Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με το «Ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό»

(97/C 244/12)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την «Πρόταση Κανονισμού του Συμβουλίου για την ίδρυση ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου των φαινομένων ρατσισμού και ξενοφοβίας» [COM(96) 615 τελικό - 96/0298 (CNS)] () 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου 1997, να ζητηθεί η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών επί του θέματος, σύμφωνα με τα Άρθρα 130 Β και 198 Γ, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της, με ημερομηνία 18 Σεπτεμβρίου 1996, να αναθέσει την κατάρτιση γνωμοδότησης σχετικά με το ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό στην επιτροπή 8 - Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Κοινωνική Πολιτική, Δημόσια Υγεία 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 80/97 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 8 στις 7 Απριλίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Wyn),

υιοθέτησε κατά την 18η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουνίου 1997 (συνεδρίαση της 12ης Ιουνίου) την παρούσα γνωμοδότηση ομόφωνα.

1. Εισαγωγή

Με στόχο να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Έτους κατά του ρατσισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να αναπτύξει τις ιδέες της και να μεγιστοποιήσει τη συμβολή της ως επικεφαλής των τοπικών και περιφερειακών επιπέδων διακυβέρνησης, στο πλαίσιο των στρατηγικών τους για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι οι στρατηγικές αυτές καθίστανται αποτελεσματικότερες στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, δεδομένου ότι ακριβώς σε αυτό το επίπεδο γίνονται πιο αισθητές οι επιπτώσεις του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

Η Επιτροπή των Περιφερειών - επιζητώντας να παρασχεθεί πραγματική δικαιοδοσία στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο διακυβέρνησης - έχει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο επ'αυτού, διασφαλίζοντας ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν επαρκή κεφάλαια και εξουσίες για την αποτελεσματική αντιμετώπιση τέτοιου είδους προβλημάτων. Η ευθύνη των κεντρικών κυβερνήσεων όσον αφορά την ανάθεση των εν λόγω αρμοδιοτήτων είναι προφανής, διότι ο ρατσισμός εντοπίζεται και καταπολεμάται καλύτερα σε τοπική κλίμακα.

2. Στρατηγική

2.1. Η ΕΤΠ θα προβεί σε παρουσίαση της βέλτιστης πρακτικής (στα πλαίσια φόρουμ) όσον αφορά τις στρατηγικές των τοπικών και περιφερειακών αρχών κατά του ρατσισμού.

2.2. Η ΕΤΠ θα διοργανώσει διάσκεψη των τοπικών και περιφερειακών αρχών με θέμα την καταπολέμηση του ρατσισμού.

2.3. Η ΕΤΠ συνιστά τη χάραξη αποτελεσματικής στρατηγικής κατά του ρατσισμού στο χώρο εργασίας. Πρέπει να δοθεί προσοχή σε τομείς εκτός της σφαίρας επιρροής και της άμεσης επίδρασης της εκπαίδευσης όπου ο ρατσισμός βρίσκεται σε έξαρση.

2.4. Απαιτείται να εξετασθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μειονοτικοί πολιτισμοί και οι γλώσσες μικρών εθνών και περιοχών που απειλούνται από ισχυρότερους και επικρατέστερους πολιτισμούς εθνικών κρατών. 50 εκατομμύρια κάτοικοι της ΕΕ μιλούν μειονοτικές γλώσσες. Πώς είναι δυνατόν να προστατευθούν οι γλώσσες αυτές και, κατά συνέπεια, να αποφευχθούν οι εντάσεις και τα φαινόμενα ρατσισμού που συνεπάγεται η διάβρωσή τους εντός των κοινωνικών ομάδων που ομιλούν αυτές τις γλώσσες;

2.5. Μειονότητες οι οποίες εγκαταστάθηκαν - πιθανώς λόγω οικονομικών παραγόντων, όπως η ανεργία και η μετανάστευση - στο εσωτερικό εθνικών κρατών, πρέπει να τυγχάνουν προστασίας και αποδοχής ως τμήμα της ποικιλομορφίας της ΕΕ και των κρατών μελών. Απαιτείται να επισημανθεί ο κίνδυνος να ζητείται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των μειονοτήτων από τις χώρες που είναι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ, ενώ η ευθύνη αυτή παραμελείται στο εσωτερικό της ΕΕ.

2.6. Επιβάλλεται η τήρηση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

2.7. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι θα πρέπει να έχει δικαίωμα να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τη διασφάλιση της καθιέρωσης των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Θα πρέπει, επίσης, να έχει δικαίωμα να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξ ονόματος μειονοτήτων που πλήττονται από φαινόμενα ρατσισμού, διευκολύνοντας κατ'αυτόν τον τρόπο τις πολιτικές για την καταπολέμηση του ρατσισμού.

2.8. Ο τύπος και τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας μπορούν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο για τη διάδοση μιας αντιρατσιστικής φιλοσοφίας και θα πρέπει, συνεπώς,να ενθαρρυνθούν όσον αφορά τη διαμόρφωση στρατηγικών κατά του ρατσισμού.

2.9. Η φτώχεια, η κακή στέγαση, η απουσία ενδεδειγμένων κοινωνικών υπηρεσιών συνιστούν παράγοντες που ευνοούν την υπόθαλψη του ρατσισμού εντός διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι στις στρατηγικές για την καταπολέμηση του ρατσισμού θα πρέπει να συνυπολογίζονται ορισμένοι κοινωνικοί παράγοντες και ιδιαίτερα η ανεργία.

3. Στόχοι

Η ΕΤΠ υποστηρίζει τους ακόλουθους κοινούς στόχους:

3.1. την επισήμανση της απειλής που συνεπάγεται ο ρατσισμός, η ξενοφοβία και ο αντισημιτισμός τόσο για τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο και για την οικονομική και κοινωνική συνοχή της Κοινότητας 7

3.2. την προαγωγή της εξέτασης και συζήτησης όσον αφορά τα μέτρα που απαιτούνται για την καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού στην Ευρώπη 7

3.3. την προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές και τις αποτελεσματικές στρατηγικές που διαμορφώνονται σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για την πάταξη του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού 7

3.4. τη διάδοση πληροφοριών όσον αφορά τις προαναφερθείσες βέλτιστες πρακτικές και αποτελεσματικές στρατηγικές μεταξύ περιφερειών οι οποίες καταβάλλουν προσπάθειες για την καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού και για την μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων της δράσης αυτής στον εν λόγω τομέα 7

3.5. την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από τις πολιτικές ενσωμάτωσης οι οποίες εφαρμόζονται σε εθνική κλίμακα, κυρίως στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της στέγασης 7

3.6. την αξιοποίηση - στις περιπτώσεις που είναι δυνατόν - της εμπειρίας ατόμων τα οποία είτε θίγονται επί του παρόντος είτε είναι πιθανόν να θιγούν στο μέλλον από φαινόμενα ρατσισμού, ξενοφοβίας και αντισημιτισμού, καθώς και την προαγωγή της συμμετοχής τους στην κοινωνία.

4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τη δημιουργία ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου των φαινομένων ρατσισμού και ξενοφοβίας

4.1. Γενικές παρατηρήσεις

Η προτεινόμενη ίδρυση ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου χρήζει υποστήριξης. Επί σειρά ετών, οι δημόσιες και εθελοντικές οργανώσεις που αναπτύσσουν δράση στον τομέα των φυλετικών σχέσεων παραδέχονται, αφενός, ότι υπάρχει έλλειψη αντικειμενικής πληροφόρησης και, αφετέρου, ότι χρειάζεται να καθορισθούν επακριβώς τα επίπεδα του ρατσισμού και των συναφών φαινομένων.

4.2. Ειδικές παρατηρήσεις

4.2.1. Άρθρο 2 - Στόχος και λειτουργίες του παρατηρητηρίου

Ο στόχος και οι λειτουργίες που προτείνονται κρίνονται αποδεκτές. Όσον αφορά τη συλλογή, την καταγραφή και την ανάλυση των πληροφοριών, καθίσταται προφανές ότι είναι σημαντική η υιοθέτηση ομοιόμορφης προσέγγισης από όλες τις οργανώσεις που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία. Η διαστρέβλωση των πληροφοριών θα οδηγήσει σε άστοχη αντιμετώπιση από πλευράς πολιτικής. Το παρατηρητήριο θα επιτύχει στην αποστολή του μόνον εάν συμβάλει εποικοδομητικά στη διαμόρφωση ενδεδειγμένης πολιτικής. Ο στόχος και οι λειτουργίες του παρατηρητηρίου απαιτείται να συνιστούν αντικείμενο κοινής ευθύνης.

Η κατάρτιση ετήσιας επίσημης έκθεσης θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο δείκτη του μεγέθους του προβλήματος. Απαιτείται να αναγνωρισθεί η ουσία του προβλήματος και, συνεπώς, το πρόβλημα αυτό καθεαυτό. Ο «εκπαιδευτικός» ρόλος του παρατηρητηρίου πρέπει να τύχει ευρύτατης αναγνώρισης.

4.2.2. Άρθρο 3 - Μέθοδοι εργασίας και προτεραιότητες

Μήπως θα χρειαζόταν να εξετασθεί ιδιαιτέρως το επίπεδο, το είδος και οι επιπτώσεις των φυλετικών διακρίσεων;

4.2.3. Άρθρο 4 - Ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφόρησης για το ρατσισμό και την ξενοφοβία (RAXEN)

Η δημιουργία δικτύου πληροφόρησης κρίνεται ως καθοριστικής σημασίας για τις εργασίες του παρατηρητηρίου. Απαιτείται να υπάρξει μέριμνα προκειμένου να διασφαλισθεί το γεγονός ότι η πληροφόρηση θα παρέχεται μόνον από επίσημους οργανισμούς. Χρειάζεται σαφήνεια, κατά τρόπο ώστε να εξασφαλισθεί ότι η πληροφόρηση παρουσιάζεται με μορφή η οποία έχει συμφωνηθεί αμοιβαία. Στην πράξη, θα ήταν σκόπιμο να υπάρξει σύνδεση με τα υφιστάμενα δίκτυα των κρατών μελών για την απόκτηση πρόσβασης στη δική τους διαδικασία συλλογής πληροφοριών.

4.2.4. Άρθρο 7 - Συνεργασία με αρμόδιους φορείς ή οργανώσεις

Όπως και στην περίπτωση του RAXEN, θα πρέπει να υπάρξει αντικειμενική προσέγγιση για την έναρξη της διαδικασίας δικτύωσης και συνεργασίας. Απαιτείται να αναγνωρισθεί το γεγονός ότι οι υφιστάμενες παλαιόθεν και αρμόδιες οργανώσεις συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη συλλογή πληροφοριών και εμπειριών σε θέματα ρατσισμού και ξενοφοβίας.

4.3. Περαιτέρω ειδικές πρωτοβουλίες προς εξέταση

Η ΕΤΠ συνιστά τα εξής:

α) Διαβούλευση

Η Επιτροπή των Περιφερειών θα πρέπει να συμμετέχει σε όλες τις διαβουλεύσεις σχετικά με τις δράσεις για την καταπολέμηση του ρατσισμού και τις φυλετικές σχέσεις εν γένει.

β) Προαγωγή της θρησκευτικής/φυλετικής/πολιτισμικής ποικιλομορφίας

Η ΕΤΠ θα πρέπει να εξετάσει τρόπους για την ανάπτυξη και προαγωγή των πολύτιμων κοινωνικών και οικονομικών ωφελημάτων που προσφέρουν στις περιφέρειες οι μειονοτικές κοινότητες. Ο πλούτος που εμφανίζουν από άποψη θρησκεύματος, πολιτισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα. Ωστόσο, η ΕΤΠ εκφράζει ανησυχίες για την αύξηση της ξενοφοβίας που οφείλεται σε δογματικές θρησκευτικές πεποιθήσεις.

γ) Ισότητα

Θα πρέπει να εξετασθεί κατά ποιόν τρόπο είναι δυνατόν να προαχθεί η ισότητα ευκαιριών και η πρόσβαση σε υπηρεσίες που παρέχει η τοπική αυτοδιοίκηση. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, καθώς και μεταξύ διαφορετικών φυλών.

δ) Εκπαίδευση

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η εκπαίδευση - και κυρίως η προσχολική αγωγή - αποτελεί σημαντικό μέσο για την εξάλειψη του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και συνιστά να προβλεφθούν μέτρα για τη διαμόρφωση μιας αποτελεσματικής αντιρατσιστικής στρατηγικής στον τομέα της εκπαίδευσης.

ε) Απασχόληση

Πρέπει να διασφαλισθούν συνθήκες ισότητας όσον αφορά την πρόσβαση σε μια αξιοπρεπή εργασία για όλους τους πολίτες, τόσο από νομική άποψη όσο και από άποψη εφαρμογής στην καθημερινή πραγματικότητα, ανεξάρτητα από τη φυλή στην οποία ανήκουν.

5. Συμπεράσματα

Ο μόνος τρόπος για να σημειωθεί αξιόλογη πρόοδος όσον αφορά την αντιμετώπιση των προβλημάτων του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του αντισημιτισμού συνίσταται, κατ'αρχήν, στην αναγνώριση της ύπαρξής τους. Για τον υπολογισμό τόσο της έκτασης του προβλήματος όσο και των επακριβών εκφάνσεών του, απαιτείται να ληφθούν υπόψη επίσημα και αμερόληπτα στοιχεία. Χωρίς τέτοιου είδους ενημέρωση, ενδέχεται να εξευρεθούν ακατάλληλες λύσεις για την αντιμετώπιση προβλημάτων τα οποία δεν κατανοούμε πλήρως. Η ίδρυση του προτεινόμενου παρατηρητηρίου θα μπορούσε να συμβάλει μακροπρόθεσμα στην ελαχιστοποίηση των φαινομένων ρατσισμού, ξενοφοβίας και αντισημιτισμού δια της παροχής αξιόπιστων πληροφοριών, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα τη χάραξη ενδεδειγμένης πολιτικής και τη διάθεση κονδυλίων για την καταπολέμηση φαινομένων αντικοινωνικής συμπεριφοράς.

6. Πρόσθετες πληροφορίες

Η ΕΤΠ υποστηρίζει:

Το ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που θα αναληφθούν τόσο στα κράτη μέλη όσο και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους κατά του Ρατσισμού. Οι δραστηριότητες αυτές θα κυμανθούν από στοιχειώδη τοπικά σχέδια μέχρι περιφερειακές πρωτοβουλίες, εθνικές εκστρατείες και μεγαλεπήβολες εκδηλώσεις σε κοινοτικό επίπεδο. Προβλέπονται δύο κύριοι άξονες δράσης: ενημέρωση και επικοινωνία, με τη διοργάνωση πολιτικών, αθλητικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων και ενημερωτικών εκστρατειών 7 και ανταλλαγή εμπειριών, με την προαγωγή τοπικών και περιφερειακών σχεδίων, σεμιναρίων εμπειρογνωμόνων και διασκέψεων σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τις δραστηριότητες και τις δηλώσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την καταπολέμηση του ρατσισμού, την ξενοφοβία και τον αντισημιτισμό.

Καθ' όλη τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Έτους κατά του Ρατσισμού, εθνικές συντονιστικές επιτροπές θα συντονίζουν σε κάθε κράτος μέλος τις εκδηλώσεις και τις δραστηριότητες σε εθνική κλίμακα. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να υποστηρίξει έναν περιορισμένο αριθμό τοπικών και περιφερειακών σχεδίων - κατά προτίμηση με διεθνική διάσταση - έπειτα από πρόσκληση για την υποβολή σχεδίων στις αρχές του 1997, όπου θα καθορίζονται οι προθεσμίες, οι διαδικασίες εφαρμογής, οι προτεραιότητες και τα επίπεδα χρηματοδότησης. Επιπλέον, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Έτους κατά του Ρατσισμού, οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται ήδη για την καταπολέμηση του ρατσισμού μπορούν να προβάλουν και να προωθήσουν το έργο τους, καθώς και πρότυπα βέλτιστης πρακτικής. Το σχετικό επίσημο λογότυπο θα διατίθεται από τις εθνικές συντονιστικές επιτροπές.

Βρυξέλλες, 12 Ιουνίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 78 της 12. 3. 1997, σ. 15.