Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενέργεια: οι γυναίκες ως ισότιμοι παράγοντες στον 21ο αιώνα»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/11)

Εισηγήτρια: η κ. Laure BATUT Συνεισηγήτρια: η κ. Ευαγγελία ΚΕΚΕΛΕΚΗ

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.2.2020 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών Εγκρίθηκε από το τμήμα 23.7.2020 Εγκρίθηκε από την ολομέλεια 18.9.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 554 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 208/4/2

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει όλες τις αρμόδιες για τη λήψη αποφάσεων αρχές ώστε:

1.1. να διαμορφώσουν τους όρους πρόσβασης στην ενέργεια για όλους, να μειώσουν την ενεργειακή φτώχεια και να συλλέξουν ποιοτικά και ανά φύλο δεδομένα με κατάλληλους δείκτες·

1.2. να ενισχύσουν και να εφαρμόσουν την ισχύουσα νομοθεσία σε θέματα ισότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο·

1.3. να χαράξουν μια στοχοθετημένη πολιτική για την ισότητα των φύλων στον τομέα της ενέργειας διότι «Women’s talents matter!» (Τα ταλέντα των γυναικών είναι σημαντικά!)·

1.4. να θέσουν ισότιμους όρους κατάρτισης στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο — να δημιουργήσουν μια «Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ»·

1.4.1. να καλέσουν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν «Μικρά Πολυτεχνεία» για τα μικρά παιδιά, ώστε να εξοικειωθούν με τους τομείς ΕΤΜΜ·

1.5. να δημιουργήσουν συνθήκες ισότητας στην αγορά εργασίας όσον αφορά τον κλάδο της ενέργειας:

1.5.1. να παρουσιάσουν ανά φύλο τα δεδομένα όλων των τμημάτων του τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής φτώχειας· να εξετάσουν τις ευκαιρίες που παρέχονται στις γυναίκες, αλλά και να αποτρέψουν το ενδεχόμενο η ενεργειακή και η ψηφιακή μετάβαση να καταστούν παγίδες για τη σταδιοδρομία και τους μισθούς των γυναικών·

1.5.2. να θεσπίσουν δεσμευτικά μέτρα όσον αφορά τη διαφάνεια των μισθών και των αποδοχών, καθώς αυτό αποτελεί την προϋπόθεση για πραγματική μισθολογική ισότητα σε κάθε κλίμακα·

1.5.3. να επιβάλουν την ισότητα των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών·

1.6. να αναπτύξουν τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις σε όλη την Ευρώπη όσον αφορά την ισότητα στις επιχειρήσεις ενέργειας·

1.7. να αλλάξουν τη νοοτροπία των ίδιων των γυναικών μέσω κατάλληλων προτύπων και να δημιουργήσουν ένα ευρωπαϊκό δίκτυο «Ομάδων-Ευρώπη» (Teams-Europe)·

1.8. να αλλάξουν τη νοοτροπία των ανδρών και τα προγράμματα κατάρτισης στελεχών.

2. Εισαγωγή: Ο κλάδος της ενέργειας και οι γυναίκες

2.1. Η ισότητα αποτελεί θεμελιώδη αξία της ΕΕ, θεμελιώδες δικαίωμα και αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων· Επίσης, συμπεριλαμβάνεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Το άρθρο 8 της ΣΛΕΕ την καθιστά οριζόντια ρήτρα που στηρίζει την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας σε όλες τις πολιτικές.

2.2. ΕΟΚΕ δεν επιδιώκει ούτε να επαναλάβει ούτε να παραφράσει , υποστηρίζει όμως τα συμπεράσματά τους, όπως για παράδειγμα τα συμπεράσματα της επιτροπής FEMM του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τον ρόλο των γυναικών στην ενεργειακή μετάβαση Το 2020, 25η επέτειος της δήλωσης του Πεκίνου ( 1 ) , η ΕΕ επιδιώκει να εξαλείψει τις ανισότητες και να προωθήσει την ισότητα των φύλων με μια νέα στρατηγική. Προσφάτως, έχουν συνταχθεί πολλά έγγραφα για το θέμα αυτό, τα οποία η, υποστηρίζει όμως τα συμπεράσματά τους, όπως για παράδειγμα τα συμπεράσματα της επιτροπής FEMM του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τον ρόλο των γυναικών στην ενεργειακή μετάβαση ( 2 ) , τα συμπεράσματα της πρόσφατης ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική για την ισότητα για την περίοδο 2020-2025 ( 3 ) (COM(2020) 152 final), καθώς και τα συμπεράσματα των μελετών που πραγματοποίησε το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) ( 4 )

2.3. Η Επιτροπή εκτιμά ότι «στις επιχειρήσεις, την πολιτική και την κοινωνία στο σύνολό της μπορούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητές μας μόνο αν εκμεταλλευθούμε όλα τα ταλέντα και την πολυμορφία μας. Η ισότητα των φύλων συνεπάγεται περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη παραγωγικότητα —δυνατότητες που πρέπει να αξιοποιήσουμε, καθώς ενστερνιζόμαστε την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και ανταποκρινόμαστε στις δημογραφικές προκλήσεις μας». Όλες οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος της ενέργειας καθορίζονται στην παράγραφο αυτή: δυναμικό και παραγωγικότητα, απασχολησιμότητα και, επομένως, δεξιότητες και ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ισότητα των φύλων, δημογραφία, κλυδωνισμοί λόγω της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.

2.4. Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών, πριν από τις συνέπειες της κρίσης του κορονοϊού, είναι υψηλότερο από ποτέ στην ΕΕ, αλλά πολλές γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση και την παραμονή στην αγορά εργασίας. Το ερώτημα «Πού είναι οι γυναίκες;» τείνει να γίνει ένας κοινός τόπος σε όλους τους τομείς δραστηριότητας, κάτι που αποτελεί βελτίωση σε σχέση με προηγούμενές εποχές που αναρωτιόταν κανείς με σαρκαστικό τρόπο: «Α! Καλά, γυναίκες;». Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων στον κόσμο της εργασίας. Όπως σε πολλούς κλάδους που περιλαμβάνουν μια συγκεκριμένη τεχνική διάσταση, η ενέργεια σημειώνει υστέρηση ως προς την ισότητα: στην Ευρώπη, ο κλάδος απασχολεί κατά μέσο όρο μόνο το 22 % των γυναικών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Κροατίας πριν από τις συνέπειες της κρίσης του κορονοϊού, είναι υψηλότερο από ποτέ στην ΕΕ, αλλά πολλές γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια όσον αφορά την πρόσβαση και την παραμονή στην αγορά εργασίας. Το ερώτημα «Πού είναι οι γυναίκες;» τείνει να γίνει ένας κοινός τόπος σε όλους τους τομείς δραστηριότητας, κάτι που αποτελεί βελτίωση σε σχέση με προηγούμενές εποχές που αναρωτιόταν κανείς με σαρκαστικό τρόπο: «Α! Καλά, γυναίκες;». Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων στον κόσμο της εργασίας. Όπως σε πολλούς κλάδους που περιλαμβάνουν μια συγκεκριμένη τεχνική διάσταση, η ενέργεια σημειώνει υστέρηση ως προς την ισότητα: στην Ευρώπη, ο κλάδος απασχολεί κατά μέσο όρο μόνο το 22 % των γυναικών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Κροατίας ( 5 ) . Τα δεδομένα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει επίσης να συλλέγονται ανά φύλο.

2.5. Η ενέργεια αποτελεί ευρύτατο τομέα της οικονομίας όσον αφορά τις πρώτες ύλες, τα τελικά προϊόντα και τις υπηρεσίες, που περιλαμβάνουν την εξόρυξη, την παραγωγή, την εμπορία, τη μεταφορά και τη διανομή, τη διπλωματία, τη φυσική και γεωπολιτική ασφάλεια, διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτόν τη χρήση άνθρακα, ξυλείας, πετρελαίου, φυσικού αερίου, πυρηνικής ενέργειας, αιολικής ενέργειας, ηλιακής ενέργειας, νερού κ.λπ. προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση των πολιτών, των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια, στη θέρμανση, στην αυτονομία των μεταφορών. Ο τομέας αυτός έχει την ιδιαιτερότητα ότι αποτελεί βασικό μοχλό για άλλους τομείς της οικονομίας. Έχει ανάγκη από ικανότητες κάθε είδους.

2.6. Από οποιαδήποτε άποψη και αν εξεταστεί ο κλάδος της ενέργειας, είναι ένας κλάδος όπου κυριαρχούν τα στερεότυπα του φύλου, και οι άνδρες κατέχουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες επαγγελματικές ανισορροπίες μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα της ενέργειας, χωρίς να υπάρχει παντού πραγματική επιθυμία δράσης για ισότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας και οι άνδρες κατέχουν δεσπόζουσα θέση, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες επαγγελματικές ανισορροπίες μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα της ενέργειας, χωρίς να υπάρχει παντού πραγματική επιθυμία δράσης για ισότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας ( 6 )

2.7. Ο αριθμός των γυναικών σε διευθυντικές θέσεις στον κλάδο της ενέργειας είναι πολύ χαμηλός. Ήδη από το 2012, μια μελέτη του EIGE έδειχνε ότι στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σουηδία, το 64 % των 295 επιχειρήσεων του εν λόγω κλάδου δεν περιλάμβαναν γυναίκες στα διοικητικά τους συμβούλια. Η κατάσταση είναι καλύτερη στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του πετρελαίου, και είναι λίγο καλύτερη στις βόρειες χώρες, αλλά σε όλα τα κράτη μέλη οι γυναίκες με διευθυντικά καθήκοντα απουσιάζουν από τα σχετικά με την ενέργεια τεχνολογικά πεδία. Το 2019, οι ανισότητες μεταξύ των φύλων παραμένουν ανησυχητικές στον τομέα αυτό (51,9 μονάδες δείκτη στον κλάδο της ενέργειας είναι πολύ χαμηλός. Ήδη από το 2012, μια μελέτη του EIGE έδειχνε ότι στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σουηδία, το 64 % των 295 επιχειρήσεων του εν λόγω κλάδου δεν περιλάμβαναν γυναίκες στα διοικητικά τους συμβούλια. Η κατάσταση είναι καλύτερη στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του πετρελαίου, και είναι λίγο καλύτερη στις βόρειες χώρες, αλλά σε όλα τα κράτη μέλη οι γυναίκες με διευθυντικά καθήκοντα απουσιάζουν από τα σχετικά με την ενέργεια τεχνολογικά πεδία. Το 2019, οι ανισότητες μεταξύ των φύλων παραμένουν ανησυχητικές στον τομέα αυτό (51,9 μονάδες δείκτη ( 7 ) ), μολονότι το EIGE αναφέρει ότι σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια.

3. Γενικές παρατηρήσεις: ανάγκη μείωσης του χάσματος

3.1. Για να επιταχυνθεί η αλλαγή, είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν δράσεις ταυτόχρονα σε διαφορετικούς άξονες και να γεφυρωθούν τα κενά που έχουν προστεθεί και αλληλεπιδρούν.

3.2. Το κενό πρόσβασης στην ενέργεια

3.2.1. Είναι σαφές ότι ο μετασχηματισμός του ενεργειακού συστήματος δεν είναι αμιγώς τεχνικό ζήτημα, αλλά και βαθιά κοινωνικό. Εν προκειμένω, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσβαση όλων στην ενέργεια. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπάρχουν ακόμη νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν προβλήματα πρόσβασης στην ενέργεια ( 8 ) , είτε λόγω της απόστασής τους από τα δίκτυα, είτε λόγω φτώχειας. Οι γυναίκες που είναι υπεύθυνες για τη διαχείρισή τους είναι οι πρώτες που πλήττονται και πρέπει συχνά να προβούν σε μια δύσκολη επιλογή για τις ίδιες και τα παιδιά τους μεταξύ σίτισης και θέρμανσης («heat or eat»). Οι ενεργειακές πολιτικές δεν επηρεάζονται από τα προβλήματα της κατανομής των ευθυνών στα νοικοκυριά, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ενεργειακή ένδεια θα πρέπει να εξετάζεται από τη σκοπιά του φύλου ( 9 ) . Η έλλειψη πρόσβασης στην ενέργεια στερεί επίσης τους πολίτες την ψηφιακή πρόσβαση, με αποτέλεσμα να περιπλέκεται σε μεγάλο βαθμό η ζωή τους και να απομονώνονται από το κοινωνικό, εργασιακό, εκπαιδευτικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Η έλλειψη πρόσβασης στην ενέργεια επιβαρύνεται έτσι από το ψηφιακό χάσμα, το οποίο μερικές φορές επιδεινώνεται από το χάσμα της ηλικίας. Θα πρέπει να αναγνωριστούν όλες οι πτυχές και να ληφθεί υπόψη με συγκεκριμένο τρόπο το φύλο που επιβαρύνεται περισσότερο.

3.2.2. Η συλλογή ποιοτικών δεδομένων σχετικά με τη χρήση της ενέργειας από τα νοικοκυριά θα δώσει ακριβέστερη εικόνα της πραγματικής κατάστασης της φτώχειας, πράγμα που απαιτεί την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης. Πέρα από την κοινωνική τιμή πώλησης της ενέργειας, τα διορθωτικά μέτρα που αφορούν την ενεργειακή φτώχεια συνδέονται με τις αστικές πολιτικές, τις πολιτικές στέγασης, την πρόσβαση στην εργασία, τα επίπεδα των μισθών, τις πρακτικές πώλησης των επιχειρήσεων στον τελικό χρήστη. Σύμφωνα με τις μελέτες του ΟΟΣΑ, οι γυναίκες είναι καταναλωτές που επηρεάζονται από τη βιώσιμη ανάπτυξη. Λόγω των ευθυνών τους στο σπίτι και του ρόλου τους ως παιδαγωγών και φορέων αφύπνισης των συνειδήσεων για την ορθολογική χρήση της ενέργειας και της ανακύκλωσης, είναι βασικοί παράγοντες για την αλλαγή των προτύπων συμπεριφοράς ( 10 )

3.3. Το κενό πολιτικής

3.3.1. Η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική βασίζεται σε πέντε αλληλένδετες διαστάσεις: — στην ασφάλεια εφοδιασμού, — σε μια πλήρως ολοκληρωμένη αγορά, — στην ενεργειακή απόδοση για τη μείωση της ζήτησης, — στην απαλλαγή της οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, — στην έρευνα και στην καινοτομία για την ανταγωνιστικότητα. Προκειμένου να επιτύχει, η Επιτροπή σκοπεύει: — να προβλέψει την αλλαγή εξασφαλίζοντας τις μεταβάσεις, — να προωθήσει την κινητικότητα, — να αναπτύξει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, — να βελτιώσει την ποιότητα των δεδομένων, — και να βελτιώσει τις δεξιότητες.

3.3.2. Η θέση των γυναικών δεν αποτέλεσε ποτέ ζήτημα. Ωστόσο, οι γυναίκες βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε αυτόν τον κλάδο, και πάντα στην πρώτη γραμμή των απολύσεων σε περίπτωση κρίσης, ανεξάρτητα από τη φύση της κρίσης. Το κενό πολιτικής δεν μπορεί να καλυφθεί χωρίς συγκεκριμένα μέτρα προς όφελός τους, τα οποία πρέπει να ληφθούν σε καθέναν από τους τομείς δράσης, ειδικά εφόσον αποτελούν μέρος των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών δεν αποτέλεσε ποτέ ζήτημα. Ωστόσο, οι γυναίκες βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε αυτόν τον κλάδο, και πάντα στην πρώτη γραμμή των απολύσεων σε περίπτωση κρίσης, ανεξάρτητα από τη φύση της κρίσης. Το κενό πολιτικής δεν μπορεί να καλυφθεί χωρίς συγκεκριμένα μέτρα προς όφελός τους, τα οποία πρέπει να ληφθούν σε καθέναν από τους τομείς δράσης, ειδικά εφόσον αποτελούν μέρος των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών ( 11 )

3.3.3. η μεθοδολογία «Χάραξη, Σχεδιασμός, Δράση, Έλεγχος» (Define, Plan, Act, Check) που ανέπτυξε το EIGE (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων) στη δημοσίευσή του με τίτλο «Η διάσταση του φύλου και η ενέργεια» Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι πολιτικές που αναπτύσσονται στον κλάδο της ενέργειας, ήδη από τη χάραξή τους, πάσχουν από το ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη η διάσταση του φύλου. Επιθυμεί«Χάραξη, Σχεδιασμός, Δράση, Έλεγχος» (Define, Plan, Act, Check) που ανέπτυξε το EIGE (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων) στη δημοσίευσή του με τίτλο «Η διάσταση του φύλου και η ενέργεια» ( 12 ) να διαδοθεί ευρέως με τη μορφή κινήτρων προς τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και τις σχολές κατάρτισης στελεχών στον κλάδο της ενέργειας και στις επιχειρήσεις του.

3.3.4. όλες τις φάσεις της ενεργειακής πολιτικής. Μετά την ανάλυση των καταστάσεων και τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η προϋπολογιστική μελέτη θα πρέπει να ξεκινήσει με την αύξηση του επιπέδου ευαισθητοποίησης και ανάπτυξης ικανοτήτων και, επομένως, ανάπτυξης δεξιοτήτων· η εργαλειοθήκη με βάση το φύλο («gender toolkit»), δηλαδή μια αυτοτελής ενότητα κατάρτισης για την ενέργεια (που χρηματοδοτείται από το 7ο ΠΠ), ανέδειξε τη σημασία της ισότητας των φύλων στον κλάδο της ενέργειας και τον τρόπο με τον οποίο η σχετική έρευνα μπορεί να συνδέεται με το εν λόγω ζήτημα Όπως το EIGE, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διάσταση του φύλου μπορεί να ενσωματωθεί σεΜετά την ανάλυση των καταστάσεων και τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η προϋπολογιστική μελέτη θα πρέπει να ξεκινήσει με την αύξηση του επιπέδου ευαισθητοποίησης και ανάπτυξης ικανοτήτων και, επομένως, ανάπτυξης δεξιοτήτων· η εργαλειοθήκη με βάση το φύλο («gender toolkit»), δηλαδή μια αυτοτελής ενότητα κατάρτισης για την ενέργεια (που χρηματοδοτείται από το 7ο ΠΠ), ανέδειξε τη σημασία της ισότητας των φύλων στον κλάδο της ενέργειας και τον τρόπο με τον οποίο η σχετική έρευνα μπορεί να συνδέεται με το εν λόγω ζήτημα ( 13 ) · τέλος, η αξιολόγηση των πολιτικών και των προγραμμάτων πρέπει να γίνεται μετά την εφαρμογή τους. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση δράσης προς την κατεύθυνση αυτή, την οποία επιβεβαιώνει η Επιτροπή στην τελευταία ανακοίνωσή της για την ισότητα.

3.4. Τα κενά στην αγορά εργασίας

3.4.1. Η απασχόληση

3.4.1.1. οι ίδιες οι γυναίκες κινητοποιούνται για να ακουστεί η φωνή τους. Έτσι, το 2018 στην Ισπανία, 57 ενώσεις του κλάδου της ενέργειας δημοσίευσαν ένα κοινό μανιφέστο με τίτλο «ΟΧΙ στην Ενέργεια χωρίς Γυναίκες» («En Energia NO sin Mujeres» Στη Γαλλία, η EDF καμαρώνει για το 25 % γυναικών στο εργατικό δυναμικό της και για το 27 % στα διοικητικά της συμβούλια, αλλά το γαλλικό δίκαιο απαιτεί αναλογία 40 % για τις γυναίκες. Ωστόσο, η επιχείρηση έχει ξεκινήσει ψηφιακή εκστρατεία αναζητώντας ιδέες για να συζητήσει, να καθοδηγήσει, να πείσει, να προωθήσει και να «αναπτύξει την ευρύτερη παρουσία των γυναικών στον κλάδο» ( 14 ) . Στην παρούσα κατάσταση, συχνάγια να ακουστεί η φωνή τους. Έτσι, το 2018 στην Ισπανία, 57 ενώσεις του κλάδου της ενέργειας δημοσίευσαν ένα κοινό μανιφέστο με τίτλο «ΟΧΙ στην Ενέργεια χωρίς Γυναίκες» («En Energia NO sin Mujeres» ( 15 ) ) για να δηλώσουν ότι είναι καιρός να υπάρχουν γυναίκες εμπειρογνώμονες στη δημόσια σφαίρα προκειμένου να καταστεί η ενεργειακή μετάβαση περισσότερο βιώσιμη και πιο δίκαιη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει εκ νέου ότι «Η Ένωση οφείλει να προωθεί την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών σε όλες τις δραστηριότητές της» και, ως εκ τούτου, σε όλα τα κράτη μέλη, των οποίων ο δείκτης για την ισότητα των φύλων είναι κατά μέσο όρο μόνο 67,4 στα 100. Στην Αυστρία, οι επιχειρήσεις διανομής ενέργειας ανέπτυξαν επίσης προγράμματα για να προσελκύσουν τις γυναίκες, συχνά σε συνεργασία με τα λύκεια και πανεπιστήμια ( 16 )

3.4.1.2. Στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας , ο αποκλεισμός των γυναικών νομιμοποιείται ως έναν βαθμό «δεδομένου ότι εξακολουθούν να υπάρχουν λίγες γυναίκες στα επιστημονικά και τεχνικά επαγγέλματα». Το ποσοστό των γυναικών στην Επιτροπή Aτομικής Eνέργειας και Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας (CEA) αυξάνεται με αργούς ρυθμούς: το 2018, οι γυναίκες αποτελούσαν το 33,8 % του συνολικού προσωπικού έναντι του 30 % το 2008· το 30,3 % των διευθυντικών στελεχών (26,5 % των διευθυντών επιστημόνων) και 39,4 % του λοιπού προσωπικού.

3.4.1.3. κλάδους του πετρελαίου και του φυσικού αερίου . Αντιπροσωπεύουν μόλις το 20 % των εργαζομένων, το 17 % των στελεχών και το 1 % των διευθυνόντων συμβούλων Οι γυναίκες εξακολουθούν να υπο-εκπροσωπούνται στους. Αντιπροσωπεύουν μόλις το 20 % των εργαζομένων, το 17 % των στελεχών και το 1 % των διευθυνόντων συμβούλων ( 17 ) . Αρχίζουν σταδιακά να θεωρούνται ως «ανεκμετάλλευτα αποθέματα», διότι η συμμετοχή και των δύο φύλων θα μπορούσε να αποτελέσει πλεονέκτημα για δημιουργικότητα στα τεχνικά επαγγέλματα και λύση για το χάσμα των γενεών και το δημογραφικό χάσμα. Τα στερεότυπα, παρότι ανθεκτικά, πρέπει να εγκαταλειφθούν υπέρ της επανεξισορρόπησης της απασχόλησης. Οι προσπάθειες πρέπει πάντα να καταβάλλονται από τις γυναίκες οι οποίες πρέπει πρώτα να ενδιαφερθούν για την κατάρτιση σε τεχνικά επαγγέλματα.

3.4.1.4. Οι γυναίκες στον τομέα της ενέργειας, όπως και οι άλλοι εργαζόμενοι, εμπίπτουν σε διαφορετικά καθεστώτα εργασίας. Επίσης, αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες και είναι πιο εύκολο να απολυθούν· στην Ένωση, εξακολουθούν να υφίστανται διακριτική μεταχείριση από το γεγονός ότι η κοινωνία είναι ακόμη οργανωμένη με βάση τον ιδιωτικό χρόνο των γυναικών ώστε να διασφαλίζονται οι μη επαγγελματικές κοινωνικές λειτουργίες και οι σχέσεις στοργής (φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων κλπ.).

3.4.2. Δεξιότητες

3.4.2.1. Στην ΕΕ, υπάρχει ακόμη ο εδαφικός παράγοντας και η κοινωνική πίεση που εμποδίζουν την πρόσβαση των κοριτσιών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σε ορισμένες αγροτικές περιοχές της Νότιας Ευρώπης, ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η θέση των κοριτσιών είναι στο σπίτι. Ο ψηφιακός αναλφαβητισμός τους τα απομακρύνει οριστικά από τα επαγγέλματα του τομέα της ενέργειας, γεγονός που συνιστά συνολική απώλεια δεξιοτήτων για την κοινωνία.

3.4.2.2. την κατάρτιση και τα προσόντα. Σύμφωνα με το EIGE, εξακολουθεί επιπλέον να υπάρχει οριζόντιος διαχωρισμός μεταξύ φοιτητών και φοιτητριών. Τα αγόρια έχουν περισσότερες πιθανότητες να ακολουθήσουν τις θετικές επιστήμες και τα κορίτσια με πτυχίο στον τομέα των επιστημών, λίγα χρόνια μετά την απόκτηση του πτυχίου τους, δεν ασκούν τεχνικά επαγγέλματα. Η είσοδός τους στις επιχειρήσεις μπορεί να είναι προβληματική: «Όταν σπούδαζα μηχανικός με αντιμετώπιζαν όπως τους άλλους, αλλά όλα άλλαξαν όταν άρχισα να δουλεύω. Ο πυρηνικός σταθμός δεν κατασκευάστηκε με την προοπτική ότι μια γυναίκα θα δούλευε εκεί μία μέρα. Δεν υπήρχαν στολές ακτινοπροστασίας ούτε αποδυτήρια γυναικών» Όλα ξεκινούν απόΣύμφωνα με το EIGE, εξακολουθεί επιπλέον να υπάρχει οριζόντιος διαχωρισμός μεταξύ φοιτητών και φοιτητριών. Τα αγόρια έχουν περισσότερες πιθανότητες να ακολουθήσουν τις θετικές επιστήμες και τα κορίτσια με πτυχίο στον τομέα των επιστημών, λίγα χρόνια μετά την απόκτηση του πτυχίου τους, δεν ασκούν τεχνικά επαγγέλματα. Η είσοδός τους στις επιχειρήσεις μπορεί να είναι προβληματική: «Όταν σπούδαζα μηχανικός με αντιμετώπιζαν όπως τους άλλους, αλλά όλα άλλαξαν όταν άρχισα να δουλεύω. Ο πυρηνικός σταθμός δεν κατασκευάστηκε με την προοπτική ότι μια γυναίκα θα δούλευε εκεί μία μέρα. Δεν υπήρχαν στολές ακτινοπροστασίας ούτε αποδυτήρια γυναικών» ( 18 ) , δηλώνει μια εργαζόμενη που περιγράφει την κατάστασή της σε έναν πυρηνικό σταθμό στην αρχή της σταδιοδρομίας της. Η εμπειρία αυτή είναι πολύ εύγλωττη. Το 2017, αν και οι γυναίκες της Κροατίας είχαν αποκτήσει το 60 % των masters στις θετικές επιστήμες και το 55 % των διδακτορικών, εξακολουθούσαν να υφίστανται τις επιπτώσεις της γυάλινης οροφής στην επαγγελματική ζωή του τομέα της ενέργειας, όπου η παρουσία τους στις διευθυντικές δομές παρέμενε μεταξύ του 13 και του 16 %, και στο 19 % στις εισηγμένες εταιρείες.

3.4.2.3. Στη Γαλλία, όπου στις σχολές μηχανικών το ποσοστό των γυναικών είναι μικρότερο του 30 %, η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων είναι δύσκολο να επιτευχθεί στο πλαίσιο του επαγγελματικού κλάδου των IEG ( 19 ) . Το 2017, στον καθαρά τεχνικό τομέα αυτού του κλάδου μόνο το 14 % ήταν γυναίκες, ενώ στον εμπορικό και τριτογενή τομέα αποτελούν την πλειονότητα! Ποια είναι η προστιθέμενη αξία των γυναικών; Να είναι κοινωνικές, ανθρώπινες, ικανές να τακτοποιούν τους φακέλους και να ετοιμάζουν τον καφέ; ή να είναι ερευνήτριες, τεχνικοί, μηχανικοί; Οι γυναίκες χρειάζονται πραγματικά ίσες ευκαιρίες για να εισέλθουν στον κλάδο της ενέργειας και για να αναγνωριστεί η ικανότητά τους να παραμένουν και να εξελίσσονται επαγγελματικά. Η Ισπανία σημειώνει ότι, παρά τα μέτρα για άνοιγμα στις γυναίκες, ορισμένες δεν προσανατολίζονται προς τους τεχνικούς τομείς ( 20 ) . Τα στερεότυπα περί του ότι η εκμάθηση των μαθηματικών και της φυσικής είναι για τα αγόρια θα πρέπει να καταρριφθούν μέσω της δομής των σπουδών, της στάσης των εκπαιδευτικών και της εκπαίδευσης των γονέων από τη στιγμή που τα παιδιά μπαίνουν στο δημοτικό σχολείο για να αλλάξει η προσέγγιση που έχουν οι γυναίκες για τον εαυτό τους. Ενδεικτικά θετικά παραδείγματα: στην Πολωνία, στο πρόγραμμα «Μικρά Πολυτεχνεία για Παιδιά» συμμετέχουν παιδιά (κορίτσια και αγόρια) της ηλικίας του δημοτικού σε συνεδρίες που τα εξοικειώνουν με τεχνικά θέματα, προκειμένου να προληφθεί ο φόβος των ΕΤΜΜ.

3.5. Η σταδιοδρομία και οι μισθοί

3.5.1. Δεν είναι πάντα εύκολο για τις γυναίκες να επιτύχουν μια ικανοποιητική ισορροπία μεταξύ της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής σε αυτά τα απαιτητικά επαγγέλματα. Λόγω έλλειψης προτύπων, οι γυναίκες ενίοτε τα εγκαταλείπουν από μόνες τους. Χρειάζονται την αλληλεγγύη των γυναικών χορηγών και συμβούλων (mentors), εξαιρετικών γυναικών που να τους δείχνουν τον δρόμο και να ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η κατάρτιση των υπεύθυνων διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων στις επιχειρήσεις του κλάδου θα πρέπει να ενθαρρύνει την ευαισθητοποίηση και την εφευρετικότητά τους προς όφελος των εργαζομένων, ανδρών και γυναικών, κατά τη διαχείριση της εργασίας και της σταδιοδρομίας τους, με αποτέλεσμα οι σταδιοδρομίες που θεωρούνται εξαιρετικές να γίνουν συνηθισμένες. Στην Κροατία, το 2019 δημιουργήθηκε ένα δίκτυο από γυναίκες, εμπνευσμένο από τη «CIGRE» (Διεθνής Συνδιάσκεψη Ηλεκτρικών Συστημάτων Υψηλών τάσεων), μια παγκόσμια συνεργατική κοινότητα, για αλληλοβοήθεια στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους στον ενεργειακό κλάδο ( 21 ) . Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η καθιέρωση ποσοστώσεων για την επίτευξη της ισότητας των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων αποτελεί αναγκαίο μήνυμα.

3.5.2. Εάν επιδιώκουν μια σταδιοδρομία ΕΤΜΜ (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά) στον κλάδο της ενέργειας, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πάρα πολλά εσωτερικά εμπόδια στις προσπάθειές τους, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ του να είναι όλοι «ελεύθεροι να χαράξουν την πορεία που επιλέγουν στη ζωή τους» ισότιμα. Συνεπώς, οφείλει να προβλέψει πρόσθετους πόρους για τις γυναίκες σε έναν κλάδο όπου η σωματική δύναμη δεν είναι πλέον απαραίτητη, αλλά παραμένει σημείο αναφοράς ικανότητας. Η ισότητα πρέπει να μπορεί να μετρηθεί με τη βοήθεια ποιοτικών δεικτών όσον αφορά τις παρεχόμενες ευκαιρίες σταδιοδρομίας και τα μισθολογικά επίπεδα, ανάλογα με τα προσόντα και τις βαθμίδες. Στα μισθολογικά επίπεδα συμπεριλαμβάνονται οι βασικοί μισθοί και οι προσαυξήσεις. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τους στόχους του Διεθνούς Συνασπισμού για την ισότητα των αμοιβών ( 22 ) . Συνιστά τη θέσπιση δεσμευτικών μέτρων όσον αφορά τη διαφάνεια των μισθών και των αποδοχών, καθώς αυτό αποτελεί την προϋπόθεση για πραγματική μισθολογική ισότητα.

3.6. Ο ρόλος του εθνικού και του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στη διακυβέρνηση των κλάδων και των επιχειρήσεων.

3.6.1. Συλλογικές συμβάσεις

Ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη κατάλληλων συνθηκών εργασίας και για τη διασφάλιση της ασφάλειας της εργασίας και της απασχόλησης των γυναικών στον τομέα της ενέργειας. Οι βιομηχανίες IEG στη Γαλλία έχουν υπογράψει με τα συνδικάτα κλαδική συμφωνία για 4 έτη, εξετάζοντας όλα τα πεδία στα οποία πρέπει να επιτευχθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση της επαγγελματικής ισότητας (23). Η CEA έχει συνάψει επιχειρησιακή συμφωνία. Θα ήταν πολύ σημαντικό, σε όλα τα κράτη μέλη, τα μέτρα αυτά να εγκρίνονται από τους κοινωνικούς εταίρους και να περιλαμβάνονται στις συλλογικές συμβάσεις, ώστε να έχουν πλήρη νομική ισχύ.

3.6.2. H Eταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ), «soft-law» (μη δεσμευτικό δίκαιο)

Μια εταιρεία όπως η Electricité de France υπέγραψε το 2018 συμφωνία εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με τα συνδικάτα, η οποία έχει ως στόχο να διασφαλίσει την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων σε όλα τα επίπεδα της εταιρείας και δεσμεύεται να προωθήσει τις γυναίκες με διευθυντικά καθήκοντα σε καίριες θέσεις. Βασίζεται στην ενίσχυση της ελκυστικότητας των τεχνικών επαγγελμάτων για τις νέες γυναίκες και στην εξασφάλιση ίσων ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών του ομίλου καθόλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Πρόκειται για μια αξιέπαινη δέσμευση, η οποία όμως παραμένει μη δεσμευτική (soft law) και, για να εφαρμοστεί, απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση των γυναικών κυρίως, ώστε να ελεγχθεί ότι συνάδει με το δίκαιο, το οποίο εξακολουθεί να είναι αναγκαίο.

4. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί ευκαιρία ή κίνδυνο για τις γυναίκες;

4.1. οικονομία απαλλαγμένη από τις ανθρακούχες εκπομπές αλλάζει τα πρότυπα παραγωγής προς οντότητες μικρότερου μεγέθους, προς βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού, με την επανεξισορρόπηση των ορυκτών καυσίμων ή της πυρηνικής ενέργειας με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα «έξυπνα» κτίρια που μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια, τα έξυπνα δίκτυα (smart grids) κ.λπ., κινητοποιούν τις τεχνικές, τις τεχνολογίες αιχμής των πληροφοριών, την τεχνητή νοημοσύνη. Κατά την περίοδο προ-COVID-19 των υψηλών τιμών του πετρελαίου, οι επιχειρήσεις που διευθύνονταν από γυναίκες έτειναν να επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να λαμβάνουν υπόψη τις απειλές για το περιβάλλον Η στροφή προς μιααλλάζει τα πρότυπα παραγωγής προς οντότητες μικρότερου μεγέθους, προς βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού, με την επανεξισορρόπηση των ορυκτών καυσίμων ή της πυρηνικής ενέργειας με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα «έξυπνα» κτίρια που μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια, τα έξυπνα δίκτυα (smart grids) κ.λπ., κινητοποιούν τις τεχνικές, τις τεχνολογίες αιχμής των πληροφοριών, την τεχνητή νοημοσύνη. Κατά την περίοδο προ-COVID-19 των υψηλών τιμών του πετρελαίου, οι επιχειρήσεις που διευθύνονταν από γυναίκες έτειναν να επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να λαμβάνουν υπόψη τις απειλές για το περιβάλλον ( 24 ) . Το ποσοστό της δραστηριοποίησής τους στον τομέα βρισκόταν σε ανοδική πορεία, αν και εξακολουθεί να είναι χαμηλό στη μηχανική [28 %, σύμφωνα με τον IRENA (Διεθνής Οργανισμός ανανεώσιμων πηγών ενέργειας)]. Η αποσταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών από την απώλεια της αξίας της ενέργειας από συμβατικά ορυκτά καύσιμα λόγω της κρίσης ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την τάση αυτή.

4.2. Ο κόσμος της ενέργειας θεωρεί αυτές τις νέες, λιγότερο «βαριές» δραστηριότητες ως μεγάλη ανάγκη για ποικιλομορφία, για καινοτόμες δεξιότητες, για προφίλ που να αντιπροσωπεύουν όσο το δυνατόν περισσότερο την κοινωνία στο σύνολό της. Είναι αποδεκτό ότι η κοινωνία πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τις μεταβάσεις (δεδομένου ότι η ενεργειακή μετάβαση τροφοδοτείται από την ψηφιακή μετάβαση), τις ευκαιρίες που αυτές προσφέρουν και, πάνω απ’ όλα, το κόστος τους όσον αφορά τις θέσεις εργασίας και τις αναδιαρθρώσεις επιχειρήσεων ( 25 ) . Και για αυτό χρειάζονται γυναίκες και δεν είναι ακόμη πολλές.

4.3. Δεν έχουν ακόμη καθοριστεί τα κύρια χαρακτηριστικά για σταδιοδρομία στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για δύο πειρασμούς: 1) τον πειρασμό δημιουργίας μιας αντίστροφης ανισότητας, με περισσότερες γυναίκες από άνδρες στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας· 2) τον πειρασμό χρήσης της ενέργειας και των ψηφιακών μεταβάσεων για τη δημιουργία παγίδων χαμηλού μισθού σε έναν κλάδο που είναι υπερβολικά γυναικείος και παγίδων για τη σταδιοδρομία των γυναικών οι οποίες δεν θα μπορούν πλέον να σταδιοδρομήσουν σε παραδοσιακούς ενεργειακούς τομείς. Ζητεί εκ νέου να συμπεριληφθούν οι κλαδικές και επιχειρησιακές συμφωνίες για την ισότητα στο δεσμευτικό συμβατικό δίκαιο.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων ενός ατόμου είναι μια ατομική και συλλογική πρόκληση στην γηράσκουσα κοινωνία της Ευρώπης η οποία βρίσκεται σε μεγάλο ανταγωνισμό με τα ταλέντα άλλων εμπορικών δυνάμεων. Άνδρες και γυναίκες πρέπει να συνδυάζουν πολύ διαφορετικές δεξιότητες σε ένα ενεργειακό περιβάλλον ολοένα και πιο οριζόντιο που χρησιμοποιεί πλατφόρμες και δίκτυα. Οι μέθοδοι μάνατζμεντ τροποποιούνται. Ωστόσο, ο ψηφιακός αναλφαβητισμός παραμένει και πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για την εξάλειψή του σε ολόκληρη την ΕΕ. Το σημερινό έργο υλοποιείται στο πλαίσιο των ήδη καθιερωμένων δικαιωμάτων. Πρέπει να έχει αποτελέσματα το συντομότερο δυνατό. Women’s talents matter! (Τα ταλέντα των γυναικών είναι σημαντικά!)

5.2. Σε ποιο τομέα είναι δυνατή η ανέλιξη; «Οι γυναίκες θα διευρύνουν το απόθεμα των διαθέσιμων δεξιοτήτων» και «η πολυμορφία αποτελεί βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας» «Οι γυναίκες θα διευρύνουν το απόθεμα των διαθέσιμων δεξιοτήτων» και «η πολυμορφία αποτελεί βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας» ( 26 ) . Η τεχνητή νοημοσύνη, η χρήση των μαζικών δεδομένων (Big Data) έχουν διάσταση φύλου; Αυτός ο κλάδος είναι, σε μεγάλο βαθμό, ανοικτός, χωρίς να είναι γνωστές όλες οι εφαρμογές του· επίσης, είναι ένας κλάδος απαραίτητος για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες. Οι γυναίκες θα πρέπει να εκπαιδεύονται και να ενθαρρύνονται να επενδύουν σε αυτόν τον κλάδο, εξασφαλίζοντας στα νεαρά κορίτσια σε κολέγια, γυμνάσια και στους χώρους εργασίας σταδιοδρομία σε επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας.

5.3. Ενθάρρυνση και μέσα για τις γυναίκες προκειμένου να αναδειχθούν σε θέσεις ευθύνης. Η επιχείρηση, μεγάλη ή μικρή, οφείλει να ακολουθεί, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, μια δεοντολογία. Και γι ’αυτό, απευθυνόμαστε πρόθυμα στις γυναίκες, διότι οι δομές που αναπτύσσονται, προσανατολισμένες προς αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής ενέργειας, θα τείνουν να βελτιώνουν την ισότητα των φύλων στη λήψη αποφάσεων. Αναγνωρίζεται ότι τα κίνητρα των γυναικών είναι διαφορετικά από εκείνα των ανδρών και ότι οι μη τεχνικές δεξιότητες θα είναι πολύτιμες για τη λειτουργία της επιχείρησης. Για την ΕΟΚΕ, η αναγνώριση αυτή μπορεί να είναι θετική, αλλά μπορεί επίσης να αποτελεί παγίδα που να ευνοεί τη διατήρηση της προτέρας κατάστασης. Οι γυναίκες πρέπει να παραμείνουν σε επαγρύπνηση. Σε όλες τις περιπτώσεις, η ισότητα αποτελεί δικαίωμα και πρέπει να αντανακλά στη σταδιοδρομία και την αμοιβή τους, ανεξάρτητα από τις καταστάσεις κρίσης ή τα δημογραφικά προβλήματα.

5.4. Δημιουργία μιας «Ευρωπαϊκής Ακαδημίας ΕΤΜΜ» στο μοντέλο της Μπριζ, αλλά με εξελισσόμενη ποσόστωση

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δημιουργήσει, το συντομότερο δυνατό, στις Βρυξέλλες, μια ακαδημία μεταπτυχιακών σπουδών με την ονομασία «Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ» (27), η οποία θα περιλαμβάνει μια κατεύθυνση «Ενέργεια» όπου, αρχικά, η ποσόστωση των φοιτητριών να ανέρχεται στο 80 %, με στόχο να επιτευχθεί ισότητα μετά από λίγα χρόνια. Συνιστά να μην περιμένουμε να βρούμε την επιμονή μιας ομάδας όπως αυτή των Madriaga-Churchill-Spaak-De Gasperi που οραματίστηκαν το Κολέγιο της Ευρώπης της Μπριζ. Προτείνει όμως την υποβολή σχετικής πρότασης το συντομότερο δυνατόν στο Συμβούλιο.

5.4.1. Όπως και για το Κολέγιο της Μπριζ, τα κράτη μέλη θα εξασφαλίσουν την πρώτη επιλογή των επικρατέστερων φοιτητών και φοιτητριών και τη χρηματοδότησή τους μέσω υποτροφιών. Το γεγονός αυτό δεν εμποδίζει το Συμβούλιο να διαθέσει κονδύλια για την εν λόγω σχολή αριστείας. Η κατάρτιση που θα παρασχεθεί εκεί θα πρέπει να είναι σχεδόν αποκλειστικά προσανατολισμένη στην εκμάθηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων που χαρακτηρίζουν τους κλάδους ΕΤΜΜ, με κατευθύνσεις εφαρμοσμένων επιστημών και διεπιστημονικά προγράμματα, μεταξύ των οποίων και ένα αφιερωμένο στην ενέργεια. Αυτή η εμβληματική ακαδημία θα δώσει μια ευρωπαϊκή εικόνα αριστείας αδιακρίτως φύλου στα ενεργειακά επαγγέλματα, μια ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε όλες τις ανώτατες εθνικές σχολές και θα μπορούσε, επομένως, να διαδραματίσει υποδειγματικό ρόλο και να αποτελέσει σημαντικό μοχλό τόσο για την αύξηση του ποσοστού των γυναικών στα επαγγέλματα του κλάδου της ενέργειας όσο και για την προσέλκυση ταλέντων.

5.4.2. Όπως και το Κολέγιο της Ευρώπης, το οποίο έχει εγκαταστάσεις στην Μπριζ και στο Νατόλιν (Πολωνία), η Ακαδημία ΕΤΜΜ θα πρέπει να διαθέτει σχολές σε διάφορα σημεία της Ένωσης, οι οποίες να εργάζονται σε δίκτυο και να αξιοποιούν ήδη υφιστάμενες δομές σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως οι επιστημονικοί συνεργατικοί σχηματισμοί, για παράδειγμα η ΜΚΟ «EURO-CASE ( 28 ) » που συγκεντρώνει τις εθνικές ακαδημίες μηχανικής, εφαρμοσμένων επιστημών και τεχνολογίας από 21 ευρωπαϊκές χώρες, ή το EIT-InnoENergy ( 29 ) , το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, μέρος του προγράμματος Ορίζων 2020 και αφιερωμένο στην προώθηση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της εκπαίδευσης στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης και της βιώσιμης ενέργειας, στο οποίο συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, επιχειρηματίες και ερευνητικά ιδρύματα ( 30 ) σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα.

5.4.3. Σε συνδυασμό με την Πύλη δημόσιων δεδομένων ( 31 ) , της ΕΕ, τα οποία είναι δωρεάν και μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, η ΕΕ θα διαθέτει ένα ισχυρό και αξιοζήλευτο εργαλείο, με τη συμμετοχή γυναικών και ανδρών, το οποίο θα λειτουργεί ως γέφυρα με τις βιομηχανίες και τα ερευνητικά κέντρα. Όλες οι σχολές αριστείας αναβαθμίζουν τις περιοχές στις οποίες βρίσκονται. Η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη αίγλη.

5.5. Ανάπτυξη των «Ομάδων Ενέργεια-Ευρώπη» («Teams Énergie-Europe»)

Διάφορες ενώσεις (32) εργάζονται ήδη ενεργά για να αλλάξουν τη νοοτροπία των νέων γυναικών, ώστε να μπορούν να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας σταδιοδρομίας στον κλάδο της ενέργειας. Γυναίκες με διευθυντικές θέσεις στον κλάδο αυτό συναντώνται και διοργανώνουν δράσεις με ομάδα στόχο μαθήτριες λυκείου και φοιτήτριες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, προκειμένου να παρουσιάσουν το επάγγελμά τους και την ποικιλία των επαγγελμάτων του κλάδου της ενέργειας. Στην Πολωνία, ένα πείραμα γνωστό ως «Girl at the Polytechnic» (33) (Κορίτσια στο Πολυτεχνείο) είχε πολύ καλά αποτελέσματα. Στόχος ήταν να ενθαρρυνθούν οι γυναίκες να φοιτήσουν στα τεχνικά λύκεια και να σπάσουν τα στερεότυπα με διάφορες δράσεις, κυρίως τις ημέρες ελεύθερης εισόδου στα τεχνικά ιδρύματα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ζωτικής σημασίας να συστηματοποιηθεί η προσέγγιση αυτή μέσω άμεσης ανταλλαγής σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τις «Ομάδες Ενέργεια-Ευρώπη» (Teams Énergie-Europe). Σε όλα τα κράτη μέλη, κατά την εισαγωγή του ευρώ, ομάδες εθελοντών, υπό την ευθύνη των τοπικών αντιπροσωπειών της Επιτροπής, προσφέρθηκαν να μιλήσουν με τους πολίτες για να τους εξηγήσουν τις αλλαγές που επρόκειτο να προκληθούν από την άφιξη του κοινού νομίσματος.

5.5.1. Αντίστοιχα, Ομάδες «Ενέργεια-Ευρώπη» θα μπορούσαν να συζητήσουν με φοιτήτριες και να τους εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν η έρευνα, η τεχνολογία, ο εφοδιασμός, τα διευρωπαϊκά δίκτυα, ο καθορισμός των τιμών, τα ρυθμιστικά συστήματα, οι αγορές ενέργειας καθώς και να τους παρουσιάσουν όλες τις ενδεχόμενες θέσεις εργασίας.

5.5.2. Αυτές οι ομάδες που θα κληθούν να παρουσιάσουν στις μαθήτριες και στις φοιτήτριες τα επαγγέλματα του μηχανικού και του τεχνικού και να τις εμπνεύσουν για μια μελλοντική επιλογή σταδιοδρομίας, θα πρέπει να μπορούν να αναφέρονται σε γυναικεία πρότυπα και να αποδεικνύουν ότι αυτά τα επαγγέλματα (που αποκαλούνται «ανδρικά») είναι ανοιχτά στις γυναίκες.

5.5.3. Σε επαγγελματικό επίπεδο, οι ομάδες αυτές θα μπορούσαν να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές, να διαμορφώνουν συνδέσμους και ανταλλαγές με άλλα δίκτυα και ενώσεις στην ΕΕ. Οι άνδρες συμμετέχουν επίσης. Συγκεκριμένα, παρέχουν συμβουλές και καθοδήγηση. Όμως, στην περίπτωση αυτή οι γυναίκες, ως πρότυπο, μπορούν να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο γυναικών, το οποίο να αποτελεί μέρος ενός ευρωπαϊκού ταμείου που θα λαμβάνει χρηματοδότηση και θα λειτουργεί ως σύνδεσμος με την Ευρωπαϊκή Ακαδημία ΕΤΜΜ.

5.6. Στο επίπεδο των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, θα πρέπει να ενισχυθεί η εξέλιξη που έχει ήδη αρχίσει, με την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών έως ότου επιτευχθεί ισότητα μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών ενέργειας ( 34 )

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) https://beijing20.unwomen.org/en/about

(2) «Women, Gender Equality and the Energy Transition in the EU» (Οι γυναίκες, η ισότητα των φύλων και η ενεργειακή μετάβαση στην ΕΕ), μελέτη κατόπιν αιτήματος της επιτροπής FEMM (Μάιος 2019) https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608867/IPOL_STU(2019)608867_EN.pdf.

(3) COM(2020) 152 final, 5.3.2020, Μια Ένωση ισότητας: στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025.

(4) EIGE, Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Vilnius, Gender and Energy» (Φύλο και ενέργεια).

(5) Στατιστική υπηρεσία της Κροατίας, τομέας της ενέργειας (εκτός πετρελαϊκού κλάδου). https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/09-02-01_12_2019.htm.

(6) ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών αριθ. 5, 7 και 8. Joy Clancy, Πανεπιστήμιο Twente, «Give women a chance: engendering the energy supply chain» (Δώστε μια ευκαιρία στις γυναίκες: δημιουργώντας την αλυσίδα ενεργειακού εφοδιασμού).

(7) EIGE, Gender Equality Index (δείκτης ισότητας των φύλων).

(8) ΕΕ C 341 της 21.11. 2013, σ. 21.

(9) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ, TEN/707 (βλ. σελίδα 93 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

(10) Βλ. ενημερωτική έκθεση ΕΟΚΕ με θέμα «Αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης — Η κοινωνική και κοινωνική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης», εισηγητής: Christophe Quarez, Ιούλιος 2020.

(11) http://www.unido.org/fileadmin/user_media_upgrade/What_we_do/Topics/Women_and_Youth/Guide_on_Gender_Mainstreaming_ ECC.pdf.

(12) Βλ. σελίδα 10 (2016). Διατίθεται στη διεύθυνση Gender Mainstreaming Platform > Policy Areas > Energy http://eurogender.eige.europa.eu.

(13) http://www.yellowwindow.be/genderinresearch/down-loads/YW2009_GenderToolKit_field4_Energy_001.pdf

(14) https://www.edfpulseandyou.fr/autres-themes/industrie-feminin/

(15) #EnEnergiaNoSinMujeres, μανιφέστο υπογεγραμμένο από 57 ενώσεις στην Ισπανία.

(16) Βλ. Chancengleichheit zwischen Frauen and Männern in der Energiebranche [(Η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στον τομέα της ενέργειας), Μελέτη για το υπουργείο της Αυστρίας, Οκτώβριος 2016.], μελέτη που διεξήχθη από την Αυστριακή Εταιρεία Περιβάλλοντος και Τεχνολογίας (ÖGUT) για το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Γεωργίας, Δασών, Περιβάλλοντος και Διαχείρισης Υδάτων της Αυστρίας, Οκτώβριος 2016.

(17) Κωνσταντινούπολη κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου συνεδρίου για το πετρέλαιο, 2017, που διοργανώθηκε από την Boston consulting group (BCG).

(18) https://www.iaea.org/newscenter/news/women-in-the-nuclear-field-share-their-stories-at-international-womens-day-event

(19) IEG: Industries Électriques et Gazières (Επιχειρήσεις Ηλεκτρισμού και Αερίου).

(20) Πρωτοβουλία «Steel women»

(21) https://www.cigre.org/GB/community/women-in-engineering

(22) https://www.ilo.org/global/topics/equality-and-discrimination/epic/lang--en/index.htm (ΕΕ C 110, της 22.3.2019, σ. 26, ΕΕ C 262, της 25.7.2018, σ. 101).

(23) https://sgeieg.fr/actualites/accord-relatif-a-egalite-professionnelle-entre-les-femmes-et-les-hommes-2019-2023

(24) https://escholarship.org/

(25) Αυτές οι γραμμές που γράφονται εν μέσω της κρίσης του κορονοϊού ίσως να μην είναι πλέον σημαντικές μετά την κρίση.

(26) Cercle InterElles.

(27) Επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά. Βλ. «Energie, l’Europe en réseaux» («Ενέργεια, η Ευρώπη σε δίκτυα»), του Michel Derdevet, Λέκτορα IEP-Paris.

(28) Euro-CASE, European Council of Applied Sciences, Technologies and Engineering, www.euro-case.org, https://www.euro-case.org/about-us/mission-and-governance/

(29) EIT-InnoEnergy, innoenergy.com.

(30) Βλ.«Energie, l’Europe en réseaux»(«Ενέργεια, η Ευρώπη σε δίκτυα»), του M. Derdevet, Λέκτορα IEP-Paris, Γενικού Γραμματέα και μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής του δικτύου ENEDIS.

(31) data.europa.eu: Πύλη δημόσιων δεδομένων της ΕΕ.

(32) Το δίκτυο Énergies de femmes EDF· women4energy.eu (innoenergy/EIT, led by Steinbeis 2i GmbH); ellesbougent.com; http://www.interelles.com/colloques-interelles/actes-complets-du-colloque-2019: διάσκεψη με θέμα «L’IA a-t-elle un sexe?» [(«Η τεχνητή νοημοσύνη έχει φύλο;»].

(33) Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2007. Το ποσοστό των κοριτσιών στα πολυτεχνεία αυξήθηκε από 30,6 % σε 36 %. http://www.dziewczynynapolitechniki.pl/pdfy/raport-kobiety-na-politechnikach2019.pdf.

(34) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Στρατηγική για την ισότητα των φύλων» (SOC/633), εισηγήτρια: Giulia Barbucci, συνεισηγήτρια: Indre Vareikyté, Ιούλιος 2020 (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 77).