Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ήδη αναλάβει μια σειρά γενικών και στοχευμένων δραστηριοτήτων διαβούλευσης σχετικά με την πράσινη μετάβαση, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και εργασιακών πτυχών της, κυρίως μέσω:

·στοχευμένων διαβουλεύσεων, καθώς και διαδικτυακών δημόσιων διαβουλεύσεων στο πλαίσιο των δεσμών νομοθετικών μέτρων «Fit for 55»του Ιουλίου του 2021 και του Δεκεμβρίου του 2021 (π.χ. σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ, οδηγία για τη φορολογία της ενέργειας, οδηγία για την ενεργειακή απόδοση, οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων κ.λπ.)·

·διμερών/πολυμερών συναντήσεων με ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 50 συναντήσεων σχετικά με την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ, ιδίως στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων που εγκρίθηκε στις 14 Ιουλίου 2021·

·διαδικτυακής ανοικτής δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030 (Μάρτιος-Ιούνιος 2020· περισσότερες από 1 000 απαντήσεις), κατόπιν διαβούλευσης διάρκειας 4 εβδομάδων σχετικά με την αρχική εκτίμηση επιπτώσεων.

Για την κατάρτιση της παρούσας πρότασης σύστασης του Συμβουλίου, η Επιτροπή διεξήγαγε, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2021, στοχευμένες διαβουλεύσεις και ανταλλαγές με την Επιτροπή Απασχόλησης (EMCO), την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας (ΕΚΠ), την Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής (ΕΟΠ), τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της πολιτικής για την αναπηρία, της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης.

Οι διαβουλεύσεις παρείχαν ευρεία στήριξη σε πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και εργασιακών πτυχών της μετάβασης, η οποία εξασφαλίζει ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο. Πιο συγκεκριμένα, τα μέρη συμφώνησαν συνολικά σχετικά με την ανάγκη για διάφορα στοιχεία: ολοκληρωμένες δέσμες μέτρων πολιτικής για την επίτευξη δίκαιης μετάβασης, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση· αξιοποίηση των υφιστάμενων πολιτικών και χρηματοδοτικών μέσων, με αποφυγή των αλληλεπικαλύψεων και του διοικητικού φόρτου· καλύτερη κατανόηση των επιπτώσεων των πολιτικών για την κλιματική αλλαγή στην απασχόληση και την κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στην ποιότητα των θέσεων εργασίας, και σχετική παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων βάσει «πραγματικών δεδομένων» και σχετικών δεικτών· ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας, αλλά και αιτήματα για περισσότερα κονδύλια και ανάπτυξη ικανοτήτων, κυρίως για τις ΜΜΕ· ενσωμάτωση στους υφιστάμενους μηχανισμούς διακυβέρνησης· και συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των στρατηγικών για την κλιματική αλλαγή και τη χρηματοδότηση για δίκαιες μεταβάσεις.

Η Επιτροπή κίνησε επίσης ανοικτή διαδικασία συγκέντρωσης αποδεικτικών στοιχείων από τις 29 Οκτωβρίου 2021 έως τις 19 Νοεμβρίου 2021, στο πλαίσιο της οποίας έλαβε 66 παρατηρήσεις από ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών: δημόσιες αρχές, ευρωπαϊκούς και εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα των κοινωνικών υποθέσεων, αλλά και οργανώσεις για το κλίμα και το περιβάλλον και ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα.

Συνολικά, οι απαντήσαντες τάχθηκαν σθεναρά υπέρ μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για την πράσινη μετάβαση και εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την εστίαση στην απασχόληση και τις κοινωνικές πτυχές. Πιο συγκεκριμένα, το ζήτημα των δυνητικών επιπτώσεων στις ανισότητες, την απασχόληση και τις δεξιότητες τέθηκε στο πλαίσιο αρκετών παρατηρήσεων, με συνολική έκκληση για την παροχή επαρκούς χρηματοδότησης, καθώς και τεχνικής συνδρομής σχετικά με τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα στα κράτη μέλη, με ιδιαίτερη έμφαση σε ευάλωτες περιφέρειες, τομείς και ομάδες. Στο πλαίσιο των παρατηρήσεων επισημάνθηκε επίσης η αυξημένη ανάγκη επενδύσεων σε πρωτοβουλίες επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων, στην ανάπτυξη ικανοτήτων, καθώς και σε υποδομές. Υπήρξε ευρεία υποστήριξη για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, με ορισμένους απαντήσαντες να απευθύνουν έκκληση για τη διασφάλιση του δικαιώματος των εργαζομένων στην ενημέρωση, τη διαβούλευση και τη συναπόφαση. Επιπλέον, στη συντριπτική πλειονότητα των συνεισφορών τονίστηκε η ανάγκη λεπτομερούς χαρτογράφησης και ανάλυσης. Σε πολυάριθμες παρατηρήσεις αναφέρθηκαν και άλλα ζητήματα, κυρίως τα μέτρα άμεσης εισοδηματικής στήριξης για ευάλωτους εργαζομένους και νοικοκυριά, η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, η διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία κατά τρόπο προσαρμοσμένο στις «πράσινες θέσεις εργασίας».

•Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκεντρώνει εμπειρογνωσία στην κοινωνική πολιτική, στην πολιτική απασχόλησης και στις συναφείς πολιτικές μέσω, μεταξύ άλλων, του καταγραφέα κοινωνικής κατάστασης, προκειμένου να προωθηθεί η γνώση στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής, της κοινωνικής προστασίας και της απασχόλησης και, παράλληλα, να πραγματοποιηθεί συναφής από άποψη πολιτικής και τεκμηριωμένη έρευνα σχετικά με την τρέχουσα κοινωνικοοικονομική κατάσταση στην ΕΕ. Τέσσερις κύριοι τομείς έρευνας καλύπτονται από τον καταγραφέα κοινωνικής κατάστασης: φτώχεια, εισοδηματική ανισότητα, κοινωνικές ανισότητες, υγεία και ευημερία· απασχόληση, ανεργία και αποτελέσματα στην αγορά εργασίας· πολιτική για το κράτος πρόνοιας, κοινωνική πολιτική και πολιτική για την αγορά εργασίας· και επιπτώσεις στην αγορά εργασίας και διανεμητικές επιπτώσεις των μεγατάσεων.

Σε συνέχεια προηγούμενων εκδηλώσεων επί του θέματος, τον Νοέμβριο του 2021 διοργανώθηκε το ετήσιο ερευνητικό σεμινάριο του καταγραφέα κοινωνικής κατάστασης με τίτλο «Social and Labour Aspects of the Transition to Climate Neutrality» (Κοινωνικές και εργασιακές πτυχές της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα). Η εκδήλωση επικεντρώθηκε στον δυνητικό αντίκτυπο της πράσινης μετάβασης όσον αφορά την απασχόληση, την ποιότητα των θέσεων εργασίας, τις δεξιότητες, καθώς και σε άλλες διανεμητικές επιπτώσεις, όπως η ενεργειακή φτώχεια και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Σύμφωνα με τα κύρια πορίσματα που συζητήθηκαν με τους εμπειρογνώμονες, σε συγκεντρωτικό επίπεδο, ο αναμενόμενος αντίκτυπος είναι συνολικά θετικός και προβλέπεται ότι θα σημειωθεί τόνωση της απασχόλησης στους τομείς της εξοικονόμησης ενέργειας, των κατασκευών και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μεταξύ άλλων και για τους εργαζομένους χαμηλής και μεσαίας ειδίκευσης. Αντιθέτως, η απασχόληση και οι μισθοί αναμένεται να μειωθούν στις ενεργοβόρες βιομηχανίες υψηλών εκπομπών άνθρακα στις οποίες είναι δύσκολη η μείωση των εκπομπών, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για επενδύσεις προκειμένου να αντιμετωπιστεί η σημαντική πρόκληση της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανειδίκευσης.

Μεταξύ των μέσων πολιτικής που προσδιόρισαν οι εμπειρογνώμονες για την προώθηση της δίκαιης μετάβασης ήταν οι φόροι, οι μεταβιβάσεις, οι επιδοτήσεις και οι κανονισμοί, καθένα εκ των οποίων συνεπάγεται διαφορετικά επίπεδα δικαιοσύνης και αποδοτικότητας. Οι εμπειρογνώμονες συμφώνησαν σε μεγάλο βαθμό ότι είναι σημαντικό να αντισταθμιστούν, μέσω μεταβιβάσεων και επιδοτήσεων, ορισμένες δυσμενείς ή δυσανάλογες επιπτώσεις, ιδίως για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, ώστε επίσης να επιτευχθεί και να διασφαλιστεί η κοινωνική αποδοχή των μέτρων πολιτικής.

Στο σεμινάριο προσδιορίστηκαν επίσης τομείς που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από περαιτέρω έρευνα, μεταξύ άλλων όσον αφορά: α) τη γεωχωρική διάσταση της απασχόλησης, τις κοινωνικές και διανεμητικές επιπτώσεις της δράσης για το κλίμα, μεταξύ άλλων μέσω περαιτέρω προσομοιώσεων που θα καλύπτουν όλες τις χώρες της ΕΕ και εκτίμησης των επιπτώσεων ανά περιοχή και βαθμό αστικοποίησης· β) την ενσωμάτωση μακρομοντέλων και μικρομοντέλων, συμπεριλαμβανομένης πιο αναλυτικής μοντελοποίησης των μεταβάσεων στην αγορά εργασίας, ιδίως μεταξύ των τομέων, και των σχετικών αναγκών κοινωνικών επενδύσεων για τη στήριξη της επιμόρφωσης, της επανειδίκευσης και της αναβάθμισης των δεξιοτήτων· γ) την ενσωμάτωση μοντέλων κατανομής του εισοδήματος και προϋπολογισμού των νοικοκυριών στα υποκείμενα μακρομοντέλα· και δ) την ανάπτυξη δεικτών για την «πράσινη» φύση των καθηκόντων, των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Η προτεινόμενη νομική πράξη —σύσταση του Συμβουλίου— παρέχει καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή των κοινωνικών πολιτικών, των πολιτικών απασχόλησης και των συναφών πολιτικών για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της πράσινης μετάβασης. Ωστόσο, δεδομένου ότι παρέχει ευέλικτη καθοδήγηση στα κράτη μέλη όσον αφορά την επιλογή και τον σχεδιασμό των μέτρων, δεν απαιτείται εκτίμηση επιπτώσεων.

Ένα συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής παρέχει επισκόπηση και εξέταση των διαθέσιμων στοιχείων στα οποία εδράζονται οι συνιστώμενες παρεμβάσεις πολιτικής, με βάση τις αναλύσεις που παρουσιάζονται στις σχετικές εκθέσεις εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύουν την ανακοίνωση για το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030 και τις πρωτοβουλίες της δέσμης μέτρων «Fit for 55». Περιλαμβάνει νέα στοιχεία από πρόσθετες αναλύσεις που διενήργησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων επικαιροποιήσεων των δεικτών ενεργειακής φτώχειας ανά ομάδα εισοδήματος για τα κράτη μέλη για τα οποία τα στοιχεία για το 2020 είναι ήδη διαθέσιμα στη βάση δεδομένων EU-SILC. Τέλος, λαμβάνει υπόψη τις παρατηρήσεις που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια στοχευμένων διαβουλεύσεων το φθινόπωρο του 2021, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθύνθηκε, μεταξύ άλλων, στα κράτη μέλη, τους κοινωνικούς εταίρους, την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των νέων, καθώς και τους εμπειρογνώμονες στους τομείς της ανάλυσης της αγοράς εργασίας, της κοινωνικής πολιτικής και της δίκαιης μετάβασης. Ορισμένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αφορούν τις ακόλουθες πτυχές πολιτικής:

Επίδειξη του τρόπου με τον οποίο το δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας της μετάβασης εξαρτάται τόσο από την ενεργό στήριξη των μεταβάσεων στην αγορά εργασίας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας όσο και από την ικανότητα των εργαζομένων να αποκτήσουν ένα σύνολο δεξιοτήτων προσαρμοσμένο σε μια αγορά εργασίας και ένα βιομηχανικό τοπίο που χαρακτηρίζονται από πράσινες θέσεις εργασίας και φιλικές προς το κλίμα διαδικασίες παραγωγής.