Γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο για μια «Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική»

(96/C 100/15)

Στις 13 Μαρτίου 1995, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω πράσινο βιβλίο.

Η επιτροπή 5 «Χωροταξία, Περιβάλλον, Ενέργεια» της Επιτροπής των Περιφερειών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση αυτή ομόφωνα, στις 29 Μαΐου 1995.

Κατά την 8η σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ης Ιουλίου 1995 (συνεδρίαση της 20ης Ιουλίου), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε κατά πλειοψηφία την παρακάτω γνωμοδότηση της επιτροπής 5 (Χωροταξία της Υπαίθρου, Περιβάλλον, Ενέργεια, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Penttila.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή ενέκρινε το Πράσινο Βιβλίο για μια «Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Πολιτική» τον Ιανουάριο του 1995.

1.2. Ο στόχος του εγγράφου είναι να προσφέρει στοιχεία για τη διεξαγωγή συζήτησης σχετικά με το ερώτημα κατά πόσο είναι αναγκαίο να ενισχυθεί ο ρόλος που διαδραματίζει η ΕΕ στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής, δηλαδή κατά πόσο υπάρχει ανάγκη για μια ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.

1.3. Στο έγγραφο σκιαγραφούνται οι κυριότερες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η ΕΕ τα επόμενα χρόνια και αναλύονται οι σημερινές υποχρεώσεις της στον ενεργειακό τομέα. Το Πράσινο Βιβλίο βασίζεται σε μια ανάλυση της σημερινής κατάστασης και των προοπτικών που διαγράφονται.

1.4. Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι κύριοι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ είναι η κάλυψη των αναγκών με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, η εξασφάλιση του εφοδιασμού και η προστασία του περιβάλλοντος.

1.5. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τις ακόλουθες τέσσερεις κατευθύνσεις της ενεργειακής πολιτικής της Ενωσης:

- την ανάγκη ενίσχυσης της συντονισμένης δράσης και της συνεργασίας 7

- την ανάγκη της ορθής προσέγγισης των εθνικών και των κοινοτικών πολιτικών στον τομέα της ενέργειας 7

- η συνεκτική ανάπτυξη πολιτικών μέσων παρεμποδίζεται επειδή δεν είναι σαφείς οι αρμοδιότητες στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο 7

- όσον αφορά το περιβάλλον, υπάρχουν δύο είδη προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, αυτές που σχετίζονται με την κλασσική μορφή ρύπανσης και αυτές που σχετίζονται με τον κίνδυνο αλλαγής του κλίματος.

1.6. Η Επιτροπή ευελπιστεί ότι θα κατορθώσει να συντάξει Λευκό Βιβλίο για την κοινοτική ενεργειακή πολιτική με βάση τα αποτελέσματα της συζήτησης του Πράσινου Βιβλίου, που θα διεξαχθεί το Σεπτέμβριο του 1995.

1.7. Στο κείμενο που ακολουθεί, η Επιτροπή των Περιφερειών επιδίδεται, κατά κύριο λόγο, στην παράθεση κεντρικών σχολίων και απόψεων από τη σκοπιά της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

2. Η αρχή της επικουρικότητας και η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική

2.1. Κατά τη συνεδρίαση που πραγματοποίησε στις 21 Απριλίου 1995, η ΕΤΠ πρότεινε, σε σχέση με την αναθεώρηση της Συνθήκης του Μάαστριχτ, να αναδιατυπωθεί η έννοια της αρχής της επικουρικότητας που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3Β της ΣΕΕ. Η προταθείσα νέα διατύπωση έχει ως εξής:

«Η Κοινότητα δρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας μόνο στο βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν από τα κράτη μέλη ή τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες διαθέτουν αρμοδιότητες με βάση την εθνική νομοθεσία των κρατών μελών.»

2.2. Η αναφορά των εξουσιών της Ενωσης και των κρατών μελών θα διευκολύνει την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Η ΕΤΠ καλεί, επίσης, τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν την αρχή της επικουρικότητας και στην επικράτειά τους, δηλαδή σε σχέση με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Η αρχή εισάγει, επίσης, και την έννοια της διαβάθμισης 7 οι ανώτερες διοικητικές αρχές αναλαμβάνουν δράση μόνο εφόσον τα σχετικά καθήκοντα δε μπορούν να εκπληρωθούν επαρκώς από τη δευτεροβάθμια διοίκηση.

2.3. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι είναι σημαντικό και χρήσιμο να εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας στον τομέα της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής. Με στόχο τον προσδιορισμό των κυρίων καθηκόντων της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα αυτό, η ΕΤΠ προβάλει τις ακόλουθες απόψεις σχετικά με τις λειτουργίες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών:

Ολοκληρωμένη ενεργειακή πολιτική

2.4. Ενέργεια παράγεται και καταναλώνεται σε τοπικό επίπεδο. Η μεταφορά και η διανομή ενέργειας έχουν, επίσης, τοπικές επιπτώσεις. Το ίδιο ισχύει πάντοτε και για την ενεργειακή πολιτική. Η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις πόλεις και στην ύπαιθρο συνεπάγεται, σε πολλές περιπτώσεις, τη λήψη καλά σχεδιασμένων μέτρων. Μια ολοκληρωμένη ενεργειακή πολιτική που να συνεκτιμά τις επιπτώσεις των σχετικών αποφάσεων για την κάλυψη των τοπικών αναγκών στους τομείς της ανάπτυξης, της απασχόλησης, της προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς και διάφορους κοινωνικούς παράγοντες, μπορεί να εφαρμοστεί με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Εξάλλου, η δράση αυτή είναι συνεπής με την έννοια της Αντζέντα 21.

2.5. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ευρίσκονται πλησιέστερα στους πολίτες. Σε πολλά κράτη μέλη εκτελούν, επίσης, διάφορες λειτουργίες που αφορούν την παραγωγή, τη διανομή, την ορθή χρήση και τη διατήρηση ενέργειας. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές κατέστησαν δυνατό να εφαρμοστεί μια ιδιαίτερα ολοκληρωμένη και ορθολογική (χάρη στη συμπαραγωγή: συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού) ενεργειακή πολιτική.

2.6. Η ΕΕ οφείλει να ενισχύσει τη διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα αυτό, ως παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ενθαρρύνοντας τις συνδυασμένες δράσεις περισσότερων της μιας περιφερειών, όσον αφορά τις ενεργειακές συνδέσεις, αφενός, και την παραγωγή ενέργειας, αφετέρου.

Παραγωγή ενέργειας

2.7. Σε ορισμένες περιφέρειες της Κοινότητας, η παραγωγή ενέργειας έχει κεφαλαιώδη σημασία για την απασχόληση. Ιδιαιτέρως, αποφάσεις σχετικά με το ρόλο της παραγωγής άνθρακα σε ορισμένα κράτη μέλη κατέδειξαν τις επιπτώσεις της κοινωνικής και της περιφερειακής πολιτικής στην ενεργειακή πολιτική. Σε αποφάσεις που αφορούν την ενεργειακή πολιτική πρέπει πάντοτε να αναγνωρίζονται και να εκτιμώνται οι επιπτώσεις για την κοινωνική και την περιφερειακή πολιτική.

2.8. Ένας από τους κοινούς στόχους της ΕΕ είναι η διασφάλιση του εφοδιασμού σε ενέργεια με την αποκέντρωση της παραγωγής, τόσον όσον αφορά τις πρώτες ύλες, όσο και τις παραγωγικές μονάδες. Για το σκοπό αυτό, θα ήταν ορθό να ενισχύονται σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο οι μονάδες παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας που λειτουργούν όσο το δυνατόν αποδοτικότερα. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τους σταθμούς συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας. Αυτό σημαίνει προσέγγιση της παραγωγής στο κατώτερο δυνατό επίπεδο με αποφυγή άσκοπων απωλειών σε μεταφορά και διανομή, που προκαλούν οικονομικές και περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις.

2.9. Οι επενδυτικές δαπάνες για τους τοπικούς σταθμούς συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας είναι συχνά υψηλές. Ομως, από την άλλη πλευρά, οι σταθμοί αυτοί εξοικονομούν καύσιμα, συνεπάγονται χαμηλότερες λειτουργικές δαπάνες και είναι λιγότερο επιβλαβείς για το περιβάλλον. Εξάλλου, η θερμαντική ενέργεια που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις απώλειες της βιομηχανίας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στα πλαίσια των δικτύων θέρμανσης σε επίπεδο πόλεων. Το επενδυτικό κόστος ενδέχεται να έχει ως βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα οι τιμές της ενέργειας που παράγεται σε παρόμοιους σταθμούς να μην είναι ανταγωνιστικές. Για το λόγο αυτό, η κοινή ενεργειακή πολιτική της Ένωσης θα πρέπει να εξασφαλίζει μια σχετική μείωση των εν λόγω δαπανών, για παράδειγμα, μέσω της επιδότησης των επιτοκίων και της παροχής φορολογικών διευκολύνσεων.

2.10. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή ενέργειας είναι συνήθως εφικτή για τους τοπικούς και τους περιφερειακούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας. Οι σταθμοί αυτοί, σε πολλές περιπτώσεις με τη χρησιμοποίηση σύγχρονης τεχνολογίας, είναι κάλλιστα σε θέση να κερδίσουν την υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού. Συνεπώς, οι ενισχύσεις της ΕΕ για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να χορηγούνται κατά κύριο λόγο στους τοπικούς και περιφερειακούς σταθμούς παραγωγής.

2.11. Αυτό που είναι σημαντικό όσον αφορά την παραγωγή ενέργειας σε απομακρυσμένες και σε αγροτικές περιοχές της Ενωσης είναι να λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές συνθήκες και να χρησιμοποιούνται ανανεώσιμες πηγές. Στις περιοχές αυτές, έχει ιδιαίτερη σημασία η παραγωγή ενέργειας και η σχετική πολιτική να εντάσσονται στο σύνολο της τοπικής και της περιφερειακής ανάπτυξης.

Μεταφορά και διανομή ενέργειας

2.12. Η ΕΕ ασχολείται ήδη με τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας. Η ανάπτυξη των δικτύων αυτών θα προάγει σημαντικά την ισόρροπη ανάπτυξη των περιφερειών της Ενωσης και θα συμβάλει στην ενσωμάτωση απομακρυσμένων περιοχών στην Κοινότητα.

2.13. Η εξασφάλιση συνθηκών θεμιτού ανταγωνισμού απαιτεί την ανάληψη ειδικών δράσεων εκ μέρους της Ενωσης, προκειμένου να αποφευχθεί κάθε ενδεχόμενο δημιουργίας μονοπωλίων μεταφοράς ενέργειας. Η Ενωση πρέπει διασφαλίσει την ελεύθερη πρόσβαση των τοπικών και περιφερειακών σταθμών παραγωγής σε όλα τα δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων και των διασυνδέσεων μεταξύ χωρών.

2.14. Τα ενεργειακά δίκτυα έχουν πάντοτε επιπτώσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποφασίζουν σχετικά με την εγκατάσταση των δικτύων αυτών. Στο πλαίσιο αυτό μπορούν να ληφθούν υπόψη δεδομένα τοπικού χαρακτήρα και η σχέση ενεργειακών δικτύων και χρήσης της γης για διαφορετικούς σκοπούς. Κατ'αυτόν τον τρόπο, μπορούν να αξιολογηθούν λεπτομερώς οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε επίπεδο περιφέρειας.

2.15. Στα σχέδια για τη δημιουργία ευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων πρέπει, επίσης, να συνεκτιμώνται οι απόψεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο βαθμό που αυτό είναι απαραίτητο και πριν από τη λήψη οριστικών αποφάσεων. Απαραίτητη είναι, επίσης, η διεξαγωγή διαβουλεύσεων με την ΕΤΠ.

2.16. Τα δίκτυα διανομής ενέργειας αποτελούν τμήμα της βασικής υποδομής της Κοινότητας. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις διεργασίες για τη λήψη αποφάσεων όσον αφορά την αναγκαιότητα και την εγκατάσταση των δικτύων διανομής καθώς και, ως ένα ορισμένο σημείο, τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους. Ένα άλλο σημαντικό θέμα συνδέεται με τις μεταβολές όσον αφορά την εγκατάσταση των δικτύων σε περίπτωση εξέλιξης της κατάστασης από απόψεως κατοικίας και χωροταξίας.

Κατανάλωση ενέργειας

2.17. Στόχος της κοινής ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ πρέπει να είναι η ορθολογικότερη χρήση και η αποτελεσματικότερη εξοικονόμηση ενέργειας. Το μεγαλύτερο μέρος των μελλοντικών ενεργειακών αναγκών της κοινωνίας προσδιορίζεται από μια κοινοτική διάρθρωση που είναι αποτέλεσμα αποφάσεων που λαμβάνονται σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών είναι καθοριστικός όσον αφορά την επίτευξη του στόχου της ενεργειακής αποδοτικότητας και της διατήρησης ενέργειας.

2.18. Το 80 %, περίπου, των πολιτών της Ένωσης κατοικεί σε πόλεις όπου η κατανάλωση ενέργειας μπορεί να επηρεαστεί σε σημαντικό βαθμό μέσω προγραμματισμού και λήψης αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο. Για την επίτευξη των στόχων της στον τομέα της ενέργειας, η Ένωση πρέπει να χαράξει τη δική της αστική πολιτική. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν περισσότερες δυνατότητες για την ανάπτυξη μιας κοινοτικής διάρθρωσης και για τη δημιουργία αποθεμάτων που θα επιτρέψουν τη διατήρηση και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Θα ήταν σκόπιμο να θεσπίσει η Ένωση υψηλού επιπέδου κανόνες ορθολογικής χρήσης της ενέργειας, όσον αφορά τα κτίρια και τον εξοπλισμό. Στη συνέχεια, και προκειμένου να τερματισθεί η αστική διασπορά, που συνεπάγεται μεγάλη ενεργειακή σπατάλη, είναι απαραίτητο να επέλθουν βελτιώσεις στα αστικά κέντρα και στο υφιστάμενο αστικό περιβάλλον.

2.19. Η κοινοτική διάρθρωση είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση λήψης αποφάσεων σχετικά με τις ενεργειακές ανάγκες για την κυκλοφορία. Η δημιουργία μιας περισσότερο μικτής αστικής διάρθρωσης, που να συμπεριλαμβάνει στέγαση, χώρους εργασίας και υπηρεσίες, και ο περιορισμός των αναγκών μετακίνησης μπορούν να προαχθούν μόνο με αποφασιστικές ενέργειες των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η σημασία του στόχου αυτού τονίζεται από το γεγονός της ταχείας αύξησης των ενεργειακών αναγκών στα κράτη μέλη της Ένωσης. Ιδιαίτερα στην περίπτωση των μετακινήσεων με ιδιωτικά μέσα μεταφοράς, η κυκλοφορία εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το πετρέλαιο ως πηγή ενέργειας.

2.20. Ένας από τους στόχους της ΕΕ για την προαγωγή της κοινωνίας των πληροφοριών πρέπει να είναι ο περιορισμός των ατομικών μετακινήσεων. Η Ένωση θα πρέπει να μεριμνά διαρκώς για τη δημιουργία πληροφοριακών δικτύων στα οποία θα έχουν ελεύθερη πρόσβαση όλοι οι πολίτες. Οι δραστηριότητες της Ένωσης στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης πρέπει να προάγουν τη χρησιμοποίηση πληροφοριακών δικτύων μέσω του κοινοτικού προγραμματισμού.

2.21. Ο κοινοτικός προγραμματισμός πρέπει να προάγει διαρκώς τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τους πεζούς και τους ποδηλάτες. Παράλληλα με τη δημιουργία ειδικών πεζόδρομων και ποδηλατόδρομων, είναι απαραίτητο να μετατραπούν οι πόλεις σε ασφαλείς, ελκυστικές περιοχές που θα προξενούν στους ανθρώπους την επιθυμία να περπατούν και να χρησιμοποιούν το ποδήλατο. Και όσον αφορά το σημείο αυτό, οι απαραίτητες δράσεις μπορούν να αναληφθούν μόνο από τις τοπικές αρχές. Η ΓΔ XVII θα πρέπει να αναπτύξει πρωτοβουλίες από κοινού με την ΓΔ VII.

2.22. Οι δημόσιες μεταφορές στις ευρωπαϊκές πόλεις προϋποθέτουν πάντοτε τη δράση των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η χρηματοδότηση μιας βασικής υποδομής δημόσιων μεταφορών αποτελεί επιτακτικό καθήκον σε όλη την Ευρώπη. Η επιβολή φόρου περιβάλλοντος για τις μετακινήσεις θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για τη διασφάλιση των συνθηκών λειτουργίας των δημόσιων μεταφορών. Η συνεργασία των περιφερειών με τις πόλεις στην Ευρώπη θα επιδράσει θετικά στον προγραμματισμό των δημόσιων μεταφορών, στα πληροφοριακά συστήματα, στη ποιότητα των στόλων και του τροχαίου υλικού.

2.23. Σε τελευταία ανάλυση, η κατανάλωση ενέργειας επηρεάζεται από τις αποφάσεις των μεμονωμένων ατόμων. Από σφυγμομετρήσεις προκύπτει ότι ο κόσμος υποστηρίζει θερμά τη διατήρηση ενέργειας. Αυτό που λείπει σε πολλές περιπτώσεις είναι η ενημέρωση σχετικά με συγκεκριμένες δυνατότητες δράσης. Η τοπική αυτοδιοίκηση προσφέρει το καταλληλότερο επίπεδο για την παραγωγή των συγκεκριμένων πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την υποστήριξη των διαφόρων ομάδων και κατηγοριών του πληθυσμού κατά τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων στον τομέα της κατανάλωσης ενέργειας.

2.24. Η ενημέρωση σε τοπικό επίπεδο επηρεάζει τις ατομικές αποφάσεις ως προς την κατανάλωση ενέργειας. Η μέτρηση της κατανάλωσης ενέργειας και η κατάρτιση λεπτομερών λογαριασμών για τον προσδιορισμό των διάφορων μορφών κατανάλωσης θα βοηθήσει τους πολίτες να λαμβάνουν τις κατάλληλες αποφάσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας. Σε τοπικό επίπεδο υιοθετήθηκε η εφαρμογή ενός γραμμικού τιμολογίου που προάγει την αποτελεσματική χρήση ενέργειας, σύμφωνα με το οποίο τα τέλη που επιβάλλονται σε περιόδους καταναλωτικής αιχμής είναι υψηλότερα. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει, επίσης, τις δυνατότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσον αφορά την εισαγωγή καινοτομιών στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής.

2.25. Οι ίδιες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους καταναλωτές ενέργειας. Προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπα. Οι διαθέσιμες εμπειρίες με πρωτοβουλίες αυτού του είδους και η αποτελεσματικότητά τους ως μέσα εκπαίδευσης του κοινού είναι απόλυτα ικανοποιητικές.

3. Γενικά σχόλια

3.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι το Πράσινο Βιβλίο για μια Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Πολιτική είναι ένα ολοκληρωμένο έγγραφο, το οποίο προσφέρει τη βάση για τη διεξαγωγή μιας ευρύτερης συζήτησης του θέματος. Το έγγραφο τεκμηριώνει ουσιαστικά την αναγκαιότητα μιας κοινής ενεργειακής πολιτικής, ιδιαιτέρως για την επίτευξη των στόχων της προαγωγής της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της διασφάλισης του εφοδιασμού.

3.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η ενεργειακή πολιτική αποτελεί τμήμα της πολιτικής για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη και ότι, στα πλαίσια αυτής, θα πρέπει να δίδεται προτεραιότητα στις ανάγκες των πολιτών με βάση την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι αποφάσεις για την ενεργειακή πολιτική επηρεάζουν την πολιτική απασχόλησης και κοινωνικών θεμάτων. Εξίσου σημαντικές είναι οι επιπτώσεις τους για την τοπική και την περιφερειακή ανάπτυξη.

3.3. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την επιθυμία της Ένωσης να αξιοποιηθούν καλύτερα οι μηχανισμοί της αγοράς για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή ενέργειας καθώς και για τη ρύθμιση των καταναλωτικών συνηθειών. Ωστόσο, για την προαγωγή της ενιαίας εσωτερικής αγοράς και του υγιούς ανταγωνισμού, είναι, επίσης, σημαντικό να αναγνωριστούν οι διασυνδέσεις της ενεργειακής πολιτικής με άλλες οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές σε επίπεδο Κοινότητας, κρατών μελών και τοπικών και περιφερειακών αρχών. Δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι μηχανισμοί της αγοράς, χωρίς προηγουμένως να προσδιοριστούν δεόντως οι επιπτώσεις τους στις χαμηλότερες εισοδηματικές τάξεις και τις αγροτικές περιοχές και χωρίς να ληφθούν, στις περιπτώσεις που είναι απαραίτητο, μέτρα για να διασφαλισθεί ότι δεν θα προκύψουν κοινωνικές δυσχέρειες.

3.4. Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ μιας κοινής ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης που προάγει την ανταγωνιστικότητα με βάση την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης. Κατ'αυτόν τον τρόπο, η εσωτερική αγορά ενέργειας στην Ένωση και η διάρθρωση των αντίστοιχων τιμών θα οδηγήσουν στην αύξηση της δυνατότητας δημιουργίας ενεργειακών αποθεμάτων, συμβάλλοντας παράλληλα στην προστασία του περιβάλλοντος.

3.5. Προκειμένου να συγκρατηθούν οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στα σημερινά τους επίπεδα και, στη συνέχεια, να μειωθούν σταδιακά, επιβάλλεται η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει μια ιδιαίτερα ενεργό δράση. Η τιμή της ενέργειας θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει το σύνολο του περιβαλλοντικού κόστους.

3.6. Η ΕΤΠ προτείνει, στη συζήτηση που θα διεξαχθεί με αφορμή το Πράσινο Βιβλίο, να προσδιοριστούν τα μέτρα που θεωρούνται ως επωφελή και που συνηγορούν υπέρ μιας κοινής ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης. Ταυτόχρονα, πρέπει να εξετασθεί το θέμα του καταμερισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατών μελών και τοπικών και περιφερειακών αρχών και μάλιστα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως προσδιορίζεται από την ΕΤΠ στο παρόν έγγραφο.

3.7. Η ΕΤΠ προτείνει, αναφορικά με την αρχή της επικουρικότητας, να εξασφαλιστεί στις τοπικές και περιφερειακές αρχές η δυνατότητα υλοποίησης των κοινών στόχων. Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να ληφθεί ώστε:

- να προαχθεί η τεχνολογία θέρμανσης περιοχών με βάση τη συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και η ανταγωνιστικότητα της ενέργειας που παράγεται κατ' αυτόν τον τρόπο και να υπάρξει μέριμνα για την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενεργείας (υδάτων) 7

- να κατασκευαστούν εργοστάσια που χρησιμοποιούν τοπικές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 7

- να διασφαλισθεί η πρόσβαση των τοπικών και περιφερειακών παραγωγών ενέργειας στα σχετικά δίκτυα 7

- να αναγνωριστεί ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στην κοινοτική διάρθρωση καθώς και η σημαντική επίδρασή τους όσον αφορά την κατανάλωση ενέργειας 7

- να δημιουργηθούν δυνατότητες για την ανάπτυξη μικτών αστικών δομών και την πρακτική εφαρμογή της κοινωνίας των πληροφοριών, ώστε να μειωθούν οι προσωπικές μετακινήσεις 7

- να καθιερωθεί η επιβολή περιβαλλοντικού φόρου στις μετακινήσεις προκειμένου να προστατευθεί το περιβάλλον. Ένα άλλο σημαντικό αποτέλεσμα είναι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας των δημοσίων μεταφορών.

3.8. Η ΕΤΠ προτείνει να εξεταστεί η ενεργειακή πολιτική της ΕΕ και από την άποψη των καταναλωτών και των πολιτών. Η ενεργειακή πολιτική θα πρέπει να επιτρέπει στους καταναλωτές να λαμβάνουν αποφάσεις που προάγουν την εξοικονόμηση και τη χρησιμοποίηση μορφών ενέργειας που δεν συνεπάγονται επιβάρρυνση του περιβάλλοντος. Η έννοια των ενεργειακών υπηρεσιών, δηλαδή η παροχή θερμότητας, φωτισμού και ηλεκτρισμού, σε προσιτές τιμές, θα πρέπει να αποτελεί βασικό στόχο της ενεργειακής πολιτικής.

3.9. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι αποφάσεις για την ενεργειακή πολιτική ενδέχεται να έχουν σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις και ότι, σε περίπτωση που δεν ληφθεί υπόψη το γεγονός αυτό, θα προκύψουν οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα ευρείας κλίμακας. Προκειμένου να προσλάβουν ουσιαστική μορφή οι αλλαγές των συνηθειών των καταναλωτών, πρέπει, επίσης, να εκτιμηθούν οι κοινωνικές επιπτώσεις. Διάφορες επενδύσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας απαιτούν ένα προσεκτικά σταθμισμένο πρόγραμμα δράσης που να είναι προσαρμοσμένο στις δυνατότητες των διαφόρων ομάδων του πληθυσμού.

4. Ειδικά σχόλια

4.1. Σελίδα 4, Σύνοψη και πολιτικοί προσανατολισμοί

Η ΕΤΠ τάσσεται υπέρ της άποψης ότι, στα πλαίσια της ενεργειακής πολιτικής που ασκεί, η Ένωση δεν θα πρέπει να διαθέτει την αρμοδιότητα να παρεμβαίνει σε τοπικές και περιφερειακές διαρθρώσεις εφόσον αυτές εναρμονίζονται με τις πολιτικές της Ένωσης (ανταγωνισμός, συνοχή κ.λπ.). Η τελευταία πρόταση στη σελίδα 4 του Πράσινου Βιβλίου «Η ενεργειακή πολιτική της Επιτροπής πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αυτές και να βελτιστοποιήσει την πολυμορφία των εθνικών και των περιφερειακών χαρτοφυλακίων ενέργειας προς όφελος της Κοινότητας» αντίκειται στην αρχή αυτή.

4.2. Σελίδα 4, πρώτη περίπτωση

Κατά την άποψη της ΕΤΠ, το κοινό συμφέρον δε μπορεί να εγκαταληφθεί πλήρως στις δυνάμεις της αγοράς. Ο δημόσιος τομέας υφίσταται για την αντιστάθμιση των δυνάμεων της αγοράς και καλύπτει ορισμένες πτυχές της κοινωνίας των πολιτών, που σε αντίθετη περίπτωση θα παρέμεναν ανολοκλήρωτες ή θα υφίσταντο διαταραχές λόγω των ατελειών του ανταγωνισμού. Όπως περιγράφηκε προηγουμένως στο 2ο και το 3ο κεφάλαιο, στο δημόσιο τομέα, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο.

4.3. Σελίδα 12, σημείο 15

Κατά την άποψη της ΕΤΠ, ορθώς τονίζεται στο Πράσινο Βιβλίο η ιδιαίτερη σημασία του τομέα της ενέργειας για την περιφερειακή ανάπτυξη. Οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας σε απομακρυσμένες περιοχές και σε περιοχές που διαθέτουν μικρές αγορές δεν εμφανίζονται κατ' ανάγκη ως ιδιαίτερα ελκυστικές σύμφωνα με καθαρά ανταγωνιστικά κριτήρια. Στην περίπτωση αυτή, η ενεργειακή πολιτική πρέπει να στηρίζεται στη διαρθρωτική πολιτική.

4.4. Σελίδες 16 και 17

Στις σελίδες αυτές, ο ανταγωνισμός προβάλλεται ως αυτοσκοπός. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η ανταγωνιστικότητα συνιστά απλώς ένα μέσο για την υλοποίηση των στόχων της ενεργειακής πολιτικής. Το έγγραφο θα πρέπει να συμπληρωθεί με τα σχόλια της ΕΤΠ που αναφέρονται στο κεφάλαιο 2.

4.5. Σελίδα 25, σημείο 48

Το σημείο αυτό περιλαμβάνει ένα από τα λίγα λάθη του εγγράφου. Η συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας είναι δυνατή και με τη χρήση άλλων καυσίμων και όχι μόνο άνθρακα. Αυτό αποδείχθηκε, για παράδειγμα, στη Φινλανδία, όπου χρησιμοποιήθηκαν βιομηχανικά απόβλητα επεξεργασίας ξύλου και τύρφη για την συνδυασμένη παραγωγή ενέργειας σε αρκετά μεγάλη κλίμακα.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι τα ενεργειακά προβλήματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ολοκληρωμένο τρόπο και αναγνωρίζει, παράλληλα, ότι οι δραστηριότητες στον ενεργειακό τομέα αφορούν διάφορα επίπεδα όπως:

- το ευρωπαϊκό, το οποίο περιλαμβάνει τα θέματα που σχετίζονται με τα διευρωπαϊκά δίκτυα διανομής, τη μέριμνα για την αποτροπή της δημιουργίας μονοπωλίων, την προστασία των καταναλωτών και τις κοινές απαιτήσεις για τον καθορισμό ελάχιστων προτύπων για την προστασία του περιβάλλοντος και την καθιέρωση περιβαλλοντικού φόρου,

- το εθνικό και

- το περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, το οποίο περιλαμβάνει όλες τις λειτουργίες της ενεργειακής πολιτικής που παρουσιάστηκαν στην παρούσα γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να αναφέρεται κυρίως σε ζητήματα ευρωπαϊκού επιπέδου.

5.2. Για να μπορέσει να χαραχθεί κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρειάζεται να δοθεί συγκεκριμένη και ακριβής μορφή στις απόψεις που εκτίθενται στο Πράσινο Βιβλίο. Πολλές πτυχές είναι ασαφείς και δεν καθορίζονται προτεραιότητες όσον αφορά τους στόχους. Ορισμένοι στόχοι είναι αντιφατικοί, όπως ο στόχος της ελαχιστοποίησης των ρυθμίσεων με την παράλληλη καθιέρωση φορολογικών και άλλων μέτρων.

5.3. Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον ευρωπαϊκό ενεργειακό τομέα μόλις και μετά βίας θίγεται στο Πράσινο Βιβλίο. Για να μπορέσει να εφαρμοσθεί μια αποτελεσματική ενεργειακή πολιτική, με αποδοτική χρήση της ενέργειας και σεβασμό του περιβάλλοντος, απαιτείται πλήρης υποστήριξη και δράση από πλευράς του περιφερειακού και του τοπικού επιπέδου. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πραγματοποιούν μελέτες ενεργειακού προγραμματισμού με την υποστήριξη της ΕΕ και λαμβάνουν υπόψη τα περιβαλλοντικά προβλήματα που συνδέονται με την ενέργεια, στα πλαίσια των τοπικών πρωτοβουλιών που εφαρμόζουν στα πλαίσια της Αντζέντα 21.

5.4. Η εσωτερική αγορά πρέπει να αναπτυχθεί περισσότερο στον τομέα της ενέργειας και πρέπει να υπάρξει μέριμνα για την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (υδάτων). Ορισμένα από τα εμπόδια που καθυστερούν την ανάπτυξή της μπορούν ίσως να αρθούν, αν ληφθούν υπόψη οι απόψεις των περιφερειακών και των τοπικών αρχών που παρουσιάζονται στην παρούσα γνωμοδότηση.

5.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών σκοπεύει να εκδώσει γνωμοδότηση για όλα τα θέματα που σχετίζονται με την ενεργειακή πολιτική της Κοινότητας και, γενικότερα, για όλο τον ενεργειακό τομέα.

Βρυξέλλες, 20 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC