Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής: Μία βόρεια διάσταση για τις πολιτικές της Ένωσης"

(1999/C 374/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

έχοντας υπόψη την "Ανακοίνωση της Επιτροπής: Μία βόρεια διάσταση για τις πολιτικές της Ένωσης" (COM(98) 589 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 10ης Μαρτίου 1999, σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ, παράγραφος 4, της Συνθήκης ΕΚ, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 1 "Περιφερειακή πολιτική, διαρθρωτικά ταμεία, οικονομική και κοινωνική συνοχή, διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 30 Ιουνίου 1999 (CdR 107/99 rev. 1) (εισηγητές: οι κ.κ. Markku Kauppinen (FIN/ELDR) και Jorma Virtanen (FIN/SPE)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με την "Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Βορρά για τη διαμεθοριακή συνεργασία Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ρωσικής Ομοσπονδίας και περιοχής της θάλασσας των Μπάρεντς" (CdR 10/96 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με την "Παρούσα και μέλλουσα πολιτική της ΕΕ για την περιοχή της Βαλτικής και ιδιαίτερα τις τοπικές και περιφερειακές πτυχές της" (CdR 141/96 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με τη "Χωροταξία στην Ευρώπη" (CdR 340/96 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με τη "Διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία των οργανώσεων τοπικής αυτοδιοίκησης" (CdR 145/98 fin)(4)·

έχοντας υπόψη την έκθεση δραστηριοτήτων της 28.7.1997 της ΓΔ XVI της Επιτροπής που υποβλήθηκε κατά την πρώτη διάσκεψη κορυφής για τη βόρεια διάσταση που πραγματοποιήθηκε στο Rovaniemi στις 18 Μαρτίου 1997·

έχοντας υπόψη την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη νέα γεωργική στρατηγική στην Αρκτική (1999)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με "Μία βόρεια διάσταση για τις πολιτικές της Ένωσης"·

υιοθέτησε κατά την 30ή σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Ιστορικό

Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει με ικανοποίηση ότι, με βάση τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στη σύνοδο ολομέλειάς της της 12ης Ιουνίου 1996, η Επιτροπή προέβη στη λήψη μέτρων για τον προσδιορισμό της βόρειας διάστασης στις πολιτικές της ΕΕ.

Η πρωτοβουλία που ανέλαβε η φινλανδική κυβέρνηση στις 12 Δεκεμβρίου 1999, και οι σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αποτέλεσαν τη βάση της πρότασης της ΕΤΠ για να διατυπώσει τον ορισμό της βόρειας διάστασης που πρέπει να ληφθεί υπόψη στις πολιτικές της Ένωσης.

1. Εισαγωγή: ο σχηματισμός της βόρειας διάστασης

1.1. Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε νέα μορφή στη βόρεια διάσταση της Ένωσης. Η περιοχή διαφέρει σημαντικά από κλιματολογική, χωροταξική, οικονομικο-γεωγραφική και γεωπολιτική άποψη από τις άλλες περιοχές της ΕΕ. Οι βόρειες περιοχές είναι αραιοκατοικημένες και με μακρινές αποστάσεις, πράγμα που δίνει στις τοπικές και περιφερειακές αρχές της περιοχής αυτής ξεχωριστό χαρακτήρα από την υπόλοιπη Ευρώπη.

1.2. Από γεωγραφική άποψη, η έννοια της βόρειας διάστασης περικλείει εδάφη που αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που επικρατούν εκεί. Οι περιφερειακές περιοχές του Βορρά βρίσκονται μακριά από το κέντρο της Ένωσης, γεγονός που συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες για τους φορείς που αναπτύσσουν δραστηριότητες σ' αυτές. Από την άλλη πλευρά οι φυσικές και κλιματολογικές συνθήκες είναι δύσκολες και δεν ευνοούν την παραγωγή. Όλοι αυτοί οι παράγοντες προκαλούν καθυστέρηση στην οικονομική ανάπτυξη των εν λόγω περιφερειών, σε σύγκριση με πιο εύπορες περιφέρειες της Ένωσης, με συνέπεια η συμμετοχή τους στις κοινοτικές αγορές να απαιτεί περισσότερους πόρους και ενισχύσεις από ό,τι άλλες περιφέρειες που εμφανίζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη. Όσον αφορά τις πολιτικές της ΕΕ, τίθεται το ερώτημα πώς θα ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες της βόρειας διάστασης, όχι μόνο στην εξωτερική, αλλά και στην εσωτερική πολιτική της ΕΕ.

1.3. Η προσχώρηση της Αυστρίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας επηρέασε σημαντικά τη γεωπολιτική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που θα συμβεί και με την επικείμενη διεύρυνση. Η ένταξη της Φινλανδίας είχε ως συνέπεια να έχει η ΕΕ 1300 χλμ. κοινά σύνορα με την ομοσπονδία της Ρωσίας. Πρόκειται δε για μία μοναδική μεθόριο λόγω της μεγάλης διαφοράς του βιοτικού επιπέδου, της πολιτιστικής σημασίας, των φυσικών πόρων και των περιβαλλοντικών προβλημάτων της ΒΔ Ρωσίας. Η περιοχή αυτή είναι και ισχυρή και προβληματική και πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την περιφερειακή ανάπτυξη. Το ειδικό ερώτημα που τίθεται για τις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ σχετικά με τη βόρεια διάσταση είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αναπτυχθεί η διασυνοριακή συνεργασία της ΕΕ στη μεθόριο με τη Ρωσία.

1.4. Ωστόσο η γειτνίαση και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΒΔ Ρωσίας και της ΕΕ είναι σημαντική για ολόκληρη της ΕΕ, κυρίως όσον αφορά τις πολιτικές στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας καθώς και για την εξάλειψη των εμπορικών φραγμών.

1.5. Παράλληλα με τη Μάλτα και την Κύπρο, η επόμενη διεύρυνση της ΕΕ θα είναι προς Ανατολάς και προς Βορρά και, κατά συνέπεια, οι χώρες της Βαλτικής και η Βαλτική Θάλασσα θα περιέλθουν στην επικράτεια της ΕΕ. Η Βαλτική θα γίνει εσωτερική θάλασσα της ΕΕ. Η στρατηγική που έχει εφαρμοστεί στη Μεσόγειο θεωρείται αναγκαία και για το Βορρά εφόσον η Φινλανδία και τα νέα κράτη μέλη θα έχουν κοινά σύνορα με τη Ρωσία και με πολλά κράτη της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών.

1.6. Η βόρεια διάσταση έχει προβληθεί σε πολλές κοινές πολιτικές. Οι παράγοντες της αραιοκατοίκησης και των κλιματολογικών συνθηκών της βόρειας διάστασης επισημάνθηκαν κατά τις διαπραγματεύσεις ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας. Στις περιοχές αυτές έχουν χορηγηθεί ενισχύσεις στο πλαίσιο της περιφερειακής, διαρθρωτικής και γεωργικής πολιτικής, βάση των οποίων είναι η απομακρυσμένη θέση, η δριμύτητα του κλίματος, η αραιοκατοίκηση καθώς και η διασυνοριακή συνεργασία με τη Ρωσία. Κατά τη λήψη αποφάσεων την άνοιξη του 1999 στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης 2000 εξασφαλίζεται η συνέχιση των αποφάσεων που αφορούν τη βόρεια διάσταση.

1.7. Ο ρόλος των βόρειων περιοχών έχει γίνει σημαντικότερος κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Στο μεταξύ, η συνεργασία στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας και της Θάλασσας των Μπάρεντς αποτελεί υπόδειγμα περιφερειακής συνεργασίας στην Ευρώπη και καλύπτει σχεδόν το σύνολο των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών τομέων.

2. Βόρειες περιφέρειες και ιδιαίτερες συνθήκες

2.1. Η έννοια της βόρειας διάστασης καλύπτει την ακόλουθη ζώνη: την Ισλανδία, δυτικά, τη Βορειοδυτική Ρωσία, τις θάλασσες της Νορβηγίας, Μπάρεντς και Κάρα στο Βορρά έως τη νότια ακτή της Βαλτικής. Η έννοια της βόρειας διάστασης νοείται ότι γεωγραφικά περιλαμβάνει τις χώρες της Βαλτικής και τις βορειοδυτικές ρωσικές περιοχές καθώς και το Καλινινγκράντ.

2.2. Η έκταση της Σουηδίας και της Φινλανδίας είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την έκταση των άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Η συμμετοχή των χωρών αυτών στην έκταση της ΕΕ είναι 800000 km2. Οι βόρειες περιοχές αποτελούν το 2,5 % της γεωργίας και καλύπτουν το 38 % της δασικής έκτασης της ΕΕ.

2.3. Η μέση πυκνότητα του πληθυσμού των κρατών μελών της ΕΕ είναι 115 κάτοικοι ανά km2. Τα βορειότερα σημεία είναι η περιοχή Norrbotten στη Σουηδία και η περιοχή Lappi στη Φινλανδία έχοντας η καθεμιά έκταση 100000 km2. Η ζώνη αυτή είναι κατά συνέπεια μεγαλύτερη σε έκταση από ό,τι το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο, η Ολλανδία, η Δανία και η Ιρλανδία μαζί. Η μέση πυκνότητα του πληθυσμού των χωρών αυτών είναι 184 κάτοικοι ανά km2, ενώ η αντίστοιχη των δύο βόρειων νομών της Φινλανδίας και της Σουηδίας είναι μόνο 2 κάτοικοι ανά km2. Η αραιοκατοίκηση σημαίνει συρρίκνωση της τοπικής αγοράς και μακρινές αποστάσεις για τις εξαγωγές, πράγμα που περιορίζει την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων. Επίσης οι δαπάνες συντήρησης των παρεχόμενων στους πολίτες δημόσιων και βασικών υπηρεσιών αυξάνονται αναπόφευκτα πολύ περισσότερο από ό,τι στις πυκνοκατοικημένες περιοχές.

2.4. Η περίοδος βλάστησης στον 60o παράλληλο είναι περίπου 170 ημέρες το χρόνο, και στα βορειότερα σημεία της Ένωσης μόνο 130 ημέρες περίπου. Στις αρκτικές και υπερβόρειες περιοχές εντάσσονται η Φινλανδία, το βορείως της Στοκχόλμης τμήμα της Σουηδίας, μέρη της Σκωτίας και κάποιες περιοχές των Άλπεων όπου το άθροισμα της ετήσιας θερμοκρασίας είναι μεταξύ 1300 και 400 βαθμών Κελσίου. Οι δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες για τη γεωργία των χωρών αυτών συντομεύουν την περίοδο βλάστησης και βοσκής και δημιουργούν μόνιμα προβλήματα ανταγωνισμού. Εξάλλου πέραν τούτου η μικρή πληθυσμιακή βάση, η απομόνωση και η σπανιότητα των βοσκοτόπων αυξάνουν τις δαπάνες παραγωγής. Τα πλεονεκτήματα της γεωργίας των βόρειων περιοχών είναι η καθαρότητα του περιβάλλοντος, οι ιδιαίτερες συνθήκες βλάστησης, ο περιορισμένος αριθμός κατοικιδίων, οι βιώσιμες μέθοδοι μέριμνας τόσο από δεοντολογικής απόψεως όσο και από απόψεως προστασίας των ζώων καθώς και η μειωμένη χρήση αντιβιοτικών και φυτοφαρμάκων.

2.5. Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας σήμανε τη σημαντική αύξηση των δασικών πόρων της ΕΕ η οποία κατέστη πλέον αυτάρκης στην παραγωγή ξυλείας. Η Ένωση διαθέτει μία νέα βόρεια δασική ζώνη κωνοφόρων, όπου η ανανέωση των δασών και η βιώσιμη εκμετάλλευση υπήρξε ο πυλώνας της περιφερειακής και εθνικής οικονομίας. Σε αυτές τις περιφέρειες εντάσσονται και οι τελευταίες παρθένες ζώνες της Δυτικής Ευρώπης, η αξία των αγροτικών δραστηριοτήτων των οποίων είναι επίσης σημαντική σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.6. Η φύση του Βορρά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη και ευάλωτη αλλά πλούσια σε φυσικούς πόρους.

2.7. Στο πλαίσιο των συνθηκών που επικρατούν στις βόρειες χώρες κατά τη χωροταξία και την κατασκευή κτιρίων καθώς και στα τεχνικά δίκτυα συντήρησης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κλιματολογικές συνθήκες, πράγμα που αυξάνει τις δαπάνες. Οι δαπάνες θέρμανσης καθώς και τα μειονεκτήματα που συνεπάγονται οι μεταφορές το χειμώνα περιορίζουν στις βόρειες χώρες τις δυνατότητες άσκησης οικονομικών δραστηριοτήτων τόσο των ιδιωτών όσο και των επιχειρήσεων. Οι σκληρές κλιματολογικές συνθήκες συνέβαλλαν κυρίως στα βόρεια τμήματα της Σουηδίας και της Φινλανδίας στη δημιουργία τεχνογνωσίας, προτύπων δράσης και τεχνικών η προσαρμογή των οποίων ενδέχεται να δώσει λύσεις και σε άλλες περιοχές που αντιμετωπίζουν δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες. Ιδιαίτερα οι βόρειες περιοχές της Σουηδίας και της Φινλανδίας αποτελούν εκ φύσεως ένα καλό εργαστήριο για την επίλυση των ειδικών προβλημάτων των βόρειων περιοχών και για την ανάπτυξη τεχνογνωσίας.

2.8. Η θαλάσσια ναυσιπλοΐα το χειμώνα αποτελεί έναν ακόμη ιδιαίτερο τομέα. Για παράδειγμα, το μεγαλύτερο τμήμα εξαγωγών της Φινλανδίας πραγματοποιείται δια θαλάσσης. Για να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία των μεταφορών απαιτείται η ύπαρξη και η χρήση αποτελεσματικών παγοθραυστικών.

2.9. Οι περιοχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας που συνορεύουν άμεσα με την ΕΕ είναι η πόλη της Αγίας Πετρούπολης (4,8 εκατ. κάτοικοι), η περιοχή (oblast) του Λένινγκραντ που την περιβάλλει (1,7 εκατ. κάτοικοι), η Δημοκρατία της Καρελίας (750000 κάτοικοι) καθώς και η περιοχή του Murmansk (1,1 εκατ. κάτοικοι). Στη ζώνη αυτή συμπεριλαμβάνεται και η περιοχή του Arkhagelsk (1,6 εκατ. κάτοικοι) που συνορεύει με την περιοχή του Murmansk. Αυτές οι παραμεθόριες βορειοδυτικές περιοχές έχουν συνολικά σχεδόν 10 εκατομμύρια κατοίκους, πράγμα το οποίο αντιπροσωπεύει το 6,7 % του συνολικού πληθυσμού της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Στη Ρωσία υπάγεται επίσης και η επαρχία του Κάλιγκραντ με 913000 κατοίκους η οποία βρίσκεται στην ακτή της Βαλτικής μεταξύ Λιθουανίας και Πολωνίας.

2.10. Η περιοχή του πολικού κύκλου διαιρείται σε βόρεια και υπερβόρεια. Σε αυτή την αχανή περιοχή κατοικούν διάφορες από οικονομική άποψη ομάδες, υπολογίζονται δε σε 600000 έως 800000κατοίκους του γηγενούς πληθυσμού: κυνηγοί-ψαράδες, κυνηγοί-εκτροφείς ταράνδων καθώς και μεγάλες ομάδες αλιέων. Ο παραδοσιακός τρόπος ζωής αυτών των φυλών αφηγείται εν μέρει την προσαρμογή του ανθρώπου στις φυσικές συνθήκες. Οι αυτόχθονες πληθυσμοί του Βορρά ζουν από καταβολής κόσμου από τους ανανεώσιμους φυσικούς πόρους που προέρχονται από τη γεωργία, την αλιεία και τον πάγο.

3. Φυσικοί πόροι και δίκτυα ενέργειας

3.1. Οι βόρειες περιφέρειες της Ευρώπης έχουν σημαντικούς φυσικούς πόρους με τεράστιες οικονομικές δυνατότητες. Οι φυσικοί πόροι σχηματίζονται από παρθένα δάση, κοιτάσματα ορυκτών, πετρέλαιο, φυσικό αέριο και αλιεύματα.

3.2. Η εξάρτηση της ΕΕ από την εισαγωγή ενέργειας αυξάνεται. Το έτος 2020 η ΕΕ θα εισάγει πάνω από το 70 % των αναγκών της σε φυσικό αέριο και πάνω από το 90 % σε πετρέλαιο. Τούτο καθιστά αναγκαία τη διαφοροποίηση των δικτύων και των πηγών παραγωγής ενέργειας της ΕΕ. Η κατάσταση δείχνει τη σημασία που έχει η στρατηγική για της πηγές ενέργειας που βρίσκονται στη ΒΔ Ρωσία. Η ΕΕ είναι ήδη ο κυριότερος αγοραστής ενέργειας και πρώτων υλών της Ρωσίας.

3.3. Η βιώσιμη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της ΒΔ Ρωσίας προϋποθέτει ευρεία ερευνητική δράση καθώς και σημαντική συμμετοχή της διεθνούς χρηματοδότησης για την ανανέωση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων παραγωγής και την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων.

3.4. Καθοριστικής σημασίας για τη διάρθρωση των ενεργειακών δικτύων είναι η δημιουργία ευρέος και επαρκούς δικτύου φυσικού αερίου. Όσον αφορά την ανάπτυξη του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, το βάρος πρέπει να δοθεί στη Βαλτική και στην ΒΔ Ρωσία. Επίσης θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς και την προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων και εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Τα μέτρα αυτά είναι απαραίτητα για τη βελτίωση της απασχόλησης του τοπικού πληθυσμού και για τη μείωση των δαπανών.

4. Ασφάλεια

4.1. Στόχος της αυξανόμενης συνεργασίας των βόρειων περιφερειών είναι η αύξηση της ασφάλειας σε πολιτικό, κοινωνικό και στρατιωτικό επίπεδο. Η αύξηση της ασφάλειας είναι καθοριστικής σημασίας για τους τοπικούς πληθυσμούς.

4.2. Το άνοιγμα των συνόρων και η συνεργασία έχουν συμβάλει επίσης στην αύξηση της εγκληματικότητας. Η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος είναι από πλευράς συνεργασίας πολιτών και επιχειρήσεων ιδιαίτερα σημαντική στο Βορρά. Επίσης η χρήση των ναρκωτικών είναι ένα πρόβλημα που οξύνεται στα βόρεια τμήματα της Ευρώπης.

4.3. Η διαφορά του βιοτικού επιπέδου μεταξύ της ΕΕ και των περιοχών που συνορεύουν με τη Ρωσία δημιουργεί προβλήματα τόσο από άποψη δημόσιας υγείας όσο και από άποψη κοινωνικής ευημερίας. Για τους κατοίκους των παραμεθόριων περιοχών με τη Ρωσία, είναι καθοριστικής σημασίας η ανάπτυξη των υπηρεσιών στον τομέα της δημόσιας υγείας, δεδομένου ότι η ανάπτυξή τους αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ενίσχυση της κοινωνικής σταθερότητας.

5. Περιβάλλον

5.1. Το περιβάλλον στις βόρειες περιοχές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο. Δυστυχώς σε πολλά μέρη της ΒΔ Ρωσίας, της Βαλτικής και του πολικού κύκλου υπάρχει σημαντική μόλυνση του περιβάλλοντος. Αυτή οφείλεται κυρίως στην εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, στη χρήση φυτοφαρμάκων στη γεωργία, στη μη επεξεργασία και στη μεταφορά αποβλήτων. Ο τοπικός πληθυσμός θίγεται άμεσα από τα προβλήματα αυτά.

5.2. Η πυρηνική ασφάλεια και η προστασία από την ακτινοβολία απασχολεί όλη την Ευρώπη. Το κυριότερο πρόβλημα είναι οι μη επαρκώς ασφαλείς πυρηνικές εγκαταστάσεις. Συχνά επίσης οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας και αποθήκευσης των ραδιενεργών αποβλήτων και των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων είναι ανεπαρκείς.

5.3. Μία θετική πτυχή μπορεί να αποδειχτεί η συνεργασία για το περιβάλλον των βόρειων περιοχών υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Υπουργών των Βόρειων Χωρών, η αποκαλούμενη διαδικασία του Ροβανίεμι, η οποία εφαρμόζεται ήδη από το 1990. Εξάλλου τα περιβαλλοντικά θέματα κατέχουν πρωταρχική θέση στη συνεργασία Βαλτικής-Μπάρεντς.

5.4. Σημαντικό είναι, επίσης, το έργο της Επιτροπής Προστασίας του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος της Βαλτικής, της Helcom. Στις δραστηριότητές της συμμετέχουν όλα τα κράτη που βρέχονται από τη Βαλτική, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

6. Δίκτυα μεταφοράς και χωροταξία

6.1. Από οικονομική και λειτουργική άποψη το πρόβλημα των βόρειων περιοχών της Ευρώπης συνίσταται στην απόσταση από τις κεντρικές περιοχές της ΕΕ. Για το λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική η δημιουργία καλών μεταφορικών δικτύων της Βόρειας Ευρώπης με τις υποδομές μεταφορών της υπόλοιπης Ευρώπης. Μεγάλο πρόβλημα στις βόρειες χώρες της Ευρώπης είναι οι κακές συνδέσεις Ανατολής-Δύσης. Κατά συνέπεια, η ΕΕ αναπτύσσει περαιτέρω την έννοια των Διευρωπαϊκών Δικτύων (TEN).

6.2. Η ευρωαρκτική περιφέρεια μεταφορών των Μπάρεντς αποτελεί ένα από τα νέα σχέδια, με τα οποία επιδιώκεται να αναπτυχθεί η σύνδεση Ανατολής-Δύσης. Οι διάδρομοι του Arkhagelsk και των Μπάρεντς αποτελούν τμήμα του σχεδίου αυτού. Ιδιαίτερο βάρος πρέπει να δοθεί και στις αεροπορικές μεταφορές, η έλλειψη των οποίων δυσκολεύει κυρίως την ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των επαγγελματικών κλάδων. Πέρα από την περιοχή σύνδεσης Βαλτικής και του τριγώνου των σκανδιναβικών χωρών υπάρχουν πολλά άλλα σχέδια που πρέπει να αναπτυχθούν. Από την άλλη πλευρά η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων και η λειτουργική προσαρμογή των δικτύων είναι πολύ σημαντική για τις βόρειες περιοχές.

6.3. Οι μεγάλες αποστάσεις, η περιφερειακή θέση, ο κεντρικός ρόλος των θαλάσσιων μεταφορών στο εμπόριο και η ανάγκη ταχείων συνδέσεων επιβάλλουν ιδιαίτερες ειδικές απαιτήσεις στη βόρεια διάσταση και πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο κατά την ανάπτυξη του δικτύου ΤΕΝ όσο και κατά την εκμετάλλευση της τεχνολογίας των πληροφοριών.

6.4. Η βόρεια διάσταση θα πρέπει να ληφθεί σαφώς υπόψη στο μέλλον, κατά την υλοποίηση του προγράμματος που καταρτίσθηκε πρόσφατα σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για θέματα χρήσης γης στην Ευρώπη (ΣΑΚΧ, Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου). Τούτο αφορά ιδιαίτερα τα δίκτυα μεταφορών και τα δίκτυα ενέργειας. Η πολιτική για τη βόρεια διάσταση θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί επίσης για να συμβάλει στη δημιουργία μιας πολυκεντρικής, ανταγωνιστικής περιφέρειας σ' αυτή τη ζώνη.

7. Εμπορικά εμπόδια

7.1. Τα εμπόδια που υπάρχουν μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας είναι διαρθρωτικής και τεχνικής φύσεως, παραδοσιακής φύσεως του διασυνοριακού εμπορίου, πολιτιστικής και εκπαιδευτικής φύσεως καθώς και εμπόδια που οφείλονται στην εγκληματικότητα.

7.2. Ένα από τα σημαντικότερα διαρθρωτικά εμπόδια είναι η έγκυρη ενημέρωση των οικονομικών φορέων. Για το λόγο αυτό στη Ρωσία είναι μεγάλοι οι κίνδυνοι και υψηλές οι δαπάνες μεταφοράς.

7.3. Στη Ρωσία δεν υπάρχει νομοθεσία που να καθιστά δυνατή στην πράξη την πώληση, την αγορά και την υποθήκευση γης.

7.4. Το κύριο πρόβλημα κατά το σχεδιασμό τόσο της βραχυπρόθεσμης όσο και της μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης στη Ρωσία συνίσταται στο ότι δεν είναι σε θέση να δώσει εγγυήσεις για τις πιστώσεις. Το ασαφές δίκαιο όσον αφορά την ιδιοκτησία και η έλλειψη καταχώρισης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας καθιστά αδύνατη την ιδιοκτησία. Οι πιθανές εγγυήσεις κάλυψης των εξωτερικών δανείων είναι πολύ περιορισμένες.

7.5. Οι υπερβολικές απαιτήσεις της Ρωσίας όσον αφορά τα υποδείγματα και την πιστοποίηση δυσχεραίνουν το εμπόριο. Εξάλλου οι δαπάνες για την πιστοποίηση μπορεί να είναι υπερβολικά υψηλές και να ξεπερνούν τις προβλέψεις.

7.6. Τα σημαντικότερα παραδοσιακά εμπόδια στο διασυνοριακό εμπόριο είναι οι δαπάνες και οι χρονοβόρες τελωνειακές διαδικασίες, οι υπερβολικές πληρωμές, η δύσκολη διέλευση των συνόρων και οι συνεχώς μεταβαλλόμενες τιμές.

8. Γεωγραφική οριοθέτηση και υφιστάμενα όργανα συνεργασίας

8.1. Η έννοια της βόρειας διάστασης καλύπτει γεωγραφικά την ακόλουθη ζώνη: την Ισλανδία, δυτικά, τη Βορειοδυτική Ρωσία, τις θάλασσες της Νορβηγίας, Μπάρεντς και Κάρα στο Βορρά έως τη νότια ακτή της Βαλτικής.

8.2. Τα σπουδαιότερα όργανα συνεργασίας αυτών των περιοχών είναι το Συμβούλιο Υπουργών της Βαλτικής, το Ευρωαρκτικό Συμβούλιο των Μπάρεντς, το Συμβούλιο Υπουργών των Βόρειων Χωρών, το Συμβούλιο της Αρκτικής και η Επιτροπή Προστασίας του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος της Βαλτικής. Ως παράδειγμα διμερούς συνεργασίας μπορεί να αναφερθεί η κυβερνητική ομάδα εργασίας για την ανάπτυξη συνεργασίας γειτονικών περιοχών μεταξύ της Φινλανδίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην οποία εκπροσωπούνται επίσης οι παραμεθόριες επαρχίες.

8.3. Σε περιφερειακό επίπεδο τα σημαντικότερα όργανα συνεργασίας είναι η υποπεριφερειακή συνεργασία των χωρών της Βαλτικής, το Περιφερειακό Συμβούλιο των Μπάρεντς, οι διάφορες οργανώσεις συνεργασίας της περιοχής της Βαλτικής, οι περιφερειακές οργανώσεις συνεργασίας που συνεργάζονται με το Συμβούλιο Υπουργών της Βόρειων Χωρών, όπως οι οργανώσεις Βόρειο και Αρκτικό Συμβούλιο και το Βόρειο Φόρουμ των βόρειων περιοχών καθώς και η Επιτροπή της Βόρειας Θάλασσας (North Sea Commission). Πέραν τούτων σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν στη διαπεριφερειακή συνεργασία οι υφιστάμενες επιτροπές διαχείρισης και παρακολούθησης που λειτουργούν στο πλαίσιο του προγράμματος Interreg.

8.4. Στο πλαίσιο της βόρειας διάστασης δεν προβλέπεται η επεξεργασία νέων μορφών συνεργασίας αλλά μόνο το έργο που πραγματοποιείται στο πλαίσιο των υφιστάμενων δομών.

9. Υφιστάμενα μέσα ανάπτυξης

9.1. Στις περιοχές που εντάσσονται στην έννοια της βόρειας διάστασης υπάρχει πολύπλευρη διασυνοριακή διακρατική και διαπεριφερειακή συνεργασία που ενισχύεται τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Τα σημαντικότερα προγράμματα της ΕΕ είναι αφενός τα προγράμματα Interreg II που αφορούν τη Βαλτική, τις σκανδιναβικές χώρες και τη μεθόριο Φινλανδίας και Ρωσίας και, αφετέρου τα προγράμματα Tacis και Phare που αφορούν τη συνεργασία της Ρωσίας και των χωρών της Βαλτικής με την ΕΕ.

9.2. Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Νορβηγία π.χ. έχουν διμερή προγράμματα συνεργασίας με τη Ρωσία και τις χώρες της Βαλτικής, μέσω των οποίων χορηγούνται ενισχύσεις, πιστώσεις για τις εξαγωγές και τεχνική βοήθεια. Εξάλλου και οι ΗΠΑ έχουν συμμετάσχει σε αναπτυξιακά σχέδια στην περιοχή των Μπάρεντς.

9.3. Τα διεθνή χρηματοδοτικά ιδρύματα όπως η ΕΤΑΑ, η ΕΤΕ, η Nefco (Βόρεια Οικονομική Συνεργασία για το Περιβάλλον), η Βόρεια Τράπεζα Επενδύσεων, έχουν επίσης χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη της περιοχής.

9.4. Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στην ΕΕ το 1995 συνέβαλε στη δημιουργία διαρθρωτικού στόχου για την επίλυση των προβλημάτων των βόρειων περιοχών της ΕΕ, όπου η πυκνότητα του πληθυσμού είναι ιδιαίτερα χαμηλή (στόχος 6). Τα προγράμματα που εντάσσονται στο στόχο αυτό αποσκοπούν στην ανάπτυξη των περιοχών αυτών. Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις των διαρθρωτικών ταμείων, για να επιλεγεί μία περιοχή στο στόχο 1 πρέπει να πληροί το κριτήριο του ΑΕγχΠ εκτός από τα υπερπόντια εδάφη και τις ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες βόρειες περιοχές, που δεν πληρούν το κριτήριο αυτό, αλλά ανήκουν στις περιοχές του στόχου 6.

9.5. Η γεωργική και η δασική πολιτική είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση των κατοίκων και των οικονομικών δραστηριοτήτων στις βόρειες περιοχές. Με βάση απόφαση της Επιτροπής, η Φινλανδία έχει το δικαίωμα να χορηγεί μακροπρόθεσμες εθνικές χρηματοδοτήσεις για την ενίσχυση των βόρειων περιοχών που βρίσκονται βορείως του 62ου παραλλήλου καθώς και των περιοχών που συνδέονται άμεσα με αυτές και έχουν τις ίδιες κλιματολογικές συνθήκες που δυσκολεύουν σημαντικά την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας. Πρέπει να συνεχιστούν οι ενισχύσεις των βόρειων περιοχών για να διατηρηθεί η βασική παραγωγή και μέσω αυτής να στηριχθεί η απασχόληση, η μεταποίηση και η εμπορία των γεωργικών προϊόντων καθώς και η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση των κατοίκων στην ύπαιθρο.

9.6. Η ΕΕ έχει υιοθετήσει τη δική της στρατηγική για τη δασοκομία, η οποία ευνοεί τη διαχείριση και την αξιοποίηση των δασών σε μία οικολογική βάση, προς όφελος των αγροτικών ζωνών. Η Επιτροπή στηρίζει τη διαδικασία πιστοποίησης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, που βασίζεται στην υιοθέτηση εθνικών προτύπων. Με τον τρόπο αυτό η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να προσδιοριστεί σύμφωνα με τις συνθήκες της χώρας και μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί και στις βόρειες περιοχές.

10. Η ανάπτυξη του ρόλου των τοπικών και των περιφερειακών αρχών

10.1. Ο βαθμός ανάπτυξης, η λειτουργικότητα και η σημασία του ρόλου των τοπικών και των περιφερειακών αρχών για τη διεθνή συνεργασία ποικίλλει σημαντικά στις χώρες που εντάσσονται στη βόρεια διάσταση. Από την πλευρά των κρατών μελών της ΕΕ ο ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είναι εκ παραδόσεως σημαντικός.

10.2. Αντιθέτως, στο πλαίσιο εκδημοκρατισμού και μετάβασης της Ρωσίας στην οικονομία της αγοράς το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα μπορέσει η Ρωσία να δημιουργήσει ένα σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πρότυπο.

10.3. Τα αναπτυξιακά σχέδια που υλοποιούνται είναι στην ουσία όλα περιφερειακά. Η υλοποίηση των σχεδίων έχει πάντα συνέπειες στον πληθυσμό της περιοχής. Για το λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική η ανάληψη δράσεων και η θέσπιση αρχών μέσω των οποίων οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και οι οργανώσεις πολιτών να μπορούν να συμμετέχουν στις δράσεις αυτές καθώς και στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων.

10.4. Εφόσον οι συνθήκες ανάπτυξης στις περιοχές της βόρειας διάστασης είναι ιδιαίτερα δύσκολες η εμπειρία και ο ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών είναι καθοριστικής σημασίας. Ιδιαίτερα η εξασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης προϋποθέτει τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών φορέων.

11. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει συνοπτικά τα εξής:

11.1. Η τελευταία διεύρυνση είχε ως αποτέλεσμα να αποκτήσει η ΕΕ μία βόρεια διάσταση και να προσεγγίσει τις προς ένταξη χώρες καθώς και τη Ρωσία. Η Βόρειος Ευρώπη έχει ιδιαίτερη φυσιογνωμία που προϋποθέτει την παροχή ειδικών ενισχύσεων αλλά ταυτόχρονα αποτελεί σημαντικό δυναμικό ανάπτυξης για το σύνολο της ΕΕ. Στα κράτη μέλη της Βόρειας Ευρώπης, οι εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών έχουν αποκτήσει σημαντικές εμπειρίες με τις οποίες μπορούν να συμβάλουν στην καθιέρωση ενός ολοκληρωμένου φόρουμ για τη βόρεια διάσταση, ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό για τις συναλλαγές με τις υποψήφιες χώρες.

11.2. Με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής είναι ιδιαίτερα σημαντική η διεύρυνση των πολιτικών της ΕΕ στη βόρεια διάσταση για την αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού ανάπτυξης και για την επίλυση σημαντικών προβλημάτων που την αφορούν στο σύνολό της. Η ΕΕ πρέπει να λάβει μέτρα για την ανάπτυξη της συνεργασίας στο πλαίσιο της βόρειας διάστασης ώστε να υπάρχει μία κοινή δράση και να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική αξιοποίηση των υφιστάμενων μέσων.

11.3. Η έννοια της βόρειας διάστασης καλύπτει γεωγραφικά την ακόλουθη ζώνη: την Ισλανδία, δυτικά, τη Βορειοδυτική Ρωσία, τις θάλασσες της Νορβηγίας, Μπάρεντς και Κάρα στο Βορρά έως τη νότια ακτή της Βαλτικής.

11.4. Η βόρεια διάσταση πρέπει να θεωρείται ως ένα σύνολο που σχηματίζεται τόσο από εσωτερικές όσο και από εξωτερικές πτυχές. Όσον αφορά τις εσωτερικές πτυχές της βόρειας διάστασης, ιδιαίτερη ανάγκη φαίνεται να έχουν η γεωργική, η διαρθρωτική και η περιφερειακή πολιτική.

11.5. Όσον αφορά τη χρήση των υφιστάμενων φυσικών πόρων των περιοχών της Βόρειας Ευρώπης, πρέπει να εκπονηθεί μελέτη στην οποία να λαμβάνονται υπόψη οι πτυχές που αφορούν την προστασία της φύσης καθώς και τρόπος με τον οποίο οι περιοχές αυτές - και ο πληθυσμός τους, συμπεριλαμβανομένου του γηγενούς πληθυσμού και των επαγγελματικών κλάδων - μπορούν να ωφεληθούν από τη χρήση των εν λόγω πόρων. Κατά την υλοποίηση σχεδίων μεγάλης εμβέλειας, απαιτείται η συμμετοχή από την αρχή των τοπικών και των περιφερειακών φορέων.

11.6. Πρέπει να αναπτυχθεί ένα σύστημα με τη βοήθεια του οποίου η ΕΤΑΑ και η ΕΤΕ να μπορούν να επεκτείνουν τις χρηματοδοτήσεις τους σε νέους τομείς δράσης και να αναλαμβάνουν περισσότερους από σήμερα κινδύνους κατά την εκτέλεση αναπτυξιακών σχεδίων.

11.7. Πρέπει να εκπονηθεί ένα σχέδιο για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος στην περιοχή. Είναι σημαντικό να εφαρμοστούν οι συστάσεις της ομάδας εργασίας του Συμβουλίου των χωρών της Βαλτικής για το οργανωμένο έγκλημα και το "ξέπλυμα χρήματος".

11.8. Για την ανάπτυξη των μεταφορών στην περιοχή των Μπάρεντς πρέπει να δημιουργηθεί ένα σύστημα κέντρων λογισμικού, το οποίο να προωθεί την κατασκευή συνδέσεων που λείπουν καθώς και τη δημιουργία τακτικών επικοινωνιών μεταξύ των κέντρων. Ιδιαίτερα πρέπει προωθεί την κατασκευή οδικών και σιδηροδρομικών συνδέσεων που λείπουν και τη βελτίωση των υφιστάμενων συνδέσεων μεταξύ των βόρειων περιοχών της Ρωσίας με τις βόρειες περιοχές των σκανδιναβικών χωρών. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για τη διατήρηση και την ανάπτυξη των αεροπορικών συνδέσεων Ανατολής-Δύσης καθώς και για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ασφαλούς εναέριας κυκλοφορίας. Πρέπει να δημιουργηθούν αποτελεσματικά συστήματα πληροφορικής για την ταχεία μεταφορά εμπορευμάτων στο εσωτερικό της εν λόγω περιοχής. Πρέπει να προωθηθεί η εμπορική αξιοποίηση της ΒΑ διόδου.

11.9. Η διασφάλιση τακτικής κυκλοφορίας στις βόρειες περιοχές ακόμα και το χειμώνα προϋποθέτει την ύπαρξη και τη χρήση αποτελεσματικών παγοθραυστικών. Για τη διασφάλιση της πρόσβασης από θαλάσσης πρέπει να αντισταθμίζονται οι συμπληρωματικές δαπάνες που απαιτούν αυτά τα σκάφη με έσοδα από πηγές όπως τέλη διέλευσης, πλοήγησης κ.λπ.

11.10. Σε ό,τι αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών είναι ανάγκη να συμπεριληφθεί στην "περιοχή των πανευρωπαϊκών μεταφορών" και η περιοχή της βαλτικής θάλασσας, αλλά και να ενισχυθεί, στα πλαίσια της πολιτικής μεταφορών της ΕΕ - η κατασκευή λιμένων στη βαλτική θάλασσα και η σύνδεσή τους με την ενδοχώρα.

11.11. Ο περιφερειακός χαρακτήρας των βόρειων περιοχών πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την ανάπτυξή τους με τη δημιουργία ενός συστήματος ενισχύσεων ώστε να μπορέσουν οι ΜΜΕ να αντισταθμίσουν το κόστος μεταφοράς των προϊόντων. Η περιφερειοποίηση είναι μία έννοια που συνδέεται με όλες τις απομακρυσμένες περιοχές της ΕΕ.

11.12. Για τη διασφάλιση της αεροπορικής συγκοινωνίας στις βόρειες περιοχές πρέπει να υιοθετηθεί η αρχή ότι όλα τα αεροδρόμια δεν χρειάζεται να είναι αποδοτικά από οικονομική άποψη, αλλά μπορούν να χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής από άλλες πηγές.

11.13. Σε ό,τι αφορά τις μεταφορές είναι σημαντικό για το χώρο δραστηριοτήτων της ΕΕ να πληρούν πραγματικά οι υποψήφιες χώρες τη στιγμή της ένταξής τους τις κοινωνικές απαιτήσεις, τις τεχνικές απαιτήσεις ασφάλειας και τις λοιπές τεχνικές απαιτήσεις (σε όλους τους τύπους μεταφορών) καθώς και τις απαιτήσεις για την πρόσβαση στην αγορά και στα σχετικά επαγγέλματα (προπάντων στον τομέα των οδικών μεταφορών). Στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνεπή διατήρηση της γραμμής "Εναρμόνιση εν όψει της απελευθέρωσης". Αυτό ισχύει και για τις αρχές και την πρακτική εφαρμογή των συνεισφορών για τη χρησιμοποίηση των υποδομών.

11.14. Για την απόκτηση αξιόπιστων πληροφοριών από τους οικονομικούς φορείς η Ρωσία πρέπει να προβεί στη δημιουργία ενός ενημερωμένου και εύχρηστου υπερπεριφερειακού συστήματος πληροφοριών με το οποίο να διευκρινίζεται το καθεστώς ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων και με το οποίο να παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τη φερεγγυότητά τους.

11.15. Η Ρωσία πρέπει να βοηθηθεί για την ταχεία δημιουργία ενός νόμιμου και πρακτικού συστήματος καταγραφής της εγγείου ιδιοκτησίας και των ακινήτων καθώς και να θεσπίσει διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων που έχουν καταχωρηθεί.

11.16. Ενδείκνυται τα νέα προγράμματα Interreg να υιοθετηθούν στις περιοχές όπου έχει σταθεροποιηθεί η συνεργασία κατά την περίοδο εφαρμογής των προηγούμενων προγραμμάτων (συνέχεια). Είναι σημαντικό η διαχείριση των προγραμμάτων αυτών να γίνεται από τους τοπικούς φορείς των περιοχών αυτών. Είναι επιθυμητή η διάρθρωση νέων τρόπων συνεργασίας, αλλά πρέπει να είναι δυνατή η διαφοροποίηση των προτύπων συνεργασίας και διοίκησης (ευελιξία).

11.17. Στη νέα κοινοτική πρωτοβουλία Interreg πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα, όπως και κατά το παρελθόν, στη διασυνοριακή συνεργασία. Τα κριτήρια καθορισμού των περιφερειών που περιλαμβάνονται θα μπορούσαν, κατ' αρχήν, να παραμείνουν τα ίδια.

11.18. Για να υποστηριχθεί η συνεργασία των περιφερειακών και τοπικών αρχών της Βόρειας Πολωνίας, των Δημοκρατιών της Βαλτικής και της Ρωσίας με τις αντίστοιχες περιφέρειες της βόρειας διάστασης, είναι απαραίτητο να συνεχισθεί στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων Phare και Tacis μία "Δυνατότητα Σχεδίων της Βαλτικής". Επιπλέον, για να ενδυναμωθούν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές της ΒΔ και άλλων τμημάτων της Ρωσίας, θα πρέπει να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα Tacis ειδικά μέτρα "οικοδόμησης θεσμών".

11.19. Όσον αφορά την περιοχή που περιλαμβάνεται στη βόρεια διάσταση, θα πρέπει να επιτραπεί η εφαρμογή των πρωτοβουλιών του Interreg ΙΙΙ Β στις περιφέρειες της Βαλτικής και της θάλασσας των Μπάρεντς. Τα προγράμματα αυτά θα δώσουν τη δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης της συνεργασίας που ήδη αναπτύσσεται επιτυχώς στις περιφέρειες αυτές. Ο ρόλος των περιφερειακών φορέων θα πρέπει να ενισχυθεί στα πλαίσια του προγράμματος Interreg ΙΙΙ Β.

11.20. Πρέπει να αναπτυχθεί και να απλοποιηθεί η διαχείριση του προγράμματος Tacis και κατά τη λήψη των μέτρων να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις των περιφερειών. Πρέπει να αυξηθεί η συμμετοχή των διαπεριφερειακών προγραμμάτων του Tacis (Tacis CBC) καθώς και να δοθεί μεγαλύτερη εξουσία λήψεως αποφάσεων στους τοπικούς φορείς.

11.21. Πρέπει να αυξηθεί η συμβατότητα των προγραμμάτων Interreg με τα προγράμματα Tacis CBC και Phare CBC. Το πρόγραμμα Tacis CBC πρέπει να καταστεί πολυετές ώστε να συμβαδίζει με τα νέα προγράμματα Interreg. Στην περίπτωση που τα προγράμματα Tacis CBC και Phare CBC αναπτυχθούν και απλοποιηθούν καλό θα είναι να οριστούν για τα προγράμματα αυτά κοινά όργανα λήψεως αποφάσεων. Οπότε είναι σημαντική η δημιουργία κοινού χρηματοδοτικού ταμείου για τα προγράμματα Interreg, Tacis CBC και Phare CBC.

11.22. Ο σχηματισμός διασυνοριακής ζώνης ελεύθερων συναλλαγών Φινλανδίας και Ρωσίας θα προωθήσει σημαντικά τη συνεργασία σε θέματα περιβάλλοντος, πολιτισμού και οικονομίας στη μεθόριο ΕΕ και Ρωσίας. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει τη δημιουργία και τη ρύθμιση της εν λόγω ζώνης καθώς και τη συμμετοχή της σε αυτή.

11.23. Είναι σημαντικό για την Ευρώπη οι βόρειες περιοχές να επικεντρωθούν κυρίως στην ανάπτυξη της τεχνογνωσίας και της έρευνας για τις αρκτικές περιοχές καθώς και στην τεχνολογία ως αναπόσπαστο τμήμα της κοινής ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας. Τούτο θα ενισχύσει - εκτός από τις δυνατότητες ανάπτυξης των οικονομικών και περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων - τη θέση της Ευρώπης ανά τον κόσμο.

11.24. Κατά την καταγραφή των ανεκμετάλλευτων φυσικών πόρων των βόρειων περιοχών και τη βιώσιμη αξιοποίηση του περιβάλλοντος πρέπει να διασφαλιστεί μέσω ερευνών ότι με τις δραστηριότητες αυτές θα ληφθεί μέριμνα για τη διατήρηση του φυσικού τοπίου, της βιολογικής πολυμορφίας και των γενετικών πόρων καθώς και των δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών και της δύναμης των πολιτισμών των βόρειων περιοχών. Κατά την έρευνα των αλλαγών ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη μείωση της βιοποικιλότητας, στη μόλυνση της ατμόσφαιρας και του εδάφους, καθώς και στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κυκλοφορίας, του τουρισμού και των οικονομικών δραστηριοτήτων.

11.25. Κατά την έρευνα σχετικά με τις κοινότητες των αρκτικών περιοχών πρέπει να δοθεί αυξημένη προσοχή στη δυναμική της διάρθρωσης των περιοχών αυτών καθώς και στις στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης που να έχουν ως στόχο λειτουργικές, πρακτικές, βιώσιμες και υγιείς κοινότητες για όλες τις ομάδες του πληθυσμού. Από την έρευνα θα πρέπει να προκύψουν στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπιστούν από οικολογική, οικονομική και κοινωνική άποψη οι αλλαγές της περιφερειακής διάρθρωσης. Τα κοινωνικά προβλήματα των κοινοτήτων πρέπει να εντοπιστούν και να εξευρεθούν λύσεις.

11.26. Η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων των βόρειων περιοχών ως στόχος της ενεργειακής και οικονομικής πολιτικής είναι καθοριστικής σημασίας για ολόκληρη την Ευρώπη. Επίσης η αξιοποίηση της περιοχής από πλευράς τουρισμού και ψυχαγωγίας πρέπει να θεωρηθεί ως σαφές δυναμικό ανάπτυξης.

11.27. Τα προβλήματα ανάπτυξης των βόρειων περιοχών συνδέονται επίσης με την άνιση κατανομή των φύλων. Η έντονη μετανάστευση επιβαρύνει από την πλευρά της την κατάσταση σήμερα. Υπ' αυτές τις συνθήκες τα αναπτυξιακά μέτρα θα πρέπει να στηρίζουν τις δυνατότητες συμμετοχής των γυναικών στον ενεργό επαγγελματικό βίο. Το θέμα των ίσων ευκαιριών ανδρών και γυναικών, στο πλαίσιο της βόρειας διάστασης, προϋποθέτει την καλύτερη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

11.28. Οι περιοχές του Βορρά διαφέρουν μεταξύ τους από πολλές απόψεις, όχι μόνον από πλευράς κοινωνικής ανάπτυξης και βιοτικού επιπέδου, αλλά και από πολιτισμικής πλευράς. Η αμοιβαία κατανόηση των πολιτισμικών διαφορών αυξάνει τις πιθανότητες μίας γόνιμης συνεργασίας σε διάφορους τομείς δραστηριοτήτων. Κατά συνέπεια, στο πρόγραμμα δράσης για τις βόρειες περιοχές θα πρέπει μα συμπεριληφθεί και ο πολιτισμός στις διάφορες μορφές του.

11.29. Κατά την περαιτέρω ανάπτυξη της πολιτικής για τις βόρειες περιοχές προέχει να δοθούν στις τοπικές και περιφερειακές αρχές και/ή στα όργανα συνεργασίας οι δυνατότητες να συμβάλουν στη σχετική διαδικασία. Η αρχή θα μπορούσε να γίνει στη σύνοδο υπουργών για τη βόρεια διάσταση που θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή μήνα στο Ελσίνκι.

11.30. Η Επιτροπή πρέπει να επιδιώξει να συμμετάσχει στη δράση παρόμοιων οργάνων, τα οποία προωθούν την υλοποίηση των στόχων της βόρειας διάστασης.

11.31. Για την ενίσχυση της προσέγγισης της βόρειας διάστασης εκ μέρους της ΕΕ, είναι απαραίτητο η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει επίσημη μονάδα για το συντονισμό των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών που ασχολούνται με την εν λόγω περιοχή και η οποία να λαμβάνει υπόψη και τις αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών, στον τομέα αυτό

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 337 της 11.11.1996, σ. 7.

(2) ΕΕ C 42 της 10.2.1997, σ. 6.

(3) ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 1.

(4) ΕΕ C 51 της 22.2.1999, σ. 21.