[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.8.2008

COM(2008) 503 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Τελική έκθεση αξιολόγησης της κοινοτικής στρατηγικής-πλαισίου και του κοινοτικού προγράμματος δράσης σχετικά με την κοινοτική στρατηγική για την ισότητα των φύλων (2001-2006) [SEC(2008) 2365]

Το 2000 εγκρίθηκε η κοινοτική στρατηγική για την ισότητα των φύλων[1] και το 2001 θεσπίστηκε κοινοτικό πρόγραμμα[2] για τη στήριξη της υλοποίησης της στρατηγικής-πλαισίου. Σύμφωνα με το άρθρο 12 της απόφασης του προγράμματος, το 2004 η Επιτροπή υπέβαλε ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών[3]. Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται η υποβολή τελικής έκθεσης αξιολόγησης της στρατηγικής-πλαισίου και του προγράμματος, η οποία αποτελεί το αντικείμενο του παρόντος εγγράφου και του παραρτήματός του.

1. υλοποιηση των στοχων του προγραμματος δρασης και της στρατηγικησ-πλαισιου

Η κοινοτική στρατηγική-πλαίσιο για την ισότητα των φύλων (2001-2006) εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Ιούνιο του 2000 με σκοπό τη θέσπιση ενός ενιαίου και συντονισμένου πλαισίου δράσης για όλες τις δραστηριότητες της Επιτροπής στον εν λόγω τομέα. Η εν λόγω στρατηγική έθετε πέντε πρωταρχικούς στόχους: ισότητα των φύλων στην οικονομική ζωή, ίση συμμετοχή και εκπροσώπηση, ισότιμη πρόσβαση και πλήρης άσκηση των κοινωνικών δικαιωμάτων για τις γυναίκες και τους άνδρες, ισότητα των φύλων όσον αφορά τα δικαιώματά τους ως πολιτών καθώς και ρόλοι και στερεότυπα των φύλων.

Για την επιτυχία των στόχων της στρατηγικής-πλαισίου είχε προβλεφθεί η συντονισμένη παρέμβαση διαφόρων κοινοτικών μέσων, όπως νομοθετικές ρυθμίσεις, χρηματοδοτικά προγράμματα, διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους και κοινωνία των πολιτών. Οι στόχοι της ισότητας έπρεπε να ενσωματωθούν στις ακόλουθες άλλες πολιτικές : απασχόληση, κοινωνική ένταξη, εκπαίδευση και κατάρτιση, ελευθερία και δικαιοσύνη, επιστήμες και έρευνα και συνεργασία για την ανάπτυξη. Ειδικές ενέργειες αποσκοπούσαν, επίσης, στη βελτίωση της κατάστασης των δύο φύλων στους τομείς που έχουν άμεσο αντίκτυπο στις γυναίκες και στους άνδρες.

Οι ενέργειες που ενδεικτικά είχαν περιληφθεί στη στρατηγική-πλαίσιο έπρεπε να υλοποιηθούν από την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της ισότητας των φύλων.

Ο σκοπός για τον οποίο θεσπίστηκε το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης ήταν να προσφέρει στήριξη στην υλοποίηση της στρατηγικής-πλαισίου μέσω της ανάληψης οριζόντιων δράσεων και της εξασφάλισης του συντονισμού. Το εν λόγω κοινοτικό πρόγραμμα δράσης υποστήριξε την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής-πλαισίου στο διάστημα 2001 έως 2006 με τη διάθεση συνολικών κονδυλίων ύψους 61 742 241 ευρώ, που κατανεμήθηκαν σε τρεις τομείς παρέμβασης. Ο τομέας παρέμβασης 3, που αφορούσε τη συνεργασία των διαφόρων συντελεστών, απορρόφησε τη μερίδα του λέοντος (45% των πιστώσεων), ενώ ο τομέας παρέμβασης 1, που αφορούσε την ευαισθητοποίηση όσον αφορά την κοινοτική διάσταση της ισότητας, το 38% και ο τομέας παρέμβασης 2, που αφορούσε τις δραστηριότητες ανάλυσης, το 16%.

Χάρη στα κονδύλια που διατέθηκαν για τη χρηματοδότηση του τομέα παρέμβασης 1 έγινε δυνατή η υλοποίηση διεθνικών δράσεων ευαισθητοποίησης, όσον αφορά τα θέματα προτεραιότητας της στρατηγικής-πλαισίου με σκοπό τη διευκόλυνση της καλύτερης κατανόησης των στόχων της ισότητας.

Καθ’ όλη αυτήν την περίοδο, χάρη σε 57 διακρατικές συμπράξεις ευαισθητοποίησης έγινε δυνατή η καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των υπευθύνων χάραξης της πολιτικής για την ισότητα και των φορέων υλοποίησής της. Οι διασκέψεις που διοργανώθηκαν ανά εξάμηνο, από τα κράτη μέλη σε συνεργασία με την προεδρία του Συμβουλίου, επέτρεψαν την εξέταση διαφόρων θεμάτων προτεραιότητας της στρατηγικής-πλαισίου: διαφορές στις αμοιβές γυναικών και ανδρών, ρόλος των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ρόλος των ανδρών υπέρ της ισότητας, βία κατά των γυναικών. Οι διασκέψεις συνέβαλαν στην καλύτερη κατανόηση των αξιών στις οποίες βασίζεται η πολιτική στον τομέα της ισότητας και επέτρεψαν στους βασικούς συντελεστές να επιμεριστούν τις προκλήσεις όσον αφορά την ισότητα των φύλων.

Ο τομέας παρέμβασης 2 αφορούσε τις στατιστικές με σκοπό τη βελτίωση των μεθόδων και τη διευκόλυνση της συγκέντρωσης στοιχείων συγκρίσιμων σε ευρωπαϊκό επίπεδο στους τομείς της ισότητας των φύλων. Δημιουργήθηκε μια βάση δεδομένων για την καταχώριση πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση των γυναικών στον τομέα λήψης αποφάσεων και τη θέσπιση δεικτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσον αφορά το ποσοστό γυναικών που κατέχουν θέσεις ευθύνης στην πολιτική και στην οικονομία. Οι αναλύσεις και τα νέα στοιχεία κάλυψαν τις ανάγκες της Επιτροπής βελτιώνοντας τις γνώσεις, ιδίως, όσον αφορά: τις διαφορές στις αμοιβές, το έλλειμμα εκπροσώπησης γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων, το συνδυασμό επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και τη διαθεσιμότητα υποδομών για τη φύλαξη τέκνων. Τα νέα στοιχεία αποτέλεσαν το υπόβαθρο των εργασιών και των πολιτικών προτάσεων της Επιτροπής καταδεικνύοντας κατά τον τρόπο αυτό τη χρησιμότητά τους. Όλες αυτές οι εργασίες συνέβαλαν στον εμπλουτισμό των γνώσεων για τα θέματα προτεραιότητας της στρατηγικής-πλαισίου. Η δημοσίευση αναλύσεων και εκθέσεων συνέβαλε στη μεγαλύτερη προβολή της πολιτικής για την ισότητα.

Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του τομέα παρέμβασης 3 απευθύνονταν σε μη κυβερνητικές οργανώσεις, στους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε διεθνικά δίκτυα περιφερειακών ή τοπικών αρχών. Σ’ αυτό το διάστημα χρηματοδοτήθηκαν 87 διεθνικές συμπράξεις ανταλλαγών. Οι εν λόγω ενέργειες είχαν θετικό αντίκτυπο στην προβολή των πολιτικών για την ισότητα και συνέβαλαν στην κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και άλλων συντελεστών γύρω από τα θέματα της ισότητας. Ωστόσο, η συμβολή του τομέα παρέμβασης 3 στα θέματα της πολιτικής για την ισότητα δεν ήταν τόσο απτή και αισθητή όσο των δύο άλλων τομέων παρέμβασης του προγράμματος.

Το πρόγραμμα προσέφερε, επίσης, στις υποψήφιες χώρες και στις υπό ένταξη χώρες τη δυνατότητα να επωφεληθούν από ενέργειες που σκοπό είχαν να τις εξοικειώσουν με τις κοινοτικές πολιτικές και μεθόδους εργασίας στον τομέα της ισότητας των φύλων. Στις δέκα υποψήφιες χώρες, στην Κροατία και στην Τουρκία διοργανώθηκαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης για το κοινοτικό κεκτημένο, με τη μορφή διαλέξεων, σεμιναρίων και επιμορφωτικών δράσεων για τη νομοθεσία στον τομέα της ισότητας. Σ’ αυτές συμμετείχαν δημόσιες αρχές, παράγοντες της πολιτικής ζωής, κοινωνικοί εταίροι και ΜΚΟ με σκοπό την προετοιμασία των εν λόγω χωρών για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο της προσχώρησής τους στην Ένωση.

Σε γενικές γραμμές, το πρόγραμμα στήριξε αποτελεσματικά τους στόχους της στρατηγικής-πλαισίου. Οι ενέργειες για τη στήριξη των διαφόρων στόχων εφαρμόστηκαν συμπληρωματικά προς τα υπόλοιπα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα με σκοπό την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής-πλαισίου.

Στον τομέα της απασχόλησης , το έργο των εμπειρογνωμόνων συνέβαλε στην ενίσχυση της ενσωμάτωσης της κοινοτικής διάστασης της πολιτικής για την ισότητα στις εθνικές πολιτικές, μέσω της ανάλυσης των εθνικών σχεδίων για την απασχόληση και της διάθεσης στατιστικών. Τα χρηματοδοτικά μέσα (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και η πρωτοβουλία EQUAL) έδωσαν σημαντική ώθηση στη στρατηγική της Λισαβόνας και συνέβαλαν συμπληρωματικά στην εφαρμογή των στόχων που καθόρισε το 2000 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Η στρατηγική-πλαίσιο, σαφώς, συνέβαλε στην επίτευξη προόδου όσον αφορά το στόχο της προαγωγής της ίσης συμμετοχής και εκπροσώπησης σε κοινοτικό επίπεδο. Η Επιτροπή υποστήριξε τη συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων τονίζοντας ότι η άνιση εκπροσώπηση των φύλων σε θέσεις λήψης οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών αποφάσεων αποτελεί έλλειμμα δημοκρατίας. Το φαινόμενο αυτό έγινε ευρύτερα γνωστό χάρη στην κοινοτική βάση δεδομένων και στις διακρατικές ανταλλαγές, όσον αφορά τα εμπόδια που συναντούν οι γυναίκες στην προσπάθειά τους να καταλάβουν θέσεις ευθύνης. Διάφορες ενέργειες συνέβαλαν στη δραστηριοποίηση παραγόντων που κατά κανόνα δεν χαρακτηρίζονται για την ευαισθησία τους σχετικά με τους στόχους της ισότητας και στην ενίσχυση, ιδίως, της θέσης των γυναικών στον τομέα της έρευνας.

Οι ενέργειες που έγιναν για την προαγωγή της ισότιμης πρόσβασης στα κοινωνικά δικαιώματα και της πλήρους άσκησης των εν λόγω δικαιωμάτων επέτρεψαν να πλαισιωθεί η εφαρμογή των στόχων της ισότητας στον τομέα της ανοικτής μεθόδου συντονισμού, στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και της κοινωνικής ένταξης, κυρίως, με τις εργασίες εμπειρογνωμόνων. Προκειμένου να υποστηριχθούν οι στόχοι της ισότητας στον κόσμο, ενισχύθηκαν στο πλαίσιο της αναπτυξιακής βοήθειας οι θεσμικές και επιχειρησιακές ικανότητες σε θέματα προάσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών.

Στον τομέα της ισότητας των φύλων όσον αφορά τα δικαιώματά τους ως πολιτών αναπτύχθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες. Μια ομάδα εμπειρογνωμόνων ειδικών σε ζητήματα νομικού χαρακτήρα για την απασχόληση, τις κοινωνικές υποθέσεις και την ισότητα των φύλων ανέλυσε την εφαρμογή της νομοθεσίας και τις νομικές εξελίξεις σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Άλλες ενέργειες είχαν αποδέκτες τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της καταπολέμησης της βίας που συνδέεται με το φύλο και στην εμπορία ανθρώπων. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες και οι προπαρασκευαστικές ενέργειες για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών προώθησαν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Τα προγράμματα αφορούσαν τη συνεργασία μεταξύ αστυνομικών και δικαστικών αρχών και συνέβαλαν στην καταπολέμηση της εμπορίας και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης των παιδιών.

Η καταπολέμηση των στερεοτύπων για τα φύλα υποστηρίχθηκε, επίσης, με ενέργειες που αφορούσαν το ρόλο των γυναικών και των ανδρών στην κοινωνία. Τα εκπαιδευτικά και επιμορφωτικά προγράμματα στήριξαν την καταπολέμηση των στερεοτύπων ενθαρρύνοντας τις γυναίκες να προσανατολίζονται περισσότερο στην άσκηση επιστημονικών και τεχνικών επαγγελμάτων. Η συνεκτίμηση του επαγγελματικού διαχωρισμού ανδρών και γυναικών στην εκπαίδευση αποτελεί τμήμα της διαδικασίας παρακολούθησης της εξέλιξης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρώπη, στην κατεύθυνση κυρίως της αύξησης της συμμετοχής των γυναικών στους επιστημονικούς τομείς.

Η στρατηγική-πλαίσιο και το πρόγραμμα συνέβαλαν σημαντικά στη βελτίωση της διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ενισχύθηκε η συνεργασία των εθνικών παραγόντων χάρη στη δημιουργία της ομάδας ανωτέρων υπαλλήλων των κρατών μελών που έχουν επιφορτιστεί με την ενσωμάτωση της πολιτικής της ισότητας και στην ομάδα υψηλού επιπέδου για την ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων στα διαρθρωτικά ταμεία. Ο διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο οδήγησε στην εφαρμογή ενός πλαισίου δράσης για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η κοινωνία των πολιτών και οι ΜΚΟ έλαβαν στήριξη προκειμένου να ενοποιήσουν τη δράση τους στον τομέα της ισότητας των φύλων. Η υλοποίηση της στρατηγικής αποτέλεσε αντικείμενο παρακολούθησης από τις εσωτερικές δομές της Επιτροπής: την ομάδα των επιτρόπων «Θεμελιώδη δικαιώματα, καταπολέμηση των διακρίσεων και ισότητα των ευκαιριών» και την διυπηρεσιακή ομάδα για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών.

2. Συμπερασματα

Οι στόχοι που καθορίστηκαν στη στρατηγική-πλαίσιο ήταν φιλόδοξοι, επειδή προϋπέθεταν τη συνεκτίμηση των αρχών της ισότητας στο σύνολο των πολιτικών της Ένωσης. Οι πέντε τομείς πολιτικής με βάση τους οποίους διαρθρώθηκε το πλαίσιο κοινοτικής δράσης αντιστοιχούσαν στις βασικές προκλήσεις που έπρεπε να αντιμετωπιστούν προκειμένου να υποστηριχθούν οι στόχοι της ισότητας. Η Επιτροπή παρουσιάζοντας το γενικό αυτό πλαίσιο δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη συντονισμένη εφαρμογή των διαφόρων μέσων. Η χρηματοδοτική συμβολή των διαρθρωτικών ταμείων ήταν καθοριστική για τη συνεκτίμηση της ισότητας στις πολιτικές των κρατών μελών. Κατάλληλα στοχοθετημένες κοινοτικές πολιτικές ενίσχυσαν την αποτελεσματικότητα των νομοθεσιών σε θέματα ισότητας και στήριξαν με αποτελεσματικό τρόπο τους θεσμικούς παράγοντες και την κοινωνία των πολιτών στην κατεύθυνση της προαγωγής της ισότητας σε όλους τους τομείς.

Το πρόγραμμα κατέδειξε την προστιθέμενη αξία του χάρη στην ικανότητά του να παρέχει στήριξη στην υλοποίηση των στόχων της ισότητας, να ενισχύει τους μηχανισμούς συντονισμού και τη διακυβέρνηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα μέτρα που στήριξαν την προώθηση των αξιών και βελτίωσαν την κατανόηση των θεμάτων που άπτονται της ισότητας είναι πολύ χρήσιμα για την κοινοτική δράση.

Παρά τα θετικά αυτά αποτελέσματα, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες ανισότητες μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η Επιτροπή, για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αυτές εξέδωσε χάρτη πορείας για την ισότητα των φύλων, το Μάρτιο του 2006[4]. Ο χάρτης αυτός σκοπό έχει την καταπολέμηση των ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών σε έξι τομείς προτεραιότητας. Για να κάνει πιο απτές τις δεσμεύσεις της, η Επιτροπή παρουσιάζει τις ενέργειες που εμπίπτουν στο πεδίο ευθύνης της στους διάφορους τομείς καθώς και τις καταληκτικές ημερομηνίες για την υλοποίησή τους και ενισχύει τους μηχανισμούς διακυβέρνησης και παρακολούθησης. Η χρηματοδότηση για την ισότητα του νέου προγράμματος PROGRESS (2007-2013)[5] θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εφαρμόσει τις ενέργειες του χάρτη πορείας. Το πρόγραμμα PROGRESS, που συνενώνει όλα τα παλαιότερα προγράμματα, προωθεί, επίσης, την καλύτερη συνεκτίμηση της διάστασης της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών σε όλες τις δράσεις του.

Στον τομέα της ισότητας των φύλων εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές και διάφορες προκλήσεις που απαιτούν την ανάληψη δέσμευσης από όλους τους εταίρους. Η Επιτροπή από πλευράς της δεσμεύεται να ενισχύσει το πλαίσιο δράσης της καλώντας τους υπόλοιπους εταίρους να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους. Οι κοινωνικοί εταίροι σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν το σχέδιο δράσης τους για την ισότητα. Η κοινωνία των πολιτών και οι ΜΚΟ είναι επίσης αποφασισμένοι να εργαστούν για την εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η ευθύνη για την προώθηση της ισότητας των φύλων βαρύνει και τα κράτη μέλη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Μάρτιο του 2006, απηύθυνε πολιτικό μήνυμα στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων χαράζοντας τις προτεραιότητες της πολιτικής για την ισότητα στο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την Ισότητα.

[1] COM(2000) 335 τελικό

[2] Απόφαση 2001/51/ΕΚ

[3] SEC(2004) 1047.

[4] COM(2006) 92 τελικό

[5] Απόφαση 1672/2006/ΕΚ