8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/33 
Γνωμοδότηση για την οικονομική κατάσταση της Κοινότητας στα μέσα του 1988 
(88/C 208/11) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, στις 15 Δεκεμβρίου 1987, σύμφωνα με τις διατάξεις 
του άρθρου 20 παράγραφος 4 του εσωτερικού της κανονισμού να καταρτίσει γνωμοδότηση για την 
«οικονομική κατάσταση στα μέσα του 1988». 
Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοι­
μασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 16 Μαΐου 1988, με βάση την 
εισήγηση του κ. Drago. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη διάρκεια της 256ης συνόδου ολομέλειας της, συνε­
δρίαση της 2ας Ιουνίου 1988, υιοθέτησε με πολύ μεγάλη πλειοψηφία, δύο ψήφους κατά και καμία 
αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Εισαγωγή 
Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας εντοπίζει ορισμένες 
προτεραιότητες των δράσεων της οικονομικής πολιτικής, 
κατάλληλες για την ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής οικονομίας 
και για την ανάπτυξη της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας. 
Οι πτυχές που αφορούν την ανάλυση της κοινωνικής κατά­
στασης εξετάζονται στη σχετική γνωμοδότηση, στην οποία 
τονίζεται η συμπληρωματικότητα των δύο πολιτικών, που 
υποστηρίζει ανέκαθεν η ΟΚΕ, το γεγονός δηλαδή ότι αφενός 
η κοινωνική πολιτική μπορεί να προσανατολισθεί, με την 
απαραίτητη ευελιξία, στην υποστήριξη της οικονομίας, και 
αφετέρου η οικονομία μπορεί να αποτελεί εγγύηση για την 
προστασία και τη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών. 
1. Γενικές εκτιμήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι οικονομικές πολιτικές των κρα­
τών μελών της ΕΟΚ, κατά το 1988, πρέπει να δίνουν προ­
τεραιότητα στην αποδέσμευση της ευρωπαϊκής οικονομικής 
συγκυρίας από τις ανασφάλειες που κληρονομήθηκαν από το 
παρελθόν έτος, σε ένα ιδιαιτέρως ασταθές διεθνές πλαίσιο. 
Για το σκοπό αυτό, οι κυβερνήσεις και τα όργανα της Κοινό­
τητας πρέπει να εντάξουν το συντονισμό των οικονομικών 
πολιτικών σε ένα πλαίσιο κατάλληλων δράσεων και αμοι­
βαίας υποστήριξης, ώστε να επιτευχθεί: 
— η υπέρβαση του σημερινού ποσοστού μεγέθυνσης που 
είναι μικρό και ανεπαρκές για να ευνοήσει τη μείωση του 
ποσοστού ανεργίας, το οποίο έγινε πλέον ο οικονομικός 
δείκτης της κοινωνικής περιθωριοποίησης, 
— η επιστροφή σε μεγαλύτερη σταθερότητα στις σχέσεις 
μεταξύ των σπουδαιότερων νομισμάτων και των χρηματα­
γορών, 
— η πραγματοποίηση σημαντικών διορθώσεων στις διεθνείς 
ανισορροπίες ώστε να μειωθεί η επίπτωση κυρίως στις 
πλέον ευάλωτες περιοχές. 1.2. Η ανάκαμψη της ανάπτυξης στην Ευρώπη και η μεγα­
λύτερη σύγκλιση των μακροοικονομικών αποτελεσμάτων 
μπορούν να αναθερμάνουν τη στρατηγική της συνεργασίας 
για την ανάπτυξη και την απασχόληση και, ταυτόχρονα, να 
διευκολύνουν τη σταθεροποίηση της διεθνούς συνεργασίας. 
Μέχρι στιγμής η στρατηγική συνεργασίας δεν έδωσε τα 
αναμενόμενα αποτελέσματα λόγω ελλειπούς δέσμευσης των 
κυβερνήσεων των Δώδεκα, πράγμα που δημιουργεί ορισμένη 
απογοήτευση στους κοινωνικούς παράγοντες και μπορεί να 
αποτελέσει εμπόδιο στην εφαρμογή μιας γαλήνιας και χωρίς 
συγκρούσεις στρατηγικής. 
Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι συνεργασίες που απορρέουν από ένα 
συνολικό πλαίσιο σύγκλισης, συντονισμού και εναρμόνισης 
μπορούν να συμβάλουν στην ισόρροπη διαδικασία ανάπτυξης 
της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στον κοινοτικό 
χώρο και, ταυτόχρονα, στην ολοκλήρωση της εχωτερικής 
αγοράς μέχρι το 1992, και την πλήρη χρησιμοποίηση των 
δυνατοτήτων της και των κινήτρων της. 
1.3. Η μεγέθυνση και η ανάπτυξη, η σταθερότητα και η 
αποκατάσταση των ισορροπιών, αποδεικνύεται ότι είναι στό­
χοι στενά συνδεδεμένοι, οι οποίοι είναι αδύνατο να επιτευ­
χθούν μεμονωμένα. Κατά συνέπεια είναι απαραίτητο να 
συντονιστούν όλοι οι ενδιάμεσοι στόχοι και τα μέτρα οικονο­
μικής πολιτικής με τρόπο που να μην εξαντλούν την αποτε­
λεσματικότητα τους στα κοινοτικά πλαίσια και να επιτυγχά­
νουν θετικούς στόχους στη διεθνή συνεργασία. Ο Γύρος της 
Ουρουγουάης αποτελεί σχετικά μια σημαντική στιγμή. 
1.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει εξάλλου ότι οι ενδείξεις από τις 
χρηματαγορές και τις αγορές συναλλάγματος κατά το 1987 
μαρτυρούν μια ανασφάλεια που μπορεί να έχει αρνητικές 
συνέπειες στην πραγματική οικονομία. Εξάλλου οι συντο­
νισμένες δράσεις για τις συναλλαγματικές τιμές και οι κοινές 
δηλώσεις των κυριότερων βιομηχανικών χωρών δεν εξασφα­
λίζουν πλέον, όπως στο παρελθόν, την αναγκαία εμπιστοσύνη 
στους οικονομικούς φορείς και τις χρηματαγορές, και δεν 
εξασφαλίζουν τον αποτελεσματικό συντονισμό για την 
ανάληψη μιας μεσοπρόθεσμης κοινής δράσης για την 
ανακοπή της ύφεσης. 
1.5. Συνεπώς, το γεγονός ότι επείγει η αναπροσαρμογή των 
βασικών οικονομικών μεγεθών προς την κατεύθυνση μιας 
Αριθ. C 208/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
μεγαλύτερης ανάπτυξης και με τις αναγκαίες αναπροσαρμο­
γές ανάμεσα στις γεωοικονομικές περιοχές, απαιτεί να λάβει 
η ευρωπαϊκή και η διεθνής συνεργασία τη μορφή πολιτικών 
αποφάσεων που θα είναι κατάλληλες να αντιμετωπίσουν τον 
κίνδυνο της κρίσης και να επανασυνδέσουν τα νήματα του 
συντονισμού μεταξύ νομισματικών και πραγματικών μετα­
βλητών. 
2. Οικονομικές προβλέψεις της Επιτροπής για το 1988 
2.1. Στις αρχές του 1988, μετά την ταραχή που προκλήθηκε 
στις διεθνείς χρηματαγορές και τη χρηματιστηριακή κρίση, 
η Επιτροπή, όπως και άλλοι διεθνείς οργανισμοί [Διεθνές 
νομισματικό ταμείο (ΔΝΤ), Οργανισμός οικονομικής συνερ­
γασίας και ανάπτυξης (ΟΟΣΑ)] θεωρούσαν βέβαια μια μεγάλη 
επιβράδυνση της οικονομικής μεγέθυνσης. 
Τα γεγονότα αυτά, όμως, αποδείχθηκε ότι είχαν μικρότερες 
αρνητικές συνέπειες από ότι προβλέπονταν, πράγμα που 
οδήγησε στην αναθεώρηση των προβλέψεων με ευνοϊκότερο 
πνεύμα. 
2.2. Οι προβλέψεις της Επιτροπής βασίζονται στην τεχ­
νική υπόθεση ότι θα διατηρηθούν οι συναλλαγματικές ισοτι­
μίες στα επίπεδα που είχαν σημειωθεί το πρώτο τρίμηνο του 
1988 (1 Δολ. ΗΠΑ = 1,67 ΓΜ και 1 Δολ. ΗΠΑ = 127 
Γιεν). Στηρίζονται επίσης στην υπόθεση για συνέχιση της 
οικονομικής ανάπτυξης σε διεθνές επίπεδο. Το διεθνές εμπό­
ριο θα έπρεπε να αυξηθεί κατά 5-6% περίπου το 1988 και 
1989. Η υλοποίηση αυτής της υπόθεσης αποτελεί σημαντική 
προϋπόθεση για την προοπτική ανάπτυξης της Κοινότητας. 
2.3. Μετά από μια αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου 
προϊόντος (ΑΕΠ) ελαφρώς μεγαλύτερη από 2,5% κατά το 
1987 αναμένεται ένα παρόμοιο ποσοστό για το 1988. Όπως 
κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών, η ανάπτυξη θα 
συνεχίσει να ενισχύεται από τη δυναμική εξέλιξη της εσωτε­
ρικής ζήτησης, της οποίας όμως ο ρυθμός θα μειωθεί ελαφρά 
το 1988 και το 1989. 
Η επιβράδυνση της ανάπτυξης που απορρέει από το εξωτε­
ρικό υπόλοιπο θα μειωθεί ελάχιστα. 
2.4. Οι πλέον δυναμικοί συντελεστές της εσωτερικής ζήτη­
σης θα είναι, όπως κατά το 1987, η ιδιωτική κατανάλωση και 
οι επενδύσεις σε μηχανές και σε εξοπλισμό. 
2.5. Η οικονομική ανάπτυξη θα οδηγήσει σε αύξηση της 
απασχόλησης κατά 0,8% τόσο για το 1988 όσο και για το 
1989. Το ποσοστό ανεργίας θα μειωθεί ελαφρά κατά 0,2% σε 
σχέση με το 1987, θα υπερβαίνει όμως σταθερά το 11 % 
του ενεργού πληθυσμού, δηλαδή θα υπάρχουν πλέον των 
15 εκατομμυρίων άνεργοι κατά το 1989. Τα ποσοστά πλη­
θωρισμού θα συγκλίνουν προς τα κάτω (περίπου 3%). Το 
πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της ΕΟΚ 
(1% του ΑΕΠ το 1987) θα πρέπει να μειωθεί (+1/4% του 
ΑΕΠ το 1989). 2.6. Από τις προβλέψεις αυτές φαίνεται ότι, ακόμη και 
χωρίς την ενδεχόμενη επιβράδυνση της ανάπτυξης το 1988, 
τα υφιστάμενα ποσοστά ανάπτυξης δεν θα μπορέσουν να 
επιδράσουν σημαντικά στο επίπεδο της απασχόλησης. Η 
συνέχιση εξάλλου των σημερινών τάσεων μπορεί να καταστεί 
προβληματική λόγω του γεγονότος ότι η εξωτερική επίδραση 
θα γίνει αισθητή στις χώρες που σημείωσαν τη μεγαλύτερη 
ανάπτυξη και συμμετείχαν σημαντικά στο ενδοκοινοτικό 
εμπόριο και στην προώθηση της οικονομίας (Ισπανία, Πορτο­
γαλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ιταλία). 
3. Οι βάσεις για μια δράση προώθησης της ευρωπαϊκής οικο­
νομίας 
3.1. Οι δυνατότητες επιτυχίας μιας δράσης για την προώ­
θηση της ευρωπαϊκής οικονομίας πρέπει, σύμφωνα με την 
ΟΚΕ, να αναζητηθούν σε ένα σύνολο καθοριστικών συνερ­
γιών με βάση δύο διαφορετικές θετικές κατευθυντήριες γραμ­
μές ενίσχυσης της κοινοτικής ολοκλήρωσης, τόσο μελ­
λοντικά αλλά και όσον αφορά τις μακροοικονομικές προ­
βλέψεις για το τρέχον έτος. 
3.2. Το πρώτο βασικό στοιχείο θα πρέπει να αναζητηθεί 
στη γενική συμβιβαστική λύση που επιτεύχθηκε στο Ευρωπα­
ϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών (11 και 12 Φεβρουαρίου). 
Η συμφωνία αυτή στο σύνολο της — διαρθρωτικά ταμεία, 
δημοσιονομική πειθαρχία, ίδιοι πόροι και μέτρα σταθεροποί­
ησης των γεωργικών δαπανών — ανταποκρίνεται στους πολι-
τικοθεσμικούς όρους που αναφέρονται στο σχέδιο Delors 
«Προϋποθέσεις επιτυχίας της Ενιαίας Πράξης» και στις 
θέσεις που διετύπωσε η ΟΚΕ στις σχετικές γνωμοδοτήσεις 
της. 
3.3. Η Κοινότητα των Δώδεκα είναι τώρα σε θέση να επιτα­
χύνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για την ολοκλήρωση 
της εσωτερικής αγοράς. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να 
διατηρήσουν με συνέπεια την επιτευχθείσα συναίνεση για τις 
διαδικασίες προσέγγισης, εναρμόνισης και ελευθέρωσης που 
συνεπάγεται η συνολική ενοποίηση. 
3.4. Στα πλαίσια της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς 
θα έχουν όλο και μεγαλύτερη σημασία, ως παράμετροι αναφο­
ράς για την επαλήθευση της αντιστοιχίας του συνόλου των 
μακροοικονομικών πολιτικών στήριξης με την οικονομική 
ανάπτυξη και το στόχο του 1992, οι αξίες που εκφράζουν οι 
δυναμικές ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς. 
3.5. Το δεύτερο βασικό στοιχείο για το 1988 συνίσταται 
σε ένα ακόμα θετικό πλαίσιο, που επιβεβαιώνεται από τις 
προβλέψεις της Επιτροπής, αλλά που είναι απαράδεκτο λόγω 
της διατήρησης του σημερινού ποσοστού ανεργίας. 
3.6. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι πραγματοποιήθηκαν μελέτες για 
λογαριασμό της Επιτροπής με θέμα την αξιολόγηση των 
πλεονεκτημάτων της εσωτερικής αγοράς (Έκθεση Cecchini) 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/35 
και την επίπτωση των περιφερειακών πολιτικών (Cambrigde 
University). Η ΟΚΕ λυπάται για το γεγονός ότι πληροφο­
ρήθηκε την ύπαρξη αυτών των μελετών από τον τύπο και όχι 
με την απευθείας αποστολή τους στα μέλη της. Η ΟΚΕ 
συνεπώς επιφυλάσσεται να εκφράσει τη γνώμη της. 
4. Πλαίσιο και προτάσεις της ΟΚΕ για μια δυναμικότερη 
ανάπτυξη 
4.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι κινήσεις για μια αυτόνομη 
δυναμική ανάπτυξη της Ευρώπης μπορούν να προκληθούν 
από μια αναπροσαρμογή στη σύνθεση των οικονομικών πολι­
τικών των κρατών μελών και εφόσον τα κράτη μέλη πεισθούν 
και δράσουν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα. 
4.2. Αν συνεχισθεί με συνέπεια αυτή η πολιτική θα ανατρέ­
ψει τα συσσωρευμένα εμπόδια που επιβραδύνουν την 
ανάπτυξη και θα προκαλέσει τη δημιουργία ενός πολ­
λαπλασιαστή, με διανεμητική αποτελεσματικότητα, ικανού 
να οδηγήσει στην αλληλοεπίδραση των μακροοικονομικών 
πολιτικών με τις κοινοτικές και εθνικές διαρθρωτικές πολιτι­
κές. Βραχυπρόθεσμα η ΟΚΕ πιστεύει ότι έχουν προτεραιό­
τητα οι δράσεις για: 
— τη στήριξη της εσωτερικής ζήτησης μέσω της δυναμικής 
εξέλιξης των επενδύσεων και της σωστής εξέλιξης της 
ιδιωτικής κατανάλωσης, με τη διατήρηση τουλάχιστον 
της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών και της βελτίω­
σης της για τα πιο μειονεκτικά στρώματα του πληθυσμού 
(άνεργοι, συνταξιούχοι), 
— τη βελτίωση των γενικών και ειδικών συνθηκών για τις 
επενδύσεις επέκτασης και τους τομείς των καινοτομιών, 
με τη διευκόλυνση κατάλληλων επιλογών και τη μείωση 
των πραγματικών επιτοκίων, ώστε να επιβεβαιωθεί ο στό­
χος της σταθερότητας, μεσοπρόθεσμα και να μη τροφοδο­
τηθεί ο πληθωρισμός, 
— τη μεγαλύτερη ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού 
Συστήματος (ΕΝΣ) και τη διεύρυνση του ρόλου του ECU, 
για να βελτιωθεί η διαχείριση του συστήματος και να 
ενισχυθεί η χρησιμοποίηση του ECU. 
Α. Ενθάρρυνση της συνολικής ζήτησης 
4.3. Τα μέσα για ένα μεγαλύτερο εσωτερικό οικονομικό 
δυναμισμό πρέπει να οδηγήσουν σε ποσοστά αύξησης της 
συνολικής ζήτησης που θα ανταποκρίνονται στις πραγματι­
κές δυνατότητες των επιμέρους οικονομιών. Αυτό σημαίνει 
ότι: 
— Οι χώρες με χαμηλό πληθωρισμό, πλεονασματική 
προσφορά εργασίας και συναλλαγματική ισοτιμία του 
νομίσματος τους που συμβάλλει στον αποπληθωρισμό 
πρέπει να υποκινήσουν την εσωτερική ζήτηση πιο 
δραστικά. Στις χώρες αυτές παραμένει ακόμα περιοριστι­
κός ο προσανατολισμός των φορολογικών πολιτικών. Η 
ΟΔΓ ιδιαίτερα θα έπρεπε να επιδείξει μεγαλύτερη προ­θυμία για μια μείωση του εμπορικού πλεονάσματος και για 
την αντικατάσταση της εξωτερικής από την εσωτερική 
ζήτηση. 
— Οι χώρες με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και ισχυρή 
εξωτερική εξάρτηση πρέπει να διατηρήσουν ένα επίπεδο 
εσωτερικής ζήτησης που να συμβιβάζεται με τις απαιτού­
μενες τροποποιήσεις στη σύνθεση των δαπανών και στη 
μείωση του χρηματοδοτικού ελλείμματος. Οι χώρες αυτές 
δεν μπορούν να αναπτύξουν αυτόνομη επεκτατική πολι­
τική. Εξάλλου, όσον αφορά τις χώρες που εντάχθηκαν 
πρόσφατα, η ΟΚΕ διερωτάται αν είναι σκόπιμο να διατη­
ρηθούν τα ανώτατα όρια για τις εξαγωγές, τα οποία απετέ­
λεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μαζί με τις Συνθή­
κες προσχώρησης. 
4.4. Δεύτερο, οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει 
να διευρύνονται και να προσανατολίζονται από φορολογικά 
συστήματα που προωθούν την αύξηση της προσφοράς. Το 
μέσο της φορολογικής πολιτικής θα πρέπει να χρησιμοποιεί­
ται καλύτερα για την ενθάρρυνση των παραγωγικών επενδύ­
σεων που μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της ποσότη­
τας και ποιότητας των θέσεων απασχόλησης και να ευνοή­
σουν, μεταξύ άλλων, την αναγκαία εξοικονόμηση πόρων για 
τις σχετικές επενδύσεις. 
Επιπλέον, οι δημόσιες σωρευτικές χρηματοδοτήσεις στή­
ριξης των επενδύσεων πρέπει να έχουν σταθερή εξέλιξη, 
και να ευνοούν τους τομείς των καινοτομιών, τις πολιτικές 
περιβάλλοντος, τα έργα υποδομής και τους τομείς που 
μπορούν να επιτύχουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία από εξωτε­
ρικούς περιορισμούς. 
Εξάλλου επείγει η ενίσχυση του κοινοτικού συστήματος 
μεταφορών — με την ολοκλήρωση των διάφορων τρόπων 
μεταφοράς — (δρόμοι — σιδηρόδρομοι — πλωτοί οδοί — 
λιμένες) και η επιτάχυνση της διαδικασίας δημόσιας και 
ιδιωτικής προσφοράς δομών, ώστε να αξιοποιηθούν, να 
τεθούν σε εμπορία και να μεταφερθούν εμπορεύματα και 
υπηρεσίες. 
4.5. Η προσπάθεια για την πραγματοποίηση μίας δυναμι­
κότερης επίδρασης στον οικονομικό κύκλο πρέπει να έχει 
σαν αποτέλεσμα την αντιστοιχία των βελτιώσεων που έχουν 
πραγματοποιηθεί στους μηχανισμούς συσσώρευσης κεφα­
λαίων και επενδύσεων με περισσότερες ευκαιρίες για τις 
επιχειρήσεις, την ειδικευμένη απασχόληση και την επιστη­
μονική και τεχνική έρευνα, που θα μπορούν να συμβάλλουν 
στην ενίσχυση της ποσότητας και της ποιότητας των θέσεων 
απασχόλησης, υποβοηθώντας, μεταξύ των άλλων, την 
αναγκαία αποταμίευση για τις εν λόγω μετατροπές. 
Β. Δράσεις σε μικροοικονομικό επίπεδο 
4.6. Οι δράσεις προώθησης της συνολικής ανάπτυξης, πρέ­
πει να συνοδεύονται από μέτρα κατάλληλα να ευνοήσουν 
διάφορες μορφές επιχειρηματικής δράσης. Σχετικά, τα κράτη 
μέλη δεν πρέπει να λησμονούν ότι η διάρθρωση του κόστους 
παραγωγής και η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών καθο­
ρίζουν μαζί με άλλους συντελεστές της επένδυσης (ζήτηση, 
κέρδος και σχετικές τιμές) τη συμπεριφορά της επιχείρησης. 
Είναι λοιπόν αναγκαίο να αποφευχθούν γραφειοκρατικοί 
κανόνες και εμπόδια, που είναι περιττοί και θέτουν τροχοπέδη 
στην παραγωγικότητα των πόρων. 
Αριθ. C 208/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
4.7. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι μια διαφοροποιημένη πολιτική 
ζήτησης και προσφοράς πρέπει να στηρίζει τη βιωσιμότητα 
των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της βιοτεχνίας, 
του εμπορίου και του τουρισμού, που είναι ακόμη σε θέση 
να απορροφήσουν εργατικό δυναμικό, με επιλεκτικά μέτρα 
στήριξης όσον αφορά τις δυνατότητες πρόσβασης σε 
πιστώσεις, τις συγκεκριμένες ενέργειες προώθησης των 
εξαγωγών και την απόκτηση τεχνολογιών που περιλαμβάνουν 
άϋλα στοιχεία. 
Στα πλαίσια της ενθάρρυνσης της δραστηριότητας της 
αγοράς, εξάλλου, πρέπει να προωθηθούν δραστηριότητες, 
με έμμεση και διαφοροποιημένη παραγωγικότητα, οι οποίες 
δύνανται όμως να δημιουργήσουν πρόσθετες θέσεις απασχό­
λησης με την έννοια της κοινωνικής ωφέλειας. 
4.8. Το ποσοστό αύξησης της απασχόλησης πρέπει να 
διευρυνθεί και μέσω της επιδίωσης κατάλληλων πολιτικών 
προσφοράς εργατικού δυναμικού ώστε να διευκολύνεται η 
σύγκλιση προς τη ζήτηση. Η ώθηση για μια ευνοϊκή μετα­
βολή της απασχόλησης πρέπει να πραγματοποιηθεί, μέσα 
στα πλαίσια των επιταγών της παραγωγικότητας, και με μέτρα 
για την αναδιάρθρωση και μείωση του χρόνου εργασίας. Η 
ΟΚΕ διετύπωσε την άποψη της εν προκειμένω και υπογράμ­
μισε το ενδιαφέρον και τις εκτιμήσεις της Επιτροπής. 
4.9. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι μια μεγαλύτερη διανεμητική 
αποτελεσματικότητα, συνοδευόμενη από μία δικαιότερη 
ανακατανομή των πλεονεκτημάτων και των εσόδων, μπορεί να 
δημιουργήσει σταθερές συνθήκες για οριστικές διαδικασίες 
ελευθέρωσης της κίνησης των κεφαλαίων, και, στη συνέχεια, 
της εναρμόνισης των φορολογικών καθεστώτων. 
Γ. Χρηματοπιστωτική ενοποίηση και Ευρωπαϊκό Νομισμα­
τικό Σύστημα (ΕΝΣ) 
4.10. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη σχέση 
μεταξύ του αποθεματικού των χρηματοδοτικών δραστηριοτή­
των των κρατών μελών και του εθνικού προϊόντος τους. Οι 
αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου και 
τη σύνθεση του χρηματοπιστωτικού πλούτου ασκούν αύξου­
σα επιρροή στις αποφάσεις για την κατανάλωση, την επέν­
δυση και την παραγωγή. 
Συνεπώς το αυξανόμενο βάρος των κινήσεων των κεφαλαίων, 
μέσα σε πλαίσια απελευθέρωσης, απαιτεί ένα καλύτερο 
συντονισμό της πολιτικής των επιτοκίων και συναλλαγματι­
κών τιμών. 
4.11. Η επιτάχυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης που 
θα προέλθει από τη μεγαλύτερη πραγματική σύγκλιση των 
οικονομιών των κρατών μελών πρέπει εξάλλου να βρει στο 
Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα — ενισχυμένο και από το 
ρόλο που διαδραματίζει το ECU — το μέσο για τη μετάβαση 
σε ένα κατάλληλο επίπεδο νομισματικής ευρωπαϊκής αυτονο­
μίας. 
Η υλοποίηση λοιπόν της εσωτερικής αγοράς και η οικονομι-
κή-εμπορική ολοκλήρωση πρέπει να συνοδεύονται από κα­
τάλληλα μέτρα για την υπέρβαση της σημερινής διακυβερνη­
τικής συνεργασίας σε νομισματικά θέματα. 4.12. Οι συμφωνίες της Βασιλείας και του Νίμποργκ συνέ­
βαλαν στην ενίσχυση των μηχανισμών χρηματοδότησης για 
τις ενδοοριακές παρεμβάσεις, στη διεύρυνση της μέγιστης 
διάρκειας της λίαν βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης, στο 
διπλασιασμό του ανώτατου ορίου της αυτόματης ανανέωσης 
και στην αποδοχή του ECU κατά 100 % στο πλαίσιο της λίαν 
βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης. 
4.13. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ οι συμφωνίες αυτές δεν 
αρκούν για να αρχίσει η συζήτηση όσον αφορά το ενδεχόμενο 
δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας, αποτελούν 
όμως ένα ακόμη βήμα για την πλήρωση των προϋποθέσεων 
δημιουργίας άλλων θεσμικών πλαισίων αναφοράς. Σύντομα 
θα πρέπει: 
— να συμμετάσχει η αγγλική στερλίνα στους μηχανισμούς 
συναλλάγματος, 
— να μειωθούν για την ιταλική λιρέτα τα περιθώρια διακύ­
μανση, 
— το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο να εγκαταλείψουν τη 
διπλή αγορά συναλλάγματος, 
— να συμμετάσχουν όλα τα κράτη μέλη στο ΕΝΣ, μέσα στα 
πλαίσια τήρησης των Συνθηκών προσχώρησης. 
Οι λόγοι ύπαρξης των μέτρων αυτών πρέπει να επανεξετα­
στούν μέσα σε ένα εξελισσόμενο πλαίσιο και σε μεγαλύτερη 
συνάρτηση με την ελευθέρωση των κινήσεων των κεφαλαίων 
και τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού 
χώρου. 
4.14. Η ΟΚΕ αν και θεωρεί ικανοποιητικό το συντονισμό 
των νομισματικών πολιτικών που εξασφαλίζουν οι κεντρικές 
τράπεζες, μέσα σε πλαίσια διαφορετικής αυτονομίας, παρατη­
ρεί ότι θα μπορούσε να αντληθεί ένας μεγαλύτερος δυναμι­
σμός αν η ανάπτυξη της χώρας με το κυρίαρχο νόμισμα 
ήταν μεγαλύτερη. Η απουσία μιας τέτοιας προώθησης σήμερα 
επιβραδύνει την ανάπτυξη και δεν συμβάλλει στην πραγματο­
ποίηση σημαντικών προόδων προς την οικονομική και νομι­
σματική μείωση. 
Επειδή δεν υπάρχει μια τέτοια μεταβολή το Σύστημα μπορεί 
να οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε περαιτέρω περιορισμό της 
ανάπτυξης και της απασχόλησης σ'εκείνες τις χώρες, στις 
οποίες είναι μεγαλύτερη η δυναμική του κόστους και των 
τιμών. 
4.15. Οι μηχανισμοί χρηματοδότησης, λοιπόν, και ο ρόλος 
του Ευρωπαϊκού Ταμείου Νομισματικής Συνεργασίας (ΕΤΝΣ) 
πρέπει να επανεξεταστούν και να ενισχυθούν ώστε να 
μπορούν να εγγυηθούν ένα σύστημα ανακύκλωσης μεταξύ των 
κρατών μελών σε περίπτωση εισροών ή εκροών κεφαλαίων, 
ταυτόχρονα με τη μόνιμη κοινή διαχείριση των αποθεματικών 
και τη δυνατότητα του ΕΤΝΣ να παρεμβαίνει αυτόνομα στην 
αγορά συναλλάγματος. 
Με αυτό το πνεύμα, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού νομισματικού ταμείου θα μπορούσε να αποτε­
λέσει ένα βήμα για τη μελλοντική δημιουργία μιας κεντρικής 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/37 
ευρωπαϊκής τράπεζας σύμφωνα με το πρότυπο του federal 
reserve board. 
4.16. Με τις προόδους αυτές συνδέεται η δυνατότητα μεγα­
λύτερης χρησιμοποίησης του επίσημου ECU ως λογιστικού 
νομίσματος των διεθνών εμπορικών συναλλαγών. 
Εκτός από την αύξηση των κρατικών τίτλων που εκδίδονται 
σε ECU θα μπορούσε να επιταχυνθεί η αναγκαία σύνδεση 
μεταξύ του επίσημου και του ιδιωτικού κυκλώματος. 
Η ιδιωτική χρήση του ECU επηρεάζεται αρνητικά από την 
προσφορά και τη ζήτηση του επίσημου ECU που δεν αντα­
ποκρίνονται στις ανάγκες του παραγωγικού συστήματος, και 
οι ενδεχόμενες χρήσεις του παρεμποδίζονται από την έλλειψη 
κατάλληλων πρωτοβουλιών των οργάνων. Η ολοκλήρωση 
της εσωτερικής αγοράς και ο καθορισμός κανόνων για τις 
ευρωπαϊκές εταιρίες μπορούν να αποτελέσουν την κατάλληλη 
στιγμή για τη χρησιμοποίηση του ECU στην κατάρτιση των 
ισολογισμών των εταιριών, σε τιμολόγια εξωτερικού, στις 
υπηρεσίες που παρέχονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα και στις 
διεθνείς διαδικασίες ανάληψης έργων. 
5. Διόρθωση των διεθνών ανισορροπιών 
5.1. Για να αντιμετωπισθούν οι πραγματικές αιτίες των 
ανισορροπιών οι κύριοι εμπορικοί εταίροι, θα πρέπει να 
θεσπίσουν συντονισμένα μέτρα δράσης. Η επιτακτική αυτή 
ανάγκη γίνεται προφανής από τους σημερινούς δείκτες που 
δείχνουν τον επισφαλή χαρακτήρα της διεθνούς οικονομικής 
κατάστασης και από τις προβλέψεις των τάσεων. 
Στην Ευρώπη, τα κοινοτικά όργανα και οι κυβερνήσεις των 
12 πρέπει να ενισχύσουν τα μέσα συνεργασίας με τις χώρες 
της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) και 
με τις χώρες του COMECON. 
Οι χώρες της ΕΖΕΣ αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος των 
συναλλαγών με την ΕΟΚ, πέραν του γεγονότος ότι αποτελούν 
τους πλησιέστερους συνομιλητές στη διαδικασία ολοκλή­
ρωσης της εσωτερικής αγοράς και των οικονομικών, νομι­
σματικών και δημοσιονομικών πτυχών της. Προς το παρόν 
οι χώρες ΕΖΕΣ θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη νομισματική 
συνεργασία στο χώρο της Δυτικής Ευρώπης και να ευνοήσουν 
μια στενότερη σχέση μεταξύ των νομισμάτων τους και του 
ECU. 
Οι χώρες του COMECON αποτελούν έξαλλου μια πραγματι­
κότητα, της οποίας η συνολική εξέλιξη πρέπει να συνοδεύε­
ται από διευρυνόμενες εμπορικές σχέσεις, τόσο σε διμερές 
όσο και πολυμερές επίπεδο, και από μια οικονομική συνεργα­
σία με την ΕΟΚ μόλις καταλήξουν οι διαπραγματεύσεις για 
την κοινή δήλωση. 
5.2. Στη διεθνή συγκυρία ο κίνδυνος μιας επιβράδυνσης 
του ρυθμού της διεθνούς ζήτησης και ο επισφαλής χαρακτή­
ρας των υφισταμένων ισορροπιών στις χρηματαγορές και στις 
αγορές συναλλάγματος απαιτούν συντονισμένες παρεμβάσεις 
στις διαρθρώσεις, πράγμα που είναι δύσκολο να συμφωνηθεί αλλά που έχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα σε σχέση με 
τις μεσοπρόθεσμες σταθεροποιητικές δράσεις. 
5.3. Η ΟΚΕ συνεπώς θεωρεί ότι έχει εξαιρετική σημασία, 
η διαδικασία των σταδιακών προσαρμογών που στρέφονται 
στις ζώνες του δολαρίου, του γιεν και του μάρκου να αποτυ­
πωθεί σαφώς στη διάρθρωση του όγκου των εμπορικών συ­
ναλλαγών και των πραγματικών συναλλαγματικών ισοτιμιών 
που τις επηρεάζουν. 
5.4. Η Ευρώπη των Δώδεκα, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και οι 
νέες βιομηχανικές χώρες της Ασίας θα πρέπει να διανύσουν 
από κοινού τον οικονομικό κύκλο που χωρίζει την προσαρ­
μογή όσον αφορά τον ανταγωνισμό από τη διαρθρωτική προ­
σαρμογή. Αυτό θα πρέπει να πραγματοποιηθεί στα μη εμπο­
ροκρατικά πλαίσια εμπορικών συναλλαγών, που δεν θα εμπο­
δίζουν την ελευθερία τους διεθνούς εμπορίου, ούτε θα απομο­
νώνουν τις περισσότερο χρεωμένες και μη πετρελαιοπαραγω-
γικές αναπτυσσόμενες χώρες. 
5.5. Η πορεία αυτή απαιτεί την προσαρμογή των εσωτε­
ρικών πολιτικών συμφερόντων στην ανάληψη συλλογικών 
ευθυνών, που θα κατανέμονται ανάλογα με τη σημασία, τον 
ρόλο και τις οικονομικές δυνατότητες. Εκ των ανωτέρω συνά­
γεται ότι ένα σύνολο συμπληρωματικών δράσεων θα πρέπει 
να έχει τους εξής στόχους: 
— η Ευρώπη των Δώδεκα θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα 
στα προβλήματα της ανεργίας και να στηρίξει την οικονο­
μική ανάπτυξη με την προώθηση της εσωτερικής ζήτησης 
στα κράτη που παρουσιάζουν τις καλύτερες συνθήκες 
και με τη στήριξη της προσφοράς στις χώρες που είναι 
εκτεθειμένες σε παραγωγικές δυσκολίες και σε πλη­
θωριστικές πιέσεις, 
— οι Ηνωμένες Πολιτείες να δράσουν με τρόπο που να δεί­
χνει ότι αναλαμβάνουν την κύρια ευθύνη για τη βαθμιαία 
μείωση του πραγματικού ελλείμματος του εμπορικού 
ισοζυγίου και για τη διευθέτηση των τρεχόντων λογαρια­
σμών. Στη χώρα αυτή, η εσωτερική ζήτηση, τα επιτόκια, 
οι φορολογικές και νομισματικές πολιτικές θα πρέπει να 
συμβάλλουν στην εξασφάλιση μιας μη πληθωριστικής 
ανάπτυξης, 
— η Ιαπωνία θα πρέπει να προχωρήσει σε σημαντική μείωση 
του εμπορικού της πλεονάσματος, στηρίζοντας την 
αύξηση της εσωτερικής ζήτησης και ακολουθώντας μια 
ικανοποιητική κοινωνική πολιτική και παγιώνοντας την 
αναπροσαρμογή που ήδη άρχισε αλλά είναι ανεπαρκής 
για την αποκατάσταση της ισορροπίας, 
— οι νέες βιομηχανικές χώρες της Ασίας και ειδικότερα 
εκείνες με τους μεγαλύτερους εισαγωγικούς περιορισμούς 
θα πρέπει να συμβάλλουν σε μια μεγαλύτερη φιλελευθε­
ροποίηση των συναλλαγών και να ακολουθήσουν μια 
πολιτική ενίσχυσης της εσωτερικής ζήτησης και αύξησης 
της τιμής των νομισμάτων τους. 
5.6. Μόνο μια πολύ ταχύτερη διαδικασία διευθέτησης 
μεταξύ πλεονασματικών και ελλειμματικών ζωνών θα 
Αριθ. C 208/38 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
απομακρύνει τους κινδύνους της ύφεσης κατά την προσεχή 
διετία και θα επιτρέψει τη συνέχιση της ευρωπαϊκής ολοκλή­
ρωσης χωρίς τις αρνητικές επιπτώσεις από τα εμπορικά 
αντίποινα και τα προστατευτικά μέτρα ανταπόδοσης. 
6. Μέσα πολυμερούς συντονισμού 
6.1. Η ΟΚΕ ανησυχεί για το ενδεχόμενο να υποστεί η 
ευρωπαϊκή οικονομία το κόστος μιας μη συντονισμένης προ­
σαρμογής και να εμφανίσει μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο 
εξωτερικών πληρωμών κατά το 1989. 
Είναι συνεπώς σημαντικό να προσπαθήσει η Κοινότητα να 
συνενοηθεί με τους άλλους εταίρους για τη θέσπιση ορισμέ­
νων μέσων πολυμερούς συντονισμού, η έλλειψη των οποίων 
καθιστά τώρα δυσχερή το συντονισμό των πραγματικών μετα­
βλητών της οικονομίας. 
6.2. Απαιτούνται όλο και περισσότερο «αντικειμενικοί δεί­
κτες» για τον πολυμερή έλεγχο της διεθνούς οικονομίας. Στη 
φάση της προσαρμογής, η ύπαρξη ορισμένων συγκρίσιμων 
σημείων αναφοράς θα επέτρεπε τη διατήρηση των δράσεων 
της οικονομικής πολιτικής, μέσα σε αμοιβαίως αποδεκτά 
πλαίσια. Αυτοί οι δείκτες, σύμφωνα με την κατεύθυνση που 
χαράχθηκε στη συνάντηση κορυφής του Τόκιο (Μάϊος 1986), 
θα πρέπει να αφορούν τις οικονομικές πολιτικές, τους ενδιά­
μεσους στόχους τους και τις επιδόσεις της οικονομίας. 
6.3. Η ΟΚΕ παρατηρεί εξάλλου ότι η ανυπαρξία συντο­
νισμού των οικονομικών πολιτικών κατά το 1987 είχε αποτέ­
λεσμα να μετακυλισθεί στις κεντρικές τράπεζες το έργο για 
πύκνωση των παρεμβάσεων στις χρηματαγορές και τις αγορές 
συναλλάγματος. Οι παρεμβάσεις αυτές ενέχουν τον κίνδυνο 
να ανατεθεί στον τελικό δανειστή ο ρόλος του εγγυητή 
ολόκληρου του χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο 
αποτελείται από μέσα και φορείς διαφορετικής φύσης. 
Βρυξέλλες, 2 Ιουνίου 1988. 6.4. Η άσκηση της πολιτικής κυριαρχίας των μεγαλύτερων 
βιομηχανικών χωρών θα πρέπει, αντί να προσβλέπει στην 
οικονομική κυριαρχία που είναι αποτέλεσμα της οικονομικο-
χρηματοπιστωτικής αλληλεξάρτησης, να χρησιμοποιηθεί 
για την πραγματοποίηση μιας νέας διεθνούς νομισματικής 
τάξης. 
6.5. Η ΟΚΕ επιμένει ότι είναι αναγκαίο να διέπονται οι 
νομισματικές σχέσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντο­
νες κινήσεις κεφαλαίων μεταξύ των μεγάλων αποθεματικών 
νομισμάτων, όχι από δάνειους κανόνες του ΕΝΣ αλλά από 
κανόνες που θα είναι ικανοί να εξασφαλίζουν τα αποτε­
λέσματα που σήμερα επαφίενται στο μηχανισμό παρεμ­
βάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες. 
6.6. Λαμβανομένων τέλος υπόψη των δεσμών που υπάρ­
χουν μεταξύ του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών και των 
συνεπειών της προσαρμογής, η ΟΚΕ ζητά να καθορίσουν τα 
κράτη μέλη από κοινού με τους διεθνείς οργανισμούς τους 
όρους με τους οποίους οι αναπτυσσόμενες χώρες θα έχουν 
πρόσβαση στις πιστώσεις. Κάθε πρόσθετη χρηματοδότηση 
προς τις οφειλέτριες χώρες θα αμβλύνει τις ανάγκες μείωσης 
των πλεονασμάτων στις πιστώτριες χώρες. 
Εξάλλου, το πρόβλημα της παραγραφής του χρέους, τουλά­
χιστον για τις εξαιρετικά φτωχές χώρες, θα έπρεπε να εξετα­
σθεί από τις πιστώτριες χώρες κατά τις συνεδριάσεις των 
οργανισμών διεθνούς συνεργασίας και ενίσχυσης της ανάπτυ­
ξης· 
7. Οι οικονομικοί και κοινωνικοί κύκλοι που αντιπρο­
σωπεύονται στην ΟΚΕ ζητούν συνεπώς από τους αρχηγούς 
κρατών και κυβερνήσεων να προσαρμόσουν, από την επόμενη 
ευρωπαϊκή συνάντηση κορυφής στο Αννόβερο, την πολιτικο-
θεσμική πορεία της Ευρώπης των Δώδεκα στις ανάγκες 
επίτευξης μιας οικονομικής πολιτικής, προσανατολισμένης 
προς μια στρατηγική συνεργασίας για την ανάπτυξη και την 
απασχόληση, που θα είναι αποτελεσματικότερη όσον αφορά 
τους στόχους της, περισσότερο ισσοροπημένη όσον αφορά 
τα μέσα και θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερο συντονισμό 
μεταξύ των χωρών. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT