EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 54/1

ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ αριθ. 8/2004

σχετικά με τη διαχείριση και την εποπτεία εκ μέρους της Επιτροπής των μέτρων καταπολέμησης και των δαπανών που αφορούν τον αφθώδη πυρετό, συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής

(δυνάμει του άρθρου 248 παράγραφος 4 δεύτερο εδάφιο της συνθήμης ΕΚ)

(2005/C 54/01)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I-VII ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1-5 Ιστορικό

6-7 Κύρια χαρακτηριστικά των μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού

8-11 Δημοσιονομική επίδραση

12-15 Έλεγχος του Συνεδρίου

16-43 ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

16-20 Ανεπαρκώς ενημερωμένη διαδικασία ανάλυσης

21-43 Ανεπαρκής εποπτεία της Επιτροπής από ορισμένες απόψεις και κενά της κανονιστικής ρύθμισης που δεν συμπληρώθηκαν εγκαίρως

22-23 Μη συστηματική επαλήθευση της συμφωνίας της μεταφοράς των κοινοτικών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο

24-25 Ασκείται αποτελεσματική εποπτεία στους κτηνιατρικούς και υγειονομικούς ελέγχους στα σύνορα της Ένωσης αλλά η κανονιστική ρύθμιση δεν καλύπτει επαρκώς ορισμένους κινδύνους

26-28 Καθυστερημένοι έλεγχοι και καθυστερημένη απαγόρευση σχετικά με τη διατροφή των ζώων με απορρίμματα κουζίνας

29-34 Ανεπαρκή κριτήρια και έλεγχοι για τα σχέδια επείγουσας δράσης των κρατών μελών

35-37 Ελλιπής αναγνώριση και ανεπαρκής εντοπισμός των ζώων που ανήκουν στα ευπαθή στον αφθώδη πυρετό είδη

38-41 Κενά του συστήματος ANIMO που δεν συμπληρώθηκαν πριν από την κρίση

42-43 Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις των ζώων στο σύνολο του εδάφους των κρατών μελών

44-58 ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

44-45 Αποτελεσματική εποπτεία της Επιτροπής

46-58 Ανεπάρκειες του μηχανισμού καταπολέμησης και της εφαρμογής του στα κράτη μέλη

48-49 Μειωμένες κτηνιατρικές υπηρεσίες

50-56 Ανεπαρκή κίνητρα για άμεση κοινοποίηση της νόσου και τήρηση των περιορισμών στις μετακινήσεις των ζώων

57-58 Χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε για τη θανάτωση των ζώων

59-89 ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ

60-73 Η Επιτροπή δεν προέβη σε προτάσεις οδηγιών για τις διαδικασίες και τον υπολογισμό της αποζημίωσης των κτηνοτρόφων από τα κράτη μέλη

62-66 Ποικίλα συστήματα αποζημίωσης και ανομοιογενείς αξιολογήσεις

67-71 Διαπιστωθείσες περιπτώσεις διπλών πληρωμών κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων

72-73 Ανομοιογενείς καταβολές πριμοδοτήσεων για θανατώσεις

74-83 Οι κανόνες και οι διαδικασίες σχετικά με την επιλεξιμότητα για επιστροφή των δαπανών των κρατών μελών από την Κοινότητα καθορίστηκαν αργά

82-83 Προθεσμίες για την επιστροφή δαπανών των κρατών μελών

84-85 Τα ποσοστά συγχρηματοδότησης ευθυγραμμίστηκαν μόνον για τα χοιροειδή

86-89 Έλλειψη συμβολής των κτηνοτρόφων στην κοινοτική χρηματοδότηση του συστήματος καταπολέμησης

90-100 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

90-97 Η δράση στον κτηνιατρικό τομέα

98-100 Η δράση στον οικονομικό τομέα

101-106 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Απαντήσεις της Επιτροπής

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

I. Τόσο η αναγκαιότητα ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς όσο και η αναγκαιότητα προώθησης του εμπορίου των ζώων εκτροφής γενικά απαίτησαν να θεσπίσει η Κοινότητα κοινή πολιτική πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού. Έτσι, από το 1992 και εξής, γενίκευσε σε όλα τα κράτη μέλη την εγκατάλειψη του προφυλακτικού εμβολιασμού των ζώων κατά της νόσου αυτής, θεσπίζοντας ταυτόχρονα ένα πολύπλοκο σύστημα μέσων πρόληψης και καταπολέμησης, που αποσκοπούσε στον περιορισμό τόσο της εισαγωγής του ιού όσο και της εξάπλωσής του στο κοινοτικό έδαφος. Σε περίπτωση επιζωοτίας, έπρεπε να θανατωθούν τα μολυσμένα ζώα, να καταστραφούν τα πτώματά τους, να απολυμανθούν οι εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός. Στη συνέχεια, ένα τμήμα όλων των εν λόγω δαπανών, που βάρυναν τα κράτη μέλη, ήταν δυνατό να επιστραφεί από ένα κτηνιατρικό ταμείο για επείγοντα περιστατικά, που είχε ιδρυθεί για το σκοπό αυτό στους κόλπους του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις.

II. Κατόπιν της κρίσης του 2001, τα κράτη μέλη ζήτησαν την επιστροφή 1 616 εκατομμυρίων ευρώ από το κτηνιατρικό ταμείο για επείγοντα περιστατικά. Το εν λόγω κόστος, καθώς και η έκταση της επιζωοτίας, αποτέλεσαν το κίνητρο για τον έλεγχο του Συνεδρίου, ο οποίος περιλάμβανε τους εξής τρεις στόχους: να εξακριβωθεί, αφενός, εάν η διαδικασία ανάλυσης της Επιτροπής, που αποτελεί τη βάση της στρατηγικής εξάλειψης, ήταν ενημερωμένη, αφετέρου, εάν η εφαρμογή της στρατηγικής υπήρξε αποτελεσματική και, τέλος, εάν το σύστημα επιστροφής των δαπανών των κρατών μελών για την αποζημίωση των κτηνοτρόφων και τη θανάτωση των ζώων τους ήταν κατάλληλο, ταχύ και αμερόληπτο. Επειδή ορισμένα διδάγματα που προέκυψαν από τις προηγούμενες επιζωοτίες μπορούσαν να είναι επωφελή για τη στρατηγική πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού, το Συνέδριο εξέτασε τη δράση της Επιτροπής πριν, κατά και μετά την κρίση.

III. Η παρούσα έκθεση υπογραμμίζει ότι η Επιτροπή, πριν από την κρίση του 2001, δεν αναθεώρησε τη στρατηγική της υπό το πρίσμα της εξέλιξης των παραγόντων κινδύνου.

IV. Η έκθεση καταδεικνύει επίσης ότι, λόγω έλλειψης διεξοδικής αξιολόγησης και ελέγχων εκ μέρους της Επιτροπής πριν από το 2001, δεν εντοπίστηκαν ούτε διορθώθηκαν εγκαίρως ορισμένες αδυναμίες του μηχανισμού πρόληψης και καταπολέμησης, ιδίως όσον αφορά την προστασία στα σύνορα, τη διατροφή των ζώων, τα σχέδια επείγουσας δράσης, την αναγνώριση των προβάτων, το σύστημα πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών (ANIMO) σχετικά με τις μετακινήσεις των ζώων. Το Κοινοβούλιο επέκρινε (1) την Επιτροπή για το ότι δεν είχε πραγματοποιήσει επαληθεύσεις των σχεδίων επείγουσας δράσης στα κράτη μέλη πριν από την κρίση, αναγνωρίζοντας ωστόσο τη θετική δράση της κατά την κρίση. Πράγματι, κατά τη διάρκεια της κρίσης, η Επιτροπή εντόπισε με ταχύτητα τις ανεπάρκειες του μηχανισμού και της εφαρμογής του στα κράτη μέλη όσον αφορά την κτηνιατρική πλαισίωση, την κοινοποίηση της νόσου και την ταχύτητα θανάτωσης των ζώων, αλλά ήταν πλέον αργά για να τις διορθώσει. Πιο συγκεκριμένα, το Συνέδριο παρατήρησε ότι η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού που θεσπίστηκε εξαρτάται κατά πολύ από την άμεση κοινοποίηση της νόσου από τους κτηνοτρόφους και από το κατά πόσον αυτοί τηρούν τους περιορισμούς στις μετακινήσεις.

V. Από τον έλεγχο διεφάνη ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης του συστήματος κοινοτικής χρηματοδότησης έως την τελειοποίησή του. Οι αποζημιώσεις που χορήγησαν τα κράτη μέλη στους κτηνοτρόφους τους παραμένουν ανεπαρκώς καθορισμένες σε κοινοτικό επίπεδο, παρόλο που επιστρέφονται σε ποσοστό 60 % των επιλέξιμων από την Επιτροπή ποσών. Ελλείψει ενός καλύτερα καθορισμένου κοινοτικού πλαισίου, τα κράτη μέλη θέσπισαν ποικίλα συστήματα, που συνεπάγονταν διαφορετικά ποσά πληρωμών μεταξύ των κτηνοτρόφων της Κοινότητας.

VI. Από τότε, πλήθος κενών πληρώθηκε με την πρόσφατη αναθεώρηση του κοινοτικού κανονισμού. Ωστόσο, το οικονομικό πλαίσιο δεν αναθεωρήθηκε και τα κοινοτικά μέτρα παραμένουν ανεπαρκή σε θέματα κοινοποίησης της νόσου, εποπτείας των εκμεταλλεύσεων και ταχύτητας των θανατώσεων. Η εφαρμογή τους από τα κράτη μέλη διατρέχει τον κίνδυνο να αποδειχθεί και πάλι ανεπαρκής για την αναχαίτιση μιας μελλοντικής επιδημίας, ενεργοποιώντας ταυτόχρονα το σύστημα κοινοτικών επιστροφών.

VII. Το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή να ενημερώσει, εκτός περιόδου κρίσης, τις αναλύσεις και εκτιμήσεις της στρατηγικής της. Προτείνει επίσης τη μελέτη των μέσων που παρέχουν τη δυνατότητα συνεργασίας των κτηνοτρόφων με το σύστημα καταπολέμησης, ώστε να εμπλακούν περισσότερο στην ταχεία κοινοποίηση της νόσου και στην τήρηση του περιορισμού μετακινήσεων. Τέλος, καλεί την Επιτροπή να διασαφηνίσει το οικονομικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στις επιζωοτίες, μειώνοντας ταυτόχρονα στο ελάχιστο τους οικονομικούς κινδύνους για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ιστορικό

1. Ο αφθώδης πυρετός είναι ζωονόσος, ακίνδυνη για τον άνθρωπο αλλά εξαιρετικά μεταδοτική για τα οπληφόρα ζώα. Στις λιγότερο προηγμένες χώρες, μπορεί να καταστρέψει σχεδόν εν μια νυκτί τον εφοδιασμό σε τροφή και τα μέσα επιβίωσης των κτηνοτρόφων, διότι πλήττεται μεγάλος αριθμός οπληφόρων ζώων, μεταξύ των οποίων τα βοοειδή, τα χοιροειδή και τα αιγοπρόβατα. Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μέσω άμεσης επαφής μεταξύ ζώων και μέσω των ζωοτροφών, μέσω άμεσης επαφής με διάφορους φορείς, αυτοκίνητα, φορτηγά, πρόσωπα, ακόμη και δια της εναέριας οδού, ήτοι μέσω του ανέμου. Μεταξύ των ενήλικων ζώων που μολύνονται, η νόσος προξενεί μειωμένη θνησιμότητα. Μολονότι η πλειονότητα των ζώων θεραπεύεται εντός τριών ή τεσσάρων εβδομάδων, αυτά έχουν δεχθεί σοβαρά πλήγματα: η ανάπτυξη των νεαρών ζώων επιβραδύνεται, το ποσοστό αποβολών αυξάνεται, ενώ η παραγωγή γάλακτος μειώνεται σημαντικά και μόνιμα. Οι χώρες που είναι απαλλαγμένες από τη νόσο υποχρεούνται να θεσπίζουν μέτρα ασφαλείας, προκειμένου να προστατεύονται από τον ιό και να αποφεύγουν τα εμπάργκο στις εξαγωγές ζωικών προϊόντων τους.

2. Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς στους κόλπους της Κοινότητας προβλεπόταν για τον Ιανουάριο του 1993. Συνεπώς, δεδομένου ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των ζώων και των γεωργικών προϊόντων αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο των κοινών οργανώσεων αγορών, οι κανόνες που διέπουν τις συναλλαγές οι οποίες αφορούν ζώα και ζωικά προϊόντα έπρεπε να εναρμονιστούν. Αυτό συνεπαγόταν επίσης τη θέσπιση κοινής πολιτικής πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού. Ωστόσο, σε έκθεση σχετικά με τις πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού (2), η Επιτροπή ανέφερε το 1989 ότι ορισμένα από αυτά, τα οποία δεν πραγματοποιούσαν προφυλακτικό εμβολιασμό των ζώων τους (3), μπορούσαν να επιβάλλουν περιορισμούς στις συναλλαγές ζώων με τους κοινοτικούς εταίρους τους που πραγματοποιούσαν τον εμβολιασμό. Οι εν λόγω περιορισμοί δικαιολογούνταν διότι τα εμβολιασμένα ζώα, ακόμη και όταν είχαν φυσιολογική κλινική εικόνα, μπορούσαν να είναι φορείς του ιού.

3. Προκειμένου να αρθούν τα κτηνιατρικά και ζωοτεχνικά εμπόδια στην ανάπτυξη των ενδοκοινοτικών συναλλαγών που αφορούν ζώα και ζωικά προϊόντα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τους υγειονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στις διεθνείς συναλλαγές για ζώα και προϊόντα που προέρχονται από ζώα, όπως έχουν καθοριστεί από το Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιών (ΔΓΕ) (4). Οι κανόνες αυτοί προέβλεπαν, σε περίπτωση επιζωοτίας αφθώδους πυρετού, πολύ ταχύτερη επιστροφή στις ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές εάν γινόταν μόνο θανάτωση των ζώων (τρεις μήνες) από ό,τι εάν πραγματοποιούνταν οποιουδήποτε είδους εμβολιασμός (12 έως 24 μήνες).

4. Λόγω αυτών των εμπορικών συλλογισμών, η ίδια έκθεση της Επιτροπής κατέληγε στο συμπέρασμα ότι μια πολιτική μη εμβολιασμού ήταν προτιμότερη από μια πολιτική προφυλακτικού εμβολιασμού. Για το λόγο αυτό, σε κοινοτικό επίπεδο, η εν λόγω πολιτική της θανάτωσης όλων των ζώων συμπληρώθηκε το 1990 (5) με την απαγόρευση του προφυλακτικού εμβολιασμού, καθώς και με την απαγόρευση της εισαγωγής στο κοινοτικό έδαφος εμβολιασμένων ζώων. Ωστόσο, υπήρχε ακόμη η δυνατότητα πραγματοποίησης εμβολιασμού, αλλά μόνον κατεπειγόντως, όταν η παρουσία του αφθώδους πυρετού έχει επιβεβαιωθεί και απειλείται εξάπλωσή της.

5. Από την έγκριση της νέας αυτής στρατηγικής και εξής, εκδηλώθηκαν πολυάριθμες ακόμη εστίες («outbreaks») στην Ένωση: το 1993 στην Ιταλία (57 εστίες) και το 1994, 1996 και 2000 στην Ελλάδα (95, 39 και 14 εστίες αντίστοιχα). Εκδηλώθηκαν επιδημίες στις γειτονικές περιοχές (Αλβανία, ΠΓΔΜ, Κοσσυφοπέδιο, Αλγερία, Γεωργία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Τουρκία και Ιράν). Εξάλλου, στις 21 Φεβρουαρίου 2001, μια κρίση χωρίς προηγούμενο έπληξε επί δεκάμηνο το Ηνωμένο Βασίλειο. Διαπιστώθηκαν 2 034 εστίες μόλυνσης, οι οποίες εξαπλώθηκαν σε 10 124 εκμεταλλεύσεις και οδήγησαν στη θανάτωση περίπου τεσσάρων εκατομμυρίων ζώων (6). Επιπλέον, πάνω από δύο εκατομμύρια ζώα θανατώθηκαν λόγω προβλημάτων ευεξίας που προκλήθηκαν λόγω του εγκλωβισμού τους στις εκμεταλλεύσεις, κατόπιν των περιορισμών στη μετακίνηση (7). Δεν κατέστη δυνατό να περιοριστεί ο αφθώδης πυρετός στο Ηνωμένο Βασίλειο: εξαπλώθηκε στις 13 Μαρτίου 2001 στη Γαλλία (δύο εστίες), στις 20 Μαρτίου 2001 στην Ιρλανδία (μία εστία) και στις 21 Μαρτίου 2001 στις Κάτω Χώρες (26 εστίες). Το Ηνωμένο Βασίλειο χρειάστηκε να προβεί σε θανατώσεις ζώων έως το Σεπτέμβριο του 2001. Τον Ιανουάριο του 2002, κατόρθωσε να επαναχαρακτηριστεί χώρα απαλλαγμένη από τον αφθώδη πυρετό, που δεν προσέφευγε στον εμβολιασμό, γεγονός που του παρέσχε τη δυνατότητα να ξαναρχίσει τις εμπορικές συναλλαγές του.

Κύρια χαρακτηριστικά των μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού

6. Ένα πολύπλοκο σύνολο μέσων πρόληψης και καταπολέμησης στοχεύει στον περιορισμό των κινδύνων εισαγωγής του ιού στο κοινοτικό έδαφος και εξάπλωσής του (βλέπε πλαίσιο αριθ. 1). Τα εν λόγω μέσα πρόληψης και καταπολέμησης προβλέπονται σε κοινοτικές οδηγίες (8). Αφενός, τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τη θέση τους σε ισχύ και την εφαρμογή των κανόνων που προκύπτουν από αυτά και, αφετέρου, η Επιτροπή είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο της θέσης σε εφαρμογή των κοινοτικών επιταγών από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, η Επιτροπή στηρίζει τις τρίτες χώρες στις προσπάθειες που καταβάλλουν για τον έλεγχο και την εξάλειψη των επιζωοτιών. Στους κόλπους της Επιτροπής, η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών είναι υπεύθυνη για την άμεση διαχείριση και τον έλεγχο των κτηνιατρικών δαπανών των Κοινοτήτων (9). Το σύστημα πρόληψης περιλαμβάνει συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς και σημαντική στήριξη προς τις όμορες χώρες όσον αφορά την καταπολέμηση, κτηνιατρικούς, ζωοτεχνικούς και υγειονομικούς ελέγχους σχετικά με την εκτροφή και το κρέας στην Ένωση και τα σύνορά της, κατάρτιση από τα κράτη μέλη σχεδίων επείγουσας δράσης που να περιέχουν τα αναγκαία μέσα για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης κρίσης, συστήματα αναγνώρισης και εντοπισμού των ζώων. Το σύστημα καταπολέμησης στηρίζεται σε άμεση κοινοποίηση της νόσου, στη θέσπιση περιορισμών στις μετακινήσεις των ζώων και των προσώπων, στην έναρξη επιδημιολογικών ερευνών προκειμένου να αναγνωριστούν τα ύποπτα ζώα, στην εφαρμογή από τα κράτη μέλη του σχεδίου επείγουσας δράσης και στην πραγματοποίηση των αναγκαίων θανατώσεων ζώων, ακολουθούμενων από την καταστροφή των πτωμάτων τους και την απολύμανση των τοποθεσιών και του εξοπλισμού που έχουν μολυνθεί.

7. Έπειτα από την κρίση του 2001, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας που τροποποιούσε το σύστημα καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού (10). Αυτή εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 29 Σεπτεμβρίου 2003 (11).

Δημοσιονομική επίδραση

8. Το 1990, το Συμβούλιο καθόρισε τους όρους που εφαρμόζονται στη χρηματοδοτική συμμετοχή της Κοινότητας στις δαπάνες εξάλειψης ορισμένων σοβαρών μεταδοτικών ζωονόσων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται ο αφθώδης πυρετός (12). Η εν λόγω συμμετοχή, που είναι υποχρεωτική εάν τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει τα προβλεπόμενα κοινοτικά μέτρα, λαμβάνει τη μορφή επιστροφής του 60 % των δαπανών για τον αφθώδη πυρετό που πραγματοποίησαν τα κράτη μέλη προκειμένου να αποζημιωθούν οι κτηνοτρόφοι για τη θανάτωση των ζώων και την καταστροφή των πτωμάτων τους, καθώς και την απολύμανση των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού. Είναι εγγεγραμμένη στον προϋπολογισμό (13), στο κονδύλιο που ονομάζεται «Κτηνιατρικό ταμείο για επείγοντα περιστατικά καθώς και για άλλες ζωικές μολύνσεις που παρουσιάζουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία» (14).

9. Από την έγκριση της νέας στρατηγικής και εξής, οι πιστώσεις του ταμείου, για το σύνολο των ζωονόσων, τετραπλασιάστηκαν το 1999 και στη συνέχεια διπλασιάστηκαν το 2000, φθάνοντας σε συνολικό ποσό 978,1 εκατομμυρίων ευρώ για τα οικονομικά έτη 2001, 2002 και 2003 (15), κυρίως λόγω της κρίσης αφθώδους πυρετού το 2001. Όσον αφορά μόνον την κρίση του 2001, το συνολικό ποσό των δαπανών που δήλωσαν τα κράτη μέλη για την αποζημίωση για τη θανάτωση των ζώων, την καταστροφή των πτωμάτων τους, την απολύμανση των εκμεταλλεύσεων και του εξοπλισμού έφθασε τα 2 693,4 εκατομμύρια ευρώ περίπου, εκ των οποίων ποσό 1 616 εκατομμυρίων ζητήθηκε να επιστραφεί από την Κοινότητα. Το ποσό που δηλώθηκε μόνον για την αποζημίωση για τη θανάτωση των ζώων ανήλθε σε 1 775,1 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων ποσό 1 065,2 εκατομμυρίων ζητήθηκε να επιστραφεί. Το εν λόγω ποσό παρουσιάζεται στον πίνακα. Πίνακας Aιτήσεις επιστροφής που υπέβαλαν τα κράτη μέλη σχετικά με τις δαπάνες αποζημίωσής τους για τη θανάτωση ζώων Χώρα Αριθμός ζώων για τα οποία χορηγήθηκε αποζημίωση Ποσό των αποζημιώσεων (σε ευρώ) Προβατοειδή Αιγοειδή Βοοειδή dΧοιροειδή Άλλα Σύνολο Προβατοειδή Αιγοειδή Βοοειδή Χοιροειδή Άλλα Σύνολο Γαλλία 48 573 206 1 406 10 138 — 60 323 5 739 074 23 651 1 697 635 1 868 433 — 9 328 794 Ιρλανδία 50 172 98 1 172 70 15 51 527 7 359 366 18 658 859 862 9 800 11 443 8 259 129 Κάτω Χώρες 39 011 9 654 90 842 136 545 1 134 277 186 3 965 380 1 363 801 65 247 745 16 339 358 586 037 87 502 322 Ηνωμένο Βασίλειο (16) 2 449 424 — 579 637 135 084 2 438 3 166 583 625 586 405 — 1 018 384 592 22 415 862 3 660 692 1 670 047 551 Σύνολο 2 587 180 9 958 673 057 281 837 3 587 3 555 619 642 650 225 1 406 110 1 086 189 835 40 633 454 4 258 172 1 775 137 795 Σημείωση: Οι αιτήσεις επιστροφής των κρατών μελών αφορούν 3,5 εκατομμύρια ζώα. Ο υψηλότερος αριθμός αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, με 3 166 583 ζώα, που αντιπροσωπεύουν 89 % του συνόλου. Οι χορηγηθείσες αποζημιώσεις ανέρχονται σε 1 775,1 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 1 670 για το Ηνωμένο Βασίλειο, δηλ. 94 % του συνόλου των ποσών με τα οποία αποζημιώθηκαν οι χώρες που επλήγησαν από τον αφθώδη πυρετό το 2001. Η κατηγορία ζώων που επλήγη περισσότερο από τον αφθώδη πυρετό το 2001 ήταν εκείνη των προβατοειδών, δηλ. 2 587 180 προβατοειδή. Ο αριθμός των προβατοειδών για τα οποία χορηγήθηκε αποζημίωση στο Ηνωμένο Βασίλειο αντιπροσωπεύει 94,53 % του συνόλου αυτού. Οι υψηλότερες αποζημιώσεις, κατά κατηγορία ζώων, είναι εκείνες των βοοειδών, που ανέρχονται σε συνολικό ποσό ύψους 1 086 189 835 ευρώ, εκ των οποίων 93,8 % χορηγήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πηγή: Γαλλία: αιτήσεις επιστροφής (5.10.2001 και 6.12.2002). Ιρλανδία: αίτηση επιστροφής (6.2.2002). Κάτω Χώρες: αίτηση επιστροφής (Απρίλιος 2002). Ηνωμένο Βασίλειο: αιτήσεις επιστροφής (Δεκέμβριος 2001 και 26.2.2003) και αίτηση επιστροφής εκ μέρους της Βορείου Ιρλανδίας.

10. Κατόπιν των αποφάσεών της για χορήγηση συνδρομής (17) σχετικά με τον αφθώδη πυρετό, η Επιτροπή ενέκρινε πληρωμές προς τα κράτη μέλη ύψους 433,5 εκατομμυρίων ευρώ (18) για τις δαπάνες θανάτωσης των ζώων και 32,1 εκατομμυρίων ευρώ για τα λοιπά έξοδα, με αποτέλεσμα οι δαπάνες που είχαν επιστραφεί από την Κοινότητα στις 31 Δεκεμβρίου 2003 να ανέρχονται σε 465,6 εκατομμύρια ευρώ (βλέπε παράσταση 1).

11. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την εξέταση των δαπανών των κρατών μελών ούτε έχει προβεί στην επιστροφή των οφειλόμενων υπολοίπων για την αντιστάθμιση των εν λόγω δαπανών για το 2001, εκτός από την περίπτωση της Γαλλίας και της Ιρλανδίας. Κατά συνέπεια, σημειώθηκε υποανάλωση των διαθέσιμων πιστώσεων του προϋπολογισμού για το Κτηνιατρικό ταμείο για επείγοντα περιστατικά κατά άνω του 48 % για τα οικονομικά έτη 2001 έως 2003 (βλέπε παράσταση 2).

Ο έλεγχος του Συνεδρίου

12. Κατόπιν των κρίσεων της πανώλης των χοίρων και της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών, το Συνέδριο είχε εξετάσει τα κοινοτικά μέτρα καταπολέμησης αυτών των ζωονόσων (23).

13. Ενώπιον της έκτασης της κρίσης του αφθώδους πυρετού και της επιβάρυνσης που προξένησε στον προϋπολογισμό, το Συνέδριο αποφάσισε να προβεί σε νέο έλεγχο με στόχο να διαπιστωθεί εάν: α) η διαδικασία ανάλυσης της Επιτροπής που κατέληξε στον καθορισμό της στρατηγικής πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού ήταν επαρκώς ενημερωμένη· β) η Επιτροπή, βάσει των ελέγχων και των αξιολογήσεών της, είχε υποβάλει στο Συμβούλιο προσαρμογές της κοινοτικής στρατηγικής· γ) το σύστημα επιστροφής των δαπανών των κρατών μελών, το οποίο είχε θεσπίσει η Επιτροπή, υπήρξε κατάλληλο, ταχύ και αμερόληπτο.

14. Προκειμένου να απαντηθούν τα εν λόγω ερωτήματα, το Συνέδριο εκτίμησε τη δράση της Επιτροπής υπό το φως της διαδικασίας ανάλυσης που εφάρμοσε, της εποπτείας που άσκησε όσον αφορά την εφαρμογή των κοινοτικών μέτρων από τα κράτη μέλη, καθώς και των ενδεχόμενων προτάσεών της για προσαρμογή της κοινοτικής κανονιστικής ρύθμισης. Επειδή ορισμένα διδάγματα που προέκυψαν από τις προηγούμενες επιζωοτίες μπορούσαν να είναι επωφελή για τη στρατηγική πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού, το Συνέδριο εξέτασε κατ’ αρχάς τη δράση της Επιτροπής πριν από την κρίση και κατά τη διάρκειά της. Στη συνέχεια, ανέλυσε το σύστημα επιστροφής δαπανών, ιδίως υπό το πρίσμα των προγενέστερων συστάσεών του. Η εν λόγω εξέταση περιορίστηκε στις δαπάνες αποζημίωσης για τη θανάτωση των ζώων (24). Τέλος, το Συνέδριο εξέτασε τα διδάγματα που απεκόμισε η Επιτροπή έπειτα από την κρίση του 2001.

15. Οι ελεγκτικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν σε επίπεδο Επιτροπής και κρατών μελών (25) στα οποία παρουσιάστηκε αφθώδης πυρετός (Γαλλία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο). Οι εν λόγω αποστολές αφορούσαν κατ' ουσίαν τα Υπουργεία Γεωργίας που ήταν αρμόδια για τις κτηνιατρικές και υγειονομικές πτυχές, καθώς και τις αποκεντρωμένες περιφερειακές υπηρεσίες τους (26). Στην παρούσα έκθεση, ελήφθησαν υπόψη (27) οι εργασίες των φορέων στους οποίους πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, καθώς και οι εργασίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της διεθνούς διάσκεψης για την πρόληψη και την καταπολέμηση του αφθώδους πυρετού ή λοιπές δημόσιες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στα κράτη μέλη.

ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Ανεπαρκώς ενημερωμένη διαδικασία ανάλυσης

16. Στην προαναφερθείσα έκθεσή της του 1989 (28) (βλέπε παράγραφο 2), η Επιτροπή είχε προβεί σε ανάλυση κόστους-ωφέλειας των διαφόρων πολιτικών που ακολούθησαν τα κράτη μέλη στον τομέα της καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού (πολιτική προφυλακτικού εμβολιασμού ή πολιτική συστηματικής θανάτωσης), προκειμένου να καθορίσει τη στρατηγική που έπρεπε να ακολουθηθεί σε κοινοτικό επίπεδο. Είχε ιδίως αξιολογήσει τους κινδύνους εμφάνισης αφθώδους πυρετού στην Κοινότητα ανάλογα με το εάν θα εφαρμοζόταν η μία ή η άλλη πολιτική έπειτα από το 1992, καθώς και τις οικονομικές συνέπειες των δύο δυνατών επιλογών. Η Επιτροπή είχε υπολογίσει το κόστος για δεκαετή περίοδο (από το 1993 έως το 2002), σε συνάρτηση με τρία διαφορετικά σενάρια έκτασης των κρίσεων. Όσον αφορά την πολιτική μη εμβολιασμού, είχε επιλέξει ένα ενδιάμεσο σενάριο που περιλάμβανε την εμφάνιση 13 επιζωοτιών με 20 εστίες. Το προβλεπόμενο κόστος για την ίδια περίοδο ανερχόταν σε 35 εκατομμύρια ευρώ. Αφετέρου, το κόστος του αισιόδοξου σεναρίου είχε αξιολογηθεί σε 0,3 εκατομμύρια ευρώ, ενώ του απαισιόδοξου σεναρίου σε 955 εκατομμύρια ευρώ.

17. Εξάλλου, η έκθεση του 1989 έδινε κατά κύριο λόγο έμφαση σε εμπορικούς συλλογισμούς, καθώς και σε συλλογισμούς σχετικά με το κόστος και την ωφέλεια στο γεωργικό και το δημοσιονομικό τομέα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το ευρύτερο κόστος στον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό τομέα.

18. Πριν από το 2001, οι επιζωοτίες που εκδηλώθηκαν στην Ένωση δεν ήταν τέτοιου είδους ώστε να θορυβήσουν την Επιτροπή και να την παρακινήσουν να επαληθεύσει την εγκυρότητα του κοινοτικού μηχανισμού. Πράγματι, αφενός, σε τρεις επιζωοτίες είχαν παρουσιαστεί περισσότερες από είκοσι εστίες (ο ανώτατος δυνατός αριθμός στο σενάριο που είχε επιλέξει η Επιτροπή) αλλά, αφετέρου, είχαν παρουσιαστεί μόλις τέσσερις κρίσεις σε μία οκταετία (αντί για δεκατρείς σε μία δεκαετία στο ίδιο σενάριο). Ωστόσο, από το 1993 και εξής, είχαν αυξηθεί ορισμένοι κίνδυνοι που ευνοούσαν την εξάπλωση του ιού: οι μετακινήσεις των ζώων είχαν αναπτυχθεί (29) με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, ο αριθμός των σφαγείων είχε μειωθεί (30), ευνοώντας τη συγκέντρωση των ζώων και επομένως τον κίνδυνο μόλυνσης, ενώ η πυκνότητα του ζωικού κεφαλαίου στις εκμεταλλεύσεις, ιδίως των αιγοπροβάτων και των χοιροειδών, είχε αυξηθεί (31). Ήδη από το Φεβρουάριο του 1998, ο FAO (32) εφιστούσε την προσοχή των 33 κρατών μελών της επιτροπής καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού στο γεγονός ότι «η μεταφορά των ζώων σε μεγάλες αποστάσεις και η αυξανόμενη πυκνότητα των πληθυσμών τους θα μπορούσαν να προξενήσουν, ανά πάσα στιγμή, νέες καταστροφικές επιζωοτίες στην Ευρώπη» (33).

19. Επιπλέον, το 1997/1998, η επιδημία πανώλης των χοίρων είχε επιβαρύνει την Κοινότητα (34), τα κράτη μέλη και τους κτηνοτρόφους με σημαντικές δαπάνες. Υπό το φως της εν λόγω εμπειρίας, τα μέτρα που προέβλεπε η οδηγία 85/511/ΕΟΚ κατά του αφθώδους πυρετού είχαν κριθεί ελλιπή από την ίδια την Επιτροπή (35). Βάσει της γνώμης εμπειρογνωμόνων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν αρχίσει διαδικασία αναθεώρησης της οδηγίας, όταν, στις 20 Φεβρουαρίου 2001, η επιζωοτία που εμφανίστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο διέκοψε τις εργασίες τους.

20. Από την έγκρισή της το 1990 και εξής, η στρατηγική δεν αξιολογήθηκε διεξοδικά από την Επιτροπή. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν υπέβαλλε έκθεση ανά τριετία στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με τους όρους εφαρμογής της απόφασης 90/424/ΕΟΚ όσον αφορά τις κοινοτικές δράσεις εξάλειψης και τη χρηματοδοτική ενίσχυση που χορηγήθηκε σχετικά (36). Ομοίως, η Επιτροπή δεν ενημέρωσε τη μελέτη που είχε εκπονήσει η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας το 1992 σχετικά με τις κτηνιατρικές υπηρεσίες των κρατών μελών, ενώ μια επικαιροποίηση της εν λόγω μελέτης θα της είχε παράσχει τη δυνατότητα να επαληθεύσει εάν η κατάστασή τους επαρκούσε για την επιτυχία της στρατηγικής (βλέπε παραγράφους 48 έως 49).

Ανεπαρκής εποπτεία της Επιτροπής από ορισμένες απόψεις και κενά της κανονιστικής ρύθμισης που δεν συμπληρώθηκαν εγκαίρως

21. Υπό κανονικές συνθήκες, η εποπτεία της Επιτροπής στον κτηνιατρικό και υγειονομικό τομέα λαμβάνει κατ' ουσίαν δύο μορφές: αφενός, επαλήθευση από τις υπηρεσίες της στις Βρυξέλλες της μεταφοράς των οδηγιών στο εθνικό δίκαιο και, αφετέρου, επιτόπιοι έλεγχοι, τους οποίους διενεργούν οι επιθεωρητές του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) του Δουβλίνου (37). Κατά τη διάρκεια της περιόδου που προηγήθηκε της κρίσης του 2001, οι εν λόγω κανονιστικοί έλεγχοι θα έπρεπε να αφορούσαν, σύμφωνα με το Συνέδριο, τα ουσιώδη μέτρα πρόληψης και καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού που καθορίζουν οι κοινοτικές οδηγίες, καθώς και την ενσωμάτωσή τους στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Μεταξύ των εν λόγω μέτρων περιλαμβάνονται: α) οι κτηνιατρικοί και υγειονομικοί έλεγχοι στα σύνορα που αφορούν τις εισαγωγές ζώων και ζωικών προϊόντων· β) οι έλεγχοι των ζωοτροφών που αποσκοπούν στην αποφυγή μόλυνσης των ζώων ή των ζωικών προϊόντων· γ) η θέσπιση σχεδίων επείγουσας δράσης από τα κράτη μέλη που να εξασφαλίζουν την κινητοποίηση των ανθρώπινων πόρων, του εξοπλισμού και της οργάνωσης που είναι αναγκαία σε περίπτωση εκδήλωσης κρίσης· δ) η θέσπιση από τα κράτη μέλη συστημάτων αναγνώρισης και εντοπισμού των μετακινήσεων των ζώων, καθώς και συστήματος πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών (ANIMO), τα οποία είναι ουσιώδη για την ανίχνευση και την ταχεία θανάτωση των μολυσμένων ζώων.

Μη συστηματική επαλήθευση της συμφωνίας της μεταφοράς των κοινοτικών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο

22. Η Επιτροπή επαληθεύει σχεδόν συστηματικά την τυπική μεταφορά των κοινοτικών οδηγιών από τα κράτη μέλη εντός των καθορισμένων προθεσμιών. Ωστόσο, οι έλεγχοι συμφωνίας δεν πραγματοποιούνται κατά συστηματικό τρόπο. Στην πράξη, διενεργούνται μόνον κατά τις επιθεωρήσεις του ΓΤΚΘ (38) στα κράτη μέλη ή κατόπιν μηνύσεων τρίτων. Ως εκ τούτου, οι κίνδυνοι μη σύμφωνης μεταφοράς είναι αυξημένοι και ενδέχεται να εξακολουθούν να υφίστανται.

23. Η Επιτροπή έχει απευθύνει πολυάριθμες προειδοποιήσεις στα κράτη μέλη για μη έγκαιρη μεταφορά των οδηγιών. Έπειτα από την κοινοποίηση των εθνικών μέτρων που εγκρίθηκαν, η Επιτροπή αρχειοθέτησε τις υποθέσεις χωρίς να προβεί σε επαλήθευση της συμφωνίας τους. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν άνοιξε ποτέ κανέναν φάκελο παράβασης για μη συμφωνία. Όσον αφορά την οδηγία για την αναγνώριση των ζώων, ιδίως σχετικά με τα πρόβατα, την οποία τα κράτη μέλη έπρεπε να έχουν μεταφέρει έως την 1η Ιανουαρίου 1995, η Επιτροπή είχε απευθύνει, μεταξύ 1993 και 1996, προειδοποιήσεις στα κράτη μέλη για μη κοινοποίηση των εθνικών μέτρων. Μεταξύ 1994 και 1997, είχε αρχειοθετήσει τους φακέλους, έπειτα από την τυπική μεταφορά του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη, χωρίς να προβεί σε έλεγχο της συμφωνίας τους. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2001, το ΓΤΚΘ επεσήμανε σε όλα τα κράτη μέλη στα οποία είχε παρουσιαστεί αφθώδης πυρετός (εκτός από τις Κάτω Χώρες) σημαντικές παραβάσεις σε σχέση με το περιεχόμενο της εν λόγω οδηγίας, που είχαν αρνητική επίδραση στην εξάπλωση της επιδημίας το 2001 (βλέπε παράγραφο 35).

Ασκείται αποτελεσματική εποπτεία στους κτηνιατρικούς και υγειονομικούς ελέγχους στα σύνορα της Ένωσης αλλά η κανονιστική ρύθμιση δεν καλύπτει επαρκώς ορισμένους κινδύνους

24. Το ΓΤΚΘ είχε διενεργήσει πριν από την κρίση πολυάριθμους κτηνιατρικούς και υγειονομικούς ελέγχους στους μεθοριακούς σταθμούς ελέγχου των κρατών μελών, προκειμένου να ελέγξει εάν εισέρχονταν στο κοινοτικό έδαφος μέσω αυτών μόνον τα προϊόντα που είναι σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες στον τομέα της υγείας των ζώων και της ασφάλειας των τροφίμων. Τα διορθωτικά μέτρα που ζήτησε το ΓΤΚΘ, όπως η ενίσχυση του κτηνιατρικού προσωπικού και των κτηνιατρικών ελέγχων, η βελτίωση της υγιεινής των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού, η ενίσχυση των συστημάτων καταγραφής των εισερχόμενων παρτίδων, των κτηνιατρικών πιστοποιητικών, καθώς και των μητρώων, ελήφθησαν σχετικά γρήγορα από τα κράτη μέλη προκειμένου να ανακληθούν οι προσωρινές άρσεις έγκρισης των μεθοριακών σταθμών ελέγχου, που επέβαλλε η Επιτροπή σε περίπτωση διαπίστωσης ελλείψεων.

25. Ωστόσο, μολονότι είναι αδύνατο να παρασχεθεί πλήρης προστασία κατά των εξωτερικών πηγών μόλυνσης, την εποχή της κρίσης, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση παρουσίαζε ορισμένα κενά όσον αφορά την προστασία στα σύνορα, ιδίως στον τομέα της μεταφοράς τροφίμων από τους ταξιδιώτες και των πιθανοτήτων αποθήκευσης στις ελεύθερες ζώνες προϊόντων που δεν είναι σύμφωνα με την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση [βλέπε παράγραφο 91α)]. Η Επιτροπή είχε προτείνει, πριν από την κρίση, να περιοριστούν οι εισαγωγές στο κοινοτικό έδαφος μόνον στα προϊόντα ζωικής προέλευσης που πληρούν τους ευρωπαϊκούς κανόνες στον τομέα της υγείας των ζώων, αλλά η εν λόγω πρόταση εγκρίθηκε μόλις το 2002 (39). Μόνον έπειτα από την κρίση, τον Νοέμβριο του 2002, πρότεινε η Επιτροπή την ενίσχυση του ελέγχου των εισαγωγών προϊόντων ζωικής προέλευσης για προσωπική κατανάλωση, απόφαση που ενέκρινε τον Δεκέμβριο του 2002 (40).

Καθυστερημένοι έλεγχοι και καθυστερημένη απαγόρευση σχετικά με τη διατροφή των ζώων με απορρίμματα κουζίνας

26. Οι επιθεωρήσεις του ΓΤΚΘ σχετικά με τη διατροφή των ζώων πραγματοποιήθηκαν με καθυστέρηση, εν μέρει έπειτα από την κρίση. Το ΓΤΚΘ υπογράμμισε τα κενά στους ελέγχους των κρατών μελών σχετικά με την επεξεργασία των απορριμμάτων που χρησιμοποιούνται για τη διατροφή των ζώων. Ως εκ τούτου, επισημάνθηκαν οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτό το είδος διατροφής, αλλά εν μέρει μόνον έπειτα από την κρίση.

27. Ωστόσο, ήδη το 1997/1998, οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτό το είδος διατροφής των ζώων είχαν καταστεί εμφανείς όταν παρουσιάστηκε η πανώλη των χοίρων στη Γερμανία, έπειτα από τη χρησιμοποίηση για τη διατροφή των χοίρων λιπαρών αποβλήτων και απορριμμάτων κουζίνας που είχαν υποστεί ανεπαρκή επεξεργασία, κατά παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας. Ως εκ τούτου, ορισμένα κράτη μέλη είχαν απαγορεύσει στο έδαφός τους, πριν από την κρίση του αφθώδους πυρετού το 2001, τη χρησιμοποίηση ακόμη και επεξεργασμένων απορριμμάτων κουζίνας (Γαλλία και Κάτω Χώρες), ενώ άλλα κράτη μέλη δεν το είχαν πράξει (Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο). Σε κοινοτικό επίπεδο, τον Φεβρουάριο του 2001, η χρησιμοποίηση επεξεργασμένων απορριμμάτων κουζίνας για τη διατροφή των χοίρων παρέμενε νόμιμη (41), παρά τις προτάσεις της Επιτροπής.

28. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο κτηνοτρόφος που προξένησε την κρίση είχε λάβει έγκριση για τη χρησιμοποίηση απορριμμάτων κουζίνας για τη διατροφή των χοίρων του, με μόνη προϋπόθεση αυτά να έχουν υποστεί επεξεργασία. Στην πράξη, ο εν λόγω κτηνοτρόφος συνέλεγε τα απορρίμματα κουζίνας από γειτονικά εστιατόρια, ξενοδοχεία, σχολεία και στρατώνες και τα αποθήκευε μπροστά στην εκμετάλλευσή του, προτού τα μεταφέρει σε δύο μονάδες επεξεργασίας, κοντά στην εκμετάλλευσή του. Έπειτα από την επεξεργασία, τα απορρίμματα κουζίνας δίδονταν στους χοίρους. Ωστόσο, οι έλεγχοι που διενέργησε το υπουργείο έπειτα από την εκδήλωση της κρίσης κατέδειξαν ότι υπήρχαν αντικανονικά απορρίμματα στις ταΐστρες, αποδεικνύοντας προφανώς την ανεπαρκή επεξεργασία των απορριμμάτων κουζίνας (42). Η ακριβής προέλευση του ιού τύπου «PAN-Asia O» δεν μπόρεσε να καθοριστεί με βεβαιότητα. Η πιθανότητα εισόδου του ιού από τους μεθοριακούς σταθμούς ελέγχου αποκλείστηκε γενικά και οι υποψίες (43) στράφηκαν σε παράνομα φορτία προϊόντων, που δεν είχαν παρουσιαστεί ως προϊόντα διατροφής και είχαν πωληθεί στη χονδρική σε εστιατόρια ή σε καντίνες.

Ανεπαρκή κριτήρια και έλεγχοι για τα σχέδια επείγουσας δράσης των κρατών μελών

29. Το 1990, το Συμβούλιο (44) απαίτησε από τα κράτη μέλη να καταρτίσουν σχέδια επείγουσας δράσης, που να καθορίζουν τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση εμφάνισης εστίας αφθώδους πυρετού. Τα σχέδια αυτά επρόκειτο να καταστήσουν δυνατή την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό, το προσωπικό και όλα τα λοιπά κατάλληλα μέσα που είναι αναγκαία για την ταχεία και αποτελεσματική εξάλειψη μιας εστίας. Η Επιτροπή έπρεπε να καθορίσει τα κριτήρια που πρέπει να πληρούνται για την κατάρτιση των εν λόγω σχεδίων, να προβεί στην εξέταση των σχεδίων προκειμένου να καθορίσει εάν καθιστούσαν δυνατή την επίτευξη του στόχου που είχε τεθεί και να υποδείξει στο κράτος μέλος την πραγματοποίηση ενδεχόμενων τροποποιήσεων. Εξάλλου, το Συμβούλιο είχε προβλέψει ότι τα σχέδια μπορούσαν να συμπληρωθούν ή να τροποποιηθούν μεταγενέστερα, προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη της κατάστασης.

30. Το 1991, η Επιτροπή είχε καθορίσει τα ελάχιστα κριτήρια που έπρεπε να πληρούν τα σχέδια επείγουσας δράσης των κρατών μελών (45). Τα κριτήρια αυτά έπρεπε να στοχεύουν στην ταχεία κινητοποίηση, στο πλαίσιο των σχεδίων επείγουσας δράσης, των αναγκαίων μέσων προκειμένου να εξασφαλίζεται η ταχεία και αποτελεσματική εξάλειψη του αφθώδους πυρετού σε περίπτωση εμφάνισής του. Μολονότι η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μια βασική διάρθρωση για τη διαχείριση των κρίσεων, όπως μονάδες κρίσης, τοπικά κέντρα επείγουσας δράσης, προσωπικό που να είναι επιφορτισμένο με τα μέτρα επείγουσας δράσης, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν είχε ζητήσει μια σειρά σημαντικών πληροφοριών ή προϋποθέσεων για την αποτελεσματική καταπολέμηση του αφθώδους πυρετού, καθώς και την αποτελεσματική δημοσιονομική και διοικητική οργάνωση, ιδίως: α) τις λεπτομέρειες σχετικά με το αναγκαίο προσωπικό και τα αναγκαία μέσα για τα διάφορα σενάρια (αισιόδοξο, ενδιάμεσο και απαισιόδοξο), καθώς και σχετικά με τον τρόπο κινητοποίησης του εν λόγω προσωπικού και των εν λόγω μέσων· β) την επανεξέταση των σχεδίων επείγουσας δράσης υπό το φως της εμπειρίας, την κοινοποίησή τους στους κτηνοτρόφους, καθώς και την τακτική πραγματοποίηση ασκήσεων προσομοίωσης· γ) τα κριτήρια βάσει των οποίων θα πραγματοποιούνταν επείγων εμβολιασμός· δ) πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες που θεσπίστηκαν για την καταγραφή του αριθμού των θανατωθέντων ζώων, της αξίας τους, των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν και των διασταυρωμένων ελέγχων με τις υπάρχουσες βάσεις δεδομένων των κτηνιάτρων ή με αυτές που αφορούν την αναγνώριση των ζώων· ε) το σύστημα επείγουσας πρόσληψης των εκτιμητών και τις γενικές αρχές αμοιβής τους· στ) το σύστημα αντιστάθμισης για τους κτηνοτρόφους και τη θέση του σε λειτουργία πριν ή μετά από τη θανάτωση.

31. Από το 1991 και εξής, η Επιτροπή δεν επανεξέτασε τα εν λόγω κριτήρια. Μεταξύ 1993 και 1995, είχε εγκρίνει τα σχέδια των κρατών μελών. Εντούτοις, κατά τη διάρκεια της εν λόγω διαδικασίας, η Επιτροπή είχε περιοριστεί σε εξέταση βάσει εγγράφων, χωρίς επιτόπια επαλήθευση της πραγματικότητας των εξαγγελθέντων μέτρων. Σε αντίθεση με την απάντηση της Επιτροπής στην παράγραφο 33, οι κατευθυντήριες γραμμές της του 1995 για την κατάρτιση των σχεδίων επείγουσας δράσης (46) περιορίζονταν στο να ζητούν από τα κράτη μέλη να διαθέτουν επαρκώς στελεχωμένες κτηνιατρικές υπηρεσίες ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν, ανά πάσα στιγμή, έως και δέκα εστίες μόλυνσης, και δεν τους ζητούσαν να προβλέψουν διεύρυνση των υπηρεσιών τους ανάλογα με την επιδημιολογική κατάσταση. Επιπλέον, οι πρώτες επιτόπιες επιθεωρήσεις των εν λόγω σχεδίων από την Επιτροπή (ΓΤΚΘ) πραγματοποιήθηκαν στα κράτη μέλη στα οποία είχε παρουσιαστεί αφθώδης πυρετός μόλις στο τέλος του 2001 και κατά το οικονομικό έτος 2002, έπειτα από την κρίση. Επίσης, το Κοινοβούλιο επεσήμανε ότι η Επιτροπή, πριν από την κρίση, δεν είχε «προβεί στην επαλήθευση των σχεδίων συναγερμού των κρατών μελών εντός των επιθυμητών χρονικών ορίων». Επιπλέον, διευκρίνισε ότι «εξαιρουμένων των επαληθεύσεων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της έγκρισης των σχεδίων συναγερμού, δεν είχε επαληθευτεί η θέση σε εφαρμογή ούτε του σχεδίου του Ηνωμένου Βασιλείου ούτε των σχεδίων των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας προτού εκδηλωθεί η επιδημία το 2001» (47).

32. Κατά συνέπεια, τα σχέδια των κρατών μελών, μολονότι είχαν εγκριθεί από την Επιτροπή, δεν ήταν προσαρμόσιμα σε κρίση μεγάλης έκτασης, χωρίς προηγούμενο και δύσκολα προβλέψιμης. Πράγματι, δεν είχαν προβλέψει επαρκώς ούτε ένα απαισιόδοξο σενάριο, ούτε την ενίσχυση των αναγκαίων μέσων για την αντιμετώπισή του, ούτε την αναγκαία διοικητική και δημοσιονομική οργάνωση.

33. Παραδείγματος χάρη, το σχέδιο του Ηνωμένου Βασιλείου που υποβλήθηκε στην Επιτροπή δεν είχε επανεξεταστεί ουσιαστικά έπειτα από την έγκρισή του το 1991. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής, στο πλαίσιό του δεν προβλεπόταν απαισιόδοξο σενάριο (48) και ακόμη και στο εθνικό σχέδιο, σε τοπικό επίπεδο, το σενάριο αυτό κάλυπτε μόλις δέκα εστίες ταυτόχρονα (49), χωρίς θέσπιση διαδικασιών για την ταχεία αύξηση των αναγκαίων πόρων προκειμένου να αντιμετωπιστεί η θανάτωση των ζώων και η καταστροφή των πτωμάτων τους. Το σύστημα επείγουσας πρόσληψης και οι γενικές αρχές αμοιβής των εκτιμητών δεν αναφέρονταν. Το σχέδιο δεν είχε διανεμηθεί στους κτηνοτρόφους ή στους εκπροσώπους τους. Όσον αφορά τη Γαλλία, το σχέδιο κατέστησε δυνατή την επιτυχή αντιμετώπιση των δύο εστιών που παρουσιάστηκαν ταυτόχρονα αλλά έλειπε η ενίσχυση των αναγκαίων μέσων για ένα πλέον απαισιόδοξο σενάριο. Το ιρλανδικό σχέδιο επείγουσας δράσης είχε προβλεφθεί για την ταυτόχρονη αντιμετώπιση δέκα εστιών. Μόνον οι Κάτω Χώρες, οι οποίες είχαν αποκομίσει τα διδάγματα της κρίσης της πανώλης των χοίρων, είχαν προβλέψει την ενίσχυση των αναγκαίων μέσων για την αντιμετώπιση των 26 εστιών τους, προσφεύγοντας στον επείγοντα εμβολιασμό αμέσως μόλις οι πόροι αποδείχθηκαν ανεπαρκείς για την έγκαιρη θανάτωση.

34. Ο εσωτερικός έλεγχος της Επιτροπής επεσήμανε ότι η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών, που αντιμετωπίζει συνεχώς κρίσεις στον τομέα των ζώων, είχε θεσπίσει μεθόδους συνήθους εφαρμογής που ήταν τυποποιημένες και κρίνονταν αποτελεσματικές, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώσει γραπτώς τις εν λόγω διαδικασίες εργασίας. Εξάλλου, δεν υπήρχαν διαθέσιμα μέσα και εγχειρίδια για τη διαχείριση των κρίσεων. Μολονότι η Επιτροπή αντέδρασε με σπουδή κατά τη διάρκεια της κρίσης (βλέπε παράγραφο 44), το Συνέδριο εκτιμά ότι κατάλληλη προετοιμασία της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά τους δημοσιονομικούς κανόνες επιστροφής δαπανών στα κράτη μέλη (βλέπε σημεία 74 έως 81), θα είχε παράσχει τη δυνατότητα να αποφευχθούν ορισμένα από τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2001.

Ελλιπής αναγνώριση και ανεπαρκής εντοπισμός των ζώων που ανήκουν στα ευπαθή στον αφθώδη πυρετό είδη

35. Σε κοινοτικό επίπεδο, το σύστημα ατομικής αναγνώρισης και καταγραφής των βοοειδών είναι υποχρεωτικό (50). Εντούτοις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι το εν λόγω σύστημα δεν εγγυάται τον εντοπισμό των βοοειδών που πραγματοποιούν ενδοκοινοτικές ή εξωκοινοτικές μετακινήσεις και ανέρχονται σε 3 εκατομμύρια ζώα ετησίως (περίπου 4 % του ζωικού κεφαλαίου). Επιπλέον, η θέσπισή του στα κράτη μέλη εξακολουθεί να παρουσιάζει αδυναμίες (51). Για τα πρόβατα, τα οποία επλήγησαν ιδιαίτερα από την κρίση του 2001, καθώς και για τα χοιροειδή, η αναγνώριση ήταν υποχρεωτική μόνον ανά παρτίδα από την 1η Ιανουαρίου 1995 και έως τον Νοέμβριο του 2003 (52). Το ΓΤΚΘ, κατά τη διάρκεια της κρίσης, επεσήμανε ότι το σύστημα αναγνώρισης ανά παρτίδες είχε εφαρμοστεί λανθασμένα σε τρία από τα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία είχε παρουσιαστεί αφθώδης πυρετός (53).

36. Το γεγονός ότι η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση δεν απαιτούσε την ατομική αναγνώριση των προβάτων και ότι, επιπλέον, η αναγνώρισή τους ανά παρτίδα παρουσίαζε κενά παρακώλυσε τον εντοπισμό των ύποπτων ζώων και, κατ' αυτόν τον τρόπο, καθυστέρησε τη θανάτωσή τους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν θανατώθηκαν πρόβατα που θα έπρεπε να είχαν θανατωθεί, επιτείνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τους κινδύνους εξάπλωσης του ιού.

37. Εξάλλου, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση (54) παρείχε τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να μην καταγράφουν στην υποχρεωτική κατάσταση όλων των εκμεταλλεύσεων στο έδαφός τους που διατηρούν ζώα –κατάσταση που πρέπει να καταρτίζουν και να ενημερώνουν– τις μικρές εκμεταλλεύσεις που περιλαμβάνουν τρία αιγοπρόβατα κατ' ανώτατο όριο, για τα οποία οι κτηνοτρόφοι δεν ζητούν πριμοδοτήσεις. Έτσι, στις Κάτω Χώρες, η αρμόδια αρχή ανακάλυψε κατά τη διάρκεια της κρίσης ότι 18 000 μικρές εκμεταλλεύσεις ή ιδιώτες που διατηρούσαν πολύ περιορισμένο αριθμό ζώων δεν ήταν καταγεγραμμένοι ούτε γνωστοί, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετο κίνδυνο μη έγκαιρου εντοπισμού όλων των προς θανάτωση ζώων. Το ίδιο πρόβλημα επεσήμανε το ΓΤΚΘ στη Γαλλία.

Κενά του συστήματος ANIMO που δεν συμπληρώθηκαν πριν από την κρίση

38. Το 1990, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση (55) θέσπισε ηλεκτρονικό σύστημα σύνδεσης μεταξύ κτηνιατρικών αρχών, προκειμένου ιδίως να διευκολυνθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις μετακινήσεις ζώων μεταξύ των αρμόδιων αρχών των περιφερειών καταγωγής και των αρμόδιων αρχών του κράτους μέλους προορισμού. Το σύστημα αυτό ονομάζεται ANIMO (56). Το 1991, η Επιτροπή είχε καταρτίσει το υπόδειγμα μηνύματος προς μετάδοση μέσω του εν λόγω συστήματος (57).

39. Ωστόσο, πριν από την κρίση του 2001, το ΓΤΚΘ είχε ήδη επισημάνει την έλλειψη αναφοράς στα μηνύματα ANIMO των σημείων διέλευσης που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά τη μεταφορά ζώων μεταξύ ενός κράτους μέλους αποστολής και ενός κράτους μέλους προορισμού. Ούτε η εκμετάλλευση καταγωγής εμφανιζόταν στο υπόδειγμα μηνύματος. Το Συνέδριο είχε επίσης διαπιστώσει ανεπάρκειες του συστήματος αυτού στην ειδική έκθεσή του σχετικά με την πανώλη των χοίρων (58). Παρά τις κανονιστικές τροποποιήσεις που συνέστησαν σχετικά το ΓΤΚΘ και το Συνέδριο, η Επιτροπή δεν είχε υποβάλει πρόταση επανεξέτασης του συστήματος ANIMO.

40. Κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2001, κατόπιν της επιβεβαίωσης της πρώτης εστίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα λοιπά κράτη μέλη είχαν ανάγκη να εντοπίσουν τα πρόβατα που είχαν εισαγάγει από την εν λόγω χώρα κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μήνα, προκειμένου να προβούν σε αυξημένη εποπτεία των ζώων αυτών, που ήταν ενδεχομένως φορείς του ιού. Αποτελούσε ζήτημα ζωτικής σημασίας να γνωρίζουν την εκμετάλλευση καταγωγής και τα σημεία διέλευσης των ζώων. Εντούτοις, τα μηνύματα ΑΝΙΜΟ δεν περιλάμβαναν πάντοτε τις ουσιώδεις αυτές πληροφορίες.

41. Τα δύο αυτά κενά καθυστέρησαν τον εντοπισμό και τη θανάτωση των ύποπτων για μόλυνση ζώων κατά την κρίση του 2001 (βλέπε πλαίσιο αριθ. 2). Το Υπουργείο Γεωργίας των Κάτω Χωρών διευκρίνισε στο Συνέδριο ότι η υποχρεωτική αναφορά των σημείων διέλευσης θα είχε καταστήσει πολύ αποτελεσματικότερη την καταπολέμηση της νόσου, ιδιαίτερα κατά την αρχική κρίσιμη φάση της κρίσης. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου αντιμετώπισαν δυσχέρειες στον εντοπισμό της εκμετάλλευσης καταγωγής των προβάτων που είχαν εξαχθεί προς τα λοιπά κράτη μέλη, καθώς και στον καθορισμό του εάν τα πρόβατα αυτά προέρχονταν από μολυσμένη εκμετάλλευση, δεδομένου ότι τα στοιχεία αυτά δεν αναφέρονταν στα μηνύματα ΑΝΙΜΟ. Κατόρθωσαν να εντοπίσουν τις πληροφορίες αυτές μόλις έπειτα από περίοδο 6 έως 16 ημερών, έπειτα από την επιβεβαίωση της μόλυνσης των εκμεταλλεύσεων καταγωγής. Ως εκ τούτου, δεν κατόρθωσαν να προειδοποιήσουν εγκαίρως τα κράτη μέλη που είχαν εισαγάγει πρόβατα για τον κίνδυνο μόλυνσης που διέτρεχαν. Λόγω έλλειψης επαρκούς πληροφόρησης, τα κράτη μέλη προορισμού χρειάστηκε να προβούν σε προληπτική θανάτωση του συνόλου των προβάτων που μπόρεσαν να εντοπίσουν ότι είχαν εισαχθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο, διότι δεν ήταν σε θέση να διακρίνουν τα ύποπτα πρόβατα από τα υγιή. Η έλλειψη εντοπισμού των προβάτων κατέδειξε τις δυσχέρειες της αρμόδιας αρχής στη Γαλλία όσον αφορά τον εντοπισμό των γαλλικών εκμεταλλεύσεων τελικού προορισμού των προβάτων που είχαν εισαχθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο. Εξάλλου, το υπουργείο δεν ήταν βέβαιο ότι είχε θανατωθεί το σύνολο των εισαχθέντων προβάτων, και ως εκ τούτου μπορούσαν να εξακολουθούν να υφίστανται κίνδυνοι μετάδοσης. Στις Κάτω Χώρες, η έλλειψη αναφοράς των σημείων διέλευσης στα μηνύματα ΑΝΙΜΟ κατέστησε δυνατό τον εντοπισμό των ζώων που προέρχονταν από την Ιρλανδία μόνο μετά από μία ημέρα. Ωστόσο, τα ζώα αυτά είχαν διέλθει από τον ενδιάμεσο σταθμό πλησίον της εκμετάλλευσης στη Γαλλία (Mayenne) η οποία αποδείχθηκε ότι αποτελούσε εστία μόλυνσης τρεις εβδομάδες αργότερα, έπειτα από την εισαγωγή μολυσμένων προβάτων από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο αναγκαίος χρόνος για τον εντοπισμό των εγγράφων καθυστέρησε τα μέτρα προστασίας.

Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις των ζώων στο σύνολο του εδάφους των κρατών μελών

42. Προκειμένου να περιοριστούν οι κίνδυνοι εξάπλωσης της επιζωοτίας, η οδηγία 85/511/ΕΟΚ επιβάλλει άμεσο περιορισμό στις μετακινήσεις των ζώων εντός περιοχών προστασίας και εποπτείας ελάχιστης ακτίνας 10 χλμ., που καθορίζονται γύρω από τις μολυσμένες εκμεταλλεύσεις. Τα μέτρα αυτά εφαρμόστηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά δεν επαρκούσαν από μόνα τους για να συγκρατήσουν την εξάπλωση της επιζωοτίας, δεδομένης της έκτασης της μόλυνσης, πριν ακόμη από την ανίχνευση της πρώτης εστίας.

43. Το Ηνωμένο Βασίλειο ανέστειλε τις μετακινήσεις των ζώων στο σύνολο του εδάφους του μόνο τρεις ημέρες έπειτα από την επίσημη επιβεβαίωση της επιδημίας. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, βάσει των διατάξεων του άρθρου 10 εδάφιο 4 της οδηγίας 90/425/ΕΟΚ, ενέκρινε την απόφαση 2001/190/ΕΚ που επέβαλλε απαγόρευση των μετακινήσεων των ζώων στα λοιπά κράτη μέλη εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου. Κατόπιν έκθεσης του NAO, μεταξύ της επιβεβαίωσης της πρώτης εστίας και της θέσπισης της αναστολής των μετακινήσεων των ζώων στο Ηνωμένο Βασίλειο, φαίνεται ότι μολύνθηκαν περισσότερες από 62 εκμεταλλεύσεις σε επτά άλλες κομητείες (59), με επέκταση της επιδημίας –άρα και του κόστους της– σύμφωνα με εκτιμήσεις πανεπιστημιακών επιδημιολόγων, σε περισσότερο από το διπλάσιο της έκτασης που θα είχε λάβει εάν είχαν εγκριθεί περιορισμοί την ημέρα της επιβεβαίωσης της νόσου (60).

ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Αποτελεσματική εποπτεία της Επιτροπής

44. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ήταν διαθέσιμες 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Η Επιτροπή κατόρθωσε να λάβει με σπουδή τα αναγκαία μέτρα που επιβάλλονταν επειγόντως, όπως η κοινοποίηση της ύπαρξης της νόσου στα κράτη μέλη, η εποπτεία, συμπεριλαμβανόμενης της θανάτωσης, των προβάτων που είχαν εισαχθεί πριν από την εκδήλωση της κρίσης, το κλείσιμο των αγορών κ.λπ. Πολυάριθμες αποφάσεις που έλαβε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της κρίσης στον κτηνιατρικό τομέα κρίθηκαν ταχείες και κατάλληλες από τα κράτη μέλη.

45. Μια σύγκριση μεταξύ των ημερομηνιών των επιθεωρήσεων που πραγματοποίησε το ΓΤΚΘ και των κρίσεων καταδεικνύει ότι το ΓΤΚΘ κατόρθωσε, όσον αφορά την ίδια την κρίση, να πραγματοποιήσει τις επιθεωρήσεις του την κατάλληλη στιγμή, ακόμη και αν χρειάστηκε να αναβάλει άλλες προβλεφθείσες αποστολές για μεταγενέστερες ημερομηνίες. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι κανονικές διαδικασίες επιταχύνθηκαν και οι εκθέσεις ελέγχου του ΓΤΚΘ ήταν διαθέσιμες εντός διμήνου, έπειτα από το συνυπολογισμό των σχολίων των λοιπών υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών, καθώς και των απαντήσεων των κρατών μελών.

Ανεπάρκειες του μηχανισμού καταπολέμησης και της εφαρμογής του στα κράτη μέλη

46. Εντούτοις, ορισμένες ανεπάρκειες του μηχανισμού καταπολέμησης που είχε εντοπίσει το ΓΤΚΘ στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη χώρα που επλήγη περισσότερο από την κρίση, δεν μπόρεσαν να διορθωθούν εγκαίρως, διότι απαιτούσαν εις βάθος αναθεώρηση των σχετικών μέτρων από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. Αξίζει να τύχουν προσοχής, διότι θα μπορούσαν ενδεχομένως να αφορούν και άλλα κράτη μέλη. Πρόκειται κυρίως για: α) σημαντική έλλειψη κρατικών κτηνιάτρων· β) μηχανισμό καταπολέμησης του οποίου η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από την άμεση κοινοποίηση της νόσου από τους κτηνοτρόφους· γ) απαράδεκτες καθυστερήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις, όσον αφορά τον εντοπισμό των ύποπτων περιπτώσεων, την επιβεβαίωσή τους, τη θανάτωση των ζώων και την καταστροφή των πτωμάτων τους (61).

47. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου του, το Συνέδριο επεσήμανε επίσης παρόμοιες αδυναμίες με αυτές που είχε διαπιστώσει το ΓΤΚΘ. Αυτές περιγράφονται κατωτέρω.

Μειωμένες κτηνιατρικές υπηρεσίες

48. Στην έκθεσή της του 1989, η Επιτροπή εκτιμούσε (62) ότι η επιτυχία της εγκατάλειψης του προφυλακτικού εμβολιασμού εξαρτώνταν από την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού κρατικού συστήματος κτηνιατρικής εποπτείας. Ωστόσο, ενώ το Συμβούλιο θέσπισε μια σειρά ελέγχων των νόσων, που είναι επιλέξιμοι για κοινοτική χρηματοδότηση, δεν προβλέπεται κοινοτική χρηματοδότηση για κτηνιατρικούς ελέγχους των μη ενδημικών νόσων, γεγονός που αποκλείει τον αφθώδη πυρετό. Κατόπιν της κρίσης του 2001, η οποία είχε αποκαλύψει τη γενική μείωση του προσωπικού των κρατικών κτηνιατρικών υπηρεσιών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (63) και η διεθνής διάσκεψη του Δεκεμβρίου 2001 (64) έθιξαν το ζήτημα της επιδημιολογικής εποπτείας του ζωικού κεφαλαίου και της χρηματοδότησής της ως αποτελεσματικού μέσου πρόληψης της νόσου. Το ζήτημα αυτό, που στην πραγματικότητα αφορά το σύνολο των επιζωοτιών, δεν έχει ακόμη τύχει απάντησης σε κοινοτικό επίπεδο.

49. Στην περιφέρεια της Cumbria, που επλήγη περισσότερο από τον αφθώδη πυρετό και αριθμεί τέσσερα εκατομμύρια πρόβατα, περισσότερα από 880 000 βοοειδή και 170 000 χοιροειδή, ο αριθμός των κρατικών κτηνιάτρων πέρασε από 27 το 1967 σε μόλις εννέα το 2001 (65). Οι στατιστικές (66) καταδεικνύουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο διέθετε 9,5 κρατικούς κτηνιάτρους για κάθε εκατομμύριο ζώων (βοοειδή, πρόβατα και χοιροειδή), έναντι ενός μέσου όρου μεγαλύτερου από 20 κτηνιάτρους ανά εκατομμύριο ζώων για τα λοιπά κράτη μέλη. Λόγω της μείωσης του αριθμού κρατικών κτηνιάτρων στο Ηνωμένο Βασίλειο και της καθυστέρησης στη χρησιμοποίηση πρόσθετου προσωπικού (67), η αποτελεσματικότητα των μέτρων καταπολέμησης της επιδημίας μειώθηκε σημαντικά. Το NAO διαπίστωσε (68) ότι, έως τον Απρίλιο του 2001, η αύξηση του αριθμού κρατικών κτηνιάτρων που εργάζονταν στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της κρίσης παρέμενε χαμηλότερη από την αύξηση του αριθμού μολυσμένων εστιών. Συνεπώς, προκλήθηκαν οι καθυστερήσεις στη θανάτωση των ζώων, οι οποίες περιγράφονται στις παραγράφους 57-58 και στο πλαίσιο αριθ. 3.

Ανεπαρκή κίνητρα για άμεση κοινοποίηση της νόσου και τήρηση των περιορισμών στις μετακινήσεις των ζώων

50. Η άμεση κοινοποίηση της νόσου είναι θεμελιώδης για την ταχεία εξάλειψή της. Η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση απαιτεί ταυτόχρονα κοινοποίηση της νόσου από τον κτηνοτρόφο στην αρμόδια αρχή εποπτείας και κοινοποίηση από το κράτος μέλος προς την Επιτροπή. Όσον αφορά την πρώτη από τις εν λόγω κοινοποιήσεις, η οδηγία 85/511/ΕΟΚ επιβάλλει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε να τους κοινοποιούνται αμέσως η υπόνοια ή η ύπαρξη αφθώδους πυρετού.

51. Παραδόξως, ενώ στην πράξη η επιτυχία της καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού σε κοινοτικό επίπεδο εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος από τους ίδιους τους κτηνοτρόφους, καθώς είναι οι πρώτοι που μπορούν να διαπιστώσουν την κατάσταση της υγείας των ζώων τους και να κοινοποιήσουν τις νόσους τους, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση δεν ζητούσε από τα κράτη μέλη να περιλαμβάνουν τους κτηνοτρόφους στο μηχανισμό καταπολέμησης, να τους συμβουλεύονται σχετικά με τα σχέδια επείγουσας δράσης, να τους ενημερώνουν σχετικά με τη φύση των διαφόρων επιζωοτιών και με τα μέτρα που πρέπει να θεσπιστούν αμέσως, να τους θέτουν ενώπιον των ευθυνών τους ή να τους παρακινούν με κάθε άλλο μέσο να προβαίνουν σε ταχεία κοινοποίηση της νόσου.

52. Το 2001, ο κτηνοτρόφος, από του οποίου την εκμετάλλευση θεώρησαν οι εμπειρογνώμονες του εθνικού εργαστηρίου αναφοράς, έπειτα από λεπτομερή επιδημιολογική έρευνα, ότι ξεκίνησε η επιζωοτία, δεν ενημέρωσε την αρμόδια αρχή του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τη μόλυνση των ζώων του. Η νόσος ανιχνεύθηκε ένα μήνα περίπου έπειτα από την εμφάνισή της σε άλλη περιφέρεια, ενώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις που πραγματοποιήθηκαν έκτοτε, υπήρχαν ήδη 57 μολυσμένες εκμεταλλεύσεις (69). Ωστόσο, εντωμεταξύ (μεταξύ 1ης και 21ης Φεβρουαρίου 2001) 49 796 ζώα είχαν εξαχθεί προς τα λοιπά κράτη μέλη, διευρύνοντας τους κινδύνους εξάπλωσης της επιζωοτίας πέραν των συνόρων του Ηνωμένου Βασιλείου.

53. Όσον αφορά την κοινοποίηση του κράτους μέλους προς την Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη, ήταν ουσιώδες κατά τη διάρκεια της κρίσης να φθάσει το νωρίτερο δυνατόν προκειμένου να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα προφύλαξης. Εξάλλου, η υποχρεωτική αυτή κοινοποίηση της νόσου από το κράτος μέλος προς την Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη απαιτείται (70). Ωστόσο, για την πρώτη εστία απαιτείται μόνον εντός του εικοσιτετραώρου που ακολουθεί την επιβεβαίωση της νόσου, βάσει ανάλυσης δειγμάτων που λαμβάνονται από τα ζώα, την οποία πραγματοποιεί ειδικό εθνικό εργαστήριο. Επομένως, το χρονικό αυτό διάστημα του εικοσιτετραώρου μπορεί να προστεθεί στον αναγκαίο χρόνο για την πραγματοποίηση των αναλύσεων, ενώ η επιβεβαίωση έχει ήδη προκύψει επιστημονικά.

54. Προκειμένου να αντισταθμιστεί το εν λόγω μειονέκτημα, το Συμβούλιο (71) έδωσε στην Επιτροπή τη δυνατότητα θέσπισης συστήματος συναγερμού, που παρέχει τη δυνατότητα στο κράτος μέλος που επλήγη από την επιζωοτία να ενημερώσει με ταχύτητα την Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη σχετικά με την εμφάνιση εστίας αφθώδους πυρετού. Στις 20 Φεβρουαρίου, πέντε ώρες έπειτα από την επίσημη επιβεβαίωση της νόσου από το εθνικό εργαστήριο αναφοράς, το Ηνωμένο Βασίλειο, ακολουθώντας τις κοινοτικές κανονιστικές επιταγές, κοινοποίησε την ύπαρξη της πρώτης εστίας στην Επιτροπή, αποδεικνύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο ότι η εικοσιτετράωρη προθεσμία που ορίζει ο κανονισμός θα μπορούσε να μειωθεί, δεδομένων των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας. Η Επιτροπή τότε ενημέρωσε αμέσως τις κτηνιατρικές υπηρεσίες των λοιπών κρατών μελών και ανέστειλε τις εξαγωγές του Ηνωμένου Βασιλείου την επομένη. Στο μεταξύ, έλαβε χώρα η εξαγωγή ακόμη 287 περίπου χοιροειδών από τη Βόρεια Ιρλανδία προς τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, πριν από την πραγματική θέση σε εφαρμογή της αναστολής των εξαγωγών στις 21 Φεβρουαρίου, στις 17:00.

55. Όπως η άμεση κοινοποίηση της νόσου, έτσι και η τήρηση των περιορισμών στις μετακινήσεις των ζώων από τους κτηνοτρόφους είναι ουσιώδης για τον περιορισμό του αφθώδους πυρετού. Τα κράτη μέλη διαπίστωσαν στο έδαφός τους παραβάσεις στους εν λόγω τομείς και άσκησαν διώξεις εναντίον των εν λόγω κτηνοτρόφων.

56. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γαλλία, ασκήθηκαν διώξεις ενώπιον των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων εναντίον των κτηνοτρόφων που δεν είχαν κοινοποιήσει τη νόσο ή δεν είχαν τηρήσει τα μέτρα περιορισμού στις μετακινήσεις των ζώων, οι οποίοι καταδικάστηκαν σε πρόστιμα. Ωστόσο, λόγω έλλειψης κοινοτικών κανονιστικών διατάξεων που να εξαρτούν την επιστροφή δαπανών από την τήρηση των ουσιωδών προϋποθέσεων του μηχανισμού καταπολέμησης, όπως η κοινοποίηση ή η τήρηση των περιορισμών στις μετακινήσεις, οι εν λόγω κτηνοτρόφοι έλαβαν το σύνολο της αντιστάθμισής τους (72). Η έλλειψη αυτή κατέστησε δυνατό για τα κράτη μέλη να ζητήσουν από την Επιτροπή τα ποσά που πλήρωσαν στους κτηνοτρόφους αυτούς (βλέπε σημείο 77).

Χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε για τη θανάτωση των ζώων

57. Προκειμένου να θεμελιώσουν δικαίωμα για επιστροφή δαπανών εκ μέρους της Κοινότητας, τα κράτη μέλη πρέπει να προβαίνουν σε άμεση θανάτωση των μολυσμένων ζώων, όπως επιβάλλει η οδηγία 85/511/ΕΟΚ, αμέσως μετά την επίσημη επιβεβαίωση της νόσου. Η άμεση θανάτωση είναι ουσιώδης για την αποφυγή της εξάπλωσης του ιού.

58. Ωστόσο, για τις δευτερεύουσες εστίες, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη, χωρίς να το επιβάλλει, σε περίπτωση εξάπλωσης της επιζωοτίας, να προβαίνουν στη θανάτωση των ζώων αμέσως μετά την ανίχνευση των κλινικών συμπτωμάτων της νόσου από εξουσιοδοτημένο κτηνίατρο. Ούτε επιβάλλει να προβαίνουν στη θανάτωση των ζώων πριν από την εκτίμηση της αξίας τους και την ολοκλήρωση των σχετικών διοικητικών διαδικασιών. Έπεται ότι η θανάτωση πραγματοποιήθηκε με μεγαλύτερη ή μικρότερη ταχύτητα, ανάλογα με την πρακτική που ακολούθησαν τα κράτη μέλη και το διαθέσιμο κτηνιατρικό προσωπικό τους (βλέπε πλαίσιο αριθ. 3), αυξάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον κίνδυνο εξάπλωσης της επιζωοτίας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αρμόδια αρχή, σύμφωνα με την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση, ανέμεινε την επιβεβαίωση της μόλυνσης από το εργαστήριο για να προβεί στη θανάτωση των ζώων της πρώτης εστίας: εντωμεταξύ, είχαν εμφανιστεί τρεις άλλες εστίες. Για τις εκατό πρώτες εστίες, το χρονικό διάστημα μεταξύ της επιβεβαίωσης της μόλυνσης και της θανάτωσης υπερέβη, στις περισσότερες περιπτώσεις, τις εικοσιτέσσερις ώρες, φθάνοντας έως και τις επτά ημέρες. Στη συνέχεια, το Ηνωμένο Βασίλειο προέβη στη θανάτωση βάσει των κλινικών συμπτωμάτων μόλυνσης. Στο 78 % των περιπτώσεων αυτών, η μετέπειτα ανάλυση επιβεβαίωσε τη διάγνωση των κτηνιάτρων (βλέπε έκθεση του NAO, πίνακα 38, σ. 63). Αντίθετα, στα λοιπά κράτη μέλη, η θανάτωση για τις εστίες πραγματοποιήθηκε μόλις δημιουργήθηκαν υποψίες, προτού παρασχεθεί το τελικό αποτέλεσμα των εργαστηριακών αναλύσεων. Στις Κάτω Χώρες, στη Γαλλία και στην Ιρλανδία, πραγματοποιήθηκε προληπτική θανάτωση, ιδίως των προβάτων που είχαν εισαχθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η θανάτωση των ζώων πραγματοποιούνταν έπειτα από την αξιολόγηση και την αποδοχή της από τον κτηνοτρόφο, καθυστερώντας ως εκ τούτου τη θανάτωση των μολυσμένων ζώων. Αντίθετα, στη Γαλλία, η εκτίμηση της αξίας των ζώων πραγματοποιούνταν έπειτα από τη θανάτωσή τους, προκειμένου να μην καθυστερήσει η εξάλειψη της επιζωοτίας.

ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ

59. Το Συνέδριο και οι αρμόδιες για την απαλλαγή αρχές είχαν πριν από την κρίση πραγματοποιήσει συστάσεις στην Επιτροπή, ορισμένες εκ των οποίων συνέπιπταν με τις διαπιστώσεις του γραφείου τροφίμων και κτηνιατρικών θεμάτων (ΓΤΚΘ) που αναφέρθηκαν στην παράγραφο 46. Στον οικονομικό τομέα, η Επιτροπή δεν αξιοποίησε τις συστάσεις στις οποίες προέβη το Συνέδριο ήδη από το 1996, καθώς και εκείνες των αρμόδιων για την απαλλαγή αρχών στο πλαίσιο της πανώλης των χοίρων και της ΣΕΒ, ώστε να τις προσαρμόσει στον αφθώδη πυρετό (βλέπε πλαίσιο αριθ. 4). Προσδιορισμός των κανόνων και των διαδικασιών σχετικά με την επιλεξιμότητα των δαπανών των κρατών μελών και των αποζημιώσεων που θα πρέπει να καταβληθούν στους κτηνοτρόφους (ειδική έκθεση αριθ. 1/2000, παράγραφος 80): ως απάντηση στην παρακολούθηση της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το 1995, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να απευθύνει οδηγίες προς τα κράτη μέλη σχετικά με τις διαδικασίες και τον υπολογισμό της αποζημίωσης· αυτό δεν υλοποιήθηκε. Ευθυγράμμιση των ποσοστών συγχρηματοδότησης που εφαρμόζονται στα κτηνιατρικά μέτρα και στα μέτρα στήριξης της αγοράς, (ειδική έκθεση αριθ. 1/2000, παράγραφος 79): η Επιτροπή δεσμεύτηκε να το πραγματοποιήσει για την πανώλη των χοίρων. Ωστόσο, τα ποσοστά συγχρηματοδότησης συνεχίζουν να ποικίλλουν ανάλογα με τη φύση των ζωoνόσων. Υποβολή στο Συμβούλιο πρότασης αναθεώρησης της κανονιστικής ρύθμισης με σκοπό την αύξηση της συμβολής των παραγωγών που εφαρμόζουν εντατική χοιροτροφία στα μέτρα καταπολέμησης (ειδική έκθεση αριθ. 1/2000, παράγραφος 81): η Επιτροπή κατάρτισε συγκριτική μελέτη για άλλες μορφές χρηματοδότησης αλλά δεν συνέβαλε στη θέσπιση κάποιων καθεστώτων στα κράτη μέλη που να περιλαμβάνουν συνεισφορές των κτηνοτρόφων για τον αφθώδη πυρετό.

Η Επιτροπή δεν προέβη σε προτάσεις οδηγιών για τις διαδικασίες και τον υπολογισμό της αποζημίωσης των κτηνοτρόφων από τα κράτη μέλη

60. Η κανονιστική ρύθμιση (73) αναθέτει στην Επιτροπή τη φροντίδα να λάβει τα αναγκαία μέτρα εφαρμογής σχετικά με τη συγκεκριμένη οικονομική συμμετοχή της Κοινότητας στην εξάλειψη του αφθώδους πυρετού. Εξαρτά την επιστροφή δαπανών στα κράτη μέλη από την Κοινότητα από μία «επαρκή αποζημίωση» των κτηνοτρόφων κυρίως, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζει τι ακριβώς σημαίνει αυτή η έκφραση. Το Δεκέμβριο του 2000, το Συμβούλιο ανέθεσε (74) την άμεση διαχείριση των δαπανών αυτών αποκλειστικά στην Επιτροπή. Παραδόξως, παρόλο που δεσμεύτηκε να υποβάλει οδηγίες για την οργάνωση του καθεστώτος αποζημίωσης των εκτροφέων στα κράτη μέλη, η Επιτροπή κρίνει πως δεν διαθέτει τη νομική αρμοδιότητα για να το πράξει. Συνεπώς, ο κανονιστικός μηχανισμός παραμένει ελλιπής στο βαθμό που η Επιτροπή δεν έχει υποβάλει αυτές τις οδηγίες. Βάσει του σημερινού νομικού μηχανισμού, η Επιτροπή περιορίζεται στο να προσδιορίσει την επιλεξιμότητα της επιστροφής των δαπανών των κρατών μελών από την Κοινότητα, χωρίς να ελέγχει τον υπολογισμό τους για τις αποζημιώσεις που θα καταβληθούν στους κτηνοτρόφους τους.

61. Αντιθέτως, στο πλαίσιο των υποχρεωτικών θανατώσεων των βοοειδών που έχουν προσβληθεί από σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια (75), η Επιτροπή όρισε το ποσό των αντισταθμίσεων που θα καταβάλουν τα κράτη μέλη στους κτηνοτρόφους (76). Έχουν το δικαίωμα να καταβάλουν την τρέχουσα αντικειμενική αγοραία αξία για κάθε ζώο, η οποία καθορίζεται βάσει ενός συστήματος ατομικής και αντικειμενικής αξιολόγησης, εγκεκριμένου από τα ίδια. Παρόλο που το σύστημα αυτό δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες ενός εναρμονισμένου, δίκαιου και οικονομικού συστήματος αποζημίωσης, συνεχίζει να προτιμάται ελλείψει καθορισμού των ποσών των αποζημιώσεων των κρατών μελών στους κτηνοτρόφους τους, που επικρατεί στον τομέα του αφθώδους πυρετού. Πράγματι, η έλλειψη πλαισίου των αποζημιώσεων κατέστησε δυνατές τις ασυνέπειες και τις ανισότητες στη μεταχείριση των κτηνοτρόφων, αναλόγως της γεωγραφικής τους τοποθέτησης ή/και της επιλεγμένης μεθόδου θανάτωσης, που περιγράφονται παρακάτω.

Ποικίλα συστήματα αποζημίωσης και ανομοιογενείς αξιολογήσεις

62. Όσον αφορά την αντιστάθμιση των άμεσων ζημιών των κτηνοτρόφων, ήτοι της μεικτής αξίας του θανατωθέντος ζώου τους, αυτή δεν είχε καθοριστεί εκ των προτέρων (εκτός από τις Κάτω Χώρες), γεγονός το οποίο ανάγκασε τα κράτη μέλη να την καθορίσουν κατά τη διάρκεια της κρίσης, ενώ ορισμένοι δείκτες τιμών δεν ήταν διαθέσιμοι, λόγω του κλεισίματος των αγορών. Η πλειοψηφία των κρατών μελών καθιέρωσε τιμολόγια για να χρησιμοποιηθούν ως σημεία αναφοράς από τους ορκωτούς αξιολογητές, που ήταν επιφορτισμένοι να προβούν στην εκτίμηση της αξίας των ζώων, χωρίς ωστόσο να αναφέρουν ότι επρόκειτο για ανώτατα όρια. Για ορισμένες κατηγορίες ζώων δεν ήταν διαθέσιμοι δείκτες τιμών.

63. Όσον αφορά τις απώλειες εισοδήματος (77), τρία κράτη μέλη (Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο) δεν τις αντιστάθμισαν, αφήνοντας τους γεωργούς χωρίς πόρους για τουλάχιστον τρεις εβδομάδες μετά τη θανάτωση των ζώων και την πλήρη απολύμανση της εκμετάλλευσής τους. Αντιθέτως, στη Γαλλία, οι κτηνοτρόφοι έλαβαν επιστροφές για τις απώλειες εισοδήματός τους από τις γαλλικές αρχές, οι οποίες θεώρησαν ότι μία «επαρκής αποζημίωση» των κτηνοτρόφων πρέπει να καλύπτει το σύνολο των απωλειών (ζώα και εισοδήματα). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν επέτρεψε την επιστροφή τους.

64. Τα συμβόλαια που υπέγραψαν τα κράτη μέλη με τους αξιολογητές ποίκιλλαν και οι οδηγίες προς τους αξιολογητές ήταν ανεπαρκείς σε ορισμένες περιπτώσεις. Ελλείψει οδηγιών εκ μέρους της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη σχετικά με την εκτίμηση της αξίας των βοοειδών, το σύστημα αναγνώρισης και καταγραφής των βοοειδών (ΣΑΚΒ) (78), που περιέχει σημαντικά στοιχεία σχετικά με την αξία των ζώων (φυλή, ηλικία, φύλο) δεν χρησιμοποιήθηκε από τους αξιολογητές για να προσδιοριστεί η αξία των βοοειδών, αφήνοντάς τους μεγάλο περιθώριο εκτίμησης. Η αναγνώριση των βοοειδών δεν αναφέρθηκε εκ νέου στα έντυπα αξιολόγησης και δεν υπήρχε ίχνος αναθεώρησης των αξιολογήσεων από ανώτερους αξιολογητές ή από το υπουργείο.

65. Τα συστήματα που ενέκριναν τα κράτη μέλη παρουσιάζονται στο πλαίσιο αριθ. 5. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες επέλεξαν ένα σύστημα αποζημίωσης που βασίζεται στην αξία των ζώων, εξαιρώντας τις απώλειες εισοδήματος, ενώ η Γαλλία τις συμπεριέλαβε, γεγονός που συνεπάγεται αύξηση της αξίας των ζώων της τάξης του 30 %. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το σύστημα κυμάνθηκε μεταξύ της εκτίμησης της αξίας των ζώων αποκλειστικά από τους αξιολογητές και ενός μεικτού συστήματος, όπου οι γεωργοί μπορούσαν να επιλέξουν μία αξιολόγηση που καταρτίστηκε είτε βάσει ενός τιμολογίου είτε από τους αξιολογητές. Αυτό το τυποποιημένο τιμολόγιο δεν περιελάμβανε δείκτες τιμών για όλες τις κατηγορίες ζώων ούτε ανώτατο όριο. Λόγω υπερβολικής αύξησης των εκτιμώμενων ποσών, η χρησιμοποίηση του τυποποιημένου τιμολογίου εγκαταλείφθηκε. Δεν δόθηκαν ακριβείς κατευθυντήριες γραμμές στους αξιολογητές και οι οδηγίες σχετικά με τη συμπερίληψη των κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων που οφείλονται ακόμη στο ποσό των αποζημιώσεων, οι οποίες δεν είναι ακριβείς, οδήγησαν σε διαφορετικές πρακτικές. Στην Ιρλανδία, η αρμόδια αρχή εξέδωσε μηνιαία κατάσταση με ακριβείς τιμές για όλες τις κατηγορίες βοοειδών. Για τα προβατοειδή, αντιθέτως, το τιμολόγιο που καταρτίστηκε από την αρμόδια αρχή δεν ήταν πλήρες και δεν προέβλεπε ανώτατο όριο. Στις Κάτω Χώρες, το τιμολόγιο αναφοράς που προκαθορίστηκε από την αρμόδια αρχή και οι διαδικασίες αξιολόγησης που πρέπει να ακολουθηθούν, οι οποίες προβλέπονται ήδη στο σχέδιο επείγουσας δράσης, συνέβαλαν σε ακριβέστερη και πλέον ομοιόμορφη εκτίμηση της αξίας των ζώων. Στη Γαλλία, ορίστηκε κατ' αποκοπή κλίμακα για τα προβατοειδή, αλλά για τις υπόλοιπες κατηγορίες ζώων ο ανεπαρκής εθνικός έλεγχος παρέσχε στις νομαρχίες τη δυνατότητα να επιλέξουν μεταβλητά συστήματα.

66. Ελλείψει διευκρινίσεων στους κοινοτικούς κανονισμούς, τα συστήματα που θεσπίστηκαν στα κράτη μέλη κατέληξαν σε ανομοιογενείς αποζημιώσεις των κτηνοτρόφων. Τόσο το ΝΑΟ όσο και η Επιτροπή και το Συνέδριο διαπίστωσαν στο Ηνωμένο Βασίλειο υψηλές εκτιμήσεις της αξίας των ζώων σε σχέση με την αξία τους στην αρχή της κρίσης. Χορηγήθηκαν σε ορισμένους κτηνοτρόφους επιπλέον ποσά συνολικού ύψους 4,2 εκατομμυρίων ευρώ σε σχέση με την αρχική εκτίμηση της αξίας των ζώων τους (Γαλλία, Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο). Σε άλλες περιπτώσεις, μειώθηκαν οι αποζημιώσεις (Κάτω Χώρες). Το μέσο ποσό των αποζημιώσεων που χορηγήθηκαν στους κτηνοτρόφους ήταν αισθητά υψηλότερο στο Ηνωμένο Βασίλειο για τα βοοειδή και για τα προβατοειδή από ό,τι στα υπόλοιπα κράτη μέλη, ενώ για τα χοιροειδή ήταν υψηλότερο στη Γαλλία (βλέπε πλαίσιο αριθ. 6 και παράσταση 3). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν ήταν υψηλές: το National Audit Office διαπίστωσε ότι το τυποποιημένο τιμολόγιο που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια μέρους της κρίσης για την αξιολόγηση των ζώων βασιζόταν στις υψηλότερες τιμές που ίσχυαν μόλις πριν από την κρίση. Το συμβόλαιο που συνήφθη με τους αξιολογητές, και συνέδεε την αμοιβή με την εκτίμηση της αξίας των ζώων, περιείχε έναν εγγενή κίνδυνο άσκοπης αύξησης στην εκτίμηση της αξίας και συνεπώς στις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν. Η Επιτροπή υπολόγισε ότι κατά μέσο όρο καταβλήθηκε αποζημίωση για τα βοοειδή που ισοδυναμούσε με το διπλάσιο της αξίας τους, για τα προβατοειδή με πάνω από δυόμισι φορές και για τα χοιροειδή με περίπου το υπερδιπλάσιο της αξίας τους, που καταλήγει σε υπερεκτίμηση ύψους 811,7 εκατομμυρίων ευρώ του ποσού που δηλώθηκε από την αρμόδια αρχή. Για τη Γαλλία, η Επιτροπή έκρινε ότι η υπερεκτίμηση των ζώων, που αποτελεί κυρίως αποτέλεσμα της συμπερίληψης της απώλειας εισοδήματος στην αποζημίωση και της ιδιαίτερα υψηλής αξίας που αποδόθηκε στα χοιροειδή, ανερχόταν σε 1,1 εκατομμύρια ευρώ του ποσού που δηλώθηκε. Στην Ιρλανδία (0,5 εκατομμύρια ευρώ) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (1,7 εκατομμύρια ευρώ) χορηγήθηκαν επιπλέον ποσά στους γεωργούς που το ζήτησαν, χωρίς ωστόσο οι αξιολογήσεις που κρίνονταν ιδιαίτερα υψηλές από την αρμόδια αρχή να οδηγήσουν σε επανεξέταση προς τα κάτω των αποζημιώσεων που χορηγήθηκαν. Στη Γαλλία, η κατ' αποκοπή κλίμακα για τα προβατοειδή επανεξετάστηκε προς τα άνω, γεγονός το οποίο, προστιθέμενο στην αποζημίωση για την καταστροφή των πτωμάτων, κατέληξε σε επιπλέον ποσό ύψους περίπου 2 εκατομμυρίων ευρώ. Στις Κάτω Χώρες, το Υπουργείο αποφάσισε να μειώσει την αποζημίωση για τα μολυσμένα ζώα στο 50 % της αξίας τους. Αυτό είχε ως συνέπεια ένας κτηνοτρόφος να λαμβάνει στο ίδιο αγρόκτημα το 50 % της αξίας για τα μολυσμένα ζώα του και το 100 % της αξίας για τα άλλα ζώα του. Καταρτίστηκε ένα προκαθορισμένο τιμολόγιο που χρησίμευε ως οδηγός αξιολόγησης.

Διαπιστωθείσες περιπτώσεις διπλών πληρωμών κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων

67. Πέντε μήνες μετά την έναρξη της κρίσης του αφθώδους πυρετού, και ενώ τα κράτη μέλη είχαν ήδη προχωρήσει στη χορήγηση των αποζημιώσεων, η Επιτροπή επεξεργάστηκε έναν κανονισμό παρέκκλισης (79) σχετικά με τη χορήγηση εκ μέρους των κρατών μελών κοινοτικών κτηνοτροφικών χρηματοδοτήσεων και θανάτωσης ανά ζώο (80), για τη λήψη μέτρων στήριξης της αγοράς. Ο κανονισμός αυτός έδινε την αρμοδιότητα στα κράτη μέλη να χορηγούν αυτές τις πριμοδοτήσεις στους κτηνοτρόφους, επιπλέον των αποζημιώσεων για τον αφθώδη πυρετό, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να τηρούν τους όρους διατήρησης των ζώων στην εκμετάλλευσή τους, οι οποίοι είναι απαραίτητοι υπό φυσιολογικές συνθήκες για τον έλεγχο (αναγνώριση και καταμέτρηση των ζώων).

68. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της, κατά την επεξεργασία αυτού τού κανονισμού παρέκκλισης, τις μεθόδους πώλησης που ισχύουν επί κανονικού καθεστώτος, ιδίως στην Ιρλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες συνίστανται στο να συμπεριλαμβάνεται στην τιμή πώλησης των ζώων το ποσό των οφειλόμενων ακόμη κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων από τις οποίες θα επωφελούνταν ο επόμενος ιδιοκτήτης. Πράγματι, σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές πώλησής τους και λαμβάνοντας υπόψη ότι «μία επαρκής αποζημίωση» των κτηνοτρόφων πρέπει να λάβει υπόψη της το ποσό των οφειλόμενων πριμοδοτήσεων στους κτηνοτρόφους, οι αξιολογητές στην Ιρλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο τις συμπεριέλαβαν στην εκτίμηση της αξίας των ζώων για την αποζημίωση από τον αφθώδη πυρετό. Ωστόσο, εφόσον δεν έλαβε υπόψη της αυτές τις μεθόδους, η Επιτροπή δεν απαγόρευσε στα κράτη μέλη να προχωρήσουν στη συνακόλουθη χορήγηση κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων στην περίπτωση που συμπεριλαμβάνονταν προηγουμένως στην αποζημίωση για τον αφθώδη πυρετό.

69. Μετά τη χορήγηση στους κτηνοτρόφους αποζημιώσεων για τον αφθώδη πυρετό, τα κράτη μέλη, κατ' εφαρμογή του κανονισμού παρέκκλισης, προχώρησαν στη χορήγηση των οφειλόμενων ακόμη κτηνοτροφικών πριμοδοτήσεων. Δεδομένου ότι η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν ήδη συμπεριλάβει το ποσό ορισμένων από τις παραπάνω πριμοδοτήσεις στην αποζημίωση για τον αφθώδη πυρετό που χορηγήθηκε νωρίτερα στους κτηνοτρόφους, αυτό σήμαινε ότι ορισμένοι εξ αυτών κατάφεραν να λάβουν δύο φορές το ποσό των πριμοδοτήσεων.

70. Καθώς, στην πράξη, τα αρχεία εκτίμησης της αξίας των ζώων δεν παρείχαν παρά μόνο ένα συνολικό ποσό, χωρίς να κάνουν διάκριση των πριμοδοτήσεων από την πραγματική αξία των ζώων, ήταν δύσκολο για κάθε ελεγκτή να αξιολογήσει με ακριβή τρόπο το εύρος των διπλών πληρωμών. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι εκτιμητές είχαν λάβει την οδηγία να συμπεριλάβουν το ποσό των πριμοδοτήσεων στην εκτίμηση της αξίας των ζώων και ότι αυτή η συμπερίληψη επιβεβαιώθηκε απευθείας από ορισμένους εξ αυτών, το Συνέδριο υπολόγισε ότι οι κτηνοτροφικές πριμοδοτήσεις (81) που χορηγήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, και χρησιμοποιούνταν για τον ίδιο λόγο με εκείνες που ενσωματώθηκαν στις αποζημιώσεις για τον αφθώδη πυρετό, μπορούσαν να αγγίξουν ποσό της τάξης των 10 εκατομμυρίων λιρών στερλινών (πάνω από 16 εκατομμύρια ευρώ) (82).

71. Στην Ιρλανδία, το Συνέδριο εντόπισε πριμοδοτήσεις για τα βοοειδή οι οποίες χορηγήθηκαν επίσης επιπλέον των αποζημιώσεων, ωστόσο για μικρότερα ποσά (83). Στη Γαλλία ορισμένες νομαρχίες συμπεριέλαβαν τις πριμοδοτήσεις για τα βοοειδή στις αποζημιώσεις, ενώ άλλες όχι. Αντιθέτως, το Υπουργείο Γεωργίας των Κάτω Χωρών γνωστοποίησε στο Συνέδριο ότι δεν συμπεριέλαβε καμία πριμοδότηση στις αποζημιώσεις για τον αφθώδη πυρετό.

Ανομοιογενείς καταβολές πριμοδοτήσεων για θανατώσεις

72. Πάντοτε στο πλαίσιο των μέτρων στήριξης της αγοράς, η χορήγηση πριμοδότησης για τη σφαγή βοοειδών προβλέπεται από κανονισμό του Συμβουλίου (84), που απαιτεί πιστοποιητικό από το σφαγείο το οποίο βεβαιώνει τη θανάτωση του ζώου. Ωστόσο, ο παραπάνω κανονισμός δεν προσδιορίζει τη φύση της σφαγής, ήτοι εάν πρόκειται για σφαγή ενόψει ανθρώπινης κατανάλωσης (ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις-στήριξη της αγοράς) ή για υγειονομική θανάτωση (ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις-κτηνιατρικά). Αναλόγως των ερμηνειών, ήταν δυνατή η χορήγηση της πριμοδότησης σφαγής επιπλέον της αποζημίωσης για τον αφθώδη πυρετό, αλλά μόνο στη μικρή μειοψηφία των κτηνοτρόφων των οποίων τα μολυσμένα ζώα είχαν θανατωθεί σε σφαγείο. Αυτό συνεπαγόταν την άνιση μεταχείριση των κτηνοτρόφων, μεταξύ των κρατών μελών, αναλόγως του τόπου πραγματοποίησης των θανατώσεων.

73. Όταν ερωτήθηκε η Επιτροπή για το θέμα αυτό από ένα κράτος μέλος, δεν έλυσε το ζήτημα ούτε απάντησε σχετικά με την ερμηνεία που θα έπρεπε να υιοθετηθεί, πριν από τη λήξη της κανονιστικής προθεσμίας για τη χορήγηση πριμοδοτήσεων για θανατώσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2001, που είχε οριστεί για τις 30 Ιουνίου 2002. Συνεπώς, τα κράτη μέλη υιοθέτησαν ποικίλες αποφάσεις, που οδήγησαν σε άνιση μεταχείριση των κτηνοτρόφων. Οι Κάτω Χώρες, όπου σημαντικό μέρος των θανατώσεων πραγματοποιήθηκε σε σφαγείο, δεν κατέβαλλαν τις πριμοδοτήσεις για τις θανατώσεις στους κτηνοτρόφους επιπλέον των αποζημιώσεων για τον αφθώδη πυρετό, επιτυγχάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο οικονομία ύψους 3,5 εκατομμυρίων ευρώ προς όφελος του κοινοτικού προϋπολογισμού. Αντιθέτως, στην Ιρλανδία, όπου μέρος των θανατώσεων πραγματοποιήθηκε επίσης σε σφαγείο, οι πριμοδοτήσεις χορηγήθηκαν. Ωστόσο, ανακτήθηκαν μετά την επίσκεψη του Συνεδρίου. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι πριμοδοτήσεις δεν χορηγήθηκαν για να αποφευχθεί η ενδεχόμενη διπλή πληρωμή με την αποζημίωση για τον αφθώδη πυρετό που τις περιελάμβανε ήδη. Στη Γαλλία δεν ετέθη το ζήτημα, εφόσον τα μολυσμένα ζώα δεν θανατώθηκαν σε σφαγείο και ούτε καταβλήθηκαν οι πριμοδοτήσεις για τη θανάτωση.

Οι κανόνες και οι διαδικασίες σχετικά με την επιλεξιμότητα για επιστροφή των δαπανών των κρατών μελών από την Κοινότητα καθορίστηκαν αργά

74. Δυνάμει της απόφασης 90/424/ΕΟΚ, η Επιτροπή έχει την υποχρέωση προσδιορισμού του τρόπου εκτέλεσης της οικονομικής συμμετοχής της Κοινότητας στις δαπάνες των κρατών μελών με τη βοήθεια της μόνιμης κτηνιατρικής επιτροπής (85). Η Επιτροπή έχει επίσης την υποχρέωση να προσδιορίζει, με τη βοήθεια της ίδιας επιτροπής, τη φύση των επιπλέον μέτρων που θα ήταν απαραίτητα για την εξάλειψη επιζωοτίας και τη συνεπαγόμενη οικονομική συμμετοχή της Κοινότητας.

75. Η Επιτροπή δεν πρότεινε τρόπους εκτέλεσης της οικονομικής συμμετοχής της Κοινότητας πριν από την κρίση, παρά την προγενέστερη δέσμευσή της την οποία έλαβε ως απάντηση στην παρακολούθηση της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το 1995 να «κοινοποιήσει στα κράτη μέλη οδηγίες τόσο όσον αφορά τις διαδικασίες όσο και τον υπολογισμό της αποζημίωσης με την προοπτική της κοινοτικής συγχρηματοδότησης των κτηνιατρικών μέτρων […]» (βλέπε πλαίσιο αριθ. 4). Ούτε προσδιόρισε στα κράτη μέλη τη φύση των αποδεικτικών στοιχείων που έπρεπε να τηρήσουν ώστε να γίνει δεκτή η επιστροφή των δαπανών τους από την Κοινότητα, αποστερούμενη έτσι σημαντικά μέσα για τον ίδιο της τον έλεγχο.

76. Ανακοίνωσε στα κράτη μέλη έξι μήνες μετά το ξέσπασμα της κρίσης (86), ότι θα επέστρεφε μόνο την αποζημίωση των ζώων «στην αξία που είχαν πριν από τη μόλυνσή τους», ενώ όλα τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη είχαν ήδη προχωρήσει στη χορήγηση ενός μεγάλου μέρους των αποζημιώσεων στους κτηνοτρόφους, με διαφορετικές μεθόδους (βλέπε παραγράφους 62 έως 66). Ούτε ανέφερε με ποιο τρόπο θα προσδιοριζόταν αυτή η αξία ούτε βάσει ποιων εγγράφων.

77. Επίσης, ελλείψει οδηγιών εκ μέρους της Επιτροπής, τα κράτη μέλη διατήρησαν στις αιτήσεις επιστροφών τους τις αντισταθμίσεις που χορηγήθηκαν στους κτηνοτρόφους οι οποίοι δεν τήρησαν τις εθνικές διατάξεις για την εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών σε θέματα κοινοποίησης και περιορισμού μετακινήσεων (περίπου 972 876 ευρώ στο Ηνωμένο Βασίλειο και 58 769 ευρώ στη Γαλλία - βλέπε παράγραφο 56).

78. Ελλείψει κατευθυντήριων γραμμών εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τους ελέγχους που θα πρέπει να διενεργήσουν τα κράτη μέλη και τα αποδεικτικά στοιχεία που θα πρέπει να διατηρηθούν, οι φάκελοι των δικαιούχων που εξετάστηκαν επί τόπου ήταν ελλιπείς: έλειπαν πιστοποιητικά θανάτωσης σε πολλές περιπτώσεις, δεν πραγματοποιήθηκε διασταυρωμένος έλεγχος μεταξύ του αριθμού των βοοειδών που εντοπίστηκαν στις εθνικές βάσεις δεδομένων και του αριθμού των βοοειδών που θανατώθηκαν, ή άφηνε να διαφανούν πολυάριθμες ασυμφωνίες στην πλειοψηφία των κρατών μελών που ελέγχθηκαν. Παρόλο που πολλές από τις παραπάνω ελλείψεις μπορούν να αποδοθούν στο εύρος της κρίσης, πληρέστερα σχέδια επείγουσας δράσης (βλέπε παραγράφους 30 έως 32) και ακριβέστερα κριτήρια εκ μέρους της Επιτροπής θα μπορούσαν να μειώσουν τη σοβαρότητά τους. Για τις υπόλοιπες κατηγορίες ζώων που δεν καταχωρίστηκαν, εφόσον η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση προβλέπει χωριστή αναγνώριση μόνο για τα βοοειδή (87), δεν θα μπορούσε να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία του αριθμού που δηλώθηκε.

79. Η Επιτροπή προσδιόρισε μετά την κρίση τα κριτήρια επιλεξιμότητας που αναφέρονται στην απόφαση 90/424/ΕΟΚ, καθώς και τα έγγραφα που είναι απαραίτητα για να αποκτηθεί η κοινοτική επιστροφή (βλέπε πλαίσιο αριθ. 7). Όπως αναφέρει η ίδια η Επιτροπή στην απάντησή της στην εν λόγω παράγραφο, από το 1990 και εξής δεν έχει τροποποιήσει σημαντικά τους κανόνες επιλεξιμότητας της απόφασης 90/424/EOK. Η εν λόγω απόφαση δεν είναι αρκετά σαφής και καθιστά δυνατές διαφορετικές ερμηνείες. Πραγματοποίηση προληπτικών θανατώσεων στα κράτη που εισήγαγαν προβατοειδή από το Ηνωμένο Βασίλειο κατά το μήνα που προηγήθηκε της κρίσης: καταβλήθηκαν επιστροφές για τις παραπάνω θανατώσεις στη Γαλλία, παρά την έλλειψη απόφασης εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με την επιστροφή τους. Εν μέρει προληπτικές θανατώσεις, που πραγματοποιήθηκαν σε εστίες στην Ιρλανδία, στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο (ζώνη θανάτωσης 3 χλμ. στην Cumbria για ποσό δαπανών συνολικού ύψους 112,3 εκατομμυρίων ευρώ): αποφάσεις για επιστροφή ελήφθησαν από την Επιτροπή τον Ιούλιο του 2002 για τη Γαλλία, το Δεκέμβριο του 2003 για το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, και βρίσκονται σε στάδιο ολοκλήρωσης για τις Κάτω Χώρες τη στιγμή σύνταξης της παρούσας έκθεσης. Προληπτικές θανατώσεις που πραγματοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη που δεν είχαν εστίες, (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία και Πορτογαλία): η απόφαση δεν ελήφθη από την Επιτροπή παρά τον Αύγουστο του 2003, δηλαδή περίπου δύο χρόνια μετά το τέλος της κρίσης (88). Αποφάσεις σχετικές με τη χρηματοδότηση των λοιπών εξόδων, με τις οποίες προσδιορίζονται τα στοιχεία που πρέπει να προσκομισθούν στην Επιτροπή (έξοδα κτηνιάτρων, έξοδα καταστροφής, απολύμανσης): δεν ελήφθησαν παρά το 2003 (89).

80. Η κοινοτική συνδρομή στις δαπάνες των κρατών μελών υπεισέρχεται υπό τον όρο ότι τα κράτη μέλη εφάρμοσαν αμέσως τα κοινοτικά μέτρα, όπως την υποβολή των εκμεταλλεύσεων σε καθεστώς μεσεγγύησης μόλις προκύψουν υπόνοιες και τη θανάτωση όλων των ζώων, την καταστροφή των πτωμάτων τους, καθώς και τον καθαρισμό και την απολύμανση, μετά την επίσημη επιβεβαίωση της νόσου (90). Όμως, οι οικονομικές εκθέσεις που απαιτεί η Επιτροπή στις αποφάσεις της περί χορήγησης κοινοτικής ενίσχυσης στα κράτη μέλη, για τον προσδιορισμό της οφειλόμενης επιστροφής, περιλαμβάνουν μέρος μόνο των στοιχείων που είναι απαραίτητα για την εκτίμηση της επιλεξιμότητας των δαπανών τους, στις οποίες αναφέρεται η απόφαση 90/424/EOK του Συμβουλίου (91).

81. Τα κράτη μέλη υπέβαλαν πολλές τροποποιήσεις των αιτήσεων αποζημίωσης. Οι αιτήσεις τους ήταν ανομοιογενείς και περιείχαν ακόμη αρκετά σφάλματα, οδηγώντας τις υπηρεσίες της Επιτροπής να παρατείνουν τους ελέγχους τους και, ως εκ τούτου, να καθυστερήσουν στις τελικές αποζημιώσεις τους.

Προθεσμίες για την επιστροφή δαπανών των κρατών μελών

82. Λόγω των διαφορετικών συστημάτων αποζημίωσης που υιοθέτησαν τα κράτη μέλη (βλέπε παράγραφοι 62-73) και των τροποποιήσεων στις αιτήσεις επιστροφής που υπέβαλαν τα κράτη μέλη, η αναγνώριση εκ μέρους της Επιτροπής, στις αιτήσεις επιστροφής, της επιλέξιμης για κάθε ζώο αξίας, ή τουλάχιστον για κάθε κατηγορία ζώου, αποδείχθηκε περίπλοκη εργασία. Στο παραπάνω προσετίθετο η έλλειψη βεβαιότητας ως προς τον ακριβή αριθμό των ζώων που θανατώθηκαν.

83. Ως εκ τούτου, οι κοινοτικές επιστροφές δεν είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι την 1η Οκτωβρίου 2003, ήτοι περισσότερο από δύο έτη μετά το τέλος της επιζωοτίας, ούτε για την Ιρλανδία, ούτε για τις Κάτω Χώρες, ούτε για το Ηνωμένο Βασίλειο, παρόλο που οι κτηνοτρόφοι συνήθως αποζημιώνονταν εντός προθεσμίας τριών μηνών, κατόπιν των θανατώσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2001.

Τα ποσοστά συγχρηματοδότησης ευθυγραμμίστηκαν μόνον για τα χοιροειδή

84. Η απόφαση 90/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου ορίζει κοινοτική συμμετοχή ίση με το 60 % των επιλέξιμων εξόδων που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη (βλέπε πίνακα 1) για την καταπολέμηση του αφθώδους πυρετού.

85. Οι αρμοδιότητες που αφορούν τη διαχείριση και την ειδική κανονιστική ρύθμιση σχετικά με τα ποσοστά επιστροφής και τις αντισταθμίσεις που θα πρέπει να χορηγηθούν στους κτηνοτρόφους παραμένουν κατανεμημένες μεταξύ των Γενικών Διευθύνσεων Γεωργίας και Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών: η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών διαχειρίζεται τις αποζημιώσεις που σχετίζονται με την πλειοψηφία των ζωονόσων, εκτός από τις αποζημιώσεις για τα βοοειδή που θανατώνονται λόγω μεταδοτικής σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας (ΜΣΕ), τις οποίες διαχειρίζεται η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας. Παρόλο που τα ποσοστά επιστροφών που εφαρμόζουν οι Γενικές Διευθύνσεις Γεωργίας και Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών ευθυγραμμίστηκαν για τον τομέα των χοιροειδών, δεν συνέβη το ίδιο με τον αφθώδη πυρετό και τη ΜΣΕ: το ποσοστό είναι 60 % για τον αφθώδη πυρετό, ενώ για τη ΜΣΕ είναι 70 %. Για τις υπόλοιπες ζωονόσους, συμπεριλαμβανομένης της πανώλης των χοίρων, το ποσοστό είναι 50 %. Συνεπάγεται ότι τα ποσοστά αποζημίωσης για τις ίδιες κατηγορίες ζώων ποικίλλουν ανάλογα με τη νόσο που αποτέλεσε την αιτία της θανάτωσης. Το Συνέδριο δεν κατάφερε να βρει το λόγο για τα διαφορετικά αυτά ποσοστά, που ισχύουν από το 1996.

Έλλειψη συμβολής των κτηνοτρόφων στην κοινοτική χρηματοδότηση του συστήματος καταπολέμησης

86. Προς απάντηση στην ειδική έκθεση του Συνεδρίου για την πανώλη των χοίρων (92), η Επιτροπή αναγνώρισε ότι «θα πρέπει να αυξηθεί η οικονομική συμμετοχή των παραγωγών σε σχέση με την εξάλειψη των ζωικών ασθενειών» και είχε την πρόθεση «να εξετάσει τη δυνατότητα ενίσχυσης των κρατών μελών για τη δημιουργία αυτών των καθεστώτων στο πλαίσιο της αναθεώρησης της κοινοτικής νομοθεσίας σε σχέση με αυτά τα θέματα». Η Επιτροπή δεν πρότεινε τέτοια ενίσχυση ούτε για την πανώλη των χοίρων ούτε για τον αφθώδη πυρετό.

87. Το σύνολο της επαγγελματικής κατηγορίας (κτηνοτρόφοι που είτε τους αφορά είτε όχι η επιζωοτία) δεν συμβάλλει στις κοινοτικές δαπάνες εξάλειψης, παρόλο που ένα μέρος της, ήτοι οι κτηνοτρόφοι που δεν επηρεάστηκαν ούτε από τα μέτρα περιορισμού των μετακινήσεων ούτε από τις θανατώσεις, κατάφεραν να κερδίσουν από τις αυξήσεις των τιμών, όπως διαφαίνεται από πανεπιστημιακή μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Υπουργείου Γεωργίας της Ιρλανδίας (93). Η μελέτη αυτή προσδιόρισε ποσοτικά τα κέρδη του κλάδου στην Ιρλανδία σε περίπου 107 εκατομμύρια ευρώ για το 2001, που οφείλονται κυρίως στην αύξηση του όγκου και των τιμών των εξαγωγών προς το Ηνωμένο Βασίλειο.

88. Ωστόσο, ανεξαρτήτως της Επιτροπής, ελήφθησαν πρωτοβουλίες σε ορισμένα κράτη μέλη, είτε από το δημόσιο τομέα, είτε από τον κλάδο, εν μέρει με σκοπό τη μείωση των εθνικών δαπανών εξάλειψης ή τη συμπλήρωσή τους. Στις Κάτω Χώρες, μετά την κρίση της πανώλης των χοίρων, δημιουργήθηκε ένα ταμείο για την υγεία των ζώων, επιφορτισμένο με την πληρωμή των αποζημιώσεων σε περίπτωση επιδημίας. Το ταμείο αυτό τροφοδοτείται από τρεις πηγές: τους κτηνοτρόφους, τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό (ανάλογα με την περίπτωση) και το γεωργικό προϋπολογισμό των Κάτω Χωρών. Το μεγαλύτερο μέρος των συνεισφορών προέρχεται από τους κτηνοτρόφους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα παρόμοιο σύστημα βρίσκεται αυτή τη στιγμή υπό μελέτη. Στη Γαλλία, οι κτηνοτρόφοι, οι οποίοι είναι μέλη ομάδων υγειονομικής προστασίας, συστήνουν οικειοθελώς ταμεία εξίσωσης για την αντιστάθμιση, σε περίπτωση κρίσης, όσων υφίστανται απώλειες λόγω των μέτρων περιορισμού της μετακίνησης των ζώων, απώλειες οι οποίες δεν αντισταθμίζονται με κοινοτική επιστροφή (94).

89. Συνεπώς, στα κράτη μέλη αναπτύσσονται ενδιαφέρουσες αλλά διαφορετικής φύσης πρωτοβουλίες. Ελλείψει κοινοτικού πλαισίου, κινδυνεύουν να δημιουργήσουν ανισότητες στη μεταχείριση των κτηνοτρόφων. Εξάλλου, παρόλο που ορισμένες από τις πρωτοβουλίες αυτές μπορούν να οδηγήσουν στην μείωση της συμμετοχής των κρατών μελών στο σύστημα καταπολέμησης, καμία από αυτές δεν εγγυάται τη μείωση της κοινοτικής επιβάρυνσης.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Η δράση στον κτηνιατρικό τομέα

90. Το Δεκέμβριο του 2002, η Επιτροπή υπέβαλε νέα πρόταση οδηγίας. Η πρόταση, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το Σεπτέμβριο του 2003 (95), επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις στα ελλιπή μέτρα της οδηγίας 85/511/ΕΟΚ, κυρίως: α) χωρίς να αμφισβητεί την ισχύουσα πολιτική από το 1992, που δίνει προτεραιότητα στη θανάτωση των ζώων που έχουν μολυνθεί από τον ιό, παρουσιάζει τον επείγοντα εμβολιασμό ως σημαντικό μέσο καταπολέμησης σε περίπτωση επιζωοτίας και ορίζει τις συνθήκες που πρέπει να εφαρμόζονται κατά την ενδεχόμενη διάθεση στην αγορά κρέατος εμβολιασμένων ζώων στο έδαφος της Ένωσης κατά τη διάρκεια μιας επιζωοτίας· β) συμπληρώνει τις κοινοτικές απαιτήσεις σε θέματα σχεδίων επείγουσας δράσης και απαιτεί την αναθεώρηση των σχεδίων αυτών από τα κράτη μέλη κάθε πέντε χρόνια, με βάση τα αποτελέσματα ασκήσεων συναγερμού σε πραγματικό χρόνο (96)· από την πλευρά της, η πλειοψηφία των κρατών μελών είχε ήδη προχωρήσει στην αναθεώρηση των σχεδίων της, βάσει της πείρας που αποκόμισε από την κρίση· γ) ορίζει πέντε κριτήρια μη σωρευτικά βάσει των οποίων μπορεί να δηλωθεί μία εστία αφθώδους πυρετού σε μια εκμετάλλευση (97)· αυτό θα πρέπει να συμβάλει στην ταχύτερη λήψη μέτρων πρόληψης· δ) υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θεσπίζουν συστήματα κυρώσεων τα οποία θα εφαρμόζονται σε περίπτωση παραβιάσεων των εθνικών διατάξεων που ελήφθησαν προς εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών (98)· ε) απαιτεί από τα κράτη μέλη στοιχεία σχετικά με τις ημερομηνίες εφαρμογής των κοινοτικών μέτρων, που θα παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να προσδιορίσει το εύρος της υποχρέωσης της ΕΕ για επιστροφή δαπανών.

91. Παράλληλα, υιοθετήθηκαν συμπληρωματικά μέτρα που θα ενίσχυαν τα μέτρα πρόληψης και καταπολέμησης: α) σχετικά με τους συνοριακούς ελέγχους, υιοθετήθηκαν συμπληρωματικά μέτρα πρόληψης από την Επιτροπή μετά την κρίση, ενισχύοντας τον έλεγχο αποσκευών των επιβατών και την ενημέρωσή τους (99)· β) η απαγόρευση της αποθήκευσης στις ελεύθερες ζώνες προϊόντων που δεν είναι σύμφωνα με τις κοινοτικές κτηνιατρικές απαιτήσεις υιοθετήθηκε μετά την κρίση βάσει προγενέστερων προτάσεων της Επιτροπής (100)· γ) όσον αφορά τη διατροφή των ζώων, η Επιτροπή κατάφερε την έγκριση σε επίπεδο ΕΕ γενικευμένης απαγόρευσης της χρησιμοποίησης απορριμμάτων κουζίνας (101), που είχε ήδη προτείνει πριν από την κρίση· δ) η Επιτροπή υπέβαλε μετά την κρίση πρόταση ατομικής αναγνώρισης των προβατοειδών (102), η οποία υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο του 2003 (103).

92. Ωστόσο, τα μέτρα που υιοθετήθηκαν μέχρι σήμερα δεν έλαβαν πλήρως υπόψη ορισμένες πτυχές και παραμένουν ανεπαρκή ως προς τα παρακάτω σημεία: α) το όφελος της γρήγορης κοινοποίησης εκ μέρους των κτηνοτρόφων δεν ενισχύθηκε με προτρεπτικά μέτρα ή με την εφαρμογή κάποιας προϋπόθεσης για την χορήγηση των αποζημιώσεών τους· β) η προθεσμία για την κοινοποίηση της πρώτης εστίας από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή δεν μειώθηκε και συνεχίζει να είναι 24 ώρες μετά την επιβεβαίωση της νόσου, ενώ η εμπειρία απέδειξε ότι η προθεσμία αυτή μπορούσε να μειωθεί· γ) η θανάτωση των ζώων είναι υποχρεωτική μόλις επιβεβαιωθεί η εστία, η οποία πλέον επιβεβαιώνεται γρηγορότερα, αλλά δεν προσδιορίζεται ότι θα πρέπει να επιτελεστεί αμέσως, πριν από την ολοκλήρωση των διοικητικών διαδικασιών σχετικά με τον προσδιορισμό της αξίας των ζώων.

93. Εξάλλου, όπως και για την πανώλη των χοίρων (104), η Επιτροπή δεν ενημέρωσε την αρχική της μελέτη, παρόλο που αρκετά από τα στοιχεία που έλειπαν τότε είναι διαθέσιμα μετά την κρίση του 2001 (105). Η ανάλυση κόστους-ωφέλειας της κοινοτικής στρατηγικής που χρησιμοποιεί τον επείγοντα εμβολιασμό και επιτρέπει την κατανάλωση κρέατος εμβολιασμένων ζώων στο ευρωπαϊκό έδαφος δεν εκσυγχρονίστηκε παρά τις αλλαγές που επέφερε το Διεθνές Γραφείο Επιζωοτιών (βλέπε παράγραφο 3) όσον αφορά τις προθεσμίες για την ανάληψη εκ νέου των εμπορικών δραστηριοτήτων μετά από μια επιζωοτία.

94. Πράγματι, το 2002, το Γραφείο μείωσε από δώδεκα σε έξι μήνες την προθεσμία για την εκ νέου ανάληψη των εμπορικών δραστηριοτήτων, σε περίπτωση προσφυγής σε εμβολιασμό κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, γεγονός που μείωσε τη διαφορά, όσον αφορά τις εμπορικές επιπτώσεις, μεταξύ της πρακτικής του εμβολιασμού και της θανάτωσης χωρίς προσφυγή σε εμβολιασμό, της οποίας η προθεσμία είναι μόνο τρεις μήνες. Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό στο βαθμό που η αλλαγή πολιτικής η οποία πραγματοποιείται σε κοινοτικό επίπεδο παραχωρεί σημαντικότερη θέση από πριν στον επείγοντα εμβολιασμό.

95. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, το Συνέδριο συμπέρανε ότι πολλές χώρες, ορισμένες εκ των οποίων είχαν συνάψει κτηνιατρικές συμφωνίες με την Κοινότητα, συνέχισαν να εμποδίζουν τις εξαγωγές της ΕΕ μετά την ανάκτηση του καθεστώτος απαλλαγμένης ζώνης (106).

96. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν προσδιόρισε ποσοτικά το κόστος της αναστολής των εξαγωγών σε κοινοτικό επίπεδο. Οι αναστολές αυτές κινδυνεύουν να αποκτήσουν περισσότερη σημασία με την προσφυγή της ΕΕ στον επείγοντα εμβολιασμό, γιατί οι τρίτες χώρες που δεν τον εφαρμόζουν κινδυνεύουν να δεχθούν δυσκολότερα εξαγωγές που προέρχονται από ζώνες που εφαρμόζουν τον εμβολιασμό.

97. Επίσης, η Επιτροπή δεν έχει ενημερώσει ακόμη τη μελέτη της για τις κτηνιατρικές υπηρεσίες των κρατών μελών. Παρά τις συστάσεις του Κοινοβουλίου (107) για τη θέσπιση από τα κράτη μέλη τακτικών επιθεωρήσεων των εκμεταλλεύσεων, καθώς και εκείνες της διεθνούς διάσκεψης, μέχρι σήμερα η Επιτροπή δεν υπέβαλε πρόταση που να παρακινεί τα κράτη μέλη στη θέσπιση ενός τέτοιου συστήματος.

Η δράση στον οικονομικό τομέα

98. Σε ένα υπόμνημα του Απριλίου 2002 (108), η ισπανική προεδρία του Συμβουλίου ανέφερε ότι τα προγράμματα γεωργικών ασφαλειών στον τομέα της κτηνοτροφίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση, έναντι των σημερινών μηχανισμών που καλύπτονται από το ταμείο για επείγοντα περιστατικά. Δίνοντας συνέχεια στο υπόμνημα αυτό καθώς και στις προγενέστερες συστάσεις του Συνεδρίου και των αρμόδιων για την απαλλαγή αρχών (βλέπε παράγραφο 59 και πλαίσιο αριθ. 4), η Επιτροπή παρήγγειλε, τον Ιανουάριο του 2003, μια μελέτη για τις ασφάλειες που αποσκοπούν στην κάλυψη των κινδύνων που συνδέονται με τις ζωονόσους.

99. Ενώ υπογραμμίζει τις ανακολουθίες του σημερινού συστήματος, η μελέτη είναι σαφώς υπέρμαχη μιας γενικευμένης θέσπισης στα κράτη μέλη καθεστώτων τα οποία θα διαχειρίζονται οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι με δική τους οικονομική συμμετοχή, για να αποκτήσουν κίνητρο συμμετοχής στην καταπολέμηση. Για την αντιστάθμιση των έμμεσων ζημιών (των απωλειών εισοδήματος), η μελέτη προτείνει τη θέσπιση ενός εθελοντικού συστήματος ασφαλειών μεταξύ κτηνοτρόφων, ένα είδος αλληλασφάλισης.

100. Λόγω του ότι τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης είναι πρόσφατα (Μάιος 2003), η Επιτροπή δεν πρότεινε ακόμη την τροποποίηση του σημερινού συστήματος, ούτε θέσπισε τρόπους για την εφαρμογή της οικονομικής συμμετοχής στις δαπάνες των κρατών μελών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

101. Η ανάγκη για ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς οδήγησε την Επιτροπή στην κατάργηση του προφυλακτικού εμβολιασμού των ζώων κατά του αφθώδους πυρετού. Η επιλογή αυτή, που δικαιολογείται εξάλλου βάσει εμπορικών συλλογισμών, προϋπέθετε τη διαθεσιμότητα, σε αντιστάθμισμα, ενός συστήματος πρόληψης και καταπολέμησης της νόσου, που να καθιστά δυνατή τη σύντομη ανάκτηση του καθεστώτος απαλλαγμένης ζώνης. Για το σκοπό αυτό, η Κοινότητα εφάρμοσε έναν μηχανισμό πρόληψης και καταπολέμησης που λαμβάνει αποτελεσματικά υπόψη τους κινδύνους που συνδέονται με την ελεύθερη κυκλοφορία των ζώων και των ζωικών προϊόντων, σκοπός των οποίων είναι τόσο ο περιορισμός των κινδύνων εισαγωγής του ιού όσο και η εξάπλωσή του στο κοινοτικό έδαφος (βλέπε παράγραφο 6).

102. Αν και εκ φύσεως ένας τέτοιος μηχανισμός δεν μπορεί να είναι πλήρως αποτελεσματικός σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, εξαιτίας της μη πραγματοποίησης διεξοδικής αξιολόγησης και ελέγχων την κατάλληλη στιγμή από την Επιτροπή, ορισμένες αδυναμίες του μηχανισμού και ελλείψεις κατά την εφαρμογή του από τα κράτη μέλη δεν διορθώθηκαν εγκαίρως. Πράγματι, πριν από την κρίση του 2001, τα κενά των κοινοτικών κανονιστικών ρυθμίσεων δεν πληρώθηκαν, παρά την πραγματοποίηση ορισμένων συστάσεων εκ μέρους της Επιτροπής πριν από την κρίση (βλέπε παραγράφους 18-43). Κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2001, προκειμένου να αντιμετωπίσει μια επιζωοτία μεγάλης έκτασης, η Επιτροπή γρήγορα επεσήμανε τις ανεπάρκειες του μηχανισμού πρόληψης και καταπολέμησης, καθώς και εκείνες της εφαρμογής του από ορισμένα κράτη μέλη, ιδίως την ανεπαρκή πλαισίωση των κτηνιάτρων του κράτους και τα συστήματα που εφαρμόζονται για την κοινοποίηση της νόσου και την εκτέλεση των θανατώσεων. Ωστόσο, ήταν αδύνατη η άμεση αντιμετώπισή τους (βλέπε παραγράφους 48-58). Ο αδυναμίες αυτές συνέτειναν στην αύξηση του οικονομικού βάρους της επιζωοτίας του 2001. Εξάλλου, κατ' εφαρμογή του κώδικα υγείας των ζώων του ΔΓΕ, ένα κράτος μέλος στερήθηκε επίσημα το καθεστώς ζώνης απαλλαγής για έντεκα μήνες και η ΕΕ στην πράξη για πάνω από ένα χρόνο, λόγω απαγόρευσης των εξαγωγών της από τρίτες χώρες.

103. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού καταπολέμησης εξαρτώνταν, κατά μεγάλο μέρος, από τη σύντομη κοινοποίηση της νόσου από τους κτηνοτρόφους και από την τήρηση των περιορισμών μετακίνησης.

104. Το Συνέδριο επισημαίνει, εξάλλου, ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης του συστήματος χρηματοδότησης μέχρι την τελειοποίησή του: το εύρος της αποζημίωσης και της επιστροφής δεν είναι σαφώς καθορισμένο, ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν λάβει ακόμη επιστροφές και η μεταχείριση των κτηνοτρόφων συνεχίζει να είναι ανισότιμη αναλόγως του τόπου εγκατάστασης της εκμετάλλευσής τους ή ακόμη αναλόγως της μεθόδου θανάτωσης (βλέπε παραγράφους 60-73). Οι κανόνες και οι διαδικασίες σχετικά με την επιλεξιμότητα της κοινοτικής επιστροφής των δαπανών των κρατών μελών προσδιορίστηκαν με καθυστέρηση (βλέπε παραγράφους 74-83). Κατόπιν των ελέγχων της Επιτροπής, οι πληρωμές για το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία μειώθηκαν αντίστοιχα κατά 58,1 % και 2,7 %, ήτοι κατά 573,2 εκατομμύρια ευρώ και κατά 0,1 εκατομμύρια ευρώ.

105. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή διόρθωσαν έκτοτε πλήθος νομοθετικών κενών (βλέπε παραγράφους 90-91). Τα κείμενα που εγκρίθηκαν μαρτυρούν ότι η Επιτροπή απεκόμισε και εξακολουθεί να αποκομίζει διδάγματα από την κρίση. Ωστόσο, ορισμένες αδυναμίες παραμένουν, και κινδυνεύουν μάλιστα να θέσουν σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα της κοινοτικής πρόληψης και καταπολέμησης της νόσου· ιδίως στην περίπτωση προγραμμάτων εποπτείας, κοινοποίησης του αφθώδους πυρετού καθώς και ταχύτητας των θανατώσεων (βλέπε παράγραφο 92). Βεβαίως, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση απαιτεί πλέον από τα κράτη μέλη τη θέσπιση κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης εθνικών διατάξεων που ελήφθησαν προς εκτέλεση κοινοτικών οδηγιών. Ωστόσο, δεν προβλέπει μέτρα τέτοιας φύσης που να παρακινούν τους κτηνοτρόφους να συμμετέχουν ενεργά στην πρόληψη και την καταπολέμηση. Συγκεκριμένα, δεν συμβάλλουν στην κοινοτική χρηματοδότηση του μηχανισμού πρόληψης και καταπολέμησης. Επίσης, το σύστημα χρηματοδότησης δεν αναθεωρήθηκε ποτέ. Ωστόσο, παρά την ύπαρξη αυτών των κενών, ο σημερινός μηχανισμός καθιστά δυνατή την έναρξη των επιστροφών στα κράτη μέλη, υποβάλλοντας τον κοινοτικό προϋπολογισμό σε μεγάλο οικονομικό κίνδυνο.

106. Βάσει των παραπάνω διαπιστώσεων, το Συνέδριο συνιστά: α) την τακτική αξιολόγηση, εκτός περιόδων κρίσης, του μηχανισμού πρόληψης και καταπολέμησης και την ενίσχυση της εποπτείας εφαρμογής του· β) τη μελέτη των μέσων που παρέχουν τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής των κτηνοτρόφων στην ταχεία κοινοποίηση της νόσου και την τήρηση των περιορισμών κινήσεων· γ) τη διασάφηση του οικονομικού πλαισίου που εφαρμόζεται στις επιζωοτίες, μειώνοντας ταυτόχρονα στο ελάχιστο τους οικονομικούς κινδύνους για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο στις 21 Ιουλίου 2004. Για το Ελεγκτικό Συνέδριο Juan Manuel FABRA VALLÉS Πρόεδρος

(1) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 2002, παράγραφος 54.

(2) Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με μελέτη που εκπόνησε η Επιτροπή για τις ισχύουσες πολιτικές των κρατών μελών στον τομέα της καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, SEC (89) 1731 τελικό της 18ης Οκτωβρίου 1989.

(3) Ο προφυλακτικός εμβολιασμός είναι προληπτικός εμβολιασμός των ζώων. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον επείγοντα εμβολιασμό, ο οποίος είναι δυνατός σε περίπτωση εμφάνισης μιας εστίας μόλυνσης. Το 1988, εφαρμόζονταν δύο διαφορετικές πολιτικές: οκτώ κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία) πραγματοποιούσαν προφυλακτικό εμβολιασμό των ζώων τους, ακολουθούμενο από θανάτωση μέρους ή όλων των μολυσμένων ζώων σε περίπτωση εμφάνισης της νόσου. Αντίθετα, τα λοιπά κράτη μέλη (Δανία, Ελλάδα, Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο) δεν προσέφευγαν στον προφυλακτικό εμβολιασμό αλλά προέβαιναν στη θανάτωση όλων των ζώων σε περίπτωση εμφάνισης μιας εστίας της νόσου.

(4) Διακυβερνητικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 1924, τους κανόνες του οποίου αναγνωρίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου ως διεθνείς υγειονομικούς κανόνες αναφοράς.

(5) Οδηγία 90/423/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 1990, για την τροποποίηση της οδηγίας 85/511/ΕΟΚ σχετικά με τη θέσπιση κοινοτικών μέτρων καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού, της οδηγίας 64/432/ΕΟΚ περί προβλημάτων υγειονομικού ελέγχου στον τομέα των ενδοκοινοτικών συναλλαγών βοοειδών και χοιροειδών και της οδηγίας 72/462/ΕΟΚ περί των υγειονομικών προβλημάτων και των υγειονομικών μέτρων κατά τις εισαγωγές ζώων του βοείου και χοιρείου είδους, νωπών κρεάτων και προϊόντων με βάση το κρέας προελεύσεως τρίτων χωρών (ΕΕ L 224 της 18.8.1990, σ. 13).

(6) Στατιστικές σχετικά με τον αφθώδη πυρετό, DEFRA, Ηνωμένο Βασίλειο, 12 Δεκεμβρίου 2002.

(7) Livestock Welfare Disposal Scheme, κρατικές ενισχύσεις που θέσπισε το Ηνωμένο Βασίλειο,22 Μαρτίου 2001, τις οποίες διαχειριζόταν το «Rural Payments Agency» και οι οποίες έγιναν δεκτές από την Επιτροπή.

(8) Οδηγία 90/423/ΕΟΚ και οδηγία 85/511/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Νοεμβρίου 1985, σχετικά με τη θέσπιση κοινοτικών μέτρων καταπολέμησης του αφθώδους πυρετού (ΕΕ L 315 της 26.11.1985, σ. 11).

(9) Μολονότι καταλογίζεται στο τμήμα Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ, η επιστροφή εκ μέρους της Κοινότητας των κτηνιατρικών δαπανών που πραγματοποίησαν τα κράτη μέλη θεωρείται ως επιχορήγηση. Ως εκ τούτου, δεν υπάγεται στη διαδικασία εκκαθάρισης των λογαριασμών των κρατών μελών, ούτε στην παρέμβαση των οργανισμών πιστοποίησης των λογαριασμών των οργανισμών πληρωμών τους, αλλά στην άμεση διαχείριση και στο δημοσιονομικό έλεγχο της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών.

(10) Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κοινοτικών μέτρων για τ