[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 16.52007

SEC(2007) 604

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έγγραφο που συνοδεύει την πρόταση για ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την επιβολή κυρώσεων στους εργοδότες που απασχολούν παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών Σύνοψη της ανάλυσης αντικτύπου

{COM(2007) 249 τελικό}{SEC(2007) 596}{SEC(2007) 603}

1. Εισαγωγη

Η λαθρομετανάστευση στην ΕΕ ενθαρρύνεται από τη δυνατότητα εξεύρεσης εργασίας. Το παρόν κείμενο αποτελεί σύνοψη μιας έκθεσης ανάλυσης αντικτύπου που εξετάζει τις δυνατότητες δράσης για να περιοριστεί αυτός ο παράγοντας έλξης για λαθρομετανάστευση με επίκεντρο την απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ.

Αυτή η έκθεση βασίζεται στις διαβουλεύσεις που διεξήχθηκαν με τα κράτη μέλη και άλλους φορείς. Τα δεδομένα προέρχονται από διαβουλεύσεις καθώς και από περιπτωσιολογικές μελέτες και αναλύσεις της σχετικής βιβλιογραφίας. Η συγκέντρωση δεδομένων και ένα μεγάλο μέρος των διαβουλεύσεων πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο εξωτερικής μελέτης την οποία διέταξε η Επιτροπή. Η μελέτη και η έκθεση καταρτίσθηκαν λαμβάνοντας υπόψη τα πορίσματα που προέκυψαν από συνεδριάσεις μιας διϋπηρεσιακής διευθύνουσας ομάδας που δημιουργήθηκε από την Γενική Διεύθυνση «Δικαιοσύνη, Ελευθερία και Ασφάλεια».

Καθορισμοσ του προβληματοσ

Έκταση του προβλήματος

Πολλοί παράγοντες μπορούν να παροτρύνουν ένα συγκεκριμένο πρόσωπο να εγκαταλείψει τη χώρα του και να μεταναστεύσει παράνομα σε μια άλλη χώρα. Η απόφαση για μετανάστευση βασίζεται σε ορισμένους παράγοντες ώθησης όπως είναι η ανεργία ή τα μόνιμα χαμηλά επίπεδα αμοιβών, οι φυσικές ή οικολογικές καταστροφές και σε παράγοντες έλξης όπως είναι η ανεπίσημη απασχόληση με υψηλότερα επίπεδα αμοιβών, η πολιτική σταθερότητα, ο σεβασμός του κράτους δικαίου και η ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Ένα μέσο που στοχεύει να περιορίσει τον παράγοντα έλξης που αντιπροσωπεύουν οι δυνατότητες απασχόλησης δεν θα επιλύσει από μόνο του το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης· η παρούσα πρωτοβουλία αποτελεί ως εκ τούτου μέρος της συνολικής προσέγγισης που έχει υιοθετηθεί από την ΕΕ προκειμένου να περιοριστεί η λαθρομετανάστευση, η οποία εγγράφεται και αυτή στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλονται από την Ένωση για να επεξεργασθεί μια συνολική πολιτική στον τομέα των μεταναστεύσεων.

Η νομοθετική πρόταση αφορά την απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν εισέλθει παράνομα στην ΕΕ και εκείνων που έχουν εισέλθει νόμιμα μεν αλλά δεν έχουν εγκαταλείψει το έδαφος μετά την λήξη της άδειάς τους διαμονής. Η νομοθετική πρόταση δεν καλύπτει την απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά δεν έχουν το δικαίωμα εργασίας ή έχουν περιορισμένο δικαίωμα εργασίας και των οποίων η απασχόληση υπερβαίνει τα όρια αυτού του δικαιώματος, δηλαδή κυρίως τους φοιτητές, τους ερευνητές, τους τουρίστες και τα μέλη της οικογένειας υπηκόων τρίτης χώρας, τα οποία διαμένουν νόμιμα αλλά δεν έχουν το δικαίωμα εργασίας ή έχουν το δικαίωμα να εργαστούν ορισμένο αριθμό ωρών ανά εβδομάδα. Παρά το γεγονός ότι είναι εξίσου σημαντικό να αντιμετωπιστούν αυτές οι καταστάσεις για να μειωθεί ουσιαστικά ο παράγοντας έλξης που αντιπροσωπεύουν οι δυνατότητες απασχόλησης, η νομική βάση της νομοθετικής πρότασης (το άρθρο 63, παράγραφος (3) στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ) δεν επιτρέπει να τεθούν σε εφαρμογή μέτρα σε σχέση με αυτή τη δεύτερη κατηγορία υπηκόων τρίτων χωρών.

Η συνέχεια της παρούσας σύνοψης αφορά αποκλειστικά τους παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών.

Οι επιλογές που προτείνονται στη συνέχεια δεν επηρεάζουν τους πολίτες της ΕΕ-10 και τους πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας οι οποίοι, δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων, έχουν περιορισμένο δικαίωμα εργασίας σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ.

Μέγεθος του προβλήματος

Είναι δύσκολο να προσδιορισθεί το μέγεθος του προβλήματος. Πέραν των δυσκολιών που συνδέονται με την καταμέτρηση των προσώπων που δεν διαθέτουν έγγραφα ταυτότητας τα οποία ασκούν αδήλωτη εργασία, όταν υπάρχουν δεδομένα ή εκτιμήσεις, είναι συχνά δύσκολο να καθορισθεί το κατά πόσον αυτές αφορούν εξίσου τους πολίτες της Ένωσης που αποτελούν το αντικείμενο περιορισμών απασχόλησης δυνάμει μεταβατικών διατάξεων και, εάν αυτό ισχύει, να απομονωθούν τα στοιχεία που αφορούν τους υπηκόους τρίτων χωρών. Εντούτοις, είναι εμφανές ότι η ΕΕ απαριθμεί σημαντικό αριθμό παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών και ότι αυτός ο αριθμός αυξήθηκε κατά τη διάρκεια αυτών των τελευταίων ετών.

Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων εκτιμήσεων αναφέρεται σε περίοδο προηγούμενη του 2004 και της προσχώρησης των χωρών ΕΕ-10 και συμπεριλαμβάνει τους υπηκόους αυτών των χωρών, καθώς και τους Βούλγαρους και Ρουμάνους υπηκόους, μεταξύ των υπηκόων τρίτων χωρών. Είναι κατά συνέπεια δύσκολο να δοθεί σαφής εικόνα της κατάστασης. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, ο συνολικός αριθμός λαθρομεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται σε 2-3 εκατομμύρια ( Global Migration Perspectives , 2005), κατ'άλλους σε 4,5 εκατομμύρια (Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟM) 2000), ενώ κατ'άλλους σε 7-8 εκατομμύρια (Ηνωμένα Έθνη, Trends in Total Migrant Stock: The 2003 Revision ).

Οι ετήσιες αυξήσεις του αριθμού λαθρομεταναστών στην ΕΕ υπολογίζονται κυρίως σε 500.000 ( Wiener Zeitung, 2005) και σε 350.000 ( Global Migration Perspectives 2005). Εντούτοις, οι διαθέσιμες εκτιμήσεις ανά χώρα για τα 21 κράτη μέλη φαίνεται να προσδιορίζουν συνολικά ότι η ετήσια εισροή λαθρομεταναστών στην ΕΕ τοποθετείται μεταξύ 893.000 και 923.300. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία, είναι εύλογο να υποτεθεί ότι σημαντικός αριθμός λαθρομεταναστών είτε αποχωρούν εκούσια είτε αποτελούν το αντικείμενο απόφασης νόμιμης τακτοποίησης ή επιστροφής στη χώρα καταγωγής. Η καθαρή εισροή λαθρομεταναστών είναι κατά συνέπεια πολύ μικρότερη από τη συνολική εισροή.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θέσει σε εφαρμογή προγράμματα νόμιμης τακτοποίησης ευρείας κλίμακας, τα οποία εξίσου θα επιτρέψουν τη μείωση (τουλάχιστον αρχικά) του αριθμού των παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών. Εντούτοις, τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αυτών των προγραμμάτων δεν είναι σαφή, δεδομένου ότι αυτά τα ίδια προγράμματα μπορούν να αποτελούν παράγοντα έλξης για αύξηση της λαθρομετανάστευσης στην ΕΕ.

Φύση του προβλήματος

Ένα ισχυρό κίνητρο έλευσης στην ΕΕ για τους υπηκόους τρίτων χωρών είναι η ιδέα ότι μπορούν εκεί να βρουν καλύτερα αμειβόμενη εργασία απ'ότι στη χώρα τους. Στην πράξη, οι διαθέσιμες θέσεις απασχόλησης είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους χαμηλά αμειβόμενες εργασίες στην ανεπίσημη μη ρυθμιζόμενη οικονομία. Οι χαμηλές αμοιβές και οι κακές συνθήκες εργασίας που αναγκάζονται να αποδεχτούν οι παράνομα διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών τους μετατρέπουν σε περιζήτητη εργατική δύναμη.

Η απασχόληση παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών δεν στερεί αναγκαστικά θέσεις απασχόλησης από τους ντόπιους πληθυσμούς. Αντ' αυτού υπάρχουν ενδείξεις ότι ολόκληροι τομείς εξαρτώνται ήδη από παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίοι δέχονται εργασίες οι οποίες απορρίπτονται από τους υπηκόους ενός κράτους σε επίπεδα αμοιβών που διατηρούν το διεθνή ανταγωνισμό στο συγκεκριμένο τομέα (για παράδειγμα, καλλιέργεια κηπευτικών). Από άποψη επιπτώσεων στις αγορές προϊόντων/υπηρεσιών, η προσφυγή σε αδήλωτη εργασία είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη σε ορισμένους τομείς, αλλά δεν περιορίζεται στους υπηκόους τρίτων χωρών.

Τα αποτελέσματα στις αγορές προϊόντων/υπηρεσιών μπορούν να είναι θετικά από καθαρά οικονομική άποψη. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα μπορούν, υπό την ιδιότητά τους ως εργαζομένων, να προσφέρουν σημαντικά οικονομικά προτερήματα στις χώρες υποδοχής. Οι χαμηλοί μισθοί τους μειώνουν το κόστος των αγαθών και υπηρεσιών, γεγονός που επιτρέπει σε ορισμένες εταιρίες, ή και σε ολόκληρες βιομηχανίες, να είναι πιο ανταγωνιστικές.

Ο οικοδομικός τομέας, η γεωργία και η καλλιέργεια κηπευτικών, οι οικιακές εργασίες και το καθάρισμα, ο ξενοδοχειακός τομέας και ο τομέας της εστίασης αναφέρονται συχνά σαν οι πλέον εκτεθειμένοι στην αδήλωτη εργασία τομείς εν γένει, και στην εργασία λαθρομεταναστών ειδικότερα, γεγονός που αντικατοπτρίζει εν μέρει τη φύση της εργασίας που πραγματοποιείται σε συγκεκριμένους τομείς (εποχιακές απασχολήσεις με χαλαρά ωράρια).

΄Οσον αφορά τα αποτελέσματα στον ανταγωνισμό και την εσωτερική αγορά, στις χώρες που η ανεπίσημη οικονομία είναι λιγότερο ισχυρή, οι εργοδότες λαθρομεταναστών ασκούν αθέμιτο ανταγωνισμό στους άλλους εργοδότες σε ορισμένους τομείς. Στις άλλες χώρες, η προσφυγή στην αδήλωτη εργασία είναι τόσο διαδεδομένη, όπως και η πρόσληψη παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, που όλες οι εταιρίες του συγκεκριμένου τομέα έχουν προσαρμοστεί στη συγκεκριμένη κατάσταση και προσφεύγουν οι ίδιες στην παράνομη απασχόληση ή αντιμετωπίζουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό με άλλα μέσα.

Οι λαθρομετανάστες συμβάλλουν με θετικό τρόπο στην οικονομική υγεία όχι μόνο της οικονομίας της χώρας υποδοχής αλλά εξίσου των χωρών καταγωγής. Οι χώρες μετανάστευσης αντλούν σημαντικό όφελος από την αποχώρηση εργατικού δυναμικού, γεγονός που συντελεί στη μείωση της ανεργίας, ενισχύει την συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και παράγει εισροή συναλλάγματος. Για πολλές τρίτες χώρες, η εξάρτηση από αυτές τις εισροές συναλλάγματος έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια των ετών. Εντούτοις, αυτά τα προτερήματα εξουδετερώνονται από μη αμελητέα μειονεκτήματα όπως η μη καταβολή κοινωνικών εισφορών, η εκμετάλλευση την οποία υφίστανται πολλοί λαθρομετανάστες και η στρέβλωση της αγοράς εργασίας από την πτωτική πίεση που ασκείται στους μισθούς και στις συνθήκες εργασίας.

Ισχύοντα εθνικά μέτρα κατά των εργοδοτών

Τουλάχιστον 26 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ προβλέπουν ήδη κυρώσεις κατά των εργοδοτών και προληπτικά μέτρα. Οι νομοθεσίες 19 κρατών μελών προβλέπουν ποινικές κυρώσεις. Εντούτοις, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών όχι μόνο όσον αφορά το περιεχόμενο αυτών των μέτρων αλλά εξίσου τους συνδυασμούς των εφαρμοζόμενων μέτρων. Εξάλλου, παρά την ύπαρξη τέτοιων κυρώσεων, υπάρχει μεγάλος αριθμός παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών που απασχολούνται στα περισσότερα κράτη μέλη Πολλοί ενδιαφερόμενοι τονίζουν ότι η εφαρμογή των κυρώσεων αποτελεί σημαντικό στοιχείο για ένα αποτελεσματικό νομικό μέσο.

Τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ορισμένες προκλήσεις κατά την εφαρμογή των πολιτικών τους σε σχέση με την αδήλωτη εργασία, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται:

- η έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των υπευθύνων για την καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης·

- η απουσία πλαισίων που να ρυθμίζουν τη συγκεκριμένη συνεργασία και συντονισμό·

- η ανεπάρκεια ανθρωπίνων και οικονομικών πόρων που διατίθενται στις υπηρεσίες καταστολής·

- τα εμπόδια που τίθενται στις επί τόπου ενέργειες·

- η απουσία πληροφοριών για την πραγματοποίηση αποτελεσματικών ελέγχων·

- η απουσία δεδομένων που θα επέτρεπαν την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των επιθεωρήσεων· και

- η ανεπαρκής διεθνής συνεργασία.

Η μεγάλη ποικιλομορφία των υφιστάμενων εθνικών μέτρων είναι εξίσου προβληματική· εμποδίζει τη δημιουργία ίσων όρων για τους εργοδότες σε όλη την ΕΕ και δεν δημιουργεί την εντύπωση ότι η καταπολέμηση της απασχόλησης των παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών αποτελεί κοινό στόχο για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στοχοι

Ο συνολικός στόχος είναι:

- Η συμβολή στη μείωση της λαθρομετανάστευσης

Οι ειδικοί στόχοι είναι:

- η μείωση της απασχόλησης των παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών·

- η δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού για όλους τους εργοδότες της ΕΕ·

- η συμβολή στη μείωση της εκμετάλλευσης των παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.

Παρά το γεγονός ότι ο τρίτος από αυτούς τους ειδικούς στόχους δεν εμπίπτει στην εφαρμοστέα νομική βάση, δηλαδή στο άρθρο 63, παράγραφος 3 στοιχείο β), της συνθήκης (ΕΚ), πρέπει παρά ταύτα να συμπεριληφθεί για να αξιολογηθούν οι διάφορες επιλογές υπό το φως των συνθηκών εκμετάλλευσης που επικρατούν συχνά στο συγκεκριμένο τομέα.

Στρατηγικεσ επιλογεσ

Η επιλογή της νόμιμης τακτοποίησης των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα απορρίφθηκε σε πρώιμο στάδιο, λόγω της έλλειψης δεδομένων σχετικά με τις ισχύουσες πρακτικές και τα αποτελέσματα των μέτρων τακτοποίησης. Επιπλέον, η νόμιμη τακτοποίηση θεωρείται πολύ συχνά σαν παράγοντας έλξης της παράνομης μετανάστευσης και δεν μπορεί ως εκ τούτου να συμβάλει στη βελτίωση της κατάστασης.

Στρατηγική επιλογή 1 – Αμετάβλητο της υφιστάμενης κατάστασης (Status quo)

Στρατηγική επιλογή 2 – Εναρμονισμένες κυρώσεις κατά των εργοδοτών παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών στο σύνολο της ΕΕ, σε συνδυασμό με υποχρέωση εκτέλεσης που ανατίθενται στα κράτη μέλη

Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής, η οποία επιβάλλει τη λήψη κανονιστικών μέτρων στο επίπεδο της ΕΕ, θα πρέπει να καθιερωθούν σε όλη την Ένωση εναρμονισμένες κυρώσεις κατά των εργοδοτών που απασχολούν υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα. Η παράβαση θα συνίσταται στην απασχόληση παράνομα διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας. Θα πρέπει να προβλεφθούν πρόστιμα, άλλες ποινές (όπως ο αποκλεισμός από δημόσιες συμβάσεις ή επιδοτήσεις) και, για τις σοβαρές περιπτώσεις, ποινικές κυρώσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της εκτέλεσης, τα κράτη μέλη θα είναι υποχρεωμένα να πραγματοποιούν ορισμένο αριθμό ελέγχων στις εγκαταστάσεις των εταιριών (εκφρασμένο σε ποσοστιαία αναλογία του αριθμού των καταχωρημένων εταιριών).

Στρατηγική επιλογή 3 – Εναρμονισμένα προληπτικά μέτρα: κοινή υποχρέωση για τους εργοδότες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση να λαμβάνουν αντίγραφο των σχετικών εγγράφων (άδεια διαμονής) και να ενημερώνουν τα αρμόδια εθνικά όργανα

Αυτή η επιλογή θα προϋπέθετε νομοθετική δράση στο επίπεδο της ΕΕ για να αξιωθεί η λήψη κοινών μέτρων με σκοπό να αποτραπεί η απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών. Ο εργοδότης θα είναι υποχρεωμένος να απαιτεί από τον εργαζόμενο τα έγγραφα που αφορούν τα δικαιώματά του διαμονής, να λαμβάνει αντίγραφο και να τα διαβιβάζει στις αρμόδιες εθνικές αρχές. Θα είναι επίσης υποχρεωμένος να διατηρεί αντίγραφο αυτών των εγγράφων και να εξασφαλίζει τη φύλαξη και την εμπιστευτικότητα. Η αρμόδια εθνική αρχή θα είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο των εγγράφων (για παράδειγμα, ελέγχοντας μήπως πρόκειται για παραποιημένα έγγραφα) και το καθεστώς του συγκεκριμένου μετανάστη και να ενημερώνει τον εργοδότη εάν ο εργαζόμενος δεν μπορεί να προσληφθεί νόμιμα. Ο εργοδότης δεν θα είναι υποχρεωμένος να αναμένει την απάντηση της αρχής πριν να προσλάβει ένα νέο εργαζόμενο, αλλά θα είναι υποχρεωμένος να τον απολύει σε περίπτωση αρνητικής απάντησης.

Οι εργοδότες που δεν διαβιβάζουν τα αντίγραφα των απαιτούμενων εγγράφων στις αρμόδιες αρχές δεν θα αποτελούν αναγκαστικά το αντικείμενο κυρώσεων, αλλά οι εργοδότες που είναι σε θέση να αποδείξουν ότι έχουν πραγματοποιήσει τους απαιτούμενους ελέγχους δεν θα υπόκεινται σε καμία κύρωση σε περίπτωση που αποδειχθεί μεταγενέστερα ότι ο συγκεκριμένος εργαζόμενος είναι παράνομα διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας.

Στρατηγική επιλογή 4 – Εναρμονισμένες κυρώσεις κατά των εργοδοτών και εναρμονισμένα προληπτικά μέτρα

Αυτή η ρυθμιστική επιλογή, η οποία προϋποθέτει νομοθετική δράση σε επίπεδο ΕΕ, συνίσταται σε συνδυασμό των επιλογών 2 και 3 ανωτέρω.

Στρατηγική επιλογή 5 – Εκστρατεία ευαισθητοποίησης σε κλίμακα Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αυτή η μη ρυθμιστική επιλογή θα συνίστατο στη διοργάνωση εκστρατείας ευαισθητοποίησης σε κλίμακα Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα στόχευε στην ενημέρωση των εργοδοτών για τις νόμιμες υποχρεώσεις τους και τις αρνητικές συνέπειες της πρόσληψης παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών. Οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι σχετικοί παράγοντες θα μπορούσαν να συμμετέχουν.

Στρατηγική επιλογή 6 – Καταγραφή και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών

Αυτή η επιλογή θα συνίστατο σε καταγραφή και ανταλλαγή μεταξύ των κρατών μελών βέλτιστων πρακτικών και πληροφοριών σχετικά με διάφορα θέματα (για παράδειγμα σχετικά με τους μηχανισμούς εκτέλεσης, τα νομοθετικά μέσα, τον εντοπισμό και τη σύλληψη των διαμεσολαβητών, και άλλα) σε ένα διαρθρωμένο πλαίσιο, για παράδειγμα αμοιβαία μάθηση, με την υποστήριξη της Επιτροπής η οποία θα μπορούσε να δημοσιεύει κατευθυντήριες γραμμές, να καταγράφει τα εθνικά σημεία επαφής και να διοργανώνει συνεδριάσεις.

Συγκριση των επιλογων

Πίνακας – Αξιολόγηση των στρατηγικών επιλογών - σύγκριση

Προς επίτευξη στόχος/προς επίλυση πρόβλημα | Στρατηγικές επιλογές (Προβλεπόμενα αποτελέσματα που εξιιολογούνται σε μία κλίμακα από - έως √√√√) |

Μείωση της λαθρομετανάστευσης στην ΕΕ | √ | √√ | √√ | √√√ | 0 | √√ |

Δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού για όλους τους εργοδότες | 0 or – | √√√ | √√√ | √√√√ | 0 | √ |

Συμβολή στη μείωση της εκμετάλλευσης παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών | 0 or – | 0 or - | 0 | 0 or - | 0 | √√ |

Επεξεργασία κοινών κανόνων ικανών να τηρηθούν και να εφαρμοστούν στην πράξη | 0 | √ | √√ | √√ | 0 | √ |

Συμπλήρωση και ενίσχυση του ισχύοντος κεκτημένου (και του μελλοντικού) | N/A | √√ | √√ | √√√ | √ | √√√ |

Μείωση της εμπορίας ανθρώπων και του λαθρεμπορίου | 0 or – | 0 or – | 0 or – | – | 0 | √√ |

Ιθεμελιώση δικαιώματα |

Προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Άρθρο 8) | 0 | 0 | – | – | 0 | 0 |

Δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας και δίκαιης δίκης (Άρθρο 47) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Αποφυγή διακρίσεων (Άρθρο 21) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 or √ |

Αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών (Άρθρο 49) | 0 | √ | √ | √ | 0 | 0 or √ |

Κόστος σε σχέση με το status quo + υψηλότερο από το status quo· 0 αμετάβλητο κόστος· - κόστος κατώτερο από το status quo· | 0 | + | + | + | + | + |

Η προτιμώμενη επιλογή είναι ένας συνδυασμός :

- της επιλογής 4 : Εναρμονισμένες κυρώσεις κατά των εργοδοτών που απασχολούν υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα, σε συνδυασμό με υποχρέωση εκτέλεσης που ανατίθεται στα κράτη μέλη και εναρμονισμένα προληπτικά μέτρα· κοινή υποχρέωση για τους εργοδότες όλης της ΕΕ να λαμβάνουν αντίγραφο των απαραίτητων εγγράφων και να ενημερώνουν τα αρμόδια εθνικά όργανα· και

- της επιλογής 6 : Καταγραφή και ανταλλαγές μεταξύ των κρατών μελών της βέλτιστων πρακτικών.

Κύρια προτερήματα της προτιμώμενης επιλογής

- Θετικά αποτελέσματα στη μείωση της παράνομης απασχόλησης υπηκόων τρίτων χωρών.

- Η ύπαρξη κυρώσεων και μέτρων εκτέλεσης ενός ελάχιστου επιπέδου σε όλη την ΕΕ θα ενίσχυε το αποτρεπτικό αποτέλεσμα αυτών των κυρώσεων και μέτρων.

- Ταχεία πρόοδος προς τη δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού για όλες τις επιχειρήσεις της ΕΕ.

- Tα προληπτικά μέτρα θα επέβαλαν την καθολική μεν αλλά ελάχιστα δεσμευτική υποχρέωση να ζητούνται και να διατηρούνται τα έγγραφα που αφορούν τους δυνάμει εργαζόμενους, αλλά το βάρος του ελέγχου της γνησιότητας αυτών των εγγράφων θα παρέμενε στις αρμόδιες αρχές. Αυτό θα επέτρεπε στους εργοδότες να προσλαμβάνουν, καλόπιστα, εργαζομένους που έχουν υποβάλει έγγραφα που φαίνονται να ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις.

- Η υποχρέωση για τα κράτη μέλη να επιθεωρούν το 10% των καταχωρημένων εταιριών, η οποία προβλέπεται από τη νομοθετική πρόταση, θα επέτρεπε τη βελτίωση της εκτέλεσης και θα καθιστούσε σαφές στους εργοδότες ότι διατρέχουν πραγματικό ή αυξημένο κίνδυνο να συληφθούν σε περίπτωση παράβασης.

- Η καταγραφή και η ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την εφαρμογή και την εκτέλεση (επιλογή 6) θα συντελούσε στη βελτίωση της εκτέλεσης.

- Θα αποστελλόταν σαφές μήνυμα στις τρίτες χώρες και στους δυνάμει λαθρομετανάστες ότι λαμβάνονται μέτρα για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα και ότι οι λαθρομετανάστες εκτίθενται σε ιδιαίτερα μεγάλους κινδύνους. Ένα τέτοιο μήνυμα θα είχε διαφορετική και πιο σημαντική επίπτωση εάν προερχόταν από τις ευρωπαϊκές αρχές απ'ότι αν προερχόταν από τις εθνικές αρχές.

- Όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, θα μπορούσε να αναμένεται γενικά η μείωση της εκμετάλλευσης σαν αποτέλεσμα της ανταλλαγής των βέλτιστων πρακτικών για τον τρόπο προστασίας των θυμάτων αυτής της εκμετάλλευσης και της ανταλλαγής πληροφοριών για τον τρόπο μείωσης των αρνητικών συνεπειών για εκείνους που συνεργάζονται με τις υπηρεσίες καταστολής. Θετικά αποτελέσματα θα υπήρχαν ενδεχομένως όσον αφορά την τήρηση των αρχών της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών, επειδή η ποινικοποίηση των σοβαρών παραβάσεων θα καθοριζόταν σε κλίμακα της ΕΕ.

Κύρια μειονεκτήματα της προτιμώμενης λύσης

- Η παράνομη απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών δεν θα εξαλειφόταν. Η αποτελεσματικότητα στο συγκεκριμένο τομέα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εκτέλεση, της οποίας η ευθύνη ανήκει στα κράτη μέλη. Παρά την υποχρέωση εκτέλεσης και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, η αποτελεσματικότητα των επιθεωρήσεων θα εξαρτάτο πάντα από τα κράτη μέλη.

- Από αμιγώς οικονομική άποψη, οι ευαίσθητοι τομείς (κυρίως των οικοδομών, της γεωργίας, των οικιακών εργασιών, της εστίασης και των ξενοδοχειακών υπηρεσιών) θα μπορούσαν να επηρεαστούν αρνητικά.

- Πιο σοβαρές κυρώσεις κατά των εργοδοτών θα μπορούσαν να έχουν αρνητικά αποτελέσματα στους παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών (κίνδυνος αυξημένης εκμετάλλευσης οφειλόμενης στο γεγονός ότι αυτοί οι εργαζόμενοι θα μπορούσαν να εξωθηθούν περαιτέρω στην παρανομία και να βρεθούν σε ασθενέστερη θέση διαπραγμάτευσης). Εντούτοις, αυτά τα πιθανά αποτελέσματα θα αντισταθμίζονταν κυρίως από το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των ποινικών κυρώσεων που προτείνονται σε περιπτώσεις ιδιαίτερα καταχρηστικών όρων εργασίας.

- Όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, είναι πιθανόν να υπάρχουν αρνητικά αποτελέσματα στο επίπεδο της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Το εύρος τους εξαρτάται από τα μέτρα που λαμβάνονται από τους εργοδότες και τις αρχές για να κατοχυρώσουν τον απόλυτο χαρακτήρα αυτών των δεδομένων.