EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 27/59

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αλλαγή του κλίματος και γεωργία στην Ευρώπη»

(2009/C 27/14)

Με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2007, η Γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ζήτησε από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, με βάση το άρθρο 262 της Συνθήκης των ΕΚ, να εκπονήσει γνωμοδότηση για το ακόλουθο θέμα:

«Η σχέση μεταξύ της αλλαγής του κλίματος και της γεωργίας στην Ευρώπη».

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου και περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Ιουνίου 2008 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. RIBBE και με συνεισηγητή τον κ. WILMS.

Κατά την 446η σύνοδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Ιουλίου (συνεδρίαση της 9ης Ιουλίου) η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 94 ψήφους υπέρ, 30 ψήφους κατά και 13 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Περίληψη των συμπερασμάτων και συστάσεων της ΕΟΚΕ

1.1 Με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2007, η Γαλλική Προεδρία ζήτησε από την ΕΟΚΕ να εκπονήσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα «Η σχέση μεταξύ της αλλαγής του κλίματος και της γεωργίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο». Στην επιστολή αυτή ζητήθηκε από την ΕΟΚΕ ρητά να εξετάζει και το θέμα των βιοκαυσίμων.

1.2 Η ΕΟΚΕ εκφράζει έντονες ανησυχίες σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις που προκαλεί η αλλαγή του κλίματος στην ευρωπαϊκή γεωργία και συνεπώς και στις οικονομικές επιδόσεις πολλών αγροτικών περιοχών. Οι σοβαρότερες συνέπειες προβλέπεται να εμφανισθούν στη Νότια Ευρώπη, ως επακόλουθο των αναμενόμενων παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας έως και λειψυδρίας. Οι συνέπειες αυτές μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και πλήρη κατάρρευση της αγροτικής δραστηριότητας. Αλλά και σε άλλες περιφέρειες της Ευρώπης προβλέπεται να αντιμετωπίσουν οι αγρότες πολύ σοβαρά προβλήματα λόγω της αλλαγής του κλίματος, προβλήματα όπως η αισθητή μεταβολή της έντασης και της συχνότητας των βροχοπτώσεων. Σε αυτό ίσως προστεθούν και προβλήματα όπως η προσβολή των φυτών από νεοεμφανιζόμενες ή πιο διαδεδομένες νόσους και επιβλαβείς οργανισμούς.

1.3 Οι πολιτικοί ιθύνοντες οφείλουν συνεπώς να ενεργήσουν σύντομα και να εντάξουν την προστασία του κλίματος σε όλες τις πολιτικές.

1.4 Η γεωργία δεν είναι όμως μόνο θύμα της αλλαγής του κλίματος αλλά συμβάλει και στην εκπομπή αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, αν και προκαλεί λιγότερες εκπομπές σε διοξείδιο του άνθρακα απ' ό,τι σε μεθάνιο και ιλαρυντικό αέριο (υποξείδιο του αζώτου), αέρια που οφείλονται στην αλλαγή της χρήσης της γης αλλά και στη γεωργική παραγωγή αυτή καθαυτή. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλύσει λεπτομερέστερα την σχέση κάθε επιμέρους γεωργικής δραστηριότητας με την αλλαγή του κλίματος, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα ως προς τις δράσεις που πρέπει να αναπτυχθούν, π.χ. στο πλαίσιο της πολιτικής κοινοτικών ενισχύσεων. Για το λόγο αυτό επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να εντάξει στο μέλλον την προστασία του κλίματος σε μεγαλύτερο βαθμό στην Κοινή Γεωργική Πολιτική.

1.5 Η γεωργία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην προστασία του κλίματος, αν λάβει, μεταξύ άλλων, μέριμνα ώστε όχι μόνο να διατηρεί το απόθεμα άνθρακα που περιέχεται στο έδαφος αλλά να το αυξάνει με μια εύστοχη παραγωγή χούμου, περιορίζοντας τη χρήση ενέργειας και παράγοντας βιομάζα για ενεργειακή χρήση με μεθόδους που συνάδουν με την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος.

1.6 Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η μελλοντική στρατηγική της ΕΕ για τα βιοκαύσιμα, όπως διαγράφεται σήμερα, και η οποία, σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής θα προκαλέσει σημαντικές εισαγωγές γεωργικών πρώτων υλών, δεν πρόκειται να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων για την προστασία του κλίματος με οικονομικά αποδοτικό τρόπο ή στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και νέων πηγών εισοδήματος στη γεωργία. Αντί αυτής της στρατηγικής βιοκαυσίμων θα ήταν προτιμότερο να χαραχθεί μια σωστά μελετημένη στρατηγική για την παραγωγή βιομάζας, η οποία να μην εξαρτάται από τις εισαγωγές αλλά να βασίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι σήμερα στην μετατροπή γεωργικών υποπροϊόντων και αποβλήτων σε αξιοποιήσιμη ενέργεια και να αναθέτει στους γεωργούς ενεργό ρόλο στο πλαίσιο ενός διαφορετικά οργανωμένου και αποκεντρωμένου ενεργειακού κύκλου.

2. Βασικά στοιχεία και ιστορικό της γνωμοδότησης

2.1 Η γεωργία αποτελεί αναμφίβολα τον κατεξοχήν οικονομικό κλάδο που εξαρτάται από τις φυσικές συνθήκες (και επομένως και τις κλιματικές συνθήκες) και που συγχρόνως τις εκμεταλλεύεται, τις μεταβάλλει και ενδεχομένως τις διαμορφώνει.

2.2 Βασίζεται στην συστηματική χρήση της ηλιακής ενέργειας μέσω της φωτοσυνθετικής ικανότητας των φυτών, με στόχο την παραγωγή ενέργειας που να μπορεί να αξιοποιηθεί από τον άνθρωπο, είτε με τη μορφή τροφίμων είτε με τη μορφή ζωοτροφών. Εξάλλου, η ενέργεια που δεσμεύεται μέσω της φωτοσύνθεσης, πάντα χρησιμοποιούταν ως πηγή θερμότητας (π.χ. βιομάζα με τη μορφή ξυλείας).

2.3 Οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν στην Ευρώπη και οι οποίες ήταν έως τώρα ευνοϊκές για τη γεωργία, αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την πολύ διαφορετική διάθρωση και την πολυμορφία της ευρωπαϊκής γεωργίας. Αυτό σημαίνει, επίσης, ότι η αλλαγή των συνθηκών θα επηρεάσει τη γεωργία αλλά και τις συναφής οικολογικές, οικονομικές και κοινωνικές δομές των περιφερειών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

Η γεωργία ως θύμα της αλλαγής του κλίματος

3.1 Η αλλαγή του κλίματος και η αναμενόμενη αύξηση της θερμοκρασίας, αλλά προπαντός οι μεταβολές όσον αφορά τη συχνότητα των βροχοπτώσεων, θα έχουν καταστρεπτικές συνέπειες για τη γεωργία σε ορισμένες περιφέρειες της Ευρώπης. Ειδικά στη Νότια Ευρώπη, μπορεί να καταστεί εντελώς ανέφικτη η γεωργική παραγωγή λόγω των μεγάλων περιόδων ανομβρίας που μπορεί να προκαλέσουν ξηρασία και ενδεχομένως ερημοποίηση. Επίσης, οι πυρκαγιές στην ύπαιθρο μπορεί να πλήξουν σε μεγάλο βαθμό γεωργικές εκτάσεις (1). Η οικονομία σε αυτές τις περιοχές απειλείται από μεγάλες απώλειες. Σύμφωνα με όλες τις επιστημονικές μελέτες, η αλλαγή του κλίματος θα έχει αντίκτυπο στους επιβλαβείς οργανισμούς και τις ασθένειες, που με τη σειρά τους θα μειώσουν πολύ σημαντικά τις αποδόσεις των πιο σημαντικών για τη διατροφή καλλιεργειών. Η αλλαγή του κύκλου ζωής των παθογόνων οργανισμών θα επιφέρει: — αλλαγές στη γεωγραφική κατανομή των οργανισμών αυτών· — αλλαγές στη συχνότητα εμφάνισης και στη σοβαρότητα των ασθενειών· — τροποποίηση της στρατηγικής που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο των ασθενειών.

3.2 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει σε αυτό το πλαίσιο διάφορα έγγραφα και πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το θέμα αυτό, όπως π.χ. την Ανακοίνωση «Η αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας και της ξηρασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση» (2) και τα σχέδια και προγράμματα που περιλαμβάνει, την Πράσινη Βίβλο με τίτλο «Η προσαρμογή της Ευρώπης στην αλλαγή του κλίματος» αλλά και το γεγονός ότι η ίδια η Επιτροπή έχει υπογραμμίσει ότι είναι αναγκαίο να αναπτυχθούν στρατηγικές για μια λογική χρήση της γης. Επιπλέον, εφαρμόζονται διάφορες δράσεις σε πολλές χώρες.

3.3 Το ερώτημα τι θα συμβεί αν εγκαταλειφθεί η γεωργική χρήση μεγάλων εκτάσεων, π.χ. στη Νότια Ευρώπη, λόγω λειψυδρίας ή λόγω κρουσμάτων ακραίας θερμοκρασίας, φαίνεται να ξεπερνάει τη φαντασία των περισσότερων πολιτών αλλά και των πολιτικών ιθυνόντων. Η εξέλιξη αυτή θα έχει αρνητικές συνέπειες και για την απασχόληση στις πληγείσες περιφέρειες, λόγω μεταβολών στη χρήση της γης.

3.4 Για τους λόγους αυτούς, η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση προς όλους τους πολιτικούς ιθύνοντες να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να περιοριστούν στο ελάχιστο οι αρνητικές συνέπειες για τη γεωργία, μέσω της κατάρτισης ολοκληρωμένου και εμπεριστατωμένου προγράμματος για την προστασία του κλίματος. Επιπλέον, απαιτείται η ανάληψη ειδικών δράσεων για την προσαρμογή της αγροτικής δραστηριότητας στην κλιματική αλλαγή. Ο αγροτικός κλάδος πρέπει να προσαρμοστεί αποτελεσματικά και γρήγορα στις μεταβολές και διαφοροποιήσεις που θα υποστεί το κλίμα, δεδομένου ότι από την επιτυχία ή την αποτυχία των δράσεων αυτών θα εξαρτηθεί η συνέχιση της αγροτικής δραστηριότητας.

3.4.1 Σύμφωνα με τις τελευταίες εκθέσεις του ΟΟΣΑ και του FAO, η έρευνα και η καινοτομία πρέπει να αποτελούν βασικούς παράγοντες στην καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος. Μεταξύ των δράσεων προσαρμογής θα πρέπει να προωθηθεί η ανάπτυξη νέων φυτικών ειδών και ποικιλιών, καλύτερα προσαρμοσμένων στην κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η πρόοδος της βελτίωσης του φυτικού και του ζωικού υλικού.

Η συμβολή της Γεωργίας στην αλλαγή του κλίματος

3.5 Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι δεν πρέπει να εξετάζονται μόνο οι αρνητικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος για τη γεωργία αλλά να λαμβάνεται υπόψη και η συμβολή της γεωργίας στην αλλαγή αυτή και να ληφθούν μέτρα ώστε να περιοριστούν οι βλαβερές επιπτώσεις της γεωργικής δραστηριότητας για το κλίμα. Επίσης, προέχει να ληφθούν υπόψη οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους η γεωργία μπορεί να συμβάλει στην προστασία του κλίματος.

3.6 Η ΕΟΚΕ εκφράζει συνεπώς την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της «Έλεγχος της υγείας της κοινής γεωργικής πολιτικής» (3), χαρακτηρίζει την πολιτική για την προστασία του κλίματος ως μια από τις τέσσερις νέες «προκλήσεις» που αντιμετωπίζει η ΚΓΠ.

3.7 Βάσει του ορισμού της ΔΕΚΑ, οι εκπομπές που προέρχονται απευθείας από τη γεωργία ισοδυναμούν με το 10-12 % του συνολικού όγκου εκπομπών. Συνολικώς, το μερίδιο της γεωργίας στην παραγωγή αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου υπολογίζεται σε 8,5 έως 16,5 δισεκατομμύρια τόνους CO2e (4) παγκοσμίως, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 17 έως 32 % (5) του συνολικού όγκου των αερίων αυτών.

3.8 Το ποσοστό συμμετοχής της γεωργίας στην παραγωγή των αερίων θερμοκηπίου στην Ευρώπη εκτιμάται ότι είναι σαφώς χαμηλότερο από το παγκόσμιο ποσοστό. Με βάση τη μέθοδο υπολογισμού που χρησιμοποιεί η ΔΕΚΑ (Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή), η Επιτροπή υπολογίζει το ποσοστό αυτό στο 9 %. Από το 1990 έως σήμερα η γεωργία επέτυχε στην Ευρώπη των 27 μείωση των εκπομπών κατά 20 % και στην Ευρώπη των 15 κατά 11 % (6). Η μέθοδος που χρησιμοποιεί η ΔΕΚΑ δεν καλύπτει όμως τις εκπομπές που οφείλονται στην αλλαγή της χρήσης γης ή στην κατανάλωση ενέργειας για την παραγωγή λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων καθώς και στα καύσιμα των ελκυστήρων γεωργικής χρήσης. Το αποτέλεσμα είναι να υπολογίζει η Επιτροπή π.χ. το ποσοστό συμμετοχής της γεωργίας στις εκπομπές αερίων στη Γερμανία στο 6 % ενώ η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση καταλήγει σε ποσοστό της τάξης του 11 έως 15 %, επειδή συνυπολογίζει όλες τις πηγές εκπομπών στη γεωργία.

Οι διάφορες επιπτώσεις των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου γεωργικής προέλευσης

3.9 Η γεωργία συμμετέχει σε μικρό βαθμό στην καθαρή παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα. Αυτό οφείλεται καταρχήν στο γεγονός ότι τα φυτά απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και το μετατρέπουν σε οργανική ύλη. Με τη χρήση της βιομάζας, ο αποθηκευμένος σε αυτήν άνθρακας αποδεσμεύεται ως CO2. Κατ' αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνεται ο κύκλος εντός του οποίου μεταφέρεται ο άνθρακας.

3.10 Σύμφωνα με την 4η έκθεση προόδου της ΔΕΚΑ (7), η πολιτική προστασίας του κλίματος θα πρέπει, όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, να εστιαστεί κυρίως στις εκπομπές μεθανίου και ιλαρυντικού αερίου. Η γεωργία ευθύνεται περίπου για το 40 % των συνολικών εκπομπών σε CH4 και N2O στην Ευρώπη. Και τα δύο αυτά αέρια επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το κλίμα: το ποσοστό του υποξειδίου του αζώτου στα αέρια του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι 296 φορές μεγαλύτερο και αυτό του μεθανίου 23 φορές μεγαλύτερο από το ποσοστό του CO2.

3.11 Ουσιαστικά, οι πτυχές της γεωργίας που επηρεάζουν περισσότερο το κλίμα είναι τέσσερις: α) η μετατροπή δασικών εκτάσεων, ελών, υγροτόπων ή βοσκοτόπων σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, β) τα αέρια του φαινομένου του θερμοκηπίου που εκπέμπονται από γεωργικές εκτάσεις και εκτρεφόμενα ζώα, και γ) η χρήση της ενέργειας στη γεωργική εκμετάλλευση και στο άμεσο περιβάλλον, σε επιχειρήσεις που προηγούνται ή έπονται της γεωργικής παραγωγής, π.χ. με τη μορφή καυσίμων για κινητήρες ή θέρμανση, για την παραγωγή ορυκτών λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων και άλλες μορφές χρήσης της ενέργειας για την παραγωγική διαδικασία (8), δ) η παραγωγή βιομάζας για ενεργειακή χρήση.

3.12 Εξαιρετική σημασία έχει επίσης η μετατροπή μη γεωργικών εκτάσεων σε εκτάσεις γεωργικής εκμετάλλευσης σε παγκόσμια κλίμακα. Προκαλεί πολύ μεγαλύτερες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου απ' ό,τι η καθαυτή γεωργική παραγωγή και η χρήση της ενέργειας στη γεωργία. Κάθε μετατροπή γης σε καλλιεργήσιμη έκταση συνεπάγεται εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου διότι, σε αντίθεση με τις ερήμους και ημιερήμους ή τις οικοδομημένες εκτάσεις, οι γεωργικές εκτάσεις κατακρατούν κατά μέσο όρο το μικρότερο ποσοστό άνθρακα στο έδαφος (9).

3.13 Η συζήτηση σχετικά με την αποψίλωση του τροπικού δάσους στον Αμαζόνιο ή στην Ινδονησία έχει γι αυτό θεμελιώδη σημασία. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η μαζική υλοτομία στις περιοχές αυτές αφορά σε ορισμένο βαθμό και την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή γεωργία (10).

Μετατροπή της χρήσης της γης/κατακράτηση άνθρακα

3.14 Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί επίσης το γεγονός ότι στην Ευρώπη σφραγίζονται καθημερινά μεγάλες εκτάσεις εδάφους με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χρησιμεύσουν για την γεωργική παραγωγή ή για την κατακράτηση άνθρακα. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η οδηγία για την προστασία των εδαφών, που θα ήταν πολύ χρήσιμη σε αυτό το πλαίσιο, δεν έχει υιοθετηθεί ακόμη.

3.15 Η πολιτική για την προστασία του κλίματος πρέπει να λάβει υπόψη έξι σημαντικούς παράγοντες κατακράτησης άνθρακα (11). Η γεωργία επηρεάζει κυρίως την επιφανειακή βιομάζα και τα εδάφη. Επειδή στόχος της γεωργίας είναι η ετήσια συγκομιδή της παραγόμενης βιομάζας, δεν δημιουργεί νέους παράγοντες κατακράτησης άνθρακα με τη μορφή βιομάζας.

3.16 Η μετατροπή δασών, ελών και βοσκοτόπων σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις προκαλεί την αποδέσμευση του άνθρακα που παγιδεύεται στο έδαφος. Συνεπώς, όσον αφορά την ευρωπαϊκή γεωργία, επιβάλλεται να διατηρηθούν όλες οι εκτάσεις που κατακρατούν ακόμη μεγάλες ποσότητες άνθρακα. Χρειάζεται γι αυτό δημιουργηθούν, με τα κατάλληλα μέσα, κίνητρα για την ενθάρρυνση της χρήσης ανάλογων γεωργικών μεθόδων

3.17 Οι υφιστάμενες επιστημονικές γνώσεις επιβεβαιώνουν ότι, για λόγους προστασίας του κλίματος και μόνο, επιβάλλεται η άμεση απαγόρευση της μετατροπής ελών και δασικών εκτάσεων.

3.18 Κατά τις τελευταίες δεκαετίες μετατράπηκαν στην Ευρώπη μεγάλες εκτάσεις βοσκοτόπων σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, μια διαδικασία που, παρά την επιβολή διάφορων όρων (12), όχι μόνο δεν έχει σταματήσει αλλά σε ορισμένες περιφέρειες άρχισε να επιταχύνεται με την προοπτική της αυξανόμενης χρήσης ενέργειας γεωργικής προέλευσης.

3.19 Η αιτία της συνεχιζόμενης μετατροπής βοσκοτόπων σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις είναι το γεγονός ότι οι γεωργοί επιτυγχάνουν σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις σαφώς μεγαλύτερα μικτά κέρδη. Οι εκτάσεις που χρησιμοποιούνται για βοσκή απαιτούν περισσότερη εργασία ενώ τα βοοειδή που εκτρέφονται πλέον με κριτήρια πολύ υψηλών επιδόσεων, δεν επιτυγχάνουν τους επιδιωκόμενους στόχους με απλό χόρτο. Εξαρτώνται απόλυτα από ζωοτροφές «υψηλής απόδοσης» οι οποίες μπορούν να παραχθούν μόνο με πολύ μεγαλύτερη χρήση ενέργειας.

3.20 Η ΕΟΚΕ θα εξετάσει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται αυτό το φαινόμενο από την πολιτική περιβάλλοντος και τη γεωργική πολιτική, π.χ. στο πλαίσιο της πρότασης για τον έλεγχο της υγείας της κοινής γεωργικής πολιτικής. Ζητεί γι αυτό να διεξαχθεί εμπεριστατωμένη συζήτηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν μορφές γεωργικής παραγωγής που σέβονται τη φύση και το περιβάλλον να καταστούν και πάλι οικονομικά ενδιαφέρουσες για τους γεωργούς.

Αέρια του φαινομένου του θερμοκηπίου που παράγονται στη γεωργική παραγωγή

3.20.1 Η χρήση λιπασμάτων αζώτου, χημικής ή οργανικής προέλευσης, αποτελεί την κυριότερη πηγή υποξειδίου του αζώτου. Κάθε φορά που πραγματοποιούνται ρίψεις μεγάλης ποσότητας αζώτου υπάρχει κίνδυνος να μην απορροφηθούν έγκαιρα ή πλήρως από τα φυτά και να αποδεσμευτεί υποξείδιο του αζώτου στο περιβάλλον. Κατά το παρελθόν, η περιβαλλοντική πολιτική εξέταζε κυρίως την επιβάρυνση των επιφανειακών υδάτων και του υδροφόρου ορίζοντα. Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί ένα νέο επιχείρημα για μια πιο κριτική εξέταση του κύκλου των λιπασμάτων.

3.20.2 Ο καθηγητής κλιματολογίας κ. Crutzen εξέτασε τις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου στην αλυσίδα παραγωγής βιοντίζελ από ελαιοκράμβη (13) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επίδραση των μεθυλεστέρων ελαιοκράμβης στο κλίμα μπορεί, υπό ορισμένους όρους, να είναι πολύ πιο βλαβερή απ' ό,τι το ντίζελ που παράγεται από πετρέλαιο, ακριβώς λόγω των υψηλών εκπομπών σε υποξείδιο του αζώτου που προέρχονται από ορυκτά λιπάσματα.

3.20.3 Μια άλλη πηγή εκπομπών υποξειδίου του αζώτου, αν και από ποσοτική άποψη λιγότερο σημαντική, είναι αποδόμηση οργανικής ύλης, κυρίως στις γεωργικές καλλιέργειες.

3.20.4 Το μεθάνιο που εκπέμπεται στη γεωργία στην Ευρώπη, προέρχεται κυρίως από μηρυκαστικά και ειδικά από τα βοοειδή. Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι η σημασία της επιβάρυνσης από μεθάνιο που παράγουν τα μηρυκαστικά αυξάνεται παγκοσμίως (14) και ότι το πρόβλημα αυτό θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όσο αυξάνεται παγκοσμίως ο αριθμός του ζωικού κεφαλαίου Αξίζει να σημειωθεί ότι, αν και μειώθηκαν οι αγέλες βοοειδών στην Ευρώπη κατά τα τελευταία χρόνια (15), η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι καθαρός εισαγωγέας αυτού του είδους.

3.21 Η κατανάλωση κρέατος επηρεάζει γενικά το κλίμα. Για την παραγωγή 1 θερμίδας ζωικής προέλευσης χρειάζονται 10 θερμίδες φυτικής προέλευσης. Όσο αυξάνεται η κατανάλωση κρέατος τόσο πρέπει να αυξηθεί και η καλλιέργεια ζωοτροφών, γεγονός που συνεπάγεται κατανάλωση ενέργειας και εντείνει την πίεση για αύξηση της απόδοσης των γεωργικών εκτάσεων. Η Ευρώπη, που χαρακτηρίζεται από σχετικά υψηλή κατανάλωση κρέατος, εισάγει μεγάλο μέρος των ζωοτροφών, η καλλιέργεια των οποίων δημιουργεί συχνά προβλήματα σε περιοχές εκτός της Ευρώπης (όπως η καλλιέργεια σόγιας στη λεκάνη του Αμαζονίου). Η ΕΟΚΕ προτείνει γι αυτό να χαραχθεί και να υλοποιηθεί μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την παραγωγή πρωτεϊνών.

3.22 Σημασία δεν έχει όμως μόνο η παραγόμενη ποσότητα κρέατος αλλά και ο τρόπος εκτροφής και συντήρησης των ζώων. Το κρέας και το γάλα μπορούν για παράδειγμα να παραχθούν σε συστήματα ελεύθερης βοσκής με εκτατική χρήση ενέργειας, όπου οι αγελάδες εκτρέφονται κατά την περίοδο βλάστησης στους βοσκοτόπους η σημασία των οποίων για την προστασία του κλίματος έχει υποτιμηθεί. Το κρέας και το γάλα μπορούν όμως να προέρχονται και από εκμεταλλεύσεις που δεν χρησιμοποιούν βοσκότοπους και εκτρέφουν τα ζώα κυρίως με ενσιρωμένο καλαμπόκι ή άλλες πλούσιες σε ενέργεια ζωοτροφές.

Η χρήση της ενέργειας στη γεωργία

3.23 Το γεγονός ότι η γεωργία μετατρέπει την ηλιακή ενέργεια σε άμεσα χρησιμοποιήσιμη φυτική ενέργεια θα παύσει να αποτελεί πλεονέκτημα όσο αυξάνεται η χρήση ορυκτών καυσίμων στην διαδικασία της γεωργικής παραγωγής καθώς και όσο λιγότερο χρησιμοποιούνται τα φυτικά προϊόντα άμεσα από τον άνθρωπο αλλά μετατρέπονται μέσω της «τελειοποίησης» σε ζωικά προϊόντα.

3.24 Έτσι, ενώ οι εκμεταλλεύσεις που εφαρμόζουν βιολογικούς τρόπους παραγωγής αρνούνται να χρησιμοποιήσουν ορυκτά λιπάσματα που διαλύονται στο νερό και φυτοφάρμακα, από την άλλη πλευρά, η χρήση των μέσων αυτών στη συμβατική γεωργία επιδεινώνει τις επιδόσεις της όσον αφορά την προστασία του κλίματος και τη χρήση ενέργειας.

3.24.1 Ορισμένες συγκριτικές μελέτες σχετικά με τις δαπάνες σε πρώτες ύλες και ενέργεια στη γεωργία αλλά και σχετικά με την κατακράτηση άνθρακα, δείχνουν ότι η βιολογική γεωργική παραγωγή χρειάζεται κατά μέσο όρο μικρότερες ποσότητες ενέργειας και αζώτου απ' ό,τι η συμβατική γεωργία. Ακόμη και αν ληφθεί υπόψη ότι η συμβατική γεωργία επιτυγχάνει κατά μέσο όρο μεγαλύτερη απόδοση, η βιολογική γεωργική παραγωγή παρουσιάζει μικρότερο ποσοστό εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (16). Η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση της Γερμανίας θεωρεί γι αυτό ότι η ενίσχυση του βιολογικού τρόπου γεωργικής παραγωγής συνιστά συγχρόνως ενίσχυση της προστασίας του κλίματος (17).

3.24.2 Ορισμένες άλλες μελέτες καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα.

3.25 Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εμπεριστατωμένα, λαμβανομένων υπόψη και των περιορισμένων και αντιφατικών στοιχείων που διατίθενται, τις διαφορές όσον αφορά την επίδραση των επιμέρους γεωργικών και μη γεωργικών χρήσεων γης στο κλίμα, ώστε να εξαγάγει συμπεράσματα σχετικά με τις πολιτικές δράσεις που πρέπει να ληφθούν π.χ. στο πλαίσιο της πολιτικής ενισχύσεων.

Η συμβολή της γεωργίας στην επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με την αλλαγή του κλίματος

3.26 Η γεωργία μπορεί, επομένως, να επιτύχει με πολλούς τρόπους μείωση των αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπει. Μπορεί να το επιτύχει με την εγκατάλειψη της μετατροπής δασών, ελών, υγροτόπων και βοσκότοπων σε γεωργικές εκτάσεις, με τον περιορισμό των εκπομπών υποξειδίου του αζώτου και μεθανίου μέσω ήπιων μεθόδων καλλιέργειας και την όσο το δυνατό πιο μακροχρόνια κάλυψη του εδάφους (ενδιάμεσες ή δευτερεύουσες καλλιέργειες), με πολλαπλές αμειψισπορές (προκειμένου να περιοριστούν οι δυνατότητες προσβολής από ζημιογόνα) με την προσαρμογή των δόσεων των λιπασμάτων κλπ.

3.27 Για πολλά χρόνια, η χρήση της ενέργειας στη γεωργία δεν αντιμετωπιζόταν ως πρόβλημα, δεδομένου ότι η ενέργεια ήταν πολύ φτηνή. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητο να αποδίδεται στο μέλλον μεγαλύτερη σημασία στις ενεργειακά πιο αποδοτικές μορφές παραγωγής και να προωθούνται σε μεγαλύτερο βαθμό. Σε αυτό το πλαίσιο μπορούν να συνεισφέρουν οι βιολογικές μέθοδοι παραγωγής καθώς και οι καλλιέργειες που απαιτούν χαμηλές εισροές.

3.28 Διάφορες δοκιμές σχετικά με τις μικτές καλλιέργειες απέδωσαν πολύ ελπιδοφόρα αποτελέσματα. Με αυτή τη μέθοδο καλλιεργούνται ταυτόχρονα στο ίδιο χωράφι π.χ. διάφορα είδη σιταριού, όσπρια και ελαιούχα φυτά, με αποτέλεσμα να χρειάζονται μικρότερες ποσότητες λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων και να αυξάνονται συγχρόνως η βιοποικιλότητα και η δημιουργία χούμου.

3.29 Η καλλιέργεια του χούμου έχει καθοριστική σημασία για την προστασία του κλίματος. Ειδικά στους αγρούς πρέπει στο μέλλον να λαμβάνεται μέριμνα ώστε να επιτυγχάνεται όσο το δυνατό σταθερότερο και υψηλό ποσοστό χούμου και αυτό προϋποθέτει συχνά αλλαγή της αμειψισποράς. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί από κοινού με τα ερευνητικά ιδρύματα των κρατών μελών στην αξιολόγηση των υφιστάμενων και, ενδεχομένως, στην ανάθεση νέων ερευνών ώστε να βρεθούν και να προωθηθούν οι πιο κατάλληλες μέθοδοι.

3.30 Ιδιαίτερα θα πρέπει να εξετασθεί η σημασία που πρέπει να δίνεται στην παραδοσιακή παραγωγή κοπριάς. Επίσης, θα πρέπει να εξετασθεί μήπως η εξ ολοκλήρου χρήση του φυτού, όπως προβλέπεται για την παραγωγή βιοκαυσίμων δεύτερης γενιάς, είναι αντίθετη προς τους στόχους σχετικά με την δημιουργία χούμου.

4 Η χρήση βιοενέργειας/βιοκαυσίμων στη γεωργία

4.1 Η Γαλλική Προεδρία ζήτησε από την ΕΟΚΕ να εξετάσει στο πλαίσιο αυτής της γνωμοδότησης και το θέμα των βιοκαυσίμων. Η ΕΟΚΕ ανταποκρίνεται ευχαρίστως στο αίτημα αυτό αλλά παραπέμπει συγχρόνως σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (18), στις οποίες αιτιολογεί με εμπεριστατωμένα επιχειρήματα την κριτική θέση της σχετικά με τη στρατηγική για τα βιοκαύσιμα.

4.2 Τα υψηλά ποσοστά εκπομπών CO2 του γαιάνθρακα, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δικαιολογούν απόλυτα τη στροφή προς την εξέταση των δυνατοτήτων της άμεσης χρήσης ενέργειας φυτικής προέλευσης. Η ΕΟΚΕ έχει αποφανθεί επανειλημμένα καταρχήν υπέρ της χρήσης της βιοενέργειας αλλά επιθυμεί να επισημάνει και πάλι ορισμένες βασικές αρχές που θεωρεί απαραίτητες.

4.2.1 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το δικαίωμα κατάλληλης τροφής αναγνωρίζεται ρητώς ως σημαντικό σκέλος των ανθρώπινων δικαιωμάτων γενικότερα. Η παραγωγή τροφίμων πρέπει να έχει προτεραιότητα σε σχέση με την παραγωγή ενέργειας.

4.2.2 Έχει, επίσης, σημασία, να μην χρησιμοποιούνται για την καλλιέργεια ενεργειακών φυτών εκτάσεις οι οποίες είτε συνιστούν σημαντικό παράγοντα κατακράτησης άνθρακα είτε είναι πολύ σημαντικές για την βιοποικιλότητα. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαίο οι καλλιέργειες ενεργειακών φυτών να ανταποκρίνονται σε κριτήρια βιωσιμότητας. Στο ερώτημα αν επαρκούν τα κριτήρια βιωσιμότητας που περιέχονται στο σχέδιο οδηγίας «ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» ή αν πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν επαρκούν, θα απαντήσει λεπτομερώς στο πλαίσιο της γνωμοδότησής της για το σχέδιο οδηγίας. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι αντίστοιχα κριτήρια βιωσιμότητας θα πρέπει να ισχύουν γενικά για όλα τα καύσιμα, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους, αλλά και για τις ζωοτροφές.

4.2.3 Σημαντικό δυναμικό διαθέτει η Ευρώπη επίσης και όσον αφορά την εκμετάλλευση γεωργικών αποβλήτων όπως π.χ. η βιομάζα που προέρχεται από την φροντίδα του τοπίου, αλλά αξιοποιεί το δυναμικό αυτό σε περιορισμένο βαθμό, επειδή η καλλιέργεια καθαρά ενεργειακών φυτών είναι οικονομικά πολύ πιο αποδοτική. Από αυτή την άποψη δόθηκαν λανθασμένα μηνύματα στο πλαίσιο της πολιτικής ενισχύσεων.

4.2.4 Κατά τη χρήση της βιοενέργειας πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην αποδοτικότητα. Είναι παράλογο, π.χ., να παράγεται βιολογικό αέριο από αραβόσιτο με εντατική χρήση ενέργειας, όταν δεν αξιοποιείται συγχρόνως και η θερμότητα που προκύπτει κατά την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, διότι κατ' αυτόν τον τρόπο ουσιαστικά εξανεμίζονται περίπου τα δύο τρίτα της παραγόμενης ενέργειας.

4.2.5 Τα ενεργειακά φυτά παράγονται σήμερα, σε μια πρώτη φάση, με μεγάλη εισροή ενέργειας εφόσον τα παραγόμενα φυτά και έλαια υποβάλλονται στη συνέχεια σε περαιτέρω βιομηχανική επεξεργασία με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι πολλά βιοκαύσιμα να παρουσιάζουν χαμηλό και μάλιστα αρνητικό ισοζύγιο, όσον αφορά την ενεργειακή τους απόδοση και την προστασία του κλίματος, με καταστροφικές συνέπειες.

4.2.6 Για το λόγο αυτό το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) της Επιτροπής εκφράζει στη μελέτη με τίτλο «Biofuels in the European Context» αμφιβολίες αν θα επιτευχθεί ο στόχος της Επιτροπής να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μέσω της πρόσμειξης στα καύσιμα 10 % βιοκαυσίμων. Και άλλες μελέτες (19) καταλήγουν σε ανάλογα συμπεράσματα.

4.2.7 Επιπλέον, το ΚΚΕρ διατυπώνει ένα σκεπτικό θεμελιώδους σημασίας το οποίο, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, πρέπει να αναδειχθεί σε πολιτική αρχή. Η αποκτηθείσα βιομάζα θα πρέπει να χρησιμοποιείται εκεί που αποφέρει το μεγαλύτερο όφελος. Ο στόχος πρέπει να είναι η αποδοτικότητα (20). Πώς δικαιολογείται η μετατροπή των μοριακών δομών των φυτών με βιομηχανικές διαδικασίες που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, όταν τα φυτά μπορούν διατεθούν άμεσα για ενεργειακή χρήση; Το ΚΚΕρ παρατηρεί ότι τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος και θέρμανσης στην ΕΕ καταναλώνουν σχεδόν ίδιες ποσότητες πετρελαίου όσο και τα πετρελαιοκίνητα οχήματα. Αν χρησιμοποιηθούν ενεργειακά φυτά στα εργοστάσια αυτά, θα μπορούσε με 1 Megajoule βιομάζας να αντικατασταθεί περίπου 0,95 Megajoule πετρελαίου. Ενώ 1 Megajoule βιομάζας αντικαθιστά στις μεταφορές μόλις 0,35 έως 0,45 Megajoule πετρελαίου.

4.2.8 Μολαταύτα, η παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου μπορεί να μειωθεί χάρη στα ηλεκτροκίνητα οχήματα, τα οποία λειτουργούν με την ενέργεια που παράγεται από την καύση της βιομάζας.

4.3 Στη γνωμοδότησή της για «Το ενεργειακό μείγμα στις μεταφορές» (21), η ΕΟΚΕ αναφέρει ότι οι κινητήρες εσωτερικής καύσης θα αντικατασταθούν στις μεταφορές από ηλεκτροκινητήρες. Είναι παράλογο να χρησιμοποιείται η ενέργεια φυτικής προέλευσης με τόσο αναποτελεσματικό τρόπο όπως συμβαίνει στον τομέα των βιοκαυσίμων.

4.4 Σε μια συγκριτική μελέτη του ιδρύματος ΕΜΡΑ (22) αναφέρεται το ακόλουθο παράδειγμα: για να διανύσει ένα VW-Golf 10 000 χιλιόμετρα, απαιτείται μια έκταση 2 062 τετραγωνικών μέτρων για την καλλιέργεια τεύτλων για βιοκαύσιμα. Αντιθέτως, αν χρησιμοποιηθούν ηλιακοί συσσωρευτές, η ενέργεια που απαιτείται για να διανυθούν τα 10 000 χιλιόμετρα, μπορεί να παραχθεί σε 37 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή στο ένα εξηκοστό του χωραφιού ζαχαρότευτλων.

4.5 Εξίσου αμφισβητήσιμη είναι η σκοπιμότητα του «τελειοποίησης» φυτικών ελαίων, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε κινητήρες εσωτερικής καύσης. Θα ήταν πιο λογικό να προσαρμόζονται οι κινητήρες στις μοριακές δομές των φυτών. Στο μεταξύ έχουν αναπτυχθεί κινητήρες, μεταξύ άλλων για ελκυστήρες και φορτηγά οχήματα, που λειτουργούν και με καθαρό φυτικό έλαιο και πληρούν όλους τους όρους που έχει θεσπίσει ή προγραμματίσει η ΕΕ σχετικά με τις εκπομπές των αυτοκινήτων. Παρόμοιες καινοτομίες πρέπει να υποστηρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό.

4.6 Τα έλαια που χρειάζονται αυτοί οι κινητήρες μπορούν να παραχθούν σε μικτές καλλιέργειες, να μεταποιηθούν σε περιφερειακό επίπεδο και να διατεθούν με αποκεντρωμένο τρόπο. Αυτό θα σήμαινε ότι οι αγρότες θα μπορούσαν να παράγουν με διαδικασίες που σέβονται το περιβάλλον και το κλίμα και με χαμηλές εισροές, την ενέργεια που χρειάζονται οι ίδιοι αλλά και να συμβάλλουν στη δημιουργία νέων ενεργειακών κύκλων σε περιφερειακό επίπεδο. Αυτό θα καθιστούσε περιττές τις βιομηχανικές διαδικασίες μεταποίησης.

4.7 Η ΕΟΚΕ φρονεί, συνεπώς, ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται στρατηγική βιοκαυσίμων αλλά μια καλύτερα μελετημένη ευρωπαϊκή στρατηγική βιομάζας, η οποία θα συμβάλλει σε μεγαλύτερο βαθμό στην προστασία του κλίματος αλλά και στη δημιουργία θέσεων εργασίας σε σύγκριση με τη στρατηγική βιοκαυσίμων που προωθείται και η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενεργειακών φυτών.

5 Δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω μιας γεωργίας και μιας γεωργικής πολιτικής που συμβάλλουν στην προστασία του κλίματος

5.1 Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί ασφαλώς απειλή για τη γεωργία ορισμένων περιοχών της Ευρώπης, μπορεί όμως να αποτελέσει ευκαιρία τόσο για τη γεωργία όσο και για τους ευρωπαίους εργαζόμενους, αν η γεωργία λάβει σοβαρά υπόψη και ενισχύσει το ρόλο που της αναλογεί στο πλαίσιο της αναπροσαρμογής της πολιτικής για την προστασία του κλίματος.

5.2 Η γεωργία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εργοδότη στην ΕΕ. Η Επιτροπή αναφέρεται στην ανακοίνωσή της λεπτομερώς στην εξέλιξη της απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές (23). Επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός ότι η γεωργική απασχόληση στις αγροτικές περιοχές είναι, από ποσοστιαία άποψη, χαμηλή, ο τομέας υπέχει μεγάλη σημασία. Αναμένει ότι μέχρι το 2014 θα σημειωθεί μείωση της απασχόλησης (υπολογιζόμενη σε ισοδύναμα θέσεων πλήρους απασχόλησης) από 10 εκατομμύρια σε 4-6 εκατομμύρια εργαζομένων περίπου.

5.3 Σε πολλά κράτη μέλη προβλέπεται σύμφωνα με προγνώσεις να σημειωθεί έλλειμμα σε ειδικευμένους εργαζόμενους και κυρίως σε εργαζόμενους που μπορούν να αναλάβουν διοικητικές αρμοδιότητες στις εκμεταλλεύσεις ή διαθέτουν γνώσεις για το χειρισμό πολύπλοκων τεχνικών εγκαταστάσεων. Επιπλέον, η χαμηλή ελκυστικότητα των υφιστάμενων θέσεων απασχόλησης επιδεινώνει το έλλειμμα σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει την εξέλιξη αυτή και έχει τονίσει ότι χρειάζεται να διεξαχθεί συζήτηση σχετικά με την ποιότητα της απασχόλησης (24).

Οι δυνατότητες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στον τομέα της βιοενέργειας

5.4 Ο ΕΟΠ εξέτασε σε μια μελέτη που εκπόνησε το 2006 τις δυνατότητες παραγωγής βιομάζας στην Ευρώπη με μεθόδους ήπιες για το περιβάλλον, για ενεργειακούς σκοπούς. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, με την προσθήκη βιομάζας από (οικιακά) απόβλητα και από την δασοκομία και υλοτομία, θα μπορεί να παραχθεί μέχρι το 2030 το 15-16 % των προβλεπόμενων αναγκών σε πρωτογενή ενέργεια της ΕΕ των 25. Αυτό θα συμβάλει πιθανόν στη διατήρηση ή και στη δημιουργία συνολικά 500 000 έως 600 000 θέσεων εργασίας στις αγροτικές περιοχές.

5.5 Αν και πόσες νέες θέσεις εργασίας ακριβώς θα δημιουργηθούν με την παραγωγή βιοενέργειας, θα εξαρτηθεί καθοριστικά από την στρατηγική που θα χαραχθεί για το σκοπό αυτό. Το επιστημονικό συμβούλιο του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Γεωργίας της Γερμανίας, υπολογίζει ότι οι επιπτώσεις όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την προστασία του περιβάλλοντος θα είναι σημαντικές «με την προϋπόθεση ότι θα δοθεί προτεραιότητα στην παραγωγή βιοενέργειας σε εγκαταστάσεις συμπαραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος-θερμότητας καθώς και σε εγκαταστάσεις που λειτουργούν με την καύση ρινισμάτων ξύλου ή με βιοαέριο από ημίρρευστη κοπριά και υπολείμματα». Σε περίπτωση όμως που η παραγωγή βιοενέργειας παραγκωνίσει την κτηνοτροφία, ή αν δοθεί προτεραιότητα σε βιοκαύσιμα που εξαρτώνται από εισαγωγές, η απασχόληση στη γεωργία θα σημειώσει αρνητική εξέλιξη.

5.6 Τα παραδείγματα επιτυχημένης μετάβασης προς κλειστά συστήματα βιοενέργειας αποδεικνύουν ότι η παραγωγή συγκεκριμένων μορφών βιοενέργειας μπορεί να είναι ωφέλιμη για τη γεωργία αλλά και την περιφερειακή αγορά εργασίας, τόσο από οικονομική, όσο από περιβαλλοντική και κοινωνική άποψη (οι δήμοι Mureck και Güssing στην Αυστρία ή ο δήμος Jühnde στη Γερμανία καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες κατά σχεδόν 170 % με ανανεώσιμες ενέργειες). Σε αυτό το εντυπωσιακό αποτέλεσμα για το περιβάλλον προστίθεται και ο θετικός αντίκτυπος για την τοπική αγορά εργασίας (στη βιοτεχνία), εκτός από τις θέσεις εργασίας που αφορούν αγρότες που προμηθεύουν τις πρώτες ύλες (25).

5.7 Επειδή αναμένεται να αυξηθεί η διαφορά εισοδήματος και ευημερίας μεταξύ των αστικών κέντρων και των αγροτικών περιοχών, η πολιτική απασχόλησης πρέπει να επικεντρώνει την προσοχή κυρίως στις αγροτικές περιφέρειες. Η βιώσιμη παραγωγή ενεργειακών φυτών και τη μεταποίησή τους σε ενέργεια συμβάλει στην διασφάλιση και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην ύπαιθρο με την προϋπόθεση ότι η προστιθέμενη αξία που παράγεται θα παραμένει στην ενδιαφερόμενη περιοχή.

Διασφάλιση της ποιότητας της απασχόλησης στον αγροτικό τομέα

5.8 Ο στόχος της προστασίας του κλίματος μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ειδικευμένο προσωπικό. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει για το σκοπό αυτό να προσφέρουν στους εργαζόμενους κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης.

Καθορισμός και διασφάλιση κοινωνικών προτύπων

5.9 Κατά γενική άποψη, η ζήτηση για εισαγόμενη βιομάζα από αναπτυσσόμενες χώρες και αναδυόμενες οικονομίες θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Το ενδεχόμενο όφελος όσον αφορά το κόστος δεν πρέπει όμως να εκμηδενίζεται με την καταστροφή περιβαλλοντικών και κοινωνικών βιοτικών πόρων στις χώρες παραγωγής. Κατά την παραγωγή βιοενέργειας πρέπει, συνεπώς, να τηρούνται οι βασικοί κανόνες της ΔΟΕ όσον αφορά τις συνθήκες και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας (26).

Η συμμετοχή των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων

5.10 Οι διαρθρωτικές αλλαγές που σημειώνονται στη γεωργία θα επηρεάσουν καθοριστικά την ποιότητα των θέσεων εργασίας και τα εισοδήματα. Οι εργαζόμενοι και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει γι αυτό να συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Επειδή τα ευρωπαϊκά συστήματα συναπόφασης παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές, οι υφιστάμενες ευρωπαϊκές και εθνικές δομές θα πρέπει να λαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη τα συμφέροντα των εργαζομένων στη γεωργία όσον αφορά τη συμμετοχή. Παρόμοια προσέγγιση είναι σημαντική κυρίως με την προοπτική ότι χάρη σε αυτές τις μορφές επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών, θα μπορούν να διασφαλιστούν και να διατηρηθούν θέσεις εργασίας.

5.11 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικού Διαλόγου στο γεωργικό τομέα, που συστάθηκε το 1999, αποτελεί, ως αντιπροσωπευτικό όργανο των κοινωνικών εταίρων, κατάλληλο φορέα εμπειρογνωμοσύνης και διαβούλευσης σχετικά με θέματα που αφορούν την απασχόληση και τη μελλοντική εξέλιξη του ρόλου της γεωργίας. Η ΕΟΚΕ συνιστά στη Επιτροπή να επεκτείνει την αποστολή της επιτροπής αυτής και σε θέματα που αφορούν την πολιτική για την προστασία του κλίματος. Λόγω της εμπειρογνωμοσύνης τους σε θέματα που αφορούν την προστασία του κλίματος στον γεωργικό τομέα, θα πρέπει να ενισχυθεί ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στις εθνικές επιτροπές παρακολούθησης της εξέλιξης του αγροτικού χώρου.

Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2008. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Βλ. παραδείγματος χάρη τις πυρκαγιές στην Ελλάδα το 2007, που κατέστρεψαν μεταξύ άλλων ελαιώνες.

(2) COM(2007) 414, 18 Ιουλίου 2007, γνωμοδότηση ΕΕ C 224 της 30.8.2008, σ. 67, υιοθέτησε στις 29 Μαΐου 2008.

(3) COM(2007) 722 τελικό.

(4) CO2e = ισοδύναμο του άνθρακα.

(5) Cool Farming: Climate impacts of agriculture and mitigation potential, Study by Greenpeace, Δεκέμβριος 2007.

(6) Πηγή: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, έκθεση ΕΟΠ 5/2007.

(7) IPCC WG III Chapter 8 (2007), Agriculture.

(8) Συμπεριλαμβανομένου του προβλήματος παραγωγής ζωοτροφών.

(9) Μετά τη θάλασσα, τα εδάφη δεσμεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό άνθρακα. Αξίζει να αναφερθούν ορισμένοι αριθμοί, έχοντας υπόψη ότι μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις: καλλιεργήσιμες εκτάσεις περιέχουν περίπου 60 τ. άνθρακα ανά εκτάριο, βοσκότοποι και δάση το διπλάσιο (όσον αφορά τα δάση πρέπει να συνυπολογίζεται και ο άνθρακας που παγιδεύεται από τα δέντρα), σε ένα εκτάριο βαλτότοπου δεσμεύονται περίπου 1 600 τ. άνθρακα.

(10) Αυτό αφορά κυρίως την παραγωγή σόγιας ως ζωοτροφής για τα ζώα των ευρωπαίων κτηνοτρόφων, ή την παραγωγή φοινικέλαιου ή ελαίων από τον καρπό του θάμνου ζατρόφα για ενεργειακούς σκοπούς (τα επονομαζόμενα «βιοκαύσιμα»).

(11) Το Πετρέλαιο, τα αποθέματα γαιάνθρακα και φυσικού αερίου, η βιομάζα στην επιφάνεια του εδάφους, ο άνθρακας που αποθηκεύεται στα εδάφη, οι ωκεανοί.

(12) Βλ π.χ. τα κριτήρια πολλαπλής συμμόρφωσης.

(13) N2O release from agro-biofuel production negates global warming reduction by replacing fossil fuels, in: Atmos. Chem. Phys. Discuss., 7, 11191–11205, 2007.

(14) Περίπου 3,3 δισεκατομμύρια τόνοι CO2e το χρόνο.

(15) Παγκόσμιο ζωικό κεφάλαιο σε βοοειδή: 1.297 εκατομμύρια ζώα το 1990 και 1 339 εκατομμύρια ζώα το 2004. Στην Ευρώπη των 25: 111,2 εκατομμύρια ζώα το 1990 και 86,4 εκατομμύρια ζώα το 2004. Κίνα: 79,5 εκατομμύρια ζώα το 1990 και 106,5 εκατομμύρια ζώα το 2004.

(16) Βλ. π.χ. την ειδική έκδοση του γερμανικού περιοδικού «Klimaschutz und Öko-Landbau» in: Ökologie & Landbau, τεύχος 1/2008.

(17) Απάντηση της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης σε ερωτήσεις της ομάδας του κόμματος BÜNDNIS 90/Die Grünen στο γερματικό κοινοβούλιο σχετικά με το θέμα «Γεωργία και προστασία του κλίματος», έντυπο 16/5346, σημείο 13.

(18) ΕΕ C 44 της 16.2.2008, σ. 34, και γνωμοδότηση TEN 338 για το σχέδιο οδηγίας σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές KOM(2008) 019, υπό εκπόνηση.

(19) Π.χ. το επιστημονικό συμβούλιο του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Γεωργίας της Γερμανίας.

(20) ΕΕ C 162 της 25ης Ιουνίου 2008, σ. 72.

(21) ΕΕ C 162 της 25ης Ιουνίου 2008, σ. 52.

(22) Το ΕΜΡΑ είναι ερευνητικό ίδρυμα για τις επιστήμες των υλικών και την τεχνολογία. Ανήκει στην Ομοσπονδιακή Ανώτατη Σχολή Τεχνολογίας της Ζυρίχης.

(23) CΟΜ(2006) 857 «Απασχόληση στις αγροτικές περιοχές: κάλυψη του ελλείμματος θέσεων εργασίας».

(24) ΕΕ C 120 της 16ης Μαΐου 2008, σ. 25.

(25) Περισσότερα στοιχεία στη δικτυακή πύλη www.seeg.at.

(26) http://www.ilo.org/global/What_we_do/InternationalLabourStandards/lang--en/index.htm