Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Πολιτική συνοχής και πολιτισμός: συμβολή στην απασχόληση»

(97/C 379/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την πολιτική συνοχής και τον πολιτισμό - συμβολή στην απασχόληση» [COM(96) 512 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 28ης Νοεμβρίου 1996 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 198Γ, 1η παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη τη σχετική της απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1997 να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 7 «Ευρώπη των Πολιτών - Έρευνα - Πολιτισμός - Νεολαία και Καταναλωτές» 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 15ης Ιανουαρίου 1997 να αναθέσει την επεξεργασία συμπληρωματικής γνωμοδότησης στην επιτροπή 8 «Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Κοινωνική Πολιτική, Δημόσια Υγεία» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 69/97 rev. 2) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 7 στις 11 Ιουλίου 1997 με εισηγητή τον κ. Rhodio 7

έχοντας υπόψη τη συμπληρωματική γνωμοδότηση (CDR 82/97 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 8, στις 7 Απριλίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Λαζαρίδης), και η οποία συμπεριελήφθη στο σχέδιο γνωμοδότησης 7

υιοθέτησε, κατά την 19η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής εξετάζει το ρόλο του πολιτισμού στο μέτρο που συνδέεται με την πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικότερα στον τομέα της απασχόλησης. Η ΕΤΠ θεωρεί εξαιρετικά θετικό το γεγονός ότι η Επιτροπή αποφάσισε να αποτελέσει το θέμα αυτό αντικείμενο ιδιαίτερης συζήτησης.

1.2. Η ανεργία είναι ιδιαίτερα δύσκολο κοινωνικό πρόβλημα, καθόσον πέρα από τις δυσμενέστατες οικονομικές και κοινωνικές της επιπτώσεις, συνδέεται άμεσα και με το επιπρόσθετο πρόβλημα του κοινωνικού αποκλεισμού του ανέργου (ειδικά όταν πρόκειται για μακράς διαρκείας ανεργία), ιδιαίτερα στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις και απειλεί με αποδυνάμωση και τελικά θραύση του κοινωνικού ιστού.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει επίσης ότι δημιουργείται συνεχώς μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στην «ονομαστική» και την «πραγματική σύγκλιση», σημαντικό στοιχείο της οποίας αποτελεί η κοινωνική συνοχή. Στο βαθμό που υπάρχει υψηλή ανεργία, η κοινωνική συνοχή θα παραμένει στόχος απραγματοποίητος.

1.4. Τα προβλήματα αυτά οδήγησαν μοιραία σε απόκλιση από τους πάγιους στόχους της Συνθήκης της Ρώμης (άρθρο 2, 130 Α) για «... αρμονική ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων ... επιταχυνόμενη βελτίωση του επιπέδου ζωής και στενότερη συνεργασία των κρατών μελών». Η επίτευξη των στόχων που τέθηκαν και από τη Συνθήκη της Ρώμης αλλά και το μεταγενέστερο «Κοινωνικό Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων», θα καταστεί δυνατή μόνο με μία πιο ανθρωποκεντρική προσέγγιση των προβλημάτων. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει βέβαια την εφαρμογή συνδυασμένων πολιτικών από τα κράτη μέλη της ΕΕ για την αντιμετώπιση της ανεργίας και την κοινωνική ένταξη.

1.5. Η ανακοίνωση καταδεικνύει ότι η προώθηση της απασχόλησης έρχεται να αποκτήσει ολοένα και σημαντικότερη θέση στα πλαίσια της πολιτικής της ΕΕ. Το γεγονός ότι οι παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων προορίζονται ειδικότερα για δράσεις με το μέγιστο αντίκτυπο επί της απασχόλησης αποτελεί σημαντικό βήμα για την προώθηση της απασχόλησης. Η προσέγγιση αυτή δεν είναι εφικτή παρά μόνο χάρις στις αναλύσεις των διαφόρων πολιτικών τομέων, όπως προτείνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

1.6. Η ανακοίνωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία διότι προσπαθεί να προχωρήσει εφαρμόζοντας την 4η παράγραφο του άρθρου 128 της Συνθήκης, το οποίο ορίζει ότι η Κοινότητα λαμβάνει υπόψη της τις πολιτιστικές πτυχές, όταν αναλαμβάνει δράση δυνάμει των άλλων πολιτικών της. Αυτό που προέχει εδώ είναι να εξασφαλισθεί ότι οι άλλες πολιτκές δεν εφαρμόζονται εις βάρος του πολιτισμού, και να αξιοποιηθεί η σύμφυτη ικανότητα του πολιτισμού να εμπλουτίζει και να δημιουργεί νέες διαστάσεις στις εργασίες που διεξάγονται σε άλλους κοινωνικούς τομείς.

1.7. Σε ό,τι αφορά την πολιτική συνοχής, αυτό σημαίνει ότι τα προγράμματα που καταρτίζονται στο πλαίσιο αυτής της ίδιας της πολιτικής δεν μπορούν να έχουν ως συνέπεια την αποδυνάμωση της πολιτιστικής ταυτότητας των τοπικών περιφερειών και κοινοτήτων και συνεπώς την επιπεδοποίηση των διαφόρων τρόπων ζωής και την αποδυνάμωση της πολιτιστικής πολυφωνίας. Η τήρηση της αρχής αυτής στην πρακτική απαιτεί να καθορισθούν πιο ακριβείς κατευθύνσεις. Έχει λοιπόν σημασία το θέμα αυτό να αποτελέσει αντικείμενο ευρύτατης συζήτησης.

1.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να επισημάνει ιδιαιτέρως ότι οι πολιτιστικές πτυχές που λαμβάνονται υπόψη στην πολιτική συνοχής πρέπει να προβάλουν τα χαρακτηριστικά των περιφερειών, όπως είναι για παράδειγμα οι γλώσσες των μειονοτήτων στις περιφέρειες που δικαίως αποτελούν την περιφερειακή και τοπική ταυτότητα. Εν προκειμένω υπενθυμίζεται επίσης ότι ο πολιτισμός είναι η βάση του κοινωνικού ιστού. Ο ζωντανός τοπικός και περιφερειακός πολιτισμός ενισχύει επίσης την παραμονή του πληθυσμού στην ύπαιθρο πράγμα το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της περιφερειακής ανάπτυξης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τις γενικές γραμμές της ανακοίνωσης σύμφωνα με την οποία ο πολιτισμός αποτελεί για τις περιφέρειες πηγή θέσεων απασχόλησης. Τούτο πριν απ' όλα συνεπάγεται ότι οι κοινωνίες αλλάζουν σε μεταβιομηχανικές κοινωνίες, όπου αυξάνεται η σημασία των παρεχόμενων υπηρεσιών στον ελεύθερο χρόνο των εργαζομένων. Κατά συνέπεια ο πολιτισμός έχει σύμφυτες δυνατότητες δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Ο πολιτιστικός τουρισμός και ο τομέας της ψυχαγωγίας παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη. Οι νέοι κλάδοι στους τομείς των ταινιών, του βίντεο, της κατάρτισης και των πολυμέσων χρησιμοποιούν την τέχνη και το καλλιτεχνικό στοιχείο ως βασικό στοιχείο της παραγωγής τους. Αυτό γίνεται επίσης και στα νέα είδη πολιτιστικών τομέων που αρχίζουν να δημιουργούνται σε πόλεις των οποίων η βιομηχανική υποδομή κατέρρευσε και όπου άρχισαν να εμφανίζονται νέες δραστηριότητες. Ιδιαίτερα στον οπτικοακουστικό τομέα η βιομηχανία του πολιτισμού αναπτύσσεται ταχέως και κατά συνέπεια συμβάλλει στη δημιουργία νέων σταθερών θέσεων απασχόλησης.

2.2. Για το λόγο αυτό, στην πολιτική της Κοινότητας για την έρευνα και την καινοτομία ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις δυνατότητες εκείνες που συμβάλουν στη βελτίωση του τομέα του πολιτισμού, και στην προσεκτική παρακολούθηση των εξελίξεων στον τομέα αυτό.

2.3. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών είναι αναγκαίο να δοθεί ένας ορισμός στην έννοια του όρου «πολιτισμός» για να αποφευχθούν παρερμηνείες της ανακοίνωσης της Επιτροπής. Η έλλειψη ορισμού συνεπάγεται επίσης τον κίνδυνο να χρησιμοποιείται ο όρος αυτός με διαφορετική έννοια στις συζητήσεις σχετικά με τα καθήκοντα και τα μέτρα της Ένωσης στον πολιτιστικό τομέα.

2.3.1. Ένα σχετικό παράδειγμα είναι ότι σε πολλά έγγραφα της Επιτροπής ο όρος «πολιτισμός» φαίνεται να είναι συνώνυμος της πολιτιστικής βιομηχανίας ή να ερμηνεύεται απλώς ως πολιτιστική κληρονομιά σε σχέση με μουσεία, ιστορικά μνημεία και κτίρια. Ταυτόχρονα, μια από τις πιο σημαντικές συμβολές του πολιτισμού στη συνοχή της Ευρώπης είναι η δυνατότητα συνεχούς δημιουργίας ευρωπαϊκού πολιτισμού και πολιτιστικών έργων, δηλαδή δράματος, λογοτεχνίας, μουσικής, χορού, τέχνης κ.λπ. Είναι σημαντικό να τονίζεται η πτυχή αυτή στις εργασίες της ΕΕ και στον ορισμό της έννοιας «πολιτισμός» που χρησιμοποιείται στην Ένωση. Η ΕΤΠ θα ήθελε να επισημάνει ότι, ταυτόχρονα με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον πολιτιστικό τομέα μια ανεύθυνη εκμετάλλευση των πολιτιστικών εκφράσεων, των πολιτιστικών παραδόσεων και της πολιτιστικής παράδοσης πιθανόν να οδηγήσει σε πολιτιστική υποβάθμιση. Με τον τρόπο αυτό η πολιτιστική ελευθερία και η σημαντικότερη κοινωνική της λειτουργία ως στοιχείου της ελευθερίας έκφρασης και ως αντανάκλασης της αντικειμενικής αλήθειας πιθανόν να απωλεσθούν. Η ισορροπία μεταξύ της αξιοποίησης της πολιτιστικής έκφρασης ως δημιουργικού μέσου και της ελευθερίας του πολιτισμού να εκφράζεται χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους νόμους και τις συνθήκες της αγοράς, είναι ένας δύσκολος, αλλά σημαντικός στόχος.

Σε περιφερειακό επίπεδο, οι ελεύθεροι καλλιτέχνες και πολιτιστικοί θεσμοί συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση της περιφερειακής ταυτότητας και της εξωτερικής εικόνας μιας περιοχής. Οι περιφέρειες που δεν υπερασπίζονται την ελευθερία των δημιουργικών καλλιτεχνών τους, υστερούν όχι μόνο από άποψη δημοκρατίας και ποικιλομορφίας, αλλά και άποψη ταυτότητας και κύρους.

Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ η ελεύθερη πολιτιστική έκφραση μπορεί μόνο να διατηρηθεί με την προστασία της ποικιλομορφίας, της ποιότητας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ταυτόχρονα, με την προώθηση από την κοινωνία της θέσης της πολιτιστικής έκφρασης στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών πρέπει να ληφθούν επίσης μέτρα για την προάσπιση των συνθηκών εργασίας των ελεύθερων καλλιτεχνών και των πολιτιστικών διαρθρώσεων.

2.3.2. Όπως το πολιτιστικό έργο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση και την ανανέωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, οι πολιτιστικές υποδομές είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργική εργασία. Χωρίς σταθερές και ελεύθερες πολιτιστικές υποδομές, όπως βιβλιοθήκες, θέατρα, ορχήστρες, μουσεία και πολιτιστικές εκδηλώσεις παιδαγωγικού χαρακτήρα, η Ευρώπη δύσκολα θα μπορούσε να επιβιώσει ως πολιτιστική ενότητα. Μια συνεκτική Ευρώπη μπορεί να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό με πολιτιστικά μέτρα και πολιτιστικές υποδομές, δηλαδή με καλλιτέχνες και πολιτιστικά ιδρύματα.

2.4. Η ΕΤΠ φρονεί ότι στον τομέα συγκεκριμένα της περιφερειακής ανάπτυξης, η έννοια του πολιτισμού θα πρέπει να εκληφθεί με την ευρύτερη σημασία της, δηλαδή ο πολιτισμός θα πρέπει να θεωρηθεί ως ιδιαίτερος τρόπος ζωής μιας κοινότητας με την έννοια ότι κάθε τοπικός πολιτισμός συμβάλλει στον εμπλουτισμό της ευρύτερης και γενικότερης πολιτιστικής διάστασης.

2.5. Η ΕΤΠ είχε ήδη την ευκαιρία να διαβεβαιώσει ότι ο πολιτισμός πρέπει να βρίσκεται πάντοτε στο επίκεντρο της περιφερειακής ανάπτυξης. Έτσι, «η ΕΤΠ επιμένει στην άποψη ότι κάθε πρόγραμμα περιφερειακής ανάπτυξης πρέπει να περιλαμβάνει ρητώς μία πολιτική διάσταση και ένα σκέλος πολιτιστικής ανάπτυξης που θα βασίζεται στο δυναμικό και στις ίδιες τοπικές και περιφερειακές ανάγκες» (). Πράγματι, υπενθυμίζεται ότι δεν είναι μόνο οι οικονομικοί παράγοντες που δημιουργούν ανάπτυξη, αλλά και οι ίδιοι οι πολιτιστικοί παράγοντες αποτελούν ενεργά στοιχεία τονώσεως και προκλήσεως για την ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης.

2.6. Από την άποψη αυτή, η ΕΤΠ επιθυμεί να επιμείνει ειδικότερα στο γεγονός ότι ο ορισμός του πολιτισμού ως πηγή περιφερειακής ανάπτυξης δεν αποτελεί ούτε τροχοπέδη ούτε εμπόδιο στην καινοτομία. Αντίθετα, η ύπαρξη ιδίας πολιτιστικής βάσεως δίδει πίστη στο μέλλον και επιτρέπει την ύπαρξη πραγματικής καινοτομίας. Και εδώ ακριβώς έγκειται ο πυρήνας του προβλήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο: μόνο μία περιφερειακή ανάπτυξη που βασίζεται επί της αρχής της ευρωπαϊκής πολυφωνίας μπορεί να ανοίξει το δρόμο προς ένα μέλλον που θα χαρακτηρίζεται και αυτό από την πολυφωνία.

2.7. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι η κατάδειξη της σημασίας του πολιτισμού πρέπει επίσης να καταλήξει σε συγκεκριμένα μέτρα. Έτσι, μετά τη διαπίστωση που γίνεται στην ανακοίνωση σχετικά με την έλλειψη πληροφοριών όσον αφορά τη σχέση πολιτισμού και δημιουργίας απασχόλησης σε περιφερειακό επίπεδο, καθώς και τις εξελίξεις στη γνωστή ως «βιομηχανία αναψυχής» και των νέων ειδών πολιτιστικών κλάδων που αναπτύσσονται τη στιγμή αυτή, η Επιτροπή θα έπρεπε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρέπει οπωσδήποτε να προωθηθεί η συλλογή παρόμοιων πληροφοριών.

2.8. Η ΕΤΠ φρονεί κατά συνέπεια ότι η ΕΕ πρέπει να προωθήσει, να τονώσει και να υποστηρίξει τα ισνστιτούτα, ιδρύματα, πολιτιστικούς συλλόγους, βιβλιοθήκες, κ.λπ., τα οποία προωθούν την έρευνα, επανεξετάζουν και διαδίδουν σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο γεγονότα, πτυχές, πρόσωπα και γεγονότα που είναι αντιπροσωπευτικά του τοπικού πολιτισμού και της ιστορίας. Η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία πρέπι να εξαρτάται από το αν οι οργανισμοί που την αποδέχονται διαθέτουν δικό τους νομικό καθεστώς και την ελάχιστη προβλεπόμενη οργανωτική δομή θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την προώθηση της τεχνικής και επιστημονικής συνεργασίας και την παροχή σύγχρονων τεχνολογικών μέσων και συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις. Η Ένωση πρέπει επίσης να προωθήσει την ανταλλαγή ιδεών και την εμφάνιση νέων ειδών περιφερειακής παραγωγής και δημιουργίας που χρησιμοποιούν τον πολιτισμό και την πολιτιστική έκφραση ως «πρώτη ύλη». Η υποστήριξη αυτή πρέπει να συμπληρωθεί με μέτρα για την ανάπτυξη και τη διατήρηση της πολιτιστικής πολυμορφίας, των πολιτιστικών διαρθρώσεων και των δυνατοτήτων των ελεύθερων καλλιτεχνών να ζουν και να εργάζονται ακόμη και σε απομεμακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές. Θα πρέπει να θεωρηθεί θεμελιώδης η ευαισθητοποίηση των πολιτών για τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ως ακρογωνιαίου λίθου της οικονομικής και τοπικής ανάπτυξης.

2.9. Η ΕΤΠ επισημαίνει επίσης ότι η εφαρμογή και τήρηση της αρχής της επικουρικότητας είναι ιδιαίτερα σημαντική στον τομέα του πολιτισμού. Για το λόγο αυτό τα μέτρα της Κοινότητας που αφορούν τον πολιτισμό πρέπει να βασίζονται πάντα στη συνεργασία των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Θα πρέπει να διευκολυνθεί η συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων μιας χώρας στα σχέδια δημιουργίας απασχόλησης μέσω της κληρονομιάς.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Αστικός πολιτισμός και πολιτισμός της υπαίθρου

3.1.1. Η ανακοίνωση σημειώνει ότι ο πολιτισμός είναι ειδικότερα ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών πόλεων. Η ΕΤΠ φρονεί ότι η διαβεβαίωση αυτή είναι μεροληπτική, δεδομένου ότι ο πολιτισμός της υπαίθρου αποτελεί πραγματικό χαρακτηριστικό των αγροτικών ζωνών, όπως ακριβώς και ο αστικός πολιτισμός για τις πόλεις. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να προβληθεί η αξία και των δύο.

3.1.2. Είναι γεγονός ότι ο τρόπος ζωής που χαρακτηρίζει τη σημερινή κοινωνία αναπτύχθηκε κατά πρώτον στις πόλεις και για το λόγο αυτό ο αστικός πολιτισμός και οι μεταλλαγές του βρίσκονται κατά ένα τρόπο στην καρδιά της ανάπτυξης της κοινωνίας μας.

3.1.3. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι στις αγροτικές ζώνες, ο πολιτισμός δεν διαδραματίζει τόσο σημαντικό ρόλο στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης και απασχόλησης. Αντιθέτως, όπως διαβεβαιώνει η ανακοίνωση, πολλά προϊόντα και δραστηριότητες των αγροτικών ζωνών συνδέονται με την πολιτιστική καταγωγή κάθε περιφέρειας. Η ΕΤΠ θα ήθελε εντούτοις να τονίσει και πάλι το γεγονός ότι η προσήλωση στην πολιτιστική κληρονομιά δεν εμποδίζει την αναζήτηση νέων λύσεων που να είναι σε θέση να παράγουν «νέο» πολιτισμό.

3.2. Πολιτισμός και τουρισμός

3.2.1. Η Επιτροπή ασχολείται ελάχιστα με την επίδραση του πολιτιστικού τουρισμού επί της απασχόλησης, μολονότι το θέμα αυτό επανέρχεται συχνά στις εκθέσεις που δημοσιεύονται σχετικά με συγκεκριμένες περιπτώσεις.

3.2.2. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προβεί στην ανάληψη πρωτοβουλίας για το άνοιγμα κάποιων οδών κοινής πολιτιστικής καταγωγής - κληρονομιάς που θα συμβάλλουν στην κατάργηση ορίων και συνόρων μεταξύ περιφερειών με στόχο την οικονομική συνεργασία, και τη δημιουργία δικτύων ενιαίων πολιτιστικών αξιών.

3.2.3. Είναι πολύ πιθανόν ότι στον τομέα του πολιτιστικού τουρισμού, η επίδραση του πολιτισμού επί της απασχόλησης ενδέχεται να ξεπερνάει κατά πολύ το πλαίσιο του τουρισμού που συνδέεται με την παραδοσιακή πολιτιστική κληρονομιά στην περίπτωση κατά την οποία θα στρεφόταν κανείς προς νέες και καινοτόμες λύσεις. Εξάλλου, με την εμφάνιση νέων οικονομικών δραστηριοτήτων στον πολιτιστικό τομέα, ο πολιτιστικός τουρισμός μπορεί να επεκταθεί σε όλες τις εποχές του έτους και κατά συνέπεια να συμβάλει στη μείωση των περιόδων τουριστικής αιχμής. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών παραπέμπει στη θέση που έλαβε στη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα Philoxenia () όσον αφορά την ανάγκη να συνεχιστεί η ενίσχυση του πολιτιστικού τουρισμού.

3.2.4. Έχοντας υπόψη την μακροπρόθεσμη προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει τη σημασία που έχει η ενσωμάτωση του πολιτιστικού τουρισμού σε μία τοπική και περιφερειακή στρατηγική για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Εάν ο πολιτιστικός τουρισμός διαμορφωθεί λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, θα καταστεί ανταγωνιστικός και βιώσιμος, εφόσον υπό παρόμοιες συνθήκες συμπληρώνει και προωθεί την πολιτιστική συνέχεια και την ανάπτυξη τοπικών και περιφερειακών πόρων.

3.2.5. Ο πολιτιστικός τουρισμός έχει επίσης σημασία για την κοινωνική και οικονομική συνοχή, και συμβάλλει στην μείωση των διαφορών μεταξύ των διάφορων περιφερειών και κρατών μελών της Ένωσης, θέμα το οποίο η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει αναλυτικότερα στο μέλλον.

3.3. Πολιτισμός και θέλγητρα των περιφερειών

3.3.1. Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλη προσοχή στη σημασία που έχουν οι πολιτιστικές πτυχές ως προς την ελκυστικότητα των περιφερειών. Γίνεται κυρίως αναφορά στην εγκατάσταση εταιρειών. Και είναι θετικό που η βασική αυτή πτυχή τονίσθηκε όλως ιδιαιτέρως.

3.3.2. Σύμφωνα με την ΕΤΠ, έχει σημασία να εξηγηθεί σαφώς με ποιο τρόπο ο πολιτισμός συμβάλλει στην ελκυστικότητα των περιφερειών, δηλαδή με ποιο τρόπο ο πολιτισμός έχει άμεση επίπτωση στην ποιότητα της ζωής. Αποτελεί την ουσία της συνεργασίας των ανθρώπων και το βασικό στοιχείο της ταυτότητας, που επηρεάζει την καθημερινή ζωή των πολιτών σε όλους τους τομείς. Ξεκινώντας από το αξίωμα αυτό, γίνεται φανερό ότι ο πολιτισμός δεν πρέπει να θεωρείται ως μέσο αλλά ως αξία καθεαυτήν και αναγκαία προϋπόθεση μιας υγιούς οικονομικής δραστηριότητας.

3.4. Πολιτισμός και διαπεριφερειακή συνεργασία

3.4.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη γνώμη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των διαφόρων περιφερειών και η ποικιλία των τοπικών πολιτιστικών πραγματικοτήτων έχει ζωτική σημασία. Φρονεί επίσης ότι ενδείκνυται η συνεργασία στο πλαίσιο του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ για τις δυνατότητες και τα πειραματικά σχέδια στον τομέα αυτό και η περαιτέρω υποστήριξη των δράσεων αυτού του είδους.

3.4.2. Επιπλέον, η ΕΤΠ τονίζει ότι όσο περισσότερο η διαπεριφερειακή συνεργασία βασίζεται στον ιδιαίτερο πολιτισμό μιας περιοχής, τόσο περισσότερο αυξάνονται οι δυνατότητες οικονομικού όφελους από τη συνεργασία αυτή. Το γεγονός ότι οι φορείς της εν λόγω συνεργασίας στηρίζονται στον ιδιαίτερο πολιτισμό τους δημιουργεί συνθήκες και παρέχει εγγυήσεις προκειμένου η συνεργασία να δημιουργήσει νέα σχέδια καινοτομίας με δυνατότητες ανάπτυξης εντός των οποίων η απομίμηση παραχωρεί τη θέση της στη δημιουργία.

3.4.3. Η ΕΤΠ θα ήθελε να επιμείνει στη σημασία που έχει η διαπεριφερειακή συνεργασία στον τομέα του πολιτισμού προκειμένου οι ίδιες αυτές πολιτιστικές διαφορές που χαρακτηρίζουν το σημερινό ευρωπαϊκό σύστημα να μην είναι πλέον πηγή αντιθέσεων και συγκρούσεων, αλλά κινητήριος δύναμη συναντήσεως για την ανάπτυξη, συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο σύνολό της. Για το λόγο αυτό έχει πρωταρχική σημασία στο πλαίσιο της πολιτιστικής συνεργασίας να μάθουμε να αναγνωρίζουμε και να εκτιμούμε τους τρόπους ζωής που είναι διαφορετικοί από τους δικούς μας, ούτως ώστε να δημιουργήσουμε τη βάση για την κοινωνική συνοχή μεταξύ των λαών και των πολιτών. Και έτσι η κοινή ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.

3.5. Η ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά

3.5.1. Η ΕΤΠ φρονεί ότι αντί της θέσπισης αρχών, έχει σημασία και είναι απαραίτητο για την Κοινότητα να εφαρμόζει ή να αναπτύσσει συγκεκριμένες και λειτουργικές πολιτικές για τη γνωριμία και την αξιοποίηση των πολιτιστικών αγαθών (αρχαιολογικοί θησαυροί, μνημεία, έργα τέχνης, αρχεία, βιβλία, κ.λπ.) τα οποία σε ορισμένες περιοχές ειδικότερα αποτελούν σημαντική και μοναδική πολιτιστική κληρονομιά.

3.5.2. Λόγω της ποικιλίας των περιφερειακών και τοπικών πραγματικοτήτων, η κατάρτιση ορισμένων ειδικών και διαρθρωμένων πολυετών προγραμμάτων παρουσιάζει μεγάλο πολιτιστικό ενδιαφέρον, έχει οπωσδήποτε θετικό αντίκτυπο στην παραγωγή και τονώνει τους μηχανισμούς ανάπτυξης. Πρόκειται ειδικότερα για προγράμματα σκοπός των οποίων είναι η υλοποίηση πρωτοβουλιών επί συγκεκριμένων στόχων όπως η ανακάλυψη ή η αξιοποίηση αρχαιολογικών χώρων σε πόλεις που είναι εντελώς ανεξερεύνητοι, η ανάπτυξη ή η αναβίωση τουριστικών οδών και πολιτιστικών χώρων που άσκησαν μεγάλη γοητεία ή που είχαν μεγάλη επίδραση στην ιστορία της Ευρώπης, ο εντοπισμός, η προστασία, η αναδιάρθρωση και η διαχείριση πύργων και μουσείων, η προώθηση προγραμμάτων στον τομέα των γνώσεων για τη διάδοση έργων κριτικής και αναπροσεγγίσεων από διάσημους συγγραφείς που αποτελούν μέρος του ευρωπαϊκού πολιτισμού κ.λπ.

3.5.3. Ως προς αυτό, η ΕΤΠ σημειώνει ότι η ΕΕ μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός σταθερού και αποτελεσματικού πλαισίου που θα επιτρέπει τη διάσωση πολύτιμων και σημαντικών μαρτυριών όπου μπορεί κανείς να εντοπίζει και να χρησιμοποιεί επωφελώς τη συμβολή της Ευρώπης ανά τους αιώνες στην ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά επίσης και για να καταστούν δυναμικότεροι οι γιγάντιοι αυτοί πόροι που αποτελούν την πρόοδο και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και για να υπάρξουν οφέλη σε κοινωνικό, οικονομικό και παραγωγικό επίπεδο.

3.5.4. Λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων της τρέχουσας προσφοράς στον τομέα του πολιτισμού και γενικότερα του γεγονότος ότι τα πολιτιστικά αγαθά αποτελούν αντικειμενικό στοιχείο σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση, η ΕΤΠ προτείνει την προαγωγή και προώθηση τόσο σε τοπικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ πολιτιστικών επιχειρήσεων, που δημιουργούν ειδικότερα οι νέοι, σκοπός των οποίων θα είναι η αξιοποίηση, η προσφορά και η εκμετάλλευση των πολιτιστικών πόρων είτε με τη μορφή δημόσιας ιδιοκτησίας (κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση, κ.λπ.) ή δημόσιου ενδιαφέροντος (εκκλησιαστικοί, πολιτιστικοί, οικονομικοί, ιδιωτικοί θεσμοί κ.λπ.).

3.5.5. Η ΕΤΠ φρονεί ότι η υποστήριξη ή η δημιουργία εκ μέρους της ΕΕ συγκεκριμένων σχεδίων (καθώς και άλλων πργραμμάτων όπως το πρόγραμμα Rafaello, Kaleοdoscope, κ.λπ.) μπορούν να προσεγγίσουν κατά σύγχρονο και συγκεκριμένο τρόπο τα θέματα αυτά και να παράσχουν πόρους και να πολλαπλασιάσουν τις δυνατότητες θέσης απασχόλησης με σημαντικά θετικές επιπτώσεις στη μείωση των υψηλών ποσοστών ανεργίας - ιδιαίτερα μεταξύ των νέων - που θίγουν σήμερα το σύνολο των κρατών μελών.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΤΠ κρίνει ότι η Επιτροπή επέδειξε στην ανακοίνωσή της τη δέουσα προσοχή στο αναξιοποίητο δυναμικό του πολιτισμού για την προώθηση της απασχόλησης, και αναμένει να εξακολουθήσει να επιδεικνύεται ενδιαφέρον και να παρέχεται συγκεκριμένη ενίσχυση για την αξιοποίηση των οικονομικών δυνατοτήτων του πολιτιστικού τουρισμού. Η ΕΤΠ προτείνει επίσης στην Επιτροπή να προβεί στη λήψη μέτρων για την καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού από τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

4.2. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΤΠ εμμένει στο γεγονός ότι ο περιφερειακός και τοπικός πολιτισμός θα πρέπει να θεωρηθεί ως αφετηριακό σημείο της πολιτικής στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης. Πράγματι, η σημαντική και απτή αιτιολόγηση της προσεγγίσεως αυτής έγκειται στο γεγονός ότι μία περιφερειακή πολιτική που σέβεται την αρχή που ορίσθηκε προηγουμένως θα έχει περισσότερο επικεντρωμένα αποτελέσματα στις συγκεκριμένες περιφέρειες, επειδή πολλές φορές οι επιπτώσεις από τα μέτρα που λαμβάνονται ωφέλησαν περισσότερο τις πιο ανεπτυγμένες περιοχές και όχι τις ενδιαφερόμενες. Τα σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης που συνδέονται στενά με την πολιτιστική κληρονομιά των περιφερειών στόχων μπορούν να υλοποιηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο εάν στηριχθούμε στις πνευματικές δυνατότητες και τους πνευματικούς πόρους σε τοπικό επίπεδο, πράγμα που έχει ολοφάνερες θετικές συνέπειες στις ενδιαφερόμενες περιφέρειες.

4.3. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι όσον αφορά την απασχόληση είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον πολιτιστικό τομέα να προβληθούν νέες και οικονομικά ενδιαφέρουσες καινοτομίες.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 116 της 14. 4. 1997, σ. 65 (σημείο 3.2.1.5).

() ΕΕ C 42 της 10. 2. 1997, σ. 22.