοινωνική πολιτική και την οικονομική επίδοση» και να συστήσει υποεπιτροπή για την προπαρασκευή των σχετικών εργασιών, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 11 παράγραφος 4 και 19, παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού. Κατά τη συνεδρίαση της 24ης Φεβρουαρίου 1998, το Προεδρείο της ΟΚΕ επέτρεψε τον ορισμό τριών εισηγητών. Η υποεπιτροπή εκπόνησε σχέδιο γνωμοδότησης πρωτοβουλίας στις 30 Ιουλίου 1998.

Οι εισηγητές, Konitzer, Simpson και Rodrνguez Garcνa Caro, κατένειμαν τις εργασίες ως εξής:Μέρος Ι: «Περιεχόμενο», Εισηγητής: ο κ. Simpson; Μέρος ΙΙ: «Ανταγωνιστικότητα, προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και επενδύσεις», Εισηγητής: ο κ. Rodrνguez Garcνa Caro; Μέρος ΙΙΙ: «Απασχολησιμότητα, δημιουργία θέσεων απασχόλησης και μέλλον της εργασίας με χαμηλή παραγωγικότητα», Εισηγήτρια: η κ. Konitzer; Μέρος IV: «Προσαρμοστικότητα και ίσες ευκαιρίες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής κοινωνίας», Εισηγητής: ο κ. Simpson; Μέρος V: «Συμπεράσματα», Εισηγητές: η κ. Konitzer και οι κ. Rodrνguez Garcνa Caro και Simpson.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 10ης Σεπτεμβρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 85 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

I. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

1. Στόχοι και αιτιολογία

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση αντικατοπτρίζει τη βούληση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής να συμβάλει στη μείωση της ανεργίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι φυσικό και λογικό τα προτεινόμενα μέτρα να έχουν ευρύτερες συνέπειες εκτός από αυτές που συνδέονται αποκλειστικά με το πρόβλημα της μείωσης της ανεργίας ().

1.2. Οι βασικοί αλληλεξαρτόμενοι στόχοι την επίτευξη των οποίων θα πρέπει να επιδιώξει η οικονομική και κοινωνική πολιτική, θα πρέπει να είναι οι ακόλουθοι:

- η αύξηση του όγκου και η βελτίωση της ποιότητας των αγαθών που παράγονται και των υπηρεσιών που παρέχονται στην ΕΕ, σε διεθνώς ανταγωνιστικές τιμές και κατά τρόπο βιώσιμο 7

- βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και να περιορίζει την ανεργία 7

- αύξηση της ευημερίας των πολιτών της ΕΕ 7

- βελτίωση της κατάστασης των μειονεκτούντων ατόμων 7

- βελτίωση της κατάστασης ως προς την ισότητα των ευκαιριών των πολιτών 7

- διευκόλυνση της αύξησης της ζήτησης αγαθών και υπηρεσιών μέσω της αύξησης των πραγματικών εισοδημάτων που προκαλεί η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων.

Για τη διασφάλιση της επίτευξης των εν λόγω στόχων απαιτείται η λήψη συνεκτικών και συντονισμένων μέτρων οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

1.3. Οι προσπάθειες για την επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων αποτελούν αρμοδιότητα τόσο της ΕΕ, ιδιαίτερα (αλλά όχι μόνο) στο πλαίσιο της δημιουργίας της ΟΝΕ, όσο και των αρχών των κρατών μελών. Εκτός από τον προσδιορισμό των στόχων η ΟΚΕ έχει επισημάνει και ορισμένες πτυχές των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων οι οποίες σχετίζονται με τους εν λόγω στόχους ή παρεμποδίζουν την επίτευξή τους. Για τον περιορισμό ή την εξάλειψη των εν λόγω εμποδίων απαιτείται ο καθορισμός των ρόλων που καλούνται να διαδραματίσουν οι διάφοροι παράγοντες καθώς και η αναγνώριση της αναγκαιότητας για την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Επίσης απαιτείται η ύπαρξη μεγαλύτερης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις πολιτικές που επηρεάζουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

1.4. Η γεωγραφική κατανομή και οι επιπτώσεις των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και να ενταχθούν στις συζητήσεις σχετικά με τις ενδεχόμενες δράσεις.

1.5. Το παρόν εισαγωγικό τμήμα, Μέρος Ι, παρουσιάζει την επικρατούσα κατάσταση σχετικά με ορισμένα ιδιαίτερα δυσχερή να αντιμετωπισθούν ζητήματα όπως αυτό της «συμφιλίωσης», ενδεχομένως αντιφατικών στοιχείων της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής ή, εναλλακτικά, την εξέταση της δυνατότητας συνεργιών μεταξύ των οικονομικών και των κοινωνικών πολιτικών. Στο Μέρος ΙΙ εξετάζονται και διατυπώνονται συστάσεις σχετικά με τα ζητήματα της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης των επιχειρήσεων και των επενδύσεων. Στο Μέρος ΙΙΙ εξετάζονται τα ζητήματα της απασχολησιμότητας, της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, καθώς και το μέλλον των θέσεων απασχόλησης χαμηλής παραγωγικότητας. Στο Μέρος IV τονίζεται ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν η προσαρμοστικότητα και η παροχή ίσων ευκαιριών. Το Μέρος V περιλαμβάνει τα συμπεράσματα.

2. Η ολοκλήρωση της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής

2.1. Η φιλοδοξία της ΕΕ, είτε πρόκειται για δράσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΕ είτε πρόκειται για δράσεις τις οποίες αποφασίζουν τα κράτη μέλη, είναι ο συνδυασμός στοιχείων της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής που θα επιτρέψουν στην ΕΕ να διατηρήσει και να ενισχύσει τη θέση της ως μία από τις πλέον προηγμένες παγκοσμίως οικονομίες, βελτιώνοντας συνεχώς το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών της. Η απλή μείωση της ανεργίας χωρίς ταυτόχρονη αύξηση της συνολικής προστιθέμενης αξίας και των πραγματικών εισοδημάτων δεν αποτελεί ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

2.1.1. Παρομοίως, η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων και αύξηση της συνολικής προστιθέμενης αξίας κατά τρόπο που διευρύνει τις ανισότητες που χαρακτηρίζουν την κατανομή των θέσεων απασχόλησης και των εισοδημάτων καθώς και τις κοινωνικές ανισότητες θα πρέπει να αποφευχθεί.

2.2. Οι εν λόγω φιλοδοξίες καθιστούν ακόμη επιτακτικότερη την ανάγκη υιοθέτησης κατάλληλων και βιώσιμων μακροοικονομικών πολιτικών τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Διαρκής στόχος της ΕΕ είναι η επίτευξη συνεχούς και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.

2.3. Τα εν λόγω θέματα υπογραμμίζουν τη συμβολή που μπορεί να έχει η υιοθέτηση των κατάλληλων κοινωνικών πολιτικών, που επηρεάζουν την κατανομή των οφελών που προκύπτουν από την οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη.

2.4. Παρά το γεγονός αυτό, υφίσταται το ενδεχόμενο σύγκρουσης μεταξύ των οικονομικών και των κοινωνικών στόχων. Η οικονομική ανάπτυξη είναι δυνατόν να επηρεασθεί αρνητικά από την υιοθέτηση κοινωνικών πολιτικών οι οποίες, παραδείγματος χάρη, λειτουργούν ανασταλτικά σε σχέση με τη διάθεση των ατόμων να συμβάλουν στη δημιουργία της προστιθέμενης αξίας. Παρομοίως, οι κοινωνικές πολιτικές που εφαρμόζονται είναι δυνατόν να επηρεασθούν αρνητικά από την οικονομική πίεση που θα ασκηθεί για την ενίσχυση της απόδοσης των επιχειρήσεων και την προσπάθεια ενθάρρυνσης των επενδύσεων, που με τη σειρά τους θα επηρεάσουν αρνητικά, παραδείγματος χάρη, το βασικό ή κατώτατο εισόδημα των χαμηλόμισθων εργαζομένων.

2.5. Σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, η εφαρμογή πολιτικών που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της φορολόγησης των εργαζομένων πιθανόν να διαταράξει την υφιστάμενη ισορροπία οδηγώντας τους στην απόφαση να μην αναζητήσουν μία νέα θέση απασχόλησης. Επίσης, η εφαρμογή κοινωνικών πολιτικών που βασίζεται στην υιοθέτηση υψηλών οριακών φορολογικών συντελεστών επί των εισοδημάτων που προέρχονται από επενδύσεις είναι δυνατόν να αποθαρρύνει τους επενδυτές από την πραγματοποίηση επενδύσεων που θα είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της απασχόλησης. Στόχος μας θα πρέπει να είναι η «συμφιλίωση» των εν λόγω πολιτικών προκειμένου να υπάρξει η κατάλληλη εξισορρόπησή τους και να αποφευχθεί, στο μέτρο του δυνατού, η σύγκρουση μεταξύ των οικονομικών και των κοινωνικών πολιτικών.

2.6. Η «συμφιλίωση» των οικονομικών και των κοινωνικών πολιτικών θα πρέπει να επιτευχθεί στο πλαίσιο μιας ΕΕ η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη λειτουργία μιας οικονομίας της αγοράς, η οποία επηρεάζεται από τη δραστηριότητα και τις επιμέρους αποφάσεις χιλιάδων επιχειρήσεων. Βάσει του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου βασικός ρόλος των κυβερνήσεων στη διαχείριση της οικονομίας είναι η δημιουργία του κατάλληλου οικονομικού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις. Οι κυβερνήσεις μπορούν να αναλάβουν επιχειρηματική δράση ή να συμμετάσχουν στη διαδικασία ανάπτυξης των επιχειρήσεων ή να προβούν στην άσκηση ελέγχων, στην περίπτωση που ειδικές συνθήκες επιβάλλουν την ανάληψη του εν λόγω συμπληρωματικού ρόλου. Παραδείγματος χάρη, στην περίπτωση νέων τεχνολογιών ή στην περίπτωση που οι ερευνητικές και οι αναπτυξιακές προσπάθειες που απαιτούνται καθιστούν αναγκαία την ανάληψη δράσης εκ μέρους της κυβέρνησης ή των υπηρεσιών της. Οι προαναφερθέντες λόγοι έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας οικονομίας της αγοράς που λειτουργεί εντός ορισμένων ορίων τα οποία συνήθως καθορίζει η κυβέρνηση, με σκοπό την επίτευξη ευρύτερων στόχων που συχνά συνδέονται με την κοινωνική συνοχή.

3. Παράγοντες που επηρεάζουν τις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές

3.1. Ορισμένα ειδικά χαρακτηριστικά διαδραματίζουν διαρκώς αυξανόμενο ρόλο σε σχέση με τη διαμόρφωση της αγοράς εργασίας της ΕΕ. Μεταξύ αυτών είναι τα ακόλουθα:

α) η μεταβολή της ηλικιακής διάρθρωσης του εργατικού δυναμικού 7

β) οι αυξανόμενες συνέπειες της πρόωρης συνταξιοδότησης 7

γ) η πίεση που ασκούν τα άτομα που επιλέγουν να συνεχίζουν να εργάζονται και μετά την προβλεπόμενη ηλικία συνταξιοδότησης 7

δ) ο μικρότερος αριθμός νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας που οφείλεται στη φυσική μείωση του πληθυσμού της ΕΕ 7

ε) ο περιορισμός, τόσο αριθμητικά όσο και αναλογικά, των θέσεων απασχόλησης που δεν απαιτούν ιδιαίτερα επαγγελματικά προσόντα 7

στ) η εμφανής και ταχεία μεταβολή των ικανοτήτων που απαιτούνται για την κάλυψη μιας θέσης απασχόλησης 7

ζ) η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που μετακινούνται από το ένα επάγγελμα στο άλλο 7

η) η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων γυναικών, που παρατηρείται σε ορισμένες χώρες 7

θ) η μείωση του αριθμού των εργαζομένων ανδρών, ιδιαίτερα όσον αφορά τους πλέον ηλικιωμένους 7

ι) η αύξηση του αριθμού των ατόμων που κατέχουν περισσότερες από μία θέσεις απασχόλησης (είτε το δηλώνουν είτε όχι) 7

ια) η επιρροή που ασκούν τα άτομα που δεν είναι πολίτες της ΕΕ που έρχονται να ζήσουν και να εργασθούν στην ΕΕ.

3.2. Εκφράζεται επίσης η ανησυχία ότι είναι δυνατόν να προκληθούν στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας λόγω του ότι ορισμένες επιχειρήσεις θα επωφεληθούν από τις διαφορές που υπάρχουν ως προς στις συνθήκες που επικρατούν στις αγορές εργασίας των επιμέρους κρατών μελών, οι οποίες δεν βασίζονται στον ανταγωνισμό αλλά στην παροχή οικονομικών κινήτρων (ή σε φορολογικές διακρίσεις) που είναι ανεπίτρεπτες στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς. Οι εν λόγω πρακτικές αποτελούν «κοινωνικό και περιβαλλοντικό ντάμπινγκ».

3.3. Εκφράζονται επίσης ολοένα και περισσότερες ανησυχίες, σε ολόκληρη την ΕΕ, ως προς τη σχέση που συνδέει τις φορολογικές και κοινωνικές πολιτικές. Η εξισορρόπηση της οικονομικής πολιτικής καθιστά αναγκαίο τον περιορισμό των φόρων και των άλλων επιβαρύνσεων που συνδέονται με την κοινωνική ασφάλιση, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά το κόστος εργασίας. Ασκούνται επίσης πιέσεις για τη μείωση του συνολικού ποσοστού του ΑΕΠ που αντιπροσωπεύουν οι φόροι. Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη ότι καταβάλλονται προσπάθειες, βάσει των οδηγιών σύγκλισης, για τη μείωση του δημοσίου χρέους των κρατών μελών, η λήψη ενός παρόμοιου μέτρου θα έχει ως αποτέλεσμα τον έντονο περιορισμό των δημοσίων δαπανών. Οι πιέσεις προς την κατεύθυνση αυτή έρχονται σε αντίθεση με τις πιέσεις που ασκούνται για την αύξηση των δαπανών στον τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών ασφαλίσεων. Προκειμένου να «συμφιλιωθούν» οι στόχοι της φορολογικής και της κοινωνικής πολιτικής, θα πρέπει τα μέτρα κοινωνικής πολιτικής που λαμβάνονται να εστιασθούν στους τομείς άμεσης προτεραιότητας, να αποφευχθούν οι περιττές δαπάνες και να καταστούν όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα ώστε να επιτυγχάνεται η επίτευξη των επιδιωκόμενων κοινωνικών στόχων με την όσο το δυνατόν μικρότερη συνδρομή των φορολογουμένων.

4. Πρόγραμμα που συνδέεται με την παρούσα γνωμοδότηση

4.1. Βάσει των προβλημάτων που προσδιορίσθηκαν στο σημείο 2.5 του Μέρους IV θα πρέπει να θεσπισθεί ένα πρόγραμμα δράσεων που θα λαμβάνει υπόψη τις ατομικές ανάγκες και τις επιπτώσεις στις επιχειρήσεις. Οι εν λόγω δράσεις θα πρέπει, σαφώς, να αναληφθούν στο κατάλληλο επίπεδο, δηλαδή συχνά από τα κράτη μέλη ή άλλες μονάδες των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Ορισμένες από τις προαναφερθείσες δράσεις είναι πιθανόν να έχουν ήδη αναληφθεί και να απαιτείται απλώς η αναπροσαρμογή τους.

4.2. Το πρόγραμμα δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνει:

α) την υιοθέτηση των κατάλληλων μακροοικονομικών πολιτικών για τη διατήρηση και την αύξηση της ζήτησης στο πλαίσιο των διαφόρων οικονομιών 7

β) την υιοθέτηση των κατάλληλων μακροοικονομικών πολιτικών για τον επηρεασμό της προσφοράς (ορισμένες παρόμοιες πολιτικές αναφέρονται σε άλλα σημεία) 7

γ) τον καθορισμό του επιπέδου της φορολόγησης των επιχειρήσεων και των ατόμων, καθώς και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης κατά τρόπο που να μην λειτουργεί αποτρεπτικά για την πραγματοποίηση επενδύσεων και να συμβάλλει όσο το δυνατόν περισσότερο στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης 7

δ) την καθολική παροχή όσο το δυνατόν περισσότερων δυνατοτήτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης για την κατάλληλη προετοιμασία των εργαζομένων είτε οι δυνατότητες αυτές παρέχονται στο πλαίσιο της βασικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που παρέχει το κράτος είτε από τις επιχειρήσεις οι οποίες αναλαμβάνουν το κόστος για την ικανοποίηση των ειδικών αναγκών τους από πλευράς κατάρτισης 7

ε) την υιοθέτηση επιλεκτικών σχημάτων για την ενίσχυση των προοπτικών απασχόλησης τόσο των νέων όσο και των ανέργων επί μεγάλο χρονικό διάστημα 7

στ) την υιοθέτηση επιλεκτικών σχημάτων για τη βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για τη διευκόλυνση της εκ νέου απασχόλησης των γυναικών που δεν εργάσθηκαν για κάποιο χρονικό διάστημα 7

ζ) τη λήψη μιας δέσμης μέτρων για τη μείωση του υψηλού ποσοστού ανεργίας που πλήττει τις περισσότερο μειονεκτούσες περιφέρειες (με την υποστήριξη των Διαρθρωτικών Ταμείων) 7

η) τη λήψη μέτρων για την παροχή βοήθειας προς τις εθνικές μειονότητες ώστε να προσαρμοσθούν στις συνθήκες εργασίας που επικρατούν στις χώρες όπου ζουν 7

θ) τη σύναψη συμφωνιών για την υιοθέτηση πολιτικών της ΕΕ σχετικά με τους κατώτατους μισθούς και/ή εισοδήματα 7

ι) την απαγόρευση της εισαγωγής προϊόντων που παράγονται υπό απαράδεκτες συνθήκες απασχόλησης κατά παράβαση των διεθνώς συμφωνηθέντων προτύπων με συνέπεια να ασκείται αθέμιτος ανταγωνισμός 7

ια) την εφαρμογή πολιτικών που θα καταστήσουν δυνατή τη συνύπαρξη της εργασίας με μία ομαλή οικογενειακή ζωή (συμπεριλαμβανομένης της κατάλληλης πρόβλεψης μέτρων για τη φροντίδα των παιδιών καθώς και της αναζήτησης των κατάλληλων ισορροπιών μεταξύ των φορολογικών διευθετήσεων και της παρεχόμενης κοινωνικής βοήθειας ώστε να παρέχονται τα ανάλογα κίνητρα) 7

ιβ) την υιοθέτηση πολιτικών ακριβώς για την προώθηση της ανάπτυξης επιχειρηματικής δραστηριότητας τόσο εκ μέρους των ανδρών όσο και των γυναικών 7

ιγ) την υιοθέτηση φορολογικών συστημάτων που θα συμβάλουν στην εξάλειψη των αντικινήτρων που περιορίζουν τη διάθεση για εξεύρεση απασχόλησης (παραδείγματος χάρη δίδοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην ατομική φορολόγηση και λιγότερη στη φορολόγηση της οικογένειας) 7

ιδ) τη λήψη μέτρων ώστε να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της «παγίδας της φτώχειας», φαινόμενο που οφείλεται στη διατήρηση των μισθών σε χαμηλά επίπεδα και την εφαρμογή υψηλών οριακών φορολογικών συντελεστών σε περιπτώσεις αύξησης του εισοδήματος και περιορισμού των κοινωνικών παροχών 7

ιε) την εφαρμογή πολιτικών που προβλέπουν την εφαρμογή συστημάτων πρόωρης συνταξιοδότησης, εάν συντρέχει λόγος, και ειδικές διατάξεις σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση και/ή τη συνταξιοδότηση 7

ιστ) τη σύναψη ευέλικτων συμβάσεων εργασίας που προβλέπουν καθεστώτα μερικής απασχόλησης, καθώς και την ισχύ της σύμβασης σε περίπτωση εφαρμογής ελαστικού ωραρίου, καθώς επίσης και τη σύναψη συμβάσεων για την παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών ή άλλες μορφές συμβάσεων με σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας ενώ διατηρείται το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

4.3. Η ΟΚΕ έχει εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με τα προαναφερθέντα ζητήματα σε πολλά άλλα έγγραφα. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι ο προσδιορισμός των τομέων εκείνων πολιτικής στους οποίους τα κοινωνικά μέτρα είναι πιθανόν να επηρεάσουν αρνητικά τις οικονομικές επιδόσεις και αντιστρόφως.

4.4. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, οι καθαρές αποδόσεις των πρόσθετων επενδύσεων θα πρέπει να είναι αρκετά υψηλές ώστε να συμβάλουν στην προσέλκυση κεφαλαίων. Θα πρέπει να αποφευχθεί η αύξηση του εργασιακού κόστους, μέσω πρόσθετων κοινωνικών παροχών που αυξάνουν το οριακό κόστος, διότι στην περίπτωση αυτή θα περιορισθούν σημαντικά οι υφιστάμενες δυνατότητες απασχόλησης. Η αγορά εργασίας θα πρέπει να αποτελεί πηγή εξεύρεσης κατάλληλα καταρτισμένων εργαζομένων.

4.5. Το κόστος των κοινωνικών εκείνων πολιτικών που ωφελούν την ευρύτερη κοινωνία ή τα άτομα που επωφελούνται από τα επιμέρους συστήματα, είναι λογικό ότι δεν θα πρέπει να επιβαρύνει, προαιρετικά ή υποχρεωτικά, τις επιμέρους επιχειρήσεις.

4.6. Παρά το γεγονός αυτό υπάρχουν αρκετές επιχειρήσεις που αποδέχονται την ανάληψη πρόσθετων ευθυνών στον τομέα των κοινωνικών θεμάτων. Οι οργανώσεις των επιχειρήσεων υιοθετούν σχήματα που αποσκοπούν στην υποστήριξη των μειονεκτούντων ατόμων ώστε να διευκολυνθεί η εκ μέρους τους εξεύρεση θέσης απασχόλησης ή δρουν ως μέντορες για τις μικρότερες ή τις νέες επιχειρήσεις που επωφελούνται από την εμπειρία και τις γνώσεις των εν λόγω οργανώσεων. Η ΟΚΕ συνιστά την προαιρετική σύναψη διαφόρων μορφών εταιρικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων ώστε να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων κατά τρόπο που αρμόζει στην εμπειρία που διαθέτουν.

4.7. Η διατήρηση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας προϋποθέτει την ελαχιστοποίηση του κόστους ανά μονάδα προϊόντος. Το γεγονός αυτό θέτει μία σειρά από ερωτήματα σχετικά με τη διάρθρωση του κόστους των επιχειρήσεων, τη βελτίωση του τρόπου διαχείρισής τους, την καλύτερη εφαρμογή των αποτελεσμάτων της Ε& ΤΑ, την επιλογή του καταλληλότερου τρόπου εφοδιασμού τους, κ.λπ.

4.8. Το κόστος της απασχόλησης θα αποτελεί πάντα ένα σημαντικό στοιχείο προσδιορισμού της ανταγωνιστικότητας. Ο προσδιορισμός του κόστους εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τον τρόπο καθορισμού των εσόδων των επιχειρήσεων και του εισοδήματος σε μακροοικονομικό επίπεδο, το οποίο στη συνέχεια επηρεάζει τις επιμέρους επιχειρήσεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη η εν λόγω διαδικασία έχει θεσμοθετηθεί μέσω της θέσπισης ενός επίσημου μηχανισμού στον οποίο συμμετέχουν τόσο εκπρόσωποι του κράτους όσο και των κοινωνικών εταίρων (όπως στην περίπτωση του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση στην Ιρλανδία). Σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη δεν έχει ακόμη θεσπισθεί κάποιος επίσημος μηχανισμός. Προκειμένου να βελτιωθούν οι οικονομικές επιδόσεις απαιτείται η σύναψη συλλογικών συμφωνιών για τους μισθούς εντός των συλλογικών πλαισίων των συνολικών αυξήσεων της παραγωγικότητας.

4.9. Καθώς εξελίσσεται η εφαρμογή του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου, που προσαρτήθηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ και ενσωματώθηκε στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι τα πολύπλοκα ζητήματα που αφορούν την κοινωνική πολιτική και τις οικονομικές επιδόσεις θα αποτελέσουν αντικείμενο στενότερης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρόσφατη απαίτηση από την Επιτροπή να προβεί στην δημοσίευση κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές της απασχόλησης, εκτός από τις υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις οικονομικές πολιτικές, αποτελεί θετική εξέλιξη για τον συντονισμό των πολιτικών μεταξύ των κρατών μελών καθώς και για την ένταξη ορισμένων σημαντικών πτυχών της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής σε ένα κοινοτικό πλαίσιο. Επίσης, είναι σημαντικό να υπάρξει ενοποίηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις οικονομικές πολιτικές και αυτών για την απασχόληση ώστε μέσω των αλληλεπιδράσεων που θα προκληθούν να διασφαλισθεί τόσο η οικονομική ανάπτυξη όσο και η αύξηση της απασχόλησης.

4.10. Η ΟΚΕ προτείνει να προβλέψει η Επιτροπή επίσημα, στο πλαίσιο των απαιτήσεων που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, την υποχρέωση αξιολόγησης και διατύπωσης συμπερασμάτων σχετικά με το βαθμό στον οποίο έχει υπάρξει βελτίωση και ολοκλήρωση των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών ώστε να εξαλειφθούν ορισμένα προβλήματα που χαρακτηρίζουν την επικρατούσα κατάσταση.

4.11. Στα Μέρη ΙΙ, ΙΙΙ και IV που ακολουθούν η ΟΚΕ διατυπώνει ορισμένες σκέψεις σχετικά με την ενίσχυση και την ολοκλήρωση των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, όπως αυτές έχουν διατυπωθεί για το 1998.

II. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Η παρούσα γνωμοδότηση εντάσσεται στο πλαίσιο των εργασιών για τη συνέχιση της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την κοινωνική πολιτική και το δυναμισμό της οικονομίας. Ο τίτλος του μέρους αυτού της γνωμοδότησης «Ανταγωνιστικότητα, προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και επενδύσεις» αντανακλά τα σημαντικά στηρίγματα της οικονομικής ανάπτυξης. Τα τρία θέματα που εξετάζονται εδώ απασχόλησαν ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Ένωση τον τελευταίο καιρό, και εξακολουθούν να την απασχολούν. Πρόκειται για στενά αλληλεξαρτώμενες έννοιες και απ' αυτή την άποψη πρέπει να αναλυθούν.

1. Ανταγωνιστικότητα

1.1. Γενικό πλαίσιο

1.1.1. Σε μία εποχή όπου το πρόβλημα της ανεργίας βρίσκεται στο επίκεντρο του πολιτικού προβληματισμού, και σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο, πρέπει περισσότερο από ποτέ να λαμβάνεται υπόψη ένας παράγοντας καθοριστικός για τη βελτίωση της απασχόλησης στην Ευρώπη: η προώθηση της ανταγωνιστικότητας.

1.1.2. Η ανταγωνιστικότητα είναι μία έννοια που έχει συχνά χρησιμοποιηθεί κατά ανάρμοστο τρόπο, με αποτέλεσμα η κοινή γνώμη να την αντιμετωπίζει αρνητικά, συνδέοντάς την με απώλεια θέσεων εργασίας, μετεγκατάσταση δραστηριοτήτων και πολιτικές αναπροσαρμογής.

1.1.3. Αντίθετα, η έλλειψη ακριβώς ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων είναι μία από τις αιτίες που οδηγούν στην κατάργηση θέσεων εργασίας. Πέρα όμως από τον επιχειρησιακό χώρο, η ανταγωνιστικότητα επηρεάζει όλους τους παράγοντες της κοινωνίας.

1.1.4. Σε έναν κόσμο που καλείται να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης, και η εξέλιξη του οποίου χαρακτηρίζεται κυρίως από τη διαρκή μεταβολή, η ανταγωνιστικότητα πρέπει να νοείται ως ικανότητα διαρκούς προσαρμογής, πρόληψης καθώς και επίδρασης της κοινωνίας στο περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται.

1.1.5. Ως εκ τούτου, η τριπλή αυτή ικανότητα αποτελεί τον κύριο μοχλό της ανταγωνιστικότητας, η οποία αφορά τον κάθε πολίτη, την κάθε κυβέρνηση και την κάθε επιχείρηση, πολύ περισσότερο που η εξέλιξη επιταχύνεται διαρκώς. Ειδικότερα η πρόληψη, στην οποία μπορούν να συμβάλουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί μέσω του κατάλληλου προβληματισμού και ενημέρωσης, βοηθά εξ ορισμού στο μετριασμό των κοινωνικών εντάσεων, διευκολύνοντας την απαραίτητη προσαρμογή.

1.1.6. Σε επίπεδο επιχείρησης, ανταγωνιστικότητα είναι η ικανότητα μιας επιχείρησης να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα από τους ανταγωνιστές της στις ανάγκες των πελατών της, παρέχοντάς τους διαρκώς υπηρεσίες και αγαθά πιο συμφέροντα, είτε από την άποψη των τιμών είτε όσον αφορά άλλους παράγοντες.

1.1.7. Μία χώρα θεωρείται ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο και κατά τρόπο σταθερό εάν πληροί ταυτόχρονα τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

1) η παραγωγικότητά της αυξάνεται με ανάλογο ή ταχύτερο ρυθμό απ' αυτόν που σημειώνουν, από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους της, εκείνοι που έχουν αντίστοιχο επίπεδο ανάπτυξης 7

2) το εξωτερικό της ισοζύγιο διατηρείται σε ισορροπία σε περιβάλλον ελεύθερης οικονομίας της αγοράς 7

3) παρουσιάζει υψηλό επίπεδο απασχόλησης 7 και

4) έχει πολιτική και κοινωνική σταθερότητα.

1.1.8. Η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διατηρηθεί σταθερή κατά τα τελευταία 24 χρόνια, με ετήσιο μέσο όρο της τάξεως του 2 %, γεγονός που της δίνει το προβάδισμα έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών (ετήσιος μέσος όρος 0,7 %) και, τα τελευταία χρόνια, έναντι και της Ιαπωνίας (1,9 % κατ' έτος κατά την περίοδο 1986-1997) ().

1.1.9. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει κατά κανόνα παρουσιάσει περιορισμένες διακυμάνσεις, παραμένοντας κοντά στην ισοσκέλιση ή και εμφανίζοντας πλεόνασμα.

1.1.10. Εντούτοις, κατά την εξέταση του τρίτου συστατικού στοιχείου της ανταγωνιστικότητας, διαπιστώνεται το μείζον πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση: η ανεργία.

1.1.11. Η πραγματικότητα είναι σαφής: το περασμένο έτος η Ευρωπαϊκή Ένωση αριθμούσε 18 εκατ. ανέργους, ποσοστό δηλαδή 10,7 % επί του ενεργού πληθυσμού.

1.1.12. Η αντίθεση με το αντίστοιχο ποσοστό του ιδίου έτους στις Ηνωμένες Πολιτείες, της τάξεως του 4,7 %, είναι εντυπωσιακή, παρότι η κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα της Βορείου Αμερικής και της Ευρώπης δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμες.

1.1.13. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας αποτελεί τη βάση της ανάπτυξης, της δημιουργίας απασχόλησης και της ευημερίας. Επομένως, επιβάλλεται η αύξηση της απασχόλησης στην Ευρώπη μέσω της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας.

1.1.14. Για να γίνει ανταγωνιστική η ευρωπαϊκή οικονομία πρέπει να μπορέσει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που γεννώνται από τη διαρκή καινοτομία και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό. Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν τις μεταβολές αυτές και οι εργαζόμενοι πρέπει να διαθέτουν τις απαραίτητες ικανότητες.

1.1.15. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατόρθωσε να μετατρέψει τη σταθερή ανάπτυξη σε απασχόληση με την ίδια επιτυχία που είχαν οι ανταγωνιστές της. Η Ευρώπη, στο παρελθόν, δεν αντελήφθη εγκαίρως την απώλεια αυτή ανταγωνιστικότητας και γι'αυτό το λόγο επέλεξε την εφαρμογή πολιτικών αναπροσαρμογής, ενώ θα ήταν προτιμότερο να ενεργούσε εκ των προτέρων.

1.1.16. Ο πολίτης είναι ο πρώτος που συμβάλλει και ο πρώτος που επωφελείται από μία ανταγωνιστική κοινωνία και, στα πλαίσια αυτά, η επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό, όπως και η βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα όπως αυτή νοείται στις μέρες μας.

1.1.17. Με την ιδιότητα του καταναλωτή, σε ένα ανταγωνιστικό πλαίσιο, οι πολίτες θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε προϊόντα μεγαλύτερης ποικιλίας, καλύτερης ποιότητας και με μικρότερο κόστος. Με την έννοια αυτή, ο καταναλωτής αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

1.2. Μέτρα για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας

Η Ευρώπη οφείλει να είναι ανταγωνιστική στην παγκοσμιοποιημένη αγορά. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, απαιτείται η ολοκλήρωση ορισμένων δράσεων:

1.2.1. Αύξηση της ευελιξίας των αγορών, ιδιαίτερα της αγοράς εργασίας

1.2.1.1. Οι αγορές εργασίας στην Ευρώπη ανταποκρίνονται σήμερα με εξαιρετική καθυστέρηση στους εσωτερικούς και εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Είναι απαραίτητο να επιδείξουν μεγαλύτερη ευελιξία οι κυβερνήσεις, οι επιχειρηματίες και οι μισθωτοί, αξιοποιώντας τα εξής μέσα:

1) μία νέα διαμόρφωση του χρόνου εργασίας, που να επιτυγχάνει, μέσα από διαπραγματεύσεις, την εξισορρόπηση των συμφερόντων επιχειρηματιών και εργαζομένων 7

2) νέες μορφές συμβάσεων εργασίας, όπως για παράδειγμα οι συμβάσεις μερικής απασχόλησης ή η τηλεεργασία 7

3) μία μεγαλύτερη γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα 7

4) μία μεγαλύτερη προσπάθεια για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, ως προς την ποιότητα, αλλά και ως προς την προσέγγιση των προβλημάτων των επιχειρήσεων και, βεβαίως, ως προς τη βελτίωση των γνώσεων των ανέργων 7

5) έναν περιορισμό του εργατικού κόστους, κυρίως του έμμεσου, ώστε να επιτυγχάνεται μία μεγαλύτερη εξισορρόπηση της αναλογίας κεφαλαίου/εργατικού δυναμικού και

6) τη διαμόρφωση νέων προτύπων κοινωνικής προστασίας που να συμβάλλουν στη μεγαλύτερη ευελιξία της αγοράς εργασίας.

1.2.1.2. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να φέρουν εις πέρας μία σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων προκειμένου να προσδώσουν στις οικονομίες μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα, και οι κοινωνικοί εταίροι, κατά την άσκηση της αυτονομίας τους και μέσω των διαφόρων μηχανισμών του κοινωνικού διαλόγου, θα πρέπει να συμβάλουν ώστε η νομοθεσία που αφορά τα αντίστοιχα πεδία να προσαρμοστεί στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εκάστοτε τομέων και επιχειρήσεων.

1.2.2. Αναθεώρηση του ρόλου του κράτους στην οικονομία

1.2.2.1. Ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλίσει η Ευρώπη την ανταγωνιστικότητά της δεν είναι να καταργηθεί το «κράτος ευημερίας» ή να περιοριστούν οι ελάχιστες κοινωνικές παροχές, αλλά αντίθετα να αναμορφωθεί το κράτος προκειμένου να διατηρήσει τις πρωταρχικές αξίες του (οικονομική και κοινωνική συνοχή, δικαιοσύνη, ελευθερία, ανεκτικότητα, ισότητα ευκαιριών, διάλογος).

1.2.2.2. Ο ρόλος του κράτους επιβάλλεται να αναθεωρηθεί, δεδομένου ότι η Ευρώπη καλείται να είναι ανταγωνιστική στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης και αυτό δεν μπορεί να το πραγματοποιήσει μέσω, κυρίως, των δημόσιων δαπανών. Το κράτος έχει την ευθύνη της δημιουργίας του κατάλληλου πλαισίου μέσα στο οποίο η ευρωπαϊκή οικονομία θα μπορεί να είναι ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς όμως τούτο να συνεπάγεται υπερβολική επιβάρυνση.

1.2.2.3. Κατά τα τελευταία 25 χρόνια, οι δημόσιες δαπάνες στην Ευρώπη ανήλθαν από το 36,9 % του ΑΕΠ το 1970 στο 51 % το 1995. Το 1996, σημειώθηκε μία πρώτη μεταβολή της τάσης και οι δημόσιες δαπάνες έπεσαν στο 50,4 % του ΑΕΠ για να φθάσουν, το 1997, στο 48,7 %, χάρη στις δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πλαίσια της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης.

1.2.2.4. Οι αυξήσεις των δημοσίων δαπανών τα χρόνια αυτά αφορούσαν κυρίως τρέχοντα έξοδα και όχι έξοδα επενδύσεων. Το γεγονός αυτό είχε αντίκτυπο και στο δημόσιο χρέος, αλλά και στα επίπεδα του δημοσίου ελλείμματος.

1.2.2.5. Οι δαπάνες για επενδύσεις είναι εκείνες ακριβώς που συνιστούν παράγοντα βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης.

1.2.2.6. Ο ρόλος των δημόσιων αρχών πρέπει να είναι λιγότερο γραφειοκρατικός και να εστιάζεται περισσότερο στην προετοιμασία των πολιτών για τις οικονομικές μεταβολές, δίνοντας βάρος στην εκπαίδευση, την εξέλιξη των αναγκών στο πεδίο των επαγγελματικών προσόντων, την τεχνολογία, τις ποιοτικές υποδομές και ορισμένους κανόνες που να προωθούν την ατομική πρωτοβουλία.

1.2.2.7. Οι βαθιές μεταβολές της σύγχρονης εποχής απαιτούν την υιοθέτηση νέων κανόνων που να διαμορφώνονται μέσω ενός θετικού κοινωνικού προτύπου.

1.2.2.8. Τα προγράμματα των δημοσίων δαπανών πρέπει να εξετάζονται λεπτομερώς ώστε να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη οικονομική αποτελεσματικότητα, η οποία ενδέχεται να προϋποθέτει και τη μεταβίβαση δραστηριοτήτων στον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, οι δραστηριότητες που, λόγω της φύσης τους, επιβάλλεται να παραμείνουν στο δημόσιο τομέα, θα πρέπει να διεξάγονται όλο και περισσότερο με βάση κριτήρια αποτελεσματικότητας.

1.2.2.9. Θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ανάλυση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, όπου να λαμβάνονται υπόψη οι παροχές που θα παρέχονται και ο τρόπος χρηματοδότησής τους. Ως προς τις μεθόδους χρηματοδότησης, θα πρέπει να αναληφθούν επειγόντως δράσεις ώστε να βαρύνουν λιγότερο την απασχόληση, ούτως ώστε να μην παρακωλύεται η δημιουργία θέσεων εργασίας και να διασφαλίζεται η μελλοντική βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή φρονεί ότι τα συστήματα κοινωνικής ασφαλείας πρέπει να προσαρμοσθούν σύμφωνα με τις νέες ανάγκες. Η κοινωνική ασφάλιση μπορεί να συμβάλει στην τόνωση και ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης.

1.2.2.10. Πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι ο περιορισμός των τρεχόντων εξόδων του κράτους, που συνεπάγεται μικρότερες φορολογικές επιβαρύνσεις, αυξάνει την επενδυτική ικανότητα των οικονομιών. Και τούτο ευνοεί τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

1.2.3. Βελτίωση των παροχών των επιχειρήσεων, των αποτελεσμάτων των καινοτομιών τους και του όγκου των επενδύσεών τους

1.2.3.1. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί (στα πλαίσια του ευρώ) στα διάφορα κράτη μέλη ως προς την οικονομική σύγκλιση, έχει ήδη συμβάλει στη μείωση των επιτοκίων και στη σταθεροποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών, γεγονός που αποτελεί οπωσδήποτε κίνητρο για τις επενδύσεις και τις εμπορικές συναλλαγές στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.2.3.2. Εντούτοις, πρέπει να πραγματοποιηθούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να επιτευχθεί η σταθερή εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών.

1.2.3.3. Μ'αυτή την έννοια, μόνο οι επιχειρήσεις και οι δραστηριότητες που θα μπορούν να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους μέσω της βελτίωσης της ποιότητας, της μείωσης του κόστους, της συνεχούς καινοτομίας και της σταθερής μέριμνας για τη διερεύνηση νέων αγορών θα έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν το επίπεδο της απασχόλησης και να δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας.

1.2.3.4. Είναι προφανές ότι οι επιχειρήσεις, ακόμη κι αν οι ίδιες είναι ανταγωνιστικές, δεν μπορούν να επιβιώσουν σε μη ανταγωνιστικό περιβάλλον.

2. Επιχειρηματικό πνεύμα

2.1. Η προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, νοούμενη ως η δυναμική διαδικασία που ευνοεί την ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας και επομένως παρέχει τη δυνατότητα ανακάλυψης και εκμετάλλευσης των ευκαιριών για επιχειρηματική δραστηριότητα, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Από την άποψη αυτή, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα της απασχόλησης στην Ευρώπη, αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες, μεταξύ άλλων προβλήματα για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, έλλειψη ιδίων κεφαλαίων ή υπερβολικές κανονιστικές διατάξεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 50 % των νέων επιχειρήσεων κλείνουν πριν από τα πέντε χρόνια λειτουργίας ().

2.2. Το επιχειρηματικό πνεύμα συγκεντρώνει δικαιολογημένα τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε κοινοτική κλίμακα, όπως αποδεικνύει η υιοθέτηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανακοίνωσης σχετικά με το θέμα αυτό, ή η συμφωνία στους κόλπους του Συμβουλίου για την σημασία του επιχειρηματικού πνεύματος για την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση. Το ενδιαφέρον αυτό θα πρέπει να μεταφερθεί και σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα, έτσι ώστε το κάθε επίπεδο να συμβάλει στην προώθηση της επιχειρηματικής νοοτροπίας και να διευκολύνει την ανάπτυξή της.

2.3. Τα στοιχεία που απαρτίζουν την έννοια της επιχειρηματικής νοοτροπίας είναι ποικίλα και, εάν υπάρχει η βούληση για την προώθησή της, θα πρέπει να αναληφθούν δράσεις επί των στοιχείων αυτών, προκειμένου να επιτευχθεί η αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης στην Ευρώπη:

2.3.1. Νοοτροπία: Επιβάλλεται η προώθηση της διάθεσης για ανάληψη κινδύνων στην Ευρώπη. Είναι πλέον επείγον να επέλθει μία αλλαγή στη νοοτροπία, από το σχολείο κιόλας, ώστε να αντιμετωπίζεται θετικά η επιχειρηματική δραστηριότητα, ως επαγγελματική προοπτική που δεν είναι εφικτή μόνο για τους λίγους. Ο επιχειρηματίας δε γεννιέται: δημιουργείται. Αυτό προϋποθέτει τη λήψη μέτρων που να ενθαρρύνουν τα άτομα να γίνουν επιχειρηματίες, παρέχοντάς τους την απαραίτητη κατάρτιση.

Πρέπει επίσης να ξεπεραστούν οι κοινωνικές προκαταλήψεις που συνδέονται στην Ευρώπη με την αποτυχία μιας επιχείρησης. Μ' αυτή την έννοια, οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο επιχειρηματίας που αντιμετωπίζει δυσκολίες δεν θεωρείται «χαμένος» και έχει τη δυνατότητα να ανοίξει μία άλλη επιχείρηση, αποτελούν ένα καλό παράδειγμα.

2.3.2. Κατάρτιση: Δεν αρκεί να ενθαρρυνθούν οι πολίτες για να γίνουν επιχειρηματίες 7 πρέπει και να προωθηθεί η απαραίτητη εκπαίδευση και κατάρτιση. Η διαρκής κατάρτιση καθ' όλη τη διάρκεια του βίου πρέπει να εφαρμόζεται και για τους επιχειρηματίες.

Επί πλέον, πρέπει να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ της επιχείρησης και των εκπαιδευτικών συστημάτων - και των πανεπιστημιακών αλλά και της επαγγελματικής κατάρτισης - προκειμένου να αποκτήσει η εκπαίδευση τον απαραίτητο δυναμισμό για την κατάρτιση επαγγελματιών που να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες, τις υφιστάμενες και τις προβλέψιμες, της κοινωνίας στο σύνολό της και, ειδικότερα, της επιχείρησης, τόσο για τις διοικητικές θέσεις όσο και για άλλες θέσεις, πιο τεχνικού χαρακτήρα. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα μετριασθεί κάπως το μεγάλο πρόβλημα της ανεργίας των νέων στην Ευρώπη, το ποσοστό της οποίας το 1996 ξεπέρασε το 20 %, έναντι 12 % στις Ηνωμένες Πολιτείες και λιγότερου από 7 % στην Ιαπωνία ().

2.3.3. Καινοτομία: Η πρακτική εφαρμογή των τεχνολογικών καινοτομιών απαιτεί τη μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων, ώστε να επιτευχθούν τα βέλτιστα αποτελέσματα. Η προώθηση των «τεχνολογικών πάρκων», όπου επιτυγχάνεται μεγαλύτερη συνέργια μεταξύ των μεγάλων επιχειρήσεων, των μικρών επιχειρήσεων και των ερευνητικών κέντρων, αποτελεί δράση προτεραιότητας. Η θέσπιση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, θα διευκόλυνε την αξιοποίηση της καινοτομίας στην εμπορική δραστηριότητα.

Στο ζήτημα αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση υστερεί έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας, που αφιερώνουν αντίστοιχα στην έρευνα το 2,5 % και το 2,8 % του ΑΕΠ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση της αφιερώνει, κατά μέσον όρο, το 1,8 %.

Τέλος, δεν πρέπει να λησμονάται ότι οι κλάδοι που παρέχουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης, είναι οι κλάδοι υψηλής τεχνολογίας.

2.4. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: Προτεραιότητες για το μέλλον» (), τα καλά μακροοικονομικά αποτελέσματα αποτελούν καθοριστικό στοιχείο για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος. Ένα μακροοικονομικό περιβάλλον σταθερό, και επομένως προβλέψιμο, ενθαρρύνει τους επιχειρηματίες στην ανάληψη κινδύνων, δηλαδή στην πραγματοποίηση επενδύσεων.

2.5. Οι επιχειρήσεις διαθέτουν σήμερα στην Ευρώπη ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάληψη δραστηριοτήτων, χάρη στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς και την προσεχή εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος.

2.6. Όσον αφορά την εσωτερική αγορά, τα πλεονεκτήματα είναι προφανή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το κοινοτικό εισόδημα αυξήθηκε το 1994 κατά ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ του 1,1 % και του 1,5 % επί πλέον από την αξία που θα είχε παραχθεί χωρίς την ενιαία αγορά. Εντούτοις, επιβάλλεται μία εμβάθυνση στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς μέχρι να επιτευχθεί η πραγματική της ολοκλήρωση. Ένα προφανές παράδειγμα των υφιστάμενων εμποδίων είναι τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά την εγκατάσταση επιχειρήσεων σε άλλο κράτος μέλος ().

2.7. Η εισαγωγή του ευρώ θα σημάνει νέες ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι θα διευκολύνει την διεθνοποίησή τους και τη μείωση των δαπανών που συνδέονται με τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ετοιμάζει μία σειρά εργασιών σχετικά με τον αντίκτυπο του ευρώ σε διάφορα πεδία.

2.8. Ωστόσο, υπάρχουν παράγοντες που δυσχεραίνουν σε μεγάλο βαθμό τη διεξαγωγή της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Όπως αναφέρεται παραπάνω, τα διοικητικά εμπόδια, η πολυπλοκότητα της φορολογικής νομοθεσίας και η δυσχέρεια πρόσβασης στη χρηματοδότηση περιπλέκουν ιδιαίτερα τη δραστηριότητα των επιχειρήσεων. Υπολογίζεται ότι το συνολικό ετήσιο κόστος των διοικητικών διατυπώσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται σε 200 δισεκατ. Ecu, περίπου 3 % δηλαδή του κοινοτικού ΑΕΠ (). Οι καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές δυσχεραίνουν σε μεγάλο βαθμό την επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως δε των επιχειρήσεων που βρίσκονται στο στάδιο της ίδρυσης και, γενικά, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

2.9. Αναμφίβολα, επιβάλλεται η λήψη μέτρων εκ μέρους των αρμόδιων αρχών για τη διευκόλυνση της ίδρυσης και της μεταβίβασης επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τις συστάσεις της Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος BEST, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί ενιαίο κέντρο καταχώρησης, ενιαίο μητρώο καταχώρησης και ενιαίος αριθμός φορολογικού μητρώου, καθώς και να καθιερωθεί η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκομένων διοικήσεων μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για την παροχή κινήτρων για την επιχειρηματική δραστηριότητα. Επί πλέον, θα ήταν σκόπιμο να διαθέτουν πρόσβαση οι επιχειρήσεις σε υπηρεσίες ενημέρωσης και παροχής συμβουλών, κυρίως κατά την έναρξη των δραστηριοτήτων τους.

2.10. Οι σχέσεις μεταξύ του τραπεζικού κλάδου και των ΜΜΕ μπορούν και οφείλουν να εισέλθουν σε μία διαδικασία κατανόησης, κατά τρόπο που να αποβαίνει εις όφελος και των δύο.

2.11. Άλλο ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, στα πλαίσια του επιχειρηματικού πνεύματος, είναι η ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας της νομοθεσίας, με την απλούστευση των υφιστάμενων νομοθετικών, ρυθμιστικών και διοικητικών διατάξεων, προκειμένου να περιοριστούν οι διοικητικές επιβαρύνσεις που υφίστανται οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, και ειδικά οι ΜΜΕ. Αυτό δεν σημαίνει να μην υπάρχουν ρυθμίσεις, αλλά να επιτευχθεί η υιοθέτηση στα κατάλληλα επίπεδα μιας σωστής νομοθεσίας, που να τηρεί την αρχή της επικουρικότητας και να συμβάλλει στη βελτίωση των δραστηριοτήτων.

2.12. Στο πλαίσιο αυτό της δραστηριοποίησης των επιχειρήσεων, πρέπει να επισημανθεί το υψηλό βιομηχανικό κόστος στην Ευρώπη έναντι του αντίστοιχου κόστους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι κυριότερες υπηρεσίες και συντελεστές παραγωγής, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και οι τηλεπικοινωνίες, είναι πολύ ακριβότερες στην Ευρώπη απ' ό,τι σε άλλες περιοχές του κόσμου ().

2.13. Το γεγονός ότι το επιχειρηματικό πνεύμα περιλαμβάνεται στους κύριους προσανατολισμούς για την απασχόληση που υιοθέτησε το Συμβούλιο στις 15 Δεκεμβρίου 1997 για το τρέχον έτος, είναι άκρως θετικό και, μ' αυτή την έννοια, θα πρέπει να εξακολουθήσει να περιλαμβάνεται η αρχή αυτή στους προσανατολισμούς για τα προσεχή έτη.

2.14. Επί πλέον, θα πρέπει να στηριχθεί η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με το επιχειρηματικό πνεύμα, ως μέσο για τη σύγκριση των βέλτιστων πρακτικών.

2.15. Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες και επιχειρήσεις που θα σταθούν ικανές να ευημερούν υπό τις νέες συνθήκες, που χαρακτηρίζονται κυρίως από την παγκοσμιοποίηση και από την ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών των πληροφοριών, θα απαρτίσουν το δυναμικό πυρήνα της οικονομίας του μέλλοντος και θα αποτελέσουν την κυριότερη πηγή απασχόλησης.

3. Επενδύσεις

3.1. Όλες αυτές οι προκλήσεις προϋποθέτουν σημαντικές προσπάθειες, όπως επενδύσεις σε Ε& ΤΑ, σε κατάρτιση, σε νέους εξοπλισμούς και εγκαταστάσεις, σε νέα προϊόντα. Η έρευνα πρέπει να έχει μία λογική συνέχεια με εφαρμογές στην υπηρεσία των επιχειρήσεων. Επίσης, είναι απαραίτητη η κατάλληλη στρατηγική για την είσοδο σε νέες αγορές.

3.2. Μόνο μέσα σε ένα σταθερό οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον θα μπορέσουν οι επιχειρήσεις να αναλάβουν κινδύνους, δηλαδή να πραγματοποιήσουν επενδύσεις που να οδηγούν σε μεγαλύτερη ανάπτυξη και, επομένως, σε καλύτερα επίπεδα απασχόλησης. Η διαδικασία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης της Ευρώπης και, πιο συγκεκριμένα, τα επίπεδα οικονομικής σύγκλισης που έχουν επιτευχθεί, έχουν ήδη οδηγήσει σε βελτίωση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος.

3.3. Οι ΜΜΕ, όπως αναφέρεται παραπάνω, αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, επειδή δεν διαθέτουν επαρκή ίδια κεφάλαια. Για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, είναι απαραίτητο να έχουν πρόσβαση οι επιχειρηματίες σε μία χρηματοδότηση κατάλληλη για το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η επιχείρησή τους (έναρξη, ενδιάμεση περίοδος ή ανάπτυξη), και σε λογικές τιμές.

3.4. Κανείς πλέον δεν αμφισβητεί ότι οι αγορές επιχειρηματικού κεφαλαίου αποτελούν το ιδανικό μέσο για τη διοχέτευση της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις. Η ευρεία χρήση του μηχανισμού αυτού στις Ηνωμένες Πολιτείες το έχει αποδείξει, και οι αγορές επιχειρηματικού κεφαλαίου συγκεντρώνουν την προτίμηση των ΜΜΕ ταχείας ανάπτυξης.

3.5. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αγορές επιχειρηματικού κεφαλαίου είναι ακόμη πολύ περιορισμένες και κατακερματισμένες, καθώς εξακολουθούν να υφίστανται πολυάριθμα εμπόδια, ρυθμιστικά και φορολογικά, που παρακωλύουν την ανάπτυξή τους και, επομένως, τη μεγαλύτερη δημιουργία απασχόλησης. Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την άρση των εμποδίων αυτών, την οποία ενέκρινε το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων, αξίζει ευνοϊκής υποδοχής ().

3.6. Ο συνολικός όγκος του κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μικρότερος απ' ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες και ενδείκνυται να ενισχυθεί ο δυναμισμός του μηχανισμού αυτού, και να προσανατολισθεί ακόμη περισσότερο προς τους υψηλότερους κινδύνους, προς τους τομείς επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας και προς την έναρξη επιχειρήσεων.

3.7. Η εισαγωγή του ευρώ θα προωθήσει την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και, κατά συνέπεια, τη δημιουργία μιας μεγάλης ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου. Τελικά, το ζητούμενο είναι να διευκολυνθούν οι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί ώστε να μπορέσει να προωθηθεί η επιχειρηματική δραστηριότητα και να πάψει να εξαρτάται κατά κύριο λόγο από άλλου είδους χρηματοδοτικές πηγές, όπως για παράδειγμα ο δανεισμός από τον τραπεζικό κλάδο, που δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα στην ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου αναγνώρισε το ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι μεγάλες πανευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές για τη δημιουργία απασχόλησης.

3.8. Με βάση το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ (16 και 17 Ιουνίου 1997), η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων υιοθέτησε το Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης του Άμστερνταμ, στόχος του οποίου είναι η δημιουργία συγκεκριμένων δυνατοτήτων επένδυσης, που να ευνοούν τη δημιουργία απασχόλησης στην Ευρώπη. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται ένας Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Τεχνολογία, που αποβλέπει στην παροχή επιχειρηματικού κεφαλαίου στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Η δυναμική αυτή προσέγγιση της ΕΤΕ αποτελεί ένα καλό παράδειγμα για τα μέτρα που μπορούν να υιοθετηθούν υπέρ των επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.9. Στη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Πρόταση κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998» (), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σημείωνε ήδη τη σχέση που συνδέει τη σειρά ενεργειών που αφορούν το επιχειρηματικό πνεύμα με το πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, τονίζοντας το σημαντικό τους ρόλο για την προώθηση της ανάπτυξης και των επενδύσεων, κυρίως όσον αφορά τις ΜΜΕ. Ήδη με την ευκαιρία αυτή, η ΟΚΕ συνέστησε στην ΕΤΕ να υιοθετήσει μία πιο τολμηρή προσέγγιση, επικεντρωμένη σε προγράμματα που να αυξάνουν την ικανότητα δημιουργίας απασχόλησης και την ποιότητα των θέσεων εργασίας.

3.10. Μ'αυτή την έννοια, η ΟΚΕ τονίζει και πάλι τη σημασία της προώθησης των επενδύσεων στην ΕΕ και της διαβούλευσης μαζί της για τις μελλοντικές εργασίες στο χώρο αυτό.

3.11. Επίσης, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση του Συμβουλίου για τα μέτρα χρηματοδοτικής ενίσχυσης των καινοτόμων ΜΜΕ που δημιουργούν απασχόληση ().

3.12. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή στο Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση» (1993), η τόνωση της ανταγωνιστικότητας και η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη συνιστούν τα κύρια όπλα για την καταπολέμηση της ανεργίας.

3.13. Στο πεδίο της απασχόλησης δεν πρέπει να λησμονείται ότι, κατά τα τελευταία 25 χρόνια, ενώ το ποσοστό της απασχόλησης στο δημόσιο τομέα επί της συνολικής απασχόλησης παρέμεινε σταθερό στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία, στην Ευρώπη σημείωσε σημαντική αύξηση. Σήμερα, η απασχόληση στο δημόσιο τομέα αντιπροσωπεύει το 18 % της συνολικής απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (χωρίς να υπολογίζεται η απασχόληση στις δημόσιες επιχειρήσεις), ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία αντιπροσωπεύει το 15 % και λιγότερο από το 10 % αντίστοιχα (). Η εμπειρία, ωστόσο, έχει αποδείξει ότι ο ιδιωτικός τομέας είναι εκείνος στον οποίο, κατά κύριο λόγο, μπορεί να δημιουργηθεί σταθερή απασχόληση χωρίς αρνητικές συνέπειες για το σύνολο της οικονομίας, όπως τα υψηλά επίπεδα δημοσίου ελλείμματος, ανεπίτρεπτα στην Ευρώπη του ενιαίου νομίσματος. Για όλους αυτούς τους λόγους, ενδείκνυται να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε ο ιδιωτικός τομέας να διαδραματίσει το ρόλο που του αντιστοιχεί στη δημιουργία απασχόλησης.

3.14. Με την έννοια αυτή, η Συμβουλευτική Ομάδα για την Ανταγωνιστικότητα, της οποίας προεδρεύει ο κ. Jean-Claude Paye, επισημαίνει στην Έκθεση «Η ανταγωνιστικότητα στην υπηρεσία της απασχόλησης» (Νοέμβριος 1997), την οποία απηύθυνε στον Πρόεδρο της Επιτροπής και στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στα πλαίσια της έκτακτης συνόδου κορυφής για την απασχόληση (20 και 21 Νοεμβρίου 1997), την πεποίθησή της ότι ο μόνος τρόπος να επιτευχθεί πλήρως και κατά τρόπο βιώσιμο ο στόχος της δημιουργίας εργασίας και του περιορισμού της ανεργίας είναι μέσω της ανταγωνιστικότητας ().

ΙΙΙ. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΙΜΟΤΗΤΑ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ

1. Εισαγωγή

1.1. Στις γνωμοδοτήσεις της με θέμα το «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την απασχόληση» (), και την ανακοίνωση της Επιτροπής «Κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998» (), η ΟΚΕ αναφέρθηκε εκτενέστατα στο ζήτημα της αγοράς εργασίας και έχει καταρτίσει κατάλογο με τις πολιτικές προτεραιότητες.

1.2. Οι σκέψεις που παρουσιάζονται στην παρούσα γνωμοδότηση για την αγορά εργασίας, έχουν αναπτυχθεί υπό το πρίσμα ενός γενικότερου ζητήματος κοινωνικής πολιτικής και οικονομικής απόδοσης. Οι σκέψεις αυτές βασίζονται στην άποψη ότι το υψηλό επίπεδο απασχόλησης αποτελεί τόσο την προϋπόθεση όσο και το αποτέλεσμα μιας ισχυρής και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.

1.3. Οι εμπειρίες των τελευταίων ετών έχουν δείξει ότι δεν υφίσταται εκ του μηδενός δημιουργία θέσεων απασχόλησης αλλά ότι όλες οι δυνάμεις πρέπει να ενωθούν, προκειμένου να αντεπεξέλθουν σε αυτή την ισχυρή πρόκληση ενόψει της προσεχούς χιλιετίας.

1.4. Κατ'αρχάς, είναι σημαντικό να συνδυασθούν αρμονικά οι διάφοροι στόχοι και συμφέροντα, προκειμένου να τεθεί σε λειτουργία μία κλιμακούμενη ανάπτυξη και να διασφαλισθεί η βιωσιμότητά της. Έτσι, για παράδειγμα, μπορεί να συνδυασθεί μία στρατηγική ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων με το αίτημα για εκπαίδευση και κατάρτιση των εργαζομένων διότι η παραγωγικότητα θα βελτιωθεί. Ακόμη, η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να συνδεθεί θετικά με το στόχο μιας απασχόλησης υψηλού επιπέδου, με την προϋπόθεση να επιδιωχθεί βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη ().

1.5. Μία από τις εκκρεμότητες είναι η ενσωμάτωση, με συνεκτικό τρόπο, της πολιτικής για την απασχόληση και της κοινωνικής πολιτικής, στο πλαίσιο ενός συνόλου γενικών οικονομικών μέτρων.

2. Απασχολησιμότητα

2.1. Η «απασχολησιμότητα» αποτελεί μία από τις σημαντικότερες έννοιες των «Κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998». Στην ανακοίνωσή της (), η Επιτροπή εξηγεί την έννοια αυτή ως εξής: «Πρόκειται για την ικανότητα απασχόλησης, η οποία αφορά τόσο τα κατάλληλα προσόντα όσο και τα κίνητρα και τις δυνατότητες εξεύρεσης της εν λόγω απασχόλησης.»

2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ανεργία των νέων και η μακροχρόνια ανεργία αποτελούν τα σημαντικότερα και τα πλέον επείγοντα προβλήματα της αγοράς εργασίας.

2.2.1. Η ανάπτυξη των προσόντων των νέων πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να βασίζεται στις κλίσεις και τις ικανότητές τους. Για το λόγο αυτό, η οικονομία, το κράτος και η κοινωνία, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τα τεχνικά και οικονομικά δεδομένα της οικονομικής ανάπτυξης αλλά και τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα (κυρίως την εκπαίδευση, τη συμμετοχή, τις ίσες ευκαιρίες, τις επιδράσεις στο περιβάλλον).

2.2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εκπαίδευση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των συνθηκών διαβίωσης και αποτελεί, για το σύνολο της κοινωνίας, μία αποστολή την οποία πρέπει να αναλάβουν από κοινού όλοι οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες.

- Το κάθε άτομο πρέπει να αναγνωρίσει την ανάγκη της δια βίου κατάρτισης και να αναζητήσει ενεργά τις προσφερόμενες δυνατότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης.

- Το σχολείο και οι γονείς πρέπει να καταβάλουν στο μέλλον μεγαλύτερες προσπάθειες μετάδοσης των απαιτούμενων προσόντων και να προωθήσουν την ατομική και την κοινωνική υπευθυνότητα, έτσι ώστε το άτομο να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις.

- Οι εργοδότες, το κράτος και η κοινωνία πρέπει να φροντίσουν με τα κατάλληλα μέτρα κατάρτισης να διατηρήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο που αποτελούν οι εργαζόμενοι.

2.2.3. Η μακροχρόνια και η επαναλαμβανόμενη ανεργία δεν προκαλούν μόνο απώλεια εισοδημάτων αλλά και ένα αίσθημα απογοήτευσης και απελπισίας διότι συνοδεύονται από ανάλογες αρνητικές επιπτώσεις και από κοινωνικοοικονομικό κόστος. Συνεπώς, στο πλαίσιο του συστήματος κοινωνικής προστασίας, πρέπει να προωθηθούν και να ενισχυθούν εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να ευνοήσουν και να διατηρήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο.

2.2.4. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να αναζητηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι καλύτερες πρακτικές διότι ήδη εξετάζονται νέες πρακτικές λύσεις ή έχουν ήδη αποδώσει αποτελέσματα σε πολλά κράτη μέλη. Ένα από τα θετικά παραδείγματα είναι η περίπτωση της Δανίας όπου δοκιμάζεται ένα σύστημα απασχόλησης εκ περιτροπής σε συνδυασμό με μέτρα απόκτησης προσόντων. Στη Γερμανία, οι εργαζόμενοι, εάν το επιθυμούν, μπορούν να συνεχίσουν να απασχολούνται κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας. Στην Σουηδία, οι περίοδοι συνεχούς κατάρτισης αναγνωρίζονται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ως περίοδοι καταβολής εισφορών για τη σύνταξη γήρατος. Η ΟΚΕ διαβλέπει πολλά θετικά στοιχεία στα μέτρα αυτά. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι εθνικές ιδιαιτερότητες σε περίπτωση μεταφοράς ορισμένων μέτρων σε άλλα κράτη μέλη.

2.3. Σε γενικές γραμμές, η κοινωνική πολιτική και η πολιτική απασχόλησης πρέπει, σε μεγαλύτερο βαθμό από σήμερα, να μεταβληθούν σε μία ενεργό και ενεργοποιό πολιτική ικανοτήτων. Για το λόγο αυτό, δεν πρέπει να λησμονείται η κύρια προτεραιότητα που είναι η διατήρηση της απασχολησιμότητας των απασχολούμενων. Ένας τρόπος καταπολέμησης της ανεργίας είναι η πρόληψή της. Συνεπώς, είναι απαραίτητος ο προσανατολισμός προς μία προληπτική πολιτική απασχόλησης και κοινωνική πολιτική. Εξάλλου, χρειάζεται να διασφαλισθεί η ενεργός ενσωμάτωση των ανέργων μέσω κατάλληλων μέτρων στο πλαίσιο της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, διότι οι κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις του φαινομένου αυτού είναι σοβαρότατες. Συνεπώς, πρέπει να ενισχυθεί η σημασία των συνδέσμων αλληλεγγύης, οι οποίοι αποτελούν συνιστώσα του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους ().

2.4. Είναι σημαντικό να ενσωματωθούν όλα τα μέτρα σε ένα συνεκτικό μακροοικονομικό σύνολο, έτσι ώστε να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις τους στην οικονομία.

2.5. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπογραμμισθεί η περιφερειακή, κοινωνική και επαγγελματική κινητικότητα των εργαζομένων. Μία μεγαλύτερη κινητικότητα των εργαζομένων προϋποθέτει μία ευεργετική ευελιξία για το σύνολο των οικονομικών διεργασιών. Όμως, η κινητικότητα δεν μπορεί να αποτελέσει αυτοσκοπό. Είναι απαραίτητο να εξετασθούν τα μέσα πρόληψης των κινδύνων αποκοπής από τον τόπο καταγωγής.

2.5.1. Η περιφερειακή κινητικότητα των εργαζομένων ως παράγων διαφύλαξης και ανάπτυξης της απασχολησιμότητάς τους, δεν είναι διαδεδομένη σε διεθνή κλίμακα. Αν και μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, εξαλείφονται ολοένα και περισσότερα επίσημα εμπόδια που τίθενται στην κινητικότητα των προσώπων, συνεχίζουν να υφίστανται τα πολιτισμικά, τα γλωσσικά και τα κοινωνικά εμπόδια (). Στο πλαίσιο αυτό, η προώθηση διασυνοριακών πολιτιστικών σχεδίων που να ευνοούν την διεθνή κινητικότητα των εργαζομένων, αποτελεί μία από τις κυριότερες αποστολές των ευρωπαϊκών πολιτικών, η οποία, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στη συζήτηση για την πολιτική απασχόλησης. Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Πολιτική συνοχής και πολιτισμός - Συμβολή στην απασχόληση» (), αναλύει τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις του «πολιτισμού» στην απασχόληση. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εξετασθεί καλύτερα η εν λόγω ανάλυση, προκειμένου να έρθουν στην επιφάνεια ορισμένες δυνατότητες που έχουν παραμεληθεί.

2.5.2. Η κοινωνική κινητικότητα καθίσταται δυνατή μέσω ενός συστήματος κατάρτισης και επιμόρφωσης που πρέπει να διασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών.

2.5.3. Όσον αφορά την επαγγελματική κινητικότητα, είναι πολύ σημαντικό να μην παρουσιάζουν διαφορές ο τομέας της οικονομίας που υποβάλλεται στον ανταγωνισμό και ο τομέας χαμηλής παραγωγικότητας. Η κοινωνική πολιτική και η πολιτική απασχόλησης πρέπει να φροντίζουν ότι η μετάβαση από τον ένα τομέα στον άλλο, πραγματοποιείται χωρίς τριβές.

2.6. Επίσης, πρέπει να εξετασθεί σε ποιο μέτρο η κοινωνική πολιτική και η πολιτική απασχόλησης μπορούν να προωθήσουν μία θετική στάση έναντι του κινδύνου. Για το ζήτημα αυτό, σημασία έχει μία ορθή ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας.

3. Δημιουργία θέσεων απασχόλησης

3.1. Σε ορισμένα κράτη μέλη, πραγματοποιούνται συζητήσεις σχετικά με την επιδότηση των χαμηλών μισθών, τη αρνητική φορολόγηση των εισοδημάτων και τη βασική σύνταξη. Σε γενικές γραμμές, οι σκέψεις αυτές επιδιώκουν να καταστήσουν βιώσιμες τις δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας. Το σκεπτικό είναι ότι ο εργοδότης καταβάλει μόνον την αμοιβή που αντιστοιχεί στην παραγωγικότητα αλλά ο ενδιαφερόμενος εργαζόμενος διαθέτει επαρκές εισόδημα χάρη στην επιδότηση. Η ΟΚΕ δεν αντιτίθεται κατά κανόνα σε τέτοιου είδους σκεπτικά. Ωστόσο, επισημαίνει το ενδεχόμενο αποτελεσμάτων διασύνδεσης. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει μελέτη για τα θέματα αυτά. Συγκεκριμένα, πρέπει να διασαφηνισθεί το δυναμικό ενεργοποίησης των επιδοτήσεων των μισθών σε σχέση με τις κοινωνικές παροχές, το ζήτημα της χρηματοδότησης των επιδοτήσεων και την ενσωμάτωσή τους στο σύνολο της οικονομίας.

3.2. Με τούτο συνδέεται στενά η πρόταση, στο πλαίσιο της διαρθρωτικής πολιτικής, της εισαγωγής ενός διαφοροποιημένου καθεστώτος ΦΠΑ, με χαμηλότερους συντελεστές στους τομείς με σημαντική ένταση εργασίας. Το πρόβλημα, όπως και στα μέτρα που αναφέρονται στο σημείο 3.1, είναι ο καθορισμός των τομέων όπου μία τέτοια πολιτική μπορεί να εφαρμοσθεί αποτελεσματικά. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη διαφανών διαδικασιών, στις οποίες να συμμετέχουν οι ενδιαφερόμενοι κοινωνικοοικονομικοί κύκλοι.

3.3. Επί του παρόντος, πραγματοποιείται συζήτηση στα κράτη μέλη σχετικά με την μεταβολή της βάσης χρηματοδότησης των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης.

3.3.1. Η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα εκφράσει τη λύπη της για το ότι κατά το παρελθόν ο φόρος εισοδήματος και οι κοινωνικές εισφορές εξελίχθηκαν στην ΕΕ κατά τρόπο εξαιρετικά ζημιογόνο για την απασχόληση, υπό την έννοια ότι ο παράγων εργασία υπόκειτο σε υπερβολική φορολογική πίεση ().

3.3.2. Η ΟΚΕ τάσσεται κατά κανόνα υπέρ των προθέσεων διεύρυνσης της βάσης χρηματοδότησης των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης (). Ορισμένες χώρες σχεδιάζουν την εισαγωγή εισφοράς επί της προστιθέμενης αξίας, η οποία ονομάζεται έτσι διότι η συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία των επιχειρήσεων και όχι μόνον το σύνολο των μισθών, θα αποτελεί τη βάση υπολογισμού των κοινωνικών παροχών ().

3.3.3. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει κατ'αρχήν την ορθότητα αυτών των επιχειρημάτων. Είναι γεγονός ότι στο παρελθόν η φορολογική πίεση σε πολλά κράτη μέλη ασκείτο μονομερώς στον παράγοντα εργασία και αποτελούσε πηγή στρεβλώσεων. Το αποτέλεσμα ήταν το σχετικά υψηλό κόστος της εργασίας που οδηγούσε συνεχώς σε επενδύσεις εξορθολογισμού με συνέπεια την αύξηση της ανεργίας. Η εισφορά επί της προστιθέμενης αξίας ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης πρέπει να διορθώσει τις στρεβλώσεις και να επανεξισορροπήσει το σχετικό κόστος του κεφαλαίου και της εργασίας. Συνεπώς, δεν πρόκειται να αυξηθεί το γενικό επίπεδο των εισφορών αλλά να τροποποιηθεί η σύνθεσή τους. Είναι συνεπώς απαραίτητο να διασφαλισθεί η αυστηρή ουδετερότητα των πόρων.

3.3.4. Ένας εμπειρικός δείκτης επιβεβαιώνει την ορθότητα του σκεπτικού αυτού. Δύο κράτη μέλη της ΕΕ χρηματοδοτούν το μεγαλύτερο τμήμα των κοινωνικών παροχών τους από το συνολικό φορολογικό προϊόν και όχι από τη φορολογία της εργασίας: η Μεγάλη Βρετανία και η Δανία (). Τα κράτη αυτά παρουσιάζουν επίσης ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό ανεργίας.

3.3.5. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονηθεί μία ουσιαστική αντίρρηση: εάν μία αύξηση του σχετικού κόστους του παράγοντα εργασία οδηγεί σε μείωση της αποδοτικότητας των επενδύσεων. Εάν δεν μεταβληθούν οι υπόλοιπες συνθήκες, οι επενδύσεις θα μειωθούν.

3.3.5.1. Προκειμένου να αποφευχθούν οι επιπτώσεις του περιορισμού της ζήτησης, πρέπει κατ'αρχάς να αντισταθμισθεί η μείωση της σχετικής ζήτησης αγαθών εξοπλισμού από αντίστοιχη αύξηση της κατανάλωσης, γεγονός που θα απαιτήσει ιδιαίτερη ευελιξία εκ μέρους των αγορών αγαθών.

3.3.5.2. Ακόμη, εάν μειωθούν οι επενδύσεις, δεν θα σημειωθεί επέκταση των ικανοτήτων, με αποτέλεσμα την μείωση της οικονομικής ανάπτυξης. Εάν δεν μεταβληθούν οι υπόλοιπες συνθήκες, θα υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις για την απασχόληση.

3.3.5.3. Σε αυτό μπορούμε να αντιτείνουμε ότι θα αυξηθεί η ένταση εργασίας της ανάπτυξης διότι λόγω της αντικατάστασης του κεφαλαίου από την εργασία, η παραγωγή θα απαιτεί μεγαλύτερη ένταση εργασίας.

3.3.5.4. Τελικά, είναι δύσκολο να προσδιορισθούν εκ των προτέρων οι συνολικές επιπτώσεις τέτοιων μέτρων.

3.3.6. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι η τεχνολογική πρόοδος που συνδέεται με τις επενδύσεις υποχωρεί με τη μείωση των επενδύσεων. Όμως, η πραγματική τεχνολογική πρόοδος θα εξοικονομεί λιγότερο εργατικό δυναμικό δεδομένου ότι το κίνητρο για την προώθηση των καινοτομιών που προσανατολίζονται σε επενδύσεις εξορθολογισμού θα είναι μικρότερο.

3.3.7. Αν και είναι δύσκολο να προσδιορισθούν οι επιπτώσεις που θα έχει για την απασχόληση, η εισαγωγή εισφοράς επί της προστιθέμενης αξίας, ως εναλλακτικό σύστημα για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης, η ΟΚΕ εκφράζει το έντονο ενδιαφέρον της για το όλο ζήτημα.

3.3.7.1. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι μία τέτοια επιχείρηση είναι εξαιρετικά περίπλοκη χωρίς σίγουρα αποτελέσματα. Ακόμη και εάν, θεωρητικά, ένα τέτοιο μέτρο κριθεί γενικά θετικό, αναμένεται ισχυρή αντίδραση διότι θα υπάρξουν ωφελημένοι (τομείς με υψηλή ένταση εργασίας) και ζημιωμένοι (τομείς με υψηλή ένταση κεφαλαίου). Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό να αναληφθεί δράση μόνον κατόπιν προσεκτικής ανάλυσης και με την ανάλογη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Είναι επίσης σημαντικό να συντονισθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι ενδεχόμενες αλλαγές των φορολογικών καθεστώτων, προκειμένου να αποκλεισθούν εξ αρχής οποιεσδήποτε στρεβλώσεις στους κόλπους της ενιαίας αγοράς.

3.3.7.2. Συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επεξεργαστεί ένα πράσινο βιβλίο για το θέμα αυτό και δηλώνει την πρόθεσή της να συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία διαβούλευσης.

3.4. Επίσης, χρειάζεται να εξετασθεί κατά πόσον μπορεί να συμβάλει ένας ελάχιστος φορολογικός συντελεστής επί της ενέργειας. Ενας στοχοθετημένος οικολογικός φόρος, ο οποίος στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς, θα δημιουργούσε κίνητρα για την εξοικονόμηση ενέργειας και την προστασία του περιβάλλοντος, και, αφετέρου, θα μείωνε το κόστος του παράγοντα εργασία, θα αποτελούσε μία οδό προς για μία μελλοντική βιώσιμη ανάπτυξη με υψηλή ένταση εργασίας (). Η ΟΚΕ παραπέμπει στα συμπεράσματα της γνωμοδότησής της για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων» ().

4. Μέλλον της εργασίας με χαμηλή παραγωγικότητα

4.1. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας εκφράζεται με την πίεση που ασκείται κυρίως στις δραστηριότητες με χαμηλή παραγωγικότητα και στην αμοιβή τους. Τα ενδοτομεακά ζητήματα πρέπει να διαχωρισθούν από τα διατομεακά.

4.1.1. Διατομεακό επίπεδο: η παγκοσμιοποίηση επιταχύνει τη διαδικασία διαρθρωτικών μεταβολών. Καθίσταται ολοένα ευκολότερη η μετεγκατάσταση τομέων χαμηλής παραγωγικότητας σε χώρες με μεγάλο και ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό και, κατά συνέπεια, με χαμηλότερους μισθούς. Είναι ουσιαστικκής σημασίας ότι, παράλληλα με την μετεγκατάσταση τομέων με χαμηλή παραγωγικότητα, σημειώθηκε και δημιουργία επιχειρήσεων σε τομείς αιχμής. Το γεγονός αυτό επιτρέπει τη δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να διαθέτουν οι εργαζόμενοι τα απαιτούμενα προσόντα. Οι υποδομές, ιδίως όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες, πρέπει να είναι άριστες. Ενα υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνοχής αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των γενικότερων οικονομικών συνθηκών, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της αποδοτικότητας των επεδύνσεων που δημιουργούν θέσεις εργασίας.

4.1.2. Ενδοτομεακό επίπεδο: στη γνωμοδότησή της με θέμα «Απασχόληση, ανταγωνιστικότητα και παγκοσμιοποίηση της οικονομίας» (), η οποία υιοθετήθηκε με ευρεία πλειοψηφία, η ΟΚΕ καθιέρωσε την έννοια της «ασυμμετρικής παγκοσμιοποίησης»: οι επιχειρήσεις κινούνται ολοένα και περισσότερο σε διεθνές επίπεδο, οι υφιστάμενοι θεσμοί οικονομικής πολιτικής περιορίζονται σε ένα εθνικό πλαίσιο. Οσον αφορά την αγορά εργασίας, στην γνωμοδότηση (σημείο 2.1.2) αναφέρεται ότι «... η ασυμμετρία συνίσταται στο γεγονός ότι οι εκπρόσωποι των εργαζομένων εξακολουθούν, λόγω του γεγονότος αυτού, να κινούνται σε μία περιορισμένη περιοχή, ενώ οι εκπρόσωποι των εργοδοτών λαμβάνουν τις αποφάσεις τους βάσει γενικών υπολογισμών πραγματοποιούμενων σε παγκόσμια κλίμακα.»

4.1.3. Η ασυμμετρική παγκοσμιοποίηση, παράλληλα με τη συνεχή υψηλή ανεργία, αποτελεί μία από τις αιτίες που οδήγησαν σε μετατόπιση των ισορροπιών στις διαπραγματεύσεις για την απασχόληση, και τούτο προς όφελος των επιχειρήσεων. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, οι μισθοί δεν σταμάτησαν να μειώνονται ενώ, παράλληλα, τα κέρδη αυξάνονταν ανάλογα (βλ. πίνακα 1). Το αποτέλεσμα είναι ότι στους τομείς που βρίσκονται στη βάση της μισθολογικής κλίμακας, η απόσταση μεταξύ του καθαρού εισοδήματος από το μισθό και τις κοινωνικές παροχές μειώνεται συνεχώς, αν και το επίπεδο των κοινωνικών παροχών παραμένει σταθερό. Τούτο οδηγεί στην έλλειψη κινήτρων.

4.2. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την πρόσκλησή της στους ενδιαφερόμενους παράγοντες να συμβάλουν στη θέσπιση διεθνών λειτουργικών συλλογικών διαπραγματεύσεων, όπως το είχε ήδη πράξει στην κάτωθι γνωμοδότηση (σημείο 2.1.4): «Για να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στην αγορά εργασίας, χρειάζεται να δημιουργηθούν διαρθρώσεις δυνάμενες να λειτουργήσουν σε διεθνές επίπεδο στον τομέα των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου». Ακόμη, πρέπει να ληφθούν ανάλογα υπόψη οι περιφερειακές, εθνικές και τομεακές ιδιαιτερότητες ().

4.3. Είναι προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων μερών να αποφεύγεται ένας ζημιογόνος ανταγωνισμός μεταξύ των εργαζομένων. Μία λειτουργούσα οικονομία ενόψει της προσεχούς χιλιετίας, οφείλει να βασίζεται κυρίως στο διάλογο και τη συνεργασία των ενδιαφερομένων μερών. Τούτο ισχύει τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για την πολιτική γενικότερα (). Η παρούσα κατάσταση στην Νοτιοανατολική Ασία δείχνει σαφώς ότι ένα οικονομικό πρόβλημα μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρή κρίση εάν δεν υφίσταται ένα πλαίσιο οικονομικής πολιτικής και, αν ταυτόχρονα, επικρατεί κοινωνική αστάθεια. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι ορισμένες προνοητικές επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διεθνή κλίμακα, έχουν θεσπίσει διεθνείς δομές εκπροσώπησης των συμφερόντων των εργαζομένων (π.χ. το διεθνές συμβούλιο επιχείρησης της VW).

4.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το ψήφισμα του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου προς την Επιτροπή (), με το οποίο της ζητεί να επεξεργαστεί ένα κώδικα συμπεριφοράς για τις συναλλαγές των πολυεθνικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη. Ο κώδικας θα βασίζεται στις ανάλογες συμβάσεις του ΔΟΕ () και θα αφορά τα κάτωθι δικαιώματα:

- προώθηση της ελεύθερης σύστασης συνδικαλιστικών οργανώσεων και του δικαιώματος σύναψης συλλογικών συμβάσεων,

- καταπολέμηση της καταναγκαστικής εργασίας,

- καταπολέμηση της εργασίας των παιδιών,

- κατάργηση των διακρίσεων όσον αφορά την απασχόληση, το επάγγελμα και την ίση αμοιβή των ανδρών και των γυναικών.

4.5. Σε επίπεδο κράτους, τίθεται το πρόβλημα του ανταγωνισμού για την προσέλκυση των διεθνών μετακινούμενων παραγωγικών επενδύσεων των διεθνών επιχειρήσεων. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και η αυξανόμενη ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών οδηγούν ολοένα και περισσότερο στο να προσανατολίζεται η φορολογική πολιτική ορισμένων κρατών κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται βραχυπρόθεσμη απόδοση στις διεθνείς επιχειρήσεις, έτσι ώστε να προσελκύσουν τις επενδύσεις τους. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τούτο συμβάλει την επιβάρυνση του παράγοντα εργασία με φόρους και εισφορές, διότι τούτος είναι σχετικά στατικός (). Από μακροοικονομική άποψη, μία τέτοια προσέγγιση δεν είναι η καλύτερη και έχει συνέπειες στην αγορά εργασίας.

4.6. Ωστόσο, τούτο δεν σημαίνει ότι η ΟΚΕ δεν τάσσεται ευνοϊκά υπέρ των φορολογικών κινήτρων για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, όπως προτείνει η Επιτροπή () Οπως προκύπτει από το μέρος ΙΙ (ιδίως το σημείο 2 της παρούσας γνωμοδότησης), η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της προώθησης του επιχειρηματικού πνεύματος για την απασχόληση.

4.7. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 1997, σύμφωνα με την οποία πρέπει, στο πλαίσιο των κύριων προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής, να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην γενική εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση καθώς και στη θέσπιση φορολογικών και κοινωνικών μέτρων υπέρ της απασχόλησης. Ωστόσο, τούτο αποτελεί ένα μόνο παράδειγμα για το ότι ο συντονισμός των κατάλληλων πολιτικών σε ευρωπαική κλίμακα αντιστοιχεί με ενεργό στρατηγική για την αγορά εργασίας και τον κοινωνικό τομέα. Αλλοι τομείς στους οποίους πρέπει να αναληφθεί δράση είναι για παράδειγμα η φορολογική πολιτική και η πολιτική περιβάλλοντος.

4.8. Η ΟΚΕ επισημαίνει τον κίνδυνο να παραμεληθεί το δυναμικό απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο. Στο ζήτημα αυτό, είναι ακόμη δυνατή η εξεύρεση δημιουργικών λύσεων. Η ΟΚΕ, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, έχει ήδη υπογραμμίσει τη δυνατότητα καινοτόμων εταιρικών σχέσεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, οι οποίες, με στοχοθετημένες ενισχύσεις και τα κατάλληλα συνοδευτικά μέτρα, μπορούν να συμβάλλουν στην κάλυψη των επειγουσών αναγκών εφοδιασμού και στην υλοποίηση καινοτόμων σχεδίων.

4.9. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι στην ευρωπαϊκή αγορά αναπτύσσονται πολύ λίγες απλές δραστηριότητες με χαμηλή παραγωγικότητα.

4.9.1. Τούτο οδηγεί εκ νέου στη διαπίστωση ότι το μη μισθολογικό κόστος επιβαρύνει ιδιαίτερα τις δραστηριότητες αυτές. Το ίδιο ισχύει και για την επιβολή εισφορών επί της προστιθέμενης αξίας.

4.9.2. Ωστόσο, υφίσταται ενδεχομένως και ένας πολιτιστικός παράγων: η ΟΚΕ εκφράζει την υπόθεση ότι μέχρι σήμερα δεν έχει αναπτυχθεί μία πραγματική νοοτροπία εξυπηρέτησης από την πλευρά των καταναλωτών. Τούτο ενδεχομένως οφείλεται σε διάφορες αιτίες, ανάλογα με την περίπτωση. Για παράδειγμα, ενδέχεται να αντιμετωπίζεται αρνητικά η ανάθεση απλών εργασιών σε άλλους. Ή ακόμη, η άσκηση τέτοιου είδους δραστηριότητας μπορεί να έχει αρνητική εικόνα. Ή ακόμη, μπορεί να θεωρείται καλύτερο ή τουλάχιστον λιγότερο περίπλοκο, να εκτελεί ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος τις εργασίες αυτές. Συγκεκριμένα, διαπιστώνεται η ευρέως διαδεδομένη τάση ο καθένας μόνος του να καθαρίζει την κατοικία του, να προβαίνει στις απαραίτητες επισκευές ή κατασκευές ή ακόμη, η αυξανόμενη τάση αυτοεξυπηρέτησης στις υπεραγορές ή στα εμπορικά καταστήματα.

4.9.3. Τελικά, οι απλές υπηρεσίες, είτε παραγκωνίζονται στην «παράλληλη» αγορά, είτε εκτελούνται από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους.

4.9.4. Είναι δύσκολο να εξετασθεί το εν λόγω ζήτημα ως μέρος μιας οικονομικής ανάλυσης, δεδομένου ότι αφορά τις ατομικές προτιμήσεις, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο μιας «πολιτιστικής κριτικής». Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι ενδεχομένως υφίσταται στον τομέα αυτό ένα λανθάνον δυναμικό απασχόλησης. Είναι λοιπόν ευκταίο να καταρτίσει η Επιτροπή προτάσεις σχετικά με το πώς μπορεί να ενεργοποιηθεί αυτό το δυναμικό έτσι ώστε να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας. Είναι απαραίτητο να υπάρξει μέριμνα ώστε οι νέες σχέσεις απασχόλησης να είναι ομαλές και να μην υπόκεινται σε διακρίσεις.

4.10. Ένας ευρύτερος κατακερματισμός της παραγωγικής ικανότητας μπορεί να οδηγήσει σε μία κατάσταση όπου, για ολοένα και περισσότερα άτομα, η επαγγελματική δραστηριότητα δεν θα είναι πλέον η μοναδική πηγή εισοδημάτων. Ακόμη, στην έκθεση Pepper, η Επιτροπή διαπίστωνε ότι τα προγράμματα συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης αυξάνουν την παραγωγικότητα ().

IV. ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

1. Προσαρμοστικότητα

1.1. Στα πλαίσια των κατευθυντηρίων γραμμών του 1998 για την απασχόληση, που δημοσιεύθηκαν από την Επιτροπή, συνιστάται να προωθηθεί και να ενθαρρυνθεί η προσαρμοστικότητα των αναδιαρθρώσεων οι οποίες προκύπτουν από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών και των νέων συνθηκών αγοράς. Οι μεταβολές είναι τόσο μεγάλες που η Επιτροπή θεωρεί τη διαδικασία ως την εμφάνιση μιας νέας οικονομίας με επιχειρήσεις τεχνολογικά περισσότερο προηγμένες, με έναν αναπτυσσόμενο τομέα υπηρεσιών, αφενός, και με ένα αυξανόμενο αριθμό μικρών επιχειρήσεων, αφετέρου.

1.2. Η ικανότητα προσαρμογής αποτελεί προσόν το οποίο μπορεί να αποδειχθεί αποφασιστικής σημασίας για τις επιχειρήσεις, εάν επιθυμούν να είναι βιώσιμες και ιδίως να επιβιώσουν. Είναι ιδίως απαραίτητο να μπορούν να προβλέπουν τις μεταβολές της αγοράς στην οποία ασκούν τις δραστηριότητές τους, καθώς και την εξέλιξη των μεθόδων και τεχνολογιών οι οποίες καθορίζουν τον τρόπο χρησιμοποίησης των πόρων, συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπινων. Πρόκειται για μία ευθύνη η οποία έχει αντίκτυπο στα διοικητικά στελέχη και στους εργαζόμενους. Βελτιωμένες μέθοδοι διαχείρισης, μεταβολές των χαρακτηριστικών των θέσεων και του είδους της απασχόλησης, εισαγωγή νέων τεχνολογιών και τροποποίηση των προϊόντων και των υπηρεσιών: όλα αυτά αποτελούν τις διάφορες πτυχές του είδους των διαρκών μεταβολών οι οποίες βελτιώνουν τις επιδόσεις.

1.3. Όσον αφορά τους εργαζόμενους, η ανάγκη να προσαρμοστούν είναι συχνά συνώνυμη με την αβεβαιότητα και συνδέεται με την ανασφάλεια. Για να δημιουργηθεί μία θετική αντίδραση στην ανάγκη μεταβολής, είναι επιθυμητό να διασφαλισθεί ότι οι εργαζόμενοι είναι δέκτες των απαραίτητων πληροφοριών και έχουν τη δυνατότητα διαβούλευσης και συνεργασίας. Ορισμένες φορές, οι προοπτικές της απασχόλησης μπορούν να επηρεαστούν από τις μεταβολές των μεθόδων εργασίας, ή από την αύξηση της παραγωγικότητας ή ακόμη από τη μείωση του προσωπικού. Η αβεβαιότητα που κυριαρχεί στον τομέα της ασφάλειας της απασχόλησης αντανακλά ακριβώς τους κινδύνους που διατρέχουν πολλές επιχειρήσεις να σημειωθούν μεταβολές στην αγορά τους ή να παραγκωνιστούν τα προϊόντα τους από νέα προϊόντα ή νέες τεχνολογίες. Ένα από τα χαρακτηριστικά των ταχύτερων τεχνικών μεταβολών αποτελεί το στοιχείο του κινδύνου που υπάρχει για τους εργαζόμενους, καθώς και τις επιχειρήσεις και το οποίο μπορεί εν μέρει να αντισταθμιστεί από την προσαρμοστικότητα και την ευελιξία της ατομικής θέσης απασχόλησης.

1.4. Η Επιτροπή συνιστά στους κοινωνικούς εταίρους να διαπραγματευθούν, στα κατάλληλα επίπεδα, «συμφωνίες για την οργάνωση της εργασίας και τους τύπους ευέλικτης εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των μειώσεων του χρόνου εργασίας, όταν ενδείκνυται, προκειμένου να καταστούν οι επιχειρήσεις παραγωγικές και ανταγωνιστικές και να επιτευχθεί η αναγκαία ισορροπία μεταξύ ελαστικότητας και ασφάλειας (1)

(1) Προτάσεις κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης στα κράτη μέλη το 1998: COM(97)497 τελικό.». Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι πρόκειται για μία πρακτική που έχει καθιερωθεί στις περισσότερες επιχειρήσεις και ότι οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να εξετάσουν τα σημαντικότερα προβλήματα με θετικό και εποικοδομητικό τρόπο.

1.5. Η Επιτροπή συνιστά επίσης στα κράτη μέλη να καθιερώσουν ένα ελαστικότερο πλαίσιο συμβάσεων, το οποίο θα επιτρέπει τη μεγαλύτερη διαφοροποίηση του τύπου της απασχόλησης. Η δυνατότητα αυτή πρέπει να παράσχει στα άτομα με μία διαφορετική σύμβαση εργασίας μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερο επαγγελματικό καθεστώς και πρέπει να διασφαλίζει στα άτομα που θα προτιμήσουν μειωμένα ωράρια εργασίας ότι δεν θα υποστούν κυρώσεις όσον αφορά την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους ή τη διατήρηση της κοινωνικής τους προστασίας. Η ΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη την εν λόγω προσέγγιση.

1.6. Οι κοινωνικοί εταίροι θα φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό της εφαρμογής των συμβάσεων εργασίας, αλλά ένας από τους προκαταρκτικούς όρους για να ανταποκριθούν οι επιχειρήσεις στην πρόκληση αυτή είναι να διαθέτουν τη βούληση να προσαρμοστούν στη μεταβολή. Τα κράτη μέλη μπορούν να ευνοήσουν την υιοθέτηση της ελαστικότερης αυτής προσέγγισης στις επιχειρήσεις, καταργώντας τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η προώθηση των επενδύσεων για τη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων και, κατά το δυνατόν, την ανάπτυξη της επαγγελματικής κατάρτισης στην επιχείρηση. Παράλληλα, τα κράτη μέλη και οι εργοδότες πρέπει, αν συντρέχει λόγος, να προβλέψουν νέες μεθόδους που να παρέχουν στους εργαζόμενους κίνητρα για να επωφεληθούν των δυνατοτήτων επαγγελματικής κατάρτισης ώστε να βελτιώσουν τα προσόντα τους.

1.7. Η Επιτροπή πρότεινε στα κράτη μέλη να επικεντρώσουν τις πολιτικές τους για την παροχή βοήθειας στην επαγγελματική τελειοποίηση των εργαζομένων, στην αποτελεσματικότητα της λειτουργίας της αγοράς της απασχόλησης και στη δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης.

1.8. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι συστάσεις της Επιτροπής αποτελούν το ελάχιστο όριο βασικών δράσεων που πρέπει να αναληφθούν για να προωθηθεί η προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων και των εργαζομένων. Δεδομένου ότι η λειτουργία της αγοράς εργασίας διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, οι μέθοδοι για τη βελτίωση της αγοράς εργασίας πρέπει να αντανακλούν τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές παραδόσεις κάθε κράτους. Πάντως, η ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς δεν θα πρέπει να εμποδιστεί από τις δράσεις που αναλαμβάνονται από ένα (ή περισσότερα) κράτη μέλη τα οποία τροποποιούν το είδος ρύθμισης της αγοράς απασχόλησης με τρόπο που στρεβλώνει παράλογα το επίπεδο της απασχόλησης προς όφελός τους αλλά κατά του γενικού συμφέροντος της ενιαίας αγοράς.

1.9. Οι ανάγκες των επιχειρήσεων και των αναζητούντων απασχόληση δεν συμπίπτουν. Π.χ. σε πολλούς εργαζόμενους προσφέρεται μόνο εργασία κατά μερική απασχόληση ή ορισμένου χρόνου ενώ προτιμούν την πλήρη απασχόληση. Άλλοι εργαζόμενοι, οι οποίοι επιθυμούν να μειώσουν το χρόνο εργασίας τους, δεν το κατορθώνουν. Πολλοί αναζητούν απασχόληση, ενώ άλλοι εργάζονται υπερωριακά, εθελοντικά ή όχι. Το συντονιστικό αυτό πρόβλημα συνδέεται με την κοινωνική πολιτική δεδομένου ότι π.χ. οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης συνδέονται με τα άτομα.

1.10. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εξεταστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ο βαθμός στον οποίο το σημερινό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και οι εργασιακές σχέσεις εμποδίζουν την ελαστικότητα και τον τρόπο με τον οποίο οι τομείς αυτοί πρέπει να απορρυθμισθούν, να ρυθμισθούν εκ νέου ή να ρυθμισθούν διαφορετικά, προκειμένου να επιτευχθεί μία νέα ισορροπία μεταξύ ελαστικότητας και ασφάλειας. Ο καταλληλότερος συνδυασμός θα ήταν να προσφέρεται ένα αποδεκτό επίπεδο ασφάλειας κάτω από συνθήκες που θα ενθάρρυναν παρόλα αυτά τα άτομα να καταβάλουν προσπάθειες ανεύρεσης απασχόλησης.

2. Ισότητα ευκαιριών

2.1. Ένα θετικό στοιχείο το οποίο ενυπάρχει συνήθως στην κοινοτική πολιτική είναι η βούληση να ενισχυθούν τα μέτρα που αποβλέπουν στη βελτίωση της ισότητας των ευκαιριών για τις ομάδες των ατόμων τα οποία για διάφορους λόγους μπορεί να είναι σε εξαιρετικά μειονεκτική θέση.

2.2. Η αγορά απασχόλησης αποτελεί ένα στοιχείο εξαιρετικά σημαντικό για την κοινωνία, όσον αφορά την εφαρμογή των πολιτικών ισότητας των ευκαιριών. Θα έπρεπε να υπάρχουν πολλές ευκαιρίες και καθένας θα έπρεπε να επωφελείται προκειμένου να προετοιμασθεί όσο το δυνατόν καλύτερα για να συμβάλει, μέσω της αγοράς εργασίας, τόσο στη δική του ευημερία όσο και στην ευημερία ολόκληρης της κοινωνίας. Μέσα στο περιβάλλον αυτό, η πρόσληψη από τους εργοδότες των καταλληλότερων ατόμων για να συμβάλουν στις δραστηριότητες της επιχείρησής τους αποτελεί από οικονομική και ορθολογική άποψη πτυχή της κοινωνικής πολιτικής. Εξάλλου, ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης οικονομίας είναι η ανάγκη που έχουν οι επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν τα πλέον κατάλληλα άτομα και να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των επαγγελματικών ικανοτήτων και την δια βίου κατάρτιση.

2.3. Η ισότητα των ευκαιριών δεν εγγυάται πάντοτε και την ισότητα των εισοδημάτων. Η εκμετάλλευση των ευκαιριών που προσφέρονται απαιτεί επίσης την καταβολή ατομικής προσπάθειας προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες. Ορισμένα στοιχεία ανισότητας μπορούν να αποτελούν την αντανάκλαση των χαρακτηριστικών που επιδρούν επί του εισοδήματος, και η μείωση των ανισοτήτων μπορεί να απαιτήσει πολύ χρόνο κυρίως εάν οι κοινωνικές πολιτικές έχουν αποτελέσματα μόνο για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας.

2.4. Υπάρχουν όμως στην Ευρωπαϊκή Ένωση ορισμένες ανισότητες οι οποίες καλό θα ήταν να καταργηθούν. Μία από τις καλύτερες μεθόδους για να μειωθούν οι ανισότητες στην αγορά εργασίας είναι να εξασφαλισθεί η πλήρης απασχόληση ή τουλάχιστον η προσέγγισή της. Εάν το ποσοστό ανεργίας είναι τόσο υψηλό ώστε να αποτελεί πηγή ανησυχίας, είναι αναπόφευκτο να είναι οι άνεργοι η αντανάκλαση των υφισταμένων ανισοτήτων.

2.5. Οι πολιτικές που αποσκοπούν στην προώθηση της ισότητας των ευκαιριών θα έπρεπε να λαμβάνουν υπόψη τους τα εξής στοιχεία:

α) υπερβολικό ποσοστό ανεργίας 7

β) ανεπάρκεια ή μη προσαρμοστικότητα των προσόντων των ανέργων 7

γ) ανεργία μεγάλης διάρκειας 7

δ) ανεργία των νέων 7

ε) ανεργία των γυναικών, όταν το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι μεγαλύτερο από εκείνο των ανδρών (ή αντίστροφα σε ορισμένες περιπτώσεις) 7

στ) γεωγραφική κατανομή της ανεργίας (με συνεκτίμηση των διαφορετικών ορισμών της ανεργίας στα διάφορα κράτη μέλη) 7

ζ) υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στις εθνικές ή θρησκευτικές μειονότητες 7

η) άτομα με αναπηρία η οποία περιορίζει τις δυνατότητες απασχόλησής τους 7

θ) εισόδημα από την εργασία θεωρούμενο επίσημα ως πολύ χαμηλό 7

ι) ανάγκες και δυνατότητες σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση 7

ια) χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό σε σύγκριση με εκείνο των ανδρών 7

ιβ) προώθηση της ισότητας των ευκαιριών για τις γυναίκες σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους 7

ιγ) αλληλεπίδραση φορολογίας και εισοδημάτων, η οποία δεν παρέχει κίνητρα για την αναζήτηση απασχόλησης 7

ιδ) αλληλεπίδραση μεταξύ «μη δηλωμένης εργασίας» και κοινωνικών παροχών, η οποία ευνοεί την εξάπλωση της παράλληλης οικονομίας (λαθραία εργασία).

2.6. Όμως, η εξέταση και η επίτευξη συμφωνίας όσον αφορά τους δείκτες ανισότητας των ευκαιριών δεν αποτελεί παρά την πρώτη φάση. Πρέπει να εκπονηθούν πολιτικές που να μειώνουν το επίπεδο της ανισότητας χωρίς να θίγουν τις οικονομικές επιδόσεις.

2.7. Η διπολικότητα αυτή αποτελεί το επίκεντρο των εντάσεων μεταξύ των κοινωνικών πολιτικών και των οικονομικών επιδόσεων.

V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

1. Η παρούσα γνωμοδότηση καταρτίστηκε για την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζεται ότι η ανάγκη να αυξηθούν οι ευκαιρίες απασχόλησης των ανέργων αποτελεί πρώτη προτεραιότητα. Η ανεργία είναι απαράδεκτα υψηλή. Η επιτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πολλές διαφορετικές πτυχές της κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής πολιτικής δεν αμφισβητείται. Είναι ανάγκη το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο να παρουσιάσει ένα περισσότερο επιτυχές αποτέλεσμα όσον αφορά την απασχόληση για τα άτομα που αναζητούν εργασία.

2. Στα πλαίσια των ως άνω στόχων προτεραιότητας, τίθενται πολλά ζητήματα πολιτικής τα οποία μπορούν να συμβάλουν στο να δοθούν καλύτερες λύσεις. Στη γνωμοδότηση αυτή, η ΟΚΕ εξέτασε έναν κρίσιμο τομέα, στον οποίο οι πολιτικές αλληλεπιδρούν: τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομικές επιδόσεις μπορούν να επηρεαστούν από την κοινωνική πολιτική. Στη γνωμοδότηση δίνεται έμφαση στο ό,τι οι κοινωνικές πολιτικές είναι απαραίτητες και ότι μπορούν να είναι αμοιβαία ενισχυτικές των οικονομικών επιδόσεων. Πάντως, αναγνωρίζεται επίσης ότι, χωρίς προσεκτικό συντονισμό, οι κοινωνικές πολιτικές μπορούν να επιδράσουν αρνητικά στις οικονομικές επιδόσεις ή να αποδειχθούν οριακά επιζήμιες γι'αυτές.

3. Η ΟΚΕ ανησυχεί μήπως δεν έχουν ληφθεί πλήρως υπόψη τα θέματα αυτά σε όλες τις πτυχές των κοινοτικών και εθνικών πολιτικών και προτείνει όπως η γνωμοδότηση αυτή αποτελέσει το πλαίσιο για περαιτέρω προβληματισμό.

4. Κατά την αναζήτηση των μέτρων που αποβλέπουν στην αύξηση της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη μείωση των σημερινών ποσοστών ανεργίας, τα οποία είναι πολύ υψηλά, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι αλληλεπιδράσεις που υφίστανται μεταξύ της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής είναι περίπλοκες και επηρεάζονται εξάλλου από τις πολιτικές που αποβλέπουν στην προώθηση της βιωσιμότητας και στην ενοποίηση των διαφόρων επιπέδων ευθύνης, όπως προκύπτει από το βαθμό επικουρικότητας ο οποίος απαιτείται στο σύνολο των πρωτοβουλιών. Καμία μεμονωμένη δράση δε θα είναι αρκετή από μόνη της. Εάν το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο αντιπροσωπεύει μία σειρά περίπλοκων δράσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει, παρόλα αυτά, την απαραίτητη επινοητικότητα, πλούτο και συνοχή για να αναπτύξει ένα προοδευτικό σύστημα σκέψης το οποίο όχι μόνο να αποτελεί για ολόκληρο τον κόσμο παράδειγμα προς μίμηση αλλά και να συνδυάζει οικονομικές βελτιώσεις και πρόοδο των προτύπων στον τομέα της κοινωνικής προστασίας.

5. Η πρόκληση αυτή είναι τόσο κρίσιμη ώστε η ΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτείται μία σε βάθος εξέταση της αλληλεπίδρασης των σημερινών οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Η εξέταση αυτή πρέπει να λάβει υπόψη το πεδίο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία ενεργεί μέσω κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές της απασχόλησης και τις οικονομικές πολιτικές και μέσω της δράσης των κρατών μελών σύμφωνα με τις παραμέτρους της επικουρικότητας. Θα πρέπει να λάβει ιδιαίτερα υπόψη τα αποτελέσματα της ενίσχυσης της εσωτερικής αγοράς και της εξέλιξης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης.

6. Η παρούσα γνωμοδότηση καθόρισε ένα μέρος του πλαισίου και όρισε ορισμένες υποχρεώσεις οι οποίες θα πρέπει να τηρηθούν για την εν λόγω εξέταση.

7. Η ΟΚΕ ανέφερε ήδη ότι υποστηρίζει την εισαγωγή κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές της απασχόλησης, οι οποίες προκύπτουν από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Άμστερνταμ. Η ΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τις γενικές αρχές που καθορίστηκαν στις κατευθυντήριες γραμμές για το 1998 ().

8. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης απηύθυναν μήνυμα για να δημιουργηθούν, σε εθνική και κοινοτική κλίμακα, οι συνθήκες για την προώθηση και υποστήριξη των επιχειρηματιών και των μικρών επιχειρήσεων.

Επιπλέον, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ, επιβεβαιώθηκε ότι τα πλήρη οφέλη της ΟΝΕ και της ενιαίας αγοράς μπορούν να επιτευχθούν μέσω μιας στρατηγικής που προωθεί την απασχόληση βάσει της αύξησης της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ (Ιούνιος 1998) εκτίμησε τον αντίκτυπο των προγραμμάτων δράσεως για την απασχόληση που υπέβαλαν τα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ παρατήρησε με ικανοποίηση ότι το Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κράτη μέλη κατέβαλαν σοβαρές προσπάθειες για να ενισχύσουν τη δυνατότητα απασχόλησης του ενεργού πληθυσμού, ευνοώντας δραστήρια την ανάπτυξη των επαγγελματικών προσόντων και τη δια βίου κατάρτιση, επιζητώντας να βελτιώσουν τις συνθήκες των ΜΜΕ και των εργαζομένων για ίδιο λογαριασμό και λαμβάνοντας μέτρα για να ενθαρρύνουν τα άτομα να αναζητούν απασχόληση αντί να παραμένουν εξηρτημένα. Πρόκειται για στόχους που υποστηρίζει η ΟΚΕ και συμφωνούν με τις ιδέες που διατυπώθηκαν στην παρούσα γνωμοδότηση.

9. Η πρόταση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τη συνέχιση της συνεργασίας μεταξύ Συμβουλίου Κοινωνικών Υποθέσεων και Συμβουλίου ECOFIN για να προετοιμάσουν, μεταξύ άλλων, τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999 για την απασχόληση, είναι ευπρόσδεκτη. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε ιδίως να έχει τη δυνατότητα να εξετάσει τις κατευθυντήριες αυτές γραμμές οι οποίες θα πρέπει να παρουσιαστούν αργότερα, κατά το τρέχον έτος, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης.

10. Η ΟΚΕ υποστηρίζει το Συμβούλιο όσον αφορά την αναζήτηση καλύτερων λύσεων για να συνδυαστεί η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων με την εξέλιξη των κοινωνικών πολιτικών που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των ατόμων. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές της απασχόλησης αποτελούν μία χρήσιμη καινοτομία και θα βελτιώνονται προοδευτικά δεδομένου ότι θα επανεξετάζονται κάθε χρόνο.

11. Οι κυριότερες πολιτικές που καθορίστηκαν για το 1998 απέδειξαν ήδη ότι ήταν κατάλληλες και εποικοδομητικές. Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται καθεμία από αυτές και η ΟΚΕ φρονεί ότι υπάρχουν σήμερα ορισμένες ενδείξεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να γίνουν ακόμη πιο κατάλληλες ώστε να συνεχισθεί και να αυξηθεί ο αντίκτυπός τους στον τομέα της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής.

12. Η ΟΚΕ παραδέχεται ότι η ανάγκη να αυξηθούν οι δυνατότητες απασχόλησης αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Συμβούλιο, η Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή οφείλουν να διαδραματίσουν ένα ρόλο. Ενώπιον της πρόκλησης αυτής, η ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα ικανή να παρέχει συμβουλές οι οποίες βασίζονται στον πλούτο εμπειρίας των μελών της.

13. Η πρόκληση για την αύξηση του αριθμού ευκαιριών απασχόλησης αποτελεί ευθύνη όλων των οργάνων, των υπηρεσιών και των κοινωνικών οργανώσεων της ΕΕ και των κρατών μελών. Η ΟΚΕ, όχι μόνο θα χρησιμοποιήσει τις ευκαιρίες που της παρέχονται για την αύξηση των προοπτικών της απασχόλησης, αλλά και ζητεί την υποστήριξη όλων των κοινωνικών οργανώσεων της ΕΕ οι οποίες εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ όσον αφορά την επιδίωξη της υλοποίησης και ενίσχυσης των ιδεών που παρατίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση. Τα μέλη της ΟΚΕ πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι οργανώσεις τις οποίες εκπροσωπούν αντιμετωπίζουν με θάρρος την πρόκληση αυτή.

14. Η πρόκληση της απασχόλησης δεν θα αντιμετωπισθεί με βραχυπρόθεσμα μόνο μέτρα. Ορισμένες από τις επιλογές είναι βασικές και διαρθρωτικές. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ θα επιζητήσει και άλλες ευκαιρίες για να συμβάλει στην αναζήτηση ακόμη ισχυρότερων μέτρων προκειμένου να μειωθεί η ανεργία και να ανέβει το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 10 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Επισυνάπτεται σε παράρτημα κατάλογος άλλων γνωμοδοτήσεων της ΟΚΕ σχετικά με την απασχόληση. Επισημαίνονται ιδιαίτερα οι γνωμοδοτήσεις (ΕΕ C 355 της 21.11.1997) σχετικά με το «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την απασχόληση» και (ΕΕ C 19 της 21.1.1998) την «Ανακοίνωση της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998».

() COM(98) 103 τελικό. Ανάπτυξη και απασχόληση στο πλαίσιο σταθερότητας της ΟΝΕ.

() Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις ΜΜΕ, 5η ετήσια έκθεση 1997 (σ. 140).

() ΟΟΣΑ, Προοπτικές της απασχόλησης, Δεκέμβριος 1997/ΟΟΣΑ, Οικονομικές προοπτικές, Ιούλιος 1997.

() COM(98) 222.

() ΕΕ C 235 της 27.7.1998.

() Πηγή: COM(98) 222. Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: «Προτεραιότητες για το μέλλον» σ. 5, Ομιλία της Επιτρόπου κ. Cresson της 18ης Μαΐου 1998 στο Coventry.

() Πηγή: Διεθνής ένωση των οδικών μεταφορέων IRU, Διεθνές πρακτορείο ενέργειας, Ομάδα χρηστών διεθνών τηλεπικοινωνιών, και Προοπτικές επικοινωνίας του ΟΟΣΑ 1997.

() COM «Κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου: κλειδί για τη δημιουργία απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση», 31.3.1998.

() EE C 19 της 21.1.1998.

() ΕΕ C 157 της 25.5.1998.

() ΟΟΣΑ, Ιστορικές στατιστικές.

() Συμβουλευτική Ομάδα για την Ανταγωνιστικότητα: «Η ανταγωνιστικότητα στην υπηρεσία της απασχόλησης. Νοέμβριος 1997» σ. 4.

() EE C 355 της 21.11.1997.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το περιβάλλον και την απασχόληση (Οικοδόμηση μιας βιώσιμης Ευρώπης) COM(97) 592 τελικό της 18.11.1997.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της απασχόλησης το 1998, COM(97) 497 τελικό της 1.10.1997. Τμήμα ΙΙΙ: Δημιουργία μιας νέας νοοτροπίας απασχολησιμότητας, πρώτη παράγραφος.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στον κοινωνικό τομέα» ΕΕ C 73 της 9.3.1998.

() H OKE εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα το «Πρόγραμμα δράσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων», COM(97) 586 τελικό.

() COM(96) 512 τελικό. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την εσωτερική συζήτηση που πραγματοποιείται στην Επιτροπή με θέμα «Πολιτική συνοχής και πολιτισμός - Συμβολή στην απασχόληση» (προσωρινό έγγραφο της Επιτροπής) και καλεί να συνεχισθούν εντατικά οι σχετικές εργασίες.

() «Φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Έκθεση για την εξέλιξη των φορολογικών συστημάτων», γνωμοδότηση της ΟΚΕ - ΕΕ C 296 της 29.9.1997, ή «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την απασχόληση», γνωμοδότηση της ΟΚΕ - EE C 355 της 21.11.1997.

() Σε ορισμένα κράτη μέλη, η συζήτηση αυτή διευρύνθηκε ώστε να συμπεριλάβει την φορολογική πολιτική.

() Για μία λεπτομερή εξέταση της εν λόγω έννοιας, του σαφούς ορισμού της, της στατιστικής της οριοθέτησης καθώς και για τα ενδεχόμενα προβλήματα υπολογισμού, βλ. μία αυστριακή μελέτη: Αυστριακό Ίδρυμα οικονομικής έρευνας: «Η εισφορά επί της προστιθέμενης αξίας ως εναλλακτική λύση για τις εργοδοτικές εισφορές -με βάση τους μισθούς και τα οικογενειακά επιδόματα» Φεβρουάριος 1997. Μία παρόμοια συζήτηση εξελίσσεται στην Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία.

() Έκθεση της Επιτροπής «Η κοινωνική προστασία στην Ευρώπη, 1997 - Περίληψη», COM(98) 243 τελικό. Η έκθεση αναφέρει ότι οι κοινωνικές εισφορές στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούν λιγότερο από το 40 % και στη Δανία λιγότερο από το 23,5 % της συνολικής χρηματοδότησης της κοινωνικής προστασίας (βλ. σ. 10).

() Βλ. κεφάλαιο 10 της Λευκής Βίβλου «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση».

() ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

() EE C 158 της 26.5.1997.

() Ήδη, υφίσταται το πρώτο παράδειγμα προς μίμηση: η διεθνής ομοσπονδία εργαζομένων στις μεταφορές (ITF) επεξεργάστηκε μία διεθνή συλλογική σύμβαση για τους εργαζόμενους σε πλοία με σημαία ευκαιρίας, η οποία προστατεύει σήμερα άνω του ενός τρίτου των εργαζομένων.

() Στην εισαγωγή του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ανάπτυξη και την απασχόληση, το οποίο υιοθετήθηκε στο Άμστερνταμ, στις 16 Ιουνίου 1997, αναφέρονται τα εξής: «Η οικονομική αποτελεσματικότητα και η κοινωνική ένταξη αποτελούν συμπληρωματικά στοιχεία της συνεκτικότερης ευρωπαϊκής κοινωνίας που επιδιώκουμε άπαντες. Λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη διακήρυξη αρχών, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί όλους τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών και των κοινωνικών εταίρων, να αναλάβουν στο ακέραιο τις ευθύνες τους εντός των οικείων πεδίων δραστηριότητας.» - ΕΕ C 236 της 2.8.1997 σ. 3-4.

() Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ψήφισμα για τις μετεγκαταστάσεις επιχειρήσεων και τις άμεσες ξένες επενδύσεις σε τρίτες χώρες, της 15.1.1998, σημείο Q.2.

() Η ΟΚΕ έχει ήδη εξετάσει το ζήτημα. Με τις κοινωνικές ρήτρες ασχολήθηκε στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η παγκόσμια πρόκληση του διεθνούς εμπορίου: Μία στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή Ένωση», ΕΕ C 56 της 24.2.1997. Στη γνωμοδότηση παρουσιάζονται οι κυριότερες συμβάσεις της ΔΟΕ, σχετικά με τις οποίες αναφέρονται στο σημείο 5.3 τα εξής: «Όλες αυτές οι Συμβάσεις της ΔΟΕ έχουν κυρωθεί από τη μεγάλη πλειοψηφία των κρατών και θα μπορούσαν, επομένως, να θεωρηθούν διεθνώς αποδεκτά πρότυπα.».

() Βλ. σημείο 3.3. Ένας υπολογισμός πραγματοποιείται στη γνωμοδότηση «Φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση» ΕΕ C 296 της 29.9.1997, Στη γνωμοδότηση αναφέρεται ότι: «Μεταξύ 1980 και 1994, η τεκμαρτή φορολογική επιβάρυνση της εργασίας αυξήθηκε κατά μέσο όρο στην Ευρώπη από 34,7 % σε 40,5 %, ενώ στην περίπτωση των υπόλοιπων παραγωγικών συντελεστών μειώθηκε από 44,1 % σε 35,2 %» (έμμεσοι φόροι, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εισφορών).

() «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο - Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη: προτεραιότητες για το μέλλον», COM(98) 222 τελικό. Όσον αφορά τη φορολογία, στο σημείο ΙΙ.2.5 αναφέρονται τα εξής: «προώθηση των επενδύσεων των νεοσυσταθεισών επιχειρήσεων, π.χ. μέσω φορολογικών κινήτρων στα τοπικά δίκτυα ιδιωτών επενδυτών (Business Angels), απλοποίηση της μεταβίβασης μιας επιχείρησης στους εργαζομένους της ... Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να επανεξετάσουν την φορολογία της χρηματοδότησης μέσω ιδίων πόρων ή μέσω δανεισμού, προκειμένου να ενισχυθεί το αρχικό κεφάλαιο των ΜΜΕ.»

() Η πρώτη «Πρόταση Σύστασης του Συμβουλίου όσον αφορά την προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων (συμπεριλαμβανόμενης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο) χρονολογείται ήδη από το 1991» (ΕΕ C 245 της 20.9.1991, σ. 12). Επίσης: «92/443/ΕΟΚ: Σύσταση του Συμβουλίου της 27ης Ιουλίου 1992 σχετικά με την προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο)» ΕΕ L 245 της 26.8.1992. Η έκθεση Pepper είναι πιο πρόσφατη: Έκθεση της Επιτροπής με θέμα την «Προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο) στα κράτη μέλη - 1996», COM(96) 697 τελικό.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την απασχόληση, ΕΕ C 355 της 21.10.1997, και για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών το 1998», EE C 19 της 21.1.1998.