27. 11. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/59 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Η ακόλουθη τροπολογία η οποία έλαβε θετικές ψήφους ίσες με το 1/4 του συνολικού αριθμού ψήφων, απορρίφθηκε 
κατά τη διάρκεια των συζητήσεων. 
Άρθρο 19 
β) Να διαγραφεί η τελευταία πρόταση: 
«Όλες οι πτυχές... εκπροσώπους των εργαζομένων.» 
Αιτιολογία 
Προφανής 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 47, κατά: 69, αποχές: 15. 
Γνωμοδότηση για την συμβολή του συνεταιριστικού τομέα στην περιφερειακή ανάπτυξη 
(89/C 298/16) 
Στις 31 Μαΐου 1988, το Προεδρείο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής αποφάσισε, με βάση 
το άρθρο 20, παρ. 3 του Εσωτερικού Κανονισμού να επεξεργασθεί γνωμοδότηση για την παραπάνω 
συμβολή. 
Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 26 Ιουνίου 1989 με βάση την 
εισήγηση του κ. Bento Goncalves. 
Στη 269η σύνοδο της ολομέλειας της (συνεδρίαση της 28ης Σεπτεμβρίου 1989) η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Η επίτευξη των στόχων της «Λευκής Βίβλου», που 
παρουσιάσθηκε στη διάσκεψη κορυφής του Μιλάνου το 1985 
και η εφαρμογή των ρυθμίσεων για τη λήψη των αποφάσεων 
βάσει της Ενιαίας Πράξης, η οποία άρχισε να εφαρμόζεται 
το 1987, στοχεύουν στη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς. 
1.2. Οι αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών, προ­
σώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, που αποτελούν τη βάση 
ενός χώρου χωρίς σύνορα, συνεπάγονται τη δραστηριότητα 
ενός συνόλου κοινωνικο-οικονομικών φορέων, μεταξύ των 
οποίων και ο συνεταιριστικός τομέας. 
1.3. Γενικά το άρθρο 100 της συνθήκης ΕΟΚ παρέχει τη 
βάση για τον συνεταιριστικό τομέα και το άρθρο 58, παρ. 
2, αναφέρεται ρητά στους συνεταιρισμούς στο βαθμό που 
επηρεάζουν άμεσα τη δημιουργία και τη λειτουργία της Κοι­
νής Αγοράς. 1.4. Στα πλαίσια αυτά, η Οικονομική και Κοινωνική Επι­
τροπή χαίρει για την αναγνώριση της σπουδαιότητας του 
συνεταιριστικού τομέα εκ μέρους της Επιτροπής, η οποία 
αποτελεί μια πρωτοβουλία που έγινε πιο συγκεκριμένη στην 
Ευρωπαϊκή Διάσκεψη για τις Συνεταιριστικές και Συνεργα­
τικές Ενώσεις, που πραγματοποιήθηκε στις 20 και 21 Νοεμ­
βρίου 1986, οργανωθείσα από κοινού από την Επιτροπή 
Συντονισμού των Συνεταιριστικών Ενώσεων της ΕΟΚ και 
από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με τη συμβολή 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και με εισηγήσεις των κκ. 
Mihr, Αυγερινού και Trivelli. 
2. Οικοδόμηση της εσωτερικής αγοράς και περιφερειακή 
ανάπτυξη 
2.1. Η οικοδόμηση της Ευρώπης των πολιτών και η 
υλοποίηση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης αποτελούν 
στόχους που προκαλούν τους υπευθύνους των κοινοτικών 
οργάνων για μια ενεργό δέσμευση στη δημιουργία των όρων 
Αριθ. C 298/60 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11. 89 
εκείνων με τους οποίους οι κοινωνικοί και οικονομικοί 
φορείς, μέσα από τις διάφορες μορφές οργάνωσης τους, 
μεταξύ των οποίων οι συνεταιρισμοί κατέχουν εξέχουσα 
θέση, θα προωθήσουν τους στόχους εκείνους των οποίων οι 
κυριότερες δράσεις καταγράφονται στη «Λευκή Βίβλο». 
2.2. Με τη διεύρυνση της Κοινότητας αυξήθηκαν οι λιγό­
τερο ανεπτυγμένες περιοχές και τροποποιήθηκε η γεωγρα­
φική της σημασία, κυρίως σε ό,τι αφορά ορισμένες εσωτε­
ρικές ηπειρωτικές και νησιώτικες περιοχές. 
2.3. Η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς 
θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση των περιφερειακών 
διαφορών της, εκτός βέβαια αν ληφθούν μέτρα κατάλληλα 
για να μειώσουν τον αντίκτυπο στις ασθενέστερες οικονομίες, 
με την ανάπτυξη ενός καθοριστικού ρόλου από τους οικονομι­
κούς και κοινωνικούς φορείς. 
2.4. Οι περιφερειακές πολιτικές και οι πολιτικές περιφε­
ρειακής ανάπτυξης που ακολούθησαν η Επιτροπή και τα 
κράτη μέλη, μέσω της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών 
ταμείων και που θα ενισχυθούν προς την κατεύθυνση της 
μείωσης των διαφορών οικονομικής ανάπτυξης και ευη­
μερίας, είχαν θετικά αποτελέσματα, τα οποία όμως είναι πολύ 
περιορισμένα από γεωγραφική άποψη και ανεπαρκή σε σχέση 
με τη συνολική δυναμική των εθνικών οικονομιών, ενώ 
ελάχιστα συνέβαλαν στη συμμετοχή στων κυριότερων 
φορέων των διαφόρων περιοχών. 
3. Η σημασία των συνεταιρισμών και ο μελλοντικός τους 
ρόλος στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
3.1. Οι συνεταιρισμοί υπάρχουν σε όλους τους τομείς της 
Οικονομίας και η σημασία τους είναι διαφορετική από χώρα 
σε χώρα και στο εσωτερικό κάθε κράτους, ανάλογα με τους 
εξεταζόμενους τομείς, εκτός από τα κράτη μέλη στα οποία 
υφίστανται νομικά εμπόδια. 
Οι συνεταιρισμοί απέδειξαν ότι μπορούν να καταστήσουν 
εφαρμόσιμες τις πρωτοβουλίες που ατομικά θα είχαν δυσχέ­
ρειες ως προς την επιτυχία. Συνέβαλαν ώστε οι πιο αδύναμες 
οικονομικά επιχειρήσεις να μπορέσουν να ανταγωνισθούν 
με επιτυχία. Αποτελούν βασικό παράγοντα διατήρησης και 
αύξησης των θέσεων εργασίας. Επιδίδονται ειδικότερα στην 
κατάρτιση ετών εργαζομένων και των συνεταιριστών και 
προωθούν με τον τρόπο τους το επιχειρηματικό πνεύμα. 
3.2. Στην Κοινότητα υπάρχουν συνεταιρισμοί, με 63 
εκατομ. μέλη και διαθέτουν 3 εκατομ. θέσεις απασχόλησης. 
Ο όγκος του συνεταιριστικού τομέα στα πλαίσια ενός χώρου 
δώδεκα κρατών μελών μαρτυρεί τη ζωτικότητα του τομέα και 
την παρουσία του στον οικονομικό, τοπικό και περιφερειακό ιστό. Ο τομέας αυτός αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την 
οικονομική και κοινωνική ολοκλήρωση και συνοχή. 
3.3. Στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Κοινότητας 
οι συνεταιρισμοί αποτελούν πολλές φορές μια από τις επιχει­
ρηματικές μορφές που είναι ικανή να επιτυγχάνει συγκεκρι­
μένα αποτελέσματα, δεδομένου ότι είναι σε θέση να επιλύουν 
όχι μόνο οικονομικά, αλλά και άλλα βασικά προβλήματα. 
Οπωσδήποτε οι συνεταιρισμοί είναι οργανισμοί ικανοί να 
κινητοποιούν χρηματοδοτικούς και επιχειρηματικούς 
πόρους, μικρούς και διασκορπισμένους, και να προβλέπουν 
μελλοντικές χρήσεις για την ενίσχυση της τοπικής και περι­
φερειακής ανάπτυξης, προωθώντας με τον τρόπο αυτό την 
απασχόληση και διευκολύνοντας την παραμονή των 
αντίστοιχων πληθυσμών, κυρίως δε, δημιουργώντας προοπτι­
κές για τις νεότερες γενιές. 
3.4. Το παραπάνω ισχύει και για τις πιο αναπτυγμένες 
περιοχές που αντιμετωπίζουν βιομηχανική παρακμή. Στις 
περιοχές αυτές και στην περίπτωση ανάληψης μιας επιχείρη­
σης που βρίσκεται σε πτώχευση, η λύση των συνεταιρισμών, 
αν και βέβαια δεν είναι η μόνη, επιτρέπει την ενεργό συμμε­
τοχή των εργαζομένων της επιχείρησης, που αποτελεί 
αντικείμενο αναδιάρθρωσης και αυξάνει τις συνθήκες επιτυ­
χίας, δεδομένου ότι εξασφαλίζονται: η πρόσβαση σε ειδικά 
μέσα χρηματοδότησης και στήριξης, ένα φερέγγυο 
πρόγραμμα, εξασφαλίζεται και ρυθμίζεται η συμμετοχή των 
εργαζομένων στη λήψη των αποφάσεων και επιτυγχάνεται η 
συμμετοχή ικανών διαχειριστών και εξειδικευμένων υπηρε­
σιών παροχής συμβουλών και κατάρτισης. 
3.5. Οι δυνατότητες λειτουργίας των επιχειρήσεων, 
ανεξάρτητα από την νομική τους μορφή, είναι απευθείας 
ανάλογες με το επίπεδο γνώσεων και εμπειρίας των επιχειρη­
ματιών και συμμετοχής των εργαζομένων. Οι συνεταιρισμοί 
επίσης επιτρέπουν στις κοινωνικές κατηγορίες που δεν έχουν 
επιχειρηματική παιδεία να αποκτήσουν γνώσεις και να αυξή­
σουν τις δυνατότητες δημιουργίας νέων επιχειρήσεων. 
3.6. Επιβεβαιώνεται λοιπόν η διατύπωση της «Έκθεσης 
Mihr» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ότι οι συνεταιρισμοί 
δεν συμβάλλουν μόνο στην εξασφάλιση του οικονομικού 
πλουραλισμού και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας 
των επιχειρήσεων, αλλά κατά κάποιο τρόπο στην υπεράσπιση 
της οικονομικής ελευθερίας και δημοκρατίας. 
4. Χαρακτηριστικά και αρχέσ των συνεταιρισμών 
4.1. Οι συνεταιρισμοί μπορούν να χαρακτηρισθούν σαν 
ενώσεις που αποβλέπουν στην ικανοποίηση των οικονομικών 
και κοινωνικών αναγκών των μελών τους, με τη διαχείριση 
μιας κοινής περιουσίας που δημιούργησαν αυτές οι ίδιες και 
ταυτόχρονα συμβάλει στη διατήρηση της ατομικής αυτονο­
μίας. 
27.11.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/61 
Η επιταγή για τη βελτίωση της κατάστασης των μελών έχει 
προτεραιότητα έναντι της μεγιστοποίησης των κερδών που 
προωθούν ορισμένες άλλες εταιρικές μορφές. 
4.2. Για τον σκοπό αυτό ο συνεταιρσιμός διαχειρίζεται μια 
επιχείρηση που λαμβάνει υπόψη την οικονομική ισορροπία 
της διαχείρισης και τον εμπορικό ανταγωνισμό. Τα κριτήρια 
διαχείρισης βασίζονται σε μια ηθική ευθύνη που καταμερίζε­
ται σε δημοκρατική βάση, και σε μια ηθική αλληλεγγύη 
που σημαίνει ότι δίνεται προτεραιότητα στις υπηρεσίες που 
παρέχονται στα μέλη και στη συνεργασία μεταξύ των συνεται­
ρισμών. 
4.3. Η δημοκρατία ασκείται στο εσωτερικό του συνεται­
ρισμού μέσω της ελεύθερης εισόδου και αποχώρησης, με τα 
ίσα δικαιώματα διαχείρισης, με την αμοιβαιότητα στις 
σχέσεις μεταξύ των μελών και του συνεταιρισμού, με την 
αναλογική διανομή των αποτελεσμάτων από τη συμμετοχή 
των μελών στις δραστηριότητες του συνεταιρισμού. 
4.4. Τέλος, σε μια συνεταιριστική επιχείρηση η πραγμα­
τική δύναμη βασίζεται περισσότερο στο άτομο, παρά στο 
κεφάλαιο που διαθέτουν τα μέλη. 
5. Η δράση των συνετζιτισμών για την περιφερειακή 
ανάπτυξη 
5.1. Σε μελέτη της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων, στα πλαίσια του προγράμματος έρευνας και δράσεων 
για την εξέλιξη της αγοράς εργασίας (1981), τονίσθηκε ο 
θετικός ρόλος του Συνεταιριστικού Κινήματος σε ό,τι αφορά 
τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και, κυρίως, για 
τους νέους. 
5.2. Οι εισηγήσεις της ΟΚΕ για τις ορεινές, τις νησιώτικες 
και τις μειονεκτικές περιοχές της Κοινότητας και η γνωμοδό­
τηση της ΟΚΕ για τις τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης, 
γενικά, εκτιμούν ότι οι συνεταιρισμοί αποτελούν μια από τις 
συγκεκριμένες λύσεις για να ξεπεράσουν την υποανάπτυξη 
οι πλέον φτωχές και καθυστερημένες περιοχές. 
5.3. Στη γνωμοδότηση της του 1984 για την ανεργία η 
ΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει τα μέσα για 
την εξάλειψη των εμποδίων που αποθαρρύνουν τη δημιουργία 
νέων μορφών μικρών επιχειρήσεων συνεταιριστικού χαρα­
κτήρα. 
5.4. Ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ζητά ειδι­
κότερα να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των πλέον μειονεκτικών 
περιοχών με τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, με την 
καθιέρωση νέων οικονομικών και κοινωνικών δομών που 
δημιουργούνται με την προώθηση μικρών και μεσαίων επιχει­
ρήσεων και, κυρίως, συνεταιρισμών. 5.5. Στις εσωτερικές και μειονεκτικές περιοχές της Κοινό­
τητας οι σημαντικότερες οικονομικές πρωτοβουλίες έχουν 
σαν βάση τοπικές επιχειρήσεις, είτε πρόκειται για μεμονωμέ­
νους επιχειρηματίες είτε για συνεταιρισμένους. 
5.6. Οι συνεταιρισμοί και ο άλλοι συνεταιριστικοί οργανι­
σμοί έχουν τις βαθύτερες ρίζες στον τόπο λειτουργίας τους 
και, βασιζόμενοι στις αρχές και την πρακτική τους, μπορούν 
να κινητοποιήσουν και να συντονίσουν αποτελεσματικά τους 
υπάρχοντες οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους. 
5.7. Η εξασθένηση της οικονομικής δυναμικής μπορεί 
πολλές φορές να διαρρήξει τους δεσμούς αλληλεγγύης και 
αλληλοβοήθειας που αποτελούν τα χαρακτηριστικά του 
αγροτικού κόσμου. Οι συνεταιρισμοί μπορούν να αποκα­
ταστήσουν αυτούς τους δεσμούς, όχι μόνον μεταξύ των μελών 
τους αλλά και μεταξύ των συνεταιρισμών. 
5.8. Ένα πρόγραμμα ανάπτυξης του συνεταιριστικού τομέα 
μπορεί επίσης να αποκαταστήσει, προς το κοινό συμφέρον, 
αυτούς τους δεσμούς μεταξύ του πληθυσμού και της περιοχής, 
μεταξύ των ιδίων των κατοίκων, μεταξύ των κατοίκων και της 
ανάπτυξης νέων οικονομικών δραστηριοτήτων και, επίσης, 
μεταξύ των δραστηριοτήτων της περιοχής και της υπόλοιπης 
χώρας. 
5.9. Οι γεωργικοί συνεταιρισμοί, είτε πρόκειται για συνε­
ταιρισμούς παραγωγής είτε για συνεταιρισμούς αγοράς και 
πώλησης, οι συνεταιρισμοί πίστης και υπηρεσιών, μπορούν 
να συμβάλουν στη βελτίωση των συνθηκών ζωής και εισοδη­
μάτων των κατοίκων των αγροτικών ζωνών, με τη δημιουργία 
κεντρικών ή περιφερειακών οργανισμών ή με τη συμμετοχή 
σ'αυτούς, οι οποίοι αναπτύσσουν δραστηριότητες σε όλα τα 
στάδια της παραγωγής. 
5.10. Οι συνεταιρισμοί, δεδομένης της πολυμορφίας τους 
και οι άλλες συνεργατικές ενώσεις που συγκρούονται άμεσα 
από τους ενδιαφερόμενους, μπορούν να δημιουργήσουν εκεί­
νες τις κοινωνικο-οικονομικές δομές που διαδραματίζουν 
καθοριστικό ρόλο στην περιφερειακή ανάπτυξη, η αποδο­
τικότητα όμως δεν προκαλεί ορισμένες φορές το ενδιαφέρον 
των οικονομικών φορέων που έχουν κερδοσκοπικούς 
στόχους. Έργο τους μπορεί επίσης να είναι η εκπόνηση και 
διάδοση ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την περιφερειακή 
ανάπτυξη, κυρίως σε ό,τι αφορά τους νέους τρόπους συντο­
νισμένης χρησιμοποίησης των διαρθρωτικών ταμείων. 
5.11. Οι εσωτερικές και οι πιο μειονεκτικές περιοχές της 
Κοινότητας χαρακτηρίζονται πολλές φορές από την απουσία 
οργανισμών ικανών να μελετούν και να προτείνουν λύσεις 
καινοτομιών που θα διευκόλυναν την προγραμματισμένη 
ανάπτυξη τους. Είναι επιθυμητή η σύνδεση τους με οργανι­
σμούς εξειδικευμένους στην προώθηση της ανάπτυξης, 
εθνικούς ή διεθνείς, που θα καθιστούν δυνατές τις κατάλληλες 
λύσεις για την προώθηση αυτής της ανάπτυξης. 
Αριθ. C 298/62 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 11. 89 
5.12. Στις περιπτώσεις αυτές παρουσιάζεται ως κατάλληλη 
λύση η συνεταιριστική, που μπορεί να αποτελέσει ένα εξειδι­
κευμένο δίκτυο που θα καλύπτει όλη την περιοχή, και θα 
επιτρέπει τη σύνδεση της ανάπτυξης του ενδογενούς δυναμι­
κού με την τοποθέτηση κάθε επιχείρησης στον εθνικό και 
διεθνή χώρο. 
5.13. Η παρέμβαση του συνεταιριστικού κινήματος μπορεί 
να διευκολύνει την έναρξη νέων οικονομικών πρωτοβουλιών 
που ενδέχεται να μην παρουσιάζουν μια συνεχή και ισόρροπη 
δραστηριότητα, λόγω έλλειψης βραχυπρόθεσμης αποδοτικό­
τητας, πράγμα που οδηγεί σε αποτυχία των πρωτοβουλιών. 
Οι πρωτοβουλίες αυτές, με τη συμμετοχή του συνεταιριστικού 
κινήματος, βελτιώνουν τους μεσοπρόθεσμους όρους επιτυχίας 
και συνεπώς επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να καθίστανται 
αυτάρκεις. 
5.14. Η διατομεακή διάρθρωση του συνεταιριστικού κινή­
ματος και η πολυμορφία του επιτρέπουν το πέρασμα από την 
υλοποίηση μεμονωμένων προγραμμάτων στα ολοκληρωμένα 
προγράμματα, στα οποία περιλαμβάνεται η κατάρτιση σε όλα 
τα επίπεδα και η κάλυψη όλης της περιοχής. 
5.15. Ο συνεταιριστικός τομέας αποτελεί λόγω των βάσεων 
που διαθέτει, ένα στοιχείο εξάλειψης των οικονομικών 
συγκρούσεων που προκαλούν οι μεταβολές που γίνονται και 
αποκατάστασης των περιφερειακών συγκρούσεων που προ­
καλούν οι μεταβολές που γίνονται και αποκατάστασης των 
περιφερειακών ανισορροπιών προκαλούνται αφενός από τις 
διαδοχικές διευρύνσεις της Κοινότητας, και αφετέρου από 
τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, τόσο στον πρωτογενή 
όσο και στο δευτερογενή τομέα. 
5.16. Ορισμένα από τα μέτρα που αναφέρονται στο έγγρ. 
της Επιτροπής σχετικά με τον αγροτικό κόσμο, είναι τα 
παρακάτω: 
— δασική δράση, 
— προστασία του περιβάλλοντος, 
— ενέργεια και αγροτικός κόσμος, 
— δράσεις υπέρ των ΜΜΕ συμπεριλαμβανομένου και των 
συνεταιρισμών, 
— επένδυση και ανάπτυξη, 
— νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και τηλεπικοινωνιών, 
— εκπαίδευση-κατάρτιση-κοινωνική πολιτική, 
— δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, 
— αγροτικός τουρισμός και αξιοποίηση του αγροτικού 
χώρου· 
τα οποία συναντώνται σε συνεταιρισμούς που είναι 
εξοπλισμένοι και ενδιαφέρονται για την επιτυχή υλοποίηση τους, εφιστάται η προσοχή, εκτός των άλλων, σε ορισμένα 
ειδικά χαρακτηριστικά, δηλαδή: 
— δημιουργούνται από τους ενδιαφερόμενους (κατοίκους 
των σχετικών περιοχών), 
— οι ηθικές αρχές που συγκροτούν τη φιλοσοφία τους 
βρίσκουν την ευγενέστερη έκφραση τους στη συμμετοχή 
και δημοκρατική διαχείριση, στη βελτίωση των οικονομι­
κών των μελών τους και, λαμβάνοντας υπόψη τα νόμιμα 
συμφέροντα των εργαζομένων, στην ανάπτυξη του κοινω­
νικού περιβάλλοντος και στην ανωτερότητα των δράσεων 
τους, που μπορούν να συμπεριλάβουν στο σύνολο σχεδόν 
των δράσεων που είναι αναγκαίες για την ικανοποίηση 
των αναγκών του πληθυσμού. 
5.17. Οι συνεταιρισμοί συμβάλλουν στην προστασία του 
περιβάλλοντος, με δράσεις που αποβλέπουν στην αποτροπή 
της διάβρωσης του εδάφους και ευνούν την αναδάσωση και 
αξιοποίηση των ενδογενών πόρων. 
5.18. Η ανάπτυξη του τουρισμού, κυρίως στις αγροτικές 
περιοχές, αποτελεί ένα σημαντικό και καινοτομικό στοιχείο 
για την περιφερειακή ανάπτυξη, για τη συμβολή της στην 
παραμονή του πληθυσμού, την προστασία του περιβάλλοντος 
και την εμφάνιση νέων δραστηριοτήτων στις περιοχές εκείνες 
που οι συνεταιρισμοί αποτελούν αξιόλογους παράγοντες. 
5.19. Εξάλλου οι συνεταιρισμοί αποτελούν αναγκαίους και 
σημαντικούς φορείς για την επιτυχία των στόχων του ευρωπα­
ϊκού κοινωνικού χάρτη, όπως αναφέρει η ΟΚΕ στη σχετική 
γνωμοδότηση της που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο της 
ολομέλειας του Φεβρουαρίου 1989. 
5.20. Η ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας, της οποίας, 
η κύρια συμβολή συνίσταται στη στήριξη του συνεταιριστι­
κού κινήματος, συνιστά τη συνεργασία μεταξύ όλων των 
ενδιαφερομένων οικονομικών και κοινωνικών φορέων, 
κυρίως των συνδικάτων και των επαγγελματικών ενώσεων. 
6. Συμπεράσματα 
Ο συνεταιριστικός τομέας είναι σήμερα υποχρεωμένος να 
καταβάλει πρόσθετη προσπάθεια και να συνδυάσει τις ρυθ­
μίσεις που τον διέπουν, τις ειδικές διαρθρώσεις των συνεται­
ρισμών, όπως επίσης και την έλλεψη κεφαλαίων υψηλού 
κινδύνου και την πρόσβαση στην κατάρτισημε την ανάγκη 
αφενός προσαρμογής στην κοινοτική νομοθεσία και αφετέ­
ρου με την ανάγκη να είναι περισσότερο ανταγωνιστικός και 
κυρίως καινοτόμος. 
Στα πλαίσια αυτά, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
συνιστά στις ευρωπαϊκές οργανώσεις του συνεταιριστικού 
κινήματος και στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: 
6.1. Να μελετήσουν από κοινού τα εμπόδια που παρεμβάλ­
λονται στη διαμεθοριακή συνεργασία μεταξύ των συνεται­
ρισμών και μεταξύ των τελευταίων αυτών και άλλων τύπων 
επιχειρήσεων. 
^Η^ Επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρι^^] 
^.1 Να εξετάσουν από κοινού αν υπάρχει ενδεχομένως 
ανάγκη δημιουργίαςενόςσυμπληρωματικοΰκαιπροαιρε 
τικοΰ ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου για τις συνεταιριστικές 
επιχειρήσεις. 
^.1 Ναεξετάσουνταχρηματοδοτικάκαιφορολογικάμεσα 
που βρίσκονται στη διάθεση των συνεταιρισμωνήπου^α 
πρέπει να δημιουργήσουν ή να προσαρμοσθούν για την 
ενίσχυση των ίδιων πόρων τους. 
^. Να εκπονήσουν ενα κατάλογο ενδεχόμενων μέτρων 
για την ενίσχυση της δημιουργίας καιτης ανάπτυξης των 
συνεταιριστικών επιχειρήσεων, σε όλους τους τομείς της 
δραστηριότητάςτους,μετηνευ^ΰνηκαισυμμετοχήτωνσυνε 
ταιρισμων. 
^. Να συμβάλουν, στα πλαίσια της περιφερειακής 
ανάπτυξης,στηνεφαρμογήμεσωνκαιπρογραμμάτωνπου 
ευνοοΰντηνκατάρτιση διαφόρων συνεταιριστικωνστελεχων, 
ώστε να προσαρμόζεται καλΰτεραοσυνεταιρισμός στο περι­
βάλλον και να εντάσσεται στους στόχους της μεγάλης ευρω-
παϊκής αγοράς. 
^. ^α καθιερώσουν δράσεις ενημέρωσης και διάδοσης 
σχετικάμετη συνεταιριστική δράση και τους συνεταιρισμούς 
Βρυξελλες,^επτεμρ^ρίου^ και την ανάπτυξη τους, στις οποίες ^α ήταν επιθυμητό να 
συνεργάζονται τα συνδικάτα και οι επαγγελματικές οργανω 
σεις. 
^.7. Να υποστηρίξουν την εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού 
συστήματοςτεκμηρίωσηςκαιενημερωσης,σεό,τιαφοράτην 
έρευνα, τα στατιστικά στοιχεία και την ανταλλαγή εμπειριών 
σε κοινοτικό επίπεδο και μεταξύ των κρατών. 
^. Να συσταθεί μια μόνιμη συμβουλευτική επιτροπή στα 
πλαίσια της ΧΧηΗ ΡΑ,ηοποία^α συγκροτείται από μέλη 
των ευρωπαϊκών συνεταιριστικών οργανωσεων,ωστε να λαμ 
χάνεται υπό^ηηιδιομορφία των συνεταιρισμών στις κοινο­
τικές πολιτικές και να μελετηθεί ενα σχέδιο ανάπτυξης για 
το ευρωπαϊκό συνεταιριστικό κίνημα. 
^. Το^υμ^ουλιο ^α πρέπει να διατυπώσει σαφώς τη ^ου 
λησή του για την υιο^εητηση των κατάλληλων μέτρων σχε­
τικά με την αξιοποίηση της συμβολής του συνεταιριστικού 
και συνεργατικού κινήματος στη δημιουργία και ενίσχυση 
του ευρωπαϊκού οικονομικού και κοινωνικού χώρου με ^άση 
και τα αποτελέσματα της προσεχούς διάσκεψης για την κοι^ 
νωνική οικονομία που διοργάνωσε στοΗαρίσιηγαλλική 
κυβέρνηση. 
Α^Πο^Α5^θ^