Πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις - Άνοιξη 2003

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

Πίνακας Περιεχομένων

Συνοπτική παρουσίαση

Εισαγωγή

Δομή

Περιορισμοί

Μητρώο κρατικών ενισχύσεων - ένα δεύτερο εργαλείο διαφάνειας

Μέρος 1: Επισκόπηση των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

1.1 Κρατικές ενισχύσεις σε απόλυτους και σχετικούς αριθμούς

1.2 Κατανομή των ενισχύσεων κατά τομέα

1.3 Κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα

Μέρος 2: Μια οικονομική προσέγγιση του στόχου της μείωσης και της βελτίωσης των κρατικών ενίσχυσεων

2.1 Οριζόντιοι και τομεακοί στόχοι

2.2 Άνθρακας και χάλυβας

2.3 Κρατικές ενισχύσεις για τη συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη

2.4 Μέσα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων

Μέρος 3: Εφαρμογή των διαδικασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση

3.1 Καταχωρηθείσες υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων

3.2 Αποφάσεις της Επιτροπής

3.3 Ανάκτηση της ενίσχυσης

3.4 Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

Φόρουμ για τις κρατικές ενισχύσεις

Τεχνικό παράρτημα

Παράρτημα 1

Διαγράμματα και πίνακες

ΠΊΝΑΚΑΣ 1: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΡΆΤΗ ΜΈΛΗ, 2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 1: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΌ ΤΟΥ ΑΕΠ, 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 2: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΚΑΤΆ ΚΕΦΑΛΉ, 1997-2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 2: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ (ΕΚΤΌΣ ΓΕΩΡΓΊΑΣ, ΑΛΙΕΊΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΏΝ) ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΌ ΤΟΥ ΑΕΠ, 1997 - 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 3: ΚΑΤΑΝΟΜΉ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ ΚΑΤΆ ΤΟΜΈΑ, 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 4: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΚΑΤΆ ΤΟΜΈΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΌΤΗΤΑ, 1997 -2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 5: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΚΑΤΆ ΤΟΜΈΑ ΣΤΑ ΚΡΆΤΗ ΜΈΛΗ, 1997-2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 6: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΌ ΤΟΜΈΑ, 2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 3: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΌ ΤΟΜΈΑ, 1997 - 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 7: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΙΖΌΝΤΙΟΥΣ ΣΤΌΧΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΈΝΟΥΣ ΤΟΜΕΊΣ, 2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 4: ΠΟΣΟΣΤΌ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΏΝ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΎΝΤΑΙ ΓΙΑ ΟΡΙΖΌΝΤΙΟΥΣ ΣΤΌΧΟΥΣ, 1997 - 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 8: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΑ ΆΝΘΡΑΚΑ, 1997 - 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 9: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΠΡΟΟΡΙΖΌΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΆ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ 'Α', 2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 5: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΠΡΟΟΡΙΖΌΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΆ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΙΣΧΥΌΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ 'Α', 1991-2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 6: ΜΕΡΊΔΙΟ ΤΟΥ ΚΆΘΕ ΜΈΣΟΥ ΧΟΡΉΓΗΣΗΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΝΟΛΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΑ ΣΤΗΝ ΕΕ, 1999 - 2001

ΠΊΝΑΚΑΣ 10: ΚΡΑΤΙΚΈΣ ΕΝΙΣΧΎΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΊΑ ΑΝΆ ΜΈΣΟ ΕΝΊΣΧΥΣΗΣ, 1999 - 2001

ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ 7: ΠΟΣΟΣΤΌ ΑΡΝΗΤΙΚΏΝ ΑΠΟΦΆΣΕΩΝ ΑΝΆ ΚΡΆΤΟΣ ΜΈΛΟΣ, 2000-2002

ΠΊΝΑΚΑΣ 11: ΕΝΤΆΛΜΑΤΑ ΑΝΆΚΤΗΣΗΣ ΠΟΥ ΕΚΚΡΕΜΟΎΣΑΝ ΤΟΝ ΦΕΒΡΟΥΆΡΙΟ ΤΟΥ 2003

ΣΥΝΟΠΤΙΚΉ ΠΑΡΟΥΣΊΑΣΗ

Η απόφαση ως προς το αν οι ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη είναι συμβατές ή όχι με την κοινή αγορά λαμβάνεται από την Επιτροπή, σύμφωνα με τη Συνθήκη και τα λοιπά σχετικά κοινοτικά νομοθετικά κείμενα. Εν γένει, οι κρατικές ενισχύσεις εγκρίνονται μόνο εφόσον επιδιώκουν σαφώς καθορισμένους στόχους, όπως είναι η έρευνα και η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η περιφερειακή ανάπτυξη, η ανάπτυξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, η προώθηση της κατάρτισης, κ.λπ., και εφόσον αποφεύγουν τις αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Τούτο απαιτεί την εξισορρόπηση στόχων και αποτελεσμάτων της εκάστοτε ενίσχυσης, έργο που αναλαμβάνεται από την Επιτροπή σε στενή συνεργασία με το εμπλεκόμενο κράτος μέλος. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί μάλλον ικανοποιητικά. Από τις 759 τελικές αποφάσεις που εξέδωσε η Επιτροπή για κρατικές ενισχύσεις το 2002, μόνο οι 53 (7%) ήσαν αρνητικές.

Και πράγματι, το σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων έχει επιβάλει μια καλά εδραιωμένη πειθαρχία στα κράτη μέλη, καθένα από τα οποία ζήτησε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης τη μείωση του συνολικού ύψους των κρατικών ενισχύσεων του 2003 και τον αναπροσανατολισμό των ενισχύσεων προς οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος. Τα περισσότερα βρίσκονται ήδη στον σωστό δρόμο, με το ύψος των ενισχύσεών τους να μειώνεται σταθερά και τις ενισχύσεις να αναπροσανατολίζονται προς στόχους όπως το περιβάλλον και η έρευνα και ανάπτυξη. Ωστόσο, το αθροιστικό αποτέλεσμα ορισμένων κρατικών ενισχύσεων του 2001, με συνολικό ύψος περίπου 86 δισεκ. ευρώ, εξακολουθεί να νοθεύει σε σημαντικό βαθμό τον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά.

Πέραν της ανάγκης ελαχιστοποίησης της νόθευσης του ανταγωνισμού, η χορήγηση των ενισχύσεων πρέπει επίσης να είναι ισορροπημένη σε σχέση με τις εθνικές δημόσιες δαπάνες, ενώ, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Οι δημόσιοι πόροι πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά τρόπο φειδωλό και αποτελεσματικό. Στο πλαίσιο αυτό, τον Νοέμβριο του 2002 το Συμβούλιο εξέδωσε μια σειρά συμπεράσματα σχετικά με "μια οικονομική προσέγγιση προς λιγότερες και καλύτερες κρατικές ενισχύσεις". Βασικός στόχος των συμπερασμάτων αυτών είναι η ανάπτυξη μιας ευρύτερης οικονομικής ανάλυσης των αποτελεσμάτων των κρατικών ενισχύσεων, μέσω της ενθάρρυνσης του διαλόγου και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών. Καλεί δε το Συμβούλιο τα κράτη μέλη να " ... εξετάζουν πριν χορηγήσουν μια κρατική ενίσχυση ... αν μια παρέμβαση με τη μορφή κρατικής ενίσχυσης είναι ο καταλληλότερος και αποτελεσματικότερος τρόπος για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών (τα οποία χαρακτηρίζονται ως αστοχίες της αγοράς)", και να συνεχίσουν να "επεκτείνουν τη χρήση των εκ των προτέρων και εκ των υστέρων αξιολογήσεων των επιμέρους κρατικών ενισχύσεων και καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να παρακολουθούν τις επιπτώσεις στο ανταγωνισμό και την αποτελεσματικότητα της εκάστοτε ενίσχυσης".

Βασικά πορίσματα

Το συνολικό ύψος των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνέχισε να μειώνεται

Το συνολικό ύψος των εθνικών κρατικών ενισχύσεων στην ΕΕ μειώθηκε από 102 δισεκ. ευρώ το 1997 σε 86 δισεκ. ευρώ το 2001. Σ' αυτήν την κατά 16 δισεκ. ευρώ μείωση συνετέλεσε η σημαντική μείωση των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα καθώς και οι μειώσεις των ενισχύσεων για χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, για τον άνθρακα, τη γεωργία και τη μεταποιητική βιομηχανία. Σε αντίθεση με τη γενική αυτή καθοδική τάση, παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στις ενισχύσεις για τις μεταφορές και το περιβάλλον. Τα δύο κράτη μέλη που συνέβαλαν περισσότερο στην αισθητή αυτή μείωση ήταν η Γερμανία (μείωση κατά 6 δισεκ. ευρώ) και η Ιταλία (μείωση κατά 4 δισεκ. ευρώ), κυρίως λόγω της σημαντικής μείωσης των ενισχύσεων για περιφερειακούς σκοπούς.

Εξακολουθούν να υφίστανται διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους πόρους που διατίθενται για κρατικές ενισχύσεις ...

Σε σχετικούς όρους, οι κρατικές ενισχύσεις ανήλθαν στο 0,99% του Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ) της ΕΕ το 2001. Ο μέσος όρος αυτός κρύβει σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών: Το μερίδιο των ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ κυμαίνεται από 0,66% στο Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι 1,58% στη Φινλανδία. Το υψηλό ποσοστό που παρατηρείται στη Φινλανδία εξηγείται από το σχετικά μεγάλο ύψος των ενισχύσεων που χορηγούνται στην γεωργία, η οποία απορροφά το 65% του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων στη χώρα αυτή. Αν εξαιρεθούν οι ενισχύσεις για τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές, προκύπτει μια σημαντικά διαφορετική κατάταξη των κρατών μελών. Έτσι, οι κρατικές ενισχύσεις στη Φινλανδία αντιστοιχούν στο 0,29% του ΑΕΠ, έναντι του 0,38% που ισχύει κατά μέσον όρο στην ΕΕ.

... αλλά μειώνονται συνεχώς λόγω της μείωσης των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστού του ΑΕΠ στα περισσότερα κράτη μέλη

Το ύψος των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε σε δώδεκα από τα δεκαπέντε κράτη μέλη από το 1997 έως το 2001, σύμφωνα με την υποχρέωση που ανέλαβαν τα κράτη μέλη στην Στοκχόλμη να επιτύχουν μείωση των κρατικών ενισχύσεων μέχρι το 2003. Οι μεγαλύτερη μείωση παρατηρήθηκε στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία (κατά περίπου 0,3 % ή και περισσότερο) μεταξύ 1997-1999 και 1999-2001. Αντίθετα, στη Δανία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες οι ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν. Τούτο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση των ενισχύσεων για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, αν και στην περίπτωση της Δανίας σημειώθηκε σημαντική αύξηση στις ενισχύσεις για δύο οριζόντιους στόχους, την απασχόληση και το περιβάλλον.

Εάν εξαιρεθούν οι ενισχύσεις για τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές, οι συνολικές ενισχύσεις στην ΕΕ μειώθηκαν από 0,58% του ΑΕΠ κατά μέσον όρο κατά την περίοδο 1997-1999, σε 0,43% κατά την περίοδο 1999-2001.

Η κατανομή των ενισχύσεων κατά τομέα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών και ανά χρονική περίοδο

Η επίπτωση των κρατικών ενισχύσεων στην εσωτερική αγορά επηρεάζεται όχι μόνον από τον όγκο τους αλλά και από την σύνθεσή τους. Το 2001, το 46% των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση χορηγήθηκε στον τομέα των μεταφορών, και σχεδόν αποκλειστικά για το σιδηροδρομικό δίκτυο. Το μερίδιο των συνολικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον μεταποιητικό τομέα ήταν 25%, στον γεωργικό και τον αλιευτικό τομέα 15%, στον τομέα του άνθρακα 7%, και στους λοιπούς τομείς 7%. Παρατηρούνται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους τομείς στους οποίους κατευθύνουν τις ενισχύσεις. Οι ενισχύσεις υπέρ των τομέων της γεωργίας και της αλιείας αντιπροσώπευαν μόνο το 9% του συνόλου των ενισχύσεων στη Δανία και στη Γερμανία, ενώ στην Φινλανδία το ποσοστό αυτό ήταν 65%. Οι ενισχύσεις προς τον τομέα των σιδηροδρόμων κάλυψαν περισσότερο από το 60% των συνολικών ενισχύσεων στο Βέλγιο, στο Λουξεμβούργο και στις Κάτω Χώρες. Οι ενισχύσεις στον τομέα του άνθρακα κάλυψαν το 18% των ενισχύσεων στη Γερμανία και το 22% στην Ισπανία, ενώ ο κοινοτικός μέσος όρος ανήλθε σε 7%.

Οι κρατικές ενισχύσεις προς τη μεταποίηση, και σε σχέση με την προστιθέμενη αξία, μειώθηκαν στα περισσότερα κράτη μέλη μεταξύ 1997 και 2001. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη μεταποίηση το 2001, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανήλθαν σε 21 δισεκ. ευρώ, ή, με άλλα λόγια, στο 1,4% της προστιθέμενης αξίας στον τομέα αυτόν.

Τα κράτη μέλη αναπροσανατολίζουν τις ενισχύσεις προς οριζόντιους στόχους

Σύμφωνα με τις πρόσφατες τάσεις, το μερίδιο των κοινοτικών ενισχύσεων που χορηγούνται για την επίτευξη οριζοντίων στόχων αυξήθηκε κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες από την περίοδο 1997-1999 έως την περίοδο 1999-2001. Αυτή η θετική τάση παρατηρήθηκε, σε διαφορετικούς βαθμούς, στα περισσότερα κράτη μέλη. Ταυτόχρονα, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν μειώσει τις ενισχύσεις τους προς συγκεκριμένους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών.

Το 2001, οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για οριζόντιους στόχους, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων συνοχής, κάλυψαν το 71% των συνολικών ενισχύσεων στην ΕΕ, εξαιρουμένων των ενισχύσεων για τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές. Περίπου ένα 19% αφορούσε τον τομέα του άνθρακα, ενώ το υπόλοιπο 10% αντιστοιχούσε σε ενισχύσεις των οποίων ο πρωταρχικός στόχος ήταν κάποιος συγκεκριμένος τομέας της βιομηχανίας ή των υπηρεσιών. Τα περισσότερα κράτη μέλη κατηύθυναν ποσοστό μεταξύ 75% και 100% των κρατικών τους ενισχύσεων προς οριζόντιους στόχους, αν και η επιλογή στόχου διέφερε σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

Μείωση των ενισχύσεων προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, το 2001, κάλεσε τα κράτη μέλη να αναπροσανατολίσουν τις κρατικές ενισχύσεις προς τους στόχους συνοχής. Όσο τούτο είναι δυνατόν στο πλαίσιο των σημερινών κανόνων ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή θα συνεχίσει να ευνοεί τις ενισχύσεις που αποσκοπούν στη μείωση του χάσματος συνοχής. Ωστόσο, μεγαλύτερη συνοχή θα επιτευχθεί μόνο εφόσον οι ενισχύσεις εστιασθούν στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η αποτελεσματικότητά τους δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο από τυχόν χορήγηση δυσανάλογων ενισχύσεων σε μη ενισχυόμενες περιφέρειες.

Το 2001, για την Ένωση ως σύνολο υπολογίζεται ότι κρατικές ενισχύσεις 8 δισεκ. ευρώ κατευθύνθηκαν αποκλειστικά στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, τις αποκαλούμενες περιφέρειες "Α". Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε κάτι λιγότερο από το ένα τέταρτο των συνολικών ενισχύσεων (εξαιρουμένης της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών). Οι ενισχύσεις για τις περιφέρειες "Α", οι οποίες συμπίπτουν σχεδόν με τις περιφέρειες του Στόχου 1 των Διαρθρωτικών Ταμείων, μειώθηκαν εντυπωσιακά κατά τα δέκα περίπου τελευταία έτη, από το μέγιστο των 27 δισεκ. ευρώ του 1993 σε 8 δισεκ. ευρώ το 2001. Το 1993, η Γερμανία (17 δισεκ. ευρώ) και η Ιταλία (7 δισεκ. ευρώ) κάλυψαν σχεδόν το 90% του συνόλου. Το 2001, οι δύο αυτές χώρες εξακολουθούσαν να καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών ενισχύσεων στην ΕΕ, αλλά το ύψος των ενισχύσεων είχε μειωθεί ραγδαία, στα 2,5 δισεκ. ευρώ στη Γερμανία και στα 2,1 δισεκ. ευρώ στην Ιταλία.

Η πλειονότητα των κρατών μελών τείνει να χορηγεί ενισχύσεις στη βιομηχανία με τη μορφή επιχορηγήσεων

Όσον αφορά τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την χορήγηση ενισχύσεων στον μεταποιητικό τομέα, οι επιχορηγήσεις είναι, με διαφορά, το μέσο που χρησιμοποιείται συχνότερα και αντιστοιχεί στο 63% του συνόλου στην ΕΕ. Πέραν των ενισχύσεων που χορηγούνται μέσω του προϋπολογισμού, άλλες ενισχύσεις καταβάλλονται μέσω του φορολογικού συστήματος ή του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Οι φορολογικές απαλλαγές αντιπροσωπεύουν το 26% του συνόλου σε ολόκληρη την ΕΕ. Ενώ η Δανία, η Ισπανία, το Λουξεμβούργο, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο χορηγούν πάνω από το 85% των ενισχύσεών τους με τη μορφή επιχορηγήσεων, άλλα κράτη μέλη χρησιμοποιούν περισσότερο τις φορολογικές απαλλαγές, όπως ιδίως η Γερμανία (36%), η Γαλλία (39%) και η Ιρλανδία (77%).

Η Επιτροπή εγκρίνει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στο 93% των υποθέσεων που εξετάζει

Το 2002, καταχωρήθηκαν στα μητρώα της Επιτροπής περίπου 1000 υποθέσεις. Περίπου το 44% αφορούσε τους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, το 38% τη γεωργία, το 10% την αλιεία και το 8% τις μεταφορές και την ενέργεια. Σύμφωνα με τη Συνθήκη, τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν όλες τις κρατικές ενισχύσεις στην Επιτροπή. Ωστόσο, όσον αφορά περίπου το 15% των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων που εξετάσθηκαν η διαδικασία ελέγχου κινήθηκε όχι από το κράτος μέλος αλλά από την Επιτροπή, αφού αυτή ενετόπισε την κρατική ενίσχυση, π.χ. μετά από σχετική καταγγελία. Κατά την περίοδο 1999-2001, μόλις το 7% όλων των τελικών αποφάσεων που έλαβε η Επιτροπή ήσαν αρνητικές.

Η Επιτροπή εξακολουθεί να εργάζεται για την απλοποίηση, τον εκσυγχρονισμό και τη μεταρρύθμιση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

Η Επιτροπή θα συνεχίσει τη μεταρρύθμιση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, με σκοπό την επιτάχυνση, την απλοποίηση και τον εκσυγχρονισμό των διαδικασιών, ιδίως για να μειώσει τους πόρους που δαπανώνται για τις συνήθεις υποθέσεις και να εστιάσει τις προσπάθειές της στις σημαντικότερες. Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε στην απλοποίηση και αποσαφήνιση της ισχύουσας νομοθεσίας, μέσω της καθιέρωσης, π.χ., του νέου πολυτομεακού πλαισίου και της έκδοσης τριών κανονισμών περί απαλλαγής κατά κατηγορία, οι οποίοι καλύπτουν τις ενισχύσεις για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, για την κατάρτιση και, πλέον πρόσφατα, για την απασχόληση. Ωστόσο, χρειάζονται και άλλες προσπάθειες για την αναμόρφωση και άλλων σημερινών μέσων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να απλοποιηθούν τα ισχύοντα κείμενα και να αρθούν οι πιθανές αντιφάσεις μεταξύ τους.

ΕΙΣΑΓΩΓΉ

Η απόφαση ως προς το αν μια ενίσχυση χορηγούμενη από κράτος μέλος είναι συμβατή με την κοινή αγορά μπορεί να ληφθεί μόνο από μια υπερεθνική και ανεξάρτητη αρχή. Ο ρόλος της Επιτροπής, όπως αυτός καθορίζεται στη Συνθήκη, έγκειται στην προσεκτική εξέταση των υφιστάμενων και των προτεινόμενων από το κράτος μέλος μέτρων κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να βεβαιώνεται ότι αυτά είναι συμβατά με την κοινοτική νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων, και ότι δεν νοθεύουν τον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό. Μολονότι κάθε μεμονωμένη ενίσχυση χορηγείται υπό όρους που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή, και παρά τα θετικά αποτελέσματα που μπορεί να έχει σε άλλους τομείς πολιτικής, είναι αναμφισβήτητο ότι η σωρευτική επίδραση των περίπου 86 δισεκ. ευρώ σε κρατικές ενισχύσεις το 2001 νοθεύει σημαντικά τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά.

Κατά τα τελευταία δέκα έτη, στα περισσότερα κράτη μέλη παρατηρήθηκε πτωτική τάση όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ. Πάντως, η ανάγκη για περαιτέρω μειώσεις στο συνολικό ύψος των ενισχύσεων και για αναπροσανατολισμό των ενισχύσεων προς οριζόντιους στόχους κοινοτικού ενδιαφέροντος, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων συνοχής, υπογραμμίσθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, ενώ νέα ώθηση εδόθη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, τον Μάρτιο του 2003, το οποίο έκανε έκκληση για περαιτέρω μειώσεις των κρατικών ενισχύσεων και για αναπροσανατολισμό τους προς οριζόντιους στόχους, καλωσόρισε δε την πρόθεση της Επιτροπής να συνεχίσει να εργάζεται για την απλοποίηση και τον εκσυγχρονισμό των ρυθμίσεων περί κρατικών ενισχύσεων, εστιάζοντας την προσοχή της στις περισσότερο επικίνδυνες για τον ανταγωνισμό. Τον Νοέμβριο του 2002, το Συμβούλιο εξέδωσε μια ακόμη σειρά συμπερασμάτων σχετικά με "μια οικονομική προσέγγιση του στόχου της μείωσης και της βελτίωσης των κρατικών ενισχύσεων" [1]. Το Συμβούλιο επιβεβαιώνει, κατ' αυτόν τον τρόπο, την άποψη της Επιτροπής ότι λιγότερες και καλύτερα προσανατολισμένες κρατικές ενισχύσεις συμβάλλουν αποφασιστικά στον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Οι Γενικοί Προσανατολισμοί Οικονομικής Πολιτικής για το 2002 περιλαμβάνουν συγκεκριμένες συστάσεις προς τα κράτη μέλη σχετικά με το θέμα αυτό.

[1] Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 13799/02: http://register.consilium.eu.int/pdf/gr/ 02/st13/13799gr2.pdf

Τι είναι κρατική ενίσχυση;

Η κρατική ενίσχυση είναι μια μορφή κρατικής παρέμβασης που χρησιμοποιείται για την προώθηση μιας δεδομένης οικονομικής δραστηριότητας. Συνεπάγεται ότι ορισμένοι κλάδοι ή δραστηριότητες της οικονομίας αντιμετωπίζονται ευνοϊκότερα από άλλους, οπότε νοθεύεται ο ανταγωνισμός λόγω της εφαρμογής διακρίσεων μεταξύ των επιχειρήσεων που λαμβάνουν ενισχύσεις και εκείνων που δεν λαμβάνουν. Κατά συνέπεια, είναι επικίνδυνη για την λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Οι συντάκτες της Συνθήκης ΕΚ αναγνώρισαν τον κίνδυνο αυτόν και καθιέρωσαν ένα σύστημα το οποίο, αν και βασίζεται στην αρχή ότι η κρατική ενίσχυση είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, αποδέχεται ότι η χορήγηση μιας τέτοιας ενίσχυσης μπορεί να δικαιολογηθεί σε εξαιρετικές περιστάσεις. Οι βασικοί κανόνες του συστήματος περιλαμβάνονται στα άρθρα 87-88 της Συνθήκης. Οι κανόνες αυτοί έχουν συμπληρωθεί με την πάροδο των ετών από το παράγωγο δίκαιο και τις αποφάσεις του Δικαστηρίου. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το νομικό και διαδικαστικό πλαίσιο, βλέπε: http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/legislation/

Ο πίνακας αποτελεσμάτων καλύπτει τις κρατικές ενισχύσεις, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 87 παρ. 1 της Συνθήκης ΕΚ, οι οποίες έχουν χορηγηθεί από τα δεκαπέντε κράτη μέλη και εξετασθεί από την Επιτροπή. Έτσι, τα γενικά μέτρα δεν συμπεριλαμβάνονται στα αριθμητικά στοιχεία. Π.χ., μια γενική φορολογική ελάφρυνση των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη δεν θεωρείται ως κρατική ενίσχυση, αν και είναι δυνατόν να εμφανισθεί στους εθνικούς προϋπολογισμούς ως κρατική υποστήριξη της έρευνας και της ανάπτυξης. Ακόμη, εξαιρούνται και τα κοινοτικά ταμεία και χρηματοδοτικά μέσα.

Δομή

Ο πίνακας αποτελεσμάτων έχει αναδιαρθρωθεί και βελτιωθεί, έτσι ώστε να κάνει καλύτερη χρήση των δυνατοτήτων που παρέχει το Διαδίκτυο. Πέραν του παρόντος εγγράφου, το 2002 δημιουργήθηκε ένας μόνιμος πίνακας αποτελεσμάτων στο Διαδίκτυο (http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/scoreboard/), ο οποίος είναι άμεσα προσπελάσιμος και περιλαμβάνει μια σειρά δείκτες-κλειδιά, στατιστικές πληροφορίες και έναν χώρο ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των κρατών μελών.

Ο πίνακας θα συνεχίσει να ενημερώνεται δύο φορές το χρόνο, την άνοιξη και το φθινόπωρο. Κύριος στόχος της εαρινής ενημέρωσης είναι η επισκόπηση της κατάστασης σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στην Ένωση και η εξέταση των υφιστάμενων τάσεων βάσει των τελευταίων διαθέσιμων δεδομένων. Ο πίνακας αποτελεσμάτων χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος εξετάζει σε ποιον βαθμό τα κράτη μέλη έχουν μειώσει τις κρατικές τους ενισχύσεις σε σχέση με το ΑΕΠ. Το δεύτερο μέρος εστιάζεται στη σχετική επιτυχία των κρατών μελών ως προς τον αναπροσανατολισμό των ενισχύσεών τους από συγκεκριμένους τομείς σε οριζόντιους στόχους, περιλαμβάνει δε και ειδική αναφορά στις ενισχύσεις που προορίζονται ειδικά για τις ενισχυόμενες περιφέρειες. Τέλος, το τρίτο μέρος εξετάζει τις διαδικασίες ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, την ανάκτηση ενισχύσεων και τις εν εξελίξει εργασίες εκσυγχρονισμού του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

Περιορισμοί

Η παρούσα έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων αφορά κυρίως το έτος 2001, κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης. Κατά την επανεξέταση των στόχων της Στοκχόλμης το 2003 θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθοι περιορισμοί. Η πλήρης σειρά των στοιχείων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για το έτος 2003 θα είναι διαθέσιμη μόνο στις αρχές του 2005, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Επιτροπή, χρειάζονται μέχρι και ένα έτος για τη συλλογή και ανάλυση των στοιχείων αυτών.

Τα στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που συλλέγονται για τον πίνακα αποτελεσμάτων κατανέμονται κατά τους πρωταρχικούς στόχους. Η έλλειψη πληροφόρησης για του δευτερεύοντες στόχους σημαίνει ότι οι ενισχύσεις ορισμένων κατηγοριών είναι πιθανώς είτε υποεκτιμημένες είτε έχουν υπαχθεί και σε άλλη κατηγορία Π.χ., ορισμένες ενισχύσεις που υπάγονται στην κατηγορία "έρευνα και ανάπτυξη" είναι δυνατόν να αφορούν και τις "μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις", ή να προορίζονται για κάποιον συγκεκριμένο τομέα κ.ο.κ. Ακόμη, θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα δεδομένα δεν παρέχουν ακριβή εικόνα των τελικών δικαιούχων. Π.χ., ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο ενός καθεστώτος περιφερειακής ανάπτυξης είναι δυνατόν να καταλήξουν σε πολλούς τομείς, ή να προορίζονται εν γένει για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κ.λπ. Η Επιτροπή ασχολείται αυτή τη στιγμή με τη βελτίωση των λεπτομερειών και της ποιότητας των δεδομένων που συλλέγει. Ελπίζεται ότι ορισμένα στοιχεία για τους δευτερεύοντες στόχους θα είναι διαθέσιμα εγκαίρως για να περιληφθούν στον πίνακα αποτελεσμάτων της άνοιξης του 2004. Μια χωριστή προσπάθεια θα καταβληθεί για την εξασφάλιση ακριβέστερης μέτρησης των ενισχύσεων διάσωσης και ανασυγκρότησης. Αυτή τη στιγμή, ένα σημαντικό μέρος των ενισχύσεων που χορηγούνται, π.χ., στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών θα μπορούσαν να υπαχθούν στις ενισχύσεις διάσωσης και ανασυγκρότησης.

Μητρώο κρατικών ενισχύσεων - ένα δεύτερο εργαλείο διαφάνειας

Το μητρώο κρατικών ενισχύσεων της Επιτροπής είναι άμεσα προσπελάσιμο ηλεκτρονικά από το 2001. Το μητρώο αυτό παρέχει λεπτομερή στοιχεία για όλες τις υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων για τις οποίες έχει εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής από την 1η Ιανουαρίου 2000 και μετά. Ενημερώνεται τακτικά, και έτσι το κοινό έχει έγκαιρη πρόσβαση στις πιο πρόσφατες αποφάσεις που αφορούν κρατικές ενισχύσεις. Είναι διαθέσιμο στη σελίδα υποδοχής του δικτυακού τόπου της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού:

http://europa.eu.int/comm/competition/ state aid/register/

ΜΕΡΟΣ 1: ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Το κεφάλαιο αυτό παρέχει μια συνοπτική εικόνα των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2001, καθώς και επισκόπηση των διαφαινόμενων τάσεων.

1.1 Κρατικές ενισχύσεις σε απόλυτους και σχετικούς αριθμούς

Οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2001 από τα δεκαπέντε κράτη μέλη εκτιμώνται συνολικά σε 86 δισεκ. ευρώ, σε σύγκριση με τα 102 δισεκ. ευρώ το 1997 [2]. Τα δύο κράτη μέλη που συνέβαλαν περισσότερο στην αισθητή αυτή μείωση ήταν η Γερμανία (μείωση κατά 6 δισεκ. ευρώ) και η Ιταλία (μείωση κατά 4 δισεκ. ευρώ), κυρίως λόγω της σημαντικής μείωσης των ενισχύσεων για περιφερειακούς σκοπούς.

[2] Όλα τα αναφερόμενα στοιχεία είναι σε σταθερές τιμές 2000.

Σε απόλυτους αριθμούς, το 2001 η Γερμανία χορήγησε τις περισσότερες ενισχύσεις (23 δισεκ. ευρώ), ακολουθούμενη από τη Γαλλία (16 δισεκ. ευρώ) και την Ιταλία (12 δισεκ. ευρώ).

Πίνακας 1: Κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη, 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το μερίδιο των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ

Σε σχετικούς αριθμούς, το 2001 οι κρατικές ενισχύσεις ανήλθαν στο 0,99% του Εγχωρίου Ακαθάριστου Προϊόντος (ΑΕΠ) της ΕΕ. Ο μέσος όρος αυτός κρύβει σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών: Το μερίδιο των ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ κυμαίνεται από 0,66% στο Ηνωμένο Βασίλειο έως 1,58% στη Φινλανδία. Το υψηλό ποσοστό που παρατηρείται στη Φινλανδία εξηγείται από το σχετικά μεγάλο ύψος των ενισχύσεων που χορηγούνται στην γεωργία, η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 65% του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων στη χώρα αυτή (πίνακας 1). Έτσι, λόγω των ιδιαιτεροτήτων που συνδέονται με τις ενισχύσεις για τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές, είναι λογικό να εξετασθεί το σύνολο των ενισχύσεων και αφού αφαιρεθούν αυτοί οι τρεις τομείς. Οι νέοι δείκτες δημιουργούν μια νέα κατάταξη των κρατών μελών (διάγραμμα 1). Π.χ., οι κρατικές ενισχύσεις στη Φινλανδία αντιστοιχούν πλέον στο 0,29% του ΑΕΠ, ποσοστό χαμηλότερο του μέσου όρου της ΕΕ (0,38%). Το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, χώρες οι οποίες χορηγούν μεγάλες ενισχύσεις στον τομέα των σιδηροδρόμων, βρίσκονται επίσης πολύ χαμηλότερα όταν εξαιρεθούν οι τρεις ως άνω τομείς.

Διάγραμμα 1: Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ, 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Οι κρατικές ενισχύσεις είναι δυνατόν να εκφρασθούν και κατά κεφαλή, βάσει των Μονάδων Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ), οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές των τιμών καταναλωτή μεταξύ κρατών μελών. Κατά την περίοδο 1999-2001, το μέσο ετήσιο ύψος των ενισχύσεων (εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών) στην ΕΕ ανήλθε σε 97 ΜΑΔ κατά κεφαλή, σε σύγκριση με τις 123 ΜΑΔ της περιόδου 1997-1999 (πίνακας 2).

Πίνακας 2: Κρατικές ενισχύσεις κατά κεφαλή, 1997-2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Πτωτική πορεία του ύψους των κρατικών ενισχύσεων στην πλειονότητα των κρατών μελών

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, το 2001, τα κράτη μέλη υποσχέθηκαν να επιτύχουν, μέχρι το 2003, πτωτική πορεία των κρατικών ενισχύσεων σε σχέση με το ΑΕΠ. Η διαφαινόμενη τάση προκύπτει από την σύγκριση των περιόδων 1997-1999 και 1999-2001. Σε ολόκληρη την ΕΕ, οι κρατικές ενισχύσεις ανήλθαν στο 1,01% του ΑΕΠ κατά μέσον όρο κατά την περίοδο 1999-2001, ήτοι μειώθηκαν κατά 0,16 εκατοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την περίοδο 1997-1999. Πτωτική τάση παρατηρείται σε ένδεκα από τα δεκαπέντε κράτη μέλη. Η μεγαλύτερη μείωση παρατηρήθηκε στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία (κατά 0,3 μονάδες ή περισσότερο) μεταξύ των δύο υπό εξέταση περιόδων. Αντίθετα, στη Δανία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες οι ενισχύσεις σε σχέση με το ΑΕΠ αυξήθηκαν. Τούτο οφείλεται κυρίως στην αύξηση του ύψους των ενισχύσεων για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, αν και στην περίπτωση της Δανίας σημειώθηκε σημαντική αύξηση των ενισχύσεων και για δύο οριζόντιους στόχους, την απασχόληση και το περιβάλλον.

Και πάλι, έχει ενδιαφέρον να εξετασθεί η τάση των κρατικών ενισχύσεων εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών. Σε ολόκληρη την ΕΕ, οι ενισχύσεις στην περίπτωση αυτή μειώθηκαν από 0,58% κατά μέσον όρο για την περίοδο 1997-1999 σε 0,43% για την περίοδο 1999-2001 (διάγραμμα 2).

Διάγραμμα 2: Κρατικές ενισχύσεις (εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών) ως ποσοστό του ΑΕΠ, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

1.2 Κατανομή των ενισχύσεων κατά τομέα

Η κατανομή των ενισχύσεων κατά τομέα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών και ανά χρονική περίοδο

Όπως ήδη αναφέρθηκε στα περί περιορισμών, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν παρέχουν ακριβή εικόνα των τελικών δικαιούχων. Ωστόσο, παρέχουν ενδείξεις ως προς το ποιοι τομείς ευνοούνται από τα επιμέρους κράτη μέλη. Το 2001, το 46% των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση χορηγήθηκε στον τομέα των μεταφορών, και σχεδόν αποκλειστικά για το σιδηροδρομικό δίκτυο. Το μερίδιο των συνολικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον βιομηχανικό τομέα ήταν 25%, στον γεωργικό και τον αλιευτικό τομέα 15%, στον τομέα του άνθρακα 7% και στους λοιπούς τομείς 7%.

Παρατηρούνται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους τομείς στους οποίους κατευθύνουν τις ενισχύσεις. Οι ενισχύσεις υπέρ των τομέων της γεωργίας και της αλιείας αντιπροσώπευαν μόλις το 9% του συνόλου των ενισχύσεων στη Γερμανία και στη Δανία, ενώ στη Φινλανδία το ποσοστό αυτό ήταν 65%. Οι ενισχύσεις στον τομέα των σιδηροδρόμων αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από 60% στο Βέλγιο, στο Λουξεμβούργο, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε σύγκριση με το 46% του κοινοτικού μέσου όρου. Οι ενισχύσεις στον τομέα του άνθρακα αντιστοιχούσαν στο 18% των ενισχύσεων στη Γερμανία και στο 22% στην Ισπανία, ενώ ο κοινοτικός μέσος όρος είναι 7% (πίνακας 3).

Πίνακας 3: Κατανομή των ενισχύσεων κατά τομέα, 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Η στήλη αυτή περιλαμβάνει τις ενισχύσεις στους λοιπούς μη μεταποιητικούς τομείς, καθώς και τις ενισχύσεις για την απασχόληση και την κατάρτιση που δεν μπορούν να υπαχθούν σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα. Λόγω της στρογγύλευσης των αριθμών, τα ποσοστά ορισμένων κρατών μελών δεν έχουν άθροισμα το 100. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Μεταξύ των περιόδων 1997-1999 και 1999-2001, ο όγκος των ενισχύσεων μειώθηκε σε όλους του βασικούς τομείς: Οι ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα μειώθηκαν κατά 5,7 δισεκ, ευρώ, στις υπηρεσίες κατά 2,6 δισεκ. ευρώ, στη γεωργία κατά 0,9 δισεκ. ευρώ και στον τομέα του άνθρακα κατά 1,2 δισεκ. ευρώ (πίνακας 4). Ωστόσο, στον τομέα των μεταφορών οι ενισχύσεις αυξήθηκαν, κατά την ίδια περίοδο, κατά 1,7 δισεκ. ευρώ περίπου.

Σε εθνικό επίπεδο, σημειώθηκαν ορισμένες σημαντικές διακυμάνσεις του ποσοστού των κρατικών ενισχύσεων στους επιμέρους τομείς (πίνακας 5). Το μερίδιο των ενισχύσεων στον τομέα των μεταφορών αυξήθηκε έντονα (κατά τουλάχιστον 10 εκατοστιαίες μονάδες) στην Ιταλία, στο Λουξεμβούργο, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το μερίδιο των ενισχύσεων στον μεταποιητικό τομέα μειώθηκε στα περισσότερα κράτη μέλη, ιδίως στην Ιρλανδία και στην Ιταλία. Στην Ιταλία τούτο οφείλεται κυρίως στη μείωση των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, καθώς και στην αύξηση των ενισχύσεων στον τομέα των μεταφορών. Στην Ιρλανδία, τούτο προέκυψε πρωτίστως από τη μείωση του Irish Corporation Tax [3].

[3] Το ποσοστό του φόρου εταιρειών (corporation tax) στην Ιρλανδία μειώθηκε προοδευτικά κατά τα τελευταία έτη, και το 2003 διαμορφώθηκε στο 12,5%. Τούτο μείωσε τη σχετική τιμή του προτιμησιακού 10% για τον μεταποιητικό τομέα, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση, σε απόλυτους όρους, των ενισχύσεων στον τομέα αυτόν.

Πίνακας 4: Κρατικές ενισχύσεις κατά τομέα στην Κοινότητα, 1997 -2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πίνακας 5: Κρατικές ενισχύσεις κατά τομέα στα κράτη μέλη, 1997-2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Η στήλη αυτή περιλαμβάνει τις ενισχύσεις στους λοιπούς μη μεταποιητικούς τομείς, καθώς και τις ενισχύσεις για την απασχόληση και την κατάρτιση που δεν μπορούν να υπαχθούν σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα. Λόγω της στρογγύλευσης των αριθμών, τα ποσοστά ορισμένων κρατών μελών δεν έχουν άθροισμα το 100. Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

1.3 Κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα

Το τμήμα που ακολουθεί αφορά τις ενισχύσεις που χορηγούνται στον μεταποιητικό τομέα [4]. Πρόκειται για έναν τομέα όπου ορισμένα κράτη μέλη θα μπορούσαν να φροντίσουν να ανταποκριθούν στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Στοκχόλμης για μείωση του ύψους των κρατικών ενισχύσεων. Σε ολόκληρη την ΕΕ, οι ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα ανήλθαν το 2001 σε 21 δισεκ. ευρώ περίπου, ή, με άλλα λόγια, στο 1,4% της προστιθέμενης αξίας στον τομέα αυτόν.

[4] Για τους σκοπούς του πίνακα αποτελεσμάτων, ο μεταποιητικός τομέας συμπεριλαμβάνει τις ενισχύσεις στον τομέα του χάλυβα, των ναυπηγείων, στους λοιπούς μεταποιητικούς τομείς, τις ενισχύσεις για διάσωση και ανασυγκρότηση, τις ενισχύσεις για γενική οικονομική ανάπτυξη και τις ενισχύσεις για τους περισσότερους οριζόντιους στόχους, συμπεριλαμβανομένων της έρευνας και ανάπτυξης, των ΜΜΕ, του περιβάλλοντος, του εμπορίου και της εξοικονόμησης ενεργείας.

Πίνακας 6: Κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα, 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Τα δεδομένα για τον μεταποιητικό τομέα περιλαμβάνουν και τις ενισχύσεις για εν γένει περιφερειακή ανάπτυξη, όταν ο συγκεκριμένος τομέας δεν είναι γνωστός. Για ορισμένα κράτη μέλη, και ιδίως για την Ελλάδα, με μεγάλο μέρος των ενισχύσεων να χορηγείται μέσω καθεστώτων περιφερειακής ανάπτυξης, τα δεδομένα πιθανώς υπερεκτιμούν το ύψος των ενισχύσεων που πράγματι χορηγούνται στον μεταποιητικό τομέα.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Οι κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα ως ποσοστό επί της προστιθέμενης αξίας μειώθηκαν στα περισσότερα κράτη μέλη μεταξύ 1997-1999 και 1999-2001 (διάγραμμα 3). Τούτο συνέβη ιδίως στην Ιταλία, όπου συνεχίσθηκε η μακροχρόνια πτωτική τάση, αλλά και στην Ελλάδα, στη Γερμανία, στην Ισπανία και στην Ιρλανδία σημειώθηκε σημαντική μείωση των ενισχύσεων στον μεταποιητικό τομέα.

Διάγραμμα 3: Κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

ΜΕΡΟΣ 2: ΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

Τον Μάρτιο του 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβώνας ξεκίνησε μια προσπάθεια για να γίνει η ΕΕ η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία με βάση τη γνώση στον κόσμο. Από το Συμβούλιο, την Επιτροπή και τα κράτη μέλη ζητήθηκε να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για την προώθηση του ανταγωνισμού και τη μείωση του συνολικού ύψους των κρατικών ενισχύσεων. Ένα έτος αργότερα, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, τα κράτη μέλη υποσχέθηκαν να επιτύχουν πτωτική τάση των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστού του ΑΕΠ μέχρι το 2003, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να αναπροσανατολισθούν οι κρατικές ενισχύσεις προς οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων συνοχής. Περαιτέρω ώθηση εδόθη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, τον Μάρτιο του 2002, όπου τα κράτη μέλη συμφώνησαν να εντείνουν τις προσπάθειές τους για μείωση του ύψους των κρατικών ενισχύσεων. Τον Μάρτιο του 2003, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών έκανε έκκληση για περαιτέρω μείωση των κρατικών ενισχύσεων και για αναπροσανατολισμό των ενισχύσεων προς οριζόντιους στόχους, καλωσόρισε δε την πρόθεση της Επιτροπής να συνεχίσει να εργάζεται για την απλοποίηση και τον εκσυγχρονισμό των ρυθμίσεων περί κρατικών ενισχύσεων, εστιάζοντας την προσοχή της στις σοβαρότερες περιπτώσεις νόθευσης του ανταγωνισμού.

Πέρα από τις αναφορές στις κρατικές ενισχύσεις κατά τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, έχουν διατυπωθεί πιο συγκεκριμένα συμπεράσματα περί κρατικών ενισχύσεων. Τον Δεκέμβριο του 2001, το Συμβούλιο εξέδωσε μια σειρά συμπεράσματα, στα οποία καλούσε τα κράτη μέλη να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για μείωση των κρατικών ενισχύσεων, αναπροσανατολισμό προς οριζόντιους στόχους, περαιτέρω ανάπτυξη των εκ των προτέρων και εκ των υστέρων αξιολογήσεων των καθεστώτων ενισχύσεων, και βελτίωση της διαφάνειας και της ποιότητας των εκθέσεων που υποβάλλονται στην Επιτροπή. Ακόμη, το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να αναλάβει ενεργό ρόλο ως προς την παρακολούθηση της εφαρμογής των συμπερασμάτων αυτών, και να παρουσιάσει μια πρώτη έκθεση προόδου το 2002 [5].

[5] Η έκθεση προόδου της Επιτροπής προς το Συμβούλιο (CΟΜ(2002) 555 τελικό), σχετικά με τη μείωση και τον αναπροσανατολισμό των κρατικών ενισχύσεων, εξεδόθη στις 16 Οκτωβρίου 2002: http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/others/

Τον Νοέμβριο του 2002, το Συμβούλιο εξέδωσε μια ακόμη σειρά συμπεράσματα "σχετικά με μια οικονομική προσέγγιση του στόχου της μείωσης και της βελτίωσης των κρατικών ενισχύσεων" [6]. Κύριος στόχος των συμπερασμάτων αυτών είναι η ανάπτυξη μιας ευρύτερης οικονομικής ανάλυσης των επιπτώσεων των κρατικών ενισχύσεων, μέσω της ενθάρρυνσης ενός ευρύτερου διαλόγου και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών. Επιβεβαιώνουν δε την ανάγκη για εκ του σύνεγγυς αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να εντοπίζονται και να περιορίζονται οι πιο επιζήμιες για τον ανταγωνισμό μορφές, υπογραμμίζοντας ότι η παρακολούθηση των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις αποτελεί ουσιώδη συνιστώσα της πολιτικής που ασκούν τα κράτη μέλη και η Κοινότητα ως προς τις κρατικές ενισχύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο καλούσε τα κράτη μέλη να εξετάζουν, πριν χορηγήσουν κρατικές ενισχύσεις, αν αυτές επιδιώκουν την κάλυψη σαφώς καθορισμένων αστοχιών της αγοράς ή κατευθύνονται προς οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, καθώς και αν μια παρέμβαση με τη μορφή κρατικής ενίσχυσης αποτελεί τον πλέον ενδεδειγμένο και αποτελεσματικό τρόπο για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών. Τα καλούσε ακόμη να επεκτείνουν τη χρήση των εκ των προτέρων και εκ των υστέρων αξιολογήσεων των επιμέρους κρατικών ενισχύσεων και καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων, με σκοπό την παρακολούθηση των επιπτώσεών τους στον ανταγωνισμό και της αποτελεσματικότητάς τους. Η Επιτροπή θα πρέπει να παίζει ρόλο διευκόλυνσης στη διαδικασία αυτή, μέσω, π.χ., της ανταλλαγής εμπειριών, ιδίως στο πλαίσιο συσκέψεων και σεμιναρίων, σχετικά με τις προσπάθειές τους για μείωση των κρατικών ενισχύσεων, καθώς και μέσω της ανάπτυξης ενός δικτύου βασιζόμενου στο Διαδίκτυο, για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, η οποία θα πρέπει να συνεχίσει να αυξάνει τη διαφάνεια. Ακόμη, τα συμπεράσματα καλούν την Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, να συνεχίσει τον εκσυγχρονισμό, την απλοποίηση και την αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής και του περιεχομένου των κοινοτικών κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, φροντίζοντας και για να καταστούν αυτοί περισσότερο αποτελεσματικοί, από την άποψη της διάρκειας των διαδικασιών και των διατιθέμενων διοικητικών πόρων.

[6] Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 13799/02: http://register.consilium.eu.int/pdf/gr/ 02/st13/13799gr2.pdf

2.1 Οριζόντιοι και τομεακοί στόχοι

Τα κράτη μέλη αναπροσανατολίζουν τις ενισχύσεις προς οριζόντιους στόχους

Οι κρατικές ενισχύσεις που προορίζονται για την επίτευξη οριζοντίων στόχων, δηλαδή οι ενισχύσεις που δεν χορηγούνται σε συγκεκριμένους τομείς ή συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, συνήθως θεωρείται ότι αποσκοπούν στην κάλυψη των ελλείψεων της αγοράς και ότι νοθεύουν τον ανταγωνισμό λιγότερο από τις τομεακές ενισχύσεις και τις ενισχύσεις ad hoc. Οι κυριότεροι οριζόντιοι στόχοι τους οποίους επιδιώκουν οι κρατικές ενισχύσεις είναι η έρευνα και η ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος, η εξοικονόμηση ενέργειας, η υποστήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης, η προώθηση της κατάρτισης και η περιφερειακή ανάπτυξη. Λόγω της έλλειψης στοιχείων, το τμήμα αυτό εξετάζει τους οριζόντιους στόχους στο πλαίσιο του συνόλου των ενισχύσεων, εξαιρουμένων των τομέων της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών.

Αντίθετα, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπέρ συγκεκριμένων τομέων ενδέχεται να νοθεύσουν περισσότερο τον ανταγωνισμό από αυτές που αφορούν οριζόντιους στόχους, ενώ τείνουν να επιδιώκουν στόχους άλλους από τις εντοπισμένες ελλείψεις της αγοράς. Εξάλλου, σημαντικό μέρος των ενισχύσεων αυτών διατίθεται για τη διάσωση ή ανασυγκρότηση προβληματικών επιχειρήσεων. Αυτή η ιδιαίτερη μορφή ενισχύσεων θα εξετασθεί λεπτομερέστερα στην επόμενη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων.

Το 2001, οι ενισχύσεις που κατευθύνθηκαν προς οριζόντιους στόχους, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων συνοχής, κάλυψαν το 71% των συνολικών ενισχύσεων στην ΕΕ, εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών. Περίπου ένα 19% αφορούσε τον τομέα του άνθρακα, ενώ το υπόλοιπο 10% αντιστοιχούσε σε ενισχύσεις των οποίων κύριος στόχος ήταν ένας συγκεκριμένος τομέας της μεταποίησης ή των υπηρεσιών. Τα περισσότερα κράτη μέλη διέθεσαν το 75% έως 100% των ενισχύσεών τους για οριζόντιους στόχους. Ωστόσο, στη Γερμανία (63%), στην Ισπανία (55%), στη Γαλλία (53%) και στην Πορτογαλία (41%) το αντίστοιχο ποσοστό ήταν σημαντικά χαμηλότερο. Το υψηλό ποσοστό των τομεακών ενισχύσεων στην Πορτογαλία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο καθεστώς περιφερειακών ενισχύσεων φορολογικού χαρακτήρα στη Μαδέρα, το οποίο αφορά κυρίως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Στα άλλα τρία κράτη μέλη σημειώθηκε σχετικά υψηλό ποσοστό στις ενισχύσεις προς τον τομέα του άνθρακα (βλέπε τμήμα 2.2).

Όταν γίνονται συγκρίσεις μεταξύ των κρατών μελών, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ότι τα καθεστώτα ενισχύσεων κατατάσσονται ανάλογα με τον βασικό τους στόχο. Ως εκ τούτου, το ύψος των ενισχύσεων για ορισμένες κατηγορίες είναι δυνατόν να υποεκτιμάται, καθώς αυτές μπορεί να υπάγονται αλλού. Π.χ., μερικές ενισχύσεις υπαγόμενες στην έρευνα και ανάπτυξη είναι δυνατόν να αφορούν και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Παρά τις δυσκολίες των μετρήσεων, τα δεδομένα παρέχουν πράγματι μια ένδειξη ως προς τους οριζόντιους στόχους που ευνοούνται από κάθε κράτος μέλος. Για παράδειγμα, το 40% περίπου των ενισχύσεων στην Αυστρία και τη Φινλανδία προοριζόταν για έρευνα και ανάπτυξη (μέσος όρος ΕΕ 13%). Η Δανία (32% των συνολικών ενισχύσεων), η Γερμανία (27%) και η Σουηδία (33%) τείνουν να ευνοούν τους περιβαλλοντικούς στόχους, ενώ στην Ιταλία το 61% των ενισχύσεων αφορούσε τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (μέσος όρος ΕΕ 16%). Το Ηνωμένο Βασίλειο διέθεσε το 42% των συνολικών ενισχύσεων (εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών) για τους στόχους κατάρτισης (μέσος όρος ΕΕ 6%). Οι αντίστοιχες ενισχύσεις αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά την κατάρτιση των νέων.

Πίνακας 7: Κρατικές ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους και συγκεκριμένους τομείς, 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

(1) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για εν γένει περιφερειακή ανάπτυξη που δεν υπάγονται αλλού. (2) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για τον τομέα του χάλυβα, καθώς και τις ενισχύσεις για δάσωση και ανασυγκρότηση που δεν υπάγονται αλλού. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν κατά τα προαναφερθέντα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, τα κράτη μέλη συνέχισαν να αναπροσανατολίζουν τις ενισχύσεις τους προς οριζόντιους στόχους κοινοτικού ενδιαφέροντος. Εάν δούμε τις πρόσφατες τάσεις, το ποσοστό των ενισχύσεων που διετέθησαν στην ΕΕ για οριζόντιους στόχους αυξήθηκε κατά 10 εκατοστιαίες μονάδες μεταξύ 1997-1999 και 1999-2001 (διάγραμμα 4). Τούτο οφείλεται κυρίως στο αποτέλεσμα της ραγδαίας αύξησης (+8 μονάδες κατά την περίοδο αυτή) των ενισχύσεων για περιβαλλοντικούς στόχους.

Αυτή η αυξητική τάση παρατηρήθηκε, σε ποικίλους βαθμούς, στα περισσότερα κράτη μέλη. Στη Γερμανία, στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Πορτογαλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, το μερίδιο των οριζόντιων στόχων αυξήθηκε κατά τουλάχιστον 10 εκατοστιαίες μονάδες κατά την περίοδο αυτή.

Σε επίπεδο ΕΕ, το μερίδιο των κρατικών ενισχύσεων για έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) αυξήθηκε κατά τρεις εκατοστιαίες μονάδες μεταξύ των περιόδων 1997-1999 και 1999-2001. Στην Ιταλία το μερίδιο των ενισχύσεων για Ε&Α αυξήθηκε κατά δέκα εκατοστιαίες μονάδες. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να αξιολογηθεί στο πλαίσιο του στόχου που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελόνης για αύξηση της συνολικής δαπάνης Ε&Α στο 3% περίπου του ΑΕΠ μέχρι το 2010 (σε επίπεδο ΕΕ), με τα δύο τρίτα αυτής της αύξησης προερχόμενα από τον ιδιωτικό τομέα.

Διάγραμμα 4: Ποσοστό των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται για οριζόντιους στόχους, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

2.2 Άνθρακας και χάλυβας

Όσον αφορά τους τομείς του άνθρακα και του χάλυβα, η Επιτροπή εξέδωσε το 2002 μιαν ανακοίνωση με την οποία αποσαφηνίζει ορισμένες πτυχές της διεκπεραίωσης των υποθέσεων ανταγωνισμού και της εφαρμογής των διαδικασιών περί κρατικών ενισχύσεων μετά τη λήξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ, τον Ιούλιο του 2002 [7]. Ακόμη, η Επιτροπή εξέδωσε και έναν κανονισμό, με το οποίο θεσπίζει τους κανόνες χορήγησης των κρατικών ενισχύσεων προς τη βιομηχανία άνθρακα, με στόχο τη συμβολή στην αναδιάρθρωση του τομέα αυτού [8].

[7] ΕΕ C 152, 26.06.2002, σ. 5.

[8] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1407/2002 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2002, σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις προς τη βιομηχανία άνθρακα.

Οι κρατικές ενισχύσεις προς τον τομέα του χάλυβα μειώθηκαν σημαντικά κατά τα τελευταία έτη, από 330 εκατ. ευρώ το 1997 σε μόλις 30 εκατ. EUR το 2001. Το 90% και άνω των ενισχύσεων προς τον τομέα αυτόν χορηγούνται για περιβαλλοντικούς λόγους, και κατατάσσονται ως τέτοιες.

Όσον αφορά τον τομέα του άνθρακα, το 2001 χορηγήθηκαν περίπου 6,2 δισεκ. ευρώ. Οι ενισχύσεις για την τρέχουσα παραγωγή συνέχισαν να μειώνονται σταθερά, βάσει των συμφωνιών για μείωση του όγκου των ενισχύσεων προς τη βιομηχανία άνθρακα μέχρι το 2005. Ο πίνακας 8 περιλαμβάνει επισκόπηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν προς τη βιομηχανία άνθρακα κατά την περίοδο 1997 - 2001.

Πίνακας 8: Κρατικές ενισχύσεις προς τη βιομηχανία άνθρακα, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

2.3 Κρατικές ενισχύσεις για τη συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη

Εισαγωγή

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, το 2001, κάλεσε τα κράτη μέλη να αναπροσανατολίσουν τις ενισχύσεις τους προς οριζόντιους στόχους κοινού συμφέροντος, συμπεριλαμβανόμενων των στόχων συνοχής. Τούτο συνεπάγεται αύξηση των ενισχύσεων για την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, η απόφαση χορήγησης μιας ενίσχυσης για περιφερειακή ανάπτυξη μπορεί να ληφθεί μόνο εφόσον μπορεί να εξασφαλισθεί η ισορροπία μεταξύ της συνακόλουθης νόθευσης του ανταγωνισμού και των πλεονεκτημάτων της ενίσχυσης από την άποψη της ανάπτυξης μιας μειονεκτούσας περιφέρειας. Ακόμη, για να επιτευχθεί μεγαλύτερη συνοχή είναι ουσιώδες να εστιασθούν οι ενισχύσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η αποτελεσματικότητά τους πρέπει να μην τίθεται σε κίνδυνο από τη χορήγηση δυσανάλογων ενισχύσεων σε μη ενισχυόμενες περιφέρειες.

Η μέτρηση της έκτασης της χρηματοδοτικής υποστήριξης προς τις περιφέρειες της ΕΕ είναι ιδιαίτερα δυσχερές έργο. Πρώτον, κάθε κράτος μέλος ασκεί τη δική του περιφερειακή πολιτική και διαθέτει μέρος του εθνικού του προϋπολογισμού, πέραν των κρατικών ενισχύσεων, για την περιφερειακή ανάπτυξη. Ακόμη, στα κράτη μέλη με ομοσπονδιακή δομή, όπως είναι η Γερμανία, οι περιφερειακές κυβερνήσεις (των Lδnder) είναι υπεύθυνες για σημαντικούς τομείς δαπανών. Σε άλλα κράτη μέλη σημειώνεται αυξανόμενη τάση προς ανάθεση εξουσιών στις περιφερειακές και τοπικές αρχές. Μετά, υπάρχουν και τα Διαρθρωτικά Ταμεία της ΕΕ, τα οποία χρηματοδοτούν πολυετή προγράμματα καταρτιζόμενα στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης μεταξύ περιφερειών, κρατών μελών και Επιτροπής. Η χρηματοδότηση αυτή δεν περιλαμβάνεται στον παρόντα πίνακα αποτελεσμάτων, αλλά έχει επίπτωση στο ύψος των κρατικών ενισχύσεων που διατίθενται για τις περιφέρειες, κατά το ότι η Κοινότητα χρηματοδοτεί σε μεγάλο βαθμό παράλληλα με το εκάστοτε κράτος μέλος [9].

[9] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ένα σημαντικό ποσοστό των εθνικών χρηματοδοτήσεων δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί κρατική ενίσχυση, δεδομένου ότι αφορά επενδύσεις σε έργα υποδομής κ.λπ.

Ακόμη, κάθε κράτος μέλος κατευθύνει μέρος των κρατικών του ενισχύσεων προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, τις λεγόμενες "ενισχυόμενες περιφέρειες" (βλέπε ένθετο). Στην πράξη, ένα καθεστώς ενισχύσεων είναι δυνατόν είτε να αφορά συγκεκριμένα μιαν ενισχυόμενη περιφέρεια (ή ομάδα ενισχυόμενων περιφερειών "Α" ή "Γ") είτε και ολόκληρη την αντίστοιχη χώρα [10]. Είναι σαφές ότι οι ενισχυόμενες περιφέρειες δέχονται και ενισχύσεις μέσω των εθνικής εμβέλειας καθεστώτων, αλλά, επειδή δεν υπάρχουν δεδομένα για τους τελικούς δικαιούχους, τούτο δεν είναι δυνατόν να προσδιορισθεί ποσοτικά. Ωστόσο, εναλλακτικά, είναι δυνατόν να μετρηθούν όλες οι ενισχύσεις που αφορούν συγκεκριμένα, στο πλαίσιο ενός καθεστώτος ενισχύσεων, ενισχυόμενες περιφέρειες "Α", ανεξάρτητα από τον συνολικό στόχο των ενισχύσεων [11].

[10] Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία, όπου οι ενισχύσεις χορηγούνται από περιφερειακές αρχές προς περιφέρειες που δεν μπορούν να διεκδικήσουν βοήθεια σε επίπεδο NUTS II, αλλά το συνολικό ύψος των ενισχύσεων αυτών δεν είναι σημαντικό σε κοινοτικό επίπεδο.

[11] Στους προηγούμενους πίνακες αποτελεσμάτων, τα στοιχεία για τις "περιφερειακές ενισχύσεις" περιελάμβαναν μόνο τις ενισχύσεις με κύριο στόχο κατά τεκμήριο "περιφερειακό", οπότε δεν περιελάμβαναν τις ενισχύσεις προς συγκεκριμένη μεν περιφέρεια αλλά με κύριο στόχο, π.χ., τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ή την έρευνα και ανάπτυξη.

Ορισμός των ενισχυόμενων περιφερειών

Δυνάμει του άρθρου 87 παρ. 3 της Συνθήκης, ορισμένες περιοχές (περιφέρειες) είναι δυνατόν να τύχουν παρέκκλισης από την αρχή της συμβατότητας που θεσπίζεται στο άρθρο 87 παρ. 1. Πρώτον, το άρθρο 87 παρ. 3 στοιχείο α) ορίζει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό, ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Οι περιφέρειες 'Α' συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τις περιφέρειες του Στόχου 1 των Διαρθρωτικών Ταμείων. Στην πράξη, μια περιφέρεια μπορεί να χαρακτηρισθεί 'Α' εφόσον αποτελεί γεωγραφική μονάδα επιπέδου NUTS ΙΙ [12] και έχει κατά κεφαλή ΑΕΠ χαμηλότερο του 75% του κοινοτικού μέσου όρου. Στο παράρτημα 1 παρέχεται πλήρης κατάλογος των περιφερειών 'Α' που έχουν εγκριθεί για την περίοδο 2000-2006.

[12] NUTS : Στατιστική Ονοματολογία Εδαφικών Ενοτήτων.

Δεύτερον, μια ενίσχυση είναι δυνατόν να θεωρηθεί συμβατή με την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 87 παρ. 3 στοιχείο γ) εφόσον αποσκοπεί στην "προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον." Το άρθρο 87 παρ. 3 στοιχείο γ) επιτρέπει ευρύτερη ερμηνεία απ' ό,τι το άρθρο 87 παρ. 3 στοιχείο α) όταν πρόκειται για τον ορισμό των δυσχερειών μιας περιφέρειας που μπορούν να μετριασθούν μέσω ενισχύσεων. Ωστόσο, επειδή απευθύνεται σε περιφέρειες που είναι σε λιγότερο μειονεκτική θέση από εκείνες του στοιχείου α), ένα μικρό μόνο μέρος της επικράτειας ενός κράτους μέλους μπορεί εκ πρώτης όψεως να προκριθεί για ενίσχυση της κατηγορίας αυτής.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (το πλήρες κείμενο του εγγράφου 98/C 74/06 μπορεί να αναζητηθεί στην ιστοσελίδα : http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/legislation/), η Επιτροπή θεωρεί εκ πρώτης όψεως ότι η συνολική έκταση των ενισχυόμενων περιφερειών στην Κοινότητα πρέπει να παραμένει μικρότερη της έκτασης των μη ενισχυόμενων. Στην πράξη τούτο σημαίνει ότι οι περιφερειακές ενισχύσεις πρέπει να καλύπτουν στην Κοινότητα λιγότερο από το 50% του κοινοτικού πληθυσμού. Για την περίοδο 2000-2006, η Επιτροπή καθόρισε το κοινοτικό ανώτατο όριο για τις περιφερειακές ενισχύσεις στο 42,7% του κοινοτικού πληθυσμού. Για κάθε επιμέρους κράτος μέλος, το όριο αυτό έχει ως εξής:

Βέλγιο: 30.9%

Δανία: 17.1%

Γερμανία: 34.9%

Ελλάδα: 100%

Ισπανία: 79.2%

Γαλλία: 36.7%

Ιρλανδία: 100%

Ιταλία: 43.6%

Λουξεμβούργο: 32%

Κάτω Χώρες: 15%

Αυστρία: 27.5%

Πορτογαλία: 100%

Φινλανδία: 42.2%

Σουηδία: 15.9%

Ηνωμένο Βασίλειο: 28.7%

Οι περιφέρειες ενός κράτους μέλους που είναι επιλέξιμες για τις ως άνω παρεκκλίσεις, και τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων για αρχικές επενδύσεις ή για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης τα οποία εγκρίνονται για κάθε περιφέρεια συνιστούν τον χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων του αντίστοιχου κράτους μέλους (http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/regional/) Ακόμη, οι ως άνω κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν και τις περιοχές όπου είναι δυνατόν να χορηγηθεί και ένα πρόσθετο ποσό ενίσχυσης στο πλαίσιο οριζόντιων πολιτικών, όπως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Κρατικές ενισχύσεις που προορίζονται ειδικά για τις ενισχυόμενες περιφέρειες

Στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις δεν είναι διαθέσιμα χαμηλότερα από το επίπεδο NUTS II. Τούτο δεν θέτει προβλήματα κατά τη μέτρηση των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται στις ενισχυόμενες περιφέρειες δυνάμει του άρθρου 87 παρ. 3 στοιχείο α), διότι όλες οι περιφέρειες αυτές ανήκουν στα επίπεδα NUTS I ή II. Ωστόσο, δυνάμει του άρθρου 87 παρ. 3 στοιχείο γ) συχνά μέρος μόνο μιας περιφέρειας του επιπέδου NUTS II θεωρείται επιλέξιμο. Ως εκ τούτου, υπάρχουν δύο τύποι περιοχών 'Γ': ένας όπου η περιφέρεια επιπέδου NUTS II είναι "πλήρως" ενισχυόμενη, και ένας όπου η περιφέρεια είναι "εν μέρει" ενισχυόμενη. Π.χ., στη Γερμανία το Βερολίνο είναι πλήρως ενισχυόμενη περιφέρεια 'Γ', ενώ η Βαυαρία είναι εν μέρει ενισχυόμενη περιφέρεια 'Γ'. Το 2001, το 2,5% των συνολικών ενισχύσεων στην ΕΕ (εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών, τομείς για τους οποίους δεν υπάρχει κατανομή κατά περιφέρειες) προοριζόταν για τις πλήρως ενισχυόμενες περιφέρειες 'Γ'. Επιπλέον δε, ένα ακόμη 13% προοριζόταν για τις εν μέρει ενισχυόμενες περιφέρειες 'Γ' σε επίπεδο NUTS II. Δυστυχώς, επειδή δεν υπάρχουν στοιχεία για τους δικαιούχους σε επίπεδο NUTS III ή χαμηλότερα, δεν είναι δυνατόν να προσδιορισθεί το ποσοστό των ενισχύσεων αυτών που πράγματι έφθασε στο ενισχυόμενο μέρος της περιφέρειας. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία για τις ενισχυόμενες περιφέρειες 'Γ' δεν είναι συγκρίσιμα μεταξύ κρατών μελών.

Για την Ένωση συνολικά, εκτιμάται ότι κατά το 2001 8 δισεκ. ευρώ κατευθύνθηκαν αποκλειστικά στις περιφέρειες 'Α'. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε κάτι λιγότερο από το ένα τέταρτο του συνόλου των ενισχύσεων (εκτός των τομέων της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών για τους οποίους δεν υπάρχει διαθέσιμη κατανομή σε περιφερειακό επίπεδο).

Πίνακας 9: Κρατικές ενισχύσεις προοριζόμενες ειδικά για τις περιφέρειες 'Α', 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Σημείωση: Δεν υπάρχουν ενισχυόμενες περιφέρειες 'Α' στις χώρες B, DK, L, NL και S.

* Το 2000, οι περιφέρειες Lisboa και Vale do Tejo μετατέθηκαν από την κατηγορία 'Α' στην 'Γ'. Δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία για συγκεκριμένα καθεστώτα στις περιφέρειες αυτές, οπότε όλες οι ενισχύσεις κατατάσσονται ακόμη στις ενισχυόμενες περιφέρειες 'Α'.

** Τα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν τους τομείς της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών για τους οποίους δεν υπάρχει διαθέσιμη κατανομή σε περιφερειακό επίπεδο. Δεν είναι επομένως δυνατόν να μετρηθούν οι ενισχύσεις σε ωενισχυόμενες περιφέρειες 'Α' ως ποσοστό του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων. Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Οι διαφορές μεταξύ κρατών μελών ως προς τα επίπεδα των ενισχύσεων που προορίζονται για τις ενισχυόμενες περιφέρειες 'Α' (πίνακας 9) αποδίδουν όχι μόνο τις διαφορές περιφερειακής πολιτικής αλλά και το μέγεθος του επιλέξιμου πληθυσμού κάθε χώρας, καθώς και τον βαθμό κατά τον οποίο ένα κράτος μέλος χορηγεί ενισχύσεις σε μη κεντρικό επίπεδο. Για τις χώρες συνοχής, ορισμένα καθεστώτα ενισχύσεων δεν προορίζονται για μια συγκεκριμένη περιφέρεια αλλά, καθώς ολόκληρη η επικράτεια μπορεί να επιλεγεί για βοήθεια σε επίπεδο είτε 'Α' είτε 'Γ' [13], στην ουσία οι ενισχύσεις προορίζονται συνολικά για την αντίστοιχη περιφέρεια.

[13] Για την Ελλάδα, ολόκληρη η χώρα αποτελεί ενισχυόμενη περιφέρεια 'Α'. Για την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, είναι επιλέξιμο το 100% του πληθυσμού, αλλά μέρος μόνο της επικράτειας αποτελεί ενισχυόμενη περιφέρεια 'Γ'. Στην Ισπανία, είναι επιλέξιμο το 80% του πληθυσμού για ενισχύσεις επιπέδου α) ή γ), αλλά σε επίπεδο NUTS II ολόκληρη η επικράτεια είναι είτε πλήρως είτε εν μέρει ενισχυόμενη.

Οι ενισχύσεις προς τις περιφέρειες 'Α', οι οποίες σχεδόν συμπίπτουν με τις περιφέρειες του Στόχου 1 των Διαρθρωτικών Ταμείων, μειώθηκαν εντυπωσιακά κατά τα τελευταία δέκα περίπου έτη, από τη μέγιστη τιμή των 27 δισεκ. ευρώ το 1993 σε 8 δισεκ. ευρώ το 2001. Το 1993, η Γερμανία (17 δισεκ, ευρώ) και η Ιταλία (7 δισεκ. ευρώ) κάλυπταν σχεδόν το 90% του συνόλου. Για την πρώτη, το ποσό εντασσόταν στην τεράστια προσπάθεια για επενδύσεις στα νέα Lδnder κατά τη δεκαετία του 1990. Το 2001, τα δύο αυτά κράτη μέλη εξακολουθούσαν να καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ του συνόλου για την ΕΕ, αλλά το ύψος των ενισχύσεων είχε ραγδαία μειωθεί, στα 2,5 δισεκ. ευρώ στη Γερμανία και στα 2,1 δισεκ. ευρώ στην Ιταλία.

Παρά τη σημειωθείσα μείωση, οι ενισχύσεις προς τις περιφέρειες 'Α' εξακολούθησαν να καλύπτουν περίπου το ήμισυ των συνολικών ενισχύσεων στην Ιταλία κατά το 2001. Αντίθετα, στη Γερμανία οι ενισχύσεις προς τις περιφέρειες 'Α' κάλυψαν το 21% του συνόλου κατά το 2001, σε σύγκριση με το 50% και άνω κατά το 1993. Σε ολόκληρη την ΕΕ, το αντίστοιχο ποσοστό μειώθηκε από 45% περίπου το 1993 σε 23% το 2001. Το διάγραμμα 5 εμφαίνει την τάση στην ΕΕ-15 και στα δύο ως άνω κράτη μέλη.

Διάγραμμα 5: Κρατικές ενισχύσεις προοριζόμενες ειδικά για τις ενισχυόμενες περιφέρειες 'Α', 1991-2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Νέο πολυτομεακό πλαίσιο για τις περιφερειακές επενδυτικές ενισχύσεις

Τον Φεβρουάριο του 2002, η Επιτροπή υιοθέτησε μια μείζονα μεταρρύθμιση για την καθιέρωση ενός ταχύτερου, απλούστερου και πλέον αξιόπιστου συστήματος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων για μεγάλες επενδύσεις εντός της ΕΕ. Το νέο "Πολυτομεακό πλαίσιο για τις περιφερειακές ενισχύσεις προς μεγάλα επενδυτικά σχέδια" θα τεθεί σε πλήρη ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2004, σε αντικατάσταση του σημερινού πλαισίου, το οποίο ισχύει από τον Σεπτέμβριο του 1998. Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει περιορισμένες απαιτήσεις κοινοποίησης για τα μεγάλα σχέδια, με αντιστάθμισμα τη σημαντική μείωση των επιτρεπομένων ορίων για τις ενισχύσεις. Οι νέοι κανόνες θα ισχύουν και για τη βιομηχανία συνθετικών ινών καθώς και για την αυτοκινητοβιομηχανία, τομείς για τους οποίους ίσχυαν χωριστοί κανόνες.

Η ανάγκη για μια περιοριστική προσέγγιση των περιφερειακών ενισχύσεων για μεγάλης κλίμακας και ευκίνητα επενδυτικά σχέδια (δηλαδή σχέδια τα οποία η ενδιαφερόμενη επιχείρηση θα μπορούσε να εκτελέσει σε διάφορους τόπους) είναι ευρέως αναγνωρισμένη:

- Ο στρεβλωτικός αντίκτυπος των ενισχύσεων αυτής της κατηγορίας αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις, δεδομένου ότι άλλες στρεβλώσεις κυβερνητικής προέλευσης εξαλείφονται και οι αγορές καθίστανται περισσότερο ανοικτές και ολοκληρωμένες.

- Οι μεγάλες επενδύσεις επηρεάζονται λιγότερο από τα ιδιάζοντα περιφερειακά προβλήματα της κάθε μειονεκτούσας περιοχής.

- Ακόμη, οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν μεγάλες επενδύσεις συνήθως διαθέτουν μεγάλη διαπραγματευτική δύναμη έναντι των αρχών που χορηγούν τις ενισχύσεις, πράγμα που μπορεί να καταλήξει σε έναν κύκλο αυξανόμενα γενναιόδωρων υποσχέσεων για ενισχύσεις, πιθανώς σε επίπεδο πολύ υψηλότερο από εκείνο που απαιτείται για την αντιστάθμιση των εκάστοτε περιφερειακών μειονεκτημάτων.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, το πραγματικό μέγιστο ύψος της ενίσχυσης που μπορεί να χορηγηθεί για ένα μεγάλο σχέδιο αντιστοιχεί στο ανώτατο όριο που καθορίζεται στους χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων, το οποίο στη συνέχεια μειώνεται αυτομάτως σύμφωνα με μια σχετική κλίμακα. Για πολύ μεγάλα σχέδια που συγχρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά Διαρθρωτικά Ταμεία είναι δυνατόν να χορηγηθεί και ένα "πριμ συνοχής". Έτσι, το νέο σύστημα θα λαμβάνει υπόψη την προστιθέμενη αξία αυτών των μεγάλων συγχρηματοδοτούμενων σχεδίων στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Κοινότητας.

Ακόμη, το νέο πλαίσιο προβλέπει και έναν "κατάλογο των τομέων που παρουσιάζουν διαρθρωτικά προβλήματα". Καμία περιφερειακή ενίσχυση για επενδυτικά σχέδια στους τομείς αυτούς δεν πρόκειται να εγκρίνεται πέραν του ορίου που θα έχει καθορίσει η Επιτροπή, εκτός εάν τα ενδιαφερόμενο κράτος μέλος αποδείξει ότι, αν και ο εμπλεκόμενος τομέας θεωρείται ότι φθίνει, η αγορά για το αντίστοιχο προϊόν παρουσιάζει ταχεία μεγέθυνση (συνήθως η παραγωγή ενός προϊόντος αποτελεί μία μόνο από τις δραστηριότητες ενός τομέα).

Το νέο πλαίσιο θα εφαρμοσθεί πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2004 μέχρι τη 31η Δεκεμβρίου 2009. Για τα επενδυτικά σχέδια στους τομείς των συνθετικών ινών και των αυτοκινήτων υπάρχουν ορισμένοι μεταβατικοί κανόνες.

Οι περιφερειακές ενισχύσεις μετά το 2006

Οι σημερινοί χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων για τα δεκαπέντε κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να ισχύουν μέχρι το 2006. Οι χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων για τις υποψήφιες χώρες έχουν συνταχθεί ή βρίσκονται υπό σύνταξη. Για την περίοδο μετά το 2006, θα πραγματοποιηθεί μια εκ βάθρων αναθεώρηση των περιφερειακών ενισχύσεων.

2.4 Μέσα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων

Η πλειονότητα των κρατών μελών τείνει να χορηγεί ενισχύσεις προς τη βιομηχανία υπό μορφή επιχορηγήσεων ...

Όλες οι κρατικές ενισχύσεις αντιπροσωπεύουν έξοδα ή απώλεια εισοδήματος για τις δημόσιες αρχές, και όφελος για τους δικαιούχους. Πάντως, το πραγματικό ύψος της ενίσχυσης μπορεί να διαφέρει από το ονομαστικό ποσό που μεταβιβάζονται σε περίπτωση επιδοτούμενου δανείου ή εγγύησης.

Διάγραμμα 6: Μερίδιο του κάθε μέσου χορήγησης ενισχύσεων στις συνολικές ενισχύσεις προς τη βιομηχανία στην ΕΕ, 1999 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

... αν και εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφορές ως προς τη χρήση των μέσων χορήγησης ενισχύσεων

Κατά την περίοδο 1999-2001, οι επιχορηγήσεις αντιστοιχούσαν στο 63% του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων προς τη βιομηχανία. Πέραν των ενισχύσεων που χορηγούνται μέσω του προϋπολογισμού, άλλες ενισχύσεις καταβάλλονται μέσω του φορολογικού συστήματος ή του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Οι φορολογικές απαλλαγές αντιπροσωπεύουν το 26% του συνόλου σε ολόκληρη την ΕΕ. Ενώ η Δανία, η Ισπανία, το Λουξεμβούργο, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο χορηγούν πάνω από το 85% των ενισχύσεών τους υπό μορφή επιχορηγήσεων, άλλα κράτη μέλη χρησιμοποιούν περισσότερο τις φορολογικές απαλλαγές, όπως ιδίως η Γερμανία (36%), η Γαλλία (39%) και η Ιρλανδία (77%). Παρεμφερές μέσο ενίσχυσης αποτελούν οι φορολογικές διευκολύνσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται μόνο σε τέσσερα κράτη μέλη, ενώ αντιπροσωπεύουν το 5% όλων των ενισχύσεων προς την βιομηχανία στις Κάτω Χώρες.

Υπάρχουν και άλλα μέσα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων, τα οποία και διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο (πίνακας 10). Ένα από τα μέσα αυτά καλύπτει τις μεταβιβάσεις πόρων στις οποίες το στοιχείο ενίσχυσης αποτελείται από τους τόκους που εξοικονομεί ο δικαιούχος κατά την περίοδο που το μεταβιβασθέν κεφάλαιο είναι στη διάθεσή του. Η μεταβίβαση πόρων γίνεται υπό μορφή φορολογικής διευκόλυνσης ή χαμηλότοκου δανείου. Τα στοιχεία ενίσχυσης σε αυτήν την περίπτωση είναι πολύ χαμηλότερα από το ύψος των μεταβιβαζόμενων πόρων. Τα χαμηλότοκα δάνεια αντιπροσωπεύουν περίπου το 7% όλων των ενισχύσεων προς τη βιομηχανία σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό είναι αισθητά υψηλότερο (10-12%) στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Αυστρία και στη Σουηδία.

Οι ενισχύσεις μπορούν επίσης να λάβουν τη μορφή της συμμετοχής του κράτους σε μετοχικό κεφάλαιο. οι ενισχύσεις αυτού του είδους αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% όλων των κοινοτικών ενισχύσεων προς την βιομηχανία. Τέλος, ενισχύσεις μπορούν να χορηγηθούν και με τη μορφή εγγυοδοσίας. Τα στοιχεία ενίσχυσης είναι πολύ κατώτερα από τα ονομαστικά ποσά που καλύπτονται με την εγγύηση, δεδομένου ότι αντιστοιχούν στο όφελος που ο αποδέκτης εξασφαλίζει δωρεάν ή σε τιμή κατώτερη από αυτήν που ισχύει στην αγορά σε περίπτωση καταβολής ασφαλίστρου για την κάλυψη του αντίστοιχου κινδύνου. Το 2001 χορηγήθηκαν εγγυήσεις από τα περισσότερα κράτη μέλη, αν και οι αντίστοιχες ενισχύσεις κάλυψαν μόλις στο 3% των συνολικών κοινοτικών ενισχύσεων προς τη βιομηχανία.

Πίνακας 10: Κρατικές ενισχύσεις προς την βιομηχανία ανά μέσο ενίσχυσης, 1999 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

ΜΕΡΟΣ 3: ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

3.1 Καταχωρηθείσες υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων

Η Επιτροπή ελέγχει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων από τα κράτη μέλη μέσω μιας τυπικής και διαφανούς διαδικασίας, την οποία καθορίζει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου. Το 2002, καταχωρήθηκαν στα μητρώα της Επιτροπής πάνω από 1000 υποθέσεις. Από αυτές, το 44% αφορούσαν ενισχύσεις προς τους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών, 38% προς τη γεωργία, 10% την αλιεία και 8% τις μεταφορές και την ενέργεια.

Σύμφωνα με τον ως άνω κανονισμό του Συμβουλίου, όλα τα σχέδια για τη χορήγηση νέων ενισχύσεων κοινοποιούνται προς την Επιτροπή εγκαίρως από το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος. Ωστόσο, στο 15% περίπου των υποθέσεων που εξετάσθηκαν την πρωτοβουλία για την κίνηση της διαδικασίας ελέγχου έλαβε η Επιτροπή, και όχι το κράτος μέλος, αφού έλαβε γνώση της ενίσχυσης, π.χ. μετά από σχετική καταγγελία.

Προκειμένου να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος για συγκεκριμένες μορφές ενίσχυσης, τον Φεβρουάριο 2001 τέθηκαν σε εφαρμογή δύο απαλλαγές κατά κατηγορία, μία για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και μία για τις ενισχύσεις κατάρτισης. Όπως αναμενόταν, ο αριθμός των κοινοποιήσεων σχετικά με αυτές τις δύο μορφές ενίσχυσης μειώθηκε κατά το 2002, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη έκαναν χρήση των απαλλαγών αυτών: Η Επιτροπή έλαβε περίπου 102 έντυπα ενημέρωσης σχετικά με απαλλαγείσες ενισχύσεις κατάρτισης, και 128 σχετικά με απαλλαγείσες ενισχύσεις προς ΜΜΕ. Τέσσερα κράτη μέλη, η Γερμανία, η Ισπανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο κάλυψαν το 95% αυτών των ενημερωτικών εντύπων, ενώ τα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη δεν έκαναν χρήση των προσφερόμενων δυνατοτήτων.

3.2 Αποφάσεις της Επιτροπής

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η Επιτροπή δεν έχει αμφιβολίες ως προς το αν η εξετασθείσα υπόθεση είναι συμβατή με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, και επιτρέπει στα κράτη μέλη να χορηγούν τέτοιες ενισχύσεις χωρίς να κινεί την επίσημη διαδικασία έρευνας. Έτσι συνέβη στο 87% των αποφάσεων που εξεδόθησαν το 2002. Όταν η Επιτροπή έχει αμφιβολίες σχετικά με το αν ορισμένα μέτρα ενίσχυσης συμβιβάζονται με τους κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, κινεί μια τυποποιημένη διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας τα ενδιαφερόμενα μέρη και όλα τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν παρατηρήσεις. Αφού λήξει η επίσημη διαδικασία έρευνας, η Επιτροπή είτε εκδίδει απόφαση υπέρ ή υπό αίρεση (στο 6% των αποφάσεων του 2002) είτε αποφαίνεται ότι η αντίστοιχη ενίσχυση δεν συμβιβάζεται με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, οπότε και με την κοινή αγορά, και εκδίδει αρνητική απόφαση (στο 7% του συνόλου των αποφάσεων του 2002). Στο διάγραμμα 7 εμφαίνεται το ποσοστό των συμβατών και των μη συμβατών ενισχύσεων επί του συνόλου των υποθέσεων που εξετάσθηκαν από την Επιτροπή κατά την περίοδο 2000-2002.

Διάγραμμα 7: Ποσοστό αρνητικών αποφάσεων ανά κράτος μέλος, 2000-2002

Σημείωση: Από τις "τελικές αποφάσεις" εξαιρούνται όλες οι αποφάσεις που εξεδόθησαν το 2002 για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, καθώς και οι διορθώσεις, προσθήκες, δικαστικές εντολές κ.λπ. Ακόμη, από το σύνολο εξαιρούνται και όλες εκείνες οι αποφάσεις με τις οποίες η Επιτροπή αποφασίζει ότι η κοινοποιηθείσα ενίσχυση δεν συνιστά πράγματι ενίσχυση κατά τον ορισμό του άρθρου 87 παρ. 1. Το 2002 εξεδόθησαν 30 τέτοιες αποφάσεις. Στις "θετικές" αποφάσεις περιλαμβάνονται και οι 10 αποφάσεις υπό όρους που εξεδόθησαν κατά την περίοδο αναφοράς. Το Λουξεμβούργο δεν έχει συμπεριληφθεί στο ως άνω διάγραμμα, λόγω του σχετικά μικρού αριθμού αποφάσεων (10 τελικές αποφάσεις, από τις οποίες οι 8 θετικές) κατά την περίοδο αυτή.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Γεωργίας, Αλιείας, Ανταγωνισμού, Μεταφορών και Ενέργειας).

3.3 Ανάκτηση της ενίσχυσης

Η Επιτροπή έχει την εξουσία να απαιτήσει, μια ενίσχυση που χορηγείται από κράτος μέλος και είναι ασύμβατη με την κοινή αγορά να επιστραφεί από τον δικαιούχο στις δημόσιες αρχές που τη χορήγησαν. Το εμπλεκόμενο κράτος μέλος πρέπει να ανακτήσει την ενίσχυση αμέσως, και σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες. Ο πίνακας 11 παρέχει μια επισκόπηση των ενταλμάτων ανάκτησης που εκκρεμούν. Τον Φεβρουάριο του 2003, υπήρχαν 81 τέτοια εντάλματα, από τα οποία τα 43 αφορούσαν τη Γερμανία και τα 18 την Ισπανία.

Πίνακας 11: Εντάλματα ανάκτησης που εκκρεμούσαν τον Φεβρουάριο του 2003

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: Διαδικασίες ανάκτησης κρατικών ενισχύσεων σε τομείς εκτός της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Το 2002, η Επιτροπή εξέδωσε 19 αρνητικές αποφάσεις, με τις οποίες ζητούσε από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη να ανακτήσουν ενισχύσεις ύψους άνω του 1 δισεκ, ευρώ. Το ποσό αυτό είναι υποεκτιμημένο, διότι δεν είναι δυνατόν να εντοπισθούν τα ακριβή ποσά των ασύμβατων ενισχύσεων στις περιπτώσεις όπου οι ενισχύσεις χορηγούνται σε μεγάλο αριθμό δικαιούχων μέσω κάποιου καθεστώτος, ή όταν χρησιμοποιείται μέσο χορήγησης που είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ποσοτικά, όπως είναι η εγγυοδοσία.

3.4 Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

Η Επιτροπή συνεχίζει τις προσπάθειές της για τον εκσυγχρονισμό και τη μεταρρύθμιση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, με στόχο την απλούστευση των διαδικασιών που αφορούν τις μη περίπλοκες υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων και την επικέντρωση των προσπαθειών της στις πιο σοβαρές περιπτώσεις νόθευσης του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή πραγματοποίησε πρόσφατα μια λεπτομερή εσωτερική εξέταση, για να εντοπίσει τις δυνατότητες απλούστευσης των διαδικασιών και περιορισμού της διάρκειάς τους. Χάρη στην εξέταση αυτή, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εντόπισαν ορισμένες πιθανές αλλαγές, οι οποίες αυτή τη στιγμή αποτελούν το αντικείμενο λεπτομερών διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες των κρατών μελών. Οι εργασίες αυτές είναι δυνατόν να καταλήξουν στη σύνταξη εκτελεστικών διατάξεων κατά το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, σχετικά με τη μορφή, το περιεχόμενο και άλλες λεπτομέρειες των κοινοποιήσεων, τη μορφή, το περιεχόμενο και άλλες λεπτομέρειες των ετήσιων εκθέσεων, λεπτομέρειες για τις προθεσμίες και τον υπολογισμό των προθεσμιών, και το επιτόκιο που εφαρμόζεται κατά την ανάκτηση παράνομων ενισχύσεων, καθώς και άλλες προτάσεις για τη βελτίωση των σημερινών διαδικασιών και μεθόδων εργασίας.

Πιο συγκεκριμένα, και όσον αφορά τις διαδικασίες περί κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της αλιείας, η Επιτροπή έχει προτείνει την κατάργηση της χωριστής εξέτασης των υποχρεωτικών εισφορών των κρατών μελών σε σχέδια που συγχρηματοδοτούνται από την Κοινότητα στο πλαίσιο διαρθρωτικής βοήθειας στον τομέα αυτόν. [14]

[14] Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου, ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2796/1999 για τον καθορισμό των λεπτομερών κανόνων και ρυθμίσεων σχετικά με την κοινοτική διαρθρωτική βοήθεια στον τομέα της αλιείας, άρθρο 19 "Υποχρεωτικές χρηματοδοτικές συμμετοχές και κρατική ενίσχυση", COM(2002) 187 τελικό, της 28.5.2002, σ. 11.

Ακόμη, η Επιτροπή θα συνεχίσει να εξετάζει τα δικά της μέσα που χρησιμοποιεί για τις κρατικές ενισχύσεις, για να τα απλουστεύσει και να τα αποσαφηνίσει, και να άρει τυχόν αντιφάσεις μεταξύ των διαφόρων κειμένων. Τούτο αποτελεί πολύπλοκη διαδικασία, η οποία είναι πιθανό να διαρκέσει αρκετά έτη. Πάντως, πολλά έχουν ήδη γίνει.

Η υιοθέτηση ενός νέου πολυτομεακού πλαισίου (βλέπε τμήμα 2.3) το 2002 παρέχει μια πολύ σαφέστερη δέσμη κανόνων για την αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται για μεγάλα επενδυτικά σχέδια, ενώ ταυτόχρονα καταργεί την ανάγκη εκ των προτέρων κοινοποίησης για πολλά σχέδια ενισχύσεων, υπό τον όρο ότι η εκάστοτε ενίσχυση χορηγείται στο πλαίσιο ήδη εγκεκριμένου καθεστώτος περιφερειακών ενισχύσεων. Το νέο αυτό πλαίσιο συγκεντρώνει και παγιώνει σε ένα και μοναδικό κείμενο τα διάφορα κείμενα που ίσχυαν πριν για τους τομείς του χάλυβα, των συνθετικών ινών και των αυτοκινήτων.

Μετά την επιτυχή εισαγωγή των κανονισμών περί απαλλαγών κατά κατηγορία, για τις ενισχύσεις προς τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και την κατάρτιση [15], η Επιτροπή υιοθέτησε το 2002 μια απαλλαγή κατά κατηγορία για τις ενισχύσεις απασχόλησης [16]. Τούτο απαλείφει την ανάγκη της εκ των προτέρων κοινοποίησης πολλών κρατικών ενισχύσεων για τις ανάγκες της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης ή την υποστήριξη των μειονεκτούντων ή ανάπηρων εργαζομένων.

[15] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ 68/2001 και αριθ. 70/2001.

[16] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 2204/2002.

Στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, σχετικά με την ενδιάμεση αναθεώρηση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής [17], η Επιτροπή υιοθέτησε πρόσφατα ένα σχέδιο συστήματος απαλλαγών κατά κατηγορία, και με ορισμένα ανώτατα όρια, για ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων οι οποίες χορηγούνται προς αγρότες ή προς επιχειρήσεις που μεταποιούν και εμπορεύονται αγροτικά προϊόντα. Τούτο θα επιστρέψει στα κράτη μέλη να χορηγούν αγροτικές ενισχύσεις διαφόρων κατηγοριών χωρίς να χρειάζεται να ζητούν την εκ των προτέρων πιστοποίηση της Επιτροπής. Όταν εγκριθεί, η εν λόγω απαλλαγή θα επιταχύνει την εφαρμογή των νέων αγροτικών κρατικών ενισχύσεων, πράγμα που, στη συνέχεια, θα διευκολύνει τα εθνικά προγράμματα που αποσκοπούν στη βελτίωση των προτύπων για το περιβάλλον, την ευζωία των ζώων και την υγιεινή στον αγροτικό τομέα.

[17] COM(2002) 394 τελικό, της 10.7.2002.

Ακόμη, η Επιτροπή συνεχίζει και τις εργασίες της για την αποσαφήνιση της σχέσης μεταξύ κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων και της πρόβλεψης των κρατών μελών για την αντιστάθμιση των εξόδων παροχής υπηρεσιών γενικού συμφέροντος. Τον Δεκέμβριο του 2002 διεξήχθη μια πρώτη σύσκεψη με εκπροσώπους των κρατών μελών βάσει ενός ανεπίσημου εγγράφου, έκτοτε δε έχουν ληφθεί λεπτομερή σχόλια. Η Επιτροπή δεν είναι ακόμη σε θέση να αποφανθεί οριστικά, λόγω του εξελικτικού χαρακτήρα της νομολογίας του Δικαστηρίου.

Κατά το 2003 η Επιτροπή προτίθεται να αναπροσαρμόσει τις απαλλαγές κατά κατηγορία των ενισχύσεων για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και την κατάρτιση, ιδίως δε να καθιερώσει τέτοια απαλλαγή για την έρευνα και ανάπτυξη υπέρ των ΜΜΕ.

Η Επιτροπή θα προβεί σε μια περιεκτική αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις διάσωσης και ανασυγκρότησης, με σκοπό την αντικατάσταση των σημερινών, οι οποίες παύουν να ισχύουν το 2004. Το θέμα αυτό θα εξετασθεί λεπτομερέστερα στον πίνακα αποτελεσμάτων του φθινοπώρου.

Η Επιτροπή θα αναλάβει και την αναθεώρηση των κανόνων περί περιφερειακών ενισχύσεων, δεδομένου ότι οι σημερινοί παύουν να ισχύουν το 2006.

ΦΟΡΟΥΜ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

Ο πίνακας αποτελεσμάτων στο διαδίκτυο περιλαμβάνει συνδέσεις με πληροφορίες σχετικά με θέματα που αφορούν την πολιτική κρατικών ενισχύσεων των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

HTTP://EUROPA.EU.INT/COMM/COMPETITION/ STATE_AID/SCOREBOARD/

ΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ο πίνακας αποτελεσμάτων καλύπτει τις εθνικές κρατικές ενισχύσεις, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 87 παρ. 1 της Συνθήκης ΕΚ, οι οποίες έχουν χορηγηθεί από τα δεκαπέντε κράτη μέλη και εξετασθεί από την Επιτροπή. Έτσι, τα γενικά μέτρα δεν συμπεριλαμβάνονται στα αριθμητικά στοιχεία. Π.χ., μια γενική φοροαπαλλαγή των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη δεν θεωρείται κρατική ενίσχυση, αν και είναι πολύ πιθανό να εμφανίζεται στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών ως κρατική υποστήριξη της έρευνας και ανάπτυξης. Ακόμη, εξαιρούνται και τα κοινοτικά ταμεία και χρηματοδοτικά μέσα. Όλα τα δεδομένα σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις αφορούν αποφάσεις της Επιτροπής, και όχι υποθέσεις που βρίσκονται υπό εξέταση και οι οποίες, άπαξ και ληφθεί η σχετική απόφαση, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα δεδομένα. Οι κρατικές δαπάνες για ενισχύσεις καταλογίζονται στο έτος κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν. Στις περιπτώσεις όπου η δαπάνη καλύπτει περισσότερα του ενός έτη, καταλογίζεται το συνολικό ποσό σε καθένα από τα έτη κατά τα οποία πραγματοποιήθηκε η δαπάνη.

Όλα τα στοιχεία είναι εκφρασμένα σε εκατομμύρια (ή δισεκατομμύρια, εφόσον ενδείκνυται) ευρώ, και σε σταθερές τιμές του 2000.

Στο πίνακα αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκαν τα ακόλουθα σύμβολα :

μ.δ. μη διαθέσιμα (στοιχεία)

- πραγματικά μηδενική τιμή

0 τιμή μικρότερη του μισού της χρησιμοποιούμενης μονάδας

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη μεθοδολογία, καθώς και μεγάλος αριθμός στατιστικών πινάκων υπάρχουν στον πίνακα αποτελεσμάτων στο Διαδίκτυο:

http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/scoreboard/

Δεδομένα για τον πίνακα 1 και το διάγραμμα 1

Σύνολο κρατικών ενισχύσεων ανά κράτος μέλος, σε εκατ. ευρώ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Συνολικές κρατικές ενισχύσεις εκτός των ενισχύσεων προς τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

ΑΕΠ ανά κράτος μέλος, σε εκατ. ευρώ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Βάση δεδομένων Newcronos, της Eurostat

Δεδομένα για το διάγραμμα 2

Συνολικές κρατικές ενισχύσεις, εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών, ως ποσοστό του ΑΕΠ, 1997 - 2001.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Συνολικές κρατικές ενισχύσεις εκτός των ενισχύσεων προς τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές.

** Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για τον πίνακα 4

Κρατικές ενισχύσεις κατά τομέα στην Κοινότητα, σε εκατ. ευρώ, 1997 - 2001.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει τις ενισχύσεις προς τους λοιπούς, μη μεταποιητικούς, τομείς, και τις ενισχύσεις για την απασχόληση και την κατάρτιση που δεν μπορούν να υπαχθούν αλλού.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για τον πίνακα 6 και το διάγραμμα 3

Κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα*, κατά κράτος μέλος, σε εκατ. ευρώ.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Βλέπε ορισμό στο τμήμα 1.3.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για τον πίνακα 7

Κρατικές ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους και συγκεκριμένους τομείς, 1997 - 1999, ως % επί του συνόλου, εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

(1) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για εν γένει περιφερειακή ανάπτυξη που δεν υπάγονται αλλού.

(2) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για τον τομέα του χάλυβα, καθώς και τις ενισχύσεις διάσωσης και ανασυγκρότησης που δεν υπάγονται αλλού.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Κρατικές ενισχύσεις για οριζόντιους στόχους και συγκεκριμένους τομείς, 1999 - 2001, ως % επί του συνόλου, εκτός γεωργίας, αλιείας και μεταφορών.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

(1) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για εν γένει περιφερειακή ανάπτυξη που δεν υπάγονται αλλού.

(2) Περιλαμβάνει τις ενισχύσεις για τον τομέα του χάλυβα, καθώς και τις ενισχύσεις διάσωσης και ανασυγκρότησης που δεν υπάγονται αλλού.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για το διάγραμμα 4

Μερίδιο των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται για οριζόντιους στόχους, 1997 - 2001

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Τα δεδομένα για την Ιρλανδία καλύπτουν την περίοδο 1998-1999, αντί της περιόδου 1997-1999.

** Συνολικές κρατικές ενισχύσεις, εκτός των ενισχύσεων προς τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για το διάγραμμα 5

Κρατικές ενισχύσεις που προορίζονται ειδικά για τις ενισχυόμενες περιφέρειες "Α", 1991 - 2001.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* Συνολικές κρατικές ενισχύσεις εκτός των ενισχύσεων προς τη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές.

Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού

Δεδομένα για το διάγραμμα 7

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Βάση δεδομένων Integrated State Aid Information System, της Επιτροπής.

ΠΑΡΆΡΤΗΜΑ 1

Κατάλογος των περιφερειών, κατά την έννοια του άρθρου 87 παρ. 3 στοιχείο α), που υπάγονται στο επίπεδο ΝUΤS ΙΙ

ΑΥΣΤΡΙΑ BURGENLAND

ΓΕΡΜΑΝΙΑ BRANDENBURG

MECKLENBURG-VORPOMMERN

CHEMNITZ

DRESDEN

LEIPZIG

DESSAU

HALLE

MAGDEBURG

THUERINGEN

ΙΣΠΑΝΙΑ GALICIA

ASTURIAS

CASTILLA-LEON

CASTILLA-LA MANCHA

EXTREMADURA

COMUNIDAD VALENCIANA

ANDALUCIA

MURCIA

CEUTA Y MELILLA

CANARIAS

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ ITA-SUOMI

ΓΑΛΛΙΑ GUADELOUPE

MARTINIQUE

GUYANE

REUNION

ΕΛΛΑΔΑ OΛΕΣ ΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΙΡΛΑΝΔΙΑ ΟΙ ΠΑΡΑΜΕΘΟΡΙΕΣ, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΕΣ

ΙΤΑΛΙΑ CAMPANIA

PUGLIA

BASILICATA

CALABRIA

SICILIA

SARDEGNA

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ NORTE

CENTRO

ALENTEJO

ALGARVE

AΗORES

MADEIRA

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ MERSEYSIDE

SOUTH YORKSHIRE

CORNWALL AND ISLES OF SCILLY

WEST WALES AND THE VALLEYS

Σημείωση: Η Βόρεια Ιρλανδία (ΗΒ), η οποία πριν από το 2000 διέθετε το καθεστώς "Α", για την περίοδο 2000-2006 υπήχθη στο ειδικό καθεστώς "Γ". Για τις ανάγκες του πίνακα αποτελεσμάτων, ωστόσο, η Βόρεια Ιρλανδία θεωρείται ισοδύναμη με περιφέρεια "Α", λόγω των σχετικά υψηλών ενισχύσεων που χορηγούνται στην περιοχή αυτή.