Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πράσινη βίβλο σχετικά με την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων"

(2001/C 357/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής για την Πράσινη βίβλο σχετικά με την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων (COM(2001) 68 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 13ης Φεβρουαρίου 2001, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 1 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 13ης Ιουνίου 2000 να αναθέσει στην επιτροπή 4 "Χωροταξία, αστικά θέματα, περιβάλλον, ενέργεια" την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων προμηθειών, υπηρεσιών και έργων και την Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας και των μεταφορών (CdR 312/2000 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την επανεξέταση της κοινοτικής στρατηγικής διαχείρισης αποβλήτων (CdR 339/96 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής: σφαιρική αξιολόγηση του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη (5ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον) (CdR 12/2000 fin)(3)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 98/2001 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 3 και 4 Μαΐου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κου Kramer Mikkelsen (DK/PES)·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 39η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 13 και 14 Ιουνίου 2001 (συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών για την Πράσινη βίβλο σχετικά με την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων

1.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς το ότι η ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων πρέπει να βασίζεται σε μία σειρά από διαφορετικά μέσα: Τα εθελοντικά μέσα και τα μέσα που βασίζονται στην αγορά, όπως η περιβαλλοντική σήμανση, οι περιβαλλοντικές δηλώσεις, οι οικολογικές δημόσιες προμήθειες, η οικολογική διαχείριση και οι κατευθυντήριες γραμμές για τον οικολογικό σχεδιασμό, πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό.

1.2. Ωστόσο, η ΕΤΠ θα ήθελε να τονίσει ότι μία ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων με τα στοιχεία που εξετάζονται στην Πράσινη βίβλο μπορεί να θεωρηθεί ως συμπλήρωμα της παραδοσιακής νομοθεσίας με τη μορφή π.χ. ελάχιστων οδηγιών, τις οποίες δεν μπορεί να αντικαταστήσει.

1.3. Είναι απαραίτητες νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον καθορισμό προτεραιοτήτων, στόχων και κριτηρίων για την αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των στόχων. Με τη νομοθεσία θα πρέπει συγκεκριμένα να θεσπίζονται μέτρα εφαρμογής σε περίπτωση ανεπαρκούς επίτευξης των καθορισθέντων στόχων. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι κατά την εφαρμογή της ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων, πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως βάση οι θεμελιώδεις αρχές της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ένωσης, δηλαδή οι αρχές της προφύλαξης και της επικουρικότητας.

1.4. Είναι ιδιαίτερα αναγκαία η συνέχιση της κατάρτισης οδηγιών για τη διασφάλιση ελάχιστων απαιτήσεων όσον αφορά την κατεργασία των αποβλήτων και τη χρησιμοποίηση χημικών ουσιών. Όσον αφορά την πρόληψη της ρύπανσης και την υποκατάσταση των ανεπιθύμητων χημικών ουσιών σε επιλεγόμενα προϊόντα, μία ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο συμπλήρωμα, αλλά οι εθελοντικές πρωτοβουλίες στους τομείς αυτούς δεν πρέπει να αναχαιτίσουν τις προσπάθειες για τη θέσπιση βασικής νομοθεσίας όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος.

1.5. Για να εξασφαλιστεί ότι οι εθελοντικές πρωτοβουλίες που αναφέρονται, μεταξύ άλλων, στην Πράσινη βίβλο θα συμφωνούν δεόντως και θα στηρίζουν την περαιτέρω εξέλιξη της νομοθεσίας, η ΕΤΠ προτείνει να εξετάσει η Επιτροπή τη συνεργία αυτή στην επόμενη ανακοίνωσή της.

1.6. Η ΕΤΠ κρίνει επίσης ότι πρέπει να περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο η Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων (ΟΠΠ) πρέπει να συσχετίζεται και να συνδυάζεται με την παραδοσιακή ρύθμιση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και τα τρέχοντα μέτρα στον τομέα αυτό (μνημόνια ΙPPC και BAT).

1.7. Η Πράσινη βίβλος της Επιτροπής για την ΟΠΠ δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες όσον αφορά τους μακροπρόθεσμους στόχους και προτεραιότητες για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, τις οποίες έχει η ΕΤΠ μετά την έγκριση από την Επιτροπή του 6ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον όπου η πρόληψη αποβλήτων χαρακτηρίζεται ως βασικό στοιχείο της ΟΠΠ.

1.8. Η ΕΤΠ έχει επιστήσει την προσοχή - για τελευταία φορά στη γνωμοδότησή της σχετικά με τη γενική αξιολόγηση του 5ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον(4) - στην ανάγκη να αναληφθούν στοχοθετημένες προσπάθειες για την εξασφάλιση της πρόληψης αποβλήτων. Η ΕΤΠ επαναλαμβάνει εν προκειμένω το αίτημα αυτό.

1.9. Συνεπώς, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει, στην επόμενη ανακοίνωσή της, τους στόχους και τις προτεραιότητες, ώστε να δοθεί στις προσπάθειες πρόληψης της δημιουργίας αποβλήτων η μεγάλη προτεραιότητα που είναι απαραίτητη για τον περιορισμό των αποβλήτων. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, που είναι στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης υπεύθυνες για την εξάλειψη των αποβλήτων, γνωρίζουν πολύ καλά τα προβλήματα που προκαλούνται από τη φύση και τις ποσότητες της σημερινής παραγωγής αποβλήτων. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι διατεθειμένες να θέσουν τις γνώσεις αυτές στη διάθεση της Επιτροπής κατά τις προσεχείς εργασίες, και καλούν την Επιτροπή να εξασφαλίσει τη στενή συμμετοχή της ΕΤΠ στις μελλοντικές εργασίες.

1.10. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή επιθυμεί να συμμετάσχουν όλοι οι παράγοντες σε όλα τα επίπεδα, καθώς επίσης και να βασισθεί η ΟΠΠ σε έναν ανοιχτό διάλογο και κίνητρα για τη συνθεώρηση της πτυχής του κύκλου ζωής των προϊόντων σε όλες τις σχετικές αποφάσεις.

1.11. Η ΕΤΠ θα ήθελε να επισύρει ιδιαίτερα την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εκπόνηση της επόμενης ανακοίνωσης ο ρόλος τον οποίον οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν δυνάμει του ρόλου τους ως φορέων επίβλεψης των επιχειρήσεων κ.λπ.

1.12. Η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι ατυχές το γεγονός ότι η Πράσινη βίβλος δεν εξετάζει τις δυνατότητες των τοπικών και περιφερειακών περιβαλλοντικών αρχών να επηρεάσουν οι ίδιες την ανάπτυξη προϊόντων μέσω διαλόγου με τις επιχειρήσεις. Τούτο είναι ατυχές, δεδομένου ότι οι τοπικές και περιφερειακές περιβαλλοντικές αρχές έχουν πολλές δυνατότητες να επηρεάσουν, μέσω διαλόγου, τις επιχειρήσεις, ώστε να δίδουν οι τελευταίες έμφαση στις περιβαλλοντικές ιδιότητες των προϊόντων από την άποψη του κύκλου ζωής.

1.13. Η δυνατότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών να προωθούν, μέσω της πολιτικής τους για τις προμήθειες, οικολογικά προϊόντα εξαρτάται σήμερα, όταν πρόκειται για μεγάλες συμβάσεις, από τη δυνατότητα διεύρυνσης των κανόνων που διέπουν την υποβολή προσφορών ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι σχετικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Όσον αφορά τις συμβάσεις αυτές, η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πράσινη Βίβλος εναποθέτει την επιτυχία ή την αποτυχία της ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων στη δυνατότητα των τοπικών και περιφερειακών αρχών να προωθούν τη διάθεση λιγότερο επιβλαβών για το περιβάλλον προϊόντων, δεδομένου ότι οι αρχές αυτές έχουν περιορισμένες δυνατότητες δράσης στον τομέα αυτό.

1.14. Εάν δεν υπάρξει δυνατότητα εκπλήρωσης του ρόλου αυτού μέσω της βελτίωσης των κανόνων για την υποβολή προσφορών, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν θα έχουν καμία δυνατότητα να ανταποκριθούν στις προσδοκίες. Συνεπώς, έχοντας υπόψη τον κεντρικό ρόλο που η Επιτροπή αποδίδει σε μία φιλοπεριβαλλοντική πολιτική στον τομέα των δημόσιων προμηθειών, επισημαίνεται ότι οι ερμηνείες και οι τροποποιήσεις των κανόνων για την υποβολή προσφορών αποτελούν προϋπόθεση για μία επιτυχή εφαρμογή της ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών όσον αφορά τα μεμονωμένα κεφάλαια της Πράσινης βίβλου

Μηχανισμός των τιμών

2.1. Η αρχή σύμφωνα με την οποία ο ρυπαίνων πληρώνει αποτελεί μία βασική αρχή των κοινοτικών προσπαθειών για την προστασία του περιβάλλοντος, την οποία η ΕΤΠ υποστηρίζει πλήρως. Συνεπώς, η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να ληφθούν μέτρα ώστε το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος κατά τον κύκλο ζωής των προϊόντων να ενσωματώνεται στην τιμή τους. Κατά την εφαρμογή της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει απεδείχθη, σε ορισμένες περιπτώσεις, ότι είναι δύσκολο στην πράξη να εξασφαλιστεί η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού κόστους στις τιμές των προϊόντων. Η ΕΤΠ θεωρεί πολύ πιθανό ότι οι προτεινόμενες πρωτοβουλίες στο άμεσο μέλλον δεν αρκούν για την επίτευξη του σκοπού αυτού.

2.2. Η ΕΤΠ προτείνει να δοθεί έμφαση, κατά την κατάρτιση της επόμενης ανακοίνωσης για μία ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων, σε μία ευρύτερη σειρά μέτρων, που μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές των προϊόντων με τη συμπερίληψη του περιβαλλοντικού κόστους σε αυτές. Κατά την περιγραφή των μέτρων αυτών πρέπει να δοθεί έμφαση στη σκοπιμότητα να επιβληθεί ένας ειδικός φόρος σε ορισμένες πρώτες ύλες, χημικές ουσίες κ.λπ. Πρέπει επίσης να προβληθεί η δυνατότητα κατάργησης των υφιστάμενων επιδοτήσεων, κρατικών ενισχύσεων κ.λπ. για την ανάπτυξη προϊόντων και διαδικασιών, μεταξύ άλλων στη γεωργία και τον τομέα της ενέργειας, που αντιβαίνουν σε μία βιώσιμη ανάπτυξη. Τέλος, πρέπει στην ανακοίνωση να περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο μία στοχοθετημένη χρησιμοποίηση της περιβαλλοντικής ευθύνης, συμπεριλαμβανόμενης της επιβολής απαιτήσεων για εχέγγυα σε περίπτωση περιβαλλοντικών ζημιών, μπορεί να συμβάλει στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού κόστους στις τιμές των προϊόντων.

2.3. Η ευθύνη του παραγωγού μπορεί να αποτελεί μέσο για την ενσωμάτωση του κόστους κατεργασίας των αποβλήτων από άχρηστα προϊόντα, εξάλειψης λυμάτων κ.λπ. στην τιμή των νέων προϊόντων, και μπορεί να παράσχει κίνητρα για πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων ήδη από τη φάση του σχεδιασμού. Η ΕΤΠ θεωρεί την ευθύνη του παραγωγού ως μέσο για την εφαρμογή της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει. Όσον αφορά τη διαμόρφωση συστημάτων αποβλήτων, είναι σε πολλές περιπτώσεις σκόπιμο να βασίζονται τα συστήματα αυτά στην προσωπική ευθύνη των παραγωγών, ώστε να επιβάλλεται στους παραγωγούς η υποχρέωση χρηματοδότησης για την εξάλειψη των άχρηστων προϊόντων, ενώ η συγκεκριμένη διαχείριση των αποβλήτων με στόχο την ανακύκλωση και την αξιοποίησή τους πρέπει να γίνεται μέσω συστημάτων αποβλήτων που έχουν δημιουργηθεί από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Η ΕΤΠ, στη γνωμοδότησή της για την αναθεώρηση της κοινοτικής στρατηγικής για τα απόβλητα(5) είχε περιγράψει την ανάγκη εφαρμογής της αρχής της κοινής ευθύνης σε ένα οικονομικό και πρακτικό μέρος σε σχέση με τη θέσπιση της ευθύνης του παραγωγού.

2.4. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι πρέπει να εξεταστεί χωριστά για κάθε ομάδα προϊόντων κατά πόσο είναι σκόπιμο να συνεπάγεται η ευθύνη του παραγωγού υποχρέωση επιστροφής της αξίας του προϊόντος από τον παραγωγό. Η ευθύνη του παραγωγού ως εργαλείο μίας ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων προσιδιάζει ιδίως για τα προϊόντα τα οποία έχουν μέγεθος και αξία που καθιστούν δυνατή τη μεμονωμένη διαχείριση του προϊόντος ακόμη και όταν αυτό έχει καταστεί απόβλητο. Τα κατεστραμμένα οχήματα αποτελούν παράδειγμα ενός παρόμοιου είδους προϊόντος.

Καταναλωτική ζήτηση οικολογικών προϊόντων

2.5. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς το ότι είναι σημαντικό να προωθηθεί η συλλογή αξιόπιστων, σημαντικών και σαφών πληροφοριών για τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των προϊόντων. Η ΕΤΠ θα ήθελε στο πλαίσιο αυτό να επισημάνει ότι η συλλογή περιβαλλοντικών πληροφοριών πρέπει σε μεγάλο βαθμό να εντάσσεται στα πλαίσια της ευθύνης του παραγωγού.

2.6. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι είναι ιδιαίτερα αναγκαία η κατάρτιση τόσο των καταναλωτών όσο και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε περιβαλλοντικά θέματα, και ότι η κατάρτιση αυτή πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο μίας ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων.

2.7. Η εθελοντική ρύθμιση της ΕΕ για το οικολογικό σήμα "Άνθος" είναι ένα πολύ γνωστό εργαλείο που υπάρχει επί πολλά χρόνια. Η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι κατ' αρχήν ένα θαυμάσιο μέσο επειδή είναι εύκολο για τους καταναλωτές να το χρησιμοποιούν στις αγορές τους, ενώ ταυτόχρονα τα κριτήρια για την απονομή του είναι διαφορετικά και παρέχουν τη δυνατότητα συνεχούς προσαρμογής στις εξελίξεις ενός μίας κατηγορίας προϊόντος. Η ΕΤΠ κρίνει ότι στην πράξη χρειάζονται μεγαλύτερες προσπάθειες, πράγμα που αναγνωρίζεται επίσης στην Πράσινη βίβλο της Επιτροπής η οποία αναφέρει ότι είναι απαραίτητη μία επέκταση της ρύθμισης ώστε να περιλαμβάνει περισσότερες ομάδες προϊόντων, καθώς επίσης και η διάθεση περισσότερων δημόσιων πόρων για την προώθηση της ρύθμισης. Το πρόγραμμα της ΕΕ για την οικολογική σήμανση πρέπει να είναι δυνατόν για διάφορες κατηγορίες προϊόντων να βασίζεται και να συνδυάζεται με τα υφιστάμενα και εύρυθμα λειτουργούντα οικολογικά σήματα (π.χ. το σκανδιναβικό οικολογικό σήμα "Κύκνος"), αντί να καθιερωθεί εκ βάθρων μια νέα σήμανση της ΕΕ που να ανταγωνίζεται τα σήματα αυτά.

2.8. Η ΕΤΠ κρίνει ότι η πρόταση της Πράσινης βίβλου για μία ευρύτερη στρατηγική επισήμανσης με τη μορφή περιβαλλοντικών δηλώσεων (ISO τύπος ΙΙΙ) μπορεί να έχει μεγάλη σημασία και για τους καταναλωτές οι οποίοι δεν είναι "πρωτοπόροι" στην ανάπτυξη προϊόντων που επιβαρύνουν λιγότερο το περιβάλλον και οι οποίοι, κατά συνέπεια, δεν μπορούν να διαθέτουν οικολογικά σήματα. Ιδιαίτερα λεπτομερείς περιβαλλοντικές δηλώσεις θα είναι σπάνια δυνατό να χρησιμοποιούνται για το μεμονωμένο ιδιώτη καταναλωτή, αλλά είναι δυνατό να χρησιμοποιούνται σε μεγάλο βαθμό για τους μεγαλύτερους δημόσιους ή ιδιωτικούς αγοραστές, καθώς επίσης και τους αγοραστές στην αλυσίδα προμηθειών. Επίσης, οι περιβαλλοντικές δηλώσεις μπορεί να δώσουν τη δυνατότητα παροχής βελτιωμένων συμβουλών στους καταναλωτές από οργανώσεις που έχουν το σκοπό αυτό. Αντί να γίνονται πολύ ευρείες και λεπτομερείς περιβαλλοντικές δηλώσεις, πρέπει να καταβληθούν ουσιαστικές προσπάθειες για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας.

2.9. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, πρέπει να δοθεί έμφαση στη διαμόρφωση υποχρεωτικών συστημάτων περιβαλλοντικών δηλώσεων, που να αφορούν, όπως το ευρωπαϊκό ενεργειακό σήμα, όλα τα προϊόντα εντός κάθε αγοράς.

2.10. Οι πληροφορίες με τη μορφή ισχυρισμών σχετικά με οικολογικά προϊόντα/δηλώσεις από τους παραγωγούς (ISO τύπος ΙΙ) πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, να έχουν μικρότερη προτεραιότητα, επειδή θεωρείται ότι έχουν μικρότερη αξιοπιστία για τους καταναλωτές και επειδή μπορούν να οδηγήσουν σε έναν κυκεώνα σημάτων. Οι ισχυρισμοί του είδους "δεν περιέχει" πρέπει να γίνονται αποδεκτοί κατ' εξαίρεση. Αντίθετα, πρέπει να αναφέρεται ποιές ουσίες χρησιμοποιούνται στο προϊόν, ενώ πρέπει επίσης να διασφαλίζεται ότι τα δηλούμενα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά έχουν σχέση με την εκάστοτε ομάδα προϊόντων.

Πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις

2.11. Η ΕΤΠ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή αποδίδει επίσης σημασία στις μεγάλες δυνατότητες που υπάρχουν για την προώθηση της ανάπτυξης φιλοπεριβαλλοντικών προϊόντων μέσω μίας στοχοθετημένης φιλοπεριβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων. Ταυτόχρονα, η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η βούληση των τοπικών και περιφερειακών αρχών να εφαρμόσουν μία φιλοπεριβαλλοντική πολιτική στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων έχει ήδη εκδηλωθεί σε πολλές περιοχές της Ευρώπης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό, μέσω της πολιτικής τους στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, στην προώθηση νέων τεχνολογιών, όπως ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ανεμόμυλων κ.λπ.

2.12. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι οι διατάξεις σχετικά με την υποβολή προσφορών για δημόσιες συμβάσεις ερμηνεύονται με τρόπο ώστε να τίθενται σοβαρά εμπόδια στην εφαρμογή μίας φιλοπεριβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα αυτό. Η ΕΤΠ, ενώ παραπέμπει στο άρθρο 6 της Συνθήκης, τονίζει ότι δεν πρέπει να υπάρχει αντίθεση μεταξύ της ελεύθερης αγοράς αγαθών και υπηρεσιών και της συνθεώρησης του περιβάλλοντος στις δημόσιες συμβάσεις. Οι ιδιαίτερα περιορισμένες δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα στον τομέα αυτό αντικατοπτρίζονται από το γεγονός ότι λαμβάνονται τώρα νομικά μέτρα για μία σειρά πόλεων που έχουν δείξει την επιθυμία να συνθεωρούν το περιβάλλον στην πολιτική τους στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων.

2.13. Η ΕΤΠ έχει ήδη τονίσει, για τελευταία φορά στη γνωμοδότησή της της 15ης Δεκεμβρίου 2000 σχετικά με τις διαδικασίες που εφαρμόζονται για τις δημόσιες συμβάσεις(6), ότι η Επιτροπή φαίνεται να είναι διατεθειμένη να καταστήσει μάλλον πιο αυστηρούς τους κανόνες για την υποβολή προσφορών παρά να προωθήσει τη δυνατότητα καθορισμών περιβαλλοντικών απαιτήσεων για τις δημόσιες συμβάσεις.

2.14. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές τονίζουν επίσης ότι οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις πρέπει απλώς να διασφαλίζουν ότι ο τρόπος αγοράς συμφωνεί με τους στόχους της εσωτερικής αγοράς. Έχει καθοριστική σημασία να μην επηρεάζουν οι κανόνες για την υποβολή προσφορών το περιεχόμενο των αγορών, π.χ. το κατά πόσο μία αναθέτουσα αρχή αγοράζει οικολογικά κηπευτικά ή κρέατα που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία με ορμόνες, δηλαδή θα έπρεπε να είναι δυνατόν να ορίζονται περιβαλλοντικές απαιτήσεις στη διαδικασία παραγωγής. Η ΕΤΠ θα ήθελε επίσης στο πλαίσιο αυτό να επισύρει την προσοχή στη γνωμοδότηση σχετικά με τη γενική αξιολόγηση του 5ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον(7), όπου τονίζεται η ανάγκη προώθησης μίας ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής που να λαμβάνει υπόψη τη βιώσιμη ανάπτυξη.

2.15. Η ΕΤΠ τονίζει ότι οι παραγωγοί μπορούν να πραγματοποιήσουν ουσιαστικές οικονομίες με την ελαχιστοποίηση της χρησιμοποίησης πόρων, ενέργειας κ.λπ. κατά την παραγωγή των προϊόντων τους. Ωστόσο, η ΕΤΠ επισημαίνει ότι, σύμφωνα με την πείρα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, οι δημόσιες συμβάσεις που λαμβάνουν υπόψη το περιβάλλον δημιουργούν συνήθως μία προστιθέμενη αξία π.χ. λόγω της εξέλιξης του κόστους.

2.16. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, πρέπει να εξασφαλιστεί η δυνατότητα επιβολής απαιτήσεων στους προμηθευτές να φέρουν τα προϊόντα τους το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα "Άνθος" ενώ πρέπει επίσης να μπορούν να τίθενται απαιτήσεις για άλλα εθνικά ή διεθνικά σήματα, π.χ. το σκανδιναβικό σήμα "κύκνος", υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν πρόσβαση στα σήματα αυτά και τα προϊόντα για τα οποία μπορεί να αποδειχθεί ότι ανταποκρίνονται στις σχετικές απαιτήσεις στους ίδιους τομείς.

2.17. Η ΕΤΠ κρίνει ότι πρέπει να υπάρχει δυνατότητα επιβολής της απαίτησης στους προμηθευτές δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών να εφαρμόζουν συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης, π.χ. το ευρωπαϊκό σύστημα ΕMAS ή το διεθνές σύστημα ΙSO 14000.

2.18. Ταυτόχρονα, η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι πρέπει να υπάρχει δυνατότητα αποκλεισμού προμηθευτών από δημόσιες συμβάσεις για αγαθά και υπηρεσίες, σε περίπτωση που αυτοί δεν εφαρμόζουν τις περιβαλλοντικές διατάξεις που ισχύουν σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.19. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, έχει καθοριστική σημασία να τονίζεται στην προβλεπόμενη ανακοίνωση της Επιτροπής ότι τα παραπάνω μέτρα είναι απαραίτητα για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι μεγάλες δημόσιες συμβάσεις.

2.20. Έχοντας υπόψη την αβεβαιότητα που, όπως προαναφέρθηκε, έχει σχέση με τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των προβλεπόμενων μέτρων για την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού κόστους στις τιμές των προϊόντων, και έχοντας υπόψη τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν στην Πράσινη βίβλο οι δημόσιες συμβάσεις που λαμβάνουν υπόψη το περιβάλλον, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι δεν φαίνεται να υπάρχουν άμεσες ενδείξεις ότι υπάρχει πρόθεση να διευκολυνθεί ουσιαστικά η συνθεώρηση του περιβάλλοντος στις δημόσιες συμβάσεις.

Παραγωγή πληροφοριών για τα προϊόντα

2.21. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να είναι υποχρεωμένοι οι παραγωγοί να παρέχουν ορισμένες βασικές πληροφορίες σχετικά με τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των προϊόντων τους σε όλους τους παράγοντες της αλυσίδας προμηθειών και στον τελικό καταναλωτή. Η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι σημαντικό να αναπτυχθούν υποχρεωτικές κατευθυντήριες γραμμές που να διασφαλίζουν την πρόσβαση των φορέων της αλυσίδας προμηθειών και των καταναλωτών στις σχετικές πληροφορίες με μορφή που να μην θίγει το δικαίωμα των εταιρειών στο επιχειρηματικό απόρρητο.

Κατευθυντήριες γραμμές για το σχεδιασμό των προϊόντων

2.22. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την πρόθεση της Επιτροπής να επισπευθεί η χάραξη και η διεύρυνση κατευθυντήριων γραμμών για τη συνθεώρηση του περιβάλλοντος στη διαδικασία σχεδιασμού των προϊόντων. Η ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων μπορεί με τον τρόπο αυτό να αποτελέσει σημαντικό μέσο για την προώθηση της πρόληψης αποβλήτων και της βιώσιμης ανάπτυξης, εξασφαλίζοντας την υποκατάσταση των επικίνδυνων ουσιών. Οι κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να αποσκοπούν στη μείωση τόσο των ποσοτήτων αποβλήτων όσο και της επικινδυνότητας αυτών. Μία πρωτοβουλία συγκέντρωσης των εμπειριών των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων μπορεί να συμβάλει στην ανατροφοδότηση γνώσεων που μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες στη φάση πρόληψης αποβλήτων, σχεδιασμού και κατανάλωσης.

Τυποποίηση και νέα προσέγγιση

2.23. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η εκπόνηση προτύπων για τα προϊόντα έχει μεγάλη σημασία για την πραγματική περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκαλούν τα προϊόντα και ότι, για το λόγο αυτό, υπάρχουν δυνατότητες συνθεώρησης του περιβάλλοντος στις εργασίες τυποποίησης με τον ίδιο τρόπο που λαμβάνεται υπόψη η ασφάλεια των χρηστών. Ωστόσο, τα θέματα ασφάλειας είναι πολύ πιο περίπλοκα από τα περιβαλλοντικά θέματα, όπου, μεταξύ άλλων, είναι αναγκαία η πρόληψη των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η συνθεώρηση του περιβάλλοντος είναι, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τα ζητήματα ασφάλειας, θέμα πολιτικής προτεραιότητας, εφόσον υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι οποίοι πιθανόν να είναι συχνά αντιφατικοί.

2.24. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, υπάρχουν μεγάλα δημοκρατικά προβλήματα όσον αφορά τη μετάθεση αποφάσεων για τα επίπεδα προστασίας του περιβάλλοντος κ.λπ. σε όργανα, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Τυποποίησης (CEN), που δεν τελούν υπό άμεσο δημοκρατικό έλεγχο. Οι περιβαλλοντικές προτεραιότητες πρέπει να καθορίζονται από πολιτικά όργανα και, για το λόγο αυτό, η νέα προσέγγιση είναι στην ουσία δύσκολο να εφαρμοσθεί στον περιβαλλοντικό τομέα. Ταυτόχρονα, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, είναι αμφίβολο κατά πόσο επιτρέπεται από τη Συνθήκη η μεταβίβαση πολιτικών αρμοδιοτήτων σε μη πολιτικά ελεγχόμενα όργανα, όπως μπορεί να συμβεί με τη νέα προσέγγιση. Εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται, π.χ. στη CEN, δεν υπόκεινται στον έλεγχο του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

2.25. Η ΕΤΠ θα ήθελε επίσης να επιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι, αν και η τυποποίηση είναι μία διαδικασία που βασίζεται στην ομοφωνία, η ομοφωνία αυτή επηρεάζεται από τη δυνατότητα των μερών να διαθέτουν πόρους για τις σχετικές εργασίες και όχι από μία δημοκρατική διαδικασία.

2.26. Ταυτόχρονα, η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή στις εμπειρίες που έχουν αντληθεί από την εφαρμογή της νέας προσέγγισης σε σχέση με την οδηγία για τα υλικά συσκευασίας. Παρά το γεγονός ότι έχουν διατεθεί σημαντικοί οικονομικοί πόροι για το σκοπό αυτό, δεν κατέστη δυνατό να αναπτυχθούν τα προβλεπόμενα πρότυπα για βασικές απαιτήσεις π.χ. τον περιορισμό της κατανάλωσης υλικών κ.λπ. κατά την παραγωγή των υλικών συσκευασίας.

2.27. Η ΕΤΠ κρίνει ότι, βάσει των όσων προαναφέρθηκαν, οι οδηγίες για την "νέα προσέγγιση" δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις παραδοσιακές ρυθμίσεις. Κατά την εξέταση της εφαρμογής της νέας προσέγγισης στον τομέα του περιβάλλοντος πρέπει να δοθεί κυρίως έμφαση στην επίτευξη του στόχου αυτού, στο μέτρο που τα παραπάνω προβλήματα έχουν επιλυθεί με ικανοποιητικό τρόπο.

Συμβούλια για προϊόντα

2.28. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, η δημιουργία συμβουλίων για προϊόντα μπορεί να συμβάλει στην εφαρμογή της ολοκληρωμένης πολιτικής προϊόντων. Ωστόσο, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι η χρησιμότητα των συμβουλίων αυτών εξαρτάται από τη δυνατότητα αμοιβαίας υποχρέωσης των παραγωγών που συμμετέχουν και του ενδιαφέροντός τους να δημιουργήσουν ένα εποικοδομητικό δίκτυο. Αυτό θέτει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε περίπτωση που δημιουργηθούν συμβούλια για προϊόντα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΤΠ ζητεί να πραγματοποιείται συνεχής αξιολόγηση των προσεχών εργασιών των ευρωπαϊκών συμβουλίων για προϊόντα.

Οικολογική διαχείριση και οικολογικός έλεγχος

2.29. Η ΕΤΠ κρίνει ότι τα συστήματα οικολογικής διαχείρισης αποτελούν κατάλληλο εργαλείο για την ενίσχυση του ενδιαφέροντος των επιχειρήσεων στις εργασίες συνθεώρησης του περιβάλλοντος, ενώ μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βελτίωση της παροχής περιβαλλοντικών πληροφοριών από τις επιχειρήσεις στις αρχές και άλλους φορείς. Συνεπώς, η ΕΤΠ κρίνει ότι το σύστημα ΕMAS πρέπει να ενσωματωθεί στην ΟΠΠ και να θεωρηθεί ως ένα συμπληρωματικό μέσο δράσης.

Τα επόμενα βήματα

2.30. Η ΕΤΠ ζητεί από την Επιτροπή να περιέχει το επόμενο έγγραφό της για την ΟΠΠ στόχους και χρονικούς ορίζοντες, καθώς επίσης και δείκτες μέτρησης των αποτελεσμάτων της ΟΠΠ.

Βρυξέλλες, 13 Ιουνίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 144 της 16.5.2001, σ. 23.

(2) ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 74.

(3) ΕΕ C 317 της 6.11.2000, σ. 1.

(4) COM(1999) 543 τελικό.

(5) COM(96) 399 τελικό.

(6) COM(2000) 275 τελικό - 2000/0115 (COD) και COM(2000) 276 τελικό - 2000/0117 (COD).

(7) COM(1999) 543 τελικό.