EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 345/102

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ο ρόλος της παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην κυκλική οικονομία»

[COM(2017) 34 final]

(2017/C 345/17)

Εισηγητής: Cillian LOHAN Συνεισηγητής: Antonello PEZZINI

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή: 17.2.2017 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον Υιοθετήθηκε από το ειδικευμένο τμήμα 15.6.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 5.7.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 527 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας: (υπέρ/κατά/αποχές) 140/0/2

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την τήρηση της ιεράρχησης των αποβλήτων κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη διαχείρισή τους (1), συμπεριλαμβανομένων των επιλογών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα.

1.2. Θα πρέπει να υπάρξει μια συντονισμένη στρατηγική για τη διάδοση του μηνύματος του πρώτου βήματος όσον αφορά την ιεράρχηση των αποβλήτων, το οποίο συνίσταται, κατά πρώτο λόγο στην πρόληψη της παραγωγής τους.

1.3. Η ΕΟΚΕ ενστερνίζεται την αρχή του ελέγχου της βιωσιμότητας των δημοσίων δαπανών της ΕΕ υπό το πρίσμα των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) (2) και φρονεί ότι οποιαδήποτε δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να βελτιώνει την ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών. Η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει επίσης να τηρεί την αρχή της μη υποστήριξης οποιασδήποτε επιζήμιας για τους πολίτες δραστηριότητας.

1.4. Πρέπει να διορθωθούν οι ελλείψεις από τις υφιστάμενες οδηγίες για την επεξεργασία των αποβλήτων σε οποιαδήποτε μελλοντική νομοθεσία, έτσι ώστε η μετάβαση σε ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας να είναι δίκαιη, συνεπής και συστημική.

1.5. Είναι σημαντικό να μην παρεμβάλλονται φραγμοί στις υποδομές στην επίτευξη υψηλότερων ποσοστών ανακύκλωσης με επενδύσεις σε παρωχημένες διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα.

1.6. Μολονότι η χωριστή συλλογή αποβλήτων αποτελεί προτεραιότητα, ειδικά για τα κράτη μέλη που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υγειονομική ταφή, αυτή πρέπει να συνοδεύεται από αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης προκειμένου να επιτευχθεί προστιθέμενη αξία κατά τη μετάβαση στη βελτιωμένη κυκλικότητα.

1.7. Τα κράτη μέλη με μεγάλο αριθμό αποτεφρωτών δεν ευθυγραμμίζονται επί του παρόντος με τη φιλοδοξία των υψηλότερων στόχων ανακύκλωσης, οι οποίοι προτείνονται στο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία (3). Το ζητούμενο είναι να πειστούν τα εν λόγω κράτη μέλη να εγκαταλείψουν την εξάρτηση από την αποτέφρωση και να προκρίνουν ένα ευρύ φάσμα λύσεων διαχείρισης των αποβλήτων μέσω παραγόντων πολιτικής «ώθησης και έλξης», όπως: — η επιβολή φόρων· — η σταδιακή κατάργηση των καθεστώτων ενίσχυσης· — η αναστολή δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων και η παύση λειτουργίας των παλαιότερων.

1.8. Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία παρεμποδίζεται στην ΕΕ από την έλλειψη των σωστών μηνυμάτων για τις τιμές. Η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω των συνεχιζόμενων αδικαιολόγητων επιδοτήσεων για τα μη βιώσιμα συστήματα παραγωγής, ειδικά στον τομέα των ορυκτών καυσίμων (4). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σαφώς διατυπωθείσα σχέση μεταξύ αφενός της πρόσβασης στα ταμεία πολιτικής συνοχής και αφετέρου των εθνικών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων και του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. Η σύνδεση με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων θα μπορούσε να είναι ισχυρότερη.

1.9. Το βιοαέριο προσφέρει ευκαιρίες σε πολλούς τομείς σε επίπεδο ΕΕ, στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στη μείωση των εκπομπών ρύπων, στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού με καύσιμα και σε πολλούς άλλους. Θα πρέπει να αναπτυχθεί το νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο που υποστηρίζει καλύτερα τη βελτιστοποίηση των συναφών ευκαιριών αξιοποιώντας τα παραδείγματα προς μίμηση από διάφορα κράτη μέλη και όχι μόνο.

1.9.1. Η βιοζύμωση για την παραγωγή βιομεθανίου αυτοκινήτων είναι συμβατή με τη συμφωνία του Παρισιού. Πρόσφατη αξιολόγηση της Επιτροπής (5) καταδεικνύει ότι η παραγωγή βιοαερίου στην ΕΕ θα μπορούσε τουλάχιστον να διπλασιαστεί και, ενδεχομένως, να τριπλασιαστεί σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα έως το 2030.

1.10. Απαιτούνται αλλαγές στη συμπεριφορά και τη νοοτροπία, μπορούν δε να επιτευχθούν μέσω της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας.

2. Ιστορικό

2.1. Η Επιτροπή θέσπισε ένα σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία, το οποίο περιλαμβάνει ένα μεταρρυθμιστικό θεματολόγιο με σημαντικές προοπτικές νέων θέσεων εργασίας και ανάπτυξης· αποσκοπεί δε στην προαγωγή βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ΕΕ στο πλαίσιο της Ατζέντας 2030 του ΟΗΕ για την αειφόρο ανάπτυξη. Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζει στην ανάκτηση ενέργειας από τα απόβλητα και στη θέση που κατέχει η διεργασία αυτή στην κυκλική οικονομία. Η «παραγωγή ενέργειας από απόβλητα» είναι ένας ευρύς όρος που δεν καλύπτει μόνο την αποτέφρωση αποβλήτων.

2.2. Βασικό μέλημα της παρούσας ανακοίνωσης είναι η ανάκτηση ενέργειας από απόβλητα στην ΕΕ να στηρίζει τους στόχους του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία και να διέπεται αυστηρά από την ιεράρχηση αποβλήτων στην ΕΕ. Στην ανακοίνωση εξετάζονται επίσης τρόποι βελτιστοποίησης του ρόλου των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα ούτως ώστε να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στη στρατηγική της ενεργειακής ένωσης και στη συμφωνία του Παρισιού. Παράλληλα, υπογραμμίζοντας την ύπαρξη τεκμηριωμένης, ενεργειακά αποδοτικής τεχνολογίας, η προσέγγιση που παρουσιάζεται στην παρούσα ανακοίνωση όσον αφορά τη διεργασία παραγωγής ενέργειας από απόβλητα αποσκοπεί στην παροχή κινήτρων για καινοτομία και στη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας.

2.3. Η παρούσα γνωμοδότηση καθορίζει τις απόψεις της ΕΟΚΕ για καθένα από τα τρία τμήματα της ανακοίνωσης, και συγκεκριμένα: — τη θέση των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην ιεράρχηση των αποβλήτων και τον ρόλο της δημόσιας χρηματοδοτικής στήριξης· — τις διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα για την επεξεργασία υπολειμματικών αποβλήτων, δηλαδή την επίτευξη σωστής ισορροπίας· — τη βελτιστοποίηση της συμβολής των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια στην κυκλική οικονομία.

Επιπλέον, διατυπώνονται περαιτέρω προβληματισμοί, οι οποίοι εγγυώνται τη συνεκτίμηση των απόψεων της κοινωνίας πολιτών και βασίζονται στις θέσεις που έχει υιοθετήσει επί του παρόντος η ΕΟΚΕ.

2.4. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη αντιμετώπισης των άμεσων αναγκών της ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων της στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας και της υφιστάμενης υποδομής διαχείρισης αποβλήτων. Αν και ορισμένες μη βέλτιστες πρακτικές θα συνεχιστούν, η συνολική μακροπρόθεσμη προσπάθεια τείνει προς ένα μοντέλο χαμηλής παραγωγής αποβλήτων, στο οποίο η πρόληψη των αποβλήτων, η επαναχρησιμοποίηση, η ανακατασκευή και η ανακύκλωση θα κυριαρχούν στη φάση των ροών υλικών μετά την αρχική χρήση. Η πρόκληση έγκειται στο να ενθαρρυνθεί η ταχεία και σταθερή ομαλή μετάβαση προς τους μακροπρόθεσμους στόχους.

2.5. Με τον μέσο όρο των παραγόμενων αστικών αποβλήτων να φτάνει περίπου στα 480 κιλά ανά κάτοικο σε ολόκληρη την ΕΕ το 2015, η ποσότητα των αποβλήτων που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής ενδέχεται να ποικίλλει από χώρα σε χώρα και κυμαίνεται από 3 κιλά αποβλήτων στα κράτη με τις καλύτερες επιδόσεις έως 150 κιλά αποβλήτων στα κράτη με τις χαμηλότερες περιβαλλοντικές επιδόσεις.

3. Η θέση της παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην ιεράρχηση των αποβλήτων και ο ρόλος της δημόσιας χρηματοδοτικής στήριξης

3.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την τήρηση της ιεράρχησης των αποβλήτων κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση αποβλήτων (6), συμπεριλαμβανομένων των επιλογών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα.

3.2. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η παραγωγή ενέργειας από απόβλητα δεν αποτελεί πάντα επιλογή που ευθυγραμμίζεται με τις φιλοδοξίες ή τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Για παράδειγμα, η αποτέφρωση αποβλήτων που θα μπορούσαν να ετοιμαστούν για επαναχρησιμοποίηση ή θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν δεν συνιστά τη βέλτιστη επιλογή όσον αφορά την αποδοτικότητα των πόρων ή την καλύτερη χρήση των πρώτων υλών. Ομοίως, η μεταφορά αποβλήτων σε πολύ μεγάλες αποστάσεις με υψηλό ενεργειακό κόστος προκειμένου να επιτευχθούν συγκριτικά μικρότερες αποδόσεις ενέργειας μέσω διεργασίας παραγωγής ενέργειας από απόβλητα θα είχε ως αποτέλεσμα καθαρό ενεργειακό κόστος και τον συνακόλουθο αντίκτυπο στο κλίμα. Υπάρχουν και άλλα παραδείγματα.

3.3. Το διάγραμμα καταδεικνύει τη σχέση μεταξύ των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην ανακοίνωση και της ιεράρχησης των αποβλήτων.

3.4. Η ιεράρχηση των αποβλήτων δεν επαρκεί από μόνη της για να προσδιοριστεί η καταλληλότητα ή μη των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα. Η ΕΟΚΕ ενστερνίζεται την αρχή του ελέγχου της βιωσιμότητας των δημοσίων δαπανών της ΕΕ υπό το πρίσμα των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και φρονεί ότι οποιαδήποτε δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να βελτιώνει την ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών. Η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει επίσης να τηρεί την αρχή της μη υποστήριξης οποιασδήποτε επιζήμιας για τους πολίτες δραστηριότητας.

3.5. Είναι σημαντικό οι ελλείψεις της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα να μην επηρεάσουν αρνητικά τις πρωτοβουλίες της κυκλικής οικονομίας, για παράδειγμα, τη δυνατότητα ενός κράτους μέλους να εξαιρείται από τις υποχρεώσεις χωριστής συλλογής λόγω τεχνικής ή χρηματοδοτικής αδυναμίας να την εφαρμόσει. Πρέπει να δοθεί ξεχωριστή προσοχή στη χρήση της δημόσιας χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση των τεχνικών δυσκολιών, ή στη χρήση μέσων οικονομικής πολιτικής για την εξάλειψη των οικονομικών περιορισμών όσον αφορά την εφαρμογή της επιλογής των βέλτιστων πρακτικών. Για υλικά που περιέχουν τοξικές ουσίες, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι η διάθεση ή η ανάκτηση ενέργειας να θεωρείται προτιμότερη από την επαναχρησιμοποίηση ή την ανακύκλωση.

3.6. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί ουσιαστική εξέλιξη σε σύγκριση με το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία και θέτει φιλόδοξους στόχους όσον αφορά τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα, αλλά και εστιάζει περισσότερο στην ιεράρχηση των αποβλήτων ως μέσου καθορισμού της κυκλικότητας των διαφόρων διεργασιών. Ωστόσο, η νομοθεσία στην οποία στηρίζεται η παρούσα ανακοίνωση, και συγκεκριμένα η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα, διέπεται από ιστορικές αδυναμίες που θα συνεχίσουν να προκαλούν δυσκολίες και να αποδυναμώνουν την ανακοίνωση, εάν δεν αντιμετωπιστούν. Είναι απαραίτητο να αναθεωρηθεί η κατηγοριοποίηση των αποβλήτων, ενδεχομένως με βάση τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες στις μονάδες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα (π.χ. μια χτυπημένη τομάτα δεν διατίθεται στην αγορά, ενώ η απούλητη ντομάτα αποτελεί απόβλητο), συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως και της ιλύος από αστικά λύματα για διεργασίες βιοζύμωσης. Η φιλοδοξία να επιλυθούν αυτά τα ζητήματα στο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία πρέπει να αντικατοπτριστεί στις αναγκαίες νομοθετικές τροποποιήσεις σε όλα τα νομοθετικά επίπεδα.

3.7. Η θέση των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην ιεράρχηση των αποβλήτων μπορεί να είναι παραπλανητική λόγω των περιορισμών του τρόπου μεταχείρισης των διεργασιών βάσει της νομοθεσίας. Η θέση της παραγωγής ενέργειας από απόβλητα καθορίζεται σύμφωνα με τους ορισμούς που έχουν θεσπιστεί νομοθετικά παρά βάσει των επιστημονικών αναλύσεων των πραγματικών επιπτώσεων τέτοιων διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα.

3.8. Υπάρχουν επίσης τεχνικές πτυχές της μεθοδολογίας υπολογισμού που συνδέονται με ορισμούς και κατώτατα όρια στην οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα. Πρόκειται για τις μεθόδους υπολογισμού που καθορίζουν τη θέση των διαφόρων διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην ιεράρχηση των αποβλήτων. Οι λεπτομερείς αυτοί υπολογισμοί θα πρέπει να επανεξεταστούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκειμένου να διασφαλιστεί ότι είναι πλέον αξιόπιστοι στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας ειδικότερα, αλλά και των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, της ενεργειακής ένωσης και της συμφωνίας του Παρισιού.

3.9. Οι υποχρεώσεις χωριστής συλλογής που αποτελούν μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα απόβλητα (7) συνιστούν κρίσιμη πτυχή για την καλύτερη διαχείριση των αποβλήτων.

3.10. Οι τεχνολογικές εξελίξεις θα συνεχίσουν να προσφέρουν καλύτερες ευκαιρίες για τη μεγιστοποίηση της αποδοτικότητας των ροών προϊόντων και ενέργειας, οδηγώντας σε καινοτόμες λύσεις για πιο αποτελεσματικές διεργασίες.

3.11. Ο οικολογικός σχεδιασμός αγαθών και υπηρεσιών, ο οποίος θα επεκταθεί ως προς το πεδίο εφαρμογής ώστε να καλύπτει κάθε τομέα στο πλαίσιο ενός πανευρωπαϊκού συστήματος, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση στο ελάχιστο του όγκου αποβλήτων όσο επιτυγχάνεται η υλοποίηση της κυκλικής οικονομίας. Το στοιχείο του οικολογικού σχεδιασμού σε αυτό το πλαίσιο είναι απαραίτητο για την παροχή καθαρών επισκευάσιμων, επαναχρησιμοποιήσιμων, ανακυκλώσιμων, δομοστοιχειωτών προϊόντων και τελικά θα οδηγήσει στην εξάλειψη των αποβλήτων όπως τα εννοούμε σήμερα.

3.12. Τα προαναφερθέντα σημεία συνεπάγονται όλο και μικρότερη διαθεσιμότητα αναμεμειγμένων αποβλήτων ως πηγής τροφοδοσίας για τους αποτεφρωτές και, ως εκ τούτου, σε εθνικό επίπεδο οι επιδοτήσεις για αυτά πρέπει να καταργηθούν σταδιακά και να μην προβλέπονται νέες επενδύσεις στον τομέα αυτό, με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου πρόκειται για εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων υποδομών και ενίσχυση της απόδοσής τους ως προς τους πόρους και την ενέργεια.

4. Διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα για την επεξεργασία υπολειμματικών αποβλήτων: η επίτευξη σωστής ισορροπίας

4.1. Είναι σημαντικό να μην παρεμβάλλονται φραγμοί στις υποδομές στην επίτευξη υψηλότερων ποσοστών ανακύκλωσης με επενδύσεις σε παρωχημένες και ενεργειακά μη αποδοτικές διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα.

4.2. Το 2013, μεταφέρθηκαν μεταξύ των κρατών μελών 2,5 μεγατόνοι αποβλήτων [στο μεγαλύτερο μέρος τους καύσιμα από απορρίμματα (refuse-derived fuel — RDF)] με σκοπό την ανάκτηση ενέργειας (8).

4.3. Οι εκτιμήσεις που αφορούν την παραγωγή ενέργειας από απόβλητα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το εν λόγω στοιχείο μεταφοράς δεδομένου ότι, από τη στιγμή που θα συμπεριληφθεί στη μέτρηση των εκπομπών που συνδέονται με τις διαφορετικές προσεγγίσεις διαχείρισης αποβλήτων, η πτυχή της μεταφοράς μπορεί να καθορίσει τον πραγματικό αντίκτυπο της διεργασίας ως προς τις εκπομπές ρύπων.

4.4. Υπάρχει γεωγραφική ανισορροπία στην Ευρώπη όσον αφορά την κατανομή των αποτεφρωτών· η Γερμανία, οι Κάτω Χώρες, η Δανία, η Σουηδία και η Ιταλία διαθέτουν τους περισσότερους εν λειτουργία αποτεφρωτές στην Ευρώπη. Σε γενικές γραμμές, πολλά κράτη μέλη εξακολουθούν να εξαρτώνται σε υπερβολικό βαθμό από την υγειονομική ταφή. Αυτό πρέπει να αλλάξει προκειμένου να ανταποκριθούμε στις νέες προκλήσεις και στόχους που ορίζονται στη νομοθεσία για τα απόβλητα σε συνάρτηση με το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία.

4.5. Τα κράτη μέλη με μεγάλη εξάρτηση από την υγειονομική ταφή και με χαμηλή ή μηδενική αποτέφρωση θα πρέπει να επικεντρωθούν καταρχάς στη χωριστή συλλογή. Η χωριστή συλλογή στην πηγή είναι καίριας σημασίας για την παροχή υψηλής ποιότητας και αξίας αποβλήτων προς ανακύκλωση, και θα πρέπει να ενθαρρυνθεί.

4.6. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά παραδείγματα σε επίπεδο κρατών μελών, όπου τα ποσοστά χωριστής συλλογής είναι μεν υψηλά, όμως τα αντίστοιχα ποσοστά ανακύκλωσης δεν είναι ανάλογα. Αυτή η προφανής αντίφαση χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με εστιασμένα εργαλεία πολιτικής.

4.7. Η παρούσα ανακοίνωση ενθαρρύνει τις εθνικές κυβερνήσεις να επικεντρώσουν την προσοχή τους στην εξεύρεση στήριξης και στρατηγικών χρηματοδότησης σε κατευθύνσεις άλλες, εκτός των αποτεφρωτών, εξετάζοντας τον χρόνο αποπληρωμής, τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών και τη δυναμικότητα σε γειτονικές χώρες.

4.8. Η αξιοποίηση ενός γειτονικού αποτεφρωτή μπορεί να αποτελεί την καλύτερη επιλογή σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως προτού γίνει αυτό, θα πρέπει να διενεργείται πλήρης ανάλυση του κύκλου ζωής στην οποία θα εμπεριέχεται, μεταξύ άλλων –και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό– το συναφές κόστος μεταφοράς, τόσο οικονομικό όσο και περιβαλλοντικό.

4.9. Εκτός από κάποιες πολύ συγκεκριμένες περιστάσεις, και δεδομένης της τεχνολογικής προόδου, είναι απίθανο η επιλογή της αποτέφρωσης να αποτελεί τη λύση με τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα πόρων ή την καλύτερη πρακτική για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της διαχείρισης αποβλήτων.

4.10. Τα κράτη μέλη με μεγάλο αριθμό αποτεφρωτών δεν ευθυγραμμίζονται επί του παρόντος με τη φιλοδοξία των υψηλότερων στόχων ανακύκλωσης. Το ζητούμενο είναι να πειστούν τα εν λόγω κράτη μέλη να εγκαταλείψουν την αποτέφρωση και να προκρίνουν παράγοντες πολιτικής «ώθησης και έλξης», όπως: — η επιβολή φόρων· — η σταδιακή κατάργηση των καθεστώτων ενίσχυσης· — η αναστολή δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων και παύση λειτουργίας των παλαιότερων.

4.11. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η επιλογή της επιβολής γενικού φόρου επί της αποτέφρωσης χωρίς την παροχή οικονομικά προσιτών εναλλακτικών λύσεων για τον τελικό χρήστη θα οδηγήσει απλώς σε υψηλότερο κόστος για τους πολίτες. Η χρήση των φόρων ως οικονομικού μέσου πρέπει να είναι εστιασμένη και έξυπνη.

4.12. Πρέπει να υπάρχει μια αποτελεσματική διαδικασία σε κάθε κράτος μέλος για την υποβολή αιτήσεων και τη χορήγηση αδειών με σκοπό τη διεξαγωγή δραστηριοτήτων διαχείρισης αποβλήτων.

5. Βελτιστοποίηση της συμβολής των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας

5.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι μόνο μέσω της τήρησης της ιεράρχησης των αποβλήτων μπορεί η παραγωγή ενέργειας από απόβλητα να μεγιστοποιήσει τη συμβολή της κυκλικής οικονομίας στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, σύμφωνα με τη στρατηγική της ενεργειακής ένωσης και τη συμφωνία του Παρισιού. Η βιοζύμωση για την παραγωγή βιομεθανίου αυτοκινήτων ευθυγραμμίζεται με τη συμφωνία του Παρισιού. Τα οχήματα που κινούνται με βιομεθάνιο μπορούν να παράσχουν ένα αποτελεσματικό μέσο συμβάλλοντας στην απαλλαγή των μεταφορών από εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρώπη.

5.2. Προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η συμβολή των διεργασιών παραγωγής ενέργειας από απόβλητα στους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους της ΕΕ στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι χρησιμοποιούνται οι αποδοτικότερες τεχνικές και τεχνολογίες όταν απαιτούνται διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα. Η πρόταση αυτή συμβαδίζει με τις προτεινόμενες από την Επιτροπή αλλαγές στην οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Εντούτοις, τα εν λόγω κριτήρια θα πρέπει να ενθαρρύνονται για όλα τα νέα εργοστάσια, ανεξαρτήτως μεγέθους, συμπεριλαμβανομένων των μικρότερων εγκαταστάσεων κάτω των 20 MW.

5.3. Η φορολόγηση της συλλογής αποβλήτων έχει ολοένα και μεγαλύτερη επίπτωση στους πόρους των οικογενειών και των επιχειρήσεων και πρέπει συνεπώς να χρησιμοποιείται με τρόπο προορατικό και έχοντας κατά νου την προστασία του περιβάλλοντος.

5.4. Ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα συνεργασίας σε μακροπρόθεσμα σχέδια, έτσι ώστε η νοοτροπία της κυκλικότητας να καταστεί περισσότερο συγκεκριμένη. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο κατά τη μετάβαση σε πιο βιώσιμες επιλογές για τη διαχείριση των αποβλήτων.

5.5. Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία παρεμποδίζεται στην ΕΕ από την έλλειψη των σωστών μηνυμάτων για τις τιμές. Η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω των συνεχιζόμενων αδικαιολόγητων επιδοτήσεων για τα μη βιώσιμα συστήματα παραγωγής, ειδικά στον τομέα των ορυκτών καυσίμων (9). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σαφώς διατυπωθείσα σχέση μεταξύ αφενός της πρόσβασης στα ταμεία πολιτικής συνοχής και αφετέρου των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων και του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία.

5.6. Η σύνδεση με τη χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων θα μπορούσε να είναι ισχυρότερη ώστε να διασφαλίζεται ότι οι επενδύσεις αυτές δίδουν προτεραιότητα σε ευκαιρίες που προωθούν τους στόχους του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. Θα μπορούσαν να διερευνηθούν ορισμένες μορφές κινήτρων με σκοπό τη δημιουργία κατάλληλης αλυσίδας εγκαταστάσεων μεταγενέστερου (downstream) σταδίου, όπως η διανομή καυσίμων ή/και δευτερογενών πρώτων υλών ή η δημιουργία περαιτέρω προϊόντων για δυνητική χρήση.

6. Άλλες ευκαιρίες

6.1. Βιομεθάνιο

6.1.1. Οι επιλογές για την παραγωγή βιοαερίου μέσω αναερόβιας ζύμωσης αναφέρονται στην ανακοίνωση. Πρόκειται για μια ευκαιρία για πολλά κράτη μέλη και πρέπει να διευρυνθεί. Πρόσφατη αξιολόγηση της Επιτροπής (10) καταδεικνύει ότι η παραγωγή βιοαερίου στην ΕΕ θα μπορούσε τουλάχιστον να διπλασιαστεί και, ενδεχομένως, να τριπλασιαστεί σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα έως το 2030.

6.1.2. Το βιοαέριο αποτελεί πρότυπο που λειτουργεί αποδοτικά σε πολλά κράτη μέλη, ιδίως στην Ιταλία και τη Γερμανία. Ως λειτουργικά παραδείγματα, οι χώρες αυτές μπορούν επίσης να προσφέρουν πολύτιμα διδάγματα που αποκομίζονται από τις πρακτικές λεπτομέρειες της εφαρμογής.

6.1.3. Επί του παρόντος, το κόστος του βιομεθανίου είναι υψηλότερο από το κόστος του ορυκτού μεθανίου. Ωστόσο, η χρήση βιομεθανίου δικαιολογείται από τις έμμεσες δαπάνες που προκαλούνται από μεταλλαξιογόνους και καρκινογόνους παράγοντες —π.χ. NOx και καπνοί ελαίων που παράγονται από ορυκτά καύσιμα (11).

6.1.4. Πάνω απ’ όλα, το ενδεχομένως υψηλότερο κόστος του βιομεθανίου ευθυγραμμίζεται με τους στόχους που κατοχυρώνονται στη συμφωνία του Παρισιού για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα παραδοσιακά καύσιμα (12).

6.1.5. Είναι ζωτικής σημασίας οι πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται στην αναερόβια ζύμωση, να έχουν μικρές ή μηδενικές επιπτώσεις έμμεσης αλλαγής της χρήσης γης και να μην επηρεάζουν αρνητικά την παραγωγή τροφίμων. Οι εγκαταστάσεις βιοαερίου είναι καλύτερο να τοποθετούνται κοντά σε πηγές τροφοδοσίας πρώτων υλών (κυρίως γεωργικά απόβλητα) και να χρησιμοποιούνται ως μέσα διαχείρισης αποβλήτων και ενέργειας. Πρέπει να αποφευχθεί η κατασκευή δεξαμενών αναερόβιας αποσύνθεσης και, συνεπώς, η δημιουργία ζήτησης για νέα τροφοδοσία πρώτων υλών, είτε αποβλήτων είτε καλλιεργειών.

6.1.6. Η θέση των εγκαταστάσεων βιοαερίου είναι κρίσιμης σημασίας. Πρέπει να υπάρχει προσδιορισμένη αποτελεσματική χρήση της παραγόμενης ενέργειας, έτσι ώστε η αποδοτικά παραγόμενη ενέργεια να μην σπαταλάται με τη σειρά της. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι οι δεξαμενές αναερόβιας αποσύνθεσης δεν αποτελούν λύση για όλες συλλήβδην τις αγροτικές περιφέρειες της ΕΕ και ότι η προώθησή τους θα πρέπει να περιορίζεται όπου υπάρχει έτοιμη πρώτη ύλη, η οποία αποτελεί επί του παρόντος προβληματικό απόβλητο.

6.1.7. Ωστόσο, η ανάπτυξη μιας καλά σχεδιασμένης υποδομής παραγωγής και χρήσης βιοαερίου μπορεί να αποτελέσει πολύ αποδοτικό τρόπο διαχείρισης των γεωργικών αποβλήτων, αντιμετώπισης δυνητικά επιβλαβών για το περιβάλλον ουσιών και διευκόλυνσης της ασφαλούς διάθεσης. Μπορεί επίσης να προσφέρει λύσεις στο ζήτημα των απαιτήσεων σε καύσιμα για θέρμανση και μεταφορές για τις τοπικές κοινότητες.

6.1.8. Η αναερόβια ζύμωση μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση ζητημάτων δημόσιας υγείας, να εξασφαλίσει λίπασμα για τις γεωργικές εκτάσεις, να αντιπροσωπεύει μείωση εκπομπών και να αποτελέσει πρακτικό παράδειγμα κυκλικότητας.

6.1.9. Η αναερόβια ζύμωση μπορεί να είναι περισσότερο αποτελεσματική όταν εφαρμόζονται οι αρχές της κυκλικής οικονομίας, και συγκεκριμένα η έννοια των μικρών κύκλων, όπου η προμήθεια πρώτης ύλης για τη δεξαμενή αποσύνθεσης γίνεται τοπικά και η παραγωγή ενέργειας χρησιμοποιείται τοπικά (με εξαίρεση το καύσιμο που χρησιμοποιείται στα φορτηγά ως αέριο). Οι επενδύσεις πρέπει να υποστηρίζουν τον στόχο της μείωσης των μεταφορών αποβλήτων σε μηδενικά ει δυνατόν χιλιομετρικά επίπεδα.

6.1.10. Πρέπει να αναλυθεί και να επισημανθεί η ώθηση στην απασχόληση και την οικονομική εξέλιξη που συνδέεται με την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου στοιχείου βιοαερίου σε ένα εθνικό ή περιφερειακό ενεργειακό μείγμα. Θα πρέπει επίσης να εξεταστούν οι δυνατότητες διευκόλυνσης και επιτάχυνσης των διοικητικών διαδικασιών για τη χορήγηση οικοδομικής άδειας για έργα κατασκευής χωνευτηρίων βιολογικών αποβλήτων.

6.1.11. Η πολιτική και οικονομική στήριξη για έργα που πληρούν όλα τα κριτήρια θα αποτελέσει κινητήριο μοχλό για την καινοτομία και μπορεί να είναι ένα από τα πολλά εργαλεία που συνδράμουν τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

6.1.12. Η αναθεώρηση της εντολής τυποποίησης M/475 της CEN θα πρέπει να διευρυνθεί, έτσι ώστε να μπορέσει να εισαχθεί σε δίκτυα φυσικού αερίου βιομεθάνιο προερχόμενο από πηγές που δεν είναι επί του παρόντος εγκεκριμένες, όπως αέρια εκλυόμενα στους χώρους υγειονομικής ταφής, αέρια που παράγονται σε μονάδες επεξεργασίας λυμάτων, αέρια από λάσπη και από μεικτά αστικά και άλλα απορρίμματα. Βιομεθάνιο αυτού του είδους είναι ήδη άμεσα διαθέσιμο.

6.1.13. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων είναι ζωτικής σημασίας για την εισαγωγή διεργασιών αναερόβιας ζύμωσης για έργα που δεν είναι ακόμη χρηματοδοτικά βιώσιμα.

6.1.14. Για τη χρήση οχημάτων που κινούνται με βιοαέριο θα πρέπει να ενθαρρύνονται κίνητρα σύμφωνα με το πρότυπο που χρησιμοποιείται παραδοσιακά για τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων. Τα κίνητρα αυτά θα πρέπει να ωφελούν τον τελικό χρήστη προσφέροντας στον καταναλωτή οικονομικές και προσιτές εναλλακτικές επιλογές μεταφοράς.

6.2. Αλλαγή νοοτροπίας και εκπαίδευση

6.2.1. Είναι ανάγκη να αναγνωριστεί η πρόκληση που θέτουν οι πολιτισμικές διαφορές. Οι αλλαγές στη συμπεριφορά όσον αφορά τον διαχωρισμό των αποβλήτων στην πηγή πρέπει να αντιμετωπιστούν ως ανάγκη για αλλαγή νοοτροπίας. Πολλά εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να επιτευχθεί αυτό, με ένα εκ των κυριότερων να είναι η θεωρία της ώθησης (nudge thinking) (13).

6.2.2. Θα πρέπει να υπάρξει μια συντονισμένη στρατηγική για τη διάδοση του μηνύματος του πρώτου βήματος όσον αφορά την ιεράρχηση των αποβλήτων, το οποίο συνίσταται, κατά πρώτο λόγο στην πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων.

6.2.3. Η αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί επίσης να επιτευχθεί με την ανάπτυξη προγραμμάτων σχετικά με τα θέματα αυτά σε επίπεδο σχολείου. Αυτό θα πρέπει να ισχύσει για όλα τα σχολικά επίπεδα, από τα νηπιαγωγεία και τα δημοτικά μέχρι τα πανεπιστήμια και την κατάρτιση στον χώρο εργασίας, με σκοπό την εκπαίδευση και την ενημέρωση των παιδιών και των πολιτών στο πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης προσέγγισης.

6.2.4. Τα πανεπιστήμια και οι δημόσιοι φορείς μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία νομιμότητας για τις νέες τεχνολογίες και πρακτικές και, ως εκ τούτου, μπορούν να λειτουργήσουν ως μοντέλα βέλτιστης πρακτικής και περιφερειακοί πρεσβευτές για τις διεργασίες παραγωγής ενέργειας από απόβλητα (14).

Βρυξέλλες, 5 Ιουλίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία», σημείο 4.3 (ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 98).

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Βιώσιμη ανάπτυξη: Χαρτογράφηση των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ», σημείο 4.3.5.5 (ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 41).

(3) Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Το κλείσιμο του κύκλου — Ένα σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία» (COM(2015) 614 final), 2 Δεκεμβρίου 2015.

(4) David Coady, Ian Parry, Louis Sears, Baoping Shang, «How Large Are Global Energy Subsidies?» (Πόσο υψηλές είναι οι παγκόσμιες ενεργειακές επιδοτήσεις;), Έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ, WP/15/105, Μάιος 2015.

(5) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Optimal use of biogas from waste streams An assessment of the potential of biogas from digestion in the EU beyond 2020» (Βέλτιστη χρήση βιοαερίου από ροές αποβλήτων. Αξιολόγηση του δυναμικού του βιοαερίου από ζύμωση στην ΕΕ μετά το 2020), Μάρτιος 2017.

(6) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία», σημείο 4.3 (ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 98).

(7) Οδηγία 2008/98/ΕΚ, ιδίως τα άρθρα 11 (χαρτί, μέταλλο, πλαστικό, γυαλί και απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων) και 22 (βιολογικά απόβλητα) (EE L 312 της 22.11.2008, σ. 3).

(8) Ευρωπαϊκό θεματικό κέντρο για τα απόβλητα και τη ροή υλικών σε μια πράσινη οικονομία (European Topic Centre on Waste and Materials in a Green Economy — ETC/WMGE), Assessment of waste incineration capacity and waste shipments in Europe (Αξιολόγηση της δυναμικότητας αποτέφρωσης αποβλήτων και της μεταφοράς αποβλήτων στην Ευρώπη), Ιανουάριος 2017.

(9) David Coady, Ian Parry, Louis Sears, Baoping Shang, «How Large Are Global Energy Subsidies?» (Πόσο υψηλές είναι οι παγκόσμιες ενεργειακές επιδοτήσεις;), Έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ, WP/15/105, Μάιος 2015.

(10) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Optimal use of biogas from waste streams An assessment of the potential of biogas from digestion in the EU beyond 2020 (Βέλτιστη χρήση βιοαερίου από ροές αποβλήτων. Αξιολόγηση του δυναμικού του βιοαερίου από ζύμωση στην ΕΕ μετά το 2020), Μάρτιος 2017.

(11) COM/2017/011 final — 2017/04 (COD)

(12) «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» είχε πει ο Μακιαβέλι.

(13) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εφαρμογή της θεωρίας της ώθησης (nudge thinking) στις ευρωπαϊκές πολιτικές της ΕΕ» (ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 28).

(14) Παραδείγματα υπάρχουν σε διάφορα κράτη μέλη, ένα από τα οποία βρίσκεται στο University College Cork της Ιρλανδίας, το οποίο διαθέτει τις δικές του δεξαμενές αναερόβιας αποσύνθεσης μικρής κλίμακας που λειτουργούν για ερευνητικούς σκοπούς.