Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Πράσινη Βίβλος: Η αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων"

(2000/C 117/01)

Στις 30 Ιουλίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πράσινη Βίβλο: Η αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων"

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών της ΟΚΕ για το σχετικό θέμα, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Φεβρουαρίου 2000 (εισηγητής: ο κ. Vever).

Κατά τη 370ή σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Μαρτίου 2000 (συνεδρίαση της 1ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 97 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την εξής γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Πράσινη Βίβλος για την αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων, που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον παρελθόντα Ιούλιο, αποτελεί την πρώτη πραγματική ευκαιρία για να εκτιμηθεί η πορεία της εφαρμογής της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ(1) στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά τη μεταφορά της στις εθνικές νομοθεσίες δεν επέτρεψαν να γίνει αυτή η εκτίμηση στην προηγούμενη έκθεση της Επιτροπής (Μάιος 1995).

1.2. Στις 22 Νοεμβρίου 1999, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διοργάνωσε στις Βρυξέλλες ακρόαση για την Πράσινη Βίβλο προκειμένου να συγκεντρωθούν οι μαρτυρίες και οι απόψεις των κοινωνικών και επαγγελματικών οργανώσεων, των επιχειρήσεων και των ενώσεων των καταναλωτών. Η παρούσα γνωμοδότηση της ΟΚΕ στηρίχθηκε ευρέως στις συζητήσεις της εν λόγω ακρόασης όσον αφορά τις παρατηρήσεις που διατυπώνει.

1.3. Τα τρία μεγάλα θέματα που τίθενται σήμερα αφορούν κυρίως:

- την αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας του 1985,

- τις επιλογές όσον αφορά μια ενδεχόμενη μεταρρύθμιση,

- τα μέσα για τη βελτίωση της παρακολούθησης και της πρόληψης.

2. Παρατηρήσεις σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας του 1985

2.1. Με την εν λόγω οδηγία επιδιώχθηκε η καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού προτύπου που θα εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη και θα βασίζεται σε μια ισορροπία μεταξύ πολιτών και παραγωγών, η οποία είναι απαραίτητο να διαφυλαχθεί, όπως το τονίζει η ίδια η Επιτροπή. Ο εν λόγω ευρωπαϊκός μηχανισμός στηρίζεται στις εξής έξι αρχές:

- στην αντικειμενική ευθύνη, χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί συγκεκριμένο ελάττωμα,

- στην ευθύνη που οφείλεται σε κάποια αιτία, κατά την οποία χρειάζεται να αποδειχθεί το ελάττωμα και η ζημία,

- στη νομική ευθύνη, κατά την οποία αποκλείεται η δυνατότητα παρέκκλισης λόγω της βούλησης των μερών,

- στη σχετική ευθύνη, η οποία παρέχει τη δυνατότητα στον παραγωγό να απαλλαγεί για ορισμένες περιπτώσεις οι οποίες απαριθμούνται περιοριστικά,

- στην ευθύνη του παραγωγού καταρχήν και εν ελλείψει του διανομέα ή του εισαγωγέα,

- στην περιορισμένη χρονικά ευθύνη, η οποία ορίζεται σε δέκα χρόνια από τη διάθεση του προϊόντος στο εμπόριο.

2.2. Η οδηγία του 1985 εφαρμόστηκε προοδευτικά όχι μόνο στα 15 κράτη μέλη αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες μη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, στην Ελβετία και στη Νορβηγία). Εκτός της Ευρώπης, οι διατάξεις της εν λόγω οδηγίας, λόγω της ισορροπίας που διασφαλίζει στα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη ενέπνευσαν επίσης συστήματα αστικής ευθύνης που καθιέρωσαν άλλες χώρες μη μέλη, όπως η Ιαπωνία, που προτίμησε αυτή τη μορφή προσέγγισης αντί του συστήματος των ΗΠΑ.

2.3. Αντιθέτως, η εφαρμογή της οδηγίας του 1985 καθυστέρησε λόγω της βραδύτητας που σημειώθηκε κατά τη μεταφορά της στα εθνικά δίκαια των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά συνέπεια, σήμερα η περίοδος παρακολούθησης της είναι πολύ περιορισμένη. Εξάλλου, φαίνεται ότι η οδηγία δεν έχει γίνει ακόμη αρκετά γνωστή σε ορισμένους δικαστές, δικηγόρους και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη· πρέπει να σημειωθούν ακόμη πρόοδοι όσον αφορά τη διάδοσή της.

2.4. Εάν η οδηγία συνετέλεσε ώστε να εναρμονισθούν προς τα άνω τα εθνικά συστήματα αστικής ευθύνης, οι διαφορές και οι επ' αυτών αποφάσεις των δικαστηρίων βασίστηκαν καταρχάς στην εθνική νομοθεσία η οποία πολλές φορές είναι αισθητά αυστηρότερη της οδηγίας. Πράγματι, η οδηγία δεν αποκλείει την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας, έστω και αυστηρότερης, και ο ζημιωθείς μπορεί να επικαλεστεί την εφαρμογή του εθνικού δικαίου όσον αφορά τη συμβατική ή εξωσυμβατική ευθύνη ή να επικαλεσθεί ένα ειδικό καθεστώς ευθύνης. Στα περισσότερα κράτη μέλη, μπορούν να λάβουν αποζημίωση από τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης ακόμη και όσοι υπέστησαν σωματική βλάβη.

2.5. Με τη γενική ισορροπία κόστους/οφέλους που καθιερώνεται από την οδηγία, επιδιώχθηκε να συνδυασθούν η προστασία των καταναλωτών, οι συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, και η παροχή κινήτρων για την καινοτομία και την ευθύνη. Η βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων και η μέριμνα για την πρόληψη συνέβαλαν στο να οριοθετηθεί με μεγάλη σαφήνεια το πρόβλημα των αποζημιώσεων και των ευθυνών. Ιδίως, τονίζεται ότι η καταγγελία ενός προϊόντος ως ελαττωματικού αναγκάζει σήμερα, όλο και πιο συχνά, τη σχετική επιχείρηση να αποσύρει από την αγορά το συγκεκριμένο προϊόν, ή όλη την ύποπτη σειρά παραγωγής, ή να ανακαλέσει για έλεγχο και επιδιόρθωση, όταν τίθεται σε αμφιβολία, ένα συγκεκριμένο εξάρτημα ενός σύνθετου προϊόντος, π.χ. στα αυτοκίνητα. Η ΕΕ έχει επίσης αναλάβει εκστρατείες ευαισθητοποίησης και πρόληψης με θετικά αποτελέσματα, π.χ. μέσω του προγράμματος Ehlass, σχετικά με τα ατυχήματα στο σπίτι. Φαίνεται επίσης ότι μεγάλος αριθμός των διαφορών ρυθμίστηκαν με φιλικό διακανονισμό, κυρίως μέσω συναινετικών αποζημιώσεων.

2.6. Ακόμη και αν είναι δύσκολο να εκτιμηθεί με ακρίβεια ο αντίκτυπος της οδηγίας στην ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά, φαίνεται εκ των προτέρων ότι είναι θετικός διότι συνέβαλε στην επίτευξη μεγαλύτερης ασφάλειας με την καθιέρωση ενός κοινού παρονομαστή αρχών και μεθόδων εκτίμησης των ευθυνών. Άλλωστε, οι διαφορετικές καταστάσεις που προκύπτουν λόγω συγκεκριμένων εθνικών διατάξεων που βασίζονται σε άλλα συστήματα υπολογισμού της ευθύνης, συμβατικού ή ποινικού χαρακτήρα, δεν φαίνεται, όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, να είχαν αρνητικές συνέπειες στις συναλλαγές.

3. Παρατηρήσεις όσον αφορά ενδεχόμενη αναθεώρηση

3.1. Το θέμα της ενδεχόμενης αναθεώρησης της οδηγίας του 1985 θέτει διάφορα προκαταρκτικά προβλήματα που πρέπει να τονισθούν:

3.1.1. όπως προαναφέρθηκε, δεν υπάρχουν ακόμη πληροφορίες για το σχηματισμό πλήρους και σαφούς εικόνας όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας, τα προβλήματα που τίθενται βάσει σημαντικών περιπτώσεων και τα ενδεχόμενα κενά στο κοινό καθεστώς που εφαρμόζεται, λόγω των πρόσφατων προθεσμιών για τη μεταφορά της σε όλα τα κράτη μέλη και της συνύπαρξής της, πέραν των κοινών κανόνων, με τις διάφορες εθνικές νομοθεσίες.

3.1.2. η αοριστία αυτή δεν διευκολύνει την τεκμηριωμένη ανάλυση με την οποία θα αξιολογηθούν και συνδυασθούν οι διαφορετικές απόψεις των διάφορων ενδιαφερομένων μερών, σε όλους τους τομείς που μπορεί να τεθεί το θέμα της μεταρρύθμισης·

3.1.3. η κατάσταση αυτή απαιτεί να θιγεί το θέμα της ενδεχόμενης αναθεώρησης με την απαραίτητη προσοχή διότι δεν πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο οι ισορροπίες που επεδίωξε να διασφαλίσει η οδηγία· πρέπει ακόμη να δοθεί αρκετός χρόνος για να ληφθούν υπόψη και οι εξελίξεις που σημειώνονται στον εν λόγω τομέα.

3.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι για έναν παρόμοιο προβληματισμό πρέπει να υπάρχουν οι εξής προϋποθέσεις. Πρέπει συγκεκριμένα:

- να ληφθεί ως βάση μια περισσότερο εμπεριστατωμένη παρατήρηση της σημερινής κατάστασης και των τρεχουσών εξελίξεων,

- να διατηρηθεί η γενική ισορροπία των συμφερόντων των ενδιαφερομένων μερών, η οποία συμβάλλει αποφασιστικά στο γενικό συμφέρον,

- να ληφθεί μέριμνα για την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς και τις απαιτήσεις της διεύρυνσης,

- να οριοθετηθούν οι αντίστοιχοι ρόλοι του νομοθέτη και των οικονομικών παραγόντων, ιδίως όσον αφορά την πρόληψη (εθελοντικές και συμβατικές προσεγγίσεις).

Οι συγκεκριμένες παρατηρήσεις που ακολουθούν πρέπει να εκτιμηθούν σύμφωνα με τα ανωτέρω.

3.3. Σχετικά με την αποκλειστικότητα της οδηγίας, η ΟΚΕ κρίνει προτιμότερο να διατηρηθεί στην παρούσα φάση της παρακολούθησης η συνύπαρξη του κοινού ευρωπαϊκού καθεστώτος, το οποίο εγγυάται η οδηγία, και των εθνικών νομοθεσιών οι οποίες αν συντρέχει λόγος μπορούν να είναι πιο απαιτητικές. Μπορεί να τεθεί το θέμα της ενδεχόμενης ευρωπαϊκής πλαισίωσης των εθνικών νομοθεσιών προκειμένου να αποφευχθεί η αύξηση των διαφορών, όμως η εν λόγω πλαισίωση θα εξαρτηθεί από την λεπτομερέστερη παρατήρηση των αποτελεσμάτων των εν λόγω διαφορών. Πάντως, δεν θα πρέπει να οδηγήσει στην αμφισβήτηση της ισορροπίας που έχει επιτευχθεί από την οδηγία.

3.4. Όσον αφορά το βάρος απόδειξης, στην οδηγία ορίζεται ότι ο ζημιωθείς απαλλάσσεται από το να αποδείξει το σφάλμα του παραγωγού, ενώ αντιθέτως οφείλει να αποδείξει την αιτιώδη συνάφεια ζημίας και ελαττωματικού προϊόντος. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι με το μηχανισμό αυτό φαίνεται να επιτυγχάνεται, γενικά, ισορροπία. Πράγματι:

3.4.1. Η αιτιώδης συνάφεια φαίνεται απαραίτητη σε ένα καθεστώς αποκλειστικής ευθύνης, στο οποίο αποτελεί το βασικό στοιχείο. Συμβάλλει άμεσα στην ισορροπία της ευρωπαϊκής οδηγίας προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων μερών και πρέπει να διαφυλαχθεί.

3.4.2. Η ισορροπία αυτή και ο νομικός συλλογισμός στον οποίο βασίζεται δεν είναι καθόλου συμβατή με την αντίθετη άποψη για ένα σύστημα ευθύνης με τη μορφή της ευθύνης μεριδίου αγοράς (market share liability), όπως αυτό εφαρμόσθηκε σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις από τον αμερικανό δικαστή. Η εφαρμογή παρόμοιου συστήματος στην Ευρώπη δεν μπορεί να δικαιολογηθεί εφόσον η οδηγία του 1985 παρέχει στον ενάγοντα τη νομική εξασφάλιση ότι θα έχει πάντοτε απέναντί του συγκεκριμένο υπεύθυνο. Αντίθετα, παρόμοιο σύστημα θα δημιουργήσει ένα ακόμη ρήγμα και στην έννοια της αστικής ευθύνης, εισάγοντας συνάμα στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων ανάλογα με τα μερίδια της αγοράς. Η εφαρμογή του θα καταστήσει δύσκολη τη λειτουργία των ασφαλιστικών μηχανισμών σε συγκεκριμένες βάσεις. Τέλος, θα έχει αποτρεπτικά αποτελέσματα που θα είναι πολύ αρνητικά για την αυτόνομη ευθύνη και την πρόληψη στην επιχείρηση που πρέπει να ενισχυθεί περισσότερο από ποτέ.

3.4.3. Ο στόχος είναι να παροτρυνθούν οι επιχειρήσεις να εφαρμόσουν με δική τους βούληση κριτήρια διαφάνειας και να λάβουν δεόντως υπόψη τα επιχειρήματα που προβάλλει ο ενάγοντας. Επίσης, θα ήταν σκόπιμο να βελτιωθεί η θέση του ζημιωθέντος όσον αφορά την απόδειξη της αιτιώδους συνάφειας.

3.5. Η ρήτρα απαλλαγής σε περίπτωση κινδύνων ανάπτυξης διατηρήθηκε στα 10 από τα 15 κράτη μέλη. Στα 5 κράτη μέλη που δεν εφαρμόζεται δεν εμφανίσθηκαν μέχρι σήμερα σχετικές περιπτώσεις. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η διατήρηση της ρήτρας απαλλαγής σε περίπτωση κινδύνων ανάπτυξης δικαιολογείται κυρίως από την ανάγκη να προστατευθεί η ικανότητα καινοτομίας της επιχείρησης, ενώ ο ζημιωθείς μπορεί να στηρίξει σε άλλη βάση το αίτημα περί ευθύνης. Εξάλλου, οι κίνδυνοι ανάπτυξης είτε είναι ανέφικτο να ασφαλισθούν είτε μπορούν να ασφαλισθούν υπό εξωπραγματικούς όρους οι οποίοι θα είναι επαχθέστατοι και μάλιστα αδύνατο να τηρηθούν από τις επιχειρήσεις, ιδίως από τις ΜΜΕ.

3.6. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το ανώτατο όριο που μπορεί να τεθεί, σε προαιρετική βάση, από τα κράτη μέλη, και το οποίο τέθηκε από τρία κράτη μέλη, δεν φαίνεται να χρειάζεται να τροποποιηθεί. Πράγματι, η αύξηση του ανωτάτου ορίου πιθανόν να δυσχεράνει την προσφυγή στις ασφαλιστικές εταιρείες. Η κατάργηση του ανωτάτου ορίου θα καθιστούσε ακόμα δυσκολότερη την προσφυγή.

3.7. Όσον αφορά τις προθεσμίες παραγραφής, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η δεκαετής περίοδος αποτελεί μέρος της γενικής ισορροπίας του κοινού καθεστώτος των διατάξεων της οδηγίας και πρέπει να διατηρηθεί, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη ότι δεν αποκλείει μεγαλύτερης διάρκειας παραγραφές βάσει άλλων ρυθμίσεων. Εάν επιμηκυνθούν οι προθεσμίες αυτές, τότε εισερχόμεθα στη λογική της κοινωνικοποίησης του κινδύνου με τις συλλογικές του υποχρεώσεις και τον οικονομικό του κίνδυνο, ενώ οι ασφαλιστές είναι πιθανόν να θέσουν τέλος σε ορισμένες συμβάσεις.

3.8. Η ΟΚΕ ευνοεί την ανάπτυξη ασφαλιστικών μηχανισμών που θα διευκολύνουν τη ρύθμιση των ζημιών, επισημαίνει πάντως ότι η εισαγωγή διατάξεων για υποχρεωτική ασφάλιση θα δημιουργήσει προβλήματα κόστους. Δεν πρέπει λεπτομερείς ρυθμίσεις, στον εν λόγω τομέα, να μειώσουν την ικανότητα καινοτομίας των επιχειρήσεων, επιβαρύνοντας υπερβολικά το κόστος, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ΜΜΕ.

3.9. Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας του 1985 αφορά μόνο τα προϊόντα. Το 1999 επεκτάθηκε και στις μη μεταποιημένες γεωργικές ύλες. Στην οδηγία του 1985 δεν περιλαμβάνεται η κάλυψη της ευθύνης για την παροχή ελαττωματικών υπηρεσιών λόγω της ιδιαιτερότητας των προβλημάτων που παρουσιάζουν. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή μελετά την ανάληψη νέας πρωτοβουλίας στην οποία θα λαμβάνεται υπόψη η ιδιαιτερότητα αυτή. Τα ακίνητα που παρουσιάζουν επίσης πολύ ειδικά χαρακτηριστικά (τομέας με υψηλή τυποποίηση, ποικιλία ενσωματωμένων προϊόντων, σταθερότητα έργου, κ.λπ.) δεν υπάγονται επίσης στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και γι' αυτά ισχύουν κυρίως οι εθνικές νομοθεσίες. Κρίνεται σκόπιμο να προσαρμοσθεί στα πρόσφατα δεδομένα η αξιολόγηση στα διάφορα κράτη μέλη του ισχύοντος νομικού καθεστώτος των ειδικών προβλημάτων και των εξελίξεων που σημειώνονται στον τομέα αυτό, με την ευκαιρία της αναγκαίας παρακολούθησης του καθεστώτος της αστικής ευθύνης στην ΕΕ.

3.10. Συνολικά, πολλοί προβληματισμοί οδηγούν σήμερα την ΟΚΕ στη διατύπωση επιφυλάξεων όσον αφορά ενδεχόμενη τροποποίηση της οδηγίας του 1985:

- η ισορροπία που έχει επιτευχθεί από την οδηγία φαίνεται, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, γενικά ικανοποιητική και πρέπει να αποφευχθούν εξειδικευμένες τροποποιήσεις για να μην τεθεί σε κίνδυνο,

- η περίοδος παρακολούθησης της εφαρμογής της οδηγίας είναι ακόμη αρκετά σύντομη και χρειάζεται να συμπληρωθεί,

- μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν περιπτώσεις που να συνηγορούν σαφώς υπέρ της τροποποίησης της οδηγίας,

- η εισαγωγή νέων ευρωπαϊκών διατάξεων θα απαιτήσει εκ νέου την έναρξη μιας μακράς και αβέβαιης διαδικασίας ενώπιον των εθνικών κοινοβουλίων,

- η υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες δημιουργεί ήδη μεγάλες απαιτήσεις για τις χώρες αυτές και συνηγορεί επίσης υπέρ της σταθερότητας του ευρωπαϊκού καθεστώτος στην παρούσα περίοδο.

3.11. Αντίθετα, η ΟΚΕ θεωρεί απολύτως αναγκαίο να αναπτυχθεί δυναμικά, πάνω σε καλύτερες βάσεις, η λεπτομερής παρακολούθηση της εφαρμογής της οδηγίας και της εξέλιξης των συστημάτων αστικής ευθύνης στα διάφορα κράτη μέλη, μέσω της δημιουργίας ενός αποτελεσματικού μηχανισμού που θα επιτρέπει την καλύτερη συγκέντρωση των δεδομένων, και με την παράλληλη ανάληψη νέων δράσεων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ασφάλεια και την πρόληψη.

4. Συστάσεις για να βελτιωθεί η παρακολούθηση και η πρόληψη

4.1. Από τις προηγούμενες διαπιστώσεις, όσον αφορά την καλή κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας των εθνικών καταστάσεων, η ΟΚΕ συνάγει ότι η παρακολούθηση της εφαρμογής της οδηγίας του 1985, δηλαδή οι εξελίξεις των εθνικών συστημάτων της αστικής ευθύνης και των πρωτοβουλιών σχετικά με την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών, απαιτεί την καθιέρωση κοινών μέσων παρακολούθησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να προωθήσει την εν λόγω παρακολούθηση η οποία φαίνεται ήδη ως απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε μεταγενέστερη μεταρρύθμιση της οδηγίας.

4.2. Προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να δημιουργήσει, πάνω σε ρεαλιστικές και λειτουργικές βάσεις, ένα παρατηρητήριο για την παρακολούθηση της κατάστασης αυτής. Το παρατηρητήριο αυτό, στο οποίο θα πρέπει να συμμετέχουν οι διάφοροι ενδιαφερόμενοι κύκλοι (ιδίως διοικήσεις, νομικά επαγγέλματα, κοινωνικοί και επαγγελματικοί κύκλοι, ενώσεις καταναλωτών), θα τροφοδοτείται με στοιχεία από τράπεζα δεδομένων, που θα είναι συνδεδεμένη με το Διαδίκτυο (Internet), και τα οποία θα προσαρμόζονται τακτικά. Θα είναι αρμόδιο να ελέγχει:

- τη νομική εφαρμογή της οδηγίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση,

- τα ειδικά προβλήματα που παρουσιάζονται σε τομείς και κλάδους που δεν καλύπτει η οδηγία,

- τις πληροφορίες που παρέχονται από τα προγράμματα για την προώθηση της ασφάλειας που υλοποιούνται σε εθνικό ή κοινοτικό επίπεδο, όπως το πρόγραμμα ehlass για τα κατ' οίκον ατυχήματα,

- τις συγκριτικές εξελίξεις στα κράτη μέλη, κυρίως για τους νέους τομείς σε σχέση με την οδηγία ή για αυτούς που εξέρχονται των ορίων της οδηγίας,

- την εξέλιξη ιδίως της νομολογίας στα διάφορα κράτη μέλη,

- τη σύγκριση των καταστάσεων που επικρατούν στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες με τις αντίστοιχες των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ),

- τον αντίκτυπο της εν λόγω νομικής κατάστασης και της εξέλιξής τους όσον αφορά τη λειτουργία της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς.

4.3. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή θα διαθέτει ένα μέσο ανάλυσης που θα της επιτρέψει να προετοιμάσει τα προσεχή χρόνια, και το αργότερο εντός 5ετίας, εμπεριστατωμένη έκθεση όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας και τεκμηριωμένες προτάσεις για την προσαρμογή και συμπλήρωσή της.

4.4. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης το ρόλο κλειδί που διαδραματίζει μία αποτελεσματική και συντονισμένη πολιτική πρόληψης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρατών μελών. Για την προώθηση αυτή πρέπει να συμβάλουν πολλά στοιχεία, όπως:

4.4.1. η ενίσχυση της πρόληψης καθιστά απαραίτητη τη διατήρηση των κινήτρων, ενώ η διατήρηση των ευθυνών, που θα προσδιορίζονται ικανοποιητικά, συμβάλλει επίσης σε μεγάλο βαθμό·

4.4.2. η νέα υπό κατάρτιση ευρωπαϊκή οδηγία για την ασφάλεια των προϊόντων θα επιτρέψει να δοθούν καλύτερες εγγυήσεις αξιοπιστίας και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης και της απόσυρσης προϊόντων για την αποφυγή ζημιών·

4.4.3. η τυποποίηση πρέπει να αναπτυχθεί περισσότερο σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε συνδυασμό με τις κυριότερες απαιτήσεις των οδηγιών, πράγμα που συνεπάγεται την ενίσχυση των μέσων των ευρωπαϊκών οργανισμών τυποποίησης, ιδίως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN), της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (Cenelec) και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τυποποίησης στον Τομέα των Τηλεπικοινωνιών (ETSI)·

4.4.4. οι πιστοποιήσεις και οι αμοιβαίες αναγνωρίσεις των πιστοποιήσεων διαδραματίζουν, επίσης, σημαντικό ρόλο για τη βελτίωση της ασφάλειας των προϊόντων και για την ενημέρωση των καταναλωτών: και στον εν λόγο τομέα πρέπει να καταβληθεί μια πρόσθετη προσπάθεια·

4.4.5. κώδικες συμπεριφοράς, εκστρατείες με στόχο την ποιότητα και την εξασφάλισή της, συμβατικές ρυθμίσεις σε επίπεδο επιχείρησης ή τομέα, καλούνται επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής πρόληψης.

4.5. Πρέπει να βελτιωθούν και τα διάφορα επίπεδα εκπαίδευσης, δηλαδή:

- η εκπαίδευση και η γενική κατάρτιση από την πρωτοβάθμια και σε όλες τις βαθμίδες της,

- η ευαισθητοποίηση και κατάρτιση όλων των παραγόντων της επιχείρησης (επιχειρηματίες, στελέχη, υπάλληλοι, συνδικάτα κ.λπ.) όσον αφορά τις απαιτήσεις ποιότητας και ασφάλειας των προϊόντων,

- η εκπαίδευση των πολιτών και των καταναλωτών μέσω κυρίως εκστρατειών ενημέρωσης,

- η επιμόρφωση των λειτουργών της δικαιοσύνης, σχετικά επίσης και με τις διατάξεις της οδηγίας του 1985.

4.6. Η εγγύηση της αποκατάστασης των ζημιών μπορεί να βελτιωθεί με την ανάπτυξη ασφαλιστικών συστημάτων. Αυτό βέβαια συνεπάγεται ότι τα συστήματα αυτά θα μπορούν να καλύπτουν κινδύνους που είναι ομοειδείς και μπορούν να προσδιορισθούν, ιδίως στο ειδικό πλαίσιο των επαγγελματικών κλάδων. Φαίνεται εξάλλου αναγκαίο να συνδυασθεί η εν λόγω εγγύηση αποκατάστασης με τη διατήρηση και την ανάπτυξη κινήτρων, με τη συναίσθηση των ευθυνών και την πρόληψη, πράγμα που οδηγεί στο να προτιμηθεί το σύστημα της ασφάλισης αντί της προσφυγής σε ταμεία εγγυήσεων.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ισορροπία κόστους/οφέλους που έχει επιτευχθεί με την οδηγία του 1985 φαίνεται γενικά ικανοποιητική παρά τις δυσκολίες να γίνουν κατανοητές όλες οι συνέπειές της. Η αιτία των εν λόγω δυσκολιών οφείλεται στις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά την εφαρμογή της οδηγίας και στις εξελίξεις, ορισμένες φορές διαφορετικές, των εθνικών συστημάτων οι οποίες προχωρούσαν και πέραν των κοινών διατάξεων, παρά τις προσεγγίσεις που επεδιώχθησαν με την οδηγία. Ακόμη και εάν είναι αδύνατο να αποκλεισθεί η πιθανότητα εξέλιξης της ευρωπαϊκής οδηγίας στο μέλλον, σήμερα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διατήρηση της υφιστάμενης γενικής ισορροπίας, στην καλύτερη παρακολούθηση της εφαρμογής της οδηγίας και των εξελίξεων των εθνικών συστημάτων και σε μία καλύτερη κοινή πολιτική πρόληψης.

5.2. Προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να συστήσει παρατηρητήριο για την εν λόγω κατάσταση, σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους κύκλους (διοικήσεις, νομικά επαγγέλματα, κοινωνικούς και επαγγελματικούς κύκλους, ενώσεις των καταναλωτών) προκειμένου να υποβάλουν μεταγενέστερα, το αργότερο εντός πενταετίας, λεπτομερή έκθεση σχετικά με:

- τη νομική εφαρμογή της οδηγίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση,

- τις συγκριτικές εξελίξεις και νομολογίες των κρατών μελών, κυρίως για τους νέους τομείς σε σχέση με την οδηγία ή για αυτούς που εξέρχονται των ορίων της οδηγίας,

- τη σύγκριση των καταστάσεων που επικρατούν στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες με τις αντίστοιχες των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ),

- τον αντίκτυπο της εν λόγω νομικής κατάστασης και της εξέλιξής της όσον αφορά τη λειτουργία της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς.

5.3. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης ότι, κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου, η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει μια φιλόδοξη και συνεπή πολιτική πρόληψης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που θα συμπεριλαμβάνει:

- την προσαρμογή των κυριότερων απαιτήσεων ασφάλειας μέσω των οδηγιών,

- την επέκταση και την ενίσχυση των ευρωπαϊκών προτύπων,

- την ανάπτυξη των πιστοποιήσεων και των αμοιβαίων αναγνωρίσεων,

- την προώθηση των κωδίκων συμπεριφοράς, των συμβατικών διατάξεων και των εκστρατειών για την προώθηση της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων,

- τη μεγαλύτερη ενίσχυση των δραστηριοτήτων εκπαίδευσης για όλους τους ενδιαφερόμενους κύκλους.

Βρυξέλλες, 1η Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) ΕΕ L 210 της 7.8.1985, σ. 29.