Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Οι επιπτώσεις της κοινής αλιευτικής πολιτικής στις περιφέρειες»

(96/C 129/01)

Στις 19 Ιουλίου 1995, και σύμφωνα με την πρώτη παράγραφο του σημείου 10 του Εσωτερικού Κανονισμού και του άρθρου 198 γ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για το ανωτέρο θέμα.

Η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ ανατέθηκε στην επιτροπή 2 «Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές Περιοχές». Εισηγητής ορίσθηκε ο κ. Simon Day.

Κατά την 11η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Ιανουαρίου 1996 (συνεδρίαση της 18ης Ιανουαρίου), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Κρίση στον κοινοτικό τομέα της αλιείας

1.1. Σύμφωνα με ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ο κοινοτικός τομέας της αλιείας διέρχεται κρίση (). Οι αιτίες της κρίσης αυτής θεωρούνται πολλές όπως, μεταξύ άλλων, η δυσμενής εξέλιξη του γενικού οικονομικού κλίματος. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή οφείλεται στα σοβαρά και ιδιάζοντα εσωτερικά προβλήματα του τομέα της αλιείας όπως π.χ. στην πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα, την υπερβολική αλιεία, τις λειτουργικές ζημίες και τις ακατάλληλες διαρθρώσεις και μεθόδους εμπορίας των προϊόντων.

1.2. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, η κρίση οφείλεται κατά κύριο λόγο σε διάφορους λόγους και θα ξεπερασθεί μόνο με μια δέσμη συντονισμένων μέτρων για την ανάληψη δράσεων σε κοινοτικό επίπεδο και σε επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων και του τομέα της αλιείας.

1.3. Σε επίπεδο Κοινότητας, τα προς εφαρμογή μέτρα πρέπει να έχουν ως επίκεντρο τη διατήρηση και τον έλεγχο των πόρων, τις αγορές και τις διαρθρώσεις.

1.4. Όσον αφορά τα διαρθρωτικά μέτρα, είναι διαθέσιμοι κοινοτικοί χρηματοδοτικοί πόροι για την προσαρμογή των διαρθρώσεων της αλιείας [στόχος 5 (α)] στα πλαίσια του Χρηματοδοτικού Οργάνου για τον Προσανατολισμό της Αλιείας (FIFG), ο δε τομέας της αλιείας είναι επίσης δυνατό να λάβει ενίσχυση στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ERDF) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ESF) στις περιφέρειες που καλύπτονται από τους στόχους 1, 2 και 5 β), για την εφαρμογή μέτρων που συμβάλλουν στην οικονομική διαφοροποίηση (). Επίσης, στα πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας Pesca είναι τώρα διαθέσιμη συγκεκριμένη ενίσχυση για την υποστήριξη του τομέα, ώστε να προσαρμοσθεί επιτυχώς στις μεταβολές και να διαφοροποιηθεί με την ανάπτυξη δραστηριοτήτων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας (). Τέλος, η Επιτροπή πρότεινε μια επέκταση των κοινωνικοοικονομικών συνοδευτικών μέτρων, όπως π.χ. τη χρηματοδότηση εθνικών συστημάτων πρόωρης συνταξιοδότησης των αλιέων, την κατά περίπτωση χορήγηση αντισταθμιστικών πληρωμών στους αλιείς και τη χορήγηση ενίσχυσης για τη δημιουργία ταμείων ανεργίας λόγω αντίξοων καιρικών συνθηκών και για την οικονομική αποζημίωση λόγω έντονων διακυμάνσεων της αγοραίας τιμής των προϊόντων ().

1.5. Στο πλαίσιο αυτό τονίσθηκε ότι η πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα του στόλου δεν συμβιβάζεται με τη μείωση των πόρων, πράγμα που απαιτεί τη διαφοροποίηση του αλιευτικού τομέα και την απασχόληση των αλιέων σε άλλες θέσεις, όπως τονίζεται στη γνωμοδότηση αυτή. Επίσης, στο πλαίσιο αυτό είναι σκόπιμο και έχει ζητηθεί να καταρτισθεί γνωμοδότηση για τα προτεινόμενα κοινωνικοοικονομικά μέτρα που θα συνοδεύσουν τα διαρθρωτικά μέτρα στον τομέα της αλιείας ().

2. Γενικές παρατηρήσεις

Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική

2.1. Δεδομένου ότι οι ιχθύες δεν σέβονται πάντα τα συγκεκριμένα σύνορα, ιδίως εκείνα που έχουν δημιουργηθεί από δυνάμεις διαφορετικές από εκείνες της φύσεως, έχει υποστηριχθεί ότι η κοινή αλιευτική πολιτική εξασφαλίζει μια λύση στο σοβαρό διεθνές πρόβλημα της εκμετάλλευσης και της κατανομής των διεθνών πόρων. Στην ουσία, η αποτελεσματική και αποδοτική διαχείριση της παραγωγής και της διανομής ιχθύων από την πρωτογενή παραγωγή έως την κατανάλωση απαιτεί τη συμφωνία μεταξύ των «ιδιοκτητών» των πόρων, αλλά τα νομικά δικαιώματα στον τομέα της αλιείας είναι πιο δύσκολο να συμφωνηθούν στο στάδιο της πρωτογενούς παραγωγής.

2.2. Ενώ η συμφωνία επιτυγχάνεται με την υιοθέτηση μέτρων διαχείρισης σε κοινοτικό επίπεδο, η εφαρμογή τους αποτελεί ευθύνη των ίδιων των κρατών μελών.

2.3. Η διάρθρωση αυτή της διαχείρισης είναι πιθανό να οδηγήσει σε διαφορές όσον αφορά τις διαχειριστικές πρακτικές στα ύδατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δε σχέση μεταξύ των «ιδιοκτητών» των πόρων και των «χρηστών», ιδίως των αλιέων, ενδέχεται να είναι αυθαίρετη ιδίως όσον αφορά τη χάραξη και την εφαρμογή της πολιτικής.

Περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμο από την αλιεία

2.4. Η αυθαίρετη σχέση μεταξύ των «ιδιοκτητών» των πόρων και των «χρηστών» είναι συχνά εμφανής στις περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία. Ο ορισμός της έννοιας «ζώνη εξαρτώμενη από την αλιεία» φαίνεται να δείχνει ότι η σχέση μεταξύ του αλιευτικού τομέα και της τοπικής/παράκτιας ή περιφερειακής οικονομίας είναι συγκεκριμένη, δηλαδή «... ένας χώρος απασχόλησης (ή μια ομάδα κοινοτήτων) όπου η συμβολή του αλιευτικού τομέα στη δραστηριότητα της εν λόγω ζώνης (συμβολή που υπολογίζεται με όρους απασχόλησης ή με όρους προστιθέμενης αξίας) είναι τέτοιου βαθμού ώστε οι δυσχέρειες του αλιευτικού τομέα να έχουν προκαλέσει ή να είναι σε θέση να προκαλέσουν μειώσεις της δραστηριότητας και απώλειες θέσεων εργασίας που υποβαθμίζουν σοβαρά τον κοινωνικοοικονομικό ιστό...» (). Ωστόσο, δίδεται έμφαση στις δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στην ξηρά. Συχνά, οι σχέσεις μεταξύ του τομέα και της βασικής πρώτης ύλης του, που προέρχεται από θαλάσσιες δραστηριότητες, είναι συχνά λιγότερο σαφείς και για το λόγο αυτό ο παρών ορισμός και τα κριτήρια εξάρτησης ενδέχεται να είναι ακατάλληλα εάν δεν προσδιοριστούν σαφέστερα ().

Κρίνεται απαραίτητο να γίνει ένας αντικειμενικός και συστηματικός χαρακτηρισμός των ζωνών που εξαρτώνται από την αλιεία, ο οποίος θα υπερβαίνει το περιφερειακό επίπεδο και θα φθάνει ως το τοπικό. Ο χαρακτηρισμός αυτός θα πρέπει να γίνει με αναφορά σε συγκεκριμένους πόρους ή στόλους, ώστε να μπορέσουν να προσδιορισθούν οι ζώνες που θίγονται έντονα από συγκεκριμένα μέτρα της κοινής αλιευτικής πολιτικής και να δοθεί η δυνατότητα να περιορισθούν ή να αποφευχθούν εντελώς οι αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις αυτών των μέτρων σε συγκεκριμένες ζώνες, που πραγματικά έχουν ελάχιστες κοινωνικοοικονομικές δυνατότητες εναλλακτικές της αλιείας.

2.5. Η εν λόγω έλλειψη γνώσεων για την ακριβή σχέση των ζωνών που εξαρτώνται από την αλιεία με τους συγκεκριμένους βασικούς αλιευτικούς πόρους ενδέχεται να προξενήσει σοβαρά προβλήματα.

2.6. Η επιδίωξη του στόχου της αλιευτικής πολιτικής που είναι η διατήρηση της απασχόλησης και των εισοδημάτων (κοινωνικοοικονομικός στόχος) ενδέχεται να δυσκολευθεί λόγω της έλλειψης γνώσεων και της μη συμμετοχής των χρηστών στον έλεγχο των βασικών αυτών πόρων που είναι σημαντικοί για τις συγκεκριμένες ζώνες οι οποίες εξαρτώνται από την αλιεία.

2.7. Εάν δεν αξιοποιηθεί η δυνατότητα διαχείρισης των πόρων προς όφελος συγκεκριμένων περιφερειών, η συνεχιζόμενη «εξάρτηση σε μεγάλο βαθμό» από την αλιεία ενδέχεται να αντιπροσωπεύει τη μοναδική επιλογή μακροπρόθεσμα στον τομέα της απασχόλησης. Εάν δεν λαμβάνονται σαφώς υπόψη οι φυσικοί πόροι και οι δυνατότητες που αυτοί παρέχουν για τη δημιουργία πλούτου, η εξάρτηση είναι πιθανό να αυξηθεί με την απρογραμμάτιστη σπατάλη του πλούτου και τις ανεπαρκείς επενδύσεις στην ξηρά. Η χρησιμοποίηση του πλούτου που προσφέρουν οι βασικοί πόροι για τη δημιουργία εναλλακτικής απασχόλησης θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει στη μείωση της μακροπρόθεσμης εξάρτησης από την αλιεία και σε μια αύξηση των εσόδων του τομέα της αλιείας (). Επίσης, η χρησιμοποίηση μιας πιο προγραμματισμένης και συντονισμένης προσέγγισης για την αξιοποίηση των πόρων θα μπορούσε να συμβάλει στην ενσωμάτωση της αλιείας στη διαχείριση και την ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών, καθώς επίσης και στη συνθεώρηση των περιβαλλοντικών θεμάτων κατά τη λήψη αποφάσεων στα πλαίσια της αλιευτικής πολιτικής.

Επιπτώσεις των μέτρων

2.8. Έχουν γίνει ή γίνονται διάφορες προσπάθειες για να εξετασθούν οι επιπτώσεις των μέτρων που λαμβάνονται στα πλαίσια της κοινής αλιευτικής πολιτικής (). Όλες οι μελέτες που έχουν περατωθεί παρουσιάζουν το πρόβλημα ότι συγκεκριμένες εξελίξεις στον τομέα αποδίδονται στην πολιτική παρά στις τάσεις της οικονομικής συγκυρίας. Για το λόγο αυτό, οι επιπτώσεις πολλών μέτρων δεν μπορούν να προσδιοριστούν σαφώς.

2.9. Ωστόσο, έχοντας υπόψη την κρίση που επικρατεί στον κοινοτικό τομέα της αλιείας, είναι πιθανό οι προβλεπόμενες επιδράσεις, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να είναι αρνητικές για τις «περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία», και οι οποίες υποφέρουν δυσανάλογα από απώλειες θέσεων απασχόλησης και μαρασμό των κοινωνικοοικονομικών διαρθρώσεων. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή έκρινε αναγκαίο να εφαρμοσθούν επιπρόσθετα και ευρείας κλίμακας συνοδευτικά μέτρα κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα σε κοινοτικό επίπεδο ().

Είναι απαραίτητο να τονισθεί ότι, μέχρι το 1994, με την κοινοτική πρωτοβουλία Pesca, και το 1995, με τα κοινωνικοοικονομικά συνοδευτικά μέτρα που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, δεν είχαν ληφθεί ποτέ κανενός τύπου συνοδευτικά μέτρα για την αναδιάρθωση του τομέα της αλιείας. Αυτή η έλλειψη ολοκλήρωσης μεταξύ της διαρθρωτικής και της κοινωνικής πολιτικής συνιστά, ίσως, μία από τις αιτίες της αποτυχίας της κοινής αλιευτικής πολιτικής, όπως αναγνωρίζεται και στην έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής της (11), λόγω της ισχνής πολιτικής βούλησης από πλευράς εθνικών κυβερνήσεων και της πενιχρής συμμετοχής του τομέα.

2.10. Ενώ οι προβλεπόμενες βραχυπρόθεσμες επιδράσεις ενδέχεται να είναι αρνητικές ώστε να εξασφαλισθούν θετικά αποτελέσματα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, έχουν αναληφθεί και ενδέχεται να αναληφθούν δράσεις (τόσο νόμιμες όσο και παράνομες) για τη μείωση του κόστους των μέτρων διαχείρισης (). Περαιτέρω αποτρεπτικές δράσεις είχαν συχνά ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμες στρεβλώσεις των διαρθρώσεων του τομέα, οπότε θα ήταν ίσως καλύτερο να λαμβάνουν υπόψη τους κανονισμούς παρά τις συνθήκες της αγοράς σε ορισμένα κράτη μέλη.

2.11. Έχοντας υπόψη τα προαναφερόμενα, καθώς επίσης και τις ασταθείς σχέσεις μεταξύ των περιφερειών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία και τους βασικούς πόρους, οι επιδράσεις των μέτρων τα οποία λαμβάνονται στα πλαίσια της κοινής αλιευτικής πολιτικής είναι πιθανό να είναι αυθαίρετες και διαφορετικές στην Κοινότητα γενικότερα και να μην είναι πάντα οι αναμενόμενες.

2.12. Συχνά, τα μέτρα που υιοθετεί η κοινοτική διοίκηση δεν είναι οριζόντιου χαρακτήρα αλλά αναφέρονται σε ειδικές αλιευτικές ζώνες ή σε τμήματα που ορίζει το Διεθνές Συμβούλιο για την εκμετάλλευση της θάλασσας (CIEM), για τούτο και είναι επίσης αναγκαία η λεπτομερής απογραφή του στόλου που αλιεύει στις εν λόγω περιοχές σύμφωνα με τον τρόπο αλιείας και την περιοχή προελεύσεως, με στόχο την αξιολόγηση των επιπτώσεων των μέτρων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η κοινή αλιευτική πολιτική και τα συναφή μέτρα μπορούν να χωρισθούν σε τέσσερα διαφορετικά, αλλά αλληλοσυσχετιζόμενα μέρη όσον αφορά τις δομές, τις αγορές, τη διατήρηση των πόρων και τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες. Ωστόσο, έχοντας υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η παρούσα γνωμοδότηση, το ενδιαφέρον θα στραφεί στα μέτρα εκείνα που αφορούν τη διατήρηση των πόρων και τις διαρθρώσεις.

3.2. Από τα τέλη του 1992, η Κοινή Αλιευτική Επιτροπή διέπεται από ένα βασικό κανονισμό (). Ο νέος αυτός κανονισμός έχει ως κύριο θέμα τη διατήρηση των πόρων, αναγνωρίζει την ανάγκη να ληφθούν υπόψη τα στοιχεία της αλιευτικής πολιτικής που αφορούν τις αγορές, τις διαρθρώσεις και τη διατήρηση των πόρων και, ειδικότερα, προσδιορίζει μια σαφή σχέση μεταξύ της προστασίας των πόρων και της αναδιάρθρωσης των αλιευτικών ικανοτήτων για την υλοποίηση των γενικών στόχων που ορίζονται ως ακολούθως:

« ... Οι γενικοί στόχοι της κοινής αλιευτικής πολιτικής όσον αφορά τις δραστηριότητες εκμετάλλευσης είναι η προστασία και η διατήρηση των διαθεσίμων και προσιτών ζώντων θαλάσσιων υδρόβιων πόρων και η καθιέρωση της ορθολογικής και υπεύθυνης εκμετάλλευσής τους, σε διαρκή βάση, υπό οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες κατάλληλες για τον τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της στο θαλάσσιο οικοσύστημα και ιδίως τις ανάγκες τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών....» ().

Μέτρα διατήρησης

3.3. Τα διάφορα μέτρα διατήρησης αφορούν κυρίως τους κανόνες που διέπουν την πρόσβαση στα ύδατα και τους πόρους, καθώς επίσης και την ανάληψη, διαχείριση και έλεγχο δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης προκειμένου να ... «εξασφαλισθεί η ορθολογική και υπεύθυνη εκμετάλλευση των πόρων σε σταθερή βάση ...» (). Τα μέτρα αυτά θεσπίζονται λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες βιολογικές, κοινωνικοοικονομικές και τεχνικές αναλύσεις και, ειδικότερα, τις εκθέσεις της Επιστημονικής, Τεχνικής και Οικονομικής Επιτροπής Αλιείας (STECF).

Κανόνες πρόσβασης στα ύδατα

3.4. Εντός των ορίων αλιείας των κρατών μελών που εκτείνονται σε 200 μίλια, η πρόσβαση στα ύδατα εξακολουθεί να είναι περιορισμένη ακόμη και για τα κοινοτικά αλιευτικά σκάφη (). Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου αριθ. 3760/92 ... «από την 1η Ιανουαρίου 1993 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002, τα κράτη μέλη επιτρέπεται να διατηρήσουν τις ρυθμίσεις που ορίζονται στο άρθρο 100 της πράξης προσχώρησης του 1972 και να επεκτείνουν στα 12 ναυτικά μίλια, για όλα τα ύδατα τα οποία υπάγονται στην κυριαρχία ή δικαιοδοσία τους, το όριο των 6 μιλίων που καθορίζεται στο προαναφερόμενο άρθρο...». Στα πλαισία των ορίων αυτών γίνονται συγκεκριμένες ρυθμίσεις για την ανάληψη αλιευτικών δραστηριοτήτων, καθορίζοντας για κάθε κράτος μέλος τόσο τις γεωγραφικές ζώνες εντός των παράκτιων περιοχών των άλλων κρατών μελών όπου ασκούνται οι δραστηριότητες αυτές, όσο και τα σχετικά είδη ιχθύων. Επίσης, υποστηρίχθηκαν οι ρυθμίσεις που αποκαλούνται «Shetland Box».

3.5. Θα φαινόταν ότι κατά τον καθορισμό των γενικών κανόνων πρόσβασης στα ύδατα εφαρμόσθηκε η «περιφερειακή» αρχή, δεδομένου ότι το άρθρο αυτό της πράξης προσχώρησης του 1972 αναφέρεται στον περιορισμό της αλιείας σε .... «σκάφη που αλιεύουν παραδοσιακά στα ύδατα αυτά και τα οποία χρησιμοποιούν λιμένες στην εν λόγω γεωγραφική παράκτια ζώνη ...». Ωστόσο, η επιδιωκόμενη επίδραση των μέτρων αυτών που περιορίζουν την πρόσβαση σε ζώνες 6 και 12 μιλίων και αφορούν τη διατήρηση των αποθεμάτων και τις παράκτιες ζώνες όπου η αλιεία αποτελεί την κυριότερη, αν όχι τη μοναδική, δραστηριότητα, αμβλύνθηκε στο βαθμό που τα κράτη μέλη δεν περιόρισαν την ένταση της αλιείας στις παράκτιες ζώνες και δεν έδειξαν προτίμηση στα σκάφη που έχουν ως βάση μικρές παράκτιες κοινότητες, ούτε προστάτευσαν τα σκάφη αυτά από αλιευτικές δραστηριότητες μεγαλύτερων και πιο νομαδικών αλιευτικών σκαφών. Η αποφασισθείσα εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας και η συμμετοχή των περιφερειών στη λήψη αποφάσεων θα τους παράσχει υψηλότερο επίπεδο διαχείρισης και συνυπευθυνότητας στην ανάπτυξη και την εφαρμογή της αλιευτικής πολιτικής.

Κανόνες για την πρόσβαση στους πόρους

3.6. Τα μέτρα για κάθε είδος ή ομάδα αλιείας πρέπει να προβλέπουν τα εξής: την οριοθέτηση ζωνών εντός των οποίων απαγορεύονται ή περιορίζονται οι αλιευτικές δραστηριότητες 7 τον περιορισμό των ποσοστών εκμετάλλευσης 7 τον καθορισμό ποσοτικών ορίων για τα αλιεύματα 7 τον περιορισμό του χρόνου αλιείας 7 τον καθορισμό του αριθμού και του είδους των αλιευτικών σκαφών που επιτρέπεται να αλιεύουν 7 τη θέσπιση τεχνικών μέτρων όσον αφορά τον αλιευτικό εξοπλισμό και τις μεθόδους χρησιμοποίησής του 7 τον καθορισμό ενός ελάχιστου μεγέθους ή βάρους για κάθε ιχθύ και τον καθορισμό κινήτρων, συμπεριλαμβανόμενων και κινήτρων οικονομικής φύσεως, για την προώθηση της πιο επιλεκτικής αλιείας.

Περιορισμοί των αλιευτικών δραστηριοτήτων

3.7. Ο Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92 αναφέρει τα μέτρα για τη διαχείριση των αλιευτικών δραστηριοτήτων μέσω της ρύθμισης των αλιευμάτων (αποβιβαζόμενες στην ξηρά ποσότητες ιχθύων) με το Σύνολο των Επιτρεπόμενων Αλιευμάτων (TAC) και τις ποσοστώσεις που κατανέμονται στα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή της «σχετικής σταθερότητας» (). Ωστόσο, οι δυνατότητες ρύθμισης τόσο των εισροών όσο και των εκροών προστίθενται στα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισης και τα μέτρα αυτά εντάσσονται σε ένα πολυετές πλαίσιο (που αφορά πολλά είδη ιχθύων), υπόκεινται δε όχι μόνο σε βιολογικές, αλλά και σε κοινωνικοοικονομικές αναλύσεις. Ο κανονισμός επιτρέπει στο Συμβούλιο να καθορίζει για κάθε είδος αλιείας διαφορετικές μορφές περιορισμού των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης λαμβάνοντας επίσης υπόψη τους συγκεκριμένους διαχειριστικούς στόχους. Συνεπώς, τα αλιεύματα μπορούν να καθορισθούν μέσω των συνήθων ρυθμίσεων του συνόλου των επιτρεπόμενων αλιευμάτων/ποσοστώσεων και/ή μπορούν να ορισθούν περιορισμοί των δραστηριοτήτων με τη μείωση του αριθμού των σκαφών και του αριθμού των ημερών αλιείας. Η αυξημένη σημασία που αποδίδεται στις διαχειριστικές δραστηριότητες της αλιείας αντανακλάται στο άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92 που προβλέπει τη θέσπιση από το Συμβούλιο ενός κοινοτικού συστήματος αδειών αλιείας ().

3.8. Ωστόσο, παρά ορισμένες τροποποιήσεις των μέτρων αυτών, οι διαρθρώσεις διαχείρισης εξακολουθούν να έχουν αυστηρά ιεραρχικό χαρακτήρα και οι αποφάσεις της Κοινότητας εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη, οι δε επιπτώσεις των μέτρων στις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία δεν λαμβάνονται πάντα συγκεκριμένα και επίσημα υπόψη (). Οι επιπτώσεις αυτές που προκύπτουν ή είναι πιθανόν να προκύψουν, καθίστανται θέματα που δεν εμπίπτουν στα πλαίσια της διαδικασίας αποκατάστασης με άλλα μέσα πολιτικής, όπως π.χ. τα προτεινόμενα κοινωνικοοικονομικά συνοδευτικά μέτρα.

Τεχνικά μέτρα διατήρησης των πόρων

3.9. Γίνεται επίσης προσπάθεια προστασίας των θαλάσσιων πόρων με τη χρησιμοποίηση ελάχιστων μεγεθών ματιών, ελάχιστων ποσοτήτων εκφόρτωσης, καθώς επίσης και με την επιβολή περιορισμών τόσο στις αλιευτικές δραστηριότητες σε ορισμένες ζώνες όσο και στο επίπεδο των δευτερευόντων αλιευμάτων.

3.10. Από οικονομική άποψη, τα τεχνικά μέτρα διατήρησης των πόρων είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μείωση των καθαρών οφελών που προκύπτουν από αλιευτικές δραστηριότητες με βραχυπρόθεσμες μειώσεις της αποτελεσματικότητας και των εσόδων. Έχοντας υπόψη τις δυνητικές αρνητικές επιδράσεις τους βραχυπρόθεσμα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον περίπλοκο χαρακτήρα τους, τα μέτρα αυτά απεδείχθη δύσκολο να εφαρμοσθούν, όπως και πολλά από τα άλλα μέτρα της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

Έλεγχος και εφαρμογή

3.11. Τον Οκτώβριο του 1993 υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο ένα νέο σύστημα κοινοτικού ελέγχου (). Η εμβέλεια του νέου αυτού συστήματος είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι ήταν προηγουμένως και καλύπτει όλα τα στοιχεία της κοινής αλιευτικής πολιτικής και, κατά συνέπεια, δεν αφορά μόνο τη διατήρηση, αλλά και μέτρα πολιτικής όσον αφορά τις διαρθρώσεις και την εμπορία των προϊόντων που ισχύουν για ολόκληρο τον κλάδο από την πρωτογενή παραγωγή έως τον τελικό καταναλωτή. Επιτρέπει επίσης τη χρησιμοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών στις δραστηριότητες ελέγχου και εφαρμογής. Ωστόσο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας βάσει της οποίας η ευθύνη ανατίθεται στο καταλληλότερο επίπεδο, τα κράτη μέλη είναι εκείνα τα οποία πρέπει να λαμβάνουν μέτρα, όπως και στο παρελθόν, για την τήρηση και την παρακολούθηση των νόμων, οι δε κυρώσεις αποφασίζονται και επιβάλλονται από τα εθνικά δικαστήρια.

3.12. Η αναγκαιότητα ενός νέου κοινοτικού συστήματος ελέγχου αναλύθηκε λεπτομερώς σε έκθεση της Επιτροπής το 1992 (). Η έκθεση αυτή εντοπίζει τις κυριότερες ελλείψεις κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας όσον αφορά την εποπτεία. Οι ελλείψεις αυτές είχαν σχέση με τα σύμφυτα προβλήματα των πολιτικών διαχείρισης της αλιείας γενικότερα, την έλλειψη πόρων για την εποπτεία και την ανυπαρξία αποτρεπτικών ποινών, την έλλειψη πολιτικών δεσμεύσεων, τις πρακτικές δυσκολίες που έχουν σχέση με την κοινοτική εποπτεία, έλλειψη γενικής προσέγγισης όσον αφορά την εποπτεία στα πλαίσια της κοινής αλιευτικής πολιτικής, με την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των διάφορων εποπτικών οργάνων και την ανεπαρκή πληροφόρηση όσον αφορά την ανάγκη μέτρων διατήρησης των πόρων. Λόγω των ελλείψεων αυτών, οι επιδράσεις των μέτρων της κοινής αλιευτικής πολιτικής στις μεμονωμένες επιχειρήσεις και στις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία δεν αναμενόταν να είναι ούτε οι προβλεπόμενες, ούτε δίκαιες όσον αφορά την κατανομή του κόστους και των οφελών του ελέγχου.

3.13. Eνώ πολλές από τις εν λόγω ελλείψεις αντιμετωπίσθηκαν στη νέα νομοθεσία, το ίδιο το σύστημα και ο ρόλος των παραγόντων του συστήματος αυτού παραμένει ο ίδιος. Ειδικότερα, οι σύμφυτες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται από όλες τις πολιτικές διαχείρισης της αλιείας, δηλαδή η έλλειψη δικαιωμάτων ιδιοκτησίας των πόρων και η συνεχής σύγκρουση μεταξύ των μεμονωμένων βραχυπρόθεσμων συμφερόντων και των συλλογικών μακροπρόθεσμων συμφερόντων, θα διευθετούνταν καλύτερα, σύμφωνα με τη νομοθεσία, με σημαντικά αυστηρότερη εφαρμογή και μεγαλύτερες κυρώσεις.

3.14. Ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχουν άλλοι καθοριστικοί παράγοντες όσον αφορά τη συμμόρφωση ή μη προς τους κανόνες εκτός από τους παράγοντες που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως οικονομικοί, δηλαδή τα αναμενόμενα οφέλη από την παραβίαση ενός νόμου σε σύγκριση με το αναμενόμενο κόστος (η πιθανότητα εντοπισμού και καταδίκης πολλαπλασιαζόμενη με το ύψος των κυρώσεων). Ορισμένοι παράγοντες, π.χ. η δίκαια κατανομή των επιπτώσεων στα μεμονωμένα άτομα και τις περιφέρειες, αντιμετωπίζονται στη νέα νομοθεσία με προσπάθειες εναρμόνισης του επιπέδου των κυρώσεων που επιβάλλουν τα κράτη μέλη. Ωστόσο, το σημερινό σύστημα διαχείρισης, που κατά κύριο λόγο είναι σύστημα εντολών και ελέγχου εκ των άνω προς τα κάτω, ενδέχεται να μη θεωρηθεί ως απόλυτα νόμιμο από τους μεμονωμένους αλιείς και ειδικότερα από ορισμένες περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία, δεδομένου ότι τα μέτρα αυτά ενδέχεται να αποδειχθούν βραχυπρόθεσμα ιδιαίτερα επαχθή από οικονομική άποψη. Η νομιμότητα θα μπορούσε να βελτιωθεί με την αναβάθμιση της δικαιοσύνης μέσω της πιο επίσημης συμμετοχής των περιφερειών και του αλιευτικού τομέα στην εφαρμογή της πολιτικής. Πάντως, η κοινοτική διοίκηση θα πρέπει να κινήσει τους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου που απαιτούνται για τη διασφάλιση της ομοιόμορφης τήρησης της αλιευτικής νομιμότητας σε όλες τις περιφέρειες. Συνιστάται η εναρμόνιση αυτή να προσεγγίσει τα μέτρα αποτροπής και κυρώσεων που έχουν θεσπίσει τα διάφορα κράτη μέλη.

Διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες και διεθνή ύδατα.

3.15. Η προσφάτως λήξασα Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τα αποθέματα που επικαλύπτουν περισσότερες της μιας ζώνες και τα άκρως μεταναστευτικά είδη, που σήμερα βρίσκεται στο στάδιο της κύρωσης, θέτει τις βάσεις ώστε, μέσω της περιφερειακής συνεργασίας, να επιτευχθεί ορθολογική εκμετάλλευση των πόρων των διεθνών υδάτων, πράγμα και παρουσιάζει πρωταρχικό ενδιαφέρον για την Κοινότητα, δεδομένου ότι σημαντικές αλιευτικές επιχειρήσεις εξαρτώνται από τους πόρους αυτούς. Είναι σκόπιμο η Κοινότητα να συμμετάσχει ενεργά στα όργανα ελέχγου των περιφερειακών οργανώσεων διαχείρισης των πόρων οι οποίες υφίστανται ή θα συσταθούν, εκεί όπου υπάρχουν κοινοτικά συμφέροντα, προωθώντας τες μάλιστα, εάν είναι ανάγκη, ώστε να διασφαλισθεί η ορθολογική και βιώσιμη εκμετάλλευση, και για να μην τεθούν οι οργανώσεις αυτές υπό τον έλεγχο των παρακτίων κρατών εις βάρος των κοινοτικών συμφερόντων και των παράκτιων περιοχών και κοινοτήτων που εξαρτώνται από τις δραστηριότητες αυτές.

Διαρθρωτικά μέτρα

3.16. Στόχος των εθνικών μέτρων διατήρησης είναι η προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων με ελάχιστα μεγέθη ματιών ιχθύων, ελάχιστα μεγέθη ιχθύων και ελέγχους των αλιευτικών δραστηριοτήτων σε συγκεκριμένες ζώνες ή των επιπέδων των δευτερευόντων αλιευμάτων. Ο καθορισμός του συνόλου των επιτρεπόμενων αλιευμάτων και η κατανομή τους μεταξύ των κρατών μελών έχει επίσης ως στόχο την επιβολή περιορισμών στα αλιεύματα. Ωστόσο, ούτε οι περιορισμοί αυτοί ούτε τα τεχνικά μέτρα για τη διατήρηση των πόρων μπορούν να θέσουν υπό άμεσο έλεγχο τις αλιευτικές ικανότητες.

3.17. Συνεπώς, τα διαρθρωτικά μέτρα θεωρούνται τώρα σημαντικό και αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής διατήρησης των πόρων, όπως αναγνωρίζεται επίσημα στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92. Δεδομένου ότι ο αλιευτικός στόλος της Κοινότητας θεωρείται ότι έχει πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα, που συντελεί σε μεγάλο βαθμό στην κρίση που διέρχεται ο αλιευτικός τομέας της Κοινότητας, ο κύριος στόχος των διαρθρωτικών μέτρων έχει σχέση με τα άμεσα και τα έμμεσα αποτελέσματα της μείωσης της αλιευτικής ικανότητας ().

3.18. Απαιτούνται σημαντικές μειώσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων μέσω της υιοθετηθείσας τρίτης γενεάς Πολυετών Προγραμμάτων Προσανατολισμού (MAGP) κατά την περίοδο 1993-1996, δηλαδή μια μείωση κατά 20 % των μεριδίων του στόλου που χρησιμοποιεί τράτες βυθού για βαθύβια είδη, μια μείωση κατά 15 % των μεριδίων εκείνων του στόλου που χρησιμοποιούν τράτες και δοκοτράτες για την αλίευση συνθικών ειδών και καμία μείωση (ή αύξηση) για τα σκάφη που αλιεύουν όλα τα άλλα αποθέματα (). Ενώ η τρίτη γενεά Πολυετών Προγραμμάτων Προσανατολισμού είναι πολύ πιο λεπτομερής από εκείνα που είχαν συμφωνηθεί για την περίοδο 1982-1986 και 1987-1991 με τον καθορισμό διάφορων τομεακών στόχων, δεν φαίνεται να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις σε συγκεκριμένες περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία. Όπως προαναφέρθηκε, υπάρχει ένας βαθμός αυθαιρεσίας κατά την εφαρμογή των μέτρων σε εθνικό επίπεδο και, στην περίπτωση των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού, τα κράτη μέλη ενδέχεται να μην λαμβάνουν πλήρως υπόψη την ιδιαίτερη σημασία της αλιείας για τις κατά τόπους περιφέρειες στην προσπάθεια επίτευξης των συμφωνηθέντων στόχων.

3.19. Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα έχουν οι μειώσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων μέσω του περιορισμού της αλιευτικής ικανότητας (και μέσω μιας μείωσης των ποσοστών δραστηριότητας, δεδομένου ότι μέχρι το 45 % του στόχου της μείωσης του στόλου μπορεί να επιτευχθεί με τη μορφή μειωμένων δραστηριοτήτων), αναμένεται να είναι θετικές. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα αναμένονται να προκύψουν αρνητικές επιπτώσεις με την απώλεια θέσεων απασχόλησης και υποβάθμισης των κοινωνικοοικονομικών διαρθρώσεων, ενώ οι επιδράσεις αυτές της πολιτικής καθώς επίσης και η πιθανότητα να απορροφηθεί η πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα χωρίς επιπρόσθετα συνοδευτικά μέτρα, φαίνεται να δικαιολογούν την εφαρμογή των μέτρων αυτών.

3.20. Στα ήδη υφιστάμενα συνοδευτικά μέτρα συγκαταλέγονται ενισχύσεις στις αλιευτικές επιχειρήσεις για την παύση της λειτουργίας των πλοίων τους ή τη μεταβίβασή τους σε τρίτες χώρες (). Επιπλέον, τα μέτρα για τις περιοχές των διάφορων Στόχων () καλύπτουν τις περιφέρειες που εξαρτώνται από την αλιεία, ενώ διοργανώθηκαν προσκλήσεις για την υποβολή αιτήσεων ενίσχυσης στα πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας Pesca οι οποίες εγκρίθηκαν στη συνέχεια ().

3.21. Τα κενά που εντοπίσθηκαν στις κοινοτικές ρυθμίσεις αποτελούν την αιτία για την οποία η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3699/93 με τη θέσπιση μέτρων κοινωνικοοικονομικού χαρακτήρα (). Προτείνεται να χορηγείται χρηματοδοτική ενίσχυση από το Χρηματοδοτικό Μέσο Προσανατολισμού της Αλιείας (FIFG) για τα ακόλουθα μέτρα: α) μερική χρηματοδότηση εθνικών συστημάτων πρόωρης συνταξιοδότησης αλιέων υπό ορισμένες προϋποθέσεις, β) χορήγηση μεμονωμένων αντισταθμιστικών πληρωμών σε αλιείς και γ) ενίσχυση για την ίδρυση (όχι λειτουργία) ταμείων ανεργίας λόγω αντίξοων καιρικών συνθηκών και μηχανισμών για την οικονομική αποζημίωση των αλιέων όταν η αγοραία αξία των προϊόντων που αποβιβάζονται στη ξηρά κυμαίνεται έντονα. Τα προτεινόμενα αυτά νέα μέτρα έχουν προαιρετικό χαρακτήρα και εναπόκεινται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, εφαρμόζονται δε αποκλειστικά στο πλαίσιο μέτρων για την οριστική παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων των σκαφών κατά την έννοια του άρθρου 8(2) του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3699/93 ή στο πλαίσιο της δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 9(3) του κανονισμού αυτού.

3.22. Μετά την αρχική πρόταση της Επιτροπής, εκδόθηκαν ή εκδίδονται γνωμοδοτήσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, όπως προβλέπει η Συνθήκη (). Επίσης, το Συμβούλιο ενέκρινε μια κοινή θέση στα πλαίσια της οποίας τα περισσότερα κράτη μέλη δήλωσαν ότι συμφωνούσαν να επιτευχθεί συμβιβασμός μιας Προεδρίας όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων του Χρηματοδοτικού Οργάνου Προσανατολισμού της Αλιείας (FIFG) για την υποστήριξη εθνικών συστημάτων πρόωρης συνταξιοδότησης αλιέων και για αντισταθμιστικές πληρωμές στα πληρώματα πλοίων που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, αλλά αποκλείστηκαν οι αρχικές προτάσεις όσον αφορά τις πληρωμές σε περίπτωση αντίξοων καιρικών συνθηκών και την επιπρόσθετη ενίσχυση για διακυμάνσεις των αγοραίων τιμών (). Πράγματι, εκφράστηκε η άποψη ότι τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να καλυφθούν από εθνικές κοινωνικές πολιτικές και δεν εδικαιολογείτο η χρήση κεφαλαίων του FIFG.

3.23. Η γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής επικεντρώνεται στη συγκεκριμένη πρόταση και, μολονότι την υποστηρίζει, τάσσεται υπέρ της διεύρυνσης της εμβέλειας των μέτρων ενίσχυσης. Ωστόσο, η παρούσα γνωμοδότηση έχει το πλεονέκτημα ότι εξετάζει τις επιπτώσεις των μέτρων της κοινής αλιευτικής πολιτικής υπό ευρύτερο πνεύμα. Συνεπώς, η συγκεκριμένη πρόταση για μέτρα κοινωνικοοικονομικής φύσεως μπορεί να θεωρηθεί στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο και με παρατηρήσεις ουσιαστικότερης ενδεχομένως φύσεως.

3.24. Πράγματι, οι προτάσεις αυτές για συνοδευτικά μέτρα δείχνουν ότι οι κοινωνικοοικονομικές πτυχές θεωρούνται μάλλον ως εξωτερικός παράγοντας των αποφάσεων πολιτικής παρά ως βασικό στοιχείο των στόχων της πολιτικής αυτής. Επιπλέον, οι περιφερειακές εκτιμήσεις δεν φαίνεται να λαμβάνονται επίσημα υπόψη σε ορισμένα από τα σημαντικά διαρθρωτικά μέτρα, ιδίως εκείνα που έχουν σχέση με την πραγματοποίηση των επιδιωκόμενων μειώσεων των αλιευτικών δραστηριοτήτων στα πλαίσια των MAGP. Εάν η διαρθρωτική ανισότητα μεταξύ των αλιευτικών δραστηριοτήτων και των πόρων αποτελεί τον κυριότερο λόγο της κρίσεως και εάν οι μειώσεις της αλιευτικής ικανότητας εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία, τότε τα συμφέροντα των περιφερειών που εξαιρούνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την κατάρτιση των MAGP. Η υφιστάμενη πολιτική φαίνεται αυθαίρετη και για το λόγο ενδέχεται να προκαλέσει εξωτερικές δαπάνες που απαιτούν επιπρόσθετα κοινωνικοοικονομικά συνοδευτικά μέτρα.

3.25. Είναι ανάγκη τα αντισταθμιστικά συνοδευτικά μέτρα που θεσπίστηκαν με την αναθεώρηση του Κανονισμού (ΕΚ) 3699/93 και την πρωτοβουλία PESCA να διαδραματίσουν πρωταρχικό ρόλο και να δοθούν σε αυτά μεγαλύτερα κονδύλια και ισχύς κατά την περίοδο εφαρμογής του ανωτέρω Κανονισμού, ώστε να λειτουργήσουν ως πραγματικός διορθωτικός παράγοντας των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών που προκάλεσε η αναδιάρθρωση του τομέα.

4. Συμπεράσματα

4.1. Είναι απλή αλλά σημαντική η παρατήρηση ότι οι βασικοί θαλάσσιοι πόροι των βιομηχανιών προϊόντων αλιείας βρίσκονται συχνά σε ορισμένη απόσταση από τις περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις βιομηχανίες αυτές από άποψης εισοδήματος και απασχόλησης. Επίσης, οι πολύτιμοι αυτοί βασικοί πόροι αποτελούν συχνά το αντικείμενο εκμετάλλευσης εκ μέρους αλιευτικών επιχειρήσεων και περιοχών που ενεργούν ως «χρήστες» και όχι ως «ιδιοκτήτες» των πόρων.

4.2. Η εύθραυστη και χαλαρή φύση του δεσμού αυτού μεταξύ μιας περιφερειακής αλιευτικής βιομηχανίας και της βάσης των πόρων της δεν είναι χαρακτηριστική και αντανακλάται στις σαφώς καλύτερες γνώσεις και τεκμηρίωση για τις δραστηριότητες στην ξηρά σε σύγκριση με τις δραστηριότητες στη θάλασσα. Το φαινόμενο αυτό εντείνεται με το να θεωρείται ότι τα προβλήματα που προκύπτουν μπορούν να λυθούν ανεξάρτητα από τις πρωταρχικές αποφάσεις πολιτικής.

4.3. Η προσέγγιση για τη διατήρηση των πόρων στα πλαίσια της αλιευτικής πολιτικής που δίδει έμφαση στην καλή κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων και την εξάρτηση του αλιευτικού τομέα από την κατάσταση των αποθεμάτων αυτών, αντικατοπτρίζεται σαφώς στην κοινή αλιευτική πολιτική. Επιπλέον, η επιδίωξη οικονομικής αποτελεσματικότητας και αυξημένου πλούτου με τη μείωση του αριθμού των αλιέων υποστηρίζεται από τα βασικά διαρθρωτικά στοιχεία της πολιτικής αυτής, ιδίως τώρα που οι δύο πτυχές της εν λόγω πολιτικής θεωρούνται ως συμπληρωματικές, δηλαδή με τη συμπλήρωση της αλιευτικής ικανότητας (και δραστηριότητας) του στόλου είναι δυνατό να επιτευχθούν τόσο οι στόχοι διατήρησης των πόρων όσο και οι οικονομικοί στόχοι. Ωστόσο, η κοινωνικοοικονομική άποψη σύμφωνα με την οποία οι αλιείς και τα άλλα μέρη του αλιευτικού τομέα αποτελούν μέλη παράκτιων δήμων και κοινοτήτων που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία και όχι απλά συστατικά μέρη του στόλου ή του αλιευτικού τομέα, υπάρχει τάση να αντιμετωπίζεται στα μέτρα πολιτικής ως δευτερεύων παρά ως πρωτεύων παράγοντας, π.χ. η επιδίωξη των στόχων διατήρησης και ορθολογικοποίησης των πόρων έχουν αρνητικές επιδράσεις που απαιτούν ένα είδος ενίσχυσης με τη μορφή μέτρων στήριξης. Τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να είναι ικανοποιητικά, ώστε να μην υπάρξουν αντιδράσεις από πλευράς των εμπλεκομένων φορέων και ώστε να υπάρξει μεγαλύτερη συνυπευθυνότητα των εθνικών και περιφερειακών αρχών. Θα πρέπει να περιλαμβάνουν διάφορες πτυχές, όπως η κατάρτιση και ο επαναπροσανατολισμός των αλιέων, η παροχή κινήτρων στις επιχειρήσεις που επαναπροσλαμβάνουν πλεονασματικούς εργαζόμενους του αλιευτικού τομέα, καθώς και η αυτοαπασχόληση, και δεν πρέπει να αποκλείουν την προσαρμοσμένη εφαρμογή της αναδιάρθρωσης του αλιευτικού τομέα ώστε να υπάρχει το ελάχιστο δυνατό κοινωνικό κόστος στις περιοχές εκείνες που εξαρτώνται από την αλιεία και όπου δεν υπάρχουν άλλες δραστηριότητες πλην της αλιευτικής, αφού πρώτα αυτές χαρακτηρισθούν και ορισθούν με ακρίβεια. Επίσης, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι επαρκούς εμβέλειας, ώστε να είναι δυνατός ο ενδεδειγμένος και δυναμικός χρονικά προγραμματισμός.

4.4. Είναι απαραίτητο να προβλέψει η Κοινότητα την ανάγκη να εντατικοποιηθούν οι απαραίτητοι μηχανισμοί, για να αυξηθούν οι δυνατότητες πρόσβασης του κοινοτικού στόλου σε εξωτερικούς αλιευτικούς πόρους, τόσο στα ύδατα τρίτων χωρών όσο και στα διεθνή ύδατα, λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, την ανάγκη να μην αυξηθεί η ανεπάρκεια αλιευτικών προϊόντων της Κοινότητας και, αφετέρου, την πολιτική της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής για εκείνες τις παράκτιες ζώνες και τις αλιευτικές κοινότητες που θα θιγούν από την απώλεια δυνατοτήτων πρόσβασης εξαιτίας των μεταβολών Διεθνούς Ναυτικού Δικαίου και των εμπορικών πλεονεκτημάτων που θα παρέχονται σε σχέση με άλλα, μη αλιευτικά συμφέροντα.

4.5. Ο διαχωρισμός των βιολογικών/διαρθρωτικών και κοινωνικοοικονομικών πτυχών της διαχείρισης έχει ως αποτέλεσμα ένα κεντροποιημένο σύστημα που ενδεχομένως να μην λαμβάνει υπόψη τις περιφερειακές ανάγκες τόσο όσο τα συστήματα στα οποία συμμετέχουν οι «χρήστες» κατά την εφαρμογή των αποφάσεων πολιτικής χωρίς να είναι απλώς δέκτες των αποφάσεων αυτών. Η περαιτέρω συμμόρφωση με τους κανονισμούς ενδέχεται να επηρεασθεί αρνητικά όταν η συμμετοχή των χρηστών στη διαχείριση είναι σχετικά ασήμαντη.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων παράκτιων περιοχών και των οικοσυστημάτων τους. Η σε μόνιμη βάση χρησιμοποίηση των αλιευτικών πόρων προϋποθέτει κυρίως με την επέκταση του ελέγχου και στον τεχνολογικό αλιευτικό εξοπλισμό: πρέπει να καταργηθούν οι μη επιλεκτικές γενικές μέθοδοι αλιείας και να προωθηθούν οι μέθοδοι ακρίβειας ώστε να καθίσταται δυνατή η λήψη ορισμένου είδους και μέγεθους ιχθύων. Η αρχή αυτή θα πρέπει να ενταχθεί στην κοινή αλιευτική πολιτική.

4.6. Συνεπώς, οι επιπτώσεις των μέτρων της κοινής αλιευτικής πολιτικής στις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία ενδέχεται να είναι διαφορετικές και αυθαίρετες σε ολόκληρη την Κοινότητα, οι δε πραγματικές επιδράσεις τελείως διαφορετικές από τις αναμενόμενες. Ενώ μέτρα υποστήριξης, όπως αυτά που προτείνει η Επιτροπή (), ενδέχεται να βελτιώσουν βραχυπρόθεσμα την κατάσταση, φαίνεται ότι απαιτείται μια ριζικότερη τροποποίηση της προσέγγισης για την αντιμετώπιση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προβλήματων των περιφερειών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία. Πιθανολογείται ότι η προσέγγιση αυτή χρειάζεται να λάβει περισσότερο υπόψη και να ενσωματώσει καλύτερα τη διαχείριση των βασικών κεφαλαιακών πόρων στις αποφάσεις πολιτικής που αφορούν τις εξαρτώμενες ζώνες και να προβλέψει τη συμμετοχή των «χρηστών» στη λήψη και την εφαρμογή των αποφάσεων αυτών. Κατά συνέπεια, η (σταθερά) καλή κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προγραμματιζόμενη οικονομική ανάπτυξη (και διαφοροποίηση) των περιφερειών και των παράκτιων περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία, λαμβάνοντας καλύτερα υπόψη άλλους χρήστες των παράκτιων πόρων εκτός των αλιέων, καθώς επίσης και περιβαλλοντικές εκτιμήσεις. Επιπλέον, πρέπει να αναμένεται ότι η συμμόρφωση με τους κανονισμούς θα αυξηθεί με την ευρύτερη συμμετοχή των «χρηστών» στη διαδικασία περιφερειακής διαχείρισης, ιδίως καθώς η αντίληψη για τους βασικούς πόρους αλλάζει και από καταναλωτικό αγαθό θεωρούνται ως κεφαλαιουχικό στοιχείο ενεργητικού. Με λίγα λόγια, οποιαδήποτε μετάθεση της εφαρμογής της αλιευτικής πολιτικής σε περιφερειακό επίπεδο μπορεί να αποτελέσει μια πιο αποδοτική και αποτελεσματική ερμηνεία «της αρχής της επικουρικότητας» βάσει της οποίας οι ευθύνες κατανέμονται στο πιο κατάλληλο επίπεδο και οδηγούν στην καλύτερη εκπλήρωση των γενικών στόχων της κοινής αλιευτικής πολιτικής, δηλαδή ... «την προστασία και τη διατήρηση των διαθέσιμων και προσιτών ζώντων θαλάσσιων υδρόβιων πόρων και την καθιέρωση της ορθολογικής και υπεύθυνης εκμετάλλευσής τους σε διαρκή βάση, υπό οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες κατάλληλες, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της στο θαλάσσιο οικοσύστημα και ιδίως τις ανάγκες τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών» .... ().

Βρυξέλλες, 18 Ιανουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

() Η κρίση στον κοινοτικό τομέα της αλιείας (COM(94) 335 τελικό, 19. 7. 1994).

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Διαρθρωτικά Ταμεία της Κοινότητας 1994-1999, OOPEC, 1993.

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Οδηγός για τις Κοινοτικές Πρωτοβουλίες 1994-1999, OOPEC, 1994.

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Κοινωνικοοικονομικά Συνοδευτικά Μέτρα που συνδέονται με τα Μέτρα Αναδιάρθρωσης του Τομέα της Αλιείας και Πρόταση Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) για τροποποίηση του Κανονισμού αριθ. 3699/93 (COM(95) 55 τελικό, 20. 3. 1995).

() Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανακοίνωση προς τα κράτη μέλη για τον καθορισμό των κατευθύνσεων που αφορούν τις συνολικές επιχορηγήσεις ή τα ολοκληρωμένα επιχειρησιακά προγράμματα για τα οποία τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν αιτήσεις χορηγήσεως συνδρομής στα πλαίσια της κοινοτικήςπρωτοβουλίας που αφορά την αναδιάρθρωση του αλιευτικού τομέα (Pesca) (94/C180/01), Κεφάλαιο ΙΙΙ, Δικαιούχοι.

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, περιφερειακές, κοινωνικοοικονομικές μελέτες για τον τομέα της αλιείας, για τη διεύθυνση αλιείας, γενική διεύθυνση αλιείας, 1993.

() Ο «τομέας της αλιείας απαρτίζεται από όσους ασχολούνται σε οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες του τομέα» όπως αναφέρεται στον Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 3699/93, της 21ης Δεκεμβρίου 1993 (ΕΕ αριθ. L 346 της 31. 12. 1993, σ. 1).

() α) Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Περιφερειακές, Κοινωνικοοικονομικές Μελέτες στον Τομέα της Αλιείας, Γενική Διεύθυνση Αλιείας, βλ. παραπάνω.

β) Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εμπεριστατωμένη μελέτη για τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις των πολυετών προγραμμάτων προσανατολισμού για τους αλιευτικούς στόλους, που πρόκειται να δημοσιευθεί σύντομα (όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τα κοινωνικοοικονομικά συνοδευτικά μέτρα αναδιάρθρωσης του τομέα της αλιείας, COM(95) 55 τελικό, 20. 3. 1995, σ. 2).

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Πρόταση Κανονισμού για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3699/93 περί καθορισμού των κριτηρίων και των όρων των κοινοτικών παρεμβάσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων τους, βλ. παραπάνω.

() Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής, SEC(92) 394 τελικό, 6 Μαρτίου 1992.

() Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92, της 20ής Δεκεμβρίου 1992, για τη θέσπιση κοινοτικού συστήματος για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια (ΕΕ αριθ. L 389 της 31. 12. 1992).

() Άρθρο 2 του Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92, βλ. παραπάνω.

() Άρθρο 4.1 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92, βλ. παραπάνω.

() Η αλιευτική ζώνη των 200 μιλίων δεν υιοθετήθηκε στη Μεσόγειο, και, ως εκ τούτου, το κοινοτικό σύστημα για τη διατήρηση των θαλάσσιων πόρων δεν ισχύει για την αλιεία στη Μεσόγειο.

() H αρχή της «σχετικής σταθερότητας» αφορά την κατανομή στα κράτη μέλη ενός σταθερού ποσοστού του Συνόλου των Επιτρεπόμενων Αλιευμάτων για ένα δεδομένο απόθεμα στο οποίο έχουν πρόσβαση. Αυτή η «κλείδα κατανομής» εφαρμόσθηκε για πρώτη φορά το 1983 προσδιορίσθηκε λαμβάνοντας υπόψη ορισμένα κριτήρια, όπως μεταξύ άλλων τις ειδικές ανάγκες των περιφερειών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αλιεία, σύμφωνα με το ψήφισμα του Συμβουλίου της 3ης Νοεμβρίου 1976 («Προτιμήσεις της Χάγης»).

() Οι μεταγενέστερες προτάσεις της Επιτροπής για το θέμα αυτό υποδιαιρέθηκαν σε δύο κατηγορίες: (α) ρυθμίσεις που θεσπίζουν ορισμένους κανόνες για τις ελάχιστες πληροφορίες οι οποίες πρέπει να περιέχονται στις άδειες αλιείας που περιλαμβάνουν κατά κύριο λόγο έγγραφα με τα στοιχεία κάθε αλιευτικού σκάφους της Κοινότητας, και (β) ρυθμίσεις για τον περιορισμό των αλιευτικών δραστηριοτήτων μεμονωμένων σκαφών μέσω ειδικών αδειών αλιείας, βλέπε σχετικά:

α) Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) 3690/93 της 20. 12. 1993 για τη θέσπιση ενός κοινοτικού καθεστώτος που θα καθορίζει τις ελάχιστες πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνονται στις άδειες αλιείας (ΕΕ αριθ. L 341, 31. 12. 1993).

β) Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) 163/89 της 24. 1. 1989 σχετικά με τον πίνακα αλιευτικών σκαφών της Κοινότητας (ΕΕ αριθ. L 20 της 25. 1. 1989).

γ) Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) 1627/94 της 27. 6. 1994 για τη θέσπιση των γενικών διατάξεων για τις ειδικές άδειες αλιείας (ΕΕ αριθ. L 171 της 6. 7. 1994).

() Γενικά κοινωνικοοικονομικά προβλήματα έδωσαν την αφορμή να αγνοηθούν οι επιστημονικές συμβουλές και να αυξηθεί το TAC αν και όπου επρόκειτο για τις προτιμήσεις της Χάγης δεν παρεχόταν μόνο στις περιοχές βάσης.

() Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 της 12. 10. 1993 για τη θέσπιση συστήματος ελέγχου κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΕΕ αριθ. L 261 της 20. 10. 1993), όπως προβλέπεται και απαιτείται από το άρθρο 12 του νέου βασικού κανονισμού αριθ. 3760/92.

() Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον έλεγχο της εφαρμογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής, βλ. παραπάνω.

() Η κρίση στον αλιευτικό τομέα της Κοινότητας, βλ. παραπάνω.

() Αποφάσεις της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 1992, για τα Πολυετή Προγράμματα Προσανατολισμού του αλιευτικού στόλου των κρατών μελών για την περίοδο 1993-1996.

() Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3699/93, άρθρα 8 και 9.

() Kανονισμός Πλαίσιο για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, άρθρα 9 και 11 α).

() Ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη για τον καθορισμό των κατευθύνσεων που αφορούν τις συνολικές επιχορηγήσεις ή τα ολοκληρωμένα επιχειρησιακά προγράμματα για τα οποία τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν αιτήσεις χορηγήσεως συνδρομής στα πλαίσια της κοινοτικής πρωτοβουλίας που αφορά την αναδιάρθρωση του αλιευτικού τομέα (Pesca) (ΕΕ αριθ. C 180 της 1. 7. 1994, σ. 1).

() Τα κενά αυτά εντοπίσθηκαν από ορισμένα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον αλιευτικό τομέα (μέσω των επίσημων οργάνων επικοινωνίας τους με την Επιτροπή).

() Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση Κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του Κανονισμού της ΕΚ αριθ. 3699/93 περί καθορισμού των κριτηρίων και όρων των κοινοτικών παρεμβάσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα στον τομέα της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων τους» (έγγρ. CES 591/95, 31Μαΐου και 1η Ιουνίου 1995).

() Συμβούλιο Αλιείας, 1η Ιουνίου 1995.

() Eπιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Κοινωνικοοικονομικά Συνοδευτικά Μέτρα που συνδέονται με τα μέτρα αναδιάρθρωσης του τομέα της αλιείας και πρόταση Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) για τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3699/93, βλ. παραπάνω.

() Άρθρο 2 του Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 3760/92, βλ. παραπάνω.