ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Ώθηση στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση στην ΕΕ /* COM/2012/0537 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Ώθηση στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση στην ΕΕ 1. Ποροι για τη στρατηγικη «Ευρωπη 2020», σε μεγαλο βαθμο αναξιοποιητοι O πολιτισμός, στην καρδιά του κοινωνικού μας ιστού, διαμορφώνει την ταυτότητα μας, τις φιλοδοξίες και τις σχέσεις μας με τους άλλους και τον κόσμο. Διαμορφώνει επίσης τα μέρη και τους τόπους που ζούμε, τον τρόπο ζωής μας. Η πολιτιστική κληρονομιά, οι εικαστικές τέχνες και οι τέχνες του θεάματος, ο κινηματογράφος, η μουσική, οι εκδόσεις, η μόδα ή ο σχεδιασμός είναι έντονα παρόντα στην καθημερινή ζωή, παρά ταύτα η συμβολή που μπορούν να έχουν οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας[1] στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ δεν έχει ακόμα πλήρως αναγνωριστεί. Επιπλέον, η παγκοσμιοποίηση και η ψηφιακοποίηση δημιουργούν σημαντικότατες προκλήσεις, αλλά οι αναγκαίες προσαρμογές δεν έχουν ακόμη γίνει ώστε να μπορέσουν οι τομείς αυτοί να αποδώσουν τα μέγιστα και να μπορέσει να αξιοποιηθεί καλύτερα η μακρόχρονη αριστεία της Ευρώπης ως συγκριτικό πλεονέκτημα στην παγκόσμια σκηνή. Η παρούσα ανακοίνωση προτείνει μια στρατηγική για εντατικότερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων των τομέων αυτών στην ΕΕ, ώστε να συμβάλουν στην οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση. Τομείς υψηλής οικονομικής μεγέθυνσης Οι οικονομικές επιδόσεις του τομέα του πολιτισμού και της δημιουργίας είναι γνωστές: στην ΕΕ αντιπροσωπεύουν το 3,3% του ΑΕγχΠ και απασχολούν 6,7 εκατομμύρια ανθρώπους (3% της συνολικής απασχόλησης)[2]. Τα αριθμητικά στοιχεία είναι σημαντικά αν λάβουμε υπόψη μας τη βιομηχανία μόδας[3] και ειδών πολυτελείας[4], που βασίζονται σε ισχυρή πολιτιστική και δημιουργική εισροή. Αντιστοιχούν στο 3% του ΑΕγχΠ της ΕΕ ο καθένας τους και απασχολούν 5 και 1 εκατομμύρια ανθρώπους αντιστοίχως, ενώ οι απασχολούμενοι στον παραγωγικό κλάδο των ειδών πολυτελείας αναμένεται να φθάσουν τα 2 εκατομμύρια έως το 2020[5]. Μεταξύ 2008 και 2011, η απασχόληση στον τομέα του πολιτισμού και της δημιουργίας αντιστάθηκε καλύτερα στις πτωτικές τάσεις σε σχέση με το υπόλοιπο της οικονομίας της ΕΕ συνολικά[6] αλλά, πάντως, ο ρυθμός ανάπτυξης διέφερε από τον ένα κλάδο στον άλλο. Η τάση αυτή είναι ακόμα πιο ενδιαφέρουσα αν ληφθεί υπόψη ότι μερικοί τομείς απασχολούν πολύ περισσότερους νέους από ό,τι οι υπόλοιποι τομείς της οικονομίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, οι στρατηγικές επενδύσεις στους τομείς αυτούς έδωσαν θεαματικά αποτελέσματα. Ειδικότερα, τα φεστιβάλ και ο θεσμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης αποφέρουν σημαντικά οικονομικά οφέλη και μερικές φορές το κέρδος από τη μόχλευση είναι δέκα φορές μεγαλύτερο για κάθε ευρώ που έχει επενδυθεί. Καταλυτικοί παράγοντες για την καινοτομία Οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, στο σημείο που διασταυρώνονται οι τέχνες, οι επιχειρήσεις και η τεχνολογία, βρίσκονται σε στρατηγική θέση για να κινητοποιήσουν παραγωγικές δυνάμεις και σε άλλους κλάδους παραγωγής. Παρέχουν το περιεχόμενο στις εφαρμογές ΤΠΕ, δημιουργούν ζήτηση για εξεζητημένα καταναλωτικά ηλεκτρονικά είδη και συσκευές τηλεπικοινωνιών. Οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας έχουν επίσης άμεσο αντίκτυπο σε τομείς όπως ο τουρισμός και είναι ενσωματωμένοι σε όλη την αξιακή αλυσίδα των άλλων τομέων, όπως είναι η μόδα και τα είδη πολυτελείας, όπου η σημασία τους ως πάγιου ενεργητικού στοιχείου μεγαλώνει[7]. Γενικότερα, οι τομείς αυτοί έχουν αντίκτυπο στην καινοτομία και σε άλλους κλάδους παραγωγής. Όπως τονίστηκε στην ανακοίνωση με θέμα «Ένωση καινοτομίας»[8], η καινοτομία υποβοηθείται από μη τεχνολογικούς παράγοντες όπως η δημιουργικότητα, ο σχεδιασμός και οι νέες οργανωτικές διεργασίες ή επιχειρηματικά μοντέλα. Βασίζεται σε δημιουργικά οικοσυστήματα για τα οποία η ποιότητα και η ποικιλία των συμπράξεων ανάμεσα στους διάφορους τομείς και τα είδη των συντελεστών είναι καθοριστική. Το προφανέστερο παράδειγμα είναι η ευρεία χρήση του σχεδιασμού στη βιομηχανία που αποφέρει προστιθέμενη αξία στα προϊόντα, τις υπηρεσίες, τις διεργασίες και τις δομές της αγοράς. Οι επιχειρήσεις που δαπανούν τα διπλάσια από τον μέσο όρο εισροών στον τομέα της δημιουργίας έχουν 25% περισσότερες πιθανότητες να κατασκευάσουν καινοτομικά προϊόντα[9]. Aυτές οι εντυπωσιακές δυνατότητες μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστική πηγή για κοινωνική καινοτομία και να δώσουν απάντηση σε σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία, όπως η κλιματική αλλαγή, η αειφόρος ανάπτυξη, οι δημογραφικές αλλαγές ή η πολιτιστική πολυμορφία[10]. Για παράδειγμα, σε σύμπραξη με τον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας μπορούν να συμβάλουν σ’ ένα κράμα δεξιοτήτων με επίκεντρο τη δημιουργικότητα και την επιχειρηματικότητα, την κριτική σκέψη, την ανάληψη ρίσκων και τη δέσμευση, που χρειάζονται για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στην κοινωνία της γνώσης. Στοιχείο νευραλγικής σημασίας στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού και ήπια δύναμη Οι διεθνείς εταίροι της Ευρώπης επενδύουν ήδη πολύ στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας. Οι ΗΠΑ επενδύουν ήδη εδώ και δεκαετίες σ’ αυτούς επειδή τους θεωρούν οικονομικούς τομείς στρατηγικής σημασίας αλλά και εργαλείο με το οποίο επιβεβαιώνουν την παρουσία τους παγκοσμίως. Άλλοι, όπως η Κίνα, η Νότια Κορέα ή η Ινδία, πραγματοποιούν μαζικές επενδύσεις για να δώσουν ώθηση στις οικονομικές δυνατότητες που κρύβουν αυτοί οι τομείς και να τονώσουν την «ήπια δύναμή» τους. Για να το πετύχουν, επιδίδονται σε κυνήγι ταλέντων σε παγκόσμιο επίπεδο. Για παράδειγμα, στην Κίνα οι δημόσιες επενδύσεις στον πολιτισμό έχουν αυξηθεί κατά 23% ετησίως από το 2007, και προβλέπεται να αυξηθεί το μερίδιο των τομέων αυτών στο ΑΕγχΠ από 2,5% - 5-6% έως το 2015[11]. Ενώ οι βιομηχανίες μόδας και ειδών πολυτελείας συμβάλλουν όλο και περισσότερο στις εξαγωγές της ΕΕ[12] και στην προβολή της ευρωπαϊκής αριστείας στον κόσμο, οι δυνατότητες των άλλων τομέων, όπως στον κινηματογράφο ή τη μουσική, δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί στρατηγικά στο εξωτερικό. Η πρόκληση είναι τόσο να αυξηθούν οι εξαγωγές προς όφελος της οικονομίας της ΕΕ όσο και να διαμορφωθεί μια δυναμική εικόνα μιας ελκυστικής και δημιουργικής Ευρώπης που θα είναι ανοικτή σε κουλτούρες και ταλέντα από όλο τον κόσμο. 2. Πώς να γινουν οι προκλησεισ νεεσ ευκαιριεσ για αναπτυξη και απασχοληση Οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτατα λόγω της ψηφιακοποίησης και της παγκοσμιοποίησης, όπου αναδύονται νέοι παίκτες, συνυπάρχουν πολύ μεγάλες δομές με μικρομονάδες, οι αξιακές αλυσίδες μεταμορφώνονται σταδιακά και αναπτύσσονται νέες καταναλωτικές συμπεριφορές και προσδοκίες. Ενώ οι αλλαγές αυτές προσφέρουν μεγάλες ευκαιρίες σε ό,τι αφορά το χαμηλότερο κόστος παραγωγής ή νέα κανάλια διανομής, χρειάζεται δράση σε διάφορα επίπεδα. Σ’ αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες: ο τραπεζικός τομέας δεν έχει την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη για να αναλύσει τα επιχειρηματικά μοντέλα στους τομείς αυτούς και δεν αξιολογεί επαρκώς το άυλο ενεργητικό. Η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την κατάσταση ακριβώς τη στιγμή που χρειάζονται επενδύσεις για την προσαρμογή. Οι τομείς αυτοί χαρακτηρίζονται επίσης από μεγάλο κατακερματισμό σε εθνικό και γλωσσικό επίπεδο.. Ενώ η πολιτιστική πολυμορφία που προκύπτει είναι σαφώς ένα ευρωπαϊκό κεφάλαιο, έχει ως αποτέλεσμα περιορισμένη και αναποτελεσματική διακρατική κυκλοφορία των πολιτιστικών και δημιουργικών έργων και των συντελεστών τους εντός και εκτός της ΕΕ, γεωγραφικές ανισορροπίες και, κατά συνέπεια, περιορισμένο εύρος επιλογών για τους καταναλωτές. Παρατηρείται ισχυρή δυναμική στα όρια μεταξύ των διαφόρων τομέων (για παράδειγμα, με την αυξημένη συσχέτιση ηλεκτρονικών παιχνιδιών, ταινιών και μουσικής) και με άλλους κλάδους παραγωγής (όπως η μόδα, τα είδη πολυτελείας ή ο τουρισμός). Ωστόσο, οι τομείς και οι πολιτικές παραμένουν, συχνά, περιχαρακωμένες στα δικά τους πλαίσια, περιορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το πεδίο για συνέργειες και δυσχεραίνοντας την εμφάνιση νέων λύσεων και επιχειρήσεων. Όλες αυτές οι προκλήσεις επηρεάζουν τους διάφορους τομείς με διαφορετικό τρόπο, αλλά χρειάζονται μια συνεκτική στρατηγική αντιμετώπιση με τη συμμετοχή όλων των συντελεστών, ξεκινώντας από το τοπικό επίπεδο και φτάνοντας σε επίπεδο ΕΕ. 3. Η αναγκη για πολυεπιπεδη στρατηγικη – ο ρολοσ των κρατων μελων Ολιστική προσέγγιση για ολοκληρωμένες στρατηγικές Παρά τη μεγάλη ποικιλία εθνικών και περιφερειακών πλαισίων, η ανάπτυξη επιτυχών στρατηγικών, που μπορούν να μετατρέψουν τις προκλήσεις που προαναφέρθηκαν σε νέες ευκαιρίες για οικονομική μεγέθυνση και θέσεις εργασίας στην ΕΕ, ακολουθεί συνήθως την ίδια λογική αλληλουχία[13]. Κατά γενικό κανόνα, οι επιτυχείς στρατηγικές για τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας χαράσσονται με άξονα την πλήρη χαρτογράφηση και κινητοποίηση των πολιτιστικών και δημιουργικών πόρων μιας συγκεκριμένης επικράτειας. Είναι ολιστικές, αναζητούν συμπράξεις μεταξύ των διαφόρων τομέων (πολιτισμός, βιομηχανία, οικονομία, εκπαίδευση, τουρισμός, χωροταξία κ.λπ.) και επιδιώκουν τη συμμετοχή όλων των δημόσιων και ιδιωτικών συντελεστών για την αύξηση της ανάληψης υποχρεώσεων. Οι στρατηγικές πρέπει επίσης να συνοδεύονται από έρευνα για να εξασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα, την απόδοση και τη βιωσιμότητα. Για κάθε θέμα – από την ανάπτυξη δεξιοτήτων μέχρι την πρόσβαση στη χρηματοδότηση ή την πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές κ.λπ. – οι στρατηγικές αυτές ξεχωρίζουν τα θέματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν με γενικές πολιτικές και μέσα από τα θέματα που απαιτούν εξειδικευμένη προσέγγιση. Αυτό αφορά όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης: το τοπικό, το περιφερειακό, το εθνικό έως και το ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα τελευταία χρόνια, ενώ μερικά κράτη μέλη, περιφέρειες και πόλεις, όπως το ΗΒ, η Εσθονία, η Βαλονία, η Απουλία, η Βαρκελώνη ή το Άμστερνταμ, κατάφεραν να αξιοποιήσουν το εξαιρετικό δυναμικό των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας ως έναν τρόπο να προωθήσουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και ανέπτυξαν σταδιακά στρατηγικές ad hoc, σε άλλα κράτη μέλη αρχίζουν μόλις να παρατηρούνται τέτοιες κινήσεις. Στην περίπτωση αναδυόμενων στρατηγικών, αυτές τείνουν να εστιάζονται στην ενίσχυση των τομέων αυτών, αλλά όχι ακόμη στην ανεύρεση συμπράξεων και στη δημιουργία δευτερογενούς οφέλους για άλλους τομείς. Άξονες πολιτικής Για να απαντηθούν οι σημαντικές προκλήσεις που προαναφέραμε, χρειάζονται συντονισμένες ενέργειες, ιδίως στους ακόλουθους νευραλγικούς τομείς πολιτικής. Ικανοποίηση της ζήτησης για μεταβαλλόμενες δεξιότητες Υπάρχει ανάγκη για ισχυρότερες συμπράξεις μεταξύ των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας, των κοινωνικών εταίρων και των παρόχων υπηρεσιών εκπαίδευσης και κατάρτισης, τόσο αρχικής κατάρτισης όσο και διαρκούς επαγγελματικής επιμόρφωσης. Αυτό θα πρέπει να αποφέρει στους τομείς το μείγμα δεξιοτήτων που χρειάζεται για δημιουργική επιχειρηματικότητα σ’ ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Επιπλέον, μερικοί τομείς έρχονται αντιμέτωποι με έλλειψη εργατικού δυναμικού που να διαθέτει τεχνικές και παραδοσιακές δεξιότητες και χειροτεχνικές ικανότητες επειδή οι νέοι ειδικότερα δεν ελκύονται από την εκμάθηση τέτοιων δεξιοτήτων. Οι δημιουργικές δεξιότητες πρέπει να μαθαίνονται από μικρή ηλικία, ώστε να μπαίνουν τα θεμέλια για συνεχή ανανέωση δημιουργικών ταλέντων και να τονώνεται η ζήτηση για πιο διαφοροποιημένα και εξελιγμένα περιεχόμενα και προϊόντα. Στην προοπτική της διά βίου μάθησης, οι δημιουργικές δεξιότητες και προσόντα μπορούν να συμβάλουν ώστε να αντιμετωπιστούν οι αλλαγές στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Οι συμπράξεις με τον εκπαιδευτικό τομέα μπορούν, επίσης, να συμβάλουν σε ένα μαθησιακό περιβάλλον με κίνητρα, που θα υποστηρίζει τους μαθητές, ιδίως όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες, να αποκτήσουν βασικές δεξιότητες και να αναπτύξουν τις ικανότητες που απαιτούνται για τον μελλοντικό τους επαγγελματικό βίο, ώστε να βελτιώσουν την απασχολησιμότητά τους. Οι πρωτοβουλίες στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας μπορούν να συμβάλουν στην ενσωμάτωση περιθωριοποιημένων κοινωνικών ομάδων και να προσφέρουν ευκαιρίες σε άτομα που προέρχονται από υποβαθμισμένες συνοικίες. Βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση Tο μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, η αβεβαιότητα για τη ζήτηση των προϊόντων τους, η πολυπλοκότητα των επιχειρηματικών σχεδίων τους και η έλλειψη υλικών περιουσιακών στοιχείων είναι εμπόδιο για την απόκτηση εξωτερικής χρηματοδότησης. Ενώ η συμμετοχική χρηματοδότηση μέσω μετοχών, οι επενδύσεις των «επιχειρηματικών αγγέλων», τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου και οι εταιρικές εγγυήσεις είναι εναλλακτικές δυνατότητες χρηματοδότησης, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες. Επίσης, κάποια στοιχεία φαίνεται να δείχνουν ότι υπάρχει κενό στην αγορά για τη χρηματοδότηση εξαγωγικών επιχειρήσεων. Συνεπώς, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τις οικονομικές δυνατότητες που προσφέρουν οι τομείς αυτοί και να αναπτύξουν την ικανότητά τους για αξιολόγηση των επιχειρήσεων που βασίζονται σε άυλα κεφάλαια. Παράλληλα, οι επιχειρηματίες στους τομείς αυτούς πρέπει να ενθαρρυνθούν να κατανοήσουν καλύτερα τις απαιτήσεις του επιχειρηματικού σχεδιασμού και της κατανομής κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων τους και της ανάπτυξής τους. Διεύρυνση της αγοράς: νέες συμπράξεις και επιχειρηματικά μοντέλα Τα ιδρύματα και οι υπηρεσίες στον τομέα του πολιτισμού και των τεχνών πρέπει να ενισχύσουν την ικανότητά τους για την προσέλκυση κοινού και να αδράξουν νέες ευκαιρίες (ιδίως διασυνοριακά) και να ανταποκριθούν στις αλλαγές στη συμπεριφορά του κοινού και τις προσδοκίες. Σήμερα αναδύονται νέες υπηρεσίες με τις οποίες αξιοποιούνται οι δυνατότητες που παρέχονται από τις ΤΠΕ και τη διαδικτυακή παροχή υπηρεσιών και προσφέρονται τρόποι για καλύτερη κάλυψη της ζήτησης από την πλευρά των καταναλωτών για πρόσβαση σε μεγαλύτερη ποικιλία περιεχομένων και προϊόντων και για ευρύτερη συμμετοχή στη δημιουργική διεργασία. Αυτές οι νέες προσεγγίσεις και υπηρεσίες θα πρέπει να μεταφραστούν σε νέες ροές εσόδων. Για να προωθηθεί η δημιουργία, η παραγωγή και η διανομή σε όλες τις πλατφόρμες ψηφιακού περιεχομένου, οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας πρέπει να διαμορφώσουν στρατηγικές και ισότιμες συμπράξεις με τους άλλους τομείς ώστε να παραχθούν καινοτομικά επιχειρηματικά μοντέλα, μες από τα οποία το περιεχόμενο θα προσεγγίζεται με διαφορετικούς τρόπους, ώστε να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ των εσόδων των κατόχων των δικαιωμάτων και της πρόσβασης του ευρέος κοινού σε περιεχόμενο και γνώσεις, με αποτέλεσμα να βελτιωθούν το μορφωτικό επίπεδο και ο ψηφιακός γραμματισμός. Στο εν λόγω πλαίσιο, θα πρέπει να αξιοποιηθεί πολύ περισσότερο όλο το δυναμικό της Europeana[14], που είναι μια πλατφόρμα ενιαίας πρόσβασης η οποία συνδέει τις ψηφιακές συλλογές των βιβλιοθηκών, των μουσείων και των αρχείων της Ευρώπης, ως βάση για ένα νέο οικοσύστημα εφαρμογών και ψηφιακών προϊόντων που θα απευθύνονται στον τουρισμό, την εκπαίδευση, τη δημιουργία και τον πολιτισμό. Eπέκταση της διεθνούς εμβέλειας Για να μπορέσουν οι περισσότερες μικρές οργανώσεις και εταιρείες να λειτουργήσουν σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον και να προσεγγίσουν νέα ακροατήρια και αγορές παγκοσμίως, χρειάζονται έξυπνες πολιτικές διεθνοποίησης και προώθησης των εξαγωγών. Είναι ανάγκη να εντοπιστούν οι πιο αποτελεσματικές υποστηρικτικές υπηρεσίες, να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε ξένες αγορές, να ενισχυθεί ο διάλογος για ρυθμιστικά θέματα και να αξιολογηθούν δυνητικά μέσα επιμερισμού των κινδύνων. Η συγκέντρωση των πόρων και η αυξημένη συνεργασία μεταξύ διαφόρων συντελεστών στην ΕΕ θα μπορούσαν να διερευνηθούν περαιτέρω για να προβληθεί η παρουσία της Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή σε θέματα πολιτισμού και δημιουργίας και να παρουσιαστεί μια ελκυστική εικόνα της Ευρώπης που θα γεφυρώνει την αριστεία μας στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς και την πρωτοκαθεδρία σε τομείς αιχμής της δημιουργίας. Ενίσχυση της διατομεακής γονιμοποίησης Οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας χρειάζονται περιβάλλοντα συναφή με πολλά γνωστικά αντικείμενα, όπου οι επιχειρήσεις μπορούν να συναντηθούν με άλλους παραγωγικούς κλάδους. Κάθε παρέμβαση για την περαιτέρω ανάπτυξή τους απαιτεί διατομεακή γονιμοποίηση. Αυτό απαιτεί να αναπτυχθούν και να δοκιμαστούν καλύτερα μέσα υποστήριξης των επιχειρήσεων και των πολιτικών που να αποσκοπούν στη διευκόλυνση των διατομεακών σχέσεων και στη διάχυση των οφελών. Συνεπάγεται δε εμβάθυνση των αλλαγών στους ίδιους τους τομείς, ενώ θα πρέπει να προστεθούν νέες δεξιότητες και ικανότητες σε άλλους κλάδους και αντίστροφα. Απαιτείται επίσης περαιτέρω συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων πολιτικής, ιδίως μεταξύ αυτών που αφορούν τις οικονομικές υποθέσεις, τη βιομηχανία, την παιδεία, τον τουρισμό, την καινοτομία, την πολεοδομία και την περιφερειακή ανάπτυξη και τη χωροταξία. Με βάση τα ανωτέρω, τα κράτη μέλη, σε όλα τα γεωγραφικά επίπεδα και με την ανάμειξη – ανάλογα με την περίπτωση – όλων των σχετικών δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, καλούνται: - να αξιολογήσουν πλήρως τις δυνατότητες των ΤΠΔ[15] για τη δημιουργία έξυπνης, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης ανάπτυξης και να τις ενσωματώσουν περαιτέρω στις αναπτυξιακές στρατηγικές τους σε όλα τα επίπεδα, ιδίως στο πλαίσιο των στρατηγικών για έξυπνη εξειδίκευση[16], - να ενισχύσουν τη συνεργασία των ΤΠΔ μεταξύ τους και με άλλους τομείς όπως οι ΤΠΕ, ο τουρισμός κ.λπ., μέσω για παράδειγμα κοινών πρωτοβουλιών για την ενδυνάμωση της κατανόησης μεταξύ των τομέων και να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας ανοικτής, καινοτομικής και επιχειρηματικής νοοτροπίας στην οικονομία, - να ενθαρρύνουν και να διευκολύνουν πλατφόρμες, δίκτυα και συνεργατικούς σχηματισμούς μεταξύ όλων των δημόσιων και ιδιωτικών ενδιαφερόμενων μερών που έχουν σημασία για τους ΤΠΔ, - να ενθαρρύνουν δομημένες συμπράξεις μεταξύ των ΤΠΔ, των κοινωνικών εταίρων και όλων των ειδών παρόχων εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπως για παράδειγμα μαθητείες, - να προωθήσουν την αναγνώριση των προσόντων στην άτυπη και μη τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση που έχουν σχέση με τους ΤΠΔ, - να βελτιώσουν την επενδυτική ετοιμότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και την επενδυτική ετοιμότητα των ΤΠΔ, και να ανακαλύψουν εξατομικευμένους μηχανισμούς χρηματοδότησης, ιδίως εγγυοδοτικά σχήματα, μέσω και της κατάλληλης χρήσης του προσεχούς προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» και των ταμείων που εμπίπτουν στην πολιτική συνοχής, - να υποστηρίξουν τους ΤΠΔ που αναζητούν και δοκιμάζουν νέες στρατηγικές για την προσέλκυση κοινού και επιχειρηματικά μοντέλα που αντιμετωπίζουν την ψηφιακοποίηση, - να υποστηρίξουν την ψηφιακοποίηση του πολιτιστικού περιεχομένου και τις διαδικτυακές πλατφόρμες σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, - να ενθαρρύνουν τους ΤΠΔ να διερευνήσουν και να ενισχύσουν την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές, μεταξύ άλλων μέσω της ανάπτυξης διεθνών συμπράξεων και της συνεργασίας με τρίτες χώρες. 4. Προστιθεμενη αξια για δραση σε επιπεδο ΕΕ Ο ρόλος της ΕΕ είναι σαφώς σημαντικός στη διαμόρφωση του σωστού περιβάλλοντος και στη στήριξη της ατζέντας για προσαρμογή. Προώθηση του σωστού ρυθμιστικού περιβάλλοντος Στο πλαίσιο της Small Business Act (Πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις) για την Ευρώπη, η ΕΕ θέτει σε εφαρμογή ένα πλαίσιο πολιτικής για τις ΜΜΕ στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της με σκοπό να βελτιωθεί η συνολική προσέγγιση στην επιχειρηματικότητα[17]. Αυτό έχει ιδιαιτέρως σημασία για τον τομέα του πολιτισμού και της δημιουργίας, όπου κυριαρχούν οι μικρές και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις. Με επίκεντρο την ανάγκη να υπάρξει πρόοδος στην επίτευξη μιας πλήρως ολοκληρωμένης ψηφιακής ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, η ανακοίνωση «Η ενιαία αγορά για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας»[18] αναφέρεται σε πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διαμόρφωση ευνοϊκού πλαισίου δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στην ΕΕ, το οποίο θα ανταμείβει τις προσπάθειες δημιουργίας και θα διευκολύνει τις διασυνοριακές δραστηριότητες στην εσωτερική αγορά. Ως αποτέλεσμα, η Επιτροπή ενέκρινε νομοθετικές προτάσεις για τα ορφανά έργα[19] και για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων[20]. Η αξιολόγηση του οπτικοακουστικού τομέα συνεχίζεται μετά το Πράσινο Βιβλίο για τη διαδικτυακή διανομή οπτικοακουστικών έργων στην ΕΕ[21]. Η Επιτροπή ακολουθεί μια διαδικασία διαμεσολάβησης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για τα τέλη αντιγραφής για ιδιωτική χρήση. Επίσης, προβλέπονται εργασίες για τη βελτίωση της αποτίμησης των άυλων κεφαλαίων, που αποτελεί ένα κρίσιμο θέμα για την πρόσβαση στην ιδιωτική χρηματοδότηση. Για τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας που βασίζονται σε εμπορικά σήματα και σε σταθερή πελατεία, ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του συστήματος των εμπορικών σημάτων έχει τεράστια σημασία. Στο πλαίσιο του παρατηρητηρίου της ΕΕ για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας χρειάζεται καλύτερη ανάλυση αξιόπιστων δεδομένων για την αξία και τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και αύξηση της ευαισθητοποίησης για την καταπολέμηση της παραχάραξης και της πειρατείας με αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο. Με βάση αυτά, η Επιτροπή διευκολύνει τη συνεργασία ανάμεσα στους κατόχους διανοητικής ιδιοκτησίας και στις πλατφόρμες του διαδικτύου στο πλαίσιο του Μνημονίου συμφωνίας για την πώληση προϊόντων παραποίησης μέσω του διαδικτύου, με το οποίο γίνεται προσπάθεια μείωσης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο της προσφοράς απομιμήσεων πολιτιστικών προϊόντων στο διαδίκτυο[22]. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη»[23], που περιλαμβάνει δράσεις για την άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη διαδικτυακών αγορών στην Ευρώπη, ορισμένες πτυχές πρωτοβουλιών για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα μπορούν να συμβάλουν στην αξιοποίηση του πολιτιστικού κεφαλαίου και στην ευκολότερη πρόσβαση σ’ αυτό. Μία από τις δράσεις προτεραιότητας που καθορίζονται στην ανακοίνωση για το μέλλον του ΦΠΑ[24] είναι η επανεξέταση της δομής των σημερινών συντελεστών του ΦΠΑ. Σύμφωνα με μία από τις αρχές που διέπουν την εν λόγω επανεξέταση, παρόμοια αγαθά και υπηρεσίες θα πρέπει να υπόκεινται στον ίδιο συντελεστή ΦΠΑ και να λαμβάνεται υπόψη η πρόοδος της τεχνολογίας, κατά τρόπον ώστε να υπάρχει σύγκλιση μεταξύ διαδικτυακού και φυσικού περιβάλλοντος. Για μια αποτελεσματική ψηφιακή αγορά που θα προσφέρει νέες ευκαιρίες στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, η Επιτροπή θα συνεχίσει να υλοποιεί τις πρωτοβουλίες του σχεδίου δράσης για την ενιαία ψηφιακή αγορά ηλεκτρονικού εμπορίου και διαδικτυακών υπηρεσιών[25], συμπεριλαμβανομένης πρωτοβουλίας για διαδικασίες «αναγγελίας και δράσης» και μιας πρωτοβουλίας για την ουδετερότητα του δικτύου. Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των κρατικών ενισχύσεων[26], θα εξεταστεί το ενδεχόμενο απαλλαγής από την κοινοποίηση για τις ενισχύσεις στον πολιτιστικό τομέα. Επιπλέον, η στήριξη στην καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της μη τεχνολογικής καινοτομίας, θα αναλυθεί στην προσεχή επανεξέταση του κοινοτικού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Διευκόλυνση της ανταλλαγής καλών πρακτικών και αλληλοδιδαχής Οι πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ μπορούν να επιταχύνουν τον ρυθμό της προσαρμογής, να ενισχύσουν τη διάδοση καλών πρακτικών και να βελτιώσουν τη δικτύωση εντός των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας. Μετά την έκδοση της ανακοίνωσης σχετικά με μια ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό[27] το 2007, οι εθνικές αρχές έχουν αρχίσει να συνεργάζονται στον τομέα αυτόν. Συστήθηκε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων για να συζητήσει και να επικυρώσει τις εθνικές ή περιφερειακές βέλτιστες πρακτικές και να υποβάλει προτάσεις για πρωτοβουλίες συνεργασίας. Η ομάδα δημοσίευσε εγχειρίδιο για τη στρατηγική χρήση των κονδυλίων της πολιτικής της ΕΕ για τη συνοχή, ώστε να ενισχυθεί το δυναμικό του πολιτισμού για τοπική, περιφερειακή και εθνική ανάπτυξη, ιδίως με τη συμβολή σε έξυπνες στρατηγικές εξειδίκευσης[28]. Η ομάδα θα εστιάσει τώρα τις εργασίες της σε στρατηγικές διεθνοποίησης και εξαγωγών. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η πλατφόρμα μάθησης μέσω ανταλλαγής εμπειριών σε επίπεδο πολιτικής, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Δημιουργικών Κλάδων[29], ώστε να προαχθούν οι ανταλλαγές και η συνεργασία για την καλύτερη επιχειρηματική στήριξη, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, καθώς και η αριστεία και συνεργασία των συνεργατικών σχηματισμών. Η Επιτροπή προτίθεται, επίσης, να υποστηρίξει τη συλλογική μάθηση για τις δημοτικές διοικήσεις, ώστε να δώσει τη δυνατότητα στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής σε τοπικό επίπεδο να ανταλλάξουν και να συγκρίνουν τις εμπειρίες τους για τον αντίκτυπο του πολιτισμού στην κοινωνική και οικονομική αναζωογόνηση των πόλεων. Προς το 2020: κινητοποίηση ευρέος φάσματος ειδικών και γενικών οικονομικών ενισχύσεων Οι προτάσεις της Επιτροπής για προγράμματα και μέσα για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020, συγκεκριμένα το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη»[30], το πρόγραμμα «Erasmus για όλους»[31], τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή[32], το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»[33], το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (COSME)[34] και η διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη»[35] μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στην περαιτέρω ανάπτυξη των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας, ώστε να ενισχυθεί η συνεισφορά τους στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση. Το πρόγραμμα Δημιουργική Ευρώπη αποσκοπεί στην προώθηση της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας στην Ευρώπη και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας. Το πρόγραμμα: - θα υποστηρίξει τη διασυνοριακή δικτύωση, δραστηριότητες συμπράξεων και αλληλοδιδαχής για την ενίσχυση της ικανότητας των τομέων να λειτουργούν πέρα από τα εθνικά σύνορα και για να μπορέσουν να ανταποκριθούν σε προκλήσεις όπως η ψηφιακοποίηση, η παγκοσμιοποίηση και οι κατακερματισμένες ευρωπαϊκές αγορές· - θα συστήσει έναν ειδικό μηχανισμό χρηματοδότησης, χάρη στον οποίο θα παρέχονται εγγυήσεις για τη διευκόλυνση της χορήγησης τραπεζικών δανείων σε μικρές επιχειρήσεις και οργανισμούς· ο μηχανισμός αυτός, που θα περιλαμβάνει στο μέλλον ένα μέσο χρηματοδότησης χρέους για τις ΜΜΕ μαζί με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» και τις διευκολύνσεις COSME, θα επιδιώξει την επίτευξη συστημικού αντικτύπου στον χρηματοπιστωτικό τομέα, με τη βελτίωση της ικανότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να αποτιμούν τα πολιτιστικά και δημιουργικά έργα, συγκεντρώνοντας την τρέχουσα περιορισμένη εμπειρογνωμοσύνη αδιακρίτως εθνικών συνόρων, και θα υποστηρίξει πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην ενίσχυση της ετοιμότητας για επενδύσεις στους εν λόγω τομείς· - θα υποστηρίξει ενέργειες ανάπτυξης της θεσμικής ικανότητας που αποσκοπούν στην προσέλκυση κοινού και στις δοκιμές επιχειρηματικών μοντέλων· - θα ενισχύσει μέτρα υπέρ της διεθνούς δραστηριοποίησης των τομέων. Το πρόγραμμα Erasmus για όλους θα υποστηρίξει τις επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, υπό τη μορφή μαθησιακής κινητικότητας, συμπράξεων για την καινοτομία και στήριξης της πολιτικής. Στο πλαίσιο του εγχειρήματος για την προώθηση της συνεργασίας με σκοπό την καινοτομία, το πρόγραμμα θα στηρίξει ευρείας κλίμακας συμπράξεις (συμμαχίες γνώσης) μεταξύ ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και επιχειρήσεων και μεταξύ φορέων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και επιχειρήσεων (τομεακές συμμαχίες δεξιοτήτων). Αυτό παρέχει σημαντικές ευκαιρίες για συμπράξεις μεταξύ των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας και των τομέων της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Αξιοποιώντας τις υπάρχουσες προσφερόμενες ευκαιρίες[36], τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή θα εξακολουθήσουν να στηρίζουν τις επενδύσεις στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, να μεγιστοποιούν τη συμβολή του πολιτισμού ως εργαλείο τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης, πολεοδομικής αναγέννησης, ανάπτυξης της υπαίθρου, απασχολησιμότητας και κοινωνικής ένταξης. Στα παραδείγματα επενδύσεων μπορούν να συμπεριληφθούν η έρευνα, η καινοτομία, η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ και η επιχειρηματικότητα σε παραγωγικούς κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργίας, ή η προστασία και ενίσχυση της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπίων[37]. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει την αναβάθμιση της αγροτικής πολιτιστικής κληρονομιάς και τη βελτίωση της πρόσβασης σε πολιτιστικές υπηρεσίες σε αγροτικές περιοχές με την παροχή χρηματοδότησης και κατάρτισης σε επιχειρήσεις των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας, ενθαρρύνοντας επίσης τη δικτύωσή τους και τη δημιουργία συνεργατικών σχηματισμών, ιδίως μέσω του LEADER[38]. Στο πλαίσιο αυτό, η χρήση ειδικών χρηματοδοτικών μέσων θα ενθαρρυνθεί περισσότερο, περιλαμβάνοντας και τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας. Η Επιτροπή, στις προθέσεις της για τη μελλοντική πολιτική για τη συνοχή, ενέταξε τους τομείς αυτούς στο πλαίσιο της ανάπτυξης έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης για την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη[39]. Αυτό απαιτεί μεγαλύτερη ολοκλήρωση των στρατηγικών σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο και των στρατηγικών σε εθνικό επίπεδο. Έμφαση θα πρέπει να δοθεί τώρα στην εκτίμηση του δυναμικού των τομέων σε στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης κατά τον προσεχή καθορισμό των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των επιχειρησιακών προγραμμάτων και προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψη τους δυναμικούς δεσμούς μεταξύ παραδοσιακού πολιτιστικού πλούτου, ανάπτυξης δημιουργικών επιχειρήσεων και απάντησης στις κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις αλλά και υιοθετώντας ένα καλύτερο μείγμα επενδύσεων σε υποδομές και ανθρώπινο κεφάλαιο[40]. Το COSME αποσκοπεί στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ και των ΜΜΕ και στην ενθάρρυνση μιας επιχειρηματικής νοοτροπίας. Η Επιτροπή προτείνει δράσεις για να ενισχύσει την ανάπτυξη συνεργατικών σχηματισμών και επιχειρηματικών δικτύων παγκόσμιου βεληνεκούς και την επιτάχυνση της ανάδειξης ανταγωνιστικών παραγωγικών κλάδων βάσει διατομεακών δραστηριοτήτων – και αυτό αφορά ιδιαίτερα τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας. Προτείνονται συγκεκριμένες δράσεις για την ενθάρρυνση υιοθέτησης νέων επιχειρηματικών μοντέλων και για την εμπορική χρήση δημιουργικών ιδεών που οδηγούν σε εξατομικευμένα, προσαρμοσμένα στις ειδικές ανάγκες, προϊόντα και υπηρεσίες που θα ικανοποιούν την καταναλωτική ζήτηση. Η Επιτροπή προτείνει, επίσης, την ανάληψη ενεργειών για τη σύνδεση και τον εμπλουτισμό δεξιοτήτων και ικανοτήτων στους τομείς του σχεδιασμού, της δημιουργικότητας και της μεταποίησης. Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα διαχειριστεί την ενίσχυση της ΕΕ σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας και θα προωθήσει την αξιοποίηση του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών στον τομέα της καινοτομίας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Αποσκοπεί στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας σε μεγάλο φάσμα αναδυόμενων παραγωγικών κλάδων και τομέων, γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία για τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας. Θα υποστηρίξει τις τεχνολογικές εξελίξεις στους τομείς αυτούς, όπως καινοτομικές τεχνολογίες για τη δημιουργία και χρήση δημιουργικού περιεχομένου και καινοτομικών υλικών για τους παραγωγικούς κλάδους του τομέα της δημιουργίας. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα εξερευνήσει, επίσης, νέες μορφές καινοτομίας όπως η κοινωνική καινοτομία και δημιουργικότητα, ώστε να ενισχύσει τη θετική διαπολιτισμική δυναμική στην Ευρώπη και με τους διεθνείς εταίρους. Η διευκόλυνση Συνδέοντας την Ευρώπη έχει ως στόχο να δώσει ώθηση στα δίκτυα μεταφορών και ενέργειας και στα ψηφιακά δίκτυα της Ευρώπης. Θα εξασφαλίσει βιώσιμη χρηματοδότηση στην Europeana και θα υποστηρίξει συναφείς δραστηριότητες όπως μηχανισμούς για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με δικαιώματα, καθώς και κέντρα αδειοδότησης ή ικανοτήτων για την ψηφιακοποίηση και τη διαφύλαξη της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο διεθνές επίπεδο είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί ο διάλογος πολιτικής μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών, τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη δημιουργία ευκαιριών που θα καταλήξουν σε συμπράξεις επωφελείς για όλους, μεταξύ άλλων και στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας[41]. Μέσω της συνεργασίας, ο πολιτισμός θα εξακολουθήσει να είναι ουσιαστικός παράγοντας κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης και ενίσχυσης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας, της κοινωνίας των πολιτών και άλλων βασικών συνιστωσών της χρηστής διακυβέρνησης[42]. Η Επιτροπή: - θα συνεχίσει να βελτιώνει το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τους ΤΠΔ· - θα διαπραγματευτεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τις προτάσεις της για τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ την περίοδο 2014-2020, και θα προετοιμάσει την υλοποίησή τους - θα υποστηρίξει την ανταλλαγή καλών πρακτικών εντός της ΕΕ. Βραχυπρόθεσμες ενέργειες σε επίπεδο ΕΕ για τη στήριξη των βασικών στοιχείων πολιτικής Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, οι προσπάθειες που καταβάλλονται στα κράτη μέλη, σε όλες τις γεωγραφικές βαθμίδες, θα συμπληρωθούν με μια σειρά πρωτοβουλιών της ΕΕ για την υποστήριξη της ανάδυσης δημιουργικών οικοσυστημάτων σε όλους τους τομείς σε διάφορα στάδια της αξιακής αλυσίδας: - Ικανοποίηση της ζήτησης για μεταβαλλόμενες δεξιότητες Δοκιμάζονται οι «συμμαχίες γνώσης» μεταξύ ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και επιχειρήσεων για την προώθηση της καινοτομίας. Μια συμμαχία κινηματογράφου και βιομηχανίας για τη γνώση και τη μάθηση[43] θα αναφέρει τα αποτελέσματα των εργασιών της το 2013. Η ΕΕ χρηματοδοτεί την πρώτη φάση ενός ευρωπαϊκού συμβουλίου τομεακών δεξιοτήτων στον χώρο των οπτικοακουστικών μέσων και του ζωντανού θεάματος[44], και χρηματοδοτεί επίσης ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο τομεακών δεξιοτήτων στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, του ρουχισμού και των δερμάτινων ειδών[45] για την ανάλυση των αναγκών σε δεξιότητες. Έως τα τέλη του 2013, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών, που έχει συσταθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ατζέντας για τον πολιτισμό, θα συντάξει έκθεση για την προώθηση των δημιουργικών συμπράξεων μεταξύ σχολείων και επιχειρήσεων και οργανώσεων των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας. - Βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμμαχίας δημιουργικών κλάδων, η ΕΕ χρηματοδοτεί δύο εταιρικές σχέσεις για την καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση (FAME και C-I Factor) έως το 2014. Το Ταμείο Εγγυήσεων Παραγωγής MEDIA[46] διευκολύνει την πρόσβαση των παραγωγών ταινιών σε ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη δυνατότητα δημιουργίας παρόμοιου Ταμείου Εγγυήσεων για τις επιχειρήσεις μόδας. Στο πλαίσιο της στρατηγικής για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, η Επιτροπή θα διαμορφώσει προτάσεις πολιτικής που αποσκοπούν στη βελτίωση της οικονομικής αξιοποίησης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας[47]. - Διεύρυνση της αγοράς Το 2012 η Επιτροπή: - θα χρηματοδοτήσει προπαρασκευαστική δράση για τη διανομή των ευρωπαϊκών ταινιών στην ψηφιακή εποχή[48] - θα χρηματοδοτήσει πιλοτικό σχέδιο για την καινοτομική χρήση των ΤΠΕ στους ΤΠΔ[49] - θα χρηματοδοτήσει θεματικό δίκτυο για τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα εκδόσεων στην ψηφιακή εποχή[50] - θα οργανώσει ευρωπαϊκό συνέδριο ανταλλαγής πρακτικών[51] για την προσέλκυση κοινού· - θα εγκρίνει σύσταση για τις ευρωπαϊκές ταινίες στην ψηφιακή εποχή. Έως τα τέλη του 2012, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών, που συστάθηκε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ατζέντας για τον πολιτισμό, θα συντάξει έκθεση για τις πολιτικές και τις καλές πρακτικές των δημόσιων φορέων σε θέματα βελτίωσης της πρόσβασης και συμμετοχής στον πολιτισμό. Το 2013 η Επιτροπή: - θα στηρίξει την παραγωγή πιο δυναμικών και διαδραστικών εργαλείων για τους κλάδους της δημιουργίας και θα ενεργήσει προδραστικά όσον αφορά τις μελλοντικές τάσεις στην έρευνα και την καινοτομία μέσω της αλληλεπίδρασης εντός και μεταξύ των διαφόρων τμημάτων αυτών των κλάδων[52]· - θα δρομολογήσει ένα πιλοτικό σχέδιο WORTH για να δώσει ώθηση στην παροχή στήριξης και συμβουλών, με προσανατολισμό στις ανάγκες της αγοράς, προς τις ΜΜΕ στον τομέα της μόδας ή προσωπικών ειδών σχεδιασμού («ντιζάιν»), ώστε να αναπτυχθούν νέα δημιουργικά προϊόντα και υπηρεσίες μέσω της συνεργασίας με τους σχεδιαστές. Η πρωτοβουλία για το σήμα ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς[53] και ο θεσμός της Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής Πρωτεύουσας[54] θα αξιοποιηθούν περαιτέρω ως εργαστήρια προσέλκυσης κοινού και συμμετοχής των πολιτών. - Επέκταση της διεθνούς εμβέλειας Το 2012-2013 η Επιτροπή θα διοργανώσει στις τρίτες χώρες ειδικές εκδηλώσεις για τη στήριξη της διεθνοποίησης των ΜΜΕ μέσω συνεργατικών σχηματισμών, συμπεριλαμβανομένων των ΤΠΔ. Θα συνεχιστεί η συνεργασία στους ΤΠΔ στο πλαίσιο του εμπορικού σχεδίου ΕΕ-Κίνας, ως μια φάση δοκιμής για ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα αυτόν. Οι διάλογοι πολιτικής για θέματα πολιτισμού με αναδυόμενους εταίρους θα εστιαστούν στο περιβάλλον για συνεργασία και ανταλλαγές στους ΤΠΔ. Η Επιτροπή επίσης: - θα εξετάσει αν είναι εφικτός ο επιμερισμός των κινδύνων για τα υπάρχοντα συστήματα ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων για τις ΜΜΕ· - θα διερευνήσει σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης τρόπους και μέσα για την ενίσχυση των πολιτιστικών πτυχών στις εξωτερικές σχέσεις. Το 2013 μια ομάδα εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών, η οποία έχει συσταθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ατζέντας για τον πολιτισμό θα ετοιμάσει ένα εγχειρίδιο για στρατηγικές υποστήριξης της διεθνοποίησης των ΤΠΔ. - Ενίσχυση της διατομεακής γονιμοποίησης Από το 2012 η Επιτροπή: - έχει ενισχύσει τους διατομεακούς δεσμούς στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Δημιουργικών Κλάδων· - έχει στηρίξει τρεις μηχανισμούς επίδειξης, μεγάλης κλίμακας, για τον πολιτιστικό τουρισμό στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας κινητών υπηρεσιών και βιομηχανιών κινητικότητας. Επιπλέον, το 2012-2013 η Επιτροπή: - θα διαμορφώσει ένα ευρωπαϊκό κέντρο καινοτομίας υπηρεσιών για παροχή υποστήριξης προς περιφερειακές οργανώσεις σε θέματα καινοτομίας υπηρεσιών και δημιουργικότητας για την προώθηση της βιομηχανικής αλλαγής· - θα δημοσιεύσει έναν έξυπνο οδηγό για την καλύτερη χρήση των κονδυλίων της πολιτικής για τη συνοχή, με έμφαση στην καινοτομία υπηρεσιών, που έχει μεγάλη σημασία ιδίως για τους ΤΠΔ· - θα ξεκινήσει να χρηματοδοτεί ένα πιλοτικό σχέδιο που υποστηρίζει δύο παραδοσιακές βιομηχανικές περιοχές στη μετάβασή τους προς «ευρωπαϊκές περιοχές δημιουργίας»[55]· - θα επανεξετάσει προκλήσεις και επιλογές για μέτρα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της μόδας και των ειδών πολυτελείας στην ΕΕ, συνεκτιμώντας τα σχετικά έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της· - θα αξιολογήσει τις συστάσεις που θα παρουσιάσει το Ανώτατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Σχεδιασμού (European Design Leadership Board) το 2012 και θα καταρτίσει σχέδιο δράσης για την επιτάχυνση της ενσωμάτωσης του σχεδιασμού στις πολιτικές για την καινοτομία· - θα αναπτύξει και θα δοκιμάσει, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας αριστείας ομάδων, ενότητες κατάρτισης για την προβολή του ρόλου της δημιουργικότητας, των δημιουργικών δεξιοτήτων και δημιουργικών τομέων για την αλλαγή των παραδοσιακών βιομηχανικών δραστηριοτήτων· - θα ξεκινήσει διαβούλευση με τους συμμετέχοντες για τη σημασία της διαμόρφωσης μιας ευρωπαϊκής συμμαχίας για πειραματική οικονομία, ώστε να ενισχυθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ ΤΠΔ, δραστηριοτήτων αναψυχής, αθλητισμού και τουρισμού και να υποστηριχθεί η ανάπτυξη νέων βιομηχανικών αξιακών αλυσίδων. 5. Παρακολουθηση της προοδου Η αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού των ΤΠΔ μπορεί να αποτελέσει μεγάλη συμβολή στην ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να επιταχύνει τη μετατόπιση προς μια οικονομία καινοτομίας βασισμένη στη γνώση. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζονται ενέργειες σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και σε επίπεδο ΕΕ, που θα στηρίξουν την υλοποίηση της πολυεπίπεδης στρατηγικής που σκιαγραφήθηκε ανωτέρω, με εστίαση βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα στους εξής πέντε νευραλγικούς τομείς πολιτικής: ανάπτυξη δεξιοτήτων· βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση· προώθηση νέων επιχειρηματικών μοντέλων και διεύρυνση του κοινού· διευκόλυνση της συνεργασίας με άλλους τομείς και πολιτικές· και επέκταση της διεθνούς εμβέλειας. Η στρατηγική αυτή θα προωθήσει, επίσης, τη συνεργασία με τους εταίρους της ΕΕ. Θα βασιστεί στην υποστήριξη από άλλα ευρωπαϊκά μέσα και εταίρους. Για την παρακολούθηση της προόδου στην εφαρμογή της στρατηγικής, η Επιτροπή προτείνει να χρησιμοποιηθεί το υπάρχον πλαίσιο συνεργασίας, δηλαδή η ανοικτή μέθοδος συντονισμού για τον πολιτισμό. [1] Περιλαμβάνονται ιδίως η αρχιτεκτονική, τα αρχεία και οι βιβλιοθήκες, οι καλλιτεχνικές χειροτεχνίες, τα οπτικοακουστικά μέσα (συμπεριλαμβανομένων ταινιών, τηλεόρασης, βιντεοπαιχνιδιών και πολυμέσων), η πολιτιστική κληρονομιά, ο σχεδιασμός (συμπεριλαμβανομένης της μόδας), τα φεστιβάλ, η μουσική, οι εικαστικές τέχνες και οι τέχνες του θεάματος, οι εκδόσεις και το ραδιόφωνο. [2] Ευρωπαϊκή έκθεση για την ανταγωνιστικότητα 2010. Άλλες πηγές εκτιμούν τη συμβολή αυτή σε 4,5% του ΑΕγχΠ και 8,5 εκατ. απασχολουμένους (TERA Consultants, 2010). [3] Συμπεριλαμβάνεται ο σχεδιασμός, η βιομηχανία υλικών και προϊόντων μόδας, και η διανομή τους. [4] Καλύπτονται ιδίως είδη μόδας υψηλής στάθμης, κοσμήματα και ρολόγια, αξεσουάρ, δερμάτινα είδη, αρώματα και καλλυντικά, έπιπλα και συσκευές, αυτοκίνητα, σκάφη, αλλά και η γαστρονομία, τα ξενοδοχεία και οι δραστηριότητες αναψυχής. [5] Competitiveness of the EU fashion industries (Η ανταγωνιστικότητα του κλάδου της μόδας της ΕΕ), Idea Consult, 2012· The value of the cultural and creative industries to the European economy (Η αξία των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργίας στην ευρωπαϊκή οικονομία), Frontier Economics, 2012. [6] Πηγή: Eurostat (EU-LFS). [7] Βλέπε «γρήγορη μόδα», η τάση που θέλει πολλές νέες κολεξιόν μέσα στο έτος. [8] COM(2010) 546. [9] Creating Innovation: Do the creative industries support innovation in the wider economy?, (Δημιουργώντας καινοτομία: οι δημιουργικοί κλάδοι στηρίζουν την καινοτομία στην ευρύτερη οικονομία;), NESTA 2008. [10] Sostenuto – Culture as a factor of economic and social innovation, (Ο πολιτισμός ως παράγοντας οικονομικής και κοινωνικής καινοτομίας), 2012. KEA European Affairs – Study on the impact of culture on creativity, 2009. [11] Κίνα, 12ο πενταετές πλάνο (2011–2015). [12] Για παράδειγμα, το 62% όλων των αγαθών που κατασκευάζονται από εταιρείες ειδών πολυτελείας πωλούνται εκτός Ευρώπης και η αξία των εξαγωγών τους εκτιμάται σε 260 δισεκατομμύρια ευρώ (δηλαδή στο 10% περίπου όλων των ευρωπαϊκών εξαγωγών). [13] Βλέπε http://ec.europa.eu/culture/our-policy-development/documents/120505-cci-policy-handbook.pdf [14] www.europeana.eu [15] Τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας. [16] Βλέπε σελίδα 10. [17] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/small-business-act/ [18] COM(2011) 287. [19] COM(2011) 289. [20] COM(2012) 372. [21] COM(2011) 427. [22] http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/stakeholders/index_en.htm#maincontentSec2 [23] COM(2010) 245. [24] COM(2011) 851. [25] COM(2011) 942. [26] COM(2012) 209. [27] COM(2007) 242. [28] http://ec.europa.eu/culture/news/cci_en.htm [29] https://www.howtogrow.eu/ecia/ [30] COM(2011) 785. [31] COM(2011) 788. [32] http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm [33] COM(2011) 809. [34] COM(2011) 834. [35] COM(2011) 665. [36] Μελέτη για τη συμβολή του πολιτισμού στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, 2010. [37] SWD(2012) 61, μέρος II. [38] http://enrd.ec.europa.eu/leader/en/leader_en.cfm [39] http://s3platform.jrc.ec.europa.eu/c/document_library/get_file?uuid=a39fd20b-9fbc-402b-be8c-b51d03450946&groupId=10157 [40] Ibid. [41] Ο διάλογος πολιτικής θα μπορούσε να υποστηριχθεί, ειδικότερα, στο πλαίσιο του Μέσου Εταιρικής Σχέσης. [42] Οι στόχοι αυτοί θα επιτευχθούν με τη βοήθεια της γεωγραφικής και θεματικής συνεργασίας, μέσω του Μηχανισμού αναπτυξιακής συνεργασίας (DCI), του Ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης (ENI), του Μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (IPA) και του 11ου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (EDF). [43] http://ec.europa.eu/education/higher-education/ka1_en.htm [44] http://www.pearle.ws/en/projects/detail/16 [45] http://europeanskillscouncil.t-c-l.eu/eng/ [46] http://ec.europa.eu/culture/media/programme/overview/funding/index_en.htm [47] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/policy/intellectual-property/index_en.htm [48] http://ec.europa.eu/culture/media/programme/overview/digitaldistrib/prepaction/index_en.htm [49] http://ec.europa.eu/culture/news/12062012-pilotproject-eac10_en.htm [50] WP ICT PSP 2012, σ19. [51] http://ec.europa.eu/culture/news/20120316-conference-audience_en.htm [52] WP ICT PSP 2013, σ. 10, 81-85. [53] http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/label/european-heritage-label_en.htm [54] http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/capitals/european-capitals-of-culture_en.htm [55] http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/itemdetail.cfm?item_id=5782&lang=en