ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ της σύμβασης που καταρτίστηκε βάσει του άρθρου Κ.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές (Κείμενο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 28 Μαΐου 1998) την οποία συνέταξε η κα ALEGRIA BORRAS καθηγήτρια του Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης (98/C 221/04)

I. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΕΩΣ

1. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, υπήρξε, κατ' αρχάς, κυρίως οικονομική και, για το λόγο αυτό, οι σχετικές νομικές ρυθμίσεις υπηρετούσαν την ολοκλήρωση αυτή. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή έχει αλλάξει ουσιαστικά κατά τα τελευταία έτη και σήμερα η εν λόγω ολοκλήρωση δεν είναι μόνο οικονομική αλλά επηρεάζει όλο και περισσότερο και όλο πιο ουσιαστικά τη ζωή του ευρωπαίου πολίτη ο οποίος δυσκολεύεται να κατανοήσει τις δυσκολίες που συναντά στον οικογενειακό τομέα ενώ έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στον τομέα των περιουσιακών σχέσεων. Ως εκ τούτου, η προβληματική γύρω από το οικογενειακό δίκαιο θα πρέπει να αντιμετωπισθεί σε συνδυασμό με το φαινόμενο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αρκεί να εξετάσει κανείς τις ερωτήσεις που τίθενται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οι οποίες αφορούν όχι μόνο θέματα σχετικά με τη λύση του γάμου, αλλά, γενικότερα, το οικογενειακό δίκαιο (περιουσιακές σχέσεις, σχέσεις γονέων και τέκνων, απαγωγή ανηλίκων, υιοθεσία, κ.λπ.). Η παρούσα σύμβαση αποτελεί ένα πρώτο, θετικό και αποφασιστικό βήμα προς αυτή τη νέα κατεύθυνση, που μπορεί να ανοίξει το δρόμο για άλλα κείμενα στον τομέα του οικογενειακού και του κληρονομικού δικαίου.

2. Η σύμβαση αυτή μπόρεσε να πραγματοποιηθεί χάρη στη συνθήκη του Μάαστριχτ η οποία άνοιξε νέες οδούς στην δικαστική συνεργασία, δυνάμει του άρθρου Κ.3 (βλέπε σημείο 11). Πράγματι, προηγουμένως, μόνο το άρθρο 220 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας επέτρεπε μια περιορισμένη συνεργασία. Στο άρθρο αυτό, τα κράτη μέλη αποδέχθησαν το συμβιβασμό, καθόσον παρίστατο αναγκαίο, να διεξαγάγουν μεταξύ τους διαπραγματεύσεις για να εξασφαλίσουν προς όφελος των υπηκόων τους, την απλούστευση των διατυπώσεων για την αμοιβαία αναγνώριση και εκτέλεση δικαστικών και διαιτητικών αποφάσεων. Η Επιτροπή, σε σημείωμα που απηύθυνε προς τα κράτη μέλη στις 22 Οκτωβρίου 1959, προκειμένου να τα καλέσει να διεξάγουν σχετικές διαπραγματεύσεις έλεγε τα ακόλουθα:

«μια αληθινή εσωτερική αγορά μεταξύ των έξι κρατών θα έχει πραγματοποιηθεί μόνο αν υπάρξει εγγύηση επαρκούς νομικής προστασίας. Πρέπει να φοβόμαστε διαταραχές και δυσκολίες στην οικονομική ζωή της Κοινότητας αν δεν μπορεί κανείς, στην ανάγκη μέσω της δικαστικής οδού, να επιδιώξει την αναγνώριση και την άσκηση των ατομικών δικαιωμάτων που θα γεννηθούν από πληθώρα νομικών σχέσεων. Η δικαστική εξουσία, τόσο σε υποθέσεις αστικές όσο και εμπορικές, εφόσον εξαρτάται από την κυριαρχία των κρατών μελών και τα αποτελέσματα των δικαστικών πράξεων, οριοθετείται στο εθνικό έδαφος 7 η νομική προστασία και, επομένως, η νομική ασφάλεια στην κοινή αγορά είναι ουσιαστικά λειτουργία της υιοθετήσεως μεταξύ των κρατών μελών μιας ικανοποιητικής λύσεως σχετικά με την αναγνώριση και την αναγκαστική εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων».

Διάφορες συμβάσεις συνήφθησαν βάσει, εμμέσως ή αμέσως, του άρθρου 220 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Το πιο σημαντικό επίτευγμα στο δικαστικό τομέα είναι η σύμβαση των Βρυξελλών, της 27ης Σεπτεμβρίου 1968, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων στον τομέα του αστικού και του εμπορικού δικαίου και οι διαδοχικές τροποποιήσεις της λόγω της διεύρυνσης της Κοινότητας. Η εν λόγω σύμβαση (άρθρο 1 παράγραφος 2), εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της διάφορους τομείς. Οι λόγοι που οδήγησαν στις εξαιρέσεις αυτές έχουν πολύ διαφορετικό χαρακτήρα και ορισμένοι τομείς που εξαιρέθηκαν θίγονται σε άλλες συμβάσεις, όπως η σύμβαση περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας, που συνήφθη στις Βρυξέλλες στις 23 Νοεμβρίου 1995.

Ακόμη, τα διαρεύσαντα τριάντα χρόνια από τη σύναψη της σύμβασης των Βρυξελλών και η πρακτική εφαρμογής της οδήγησαν σε μια διαδικασία αναθεώρησής της, η οποία υλοποιείται σε σύνδεση με αυτήν της σύμβασης του Λουγκάνο, της 16ης Σεπτεμβρίου 1988 (αποκαλούμενης «παράλληλη σύμβαση»). Επειδή έχουν πραγματοποιηθεί μόνον προκαταρκτικές εργασίες και δύο συνεδριάσεις της ad hoc ομάδας εργασίας, προκειμένου να προετοιμαστεί εγκαίρως το αναθεωρηθέν κείμενο, δεν κατέστη δυνατόν να ληφθούν υπόψη οι εργασίες αυτές κατά τη σύνταξη της παρούσας σύμβασης. Παραμένει ανοικτό ζήτημα, ακόμη, η δυνατότητα μεταγενέστερης προσαρμογής της παρούσας σύμβασης στην αναθεωρημένη σύμβαση των Βρυξελλών.

Εφόσον η κατάσταση έχει μεταβληθεί, είναι φυσικό επακόλουθο τα κράτη μέλη να επιθυμούν να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες των ευρωπαίων πολιτών, αντίληψη την οποία εξυπηρετεί η παρούσα σύμβαση. Το σχέδιο να επεκταθεί η σύμβαση των Βρυξελλών του 1968 στις οικογενειακές σχέσεις, είναι πιο πρόσφατο και υπακούει σε δύο κατηγορίες λόγων.

3. Αφενός, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι λόγοι που οδήγησαν στην εξαίρεση αυτή στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968. Η έκθεση Jenard (ή επεξηγηματική έκθεση του αρχικού κειμένου της εν λόγω σύμβασης) αιτιολογεί την εξαίρεση των θεμάτων που αφορούν την προσωπική κατάσταση των φυσικών προσώπων ως ακολούθως:

«όποιοι και αν ήταν οι κανόνες δικαιοδοσίας που είχαν επιλεγεί - ας υποθέσουμε ότι η επιτροπή μπορούσε να καταλήξει στην ενοποίηση των σχετικών κανόνων στον τομέα αυτό - η ανομοιογένεια των υπαρχόντων νομοθετικών συστημάτων στα παραπάνω θέματα, ιδιαίτερα των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, ήταν τέτοια ώστε ήταν δύσκολο να εγκαταλειφθεί στο στάδιο της διαδικασίας εκδόσεως exequatur ο έλεγχος των αναφερόμενων κανόνων. Αυτό θα σήμαινε τότε να αλλάξει η φύση της συμβάσεως και να περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό η αποτελεσματικότητά της. Επιπλέον, αν η επιτροπή είχε δεχθεί να άρει από το δικαστήριο εκδόσεως exequatur κάθε εξουσία ελέγχου, ακόμη και σε υποθέσεις μη περιουσιακές, το δικαστήριο αυτό ασφαλώς θα ωθείτο να εφαρμόσει καταχρηστικά την έννοια της δημοσίας τάξεως προκειμένου να αδρανοποιήσει την αλλοδαπή δικαστική απόφαση που θα υποβαλλόταν σ' αυτό. Τα μέλη της επιτροπής επέλεξαν το λιγότερο από τα δύο κακά, διατηρώντας την ενότητα και τολμηρότητα του σχεδίου τους περιορίζοντας ταυτόχρονα το πεδίο εφαρμογής του. Το σπουδαιότερο πρόβλημα στις υποθέσεις προσωπικής καταστάσεως και ικανότητας δικαίου και δικαιοπραξίας είναι προφανώς αυτό του διαζυγίου, πρόβλημα που περιπλέκεται λόγω της εξαιρετικής ανομοιογένειας των νομοθεσιών.»

Η σύμβαση του 1968 αποτελεί, συνεπώς, τη «γενική σύμβαση» σε θέματα αναγνώρισης και εκτέλεσης, σύμφωνα με την εντολή του άρθρου 220 της συνθήκης ΕΟΚ η οποία καθ' εαυτή δεν εξαιρούσε κανένα θέμα του αστικού η εμπορικού δικαίου και, ως εκ τούτου θα μπορούσε να καλύψει τον τομέα της προσωπικής κατάστασης και της ικανότητας δικαίου. Οι λόγοι που επικράτησαν για την εξαίρεσή τους ήταν οι δυσκολίες επί του θέματος και το γεγονός ότι δεν επηρέαζε άμεσα την οικονομική ολοκλήρωση.

4. Στον οικογενειακό τομέα, αφετέρου, το πιο σημαντικό θέμα είναι το θέμα του διαζυγίου, ήτοι το ζήτημα των γαμικών διαφορών που αντιμετωπίζονται από την παρούσα σύμβαση. Είναι αξιοσημείωτο ότι η έκθεση Jenard αναφέρεται στην «εξαιρετική ανομοιογένεια» μεταξύ των νομοθεσιών, όταν ήταν μόνον έξι τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, είναι προφανές ότι η διαφορά είναι μεγαλύτερη μεταξύ δεκαπέντε και, κατά συνέπεια, οι δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει η ομάδα εργασίας μεγαλύτερες. Δεν πρόκειται για διαφορές ήσσονος σημασίας δεδομένου ότι ορισμένες από αυτές αφορούν και συνταγματικές προϋποθέσεις. Σε άλλες περιπτώσεις, οι δυσκολίες αφορούν τη γνώση ή μη των κατ' ιδίαν θεσμών στους οποίους αναφέρεται η σύμβαση (π.χ. ο δικαστικός χωρισμός και η ακύρωση είναι έννοιες άγνωστες στο ουσιαστικό δίκαιο της Σουηδίας και της Φινλανδίας). Επιπλέον, και στις χώρες που υπάρχουν όλες αυτές οι περιπτώσεις, η νομοθεσία διαφέρει σημαντικά από τις μεν στις δε (λόγοι, προϋπόθεση προηγούμενου χωρισμού, κ.λπ.).

Δεν προκαλεί συνεπώς έκπληξη ούτε ο χρόνος που χρειάστηκε για την ολοκλήρωση της σύμβασης, ούτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συμβιβαστικές λύσεις οι οποίες χρειάστηκε να εξευρεθούν. Η εξαίρεση του τομέα αυτού από τη σύμβαση του 1968 και η κατάρτιση της παρούσας σύμβασης επιτρέπουν να οριοθετηθεί, εν κατακλείδι, η διαφορά που υπάρχει μεταξύ οικογενειακών και περιουσιακών διαφορών. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει προχωρήσει σημαντικά στα τριάντα χρόνια που έχουν παρέλθει από την κατάρτιση της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968. Η υλοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και η σύναψη όλο και συχνότερων οικογενειακών δεσμών μεταξύ υπηκόων διαφορετικών χωρών ή κατοίκων σε διαφορετικές χώρες, απαιτούσε μια νομική απάντηση την οποία παρουσιάζει η παρούσα σύμβαση, λαμβάνοντας υπόψη τις διάφορες συνιστώσες.

5. Πραγματοποιήθηκε ευρεία συζήτηση εάν θα ήταν αναγκαία μια σύμβαση για την διεθνή δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές υποθέσεις. Μερικά κράτη μέλη, συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Χάγης, της 1ης Ιουνίου 1970, για την αναγνώριση αποφάσεων διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού, εδήλωσαν ότι είναι ικανοποιημένα από τα αποτελέσματα της εφαρμογής της συμβάσεως αυτής. Ωστόσο, άλλα κράτη μέλη, τα οποία δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Χάγης του 1970, δήλωσαν ότι δεν είναι διατεθειμένα να καταστούν μέρη της εν λόγω σύμβασης. Προβλήθηκαν τρία ουσιώδη επιχειρήματα ως προς τη σκοπιμότητα να καταρτιστεί μια νέα σύμβαση σε ευρωπαϊκό πεδίο: α) η επιθυμία να εισαχθούν ομοιόμορφοι κανόνες σε ζητήματα γαμικών σχέσεων 7 β) η ανάγκη να εισαχθούν σύγχρονοι κανόνες αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε ζητήματα ακύρωσης, διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθιερώνοντας μια ομοιόμορφη διαδικασία 7 γ) η αποφυγή παράλληλων διαδικασιών επί γαμικών υποθέσεων σε διαφορετικά κράτη μέλη καθιερώνοντας κανόνες περί εκκρεμοδικίας, καινοτομία πολύ σημαντική η οποία αυτή καθεαυτή δικαιολογεί τη σύμβαση, και η αποφυγή αντιφατικών αποφάσεων. Για όλα αυτά, το Συμβούλιο απεφάσισε την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμβάσεως στο πεδίο αυτό. Θα πρέπει να επισημανθεί ακόμη ότι το άρθρο 18 της σύμβασης της Χάγης του 1970 επιτρέπει στα κράτη μέλη να συνάπτουν συμβάσεις επί του αυτού θέματος.

6. Η αρχική πρόταση της σύμβασης είχε ως στόχο την ουσιαστική επέκταση της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 στον τομέα των γαμικών διαφορών. Ως εκ τούτου, η αφετηρία για την κατάρτιση της σύμβασης απαντάται στο κείμενο της σύμβασης των Βρυξελλών και, έτσι μνημονεύεται στο προοίμιο της παρούσας σύμβασης. Δεν ήταν δυνατόν να παρακαμφθεί ένα τόσο σημαντικό προηγούμενο, η επιτυχία του οποίου είναι εμφανής και, επιπλέον, συνοδεύεται από ευρεία νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που επιτρέπει επίσης να επισημανθούν οι πλέον προβληματικές πτυχές του, στο μέτρο που θα μπορούσαν να ισχύσουν για το κείμενο αυτό. Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ των θεμάτων που εξετάζονται, στο μεν και στο δε, συνεπάγεται ουσιαστικές διαφορές σε ορισμένα σημεία (π.χ. η ανυπαρξία μιας γενικής δωσιδικίας ή η απουσία ιεράρχισης μεταξύ των κριτηρίων δικαιοδοσίας), ενώ σε άλλες περιπτώσεις ο κανόνας μπορεί να είναι εγγύτερος (όπως σε περίπτωση εκκρεμοδικίας ή αυτόματης αναγνώρισης). Ωστόσο, το αποτέλεσμα είναι μια διαφορετική σύμβαση παρότι ακολουθεί τους ίδιους στόχους, ήτοι, ενοποίηση των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας και διευκόλυνση της διεθνούς αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων.

Εφόσον δεν ορίζεται άλλως, καταρχήν θεωρείται ότι οι ταυτόσημοι όροι της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 και της παρούσας σύμβασης έχουν την αυτή σημασία και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με σεβασμό της νομολογίας του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Πρέπει να σημειωθεί ότι όσον αφορά τις διατάξεις το κείμενο των οποίων εξακολουθεί να έχει την ίδια διατύπωση όπως και στη σύμβαση των Βρυξελλών, δεν μπορούν να προστεθούν πολλά πράγματα στις εισηγητικές εκθέσεις σχετικά με τη σύμβαση του 1968 και τις διαδοχικές τροποποιήσεις της. Ωστόσο, προτιμήθηκε να συμπεριληφθούν στην έκθεση αυτή όσα στοιχεία εξ' αυτών κρίνονται απαραίτητα ώστε να διευκολυνθούν οι νομικοί όταν τα συμβουλεύονται και να μην υποχρεώνονται να χρησιμοποιούν διάφορα κείμενα μαζί με το παρόν.

7. Στις αρχές της δεκαετίας του 90, πραγματοποιήθηκε μελέτη στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολιτικής συνεργασίας με την προοπτική να εξετασθεί η βιωσιμότητα μιας σύμβασης σε θέματα λύσης ή εξασθένισης του δεσμού του γάμου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με βάση ένα ερωτηματολόγιο το οποίο ετοίμασε η Προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου το 1992 και τη συγκεφαλαίωση που πραγματοποιήθηκε επί του θέματος, από τη δανική προεδρία το πρώτο εξάμηνο του 1993, τα κράτη μέλη προέβησαν σε μια πρώτη ανταλλαγή απόψεων σχετικά με αυτή τη δυνατότητα. Κατά τη διάρκεια της βελγικής προεδρίας, το δεύτερο εξάμηνο του 1993, πριν από την έναρξη ισχύος της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, κλήθηκε στην συνεδρίαση της Ομάδας εργασίας ο καθηγητής Marc Fallon, υπό την ιδιότητά του ως Γραμματέας της ευρωπαϊκής ομάδας του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, ο οποίος παρέσχε πληροφορίες σχετικά με το επονομαζόμενο «Σχέδιο της Χαϊδελβέργης», το οποίο καταρτίστηκε από την εν λόγω ομάδα και ονομάστηκε έτσι διότι εγκρίθηκε στην πόλη αυτή στις 2 Οκτωβρίου 1993. Η ευρωπαϊκή ομάδα, η οποία ως ομάδα ειδημόνων έχει ως μοναδικό στόχο την κατάρτιση προτάσεων στους τομείς όπου συναντώνται το κοινοτικό δίκαιο και το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο, ενέκρινε πρόταση σύμβασης σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία και εκτέλεση αποφάσεων στον οικογενειακό και κληρονομικό τομέα. Το πεδίο της σύμβασης αυτής ήταν σημαντικά ευρύτερο από αυτό που ορίζει η παρούσα σύμβαση. Η αναγκαιότητα να υπάρξουν αποτελέσματα και η εξέλιξη των μελετών που πραγματοποιήθηκαν οδήγησαν στο να περιορισθεί ειδικότερα το πεδίο των εργασιών στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8. Κατά τη σύνοδό του στις 10 και 11 Δεκεμβρίου 1993, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών έκρινε ότι η έναρξη ισχύος της συνθήκης του Μάαστριχτ δημιουργούσε νέες προοπτικές για τον ευρωπαίο πολίτη, γεγονός το οποίο, κατά τη γνώμη του, επέβαλε μια συμπληρωματική εργασία σχετικά με ορισμένες πλευρές της οικογενειακής ζωής του πολίτη. Σ' αυτή την προοπτική, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε να ξεκινήσουν μελέτες όσον αφορά τη δυνατότητα επέκτασης του πεδίου της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 στις υποθέσεις οικογενειακού δικαίου. Η ελληνική προεδρία, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1994, απηύθυνε ερωτηματολόγιο προς τα κράτη μέλη με στόχο τον καθορισμό των κατευθυντήριων γραμμών της σύμβασης. Λαμβάνοντας υπόψη τις ληφθείσες απαντήσεις, καταρτίστηκε ένα συγκεφαλαιωτικό έγγραφο το οποίο χρησίμευσε ως βάση προκειμένου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 1994 να δώσει την εντολή να ξεκινήσουν οι εργασίες για την προετοιμασία σχεδίου της σύμβασης. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1994, η γερμανική προεδρία παρουσίασε σχέδιο σύμβασης που αναφερόταν μόνο στο διαζύγιο, το χωρισμό και την ακύρωση του γάμου. Κατά το εξάμηνο αυτό, η ισπανική και η γαλλική αντιπροσωπεία ζήτησαν να περιληφθεί η επιμέλεια των τέκνων στο πεδίο της σύμβασης αυτής.

9. Στο ιστορικό της σύμβασης, πρέπει να αναφερθούν οι επαφές που υπήρξαν με τη συνδιάσκεψη της Χάγης του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Πράγματι, ενώ στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμαζόταν η σύμβαση σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων επί γαμικών διαφορών, στα πλαίσια της συνδιάσκεψης της Χάγης του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου πραγματοποιείτο η αναθεώρηση της συνθήκης της 5ης Οκτωβρίου 1961 σχετικά με την αρμοδιότητα των αρχών και το εφαρμοστέο δίκαιο όσον αφορά την προστασία των ανηλίκων. Αυτό έπρεπε να ληφθεί υπόψη στο μέτρο που προσφέρονταν η δυνατότητα να ενταχθεί στη νέα σύμβαση της Χάγης μια διάταξη σχετικά με την αρμοδιότητα των αρχών της χώρας που εξέδωσε το διαζύγιο για τη λήψη μέτρων προστασίας των τέκνων, αν και οι διαφορετικές μέθοδοι εργασίας επέβαλαν να ακολουθηθούν διάφορες πρακτικές. Κατ' αυτόν τον τρόπο, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να έχει το καθεστώς του παρατηρητή στη συνδιάσκεψη της Χάγης (και με την ιδιότητα αυτή συμμετείχαν στις εργασίες της Χάγης αντιπρόσωποι της Επιτροπής και της Γραμματείας του Συμβουλίου), το αντίστροφο δεν είναι δυνατόν, σύμφωνα με τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Γι' αυτό, στο περιθώριο των επίσημων συνεδριάσεων, από την γαλλική Προεδρία, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1995, η τρόϊκα, η Γραμματεία του Συμβουλίου και η Επιτροπή, συνεδρίασαν ατύπως με το Μόνιμο γραφείο της συνδιάσκεψης της Χάγης του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, λαμβάνοντας υπόψη τους δεσμούς μεταξύ των κειμένων που προετοιμάζονται και στις δύο βαθμίδες.

Τα αρχικά προβλήματα όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των δύο υπό προετοιμασία συμβάσεων μπόρεσαν να επιλυθούν και το αποτέλεσμα φαίνεται τόσο στη σύμβαση στην οποία αναφέρεται η παρούσα έκθεση, μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στη σύμβαση της Χάγης, της 19ης Οκτωβρίου 1996, για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία όσον αφορά την ευθύνη των γονέων και τα μέτρα προστασίας των τέκνων, η οποία δεν έχει αρχίσει ακόμη να ισχύει. Στο Συμβούλιο Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών, της 25ης Σεπτεμβρίου 1995, συμφωνήθηκε ότι η ρύθμιση της ένταξης της γονικής μέριμνας μαζί με τις γαμικές υποθέσεις «θα έπρεπε να τεθεί ως συμπληρωματική της σύμβασης της Χάγης». Ως εκ τούτου, και από την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης της Χάγης, οι διατάξεις της ελήφθησαν υπόψη από την ομάδα εργασίας και, ειδικότερα, αυτές που επηρεάζουν άμεσα τη σύμβαση που προτείνεται σήμερα, ήτοι το άρθρο 10, σχετικά με την αρμοδιότητα του δικαστή ακύρωσης του γάμου, του διαζυγίου, ή του δικαστικού χωρισμού των γονέων, να λάβει μέτρα προστασίας των τέκνων, και το άρθρο 52, όσον αφορά τη σχέση της σύμβασης της Χάγης με άλλες συμβάσεις και, ειδικότερα, τη δυνατότητα για τα διάφορα συμβαλλόμενα κράτη να μπορούν να συνάψουν συμφωνίες που περιέχουν, όσον αφορά τέκνα που έχουν μόνιμη κατοικία σε ένα από τα συμβαλλόμενα κράτη των εν λόγω συμβάσεων, διατάξεις σχετικά με τα θέματα που ρυθμίζονται από τη σύμβαση της Χάγης.

10. Η προετοιμασία του κειμένου της σύμβασης ανατέθηκε στην ομάδα εργασίας «Επέκταση της σύμβασης των Βρυξελλών», η οποία συνεδρίασε χωρίς διακοπή από το 1993. Οι διαπραγματεύσεις υπήρξαν μακρές και, σε ορισμένα σημεία, ιδιαίτερα δύσκολες. Στο Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 1997, υπό λουξεμβουργιανή Προεδρία, επετεύχθη η τελική πολιτική συμφωνία σχετικά με μια σειρά διατάξεων, βάσει της τελικής συμβιβαστικής λύσης που πρότεινε η προεδρία.

Αυτή είναι, σε γενικές γραμμές, η ιστορία της επίπονης αλλά επωφελούς προετοιμασίας της σύμβασης που παρουσιάζεται σήμερα.

II. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ

11. Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να επισημανθεί αφορά τη νομική βάση του κειμένου. Πράγματι, όταν υπεγράφη η σύμβαση των Βρυξελλών του 1968 ως νομική βάση μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο το άρθρο 220 της συνθήκης. Σήμερα, εκτός από τη διάταξη αυτή υπάρχει και άλλη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως νομική βάση της σύμβασης και είναι η νέα ρύθμιση που εισάγει η συνθήκη του Μάαστριχτ, το άρθρο Κ.3 σε συνδυαμό με το άρθρο Κ.1. Στο άρθρο Κ.1 επισημαίνεται, ως ένα από τα θέματα «κοινού ενδιαφέροντος» για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης «η δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις» (σημείο 6). Η συνεργασία αυτή συμβάλλει, αναμφίβολα, στην υλοποίηση ενός εκ των στόχων της Ένωσης που είναι η «ανάπτυξη στενής συνεργασίας στον τομέα της δικαιοσύνης» (άρθρο Β).

Δεδομένου ότι πρόκειται για μια ειδική συνεργασία που αντιστοιχεί στο στόχο της σύμβασης, αποτελεί, αναμφίβολα, μια σημαντική υλοποίηση στο πλαίσιο των διατάξεων σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επελέγη, για τον λόγο αυτό, ως νομική βάση της σύμβασης το άρθρο Κ.3 της συνθήκης, ενώ το άρθρο 220 θα συνιστούσε θεωρητικώς επίσης μια δυνατή νομική βάση. Θα πρέπει να επισημανθεί τέλος ότι η επιλογή της νομικής βάσης έχει συνέπειες σε σχέση με την διαδικασία κατάρτισης της συμβάσεως, όχι όμως για τους νομικούς ή τον πολίτη κατά την εφαρμογή της συμβάσεως.

Η Επιτροπή συνέπραξε πλήρως, σύμφωνα με τις διατάξεις του τίτλου VI, στις εργασίες της ομάδας και, με την έννοια αυτή, είχε ευρεία και θετική συμμετοχή στην επεξεργασία του κειμένου. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της ομάδας, το κείμενο του σχεδίου σύμβασης παρουσιάστηκε από την προεδρία, σύμφωνα με το άρθρο Κ.6 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, προς μελέτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατύπωσε τη γνώμη του στη συνεδρίαση ολομελείας της 30ής Απριλίου 1998. Το Μάιο του 1998, οι οικείες υπηρεσίες του Συμβουλίου μελέτησαν τις γνώμες που διατύπωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Στις 28 Μαΐου 1998, το Συμβούλιο ενέκρινε τη σύμβαση, που υπεγράφη την ίδια μέρα από τους αντιπροσώπους όλων των κρατών μελών.

12. Οι προβληματισμοί και η συλλογιστική που καθοδήγησαν την προετοιμασία της σύμβασης προκύπτουν από το προοίμο, που διακρίνει τέσσερις πτυχές:

1. Η επιθυμία να θεσπίσουν ομοιόμορφους και σύγχρονους κανόνες που καθορίζουν τη διεθνή δικαιοδοσία όσον αφορά την ακύρωση του γάμου, το διαζύγιο, και το δικαστικό χωρισμό και να διευκολυνθεί μεταξύ των κρατών μελών η ταχεία και αυτόματη αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων οι οποίες λαμβάνονται στα κράτη μέλη για τα θέματα αυτά.

2. Η σημασία του να υπάρχουν κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας όσον αφορά τη γονική μέριμνα των κοινών τέκνων κατά τις διαδικασίες αυτές και, κατά συνέπεια, να απλουστευθούν οι διαδικασίες για την ταχεία και αυτόματη αναγνώριση και εκτέλεση των αντίστοιχων αποφάσεων.

3. Η συνεκτίμηση των αρχών στις οποίες βασίζεται η σύμβαση των Βρυξελλών του 1968. Πρόκειται, συνεπώς, για μια σύμβαση που διαμορφώθηκε βάσει της σύμβασης των Βρυξελλών, ωστόσο είναι διαφορετική λόγω της ύλης την οποία αφορά.

4. Η δυνατότητα να δοθεί στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αρμοδιότητα ερμηνείας των διατάξεων της σύμβασης.

13. Στη σύμβαση πρέπει να επισημανθούν δυο σημαντικά χαρακτηριστικά:

Α. Η σύμβαση είναι από τις επονομαζόμενες «διπλές συνθήκες», διότι περιέχει κανόνες άμεσης αρμοδιότητας και ρυθμίσεις για την αναγνώριση και την εκτέλεση αλλοδαπών αποφάσεων. Λαμβάνει ως πρότυπο τη σύμβαση των Βρυξελλών η οποία για την εποχή της, υπήρξε επαναστατική, εισάγει ωστόσο σημαντικές αλλαγές. Κατ' αυτόν τον τρόπο, εγκαθιδρύονται κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας οι οποίοι πρέπει να γίνονται σεβαστοί από τον δικαστή της χώρας προέλευσης και οι οποίοι άγουν το δικαστήριο να κηρύσσει εαυτό αναρμόδιο εφόσον δεν θεωρεί εαυτό αρμόδιο σύμφωνα με τους κανόνες της σύμβασης. Η σύμβαση παρέχει νομική ασφάλεια στον πολίτη και δημιουργεί ένα πλαίσιο αμοιβαίας εμπιστοσύνης πράγμα που επιτρέπει την εγκαθίδρυση ενός συστήματος αυτόματης αναγνώρισης και ενός πολύ απλουστευμένου συστήματος εκτέλεσης.

Β. Μόλις υιοθετηθεί η σύμβαση στα κράτη μέλη, μέσω των προβλεπομένων, σε έκαστο εξ αυτών, συνταγματικών διαδικασιών και αφού τεθεί σε ισχύ, θα πρέπει να εφαρμόζεται αυτεπαγγέλτως. Αυτό σημαίνει ότι, η εφαρμογή όλων των διατάξεών της είναι υποχρεωτική και υποκαθίσταται, μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, από την έναρξη ισχύος της, σε οιαδήποτε άλλη διάταξη, εσωτερική ή συμβατική, υπό τους περιορισμούς μόνον που απορρέουν από την ίδια τη σύμβαση και το αντίστοιχο συνταγματικό πλαίσιο. Πρόκειται, στο σύνολό της, για μηχανισμό ο οποίος ερείδεται και εμπλέκεται στην εσωτερική νομοθεσία εκάστου κράτους μέλους. Κατά συνέπεια, για όσα θέματα δεν προβλέπει η σύμβαση, ισχύει η εθνική νομοθεσία.

14. Η σύμβαση διαιρείται σε επτά τίτλους, με τα ακόλουθα θέματα:

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Είναι σαφές ότι ο άξονας της σύμβασης και, ως εκ τούτου, το τμήμα στο οποίο επικεντρώθηκε μεγάλο μέρος των συζητήσεων, είναι οι τίτλοι II και III (διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση). Επίσης, στη συζήτηση αυτών των θεμάτων αντανακλάται, κατά μεγάλο μέρος, όλη η συζήτηση σχετικά με το πεδίο εφαρμογής (τίτλος I).

15. Ο τίτλος I της σύμβασης (πεδίο εφαρμογής) περιέχει ένα μόνον άρθρο, για το οποίο διεξήχθη μακρά συζήτηση η οποία έληξε μόνον κατόπιν πολιτικής συμφωνίας, η οποία καθόρισε το πεδίο εφαρμογής της σύμβασης, περιλαμβάνοντας τις διαφορές που αφορούν την ακύρωση του γάμου, το διαζύγιο και το δικαστικό χωρισμό, καθώς και τα θέματα για την άσκηση της γονικής μέριμνας σχετικά με τα κοινά τέκνα των συζύγων κατά τη στιγμή της αγωγής.

16. Ο τίτλος II περιέχει τους κανόνες της άμεσης διεθνούς δικαιοδοσίας, δηλαδή τους κανόνες που πρέπει να τηρεί ο δικαστής της χώρας προέλευσης προτού λάβει απόφαση σχετικά με θέμα γαμικής διαφοράς. Οι διατάξεις αυτές δεν αφορούν, ωστόσο, την κατανομή της εδαφικής αρμοδιότητας στο εσωτερικό του κράτους ούτε την κατάσταση των κρατών μελών στα οποία δεν υφίσταται ενιαίο νομικό σύστημα. Οι κανόνες άμεσης δικαιοδοσίας σε θέματα γαμικών διαφορών αποτελούν αναμφίβολα τη σπουδαιότερη καινοτομία αυτής της σύμβασης. Οι συμβάσεις που αφορούν αυτά τα θέματα συνήθως περιορίζονται στην αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και περιλαμβάνουν, επομένως, κανόνες έμμεσης δικαιοδοσίας, δηλαδή κανόνες για την εξέταση της αρμοδιότητας του δικαστή της χώρας προέλευσης εκ μέρους του δικαστή του κράτους προς ό η αίτηση.

Ο τίτλος αυτός διαιρείται σε τέσσερα τμήματα.

α) Το πρώτο τμήμα περιέχει τις διατάξεις σχετικά με τα κριτήρια αρμοδιότητας, δηλαδή τα κριτήρια αρμοδιότητας stricto sensu (άρθρα 2 έως 8). Το άρθρο 2 αποτελεί τον άξονα αυτού του τμήματος και περιλαμβάνει τα κριτήρια αρμοδιότητας προκειμένου περί γαμικών διαφορών, στο οποίο προστίθεται το άρθρο 3 σχετικά με τη γονική μέριμνα, συμπληρούμενο από το άρθρο 4 σχετικά με τον ιδιαίτερο κανόνα σε σχέση με τη σύμβαση της Χάγης του 1980. Μετά τη ρύθμιση περί ανταγωγής (άρθρο 5) και μετατροπής του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο (άρθρο 6), το άρθρο 7 πραγματεύεται την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία που προβλέπεται στα προηγούμενα άρθρα και το άρθρο 8 αφορά τις λεγόμενες «επικουρικές αρμοδιότητες», διάταξη παράλληλη με τη διάταξη του άρθρου 4 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968.

β) Το δεύτερο τμήμα (άρθρα 9 και 10) ρυθμίζει τα θέματα σχετικά με την έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας σύμφωνα με τα κριτήρια της σύμβασης και τη διαπίστωση ότι ο εναγόμενος είναι σε θέση να αναλάβει την υπεράσπισή του.

γ) Το τρίτο τμήμα (άρθρο 11), αφορά την εκκρεμοδικία και τις συναφείς αγωγές.

δ) Το τέταρτο τμήμα (άρθρο 12) αναφέρεται στα ασφαλιστικά μέτρα.

17. Ο τίτλος III αποτελεί λογική συνέχεια του τίτλου II και αφορά την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων. Εάν εκ πρώτης όψεως, θα υπέθετε κανείς ότι είναι εύκολη η επίλυση των θεμάτων τα οποία συνιστούν το αντικείμενο των προηγουμένων άρθρων, στην πράξη ωστόσο αυτό δεν αληθεύει. Στην ουσία, οι συζητήσεις αφορούσαν τις συνέπειες της αυτόματης αναγνώρισης σε σχέση με τα ληξιαρχικά μητρώα και τους λόγους μη αναγνώρισης και εκτέλεσης. Ομοίως, παρέστη αναγκαίο να ληφθούν υπόψη ο περιορισμός της αναγνώρισης στη λύση του συζυγικού δεσμού, χωρίς να θίγονται άλλες πτυχές (βλέπε σημεία 22 και 64). Το πρόβλημα αφορά επίσης την ανάγκη εκτέλεσης, πράγμα που επίσης επιλύεται σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής. Με τρόπο παρόμοιο με τη σύμβαση των Βρυξελλών, ρυθμίζεται η εκτελεστική διαδικασία.

18. Ο τίτλος IV περιλαμβάνει τις μεταβατικές διατάξεις, ενώ ο τίτλος V αναφέρεται στις γενικές διατάξεις, ο τίτλος VI στην ερμηνεία εκ μέρους του δικαστηρίου και ο τίτλος VII στις τελικές διατάξεις.

ΙΙΙ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΣ Ι Α. Πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 1 Πεδίο εφαρμογής

19. Το θέμα αυτό αποτελεί το πρωταρχικό στοιχείο, από το οποίο εξαρτάται η ίδια η υπόσταση της σύμβασης και η εμβέλειά της η οποία, όπως αναφέρεται (σημείο 12 ανωτέρω), περιέχει δικαιοδοτικούς κανόνες, και κανόνες αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε γαμικές διαφορές. Ο καθορισμός του πεδίου εφαρμογής εμπεριέχει διάφορα ζητήματα, που αφορούν τόσο τον τύπο των ασκουμένων αγωγών όσο και τα συμπεριλαμβανόμενα θέματα.

20. Όσον αφορά το είδος των αγωγών, η παράγραφος 1 αναφέρεται σε «αστικές διαδικασίες», εξαιρώντας οποιοδήποτε άλλο είδος διαδικασίας, διότι αυτές είναι κατά κανόνα οι διαδικασίες που διεξάγονται σε θέματα διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού και ακύρωσης γάμου. Αλλά ο όρος «αστικές» επιδιώκει να οριοθετήσει σαφώς το ίδιο το αντικείμενο της σύμβασης. Όντως, ο όρος αυτός δεν πρέπει να συσχετίζεται με τις διαδικασίες διοικητικού χαρακτήρα, στις οποίες αναφέρεται η παράγραφος 2 του ιδίου άρθρου, παρά μόνον, προκειμένου να εννοείται, σαφώς, ότι εξαιρούνται οι διαδικασίες μάλλον θρησκευτικού χαρακτήρα. Ως εκ τούτου:

Α. Μαζί με τις αστικές αγωγές ενώπιον δικαστηρίου, εμπίπτουν στο πεδίο της σύμβασης και άλλες μη δικαστικές διαδικασίες που γίνονται δεκτές επί γαμικών διαφορών σε ορισμένα κράτη. Πρόκειται, δηλαδή, για διοικητικές διαδικασίες επίσημα αναγνωρισμένες σε ένα κράτος μέλος. Στη Δανία, επί παραδείγματι, παράλληλα με τη δικαστική οδό, υπάρχει η διοικητική οδός ενώπιον του Statsams ή ενώπιον του Kψbenhavns Overpraesidium [το οποίο ασκεί τις αυτές αρμοδιότητες όπως το Statsamt για την Κοπεγχάγη: για να υπάρξει προσφυγή διά της οδού αυτής, είναι απαραίτητο να υπάρχει λόγος διαζυγίου και συμφωνία μεταξύ των συζύγων τόσο για να διαζευχθούν όσο και σε σχέση με θέματα συναφή προς το διαζύγιο (επιμέλεια, διατροφή, κ.λπ.)]. Οι αποφάσεις τις οποίες εκδίδουν το Statsamt και το Kψbenhavns Overpraesidium μπορούν να προσβληθούν ενώπιον του Υπουργείου Δικαιοσύνης (διεύθυνση αστικού δικαίου) του οποίου οι αποφάσεις με τη σειρά τους υπόκεινται σε δικαστική έφεση δια της τακτικής οδού. Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να επισημανθεί ότι η Φινλανδία θέσπισε το 1983 ένα σύστημα στο οποίο τα ζητήματα σχετικά με την επιμέλεια, διαμονή και επίσκεψη των τέκνων μπορούν να επιλύονται στο περιθώριο των δικαστικών διαδικασιών μέσω συμφωνίας η οποία πρέπει να εγκρίνεται από την τοπική διεύθυνση κοινωνικών υποθέσεων (8.4.1983/361, τμήματα 7, 8, 10, 11 και 12).

Εξ ού και, κατά το πρότυπο του άρθρου 1 της σύμβασης της Χάγης του 1970 περί αναγνωρίσεως διαζυγίων και δικαστικών χωρισμών, διευκρινίζεται στο κείμενο ότι ο όρος «δικαστήριο» συμπεριλαμβάνει σε όλο το κείμενο της σύμβασης τις αρχές, δικαστικές ή μη, που παρεμβαίνουν στη διαδικασία γαμικών διαφορών.

Β. Εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της σύμβασης, οι διαδικασίες θρησκευτικού χαρακτήρα η σημασία των οποίων ενδέχεται να αυξηθεί συνεπεία της μετανάστευσης (επί παραδείγματι σε περιπτώσεις ισλαμικών ή ινδουιστικών γάμων).

Το άρθρο 42 διαφυλλάσσει τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ ορισμένων κρατών μελών και της Αγίας Έδρας (βλέπε σχετικό σχολιασμό στο άρθρο 42 παράγραφος 120 κατωτέρω).

21. Σε σχέση με τα συμπεριλαμβανόμενα θέματα, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των καθαρά γαμικών υποθέσεων και των σχετικών με τη γονική μέριμνα.

22. Η σύμβαση περιορίζεται στις αγωγές που αφορούν αμιγώς το συζυγικό δεσμό, δηλαδή την ακύρωση του γάμου, το διαζύγιο και το δικαστικό χωρισμό. Ως εκ τούτου, η αναγνώριση των αποφάσεων διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου θίγει μόνον τη λύση του συζυγικού δεσμού. Παρόλο που τα ζητήματα αυτά φαίνονται συνδεδεμένα με τον συζυγικό δεσμό, η σύμβαση δεν θίγει ζητήματα όπως, μεταξύ άλλων, υπαιτιότητα των συζύγων, οι περιουσιακές συνέπειες του γάμου ή η υποχρέωση διατροφής ή άλλα συναφή θέματα (δικαίωμα στο όνομα κ.λπ.). Στο θέμα της διατροφής, εξαιρέσει άλλων διεθνών πράξεων, η διεθνής δικαιοδοσία, η αναγνώριση και η εκτέλεση αποφάσεων περιλαμβάνονται στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, η οποία περιέχει ειδικό κανόνα αρμοδιότητας (άρθρο 5 παράγραφος 2) και επιπλέον έχει συναφθεί η σύμβαση της Ρώμης της 6ης Νοεμβρίου 1990 για την απλούστευση των διαδικασιών είσπραξης απαιτήσεων διατροφής, η οποία δεν ισχύει ακόμη. Για τα λοιπά θέματα, θα εξακολουθήσουν να εφαρμόζονται οι κανόνες, εθνικοί ή διεθνείς, που ισχύουν μεταξύ των διαφόρων κρατών.

23. Το πολυπλοκότερο θέμα είναι το αναφερόμενο στη γονική μέριμνα, διότι ενώ σε ορισμένα κράτη η εθνική νομοθεσία επιβάλλει να περιλαμβάνονται τα ζητήματα της γονικής μέριμνας στην απόφαση για το καθεστώς του γάμου, σε άλλα κράτη οι γαμικές διαφορές και τα ζητήματα προστασίας των παιδιών ακολουθούν τελείως διαφορετικές οδούς, δηλαδή η απόφαση περί του γάμου δεν αναφέρεται αναγκαστικά στη γονική μέριμνα και, ακόμη μπορεί να αναθέτει την απόφαση σε διαφορετικές αρχές. Κατά συνέπεια, στο προκείμενο θέμα χρειάσθηκε να αντιμετωπισθούν διάφορα θέματα και ήταν δύσκολο να δεχθούν όλα τα κράτη το κείμενο της παραγράφου 1 στοιχείο β), από το οποίο προκύπτει ότι το ζήτημα αυτό συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα σύμβαση και δεν αφέθηκε να ρυθμισθεί από άλλο κείμενο, όπως είχε προτείνει αρχικά μια αντιπροσωπεία. Πρόκειται, χωρίς αμφιβολία, αποκλειστικά για τα ζητήματα της γονικής μέριμνας τα οποία φαίνονται να συνδέονται με τη γαμική διαδικασία καθόσον αυτή εκκρεμεί (βλέπε άρθρο 3 παράγραφος 3).

24. Το πρώτο πρόβλημα που έπρεπε να επιλυθεί ήταν επομένως η συμπερίληψη του θέματος της γονικής μέριμνας. Οι δυσκολίες, εκτός από την προαναφερθείσα διαφορά μεταξύ νομοθεσιών, προέρχονταν επίσης από το γεγονός ότι, στα πλαίσια της διάσκεψης της Χάγης, καταρτιζόταν η σύμβαση του 1996 σχετικά με την προστασία των παιδιών. Οι συνέπειες της κατάστασης αυτής απεικονίζονται στο περιεχόμενο του άρθρου 3. Η ίδια η έννοια της «γονικής μέριμνας» παρουσιάζει προβλήματα, διότι είναι έννοια που πρέπει να προσδιορίζεται στην έννομη τάξη του κράτους μέλους όπου κρίνεται η μέριμνα. Σχετικά με τη διατροφή, βλέπε σημείο 22, ανωτέρω. Ο όρος «γονική μέριμνα», δυσχερώς μεταφράσιμος για ορισμένους σε μερικές χώρες, απαντάται, ωστόσο, σε διάφορες διεθνείς συμβάσεις και, ιδίως στη σύμβαση της Χάγης του 1996, και έτσι η έκφραση έχει ορισμένη εν δυνάμει ενοποιητική σημασία.

25. Το δεύτερο πρόβλημα έγκειται στο να προσδιοριστεί ποία τέκνα αφορά η διάταξη. Υπήρξε συμφωνία ότι η διάταξη αφορά τόσο τα φυσικά τέκνα του ζεύγους όσο και τα τέκνα τα οποία έχουν υιοθετηθεί υπ' αμφοτέρων των συζύγων. Ωστόσο, ορισμένα κράτη εξέταζαν το ενδεχόμενο να μην πραγματεύεται η σύμβαση μόνο τη γονική μέριμνα για τα κοινά τέκνα, αλλά να συμπεριλαμβάνει και το ζήτημα της γονικής μέριμνας για τα επονομαζόμενα «τέκνα της οικογένειας», που συμπεριλάμβανε για παράδειγμα, τα τέκνα ενός εκ των συζύγων που αποκτήθηκαν σε προηγούμενη ένωση. Το φαινόμενο είναι γνωστό στο αγγλικό, σκωτικό και ολλανδικό δίκαιο. Υπερίσχυσε η γνώμη να υπάρξει περιορισμός στα κοινά τέκνα, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για αιτήσεις σχετικές με τη γονική μέριμνα που συνδέονται στενά με την αίτηση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης. Άλλη λύση θα μπορούσε, επιπλέον, να θίγει τα θεμελιώδη δικαιώματα του πατέρα ή της μητέρας που ζει σε άλλο κράτος μέλος. Η συνέπεια αυτής της διάταξης απαντάται στην παράγραφο 3 του άρθρου 3, όπου καθορίζεται πότε παύει η διεθνής δικαιοδοσία, των αρχών του κράτους στο οποίο κρίνεται η γαμική υπόθεση προκειμένου να αποφασιστεί η γονική μέριμνα.

Η απόφαση να περιοριστεί το πεδίο ισχύος της Συμβάσεως, όσον αφορά τη γονική μέριμνα, στις αποφάσεις σχετικά με τα «κοινά τέκνα των συζύγων» δεν παρακωλύει, ωστόσο, να αποφασίζουν τα κράτη μέλη ότι στο μέλλον εφαρμόζουν κριτήρια δωσιδικίας ταυτόσημα προς αυτά του άρθρου 3 σε σχέση με τα τέκνα της οικογενείας τα οποία δεν περιλαμβάνονταν στην προηγούμενη κατηγορία. Εν τω μεταξύ, τα κριτήρια δωσιδικίας για αυτά τα τέκνα δεν θα θιγούν από τη Σύμβαση και, ως εκ τούτου, θα είναι το εσωτερικό δίκαιο το οποίο θα διέπει την αρμοδιότητα, την αναγνώριση και την εκτέλεση των αποφάσεων σε σχέση με τα προαναφερθέντα τέκνα.

26. Τέλος, υπό το πρίσμα άλλων διεθνών κειμένων, και ιδίως της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού (1989), εξυπακούεται ότι κάθε τέκνο πρέπει να αντιμετωπίζεται ατομικά. Αυτό σημαίνει, ότι καίτοι το ζήτημα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης με γενικό χαρακτήρα, για την εφαρμογή του θα πρέπει, σε σχέση με έκαστο τέκνο, να πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 3.

ΤΙΤΛΟΣ II Β. Διεθνής δικαιοδοσία

Τμήμα 1 Γενικές διατάξεις

Άρθρο 2 Διαζύγιο, δικαστικός χωρισμός και ακύρωση του γάμου

27. Οι επιλεγείσες δωσιδικίες ανταποκρίνονται σε αναγκαιότητες αντικειμενικού χαρακτήρα, λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των μερών, εμπεριέχουν μία ευέλικτη ρύθμιση προσαρμοσμένη στην κινητικότητα των προσώπων και, βεβαίως, επιδιώκουν να διευκολύνουν τα πρόσωπα χωρίς να χάνεται η νομική ασφάλεια. Δεν είναι πλέον περίεργο το γεγονός ότι, ως απόρροια των αναγκαιοτήτων αυτών, το άρθρο αυτό, μαζί με το άρθρο 3 αποτέλεσαν σε μεγάλο βαθμό το επίκεντρο της εκτεταμένης συζήτησης που οδήγησε στην έγκριση του κειμένου. Η επιλεγείσα λύση είναι αποτέλεσμα μιας δυσχερούς εξισορρόπησης μεταξύ ορισμένων από τα επιλεγέντα κριτήρια δωσιδικίας. Το ζητούμενο είναι να καθορίζονται τα κριτήρια δωσιδικίας προκειμένου περί γαμικών διαφορών, χωρίς να πρέπει να εξετάζεται η περίπτωση κατά την οποία πρέπει να ερευνάται το κύρος ενός γάμου στα πλαίσια μιας αίτησης ακύρωσης όταν έχει αποβιώσει ένας από τους συζύγους ή μετά το θάνατο αμφοτέρων, δεδομένου ότι η περίπτωση αυτή εκφεύγει του πεδίου εφαρμογής της σύμβασης. Τέτοιες περιπτώσεις προκύπτουν στην πλειοψηφία των υποθέσεων, ως προδικαστικά ζητήματα, σε σχέση με μια διαδοχή. Το τελευταίο αυτό ζήτημα ρυθμίζεται από τα ισχύοντα εν προκειμένω διεθνή νομοθετήματα, όπως η σύμβαση της Χάγης του 1970 σχετικά με την αναγνώριση αποφάσεων διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού ή σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του κράτους, εφόσον περιέχει σχετική ρύθμιση.

28. Αντίθετα με τα προβλεπόμενα στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, όπου ο γενικός κανόνας του άρθρου 2 συμπορεύεται με τις ειδικές δωσιδικίες του άρθρου 5, στην παρούσα περίπτωση κρίθηκε σκόπιμο, λόγω της ιδιομορφίας του θέματος, να μην θεσπισθεί διάταξη παρεμφερής με το άρθρο 2 της σύμβασης των Βρυξελλών που καθιερώνει μία γενική δωσιδικία, ούτε να ιεραρχηθούν τα επιλεγέντα κριτήρια. Είναι λογική η εξαίρεση από τη γενική δωσιδικία και η εξειδίκευση των δωσιδικιών, διότι, ακριβώς λόγω των κρίσεων της έγγαμης σχέσης, συνήθως μεταβάλλονται αμέσως και οι καταστάσεις.

Όλα τα προεκτεθέντα οδήγησαν στην επιλογή αντικειμενικών, εναλλακτικών και αποκλειστικών κριτηρίων, με την έννοια που επεξηγείται εν συνεχεία.

Στο άρθρο 2 περιλαμβάνονται μόνον αντικειμενικά κριτήρια, τα οποία υπόκεινται στην έρευνα που προβλέπεται στο άρθρο 9. Επομένως, εάν ένας σύζυγος καταθέσει την αγωγή του σε κράτος μέλος, τα δικαστήρια του οποίου δεν είναι αρμόδια σύμφωνα με τα κριτήρια του άρθρου 2, η αρμοδιότητα των δικαστηρίων αυτών δεν μπορεί να βασισθεί στο γεγονός ότι ο άλλος σύζυγος εμφανίζεται για να αντιδικήσει, αλλά ο δικαστής θα διαπιστώσει εάν είναι αρμόδιος ή όχι και σε περίπτωση που δεν είναι, θα κηρύξει εαυτόν αναρμόδιο. Όσον αφορά το ρόλο της βουλήσεως των συζύγων ως κριτηρίου, βλέπε σημείο 31 κατωτέρω, σε σχέση με το άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο α).

Επομένως, όλα τα κριτήρια του άρθρου 2 φαίνεται να ορίζονται με εναλλακτική μορφή, χωρίς να μπορεί να ερμηνευθεί ως ιεράρχηση η κατάταξη στο στοιχείο α) ή στο στοιχείο β). Όντως, το στοιχείο α) βασίζεται στη συνήθη διαμονή για να καθορίσει τη διεθνή δικαιοδοσία, σε αντίθεση με τη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968 που βασίζεται στην κατοικία. Στο στοιχείο β), λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες ορισμένων εθνικών εννόμων τάξεων, επιλέγεται ως κριτήριο δικαιοδοσίας η ιθαγένεια ή η κατοικία, κατά την έννοια που έχει ο όρος στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, για τον καθορισμό της κατοικίας ενός διαδίκου εφαρμόζεται το εσωτερικό δίκαιο του κράτους του δικάζοντος δικαστή (άρθρο 52). Εν προκειμένω, συζητήθηκε αν θα έπρεπε να θεσπισθεί παρεμφερής διάταξη σε σχέση με τη συνήθη διαμονή, βλέπε σχετικά σημείο 31, κατωτέρω.

29. Τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο αυτό είναι τα μόνα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν επί του θέματος και για το λόγο αυτό χαρακτηρίζονται ως «αποκλειστικά» (βλέπε σχετικά σχόλιο για το άρθρο 7). Όμως, ο όρος αυτός δεν μπορεί να νοηθεί όπως στη σύμβαση των Βρυξελλών, όπου επί συγκεκριμένων θεμάτων που προβλέπονται στο άρθρο 16, είναι αρμόδια μόνο τα δικαστήρια ορισμένου κράτους, θέτοντας τα άλλα κριτήρια σε δευτερεύουσα μοίρα. Στην περίπτωση αυτή, ο όρος «αποκλειστικός» σημαίνει ότι μόνον τα αναγραφόμενα κριτήρια, μπορούν να χρησιμοποιηθούν, και τούτο εναλλακτικώς και χωρίς καμία μεταξύ τους ιεράρχηση. Πρόκειται επομένως για αποκλειστική απαρίθμηση, οπότε εν προκειμένω δεν είναι ανάγκη να προβλεφθεί κανόνας παρεμφερής με εκείνον του άρθρου 28 παράγραφος 1 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968.

30. Όσον αφορά τα κριτήρια προσδιορισμού της δικαιοδοσίας των δικαστηρίων ενός κράτους για να κρίνουν γαμικές διαφορές που εμπίπτουν στο πεδίο της σύμβασης, διακρίνονται δύο ομάδες, οι οποίες εμπεριέχονται αντιστοίχως στο στοιχείο α) και στο στοιχείο β). Η παράγραφος 2 του άρθρου εφαρμόζεται στο στοιχείο β) της παραγράφου 1 και επίσης στην τελευταία περίπτωση του στοιχείου α) (σχετικά με τα αποτελέσματα της δήλωσης, βλέπε άρθρο 7 και άρθρο 8 παράγραφος 2).

Τα επιλεγόμενα κριτήρια έχουν ως αφετηρία την αρχή ότι υπάρχει ένας πραγματικός σύνδεσμος μεταξύ του προσώπου και ενός κράτους μέλους. Η απόφαση για την επιλογή συγκεκριμένων κριτηρίων οφείλεται στο γεγονός ότι τα κριτήρια αυτά υφίστανται στις διάφορες εθνικές νομοθεσίες και ότι γίνονται δεκτά από τις λοιπές ή στην προσπάθεια εξεύρεσης σημείων συμφωνίας αποδεκτών από όλους.

31. Από τα κριτήρια που αναγράφονται στο στοιχείο α), η απονομή διεθνούς δικαστικής δικαιοδοσίας στα δικαστήρια του τόπου της συνήθους διαμονής των συζύγων κατά το χρόνο έγερσης της αγωγής (πρώτη περίπτωση), είναι ένα κριτήριο που γίνεται ευρέως δεκτό στα κράτη μέλη και με αυτά, αναμφίβολα, θα επιλυθεί η μεγάλη πλειοψηφία των υποθέσεων. Δεν εγείρει επίσης προβλήματα το κριτήριο που αναγράφεται στην τρίτη περίπτωση «συνήθης διαμονή του εναγομένου», διότι είναι το γενικό κριτήριο δικαιοδοσίας που βασίζεται στην αρχή actor sequitur. Υπήρξε επίσης ευρεία συναίνεση για το κριτήριο που επιλέγεται σε περίπτωση κοινής αιτήσεως, που αναγράφεται στην τέταρτη περίπτωση, εφόσον η αίτηση μπορεί να υποβληθεί ενώπιον των αρχών της συνήθους διαμονής του ενός ή του άλλου των συζύγων. Στην περίπτωση αυτή, αντίθετα και πάλι με την σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι σπανίως λαμβάνεται υπόψη η βούληση των συζύγων που εμφανίζεται με αυτή την περιορισμένη μορφή μόνο στην ανωτέρω περίπτωση: είναι λογικό να λαμβάνεται έτσι υπόψη το ότι η διάταξη αναφέρεται σε γαμικές διαφορές.

32. Μεγαλύτερα προβλήματα ανέκυψαν σε σχέση με την αποδοχή άλλων κριτηρίων που περιλαμβάνονται στην περίπτωση αυτή. Όντως, καταρχήν δεν αμφισβητείται η αρμοδιότητα των δικαστηρίων του κράτους της τελευταίας συνήθους διαμονής των συζύγων, όταν ένας εξ αυτών εξακολουθεί να διαμένει εκεί (δεύτερη περίπτωση). Το πρόβλημα για ορισμένα κράτη ήταν να συνδυάσουν την κατάσταση αυτή με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άλλος σύζυγος, ο οποίος λόγω της κρίσης της έγγαμης σχέσης, επιστρέφει συχνά στη προ του γάμου χώρα κατοικίας ή ιθαγένειας και υπόκειται στους περιορισμούς που προβλέπονται στην πέμπτη και έκτη περίπτωση, διατάξεις που θα έχουν, αναμφισβήτητα, επιπτώσεις όσον αφορά την εκκρεμοδικία (βλέπε άρθρο 11).

Πράγματι, στις δύο αυτές διατάξεις γίνεται κατ' εξαίρεση δεκτό το forum actoris, θεμελιούμενο στη συνήθη διαμονή υπό πρόσθετες ωστόσο προϋποθέσεις. Έτσι, στην πέμπτη περίπτωση γίνεται δεκτή η δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του αιτούντος, εφόσον έχει διαμείνει στο κράτος αυτό τουλάχιστον επί ένα έτος. Επειδή ορισμένα κράτη δεν κρίνουν επαρκή τον κανόνα που διατυπώνεται εν προκειμένω και λαμβάνοντας υπόψη τη συχνότητα, με την οποία η νέα διαμονή του συζύγου βρίσκεται στο κράτος ιθαγένειας ή κατοικίας, όπως νοείται στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, περιελήφθη στην έκτη περίπτωση η δυνατότητα να επιλαμβάνονται της γαμικής διαφοράς δικαιοδοτικά όργανα της συνήθους διαμονής του αιτούντος, εάν αυτό διήρκεσε τουλάχιστον κατά τους έξι μήνες που προηγούνται αμέσως της αγωγής, εφόσον βεβαίως το κράτος αυτό είναι το κράτος της ιθαγένειας ή της κατοικίας, όπως νοείται στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. Η τελευταία αυτή διάταξη θεσπίσθηκε ως συνέπεια του πολιτικού συμβιβασμού που επιτεύχθηκε τον Δεκέμβριο του 1997, όταν ορισμένα κράτη ανακοίνωσαν επισήμως ότι η αποδοχή αυτής της δωσιδικίας αποτελεί απαραίτητο στοιχείο κεφαλαιώδους σημασίας στα πλαίσια της συνολικής συναινετικής λύσης.

Η λύση λαμβάνει υπόψη την κατάσταση του συζύγου που επιστρέφει στη χώρα του, χωρίς η εν λόγω λύση να έχει ως συνέπεια την καθιέρωση ενός κριτηρίου που θεμελιώνεται αποκλειστικά επί της δωσιδικίας του ενάγοντος: αφενός, η ύπαρξη της ιθαγένειας ή της «κατοικίας» δείχνει την ύπαρξη ενός πρώτου συνδέσμου με το εν λόγω κράτος μέρος. Αφετέρου, για να μπορέσει να εγείρει την αγωγή του, είναι απαραίτητο να έχει εγκαταστήσει στο εν λόγω κράτος την συνήθη διαμονή του για περίοδο έξι μηνών που προηγείται αμέσως της έγερσης της αγωγής. Η τελευταία αυτή υπόθεση οδήγησε σε μία ειδική συζήτηση σχετικά με τον καθορισμό της συνήθους διαμονής, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση του συζύγου, ο οποίος, λόγω κρίσης της έγγαμης σχέσης, επιστρέφει στη χώρα καταγωγής του. Η ύπαρξη συνάφειας εκτιμάται από τον δικαστή. Καίτοι συζητήθηκε το ενδεχόμενο να προβλεφθεί ένας κανόνας ο οποίος θα όριζε τον τόπο της συνήθους διαμονής κατά τρόπο παρεμφερή με εκείνον του άρθρου 52 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 σε σχέση με τον καθορισμό της κατοικίας, αποφασίσθηκε τελικά να μην προβλεφθεί ειδική σχετική διάταξη. Ωστόσο, καίτοι όχι κατ' εφαρμογή της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968, ελήφθη ιδιαίτερα υπόψη ότι το δικαστήριο έδωσε επανειλημμένως έναν ορισμό, αποφαινόμενο ότι σημαίνει «τον τόπο όπου το πρόσωπο έχει ορίσει, με σταθερό χαρακτήρα, το μόνιμο ή σύνηθες κέντρο των ενδιαφερόντων του και προκειμένου να καθορισθεί η εν λόγω διαμονή, πρέπει να συνεκτιμηθούν όλα τα πραγματικά συστατικά στοιχεία». Κατ' αυτόν τον τρόπο, απορρίφθηκαν όσες προτάσεις υποστήριζαν ότι θα επαρκούσε η συνήθης διαμονή του αιτούντος τουλάχιστον επί ένα έτος κατά την πενταετία που προηγείται αμέσως της αγωγής, καίτοι είχε σωρευτικό χαρακτήρα μαζί με την ιθαγένεια ή την «κατοικία».

Άλλωστε, η αμοιβαία εμπιστοσύνη που ενυπάρχει στην παρούσα σύμβαση, όπως και στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, πρέπει να υπερνικήσει τους ενδοιασμούς που υπάρχουν ως προς το ενδεχόμενο εκδίκασης της υπόθεσης από τα δικαστήρια άλλου κράτους.

33. Με εναλλακτικό χαρακτήρα σε σχέση και με τα προαναφερθέντα κριτήρια, τα οποία όμως για συστηματικούς λόγους αναγράφονται σε διαφορετικό εδάφιο (δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1), περιλαμβάνεται η δυνατότητα να εγερθεί η γαμική διαφορά ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους της κοινής ιθαγένειας των συζύγων ή της συζυγικής κατοικίας που έχει καθορισθεί με σταθερό τρόπο. Η διάταξη αυτή χρήζει ιδιαίτερης προσοχής και σχολίων.

Κατά πρώτον, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η ιθαγένεια ή η «κατοικία» πρέπει να είναι κοινή για αμφοτέρους τους συζύγους. Ορισμένα κράτη θα ήθελαν να γίνει δεκτή και η δυνατότητα να πληρούται η προϋπόθεση αυτή από έναν μόνον σύζυγο. Το ενδεχόμενο αυτό απορρίφθηκε, εφόσον θα επρόκειτο για αμιγές forum actoris, σε πολλές περιπτώσεις χωρίς κανένα πραγματικό σύνδεσμο με το εν λόγω κράτος, οπότε, θα ήταν αντίθετο προς το πνεύμα της σύμβασης.

Το γεγονός ότι καθιερώνεται η δυνατότητα να επιλαμβάνονται οι αρχές του κράτους της ιθαγένειας ή της «κατοικίας» αμφοτέρων των συζύγων, δεν σημαίνει ότι τα δικαστήρια δύναται σε κάθε περίπτωση, να εκτιμούν την ύπαρξη ενός κριτηρίου. Το ζητούμενο είναι να δεχθούν τα κράτη το ένα ή το άλλο κριτήριο, λαμβάνοντας υπόψη το εσωτερικό τους σύστημα. Δηλαδή, όπως η κοινή ιθαγένεια μπορεί να γίνει δεκτή, για παράδειγμα, για την Ισπανία, η κατοικία είναι κριτήριο που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο στην παράγραφο 2 του άρθρου, καθιερώνεται η αναγκαιότητα να διευκρινίζουν τα κράτη μέλη, με δήλωση, κατά το χρονικό σημείο που αναλαμβάνουν δέσμευση βάσει της σύμβασης, εάν θα εφαρμόζουν το κριτήριο της ιθαγένειας ή της κατοικίας, όπως μνημονεύεται στην παράγραφο 1 στοιχείο β).

Ουδέν διαλαμβάνει η σύμβαση για τις συνέπειες διπλής ιθαγένειας, προκειμένου τα δικαιοδοτικά όργανα εκάστου κράτους να εφαρμόζουν τους εσωτερικούς τους κανόνες, στο γενικό πλαίσιο της σχετικής κοινοτικής τάξης.

34. Τα προβλήματα που απορρέουν από τις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της σύμβασης επιβάλλουν ορισμένες διευκρινίσεις σχετικά με τον όρο «κατοικία» ή «domicile», όπως φαίνεται στο παρόν κείμενο και αποκλειστικά σε σχέση με αυτή τη σύμβαση. Αυτό συνιστά αντικείμενο της παραγράφου 3 του άρθρου 2. Έχουν ήδη επισημανθεί και είναι γνωστά τα προβλήματα και οι λύσεις που υπάρχουν στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968. Στην προκειμένη περίπτωση, επειδή η σύμβαση θίγει γαμικές υποθέσεις και πρέπει να συμπεριληφθεί και η ιθαγένεια ως κριτήριο για τον προσδιορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας, δεν ήταν δυνατόν να επιλεγούν τα εν λόγω κριτήρια. Αλλά ενώ η ιθαγένεια είναι κριτήριο, για τη σημασία του οποίου δεν εγείρονται μείζονα προβλήματα, η κατάσταση είναι πολυπλοκότερη όσον αφορά την κατοικία, η οποία εντάσσεται στο παρόν κείμενο με την έννοια που έχει στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, στα περισσότερα κείμενα αποδίδεται ως «κατοικία» και γράφεται εντός εισαγωγικών, για να γίνει σαφής η ιδιαίτερη σημασία. Αποκλείεται πάντως η δυνατότητα να ερμηνευθεί ότι υπάρχει ταύτιση μεταξύ του όρου αυτού και της συνήθους διαμονής που αναφέρεται στην παράγραφο 1.

Σε ένα λεπτομερές έγγραφο, η αντιπροσωπεία του Ηνωμένου Βασιλείου έδωσε ορισμένες διευκρινίσεις σε σχέση με την έννοια του όρου «domicile», για τους σκοπούς εφαρμογής της σύμβασης, χωρίς να ισχυρίζεται ότι εξαντλεί το ζήτημα του όρου. Κύριος στόχος της έννοιας του όρου «domicile», είναι να συνδεθεί ένα πρόσωπο με τη χώρα όπου κατοικεί μονίμως ή επ' αόριστον. Χρησιμοποιείται ώστε το πρόσωπο να υπόκειται στην έννομη τάξη της εν λόγω χώρας, για διάφορα θέματα ευρείας εφαρμογής, που άπτονται κυρίως του πεδίου των οικογενειακών σχέσεων και της οικογενειακής περιουσίας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η έννομη τάξη επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι έκαστος έχει ανά πάσα στιγμή μία κατοικία και μόνον μία. Προς τούτο, πέρα από την ύπαρξη κανόνων για τον καθορισμό της κατοικίας των παιδιών (domicile of origin), υπάρχουν κανόνες για τον καθορισμό της κατοικίας των ενηλίκων, τόσο σε σχέση με την απόκτηση νέας κατοικίας (domicile of choice), όσο και σε σχέση με την ανάκτηση της κατοικίας καταγωγής (revival of the domicile of origin). Οι αυτές αρχές ισχύουν στο ιρλανδικό δίκαιο.

Άρθρο 3 Γονική μέριμνα

35. Από το άρθρο 1 προκύπτει ότι, στο ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής της σύμβασης, εμπίπτουν οι αστικές διαδικασίες σχετικά με τη γονική μέριμνα (για τη χρήση αυτού του όρου, βλέπε παρατήρηση σχετικά με το άρθρο 1), οι οποίες συνδέονται με αγωγή διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης του γάμου, οπότε το άρθρο 3 καθορίζει τον χρόνο και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι αρχές του κράτους του οποίου τα δικαιοδοτικά όργανα είναι αρμόδια να αποφασίζουν επί γαμικών διαφορών σύμφωνα με τα κριτήρια του άρθρου 2, είναι επίσης αρμόδιες να λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τη γονική μέριμνα των κοινών τέκνων. Προς τούτο, το άρθρο 3 εμφανίζεται διηρημένο σε τρεις παραγράφους, εκ των οποίων οι δύο πρώτες είναι αφιερωμένες στον καθορισμό της δικαιοδοσίας των αρχών του κράτους, του οποίου τα δικαστήρια είναι αρμόδια να αποφασίζουν επί γαμικών διαφορών, και η δεύτερη αφορά την περίπτωση κατά την οποία τα τέκνα δεν διαμένουν στο εν λόγω κράτος. Η τρίτη παράγραφος καθορίζει το χρονικό όριο της εν λόγω αρμοδιότητας.

36. Η διάρθρωση και το περιεχόμενο της διάταξης είναι αποτέλεσμα δύσκολης διαπραγμάτευσης, και από εσωτερική κοινοτική άποψη και σε συνάρτηση με τις διεθνείς σχέσεις και, ιδιαιτέρως, σε συνάρτηση με τη σύμβαση της Χάγης του 1996. Ωστόσο, ο αυτοπεριορισμός που επιχειρείται στην παρούσα σύμβαση στα τέκνα με συνήθη διαμονή στα κράτη μέλη, διευκολύνει τη συμβατότητα μεταξύ των δύο συμβάσεων.

Όντως, αφού επιλύθηκε μεταξύ των κρατών μελών το πρόβλημα που αφορά την υπαγωγή του θέματος αυτού στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης, το πρόβλημα μεταφέρθηκε στον καθορισμό των κριτηρίων δικαιοδοσίας, αφού ενώ δεν ανακύπτουν προβλήματα στην περίπτωση όπου το τέκνο έχει συνήθη διαμονή στο κράτος του οποίου οι αρχές είναι αρμόδιες για τις γαμικές διαφορές, δεν συμβαίνει το ίδιο σε περίπτωση που η συνήθης διαμονή του τέκνου βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος.

Ωστόσο, πράγμα που καθιστά πολυπλοκότερο το πρόβλημα, στο άρθρο 52 παράγραφος 2 της σύμβασης της Χάγης του 1996 προβλέπεται ότι, η σύμβαση δεν εμποδίζει ένα ή περισσότερα συμβαλλόμενα κράτη να συνάπτουν συμφωνίες για θέματα ρυθμιζόμενα από τη σύμβαση, εφόσον περιορίζονται σε τέκνα διαμένοντα συνήθως σε κράτος συμβαλλόμενο μέρος αυτών των συμφωνιών. Αυτό συνεπάγεται όμως ότι, όταν θα ισχύουν και οι δύο συμβάσεις, η σύμβαση στην οποία αναφέρεται η έκθεση θα έχει προτεραιότητα όσον αφορά τα τέκνα που διαμένουν στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης, ενώ η σύμβαση της Χάγης θα εφαρμόζεται στις υπόλοιπες περιπτώσεις.

37. Με αυτή τη λογική, δεν ανακύπτει κανένα πρόβλημα από την παράγραφο 1 του άρθρου 3, αφού καθορίζει τη διεθνή δικαιοδοσία σε θέματα σχετικά με τη γονική μέριμνα κοινών τέκνων, τα οποία διαμένουν συνήθως στο κράτος μέλος του οποίου οι αρχές είναι επίσης αρμόδιες να αποφασίζουν επί γαμικών διαφορών. Διευκρινίζεται ότι σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει αυτό ότι πρέπει να είναι οι ίδιες οι αρχές, στο εν λόγω κράτος, οι οποίες αποφασίζουν για την τύχη του γάμου και τη γονική μέριμνα: το νόημα του κανόνα είναι μόνον ότι πρόκειται για τις αρχές του ιδίου κράτους οι οποίες αποφασίζουν και για τα δύο ζητήματα. Στην πράξη, σε ορισμένα κράτη είναι οι ίδιες αρχές, ενώ σε άλλα είναι διαφορετικές. Για τους σκοπούς της σύμβασης, προέχει να είναι αρχές του ιδίου κράτους μέλους, ενώ παράλληλα μπορεί να υπάρχει εσωτερική λειτουργική κατανομή αρμοδιοτήτων.

38. Στην παράγραφο 2 καθορίζονται οι προϋποθέσεις ώστε οι αρχές του κράτους του οποίου οι αρχές είναι αρμόδιες να αποφασίζουν για το διαζύγιο να είναι επίσης αρμόδιες να αποφασίζουν για τη γονική μέριμνα όταν το τέκνο δεν διαμένει στο εν λόγω κράτος, αλλά σε άλλο κράτος μέλος. Για την περίπτωση αυτή, η παράγραφος 2 απαιτεί σωρευτικά να ασκεί τουλάχιστον ο ένας εκ των συζύγων τη γονική μέριμνα σε σχέση με το τέκνο και η αρμοδιότητα των αρχών να έχει γίνει δεκτή από τους συζύγους και να συνάδει προς τα μείζονα συμφέροντα του τέκνου. Η διάταξη αυτή ελήφθη από το άρθρο 10 παράγραφος 1 της σύμβασης της Χάγης του 1996, και, κατ' αυτόν τον τρόπο, διασφαλίστηκε ότι το άρθρο 3 παράγραφος 2 της παρούσας σύμβασης δεν αντιφάσκει προς τις συναφείς διατάξεις της αναφερθείσας σύμβασης της Χάγης. Όντως, η διάταξη της σύμβασης της Χάγης προβλέπει σχεδόν αυτούσια τη διάταξη, με μόνη διαφορά ότι, όσον αφορά τους γονείς, απαιτεί κατά την έναρξη της διαδικασίας ένας εκ των γονέων να διαμένει συνήθως στο εν λόγω κράτος, και ότι ένας εκ των δύο οφείλει να ασκεί τη γονική μέριμνα.

Η υφισταμένη διαφορά απορρέει από το ίδιο το αντικείμενο των δύο συμβάσεων: ενώ η σύμβαση της Χάγης αναφέρεται στην προστασία των τέκνων, η σύμβαση στην οποία αναφέρεται η παρούσα έκθεση ασχολείται με τις γαμικές διαφορές και, επομένως, η συσχέτιση των γονέων με το έδαφος ενός κράτους για τον καθορισμό της δικαιοδοσίας επί γαμικών διαφορών καθορίζεται σύμφωνα με τα κριτήρια του άρθρου 2. Στο άρθρο 3 παράγραφος 2, προβλέπεται μόνον η αντιμετώπιση μίας συγκεκριμένης περίπτωσης, οπότε η καλύτερη λύση είναι να ληφθούν τα ίδια κριτήρια που ισχύουν και στη σύμβαση της Χάγης.

39. Η σύμβαση δεν θέλησε να καθιερώσει την perpetuatio jurisdictionis της δωσιδικίας του διαζυγίου σε σχέση με την προστασία των κοινών τέκνων και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον η παράγραφος 3 ορίζει πότε παύει η δικαιοδοσία που απονέμεται στις παραγράφους 1 και 2, ορίζοντας εναλλακτικώς τρεις λόγους. Η διάταξη ακολουθεί την παράγραφο 2 του άρθρου 10 της σύμβασης της Χάγης του 1996, προκειμένου να μην αντιφάσκουν τα δύο κείμενα.

α) Στο στοιχείο α), περιλαμβάνεται η βασική περίπτωση σχετικά με τον τελεσίδικο χαρακτήρα της απόφασης για τη γαμική διαφορά, δηλαδή για την εν λόγω απόφαση δεν είναι δυνατόν να ασκηθεί έφεση ούτε άλλης μορφής αναθεώρηση της αποφάσεως. Από της στιγμής αυτής, και με την επιφύλαξη της διάταξης του στοιχείου β), δεν είναι δυνατόν να εφαρμοσθούν οι παράγραφοι 1 και 2. Η γονική μέριμνα ρυθμίζεται επομένως από την εσωτερική νομοθεσία ή τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις.

β) Σε αυτή τη λίαν γνωστή περίπτωση, και με την επιφύλαξη του επικουρικού κανόνα του στοιχείου γ), προστίθεται στο στοιχείο β) η περίπτωση κατά την οποία, κατά την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται τελεσίδικη η απόφαση σχετικά με το γάμο, υπό την έννοια ότι μια τέτοια απόφαση δεν υπόκειται σε οποιοδήποτε ένδικο μέσο, υφίστανται ακόμη εκκρεμείς διαδικασίες σχετικά με τη γονική μέριμνα, οπότε θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η ημερομηνία κατά την οποία θα καταστεί τελεσίδικη η απόφαση της δίκης για τη γονική μέριμνα. Ωστόσο, η δικαιοδοσία σχετικά με τη γονική μέριμνα είναι δυνατόν να ασκείται ακόμα και αν καταστεί τελεσίδικη η απόφαση σχετικά με την αίτηση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης του γάμου. Η διάταξη αυτή ήταν απαραίτητη στη σύμβαση, επειδή είναι δυνατόν να νοηθεί ότι, όταν είναι αρμόδιες διάφορες αρχές μέσα στο ίδιο κράτος, ή εκκρεμούν υποθέσεις ενώπιον των αυτών αρχών, η απόφαση επί γαμικής διαφοράς μπορεί να καταστεί τελεσίδικη, ενώ δεν έχουν περατωθεί οι δίκες σχετικά με τη γονική μέριμνα. Οπότε η αρμοδιότητα επί του θέματος παύει στην περίπτωση αυτή, μόλις τερματισθεί η τελευταία δίκη. Εννοείται ότι, εφόσον αρχίσουν οι δίκες σχετικά με τη γονική μέριμνα, πρέπει να συνεχισθούν μέχρι την τελική απόφαση. Το γεγονός ότι επιλύθηκε το θέμα του γάμου δεν μπορεί να παραβλέψει τις προσδοκίες και των γονέων και του τέκνου να περατωθεί η δίκη σχετικά με τη γονική μέριμνα στο κράτος μέλος στο οποίο άρχισε. Αυτό που επιδιώκεται, χωρίς να αναφέρεται ρητά, είναι να μην υπάρχει perpetuatio jurisdictionis, αλλά ούτε και να διακόπτεται η δίκη σχετικά με τη γονική μέριμνα που άρχισε σε σύνδεσμο με τη γαμική διαφορά.

γ) Στο στοιχείο γ), περιλαμβάνεται επικουρική διάταξη που αφορά τις λοιπές περιπτώσεις δηλαδή όταν η δίκη τερματίζεται για άλλο λόγο (π.χ. όταν αποσύρεται η αίτηση διαζυγίου ή αποβιώσει ένας εκ των συζύγων).

Άρθρο 4 Απαγωγή παιδιών

40. Μεταξύ των κινδύνων, και ίσως ο μεγαλύτερος, όσον αφορά την προστασία των κοινών τέκνων στην κρίσιμη φάση του γάμου, είναι η διεθνής μετακίνηση του τέκνου εκ μέρους ενός των γονέων, με όσα προβλήματα συνεπάγεται αυτό για την ισορροπία και την προστασία του. Κατά την επίλυση αυτών των προβλημάτων, ελήφθη ιδιαιτέρως υπόψη η σύμβαση της Χάγης της 25ης Οκτωβρίου 1980 περί των αστικών θεμάτων σχετικά με τη διεθνή απαγωγή παιδιών. Όμως οι συμβάσεις για την προστασία των παιδιών, όπως η σύμβαση της Χάγης του 1996 ή η παρούσα σύμβαση περί γαμικών διαφορών, στις οποίες περιλαμβάνονται θέματα σχετικά με την προστασία των κοινών τέκνων κατά τη διάρκεια παρόμοιων καταστάσεων, είναι δυνατόν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις ως προς την επιστροφή των ανηλίκων, εάν δεν θεσπισθούν τα κατάλληλα μέτρα. Αυτή είναι η έννοια του άρθρου 4 της υπό σχολιασμό σύμβασης.

41. Στην περίπτωση αυτή, έχει θεσπισθεί ιδιαίτερη διάταξη περί δικαιοδοσίας με αναφορά στη σύμβαση της Χάγης του 1980, μολονότι διαμορφώνεται κατάσταση διαφορετική από εκείνη που περιέχεται στο άρθρο 39, όπου γίνεται συσχέτιση με ορισμένες άλλες συμβάσεις. Όντως, ενώ στο άρθρο 39 περιέχεται η υπεροχή της παρούσας σύμβασης έναντι άλλων συμβάσεων μεταξύ των κρατών τα οποία είναι συμβαλλόμενα μέρη αμφοτέρων, στο άρθρο 4 περιέχεται διάταξη ορίζουσα ότι η δικαιοδοσία που προβλέπεται στο άρθρο 3 θα ασκείται εντός των ορίων της σύμβασης της Χάγης του 1980 και, ιδίως, σύμφωνα με τα άρθρα 3 και 16. Τοιουτοτρόπως, διασφαλίζεται η συνήθης διαμονή αμέσως πριν οιαδήποτε μετακίνηση ή παράνομη κατακράτηση, ως κριτήριο αρμοδιότητας ενώ, συνεπεία της παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης, έχει εκ των πραγμάτων παραχθεί μια μεταβολή της συνήθους διαμονής.

Η μνεία αυτών των δύο άρθρων είναι σημαντική για διαφόρους λόγους. Κατά πρώτον, επειδή το άρθρο 3 της σύμβασης της Χάγης του 1980 ορίζει ότι η μετακίνηση ή κατακράτηση ανηλίκου θεωρείται παράνομη:

«α) εφόσον έγιναν κατά παραβίαση δικαιώματος επιμέλειας, αναγνωρισμένου σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή άλλη οργάνωση, είτε αποκλειστικά είτε από κοινού με άλλους, από το δίκαιο του κράτους στο οποίο το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του αμέσως πριν από την μετακίνηση ή την κατακράτησή του και

β) το δικαίωμα αυτό ησκείτο πραγματικά, αποκλειστικά ή από κοινού με άλλους, κατά το χρόνο της μετακίνησης ή της κατακράτησης, ή θα είχε ασκηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο εάν δεν είχαν επισυμβεί τα γεγονότα αυτά.

Το δικαίωμα επιμέλειας που αναφέρεται στην περίπτωση α) μπορεί να απορρέει ιδίως είτε απευθείας από το νόμο, είτε από δικαστική ή διοικητική απόφαση, είτε από συμφωνία που ισχύει σύμφωνα με το δίκαιο αυτού του κράτους».

Κατά δεύτερον δε, επειδή οι συνέπειες της παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησης, για τους λόγους που ενδιαφέρουν στην προκείμενη περίπτωση, περιέχονται στο άρθρο 16, όπου ορίζονται τα ακόλουθα:

«Αφότου τους γνωστοποιηθεί η παράνομη μετακίνηση ενός παιδιού ή η κατακράτησή του κατά το άρθρο 3, οι δικαστικές ή διοικητικές αρχές του συμβαλλομένου κράτους, όπου το παιδί μετακινήθηκε ή κατακρατήθηκε, δεν μπορούν να κρίνουν επί του κυρίου θέματος του δικαιώματος της επιμέλειας, μέχρι να διαπιστωθεί ότι δεν συντρέχει περίπτωση επιστροφής του παιδιού κατά την παρούσα σύμβαση ή μέχρι να διαρρεύσει εύλογο χρονικό διάστημα χωρίς να υπάρξει αίτηση εφαρμογής της σύμβασης».

Συνεπώς, μολονότι δεν έχει μεταβληθεί η συνήθης διαμονή και, επομένως, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα κριτήρια που καθορίζονται στην παρούσα σύμβαση, ο υπερισχύων ρόλος του άρθρου 16 της σύμβασης της Χάγης εμποδίζει να ληφθούν μέτρα που τροποποιούν τη γονική μέριμνα, με ισχύ προηγούμενη από ό,τι έχει αποφασισθεί σχετικά με την επιστροφή ή μη.

Το άρθρο αυτό προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Χάγης του 1980. Συνεπώς, εάν μελλοντικά προσχωρήσουν νέα κράτη μέλη, θα ήταν οφέλιμο να προσχωρήσουν στη σύμβαση της Χάγης του 1980, εάν δεν το έχουν ήδη πράξει.

Άρθρο 5 Ανταγωγή

42. Το άρθρο αυτό περιέχει τη συνήθη διάταξη σχετικά με την ανταγωγή, δηλαδή απονέμεται αρμοδιότητα στο δικαστήριο το οποίο έχει επιληφθεί της κύριας αγωγής για τις περιπτώσεις ανταγωγής. Ο περιορισμός του πεδίου εφαρμογής της σύμβασης και η συχνότητα με την οποία τα θέματα που υπάγονται σ' αυτήν συνδέονται με άλλα, επιβάλλει να διευκρινισθεί ότι το εν λόγω αποτέλεσμα προκύπτει οσάκις αμφότερες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης. Η διάταξη αυτή πρέπει να συσχετισθεί με το άρθρο 11 (βλέπε σχολιασμό του άρθρου περί εκκρεμοδικίας), προκειμένου να υπάρχει διαφοροποίηση των περιπτώσεων, μολονότι εκ των πραγμάτων συχνά μπορεί να υπάρξουν ταυτόσημα αποτελέσματα.

Άρθρο 6 Μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο

43. Δυνάμει ορισμένων νομοθεσιών, είναι αρκετά συχνή η μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο. Συγκεκριμένα, σε ορισμένα κράτη ο δικαστικός χωρισμός αποτελεί προηγούμενο στάδιο απαραίτητο για την έκδοση διαζυγίου, ενώ απαιτείται συνήθως η παρέλευση ορισμένου χρονικού διαστήματος ανάμεσα στο δικαστικό χωρισμό και το διαζύγιο. Αυτή η διάκριση εντούτοις δεν υπάρχει σε άλλες νομοθεσίες.

Η ομάδα εργασίας κατέληξε στη διατύπωση της διάταξης, αφού εξέτασε κατά πόσον υπάρχουν άλλες περιπτώσεις έγερσης αγωγής για τη συμπλήρωση ή ενημέρωση της απόφασης σχετικά με το γάμο. Τελικά διεπίστωσε ότι μόνον η μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο θα πρέπει να καλυφθεί από το άρθρο.

Για τις περιπτώσεις αυτές, σύμφωνα με τη διάταξη της σύμβασης είναι δυνατόν να εκδοθεί διαζύγιο είτε από τα δικαστήρια του κράτους του αρμοδίου δυνάμει του άρθρου 2, είτε από τα δικαστήρια του κράτους στο οποίο αποφασίσθηκε ο δικαστικός χωρισμός, υπό τον όρον βεβαίως ότι η δυνατότητα μετατροπής αυτή καθ' εαυτή δεν εξαρτάται από τη σύμβαση, αλλά πρέπει να αναγνωρίζεται από το εσωτερικό ουσιαστικό δίκαιο του εν λόγω κράτους.

Άρθρο 7 Αποκλειστικός χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων των άρθρων 2 έως 6

44. Τα βασικά χαρακτηριστικά των αρμοδιοτήτων που περιέχονται στην παρούσα σύμβαση έχουν ήδη επισημανθεί κατά την εξέταση του άρθρου 2 (βλέπε σημείο 29 ανωτέρω), δηλαδή μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον τα κριτήρια που περιέχονται στα άρθρα 2 έως 6 εναλλακτικώς και χωρίς καμιά μεταξύ τους ιεράρχιση. Ωστόσο, στη διάταξη αυτή επιδιώχθηκε να δοθεί έμφαση στον αποκλειστικό και κλειστό χαρακτήρα που έχουν όλα τα κριτήρια των προηγούμενων άρθρων για τον προσδιορισμό της αρμοδιότητας των αρχών ενός κράτους. Πρέπει να επισημανθεί ότι ο αποκλειστικός χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων αφορά τις γαμικές διαφορές και τα συναφή ζητήματα γονικής μέριμνας των τέκνων και ως εκ τούτου δεν θίγει τους κανόνες αρμοδιότητας σε θέματα προστασίας των ανηλίκων όταν είναι ανεξάρτητα από την έγγαμη σχέση. Ο κλειστός χαρακτήρας νοείται με την επιφύλαξη των κανόνων του άρθρου 8 παράγραφος 1 και του άρθρου 38 παράγραφος 2.

45. Δεδομένου ότι τα κριτήρια που καθιερώνονται στο άρθρο 2 είναι είτε η συνήθης διαμονή ενός συζύγου είτε η ιθαγένεια ή η «κατοικία» (βλέπε δήλωση προβλεπόμενη στο άρθρο 2 παράγραφος 2, στην οποία αναφέρεται το σημείο 33 ανωτέρω), προβλέπεται ότι μια αγωγή μπορεί να εγερθεί ενώπιον δικαστηρίου μόνον σύμφωνα με τους κανόνες των προηγούμενων άρθρων. Αυτή η οριοθέτηση των κανόνων δικαιοδοσίας ανοίγει το πεδίο για την επικουρική αρμοδιότητα του άρθρου 8. Συνεπώς, εάν το Ηνωμένο Βασίλειο υιοθετεί το κριτήριο της κατοικίας και η Ισπανία εκείνο της ιθαγένειας, ένας σύζυγος βρετανικής ιθαγένειας ο οποίος έχει κατοικία στην Ισπανία και συνήθη διαμονή στη Βραζιλία, δεν θα υπόκειται στους κανόνες του άρθρου 7 και θα μπορεί να ενάγεται σύμφωνα με το άρθρο 8.

Άρθρο 8 Επικουρικές δικαιοδοτικές βάσεις

46. Το παρόν άρθρο αντιστοιχεί στις υπέρμετρες βάσεις διεθνούς δικαιοδοσίας που αναφέρονται στα άρθρα 3 και 4 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968. Παρατηρούνται, ωστόσο, διαφορές σε σχέση με τα κείμενα αυτά. Τα χαρακτηριστικά των δωσιδικιών που εξαγγέλλονται στα προηγούμενα άρθρα καθιστούν άχρηστη μια διάταξη όπως αυτή του άρθρου 3 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968.

47. Σε σύνδεση προς τον κανόνα του άρθρου 7 (αποκλειστικός χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων των άρθρων 2 έως 6), το παρόν άρθρο πραγματεύεται τις διατάξεις δωσιδικίας της εθνικής έννομης τάξης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον στα πλαίσια του παρόντος άρθρου. Για ορισμένα κράτη, όταν κάποιος από τους συζύγους διαμένει σε κράτος μη μέλος και ουδέν κριτήριο δωσιδικίας της σύμβασης συντρέχει, η αρμοδιότητα θα έπρεπε να καθορίζεται κατά το εφαρμοστέο δίκαιο του οικείου κράτους μέλους. Έναντι αυτής της θέσης έγινε δεκτή η λύση, εμπνεόμενη από το πνεύμα της ολοκλήρωσης, ότι στις περιπτώσεις αυτές ο ενάγων που είναι υπήκοος κράτους μέλους και έχει συνήθη διαμονή στο έδαφος άλλου κράτους μέλους μπορεί να επικαλεσθεί τους εσωτερικούς κανόνες δικαιοδοσίας του εν λόγω κράτους, όπως ακριβώς οι ημεδαποί. Για να συμβεί αυτό, ο εναγόμενος δεν πρέπει να έχει συνήθη διαμονή σε ένα κράτος μέλος ούτε «κατοικία» ή ιθαγένεια στο έδαφος κράτους μέλους κατά τα εφαρμοστέα κριτήρια, σύμφωνα με τη δήλωση την οποία προβλέπει το άρθρο 2 παράγραφος 2 (βλέπε ανωτέρω).

Οι δικαιοδοτικές αυτές βάσεις αποκλήθηκαν «επικουρικές», λαμβάνοντας υπόψη το χαρακτήρα τους και τη θέση που καταλαμβάνουν σε σχέση με τα κριτήρια δικαιοδοσίας που καθιερώνονται στη σύμβαση. Η ονομασία αυτή κρίθηκε προτιμότερη από «εξωκοινοτικές διαφορές». Βάσει της λειτουργίας την οποία επιτελεί το άρθρο αυτό, όπως αυτή του άρθρου 4 της σύμβασης των Βρυξελλών, σε αντίθεση προς το άρθρο 3 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968, επιλέχθηκε να μην γίνει απαρίθμηση αυτών των αρμοδιοτήτων στο άρθρο αυτό.

Ορισμένα κράτη, όπως οι Κάτω Χώρες, δεν έχουν στην εσωτερική νομοθεσία τους δικαιοδοτικές βάσεις που θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν «επικουρικές» για τους σκοπούς του άρθρου 2 της σύμβασης.

Ωστόσο, υπάρχουν δικαιοδοσίες αυτής της φύσεως σε άλλες νομοθεσίες. Ως παράδειγμα, μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθες:

Στη Γερμανία, θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως επικουρικές οι δικαιοδοτικές βάσεις του άρθρου 606α παράγραφοι 1, 3 και 4 της Zivilprozessordnung, που ορίζει ότι τα γερμανικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία όταν i) ένας σύζυγος είναι ή υπήρξε γερμανός κατά το χρόνο σύναψης του γάμου, ii) ένας σύζυγος είναι άπατρις με συνήθη διαμονή στη Γερμανία ή iii) ένας σύζυγος έχει τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία, εκτός εάν η απόφαση που εκδίδεται στην περίπτωσή του δεν μπορεί να αναγνωρισθεί σε κανένα από τα κράτη, στα οποία ανήκει ένας εκ των συζύγων.

Στη Φινλανδία, σύμφωνα με το τμήμα 8 της «Laki erδistδ kansainvδlisluontoisista perheoikeudellisista suhteista», «Lag angεende vissa familjerδHsliga fφrhεllanden av internationell natur» (International Family Relations Act) η οποία αναθεωρήθη το 1987, τα φινλανδικά δικαστήρια κρίνουν γαμικές υποθέσεις ακόμη και όταν ουδείς των συζύγων έχει τη συνήθη διαμονή του στη Φινλανδία, εάν τα δικαστήρια της συνήθους διαμονής ενός των συζύγων δεν έχουν δικαιοδοσία ή εάν η αίτηση προς τα δικατήρια του κράτους της συνήθους διαμονής θα προκαλούσε μη εύλογες δυσχέρειες και, περαιτέρω, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, θα ήταν πρόσφορο να αναλάβουν την αρμοδιότητα (forum conveniens).

Στην Ισπανία θα μπορούσε να αναφερθεί σχετικά μόνον ένας από τους κανόνες που περιέχονται στο άρθρο 22 παράγραφος 3 του Ley Orgαnica del Poder Judicial της 1ης Ιουλίου 1985, εφόσον γίνει δεκτό ότι η αίτηση υποβάλλεται στην Ισπανία όταν ο αιτών είναι ισπανός και διαμένει στην Ισπανία, χωρίς να πληρούται καμία από τις προϋποθέσεις του άρθρου 2 παράγραφος 1 της σύμβασης, όπως η ρητή ή σιωπηλή υπαγωγή κατά το άρθρο 22 παράγραφος 2. Άλλωστε, στη σύμβαση περιέχονται τα λοιπά κριτήρια των ισπανικών κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας επί γαμικών διαφορών, εφόσον και οι δύο σύζυγοι διαμένουν συνήθως στην Ισπανία κατά το χρόνο της αίτησης ή και οι δύο σύζυγοι έχουν την ισπανική ιθαγένεια, ασχέτως του τόπου διαμονής, με την προϋπόθεση ότι υποβάλλουν την αίτησή τους κοινή συναινέσει ή ο ένας με τη συγκατάθεση του άλλου.

Στη Γαλλία, το άρθρο 14 του Code Civil, απονέμει δικαιοδοσία στα γαλλικά δικαστήρια όταν ο αιτών έχει τη γαλλική ιθαγένεια.

Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, τα ιρλανδικά δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία σε ζητήματα ακύρωσης του γάμου (τμήμα 39 της Family Law Act, 1995), διαζυγίου [τμήμα 39 της Family Law (Divorce) Act, 1996], και δικαστικού χωρισμού [τμήμα 31 της Judicial Separation and Family Law Reform Act (1989)], όταν ένας από τους συζύγους κατοικεί, για τον σκοπό του άρθρου 2 παράγραφος 3, στο εν λόγω κράτος κατά την ημερομηνία έναρξης της διαδικασίας.

Στην Ιταλία, οι κανόνες που προβλέπονται στα άρθρα 3, 4, 32 και 37 του νόμου αριθ. 218 της 31ης Μαΐου 1995 περί μεταρρυθμίσεως του ιταλικού ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, είναι της αυτής φύσεως.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ δίκης διαζυγίου, ακύρωσης ή δικαστικού χωρισμού και ζητήματος επιμελείας που συνδέεται με την εν λόγω δίκη. Σε σχέση με τη δίκη διαζυγίου, ακύρωσης ή δικαστικού χωρισμού, μπορούν να περιληφθούν στο άρθρο αυτό τα κριτήρια που θεμελιώνονται στην «κατοικία» ενός εκ των διαδίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά το χρόνο έγερσης της αγωγής ή στη συνήθη διαμονή για ένα έτος αμέσως πριν από την ημερομηνία αυτή. Για τις δίκες διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, καθιερώνεται η αρμοδιότητα των Sheriff Courts της Σκωτίας, εάν ένας εκ των διαδίκων έχει διαμονή στη διαχωριστική γραμμή κατά τις 40 ημέρες που προηγούνται αμέσως της έγερσης της αγωγής ή έχει διαμείνει εκεί για περίοδο όχι μικρότερη των σαράντα ημερών που λήγουν κατ' ανώτατο όριο 40 ημέρες πριν από την ημερομηνία αυτή και δεν έχει τότε γνωστή διαμονή στη Σκωτία. Όσον αφορά τις ρυθμίσεις σχετικά με την επιμέλεια που περιέχονται σε αποφάσεις διαζυγίου, ακύρωσης και δικαστικού χωρισμού, είναι αρμόδια τα δικαιοδοτικά όργανα του Ηνωμένου Βασιλείου, συμπεριλαμβανομένων των Sheriff Courts της Σκωτίας, εκτός εάν ενώπιον δικαστηρίου, εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου, διεξάγονται αντίστοιχες διαδικασίες, οπότε τα δικαιοδοτικά όργανα του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν πλήρη διακριτική ευχέρεια να αρνηθούν την αρμοδιότητά τους, εφόσον αυτές οι διαδικασίες, εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου, συνεχίζονται και, επιπρόσθετα, οι διαδικασίες συνεχίζονται ενώπιον δικαστηρίου το οποίο έχει αρμοδιότητα σύμφωνα με το εθνικό του δίκαιο.

Στην περίπτωση της Σουηδίας, οι κανόνες δωσιδικίας των σουηδικών δικαστηρίων για το διαζύγιο βρίσκονται στην lag om vissa internationella rδttsfφrhεllanden rφrande δktenskap och fφrmynderskap του 1904, όπως τροποποιήθηκε το 1973. Όσον αφορά το άρθρο 8 της σύμβασης, τα σουηδικά δικαστήρια έχουν αρμοδιότητα σε ζητήματα διαζυγίου εάν και οι δύο σύζυγοι έχουν σουηδική ιθαγένεια και εάν ο αιτών είναι σουηδός και έχει συνήθη διαμονή στη Σουηδία ή εάν συνέβαινε αυτό κατά την ηλικία των δεκαοκτώ ετών ή εάν, σε άλλες περιπτώσεις, η κυβέρνηση συναινεί να κριθεί η υπόθεση στη Σουηδία. Η κυβέρνηση μπορεί να δώσει τη συγκατάθεσή της μόνον εάν εις των συζύγων είναι σουηδός, και ο αιτών δεν μπορεί να φέρει την υπόθεση ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους του οποίου φέρει την ιθαγένεια.

48. Λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια δικαιοδοσίας των άρθρων 2 έως 6 της σύμβασης, η παράγραφος 1 θέτει το όριο μεταξύ των κριτηρίων, αποκλειστικού χαρακτήρα, που καθιερώνει η σύμβαση και της αρχής της εφαρμογής των εσωτερικών δικαιοδοτικών κανόνων, δείχνοντας έτσι τα γεωγραφικά όρια της σύμβασης. Οι απαιτήσεις που προβλέπει η παράγραφος 2 του άρθρου 8, πρέπει να εξετασθούν κατά την ακόλουθη έννοια:

α) σε σχέση με τον ενάγοντα, πρέπει να έχει την ιθαγένεια ενός κράτους μέλους, με συνήθη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος. Καθιερώνεται έτσι αρχή εξομοίωσης μεταξύ των πολιτών των κρατών μελών για τους σκοπούς της παραγράφου 1 7

β) σε σχέση με τον εναγόμενο, πρέπει να πληροί δύο προϋποθέσεις: αφενός, δεν πρέπει να έχει συνήθη διαμονή σε κράτος μέλος, αφετέρου, δεν πρέπει να έχει ούτε την ιθαγένεια ούτε «κατοικία» σε κράτος μέλος (κατά τους όρους της δήλωσης που προβλέπεται στο άρθρο 2 παράγραφος 2). Πρέπει να συντρέχουν και οι δύο προϋποθέσεις, διότι διαφορετικά θα προέκυπτε η κατάσταση στην οποία ζητείται η εφαρμογή ενός των κριτηρίων του άρθρου 2.

Τμήμα 2 Γ. Έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας και του παραδεκτού

Άρθρο 9 Έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας

49. Αξίζει να επισημανθεί εν προκειμένω η ιδιαίτερη σημασία που δίδεται στην παρούσα σύμβαση στην έρευνα της διεθνούς δικαιοδοσίας, την οποία διαπιστώνει αυτεπαγγέλτως ο δικαστής του κράτους προέλευσης, χωρίς να χρειασθεί να το υποδείξει κάποιος διάδικος. Όντως, η ευαισθησία που επιδεικνύουν οι εσωτερικές νομοθεσίες για τα θέματα του γάμου, είναι ιδιαίτερα μεγάλη, ίσως μεγαλύτερη από εκείνη που υπάρχει σε σχέση με τα περιουσιακά θέματα που περιλαμβάνονται στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968.

Λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη διαφορά μεταξύ των εσωτερικών ρυθμίσεων των κρατών μελών και τη δυνατότητα ευελιξίας που παρέχουν οι εφαρμοστέοι κανόνες συγκρούσεως νόμων, είναι εύκολο να φαντασθεί κανείς ότι ο προαιρετικός χαρακτήρας των κριτηρίων αρμοδιότητας του άρθρου 2 θα μπορούσε να οδηγήσει κάποιον από τους συζύγους στην έγερση αγωγής για το καθεστώς του γάμου ενώπιον των δικαστηρίων κράτους το οποίο, μέσω των κανόνων συγκρούσεως, εφαρμόζει νομοθεσία ευνοϊκότερη για τα συμφέροντά του. Εξ ού και ο δικάζων δικαστής, όταν κρίνει κατά κύριο λόγο τη διαφορά, πρέπει να εξετάσει τη δικαιοδοσία του, κάτι που δεν συμβαίνει εάν το ζήτημα συζητείται στο κράτος μέλος αυτό μόνον κατ' εξαίρεση.

Σχετικά με το θέμα αυτό, βλέπε το ειδικό πρόβλημα της Ιρλανδίας όσον αφορά την αναγνώριση αλλοδαπών αποφάσεων στο σχόλιο του άρθρου 46.

Άρθρο 10 Έρευνα του παραδεκτού

50. Το αντικείμενο αυτής της διάταξης είναι να εξασφαλισθεί το δικαίωμα άμυνας. Δεν αρκεί η απόδειξη της ίδιας δικαιοδοσίας, που προβλέπεται στο προηγούμενο άρθρο, αλλά απαιτείται και η θέσπιση κανόνα αντίστοιχου με την έρευνα του παραδεκτού, ο οποίος προβλέπει την αναστολή της διαδικασίας μέχρις ότου εξακριβωθεί ότι ο εναγόμενος αυτός ήταν σε θέση να παραλάβει το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης εντός της αναγκαίας για την άμυνά του προθεσμίας ή ότι κατεβλήθη η σχετική επιμέλεια κατά το δυνατόν ταχύτερα. Σκοπός είναι να μπορέσει ο δικαστής να διαπιστώσει ότι η διεθνής δικαιοδοσία είναι βάσιμη και, συνεπώς, να αποφύγει κατά το δυνατόν πιθανές αιτίες απόρριψης της αναγνώρισης.

51. Η διάταξη αυτή βασίζεται στο άρθρο 20 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 και, σχετικά με το ίδιο θέμα, στις διατάξεις της σύμβασης της Χάγης του 1965 περί κοινοποιήσεων στο εξωτερικό. Εν προκειμένω ο δικαστής, κατά την εφαρμογή των δικαιοδοσιών που προβλέπονται από τη σύμβαση, εξετάζει την δικαιοδοσία του σε περίπτωση που δεν παρίσταται ο εναγόμενος. Επελέγη διατύπωση απλούστερη από τη διατύπωση που περιέχεται σε άλλες συμβάσεις, στην οποία όμως περιέχονται τα ουσιαστικά στοιχεία της κατάστασης:

α) προβλέπεται η υποχρέωση αναστολής εκ μέρους του δικαστηρίου, και όχι απλώς η δυνατότητα 7

β) το δικαίωμα άμυνας του εναγομένου εκτιμάται από τον δικαστή, και όσον αφορά «την αναγκαία για την άμυνά του προθεσμία» και ως προς το ότι κατεβλήθη «κάθε επιμέλεια για το σκοπό αυτό».

Η πρόσφατη υπογραφή της σύμβασης στις 26 Μαΐου 1997 για την κοινοποίηση ή επίδοση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις, συνεπάγεται ότι, μόλις τεθεί σε ισχύ η σύμβαση και, συγκεκριμένα το άρθρο 19, θα υποκαταστήσει τη διάταξη που περιέχεται στην παράγραφο 1. Λαμβάνοντας υπόψη τη δυνατότητα αναδρομικής εφαρμογής της σύμβασης του 1997, θα υπάρξει μια διαδικαστική υποκατάσταση της σύμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη σύμβαση της Χάγης και, ως εκ τούτου, δεν θα υπάρξει μια γενική θέση σε ισχύ. Επειδή τα άρθρα 15 και 16 της σύμβασης της Χάγης αναπαράγονται στη σύμβαση του 1997, η αλλαγή της εφαρμοστέας συμβάσεως δεν επιφέρει ουσιώδεις μεταβολές.

Τμήμα 3 Δ. Εκκρεμοδικία και συναφείς αγωγές

Άρθρο 11 Εκκρεμοδικία και συναφείς αγωγές

52. Η διάταξη αυτή βασίζεται στο άρθρο 21 της σύμβασης των Βρυξελλών και σχετίζεται με το άρθρο 13 της σύμβασης της Χάγης του 1996, όσον αφορά την προστασία των παιδιών. Είναι ένα από τα θέματα που συζητήθηκαν μέχρι την τελευταία στιγμή και οι λόγοι αυτής της δυσκολίας μπορούν να αποδοθούν σε δύο αιτίες.

Αφενός, η νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με το άρθρο 21 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 κατέστησε φανερά τα προβλήματα του κανόνα υπό τη σημερινή του διατύπωση και τα προβλήματα της οριοθέτησης σε σχέση με τη συνάφεια, διότι πολλές υποθέσεις περιήλθαν σε κατάσταση εκκρεμοδικίας. Δικαιολογημένα αυτό το άρθρο της σύμβασης των Βρυξελλών θα αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής κατά την κοινή αναθεώρηση των συμβάσεων των Βρυξελλών και του Λουγκάνο που ετέθη σε ισχύ τον Ιανουάριο του 1998, μολονότι προς το παρόν πρόκειται απλώς για προκαταρκτικές μελέτες που δεν επηρεάζουν το παρόν κείμενο.

Αφετέρου, οι διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών είναι ιδιαιτέρως σαφείς όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα. Πρέπει επομένως να ληφθεί υπόψιν η κατάσταση που επικρατεί σε ορισμένα κράτη, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία, όπου η μόνη κατά νόμον μορφή λύσης του γάμου μεταξύ ζώντων συζύγων είναι το διαζύγιο, ενώ το εσωτερικό δίκαιο αγνοεί τόσο το δικαστικό χωρισμό όσο και την ακύρωση του γάμου, με αποτέλεσμα ορισμένοι λόγοι διαζυγίου στις χώρες αυτές να αντιστοιχούν στους λόγους ακύρωσης του γάμου των άλλων νομοθεσιών.

Η διαφορά μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών θίγει επίσης την ίδια την έννοια της εκκρεμοδικίας. Η έννοια αυτή είναι πιο αυστηρή σε ορισμένες χώρες (Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία) όπου απαιτείται το ίδιο αντικείμενο, η ίδια αιτία και οι ίδιοι διάδικοι, από ό,τι σε άλλες, στις οποίες η έννοια της εκκρεμοδικίας είναι ευρύτερη και αναφέρεται μόνον στο ίδιο αντικείμενο και τους ιδίους διαδίκους.

Δεδομένου ότι ο μηχανισμός της εκκρεμοδικίας έχει σκοπό να αποτρέπει παράλληλες αγωγές και κατά συνέπεια, το ενδεχόμενο ασύμβατων μεταξύ των αποφάσεων σχετικά με τα ίδια θέματα, ο στόχος είναι να βρεθεί κανόνας ο οποίος, με αφετηρία τη βασική αρχή prior temporis, να παρέχει λύση για τις υποθέσεις οικογενειακού δικαίου οι οποίες είναι διαφορετικές από τις υποθέσεις που υπάγονται στο δίκαιο που διέπει τις περιουσιακές σχέσεις. Η κλασική οδός της εκκρεμοδικίας δεν αποτελούσε λύση όλων των προβλημάτων και το θέμα ήταν να βρεθεί νέος τρόπος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Μετά από μακρές συζητήσεις, η λουξεμβούργια αντιπροσωπεία πρότεινε τελικά το κείμενο το οποίο έγινε δεκτό από τα κράτη μέλη.

53. Η παράγραφος 1 περιέχει τον κλασικό κανόνα περί εκκρεμοδικίας, δηλαδή τον κανόνα prior temporis, που εφαρμόζεται σε όλες τις διαφορές στις οποίες αναφέρεται η σύμβαση, εφόσον έχουν το ίδιο αντικείμενο και την ίδια αιτία και τους ιδίους διαδίκους. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος αρνητικής σύγκρουσης δικαιοδοσιών, ορίσθηκε ότι το δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται της δεύτερης αίτησης αναστέλλει αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία έως ότου διαπιστωθεί η αρμοδιότητα του δικαστηρίου που έχει επιληφθεί της πρώτης αίτησης.

54. Η παράγραφος 2 αποτελεί καινοτομία και ρυθμίζει τις διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών όσον αφορά τις αιτήσεις δικαστικού χωρισμού, διαζυγίου και ακύρωσης του γάμου. Η διάταξη της παραγράφου 2 αναφέρεται στις λεγόμενες «συναφείς αγωγές» και θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως «μη γνήσια εκκρεμοδικία».

Η λύση που πρότεινε συμβιβαστικά η λουξεμβούργεια αντιπροσωπεία, πρέπει να εξετασθεί ιδιαιτέρως σε σχέση με την παράγραφο 3, επειδή οι περιπτώσεις που περιλαμβάνονται στην παράγραφο 1 μπορεί να αποδειχθούν σχετικά σπάνιες. Η επιλεγείσα λύση εκρίθη προτιμότερη από την άλλη προταθείσα λύση, κατά την οποία διατηρείται η ισχύς έλξεως της δικαιοδοσίας με τα μεγαλύτερα αποτελέσματα προκειμένου να δοθεί ασφάλεια και να αποφευχθούν προβλήματα στα κράτη των οποίων η νομοθεσία δεν γνωρίζει ούτε τον δικαστικό χωρισμό ούτε την ακύρωση. Άλλοι θα είχαν προτιμήσει πλέον ελαστικούς κανόνες για τις συναφείς αγωγές, όπως αυτούς που περιέχει η σύμβαση των Βρυξελλών του 1968.

Εκ πρώτης όψεως, η παράγραφος 2 θα μπορούσε να θεωρηθεί περιττή ή ότι επαναλαμβάνεται, επειδή πρόκειται για τη λύση που περιέχεται αυτούσια και στην παράγραφο 1 για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αγωγές δεν έχουν το αυτό αντικείμενο. Η εκτίμηση αυτή όμως δεν είναι ορθή, επειδή, αντίθετα από την παράγραφο 1 η οποία αφορά επίσης τη γονική μέριμνα, το πεδίο της παραγράφου 2 περιορίζεται σαφώς στο διαζύγιο, τον δικαστικό χωρισμό και την ακύρωση του γάμου: μόνον σε σχέση με αυτά εφαρμόζεται ο κανόνας της εκκρεμοδικίας εφόσον δεν υπάρχει ταυτότητα αντικειμένου.

55. Στην παράγραφο 3 αναφέρονται οι συνέπειες της αποδοχής της δικαιοδοσίας εκ μέρους του δικαστηρίου που επελήφθη πρώτο. Η διάταξη αυτή περιέχει γενικό κανόνα, ο οποίος ορίζει ότι το δικαστήριο που επελήφθη της μεταγενέστερης αίτησης αποσύρεται υπέρ του πρώτου. Επίσης, περιέχει ιδιαίτερο κανόνα ο οποίος ορίζει ότι ο ενάγων στο δεύτερο δικαστήριο μπορεί να ασκήσει αγωγή, εφόσον επιθυμεί, ενώπιον του δικαστηρίου το οποίο κρίθηκε αρμόδιο επειδή του υποβλήθηκε η αίτηση προηγουμένως. Επομένως, οι πρώτες λέξεις του δευτέρου εδαφίου της παραγράφου 3 «στην περίπτωση αυτή», ερμηνεύονται κατά την έννοια ότι μόνον εφόσον αποσυρθεί το δικαστήριο ενώπιον του οποίου ασκήθηκε η δεύτερη αγωγή, έχει δυνατότητα ο ενάγων να ασκήσει αγωγή ενώπιον του δικαστηρίου που κρίθηκε αρμόδιο επειδή η πρώτη αγωγή ασκήθηκε ενώπιόν του. Ο κανόνας που περιέχεται στην παράγραφο 3 αποτελεί μέρος της πολιτικής συμφωνίας που επετεύχθη τον Δεκέμβριο του 1997 και, επομένως, η ομάδα εργασίας περιορίσθηκε να δώσει την κατάλληλη διατύπωση. Επισημαίνεται ωστόσο ότι ορισμένα μέλη της ομάδας δεν συμφωνούν με το εύρος του πεδίου της παραγράφου 3 και προτιμούν να περιορισθεί η δυνατότητα του ενάγοντος κατά τη δεύτερη αγωγή στις περιπτώσεις που προβλέπονται στην παράγραφο 2.

Σημειώνεται ότι, πάντως, ο κανόνας της παραγράφου 3 αυτού του άρθρου διαφέρει από τον κανόνα του άρθρου 5 (ανταγωγή). Όντως, ο κανόνας του άρθρου 5 είναι κανόνας δικαιοδοσίας, ενώ στο άρθρο 11 πρόκειται για διάταξη περί εφαρμογής των κανόνων δικαιοδοσίας στις περιπτώσεις των συναφών αγωγών. Επίσης υπάρχει και άλλη λειτουργία, επειδή θα υπάρξουν περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν κατέστη δυνατή η άσκηση ανταγωγής (πχ. λόγω απουσίας το συγκεκριμένο χρόνο), ενώ είναι πάντοτε δυνατή η εφαρμογή του κανόνα της παραγράφου 3 του άρθρου 11.

56. Ο κανόνας για τις συναφείς αγωγές είχε ως συνέπεια την απαλοιφή του άρθρου περί συναφείας, επειδή δεν φαίνεται να υπάρχουν περιπτώσεις, όσον αφορά την παρούσα σύμβαση, που δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο της εν λόγω διάταξης.

57. Υπογραμμίζεται ότι, σύμφωνα με αυτόν τον κανόνα, το μεταγενεστέρως επιληφθέν δικαστήριο αποσύρεται πάντοτε υπέρ του πρώτου επιληφθέντος και εφόσον η εσωτερική νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους δεν γνωρίζει ούτε το δικαστικό χωρισμό ούτε την ακύρωση. Έστω π.χ. αίτηση διαζυγίου υποβαλλόμενη στη Σουηδία και αίτηση ακύρωσης υποβαλλόμενη στην Αυστρία: το αυστριακό δικαστήριο θα πρέπει να αποποιηθεί την αρμοδιότητα αν και το σουηδικό δίκαιο ουδέν προβλέπει περί ακυρώσεως του γάμου. Μόλις όμως εκδοθεί οριστική απόφαση του διαζυγίου στη Σουηδία, ο ενδιαφερόμενος θα μπορούσε να προσφύγει στα δικαιοδοτικά όργανα της Αυστρίας προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα αποτελέσματα του διαζυγίου, στην θέση των οποίων κατά το αυστριακό δίκαιο θα κηρύσσετο η ακύρωση του γάμου, παράγουν τα αναγκαία αποτελέσματα ex tunc αντίθετα από το διαζύγιο το οποίο παράγει αποτελέσματα μόνον ex nunc, λαμβάνοντας υπόψη, ακόμη, ότι η αναγνώριση του πεδίου ισχύος της συμβάσεως περιορίζεται σε μεταβολές της προσωπικής καταστάσεως (βλέπε σημείο 64 κατωτέρω). Οι αυτές αρχές θα ισχύουν και στην αντίστροφη περίπτωση. Δηλαδή η σύμβαση δεν θα εμποδίζει μια αυστριακή απόφαση ακύρωσης να συνιστά αντικείμενο στη Σουηδία μιας μεταγενέστερης αποφάσεως δικαστηρίου η οποία κρίνει ότι η ακύρωση θα έχει τα αποτελέσματα αποφάσεως διαζυγίου στη Σουηδία. Ωστόσο, δεν θα ανακύψουν τα ίδια ερωτήματα εάν πρόκειται για χωρισμό, επειδή, μολονότι πρόκειται για θεσμό άγνωστο στο σουηδικό δίκαιο, το διαζύγιο παράγει αποτελέσματα που υπερβαίνουν και επικαλύπτουν τα αποτελέσματα του χωρισμού.

Τμήμα 4 Ε. Ασφαλιστικά μέτρα

Άρθρο 12

58. Όσον αφορά τον κανόνα περί ασφαλιστικών μέτρων σημειώνεται ότι δεν υπόκειται στους κανόνες δωσιδικίας της σύμβασης διότι αναφέρεται σε διαδικασίες οι οποίες εκφεύγουν του πεδίου ισχύος της και ότι το άρθρο αυτό εφαρμόζεται μόνο σε επείγουσες περιπτώσεις. Η διάταξη αυτή έχει ληφθεί από το άρθρο 24 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 αν και βαίνει πέραν των διατάξεων του άρθρου αυτού. Μολονότι το άρθρο 24 της σύμβασης των Βρυξελλών παρουσιάζει προβλήματα τα οποία εξετάζονται κατά την τρέχουσα αναθεώρηση των συμβάσεων των Βρυξελλών και του Λουγκάνο, κρίθηκε προτιμητέο να μη διατυπωθεί εκ νέου η διάταξη σε αυτή τη συνάρτηση ούτε να περιληφθούν ορισμένες από τις σχετικές υποβληθείσες προτάσεις. Εν προκειμένω, όπως και σε άλλες περιπτώσεις όπου ισχύει το ίδιο, πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία θα μελετηθεί αργότερα ο τρόπος και ο τύπος με τον οποίον θα ενσωματωθούν οι πιθανές βελτιώσεις που θα εισαχθούν στη σύμβαση των Βρυξελλών στην αντίστοιχη διάταξη.

59. Όσον αφορά το περιεχόμενο της διάταξης, επισημαίνεται ότι αν και τα ασφαλιστικά μέτρα μπορούν να ληφθούν σε σχέση με διαδικασίες οι οποίες περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης και εφαρμόζονται αποκλειστικά σε επείγουσες περιστάσεις αφορούν τόσο πρόσωπα όσο και περιουσιακά στοιχεία και, ως εκ τούτου, θίγουν θέματα τα οποία δεν καλύπτονται από τη σύμβαση στην περίπτωση αγωγών οι οποίες προβλέπονται από το εσωτερικό δίκαιο. Οι διαφορές σε σχέση με τη σύμβαση των Βρυξελλών είναι σημαντικές, καθόσον στη σύμβαση των Βρυξελλών τα μέτρα στα οποία αναφέρεται το άρθρο 24 στοιχείο α) περιορίζονται σε θέματα εντός του πεδίου ισχύος της συμβάσεως ενώ τα μέτρα, αφετέρου, του στοιχείου β) έχουν εξωεδαφικά αποτελέσματα. Τα ληπτέα μέτρα είναι ευρύτατα, επειδή μπορούν να αφορούν και τα πρόσωπα και τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία ευρίσκονται στο κράτος στο οποίο λαμβάνονται τα μέτρα, πράγμα πολύ χρήσιμο όσον αφορά τις γαμικές διαφορές. Η σύμβαση δεν αναφέρει τίποτε σχετικά με την φύση των μέτρων ούτε για τη σχέση των μέτρων με την αγωγή σχετικά με το γάμο. Τα μέτρα αυτά, ως εκ τούτου θίγουν ζητήματα τα οποία δεν εμπίπτουν στο πεδίο ισχύος της συμβάσεως. Εν προκειμένω, πρόκειται για κανόνα που καθιερώνει την αρμοδιότητα του εθνικού δικαίου, παρεκκλίνοντας από τους κανόνες οι οποίοι προβλέπονται στο πρώτο μέρος της σύμβασης. Η διάταξη απαιτεί να μπορούν να ληφθούν τα εν λόγω μέτρα σε ένα κράτος, μολονότι για την υπόθεση αρμόδιο είναι το δικαστήριο άλλου κράτους. Οπότε, τα μέτρα παύουν να εφαρμόζονται όταν η αρμόδια αρχή εκδίδει απόφαση βάσει ενός εκ των κριτηρίων περί δικαιοδοσίας της σύμβασης και η απόφαση αυτή αναγνωρίζεται (ή εκτελείται) εντός του πεδίου ισχύος της παρούσας σύμβασης. Άλλα μέτρα σχετικά με ζητήματα τα οποία αποκλείονται από το πεδίο ισχύος της συμβάσεως, θα εξακολουθήσουν να εφαρμόζονται έως ότου ληφθούν αποφάσεις από αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο π.χ. σε θέματα περιουσιακών σχέσεων.

Ο κανών ο οποίος περιέχεται στο άρθρο αυτό περιορίζεται στον καθορισμό των εδαφικών συνεπειών στο κράτος στο οποίο λαμβάνονται τα μέτρα.

ΤΙΤΛΟΣ III ΣΤ. Αναγνώριση και εκτέλεση

Άρθρο 13 Έννοια του όρου «απόφαση»

60. Οι διατάξεις αυτού του άρθρου έχουν ληφθεί εν μέρει από τις διατάξεις του άρθρου 25 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968. Επιδιώκουν να προσδιορίσουν την έννοια της απόφασης για τους σκοπούς της αναγνώρισης και της εκτέλεσης. Για το σκοπό αυτό, εκτός από το γενικό ορισμό της παραγράφου 1, στην παράγραφο 2 περιλαμβάνεται επίσης η διευκρίνιση ότι οι διατάξεις του τίτλου III εφαρμόζονται και στην απόφαση σχετικά με τα δικαστικά έξοδα και στον καθορισμό του ύψους των εξόδων. Για τους σκοπούς του άρθρου αυτού, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το άρθρο καλύπτει αποφάσεις δικαιοδοτικών οργάνων τα οποία μνημονεύονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 (βλέπε ανωτέρω σημείο 20 στοιχείο α).

Σε ορισμένες αποδόσεις, χρησιμοποιείται ένας μόνος όρος τόσο για την απόφαση που λαμβάνεται στο κράτος προελεύσεως όσο και για την απόφαση που λαμβάνεται σχετικά με την εκτέλεση. Σε άλλες αποδόσεις, χρησιμοποιούνται διαφορετικοί όροι για τις δύο περιπτώσεις.

Συζητήθηκε ευρέως το ζήτημα εάν ο όρος «απόφαση» περιλαμβάνει μόνον τις θετικές αποφάσεις ή αν καλύπτει επίσης και τις αρνητικές αποφάσεις που εκδίδονται σε κάποιο κράτος μέλος, δηλαδή τις αποφάσεις με τις οποίες απορρίπτεται η αίτηση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης του γάμου. Λαμβάνοντας υπόψη, αφενός μεν, ότι η εντολή που δόθηκε αφορά την προπαρασκευή σύμβασης η οποία θα διευκολύνει την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων σχετικά με το διαζύγιο, το δικαστικό χωρισμό και την ακύρωση του γάμου και, αφετέρου, τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το διαζύγιο και το δικαστικό χωρισμό, προκύπτει ότι ο όρος «απόφαση» αναφέρεται μόνον στις θετικές αποφάσεις, δηλαδή στις αποφάσεις με τις οποίες γίνεται δεκτή η αίτηση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης του γάμου. Σε σχέση με τις αποφάσεις περί γονικής μέριμνας οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο ισχύος της συμβάσεως και υπόκεινται στους κανόνες δωσιδικίας του άρθρου 3, ορισμένες θετικές αποφάσεις μπορεί να έχουν αρνητικά αποτελέσματα ως προς την γονική μέριμνα για ένα πρόσωπο διαφορετικό από εκείνο υπέρ του οποίου εξεδόθη η απόφαση. Είναι σαφές ότι μια τέτοια απόφαση εμπίπτει στο πεδίο ισχύος της συμβάσεως.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στις αποφάσεις διαζυγίου βελγικών και ολλανδικών δικαστηρίων. Σύμφωνα με το ολλανδικό δίκαιο, οι αποφάσεις διαζυγίου πρέπει να καταχωρούνται προκειμένου να έχει το διαζύγιο ισχύ. Εάν δεν πραγματοποιηθεί καταχώριση εντός έξι μηνών από την ημερομηνία της αποφάσεως, η απόφαση χάνει την ισχύ της ως res judicata. Στο βελγικό δίκαιο (άρθρα 1275, 1303, 1309 και 1270 του Code judiciaire/Gerechtelijk wetbok), το διατακτικό της απόφασης διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, μεταγράφεται στα μητρώα του Ληξιαρχείου, εντός προθεσμίας ενός μηνός από την κοινοποίηση της απόφασης στο ληξίαρχο, ενώ αυτή η νομική υποχρέωση δεν υπάρχει σε σχέση για τις αποφάσεις ακύρωσης του γάμου 7 ωστόσο, η παράλειψη της μεταγραφής της απόφασης παρακωλύει μόνον τη δυνατότητα να προβληθεί το διαζύγιο έναντι των τρίτων.

Η διευκρίνιση της έννοιας «απόφαση που αφορά τη γονική μέριμνα» εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη. Σχετικά με αυτή την έννοια, βλέπε παρατηρήσεις σχετικά με το άρθρο 1.

Όσον αφορά τα έξοδα, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η διάταξη του άρθρου 38 παράγραφος 1, σχετικά με την εφαρμογή της σύμβασης της Χάγης του 1954 για την πολιτική δικονομία και η σύμβαση της Χάγης του 1980 σχετικά με τη διευκόλυνση της διεθνούς πρόσβασης στη δικαιοσύνη.

61. Η παράγραφος 3 αποσκοπεί σε έναν ειδικό στόχο. Στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, εκτός από τον τίτλο που αφορά την αναγνώριση και την εκτέλεση, περιλαμβάνεται ειδικός τίτλος που αφορά τα δημόσια έγγραφα που είναι εκτελεστά και τους δικαστικούς συμβιβασμούς οι οποίοι δεν αναγνωρίζονται ή δεν εκτελούνται αποκλειστικά για λόγους δημόσιας τάξης. Αρχικά εξετάστηκε η δυνατότητα να ισχύσει το ίδιο και στην προκείμενη περίπτωση ή να καταργηθεί ο σχετικός κανόνας. Ωστόσο, μετά την εξέταση των εθνικών δικαίων, διαπιστώθηκε ότι, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη δεν συνέτρεχαν συγκεκριμένες περιστάσεις που να καθιστούν αναγκαία αυτή τη διάταξη, για άλλα κράτη μέλη είναι απαραίτητη, όπως πχ. καταστάσεις οι οποίες υπάρχουν στη Σκωτία ή συμφωνίες περί επιμελείας οι οποίες έχουν εγκριθεί από την αρμόδια διοικητική αρχή στη Φινλανδία. Αφού εξετάστηκαν οι υπάρχουσες δυνατότητες σχετικά με το ζήτημα αυτό, δεν θεωρήθηκε δικαιολογημένο να ακολουθηθεί στην προκείμενη περίπτωση η ρύθμιση της σύμβασης των Βρυξελλών και θεωρήθηκε προσφορότερη λύση να συμπεριληφθεί στο άρθρο 13 μια τρίτη παράγραφος σύμφωνα με την οποία «τα δημόσια έγγραφα που έχουν εκδοθεί και είναι εκτελεστά σε κράτος μέλος και οι συμβιβασμοί που καταρτίζονται ενώπιον δικαστηρίου κατά την διάρκεια δίκης και είναι εκτελεστοί στο κράτος μέλος όπου συνήφθησαν» εξομοιώνονται με τις αποφάσεις στις οποίες αναφέρεται η παράγραφος 1 του εν λόγω άρθρου.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο τα δημόσια έγγραφα, αν και αναγνωρίζονται σε όλα τα δικαστήρια για τους σκοπούς της εκτέλεσης μπορούν να καταρτιστούν μόνο στα πλαίσια του σκωτικού δικαίου. Θα πρέπει να πρόκειται για έγγραφα η εκτελεστική ισχύς των οποίων αναγνωρίζεται από δημόσια αρχή και τα οποία μπορούν να καταχωρηθούν στα δημόσια μητρώα που τηρούνται στα Higher Courts της Σκωτίας, και είναι γνωστά ως Books of Council and Session y Books of the Sheriff Court. Η εγγραφή στα βιβλία αυτά παρέχει στο έγγραφο την ισχύ δικαστικής αποφάσεως. Τέτοια έγγραφα στην πρακτική του σκωτικού οικογενειακού δικαίου μπορεί να αναφέρονται σε οιαδήποτε πτυχή της αναδιοργάνωσης των σχέσεων των συζύγων μετά το διαζύγιο. Ως εκ τούτου, καλύπτουν θέματα τα οποία δεν εμπίπτουν στο πεδίο ισχύος της παρούσας συμβάσεως όπως οι περιουσιακές σχέσεις των συζύγων. Ωστόσο μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν θέματα σχετικά με τα τέκνα τα οποία δεν ανάγονται στη γονική μέριμνα. Η πρόθεση είναι να γίνει διάκριση από συμφωνίες οι οποίες ενδέχεται να συναφθούν από μη έγγαμους γονείς σε σχέση με τη γονική τους μέριμνα έναντι των τέκνων, όπως ορίζεται στο άρθρο 4 της Children Act του 1995 της Σκωτίας.

Αν και στην πράξη, η ένσταση της δημοσίας τάξεως, όταν η χρήση της κρίνεται αναγκαία, ενδεχομένως επαρκεί ως λόγος μη αναγνώρισης σε άλλα κράτη μέλη των αποτελεσμάτων των συμβιβασμών αυτού του τύπου σε θέματα προσωπικής κατάστασης, δεν κρίθηκε σκόπιμο να συμπεριληφθεί διάταξη αντίστοιχη με τη διάταξη του άρθρου 50 της σύμβασης των Βρυξελλών, δεδομένου ότι, σε θέματα οικογενειακού δικαίου, είναι δυνατόν να υπάρχουν και άλλοι λόγοι μη αναγνώρισης [πχ. άρθρο 15 παράγραφος 2 στοιχείο β)]. Συνεπώς, το ζήτημα της μη αναγνώρισης των συμβιβασμών θα πρέπει να εξεταστεί από κοινού με τους λόγους μη αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων.

Τμήμα 1 Ζ. Αναγνώριση

Άρθρο 14 Αναγνώριση αποφάσεως

62. Οι διατάξεις αυτού του άρθρου προέρχονται από τις διατάξεις του άρθρου 26 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968. Υπάρχει μεταξύ τους, ωστόσο, μια θεμελιώδης διαφορά, λαμβάνοντας υπόψη τα θέματα στα οποία αναφέρεται αυτή η σύμβαση και, συγκεκριμένα σε σχέση με ποια ζητήματα παράγονται τα αποτελέσματα που συνεπάγεται η αναγνώριση. Ενώ υπάρχει συμφωνία σε σχέση με τη διάταξη της παραγράφου 1, που προβλέπει την αυτόματη αναγνώριση υπό την έννοια αναγνώρισης η οποία δεν προϋποθέτει οιαδήποτε ειδική διαδικασία, σε όλα τα κράτη μέλη, των αποφάσεων που εκδίδονται σε κάποιο από αυτά, δεν υπάρχει η ίδια συμφωνία σε σχέση με τα θέματα για τα οποία ισχύει η αναγνώριση αυτή και, ειδικότερα σε σχέση με το σημαντικότερο από τα εν λόγω ζητήματα, την ενημέρωση δηλαδή των στοιχείων των ληξιαρχικών βιβλίων.

63. Κατόπιν τούτου, μετά από μακρά συζήτηση, τα κράτη μέλη κατέληξαν σε συμφωνία για το άρθρο 14 παράγραφος 2, η οποία προβλέπει ότι για την ενημέρωση των ληξιαρχικών βιβλίων ενός κράτους μέλους δεν απαιτείται ειδική διαδικασία και αρκεί η έκδοση τελεσίδικης απόφασης σε άλλο κράτος μέλος. Δεν πρόκειται συνεπώς για δικαστική αναγνώριση, αλλά για ισοδύναμη ληξιαρχική αναγνώριση.

Κατά τη σύνταξη αυτής της διάταξης, ελήφθη υπόψη το άρθρο 8 της σύμβασης για την αναγνώριση αποφάσεων σχετικών με το δεσμό του γάμου της 8ης Σεπτεμβρίου 1967, η οποία καταρτίστηκε στα πλαίσια της Διεθνούς Επιτροπής για την προσωπική κατάσταση. Η εν λόγω διάταξη αποτελεί, αναμφίβολα, μια σημαντική αλλαγή την οποία θα αποτιμήσει θετικά ο ευρωπαίος πολίτης, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι αυτό είναι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα στις περισσότερες περιπτώσεις και ότι, μετά την έναρξη ισχύος της σύμβασης, η ενημέρωση των στοιχείων των ληξιαρχικών βιβλίων χωρίς καμία άλλη απόφαση θα οδηγήσει σε σημαντική εξοικονόμηση χρόνου και χρήματος, πράγμα το οποίο αποτελεί σημαντική πρόοδο σε σχέση με τη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968. Ας σημειωθεί ότι απαιτείται τελεσίδικη απόφαση, δηλαδή απόφαση μη υποκείμενη σε τακτικά σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους προελεύσεως, ένδικα μέσα, πράγμα το οποίο αποτελεί επίσης διαφορά σε σχέση με τη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968. Βλέπε άρθρο 33 παράγραφος 3, σχετικά με τα έγγραφα που πρέπει να προσκομιστούν.

64. Όπως διευκρινίστηκε ήδη στο άρθρο 1, κατά την εξέταση του πεδίου εφαρμογής της σύμβασης σχετικά με τα καλυπτόμενα θέματα, αρκεί να υπενθυμιστεί ότι η αναγνώριση που αναφέρεται σε αυτό το άρθρο δεν αφορά τα ζητήματα τα σχετικά με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων, την υποχρέωση διατροφής, ή οποιεσδήποτε άλλες οικονομικές ή άλλης φύσεως συνέπειες οι οποίες περιέχονται στην αυτή απόφαση. Είναι, ζήτημα μόνον, ως εκ τούτου αναγνώρισης της λύσης του δεσμού του γάμου ή του δικαστικού χωρισμού (βλέπε ανωτέρω σημείο 22). Σε σχέση με τα ασφαλιστικά μέτρα (βλέπε άρθρο 12 σημείο 59 ανωτέρω).

65. Όπως ορίζεται ειδικά στη σύμβαση των Βρυξελλών του 1968, η αναγνώριση της αλλοδαπής απόφασης μπορεί να διαπιστωθεί ή να αμφισβητηθεί με τη διαδικασία που προβλέπεται για την εκτέλεση, σύμφωνα με την παράγραφο 3. Η έννοια του «ενδιαφερομένου» προκειμένου να ζητηθεί η έκδοση απόφασης για την αναγνώριση ή μη αναγνώριση πρέπει να ερμηνευθεί υπό ευρεία έννοια, σε συνάρτηση με το εφαρμοστέο εσωτερικό δίκαιο και, κατά συνέπεια, μπορεί να έχει αυτή την ιδιότητα και ο εισαγγελέας ή άλλα παρόμοια όργανα, εφόσον το προβλέπει το κράτος στο οποίο διαπιστώνεται ή αμφισβητείται η αναγνώριση.

66. Η διάταξη η σχετική με την αναγνώριση ως παρεμπίπτον ζήτημα προέρχεται από το άρθρο 26 της σύμβασης των Βρυξελλών με ορισμένες τροποποιήσεις. Η εξέταση της αναγνώρισης μιας απόφασης παρεμπιπτόντως από το δικαστήριο που έχει αρμοδιότητα για την εξέταση του κυρίου ζητήματος, επιβάλλεται για λόγους απλότητας.

Άρθρο 15 Λόγοι μη αναγνώρισης

67. Σε αντιστοιχία με το άρθρο 27 της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968, το άρθρο αυτό περιλαμβάνει τους λόγους της μη αναγνώρισης ή μη εκτέλεσης. Στην προκείμενη περίπτωση, συνεκτιμώντας το στόχο της σύμβασης, έχουν επίσης ληφθεί υπόψη οι λόγοι μη αναγνώρισης που προβλέπονται στο άρθρο 23 της σύμβασης της Χάγης του 1996, προκειμένου να διευκολυνθεί, σε εύθετο χρόνο, η αρμονική εφαρμογή τ