ΚΟΙΝΗ ΘΕΣΗ (ΕΚ) αριθ. 36/1999

που καθορίστηκε από το Συμβούλιο στις 29 Ιουλίου 1999

για την έκδοση οδηγίας 1999/.../ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ... για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές

(1999/C 284/01)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 95,

την πρόταση της Επιτροπής(1),

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής(2),

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 251 της συνθήκης(3),

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του σχετικά με το ολοκληρωμένο πρόγραμμα υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας (4), κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος των καθυστερήσεων πληρωμών·

(2) στις 12 Μαΐου 1995 η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές (5)·

(3) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του σχετικά με τη σύσταση της Επιτροπής για τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές (6), κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει τη μετατροπή της σύστασής της σε πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου, η οποία θα πρέπει να υποβληθεί το συντομότερο δυνατόν·

(4) στις 4 Ιουνίου 1997 η Επιτροπή δημοσίευσε ένα πρόγραμμα δράσης για την ενιαία αγορά, στο οποίο υπογράμμισε ότι το πρόβλημα των καθυστερήσεων πληρωμών αποτελεί ένα ολοένα και σοβαρότερο εμπόδιο για την επιτυχία της ενιαίας αγοράς·

(5) στις 17 Ιουλίου 1997 η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση σχετικά με τις καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές (7), όπου συνόψιζε τα αποτελέσματα μιας αξιολόγησης των συνεπειών της σύστασης της Επιτροπής της 12ης Μαΐου 1995·

(6) οι επιχειρήσεις, και κυρίως οι μικρομεσαίες, επωμίζονται μεγάλα διοικητικά και οικονομικά βάρη εξαιτίας των υπερβολικά μεγάλων προθεσμιών πληρωμής και των καθυστερήσεων πληρωμών· επιπλέον, τα προβλήματα αυτά αποτελούν βασική αιτία της αφερεγγυότητας που απειλεί την επιβίωση των επιχειρήσεων και οδηγούν στην απώλεια μεγάλου αριθμού θέσεων απασχόλησης·

(7) οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους κανόνες και τις πρακτικές πληρωμής παρακωλύουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·

(8) η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να περιορίζονται σημαντικά οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών· αυτό αντιβαίνει προς το άρθρο 14 της συνθήκης, δεδομένου ότι οι επιχειρηματίες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συναλλάσσονται σε όλη την εσωτερική αγορά υπό συνθήκες που να εξασφαλίζουν ότι οι διασυνοριακές συναλλαγές δεν συνεπάγονται μεγαλύτερους κινδύνους από τις εγχώριες πωλήσεις· η εφαρμογή ουσιωδώς διαφορετικών κανόνων για τις εσωτερικές και τις διασυνοριακές συναλλαγές θα οδηγούσε σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού·

(9) οι πλέον πρόσφατες στατιστικές δείχνουν ότι, μετά την έκδοση της σύστασης της 12ης Μαΐου 1995, δεν έχει γίνει, στην καλύτερη περίπτωση, καμία βελτίωση όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών σε πολλά κράτη μέλη·

(10) ο στόχος της καταπολέμησης των καθυστερήσεων πληρωμών στην εσωτερική αγορά δεν μπορεί να επιτευχθεί επαρκώς αν τα κράτη μέλη δρουν μεμονωμένα και, συνεπώς, μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα σε κοινοτικό επίπεδο· η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου· συνεπώς, η παρούσα οδηγία είναι σύμφωνη, στο σύνολό της, με τις απαιτήσεις των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, όπως ορίζονται στο άρθρο 5 της συνθήκης·

(11) η παρούσα οδηγία θα πρέπει να περιορίζεται στις πληρωμές που γίνονται ως αμοιβή για εμπορικές συναλλαγές και δεν διέπει τις συναλλαγές με τους καταναλωτές, τους τόκους που καταβάλλονται σε σχέση με άλλες πληρωμές, π.χ. πληρωμές δυνάμει της νομοθεσίας για τις επιταγές και τις συναλλαγματικές, ή τις πληρωμές στα πλαίσια αποζημίωσης, συμπεριλαμβανομένων των πληρωμών από τις ασφαλιστικές εταιρείες·

(12) το γεγονός ότι τα ελεύθερα επαγγέλματα καλύπτονται από την παρούσα οδηγία δεν σημαίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να τα αντιμετωπίζουν ως επιχειρήσεις ή εμπόρους για σκοπούς που δεν καλύπτονται από την παρούσα οδηγία·

(13) η παρούσα οδηγία απλώς ορίζει τον όρο "εκτελεστός τίτλος" αλλά δεν ρυθμίζει τις διάφορες διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης ενός τέτοιου τίτλου, ούτε τους όρους σύμφωνα με τους οποίους μπορεί να διακοπεί ή να ανασταλεί η αναγκαστική εκτέλεση ενός τέτοιου τίτλου·

(14) η καθυστέρηση πληρωμής αποτελεί παράβαση συμβατικής υποχρέωσης η οποία έχει γίνει οικονομικά ελκυστική για τους οφειλέτες στα περισσότερα κράτη μέλη λόγω των χαμηλών τόκων υπερημερίας ή/και της βραδύτητας των διαδικασιών είσπραξης· πρέπει να γίνουν αποφασιστικές αλλαγές για να αναστραφεί αυτή η τάση και για να εξασφαλισθεί ότι οι συνέπειες των καθυστερήσεων πληρωμών θα είναι τέτοιες ώστε να αποθαρρύνονται τέτοιου είδους καθυστερήσεις·

(15) ενδέχεται να υπάρχουν ορισμένες κατηγορίες συμβάσεων, στις οποίες δικαιολογείται μεγαλύτερη προθεσμία πληρωμών σε συνδυασμό με ένα περιορισμό της ελευθερίας των συμβάσεων ή με υψηλότερο επιτόκιο·

(16) η παρούσα οδηγία θα πρέπει να απαγορεύει την κατάχρηση της ελευθερίας των συμβάσεων εις βάρος του δανειστή· η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με τον τρόπο σύναψης των συμβάσεων ή τις διατάξεις που ρυθμίζουν την ισχύ συμβατικών ρητρών που είναι καταχρηστικές για τον οφειλέτη·

(17) οι συνέπειες των καθυστερήσεων πληρωμών μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά μόνον αν συνοδεύονται από ταχείες και αποτελεσματικές για τον δανειστή διαδικασίες είσπραξης· σύμφωνα με την αρχή της αποφυγής των διακρίσεων, που περιέχεται στο άρθρο 12 της συνθήκης, στις διαδικασίες αυτές θα πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι οι δανειστές που είναι εγκατεστημένοι στην Κοινότητα·

(18) το άρθρο 4 της παρούσας οδηγίας προβλέπει ότι η διαδικασία είσπραξης μη αμφισβητουμένων οφειλών πρέπει να ολοκληρώνεται εντός βραχείας προθεσμίας σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, αλλά δεν απαιτεί από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ειδική διαδικασία ή να τροποποιήσουν τις ισχύουσες νομικές τους διαδικασίες κατά συγκεκριμένο τρόπο,

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:

Άρθρο 1

Πεδίο εφαρμογής

Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις πληρωμές που έχουν χαρακτήρα αμοιβής στα πλαίσια εμπορικών συναλλαγών.

Άρθρο 2

Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:

1. "εμπορική συναλλαγή": κάθε συναλλαγή μεταξύ επιχειρήσεων, ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, η οποία οδηγεί στην παράδοση αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής· ως "επιχείρηση" νοείται οιαδήποτε οργάνωση που ενεργεί στα πλαίσια της ανεξάρτητης οικονομικής ή επαγγελματικής της δραστηριότητας, ακόμη και αν αυτή ασκείται από ένα και μόνο πρόσωπο·

2. "καθυστέρηση πληρωμής": η μη τήρηση της συμβατικής ή εκ του νόμου προθεσμίας πληρωμής·

3. "εκτελεστός τίτλος": κάθε απόφαση ή εντολή πληρωμής που εκδίδεται από δικαστήριο ή άλλη αρμόδια αρχή, είτε προς άμεση καταβολή είτε κατά δόσεις, η οποία παρέχει τη δυνατότητα στον δανειστή να απαιτήσει την είσπραξη του χρέους με αναγκαστική εκτέλεση έναντι του οφειλέτη· στον ορισμό συμπεριλαμβάνονται οι αποφάσεις ή εντολές πληρωμής που είναι προσωρινά εκτελεστές και παραμένουν εκτελεστές ακόμα και σε περίπτωση που ο οφειλέτης ασκήσει ένδικο μέσο κατ' αυτών.

Άρθρο 3

Τόκος σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής

1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι:

α) ο τόκος σύμφωνα με το στοιχείο δ) καθίσταται απαιτητός από την ημέρα που ακολουθεί την ημερομηνία πληρωμής ή το τέλος της περιόδου πληρωμής που ορίζει η σύμβαση·

β) εάν η ημερομηνία ή η περίοδος πληρωμής δεν ορίζεται στη σύμβαση, ο τόκος καθίσταται αυτόματα απαιτητός χωρίς να απαιτείται όχληση:

i) 30 ημέρες μετά την ημερομηνία παραλαβής από τον οφειλέτη του τιμολογίου ή άλλης ισοδύναμης αίτησης για πληρωμή,

ή

ii) εάν η ημερομηνία παραλαβής του τιμολογίου ή της ισοδύναμης αίτησης για πληρωμή είναι αβέβαιη, 30 ημέρες μετά την παραλαβή των αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών,

ή

iii) εάν ο οφειλέτης έχει παραλάβει το τιμολόγιο ή την ισοδύναμη αίτηση για πληρωμή πριν από τα αγαθά ή τις υπηρεσίες, 30 ημέρες μετά την παραλαβή των αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών,

ή

iv) εάν προβλέπεται από το νόμο ή τη σύμβαση διαδικασία αποδοχής ή ελέγχου με την οποία επαληθεύεται η αντιστοιχία των αγαθών ή υπηρεσιών με τα οριζόμενα στη σύμβαση, και εάν ο οφειλέτης λάβει το τιμολόγιο ή την ισοδύναμη αίτηση για πληρωμή νωρίτερα ή την ημερομηνία κατά την οποία διενεργείται η αποδοχή ή ο έλεγχος, 30 ημέρες μετά από αυτή την τελευταία ημερομηνία·

γ) ο δανειστής δικαιούται τόκο υπερημερίας στο βαθμό που:

i) έχει εκπληρώσει τις συμβατικές και νομικές του υποχρεώσεις,

και

ii) δεν έχει λάβει το οφειλόμενο ποσό εγκαίρως, εκτός εάν δεν ευθύνεται ο οφειλέτης για την καθυστέρηση αυτή·

δ) το ύψος των τόκων υπερημερίας ("νόμιμο επιτόκιο"), τους οποίους υποχρεούται να καταβάλει ο οφειλέτης, ισούται με το άθροισμα του επιτοκίου του κύριου συστήματος αναχρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) υπό τη μορφή δεκαπενθήμερων προσφορών σταθερού επιτοκίου ίσου με αυτό που ισχύει την πρώτη εργάσιμη ημέρα της ΕΚΤ κατά το οικείο εξάμηνο ("επιτόκιο αναφοράς"), συν τουλάχιστον έξι εκατοστιαίες μονάδες ("περιθώριο"), εκτός αν η σύμβαση ορίζει άλλως. Για κράτος μέλος που δεν συμμετέχει στο τρίτο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, το επιτόκιο αναφοράς που αναφέρεται παραπάνω είναι το αντίστοιχο επιτόκιο που ορίζει η κεντρική τους τράπεζα. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, το επιτόκιο αναφοράς το οποίο ισχύει την πρώτη εργάσιμη ημέρα των κεντρικών τραπεζών για το οικείο εξάμηνο, ισχύει και για τους επόμενους έξι μήνες.

2. Για ορισμένες κατηγορίες συμβάσεων που θα καθοριστούν από την εθνική νομοθεσία, τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν την προθεσμία μετά την οποία ο τόκος καθίσταται απαιτητός σε 60 το πολύ ημέρες, με την προϋπόθεση ότι περιορίζουν τη δυνατότητα των συμβαλλομένων μερών να υπερβαίνουν την προθεσμία αυτή ή ότι καθορίζουν υποχρεωτικό επιτόκιο που υπερβαίνει καταφανώς το νόμιμο επιτόκιο.

3. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι μια συμφωνία ως προς την ημερομηνία πληρωμής, ή ως προς τις συνέπειες της καθυστέρησης η οποία δεν είναι σύμφωνη με τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2, είτε δεν είναι εκτελεστή είτε γεννά αξίωση αποζημίωσης εάν, συνεκτιμωμένων όλων των περιστάσεων της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένων και των συναλλακτικών ηθών, είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον δανειστή. Σε περίπτωση που μια τέτοια συμφωνία χαρακτηρισθεί ως κατάφωρα καταχρηστική, εφαρμόζονται τα εκ του νόμου προβλεπόμενα, εκτός εάν τα εθνικά δικαστήρια καθορίσουν διαφορετικούς όρους, που είναι δίκαιοι.

Άρθρο 4

Διαδικασίες είσπραξης για μη αμφισβητούμενες οφειλές

1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ένας εκτελεστός τίτλος μπορεί να εκδίδεται, ασχέτως του ύψους της οφειλής, κανονικά εντός 90 ημερολογιακών ημερών από την κατάθεση της αγωγής ή αίτησης του δανειστή στο δικαστήριο ή σε άλλη αρμόδια αρχή, εφόσον δεν υπάρχει αμφισβήτηση της οφειλής ή πτυχών της διαδικασίας. Το καθήκον αυτό επιτελείται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις αντίστοιχες εθνικές νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις.

2. Οι αντίστοιχες εθνικές νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις εφαρμόζουν τους ίδιους όρους σε όλους τους δανειστές που είναι εγκατεστημένοι στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

3. Στο χρονικό διάστημα των 90 ημερών που αναφέρεται στην παράγραφο 1 δεν περιλαμβάνονται:

α) οι προθεσμίες κοινοποιήσεως ή επιδόσεως εγγράφων·

β) οι καθυστερήσεις για τις οποίες ευθύνεται ο δανειστής, όπως π.χ. ο χρόνος που δαπανάται για τη διόρθωση αιτήσεων.

4. Το παρόν άρθρο δεν θίγει τις διατάξεις της σύμβασης των Βρυξελλών για τη δικαιοδοσία και εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις(8).

Άρθρο 5

Μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο

1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία πριν από ... (9). Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.

Οι διατάξεις αυτές όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από την αναφορά αυτή κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Οι λεπτομερείς διατάξεις της αναφοράς αυτής εκδίδονται από τα κράτη μέλη.

2. Τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν σε ισχύ ή να θεσπίσουν διατάξεις ευνοϊκότερες για τον δανειστή από τις διατάξεις που απαιτούνται για τη συμμόρφωση με την παρούσα οδηγία.

3. Κατά τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο, τα κράτη μέλη μπορούν να εξαιρούν:

α) τις οφειλές που αποτελούν αντικείμενο διαδικασίας αφερεγγυότητας η οποία έχει κινηθεί κατά του οφειλέτη,

και

β) τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί πριν από τη ... (10).

4. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίζουν στον τομέα τον οποίο διέπει η παρούσα οδηγία.

5. Η Επιτροπή, για τα τρία πρώτα χρόνια τουλάχιστον μετά την ...(11), αναλαμβάνει την ετήσια επισκόπηση, μεταξύ άλλων, του νομίμου επιτοκίου, προκειμένου να αξιολογήσει τον αντίκτυπο στις εμπορικές συναλλαγές και τη λειτουργία της νομοθεσίας στην πράξη. Τα αποτελέσματα της επισκόπησης αυτής καθώς και άλλων επισκοπήσεων γνωστοποιούνται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Άρθρο 6

Έναρξη ισχύος

Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Άρθρο 7

Αποδέκτες

Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Έγινε στις ...

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Ο Πρόεδρος

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

(1) EE C 168 της 3.6.1998, σ. 13, και EE C 374 της 3.12.1998, σ. 4.

(2) EE C 407 της 28.12.1998, σ. 50.

(3) Γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1998 (EE C 313 της 12.10.1998, σ. 142), κοινή θέση του Συμβουλίου της 29ης Ιουλίου 1999 και απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της ... (δεν δημοσιεύθηκε ακόμα στην Επίσημη Εφημερίδα).

(4) EE C 323 της 21.11.1994, σ. 19.

(5) EE L 127 της 10.6.1995, σ. 19.

(6) EE C 211 της 22.7.1996, σ. 43.

(7) EE C 216 της 17.7.1997, σ. 10.

(8) Παγιωμένη μορφή στην EE C 27 της 26.1.1998, σ. 3.

(9) 24 μήνες μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας.

(10) 24 μήνες μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας.

(11) 24 μήνες μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στις 24 Απριλίου 1998, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές.

Η πρόταση βασιζόταν στο άρθρο 100 Α της συνθήκης (τώρα βασίζεται στο άρθρο 95 της συνθήκης), οπότε εφαρμόζεται η διαδικασία της συναπόφασης (με ειδική πλειοψηφία).

2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατύπωσε σε δεύτερη ανάγνωση τη γνώμη του στις 17 Σεπτεμβρίου 1998.

Κατόπιν τούτου, η Επιτροπή υπέβαλε τροποποιημένη πρόταση.

3. Το Συμβούλιο καθόρισε την κοινή του θέση σύμφωνα με το άρθρο 251 παράγραφος 2 τρίτη περίπτωση στις 29 Ιουλίου 1999.

II. ΣΤΟΧΟΣ

Στόχος της συζητούμενης οδηγίας είναι, μεταξύ άλλων, η καταπολέμηση του φαινομένου των καθυστερήσεων πληρωμών με την εναρμόνιση των τόκων που καθίστανται απαιτητοί μετά την εκπνοή των προθεσμιών πληρωμής. Η οδηγία επιτάσσει επίσης να περατώνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα η διαδικασία αναζήτησης μη αμφισβητούμενων οφειλών σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, δεν επιβάλλει όμως στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μια συγκεκριμένη διαδικασία ή να τροποποιήσουν κατά συγκεκριμένο τρόπο τις υφιστάμενες εθνικές τους διαδικασίες. Εννοείται ότι η παρούσα οδηγία σέβεται πλήρως την αρχή της συμβατικής ελευθερίας.

III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

A. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Το Συμβούλιο προσπάθησε να βελτιώσει τη θέση του πιστωτή σε τρεις τομείς όπου ανακύπτει πιο επιτακτική η ανάγκη εναρμονισμένων κανόνων: το χρονικό διάστημα μετά το οποίο καθίστανται πληρωτέοι οι τόκοι, το ύψος των πληρωτέων τόκων υπερημερίας και την ανάγκη να ολοκληρώνονται κανονικά εντός 90 ημερών οι διαδικασίες αναζήτησης μη αμφισβητούμενων απαιτήσεων. Στα άλλα θέματα που καλύπτει η πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει ότι υπάρχει ανάγκη ή έστω δυνατότητα εναρμόνισης. Αυτό αφορά την παρακράτηση της κυριότητας (άρθρο 4 τροποποιημένης πρότασης Επιτροπής), την ειδική διαδικασία για απαιτήσεις ύψους μέχρι 20000[nbsp ]ευρώ (άρθρο 6 τροποποιημένης πρότασης Επιτροπής) και τους ειδικούς κανόνες για το δημόσιο τομέα (άρθρα 7 και 8 τροποποιημένης πρότασης Επιτροπής).

Όσον αφορά τις τροπολογίες που είχε προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και που δεν περιέλαβε η Επιτροπή στην τροποποιημένη της πρότασης (1) (τροπολογίες αριθ. 5, 6, 17, 23, 25, 27, 29, 33 και 34), το Συμβούλιο αποφάσισε να μην τις περιλάβει στην κοινή του θέση, επίσης για τους προαναφερόμενους λόγους.

Κατά την εξέταση της τροποποιημένης πρότασης, το Συμβούλιο συγκέντρωσε την προσοχή του στις τροπολογίες που είχε προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις οποίες περιέλαβε στην πρότασή της η Επιτροπή.

Τα αποτελέσματα των συζητήσεων του Συμβουλίου εκτίθενται αναλυτικά στο αμέσως επόμενο σημείο Β (παρατηρήσεις επί των άρθρων).

B. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ

Οι επόμενες παράγραφοι αναφέρονται στο κείμενο της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής.

i) Άρθρο 1

(Πεδίο εφαρμογής)

Το άρθρο 1 παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Το Συμβούλιο απλώς προσέθεσε μια διευκρίνιση που προσδιορίζει ότι υπονοούνται μόνον οι πληρωμές που γίνονται ως αμοιβή εμπορικών συναλλαγών.

ii) Άρθρο 2

(Ορισμοί)

Τροπολογίες αριθ. 9, 10, 11 και 13

Το άρθρο 2 περιέχει πλέον ορισμούς των "εμπορικών συναλλαγών", των "καθυστερήσεων πληρωμής" και του "εκτελεστού τίτλου". Οι δύο πρώτοι ορισμοί έχουν διατυπωθεί λακωνικότερα, στην ουσία όμως ελάχιστα έχουν αλλάξει. Ο ορισμός του "εκτελεστού τίτλου" δεν υπήρχε στην τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής, τον προσέθεσε όμως το Συμβούλιο για να διευκρινίσει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 5 στην πράξη. Οι ορισμοί της "παρακράτησης της κυριότητας", των "αρχών" και των "δημόσιων συμβάσεων" περιττεύουν πλέον: χρειάζονταν για την εφαρμογή των άρθρων 4, 7 και 8 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής, τα οποία δεν ήταν σε θέση να δεχτεί το Συμβούλιο και τα οποία έχουν, ως εκ τούτου, απαλειφθεί. Η τροπολογία αριθ. 9 του Ευρωραϊκού Κοινοβουλίου καλύπτεται εν μέρει από τον ορισμό που περιέλαβε στην κοινή του θέση το Συμβούλιο. Απεναντίας, οι τροπολογίες αριθ. 10, 11 και 13 δεν έγιναν δεκτές.

iii) Άρθρο 3

(Τόκοι σε περίπτωση υπερημερίας)

Τροπολογίες αριθ. 14, 15 και 17

Το Συμβούλιο ήταν σε θέση ν' ακολουθήσει το άρθρο 3 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής ως προς τα κύρια σημεία του, δηλαδή τα εξής: μετά την παρέλευση συγκεκριμένης προθεσμίας αρχίζουν να τρέχουν τόκοι χωρίς να χρειάζεται υπόμνηση· το επιτόκιο υπερημερίας ορίζεται βάσει ενός επιτοκίου αναφοράς και ενός περιθωρίου· οι συμβαλλόμενοι είναι ελεύθεροι να ορίζουν περιόδους πληρωμής και επιτόκια, αν το κρίνουν πιο ενδεδειγμένο για τις συμβατικές τους σχέσεις.

Το Συμβούλιο δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει την προτεινόμενη διάρκεια της προθεσμίας, ούτε ορισμένες λεπτομέρειες της προτεινόμενης διάταξης. Το Συμβούλιο συμφώνησε, μετά από εντατικές συζητήσεις, ότι μια διορία 30 ημερών από την παραλαβή του τιμολογίου ή ανάλογης πρόσκλησης προς πληρωμή θα ήταν εύλογη. Το Συμβούλιο συμμερίστηκε τις ανησυχίες της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως προς το ενδεχόμενο να γίνει κατάχρηση της ελευθερίας του συμβάλλεσθαι όσον αφορά την προθεσμία πληρωμής. Το Συμβούλιο έκρινε ότι οι μηχανισμοί προστασίας από τις καταχρήσεις που περιλαμβάνονταν στην τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής μπορούσαν να απλουστευθούν, κερδίζοντας ταυτόχρονα πολύ σε αποτελεσματικότητα. Οι συμβατικές ρήτρες που αδικούν κατάφωρα τον πιστωτή θα είναι ανεκτέλεστες ή θα δίνουν δικαίωμα απαίτησης αποζημιώσεων, εκτός αν ο εθνικός δικαστής καθορίσει διάφορους όρους που να είναι δίκαιοι.

Το Συμβούλιο αποφάσισε να λάβει υπόψη τις ιδιαίτερες καταστάσεις που επικρατούν σε ορισμένα κράτη μέλη. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο κανόνας των 30 ημερών, σε συνδυασμό με την ελευθερία των μερών να προβλέπουν άλλους κανόνες στις συγκεκριμένες τους συμβάσεις, δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, είτε διότι το ένα μέρος έχει τόσο δεσπόζουσα θέση ώστε το άλλο μέρος να αδυνατεί εκ των πραγμάτων να διαπραγματευθεί ισόρροπη σύμβαση, είτε διότι το ένα μέρος δεν έχει αρκετή επαγγελματική γνώση και πείρα ώστε να χρησιμοποιήσει όπως πρέπει το δικαίωμά του να συμβάλλεται ελεύθερα. Γι' αυτό το λόγο, το Συμβούλιο προσέθεσε έναν κανόνα που επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρατείνουν σε 60 ημέρες την περίοδο, μετά την οποία οφείλεται τόκος, υπό τον όρο ότι στο εθνικό του δίκαιο το οικείο κράτος μέλος είτε περιορίζει την ελευθερία του συμβάλλεσθαι κατά τρόπον ώστε να μην επιτρέπει περαιτέρω παράταση της προθεσμίας των 60 ημερών, έστω και με συμφωνία των μερών, είτε προβλέπει αισθητά υψηλότερο επιτόκιο.

Στο τέλος, το Συμβούλιο δεν μπόρεσε να δεχτεί τη διάταξη του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο ι) της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής, η οποία θα υποχρέωνε τα κράτη μέλη να επιτρέπουν στον πιστωτή να διεκδικεί, επιπλέον των τόκων, αποζημίωση για κάθε άλλη βλάβη που υπέστη λόγω της καθυστερημένης πληρωμής. Λίγα μόνο κράτη μέλη ήταν διατεθειμένα ν' ακολουθήσουν μια τόσο ευρεία προσέγγιση. Πολλά κράτη μέλη ζήτησαν, αντί γι' αυτό, να επανέλθει μια απλούστερη διάταξη που να υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ότι ο πιστωτής δικαιούται να διεκδικήσει μια εύλογη αποζημίωση για τα έξοδα είσπραξης της οφειλής. Τα εν λόγω λόγω κράτη μέλη υποστήριξαν ότι το επιτόκιο που ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της κοινής θέσης δεν θα ισχυροποιήσει αρκετά τη θέση του πιστωτή και ότι θα πρέπει να προστεθεί ένα νέο στοιχείο ε), που να περιορίζεται στα έξοδα είσπραξης της οφειλής και μόνο. Άλλα κράτη μέλη διαφώνησαν μ' αυτή την άποψη και πολέμησαν την ιδέα μιας τέτοιας διάταξης, με το επιχείρημα ότι οποιοδήποτε κείμενο που θα έκανε λόγο για αποζημίωση θα εισήγε στο κείμενο της οδηγίας διάφορες νομικές αβεβαιότητες.

Με τα παραπάνω υπόψη, δεν ήταν δυνατόν να γίνουν δεκτές οι τροπολογίες αριθ. 14, 15 και 17 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Ο πολιτικός συμβιβασμός στον οποίο κατέληξε το Συμβούλιο ήταν να μην περιλάβει ρήτρα περί αποζημιώσεων, να ορίσει όμως το περιθώριο σε αρκετά υψηλότερο επίπεδο. Ενώ κατά τις προηγούμενες συζητήσεις οι γνώμες των κρατών μελών για το πρέπον περιθώριο εκτείνονταν από 2 σε 8 ποσοστιαίες μονάδες, το Συμβούλιο τελικά κατέληξε σε περιθώριο ύψους 6 τοις εκατό.

Η Επιτροπή δέχτηκε τις τροποποιήσεις και αλλοιώσεις αυτές δίκην συμβιβασμού.

iv) Άρθρο 4 (απαλείφθηκε)

(Παρακράτηση της κυριότητας)

Τροπολογίες αριθ. 18, 19 και 21

Το Συμβούλιο δεν ήταν σε θέση να δεχτεί το άρθρο 4 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη αμφέβαλλαν σοβαρά για το αν η ρήτρα αυτή θα συντελούσε όντως στην επιτάχυνση των πληρωμών, κρίνοντας ότι η παρακράτηση της κυριότητας αποτελεί μάλλον μέσο εξασφάλισης του πιστωτή κατά του κινδύνου αφερεγγυότητας του οφειλέτη και φοβούμενα ότι ρήτρες σχετικά με την παρακράτηση της κυριότητας, και μάλιστα με τέτοια έκταση, θα άπτονταν θεμάτων εθνικού ιδιοκτησιακού και πτωχευτικού δικαίου, στα οποία η οδηγία δεν θα έπρεπε να υπεισέλθει. Η Επιτροπή δέχτηκε τελικά ότι με κανέναν τρόπο δεν θα συγκεντρωνόταν πλειοψηφία υπέρ της διατήρησης αυτού του άρθρου στην οδηγία, και έτσι αυτό απαλείφθηκε από την κοινή θέση. Κατόπιν τούτου, οι τροπολογίες αριθ. 18, 19 και 21 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθίστανται άνευ αντικειμένου.

v) Άρθρο 5

(Διαδικασίες αναζήτησης μη αμφισβητούμενων απαιτήσεων)

Το Συμβούλιο αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες με το κείμενο του άρθρου 5, ιδίως με την αρχική διατύπωση που είχε στην τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής. Η Νομική Υπηρεσία του Συμβουλίου το εξέτασε και έκρινε ότι εξέφευγε από τις αρμοδιότητες της Κοινότητας· μολαταύτα, το Συμβούλιο έκρινε ότι το άρθρο αυτό αποτελούσε καίριας σημασίας στοιχείο της οδηγίας και δεν θα έπρεπε να διαγραφεί. Κατόπιν τούτου, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας του Συμβουλίου, τροποποιήθηκε η διατύπωση, ούτως ώστε να μην υποχρεώνονται τα κράτη μέλη να εισαγάγουν στην εθνική τους πολιτική δικονομία νέα ειδική διαδικασία για την αναζήτηση μη αμφισβητούμενων οφειλών, ούτε να τροποποιήσουν τις δικαστικές τους διαδικασίες με ειδικό τρόπο, παρά μόνο να εξασφαλίζουν ότι μπορεί κανονικά να αποκτηθεί εντός 90 ημερών εκτελεστός τίτλος γι' αυτές τις οφειλές.

Υπενθυμίζεται ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν είχε διατυπώσει καμιά τροπολογία ως προς αυτό το άρθρο.

vi) Άρθρο 6 (απαλείφθηκε)

(Απλουστευμένη διαδικασία για αμφισβητούμενες οφειλές μέχρι 20000[nbsp ]ευρώ)

Τροπολογίες αριθ. 22 και 23

Το Συμβούλιο δεν ήταν σε θέση να δεχτεί το άρθρο 6 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής. Το άρθρο αυτό θα υποχρέωνε τα κράτη μέλη να εισαγάγουν στην εθνική τους πολιτική δικονομία μια νέα διαδικασία, πράγμα που κατά τη γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας εκφεύγει από τις νομικές αρμοδιότητες της Κοινότητας. Επίσης, τα κράτη μέλη δεν έβλεπαν γιατί θα χρειαζόταν μια τέτοια διαδικασία και θεώρησαν ότι δεν έχει θέση σε οδηγία που αφορά μόνον καθυστερήσεις πληρωμών, διάταξη που αφορά διαδικασίες αναζήτησης μη αμφισβητούμενων απαιτήσεων. Θεωρήθηκε επίσης ασαφής η προτεινόμενη διάρθρωση της διαδικασίας αυτής. Ως εκ τούτου, η διάταξη αυτή δεν συγκέντρωνε υποστήριξη στους κόλπους του Συμβουλίου και το σχετικό άρθρο απαλείφθηκε από την κοινή θέση. Κατόπιν τούτου, οι τροπολογίες αριθ. 22 και 23 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθίστανται άνευ αντικειμένου.

vii) Άρθρα 7 και 8 (απαλείφθηκαν)

Ειδικές ρυθμίσεις για τις δημόσιες συμβάσεις

Τροπολογίες αριθ. 24, 25, 26, 27, 28 και 33

Στα άρθρα 7 και 8 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής προβλέπονταν ειδικοί κανόνες για τις κρατικές προμήθειες ("δημόσιες συμβάσεις"). Το Συμβούλιο ήταν βαθιά πεπεισμένο ότι τίποτε δεν δικαιολογεί την ύπαρξη τέτοιων ειδικών κανόνων και ότι οι γενικοί κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται τόσο για το δημόσιο όσο και για τον ιδιωτικό τομέα. Το Συμβούλιο επεσήμανε επίσης ότι λόγω των διαρκώς περισσότερων ιδιωτικοποιήσεων τα όρια μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων εμπορικών συναλλαγών έχουν καταστεί δυσδιάκριτα. Τέλος, το Συμβούλιο δεν έβλεπε να υπάρχει ικανοποιητική λύση για το πρόβλημα των υπεργολαβιών: σύμφωνα με την αρχική πρόταση, οι ειδικοί κανόνες θα έπρεπε να ισχύουν μόνο για όσους συμβάλλονται απευθείας με δημόσιες αρχές, χωρίς αυτοί να είναι υποχρεωμένοι να προσφέρουν τους ίδιους όρους στους υπεργολάβους των, στο άρθρο 7 όμως της τροποποιημένης της πρότασης η Επιτροπή εισήγαγε και αυτή την υποχρέωση, με αποτέλεσμα να υπαχθεί στους ειδικούς κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις ένα μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα. Το Συμβούλιο έκρινε ότι θα ήταν πολύ πιο απλό και πειστικό να βελτιωθούν οι γενικοί κανόνες και να εγκαταλειφθεί η ιδέα ειδικών κανόνων για το δημόσιο τομέα. Πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι η ρήτρα κατά της καταχρηστικής άσκησης δικαιωμάτων περιελήφθη στο άρθρο 3 της παρούσας οδηγίας. Η Επιτροπή δέχτηκε τελικά την απόφαση του Συμβουλίου. Κατόπιν τούτων, τα δύο άρθρα απαλείφθηκαν από την κοινή θέση.

Ως εκ τούτου, οι τροπολογίες αριθ. 24, 25, 26, 27, 28 και 33 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθίστανται άνευ αντικειμένου.

viii) Άρθρο 9 (απαλείφθηκε)

(Διαδικασία επιτροπής)

Τροπολογίες αριθ. 29 και 34

Το άρθρο 9 της τροποποιημένης πρότασης της Επιτροπής προέβλεπε μια διαδικασία επιτροπής, με την οποία η Επιτροπή θα μπορούσε να τροποποιεί προς τα πάνω το επιτόκιο και το ποσό μέχρι το οποίο εφαρμόζεται η απλουστευμένη διαδικασία για τις αμφισβητούμενες οφειλές. Καθόσον η τελευταία αυτή διαδικασία εγκαταλείφθηκε, περίττευε πλέον και η διαδικασία της επιτροπής. Όσα για το επιτόκιο, το Συμβούλιο αποφάσισε ότι, λόγω της σπουδαιότητας του θέματος, για κάθε μεταβολή του θα πρέπει ν' ακολουθείται η κανονική νομοθετική διαδικασία. Κατόπιν τούτων, το εν λόγω άρθρο απαλείφθηκε από την κοινή θέση, οι δε τροπολογίες αριθ. 29 και 34 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέστησαν άνευ αντικειμένου.

ix) Άρθρο 10 (απαλείφθηκε)

(Μεταγραφή στο εθνικό δίκαιο)

Τροπολογία αριθ. 31

Το Συμβούλιο συμφώνησε να προβλεφθεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για τη μεταγραφή της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο. Επιπλέον, το Συμβούλιο συμφώνησε να εισαγάγει δύο εξαιρέσεις υπέρ των κρατών μελών: πρώτον να τους επιτραπεί να διατηρήσουν σε ισχύ ειδικούς κανόνες για τις πληρωμές σε περίπτωση αφερεγγυότητας του οφειλέτη, και, δεύτερον, να έχουν τη δυνατότητα να εξαιρούν από το πεδίο της κατ' εφαρμογή της οδηγίας θεσπιστέας νομοθεσίας τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.

Υπενθυμίζεται ότι η τροπολογία αριθ. 31 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει ληφθεί πλήρως υπόψη στο νέο άρθρο 5 παράγραφος 2 (παλαιό άρθρο 10 παράγραφος 2).

(1) Έγγρ. 12571/98.