ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Δεύτερη έκθεση σχετικά με την προετοιμασία για την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Δεύτερη έκθεση σχετικά με την προετοιμασία για την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ

Η έκθεση αυτή που καταρτίστηκε για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, έχει ως στόχο να πραγματοποιήσει έναν απολογισμό των προετοιμασιών, να αναδείξει τα μεγάλα θέματα και να εντοπίσει τις καλές πρακτικές που θα πρέπει να υλοποιηθούν για τη μετάβαση στο ευρώ.

Συνολικά, έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος μετά την υποβολή της πρώτης έκθεσης (Απρίλιος 2001). Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει αντιφατική: ο βαθμός προετοιμασίας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τους οικονομικούς φορείς. Ενώ οι εθνικές δημόσιες διοικήσεις έχουν πρακτικά ολοκληρώσει την προετοιμασία τους, η τοπική αυτοδιοίκηση φαίνεται να προχωρεί με βραδύτερους ρυθμούς. Επίσης, η προετοιμασία των ΜΜΕ είναι αρκετά βραδεία και πολλές από αυτές δεν έχουν συνειδητοποιήσει επαρκώς τις σχετικές προθεσμίες και τα κόστη [1]. Η πληροφόρηση των πολιτών έχει βελτιωθεί σημαντικά, αλλά παραμένει συνολικά ανεπαρκής [2]. Η χρήση του ευρώ έχει αυξηθεί ελαφρώς, ιδίως στις συναλλαγές με τη δημόσια διοίκηση. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις δεν στρέφονται εύκολα προς το ευρωπαϊκό νόμισμα το οποίο, εξάλλου, χρησιμοποιείται ελάχιστα από τους ιδιώτες. Οι επικοινωνιακές προσπάθειες εντείνονται. Το ευρωσύστημα ξεκίνησε μία εκστρατεία πολυμέσων μεγάλης εμβέλειας, με προϋπολογισμό 80 εκατ. ευρώ. Οι εκστρατείες ενημέρωσης των κρατών μελών και της Επιτροπής εντείνονται και θα φθάσουν το ανώτατο επίπεδό τους τον Δεκέμβριο με κοινοτική συνεισφορά 28 εκατ. ευρώ.

[1] Flash Ευρωβαρόμετρο γις τις ΜΜΕ, Σεπτέμβριος 2001.

[2] Flash Ευρωβαρόμετρο σχετικά με τις στάσεις απέναντι στο ευρώ, Σεπτέμβριος 2001.

Για να βελτιωθεί ταχύτερα η κατάσταση, η Επιτροπή κρίνει απαραίτητο:

- να εντατικοποιηθούν οι δράσεις ενημέρωσης των αρχών και των επαγγελματικών ενώσεων για τις ΜΜΕ. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στα εμπορικά καταστήματα, τα οποία πρέπει να ευαισθητοποιηθούν σχετικά με τα πρακτικά προβλήματα και τα προβλήματα επιμελητείας (διαχείριση των ταμείων, ρέστα, ουρές, χειρισμός των χαρτονομισμάτων και κερμάτων...) που συνδέονται με τη μετάβαση στο ευρώ.

- να αυξηθεί η επικοινωνιακή προσπάθεια προς τους πολίτες - ειδικότερα όσους έχουν δυσκολίες πρόσβασης στην πληροφόρηση - και να γενικευθούν οι πολιτικές πρόωρης μετάβασης στο ευρώ (τραπεζικοί λογαριασμοί, λογιστικά μέσα πληρωμής, τιμές, μισθοί...) ώστε να βρεθούν σταδιακά σε ένα περιβάλλον σε ευρώ και να προσαρμοσθούν σε μία νέα κλίμακα αξιών.

Η παραγωγή των ευρώ γίνεται με τον προβλεπόμενο ρυθμό. Στα τέλη Αυγούστου, είχαν ήδη παραχθεί πάνω από 11 δισεκατ. χαρτονομίσματα και 46,8 εκατ. κέρματα (τέλη Σεπτεμβρίου). Οι ποσόtητες αυτές καλύπτουν τις ανάγκες για το αρχικό ξεκίνημα.

Προκειμένου για τα μέτρα που αφορούν την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων σε ευρώ, ο προβλεπόμενος μηχανισμός για τον προεφοδιασμό εντός και εκτός της ζώνης ευρώ έχει πλέον ολοκληρωθεί. Έχουν ήδη αρχίσει οι σχετικές πράξεις σε ορισμένες χώρες της ζώνης ευρώ και εξελίσσονται ικανοποιητικά. Ωστόσο, παραμένει κάποια αβεβαιότητα σχετικά με το βαθμό συμμετοχής των εμπορικών καταστημάτων στον υπο-προεφοδιασμό, το πλαίσιο του οποίου παραμένει μετρίως ελκυστικό. Η προσαρμογή των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ΑΤΜ) θα επιτρέψει στις περισσότερες συμμετέχουσες χώρες μία ταχεία μετάβαση. Προσομοιώσεις δείχνουν ότι ήδη από τις 5 Ιανουαρίου, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού θα έχει λάβει από τις τράπεζες χαρτονομίσματα σε ευρώ (κάτι που θα γίνει ακόμη συντομότερα σε ορισμένα κράτη μέλη). Ο ρυθμός εισαγωγής θα είναι συνεπώς ταχύτερος απ' ότι είχε προβλεφθεί αρχικά. Η δήλωση του Συμβουλίου του Νοεμβρίου 1999 έθετε ως στόχο να πραγματοποιηθεί το μεγαλύτερο μέρος των πράξεων ανταλλαγής σε δεκαπέντε ημέρες. Το πραγματικό διάστημα θα είναι κατά πάσα πιθανότητα δύο φορές συντομότερο. Τα κέρματα σε ευρώ θα διατίθενται το νωρίτερο από τις 14 Δεκεμβρίου και θα τεθούν σε κυκλοφορία ταχύτητα τις πρώτες ημέρες του Ιανουαρίου.

Η Επιτροπή καλεί:

- να ενταθούν οι προσπάθειες προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι ΜΜΕ να συμμετάσχουν στον υπο-προεφοδιασμό, για παράδειγμα με ευνοϊκότερους κανόνες για τη χρέωσή τους.

- να συνεχισθούν οι προσπάθειες ώστε να επιταχυνθεί η προσαρμογή των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών την 1η Ιανουαρίου στις χώρες όπου παρατηρείται καθυστέρηση.

Μεταξύ των πιθανών κινδύνων περιλαμβάνονται κυρίως η αποθήκευση και η μεταφορά, η έλλειψη χαρτονομισμάτων και διάφορα άλλα προβλήματα, μεταξύ των οποίων και τα προβλήματα, μεταξύ των οποίων και η επικοινωνία. Οι αποθηκευτικοί χώροι επαρκούν για τα χαρτονομίσματα, αλλά οι περισσότερες χώρες προβαίνουν σε έκτακτες προβλέψεις για τα κέρματα. Για τη μεταφορά, πολλά κράτη μέλη υλοποιούν επείγοντα σχέδια. Ο στρατός ή οι αστυνομικές αρχές θα συνοδεύουν τις χρηματαποστολές στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες και την Αυστρία. Η πιθανή έλλειψη χαρτονομισμάτων αφορά κυρίως τα μικρά χαρτονομίσματα, και για το λόγο αυτό, παράγονται πρόσθετες ποσότητες. Εξάλλου, εκπονούνται επείγοντα σχέδια για τη διανομή τους. Θα δημιουργηθεί ένα δίκτυο ενημέρωσης για τη μετάβαση το νομισματικό ευρώ, το οποίο θα διαχειρίζονται η Επιτροπή και η γραμματεία της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής. Θα αποτελέσει το κοινό πλαίσιο για την επεξεργασία του συνόλου των πληροφοριών που αφορούν τη μετάβαση κατά τη διάρκεια της εισαγωγής των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων σε ευρώ και το μέσο για την παρακολούθηση της γενικότερης εξέλιξης του εγχειρήματος. Το θέμα της παρακολούθησης της εξέλιξης των τιμών θεωρείται εξάλλου ιδιαίτερα σημαντικό. Το κοινό φοβάται ολοένα και περισσότερο ενδεχόμενες καταχρήσεις κατά τη μετατροπή των τιμών και έχουν ήδη καταγραφεί καταγγελίες σχετικά σε διάφορες χώρες, που αφορούν τόσο τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα. Τα κράτη μέλη δεσμεύθηκαν ως προς την ουδετερότητα των πράξεων μετατροπής των τιμολογίων του δημοσίου ή ότι οι μετατροπές αυτές θα είναι συνολικά υπέρ του πολίτη, ενώ δυστυχώς, η τοπική αυτοδιοίκηση δεν ακολουθεί πάντα τους ίδιους κανόνες. Μια ευρωπαϊκή συμφωνία για τη συνολική σταθερότητα των τιμών με την ευκαιρία της μετάβασης του ευρώ υπεγράφη τον περασμένο Απρίλιο μεταξύ των εκπροσώπων των εμπόρων και των καταναλωτών. Τα κράτη μέλη και οι ενώσεις καταναλωτών δημιουργούν εξάλλου μηχανισμούς παρακολούθησης των τιμών.

Ο κίνδυνος αύξησης των τιμών φαίνεται συνολικά ιδιαίτερα περιορισμένος, ή και μηδενικός. Για να περιορισθεί στο ελάχιστο δυνατόν, η Επιτροπή καλεί ωστόσο τις εθνικές αρχές και τους εμπόρους να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους ως προς τη σταθερότητα των τιμών με την ευκαιρία της μετάβασης στο ευρώ και τους καταναλωτές να επιδείξουν επαγρύπνηση. Σε συνεργασία με την ΕΚΤ και το Συμβούλιο, η Επιτροπή θα παρακολουθεί με προσοχή την εξέλιξη των τιμών. Καλεί τα κράτη μέλη να δημοσιεύουν τακτικά εκθέσεις σχετικά το 2002.

Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος στην εγκατάσταση ενός πλήρους μηχανισμού προστασίας κατά της παραχάραξης των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων σε ευρώ. Οι κοινοτικές αρχές παρακολουθούν προσεκτικά την εφαρμογή των αντίστοιχων κειμένων (κανονισμός του Συμβουλίου, απόφαση-πλαίσιο, κ.λπ.). Τα κράτη μέλη θα πρέπει αν επιταχύνουν την υλοποίηση των κοινοτικών διατάξεων σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της παραχάραξης.

Τέλος, η έκθεση εντοπίζει και προβάλλει σαράντα καλές πρακτικές. Οι δράσεις αυτές δεν είναι όλες εφαρμόσιμες σε όλα τα κράτη ή όλους τους τομείς, αλλά παρουσιάζουν συνήθως ενδιαφέρον για το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων κρατών.

Είκοσι καλές πρακτικές θεωρούνται πολύ σημαντικές για την καλή έκβαση των συναλλαγών: ο καθορισμός ήδη από σήμερα των τιμών σε ευρώ παράλληλα με την αναγραφή της τιμής σε εθνικό νόμισμα. η πρόωρη μετατροπή των λογαριασμών των τραπεζών και των λογιστικών μέσων πληρωμών. η πρόωρη μετατροπή των σημαντικότερων τιμολογίων. η δωρεάν και απεριόριστη μετατροπή των εθνικών νομισμάτων σε ευρώ για τους πελάτες στις τράπεζες στις αρχές του 2002 με απλή υποχρέωση προειδοποίησης για τα μεγάλα ποσά. η δωρεάν μετατροπή για τους μη πελάτες, εντός ορίων που θα καθορίζει κάθε τράπεζα, των εθνικών νομισμάτων σε ευρώ στις αρχές του 2002. η σχεδόν άμεση προσαρμογή των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών στο ευρώ. μη είσπραξη από τις τράπεζες εξόδων διαχείρισης για την επιστροφή των εθνικών νομισμάτων από τους εμπόρους στις αρχές του 2002. ετεροχρονισμένη χρέωση (σε τοκοφόρο ημερομηνία) για τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα που έλαβαν οι έμποροι στο πλαίσιο του προεφοδιασμού. διανομή στους εμπόρους εργαλείων για τα ρέστα. αποστολή επιτόπου εμπειρογνωμόνων που θα εξηγούν τη μετάβαση στο ευρώ στους εμπόρους. ανάπτυξη διαλόγου για το ευρώ μέσα στις επιχειρήσεις μεταξύ κοινωνικών εταίρων. πρακτική εκπαίδευση των ταμειακών υπαλλήλων για τον χειρισμό των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ το 2001. άνοιγμα όλων ή μέρους των τραπεζικών θυρίδων την 1η Ιανουαρίου 2002. επιμήκυνση των ωραρίων των τραπεζικών θυρίδων στις αρχές του 2002. εξυπηρέτηση με μικρά χαρτονομίσματα για τις αναλήψεις των συνήθων ποσών από θυρίδες στις αρχές του 2002. ρέστα αποκλειστικά σε ευρώ από τους εμπόρους στις αρχές του 2002. τήρηση από τους εμπόρους της δέσμευσης για συνολική σταθερότητα των τιμών που υπέγραψαν οι εκπρόσωποί τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. συνέχιση της διπλής αναγραφής των τιμών τουλάχιστον ως τα τέλη της περιόδου διπλής κυκλοφορίας. υλοποίηση δράσεων πρακτικής εκπαίδευσης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και υλοποίηση από τις τοπικές αρχές και ενώσεις δράσεων πληροφόρησης προς ευαίσθητα τμήματα του πληθυσμού (άστεγοι, ηλικιωμένοι, απομονωμένοι, κ.λπ.).

Είκοσι άλλες πρακτικές θεωρούνται χρήσιμες από την Επιτροπή: διανομή απλών εργαλείων εκτίμησης των αναγκών σε ρευστό. χρήση, με τη συμφωνία του καταναλωτή, "σετ" κερμάτων σε ευρώ για τα ρέστα τις τελευταίες ημέρες του Δεκεμβρίου. χορήγηση από τους εργοδότες "σετ" κερμάτων σε ευρώ στο προσωπικό τους. μείωση της αξίας των εθνικών χαρτονομισμάτων στις ΑΤΜ τις τελευταίες ημέρες του Δεκεμβρίου. πράξεις προσομοίωσης πληρωμών σε ευρώ. συμμετοχή του συνόλου των τοπικών παραγόντων στην πληροφόρηση για το ευρώ. αναβολή της ημερομηνίας έναρξης των εκπτώσεων στις περιπτώσεις που προβλέπονται για την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου. διάθεση ενός ή περισσοτέρων ατόμων που θα απαντούν σε ερωτήσεις για το ευρώ στα σούπερ μάρκετ και τα μεγάλα καταστήματα. διανομή εργαλείων με συγκεκριμένη διάμετρο για την επιστροφή των εθνικών νομισμάτων. απόσυρση των εθνικών κερμάτων και χαρτονομισμάτων που εισπράττονται στα ταμεία. διάθεση στους πελάτες εργαλείων μετατροπής. δημιουργία από τις τοπικές αρχές ή τα εμπορικά επιμελητήρια διαμεσολαβητών ευρώ. διανομή στους εμπόρους από τις τοπικές αρχές και τα εμπορικά επιμελητήρια αφισών με το σύνολο των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ (όλες οι διαφορετικές εθνικές όψεις). δημιουργία συστήματος παρακολούθησης της εξέλιξης των τιμών από τις αρχές, ενδεχομένως σε συνεννόηση με τις ενώσεις καταναλωτών. υλοποίηση από τις εθνικές ή τοπικές αρχές δράσεων ενημέρωσης για πληθυσμούς μεταναστών με κείμενα συνταγμένα στις βασικές τους γλώσσες (αραβικά, τουρκικά, σουαχίλι). προεφοδιασμός των εμπόρων με μικρά κυρίως χαρτονομίσματα (5 ή και 10 ευρώ). εγκατάσταση χάρτινων μετατροπέων (δίσκων) στα καροτσάκια των σούπερ μάρκετ. διανομή από τις εθνικές αρχές ή τις επαγγελματικές ενώσεις ειδικών εργαλείων μετατροπής για ευαίσθητα τμήματα του πληθυσμού. διοργάνωση από τις εθνικές αρχές και τα εμπορικά επιμελητήρια εκπαιδευτικών δράσεων για την ανίχνευση των παραχαράξεων που θα απευθύνονται στους εμπόρους και έγκριση των μέτρων για την ενθάρρυνση των πληρωμών σε ευρώ το 2001.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και τις επαγγελματικές ενώσεις να εφαρμόσουν κατά το δυνατόν τις καλές αυτές πρακτικές ώστε να διευκολύνουν την προετοιμασία για το ευρώ και τις πράξεις για την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων στο νέο νόμισμα.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Δεύτερη έκθεση σχετικά με την προετοιμασία για την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ

1. ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

1.1. Προετοιμασία των επιχειρήσεων

1.1.1. Προετοιμασία των επιχειρήσεων

1.1.2. Η χρήση του ευρώ από τις επιχειρήσεις

1.2. Προετοιμασία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων

1.2.1. Πράξεις πρόωρης μετάβασης στο ευρώ

1.2.2. Πράξεις προεφοδιασμού και υπο-προεφοδιασμού

1.2.3. Προσαρμογή των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ΑΤΜ)

1.2.4. Ανταλλαγή εθνικών χαρτονομισμάτων και κερμάτων έναντι ευρώ

1.3. Προετοιμασία των αρχών

1.3.1. Προετοιμασία των εθνικών αρχών,

1.3.2. Προετοιμασία της τοπικής αυτοδιοίκησης

1.4. Προετοιμασία των πολιτών

1.4.1. Γνώσεις των πολιτών για το ευρώ

1.4.2. Εξοικείωση με τη νέα κλίμακα αξιών

1.4.3. Ανησυχίες των ευρωπαίων έναντι του ευρώ

1.4.4. Χρήση του ευρώ από τους καταναλωτές

1.5. Εκστρατείες και ενημέρωσης

1.5.1. Δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών

1.5.2. Δράση του ευρωσυστήματος

2. ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΥΠΟ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

2.1. Εργασίες υπό εξέλιξη

2.1.1. Σχέδια έκτακτης ανάγκης και μέτρα ασφαλείας

2.1.2. Πρόοδος στην καταπολέμηση της παραχάραξης νομισμάτων

2.1.3. Αντιμετώπιση του κινδύνου της αύξησης των τιμών

2.1.4. Παραγωγή χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ

2.1.5. Θέση των νέων χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε κυκλοφορία

2.1.6. Πρακτικά μέτρα εκπαίδευσης στο ευρώ για το ευρύ κοινό και ιδιαίτερα για ομάδες που έχουν δυσκολίες να αποκτήσουν πληροφορίες

2.1.7. Διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ

2.2. Σαράντα καλές πρακτικές για τη διευκόλυνση της μετάβασης στο ευρώ

2.2.1. Είκοσι καλές προοπτικές που η Επιτροπή θεωρεί πολύ σημαντικές

2.2.2. Είκοσι καλές πρακτικές που η Επιτροπή θεωρεί χρήσιμες

3. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

3.1. Νομοθετικά μέτρα των κρατών μελών

3.2. Συγκριτικός πίνακας των εθνικών σχεδίων μετάβασης στο ευρώ

Λιγότερο από τρεις μήνες πριν από την κυκλοφορία των χαρτονομισμάτων και κερμάτων, η παρούσα έκθεση, προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, πραγματοποιεί μία πλήρη επισκόπηση σχετικά με την προετοιμασία για τη μετάβαση στο ευρώ, εμβαθύνοντας ορισμένα μεγάλα θέματα και εντοπίζοντας σαράντα καλές πρακτικές η εφαρμογή των οποίων θεωρείται ουσιώδης και χρήσιμη για την καλή έκβαση των συναλλαγών.

1. ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

1.1. Προετοιμασία των επιχειρήσεων

1.1.1. Προετοιμασία των επιχειρήσεων

1.1.1.1. Προετοιμασία των μεγάλων επιχειρήσεων

Σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες μελέτες, ειδικότερα αυτές που πραγματοποιήθηκαν από την Ομοσπονδία των Ευρωπαίων Ορκωτών Λογιστών (FEE) [3] ή την Ένωση των Συνομοσπονδιών Βιομηχανίας και Εργοδοτών της Ευρώπης (UNICE) [4], οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν φθάσει σήμερα σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο προετοιμασίας.

[3] Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.fee.be

[4] Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.unice.org

Το σύνολο σχεδόν αυτών των επιχειρήσεων έχουν λάβει τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να καλύψουν τις νομικές υποχρεώσεις τους ως προς το ευρώ, μεταξύ των οποίων μετατροπή του μετοχικού κεφαλαίου, προσαρμογή της λογιστικής και της τιμολόγησης καθώς και δυνατότητα υποβολής δηλώσεων σε ευρώ στη δημόσια διοίκηση. Επίσης έχουν προσαρμόσει τις τιμές και τους εξοπλισμούς τους και έχουν προβλέψει προγράμματα εκπαίδευσης του προσωπικού, τα οποία εξάλλου έχουν συνήθως αρχίσει να υλοποιούν.

1.1.1.2. Προετοιμασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Το συνολικό επίπεδο προετοιμασίας των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) υστερεί σε σχέση με αυτό των μεγάλων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το τελευταίο FLASH Ευρωβαρόμετρο που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο [5], μόνο 23% των ΜΜΕ θεωρούν ότι έχουν ήδη προετοιμασθεί για τη μετάβαση στο ευρώ, αποτέλεσμα κοντά σε αυτό της άνοιξης του 2001. Μία επιχείρηση στις πέντε εξακολουθεί να μην έχει ξεκινήσει την προετοιμασία της.

[5] Έρευνα που παραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο-Αύγουστο 2001 από την EOS Gallup Europe, για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με δείγμα 2.813 ΜΜΕ στη ζώνη ευρώ.

Η αναλογία των μεσαίων επιχειρήσεων (50 έως 249 εργαζόμενοι) που θεωρούν ότι είναι συνολικά προετοιμασμένες για το ευρώ φθάνει πια το 49%, αποτέλεσμα δύο φορές υψηλότερο από ότι την περασμένη άνοιξη. Ωστόσο, μόνο 9% των ΜΜΕ θεωρούν ότι είναι ήδη απολύτως "ευρωσυμβατές". Οι λουξεμβουργιανές (37%), ολλανδικές (23%) και αυστριακές (21%) επιχειρήσεις θεωρούν περισσότερο ότι έχουν ήδη τη δυνατότητα να εργασθούν σε ευρώ. Οι γαλλικές (8%), οι ισπανικές (7%) και οι ιταλικές (3%) επιχειρήσεις είναι αυτές που έχουν τη μεγαλύτερη καθυστέρηση.

Έτσι, οι μικρές επιχειρήσεις (κάτω των 50 εργαζομένων) και ιδίως οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (κάτω των 10 ατόμων) είναι αυτές που, όπως αναμενόταν, είναι λιγότερο καλά προετοιμασμένες. Μόνο το 22% των τελευταίων αυτών επιχειρήσεων είναι συνολικά έτοιμες και 8%, ευρωσυμβατές. Μόνο μία μειονότητα των μικρών επιχειρήσεων έχει εντοπίσει τις επιπτώσεις του ευρώ ανά στάδιο, αξιολογήσει τις ανάγκες σε εκπαίδευση και ενημερώσει τους συνεργάτες της για τους σκοπούς της.

Η βραδύτητα με την οποία προετοιμάζονται οι ΜΜΕ είναι πιθανόν να δημιουργήσει αρνητικές επιπτώσεις στην ικανότητά τους να εργάζονται αποκλειστικά σε ευρώ την 1η Ιανουαρίου του 2002: σχεδόν μία στις πέντε επιχειρήσεις εκτιμά ότι δεν θα είναι σε θέση να πραγματοποιεί όλες τις συναλλαγές της σε ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2002. Μία από τις προτεραιότητες των κυβερνήσεων και των επαγγελματικών ενώσεων είναι συνεπώς να κατανοήσουν όλες οι επιχειρήσεις ότι η 31η Δεκεμβρίου 2001 αποτελεί την τελευταία προθεσμία πέρα από την οποία το σύνολο των λογιστικών πράξεων των συναλλασσομένων θα πρέπει να πραγματοποιείται σε ευρώ.

Τέλος, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προετοιμασία των επιχειρήσεων του τομέα των δημοσίων μεταφορών. Η επιμήκυνση του απαραίτητου χρόνου για την πληρωμή και οι δυσκολίες σχετικά με την αποθήκευση των μετρητών μπορεί να δημιουργήσουν σημαντικά προβλήματα στα οχήματα που πραγματοποιούν πωλήσεις εισιτηρίων (κυρίως λεωφορεία και τραμ). Η Επιτροπή θα υποβάλει σχετικά έγγραφο εργασίας στο Συμβούλιο μεταφορών.

1.1.1.3. Προετοιμασία των εμπορικών καταστημάτων

Σε σχέση με τους άλλους τομείς, οι εμπορικές επιχειρήσεις λιανικής και χονδρικής πώλησης αντιμετωπίζουν πρόσθετες προκλήσεις λόγω της φύσης της δραστηριότητάς τους. Η μετατροπή σε ευρώ, η διπλή αναγραφή των τιμών και η εκπαίδευση του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με το κοινό χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και θα πρέπει να προετοιμασθούν προσεκτικά. Οι εμπορικές επιχειρήσεις διαδραματίζουν επίσης ρόλο κλειδί για την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ και την απόσυρση των παλαιών εθνικών νομισματικών μονάδων. Πρέπει να προσαρμόσουν τον εξοπλισμό τους (ειδικότερα τις ταμειακές μηχανές και τις ζυγαριές) και να προετοιμασθούν για τη διπλή κυκλοφορία των νομισμάτων: εκτίμηση των αναγκών ταμείου ώστε να διασφαλίσουν ότι τα ρέστα θα δίνονται σε ευρώ, διαχείριση των ουρών αναμονής, απαντήσεις στις ερωτήσεις της πελατείας, δυνατότητα αποθήκευσης και μέτρα ασφαλείας... Ιδιαίτερη σημασία έχει να λειτουργούν σε ευρώ πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002 οι ταμειακές μηχανές ή να έχει δοκιμασθεί η τεχνική συμβατότητά τους. Διαφορετικά, οι συναλλαγές ορισμένων εμπόρων είναι πιθανόν να απορριφθούν στις αρχές του 2002 λόγω μη προσαρμογής των εξοπλισμών τους.

Τα αποτελέσματα από την άφιξη του ευρώ θα διαφέρουν φυσικά ανάλογα με το είδος και το μέγεθος των εμπορικών επιχειρήσεων. Όπως και για το σύνολο των επιχειρήσεων, οι μικρότερες εμπορικές επιχειρήσεις έχουν προετοιμασθεί λιγότερο, ενώ οι γνωστότερες επιχειρήσεις έχουν συνήθως ολοκληρώσει την προετοιμασία τους, έχοντας συχνά χρησιμοποιήσει και προσομοιώσεις αγορών σε ευρώ. Οι ιρλανδικές αρχές διένειμαν στους εμπόρους σετ εξοικείωσης με πλήρες εγχειρίδιο που εξηγεί τη μετάβαση στο ευρώ και τις σχετικές δράσεις που πρέπει να αναληφθούν, λεπτομερή κατάλογο χιλιάδων τιμών σε λίρες και ευρώ (για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος λάθους στη μετατροπή των ετικετών) και ένα μετατροπέα/υπολογιστή για τα ρέστα. Είναι επιθυμητό, στο μέτρο του δυνατού, αυτό το είδος πρωτοβουλίας να γενικευθεί στο σύνολο των συμμετεχόντων κρατών.

Παρά τις προσπάθειες ενημέρωσης που καταβλήθηκαν, η προετοιμασία των ΜΜΕ παραμένει συνολικά ανεπαρκής. Τα κράτη μέλη και οι επαγγελματικές ενώσεις πρέπει επειγόντως να καταβάλουν κάθε προσπάθεια ώστε να χρησιμοποιηθούν οι εναπομένοντες μήνες για να καλυφθεί αυτή η καθυστέρηση. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση των μικρών επιχειρήσεων, ειδικότερα των εμπορικών.

1.1.2. Η χρήση του ευρώ από τις επιχειρήσεις

Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν συνολικά μάλλον περιορισμένα το ευρώ, για τις πληρωμές, τους λογαριασμούς και τη λογιστικής τους.

1.1.2.1. Οι πληρωμές των επιχειρήσεων σε ευρώ

Σύμφωνα με μελέτη της Επιτροπής [6], το μέσο μερίδιο του ευρώ στις εθνικές πληρωμές αυξήθηκε ελαφρά το δεύτερο τρίμηνο του 2001, χωρίς ωστόσο να ανακτήσει το επίπεδο που είχε φθάσει το τρίτο τρίμηνο του 2000 (26% έναντι 30%). Η ανάπτυξη της χρήσης του ευρώ είναι περιορισμένη σε όγκο, όπου το ποσοστό της αυξήθηκε από 7,3% σε 7,8%. Το όριο του 10% των πληρωμών σε ευρώ για τις εγχώριες συναλλαγές των επιχειρήσεων έχει επιτευχθεί σε δύο μόνο χώρες: στο Βέλγιο (16%) και το Λουξεμβούργο (25%). Δύο κράτη ξεχωρίζουν λόγω ιδιαίτερα χαμηλής χρήσης του ευρώ: οι Κάτω Χώρες (0,28%) [7] και η Αυστρία (1,7%).

[6] Έβδομη τριμηνιαία ανακοίνωση για την ανάπτυξη της χρήσης του ευρώ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ιούλιος 2001. Διατίθεται στη διεύθυνση www.europa.eu.int

[7] Η ένωση των ολλανδικών τραπεζών εκτιμά ωστόσο το ποσοστό των πληρωμών των επιχειρήσεων σε 3,6%, τον Σεπτέμβριο.

Το ποσοστό του ευρώ στις διεθνείς πληρωμές των επιχειρήσεων είναι αισθητά υψηλότερο: τοποθετείται γύρω στο 33% σε όγκο και 43% σε αξία. Η χρήση του ευρώ από τις επιχειρήσεις για τις διεθνείς τους συναλλαγές είναι ιδιαίτερα ισχυρή στην Ισπανία (72% σε όγκο), τη Φινλανδία (52%) και το Λουξεμβούργο (42%). Παραμένει και πάλι ιδιαίτερα χαμηλή στις Κάτω Χώρες (4%) και την Αυστρία (15%).

1.1.2.2. Λογιστική και λογαριασμοί σε ευρώ των επιχειρήσεων

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο αριθμός των επιχειρήσεων που έχουν μετατρέψει τη λογιστική τους σε ευρώ. Μια επιχείρηση μπορεί να έχει τιμές και να εκδίδει τιμολόγια σε ευρώ διατηρώντας παράλληλα τη λογιστική της στο εθνικό νόμισμα. Οι αρχές υποθέτουν ότι οι επιχειρήσεις που δηλώνουν τον ΦΠΑ τους σε ευρώ έχουν μετατρέψει τη λογιστική τους στο ευρωπαϊκό νόμισμα και με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνουν μια αρκετά αξιόπιστη προσέγγιση. Το συμπέρασμα είναι το ίδιο εδώ και ένα χρόνο σχεδόν: εκτός του Λουξεμβούργου και του Βελγίου - όπου πάνω από μία επιχείρηση στις πέντε τηρεί τη λογιστική της σε ευρώ - ελάχιστες επιχειρήσεις έχουν κάνει μια τέτοια επιλογή μέχρι σήμερα [8].

[8] Στην προηγούμενη ανακοίνωσή της, η Επιτροπή ανέφερε δυστυχώς λανθασμένα τα λογισμικά SAP μεταξύ των πιθανών αιτίων για το χαμηλό αριθμό επιχειρήσεων που έχουν μετατρέψει τη λογιστική τους στο ευρώ, αναφέροντας ότι ορισμένα από αυτά «δεν επιτρέπουν τη μετατροπή των στοιχείων κατά τη διάρκεια του έτους, λόγω έλλειψης δυνατότητας αναδρομικού υπολογισμού των στοιχείων». Η θέση αυτή είναι λανθασμένη: στα λογισμικά SAP που πωλήθηκαν μετά το 1998 προσφέρεται αυτή η δυνατότητα και οι πελάτες έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν όσα είχαν αγορασθεί πριν από το 1998.

Προκειμένου για τους λογαριασμούς των επιχειρήσεων της ζώνης ευρώ, οι στατιστικές της Επιτροπής δείχνουν σαφή πρόοδο το δεύτερο τρίμηνο του 2001 του αριθμού των λογαριασμών σε ευρώ (από 4,8% σε 7,9%) και μικρή επιτάχυνση της ροής: πάνω από ένας νέος λογαριασμός στους έξι ανοίγεται σε ευρώ (18,5%). Σε σχέση με τους λογαριασμούς σε νομίσματα της ζώνης ευρώ, το ευρώ αντιπροσωπεύει περίπου έναν λογαριασμό στους τρεις (30%).

Η χρήση του ευρώ από τις επιχειρήσεις παραμένει συνολικά πολύ χαμηλή. Θα ήταν επιθυμητό οι αρχές να τις ενθαρρύνουν να αυξήσουν τη χρήση χωρίς καθυστέρηση: η πληρωμή, η είσπραξη, η έκδοση ή η αποδοχή τιμολογίων σε ευρώ αποτελούν αποτελεσματικά τεστ ευρωσυμβατότητας.

1.2. Προετοιμασία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων

Η προετοιμασία των τραπεζών εντατικοποιήθηκε σημαντικά τους τελευταίους μήνες, με την εφαρμογή σε πολλές χώρες των πρώτων μέτρων για αυτόματη μετάβαση στο ευρώ και το ξεκίνημα σε ορισμένες από αυτές των πράξεων προεφοδιασμού.

1.2.1. Πράξεις πρόωρης μετάβασης στο ευρώ

Στη σύστασή της στις 11 Οκτωβρίου 2000, η Επιτροπή είχε προτείνει την πρόωρη μετάβαση στο ευρώ των λογαριασμών των τραπεζών και των λογιστικών μέσων πληρωμής το τρίτο τρίμηνο του 2001. Το μέτρο αυτό, που αρχικά εξεταζόταν μόνο από τις βελγικές και γαλλικές τράπεζες έκτοτε σχεδόν γενικεύθηκε: το εφαρμόζει το 73% των τραπεζών που ρωτήθηκαν από την Επιτροπή με την ευκαιρία της «δεύτερης έρευνας σχετικά με την πολιτική των τραπεζών για τη μετάβαση στο ευρώ» που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2001 [9]. Η Ιρλανδία παραμένει η μόνη χώρα όπου μέχρι σήμερα καμία τράπεζα δεν έχει προχωρήσει στην επιλογή αυτή. Πέρα από τα εθνικά σενάρια, οι επιλογές των τραπεζών διαφέρουν ορισμένες φορές, ακόμη και στην ίδια χώρα: δεν είναι σπάνιο να συνυπάρχουν τράπεζες που αποφάσισαν τη μετάβαση τον Ιούλιο ενώ άλλες αποφάσισαν να περιμένουν την 1η Ιανουαρίου. Συνολικά, η πρόωρη μετάβαση των λογαριασμών εφαρμόζεται ή θα εφαρμοσθεί από το σύνολο των τραπεζών στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Θα εφαρμοσθεί από σημαντικό αριθμό τραπεζών στη Γερμανία και από ορισμένες μόνο τράπεζες στην Αυστρία, τις Κάτω Χώρες και τη Φινλανδία. Η ημερομηνία που προβλέπεται συνήθως για το ξεκίνημα της πράξης αυτής ήταν ο Ιούλιος (30%), και στη συνέχεια ο Οκτώβριος (22%), ο Σεπτέμβριος (16%) και ο Νοέμβριος (5%). Με εξαίρεση τις ιταλικές τράπεζες, όλες οι πράξεις πρόωρης μετάβασης στηρίζονται σε απλή σιωπηρή συμφωνία του πελάτη [10].

[9] «Δεύτερη έρευνα σχετικά με την πολιτική των τραπεζών για την προετοιμασία ενόψει της μετάβασης στο ευρώ». Ευρωπαϊκή Επιτροπή 18 Σεπτεμβρίου 2001

[10] Στις 25 Σεπτεμβρίου εγκρίθηκε διάταγμα που δίνει στις ιταλικές τράπεζες τη δυνατότητα να μετατρέπουν τους λογαριασμούς των πελατών τους εκτός εάν αυτοί εκφράσουν ρητά αντιρρήσεις.

Η μετατροπή των λογαριασμών των ιδιωτών είχε σχεδόν ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο στο Βέλγιο και τη Γαλλία και δεν δημιούργησε καμία σημαντική δυσκολία στις σχέσεις με την πελατεία (οι μεγάλες τράπεζες έλαβαν ελάχιστες μόνο επιστολές δυσαρεστημένων πελατών).

Οι περισσότερες τράπεζες εκτιμούν ότι η πρόωρη μετατροπή των λογαριασμών σε ευρώ είναι χρήσιμη τόσο για τις ίδιες όσο και για τους πελάτες τους: συμβάλλει στην καλύτερη χρονική κατανομή των τεχνικών πράξεων και διευκολύνει την εκμάθηση του νέου νομίσματος από τον πολίτη. Οι πράξεις που πραγματοποιήθηκαν μέχρι σήμερα στέφθηκαν από επιτυχία. Είναι επιθυμητό να γενικευθούν πλήρως.

1.2.2. Πράξεις προεφοδιασμού και υπο-προεφοδιασμού

1.2.2.1. Πράξεις στη ζώνη ευρώ

Οι εμπορικές τράπεζες (και ορισμένα ταχυδρομεία) έλαβαν τον Σεπτέμβριο κέρματα σε ευρώ στο Βέλγιο, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Έλαβαν χαρτονομίσματα και κέρματα στη Γερμανία, την Ισπανία, το Λουξεμβούργο, την Αυστρία και τη Φινλανδία. Οι πορτογαλικές τράπεζες θα λάβουν χαρτονομίσματα τον Οκτώβριο, περίοδος που επελέγη επίσης για τη διανομή των κερμάτων και χαρτονομισμάτων στην Ελλάδα. Οι βελγικές, ισπανικές, ιρλανδικές και ιταλικές τράπεζες θα λάβουν τα χαρτονομίσματα τον Νοέμβριο. Οι γαλλικές και ολλανδικές τράπεζες [11] θα πρέπει να περιμένουν ως τον Δεκέμβριο. Μέχρι σήμερα δεν αναφέρθηκε καμία σημαντική δυσκολία σε ό,τι αφορά τις πράξεις προεφοδιασμού.

[11] Οι ολλανδικές τράπεζες μπορούν ωστόσο να λάβουν χαρτονομίσματα νωρίτερα εφόσον το ζητήσουν. Οι τράπεζες και οι μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις μπορούν επίσης να επωφεληθούν από πιο ευέλικτες ρυθμίσεις στη Γαλλία.

Ο υπο-προεφοδιασμός, δηλ. η διανομή από τις τράπεζες στους εμπόρους ενός μέρους των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων που έλαβαν άρχισε ήδη από τον Σεπτέμβριο στην Αυστρία, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο και, για τις μεγαλύτερες εμπορικές επιχειρήσεις, στην Ισπανία. Οι πράξεις θα συνεχισθούν από τον Οκτώβριο ως τον Δεκέμβριο στις υπόλοιπες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επέτρεψε εξάλλου τον υποπροεφοδιασμό των επιχειρήσεων σε μικρές ποσότητες χαρτονομισμάτων για επιμορφωτικούς σκοπούς από τον Σεπτέμβριο. Κατά μέσο όρο, οι τράπεζες προβλέπουν να προεφοδιάσουν σε ευρώ το 48% της πελατείας τους των εμπόρων [12]. Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των προβλέψεων των τραπεζών είναι θεαματικές, ακόμη και στην ίδια χώρα: δεν είναι σπάνιο μία τράπεζα να προβλέπει τον προεφοδιασμό του 10% της πελατείας των εμπόρων και η ανταγωνίστριά της του 90%. Οι διαφορές αυτές μπορεί να οφείλονται τόσο σε διαφορές εμπορικής πολιτικής όσο και στη δυσκολία πρόβλεψης των αιτημάτων των εμπόρων. Η Αυστρία (75%) και η Γαλλία (71%) είναι τα δύο κράτη μέλη όπου οι μέσες προβλέψεις είναι οι υψηλότερες. Η Ισπανία (15%) και η Φινλανδία (12%) είναι οι χώρες όπου οι προβλέψεις είναι οι χαμηλότερες, με τη Γερμανία (32%) και την Ιρλανδία (48%) να είναι οι άλλες δύο χώρες όπου η μέση πρόβλεψη είναι χαμηλότερη από το 50% της πελατείας των εμπόρων.

[12] Πηγή: «Δεύτερη έρευνα σχετικά με την πολιτική των τραπεζών ενόψει της προετοιμασίας για τη μετάβαση στο ευρώ». Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 18 Σεπτεμβρίου 2001

Βάσει της συμφωνίας της 19ης Φεβρουαρίου 2001 μεταξύ της Επιτροπής και των τριών ευρωπαϊκών ομοσπονδιών οι έμποροι που μπορούν να χορηγήσουν εγγυήσεις στην τράπεζά τους για τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα που θα λάβουν δεν θα χρεωθούν (τοκοφόρος ημερομηνία) πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002. Η εξέταση της εφαρμογής αυτής της συμφωνίας οδήγησε σε μία ευχάριστη έκπληξη: ένας μεγάλος αριθμός τραπεζών προχώρησε πέρα από τη δέσμευση αυτή. Περίπου 47% από τις τράπεζες χορηγούν πράγματι ετεροχρονισμένη χρέωση στις 2 Ιανουαρίου χωρίς να ζητούν εγγυήσεις [13] και τα 8% ετεροχρονίζουν τη χρέωση και μετά την 1η Ιανουαρίου του 2002. Με εξαίρεση το Βέλγιο και τη Γαλλία, όπου όλες οι ερωτηθείσες τράπεζες θα χρεώσουν ως τοκοφόρο ημερομηνία τις 2 Ιανουαρίου, οι σχετικές αποφάσεις ποικίλουν σημαντικά από τη μία τράπεζα στην άλλη ακόμη και στην ίδια χώρα.

[13] Πηγή: idem.

1.2.2.2. Πράξεις εκτός της ζώνης ευρώ

Προκειμένου να διευκολυνθεί η μετάβαση στο νομισματικό ευρώ, το ευρωπαϊκό σύστημα κεντρικών τραπεζών δημιούργησε ένα πλαίσιο για τη διανομή χαρτονομισμάτων στον τραπεζικό τομέα εκτός της ζώνης ευρώ. Ο μηχανισμός αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στις οποίες τα εθνικά νομίσματα της ζώνης ευρώ, ειδικότερα το γερμανικό μάρκο διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως μέσα πληρωμών. Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι περίπου το 40% των χαρτονομισμάτων σε μάρκα που κυκλοφορούν (σε αξία) είναι εκτός Γερμανίας.

Ο προσανατολισμός που ενέκρινε το συμβούλιο των διοικητών της ΕΚΤ στις 13 Σεπτεμβρίου 2001 [14] προβλέπει προεφοδιασμό και υπο-προεφοδιασμό της ζώνης ευρώ. Από την 1η Δεκεμβρίου 2001, τα εθνικά πιστωτικά ιδρύματα θα μπορούν να διανέμουν στις θυγατρικές τους ή τις έδρες τους εκτός της ζώνης ευρώ τα χαρτονομίσματα που έλαβαν στο πλαίσιο του προεφοδιασμού. Οι ίδιοι κανόνες ισχύουν και για τη διανομή χαρτονομισμάτων σε τράπεζες που αποτελούν χωριστή νομική οντότητα (θυγατρικές) ή οποιοδήποτε άλλο πιστωτικό ίδρυμα εκτός της ζώνης ευρώ. Οι σχετικοί όγκοι μπορεί να είναι σημαντικοί, ιδίως για τις γερμανικές και τις αυστριακές τράπεζες, που είναι ιδιαίτερα δραστήριες παραδοσιακά στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Τα πιστωτικά ιδρύματα εκτός της ζώνης ευρώ που λαμβάνουν χαρτονομίσματα σε ευρώ δεν επιτρέπεται να αναδιανείμουν τα χαρτονομίσματα σε τρίτους, περιλαμβανομένων και των εμπόρων. Προβλέπονται επίσης ειδικοί κανόνες ώστε να προεφοδιασθούν ορισμένες τράπεζες εκτός της ζώνης ευρώ που είναι ιδιαίτερα δραστήριες στην παγκόσμια αγορά χαρτονομισμάτων (π.χ.: Union des Banques Suisses, Royal Bank of Scotland...). Εξάλλου, οι κεντρικές τράπεζες εκτός της ζώνης ευρώ μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να προεφοδιασθούν σε χαρτονομίσματα σε ευρώ από την 1η Δεκεμβρίου του 2001. Μεταξύ τους περιλαμβάνεται ειδικότερα η δέσμευση να μην κυκλοφορήσουν τα χαρτονομίσματα πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002 και να χορηγηθεί εγγύηση σε ευρώ. Ο υπο-προεφοδιασμός θα είναι δυνατός μόνο για τα πιστωτικά ιδρύματα που δέχονται τη δυνατότητα συμβατικών ή κανονιστικών κυρώσεων. Όλοι οι λειτουργικοί και πρακτικοί μηχανισμοί πρέπει να συμφωνηθούν μεταξύ της συγκεκριμένης Εθνικής Κεντρικής Τράπεζας και της ομολόγου της εκτός της ζώνης ευρώ.

[14] ΕΕ L 257/6

Η πορεία των πράξεων προεφοδιασμού είναι μέχρι στιγμής ικανοποιητική. Προκειμένου να ενθαρρυνθούν περισσότερο οι έμποροι να συμμετάσχουν στον υπο-προεφοδιασμό, θα ήταν επιθυμητό να έχουν το πλεονέκτημα της ετεροχρονισμένης χρέωσης, ρύθμιση που πέτυχαν ήδη οι εμπορικές τράπεζες από τις κεντρικές [15].

[15] Οι κυρώσεις αφορούν την πρόωρη κυκλοφορία του ευρώ που έλαβαν αυτές οι τράπεζες. Ανέρχονται στο 10% της αξίας του προεφοδιασμού.

1.2.3. Προσαρμογή των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ΑΤΜ)

Κατά μέσο όρο, το 83% των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ΑΤΜ) των ερωτηθεισών τραπεζών θα χορηγούν ευρώ από την πρώτη ημέρα, αποτέλεσμα ελαφρώς καλύτερο σε σχέση με τις εκτιμήσεις του περασμένου Μαρτίου (+ 4 ποσοστιαίες μονάδες) [16]. Τα αποτελέσματα είναι παντού άνω του 80% με εξαίρεση την Ελλάδα (75%, μείωση κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον Μάρτιο), την Πορτογαλία (48%) και τη Φινλανδία (25%, αύξηση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον Μάρτιο).

[16] Πηγή: idem.

Η ταχεία αυτή προσαρμογή οφείλεται συνήθως στην απόφαση των τραπεζών να αγοράσουν νέες κασέτες χαρτονομισμάτων, αντί να προσαρμόσουν έναν-έναν του υπάρχοντες εξοπλισμούς. η άλλη δυνατότητα ήταν να εξουδετερωθεί - τις τελευταίες ημέρες του Δεκεμβρίου η μία από τις κασέτες (περιορίζοντας το φάσμα των προσφερομένων χαρτονομισμάτων) προκειμένου να πραγματοποιηθεί η τεχνική προσαρμογή, ενόψει της άμεσης διανομής ευρώ από την 1η Ιανουαρίου.

Η μεγάλη πλειονότητα των ερωτηθεισών τραπεζών (68%) δεν σκοπεύει να συνεχίσει τη διανομή εθνικών χαρτονομισμάτων από τα ΑΤΜ το 2002, αποτέλεσμα που πρέπει να συγκριθεί με το υψηλό ποσοστό προσαρμογής των ΑΤΜ την πρώτη ημέρα. Το 29% των τραπεζών προβλέπει ότι θα συνέχισε τη διανομή όσο δεν θα έχει προσαρμοσθεί ο εξοπλισμός και το 3% εξετάζει αυτό το ενδεχόμενο για ορισμένα μηχανήματα, κατά περίπτωση. Οι αποφάσεις αυτές για τη συνέχιση της διανομής των εθνικών χαρτονομισμάτων έχουν a priori περιορισμένες επιπτώσεις εκτός από την Πορτογαλία και τη Φινλανδία, όπου ο ρυθμός προσαρμογής των μηχανημάτων είναι αργός: η συνέχιση της εισαγωγής εθνικών χαρτονομισμάτων είναι στην περίπτωση αυτή πιθανόν να επιβραδύνει σημαντικά το ρυθμό υποκατάστασης και συνεπώς, να εντείνει τα προβλήματα σχετικά με τα ρέστα για τους εμπόρους.

Πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος σε ό,τι αφορά την επιτάχυνση του ρυθμού προσαρμογής των ΑΤΜ. Ωστόσο, επιβάλλεται να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια στη Φινλανδία και την Πορτογαλία, όπου η κατάσταση παραμένει ανησυχητική.

1.2.4. Ανταλλαγή εθνικών χαρτονομισμάτων και κερμάτων έναντι ευρώ

1.2.4.1. Ανταλλαγή των χαρτονομισμάτων κατά την περίοδο της διπλής κυκλοφορίας

Η Επιτροπή είχε συστήσει τον Οκτώβριο του 2000 την δωρεάν και απεριόριστη ανταλλαγή στις θυρίδες των τραπεζών για τους πελάτες, με ελάχιστη υποχρέωση προειδοποίησης για τα σημαντικά ποσά. Η σύσταση αυτή ακολουθήθηκε συνολικά από το 75% των ερωτηθεισών τραπεζών [17]. Το 20% περίπου των τραπεζών θα προβαίνουν σε ανταλλαγή με κάποιο όριο, το 5% θα πραγματοποιούν απεριόριστες ανταλλαγές αλλά μόνο για καταθέσεις σε λογαριασμούς. Η Αυστρία είναι η μόνη χώρα όπου το σύνολο των ερωτηθεισών τραπεζών θα προβαίνει σε δωρεάν ανταλλαγή με ανώτατο όριο (50.000 ATS, δηλ. 3.633,64 ευρώ). Ορισμένες τράπεζες ωστόσο θα έχουν την ίδια πρακτική στην Πορτογαλία, τη Φινλανδία, το Λουξεμβούργο και την Ιταλία. Οι Κάτω Χώρες διακρίνονται από την επιθυμία των περισσοτέρων τραπεζών να πραγματοποιούν την ανταλλαγή μόνο με κατάθεση σε λογαριασμούς. Τελικά, μόνο η Ιρλανδία, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ισπανία και η Ελλάδα ακολουθούν πλήρως τη σύσταση της Επιτροπής.

[17] Πηγή: «Δεύτερη έρευνα σχετικά με την πολιτική των τραπεζών για την προετοιμασία της μετάβασης στο ευρώ». Ευρωπαϊκή Επιτροπή 18 Σεπτεμβρίου 2001

Η Επιτροπή είχε επίσης συστήσει την δωρεάν ανταλλαγή για τους μη πελάτες, με ανώτατο όριο που θα καθορίζουν ελεύθερα οι τράπεζες. Τη σύσταση αυτή ακολούθησε, είτε υπερέβη, το 81% των ερωτηθεισών τραπεζών. Το 67% περίπου των τραπεζών προβλέπουν δωρεάν ανταλλαγή με ανώτατο όριο (αποτέλεσμα αυξημένο κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον περασμένο Μάρτιο) και το 13% δωρεάν ανταλλαγή χωρίς όρια. Μόνο το 8% θα πραγματοποιεί ανταλλαγή χρεώνοντας ορισμένα έξοδα. Η κατάσταση φαίνεται αρκετά ομοιογενής σε επτά κράτη (Ιταλία, Βέλγιο, Ιρλανδία, Ισπανία, Φινλανδία, Αυστρία και Γαλλία) όπου το σύνολο των ερωτηθεισών τραπεζών προβλέπει την δωρεάν ανταλλαγή με κάποιο ανώτατο όριο.

1.2.4.2. Ανταλλαγή χαρτονομισμάτων μετά το τέλος της περιόδου διπλής κυκλοφορίας

Το 57% των ερωτηθεισών τραπεζών θα προβαίνει σε δωρεάν και χωρίς όρια ανταλλαγή για τους πελάτες τους (συνήθως με κατάθεση στο λογαριασμό τους), το 8% θα προβαίνει σε ανταλλαγή με κάποιο ανώτατο όριο. Σχεδόν μία ερωτηθείσα τράπεζα στις τέσσερις (22%) θα χρεώνει έξοδα. Τέλος, το 11% των τραπεζών θα αρνείται οποιαδήποτε ανταλλαγή και το 3% δεν έχει λάβει ακόμα απόφαση σχετικά. Όπου προβλέπεται, η ανταλλαγή θα είναι συνήθως δυνατή ως τον Ιούνιο (33% των περιπτώσεων), τον Δεκέμβριο (14% των περιπτώσεων), ή και για μεγαλύτερο διάστημα (22% των περιπτώσεων).

1.2.4.3. Επιστροφή στις τράπεζες των εθνικών χαρτονομισμάτων και κερμάτων από τους εμπόρους

Το 83% περίπου των ερωτηθεισών τραπεζών δεν θα χρεώνει έξοδα διαχείρισης για την επιστροφή των εθνικών χαρτονομισμάτων από τους εμπόρους το 2002. Το υψηλό αυτό ποσοστό δείχνει την καλή θέληση των τραπεζών, σε αντίθεση με τις συνήθεις τιμολογιακές πρακτικές τους. Μόνο το 11% των τραπεζών θα χρεώνουν έξοδα ενώ το 6% δεν έχει ακόμη αποφασίσει σχετικά. Χρέωση εξόδων προβλέπεται από την πλειονότητα των φινλανδικών τραπεζών, ορισμένες αυστριακές τράπεζες και ελάχιστες γερμανικές. Προβλέπεται επίσης μετά το τέλος της πρώτης εβδομάδας του Ιανουαρίου από ορισμένες ολλανδικές τράπεζες.

Σχεδόν το 76% των ερωτηθεισών τραπεζών δεν θα χρεώνουν έξοδα διαχείρισης και για την επιστροφή των κερμάτων, παρά τις δυσκολίες που συνδέονται με την αντιμετώπισή τους (καταμέτρηση, αποθήκευση...). Μόνο το 18% θα χρεώνει έξοδα. Το 6% των ερωτηθεισών τραπεζών δεν έχει ακόμη αποφασίσει σχετικά. Τη χρέωση εξόδων εξετάζει η πλειονότητα των φινλανδικών τραπεζών και ελάχιστες γερμανικές. Το ενδεχόμενο αυτό αποκλείστηκε από το σύνολο των ερωτηθεισών τραπεζών στην Ελλάδα, τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Λουξεμβούργο και την Ιρλανδία. Οι Κάτω Χώρες είναι μία ιδιαίτερη περίπτωση, αφού τα κέρματα θα ανακτηθούν απευθείας από την κεντρική τράπεζα χωρίς να περάσουν από τις εμπορικές τράπεζες.

Οι λεπτομέρειες σχετικά με την ανταλλαγή των εθνικών χαρτονομισμάτων με ευρώ και την επιστροφή των εθνικών νομισμάτων από τους εμπόρους τηρούν συνολικά τις συστάσεις της Επιτροπής και είναι ευνοϊκές για τους πελάτες. Είναι επιθυμητό οι καλές αυτές πρακτικές να γενικευθούν.

1.3. Προετοιμασία των αρχών

1.3.1. Προετοιμασία των εθνικών αρχών,

Το νομοθετικό έργο των κρατών μελών περιγράφεται λεπτομερώς στο παράρτημα 1, αλλά παρατίθεται μία περιγραφή των κυριοτέρων τομέων όπου έχει εισαχθεί νέα νομοθεσία.

Μεταξύ των κυριοτέρων έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνεται η πρόωρη μετατροπή των τιμολογίων των δημοσίων υπηρεσιών, των δημόσιων διαγωνισμών και των μισθολογίων. Άλλα μέτρα αφορούν την εκπαίδευση των δημόσιων υπαλλήλων και γενικότερα τη μετάβαση στο ευρώ κάθε δημόσιας υπηρεσίας. Τα κράτη μέλη που προετοιμάζουν την πρόωρη μετατροπή των σημαντικότερων εκδοτών τιμολογίων είναι το Βέλγιο, η Ισπανία, Η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, η Πορτογαλία και η Φινλανδία. Έχει εγκριθεί νομοθεσία που προβλέπει την πρόωρη μετατροπή για τους δημόσιους διαγωνισμούς στην Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία. Οι δημόσιοι υπάλληλοι λαμβάνουν ήδη το αντίγραφο της μισθοδοσίας τους σε ευρώ, με διαφορετικό σύστημα, στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία (αναλυτικότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα). Για παράδειγμα, όλοι οι γάλλοι δημόσιοι υπάλληλοι (δηλ. 2,8 εκατ. πολιτικοί και στρατιωτικοί υπάλληλοι) πληρώνονται σε ευρώ από τον Ιούλιο με πίστωση του τραπεζικού τους λογαριασμού (46% των δημοσίων δαπανών του γαλλικού κράτους καταβάλλονταν σε ευρώ στα τέλη Αυγούστου). Η μετάβαση της μισθοδοσίας των δημοσίων υπαλλήλων σε ευρώ άρχισε στην Ιταλία τον Οκτώβριο και θα ολοκληρωθεί πριν από τα τέλη Νοεμβρίου στην Ιρλανδία.

Οι περισσότερες από τις εθνικές δημόσιες διοικήσεις ξεκίνησαν την εκπαίδευση του προσωπικού τους. Για τις υπόλοιπες θα ξεκινήσει στα τέλη του έτους. Στην Ελλάδα, η εκπαίδευση των δημοσίων υπαλλήλων ξεκίνησε μετά το Πάσχα. τα υπουργεία (κυρίως οι εφορίες), οι νομαρχίες, η τοπική αυτοδιοίκηση, οι υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης, οι τράπεζες και οι επαγγελματικές ενώσεις έλαβαν ένα εγχειρίδιο με τον τίτλο "από τη δραχμή στο ευρώ". Στη Γαλλία καταβλήθηκε ιδιαίτερη προσπάθεια στο επίπεδο της εκπαίδευσης των δημοσίων υπαλλήλων, το σύνολο των οποίων θα παρακολουθήσει τουλάχιστον μισή ημέρα εκπαίδευσης για το ευρώ πριν από τέλος του έτους (το 67% έχει ήδη εκπαιδευθεί). Στην Πορτογαλία, η διαδικασία εκπαίδευσης των εκπαιδευτών για τους δημοσίους υπαλλήλους έχει ολοκληρωθεί. Στο Βέλγιο, βρίσκεται σε εξέλιξη εκπαίδευση για τους ταμίες των δημόσιων υπηρεσιών οι οποίοι έρχονται σε επαφή με το κοινό.

Άλλες πρωτοβουλίες αφορούν γενικά μέτρα που συνδέονται με τη μετάβαση στο ευρώ. Οι δράσεις που έχουν αναληφθεί από τα κράτη μέλη περιγράφονται ήδη στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 2001 [18]. Σε ό,τι αφορά τη συνέχιση αυτών των δράσεων, διατίθενται οι ακόλουθες πληροφορίες: στην Ελλάδα, οι υπουργοί εσωτερικών, εθνικής οικονομίας και οικονομικών, δημιούργησαν με υπουργική απόφαση μία ομάδα δράσης υπεύθυνη για την υλοποίηση των προσανατολισμών της εθνικής επιτροπής για το ευρώ. για την κατάρτιση των σχεδίων δράσης της δημόσιας διοίκησης καθώς και του ιδιωτικού και τραπεζικού τομέα ενόψει της μετάβασης στο ευρώ και την επίλυση των σχετικών προβλημάτων, για τον προγραμματισμό της πληροφόρησης και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων σχετικά με το ευρώ καθώς και την προετοιμασία των σχετικών εγγράφων. Διανεμήθηκαν δύο ενημερωτικά φυλλάδια του υπουργείου Οικονομικών, που αφορά τη μετάβαση του προϋπολογισμού, και το άλλο για τους συνταξιούχους υπαλλήλους.

[18] COM(2001)190 της 3.4.2001.

Στην Ισπανία, δημιουργήθηκαν δύο ειδικές ομάδες εργασίας στη δημόσια διοίκηση. Η πρώτη είναι υπεύθυνη για την παρακολούθηση της στρογγυλοποίησης των τιμολογίων και των τιμών του δημοσίου σε ευρώ και η δεύτερη για την πρόωρη μετάβαση στο ευρώ των αντιγράφων της μισθοδοσίας. Τα τιμολόγια της κοινωνικής ασφάλισης θα διατίθενται τόσο σε ευρώ όσο και σε πεσέτες. Μετά από συμφωνία μεταξύ του υπουργείου Οικονομικών και των εκπροσώπων των δημοσίων επιχειρήσεων, οι ισπανικές δημόσιες επιχειρήσεις λειτουργούν σε ευρώ από τις 15 Σεπτεμβρίου 2001.

Στο Λουξεμβούργο, οργανώθηκαν περιφερειακές συναντήσεις τον Ιούνιο με εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης οι οποίες ασχολήθηκαν με την αντιμετώπιση των δημόσιων συμβάσεων που δεν θα έχουν λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 2001, τη μετάβαση στο ευρώ της τοπικής αυτοδιοίκησης και τη συμμετοχή της στην ενημερωτική εκστρατεία. Η προετοιμασία των συστημάτων πληροφορικής θεωρείται ικανοποιητική.

Στις Κάτω Χώρες, η κεντρική κυβέρνηση είναι κατ' αρχάς έτοιμη για τη μετάβαση του ευρώ. Οι προετοιμασίες (περιλαμβανομένων και των δοκιμών) έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί πριν από την 1η Ιουλίου του 2001. Οι έλεγχοι του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ότι τηρήθηκε η προθεσμία αυτή. Η μετατροπή των σημερινών συστημάτων επικεντρώνεται στα τέλη του 2001. Για τις υπηρεσίες υγείας υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Το υπουργείο Οικονομικών και το υπουργείο Υγείας απέστειλαν προσανατολισμούς ώστε να στηριχθεί ο τομέας (κέντρα περίθαλψης και κέντρα για ηλικιωμένους, υπηρεσίες υγείας...). Πραγματοποιείται επίσης έρευνα ώστε να αξιολογηθεί η πρόοδος της προετοιμασίας στα σχολεία.

Στην Πορτογαλία, τα αρμόδια υπουργεία ολοκληρώνουν τις προετοιμασίες για τη στρογγυλοποίηση και τη μετατροπή των ιστορικών δεδομένων. Μία νέα πρωτοβουλία με την επωνυμία "Euro Municipios" ξεκίνησε τον Ιανουάριο από την εθνική επιτροπή για το ευρώ σε συνεργασία με μία από τις πιο μεγάλες τράπεζες της Πορτογαλίας. Δημιούργησε ένα δίκτυο ευρωεκπαιδευτών που καλύπτει πάνω από το 85% των δήμων. Η επιτροπή για το ευρώ πιστοποιεί αυτή τη στιγμή τη σωστή προετοιμασία των δήμων, χορηγώντας τους ένα σήμα "έτοιμοι για το ευρώ". Το τελικό σχέδιο μετάβασης του χρηματοπιστωτικού τομέα της δημόσιας διοίκησης εγκρίθηκε στις αρχές Μαΐου. Αφορά ορισμένους τομείς της αρμοδιότητας του υπουργείου Οικονομικών. Στο σχέδιο αυτό περιλαμβάνονται επίσης τα θέματα τα οποία δεν έχουν ακόμη αντιμετωπισθεί και διατυπώνονται προτάσεις σχετικά, μετά την παρουσίαση των προγραμμάτων μετάβασης στο ευρώ.

Στη Φινλανδία, πολλοί πολίτες θα λάβουν τους επόμενους μήνες τιμολόγια σε ευρώ. Θα προέρχονται κυρίως από δημόσιες υπηρεσίες, γιατί η τοπική αυτοδιοίκηση θα προβεί στην σταδιακή μετάβαση των λογιστικών και πληροφορικών συστημάτων της στο ευρώ από το φθινόπωρο.

Στην Ιταλία, η επιτροπή για το ευρώ δημοσίευσε ένα έγγραφο με τις κατευθυντήριες γραμμές για την τελική μετάβαση στο ευρώ της κυβέρνησης [19]. Το κείμενο αυτό μπορεί επίσης να αποτελέσει το πλαίσιο αναφοράς για την τοπική αυτοδιοίκηση.

[19] Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.tesoro.it

Οι εθνικές αρχές είναι στο σύνολό τους έτοιμες. Θα μπορούσαν να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο προχωρώντας συστηματικά στην πρόωρη μετάβαση στο ευρώ για τους δημόσιους διαγωνισμούς και τη μισθοδοσία των υπαλλήλων, όπως έκαναν ορισμένα κράτη μέλη.

1.3.2. Προετοιμασία της τοπικής αυτοδιοίκησης

Το νομικό πλαίσιο για τη μετάβαση στο νομισματικό ευρώ καθορίστηκε συνολικά για τα δώδεκα συμμετέχοντα κράτη μέλη: η λογιστική μετάβαση στο ευρώ θα πραγματοποιηθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2001 στους 70.000 δήμους και κοινότητες της ζώνης ευρώ. Ωστόσο, κατ' εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της τοπικής αυτονομίας, βρίσκονται σε εξέλιξη πολυάριθμες πρωτοβουλίες της τοπικής αυτοδιοίκησης, τόσο για τη διευκόλυνση των εσωτερικών διοικητικών προσαρμογών όσο και για την ανάπτυξη ποικίλων δράσεων τοπικής επικοινωνίας.

Η διοικητική προετοιμασία επιταχύνεται στην τοπική αυτοδιοίκηση μικρού μεγέθους. Οι μεγαλύτεροι φορείς των τοπικών και περιφερειακών αρχών αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο τοπικές επικοινωνιακές δράσεις προκειμένου να διευκολύνουν τη μετάβαση στο ευρώ των δημοτών τους.

1.3.2.1. Επιτάχυνση της εσωτερικής προετοιμασίας για το νομισματικό ευρώ

Οι εθνικές εκστρατείες ενημέρωσης για το ευρώ οδήγησαν de facto σε επιτάχυνση της προετοιμασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η πληροφορική προσαρμογή στο ευρώ της χρηματοδοτικής τους διαχείρισης επωφελήθηκε από την κατάσταση αυτή. Ένα γαλλικό γενικό συμβούλιο αποφάσισε, για παράδειγμα, να δοκιμάσει τον Ιούνιο του 2001 τη μετατροπή ενός προϋπολογισμού 332 εκατ. ευρώ ώστε να εξοικειώσει τους υπαλλήλους του με την οριστική μετάβαση στο ευρώ. Η πράξη αυτή διήρκησε 15 ημέρες. ειδικοί εκπαιδευτές εξοικείωσαν τους τοπικούς υπαλλήλους με τη χρήση του νέου χρηματικού λογισμικού. η εκπαίδευση ήταν ανοικτή στους υπαλλήλους όλων των υπηρεσιών. Στη Γερμανία, η προσαρμογή της πληροφορικής των δήμων γίνεται υπό την εποπτεία των Lδnder: τον Ιούλιο του 2001, μόνο το 2% του εξοπλισμού πληροφορικής αντιμετώπιζε ακόμη ορισμένες δυσκολίες. Στις Κάτω Χώρες, το υπουργείο Οικονομικών παρακολουθεί προσεκτικά τις πληροφορικές προσαρμογές στο ευρώ για τις πληρωμές των κοινωνικών παροχών. Σε περίπτωση δυσκολιών στο επίπεδο της πληροφορικής κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, προβλέπεται μία επείγουσα διαδικασία ώστε να διασφαλισθεί η συνέχεια της δημόσιας υπηρεσίας για τους δικαιούχους αυτών των παροχών.

Συνολικά στην ευρωζώνη, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προσαρμογή των τερματικών πληρωμής στις τοπικές υπηρεσίες της δημόσιας διοίκησης.

Οι προσαρμογές των αυτοματοποιημένων εξοπλισμών στο ευρώ συνεχίζονται επίσης υπό γενικά ικανοποιητικές συνθήκες. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι απαραίτητες παραγγελίες. Στην Ιρλανδία, οι χώροι στάθμευσης είναι έτοιμοι για πληρωμές και στα δύο νομίσματα κατά τη μεταβατική περίοδο. Πόλεις, όπως το Παρίσι, προσαρμόζουν τα τιμολόγιά τους υπέρ των χρηστών ώστε να διευκολύνουν τη στάθμευση των μονίμων κατοίκων και να περιορίσουν τη χρήση του αυτοκινήτου. Η μισθοδοσία των υπαλλήλων πραγματοποιείται σε ευρώ στη γαλλική τοπική αυτοδιοίκηση που αποφάσισε να προχωρήσει σε πρόωρη μετάβαση, συνοδεύοντας έτσι μια επιλογή που πραγματοποιήθηκε από τους δημόσιους υπαλλήλους το 2001. Πάντως, οι μισθοί των περισσοτέρων από τους δημοσίους υπαλλήλους της τοπικής αυτοδιοίκησης θα αρχίσουν να πληρώνονται σε ευρώ από την 1η Ιανουαρίου του 2002. Ωστόσο, στη Γαλλία, η τοπική αυτοδιοίκηση πραγματοποιεί μετατροπές σε ευρώ των δημοσίων συμβάσεων ώστε να προωθηθούν τυχόν νομικές αμφισβητήσεις.

Η μετατροπή, κατά τρόπο ουδέτερο ή ευνοϊκό για τους χρήστες, σε ευρώ των τοπικών τιμολογίων αποτελεί ένα σημαντικό διακύβευμα στο οποίο οι εθνικές και τοπικές αρχές θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη σημασία. Έχουν εκδοθεί ιδιαίτερα σαφείς υπουργικές εγκύκλιοι σε όλες τις χώρες της ευρωζώνης ώστε ο τομέας της τοπικής αυτοδιοίκησης να παραμείνει παραδειγματικός.

Η διαδημοτική συνεργασία αποτελεί επίσης μία καλή πρακτική προετοιμασίας για το ευρώ που τείνει να αναπτυχθεί. Επιτρέπει να μετρηθούν στην πράξη οι δυσκολίες και να ανταλλαγούν πιθανές λύσεις. Επί έξι μήνες "διαμεσολαβητές" που έχουν προσληφθεί από τα εμπορικά και επαγγελματικά επιμελητήρια, με την υποστήριξη του δημοτικού συμβουλίου, θα συνοδεύσουν τις προσαρμογές στο ευρώ των πολυάριθμων διαδημοτικών συνδικάτων της περιοχής Charente- maritime (Γαλλία). Στις Κάτω Χώρες, διάφορες πόλεις εξετάζουν προληπτικά διορθωτικά μέτρα που μπορούν να ληφθούν από την τοπική αυτοδιοίκηση. Στο Βέλγιο, οι κοινότητες και οι περιφέρειες καταρτίζουν τα απαραίτητα μέτρα για την προσαρμογή της νομοθεσίας και την πλαισίωση της μετάβασης στο ευρώ των τοπικών αρχών.

1.3.2.2. Επικοινωνιακές δράσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης για τους κατοίκους

Η έρευνα Ευρωβαρόμετρο δείχνει ότι οι χρήστες αναμένουν στήριξη πρώτα από τις τράπεζες, και στη συνέχεια από την οικογένεια και τους γνωστούς προκειμένου να εξοικειωθούν με τις νέες νομισματικές αξίες. Ωστόσο, τα ευαίσθητα τμήματα του πληθυσμού έχουν ιδιαίτερες προσδοκίες από την τοπική αυτοδιοίκηση.

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές προετοιμάζονται ολοένα και περισσότερο προκειμένου να ανταποκριθούν σε αυτές τις προσδοκίες. Το Παρίσι και το Βερολίνο ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο του 2001 ενημερωτικές εκστρατείες για το ευρώ χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα και εκδηλώσεις επιτόπου. Η επαρχία της Viscaye στηρίζει ενεργά τις ενημερωτικές δράσεις των δήμων στην επικράτειά της ώστε να διευκολύνει τη μετάβαση στο ευρώ στην περιφέρεια. Στη Δουνκέρκη, διοργανώθηκαν πρακτικά εργαστήρια για ομάδες ατόμων που ζητούσαν πρακτικές πληροφορίες για το ευρώ σε μειονεκτικά προάστια.

Η Ιταλία εκπόνησε ένα σημαντικό πρόγραμμα με τίτλο "το ευρώ στις μικρές πόλεις", στο οποίο συμμετέχει η επιτροπή για το ευρώ και μία σημαντική οργάνωση καταναλωτών για τη διοργάνωση ημερίδων ευρώ σε 3.000 περίπου δήμους. Οι δράσεις αυτές απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα πιο ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού και τους ηλικιωμένους.

Στη Βόννη, τη Sintra, το Porto, την Αμβέρσα, τη Λυών, τη Βαρκελώνη, το Ντύσσελντοφ, τη Φρανκφούρτη, τη Βενετία, τη Μπολόνια, το Τορίνο και το Μιλάνο, 4.800 εκπαιδευτές θα εκπαιδεύουν ως το Μάρτιο του 2002 τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης, άτομα με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένους στο πλαίσιο του προγράμματος "εύκολη μετάβαση στο ευρώ" που συγχρηματοδοτεί η Επιτροπή. Για να εξοικειωθούν οι μαθητές με το ευρώ, τοπικές αρχές που διαχειρίζονται σχολεία, κολέγια και λύκεια κατάρτισαν εκπαιδευτικά παιχνίδια. Για παράδειγμα στη Βενετία, τα εκπαιδευτικά αυτά παιχνίδια εγκαταστάθηκαν στην οικεία ιστοσελίδα με την υποστήριξη των κρατικών υπηρεσιών.

Προκειμένου να υποστηριχθούν έμποροι και επιχειρήσεις με λιγότερους από 20 εργαζόμενους ενόψει της προετοιμασίας τους για το ευρώ, οι τοπικές αρχές στηρίζουν δράσεις ευαισθητοποίησης των εμπορικών και επαγγελματικών επιμελητηρίων. Η ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων που προμηθεύουν την τοπική αυτοδιοίκηση αντιπροσωπεύει τη συχνότερη δράση. Άλλες δράσεις αφορούν το νομισματικό ευρώ για τις επιχειρήσεις και τις τοπικές αρχές. Για παράδειγμα, μέσω μιας κινητής έκθεσης πραγματοποιούνται συναντήσεις για πρακτικά θέματα που αφορούν το ευρώ σε 17 δήμους της περιφέρειας Deux -Sθvres (Γαλλία).

Η εξέταση της προετοιμασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης δείχνει την ύπαρξη πολλών καλών πρακτικών. Πέρα από τα συγκεκριμένα αυτά παραδείγματα, είναι ωστόσο δύσκολο να αξιολογηθεί ο πραγματικός βαθμός προετοιμασίας. Παραμένουν σοβαρές αμφιβολίες ειδικότερα ως προς την πρόοδο των εργασιών για τη μετάβαση στο ευρώ στους μικρότερους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης.

1.4. Προετοιμασία των πολιτών

Ο επαναπροσανατολισμός των εθνικών επικοινωνιακών εκστρατειών προς το ευρύτερο κοινό που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2001 αρχίζει ήδη να αποδίδει καρπούς: οι γνώσεις του κοινού ως προς τα βασικά στοιχεία της μετάβασης στο ευρώ βελτιώνονται, παραμένοντας όμως συνολικά ανεπαρκείς.

1.4.1. Γνώσεις των πολιτών για το ευρώ

Η Επιτροπή μετρά τακτικά την εξέλιξη των γνώσεων του κοινού και τις στάσεις των πολιτών απέναντι στο ευρώ μέσω των ερευνών ευρωβαρόμετρο. Η τελευταία μελέτη πραγματοποιήθηκε τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου [20].

[20] Flash ευρωβαρόμετρο αριθ. 98/4. "Στάσεις σχετικά με το ευρώ". Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.europa.eu.int/comm/economy_finance/document/euro/barometers/brmtr_en.htm

1.4.1.1. Γνώση του χρονοδιαγράμματος για τη μετάβαση στο ευρώ

Η γνώση της ημερομηνίας κυκλοφορίας των κερμάτων και χαρτονομισμάτων βελτιώθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του 2001: το ποσοστό των λανθασμένων ή ανακριβών απαντήσεων μειώθηκε από 40% σε 22%. Η γνώση της ημερομηνίας εισαγωγής είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο σε πέντε χώρες: στην Ελλάδα (38% λάθη ή ανακρίβειες), τη Γαλλία (26%), την Ισπανία (28%), την Αυστρία (28%) και την Ιταλία (29%). Αντίθετα, το ποσοστό λαθών είναι μικρότερο από το 15% στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, τις Κάτω Χώρες και τη Φινλανδία.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων ανά κοινωνικο-επαγγελματική κατηγορία δείχνει ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες, τα ανώτερα στελέχη και οι υπάλληλοι είναι συνολικά καλύτερα ενημερωμένοι από τον μέσο όρο. Αντίθετα, είναι απαραίτητο να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες πληροφόρησης προς την κατεύθυνση των αγροτών, των ανέργων και όσων ασχολούνται με τα οικιακά.

Η διάρκεια της περιόδου της διπλής κυκλοφορίας δεν είναι καθόλου γνωστή: το 75% των κατοίκων της ζώνης ευρώ δεν είναι σε θέση να δώσουν σωστή απάντηση. Οι εθνικές επικοινωνιακές δράσεις δεν έχουν μέχρι στιγμής ικανοποιητικά αποτελέσματα. Ο βαθμός λανθασμένης αντίληψης του χρονοδιαγράμματος είναι ιδιαίτερα υψηλός στη Γερμανία (95% λανθασμένες απαντήσεις), την Ελλάδα (86%), τη Γαλλία (88%) και την Ιταλία (88%). Οι ολλανδοί (45%), οι αυστριακοί (55%) και οι φινλανδοί (53%) έχουν συγκριτικά καλύτερο επίπεδο πληροφόρησης.

Πάνω από ένας κάτοικος της ζώνης ευρώ στους δύο τείνει να υπερεκτιμά τη διάρκεια της περιόδου διπλής κυκλοφορίας και ένας στους δέκα να την υποεκτιμά. Ένας ερωτηθείς στους επτά δεν είναι σε θέση να δώσει απάντηση.

1.4.1.2. Γνώση των πρακτικών πτυχών της μετάβασης στο ευρώ

Η πλειονότητα των κατοίκων της ζώνης ευρώ γνωρίζει πλέον την ακριβή ισοτιμία του ευρώ με το εθνικό νόμισμα (59%, έναντι 15% στις αρχές του χρόνου). Με περιθώριο λάθους +/- 1 λεπτό του ευρώ, το 68% των ερωτηθέντων δίνουν σωστή απάντηση. ποσοστό που φθάνει το 82% με περιθώριο +/- 5 λεπτών του ευρώ.

Τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Η ακριβής ισοτιμία του ευρώ είναι γνωστή από το 83% των Πορτογάλων, το 75% των Λουξεμβούργιων, το 77% των Ισπανών, το 81% των Βέλγων και το 78% των Γάλλων, αλλά μόνο το 36% των Γερμανών, το 49% των Ιταλών, το 49% των Φινλανδών και το 42% των Ελλήνων. Τα λάθη τείνουν συνήθως σε υπερεκτίμηση της αξίας του ευρώ.

Η δυνατότητα χρήσης των χαρτονομισμάτων σε ευρώ στο σύνολο της ζώνης ευρώ κατά μέσο όρο δεν είναι κατανοητή από το 16% των ενδιαφερομένων πολιτών της Ευρώπης, ειδικότερα στην Ελλάδα (27%), και στην Πορτογαλία (21%). Αντίθετα, η βασική αυτή αρχή είναι πιο γνωστή από άνω του 90% των Βέλγων και το 95% των Λουξεμβούργιων.

Η πρόοδος που έχει πραγματοποιηθεί στην ενημέρωση των πολιτών είναι σημαντική αλλά παραμένει ανεπαρκής. Η προετοιμασία για τη μετάβαση στο ευρώ δεν μπορεί να αξιολογηθεί βάσει των συνήθων κριτηρίων: όλοι οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ορισμένα βασικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για την ομαλή μετάβαση στο νόμισμα (ημερομηνία εισαγωγής, ισοτιμία, διάρκεια της περιόδου διπλής κυκλοφορίας...). Οι προσπάθειες που έχουν ήδη καταβληθεί από τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχισθούν και να ενταθούν.

1.4.2. Εξοικείωση με τη νέα κλίμακα αξιών

Για να γίνουν "κατανοητές" οι τιμές ευρώ και να αξιολογηθούν οι αποκλίσεις τιμών, οι καταναλωτές πρέπει να καταρτίσουν μία κλίμακα αξιών στο νέο νόμισμα απομνημονεύοντας ορισμένες τιμές αναφοράς. Μια τέτοια εκμάθηση χρειάζεται χρόνο. Προκειμένου να προετοιμασθεί ο καταναλωτής για το ευρώ, είναι επιθυμητό να γίνει μία ενεργή προσέγγιση που να τον ενθαρρύνει να εισέλθει σταδιακά σε ένα περιβάλλον σε ευρώ. Οι επικοινωνιακές δράσεις θα πρέπει να τον βοηθήσουν να απομνημονεύσει ορισμένες βασικές τιμές σε ευρώ. Η Επιτροπή είχε ειδικότερα συστήσει τον Οκτώβριο του 2000 την πρόωρη μετατροπή των τραπεζικών λογαριασμών και των λογιστικών μέσων πληρωμής, των τιμολογίων του δημοσίου, και των μισθών σε ευρώ, καθώς και την πραγματοποίηση των μισθολογικών διαπραγματεύσεων αλλά και τον καθορισμό των τιμών [21] από το τρίτο τρίμηνο του 2001.

[21] Για τις πωλήσεις εξ αποστάσεως και τους τομείς όπου τα λογιστικά μέσα πληρωμής υπερτερούν.

1.4.2.1. Διπλή αναγραφή των τιμών

Η διπλή αναγραφή των τιμών έχει εντατικοποιηθεί από τις αρχές του χρόνου. Είναι υποχρεωτική στην Ελλάδα για το σύνολο των επιχειρήσεων και των εμπορικών καταστημάτων από τον Μάρτιο και για τις περισσότερες επιχειρήσεις από τον Οκτώβριο στην Αυστρία και την Πορτογαλία. Θα είναι επίσης υποχρεωτική από τις 15 Δεκεμβρίου στο Βέλγιο. Τα αποτελέσματα στις χώρες όπου η αναγραφή των τιμών σε ευρώ είναι προαιρετική είναι συνολικά πολύ υψηλά για τα μεγάλα καταστήματα (για παράδειγμα 95% στα γαλλικά σούπερ μάρκετ [22], 89% στα βελγικά σούπερ μάρκετ [23], 97% στα ιρλανδικά σούπερ μάρκετ [24]...) και αρκετά υψηλά για τα εμπορικά καταστήματα (π.χ.: 69% των γκαράζ στη Γαλλία, 62% των ξενοδοχείων στο Βέλγιο...). Οι κανόνες μετατροπής συνήθως τηρούνται ικανοποιητικά (π.χ.: μέσο ποσοστό λάθους 2,2% στη Γαλλία) [25]. Μέχρι σήμερα, πάνω από το 90% των καταναλωτών δήλωνε ότι έχει δει τιμές σε ευρώ [26] στα σούπερ μάρκετ και 80% στα εμπορικά καταστήματα.

[22] Πηγή: έρευνα της DGCCRF. Αύγουστος 2001. Διατίθεται στη διεύθυνση: www.minefi.gouv.fr .

[23] Πηγή: υπουργείο Οικονομικών. Διατίθεται στη διεύθυνση: www.mineco.fgov.be/euro

[24] Πηγή: γραφείο του διευθυντή καταναλωτικών υποθέσεων.

[25] Στην Πορτογαλία, η επιθεώρηση οικονομικών δραστηριοτήτων έλαβε εντολή να ελέγχει, από την 1η Οκτωβρίου, την τήρηση των κανόνων μετατροπής και τις υποχρεώσεις αναγραφής των τιμών.

[26] Πηγή: Ευρωβαρόμετρο 55.2."Οι Ευρωπαίοι και το ευρώ". Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ερωτήσεις που τέθηκαν τον Ιούλιο του 2001.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα της διπλής αυτής αναγραφής των τιμών ως προς την εκμάθηση μιας νέας κλίμακας αξιών σε ευρώ παραμένουν περιορισμένα: το ποσοστό των καταναλωτών που έχει απομνημονεύσει τιμές σε ευρώ αυξάνει (34%, έναντι 20% στις αρχές του έτους) αλλά παραμένει συνολικά χαμηλό. Υπάρχουν μικρές αποκλίσεις μεταξύ των αποτελεσμάτων στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, με την εξαίρεση της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, που ξεχωρίζουν λόγω αρκετά χαμηλών αποτελεσμάτων (αντίστοιχα 22% και 26%). Από κοινωνικο-επαγγελματική άποψη, η απομνημόνευση των τιμών αναφοράς είναι ελαφρώς συχνότερη μεταξύ των ελευθέρων επαγγελματιών και των ανωτέρων στελεχών (44%) και αισθητά χαμηλότερη σε όσους ασχολούνται με τα οικιακά (25%). Η σημασία που δίνεται στις τιμές ευρώ είναι συνολικά αρκετά χαμηλή: λιγότερους από έναν καταναλωτής στους δέκα αναφέρει ότι τις εξετάζει συστηματικά, ενώ λίγο περισσότεροι από ένας στους τρεις τις εξετάζουν περιστασιακά [27].

[27] Πηγή: idem.

Τα αποτελέσματα αυτά θα βελτιωθούν με την ανάπτυξη ανάποδης αναγραφής των τιμών και τη σταδιακή μετάβαση των πολιτικών των τιμών [28]. Η κοινή δήλωση μεταξύ ευρωπαίων εκπροσώπων των καταναλωτών, του εμπορίου και των ΜΜΕ που εγκρίθηκε στις 2 Απριλίου 2001 στις Βρυξέλλες προβλέπει πράγματι τη σταδιακή ανάπτυξη των αναγραφής κυρίως σε ευρώ (οι τιμές σε ευρώ θα είναι πιο έντονες από τις τιμές στο εθνικό νόμισμα) και τον καθορισμό ψυχολογικών τιμών σε ευρώ μεταξύ Σεπτεμβρίου και αρχών Δεκεμβρίου του 2001. Η πορτογαλική νομοθεσία επιβάλλει την αναγραφή κυρίως σε ευρώ (πιο έντονες ή πιο ορατές τιμές σε ευρώ σε σχέση με τις τιμές σε εθνικό νόμισμα), πρακτική που συνιστά επίσης το εθνικό συμβούλιο κατανάλωσης στη Γαλλία. Ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις καταρτίζουν ήδη τις τιμές τους σε ευρώ, αλλά είναι πολύ νωρίς για να μετρηθούν τα αποτελέσματα του μέτρου.

[28] Στις Κάτω Χώρες, το εθνικό φόρουμ αποφάσισε ωστόσο να μην υλοποιήσει την αντίστροφη αναγραφή των τιμών, για να μην δημιουργηθεί σύγχυση στους καταναλωτές.

1.4.2.2. Δημιουργία ενός περιβάλλοντος σε ευρώ

Πέρα από την ανάπτυξη των τιμών σε ευρώ, σημαντικές συνιστώσες του καθημερινού περιβάλλοντος των καταναλωτών μετατρέπονται στο ευρωπαϊκό νόμισμα σε πολλά συμμετέχοντα κράτη μέλη. Μεταξύ τους περιλαμβάνονται:

- τα τιμολόγια των δημοσίων υπηρεσιών. Οι σημαντικότεροι εκδότες τιμολογίων έχουν αρχίσει να μετατρέπουν τα τιμολόγιά τους από τον Ιανουάριο στη Γαλλία. Παρόμοιες δράσεις πραγματοποιήθηκαν τον Ιούλιο στο Βέλγιο και την Ιταλία, τον Σεπτέμβριο στην Ισπανία και του Λουξεμβούργο και τον Οκτώβριο στην Πορτογαλία. Συνολικά, τα εγχειρήματα αυτά πραγματοποιήθηκαν με επιτυχία [29]. Η μετάβαση των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης στο ευρώ ξεκίνησε επίσης σε ορισμένες χώρες (για παράδειγμα τον Οκτώβριο για τα ταμεία υγείας στη Γαλλία).

[29] Η Electricitι de France είναι χρονολογικά ο πρώτος μεγάλος εκδότης τιμολογίων στην Ευρώπη που μετέβη στο ευρώ (τον Ιανουάριο). Ορισμένα από τα κυριότερα συμπεράσματα από το εγχείρημα: τον Ιανουάριο του 2001, η EDF έλαβε 3000 "αλλαγμένες" επιταγές (ποσά σε ευρώ σε επιταγές σε φράγκα ή το αντίστροφο) και 50.000 μερικούς διακανονισμούς με επιταγή (μεταφορά του ποσού σε ευρώ του τιμολογίου σε επιταγή σε φράγκα, δηλ. ποσοστό λάθους 10%). Σε σχέση με το σύνολο όλων των πληρωμών, τα λάθη διακανονισμού έφθασαν το 1,3% του όγκου των εισπράξεων του Ιανουαρίου, ποσό που περιορίστηκε σε 0,3% στα τέλη Μαρτίου. Η υπηρεσία τιμολόγησης ήρθε σε επαφή ατομικά με όλους τους ενδιαφερόμενους πελάτες για να τους ζητήσει την καταβολή του υπολοίπου. Δεν επιβλήθηκε καμία κύρωση σε όσους είχαν διαπράξει λάθος. Για να μειωθεί το περιθώριο λάθους, βελτιώθηκε η παρουσίαση του τιμολογίου δύο φορές τον Ιανουάριο και τον Απρίλιο. Πραγματοποιήθηκαν περίπου 60.000 συμπληρωματικές τηλεφωνικές κλήσεις στα οικεία κέντρα (1,3% επιπλέον), στο 90% των περιπτώσεων από την πλευρά ιδιωτών. Το 57% των κλήσεων των ιδιωτών αφορούσαν προβλήματα μετατροπής, το 18% τον τρόπο πληρωμής, το 17% διάφορα σημεία (αναγνωσιμότητα του λογαριασμού...), το 6% τη νομιμότητα της αλλαγής και το 2% τη συνέχεια των συμβάσεων. Οι κλήσεις των επαγγελματιών αφορούσαν κατά το 37% προβλήματα μετατροπής, 19% λογιστικά θέματα, 17% τον τρόπο πληρωμής, το 17% την αναγνωσιμότητα των λογαριασμών, το 6% τη νομιμότητα της αλλαγής και το 4% τη συνέχεια των συμβάσεων. Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο μεταξύ των πελατών έδειξε ότι το 61% είχαν παρατηρήσει την αλλαγή του νομίσματος τιμολόγησης (σημείωση: υπάρχουν πολλές αυτόματες εντολές πληρωμής και άτομα που δεν προσέχουν τους λογαριασμούς), το 79% δήλωσε ότι δεν το ενοχλούσε η μετάβαση του τιμολογίου στο ευρώ, το 30% αντιμετώπισε προβλήματα κατά την πληρωμή του λογαριασμού, το 81% είχε θετική εικονα της EDF για την αλλαγή αυτή. Πρέπει να σημειωθεί ότι παρά την απόλυτη ουδετερότητα της μετατροπής των τιμολογίων, το 18% των πελατών είχε την εντύπωση ότι πλήρωσε ακριβότερα. Πηγή: EDF.

- καταβολή των μισθών. Όπως συμβαίνει για τους υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τους γάλλους, ιταλούς, ισπανούς, ιρλανδούς και πορτογάλους δημόσιους υπαλλήλους ένας ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός εργαζομένων πληρώνεται σε ευρώ, κυρίως στις μεγάλες επιχειρήσεις.

- μετατροπή των τραπεζικών λογαριασμών και των λογιστικών μέσων πληρωμής. Η κίνηση αυτή που ξεκίνησε στο Βέλγιο και τη Γαλλία, στη συνέχεια γενικεύθηκε κατόπιν σύστασης της Επιτροπής τον Οκτώβριο του 2000. Η πρόωρη αυτή μετάβαση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκμάθηση του ευρώ, και ειδικότερα στις χώρες όπου χρησιμοποιούνται πολλές επιταγές (η συμπλήρωση μίας επιταγής σε ευρώ είναι φυσικό να συμβαίνει περισσότερο στην απομνημόνευση τιμών αναφοράς σε σχέση με την πληρωμή με πιστωτική κάρτα).

- έναρξη της μετατροπής των μετρολογικών μηχανημάτων. Έχει ήδη ξεκινήσει η μετατροπή των αντλιών βενζίνης σε ορισμένες χώρες όπως η Γαλλία, η Φινλανδία ή το Βέλγιο.

Οι καταναλωτές εξακολουθούν να μην είναι επαρκώς εξοικειωμένοι με το ευρώ. Η κατάσταση αυτή αναμένεται ωστόσο να βελτιωθεί στα κράτη μέλη που αποφάσισαν την υλοποίηση μέτρων πρόωρης μετάβασης σε ένα περιβάλλον ευρώ. Είναι επιθυμητό οι δράσεις αυτές να γενικευθούν ταχέως, ειδικότερα σε χώρες όπου παρατηρείται κάποια καθυστέρηση. (Αυστρία, Κάτω Χώρες...) ώστε να μην αποπροσανατολισθούν οι καταναλωτές κατά την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ.

1.4.3. Ανησυχίες των ευρωπαίων έναντι του ευρώ

Συνολικά, οι περισσότεροι πολίτες της ζώνης ευρώ δεν ανησυχούν ως προς τη δυνατότητά τους να συνηθίσουν το νέο νόμισμα: ένας στους επτά (16%) δεν αναμένει καμία δυσκολία, ενώ πάνω από ένας στους δύο (57%) πιστεύει ότι θα υπάρξουν περιστασιακές μόνο δυσκολίες. Μόνο το 12% των καταναλωτών πιστεύει ότι θα αντιμετωπίσει σημαντικές δυσκολίες. Η περισσότερη εμπιστοσύνη εκφράζεται στην Αυστρία (το 32% των καταναλωτών πιστεύει ότι δεν θα αντιμετωπίσει καμία δυσκολία), στο Λουξεμβούργο (29%) και τη Γερμανία (24%). Οι Ισπανοί (11%), οι Γάλλοι (10%) και οι Ιταλοί (10%) είναι αντίθετα αυτοί που ανησυχούν περισσότερο [30]. Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Ιούλιο σχετικά με τους "ευρωπαίους και το ευρώ" επιτρέπει να εντοπισθούν τα κυριότερα θέματα που δημιουργούν ανησυχίες.

[30] Ευρωβαρόμετρο 55.2 "οι ευρωπαίοι και το ευρώ". Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ιούλιος 2001.

1.4.3.1. Προσωπικά προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση του ευρώ

Ένας σημαντικός αριθμός καταναλωτών (34%) φοβάται ότι δεν θα αναγνωρίζει τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα σε ευρώ, θέμα που δημιουργεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Ελλάδα (46%). Η εκστρατεία του ευρωσυστήματος, που ξεκίνησε στις 30 Αυγούστου και έχει ειδικότερα ως στόχο την αναγνώριση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων, θα επιτρέψει αναμφισβήτητα τη σημαντική μείωση αυτών των ποσοστών.

Σχεδόν 43% των καταναλωτών φοβάται ότι θα έχει δυσκολίες να συγκρίνει τις τιμές μεταξύ των καταστημάτων. Ένα 47% σκέφτεται ότι θα έχει προβλήματα να συγκρατεί τις τιμές σε ευρώ. Η ανησυχία αυτή είναι πιο έντονη στην Ελλάδα (55%), στη Γαλλία (55%), την Ιρλανδία (55%) και την Ιταλία (56%). Οι ολλανδοί, αντίθετα, φαίνεται να μην ανησυχούν ιδιαίτερα (25%).

Μια σαφής πλειονότητα των πολιτών (56%) φοβάται ότι θα κάνει λάθος υπολογισμούς. Περιέργως, ο φόβος αυτός δεν συνδέεται άμεσα με την πολυπλοκότητα της ισοτιμίας: μολονότι έχουν ένα απλό σημείο αναφοράς (διαίρεση δια 2000), πιο ανήσυχοι είναι οι Ιταλοί (67%), πολύ περισσότερο από τους Ισπανούς (57%) τους οποίους δεν ευνοεί η ισοτιμία (1 ευρώ = 166,386 πεσέτες). Τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την κοινωνικο-επαγγελματική κατηγορία: ενώ το 34% των στελεχών πιστεύει ότι μπορεί να κάνει λάθος, το ποσοστό φθάνει το 64% στους συνταξιούχους και το 67% στα άτομα που ασχολούνται με οικιακά. Οι γυναίκες είναι γενικά πιο ανήσυχες από τους άνδρες (63% έναντι 47%).

Τέλος, το 41% των καταναλωτών φοβάται ότι θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στην κατανόηση των λογαριασμών, αντιγράφων μισθοδοσίας, αντιγράφων λογαριασμών, κ.λπ. Η ανησυχία αυτή είναι ιδιαίτερη έντονη στην Ιταλία (57%), την Ελλάδα (50%) και την Ιρλανδία (51%)

1.4.3.2. Ανησυχία για καταχρηστικές πρακτικές

Στην πρώτη σειρά των ανησυχιών των καταναλωτών είναι ο φόβος αύξησης των τιμών με την ευκαιρία της μετάβασης στο ευρώ, ανησυχία που συμμερίζονται σήμερα τα δύο τρίτα των ευρωπαίων πολιτών. Περισσότερο ανήσυχοι είναι οι ιταλοί (69%), οι γάλλοι και οι γερμανοί (68%), και λιγότεροι οι λουξεμβούργιοι (53%).

Η πλειονότητα των κατοίκων της ζώνης ευρώ (52%) φοβάται ότι μπορεί να "εξαπατηθεί" από τους εμπόρους στα ρέστα. Η ανησυχία αυτή, που αντικατοπτρίζει έμμεσα τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ καταναλωτών και εμπόρων είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ιταλία (62%) και τη Γαλλία (59%) και λιγότερο στη Φινλανδία (37%) και στις Κάτω Χώρες (35%). Επίσης συνδέεται άμεσα με την κοινωνικο-επαγγελματική κατηγορία: συγκρατημένη στα στελέχη (38%), φθάνει το 57% στους ανέργους, το 60% στους συνταξιούχους και το 62% στα άτομα που ασχολούνται με τα οικιακά.

Οι ανησυχίες που συνδέονται με τη μετάβαση στο ευρώ τείνουν να αυξάνουν όσο πλησιάζει η ημερομηνία έναρξης της κυκλοφορίας του ευρώ και συνειδητοποιούνται οι πρακτικές δυσκολίες. Πέρα από τις εθνικές διαφορές, οι γυναίκες και τα άτομα σε μειονεκτική κοινωνικά θέση φαίνεται να ανησυχούν συνολικά περισσότερο και χρειάζονται συνεπώς ιδιαίτερη προσπάθεια πληροφόρησης από την πλευρά των κρατών μελών.

1.4.4. Χρήση του ευρώ από τους καταναλωτές

Προς το παρόν, οι καταναλωτές χρησιμοποιούν σχετικά περιορισμένο το ευρώ.

1.4.4.1. Λογαριασμοί σε ευρώ

Οι καταναλωτές επιλέγουν σπάνια να μετατρέψουν τους λογαριασμούς σε ευρώ. Στα τέλη του Ιουνίου - δηλαδή, πριν από την έναρξη της πρόωρης μετατροπής τους - το μερίδιο των λογαριασμών σε ευρώ ως προς το σύνολο των λογαριασμών των ιδιωτών έφθανε μόνο το 3,2% του συνόλου. Την ίδια ημερομηνία ένας νέος λογαριασμός στους δεκατέσσερις ήταν σε ευρώ, έναντι ενός στους τριαντατρείς τα τέλη του 2000. Η κατάσταση θα παρέμενε κατά πάσα πιθανότητα αμετάβλητη: το 91% των καταναλωτών δήλωνε τον Ιούλιο ότι επιθυμούσε να περιμένει το 2002 για τη μετατροπή των λογαριασμών τους [31].

[31] Ευρωβαρόμετρο 55.2 "οι ευρωπαίοι και το ευρώ". Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ιούλιος 2001

Δεν υπάρχουν ακόμη τα σχετικά στοιχεία, αλλά είναι πιθανόν ότι σήμερα το σύνολο σχεδόν των λογαριασμών των ιδιωτών έχουν μετατραπεί σε ευρώ στη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ισπανία και το Λουξεμβούργο καθώς και η πλειονότητα των λογαριασμών στη Γερμανία και την Πορτογαλία. Το ποσοστό των λογαριασμών σε ευρώ παραμένει πιθανότατα μειοψηφικό στην Αυστρία, τη Φινλανδία και τις Κάτω Χώρες και σχεδόν ανύπαρκτο στην Ιρλανδία.

1.4.4.2. Πληρωμές σε ευρώ

Η χρήση του ευρώ από τους ιδιώτες αυξήθηκε ελαφρά σε όγκο (1,9% αντί 1,4%) το δεύτερο τρίμηνο αλλά δεν είχε ανακτήσει το επίπεδο των αρχών του 2000 (2,4%) [32]. Οι πράξεις σε ευρώ υπερβαίνουν το όριο του 5% σε δύο μόνο χώρες: το Βέλγιο (5,5%) και το Λουξεμβούργο (6%). Ίδια εξέλιξη παρατηρείται και για τις πληρωμές, που αυξήθηκαν από 6,2% σε 8,8% (έναντι 8,9% για το πρώτο τρίμηνο του 2000). Πολύ συχνά η ταμειακή μηχανή των εμπορικών καταστημάτων δεν επιτρέπει την πραγματοποίηση πράξης σε ευρώ [33].

[32] Πηγή: έβδομο τριμηνιαίο σημείωμα για τη χρήση του ευρώ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ιούλιος Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.europa.eu.int/comm/economy_finance/document/misc/eurouse_en.htm

[33] Για παράδειγμα τον Ιούλιο του 2001 υπήρχαν ακόμη 625.000 ταμειακές μηχανές που δεν είχαν προσαρμοσθεί στα γαλλικά εμπορικά καταστήματα. Πηγή: CB Mag. Ιούλιος 2001.

Η κατάσταση θα αρχίσει να εξελίσσεται τους επόμενους μήνες λόγω της πρόωρης μετατροπής των λογιστικών μέσων πληρωμής. Μολονότι δεν είναι πιθανό ότι θα οδηγήσει σε μαζική αύξηση των πληρωμών με κάρτα σε ευρώ (στην πράξη, συνήθως το νόμισμα στο οποίο πραγματοποιείται η συναλλαγή επιλέγει ο έμπορος) το μερίδιο του ευρώ αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά στις χώρες όπου γίνεται μεγάλη χρήση επιταγών όταν οι επιταγές θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ένα μόνο νόμισμα [34].

[34] Για παράδειγμα, ένα γάλλος καταναλωτής που δέχεται καρνέ επιταγών σε ευρώ δεν μπορεί να εκδώσει επιταγές σε φράγκα. Η γαλλική κυβέρνηση καθόρισε εξάλλου ως στόχο να πραγματοποιείται το 70% των πληρωμών των καταναλωτών σε ευρώ προς το τέλος του χρόνου.

Στην ερώτηση για τους λόγους για τους οποίους κάνουν μικρή μόνο χρήση ευρώ, οι καταναλωτές προβάλλουν διάφορα επιχειρήματα: το 28% επικαλείται φόβους σύγχυσης, το 56% έλλειψη λογαριασμού σε ευρώ, το 54% έλλειψη επιταγών σε ευρώ, το 44% κίνδυνο άρνησης από τους εμπόρους, το 34% άγνοια αυτής της δυνατότητας και το 77%...έλλειψη ενδιαφέροντος.

Η "εθελοντική" χρήση του ευρώ από τους καταναλωτές παραμένει πολύ χαμηλή. Μόνο μία ενεργός πολιτική πρόωρης μετατροπής των μέσων πληρωμής μπορεί να οδηγήσει στη χρήση του ευρώ πριν από την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων [35].

[35] Στις Κάτω Χώρες, το εθνικό φόρουμ αποφάσισε να αποκλείνει από τις συστάσεις της Επιτροπής και να επικεντρώσει την μετατροπή για τα τέλη του 2001.

1.5. Εκστρατείες και ενημέρωσης

1.5.1. Δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών

Η πολιτική ενημέρωση σχετικά με το ευρώ έχει δύο στόχους: να κερδίσει τη στήριξη του πληθυσμού υπέρ του ευρώ και να διευκολύνει τη μετάβαση ενημερώνοντας τους πολίτες για τις πρακτικές συνέπειες από την εισαγωγή του νομισματικού ευρώ στην καθημερινή τους ζωή. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πολυάριθμες έρευνες και μελέτες στα κράτη μέλη ενώ η Επιτροπή πραγματοποιεί ένα ευρωβαρόμετρο τύπου φλας κάθε έξι με οκτώ εβδομάδες, έτσι ώστε να μπορεί να παρακολουθεί την εξέλιξη της κοινής γνώμης (με σταθερές ερωτήσεις). Η τελευταία δημοσκόπηση φλας (έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2001) δείχνει ότι το 42% του πληθυσμού θεωρεί ότι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένο σχετικά με το ευρώ. Εν τω μεταξύ απομένουν λιγότερες από 100 ημέρες για τη μετάβαση στο νέο νόμισμα. Η διαπίστωση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι πολίτες θα προσπαθήσουν να ενημερωθούν μόνοι τους. Εκεί ακριβώς έγκειται η τεράστια πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπισθεί μέσα στους επόμενους τρεις μήνες: να στραφούν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προς τους πολίτες.

Στον σύντομο απολογισμό σχετικά με την πληροφόρηση γίνεται διάκριση μεταξύ των εκστρατειών ενημέρωσης για το ευρώ που ανέλαβαν οι εθνικές αρχές, αυτών της ΕΚΤ και του ευρωσυστήματος και της δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

1.5.1.1. Οι εκστρατείες ενημέρωσης στα κράτη μέλη της ζώνης ευρώ

Τα συνθήματα των εκστρατειών για το ευρώ, που πραγματοποιήθηκαν σε όλες τις χώρες της ζώνης ευρώ από τις αρχές του 2001, επιτρέπουν να αξιολογηθεί ο άξονας προτεραιότητας των μηνυμάτων για κάθε χώρα.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι δημοσιονομικές προσπάθειες που κατέβαλαν τα κράτη μέλη είναι επίσης σημαντικές και δείχνουν το εύρος των εκστρατειών, οι οποίες θα συνεχίσουν να εντείνονται τους τέσσερις τελευταίους μήνες του 2001 και τους πρώτους μήνες του 2002. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται τα ποσά των συμβάσεων συνεργασίας που υπογράφηκαν με τα κράτη μέλη.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Παρατηρήσεις: Τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα δεν περιλαμβάνουν άλλους προϋπολογισμούς για την ενημέρωση σε ευρώ από δημόσιες υπηρεσίες και/ή εθνικά ινστιτούτα.

Τα σχέδια για το σύνολο των εκστρατειών προβλέπουν έντονη παρουσία στα κυριότερα μέσα ενημέρωσης και ειδικότερα την τηλεόραση. Ο συντονισμός μεταξύ των υπουργείων, του ευρωσυστήματος και της Επιτροπής οδήγησε στην εκπόνηση ενός συνολικού σχεδίου για τα ΜΜΕ έτσι ώστε να μην υπάρξει αλληλοκάλυψη των μηνυμάτων και να διασφαλισθεί ένας συνεπής προγραμματισμός. Κάθε φορέας θα διατηρήσει στα μηνύματα που θα μεταδίδει τους συγκεκριμένους στόχους που του έχουν ανατεθεί.

Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται τα τηλεοπτικά σχέδια για κάθε χώρα και την ΕΚΤ.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Προκειμένου για τις άλλες δραστηριότητες πληροφόρησης σχετικά με το ευρώ στα κράτη μέλη, πρέπει να υπογραμμισθούν διάφορες δράσεις, όπως αυτές που χρησιμοποιούν κινητά μέσα, φορτηγά, τραμ, λεωφορεία... που διατρέχουν περιοχές και που περιλαμβάνουν συναντήσεις με τους πολίτες. Η κάθε χώρα ανέπτυξε μια ιστοσελίδα ευρώ και στις περισσότερες υπάρχει δωρεάν τηλεφωνική γραμμή στη διάθεση των ατόμων που θέτουν ερωτήματα για το ευρώ. Πολλά κράτη μέλη έχουν επίσης αναπτύξει γραπτή και οπτικοακουστική πληροφόρηση που απευθύνεται στους μετανάστες.

Το πρόγραμμα "εύκολη μετάβαση στο ευρώ" που ανέπτυξε η Επιτροπή με τις ενώσεις και τους εκπροσώπους των ατόμων με ειδικές ανάγκες ενσωματώθηκε σε μεγάλο βαθμό στα εθνικά προγράμματα και το υλικό "εύκολη μετάβαση στο ευρώ" αναπαράχθηκε σε δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα. Με την έναρξη της σχολικής περιόδου 2001-2002 αναλήφθηκαν πολλαπλές πρωτοβουλίες από τις αρμόδιες αρχές σε εθνικό επίπεδο ώστε να ενταχθεί το ευρώ στα σχολικά προγράμματα.

Έχουν επίσης αναληφθεί οι πρωτοβουλίες προκειμένου να καλυφθεί η καθυστέρηση πολλών μικρών επιχειρήσεων στην προετοιμασία τους για τη μετάβαση στο νομισματικό ευρώ.

1.5.1.2. Πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για τις επόμενες εβδομάδες στηρίζεται σε τέσσερις αρχές:

- τη συμπληρωματικότητα με τους άλλους τομείς.

- τη συνέχεια των δράσεων με στόχο την αποτελεσματικότητα.

- τη συνεργασία με τις εθνικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

- την αναζήτηση του μέγιστου δυνατού συντονισμού των επικοινωνιακών δράσεων προς το κοινό.

Το σύνολο των δράσεων που έχει προγραμματίσει η Επιτροπή δεν θα είχε αναληφθεί εάν η Επιτροπή δεν αναλάμβανε τη σχετική πρωτοβουλία, γιατί αφορούν την ευρωπαϊκή διάσταση της ενημέρωσης για το ευρώ. Έτσι, είναι συμπληρωματικές με τις δράσεις των άλλων φορέων, ενώ σχεδιάζονται σε συνεργασία και συντονίζονται μαζί τους. Οι δράσεις που θα αναληφθούν αφορούν διεθνικά μέσα ενημέρωσης (δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση), και τον τοπικό περιοδικό τύπο. Η Επιτροπή σκοπεύει με τα μέσα αυτά να ευαισθητοποιήσει τμήματα του πληθυσμού στα οποία δεν φθάνουν οι εθνικές εκστρατείες και που έχουν δυσκολίες πρόσβασης στην πληροφόρηση.

Η Επιτροπή σκοπεύει να συνεχίσει την υλοποίηση των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας σε ότι αφορά την οργάνωση δράσεων πληροφόρησης για το νομισματικό ευρώ σε κοινές ημερομηνίες. Ειδικότερα, προβλέπονται δράσεις για τον εορτασμό της εισαγωγής των χαρτονοσμάτων και κερμάτων στις 31 Δεκεμβρίου του 2001. Τέλος, στο πλαίσιο της συνέχειας της δράσης που έχει αναληφθεί, θα εντατικοποιηθεί η διανομή διαφόρων εγγράφων που αποδείχθηκαν αποτελεσματικά και για τα οποία υπάρχει πολύ ισχυρή ζήτηση. Πρόκειται για αφίσες, παιδικά βιβλία, cd-roms, εκθέσεις, σετ ψεύτικων χαρτονομισμάτων και κερμάτων, μέσων και παιχνιδιών "για ένα εύκολο ευρώ" [36] κ.λπ. που διασφαλίζουν την πληροφόρηση για το ευρώ στην ευρωπαϊκή του διάσταση. Η Επιτροπή θα εντείνει επίσης το πρόγραμμα ενημέρωσης για το ευρώ προς τις τρίτες χώρες.

[36] Διατίθεται στη διεύθυνση: www.europa.eu.int/euro, στο τμήμα « citoyens et consommateurs ».

Οι εκστρατείες των κρατών μελών και της Επιτροπής θα εντατικοποιηθούν τους επόμενους μήνες. Οι προθεσμίες είναι πιεστικές προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος: να γνωρίζουν όλοι τις βασικές ημερομηνίες και τις βασικές αρχές για τη μετάβαση στο ευρώ.

1.5.2. Δράση του ευρωσυστήματος

Την εκστρατεία ενημέρωσης ευρώ 2002 διαχειρίζονται η ΕΚΤ και οι δώδεκα κεντρικές τράπεζες της ζώνης ευρώ. Το κοινό στο οποίο απευθύνεται είναι κατ' αρχάς ο πληθυσμός της ζώνης ευρώ, και στη συνέχεια πληθυσμοί έξω από την περιοχή αυτή. Η εκστρατεία ξεκίνησε στις αρχές του 2000 και θα συνεχισθεί ως την άνοιξη του 2002. Με προϋπολογισμό 80 εκατ. ευρώ, πραγματοποιείται στις ένδεκα επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συμπληρώνει τις εθνικές εκστρατείες σε κάθε κράτος μέλος της ζώνης ευρώ. Πρόκειται για μία συγκεκριμένη εκστρατεία που τονίζει πρακτικές πτυχές της εισαγωγής των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων σε ευρώ και ειδικότερα τα ακόλουθα τέσσερα σημεία:

- τη λεπτομερή όψη των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων σε ευρώ,

- τις κυριότερες ενδείξεις ασφάλειας,

- τα διάφορα χαρτονομίσματα και κέρματα σε ευρώ και

- τις λεπτομέρειες για τη μετάβαση στο νομισματικό ευρώ.

Οι κυριότερες συνιστώσες της εκστρατείας αυτής είναι οι ακόλουθες: μαζική εκστρατεία στα μέσα ενημέρωσης, το Internet - υπάρχει ιστοσελίδα για το ευρώ στις ένδεκα επίσημες γλώσσες της Κοινότητας (www.euro.ecb.int) - πρόγραμμα δημοσίων σχέσεων και τύπου και πρόγραμμα συνεργασίας. Ξεκίνησε επίσης ένα πλήρες εκπαιδευτικο πρόγραμμα στο πλαίσιο αυτής της εκστρατείας ενημέρωσης. Έχουν καταβληθεί ιδιαίτερες προσπάθειες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ιδίως τους τυφλούς και τα άτομα με προβλήματα όρασης. Συμφωνήθηκε στενή συνεργασία με την ευρωπαϊκή ένωση τυφλών τόσο για το σχεδιασμό των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ όσο και για την παραγωγή των κατάλληλων εκπαιδευτικών μέσων, με τη μορφή εγχειριδίου σε τρία μεγέθη (εκτύπτωση με μεγάλα στοιχεία, ακουστικά μέσα και χαρακτήρες Braille) και ομοιώματα χαρτονομισμάτων (που διανέμει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Για να διευκολυνθεί ακόμη περισσότερο η αναγνώριση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων από τα άτομα με προβλήματα όρασης και να μπορέσουν να διακρίνουν τα διάφορα χαρτονομίσματα, διατέθηκε ποσό περίπου 1 εκατ. ευρώ για την παραγωγή ειδικού εξοπλισμού αναγνώρισης. Ο εξοπλισμός αυτός θα τεθεί στη διάθεση των ενδιαφερομένων μέσω του δικτύου της ευρωπαϊκής ένωσης τυφλών.

Εκτός της ζώνης ευρώ, η εκστρατεία προβλέπει ανακοινώσεις στο διεθνή τύπο και την τηλεόραση τον Δεκέμβριο. Στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας στα ΜΜΕ, θα καταχωρηθούν ανακοινώσεις στα περιοδικά και θα μεταδοθούν βιντεοταινίες στις πτήσεις, ενώ θα παρασχεθούν και πληροφορίες στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά αεροδρόμια. Εξάλλου, η διεθνής έκδοση του ενημερωτικού δελτίου για το ευρύτερο κοινό θα μεταφρασθεί σε εικοσιτρείς άλλες γλώσσες. Την προσπάθεια αυτή συμπληρώνουν διμερείς δράσεις από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες σε περιοχές όπου κυκλοφορεί παραδοσιακά το εθνικό νομισμά τους.

Η εκστρατεία του ευρωσυστήματος θα επιτρέψει τη σημαντική βελτίωση της αναγνώρισης των χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ευρώ από το ευρύ κοινό. Για να είναι πλήρως αποτελεσματική, η εκστρατεία αυτή θα πρέπει να επαναληφθεί και σε τοπικό επίπεδο από τις δημόσιες αρχές και τις επαγγελματικές ενώσεις (αφίσες...).

2. ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΥΠΟ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Το παρόν τμήμα ασχολείται με έξι σημαντικά ζητήματα από τον κίνδυνο αύξησης των τιμών έως την παραγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ.

2.1. Εργασίες υπό εξέλιξη

2.1.1. Σχέδια έκτακτης ανάγκης και μέτρα ασφαλείας

Η εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο από απρόσμενα γεγονότα ή αδυναμίες στο σχέδιο της μετάβασης στο νέο νόμισμα. Οι κίνδυνοι λαμβάνουν διάφορες μορφές και δεν είναι απαραιτήτως οι ίδιοι σε όλα τα κράτη μέλη. Υπάρχουν ωστόσο ορισμένα κοινά προβλήματα τα οποία τα περισσότερα αν όχι όλα τα κράτη μέλη ετοιμάζονται να αντιμετωπίσουν, όπως η αποθήκευση και μεταφορά, οι ανεπάρκειες μετρητών και τα προβλήματα επικοινωνίας, πέρα από τα γενικότερα προβλήματα ασφαλείας που συνδέονται με καθένα από τα ζητήματα αυτά.

2.1.1.1. Αποθήκευση και μεταφορά μετρητών

Θα υπάρξει ανάγκη αποθήκευσης μεγάλων ποσοτήτων χαρτονομισμάτων - σε ευρώ ή στα εθνικά νομίσματα. Όλες οι χώρες θεωρούν επαρκείς τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις τους για την αποθήκευση χαρτονομισμάτων, πλην της Πορτογαλίας, η οποία προέβη στη μετατροπή υφιστάμενων βάσεων της πολεμικής αεροπορίας για τη δημιουργία πρόσθετου αποθηκευτικού χώρου.

Στην περίπτωση των κερμάτων, ωστόσο, όλες οι χώρες πλην της Ελλάδας υπολογίζουν ότι θα χρειαστεί να δημιουργηθούν νέες εγκαταστάσεις. Στο Βέλγιο οι αρχές μίσθωσαν αποθηκευτικούς χώρους για την αποθήκευση όλων των κερμάτων που θα αποσυρθούν από την κυκλοφορία. Στη Γερμανία, τα παραρτήματα της Εθνικής Κεντρικής Τράπεζας θα φροντίσουν για την απόκτηση πρόσθετων αποθηκευτικών χώρων ορισμένοι από τους οποίους θα είναι σε στρατώνες. Στην Ισπανία τα κέρματα ευρώ αποθηκεύονται σε μια κεντρική αποθήκη που κατασκευάστηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό και η οποία έχει αρκετή χωρητικότητα τόσο για τα κέρματα ευρώ όσο και για τα κέρματα πεσέτας. Από την κεντρική αυτή αποθήκη θα μεταφερθούν σε ογδόντα περιφερειακές αποθήκες. Εάν χρειαστεί θα δημιουργηθούν περαιτέρω αποθηκευτικοί χώροι. Στη Γαλλία τα αποθέματα ευρώ θα αποθηκευθούν σε ειδικά προσαρμοσμένα κέντρα και στις περιπτώσεις που είναι δυνατό σε τοπικούς αποθηκευτικούς χώρους από όπου οι εταιρείες μεταφοράς χρημάτων θα είναι σε θέση να εφοδιάζονται με υλικό χωρίς να είναι υποχρεωμένες να καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις. Στην Ιρλανδία κατασκευάστηκε μια νέα αποθήκη κερμάτων στην Εθνική Κεντρική Τράπεζα (Νομισματοκοπείο) και βρίσκεται ήδη σε χρήση. Στην Ιταλία τα κέρματα ευρώ θα αποθηκευθούν προσωρινά σε κεντρικές αποθήκες και θα μεταφερθούν κατά τη διάρκεια του 2001 σε ειδικά περιφερειακά ή επαρχιακά σημεία τα οποία θα είναι υπεύθυνα για τη διανομή των κερμάτων ευρώ και τη συγκέντρωση των κερμάτων ιταλικής λίρας. Στο Λουξεμβούργο ο προμηθευτής των κερμάτων ευρώ του Λουξεμβούργου, το βασιλικό νομισματοκοπείο των Κάτω Χωρών έχει την ευθύνη για την ασφάλεια της μεταφοράς των κερμάτων από τις εγκαταστάσεις του στα σύνορα του Λουξεμβούργου. Το κράτος του Λουξεμβούργου στη συνέχεια αναλαμβάνει την ευθύνη για την ασφαλή μεταφορά των κερμάτων από τα σύνορα της χώρας σε έναν ασφαλή στρατιωτικό χώρο. Στις Κάτω Χώρες τα κέρματα ευρώ αποθηκεύονται σε νεοκατασκευασθείσα αποθήκη της Εθνικής Κεντρικής Τράπεζας η οποία θα χρησιμοποιηθεί επίσης και για την αποθήκευση των ολλανδικών φιορινιών μετά την απόσυρσή τους από την κυκλοφορία. Στην Αυστρία το νομισματοκοπείο παρέχει προσωρινά μια νέα αποθήκη για τον προεφοδιασμό με κέρματα ευρώ και τη συγκέντρωση των σελινιών μετά την απόσυρσή τους από την κυκλοφορία. Στην Πορτογαλία προσαρμόστηκαν οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις (βάσεις της πολεμικής αεροπορίας) για να καλυφθούν οι αποθηκευτικές ανάγκες.

Προβλήματα όσον αφορά τη χωρητικότητα και την ασφάλεια της μεταφοράς μετρητών.

Τα κράτη μέλη θα παρακολουθούν πολύ στενά τη μεταφορά μετρητών και στις περισσότερες περιπτώσεις την ευθύνη έχει αναλάβει το υπουργείο εσωτερικών. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν εκπονήσει ειδικά σχέδια έκτακτης ανάγκης και μεταφοράς με τις τράπεζες και τις εταιρείες μεταφοράς χρημάτων (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Αυστρία και Πορτογαλία). Ορισμένες χώρες προγραμματίζουν να χρησιμοποιήσουν το στρατό ή την αστυνομία για τη συνοδεία των μεταφορών (Γαλλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω Χώρες και Αυστρία). Σε άλλες χώρες συνοδεία θα υπάρχει μόνον εάν θεωρηθεί ότι υπάρχει κίνδυνος.

Στο Βέλγιο, τα μεταφορικά σχέδια των εταιρειών μεταφοράς χρημάτων πρέπει να κατατεθούν στην Εθνική Τράπεζα. Στην Ισπανία, δημιουργήθηκαν αποκεντρωμένα σημεία αποθήκευσης σε ολόκληρη τη χώρα. Εάν χρειαστεί (δηλαδή εάν οι εταιρείες μεταφοράς χρημάτων αντιμετωπίσουν αποθηκευτικά προβλήματα), η Εθνική Τράπεζα θα παράσχει πρόσθετη μεταφορική χωρητικότητα και θα αυξήσει τη συχνότητα των παραδόσεων ενώ, εκτός από το οδικό δίκτυο, θα χρησιμοποιηθεί και το σιδηροδρομικό. Στην περίπτωση απεργιών ή έλλειψης χωρητικότητας στην Ελλάδα, η Τράπεζα της Ελλάδας μπορεί να ζητήσει από κάθε υποκατάστημα τραπέζης να διατηρεί κάποια ελάχιστα αποθέματα. Μένει να καθοριστούν οι προτεραιότητες όσον αφορά τον ανεφοδιασμό απομακρυσμένων περιοχών. Η αστυνομία και ο στρατός θα παράσχουν πρόσθετη μεταφορική χωρητικότητα όπως εμπορικά αεροπλάνα. Στην Ιρλανδία, η Εθνική Τράπεζα θα μεταφέρει μετρητά στις τράπεζες είτε άμεσα είτε μέσω αποθηκευτικών χώρων των διανομέων. Οι σημαντικότερες εταιρείες λιανικής πώλησης θα προμηθευθούν μετρητά είτε άμεσα (στην περίπτωση κερμάτων) είτε κατόπιν αιτήματος των διανομέων βάσει των παραγγελιών που έχουν κάνει οι τράπεζες. Κατά τα άλλα, οι τράπεζες και οι εταιρείες λιανικής πώλησης θα ρυθμίσουν μεταξύ τους το θέμα της μεταφοράς των μετρητών. Στις Κάτω Χώρες η Εθνική Τράπεζα προσφέρθηκε να μεταφέρει χαρτονομίσματα στις τράπεζες από τους δικούς της χώρους για μια περίοδο έξι εβδομάδων. Το μεγαλύτερο μέρος των παραδόσεων θα γίνει στα κεντρικά γραφεία των εμπορικών τραπεζών τα οποία στη συνέχεια θα διανείμουν τα χρήματα στα μικρότερα υποκαταστήματα. Οι εταιρείες λιανικής πώλησης που σήμερα εφοδιάζονται μετρητά από εταιρείες μεταφοράς χρημάτων θα συνεχίσουν να εφοδιάζονται μετρητά κατά τον ίδιο τρόπο καθ' όλη τη διάρκεια της μετάβασης. Οι υπόλοιποι λιανοπωλητές θα εφοδιασθούν κέρματα ευρώ μέσω μίας υπηρεσίας παραδόσεων η οποία θα συσταθεί ειδικά για τη μετάβαση στο ευρώ. Χαρτονομίσματα θα λάβουν μέσω της τράπεζάς τους.

2.1.1.2. Κίνδυνος ανεπάρκειας μετρητών

Διάφοροι παράγοντες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συμφόρηση κατά τη διανομή χαρτονομισμάτων και κερμάτων: προβλήματα κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση μετρητών, αιφνίδιες έκτακτες περιπτώσεις ή απλά συνωστισμός για την ανταλλαγή του εθνικού νομίσματος με ευρώ ή ταυτόχρονη εμφάνιση όλων των φαινομένων αυτών. Η ανεπάρκεια μικρών χαρτονομισμάτων μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ομαλή μετάβαση στο νέο νόμισμα.

Στα μέτρα για την αποφυγή μιας τέτοιας κατάστασης περιλαμβάνεται η πρόσθετη διανομή χαρτονομισμάτων, η παράταση των ωρών λειτουργίας των τραπεζών (Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία και Φινλανδία), η αύξηση της ικανότητας εκτέλεσης συναλλαγών στις θυρίδες των τραπεζών και ενημέρωση του κοινού ότι δεν χρειάζεται να σπεύσει στις τράπεζες για την ανταλλαγή του εθνικού νομίσματος με ευρώ κατά τις πρώτες ημέρες του 2000 (Ιταλία, Πορτογαλία και Φινλανδία). Η παροχή πακέτων εκκίνησης στους λιανοπωλητές και στο ευρύτερο κοινό πρέπει επίσης να συμβάλει στην ελάφρυνση της αρχικής πίεσης.

Στο Βέλγιο, η Εθνική Τράπεζα σχεδιάζει να διαθέσει περισσότερα πακέτα εκκίνησης και δέσμες χαρτονομισμάτων των 5 ευρώ. Στην Ελλάδα τα πλεονάσματα εθνικών χαρτονομισμάτων σε ένα υποκατάστημα της Εθνικής Τραπέζης θα μεταφέρονται, εάν χρειασθεί, σε γειτονικά υποκαταστήματα ή στα κεντρικά γραφεία. Τα υποκαταστήματα έχουν ήδη καταταγεί από άποψη χωρητικότητας, και ήδη εκπονηθεί ένα σύστημα μεταβίβασης των νομισμάτων. Στην Ιταλία οι μικροί λιανοπωλητές θα προεφοδιασθούν μόνον με κέρματα και χαρτονομίσματα των 5 ευρώ ενώ οι μεγάλοι λιανοπωλητές θα λάβουν χαρτονομίσματα των 5, 10 και 20 ευρώ. Τα σουπερμάρκετ θα εφοδιασθούν με κέρματα από 1ης Οκτωβρίου και με χαρτονομίσματα των 5, 10 και 20 ευρώ από 1ης Νοεμβρίου. Η Τράπεζα της Ιταλίας ετοιμάζει περίπου ενάμιση εκατομμύριο δέσμες χαρτονομισμάτων (25 χαρτονομίσματα των 5 ευρώ) για τις επιχειρήσεις. Στην Ιρλανδία, οι αποδέκτες κοινωνικών παροχών σε μετρητά θα λάβουν κυρίως μικρά χαρτονομίσματα.

Η χωρητικότητα θα αυξηθεί και στο Λουξεμβούργο όπου θα συσταθούν ειδικά σημεία ανταλλαγής. Στην Πορτογαλία θα ληφθούν μέτρα για την αύξηση της ικανότητας διεξαγωγής συναλλαγών στις θυρίδες τόσο στην εθνική όσο και στις εμπορικές τράπεζες.

Σε περίπτωση που υπάρξει συνωστισμός στις τράπεζες στη Γαλλία, οι αρχές θα ενεργοποιήσουν ένα μηχανισμό έκτακτης ανάγκης. Σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί η κατάσταση αυτή έχουν οργανώσει εκτεταμένο προεφοδιασμό με πακέτα εκκίνησης και μια προληπτική ενημερωτική εκστρατεία. Στην Πορτογαλία θα τεθεί σε λειτουργία ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης σε συνεργασία με τις εταιρείες μεταφοράς χρημάτων και τις εμπορικές τράπεζες ενώ η εθνική τράπεζα θα παρακολουθεί τη ζήτηση από όλες τις εμπορικές τράπεζες.

2.1.1.3. Επικέντρωση του προεφοδιασμού στα τέλη του 2001

Υπάρχει κίνδυνος, η επικέντρωση του προεφοδιασμού στα τέλη του 2001 να οδηγήσει σε καθυστερήσεις στην εισροή μετρητών στην οικονομία καθώς και στο σχηματισμό ουρών στις τράπεζες. Τα περισσότερα κράτη μέλη προγραμματίζουν να παρακολουθήσουν πολύ στενά τον προεφοδιασμό και τον περαιτέρω εφοδιασμό. Η Ελλάδα και η Ιταλία σχεδιάζουν να παρατείνουν τις ώρες λειτουργίας των τραπεζών και να εισαγάγουν τη λειτουργία των τραπεζών το σαββατοκύριακο. Η Ιταλία αποφάσισε τον πρόωρο εφοδιασμό με χαρτονομίσματα κατά 15 ημέρες σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Ως αποτέλεσμα ο εφοδιασμός των τραπεζών και των ταχυδρομείων θα αρχίσει από 1ης Νοεμβρίου και όχι από τις 15 Νοεμβρίου. Η Γερμανία εισήγαγε ένα σύστημα οικονομικών πριμοδοτήσεων προκειμένου να ενθαρρύνει τις εμπορικές τράπεζες να επισπεύσουν τον προεφοδιασμό τους. Ορισμένα από τα ευεργετικά αυτά οικονομικά μέτρα μπορούν να περάσουν από τις τράπεζες στους πελάτες τους οποίους αυτές εφοδιάζουν με μετρητά.

2.1.1.4. Προβλήματα επικοινωνίας

Όλα τα προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την μετάβαση μπορεί να έχουν συνέπειες για την επικοινωνία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα καθώς και μεταξύ των διαφόρων αρχών των κρατών μελών. Το Βέλγιο, η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες θα φροντίσουν ώστε οι εθνικές αρχές τους να παρέχουν συνεκτικές πληροφορίες στο κοινό σε περίπτωση προβλημάτων ούτως ώστε να αποφευχθούν αντιφατικές δηλώσεις οι οποίες μπορεί να βλάψουν τη διαδικασία επικοινωνίας. Στην Αυστρία οι κυριότεροι εταίροι θα είναι σε θέση να επικοινωνούν μεταξύ τους με κρυπτογραφημένες γραμμές ενώ η κεντρική τράπεζα θα είναι σε συνεχή επαφή με την αστυνομία.

Η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες κατήρτισαν μια διαδικασία επικοινωνίας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Αυτό έχει ως σκοπό να επιτρέψει στο Ευρωσύστημα να αντιδρά γρήγορα και να ομιλεί με μια φωνή σε περίπτωση κρίσεων σε επίπεδο Ευρωσυστήματος. Οι εθνικές κρίσεις θα αντιμετωπίζονται σε εθνικό επίπεδο. Η συντονιστική επιτροπή για θέματα μετρητών της ΕΚΤ (Cashco) θα ενημερώνεται αμέσως μόλις εντοπιστεί μια δυνητική κρίση η οποία θα μπορούσε να έχει συνέπειες για ολόκληρο το Ευρωσύστημα. Όλες οι κοινές δηλώσεις και τα κοινά κείμενα θα καταρτίζονται από την Εκτελεστική επιτροπή και θα εγκρίνονται από το Διοικητικό συμβούλιο.

Ανταποκρινόμενη σε πρωτοβουλίες των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας, η Επιτροπή πρότεινε τη σύσταση ενός δικτύου πληροφόρησης για τη μετάβαση στο νέο νόμισμα το οποίο θα παρέχει ένα κοινό πλαίσιο όσον αφορά τη διεκπεραίωση της γενικότερης πληροφόρησης όσον αφορά τη μετάβαση στο νέο νόμισμα κατά την περίοδο της εισαγωγής των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ καθώς και για τη μέτρηση της προόδου της όλης διαδικασίας. Στον μηχανισμό αυτό, τον οποίο θα διαχειρίζεται η Επιτροπή από κοινού με τη γραμματεία της ΟΔΕ [37], θα συμμετέχουν δημόσιοι υπάλληλοι τους οποίους θα ορίζουν τα κράτη μέλη καθώς και η ΕΚΤ και η Ευρωπόλ. Εκτός από τις δημόσιες αρχές, στις πηγές πληροφόρησης θα περιλαμβάνονται οι επαφές της Επιτροπής με τον ιδιωτικό τομέα, τα γραφεία της Επιτροπής στα κράτη μέλη καθώς και όλες οι άλλες διαθέσιμες πηγές. Οι πληροφορίες θα συγκεντρώνονται, θα υφίστανται επεξεργασία και θα κυκλοφορούν με την κατάλληλη μορφή μεταξύ των μελών του μηχανισμού αυτού. Το ανεπίσημο Συμβούλιο Ecofin που πραγματοποιήθηκε στη Λιέγη στις 22 Σεπτεμβρίου 2001, συμφώνησε επί της αρχής όσον αφορά τη σύσταση του δικτύου αυτού.

[37] ΟΔΕ : Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή.

2.1.2. Πρόοδος στην καταπολέμηση της παραχάραξης νομισμάτων

Με την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ, η καταπολέμηση της παραχάραξης στη ζώνη ευρώ δεν θα επικεντρώνεται πλέον στην προστασία των νομισμάτων των μεμονωμένων κρατών μελών αλλά στην προστασία του κοινού νομίσματος. Ως εκ τούτου θα πρέπει να επιτευχθεί το κατάλληλο επίπεδο νομικής εναρμόνισης και να θεσπιστούν κοινές διαδικασίες προστασίας. Προς τούτο, λήφθηκαν πολυάριθμα μέτρα νομικού, κατασταλτικού και τεχνικού χαρακτήρα ενώ ο συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο έγινε εντατικότερος.

2.1.2.1. Κανονισμός του Συμβουλίου για την προστασία του ευρώ κατά της παραχάραξης

Βάσει προτάσεως της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 28 Ιουνίου 2001, ένα κανονιστικό-πλαίσιο το οποίο θεσπίζει τις διαδικασίες συγκέντρωσης, αποθήκευσης και ανταλλαγής πληροφοριών όσον αφορά την παραχάραξη και την κιβδηλεία, απαιτεί από τα πιστωτικά ιδρύματα να παρακρατούν και να παραδίδουν τα πλαστά νομίσματα στις αρμόδιες εθνικές αρχές και οργανώνει τη συνεργασία σε εθνικό επίπεδο και επίπεδο ΕΕ καθώς και τη συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς [38].

[38] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1338/2001 του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 2001, σχετικά με τον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία (ΕΕ L 181, της 4.7.2001, σ. 6; και κανονισμός (EΚ) αριθ. 1339/2001 του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 2001, για την επέκταση των αποτελεσμάτων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ.1338/2001 σχετικά με τον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία σε εκείνα τα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ ως ενιαίο νόμισμα (ΕΕ L 181, της 4.7.2001, σ. 11.

Η εφαρμογή των τεχνικών πτυχών του κανονισμού βρίσκεται σε αρκετά προχωρημένο στάδιο στα κράτη μέλη και στην ΕΚΤ. Η ΕΚΤ είναι εκείνη που οργανώνει την τεχνική προστασία των χαρτονομισμάτων ευρώ, ενώ η Επιτροπή έχει αναλάβει τον συντονισμό των ενεργειών των κρατών μελών για την τεχνική προστασία των κερμάτων ευρώ. Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν τα τεχνικά μέσα για την πραγματοποίηση μιας αρχικής ανάλυσης των πλαστών χαρτονομισμάτων και κερμάτων. Η ΕΚΤ συνέστησε ένα Κέντρο Ανάλυσης Πλαστών Χαρτονομισμάτων το οποίο θα μεριμνά για την ολοκληρωμένη εξέταση των πλαστών χαρτονομισμάτων. Επίσης, μετά από ανταλλαγή επιστολών μεταξύ του προέδρου του Συμβουλίου και του Γάλλου υπουργού οικονομικών, συστάθηκε το Ευρωπαϊκό Τεχνικό και Επιστημονικό Κέντρο, για την παροχή βοήθειας σε όλες τις εθνικές αρχές που είναι επιφορτισμένες με την καταπολέμηση της παραχάραξης νομισμάτων (αστυνομία, τελωνεία, κεντρικές τράπεζες, νομισματοκοπεία κλπ), που διευθύνεται από υπάλληλο της Επιτροπής (από την OLAF [39]) το οποίο θα μεριμνά για την τεχνική ανάλυση των πλαστών κερμάτων ευρώ [40]. Εκτός αυτού, η ΕΚΤ ετοιμάζει μια βάση δεδομένων για τα πλαστά χαρτονομίσματα και, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και την Επιτροπή, τα πλαστά κέρματα. Οι εργασίες όσον αφορά τη βάση δεδομένων πρέπει να επισπευσθούν ούτως ώστε να ανακτηθεί ο χαμένος χρόνος: η βάση δεδομένων πρέπει να είναι λειτουργική από 1ης Ιανουαρίου 2002.

[39] Υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης.

[40] Επιστολές της 28ης Φεβρουαρίου και της 9ης Ιουνίου 2000.

Ακολουθώντας τα όσα ορίζει ο κανονισμός, καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της μετάδοσης πληροφοριών προς την Ευρωπόλ και ενίσχυσης της προστασίας του ευρώ. Η Ιταλία συνέστησε μια κεντρική υπηρεσία προς το σκοπό αυτό ενώ το Βέλγιο ενίσχυσε και αναδιοργάνωσε την υφιστάμενη διάρθρωση.

Τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και φορείς πρέπει ακόμα να λάβουν ορισμένα μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με τον κανονισμό, ιδίως στον τομέα της συνεργασίας, τόσο στο εσωτερικό τους όσο και με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς. Πρέπει επίσης να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στη νέα υποχρέωση παρακράτησης και παράδοσης των πλαστών νομισμάτων από τα πιστωτικά ιδρύματα. Η ΕΚΤ και η Επιτροπή παρακολουθούν την εφαρμογή του κανονισμού και θα υποβάλουν αναφορές επί της προόδου.

2.1.2.2. Απόφαση - πλαίσιο του Συμβουλίου σχετικά με την επιβολή ποινών και άλλων κυρώσεων

Προκειμένου να επιτευχθεί ο επιθυμητός βαθμός εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη μεταχείριση τη παραχάραξης βάσει του ποινικού δικαίου, εκδόθηκε τον Μάιο του 2000 μια απόφαση - πλαίσιο του Συμβουλίου για την εισαγωγή του ευρώ [41]. Η απόφαση-πλαίσιο προσδιορίζει τις σχετικές παραβάσεις και απαιτεί για τις σοβαρότερες από αυτές να τιμωρούνται με ποινές φυλάκισης τουλάχιστον οκτώ ετών. Η απόφαση - πλαίσιο απαιτεί από τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν το κείμενο των εθνικών μέτρων εφαρμογής στο Συμβούλιο, την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μέχρι τον Ιούνιο του 2001. Μέχρις στιγμής μόνον οκτώ κράτη μέλη έχουν κάνει ανάλογες κοινοποιήσεις. [42]. Η Επιτροπή (OLAF), ως εκ τούτου, προέβη στα κατάλληλα διαβήματα προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι θα εφαρμοσθούν οι δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη.