[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 3.8.2009

COM(2009) 415 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, το διάστημα 2005-2006

(Πρώτη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τον χρόνο εργασίας που αφορούν τις οδικές μεταφορές) {SEC(2009)1099}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, το διάστημα 2005-2006

(Πρώτη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τον χρόνο εργασίας που αφορούν τις οδικές μεταφορές)

1. Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση πραγματεύεται την εφαρμογή στα κράτη μέλη της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών[1].

Η οδηγία περιλαμβάνει διατάξεις που καθορίζουν το χρόνο εργασίας, τα διαλείμματα και τη νυχτερινή εργασία. Στόχοι της οδηγίας είναι να βελτιωθεί η οδική ασφάλεια, να αποφεύγονται νοθεύσεις του ανταγωνισμού και να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η υγεία των μετακινούμενων εργαζομένων. Κατά συνέπεια, η εν λόγω οδηγία συμπληρώνει τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) 561/2006 οι οποίες αφορούν τον χρόνο οδήγησης και τις περιόδους ανάπαυσης που επηρεάζουν άμεσα την οδική ασφάλεια και τον ανταγωνισμό, επειδή στις διατάξεις αυτές καθορίζεται ο μέγιστος επιτρεπόμενος χρόνος οδήγησης.

Μολονότι τα κράτη μέλη υποχρεούνταν, κατά το άρθρο 13 της οδηγίας, να υποβάλουν έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2007 εκθέσεις που να καλύπτουν το διάστημα 2005 - 2006, η Επιτροπή έλαβε εμπρόθεσμα μόνον δύο εκθέσεις κρατών μελών. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κίνησε τις διαδικασίες για παράβαση κατά των περισσοτέρων κρατών μελών, επειδή δεν συμμορφώθηκαν με τις σχετικές υποχρεώσεις τους. Ένας από τους λόγους αυτής της μη ικανοποιητικής κατάστασης ήταν η σημαντική καθυστέρηση πολλών κρατών μελών να κοινοποιήσουν τη μεταφορά της οδηγίας στην εθνική τους νομοθεσία. Παρότι όλα τα κράτη μέλη έχουν πλέον μεταφέρει την οδηγία στην εσωτερική τους νομοθεσία, πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν ελάχιστος ο αριθμός των κρατών μελών που κοινοποίησαν εμπρόθεσμα την πλήρη μεταφορά της οδηγίας στη νομοθεσία τους.

Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν τις εκθέσεις τους χρησιμοποιώντας τον τυποποιημένο μορφότυπο αναφοράς που θεσπίστηκε με την απόφαση της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2008 για την κατάρτιση του τυποποιημένου εντύπου αναφοράς[2]. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι εκθέσεις ήταν πλήρεις και ομοιόμορφες, αλλά δεν περιλάμβαναν πληροφορίες σχετικά με τον ακριβή αριθμό ελέγχων που διενεργήθηκαν κατά την οδηγία 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, καθώς και σχετικά με τον ακριβή αριθμό των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν. Πρέπει να παρέχονται οι σημαντικές αυτές πληροφορίες, ώστε να καθίσταται δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εθνικών μέτρων εφαρμογής.

Η Βουλγαρία και η Ρουμανία προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την 1η Ιανουαρίου 2007, δηλαδή μετά το τέλος της περιόδου αναφοράς, και, συνεπώς, δεν όφειλαν να υποβάλουν εθνικές εκθέσεις· ως εκ τούτου, δεν λήφθηκαν υπόψη στην παρούσα έκθεση.

2. Οδηγία 2002/15/ΕΚ

2.1. Γενικές πληροφορίες

Η οδηγία 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών συμπληρώνει ως προς τους χρόνους οδήγησης και τις περιόδους ανάπαυσης τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 561/2006, ο οποίος ρυθμίζει το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας των επαγγελματιών οδηγών, ήτοι την οδήγηση οχημάτων για τη μεταφορά εμπορευμάτων και επιβατών. Ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται σε όλους τους επαγγελματίες οδηγούς που απασχολούνται στις παντός είδους μεταφορές επιβατών και εμπορευμάτων. Η επιβολή των κοινωνικών διατάξεων έχει πλέον βελτιωθεί ουσιαστικά, επειδή έχει πλέον καταστεί υποχρεωτικός σε όλα τα οχήματα που ταξινομούνται από την 1η Μαΐου 2006 ο ψηφιακός ταχογράφος, ο οποίος καταγράφει επακριβώς τους χρόνους οδήγησης, τις περιόδους ανάπαυσης, τα χρονικά διαστήματα εκτέλεσης άλλης εργασίας και τις περιόδους υποχρέωσης διαθεσιμότητας. Η οδηγία είναι lex specialis της οδηγίας 2003/88/ΕΚ[3] σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (εφεξής «η βασική οδηγία για τον χρόνο εργασίας») και καλύπτει άλλες πτυχές του χρόνου εργασίας στις οδικές μεταφορές πλην του χρόνου οδήγησης και των περιόδων ανάπαυσης. Επιπλέον, όπως και η βασική οδηγία για τον χρόνο εργασίας, η οδηγία 2002/15/ΕΚ εφαρμόζεται μόνο στους μισθωτούς και όχι στους αυτοαπασχολούμενους. Ωστόσο, προβλέπεται ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, το πεδίο εφαρμογής αυτής της τομεακής οδηγίας για τον χρόνο εργασίας καλύπτει, από την 23η Μαρτίου 2009, και τους αυτοαπασχολούμενους.

Στην οδηγία 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών ορίζονται, μεταξύ άλλων, οι έννοιες «χρόνος εργασίας», «περίοδοι υποχρέωσης διαθεσιμότητας» και «νυκτερινή εργασία». Επιπλέον, καθορίζονται ο μέγιστος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας και τα κατώτατα όρια για τα διαλείμματα.

Ο μέσος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τις 48 ώρες, αλλά ο μέγιστος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας επιτρέπεται να αυξάνεται, από τις αρμόδιες αρχές, σε 60 ώρες, εφόσον δεν σημειώνεται, εντός τετραμήνου, υπέρβαση του μέσου όρου των 48 ωρών την εβδομάδα.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι εκτελούντες κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών δεν εργάζονται πάνω από έξι διαδοχικές ώρες χωρίς διάλειμμα. Τα διαλείμματα πρέπει να διαρκούν τουλάχιστον 30 ή 45 λεπτά, ανάλογα με τη συνολική διάρκεια του καθημερινού χρόνου εργασίας, και επιτρέπεται να υποδιαιρούνται σε περιόδους διάρκειας τουλάχιστον 15 λεπτών καθεμία.

Εάν εκτελείται νυκτερινή εργασία, ο ημερήσιος χρόνος εργασίας πρέπει να μην υπερβαίνει τις δέκα ώρες ανά 24ωρο και για τη νυκτερινή εργασία πρέπει να προβλέπεται αντιστάθμιση με τρόπο που να μην θέτει σε κίνδυνο την οδική ασφάλεια.

Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν από αυτές τις διατάξεις εφόσον προηγηθεί διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. Οι παρεκκλίσεις δεν επιτρέπεται να καταλήγουν σε καθορισμό περιόδου αναφοράς άνω των έξι μηνών, για τον υπολογισμό του μέγιστου εβδομαδιαίου μέσου χρόνου εργασίας των 48 ωρών.

Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν για την ενημέρωση των μετακινούμενων εργαζόμενων σχετικά με την οδηγία και να διασφαλίζουν τη δέουσα καταγραφή του χρόνου εργασίας των μετακινούμενων εργαζομένων. Τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν σύστημα κυρώσεων για παραβάσεις των διατάξεων.

Τέλος, προκειμένου η Επιτροπή να εκπληρώνει την υποχρέωση υποβολής ανά διετία έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας, τα κράτη μέλη πρέπει να διαβιβάζουν εθνικές εκθέσεις το αργότερο έως τις 30 Σεπτεμβρίου που έπεται της ημερομηνίας λήξης της εν λόγω διετίας. Η διετής περίοδος πρέπει να είναι η ίδια με την προβλεπόμενη στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 561/2006.

2.2. Μεταφορά στο δίκαιο των κρατών μελών

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα εφαρμογής της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών ήταν η καθυστέρηση μεταφοράς της οδηγίας στο δίκαιο των περισσοτέρων κρατών μελών. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η μη συμμόρφωση των κρατών μελών με την υποχρέωσή τους να μεταφέρουν εγκαίρως στο εθνικό τους δίκαιο τη νομοθεσία είχε ως αποτέλεσμα καθυστέρηση στην εναρμόνιση των κοινωνικών διατάξεων στην ΕΕ. Τούτο μπορεί ενδεχομένως να αποβεί εις βάρος της επίτευξης των στόχων της οδηγίας.

Την καταληκτική ημερομηνία μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο (23 Μαρτίου 2005), ήταν ελάχιστος ο αριθμός των κρατών μελών που είχαν κοινοποιήσει την πλήρη μεταφορά της στο εσωτερικό τους δίκαιο. Το Βέλγιο, η Τσεχική Δημοκρατία, η Δανία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λετονία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία, η Πορτογαλία και η Σουηδία κοινοποίησαν τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό τους δίκαιο αφού προηγουμένως η Επιτροπή είχε κινήσει τις διαδικασίες για παράβαση. Τα λοιπά κράτη μέλη κοινοποίησαν καθυστερημένα τη νομοθεσία με την οποία μετέφεραν στο εσωτερικό τους δίκαιο την οδηγία.

3. Σχόλια και συμπεράσματα

3.1. Υποβολή στοιχείων

Μόνον η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν υποβάλει τις εκθέσεις τους στις 30 Σεπτεμβρίου 2007, καταληκτική ημερομηνία για την υποβολή όλων των εθνικών εκθέσεων στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας. Η Κύπρος, η Σουηδία και η Ισπανία διαβίβασαν τις εκθέσεις τους καθυστερημένα μετά από όχληση, ενώ κατά των λοιπών κρατών μελών η Επιτροπή κίνησε τις διαδικασίες για παράβαση.

Είναι προφανές ότι η μη συμμόρφωση των περισσότερων κρατών μελών με την υποχρέωσή τους να αποστείλουν εθνική έκθεση στην Επιτροπή οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένα από αυτά κοινοποίησαν την εφαρμογή της οδηγίας στο τέλος της τρέχουσας περιόδου αναφοράς, ή ακόμη και μετά το τέλος της. Όπως προαναφέρθηκε, σχεδόν κανένα κράτος μέλος δεν κατάφερε να μεταφέρει την οδηγία στην εθνική του νομοθεσία μέχρι τις 23 Μαρτίου 2005, όπως προβλέπεται στο άρθρο 14 αυτής.

3.2. Έλεγχοι και παραβάσεις

Μόνον η Σλοβακία και η Ουγγαρία ανέφεραν τον ακριβή αριθμό των ελέγχων και των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν όσον αφορά την οδηγία και τον χρόνο εργασίας.

Από την έκθεση της Ουγγαρίας προκύπτει ότι μεταξύ 2005 και 2006 μειώθηκε ο αριθμός των παραβάσεων καθώς και των οδηγών που εμπλεκόντουσαν σε αυτές. Απομένει να διαπιστωθεί κατά πόσον πρόκειται για μακροχρόνια επίπτωση ή όχι, καθώς και σε ποιο βαθμό τούτο οφείλεται στην οδηγία 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών.

Στη Σλοβακία μειώθηκε ο αριθμός των παραβάσεων κατά περισσότερο από 25% μεταξύ 2005 και 2006.

Μόνον η Ελλάδα (ετήσια έκθεση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας), η Λετονία (έκθεση επιθεώρησης επιχειρήσεων με συστάσεις προς τις επιχειρήσεις), η Σλοβενία (συγκρότηση συστήματος καταγραφής καθώς και μητρώου διοικητικών μέτρων και των διαδικασιών διοικητικών παραβάσεων) και το Ηνωμένο Βασίλειο (συνεντεύξεις με επιχειρήσεις και εκτελούντες κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών καθώς και με άμεσα ενδιαφερόμενους σχετικά με τα αποτελέσματα της οδηγίας) ανέφεραν ότι καθιέρωσαν σύστημα για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας εκτέλεσης της οδηγίας.

Για τις μελλοντικές εκθέσεις θα είναι σημαντική η συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με αυτά τα δεδομένα, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των νομικών και διοικητικών μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για την εφαρμογή της οδηγίας.

3.3. Αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και εθνικών δικαστηρίων

Κατά την περίοδο αναφοράς, το ΔΕΚ δεν εξέδωσε καμία απόφαση σχετική με την οδηγία 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών.

Αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο αναφέρθηκαν μόνο από τη Σουηδία (9 υποθέσεις που παραπέμφθηκαν στον εισαγγελέα), τη Σλοβακική Δημοκρατία (αρκετές διαδικασίες διοικητικού χαρακτήρα) και τη Σλοβενία (αρκετές διοικητικές διαδικασίες που επέφεραν την επιβολή προστίμων κατά επιχειρήσεων που δεν τηρούσαν μητρώα του χρόνου εργασίας). Δεν αναφέρθηκαν στις εκθέσεις οι τελικές εκβάσεις αυτών των διαδικασιών.

3.4. Παρατηρήσεις

Η παρούσα είναι η πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών. Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν τις εκθέσεις τους χρησιμοποιώντας το μορφότυπο που καθορίζεται στην απόφαση της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2008 για την κατάρτιση του τυποποιημένου εντύπου αναφοράς[4]. Τούτο σημαίνει ότι τα κράτη μέλη περιγράφουν τα εξής:

- τον τρόπο σύνταξης της έκθεσης και σε ποια θέματα γνωμοδότησαν οι ενδιαφερόμενοι,

- την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ,

- την παρακολούθηση της εφαρμογής,

- τη μελλοντική εξέλιξη της κατάστασης.

Ελάχιστα ήταν τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν μόνον όσον αφορά τα ακόλουθα δύο ζητήματα:

- τη δικαστική ερμηνεία, που αναφέρθηκε μόνον στις εκθέσεις της Σουηδίας, της Ισπανίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας·

- την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας, θέμα που θίχθηκε μόνον στις εκθέσεις της Ελλάδας, της Λετονίας, της Σλοβενίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Λόγω του γεγονότος ότι η περίοδος μεταφοράς στην εθνική νομοθεσία έληξε στις 23 Μαρτίου 2005 και τα περισσότερα κράτη μέλη δεν είχαν μεταφέρει τη νομοθεσία τους όταν άρχισε η περίοδος αναφοράς, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι είναι περιορισμένος ο αριθμός των προσφυγών ενώπιον εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Τα κράτη μέλη πρέπει να αναβαθμίσουν την ποιότητα των εκθέσεών τους όσον αφορά την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας, επειδή πρόκειται για θέμα που προβλέπεται ρητώς στη μορφή υποβολής έκθεσης. Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας. Πρέπει επίσης να περιγράφουν πώς τα εκτελεστικά τους μέτρα θα βοηθήσουν στη βελτίωση της επίτευξης των κυρίων στόχων της οδηγίας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη δεν έκαναν ιδιαίτερη αναφορά στον τρόπο εκτέλεσης των ελέγχων. Λόγω της διάρθρωσης των καταγραφών των ταχογράφων, είναι περιορισμένες οι πληροφορίες που παρέχουν παρόδιοι έλεγχοι όσον αφορά τη νυχτερινή εργασία και τον μέγιστο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας.

3.5. Συμπεράσματα

Η παρούσα είναι η πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ. Από τις εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη είναι δύσκολο να αξιολογηθεί κατά πόσον η οδηγία είχε αποτελέσματα στην τήρηση των κοινωνικών διατάξεων στις οδικές μεταφορές. Τούτο οφείλεται εν μέρει στον χαμηλό βαθμό συμμόρφωσης των κρατών μελών με την υποχρέωσή τους να μεταφέρουν την οδηγία στην εθνική τους νομοθεσία εντός της προδιαγεγραμμένης προθεσμίας και να κοινοποιήσουν τη σχετική νομοθεσία στην Επιτροπή.

Απαιτούνται προσπάθειες από τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο για την εφαρμογή της οδηγίας.

Φαίνεται επίσης ότι θα μπορούσαν να προκύψουν οφέλη για τα κράτη μέλη εάν ενταθεί η συνεργασία τους με την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές επιβολής της οδηγίας.

Όλες οι εκθέσεις πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τις απόψεις των κοινωνικών εταίρων του κλάδου όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας 2002/15/ΕΚ, όπως άλλωστε προβλέπεται στην οδηγία.

Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν σχολίασαν το βαθμό τήρησης των διατάξεων της οδηγίας και των εθνικών μέτρων εφαρμογής της από τους οδηγούς και τους εργοδότες. Ωστόσο, από τις πληροφορίες που παραλήφθηκαν, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι δεν τηρούνται πλήρως οι διατάξεις της οδηγίας.

Λίγα κράτη μέλη σχολίασαν το θέμα του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας και τη συμπερίληψη των αυτοαπασχολούμενων οδηγών.

[1] Οδηγία 2002/15/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2002, για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, ΕΕ L 80 της 23.3.2002, σ. 35.

[2] Απόφαση της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2008 για την κατάρτιση του τυποποιημένου εντύπου αναφοράς που προβλέπεται στο άρθρο 17 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 561/2006, (C(2008)5123 τελικό).

[3] Οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, ΕΕ L 299 της 18.11.2003, σ. 9.

[4] Απόφαση της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2008 για την κατάρτιση του τυποποιημένου εντύπου αναφοράς που προβλέπεται στο άρθρο 17 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 561/2006, C(2008)5123 τελικό.