ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(93) 123 τελικό 
Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1993 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΕΝ04ΈΙ ΤΟΥ 2000: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 
ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 
με βάση την επανεζέταοη κειμένων που ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών 
για τη συνεργασία στην ανάπτυξη από το 1981 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΕΝΟΨΕΙ ΤΟΥ 2000: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 
ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 
με βάση την επανεξέταση κειμένων που ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών 
για τη συνεργασία στην ανάπτυξη από το 1981 
Εισαγωγή 
Στη δήλωση τους της 18ης Δεκεμβρίου 1992 σχετικά με την πολιτική της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 2000, το Συμβούλιο και οι 
εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των κρατών μελών υπογράμμισαν ότι οι 
πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη της Κοινότητας και των κρατών 
μελών επιβάλλεται να είναι συμπληρωματικές. όπως ήδη αναφέρεται στη 
Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι στόχοι της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη θα εξυπηρετηθούν καλύτερα εάν επιτευχθεί στενότερος 
συντονισμός σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικών, σε επιχειρησιακό επίπεδο 
και στο επίπεδο των διεθνών οργανισμών, καθώς και, ενδεχομένως, με την 
εφαρμογή κοινών δράσεων. 
Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις 
για τη βελτίωση των διαδικασιών συντονισμού και να επανεξετάσει τα 
ψηφίσματα και συμπεράσματα που ενέκρινε στο παρελθόν, ώστε να 
ποοοδιοοιστούν οι τομείς προτεραιότητας στους οποίους ο στεvότεooc 
συντονισμός της πολιτικής θα βελτίωνε την αποδοτικότητα της βοήθειας 
για την ανάπτυΕη. Κατά την επιλογή των τομέων προτεραιότητας η Επιτροπή 
θα πρέπει να λάβει υπόψη το περιεχόμενο της ανακοίνωσης της του Μαίου 
1992 σχετικά με την πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 
2000, τα θέματα που θίγονται στα κείμενα του Συμβουλίου, καθώς και 
άλλες δομές συντονισμού που υφίστανται μεταξύ των κρατών που χορηγούν 
βοήθεια (κατά τρόπον ώστε να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις). 
Υπάρχουν ήδη διάφορες μορφές και διάφοροι φορείς συντονισμού, κυρίως 
επιχειρησιακού, μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών, βασιζόμενοι 
γενικά σε μια πρακτική, εθελοντική και κατά περίπτωση προσέγγιση, την 
οποία υποστήριξε το ψήφισμα του Συμβουλίου του Ιουνίου 1984. Ωστόσο, 
μόλις πρόσφατα αναπτύχθηκε ένας πιό συστηματικός και αμοιβαίος 
συντονισμός στα διάφορα προαναφερόμενα επίπεδα, σε δύο τομείς μόνο: τη 
δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου, και τη διαρθρωτική 
προσαρμογή και διαχείριση των κεφαλαίων υποκατάστασης. 
Η σχετικά πρόσφατη αυτή τάση προς στενότερο συντονισμό, ιδίως των 
πολιτικών, αναμφίβολα συνδέεται εν μέρει με την εξέλιξη του ίδιου του 
περιεχομένου της συνεργασίας για την ανάπτυξη, ιδίως, όσον αφορά την 
Κοινότητα, στα πλαίσια των συμβάσεων της Λομέ. Από την προσέγγιση που 
βασιζόταν στον προγραμματισμό ενός καταλόγου έργων (Λομέ II), περάσαμε 
σε μια συνεργασία επικεντρωμένη στη στήριξη των τομεακων πολιτικών 
(Λομέ III), και στη συνέχεια στο διάλογο για τη γενικότερη οικονομική 
ανάκαμψη (Λομέ IV). Η ανάγκη για συνοχή των πολιτικών, και κατά 
συνέπεια ο συντονισμός κατά τη διαμόρφωση αυτών των πολιτικών, γίνεται 
όλο και πιό προφανής. 
ML 
- 2 -
Για την ενίσχυση του πολιτικού και επιχειρησιακού συντονισμού, και την 
διαφοροποιημένη επέκταση του σε άλλους τομείς προτεραιότητας, είναι ανάγκη να 
εφαρμοστεί ένας συστηματικότερος και συγχρόνως πιό ελαστικός συντονισμός, που 
να προσαρμόζεται σε διάφορους τομείς. Σε παράλληλη ανακοίνωση, η Επιτροπή 
διαμορφώνει σχετικές προτάσεις που βασίζονται στην εξέταση των διαδικασιών και 
μηχανισμών συντονισμού που ήδη υπάρχουν ή πρόκειται να δημιουργηθούν, και 
λαμβάνουν υπόψη την πείρα που έχει αποκτηθεί καθώς και το νέο νομοθετικό 
πλαίσιο. 
Εξάλλου, δεδομένου ότι ο συντονισμός, ιδίως σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικής, 
δεν αποτελεί αυτοσκοπό, και ότι κατ'ανάγκη συνεπάγεται ορισμένες δαπάνες, 
επιβάλλεται να προσδιοριστούν οι τομείς προτεραιότητας στους οποίους η 
προσαρμοσμένη ενίσχυση του συντονισμού παρουσιάζει «συγκριτικά πλεονεκτήματα». 
Οι τομείς αυτοί θα μπορούν στη συνέχεια να αποτελέσουν αντικείμενο ψηφισμάτων 
του Συμβουλίου για τη θεμελίωση ενός συστηματικά ενισχυμένου συντονισμού, 
ακολουθώντας προσέγγιση παρόμοια με αυτή που ακολουθείται για την παγίωση των 
δημοκρατικών θεσμών ή τη διαρθρωτική προσαρμογή. 
Στην παρούσα ανακοίνωση ακολουθούνται τρείς τύποι κριτηρίων για τον 
προσδιορισμό των τομέων προτεραιότητας όσον αφορά το συντονισμό, και 
συγκεκριμένα το συντονισμό των πολιτικών· οι κατευθύνσεις για κάθε τομέα θα 
πρέπει να προσδιοριστούν με σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου: 
- ο τομέας θεωρείται ότι έχει προτεραιότητα από πλευράς γενικών στόχων της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη της Κοινότητας και των κρατών μελών της· 
- ο στενότερος συντονισμός μπορεί να αποφέρει σηυαντικό όφελος ως προς την 
αποδοτικότητα σε σύγκριση με διάσπαρτες ή ή ελάχιστα συντονισμένες δράσεις 
καθώς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε σύγκριση με τον συντονισμό με χορηγούς 
εκτός Κοινότητας· 
- ο τομέας αντιμετωπίζεται κατά τρόπο πολύ ανεπαρκή ή Εεπερασυένο στα υπάρχοντα 
κείυενα του ΣυυΒουλίου» σε άλλες περιπτώσεις, η πολιτική βάση για τον 
στενότερο συντονισμό υπάρχει ήδη και το πρόβλημα είναι να καταστεί η βάση αυτή 
λειτουργική. 
Υπογραμμίζεται λοιπόν ότι οι τομείς προτεραιότητας από πλευράς στόχων της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη (πρώτος όρος παραπάνω) δεν είναι απαραίτητα 
πρωταρχικοί για το συντονισμό των πολιτικών κατά τα επόμενα χρόνια είτε γιατί 
οι δράσεις που εφαρμόζονται από μεμονωμένους χορηγούς μπορούν να είναι αρκετά 
αποτελεσματικές, είτε γιατί ο συντονισμός ήδη προβλέπεται ρητά σε σχετικά 
πρόσφατα κείμενα του Συμβουλίου (στην περίπτωση αυτή θα πρέπει μάλλον να 
ληφθούν μέτρα για την εφαρμογή τους). 
Η δήλωση του Συμβουλίου επαναλαμβάνει (παράγραφος 18) τους τέσσερις υενάλους 
στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη που αναφέρονται στην Συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 130υ) και παρουσιάζονται πιό αναλυτικά στην ανακοίνωση 
της Επιτροπής του Μαίου 1992. Κάθε ένας από τους τέσσερις στόχους αφορά 
ποικιλία θεμάτων, κλάδων και μέσων συνεργασίας (βλέπε παραγράφους 34 έως 38, το 
παράρτημα, το κεφάλαιο 3, ιδίως τα σημεία 3.2.2. και 3.3., της προαναφερόμενης 
ανακοίνωσης) που αποτελούν τομείς προτεραιότητας για τη συνεργασία στην 
ανάπτυξη της Κοινότητας και των κρατών μελών της για τα επόμενα χρόνια. 
Η παγίωση της δηυοκρατίας αφορά την εγγύηση ορισμένων θεμελιωδών ελευθεριών, 
την ενίσχυση του κράτους δικαίου, την ευθύνη των κυβερνώντων έναντι του συνόλου 
και τη διαφάνεια των δράσεων τους, πράγμα που προϋποθέτει συχνά μεταρρυθμίσεις 
- J -
του κράτους και των πολιτικών και διοικητικών συστημάτων. Σε ό,τι αφορά την 
οικονομία προϋποθέτει μεταξύ άλλων την ανάπτυξη της συμμετοχής, την 
αποκεντρωμένη συνεργασία και τη στήριξη των ιδιωτικών πρωτοβουλιών. 
Η υακρόπνοη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη περιλαμβάνει, όπως είναι φυσικό, 
πολλές και ποικίλες όψεις, που στρέφονται γύρω από τρία κεντρικά θέματα: την 
επιστροφή σε μακροοικονομικές ισορροπίες, τόσο εσωτερικές (προϋπολογισμός, 
νομισματική πολιτική) όσο και εξωτερικές (ισοζύγιο πληρωμών, χρέος, τιμή 
συναλλάγματος), λαμβάνοντας υπόψη την πιθανότητα επιδείνωσης της πολιτικής ή 
κοινωνικής κατάστασης· την οικονομική αναδιάρθρωση με σκοπό την αειφόρο 
ανάπτυξη, και που συχνά συνεπάγεται τη λήψη εσωτερικών και εξωτερικών μέτρων 
σταδιακής ελευθέρωσης, στήριξη των παραγωγικών επενδύσεων, δίκαιη εισοδηματική 
πολιτική και πολιτικές για την αντιμετώπιση επιμέρους θεμάτων (ανάπτυξη της 
υπαίθρου, έλεγχος της αστυφιλίας, προώθηση ή στήριξη ορισμένων βιομηχανικών 
τομέων)· τέλος, έναν πιό μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, ιδίως όσον αφορά τη 
δημογραφική και περιβαλλοντική πολιτική και την πολιτική για την ανάπτυξη του 
ανθρώπινου δυναμικού (ειδικότερα, υγεία και εκπαίδευση). 
Η ομαλή ένταΕη των αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια οικονομία απαι τ ε{ 
αναμφίβολα να αναπτύξουν οι χώρες αυτές ανταγωνιστικές οικονομικές, οργανωτικές 
και τεχνικές διαρθρώσεις, να προσαρμόσουν τις εμπορικές και συναλλαγματικές 
πολιτικές, και σε ορισμένες περιπτώσεις την επίτευξη περιφερειακής συνεργασίας 
ή και ολοκλήρωσης. Απαιτεί ωστόσο και την εφαρμογή ορισμένων μέτρων εκ μέρους 
των ανεπτυγμένων χωρών, όχι μόνο στον τομέα της βοήθειας, αλλά και όσον αφορά 
τη βελτίωση του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος για τις αναπτυσσόμενες 
χώρες, στο πεδίο τόσο των εμπορικών σχέσεων, στις οποίες αναφέρεται η δήλωση 
της Επιτροπής, όσο και των χρηματοπιστωτικών σχέσεων, και συγκεκριμένα των 
προβλημάτων του εξωτερικού χρέους που αντιμετωπίζουν πολλές αναπτυσσόμενες 
χώρες. Στο σημείο αυτό υπενθυμίζουμε ότι η πολιτική της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη αποτελεί τμήμα της πολιτικής εξωτερικών σχέσεων της Κοινότητας και ότι 
θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι στις διάφορες πτυχές της πολιτικής των εξωτερικών 
σχέσεων λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι στόχοι της ανάπτυξης. 
Η καταπολέιιηση της φτώχειας είναι φυσικά στενά συνδεδεμένη με την μακρόπνοη 
οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Εξαρτάται μεταξύ άλλων από την ανάκαμψη της 
οικονομικής μεγέθυνσης, την παγίωση βιώσιμων οικονομικών διαρθρώσεων και τον 
περιορισμό των ανισοτήτων, στοιχείο που συνδέεται στενότερα με το πρόβλημα της 
φτώχειας καθαυτό. Εξάλλου, η δήλωση της Επιτροπής υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να 
δίνεται προτεραιότητα στην ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, ιδίως στα πλαίσια των 
πολιτικών για την υγεία και την εκπαίδευση, καθώς και της επισιτιστικής 
ασφάλειας και της απασχόλησης. Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες αυτές 
πολιτικές θα πρέπει να συμπληρώνονται από επιμέρους δράσεις που να αποσκοπούν 
στην ελάφρυνση της μεγάλης φτώχειας, την αντιμετώπιση των έκτακτων αναγκών και 
ορισμένων κοινωνικών επιπτώσεων που απορρέουν από άλλες πολιτικές ή και την 
ίδια τη διαδικασία της οικονομικής ανάπτυξης. 
Αυτούς λοιπόν τους βασικούς πρωταρχικούς στόχους θέτει η Κοινότητα και τα κράτη 
μέλη της όσον αφορά τη συνεργασία για την ανάπτυξη κατά τα επόμενα χρόνια. Θα 
πρέπει να τεθεί το ερώτημα σε ποιο βαθμό καλύπτεται ο κάθε τομέας από τα 
υπάρχοντα κείμενα του Συμβουλίου και κατά πόσον είναι σκόπιμο να ενισχυθεί ο 
συντονισμός. 
Το σύνολο των κειμένων που έχει εγκρίνει το Συμβούλιο από το 1981, και που 
εξετάζονται στην παρούσα ανακοίνωση , αποτελεί σήμερα την κυριότερη θεμελίωση 
των αρχών και των στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη και το συντονισμό των 
πολιτικών, τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για την Κοινότητα. Τα παλαιότερα 
κείμενα δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν επίκαιρα (δεδομένου μάλιστα ότι το 
- 4 -
Συμβούλιο Ανάπτυξης δεν συνεδρίαζε τότε εξίσου τακτικά). Ωστόσο, θα πρέπει να 
σημειωθεί ότι τα δέκα πρώτα ψηφίσματα που εγκρίθηκαν το 1974 έχουν έναν 
ιδιαίτερο χαρακτήρα και γι'αυτό το λόγο παραπέμπουμε σ'αυτά όταν αναφερόμαστε 
στα σχετικά θέματα (ιδίως εμπορικές και χρηματοπιστωτικές σχέσεις). 
Από την εξέταση των κειμένων του Συμβουλίου προκύπτει αμέσως ότι οι τομείς 
προτεραιότητας καλύπτονται κατά πολύ διαφορετικό τρόπο από τα 24 ψηφίσματα, τα 
30 συμπεράσματα και τα 4 άλλα κείμενα (συμπεριλαμβανομένης και της δηλώσεως του 
Νοεμβρίου 1992) που εγκρίθηκαν μεταξύ 1981 και 1992 από το Συμβούλιο των 
Υπουργών Συνεργασίας για την Ανάπτυξη. 
Όσον αφορά το στόχο της παγίωσης της δηυοκαατίας. τα πρόσφατα ψηφίσματα του 
Συμβουλίου καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των πολιτικών θεμάτων, μεταξύ άλλων τα 
Βέματα συντονισμού, παρά την ύπαρξη ορισμένων ασαφειών, π.χ. σχετικά με τη 
λειτουργική εφαρμογή, οι οποίες όμως είναι κατανοητές στον τομέα αυτόν. Στα 
κείμενα αυτά εξετάζονται τα οικονομικά θέματα πιό συνοπτικά· υπάρχουν και άλλα 
κείμενα που αναφέρονται σε οικονομικά θέματα, συχνά όμως κατά τρόπο ασαφή ή 
ανακριβή. 
Όσον αφορά τη υακρόπνοη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, ορισμένα οικονομικά 
θέματα, συμπεριλαμβανομένων και των θεμάτων συντονισμού, καλύπτονται 
ικανοποιητικά από τα ψηφίσματα για τη διαρθρωτική προσαρμογή (παρότι 
αναφέρονται πολύ συνοπτικά στα ζητήματα που αφορούν τις εξωτερικές εμπορικές 
και χρηματοδοτικές σχέσεις, καθώς και το ρόλο του κράτους και του ιδιωτικού 
τομέα). Το ίδιο ισχύει, σε γενικές γραμμές, για τη δημογραφική και 
περιβαλλοντική πολιτική. Αντίθετα τα κοινωνικά θέματα και η ανάπτυξη του 
ανθρώπινου δυναμικού εξακολουθούν μέχρι σήμερα να απουσιάζουν από τα σχετικά 
κείμενα του Συμβουλίου (με εξαίρεση πολυάριθμα συμπεράσματα για το ρόλο και τη 
θέση της γυναίκας). 
Σχετικά με τα διάφορα θέματα ένταΕης στη διεθνή οικονουία. από την οποία 
εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό όλοι οι άλλοι τομείς της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη, τα κείμενα του Συμβουλίου είναι πολύ ανεπαρκή (ιδίως όσον αφορά τις 
εμπορικές σχέσεις), ή και ανύπαρκτα (χρηματοπιστωτικές σχέσεις και προβλήματα 
υπερχρέωσης). Επισημαίνουμε ωστόσο ότι μια σειρά ψηφισμάτων που εγκρίθηκαν το 
1974 (δηλαδή πριν από την υπό εξέταση περίοδο) ασχολείται ρητά με τα προβλήματα 
αυτά (γενικευμένες προτιμήσεις, συμφωνίες σχετικά με τα βασικά προϊόντα, όγκος, 
όροι και γεωγραφική κατανομή της βοήθειας, προβλήματα που συνδέονται με την 
υπερχρέωση). 
Η Επιτροπή ετοιμάζει σήμερα ανακοίνωση σχετικά με την καταπολέαηση της 
φτώχειας, που θα υποβάλει στο Συμβούλιο κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους. 
Όπως όμως αναφέρθηκε ήδη, τα κείμενα του Συμβουλίου σχετικά με συγκεκριμένες 
κοινωνικές πολιτικές είναι πολύ ανεπαρκή· τα κείμενα σχετικά με τις πολιτικές 
για την υγεία αφορούν στην πραγματικότητα μόνο την επιδημία του AIDS, ενώ δεν 
υπάρχει κείμενο σχετικό με τις πολιτικές της εκπαίδευσης ή της απασχόλησης. 
Η εν λόγω ανακοίνωση συνδέεται με τα θέματα των κειμένων που έχει εγκρίνει το 
Συμβούλιο από το 1981, ταξινομημένων κατά τομείς (χρησιμοποιείται σε γενικές 
γραμμές η ταξινόμηση της «Συλλογής κειμένων» που δημοσιεύει το Συμβούλιο· ο 
κατάλογος παρουσιάζεται στο παράρτημα)· σ' αυτά προστίθεται μια σειρά θεμάτων 
που δεν αντιμετωπίζονται στα κείμενα του Συμβουλίου Ανάπτυξης, αλλά των οποίων 
η πρωταρχική or\[iooia απορρέει από τους προαναφερόμενους στόχους της συνεργασίας 
για την ανάπτυξη: εκπαίδευση και κατάρτιση, απασχόληση, καταπολέμηση της 
φτώχειας, βοήθεια και προβλήματα υπερχρέωσης. Παρότι δεν υπάρχουν σχετικά 
κείμενα, θα πρέπει να εξεταστούν οι δυνατότητες ενίσχυσης του συντονισμού καθώς 
και τα πλεονεκτήματα που θα απέρρεαν από μια τέτοια ενίσχυση όσον αφορά τους εν 
λόγω τομείς. 
Τα επτά πρώτα κεφάλαια αφορούν τους «κλαδικούς» και «διακλαδικούς» τομείς: 
γεωργία και διατροφή, υγεία, περιβάλλον, πληθυσμό, ρόλο και θέση των γυναικών, 
εκπαίδευση και κατάρτιση, απασχόληση. 
Τα κεφάλαια 8 έως 13 αφορούν θέματα γενικής πολιτικής της ανάπτυξης: 
διαρθρωτική προσαρμογή και κεφάλαια υποκατάστασης, δημοκρατία και δικαιώματα 
του ανθρώπου, επενδύσεις και ιδιωτικό τομέα, εμπορικές σχέσεις, καταπολέμηση 
της φτώχειας, βοήθεια και χρέος. 
Τέλος, στο κεφάλαιο 14 σχολιάζονται πιο συνοπτικά τα κείμενα που αφορούν άλλα 
θέματα οργάνωσης και λειτουργίας: επείγουσα βοήθεια, συνεργασία με τις ΜΚΟ, 
ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, προγραμματισμό και αξιολόγηση, συντονισμό. 
Για κάθε τομέα που έχει αποτελέσει αντικείμενο τουλάχιστο ενός κειμένου του 
Συμβουλίου από το 1981 θα μελετηθεί η ποιότητα της κάλυψης στα υπάρχοντα 
κείμενα και κατά πόσο η κάλυψη αυτή είναι επίκαιρη από πλευράς στόχων της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη, αλλά και πιό συγκεκριμένα για να καθοριστούν οι 
προτεραιότητες του συντονισμού των πολιτικών στο μέλλον. 
Πιο συγκεκριμένα, στο παρόν έγγραφο παρουσιάζεται, για κάθε τομέα (εκτός από τα 
δύο τελευταία κεφάλαια): 
- σύντομη περιγραφή των κυριότερων συμπερασμάτων των υφισταμένων κειμένων· 
- κριτική αξιολόγηση του περιεχομένου τους· 
- αξιολόγηση της συμβολής τους όσον αφορά το συντονισμό· 
- αξιολόγηση του κατά πόσον είναι επίκαιρα και του βαθμού προτεραιότητας τους· 
- συμπεράσματα και συστάσεις για τα επόμενα χρόνια, ιδίως όσον αφορά το βαθμό 
προτεραιότητας από πλευράς συντονισμού των πολιτικών. 
Στη σύντομη περιγραφή των υφισταμένων κειμένων παρουσιάζονται συνοπτικά οι 
κυριότερες διατάξεις και κατευθύνσεις τους ώστε να δίνεται μια συνολική εικόνα 
των στόχων και άλλων σημαντικών όψεων κάθε τομέα, και ενδεχομένως της εξέλιξης 
του κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. 
Η αξιολόγηση του περιεχουένου των κειμένων αφορά κυρίως, για κάθε τομέα της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη, την ακρίβεια και την καταλληλότητα των στόχων, 
ενώ εξετάζεται και κατά πόσον τα προτεινόμενα μέσα είναι επαρκή και 
λειτουργικά, επισημαίνοντας τις τυχόν ανεπάρκειες. 
Η αξιολόγηση όσον αφορά το συντονισυό επαναλαμβάνει τις διατάξεις των κειμένων 
του Συμβουλίου σχετικά με τους συγκεκριμένους στόχους και τις διαδικασίες του 
συντονισμού, ιδίως μεταξύ Κοινότητας και κρατών μελών. Εξετάζονται τα μέσα που 
προβλέπονται στα υπάρχοντα κείμενα για τον καθορισμό των κυριότερων κοινών 
δράσεων (συντονισμός των πολιτικών) και για την εφαρμογή τους με συντονισμένη ή 
κοινή δράση (επιχειρησιακός συντονισμός). 
0 επίκαιρος χαρακτήρας των κειμένων προσδιορίζεται κυρίως εξετάζοντας κατά 
πόσον είναι επαρκής η κάλυψη των κυριότερων τομέων που αντιστοιχούν στους 
ευρείς στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη· οι στόχοι αυτοί 
υπενθυμίζονται παραπάνω και παρουσιάζονται λεπτομερώς στην ανακοίνωση της 
Επιτροπής του Μαίου 1992. 
- 6 -
Στόχος των συυπεοαουάτων και συστάσεων, που συνοψίζονται στο γενικό συμπέρασμα 
της παρούσας ανακοίνωσης, είναι να υπάρξει ανταπόκριση στο αίτημα του 
Συμβουλίου να προσδιοριστούν οι τομείς προτεραιότητας στους οποίους θα κυρίως 
θα πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός των πολιτικών ώστε να γίνουν 
αποτελεσματικότερες οι πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη της Κοινότητας 
και των κρατών μελών της κατά τα επόμενα χρόνια. 
Πρίν αρχίσουμε να εξετάζουμε τα κείμενα του Συμβουλίου κατά τομέα, θα ήταν 
χρήσιμο να επισημανθούν ορισμένα από τα όρια της παρούσας ανακοίνωσης. 
Εκτός από τα ψηφίσματα και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ανάπτυξη, 
υπάρχουν και άλλα βασικά κείμενα που πραγματεύονται το συντονισμό, και μάλιστα 
σε επίπεδο πολιτικών. Αυτό ισχύει ιδίως όσον αφορά τις χώρες ΑΚΕ, με τη 
Σύμβαση της Λομέ και τα κείμενα για την εφαρμογή της, καθώς και τις κατά τομείς 
βασικές αρχές, που απορρέουν από αξιολογήσεις (εγκεκριμένες από το Συμβούλιο 
Υπουργών ΑΚΕ/ΕΟΚ). Αλλά και σε ό,τι αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας 
και της Λατινικής Αμερικής, το Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών ενέκρινε το 
1991 σχετικά σαφείς κατευθύνσεις. Τα κείμενα αυτά, καθώς και άλλα παρόμοια, δεν 
εξετάζονται στο παρόν κείμενο, γιατί η παρούσα ανακοίνωση αφορά περισσότερο τις 
πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη παρά τα μέσα εφαρμογής της συνεργασίας 
αυτής. 
Όσον αφορά τον ίδιο το συντονισμό, στο παρόν κείμενο δεν προτείνονται οι 
κατάλληλες διαδικασίες ή οι κατάλληλοι μηχανισμοί για κάθε περίπτωση· το θέμα 
αυτό πραγματεύεται παράλληλη ανακοίνωση. 
Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να προσδιορίσει τους τομείς 
προτεραιότητας για το συντονισμό των πολιτικών· κατά συνέπεια δεν περιλαμβάνει 
συγκεκριμένες προτάσεις για το περιεχόμενο του κάθε τομέα. Θα συνταχθούν ειδικά 
έγγραφα για το σκοπό αυτό. 
Είναι σαφές ότι, όπως δείχνει η πείρα, ο προσδιορισμός των τομέων που έχουν 
προτεραιότητα και η έγκριση των ψηφισμάτων δεν επαρκεί, και ίσως δεν είναι καν 
ουσιαστικής σημασίας για το συντονισμό των πολιτικών. Για να μην παραμείνουν τα 
ψηφίσματα νεκρό γράμμα, για να μην ξεχαστούν μόλις εγκριθούν, όπως έχει γίνει 
στο παρελθόν, θα πρέπει να προβλέψουμε μηχανισμούς ελέγχου, παρακολούθησης, 
αξιολόγησης κα* εφαρμογής των ψηφισμάτων του Συμβουλίου, που θα αφορούν στο 
εξής και την Επιτροπή και τα κράτη μέλη. 
Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμιστεί η χρησιμότητα αυτής της αναθεώρησης: η 
πρακτική της συνεργασίας για την ανάπτυξη παρουσιάζει σημαντική εξέλιξη, με 
αποτέλεσμα να είναι όλο και πιο δύσκολο να αναληφθεί δράση μεγάλης κλίμακας εάν 
δεν εξασφαλίσει προηγουμένως ο χορηγός βοήθειας την ομαλή ένταξη της δράσης 
αυτής στις τομεακές ή συνολικές πολιτικές της δικαιούχου χώρας. Σήμερα, παρά το 
γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένες αρχές κοινής αποδοχής, θα πρέπει να γίνουν ακόμα 
πολλά πριν αποτελέσουν οι αρχές αυτές πραγματική βάση για εναρμονισμένες 
δράσεις. Οι αποφάσεις που θα πρέπει να λάβει το Συμβούλιο κατά τη διεξοδική 
εξέταση των πολιτικών ίσως βοηθήσουν την Κοινότητα και τα κράτη μέλη να 
προχωρήσουν στο σημαντικό αυτό βήμα. 
- 7 -
1· Επισιτιστική ασφάλεια 
Τα περισσότερα κείμενα του Συμβουλίου για την ανάπτυξη για την περίοδο 1981-92 
αφορούν θέματα γεωργίας και διατροφής (6 ψηφίσματα επί συνόλου 24 και 7 
συμπεράσματα, δηλαδή συνολικά 22% των εγκεκριμένων κειμένων). Παρατηρείται 
ωστόσο ότι κατά τα τελευταία χρόνια δίνεται κάπως λιγότερη προσοχή στο θέμα (10 
κείμενα στα πρώτα έξι χρόνια της περιόδου αλλά μόνο 3 κείμενα μετά το 1987, εκ 
των οποίων το πιο πρόσφατο χρονολογείται απο το Μάιο του 1990), και ότι πολλά 
κείμενα αφορούν μόνο ένα μέσο βοήθειας, την επισιτιστική βοήθεια. 
1. 1 Κυριότερες διατάζεις και κατευθύνσεις 
Το μεγαλύτερο μέρος των κειμένων του Συμβουλίου σχετικά με την επισιτιστική 
βοήθεια και ασφάλεια αναφέρονται ρητά σε μιά μόνο αναπτυσσόμενη περιοχή (τη 
νοτίως της Σαχάρας Αφρική) και ενίοτε σε συγκεκριμένες χώρες της εν λόγω 
περιοχής. Αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες: τα ιδιαίτερα σοβαρά επισιτιστικά 
προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή, και τη σχετική συγκέντρωση της 
κοινοτικής βοήθειας (της Επιτροπής καθώς και των περισσότερων κρατών μελών) 
στην περιοχή αυτή· οι παράγοντες αυτοί οξύνθηκαν κατά τη δεκαετία του 80. 
Στα κείμενα που αφορούν επισιτιστικά ζητήματα διακρίνονται τρία κύρια θέματα: 
μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα προβλήματα επισιτιστικής ασφάλειας και σχέσεις 
τους με την πολιτική για τη γεωργία και την ανάπτυξη της υπαίθρου· επισιτιστική 
βοήθεια για τις θεωρούμενες ως έκτακτες καταστάσεις (που ενδέχεται ωστόσο να 
παρουσιάζονται συχνά)· τη σχέση των γεωργικών και επισιτιστικών προβλημάτων με 
άλλα θέματα συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
Παρότι τα τρία αυτά θέματα ενίοτε αλληλοκαλύπτονται, κατά τη διάρκεια της εν 
λόγω περιόδου έχει μετατοπιστεί αισθητά η έμφαση. Το πρώτο από τα 
προαναφερόμενα θέματα βρίσκεται στο κέντρο των παλαιότερων κειμένων, ενώ τη 
θέση αυτή λαμβάνει σταδιακά η επισιτιστική βοήθεια και αντιμετώπιση των 
έκτακτων καταστάσεων· οι σχέσεις με άλλες πολιτικές, ιδίως μέσω των 
προγραμμάτων διαβρωτικής προσαρμογής, αποτελούν πιό πρόσφατο θέμα. 
Έτσι, στο ψήφισμα του Νοεμβρίου 1981, που υπογραμμίζει τον πρωταρχικό 
χαρακτήρα του γεωργικού και επισιτιστικού τομέα για την Κοινότητα, το Συμβούλιο 
δηλώνει ότι «το νήμα που συνδέει όλα αυτά τα συμπεράσματα είναι ότι θα πρέπει 
να δοθεί βοήθεια στις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να εγκρίνουν πολιτικές που 
έχουν στόχο να προωθήσουν τη γεωργική ανάπτυΕη»· προτείνει μάλιστα να εξαρτηθεί 
η βοήθεια από την υιοθέτηση κατάλληλων τομεακων πολιτικών. 0 πρωταρχικός αυτός 
στόχος να διαμορφωθούν σταθερές μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες στρατηγικές 
στους τομείς της γεωργίας και του επισιτισμού, ώστε να επιτευχθεί επισιτιστική 
αυτάρκεια, επαναλαμβάνεται σε πολλά άλλα κείμενα του Συμβουλίου, ιδίως τα 
ψηφίσματα του Νοεμβρίου 1983 και Νοεμβρίου 1988, παρά το γεγονός ότι το 
τελευταίο επιμένει ήδη στη σπουδαιότητα του γενικότερου οικονομικού 
περιβάλλοντος και τη συνοχή με τα προγράμματα διαβρωτικής προσαρμογής. Στα 
κείμενα αυτά τουλάχιστον αναφέρονται αυτές οι όψεις της πολιτικής, ενώ σε 
ορισμένα αναπτύσσονται με ακρίβεια: πολιτικές της παραγωγής γεωργικών προϊόντων 
(ιδίως διατροφής), πολιτικές για τις τιμές, προβλήματα διανομής, πολυετή 
προγράμματα γεωργικής και αγροτικής ανάπτυξης, επιλογή και αντίκτυπος των 
προϊόντων που διατίθενται από το εξωτερικό, ρόλος των τοπικών οργανώσεων, των 
ΜΚΟ, των γυναικών, επιπτώσεις στο περιβάλλον, κλπ. 
Η αναγκαιότητα της επισιτιστικής βοήθειας υπογραμμίστηκε, όπως ήταν φυσικό, στα 
περισσότερα από τα κείμενα του Συμβουλίου που αφορούν τον εν λόγω τομέα, ιδίως 
-8-
για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ ορισμένα κείμενα αφιερώνονται 
αποκλειστικά στο θέμα αυτό. Το ψήφισμα του Νοεμβρίου 1989 αποδίδει τη 
«μεγαλύτερη προτεραιότητα» σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ το θέμα της 
μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ασφάλειας περνάει σε δεύτερο 
πλάνο, και δε γίνεται πιά λόγος για τις πολιτικές της γεωργικής ανάπτυξης. 
Τα συμπεράσματα του Απριλίου 1986 σχετικά με τέσσερις χώρες της Αφρικής 
προσδιορίζουν ρητά ορισμένους όρους που συνδέονται με το γενικότερο OIKOVOUIKQ 
κλίυσ της επισιτιστικής Βοήθειας (ενώ η αποκατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών 
αποτελούσε δευτερεύοντα μόνο στόχο του ψηφίσματος του Νοεμβρίου 1983). Η έννοια 
της συνοχής Με τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής εισάγεται στο ψήφισμα 
του Νοεμβρίου 1988, και εξελίσσεται σε κεντρικό στοιχείο των δύο τελευταίων 
κειμένων (Νοέμβριος 1989 και 1990), ιδίως μέσω των κανόνων για τη χρήση των 
κεφαλαίων υποκατάστασης, που δεν αφιερώνονται πια αποκλειστικά στη στήριξη των 
γεωργικών πολιτικών (σχετικά με το θέμα αυτό βλέπε επίσης το ψήφισμα του Μαΐου 
1991). 
1.2. Παρατηρήσεις σχετικά υε το πεαιεχόυενο 
Όπως αναφέραμε, τα πιο σημαντικά ζητήματα βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας 
και των σχέσεων τους με άλλους τομείς της συνεργασίας για την ανάπτυξη 
αναφέρονται στα διάφορα κείμενα του Συμβουλίου, συχνά κατά τρόπο αρκετά 
λεπτομερή (και με πολλές και αναπόφευκτες επαναλήψεις), όσον αφορά τόσο τους 
στόχους όσο και τα μέσα και τις διαδικασίες. Εάν θεωρήσουμε τα κείμενα αυτά ως 
ενιαίο σύνολο, φαίνονται σχετικά ολοκληρωμένα και ακριβή. Κατά συνέπεια, το 
ερώτημα που τίθεται αφορά όχι τόσο το περιεχόμενο τους ή η μορφή τους, αλλά το 
κατά πόσο έχουν εφαρμοστεί αποτελεσματικά στην πράξη. 
Ωστόσο, εάν παρακολουθήσουμε την εξέλιξη των κειμένων του Συμβουλίου, θα πρέπει 
να υπογραμμίσουμε ότι το κρίσιμης σημασίας ζήτημα των πολιτικών για τη γεωργική 
και αγροτική ανάπτυξη—μοναδική μακρόπνοη λύση στα επισιτιστικά προβλήματα 
πολλών αναπτυσσόμενων χωρών—δεν αντιμετωπίζεται με τη δέουσα προσοχή στα 
παλαιότερα κείμενα της υπό εξέταση περιόδου, ενώ στη συνέχεια φαίνεται να 
παραμελείται ή και να ξεχνιέται—τα μεταγενέστερα κείμενα εστιάζονται στους 
επισιτιστικούς στόχους της επείγουσας βοήθειας και τους μακροοικονομικούς 
στόχους της διαρθρωτικής προσαρμογής. Επιπλέον, για ορισμένα από τα 
σημαντικότερα θέματα συντονισμού στον εν λόγω τομέα, όπως τα κριτήρια επιλογής 
μεταξύ προϊόντων διατροφής και εξαγωγής (και το πώς ορισμένα μέσα της βοήθειας 
επηρεάζουν την επιλογή αυτή) ή τις πολιτικές των τιμών για τα γεωργικά 
προϊόντα, ελάχιστα γίνεται λόγος, χωρίς να απορρέουν ουσιαστικές επιπτώσεις για 
τις πολυάριθμες και σημαντικές παρεμβάσεις της Επιτροπής και των κρατών μελών 
της. 
1-3. Παρατηρήσεις σχετικά υε το συντονιουό 
Η ανάγκη στενότερου συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της 
(καθώς και με άλλους χορηγούς, ιδίως τους διεθνείς οργανισμούς) επιβεβαιώνεται 
σε πολλά κείμενα του Συμβουλίου, ιδίως στα πιο πρόσφατα, αλλά κατά τρόπο πολύ 
γενικό, και μάλιστα επιφανειακό, χωρίς συγκεκριμένες προτάσεις στο 
επιχειρησιακό επίπεδο, (μεταξύ αυτών το ψήφισμα του Νοεμβρίου 1988 παραπέμπει 
στα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής). Το ακριβέστερο γενικό κείμενο από 
αυτή την άποψη παραμένει το ψήφισμα του Νοεμβρίου 1981, που διαχωρίζει πολλά 
επίπεδα συντονισμού: πολιτικό (Συμβούλιο), διοικητικό (υπηρεσίες της Επιτροπής 
και των κρατών μελών), τοπικό (επί τόπου εκπρόσωποι). Ωστόσο δε γίνεται μνεία 
ούτε των συγκεκριμένων στόχων του συντονισμού, ούτε των αμοιβαίων υποχρεώσεων, 
ούτε των διαδικασιών... 
- 9 -
Πρόκειται αναμφίβολα για σοβαρή ανεπάρκεια, σε τομέα όπου υπάρχει ιδιαίτερη 
ανάγκη για συνεχή και στενό συντονισμό, τόσο σε επίπεδο πολιτικών όσο και στην 
πράξη, λόγω των διαστάσεων των προβλημάτων, των δυνατοτήτων συνεργασίας και των 
στρεβλώσεων που ενδέχεται να προκαλέσουν οι διάσπαρτες ενέργειες. 
Υπάρχει ωστόσο ένα κείμενο αφιερωμένο εξ ολοκλήρου σχεδόν στο συντονισμό μεταξύ 
Κοινότητας και κρατών μελών: στα συμπεράσματα του Νοεμβρίου 1984 σχετικά με την 
καταπολέμηση της εξαιρετικής ξηρασίας στο Σαχέλ προσδιορίζεται με ακρίβεια ο 
τρόπος εφαρμογής του συντονισμού. Με βάση τη διαπίστωση ότι οι ανεπάρκειες του 
συντονισμού αποτελούν το κυριότερο εμπόδιο για την αποτελεσματικότητα της 
βοήθειας, το κείμενο αυτό παρουσιάζει λεπτομερές ετήσιο σχέδιο για το 
συντονισμό των παρεμβάσεων της έκτακτης επισιτιστικής βοήθειας στην εν λόγω 
περιοχή, με χρονοδιάγραμμα, συγκεκριμένους στόχους και επίπεδα λήψεως αποφάσεων 
στις προβλεπόμενες συνεδριάσεις. Δε θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αφορά μια 
συγκεκριμένη μόνο περίπτωση· το κείμενο αναφέρεται στη δυνατότητα να επεκταθεί 
n υέθοδος αυτή, αφού προσαρμοστεί κατάλληλα, σε άλλες περιοχές εκτός Σαχέλ και 
σε «κανονικές» συνθήκες, πράγμα που δεν έχει γίνει ως τώρα. 
Τα συμπεράσματα του Νοεμβρίου 1984 αποτελούν το μοναδικό κείμενο του Συμβουλίου 
(μαζί με το ψήφισμα του Μαΐου 1989 για το συντονισμό σε θέματα διαρθρωτικής 
προσαρμογής) που περιέχει σχετικά ακριβείς και περιοριστικές διατάξεις σε 
θέματα συντονισμού μεταξύ Κοινότητας και κρατών μελών, όχι μόνο για την 
κοινοτική συνεργασία με τη στενή έννοια, αλλά και τη διμερή συνεργασία. 
1-4. Παρατηρήσεις σχετικά με τον επίκαιρο χαρακτήρα και το βαθυό 
προτεραιότητας 
Παρότι η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πολιτική συνεργασίας για την 
ανάπτυξη ενόψει του 2000 δεν αναλύει λεπτομερώς τα θέματα της επισιτιστικής 
ασφάλειας και τις πολιτικές της γεωργικής και αγροτικής ανάπτυξης, επιβεβαιώνει 
ότι θα πρέπει να συνεχίσει να δίνεται προτεραιότητα στην ύπαιθρο (παράρτημα, 
3.2.2.Β.2.), στις χώρες όπου κυριαρχεί αριθμητικά ο αγροτικός πληθυσμός και η 
γεωργική παραγωγή· σ'αυτές περιλαμβάνονται και οι φτωχότερες του κόσμου. 
Πρόκειται βέβαια για την νοτίως της Σαχάρας Αφρική και τη Νότια Ασία, αλλά και 
πολλές χώρες άλλων περιοχών. Εξάλλου και στις κατευθύνσεις του Συμβουλίου του 
Φεβρουαρίου 1991 σχετικά με τη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες ΑΛΑ,η 
στήριξη του αγροτικού τομέα παρουσιάζεται ως πρώτη προτεραιότητα της 
Κοινότητας. 
Συνεπώς για πολλές χώρες, η προτεραιότητα της επισιτιστικής ασφάλειας και της 
ανάπτυξης της γεωργίας και της υπαίθρου θεωρείται προφανής υπό το φως των 
τεσσάρων μεγάλων στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη, και ιδίως στα πλαίσια 
της καταπολέμησης της φτώχειας. Παρομοίως είναι σαφές ότι βιώσιμη λύση μπορεί 
να προέλθει μόνο από ανάπτυξη της γεωργίας και της υπαίθρου που να αποβλέπει 
στην επισιτιστική ασφάλεια (πράγμα που δεν συνεπάγεται, βέβαια, ότι δεν θα 
πραγματοποιούνται εισαγωγές). Η συνεργασία στον τομέα αυτόν θα πρέπει συνεπώς 
να συγκεντρωθεί, εκτός καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, στην παροχή στήριξης για 
ενιαίες εθνικές και περιφερειακές επισιτιστικές στρατηγικές. 
Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι στις στρατηγικές αυτές θα πρέπει να 
λαμβάνονται υπόψη όλο και περισσότερο τα προβλήματα που προκαλεί η αύξηση της 
αστυφιλίας, η οποία φαίνεται να επιδεινώνεται σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, 
και που είναι μεταξύ άλλων και επισιτιστικά. 
Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι τα κείμενα που ενέκρινε το Συμβούλιο πριν μια 
δεκαετία περίπου παραμένουν τα πιο ολοκληρωμένα και ακριβή, και κατά συνέπεια 
πιο επίκαιρα από πιο πρόσφατα κείμενα (του Νοεμβρίου 1989 και Νοεμβρίου 1990) 
- 10 -
που παραμελούν κάπως τις σημαντικές αυτές όψεις του θέματος. 
1.5. Συυπεοάσυατα και συστάσεις 
Ο εν λόγω τομέας, στον οποίο το Συμβούλιο αφιερώνει τουλάχιστον ένα κείμενο το 
χρόνο, μπορεί να θεωρηθεί ότι θα εξακολουθήσει να κατέχει πρωταρχική θέση κατά 
τα επόμενα χρόνια, εάν ληφθούν υπόψη τα αναμενόμενα πλεονεκτήματα από ψήφισμα 
που θα καθιέρωνε σαφείς και ακριβείς κανόνες για το συντονισμό μεταξύ της 
Κοινότητας και των κρατών μελών της, τόσο από πλευράς διαμόρφωσης της πολιτικής 
όσο και από επιχειρησιακής πλευράς. Η προτεραιότητα αυτή αιτιολογείται τόσο 
από τον όγκο των παρεμβάσεων της Κοινότητας και των κρατών μελών της στον εν 
λόγω τομέα, και τις επιδράσεις των παρεμβάσεων αυτών σε πολλούς άλλους τομείς 
της συνεργασίας, όσο και από τη σοβαρότητα των ίδιων των προβλημάτων από την 
άποψη των κυριότερων στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη (καταπολέμηση της 
φτώχειας, μακρόπνοη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη). θα πρέπει να 
υπογραμμίσουμε επίσης ότι τα προβλήματα αυτά αποτελούν συχνά ένα από τα 
κυριότερα θέματα της περιφερειακής ολοκλήρωσης, ιδίως στην νοτίως της Σαχάρας 
Αφρική. 
Εξάλλου, αποτελεί αναμφίβολα τον τομέα όπου είναι πλέον έκδηλη η ανάγκη 
συμπληρωματικότητας ή τουλάχιστον συνοχής των παρεμβάσεων των διαφόρων χορηγών 
βοήθειας, και ιδίως αυτών που υπάγονται στην ΕΚ. Η πείρα που έχει συσσωρευθεί 
σε θέματα συντονισμού εξυπηρετεί την ταχύτερη εξέλιξη προς την εφαρμογή 
συντονισμένων ή κοινών δράσεων, με τη χρήση, στο μέτρο του δυνατού, των 
υφισταμένων μέσων. 
Πρέπει να ομολογήσουμε ότι το θέμα της επισιτιστικής ασφάλειας θεωρείται πλέον 
«ξεπερασμένο»· αυτό παθαίνουν κατά περιόδους ορισμένες πολιτικές συνεργασίας 
για την ανάπτυξη, που αφού συζητηθούν κατά κόρον επί σειρά ετών παραμελούνται ή 
ξεχνιούνται από τους χορηγούς, τουλάχιστον στις δημόσιες δηλώσεις τους. 
Δυστυχώς το πρόβλημα της επισιτιστικής ασφάλειας, τουλάχιστον για ορισμένες 
περιοχές, δεν έχει επιλυθεί, και απαιτεί διεξοδικότερη ανάλυση και σαφέστερο 
προσδιορισμό των προτεραιοτήτων και των στόχων. 
Τέλος, σ'αυτόν όσο και σε άλλους τομείς, η καθιέρωση σχετικά δεσμευτικών 
μηχανισμών αξιολόγησης είναι ζωτικής σημασίας, για να εφαρμόζουν τα ψηφίσματα 
του Συμβουλίου όλοι οι φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία της αναπτυξιακής 
βοήθειας. 
- 11 -
2. Υγεία 
Σε θέματα υγείας υπάρχουν μόνο δύο κείμενα με συμπεράσματα του Συμβουλίου, του 
Μαΐου 1987 και του Νοεμβρίου 1989, που αφορούν αποκλειστικά την καταπολέμηση 
του AIDS. 
2.1. Κυριότερες διατάζεις και κατευθύνσεις 
Στα συμπεράσματα του Μαΐου 1987, το Συμβούλιο εγκρίνει κοινοτικό πρόγραμμα 
καταπολέμησης του AIDS στις αναπτυσσόμενες χώρες το οποίο πρότεινε η Επιτροπή, 
και που έχει προληπτικό κυρίως χαρακτήρα (περιορισμός όλων των μορφών 
μετάδοσης). Το πρόγραμμα αυτό έχει στόχο να βελτιώσει τα συστήματα υγείας στις 
δικαιούχους χώρες, κυρίως με τη συνεργασία μεταξύ ΜΚΟ, νοσοκομείων και 
ερευνητικών κέντρων στην Ευρώπη και τις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα συμπεράσματα 
του Νοεμβρίου 1989 καλύπτουν τα ίδια θέματα, και αναφέρονται και στην 
περιφερειακή διάσταση του προβλήματος. 
2.2. Παρατηρήσεις σχετικά με το περιεχόμενο 
Στα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το κοινοτικό πρόγραμμα καταπολέμησης 
του AIDS, κείμενο που ασχολείται με τη διαμόρφωση πολιτικής, περιγράφονται οι 
στόχοι και τα κριτήρια της δράσεως με αρκετές λεπτομέρειες, δεδομένου ότι το 
πρόγραμμα θα πρέπει, λόγω της πολύμορφης και εναλλασσόμενης κατάστασης που 
καλείται να αντιμετωπίσει, να διακρίνεται από ελαστικότητα. 
Είναι ωστόσο σαφές ότι τα δύο αυτά κείμενα ασχολούνται με ένα μόνο από τα 
πολυάριθμα προβλήματα δημόσιας υγείας που αντιμετωπίζουν οι αναπτυσσόμενες 
χώρες, η σχετική σοβαρότητα των οποίων ποικίλλει από τη μια περιοχή στην άλλη. 
Συνεπώς, με εξαίρεση μια σύντομη μνεία των συστημάτων υγείας, τα συμπεράσματα 
του Συμβουλίου είναι πολύ ανεπαρκή, εάν ληφθεί υπόψη η ανάγκη για συνολικές 
πολιτικές στον εν λόγω τομέα, και το φάσμα των αντίστοιχων δράσεων συνεργασίας. 
2.3. Παρατηρήσεις σχετικά υε το συντονισυό 
Η ανάγκη για στενό συντονισμό, σε πολιτικό και επιχειρησιακό επίπεδο, μεταξύ 
όλων των χορηγών είναι ιδιαίτερα προφανής στον τομέα της υγείας, ιδίως στις 
περιπτώσεις όπου οι δικαιούχοι δεν έχουν ακόμα διαμορφώσει ενιαία και σταθερή 
υγειονομική πολιτική ούτε διαθέτουν διαρθρωμένο σύστημα υγείας. Τα συμπεράσματα 
του Συμβουλίου, που αναφέρονται τόσο στο συντονισμό μεταξύ Κοινότητας και 
κρατών μελών όσο και στο ρόλο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αναγνωρίζουν 
την ανάγκη αυτή όσον αφορά την καταπολέμηση του AIDS. 
Υπενθυμίζουμε ότι για την καταπολέμηση του AIDS υπάρχει και σε διεθνές (ΠΟΥ, 
διεθνή και περιφερειακά συνέδρια) και σε κοινοτικό επίπεδο ένα καθιερωμένο 
πλαίσιο για το συντονισμό των πολιτικών και της εφαρμογής τους, εντός του 
οποίου πραγματοποιούνται συχνά συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων. 0 συντονισμός 
αυτός θα πρέπει ωστόσο να επεκταθεί και σε πολλούς άλλους τομείς της 
υγειονομικής πολιτικής και όχι να περιορίζεται στην αναμφίβολα πολύ σοβαρή 
επιδημία του AIDS. 
2.4. Παρατηρήσεις σχετικά με τον επίκαιρο χαρακτήρα και το βαθυό 
προτεραιότητας 
Η ενίσχυση και ανάπτυξη των βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, ιδίως στους τομείς 
της υγείας και της εκπαίδευσης, προσδιορίζεται ρητά ως προτεραιότητα της 
συνεργασίας, στα πλαίσια της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού και της 
καταπολέμησης της φτώχειας, στην ανακοίνωοη της Επιτροπής για την πολιτική 
- 12 -
συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 2000. Στο έγγραφο αυτό αναφέρεται και η 
καταπολέμηση του AIDS, αλλά στο ελαφρώς διαφορετικό πλαίσιο των «νέων τομέων 
αλληλεξάρτησης». 
Επισημαίνουμε ότι η προτεραιότητα που αποδίδεται στον εν λόγω τομέα ενισχύθηκε 
πρόσφατα από τις διατάξεις του Συμβουλίου σχετικά με την προτιμησιακή διάθεση 
των ανταλλαγματικών κεφαλαίων στους κοινωνικούς τομείς, είτε ιτροέρχονται από 
προγράμματα εισαγωγών που συνδέονται με τη διαδικασία διαρθρωτικής προσαρμογής 
είτε από άλλα μέσα βοήθειας. 
Είναι λοιπόν σαφές ότι τα σημερινά κείμενα του Συμβουλίου δεν καλύπτουν 
ικανοποιητικά τις προτεραιότητες της συνεργασίας για την ανάπτυξη στον εν λόγω 
τομέα. Δεν αμφισβητούμε ότι είναι ανάγκη να συνεχίσουμε να συμβάλλουμε στην 
καταπολέμηση του AIDS στις αναπτυσσόμενες χώρες· ωστόσο, η καταπολέμηση της 
επιδημίας δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική της υγείας, ούτε τη 
συνεργασία σε θέματα υγείας με χώρες που αντιμετωπίζουν πολλά άλλα, συχνά 
εξίσου σοβαρά, προβλήματα, ο τρόπος καταπολέμησης των οποίων είναι πιό 
γνωστός, ενώ σπανίως υπάρχουν τα απαραίτητα για την αντιμετώπιση τους τεχνικά, 
χρηματοδοτικά και οργανωτικά μέσα. 
2.5. Συυπεοάσυατα και συστάσεις 
Η εξ,έταοηι των κειμένων του Συμβουλίου για θέματα υγείας δείχνει ότι επικρατεί 
μια παράδοξη κατάσταση: διαθέτουμε κείμενα που πραγματεύονται ένα συγκεκριμένο 
θέμα, αλλά δεν υπάρχει ψήφισμα που να προσδιορίζει σαφώς τους γενικούς στόχους 
της συνεργασίας ή και τις δυνατότητες και διαδικασίες του συντονισμού, είτε 
μεταξύ Κοινότητας και κρατών μελών είτε με τρίτους φορείς, για παράδειγμα με 
τον ΠΟΥ ή άλλους διεθνείς οργανισμούς. 
Ως προς αυτό επισημαίνεται ότι στο άρθρο 129 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση προβλέπεται ότι η Κοινότητα και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με 
τρίτες χώρες και τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς σε θέματα δημόσιας υγείας. 
Η Επιτροπή θα εξετάσει τις διαδικασίες σύμφωνα με τις οποίες πραγματοποιείται 
η συνεργασία με τρίτες χώρες. 
Εξάλλου, πρόκειται για τομέα στον οποίο όχι μόνο αποδίδει ρητά προτεραιότητα n 
πολιτική συνεργασίας της Κοινότητας, στα πλαίσια των στόχων της μακρόπνοης 
ανάπτυξης και της καταπολέμησης της φτώχειας, αλλά και όπου η ύπαρξη ενός 
ενιαίου πλαισίου, με κοινές προτεραιότητες και στόχους των παρεμβάσεων της 
Κοινότητας και των κρατών μελών της, θα επέτρεπε χωρίς αμφιβολία να βελτιωθεί 
ιδιαίτερα η αποτελεσματικότητα· κατά συνέπεια θα ήταν σκόπιμο να θεωρηθεί 
τομέας προτεραιότητας για τα επόμενα χρόνια. 
- 13 -
3. Περιβάλλον 
Όσον αφορά τον αριθμό των κειμένων που έχει εγκρίνει από το 1981 το Συμβούλιο 
Ανάπτυξης, το περιβάλλον κατέχει τη δεύτερη θέση: 6 ψηφίσματα (τόσα όσο και 
για τα επισιτιστικά θέματα) και 3 άλλα κείμενα, δηλαδή 16% των 58 κειμένων της 
υπό εξέταση περιόδου. Τα κείμενα αυτά είναι ως επί το πλείστον αρκετά πρόσφατα 
(7/9 στο δεύτερο ήμισυ της περιόδου, δηλαδή το περιβάλλον συγκεντρώνει, μετά το 
1987, την προσοχή του Συμβουλίου περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον τομέα). 
3.1. Κυριότερες διατάζεις και κατευθύνσεις 
Τα κείμενα που ενέκρινε το Συμβούλιο με θέμα «περιβάλλον και ανάπτυξη» αφορούν 
τόσο γενικότερους στόχους και κριτήρια της πολιτικής συνεργασίας όσο και 
προβλήματα του περιβάλλοντος που αντιμετωπίζουν πιο άμεσα οι αναπτυσσόμενες 
χώρες. Έτσι, στα τρία γενικά ψηφίσματα (11/1984, 11/1987 και 05/1990) 
προστίθενται μια δήλωση σχετικά με τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το 
Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (11/1991), δύο ψηφίσματα σχετικά με τα τροπικά δάση 
(11/1989 και 05/1990), συμπεράσματα για την ενέργεια (11/1992) και δύο κείμενα 
σχετικά με την απερήμωση στην Αφρική (04/1986 και 11/1989). 
Από πλευράς επιπτώσεων στη συνεργασία για την ανάπτυξη, το κυριότερο κοινό 
σημείο όλων αυτών των κειμένων είναι ότι τονίζουν την ένταξη της 
περιβαλλοντικής διάστασης στο σύνολο των δράσεων συνεργασίας, και όχι τη 
δημιουργία ειδικών μέσων που να δρουν θετικά και άμεσα επί των περιβαλλοντικών 
προβλημάτων. Ωστόσο τα περισσότερα κείμενα αναγνωρίζουν ότι είναι ανάγκη να 
αυξηθούν οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στον εν λόγω τομέα (χωρίς να 
γίνονται περικοπές σε άλλους τομείς)· μάλιστα σε ένα ψήφισμα για τα τροπικά 
δάση ζητείται να διπλασιαστούν οι διαθέσιμοι πόροι. Πάντως σε γενικές γραμμές 
δεν τίθενται συγκεκριμένοι στόχοι ως προς τη χρηματοδότηση. 
Το Συμβούλιο, δίνοντας προτεραιότητα στον τομέα αυτόν, επιμένει στην αξία της 
σταθερής δράσης, σύμφωνα με μακροπρόθεσμα σχέδια που έχουν εγκρίνει κατά τρόπο 
συνεπή οι δικαιούχες χώρες και οι χορηγοί, συμπεριλαμβανομένης της Κοινότητας 
και των κρατών μελών της. Η συμμετοχή των τοπικών πληθυσμών, οργανώσεων και 
αρχών θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία, ενώ αναφέρεται και η 
περιφερειακή διάσταση των προβλημάτων και ενδεχομένως των δράσεων (το σημείο 
αυτό δεν τονίζεται ιδιαίτερα, πράγμα που ίσως εκπλήσσει σε τομέα όπου τα 
προβλήματα σπάνια περιορίζονται εντός των εθνικών συνόρων). 
3.2. Παρατηρήσεις σχετικά υε το περιεχόμενο 
Τα περιβαλλοντικά προβλήματα καλύπτονται αρκετά καλά στα κείμενα του Συμβουλίου 
Ανάπτυξης: η σοβαρότητα των προβλημάτων τονίζεται επαρκώς, οι κυριότεροι στόχοι 
προσδιορίζονται με σαφήνεια, τα κριτήρια και οι τρόποι παρέμβασης περιγράφονται 
με αρκετές λεπτομέρειες, εξηγούνται οι ρόλοι των διάφορων μέσων παρέμβασης, 
ενώ γίνεται τουλάχιστον μνεία των επιδράσεων σε άλλους τομείς (π.χ. τον 
κοινωνικό τομέα). Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το ψήφισμα του Μαΐου 1990, που 
θεσπίζει το γενικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ζητημάτων 
στην αναπτυξιακή συνεργασία, και ζητεί να διαμορφωθεί σύστημα παρακολούθησης 
και αξιολόγησης. Ωστόσο, τα κείμενα αυτά θα πρέπει να συμπληρωθεί ώστε να 
λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα της UNCED του Ιουνίου 1992. 
Όπως και για άλλους τομείς που καλύπτονται σε πολυάριθμα κείμενα του 
Συμβουλίου, η αποτελεσματικότητα τους εξαρτάται μάλλον από την πρακτική 
- 14 -
διαδικασία εφαρμογής παρά από τη διατύπωση των ψηφισμάτων. Ωστόσο, τα κείμενα 
που αφορούν συγκεκριμένους τομείς ηαρέμ^αοηζ (τροπικά δάση, απερήμωση) 
συμπεριλαμβάνονται μεταξύ των πιο αποτελεσματικών του Συμβουλίου. 
Οι προσπάθειες που απαιτούν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου για την πολιτική του 
περιβάλλοντος αιτιολογούνται κυρίως από τη or\yiaaia των ζητημάτων αυτών για την 
επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη, συνδέονται 
δηλαδή με την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης. Το ζήτημα των «αμοιβαίων 
συμφερόντων» ή αλληλεξαρτήσεων μεταξύ Βορρά και Νότου δεν αναφέρεται ρητά 
σχεδόν ποτέ, στα ψηφίσματα του Συμβουλίου (αν και γίνεται μνεία των «παγκόσμιων 
κινδύνων» στο ψήφισμα του Μαΐου 1990)· μπορούμε ωστόσο να υποθέσουμε ότι 
αιτιολογούν εν μέρει τουλάχιστον το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα 
περιβαλλοντικά θέματα για την αναπτυξιακή συνεργασία. 
3.3. Παρατήρησειc σχετικά υε το συντονισμό 
Τα περισσότερα από τα κείμενα θίγουν το θέμα του συντονισμού μεταξύ της 
Κοινότητας και των κρατών μελών της (καθώς και με τα δικαιούχα κράτη και τους 
άλλους χορηγούς, ιδίως τους περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς), αλλά τα 
πρώτα κείμενα φαίνεται να είναι σαφέστερα στο θέμα αυτό, ενώ ο συντονισμός που 
προβλέπεται στα πιο πρόσφατα κείμενα τείνει να υπενθυμίζει απλώς την ανάγκη για 
τακτικές συνδριάσεις των εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και των κρατών μελών. Οι 
συνεδριάσεις αυτές αποτελούν πράγματι αναντικατάστατο μέσο συντονισμού όσον 
αφορά τις ανταλλαγές πληροφοριών και αναλύσεων, τον καθορισμό των κοινών 
προσεγγίσεων σε συγκεκριμένους τομείς και την παρακολούθηση και αξιολόγηση των 
πολιτικών, με την προϋπόθεση να έχουν συγκεκριμένους στόχους· ως λειτουργικό 
μέσο, ωστόσο, είναι πολύ ανεπαρκείς. 
Στον τομέα αυτόν, που παρουσιάζει πολύ γενικό ενδιαφέρον, ο συντονισμός μπορεί 
να πραγματοποιείται σε εξωκοινοτικά πλαίσια, εφόσον τα κράτη μέλη συμμετέχουν 
σε οργανισμούς και σχέδια δράσεως. Εκτός από τον επιτόπου συντονισμό, είναι 
ιδιαίτερα σημαντικό να συντονίζονται οι κοινοτικές θέσεις σε τρίτους 
οργανισμούς. Στο ζήτημα αυτό αναφέρονται, αν και με πολύ αοαφτ\ τρόπο, ορισμένα 
κείμενα του Συμβουλίου. Τέλος, η εφαρμογή των συμπερασμάτων της UNCED του 
Ιουνίου 1992 προϋποθέτει να συντονίζεται η δράση της Κοινότητας και των κρατών 
μελών. 
3.4. EKTiunon της επικαιρότητας και του Οαθυού προτεραιότητας 
Η σημασία των περιβαλλοντικών ζητημάτων για τη συνεργασία για την ανάπτυξη 
αναγνωρίζεται σήμερα από την Κοινότητα, όπως και από του άλλους σχετικούς 
εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς, για παράδειγμα τα Ηνωμένα Έθνη ή τη Διεθνή 
Τράπεζα (η οποία αφιέρωσε την τελευταία έκθεση της για την ανάπτυξη (1992) στη 
συμβατότητα των πολιτικών για την ανάπτυξη και το περιβάλλον). 
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την συνεργασία για την ανάπτυξη ενόψει 
του 2000, το θέμα αυτό παρουσιάζεται ως προϋπόθεση για την επίτευξη μακρόπνοης 
οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης· εξάλλου αναφέρεται πολλές φορές κατά την 
εξέταση των «νέων μορφών αλληλεξάρτησης» και της υπεράσπισης των αμοιβαίων 
συμφερόντων της Κοινότητας και των αναπτυσσόμενων χωρών. Ωστόσο, μια προσεκτική 
ανάγνωση του κειμένου φανερώνει ότι οι πολιτικές για το περιβάλλον δεν 
- 15 -
θεωρούνται προτεραιότητα, ή και κεντρικός στόχος της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη, παρά μόνο ως παράγοντας που θα πρέπει να λαμβάνεται πάντοτε υπόψη. 
Επιπλέον σε κανένα τμήμα και καμιά παράγραφο του κειμένου δεν περιγράφεται ή 
αναλύεται ρητώς η συνεργασία σε θέματα περιβάλλοντος. 
Η σχετικά περιορισμένη αυτή σημασία που αποδίδει στο περιβάλλον η ανακοίνωση 
της Επιτροπής οφείλεται στο γεγονός ότι η ανακοίνωση συντάχθηκε πριν από την 
UNCED του Ιουνίου 1992, καθώς και σε κάποιο δισταγμό να τοποθετηθεί στο κέντρο 
των πολιτικών συνεργασίας για την ανάπτυξη ένας τομέας παγκόσμιας σημασίας, που 
δεν συνδέεται αποκλειστικά με τα συγκεκριμένα προβλήματα και τους στόχους της 
ανάπτυξης. 
Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου 
υπερβαίνουν τη μετριοπαθή αυτή στάση, και αποδίδουν πρωταρχική σημασία στο 
περιβάλλον όσον αφορά τη βοήθεια για την ανάπτυξη (βλέπε ιδίως το ψήφισμα της 
05/1990, παράγραφος 3). Αυτό φαίνεται εξάλλου και από τη συχνότητα με την οποία 
το Συμβούλιο εκδίδει σχετικά κείμενα, ενώ παραμελεί σχετικά άλλα θέματα 
διεθνούς ενδιαφέροντος, εξίσου σημαντικά για την ανάπτυξη (για παράδειγμα, τις 
εμπορικές ή τις χρηματοπιστωτικές σχέσεις και το πρόβλημα του χρέους). 
3.5. Συμπεράσματα και συστάσεις 
Η αναγνώριση της πρωταρχικής σημασίας του τομέα στις εργασίες του Συμβουλίου 
κατά τα επόμενα χρόνια θα επέτρεπε κυρίως να βελτιωθεί ο συντονισμός μεταξύ 
Κοινότητας κα κρατών μελών της, καθώς και με άλλους παρεμβαίνοντες φορείς. Τα 
συγκριτικά πλεονεκτήματα του συντονισμού είναι ιδιαίτερα προφανή στον τομέα του 
περιβάλλοντος: στα συνηθισμένα επιχειρήματα για συνοχή και αποτελεσματικότητα 
των παρεμβάσεων της συνεργασίας για την ανάπτυξη προστίθεται ο παγκόσμιος ή 
τουλάχιστον περιφερειακός χαρακτήρας των προβλημάτων του περιβάλλοντος, η 
ανάγκη να εφαρμοστούν τα ψηφίσματα που εγκρίθηκαν στην UNCED του Ιουνίου 1992, 
και η ύπαρξη κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον. Επιπλέον, θα είναι σχετικά 
εύκολο να επιτευχθεί ευρεία συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών στον εν λόγω 
τομέα, πράγμα όχι ευκαταφρόνητο. 
Συγχρόνως όμως, είναι γεγονός ότι το θέμα καλύπτεται αρκετά καλά (καλύτερα 
μάλιστα από κάθε άλλο θέμα) στα ψηφίσματα του Συμβουλίου· τα κείμενα αυτά είναι 
αρκετά πολυάριθμα, πρόσφατα, ολοκληρωμένα και ακριβή ώστε να μην επείγει μια 
συνολική ενημέρωση τους. 
Από τα παραπάνω, ωστόσο, επισημαίνονται τρεις ελλείψεις στα εν λόγω κείμενα: 
δεν λαμβάνουν υπόψη, όπως είναι φυσικό, τα συμπεράσματα της UNCED του 
Ιουνίου 1992, η θέση σε εφαρμογή των οποίων απαιτεί ενισχυμένο συντονισμό 
μεταξύ Κοινότητας και κρατών μελών· 
ο απαραίτητος συντονισμός μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών (και 
με άλλους οργανισμούς) αναφέρεται πολύ συνοπτικά· κατά συνέπεια θα ήταν χρήσιμο 
να αποσαφηνιστούν οι στόχοι και οι τρόποι εφαρμογής που αφορούν κάθε τομέα ή 
επιμέρους θέμα· 
- 16 -
πΟν« απ' θλα, θα πρέπει να διαμορφωθούν συγκεκριμένες διαδικασίες για την 
παρακολούθηση και αξιολόγηση της ουσιαστικής εφαρμογής, από την Επιτροπή και τα 
κράτη υ£λη, τ«ν ψηΦίΡΜάτων row Συμβουλίου, σε θέμα για το οποίο φαίνεται να 
επικρατεί ευρεία ομοφωνία σε επίπεδο διαμόρφωσης πολιτικής. 
Συνοψίζοντας, παρότι δεν είναι απαραίτητο να συνταχθούν νέα ψηφίσματα, ούτε 
γενικού χαρακτήρα, συτε σχετικά με θέματα που έχουν ήδη συζητηθεί (απερήμωση, 
τροπικά δάση), το περιβάλλον Μπορεί να θεωρηθεί τομέας πρότερα ιΦτητας για τις 
εργασίες του Συμβουλίου στα επέμενα χρόνια, αρκεί να επικεντρωθεί στα τρία 
προαναφερόμενα ζητήματα: την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της UNCED, την 
ενίσχυση του συντονισμού και την υλοποίηση των πολιτικών αποφάσεων. 
- 17 -
4 - Πληθυσμός 
Τα θέματα του πληθυσμού αποτέλεσαν το αντικείμενο μόνο δύο κειμένων του 
Συμβουλίου για την ανάπτυξη από το 1981 και εξής ένα ψήφισμα, ιδιαίτερα 
γενικού χαρακτήρα, το Νοέμβριο του 1986 και ένα άλλο για τον οικογενειακό 
προγραμματισμό τον Νοέμβριο του 1992. 
4.1- Κύριες διατάζεις και προσανατολισμοί 
Τα δύο ψηφίσματα ξεκινούν από τη διαπίστωση των προβλημάτων της μη ελεγχόμενης 
δημογραφικής ανάπτυξης και των κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντολογικών 
της αποτελεσμάτων τα οποία σε πολλές χώρες και περιοχές αποτελούν αποφασιστικά 
εμπόδια για την αειφόρο ανάπτυξη. Τα ψηφίσματα αυτά εκθέτουν επίσης βασικές 
αρχές για κάθε πολιτική στον τομέα αυτό, όπως κυρίως, τον αποκλεισμό κάθε 
εξαναγκαστικής ενέργειας ή ενέργειας που εισάγει διακρίσεις, το δικαίωμα των 
ατόμων να επιλέγουν τον αριθμό και τη συχνότητα δημιουργίας των απογόνων τους, 
την προσαρμογή των ενεργειών στις τοπικές, ηθικές και πολιτιστικές συνθήκες, 
την απαραίτητη ισορροπία ανάμεσα στον πληθυσμό και τους (άλλους) πόρους. 
Πάνω σ'αυτές τις βάσεις, το ψήφισμα του 1986 επιβεβαιώνει την ανάγκη 
ενσωμάτωσης των δημογραφικών πολιτικών στις γενικές πολιτικές οικονομικής και 
κοινωνικής ανάπτυξης, και εκθέτει ορισμένες ενέργειες που θα μπορούσαν να 
λάβουν την υποστήριξη της Κοινότητας και των κρατών μελών, όπως κυρίως η 
συλλογή και ανάλυση των στοιχείων, η επιμόρφωση και η πληροφόρηση, η εφαρμογή 
προγραμμάτων οικογενειακού προγραμματισμού και υγείας για τη μητέρα και το 
παιδί, η βελτίωση της θέσης των γυναικών. 
Το ψήφισμα του 1992 διευκρινίζει τους στόχους και τα κριτήρια των ενεργειών 
υποστήριξης για τις πολιτικές οικογενειακού προγραμματισμού, ο οποίος 
σχεδιάστηκε συγχρόνως σαν μια κοινωνική υπηρεσία για την ανθρώπινη ανάπτυξη και 
σαν ένα από τα μέσα μιας δημογραφικής πολιτικής, που να συμφωνεί με την αειφόρο 
ανάπτυξη. Αφού απαρριθμεί τα κύρια μέσα δράσης στον τομέα αυτό, επιμένοντας 
στην χρησιμοποίηση των δομών που υπάρχουν, για την υγεία και την εκπαίδευση το 
κείμενο αναγνωρίζει τη δυνατότητα βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των 
διαθέσιμων πόρων αλλά, επίσης, την ανάγκη αύξησης των ανθρώπινων και 
οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον τομέα αυτό· το Συμβούλιο λαμβάνει 
υπόψη τις οικονομικές προτάσεις της Επιτροπής. 
4.2 - Παρατηρήσεις σχετικά υε το περιεχόμενο 
Το ψήφισμα του 1986, ένα είδος δήλωσης των αρχών και των προθέσεων, ήταν 
ιδιαίτερα γενικού χαρακτήρα για να μπορέσει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες 
ενέργειες, αλλά έπρεπε να χρησιμεύσει σαν αρχή για κείμενα περισσότερο 
λειτουργικά πάνω σε ειδικότερα θέματα. 'Ενα παρόμοιο κείμενο είναι, αναμφίβολα, 
το ψήφισμα του 1992 για τον οικογενειακό προγραμματισμό, το οποίο ασχολείται με 
περισσότερη ακρίβεια με τον κύριο τομέα παρέμβασης σχετικά με τις πολιτικές για 
τον πληθυσμό και το οποίο προβλέπει ρητώς να αφιερωθούν σ'αυτόν συμπληρωματικοί 
πόροι. 
Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς σχετικά με την ανάγκη να καλυφθούν κατά παρόμοιο 
τρόπο οι άλλες πλευρές των πολιτικών για τον πληθυσμό: προβλήματα αστυφιλίας, 
αστικής ανάπτυξης, απασχόλησης, κοινωνικής κάλυψης, διακίνησης μεταξύ 
αναπτυσσομένων χωρών και προς τις αναπτυγμένες χώρες... Παράλληλα με τον 
οικογενειακό προγραμματισμό, αυτά αναφέρθηκαν στο ψήφισμα του 1986, χωρίς 
περισσότερες διευκρινίσεις, και συχνά θεωρήθηκαν σαν τομείς στους οποίους η 
Κοινότητα και τα κράτη μέλη της θα μπορούσαν να προσφέρουν την υποστήριξη τους. 
- 18 -
4.3 - Παρατηρήσεις σχετικά με τον συντονισμό 
Το ψήφισμα του 1986 αρκούνταν σε μια αρκετά αόριστη αναφορά στο ενδιαφέρον που 
παρουσιάζει ο "κατάλληλος συντονισμός με τα κράτη μέλη και άλλους χορηγούς" και 
οι συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων που "θα μπορούσαν να είναι χρήσιμες". Το 
ψήφισμα του 1992 προχωρά πολύ περισσότερο, εφόσον όχι μόνο "υπογραμμίζει τη 
owaoia του συντονισμού, τόσο του πολιτικού, όσο και του λειτουργικού (τα δύο 
επίπεδα διαχωρίζονται σαφώς) μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών", αλλά 
διευκρινίζει, επίσης, κοινές προτεραιότητες και στόχους καθώς και τα ανάλογα 
μέσα, πράγμα που καθίσταται σαφές λόγω της δέσμευσης για αύξηση του ποσού και 
της αποτελεσματικότητας των πόρων που χορηγούνται στον τομέα αυτό. 
Παρατηρείται, εξάλλου, ότι οι παράγραφοι σχετικά με τον συντονισμό αναφέρονται 
ρητώς στις πολιτικές για τον πληθυσμό στο σύνολο τους και όχι μόνο στον 
οικογενειακό προγραμματισμό. 
4.4 - Παρατηρήσεις σχετικά με τον επίκαιρο χαρακτήρα και το βρθμό 
προτεραιότητας 
Η ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαίου 1992, για τη συνεργασία για την ανάπτυξη 
ενόψει του 2000, θέτει τα δημογραφικά προβλήματα ανάμεσα στα βασικά εμπόδια για 
ανάπτυξη, τους αποδίδει κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη των "νέων(;) 
αλληλεξαρτήσεων" και παρουσιάζει τις πολιτικές για τον πληθυσμό σαν μια από τις 
βασικές προϋποθέσεις για την "αειφόρο οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη". Αν 
και η σημασία αυτών των προβλημάτων ήταν από καιρό γνωστή και σπάνια είχε 
αμφισβητηθεί, εκπλήσσεται κανείς από τη μικρή κάλυψη στα κείμενα του Συμβουλίου 
των θεμάτων που αφορούν τον πληθυσμό, πράγμα που αναμφίβολα αντικατοπτρίζει την 
περιορισμένη ποσοτική σημασία των δραστηριοτήτων συνεργασίας της Επιτροπής και 
των κρατών μελών στον τομέα αυτό. 
Το ψήφισμα του 1992 για τον οικογενειακό προγραμματισμό επανόρθωσε μερικώς 
αυτήν την "παράλειψη", τονίζοντας το βασικό ειδικό τομέα παρέμβασης, 
υπογραμμίζοντας την ανάγκη πρόσθετων πόρων και προβλέποντας διαδικασίες 
πολιτικού και λειτουργικού συντονισμού ανάμεσα στην Κοινότητα και τα κράτη 
μέλη. 
4.5 - Συυπεράσυατα κα| συστάσεις 
Το ψήφισμα του 1986 είναι ασφαλώς ένα καλό ψήφισμα από άποψη σύνθεσης και δεν 
φαίνεται πρόσφορο να επαναληφθεί. Παραμένει, ωστόσο, αρκετά γενικό και σχετικά 
ελάχιστα λειτουργικό : η αντιμετώπιση ενός ειδικού θέματος, του οικογενειακού 
προγραμματισμού, έδειξε πόσο αποδείχθηκε σύνθετο το πέρασμα από έναν γενικό 
τομέα σε ορισμούς ειδικότερων πολιτικών. 
Θα ήταν, ασφαλώς, δυνατό με διαδοχική εμβάθυνση η ενέργεια που ήδη αναλήφθηκε 
για τον οικογενειακό προγραμματισμό να επαναληφθεί για άλλες ειδικές πολιτικές 
που αφορούν τον πληθυσμό (π.χ. πολιτικές για την απασχόληση). Αλλά αυτού του 
είδους η ενέργεια μπορεί να φανεί πρόωρη : πρέπει πρώτα να εξεταστούν καλύτερα 
τα προβλήματα του πληθυσμού, αναμφίβολα με ανάλυση τους κατά περιοχές, για να 
καθοριστούν τελικά στρατηγικές γραμμές δράσης. Από εκεί και πέρα, μπόρει να 
γίνει θεματική εμβάθυνση σε συνάρτηση με τον πραγματικό βαθμό των 
προτεραιοτήτων. 
- 19 -
5 - Ρόλος και θέση των γυναικών 
Το Συμβούλιο για την ανάπτυξη εξέδωσε μεταξύ του 1982 και του 1990 έξι 
συμπεράσματα (αλλά κανένα ψήφισμα) με θέμα "γυναίκες και ανάπτυξη", πράγμα που 
τοποθετεί τον τομέα αυτό στην τρίτη θέση (μετά το περιβάλλον) σε συνάρτηση με 
τον αριθμό των κειμένων που εκδόθηκαν από το 1981 και μετά. 
5.1- Βασικές διατάΕεις και προσανατολισμοί 
Τα συμπεράσματα του Νοεμβρίου του 1982 περιέχουν επεξηγηματικά στοιχεία για την 
ανάγκη να ληφθεί υπόψη η θέση των γυναικών στη συνεργασία για την ανάπτυξη. 
Παρά τον ουσιαστικό οικονομικό ρόλο τους στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι γυναίκες 
βρίσκονται σε μειονεκτική θέση στις χώρες αυτές και συμμετέχουν περιορισμένα 
στα αποτελέσματα της ανάπτυξης και της βοήθειας οι οποίες μερικές φορές μπορεί 
να αποδειχθούν ακόμα και επιζήμιες γι'αυτές. Είναι, επομένως, επιθυμητό να 
αυξηθεί η συμμετοχή τους και η ενσωμάτωση τους στη διαδικασία ανάπτυξης και σε 
όλα τα σχέδια και προγράμματα βοήθειας, για να καθοριστούν και να επιλεγούν 
καλύτερα οι ενέργειες ή για να είναι δυνατό να εξισορροπηθούν ενδεχόμενα 
αρνητικά αποτελέσματα για τις γυναίκες. 
Οι στόχοι αυτοί αποβλέπουν, κυρίως, στο να βελτιωθεί η συμμετοχή των πληθυσμών, 
συμπεριλαμβανομένων των γυναικών, σε όλες τις φάσεις των έργων, να 
υποστηριχθούν οι τοπικές γυναικείες οργανώσεις, να δημιουργηθούν κατάλληλες 
διαδικασίες, κυρίως για τον καθορισμό των έργων και για την αξιολόγηση. Μεταξύ 
των τομέων που προσφέρονται καλύτερα σ'αυτόν τον τύπο δράσης υπέρ των γυναικών, 
το Συμβούλιο αναφέρει τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και εισοδημάτων, την 
υγεία, την εκπαίδευση, δηλαδή τους "κοινωνικούς" τομείς, ιδιαίτερα στο πλαίσιο 
των έργων αγροτικής ανάπτυξης. 
Τα πέντε συμπεράσματα που ακολούθησαν, μεταξύ του 1985 και του 1990, προσθέτουν 
ελάχιστα πράγματα σε εκείνα του 1982: ορισμένες διευκρινίσεις σχετικά με τις 
διοικητικές πλευρές καθώς και κάποια εμμονή στα γεωργικά και επισιτιστικά έργα 
στα συμπεράσματα του Απριλίου του 1986, υπενθύμιση της σημασίας και των μη 
γεωργικών τομέων στα συμπεράσματα του Μαίου του 1989. Επειδή το Συμβούλιο είχε 
ζητήσει από την Επιτροπή, τον Νοέμβριο του 1987, να επεξεργαστεί σχέδιο 
λειτουργικής δράσης, η Επιτροπή παρουσίασε ένα πρόγραμμα δράσης, για τις χώρες 
ΑΚΕ, την επέκταση του οποίου στις άλλες αναπτυσσόμενες χώρες ζήτησε το 
Συμβούλιο τον Μάιο του 1990. 
5.2 - Παρατηρήσεις σχετικά υε το περιεχόμενο 
Βλέπει κανείς ότι τα συμπεράσματα του 1982 αποτελούν, κατά πολύ, το πλέον 
πλήρες και ακριβές κείμενο σχετικά με το θέμα, ενώ τα άλλα ουσιαστικά 
περιορίζονται στην αναπαραγωγή του, εμμένοντας στο άλφα ή βήτα σημείο και 
προσθέτοντας, μερικές φορές, ορισμένες διευκρινίσεις ή δευτερεύουσες 
παρατηρήσεις. Στην ουσία, το πρώτο υιοθετηθέν κείμενο φαίνεται ότι καλύπτει 
τον τομέα, εφόσον δεν προστέθηκε τίποτε περισσότερο σε όσα είπε το Συμβούλιο 
σχετικά με το θέμα αυτό, εδώ και δέκα και πλέον χρόνια. 
Τα κείμενα αυτά προσέφεραν μια βάση για την κοινοτική δράση, που περιλαμβάνεται 
σε πολιτικά έγγραφα όπως η Σύμβαση της Λομέ IV και οι προσανατολισμοί του 
Συμβουλίου για τη συνεργασία με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας. 
Αν και τα κείμενα αυτά παραμένουν ιδιαίτερα συνοπτικά σχετικά με τις 
λειτουργικές πλευρές, και ακόμα και αν η διαφορά των καταστάσεων, παραδείγματος 
χάρη, ανάλογα με τις περιοχές, τους κοινωνικοπολι τιστικούς χώρους ή τους τύπους 
των εν λόγω έργων, καθιστά δύσκολη την ανακοίνωση συγκεκριμένων στόχων και 
κριτηρίων που να μπορούν να εφαρμόζονται οε όλες τις περιπτώσεις, οι πολιτικοί 
προσανατολισμοί του Συμβουλίου έχουν ωστόσο ερμηνευθεί σε λειτουργικούς όρους 
από την Επιτροπή, με τη μορφή εγχειριδίων για την ενσωμάτωση των γυναικών στα 
έργα του ΕΤΑ (κυρίως για την αγροτική ανάπτυξη) και για τις χώρες της Λατινικής 
Αμερικής και της Ασίας. 
- 20 -
Τέλος, μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι εδώ και ορισμένα χρόνια, η εισαγωγή 
διακρίσεων εις βάρος των γυναικών έδειξε να επιδεινώνεται σε πολλές χώρες, σε 
σχέση με την οικονομική κρίση, την αναπτυσσόμενη αστικοποίηση, την εξάπλωση του 
A!OS, τις μετακινήσεις των ανδρών. Επειδή είναι σχετικά πρόσφατη η 
συνειδητοποίηση ορισμένων πολιτικών, νομοθετικών, κοινωνικών και πολιτιστικών 
αποτελεσμάτων των εξελίξεων αυτών, τα κείμενα του Συμβουλίου δεν τα λαμβάνουν 
κατάλληλα υπόψη και περιστρέφονται κυρίως γύρω από τις οικονομικές πλευρές. 
5.3 - Παρατηρήσεις σχετικά υε τον συντονισμό 
Όσον αφορά τον συντονισμό μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της, τα 
συμπεράσματα του Συμβουλίου είναι ιδιαίτερα ελλειπή εφόσον περιορίζονται στο να 
αναφέρουν κάθε φορά τη χρησιμότητα των τακτικών συνεδριάσεων των 
εμπειρογνωμόνων, που προορίζονται για ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις 
εμπειρίες και την εφαρμογή των συμπερασμάτων του Συμβουλίου. Μόνο το κείμενο 
του 1987 προσδίδει στις συνεδριάσεις αυτές έναν πιο φιλόδοξο ρόλο σχετικά με 
την αξιολόγηση, πράγμα που δεν συνεχίστηκε μετά. 
Ακόμα και αν η διαφορά των καταστάσεων, των εμποδίων, και των τομέων εφαρμογής 
απαιτεί ιδιαίτερη ευκαμψία των διαδικασιών, μορφές στενότερου λειτουργικού 
συντονισμού ανάμεσα στην Επιτροπή και στις διοικήσεις των κρατών μελών θα 
μπορούσαν να συμβάλλουν στην πιο αποτελεσματική εφαρμογή των κατευθυντηρίων 
γραμμών που αποφάσισε το Συμβούλιο. 
5.4 - Παρατηρήσεις σχετικά υε τον επίκαιρο χαρακτήρα και το βαθυό 
προτεραιότητας 
0 τομέας αυτός είναι ένας από τους λίγους τομείς που λόγω του χαρακτήρα 
προτεραιότητας του καθίσταται δύσκολο να βρεθεί ρητή αναφορά γι'αυτόν στην 
ανακοίνωση της Επιτροπής για τη συνεργασία για την ανάπτυξη ενόψει του 2000. 
Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι πρόκειται για ένα μη σημαντικό θέμα. 
Η σημερινή σημασία του τομέα "γυναίκες και ανάπτυξη" έγκειται στις επιπτώσεις 
του σε πολλούς τομείς της συνεργασίας για την ανάπτυξη καθώς και στον 
εξελικτικό του χαρακτήρα. Σχετικά με το σημείο αυτό, στην κοινωνικοοικονομική 
διάσταση που έχει αναγνωρισθεί από παλιά, πρέπει να προστεθεί η διάσταση "των 
δικαιωμάτων της γυναίκας", η οποία θα ήταν πρόσφορο να ληφθεί πλήρως υπόψη στο 
πλαίσιο της ετήσιας εξέτασης της εφαρμογής του ψηφίσματος του 1991 για τη 
δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Γενικότερα, και όπως για τα θέματα 
περιβάλλοντος, είναι ουσιαστικό για τον τομέα αυτό να εφαρμοστεί σειρά 
κριτηρίων και εκτιμήσεων που πρέπει να ενσωματωθούν στο σύνολο των ενεργειών 
ανάπτυξης που αφορούν άλλους τομείς και έχουν, συνεπώς, τους δικούς τους 
στόχους. 
5.5 - Συυπεράοματα και συστάσεις 
Αντί να δοθεί ειδική προτεραιότητα στο θέμα "γυναίκες και ανάπτυξη", θα πρέπει 
αυτό να λαμβάνεται συστηματικά υπόψη στον καθορισμό των στόχων και των μέσων 
των τομέων που θα επιλεγούν ως τομείς προτεραιότητας για τη συνεργασία για την 
ανάπτυξη, παραδείγματος χάρη, επισιτιστική ασφάλεια, υγεία, δικαιώματα του 
ανθρώπου, με τον καθορισμό ειδικών στόχων που αφορούν την επίπτωση στις 
γυναίκες. 
Εξάλλου, φαίνεται αναγκαίο, όπως και σε άλλους τομείς, να εξετάζεται περιοδικά 
η πρόοδος που έχει επιτευχθεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη στην εφαρμογή 
των συμπερασμάτων που εξέδωσε το Συμβούλιο για τις γυναίκες και την ανάπτυξη, 
πράγμα που απαιτεί ενίσχυση του συντονισμού στο λειτουργικό πεδίο όπως και στο 
επίπεδο της αξιολόγησης. 
- 21 -
6 - Εκπαίδευση και επιυόρφωση 
Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα κανένα κείμενο του Συμβουλίου για την ανάπτυξη σχετικά 
με τα προβλήματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες, ή 
σχετικά με τις ενδεχόμενες παρεμβάσεις της Κοινότητας και των κρατών μελών στον 
τομέα αυτό. 
Στην αναφορά των στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη από την ανακοίνωση της 
Επιτροπής του Μαίου 1992, ο χαρακτήρας προτεραιότητας των πολιτικών σχετικά με 
την εκπαίδευση εμφαινόταν σαφώς στο πλαίσιο του στόχου καταπολέμησης της 
φτώχειας (παραγρ. 38) και, εμμέσως, σαν μια από τις μακροπρόθεσμες προϋποθέσεις 
της αειφόρου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης ("ανάπτυξη των ανθρώπινων 
πόρων", παραγρ. 36). Πρόκειται για δύο ουσιαστικές συμπληρωματικές πλευρές που 
δεν εξαντλούν, ωστόσο, το θέμα: 
- αφενός, η προώθηση της πρόσβασης όλων σε μια κοινωνική υπηρεσία, και ιδίως 
των περισσότερο μειονεκτούντων όταν αποκλείονται από αυτήν, πράγμα που αποτελεί 
επίσης και, κυρίως, θεμελιώδες δικαίωμα των ατόμων· 
αφετέρου, η εξασφάλιση της διαρκούς διαθεσιμότητας του σημαντικότερου 
"παράγοντα παραγωγής" (και κυρίως ανάπτυξης), δηλαδή του ανθρώπινου παράγοντα, 
κι αυτό σε όλους τους τομείς και σε όλα τα επίπεδα προσόντων· 
- η εκπαίδευση και η επιμόρφωση έχουν επίσης να παίξουν κάποιο ρόλο, ίσως 
περισσότερο έμμεσο αλλά εξίσου σημαντικό, σε τομείς που δεν είναι αυστηρά 
κοινωνικοί και οικονομικοί και που συνδέονται με τις διαδικασίες 
εκδημοκρατισμού. Αυτή η περισσότερο "πολιτική" πλευρά της προσπάθειας όσον 
αφορά την εκπαίδευση, έχει εξάλλου υπογραμμιστεί στο παράρτημα της ανακοίνωσης 
της Επιτροπής, του Μαΐου 1992 (1.5.2). 
Σε συνάρτηση με αυτούς τους σύνθετους στόχους πρέπει να καθοριστούν ή/και να 
υποστηριχθούν συνολικές, ενιαίες και διαρκείς πολιτικές για την εκπαίδευση, και 
την επιμόρφωση στις αναπτυσσόμενες χώρες, πράγμα που αποτελεί την πιο σημαντική 
μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προτεραιότητα για την ανάπτυξη. Ακόμα και αν το 
ειδικό περιεχόμενο των πολιτικών αυτών, καθώς και τα μέσα για την εφαρμογή τους 
ενδέχεται να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από τη μια χώρα στην άλλη, και πρέπει 
να παραμείνουν πλήρως υπό τον έλεγχο της κάθε χώρας, θα ήταν θετικό να 
ανακοινωθούν με σαφήνεια κάποιες γενικές αρχές και κριτήρια καθορισμού των 
στόχων και προτεραιοτήτων σε ψήφισμα του Συμβουλίου που θα διέπει τη συνεργασία 
της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα αυτό. 
Όσον αφορά, πιο συγκεκριμένα, τον ενδοκοινοτικό συντονισμό των πολιτικών 
συνεργασίας στον τομέα αυτό, δεν φαίνεται να έχει εξασφαλιστεί σήμερα η συνοχή 
των παρεμβάσεων της Κοινότητας και των κρατών μελών της, ακόμα και σε επίπεδο 
προτεραιοτήτων, και γενικών στόχων. Η κατάσταση αυτή αφήνει να ελπίζεται ότι 
μία ενίσχυση του συντονισμού θα μπορούσε εύκολα να βελτιώσει την συνοχή και τη 
συμπληρωματικότητα των παρεμβάσεων και των δύο μερών και να προσφέρει, στον 
τομέα αυτό, σημαντικά πλεονεκτήματα από άποψη αποτελεσματικότητας. 
θα πρέπει επίσης, αναμφίβολα, να εξεταστεί η δυνατότητα να αντιμετωπιστεί στο 
ίδιο πλαίσιο η συνεργασία όσον αφορά την έρευνα, άλλη αποφασιστική προϋπόθεση 
για την αειφόρο ανάπτυξη και άλλο τομέα στον οποίο συχνά οι παρεμβάσεις 
γίνονται με συγκεκριμένες ενέργειες. 
Μπορεί, επομένως, να συναφθεί το συμπέρασμα ότι οι πολιτικές για την εκπαίδευση 
και την επιμόρφωση (και την έρευνα) πρέπει να αποτελέσουν μια από τις 
προτεραιότητες για τις μελλοντικές εργασίες του Συμβουλίου για το συντονισμό 
των πολιτικών της Κοινότητας και των κρατών μελών. 
- 22 -
7 - Απασχόληση 
Δεν υπάρχει, μέχρι σήμερα, κανένα κείμενο του Συμβουλίου για την ανάπτυξη, 
σχετικά με τα προβλήματα της απασχόλησης στις αναπτυσσόμενες χώρες, ή σχετικά 
με τις δυνατότητες παρέμβασης της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα 
αυτό. 
Αν και τα προβλήματα που συνδέονται με την απασχόληση δεν αποτελούν το 
αντικείμενο ειδικών αναλύσεων στην ανακοίνωση της Επιτροπής, του Μαίου 1992, η 
σημασία τους στο πλαίσιο των μεγάλων στόχων της συνεργασίας για την ανάπτυξη 
είναι αναμφισβήτητη. Αυτό ήταν ιδιαίτερα προφανές στο πλαίσιο των προσπαθειών 
για την καταπολέμηση της φτώχειας, τον έλεγχο των ανισοτήτων και κυρίως την 
πρόσβαση όλων σε δραστηριότητες που να αποφέρουν εισοδήματα. Παρατηρείται, στο 
πλαίσιο αυτό, ότι τα θέματα απασχόλησης αναγνωρίστηκαν, εδώ και κάποιο χρόνο, 
σαν ένα από τα τέσσερα κύρια συστατικά στοιχεία της "κοινωνικής διάστασης της 
διαρθρωτικής προσαρμογής" (μαζί με την επισιτιστική ασφάλεια, την υγεία και την 
εκπαίδευση και επιμόρφωση). 
0 δεσμός με τον στόχο της αειφόρου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης είναι, 
βέβαια, επίσης σημαντικός, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των αναγκαίων αναδιαρθρώσεων 
του οικονομικού ιστού, που απαιτούν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία παραγωγικών 
θέσεων, παραδείγματος χάρη, με την ανάπτυξη τομέων και τεχνολογιών έντασης 
εργασίας, με την υποστήριξη στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, κυρίως στους 
άτυπους τομείς, ή ακόμα με τη διεύρυνση των συνθηκών πρόσβασης στην πίστωση. 
Τέλος, ο» επιπτώσεις των προβλημάτων της ανεργίας είναι συχνά σημαντικές για το 
στόχο της σταθεροποίησης της δημοκρατίας. 
Παρά τη σημασία του θέματος για την ανάπτυξη, η σκοπιμότητα ενός κειμένου του 
Συμβουλίου για το συντονισμό των πολιτικών συνεργασίας της Κοινότητας και των 
κρατών μελών στον τομέα αυτό, εξαρτάται κυρίως από τα "συγκριτικά 
πλεονεκτήματα" σε όρους αποτελεσματικότητας, που θα μπορούσε να ενισχύσει το 
συντονισμό. Τα πλεονεκτήματα αυτά δεν είναι εύκολο να φανούν επειδή πρόκειται 
για ένα "οριζόντιο" θέμα που δεν φαίνεται να έχει κινήσει μέχρι σήμερα 
ιδιαίτερη προσοχή στα περισσότερα από τα κράτη μέλη, εκτός από ορισμένα 
προγράμματα προώθησης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. 
Το προσωρινό συμπέρασμα για τον τομέα αυτό θα μπορούσε να είναι του ίδιου τύπου 
όπως και για το θέμα "γυναίκες και ανάπτυξη", αν και η κατάσταση είναι αισθητά 
διαφορετική. Δεν φαίνεται να έχει απόλυτη προτεραιότητα η υιοθέτηση ψηφίσματος 
που να αποβλέπει στην ενίσχυση του συντονισμού των πολιτικών που αφορούν την 
απασχόληση, αλλά θα έπρεπε, τουλάχιστον για ένα αρχικό διάστημα, τα προβλήματα 
της απασχόλησης να αναφέρονται σαφώς στα κείμενα που θα υιοθετούνται για άλλους 
τομείς. Μεταξύ αυτών που προτάθηκαν ως θέματα προτεραιότητας στην παρούσα 
ανακοίνωση, αξίζει να αναφερθούν ιδιαίτερα τα ακόλουθα τρία: 
- επισιτιστική ασφάλεια και πολιτικές γεωργικής και αγροτικής ανάπτυξης, 
λαμβάνοντας πάντα υπόψη ότι η δημιουργία ενδεχόμενων και συχνά απαραίτητων 
θέσεων απασχόλησης, δεν τοποθετείται στη γεωργική παραγωγή υπό τη στενή έννοια 
αλλά σε σχέση με τη δραστηριότητα αυτή, 
εκπαίδευση και επιμόρφωση, εφόσον, όπως ειπώθηκε και στο προηγούμενο 
κεφάλαιο, η προτεραιότητα αυτή δεν αιτιολογείται μόνο από τον "κοινωνικό" της 
χαρακτήρα αλλά, επίσης, από τη σημασία της για την οικονομική ανάπτυξη, 
- καταπολέμηση της φτώχειας, τομέα στον οποίο η δημιουργία παραγωγικών θέσεων 
απασχόλησης που αποφέρουν εισοδήματα αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο, εφόσον οι 
προσπάθειες για βοήθεια πρέπει να ξεπεράσουν το επίπεδο της "ελεημοσύνης". 
- 23 -
8 - Διαρθρωτική προσαρμογή και κεωάλαια υποκατάστασης 
Με τέσσερα ψηφίσματα και μία "κοινή θέση", η διαρθρωτική προσαρμογή αποτελεί 
έναν από τους τομείς που έχει περισσότερο συχνά συγκεντρώσει την προσοχή του 
Συμβουλίου για την ανάπτυξη από το 1987. Το παρόν κεφάλαιο είναι, ωστόσο, 
λιγότερο λεπτομερές από τα προηγούμενα και δεν περιλαμβάνει την κριτική ανάλυση 
του περιεχομένου των κειμένων αυτών. Αυτό δεν θα ήταν δικαιολογημένο στο 
πλαίσιο του παρόντος εγγράφου, στόχος του οποίου είναι να "προσδιορίσει τους 
τομείς προτεραιότητας για το μελλοντικό συντονισμό των πολιτικών". Πράγματι, 
διαφορετικά από τους άλλους τομείς που εξετάστηκαν μέχρι τώρα, ο συντονιουός 
είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό ένα κεκτημένο όσον αωοοά τη διαρθρωτική προσαρμογή. 
τουλάχιστον στο επίπεδο των κειμένων του Συμβουλίου, που αποτελούν το κύριο 
μέσο συντονισμού στο επίπεδο της διαμόρφωσης πολιτικών. 
Τα δύο πρώτα κείμενα που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στον τομέα αυτό (τον 
Νοέμβριο του 1987 και το Μάιο του 1988) διαμόρφωσαν τους κύριους στόχους και τα 
μέσα παρέμβασης της Κοινότητας στις διαδικασίες διαρθρωτικής προσαρμογής στις 
χώρες της Νοτίως της Σαχάρας Αφρικής, καθώς και τις βάσεις της κοινοτικής 
προσέγγισης. Το ψήφισμα του Μαίου του 1991 καθορίζει τις γενικές αρχές και τις 
λεπτομέρειες χρησιμοποίησης των κεφαλαίων υποκατάστασης που προέρχονται από 
διάφορα μέσα βοήθειας για την ανάπτυξη, κατά τρόπο σύμφωνο με τα προγράμματα 
διαρθρωτικής προσαρμογής. Το ψήφισμα του Μαίου του 1992 επαναλαμβάνει στην 
ουσία, σε μορφή συνοπτική, τα συμπεράσματα και τις διατάξεις των κειμένων που 
είχαν προηγηθεί, επιφέροντας ορισμένες συμπληρωματικές διευκρινίσεις, κυρίως 
όσον αφορά την ευκαμψία της κοινοτικής προσέγγισης. 
Το ψήφισμα του Μαίου 1989 "για την ενίσχυση του συντονισμού όσον αφορά την 
υποστήριξη της διαρθρωτικής προσαρμογής" είναι σήμερα το πιο πλήρες και ακριβές 
κείμενο του Συμβουλίου ανάπτυξης για το συντονισμό μεταξύ της Κοινότητας και 
των κρατών μελών, καθώς και για το συντονισμό με άλλες χώρες και οργανώσεις, 
που είναι ιδιαίτερα σημαντικός, στον τομέα αυτό. Οι στόχοι και οι λειτουργικές 
διαδικασίες (ελάχιστα εξάλλου εξαναγκαστικές) περιγράφονται σ'αυτό με ακρίβεια 
έτσι ώστε δεν βλέπει κανείς τι το ουσιαστικό θα μπορούσε να προσφέρει ένα νέο 
ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με το σημείο αυτό, εκτός βέβαια από το να 
διαφωτίσει το επίπεδο της παρακολούθησης, αξιολόγησης και ελέγχου της εφαρμογής 
των διατάξεων. 
0 χαρακτήρας προτεραιότητας των διαδικασιών διαρθρωτικής προσαρμογής στις 
πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη είναι αναμφισβήτητος. Φαίνεται καθαρά 
στην ανακοίνωση της Επιτροπής, του Μαίου 1992, όπου η προσαρμογή απευθύνεται 
άμεσα σε δύο από τις τρεις πλευρές του στόχου της αειφόρου οικονομικής και 
κοινωνικής ανάπτυξης (μακροοικονομική ισορροπία και αναδιάρθρωση του 
οικονομικού ιστού) και συμβάλλει επίσης, λίγο-πολύ άμεσα, σε όλους τους άλλους 
στόχους, ιδιαίτερα στην ενσωμάτωση στη διεθνή οικονομία. Εάν, επομένως, δεν 
φαίνονται να έχουν σ'αυτόν τον τομέα προτεραιότητα νέες αποφάσεις του 
Συμβουλίου, είναι γιατί στο επίπεδο αυτό τα ουσιαστικά πράγματα έχουν ήδη 
γ ί νε ι . 
Πράγμα που δεν αποκλείει, ωστόσο, ότι τα κείμενα του Συμβουλίου μπορούν να 
είναι απαραίτητα για ειδικότερα θέματα, που συνδέονται ή ακόμα αποτελούν τμήμα 
των διαδικασιών διαρθρωτικής προσαρμογής: μπορεί να σκεφτεί κανείς, στο σημείο 
αυτό, τις εμπορικές πολιτικές (βλέπε πιο κάτω, κεφάλαιο 11), ή ακόμα τα 
προβλήματα χρέους ή γενικότερα τις εξωτερικές χρηματοοικονομικές σχέσεις 
(βλέπει κεφάλαιο 13), ή τα θέματα που αφορούν τους αντίστοιχους ρόλους του 
δημόσιου και ιδιωτικού τομέα καθώς και τις μορφές και τους ρυθμούς των 
διαδικασιών οικονομικής ελευθέρωσης (βλέπε κεφάλαιο 10). 
- 24 -
9 - Δηυοκοατία και δικαιώματα του ανθρώπου 
Όπως και για τη διαρθρωτική προσαρμογή, μία λεπτομερής ανάλυση των ψηφισμάτων 
του Συμβουλίου όσον αφορά τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν 
είναι απαραίτητη στο πλαίσιο του παρόντος εγγράφου. Η δήλωση του Συμβουλίου 
του Νοεμβρίου του 1992 υπενθυμίζει, εξάλλου, ρητώς (παρ. 21) ότι η Κοινότητα 
και τα κράτη μέλη της "έχουν ήδη υιοθετήσει μια τέτοια προσέγγιση" (για το 
συντονισμό των πολιτικών) στον τομέα αυτό. 
Έχουν υιοθετηθεί δύο ψηφίσματα από το Συμβούλιο σχετικά με τη δημοκρατία και 
τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον Νοέμβριο του 1991 και τον Νοέμβριο του 1992, αλλά 
το πιο πρόσφατο δεν αφορά παρά την εφαρμογή του πρώτου (που θα έπρεπε, εξάλλου, 
να αποτελέσει το αντικείμενο ετήσιας εξέτασης από το Συμβούλιο)· στο ψήφισμα 
του 1991 βρίσκεται η ουσία της θέσης του Συμβουλίου σχετικά με τις αρχές, τους 
στόχους και τις λεπτομέρειες παρέμβασης στον τομέα αυτόν. 
Μπορεί κανείς, αναμφίβολα, να επισημάνει κάποιες ανεπάρκειες ή ανακρίβειες στο 
κείμενο του ψηφίσματος του 1991 το οποίο δεν αναπτύσσει αρκετά τις διαδικασίες 
λειτουργίας και την εφαρμογή του συντονισμού ανάμεσα στην Κοινότητα και στα 
κράτη μέλη της, ιδίως εάν εξεταστούν οι αρμοδιότητες ορισμένων από αυτά στις 
πολιτικές εξελίξεις στις αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως στην Αφρική. Η τελευταία 
αυτή παρατήρηση ισχύει επίσης, παραδείγματος χάρη, για τα στρατιωτικά θέματα, 
που αναφέρονται δια μακρών στο κείμενο αυτό με την προοπτική του περιορισμού 
των στρατιωτικών δαπανών· αλλά χωρίς καμία αναφορά της πλευράς "προσφορά" των 
αγορών οπλισμού. 
Στο σύνολο του, το ψήφισμα του Νοεμβρίου 1991 εμβαθύνει όσο το δυνατό 
περισσότερο στην κοινοτική προσέγγιση στον τομέα αυτό και η υιοθεσία ενός πιο 
δεσμευτικού ή πιο ρητού κειμένου φαίνεται ελάχιστα πιθανή. Το κείμενο αυτό 
παρουσιάζει επίσης το πλεονέκτημα να είναι επαρκώς εύκαμπτο, παραδείγματος 
χάρη, στις μορφές και τα μέσα του "εκδημοκρατισμού" (αν και η ποικιλία τους δεν 
αναγνωρίζεται σαφώς) ή ακόμα στις μορφές παρέμβασης (αν και τονίζονται με 
σαφήνεια οι "θετικές" μορφές). Από όλα αυτά μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα 
ότι, παρά τις κάποιες ανεπάρκειες, το ψήφισμα ανταποκρίνεται αρκετά καλά στους 
στόχους που αναφέρονται, μεταξύ άλλων, στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τις 
πολιτικές συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 2000. 
- 25 -
10 - Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα 
Δεν υπάρχει παρά ένα κείμενο του Συμβουλίου, τα συμπεράσματα του Μαίου 1987, 
αρκετά γενικού χαρακτήρα, σχετικά με το βασικό αυτό θέμα για τις αναπτυξιακές 
πολιτικές και για τη συνεργασία. Θα αναφερθούν, ωστόσο, μεταξύ άλλων, τα 
κείμενα που αφορούν τις χώρες ΑΚΕ, κυρίως την κοινή θέση που υιοθετήθηκε τον 
Νοέμβριο του 1992 για την προστασία των επενδύσεων, που έθεσε τις βάσεις για 
μια πιο ενεργό και συντονισμένη πολιτική μεταξύ των κρατών μελών και της 
Επιτροπής, με στόχο να προωθηθεί, στα κράτη ΑΚΕ, η υιοθέτηση συγκεκριμένων 
μέτρων που θα ευνοούν τις ευρωπαϊκές επενδύσεις στις χώρες τους. Συζητήσεις που 
έχουν ήδη αρχίσει μπορούν να καταστήσουν δυνατή την επέκταση αυτής της 
προσέγγισης σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες. Προσπάθειες για συντονισμό 
καταβάλλονται επίσης όσον αφορά έργα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς 
και όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση. 
Τα θέματα που συνδέονται με την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και του συστήματος 
της αγοράς και με τον επανακαθορισμό του ρόλου του κράτους, αναφέρθηκαν σαφώς 
μεταξύ των στόχων προτεραιότητας στην ανακοίνωση της Επιτροπής, του Μαΐου 1992 
για την πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 2000, κυρίως στο 
πλαίσιο του στόχου της αειφόρου ανάπτυξης (καθώς και σε σχέση με τα θέματα 
αρμοδιότητας, στο παράρτημα). Να προστεθεί ότι το κείμενο του Συμβουλίου, του 
Μαΐου 1987 "καλεί την Επιτροπή να υποβάλει εκ των υστέρων τα αποτελέσματα αυτής 
της εξέτασης καθώς και ενδεχόμενες ειδικότερες προτάσεις"... 
Σ'αυτόν τον ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο τομέα, του οποίου οι οικονομικές, κοινωνικές 
και πολιτικές επιπτώσεις είναι σημαντικές, ένα σαφές κείμενο (αλλά όχι 
δογματικό: βλέπε την αινιγματική αναφορά στην "εξέλιξη του υπάρχοντος σκεπτικού 
σχετικά με το θέμα αυτό" στο υπάρχον κείμενο, παρ. 2) του Συμβουλίου σχετικά με 
τις αρχές, στόχους και μέσα φαίνεται να είναι τόσο απαραίτητο, όσο και ... 
δύσκολο. Απαραίτητο γιατί χωρίς αυτό υπάρχει ο κίνδυνος να αρκεστεί η 
Κοινότητα στο να ακολουθήσει τις πολύ περισσότερο σαφείς θέσεις ορισμένων άλλων 
χορηγών (και κυρίως των οργανισμών του Bretton Woods). Δύσκολο γιατί ο 
αμφιλεγόμενος και άκρως πολιτικός χαρακτήρας των εν λόγω θεμάτων και η διαφορά 
των πραγματικών καταστάσεων και των προτιμήσεων των ίδιων των αναπτυσσομένων 
χωρών ενδέχεται να καταστήσουν το κόστος της σκοπιμότητας αποτρεπτικά υψηλό, 
ενώ μάλιστα τα οφέλη αποτελεσματικότητας ενός μεγαλύτερου συντονισμού 
παραμένουν τουλάχιστον αβέβαια. Κατά βάθος, η κοινοτική προσέγγιση πρέπει να 
παραμείνει πολύ εύκαμπτη και προσαρμόσιμη στις εθνικές ή περιφερειακές 
καταστάσεις και στις προτιμήσεις των ενδιαφερομένων χωρών. 
Συμπερασματικά, μπορεί να είναι προτιμότερο, σαν συμβιβαστική λύση, να 
συμπεριληφθεί σε ένα προσεχές ψήφισμα για τις πολιτικές διαρθρωτικής 
προσαρμογής (κύριο μέσο μέσω του οποίου ασκείται η δράση στον τομέα αυτό) μία 
ακριβέστερη και ρητή ανάπτυξη των κριτηρίων καθορισμού των αντίστοιχων ρόλων 
του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Συμπληρωματικά, πιο ειδικά προβλήματα όπως η 
προστασία και η προώθηση των επενδύσεων, οι τρόποι υποστήριξης των μικρών 
επιχειρήσεων, οι όροι δημιουργίας αποτελεσματικών συστημάτων, οι μορφές 
υποστήριξης των εμπειριών ιδιωτικοποίησης, μπορούν να συνεχίσουν να αποτελούν 
το αντικείμενο ποικίλλων μορφών λειτουργικού συντονισμού μεταξύ της Κοινότητας 
και των κρατών μελών, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. 
- 26 -
11 - EMQP*κΐς σχέσεις 
Έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο, τον Ιούνιο του 1984 και τον Απρίλιο του 1986, 
δύο συμπεράσματα στον τομέα των εμπορικών σχέσεων, τα οποία και τα δύο αφορούν 
ειδικότερα την προώθηση του εμπορίου των αναπτυσσομένων χωρών. Ας προστεθεί 
ότι μεταξύ των πρώτων κειμένων που υιοθετήθηκαν το 1974 από το Συμβούλιο για 
την ανάπτυξη, περιλαμβάνονται και τρία ψηφίσματα που αφορούν αντίστοιχα την 
προώθηση των εξαγωγών, τη βελτίωση των γενικευμένων προτιμήσεων, και τις 
συμφωνίες για τα βασικά προϊόντα. Εννοείται ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό 
ξεπεραστεί όσον αφορά το περιεχόμενο. 
Π.1- κύριες.διάταξε»ς και προσανατολισμοί 
0 γενικός στόχος της εμπορικής προώθησης είναι η "ανάπτυξη των ανταλλαγών 
αγαθών και υπηρεσιών" των αναπτυσσομένων χωρών. Η κεντρική ιδέα των δύο 
συμπερασμάτων του Συμβουλίου είναι να ευνοήσουν την ένταξη των ενεργειών 
προώθησης του εμπορίου των αναπτυσσομένων χωρών στις ευρύτερες στρατηγικές και 
προγράμματα. 
Προτάθηκε έτσι να δοθεί προτεραιότητα στις ενσωματωμένες στις σφαιρικές 
πολιτικές ενέργειες, να υποστηριχθεί ο καθορισμός αυτών των σφαιρικών πολιτικών 
και ιδιαίτερα "των συνεπών εμπορικών πολιτικών", να υποστηριχθούν τα 
περιφερειακά προγράμματα προώθησης του εμπορίου μεταξύ αναπτυσσομένων χωρών, να 
ενσωματωθούν συστηματικά οι πλευρές εμπορίας και διανομής στα παραγωγικά έργα 
(κυρίως στους γεωργικούς, επισιτιστικούς, αγροτικούς τομείς). Επιπλέον, 
αναφέρθηκαν, πολλές κατηγορίες περισσότερο συγκεκριμένων ενεργειών, όπως είναι 
η υποστήριξη σε τοπικούς οργανισμούς εμπορικής προώθησης, σε προγράμματα 
επιμόρφωσης, στην εφαρμογή συστημάτων τυποποίησης, στη συμμετοχή σε εμπορικές 
εκθέσει ς. 
11.2 - Παρατηρήσεις σχετικά με το περιεχόμενο 
Λόγω της ευκαμψίας που χρειάζεται για να ληφθεί υπόψη η μεγάλη ποικιλία των 
καταστάσεων (τα συμπεράσματα του 1986 αφορούν επίσης τη συνεργασία με τ ι ς χώρες 
ΑΚΕ καθώς και με τις περιοχές της Νοτίου και Ανατολικής Μεσογείου και της ΑΛΑ), 
τα δύο συμπεράσματα του Συμβουλίου αναφέρονται στην ουσία των προβλημάτων που 
αφορούν την προώθηση του εμπορίου, σε σχέση με τα έργα και τα προγράμματα 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
Κατά συνέπεια, και παρά τον φαινομενικά ιδιαίτερα ευρύ γενικό στόχο αυτών των 
δύο κειμένων, το πεδίο που καλύπτουν οροθετείται αρκετά στενά: πρόκειται μόνο 
για την "εμπορική προώθηση", όχι για εμπορικές σχέσεις ή εμπορικές πολιτικές. 
11.3 - Πςρ,ατηρήοείς σχετικς» με, TQV συντονισμό 
Τα δύο συμπεράσματα του Συμβουλίου για την εμπορική προώθηση αναφέρονται σε 
προβλήματα συντονισμού κατά τρόπο σχετικά λεπτομερέστερο απ'ό,τι γίνεται σε 
άλλους τομείς. Βέβαια, όπως και σε όλους τους άλλους τομείς, προβλέπονται 
συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων για ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά το κείμενο του 
1986 διευκρινίζει ότι η πληροφόρηση αυτή πρέπει να είναι αμοιβαία και να 
παρεμβαίνει "ήδη από τα πρώτα στάδια" των έργων και προγραμμάτων, και συστήνει 
τη δημιουργία ενός "κατάλληλου βήματος" όπου θα γίνονται τακτικές συγκεντρώσεις 
για να "συντονίζονται τα προγράμματα, να παρακολουθείται η δράση (..,) και να 
δίνονται γενικές κατευθύνσεις στόχοι που φαίνονται να ξεπερνούν το συνήθη ρόλο 
των απλών ενημερωτικών συνεδριάσεων και να πλησιάζουν τη διαδικασία του 
συντονισμού πολιτικών. 
- 27 -
Πέρα από τις τακτικές συνεδριάσεις, συνιστάται η συστηματική προσφυγή σε πιο 
λειτουργικές επαφές επί τόπου (πρεσβείες, αντιπροσωπείες). Εκτός από την 
Κοινότητα, θα πρέπει να εντατικοποιηθεί ο συντονισμός με ορισμένους διεθνείς 
οργανισμούς. 
Η κύρια έλλειψη στα συμπεράσματα αυτά όσον αφορά το συντονισμό, δεν οφείλεται, 
όπως αλλού, σε ανακρίβειες σχετικά με τους στόχους και τις διαδικασίες αλλά 
μάλλον στη δύσκολη δυνατότητα εφαρμογής τους σε λειτουργικό επίπεδο. 
11.4 - Παρατηρήσεις σχετικά με τον επίκαιρο χαρακτήρα και το βαθμό 
προτεραιότητας 
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη συνεργασία για την ανάπτυξη ενόψει του 
2000, οι εμπορικές σχέσεις γενικά κατέχουν προνομιούχο θέση, που έρχεται σε 
αντίθεση με την μάλλον περιορισμένη διάσταση τους στα κείμενα που υιοθέτησε το 
Συμβούλιο για την ανάπτυξη. Αυτές αποτελούν το μόνο μέσο που αναφέρεται στο 
πλαίσιο της ενσωμάτωσης των αναπτυσσομένων χωρών στην διεθνή οικονομία, έναν 
από τους τέσσερις κύριους στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη (παραγρ. 
37), ενώ, ο ρόλος τους υπογραμμίζεται επίσης στο γενικό συμπέρασμα αυτού του 
εγγράφου, όπου παρουσιάζονται σαν προϋπόθεση αξιοπιστίας του διαλόγου με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες. Ακόμη, τα εμπορικά ζητήματα αποτελούν το αντικείμενο 
λεπτομερέστερων αναλύσεων στο παράρτημα του ίδιου εγγράφου (κυρίως παράγραφοι 
1.1.3, 2.2.2, 3.2.2.Γ και Δ, οι δύο τελευταίες αποτελούν δύο από τους "άξονες 
μιας στρατηγικής συνεργασίας για την ανάπτυξη"). 
Τα θέματα που έχουν σχέση με τις εμπορικές πολιτικές (κυρίως εκείνες της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας) έναντι των αναπτυσσομένων χωρών και τη συμφωνία τους με 
τους γενικούς στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη, αποτελούν από μόνα τους 
έναν σύνθετο τομέα, για τον οποίο, δυστυχώς, το Συμβούλιο για την ανάπτυξη δεν 
έχει μέχρι σήμερα εκφραστεί ρητά, ιδίως μετά την έναρξη (το 1986) του Γύρου της 
Ουρουγουάης. Η επιτυχία του Γύρου αυτού είναι πρωταρχική για τις αναπτυσσόμενες 
χώρες, ιδίως για τις μικρότερες από αυτές, οι οποίες έχουν ζωτική ανάγκη 
διεξόδων. 
0 τομέας αυτός, καθώς και εκείνος που συνδέεται μαζί του, των εμπορικών 
πολιτικών των ίδιων των αναπτυσσομένων χωρών, θα αποτελέσει το αντικείμενο 
προσεχούς ανακοίνωσης της Επιτροπής που αφορά τη συμφωνία μεταξύ των πολιτικών 
συνεργασίας για την ανάπτυξη και άλλων κοινοτικών πολιτικών, καθώς και στην 
επίπτωση αυτών των τελευταίων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Παρόμοια εξέταση της 
σχέσης με άλλες κοινοτικές πολιτικές ζητάει το Συμβούλιο στη δήλωση του του 
Νοεμβρίου 1992. 
Άλλος τομέας που αξίζει να αναφερθεί εδώ, είναι αυτός των παγκόσμιων αγορών 
βασικών προϊόντων, ο οποίος αποτελεί ακόμα την κύρια πηγή εξωτερικής 
χρηματοδότησης για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως για τις φτωχότερες. 
Δεδομένης της σημασίας, όχι μόνο των συναλλαγών της Κοινότητας, αλλά και των 
ενεργειών της συνεργασίας στον τομέα αυτό (ιδιαίτερα στις σχέσεις της με τις 
χώρες ΑΚΕ), εκπλήσσει το γεγονός ότι το Συμβούλιο για την ανάπτυξη δεν εξέδωσε 
κείμενο για τα προβλήματα αυτά και, ιδίως, για το μέλλον των συμφωνιών που 
αφορούν τα βασικά προϊόντα. 
Μπορεί να προστεθεί, τέλος, ότι ο τομέας αυτός πρέπει αναμφίβολα να συνδεθεί με 
εκείνον των προοπτικών συνεργασίας, βλέπε περιφερειακής ενσωμάτωσης, με 
ορισμένες ομάδες αναπτυσσομένων χωρών. Το θέμα αυτό αναφέρεται συχνά στα 
ψηφίσματα του Συμβουλίου χωρίς να του έχει ειδικά αφιερωθεί κανένα κείμενο. 
Πρόκειται εδώ, για έναν τομέα οτον οποίο η Κοινότητα θα μπορούσε να 
διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. 
- 28 -
11.5 - Συμπεράσματα και συστάσεις 
Τα ψηφίσματα που εκδόθηκαν από το 1981 και μετά από το Συμβούλιο για την 
ανάπτυξη, δεν θίγουν παρά μία μόνο από τις πλευρές των εμπορικών σχέσεων των 
αναπτυσσομένων χωρών, την προώθηση του εμπορίου* δεν υπάρχει, συνεπώς, σχετικά 
πρόσφατο κείμενο που να εκθέτε» με σαφήνεια μία κοινή θέση της Κοινότητας και 
των κρατών μελών της για το σύνολο των εμπορικών προβλημάτων και τη σχέση τους 
με τις αναπτυξιακές πολιτικές. 
0 χαρακτήρας προτεραιότητας του τομέα αυτού προκύπτει, βέβαια, από τον 
αποφασιστικό ρόλο του στην επίτευξη, τουλάχιστον ενός από τους μεγάλους στόχους 
της συνεργασίας για την ανάπτυξη, δηλαδή, της αρμονικής ενσωμάτωσης των 
αναπτυσσομένων χωρών στη διεθνή οικονομία· αλλά, επίσης, και από τα φανερά 
πλεονεκτήματα ενός ισχυρού συντονισμού των πολιτικών στον τομέα αυτό, αφενός, 
γιατί συνδέεται στενά με μία πολιτική κοινοτικής αρμοδιότητας (εμπορική 
πολιτική της Κοινότητας) και, αφετέρου, γιατί συνδέεται με τις παρεμβάσεις στο 
πλαίσιο των προγραμμάτων διαρθρωτικής προσαρμογής, για τις οποίες είναι γνωστό 
ότι ο ισχυρός συντονισμός είναι απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεσματικότητας. 
Όπως και για τα άλλα θέματα (π.χ. τα προβλήματα χρέους στα οποία γίνεται 
αναφορά αργότερα) είναι σαφές ότι ένα ψήφισμα του Συμβουλίου στον τομέα αυτό θα 
πρέπει απαραίτητα να προχωρήσει πέρα από το αυστηρό πλαίσιο των πολιτικών 
συνεργασίας για την ανάπτυξη. Ακριβέστερα, είναι απαραίτητο να καθοριστούν, 
ρητώς και σαφώς, οι δεσμοί που υπάρχουν ανάμεσα στη συνεργασία για την ανάπτυξη 
και τις άλλες κοινοτικές πολιτικές, ιδίως όσον αφορά τα εμπορικά θέματα. 
- 29 -
12 - Καταπολέμηση της φτώχειας 
Στη δήλωση του, της 18ης Νοεμβρίου 1992, το Συμβούλιο, αφού υπενθύμισε ότι η 
καταπολέμηση της φτώχειας αποτελεί έναν από τους τέσσερις μεγάλους στόχους της 
συνεργασίας για την ανάπτυξη, σύμφωνα με το άρθρο 130Υ της Συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητά από την Επιτροπή να επεξεργαστεί προτάσεις σχετικά με το 
θέμα αυτό, που θα πρέπει να υποβληθούν στο Συμβούλιο για την προσεχή του 
σύνοδο. Η κοινοτική στρατηγική που θα καθοριστεί με τον τρόπο αυτό, θα 
μπορέσει να αποτελέσει ένα πλαίσιο που θα εξασφαλίζει τη συνοχή των ειδικών 
πολιτικών που ακολουθεί η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στους διάφορους 
τομείς που άπτονται του θέματος αυτού. 
Η Επιτροπή διοργάνωσε συνεδρίαση των εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών και 
προετοίμασε έγγραφο εργασίας με τίτλο "Για μια συντονισμένη ενέργεια της 
Κοινότητας και των κρατών μελών της για την καταπολέμηση της φτώχειας", έτσι 
ώστε να επιτρέψει στο Συμβούλιο την έκδοση ψηφίσματος σχετικά με το θέμα αυτό 
μέσα στο 1993. για το λόγο αυτό, το θέμα δεν αναλύεται στην παρούσα 
ανακοίνωση, αλλά είναι φανερό ότι αποτελεί έναν από τους τομείς προτεραιότητας 
για το μέλλον από την άποψη του συντονισμού των πολιτικών. 
- 30 -
13 - ροήρεια για την ανάπτυξη και εξωτερικό χρέος 
Τα μόνα κείμενα που εξέδωσε μέχρι σήμερα το Συμβούλιο των Υπουργών για την 
ανάπτυξη σχετικά με τα θέματα εξωτερικής χρηματοδότησης της ανάπτυξης, είναι 
τρία ψηφίσματα του 1974 για τον όγκο της βοήθειας, τους όρους της βοήθειας και 
τα προβλήματα εξωτερικού χρέους και μία σύσταση, που εκδόθηκε τον ίδιο χρόνο, 
σχετικά με τη γεωγραφική κατανομή της βοήθειας. Πρόκειται, βέβαια, για θέματα 
n εξέλιξη των οποίων μέσα σε μία σχεδόν εικοσαετία, δικαιολογεί μία εις βάθος 
εξέταση για την υιοθέτηση κοινών θέσεων. 
Στην ανακοίνωση του Μαΐου 1992 για την πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη, 
ενόψει του 2000, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι "η έλλειψη ξένου συναλλάγματος έχει 
καταστεί ο πρώτος συντελεστής που περιορίζει την ανάπτυξη", ιδίως στην Λατινική 
Αμερική και την Ασία, Η δημόσια βοήθεια για την ανάπτυξη αποτελεί μία από τις 
πιο τακτικές πηγές ξένου συναλλάγματος και, μερικές φορές, μία από τις 
σημαντικότερες, για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ οι επιβαρύνσεις λόγω του 
χρέους φθάνουν, σε μερικές περιπτώσεις, το ίδιο σημαντικά ή ακόμα υψηλότερα 
ποσά. 
Η σημασία του ρόλου της βοήθειας για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και η 
οξύτητα των προβλημάτων του εξωτερικού χρέους και οι διαρκείς επιπτώσεις τους 
στις προοπτικές ανάπτυξης έχουν σήμερα αναγνωριστεί ευρέως και τα θέματα αυτά 
έχουν αναλυθεί με ακρίβεια στο παράρτημα της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 
Μαΐου 1992 (βλέπε κυρίως τις παραγράφους 1.1.4, 1.1.5, 1.3, 1.4.1.2, 1.4.2.2,, 
2.2.3). 
Τα προβλήματα της βοήθειας και του χρέους δεν έχουν, ωστόσο, αναφερθεί στο 
τμήμα αυτής της ανακοίνωσης που περιγράφει τους κύριους στόχους της συνεργασίας 
για την ανάπτυξη, ούτε στο πλαίσιο του στόχου ένταξης των αναπτυσσομένων χωρών 
στη διεθνή οικονομία. Αυτό εξηγείται εύκολα: αυτά τα ίδια τα προβλήματα δεν 
μπορούν να θεωρηθούν σαν στόχος ανάπτυξης. Η επίλυση τους, ωστόσο, αποτελεί 
προϋπόθεση όλων των στόχων ανάπτυξης και, ιδίως, κάθε "αρμονικής ενσωμάτωσης 
στη διεθνή οικονομία". Μόνο και μόνο γι'αυτό, θα ήταν σημαντικό το Συμβούλιο 
για την ανάπτυξη να εκφράσει, τη γνώμη του σχετικά με τα εν λόγω θέματα 
πρωταρχικής σημασίας, "πρωταρχικής" υπό την έννοια ότι όλοι ο» άλλοι ειδικοί, 
τομεακοί ή οριζόντιοι τομείς εξαρτώνται από αυτά σε διαφορετικό βαθμό. Τέτοια 
θέματα όπως ο όγκος της βοήθειας για την ανάπτυξη, τα κριτήρια της γεωγραφικής 
κατανομής της, οι τρόποι διανομής της, η χρησιμοποίηση της υπό όρους βοήθειας, 
οι σχέσεις της βοήθειας με τα προβλήματα χρέους, τοποθετούνται πράγματι πάνω 
από πολιτικές που αφορούν τη συνεργασία σε ειδικούς τομείς. 
- 31 -
14 - Άλλοι τομείς που καλύπτονται από κείυενα του Συμβουλίου 
Οι ακόλουθοι τομείς αποτέλεσαν το αντικείμενο δευτερευόντων, σχετικά, κειμένων 
του Συμβουλίου για την ανάπτυξη (14.1 έως 14.3) ή/και δεν εισήχθηκαν στο 
πλαίσιο του καθορισμού των τομέων προτεραιότητας για την ενίσχυση του 
συντονισμού. 
14.1 - Επείγουσα βοήθεια 
Έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο για την ανάπτυξη πολλά ψηφίσματα σχετικά με την 
επείγουσα βοήθεια (μεταξύ άλλων εκείνο του Νοεμβρίου 1991, το οποίο ενημερώνει 
το ψήφισμα του Μαρτίου 1977). 0 πολύ ειδικός αυτός τομέας αποτελεί ήδη το 
αντικείμενο συζητήσεων μεταξύ του Συμβουλίου και των αρμόδιων υπηρεσιών της 
Επιτροπής. 
14.2 - Συνεργασία υε τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς 
Το Συμβούλιο εξέδωσε πρόσφατα δύο κείμενα για τη συνεργασία με τους ΜΚΟ 
(ψήφισμα του Μαΐου του 1991 και συμπεράσματα του Νοεμβρίου του 1992). Τα 
κείμενα αυτά, υπογραμμίζουν τη σημασία του ρόλου των ΜΚΟ, τόσο όσον αφορά την 
υποστήριξη για τη συνεργασία στην ανάπτυξη, την οποία εκμαιεύουν από την 
ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, όσο και όσον αφορά τους πληθυσμούς των αναπτυσσομένων 
χωρών με τους οποίους έχουν άμεσες σχέσεις. Το τελευταίο αυτό στοιχείο 
αποδεικνύεται ιδιαίτερα σημαντικό για ορισμένους τομείς της συνεργασίας όπως η 
επείγουσα βοήθεια, η προστασία του περιβάλλοντος, η προώθηση της θέσης των 
γυναικών, η υποστήριξη της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου. 
Δεν γίνεται καμία αναφορά στα κείμενα αυτά, για το συντονισμό μεταξύ της 
Κοινότητας και των κρατών μελών της, πράγμα που δεν δημιουργεί σημαντικό 
πρόβλημα στον τομέα αυτό. 
14.3 — Ευαισθητοποίηση της ευρωπαϊκής κοινής γνώυης 
Στα ψηφίσματα του Μαΐου του 1987 για την ευαισθητοποίηση της ευρωπαϊκής κοινής 
γνώμης σε θέματα ανάπτυξης, το Συμβούλιο αναφέρει δυνατότητες κοινών ενεργειών 
της Επιτροπής και των κρατών μελών όχι σε αναγκαστική αλλά σε συστηματική βάση. 
Για να καθοριστούν καλύτερα, οι ενέργειες αυτές προβλέπονται συνεδριάσεις 
μεταξύ εθνικών και κοινοτικών εμπειρογνωμόνων. 
- 32 -
14.4 - Προνοαμυατιουός και αξιολόγηση 
Τρία ψηφίσματα του Συμβουλίου αφορούν τον προγραμματισμό στο πλαίσιο των 
Συμβάσεων της Λομέ II! (Απρίλιος και Νοέμβριος του 1986) και Λομέ IV (Μάιος 
1992), στα οποία υπενθυμίζονται οι κύριες προτεραιότητες τους και 
υπογραμμίζεται η ανάγκη δημιουργίας ενός μεγαλύτερου συντονισμού μεταξύ της 
Επιτροπής και των κρατών μελών. 
Τρία άλλα ψηφίσματα αφιερώθηκαν από το Συμβούλιο για την ανάπτυξη, στα θέματα 
αξιολόγησης της συνεργασίας για την ανάπτυξη (Μάιος 1989, Μάιος 1990 και Μάιος 
1992), μετά τις "κατευθυντήριες γραμμές" του Νοεμβρίου 1987. Όλα αυτά τα 
κείμενα υπογραμμίζουν τη σημασία των τακτικών διαδικασιών παρακολούθησης και 
αξιολόγησης, που παρεμβαίνουν σε όλα τα στάδια των προγραμμμάτων και έργων. 
Υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη διαδικασιών που επιτρέπουν έναν στενό συντονισμό 
μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των κρατών μελών για την ανταλλαγή 
πληροφοριών σχετικά με τις μεθόδους και τα αποτελέσματα, για την εφαρμογή της 
αξιολόγησης, για τη συζήτηση των εκθέσεων αξιολόγησης της Επιτροπής και των 
κρατών μελών και, ακόμα, για τη διαμόρφωση κοινών εκτιμήσεων. 
Μπορεί να προστεθεί εδώ ότι οι εκτιμήσεις έργων και προγραμμάτων στο πλαίσιο 
των συμβάσεων της Λομέ απομακρύνθηκαν τα τελευταία χρόνια από τις τομεακές 
"βασικές αρχές" που εγκρίθηκαν σε τακτικά διαστήματα από το Συμβούλιο Υπουργών 
ΑΚΕ-ΕΟΚ. 
Γενικότερα, και όπως ήδη έχει ειπωθεί σχετικά με τους περισσότερους ειδικούς 
τομείς, φαίνεται χρήσιμο να δοθούν από το Συμβούλιο τα μέσα για τον τακτικό 
έλεγχο της πρακτικής εφαρμογής των ψηφισμάτων του από τους σχετικούς φορείς. 
14.5 - Συντονισμός πολιτικών και ενεργειών συνεργασίας 
Το Συμβούλιο για την ανάπτυξη εξέδωσε ψήφισμα (Ιούνιος 1984) και συμπεράσματα 
(Νοέμβριος 1985) που αφορούν το συντονισμό σχετικά με τη συνεργασία γενικά. Τα 
κείμενα αυτά, τα οποία καλύπτουν τη συνεργασία με το σύνολο των αναπτυσσομένων 
χωρών (ΑΚΕ ή άλλων), αφορούν ειδικότερα τον λειτουργικό συντονισμό (σε αντίθεση 
με το συντονισμό των πολιτικών) που θεωρείται ότι έχει προτεραιότητα και 
αφορούν, κυρίως, την εφαρμογή των τομεακων πολιτικών. 
Οι διαδικασίες "σε εθελοντική βάση του συντονισμού κατά περίπτωση" που 
προβλέπονται σε διάφορα επίπεδα, επιτρέπουν κυρίως την καλύτερη κυκλοφορία 
πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και των υπηρεσιών των κρατών μελών (καταρχήν 
και στις δύο κατευθύνσεις αλλά με κάποια επιμονή στην πληροφόρηση των κρατών 
μελών από την Επιτροπή), και τις πληρέστερες επαφές με τις επιτόπου 
αντιπροσωπείες. Το ενδεχόμενο ενός "ενεργού" συντονισμού υποστήριξης στις 
τομεακές πολιτικές δεν προβλέπεται παρά συμπληρωματικά στο ψήφισμα του 1984. 
Τέλος, σημειώνεται ότι το Συμβούλιο είχε συμφωνήσει να επανέλθει στο θέμα "όταν 
ο προβλεπόμενος από τη σύμβαση της Λομέ προγραμματισμός ολοκληρωνόταν το 
1986"... 
Υπενθυμίζεται ακόμα ότι το Συμβούλιο για την ανάπτυξη είχε υιοθετήσει, το 1974, 
ψήφισμα για "εναρμόνιση και συντονισμό των πολιτικών για τη συνεργασία των 
κρατών μελών" που υπογράμμιζε ήδη τη σημασία ενός συντονισμού, και μάλιστα μιας 
"προσέγγισης", των πολιτικών συνεργασίας για την ανάπτυξη για να βελτιωθεί η 
αποτελεσματικότητα τους. 
33 -
Γενικό συυπερασυα 
Η κριτική εξέταση των ψηφισμάτων και συμπερασμάτων που εξέδωσε το Συμβούλιο για 
την ανάπτυξη από το 1981 μέχρι σήμερα, συγκρινόμενη · με τις αναλύσεις της 
ανακοίνωσης της Επιτροπής για την πολιτική της συνεργασίας για την ανάπτυξη 
ενόψει του 2000, επέτρεψε να καθοριστούν ορισμένοι τομείς που έχουν συνολικά 
προτεραιότητα και μπορούν να επωφεληθούν από τον μελλοντικό συντονισμό των 
πολιτικών ανάμεσα στην Κοινότητα και τα κράτη μέλη της, καθώς και πολλοί τομείς 
μερικής ή "οριζόντιας" προτεραιότητας υπό την έννοια ότι αυτοί μπορούν να 
ενσωματωθούν επωφελώς στις αποφάσεις πολιτικής για άλλους τομείς· 
Τρεις κλαδικοί τομείς και δύο τομείς γενικής πολιτικής ανάπτυξης προτείνονται 
ως τομείς προτεραιότητας για το συντονισμό των πολιτικών, χωρίς να υπάρχει, 
μέχρι σήμερα, ικανοποιητικό κείμενο του Συμβουλίου για τέσσερις από αυτούς, ενώ 
μια ενημέρωση φαίνεται ότι είναι απαραίτητη για τον πέμπτο (επισιτιστική 
ασφάλεια): 
- πολιτικές για την υγεία, τομέας κοινωνικής προτεραιότητας που αναγνωρίζεται 
ευρέως, στον οποίο τα υπάρχοντα κείμενα είναι ιδιαίτερα ανεπαρκή και για τον 
οποίο ο συντονισμός σε επίπεδο πολιτικών όπως και σε λειτουργικό επίπεδο 
παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα, 
- οι πολιτικές για την εκπαίδευση και την επιμόρφωση, τομέας απόλυτης 
προτεραιότητας για την αειφόρο ανάπτυξη, για τον οποίο δεν υπάρχει, μέχρι 
οήμερα, κανένα κείμενο του Συμβουλίου και για τον οποίο είναι απαραίτητος ο 
ουντονιομός, τουλάχιστον όσον αφορά τους γενικούς στόχους και τα βασικά 
κριτήρια για τον καθορισμό συνεπών και μακρόπνοων συνολικών πολιτικών και, 
επομένως, την επιλογή προγραμμάτων και έργων, 
- οι πολιτικές επισιτιστικής ασφάλειας, για τις οποίες θα έπρεπε, αφενός, να 
διευκρινιστούν οι στόχοι και οι τρόποι του συντονισμού και, αφετέρου, να 
καθοριστούν σαφώς οι ειδικές προτεραιότητες και στόχοι, ει δυνατόν με 
περιφερειακές αποχρώσεις και, αναμφισβήτητα, ενσωματώνοντας περισσότερο την 
επισιτιστική βοήθεια στις μακροπρόθεσμες επισιτιστικές στρατηγικές, 
- n καταπολέμηση της φτώχειας, που αποτελεί, από μόνη της, έναν από τους 
κύριους στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη και που περιλαμβάνει, ασφαλώς, 
πολλούς ειδικότερους τομείς, κυρίως εκείνους που αναφέρθηκαν παραπάνω αλλά, 
επίσης, και εκείνον των πολιτικών για την απασχόληση, 
- τα θέματα εξωτερικής χρηματοδότησης και χρέους, τομέας που, κατά κάποιο 
τρόπο, επηρεάζει τις παρεμβάσεις οε όλους τους άλλους, ακόμα και αν δεν 
αποτελεί από μόνος του έναν στόχο ανάπτυξης. 
Σε πολλούς άλλους τομείς, τα ψηφίσματα ή συμπεράσματα που έχουν ήδη εκδοθεί από 
το Συμβούλιο παραμένουν κατάλληλα, αλλά θα μπορούσαν να συμπληρωθούν από νέα 
κείμενα για τις πλευρές που έχουν ανεπαρκώς διευκρινιστεί μέχρι σήμερα. Αυτό 
αληθεύει ιδιαίτερα για τον τομέα των πολιτικών για το περιβάλλον, στον οποίο τα 
θέματα συντονισμού θα πρέπει να θιγούν εκ νέου υπό το φως των αποτελεσμάτων της 
Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED) του 
Ιουνίου 1992, και να υπογραμμιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών 
αποφάσεων. Η παρατήρηση αυτή ισχύει επίσης, αναμφίβολα λιγότερο επιτακτικά, 
για τους τομείς των πολιτικών για τον πληθυσμό και τη θέση των γυναικών. 
Εξάλλου, δύο τουλάχιστον "οριζόντιοι" τομείς που έχουν ιδιαίτερη σημασία από 
την άποψη των κύριων στόχων της ανάπτυξης, δηλαδή οι πολιτικές για την 
απασχόληση και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα, δεν συγκέντρωσαν μέχρι σήμερα την 
- 34 -
προσοχή που έπρεπε στα κείμενα του Συμβουλίου, αλλά θα μπορούσαν, αρχικά 
τουλάχιοτον, να ενσωματωθούν σε ευρύτερα πλαίσια: η απασχόληση ίσως στο 
πλαίσιο της καταπολέμησης της φτώχειας και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα στο 
πλαίσιο της διαρθρωτικής προσαρμογής. 
Οι εμπορικές σχέσεις και πολιτικές αποτελούν έναν άλλο τομέα προτεραιότητας για 
την ανάπτυξη, κυρίως σε σχέση με τον στόχο της ενσωμάτωσης στην διεθνή 
οικονομία, για τον οποίο τα υπάρχοντα κείμενα του Συμβουλίου δεν καλύπτουν παρά 
μία, σχετικά, μικρή πλευρά. Φαίνεται, ωστόσο, περισσότερο πρόσφορο να 
αντιμετωπιστεί ο τομέας αυτός στο πλαίσιο μιας προσεχούς ανακοίνωσης για τους 
δεσμούς μεταξύ των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών, παρά στην παρούσα ανακοίνωση 
για το συντονισμό των πολιτικών. 
Υπενθυμίζεται, τέλος, ότι σε δύο κύριους τομείς γενικής πολιτικής, δηλαδή της 
6ιαοθοωτικής προσαρμογής και των προβλημάτων δημοκρατίας και δικαιωυάτων του 
ανθρώπου. υφίστανται ήδη, οι πολιτικές βάσεις για έναν μεγαλύτερο συντονισμό, 
έτσι ώστε προτεραιότητα πρέπει μάλλον να δοθεί στη συνέχιση και τη βελτίωση της 
λειτουργικής εφαρμογής τους. 
Η τελευταία αυτή παρατήρηση ισχύει για το σύνολο των τομέων για τους οποίους 
υπάρχουν, ή θα υπάρξουν, κείμενα του Συμβουλίου για την ανάπτυξη, ανεξάρτητα 
από το βαθμό προτεραιότητας τους: είναι απαραίτητο να τεθούν σε εφαρμογή 
διαδικασίες παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης που θα επιτρέπουν την 
εξασφάλιση της πρακτικής εφαρμογής των πολιτικών αποφάσεων του Συμβουλίου. 
Η παρούσα ανακοίνωση θέλησε να προσδιορίσει τους τομείς προτεραιότητας για το 
συντονισμό των πολιτικών συνεργασίας για την ανάπτυξη, ξεκινώντας κυρίως από 
την επανεξέταση των ψηφισμάτων και συμπερασμάτων που εγκρίθηκαν στο παρελθόν 
από το Συμβούλιο για την ανάπτυξη. Το έργο αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι 
ολοκληρώθηκε, αφενός, γιατί πρέπει να εννοηθεί ως σημείο έναρξης των εργασιών 
σχτικά με ειδικούς τομείς, αφετέρου, γιατί τα συμπεράσματα του, που 
συνοψίζονται παραπάνω, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον προηγούμενο 
προσδιορισμό των στόχων και των αναγκών της ανάπτυξης. Σχετικά με το τελευταίο 
αυτό σημείο, ως κύρια βάση χρησιμοποιήθηκε η ανακοίνωση της Επιτροπής του Μαΐου 
1992 για την πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 2000· η 
ανακοίνωση αυτή παραμένει, φυσικά, ένα ιδιαίτερα γενικό έγγραφο, έτσι ώστε να 
πρέπει να γίνει εμβάθυνση στο συγκεκριμένο περιεχόμενο πολλών τομέων και στην 
ίδια την κλίμακα των προτεραιοτήτων της ανάπτυξης. 
Χωρίς να ξεχνιέται ότι είναι απαραίτητη η τακτική επανεξέταση των γενικών 
στόχων της πολιτικής για τη συνεργασία για την ανάπτυξη, η παρούσα ανακοίνωση 
δείχνει τα πλεονεκτήματα που υπάρχουν στο να τεθούν γρήγορα σε εφαρμογή οι 
πολιτικές και λειτουργικές βάσεις μιας περισσότερο συνεπούς Kat αποτελεσματικής 
δράσης της Κοινότητας και των κρατών μελών οτους καθορισμένους τομείς και 
κλάδους. Αυτό συνεπάγεται, κυρίως, ενίσχυση του συντονισμού των πολιτικών της 
Κοινότητας και των κρατών μελών, όπως το προβλέπει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση (άρθρο 130 Χ). 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΕΝΕΚΡΙΝΕ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑΞΥ 1/1/1981 ΚΑΙ 31/12/1992 
1- Επισιτιστική ασφάλεια 
Ψήφισμα του 04/1981 για την πείνα στον κόσμο 
Ψήφισμα του 11/1981 για την ενίσχυση της γεωργικής παραγωγής και την 
επισιτιστική βοήθεια 
Ψήφισμα του 11/1983 για την πολιτική επισιτιστικής βοήθειας 
Ψήφισμα του 11/1984 για την πείνα στην Αφρική 
Συμπεράσματα του 11/1984 για τις επισιτιστικές στρατηγικές 
Συμπεράσματα του 11/1984 σχετικά με σχέδιο για την καταπολέμηση της εξαιρετικής 
ξηρασίας στο Σαχέλ 
Συμπεράσματα του 05/1985 για το λιμό στην Αφρική 
Συμπεράσματα του 04/1985 τη συγκριτική μελέτη του λόγου 
αποτελεσματικότητας/κόστους των διάφορων προϊόντων της επισιτιστικής βοήθειας 
Συμπεράσματα του 04/1986 για την αξιολόγηση της στήριξης των επισιτιστικών 
στρατηγικών 
Συμπεράσματα του 11/1986 σχετικά με σχέδιο ανάκαμψης και αποκατάστασης της 
Αφρικής 
Ψήφισμα του 11/1988 για την πολιτική επισιτιστικής ασφάλειας στην Αφρική νοτίως 
της Σαχάρας 
Ψήφισμα του 11/1989 για τις κατευθύνσεις στον τομέα της επισιτιστικής βοήθειας 
Συμπεράσματα του 05/1990 για την πολιτική της επισιτιστικής βοήθειας 
2. Υγεία 
Συμπεράσματα του 05/1987 για την καταπολέμηση του AIDS στις αναπτυσσόμενες 
χώρες 
Συμπεράσματα του 11/1989 για την καταπολέμηση του AIDS στις αναπτυσσόμενες 
χώρες 
3. Περίβάλλον 
Ψήφισμα του 11/1984 σχετικά με τον υπολογισμό του παράγοντα «περιβάλλον» στην 
κοινοτική πολιτική ανάπτυξης 
Ψήφισμα του 04/1986 για την προστασία των φυσικών πόρων και την καταπολέμηση 
της απερήμωσης στην Αφρική 
Ψήφισμα του 11/1987 με θέμα «περιβάλλον και ανάπτυξη» 
Συμπεράσματα του 11/1989 με τίτλο «ανάπτυξη και περιβάλλον—καταπολέμηση της 
απερήμωσης» 
ψήφισμα του 11/1989 για τις άλλες πτυχές του θέματος «ανάπτυξη και περιβάλλον» 
συμπεριλαμβανομένης και της διαχείρισης και διατήρησης των τροπικών δασών 
Ψήφισμα του 05/1990 για το περιβάλλον και την ανάπτυξη 
Ψήφισμα του 05/1990 για τα τροπικά δάση: πλευρές που αφορούν την ανάπτυξη 
Δήλωση του 11/1991 σχετικά με τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον 
και την ανάπτυξη (UNCE0) 
Συμπεράσματα του 11/1992 σχετικά με τα επακόλουθα της UNÇED—καθαρή και 
αποδοτική ενέργεια για την ανάπτυξη 
4 - Π^η§υς>μς>ς 
Ψήφισμα του 11/1986 για τον πληθυσμό και την ανάπτυξη. 
Ψήφισμα του 11/1992 σχετικά με τον οικογενειακό προγραμματισμό στη δημογραφική 
πολιτική των αναπτυσσόμενων χωρών. 
5 - ρρλος και Θ^Ο,Π, TJ?y γυναικών 
Συμπεράσματα του 11/1982 σχετικά με τη βοήθεια για την ανάπτυξη σε σχέση με την 
κατάσταση των γυναικών στις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Συμπεράσματα του 11/1985 σχετικά με τη βοήθεια στην ανάπτυξη και την κατάσταση 
των γυναικών στις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Συμπεράσματα του 4/1986 για το ρόλο της γυναίκας στην ανάπτυξη. 
Συμπεράσματα του 11/1987 για τις "γυναίκες στην ανάπτυξη". 
Συμπεράσματα του 5/1989 για τις γυναίκες και την ανάπτυξη. 
Συμπεράσματα του 5/1990 για τις γυναίκες και την ανάπτυξη. 
8 - ώι.Αβθβωτ ι κή EP^apjioyri «g ' κεφάλα ι α υποκατάστασης 
Κοινή θέση του 11/1987 για το ειδικό κοινοτικό πρόγραμμα υπέρ ορισμένων φτωχών 
και υπερχρεωμένων χωρών της Νοτίως της Σαχάρας Αφρική. 
Ψήφισμα του 5/1988 για την οικονομική κατάσταση και τη διαδικασία προσαρμογής 
στη Νοτίως της Ζαχάρας Αφρική. 
Ψήφισμα του 5/1989 για την ενίσχυση του συντονισμού όσον αφορά την 
U 
- 3 -
υποστήριξη στη διαρθρωτική προσαρμογή. 
Ψήφισμα του 5/1991 για τη χρησιμοποίηση των ανταλλαγματικών κεφαλαίων που 
προκύπτουν από τη χρήση διαφόρων μέσων αναπτυξιακής βοήθειας. 
Ψήφισμα του 5/1992 για τη διαρθρωτική προσαρμογή. 
9 - Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία 
Ψήφισμα του 11/1991 για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την 
ανάπτυξη. 
Ψήφισμα του 11/1992 για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την 
ανάπτυξη. 
10 - Επενδύσεις και ιδιωτικός τομέας 
Συμπεράσματα του 5/1987 για το ρόλο του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία της 
ανάπτυξης. 
11 - Ευπορικέο σνέσειο 
Συμπεράσματα του 6/1984 για την προώθηση του εμπορίου των αναπτυσσομένων χωρών. 
Συμπεράσματα του 4/1986 για την προώθηση του εμπορίου των αναπτυσσομένων χωρών. 
14.1 - Επείγουσες βoήθειεc 
Ψήφισμα του 11/1991 για τις επείγουσες βοήθειες. 
14.2 - Συνεργασία υε τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς 
Ψήφισμα του 5/1991 για τη συνεργασία με τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς. 
Ψήφισμα του 11/1992 για τη συνεργασία με τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς. 
14.3 - Ευαισθητοποίηση της ευρωπαϊκής κοινής yvcâunc 
Συμπεράσματα του 5/1987 για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης της 
Κοινότητας στα θέματα ανάπτυξης. 
14.4 - Προγραμματισμός και αξιολόγηση 
2? 
- 4 -
Συμπεράσματα του 4/1986 για τον προγραμματισμό της κοινοτικής βοήθειας στα 
κράτη ΑΚΕ στα πλαίσια της Λομέ III. 
Συμπεράσματα του 11/1986 για τον προγραμματισμό της κοινοτικής βοήθειας στα 
κράτη ΑΚΕ στα πλαίσια της Λομέ III. 
Κατευθυντήριες γραμμές του 11/1987 για την αξιολόγηση της συνεργασίας για την 
ανάπτυξη. 
Συμπεράσματα του 5/1989 για την αξιολόγηση της συνεργασίας. 
Συμπεράσματα του 5/1990 για την αξιολόγηση της συνεργασίας για την ανάπτυξη. 
Συμπεράσματα του 5/1992 σχετικά με τον απολογισμό του προγραμματισμού. 
Συμπεράσματα του 5/1992 σχετικά με την αξιολόγηση της κοινοτικής βοήθειας για 
την ανάπτυξη. 
14.5 - Σμντονισυός των πολιτικών και των δράσεων συνεργασίας 
Ψήφισμα του 6/1984 για το συντονισμό των πολιτικών και των δράσεων συνεργασίας 
στους κόλπους της Κοινότητας. 
Συμπεράσματα του 11/1985 για το συντονισμό των πολιτικών και των δράσεων 
συνεργασίας. 
£νν6ΡΥΦ?ίο, ,μ? ΙΚ αναπτυσσόμενες Χ,ΦΡεΛ της ΑΛΑ 
Συμπεράσματα του 5/1989 για τον απολογισμό της οικονομικής και τεχνικής 
συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες της ΑΛΑ. 
Συμπεράσματα του 11/1989 για τον απολογισμό και την αξιολόγηση της συνεργασίας 
με τις αναπτυσσόμενες χώρες της ΑΛΑ. 
(Προσανατολισμοί του 12/1990 και του 2/1991 για τη συνεργασία με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας). 
Πολιτικ,ή της συνεργασίας για την ρνάπτυξη 
Δήλωση του 11/1992 για την πολιτική της συνεργασίας για την ανάπτυξη ενόψει του 
2000. 
ί 

ISSN 0254-1483 
COM(93)123 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
ApuS. καταλόγου : CB-CO-93-169-GR-C 
ISBN 92-77-54437-6 
Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg