30. 1.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 23/33 
5.5. Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη την άποψη της ΟΚΕ ότι 
ο πρωταρχικός στόχος που πρέπει να επιδιωχθεί είναι το 
μέγιστο δυνατό επίπεδο απασχόλησης σε ένα πλαίσιο στα­
θερής μεγέθυνσης και ισόρροπης ανάπτυξης, θα ήταν σκό­
πιμο να συμπληρώσει η Επιτροπή την έκθεση για «Το κόστος 
της μη-Ευρώπης» με ένα ανάλογο πλαίσιο προβλέψεων για 
το μέλλον της απασχόλησης. 
Βρυξέλλες, 23 Νοεμβρίου 1988. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιδέα γεννήθηκε μέσα από τη 
μάχη κατά της τυραννίας του εθνικισμού, της ξενοφοβίας και 
του ρατσισμού. Είναι συνεπώς σωστό και δίκαιο, όπως η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα λαμβάνει ενεργό μέρος στη μάχη 
εναντίον οποιασδήποτε αναζωπύρωσης του ρατσισμού 
ανάμεσα μας. Η ΟΚΕ, συνεπής προς προηγούμενες συναφείς 
γνωμοδοτήσεις της(2), επικροτεί την πρωτοβουλία της 
Επιτροπής· εκφράζει όμως βαθειά απογοήτευση γιατί η Επι­
τροπή αντί να παρουσιάσει μίαν αποτελεσματική πολιτική 
δέσμευση για την καταπολέμηση του ρατσισμού, υποβάλλει 
απλώς μια πρόταση για έκδοση ψηφίσματος του Συμβουλίου. 
(') ΕΕαριθ. C 214 της 16. 8. 1988, σ. 32. 
(2) Γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ: Εργαζόμενοι μετανάστες, ΕΕ αριθ. 
C 343 της 24. Ί2. 1988 και Κατευθύνσεις για μια κοινοτική μετα­
ναστευτική πολιτική, ΕΕ αριθ. C 186 της 26. 7. 1985. Οι ανάγκες για μεγαλύτερη διαφάνεια κατά τη μεταβατική 
περίοδο και κατά την περίοδο ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν με την ανάπτυξη 
ενός δυναμικού υποδείγματος εισροών-εκροών που θα είναι 
ικανό να εκτιμά, με διάφορες τεχνολογικές εναλλακτικές 
εκδοχές, την εισροή και τη διάρθρωση της απασχόλησης, 
τους συντελεστές απασχόλησης στις περιοχές, όπως επίσης 
και τις αναγκαίες τεχνολογικές μεταβολές στην εκπαίδευση 
και κατάρτιση. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
1.2. Αποτελεί ειρωνεία και είναι ταυτοχρόνως θλιβερό το 
γεγονός ότι, τη στιγμή που σημειώνεται ταχεία πρόοδος στην 
πορεία προς το «1992» και στην κατάργηση των εμπορικών 
συνόρων μεταξύ των κρατών μελών, αντιμετωπίζουμε ακόμη 
διαχωριστικού φραγμούς μεταξύ ανθρώπων και τάσεις φυλετι­
κών διακρίσεων. Η ΟΚΕ υποστηρίζει σταθερά ότι όλοι οι 
υπήκοοι της κοινοτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων και 
εκείνων οι οποίοι ανήκουν σε εθνικές μειονότητες, δικαιού­
νται να συμμετέχουν στο μέλλον της Ευρώπης των Πολιτών, 
και ότι τα δικαιώματα διαμονής, ελεύθερης κυκλοφορίας και 
εργασίας και η αμοιβαία αναγνώριση πτυχίων και άλλων 
τίτλων πρέπει να τύχουν γενικής εφαρμογής. 
1.2.1. Η Επιτροπή σωστά εστιάζει το ενδιαφέρον της στην 
καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και στην 
ανάγκη για διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως Γνωμοδότηση για την πρόταση για ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με τον αγώνα κατά του ρατσισμού 
και της ξενοφοβίας(') 
(89/C 23/12) 
Στις 11 Ιουλίου 1988, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 10 Νοεμβρίου 
1988 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Flather. 
Κατά τη 260ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης Νοεμβρίου 1988), η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε με 105 ψήφους υπέρ, και 3 αποχές, την παρακάτω γνωμοδότηση. 
Αριθ. C 23/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 1. 89 
τονίζεται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. Με την έννοια 
αυτή, πρέπει να καταστεί σαφές ότι οποιοδήποτε ενδεχόμενο 
θύμα εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας έχει ανάγκη 
προστασίας, είτε πρόκειται για διακινούμενους εργαζόμενους 
από κοινοτικές ή άλλες χώρες, είτε για μετανάστες από τρίτες 
χώρες, είτε για οποιαδήποτε άλλα άτομα ανεξαρτήτως φυλετι­
κής ή εθνικής καταγωγής. Στόχος πρέπει να είναι μια Ευρω­
παϊκή Κοινότητα στην οποία η εθνική και πολιτιστική ποικι­
λομορφία θα είναι παραδεκτή, η συμμετοχή όλων η μέγιστη 
δυνατή και η αξιοπρέπεια του ατόμου σεβαστή. 
1.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την αναγνώριση της σημασίας 
των διεθνών συμφωνιών και πιέζει για την επικύρωση και 
εφαρμογή τους. Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να αποδεχθούν 
ότι τα δικαιώματα των ατόμων εφαρμόζονται σύμφωνα με τις 
συμβάσεις στις οποίες γίνεται αναφορά. 
1.4. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι νόμοι που αποσκοπούν σε 
πρόληψη ή τιμωρία διακρίσεων ή εκδηλώσεων που εμπνέο­
νται από φυλετισμό και ξενοφοβία πρέπει να ενισχύονται, να 
θεσπίζονται και να εφαρμόζονται αυστηρά. Αναγνωρίζει όμως 
ότι οι νόμοι τροποποιούν τη συμπεριφορά βραχυπρόθεσμα 
αλλά μπορεί να επηρεάσουν την ανθρώπινη νοοτροπία μόνο 
μακροπρόθεσμα. 
1.5. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία όλων των 
βαθμίδων της εκπαίδευσης για την καταπολέμηση του 
ρατσισμού και της ξενοφοβίας, και εκφράζει την άποψη ότι τα 
κράτη μέλη θα πρέπει, μέσω της προσχολικής και σχολικής 
εκπαίδευσης, να καλλιεργήσουν ένα ομαδικό ήθος βασιζό­
μενο στις παρακάτω αρχές: 
— την αξία κάθε παιδιού ως ατόμου, ανεξάρτητα από την 
καταγωγή του, 
— την ανάγκη να μάθουν όλα τα παιδιά να εκτιμούν την 
πολιτιστική ιδιαιτερότητα όχι μόνο καθεμιάς από τις κοι­
νοτικές χώρες αλλά και των χωρών προέλευσης των μετα­
ναστών καθώς και να σέβονται την αξιοπρέπεια, τις πεποι­
θήσεις και τα δικαιώματα όλων, 
— την ανάγκη λήψης μέτρων για την εξουδετέρωση τυχόν 
εκπαιδευτικών μειονεκτημάτων αντικείμενο των οποίων 
μπορεί να είναι διάφορες μειονοτικές ομάδες, έτσι ώστε 
όλα τα παιδιά να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως 
όλες τις δυνατότητες τους, 
— δεν θα πρέπει να υπάρχει φυλετικός διαχωρισμός ούτε 
χωριστά σχολεία· θα πρέπει αντίθετα να αναγνωρισθεί, 
όπως οφείλεται, η διδασκαλία της γλώσσας και της πολι­
τιστικής παιδείας καταγωγής, 
— την ανάγκη εκπαίδευσης και πρόσληψης του διδακτικού 
προσωπικού με βάση τις αρχές της μη διάκρισης. 
1.6. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την αναγνώριση και σημασία 
μιας ενημερωτικής πολιτικής και συνιστά ιδιαίτερα να προω­θηθεί από τα κράτη μέλη η καθιέρωση συνήθων συστημάτων 
βασισμένων στα κατάλληλα δεδομένα για την παρακολού­
θηση των διάφορων βαθμών άσκησης φυλετικών διακρίσεων, 
παρενοχλήσεων και άλλων αρνητικών διακρίσεων, ώστε να 
υιοθετηθούν αποτελεσματικά μέτρα. 
1.6.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ομοίως την πρόταση όπως 
καλούνται τα κράτη μέλη να υποβάλλουν έκθεση κάθε τρία 
χρόνια στην οποία να γίνεται συνολική εκτίμηση της κατά­
στασης και εκφράζει την άποψη ότι οι εκθέσεις αυτές θα 
πρέπει να προσβλέπουν στο μέλλον και να καθορίζουν 
προγράμματα δράσης για κάθε μεταγενέστερη τριετία. 
1.6.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει εξ ολοκλήρου την πρόταση 
για συγκριτική αξιολόγηση των νομικών θεσπισμάτων που 
εφαρμόζονται στα κράτη μέλη εναντίον κάθε μορφής διακρί­
σεων, ρατσισμού, ξενοφοβίας και παρότρυνσης προς το μίσος 
και τη ρατσιστική βία. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, η αξιολό­
γηση είναι ανάγκη να λαμβάνει υπόψη οποιεσδήποτε προ­
τάσεις που αποσκοπούν σε βελτίωση της νομοθεσίας των 
κρατών μελών, καθώς επίσης και να καλύπτει τη χρήση οιονεί 
νομικών μεθόδων πειθούς όπως είναι οι εθιμικοί κανόνες. 
1.6.3. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ευθύνη στο χώρο 
της ενημέρωσης σχετικά με την εξάλειψη των φυλετικών 
προκαταλήψεων και την καλλιέργεια αρμονικών σχέσεων 
ανήκει στην κεντρική και στην τοπική διοίκηση, στα πολι­
τικά κόμματα, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στις οργανώ­
σεις εργοδοτών και εργαζομένων, στις εκκλησιαστικές οργα­
νώσεις, στις οργανώσεις νεολαίας και στους δημόσιους οργα­
νισμούς. Τα κράτη μέλη πρέπει και να αναλάβουν ηγετικό 
ρόλο και να ενθαρρύνουν όλους τους παραπάνω φορείς να 
διαδραματίσουν πλήρως τον ρόλο τους. 
1.7. Η ΟΚΕ παροτρύνει για την υιοθέτηση νόμου (ανάλο­
γου προς το άρθρο 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την 
προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιω­
δών ελευθεριών) ο οποίος να διασφαλίζει τα ισχύοντα στην 
κοινοτική νομοθεσία δικαιώματα χωρίς διακρίσεις φυλής, 
χρώματος, εθνικής προέλευσης ή καταγωγής. Μια τέτοια 
νομοθεσία θα χρησιμεύσει για την προάσπιση των «θεμελιω­
δών δικαιωμάτων» που είναι ήδη κατακτημένα και για την 
«προστασία της προσωπικότητας κάθε μέλους της κοι­
νωνίας», και θα συμφωνεί επομένως πλήρως με τον στόχο της 
Επιτροπής το συναφή με τους σκοπούς αυτούς. 
1.7.1. Ταυτόχρονα πολλοί απόδημοι εργαζόμενοι δεν 
έχουν την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους. Η ΟΚΕ τονίζει 
ότι η διαφυλετική ανοχή και η κοινωνική ενσωμάτωση 
μπορούν να βελτιωθούν μόνο μέσω αυξημένης πρόσβασης 
στις δημοκρατικές διαδικασίες και με συνειδητοποίηση εκ 
μέρους των αποδήμων ότι έχουν ένα ρόλο στην κοινωνία. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Πέμπτη «Αιτιολογική σκέψη» 
Στο σχέδιο ψηφίσματος αναφέρεται ότι οποιαδήποτε μορφή 
«διακρίσεων εναντίον αλλοδαπών» είναι απορριπτέα. Δεν 
εξηγείται όμως σε ποιες μορφές διακρίσεων αναφέρεται η 
30. 1. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 23/35 
Επιτροπή, αλλά ούτε και προτείνεται απ'αυτήν οιαδήποτε 
ειδική μελέτη ή ειδική μορφή θεραπείας. 
Η ΟΚΕ τονίζει ότι, ενώ η εσκεμμένη άσκηση διακρίσεων 
εναντίον των αλλοδαπών αποτελεί καθαρή αδικία, η de facto 
άσκηση διακρίσεων μπορεί επίσης να υποδαυλίσει τον 
ρατσισμό και τη ξενοφοβία. 
2.2. Άρθρο 2 
Η ΟΚΕ πιστεύει ότι τα μέτρα που προβλέπονται στο άρ­
θρο 2 πρέπει να καλύπτουν τόσο τις άμεσες όσο και τις 
έμμεσες μορφές διακρίσεων και κυρίως να προλαμβάνουν την 
υποδαύλιση φυλετικού μίσους και να ενεργούν αποτελεσμα­
τικά στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της 
στέγασης, της παροχής αγαθών, διευκολύνσεων και υπηρε­
σιών. Θα πρέπει επίσης να προστατεύουν τον διαμαρτυρόμενο 
από τυχόν ταλαιπωρίες που προκύπτουν επειδή επωφελείται 
τέτοιων μέτρων. 
Η ΟΚΕ παρατηρεί ακόμη ότι, ενώ οι προτεινόμενες διαδι­
κασίες συνδιαλλαγής ενδέχεται να διαδραματίσουν ορισμένο 
ρόλο, υπάρχει αναπότρεπτη ανάγκη να αντιμετωπισθούν ο 
ρατσισμός και η ξενοφοβία μέσα από τις δέουσες νομικές 
διαδικασίες. Ο νόμος θα πρέπει επίσης να λαμβάνει δεόντως 
υπόψη τις εγγενείς αποδεικτικές δυσκολίες, και να προσφέρει 
αποτελεσματικές λύσεις. 
Βρυξέλλες, 23 Νοεμβρίου 1988. 2.3. Άρθρο 3 
Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτεινόμενες στη γενική εισαγωγή 
πρωτοβουλίες κατάρτισης των δημόσιων λειτουργών. Αυτό 
θα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα στο άρθρο 3. Τα μέλη μειονο­
τικών ομάδων θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αναλαμβάνουν 
από μόνα τους παρόμοια κατάρτιση. Οι κυβερνήσεις επιβάλ­
λεται επίσης να παροτρύνονται σε παρακολούθηση των συνή­
θων διοικητικών διαδικασιών οι οποίες δεν ανταποκρίνονται 
στις μεταβαλλόμενες περιστάσεις, και οι οποίες μπορεί εξ 
αμελείας να βλάψουν τα συμφέροντα των μειονοτήτων. 
Η ΟΚΕ περιμένει από την Επιτροπή να της κοινοποιήσει 
επισήμως τις εκθέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 3. 
Παρόμοιες εκθέσεις για την πρόοδο που συντελείται στον 
τομέα θα πρέπει σαφώς να εξετάζονται από αρμόδιο Επίτροπο. 
3. Συμπεράσματα 
Η ΟΚΕ τονίζει ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα βρίσκεται σε 
μοναδική θέση να δημιουργήσει μια κοινωνία πλούσια στην 
πολιτιστική της ποικιλομορφία και ενωμένη μέσα από την 
προσήλωση της στις δημοκρατικές αξίες, την κοινωνική 
συναίνεση και την τόλμη. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE