EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 354/43

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Για μια νέα διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών»

2010/C 354/07

Εισηγήτρια: η κ. VAN WEZEL

Συνεισηγητής: ο κ. CAPPELLINI

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 25ης Φεβρουαρίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Για μια νέα διακυβέρνηση των Διεθνών Οργανισμών».

Το τμήμα «Εξωτερικές Σχέσεις» των εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 2010.

Κατά την 461η σύνοδο ολομέλειας, της 17ης και 18ης Μαρτίου 2010 (συνεδρίαση της 17ης Μαρτίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 132 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η παγκόσμια οικονομία έχει πλέον καταστεί περισσότερο ενοποιημένη από ποτέ άλλοτε. Μπροστά στις σημαντικότατες παγκόσμιες κρίσεις που εμφανίζονται μέσα σε έναν πολυπολικό κόσμο, καθίσταται αναγκαία μία νέα διακυβέρνηση καθώς και η ενδυνάμωση της νομιμότητας των διεθνών οργανισμών. Η νομιμότητα αυτή πρέπει να εδράζεται σε κοινές αξίες, πρότυπα και στόχους και, συγχρόνως, να προάγει τη συνοχή, την αποτελεσματικότητα και την ενσωμάτωση όλων των χωρών του κόσμου και των πολιτών τους. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ενεργό συμμετοχή της ΕΕ στην προσπάθεια διαμόρφωσης αυτής της νέας διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών.

1.2 Η ανάγκη μεταρρύθμισης των διεθνών οργανισμών, καθώς και των οργάνων του ΟΗΕ και του Bretton Woods, είχε ήδη αναγνωρισθεί πριν ακόμη ξεσπάσει η παρούσα κρίση, αλλά έκτοτε η διαδικασία μεταρρύθμισης έλαβε νέα ώθηση. Αμέσως μόλις κατέστη σαφές ότι οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης ήταν αμετάκλητες, η Ομάδα των 20 (G20) ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Παρά την ευνοϊκή υποδοχή της οποίας έτυχαν τα αποτελέσματα της διαδικασίας των G20, η νομιμότητα των αποφάσεών της εξακολουθεί να αμφισβητείται. Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να προωθήσει την εποικοδομητική διασύνδεση μεταξύ της διαδικασίας των G20 και των αντιπροσωπευτικών οργάνων των ΗΕ, καθώς και την ενίσχυση του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC).

1.3 Οι αναπτυσσόμενες και οι αναδυόμενες χώρες απαιτείται να διαδραματίζουν πιο εξέχοντα ρόλο στη διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της περαιτέρω αναδιάρθρωσης της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ με στόχο να μεγιστοποιηθεί η εκπροσώπηση των εν λόγω χωρών.

1.4 Η διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών θα πρέπει να βασίζεται στον Χάρτη του ΟΗΕ και στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Η ΕΕ προώθησε σθεναρά την πολυμερή συνεργασία και η ΕΟΚΕ προσυπογράφει πλήρως την συγκεκριμένη πολιτική. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ωστόσο ότι έχει μεταβληθεί το πλαίσιο για την προώθηση των αξιών της πολυμερούς συνεργασίας και η ΕΟΚΕ διερωτάται συνεπώς μήπως θα έπρεπε να επανεξεταστούν οι ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με της πολιτικές της ΕΕ υπέρ της πολυμερούς προσέγγισης (1).

1.5 Παρότι οι διεθνείς οργανισμοί έχουν σαφείς στόχους, εντούτοις στερούνται αποτελεσματικότητας ελλείψει ενδεδειγμένης παρακολούθησης της συνέχειας που δίδεται στις αποφάσεις τους και της εκτίμησης των επιπτώσεών τους. Η ΕΕ έχει αναπτύξει συστήματα παρακολούθησης τα οποία αποτελούν επιτυχημένα παραδείγματα ορθών πρακτικών και θα μπορούσαν να υιοθετηθούν σε διεθνή κλίμακα για την παρακολούθηση σύνθετων πολυεπίπεδων παρεμβάσεων. Η ΕΟΚΕ παρακινεί την ΕΕ να προωθήσει την εισαγωγή των εν λόγω συστημάτων στους διεθνείς οργανισμούς.

1.6 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης των εξουσιών των διεθνών οργανισμών για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών σε διεθνή κλίμακα, προκειμένου να αποτραπεί μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιθυμητή την περαιτέρω ρύθμιση, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, στους ακόλουθους τομείς: αύξηση των αποθεματικών, ρύθμιση των αμοιβαίων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου (hedge funds), εξάλειψη των φορολογικών παραδείσων, αποθάρρυνση της παροχής υπέρογκων και παράλογων αμοιβών, περιορισμός του κινδύνου μόχλευσης (leverage risk) και εδραίωση των εποπτικών αρχών σε υπερεθνική κλίμακα.

1.7 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ η οποία αποσκοπεί στην προαγωγή της συνεργασίας και της συνοχής μεταξύ των διεθνών οργανισμών. Η ΕΟΚΕ συνιστά ενθέρμως στην ΕΕ να μεριμνήσει για τη συνέχιση της πρωτοβουλίας που ανελήφθη από την κυρία Angela Merkel και να προωθήσει τη διεξαγωγή επίσημου διάλογου μεταξύ των διεθνών οργανισμών βάσει της Ατζέντας της ΔΟΕ για την Αξιοπρεπή Εργασία

1.8 Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το οποίο ζητείται η κύρωση των επικαιροποιημένων Συμβάσεων της ΔΟΕ εκ μέρους των κρατών μελών και επικροτεί το αίτημα που διαβίβασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εκπόνηση σύστασης, προκειμένου να κληθούν τα κράτη μέλη να κυρώσουν τις επικαιροποιημένες Συμβάσεις της ΔΟΕ και να συμβάλουν ενεργά στην εφαρμογή τους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία να συμμετάσχει ενεργά στην προετοιμασία της σύστασης αυτής.

1.9 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει μεν την αξία της «ήπιας δύναμης» που χρησιμοποιεί η ΕΕ στις δομές διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών, αλλά εκτιμά ότι η ΕΕ θα πρέπει να χαράξει μια στρατηγική για καθέναν από τους διεθνείς οργανισμούς με στόχο να αυξήσει τη δύναμή της και να ενισχύσει τη θέση της. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκφέρει γνώμη κατά τις συμβουλευτικές συνεδριάσεις που διοργανώνονται ενόψει της προετοιμασίας των εν λόγω στρατηγικών.

1.10 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι η νέα Συνθήκη της Λισσαβώνας, ο νέος Ύπατος Εκπρόσωπος και η ενισχυμένη διπλωματική συνεργασία θα έχουν ως αποτέλεσμα να κατορθώσει η ΕΕ να εκφράζεται με πιο ενιαία φωνή και να βελτιώσει τη θέση της στους διεθνείς οργανισμούς. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την ΕΕ να επιδιώξει τη συνοχή των εξωτερικών πολιτικών της και την ύπαρξη συνέπειας ως προς τους στόχους της.

1.11 Η διαδικασία διαμόρφωσης της νέας δομής διακυβέρνησης δεν χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη διαφάνεια. Οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να έχουν δυνατότητα συμμετοχής στην εν λόγω διαδικασία και η ΕΟΚΕ αναμένει από την ΕΕ να διευκολύνει σημαντικά την πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες.

1.12 Η διεξαγωγή διαβουλεύσεων με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και με τις συνδικαλιστικές και τις εργοδοτικές οργανώσεις, ενισχύει την αποτελεσματικότητα των διεθνών οργανισμών. Οι εν λόγω οργανώσεις θα πρέπει να καταστούν τμήμα τόσο των διαφανών συμβουλευτικών δομών τους όσο και των συστημάτων παρακολούθησής τους. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η ΕΕ (δηλ. η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κράτη μέλη) θα προωθήσει και θα διευκολύνει περαιτέρω τη βελτίωση της διεξαγωγής διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους κατά τη μελλοντική διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών.

2. Εισαγωγή

2.1 Η συζήτηση σχετικά με το σύστημα διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά η ταχεία διάδοση και οι βαθιές επιπτώσεις της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης έφεραν στο φως την αδυναμία της παγκόσμιας διακυβέρνησης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Καταδείχθηκε δε η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση όλων των χωρών. Η κρίση όχι μόνον πλήττει όλες τις οικονομίες, αλλά επιπλέον εξελίχθηκε σε μείζονα κρίση στον τομέα της απασχόλησης που επηρεάζει εκατομμύρια ήδη ευάλωτων εργαζομένων και επιχειρήσεων. Προκειμένου να περιορισθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι αρνητικές επιπτώσεις της παρούσας κρίσης και συγχρόνως να αποτραπεί μια παρόμοια μελλοντική κρίση, θα απαιτηθεί η καλύτερη ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, εκεί όπου εκδηλώθηκε η τωρινή κρίση. Όμως αυτό δεν είναι αρκετό· για την επίτευξη μιας βιώσιμης οικονομίας βασισμένης σε ένα σύστημα αξιών, απαιτείται να υπάρξει μια νέα πιο αποτελεσματική, πιο υπεύθυνη και πιο διαφανής διακυβέρνηση της παγκόσμιας οικονομίας.

2.2 Η παρούσα γνωμοδότηση θα επικεντρωθεί στους διεθνείς οργανισμούς που διαμορφώνουν τις κοινωνικές, τις οικονομικές και τις δημοσιονομικές πολιτικές, συνεκτιμώντας την τρέχουσα διαδικασία μεταρρύθμισης των εν λόγω οργανισμών και τις συνθήκες που ευνόησαν την εκδήλωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης: ΟΗΕ, ΠΟΕ, ΔΟΕ, Παγκόσμια Τράπεζα (ΠΤ), Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), ΟΟΣΑ, Ομάδα των 20 (G20) και Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΣΧΣ).

2.3 Ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με μείζονες παγκόσμιες κρίσεις που μπορούν να διευθετηθούν αποτελεσματικά μόνον σε παγκόσμια κλίμακα. Τούτο ισχύει όχι μόνον όσον αφορά την πρόκληση που συνιστά η τρέχουσα χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, αλλά και η επισιτιστική κρίση, η έλλειψη υδάτινων και ενεργειακών πόρων, η επιδεινούμενη φτώχεια, τα περιβαλλοντικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, της ασφάλειας και της αυξανόμενης μετανάστευσης.

2.4 Η παγκοσμιοποίηση διαφοροποίησε τις οικονομικές σχέσεις και το γεγονός αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη δομή της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης. Οι συσχετισμοί δυνάμεων αλλάζουν, οι δε χώρες BRIC (Βραζιλία Ρωσία, Ινδία και Κίνα) καθίστανται ολοένα και πιο σημαντικές από οικονομική, πολιτική και στρατηγική άποψη. Μετακινούμαστε από έναν διπολικό κόσμο (ψυχρός πόλεμος), διαμέσου ενός μονοπολικού κόσμου (ηγεμονία των ΗΠΑ), προς έναν πολυπολικό κόσμο. Οι αναδυόμενες οικονομίες και οι αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στα όργανα που διαμορφώνουν το νέο μοντέλο παγκόσμιας διακυβέρνησης.

2.5 Οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αντιμετωπισθούν μόνο από όργανα που διαθέτουν την απαιτούμενη νομιμότητα. Η νέα δομή διακυβέρνησης θα αποκτήσει την εν λόγω νομιμότητα μόνον υπό την προϋπόθεση ότι θα διαμορφώνει συνεκτικές πολιτικές, θα διακρίνεται από αποτελεσματικότητα κατά την εφαρμογή των πολιτικών αυτών και, συγχρόνως, θα προάγει την ενσωμάτωση όλων των χωρών και των λαών.

2.6 Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες για την επανεξέταση του συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών, καθώς και για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ. Έχει δε σημειωθεί πρόοδος έναντι μιας ενιαίας προσέγγισης των παρεμβάσεων των Ηνωμένων Εθνών σε εθνικό επίπεδο, υπό την ηγεσία του τοπικού συντονιστή του ΟΗΕ. Το 2009, η Εκτελεστική Επιτροπή της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών (UN System Chief Executive Board of Coordination) εξήγγειλε την από κοινού ανάληψη 9 πρωτοβουλιών από όργανα του ΟΗΕ και του Bretton Woods. Κατά την αναζήτηση μιας νέας αρχιτεκτονικής για την παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση, προτείνεται η ενίσχυση του ρόλου και των αρμοδιοτήτων του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC). Από τότε που ξέσπασε η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, η διαδικασία μεταρρύθμισης έλαβε, πρωτοστατούσης της G20, νέα ώθηση.

2.7 Κατά τη σύνοδο κορυφής που πραγματοποίησαν στο Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ, στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου 2009, οι ηγέτες των χωρών της G20 έλαβαν αποφάσεις που θα μεταβάλουν εις βάθος τη διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών. Αποφάσισαν να καταστεί εφεξής η G20 το βασικό φόρουμ διεθνούς οικονομικής συνεργασίας. Αποφάσισαν επίσης να συνεχίσουν να καταβάλλουν προσπάθειες για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών, καθώς και για την τοποθέτηση της ποιοτικής απασχόλησης στο επίκεντρο της οικονομικής ανάκαμψης. Συμφώνησαν να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο για ισχυρή, βιώσιμη και ισόρροπη οικονομική μεγέθυνση και δεσμεύθηκαν να καθορίσουν κοινούς –μεσοπρόθεσμους– στόχους για τις μακροοικονομικές, φορολογικές και εμπορικές πολιτικές τους, κατά τρόπο σύμφωνο προς τη βιώσιμη και ισόρροπη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας. Ανέθεσαν στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) να επικουρεί τις χώρες της G20 για την αξιολόγηση των πολιτικών τους, προκειμένου να διευκολυνθεί η διεξαγωγή του μεταξύ τους διαλόγου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ενδυνάμωσαν σημαντικά τον ρόλο του ΔΝΤ, το οποίο έχει ήδη ενισχυθεί με πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Οι αρμοδιότητες της Παγκόσμιας Τράπεζας για τη μείωση της φτώχειας επιβεβαιώθηκαν εκ νέου με πρόσθετη δανειοδότηση (ανερχόμενη σε 100 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) και με ιδιαίτερη εστίαση στην επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια των φτωχών χωρών. Οι ηγέτες των χωρών της G20 θα συναντηθούν και πάλι τον Ιούνιο του 2010 στον Καναδά, τον Νοέμβριο του 2010 στην Κορέα και το 2011 στη Γαλλία.

2.8 Οι ηγέτες των χωρών της G20 συμφώνησαν να εκσυγχρονίσουν την αρχιτεκτονική της οικονομικής συνεργασίας. Τα δικαιώματα ψήφου των αναδυόμενων χωρών στο ΔΝΤ θα αυξηθούν κατά 5 % εις βάρος των υπερεκπροσωπούμενων μικρότερων οικονομιών. Επίσης, η Παγκόσμια Τράπεζα καλείται να εξετάσει την εκπροσώπηση των αναδυόμενων χωρών στις δομές λήψης των αποφάσεών της.

2.9 Εντούτοις, παρά τη σχετικώς ικανοποιητική υποδοχή της οποίας έτυχαν τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν κατά τις συνεδριάσεις της G20, η νομιμότητα του ηγετικού της ρόλου αμφισβητείται. Οι φτωχότερες χώρες του κόσμου αποκλείονται από τις συζητήσεις. Η ημερήσια διάταξη της G20 δεν βασίζεται σε κάποια συμφωνηθείσα πολιτική και οι ενδιαφερόμενοι διεθνείς οργανισμοί δεν συμμετέχουν όλοι ενεργά. Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Εθνών επικρατεί τεράστια ανησυχία σχετικά με την αλλοίωση του ρόλου του ΟΗΕ, ιδίως σχετικά με κοινωνικοοικονομικά ζητήματα. Απαιτείται να εξευρεθεί μια νέα ισορροπία μεταξύ του καινούριου ρόλου της G20, του ΟΗΕ και των υπηρεσιών του και των ιδρυμάτων του Bretton Woods. Θεωρείται αναμενόμενο ότι θα προκύψουν νέες πρωτοβουλίες και ιδέες, σε ένα διαρκώς και ταχέως μεταβαλλόμενο σύστημα οικονομικών και πολιτικών σχέσεων.

2.10 Οι χώρες της G20 οφείλουν να προωθήσει την εποικοδομητική διασύνδεση με τις διαδικασίες εκπροσώπησης των Ηνωμένων Εθνών, ενόψει της συνεκτίμησης των συμφερόντων όλων των χωρών του κόσμου σε μια νέα και ενοποιημένη παγκόσμια αρχιτεκτονική, εκ παραλλήλου με τη δημιουργία «Συμβουλίου Οικονομικής και Κοινωνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Εθνών», με την εις βάθος μεταρρύθμιση του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC) και την ενίσχυση των εξουσιών λήψης των αποφάσεών του ή με τη σύσταση ενός «Παγκόσμιου Οικονομικού Συμβουλίου» (2). Η ΕΕ οφείλει να τοποθετηθεί έναντι όλων αυτών των αλλαγών και ορισμένοι παρατηρητές φοβούνται ότι η μεταβαλλόμενη ισορροπία δυνάμεων θα αποβεί εις βάρος της ευρωπαϊκής επιρροής στη διεθνή σκηνή.

2.11 Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων στην εν λόγω διαδικασία δεν αποτελεί αντικείμενο επαρκούς προσοχής. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ανατεθεί επίσημος ρόλος στην κοινωνία των πολιτών και στους κοινωνικούς εταίρους από την G20 και προτρέπει τους υπουργούς εργασίας των χωρών της G20 να επιδιώξουν τη συμμετοχή στις εργασίες τους οργάνων εκπροσώπησης των κοινωνικών εταίρων σε διεθνή κλίμακα. Παρότι ορισμένοι διεθνείς οργανισμοί όντως αναγνωρίζουν συμβουλευτικό καθεστώς στους κοινωνικούς εταίρους και στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, η όλη διαδικασία στερείται διαφάνειας και κρίνεται επομένως σκόπιμο να προαχθεί η ενεργός συμμετοχή διαφόρων αντιπροσωπευτικών οργανώσεων, όπως η ΕΟΚΕ και τα Κοινωνικά Οικονομικά Συμβούλια.

3. Νέα διακυβέρνηση: Αρχές

3.1 Οποιαδήποτε απόπειρα νέας διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών θα πρέπει να εδράζεται στις αρχές και στις αξίες των Ηνωμένων Εθνών. Παρότι όλοι οι διεθνείς οργανισμοί δύνανται να διαθέτουν τη δική τους δομή διακυβέρνησής, ωστόσο η συνολική λειτουργία τους θα πρέπει να βασίζεται στον Χάρτη του ΟΗΕ, στα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, στην αξιοπρέπεια της ανθρώπινης προσωπικότητας και στην ισότητα δικαιωμάτων μεταξύ των δύο φύλων· θα πρέπει να ερείδεται στη δικαιοσύνη και στην τήρηση των διεθνών συμβάσεων και προτύπων· θα πρέπει να προάγει την κοινωνική πρόοδο και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου υπό συνθήκες μεγαλύτερης ελευθερίας. Η νέα δομή διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών οφείλει να προωθεί τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κοινωνική ένταξη και να καθιστά δυνατή την αποτελεσματική αντιμετώπιση των σημαντικότερων παγκόσμιων προβλημάτων.

3.2 Οι αξίες που εμπεριέχονται στον Χάρτη του ΟΗΕ και στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου αποτελούν συγχρόνως αξίες και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ στηρίζεται στις αρχές της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας, του διαλόγου και της σταθερότητας, καθώς και του σεβασμού των διεθνών συμφωνιών. Η ΕΕ υποστηρίζει σθεναρά τόσο το πολυμερές σύστημα όσο και τον ΟΗΕ και τις Συμβάσεις του, γεγονός το οποίο επικροτείται από την ΕΟΚΕ. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι συνθήκες προώθησης των αξιών του πολυμερούς συστήματος έχουν μεταβληθεί και θεωρεί, κατά συνέπεια, αναγκαία την επανεξέταση των ανακοινώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις πολιτικές της ΕΕ έναντι του πολυμερισμού. (έγγρ. COM(2001)231 με τίτλο «Οικοδόμηση μιας αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης με τα Ηνωμένα Έθνη στους τομείς της ανάπτυξης και των ανθρωπιστικών υποθέσεων» και έγγρ. COM(2003)526 με τίτλο «Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη: η επιλογή του πολυμερισμού»)

3.3 Η νέα δομή διακυβέρνησης της παγκόσμιας οικονομίας θα πρέπει να βασίζεται στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα και να εστιάζεται στην αντιμετώπιση φλεγόντων κοινωνικών θεμάτων, όπως η ανεργία, η φτώχεια, η επισιτιστική ασφάλεια και η επιδεινούμενη ανισότητα· θα πρέπει να ευνοεί την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημιουργία ενός δικαιότερου κόσμου· θα πρέπει να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο για την προώθηση της πράσινης οικονομίας και να προστατεύει τα δημόσια αγαθά, όπως το καθαρό νερό και ο αέρας, η βιοποικιλότητα και η μείωση των εκπομπών CO2.

4. Νέα διακυβέρνηση: ενισχυμένη συνεργασία, μεγαλύτερη συνοχή και περισσότερη αποτελεσματικότητα

4.1 Η ΕΟΚΕ καλεί τόσο την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και τα άλλα ευρωπαϊκά όργανα να προωθήσουν ενεργά μια νέα διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών, με στόχο την ενίσχυση της συνοχής και της αποτελεσματικότητάς τους προς όφελος της βιώσιμης ανάπτυξης και της εξασφάλισης συνθηκών αξιοπρεπούς εργασίας και βιώσιμων επιχειρήσεων.

4.2 Οι διεθνείς οργανισμοί, και ειδικότερα ο ΟΗΕ και οι υπηρεσίες του, έχουν μεν σαφείς στόχους, αλλά συχνά στερούνται αποτελεσματικότητας. Παρά τον επίσημο καθορισμό των στόχων στις διεθνείς συμβάσεις και τα πρότυπα, η εφαρμογή τους είναι συχνά ανεπαρκής, ενώ απουσιάζει ένα αποτελεσματικό σύστημα εκτίμησης των επιπτώσεων. Κατά τη νέα διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών θα πρέπει να δίδεται μεγαλύτερη έμφαση στην εκτέλεση και την παρακολούθηση των λαμβανομένων αποφάσεων.

4.3 Η παρακολούθηση αρχίζει να χρησιμοποιείται ως σημαντικό μέσο για τη διασφάλιση συνοχής κατά την εφαρμογή των διαφόρων πολιτικών, καθώς και για την παροχή κατευθύνσεων προς τα διευθυντικά στελέχη και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής όσον αφορά τον τρόπο κατά τον οποίο μπορούν να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους στους τομείς που τους απασχολούν περισσότερο. Η παρακολούθηση παρέχει επίσης δυνατότητα «έγκαιρης προειδοποίησης», η οποία ευνοεί την ανάληψη ταχείας και ενδεδειγμένης δράσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση και την περαιτέρω ανάπτυξη της εν λόγω προσέγγισης σε ευρύτερη και πιο συντονισμένη διεθνή κλίμακα, αναλόγως των αναγκών των διεθνών οργανισμών, δεδομένου ότι η επιτυχής ευρωπαϊκή εμπειρία που αποκομίσθηκε από την παρακολούθηση σύνθετων πολυεπίπεδων παρεμβάσεων ενδυνάμωσε την ικανότητα κοινής διαχείρισης των δημοσίων αρχών, των επαγγελματιών, και του ιδιωτικού τομέα.

4.4 Οι διεθνείς οργανισμοί μπορούν να καταστούν αποτελεσματικότεροι δια της αμοιβαίας ενίσχυσης των στόχων τους. Ορισμένοι διεθνείς οργανισμοί διαθέτουν διαδικασίες έγερσης αξιώσεων και μηχανισμούς δεσμευτικής διαιτησίας (ΠΟΕ), ενώ κάποιοι άλλοι έχουν αναπτύξει ικανοποιητικούς εποπτικούς μηχανισμούς, χωρίς όμως να είναι σε θέση να τους επιβάλλουν (ΔΟΕ). Οι πολιτικές των διεθνών οργανισμών δεν θα πρέπει να αλληλοαντικρούονται· οι στόχοι των οργάνων του ΟΗΕ, των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και της ΕΕ μπορούν να επιτευχθούν μόνον χάρη στη μεταξύ τους συνεργασία για την αμοιβαία προώθηση των προτύπων τους, όπως της ισότητας των δύο φύλων, της βιωσιμότητας, της αξιοπρεπούς εργασίας και της ελευθέρωσης του εμπορίου.

4.5 Η διακυβέρνηση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΣΧΣ) βρίσκεται στο επίκεντρο της των συζητήσεων σχετικά με τη διεθνή διακυβέρνηση της παγκόσμιας οικονομίας. Η ανάγκη να ρυθμιστούν οι χρηματοπιστωτικές αγορές και να χαρακτηρίζονται εφεξής από μεγαλύτερη διαφάνεια καθίσταται σήμερα περισσότερο επιτακτική από ποτέ άλλοτε, δεδομένου ότι δεν είναι πλέον δυνατόν να ληφθούν ενδεδειγμένα μέτρα αποκλειστικά και μόνον σε εθνικό επίπεδο. Προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα στους διεθνείς οργανισμούς να καταστούν αποτελεσματικότεροι ενόψει της αποτροπής μελλοντικών κρίσεων, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της επί ίσοις όροις ενίσχυσης των εξουσιών τους για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών σε διεθνή κλίμακα, χωρίς υπερβολικούς περιορισμούς, χωρίς ασφυκτικές πιέσεις και χωρίς περιττή γραφειοκρατία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιθυμητή την περαιτέρω ρύθμιση τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ άλλων, στους ακόλουθους τομείς: αύξηση των αποθεματικών, ρύθμιση των αμοιβαίων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου (hedge funds), εξάλειψη των φορολογικών παραδείσων, αποθάρρυνση της παροχής υπέρογκων και παράλογων αμοιβών, περιορισμός του κινδύνου μόχλευσης (leverage risk) και εδραίωση των εποπτικών αρχών σε υπερεθνική κλίμακα.

4.6 Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην πραγματική οικονομία απαιτείται ευρύτερη διεθνής συνεργασία· μια ασφαλής παγκόσμια οικονομία προϋποθέτει μεγαλύτερη ρύθμιση και ισχυρότερη βάση αξιών. Η Γερμανίδα Καγκελάριος, Angela Merkel, έλαβε επ’ αυτού μια σημαντική πρωτοβουλία: κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του ΠΟΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας (ΠΤ), του ΔΝΤ, της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του το 2009, πρότεινε την κατάρτιση ενός Χάρτη Βιώσιμης Οικονομικής Διακυβέρνησης (3) προκειμένου να τεθούν τα θεμέλια για τη χάραξη συνεκτικών πολιτικών ενόψει της επίτευξης κοινών στόχων, σύμφωνα με το συγκεκριμένο πεδίο αρμοδιοτήτων του εκάστοτε οργανισμού. Βάσει αυτού του Χάρτη, οι ηγέτες των χωρών της G20 διατύπωσαν στο Πίτσμπουργκ «Θεμελιώδεις αξίες για Βιώσιμη Οικονομική Δραστηριότητα» (Core values for Sustainable Economic Activity) όπου καθορίζουν την ευθύνη που φέρουν τους έναντι των διαφόρων ενδιαφερομένων φορέων –των καταναλωτών, των εργαζομένων, των επενδυτών και των επιχειρηματιών– για τη μεγιστοποίηση της ευημερίας των ατόμων μέσω συνεκτικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών στρατηγικών. Ο ΟΟΣΑ εκπόνησε ένα «Παγκόσμιο πρότυπο για τον 21ο αιώνα» (Global Standard for the 21st Century) με βάση τα ήδη υφιστάμενα πρότυπά του όσον αφορά την εταιρική διακυβέρνηση, τις πολυεθνικές εταιρείες, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη φορολογική συνεργασία (4). Η Επιτροπή Stiglitz συνιστά να ληφθούν αυστηρά μέτρα με στόχο την αντιμετώπιση της μειούμενης ζήτησης, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας (ΑΣΧ). Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ και στα κράτη μέλη της να υποστηρίξουν τις εν λόγω πρωτοβουλίες.

4.7 Η ΔΟΕ καλείται να αναλάβει έναν ιδιαίτερο ρόλο εντός της νέας δομής διακυβέρνησης. Τα θεμελιώδη πρότυπα εργασίας της ΔΟΕ και η έννοια της αξιοπρεπούς εργασίας και της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων παρέχουν κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης στον τομέα της απασχόλησης. Κατά την 98η διάσκεψη της ΔΟΕ, τον Ιούνιο του 2009, τα τρία ιδρυτικά μέλη της κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με ένα Παγκόσμιο Σύμφωνο για την Απασχόληση, το οποίο περιλαμβάνει μια δέσμη μέτρων για την αναστροφή των πτωτικών τάσεων στον τομέα της απασχόλησης και της οικονομικής μεγέθυνσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά ενθέρμως στην ΕΕ να ασκήσει πιέσεις για τη διεξαγωγή επίσημου διάλογου μεταξύ των διεθνών οργανισμών, βάσει της Ατζέντας της ΔΟΕ για την αξιοπρεπή εργασία, την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, την κοινωνική προστασία, τις ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, τις υγιείς εργασιακές σχέσεις και τα δικαιώματα κατά την εργασία.

4.8 Για την επίτευξη μεγαλύτερης συνοχής, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να μεριμνήσει, τόσο εντός όσο και εκτός της επικράτειάς της, για την κύρωση και εφαρμογή των επικαιροποιημένων Συμβάσεων της ΔΟΕ, καθώς και για την εφαρμογή της Ατζέντας της ΔΟΕ για την Αξιοπρεπή Εργασία. Η ΕΟΚΕ αιτείται ειδικότερα την κύρωση και την εφαρμογή των Συμβάσεων της ΔΟΕ που σχετίζονται περισσότερο με την Ατζέντα για την Αξιοπρεπή Εργασία, συμπεριλαμβανομένων των Συμβάσεων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, των Συμβάσεων για την κοινωνική ασφάλιση και της Σύμβασης ΔΟΕ Αρ. 94 για τις «Ρήτρες εργασίας στις συμβάσεις με το Δημόσιο». Οι κανόνες της ΕΕ δεν απαλλάσσουν τα κράτη μέλη από τις υποχρεώσεις που τους αναλογούν δυνάμει των επικυρωμένων Συμβάσεων της ΔΟΕ. Έπειτα από την κατάρτιση των γνωμοδοτήσεων με θέμα «Η κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης» (5) και «Προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας για όλους» (6), η ΕΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία να συμμετάσχει ενεργά στην προετοιμασία της σύστασης επί του θέματος.

4.9 Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ η οποία αποσκοπεί στην προαγωγή της συνεργασίας μεταξύ των διεθνών οργανισμών επί συγκεκριμένων θεμάτων. Η συνεργασία μεταξύ του ΠΟΕ και της ΔΟΕ στον τομέα της απασχόλησης, η συνεργασία μεταξύ της Παγκόσμιας Τράπεζας και της ΔΟΕ σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης, η συνεργασία μεταξύ της Παγκόσμιας Τράπεζας και της ΔΝΤ ενόψει της εφαρμογής των θεμελιωδών προτύπων εργασίας, αποτελούν εύστοχα ενδεικτικά παραδείγματα. Η απασχόληση των νέων, η μικροχρηματοδότηση και η κοινωνική ασφάλιση αποτελούν ζητήματα υψίστης σημασίας

5. Νέα διακυβέρνηση: μεγαλύτερη συνεκτίμηση των συμφερόντων των αναπτυσσόμενων χωρών

5.1 Οι αναπτυσσόμενες και οι αναδυόμενες χώρες απαιτείται να διαδραματίζουν πιο εξέχοντα ρόλο στις νέες δομές παγκόσμιας διακυβέρνησης που θα υιοθετήσουν οι διεθνείς οργανισμοί. Εντούτοις η ενσωμάτωσή τους απαιτείται να πραγματοποιηθεί βάσει των κανόνων των Ηνωμένων Εθνών και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο στόχος που συνίσταται στην εξασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας και στην εφαρμογή των θεμελιωδών προτύπων εργασίας της ΔΟΕ στις αναδυόμενες και στις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να καθοδηγεί τις πολιτικές των διεθνών οργανισμών. Η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ οφείλουν να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω αναδιάρθρωσης προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η δυνατότητα εκπροσώπησης και η ισχύς των φτωχότερων χωρών στο πλαίσιο των οργάνων και των διαδικασιών των εν λόγω οργανισμών.

5.2 Είναι αναγκαίο να επικουρηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες κατά τρόπο ώστε να προαχθεί η εποικοδομητική συμμετοχή τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων του ΠΟΕ. Οι χώρες αυτές χρειάζεται να αποκτήσουν δυνατότητα ευχερέστερης συμμετοχής στις εμπορικές διαπραγματεύσεις και να παρακινηθούν, αφενός, να διευρύνουν περαιτέρω τις γνώσεις τους επί εμπορικών θεμάτων και, αφετέρου, να βελτιώσουν τις τεχνικές ικανότητες και δεξιότητές τους από την άποψη της ενοποίησης της αγοράς. Οι αναπτυσσόμενες χώρες απαιτείται να έχουν στη διάθεσή τους ορισμένα θεμιτά περιθώρια για την άσκηση πολιτικής στον τομέα των εμπορικών σχέσεων.

5.3 Τον Μάρτιο του 2009, το ΔΝΤ προέβη σε ανάλυση της ευπάθειας των χωρών χαμηλού εισοδήματος έναντι των δυσμενών επιπτώσεων της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και της επακόλουθης ύφεσης (7). Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΔΟΕ, περισσότερα από 200 εκατομμύρια άτομα κινδυνεύουν να οδηγηθούν στην έσχατη ένδεια, τα περισσότερα εκ των οποίων ζουν σε οικονομικά αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες χώρες. Ο αριθμός των φτωχών εργαζομένων, δηλ. εκείνων που κερδίζουν λιγότερα από 2 δολάρια ΗΠΑ την ημέρα, ενδέχεται να ανέλθει σε 1,4 δισεκατομμύρια άτομα, εκμηδενίζοντας την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας παγκοσμίως κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας. Η επιδείνωση της φτώχειας θα πλήξει πρωτίστως τις γυναίκες, δεδομένου ότι το 60 % των φτωχών σε παγκόσμια κλίμακα είναι γυναίκες. Υπό τις παρούσες συνθήκες απαιτείται να καταβληθούν πρόσθετες προσπάθειες για την επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας (ΑΣΧ). Η ΕΟΚΕ προτρέπει σθεναρά την ΕΕ να εκπληρώσει με αποφασιστικότητα τη δέσμευση που έχει αναλάβει ενόψει της υλοποίησης των ΑΣΧ.

6. Τι είδους ρόλο θα μπορούσε να διαδραματίσει η ΕΕ για την προαγωγή μιας νέας διακυβέρνησης των διαφόρων διεθνών οργανισμών;

6.1 Η ΕΕ διαδραματίζει εν προκειμένω έναν ιδιαίτερο ρόλο στη διεθνή σκηνή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο σημαντικότερος εξαγωγέας στον κόσμο και ο κατ’ εξοχήν χορηγός βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ συγχρόνως αποτελεί την αγορά αναφοράς σε παγκόσμια κλίμακα. Παρά το γεγονός αυτό, ορισμένες έρευνες δεικνύουν μείωση της επιρροής της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη (8). Τα ψηφίσματα της ΕΕ για τα δικαιώματα του ανθρώπου τυγχάνουν λιγότερης υποστήριξης στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ απ’ ό,τι πριν από μια δεκαετία, λόγω της αυξανόμενης επιρροής των χωρών που ανθίστανται σε παρεμβάσεις στις «εσωτερικές υποθέσεις» τους, όπως η Κίνα και η Ρωσία (9).

6.2 Είναι πολλά αυτά που διακυβεύονται για την ΕΕ στο σύστημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Το πρότυπο κοινωνικής οικονομίας της αγοράς της ΕΕ είναι μοναδικό στο είδος του και έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ενδεδειγμένο για την αντιμετώπιση των σύνθετων προβλημάτων της παρούσας οικονομικής κρίσης. Η ΕΕ και τα θεσμικά της όργανα πρέπει να αναλάβουν δράση για την προάσπιση των συμφερόντων τους και την προαγωγή των αξιών τους.

6.3 Η ΕΕ εκπροσωπείται σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται με τη διακυβέρνηση της παγκόσμιας οικονομίας είτε με την παρουσία κάποιων κρατών μελών στο Διοικητικό Συμβούλιο των εν λόγω οργανισμών, είτε συντονίζοντας τις πολιτικές των μελών της στους οργανισμούς αυτούς, είτε εκπροσωπούμενη έμμεσα από το κράτος μέλος που ασκεί την προεδρία της ή άμεσα, μέσω του αντιπροσωπευτικού καθεστώτος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στους περισσότερους διεθνείς οργανισμούς η ΕΕ έχει απλώς καθεστώς παρατηρητή (με εξαίρεση τον ΠΟΕ και την Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ - FAO) και στηρίζεται στη χρήση «ήπιας δύναμης» για την άσκηση επιρροής. Παρά την αποτελεσματικότητα αυτής της «ήπιας δύναμης» και το δικτύου «καλής θέλησης» της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να επιδιώκει ενεργά και στο μέτρο του δυνατού τη διαμόρφωση επίσημων θέσεων. Η ΕΕ θα πρέπει να χαράξει μια στρατηγική για κάθε διεθνή οργανισμό, προκειμένου να αυξήσει τη δύναμή της και να ενισχύσει τη θέση της με στόχο να προωθήσει την αποτελεσματικότερη και δικαιότερη διακυβέρνηση των εν λόγω οργανισμών.

6.4 Η ΕΕ εκπροσωπείται στο ΔΝΤ από διαφόρους εκπροσώπους (τον Πρόεδρο της EURIMF, την ΕΚΤ, τον Πρόεδρο της Ευρωομάδας, τον Υπουργό Οικονομικών της χώρας που ασκεί την Προεδρία της ΕΕ) και οι αποκλίσεις που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με δημοσιονομικά και αναπτυξιακά θέματα δεν επιτρέπουν στην Ευρώπη να εκφράζεται με ενιαία φωνή. Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι εξουσιοδοτημένη να ενεργεί εξ ονόματος της ΕΕ σε εμπορικά θέματα, ωστόσο σχετικά με άλλα χρηματοοικονομικά ζητήματα ακόμη και τα 16 κράτη μέλη της ΕΕ που διαθέτουν κοινό νόμισμα και έχουν εκχωρήσει στην ΕΚΤ ορισμένες από τις αρμοδιότητες τους δεν λαμβάνουν κατ’ ανάγκη κοινή θέση. Λόγω της αυξανόμενης σημασίας των οργάνων του Bretton Woods, και ειδικότερα του ΔΝΤ, η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως την ΕΕ και τα θεσμικά όργανά της να βελτιώσουν το συντονισμό τους ως προς τη διακυβέρνηση των προαναφερθέντων οργάνων. Οι χώρες της ΕΕ κατέχουν συνολικά το 32 % του ποσοστού των δικαιωμάτων ψήφου στο ΔΝΤ, έναντι ποσοστού 17 % των ΗΠΑ. Η απώλεια επιρροής των μικρότερων κρατών μελών της ΕΕ προς όφελος των αναδυόμενων οικονομιών μπορεί να αντισταθμισθεί με τη βελτίωση του συντονισμού της πολιτικής της ΕΕ.

6.5 Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να προτρέψει το ΔΝΤ να μεριμνήσει για την προαγωγή πολιτικών που παρέχουν πρόσβαση στην πίστωση και στη χρηματοδότηση, ειδικότερα για τις ΜΜΕ και τους γεωργούς, δεδομένου ότι οι τομείς αυτοί αποτελούν τον κεντρικό πυρήνα και τους κυριότερους παροχείς απασχόλησης όλων των εθνικών οικονομιών. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την ΕΕ να ασκήσει πιέσεις προς τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα προκειμένου να διαθέσουν κεφάλαια στις αναπτυσσόμενες χώρες για την εφαρμογή αντικυκλικών μέτρων, με απώτερο σκοπό να μην αναλάβουν προκυκλικές δεσμεύσεις υπό όρους.

6.6 Από το 2000 και εξής, η ΕΕ αύξησε σημαντικά τη χρηματοοικονομική συνεισφορά της στην Παγκόσμια Τράπεζα (241 εκατομμύρια ευρώ κατά το 2008). Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η Παγκόσμια Τράπεζα για την εξάλειψη της φτώχειας και συνιστά να ενθαρρύνει η ΕΕ την Παγκόσμια Τράπεζα προκειμένου να προβεί στην υιοθέτηση πολιτικών οικονομικής ανάπτυξης οι οποίες να εμπεριέχουν τόσο την αξιοπρεπή εργασία όσο και την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στην εκπαίδευση και σε άλλα δημόσια αγαθά. Η ΕΟΚΕ προτρέπει σθεναρά την ΕΕ να υποστηρίξει την Παγκόσμια Τράπεζα για τη χρηματοδότηση σχεδίων ανάκαμψης της οικονομίας των χωρών που πλήττονται από την παρούσα χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, σχεδίων τα οποία να εστιάζονται στη στήριξη της βιώσιμης επιχειρηματικής ανάπτυξης, στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην πραγματοποίηση δημόσιων επενδύσεων, στην ανάληψη ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας, στην επέκταση της βασικής κοινωνικής ασφάλισης σε όλους τους πολίτες, στην πρόβλεψη πρόσθετων ασφαλιστικών δικλείδων, καθώς και στην εξασφάλιση επενδύσεων για την «πράσινη οικονομία».

6.7 Δυνάμει της Συνθήκης της Λισσαβώνας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαθέτει εξουσία συναπόφασης επί θεμάτων της εμπορικής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω εξουσία παρέχει νέες ευκαιρίες για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με εμπορικά ζητήματα. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει αρκετές ενδιαφέρουσες γνωμοδοτήσεις όσον αφορά τόσο εμπορικά ζητήματα όσο και την αναγκαία επιδίωξη συνοχής των εμπορικών πολιτικών με τις κοινωνικές και τις περιβαλλοντικές πολιτικές της ΕΕ (10).

6.8 Η ΕΕ αναλώνει πολύ χρόνο στην προσπάθειά της να συντονίσει τις απόψεις και τις θέσεις της στους διεθνείς οργανισμούς, με αποτέλεσμα να διαθέτει λιγότερο χρόνο και μικρότερα περιθώρια προκειμένου να πείσει τα άλλα μέλη των διεθνών οργανισμών να υποστηρίξουν τις συγκεκριμένες θέσεις. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες αποτελεί μια από τις πρόσφατες θετικές εξαιρέσεις. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν τη δυνατότητα να υποστηρίξουν μια κοινή θέση. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι παρατηρείται κάποια σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ ως προς την ψηφοφορία και παρακινεί την ΕΕ να προετοιμαστεί κατά τρόπο ώστε να είναι σε θέση να εκφράζεται με ενιαία φωνή, με κύριο μέλημα να αποτραπεί η απώλεια επιρροής λόγω διαφωνίας των μελών. Ελπίζεται ότι η Συνθήκη της Λισσαβώνας θα συμβάλει στη βελτίωση αυτής της κατάστασης. Η αποδοχή της νέας Συνθήκης, το νέο αξίωμα του Ύπατου Εκπροσώπου και η ενίσχυση της διπλωματικής συνεργασίας παρέχουν την ευκαιρία να ενισχυθεί η θέση της ΕΕ διεθνώς.

6.9 Η βελτίωση της διακυβέρνησης των διεθνών οργανισμών, με παράλληλη ενίσχυση της συνοχής και άρα της αποτελεσματικότητας, αρχίζει οίκαδε. Οι πολιτικές που προωθεί η ΕΕ στον ΟΗΕ και τις υπηρεσίες του, στην G20 και στα όργανα του Bretton Woods θα πρέπει να υπόκεινται στις ίδιες αρχές και να προάγουν τους ίδιους στόχους, εντός του πεδίου αρμοδιοτήτων και αναλόγως της δομής των διαφόρων οργανισμών. Πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια απαιτείται να καταβληθεί για τη διαμόρφωση συνεκτικών πολιτικών στους διεθνείς οργανισμούς. Η πολιτική της ΕΕ για τη συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής αποτελεί θετικό χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ενδεικτικά, η ΕΟΚΕ αναφέρει επίσης τη συνοχή μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας (11).

7. Βελτίωση των διαβουλεύσεων και μεγιστοποίηση της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών

7.1 Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών συνιστά προαπαιτούμενο για την προάσπιση και την προαγωγή των αξιών που είναι θεμελιώδους σημασίας για τους διεθνείς οργανισμούς. Η διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών αποτελεί ζήτημα το οποίο παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον για την κοινωνία των πολιτών. Η πρόσφατη κρίση κατέδειξε ότι η κοινωνία των πολιτών –και, πιο συγκεκριμένα, οι φορολογούμενοι, οι εργαζόμενοι, οι καταναλωτές, οι αποταμιευτές, οι ιδιοκτήτες ακινήτων και οι επιχειρηματίες– καταβάλλει υπερβολικά υψηλό τίμημα για ανεπαρκή και ατελέσφορη παγκόσμια διακυβέρνηση.

7.2 Η νέα δομή διακυβέρνησης διαμορφώνεται σε συνόδους κορυφής υψηλού διπλωματικού επιπέδου· ωστόσο, η εν λόγω διαδικασία δεν χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη διαφάνεια. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι έχουν ελάχιστη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία, πόσο μάλλον σε αυτή καθ’ εαυτή τη λήψη των αποφάσεων. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι συνδικαλιστικές ενώσεις προσπαθούν να κινητοποιήσουν την κοινή γνώμη και να ασκήσουν πιέσεις προς τις κυβερνήσεις τους προκειμένου να δημοσιοποιήσουν τις απόψεις τους σχετικά με τη μελλοντική δομή διακυβέρνησης της παγκόσμιας οικονομίας. Ορισμένοι εκπρόσωποι της επιχειρηματικής κοινότητας καλούνται να εκφέρουν γνώμη, ενώ κάποιοι άλλοι αποκλείονται από την εν λόγω διαδικασία. Η φωνή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων θα πρέπει να γίνεται περισσότερο ακουστή στο πλαίσιο της διαδικασίας άσκησης πολιτικής της ΕΕ έναντι των διεθνών οργανισμών.

7.3 Όσον αφορά τη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στη διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών, υπάρχουν διάφορα παραδείγματα ορθών πρακτικών σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. Εξέχον παράδειγμα σε διεθνές επίπεδο είναι η ΔΟΕ. Οι εκπρόσωποι των εργοδοτών και των εργαζομένων συμμετέχουν επί ίσοις όροις με τις κυβερνήσεις σε όλα τα όργανα της ΔΟΕ, σχετικά είτε με τη διακυβέρνηση, είτε με τη λήψη των αποφάσεων, είτε με τη θέσπιση προτύπων, είτε με την παρακολούθηση. Η Συμβουλευτική Επιτροπή για τις Επιχειρήσεις και τη Βιομηχανία (BIAC) και η Συμβουλευτική Επιτροπή των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων (TUAC) του ΟΟΣΑ αποτελούν επίσης εύστοχα παραδείγματα θεσμοθετημένων διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους. Όλοι οι άλλοι διεθνείς οργανισμοί προβαίνουν λιγότερο συστηματικά σε διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους και τις λοιπές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως π.χ. το συμβουλευτικό καθεστώς των ΜΚΟ στον ΟΗΕ ή η πλήρης απουσία διαβούλευσης, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της G20. Η αποτελεσματική διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών θα ενισχυθεί με τη θεσμοθέτηση της συμμετοχής των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών και των κοινωνικών εταίρων υπό συνθήκες διαφάνειας. Η αποτελεσματικότητα των διεθνών οργανισμών μπορεί επίσης να βελτιωθεί με την καθιέρωση της συμμετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των κοινωνικών εταίρων στους μηχανισμούς παρακολούθησης και ελέγχου, καθώς και στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης των εν λόγω οργανισμών.

7.4 Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η ΕΕ θα συμπεριλάβει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους στη διαδικασία διαμόρφωσης των πολιτικών και των θέσεών της για τη νέα διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί επίσης ότι η ΕΕ θα προωθήσει, στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών, τη θεσμοθέτηση διαβουλεύσεων με την κοινωνία των πολιτών κατά την πραγματοποίηση συζητήσεων σχετικά με τις δομές διακυβέρνησής τους. Προαπαιτούμενο για μια εποικοδομητική διαδικασία διαβούλευσης αποτελεί η διαφάνεια και η ευχερής πρόσβαση στα έγγραφα, εντός επαρκούς χρονικού διαστήματος το οποίο να καθιστά δυνατή τη συνεκτίμηση και την υιοθέτηση των απόψεων των ενδιαφερομένων φορέων.

7.5 Η ΕΟΚΕ αναμένει από την ΕΕ (δηλ. από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κράτη μέλη) να προωθήσει και να διευκολύνει περαιτέρω τη βελτίωση της διεξαγωγής διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους κατά τη μελλοντική διακυβέρνηση των διεθνών οργανισμών.

Βρυξέλλες, 17 Μαρτίου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) COM(2001)231: Οικοδόμηση πραγματικής εταιρικής σχέσης με τα Ηνωμένα Έθνη στον τομέα της ανάπτυξης και των ανθρωπιστικών υποθέσεων και COM(2003)526: Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένα Έθνη: επιλογή της πολυμερούς προσέγγισης.

(2) Σύμφωνα με τις συστάσεις της επιτροπής εμπειρογνωμόνων, υπό την προεδρία του καθ. Joseph Stiglitz, που άσκησε συμβουλευτικό ρόλο στο πλαίσιο της Διάσκεψης του ΟΗΕ με θέμα την παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση και τις επιπτώσεις της στην ανάπτυξη, Ιούνιος 2009. Η Επιτροπή Stiglitz συνέστησε επίσης τη δημιουργία μιας Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για την παροχή συμβουλών προς το Συμβούλιο.

(3) Κοινό Ανακοινωθέν της Γερμανίδας Καγκελαρίου Angela Merkel, 5 Φεβρουαρίου 2009, Βερολίνο.

(4) Angel Gurría, Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ, Ρώμη, 12 Μαΐου 2009.

(5) ΕΕ C 234 της 22.9.2005, σ. 41.

(6) ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 38.

(7) ΔΝΤ, «The Implications of the Global Financial Crisis for Low-Income Countries», Μάρτιος 2009.

(8) «A global Force for Human Rights? An audit of European Power at the UN European Council on Foreign Relations», των Richard Gowan και Franziska Brantner, Σεπτέμβριος 2008. www.ecfr.eu

(9) ΕΕ C 182 της 4.8.2009, σ. 13.

(10) ΕΕ C 211 της 19.8.2008, σ. 82.

(11) ΕΕ C 128 της 18.5.2010, σ. 41.