EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 383/34

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η TTIP και ο αντίκτυπός της στις ΜΜΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2015/C 383/06)

Εισηγήτρια: κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS Συνεισηγητής: κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ

Στις 11 Δεκεμβρίου 2014, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα

«Η TTIP και ο αντίκτυπός της στις ΜΜΕ».

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Ιουνίου 2015.

Κατά την 509η σύνοδο ολομέλειας, της 1ης και 2ας Ιουλίου 2015 (συνεδρίαση της 2ας Ιουλίου 2015), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 187 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 2 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Με δεδομένη τη σημασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στην οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει μια ακριβής ανάλυση αντικτύπου ανά τομέα και ανά κράτος μέλος όσον αφορά τις προβλέψιμες επιπτώσεις που θα έχει στις ευρωπαϊκές ΜΜΕ η έναρξη ισχύος της διατλαντικής εταιρικής σχέσης εμπορίου και επενδύσεων (Transatlantic Trade and Investment Partnership — TTIP), σύμφωνα με τους υφιστάμενους όρους των διαπραγματεύσεων, κυρίως δε σε θέματα απασχόλησης και δεοντολογίας.

1.2. Πράγματι, δύο μελέτες που πραγματοποιήθηκαν για τις ΜΜΕ από τη γενική διεύθυνση Εμπορίου —η μία σχετικά με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για τις εξαγωγικές ΜΜΕ εν γένει (1) και η άλλη πιο πρόσφατη, του Απριλίου 2015, όσον αφορά κυρίως τις ΜΜΕ και τη διατλαντική εταιρική σχέση εμπορίου και των επενδύσεων (TTIP) (2)— είναι βέβαια χρήσιμες αλλά δεν καλύπτουν όλες τις πτυχές. Είναι χρήσιμες για να παρουσιάσουν ορισμένες δυσκολίες που σχετίζονται με τη διεθνοποίηση των ΜΜΕ και των εμπορικών και κανονιστικών φραγμών που αντιμετωπίζουν, αλλά δεν δίνουν μια ακριβή εκτίμηση, αιτιολογημένη και λεπτομερή ανά τομέα και ανά κράτος μέλος, των επιπτώσεων που μπορεί να έχει η TTIP στις εξαγωγικές και μη επιχειρήσεις που εντάσσονται στις διάφορες αξιακές αλυσίδες.

1.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί, ως εκ τούτου, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει νέα μελέτη επιπτώσεων για τις ΜΜΕ ή τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (ΠΜΕ), για τις μικροεπιχειρήσεις και για τα ελεύθερα επαγγέλματα, είτε με εξαγωγικό προσανατολισμό είτε όχι, προκειμένου να υπολογιστούν οι πιθανές επιπτώσεις της εφαρμογής μιας ολοκληρωμένης διατλαντικής αγοράς στους τομείς δραστηριοτήτων τους (γεωργία και αγροδιατροφικός τομέας, τουρισμός, βιοτεχνία, ξενοδοχεία, εστιατόρια, βιομηχανία, υπηρεσίες κ.λπ.). Είναι καθοριστικής σημασίας να προβλέπεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρήσεις αυτές θα επηρεαστούν από την έναρξη μιας πιο ολοκληρωμένης διατλαντικής αγοράς. Η TTIP θα επιφέρει τροποποίηση του επιχειρησιακού τους μοντέλου, των μεθόδων παραγωγής τους, του κανονιστικού πλαισίου που θα διέπει τις δραστηριότητές τους, της φύσης των υπηρεσιών ή των στρατηγικών τους από πλευράς επενδύσεων και απασχόλησης στο πλαίσιο ενός νέου πεδίου ανταγωνισμού;

1.4. Η ΕΟΚΕ εύχεται να αξιοποιηθεί η ευκαιρία των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ) προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη παρακολούθηση των πολιτικών υποστήριξης των ΜΜΕ εκατέρωθεν του Ατλαντικού, με βάση απτά στοιχεία (π.χ. συγκριτική αξιολόγηση των δημόσιων συμβάσεων και των ΜΜΕ, πρόσβαση στη χρηματοδότηση και στους όρους των κεφαλαιαγορών, διαχείριση καταστροφών, απαιτήσεις και πληροφόρηση σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές, πρότυπα για τις μικρές επιχειρήσεις). Η εν λόγω σύγκριση θα συμβάλει το δίχως άλλο στον καθορισμό νέων μέτρων για τη στήριξη των ΜΜΕ προκειμένου να ενισχυθεί η εφαρμογή στην πράξη της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας «Small Business Act» (SBA). Η ΕΟΚΕ επεξεργάζεται επί του παρόντος μια σχετική γνωμοδότηση (INT/755), η οποία βασίζεται σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις με το ίδιο θέμα. Θεωρεί ότι είναι η κατάλληλη στιγμή τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να λάβουν υπόψη την έκκληση των ευρωπαϊκών και εθνικών οργανώσεων των ΜΜΕ υπέρ μιας νομικά δεσμευτικής «SBA» και ενός καλύτερου συντονισμού μεταξύ των εμπορικών και βιομηχανικών πολιτικών. Είναι επίσης απαραίτητο να μετατραπεί το δίκτυο των «απεσταλμένων για τις ΜΜΕ» (SME envoys) σε μια πραγματική και αποτελεσματικότερη αρχή συντονισμού, εποπτείας και εφαρμογής της πολιτικής υπέρ των ΜΜΕ στην εσωτερική αγορά, με γνώμονα τις νέες ανάγκες τους και τις ενδεδειγμένες λύσεις για την ικανοποίηση των αναγκών αυτών.

1.4.1. Η κατηγορία των ΜΜΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αφ’ εαυτής πολύ ετερογενής, με υψηλό ποσοστό πολύ μικρών επιχειρήσεων με λιγότερους από εννέα εργαζόμενους. Επιπλέον, η κατανομή των ΜΜΕ ανάλογα με το μέγεθος είναι επίσης πολύ διαφορετική στα κράτη μέλη. Το ίδιο ισχύει και για τα ελεύθερα επαγγέλματα, νομοθετικά ρυθμιζόμενα και μη. Με δεδομένη αυτή την ισχυρή παρουσία των πολύ μικρών επιχειρήσεων στον τομέα του εμπορίου, της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δράσει σε συνεννόηση με τις αρχές των πλέον άμεσα ενδιαφερομένων κρατών μελών (συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων και ιδιωτικών ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων) για να οργανώσουν κατά τόπους εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, καθώς και σεμινάρια κατάρτισης, με σκοπό την καλύτερη κατανόηση των διαφόρων κεφαλαίων της TTIP, των κλάδων που αυτή αφορά, καθώς και των ευκαιριών που προσφέρει αλλά και των σημείων που χρήζουν προσοχής.

1.4.2. Στην ΕΕ τα ελεύθερα επαγγέλματα —νομοθετικά ρυθμιζόμενα και μη— αντιπροσωπεύουν ένα σύστημα υπηρεσιών ευαίσθητου χαρακτήρα προς το συμφέρον των πελατών και της κοινωνίας εν γένει, στα οποία έχει ανατεθεί ένας ειδικός ρόλος.

1.5. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την ύπαρξη κεφαλαίου αφιερωμένου στις ΜΜΕ στις διαπραγματεύσεις, επιθυμεί ωστόσο τη βελτίωση του περιεχομένου του, εξ ου και οι προτάσεις που διατυπώνονται στην ενότητα των ειδικών παρατηρήσεων. Τα όσα προτείνει σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συμπληρωθούν από πολλές απόψεις και κυρίως σε ό,τι αφορά τους όρους εκπροσώπησης των ΜΜΕ στη μελλοντική επιτροπή ΜΜΕ καθώς και την αποστολή της τελευταίας.

Η ΕΟΚΕ ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις άλλες συναρμόδιες αρχές να συμπεριλαμβάνουν κατά πάγια τακτική στις τρέχουσες και στις μελλοντικές εμπορικές διαπραγματεύσεις ένα κεφάλαιο για τις ΜΜΕ στο οποίο θα συνεκτιμώνται τα συμφέροντα των ΜΜΕ της ΕΕ, ούτως ώστε οι διάφορες περιοχές και αγορές να ωφελούνται από τις προσφερόμενες δυνατότητες.

Τούτο —μαζί με την εφαρμογή της αρχής «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα» στις πολιτικές εμπορίου— θα αποτελέσει εχέγγυο ότι οι ΜΜΕ μπορούν και πρέπει να ωφεληθούν και να πρωτοστατήσουν στις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης.

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί από τον απεσταλμένο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις ΜΜΕ (EC SME Envoy) να διασφαλίσει ότι οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και τα ελεύθερα επαγγέλματα θα εκπροσωπούνται στη διαπραγματευτική διαδικασία με τουλάχιστον μία έδρα για αυτές στη συμβουλευτική ομάδα (TTIP Advisory Board), προκειμένου να καλυφθούν τα κενά πληροφόρησης, να εξασφαλιστεί η αναγκαία πολυτομεακή εμπειρογνωμοσύνη και να επιτευχθεί η συμμόρφωση με τις βασικές απαιτήσεις διαφάνειας όσον αφορά πληροφορίες/δεδομένα κοινού ενδιαφέροντος. Συνιστά επίσης την υλοποίηση μέτρων υποστήριξης προς τις οικονομικές, επαγγελματικές και τομεακές οργανώσεις των ΜΜΕ στις συνοδευτικές και συμβουλευτικές τους δράσεις υπέρ των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων, σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους επιστημονικούς και ερευνητικούς φορείς, καθώς και μέτρων χρηματοδότησης σε περίπτωση ανάγκης. Η ΕΟΚΕ ζητεί την αμοιβαία αναγνώριση των προσόντων και των πιστοποιήσεων για όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης, καθώς και ισότιμους όρους ανταγωνισμού σε όλα τα επίπεδα σύναψης δημοσίων συμβάσεων (συμπεριλαμβανομένων των ομόσπονδων κρατιδίων, των περιφερειών και των δήμων).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η σημασία των ΜΜΕ εκατέρωθεν του Ατλαντικού

Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας, της προστιθέμενης αξίας και της απασχόλησης και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, παρ’ ότι ορίζονται με διαφορετικό τρόπο στην καθεμία. Αυτό σημαίνει ότι ο σημαντικότερος οικονομικός αντίκτυπος της διατλαντικής εταιρικής σχέσης εμπορίου και επενδύσεων (TTIP), που υπογράφεται αυτόν τον καιρό, από άποψη προστιθέμενης αξίας και ανάπτυξης συνδέσμων θα προέλθει από τις ΜΜΕ και από την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν τις νέες εμπορικές και επενδυτικές ευκαιρίες και να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Διάφορες μελέτες δείχνουν ότι οι ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται διεθνώς είναι πιο καινοτόμες, αναπτύσσονται ταχύτερα και δημιουργούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

2.1.1. Οι ΜΜΕ στην ΕΕ, οι οποίες στην πραγματικότητα πολύ συχνά είναι ΠΜΕ

Στην ΕΕ μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι εκείνες που απασχολούν λιγότερα από 250 άτομα και έχουν κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 50 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην ΕΕ υπάρχουν πάνω από 20 εκατ. ΜΜΕ, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 98 % του συνόλου των επιχειρήσεων, το 67 % της συνολικής απασχόλησης και το 58 % της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας. Στο διάστημα 2002-2010 οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ δημιούργησαν το 85 % του συνόλου των νέων θέσεων εργασίας στην ΕΕ.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ εξασφαλίζουν το 28 % του συνόλου των άμεσων εξαγωγών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, πράγμα που αποδεικνύει τις δυνατότητες για περαιτέρω πρόοδο. Από τις 7 90 000 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξάγουν σε χώρες εκτός της ΕΕ οι 6 19 000 είναι ΜΜΕ, από τις οποίες οι 3 53 000 ΠΜΕ με λιγότερους από 9 εργαζόμενους, πράγμα που δείχνει ότι το μικρό τους μέγεθος δεν τις εμποδίζει να εξάγουν (3).

Αντίθετα, το ποσοστό των ευρωπαϊκών ΜΜΕ που εξάγουν επί του παρόντος στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι σχετικά μικρό: 1 50 000 σύμφωνα με την προαναφερθείσα έκθεση, από τις οποίες οι 65 000 με λιγότερους από 9 εργαζόμενους. Αυτό το ποσοστό, λιγότερο από το 1 % των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, οι οποίες είναι περισσότερες από 20 εκατ., φαίνεται πολύ χαμηλό. Πολλές ΜΜΕ και ΠΜΕ ορισμένων χωρών (π.χ. της Ιταλίας) κατατάσσονται υψηλά όσον αφορά τον αριθμό επιχειρήσεων που συναλλάσσονται σε αγορές των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, τα στοιχεία της Eurostat λαμβάνουν υπόψη μόνο τις άμεσες και όχι τις έμμεσες εξαγωγές, δηλαδή το ότι πολλές ΜΜΕ/ΠΜΕ που εργάζονται σε υπεργολαβία ή Business to Business (B to B) παράγουν ενδιάμεσα αγαθά ή υπηρεσίες που στη συνέχεια συναρμολογούνται για να εξαχθούν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτός ο μικρός αριθμός εξηγείται επίσης από τη σημασία που αντιπροσωπεύουν στην ευρωπαϊκή οικονομία οι ΜΜΕ και οι ΠΜΕ που συνδέονται με την τοπική οικονομία (οικονομία που βασίζεται στον πραγματικά παρόντα πληθυσμό σε μια περιοχή) και οι οποίες δεν ενδιαφέρονται να προβούν σε εξαγωγές ή επενδύσεις στο εξωτερικό. Υπάρχει, ωστόσο, σίγουρα ένα σημαντικό περιθώριο για σημαντική πρόοδο για τις εν δυνάμει εξαγωγικές επιχειρήσεις ή για τις επιχειρήσεις που ήδη εξάγουν σε άλλες τρίτες χώρες.

2.1.2. Οι ΜΜΕ στις ΗΠΑ, πιο δομημένες επιχειρήσεις

Στις ΗΠΑ μικρομεσαίες είναι οι επιχειρήσεις που έχουν λιγότερους από 500 εργαζομένους, αλλά σε ορισμένους τομείς λιγότερους από 1 000 ή ακόμη και 1 500 εργαζόμενους (4). Οι επιχειρήσεις αυτές —οι οποίες μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερες σε μέγεθος από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές— αποτελούν και στις ΗΠΑ τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας. Τα 28 εκατ. ΜΜΕ στις ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το 99 % του συνόλου των επιχειρήσεων, απασχολούν πάνω από το 50 % των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα και παράγουν το 65 % των καθαρών νέων θέσεων εργασίας στον ιδιωτικό τομέα.

2.2. Η σημασία της TTIP για τις ΜΜΕ

2.2.1. Λόγω του μεγέθους τους, οι ΜΜΕ πλήττονται δυσανάλογα από τους υψηλούς δασμούς και τις επαχθείς ρυθμιστικές απαιτήσεις του διατλαντικού εμπορίου, επειδή χρειάζονται περισσότερους πόρους και δεξιότητες για την υπερπήδηση των εμπορικών φραγμών για χαμηλά ποσά συναλλαγών σε όγκο και σε αξία από ό,τι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Για τους λόγους αυτούς θα επωφεληθούν από τα μέτρα δασμολογικής και μη δασμολογικής απελευθέρωσης που προβλέπονται στη διατλαντική συμφωνία. Στη γνωμοδότησή της με θέμα «Οι διατλαντικές εμπορικές σχέσεις και οι απόψεις της ΕΟΚΕ σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας και την ενδεχόμενη σύναψη συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών ΕΕ — ΗΠΑ», η ΕΟΚΕ έχει ήδη προβεί σε μια απογραφή των ευκαιριών και των σημείων που χρήζουν παρακολούθησης όσον αφορά το σύνολο των θεμάτων που καλύπτει η διαπραγμάτευση (5).

2.2.2. Ένα από τα κύρια προσδοκώμενα οφέλη της TTIP για τις ΜΜΕ έγκειται στα αποτελέσματά της όσον αφορά τη ρυθμιστική συνεργασία, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εναρμόνιση και προσέγγιση ορισμένων κανόνων, στην αμοιβαία αναγνώριση της επιθεώρησης και της πιστοποίησης. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί ωστόσο να υπενθυμίσει τη ρητή δέσμευση των δύο μερών να μη χρησιμοποιήσουν την TTIP για τη χαλάρωση των υφιστάμενων τεχνικών κανόνων. Κατά συνέπεια, η ανάλυση της προστιθέμενης αξίας από την ευρωπαϊκή οργάνωση Small Business Standard (SBS), με τη στήριξη της Επιτροπής σε συνεργία με τις αντιπροσωπευτικότερες οργανώσεις των ΜΜΕ, θα ήταν ιδιαίτερα υποσχόμενη. Η ρυθμιστική συνεργασία πρέπει να είναι διαφανής και να σέβεται τη ρυθμιστική αυτονομία των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διατηρώντας την ικανότητά τους να υιοθετούν μέτρα που κρίνουν κατάλληλα σε τομείς όπως η προστασία της υγείας, των καταναλωτών, των εργαζομένων ή του περιβάλλοντος.

2.3. Η διεθνής ανάπτυξη των ΜΜΕ

Σύμφωνα με τον ΠΟΕ, η διεθνής ανάπτυξη των ΜΜΕ μπορεί να χωριστεί σε τέσσερα στάδια:

— άμεσες εξαγωγές σε μια ξένη χώρα,

— εξαγωγές με την υποστήριξη ξένων ανεξάρτητων επαγγελματιών,

— ίδρυση θυγατρικών στις ξένες χώρες,

— δημιουργία υποδομών στην ξένη χώρα, με σκοπό την παραγωγή και την πώληση στη χώρα εξαγωγής.

Κάθε στάδιο απαιτεί πρόσθετη πληροφόρηση, ικανότητες διοικητικής συμμόρφωσης και ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, επειδή οι ΜΜΕ πρέπει να γνωρίζουν τη νομοθεσία της αγοράς εξαγωγής πριν αρχίσουν να εξάγουν αγαθά και/ή υπηρεσίες. Αργότερα θα μπορέσουν να χαράξουν μια πιο μόνιμη στρατηγική για την εγκατάστασή τους και τελικά την πλήρη ενσωμάτωσή τους στη χώρα εξαγωγής, με τοπικές επιχειρήσεις που θα απασχολούν τοπικό ανθρώπινο δυναμικό σύμφωνα με τις τοπικές ρυθμίσεις. Η ψηφιακή οικονομία θα μπορούσε βέβαια να βοηθήσει ορισμένες ΜΜΕ να διεθνοποιηθούν ταχύτερα. Η ραγδαία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου παρέχει στις μικρές επιχειρήσεις σημαντικότερες επιχειρηματικές ευκαιρίες, ιδίως στον τομέα των καταναλωτικών αγαθών (συναλλαγές επιχειρήσεων — καταναλωτών — «Β2C»), στα δε ελεύθερα επαγγέλματα στον τομέα επίσης των συναλλαγών επιχειρήσεων — επιχειρήσεων («Β2Β»).

Η ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνει επίσης ότι υπάρχει σχέση μεταξύ του μεγέθους της επιχείρησης και του όγκου των εξαγωγών. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το 81 % των εξαγωγικών επιχειρήσεων, αλλά μόνο το 34 % του όγκου των εξαγωγών (6), αλλά σε ορισμένες εξειδικευμένες αγορές κατέχουν μερίδια αγοράς άνω του 50 % παγκοσμίως.

2.4. Βαθμός διεθνοποίησης των ΜΜΕ στις ΗΠΑ και στην ΕΕ

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο βαθμός διεθνοποίησης των ευρωπαϊκών ΜΜΕ είναι υψηλότερος από εκείνον των αμερικανικών. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι ΜΜΕ της ΕΕ συμμετέχουν στην ενδοευρωπαϊκή αγορά, η ανάπτυξη της οποίας κάθε άλλο παρά έχει ολοκληρωθεί· οι συναλλαγές αυτές αποτελούν το πρώτο βήμα προς τη διεθνοποίηση των ΜΜΕ και, βελτιώνοντας τις γνώσεις τους για τις ξένες αγορές, τις βοηθούν να αναζητήσουν ευκαιρίες εκτός της ΕΕ. Το μέγεθος δεν φαίνεται να συνιστά παράγοντα αποκλεισμού: σε ορισμένα κράτη μέλη το 90 % των εξαγωγικών επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ και ορισμένοι τομείς, όπως η μόδα, τα τρόφιμα, τα μηχανήματα ή τα έπιπλα, έχουν στραφεί ιδιαίτερα προς τις εξαγωγές.

Παρά το γεγονός ότι οι στατιστικές σχετικά με το θέμα είναι σπάνιες και μερικές φορές είναι δύσκολο να αναλυθούν λόγω της ποικιλίας των μεθόδων που χρησιμοποιούνται και των στοιχείων που δεν είναι πάντα συγκρίσιμα, μελέτες που πραγματοποιήθηκαν για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (7) δείχνουν ότι στην ΕΕ το 42 % των ΜΜΕ συμμετέχει σε κάποια μορφή διεθνοποίησης.

Η διεθνοποίηση μιας επιχείρησης εξαρτάται συνήθως από παράγοντες όπως:

— η ένταση των εξαγωγών του τομέα στον οποίο δραστηριοποιείται,

— το μέγεθος της εσωτερικής αγοράς.

Ο βαθμός διεθνοποίησης των ευρωπαϊκών ΜΜΕ είναι υψηλότερος σε τομείς όπως το χονδρικό εμπόριο, η εξορυκτική βιομηχανία, η μεταποίηση, η έρευνα και η πώληση μηχανοκίνητων οχημάτων, ενώ είναι σχετικά χαμηλός σε τομείς όπως οι νομικές υπηρεσίες, η οικοδομή, οι υπηρεσίες σχεδιασμού και ανάπτυξης και οι υπηρεσίες υγείας, οι οποίες λόγω της φύσης τους εξαρτώνται περισσότερο από την εγγύτητα με τον πελάτη ή τον ασθενή (8).

Σύμφωνα με μία σχετική αμερικανική μελέτη (9), οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν περίπου το 30 % των γνωστών εξαγωγών εμπορευμάτων των ΗΠΑ, με κύριες εξαγωγικές αγορές τον Καναδά και το Μεξικό, δηλαδή χώρες εταίρους στο πλαίσιο της NAFTA. Οι σημαντικότερες κατηγορίες εμπορευμάτων που εξάγουν είναι τα ηλεκτρικά προϊόντα, τα μηχανήματα και τα χημικά. Τα στοιχεία για τις εξαγωγές υπηρεσιών από αμερικανικές ΜΜΕ είναι σχετικά περιορισμένα, αλλά ο τομέας στον οποίο εκτιμάται ότι οι εξαγωγές από τις ΗΠΑ κατέχουν σημαντικό μερίδιο είναι οι επαγγελματικές υπηρεσίες.

2.5. Ο σημερινός ρόλος των ΜΜΕ στη διατλαντική αγορά εμπορίου και επενδύσεων

Στο διμερές διατλαντικό εμπόριο κυριαρχούν, σε μεγάλο ποσοστό, οι συναλλαγές μεταξύ πολυεθνικών εταιρειών. Αυτό σημαίνει ότι το ειδικό αυτό διμερές εμπόριο αποτελείται, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, από ροές υπηρεσιών και αγαθών εντός του ίδιου ομίλου, αλλά και από ανταλλαγές αδειών, δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και ροές κεφαλαίων μεταξύ των μητρικών εταιρειών και των θυγατρικών τους.

Η μελέτη της Επιτροπής για τις ΜΜΕ και την TTIP δείχνει ότι οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το 28 % των ευρωπαϊκών εξαγωγών σε όγκο το 2012. Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο του όγκου των εξαγωγών των ΜΜΕ σε όλες τις αγορές εκτός ΕΕ, το οποίο ανέρχεται στο 32 %. Το ποσοστό πρέπει επίσης να εξεταστεί σε σχέση με το μερίδιο των εξαγωγικών ΜΜΕ προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο είναι 88 %, δηλαδή σημαντικά υψηλότερο από το μέσο ποσοστό των εξαγωγικών ΜΜΕ εκτός της ΕΕ, που είναι 78 %. Τα ποσοστά αυτά επιβεβαιώνουν τη θέση ότι ένα μεγάλο μέρος του όγκου των εξαγωγών παράγεται από το εμπόριο εντός του ομίλου, εξ ου και το δυναμικό που μπορεί να αντιπροσωπεύει μια διατλαντική συμφωνία για την προώθηση των εξαγωγών και των επενδύσεων των ευρωπαϊκών ΜΜΕ. Θα πρέπει ωστόσο να επισημανθεί πως στον αριθμό αυτό δεν συμπεριλαμβάνονται οι έμμεσες εξαγωγές των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, οι οποίες, ως υπεργολάβοι και παρασκευαστές ημικατεργασμένων προϊόντων, συμμετέχουν στην παραγωγή σύνθετων ολοκληρωμένων προϊόντων που εξάγονται στις ΗΠΑ. Σε επίπεδο κρατών μελών υπάρχει μεγάλη διαφορά όσον αφορά τον αριθμό των εξαγωγικών ΜΜΕ και τους όγκους των εξαγωγών.

Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τον αριθμό των αμερικανικών ΜΜΕ που εξάγουν προς την ΕΕ ούτε για τον όγκο των εν λόγω εξαγωγών. Ωστόσο, οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν στις ΗΠΑ το 33 % των αμερικανικών εξαγωγών (10), δηλαδή, ένα ποσοστό πολύ κοντά σε αυτό που παρατηρείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.6. Τα κυριότερα εμπόδια για τις ΜΜΕ

Λόγω του μεγέθους τους, οι ΜΜΕ γενικά δυσκολεύονται περισσότερο να εισέλθουν σε αγορές του εξωτερικού, να επωμιστούν το πρόσθετο κόστος που συνδέεται με το εμπόριο αγαθών σε μικρές ποσότητες και να προσαρμοστούν στις τοπικές ρυθμίσεις. Σύμφωνα με τον κ. Sergio Arzeni, διευθυντή του Κέντρου Επιχειρηματικότητας, ΜΜΕ και Τοπικής Ανάπτυξης του ΟΟΣΑ, «το κόστος συμμόρφωσης για τις ΜΜΕ μπορεί να είναι αναλογικά δέκα έως τριάντα φορές υψηλότερο από το αντίστοιχο κόστος για τις μεγάλες εταιρείες» (11).

Συνοπτικά, μπορούμε να πούμε ότι οι ΜΜΕ, όταν διεθνοποιούνται, αντιμετωπίζουν δυσκολίες που είναι σύμφυτες με το μικρό τους μέγεθος και τους περιορισμένους πόρους τους και τις οποίες πρέπει να ξεπεράσουν πριν ασχοληθούν με την αντιμετώπιση εμποδίων που αφορούν ειδικά το εμπόριο ή τις επενδύσεις, όπως είναι συγκεκριμένα:

— τα εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση στη χρηματοδότηση των εξαγωγών,

— η έλλειψη ενημερωμένων στοιχείων και πληροφοριών σχετικά με τις απαιτήσεις που πρέπει να τηρούνται για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες,

— η ανεπαρκής γνώση της αγοράς στην οποία επιθυμούν να πωλήσουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους (έρευνες αγοράς),

— η δυσκολία αναζήτησης και συνάντησης πιθανών πελατών,

— η ανεπαρκής κατάρτιση των ανθρώπινων πόρων όσον αφορά τη διαχείριση της διεθνούς ανάπτυξης ή την ανάπτυξη επαφών με τους επενδυτές ή τους εισαγωγείς,

— η έλλειψη κινήτρων και στήριξης από τις δημόσιες αρχές, καθώς και ένας βαθμός γραφειοκρατίας που χαρακτηρίζει τις δημόσιες πολιτικές στήριξης,

— οι πολιτιστικοί και γλωσσικοί φραγμοί,

— η έλλειψη ενιαίων ρυθμίσεων, καθώς και συστημάτων προσαρμογής και αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και αδειών άσκησης επαγγέλματος.

Η πρώτη ανάγκη των ΜΜΕ είναι να διαθέτουν, λόγω αυτών των ελλείψεων, υπηρεσίες υποστήριξης και εξατομικευμένων συμβουλών (εξατομικευμένη παρακολούθηση ή πλαισίωση, εποπτεία ή καθοδήγηση κ.λπ.), που παρέχονται γενικά από τις επαγγελματικές και κλαδικές τους οργανώσεις.

Όσον αφορά τα εμπόδια στο εμπόριο και στις επενδύσεις που οι ευρωπαϊκές εταιρείες αντιμετωπίζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι σχετικά δύσκολο να ταξινομηθούν κατά σειρά σπουδαιότητας, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις συχνά περιγράφουν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν χωρίς απαραίτητα να τα εντάσσουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Επίσης, υπάρχει διαφορά μεταξύ των εμποδίων που αντιλαμβάνονται οι μη εξαγωγικές επιχειρήσεις και αυτά που αντιμετωπίζουν στην πραγματικότητα οι εξαγωγικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, με βάση διάφορες μελέτες και έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί (12), τα βασικά εμπόδια περιγράφονται ως εξής:

— οι σημαντικές διαφορές όσον αφορά την έκταση της ευθύνης και τη δυνατότητα σύναψης σχετικής ασφάλισης σε τιμές αγοράς,

— το κόστος των εξαγωγών (εξαιρουμένων των τελωνειακών δασμών) σε σχέση με το κόστος της μεταφοράς, τη διάρκεια και την πολυπλοκότητα των τελωνειακών διαδικασιών και την ανάγκη διάθεσης ή πληρωμής εκτελωνιστή, καθώς και ύπαρξη, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, ασφάλισης για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων αξιώσεων αστικής ευθύνης,

— η δυσχερής πρόσβαση σε εξαγωγικές πιστώσεις,

— οι φόροι και οι δασμοί, που εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για ορισμένους τομείς, όπως ο καπνός, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τα είδη ένδυσης,

— η πολυπλοκότητα των κανόνων καταγωγής και το κόστος των πιστοποιητικών καταγωγής,

— η συμμόρφωση με διαφορετικούς τεχνικούς ή υγειονομικούς και φυτοϋγειονομικούς κανόνες και οι πιστοποιήσεις και επιθεωρήσεις που σχετίζονται με αυτούς τους κανόνες,

— οι τεχνικές και υγειονομικές ρυθμίσεις που απαιτούνται μόνο σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ ή οι διαφορετικοί κανόνες μεταξύ των πολιτειών,

— οι αποκλίσεις σε ό,τι αφορά τις απαιτήσεις προσόντων και τους περιορισμούς που τίθενται στην άσκηση δραστηριότητας σε μεμονωμένα ομόσπονδα κρατίδια και σε επιμέρους περιφέρειες,

— η προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδίως η μη τήρηση των ονομασιών προέλευσης και των διαφορετικών ρυθμίσεων που αφορούν τα εμπορικά σήματα και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας,

— το κόστος της νομικής προστασίας και της παρακολούθησης της αγοράς για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που κατέχουν γεωγραφικές ενδείξεις,

— οι περιορισμοί που αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις λόγω της «Buy American Act» και των τακτικών τροποποιήσεών της που στοχεύουν στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής της,

— η πολυπλοκότητα των διαδικασιών έκδοσης θεωρήσεων και αδειών παραμονής, εργασίας και έναρξης δραστηριοτήτων στις ΗΠΑ,

— οι περιορισμοί ή οι άδειες που απαιτούνται σε ομοσπονδιακό επίπεδο ή σε επίπεδο των ομόσπονδων πολιτειών για ορισμένους φορείς παροχής υπηρεσιών.

Αυτά τα εμπόδια δεν αφορούν μόνο τις ΜΜΕ, αλλά ο αντίκτυπός τους είναι πιο σημαντικός και πιο αποτρεπτικός. Στο πλαίσιο της TTIP τα περισσότερα από αυτά θα αποτελέσουν αντικείμενο ειδικών κεφαλαίων που θα εφαρμόζονται αδιακρίτως σε όλες τις επιχειρήσεις. Το κεφάλαιο ΜΜΕ που προβλέπεται στην TTIP θα έχει έναν αρκετά περιορισμένο στόχο: την προώθηση της συμμετοχής όλων των ΜΜΕ στη διατλαντική αγορά, με την παροχή των σχετικών πληροφοριών και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων δημόσιων αρχών για τις ΜΜΕ.

2.7. Οι ανάγκες παροχής υποστήριξης στις ΜΜΕ

2.7.1. Η πρώτη ανάγκη των ΜΜΕ, ιδίως των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, είναι να διαθέτουν, λόγω των εμποδίων που συναντούν και των περιορισμένων πόρων τους, υπηρεσίες υποστήριξης και εξατομικευμένων συμβουλών, μεταξύ άλλων σε θέματα κατάρτισης των υπαλλήλων (εξατομικευμένη παρακολούθηση ή καθοδήγηση, εποπτεία ή καθοδήγηση κ.λπ.), που παρέχονται γενικά από τις οικονομικές, επαγγελματικές και κλαδικές τους οργανώσεις. Κρίνεται σκόπιμο να διασφαλιστεί πως οι οργανώσεις αυτές θα έχουν στη διάθεσή τους τα αναγκαία υλικοτεχνικά μέσα για την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών στις επιχειρήσεις και την εξατομικευμένη συνοδεία τους, ιδίως χάρη στη χρήση των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΔΕΤ).

2.7.2. Πέρα από τις υπηρεσίες συνοδείας και συμβουλών που θα προσαρμόζονται σε κάθε ΜΜΕ σε συνάρτηση με τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες της, οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους τα αναγκαία μέσα για τη χρηματοδότηση των υλικών και άυλων επενδύσεών τους. Προς τούτο, πέρα από τα ΕΔΕΤ, η ΕΟΚΕ συνιστά να είναι άμεσα προσβάσιμα στις ΜΜΕ —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επιθυμούν να επενδύσουν στις αγορές των Ηνωμένων Πολιτειών— τα χρηματοδοτικά μέσα του προγράμματος COSME, ιδίως δε τα κεφάλαια κινδύνου και τα συστήματα εγγυήσεων.

2.7.3. Η ΕΕ θα πρέπει να αξιολογήσει τις προσφερόμενες δυνατότητες ασφάλισης των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών και να μεριμνήσει για την ανάπτυξή τους, με στόχο την προσαρμογή τους στις ανάγκες της αγοράς.

2.8. Το τρέχον κεφάλαιο ΜΜΕ της TTIP

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την ύπαρξη κεφαλαίου αποκλειστικά αφιερωμένου στις ΜΜΕ στην TTIP, επιθυμεί ωστόσο τη βελτίωση του περιεχομένου του (βλέπε προτάσεις στην ενότητα των ειδικών παρατηρήσεων). Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εισαγωγή στην TTIP ενός νομικού κειμένου σχετικά με τις «μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις» υποβλήθηκε προς συζήτηση με τις ΗΠΑ στον γύρο διαπραγματεύσεων από 19 έως 23 Μαΐου 2014. Πρόκειται για ένα ανέκδοτο κεφάλαιο για την ΕΕ σε μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2015 (13). Το κείμενο αυτό έχει τη μορφή ενός Κεφαλαίου X αφιερωμένου ειδικά στις ΜΜΕ και καλύπτει διάφορα ζητήματα, με σκοπό την αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ στο εμπόριο και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.

2.8.1. Συνεργασία σχετικά με τις ΜΜΕ

Τα συμβαλλόμενα μέρη της TTIP θα πρέπει να ανταλλάσσουν πληροφορίες, να αναπτύσσουν και να καθιστούν διαθέσιμα εργαλεία και πόρους σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, να ανταλλάσσουν ορθές ρυθμιστικές πρακτικές, να υποστηρίζουν μέτρα για τις επιχειρήσεις και να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου και τις επενδύσεις σε μικρές επιχειρήσεις, προκειμένου να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ στο διεθνές εμπόριο.

2.8.2. Ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών για την αγορά

Το προτεινόμενο άρθρο Χ παράγραφος 2, όπως έχει επί του παρόντος, καλύπτει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μερών. Θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας ιστότοπος με τις πιο σημαντικές πληροφορίες (όπως είναι το κείμενο της συμφωνίας TTIP, η τελωνειακή νομοθεσία, ένας κατάλογος με τους ισχύοντες τεχνικούς κανονισμούς, τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα, οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και οι διαδικασίες καταχώρισης των επιχειρήσεων στο εμπορικό μητρώο). Το πρόγραμμα εναρμόνισης δεδομένων, που αφορά τους σημαντικότερους τομείς ενδιαφέροντος των ΜΜΕ, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο κοινής ανάλυσης από ειδική ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων ΕΕ — ΗΠΑ.

Τα μέρη θα πρέπει να παρέχουν μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ με όλους τους κωδικούς της δασμολογικής ονοματολογίας, καθώς και τους δασμολογικούς συντελεστές, τους κανόνες καταγωγής, τις απαιτήσεις σήμανσης της χώρας προέλευσης κ.λπ.

2.8.3. Υπηρεσία τεχνικής υποστήριξης

Το κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνει αναφορά σε ένα ενιαίο σημείο πληροφόρησης [άρθρο X παράγραφος 2 στοιχείο γ)]. Το ίδιο αίτημα έχει διατυπωθεί και από το Διατλαντικό Οικονομικό Συμβούλιο. H επέκταση του υποδικτύου αυτών των σημείων πληροφόρησης, με την υποστήριξη αξιόπιστων αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των ΜΜΕ με παγιωμένους δεσμούς με τον επιχειρηματικό κόσμο της ΕΕ και των ΗΠΑ, θα μπορούσε να εξασφαλίσει την ενίσχυση του αντικτύπου και τη μεγαλύτερη συμμετοχή διαφόρων αρχών και ενδιαφερόμενων φορέων.

2.8.4. Σύσταση Επιτροπής ΜΜΕ

Ένα σχέδιο άρθρου X παράγραφος 4 αποσκοπεί στη σύσταση μιας διατλαντικής επιτροπής.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η μέτρηση του αντίκτυπου των διαφορών στον ορισμό μιας ΜΜΕ

Οι ΜΜΕ ορίζονται με διαφορετικό τρόπο στην ΕΕ και στις ΗΠΑ, με μέγιστη πιθανή διαφορά μεταξύ 250 και 1 000 εργαζομένων. Επίσης, στις ΗΠΑ ο ορισμός της ΜΜΕ ποικίλει ανάλογα με τον τομέα (14)· συνήθως αναφέρεται στις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερα από 500 άτομα, αλλά σε ορισμένους τομείς περιλαμβάνει και επιχειρήσεις που έχουν έως 750 ή ακόμη και έως 1 000 εργαζομένους. Για τους περισσότερους τομείς δεν γίνεται αναφορά στον κύκλο εργασιών ή στο σύνολο του ισολογισμού.

Η ΕΟΚΕ καλεί τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταρτίσουν λεπτομερή πίνακα με τον ορισμό της ΜΜΕ στις ΗΠΑ ανά κλάδο και, πρωτίστως, να εργαστούν για να διαπιστώσουν κατά πόσον αυτές οι διαφορές στον ορισμό δεν λειτουργούν σε βάρος των ευρωπαϊκών ΜΜΕ που είναι μικρότερου μεγέθους.

3.1.1. Τα ελεύθερα επαγγέλματα, νομοθετικά ρυθμιζόμενα και μη, αποτελούν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ έναν ειδικό τύπο ΜΜΕ που υφίστανται σε ποικίλες μορφές και διαφορετικές διαβαθμίσεις. Οι ΜΜΕ αυτού του τύπου παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες που βασίζονται σε εξειδικευμένες γνώσεις, απαιτούν την ιδιαίτερη εμπιστοσύνη των πελατών τους και υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις όσον αφορά την ανεξαρτησία τους. Πέρα από τη ζωτική τους σημασία ως οικονομικών εταίρων, τα ελεύθερα επαγγέλματα αποτελούν στοιχείο του ευρωπαϊκού κοινωνιακού προτύπου.

3.2. Αξιολόγηση και παρακολούθηση των επιπτώσεων μιας διευρυμένης διατλαντικής αγοράς στις εξαγωγικές και στις μη εξαγωγικές επιχειρήσεις

Με δεδομένη τη σημασία των ΜΜΕ στην οικονομία της ΕΕ, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να μελετηθεί σχέδιο, κυρίως όσον αφορά τις επιπτώσεις στην απασχόληση, για μια ακριβή ανάλυση αντικτύπου ανά τομέα και ανά κράτος μέλος, των προβλέψιμων επιπτώσεων που θα έχει στις ευρωπαϊκές ΜΜΕ η έναρξη ισχύος της TTIP, σύμφωνα με τους υφιστάμενους όρους των διαπραγματεύσεων. Είναι απαραίτητο να διεξαχθούν μελέτες αντίκτυπου εκ των προτέρων και εκ των υστέρων για τις ΜΜΕ, τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (ΠΜΕ) και τις μικροεπιχειρήσεις, είτε με εξαγωγικό προσανατολισμό είτε όχι, καθώς και για τα ελεύθερα επαγγέλματα, προκειμένου να υπολογιστούν οι πιθανές επιπτώσεις της εφαρμογής μιας διατλαντικής αγοράς.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη εξετάσει τις επιπτώσεις της TTIP στις μεταποιητικές βιομηχανίες και στην αγορά ενέργειας και κατέληξε σε θετικό αντίκτυπο, παρ’ ότι διαφορετικό ανάλογα με τον τομέα δραστηριότητας (15). Ωστόσο, ο αντίκτυπος σε άλλους τομείς που σχετίζονται στενότερα με την τοπική οικονομία (γεωργία, τουρισμός, βιοτεχνία, ξενοδοχεία, ΤΠΕ, εστιατόρια, βιομηχανία, αυτοαπασχολούμενοι, υπηρεσίες, ελεύθερα επαγγέλματα κ.λπ.) δεν έχει μελετηθεί ειδικά.

Οι επόμενοι γύροι των διαπραγματεύσεων της TTIP πρέπει να επιτύχουν πιο φιλόδοξα αποτελέσματα για τον γεωργικό τομέα, με ειδική έμφαση στην πρόσβαση στην αγορά, τις γεωγραφικές ενδείξεις και τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα. Είναι ζωτικής σημασίας η διατήρηση των υψηλών προδιαγραφών ασφάλειας που ισχύουν στην ΕΕ σχετκά με τα τρόφιμα και την υγεία των ζώων και των ανθρώπων.

Είναι καθοριστικής σημασίας να προβλέπεται ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρήσεις αυτές θα επηρεαστούν από την έναρξη μιας πιο ολοκληρωμένης διατλαντικής αγοράς. Η TTIP θα επιφέρει τροποποίηση του επιχειρησιακού τους μοντέλου, των μεθόδων παραγωγής τους, της φύσης των υπηρεσιών ή των στρατηγικών τους από πλευράς επενδύσεων και απασχόλησης στο πλαίσιο ενός νέου πεδίου ανταγωνισμού; Είναι επίσης απαραίτητο να προβλεφθούν μέτρα και πολιτικές προσαρμογής που να μπορούν να επιτρέπουν σε όλες τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ να επωφελούνται πλήρως από την TTIP.

3.3. Ένα νέο κατώτατο όριο ώστε να βοηθηθούν οι ΜΜΕ/ΠΜΕ να «δοκιμάσουν» την αγορά σε πολύ μικρή κλίμακα

Κάτω από τα προβλεπόμενα κατώτατα όρια δεν επιβάλλονται καθόλου δασμοί ή φόροι και οι διαδικασίες εκτελωνισμού, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων υποβολής δεδομένων, είναι ελάχιστες.

Έχει διατυπωθεί το αίτημα από πλευράς του Ατλαντικού Συμβουλίου και υπάρχει γενικά μια ώθηση από την πλευρά των ΗΠΑ να αυξηθούν τα ισχύοντα κατώτατα όρια σε 800 δολάρια ΗΠΑ για τα δέματα που αποστέλλονται από μικρές επιχειρήσεις για εισαγωγή στις ΗΠΑ ή στην Ευρωπαϊκή Ένωση (τα ισχύοντα κατώφλια είναι 200 δολάρια ΗΠΑ και 150 ευρώ αντιστοίχως). Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμη και αν τα εμπορεύματα απαλλάσσονται από τελωνειακούς δασμούς, θα πρέπει να εισπράττεται ΦΠΑ για αποστολές αξίας μεγαλύτερης από 10 ή 22 ευρώ (ανάλογα με τα κράτη μέλη).

Ένα υψηλότερο ελάχιστο κατώτατο όριο που προσφέρεται για τα αεροπορικά ταξίδια των ιδιωτών και για τα εισερχόμενα δέματα, ιδίως στον τομέα των καταναλωτικών αγαθών, θα μπορούσε να βοηθήσει τις ΜΜΕ, και ειδικότερα τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, να αρχίσουν τις εξαγωγές τους σε χαμηλή κλίμακα ή να προσφύγουν στο ηλεκτρονικό εμπόριο χωρίς καταβολή δασμών. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει κατά πόσον είναι εφικτό αυτό το αίτημα (αντίκτυπος στα τελωνειακά έσοδα, δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας κ.λπ.). Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων με θέμα «10 πράγματα που πρέπει να ξέρετε για το ηλεκτρονικό εμπόριο» (16) για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξάγουν τα προϊόντα τους σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μια παρόμοια βάση δεδομένων μπορεί επίσης να προσαρμοστεί στο διατλαντικό εμπόριο.

3.4. Απαιτούμενη πρόσβαση σε όλες τις σχετικές πληροφορίες σε μια πολύγλωσση διαδικτυακή πύλη

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη δημιουργία διαδικτυακής πύλης για τις ΜΜΕ και επιθυμεί να διατυπώσει τα ακόλουθα αιτήματα:

— όλες οι πληροφορίες να παρέχονται και στις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ,

— το λογισμικό να είναι όσο το δυνατόν πιο απλό και πιο εύχρηστο,

— η λειτουργία της βάσης δεδομένων να δοκιμαστεί από ομάδα ευρωπαϊκών ΜΜΕ, έτσι ώστε το εργαλείο να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους,

— η βάση δεδομένων να περιλαμβάνει και ανθρώπινη διεπαφή με ομάδα επίλυσης προβλημάτων εκατέρωθεν του Ατλαντικού.

Η έκθεση της Επιτροπής για τις ΜΜΕ και την TTIP δείχνει σαφώς ότι πολλές από τις επιχειρήσεις, ενώ γνωρίζουν τα μέτρα που εφαρμόζονται στις εξαγωγές τους, δεν μπορούν να γνωρίζουν αν πρόκειται για ομοσπονδιακά μέτρα, για μέτρα των ομόσπονδων κρατών ή για ιδιωτικούς κανόνες. Επομένως, είναι σημαντικό οι αρχές να μπορούν να εντοπίζουν τακτικά ποιες είναι οι διαδικασίες και οι κανονισμοί που θεωρούνται ιδιαίτερα δύσκολοι για τις ΜΜΕ και να προβλέπουν ειδικά δελτία εξήγησης και περιγραφής των ενεργειών που πρέπει να ακολουθηθούν για τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις.

3.5. Μια αντιπροσωπευτική επιτροπή ΜΜΕ με ακριβείς αρμοδιότητες

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον διάλογο που έχει ήδη θεσμοθετηθεί από τις αρμόδιες για τις ΜΜΕ αρχές σε ευρωπαϊκό και σε αμερικανικό επίπεδο. Ωστόσο, θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει επαρκής εκπροσώπηση των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των ΜΜΕ στον διατλαντικό διάλογο που τις αφορά και να μην περιοριστεί η σύνθεση της μελλοντικής επιτροπής ΜΜΕ μόνο στις εθνικές διοικήσεις, αλλά να είναι ανοιχτή στις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων εκατέρωθεν του Ατλαντικού. Ορισμένες γενικές διατάξεις για τις ΜΜΕ θα έχουν επίσης σημαντικές επιπτώσεις για τους εργαζομένους τους και τους καταναλωτές των προϊόντων τους. Ως εκ τούτου, οι εκπρόσωποι αυτών των ενδιαφερόμενων μερών θα πρέπει να συμμετέχουν ως σύμβουλοι στη μελλοντική επιτροπή των ΜΜΕ, προκειμένου τα συμφέροντά τους να λαμβάνονται δεόντως υπόψη από την αρχή.

Η ΕΟΚΕ προτείνει οι αρμοδιότητες της μελλοντικές επιτροπής ΜΜΕ να είναι οι εξής: παρακολούθηση των όρων εφαρμογής της TTIP στις ΜΜΕ και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις και των επιπτώσεών τους στους δικούς τους εργαζόμενους και στους καταναλωτές των προϊόντων τους, εκπόνηση μελετών αντικτύπου, υποβολή προτάσεων για την επίλυση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ/ΠΜΕ και οι μικροεπιχειρήσεις, καθώς και εργαζόμενοί τους και οι καταναλωτές των προϊόντων τους, οργάνωση της επικοινωνίας όσον αφορά τις επιχειρήσεις αυτές κ.λπ.

3.6. Ενημερωτική εκστρατεία σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο

Η σωστή ενημέρωση των ΜΜΕ είναι ζωτικής σημασίας για να μπορέσουν αυτές να επωφεληθούν από τις νέες εμπορικές ευκαιρίες που παρέχει η TTIP (κατάργηση των τελωνειακών δασμών, διευκόλυνση του εμπορίου και ρυθμιστική συνεργασία που καταλήγει σε εναρμόνιση ή αμοιβαία αναγνώριση των αξιολογήσεων της συμμόρφωσης, των προσόντων και των κανόνων του εργατικού δικαίου).

Η ενημέρωση αυτή δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσω του διαδικτύου. Για να αποκτήσουν οι ΜΜΕ καλύτερη γνώση και κατανόηση των διαθέσιμων εργαλείων και πρωτοβουλιών δημόσιας στήριξης, θα πρέπει να αναπτυχθεί ειδική εκστρατεία ευαισθητοποίησής τους, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων ειδικευμένων στο διεθνές εμπόριο και εμπειρογνωμόνων για θέματα εξαγωγών και επενδύσεων στις ΗΠΑ. Οι ΜΜΕ αγνοούν τα εργαλεία που υπάρχουν και τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στη διεθνοποίησή τους, όπως η βάση δεδομένων για την πρόσβαση στην αγορά και το δίκτυο Enterprise Europe. Οι προσπάθειες των επιχειρήσεων για διεθνοποίηση και άνοιγμα στο εξωτερικό αρχίζουν από την ίδια τους τη χώρα· για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στους πόρους και στη βοήθεια προς τις ΜΜΕ που μπορεί να παρασχεθεί σε εθνικό και, ενδεχομένως, σε ενωσιακό επίπεδο.

Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης τη δημιουργία ενός δικτύου των ενώσεων των ευρωπαϊκών και αμερικανικών ΜΜΕ, με αποστολή την προώθηση της TTIP μέσω μιας αυθεντικής προσέγγισης από τη βάση στην κορυφή.

3.7. Εμβάθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις ΜΜΕ

3.7.1. Είναι σημαντικό να μην εκληφθεί η TTIP ως μέσο κατάργησης της προτιμησιακής μεταχείρισης των ΜΜΕ στις δημόσιες συμβάσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Στην TTIP θα πρέπει να διατηρηθούν οι προτεραιότητες αυτές, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμόζονται αδιακρίτως σε ευρωπαϊκές και αμερικανικές ΜΜΕ.

3.7.2. Επίσης, είναι κεφαλαιώδους σημασίας στη διαδικασία διαπραγματεύσεων καθώς και στο πλαίσιο της ρυθμιστικής συνεργασίας να γίνεται σεβαστή η αρχή «Think small first» (προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις), προκειμένου οι προτεραιότητες και η πραγματικότητα των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων να λαμβάνονται υπόψη από την έναρξη της νομοθετικής διαδικασίας και να προστατεύονται τα ειδικά τους συμφέροντα. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ ζητεί οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις να αντιπροσωπεύονται συγκεκριμένα στη συμβουλευτική ομάδα (TTIP Advisory Board).

3.7.3. Όσον αφορά τη ρυθμιστική συνεργασία, πρέπει να προσφέρεται εξατομικευμένη υποστήριξη στις ΜΜΕ, ιδίως στις μικρές και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμόρφωσή τους στις ρυθμίσεις.

3.7.4. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι πολλές από τις επιχειρήσεις που ενδέχεται να επενδύσουν ή να εξαγάγουν στη διατλαντική αγορά είναι οι επιχειρήσεις που καινοτομούν και οι οποίες χρειάζονται αυστηρούς και κατανοητούς κανόνες για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.7.5. Όσον αφορά τη βιομηχανία τροφίμων, είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις επιχειρήσεις που βασίζουν την παραγωγή τους και τις συναφείς διεργασίες σε ηθικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές θεωρήσεις. Είναι απαραίτητο να συνεχιστεί η προώθηση του εμπορίου των προϊόντων αυτών που συμβάλλουν στην αειφόρο ανάπτυξη. Είναι επίσης αναγκαίο να εξασφαλιστεί η επαρκής προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, οι οποίες αποτελούν εγγύηση για τον καταναλωτή όσον αφορά τόσο την προέλευση των προϊόντων όσο και τις μεθόδους παραγωγής. Η ΕΕ έχει οικοδομήσει εδώ και χρόνια μια πολιτική ποιότητας για τα προϊόντα της, η οποία συνιστά ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματά της, καθώς παρέχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στους παραγωγούς της Ένωσης, συμβάλλει σημαντικά στη συνέχιση της πολιτισμικής και γαστρονομικής της παράδοσης και στηρίζει την αγροτική ανάπτυξη, καθώς και τις πολιτικές στήριξης της αγοράς και του εισοδήματος των παραγωγών.

3.7.6. Η ΕΟΚΕ σε μια άλλη γνωμοδότηση εξετάζει την εμπειρία της «Small Business Act» (SBA) στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην ΕΕ, προκειμένου να κατανοηθούν τα οφέλη που η «Small Business Act» των ΗΠΑ παρέχει στις αμερικανικές ΜΜΕ όσον αφορά την πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις ή στη χρηματοδότηση, για παράδειγμα. Τούτο θα συμβάλει, εν ευθέτω χρόνω, στην υποβολή προτάσεων βελτίωσης και στην υιοθέτηση αποτελεσματικότερων μεθόδων εργασίας για την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία SBA, προκειμένου να καταστεί πιο ευνοϊκή για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ και πιο δεσμευτική.

Βρυξέλλες 2 Ιουλίου 2015. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) DG Trade Chief Economist Note «SMEs are more important than you think! Challenges and opportunities for EU exporting SMEs» (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/september/tradoc_152792.pdf).

(2) «Small and Medium Sized Entreprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership» (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf).

(3) Βλέπε υποσημείωση 1.

(4) https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

(5) ΕΕ C 424 της 26.11.2014, σ. 9.

(6) Βλέπε υποσημείωση 1.

(7) Διεθνοποίηση των ΜΜΕ — Τελική έκθεση 2010. «Annual report on European SMEs 2013/2014» (Ετήσια έκθεση για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ 2013/2014) http://ec.europa.eu/growth/smes/business-friendly-environment/performance-review/files/supporting-documents/2014/annual-report-smes-2014_en.pdf, σ. 62).

(8) Βλέπε υποσημείωση 7.

(9) USITC, «Small and Medium-Sized Enterprises: Overview of Participation in U.S. Exports» (Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις: Επισκόπηση της συμμετοχής τους στις εξαγωγές των ΗΠΑ), 2010 (http://www.usitc.gov/publications/332/pub4125.pdf).

(10) «The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big opportunities for small business» (Διατλαντική Εμπορική και Επενδυτική Εταιρική Σχέση — Μεγάλες ευκαιρίες για τις μικρές επιχειρήσεις), Ατλαντικό Συμβούλιο, (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, σ. 3).

(11) OMC, wt/COMTD/AFT/W/53, σ. 23.

(12) «The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big opportunities for small business» (Διατλαντική Εμπορική και Επενδυτική Εταιρική Σχέση — Μεγάλες ευκαιρίες για τις μικρές επιχειρήσεις), Ατλαντικό Συμβούλιο, (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, σ. 3)· «Small and medium sized enterprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership» (Οι ΜΜΕ και η TTIP) (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf)· «Small companies in a big market» (Μικρές επιχειρήσεις σε μεγάλες αγορές) (http://www.svensktnaringsliv.se/english/publications/small-companies-in-a-big-market-how-a-free-trade-agreement-betwee_611404.html).

(13) http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153028.pdf

(14) https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

(15) ITRE Commission «TTIP impacts on European Energy markets and manufacturing industries», 2015 (http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2015/536316/IPOL_STU(2015)536316_EN.pdf).

(16) https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/dem/watify/selling-online?language=en