Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής για τα χρηματοοικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ (94/C 388/04)

Στις 22 Φεβρουαρίου 1994 το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε να ζητήσει με βάση τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουνίου 1994 με βάση την εισήγηση του κ. C. Lustenhouwer.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε, κατά την 317η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 6ης Ιουλίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση με ομόφωνα.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, για την οποία η ΟΚΕ εκδίδει την παρούσα γνωμοδότηση είναι προϊόν μιας διαδικασίας βάσει της οποίας η ΟΚΕ διαδραμάτισε σοβαρό ρόλο. Εν μέρει, χάρη στη θέση που έλαβε η ΟΚΕ σχετικά με τα χρηματοοικονομικά προβλήματα των ΜΜΕ (), το θέμα αυτό απόκτησε σε κοινοτικό επίπεδο μεγαλύτερη σημασία.

1.2. Κατά τη συνεδρίαση της 11ης Νοεμβρίου 1993, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε ψήφισμα () στο οποίο τονίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικής ικανότητας των επιχειρήσεων, και κυρίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών, καθώς και η ανάπτυξη της απασχόλησης στην Κοινότητα. Στα πλαίσια της συνεδρίασης αυτής του Συμβουλίου η Επιτροπή υπέβαλε την υπο εξέταση Ανακοίνωση.

Το Συμβούλιο, στο ψήφισμά του, καλεί την Επιτροπή να ενισχύσει τις σχέσεις των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και μεταξύ άλλων να ενθαρρύνει την προσέγγιση μεταξύ των ιδρυτών επιχειρήσεων και των επενδυτών κεφαλαίων.

Επίσης, το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να φροντίσει ώστε από τις παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων να επωφελούνται πράγματι οι ενδιαφερόμενες ΜΜΕ και οι μικρότερες από αυτές να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στον μηχανισμό εγγυήσεων.

Επιπλέον το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη:

«να μεριμνήσουν ώστε οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί φορείς, τόσο οι δημόσιοι όσο και οι ιδιωτικοί, οι εξειδικευμένοι στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ, να μπορούν να προσφεύγουν στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων για τη χορήγηση εγγυήσεων στις ΜΜΕ»

και

«να μεριμνήσουν ώστε να προσφέρεται στις ΜΜΕ σταθερό και ευνοϊκό χρηματοπιστωτικό περιβάλλον, ούτως ώστε οι επιχειρήσεις αυτές να έχουν την δυνατότητα να αποκτήσουν ισορροπημένη οικονομική δομή η οποία είναι αναγκαία για να μπορούν να προσαρμόζονται καλύτερα στους διάφορους κύκλους της οικονομίας.»

1.3. Στην Λευκή Βίβλο «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση», που υπέβαλε η Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 9 και 10 Δεκεμβρίου 1993, η Επιτροπή τόνισε ιδιαίτερα την ανάγκη βελτίωσης της χρηματοοικονομικής κατάστασης των επιχειρήσεων (Κεφάλαιο 2, σημείο 7). Σε αυτό το πλαίσιο η Επιτροπή επισημαίνει ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των χρηματοπιστωτικών οργανισμών και των ΜΜΕ ώστε να επιτευχθεί καλύτερη κατανομή των ιδιωτικών χρηματοδοτήσεων προς όφελος των ΜΜΕ και μεγαλύτερη και καλύτερη κατανομή των καταλληλότερων χρηματοδοτικών μέσων σε έναν όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων. Επιπλέον η Επιτροπή επισημαίνει ότι «η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης κοινοτικής πρωτοβουλίας υπέρ των ΜΜΕ» πρέπει να ανταποκρίνεται σε τρεις στόχους και κυρίως στην «καλύτερη πρόσβαση σε πηγές χρηματοδότησης και στην παροχή πιστώσεων».

Εν τω μεταξύ η Επιτροπή υπέβαλε σχετική πρόταση για την κοινοτική αυτή πρωτοβουλία () και η ΟΚΕ θα εκδώσει ιδιαίτερη γνωμοδότηση για το θέμα αυτό.

2. Κίνητρα για την ανάπτυξη Ευρωπαϊκής Πολιτικής στον τομέα της χρηματοδότησης των ΜΜΕ

2.1. Το πρόβλημα της χρηματοδότησης των ΜΜΕ δεν έχει εξετασθεί έως σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο με συστηματικό τρόπο. Οι υφιστάμενες διευκολύνσεις αναπτύσσονται η μια ανεξάρτητα από την άλλη και σύμφωνα με έναν συγκεκριμένο σκοπό. Αυτό αφορά τόσο τα μέσα όπως το σχέδιο για το κεφάλαιο εκκίνησης, την κοινοτική πρωτοβουλία υπέρ των ΜΜΕ και την πρωτοβουλία ADAPT όσο και τις διευκολύνσεις σχετικά με την Ε+Α.

Εξάλλου η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων χορηγεί μεγάλες πιστώσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις για ίδιο λογαριασμό μέσω των γενικών πιστώσεων που παρέχει σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς ή εμπορικές τράπεζες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου.

Οι κοινοτικές ρυθμίσεις που αφορούν το θέμα της χρηματοδότησης είναι περιορισμένες (μεταξύ άλλων κεφάλαιο εκκίνησης).

2.2. Με εξαίρεση τις χρηματοδοτικές πηγές που αναφέρονται στο σημείο 2.1. σχετικά με την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών των ΜΜΕ, δεν μπορεί να γίνεται σήμερα ακόμη λόγος για ολοκληρωμένη και συνεκτική κοινοτική πολιτική σχετικά με την χρηματοδότηση των ΜΜΕ. Μια εξήγηση για την διστακτική αυτή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα αυτό είναι ίσως το γεγονός ότι στην πραγματικότητα οι μικρές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά στις τοπικές αγορές και ότι επομένως προσαρμόζουν τις ανάγκες τους ακόμη και σχετικά με τις πηγές χρηματοδότησης στις δυνατότητες που προσφέρονται στην τοπική αγορά.

Οι διαφορές που υφίστανται μεταξύ των επιχειρήσεων στους επί μέρους κλάδους της οικονομικής δραστηριότητας καθιστούν κάθε ευρωπαϊκή ενέργεια σ`αυτόν τον τομέα πολύ δύσκολη δεδομένου ότι η χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων για παράδειγμα στον εμπορικό τομέα διαφέρει αισθητά από την αντίστοιχη κατάσταση των επιχειρήσεων στον βιομηχανικό τομέα.

Σχετικά είναι επίσης χαρακτηριστικό το γεγονός ότι κατά τη συνάντηση που διοργάνωσε ο Επίτροπος Vanni d`Archirafi στη λεγόμενη « Round Table of High-level Representatives of the Banking Sector » δεν υπήρχε κανένας εκπρόσωπος του λιανικού και χονδρικού εμπορίου.

2.3. Παρά τις διαφορές αυτές οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν ωστόσο ικανοποιητικό αριθμό κοινών χαρακτηριστικών ώστε να μπορούν να επωφεληθούν από μία κοινοτική πολιτική σχετικά με τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Τα κίνητρα για την άσκηση παρόμοιας πολιτικής είναι μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

- τα προβλήματα της χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ είναι τα ίδια σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης (σημείο 2.3.1) 7

- η σύσταση και η συνέχιση της λειτουργίας βιώσιμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων δημιουργεί απασχόληση (σημείο 2.3.2) 7

- η αυξανόμενη διεθνοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (σημείο 2.3.3) 7

- η δημιουργία δυνατοτήτων για νέες οικονομικές δραστηριότητες σε κοινοτικό επίπεδο διαμέσου της διαφάνειας της χρηματοπιστωτικής υποδομής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα Κράτη Μέλη (σημείο 2.3.4) 7

- η επιδίωξη καλύτερων ανταγωνιστικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων στα κράτη μέλη της Κοινότητας (σημείο 2.3.5).

Για μία πιό ολοκληρωμένη και ποιοτική πληροφόρηση η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη δεύτερη ετήσια έκθεση της European Observatory for SME`s () η οποία περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο (Chapter 6 - Capital and Finance) στο οποίο αντικατοπρίζονται τα κοινά χαρακτηριστικά καθώς και τα προβλήματα χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρώπη.

2.3.1.

Τα χρηματοοικονομικά προβλήματα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στην έκθεση της Επιτροπής αναφέρονται 15 χρηματοοικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Τα 15 αυτά προβλήματα μπορούν να διαχωρισθούν περαιτέρω σε ορισμένες πτυχές:

α)

ανεπάρκεια γνώσεων:

- σχετικά με τις μορφές και πηγές χρηματοδότησης και διαχείρισης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων 7

- έλλειψη γνώσης εκ μέρους των χρηματοπιστωτικών κέντρων όσον αφορά τις πραγματικές χρηματοοικονομικές δυνατότητες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων 7

β)

ανεπάρκεια των εγγυήσεων που μπορούν να προσφέρουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις 7

γ)

στάση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών:

- άκαμπτη στάση των τραπεζών και ορισμένων εταιριών χρηματοδοτικής μίσθωσης 7

- αυξανόμενη απέχθεια των ιδιωτικών εταιριών «συμμετοχής» για την ανάληψη κινδύνων 7

- φθίνουσα ετοιμότητα για τη χρηματοδότηση μικρών επενδύσεων 7

δ)

υψηλό κόστος επιτήρησης και παροχής βοήθειας σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις 7

ε)

έλλειψη αγοράς αξιών για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις 7

- ανεπαρκής αριθμός γραφείων που φέρνουν σε επαφή τους ιδιώτες επενδυτές με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις 7

- έλλειψη κατάλληλων διαύλων εξόδου για τις ιδιωτικές εταιρείες «συμμετοχής» 7

- κακή λειτουργία των ανοικτών αγορών μετοχών «over the counter».

Η μελέτη των προβλημάτων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στα επί μέρους κράτη μέλη δείχνει ότι παντού αντιμετωπίζονται τα ίδια προβλήματα. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρονται και οι διαφορές σχετικά με την έλλειψη προθυμίας των τραπεζών να αναλάβουν κινδύνους.

Τα κοινά χαρακτηριστικά των χρηματοοικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ δικαιολογούν γι`αυτό την λήψη κοινοτικών μέτρων για τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, μέτρα τα οποία θα συμβάλουν στην επίλυση των χρηματοοικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.3.2.

Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης μέσω της ίδρυσης και διατήρησης βιώσιμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Σήμερα αναγνωρίζεται πλέον ευρύτατα η ουσιαστική συμβολή των ΜΜΕ στην οικονομική ανάπτυξη και στην απασχόληση. Σε όλη την επικράτεια της Ένωσης λειτουργούν περίπου 14,7 εκατομμύρια πολύ μικρές επιχειρήσεις (με 0 P 9 εργαζομένους) ενώ το σύνολο των ΜΜΕ (με 0 P 499) εργαζομένους απαρτίζεται από περίπου 15,8 εκατομμύρια επιχειρήσεις. Σε ολόκληρο τον τομέα των ΜΜΕ απασχολούνται σχεδόν 68 εκατομμύρια εργαζόμενοι, δηλαδή το 72% των εργαζομένων του ιδιωτικού μη πρωτογενή τομέα (ο γεωργικός τομέας δεν συμπεριλαμβάνεται). Το μέγεθος των επιχειρήσεων αυτών διαφέρει από κράτος μέλος σε κράτος μέλος από 4 εργαζομένους κατά μέσο όρο στην Ιταλία και την Ισπανία έως 10 εργαζομένους στο Λουξεμβούργο και την Ολλανδία (στοιχεία του 1990).

Κυρίως σε περιόδους οικονομικής ύφεσης ο ρυθμός της απασχόλησης σε ΜΜΕ φαίνεται πολύ σταθερός. Η μείωση της απασχόλησης στις ΜΜΕ πραγματοποιείται με βραδύτερο ρυθμό απ`ό,τι στις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά και η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης επιτυγχάνεται ταχύτερα απ` ό,τι στις μεγάλες επιχειρήσεις.

Για τους λόγους αυτούς, στη Λευκή Βίβλο «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση» του Προέδρου της Επιτροπής Delors, τονίζεται η ανάγκη προώθησης της ανάπτυξης των ΜΜΕ. Τα κυριότερα στοιχεία για το σκοπό αυτό, ακόμη και σε κοινοτικό επίπεδο, είναι, σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο το θέμα της χρηματοδότησης και η βελτίωση της πρόσβασης σε πηγές χρηματοδότησης και δανειοδοτικές διευκολύνσεις ().

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προσφέρει στις μικρομεσαίες βιώσιμες επιχειρήσεις, οι οποίες επιθυμούν να επεκταθούν και έχουν τις απαραίτητες δυνατότητες ανάπτυξης και, κατά συνέπεια, την ευκαιρία να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης. Λόγω του κύκλου ζωής και των διάφορων φάσεων ζωής που διανύουν οι επιχειρήσεις, θα υπάρχουν πάντα επιχειρήσεις που θα αναπτύσσονται και θα καταλαμβάνουν έτσι τη θέση των επιχειρήσεων που διακόπτουν τις δραστηριότητές τους. Προϋπόθεση για την ανάπτυξη είναι οι χρηματοοικονομικές πτυχές. Το ερώτημα που τίθεται είναι επομένως αν μπορούν να προσφερθούν στις αναπτυσσόμενες αυτές επιχειρήσεις οι κατάλληλες μορφές χρηματοδότησης μέσω κατάλληλων πηγών χρηματοδότησης.

2.3.3.

Η αυξανόμενη διεθνοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Η αυξανόμενη ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς θα παροτρύνει σε αυξανόμενο βαθμό τις ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις να εντείνουν ή να μειώνουν τα συμφέροντα σε επιχειρήσεις σε άλλα, εκτός του ίδιου, κράτη μέλη. Παρατηρείται ήδη σήμερα μια αύξηση της εξαγωγικής δραστηριότητας (κυρίως οι άμεσες εξαγωγές) των μικρών επιχειρήσεων καθώς και η αύξηση του αριθμού διεθνών ενώσεων συνεργασίας, τόσο μεταξύ μικρών όσο και μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων.

Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από την πραγματοποίηση επενδύσεων σε άλλα κράτη μέλη. Επομένως, τα οικονομικά συμφέροντα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, και κατά συνέπεια η ζήτηση για κεφάλαια χρηματοδότησης στο εξωτερικό, θα αυξηθούν σε αισθητό βαθμό.

Χρειάζεται επομένως να εντατικοποιηθούν τα κοινοτικά μέτρα και μέσα που μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των μικρών επιχειρήσεων. Τούτο καθίσταται ακόμη πιό αναγκαίο από το γεγονός ότι η μέση διάρκεια των προθεσμιών πληρωμής επεκτείνεται διαρκώς σε όλα τα κράτη μέλη όπως προέκυψε από μια πρόσφατη έρευνα.

2.3.4.

Η διαφάνεια των υποδομών του χρηματοπιστωτικού τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα κράτη μέλη

Κάτω από το πρίσμα αυτό δεν έχει μόνον σημασία η προσφορά οικονομικών πόρων στο εσωτερικό (εθνικό και περιφερειακό επίπεδο) αλλά αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία και η προσφορά κεφαλαίων σε άλλα κράτη μέλη (σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο). Αυξανόμενη σημασία αποκτά επίσης και η ενημέρωση σχετικά με τις χρηματοοικονομικές διευκολύνσεις που προσφέρονται από την Ένωση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ειδικά οι μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες δεν διαθέτουν, συνήθως, ειδικευμένο προσωπικό, αντιμετωπίζουν συχνά μεγάλες δυσκολίες όταν προσπαθούν να προσανατολιστούν, μέσα από ένα πλήθος ρυθμίσεων, προς τα κατάλληλα μέσα χρηματοδότησης και προς τον οργανισμό (δημόσιες αρχές, τράπεζες, χρηματαγορές) που διαχειρίζεται τα μέσα αυτά.

2.3.5.

Οι καλές ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελώ

Ένας από τους κυριότερους στόχους της πολιτικής της Ένωσης είναι η πρόληψη στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών. Η ανταγωνιστική αυτή πολιτική μεταξύ των κρατών μελών αφορά κυρίως τον τομέα σχετικά με τις οικονομικές και φορολογικές διευκολύνσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να δημιουργήσει, με βάση τις κοινοτικές ρυθμίσεις σχετικά με την χορήγηση δημόσιων ενισχύσεων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ένα πλαίσιο εντός του οποίου οι εθνικές αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν βοήθεια σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Σε κοινοτικό επίπεδο διατίθενται πολυάριθμα χρηματοοικονομικά μέσα στα πλαίσια των επιμέρους πολιτικών. Στην Ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρονται ορισμένα χρηματοοικονομικά μέσα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων αλλά δεν διευκρινίζεται σε ποιό βαθμό και με ποιά μορφή αξιοποιούνται τα χρηματοοικονομικά μέσα που διαθέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Είναι εμφανές ότι για να διασφαλισθεί στην ΕΕ η διατήρρηση ορθών σχέσεων από πλευράς ανταγωνισμού είναι αναγκαίο η Επιτροπή να συντονίζει σε μεγαλύτερο βαθμό τα χρηματοοικονομικά μέσα και ενδεχομένως να δημιουργήσει νέα. Τούτο σημαίνει ότι χρειάζεται η χάραξη κοινοτικής πολιτικής για τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

3. Η αφετηρία για την λήψη μέτρων ευρωπαϊκού επιπέδου

3.1.

Η έλλειψη τεχνογνωσίας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

3.1.1. Το ζήτημα της χρηματοδότησης των μικρών επιχειρήσεων είναι μια από τις πολλές πτυχές που πρέπει να προσέξει ο επιχειρηματίας. Συχνά ο μικρός, ανεξάρτητος επιχειρηματίας χαρακτηρίζεται ως ειδικός στον κλάδο του και λιγότερο ως διαχειριστής με πολύπλευρες ικανότητες. Ωστόσο, σε μια δυναμική εσωτερική αγορά, θα χρειαστεί να εξελιχθεί η ειδικότητα αυτή σε μια σύγχρονη διαχείριση επιχειρήσεων, ώστε να μπορεί η μικρή επιχείρηση να επιβιώσει μακροπρόθεσμα. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται επενδύσεις στην ποιότητα και στις γνώσεις, (ειδικές γνώσεις, γνώσεις σχετικά με τη διοίκηση επιχειρήσεων, γλωσσικές γνώσεις, γνώσεις σχετικά με τη νομοθεσία άλλων χωρών, κλπ.), τόσο του ίδιου του επιχειρηματία όσο και του προσωπικού που απασχολεί. Σε αυτό το πλαίσιο αξίζει να τονισθεί για άλλη μια φορά η ανάγκη χάραξης μιας πολιτικής για την κατάλληλη αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, κυρίως στις μικρές επιχειρήσεις, μέσω της υιοθέτησης, με τις αναγκαίες προσαρμογές, εμπειριών που έχουν αποκτηθεί σε μεγάλες επιχειρήσεις. Μια πιο επαγγελματική διοίκηση των ΜΜΕ σχετικά με την πολιτική προσωπικού και την εσωτερική οργάνωση, συμπεριλαμβάνει και μια πιο εντατική προσοχή της χρηματοδοτικής πτυχής της επιχείρησης. Οι επιχειρηματίες οφείλουν να διευρύνουν αδιάλειπτα τις γνώσεις τους σχετικά με το θέμα αυτό. Ο ρόλος της ΕΕ θα είναι να τους υποστηρίξει προς αυτή την κατεύθυνση.

3.1.2. Στο σημείο 67 της Ανακοίνωσης της Επιτροπής αντικατοπτρίζονται οι απόψεις της σχετικά με την κοινοτική πολιτική που πρέπει να αναπτυχθεί σχετικά με το θέμα αυτό. Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή η Κοινότητα οφείλει να στηρίζεται στις εθνικές και περιφερειακές διατάξεις των κρατών μελών. Η εφαρμογή νέων μέτρων για τη βελτίωση της επιχειρηματικής και οικονομικής τεχνογνωσίας στις επιχειρήσεις είναι δύσκολη. Η πιό κατάλληλη βοήθεια που μπορεί να παρασχεθεί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η μεταφορά εμπειριών που έχουν αποκτηθεί σε τοπικό επίπεδο.

Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις απόψεις αυτές, αλλά τονίζει ότι η ΕΕ θα πρέπει να παροτρύνει τα κράτη μέλη να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για την διεύρυνση των γνώσεων των επικεφαλής ΜΜΕ, τόσο σχετικά με τις χρηματοοικονομικές, όσο και με τις διοικητικές πτυχές της επιχείρησης. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί μέσω της χορήγησης ενισχύσεων της ΕΕ προς τα κράτη μέλη και έμμεσα προς τις ΜΜΕ. Τα χρήματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη προγραμμάτων παροχής συμβουλών και κατάρτισης των επιχειρηματιών. Παρόμοιες «άϋλες» επενδύσεις στη βελτίωση των διοικητικών ικανοτήτων των επιχειρηματιών αποτελούν πιό εποικοδομητική συμβολή απ`ό,τι μια μοναδική οικονομική ενίσχυση.

3.2.

Η έλλειψη εγγυήσεων που μπορούν να προσφέρουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις

3.2.1. Κάθε χρηματοδότης ζητά εκτός από πληροφορίες σχετικά με τις προβλέψεις κερδών και την ύπαρξη υψηλών επιχειρηματικών ικανοτήτων, καθώς και την παροχή εγγυήσεων για τη χρηματοδότησή του.

Πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι σε θέση να παράσχουν αυτές τις τραπεζικές εγγυήσεις. Σε αυτό προστίθεται και το γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι τράπεζες αποφεύγουν την ανάληψη κινδύνων. Οι τράπεζες δικαιολογούν τη στάση αυτή με τις οικονομικές υποχρεώσεις που έχουν έναντι των καταθετών τους. Η ΟΚΕ κρίνει, ωστόσο, σε αυτό το πλαίσιο ότι οι τράπεζες δίνουν υπερβολική έμφαση στην πτυχή της ύπαρξης εγγυήσεων και ενέχυρων. Με λύπη διαπιστώνεται επίσης ότι δεν εξετάζεται πλέον αν η επιχείρηση που ζητά την πίστωση έχει μεσοπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης.

3.2.2. Ορισμένα κράτη μέλη αποτελούν εξαίρεση από την κατάσταση αυτή, διότι στα κράτη αυτά λειτουργούν χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί με τη μορφή συστημάτων αμοιβαίων εγγυήσεων με σκοπό την παροχή εγγυήσεων για την δανειοδότηση ΜΜΕ. Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας λειτουργούν ήδη από μια δεκαετία «Bόrgschaftsbanken» και στη Γαλλία « sociιtιs de cautionnement mutuel ». Με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιτεύχθηκε πριν από μερικά χρόνια η ίδρυση Ευρωπαϊκού Συνδέσμου παρόμοιων συστημάτων αμοιβαίων εγγυήσεων και καταβλήθηκαν προσπάθειες να ιδρυθούν παρόμοια συστήματα στις χώρες όπου υπάρχει ανάγκη. Η ΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της () σχετικά με το θέμα αυτό τόνισε τον ρόλο που διαδραματίζουν παρόμοια συστήματα αμοιβαίων εγγυήσεων και υποστήριξε ένθερμα τις σχετικές δραστηριότητες της ΟΚΕ.

3.2.3. Η ΟΚΕ συνιστά γι`αυτό στα κράτη μέλη να θεσπίσουν ρυθμίσεις ασφάλειας ή εγγυήσεων ως μέσο της πολιτικής για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων χωρίς πλήρεις τραπεζικές εγγυήσεις. Η μακροχρόνια εμπειρία που έχει αποκτηθεί στις Κάτω Χώρες αποδεικνύει ότι μέσω παρόμοιων συμφωνιών μπορούν να χορηγηθούν οι αναγκαίες πιστώσεις για τις επενδύσεις παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ικανοποιητικές τραπεζικές εγγυήσεις. Επιπλέον, η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει την εφαρμογή ευρωπαϊκής ρύθμισης ασφαλειών με σκοπό τη χρηματοδότηση των επενδύσεων σε επιχειρήσεις από διάφορα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες συνεργάζονται.

3.3.

Η οικονομική αυτονομία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Πολυάριθμες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποδίδουν εξαιρετική σημασία στην ανεξαρτησία τους. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στις οποίες προτείνεται επισφαλές κεφάλαιο διστάζουν να δεχθούν την λύση αυτή επειδή φοβούνται μήπως χάσουν την ανεξαρτησία τους ή μήπως περιορισθεί η ανεξαρτησία τους. Οι κάτοχοι μεριδίων επιθυμούν σε τελική ανάλυση να συμμετέχουν στις αποφάσεις καθώς και στα κέρδη. Ο ιδιοκτήτης ή ο κύριος κάτοχος των μεριδίων της επιχείρησης δεν συμφωνεί πάντα. Η προσπάθεια για την διασφάλιση της οικονομικής ανεξαρτησίας μπορεί ακόμη να παροτρύνει τους ιδιοκτήτες να παραιτηθούν από επενδύσεις σε επικερδή σχέδια. Η στάση αυτή έχει άμεση σχέση με τη νοοτροπία των επιχειρηματιών οι οποίοι στις περισσότερες περιπτώσεις αρνούνται τη συμμετοχή τρίτων.

Συχνά όμως οι επιχειρηματίες δεν γνωρίζουν επαρκώς ότι η απώλεια της οικονομικής ανεξαρτησίας έχει και ορισμένες θετικές πτυχές (όπως χρηματοδότηση της επέκτασης της επιχείρησης, ενίσχυση της οικονομικής δομής, βελτίωση της φήμης, αυξημένη ρευστότητα κεφαλαίων).

Ωστόσο, η αντίληψη των ΜΜΕ σχετικά με την ανεξαρτησία τους έχει μεταβληθεί έντονα κατά τα τελευταία χρόνια.

Συχνά λαμβάνουν πλέον θετική στάση σχετικά με τη συνεργασία. Η συνεργασία βελτιώνει την θέση των επιχειρηματιών στην αγορά καθώς και την ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων. Βελτιώνει επίσης την αποτελεσματικότητά τους στην αγορά επειδή οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν δίκτυο επιχειρήσεων και οργανισμών από τις οποίες απορρέει πρόσθετη αξία. Πριν από μία δεκαετία οι επιχειρηματίες ήταν ακόμη διστακτικοί ως προς την λήψη δανείων από τράπεζες. Μέσω της συνεργασίας και της ανάληψης πιστώσεων οι επιχειρηματίες κατόρθωσαν να δημιουργήσουν καλύτερες προοπτικές και να ενισχύσουν τη θέση τους στον ανταγωνισμό.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι οι ιδιοκτήτες μικρομεσαίων επιχειρήσεων θα πρέπει να ενημερωθούν σε μεγαλύτερο βαθμό για τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η προσέλκυση επισφαλών κεφαλαίων από τρίτους. Οι τράπεζες και οι χρηματοδοτικοί οργανισμοί καλούνται να συμμετέχουν εντονότερα με επισφαλές κεφάλαιο στις δραστηριότητες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

3.4. Οι ιδρυτές επιχειρήσεων

Στα περισσότερα κράτη μέλη οι ιδρυτές επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν δυσκολίες για τη χορήγηση οικονομικών μέσων κυρίως σε περιόδους οικονομικής ύφεσης. Σε περιόδους ύφεσης χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί άλλοι εκτός από ιδιωτικούς οργανισμούς «συμμετοχής», τράπεζες καθώς και οι επιχειρήσεις εκχώρησης και αγοράς απαιτήσεων και χρηματοδοτικής μίσθωσης διστάζουν περισσότερο να χορηγήσουν κεφάλαια σε νεο-ιδρυθείσες επιχειρήσεις. Η στάση αυτή οφείλεται στην απώλεια μεριδίων κατά τη χορήγηση κεφαλαίων σε νεο-ιδρυθείσες επιχειρήσεις στο πρόσφατο παρελθόν.

Σε όλα τα κράτη μέλη το κόστος για την παροχή συμβουλών και την υποστήριξη νέων επιχειρήσεων είναι εξαιρετικά υψηλό. Πολλές από τις επιχειρήσεις αυτές διστάζουν γι`αυτό να χρησιμοποιήσουν τις εν λόγω υπηρεσίες.

Για τον λόγο αυτό πολλές επιχειρήσεις ιδρύονται με περιορισμένο κεφάλαιο με αποτέλεσμα να περιορίζονται έντονα οι μελλοντικές τους δυνατότητες, γεγονός το οποίο αποδεικνύεται πολύ σύντομα. Η ΟΚΕ τονίζει σ`αυτό το πλαίσιο για άλλη μια φορά ότι έχει εξαιρετική σημασία να είναι προετοιμασμένος ο νέος επιχειρηματίας σχετικά με τις γνώσεις που χρειάζεται για να υλοποιήσει τα σχέδιά του. Για να επιτευχθεί ένα ρεαλιστικό επιχειρηματικό σχέδιο είναι αναγκαία προϋπόθεση να υπάρχει κατάλληλη κατάρτιση και προετοιμασία. Παρόμοιο σχέδιο πρέπει να αποτελεί τη βάση κάθε νέας επιχείρησης. Το σχέδιο αυτό δείχνει αφενός τις δυνατότητες που έχει η νέα επιχείρηση στην αγορά και συγχρόνως αποτελεί σημαντικό μέσο διαχείρισης της επιχείρησης ακόμα και για τη χορήγηση πιστώσεων.

Η ΟΚΕ ζητεί να δοθεί εκ μέρους των τραπεζών ιδιαίτερη σημασία στη χρηματοδότηση νέων επιχειρήσεων ακόμη και σε περιόδους οικονομικής ύφεσης. Ιδιαίτερα κατά την επεξεργασία αιτήσεων δανειοδότησης νέων επιχειρηματιών που αρχίζουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα και μεταξύ των οποίων εμφανίζονται σε αυξανόμενο βαθμό γυναίκες, χρειάζεται μεγαλύτερη υποστήριξη ενώ, συγχρόνως, είναι απαραίτητο να εκτιμηθούν οι τεχνολογικές δυνατότητες και οι ικανότητες καινοτομίας της νέας επιχείρησης.

Η ΟΚΕ προτείνει επίσης να χορηγηθεί οικονομική βοήθεια για την κάλυψη του υψηλού κόστους συμπαράστασης και παροχής συμβουλών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η ΟΚΕ τονίζει ιδιαίτερα την ανάγκη υποστήριξης και παροχής συμβουλών σε νέες επιχειρήσεις. Αυτή η κατηγορία επιχειρήσεων αντιμετωπίζει ιδιαίτερα προβλήματα κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας τους, προβλήματα που δεν λαμβάνονται έως σήμερα επαρκώς υπόψη. Προτείνεται να καλυφθεί εν μέρει το κόστος που συνεπάγεται η παροχή συμβουλών και πληροφοριών τόσο με κοινοτικά (π.χ. νέα κοινοτική πρωτοβουλία υπέρ των ΜΜΕ όσο και με εθνικά οικονομικά μέσα).

3.5.

Η διασυνοριακή μεταφορά μικρών ποσών

3.5.1. Μία οικονομική πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο η οποία έχει παραμεληθεί έως σήμερα είναι η διασυνοριακή μεταφορά σχετικά μικρών ποσών (2 500 - 10 000 Ecu). Προβλήματα δημιουργούν κυρίως η διάρκεια, το κόστος και η έλλειψη διαφάνειας των μεταφορών αυτών. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι κυρίως εκείνες που μεταβιβάζουν συχνότερα από ό,τι οι μεγάλες επιχειρήσεις σχετικά μικρά ποσά.

Η ΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να φροντίσει σε συνεργασία με τον τραπεζικό τομέα βραχυπρόθεσμα για την εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων κατά τις διασυνοριακές μεταφορές κεφαλαίων και κυρίως μικρών κεφαλαίων και να λάβει μέριμνα ώστε να περιοριστεί το κόστος της μεταφοράς μικρών κεφαλαίων. Οι Επίτροποι κα. Scrivener και κ. Vanni d`Archirafi πρότειναν μία πρωτοβουλία με την οποία αυξάνεται η διαφάνεια παρόμοιων μεταβιβάσεων και αντιμετωπίζεται συγχρόνως το πρόβλημα της διπλής καταβολής των εξόδων (). Η ΟΚΕ προτίθεται να εξετάσει το θέμα αυτό σε άλλη γνωμοδότηση.

3.5.2. Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ υπενθυμίζει και το πρόβλημα της καθυστερημένης πληρωμής λογαριασμών. Η αρνητική αυτή πρακτική επιβαρύνει κυρίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που είναι προμηθευτές. Γι`αυτό η ΟΚΕ περιμένει με ενδιαφέρον την αντίδραση της Επιτροπής στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ.

3.6. Αγορά κεφαλαίων

3.6.1. Η Επιτροπή επισημαίνει στην Ανακοίνωσή της ότι σε πολλά κράτη μέλη αντιμετωπίζεται το πρόβλημα της έλλειψης κατάλληλων διαύλων εξόδου για τις ιδιωτικές εταιρείες συμμετοχής.

Επιπλέον στην έκθεση διαπιστώνεται ότι δεν λειτουργούν σωστά οι ανοικτές αγορές μετοχών σε ό,τι αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Αυτό σημαίνει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις διαθέτουν μόνο μία περιορισμένη αγορά κεφαλαίων για την πρόσβαση σε εξωτερικό επισφαλές κεφάλαιο.

Για να καλυφθεί η έλλειψη αυτή σε ό,τι αφορά τη χρηματοπιστωτική υποδομή που διατίθεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις τονίζεται ότι θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα δημιουργίας μιας οργανωμένης αγοράς κεφαλαίων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Κατά τα τελευταία χρόνια ορισμένα κράτη μέλη έλαβαν πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση. Οι πρωτοβουλίες αυτές βρίσκονται εν μέρει σε δοκιμαστικό και εν μέρει σε αρχικό στάδιο.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να στηρίξει παρόμοιες πρωτοβουλίες.

3.6.2. Η έλλειψη οργανωμένης αγοράς κεφαλαίων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις οφείλεται μάλλον στο γεγονός ότι τα χρηματιστήρια αξιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα οποία πωλούνται και αγοράζονται μετοχές μικρομεσαίων επιχειρήσεων όπως η Third Market στην Αγγλία ή η Parallelmarkt στην Ολλανδία, μεταβλήθηκαν σε χρηματιστήρια αξιών με αυστηρότερους όρους πρόσβασης στους οποίους δεν ανταποκρίνονται μικρομεσαίες επιχειρήσεις και συχνά ακόμη και μεγάλες επιχειρήσεις.

Η απώλεια των εθνικών αυτών αγορών κεφαλαίων θα μπορούσε να καλυφθεί με τη δημιουργία ευρωπαϊκών οργανωμένων αγορών κεφαλαίων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το πλεονέκτημα παρόμοιας αγοράς είναι ότι η προσφορά για συμμετοχές σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και η ζήτηση για παρόμοιες συμμετοχές υλοποιείται σε ικανοποιητικό αριθμό. Αυτό ευνοεί τη ρευστότητα των μετοχών.

Η ΟΚΕ καλεί επειγόντως την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει τις δυνατότητες δημιουργίας μιας αναγνωρισμένης ευρωπαϊκής αγοράς, η οποία να προσφέρει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και κυρίως στις μικρές επιχειρήσεις, πρόσβαση σε κεφάλαια (κινδύνου).

3.7. Οι δυνατότητες πρόσβασης σε κεφάλαια των ευρωπαϊκών ταμείων

Η ΟΚΕ έχει διαπιστώσει επανειλημμένα ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις της Κοινότητας αξιοποιούν ανεπαρκώς τα διάφορα ευρωπαϊκά ταμεία γεγονός το οποίο οφείλεται στο πολύπλοκο των ρυθμίσεων στην έλλεψη διαφάνειας των ρυθμίσεων καθώς και στο γεγονός ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν περιορισμένη πρόσβαση στις πληροφορίες και επομένως δεν είναι ικανοποιητικά ενημερωμένες. Παρόμοια κατάσταση αντιμετωπίζεται και στις δημόσιες αγορές για την ανάθεση έργων, προμηθειών και για την παροχή υπηρεσιών.

Η ΟΚΕ ζητά γι`αυτό επειγόντως να απλουστευθούν οι δυνατότητες χρηματοδότησης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να βελτιωθεί η σχετική πληροφόρηση.

Η βελτίωση της πληροφόρησης επιτυγχάνεται μέσω της ίδιας της ρύθμισης της οποίας τα αιτιολογικά σημεία περιλαμβάνουν παραδείγματα τα οποία καθιστούν την ρύθμιση πιό κατανοητή για τους επιχειρηματίες και τους συμβούλους.

3.8. Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων ()

3.8.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι κατά τη συνάντηση Κορυφής στο Εδιμβούργο το Δεκέμβριο του 1992 συγκεκριμενοποιήθηκε η πρόταση της Επιτροπής να ενισχυθεί η οικονομική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω μιας νέας δυνατότητας δανείων με την ίδρυση του ευρωπαϊκού ταμείου επενδύσεων. Το ευρωπαϊκό ταμείο επενδύσεων διαθέτει κεφάλαια ύψους ενός δισεκατομυρίου Ecu και προορίζεται για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εν τω μεταξύ αποφασίσθηκε να συσταθεί παράλληλα με το ταμείο αυτό και ένα μέσο επιδότησης των επιτοκίων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ωστόσο η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξή της για το γεγονός ότι το μέσο αυτό διατίθεται με τόσο μεγάλη καθυστέρηση.

Σύμφωνα με το μέσο αυτό οι τράπεζες οι οποίες λειτουργούν ως πράκτορες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων χορηγούν πιστώσεις που προέρχονται από το ευρωπαϊκό ταμείο επενδύσεων και μπορούν να συνδέουν τις πιστώσεις με επιχορηγήσεις επιτοκίων οι οποίες δεν πρέπει να υπερβαίνουν 2 ποσοστιαίες μονάδες.

Σκοπός των πιστώσεων πρέπει να είναι οι επενδύσεις που δημιουργούν απασχόληση σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στην πράξη δεν αναμένεται να επιδράσει ουσιαστικά το μέσο αυτό στις μικροκρομεσαίες επιχειρήσεις στα επιμέρους κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το χρηματοοικονομικό πρόβλημα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αφορά περισσότερο την πρόσβαση σε επισφαλές κεφάλαιο με την μορφή π.χ. μακροπρόθεσμων δανείων συμμετόχων. Το ευρωπαϊκό ταμείο επενδύσεων δεν φαίνεται να συμβάλλει στην επίλυση του προβλήματος αυτού.

Η ΟΚΕ καλεί επειγόντως όλους του αρμόδιους για την εφαρμογή της ρύθμισης αυτής δηλαδή το ευρωπαϊκό ταμείο επενδύσεων, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τους ενδιάμεσους εθνικούς φορείς να διευκολύνουν την πρόσβαση στη ρύθμιση αυτή για όλες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, όχι μόνο τις μεσαίες αλλά και τις πολύ μικρές. Στην κατηγορία αυτή συμπεριλαμβάνονται και επιχειρήσεις με λιγότερους από 10 εργαζόμενους οι οποίες δύσκολα λαμβάνουν πληροφορίες για τις ρυθμίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να καταστεί εύκολη η πρόσβαση στη ρύθμιση η τελευταία θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες των επιχειρήσεων.

Τα εκτελεστικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να λάβουν μέριμνα ώστε οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να απολαμβάνουν πλήρως τα οφέλη που προσφέρουν οι επιδοτήσεις επιτοκίων που χορηγεί η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.8.2. Τέλος, εξετάζεται άλλη μία πτυχή της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε χρηματοοικονομικές ρυθμίσεις. Έχει γι`αυτό σημασία αν πρόκειται για επιχειρήσεις με ορισμένες εκατοντάδες εργαζόμενους έως 500 εργαζομένους κατ`ανώτατο όριο ή για επιχειρήσεις με λιγότερους από 25 εργαζομένους. Πρίν από δύο χρόνια περίπου διαπιστώθηκε σε σχετική έκθεση της Επιτροπής () ότι ο προσδιορισμός του όρου μικρομεσαία επιχείρηση εξαρτάται από την ομάδα για την οποία προορίζεται ένα χρηματοδοτικό μέσο.

Μικρότερες επιχειρήσεις έχουν επομένως μικρότερες δυνατότητες πρόσβασης σε ρυθμίσεις των Βρυξελλών απ`ότι μεγάλες επιχειρήσεις.

Αν επιδιώκεται πράγματι η προσέγγιση των πολύ μικρών μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέσω οικονομικών ρυθμίσεων θα πρέπει κατά την εφαρμογή των ρυθμίσεων αυτών να λαμβάνονται υπόψη οι δυσκολίες πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

3.9. Η χρηματοοικονομική υποδομή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Στα πλαίσια της χρηματοδότησης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αφενός πρέπει να επιδιωχθεί μία όσο το δυνατό ευρύτερη προσφορά στις αγορές κεφαλαίων με την ευρύτερη έννοια και αφετέρου η βελτίωση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων με ίδιο κεφάλαιο. Έχει ωστόσο αποδειχθεί στην πράξη ότι ιδιαίτερα η προσφορά επισφαλών κεφαλαίων δεν γίνεται με ιδιαίτερη διαφάνεια. Αντιθέτως διαπιστώθηκε επανειλημμένα ότι τα κεφάλαια διατίθενται σε ικανοποιητικό ύψος. Ωστόσο η πρόσβαση των κεφαλαίων αυτών είναι δυνατή μόνο μέσω ανεπίσημων δικτύων, προσώπων και θεσμών.

Επιπλέον δεν είναι αρκετά σαφές ποιές μορφές χρηματοδότησης σε ποιά έκταση και με ποιούς όρους προσφέρονται. Επίσης παραμένει ανοικτό και το θέμα αν και πως διασυνδέονται τα δίκτυα αυτά μεταξύ τους. Είναι ωστόσο αδύνατο να σχηματισθεί συνολική εικόνα για την γενική προσφορά. Οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν αντιμετωπίζουν κατά κανόνα δυσκολίες να προσανατολιστούν εντός των δικτύων αυτών. Για τους διευθυντές μικρομεσαίων επιχειρήσεων τα πράγματα είναι ωστόσο διαφορετικά.

3.10. Ιδιώτες επενδυτές

3.10.1. Κατά παράδοση οι ιδιώτες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κατά τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Το γεγονός αυτό δεν αντικατοπτρίζεται ωστόσο στην πολιτική των αρχών των διαφόρων κρατών μελών. Έχει ωστόσο μεγάλη σημασία να διατηρηθεί αυτή η σημαντική κατηγορία χρηματοδοτών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η ομάδα των ιδιωτών χρηματοδοτών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων μπορούν να διαχωρισθούν σε κατηγορίες και έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Πρόκειται πάντοτε για ιδιώτες χρηματοδότες. Οι επενδυτές αυτοί δεν είναι δηλαδή σε καμία περίπτωση θεσμικοί επενδυτές δηλαδή συνταξιοδοτικά ταμεία ή ασφαλιστικές εταιρείες αλλά ούτε ιδιωτικές εταιρείες χαρτοφυλακίου.

Οι ιδιώτες επενδυτές διαχωρίζονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

- οι λεγόμενοι άτυποι επενδυτές 7

- οι παθητικοί επενδυτές μέσου μεγέθους, και

- παθητικοί ιδιώτες μικρού μεγέθους.

3.10.2. Οι ιδιώτες χρηματοδότες που επενδύουν μεγάλα κεφάλαια είναι συνήθως οι λεγόμενοι άτυποι επενδυτές. Συνήθως αυτοί η κατηγορία επενδυτών συμμετέχει δραστήρια στην διαχείριση της επιχείρησης που χρηματοδοτεί. Δεν διαθέτουν μόνο τα κεφάλαια αλλά παρέχουν και συμβουλές. Οι άτυποι επενδυτές μπορούν να χαρακτηρισθούν συνολικά ως ενεργοί ιδιώτες χρηματοδότες μέσου μεγέθους.

3.10.3. Μια άλλη ομάδα αποτελούν οι παθητικοί ιδιώτες επενδυτές μέσου μεγέθους. Οι χρηματοδότες αυτοί επενδύουν υψηλά κεφάλαια αλλά δεν ενδιαφέρονται για τη συμμετοχή στη διαχείριση της επιχείρησης.

3.10.4. Τέλος υπάρχει και η ομάδα των παθητικών μικρών ιδιωτών επενδυτών οι οποίοι επιθυμούν να επενδύουν μόνο μικρά ποσά στην επιχείρηση. Πρόκειται για άτομα που έχουν αποταμιεύσει σημαντικά κεφάλαια σε δημόσιους οργανισμούς ή διαθέτουν σημαντικά κεφάλαια.

Στους ιδιώτες επενδυτές μικρών κεφαλαίων συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων τα μέλη της οικογένειας οι φίλοι και οι γνωστοί των επιχειρηματιών, δηλαδή οι παραδοσιακοί χρηματοδότες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Έως σήμερα δεν έχει εξετασθεί το ερώτημα πόσοι από τους επενδυτές αυτούς συμμετέχουν σε επισφαλή κεφάλαια της μικρομεσαίας επιχείρησης.

Ωστόσο μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι αυτή η ομάδα επενδυτών έχει ολοένα και λιγότερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο ρόλος που διαδραματίζουν για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι αμελητέος. Το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα συγκεκριμένο για το μέγεθος της κατηγορίας αυτής σημαίνει ότι έως σήμερα δεν έχει διερευνηθεί η σημασία της ομάδας αυτής για τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων και ο ρόλος που διαδραματίζει ήδη σήμερα.

3.10.5. Η ΟΚΕ ζητά γι`αυτό να δοθεί μεγαλύτερη σημασία σε αυτή την κατηγορία επενδυτών και να υπογραμμισθεί η σημασία τους για την χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει σχετικά το φαινόμενο των «Business Angels» το οποίο διαδίδεται διαρκώς. Πρόκειται για επιχειρηματίες ή πρώην επιχειρηματίες που είναι διατεθιμένοι να επενδύσουν σχετικά μικρά ποσά (στο Ηνωμένο Βασίλειο περίπου 50 000 λίρες Αγγλίας ανά επιχείρηση) σε νέες επιχειρήσεις με προοπτικές.

Επίσης κρίνεται αναγκαίο να εξετασθεί ποιές είναι οι προτιμήσεις των ιδιωτών στα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά την επένδυση σε επισφαλή σχέδια και επιχειρήσεις και να διερευνηθούν επίσης οι επιθυμίες τους σχετικά με την σχέση κινδύνου οφέλους των επενδύσεων που πραγματοποιούν στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εξαιρούνται το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Κάτω Χώρες για τις οποίες διατίθενται ορισμένα στοιχεία.

3.11. Οι επαγγελματίες επενδυτές και δημιουργία κεφαλαίων κινδύνου στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις

3.11.1. Στο προηγούμενο κεφάλαιο εξετάσθηκε η κατηγορία των μικρών επενδυτών. Τούτο αφήνει άθικτη την πολύ σοβαρή λειτουργία των επαγγελματιών επενδυτών οι οποίοι διαδραματίζουν σοβαρό ρόλο στην παροχή επικίνδυνων κεφαλαίων και πρέπει κανονικά να αποτελούν τον «σκληρό» πυρήνα μιας οργανωμένης «αγοράς κεφαλαίων» για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι επενδυτές αυτοί μπορούν να χαρακτηρισθούν ως εξής:

- επενδυτές που λειτουργούν για λίγο ή πολύ επαγγελματικούς λόγους,

- επενδυτές που διαθέτουν εμπεριστατωμένες γνώσεις στον τομέα αυτό,

- επενδυτές που εκτελούν καθήκοντα εποπτείας και διαθέτουν σ`αυτό το πλαίσιο σημαντικές συμμετοχές.

Στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγονται οι άτυποι επενδυτές, οι παθητικοί επενδυτές μέσου μεγέθους, οι οργανισμοί επενδύσεων, οι τράπεζες, τα ταμεία επενδύσεων, τα ειδικευμένα ιδρύματα επενδύσεων και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις επενδύσεων. Οι επενδυτές αυτοί χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες για την επιχείρηση και τον κλάδο στον οποίο αναπτύσεται η δραστηριότητά της αλλά και πληροφορίες για άλλες πτυχές που δεν ενδιαφέρουν τόσο τους ιδιώτες μικρούς επενδυτές.

3.11.2. Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να προσελκύσουν επισφαλή κεφάλαια μέσω της (οργανωμένης αγοράς κεφαλαίων) θα πρέπει να λάβουν υπόψη τα κριτήρια αυτά. Αυτό σημαίνει μεταξύ άλλων ότι θα πρέπει να παρέχονται σε τακτικά διαστήματα σχετικές πληροφορίες. Για παράδειγμα η επιχείρηση οφείλει να ενημερώνει διαρκώς τους μετόχους για την οικονομική εξέλιξη της επιχείρησης. Για το σκοπό αυτό απαιτείται τέλεια χρηματοοικονομική διαχείριση. Κατά συνέπεια η οικονομική πολιτική δημόσιων σχέσεων και η οικονομική διαχείριση αποτελούν σημαντική πτυχή της πολιτικής που ακολουθεί μία επιχείρηση.

Η ΟΚΕ τονίζει με έμφαση ότι η χρηματοοικονομική λειτουργία της μικρομεσαίας επιχείρησης πρέπει να γίνεται με επαγγελματικό πνεύμα. Εάν διαπιστωθεί ότι δεν διατίθενται επαρκείς γνώσεις σχετικά με την χρηματοοικονομική λειτουργία της επιχείρησης θα πρέπει να γίνει η σχετική ενημέρωση καθώς και κατάλληλα μαθήματα. Στην επαγγελματική κατάρτιση των ανεξάρτητων επιχειρηματιών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ακόμη περισσότερο η λειτουργία αυτή.

3.12. Οι οργανισμοί επενδύσεων

Πολλοί οργανισμοί επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύουν ένα σχετικά μικρό μέρος των κεφαλαίων τους με επισφαλή τρόπο σε συνήθως μεγάλες και ισχυρές επιχειρήσεις. Τα υπόλοιπα κεφάλαια επενδύονται επί το πλείστον χωρίς την ανάληψη κινδύνων (ακίνητα, υποθήκες, ομόλογα κλπ.).

Από τους οργανισμούς επενδύσεων επιβάλλεται όμως να αναμένεται μεγαλύτερη προθυμία χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Οι επενδυτές αυτοί δικαιολογούν την στάση τους λόγω των περιορισμένων κερδών που αποφέρουν οι επενδύσεις σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις καθώς και λόγω των κινδύνων που συνδέονται με τις επενδύσεις αυτές. Σ`αυτό μπορεί κανείς να αντιπαραταθεί ότι τα έσοδα πολλών μικρομεσαίων επιχειρήσεων είναι αρκετά σημαντικά.

4. Φορολογικά μέσα

Ανεξάρτητα από τον παραπάνω κατάλογο άμεσων μέσων χρηματοδότησης σημαντικό ρόλο διαδραματίζει φυσικά και η φορολογική πολιτική των κρατών μελών για την οικονομική κατάσταση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σε πολλά κράτη μέλη έχουν θεσπισθεί για παράδειγμα φορολογικά μέτρα με σκοπό την ενθάρρυνση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων με την μορφή φορολογικών απαλλαγών. Επιπλέον και το ύψος της φορολογίας επηρεάζει την ανταγωνιστική ικανότητα των επιχειρήσεων. Παρά το γεγονός ότι τα μέσα φορολογικού χαρακτήρα επίπτουν στην κατηγορία των άμεσων φόρων και κατά συνέπεια δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι αναγκαίο να εξετασθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο το χρηματοοικονομικό πρόβλημα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων υπό το πρίσμα της φορολογίας. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για τη σημασία που έδωσε στο θέμα αυτό στην ανακοίνωσή της σχετικά με το στρατηγικό πρόγραμμα και την εσωτερική αγορά (). Στο έγγραφο αυτό αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην ενίσχυση της αυτοχρηματοδότησης επιχειρήσεων που δεν έχουν την νομική μορφή της εταιρείας και οι οποίες είναι συνήθως πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Στην ανακοίνωση εξετάζεται επίσης ιδιαίτερα το θέμα της φορολογίας κατά τη μεταβίβαση επιχειρήσεων. Η ΟΚΕ κρίνει ότι στην ανακοινωθείσα σύσταση που πρόκειται να εκδοθεί στον τομέα αυτό θα πρέπει να εξετασθεί και το θέμα της εξασφάλισης της ρευστότητας των κεφαλαίων επιχειρήσεων που μεταβιβάζονται. Συχνά παρόμοια μεταβίβαση πραγματοποιείται στους κόλπους της οικογένειας με αποτέλεσμα η φορολογική επιβάρυνση που προκύπτει για το λόγο αυτό να αποτελεί σοβαρή απειλή για την συνέχεια της ύπαρξης της επιχείρησης.

Τελικές παρατηρήσεις

Όπως προκύπτει από τις παραπάνω παρατηρήσεις το ζήτημα της χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων είναι πολυδιάστατο. Η συζήτηση που άρχισε πρόσφατα σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με το θέμα αυτό θα πρέπει να στραφεί προς όλες τις σχετικές πτυχές και να επιλέξει το κατάλληλο επίπεδο στο οποίο μπορούν να επιλυθούν τα σχετικά προβλήματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρέπει η ίδια η αγορά να προτείνει λύσεις κατά τέτοιο τρόπο ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση μικρών επιχειρήσεων στις πηγές χρηματοδότησης.

Η ΟΚΕ έλαβε γνώση, με ενδιαφέρον, των αποτελεσμάτων της «Στρογγυλής Τράπεζας Προσωπικοτήτων του Τραπεζικού Τομέα» όπως περιλαμβάνονται στην έκθεση που υπέβαλε ο Επίτροπος Vanni d`Archirafi «προς μία κατάλληλη σύμπραξη μεταξύ των χρηματοδοτικών ιδρυμάτων και των ΜΜΕ». Παρά την σημασία που έχει για την εργασία των ενδιαφερομένων, η ΟΚΕ αισθάνεται ελαφρά απογοήτευση σε σχέση με τη «σκληρότητα» των συστάσεων της έκθεσης. Ακριβώς οι συστάσεις σχετικά με την τραπεζική πίστη και την ενίσχυση των ιδίων πόρων των ΜΜΕ φαίνονται περιορισμένες σε έκταση. Πράγματι η ίδια ευθύνη και αποστολή των τραπεζικών ιδρυμάτων δεν καθίσταται ανάγλυφη ή καθίσταται ανάγλυφη σε περιορισμένο βαθμό, ενώ ακριβώς στον ταπεζικό κύκλο μια αλλαγή της νοοτροπίας είναι αναγκαία σε πολλές περιπτώσεις ώστε να εγκαταλειφθεί η στάση αποφυγής των κινδύνων και να δημιουργηθεί κλίμα πίστεως στην αναπτυξιακή ικανότητα νέων πελατών. Είναι, εξάλλου, αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι τράπεζες τις οποίες αφορά η έκθεση αυτή, δηλώνουν και οι ίδιες ότι χρειάζεται να βελτιωθεί η ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουν οι υπάλληλοί τους κατά την έγκριση αιτήσεων για δανειοδότησηση μικρών επιχειρήσεων.

Οπωσδήποτε τούτο δεν θίγει τη σημασία που η ΟΚΕ αποδίδει στην πρωτοβουλία του μέλους της Επιτροπής η οποία του προτείνει τη συνέχιση των εργασιών με τη μορφή μιας Στρογγυλής Τράπεζας Προσωπικοτήτων από μη τραπεζικές σφαίρες, όπως ο τομέας επικίνδυνων κεφαλαίων, οι άτυποι επενδυτές και Business Angels, θεσμικοί επενδυτές καθώς και παράγοντες των κεφαλαιουχικών αγορών (δευτερογενείς και τριτογενείς αγορές).

Σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις το πρόβλημα της χρηματοδότησης εμπίπτει περισσότερο στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ωστόσο σε μεγάλο αριθμό τομέων χρειάζεται και η δραστηριοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τομείς αυτοί εξετάσθηκαν στα παραπάνω σημεία της γνωμοδότησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις επισημάνθηκε η ανάγκη εκπαίδευσης των επιχειρηματιών και των εργαζομένων καθώς και η βελτίωση της ενημέρωσης και της πληροφόρησης. Για το σκοπό αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί η πρόταση που υποβλήθηκε πρόσφατα για μία κοινοτική πρωτοβουλία υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Η ΟΚΕ κρίνει ωστόσο ότι οι προβληματικοί της χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων αφορά κυρίως μικρές επιχειρήσεις σε όλες τις περιοχές της Ένωσης. Στις περιπτώσεις στις οποίες οι κοινοτικές πρωτοβουλίες περιορίζονται στην ενίσχυση συγκεκριμένων καθυστερημένων περιοχών θα πρέπει κατά τη γνώμη της ΟΚΕ να εξετασθεί σε ποιό βαθμό χρειάζονται συμπληρωματικά μέτρα ώστε να βελτιωθεί το επίπεδο των γνώσεων που διαθέτουν οι μικροί επιχειρηματίες.

Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Με τον όρο ΜΜΕ νοούνται στη γνωμοδότηση οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις όλων των κλάδων της ιδιωτικής οικονομίας (βιομηχανία, εμπόριο, βιοτεχνία, υπηρεσίες), εκτός από τη γεωργία.

() EE αριθ. C 326 της 3. 12. 1993, σ. 1.

() Το μέλλον των κοινοτικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων (έγγρ. COM(46) τελ.) 16. 3. 1994.

() The European Observatory for SME`s, Second Annual Report, April 1994 by the European Network for SME Research and co-ordinated by EIM, Zoetemeer, The Netherlands, ISBN 90-371-0499-1.

() Λευκή Βίβλος «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση» Δεκέμβριος 1993, Κεφάλαιο 2, Μέρος Β, παράγραφοι 2.6 και 2.7.

() «Ο ρόλος των συστημάτων αμοιβαίων εγγυήσεων στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα» γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 29. 4. 1992, CES 492/92, εισηγητής: ο κ. E. Muller.

() «Transparence et qualitι d`exιcution des paiements transfrontaliers», Communication de M. Vanni d`Archirafi et Mme Scrivener, Bruxelles, 2. 12. 1993, 0/93/358.

() H OKE παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότησή της για το ρόλο της ΕΤΕ (εισηγητής ο κ. E. Muller), στην οποία εξετάζονται λεπτομερέστερα οι σχέσεις ΕΤΕ/ΜΜΕ (ΕΕ αριθ. C 133 της 16. 5. 1994).

() Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με τον προϋπολογισμό των ΜΜΕ η οποία αφορά το πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων (έγγρ. SEC(92)351 τελ.) Βρυξέλλες, 29. 4. 1992.

() Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο «Η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της εσωτερικής αγοράς: στρατηγικό πρόγραμμα», έγγρ. COM (93) 632 τελικό, Βρυξέλλες 22. 12. 1993.