Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί εγκρίσεως της τρίτης φάσης του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη» σχετικά με την προώθηση της ανάπτυξης των ανταλλαγών νέων και των δραστηριοτήτων στον τομέα της νεολαίας στην Κοινότητα (94/C 148/04)

Στις 17 Φεβρουαρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 126 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαρτίου 1994 με βάση την έκθεση του εισηγητή κ. van Dijk.

Κατά την 314η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης Μαρτίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση [έγγρ. COM(93) 523 τελικό - COD 474] είναι η τρίτη φάση του προγράμματος Νεολαία για την Ευρώπη, που έχει ήδη επιδοκιμασθεί δύο φορές από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (1), και το οποίο ενθαρρύνεται από το άρθρο 126 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που επιδιώκει την προώθηση της ανάπτυξης των ανταλλαγών των νέων.

1.2. Αυτό το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη ΙΙΙ» θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 1995 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999. Το πρόγραμμα είναι μοναδικό με την έννοια ότι αποτελεί το μόνο κοινοτικό πρόγραμμα ανταλλαγών που δεν συνδέεται ούτε με την εργασία ούτε καν με την εκπαίδευση.

1.3. Το περιεχόμενο του προγράμματος αποτελείται από πέντε πρωταρχικές ενέργειες:

Ενέργεια Α: Ενδοκοινοτική δράση με άμεση συμμετοχή των νέων,

Ενέργεια : Οργανωτές δραστηριοτήτων νεολαίας,

Ενέργεια Γ: Συνεργασία μεταξύ των δομών των κρατών μελών,

Ενέργεια Δ: Ανταλλαγές με τις τρίτες χώρες,

Ενέργεια : Ενημέρωση των νέων και έρευνα στα θέματα της νεολαίας.

1.4. Η σημερινή πρόταση αποτελεί συνδυασμό γενικών κατευθύνσεων, που αναπτύσσονται σε κεντρικό επίπεδο και εκτελούνται σε αποκεντρωμένο επίπεδο. Αυτό αποτελεί ένα καλό παράδειγμα ορθής εφαρμογής της έννοιας της επικουρικότητας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το περιεχόμενο του προγράμματος. Η ενσωμάτωση πολλών προγραμμάτων, όπως οι προτεραιότητες για τη Νεολαία, τα προγράμματα Petra και Tempus, αποτελεί σημαντική βελτίωση της πρότασης.

2.1. Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον ο συντονισμός μεταξύ των προγραμμάτων ανταλλαγής που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερος. Αναφέρεται στην περίπτωση αυτή στα προγράμματα Erasmus, Petra, Comett και Lingua κλπ.

2.2. Μολονότι, όπως έχει ήδη λεχθεί, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το περιεχόμενο του προγράμματος, διατυπώνει, ωστόσο, ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την εισαγωγή της πρότασης.

2.2.1. Τα 157 εκατομμύρια Ecu που προβλέπονται για το πρόγραμμα φαίνονται να είναι μεγάλο ποσό. Στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύουν κάτι λιγότερο από 3 Ecu για κάθε άτομο ηλικίας μεταξύ 15 και 25 (2) ετών για την περίοδο 1995-1999.

2.2.2. Επιπλέον, η χρηματοδότηση του σχεδίου πρέπει να προβλέψει τις δαπάνες που θα απαιτηθούν για την πραγματική προετοιμασία και την επακόλουθη αξιολόγηση των ενεργειών αυτών.

2.2.3. Περίπου 75 000 νέοι συμμετείχαν στην πρώτη φάση του προγράμματος αυτού, ενώ μόνο κατά το πρώτο έτος της δεύτερης φάσης συμμετείχαν ήδη 25 000 νέοι: αισθητή αύξηση.

2.3. Σκοπός του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη» είναι η προώθηση της διαπολιτιστικής μάθησης στους νέους. Για το λόγο αυτό θα ήταν άσκοπο να συγκεντρωθεί η προσοχή αποκλειστικά στις μεγάλες διαφορές που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις περιόδους διαμονής των νέων σε ξένες χώρες.

2.3.1. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι διαφορές αυτές υπάρχουν. Όπως διαπιστώνεται στην έκθεση «Οι νέοι της Ευρώπης το 1990» το 71 % των νέων στην Ελλάδα δεν έχει ταξιδέψει ποτέ στο εξωτερικό. Ως μέτρο σύγκρισης: μόνο το 4 % των νέων στην Ολλανδία δεν έχει μεταβεί ποτέ σε ξένη χώρα (3).

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στην πρόταση απόφασης της Επιτροπής το ένα τρίτο του ποσού διατίθεται για τα άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση.

3.1.1. Στο έγγραφο δεν καθορίζεται σαφώς από την Επιτροπή ο όρος «σε μειονεκτική θέση».

3.1.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό είναι ορθό. Σε κάθε χώρα υπάρχουν διαφορετικές ομάδες, και κάθε χώρα δίνει διαφορετική ερμηνεία στον όρο αυτό. Μία χώρα ενδέχεται να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στους μετανάστες, στα άτομα με ειδικές ανάγκες και στους ανειδίκευτους, ενώ άλλες δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις καθυστερημένες περιοχές.

3.1.3. Η ΟΚΕ καλεί γι'αυτό τις αρμόδιες υπηρεσίες στα κράτη μέλη να καταβάλουν κάθε προσπάθεια ώστε να συμμετέχουν όσο το δυνατό περισσότεροι νέοι που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, στο πρόγραμμα αυτό.

3.2. Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν διαφορές μεταξύ των χωρών σχετικά με τους νέους που συμμετέχουν σε προγράμματα ανταλλαγών. Συνεπώς η ΟΚΕ ζητεί να δείξουν τα αρμόδια εθνικά γραφεία τη μεγαλύτερη δυνατή ευελιξία όσον αφορά την εφαρμογή του ανώτατου ορίου των 25 ετών.

3.3. Ένα από τα κυριότερα προβλήματα που εμφανίστηκαν στις προηγούμενες φάσεις του προγράμματος Νεολαία για την Ευρώπη ήταν η έλλειψη της κατάλληλης πληροφόρησης. Συνεπώς εκφράζεται η ελπίδα ότι θα διατεθούν περισσότερες πιστώσεις για την πληροφόρηση στην διάρκεια της τρίτης φάσης.

3.3.1. Σχετικά μ'αυτό είναι σκόπιμο να κινητοποιηθούν περισσότεροι αγωγοί πληροφόρησης: ένας - από το κέντρο των Βρυξελλών - που να απευθύνεται κατ'ευθείαν στους νέους (π.χ. μέσω ηλεκτρονικού συστήματος δεδομένων που θα είναι προσιτό με κατάλληλους τερματικούς που θα εγκατασθούν σε χώρους στους οποίους συχνάζουν οι νέοι) και στα μαζικά μέσα επικοινωνίας. Από την άποψη αυτή, η ευρεία κινητοποίηση του ενδιαφέροντος στην τηλεόραση, το ραδιόφωνο και τους δημοσιογράφους του Τύπου έχει μεγαλύτερη σημασία από τις διαφημιστικές ζώνες.

3.3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι ειδικές ενημερωτικές δραστηριότητες των εθνικών υπηρεσιών δεν είναι πάντοτε επιτυχείς. Όλες οι εθνικές υπηρεσίες πρέπει να δρούν με ανοιχτό και προσιτό τρόπο, και να συνδεθούν μεταξύ τους προκειμένου να δημιουργήσουν μια συνολική βάση δεδομένων και υπηρεσίες αναφοράς για τις ανταλλαγές των νέων στην Κοινότητα.

Λόγω των σημερινών διαρθρωτικών και επιχειρησιακών διαφορών ανάμεσα στις δώδεκα εθνικές υπηρεσίες, θα πρέπει να απαιτηθεί από τις εθνικές αυτές υπηρεσίες να τηρούν μια ελάχιστη πολιτική ενημέρωσης. Η χρηματοδότηση των υπηρεσιών θα εξαρτηθεί επίσης από τη διακίνηση αυτής της ελάχιστης πληροφόρησης στα επί μέρους κράτη μέλη.

3.3.3. Πρέπει επίσης να διατίθεται ευκολότερα και η πληροφόρηση σχετικά με τις διάφορες διαδικασίες πρόσβασης στα προγράμματα για τους νέους που προωθεί η Επιτροπή. «Φιλικές στους νέους», ενημερωτικές δέσμες, διαφημιστικά αντικείμενα, βίντεο κλπ. πρέπει να χρηματοδοτηθούν από τις αντίστοιχες υπηρεσίες της ΓΔ Χ. Επιπλέον πρέπει να καταρτίζεται συνολική ετήσια έκθεση για το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη» που θα περιλαμβάνει:

- εκθέσεις από τους ίδιους τους συμμετέχοντες (προκειμένου να υπάρξει άμεσο «πολλαπλασιαστικό» αποτέλεσμα,

- συνολική αξιολόγηση του προγράμματος με θελκτικό, «ανακυκλωτικό» τρόπο για νέους,

- μελλοντική δέσμη «εφαρμογής» που θα είναι χρήσιμη για τις επόμενες διαφημιστικές δραστηριότητες.

3.4. Επιπλέον, είναι δύσκολο σε ορισμένες οργανώσεις, και ειδικά στους νέους που δεν ανήκουν σε κάποια οργάνωση, να βρουν εταίρους με τους οποίους να καταστρώσουν προγράμματα ανταλλαγής.

3.4.1. Ελπίζεται συνεπώς ότι θα εξευρεθεί κάποια λύση στο πρόβλημα αυτό που στην πραγματικότητα αποτελεί φραγμό για χιλιάδες νέους. Μία λύση ενδέχεται να είναι η συγκρότηση κατάλληλης τράπεζας δεδομένων. Εδώ ειδική προσοχή απαιτείται να δοθεί στους «λιγότερο προνομιούχους» νέους στο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό ή γεωγραφικό επίπεδο.

3.5. Το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη» περιελάμβανε ως τώρα ανταλλαγές με τρίτες χώρες από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο και τη Λατινική Αμερική.

3.5.1. Στο πλαίσιο προηγούμενων προτεραιοτήτων του ΕΚ σχετικά με τις δαπάνες, οι ανταλλαγές έχουν ως τώρα περιοριστεί σ'αυτές τις τρεις περιοχές. Η προφανής αυτή επιλογή δεν επεξηγείται ούτε αναγνωρίζεται στη σημερινή πρόταση. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να θεσπίσει δική της προσέγγιση σ'αυτό το θέμα, που να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.

3.6. Λόγω των συνεχιζόμενων γλωσσικών προβλημάτων των νέων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η πλειοψηφία των ανταλλαγών επικεντρώθηκε ώς τώρα σε χώρες με την ίδια γλωσσική διάρθρωση.

Προφανώς, ένα πρόγραμμα δράσης που καθιερώνει ένα πρόγραμμα ανταλλαγών όπως είναι το προτεινόμενο, δεν μπορεί να λύσει αυτά τα προβλήματα. Ωστόσο, θα ήταν υποβοηθητικό να θεσπισθούν ορισμένα κριτήρια. Για παράδειγμα, κατά την επιλογή των σχεδίων, μπορεί να δοθεί προτεραιότητα στα σχέδια στα οποία οι νέοι που συμμετέχουν στις ανταλλαγές προέρχονται από χώρες διαφορετικής γλωσσικής «οικογένειας».

3.7. Πρέπει να γίνει σαφές σε όλες τις εθνικές υπηρεσίες ότι ως «μόνιμοι κάτοικοι» στην πρόταση εννοούνται τα άτομα που ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πρέπει να υπάρξει διαφορά μεταξύ μονίμου κατοίκου και υπηκόου κατά την εφαρμογή του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη».

3.7.1. Θα χρειαστεί να ενημερωθούν και οι τελωνειακές αρχές για τη διαφορά αυτή. Όπως έχει δείξει η πείρα υπάρχουν όμως ακόμη αρκετά προβλήματα στα επιμέρους κράτη μέλη (π.χ. απαίτηση βίζας).

3.8. Στην έκθεση αξιολόγησης που εκπονήθηκε με εντολή της Επιτροπής διατυπώνονται ορισμένες υποδείξεις σχετικά με την κατάρτιση του νέου προγράμματος. Η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι δεν ελήφθησαν υπόψη όλες αυτές οι υποδείξεις.

3.8.1. Στην πρόταση δεν φαίνεται, για παράδειγμα, ότι μετά την προσχώρηση των χωρών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) στο πρόγραμμα προέκυψε αύξηση του προϋπολογισμού.

3.8.2. Η ΟΚΕ δεν παρατηρεί επίσης καμμία πρωτοβουλία εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρμόδιων υπηρεσιών.

3.9. Στην προηγούμενη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής υπήρχε η υπόδειξη να μην περιορίζονται οι δραστηριότητες εθελοντικής συνεργασίας στις εκπαιδευτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες. «Η ΟΚΕ δεν απορρίπτει καμμία δραστηριότητα τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα: ζητεί να υπάρξει ισορροπημένη επέκταση και στους δύο τομείς» (1).

Βρυξέλλες, 23 Μαρτίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 5.

(2) 157 εκατομμύρια διαιρούμενα διά των 55 εκατομμυρίων νέων ηλικίας μεταξύ 15 και 25 ετών.

(3) Young European in 1990, Commission of the European Communities, σ. 55.

(4) ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σημείο 2.1.3, σ. 5.