ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ — ΙΤΑΛΙΑ

Κρατική ενίσχυση SA.39639 (2021/C πρώην 2021/NN) — Εικαζόμενα μέτρα κρατικής ενίσχυσης υπέρ της κοινοπραξίας Cineca

Πρόσκληση για την υποβολή παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 177/02)

Με επιστολή της 1ης Μαρτίου 2021, που αναδημοσιεύεται στην αυθεντική γλώσσα σύνταξής της στις σελίδες που ακολουθούν την παρούσα περίληψη, η Επιτροπή κοινοποίησε στην Ιταλία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τα προαναφερθέντα μέτρα.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα μέτρα για τα οποία η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας περίληψης και της επιστολής που ακολουθεί, στη διεύθυνση:

European Commission, Directorate-General Competition State Aid Greffe 1049 Bruxelles/Brussel BELGIQUE/BELGIË Φαξ + 32 22961242 Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Οι παρατηρήσεις αυτές θα κοινοποιηθούν στην Ιταλία. Με μνεία των σχετικών λόγων, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ζητήσουν γραπτώς την τήρηση του απορρήτου όσον αφορά την ταυτότητά τους και/ή μέρη των παρατηρήσεων που υποβάλλουν.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαδικασία

Στις 15 Οκτωβρίου 2014, η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από την ιταλική ιδιωτική εταιρεία ΤΠ BeSmart S.r.l. (στο εξής: καταγγέλλουσα) σχετικά με εικαζόμενη κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Cineca, μια μη κερδοσκοπική κοινοπραξία η οποία απαρτιζόταν την εποχή εκείνη από το ιταλικό υπουργείο Παιδείας, Πανεπιστημίων και Έρευνας (MIUR), καθώς και από ιταλικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Η Cineca προσφέρει 1) υπηρεσίες ΤΠ σε πανεπιστήμια, 2) υπηρεσίες ΤΠ στο MIUR, σε διάφορες άλλες δημόσιες διοικήσεις και σε ορισμένες εμπορικές οντότητες, και 3) υπηρεσίες υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων (HPC) σε δημόσιους και σε ιδιωτικούς οργανισμούς.

Περιγραφή των μέτρων

Η Cineca λαμβάνει ετήσια χρηματοδότηση από το MIUR i) για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και ii) ως συνεισφορά στις λειτουργικές δαπάνες και τις επενδύσεις που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών HPC. Η Cineca λαμβάνει επίσης πληρωμές από πανεπιστήμια για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ.

Η καταγγέλλουσα ισχυρίζεται ότι i) η ετήσια δημόσια χρηματοδότηση που λαμβάνει η Cineca για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και ii) οι πληρωμές από ιταλικά πανεπιστήμια για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ συνιστούν παράνομη και ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση προς τη Cineca.

Η καταγγέλλουσα ισχυρίζεται, επίσης, ότι μέρος της δημόσιας χρηματοδότησης για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και των υπηρεσιών HPC χρησιμοποιήθηκε για τη διεπιδότηση οικονομικών δραστηριοτήτων στις οποίες η Cineca αντιμετωπίζει ανταγωνισμό από την καταγγέλλουσα.

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι η Cineca διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στο πλαίσιο του εθνικού εκπαιδευτικού και ερευνητικού συστήματος, ο οποίος συνίσταται στην παροχή κατάλληλης υποστήριξης στο MIUR, στο πανεπιστημιακό σύστημα, στην ερευνητική κοινότητα και στον τομέα της εκπαίδευσης. Σύμφωνα με την Ιταλία, η Cineca είναι απαραίτητη προκειμένου το MIUR και τα πανεπιστήμια να μπορούν να εκπληρώνουν το δημόσιο καθήκον τους. Η Ιταλία υποστηρίζει, επίσης, ότι οι τιμές που καταβάλλονται στη Cineca για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ δεν υπερβαίνουν τις τιμές της αγοράς. Ως εκ τούτου, η Cineca δεν επωφελείται από επιλεκτικό πλεονέκτημα. Επιπλέον, οι υπηρεσίες ΤΠ της Cineca είναι σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωμένες και διαλειτουργικές μεταξύ τους, γεγονός που διαφοροποιεί τη Cineca από τους ανταγωνιστές της.

Τέλος, όσον αφορά την εικαζόμενη ύπαρξη διεπιδοτήσεων, η Ιταλία υποστηρίζει ότι πριν από το 2016 διασφαλιζόταν η αποφυγή των διεπιδοτήσεων μέσω κατάλληλων λογιστικών μεθόδων σύμφωνα με τους ιταλικούς κανόνες λογιστικής και ότι το 2016 πραγματοποιήθηκε και επίσημος λογιστικός διαχωρισμός, με τον οποίον αποκλείονται οι διεπιδοτήσεις.

Εκτίμηση των μέτρων

Η Επιτροπή επιδιώκει να εξακριβώσει αν 1) οι πληρωμές στη Cineca για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και 2) οι πληρωμές από ιταλικά πανεπιστήμια στη Cineca συνιστούν κρατική ενίσχυση. Επιπλέον, η Επιτροπή επιδιώκει να εξακριβώσει αν οι πληρωμές που καταβλήθηκαν στη Cineca στο πλαίσιο της παροχής υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και των υπηρεσιών HPC οδήγησαν σε υπεραντιστάθμιση ή χρησιμοποιήθηκαν για τη διεπιδότηση των οικονομικών δραστηριοτήτων της Cineca.

Όσον αφορά τις πληρωμές για την παροχή υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR, η Επιτροπή καταλήγει προσωρινά στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη εγγενούς δεσμού μεταξύ της παροχής υπηρεσιών ΤΠ στο MIUR και των βασικών καθηκόντων του MIUR. Η Επιτροπή καλεί την Ιταλία να διευκρινίσει τη φύση των βασικών καθηκόντων του MIUR και τον τρόπο με τον οποίο η παροχή υπηρεσιών ΤΠ από τη Cineca είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση αυτών των βασικών καθηκόντων.

Επιπλέον, η Επιτροπή ζητά την υποβολή παρατηρήσεων σχετικά με το αν το MIUR κατέβαλε τιμές της αγοράς για τις υπό εξέταση υπηρεσίες ή αν η Cineca επωφελήθηκε από επιλεκτικό πλεονέκτημα.

Όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών ΤΠ σε ιταλικά πανεπιστήμια, η Επιτροπή καταλήγει προσωρινά στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για δραστηριότητα που συνδέεται εγγενώς με το καθήκον του κράτους να παρέχει τριτοβάθμια εκπαίδευση και, ως εκ τούτου, δεν έχει οικονομικό χαρακτήρα. Εάν αυτό το προσωρινό συμπέρασμα επιβεβαιωθεί, η Cineca δεν θα θεωρείται επιχείρηση κατά την έννοια της σχετικής νομολογίας όσον αφορά την εν λόγω δραστηριότητα και οι πληρωμές από τα εν λόγω πανεπιστήμια στη Cineca δεν θα συνιστούν κρατική ενίσχυση. Η Επιτροπή ζητά την υποβολή παρατηρήσεων και περαιτέρω στοιχείων από τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με το θέμα αυτό.

Η Επιτροπή καταλήγει επίσης προσωρινά στο συμπέρασμα ότι οι πληρωμές από τα ιταλικά πανεπιστήμια στη Cineca χορηγούνται μέσω κρατικών πόρων που μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος.

Επιπλέον, η Επιτροπή καταλήγει προσωρινά στο συμπέρασμα ότι τα πανεπιστήμια ενδέχεται να μην έχουν καταβάλει τιμή της αγοράς για τις υπηρεσίες που παρέχει η Cineca και, ως εκ τούτου, η Cineca μπορεί να επωφελήθηκε από επιλεκτικό πλεονέκτημα.

Τέλος, η Επιτροπή καταλήγει προσωρινά στο συμπέρασμα ότι, πριν από το 2016, η Ιταλία δεν είχε θέσει σε εφαρμογή αποτελεσματικό σύστημα διαχωρισμού των λογαριασμών. Επομένως, η Επιτροπή επιδιώκει να εξακριβώσει κατά πόσον θεσπίστηκαν επαρκείς διασφαλίσεις όσον αφορά τον αποτελεσματικό διαχωρισμό των λογαριασμών εντός της Cineca πριν από το 2016, έτσι ώστε να μπορεί να αποκλειστεί οποιαδήποτε διεπιδότηση εμπορικών δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου.

Το κράτος μέλος που χορηγεί την ενίσχυση είναι εκείνο που φέρει το βάρος αποδείξεως ότι η κρατική ενίσχυση που χορήγησε συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 2 ή 3 της ΣΛΕΕ (1). Η Ιταλία δεν προέβαλε κανένα επιχείρημα για να υποστηρίξει τη διαπίστωση του συμβιβάσιμου των επίμαχων μέτρων.

Στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή δεν έχει καμία ένδειξη ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Cineca, ως αποτέλεσμα των επίμαχων μέτρων, θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά και καλεί την Ιταλία να υποβάλει τις απόψεις της και τα στοιχεία που διαθέτει σχετικά με το πιθανό συμβιβάσιμο των εν λόγω μέτρων.

Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (2), μπορεί να ζητηθεί ανάκτηση κάθε παράνομης ενίσχυσης από τον δικαιούχο.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

(1) Υπόθεση T-68/03, Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες ΑΕ κατά Επιτροπής, ΕU:T:2007:253, σκέψη 34.

(2) ΕΕ L 248 της 24.9.2015, σ. 9.

(3) Modifica della convenzione n. 1167 del 1o dicembre 1967 che istituisce un Consorzio interuniversitario per la gestione del centro informatico dell'Italia nord-orientale.

(4) Articolo 16, paragrafo 3, dello statuto del Cineca del 2009.

(5) L'Italia ha spiegato che nel sistema universitario italiano non esistono università private. Tutte le università hanno lo status di ente pubblico e si distinguono solo in due tipologie: le università statali e le università non statali legalmente riconosciute.

(6) Articolo 9, commi da 11-bis a 11-quater del decreto legge del 19 giugno 2015 n. 78, convertito in legge modificata il 4 agosto 2015.

(7) Nel presente documento per «servizi informatici» si intende: la progettazione, lo sviluppo, la fornitura e la manutenzione di sistemi informatici e software. Rientrano in tali servizi anche attività quali la gestione di progetti, la consulenza, ecc. in relazione a tecnologie dell'informazione. Se necessario e opportuno, può essere selezionata una delle attività di cui sopra.

(8) Con il decreto legge n. 1/2020 pubblicato nella Gazzetta ufficiale del 9 gennaio 2020, il MIUR è stato diviso in ministero dell'Istruzione e ministero dell'Università e della ricerca (MUR).

(9) ANS — Anagrafe degli studi.

(10) Il portale nazionale italiano della ricerca (www.ricercaitaliana.it) è stato istituto nel 2005 per rispondere alla necessità di diffondere ai cittadini informazioni sul rilievo e il valore della ricerca e per creare un accesso unificato al sistema italiano di ricerca.

(11) Il Cineca ha venduto i suoi prodotti e servizi anche in Albania, Turchia e Romania attraverso la società controllata Kion (attualmente inglobata nel Cineca).

(12) Il personale addetto all'HPC assiste gli utenti e offre consulenza su strumenti e tecniche in diversi settori disciplinari che spaziano dalla medicina alla meteorologia, dalla sismologia alla dinamica dei fluidi, alla bioinformatica e alla chimica, per fornire alla comunità scientifica un ambiente informatico solido e affidabile.

(13) Secondo il sito del Cineca, i suoi clienti in questo settore sono: l'ISS (Istituto Superiore di Sanità), il CSS (Consiglio superiore di sanità), l'IOR (Istituto ortopedico Rizzoli di Bologna), l'AIEOP (Associazione Italiana di Ematologia e Oncologia Pediatrica), l'Ufficio centrale operativo dell'ABTC (Adult Brain Tumor Consortium) dell'Università Johns Hopkins di Baltimora (USA), università italiane e straniere (Bologna, Padova, Milano Bicocca, Leicester), ASL e industrie farmaceutiche (come Roche Global).

(14) ENI, FIAT, Ferrari, Piaggio Aero, Pilatus Aircraft, Tetrapack, Luna Rossa/BMW Oracle, Alenia Aeronautica, HyperCare, ecc.

(15) Ad esclusione dei servizi di HPC forniti a clienti privati.

(16) L'importo relativo ai servizi informatici per il MIUR non è stato erogato in quanto il MIUR ha sospeso i pagamenti al Cineca per gli anni 2015, 2016, 2017 e 2018.

(17) www.besmart.it

(18) La Consip è l'agenzia centrale per gli appalti della pubblica amministrazione italiana.

(19) Sentenza del Consiglio di Stato, Sez. VI, n. 6009/2018 del 22 ottobre 2018, confermata in data 11 marzo 2020 dalla Corte di Cassazione (sentenza n. 7012).

(20) Il Consiglio di Stato ha ritenuto che il Cineca sia un'«impresa» e che le attività per le quali il Cineca riceve finanziamenti pubblici siano attività economiche. Il Consiglio di Stato ha concluso che i servizi informatici per il MIUR sono disponibili sul mercato informatico e non rientrano nell'esercizio di pubblici poteri. Il finanziamento pubblico concesso per la fornitura di servizi informatici al MIUR costituisce un aiuto di Stato illegale. Secondo il Consiglio di Stato, il Cineca non soddisfa i criteri obbligatori relativi allo status di «in house».

(21) Come esempio, il denunciante ha citato l'affidamento in via diretta di servizi software al Cineca da parte dell'Università degli Studi della Calabria nel 2014. In quel caso, l'offerta iniziale del Cineca era più costosa di un'offerta concorrente presentata dal denunciante. Successivamente, il Cineca aveva rivisto la propria offerta riducendo il prezzo. Infine, l'affidamento in via diretta al Cineca è stato annullato dal TAR della Calabria.

(22) Le università italiane sono finanziate mediante l'FFO (finanziamento ordinario delle università statali). L'FFO è articolato in due parti: una «quota base» e una «quota premiale». La «quota base» è automaticamente attribuita alle università, mentre la «quota premiale» è assegnata in base a criteri quantitativi e qualitativi.

(23) In sostanza, l'interoperabilità consente ai diversi sistemi di informazione di comunicare tra loro, vale a dire di scambiare dati.

(24) Altre autorità pubbliche, quali l'Agenzia italiana per i medicinali (AIFA), il dipartimento delle dogane e alcune autorità locali (ad esempio alcune province italiane).

(25) Il denunciante sostiene che la relazione del 2015 non rende atto di una contabilità separata conformemente ai criteri stabiliti dalla direttiva 2006/111/CE. Consiste semplicemente in una ricostruzione retrospettiva delle spese sostenute dal Cineca per farle rientrare nel contributo del Ministero.

(26) Secondo il denunciante, nel 2015 una parte del personale assegnato ai servizi di HPC era assegnata anche ad altre attività (ad esempio, progetti europei e servizi a clienti privati). Ciò ha comportato una doppia rendicontazione dei costi del personale da parte del Cineca.

(27) A tale riguardo, il denunciante fa riferimento alla relazione concernente le attività del Cineca nel primo semestre del 2015. Il 100 % dei costi dell'intero personale del Cineca occupato nei servizi di calcolo ad alte prestazioni (HPC) (80 persone nel servizio di «applicazioni di supercalcolo e innovazione» (SCAI)) è stato riportato come costo per i servizi di HPC. Pertanto, tale personale non avrebbe potuto svolgere attività per conto del consorzio diverse dalle attività HPC. Invece, secondo il denunciante, tale personale avrebbe partecipato anche ad altre attività.

(28) Articolo 7, comma 42-bis, del decreto legge 6 luglio 2012, n. 95 convertito, con modificazioni, in legge 7 agosto 2012, n. 135.

(29) L'Italia ha fornito informazioni su 70 università aderenti al Cineca e sulle 25 università non aderenti al Cineca.

(30) Articolo 16 dello statuto del 2009.

(31) Le autorità italiane hanno sottolineato che, sebbene sia stato difficile risalire all'ipotesi alla base dei dati comunicati al MIUR nel 2015, il Cineca ha potuto applicare la metodologia e i fattori di ripartizione dei costi utilizzati nel 2018 ai dati del 2015 e, in particolare, ai costi del personale all'epoca. Ciò ha portato alla rielaborazione della rendicontazione del 2015 sulla base dei nuovi criteri.

(32) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 giugno 2020 nelle cause riunite C-262/18 P e C-271/18 P, Commissione e Repubblica slovacca/Dôvera zdravotná poist'ovňa, ECLI:EU:C:2020:450, punto 28; sentenza della Corte di giustizia del 12 settembre 2000 nelle cause riunite Pavlov e altri, da C-180/98 a C-184/98, ECLI:EU:C:2000:428, punto 74; sentenza della Corte di giustizia del 23 aprile 1991, Höfner e Elser, C-41/90, ECLI:EU:C:1991:161, punto 21.

(33) Sentenza della Corte di giustizia del 4 maggio 1988, Bodson, C-30/87, ECLI:EU:C:1988:225, punto 18.

(34) Cfr. in particolare la sentenza della Corte di giustizia del 19 gennaio 1994, SAT/Eurocontrol, C-364/92, ECLI:EU:C:1994:7, punto 30, e la sentenza della Corte di giustizia del 18 marzo 1997, Calì & Figli, C-343/95, ECLI:EU:C:1997:160, punti 22 e 23.

(35) Sentenza della Corte di giustizia del 12 luglio 2012, Compass-Datenbank GmbH, C-138/11, ECLI:EU:C:2012:449, punto 40. Causa C-364/92, SAT Fluggesellschaft/Eurocontrol, EU:C:1994:7, punto 30. Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione [TenderNet], T-138/14, punto 38, confermata dalla sentenza della Corte di giustizia del 7 novembre 2019, C-687/17 P, punto 18.

(36) SA.34402 — 2015/C (ex 2015/NN) attuata dalla Germania a favore di Hochschul-Informations-System GmbH, GU L 74 dell'11 marzo 2020, pag. 22. Tale decisione è stata impugnata; cfr. la causa T-34/20 in relazione alla quale il Tribunale ha emesso un'ordinanza il 18 gennaio 2021.

(37) Considerando 127 della decisione HIS.

(38) Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, T-138/15, ECLI:EU:T:2017:675, punti 59, 83 e 90, confermata dalla sentenza della Corte di giustizia del 7 novembre 2019, C- 687/17 P, punti 44 e 45.

(39) Cfr. i considerando 124, 126 e 127 della decisione HIS, in cui si fa riferimento alla sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione, punti da 90 a 97.

(40) Le conclusioni di tali cause, confermate dagli organi giurisdizionali dell'Unione, si basano essenzialmente sull'esistenza di obblighi legali funzionali allo svolgimento di compiti di interesse pubblico che incombono sia allo Stato che ai beneficiari degli aiuti di Stato, nonché sulla convergenza degli obiettivi perseguiti. Le conclusioni non sono state influenzate dalla presenza di concorrenti sul mercato e si sono basate, tra l'altro, sulla circostanza che il beneficiario era in grado di offrire la gamma più completa di prodotti tra i concorrenti.

(41) Sentenza della Corte di giustizia del 6 settembre 2011, Scattolon, C-108/10, ECLI:EU:C:2011:542, punto 44.

(42) SA.25745 (2013/NN) (ex CO 11/2008) — Mutmaßliche staatliche Beihilfe zugunsten des Internetportals C(2013) 2361 final, GU C 167 del 13.6.2013, pag. 1.

(43) Ibidem. Considerando 48.

(44) Ibidem. Considerando 33, 34, 37, 40 e 42.

(45) Ibidem. Considerando 42.

(46) Ibidem. Considerando 44 e 45.

(47) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punto 60; sentenza della Corte di giustizia del 29 aprile 1999, Spagna/Commissione, C-342/96, ECLI:EU:C:1999:210, punto 41.

(48) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punti 60 e 61.

(49) Sentenza della Corte di giustizia del 10 dicembre 2020, Comune di Milano/Commissione, C-160/19 P, EU:C:2020:1012, punti 104-106; sentenza della Corte di giustizia del 19 marzo 2013, Bouygues e Bouygues Télécom/Commissione e altri, cause riunite C-399/10 P e C-401/10 P, ECLI:EU:C:2013:175, punto 104; sentenza della Corte di giustizia del 5 giugno 2012, Commissione/EDF, C-124/10, ECLI:EU:C:2012:318, punto 95; sentenza del Tribunale del 13 settembre 2010, Grecia e altri/Commissione, cause riunite T-415/05, T-416/05 e T-423/05, ECLI:EU:T:2010:386, punto 177.

(50) Sentenza del Tribunale del 12 giugno 2014, Sarc/Commissione, T-488/11, ECLI:EU:T:2014:497, punto 98; Land Burgenland/Commissione, cause riunite C-214/12 P, C-215/12 P e C-223/12 P, ECLI:EU:C:2013:682, punti 94 e 95.

(51) Sentenza della Corte di giustizia del 17 settembre 1980, Philip Morris, 730/79, ECLI:EU:C:1980:209, punto 11; sentenza del Tribunale del 15 giugno 2000, Alzetta, cause riunite T-298/97, T-312/97 ecc., ECLI:EU:T:2000:151, punto 80.

(52) Sentenza della Corte di giustizia del 12 settembre 2000, Pavlov e altri, cause riunite da C-180/98 a C-184/98, ECLI:EU:C:2000:428, punto 74; sentenza della Corte di giustizia del 23 aprile 1991, Höfner e Elser, C-41/90, ECLI:EU:C:1991:161, punto 21.

(53) Cfr. in particolare la sentenza della Corte di giustizia del 19 gennaio 1994, SAT/Eurocontrol, C-364/92, ECLI:EU:C:1994:7, punto 30, e la sentenza della Corte di giustizia del 18 marzo 1997, Calì & Figli, C-343/95, ECLI:EU:C:1997:160, punti 22 e 23.

(54) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 settembre 2007, Commissione/Germania, C-318/05, ECLI:EU:C:2007:495, punto 68, e sentenza della Corte di giustizia del 27 giugno 2017, C-74/16, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania/Ayuntamiento de Getafe, ECLI:EU:C:2017:496, punto 50.

(55) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 giugno 2020 nelle cause riunite C-262/18 P e C-271/18 P, Commissione e Repubblica slovacca/Dôvera zdravotná poist'ovňa, ECLI:EU:C:2020:450, punto 43.

(56) Sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, T-138/15, ECLI:EU:T:2017:675. L'offerta di una piattaforma da parte di TenderNed, che consentiva alle autorità pubbliche di gestire in modo esaustivo la procedura di appalto pubblico, era considerata intrinsecamente legata al compito dello Stato di garantire il corretto funzionamento del sistema degli appalti pubblici (punti 59, 83 e 90).

(57) Punto 127 della decisione HIS. SA.34402 — 2015/C (ex 2015/NN) attuata dalla Germania a favore di Hochschul-Informations-System GmbH, GU L 74 dell'11 marzo 2020, pag. 22. Tale decisione è stata impugnata; cfr. la causa T-34/20 in relazione alla quale il Tribunale ha emesso un'ordinanza il 18 gennaio 2021.

(58) Cfr. i considerando 124, 126 e 127 della decisione HIS, in cui si fa riferimento alla sentenza del Tribunale del 28 settembre 2017, Aanbestedingskalender BV/Commissione, punti da 90 a 97.

(59) Articolo 33 della Costituzione italiana.

(60) Sentenza del Tribunale del 12 dicembre 1996, Air France/Commissione, T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194, punto 56.

(61) Causa C-482/99, Francia/Commissione (Stardust Marine), punti 52 e 53.

(62) Ibidem, punti 55 e 56.

(63) Sentenza della Corte di Giustizia del 23 ottobre 2014, Commerz Nederland, C-242/13, ECLI:EU:C:2014:2224, punto 35. Causa C-482/99, Francia/Commissione (Stardust Marine), punti 55 e 56, causa C-303/88, Italia/Commissione, punti 11 e 12 e causa C-305/89, Italia/Commissione, punti 13 e 14.

(64) Articolo 9, commi da 11-bis a 11-quater del decreto legge del 19 giugno 2015 n. 78.

(65) Sentenza della Corte di giustizia dell'11 luglio 1996, SFEI e altri, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, punti 60 e 61.

(66) Sentenza del Tribunale del 12 giugno 2014, Sarc/Commissione, T-488/11, ECLI:EU:T:2014:497, punto 98; Land Burgenland/Commissione, cause riunite C-214/12 P, C-215/12 P e C-223/12 P, ECLI:EU:C:2013:682, punti 94 e 95.

(67) Sentenza della Corte di giustizia del 17 settembre 1980, Philip Morris, 730/79, ECLI:EU:C:1980:209, punto 11; sentenza del Tribunale del 15 giugno 2000, Alzetta, cause riunite T-298/97, T-312/97 ecc., ECLI:EU:T:2000:151, punto 80.

(68) Sentenza della Corte di giustizia del 12 luglio 2012, Compass-Datenbank/Austria, C-138/11, ECLI:EU:C:2012:449, punto 37.

(69) Sentenza della Corte di giustizia del 27 giugno 2017, Escuelas Pías, C-74/16, ECLI:EU:C:2017:496, punto 51.

(70) Sentenza del Tribunale del 15 ottobre 2020, První novinová společnost a.s./Commissione, T-316/18, ECLI:EU:T:2020:489, in particolare punti 198 e da 250 a 254.

(71) Causa T-68/03, Olympiaki Aeroporia Ypiresies/Commissione, EU:T:2007:253, punto 34.