EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 139/4

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Συνέργειες μεταξύ ιδιωτικών επενδύσεων και δημόσιας χρηματοδότησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο»

2013/C 139/02

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

— συμφωνεί ότι ο συνδυασμός των επιχορηγήσεων με καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα (ΚΧΜ) προσφέρει δυνητικά μια καινοτόμο προσέγγιση, μέσω της οποίας μπορεί να μειωθούν το συνολικό κόστος και οι κίνδυνοι των έργων/επενδύσεων, και καλεί τις αυτοδιοικητικές αρχές να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους για να σκεφτούν πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα διαφορετικά «εργαλεία» για τη βέλτιστη υποστήριξη των κατά τόπους επενδύσεων·

— υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η ΕΤΕπ ως ευρωπαϊκό ίδρυμα μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης για την υποστήριξη των ΣΔΙΤ εντός της ΕΕ, καθώς και στην παροχή εμπειρογνωμοσύνης και τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την υλοποίηση μιας σειράς ΚΧΜ σε επίπεδο ΕΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή·

— εκφράζει, ως εκ τούτου, την ικανοποίησή της για την αύξηση του κεφαλαίου της ΕΤΕπ κατά 10 δις ευρώ, πράγμα που θα επιτρέψει στην ΕΤΕπ να παράσχει έως και 60 δις ευρώ πρόσθετης χρηματοδότησης·

— καλωσορίζει τα νέα «δάνεια πλαίσιο» και τα «διαρθρωτικά δάνεια προγράμματος», μέσα που εισήχθησαν από την ΕΤΕπ και τα οποία θα μπορούσαν να αποδειχτούν ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση ενός χαρτοφυλακίου επενδύσεων και υπερβαίνοντας το φράγμα του μεγέθους του έργου·

— αναγνωρίζει ότι υπήρξαν αρχικά προβλήματα απορρόφησης των ΚΧΜ στα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων και προσδιορίζει μια σειρά από παράγοντες που εξηγούν αυτό το χαμηλό ποσοστό απορρόφησης, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης συνειδητοποίησης και κατανόησης των ευκαιριών, της ανάγκης για «αλλαγή νοοτροπίας» των αρχών διαχείρισης με την απομάκρυνση από τις επιχορηγήσεις και τη στροφή προς άλλα χρηματοοικονομικά μέσα, καθώς και τις ανησυχίες γύρω από την πολυπλοκότητα του κανονιστικού πλαισίου, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις·

— χαιρετίζει την επέκταση του φάσματος των ΚΧΜ για την περίοδο 2014-2020 σε όλους τους τύπους έργων, σε όλους τους θεματικούς στόχους και τις επενδυτικές προτεραιότητες που καλύπτονται από τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα, και σε όλα τα ταμεία του ΚΠΣ·

— υπογραμμίζει το αυξανόμενο ενδιαφέρον των αυτοδιοικητικών αρχών για την ανάπτυξη διαπεριφερειακών ταμείων στο πλαίσιο των μακρο-περιφερειακών στρατηγικών με την ΕΤΕπ·

— ζητεί την επέκταση της πρωτοβουλίας για τη έκδοση ομολόγων έργων (ΠΕΟΕ) μέχρι το 2020 και την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της, ώστε να συμπεριλάβει άλλους τομείς εκτός από τα διευρωπαϊκά δίκτυα, όταν έχει διενεργηθεί αξιολόγηση της πιλοτικής φάσης·

— συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσαφηνίσει την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στην περίπτωση των ΚΧΜ·

Εισηγητής ο κ. Rhodri Glyn THOMAS (UK/EA), μέλος της Εθνοσυνέλευσης της Ουαλίας Έγγραφο αναφοράς

I. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εισαγωγή

1. υποστηρίζει ότι, παρά την αυξανόμενη αισιοδοξία ότι η χειρότερη φάση της κρίσης της Ευρωζώνης αποτελεί παρελθόν, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις και εμπόδια για την τόνωση της οικονομικής ανάκαμψης σε ολόκληρη την ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τη διαθεσιμότητα δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης για την υποστήριξη βασικών επενδύσεων·

2. υποστηρίζει ότι η ΕΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στην οικονομία, με τη δημιουργία γενικών συνθηκών που θα βοηθήσουν στην κινητοποίηση των περιορισμένων δημόσιων και ιδιωτικών πόρων οι οποίοι διατίθενται για την τόνωση βασικών επενδύσεων σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, και να αντιμετωπιστεί η συνεχιζόμενη υστέρηση στη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης και πιστώσεων προς τις ΜμΕ, χωρίς την οποία οι προσδοκίες για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του συμφώνου για την απασχόληση και την ανάπτυξη δεν θα ευοδωθούν·

3. τονίζει εκ νέου, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση που εξέδωσε σχετικά με την επίτευξη μεγαλύτερων συνεργειών μεταξύ του προϋπολογισμού της ΕΕ και των εθνικών και υποεθνικών προϋπολογισμών που υιοθετήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2013 (1), τον κεντρικό ρόλο και τις αρμοδιότητες των αυτοδιοικητικών αρχών (ΟΤΑ) στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για την ανάκαμψη, δεδομένου ότι οι αρχές αυτές είναι υπεύθυνες για σημαντικό μερίδιο των δημοσίων δαπανών στην Ευρώπη (16,7 % του ΑΕΠ και 34 % του συνόλου των δημοσίων δαπανών το 2011, και αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα των άμεσων επενδύσεων κατά τη διάρκεια του 2011 (2)), πολλές δε από αυτές είναι συγκεντρωμένες σε περιοχές βασικής προτεραιότητας που ευρίσκονται στο επίκεντρο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (όπως οικονομικά θέματα, εκπαίδευση, περιβάλλον, στέγαση και υποδομές κοινής ωφελείας)·

4. υπογραμμίζει την αυξανόμενη σημασία και το ενδιαφέρον των συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα για τη χρηματοδότηση έργων (ΣΔΙΤ) (3), και των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων (ΚΧΜ) (4) ως μηχανισμού ο οποίος θα μπορούσε να συμβάλει στον απεγκλωβισμό βασικών επενδύσεων·

5. εκφράζει, ως εκ τούτου, την ικανοποίησή της για τον ρόλο που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ό,τι αφορά την τόνωση της χρήσης των ΣΔΙΤ και ΚΧΜ, παρέχοντας ένα πλαίσιο πολιτικής που υποστηρίζει και ενθαρρύνει τη χρήση αυτών των μέσων, καθώς και κινητοποιώντας πόρους του προϋπολογισμού της ΕΕ για την αύξηση της διαθέσιμης «κοινής» χρηματοδότησης σε επίπεδο ΟΤΑ·

6. υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και του μεγεθυνόμενου δημόσιου τραπεζικού τομέα σε όλη την ΕΕ για την υποστήριξη ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου επενδυτικού περιβάλλοντος «με όχημα την πολιτική»·

7. σημειώνει ότι παρά το σχετικά μικρό μέγεθός του, ο προϋπολογισμός της ΕΕ και η ΕΤΕπ έχουν συμβάλει σημαντικά στην τόνωση της μόχλευσης των επενδύσεων σε όλη την επικράτεια της ΕΕ, ιδίως (αλλά όχι αποκλειστικά) με πόρους του «Κοινού Πλαισίου Στρατηγικής» (ΚΠΣ) που έχουν συγκεντρωθεί και εφαρμόζονται σε εδαφικό επίπεδο (σε πολλές περιπτώσεις από τους ΟΤΑ), και οι οποίοι ασκούν σημαντικές «πολλαπλασιαστικές» επιδράσεις στην οικονομία·

8. σημειώνει τη φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διπλασιάσει δυνητικά το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των επενδύσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 2014-2020 σε 4,2 ανά 1 ευρώ που επενδύεται από την ΕΕ, με πρώτη ένδειξη ότι το μερίδιο του ΕΤΠΑ που απορροφάται από ΚΧΜ θα μπορούσε να αυξηθεί από 5 % σε 15 %·

9. επικροτεί τη διατήρηση της προσέγγισης των «ανατροφοδοτούμενων» πόρων του ΚΠΣ, η οποία έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μια «κληρονομιά» στο εδαφικό επίπεδο. Ζητεί να εξεταστεί πώς η προσέγγιση των «ανατροφοδοτούμενων» πόρων θα μπορούσε να αναπτυχθεί αποτελεσματικά για ΚΧΜ που υπόκεινται στην κεντρική διαχείριση των προγραμμάτων τα οποία υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ (π.χ. COSME και Ορίζοντας 2020)·

10. χαιρετίζει την υψηλότερη πολιτική προτεραιότητα που δίνεται στα ΚΧΜ στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 και τις συνοδευτικές προτάσεις· ενθαρρύνει τις αυτοδιοικητικές αρχές (και τα κράτη μέλη) να προχωρήσουν στη βελτιστοποίηση αυτού του ευνοϊκού ρυθμιστικού πλαισίου - ιδίως με την ενίσχυση και τη διασαφήνιση των κανόνων που διέπουν τους πόρους του ΚΠΣ που παρέχονται μέσω επιμερισμένης διαχείρισης σε τοπικό επίπεδο·

11. συμφωνεί με την Ειδική Έκθεση που καταρτίζεται από το CEPS, κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (5), βάσει της οποίας τα ΚΧΜ δεν θα πρέπει να θεωρηθούν ως πανάκεια για όλα τα είδη παρεμβάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, υπογραμμίζοντας ότι είναι μόνο «κατάλληλα για έργα με δυνητικά επικερδή οικονομική απόδοση» και ότι «δεν πρέπει να θεωρηθούν ως υποκατάστατα για τις επιχορηγήσεις, αλλά ως μέσο ενίσχυσης του πεδίου εφαρμογής του προϋπολογισμού της ΕΕ»·

12. συμφωνεί, επίσης, ότι ο συνδυασμός (ή «ανάμιξη») των επιχορηγήσεων με ΚΧΜ προσφέρει δυνητικά μια καινοτόμο προσέγγιση, μέσω της οποίας μπορεί να μειωθούν το συνολικό κόστος και οι κίνδυνοι των έργων/επενδύσεων, και καλεί τις αυτοδιοικητικές αρχές να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους για να σκεφτούν πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα διαφορετικά «εργαλεία» για τη βέλτιστη υποστήριξη των κατά τόπους επενδύσεων.

Λογική βάση, αιτιολόγηση και οφέλη των ΣΙΔΤ/KXM

13. υποστηρίζει ότι το σκεπτικό για τις ΣΔΙΤ και τα ΚΧΜ υπαγορεύεται από μια σειρά από παράγοντες που υπερβαίνουν τον βασικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσουν τέτοιου είδους προσεγγίσεις για την υποστήριξη της οικονομικής ανάκαμψης στην ΕΕ. Το βασικό σκεπτικό στο οποίο στηρίζονται οι ΣΔΙΤ είναι η δυνατότητα επίτευξης κοινών οφελών, κοινών στόχων και επιδιώξεων, με τρόπο που δεν θα ήταν δυνατός ή επιθυμητός χωρίς τη συσπείρωση των δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων. Η λογική πίσω από τα ΚΧΜ είναι να παράσχουν μια πιο δομημένη υποστήριξη, θεσπίζοντας καθεστώτα με καθορισμένους κανόνες και στόχους, που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την εστίαση των δράσεων σε συγκεκριμένους δικαιούχους/ομάδες (π.χ. ΜμΕ μέσω μικροχρηματοδότησης, έργων Ε&Α, σχεδίων αστικής ανάπτυξης)·

14. υποστηρίζει ότι η αδυναμία της αγοράς αποτελεί σημαντικό επιχείρημα υποστήριξης της παρέμβασης του δημοσίου για τον περιορισμό των κινδύνων, την παροχή κινήτρων συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα και τη διευκόλυνση της πραγματοποίησης επενδύσεων οι οποίες διαφορετικά δεν θα συνέβαιναν. Αυτή η λογική είναι εμφανής στα ΚΧΜ που έχουν στόχο π.χ. την παροχή πρόσβασης των ΜμΕ σε μικροχρηματοδότηση·

15. υποστηρίζει, ωστόσο, μεθ' επιτάσεως ότι η αποτυχία της αγοράς δεν είναι η μοναδική ή αναγκαία κινητήρια δύναμη τέτοιων ενεργειών, και ότι μπορεί επίσης να υπάρχει ένας ευρύτερος στόχος κοινωνικής πολιτικής στον οποίο στηρίζεται η λογική για παρεμβάσεις, όπως η εστίαση σε μακροπρόθεσμα και όχι βραχυπρόθεσμα οφέλη, με έμφαση σε περιβαλλοντικούς (π.χ. καθαρή ενέργεια) ή κοινωνικούς στόχους (μείωση της φτώχειας, αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού), αν και αυτές οι επενδύσεις μπορεί με τη σειρά τους να οδηγήσουν σε νέες αγορές και οικονομικές δραστηριότητες (όπως είναι η ανάπτυξη του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η αστική ανάπλαση, κλπ.)·

16. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασαφηνίσει περισσότερο το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που υπάρχει πίσω από τις ΣΔΙΤ και τα ΚΧΜ και στο οποίο στηρίζεται η λογική αυτής της δημόσιας πολιτικής, και να παράσχει περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και τη νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων, οι οποίες μπορούν να παρεμποδίσουν τη συμμετοχή των αυτοδιοικητικών αρχών σε τέτοιες πρωτοβουλίες. Όταν υπάρχει μια σαφής δημόσια πολιτική, οι κανόνες περί ανταγωνισμού της ΕΕ δεν θα πρέπει να εμποδίζουν ή να λειτουργούν ως αντικίνητρο στην προώθηση τέτοιου είδους παρεμβάσεων·

17. υπογραμμίζει ότι ο δημόσιος τομέας υπόκειται στον δημοκρατικό έλεγχο: κατ αρχήν υιοθετεί μια μακροπρόθεσμη προοπτική για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων, και επικεντρώνεται στην εξασφάλιση της τήρησης βασικών δημόσιων στόχων και αξιών, μειώνοντας τον κίνδυνο με την παροχή ενός σχετικά ασφαλούς περιβάλλοντος για επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα. Οι εταίροι του ιδιωτικού τομέα συνεισφέρουν νέα χρηματοδότηση, εμπορική ευαισθητοποίηση και τεχνογνωσία, καινοτομία και επιχειρηματικές δεξιότητες·

18. σημειώνει ότι για τους ιδιωτικούς φορείς επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιοδοτικών ταμείων, ένα από τα πιθανά κίνητρα επένδυσης σε ΣΔΙΤ/ΚΧΜ, ιδίως στην τρέχουσα οικονομική συγκυρία και δεδομένης της μεγάλης αβεβαιότητας που επικρατεί στις χρηματοπιστωτικές αγορές, είναι ότι η συμμετοχή του δημόσιου τομέα μπορεί να μετριάσει τον αναμενόμενο επενδυτικό κίνδυνο. Επιπλέον, η χρηματοδοτική συμμετοχή τα ΕΤΕπ/ΕΕ προσφέρει τη δυνατότητα περαιτέρω μείωσης του αναμενόμενου κινδύνου, μέσω του «εξωτερικού» ελέγχου της ποιότητας των προγραμματισμένων επενδύσεων·

19. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει περαιτέρω τις δυνατότητες ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΕΕ με στόχο την κινητοποίηση επενδύσεων εκ μέρους των συνταξιοδοτικών ταμείων για τη στήριξη του σχεδίου ανάκαμψης στην ΕΕ·

20. ισχυρίζεται ότι, λόγω των ανεύθυνων χρηματοοικονομικών επενδύσεων που οδήγησαν στην οικονομική κρίση του 2008, και της τάσης που παρατηρείται τα τελευταία 3-4 χρόνια για μεταρρύθμιση του κλάδου των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη, αναγνωρίζεται σαφώς η ανάγκη επικέντρωσης σε μακροπρόθεσμες και βιώσιμες επενδύσεις και αποφυγής των καταχρήσεων και των υπερβολών του παρελθόντος·

21. υπογραμμίζει, ως εκ τούτου, την ουσιαστική ανάγκη προάσπισης και σεβασμού των κοινωφελών στόχων και του ενδιαφέροντος στις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σημειώνει, ωστόσο, ότι χωρίς ιδιώτες επενδυτές δεν μπορεί να υπάρξει σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, και ότι οι κανόνες που διέπουν τις ΣΔΙΤ και τα ΚΧΜ πρέπει να αναπτυχθούν με τρόπο που να παρέχει κίνητρα συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα·

22. ισχυρίζεται ότι υπάρχει μια έντονη στροφή προς νέα πρότυπα κυριότητας, με στόχο την παροχή πολιτικής στήριξης σε επενδύσεις προς όφελος των πολιτών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, με σεβασμό στην ανάγκη εξασφάλισης της αποδοτικότητας του κόστους και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και όχι με σκοπό τη μεγιστοποίηση βραχυπρόθεσμων κερδών με κάθε κόστος, με βάση την ισχυρή παράδοση των δημόσιων τραπεζών στην ΕΕ, που αντιπροσωπεύουν πάνω από το 20 % του τραπεζικού τομέα της ΕΕ (για παράδειγμα η KFW και το δίκτυο περιφερειακών τραπεζών στη Γερμανία, η Caisse des Dépôts στη Γαλλία και το Cassa Depositi e Prestiti στην Ιταλία) (6)·

23. σημειώνει, στο πλαίσιο αυτό, το αναδυόμενο σκανδιναβικό πρότυπο των οργανισμών χρηματοδότησης των ΟΤΑ: BNV (Ολλανδία), KommuneKredit (Δανία), Kommunalbank (Νορβηγία), Kommuninvest (Σουηδία), Municipality Finance (Φινλανδία). Αν και διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό όσον αφορά το επίπεδο της συμμετοχής της αντίστοιχης κεντρικής κυβέρνησης και ως εκ τούτου το επίπεδο του ελέγχου που ασκεί η κυβέρνηση και το επίπεδο του κινδύνου που αυτή αναλαμβάνει (7), παρέχουν μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική μέθοδο χρηματοδότησης των επενδύσεων των ΟΤΑ, συμπεριλαμβανομένων αυτών που πραγματοποιούνται σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα: στην περίπτωση της Φινλανδίας, για παράδειγμα, η Municipal Finance ανήκει κατά 16 % στο κράτος, κατά 31 % στα φινλανδικά δημόσια συνταξιοδοτικά ταμεία και κατά 52 % στους δήμους. Στην Ουαλία έχε ξεκινήσει συζήτηση σχετικά με τη δυνατότητα δημιουργίας μιας δημόσιας Ουαλικής Τράπεζας Επενδύσεων.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων

24. υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η ΕΤΕπ ως ευρωπαϊκό ίδρυμα μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης (και μεγαλύτερος πολυμερής δανειολήπτης και δανειστής του κόσμου - σε συνεργασία με πάνω από 150 χώρες μη-μέλη της ΕΕ) για την υποστήριξη των ΣΔΙΤ εντός της ΕΕ, καθώς και στην παροχή εμπειρογνωμοσύνης και τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την υλοποίηση μιας σειράς ΚΧΜ σε επίπεδο ΕΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (συμπεριλαμβανομένων των πρωτοβουλιών JEREMIE, JESSICA, ELENA και της διευκόλυνσης RSFF, καθώς και διευκολύνσεων τεχνικής στήριξης όπως οι JASPERS και JASMINE)·

25. υπογραμμίζει την αξία που αποφέρει η ΕΤΕπ όσον αφορά την εφαρμογή μιας προσέγγισης βασιζόμενης στην επένδυση, την ευελιξία προσαρμογής της στήριξης και των δανείων σε συγκεκριμένους συνδυασμούς, την ικανότητα παροχής επαγγελματικών συμβουλών και τεχνογνωσίας στις δημόσιες αρχές, και την προσφορά καλών όρων στους πελάτες, χάρη στην αξιολόγηση ΑΑΑ της οποίας χαίρει στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές·

26. υπογραμμίζει το ευρύ φάσμα των διαθέσιμων μέσων στήριξης και των διαφορετικών τύπων παρεμβάσεων της ΕΤΕπ, όπως μεταξύ άλλων τα άμεσα δάνεια υλοποίησης έργων (για ποσά πάνω από 25 εκατ. ευρώ), η διαμεσολάβηση για τη χορήγηση δανείων μέσω τοπικών τραπεζών, η παροχή επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα προγράμματα μικροχρηματοδότησης κλπ. και η προσέγγιση των επενδύσεων με γνώμονα την πολιτική, με εστίαση στις πρωταρχικές προτεραιότητες της ΕΕ για την ανάπτυξη των ΜμΕ, η αντιμετώπιση των οικονομικών/κοινωνικών ανισοτήτων, η επένδυση στο φυσικό/αστικό περιβάλλον, η οικονομία της γνώσης, η υποστήριξη των ευρωπαϊκών δικτύων και το βιώσιμο ενεργειακό εφοδιασμό στην ΕΕ·

27. επισημαίνει ότι πάνω από το 90 % της δραστηριότητας της ΕΤΕπ επικεντρώνεται στην Ευρώπη, αλλά ότι η τράπεζα επιτελεί σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή των οικονομικών πτυχών της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ, ρόλος ο οποίος επικροτείται από την Επιτροπή των Περιφερειών·

28. υπογραμμίζει την αυξανόμενη σημασία των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων της ΕΤΕπ από τα τέλη της δεκαετίας του 90, η οποία διαφαίνεται στην αύξηση των δανείων κατά την τελευταία δεκαετία, και ιδίως κατά την οικονομική κρίση των τελευταίων 4-5 ετών·

29. σημειώνει ότι στα μέσα της δεκαετίας του 2000 οι ετήσεις δανειακές δράσεις της ΕΤΕπ αυξήθηκαν από 10 δις ECU το 1998 σε 45 δις ευρώ, και κορυφώθηκαν στα 79 δις ευρώ το 2011 (έτος αιχμής), για να αντισταθμιστεί η μείωση των ιδιωτικών επενδύσεων κατά τη διάρκεια της κρίσης. Μέχρι το τέλος του 2011 η συνολική αξία των τρεχόντων, ανεξόφλητων δανείων είχε αυξηθεί κατά περισσότερο από ένα τρίτο φτάνοντας τα 395 δις ευρώ. Η ΕΤΕπ διαδραμάτισε καίριο ρόλο στη διάθεση κεφαλαίων σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και στη στήριξη των επενδύσεων σε μια σειρά από χώρες της Ευρωζώνης που αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία·

30. εκφράζει, ως εκ τούτου, την ικανοποίησή της για την αύξηση του κεφαλαίου της ΕΤΕπ κατά 10 δις ευρώ, πράγμα που θα επιτρέψει στην ΕΤΕπ να παράσχει έως και 60 δις ευρώ πρόσθετης χρηματοδότησης·

31. υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να έχει η ΕΕ ένα τέτοιο περιουσιακό στοιχείο στη διάθεσή της, που μπορεί να ανταποκρίνεται με ευελιξία και ταχύτητα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, να προσαρμόζει και να αναπτύσει με τον κατάλληλο τρόπο νέα προγράμματα στήριξης. Επαναλαμβάνει τη σημασία που έχει στην τρέχουσα οικονομική συγκυρία η ύπαρξης ενός θεσμού της ΕΕ που να αναλαμβάνει να προβεί σε επενδύσεις ακολουθώντας μια συγκεκριμένη πολιτική με στόχο την επίτευξη βασικών στόχων της ΕΕ, σε συμφωνία με την αρχή της «μη-απώλειας» και όχι της «μεγιστοποίησης του κέρδους»·

32. συγχαίρει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ για την ανάπτυξη μιας σειράς από ΚΧΜ κατά την περίοδο 2007-2013 και για την εμπέδωση της αρχής ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ έχει σαφή ρόλο να διαδραματίσει και προσφέρει προστιθέμενη αξία μέσα από αυτά τα ΚΧΜ, συμπληρώνοντας και υπερβαίνοντας την παραδοσιακή επιχορήγηση. Σημειώνει ότι από το τέλος του 2011 είχαν αναπτυχθεί συνολικά 592 ΚΧΜ σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση την Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο·

33. καλωσορίζει τα νέα «δάνεια πλαίσιο» και τα «διαρθρωτικά δάνεια προγράμματος», μέσα που εισήχθησαν από την ΕΤΕπ και τα οποία θα μπορούσαν να αποδειχτούν ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση ενός χαρτοφυλακίου επενδύσεων και υπερβαίνοντας το φράγμα του μεγέθους του έργου (συνήθως το ελάχιστο ποσό του δανείου ανέρχεται σε 25 εκατ. ευρώ)·

34. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τη δυνατότητα επέκτασης της προσέγγισης του προϋπολογισμού της ΕΕ με χρηματοπιστωτικά μέσα που επιτρέπουν την «τιτλοποίηση» μιας δέσμης μικρών έργων (μεταξύ άλλων την έκδοση ομολόγων χρηματοδότησης έργων, την οποία συμφώνησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα συμπεράσματά του τον Ιούνιο του 2012, όπου περιλαμβάνεται ένα έργο πιλοτικής φάσης για το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο, καθώς και μία αναφορά στη διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» ως παράδειγμα δυνατότητας εφαρμογής κατά την περίοδο 2014-2020)·

35. χαιρετίζει τα μέτρα που λαμβάνονται για να εξασφαλιστεί μια ισχυρή και στενή σχέση μεταξύ της ΕΤΕπ και της Επιτροπής των Περιφερειών, λόγω του ολοένα και πιο σημαντικού ρόλου της ΕΤΕπ στη στήριξη των επενδύσεων στο επίπεδο των ΟΤΑ.

Εμπόδια στη χρήση συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα και καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων

36. αναγνωρίζει ότι υπήρξαν αρχικά προβλήματα απορρόφησης των ΚΧΜ στα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων κατά την περίοδο 2007-2013, όπως αποδεικνύεται στην έκθεση εξωτερικής αξιολόγησης που διενεργήθηκε για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με αντικείμενο την πρόοδο που σημειώθηκε στη χρηματοδότηση και εφαρμογή των μέσων χρηματοπιστωτικής τεχνικής που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία·

37. προσδιορίζει μια σειρά από παράγοντες που εξηγούν αυτό το χαμηλό ποσοστό απορρόφησης, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης συνειδητοποίησης και κατανόησης των ευκαιριών, της ανάγκης για «αλλαγή νοοτροπίας» των αρχών διαχείρισης με την απομάκρυνση από τις επιχορηγήσεις και τη στροφή προς άλλα χρηματοοικονομικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων προσεγγίσεων των κινδύνων, την παρατηρούμενη πολυπλοκότητα των μέσων και των μεθόδων συμμετοχής, καθώς και τις ανησυχίες γύρω από την πολυπλοκότητα του κανονιστικού πλαισίου, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις·

38. σημειώνει συγκεκριμένες ανησυχίες που εκφράζονται από τις πόλεις και τις αστικές αρχές όσον αφορά την ανάπτυξη των μέσων του JESSICA κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013, οι οποίες επικεντρώνονται στις εντάσεις μεταξύ των αρχών διαχείρισης για τα προγράμματα και των αρχών μιας πόλης. Χαιρετίζει, ως εκ τούτου, την αύξηση της σαφήνειας και του πεδίου εφαρμογής στα σχέδια κανονισμού για την περίοδο 2014-2020 σε ό,τι αφορά τον υπο-περιφερειακό προγραμματισμό και τις «ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις», στοιχεία τα οποία θα πρέπει να σημαίνουν ότι οι πόλεις/αστικές περιοχές θα είναι ικανότερες να αναπτύξουν προγράμματα JESSICA στο μέλλον·

39. σημειώνει ορισμένες απόψεις που εκφράστηκαν με βάση τις εμπειρίες που αποκομίστηκαν, σύμφωνα με τις οποίες η ΕΤΕπ θα πρέπει να αναλάβει ισχυρότερο ρόλο, στο πλαίσιο του χαρτοφυλακίου των επενδύσεών της, στην υποστήριξη «πιο επικίνδυνων» σχεδίων/πρωτοβουλιών·

40. υπογραμμίζει τη σημασία της στήριξης νέων και αναδυόμενων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως η ανάπτυξη των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής στην ΕΕ (συμπεριλαμβανομένου του τομέα της φωτονικής για παράδειγμα). Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ να μεριμνήσουν ώστε οι ΣΔΙΤ και τα ΚΧΜ να δώσουν κατά την περίοδο 2014-2020 επαρκή προτεραιότητα στις νέες και αναδυόμενες τεχνολογίες, στο πλαίσιο μιας πιο μακροπρόθεσμης προοπτικής επενδύσεων για την Ευρώπη.

Απλούστευση, ενσωμάτωση και ενίσχυση των μέσων σε επίπεδο ΕΕ (συμπεριλαμβανομένων των ταμείων του ΚΠΣ)

41. σημειώνει ότι, στο πλαίσιο της περιόδου 2007-2013, έχει αναπτυχθεί ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών θεματικών μέσων, με συγκεχυμένο και περιστασιακό τρόπο, καθώς διάφορες Γενικές Διευθύνσεις προσπάθησαν να εισαγάγουν νέες μεθόδους χρηματοδότησης·

42. χαιρετίζει τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον εξορθολογισμό και την απλούστευση του φάσματος των διαθέσιμων ΚΧΜ για την περίοδο 2014-2020·

43. χαιρετίζει την επέκταση (8) του φάσματος των ΚΧΜ για την περίοδο 2014-2020 (όπως ορίζεται στα άρθρα 32-40 του σχέδιου κανονισμού περί κοινών διατάξεων) σε όλους τους τύπους έργων, σε όλους τους θεματικούς στόχους και τις επενδυτικές προτεραιότητες που καλύπτονται από τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα, και σε όλα τα ταμεία του ΚΠΣ. Προσβλέπει στην έντονη και ευρεία αφομοίωση των εν λόγω διατάξεων, μεταξύ άλλων στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης και τα θαλάσσια προγράμματα·

44. χαιρετίζει ειδικότερα την κατάργηση της απαγόρευσης της χρηματοδότησης ενός έργου από περισσότερες της μίας πηγές και την πρόβλεψη της δυνατότητας συνδυασμού διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων που θα πρέπει να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση τοπικών και περιφερειακών σχεδίων·

45. χαιρετίζει την πρόταση για τη συγχώνευση της στήριξης των καινοτόμων ΜμΕ στον COSME (9) με το πρόγραμμα RSFF για τις ΜμΕ στο πλαίσιο του προγράμματος Ορίζοντας 2020, με εκτιμώμενη δυνατότητα μόχλευσης των επενδύσεων σε Ε&Α πάνω από 100 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2014-2020, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 10 % της διαφοράς για την επίτευξη του στόχου του 3 % του ΑΕΠ που θέτει η στρατηγική «Ευρώπη 2020»·

46. αναγνωρίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο σχετικά με τις πιθανές ευκαιρίες για στήριξης από την ΕΤΕπ, και καλεί τις αυτοδιοικητικές αρχές (συμπεριλαμβανομένων των αρχών διαχείρισης των προγραμμάτων του ΚΠΣ) να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην προσέγγιση της ΕΤΕπ, ενώ καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ να αναλάβουν περαιτέρω δράσεις ευαισθητοποίησης για την προώθηση των υφιστάμενων και των νέων δυνατοτήτων που προσφέρονται·

47. προτείνει τη διοργάνωση μιας σειράς διασκέψεων από κοινού με την Επιτροπή των Περιφερειών το 2013 και 2014, πιθανώς στο πλαίσιο της εβδομάδας Open Days των Περιφερειών. Επαναλαμβάνει τη σημασία της συμμετοχής οργανισμών όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Δημόσιων Τραπεζών, η KFW, και οι εμπορικές τράπεζες, καθώς και οργανώσεων του δικτύου των επιχειρήσεων σε τέτοιες εκδηλώσεις·

48. σημειώνει ότι επικρατεί μια κοινή ανησυχία μεταξύ των δικαιούχων, ιδίως από την πλευρά των ΜμΕ (κυρίως μικρο-επιχειρήσεων) αναφορικά με το σύνθετο φάσμα των μέσων στήριξης των επενδύσεων·

49. σημειώνει ότι για τις περισσότερες ΜΜμΕ, η τοπική τράπεζα είναι το καταφύγιο στο οποίο προσφεύγουν για την παροχή συμβουλών και χρηματοδότησης, πράγμα που σημαίνει ότι τα μέσα δανειακής χρηματοδότησης (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που υποστηρίζονται από την ΕΤΕπ και τον προϋπολογισμό της ΕΕ) πρέπει να βρούν μια αποτελεσματική δίοδο για να φτάσουν στις επιχειρήσεις. Ζητεί την αυστηρότερη τήρηση της αρχής «Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις» στην ανάπτυξη ΚΧΜ·

50. σημειώνει ότι σε χώρες (όπως π.χ. η Γερμανία) στις οποίες υπάρχει ισχυρή δημόσια τραπεζική υποδομή και μια επενδυτική ηθική που έχει γνώμονα την πολιτική, οι δεσμοί μεταξύ των εξελίξεων της πολιτικής της ΕΕ, των νέων μέσων και της ενσωμάτωσης στο υπάρχον χαρτοφυλάκιο των υπηρεσιών που παρέχονται στις ΜμΕ στο επίπεδο των ΟΤΑ, είναι σαφώς εμφανέστεροι·

51. καλεί, ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη και αυτοδιοικητικές αρχές, ιδίως στο πλαίσιο των εν εξελίξει μεταρρυθμίσεων των δομών οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, να διενεργήσουν μια πιο συστηματική επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο οι ευρωπαϊκές, εθνικές και υπο-εθνικές οικονομικές/τραπεζικές διαρθρώσεις μπορούν να συνεργασθούν πιο αποτελεσματικά με σκοπό την επικέντρωση του ενδιαφέροντος στη στήριξη των ΜμΕ και τους παράγοντες δημιουργικής/καινοτόμου προστιθέμενης αξίας στο πλαίσιο της οικονομίας της ΕΕ·

52. υπογραμμίζει το αυξανόμενο ενδιαφέρον των αυτοδιοικητικών αρχών για την ανάπτυξη διαπεριφερειακών ταμείων στο πλαίσιο των μακρο-περιφερειακών στρατηγικών με την ΕΤΕπ (π.χ. στις σκανδιναβικές χώρες). Η συγκέντρωση -αντί της διασποράς- των κεφαλαίων θα μπορούσε να ενισχύσει τον επιμερισμό του κινδύνου, τη μόχλευση και το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των σχετικών κονδυλίων·

Ομόλογα χρηματοδότησης έργων

53. εκφράζει την ικανοποίησή της για τη συμμετοχή της ΕΤΕπ στην πρωτοβουλία έκδοσης Ομολόγων Έργου, με σκοπό την υποστήριξη ιδιωτικών φορέων στην έκδοση ομολόγων για τη χρηματοδότηση έργων υποδομών και την προσέλκυση κεφαλαίων από θεσμικούς επενδυτές, όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία·

54. ζητεί την επέκταση της πρωτοβουλίας για τη έκδοση ομολόγων έργων (ΠΕΟΕ) μέχρι το 2020 και την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της, ώστε να συμπεριλάβει άλλους τομείς εκτός από τα διευρωπαϊκά δίκτυα, όταν έχει διενεργηθεί αξιολόγηση της πιλοτικής φάσης (όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο)·

55. ζητεί ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών σε επίπεδο ΕΕ για να υπογραμμισθούν οι δυνατότητες υπαγωγής των αυτοδιοικητικών αρχών σε αξιολογήσεις από οργανισμούς αξιολόγησης, με στόχο τη βελτίωση της θέσης τους όσον αφορά τους εκτιμώμενους κινδύνους, όταν επιδιώκουν να προσελκύσουν ιδιωτική χρηματοδότηση·

56. επαναλαμβάνει το αίτημα που περιλαμβάνεται σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, να διερευνήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα διευκόλυνσης της ανάπτυξης των «ομολόγων των πολιτών» και «ομολόγων κοινωνικού αντικτύπου» (που έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ) ως επιπλέον καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη των στόχων της ΕΕ·

57. χαιρετίζει την ενσωμάτωση της εκ των προτέρων αξιολόγησης με στόχο την αιτιολόγηση των παρεμβάσεων του δημοσίου για έργα που χρησιμοποιούν αυτά τα χρηματοοικονομικά μέσα·

58. συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσαφηνίσει την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στην περίπτωση των ΚΧΜ, για παράδειγμα, με την ανάπτυξη τυποποιημένων, έτοιμων προς χρήση προτύπων αντιμετώπισης τέτοιων ζητημάτων, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΤΕπ θα μπορούσαν να ενισχύσουν επίσης την τεχνική βοήθεια προς τους ΟΤΑ για τα θέματα αυτά.

Επικουρικότητα και αναλογικότητα

59. σημειώνει ότι οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας δεν είναι πολύ σχετικές με τη γνωμοδότηση αυτή, δεδομένου ότι δεν πρόκειται για μια απάντηση σε νομοθετική ή πολιτική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής·

60. υπογραμμίζει, ωστόσο, τη σημασία που έχει να διασφαλιστεί ότι οι παρεμβάσεις της ΕΕ θα πραγματοποιούνται βάσει των αρχών της προσθετικότητας/προστιθέμενης αξίας, και εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η αρχή αυτή κατοχυρώνεται από το νέο δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ όσον αφορά τους κανόνες που ισχύουν για τα χρηματοοικονομικά μέσα.

Βρυξέλλες, 11 Απριλίου 2013 Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

(1) Έγγραφο CdR 1778/2013 final.

(2) Dexia Credit local και CEMR (2012), Subnational public finance in the European Union, Ιούλιος 2012.

(3) Ο όρος ΣΔΙΤ χρησιμοποιείται στην παρούσα γνωμοδότηση ως αναφορά σε κοινά προγράμματα επενδύσεων με σημμετοχή και χρηματοδότηση του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, και νοείται στο πλαίσιο μιας προσέγγισης με βάση συγκεκριμένα «έργα», εφάπαξ επενδύσεις με τη σύμπραξη δημόσιου/ιδιωτικού τομέα.

(4) Ο όρος ΚΧΜ χρησιμοποιείται στην παρούσα γνωμοδότηση ως αναφορά σε προγράμματα ή μέσα που έχουν συσταθεί για να υποστηρίξουν μια σειρά από επιμέρους έργα/δράσεις που υλοποιούνται μέσω μιας «κοινοπραξίας» αντί εφάπαξ έργου, π.χ. JEREMIE ή JESSICA. Ο όρος χρησιμοποιείται κατά προτίμηση από τον όρο «Μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής» (ΜΧΤ) που είναι επίσης ευρέως διαδεδομένος στην ΕΕ και στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία στον τομέα αυτό.

(5) CEPS Ειδική έκθεση αριθ. 68, Οκτώβριος 2012, σελ 1.

(6) Public Financial Institutions in Europe (Τα δημόσια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ευρώπη), Μάρτιος 2011, European Association of Public Banks (EAPB).

(7) Η Kommunalbank στη Νορβηγία υπάγεται κατά 100 % στην επποπτεία και αποτελεί ιδιοκτησία της κεντρικής κυβέρνησης. Η BNV bank στις Κάτω Χώρες ανήκει κατά 50 % στο κράτος και κατά 50 % στις αυτοδιοικητικές αρχές.

(8) Πρβλ. άρθρα 32-40 της πρότασης κανονισμού περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) για τα 5 ταμεία που καλύπτονται από το Κοινό Πλαίσιο Στρατηγικής, δηλαδή ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΤΣ, ΕΓΤΠΑ και ΕΤΘΑ.

(9) Προηγουμένως εντάσσονταν στο πλαίσιο του Προγράμματος Ανταγωνιστικότητας και Καινοτομίας (CIP) με δύο ΚΧΜ: το Μηχανισμό υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας για τις ΜΜΕ (GIF) και τον Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG).