ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ —

Καθοδήγηση για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας

(2021/C 267/01)

ΔΗΛΩΣΗ ΑΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ: Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παράσχει πρακτική καθοδήγηση στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα. Παρότι στην ανακοίνωση παραφράζονται ενίοτε οι διατάξεις της νομοθεσίας της ΕΕ, στόχος δεν είναι η προσθήκη ή η αφαίρεση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που προβλέπονται στην εν λόγω νομοθεσία. Στον βαθμό που η ανακοίνωση θα μπορούσε να εκληφθεί ως ερμηνεία της νομοθεσίας της ΕΕ, είναι σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι μόνο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδιο να παρέχει νομικά δεσμευτική ερμηνεία του δικαίου της ΕΕ. Μολονότι οι πληροφορίες που περιέχονται στον παρόντα οδηγό έχουν ελεγχθεί προσεκτικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φέρει καμία ευθύνη όσον αφορά τις συγκεκριμένες περιπτώσεις που αναφέρονται σε αυτόν.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 5

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 6

1.1 Τι είναι η δημόσια σύμβαση καινοτομίας; 6

1.2 Σκοπιμότητα της σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας 7

1.2.1 Ενίσχυση της οικονομικής ανάκαμψης, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της ανθεκτικότητας της ΕΕ 7

1.2.2 Παροχή δημόσιων υπηρεσιών υψηλότερης ποιότητας με τον βέλτιστο προϋπολογισμό 8

1.2.3 Αντιμετώπιση μιας αναδυόμενης ανάγκης 8

1.2.4 Εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών 9

1.2.5 Παροχή συνδρομής σε νεοφυείς επιχειρήσεις και καινοτόμους ΜΜΕ για έναρξη δραστηριότητας και ανάπτυξη 10

1.2.6 Στροφή των αγορών προς την καινοτομία 10

1.3 Γιατί χρειάζεται καθοδήγηση για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας; 11

2 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 11

2.1 Σαφής εντολή πολιτικής 11

2.2 Η καινοτομία ως μέσο επίτευξης διαφόρων στόχων πολιτικής 14

2.3 Καθορισμός του επιπέδου φιλοδοξίας 15

2.4 Μετατροπή των φιλόδοξων στόχων σε δράσεις και δεσμεύσεις 16

2.5 Ανάπτυξη ικανοτήτων 17

2.5.1 Κατάρτιση και συνδρομή 17

2.5.2 Διερεύνηση της δυνατότητας σύναψης συνεργατικών δημόσιων συμβάσεων 18

2.6 Αντιμετώπιση της απροθυμίας ανάληψης κινδύνων με τη δημιουργία κινήτρων για καινοτομία 22

3 ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 24

3.1 Δημιουργία προοπτικών σύναψης δημόσιων συμβάσεων και για μικρότερους φορείς καινοτομίας 24

3.1.1 Συνεργασία με την αγορά 24

3.1.2 Μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης 26

3.1.3 Προσαρμογή των κριτηρίων επιλογής 26

3.1.4 Χρήση τμημάτων 28

3.1.5 Χρήση προτύπων, ανοικτών δεδομένων, ανοικτών διεπαφών και λογισμικού ανοικτού κώδικα 29

3.1.6 Σχεδιασμός φιλικών προς τις ΜΜΕ καθεστώτων πληρωμών 30

3.2 Ανάπτυξη μιας προσέγγισης της καινοτομίας με βάση το οικοσύστημα 30

3.3 Κινητοποίηση μεσιτών καινοτομίας 31

4 ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 33

4.1 Φιλικά προς την καινοτομία εργαλεία για όλα τα είδη διαδικασιών 33

4.1.1 Αξιολόγηση αναγκών 33

4.1.2 Προκαταρκτική διαβούλευση με την αγορά 35

4.1.3 Χρήση προαιρετικών πεδίων στα τυποποιημένα έντυπα 38

4.1.4 Τεχνικές προδιαγραφές 38

4.1.4.1 Περιγραφικές απαιτήσεις 38

4.1.4.2 Λειτουργικές απαιτήσεις 39

4.1.5 Εναλλακτικές προσφορές 40

4.1.6 Κριτήρια ανάθεσης 41

4.1.6.1 Τιμή 41

4.1.6.2 Κόστος 41

4.1.6.3 Ποιότητα 42

4.1.7 Διαχείριση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) 43

4.1.8 Εκτέλεση της σύμβασης 46

4.2 Ειδικές φιλικές προς την καινοτομία διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων 47

4.2.1 Διαδικασίες με διαπραγμάτευση για την προσαρμογή έτοιμης προς χρήση καινοτομίας 47

4.2.1.1 Ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση 48

4.2.1.2 Ανταγωνιστικός διάλογος 48

4.2.2 Διαγωνισμοί μελετών 48

4.2.3 Έναυσμα για καινοτομία μέσω σύναψης συμβάσεων προμηθειών έρευνας και ανάπτυξης 49

4.2.3.1 Προμήθεια υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης και κατανομή δικαιωμάτων διανοητικής και υλικής ιδιοκτησίας 49

4.2.3.2 Προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις 50

4.2.3.3 Σύναψη δημόσιας σύμβασης για την προμήθεια προϊόντων ή υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης 51

4.2.3.4 Σύμπραξη καινοτομίας 52

5 ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ 56

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ (ΔΔΙ) 58

Μέρος I — Γενικές πτυχές που αφορούν τα ΔΔΙ 58

Μεροσ II — Είδη παραδοτέων που αποτελούν αντικείμενο της προμήθειας και ΔΔΙ 60

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ 65

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ 67

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μπορούν να βελτιώσουν την οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ μετά την κρίση λόγω της νόσου COVID-19 με καλύτερες δημόσιες επενδύσεις. Αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την προώθηση του μετασχηματισμού της οικονομίας μας προς μια πράσινη και ψηφιακή οικονομία. Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης, το οποίο εκδόθηκε στο πλαίσιο της ανακοίνωσης με τίτλο «Ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την έρευνα και την καινοτομία — Η ευκαιρία της Ευρώπης να διαμορφώσει το μέλλον της» και των στοιχείων που παρασχέθηκαν κατά το άτυπο δείπνο των ηγετών της ΕΕ της 16ης Μαΐου 2018 στη Σόφια, επικαιροποιείται σε συνέχεια της θέσπισης της στρατηγικής για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ και της βιομηχανικής στρατηγικής (1) και του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (2). Αποσκοπεί στη στήριξη των αγοραστών του δημόσιου τομέα, ώστε να μπορούν να συμβάλλουν καλύτερα στην οικονομική ανάκαμψη, στη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και στην ανθεκτικότητα της ΕΕ.

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης παρουσιάζει συνοπτικά τις βασικές πτυχές των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας: γιατί είναι σημαντικές, ποιον ενδιαφέρουν και πώς μπορεί να διεξαχθεί αυτή η διαδικασία.

Στο παρόν έγγραφο αποτυπώνονται οι απαντήσεις που ελήφθησαν στο πλαίσιο προηγούμενης δημόσιας διαβούλευσης. Το επίπεδο λεπτομέρειας επιλέχθηκε σκοπίμως, ώστε το έγγραφο να προσεγγίσει όσο το δυνατόν περισσότερους επαγγελματίες (αγοραστές, φορείς χάραξης πολιτικής και προμηθευτές) και να προσελκύσει το ενδιαφέρον όσων δεν είχαν αναλογιστεί ποτέ τη δυνατότητα σύναψης τέτοιων συμβάσεων ή όσων είχαν την εντύπωση ότι οι εν λόγω συμβάσεις δεν τους αφορούν. Ακόμη και οι πλέον απαιτητικοί αναγνώστες θα εντοπίσουν χρήσιμες αναφορές σε πρόσφατες πρωτοβουλίες και παραδείγματα.

Με τις οδηγίες του 2014 για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, το πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων προσαρμόστηκε στις ανάγκες των αγοραστών του δημόσιου τομέα και των οικονομικών φορέων, οι οποίες απορρέουν από τις τεχνολογικές εξελίξεις, τις οικονομικές τάσεις και την αυξημένη κοινωνική επικέντρωση στις βιώσιμες δημόσιες δαπάνες.

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας προσφέρουν ανεκμετάλλευτες ευκαιρίες για νεοφυείς επιχειρήσεις και για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην πρόσφατα εκδοθείσα στρατηγική για τις ΜΜΕ και στο σχέδιο δράσης για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (3).

Οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις δεν αφορούν πλέον μόνο τον «τρόπο αγοράς» — παρέχουν επίσης δυνατότητες ανάπτυξης κινήτρων σχετικά με το «αντικείμενο αγοράς», χωρίς ωστόσο να τα υπαγορεύουν. Ο στόχος της συνετής δαπάνης των χρημάτων των φορολογουμένων αποκτά νέες διαστάσεις, πέραν της απλής κάλυψης των βασικών αναγκών των δημόσιων φορέων. Για κάθε προμήθεια του δημόσιου τομέα, η κοινή γνώμη ορθώς επιθυμεί να γνωρίζει αν το αντικείμενο της προμήθειας πληροί τις τυπικές προϋποθέσεις συμμόρφωσης και αν αποφέρει τη βέλτιστη προστιθέμενη αξία από πλευράς ποιότητας, οικονομικής αποδοτικότητας, περιβαλλοντικού και κοινωνικού αντικτύπου, καθώς και αν προσφέρει ευκαιρίες στην αγορά των προμηθευτών.

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας λαμβάνουν υπόψη όλους τους ανωτέρω προβληματισμούς. Δημιουργούν νέες προοπτικές για λύσεις υψηλότερης ποιότητας και αποδοτικότητας, οι οποίες αναδεικνύουν τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη και διασφαλίζουν καλύτερη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας, παρέχοντας παράλληλα νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις. Επιπλέον, η παρούσα καθοδήγηση θα πρέπει να μελετάται σε συνδυασμό με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής του 2019 για τη συμμετοχή προσφερόντων και αγαθών από τρίτες χώρες στην αγορά δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ, στο πλαίσιο των οποίων εξετάζονται επίσης οι στρατηγικές δημόσιες συμβάσεις και οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας (4) και παρέχονται πρακτικές συμβουλές στους αγοραστές του δημόσιου τομέα σχετικά με τον τρόπο χειρισμού της συμμετοχής τρίτων χωρών στους δημόσιους διαγωνισμούς τους.

Ως εκ τούτου, η παρούσα καθοδήγηση διαρθρώνεται ως εξής:

Στο κεφάλαιο 1 αποσαφηνίζεται η έννοια των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, καθώς και η γενική τους διάσταση και προστιθέμενη αξία.

Στο κεφάλαιο 2 περιγράφεται συνοπτικά το πλαίσιο πολιτικής που απαιτείται για τη στρατηγική χρήση των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας.

Στο κεφάλαιο 3 επεξηγείται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να δημιουργηθούν νέες προοπτικές δημόσιων συμβάσεων για τους φορείς καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών επιχειρήσεων και των καινοτόμων ΜΜΕ.

Στο κεφάλαιο 4 περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να αξιοποιηθούν πρακτικά οι διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, με στόχο τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών με καινοτόμους λύσεις και τη δημιουργία ανάπτυξης και θέσεων εργασίας, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ).

Στο κεφάλαιο 5 αναφέρονται ορισμένα κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούν οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας ώστε να αποφεύγεται η χορήγηση κρατικής ενίσχυσης σε προμηθευτή.

Τα παραρτήματα παρέχουν πρακτικές πληροφορίες στους αγοραστές σχετικά με τα ΔΔΙ, καθώς και εργαλεία που βοηθούν τους αγοραστές να διοργανώνουν συναντήσεις με τους προμηθευτές.

Η παρούσα καθοδήγηση θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για όλους τους παράγοντες που συμμετέχουν στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων:

— για τους υπαλλήλους που είναι αρμόδιοι για τις δημόσιες συμβάσεις·

— για τους τελικούς χρήστες των λύσεων που αποτελούν αντικείμενο προμήθειας·

— για τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων και τους φορείς χάραξης πολιτικής που συμβάλλουν καθοριστικά στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών·

— για τους προμηθευτές που μπορούν να μάθουν πώς να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους μέσω των καινοτόμων λύσεων που παρέχουν στο πλαίσιο των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

1.1. Τι είναι η δημόσια σύμβαση καινοτομίας;

Η έννοια της καινοτομίας μπορεί να έχει πολλαπλές σημασίες (5). Στην παρούσα καθοδήγηση υιοθετείται ευρεία προσέγγιση. Ο όρος «δημόσια σύμβαση καινοτομίας» αναφέρεται σε κάθε δημόσια σύμβαση η οποία εμπερικλείει μία ή και τις δύο ακόλουθες πτυχές:

— αγορά της διαδικασίας καινοτομίας —ερευνητικές υπηρεσίες και υπηρεσίες ανάπτυξης— με (μερικά) αποτελέσματα·

— αγορά των αποτελεσμάτων της καινοτομίας.

Ο αγοραστής του δημόσιου τομέα περιγράφει πρώτα την ανάγκη του, δίνοντας το έναυσμα στις επιχειρήσεις και στους ερευνητές να αναπτύξουν προϊόντα, υπηρεσίες ή διαδικασίες καινοτομίας, οι οποίες δεν υφίστανται ακόμη στην αγορά, για την κάλυψη της συγκεκριμένης ανάγκης.

Στη δεύτερη περίπτωση, ο αγοραστής του δημόσιου τομέα, αντί να αγοράσει έτοιμα προς χρήση προϊόντα, ενεργεί ως πρώιμος χρήστης και αγοράζει ένα προϊόν, μια υπηρεσία ή μια διαδικασία που είναι νέα στην αγορά και περιλαμβάνει ουσιωδώς νέα χαρακτηριστικά (6).

Η καινοτομία αυτού του είδους, η οποία συνεπάγεται καλύτερες επιδόσεις και προστιθέμενη αξία για διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς, προσαρμόζεται ορισμένες φορές στο παραδοσιακό πλαίσιο (επαυξητική καινοτομία), αλλά συχνά αποδιοργανώνει το παλαιότερο σύστημα με τη δημιουργία διαφορετικών παραγόντων, ροών, αξιών (ανατρεπτική καινοτομία) ή απαιτεί ακόμη και εκτενέστερο μετασχηματισμό, δεδομένου ότι ανταποκρίνεται σε μη καλυπτόμενες ανάγκες και προϋποθέτει διαρθρωτικές ή οργανωτικές μεταρρυθμίσεις (μετασχηματιστική καινοτομία). Στην παρούσα καθοδήγηση αναδεικνύονται τα οφέλη διαφόρων μορφών καινοτομίας και επεξηγείται ο τρόπος προσέγγισής τους στο πλαίσιο της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων.

1.2. Σκοπιμότητα της σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας

1.2.1. Ενίσχυση της οικονομικής ανάκαμψης, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της ανθεκτικότητας της ΕΕ

Οι δημόσιες επενδύσεις και η καινοτομία αποτελούν δύο βασικούς τρόπους για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ανάκαμψης, της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και της δημιουργίας μιας πιο ανθεκτικής οικονομίας στην ΕΕ. Ο νέος Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (7) θα δώσει ώθηση στις δημόσιες επενδύσεις μετά την κρίση λόγω της νόσου COVID-19, ενώ μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων θα διοχετευθεί μέσω δημόσιων συμβάσεων. Η συγκριτική αξιολόγηση της ΕΕ δείχνει ότι η Ευρώπη αξιοποιεί μόνο το ήμισυ της δυνητικής ισχύος των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας για να τροφοδοτήσει την οικονομική ανάκαμψη και ότι παρατηρείται σημαντική υποεπένδυση, ιδίως στους τομείς των δημόσιων συμβάσεων για την παροχή ψηφιακών λύσεων και των δημόσιων συμβάσεων για την προμήθεια υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης, οι οποίοι έχουν αμφότεροι καίρια σημασία για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας και της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ (8). Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει να δώσουν ώθηση στις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας και να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν καινοτόμους λύσεις σε βασικά βιομηχανικά οικοσυστήματα, ιδίως σε τομείς όπου οι αγοραστές του δημόσιου τομέα είναι σημαντικοί επενδυτές. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει επίσης να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας μέσω της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού βασικών προϊόντων, όπως τα φαρμακευτικά συστατικά, όπως κατέδειξε η πανδημία COVID-19, καθώς και μέσω της προώθησης νέων λύσεων.

Η χρήση δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας για διαστημικές εφαρμογές της ΕΕ από δημόσιες αρχές σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας και στην ψηφιοποίηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ εταιρειών/πολιτών και δημόσιων διοικήσεων. Παρουσιάζει επίσης σημαντικές δυνατότητες διασυνοριακής συνεργασίας. Υπάρχουν πολλά πεδία εφαρμογής για τα διαστημικά δεδομένα και υπηρεσίες που παρέχονται από το διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ, σε σχέση με τα οποία η προμήθεια καινοτόμων λύσεων αποτελεί την πλέον αποτελεσματική προσέγγιση για την τόνωση της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης, καθώς οι δυνάμεις της αγοράς από μόνες τους δεν θα απέδιδαν.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Οι δημόσιες αρχές αποτελούν σημαντικό χρήστη διαστημικής τεχνολογίας, κυρίως σε τομείς όπως: — Δημόσια ασφάλεια (υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης & αρωγής σε περίπτωση καταστροφών, έρευνας και διάσωσης, πυρόσβεσης, διαχείρισης συνόρων) — Προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας — Δημόσιες μεταφορές (διαχείριση δημόσιων μεταφορών, λεωφορειακές γραμμές με αυτόνομα οχήματα, έξυπνες πόλεις) — Θαλάσσιες, αεροπορικές και σιδηροδρομικές μεταφορές που εκτελούνται ή εποπτεύονται από δημόσιες αρχές Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μπορούν, ως εκ τούτου, να αποτελέσουν ένα πολλά υποσχόμενο μέσο για την προώθηση της χρήσης προηγμένων διαστημικών τεχνολογιών και υπηρεσιών —παρέχοντας στις δημόσιες αρχές κίνητρα για να συνεργαστούν με καινοτόμους εταιρείες ως «πρώτοι πελάτες». Τον Οκτώβριο του 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την πιλοτική πρόσκληση H2020-SPACE-EGNSS-2020 για τις «Προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις εφαρμογών EGNSS (EGNOS και Galileo) για τις δημόσιες αρχές», με στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων με τη χρήση τεχνολογίας GNSS της ΕΕ για την αντιμετώπιση ζητημάτων δημόσιου συμφέροντος σε σχέση με τα οποία υπάρχει έλλειψη προσφοράς στην αγορά (τυπική ανεπάρκεια της αγοράς, λόγω της αντίληψης υψηλού κινδύνου τεχνολογίας/αγοράς και μονοψωνίου / περιορισμένης ζήτησης). Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Το έργο BROADGNSS που επιλέχθηκε θα αξιοποιήσει τα μοναδικά και προηγμένα χαρακτηριστικά των σημάτων του EGNOS και του Galileo σε κατάντη εφαρμογές στον τομέα της δημόσιας ασφάλειας, για τη βελτίωση των υπηρεσιών των οργανισμών δημόσιας ασφάλειας και αρωγής σε περίπτωση καταστροφών, οι οποίες παρέχονται στους Ευρωπαίους πολίτες. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/opportunities/topic-details/space-egnss-5-2020

1.2.2. Παροχή δημόσιων υπηρεσιών υψηλότερης ποιότητας με τον βέλτιστο προϋπολογισμό

Η προμήθεια λύσεων καινοτομίας σπανίως πραγματοποιείται αποκλειστικά και μόνο λόγω του καινοτόμου χαρακτήρα τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η καινοτόμος λύση προσελκύει το ενδιαφέρον των αγοραστών του δημόσιου τομέα όταν παρέχει τη δυνατότητα επίτευξης παρόμοιων ή ακόμη και καλύτερων αποτελεσμάτων με βελτιστοποιημένο κόστος.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΠΑΡΕΧΕΙ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΦΘΗΝΟΤΕΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ: Σταθμός συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας στο Βίλνιους Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Οι εισαγωγές φυσικού αερίου είχαν ως αποτέλεσμα υψηλό κόστος θέρμανσης για τους πολίτες του Βίλνιους. Επιπλέον, η υψηλή εξάρτηση της πόλης από την κατανάλωση φυσικού αερίου είχε αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, λόγω των υψηλών εκπομπών CO2. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Το 2018 ο δήμος αποφάσισε να επενδύσει σε μια καινοτόμο εγχώρια εγκατάσταση για την παραγωγή πράσινης ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησής του από τις εισαγωγές φυσικού αερίου καθώς και του αποτυπώματος άνθρακα. Το έργο της δημόσιας σύμβασης ολοκληρώθηκε, στο σύνολό του, εντός ενός έτους. Η μονάδα συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας αποτελείται από εγκατάσταση αποτέφρωσης αποβλήτων και δύο συστήματα βιοκαυσίμων. Η πραγματοποίηση του μεγαλύτερου μέρους της επένδυσης κατέστη δυνατή μέσω της βοήθειας των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ και ενός δανείου από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Σχεδόν το 40 % των πολιτών μπορούν πλέον να καλύψουν την ενεργειακή τους ζήτηση με μειωμένες εκπομπές CO2. Όταν το σύστημα λειτουργήσει σε πλήρη δυναμικότητα, στα μέσα του 2020, οι τιμές για τους πολίτες εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά 20 %. Οι εκπομπές CO2 μπορούν να μειωθούν σημαντικά, κατά περίπου 436 000 τόνους ετησίως. Η καινοτομία συμβάλλει στην κυκλική οικονομία χάρη στην ομαλή μετατροπή των αποβλήτων σε ενέργεια. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://renewablesnow.com/news/lietuvos-energija-breaks-ground-on-vilnius-chp-scheme-601749/ https://www.euroheat.org/news/vilnius-chp-project-gets-green-light-ec/ https://ec.europa.eu/regional_policy/en/projects/major/lithuania/new-power-plant-boosts-renewable-energy-use-in-vilnius-lithuania https://www.eib.org/attachments/registers/74370788.pdf

1.2.3. Αντιμετώπιση μιας αναδυόμενης ανάγκης

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας είναι απαραίτητες για την ανταπόκριση σε ανάγκες ή νέες προσδοκίες που δεν καλύπτονται επαρκώς μέσω των υφιστάμενων λύσεων στην αγορά.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: Παροχή κινήτρων σε μαθητές για μάθηση με τη χρήση της τεχνολογίας Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Πολλά παιδιά ενδιαφέρονται σήμερα περισσότερο για τα ηλεκτρονικά παιχνίδια από ό,τι για τα μαθηματικά ή την επιστήμη. Τα ποσοστά εγκατάλειψης της σχολικής και πανεπιστημιακής φοίτησης αυξάνονται, ενώ μειώνεται ο ενθουσιασμός για την εκμάθηση αυτών των «δύσκολων» αντικειμένων. Η κατάσταση αυτή έχει αντίκτυπο στις ευκαιρίες της επόμενης γενιάς Ευρωπαίων να βρουν ικανοποιητικές θέσεις εργασίας στο πλαίσιο μιας οικονομίας που βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη γνώση. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Σχολεία στο Halmstad της Σουηδίας, το Viladecans της Ισπανίας, το Μαγδεβούργο της Γερμανίας και το Konnevesi της Φινλανδίας αποφάσισαν να συνάψουν από κοινού δημόσιες συμβάσεις για την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής. Ανέθεσαν την εκπόνηση μελέτης έρευνας και ανάπτυξης σε επτά καινοτόμους προμηθευτές και στη συνέχεια υπέβαλαν σε δοκιμαστικό έλεγχο και σύγκριση τις λύσεις στις οποίες κατέληξαν οι εν λόγω προμηθευτές. Από τους επτά προμηθευτές, τέσσερις προκρίθηκαν στο στάδιο της δημιουργίας πρωτοτύπων και δύο συνέχισαν έως το στάδιο της ανάπτυξης καινοτόμων εργαλείων, τα οποία υιοθετήθηκαν από τα σχολεία. Τα εργαλεία αυτά προσφέρουν σε παιδιά πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μια πιο εξατομικευμένη μαθησιακή εμπειρία, η οποία μοιάζει με παιχνίδι, μέσω της διαρκούς ανάλυσης προτύπων συμπεριφοράς με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Από τη συμμετοχή άνω των 600 μαθητών και 45 εκπαιδευτικών και από τις τέσσερις χώρες, καταδεικνύεται ότι οι νέες λύσεις κινητοποιούν περισσότερο τους μαθητές κατά 55-75 % και έχουν υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας στην εκμάθηση μαθηματικών, τεχνολογίας, φυσικής και χημείας, ενώ αυξάνουν επίσης τις πιθανότητες επιδίωξης επαγγελματικής σταδιοδρομίας στους συγκεκριμένους τομείς. Εν τω μεταξύ, οι λύσεις έχουν πωληθεί σε διάφορα σχολεία. Για παράδειγμα, το σχολείο Kuulammen koulu στη Φινλανδία επιβεβαίωσε ότι οι καινοτόμοι λύσεις μειώνουν επίσης κατά 30-40 % τον χρόνο που αφιερώνουν οι εκπαιδευτικοί στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση και ευνοούν την εξοικονόμηση δαπανών για εκπαιδευτικό υλικό στα σχολεία. (Το κόστος μίας άδειας είναι 10 φορές χαμηλότερο απ’ ό,τι το κόστος των σχολικών βιβλίων για ολόκληρο το σχολείο.) Εν τω μεταξύ, η εταιρεία που παρείχε τη λύση στη Φινλανδία προσέλκυσε επίσης επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου και επέκτεινε τις δραστηριότητές της και σε άλλα τμήματα της αγοράς (για την κατάρτιση εργαζομένων σε εταιρείες). Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.imaile.eu (Συγχρηματοδοτούμενο έργο στο πλαίσιο του έβδομου προγράμματος-πλαισίου της ΕΕ)

1.2.4. Εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μπορούν αφενός να συμβάλουν ώστε οι δημόσιες υπηρεσίες να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των πολιτών που είναι ολοένα και περισσότερο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, περιβαλλοντικά υπεύθυνοι και κοινωνικά συνειδητοποιημένοι, και αφετέρου να βελτιώσουν την εμπειρία των πολιτών από τις παρεχόμενες δημόσιες υπηρεσίες.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΜΕΙΩΝΕΙ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΑΡΧΕΣ: Η πλατφόρμα επιμερισμένης διαχείρισης του στόλου αυτοκινήτων του Υπουργείου Υγείας της Πορτογαλίας Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Το Υπουργείο Υγείας της Πορτογαλίας επιδίωξε να βελτιστοποιήσει τη διαχείριση των δρομολογίων και να μειώσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και το συνολικό κόστος του στόλου αυτοκινήτων που χρησιμοποιούν όλες οι υπηρεσίες που υπάγονται στο Υπουργείο Υγείας και στα ιδρύματα της Εθνικής Υπηρεσίας Υγείας της Πορτογαλίας. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Αντί να επιλέξει την εύκολη λύση της αγοράς νέων αυτοκινήτων, το Υπουργείο Υγείας επανεξέτασε τον τρόπο αξιοποίησης του υφιστάμενου στόλου αυτοκινήτων. Αποφάσισε τη δημιουργία μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας στην οποία θα συγκεντρώνονταν όλες οι πληροφορίες σχετικά με τη χρήση του στόλου αυτοκινήτων. Το 2017 δημιουργήθηκε η πλατφόρμα επιμερισμένης διαχείρισης του στόλου αυτοκινήτων του Υπουργείου Υγείας (GPFMS) από εξωτερικό ανάδοχο, ο οποίος επιλέχθηκε μέσω διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, στο πλαίσιο της οποίας τα επιθυμητά αποτελέσματα είχαν διατυπωθεί με όρους λειτουργικών απαιτήσεων. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Η πλατφόρμα θα παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν από κοινού όλους τους διαθέσιμους πόρους (οχήματα και δρομολόγια). Αυτό θα οδηγήσει σε μείωση του αριθμού των οχημάτων, των σχετικών δαπανών (όπως δαπάνες ασφάλισης, καυσίμων, συντήρησης κ.λπ.), καθώς και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Επίσης, η πλατφόρμα θα δημιουργεί αναφορές σχετικά με τη χρήση των πόρων σε πραγματικό χρόνο, με την παρουσίαση δεικτών που θα παρέχουν στοιχεία για τον σχεδιασμό, τη διαχείριση, τη χρήση και τον έλεγχο του στόλου αυτοκινήτων με αποδοτικό, διαφανή και ευσυνείδητο τρόπο. Συνάδει με τους στόχους της Επιτροπής για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://spms.min-saude.pt/2016/05/spms-desenvolve-gestao-partilhada-frota-do-ministerio-da-saude

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ: Προστασία της παροχής νερού Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Τα λύματα που δημιουργούνταν από την παραγωγή νομισμάτων στην Αυστρία περιείχαν χημικές ουσίες σε ποσοστά άνω των επιτρεπόμενων από τη νομοθεσία ορίων. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Ο Ομοσπονδιακός Οργανισμός Δημόσιων Συμβάσεων της Αυστρίας προκήρυξε διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων τριών σταδίων, με σκοπό την αναζήτηση καινοτόμου λύσης για το αυστριακό νομισματοκοπείο (τον φορέα που είναι αρμόδιος για την παραγωγή νομισμάτων). Οι υποψήφιοι προμηθευτές κλήθηκαν να υποβάλουν πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό των επιδόσεών τους στον τομέα της καινοτομίας. Στους όρους της σύμβασης συμπεριλήφθηκαν ακριβείς στόχοι για την επεξεργασία των υδάτων. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Ο μηχανισμός εξάτμισης σε κενό που επιλέχθηκε μπορεί να εγκατασταθεί εύκολα και διηθεί ευρύ φάσμα σωματιδίων, μεταξύ των οποίων μέταλλα, γαλβανικά, φωτογραφικά, τυπογραφικά στοιχεία, φάρμακα και τρόφιμα, χαρακτηριστικό που τον καθιστά κατάλληλο για χρήση σε διάφορους βιομηχανικούς κλάδους. Επιπλέον, οι ανάγκες του αυστριακού νομισματοκοπείου σε γλυκό νερό μειώθηκαν κατά 97 %, ποσοστό που αντιστοιχεί σε εξοικονόμηση 4 εκατομμυρίων λίτρων νερού ετησίως. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/news_alert/Issue58_Case_Study117_BBG_Austria.pdf

1.2.5. Παροχή συνδρομής σε νεοφυείς επιχειρήσεις και καινοτόμους ΜΜΕ για έναρξη δραστηριότητας και ανάπτυξη

Σε επίπεδο ΕΕ, η αγοραστική δύναμη των αγοραστών του δημόσιου τομέα αντιστοιχεί περίπου στο 14 % του ΑΕΠ (9). Σε πολλά τμήματα της Ευρώπης, αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο των τοπικών οικονομιών. Αυτό σημαίνει ότι οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων από τους καθιερωμένους παράγοντες της αγοράς, αλλά και να παρέχουν ευκαιρίες καίριας σημασίας σε ΜΜΕ και σε νέες καινοτόμους επιχειρήσεις, οι οποίες ενδέχεται μεν να διαθέτουν λύσεις για την ικανοποίηση μη καλυπτόμενων αναγκών, αλλά αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά τη μεταφορά των λύσεων αυτών στην αγορά.

Ενεργώντας ως κύριος πελάτης, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να προσφέρουν στις καινοτόμους επιχειρήσεις τη δυνατότητα να υποβάλουν σε δοκιμαστικό έλεγχο τις νέες λύσεις τους υπό πραγματικές συνθήκες. Επιπλέον, όταν οι αναθέτουσες αρχές γίνονται πελάτες των επιχειρήσεων αυτών, αυξάνοντας ως εκ τούτου και τον κύκλο εργασιών τους, μπορούν να ενθαρρύνουν και άλλους επενδυτές —τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα— να επενδύσουν στις δραστηριότητές τους. Τέλος, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν, μέσω της ευρείας χρήσης ψηφιακών πλατφορμών, να προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες στους οικονομικούς φορείς —ΜΜΕ, νεοφυείς επιχειρήσεις— ώστε να αναπτύξουν ή να προτείνουν καινοτόμους λύσεις και να διευκολυνθεί η διασυνοριακή πρόσβαση στις αγορές δημόσιων συμβάσεων (10).

1.2.6. Στροφή των αγορών προς την καινοτομία

Όταν ένα προϊόν δεν είναι άμεσα διαθέσιμο στην αγορά ή όταν προσφέρονται μόνο προϊόντα χαμηλής ποιότητας, η αγοραστική δύναμη των αγοραστών του δημόσιου τομέα μπορεί να ωθήσει την αγορά προς την καινοτομία.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ: Καλύτερη νοσοκομειακή περίθαλψη των ασθενών Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Η πόλη του Örebro στη Σουηδία επιθυμούσε να προμηθευτεί καθετήρες που δεν περιέχουν επιβλαβείς ουσίες PVC. Παρότι στην αγορά δεν υπήρχε σχετική προσφορά σε ευρεία βάση, η πόλη αποφάσισε να προκηρύξει πρόσκληση υποβολής προσφορών. Εκείνη την περίοδο, μόνο ένας προμηθευτής ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στην πρόσκληση. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Παρά τις προκλήσεις, η πόλη του Örebro κατόρθωσε να προμηθευτεί τους καθετήρες που επιθυμούσε. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Μετά την παρέλευση οκτώ ετών, όλοι οι προμηθευτές προσέφεραν πλέον το προϊόν χωρίς PVC.

1.3. Γιατί χρειάζεται καθοδήγηση για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας;

Πρωταρχικός σκοπός των αγοραστών του δημόσιου τομέα είναι να διασφαλίσουν τα πλέον σταθερά και αξιόπιστα αποτελέσματα από τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Οι αγοραστές τείνουν να μειώνουν τους κινδύνους με τους ακόλουθους τρόπους:

i. αναζητώντας καθιερωμένους οικονομικούς φορείς με ανεπίληπτη φήμη και φορολογικό ιστορικό και σημαντικό κύκλο εργασιών και

ii. ζητώντας πρότυπες λύσεις οι οποίες έχουν αποδειχθεί αξιόπιστες.

Σε αυτό το πλαίσιο, ενδέχεται να είναι δύσκολο να υποστηριχτεί η υιοθέτηση καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών που εμπεριέχουν αυξημένο περιθώριο κινδύνου παρά το γεγονός ότι η απόφαση αγοράς καινοτομίας αποφέρει σαφή οφέλη στον αγοραστή του δημόσιου τομέα. Τα εν λόγω οφέλη —είτε πρόκειται για εξοικονόμηση πόρων είτε για λύσεις ανταποκρινόμενες σε νέες ανάγκες ή για καλύτερες λύσεις ανταποκρινόμενες σε παλαιότερες ανάγκες— πρέπει να προσδιορίζονται με σαφήνεια, να περιγράφονται με λεπτομερή και διαφανή τρόπο, να καθορίζονται ως στόχοι και να μετρώνται αντικειμενικά. Οι νομικοί και οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι, καθώς και οι κίνδυνοι φήμης πρέπει να προβλέπονται και να μετριάζονται. Σκοπός του παρόντος εγγράφου καθοδήγησης είναι να δώσει την αρχική ώθηση και να παράσχει ιδέες στους φορείς χάραξης πολιτικής στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων ώστε να αντιμετωπίσουν την πρόκληση αυτή.

Σε συνεργασία με διάφορους εταίρους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει ήδη υλικό καθοδήγησης σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα και τα εν λόγω έγγραφα εξακολουθούν να αποτελούν αξιόπιστη πηγή αναφοράς (11). Η παρούσα καθοδήγηση, με βάση την πείρα που έχει αποκτηθεί και ανταποκρινόμενη στις επανειλημμένες εκκλήσεις των ενδιαφερόμενων φορέων, εξετάζει λεπτομερέστερα πρακτικά ζητήματα· επικεντρώνονται σε ορισμένες αδιερεύνητες πτυχές των εργαλείων που προτείνουν οι κανόνες της ΕΕ και τις εξετάζουν από μια ευρύτερη οπτική, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της στήριξης που παρέχεται σε επίπεδο ΕΕ για νεοφυείς επιχειρήσεις και καινοτόμους ΜΜΕ.

Ως εκ τούτου, η παρούσα καθοδήγηση αποσκοπεί:

— στο να παράσχει επιχειρήματα για την υποστήριξη της σκοπιμότητας των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας·

— στο να προτείνει δράσεις που παρέχουν την απαιτούμενη στήριξη για καινοτόμα έργα·

— στο να διευκολύνει την αντιμετώπιση αβεβαιοτήτων επεξηγώντας το νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, όπως εφαρμόζεται σε καινοτόμους διαδικασίες, και παραθέτοντας πραγματικά παραδείγματα.

Τα παραδείγματα που αναφέρονται στην παρούσα καθοδήγηση καταδεικνύουν ότι οι ιδέες που παρουσιάζονται είναι εφικτές σε όλα τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι οι βασικοί κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις προέρχονται από τις ίδιες οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις.

2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας αποτελούν ευκαιρία για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Η θέσπιση ολοκληρωμένου πλαισίου πολιτικής, το οποίο παρέχει όραμα, στρατηγική και κατάλληλα μέσα, είναι απαραίτητη προκειμένου να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία στην πράξη. Στις παραγράφους που ακολουθούν περιγράφονται συνοπτικά τα κύρια στοιχεία ενός πλαισίου πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας.

2.1. Σαφής εντολή πολιτικής

Η διαμόρφωση σαφούς οράματος πολιτικής, το οποίο παρέχεται σε πολιτικό επίπεδο στους οργανισμούς και στους επαγγελματίες που συμμετέχουν στη στρατηγική σύναψη δημόσιων συμβάσεων, αποτελεί ειδοποιό χαρακτηριστικό, καθώς τους παρέχει την απαιτούμενη εντολή για ανάληψη δράσης. Εάν συνοδεύεται δε από σαφή εκστρατεία προβολής και υποστηρίζεται από μακροπρόθεσμη δημοσιονομική δέσμευση, το όραμα πολιτικής έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΣΟΥΗΔΙΑΣ Στο Εθνικό Συμβούλιο Καινοτομίας της Σουηδίας συμμετέχουν υπουργοί της κυβέρνησης με χαρτοφυλάκια σχετικά με την καινοτομία, καθώς και εμπειρογνώμονες. Τελεί υπό την προεδρία του πρωθυπουργού. Το φόρουμ αυτό παρέχει τη δυνατότητα διεξαγωγής συζητήσεων σχετικά με την καινοτομία στο ανώτατο επίπεδο, γεγονός που διευκολύνει την εδραίωση ενιαίας κυβερνητικής προσέγγισης. Για παράδειγμα, έχει συνδράμει στην αποσαφήνιση της χρήσης λειτουργικών κριτηρίων στο πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.government.se/government-policy/national-innovation-council

Οι στρατηγικές δυνατότητες των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας είναι τεράστιες, ιδίως όσον αφορά την υποστήριξη της τεχνολογικής ανάπτυξης από τον δημόσιο τομέα και εντός αυτού. Οι βιομηχανίες που εξαρτώνται από τις πωλήσεις προς τον δημόσιο τομέα μπορούν να αποκτήσουν κίνητρα για καινοτομία και για υιοθέτηση νέων τεχνολογιών μέσω της ζήτησης από τον δημόσιο τομέα. Κοινωνικοί τομείς, όπως η υγειονομική περίθαλψη, η επεξεργασία των υδάτων, η τηλεθέρμανση, τα οδικά και τα σιδηροδρομικά δίκτυα, εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη ζήτηση του δημόσιου τομέα. Στις περιπτώσεις αυτές, η σύναψη δημόσιων συμβάσεων αποτελεί σαφές μέσο για τη γνωστοποίηση της εν λόγω ζήτησης και για την προώθηση της τεχνολογικής προόδου.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΔΗΜΩΝ: Επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της Κοπεγχάγης μέσω καινοτόμων τεχνολογιών Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Αφού έθεσε τον φιλόδοξο στόχο να επιτύχει ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα έως το 2025, η Κοπεγχάγη βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο μετασχηματισμού του τρόπου με τον οποίο διαχειρίζεται την ενέργεια. Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η ουσιαστική μείωση της κατανάλωσης ενέργειας από τον οδικό φωτισμό. Για τον σκοπό αυτό, έπρεπε να αντικατασταθούν 20 000 οδικοί φανοί. Οι στόχοι του δήμου της Κοπεγχάγης όσον αφορά τον φωτισμό ήταν οι εξής: — Αντικατάσταση των λαμπτήρων νατρίου υψηλής πίεσης στο οδικό δίκτυο οικιστικών περιοχών, στις μεγαλύτερες οδικές αρτηρίες και στους αυτοκινητοδρόμους της Κοπεγχάγης με κατά παραγγελία σχεδιασμένους, ενεργειακά αποδοτικούς φανούς LED. — Διασφάλιση σημαντικής εξοικονόμησης ενέργειας και CO2, που θα συντελέσει στην υλοποίηση του στόχου του δήμου για επίτευξη ουδέτερου ισοζυγίου άνθρακα έως το 2025. — Βελτίωση της ποιότητας του οδικού φωτισμού με στόχο την αύξηση της ασφάλειας και της άνεσης. — Ενσωμάτωση των δεδομένων ελέγχου φωτισμού στα δεδομένα πυκνότητας κυκλοφορίας με σκοπό τη ρύθμιση των επιπέδων φωτισμού σε συνάρτηση με τη χρήση του οδικού δικτύου στο μέλλον. — Δημιουργία κεντρικού συστήματος διαχείρισης για αποτελεσματική διαχείριση και έλεγχο του οδικού φωτισμού. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Η αναθέτουσα αρχή επέλεξε τη διεξαγωγή διαδικασίας ανταγωνιστικού διαλόγου. Τα κριτήρια αξιολόγησης είχαν σταθμιστεί ως εξής: τιμή 25 %, εκτέλεση και οργάνωση καθηκόντων 25 %, λύση φωτισμού 20 %, ενεργειακά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά 30 %. Η διαδικασία διήρκεσε 16 μήνες έως την υπογραφή της σύμβασης. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Χάρη στην αλλαγή των λαμπτήρων σε LED, επιτεύχθηκε μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 57 % και ταυτόχρονα περιορισμός τόσο του αποτυπώματος άνθρακα όσο και του κόστους συντήρησης (1,6 εκατ. EUR ετησίως, για επένδυση ύψους 26 εκατ. EUR). Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://spice-project.eu http://spice-project.eu/wp-content/uploads/sites/14/2017/08/Copenhagen_Street_Light.pdf

Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι, παράλληλα με τα πολυάριθμα πλεονεκτήματα, οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας συνεπάγονται επίσης κινδύνους και δαπάνες. Προϋποθέτουν την αλλαγή νοοτροπίας, όχι μόνο των ίδιων των αγοραστών του δημόσιου τομέα, αλλά και ολόκληρου του οικοσυστήματος: των οικονομικών φορέων, των πολιτικών αρχών, των ελεγκτών, ακόμη και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η διατύπωση σαφούς πολιτικής δήλωσης είναι απαραίτητη προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απροθυμία ανάληψης κινδύνων και το πρόσθετο κόστος που μπορεί να προκύψει από προσπάθειες παρεμπόδισης της καινοτομίας.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΙΡΕΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ: Η επιτροπή δημόσιων συμβάσεων του δήμου του Παρισιού Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Ο δήμος του Παρισιού επιθυμούσε να ενισχύσει τη στρατηγική του προσέγγιση όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις και να την υλοποιήσει με αποδοτικότερο τρόπο, καθώς και να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη συμμετοχή των (αιρετών) μελών του δημοτικού συμβουλίου. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Το 2016 το δημοτικό συμβούλιο του Παρισιού συγκρότησε την επιτροπή δημόσιων συμβάσεων (Commission d’anticipation des achats). Η εν λόγω επιτροπή απαρτίζεται από 10 μέλη, τα οποία εκπροσωπούν όλες τις πολιτικές ομάδες του δημοτικού συμβουλίου του Παρισιού. Η επιτροπή συζητά τα επικείμενα έργα δημόσιων συμβάσεων και τον τρόπο υλοποίησης της στρατηγικής προσέγγισης στο πλαίσιο συγκεκριμένων διαδικασιών. Με τον τρόπο αυτό, οι αιρετοί εκπρόσωποι μπορούν να λαμβάνουν πληροφορίες, να ανταλλάσσουν απόψεις και να συνεισφέρουν σε πρώιμο στάδιο, πολύ πριν από την κίνηση των διαδικασιών. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Η μεγαλύτερη συμμετοχή όλων των πολιτικών ομάδων σε πρώιμο στάδιο έχει προσδώσει στη στρατηγική προσέγγιση των δημόσιων συμβάσεων μεγαλύτερη νομιμότητα. Επίσης, η προσέγγιση βελτιώνεται διαρκώς με βάση τη διεξοδική ανταλλαγή απόψεων που πραγματοποιείται κατά τις συνεδριάσεις της επιτροπής. Στο πλαίσιο συγκεκριμένων διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων λαμβάνονται ιδιαιτέρως υπόψη στρατηγικές παράμετροι. Η εν λόγω προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς και η μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτικών προσώπων είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη μείωση της διάρκειας των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων (κατά 1 έως 3 μήνες σε σχέση με τη διάρκεια που απαιτούνταν πριν από τη σύσταση της επιτροπής).

Ένας αποτελεσματικός τρόπος έκφρασης ισχυρής πολιτικής εντολής είναι ο καθορισμός στόχων, δηλαδή ο καθορισμός ενός ποσοστού δημόσιων προμηθειών το οποίο πρέπει να υλοποιείται αποκλειστικά μέσω δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Μολονότι η συγκεκριμένη προσέγγιση ενδέχεται να μην είναι πρόσφορη σε όλες τις περιπτώσεις και να παρουσιάζει προκλήσεις, ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό, τη μέτρηση και τη λογοδοσία, μπορεί να δημιουργήσει ισχυρά θεσμικά κίνητρα για την αντιμετώπιση της διοικητικής αδράνειας και της απροθυμίας ανάληψης κινδύνων.

ΣΤΟΧΟΙ ΑΝΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Οι αρχές ανά τον κόσμο έχουν θέσει στόχους για τη διοχέτευση ενός ποσοστού των προϋπολογισμών τους στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης και δραστηριότητες καινοτομίας. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να δαπανήσουν τουλάχιστον 500 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ (~2,5 % του ΑΕΠ) σε δημόσιες συμβάσεις έρευνας και ανάπτυξης, ενώ η Νότια Κορέα έχει θέσει ως στόχο να δαπανήσει το 5 % των πόρων της στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων και το 20 % για την εφαρμογή των εν λόγω λύσεων στην πράξη. Στην Ευρώπη έχουν τεθεί εθνικοί και περιφερειακοί στόχοι. Κατά κανόνα, ποσοστό 2-5 % των δημόσιων συμβάσεων προορίζεται ειδικά για την επικαιροποίηση της καινοτομίας. Ορισμένες τοπικές αρχές έχουν θέσει υψηλότερους στόχους. Για παράδειγμα, ο δήμος της Γάνδης έχει δεσμεύσει το 10 % του προϋπολογισμού του στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών για δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης και καινοτομίας. Το μανιφέστο «Scale-up Europe» συνιστά να καθοριστούν ελάχιστοι στόχοι της τάξης του 3 % για τη σύναψη προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων και 20 % για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων. Στόχος της Γάνδης: https://www.digipolis.be/sites/default/files/20140929_DO_charter%20pdf.pdf Εθνικοί/περιφερειακοί στόχοι σε ολόκληρη την ΕΕ: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/innovation-procurement-initiatives-around-europe Μανιφέστο «Scale Up Europe»: http://scaleupeuropemanifesto.eu Η γνωμοδότηση της Επιτροπής Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας (ERAC): http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-1209-2015-INIT/en/pdf Η μελέτη σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών πλαισίων πολιτικής και των δαπανών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας (η οποία παρέχει επισκόπηση των στόχων που έχουν καθοριστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη) είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/study-benchmarking-strategic-use-public-procurement-stimulating-innovation-digital-economy

Ο ΦΙΛΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΛΑΙΣΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ — ΜΕΛΕΤΗ

Τα αποτελέσματα της συγκριτικής αξιολόγησης καταδεικνύουν την πρόοδο που έχει ήδη σημειώσει η Ευρώπη όσον αφορά την ανάπτυξη εθνικών πλαισίων πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας. Συνολικά, το πλαίσιο πολιτικής για την καινοτομία σε ολόκληρη την Ευρώπη λειτουργεί σε σημείο που μόλις υπερβαίνει το ένα τέταρτο της δυνητικής ισχύος του.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται ότι, σε πολλές χώρες, οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας δεν αποτελούν ακόμη στρατηγική προτεραιότητα. Επιπλέον, τα κίνητρα και οι δομές ανάπτυξης ικανοτήτων δεν επαρκούν για την υποστήριξη των αγοραστών του δημόσιου τομέα κατά την υλοποίηση δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας.

Ωστόσο, έχει διαπιστωθεί ότι τα κράτη μέλη που βρίσκονται εν γένει στην πρώτη γραμμή της καινοτομίας έχουν επίσης θεσπίσει πλαίσιο πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση των επενδύσεων για την ανάπτυξη ενός πιο στρατηγικού πλαισίου πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας στην Ευρώπη θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Γράφημα 1

Συγκριτική αξιολόγηση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των εθνικών πλαισίων πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας

Πηγή: Η μελέτη σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών πλαισίων πολιτικής και των δαπανών στο πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας που αναφέρεται στο ανωτέρω πλαίσιο.

2.2. Η καινοτομία ως μέσο επίτευξης διαφόρων στόχων πολιτικής

Η καινοτομία αποτελεί, αφενός, βασικό μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης, ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, πτυχή στην οποία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά η αγοραστική δύναμη του δημόσιου τομέα και, αφετέρου, σημαντικό μέσο για τη βελτίωση της σχέσης κόστους-οφέλους των δημόσιων υπηρεσιών για τις οποίες είναι αρμόδια η κυβέρνηση.

Επιπλέον, το όραμα πολιτικής πρέπει να είναι σαφές ως προς τη σύνδεση μεταξύ άλλων στόχων πολιτικής και των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, π.χ. ενίσχυση της ανθεκτικότητας της οικονομίας, μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, βιώσιμη υγειονομική περίθαλψη στο πλαίσιο της δημογραφικής γήρανσης, διευκόλυνση της πρόσβασης νεοφυών επιχειρήσεων και ΜΜΕ στην αγορά, μείωση του κόστους του κύκλου ζωής, εκσυγχρονισμός της παροχής δημόσιων υπηρεσιών κ.λπ.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ: Μια νέα προσέγγιση για τον κλιματισμό πολωνικού νοσοκομείου Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Η κλιματική αλλαγή έχει αυξήσει τη συχνότητα εμφάνισης κυμάτων καύσωνα στην Πολωνία. Το νοσοκομείο στην πόλη Sucha Beskidzka ήταν ένα από τα πολλά πολωνικά νοσοκομεία στα οποία οι επιπτώσεις της υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος στην κατάσταση της υγείας του προσωπικού και των ασθενών, καθώς και στην κατάσταση του ιατρικού εξοπλισμού αποτελούσαν πηγή εντεινόμενης ανησυχίας. Το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας αντιμετώπισε την πρόκληση αυτή επιβάλλοντας σε όλους τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης την υποχρέωση να εγκαταστήσουν «εξοπλισμό αντηλιακής προστασίας» στους θαλάμους νοσηλείας που είναι υπερβολικά εκτεθειμένοι στο ηλιακό φως. Πλην όμως, ο κλιματισμός των θαλάμων νοσηλείας κατά τους θερινούς μήνες επιβάρυνε υπερβολικά τον προϋπολογισμό του νοσοκομείου της Sucha Beskidzka. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Αντί να επαναλάβει την ίδια προμήθεια, το νοσοκομείο ζήτησε από την αγορά διαθέσιμες λύσεις στο πλαίσιο τεχνικού διαλόγου. Στη συνέχεια, με τη χρήση λειτουργικών κριτηρίων (μείωση της θερμοκρασίας κατά 2o C) αντί της υπαγόρευσης συγκεκριμένης λύσης στο πλαίσιο ανοικτής διαδικασίας, κατόρθωσε να προμηθευτεί μια πιο υγιεινή και βιώσιμη λύση: η πρόσοψη του κτιρίου εξοπλίστηκε με ηλιακούς συλλέκτες, οι οποίοι παρέχουν σκίαση χωρίς να περιορίζουν τη φωτεινότητα των θαλάμων. Η χρήση μοντέλου προσδιορισμού του κόστους ολόκληρου του κύκλου ζωής ήταν κρίσιμη για την έκβαση της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων κατά τρόπο επωφελή για τους ασθενείς, το προσωπικό και τη διοίκηση του νοσοκομείου. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Η θερμοκρασία στο εσωτερικό του νοσοκομείου μειώθηκε κατά 10 %, ακόμη και όταν οι εξωτερικές θερμοκρασίες ήταν αυξημένες κατά 20 %. Οι ηλιακοί συλλέκτες καλύπτουν επίσης το 5 % των αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας του νοσοκομείου, ποσοστό που αντισταθμίζει την αρχική επένδυση. Το παράδειγμα αυτό δείχνει τον σημαντικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι δημόσιες συμβάσεις και η καινοτομία στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της ανάκαμψης και της πράσινης μετάβασης. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.ecoquip.eu/procurement-projects/cost-effective-and-low-carbon-solutions-to-maintain-the-thermal-comfort-of-patients.html http://eafip.eu/wp-content/uploads/2016/11/2_M.Kautsch.pdf

2.3. Καθορισμός του επιπέδου φιλοδοξίας

Το σύνθημα για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας είναι «Start small, scale up fast» (έναρξη σε μικρή κλίμακα, ταχεία κλιμάκωση). Η διαδικασία μπορεί να είναι απαιτητική και ενδεχομένως η βέλτιστη λύση είναι να εφαρμοστεί ως μια σταδιακή διαδικασία άντλησης διδαγμάτων. Με άλλα λόγια, οι πολυάριθμες αλλαγές —από την αλλαγή νοοτροπίας έως τις διαδικαστικές αλλαγές— που απαιτούνται για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας δεν χρειάζεται να πραγματοποιηθούν όλες μαζί ταυτόχρονα. Ο σχεδιασμός ενός επιτυχούς έργου που εμπεριέχει καινοτομία θα μπορούσε ακόμη και να οργανώνεται από τη βάση προς την κορυφή, με έμφαση, αρχικά, σε απλά, πρακτικά προβλήματα.

Το σημείο εκκίνησης θα μπορούσε να είναι ο προσδιορισμός μιας σειράς θεμάτων (π.χ. περιβάλλον / κλιματική αλλαγή, υγεία κ.λπ.) στα οποία πρέπει να δοθεί έμφαση και για τα οποία θα ήταν επωφελής η υιοθέτηση καινοτόμου προσέγγισης. Η έμφαση αυτή θα μπορούσε να δοθεί αρχικά σε τομείς και έργα όπου η καινοτομία μπορεί να υλοποιηθεί πιο εύκολα και να αποφέρει τα πλέον αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Η έναρξη σε μικρή κλίμακα θα διαμορφώσει κλίμα αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης και θα αποτελέσει, εντέλει, πόλο έλξης για έργα μεγαλύτερης κλίμακας.

Οι κανόνες της ΕΕ παρέχουν στους αγοραστές του δημόσιου τομέα μια δέσμη εργαλείων τα οποία προσαρμόζονται με αποτελεσματικό τρόπο στα διάφορα δυνητικά επίπεδα φιλοδοξίας. Τα εργαλεία αυτά παρουσιάζονται στο κεφάλαιο 4.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΛΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΦΙΛΟΔΟΞΙΑΣ: Πρότυπα περιβαλλοντικά κριτήρια του Οργανισμού Δημόσιων Συμβάσεων της Σουηδίας Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Στη Σουηδία, οι εθνικές πολιτικές για το περιβάλλον, την ενέργεια και τις μεταφορές υποστηρίζουν τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας ως στρατηγική προτεραιότητα. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των πολιτικών φιλοδοξιών στην πράξη απαιτεί ειδική καθοδήγηση, πρότυπα κριτήρια και υποδείγματα εγγράφων. Εντούτοις, η ενιαία αντιμετώπιση δεν είναι πάντα κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Ο Οργανισμός Δημόσιων Συμβάσεων της Σουηδίας έχει οργανώσει τα περιβαλλοντικά κριτήρια που αφορούν την καινοτομία για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων σε τρία επίπεδα: βασικά, σύνθετα και πρωτοπόρα (π.χ. τα υδρογονοκίνητα οχήματα υπάγονται επί του παρόντος στην κατηγορία των πρωτοπόρων λύσεων). Τα κριτήρια και τα επίπεδα συμφωνούνται στο πλαίσιο συνεδριάσεων μεταξύ όλων των σχετικών ενδιαφερομένων: αγοραστές του δημόσιου τομέα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, κατασκευαστές, έμποροι αυτοκινήτων, ταξί και εταιρείες ταχυμεταφορών κ.λπ. Οι αγοραστές αυτοί ενημερώνονται τακτικά, ανάλογα με την τεχνολογική πρόοδο σε κάθε τομέα. Αφού επιτευχθεί συμφωνία επί ενός κριτηρίου, ο οργανισμός συντάσσει αντίστοιχο νομικό κείμενο, το οποίο μπορεί να προσκομιστεί παραδεκτώς ενώπιον δικαστικής αρχής και το οποίο κάθε αγοραστής του δημόσιου τομέα μπορεί να αντιγράψει και να επικολλήσει στη συγγραφή υποχρεώσεων για τις δημόσιες συμβάσεις που συνάπτει. Τα κριτήρια είναι προαιρετικά και μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Η προσέγγιση αυτή έδωσε το έναυσμα ώστε να αναπτυχθούν και να διαδοθούν στην αγορά καινοτόμους λύσεις σε ενεργοβόρους τομείς, όπως οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, οι δημόσιες μεταφορές ή η θέρμανση, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στον περιορισμό της εξάρτησης της Σουηδίας από την πυρηνική ενέργεια κατά 15 %. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.upphandlingsmyndigheten.se/en/sustainable-public-procurement/sustainable-procurement-criteria Για συγκεκριμένη περιπτωσιολογική μελέτη, βλ.: http://www.ecomotion.us/results/pdfs/108es.pdf

2.4. Μετατροπή των φιλόδοξων στόχων σε δράσεις και δεσμεύσεις

Προκειμένου να διασφαλιστεί η μετατροπή των φιλόδοξων στόχων σε δράση, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί ένα στρατηγικό πλαίσιο πολιτικής, σε συνδυασμό με ένα σχέδιο δράσης για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας. Κατά κανόνα, το πλαίσιο πολιτικής διατυπώνει με σαφήνεια τους στόχους και τις προτεραιότητες πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των ορισμών, των δεικτών, των ρόλων και των αρμοδιοτήτων. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης αναλαμβάνονται δεσμεύσεις για σαφώς καθορισμένες δράσεις, παράγοντες, εργαλεία, πόρους, προϋπολογισμούς, προσδοκώμενα αποτελέσματα και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων αποτελεί βασική πτυχή της κατάρτισης του σχεδίου δράσης προκειμένου να διασφαλιστεί η δέσμευση όλων των συμμετεχόντων.

Στην Ευρώπη, όπως προκύπτει από την προαναφερθείσα μελέτη συγκριτικής αξιολόγησης, τέσσερα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Κάτω Χώρες και Φινλανδία) έχουν θεσπίσει ειδικό σχέδιο δράσης για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, ενώ πέντε άλλα κράτη μέλη (Γαλλία, Δανία, Ελλάδα, Εσθονία και Σουηδία) έχουν συμπεριλάβει ειδικούς στόχους και συγκεκριμένα μέτρα για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας σε ευρύτερες εθνικές στρατηγικές ή προγράμματα, συχνά προβλέποντας ειδικό προϋπολογισμό και διασφαλίζοντας τη σαφή δέσμευση των βασικών παραγόντων.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΟΡΑΜΑΤΟΣ ΣΕ ΔΡΑΣΗ: Η ομοσπονδιακή στρατηγική της Αυστρίας για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Από το 2011 οι «δημόσιες συμβάσεις προώθησης της καινοτομίας» αποτελούν προτεραιότητα στο πλαίσιο της ομοσπονδιακής στρατηγικής της Αυστρίας για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Έχει θεσπιστεί σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της εν λόγω στρατηγικής στην πράξη και για την ενίσχυση των συνεργειών με άλλους τομείς πολιτικής. Ο Ομοσπονδιακός Οργανισμός Δημόσιων Συμβάσεων ενεργεί ως το κεντρικό αυστριακό κέντρο ικανοτήτων για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, το οποίο παρέχει κατάρτιση, έγγραφα τεκμηρίωσης, συνδρομή και μικρής κλίμακας επιχορηγήσεις σε αυστριακούς αγοραστές του δημόσιου τομέα για την προετοιμασία προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων ή δημόσιων συμβάσεων για καινοτόμους λύσεις. Οι ΜΜΕ μπορούν να λάβουν οικονομική εγγύηση, στοιχείο που διευκολύνει την πρόσβασή τους σε διαδικασίες υποβολής προσφορών. Το 2014 δημιουργήθηκε σύστημα παρακολούθησης για τον υπολογισμό των ετήσιων δαπανών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας στην Αυστρία. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.ioeb.at/ https://era.gv.at/object/document/2177

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας δεν συνάπτονται αυτοτελώς χωρίς να λαμβάνονται υπόψη άλλες πολιτικές. Μπορούν να αποφέρουν καλύτερα αποτελέσματα όταν υποστηρίζονται από άλλες τομεακές και οριζόντιες πολιτικές οι οποίες ευνοούν την καινοτομία. Ειδικές δράσεις σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μπορούν να προβλέπονται σε πλαίσια πολιτικής και σχέδια δράσης για συγκεκριμένους τομείς (π.χ. ασφάλεια, υγεία, κλιματική αλλαγή κ.λπ.), καθώς και για άλλες οριζόντιες ευνοϊκές πολιτικές (π.χ. έρευνα και καινοτομία, φορολογία κ.λπ.).

2.5. Ανάπτυξη ικανοτήτων

Οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας προϋποθέτουν την ανάληψη σειράς συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, οι οποίες δεν μπορούν να υλοποιηθούν με αυτοσχέδιο τρόπο. Ανεξάρτητα από το επίπεδο φιλοδοξίας, απαιτούν χρόνο, χρήματα και εμπειρογνωσία. Η εξειδικευμένη κατάρτιση (σημείο 2.5.1), η σύναψη συνεργατικών δημόσιων συμβάσεων (σημείο 2.5.2) και η προώθηση μιας εν γένει επιχειρηματικής νοοτροπίας μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των απαραίτητων ικανοτήτων για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας με διαχειρίσιμο κόστος.

12 κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει εθνικά κέντρα ικανοτήτων για τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, τα οποία παρέχουν ένα ενιαίο σημείο επαφής με σκοπό την αύξηση της ενημέρωσης, τον συντονισμό των δραστηριοτήτων ανάπτυξης ικανοτήτων και την υποστήριξη των αγοραστών του δημόσιου τομέα κατά την υλοποίηση των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας (12).

ΚΕΝΤΡΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτεί δραστηριότητες δικτύωσης μεταξύ των εθνικών κέντρων ικανοτήτων μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου εθνικών κέντρων ικανοτήτων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας — έργο «Procure2Innovate». https://procure2innovate.eu https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/eu-funded-projects

Επαγγελματικές οργανώσεις και εμπορικοί φορείς μπορούν να παρέχουν παρόμοια στήριξη, με την παροχή εγχειριδίων, υλικού καθοδήγησης και υποδειγμάτων εγγράφων, καθώς και με την κατάρτιση κριτηρίων αξιολόγησης ή μεθόδων μέτρησης. Χάρη στην εις βάθος γνώση της αγοράς, οι εν λόγω φορείς θα διευκολύνουν, μέσω της μετάδοσης της εμπειρογνωσίας τους, τους αγοραστές του δημόσιου τομέα να προσδιορίσουν τις ανάγκες τους και να συντάξουν τις τεχνικές προδιαγραφές με τον πλέον προηγμένο τρόπο (13).

2.5.1. Κατάρτιση και συνδρομή

Ένας από τους βασικούς παράγοντες επιτυχίας είναι ο επαγγελματισμός (14). Ορισμένα από τα πλέον επιτυχή παραδείγματα δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, όπως τα παραδείγματα που εντοπίστηκαν στη Βαρκελώνη, τη Λομβαρδία, την Αυστρία και τη Σουηδία, συνδύαζαν μια ισχυρή εντολή πολιτικής, η οποία θέτει την καινοτομία στο επίκεντρο των τοπικών οικονομικών πολιτικών, με προσωπικό το οποίο διέθετε ισχυρά κίνητρα και χαρακτηριζόταν από υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού.

Για την επιτυχή σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα θα πρέπει να αξιοποιούν γνώσεις και δεξιότητες σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων:

— Γνώσεις: — εξασφάλιση της συμμετοχής της αγοράς και των ενδιαφερόμενων φορέων — συναφή προϊόντα ή συναφείς υπηρεσίες

— Βασικές δεξιότητες: — σχετικό νομικό πλαίσιο — διαπραγμάτευση — διαχείριση συμβάσεων

— Ειδικές δεξιότητες καινοτομίας: — εκτίμηση κινδύνων — διαχείριση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) — επιχειρηματικότητα σε τομείς πολιτικής

Οι ικανότητες αυτές μπορούν να αναπτυχθούν μέσω εσωτερικής κατάρτισης και στοχευμένων προσλήψεων, με την αξιοποίηση των γνώσεων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων και συμβούλων ή με τη συγκέντρωση εμπειρογνωσίας σε συνεργασία με άλλους αγοραστές του δημόσιου τομέα. Ακόμη και αν το επίπεδο φιλοδοξίας είναι χαμηλότερο, η καλή γνώση της αγοράς και η ικανότητα χρήσης των βασικών εργαλείων που παρέχουν οι κανόνες της ΕΕ, όπως τα κριτήρια της πλέον συμφέρουσας από οικονομική άποψη προσφοράς ή οι λειτουργικές απαιτήσεις, θα είναι χρήσιμες.

Αυτή η διαδικασία μάθησης δεν αφορά μόνο τους αγοραστές του δημόσιου τομέα. Οι επιχειρήσεις, κυρίως οι νεοφυείς επιχειρήσεις και οι καινοτόμοι ΜΜΕ, πρέπει επίσης να αρχίσουν να συμμετέχουν σταδιακά στις καινοτομοκεντρικές επιχειρηματικές διαδικασίες με τον δημόσιο τομέα και να εξοικειώνονται με συγκεκριμένες διοικητικές πρακτικές.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ: Κατάρτιση των υπαλλήλων του δήμου της Βαρκελώνης Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Ο τομέας των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας απαιτεί δεξιότητες και γνώσεις. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Ο δήμος της Βαρκελώνης, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Δημόσιας Διοίκησης (EIPA), διοργανώνει πρόγραμμα κατάρτισης στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας για διοικητικά στελέχη, δημόσιους υπαλλήλους, συμβούλους, επιχειρήσεις και νομικούς συμβούλους του δήμου. Το εν λόγω πρόγραμμα κατάρτισης στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας και των προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων με τίτλο Public Procurement for Innovation and Pre-Commercial Procurement in Cities παρέχει πρακτικές πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ένας δήμος μπορεί να κατακτήσει ηγετική θέση στην προώθηση της καινοτομίας από την πλευρά της ζήτησης. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://seminars.eipa.eu/en/activities09/show/&tid=6141 http://formacio.eapc.gencat.cat/infoactivitats/AppJava/DetalleActividad.do?codi=10251&ambit=1&edicio=1&any=2017

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΚΛΙΜΑΚΑ Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγχρηματοδότησε τη δημιουργία διαδικτυακής πλατφόρμας για την ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Την πλατφόρμα αυτή διαχειρίζονται οι Τοπικές Αρχές για την Αειφορία (ICLEI — Local Governments for Sustainability). Μέσω ενός φόρουμ και ενός κέντρου πόρων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, η πλατφόρμα παρέχει συνδρομή σε αγοραστές του δημόσιου τομέα, φορείς χάραξης πολιτικής, ερευνητές και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, ώστε να αξιοποιούν τις δυνατότητες των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: www.innovation-procurement.org

2.5.2. Διερεύνηση της δυνατότητας σύναψης συνεργατικών δημόσιων συμβάσεων

Ο όρος «συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις» περιλαμβάνει διάφορους τρόπους συνεργασίας μεταξύ των αγοραστών του δημόσιου τομέα.

Η σύσταση ειδικών προς τον σκοπό αυτό οντοτήτων, ή η ανάθεση σε αυτές σχετικής εντολής, όπως κεντρικές αρχές προμηθειών, ενώσεις δήμων, κοινοπραξίες ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ) (15), κοινές επιχειρήσεις (ΚΕ) (16) ή ευρωπαϊκοί όμιλοι εδαφικής συνεργασίας (ΕΟΕΣ) (17), για την εκτέλεση συνεργατικών δημόσιων συμβάσεων σε τακτική βάση αποτελεί το πλέον διαρθρωμένο μέσο συνεργασίας. Οι κεντρικές αρχές προμηθειών είναι οργανισμοί που διαχειρίζονται τη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων για άλλους αγοραστές του δημόσιου τομέα. Οι κεντρικές διοικήσεις μπορούν να επιλέξουν τη σύσταση κεντρικών αρχών προμηθειών σε εθνικό επίπεδο, ενώ οι τοπικές αρχές μπορούν να πράξουν το ίδιο στο δικό τους επίπεδο. Κεντρικές αρχές προμηθειών μπορούν επίσης να συσταθούν από αγοραστές του δημόσιου τομέα εντός συγκεκριμένου κλάδου.

ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Οι κεντρικές αρχές προμηθειών εξελίσσονται σε βασικό στοιχείο της οργάνωσης των δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη της ΕΕ. Σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν συσταθεί πολλές κεντρικές αρχές προμηθειών, οι οποίες λειτουργούν σε διάφορα επίπεδα (κεντρικό (18), περιφερειακό (19) και τομεακό (20)). Υπάρχουν περίπου 50 κεντρικές αρχές προμηθειών οι οποίες αναθέτουν περισσότερες από 15 συμβάσεις ετησίως και σχεδόν 200 κεντρικές αρχές προμηθειών οι οποίες αναθέτουν από 5 έως 15 συμβάσεις. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/growth/content/public-buyers-save-money-cooperative-procurement-0_en

Οι συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις εν γένει και ειδικότερα η χρήση μόνιμων δομών για την υλοποίηση των σχετικών διαδικασιών παρουσιάζουν πολλά χαρακτηριστικά τα οποία διευκολύνουν τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας:

— διευκολύνουν την πρόσληψη επαγγελματιών οι οποίοι διαθέτουν την εμπειρογνωσία που απαιτείται για τη διατύπωση εξειδικευμένων και σύνθετων αναγκών, την εξασφάλιση της συμμετοχής της αγοράς με διαρθρωμένο τρόπο, καθώς και τον σχεδιασμό διαδικασιών που οδηγούν σε καινοτομία,

— δημιουργούν οικονομίες κλίμακας οι οποίες είναι απαραίτητες για τη δημιουργία των πρώτων αγορών καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών,

— παρέχουν δυνατότητα αύξησης του αντικτύπου των καινοτόμων λύσεων, δεδομένου ότι κάθε λύση μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή από διαφορετικούς αγοραστές του δημόσιου τομέα.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι πρέπει να διασφαλίζεται ότι οι συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις δεν περιορίζουν την αγορά των δημόσιων συμβάσεων σε εξατομικευμένα ή ειδικά προσαρμοσμένα προϊόντα λόγω υπερβολικά υψηλού βαθμού τυποποίησης.

Οι συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις μπορούν επίσης να λαμβάνουν λιγότερο διαρθρωμένες μορφές, όπως δίκτυα και ενώσεις αγοραστών του δημόσιου τομέα που συνενώνουν τις δυνάμεις τους σε ad hoc βάση για την από κοινού υλοποίηση συγκεκριμένης διαδικασίας δημόσιας σύμβασης καινοτομίας και τη διοργάνωση ανταλλαγών ορθών πρακτικών και αμοιβαίας μάθησης.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΝΕΝΩΣΗ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΥΨΗΛΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ: Μετάβαση από ad-hoc ομάδα αγοραστών σε ειδικό φορέα προμηθειών Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Η υπολογιστική υψηλών επιδόσεων χρησιμοποιείται σε διάφορους κλάδους του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων της κυβερνοασφάλειας, της ενέργειας, της κλιματικής αλλαγής και της υγείας, δεδομένου ότι καθιστά εφικτή την ανάπτυξη, τη δοκιμή και την υλοποίηση ιδιαιτέρως σύνθετων εφαρμογών. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Το 2017 κορυφαία κέντρα υπερυπολογιστικής από τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και τη Γερμανία συγκρότησαν μια ad hoc ομάδα αγοραστών, με σκοπό την εκτέλεση δημόσιας σύμβασης από κοινού προμήθειας καινοτόμων λύσεων. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα συντόνισαν τους χάρτες πορείας τους για την παροχή ενεργειακά αποδοτικότερων πόρων υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ποιο είναι το προσδοκώμενο αποτέλεσμα; Ο συνολικός προβλεπόμενος προϋπολογισμός για αυτήν την πρώτη διαδικασία από κοινού προμήθειας καινοτόμων λύσεων υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων ανέρχεται σε 73 εκατ. EUR. Οι πρώτες εφαρμογές οδήγησαν σε σημαντική βελτίωση της υποδομής υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων. Η καλή συνεργασία προετοίμασε το έδαφος για την πραγματοποίηση περαιτέρω κοινών επενδύσεων ύψους 1 δισ. EUR στην Ευρώπη, μέσω της κοινής επιχείρησης EUROHPC, ειδικής οντότητας που συστάθηκε το 2018 από την ΕΕ και τα κράτη μέλη για τη μελλοντική διεξαγωγή διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη κατά συντονισμένο τρόπο. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/european-procurement-cooperation-delivers-more-powerful-and-energy-efficient-supercomputers https://www.ppi4hpc.eu https://eurohpc-ju.europa.eu/

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ «ΜΕΓΑΛΟΙ ΑΓΟΡΑΣΤΕΣ» («BIG BUYERS»): Δημόσιες συμβάσεις για καινοτόμα αγαθά και υπηρεσίες σε συγκεκριμένους τομείς Κάλυψη των αναγκών των μεγάλων αγοραστών Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Κύριος στόχος αυτής της πιλοτικής πρωτοβουλίας ήταν να αυξηθεί η χρήση δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας στην Ευρώπη μέσω συμπράξεων με αγοραστές του δημόσιου τομέα. Οι Τοπικές Αρχές για την Αειφορία (ICLEI) υλοποιούν την πιλοτική πρωτοβουλία από κοινού με το δίκτυο EUROCITIES, εξ ονόματος της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ (ΓΔ GROW) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς ανέλαβαν τη διαχείριση της γραμματείας του έργου. Στο πλαίσιο της πιλoτικής πρωτοβουλίας οι μεγάλοι αγοραστές (κυρίως μεγάλες πόλεις, αλλά και επιχειρήσεις κοινής ωφελείας ή κεντρικές αρχές προμηθειών) προσδιόρισαν τους τομείς στους οποίους πρέπει να δοθεί έμφαση, χωρίζοντάς τους σε τρεις υποομάδες: εργοτάξια μηδενικών εκπομπών, βαρέα επαγγελματικά ηλεκτρικά οχήματα και «κυκλικά» κατασκευαστικά υλικά. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες στην υποομάδα για τα βαρέα επαγγελματικά ηλεκτρικά οχήματα (Άμστερνταμ, Βουδαπέστη, Ελσίνκι, Λισαβόνα, Μάλμε, Όσλο, Παρίσι, Πόρτο, Ρότερνταμ, τα βελγικά ταχυδρομεία και το Σταβάνγκερ): i) συνένωσαν τις δυνάμεις τους ώστε να προετοιμάσουν από κοινού τη συνεργασία τους με τους προμηθευτές· και ii) κοινοποίησαν πληροφορίες για την προετοιμασία των διαγωνισμών (σχεδιασμός, τεύχη δημοπράτησης, κριτήρια ανάθεσης, αποτελέσματα πιλοτικών πρωτοβουλιών σχετικά με οχήματα χωρίς εκπομπές κ.λπ.). Ποιο είναι το προσδοκώμενο αποτέλεσμα; Στόχος είναι η σύνταξη κοινής δήλωσης ζήτησης και η επίτευξη συμφωνίας επί ορισμένων θεμάτων και τεχνικών/νομικών κριτηρίων για την πρόσκληση υποβολής προσφορών. Η πρόσκληση αυτή θα αφορά την ανάπτυξη βαρέων επαγγελματικών ηλεκτρικών οχημάτων (φορτηγών μεταφοράς και απόρριψης αποβλήτων, οδοκαθαρισμού, βαρέων διανομών), τα οποία επί του παρόντος δεν διατίθενται στην αγορά. Η συνεργασία μεταξύ μεγάλων αγοραστών αναμένεται να συμβάλει στην τόνωση της αγοράς καινοτόμων προϊόντων. Παρόμοια προσέγγιση ακολουθείται και στις άλλες υποομάδες. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.bigbuyers.eu/

Επιπλέον, οφέλη από τις συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις μπορούν να αποκομίσουν και μεμονωμένοι αγοραστές του δημόσιου τομέα με επαρκή αγοραστική δύναμη, όπως σημαντικοί δήμοι ή μεγάλες επιχειρήσεις κοινής ωφελείας. Οι εν λόγω αγοραστές του δημόσιου τομέα είναι από τη φύση τους κατάλληλοι υποψήφιοι για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, διότι διαθέτουν την ικανότητα να προσδιορίζουν και να υποβάλλουν σε δοκιμές αγαθά και υπηρεσίες καινοτομίας πριν προβούν στη χονδρική αγορά τους ως προϊόντων ευρείας χρήσης.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ EHPPA (ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ) Τι είναι η EHPPA; Η EHPPA είναι μια συμμαχία μη κερδοσκοπικών οργανισμών δημόσιων συμβάσεων. Αποσκοπεί στη συγκέντρωση εμπειρογνωσίας και στη βελτίωση των επιδόσεων, καθώς και στο να αποκτήσουν τα μέλη της στρατηγική θέση στην ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων στον τομέα της υγείας. Η EHPPA ιδρύθηκε το 2012 και είναι καταχωρισμένη ένωση του γαλλικού δικαίου, με έδρα το Παρίσι. Τι έκανε η EHPPA για να επιταχύνει την αγορά καινοτομίας; Στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου 2017 η CCI France International και η EHPPA διοργάνωσαν στο Παρίσι το πρώτο ευρωπαϊκό φόρουμ για την προμήθεια καινοτόμων λύσεων στον τομέα της υγείας, με τίτλο «Ημέρες EHPPA». Στόχος της εκδήλωσης αυτής ήταν να φέρει σε επαφή τους αγοραστές του δημόσιου τομέα υγείας (π.χ. κεντρικές αρχές προμηθειών, νοσοκομεία κ.λπ.) με Γάλλους και Ευρωπαίους προμηθευτές καινοτόμων λύσεων, καθώς και να συγκεντρωθούν πληροφορίες σχετικά με τις διάφορες πρακτικές προμηθειών κάθε ευρωπαϊκής χώρας. Ποιοι συμμετείχαν; Στο φόρουμ συμμετείχαν νεοφυείς επιχειρήσεις, ΜΜΕ, εταιρείες μεσαίου μεγέθους και Γάλλοι και Ευρωπαίοι προμηθευτές που προσφέρουν καινοτόμους λύσεις σε κάθε κλάδο του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Στους κλάδους αυτούς συγκαταλέγονται: φαρμακευτική, παθολογία, βιοϊατρική μηχανική, διαχείριση ασθενών, ιατρικός εξοπλισμός, βιοτεχνολογία, ηλεκτρονική υγεία και ψηφιακή υποστήριξη, στέγαση, υποδομές & τεχνικές υπηρεσίες, ενέργεια και βιώσιμη ανάπτυξη, τηλεπικοινωνίες και υπηρεσίες τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ). Η έκθεση για τις «Ημέρες EHPPA» 2017: http://www.ehppa.com/Ressources/FCK/files/EHPPA%20Days%202017%20-%20Web%20REPORT.pdf Παρόμοιες πρωτοβουλίες: https://beneluxa.org/ https://www.euractiv.com/section/health-consumers/news/southern-eu-states-present-unified-front-in-drug-talks/

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΝΕΝΩΣΗ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΙΑΡΘΡΩΜΕΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΓΝΩΜΟΝΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Το νορβηγικό εθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης προμηθευτών Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Πολλές διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας στις οποίες συμμετέχουν μεμονωμένοι αγοραστές του δημόσιου τομέα αποφέρουν ικανοποιητικές λύσεις, αλλά σταματούν μετά την ολοκλήρωση του σταδίου πιλοτικής εκτέλεσης ή δημιουργίας πρωτοτύπων, διότι ένας μεμονωμένος αγοραστής του δημόσιου τομέα δεν μπορεί να εξασφαλίσει επαρκές επίπεδο ζήτησης. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Στόχος των εργασιών του νορβηγικού εθνικού προγράμματος ανάπτυξης προμηθευτών είναι να παροτρύνει αγοραστές του δημόσιου τομέα με παρόμοια συμφέροντα (π.χ. επίτευξη συγκεκριμένου στόχου πολιτικής για την κλιματική αλλαγή ή την υγεία) και παρόμοιες ανάγκες να συνενώνουν εξαρχής τις δυνάμεις τους και να ζητούν από κοινού από την αγορά να τους εξασφαλίσει λύσεις που τους επιτρέπουν να επιτυγχάνουν τους κοινούς στόχους τους. Τα κοινά έργα προσφέρουν στους υποψήφιους προμηθευτές προβλεψιμότητα, σαφήνεια, καθώς και —το σημαντικότερο— τον όγκο που απαιτείται για την εμπορευματοποίηση και τη μαζική παραγωγή. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Στο πλαίσιο ενός κοινού έργου, το πρόγραμμα ανάπτυξης συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους αγοραστές του δημόσιου τομέα της χώρας, οι οποίοι αναλαμβάνουν την έναρξη και την επίβλεψη κατασκευαστικών έργων, μεταξύ των οποίων η κατασκευή νέων σχολείων, βρεφονηπιακών σταθμών, πανεπιστημίων, νοσοκομείων και κρατικών κτιρίων. Η κοινή πρόκληση στην οποία ανέλαβαν να ανταποκριθούν ήταν η εξεύρεση περισσότερο βιώσιμων διαδικασιών οικοδόμησης και, κατ’ επέκταση, η συμβολή τους στην τήρηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η Νορβηγία στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή. Με τη στήριξη του προγράμματος ανάπτυξης, προκήρυξαν από κοινού διαγωνισμό για την παράδοση εργοταξίων μηδενικών εκπομπών, όσον αφορά τη χρήση μηχανημάτων. Κοινοποίησαν τον κοινό προϋπολογισμό τους για την εκτέλεση κατασκευαστικών έργων κατά τα επόμενα πέντε έτη, προκειμένου να καταδείξουν στους υποψήφιους προμηθευτές το δυνητικό μέγεθος της αγοράς. Επί του παρόντος βρίσκεται σε εξέλιξη η ανάπτυξη σχετικής τεχνολογίας, η οποία δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τον όγκο της αγοράς. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://innovativeanskaffelser.no/about

2.6. Αντιμετώπιση της απροθυμίας ανάληψης κινδύνων με τη δημιουργία κινήτρων για καινοτομία

Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί το γεγονός ότι η σύναψη δημόσιων συμβάσεων συνεπάγεται κινδύνους, π.χ. τον κίνδυνο μη επιτυχούς παράδοσης του προϊόντος ή παροχής της υπηρεσίας, τον κίνδυνο ασυμφωνίας μεταξύ των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων και της παραδοθείσας λύσης κ.λπ. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα είναι συχνά επιφυλακτικοί ως προς την ανάληψη των πρόσθετων κινδύνων που ενέχουν οι διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, διότι διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα. Επιπλέον, δεδομένου ότι δεν υπόκεινται στις πιέσεις της αγοράς που ασκούνται στους οικονομικούς φορείς, ο κίνδυνος που απορρέει από τις λύσεις δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας είναι δυσκολότερο να αιτιολογηθεί. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι συγκεκριμένοι προβληματισμοί θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό έργων δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Για την αντιμετώπιση της απροθυμίας ανάληψης κινδύνων απαιτείται η αλλαγή των κινήτρων των αγοραστών του δημόσιου τομέα με τη χρήση κινήτρων τόσο οικονομικού όσο και μη οικονομικού χαρακτήρα.

Στα μη οικονομικά κίνητρα συμπεριφοράς περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, η επιβράβευση ορθών πρακτικών (π.χ. μέσω της απονομής εθνικών βραβείων δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας), ο καθορισμός των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας ως στόχου στο πλαίσιο των ετήσιων στόχων σταδιοδρομίας των αρμόδιων για τις δημόσιες συμβάσεις υπαλλήλων ή διευθυντικών στελεχών (π.χ. με τον καθορισμό βασικών δεικτών επιδόσεων), καθώς και η παροχή βελτιωμένων ευκαιριών προβολής των αγοραστών του δημόσιου τομέα οι οποίοι υλοποιούν επιτυχώς δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας που διασφαλίζουν τον ταχύτερο εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών. Άλλη μια εναλλακτική δυνατότητα είναι η εστίαση στον αντίκτυπο που μπορούν να έχουν οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας στις αντίστοιχες περιφέρειες.

ΒΡΑΒΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κάθε χρόνο, το KOINNO, το γερμανικό κέντρο ικανοτήτων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, τιμά τις υποδειγματικές δημόσιες συμβάσεις αγοραστών του δημόσιου τομέα της Γερμανίας με το βραβείο «Η καινοτομία δημιουργεί πλεονέκτημα», το οποίο απονέμεται υπό την αιγίδα του γερμανικού Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικών Υποθέσεων και Ενέργειας. Στο ίδιο πνεύμα, το ευρωπαϊκό δίκτυο βιώσιμων δημόσιων συμβάσεων «Procura+» απονέμει ετήσια βραβεία για τη σύναψη βιώσιμων δημόσιων συμβάσεων και δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Συνοπτική περιγραφή όλων των βραβευθέντων έργων παρέχεται στους οικείους ιστοτόπους, όπου επεξηγούνται τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της καινοτόμου προσέγγισης. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.koinno-bmwi.de/koinno/innovationspreis http://www.procuraplus.org/awards

Η χρηματοδότηση αποτελεί συχνά καθοριστικό παράγοντα για τη λήψη απόφασης για την έναρξη διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, ιδίως όταν το επίπεδο φιλοδοξίας είναι υψηλό από πλευράς καινοτομίας. Προκειμένου να δικαιολογείται η απόφαση διοχέτευσης των προϋπολογισμών των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας στην καινοτομία, είναι σημαντικό οι αγοραστές του δημόσιου τομέα να καταρτίζουν άρτιο επιχειρηματικό σχέδιο, στο οποίο να καταδεικνύεται με σαφήνεια ότι τα αναμενόμενα οφέλη των καινοτόμων λύσεων (π.χ. βελτιώσεις ως προς την ποιότητα/αποδοτικότητα, μειώσεις κόστους καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής κ.λπ.) αντισταθμίζουν το απαιτούμενο επενδυτικό κόστος. Επομένως, τα στοιχεία που αποδεικνύουν τα δυνητικά οφέλη των νέων τεχνολογιών είναι σημαντικά για τον αγοραστή του δημόσιου τομέα κατά την κατάρτιση του επιχειρηματικού σχεδίου ενόψει της λήψης της επενδυτικής απόφασης. Η πιστοποίηση των καινοτόμων λύσεων συμβάλλει στην παροχή διαβεβαιώσεων στους αγοραστές του δημόσιου τομέα ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να υλοποιήσουν τους φιλόδοξους στόχους τους.

Επιπροσθέτως, υπάρχουν διάφορες πηγές χρηματοδότησης οι οποίες παρέχουν οικονομικά κίνητρα στους αγοραστές του δημόσιου τομέα για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Η χορήγηση ειδικής χρηματοδότησης μπορεί να καλύπτει μεγάλο ποσοστό του πρόσθετου κόστους που συνδέεται με τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, π.χ. κόστος προετοιμασίας και διαχείρισης της δημόσιας σύμβασης, προκαταρκτική διαβούλευση με την αγορά, διαπραγματεύσεις, έρευνα και ανάπτυξη (π.χ. δημιουργία πρωτοτύπων, διεξαγωγή δοκιμών και πιστοποίηση), κινητοποίηση ειδικής τεχνικής ή νομικής εμπειρογνωσίας, προσαρμογή διοικητικών διαδικασιών κ.λπ. Μπορεί επίσης να αντισταθμίζει το άυλο κόστος της αλλαγής νοοτροπίας και της αλλαγής συνηθειών.

ΕΘΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 14 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν θεσπίσει εθνικά ή περιφερειακά καθεστώτα στήριξης των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, τα οποία παρέχουν κατά κανόνα κάποια μορφή χρηματοδότησης στους αγοραστές του δημόσιου τομέα για την προετοιμασία και/ή την εκτέλεση δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, με σκοπό την αντιστάθμιση ορισμένων από τους κινδύνους που ενέχουν οι καινοτόμοι λύσεις. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας της Φινλανδίας έχει στηρίξει ήδη περισσότερες από 70 δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας. Η ιταλική περιφέρεια της Λομβαρδίας έχει συμπεριλάβει στην περιφερειακή νομοθεσία της τις προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις και τις δημόσιες συμβάσεις καινοτόμων λύσεων υπό τη μορφή πολιτικών στόχων, και έχει προβλέψει χρηματοδότηση για τη διοργάνωση τακτικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων με σκοπό τη συγκέντρωση των αναγκών καινοτομίας από τους αγοραστές του δημόσιου τομέα στη συγκεκριμένη περιφέρεια, για την κάλυψη των οποίων κινούνται στη συνέχεια νέες διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/innovation-procurement-initiatives-around-europe http://www.regione.lombardia.it/wps/portal/istituzionale/HP/DettaglioRedazionale/servizi-e-informazioni/imprese/ricerca-e-innovazione-per-le-imprese/appalti-pre-commerciali

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ Η ΕΕ υποστηρίζει τις δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μέσω διαφόρων προγραμμάτων χρηματοδότησης. Το κύριο πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία, το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», χρηματοδοτεί σε τακτική βάση προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δράσεις συντονισμού και στήριξης (που χρηματοδοτούν δραστηριότητες συντονισμού και δικτύωσης για την προετοιμασία μελλοντικών δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας), προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δράσεις στο πλαίσιο προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων (που συγχρηματοδοτούν επίσης το κόστος της προμήθειας έρευνας, ανάπτυξης και δοκιμαστικού ελέγχου καινοτόμων λύσεων), καθώς και προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δράσεις στο πλαίσιο δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων (που συγχρηματοδοτούν επίσης το κόστος της προμήθειας και εφαρμογής καινοτόμων λύσεων). Επισκόπηση όλων των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας που έχουν λάβει μέχρι στιγμής χρηματοδότηση παρέχεται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/eu-funded-projects Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την υποστήριξη των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020»: http://ec.europa.eu/research/participants/docs/h2020-funding-guide/cross-cutting-issues/innovation-procurement_en.htm https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/innovation-procurement Το πρόγραμμα COSME της ΕΕ για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) (https://ec.europa.eu/easme/en/cosme) χρηματοδοτεί καινοτόμα έργα με τη συμμετοχή ΜΜΕ. Τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι περιφέρειές τους μπορούν επίσης να συγχρηματοδοτούν δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων, από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία·(ΕΔΕΤ), στο πλαίσιο των οικείων στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης. Βλ. τον ειδικό για το θέμα αυτό οδηγό όπου επεξηγείται ο τρόπος με τον οποίο οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ σε συνέργεια επίσης με τη χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020»: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/guides/synergy/synergies_en.pdf. Για παραδείγματα έργων δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας με τη χρηματοδότηση των ΕΔΕΤ, Βλ.: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/good_practices/GP_fiche_30.pdf.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΛΙΘΟΥΑΝΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΔΕΤ Στη Λιθουανία έχουν ήδη ξεκινήσει 21 προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις, ενώ άλλες 13 είχαν προγραμματιστεί να ξεκινήσουν το 2020, σε συνέχεια τακτικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων που προκηρύσσονται από το 2016 στο πλαίσιο του κυβερνητικού προγράμματος στήριξης των προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων. Το εν λόγω πρόγραμμα στήριξης συγχρηματοδοτείται από τα ΕΔΕΤ. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα της Λιθουανίας καλούνται μέσω τακτικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων να υποβάλουν νέες ιδέες για νέα έργα προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.interregeurope.eu/ecoris3/news/news-article/1607/the-start-of-pre-commercial-procurement-in-lithuania

Θα μπορούσε επίσης να διερευνηθεί η δυνατότητα δημιουργίας μηχανισμών διαχείρισης κινδύνων, όπως συστήματα δανεισμού, ασφάλισης ή εγγυήσεων. Πράγματι, έχουν ήδη δοκιμαστεί μηχανισμοί ασφάλισης ή εγγύησης που αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των κινδύνων καινοτομίας για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα, ιδίως για την κάλυψη ενδεχόμενων ζημιών σε περίπτωση αδυναμίας εφαρμογής της λύσης. Το σύστημα αυτό συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου που φέρει ο αγοραστής, κάτι που θα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών.

ΜΟΧΛΕΥΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) παρέχουν, με τη στήριξη του προγράμματος εργασίας για την πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020», δύο είδη χρηματοδοτικών μέσων για τη μείωση του κινδύνου των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας, τόσο για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα όσο και για τις επιχειρήσεις (κυρίως για τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ). Στο πλαίσιο του μέσου « Innovfin large projects/science » («InnovFin μεγάλα έργα / επιστήμη»), η ΕΤΕπ χορηγεί δάνεια σε μεμονωμένους αγοραστές ή σε ομάδες αγοραστών του δημόσιου τομέα ώστε να ξεκινήσουν διαδικασίες σύναψης προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων και δημόσιων συμβάσεων για την προμήθεια καινοτόμων λύσεων. Με αυτόν τον τρόπο παρέχεται στους αγοραστές η δυνατότητα να ξεπεράσουν την οικονομική δυσχέρεια που ενέχει η προκαταβολική επένδυση σε μια καινοτόμο λύση που θα αποδώσει μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο. Πράγματι, η περίοδος αποπληρωμής του δανείου μπορεί να οριστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε ο αγοραστής του δημόσιου τομέα να πρέπει να αρχίσει να αποπληρώνει το δάνειο μόνον όταν η καινοτομία αρχίσει να αποδίδει πραγματική ποιότητα και βελτιώσεις, όσον αφορά το κόστος, για τον αγοραστή. Το δάνειο μπορεί επίσης να αμβλύνει τις δυσκολίες που παρουσιάζει ο συγχρονισμός της συγκέντρωσης οικονομικών πόρων για την έναρξη διαδικασίας συνεργατικής δημόσιας σύμβασης, διότι μπορεί να δώσει τη δυνατότητα σε όλα τα μέλη της ομάδας να αρχίσουν αμέσως να συνάπτουν συμβάσεις από κοινού προμήθειας, καθώς και σε καθένα από αυτά να αποπληρώσει το μερίδιό του με βάση διαφορετικά επιμέρους χρονοδιαγράμματα. Στο πλαίσιο του μέσου « Innovfin for innovators » («Innovfin για φορείς καινοτομίας»), η ΕΤΕπ και το ΕΤαΕ μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις και δημόσιες συμβάσεις καινοτόμων λύσεων να αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση σε δάνεια, εγγυήσεις, αντεγγυήσεις, χρηματοδότηση με υβριδικά μέσα, ενδιάμεση χρηματοδότηση και χρηματοδότηση μετοχικού κεφαλαίου, ώστε να αναπτύξουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες στο πλαίσιο δημόσιας σύμβασης καινοτομίας, με σκοπό την ευρύτερη εμπορευματοποίηση των λύσεων. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: Innovfin μεγάλα έργα / επιστήμη: https://www.eib.org/en/products/blending/innovfin/products/science.htm Innovfin for innovators: https://www.eib.org/en/products/blending/innovfin/index.htm

3. ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Η προσέλκυση φορέων καινοτομίας, ιδίως νεοφυών επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας και καινοτόμων ΜΜΕ, αποτελεί μία από τις κυριότερες προκλήσεις στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας. Σε ορισμένους τομείς, οι επιχειρήσεις αυτές βασίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στους αγοραστές του δημόσιου τομέα για την απορρόφηση των καινοτόμων λύσεων που προσφέρουν (21), ενώ οι αγοραστές του δημόσιου τομέα ενδέχεται να χρειάζονται τις δυνατότητες καινοτομίας των εν λόγω επιχειρήσεων για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών αιχμής. Από την άλλη πλευρά, οι νεοφυείς επιχειρήσεις και οι ΜΜΕ συχνά δεν διαθέτουν τις ισχυρές ικανότητες και το αξιόπιστο ιστορικό επιδόσεων που απαιτούν συνήθως οι αγοραστές του δημόσιου τομέα.

Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να εξετάζουν δύο βασικές προσεγγίσεις: την προσαρμογή της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων στους εν λόγω φορείς καινοτομίας (σημείο 3.1) και την κινητοποίηση μεσιτών καινοτομίας (σημείο 3.3).

3.1. Δημιουργία προοπτικών σύναψης δημόσιων συμβάσεων και για μικρότερους φορείς καινοτομίας

Σύμφωνα με τις αρχές των Συνθηκών, δυνατότητα σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτομίας οποιασδήποτε μορφής, άνω ή κάτω των ορίων των δημόσιων συμβάσεων, πρέπει να παρέχεται σε όλους τους οικονομικούς φορείς, ανεξαρτήτως μεγέθους. Ωστόσο, οι δημόσιες συμβάσεις καινοτομίας προσελκύουν περισσότερο το ενδιαφέρον μικρών καινοτόμων επιχειρήσεων από ό,τι οι συνήθεις δημόσιες συμβάσεις για την παροχή έτοιμων προς χρήση προϊόντων. Οι κανόνες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, οι οποίοι εκδόθηκαν το 2014, παρέχουν πλέον στους αγοραστές του δημόσιου τομέα τη δυνατότητα να σχεδιάζουν διαδικασίες οι οποίες μπορούν να προσαρμόζονται τόσο σε μεγάλες επιχειρήσεις όσο και σε μικρότερους καινοτόμους προμηθευτές.

3.1.1. Συνεργασία με την αγορά

Το πρώτο βήμα για την εξασφάλιση της προσφοράς ενός φορέα καινοτομίας είναι απλό: συνεργασία με τον φορέα καινοτομίας. Με αυτήν την εξαιρετικά απλή προσέγγιση αντιμετωπίζονται δύο προβλήματα: έλλειψη ενημέρωσης των επιχειρήσεων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις· και έλλειψη εμπιστοσύνης. Η άμεση επαφή με έναν οικονομικό φορέα μπορεί να επιλύσει και τα δύο αυτά προβλήματα. Όπως και στην περίπτωση της παρουσίασης και προώθησης λύσεων με σκοπό την πώληση, η απευθείας συνομιλία μπορεί να πείσει μια κατά τα άλλα επιφυλακτική εταιρεία να αρχίσει να συναλλάσσεται με αγοραστές του δημόσιου τομέα.

Ως μέσα επικοινωνίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή η τηλεφωνική κλήση σε προκαθορισμένες εταιρείες. Επικοινωνία θα μπορούσε επίσης να επιτευχθεί μέσω της δικτύωσης και της παροχής πληροφοριών σε εμπορικές εκθέσεις. Η επικοινωνία μπορεί να είναι ελάχιστη και να απαιτεί μικρή προσπάθεια (π.χ. αποστολή, σε ορισμένες εταιρείες ή κλαδικές ενώσεις, διαδικτυακού συνδέσμου προς προκήρυξη διαγωνισμού για τη σύναψη δημόσιας σύμβασης) ή να είναι εκτενής (π.χ. παρουσίαση των εγγράφων της διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης σε εμπορική έκθεση, διαδικτυακό σεμινάριο ή εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης). Σε χώρες με χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων, οι επαφές αυτές διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στο να δοθεί ανθρώπινο πρόσωπο σε μια διαδικασία και να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων στις οποίες θα ανατεθεί η σύμβαση στο πλαίσιο θεμιτού ανταγωνισμού.

Ωστόσο, προκειμένου να αποφευχθούν οι διακρίσεις και η άνιση μεταχείριση, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα υπόκεινται επίσης σε περιορισμούς ως προς τα μέσα με τα οποία ανταλλάσσουν πληροφορίες με τους προμηθευτές. Για να διασφαλιστεί ανοικτός και αποτελεσματικός ανταγωνισμός, κανένας δυνητικός προμηθευτής δεν μπορεί να έχει αποκλειστική ή προτιμησιακή πρόσβαση σε έγγραφα ή πληροφορίες. Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα πρέπει επίσης να καταγράφουν επαρκώς κάθε προφορική επικοινωνία που έχουν με τις επιχειρήσεις (22).

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΔΡΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ: Τηλεϊατρική που σώζει ζωές στις μονάδες εντατικής θεραπείας ευρωπαϊκών νοσοκομείων Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Νοσοκομεία στις Κάτω Χώρες, την Ισπανία, το Βέλγιο και τη Φινλανδία επιθυμούσαν την ανάπτυξη μιας πλατφόρμας τηλεϊατρικής υψηλής διαλειτουργικότητας για την τηλεανίχνευση και τηλεπερίθαλψη ασθενών σε μονάδες εντατικής θεραπείας με αυξημένο κίνδυνο θανάτου λόγω σηψαιμίας. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Τα νοσοκομεία άρχισαν να προωθούν την επικείμενη σύμβαση το συντομότερο δυνατόν, δημοσιεύοντας προκαταρκτική προκήρυξη στη βάση δεδομένων TED (Tenders Electronic Daily) και συλλέγοντας πληροφορίες από δυνητικούς προσφέροντες μέσω προκαταρκτικής διαβούλευσης με την αγορά, η οποία πραγματοποιήθηκε με τη μορφή σειράς συνεδριάσεων με φυσική παρουσία, οι οποίες συμπληρώθηκαν από ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο. Η προσέγγιση αυτή έδωσε στους αγοραστές του δημόσιου τομέα ευρύ φάσμα πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με την τρέχουσα επικρατούσα κατάσταση. Βάσει των στοιχείων αυτών επιβεβαιώθηκε ότι ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός για τη δημόσια σύμβαση ήταν επαρκής και αναδείχθηκαν οι πρόσθετες πληροφορίες που έπρεπε να ενσωματωθούν στην προκήρυξη του διαγωνισμού. Η προώθηση της δημόσιας σύμβασης ξεκίνησε μέσω του ιστοτόπου THALEA (23) και μέσω αναρτήσεων σε άλλους ιστοτόπους, φόρουμ και ενημερωτικά δελτία για την υγεία, τις ΤΠ και την καινοτομία. Οι αγοραστές προώθησαν επίσης την προκαταρκτική προκήρυξη και την προκήρυξη της σύμβασης σε εμπορικές εκθέσεις που διοργανώθηκαν στον τομέα της υγείας και τον τομέα ΤΠ. Μέσω στοχευμένων ταχυδρομικών αποστολών, ενημερώθηκαν κλαδικές ενώσεις, εμπορικά επιμελητήρια, εθνικά σημεία επαφής του προγράμματος «Ορίζων 2020» για τον τομέα της υγείας και τον τομέα ΤΠ, καθώς και εταιρείες που είναι γνωστό ότι δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα. Η προώθηση ενισχύθηκε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ώστε να επιτευχθεί η προσέγγιση, κυρίως, και των ΜΜΕ, π.χ. μέσω της πρωτοβουλίας Start-Up Europe, του μέσου της ΕΕ για τις ΜΜΕ, της ψηφιακής ενιαίας αγοράς της ΕΕ και των λογαριασμών της ΕΕ στο Twitter για την υγεία. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Η διαδικασία σύναψης προεμπορικής σύμβασης προσέλκυσε προσφορές όχι μόνο από μεγάλες εταιρείες αλλά και από μικρότερους φορείς καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων. Αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής ήταν η επιτυχής παροχή νέων αλγόριθμων και βελτιωμένων λύσεων εντοπισμού κινδύνων από δύο νεοφυείς επιχειρήσεις και έναν μεγάλο παράγοντα του τομέα. Οι λύσεις αυτές παρέχουν περισσότερο έγκαιρη διάγνωση και βελτιώνουν σημαντικά την αποδοτικότητα των μονάδων εντατικής θεραπείας. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού θνησιμότητας λόγω σηψαιμίας κατά 25 %. Περιόρισε επίσης τη διάρκεια νοσηλείας κατά 20-50 %. Τα νοσοκομεία διεύρυναν την ομάδα αγοραστών για τη σύναψη επακόλουθης δημόσιας σύμβασης, με σκοπό την εκτενέστερη εφαρμογή καινοτόμων λύσεων αυτού του είδους σε ολόκληρη την Ευρώπη. Δρομολόγησαν νέα ανοικτή διαβούλευση με την αγορά για τη συγκεκριμένη δημόσια σύμβαση, με σκοπό να προωθήσουν τη νέα επικείμενη πρόσκληση υποβολής προσφορών σε φορείς καινοτομίας και να τηρούνται ενήμεροι για τις τελευταίες εξελίξεις όσον αφορά την τεχνολογία αιχμής. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.thalea-pcp.eu/market-consultation http://www.thalea-pcp.eu/thalea-2-ppi-overview https://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:69348-2018:TEXT:EL:HTML&tabId=1

3.1.2. Μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης

Η γραφειοκρατική επιβάρυνση αποτελεί συχνά αποτρεπτικό παράγοντα για τη συμμετοχή των ΜΜΕ και των νεοφυών επιχειρήσεων σε διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Ανάλογα με το κράτος μέλος και την αναθέτουσα αρχή, υποχρεούνται να υποβάλλουν, μαζί με την προσφορά τους, πιστοποιητικά από διοικητικές αρχές τα οποία αποδεικνύουν τη νομιμοποίησή τους, καθώς και την οικονομική και χρηματοοικονομική τους ικανότητα, για την επαλήθευση της εκπλήρωσης των κριτηρίων αποκλεισμού και επιλογής.

Οι απαιτήσεις αυτές απλουστεύθηκαν με την έκδοση των επικαιροποιημένων κανόνων της ΕΕ. Οι προσφέροντες μπορούν πλέον να υποβάλλουν υπεύθυνη δήλωση στην οποία αναφέρουν αν πληρούνται όλες οι διοικητικές προϋποθέσεις. Επιπλέον, οι υποψήφιοι υποβάλλουν πιστοποιητικά προς επιβεβαίωση της υπεύθυνης δήλωσής τους μόνο σε περίπτωση που η προσφορά τους αξιολογηθεί ως η πλέον συμφέρουσα. Είναι λογικότερο, από επιχειρηματική άποψη, τα πιστοποιητικά να συγκεντρώνονται ακριβώς πριν από την υπογραφή της σύμβασης, και όχι κατά την έναρξη μιας διαδικασίας.

Με την ηλεκτρονική έκδοση της εν λόγω υπεύθυνης δήλωσης —του Ευρωπαϊκού Ενιαίου Εγγράφου Προμήθειας (ΕΕΕΠ) (24)— η διαδικασία έχει απλουστευθεί ακόμη περισσότερο. Το ΕΕΕΠ επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση των δεδομένων, καθιστώντας ταχύτερη την υποβολή αίτησης από τους προσφέροντες. Πρόκειται για σημαντική απλούστευση, τόσο για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα όσο και για τους προσφέροντες.

Υπηρεσίες ΕΕΕΠ λειτουργούν στα περισσότερα κράτη μέλη (25). Το ΕΕΕΠ είναι ένας προσυμπληρωμένος κατάλογος πιθανών στοιχείων της υπεύθυνης δήλωσης που μπορεί να απαιτούνται για τη συμμετοχή σε διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Για κάθε διαδικασία, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα επιλέγουν τις αντίστοιχες απαιτήσεις που πρέπει να πληροί ο προσφέρων.

Σε συστήματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (26) με υψηλότερο βαθμό διασύνδεσης, ενθαρρύνεται η εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών συνδέσεων μεταξύ του ΕΕΕΠ και των κρατικών ηλεκτρονικών μητρώων που χρησιμοποιούνται για την έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών. Βάσει της αρχής αυτής, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα μπορούν να έχουν απευθείας πρόσβαση στα απαιτούμενα αποδεικτικά στοιχεία. Η δυνατότητα αυτή απαλλάσσει τον προσφέροντα από την υποβολή στοιχείων που έχουν ήδη καταχωριστεί στα συστήματα των οικείων κρατών μελών. Όπως και στην περίπτωση της υπηρεσίας e-Certis (27), η οποία είναι μια υπηρεσία χαρτογράφησης των αποδεικτικών στοιχείων όλων των ευρωπαϊκών χωρών, η δυνατότητα αυτή παρέχεται σε διασυνοριακό επίπεδο.

ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΓΓΡΑΦΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ (ΕΕΕΠ): Η Φινλανδία καταδεικνύει τις δυνατότητες απλούστευσης που παρέχει το έγγραφο Υπηρεσίες ΕΕΕΠ παρέχονται επί του παρόντος σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ορισμένες προσφέρουν βασικές λειτουργικές δυνατότητες, όπως αποδεικτικά στοιχεία εκπλήρωσης των κριτηρίων αποκλεισμού (εξόφληση φορολογικών υποχρεώσεων και κοινωνικών παροχών κ.λπ.). Ωστόσο, διαπιστώνεται αυξανόμενος αριθμός υπηρεσιών διασύνδεσης του ΕΕΕΠ με εθνικές βάσεις δεδομένων και άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. Στις υπηρεσίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνεται η αποθήκευση εταιρικών προφίλ με σκοπό τη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης για τις αρχές και τους προμηθευτές. Στη Φινλανδία, η κεντρική υπηρεσία ηλεκτρονικής υποβολής προσφορών (e-Tendering) διασυνδέθηκε με οκτώ εθνικές βάσεις δεδομένων κατά τη διάρκεια υλοποίησης της υπηρεσίας ΕΕΕΠ. Οι αρχές έχουν πλέον απευθείας πρόσβαση στις πληροφορίες που παρέχονται από τους προμηθευτές, οι οποίες διατηρούνται αποθηκευμένες σε εταιρικό προφίλ για εύκολη επαναχρησιμοποίηση. Επιπλέον, ο βασικός προμηθευτής μπορεί να καλεί τα μέλη και τους υπεργολάβους της κοινοπραξίας να συμπληρώνουν απευθείας το ΕΕΕΠ από την πλατφόρμα e-Tendering. Με τον τρόπο αυτό διευκολύνεται ιδιαιτέρως η συμμετοχή ΜΜΕ σε μεγαλύτερα έργα δημόσιων συμβάσεων. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement/digital/espd_el www.hanki-palvelu.fi

3.1.3. Προσαρμογή των κριτηρίων επιλογής

Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα συχνά απαιτούν από τους οικονομικούς φορείς να αποδείξουν ότι έχουν τη χρηματοοικονομική και/ή οικονομική ικανότητα να εκτελέσουν μια σύμβαση. Αυτό συνήθως εντάσσεται στο πλαίσιο μιας προσέγγισης δέουσας επιμέλειας για τον μετριασμό τυχόν κινδύνου θέσης του αναδόχου υπό εκκαθάριση κατά τη διάρκεια μιας συμβατικής περιόδου, με επιπτώσεις στις προμήθειες προς τη δημόσια υπηρεσία. Κατά κανόνα, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα αναζητούν, για τον σκοπό αυτό, πληροφορίες σχετικά με τους ετήσιους λογαριασμούς και τα επίπεδα του κύκλου εργασιών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει ζητηθεί από τους οικονομικούς φορείς η εκπλήρωση σημαντικών οικονομικών απαιτήσεων προκειμένου να καταδειχθεί αυτή η ικανότητα. Για παράδειγμα, το ελάχιστο επίπεδο κύκλου εργασιών που απαιτείται είναι συχνά πολλαπλάσιο της αξίας της συγκεκριμένης σύμβασης. Η απαίτηση αυτή δεν διασφαλίζει απαραιτήτως την άρτια εκτέλεση της σύμβασης. Επιπλέον, αποκλείει όλους τους δυνητικούς προσφέροντες με χαμηλότερο κύκλο εργασιών, οι οποίοι ενδέχεται να διαθέτουν την απαιτούμενη ικανότητα και —ακόμη σημαντικότερο— μια καλύτερη λύση.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα δεν μπορούν πλέον να απαιτούν κύκλο εργασιών που υπερβαίνει το διπλάσιο της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, εκτός από δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις (28). Ο κανόνας αυτός διευκολύνει τη συμμετοχή νεοφυών επιχειρήσεων και καινοτόμων ΜΜΕ, οι οποίες είναι πιθανότερο να έχουν συσταθεί πρόσφατα και να παρουσιάζουν σχετικά χαμηλό κύκλο εργασιών.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ: Τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη (drones) και εξοπλισμός ατομικής προστασίας για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών στη Βουλγαρία και τη Σερβία Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτηση καινοτόμου λύσης; Οι πόλεις Kula στη Βουλγαρία και Boljevac στη Σερβία επιθυμούσαν να αγοράσουν οχήματα ειδικού σκοπού, τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη επιτήρησης και εξοπλισμό ατομικής προστασίας για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών. Δεδομένου ότι στον συγκεκριμένο τομέα οι καινοτόμοι ΜΜΕ είναι σε θέση να παρέχουν λύσεις καλής ποιότητας, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα επιθυμούσαν να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα πρόσβασης των ΜΜΕ στη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Σε τι συνίσταται η διαφορετική προσέγγιση; Οι δύο πόλεις δημοσίευσαν παρόμοιες προσκλήσεις υποβολής προσφορών. Ο απαιτούμενος ελάχιστος κύκλος εργασιών βάσει των κριτηρίων χρηματοοικονομικής ικανότητας ήταν ίσος προς την αξία της προσφοράς τους (όχι μεγαλύτερος). Ο μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών του προσφέροντος κατά τα προηγούμενα τρία έτη για τα οποία είχαν κλείσει οι λογαριασμοί έπρεπε να υπερβαίνει την αξία της προσφοράς τους. Καθώς οι αγοραστές του δημόσιου τομέα είχαν υποδιαιρέσει επίσης τη σύμβαση σε τμήματα, η συνολική αξία της σύμβασης είχε κατανεμηθεί επίσης στα διάφορα τμήματα —όχημα, τηλεκατευθυνόμενο αεροσκάφος και εξοπλισμός ατομικής προστασίας—, η εκπλήρωση της απαίτησης χρηματοοικονομικής ικανότητας ήταν εφικτή για τις ΜΜΕ. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Χάρη στην προσέγγιση αυτή, οι ΜΜΕ κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν τις συμβάσεις για την προμήθεια καινοτόμου εξοπλισμού. Λεπτομερή στοιχεία παρέχονται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://obshtina-kula.com/bg/?p=1915 https://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:222939-2017:TEXT:EL:HTML&tabId=0 (για την Kula) http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:433112-2017:TEXT:EN:HTML&src=0&ticket=ST-28215527-OcEvhL2HhcgUNWcpu88X7fxW924VOOHEzNzxKwtt9AEmKozNQ9Ffi8e7wyLKl0NjYuXOTNYeuacOZtTzn5lzVzXG-PHslUMVSXYC6iO06UxAkYy-4J10I8LIWSzTszVd8YtfzXCoSHCMGZ8cHeoDwhWfIqLC https://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:99979-2018:TEXT:EL:HTML&tabId=0 (για την Boljevac) (Με τη συγχρηματοδότηση του διασυνοριακού προγράμματος «Interreg-ΜΠΒ» Βουλγαρίας-Σερβίας)

Για να αποδείξουν τις τεχνικές ικανότητές τους για την εκτέλεση της εν λόγω δημόσιας σύμβασης, οι οικονομικοί φορείς υποχρεούνται συχνά να παράσχουν κατάλογο των έργων που έχουν υλοποιηθεί, των προμηθειών που έχουν παραδοθεί ή των υπηρεσιών που έχουν παρασχεθεί στο παρελθόν. Ο κατάλογος αυτός πρέπει συχνά να συνοδεύεται από πιστοποιητικά ορθής εκτέλεσης ή άλλα λεπτομερή στοιχεία. Η απαίτηση αυτή αποτελεί πρόκληση για τις νεοφυείς επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν μόλις συσταθεί και δεν είχαν ακόμη χρόνο να συγκεντρώσουν τέτοιες συστάσεις. Ως εκ τούτου, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αποκλείσει τις νεοφυείς επιχειρήσεις από τη συμμετοχή σε ορισμένες διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων, παρόλο που μπορεί κάλλιστα να έχουν τις αναγκαίες ικανότητες για την εκτέλεση της σύμβασης —ίσως ακόμη και με μια πιο καινοτόμο τεχνική λύση.

Οι αγοραστές του δημόσιου τομέα έχουν τη δυνατότητα να ζητούν άλλα αποδεικτικά στοιχεία από τους οικονομικούς φορείς ως αποδεικτικά μέσα (29). Ανάλογα με τη σύμβαση, ο οικονομικός φορέας μπορεί να παρέχει στοιχεία που αποδεικνύουν τα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά προσόντα του παρόχου υπηρεσιών ή του αναδόχου ή του διευθυντικού προσωπικού της επιχείρησης ή ενδεικτικά στοιχεία των συστημάτων διαχείρισης και παρακολούθησης της αλυσίδας εφοδιασμού τα οποία θα είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει ο οικονομικός φορέας κατά την εκτέλεση της σύμβασης. Τα αποδεικτικά μέσα που δεν απαιτούν από τον προσφέροντα να έχει ασκήσει επιχειρηματική δραστηριότητα επί πολλά έτη επιτρέπουν επίσης στις νεοφυείς επιχειρήσεις να ανταγωνίζονται για τη σύμβαση.

3.1.4. Χρήση τμημάτων

Η υποδιαίρεση των δημόσιων συμβάσεων σε τμήματα αποτελεί έναν άλλο τρόπο προσέλκυσης φορέων καινοτομίας. Το μέγεθος κάθε τμήματος μπορεί να είναι ανάλογο προς τις επιχειρησιακές ικανότητες των νεοφυών επιχειρήσεων και των καινοτόμων ΜΜΕ. Η χρήση τμημάτων αποτελεί επίσης τρόπο περιορισμού της εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή, ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες κυριαρχούν οι μεγάλοι προμηθευτές. Στις περιπτώσεις αυτές, ο αγοραστής του δημόσιου τομέα μπορεί να θέσει απαιτήσεις διαλειτουργικότητας και/ή ανοικτών προτύπων για τη διασύνδεση των διαφόρων δομικών στοιχείων ενός συστήματος τα οποία παρέχουν οι πωλητές σε διάφορα τμήματα. Εν προκειμένω, η σύμβαση που συνάπτεται με τον προμηθευτή θα πρέπει να προβλέπει κανόνες σχετικά με τη μελλοντική χρήση οποιουδήποτε νέου δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας ενδέχεται να προκύψει από το έργο.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες της ΕΕ, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα οφείλουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο υποδιαίρεσης κάθε δημόσιας σύμβασης σε τμήματα (30). Στην πράξη, υποχρεούνται να επιτύχουν την ορθή ισορροπία μεταξύ δύο παραμέτρων: αφενός, της χρήσης τμημάτων για τη διευκόλυνση της συμμετοχής μικρότερων καινοτόμων προμηθευτών και την προώθηση της μεταστροφής προς περισσότερο ανοικτές, διαλειτουργικές λύσεις και, αφετέρου, της ελαχιστοποίησης της δικής τους διοικητικής επιβάρυνσης μέσω της ανάθεσης της σύμβασης σε έναν μόνο ανάδοχο, ο οποίος θα αναλάβει την εκτέλεση όλων των απαιτούμενων εργασιών.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΡΓΩΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ: Ανθεκτικά στον χρόνο κέντρα διαχείρισης της κυκλοφορίας για την Αγγλία και τις Κάτω Χώρες Για ποιον λόγο εξετάστηκε η υιοθέτη