Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια»

(2022/C 301/09)

Εισηγητής: Emil BOC (RO/EPP), δήμαρχος Κλουζ-Ναπόκα Έγγραφο αναφοράς: Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια COM(2022) 16 final

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ)

1. επικροτεί τη συμμετοχή και τη στήριξη της ΕΕ στην προώθηση της αριστείας στην εκπαίδευση. Υπογραμμίζει εν προκειμένω τον σημαντικό ρόλο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα πανεπιστήμια στο πλαίσιο της «δέσμης μέτρων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση», η οποία θα καταστήσει δυνατή την επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025·

2. τονίζει ότι ένας πολιτισμός που ενισχύει τις ευρωπαϊκές δημοκρατικές αξίες μπορεί να διατηρηθεί μόνον εάν επενδύσει στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό σύστημα και ισχυρά πανεπιστήμια στον πυρήνα του αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της διά βίου μάθησης·

3. τονίζει τη σημασία της βελτίωσης της ποιότητας της εκπαίδευσης και της έρευνας των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και της εξασφάλισης στήριξης, σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, των ειδικών στόχων αυτής της στρατηγικής φιλοδοξίας·

4. αναγνωρίζει την ξεχωριστή σημασία που έχουν τα πανεπιστήμια στην κοινωνία και τη συμβολή τους στη βιώσιμη, ανθεκτική και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, με βάση τις δημοκρατικές αξίες των κρατών μελών, καθώς και των τοπικών κοινοτήτων και των περιφερειών. Ο ρόλος των πανεπιστημίων καθίσταται ακόμη σημαντικότερος σε καταστάσεις κρίσης, όπου αυτά μπορούν να συμβάλουν στην επιτυχή αντιμετώπιση της κρίσης και στην ανάκαμψη μετά από αυτήν ( 1 )

5. υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο των πανεπιστημίων στην αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων. Η ΕΕ έχει τονίσει εδώ και καιρό την ανάγκη να ενισχυθεί η στενή σύνδεση μεταξύ της έρευνας, της διδασκαλίας, της μάθησης και της καινοτομίας στα πανεπιστήμια, αυξάνοντας παράλληλα τους πόρους που διαθέτουν τα πανεπιστήμια για την ενίσχυση του απαιτούμενου επιπέδου ποιότητας. Ο ρόλος των πανεπιστημίων στη δημιουργία νέων ερευνητικών γνώσεων και στην προώθηση νέων καινοτομιών είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση των πιεστικών κοινωνικών προκλήσεων που εντοπίζονται στις αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

6. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να θεωρούνται βασική συνιστώσα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και ότι η πολυμορφία του ακαδημαϊκού τομέα, στον οποίο συμμετέχουν εκπαιδευτικά ιδρύματα, ερευνητικά ινστιτούτα, επαγγελματικές σχολές κ.λπ., αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα·

7. επισημαίνει ότι η παρουσία των πανεπιστημίων σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο αποτελεί συχνά σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις κοινότητες στις οποίες βρίσκονται εγκατεστημένα ( 2 ) . Για παράδειγμα, οι επενδυτές ενδιαφέρονται και προσελκύονται από κοινότητες όπου υπάρχει εργατικό δυναμικό υψηλής ειδίκευσης, δυνατότητες συνεργασίας με την ακαδημαϊκή κοινότητα και μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας από τα πανεπιστήμια στον επιχειρηματικό τομέα. Η παρουσία ενός πανεπιστημίου παρέχει επίσης σημαντικό εισόδημα στην κοινότητα ( 3 ) , δεδομένου ότι οι φοιτητές, οι πανεπιστημιακοί και το λοιπό προσωπικό πραγματοποιούν σημαντικές δαπάνες στις κοινότητες (υπάρχει σημαντικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα χάρη στην κατανάλωση που δημιουργείται από τα πανεπιστήμια). Πέρα από αυτά τα οικονομικά μετρήσιμα οφέλη, η παρουσία των πανεπιστημίων οδηγεί στη δημιουργία, σε τοπικό επίπεδο, ενός κοσμοπολίτικου κλίματος, το οποίο χαρακτηρίζεται από την παρουσία διεθνών φοιτητών και πανεπιστημιακών, καθώς και από αξίες όπως η ανοχή, η πολιτισμική, θρησκευτική και εθνοτική πολυμορφία κ.α. ( 4 )

8. επικροτεί την πολυεπίπεδη προσέγγιση που προτείνεται στην ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια, η οποία προβλέπει την ευθυγράμμιση των στόχων δημόσιας πολιτικής με τις επενδύσεις σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι μια ισχυρότερη τοπική και περιφερειακή διάσταση θα ήταν επωφελής για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του ιδανικού πανεπιστημιακού μοντέλου στο μέλλον·

9. επισημαίνει τη σημασία της οικοδόμησης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ τοπικών και περιφερειακών αρχών και πανεπιστημίων, συμπεριλαμβανομένης της χάραξης στρατηγικών τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης. Τα πανεπιστήμια διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ανάπτυξη οικοσυστημάτων που βασίζονται στον τόπο, στα οποία οι περιφερειακές στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης έχουν θέσει μια καλή βάση·

10. επισημαίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να υποστηρίξουν τα πανεπιστήμια δημιουργώντας και ενισχύοντας τις συνθήκες που συνδέονται με το τοπικό και περιφερειακό πλαίσιο (πρόσβαση σε μια σειρά υποδομών και υπηρεσιών, ποιότητα ζωής, περιβάλλον χωρίς αποκλεισμούς κ.λπ.) που είναι πιθανό να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα των πανεπιστημίων σε μια παγκόσμια αγορά·

11. επισημαίνει ότι, σε επίπεδο ευρωπαϊκού χώρου εκπαίδευσης, υπάρχει ήδη εξαιρετική παράδοση συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων από διάφορα κράτη μέλη μέσω του προγράμματος ERASMUS+, η οποία πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω·

12. σημειώνει ότι, σήμερα, ο ρόλος των πανεπιστημίων στην κοινωνία μεταβάλλεται και ότι αυτά αναλαμβάνουν νέες λειτουργίες πέραν των παραδοσιακών τους λειτουργιών (που αφορούν κυρίως τη διδασκαλία και την έρευνα) ( 5 ) . Τα πανεπιστήμια επαναπροσδιορίζονται πλέον ως κορυφαίοι παράγοντες όσον αφορά την τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία, την επιχειρηματικότητα, τη μεταφορά τεχνολογίας στην οικονομία κ.λπ. Συμμετέχουν ενεργά στις κοινότητες και στην κοινωνία και καθίστανται φορείς που μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην επίλυση ορισμένων κοινωνικών προκλήσεων ( 6 )

13. τονίζει ότι τα πανεπιστήμια αποτελούν βασικούς παράγοντες για την προώθηση ορισμένων πρωταρχικών για την ΕΕ στόχων, όπως η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση. Τα πανεπιστήμια διαθέτουν σημαντική τεχνογνωσία σε αυτούς τους τομείς, αλλά ταυτόχρονα μπορούν να εφαρμόσουν και να διαδώσουν καλές πρακτικές σε αυτούς τους τομείς προς και από τις τοπικές κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνται.

14. σημειώνει ότι τα πανεπιστήμια μπορούν να παρέχουν λύσεις και εργαλεία για την αντιμετώπιση ορισμένων από τα μείζονα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ΕΕ, όπως η διαρροή εγκεφάλων ( 7 ) και η εγκατάλειψη της υπαίθρου. Οι αρνητικές επιπτώσεις που συνδέονται με τη διαρροή εγκεφάλων και τη σημασία της κυκλοφορίας εγκεφάλων συνδέονται στενά με τη συνεργασία και τις εταιρικές σχέσεις μεταξύ πανεπιστημίων, τοπικών και περιφερειακών αρχών, επιχειρήσεων και κοινωνίας των πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕτΠ τονίζει την ανάγκη να ενταθούν σημαντικά οι προσπάθειες για τη γεφύρωση του χάσματος γνώσης και καινοτομίας εντός της Ευρώπης και του χάσματος καινοτομίας μεταξύ της Ευρώπης και των ΗΠΑ·

15. υπογραμμίζει τη σημασία του εντοπισμού και της χρήσης ορθών πρακτικών σε μόνιμη και μεγάλης κλίμακας βάση σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο στο πλαίσιο της συνεργασίας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών με τα πανεπιστήμια. Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία διακρατικών δικτύων με στόχο τη διάδοση ορθών πρακτικών, με ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αναδεικνύεται ως προτεραιότητα για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στα κράτη μέλη. Αυτά τα δίκτυα θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στην ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια·

16. εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες και εμπόδια σε αυτή τη διαδικασία μετασχηματισμού και ανάληψης νέων αρμοδιοτήτων. Οι οικονομικές προκλήσεις ανακύπτουν πιθανότατα σε όλα τα κράτη μέλη. Προτείνει, στο πλαίσιο αυτό, την ανάπτυξη μιας στρατηγικής επενδύσεων που θα λαμβάνει υπόψη την περιφερειακή, εθνική και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και ζητεί να ληφθούν υπόψη οι συνεργασίες μεταξύ δημόσιου, ιδιωτικού και μη κερδοσκοπικού τομέα προκειμένου να ενισχυθούν οι ικανότητες των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Σημειώνει επίσης ότι υπάρχουν προκλήσεις που συνδέονται με το επίπεδο πανεπιστημιακής αυτονομίας και/ή πολιτικής παρέμβασης σε σημαντικές αποφάσεις που αφορούν τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων, την πρόσληψη και επιλογή του εκπαιδευτικού προσωπικού, την ελευθερία της έκφρασης, της επιλογής των ερευνητικών θεμάτων καθώς και του προσανατολισμού των ερευνητικών δραστηριοτήτων, τις δυνατότητες για ελεύθερη επικοινωνία, χωρίς λογοκρισία των αποτελεσμάτων της έρευνας κ.λπ.·

17. τονίζει ότι είναι σημαντικό οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές των κρατών μελών να συμμετέχουν ενεργά στην ενίσχυση των ποικίλων τοπικών και περιφερειακών οικοσυστημάτων και στην προώθηση της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης μεταξύ των διαφόρων τομέων των κοινοτήτων. Επισημαίνει ότι, σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, τα πανεπιστήμια πρέπει να θεωρούνται μέρος ευρύτερων οικοσυστημάτων που περιλαμβάνουν διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς ( 8 ) . Προκειμένου τα πανεπιστήμια να παρέχουν νέες δεξιότητες με στόχο τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων, η χρήση της τεχνολογίας, η αποτελεσματική επικοινωνία στο πλαίσιο της κοινότητας, η συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων και των σχετικών κοινοτικών φορέων είναι ουσιαστικής σημασίας·

18. σημειώνει ότι η εμβάθυνση της διακρατικής συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελούν βασικές προτεραιότητες που καλύπτονται από την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να αναλάβουν δράση για τη στήριξη, όπου είναι δυνατόν, της διακρατικής πανεπιστημιακής συνεργασίας (η πρωτοβουλία Erasmus+ για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια αποτελεί σημαντικό εργαλείο σε αυτόν τον τομέα των πανεπιστημιακών συμμαχιών που στοχεύουν στην αριστεία). Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να ευθυγραμμιστούν με τις πρακτικές που προτείνονται στη στρατηγική, όπως η πρωτοβουλία για την ευρωπαϊκή φοιτητική ταυτότητα. Η ταυτότητα αυτή θα μπορούσε να αναγνωρίζεται όχι μόνο σε πανεπιστημιακό επίπεδο, αλλά και στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ διακρατικών φοιτητών, ερευνητών και πανεπιστημιακών και τοπικών διοικήσεων (για άδειες διαμονής, κάρτες δημόσιων συγκοινωνιών, πρόσβαση σε μουσεία κ.λπ.)·

19. τονίζει ότι, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα πανεπιστήμια, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στα κράτη μέλη πρέπει να ενεργούν ως παράγοντες διευκόλυνσης, ικανές να φέρνουν σε επαφή διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς της κοινότητας γύρω από πρωτοβουλίες και έργα που αφορούν τα πανεπιστήμια. Σημειώνει επίσης ότι, σε πολλά κράτη μέλη, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές δεν έχουν άμεσες αρμοδιότητες όσον αφορά τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων. Ωστόσο, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, από διάφορες πηγές, των πανεπιστημίων και των πρωτοβουλιών τους, δημιουργώντας συνέργειες σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο·

20. αναγνωρίζει το γεγονός ότι τα πανεπιστήμια βρίσκονται αντιμέτωπα με την ανάγκη επανασχεδιασμού των προγραμμάτων σπουδών ούτως ώστε να ανταποκρίνονται όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα στην ταχεία πρόοδο της τεχνολογίας, στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και στις διαρθρωτικές αλλαγές στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας που απαιτούν νέες δεξιότητες ( 9 ) . Τονίζει επίσης ότι, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας επανασχεδιασμού των προγραμμάτων σπουδών και ανάπτυξης τέτοιων νέων δεξιοτήτων, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν μείζονα ρόλο. Υπογραμμίζει ταυτόχρονα ότι, ενώ τα πανεπιστήμια συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της απασχολησιμότητας και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, πρέπει να διατηρηθεί ο αυτοτελής χαρακτήρας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης·

21. υπογραμμίζει τον ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στη δημιουργία και την ενίσχυση τοπικών και περιφερειακών οικοσυστημάτων που προωθούν την ενεργό συνεργασία και τη δικτύωση μεταξύ υποεθνικών δημόσιων αρχών, επιχειρήσεων και βιομηχανίας και πανεπιστημίων. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές πρέπει να λειτουργήσουν ως παράγοντες εκκίνησης και διευκόλυνσης σε αυτά τα οικοσυστήματα, οι οποίοι να εντοπίζουν ευκαιρίες συνεργασίας, να κατανέμουν διάφορους πόρους, συμπεριλαμβανομένων χρηματοδοτικών, για την υλοποίηση δραστηριοτήτων δικτύωσης και συνεργασίας, και να υποστηρίζουν τη δημιουργία δομών όπως οι εκπαιδευτικοί συνεργατικοί σχηματισμοί σε τοπικό και/ή σε περιφερειακό επίπεδο. Οι εκπαιδευτικοί συνεργατικοί σχηματισμοί αποτελούν εξαιρετικά εργαλεία/μέσα που έχουν σχεδιαστεί για να παρέχουν έναν χώρο διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ των κύριων παραγόντων που συμμετέχουν στην επίσημη εκπαίδευση με σκοπό τη στήριξη των νέων στην επαγγελματική τους κατάρτιση. Μέσω αυτών των εκπαιδευτικών συνεργατικών σχηματισμών, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν, σε συνεργασία με άλλους παράγοντες του οικοσυστήματος, να θέσουν σε εφαρμογή μηχανισμούς όπως ταμεία καινοτομίας, μικρές επιχορηγήσεις για νεοφυείς επιχειρήσεις σε ορισμένους βασικούς τομείς κ.λπ.·

22. θεωρεί ότι ο τρόπος μάθησης που πρέπει να εφαρμόζουν σήμερα οι σπουδαστές είναι εντελώς διαφορετικός από το παρελθόν και πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να θέτουν σε εφαρμογή τις θεωρητικές έννοιες σε πραγματικές καταστάσεις και να επιλύουν τα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν στις τοπικές και περιφερειακές κοινότητές τους. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να προωθήσουν, από κοινού με πανεπιστήμια και άλλους παράγοντες του τοπικού και του περιφερειακού οικοσυστήματος, τέτοιες εμπειρίες μάθησης, π.χ. στηρίζοντας τα «ζωντανά εργαστήρια», υποβάλλοντας προς ανάλυση στους σπουδαστές ζητήματα δημόσιας πολιτικής, αναπτύσσοντας κοινά στρατηγικά έργα προς όφελος της κοινότητας, διευκολύνοντας τη συνεργασία με άλλους ενδιαφερόμενους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς·

23. πιστεύει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, σε συνεργασία με πανεπιστήμια και άλλους παράγοντες του τοπικού/περιφερειακού οικοσυστήματος, μπορούν να στηρίξουν σημαντικά τους νέους επιχειρηματίες, συμπεριλαμβανομένων των σπουδαστών ή των αποφοίτων, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους σε βασικούς πόρους καινοτομίας. Πολλοί νέοι/σπουδαστές χρειάζονται πόρους όπως εργαστήρια, νέες τεχνολογίες, νέες συνδέσεις για την ανάπτυξη επιχειρηματικών ιδεών και/ή προϊόντων και υπηρεσιών. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν, σε συνεργασία με άλλους φορείς που διαθέτουν τέτοιους πόρους, να διευκολύνουν την πρόσβαση των νέων επιχειρηματιών σε πόρους για την καινοτομία (χώροι, κατάρτιση, παροχή συμβουλών κ.λπ.)·

24. επισημαίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να αναπτύξουν έξυπνες σχέσεις με τα πανεπιστήμια όσον αφορά την ανάπτυξη των τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων. Τα πανεπιστήμια πρέπει να παράγουν γνώσεις και υπηρεσίες για τις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνται. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να διευκολύνουν τη σχέση αυτή θεσπίζοντας προγράμματα με στόχο τη συμμετοχή, σε μόνιμη βάση, των πανεπιστημίων στην επίλυση τοπικών και περιφερειακών κοινοτικών προβλημάτων, αξιοποιώντας τα πανεπιστήμια για την παροχή συμβουλών και τεχνογνωσίας, διαδίδοντας ορθές πρακτικές όταν αυτές προκύπτουν, έτσι ώστε περισσότερες κοινότητες και δημόσιες αρχές να μπορούν να τις εφαρμόζουν. Η δημόσια αναγνώριση και η προώθηση της συμμετοχής των πανεπιστημίων διαδραματίζουν επίσης ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη νομιμοποίηση διαφορετικών ακαδημαϊκών και/ή επαγγελματικών σταδιοδρομιών, ενθαρρύνοντας τα πανεπιστήμια να αξιοποιούν στο έπακρο τη συμμετοχή των πανεπιστημιακών, των ερευνητών και των φοιτητών στην κοινότητα·

25. επισημαίνει ότι διάφορες τοπικές και περιφερειακές κοινότητες κάθε μεγέθους μπορούν να επωφεληθούν εξίσου από την παρουσία πανεπιστημίων. Οι τοπικές αρχές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ανάπτυξη των πανεπιστημίων και στην ενίσχυση της ελκυστικότητάς τους, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για υψηλή ποιότητα ζωής και ενθαρρύνοντας αντιλήψεις και συμπεριφορές που προάγουν την ανοχή, την ένταξη, την πολυπολιτισμικότητα και την ασφάλεια στους δημόσιους χώρους. Τα πανεπιστήμια μπορούν να εγκαταστήσουν ορισμένες δραστηριότητες και δομές όχι μόνο σε μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και σε μεσαίου μεγέθους και μικρές πόλεις. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλλουν στην εγκατάσταση πανεπιστημιακών δομών και/ή ερευνητικών ιδρυμάτων σε αυτές τις μικρότερες κοινότητες μέσω της στήριξης και της παροχής υπηρεσιών όπως: προσβάσιμες δυνατότητες στέγασης για τους σπουδαστές, δυνατότητα χρήσης δημόσιων κτιρίων για ορισμένες δραστηριότητες διδασκαλίας/έρευνας/διάδοσης γνώσεων, ανάπτυξη δεικτών καλής ποιότητας ζωής, αξιοποίηση ορισμένων πλεονεκτημάτων που δεν προσφέρονται στα μεγάλα αστικά κέντρα·

26. πιστεύει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορεί να επιταχυνθεί μέσω της συνεργασίας με τα πανεπιστήμια και της πλήρους αξιοποίησης των πόρων τους στον τομέα αυτό. Σε συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, τα πανεπιστήμια μπορούν να παρέχουν συμβουλές ή να εφαρμόζουν στρατηγικές ψηφιακού μετασχηματισμού σε τοπικό ή σε περιφερειακό επίπεδο. Όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες, τα πανεπιστήμια, σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές, μπορούν να προσφέρουν κύκλους μαθημάτων βραχείας διάρκειας ή κατάρτιση για τον γενικό πληθυσμό, με έμφαση σε ορισμένες ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο αποκλεισμού (ηλικιωμένοι, πληθυσμός με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης κ.λπ.)·

27. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη υβριδικών πανεπιστημιουπόλεων για την τόνωση της διαδικασίας ψηφιακού μετασχηματισμού στις κοινότητες και τα πανεπιστήμια, με τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών, με την προώθηση της κοινωνικής ένταξης, με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των νέων στην αγορά εργασίας, με την ενίσχυση της εργασίας των νέων, χωρίς διακρίσεις και με διαπολιτισμική κατανόηση. Οι υβριδικές πανεπιστημιουπόλεις θα πρέπει να εφιστούν την προσοχή στην επικοινωνία για τη διασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών και τη διείσδυση της πληροφορίας, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι είναι πραγματικά προσβάσιμη σε όλους τους επιλέξιμους νέους, ιδιαίτερα σε όσους ζουν σε περιφερειακές περιοχές. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν επίσης να στηρίξουν οικονομικά το άνοιγμα αυτών των υβριδικών πανεπιστημιουπόλεων σε διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς της κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων ομάδων που διατρέχουν κίνδυνο και μειονεκτούντων ατόμων, νέων που προέρχονται από ευάλωτες ομάδες ή ομάδες κινδύνου όπως ΕΕΑΚ, άνεργοι νέοι, γυναίκες, πρόσφυγες, άτομα με αναπηρία, συνταξιούχοι κ.λπ. Οι πολιτικές της ΕΕ και των κρατών μελών πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην ένταξη των νέων που διατρέχουν κίνδυνο·

28. πιστεύει ότι τα πανεπιστήμια διαθέτουν σημαντική γνώση και τεχνογνωσία στο πεδίο της πράσινης μετάβασης. Τα πανεπιστήμια μπορούν επίσης να αποτελέσουν πρότυπο ορθών πρακτικών, αναλαμβάνοντας εκπαιδευτικό και ενημερωτικό ρόλο αναφορικά με την πράσινη μετάβαση. Τα πανεπιστήμια, σε συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές, μπορούν να αναπτύξουν πράσινες πανεπιστημιουπόλεις, να συμμετέχουν σε διαδικασίες αστικής αναγέννησης προσφέροντας στην κοινότητα πράσινες πανεπιστημιουπόλεις και πρότυπα κτίρια από πλευράς ενεργειακής απόδοσης ή οικολογικού σχεδιασμού·

29. επικροτεί τη συμπερίληψη σαφούς χάρτη πορείας, ετήσιων δεικτών και κριτηρίων αναφοράς για την εφαρμογή της στρατηγικής, όπως έχει ήδη υποστηρίξει η ΕτΠ, προκειμένου να αξιολογηθεί η πρόοδος προς την επίτευξη των στόχων του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης. Εφιστά, ωστόσο, την προσοχή στην ανάγκη να ενσωματωθεί μια τοπική και περιφερειακή διάσταση στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου του Τομέα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, το οποίο θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί ο προβλεπόμενος πίνακας αποτελεσμάτων σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο·

30. σημειώνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να στηρίξουν τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια στις προσπάθειές τους για διεθνοποίηση και προώθηση του παγκόσμιου ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτές περιλαμβάνεται η στήριξη της συμμετοχής των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων σε φιλόδοξες διακρατικές συμμαχίες που αναπτύσσουν μακροπρόθεσμη συστημική συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας αριστείας και παρέχουν συνεχείς ευκαιρίες πανεπιστημιακής κινητικότητας σε φοιτητές, πανεπιστημιακούς, ερευνητές και προσωπικό.

Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 2022. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ

(1) Howard, G., Weinstein, R., Yang, Y. (2021), Do universities improve local economic resilience? (Βελτιώνουν τα πανεπιστήμια την τοπική οικονομική ανθεκτικότητα;), IZA DP αριθ. 14422, διατίθεται στη διεύθυνση https://docs.iza.org/dp14422.pdf.

(2) Fonseca, L., Nieth, L. (2021), The role of universities in regional development strategies: A comparison across actors and policy stages (Ο ρόλος των πανεπιστημίων στις στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης: σύγκριση μεταξύ παραγόντων και σταδίων πολιτικής), European Urban and Regional Studies, 22(3)· Goddard, J, Puukka, J. (2008), The engagement of higher education institutions in regional development: an overview of the opportunities and challenges (Η συμμετοχή των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην περιφερειακή ανάπτυξη: μια επισκόπηση των ευκαιριών και των προκλήσεων), Higher Education Management and Policy, 20(2): 11–41.

(3) Chirca, A., Lazar, D.T. (2021), Cluj-Napoca without students: an estimation of the gap in the city’s economy (Η Κλουζ-Ναπόκα χωρίς φοιτητές: μια εκτίμηση του χάσματος στην οικονομία της πόλης), Transylvanian Review of Administrative Sciences, 66E: 44-59.

(4) Goddard, J., Vallance, P. (2014), The university and the city (Το πανεπιστήμιο και η πόλη), Higher Education, 68(2): 319–321.

(5) Liddle J., Addidle G.D. (2022), The Changing Role of Universities in Society: Key Influences in The Role of Universities and HEIs in the Vulnerability Agenda. Rethinking University-Community Policy Connections (Ο μεταβαλλόμενος ρόλος των πανεπιστημίων: βασικές επιρροές στον ρόλο των πανεπιστημίων και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ατζέντα για την ευπάθεια. Επανεξέταση των δεσμών μεταξύ πανεπιστημίου και κοινότητας), Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-89086-5_3.

(6) Myklebust, J.P., Smidt, H. (2021), What is the role of universities in global upskilling? (Ποιος είναι ο ρόλος των πανεπιστημίων στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων σε παγκόσμιο επίπεδο;), University World News, διατίθεται στη διεύθυνση https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20210129110449887.

(7) Hammerbauer, M., Pavletić, P., Vespa, M. (2021) Brain drain in higher education in European context (Η διαρροή εγκεφάλων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο), τελική έκθεση — ESC41, διατίθεται στη διεύθυνση https://www.esu-online.org/wp-content/uploads/2021/03/Brain-Drain-final-report-ESC41-Google-Docs.pdf.

(8) Reichert, S. (2019), The Role of Universities in Regional Innovation Ecosystems (Ο ρόλος των πανεπιστημίων στα περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας), μελέτη της Ένωσης των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, διατίθεται στη διεύθυνση https://www.eua.eu/downloads/publications/eua%20innovation%20ecosystem%20report_final_digital.pdf.

(9) Jackson, N. J. (2011) Learning for a complex world: A lifewide concept of learning, education and personal development (Μαθαίνοντας για έναν περίπλοκο κόσμο: μια προσέγγιση μάθησης, εκπαίδευσης και προσωπικής ανάπτυξης που καλύπτει όλες τις πλευρές της ζωής). Bloomington, IN: Author House; Williams, S., Dodd, L. J., Steele, C., & Randall, R. (2015), A systematic review of current understandings of employability (Μια συστηματική επανεξέταση των τρεχουσών αντιλήψεων για την απασχολησιμότητα), Journal of Education and Work, τόμος 29, αριθ. 8, σ. 877-901.