ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΓΤΕ : Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων

ΚΑΔ : Κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης

ΚΓΚ : Καλή γεωργική κατάσταση

ΚΓΠ : Κοινή γεωργική πολιτική

ΚΓΠΚ : Καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση

ΚΕΕ : Καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης

ΚΕΣΕ : Καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης

ΜΠ : Μειονεκτική περιοχή

ΟΣΔΕ : Ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου

ΠΟΕ : Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

ΣΑΑ : Σύστημα αναγνώρισης αγροτεμαχίων

ΣΕΑΕ : Συμπληρωματικές εθνικές άμεσες ενισχύσεις

ΧΓΕ : Χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση

CATS : Clearance Audit Trail System (σύστημα διαδρομής του ελέγχου της εκκαθάρισης) (βάση δεδομένων, στην οποία συλλέγονται πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις ενισχύσεις στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών γεωργικών ταμείων)

Eurostat : Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αποσύνδεση : Διαδικασία διαχωρισμού των άμεσων ενισχύσεων από τη γεωργική παραγωγή.

Ατζέντα 2000 : Η εν λόγω μεταρρύθμιση δημιούργησε δύο βασικούς πυλώνες στήριξης της ΚΓΠ, οι οποίοι χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω δύο ευρωπαϊκών γεωργικών ταμείων. Ο πρώτος πυλώνας [Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ)] προβλέπει μέτρα στήριξης της αγοράς και ενίσχυση του εισοδήματος με τη μορφή άμεσων ενισχύσεων. Ο δεύτερος πυλώνας [Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)] συγχρηματοδοτεί μέτρα αγροτικής ανάπτυξης σε τομείς όπως ο γεωργοπεριβαλλοντικός, η προώθηση της ποιότητας των τροφίμων, οι αυστηρότερες τεχνικές προδιαγραφές και η καλή διαβίωση των ζώων.

Γεωργικό εισόδημα συντελεστών παραγωγής : Δηλώνει την καθαρή προστιθέμενη αξία των γεωργικών δραστηριοτήτων (καθώς και των μη διαχωρίσιμων μη γεωργικών δευτερευουσών δραστηριοτήτων) σε τιμές κόστους των συντελεστών παραγωγής. Υπολογίζεται αφαιρώντας την αξία της ενδιάμεσης κατανάλωσης, της ανάλωσης παγίου κεφαλαίου και των φόρων επί της παραγωγής από την αξία της γεωργικής παραγωγής σε βασικές τιμές και προσθέτοντας την αξία των (λοιπών) επιδοτήσεων της παραγωγής. Συχνά, τα νοικοκυριά εισπράττουν εισόδημα από άλλες πηγές (μη γεωργικές δραστηριότητες, μισθούς, κοινωνικές παροχές, εισόδημα από εκμετάλλευση ακίνητης περιουσίας), με αποτέλεσμα το γεωργικό εισόδημα να μην ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με το πραγματικό εισόδημα των γεωργικών νοικοκυριών.

Γεωργικό επιχειρηματικό εισόδημα : Εισόδημα το οποίο παράγεται από τις γεωργικές δραστηριότητες και χρησιμοποιείται για την ανταμοιβή των ιδίων συντελεστών παραγωγής (εργασία ή/και επιχείρηση, ίδιο κεφάλαιο και ιδιόκτητη γη). Αντιστοιχεί στο εισόδημα των συντελεστών παραγωγής, αφού αφαιρεθούν οι δαπάνες που συνδέονται με τον δανεισμό κεφαλαίων και την απασχόληση εργατικού δυναμικού.

Διαγνωστικός έλεγχος : Αναθεώρηση του 2008 της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003. Έγκριση των προτάσεων της Επιτροπής για περαιτέρω αποσύνδεση των άμεσων ενισχύσεων από την παραγωγή και αύξηση της ευελιξίας του ΚΕΕ, μεγαλύτερες μεταφορές δαπανών σε μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, τροποποιήσεις στο σύστημα παρέμβασης, αύξηση των ποσοστώσεων γάλακτος και άλλα τομεακά μέτρα.

Διεύρυνση της ΕΕ : Διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της προσχώρησης νέων κρατών μελών.

ΕΕ των 15 : Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Σουηδία, Φινλανδία.

ΚΕΣΕ : Μεταβατικό απλουστευμένο καθεστώς ενίσχυσης του εισοδήματος των γεωργών των νέων κρατών μελών.

Κράτη μέλη του ΚΕΣΕ : Τα νέα κράτη μέλη που επέλεξαν την εφαρμογή του ΚΕΣΕ αντί των καθεστώτων ενίσχυσης που εφαρμόζονται στην ΕΕ των 15: Βουλγαρία, Εσθονία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία και Τσεχική Δημοκρατία.

Μεταρρύθμιση του 2003 : Μεταρρύθμιση της ΚΓΠ ("ενδιάμεση αναθεώρηση") η οποία αποσκοπούσε στη μείωση της στήριξης των τιμών, αντισταθμίζοντάς την με άμεση ενίσχυση του εισοδήματος. Με τη μεταρρύθμιση αυτή συνεχίστηκε η διαδικασία που είχε αρχίσει το 1992 (μεταρρύθμιση MacSharry) και επιβεβαιώθηκε το 1999 (μεταρρύθμιση με την Ατζέντα 2000). Η μεταρρύθμιση του 2003 εισήγαγε την αποσύνδεση των ενισχύσεων από την παραγωγή και την πολλαπλή συμμόρφωση, ενισχύοντας παράλληλα τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης.

Νέα κράτη μέλη : Βουλγαρία, Εσθονία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχική Δημοκρατία.

Πράξη προσχώρησης : Πράξη που περιέχει τους όρους και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μία χώρα καθίσταται κράτος μέλος της ΕΕ.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Το καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης (ΚΕΣΕ) είναι ένα απλουστευμένο καθεστώς ενίσχυσης του εισοδήματος που απευθύνεται σε γεωργούς στα νέα κράτη μέλη. Εφαρμόστηκε στη Βουλγαρία, την Εσθονία, την Κύπρο, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία και την Τσεχική Δημοκρατία. Το καθεστώς έδωσε στις εθνικές διοικήσεις τη δυνατότητα να χορηγούν άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς έως ότου το οικείο κράτος μέλος μεταβεί στο καθεστώς ενίσχυσης που προγραμματίζεται να εφαρμοστεί συνολικά στην ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 2014. Οι ενισχύσεις του ΚΕΣΕ ανήλθαν σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου κατά το οικονομικό έτος 2011.

II. Στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, οι γεωργοί δεν υποχρεούνται να παράγουν προϊόντα ή να χρησιμοποιούν συντελεστές παραγωγής. Οφείλουν, ωστόσο, να διατηρούν τη γη τους σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση (ΚΓΠΚ) και να συμμορφώνονται με βασικά πρότυπα όσον αφορά το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων, την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων.

III. Ο έλεγχος του Συνεδρίου σχετικά με την εφαρμογή του ΚΕΣΕ επικεντρώθηκε στα ακόλουθα ζητήματα:

- στην εφαρμογή των κύριων στοιχείων του καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού των δικαιούχων και των επιλέξιμων εκτάσεων·

- στη συνεισφορά του καθεστώτος στην επίτευξη του στόχου της ενίσχυσης του εισοδήματος των γεωργών στα νέα κράτη μέλη·

- στην προετοιμασία για τη μετάβαση σε ένα νέο σύστημα άμεσων ενισχύσεων, ενιαίο για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

IV. Στην έκθεσή του σχετικά με το ΚΕΕ [1], το Συνέδριο επισήμανε την ανεπάρκεια του ορισμού των "γεωργών" και την καταβολή ενισχύσεων σε δικαιούχους οι οποίοι, είτε δεν ασκούν καθόλου είτε ασκούν γεωργικές δραστηριότητες οριακής μόνον απόδοσης. Τα ίδια συμπεράσματα όσον αφορά το ΚΕΣΕ εξάγονται από τον έλεγχο σε συνέχεια του οποίου καταρτίστηκε η παρούσα έκθεση. Επιπλέον, σε ορισμένα από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ καταβλήθηκε επίσης νομίμως (ενισχύοντας το εισόδημά τους) σε δημόσιους φορείς που διαχειρίζονται κρατικές εκτάσεις και δεν συμμετέχουν με άλλο τρόπο στη γεωργική δραστηριότητα.

V. Τα κράτη μέλη δεν προσδιόρισαν επακριβώς τις επιλέξιμες εκτάσεις και καταβλήθηκαν ενισχύσεις για μη χρησιμοποιούμενα αγροτεμάχια ή για εκτάσεις που χρησιμοποιούνται για μη γεωργικές δραστηριότητες. Η κατάσταση αυτή έχει αντίκτυπο στο ποσό που καταβάλλεται σε κάθε μεμονωμένο γεωργό και αποδυναμώνει τον σύνδεσμο μεταξύ της ενίσχυσης και της επιλέξιμης έκτασης.

VI. Οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ συνεισέφεραν σημαντικά στην αύξηση του εισοδήματος των γεωργών στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και αποτελούν επί του παρόντος την κύρια πηγή καθαρού εισοδήματος πολλών γεωργών. Ωστόσο, όσον αφορά την κατανομή της, η ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ουσιαστικά βασίζεται στην έκταση των αγροτεμαχίων που έχουν στη διάθεσή τους οι γεωργοί, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ούτε τα ειδικά περιφερειακά χαρακτηριστικά της γεωργικής δραστηριότητας ούτε η συνεισφορά των γεωργών στην παραγωγή δημόσιων αγαθών. Επιπλέον, η δυαδική διάρθρωση του γεωργικού τομέα σε πολλά από τα νέα κράτη μέλη (με μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, αφενός, και μεγάλο αριθμό μικρών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, αφετέρου), σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το καθεστώς βασίζεται στην έκταση της γης, έχει ως αποτέλεσμα την έντονη συγκέντρωση των ενισχύσεων σε μικρό αριθμό μεγάλων δικαιούχων, ενώ η πλειονότητα των γεωργών εισπράττει πολύ μικρά ποσά ενισχύσεων.

VII. Δεν υφίσταται δυνατότητα διαφοροποίησης των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη το γεωργικό δυναμικό των περιφερειών ή περιβαλλοντικά κριτήρια. Ωστόσο, από το 2010, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τμήμα της εθνικής συνολικής χρηματοδότησης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για ειδικές ενισχύσεις σε γεωργούς σε οικονομικά ευάλωτες ή ευαίσθητες από περιβαλλοντική άποψη περιοχές, ή για οικονομικά ευάλωτους τύπους γεωργίας. Εντούτοις, είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της επιλογής αυτής στην κατανομή των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

VIII. Το επίπεδο των άμεσων ενισχύσεων στα κράτη μέλη ορίστηκε με στόχο να ενθαρρυνθεί η αναγκαία αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα και να αποφευχθεί η δημιουργία σημαντικών εισοδηματικών ανισοτήτων και κοινωνικών στρεβλώσεων στις θιγόμενες αγροτικές κοινωνίες. Ωστόσο, εμμένουσες διαρθρωτικές αδυναμίες στη γεωργική οικονομία των κρατών μελών του ΚΕΣΕ ενδέχεται να επηρεάσουν τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των άμεσων ενισχύσεων. Μέχρι σήμερα η Επιτροπή δεν έχει αναλύσει τις επιδράσεις των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στην αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα.

IX. Η αποτελεσματικότητα του ΚΕΣΕ στη στήριξη του γεωργικού εισοδήματος μειώνεται όταν η ενίσχυση "κεφαλαιοποιείται" στις τιμές αγοράς και μίσθωσης γης. Η Επιτροπή δεν έχει αναλύσει ακόμη τις σχετικές επιδράσεις στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις, αλλά υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ συνδέονται με μια αύξηση των τιμών αγοράς και μίσθωσης γης.

X. Τα περισσότερα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το ΚΕΣΕ δεν έχουν προετοιμαστεί για την εφαρμογή του βασισμένου σε δικαιώματα καθεστώτος που θα το διαδεχτεί. Η εμπειρία της εισαγωγής του ΚΕΕ στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15 το 2005 κατέδειξε ότι η εφαρμογή ενός καθεστώτος αυτού του είδους είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στην καταβολή των ενισχύσεων στους γεωργούς.

XI. Το Συνέδριο διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

- Η ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών πρέπει να αφορά τους ενεργούς γεωργούς που ασκούν τακτικά συγκεκριμένες γεωργικές δραστηριότητες. Ειδικότερα, δημόσιοι φορείς που διαχειρίζονται κρατική γη και δεν συμμετέχουν με άλλο τρόπο στη γεωργική δραστηριότητα πρέπει να αποκλείονται από τα οφέλη της ενίσχυσης του ΚΕΣΕ.

- Η επιλεξιμότητα της γης για ενίσχυση πρέπει να ορίζεται σαφώς και να περιορίζεται σε αγροτεμάχια επί των οποίων, σύμφωνα με τα πρότυπα της ΚΓΠΚ, ασκούνται τακτικά συγκεκριμένες γεωργικές δραστηριότητες. Σε περίπτωση θέσπισης βασισμένου σε δικαιώματα καθεστώτος, δικαιώματα ενίσχυσης πρέπει να παραχωρηθούν μόνο σε σχέση με αγροτεμάχια που πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις.

- Πρέπει να επιδιωχθεί μια περισσότερο ισορροπημένη κατανομή των ενισχύσεων μεταξύ των γεωργών, είτε καθορίζοντας ανώτατο όριο για τις υψηλότερες επιμέρους ενισχύσεις είτε λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στις διάφορες περιφέρειες.

- Η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει σε ποιον βαθμό διαρθρωτικές αδυναμίες, καθώς και οι τιμές της γης, επηρεάζουν αρνητικά την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των άμεσων ενισχύσεων. Βάσει της εν λόγω ανάλυσης, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο εφαρμογής συμπληρωματικών μέτρων με στόχο την αναδιάρθρωση και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του γεωργικού τομέα.

- Η Επιτροπή πρέπει να στηρίξει ενεργά τα κράτη μέλη και να παρακολουθεί στενότερα τις προετοιμασίες τους για την εφαρμογή του μελλοντικού, βασισμένου σε δικαιώματα, καθεστώτος. Ειδικότερα, πρέπει να συνδράμει τα κράτη μέλη στον προσδιορισμό των βασικών απαιτήσεων για τις εθνικές διοικήσεις και τους γεωργούς.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

1. Όταν η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Κύπρος, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Πολωνία, η Σλοβενία και η Σλοβακία προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) την 1η Μαΐου 2004, στον πυρήνα της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) βρίσκονταν οι συνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις σε γεωργούς βάσει των εκτάσεων αρόσιμης γης και των αριθμών των ζώων (βοοειδή, αιγοπρόβατα). Το 2002, το Συμβούλιο είχε αποφασίσει ότι οι γεωργοί στα νέα κράτη μέλη θα λάμβαναν άμεσες ενισχύσεις τέτοιου είδους. Σύμφωνα με τις αρχές που ίσχυαν εκείνη την περίοδο στα κράτη μέλη της ΕΕ (ΕΕ των 15), το Συμβούλιο καθόρισε ένα ανώτατο δημοσιονομικό όριο για κάθε νέο κράτος μέλος. Πρόκειται για το μέγιστο ποσό από τον προϋπολογισμό της ΕΕ το οποίο μπορούσε να δαπανηθεί ετησίως για άμεσες ενισχύσεις. Επίσης, το Συμβούλιο αποφάσισε ότι οι άμεσες ενισχύσεις θα αυξάνονταν προοδευτικά μέχρι το 2013 προκειμένου να είναι συγκρίσιμες με το επίπεδο στήριξης που χορηγείτο στην ΕΕ των 15.

2. Ωστόσο, η διάρθρωση του γεωργικού τομέα στην πλειονότητα των νέων κρατών μελών διέφερε σημαντικά από τη διάρθρωση που επικρατούσε στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15. Χαρακτηριζόταν από μια δυαδική διάρθρωση με μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, αφενός, και μεγάλο αριθμό μικρών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, αφετέρου. Συνολικά, η παραγωγικότητα του τομέα ήταν χαμηλή. Επιπλέον, οι περισσότερες εθνικές διοικήσεις δεν διέθεταν εμπειρία στη διαχείριση ενός συστήματος άμεσων ενισχύσεων προς γεωργούς.

3. Για τον λόγο αυτό, η πράξη προσχώρησης που υπεγράφη με τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 παρείχε, ως εναλλακτική λύση στις συνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις, την επιλογή να εφαρμόσουν ένα απλουστευμένο καθεστώς ενίσχυσης του εισοδήματος κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου, το "καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης" (ΚΕΣΕ). Η εν λόγω πράξη προβλέπει ότι για κάθε νέο κράτος μέλος η Επιτροπή ορίζει μια ετήσια συνολική χρηματοδότηση για τις δαπάνες του ΚΕΣΕ στο πλαίσιο του εθνικού ανώτατου δημοσιονομικού ορίου που έχει θεσπίσει το Συμβούλιο. Η ίδια επιλογή προσφέρθηκε στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία όταν προσχώρησαν στην ΕΕ το 2007.

4. Παράλληλα με τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ, το Συμβούλιο ενέκρινε τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 2003. Με την εν λόγω μεταρρύθμιση:

α) θεσπίστηκε καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης (ΚΕΕ) που αντικατέστησε τις περισσότερες υφιστάμενες άμεσες ενισχύσεις, μέσω του οποίου η ενίσχυση "αποσυνδέθηκε" από κάθε υποχρέωση παραγωγής·

β) τέθηκε ως προϋπόθεση για την εκταμίευση του πλήρους ποσού των άμεσων ενισχύσεων η τήρηση υποχρεώσεων "πολλαπλής συμμόρφωσης" από τους γεωργούς [2]· και

γ) δημιουργήθηκε ένας υποχρεωτικός μηχανισμός για τη μείωση όλων των άμεσων ενισχύσεων που υπερβαίνουν τα 5000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος και ανά γεωργική εκμετάλλευση βάσει ενός καθορισμένου ποσοστού ("διαφοροποίηση").

5. Το 2004, το Συμβούλιο αποφάσισε ότι οι αρχές που εγκρίθηκαν με τη μεταρρύθμιση του 2003 θα εφαρμόζονταν στα νέα κράτη μέλη, με την εξαίρεση του στοιχείου της "διαφοροποίησης" (τουλάχιστον μέχρις ότου το επίπεδο των άμεσων ενισχύσεων στα νέα κράτη μέλη να φτάσει στο επίπεδο που ισχύει για την ΕΕ των 15). Ωστόσο, η δυνατότητα εφαρμογής του ΚΕΣΕ διατηρήθηκε [3].

6. Το 2004, μόνο η Μάλτα και η Σλοβενία επέλεξαν να εφαρμόσουν τις διατάξεις που ίσχυαν εκείνη την περίοδο για τις άμεσες ενισχύσεις και στη συνέχεια, το 2007, το ΚΕΕ, το οποίο είχε τεθεί σε εφαρμογή στην ΕΕ των 15 από το 2005. Η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Κύπρος, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Σλοβακία και, το 2007, η Βουλγαρία και η Ρουμανία αποφάσισαν να εφαρμόσουν το ΚΕΣΕ.

7. Συνεπώς, εξαρχής το ΚΕΣΕ έγινε αντιληπτό ως ένα στάδιο μετάβασης προς το σύστημα άμεσων ενισχύσεων που εφαρμοζόταν συνολικά στην ΕΕ (ΚΕΕ από το 2005). Αρχικά η μεταβατική περίοδος προγραμματιζόταν να λήξει το αργότερο το 2009. Ωστόσο, στο πλαίσιο του "διαγνωστικού ελέγχου" της ΚΓΠ το 2008, το Συμβούλιο παρέτεινε τη διάρκειά της μέχρι το τέλος του 2013. Συνεπώς, το σύστημα άμεσων ενισχύσεων, το οποίο συζητείται επί του παρόντος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο και θα εγκριθεί στο πλαίσιο της νέας ΚΓΠ που πρόκειται να υλοποιηθεί από το 2014, θα αντικαταστήσει το ΚΕΣΕ από αυτή την ημερομηνία [4].

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΣΕ

8. Το ΚΕΣΕ είναι ένα απλουστευμένο καθεστώς ενίσχυσης του εισοδήματος που απευθύνεται στους γεωργούς και βασίζεται στην έκταση της επιλέξιμης γης που διαθέτουν [5]. Σε κάθε κράτος μέλος, η ενίσχυση συνίσταται σε ένα ετήσιο ποσό ανά εκτάριο επιλέξιμης γης. Οι γεωργοί υποβάλλουν στην αρμόδια εθνική αρχή ετήσια δήλωση που περιλαμβάνει το σύνολο των αγροτεμαχίων. Οι γεωργοί δεν υποχρεούνται να παράγουν ή να χρησιμοποιούν συντελεστές παραγωγής, αλλά οφείλουν να διατηρούν τα αγροτεμάχια σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση (ΚΓΠΚ) [6].

9. Σε κάθε κράτος μέλος το επίπεδο της ετήσιας ενίσχυσης ανά εκτάριο υπολογίζεται διαιρώντας την ετήσια συνολική χρηματοδότηση δια της γεωργικής έκτασης του κάθε νέου κράτους μέλους. Εάν σε ένα δεδομένο έτος οι εν λόγω ενισχύσεις υπερβούν την ετήσια συνολική χρηματοδότηση, το ισχύον εθνικό ποσό ανά εκτάριο μειώνεται κατ’ αναλογία βάσει ενός συντελεστή μείωσης. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι οι ενισχύσεις δεν υπερβαίνουν την εθνική συνολική χρηματοδότηση που εγκρίθηκε με την πράξη προσχώρησης.

10. Για τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 ως γεωργική έκταση νοείται το τμήμα της "χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης" (ΧΓΕ) το διατηρείτο σε "καλή γεωργική κατάσταση" (ΚΓΚ) στις 30 Ιουνίου 2003 [7]. Με τον ορισμό της εν λόγω ημερομηνίας αποκλείστηκε από τα οφέλη του ΚΕΣΕ η γη που δεν χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή, ακόμη και εάν τα επόμενα έτη άρχισε να καλλιεργείται εκ νέου. Ωστόσο, στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας δεν τέθηκε τέτοιο όριο, με αποτέλεσμα οι γεωργοί να μπορούν να λαμβάνουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για γη που ήταν εγκαταλελειμμένη και την οποία άρχισαν να καλλιεργούν εκ νέου μετά την προσχώρηση των εν λόγω κρατών μελών στην ΕΕ.

11. Η "χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση" είναι μια στατιστική έννοια που χρησιμοποιεί η Eurostat [8]. Περιλαμβάνει τη συνολική έκταση που καταλαμβάνουν η αρόσιμη γη, οι μόνιμοι βοσκότοποι, οι μόνιμες καλλιέργειες και οι οικογενειακοί κήποι.

12. Στο παράρτημα Ι παρουσιάζεται μια σύγκριση μεταξύ του ΚΕΣΕ και του ΚΕΕ.

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

13. Πριν από την προσχώρησή τους στην ΕΕ, ορισμένα κράτη μέλη είχαν ήδη χορηγήσει άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς τους, οι οποίες θα ήταν ασύμβατες με τις αρχές της κοινής αγοράς της ΕΕ. Προκειμένου να αποφευχθεί μια ενδεχόμενη μείωση του επιπέδου της ενίσχυσης που λάμβαναν οι γεωργοί μετά την προσχώρηση της χώρας τους στην ΕΕ, δόθηκε στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη η δυνατότητα να χορηγούν συμπληρωματικές άμεσες ενισχύσεις από τον εθνικό προϋπολογισμό (ΣΕΑE), επιπλέον της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, προκειμένου να αντισταθμίσουν τη σταδιακή καθιέρωση των άμεσων ενισχύσεων της ΕΕ [9]. Οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή και η συνολική άμεση στήριξη που χορηγείται στους γεωργούς δεν πρέπει να υπερβαίνει το επίπεδο της άμεσης ενίσχυσης που θα δικαιούνταν στην ΕΕ των 15. Οι ΣΕΑΕ καταργούνται σταδιακά, παράλληλα με την ετήσια αύξηση των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ, ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

14. Το Συνέδριο ελέγχει την εφαρμογή του ΚΕΣΕ από το οικονομικό έτος 2005 στο πλαίσιο της ετήσιας δήλωσης αξιοπιστίας (DAS). Ωστόσο, οι εν λόγω έλεγχοι περιορίζονταν στη νομιμότητα και την κανονικότητα των ενισχύσεων, καθώς και στη λειτουργία συστημάτων εποπτείας και ελέγχου. Το Συνέδριο δημοσίευσε τα αποτελέσματα των εν λόγω ελέγχων στις αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις του.

15. Το ΚΕΣΕ είναι το δεύτερο μεγαλύτερο καθεστώς που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και η κύρια πηγή ενίσχυσης του εισοδήματος των γεωργών στα νέα κράτη μέλη. Οι ετήσιες δαπάνες αυξήθηκαν με την πάροδο των ετών από 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ κατά το οικονομικό έτος 2005 σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου το 2011. Έως το οικονομικό έτος 2014, το ύψος των ενισχύσεων προγραμματίζεται να ανέλθει σε 7,5 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου.

16. Ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε το 2011 και περιέλαβε επισκέψεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε πέντε κράτη μέλη που είχαν αρχίσει να εφαρμόζουν το ΚΕΣΕ είτε το 2004 (Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία) είτε το 2007 (Βουλγαρία και Ρουμανία) καθώς και ανάλυση εγγράφων και εξέταση μελετών και αξιολογήσεων. Το 2011, τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις κατέβαλαν περίπου 4 δισεκατομμύρια ευρώ σε ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, ποσό που αντιστοιχεί στο 80 % περίπου των συνολικών δαπανών στο πλαίσιο του καθεστώτος κατά το εν λόγω οικονομικό έτος [10].

17. Η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στα ακόλουθα ζητήματα:

- στην εφαρμογή των κύριων στοιχείων του καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού των δικαιούχων και των επιλέξιμων εκτάσεων·

- στη συνεισφορά του καθεστώτος στην επίτευξη του στόχου της ενίσχυσης του εισοδήματος των γεωργών στα νέα κράτη μέλη·

- στην προετοιμασία για τη μετάβαση σε ένα νέο σύστημα άμεσων ενισχύσεων, ενιαίο για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΙΑΚΗΣ ΜΟΝΟΝ ΑΠΟΔΟΣΗΣ

18. Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ αποσκοπούν στην ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών [11]. Το καθεστώς σχεδιάστηκε ώστε να είναι συνεπές προς τους συνολικούς στόχους της ΚΓΠ "να αυξάνει την παραγωγικότητα της γεωργίας" και "να εξασφαλίζει κατ’ αυτό τον τρόπο ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στο γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία" [12].

ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ "ΓΕΩΡΓΟΥ" ΚΑΙ ΤΗΣ "ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ"

19. Σύμφωνα με τον κανονισμό [13] ως γεωργός νοείται ένα πρόσωπο ή μια ομάδα προσώπων που ασκεί "γεωργική δραστηριότητα". "Γεωργική δραστηριότητα" είναι "η παραγωγή, εκτροφή ή η καλλιέργεια γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων της συγκομιδής, της άμελξης, της αναπαραγωγής και εκτροφής ζώων για γεωργικούς σκοπούς, ή η διατήρηση της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση".

20. Το Συνέδριο έχει παρατηρήσει ήδη ότι ο ορισμός των "γεωργών" ως φυσικών ή νομικών προσώπων που διαθέτουν επιλέξιμη γη και ασκούν "γεωργική δραστηριότητα" δεν είναι αρκετά ακριβής [14]. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Ουγγαρία και η Ρουμανία έχουν αποσαφηνίσει περαιτέρω τους εν λόγω όρους στις αντίστοιχες εθνικές νομοθεσίες τους. Η Ουγγαρία αποφάσισε ότι ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ πρέπει να καταβάλλεται μόνο στα πρόσωπα που χρησιμοποιούν τη γη. Στη Ρουμανία οι εθνικοί κανόνες αποκλείουν ρητά από τις ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ τα πρόσωπα που απλώς παραχωρούν δικαιώματα χρήσης της γης ή που εκμισθώνουν γη. Ωστόσο, στην πράξη αυτό ελέγχεται σπάνια και, στα δύο προαναφερθέντα κράτη μέλη, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ είχε καταβληθεί σε ιδιοκτήτες γης που δεν ασκούσαν γεωργική δραστηριότητα στην εν λόγω γη, ενώ οι γεωργοί που την χρησιμοποιούσαν δεν είχαν πρόσβαση σε ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

21. Όπως και στην περίπτωση του ΚΕΕ, το Συνέδριο εντόπισε δικαιούχους ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ που ασκούσαν γεωργικές δραστηριότητες οριακής μόνον απόδοσης. Τέτοιου είδους περιπτώσεις είναι, μεταξύ άλλων, κτηματομεσιτικές εταιρείες, αεροδρόμια (Πολωνία και Ρουμανία), δασικές επιχειρήσεις, κυνηγετικοί σύλλογοι, λέσχες αλιείας ή σκι (Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία). Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις δεν διαθέτουν λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον ακριβή αριθμό των εν λόγω περιπτώσεων ούτε με τον δημοσιονομικό αντίκτυπό τους. Ως παράδειγμα, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι στην Πολωνία, για το έτος εφαρμογής 2010, έλαβαν παράνομα ενίσχυση ύψους 2,54 εκατομμυρίων ευρώ για 19000 εκτάρια γεωργικής γης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ 1345 κυνηγετικοί σύλλογοι. Ομοίως, στην Ουγγαρία, 337 κυνηγετικοί σύλλογοι έλαβαν στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ενίσχυση ύψους άνω του 1 εκατομμυρίου ευρώ για 7000 εκτάρια γεωργικής γης.

22. Το Συνέδριο εντόπισε επίσης στα κράτη μέλη που επισκέφθηκε μια ειδική ομάδα δικαιούχων του ΚΕΣΕ που απαρτίζεται από δημόσιους φορείς που διαχειρίζονται γη κρατικής ιδιοκτησίας δυνάμει των αντίστοιχων νομοθεσιών. Οι εν λόγω φορείς δεν ασκούν καθόλου ή ασκούν γεωργικές δραστηριότητες οριακής μόνον απόδοσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ χρηματοδοτούν κατά κύριο λόγο τη δημόσια λειτουργία που έχει ανατεθεί στους εν λόγω φορείς αντί να στηρίζουν το εισόδημα των γεωργών.

23. Με τον "διαγνωστικό έλεγχο" της ΚΓΠ το 2008 δόθηκε στα κράτη μέλη η δυνατότητα να ορίσουν κριτήρια για την εξαίρεση δικαιούχων όπως αυτοί που αναφέρονται ανωτέρω από τα οφέλη των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, κανένα από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη κατά τη διάρκεια του ελέγχου δεν έκανε χρήση της δυνατότητας αυτής, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να επικρατεί η κατάσταση που περιγράφεται ανωτέρω.

ΓΗ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΜΗ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

24. Οι ισχύουσες διατάξεις για το ΚΕΕ δεν επιτρέπουν την καταβολή ενισχύσεων για γη που δεν χρησιμοποιείται κυρίως για γεωργικές δραστηριότητες [15]. Αντίστοιχοι κανόνες δεν υπάρχουν για το ΚΕΣΕ. Στην Ουγγαρία, οι αρχές κατέβαλαν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για μόνιμους βοσκότοπους κρατικής ιδιοκτησίας που χρησιμοποιούνται για στρατιωτική εκπαίδευση, για τους οποίους οι εθνικές αρχές δεν μπορούσαν να διευκρινίσουν εάν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για εκπαίδευση ή, έστω εν μέρει, για γεωργικούς σκοπούς (βόσκηση προβάτων). Σύμφωνα με την εκτίμηση του Συνεδρίου, το 2010 καταβλήθηκαν 4,25 εκατομμύρια ευρώ σε σχέση με 25000 εκτάρια στρατιωτικών εκτάσεων [16].

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΚΡΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΑΠΛΩΣ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΕΠΕΙΔΗ ΑΣΚΟΥΝ ΔΗΜΟΣΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΥΝΑΜΕΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ

Στην Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία και την Ουγγαρία μεγάλες εκτάσεις γεωργικής γης είναι κρατικές. Για παράδειγμα, στην Πολωνία, η Υπηρεσία Γεωργικής Περιουσίας που διαχειρίζεται περίπου δύο εκατομμύρια εκτάρια που ανήκουν στο Δημόσιο Ταμείο είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος φορέας διαχείρισης γεωργικής γης. Οι αρχές διαχείρισης δεν καλλιεργούν τη γη αλλά την εκμισθώνουν σε γεωργούς, οι οποίοι συνήθως δικαιούνται ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για τα αγροτεμάχια που καλλιεργούν. Τα εν λόγω κράτη μέλη δεν είχαν ενιαία πολιτική σχετικά με τους εν λόγω φορείς: ενώ στη Σλοβακία και τη Ρουμανία οι αρχές αυτές δεν λαμβάνουν ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, στην Πολωνία τα επαρχιακά γραφεία της Υπηρεσίας Γεωργικής Περιουσίας λαμβάνουν ετησίως περίπου 1 εκατομμύριο ευρώ σε ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για γη για την οποία δεν έχει βρεθεί μισθωτής. Τα επαρχιακά γραφεία είχαν αναθέσει σε παρόχους υπηρεσιών τη συντήρηση της γης για τη διατήρηση της γεωργικής της αξίας σε πολύ χαμηλότερο κόστος ανά εκτάριο από την ετήσια ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ. Ωστόσο, οι αρχές οφείλουν ούτως ή άλλως να ασκούν αυτή τη λειτουργία, γιατί η εθνική νομοθεσία τις υποχρεώνει να διατηρούν την αξία της δημόσιας περιουσίας.

Στην Ουγγαρία, το κράτος είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος δικαιούχος του ΚΕΣΕ [17]. Ενισχύσεις καταβάλλονται, για παράδειγμα, για εθνικά πάρκα που χρηματοδοτούνται από τον κεντρικό κρατικό προϋπολογισμό με κύριο στόχο τη διατήρηση των περιοχών οικολογικής προστασίας. Άλλοι θεσμικοί χρήστες γης με κύριο στόχο άλλο από τη γεωργία είναι μεταξύ άλλων οι εταιρείες διαχείρισης υδάτων και οι δήμοι. Οι εθνικές αρχές δεν έχουν εικόνα του βαθμού στον οποίο καταβάλλονται ενισχύσεις σε τέτοιους φορείς. Ωστόσο, το Συνέδριο εκτιμά ότι οι εθνικές αρχές κατέβαλαν το 2010 περίπου 50 εκατομμύρια ευρώ σε ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ σε σχέση με περίπου 300000 εκτάρια.

Στη Ρουμανία, όπου οι δήμοι κατέχουν περίπου 1,6 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης, εκ των οποίων περίπου τα 1,5 εκατομμύρια εκτάρια είναι χορτολιβαδικές εκτάσεις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι το 2010 περισσότεροι από 1000 δήμοι και τοπικές αρχές είχαν λάβει 23,5 εκατομμύρια ευρώ σε ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ σε σχέση με 340000 εκτάρια περίπου δημόσιας γης. Πρόκειται για γη που χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο από κοινού από τους τοπικούς γεωργούς, για παράδειγμα για να βοσκήσουν τα βοοειδή τους ή για να συλλέξουν χορτονομή και όπου οι δημόσιες αρχές στις οποίες ανήκει κατά κανόνα δεν ασκούν γεωργική δραστηριότητα. Οι ρουμανικές αρχές πρόσφατα έλαβαν μέτρα για την αποτελεσματικότερη στόχευση των ενισχύσεων στους γεωργούς. Ωστόσο, τα εν λόγω μέτρα είναι μόνο εν μέρει αποτελεσματικά και πολλοί γεωργοί που χρησιμοποιούν τη γη αποκλείονται ακόμη από τις ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

Το Συνέδριο διαπίστωσε παρόμοιες περιπτώσεις στη Βουλγαρία, όπου οι δήμοι είχαν δημιουργήσει νομικά πρόσωπα που λάμβαναν ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για δημόσια γη που χρησιμοποιούσαν τοπικοί γεωργοί για τη βόσκηση των ζώων τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι δραστηριότητες των εν λόγω νομικών προσώπων περιορίζονταν στην παροχή νερού για τα βοοειδή ή την πρόσληψη εργαζομένων περιστασιακά για τον καθαρισμό των εκτάσεων από θάμνους.

Λόγω της προγραμματισμένης αύξησης των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ανά εκτάριο, τα ποσά που καταβάλλονται ετησίως στους εν λόγω φορείς θα αυξηθούν μέχρι το 2013 ή, στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, μέχρι το 2016. Σε όλες τις περιπτώσεις που αναφέρονται ανωτέρω η ενίσχυση δεν στηρίζει το εισόδημα των γεωργών αλλά συνεισφέρει στη χρηματοδότηση της δημόσιας διοίκησης.

ΟΙ ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΛΕΞΙΜΕΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΕΚΤΑΣΕΙΣ ΔΕΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΗΚΑΝ ΜΕ ΑΞΙΟΠΙΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΟΡΙΣΑΝ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΛΕΞΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΩΝ

Η ΠΛΕΙΟΝΌΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΌΜΕΝΩΝ ΚΡΑΤΏΝ ΜΕΛΏΝ ΑΔΥΝΑΤΕΊ ΝΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΊΣΕΙ ΕΠΑΚΡΙΒΏΣ ΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΉ ΈΚΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΊΝΑΙ ΕΠΙΛΈΞΙΜΗ ΓΙΑ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΊΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ

25. Μολονότι τα εθνικά δημοσιονομικά ανώτατα όρια που διατίθενται για τις άμεσες ενισχύσεις θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο, αφέθηκε στην Επιτροπή και στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να προσδιορίσουν επακριβώς τις επιλέξιμες για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ εκτάσεις [18].

26. Όπως προαναφέρθηκε, η πράξη προσχώρησης και οι επακόλουθοι κανονισμοί του Συμβουλίου προέβλεπαν ότι επιλέξιμη γεωργική έκταση είναι το τμήμα της "χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης" (ΧΓΕ) το οποίο βρισκόταν σε "καλή γεωργική κατάσταση" (ΚΓΚ) στις 30 Ιουνίου 2003, ανεξαρτήτως του εάν κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία χρησιμοποιείτο για παραγωγή ή όχι.

27. Ωστόσο, η ανωτέρω ιστορική αναφορά δεν ισχύει στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας · επομένως η επιλέξιμη γεωργική έκταση είναι το τμήμα της ΧΓΕ που βρισκόταν σε ΚΓΚ κατά τη διάρκεια του σχετικού έτους εφαρμογής.

28. Το κριτήριο της ΧΓΕ αποκλείει από την ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ μη γεωργικές περιοχές όπως δασικές εκτάσεις ή κήπους αναψυχής, καθώς και εκτάσεις που δεν χρησιμοποιούνται πλέον για γεωργικές δραστηριότητες για οικονομικούς, κοινωνικούς ή άλλους λόγους (συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες οι εν λόγω περιοχές θα μπορούσαν να αρχίσουν εκ νέου να καλλιεργούνται χρησιμοποιώντας τους πόρους που είναι συνήθως διαθέσιμοι σε μια γεωργική εκμετάλλευση). Το Συνέδριο παρατηρεί ότι οι κανόνες που έχουν θεσπιστεί μέχρι σήμερα είναι ανακόλουθοι, δεδομένου ότι γεωργοί που επιθυμούν να καλλιεργήσουν εκ νέου αγροτεμάχια στα κράτη μέλη ΚΕΣΕ που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 αποκλείονται από την ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για τα εν λόγω αγροτεμάχια, ενώ, στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καταβάλλονται ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ σε γεωργούς που καλλιεργούν γη που προηγουμένως ήταν εγκαταλελειμμένη.

29. Η νομοθεσία της ΕΕ δεν ορίζει ακριβέστερα την "καλή γεωργική κατάσταση" (ΚΓΚ). Κατά τον χρόνο του ελέγχου, μόνο η Βουλγαρία είχε διατυπώσει ρητά τον ορισμό της ΚΓΚ.

30. Μολονότι οι διατάξεις που θεσπίστηκαν στις πράξεις προσχώρησης απαιτούσαν από τις εθνικές αρχές να προσδιορίσουν την επιλέξιμη γεωργική έκταση, τα περισσότερα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις αντιμετώπιζαν δυσκολίες στον αξιόπιστο προσδιορισμό της εν λόγω έκτασης. Απουσία ενός ορισμού της ΚΓΚ και λόγω του ότι συστήματα αναγνώρισης αγροτεμαχίων (ΣΑΑ) είτε δεν υπήρχαν είτε δεν ήταν επαρκώς ανεπτυγμένα, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν διάφορες μεθόδους για τον προσδιορισμό της γεωργικής έκτασής τους.

31. Στην Πολωνία, η επιλέξιμη γεωργική έκταση που έγινε δεκτή από την Επιτροπή προσδιορίστηκε βάσει των πληροφοριακών στοιχείων για τη χρήση γης σε παγκόσμιο επίπεδο στην έρευνα για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις του 2002 και συμπληρώθηκε με πληροφορίες σχετικά με την "ακαλλιέργητη γη" που αναμενόταν να αρχίσει εκ νέου να καλλιεργείται μόλις οι γεωργοί ενημερώνονταν ότι θα λάμβαναν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ. Αντιθέτως, οι εκτάσεις που περιλήφθηκαν στο ΣΑΑ προσδιορίστηκαν βάσει στοιχείων του κτηματολογίου, το οποίο περιείχε πολύ μεγαλύτερες εκτάσεις, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την κατάστασή των εν λόγω εκτάσεων το 2003 [19].

32. Στην Ουγγαρία, η επιλέξιμη γεωργική έκταση που έγινε δεκτή από την Επιτροπή προσδιορίστηκε βάσει πληροφοριών σχετικά με τη χρήση της γης πριν από την προσχώρηση στην ΕΕ και της έρευνας για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις του 2002, μετά την αφαίρεση των εκτάσεων που θεωρούνται ακατάλληλες για γεωργική χρήση. Αντίθετα, το ΣΑΑ βασίζεται εξ ολοκλήρου στην ερμηνεία αεροφωτογραφιών.

33. Από τα ανωτέρω παραδείγματα προκύπτει επίσης ότι το ΣΑΑ που καταγράφει τις εκτάσεις οι οποίες είναι επιλέξιμες για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ και που χρησιμοποιούν τα νέα κράτη μέλη για τη διαχείριση των αιτήσεων ενίσχυσης [20] περιλαμβάνει γεωργικές εκτάσεις που ορισμένες φορές είναι σημαντικά μεγαλύτερες από τη γεωργική έκταση που προσδιορίστηκε και έγινε δεκτή από την Επιτροπή κατά τον χρόνο της προσχώρησης. Αυτό εξακολουθούσε να ισχύει το 2010 όπως προκύπτει από τον πίνακα.

34. Η Επιτροπή δεν ζήτησε από τα κράτη μέλη να αναλύσουν τις ανωτέρω ανακολουθίες. Κατά συνέπεια, το Συνέδριο δεν μπορεί να επιβεβαιώσει εάν οι εκτάσεις που καταγράφηκαν ως επιλέξιμες για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ προσδιορίστηκαν πράγματι σύμφωνα με τις διατάξεις των πράξεων προσχώρησης και την μετέπειτα εγκριθείσα νομοθεσία της ΕΕ [21].

35. Η εν λόγω ασάφεια όσον αφορά την έκταση που είναι επιλέξιμη για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ έχει δύο είδη συνεπειών:

α) καθώς οι συνολικές χρηματοδοτήσεις που χορηγούνται σε κάθε κράτος μέλος είναι καθορισμένες για την οικονομική περίοδο, το μέσο ποσό ανά εκτάριο μειώθηκε κατ’ αναλογία στις περιπτώσεις όπου οι συνολικές εκτάσεις που δήλωσαν οι γεωργοί υπερέβαιναν την εγκριθείσα από την Επιτροπή γεωργική έκταση·

β) το μέσο ύψος της ανά εκτάριο ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ αυξήθηκε στις περιπτώσεις που η εγκριθείσα από την Επιτροπή γεωργική έκταση ήταν μικρότερη από την πραγματική γεωργική έκταση όπως ορίζεται στο ΣΑΑ.

ΠΙΝΑΚΑΣ

ΣΎΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΎ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΎΜΕΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΉΣ ΈΚΤΑΣΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΚΉΣ ΈΚΤΑΣΗΣ ΕΓΚΡΙΘΕΊΣΑΣ ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΉ ΚΑΙ ΕΚΤΆΣΕΩΝ ΕΠΙΛΈΞΙΜΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΊΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΓΙΑ ΤΟ ΈΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΉΣ 2010

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει δεδομένων από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τους οργανισμούς πληρωμών (2011).

(σε εκτάρια) |

| Βουλγαρία | Ουγγαρία | Πολωνία | Ρουμανία | Σλοβακία |

Χρησιμοποιούμενη Γεωργική Έκταση (ΧΓΕ) το 2010 σύμφωνα με τις Στατιστικές Υπηρεσίες | 3620000 | 5343000 | 15534000 | 13298000 | 1921000 |

Γεωργική έκταση εγκεκριμένη από την Επιτροπή (παράρτημα VIII του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1121/2009) | 3492000 | 4829000 | 14137000 | 8716000 | 1865000 |

Συνολική επιλέξιμη στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ έκταση που έχει καταχωριστεί στο ΣΑΑ | 3707125 | 5681781 | 18245374 | 13015446 | 2083248 |

ΟΙ ΑΝΑΘΕΩΡΉΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΙΛΈΞΙΜΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΏΝ ΕΚΤΆΣΕΩΝ ΔΕΝ ΒΑΣΊΖΟΝΤΑΝ ΠΆΝΤΑ ΣΕ ΕΠΑΛΗΘΕΎΣΙΜΑ ΚΡΙΤΉΡΙΑ

36. Η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει την αναθεώρηση της επιλέξιμης γεωργικής έκτασης ενός κράτους μέλους εάν προκύψει ότι υπήρχε σφάλμα στον αρχικό προσδιορισμό. Τέτοιες προσαρμογές μπορούν να γίνουν υπό την προϋπόθεση ότι τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη έχουν καθορίσει αντικειμενικά και αμερόληπτα κριτήρια [22].

37. Από το 2004, η Επιτροπή ενέκρινε αιτήματα αναθεώρησης των γεωργικών εκτάσεων της Βουλγαρίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Σλοβακίας. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, της Πολωνίας και της Σλοβακίας, η αναθεώρηση είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της γεωργικής έκτασης και συνεπώς υψηλότερο ποσό ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ανά εκτάριο. Με αυτόν τον τρόπο τα εν λόγω κράτη μέλη μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν πλήρως τις ετήσιες συνολικές χρηματοδοτήσεις τους. Η Ουγγαρία ζήτησε την αύξηση της γεωργικής της έκτασης, επειδή οι αρχές έλαβαν αιτήσεις ενίσχυσης για πολύ μεγαλύτερες εκτάσεις από τις αναμενόμενες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ σε όλους τους γεωργούς προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρβαση της ετήσιας συνολικής χρηματοδότησης.

38. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, ενώ στη Βουλγαρία η αναθεώρηση της γεωργικής έκτασης προέκυψε εν μέρει ως αποτέλεσμα του εντοπισμού μη επιλέξιμης γης, στην Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Σλοβακία η αναθεώρηση δεν βασίστηκε σε επαληθεύσιμα κριτήρια πέραν του γεγονότος ότι οι αρχές είχαν λάβει αιτήσεις ενίσχυσης για μικρότερη ή μεγαλύτερη έκταση από την αναμενόμενη. Ήδη από το 2005 η Επιτροπή είχε ενημερώσει τις σλοβακικές αρχές ότι ο αριθμός των αιτήσεων ενίσχυσης που λάμβαναν σε ένα έτος και η τυχόν αναμενόμενη αύξησή τους δεν αποτελούσε επαρκώς αντικειμενικό κριτήριο για την τροποποίηση της γεωργικής έκτασης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Σλοβακίας, η Επιτροπή τελικά αποδέχτηκε τα αιτήματα αναθεώρησης χωρίς περαιτέρω ανάλυση [23].

ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΜΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΗ Ή ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ

39. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό πολλών κρατών μελών του ΚΕΣΕ είναι η ύπαρξη μεγάλων εκτάσεων μη χρησιμοποιούμενης ή εγκαταλελειμμένης γεωργικής γης. Το γεγονός αυτό οφείλεται κυρίως στις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που επήλθαν μετά το 1990. Ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ δεν πρέπει να καταβάλλονται για εκτάσεις που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.

40. Όπως προαναφέρθηκε, τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν δυσκολίες όσον αφορά τον αξιόπιστο προσδιορισμό του τμήματος της ΧΓΕ που βρισκόταν σε ΚΓΚ στις 30 Ιουνίου 2003. Το Συνέδριο, βάσει των ελέγχων που διεξήγαγε στο πλαίσιο της ετήσιας δήλωσης αξιοπιστίας, διαπίστωσε ότι η ποιότητα του ΣΑΑ συχνά ήταν ανεπαρκής και ότι το ΣΑΑ δεν ενημερωνόταν τακτικά.

41. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατέβαλαν προσπάθειες για τη βελτίωση του ΣΑΑ. Για παράδειγμα, στην Ουγγαρία, μεταξύ του 2008 και του 2010, οι αρχές κατέταξαν περίπου 891000 εκτάρια ως μη επιλέξιμα για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, γιατί είχαν χαρακτηρίσει τα αντίστοιχα αγροτεμάχια εγκαταλελειμμένα ή μη κατάλληλα πλέον για γεωργική δραστηριότητα. Για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία η Επιτροπή κατάρτισε ειδικά σχέδια δράσης τα οποία, μολονότι δεν είχαν υλοποιηθεί πλήρως κατά την περίοδο αναφοράς του ελέγχου (έτος εφαρμογής 2010), είχαν ήδη οδηγήσει σε σημαντική μείωση της αρχικά επιλέξιμης έκτασης. Στη Σλοβακία οι αρχές εντόπισαν περίπου 100000 εκτάρια μόνιμων βοσκοτόπων (το ένα πέμπτο περίπου της συνολικής έκτασης των μόνιμων βοσκοτόπων) για τα οποία υπήρχαν αμφιβολίες ως προς το εάν χρησιμοποιούνται πλήρως για γεωργικούς σκοπούς και εξέταζαν το ενδεχόμενο μείωσης της ανά εκτάριο ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα μη χρησιμοποιούμενα τμήματα των αγροτεμαχίων.

42. Παρά τις προσπάθειες αυτές, το ΣΑΑ ορισμένων κρατών μελών περιλαμβάνει ακόμη εκτάσεις εγκαταλελειμμένης ή μη χρησιμοποιούμενης γης.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΗ ΓΗ

Στη Ρουμανία, όπου οι δηλωθείσες στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ γεωργικές εκτάσεις αυξήθηκαν από το 2007, ορισμένα αγροτεμάχια θεωρήθηκαν επιλέξιμα ακόμη και εάν δεν ασκείτο καμία γεωργική δραστηριότητα (εικόνα 1). Οι αρχές δεν έχουν καθορίσει ακόμη σαφείς προϋποθέσεις, μη επιδεχόμενες παρερμηνεία, υπό τις οποίες εγκαταλελειμμένη γη την οποία γεωργοί σκοπεύουν να αρχίσουν να καλλιεργούν εκ νέου καθίσταται επιλέξιμη.

+++++ TIFF +++++

Στη Βουλγαρία, ως ελάχιστη προϋπόθεση για την επιλεξιμότητα, οι αρχές απαιτούν οι μόνιμοι βοσκότοποι να χρησιμοποιούνται για βοσκή ή να θερίζονται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Ωστόσο, στην πράξη οι αρχές αποδέχονται πλήρως αγροτεμάχια με πολύ περιορισμένη ή και μηδενική γεωργική δραστηριότητα (π.χ. αγροτεμάχια από όπου απλώς διέρχονται εκτρεφόμενα ή άγρια ζώα). Το Συνέδριο εντόπισε επίσης παραδείγματα καταβολής ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ για αγροτεμάχια στα οποία δεν υπήρχαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι είχε ποτέ πραγματοποιηθεί γεωργική δραστηριότητα (εικόνα 2).

+++++ TIFF +++++

Στην Πολωνία, οι απαιτήσεις ΚΓΠΚ προβλέπουν τακτική δραστηριότητα σε αρόσιμη γη. Ωστόσο, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι καταβλήθηκαν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ σε σχέση με τη μη χρησιμοποιούμενη αρόσιμη γη που φαίνεται στην εικόνα 3. Κατά τις επισκέψεις που πραγματοποίησε σε δικαιούχους, το Συνέδριο διαπίστωσε σε πολλές περιπτώσεις αντίστοιχες καταστάσεις. Ως επί το πλείστον, οι δικαιούχοι του ΚΕΣΕ εισέπραξαν το ποσό της ενίσχυσης στο σύνολό του ή πολύ ελαφρώς μειωμένο, ακόμη και στις περιπτώσεις που οι αρχές διαπίστωσαν ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει τη γη τους εδώ και πολλά χρόνια.

+++++ TIFF +++++

Στην Ουγγαρία, πέραν της υποχρέωσης καταπολέμησης των ανεπιθύμητων ζιζανίων, οι γεωργοί δεν υποχρεούνται να ασκούν γεωργικές δραστηριότητες προκειμένου τα αγροτεμάχιά τους να είναι επιλέξιμα. Το Συνέδριο διαπίστωσε περιπτώσεις στις οποίες γεωργοί μίσθωναν μεγάλες εκτάσεις ημιφυσικών βοσκότοπων και εισέπρατταν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ χωρίς να χρησιμοποιούν στο ελάχιστο τη γη για γεωργικούς σκοπούς. Επιπλέον, η απουσία κάθε γεωργικής δραστηριότητας έχει αρνητικές επιπτώσεις στην περιβαλλοντική αξία αυτού του είδους γης (εικόνα 4).

+++++ TIFF +++++

43. Η αξιολόγηση του κατά πόσο ένα αγροτεμάχιο είναι επιλέξιμο ή όχι για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ εξαρτάται από το εάν και πόσο σαφώς έχουν αποσαφηνίσει τα κράτη μέλη τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας και τα ελάχιστα πρότυπα γεωργικής δραστηριότητας, από το πόσο αξιόπιστα μπορούν οι εθνικές αρχές να προσδιορίσουν την κατάσταση του εν λόγω αγροτεμαχίου στις 30 Ιουνίου 2003, καθώς και από το πόσο στενά παρακολουθούν την κατάσταση. Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερθέντων, το Συνέδριο παρατήρησε ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων που είχαν ως αποτέλεσμα την άνιση μεταχείριση των γεωργών στα κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις.

ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΥΝΕΙΣΦΕΡΟΥΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΤΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ ΑΛΛΑ Η ΣΤΗΡΙΞΗ ΑΥΤΗ ΩΦΕΛΕΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΑ, ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ ΣΤΑ ΝΕΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ …

44. Το ΚΕΣΕ αποσκοπεί στην ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών, αλλά ο εν λόγω στόχος δεν έχει προσδιοριστεί περαιτέρω όσον αφορά το επιθυμητό επίπεδο της ενίσχυσης ή την κατανομή της.

45. Από το 2004 έως το 2010 (οικονομικά έτη 2005 έως 2011), οι γεωργοί στα νέα κράτη μέλη έλαβαν κατά προσέγγιση 21,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ [24]. Το 2010 οι δικαιούχοι ανέρχονταν σε 3 εκατομμύρια περίπου και η μέση ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ανά γεωργική εκμετάλλευση ανερχόταν σε 1668 ευρώ [25]. Όλα τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το ΚΕΣΕ χρησιμοποίησαν το μεγαλύτερο μέρος των αντίστοιχων συνολικών χρηματοδοτήσεών τους. Κατά συνέπεια, συνολικά, το ΚΕΣΕ συνεισέφερε στην αύξηση του εισοδήματος των γεωργών [26].

46. Το συμπέρασμα της πλέον πρόσφατης ανάλυσης του εισοδήματος των γεωργών που πραγματοποίησε η Επιτροπή είναι ότι, παρά τη σημαντική μείωση που σημειώθηκε το 2009, η οποία εξηγείται από την τρέχουσα οικονομική κρίση, το εισόδημα των γεωργών στην ΕΕ των 12 (ήτοι στα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το ΚΕΣΕ συν τη Μάλτα και τη Σλοβενία) παρέμεινε σε πολύ υψηλότερο επίπεδο σε σύγκριση με το επίπεδό του πριν από την προσχώρηση. Συνολικά, το εισόδημα ανά ετήσια μονάδα εργασίας αυξήθηκε κατά 34 % από το 2004 έως το 2009 [27]. Η εν λόγω αύξηση εξηγείται από τις υψηλότερες τιμές στην ενιαία αγορά και από την αύξηση της δημόσιας στήριξης προς τον γεωργικό τομέα.

47. Οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ μπορούν να θεωρηθούν το σημαντικότερο τμήμα του καθαρού εισοδήματος των γεωργών στα εν λόγω κράτη μέλη όπως προκύπτει από το γράφημα 1.

48. Ωστόσο, η εξέλιξη του γεωργικού εισοδήματος διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Μολονότι στην Πολωνία παρατηρείται μια θετική συνολικά εξέλιξη, στην Ουγγαρία και τη Σλοβακία, παρά την καθιέρωση των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, η καθαρή προστιθέμενη αξία της γεωργικής παραγωγής μειώθηκε σημαντικά.

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ, ΑΛΛΩΝ ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΚΕΣΕ (ΑΞΙΕΣ ΣΕ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΤΙΜΕΣ)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει των οικονομικών λογαριασμών της γεωργίας (Eurostat).

… ΑΛΛΑ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΟΥΣ ΠΟΙΚΙΛΛΕΙ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

49. Το Συνέδριο παρατηρεί ότι, σε όλα τα κράτη μέλη του ΚΕΣΕ στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις, το γεγονός ότι το καθεστώς βασίζεται στην έκταση [28] σε συνδυασμό με τη δυαδική διάρθρωση του γεωργικού τομέα είχε ως αποτέλεσμα την συγκέντρωση των ενισχύσεων σε μεγάλο βαθμό σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις μεγαλύτερου μεγέθους ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν σε μικρότερες εκμεταλλεύσεις ήταν πολύ χαμηλές [29]. Μεγάλος αριθμός γεωργών δεν λαμβάνει ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ επειδή η επιλέξιμη έκταση της εκμετάλλευσής τους είναι υπερβολικά μικρή. Η εν λόγω συγκέντρωση είναι ιδιαίτερα εμφανής στη Βουλγαρία όπου, το 2010, το 2 % των γεωργικών εκμεταλλεύσεων έλαβε περισσότερο από το ήμισυ της εθνικής συνολικής χρηματοδότησης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

50. Υπάρχει μια εγγενής αντίφαση στον σχεδιασμό της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ καθώς, αφενός, έχει στόχο τη στήριξη του ατομικού εισοδήματος, αλλά, αφετέρου, η κατανομή της δεν λαμβάνει υπόψη τις ειδικές περιστάσεις του δικαιούχου.

51. Συνολικά, το 2010 το 98 % των δικαιούχων του ΚΕΣΕ έλαβε λιγότερο από 10000 ευρώ, ή 49 % της συνολικής αξίας των ενισχύσεων. Αντίθετα, το 0,2 % των δικαιούχων έλαβε πάνω από 100000 ευρώ, ή 24 % της συνολικής αξίας των ενισχύσεων.

52. Σε αντίθεση με το ΚΕΕ, το νομικό πλαίσιο που διέπει το ΚΕΣΕ δεν προβλέπει την επιλογή διαφοροποίησης των ενισχύσεων στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους προκειμένου να λαμβάνεται καλύτερα υπόψη το γεωργικό δυναμικό των περιφερειών ή περιβαλλοντικά κριτήρια. Για αυτόν τον λόγο, το ΚΕΣΕ είναι ένα απλό, εύκολο στην εφαρμογή καθεστώς, αλλά δεν παρέχει τη δυνατότητα στόχευσης των ενισχύσεων στις ειδικές ανάγκες των περιφερειών.

53. Στην Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι δικαιούχοι μπορούν να επιτύχουν ικανοποιητική απόδοση χάρη στις ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ όταν μισθώνουν ή αγοράζουν γεωργική γη χωρίς να ασκούν γεωργική δραστηριότητα, καθώς δεν υποχρεούνται να ασκήσουν συγκεκριμένη δραστηριότητα στη γη. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ δεν συνεισφέρουν στην επίτευξη του στόχου της Συνθήκης για αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας [30].

54. Ο αντίκτυπος των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στο γεωργικό εισόδημα ποικίλλει επίσης σημαντικά ανάλογα με το είδος της γεωργικής εκμετάλλευσης. Συγκεκριμένα, με την προσχώρηση στην ΕΕ, η ζωική παραγωγή υπέστη σημαντική μείωση σε πολλά νέα κράτη μέλη, ενώ πολλοί κτηνοτρόφοι δεν είχαν ή είχαν περιορισμένη πρόσβαση σε ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, γιατί δεν διέθεταν ή διέθεταν πολύ λίγη γεωργική γη.

55. Η επιλογή της καταβολής συμπληρωματικών εθνικών άμεσων ενισχύσεων, έδωσε στα νέα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένες ανάγκες. Επιπλέον, το 2009, στο πλαίσιο του διαγνωστικού ελέγχου της ΚΓΠ, το Συμβούλιο έδωσε στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τμήμα της εθνικής χρηματοδότησης του ΚΕΣΕ για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων μειονεκτημάτων που έχουν αντίκτυπο σε ορισμένους γεωργούς, π.χ. σε οικονομικά ευάλωτες ή ευαίσθητες από περιβαλλοντική άποψη περιοχές, ή για οικονομικά ευάλωτους τύπους γεωργίας [31]. Όλα τα νέα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις έκαναν χρήση της επιλογής αυτής με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Ωστόσο, καθώς αυτή η δυνατότητα δόθηκε μόλις το 2010, ο αντίκτυπός της στην κατανομή του εισοδήματος των γεωργών δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΤΟ 2010 (ΣΕ ΕΥΡΩ)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων για τις ενισχύσεις προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (CATS).

ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕΙ ΑΚΟΜΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

56. Το επίπεδο των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ανά εκτάριο στα νέα κράτη μέλη ορίστηκε με στόχο να μην παρεμποδιστεί η αναγκαία αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα και να μην δημιουργηθούν σημαντικές εισοδηματικές ανισότητες και κοινωνικές στρεβλώσεις στις αγροτικές κοινωνίες. Η Επιτροπή ανέφερε ότι η θέσπιση άμεσων ενισχύσεων σε χαμηλό επίπεδο θα συνεισφέρει στη σταθεροποίηση του γεωργικού εισοδήματος χωρίς να υπονομεύσει τη διαδικασία της αναδιάρθρωσης [32].

57. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει αναλύσει ακόμη τις επιδράσεις των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στην αναδιάρθρωση, καθώς και στην παραγωγικότητα και την κερδοφορία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στα νέα κράτη μέλη.

ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

58. Διάφορες μελέτες, καθώς και τα πορίσματα του ίδιου του Συνεδρίου, δείχνουν ότι διαρθρωτικοί παράγοντες όπως η κατακερματισμένη ιδιοκτησία της γης, το χαμηλό τεχνολογικό επίπεδο των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, η ανεπαρκής χωρητικότητα αποθήκευσης, οι ανεπαρκώς ανεπτυγμένες υποδομές επεξεργασίας τροφίμων, η έλλειψη ειδικευμένων εργαζομένων ή η δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση επηρεάζουν αρνητικά τον προσδοκώμενο αντίκτυπο της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, καθώς και τον εκσυγχρονισμό και τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων [33].

ΆΛΛΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ

59. Η αποτελεσματικότητα του ΚΕΣΕ στη στήριξη του γεωργικού εισοδήματος ενδέχεται να μειώνεται όταν η ενίσχυση "κεφαλαιοποιείται" στις τιμές αγοράς ή μίσθωσης γης. Αυτό σημαίνει ότι οι γεωργοί υποχρεώνονται να καταβάλλουν υψηλότερες τιμές για την αγορά γης ή υψηλότερα μισθώματα απλώς και μόνο επειδή εισπράττουν ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ. Το γεγονός αυτό περιορίζει την αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την κερδοφορία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων [34].

60. Μεγάλες εκτάσεις γεωργικής γης μισθώνονται στη Βουλγαρία, στην Ουγγαρία, στη Σλοβακία και, σε ορισμένες περιφέρειες, στην Πολωνία και στη Βουλγαρία [35]. Η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει ακόμη συγκεκριμένα τον αντίκτυπο της εφαρμογής του ΚΕΣΕ στις τιμές αγοράς ή μίσθωσης γης στα νέα κράτη μέλη. Ωστόσο, από τις διαθέσιμες μελέτες προκύπτει στατιστικά σημαντικός αντίκτυπος των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στις μισθώσεις γης [36], μολονότι οι αγορές γεωργικής γης εξακολουθούν να μη λειτουργούν πλήρως στο σύνολο των νέων κρατών μελών. Συνεπώς ενδέχεται να μην είναι ακόμη απόλυτα εμφανείς όλες οι επιδράσεις των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ στις τιμές αγοράς και μίσθωσης γης [37].

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ

Στην Πολωνία και την Ουγγαρία το Συνέδριο παρατήρησε ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση των τιμών μίσθωσης κρατικής γης χαμηλής γεωργικής αξίας, όπως βοσκότοπων οριακής απόδοσης. Πριν από το 2004, οι εκτροφείς προβατοειδών που παραδοσιακά χρησιμοποιούσαν αυτές τις εκτάσεις πλήρωναν πολύ χαμηλά ή και μηδενικά μισθώματα. Ωστόσο, η ζήτηση για εκτάσεις τέτοιου είδους αυξήθηκε με την εφαρμογή του ΚΕΣΕ. Η αύξηση αυτή δεν εξηγείται από την κατάσταση στις γεωργικές αγορές, αλλά από το γεγονός ότι οι ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, καθώς είναι αναλογικές προς την έκταση, εγγυώνται υψηλό επίπεδο ενίσχυσης σε σχέση με τη χαμηλή παραγωγική αξία της γης. Οι αρχές άρχισαν να διοργανώνουν δημόσιους διαγωνισμούς για τη σύναψη συμβάσεων μίσθωσης, οι οποίοι είχαν ως αποτέλεσμα σημαντικά υψηλότερες τιμές μίσθωσης που επηρέασαν όλους τους γεωργούς που εργάζονται σε αυτό το είδος γης.

Στην Ουγγαρία και στη Ρουμανία, το Συνέδριο εντόπισε συμβάσεις μίσθωσης στις οποίες το μίσθωμα εκφραζόταν άμεσα ως ποσοστό της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ή/και των συμπληρωματικών εθνικών άμεσων ενισχύσεων και συνεπώς αυξανόταν κατ’ αναλογία προς την εξέλιξη των εν λόγω ενισχύσεων. Για παράδειγμα, η σύμβαση μίσθωσης μπορεί να προβλέπει την καταβολή μιας σταθερής τιμής ανά εκτάριο συν το 100 % του ποσού του ΚΕΣΕ.

Επίσης, το Συνέδριο παρατήρησε ότι, στην Ουγγαρία, οι αγρομισθωτές μπορούσαν να συνάψουν ή να παρατείνουν συμβάσεις μίσθωσης γης μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα μεταβίβαζαν τα δικαιώματα ενίσχυσης που θα τους χορηγούνταν σε περίπτωση μελλοντικής εφαρμογής νέου καθεστώτος ενίσχυσης, δωρεάν, στον ιδιοκτήτη της γης.

ΕΛΛΙΠΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΕ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

61. Αρχικά το ΚΕΣΕ προβλεπόταν να διαρκέσει μόνον έως ότου τα νέα κράτη μέλη είναι σε θέση να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις άμεσες ενισχύσεις όπως εφαρμόζονταν στην ΕΕ των 15 μέχρι το 2009 το αργότερο [38]. Το 2006, το Συμβούλιο παρέτεινε την πιθανή διάρκεια του ΚΕΣΕ μέχρι το τέλος του 2010 [39]. Ωστόσο, στο πλαίσιο του διαγνωστικού ελέγχου της ΚΓΠ του 2008, το Συμβούλιο παρέτεινε περαιτέρω τη μεταβατική περίοδο εν όψει της έναρξης εφαρμογής του ΚΕΕ μέχρι το τέλος του 2013. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα στα κράτη μέλη να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα ενός απλού καθεστώτος, αλλά δεν ενθαρρύνθηκαν να προετοιμαστούν για ένα βασισμένο σε δικαιώματα καθεστώς.

62. Από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη κατά τη διάρκεια του ελέγχου μόνο η Ουγγαρία έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για την αντικατάσταση του ΚΕΣΕ με το ΚΕΕ από το 2009. Ωστόσο, κατόπιν απόφασης του συνταγματικού δικαστηρίου της Ουγγαρίας, το συγκεκριμένο εθνικό μοντέλο υλοποίησης δεν κατέστη δυνατόν να εφαρμοστεί. Έκτοτε οι εθνικές αρχές δεν έχουν λάβει περαιτέρω πρωτοβουλίες για την εφαρμογή του ΚΕΕ.

63. Τον Οκτώβριο του 2011, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί θεσπίσεως νέων κανόνων για άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς [40]. Σύμφωνα με την πρόταση αυτή, το ΚΕΣΕ και το ΚΕΕ θα αντικατασταθούν από ένα βασικό καθεστώς ενίσχυσης από το 2014. Αυτό το καθεστώς θα εξακολουθήσει να βασίζεται σε δικαιώματα ενίσχυσης. Οι γεωργοί θα πρέπει να διαθέτουν δικαιώματα ενίσχυσης, καθώς και να δηλώνουν τα επιλέξιμα εκτάρια που έχουν στη διάθεσή τους προκειμένου να εισπράττουν ενισχύσεις. Δυνάμει του συστήματος κοινής διαχείρισης, οι εθνικές διοικήσεις θα υποχρεωθούν να κατανείμουν τα δικαιώματα ενίσχυσης στους γεωργούς το 2014 και να τα διαχειρίζονται τα επόμενα έτη.

64. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, επί του παρόντος, οι γνώσεις τόσο των εθνικών διοικήσεων όσο και των γεωργών σχετικά με τα συστήματα άμεσων ενισχύσεων που βασίζονται σε δικαιώματα ενίσχυσης είναι ιδιαίτερα ανεπαρκείς. Ούτε η Επιτροπή ούτε οι εθνικές αρχές έχουν προετοιμάσει ενεργά τις διοικήσεις και τους γεωργούς για τη μετάβαση σε ένα καθεστώς βασισμένο σε δικαιώματα ενίσχυσης. Κατά τον χρόνο διενέργειας του ελέγχου, το 2011, οι πολωνικές αρχές είχαν μόλις αρχίσει να εξοικειώνονται σε κεντρικό επίπεδο με την ενίσχυση βάσει δικαιωμάτων (επί του παρόντος ΚΕΕ), αλλά δεν είχαν προβεί σε ενέργειες για τον συστηματικό προσδιορισμό των τεχνικών απαιτήσεων της διαχείρισης ενός τέτοιου καθεστώτος μετά το 2013. Οι βουλγαρικές αρχές προετοίμαζαν μια αξιολόγηση του αντικτύπου της μετάβασης στο ΚΕΕ στη διοίκηση και τους γεωργούς. Στη Ρουμανία οι αρχές άρχισαν τον Μάρτιο του 2012 διμερείς συζητήσεις με εκπροσώπους της Επιτροπής και διοργάνωσαν διαβούλευση με τους γεωργούς. Στη Σλοβακία, από το 2009, οι αρχές είχαν αναλύσει μόνο τις δημοσιονομικές επιδράσεις της μετάβασης στο ΚΕΕ αλλά αποφάσισαν να συνεχίσουν με το ΚΕΣΕ μέχρι το 2013.

65. Όταν το ΚΕΕ άρχισε να εφαρμόζεται στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15, οι εθνικές διοικήσεις είχαν τουλάχιστον 20 μήνες στη διάθεσή τους προκειμένου να προετοιμάσουν τη μετάβαση από τις συνδεδεμένες ενισχύσεις στο νέο καθεστώς. Εντούτοις, στις ετήσιες εκθέσεις του για τα οικονομικά έτη 2006 και 2007, το Συνέδριο παρατήρησε αδυναμίες στην εφαρμογή ενός βασισμένου σε δικαιώματα συστήματος, οι οποίες ορισμένες φορές είχαν ως συνέπεια σημαντικές καθυστερήσεις των πληρωμών προς τους γεωργούς [41]. Κατά συνέπεια, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι υπάρχει κίνδυνος η ανεπαρκής προετοιμασία για την εφαρμογή ενός καθεστώτος ενισχύσεων βασισμένου σε δικαιώματα να οδηγήσει σε παρόμοιες δυσκολίες στην περίπτωση των κρατών μελών του ΚΕΣΕ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

66. Το ΚΕΣΕ είναι ένα απλό στη διαχείριση καθεστώς, το οποίο έδωσε στα νέα κράτη μέλη τη δυνατότητα να στηρίξουν το εισόδημα των γεωργών τους μετά την προσχώρησή τους στην ΕΕ το 2004 και το 2007. Όντας αποσυνδεδεμένο από την γεωργική παραγωγή, επέσπευσε ταυτόχρονα την επίτευξη των στόχων της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003, που ήταν να ενισχυθεί ο προσανατολισμός των γεωργών προς την αγορά, θέτοντας ως προϋπόθεση για την καταβολή ενισχύσεων την τήρηση των απαιτήσεων πολλαπλής συμμόρφωσης.

67. Ωστόσο, ο σχεδιασμός και οι λεπτομέρειες εφαρμογής του ΚΕΣΕ από τα κράτη μέλη είχαν ως αποτέλεσμα ορισμένα αμφισβητούμενα στοιχεία όσον αφορά τον ορισμό των δικαιούχων ενίσχυσης, τον προσδιορισμό των επιλέξιμων εκτάσεων, καθώς και την κατανομή της στήριξης στον γεωργικό πληθυσμό. Όπως στην περίπτωση του ΚΕΕ, η κατανομή της ενίσχυσης στους γεωργούς βασίζεται στην έκταση των εκμεταλλεύσεων και δεν αντικατοπτρίζει τα ειδικά περιφερειακά χαρακτηριστικά της γεωργικής δραστηριότητας, ούτε τη συνεισφορά των γεωργών στην παραγωγή δημόσιων αγαθών. Ο αντίκτυπος του ΚΕΣΕ στην αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη και οι εμμένουσες διαρθρωτικές αδυναμίες εξακολουθούν να επηρεάζουν αρνητικά το εισόδημα πολλών γεωργών. Τέλος, τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν επί του παρόντος το ΚΕΣΕ δεν έχουν προετοιμαστεί ακόμη για την εφαρμογή ενός καθεστώτος ενίσχυσης του εισοδήματος βασισμένου σε δικαιώματα μετά το 2013. Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο πρέπει ενδεχομένως να εξετάσουν εάν τα εν λόγω στοιχεία πρέπει να επανεξεταστούν βάσει των συστάσεων που διατυπώνονται στη συνέχεια, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της επικείμενης μεταρρύθμισης της ΚΓΠ.

ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ, ΕΠΙΛΕΞΙΜΗ ΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

68. Στην έκθεσή του σχετικά με το ΚΕΕ, το Συνέδριο επισήμανε ότι ο όρος "γεωργός" δεν ορίζεται κατά τρόπο ικανοποιητικό και ότι καταβλήθηκαν ενισχύσεις σε δικαιούχους οι οποίοι είτε δεν ασκούν γεωργικές δραστηριότητες είτε ασκούν γεωργικές δραστηριότητες οριακής μόνο απόδοσης. Με τον έλεγχο κατόπιν του οποίου καταρτίστηκε η παρούσα έκθεση εξήχθησαν τα ίδια συμπεράσματα όσον αφορά το ΚΕΣΕ. Επιπλέον, σε ορισμένα από αυτά τα κράτη μέλη, ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ καταβλήθηκαν επίσης νομίμως (ενισχύοντας το εισόδημά τους) σε δημόσιους φορείς που διαχειρίζονται κρατικές εκτάσεις και δεν συμμετέχουν με άλλον τρόπο στη γεωργική δραστηριότητα.

69. Τα κράτη μέλη του ΚΕΣΕ δεν προσδιόρισαν επακριβώς τις επιλέξιμες εκτάσεις και καταβλήθηκαν ενισχύσεις σε σχέση με μη χρησιμοποιούμενα αγροτεμάχια ή με γη που δεν προορίζεται για γεωργικές δραστηριότητες.

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Το Συνέδριο επαναλαμβάνει τη σύστασή του ότι η ενίσχυση του εισοδήματος πρέπει να απευθύνεται στον ενεργό γεωργό που ασκεί τακτικά συγκεκριμένες γεωργικές δραστηριότητες. Ειδικότερα, οι δημόσιοι φορείς που διαχειρίζονται κρατική γη και δεν συμμετέχουν με άλλον τρόπο στη γεωργική δραστηριότητα πρέπει να αποκλείονται από την ενίσχυση του εισοδήματος στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Η επιλεξιμότητα των εκτάσεων για ενίσχυση πρέπει να ορίζεται με σαφήνεια και να περιορίζεται στα αγροτεμάχια επί των οποίων σύμφωνα με τα πρότυπα ΚΓΠΚ ασκούνται τακτικά συγκεκριμένες γεωργικές δραστηριότητες. Σε περίπτωση θέσπισης καθεστώτος ενισχύσεων βασισμένου σε δικαιώματα, δικαιώματα ενίσχυσης πρέπει να παραχωρούνται μόνο σε αγροτεμάχια που πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ

70. Η κατανομή της ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ γίνεται ουσιαστικά βάσει της έκτασης των καλλιεργούμενων αγροτεμαχίων που έχουν στη διάθεσή τους οι γεωργοί, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ούτε τα ειδικά περιφερειακά χαρακτηριστικά της γεωργικής δραστηριότητας ούτε η συνεισφορά των γεωργών στην παραγωγή δημόσιων αγαθών.

71. Λόγω της δυαδικής διάρθρωσης της γεωργίας στην πλειονότητα των νέων κρατών μελών, η συντριπτική πλειοψηφία των γεωργών λαμβάνει αμελητέα ποσά ενίσχυσης ενώ ένας μικρός αριθμός μεγάλων δικαιούχων απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της ενίσχυσης.

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

Πρέπει να επιδιωχθεί μια περισσότερο ισορροπημένη κατανομή της ενίσχυσης μεταξύ των γεωργών είτε μέσω του καθορισμού ανώτατου ορίου για τις υψηλότερες επιμέρους ενισχύσεις είτε λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στις διάφορες περιφέρειες.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

72. Από την προσχώρηση των νέων κρατών μελών το 2004 και το 2007, το επίπεδο στήριξης αυξάνεται ετησίως και θα εξακολουθήσει να αυξάνεται μέχρι το 2013 ή το 2016 αντίστοιχα. Ωστόσο, ο αντίκτυπος του τρέχοντος επιπέδου της ενίσχυσης και των μελλοντικών αυξήσεων στην αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα και στην αποδοτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων δεν είναι γνωστός.

ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

73. Οι εμμένουσες διαρθρωτικές αδυναμίες στη γεωργική οικονομία των κρατών μελών του ΚΕΣΕ μπορεί να έχουν αντίκτυπο στη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των άμεσων ενισχύσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΓΗΣ

74. Δεδομένου ότι συνδέεται άμεσα με την έκταση που έχει στη διάθεσή του ο γεωργός, η ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση των τιμών αγοράς και μίσθωσης γης και, συνεπώς, να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της αποτελεσματικότητας της ενίσχυσης.

ΣΥΣΤΑΣΗ 4

Η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει κατά πόσο η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των άμεσων ενισχύσεων επηρεάζονται αρνητικά από διαρθρωτικές αδυναμίες και από τις τιμές της γης. Βάσει της εν λόγω ανάλυσης, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο λήψης συμπληρωματικών μέτρων με στόχο την αναδιάρθρωση και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του γεωργικού τομέα.

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΝΟΣ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΥ ΣΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

75. Το ΚΕΣΕ είναι ένα μεταβατικό σύστημα που πρόκειται να αντικατασταθεί από νέο καθεστώς βασισμένο σε δικαιώματα. Ωστόσο, η πλειονότητα των κρατών μελών που εφαρμόζουν το ΚΕΣΕ δεν έχουν προετοιμαστεί για την εφαρμογή ενός καθεστώτος αυτού του είδους. Από την εμπειρία της εισαγωγής του ΚΕΕ στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15 προκύπτει ότι η εφαρμογή καθεστώτος ενίσχυσης βασισμένου σε δικαιώματα είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στις πληρωμές προς τους γεωργούς.

ΣΥΣΤΑΣΗ 5

Η Επιτροπή πρέπει να στηρίξει ενεργά τα κράτη μέλη και να παρακολουθεί στενότερα τις προετοιμασίες τους για την εφαρμογή του μελλοντικού, βασισμένου σε δικαιώματα, καθεστώτος. Ειδικότερα, πρέπει να υποστηρίξει τα κράτη μέλη στον προσδιορισμό των βασικών απαιτήσεων για τις εθνικές διοικήσεις και τους γεωργούς.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Ιωάννης ΣΑΡΜΑΣ, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 10ης Οκτωβρίου 2012.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Ειδική έκθεση αριθ. 5/2011 σχετικά με το καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης (ΚΕΕ): Ζητήματα προς αντιμετώπιση για τη βελτίωση της ορθής δημοσιονομικής διαχείρισής του (http.//eca.europa.eu).

[2] Αυτό σημαίνει ότι οι ενισχύσεις προς τους γεωργούς εξαρτώνται από τη συμμόρφωση με βασικά πρότυπα για το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων, την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τα οποία είναι γνωστά ως κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης (ΚΑΔ), και τη διατήρηση της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση (ΚΓΠΚ).

[3] Απόφαση 2004/281/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 2004, για την αναπροσαρμογή της πράξης περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λετονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, κατόπιν της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΕΕ L 93, της 30.3.2004, σ. 1).

[4] COM(2011) 625 τελικό της 19ης Οκτωβρίου 2011: Πρόταση κανονισμού περί θεσπίσεως κανόνων για άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς βάσει καθεστώτων στήριξης στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής.

[5] Άρθρο 1 στοιχείο γ) και άρθρο 124, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου, της 19ης Ιανουαρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης για τους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής και τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στήριξης για τους γεωργούς, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1290/2005, (ΕΚ) αριθ. 247/2006, (ΕΚ) αριθ. 378/2007 και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 (ΕΕ L 30 της 31.1.2009, σ. 16).

[6] Άρθρο 124, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[7] Άρθρο 124 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[8] Αυτή η έννοια ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1200/2009 της 30ής Νοεμβρίου 2009 σχετικά με τις έρευνες για τη διάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (ΕΕ L 329 της 15.12.2009, σ. 1).

[9] Άρθρο 132 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[10] Βλέπε παράρτημα ΙΙ.

[11] Άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[12] Άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης:"1.Στόχοι της κοινής γεωργικής πολιτικής είναι:α)να αυξάνει την παραγωγικότητα της γεωργίας με την ανάπτυξη της τεχνικής προόδου, με την εξασφάλιση της ορθολογικής αναπτύξεως της γεωργικής παραγωγής, καθώς και της αρίστης χρησιμοποιήσεως των συντελεστών παραγωγής, ιδίως του εργατικού δυναμικού·β)να εξασφαλίζει κατ’ αυτό τον τρόπο ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία·γ)να σταθεροποιεί τις αγορές·δ)να εξασφαλίζει τον εφοδιασμό·ε)να διασφαλίζει λογικές τιμές κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές.2.Κατά την εκπόνηση της κοινής γεωργικής πολιτικής και των ειδικών μεθόδων που συνεπάγεται η εφαρμογή της, λαμβάνεται υπόψη:α)ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της γεωργικής δραστηριότητας, που απορρέει από την κοινωνική δομή της γεωργίας και τις διαρθρωτικές και φυσικές ανισότητες μεταξύ των διαφόρων γεωργικών περιοχών·β)η ανάγκη βαθμιαίας εφαρμογής των καταλλήλων προσαρμογών·γ)το γεγονός ότι στα κράτη μέλη η γεωργία αποτελεί έναν τομέα στενά συνδεδεμένο με το σύνολο της οικονομίας."

[13] Άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[14] Ειδική έκθεση αριθ. 5/2011.

[15] Άρθρο 34 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[16] Ο εθνικός οργανισμός πληρωμών δεν γνώριζε την ακριβή έκταση των εν λόγω στρατιωτικών περιοχών για τις οποίες καταβλήθηκε ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ.

[17] Σε σχέση με το έτος εφαρμογής 2010, οι κρατικοί φορείς έλαβαν απευθείας περίπου 13,8 εκατομμύρια ευρώ για περίπου 82000 εκτάρια γης, εκ των οποίων περισσότερα από 27000 εκτάρια είχαν δηλωθεί από τα δέκα εθνικά πάρκα, για τα οποία καταβλήθηκε ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ύψους 4,3 εκατομμυρίων ευρώ στο δημόσιο ταμείο.

[18] Οι γεωργικές εκτάσεις για τις οποίες μπορεί να ζητηθεί ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ ορίζονται στο παράρτημα VIII του κανονισμού (ΕΚ αριθ. 1121/2009 της Επιτροπής, της 29ης Οκτωβρίου 2009, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου όσον αφορά τα καθεστώτα στήριξης για τους γεωργούς που προβλέπονται στους τίτλους IV και V (ΕΕ L 316 της 2.12.2009, σ. 27). Για τα έτη εφαρμογής πριν από το 2010 οι εκτάσεις ορίζονται στο παράρτημα ΧΧΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1973/2004 της Επιτροπής, της 29ης Οκτωβρίου 2004, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 του Συμβουλίου όσον αφορά τα καθεστώτα στήριξης τα προβλεπόμενα βάσει των τίτλων 4 και 4α του εν λόγω κανονισμού και τη χρήση των εκτάσεων γης που προκύπτουν από την παύση καλλιέργειας για την παραγωγή πρώτων υλών (ΕΕ L 345 της 20.11.2004, σ. 1).

[19] Βλέπε τον πίνακα.

[20] Άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1122/2009 της Επιτροπής, της 30ής Νοεμβρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση, τη διαφοροποίηση και το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου, στο πλαίσιο των καθεστώτων άμεσης στήριξης για τους γεωργούς που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό, καθώς και λεπτομερών διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης που προβλέπεται για τον αμπελοοινικό τομέα (ΕΕ L 316 της 2.12.2009, σ. 65).

[21] Άρθρο 124, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[22] Άρθρο 124, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[23] Κανονισμοί (ΕΚ) αριθ. 993/2007 (ΕΕ L 222 της 28.8.2007, σ. 10) και αριθ. 316/2009 (ΕΕ L 100 της 18.4.2009, σ. 3) της Επιτροπής για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1973/2004 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 387/2010 της Επιτροπής (ΕΕ L 114 της 7.5.2010, σ. 1) για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1121/2009 για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου.

[24] Τα ποσά που καταβλήθηκαν ανά οικονομικό έτος και ανά κράτος μέλος παρουσιάζονται στο παράρτημα ΙΙ.

[25] Βλέπε παράρτημα ΙΙΙ.

[26] Για τη μέτρηση του συνολικού επιπέδου άμεσης ενίσχυσης του εισοδήματος στον γεωργικό τομέα, πρέπει να προστεθούν οι συμπληρωματικές εθνικές άμεσες ενισχύσεις (ΣΕΑE) οι οποίες, ανήλθαν σύμφωνα με την Επιτροπή, κατά την ίδια περίοδο, σε 13,4 δισεκατομμύρια ευρώ.

[27] Έγγραφο της Επιτροπής "Developments in the income situation of the EU agricultural sector" (Εξελίξεις στην εισοδηματική κατάσταση του γεωργικού τομέα στην ΕΕ), Βρυξέλλες 2010, http://ec.europa.eu/agriculture/rica/pdf/hc0301_income.pdf. Το εισόδημα υπολογίζεται ανά ετήσια μονάδα εργασίας (ΕΜΕ) η οποία, σε απλουστευμένους όρους, αντιστοιχεί σε ένα πρόσωπο που εργάζεται με πλήρη απασχόληση σε μια γεωργική εκμετάλλευση.

[28] Βλέπε σημείο 8.

[29] Για την κατανομή των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ βλέπε παράρτημα ΙΙΙ.

[30] Άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

[31] Άρθρο 68, παράγραφος 1, και άρθρο 131 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[32] SEC(2002) 95 τελικό της 30ής Ιανουαρίου 2002: "Enlargement and Agriculture: Successfully integrating the new Member States into the CAP" (Διεύρυνση και γεωργία: Επιτυχής ενσωμάτωση των νέων κρατών μελών στην ΚΓΠ) (παράγραφος 4.2).

[33] Για την Ουγγαρία βλέπε για παράδειγμα Udovecz, G., Popp, J., Potori, N., Hungarian Agriculture under pressure for adjustment (Η γεωργία στην Ουγγαρία υπό πίεση για προσαρμογή), Βουδαπέστη, 2007. Το 2009 επιβεβαιώθηκαν τα αποτελέσματα της ανάλυσης του 2007 [Strategic dilemmas of Hungarian Agriculture and its chances on the market (Στρατηγικά διλήμματα της γεωργίας στην Ουγγαρία και οι πιθανότητές της στην αγορά), Βουδαπέστη, 2009] και αποκαλύπτουν τα υφιστάμενα διαρθρωτικά προβλήματα και τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα στην Ουγγαρία. Για τη Σλοβακία, βλέπε Božik, M. κ.ά., Economics of sustainable development in agriculture, food sector and rural areas in Slovak Republic (Η οικονομία της βιώσιμης ανάπτυξης στη γεωργία, τον τομέα των τροφίμων και τις αγροτικές περιοχές στη Δημοκρατία της Σλοβακίας), Μπρατισλάβα, 2009. Στη Ρουμανία, όπου δεν υπάρχουν λεπτομερείς αξιολογήσεις της κατάστασης της γεωργίας, οι εθνικές αρχές ανέφεραν την κατακερματισμένη ιδιοκτησία της γης, η οποία δυσχεραίνει τη συγχώνευση αγροτεμαχίων σε μεγαλύτερες μονάδες παραγωγής και τα διαρθρωτικά προβλήματα στην τροφική αλυσίδα, για παράδειγμα τις ανεπαρκώς ανεπτυγμένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας τροφίμων ή το γεγονός ότι οι έμποροι τροφίμων βασίζονται ολοένα λιγότερο στην εγχώρια παραγωγή ως παράγοντες λόγω των οποίων πολλοί γεωργοί δυσκολεύονται να επιτύχουν υψηλότερο εισόδημα από γεωργικές δραστηριότητες.

[34] Το Συνέδριο έχει ήδη επισημάνει στο πλαίσιο άλλου ελέγχου ότι παρόμοιες επιδράσεις ενδέχετο να παρατηρηθούν μετά την εισαγωγή του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης στην ΕΕ των 15, ιδίως στο περιφερειακό μοντέλο: Ειδική έκθεση αριθ. 5/2011.

[35] Στη Σλοβακία, το 2009, το 82 % της ΧΓΕ ήταν μισθωμένη σε αντίθεση με τη Ρουμανία όπου, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (2007), το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 17 %.

[36] Το Ουγγρικό Ινστιτούτο Ερευνών για τη Γεωργική Οικονομία (RIAE) υπολόγισε ότι, λόγω του υψηλού ποσοστού μισθωμένης γης, οι ιδιοκτήτες γης ωφελούνται επίσης σημαντικά από τη στήριξη και απορροφούν το 31 % της ενίσχυσης· Kovacs, G. κ.ά., The efficiency of agricultural subsidies (Η αποδοτικότητα των γεωργικών επιδοτήσεων), Βουδαπέστη, 2008. Το συμπέρασμα αυτό συμφωνεί με μια άλλη μελέτη που κάλυψε την Εσθονία, τη Λιθουανία, τη Λετονία, την Ουγγαρία, την Πολωνία τη Σλοβακία και την Τσεχική Δημοκρατία· Ciaian, P., Kancs, D., The capitalisation of Area Payments into Farmland Rents: Theory and Evidence from the New EU Member States (Η κεφαλαιοποίηση των ενισχύσεων με βάση την έκταση στις τιμές μίσθωσης της γεωργικής γης: Θεωρία και στοιχεία από τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ), Βρυξέλλες, 2009.

[37] Εξακολουθούν να υφίστανται εθνικοί περιορισμοί στη μίσθωση ή την αγορά γεωργικής γης (Ουγγαρία, Σλοβακία, Πολωνία και Ρουμανία), ορισμένες φορές οι συμβάσεις μίσθωσης έχουν πολύ μεγάλη διάρκεια (Σλοβακία) με αποτέλεσμα οι επιδράσεις της προσχώρησης στην ΕΕ να μην αντικατοπτρίζονται πλήρως στις τιμές αγοράς και μίσθωσης γης.

[38] Άρθρο 143β, παράγραφος 9, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 του Συμβουλίου, της 29ης Σεπτεμβρίου 2003, για τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και για τη θέσπιση ορισμένων καθεστώτων στήριξης για τους γεωργούς και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2019/93, (ΕΚ) αριθ. 1452/2001, (ΕΚ) αριθ. 1453/2001, (ΕΚ) αριθ. 1454/2001, (ΕΚ) αριθ. 1868/94, (ΕΚ) αριθ. 1251/1999, (ΕΚ) αριθ. 1254/1999, (ΕΚ) αριθ. 1673/2000, (ΕΟΚ) αριθ. 2358/71 και (ΕΚ) αριθ. 2529/2001 (ΕΕ L 270 της 21.10.2003, σ. 1).

[39] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2012/2006 του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με την τροποποίηση και τη διόρθωση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 (ΕΕ L 384 της 29.12.2006, σ. 8).

[40] COM(2011) 625 τελικό/2 της 19ης Οκτωβρίου 2011.

[41] Βλέπε τις ετήσιες εκθέσεις για το οικονομικό έτος 2006, σημεία 5.33 έως 5.38, και το οικονομικό έτος 2007, σημεία 5.14 και 5.21 έως 5.25.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ (ΚΕΕ)

Αμφότερα τα καθεστώτα σχεδιάστηκαν για την ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών. Και στις δύο περιπτώσεις οι εκτάσεις της γεωργικής γης στις οποίες βασίζεται η ενίσχυση πρέπει να βρίσκονται στη διάθεση των γεωργών σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία κάθε έτους εφαρμογής και να διατηρούνται σε ΚΓΠΚ (όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 73/2009).

Ωστόσο, υπάρχουν δύο βασικές διαφορές μεταξύ του ΚΕΕ και του ΚΕΣΕ:

α) Δικαιώματα ενίσχυσης

Στο πλαίσιο του ΚΕΕ, το ύψος της ενίσχυσης καθορίζεται βάσει δύο κριτηρίων: (i) του αριθμού των επιλέξιμων εκταρίων που έχει στη διάθεσή του ο γεωργός και (ii) της αξίας των δικαιωμάτων ενίσχυσης που κατέχει. Τα δικαιώματα ενίσχυσης παρέχουν δικαίωμα σε ένα σταθερό ποσό ενίσχυσης ανά εκτάριο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αξία κάθε δικαιώματος ενίσχυσης αντικατοπτρίζει την αξία της άμεσης ενίσχυσης που χορηγήθηκε κατά τη διάρκεια μιας ιστορικής περιόδου αναφοράς. Τα δικαιώματα ενίσχυσης μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης ανεξάρτητα από τη γη.

Αντιθέτως, η ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ αντιστοιχεί σε ένα κατ’ αποκοπή ποσό ανά εκτάριο, το οποίο υπολογίζεται ετησίως διαιρώντας τη συνολική εθνική χρηματοδότηση με τη χρησιμοποιούμενη γεωργική έκταση του αντίστοιχου κράτους μέλους. Δεν υπάρχουν δικαιώματα ενίσχυσης.

β) Ορισμός της επιλέξιμης γεωργικής γης: ΚΓΚ και ΚΓΠΚ

Στο πλαίσιο του ΚΕΕ, ενισχύσεις καταβάλλονται σε σχέση με οποιαδήποτε γεωργική έκταση μιας εκμετάλλευσης που χρησιμοποιείται για γεωργική δραστηριότητα (η οποία περιλαμβάνει τη διατήρησή της σε ΚΓΠΚ).

Αντιθέτως, στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ, επιλέξιμη γεωργική γη είναι αυτή που πράγματι χρησιμοποιείται η οποία και βρισκόταν σε καλή γεωργική κατάσταση (ΚΓΚ) στις 30 Ιουνίου 2003. Ο κανονισμός δεν παρέχει ορισμό της έννοιας της ΚΓΚ. Κατ’ ουσίαν, η έννοια αυτή χρησιμοποιήθηκε μόνο κατά την περίοδο της προσχώρησης προκειμένου να αποκλειστούν από την ΧΓΕ τα αγροτεμάχια που ήταν εγκαταλελειμμένα τον Ιούνιο του 2003 και για να αποτραπούν οι γεωργοί από το να ζητούν ενίσχυση σε σχέση με εγκαταλελειμμένη γη που θα άρχιζαν να καλλιεργούν εκ νέου μετά από αυτή την ημερομηνία. Συνεπώς πρόκειται απλώς για μια ιστορική έννοια που δεν εξυπηρετεί πλέον κανέναν πρακτικό σκοπό, με τις δύο κατωτέρω εξαιρέσεις.

Στις περιπτώσεις της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, η πράξη προσχώρησης δεν ανέφερε την 30ή Ιουνίου 2003 ως χρονικό όριο και καταρχήν η ΚΓΚ πρέπει να τηρείται κάθε έτος.

Πρότυπα ΚΓΚ έχουν οριστεί μόνο στη Βουλγαρία. Στη Ρουμανία, οι αρχές δεν έχουν ορίσει την έννοια της ΚΓΚ, με αποτέλεσμα μη χρησιμοποιούμενες εκτάσεις να μην αποκλείονται από τη γεωργική έκταση.

Στην πράξη, η εφαρμοστέα έννοια σήμερα είναι η ΚΓΠΚ, καθώς οι γεωργοί πρέπει να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις ΚΓΠΚ προκειμένου να δικαιούνται την καταβολή της πλήρους ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΕ ή του ΚΕΣΕ.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ ΚΑΤΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΟ 2005 ΕΩΣ ΤΟ 2011

Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις του ΕΓΤΠΕ για τα οικονομικά έτη 2005-2011.

(σε εκατομμύρια ευρώ) |

Οικονομικό έτος | Βουλγαρία | Τσεχική Δημοκρατία | Εσθονία | Κύπρος | Λετονία | Λιθουανία | Ουγγαρία | Πολωνία | Ρουμανία | Σλοβακία | ΣΥΝΟΛΟ |

2005 | 0,0 | 212,4 | 21,2 | 7,9 | 25,1 | 81,8 | 316,0 | 702,0 | 0,0 | 82,8 | 1449,2 |

2006 | 0,0 | 255,5 | 27,8 | 13,6 | 38,4 | 103,3 | 373,4 | 807,1 | 0,0 | 102,2 | 1721,3 |

2007 | 0,0 | 309,6 | 35,1 | 16,9 | 48,4 | 128,2 | 445,4 | 977,3 | 0,0 | 122,0 | 2082,9 |

2008 | 166,3 | 354,7 | 40,5 | 19,4 | 55,5 | 146,3 | 508,3 | 1123,9 | 420,1 | 139,5 | 2974,5 |

2009 | 208,5 | 437,3 | 50,6 | 24,6 | 69,5 | 183,5 | 639,4 | 1401,6 | 528,8 | 179,7 | 3723,5 |

2010 | 272,1 | 517,0 | 60,6 | 28,7 | 83,6 | 220,1 | 771,1 | 1671,6 | 611,0 | 225,2 | 4461,0 |

2011 | 289,7 | 580,6 | 70,5 | 29,9 | 95,1 | 261,1 | 831,7 | 1962,5 | 698,5 | 264,8 | 5084,4 |

ΣΥΝΟΛΟ | 936,6 | 2667,1 | 306,3 | 141,0 | 415,6 | 1124,3 | 3885,3 | 8646,0 | 2258,4 | 1116,2 | 21496,8 |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΣΕ (ΕΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 2010)

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων για τις ενισχύσεις προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (CATS).

Ετήσια ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΣΕ (σε ευρώ) | Αριθμός δικαιούχων | Βουλγαρία | Τσεχική Δημοκρατία | Εσθονία | Κύπρος | Λετονία | Λιθουανία | Ουγγαρία | Πολωνία | Ρουμανία | Σλοβακία |

< 500 | 1761219 | 63377 | 3822 | 5662 | 22373 | 33144 | 92613 | 58940 | 520945 | 954443 | 5900 |

≥ 500 και < 5000 | 1164925 | 21359 | 12724 | 8167 | 8779 | 29128 | 68918 | 94003 | 801055 | 114179 | 6613 |

≥ 5000 και < 10000 | 62135 | 2608 | 3174 | 908 | 598 | 1522 | 4773 | 11170 | 30515 | 6055 | 812 |

≥ 10000 και < 50000 | 46706 | 2952 | 3776 | 1101 | 420 | 1174 | 3348 | 11469 | 13450 | 7699 | 1317 |

≥ 50000 και < 100000 | 6060 | 862 | 818 | 164 | 17 | 132 | 259 | 1031 | 1267 | 1125 | 385 |

≥ 100000 και < 300000 | 4396 | 529 | 1170 | 90 | 4 | 45 | 145 | 771 | 566 | 440 | 636 |

≥ 300000 και < 500000 | 746 | 26 | 303 | 6 | 0 | 2 | 10 | 184 | 56 | 30 | 129 |

≥ 500000 | 287 | 15 | 105 | 0 | 0 | 0 | 2 | 77 | 20 | 21 | 47 |

ΣΥΝΟΛΟ | 3046474 | 91728 | 25892 | 16098 | 32191 | 65147 | 170068 | 177645 | 1367874 | 1083992 | 15839 |

--------------------------------------------------