[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.2.2006

COM(2006) 45 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διαλειτουργικότητα για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Διαλειτουργικότητα για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Σήμερα η ηλεκτρονική διακυβέρνηση είναι στο επίκεντρο της πορείας της ΕΕ για οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανανέωση. Η συμβολή της στη βελτίωση της ανάπτυξης και της εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών είναι σημαντική και προσφάτως δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στο ρόλο που διαδραματίζει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος όσον αφορά την ηλεκτρονική διακυβέρνηση σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης στην Ευρώπη. Μολονότι αυτή η ώθηση πρέπει να διατηρηθεί, χρειάζεται να δοθεί τώρα περισσότερη προσοχή στην ανάπτυξη της διασυνοριακής διάστασης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, για την οποία η διαλειτουργικότητα έχει ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα. Η στενότερη συνεργασία μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών των διαφόρων κρατών μελών θα υποστηρίξει την παροχή καλύτερων υπηρεσιών στους ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις και την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ.

Η αυξημένη συνεργασία απαιτεί βελτιωμένη επικοινωνία μεταξύ όλο και περισσότερων διοικητικών υπηρεσιών του δημόσιου τομέα, πρόκληση που απαιτεί κοινή προσπάθεια των κρατών μελών και της Κοινότητας. Συνεπώς, στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να επιστήσει την προσοχή των κρατών μελών στις εργασίες που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να επιτευχθεί η πανευρωπαϊκή διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Λαμβανομένου υπόψη του φάσματος των θεμάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, προτείνει προτεραιότητες και μια πρώτη σειρά ενεργειών. Η παρούσα ανακοίνωση καλεί το Συμβούλιο να εξετάσει τις εντοπισθείσες απαιτήσεις και να παράσχει την υποστήριξή του στα μέτρα που θα τις ικανοποιήσουν.

Εισαγωγή

Ιστορικό

Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών απαιτεί τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα στην Ευρώπη και τη βελτιωμένη αλληλεπίδραση μεταξύ των σχετικών οργαν ισμών:

- Η ενιαία αγορά βασίζεται σε σύγχρονες και αποδοτικές δημόσιες διοικητικές υπηρεσίες που διευκολύνουν την κινητικότητα και την ανεμπόδιστη αλληλεπίδραση των πολιτών και των επιχειρήσεων.

- Η σύγχρονη δημόσια διοίκηση πρέπει να βασίζεται σε εξελιγμένες υποδομές ΤΠΕ και βελτιωμένες διαδικασίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Μόνο τότε θα είναι σε θέση να παρέχει τις οικονομικά αποδοτικές, διαφανείς και κατάλληλες υπηρεσίες που απαιτούνται για την αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει η κοινωνία της πληροφορίας.

Τα οφέλη της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ιδίως των διασυνοριακών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι από αυτή την άποψη αδιαφιλονίκητα[1]. Συνεπώς, η προτεινόμενη οδηγία σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά[2] υπογραμμίζει ρητά την αμοιβαία σχέση μεταξύ της υποδομής της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και της κινητικότητας των επιχειρήσεων. Απαιτεί να δημιουργήσουν τα κράτη μέλη την αναγκαία υποδομή διαλειτουργικότητας ώστε να παρέχουν στις επιχειρήσεις που εμφανίζουν κινητικότητα ενιαία σημεία επαφής για την ολοκλήρωση των διοικητικών διαδικασιών που σχετίζονται με την κινητικότητα.

Άλλοι τομείς πολιτικής της ΕΕ πρέπει επίσης να υποστηριχθούν με αυξημένη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών. Οι στόχοι των πολιτικών δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την αυξημένη συνεργασία μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών, με την υποστήριξη των τεχνολογιών της πληροφορίας, είτε στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων είτε στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων και της πολιτικής για την ασφάλεια.

Η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης[3], με βάση τα πρότυπα, τις ανοικτές προδιαγραφές και τις ανοικτές διεπαφές, έχει καταστεί κρίσιμος οριζόντιος στόχος. Στο σχέδιο δράσης eEurope[4], αναγνωρίστηκε ρητά ως προϋπόθεση για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ενώ τα κράτη μέλη υπογράμμισαν και πάλι τη σημασία της στην υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Κόμο τον Ιούλιο του 2003: «Η συνεργασία που απαιτείται για την ανάπτυξη πανευρωπαϊκών υπηρεσιών εξαρτάται εν μέρει από τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων πληροφόρησης και επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται σε όλα τα επίπεδα κυβέρνησης.»

Αυτό σημαίνει ότι, μολονότι τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων τους, η διαλειτουργικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία απαιτείται προκειμένου να εφαρμοστούν οι κοινές πολιτικές και προτεραιότητες της ΕΕ, απαιτεί συνεργασία και συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ζήτημα της εν λόγω διαλειτουργικότητας θα πρέπει, ως εκ τούτου, να παραμείνει σε θέση προτεραιότητας στην ατζέντα της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες δημόσιου ενδιαφέροντος (στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης αλλά και σε άλλους τομείς, όπως η υγεία ή η εκπαίδευση), ιδίως ως μέρος του νέου στρατηγικού πλαισίου "i2010[5] - μια ευρωπαϊκή κοινωνία της πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση" και των διαφόρων σχετικών πρωτοβουλιών και προγραμμάτων. Το i2010 εξετάζει ρητά τη διαλειτουργικότητα ως μια από τις τέσσερις κύριες προκλήσεις για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου πληροφόρησης και την θεωρεί παράγοντα ουσιαστικής σημασίας για τις δημόσιες υπηρεσίες που υποστηρίζονται από τις ΤΠΕ.

Προκλήσεις: Πανευρωπαϊκές υπηρεσίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις

Η επίτευξη της διαλειτουργικότητας για τις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι μια συνεχής διαδικασία στην οποία πρέπει να ενσωματώνονται συνεχώς νέοι εταίροι και νέες τεχνολογίες:

- οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης παρέχονται σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης. Πρέπει να εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και ευρωπαϊκών διοικητικών υπηρεσιών ώστε να παρέχονται υπηρεσίες χωρίς περιορισμούς.

- Η ένταξη των νέων κρατών μελών αποτελεί σημαντικό έργο και βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

- Όλο και περισσότεροι πολίτες που χρησιμοποιούν υπηρεσίες on-line θα αναμένουν και θα απαιτούν αποτελεσματική και απλουστευμένη ηλεκτρονική πρόσβαση σε πληροφορίες και υπηρεσίες.

- Οι τεχνολογίες και τα προϊόντα της αγοράς εξελίσσονται. Ενώ εμφανίζονται νέοι τρόποι για την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας, η αυξανόμενη δυνατότητα εμπλουτισμού των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σημαίνει ότι η διαλειτουργικότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, πράγμα που δεν συνέβαινε στο παρελθόν.

- Η πρόοδος την οποία σημείωσαν τα κράτη μέλη όσον αφορά την καθιέρωση δικών τους προγραμμάτων και πολιτικών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σημαίνει ότι έχουν γίνει πολλές επιλογές όσον αφορά την εφαρμογή. Ο συνδυασμός ανομοιογενών στοιχείων και διαδικασιών γίνεται σημαντικός στόχος.

- Οι πανευρωπαϊκές προδιαγραφές είναι σπάνιες και δεν υπάρχει ακόμη συστηματική ανταλλαγή τεχνογνωσίας και βέλτιστων πρακτικών.

Ο αυξανόμενος αριθμός φορέων, η εντεινόμενη περιπλοκότητα των σχέσεων και τα σχετικά συστήματα ΤΠ απαιτούν συνεκτικές διαρθρώσεις, κοινές πολιτικές και πρότυπα καθώς και συνεχείς και εκτενείς προσπάθειες συντονισμού μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών. Με την καθιέρωση της παροχής πανευρωπαϊκών υπηρεσιών η περιπλοκότητα αυτή θα αυξηθεί.

Πεδίο εφαρμογής της ανακοίνωσης

Έχει καταρτιστεί μια βασική προσέγγιση της ευρωπαϊκής διαλειτουργικότητας και έχουν τεθεί τα θεμέλια:

- Μια πρώτη έκδοση του ευρωπαϊκού πλαισίου διαλειτουργικότητας (ΕΠΔ) για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης[6] και οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές διάρθρωσης έχουν προτείνει τις πολιτικές, τα πρότυπα και τις προδιαγραφές για τη στήριξη των εταίρων της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που πραγματοποιούν επιχειρηματικές συναλλαγές μεταξύ τους.

- Τα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης που σχετίζονται με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση έχουν ολοκληρώσει τις σχετικές μελέτες και έχουν αναληφθεί ορισμένα πιλοτικά έργα.

- Στο πλαίσιο των συμβουλευτικών διαβουλεύσεων για τις εθνικές πρωτοβουλίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης eEurope 2005, υποδείχθηκαν προσεγγίσεις για τη διαλειτουργικότητα[7].

- Τα πρόγραμμα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης των τεχνολογιών της κοινωνίας της πληροφορίας (IST Ε&ΤΑ), το πρόγραμμα των διευρωπαϊκών δικτύων για τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες (eTEN) και το πρόγραμμα για τη διαλειτουργική παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες (IDABC) συμβάλλουν από κοινού στον προσδιορισμό, την επικύρωση και την εφαρμογή των πανευρωπαϊκών υπηρεσιών[8]. Η IDABC έχει ολοκληρώσει μια έρευνα για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες με τους σχετικούς ενδιαφερομένους[9].

Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη των περιορισμένων πόρων, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις προσπάθειες ανάπτυξης διασυνοριακών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Επίσης, χρειάζεται να εξασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των μέτρων υποστήριξης της διαλειτουργικότητας που απαιτείται από τις εν λόγω υπηρεσίες.

Ως εκ τούτου, η παρούσα ανακοίνωση:

- καθορίζει τις βασικές απαιτήσεις για την εφαρμογή της πανευρωπαϊκής διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης·

- περιγράφει τις προτεραιότητες σε ένα διαρθρωμένο σύνολο πολιτικών και μέτρων για την επίτευξη της διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στο πανευρωπαϊκό πλαίσιο·

- προτείνει περαιτέρω δράση ως πρώτο βήμα για τη συμπλήρωση αυτού του πλαισίου.

Εφαρμογή της πανευρωπαϊκης διαλειτουργικότητας για τις υπηρεσιες ηλεκτρονικης διακυβερνησης

Οφέλη της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Η διαλειτουργικότητα είναι προϋπόθεση για την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πέρα από τα εθνικά και οργανωτικά όρια. Η διαλειτουργικότητα διευκολύνει την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση και τις συναλλαγές μεταξύ διαφόρων οντοτήτων ή εταίρων. Δίνει στους οργανισμούς τη δυνατότητα να διατηρούν την ανεξαρτησία τους επιτρέποντας, παράλληλα, στις πληροφορίες και τις συναλλαγές να κυκλοφορούν και να πραγματοποιούνται πέρα από τα σύνορα.

Διαστάσεις και απαιτήσεις της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Τρεις βασικοί τομείς της διαλειτουργικότητας θα πρέπει να εξεταστούν κατά την εφαρμογή των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης - οργανωτικός, σημασιολογικός και τεχνικός:

- Η οργανωτική διαλειτουργικότητα αφορά την ικανότητα προσδιορισμού των φορέων και των οργανωτικών διαδικασιών που εμπλέκονται στην παροχή μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και στην επίτευξη συμφωνίας μεταξύ τους σχετικά με τη δόμηση των αλληλεπιδράσεών τους, δηλ. τον καθορισμό των "επιχειρηματικών διεπαφών τους"[10].

- Η τεχνική διαλειτουργικότητα αφορά τη σύζευξη των συστημάτων ΤΠ και του λογισμικού, και ακόμη τον καθορισμό και τη χρήση ανοικτών διεπαφών, προτύπων και πρωτοκόλλων προκειμένου να δημιουργηθούν αξιόπιστα, αποτελεσματικά και αποδοτικά συστήματα πληροφοριών.

- Η σημασιολογική διαλειτουργικότητα αφορά την εξασφάλιση του ότι η έννοια των πληροφοριών που ανταλλάσσονται δεν χάνεται στη διαδικασία, αλλά διατηρείται και κατανοείται από τους εμπλεκόμενους ανθρώπους, εφαρμογές και όργανα.

Απαιτούνται προσπάθειες συντονισμού τόσο εντός όσο και μεταξύ και των τριών τομέων.

Η διαχείριση της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Οι προσεγγίσεις και οι λύσεις για τη διαλειτουργικότητα διαφέρουν ανάλογα με τις σχετικές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και το περιβάλλον στο οποίο εφαρμόζονται οι εν λόγω υπηρεσίες. Η επίτευξη της διαλειτουργικότητας για συγκεκριμένους τομείς σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να θεωρηθεί βαθμιαία διαδικασία και να υποστηριχθεί υπό αυτήν τη μορφή.

Οι σχετικές προσπάθειες συντονισμού πρέπει να υποστηριχθούν από τις διοικητικές υπηρεσίες σε όλα τα επίπεδα. Οι πολιτικές και οι τεχνολογικές εκτιμήσεις καθορίζουν το πού βρίσκονται οι ευθύνες.

Η αρχή της επικουρικότητας απαιτεί δημόσια παρέμβαση στο αποτελεσματικότερο επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των επιδιωκόμενων στόχων: αυτό είναι συχνά το επίπεδο των κρατών μελών. Εντούτοις, λαμβανομένης υπόψη της κλίμακας και του πεδίου των υπηρεσιών και του συντονισμού των μέτρων για την υποστήριξη της πανευρωπαϊκής διαλειτουργικότητας, πρέπει να ληφθούν διάφορα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ.

Εν προκειμένω, ο συντονισμός των συμφωνιών διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σε ένα συγκεκριμένο τομέα πολιτικής εμπίπτει στην ευθύνη του εν λόγω τομέα, ενώ οι κανόνες και τα στοιχεία γενικής εφαρμογής πρέπει να καθορίζονται στο πλαίσιο όλων των τομέων πολιτικής. Κατά συνέπεια, τα σημασιολογικά συστήματα για την ανταλλαγή φορολογικών στοιχείων ή στατιστικών υγείας θα πρέπει να καθοριστούν από τις φορολογικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες υγείας. Εντούτοις, τα στοιχεία γενικής χρήσης, όπως οι περιγραφές αγαθών, ιδρυμάτων ή φυσικών προσώπων γενικά, ή οι τεχνικοί κανόνες, όπως η χρήση ασφαλών πρωτοκόλλων και διεπαφών μεταφοράς, θα πρέπει να οργανωθούν οριζόντια σε όλους τους τομείς και, όπου απαιτείται, να συγχρονιστούν με τις εργασίες που εξετάζουν παρόμοιες προκλήσεις διαλειτουργικότητας στις επιχειρήσεις.

Νομοθεσία

Τα εθνικά προγράμματα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης έχουν αντιμετωπίσει νομικά εμπόδια κατά την προσπάθεια να αναδιαρθρώσουν και να απλουστεύσουν τις διαδικασίες με σκοπό την αποτελεσματικότερη αλληλεπίδραση με τους πελάτες τους. Αυτά τα προβλήματα αναμένεται να πολλαπλασιαστούν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Ενδέχεται να χρειαστούν αλλαγές στην εθνική νομοθεσία προκειμένου να επιτευχθεί οργανωτική διαλειτουργικότητα για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Οι αξιολογήσεις αντικτύπου για τις νομοθετικές προτάσεις –συμπεριλαμβανομένων και εκείνων από την ΕΕ – ενδέχεται να χρειαστεί να λαμβάνουν υπόψη τους περιορισμούς για τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες.

Η Επιτροπή έχει δρομολογήσει μια μελέτη (βάσει του προγράμματος Modinis στο πλαίσιο του eEurope 2005) σχετικά με τα νομικά και οργανωτικά εμπόδια στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Εξέταση των απαιτήσεων διαλειτουργικότητας

Επιτεύγματα

Πολιτικές και πρότυπα για την πανευρωπαϊκή διαλειτουργικότητα

Μια πρώτη έκδοση του ευρωπαϊκού πλαισίου διαλειτουργικότητας (ΕΠΔ ) για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης δημοσιεύθηκε, ως έγγραφο εργασίας της ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ διοικήσεων (IDA), το Νοέμβριο του 2004, προτείνοντας τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές για την παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Δεδομένου ότι κάθε κράτος μέλος έχει ή αναπτύσσει το δικό του εθνικό διαλειτουργικό πλαίσιο κυβέρνησης (ΔΠΚ), το ΕΠΔ επικεντρώνεται μάλλον στη συμπλήρωση παρά στην αντικατάσταση των εθνικών πλαισίων διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, προσθέτοντας μια πανευρωπαϊκή διάσταση. Το ΕΠΔ προβαίνει σε συστάσεις, καθορίζει γενικές απαιτήσεις τυποποίησης όσον αφορά τις οργανωτικές, σημασιολογικές και τεχνικές πτυχές της εν λόγω διαλειτουργικότητας και προσφέρει ένα πλήρες σύνολο αρχών για την ευρωπαϊκή συνεργασία στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Σχέδια και μελέτες

Τα προγράμματα Ε&Α σχετικά με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, IDA και eTEN, καθώς και οι επιμέρους τομείς πολιτικής έχουν εφαρμόσει σημαντικό αριθμό σχεδίων που αξιοποιούν και προωθούν τη διαλειτουργικότητα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Μεταξύ άλλων, το πρόγραμμα IDA έχει παραγάγει ευρωπαϊκές προδιαγραφές για τους ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς και το eLink, το υλικολογισμικό για την ασφαλή ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών και των επικοινωνιακών εταίρων τους. Το eTEN έχει δημιουργήσει ένα πανευρωπαϊκό πιλοτικό σύστημα για την επεξεργασία τυποποιημένων στοιχείων εγγραφής προς χρήση από τις επιχειρήσεις. Οι φορολογικές υπηρεσίες, τα τελωνεία, η υγεία, η κοινωνική ασφάλιση και οι στατιστικές έχουν ήδη κάνει πολλά βήματα προς τη διαλειτουργικότητα και την τυποποίηση στους τομείς τους - εν μέρει με την υποστήριξη της Επιτροπής. Το πρόγραμμα Ε&Α ερευνά τη διαλειτουργικότητα σε νεοεμφανιζόμενους τομείς όπως οι κινητές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Απαιτούμενες ενέργειες

Καθορισμός προτεραιοτήτων

Οι προσπάθειες ικανοποίησης των απαιτήσεων διαλειτουργικότητας για τις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πρέπει να επικεντρωθούν σε τομείς πολιτικής προτεραιότητας. Στο πλαίσιο του οικονομικού κλίματος της ΕΕ και της σημασίας να επιτευχθούν πραγματικά οφέλη για τους πολίτες, οι αναμενόμενες συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, την καινοτομία και τη συμβολή στην ευρωπαϊκή ιθαγένεια πρέπει να είναι μεταξύ των κριτηρίων επιλογής. Η διασυνοριακή καταχώριση επιχειρήσεων και η διαλειτουργικότητα των ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών διαγωνισμών αποτελούν παραδείγματα τομέων υψηλής προτεραιότητας. Η ανάγκη μείωσης του διοικητικού φόρτου των επιχειρήσεων στην ΕΕ αποτελεί επίσης νέα επείγουσα ανάγκη. Η κατάρτιση πανευρωπαϊκών στατιστικών χωρίς όρια είναι ένα βήμα προς το μέλλον. Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης και των θέσεων εργασίας, οι διασυνοριακές υπηρεσίες θα διευκολύνουν την κινητικότητα των πολιτών.

Έγγραφα πολιτικής και κατευθυντήριες γραμμές

Οι αντιδράσεις μετά τη δημοσίευση της πρώτης έκδοσης του ευρωπαϊκού πλαισίου διαλειτουργικότητας για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (ΕΠΔ) καταδεικνύουν ότι απαιτείται μια βαθύτερη κατανόηση της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και του αντικτύπου της. Το ΕΠΔ πρέπει να εξελιχθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις πολιτικής και τις τεχνολογικές αλλαγές. Πρέπει να συμπληρωθεί με συστάσεις για συγκεκριμένα πρότυπα και εφαρμογές, τα οποία μπορούν να εξασφαλισθούν από τις κατευθυντήριες γραμμές διάρθρωσης και ισοδύναμα έγγραφα, που πρέπει να καταρτιστούν στο πλαίσιο του προγράμματος IDABC. Μελλοντικές, πιο εξελιγμένες εκδόσεις του ΕΠΔ θα τυποποιηθούν με βάση την πολιτική καθοδήγηση που λαμβάνεται από τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιούνται και τις μελέτες που εκπονούνται στο πλαίσιο των διαφόρων σχετικών προγραμμάτων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβουλίας i2010. Μακροπρόθεσμα, ενδέχεται να χρειαστεί να δημιουργηθεί μια σταθερή οργάνωση διακυβέρνησης.

Το ΕΠΔ πρέπει να συμπληρώνεται από την αναθεωρημένη έκδοση των καθιερωμένων κατευθυντήριων γραμμών διάρθρωσης που προσεγγίζουν τη διαλειτουργικότητα από μια πιο τεχνική και ρεαλιστική άποψη. Με βάση την έννοια μιας καλά δομημένης διάρθρωσης, θα προσφέρουν μαζί καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή και την ενσωμάτωση των διαθέσιμων γενικών συστατικών στοιχείων της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και την υποδομή δικτύων.

Ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ διοικητικών υπηρεσιών

Σε ορισμένους τομείς πολιτικής όπως τα τελωνεία και η φορολογία, οι διευρωπαϊκές ανταλλαγές πληροφοριών έχουν γίνει κοινός τόπος και έχουν οδηγήσει στη σύναψη τομεακών συμφωνιών σχετικά με τη διαλειτουργικότητα. Εντούτοις, απαιτείται προσπάθεια προκειμένου να επιτευχθεί η διαλειτουργικότητα σε όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης. Η Επιτροπή προτείνει να συνεργαστούν οι ενδιαφερόμενοι και να εκτελέσουν έργα επικύρωσης και επέκτασης για την εφαρμογή λύσεων διαλειτουργικών υπηρεσιών με την υποστήριξη του προγράμματος eTEN. Προγράμματα Ε&Α και μελέτες Modinis αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη αυτού του στόχου. Επιπλέον, το πρόγραμμα IDABC θα εξακολουθήσει να προωθεί και να διευκολύνει τη συνεργασία των ευρωπαϊκών δημόσιων διοικητικών υπηρεσιών για τη στήριξη των πολιτικών της ΕΕ.

Οι ενδιαφερόμενοι για τους προσδιορισθέντες τομείς πρέπει να συνεργαστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο - σε όλα τα κράτη μέλη και σε διάφορα διοικητικά επίπεδα - προκειμένου:

- να εκτιμήσουν τις υπάρχουσες υπηρεσίες και τμήματα υπηρεσιών στα διάφορα κράτη μέλη,

- να καθορίσουν σχέδια δράσης αναφερόμενα σε συγκεκριμένες υπηρεσίες ή τομείς σχετικά με την επίτευξη και τη συγκριτική αξιολόγηση της διαλειτουργικότητας,

- να προσδιορίσουν το οριζόντιο επίπεδο διαλειτουργικότητας που πρέπει να εξεταστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

- να συμφωνήσουν σχετικά με το επίπεδο διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που πρέπει να επιτευχθεί και την προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί,

- να συμφωνήσουν σχετικά με τις επαναχρησιμοποιήσιμες ή εξελικτικές πρότυπες λύσεις που θα εφαρμοστούν από κοινού.

Για την υποστήριξη της εφαρμογής αυτής της συντονισμένης πολιτικής, η αρχική καθοδήγηση που παρέχεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο διαλειτουργικότητας (ΕΠΔ) χρειάζεται να συμπληρωθεί με σχετικά φόρουμ και θεσμοθετημένες διαδικασίες συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Διαχείριση των γενικών στοιχείων

Η πείρα που έχει αποκτηθεί από τα εθνικά προγράμματα διαλειτουργικότητας και τις διαδικασίες τυποποίησης δείχνει ότι ο προσδιορισμός και ο καθορισμός των κοινών στοιχείων και των βασικών συνιστωσών έχουν μεγάλη σημασία για την αποτελεσματικότητα των πληροφοριών και των συναλλαγών. Το παγκοσμίως αναγνωρισμένο πρότυπο της ταχυδρομικής διεύθυνσης είναι εύγλωττο παράδειγμα: χάρη σε αυτό το πρότυπο και μόνο οι επιστολές φθάνουν με ασφάλεια στον προορισμό τους, ανεξαρτήτως από τη χώρα στην οποία ζει ο παραλήπτης.

Μολονότι οι διοικητικές υπηρεσίες που συμμετέχουν στην ανταλλαγή πληροφοριών στο πλαίσιο του συγκεκριμένου τομέα τους θα πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με τις πτυχές που τις αφορούν αποκλειστικά, οι επαναλαμβανόμενες πτυχές και τα θέματα διασυνοριακής διαλειτουργικότητας πρέπει να αποφασιστούν σε επίπεδο ΕΕ. Πρέπει να τεθούν σε ισχύ κατάλληλες διαδικασίες συντονισμού με τα κράτη μέλη, οι οποίες ενδέχεται να χρειαστεί να υποστηριχτούν από έναν αρμόδιο φορέα διαχείρισης. Το έργο αυτό μπορεί να ανατεθεί σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη, αλλά θα μπορούσε επίσης να το διαχειριστεί μια θεσμοθετημένη διαδικασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τυποποίηση

Λόγω του ανοικτού και περιεκτικού χαρακτήρα της, η τυποποίηση των ΤΠΕ μπορεί να παράσχει σημαντική υποστήριξη στην επίτευξη της διαλειτουργικότητας σε επίπεδο δικτύων, υπηρεσιών και εφαρμογής. Συνεπώς, απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια προκειμένου να μεταφερθούν οι απαιτήσεις τυποποίησης ηλεκτρονικής διακυβέρνησης του δημόσιου τομέα στους ευρωπαϊκούς (CEN, CENELEC και ETSI) και διεθνείς οργανισμούς τυποποίησης[11].

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την τυποποίηση της eEurope, οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης, και ιδίως οι CEN και ETSI, σε συνεργασία με τους σχετικούς ενδιαφερομένους και τις δημόσιες διοικήσεις, έχουν ξεκινήσει ένα πρόγραμμα τυποποίησης το οποίο στοχεύει στον προσδιορισμό και την εφαρμογή των προτεραιοτήτων τυποποίησης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης με σκοπό την αύξηση της διαλειτουργικότητας. Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης καλούνται να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους και να τις εντείνουν περαιτέρω στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας i2010.

Μια διάρθρωση για τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Για να είναι οικονομικ ά συμφέρουσα και αποτελεσματική, η εφαρμογή της υποδομής που απαιτείται για την παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πρέπει να διέπεται από μια συνολική εννοιολογική διάρθρωση, βασισμένη σε πρότυπα. Μια τέτοια διάρθρωση θα αφήσει στους αρμόδιους φορείς να καθορίσουν ατομικά τα στοιχεία που θέλουν να εφαρμόζουν και, παράλληλα, θα εξασφαλίσει τη συνοχή του όλου σχεδίου. Η Επιτροπή θα καθορίσει κοινές έννοιες, αρχές και κατευθυντήριες γραμμές για την παροχή πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης μέσω του προγράμματος IDABC, σε συνεργασία με τα προγράμματα Ε&ΤΑ και eTEN.

Κοινή υποδομή για τη στήριξη της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Οι πλατφόρμες πληροφοριών on-line, τα αρχεία και οι τράπεζες πληροφοριών θα διευκολύνουν την οργανωτική και τη σημασιολογική διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, παρέχοντας στοιχεία σχετικά με το πού μπορούν να ληφθούν οι πληροφορίες, υπό ποίους όρους και πώς να ερμηνευτούν. Σκοπός αυτής της υποδομής θα είναι να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των εθνικών προσεγγίσεων. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη διερεύνηση της εν λόγω υποδομής μέσω του προγράμματος Ε&ΤΑ και την επικύρωση και εφαρμογή της μέσω των προγραμμάτων eTEN και IDABC. Η οργάνωση και η χρηματοδότηση για τη μακροπρόθεσμη λειτουργία της εν λόγω υποδομής θα πρέπει να αξιολογηθούν.

Κοινά στοιχεία

Πρέπει να προσδιοριστούν τα κοινά στοιχεία και τα βασικά συστατικά που μπορούν και πρέπει να χρησιμοποιηθούν από τους εταίρους της διαλειτουργικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι συμφωνίες σχετικά με τις προδιαγραφές τους πρέπει να συντονιστούν, να δημοσιευθούν και να συντηρούνται από τις αρμόδιες αρχές και, όπου απαιτείται, με τη συμμετοχή των αναγνωρισμένων οργανισμών τυποποίησης. Αναμένεται να υπάρξει συμβολή μέσω των συμπερασμάτων ορθής πρακτικής σε όλη την ΕΕ και διεθνώς.

Εξασφάλιση του συντονισμού και της συντήρησης

Οι συνέπειες του συντονισμού και της συντήρησης που απαιτούνται για την εφαρμογή της πανευρωπαϊκής διαλειτουργικότητας πρέπει να αξιολογηθούν[12]. Οι εργασίες εν προκειμένω θα περιλαμβάνουν:

- το συντονισμό των πανευρωπαϊκών συμφωνιών σχετικά με κοινές προδιαγραφές, πρότυπα και κανόνες σε όλους τομείς πολιτικής·

- την υποστήριξη του συντονισμού των συμφωνιών στους τομείς πολιτικής·

- τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των εν λόγω συμφωνιών με την παροχή τεχνικής και οργανωτικής υποστήριξης για την προσβασιμότητα, τη συντήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των εν λόγω προδιαγραφών και κανόνων.

Στο πλαίσιο του προγράμματος IDABC θα αξιολογηθούν τα πιθανά οργανωτικά πρότυπα και θα παρουσιαστούν οι επιλογές εφαρμογής μέχρι τα μέσα του 2006[13].

Γνώση, ορθές πρακτικ ές και συμμόρφωση

Η προσήλωση στις κοινές κατευθυντήριες γραμμές και τις συστάσεις θα είναι μεγάλης σημασίας για την επίτευξη της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Η συμμόρφωση συνδέεται άμεσα με τη γνώση και απαιτείται προσπάθεια προκειμένου να βελτιωθεί η ενημέρωση σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές και τα πρότυπα που έχουν συμφωνηθεί. Το eTEN, το IDABC και οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση στο πρόγραμμα IST και στο πρόγραμμα Modinis του eEurope προάγουν ήδη τη διάδοση της γνώσης και των ορθών πρακτικών. Αυτές οι προσπάθειες θα ενταθούν.

Ενθάρρυνση της ανάπτυξης και της διάδοσης διαλειτουργικών λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Ο δημόσιος τομέας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη λύσεων ηλεκτρονικής διακυβέρνησης από τον ιδιωτικό τομέα. Τα προγράμματα eTEN και IST παρέχουν ευκαιρίες για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης τέτοιων λύσεων. Υπάρχουν διαθέσιμα πολλά στοιχεία λογισμικού ανοικτής πηγής και θα ενθαρρυνθεί η ανταλλαγή των εν λόγω λύσεων μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών μέσω των προγραμμάτων IST, eTEN και IDABC.

Έρευνα

Στο πλαίσιο της Ε&ΤΑ του προγράμματος IST, διερευνάται η διαλειτουργικότητα στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση όσον αφορά τις καινοτόμες υπηρεσίες (όπως οι κινητές ή πολυδιαυλικές υπηρεσίες) που παρέχονται σε οποιοδήποτε επίπεδο (τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό), καθώς και για τις νεοεμφανιζόμενες μελλοντικές πανευρωπαϊκές υπηρεσίες. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται σε θέματα που συνδέονται με την ενσωμάτωση των υποστηρικτικών υπηρεσιών, τη σημασιολογία, τις βασικές εγκαταστάσεις, όπως η διαχείριση και η επικύρωση της διασυνοριακής ηλεκτρονικής ταυτότητας, καθώς και στα ασφαλή περιβάλλοντα για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Η ανταλλαγή των ιδεών που προκύπτουν από τα εν λόγω σχέδια Ε&ΤΑ διευκολύνεται μέσω ενός παρατηρητηρίου διαλειτουργικότητας[14]. Υπάρχουν ήδη ή προγραμματίζονται συνοδευτικές μελέτες και ενέργειες προκειμένου να αντιμετωπιστούν θέματα όπως η ηλεκτρονική αναγνώριση και επικύρωση στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση, η τοπική και περιφερειακή διαλειτουργικότητα και η σύνδεση με την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

συμπεράσματα

Η παρούσα ανακοίνωση βασίζεται στην παραδοχή ότι η Ευρώπη χρειάζεται διασυνοριακές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης προκειμένου να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της και την κινητικότητα των πολιτών και των επιχειρήσεών της. Υποστηρίζει ότι:

- η διαλειτουργικότητα, δηλ. η ικανότητα να συνδεθούν τα συστήματα επεξεργασίας των πληροφοριών και οι ροές εργασίες και να κατανοηθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν οι πληροφορίες από άλλους οργανισμούς, αποτελεί προϋπόθεση για τη βελτίωση των όρων για μια ανταγωνιστική και καινοτόμο Ευρώπη·

- η εφαρμογή της διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο απαιτεί κοινές στρατηγικές και ουσιαστικές επενδύσεις στη συνεργασία και τη λειτουργική υποδομή από όλους τους ενδιαφερομένους, με βάση ένα μακροπρόθεσμο όραμα βιώσιμων πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης·

- συνεπώς, η διαλειτουργικότητα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι μια ευρωπαϊκή πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί από τα ευρωπαϊκά όργανα σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη. Το θέμα της διακυβέρνησης πρέπει να αντιμετωπιστεί όχι μόνο στο πανευρωπαϊκό πλαίσιο αλλά και στους τομείς πολιτικής τόσο σε οριζόντιο όσο και σε κάθετο επίπεδο·

- οι προτεραιότητες για την εφαρμογή της διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πρέπει να καθοριστούν με βάση τα προσδοκώμενα οφέλη για την οικονομία της Ένωσης και για την κοινωνική συνοχή στην Ευρώπη·

- Πρέπει να εκτιμηθούν και να εξασφαλιστούν οι πόροι για τις αρχικές επενδύσεις και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των μέτρων που απαιτούνται για την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών.

Με βάση την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή θα διατυπώσει προτάσεις για τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τη θέσπιση διαλειτουργικών πανευρωπαϊκών υπηρεσιών. Αυτό θα γίνει στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας i2010, όπου καταρτίζεται ένα “σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση”, και του προγράμματος IDABC, όπου πρέπει να καθοριστούν, πριν από την 31η Δεκεμβρίου 2006[15], μηχανισμοί για την εξασφάλιση της χρηματοοικονομικής και λειτουργικής βιωσιμότητας των υπηρεσιών της υποδομής του IDABC.

[1] Βλ., μεταξύ άλλων, COM(2003) 567 τελικό της 26ης Σεπτεμβρίου 2003 "Ο ρόλος της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για το μέλλον της Ευρώπης" και SEC(2004) 346 της 18ης Μαρτίου 2004 "Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με τη διαλειτουργικότητα των ψηφιακών διαλογικών τηλεοπτικών υπηρεσιών".

[2] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά [COM(2004) 2], υποβληθείσα από την Επιτροπή.

[3] Για το σκοπό της παρούσας ανακοίνωσης, η διαλειτουργικότητα ορίζεται ως "η δυνατότητα των συστημάτων τεχνολογίας της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) και των επιχειρηματικών διαδικασιών που υποστηρίζουν να ανταλλάσσουν στοιχεία και να επιτρέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών και γνώσεων", βλ. "Ευρωπαϊκό πλαίσιο διαλειτουργικότητας για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης", έκδοση 1.0, που δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του 2004, http://europa.eu.int/idabc/en/document /3473/5585.

[4] “eEurope 2005: κοινωνία της πληροφορίας για όλους – σχέδιο δράσης που υποβάλλεται ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Σεβίλλης, 21/22 Ιουνίου 2002”, COM(2002) 263 τελικό της 28ης Μαΐου 2002, http://europa.eu.int/information_society/eeurope/2005/all_about/action_plan/index_en.htm.

[5] "i2010 - Μια ευρωπαϊκή κοινωνία της πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση", COM(2005) 229 τελικό της 1ης Ιουνίου, http://europa.eu.int/i2010.

[6] Το “Ευρωπαϊκό πλαίσιο διαλειτουργικότητας για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης” είναι ένα έγγραφο εργασίας του προγράμματος IDA, http://europa.eu.int/idabc/en/document/3473/5585. Αποτέλεσε αντικείμενο εκτενούς εξέτασης και συζήτησης, αλλά δεν συνιστά επίσημη πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

[7] Βλ. συστάσεις CoBrA της 25ης Οκτωβρίου 2004: http://europa.eu.int/information_society/activities/egovernment_research/doc/cobra_recommendations_for_eGovernment_beyond2005.pdf.

[8] Απόφαση 2004/387/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί της διαλειτουργικής παροχής πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικητικές υπηρεσίες, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες (IDABC).

[9] Υπό έκδοση: Έρευνα σχετικά με τις απαιτήσεις των ενδιαφερομένων για τις πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

[10] Όπως ορίζεται στο ΕΠΔ.

[11] Αυτό υποστηρίζεται σε επίπεδο πολιτικής από τις συστάσεις COBRA, τα ψηφίσματα της 43ης συνεδρίασης των Γενικών Διευθυντών των δημόσιων διοικητικών υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 22 και 23 Νοεμβρίου 2004 (http://www.eipa.nl/) και ένα έγγραφο στρατηγικής με θέμα “Επανεξέταση της ευρωπαϊκής ατζέντας ΤΠΕ: Δέκα ριζοσπαστικές εξελίξεις στον τομέα των ΤΠΕ για την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας”, Χάγη 2004, με πρωτοβουλία της ολλανδικής προεδρίας, http://www.pwc.com/Extweb/pwcpublications.nsf/docid/EC6DE73A846581CE80256EFD002E41FB/$file/pwc_rethinking_european_ict_agenda.pdf.

[12] Βλ. επίσης EPAN, "Βασικές αρχές της διάρθρωσης της διαλειτουργικότητας", που καταρτίστηκε υπό την ιρλανδική προεδρία το 2004, http://www.reach.ie/publications/downloads/PrinciplesofInteroperability.pdf.

[13] Βλ. άρθρο 10 παράγραφος 8 της απόφασης 2004/387/ΕΚ για τη θέσπιση του προγράμματος IDABC, ΕΕ L 144 της 30.4.2004 (και διορθωτικό στην ΕΕ L 181 της 18.5.2004, σ. 25).

[14] http://www.egovinterop.net/

[15] Βλ. άρθρο 10 παράγραφος 8 της απόφασης 2004/387/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, περί της διαλειτουργικής παροχής πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες (IDABC).