ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM(95) 13 τελικό 
Βρυξέλλες, 20.02.1995 
ΤΡΙΤΕΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΕΣ ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ 
ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΙΣ 
ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ (PHARE) 
ΤΟ 1992 ΚΑΙ 1993 
ΤΡΙΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΛΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ 
THN ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ 
ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ (PHARE) 
ΤΟ 1992 
Περιεχόμενα 
ΠΡΟΟΙΜΙΟ 
Ι- ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟ 1992 
1.1. Νομική βάση 
1.2. Δημοσιονομικό πλαίσιο 
1.3 Πολιτικές κατευθύνσεις 
1.4 Προγραμματισμός 
II- ΜΕΤΡΑ 1992 
2.1. Προετοιμασία και λήψη αποφάσεων 
2.2. Εθνικά προγράμματα και τομείς 
2.3. Πολυκλαδικά μέτρα 
2.4 Περιφερειακή συνεργασία 
///- ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ 1992 
IV- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 1990-1992 
4.1. Διαγωνισμοί και συμβάσεις 
4.2. Πληρωμές 
4.3. Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
4.4.. Κεφάλαια υποκατάστασης 
V- ΕΙ ΑΙ ΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ 
5.1. Αξιολόγηση των προσπαθειών μεταρρύθμισης στις χώρες PHARE το 1992 
5.2 Αντίκτυπος PHARE: επιτεύγματα και προβλήματα 
VI- ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
VU- Κατευθυντήριες γραμμές PHARE 1993-1997 
Πίνακες 
1. Σύνθεση των Εθνικών Ενδεικτικών Προγραμμάτων 1992 
2. Ανάλυση κατά τομέα των βασικών προγραμμάτων 1992 
3. Χρονοδιάγρα|ΐμα των προτάσεων χρηματοδότησης βάσει του προϋπολογισμού 1992 
4. Τομ^ακή ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων 1992 
5. Περιφερειακά προγράμματα 1992 
6. Ανθρωπιστική βοήθεια 1992 
7. Διεθνείς διαγωνισμοί 1992 
8. Εκταμιεύσεις μέχρι 31.12.92 
9. Μακροοικονομικοί δείκτες των χωρών Phare 1990-1992 
ΠΡΟΟΙΜΙΟ 
Το παρόν έγγραφο είναι η τρίτη έκθεση σχετικά με την κοινοτική βοήθεια στο πλαίσιο του 
προγράμματος PHARE προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η οποία το 
1992 επεκτάθηκε στην Αλβανία Εσθονία,, Λετονία, Λιθουανία και Σλοβενία. Πραγματεύεται 
το γενικό πλαίσιο της βοήθειας το 1992. Καλύπτει μέτρα οικονομικής βοήθειας 
περιλαμβανομένης της βοήθειας για περιφερειακή συνεργασία και περιγράφει την 
ανθρωπιστική βοήθεια. Επανεξετάζει τα μέτρα 1990-1992 και επιπλέον δύο ιδιαίτερα 
ζητήματα ειδικού ενδιαφέροντος: την πρόοδο της μεταρρύθμισης στις χώρες PHARE το 1992 
και τον αντίκτυπο του PHARE. Τέλος, περιγράφει τις νέες κατευθυντήριες γραμμές που 
υιοθετήθηκαν το 1992 και αποτελούν το πλαίσιο για μελλοντική στήριξη PHARE. 
Ι ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟ 1992 
1.1. Νομική βάση 
Ο κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 3906/89 της 18ης Σεπτεμβρίου 1989 (1), που 
τροποποιήθηκε το 1990 και το 1991(2), αντιπροσωπεύει τη νομική βάση της βοήθειας PHARE. 
Κατόπιν της αναγνώρισης από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη της Σλοβενίας και της 
Κροατίας ως ανεξάρτητων δημοκρατιών, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση στο Συμβούλιο 
προκειμένου να συμπεριληφθούν επίσημα οι εν λόγω δημοκρατίες μεταξύ των δικαιούχων 
χωρών του <Κανονισμού PHARE>. Επειδή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε αρνητική 
γνωμοδότηση όσον αφορά την Κροατία, το Συμβούλιο ενέκρινε τελικά κανονισμό που 
περιλαμβάνει μόνο τη Σλοβενία(3). 
1.2. Δημοσιονομικό πλαίσιο 
Η αρχική συνδρομή προέβλεπε προϋπολογισμό 1000 εκατ. ECU για το 1992 (κονδύλιο του 
προϋπολογισμού Β7-600-Ενισχύσεις για την οικονομική αναδιάρθρωση των χωρών της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης - ΧΚΑΕ). 
Στη διάρκεια του έτους η Επιτροπή ζήτησε τη μεταφορά 25 εκατ. ECU για τη χρηματοδότηση 
της συμπερίληψης της Εσθονίας, Λετονίας και Λιθουανίας στο πρόγραμμα PHARE, εκτός από 
την ανασύσταση των πιστώσεων που χρησιμοποιήθηκαν για την επιχορήγηση του ισοζυγίου 
πληρωμών στην Αλβανία. Κατόπιν έγκρισης από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή 
μεταφοράς 15,5 εκατ. ECU, ο τελικός προϋπολογισμός ανήλθε σε 1.015,5 εκατ. ECU, εκ των 
οποίων αναλήφθηκαν 1.015,3 εκατ. ECU. 
Η ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων ήταν: 
Εθνικά προγράμματα 733,0 εκατ. ECU 
Περιφερειακά προγράμματα 116,0 εκατ. ECU 
Πολυκλαδικά μέτρα 44,8 εκατ. ECU 
Ανθρωπιστική βοήθεια 121,5 εκατ. ECU 
ΣΥΝΟΛΟ 1015,3 εκατ. ECU 
Βάσει του κονδυλίου του προϋπολογισμού Β8-760 χορηγούνται πιστώσεις <μικροπροϋπολογισμού> 15 
εκατ. ECU. Το ποσό αυτό χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη διοικητικών δαπανών προς στήριξη των 
ενεργειών PHARE. 
(1) L 375 της 23.12.89, σελ. 11 
(2) Δεύτερη ετήσια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής βοήθειας στις χώρες της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης, σ. 4 
(3) L 277 της 11.8.92, σ.1 
(4) Περιλαμβανομένης της επιχορήγησης στο ισοζύγιο πληρωμών (35 εκατ. ECU) στην Αλβανία 
1.3. Κατευθύνσεις όσον αφορά τη διαμόρφωση χολιτικής 
Η προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά τον προγραμματισμό της περιόδου 1991-1992 καθορίστηκε στις 
αρχές του 1991 και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη διάρκεια της άσκησης του προγραμματισμού αυτού 
του έτους. Μια σύνθεση των ιδεών που αναπτύχθηκαν σχετικά με τον προγραμματισμό υπό μορφή 
σχεδίου κατευθυντήριων γραμμών 1991/1992 αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης και ευνοϊκής 
γνωμοδότησης από την Επιτροπή Διαχείρισης PHARE στις 21.02.1991, καθώς και επίσημης έγκρισης από 
την Επιτροπή στις 15.05.1991. 
Εκτός από την επέκταση του προγράμματος βοήθειας στην Αλβανία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία και 
Σλοβενία η Επιτροπή αποσκοπούσε συνεπώς το 1992, όπως και το 1991, να εστιάσει τη βοήθεια PHARE 
στο θεμελιώδη της ρόλο που είναι η στήριξη του μετασχηματισμού μιας οικονομίας της αγοράς σε μία 
οικονομία βασισμένη στις δυνάμεις της αγοράς. Προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της 
βοήθειας, η έμφαση δόθηκε στην επικέντρωση σε βασικούς τομείς της διαδικασίας μεταρρύθμισης. Οι 
<βασικοί τομείς> που προσδιορίστηκαν σ' αυτή τη διαδικασία μετασχηματισμού ήσαν κυρίως η 
αναδιάρθρωση των δημόσιων επιχειρήσεων, ο εκσυγχρονισμός των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, η 
προώθηση του ιδιωτικού τομέα και η ανάπτυξη της αγοράς εργασίας και του κοινωνικού τομέα. II 
βοήθεια στους βασικούς τομείς συμπληρώθηκε με στήριξη σε σχετικούς τομείς προτεραιότητας όπως 
ενέργεια, περιβάλλον, τηλεπικοινωνίες, μεταφορές, υγεία, στέγαση, κατάρτιση και γεωργία. Επιπλέον, 
ο προγραμματισμός προέβλεπε δεόντως για τα υπό εκτέλεση προγράμματα συνεργασίας στον τομέα της 
ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού όπως το TEMPUS και το ACE, καθώς και για τη στήριξη των 
προσπαθειών δημιουργίας θεσμών. 
Η βοήθεια που εστιάστηκε στην τεχνική βοήθεια, κατάρτιση και μελέτες, καθώς και στη χρηματοδοτική 
βοήθεια στο πλαίσιο τομεακών προγραμμάτων, αποσκοπούσε στη στήριξη της ανάπτυξης μιας οικονομίας 
της αγοράς. 
Καίτοι ο κύριος όγκος των πόρων PHARE (75-80%) χρησιμοποιήθηκε για εθνικά προγράμματα σύμφωνα 
με τις προαναφερόμενες κατευθύνσεις, το 10-15% χρησιμοποιήθηκε για την ενθάρρυνση προγραμμάτων 
περιφερειακής σημασίας που μπορούν μόνον να εφαρμοστούν σε περιφερειακή βάση ή να επιτρέψουν 
οικονομίες κλίμακος εφόσον εφαρμοστούν σε περιφερειακή βάση. Επιπλέον, το 5-10% χορηγήθηκε για 
ανθρωπιστική βοήθεια ως ανταπόκριση στις αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες και κρίσιμες ταλαιπωρίες 
που αντιμετωπίζουν ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
1.4 Προγραμματισμός 
Οι βασικοί τομείς προσδιορίστηκαν στο πλαίσιο διαλόγων προγραμματισμού με τα δικαιούχα κράτη στη 
βάση των προτεραιοτήτων των χωρών που σχετίζονται με το στόχο του μετασχηματισμού και της βιώσιμης 
ανάπτυξης, καθώς και με την εμφάνιση οικονομικών στρατηγικών. Δόθηκε προσοχή στον εξελισσόμενο 
ή συχνά μεταβατικό χαρακτήρα πολλών δικαιούχων κυβερνήσεων και στην ανάγκη για ευελιξία που θα 
τύγχανε στήριξης στο πλαίσιο της βοήθειας PHARE για το 1992. 
Κατόπιν αυτού του σταδίου, υπογράφτηκαν ενδεικτικά προγράμματα με τις αρμόδιες αρχές των 
δικαιούχων χωρών στη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου 1992: ΤΣΟΔ 14.02.1992, Εσθονία 31.03.1992, 
Ουγγαρία 31.01.1992, Λετονία 02.04.1992, Λιθουανία 03.04.1992, Πολωνία 28.05.1992, Ρουμανία 
31.01.1992, Σλοβενία 26.03.1992. Το Ενδεικτικό Πρόγραμμα για την Αλβανία εγκρίθηκε υπό μορφή 
ανταλλαγής επιστολών στις 26.03.1992. Η Βουλγαρία είχε ήδη υπογράψει ένα πολυετές Ενδεικτικό 
Πρόγραμμα στις 08.02.1991 που κάλυπτε την περίοδο 1991/1992.Στο πλαίσιο αυτό εγκρίθηκε συνεπώς 
στις 29.01.92 το κονδύλιο του ενδεικτικού ποσού για το 1992 για προγράμματα και άλλες ενέργειες. 
Τα ενδεικτικά προγράμματα, καίτοι δεν είναι επίσημες δεσμευτικές συμφωνίες με την Επιτροπή, 
αποτελούν έγγραφα εργασίας που καταδεικνύουν τις προτεραιότητες και παρέχουν ένα πλαίσιο για τον 
προσδιορισμό, τη διατύπωση και την εκτίμηση των προς χρηματοδότηση προγραμμάτων. Τα εν λόγω 
προγράμματα συνοψίζονται στους πίνακες 1 και 2. 
Ο τομέας προετεραιότητας που θεωρήθηκε ότι απαιτεί τη μεγαλύτερη βοήθεια στις περισσότερες δικαιούχες 
χώρες ήταν η οικονομική αναδιάρθρωση που καλύπτει κυρίως την αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση 
επιχειρήσεων, την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και τον εκσυγχρονισμό του χρηματοπιστωτικού 
συστήματος. Επιπλέον το ανθρώπινο δυναμικό, ειδικότερα ο κοινωνικός και υγειονομικός τομέας, καθώς 
και η γεωργία και η υποδομή θεωρήθηκαν ως τομείς χρήζοντες βοήθειας. Η εκπαίδευση, κυρίως υπό 
μορφή στήριξης για το πρόγραμμα TEMPUS, κατείχε επίσης εξέχουσα θέση μεταξύ των βασικών τομέων. 
Σε ορισμένες χώρες, μια πιστωτική διευκόλυνση γενικής τεχνικής βοήθειας προσδιορίστηκε ως ένα 
ευέλικτο πολυκλαδικό μέσο που θα επέτρεπε στις δικαιούχους χώρες να ανταποκριθούν με σχετικά ταχείς 
ρυθμούς στην επιτακτική ανάγκη για ΤΒ προκειμένου να αναπτυχθούν μεταρρυθμιστικές πολιτικές και 
να παρασχεθεί θεσμική στήριξη σ' ένα ευρύ φάσμα τομέων. Σε τρεις χώρες, Εσθονία, Λετονία και 
Λιθουανία, ο κύριος όγκος της βοήθειας χορηγήθηκε υπό τη μορφή αυτής της διευκόλυνσης, 
αντικατοπτρίζοντας τοιουτοτρόπως το αρχικό στάδιο μετασχηματισμού αυτών των χωρών. Ένα 
θεμελιώδες χαρακτηριστικό αυτού είναι ότι βασική τεχνική βοήθεια απαιτείται για μεγάλο αριθμό βασικών 
τομέων. 
II. ΜΕΤΡΑ 1992 
2.1. Προετοιμασία και λήψη αποφάσεων 
Ο συνολικός αριθμός αποφάσεων χρηματοδότησης PHARE βάσει του προϋπολογισμού του 1992 ανήλθε σε 
96. Περιλάμβαναν 11 αποφάσεις στο πλαίσιο του κεφαλαίου Ανθρωπιστική βοήθεια, εκτός από 64 εθνικά 
τομεακά προγράμματα και 15 περιφερειακά προγράμματα συνεργασίας, καθώς και τέσσερις συνολικές 
εγκρίσεις για πολυκλαδικές ενέργειες μικρής κλίμακας. 
Η Επιτροπή Διαχείρισης PHARE πραγματοποίησε 10 συνεδριάσεις και εξέδωσε ευνοϊκή γνωμοδότηση για 
όλες τις προτάσεις χρηματοδότησης εξαιρουμένου ενός προγράμματος εγγύησης για τη στήριξη των 
εισαγωγών για την Αλβανία, ύψους 40 εκατ. ECU, το οποίο συζητήθηκε σε έκτακτη συνεδρίαση της 
επιτροπής. Η πρόταση μετατράπηκε σε πρόγραμμα ανθρωπιστικής βοήθειας μικρότερης κλίμακας και 
εγκρίθηκε από την Επιτροπή. 
Το σχέδιο γενικών κατευθυντήριων γραμμών για το PHARE 1993/97 συζητήθηκε λεπτομερώς σε πολλές 
συνεδριάσεις της επιτροπής. 
2.2. Εθνικά προγράμματα 
Στη διάρκεια του 1992 ο αριθμός των προγραμμάτων PHARE αυξήθηκε σε 10 με την προσθήκη της 
Σλοβενίας και της Αλβανίας και τη μεταφορά στο PHARE της Εσθονίας, Λετονίας και Λιθουανίας που 
προηγουμένως είχαν τύχει κοινοτικής βοήθειας στο πλαίσιο του προγράμματος ΚΑΚ. Η συνολική βοήθεια 
σε εθνικά προγράμματα - εξαιρουμένης της ανθρωπιστικής βοήθειας και περιφερειακών προγραμμάτων -
ανήλθε σχεδόν σε 698 εκατ. ECU (βλ. πίνακα). Ο σημαντικότερος δικαιούχος PHARE ήταν η Πολωνία με 
200 εκατ. ECU, ποσό που ισοδυναμεί με το 28,6% των συνολικών εθνικών κονδυλίων, ακολουθούμενη 
από τη Ρουμανία (130 εκατ. ECU, 18,6%), Ουγγαρία (101,5 εκατ. ECU 14,5%) και Τσεχοσλοβακία (100 
εκατ. ECU, 14,3%). 
Ο πίνακας 4 δείχνει το γενικό τομεακό τύπο της βοήθειας κατά χώρα. Τα στοιχεία πρέπει να ληφθούν 
υπόψη με κάποια επιφύλαξη λόγω κυρίως του ότι για ορισμένα γενικά προγράμματα τεχνικής βοήθειας 
δεν κατέστη δυνατή η διάθεση ολόκληρης της βοήθειας κατά τομέα. Υπό την προϋπόθεση αυτή, σχεδόν 
το 1/4 των συνολικών εθνικών κονδυλίων (167 εκατ. ECU, 23,5%) αναλήφθηκε για την ανάπτυξη 
επιχειρήσεων που καλύπτει την ιδιωτικοποίηση, την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων, τη βοήθεια σε 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME), την προώθηση των επενδύσεων και την ανάπτυξη των εξαγωγών* 
αυτό μπορεί να μειώσει κάπως την πραγματική έκταση της στήριξης εφόσον προγράμματα περιφερειακής 
ανάπτυξης περιλαμβάνουν επίσης συνιστώσεις που αποβλέπουν στην προώθηση εντόπιων επιχειρήσεων. 
Το ποσοστό αυτό συγκρίνεται με το κατά προσέγγιση 28% του 1991 και υπογραμμίζει τη συνεχή υπεροχή 
αυτού του τομέα δραστηριότητας όσον αφορά τη βοήθεια PHARE. 
Η γεωργία εξακολούθησε να τυγχάνει ουσιαστικής στήριξης (85 εκατ. ECU ή 12% των εθνικών κονδυλίων), 
πράγμα που αντικατοπτρίζει τη σημασία αυτού του τομέα στις οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης κι 
αυτό σε σύγκριση με το κατά προσέγγιση 15% το 1991. Καίτοι οι γεωργικές προμήθειες συνέχισαν να 
καλύπτουν ένα ποσοστό της εν λόγω βοήθειας, στη διάρκεια του 1992 δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στη 
βοήθεια για την ανάπτυξη και το μετασχηματισμό της γεωργικής στρατηγικής περιλαμβανομένων της 
ιδιωτικοποίησης αγροτικών εκμεταλλεύσεων, της αναδιάρθρωσης του αγροβιομηχανικού τομέα, 
συμβουλευτικών υπηρεσιών και της ανάπτυξης συστήματος παροχής πιστώσεων για τους νέους ιδιώτες 
κατόχους αγροτικών εκμεταλλεύσεων. 
Τα κονδύλια στους κοινωνικούς τομείς και την εκπαίδευση (περιλαμβανομένου του προγράμματος 
TEMPUS) που απορρόφησαν περίπου το 27% των εθνικών προγραμμάτων, παρουσιάζουν σχετική αύξηση 
σε σύγκριση με το 1991. Η αυξανόμενη σημασία της κοινωνικής διάστασης στα προγράμματα 
μεταρρύθμισης των ΧΚ ΑΕ, περιλαμβανομένης της ανάγκης για αναδιάρθρωση της κοινωνικής ασφάλισης 
και των προϋπολογισμών του υγειονομικού τομέα, κατέστη εμφανής στον αυξανόμενο αριθμό 
προγραμμάτων PHARE που έχουν ως αντικείμενο την κοινωνική πολιτική και ζητήματα αναδιοργάνωσης 
του κοινωνικού τομέα. Τα εν λόγω προγράμματα περιλαμβάνουν στήριξη για την ανάπτυξη της αγοράς 
εργασίας προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αναπόφευκτη άνοδος της ανεργίας που προκύπτει από 
ορισμένα μέτρα αναδιάρθρωσης. Στα εθνικά προγράμματα του 1992 δόθηκε κάπως μικρότερη έμφαση στο 
περιβάλλον, καίτοι συνέχισαν να πραγματοποιούνται σημαντικές αναλήψεις υποχρεώσεις για τον εν λόγω 
τομέα στην Πολωνία και Ουγγαρία. 
Καίτοι η τεχνική βοήθεια συνέχισε ν' αποτελεί ουσιαστικό μέρος της στήριξης PHARE, ειδικότερα για 
χώρες που βρίσκονται σε σχετικά αρχικό στάδιο της διαδικασίας μεταρρύθμισης, άλλες μορφές βοήθειας 
εξακολούθησαν, στη διάρκεια του 1992, να προσεγγίζουν το φάσμα των διαθέσιμων μέσων. 
Περιλαμβάνουν: κατάρτιση, ανάπτυξη εργατικού δυναμικού, προμήθεια εξοπλισμού, παροχή βασικών 
εισροών σε εξαιρετικές περιπτώσεις (κυρίως στους τομείς της γεωργίας και της υγείας) και - διαρκώς 
περισσότερο - στήριξη των επενδύσεων. Η τελευταία περιλαμβάνει συνεισφορές PHARE, τυπικά σε βάση 
καταμερισμού του κόστους με την κυβέρνηση ή τοπικούς οργανισμούς, με σκοπό την ανάπτυξη 
χρηματοδοτικών μηχανισμών για νεοεμφανισθέντες φορείς του ιδιωτικού τομέα, περιλαμβανομένων 
δανείων και συστημάτων εγγύησης πιστώσεων για MME και ιδιώτες κατόχους αγροτικών εκμεταλλεύσεων, 
καθώς και προγραμμάτων χρηματοδότησης στη βάση εκχώρησης με σκοπό την προώθηση περιβαλλοντικών 
ή/και περιφερειακών αναπτυξιακών στόχων. 
Τέλος, το πρόγραμμα PHARE χορήγησε 35 εκατ. ECU προς στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών στην 
Αλβανία. 
2.3. Πολυκλαδικά μέτρα 
Εκτός από τα τομεακά προγράμματα, χρηματοδοτήθηκαν ορισμένες ενέργειες στο πλαίσιο του κεφαλαίου 
Πολυκλαδικά μέτρα. 
Κατ' αρχήν, εγκρίθηκε μια ανάληψη υποχρέωσης 18,8 εκατ. ECU για <πολυκλαδική τεχνική βοήθεια> σε 
αρκετές διαδοχικές δόσεις όπως το 1990 και 1991. Αυτό αποτελεί ένα επιτρεπτικό μέσο που παρέχει 
συνολική έγκριση για τη χρηματοδότηση, εντός δεδομένων παραμέτρων, ενεργειών μικρής κλίμακας όπως 
μελέτες σκοπιμότητας και τεχνική βοήθεια χωρίς να απαιτείται ειδική γνωμοδότηση της Επιτροπής 
Διαχείρισης και απόφαση της Επιτροπής για κάθε ενέργεια. 
Όπως και τα προηγούμενα έτη, το 1992 η πολυκλαδική διευκόλυνση χρησιμοποιήθηκε για τη 
χρηματοδότηση σημαντικού μέρους των εργασιών προσδιορισμού, εκτίμησης και λογιστικού ελέγχου των 
τομεακών προγραμμάτων. Χρηματοδοτήθηκαν επίσης μελέτες σχεδιασμού, για παράδειγμα για τις 
τηλεπικοινωνίες και την υποδομή. 
Μετά τη λεγόμενη <Συμφωνία Μπανγκόκ> μεταξύ της ΕΤΑΑ και της ΕΚ το 1992, εδραιώθηκε μια νέα 
συνεργασία μεταξύ των δύο οργανισμών. Η εν λόγω συνεργασία επέτρεψε την εφαρμογή μέτρων στις 
δικαιούχες χώρες, που εγκρίθηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από την Επιτροπή και των οποίων την τεχνική 
διαχείριση έχει αναλάβει η ΕΤΑΑ. Η συνεργασία θεωρείται επιτυχής και θα διατεθούν 18,5 εκατ. ECU 
για ενέργειες που σχετίζονται κυρίως με το χρηματοπιστωτικό τομέα. 
Το 1992 ξεκίνησαν δύο συμπληρωματικές δραστηριότητες στο πλαίσιο του πολυκλαδικού κεφαλαίου. Η 
πρώτη είναι η Δράση Πληροφόρησης PHARE, στόχος της οποίας είναι να ενημερώνει τους επιχειρηματικούς 
και πολιτικούς κύκλους των κρατών μελών της ΕΚ σχετικά με τις σχέσεις της Κοινότητας - και τη 
χορήγηση βοήθειας - με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το αναληφθέν ποσό για το 
πρόγραμμα αυτό ανήλθε σε 2,5 εκατ. ECU. 
Η άλλη δραστηριότητα αφορά το πρόγραμμα εκδημοκρατισμού PHARE στο οποίο χορηγήθηκαν 5 εκατ. ECU 
για πρώτη φορά το 1992. Η Επιτροπή ακολούθησε σύμφωνα με το σχόλιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
για το κονδύλιο του προϋπολογισμού Β7-600, το οποίο αναφέρει ότι <πρέπει να τεθεί κατά μέρος 
κονδύλιο 5 εκατ. ECU για τη συνέχιση της διαδικασίας εκδημοκρατισμού στην Κεντρική και Ανατολική 
Ευρώπη. Πρέπει να επιτρέπει τη χορήγηση χρηματοδοτικής και τεχνικής βοήθειας σε μη κομματική βάση, 
μέσω κοινοβουλευτικών οργανισμών, για τη γενική αγωγή του πολίτη, καθώς και τη σταθεροποίηση και 
ενίσχυση των δημοκρατικών αρχών σε χώρες που διατηρούν στενούς ή υπό ανάπτυξη δεσμούς με την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα>. 
Τα πολυκλαδικά μέτρα ανέρχονται σε 44,8 εκατ. ECU, αναλυτικά δεν έχουν ως εξής: 
Πολυκλαδική τεχνική βοήθεια 18,8 εκατ. ECU 
ΕΤΑΑ 18,5 εκατ. ECU 
Δράση πληροφόρησης 2,5 εκατ. ECU 
Πρόγραμμα εκδημοκρατισμού 5,0 εκατ. ECU 
ΣΥΝΟΛΟ 44,8 εκατ. ECU 
2.4. Περιφερειακή συνεργασία 
Στη διάρκεια του 1992, δόθηκε αυξημένη έμφαση στην ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ 
των πέντε δικαιούχων χωρών PHARE (Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία και Ρουμανία) 
σχετικά με ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος και συμφέροντος. Κατ' αυτόν τον τρόπο χορηγήθηκαν 116 
εκατ. ECU για περιφερειακά προγράμματα. 
Το 1992 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της προσέγγισης που καθοδηγείται από 
τη ζήτηση στη διατύπωση προγραμμάτων/έργων με μεγαλύτερη συμμετοχή από τις δικαιούχες χώρες. Το 
Δεκέμβριο του 1991, κατόπιν συνεδρίασης των 6 Εθνικών Συντονιστών Βοήθειας στις Βρυξέλλες, 
δημιουργήθηκε μια Ομάδα περιφερειακού συντονισμού με εκ περιτροπής ετήσια προεδρία που άρχισε με 
τη Βουλγαρία. Η ομάδα εφοδιάστηκε με τεχνική βοήθεια από την Επιτροπή και κατέστη υπεύθυνη για τον 
καθορισμό των βασικών τομέων βοήθειας, την αξιολόγηση προτάσεων που υπέβαλαν οι δικαιούχοι χώρες 
και η υπηρεσία PHARE, καθώς και την επίτευξη συνέναισης σχετικά με τα τομεακά κονδύλια του 
προϋπολογισμού που είχαν συμφωνηθεί με την Επιτροπή. Εν προκειμένω πραγματοποιήθηκαν διεξοδικές 
συζητήσεις σε κάθε χώρα με τους Εθνικούς Συντονιστές Βοήθειας και τα τομεακά υπουργεία. 
Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί συμμετοχή στην εφαρμογή προγραμμάτων, ορίστηκαν Τομεακοί 
Συντονιστές από την Ομάδα στους οποίους ανατέθηκε ο ρόλος της διασφάλισης του συντονισμού και της 
παρακολούθησης του προγράμματος μεταξύ των τομεακών υπουργείων και μεταξύ της υπηρεσίας PHARE 
και της Ομάδας Περιφερειακού Συντονισμού. Οι τομεακοί συντονιστές είναι: Βουλγαρία 
(Τηλεπικοινωνίες), Τσεχοσλοβακία (Μεταφορές), Ουγγαρία (Περιβάλλον), Πολωνία (Πυρηνική 
ασφάλεια/Ace) και Ρουμανία (Ενέργεια και βιομηχανική ιδιοκτησία). 
'Οσον αφορά το περιφερειακό πρόγραμμα 1992, υπήρξαν στην πραγματικότητα 3 βασικοί τομείς βοήθειας: 
Υποδομή (35 εκατ. ECU), Περιβάλλον/Πυρηνική ασφάλεια (46 εκατ. ECU) και Εκπαίδευση/Κατάρτιση 
(24 εκατ. ECU) από κοινού με ορισμένα ποικίλα προγράμματα που ανέρχονται σε 11 εκατ. ECU. 
Στο πλαίσιο του τομέα των υποδομών, η κατά πολύ μεγαλύτερη συνιστώσα διατέθηκε στις μεταφορές (21 
εκατ. ECU) το κύριο μέρος της οποίας (15 εκατ. ECU) αφορούσε την ελάφρυνση κρίσιμων σημείων 
συμφόρησης σε μεθοριακά σημεία διέλευσης σε βασικές οδούς διαμετακόμισης μεταξύ της Κοινότητας και 
των ΧΚΑΕ. Αυτό ήταν μια απάντηση σε αιτήματα των ΧΚΑΕ σχετικά με τη μείωση των σημαντικών 
καθυστερήσεων που παρεμπόδιζαν τις συναλλαγές. Ένα αποφασιστικής σημασίας στοιχείο όσον αφορά 
την παρεχόμενη βοήθεια ήταν η χορήγηση κεφαλαίων για άμεσες επενδύσεις για τη βελτίωση των 
μεθοριακών σημείων διέλευσης από εντόπιους εργολάβους. 
10 
Οι λοιπές συνιστώσες στον τομέα των υποδομών περιλάμβαναν Τηλεπικοινωνίες (7 εκατ. ECU) με έμφαση 
στην κατάρτιση και Ενέργεια (7 εκατ. ECU). Η τελευταία συνιστώσα εμπεριείχε ένα ευρύ φάσμα 
πρωτοβουλιών με σκοπό τη μελέτη του δυναμικού για βελτίωση των διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας 
και φυσικού αερίου μεταξύ της Κοινότητας και των ΧΚΑΕ, τον εξορθολογισμό των εγκαταστάσεων 
διύλισης και μεταφοράς πετρελαίου, καθώς και την ανάπτυξη της αδελφοποίησης στον τομέα της 
διαχείρισης και τη βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη 
Ενέργειας. 
'Οσον αφορά τη συνιστώσα Περιβάλλον /Πυρηνική Ασφάλεια, χορηγήθηκαν 26 εκατ. ECU στο 
Περιφερειακό πρόγραμμα για το περιβάλλον, γεγονός που αντικατοπτρίζει το αυξανόμενο ενδιαφέρον 
των ΧΚΑΕ για ζητήματα πράγματι περιφερειακού χαρακτήρα που μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον 
με συντονισμένη δράση. Καίτοι ορισμένα στοιχεία περιλάμβαναν παρατάσεις προγραμμάτων του 1991 
(Λεκάνη του Δούναβη, Μαύρο Τρίγωνο, CORINE/Ανίχνευση εξ αποστάσεως), άλλα αντιμετωπίζουν 
περιβαλλοντικά ζητήματα στη Βαλτική Θάλασσα και τη Μαύρη Θάλασσα' όσον αφορά το τελευταίο, 
υπήρξε συντονισμός με το πρόγραμμα TACIS και με τη Γενική Περιβαλλοντική Διευκόλυνση που 
οργανώθηκε από το UNDP (Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη), το UNEP (Πρόγραμμα 
των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον) και τη Διεθνή Τράπεζα. Ένα αποφασιστικής σημασίας στοιχείο 
στο εν λόγω πρόγραμμα είναι το Post-Dobris πρόγραμμα περιβαλλοντικής δράσης για το οποίο 
χορηγήθηκαν 10 εκατ. ECU προκειμένου ν' αποτελέσουν μέρος ενός συνολικού κεφαλαίου που 
υποστηρίζεται κι από άλλους χρηματοδότες με σκοπό τον καθορισμό ειδικών προγραμμάτων προς στήριξη 
των επενδύσεων. 
Κονδύλιο ύψους 20 εκατ. ECU για την πυρηνική ασφάλεια ανταποκρίθηκε στην αυξημένη πίεση για 
παροχή βοήθειας για τη βελτίωση των κανόνων ασφάλειας των σοβιετικού σχεδιασμού πυρηνικών 
αντιδραστήρων, καθώς και για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων και 
τη διερεύνηση δυνατοτήτων παροπλισμού αντιδραστήρων. 
Όσον αφορά την Εκπαίδευση/Κατάρτιση χορηγήθηκαν 24 εκατ. ECU για το ACE και το TEMPUS. Σχετικά 
με το ACE, πραγματοποιήθηκαν ουσιαστικές βελτιώσεις στην ανάπτυξη περισσότερο διάφανων 
διαδικασιών επιλογής και αξιολόγησης με συμμετοχή εκπροσώπων από όλες τις δικαιούχους χώρες 
PHARE, καθώς και στη διαχείριση του προγράμματος με γραφείο μελετών που ορίστηκε για να στηρίζει 
τη ΓΔ II. Σχετικά με το TEMPUS, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης χορηγήθηκε για τη συνέχιση 
της στήριξης των ΚΕΠ (Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα) και του λειτουργικού κόστους της διαχείρισης 
του προγράμματος. 
Τέλος, έχουν υποστηριχτεί διάφορα προγράμματα που περιλαμβάνουν την επέκταση προγραμμάτων του 
1991 για τους τομείς της στατιστικής, των τελωνείων και των προτύπων στην Εσθονία, Λετονία, 
Λιθουανία, Αλβανία και Σλοβενία, καθώς και του προγράμματος στατιστικής στην Πολωνία. Επιπλέον, 
ξεκίνησε ένα πρότυπο πρόγραμμα καταπολέμησης των ναρκωτικών ως ανταπόκριση στην αυξημένη 
παράνομη διακίνηση ναρκωτικών στις ΧΚΑΕ ' ενώ ένα περιφερειακό πρόγραμμα για τη βιομηχανική 
ιδιοκτησία, που χρηματοδοτήθηκε από κοινού με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, 
αποσκοπούσε στην εναρμόνιση της νομοθεσίας και στη βελτίωση των διευκολύνσεων για την προστασία 
των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας. 
Εν γένει, το 1992 σημειώθηκε ενίσχυση του συντονισμού των περιφερειακών προγραμμάτων με μεγαλύτερη 
συμμετοχή από τις δικαιούχους χώρες. 
11 
ΤΟ. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ PHARE 
Η ανθρωπιστική βοήθεια Phare το 1992 κυριαρχήθηκε από τη δύσκολη κατάσταση στην Αλβανία, καθώς 
και από τη σύρραξη στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Εκτός από την εφαρμογή του προγράμματος 
επισιτιστικής βοήθειας, πραγματοποιήθηκαν προετοιμασίες για ένα πρόγραμμα παρακολούθησης 
προκειμένου να ολοκληρωθεί η ενέργεια 1990-1991 για τα παιδιά της Ρουμανίας. Ο συνολικός 
προϋπολογισμός PHARE ύψους 121,5 εκατ. ECU κατέστησε αναγκαία αύξηση του προϋπολογισμού που 
προορίζεται για ανθρωπιστική βοήθεια. Η εν λόγω αύξηση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 30 
Οκτωβρίου 1992. 
10 εκατ. ECU επιστράφηκαν στο ΕΓΤΠΕ για την επισιτιστική βοήθεια που χορήγησε στην Αλβανία. Η 
Επιτροπή αποφάσισε επίσης κατ' εξαίρεση να χρηματοδοτήσει ένα αποφασιστικής σημασίας πρόγραμμα 
εισαγωγών προκειμένου να βοηθήσει τις αλβανικές βιομηχανίες να αρχίσουν εκ νέου την παραγωγή και 
να συμβάλλουν τοιουτοτρόπως στη μείωση του υψηλού ποσοστού ανεργίας. Το πρόγραμμα αυτό που 
ανέρχεται συνολικά σε 30 εκατ. ECU αποφασίστηκε σε δύο στάδια: το πρώτο τον Μάρτιο έναντι 10 εκατ. 
ECU και το δεύτερο, τον Ιούνιο έναντι 20 εκατ. ECU. Με βάση το γενικό πρωτόκολλο που συμφωνήθηκε 
με την Επιτροπή, δημιουργήθηκαν κεφάλαια υποκατάστασης που προκύπτουν από την πώληση 
εισαγόμενων ανταλλακτικών και πρώτων υλών. Τον Ιούλιο αποφασίστηκε επιπλέον κονδύλιο 10 εκατ. 
ECU κυρίως για την αποκατάσταση νοσοκομείων και θεραπευτηρίων σε ολόκληρη την Αλβανία, την 
προμήθεια βασικού ιατρικού εξοπλισμού και την κατασκευή κατοικιών για πρώην πολιτικούς 
κρατούμενους. Η ανθρωπιστική βοήθεια που χορηγήθηκε στην Αλβανία πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο 
της στήριξης του προγράμματος μεταρρύθμισης εφόσον οι προμήθειες που χορηγήθηκαν αποτέλεσαν 
απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη της διαδικασίας μετασχηματισμού. 
Το PHARE χορήγησε 35 εκατ. ECU για βοήθεια έκτακτης ανάγκης στους πρόσφυγες της πρώην 
Γιουγκοσλαβίας. Η ενέργεια αυτή συμπληρώθηκε με επιπλέον ποσό 35 εκατ. ECU που συγκεντρώθηκε από 
το πρόγραμμα PHARE 1990 για το χρηματοπιστωτικό τομέα της Γιουγκοσλαβίας που ουδέποτε ξεκίνησε. 
Το PHARE χορήγησε επίσης 0,5 εκατ. ECU για τη χρηματοδότηση των αποστολών παρακολούθησης της 
ειρηνευτικής διαδικασίας. Στο τέλος του έτους, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου ενέκρινε 
πρόγραμμα στήριξης 100 εκατ. ECU για την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας με σκοπό 
την παροχή βοήθειας για την αντιμετώπιση των συνεπειών από τον αποκλεισμό κατά της Σερβίας. Έτσι, 
η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας έτυχε αρχικής επιχορήγησης 10 εκατ. ECU από το 
PHARE για ένα πρόγραμμα εισαγωγής φαρμάκων, πρώτων υλών και βασικού ιατρικού εξοπλισμού που 
συμπληρώθηκε με επιχορήγηση έκτακτης ανάγκης 15 εκατ. ECU που παρείχε η Υπηρεσία Ανθρωπιστικής 
Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECHO). 
'Οσον αφορά τη Ρουμανία, αποφασίστηκε το Δεκέμβριο ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα ανθρωπιστικής 
βοήθειας ύψους 12 εκατ. ECU ως συμπλήρωμα των ενεργειών 1990-91 για την αποκατάσταση των 
ορφανών παιδιών και την κατάρτιση του υπεύθυνου για τα ορφανοτροφεία προσωπικού. Το πρόγραμμα 
του 1992 συνίσταται στη θέσπιση και εφαρμογή μιας συνολικής πολιτικής για την προστασία των παιδιών 
σε συνεργασία με τη ρουμανική κυβέρνηση. Επιπλέον το PHARE χρηματοδότησε επίσης επισιτιστική βοήθεια 
για τη Ρουμανία έναντι ποσού 10 εκατ. ECU. 
12 
IV- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 1990-1992 
Αφού ληφθεί η απόφαση χρηματοδότησης, η κανονική διαδικασία που επεξηγείται <ττην ετήσια έκθεση του 
1990 προβλέπει ένα χρηματοδοτικό μνημόνιο που υπογράφεται τόσο από την Επιτροπή όσο και την 
αρμόδια για την υλοποίηση αρχή, συνήθως το αρμόδιο υπουργείο της συγκεκριμένης χώρας, που 
καθορίζει τις αντίστοιχες αρμοδιότητες διαχείρισης αμφοτέρων των μερών. Κατά κανόνα η χρησιμοποίηση 
αποκεντρωμένων συστημάτων εφαρμογής συνεχίστηκε το 1992 με τα αρμόδια υπουργεία εφόσον απαιτείται 
η σύσταση Μονάδων Διαχείρισης Προγράμματος, διορισμός ενός διατάκτη, άνοιγμα τραπεζικού 
λογαριασμού και κατάρτιση λεπτομερούς προγράμματος εργασίας και εκτιμήσεων του κόστους για το 
πρώτο εξάμηνο. 
4.1. Διαγωνισμοί και συμβάσεις 
Σύμφωνα με τους κανονισμούς της Επιτροπής η ανάθεση των συμβάσεων τεχνικής βοήθειας 
πραγματοποιείται κανονικά κατόπιν κλειστού διαγωνισμού, ήτοι στη βάση επιλογής περιορισμένου 
αριθμού εταιρειών (κατάλογος επίλεκτων υποψηφίων) στις οποίες ζητείται να υποβάλλουν μία πρόταση. 
Τα κριτήρια της τελικής επιλογής βασίζονται κυρίως στην ποιότητα και σε μικρότερο βαθμό στην τιμή. 
Για μικρότερης κλίμακας συμβάσεις ΤΒ και για μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, η διαπραγμάτευση της 
σύμβασης μπορεί να πραγματοποιηθεί με απευθείας συμφωνία. Όσον αφορά τις συμβάσεις προμηθειών, 
ανοικτή προκήρυξη διαγωνισμού δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΚ. 
Όλες οι συμβάσεις μπορούν να ανατίθενται βάσει ενός εκ των δύο συστημάτων εφαρμογής που 
χρησιμοποιεί το PHARE: 
* της απευθείας εφαρμογής όπου η ανάθεση και διαχείριση των συμβάσεων πραγματοποιείται από τις 
Βρυξέλλες εξ ονόματος των δικαιούχων χωρών 
* του αποκεντρωμένου συστήματος εφαρμογής όπου η έγκριση και διαχείριση των συμβάσεων 
πραγματοποιείται βάσει ενός συστήματος <προγράμματος εργασίας/προκαταβολής> από τη δικαιούχο 
χώρα. 
Στο πλαίσιο αμφότερων των συστημάτων πρέπει να χρησιμοποιούνται οι ίδιες διαδικασίες και βάσει του 
αποκεντρωμένου συστήματος εφαρμογής η Επιτροπή παρακολουθεί την τήρηση των εν λόγω διαδικασιών 
από τους δικαιούχους οργανισμούς. 
Στα τέλη του 1992 η Επιτροπή ξεκίνησε την έκδοση εγχειριδίων σχετικά με τις διαδικασίες, τα οποία 
παρέχουν ένα πλήρες νέο σύνολο πρότυπων κειμένων και κατευθυντήριων γραμμών για τις συμβάσεις 
(προμήθειες καθώς και συμβάσεις υπηρεσιών) και τους διαγωνισμούς (τόσο διεθνείς όσο και κλειστούς). 
Εφόσον τα δεδομένα σχετικά με τις συμβάσεις που έχουν ανατεθεί βάσει αποκεντρωμένης εφαρμογής 
φθάνουν στην Επιτροπή με κάποια καθυστέρηση, οι πληροφορίες που παρέχει ο ακόλουθος πίνακας 
βασίζονται κυρίως σε συμβάσεις που έχουν ανατεθεί βάσει του συστήματος απευθείας εφαρμογής. Τα εν 
λόγω πληροφοριακά στοιχεία δείχνουν ότι το 1992 ανατέθηκαν 672 συμβάσεις εκ των οποίων οι 155 
ανατέθηκαν κατόπιν διαγωνισμού (το συνολικό ποσό που αποτέλεσε αντικείμενο διαγωνισμών ανήλθε 
περίπου σε 70 εκατ. ECU, ήτοι 60% του συνολικού αναληφθέντος ποσού των 117 εκατ. ECU). 
Ο ακόλουθος πίνακας επιχειρεί να παράσχει ανάλυση κατά εθνικότητα των συμβάσεων που ανατέθηκαν 
από τις Βρυξέλλες. Η ανάλυση αυτή δεν περιλαμβάνει τις συμβάσεις που ανατέθηκαν βάσει του 
αποκεντρωμένου συστήματος εφαρμογής. Πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις συμβάσεις αυτές θα 
καταστούν διαθέσιμα αργότερα. 
13 
ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΓΡΑΦΗΚΑΝ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ 1992 
1. Αριθμός περιπτώσεων 672 συμβάσεις 
2. Συνολικός όγκος συμβάσεων 117 εκατ. ECU 
3. Εθνικό ποσοστό όσον αφορά τον όγκο 
ΧΩΡΑ Χ1000 ECU % 
Βέλγιο 16.117 13,7 
Γερμανία 10.528 9,0 
Δανία 7.501 6,4 
Ισπανία 2.114 1,8 
Γαλλία 16.527 14,1 
Ελλάδα 734 0,6 
Ιρλανδία 7.395 6,3 
Ιταλία 2.227 1,9 
Λουξεμβούργο 27 
Κάτω Χώρες 5.450 4,6 
Πορτογαλία 50 
Ηνωμένο Βασίλειο 15.878 13,5 
Χώρες PHARE 8.449 7,2 
Διεθνείς οργανισμοί και 'λλα 24.430 20,9 
Μη ταξινομημένα 53 
ΣΥΝΟΛΟ 117.380 
4.2. Πληρωμές 
Το 1992 εκταμιεύτηκε συνολικό ποσό 434 εκατ. ECU βάσει του κονδυλίου του προϋπολογισμού Β7-600. 
Το ίδιο σχεδόν ποσό καταβλήθηκε στη διάρκεια των δύο προηγούμενων ετών (454,9 εκατ. ECU). Η 
ανάλυση κατά πρόγραμμα έχει ως ακολούθως: 
Προγράμματα 1990 48,9 εκατ. ECU 
Προγράμματα 1991 169,4 εκατ. ECU 
Προγράμματα 1992 215,7 εκατ. ECU 
ΣΥΝΟΛΟ 434,0 εκατ. ECU 
Από κοινού με τις εκταμιεύσεις που πραγματοποιήθηκαν το 1990 και 1991, το συνολικό ποσό που 
εκταμιεύτηκε στην πραγματικότητα από το πρόγραμμα PHARE στα τέλη του 1992 ανήλθε σε 888,9 εκατ. 
ECU ή 38,81% των συνολικών υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν με τις δικαιούχους χώρες. Στον πίνακα 8 
περιλαμβάνεται συνολική επισκόπηση των εκταμιεύσεων. 
Εκτός από τις εκταμιεύσεις που πραγματοποιήθηκαν το 1992, καταβλήθηκαν 311,7 εκατ. ECU απευθείας 
στους εργολάβους από την Επιτροπή στις Βρυξέλλες και 122,3 εκατ. ECU προκαταβλήθηκαν στις ΜΔΠ 
(Μονάδες Διαχείρισης Προγράμματος) των δικαιούχων χωρών. Το συνολικό ποσό που προκαταβλήθηκε 
στις ΜΔΠ από το 1990 μέχρι τα τέλη του 1992 ανήλθε σε 259,.9 εκατ. ECU, αντιπροσωπεύοντας το 29,3% 
του συνολικού εκταμιευθέντος ποσού των 888,9 εκατ. ECU. 
14 
Οι προκαταβολές στις ΜΔΠ αντικατοπτρίζουν την ιδιαίτερη πτυχή του συστήματος εφαρμογής PHARE. 
Αφορούν τη διαδικασία αποκεντρωμένης εφαρμογής., βάσει της οποίας οι δικαιούχοι χώρες μετέχουν 
στην ευθύνη εκτέλεσης. Ο υπεύθυνος δικαιούχος οργανισμός (ΜΔΠ) τυγχάνει προκαταβολής που 
βασίζεται σ' ένα κατ' εκτίμηση πρόγραμμα εργασίας και κονδύλιο του προϋπολογισμού για το επόμενο 
εξάμηνο. Η προκαταβολή αυτή επιτρέπει στις ΜΔΠ να συνάπτουν συμβάσεις και να πραγματοποιούν 
πληρωμές υπό τον όρο ότι παρέχονται ορισμένες εγκρίσεις της Επιτροπής. 
Καίτοι αυτό το σύστημα εφαρμογής είναι ευκταίο διότι μεταθέτει διαρκώς περισσότερο την ευθύνη προς 
τους δικαιούχους του PHARE, απαιτεί ωστόσο περισσότερο χρόνο για τη σύσταση των τοπικών μονάδων. 
Επιτρέπει, όμως, την επιτάχυνση των εκταμιεύσεων αφότου εδραιωθεί η επιτόπια θεσμική ικανότητα, 
πράγμα που επιτυγχάνεται συνήθως κατά το δεύτερο έτος του κύκλου του προγράμματος. 
4.3. Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
Το κύριο μέρος του προγράμματος εφαρμόζεται βάσει του αποκεντρωμένου συστήματος διαχείρισης. Στις 
δικαιούχους χώρες PHARE λειτουργούν σήμερα άνω των 60 ΜΔΠ. Δεδομένης αυτής της κατάστασης, η 
παρακολούθηση και αξιολόγηση έχουν καταστεί ένα βασικό μέσο διαχείρισης. 
Καίτοι η χρηματοδοτική παρακολούθηση πραγματοποιείται μέσω ενός τυποποιημένου συστήματος 
λογιστικής και υποβολής εκθέσεων όσον αφορά τη χρηματοδότηση (PHACSY), η τεχνική και λειτουργική 
παρακολούθηση πραγματοποιείται μέσω ενός εδραιωμένου συστήματος προγραμματισμού και υποβολής 
εκθέσεων. Έξι τακτικά μηνιαία προγράμματα εργασίας που καθορίζουν στόχους, δραστηριότητες, 
επαφές, πληρωμές κλπ. παρέχουν τη βάση για μια τακτική σύγκριση του σχεδίου με τα επιτεύγματα στο 
πλαίσιο των εκθέσεων προόδου. Όπου καθίσταται αναγκαίο, η εν λόγω εσωτερική παρακολούθηση 
συμπληρώνεται από λογιστικούς ελέγχους και αποστολές. 
Η τεχνική παρακολούθηση θα βελτιωθεί περαιτέρω με τη συμπερίληψη του εννοιολογικού πλαισίου σε όλα 
τα έγγραφα προγραμματισμού και υποβολής εκθέσεων (π.χ. πρόταση χρηματοδότησης, σχέδιο ενεργειών, 
πρόγραμμα εργασίας, έκθεση προόδου, έκθεση στο τέλος του προγράμματος). Η μέθοδος του 
εννοιολογικού πλαισίου θα επιτρέψει την παρακολούθηση των επιτευγμάτων που βασίζονται σε 
αντικειμενικά επαληθεύσιμους δείκτες. Επιπλέον, θα παράσχει μια υγιή βάση για αξιολόγηση των στόχων 
του προγράμματος και εκτίμηση της επίπτωσης. 
Καίτοι η παρακολούθηση συνδέεται καταρχήν με μία βελτίωση των ενεργειών του προγράμματος, η 
αξιολόγηση προτίθεται να παρέχει πληροφόρηση που επιτρέπει τη βελτίωση του προγράμματος μέσω 
καλύτερης επιλογής και σχεδιασμού. 
Στα τέλη του 1992 προετοιμάστηκε μια πρώτη αξιολόγηση για τον περιβαλλοντικό τομέα στην Πολωνία 
και την Ουγγαρία. Θα ακολουθήσουν περισσότερες αξιολογήσεις κατά τομέα και πρόγραμμα. Οι 
αξιολογήσεις θα αναλαμβάνονται είτε στη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος είτε στο τέλος του 
προγράμματος. Οι αξιολογήσεις θα αναλαμβάνονται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες βάσει σαφών 
όρων αναφοράς και κριτηρίων αξιολόγησης προκειμένου να περιορίζεται η προκατάληψη. 
4.4. Κεφάλαια υποκατάστασης 
Το 1991 καταρτίστηκαν συμφωνίες για τη χρησιμοποίηση και δημιουργία κεφαλαίων υποκατάστασης με 
την Αλβανία, Βουλγαρία και Ρουμανία. Το 1992 καταρτίστηκαν συμφωνίες με τις κυβερνήσεις της 
Εσθονίας, Λετονίας και Λιθουανίας. 
15 
Στα τέλη του 1992 η διαχείριση των κεφαλαίων υποκατάστασης στη Ρουμανία μεταφέρθηκε από το 
Ρουμανικό Οργανισμό Ανάπτυξης στο Υπουργείο Οικονομικών και την Υπηρεσία Ευρωπαϊκής 
Ολοκλήρωσης του Συμβουλίου Συντονισμού, Στρατηγικής και Οικονομικής Μεταρρύθμισης. Συμφωνήθηκε, 
με ανταλλαγή επιστολών, η χρησιμοποίηση κεφαλαίων υποκατάστασης μεταξύ της ρουμανικής κυβέρνησης 
και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Τα κεφάλαια υποκατάστασης δημιουργούνται από την 
πώληση επισιτιστικής βοήθειας και βασικών προϊόντων που παρέχονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων 
PHARE για τους τομείς των μεταφορών, της γεωργίας και της ανθρωπιστικής βοήθειας (φάρμακα). 
Κατόπιν συμφωνίας, όμως, μέρος των κεφαλαίων χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ άλλων για προγράμματα 
ανθρωπιστικής βοήθειας, που απευθύνονται ειδικότερα σε ορφανά και παιδιά που χρειάζονται βοήθεια. 
Στην Αλβανία, τα κεφάλαια υποκατάστασης δημιουργήθηκαν από την πώληση επισιτιστικής βοήθειας, 
βιομηχανικών προμηθειών και γεωργικού εξοπλισμού. Ως αποτέλεσμα του σημαντικού δημοσιονομικού 
ελλείμματος και σύμφωνα με τις συστάσεις του ΔΝΤ, η Επιτροπή αποφάσισε - σε συντονισμό με τους 
βασικούς χρηματοδότες - να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια υποκατάστασης για δημοσιονομική στήριξη. 
Τα κεφάλαια υποκατάστασης της Πολωνίας προέρχονται κυρίως από την πώληση ζωοτροφών και 
αγροτικών χημικών προϊόντων. Τα κεφάλαια δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος 
PHARE 1990 και η χρησιμοποίηση τους τέθηκε σε ετήσια βάση σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα. Το 
έργο της διαχείρισης των κεφαλαίων υποκατάστασης ανατέθηκε στο Ταμείο Συνεργασίας, έναν οργανισμό 
ξεχωριστό από την κυβέρνηση. Μέρος των κεφαλαίων χρησιμοποιήθηκαν για την προκαταρκτική 
χρηματοδότηση προγραμμάτων PHARE και την προώθηση της έναρξης λειτουργίας του νέου παραρτήματος 
του Κολεγίου της Ευρώπης στο Natolia Χορηγήθηκαν επίσης κεφάλαια σε προγράμματα κατάρτισης και 
προς στήριξη της οικονομικής/νομικής έρευνας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας. 
Τα βουλγαρικά κεφάλαια υποκατάστασης δημιουργήθηκαν από την πώληση γεωργικών, ιατρικών και 
ενεργειακών προμηθειών που η παράδοση τους άρχισε στα τέλη του 1990. Τη διαχείριση των κεφαλαίων 
έχει αναλάβει εξ ονόματος της κυβέρνησης ένα κρατικό Ταμείο Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Εν 
αναμονή της έγκρισης ενός ενδεικτικού προγράμματος ορισμένα κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για 
προγράμματα υγειονομικής περίθαλψης. 
Το Δεκέμβριο του 1991 η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία συμφώνησαν για τη δημιουργία κεφαλαίων 
υποκατάστασης. Πριν από τις πρώτες παραδόσεις, μνημόνια αμοιβαίας συμφωνίας, που καθορίζουν τις 
γενικές αρχές για την παραλαβή και διανομή της βοήθειας του κοινοτικού προγράμματος προμηθειών, 
καθώς και υπομνήματα, που καθορίζουν ειδικά λεπτομερή στοιχεία για τα προγράμματα προμήθειας 
σιτηρών, αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων και υπογραφής με κάθε δημοκρατία. Όλα τα 
κεφάλαια που δημιουργήθηκαν από το πρώτο τμήμα των πωλήσεων χορηγήθηκαν για να ενισχύσουν 
συμπληρωματικά προγράμματα που απευθύνονται στις πλέον ενδεείς κοινωνικές ομάδες. Εξαίρεση 
αποτέλεσε η Λετονία όπου τα κεφάλαια χορηγήθηκαν για τη γεωργική μεταρρύθμιση και μέτρα ανάπτυξης. 
16 
V- ΕΙΔΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ 
5.1. Αξιολόγηση των προσπαθειών μεταρρύθμισης στις χώρες PHARE το 1992 
Κατά τη μετάβαση σε μία οικονομία της αγοράς, ενώ η ελευθέρωση και η σταθεροποίηση μπορούν να 
ολοκληρωθούν με αρκετά ταχείς ρυθμούς, η διαρθρωτική μεταρρύθμιση απαιτεί περισσότερο χρόνο για 
την επίτευξη της. Η διαπίστωση αυτή χαράσσει μια σαφή διαχωριστική γραμμή μεταξύ των χωρών PHARE 
που έχουν ήδη ασχοληθεί με την ελευθέρωση και τον αντίκτυπο της πριν το 1992, και αυτών που δεν 
είχαν ακόμη αντιμετωπίσει τους κλονισμούς των τιμών και του συναλλάγματος και οι οποίες ξεκίνησαν 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση εντός ενός ασταθούς μακροοικονομικού περιβάλλοντος. Η ομάδα αυτών που 
δεσμεύτηκαν έγκαιρα σ* αυτή τη διαδικασία περιλαμβάνει την Πολωνία, την Ουγγαρία, την ΤΣΟΔ, τη 
Βουλγαρία και τη Σλοβενία. 
5.1.1. Οικονομική απόδοση το 1992 
Το 1991 η κατάρρευση της ΚΟΜΕΚΟΝ δημιούργησε σημαντικές απώλειες στις εξωτερικές αγορές των 
χωρών PHARE, γεγονός που επιδείνωσε την ύφεση σε ολόκληρη την περιοχή. Το 1992 ήταν κι αυτό ένα 
υποτονικό έτος, εξαιρουμένης της Πολωνίας, η οποία πέτυχε μια ανεπαίσθητη αύξηση του ΑΕΠ. 
Παρατηρήθηκε όμως έντονη αντίθεση μεταξύ των δύο ομάδων χωρών PHARE. Στις προηγμένες χώρες, η 
ανάπτυξη του ΑΕΠ, καίτοι παραμένει αρνητική, ξεπέρασε την ύφεση: οι συντελεστές ανάπτυξης 
κυμαίνονται μεταξύ 1% για την Πολωνία και -8% για τη Βουλγαρία, έναντι φάσματος -8% και -17% το 
1991, Με εξαίρεση την Αλβανία, οι λιγότερο προηγμένες χώρες γνώρισαν επίταση της ύφεσης το 1992 
με μειώσεις του ΑΕΠ μεταξύ -6% (Αλβανία) και -35% (Λιθουανία) έναντι φάσματος -3,5% και -27% το 
1991. Οι μακροοικονομικές ανισορροπίες και δυναμική που αποτελούν τη βάση αυτής της απόδοσης της 
ανάπτυξης αντικατοπτρίζουν τα διάφορα στάδια μεταρρύθμισης που έχουν επιτύχει οι διάφορες χώρες. 
Όσον αφορά τις χώρες που ξεκίνησαν έγκαιρα τις σχετικές διαδικασίες, η σχετικά καλύτερη απόδοση το 
1992 σε σχέση με το 1991 καθοδηγήθηκε κυρίως από τον επιτυχή επαναπροσανατολισμό των εξαγωγών 
προς δυτικές αγορές που ξεκίνησε το 1991 και της σχετικής ανάπτυξης των εξαγωγών. Στο τέλος του 
έτους όλες οι χώρες παρουσίασαν εμπορικό πλεόνασμα. Οι επενδύσεις όμως συνέχισαν να μην δείχνουν 
σημεία ανάκαμψης. Ένα από τα θετικά χαρακτηριστικά των προηγμένων χωρών είναι η επιβράδυνση του 
πληθωρισμού μετά την ολοκλήρωση της ελευθέρωσης των τιμών. Με εξαίρεση τη Σλοβενία, όλες οι χώρες 
της ομάδας είχαν διψήφιο πληθωρισμό το 1992. Τα συνδυασμένα αποτελέσματα όμως της παρατεινόμενης 
ύφεσης και η επίπτωση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης δημιουργούν νέες μακροοικονομικές 
ανισορροπίες, που κινδυνεύουν να καταστούν μεσοπρόθεσμα χαρακτηριστικά για τις συγκεκριμένες 
οικονομίες και που παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις για τις κυβερνήσεις. Η ανεργία αυξήθηκε με 
ταχείς ρυθμούς, υπερβαίνοντας το 10% του εργατικού δυναμικού στο τέλος του 1992. Κατά συνέπεια 
αυξήθηκε η επιβάρυνση της κοινωνικής προστασίας στις δημόσιες δαπάνες. Ταυτόχρονα η φορολογική 
βάση συρρικνώθηκε. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ουγγαρία, η Βουλγαρία και η Πολωνία, το γεγονός 
αυτό έχει ήδη οδηγήσει σε μια ανοικτή δημοσιονομική κρίση με δημόσια ελλείμματα που κατ' επανάληψη 
υπερβαίνουν το 5% του ΑΕΠ. 
Στις λιγότερο προηγμένες χώρες, το μακροοικονομικό περιβάλλον σταθεροποιήθηκε, ή άρχισε να το 
πράττει, στα τέλη του έτους. Ο πληθωρισμός παρέμεινε τριψήφιος αριθμός το 1992 και, στη διάρκεια 
του έτους, εφαρμόστηκαν αντιπληθωριστικές πολιτικές που βασίζονται σε μέσα όπως φορολογία υψηλών 
μισθών. Ο τρεχούμενος λογαριασμός ήταν ελλειμματικός ή, στην περίπτωση που υπήρξαν περιορισμοί 
στη διαθεσιμότητα συναλλάγματος, το εξωτερικό ισοζύγιο επιτεύχθηκε μέσω δραστικών περιορισμών στις 
εισαγωγές. Οι ανισορροπίες του τρεχούμενου λογαριασμού ήσαν ιδιαίτερα έντονες στην Εσθονία, Λετονία 
και Λιθουανία, που απόκτησαν την ανεξαρτησία τους μόλις στα τέλη του 1991 και δοκιμάστηκαν έντονα 
από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την επακόλουθη κατάρρευση της σοβιετικής εσωτερικής 
αγοράς. Στις χώρες αυτές, η ανεργία και τα δημόσια ελλείμματα δεν έχουν καταστεί ακόμη θέμα προς 
συζήτηση, με εξαίρεση την Αλβανία και Ρουμανία που γνώρισαν σοβαρές δημοσιονομικές ανισορροπίες 
το 1992. 
Το 1992 η πρόοδος στη διαρθραπική μεταρρύθμιση εξαρτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις προαναφερόμενες 
αρχικές μακροοικονομικές συνθήκες. Υπάρχουν, όμως, δύο τομείς όπου η εφαρμογή της μεταρρύθμισης 
17 
συνάντησε δυσκολίες σε ολόκληρη την περιοχή: η έναρξη της ιδιωτικοποίησης ευρείας κλίμακας και η 
μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα. 
5.1.2. Σταθεροποίηση, ελευθέρωση και νομοθετικό πλαίσιο 
Η εκτεταμένη ελευθέρωση και άρση των ρυθμιστικών παρεμβάσεων στις οικονομίες των χωρών του Phare 
συμπεριλάμβανε ελευθέρωση των τιμών, ένα νέο νομικό και κανονιστικό πλαίσιο, άνοιγμα των 
οικονομιών σε διεθνείς αγορές και ανταλλαγή σε μετατρέψιμα νομίσματα. 
Για όλες σχεδόν τις χώρες PHARE η ελευθέρωση των τιμών και η άρση των διοικητικών μηχανισμών 
χορήγησης και των επιδοτήσεων ολοκληρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό εντός διετίας ή τριετίας. Οι χώρες που 
ξεκίνησαν έγκαιρα ολοκλήρωσαν ήδη αυτή τη διαδικασία μέχρι τα τέλη του 1991, και το 1992 οι 
περισσότερες από τις λιγότερο προηγμένες χώρες ανάκτησαν την καθυστέρηση τους, καίτοι η Ρουμανία 
διατήρησε ελέγχους τιμών σε ορισμένα αγαθά. Οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες ελέγχους τιμών 
και επιδοτήσεις σε καταναλωτές στις χώρες PHARE αφορούν την ενέργεια σε επίπεδο νοικοκυριών, 
επιχειρήσεις κοινής ωφέλιας ή υπηρεσίες μεταφορών και μπορούν να θεωρηθούν σε μεγάλο βαθμό 
συμβατοί με κανόνες της οικονομίας της αγοράς. 
Ταυτόχρονα, οι χώρες PHARE έχουν αναλάβει το σημαντικό έργο της προσαρμογής της νομοθεσίας τους 
στους κανόνες και τις απαιτήσεις μιας οικονομίας της αγοράς. Οι νέοι νόμοι σχετικά με τις εταιρείες, 
τη λογιστική και τους λογιστικούς ελέγχους από κοινού με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού, 
εφαρμόστηκαν σε αρχικά στάδια της διαδικασίας μεταρρύθμισης. Η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία 
προσάρμοσαν τη νομοθεσία τους στη διάρκεια του 1992, ενώ η Αλβανία υστερεί σημαντικά. Το 
νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που εφαρμόζεται είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιητικό. Οι βασικές 
ελλείψεις και προκλήσεις για το μέλλον έγκεινται στην εφαρμογή των νόμων και την ανεπαρκή διοικητική 
ικανότητα όσον αφορά την εφαρμογή και εποπτεία τους. Επιπλέον, οι μηχανισμοί επίλυσης των 
διαφορών είναι συχνά αδύναμοι. Αυτό μπορεί να προκαλέσει σύγχυση και να αποτελέσει αποτρεπτικό 
παράγοντα για επενδύσεις. 
Μια από τις προτεραιότητες στη θέσπιση του νομικού πλαισίου ήταν ο καθορισμός μιας σαφούς βάσης 
για την κτήση και προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Καίτοι αυτό επιτεύχθηκε με σχετικά ταχείς 
ρυθμούς, σε ορισμένες περιπτώσεις τα δικαιώματα είναι ακόμη ασαφή ή περιορισμένα. Το ζήτημα της 
αποκατάστασης αποτελεί πηγή σύγχυσης σε ορισμένες χώρες ακόμα και σήμερα δύο χρόνια μετά τη 
θέσπιση της νομοθεσίας. Σχεδόν παντού ισχύουν περιορισμοί στην αγορά γαιοτεμαχίων από αλλοδαπούς 
και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποτελούν αντικίνητρα για επιχειρηματικές δραστηριότητες. Σε αρκετές 
χώρες η νομοθεσία περί εγγείου ιδιοκτησίας χρειάζεται να τροποποιηθεί ή να εκσυγχρονιστεί. Επιπλέον, 
σε όλες τις χώρες PHARE τα συστήματα για την αναγνώριση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας είναι ανεπαρκώς 
αναπτυγμένα, γεγονός που περιορίζει την ανάπτυξη αγορών ακινήτων, στέγασης και ενυπόθηκων 
δανείων. 
Σε εξωτερικό επίπεδο, το άνοιγμα των αγορών και η ελευθέρωση ήσαν επίσης σημαντικά, με ταχεία 
κατάργηση δασμών, ποσοστώσεων και αδειών. Περιορισμοί ίσχυαν ακόμη το 1992 στη Λιθουανία και 
Αλβανία. Σε περισσότερο προηγμένες χώρες, οι κυβερνήσεις αναπτύσσουν έναν πρόσθετο προβληματισμό 
σχετικά με τις αξίες της ταχείας και πλήρους ελευθέρωσης των συναλλαγών. Το 1992 αναθεωρήσεις 
δασμών καθώς και θέσπιση επιβαρύνσεων κατά την εισαγωγή εφαρμόστηκαν στις χώρες της Κεντρικής 
Ευρώπης. Οπωσδήποτε όμως η εμπορική πολιτική περιορίζεται από τις διάφορες εμπορικές συμφωνίες 
που έχουν συνάψει οι χώρες PHARE. 
Η ελευθέρωση των συναλλαγών υποστηρίχτηκε από μία ταχεία μεταστροφή προς την μετατρεψιμότητα των 
τρεχούμενων λογαριασμών των νομισμάτων των χωρών PHARE, πράγμα που παρείχε στους εγχώριους 
φορείς ελεύθερη πρόσβαση σε συνάλλαγμα και επέτρεψε την προσαρμογή των τιμών συναλλάγματος σε 
σταθερά επίπεδα. Εξακολουθούν να ισχύουν μόνον περιορισμοί δευτερεύουσας σημασίας, όπως τα 
ανώτατα όρια στις απαλλαγές ταξιδιωτών στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Οι προηγμένες χώρες 
εφάρμοσαν αυτές τις αλλαγές πριν το 1992 από κοινού με την εμπορική μεταρρύθμιση. Στην Εσθονία, 
Λετονία και Λιθουανία η συναλλαγματική μεταρρύθμιση άρχισε το 1992. Στη Ρουμανία, λόγω της 
υφιστάμενης απόκλισης μεταξύ των επίσημων και παράλληλων τιμών συναλλάγματος, δεν υπάρχει 
επαρκές συνάλλαγμα για την κάλυψη της ζήτησης εισαγόμενων προϊόντων και εφαρμόζεται ένα είδος 
δελτίου συναλλάγματος. Σε ολόκληρη την περιοχή τα συναλλαγματικά συστήματα είναι άκρως 
18 
διαφοροποιημένα. 
Τέλος, πολλές χώρες έχουν ανοίξει τις οικονομίες τους σε ξένες επενδύσεις μέσω μιας πολύ φιλελεύθερης 
νομοθεσίας, η οποία επιτρέπει πλήρη ξένη ιδιοκτησία, μεταφορά κερδών και επαναπατρισμό κεφαλαίων. 
Η Βουλγαρία δημιούργησε τη νομική βάση για ξένες επενδύσεις μόλις το 1992, ενώ στην Αλβανία 
εξακολουθεί να ισχύει μια πενιχρή και περιοριστική νομοθεσία. 
5.1.3. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση 
Οι χώρες PHARE έχουν εν γένει δώσει προτεραιότητα στην ιδιωτικοποίηση προκειμένου να βελτιωθεί η 
ανάπτυξη ενός ανταγωνιστικού παραγωγικού τομέα. Η αναδιάρθρωση επιδιώχτηκε λιγότερο ενεργά, 
καίτοι υπάρχει αυξημένη επίγνωση της επιτακτικής ανάγκης για προγράμματα αναδιάρθρωσης. Λυτό 
σχετίζεται εν μέρει με το γεγονός ότι η ιδιωτικοποίηση οδηγεί συχνά σ' ένα είδος οικειοποίησης των 
εταιρειών από τους εργαζόμενους και τη διαχείριση χα)ρίς να επέρχεται οιαδήποτε βελτίωση της 
αποτελεσματικότητας. Επιπλέον, καθίσταται σαφές ότι η ιδιωτικοποίηση θα είναι μια βραδεία διαδικασία 
και ότι, για αρκετά χρόνια, θα κυριαρχεί στην οικονομία ένας σημαντικός τομέας κρατικής ιδιοκτησίας. 
Επιτακτικότερα, η σώρευση διεπιχειρησιακών καθυστερούμενατν και επισφαλών δανείων θέτει σήμερα 
έντονα προβλήματα όσον αφορά τη βιωσιμότητα των υπό εκτέλεση προγραμμάτων μεταρρύθμισης. 
Η ιδιωτικοποίηση δεν προχώρησε με ομοιόμορφο τρόπο σε ολόκληρη την περιοχή. Καίτοι μέχρι τα τέλη 
του 1992 είχε τεθεί η νομική βάση σε όλες τις χώρες, υπήρξαν ορισμένα εμπόδια στην υλοποίηση, όπως 
το ζήτημα των επιστροφών ή των αποζημιώσεων, που έχει επιβραδύνει την ιδιωτικοποίηση μικρής 
κλίμακας στην Πολωνία και την ιδιωτικοποίηση γεωργικών μονάδων στην Ουγγαρία, Ρουμανία και 
Λετονία. Στις περισσότερες χώρες, έχει ήδη αναληφθεί η ιδιωτικοποίηση μικρής κλίμακας από κοινού 
με την ιδιωτικοποίηση της στέγασης και της γεωργίας. Η ιδιωτικοποίηση ευρείας κλίμακας μόλις μετά 
βίας έχει ξεκινήσει, εξαιρουμένης της Ουγγαρίας, Λιθουανίας και Εσθονίας και πιο πρόσφατα το 1992, 
της ΤΣΟΔ και σε μικρότερο βαθμό της Ρουμανίας. Από τις άλλες χώρες, η Πολωνία, Βουλγαρία και 
Σλοβενία οριστικοποίησαν τη νομοθεσία στα τέλη του 1992 ή αρχές του 1993. Στην Αλβανία ο υπεύθυνος 
για τις ιδιωτικοποιήσεις οργανισμός συστάθηκε πρόσφατα, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη 
νομοθεσίας. Εκτός από την κατάρτιση ενός καταλόγου επιλέξιμων για ιδιωτικοποίηση εταιρειών, η 
Λετονία δεν προέβη το 1992 σε καμία άλλη ενέργεια στο συγκεκριμένο τομέα. Στις περισσότερες χώρες, 
όμως, το πρώτο βασικό βήμα για την ιδιωτικοποίηση ευρείας κλίμακας ήταν ο μετασχηματισμός των 
κρατικών επιχειρήσεαιν σε ιδιωτικές εταιρείες. Σε ορισμένες χώρες, η διαδικασία αυτή είχε ως 
επακόλουθο μέρος της αναδιάρθρωσης να πραγματοποιηθεί μέσω διάλυσης μεγάλων εταιρειών σε 
μικρότερες μονάδες, όπως στη Βουλγαρία, αλλά αυτό δεν βελτίωσε εν γένει τη συμπεριφορά των 
επιχειρήσεων. Σε καμία χώρα η ιδιωτικοποίηση δεν αποτελεί μια ομαλή διαδικασία* όλες οι χώρες 
αντιμετωπίζουν εμπόδια, από την ανεπάρκεια της νομοθεσίας στην Αλβανία μέχρι την έλλειψη πολιτικής 
συναίνεσης στη Βουλγαρία, ή την έλλειψη της ζήτησης για κρατικές εταιρείες στην Ουγγαρία. 
Η αναδιάρθρωση του μη ιδιωτικοποιημένου μέρους της οικονομίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί μέσω 
των δυνάμεων της αγοράς, εφόσον καταργηθούν οι κρατικές επιδοτήσεις, σταματήσει η πρόσβαση σε 
προτιμησιακές πηγές πιστώσεων και εφαρμοστεί μια αξιόπιστη νομοθεσία περί πτωχεύσεως. Στις 
περισσότερες χώρες PHARE όμως οι εν λόγω τρεις όροι δεν πληρούνται ακόμη, καίτοι σήμερα σε όλες τις 
χώρες είναι σχεδόν πλήρης η κατάργηση των άμεσων επιδοτήσεων στην παραγωγή. 
Η νομοθεσία περί πτωχεύσεως εξακολουθεί να είναι αδύναμη, εξαιρουμένης της Σλοβενίας και Ουγγαρίας, 
που γνώρισαν μαζικά κύματα πτωχεύσεων το 1992. Στην Πολωνία, οριστικοποιήθηκε το 1992 μια πλήρης 
νομοθεσία για τις επιχειρήσεις και το χρηματοπιστωτικό τομέα, η οποία θα δημιουργήσει το απαραίτητο 
κανονιστικό πλαίσιο για τις διαδικασίες πτωχεύσεως, καθώς και για την εξεύρεση λύσεων όσον αφορά 
τα χρέη των επιχειρήσεων προς τις τράπεζες. Στη Βουλγαρία ή τη Ρουμανία, όμως, δεν ισχύει ακόμη 
κατάλληλη νομοθεσία περί πτωχεύσεως. Δεν επιβάλλεται στην ΤΣΟΔ, λείπει το θεσμικό πλαίσιο στην 
Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία και μόλις πρόσφατα άρχισε να εφαρμόζεται στην Αλβανία. 
Η δημοσιονομική πειθαρχία ήταν χαλαρή σε όλες τις χώρες και τα καθυστερούμενα και επισφαλή 
διεπιχειρησιακά δάνεια στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών καθίστανται ένα έντονο πρόβλημα, που 
συμποσούται σε όλες τις χώρες σε ορισμένα ποσοστά του ΑΕΠ. Η επακόλουθη αντίδραση από τα 
προβλήματα ρευστότητας δυσχεραίνει τη διεξοδική εξέταση των αποδοτικών και μη αποδοτικών 
επιχειρήσεαιν. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες αποτρέπονται από το να διαθέτουν πόρους για νέες επενδύσεις. 
Ορισμένες χώρες άρχισαν να αντιμετωπίζουν το ζήτημα των επισφαλών χρεών το 1992. Οι περισσότερες 
19 
τάχθηκαν υπέρ μιας στρατηγικής υποκατάστασης των επισφαλών δανείων με κρατικά ομόλογα, όπως στην 
Ουγγαρία, Σλοβενία, Εσθονία, Βουλγαρία και σύντομα στην Αλβανία και Ρουμανία. Στην ΤΣΟΔ, 
συστάθηκε μια τράπεζα ενοποίησης στην οποία μεταφέρθηκαν επισφαλή δάνεια. Στην Πολωνία, στα τέλη 
του 1992, μέρος των κεφαλαίων σταθεροποίησης μετατράπηκε για σκοπούς αναδιάρθρωσης κεφαλαίων. 
Η Λιθουανία δεν ξεκίνησε καμία δράση και η Λετονία προτίθεται να αντιμετωπίσει το ζήτημα των 
διεπιχειρησιακών καθυστερούμενων οφειλών μέσω της κατάσχεσης των καταγραφέντων εμπορευμάτων. 
Η δυσκολία εφαρμογής οιασδήποτε δημοσιονομικής πειθαρχίας η οποία να μην επιφέρει μαζικά 
κλεισίματα επιχειρήσεων παρότρυνε ορισμένες κυβερνήσεις να υιοθετήσουν μια επιφυλακτική πολιτική 
αναδιάρθρωσης. Αυτό συχνά οδηγεί σ* ένα είδος διεξοδικής εξέτασης κρατικών εταιρειών προκειμένου να 
επιλεγούν οι εταιρείες που χρήζουν προσωρινής στήριξης, οι εταιρείες που μπορούν να αναδιοργανωθούν, 
καθώς και οι εταιρείες που θα αποτελέσουν αντικείμενο εκκαθάρισης. Μια τέτοια εξέταση έχει ξεκινήσει 
στην Ουγγαρία, οδηγώντας σε κάποια προσωρινά τομεακά προγράμματα στήριξης και στην επιλογή 
εταιρειών που θα παραμείνουν μόνιμα υπό κρατική ιδιοκτησία. Παρεμφερείς ενέργειες θα ξεκινήσουν στην 
Πολωνία με το προσεχές Σύμφωνο για τις κρατικές επιχειρήσεις, καθώς και στη Ρουμανία για 100 
εταιρείες. 
Παρά τη βραδείαπρόοδο της αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης, ο ιδιωτικός τομέας επεκτείνεται ταχέως 
σε όλες τις χώρες PHARE ως αποτέλεσμα της σταθερής δημιουργίας μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό 
δείχνει την ικανότητα αυτών των οικονομιών να ανταποκρίνονται στην προσφορά και υποδηλώνει ότι 
μπορούν να βελτια)θούν οι προοπτικές για επενδύσεις. 
5.1.4. Μεταρρύθμιση τον χρηματοπιστωτικού τομέα 
Ο χρηματοπιστωτικός τομέας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία μετάβασης, καθώς αναμένεται 
να αποτελέσει σημαντικό δίαυλο για τη χορήγηση πόρων σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς και τη 
βασική στήριξη για μια ανοδική πορεία των επενδύσεων. 
Όλες οι χώρες PHARE έχουν υπερβεί το πρώτο στάδιο της μεταρρύθμισης, ήτοι τη δημιουργία ενός διττού 
τραπεζικού συστήματος στο οποίο τα καθήκοντα χρηματοδοτικής διαμεσολάβησης διαχωρίζονται από τα 
καθήκοντα των κεντρικών τραπεζών όσον αφορά το νομισματικό έλεγχο. Φαίνεται ότι η προσαρμογή της 
νομισματικής πολιτικής είναι ευκολότερη από την ανάπτυξη ενός αποδοτικού τραπεζικού τομέα. Όλες 
οι χώρες, με εξαίρεση την Αλβανία, έχουν άρει τις ρυθμιστικές παρεμβάσεις στον καθορισμό των 
επιτοκίων και όλες, με εξαίρεση την Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία έχουν τερματίσει τη διοικητική 
χορήγηση εγχώριων πιστώσεων. Ορισμένες χώρες, όμως, διατηρούν ανώτατα όρια πιστώσεων ή 
προτιμησιακές πιστώσεις για ειδικούς σκοπούς. 
Η αποτελεσματικότητα όμως του τραπεζικού τομέα κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Καίτοι 
σημειώθηκε ταχεία ανάπτυξη των μικρών τραπεζών, ο τραπεζικός τομέας εξακολουθεί να κυριαρχείται 
από τις μεγάλες κρατικές τράπεζες που διαθέτουν υψηλή ειδίκευση και δεν είναι εξοικειωμένες με 
εμπορικές πρακτικές. Με εξαίρεση την ΤΣΟΔ όπου το 1992 εφαρμόστηκε το πρόγραμμα εξέτασης και 
έγκρισης των προτεινόμενων δαπανών το οποίο καλύπτει τις τράπεζες, η ιδιωτικοποίηση των τραπεζών 
δεν έχει αρχίσει, εξαιρουμένων ορισμένων μικρών τραπεζών, στη Ρουμανία, Πολωνία, Σλοβενία και 
Ουγγαρία. Ο τομέας συνολικά εξακολουθεί να είναι μη ανταγωνιστικός. Όλες οι τράπεζες ξεκινώντας 
από πολύ χαμηλές αναλογίες κεφαλαίου/ενεργητικού, υποφέρουν σήμερα από το υψηλό ποσοστό 
επισφαλών δανείων στα χαρτοφυλάκια τους. Η αναδιάρθρωση των κεφαλαίων των τραπεζών θα 
παραμείνει προτεραιότητα των προγραμμάτων μεταρρύθμισης για τουλάχιστον την προσεχή διετία. Έτσι, 
είναι απίθανο οι τράπεζες να είναι σε θέση να συμμετάσχουν περισσότερο ενεργά στη διαδικασία 
αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης και να βελτιώσουν την ανάπτυξη χρηματαγορών στο άμεσο μέλλον. 
5.1.5 Δημοσιονομική μεταρρύθμιση και ζητήματα τον κοινωνικού τομέα 
Όσον αφορά τον κυβερνητικό τομέα, η μετάβαση σε μία οικονομία αγοράς συνεπάγεται σημαντικές 
μετακινήσεις από τον κληρονομημένο κεντρικό σχεδιασμό: συνολική μείωση του μεγέθους της κυβέρνησης, 
επέκταση της φορολογικής βάσης σε πηγές άλλες εκτός των επιχειρήσεων, βελτίωση των κοινωνικών 
ευεργημάτων προκειμένου να καλύπτουν τις ευπρόσβλητες ομάδες και ανασυγκρότηση των κοινωνικών 
δραστηριοτήτων, που στο πλαίσιο του προηγούμενου συστήματος κατανέμονταν μεταξύ εταιρειών και 
20 
άλλων δημόσιων οργανισμών. Οι περισσότερες χώρες βρίσκονται στα αρχικά στάδια της εν λόγω 
διαδικασίας αναδιοργάνωσης. 
Όλες οι χώρες PHARE έχουν πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο στον εκσυγχρονισμό των φορολογικών 
τους συστημάτων με εξαίρεση τη Βουλγαρία, την Αλβανία και τη Ρουμανία που αναμένεται να αρχίσει 
το 1993. Εκτός από την Ουγγαρία, που εισήγαγε τον ατομικό φόρο εισοδήματος, το ΦΠΑ και το φόρο 
στα κέρδη TOW εταιρειών στα αρχικά στάδια της μεταρρύθμισης και την Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία 
και Σλοβενία που ξεκίνησαν τη μεταρρύθμιση ήδη το 1990 και 1991, οι περισσότερες αλλαγές στο 
φορολογικό τομέα σημειώθηκαν το 1992. Ανεξαρτήτως όμως από την πρόοδο όσον αφορά τη φορολογική 
μεταρρύθμιση, σε όλες τις χώρες παρατηρήθηκε πρόσφατα κατάρρευση της φορολογικής τους βάσης και 
σώρευση σημαντικών καθυστερούμενων φορολογικών οφειλών ως αποτέλεσμα της απότομης ύφεσης στην 
περιοχή. Επιπλέον, οι φορολογικές διοικήσεις είναι τόσο αδύναμες που εφαρμόζουν ανεπιτυχώς τη νέα 
νομοθεσία και η φοροδιαφυγή είναι ιδιαίτερα έντονη στον πρόσφατα εξαπλούμενο ιδιωτικό τομέα. Υπό 
τις προϋποθέσεις αυτές, η δημοσιονομική κρίση που γνώρισε η Ουγγαρία, η Βουλγαρία και η Πολωνία 
φαίνεται αναπόφευκτη σε κάποιο στάδιο της μετάβασης. 
Όσον αφορά την πλευρά των δαπανών, σημειώθηκε ακόμη μικρότερη πρόοδος. Όλες οι χώρες έχουν 
θεσπίσει σήμερα μια αμιγή κοινωνική ασφάλιση, περιλαμβανομένου ενός συστήματος επιδομάτων 
ανεργίας, καίτοι αυτό είναι πολύ πρόσφατο στην Αλβανία. Η εν λόγω όμως αμιγής κοινωνική ασφάλιση 
εξακολουθεί να επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από ένα σύστημα επιδομάτων που απονέμονται μέσω 
δημόσιων οργανισμών χωρίς ανακατανομή ή επακριβή καθορισμό των ανταλλαγμάτων. Οι χώρες PHARE 
έχουν μέχρι τώρα σημειώσει ελάχιστη, αν όχι ουδεμία, πρόοδο στον εκσυγχρονισμό των γενναιόδωρων 
συστημάτων τους κοινωνικής ασφάλισης, καίτοι χώρες που αντιμετωπίζουν δημοσιονομική κρίση όπως 
η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Αλβανία δεν μπορούν να αποφύγουν πλέον τη 
λήψη δυσάρεστων μέτρων. Αυτές είναι οι προϋποθέσεις για τη μεταρρύθμιση του κοινωνικού τομέα, που 
πιθανόν θα απαιτήσει αύξηση των δημόσιων δαπανών εφόσον χρειαστεί αναβάθμιση του εκπαιδευτικού 
και του υγειονομικού τομέα, 'λλοι τομείς παραδοσιακών κρατικών παρεμβάσεων θα απορροφήσουν 
σύντομα περισσότερους δημόσιους πόρους. Οι επόμενες προτεραιότητες θα είναι μια ενεργής πολιτική 
όσον αφορά την αγορά εργασίας και η αποκατάσταση των υποδομών που τόσο αναγκαία είναι για τη 
βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. 
5.2. ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ PHARE - ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 
Το πρόγραμμα PHARE ξεκίνησε με την Πολωνία και την Ουγγαρία. Έκτοτε αναπτύχθηκε προκειμένου να 
καλύψει έντεκα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Κατά την περίοδο 1990-92 περίπου 2,3 
δισ. ECU αναλήφθηκαν για κοινοτικές ενέργειες προς στήριξη του οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού 
μετασχηματισμού αυτών των χωρών. Από το ποσό αυτό περίπου 1,6 δισ. ECU (περίπου το 70% του 
συνόλου) χορηγήθηκε σε εθνικά προγράμματα' το υπόλοιπο χρηματοδότησε διάφορα περιφερειακά 
προγράμματα, καθώς και ανθρωπιστική βοήθεια και βοήθεια έκτακτης ανάγκης. Τα εθνικά προγράμματα 
αποτελούν τοιουτοτρόπως το βασικό επίκεντρο της συμβολής του PHARE στη διαδικασία 
μετασχηματισμού, καθώς και της σχετικής βοήθειας που χορηγεί η Κοινότητα. 
Από την έναρξη του το PHARE είχε δύο ευρείς στόχους: (α) να εξασφαλίζει ότι σε κάθε χώρα η κοινοτική 
βοήθεια συμβάλλει στην προώθηση των βασικών προτεραιοτήτων της αναδιάρθρωσης' και (β) να 
ανταποκρίνεται μ' έναν ευέλικτο τρόπο στις διάφορες ανάγκες σε πολλαπλά επίπεδα (τόσο εντός όσο και 
εκτός του κυβερνητικού/κρατικού τομέα) που δημιουργεί ο μετασχηματισμός του συστήματος. Το τελευταίο 
περιλαμβάνει τις απαιτήσεις που απορρέουν από το στόχο της προοδευτικής ένταξης των ΧΚΑΕ στην 
ευρωπαϊκή οικονομία περιλαμβανομένης ειδικής βοήθειας για νομική προσέγγιση και εναρμόνιση των 
κανόνων για τις χώρες που έχουν συνάψει συμφωνίες σύνδεσης με την Κοινότητα. Ο εκχωρητικός 
χαρακτήρας της βοήθειας PHARE και η ικανότητα της να προσεγγίζει τον πλούτο των κοινοτικών πόρων 
και εμπειρογνωμοσύνης, την έχουν καταστήσει μια ιδιαίτερα ευκταία μορφή βοήθειας για τέτοιου είδους 
σκοπούς. Αυτό οδήγησε σ' ένα πρότυπο βοήθειας που χαρακτηρίζεται από τεράστια ποικιλία εντός ενός 
πλαισίου με ευρύ τομεακό προσανατολισμό. 
Από την τομεακή ανάλυση εθνικών προγραμμάτων μπορεί να εκτιμηθεί η πρόοδος που έχει 
πραγματοποιηθεί. Μόνον επιλεκτική ένδειξη του είδους των υποστηριχΟεισών δραστηριοτήτων και 
επιτευχθέντων αποτελεσμάτων καθίσταται δυνατή. Στο πλαίσιο και μέσω προγραμμάτων η βοήθεια 
καλύπτει το φάσμα θεμάτων από την ΤΒ για καθορισμό της πολιτικής, ανάπτυξη της στρατηγικής και 
21 
δημιουργία νομικών και θεσμικών δομών μέχρι τη συνδρομή για την εφαρμογή συγκεκριμένης πολιτικής 
(π.χ. για ενεργές συναλλαγές ιδιωτικοποιήσεων, υπηρεσίες παροχής συμβουλών για θέματα γεωργίας και 
επιχειρήσεων, προγράμματα χρηματοδότησης). 
Μέχρι το 1992 άνω των 400 εκατ. ECU ή σχεδόν το 1/4 των συνολικών εθνικών κονδυλίων 
χρησιμοποιήθηκαν για ανάπτυξη επιχειρήσεων καλύπτοντας ιδιωτικοποίηση, αναδιάρθρωση επιχειρήσεων, 
στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων (MME), προώθηση επενδύσεων και άλλων συναφών δραστηριοτήτων 
(π.χ. ανάπτυξη των εξαγωγών). Στη Ρουμανία, το PHARE αποτέλεσε το βασικό παράγοντα της διαδικασίας 
ιδιωτικοποίησης, συμβάλλοντας στην προετοιμασία και εφαρμογή του προγράμματος έγκρισης των 
ιδιωτικοποιήσεων της χώρας το οποίο περιλαμβάνει τη σύσταση των ταμείων κρατικής και ιδιωτικής 
ιδιοκτησίας, καθώς και την προετοιμασία κατευθυντήριων γραμμών για πωλήσεις μεριδίων και σεμιναρίων 
αξιολόγησης ενεργητικού για εταιρείες' η βοήθεια PHARE συνετέλεσε στην ενεργή ιδιωτικοποίηση 
ορισμένων εταιρειών και την προετοιμασία της ιδιωτικοποίησης άλλων. Στην Πολωνία, η βοήθεια PHARE 
συνέβαλε στη σύσταση του Υπουργείου Ιδιωτικοποιήσεων και στην ανάπτυξη του νομικού πλαισίου για 
τις ενέργειες του' συνέβαλε σε ορισμένες σημαντικές ιδιωτικοποιήσεις, αρκετές από τις οποίες 
περιλαμβάνουν ξένες επενδύσεις καθώς και στην προώθηση της ιδιωτικοποίησης χιλιάδων μικρών 
εταιρειών. 
Ομοίως, στην Ουγγαρία το πρόγραμμα PHARE συνέβαλε στη δημιουργία του Κρατικού Οργανισμού 
Ιδιωτικοποιήσεων, καθώς και της Κρατικής Εταιρείας Χαρτοφυλακίου (που έχει αναλάβει τη διαχείριση 
των επιχειρήσεων στις οποίες το κράτος προτίθεται να διατηρήσει δικαιώματα) και στην παροχή σχετικής 
κατάρτισης παράλληλα με τη βοήθεια για ενεργές συναλλαγές ιδιωτικοποίησης. Στη Βουλγαρία το 
πρόγραμμα περιλάμβανε βοήθεια με τη σύσταση του Οργανισμού Ιδιωτικοποιήσεων και νομικού πλαισίου, 
για τη θέσπιση της νομοθεσίας για τις ιδιωτικοποιήσεις, καθώς και τη διεξοδική εξέταση όλων των 
σημαντικών επιχειρήσεων και την ολοκλήρωση βασικών τομεακών μελετών αναδιάρθρωσης. 
Παράλληλα με τη βοήθεια για ιδιωτικοποίηση/αναδιάρθρωση ορισμένα προγράμματα ξεκίνησαν σχέδια για 
διοχέτευση χρηματοδοτικής βοήθειας στους πρόσφατα εμφανισθέντες ιδιωτικούς οικονομικούς φορείς, 
κυρίως τις MME και τους μεσαίας κλίμακας κατόχους αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Τέτοια σχέδια, που 
κυμαίνονται από την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών / υπηρεσιών στήριξης μέχρι δανείων εκχώρησης 
και εγγυήσεων πιστώσεων, θεσπίστηκαν στη Ρουμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Βουλγαρία, Τσεχική και 
Σλοβακική Δημοκρατία και Αλβανία. Στην Πολωνία δημιουργήθηκαν κέντρα επιχειρηματικής στήριξης σε 
ορισμένες περιοχές όπου σχεδόν 1900 επιχειρηματίες έτυχαν κατάρτισης. Στην Ουγγαρία, δημιουργήθηκαν 
Τοπικοί Οργανισμοί Επιχειρήσεων σε 19 κομητείες που παρέχουν συμβουλές και στήριξη σε MME " οι 
TOE λειτουργούν παράλληλα με καθορισμένα υποκαταστήματα τραπεζών που προσφέρουν ειδικευμένες 
πιστωτικές διευκολύνσεις και υπηρεσίες και μέσω των οποίων διοχετεύεται η χρηματοδοτική βοήθεια 
PHARE. 
Στον τομέα της γεωργίας, η βοήθεια PHARE βοήθησε με την εφαρμογή προγραμμάτων 
μεταρρύθμισης/αποκατάστασηςτης έγγειας ιδιοκτησίας στη Ρουμανία και Βουλγαρία (βασικό στοιχείο για 
την προώθηση μιας κτηματαγοράς ως απαραίτητου αλλά όχι επαρκούς όρου για την αύξηση της γεωργικής 
παραγωγικότητας), καθώς και στη διατύπωση μιας γεωργικής πολιτικής για τις χώρες αυτές. Τόσο στην 
Ουγγαρία όσο και στην Πολωνία το PHARE στηρίζει την ανάπτυξη συμβουλευτικών υπηρεσιών για τους 
νέους κατόχους ιδιωτικών αγροτικών εκμεταλλεύσεων παράλληλα με τη χορήγηση πιστώσεων (παρ. 6 
ανωτέρω) και επιπλέον βοηθά στην αναδιάρθρωση των αγροβιομηχανικών τομέων. Η Πολωνία, η 
Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία ήσαν δικαιούχοι σημαντικών ποσών βοήθειας για γεωργικές 
εισροές και προμήθειες. 
Η στήριξη PHARE στους κοινωνικούς τομείς βοηθά στον καθορισμό πολιτικής και σε θεσμικές 
μεταρρυθμίσεις στους ακόλουθους τομείς: υγειονομική περίθαλψη (Ρουμανία, Πολωνία, Βουλγαρία, 
Λιθουανία)' εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση (Ουγγαρία, Τσεχική και Σλοβακική Δημοκρατία, 
Πολωνία) ' αγορά εργασίας και ανάπτυξη της απασχόλησης (Ρουμανία, Πολωνία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, 
Τσεχική και Σλοβακική Δημοκρατία)' κοινωνική πολιτική και κοινωνική ασφάλιση/αμιγής κοινωνική 
προστασία (Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Λετονία)* ανάπτυξη των κοινοτήτων και πρωτοβουλίες 
αυτοβοήθειας (Ουγγαρία). 
22 
Τα περισσότερα προγράμματα PHARE βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία εφαρμογής. Για ορισμένους 
λόγους ο ενδιάμεσος χρόνος μεταξύ προγραμματισμού και εφαρμογής ήταν σε πολλές περιπτώσεις 
μεγαλύτερος από τον αναμενόμενο. Έκτοτε οι αρχικές αποφάσεις PHARE σχετικά με τον τρόπο που 
έπρεπε να χρησιμοποιηθούν τα εθνικά κονδύλια PHARE βασίστηκαν σε μία καθοδηγούμενη από τη ζήτηση 
προσέγγιση στην οποία οι κυβερνήσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό προτεραιότητες στο πλαίσιο ενός 
συνεχούς πολιτικού διαλόγου με την Επιτροπή. Σε κάθε χώρα ο Εθνικός Συντονιστής (συνήθως ο 
αρμόδιος υπουργός ή ο προϊστάμενος της υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για το συντονισμό της 
εξωτερικής βοήθειας) διαδραματίζει καθοδηγητικό ρόλο στο συντονισμό της εσωτερικής ζήτησης από τα 
αρμόδια υπουργεία και άλλους οργανισμούς για βοήθεια PHARE. Η προσέγγιση αυτή έχει εξασφαλίσει 
εσωτερική συναίνεση για κονδύλια σε τομείς υψηλής προτεραιότητας. Σε ορισμένες όμως ΧΚΑΕ η 
κατανομή των κονδυλίων δεν αντικατοπτρίζει πάντα τη βέλτιστη χρησιμοποίηση των πόρων. Αυτό 
οφείλεται ειδικότερα: (α) στην έλλειψη, σε κεντρικά επίπεδα χάραξης της πολιτικής, ορθά καθορισμένων 
μεσοπρόθεσμων στρατηγικών και αρμόδιας εξουσίας λήψης αποφάσεων για σχετικές τομεακές 
προτεραιότητες ' (β) σε περιορισμένες ικανότητες, ή χορηγούμενους πόρους, για οικονομική ανάλυση και 
προγραμματισμό των δημόσιων δαπανών/επενδύσεων * (γ) σε αλλαγές κυβερνήσεων που επέφεραν αλλαγές 
προτεραιοτήτων ή/και δυσκολίες στη διασάφηση στρατηγικών στόχων που ορισμένες φορές απαιτούν 
ανακατανομή των αναλήψεων υποχρεώσεων ' και (δ) σε ξεχωριστές ρυθμίσεις για το συντονισμό των 
επιχορηγήσεων και της βοήθειας μέσω δανείων. Επιπλέον, ο συστηματικός μετασχηματισμός μπορεί να 
έχει την έννοια ότι καίτοι υπάρχει συμφωνία σχετικά με γενικούς στόχους, η διεξοδική υλοποίηση 
πολιτικών ή η ακριβής εφαρμογή τους απαιτεί περαιτέρω επεξεργασία, ίσως παρά τη θέληση της 
αντιπολίτευσης. 
Τα ζητήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν εν γένει μέσω της θέσης σε πρακτική των αρχών που 
περιλαμβάνονται στις νέες κατευθυντήριες γραμμές PHARE 1993-1997 (βλ. παράγραφο VII) και ειδικότερα 
μέσω των μελλοντικών χρηματοδοτούμενων από το PHARE δραστηριοτήτων. Αυτό αναμένεται με τη σειρά 
του να οδηγήσει σε περαιτέρω ενίσχυση της καθοδηγούμενης από τη ζήτηση προσέγγισης. 
Στο επίπεδο της εφαρμογής του προγράμματος απαιτήθηκε χρόνος για την εδραίωση των δομών, των 
σχέσεων και της εξοικείωσης με τις κοινοτικές διαδικασίες που χρειάζονται για την αποτελεσματική 
διαχείριση και εφαρμογή του προγράμματος. Ορισμένα προγράμματα επηρεάστηκαν από θεσμικές 
αδυναμίες και προβλήματα όσον αφορά την προσέλκυση ικανού εντόπιου προσωπικού για τις μονάδες 
διαχείρισης των προγραμμάτων. Σε κάποιο βαθμό, τα προβλήματα αυτά αντικατοπτρίζουν τις ολοένα 
μεγαλύτερες προσπάθειες που καταβάλλουν οι οργανισμοί για να προσαρμοστούν σ' ένα νέο πλαίσιο 
οικονομικής συνεργασίας. Ταυτόχρονα οι διαδικασίες καθαυτές της Επιτροπής καταναλώνουν σημαντικό 
χρόνο. Το πρόβλημα είναι με ποιο τρόπο θα εξασφαλιστεί η ταχύτερη δυνατή πρόσβαση στην κοινοτική 
εμπειρογνωμοσύνη και τους κοινοτικούς πόρους, ενώ παράλληλα θα διατηρείται η ποιότητα της βοήθειας 
και υπευθυνότητας, αφού αναγνωρισθεί ότι οι διαδικασίες καθαυτές έχουν συμβάλλει στη μεταφορά 
τεχνογνωσίας σε σημαντικούς τομείς. Σήμερα έχει αναληφθεί μια επανεξέταση των διαδικασιών PHARE 
με σκοπό τη μείωση των ενδιάμεσων χρόνων του κύκλου από την έγκριση του προγράμματος μέχρι την 
εφαρμογή του. 
23 
VL ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Στη διάρκεια του 1992 ο φόρτος εργασίας του PHARE σχεδόν διπλασιάστηκε, περιλαμβανομένης της 
εκτέλεσης των αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού 1990 και 1991 της τάξης των 127,5 εκατ. 
ECU, από κοινού με τον προγραμματισμό και την εφαρμογή του προγράμματος 1992 που ανέρχεται σε 
1015 εκατ. ECU. Ένα κονδύλιο του μικροπροϋπολογισμού χρησιμοποιήθηκε για διάφορες απαιτήσεις 
σχετικώς με το προσωπικό, τον εξοπλισμό και τη λειτουργία όσον αφορά τη βοήθεια PHARE και το 
συντονισμό της σύμφωνα με τον κανονισμό της Επιτροπής που διέπει τη χρησιμοποίηση της. 
Το προσωπικό του PHARE αυξήθηκε στη διάρκεια του 1992 ως ακολούθως: 
ΤΕΛΗ 1991 ΤΕΛΗ 1992 
Υπάλληλοι 36 48 
(όλες οι βαθμίδες περιλαμβανομένου 
του προσωπικού γραμματείας) 
Μη προβλεπόμενο από τον κανονισμό 
υπηρεσιακής κατάστασης προσωπικό 72 85 
(όλες οι βαθμίδες περιλαμβανομένου 
του προσωπικού γραμματείας) 
Το προσωπικό είναι οργανωμένο σε τέσσερις μονάδες κυρίως βάσει τομεακών ή λειτουργικών γραμμών: 
1. Γεωργία, περιβάλλον, υποδομή, πυρηνική ασφάλεια. 
2. Αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων, MME, προώθηση επενδύσεων, ανάπτυξη του 
τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού τομέα. 
3. Απασχόληση, κοινωνικές πολιτικές και υγεία, δημόσια διοίκηση και υποδομή, ανθρωπιστική βοήθεια 
και συντονισμός και προγραμματισμός των ΜΚΟ κάθε χώρας. 
4. Διοίκηση και οικονομικά ' γραμματεία της Επιτροπής Διαχείρισης του PHARE. 
5. Νομικές υποθέσεις και υποθέσεις του Δημοσίου. 
Το δεύτερο εξάμηνο του 1992, κατόπιν της αναδιοργάνωσης ορισμένων υπηρεσιών της ΓΔ 1, η υπηρεσία 
λειτουργίας PHARE έγινε Διεύθυνση IB της ΓΔ Ι στην οποία διατέθηκε μόνιμο και έκτακτο προσωπικό 
προβλεπόμενο από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης σε απάντηση προς την κατάργηση του 
μικροϋπολογισμού και στην επακόλουθη μείωση του μη προβλεπόμενου από τον κανονισμό υπηρεσιακής 
κατάστασης προσωπικού. Όπως φαίνεται όμως στις εκθέσεις των δύο προηγούμενων ετών, ο περιορισμός 
σε επίπεδο προσαχπικού υπήρξε βασική μέριμνα. Έτσι ο συνολικός αριθμός προσωπικού στη διάρκεια του 
1992, εξαιρουμένου του προσωπικού που είναι υπεύθυνο για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών συμφωνιών, 
αυξήθηκε μόλις κατά 5%, ενώ ο φόρτος εργασίας σε χρηματοοικονομικούς όρους αυξήθηκε κατά 80%. 
24 
VH- Κατευθυντήριες γραμμές PHARE 1993-97 
Το 1992 εγκρίθηκαν από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για το PHARE 
που καλύπτουν την περίοδο 1993-97. Τα σχετικά ΗΣυμπεράσματαΗ εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο 
Εξωτερικών Υποθέσεων το Νοέμβριο του 1992. Τα δύο έγγραφα, που είναι συμπληρωματικά, 
αναφέρονται από κοινού κατωτέρω ως "Κατευθυντήριες γραμμές" και θα αποτελέσουν το πλαίσιο για 
περαιτέρω στήριξη βάσει του προγράμματος PHARE για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
(ΧΚΑΕ). 
Οι κατευθυντήριες γραμμές επιβεβαιώνουν τη γενική εντολή του PHARE να προωθήσει τον πολιτικό, 
οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό των χωρών. Περιλαμβάνουν ορισμένα στοιχεία ή αρχές που 
θα διέπουν τις ενέργειες του PHARE κατά το προσεχές στάδιο. Οι βασικότερες αυτών είναι: 
α. μια συνεχής ευέλικτη ανταπόκριση στις διάφορες ανάγκες των χωρών που αντικατοπτρίζουν τα 
διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης τους, το επιτευχθέν στάδιο μετασχηματισμού και την πρόοδο που 
συνοδεύεται από μεταρρυθμίσεις ' 
β. η αξιολόγηση της προόδου με προσπάθειες μεταρρύθμισης ως παράγοντα για τον καθορισμό τόσο της 
ετήσιας εθνικής χορήγησης σε μία χώρα όσο και των αναλήψεων υποχρεώσεων σε 
διάφορους τομείς στο πλαίσιο της εθνικής χορήγησης " 
γ. η ενσωμάτωση ορισμένων πολιτικών στόχων και σχετικών μέτρων απόδοσης σε 
τομεακά προγράμματα, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι ενέργειες PHARE στηρίζουν πλήρως 
τις ανάγκες προτεραιότητας όσον αφορά την αναδιάρθρωση ' 
δ. μεγαλύτερος συντονισμός των προσπαθειών σε περιορισμένο αριθμό τομέων σε μία χρονική στημή 
που θα συνδυαστεί με μία πολυετή προσέγγιση για τον προγραμματισμό της βοήθειας PHARE " 
ε. διαρκώς μεγαλύτερη στήριξη των επενδύσεων παράλληλα με μία συνεχή έμφαση στην ΤΒ και 
κατάρτιση για τον καθορισμό της πολιτικής και τη θεσμική ανάπτυξη ' 
στ. ενισχυμένος συντονισμός των χρηματοδοτών περιλαμβανομένης της αναζήτησης δυνατοτήτων 
συγχρηματοδότησης όπου κρίνεται κατάλληλο και εφικτό ' 
ζ. βελτίωση των διαδικασιών εφαρμογής με σκοπό την ενίσχυση της αποκέντρωσης της διαχείρισης του 
προγράμματος με την ανάθεση του σε οργανισμούς υλοποίησης που επιδιώκουν τη διατήρηση της 
ποιότητας της βοήθειας και της υπευθυνότητας. 
II ώθηση των κατευθυντήριων γραμμών στρέφεται τοιουτοτρόπως προς μία περισσότερο 
"προσανατολισμένη προς την απόδοση" προσέγγιση όσον αφορά τον καθορισμό των επιπέδων βοήθειας 
και το σχεδιασμό τομεακών προγραμμάτων, σε συνδυασμό με μεγαλύτερη ευελιξία σε ολόκληρο το φάσμα 
των μηχανισμών βοήθειας και μεγαλύτερη συμμετοχή των δικαιούχων οργανισμών στη διαχείριση των 
προγραμμάτων. 
Το νόημα του σημείου (δ) είναι ότι ο προγραμματισμός δραστηριοτήτων για περίοδο δύο-τριών ετών 
μπορεί να συμβάλλει στην αποφυγή του υπέρμετρου "διασκορπισμού" των προσπαθειών PHARE εντός 
οιουδήποτε έτους. Ένας τέτοιος προγραμματισμός θα είναι προσωρινού / υπό όρους χαρακτήρα 
(εξαρτώμενου μεταξύ άλλων από την επανεξέταση των προτεραιοτήτων τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή 
και την απόδοση των υφιστάμενων προγραμμάτων) και χωρίς ανάληψη υποχρέωσης, αλλά θα εισάγει ένα 
σημαντικό στοιχείο προβλεψιμότητας στις ενέργειες PHARE ' παράλληλα (γ) θα συμβάλλει στη βελτίωση 
του αντίκτυπου σε τομεακό επίπεδο. 
25 
Οι κατευθυντήριες γραμμές θα έχουν επιπτώσεις στις μεθόδους λειτουργίας του PHARE. Το Ενδεικτικό 
Πρόγραμμα καθίσταται διαρκώς σημαντικότερο μέσο πολιτικού διαλόγου με τις δικαιούχους κυβερνήσεις. 
Εκτός από την υιοθέτηση μιας προοπτικής πολυετούς προγραμματισμού, θα επανεξεταστούν προσπάθειες 
μεταρρύθμισης και θα καταστούν σαφείς οι σχέσεις μεταξύ των επιπέδων στήριξης PHARE και της 
προόδου των μεταρρυθμίσεων. Σε ορισμένες χώρες θα χρειαστεί να επανεξεταστούν οι μηχανισμοί 
καθορισμού των προτεραιοτήτων όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των πόρων PHARE. Η μεγαλύτερη έμφαση 
που θα δοθεί σε κριτήρια απόδοσης των τομεακών προγραμμάτων PHARE απαιτεί σαφέστερη θέση όρων 
σε ορισμένα προγράμματα, πράγμα που θα απαιτήσει κατάλληλο συντονισμό με άλλους χορηγούς. 
Αναγνωρίζεται ότι ο ρυθμός με τον οποίο μπορούν να εφαρμοστούν οι αρχές των κατευθίίντήριων 
γραμμών θα ποικίλλει μεταξύ των χωρών και θα χρειαστεί να είναι προοδευτικός. Για τους 
σημαντικότερους δικαιούχους αναμένεται ταχύτερη πρόοδος. Ακόμα και σε περιπτώσεις όπου στόχος είναι 
η "πλήρης" εφαρμογή, το πεδίο θα εξαρτάται εν μέρει από συνθήκες εκτός του ελέγχου του PHARE. Λόγω 
του κρίσιμου χαρακτήρα της διαδικασίας μεταρρύθμισης σε ορισμένες ΧΚΑΕ και των περίπλοκων 
πολιτικών και θεσμικών συνθηκών (περιλαμβανομένων των σημαντικών εξουσιών ορισμένων νομοθετικών 
σωμάτων έναντι των κυβερνήσεων τους) ο περαιτέρω προγραμματισμός μπορεί να καταστεί αβέβαιο 
τόλμημα. Η απαιτούμενη "μεσοπρόθεσμη" προοπτική και η ορθώς καθορισθείσα αντίληψη των 
προτεραιοτήτων μπορεί να λείπουν ή να εκτείνονται σε περίοδο που μόλις υπερβαίνει το ένα ή δύο έτη 
όσον αφορά τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του προϋπολογισμού και των δημόσιων δαπανών, 
περιορίζοντας πιθανώς το πεδίο για αποτελεσματικό πολυετή προγραμματισμό ή αυξάνοντας τους 
συναφείς κινδύνους. Εν γένει, ο πολυετής προγραμματισμός απαιτεί προσεκτικό χειρισμό προκειμένου 
να λαμβάνονται υπόψη οι περιορισμοί ή/και κίνδυνοι στις προοπτικές σχεδιασμού των κυβερνήσεων και, 
το σημαντικότερο, να αποφεύγεται ο εγκλωβισμός του PHARE εντός ακατάλληλων προγραμμάτων για 
αρκετά μακρόχρονη περίοδο. 
26 
MECU TABLE 1 
SYNTHESIS OF NATIONAL INDICATIVE PROGRAMMES 1992 
ALBANIA 
Agriculture 
Animal feed 3 
Agricultural Chemicals 3 
Veterinary Drugs 1 
Seeds 1 
Small Equipment 1 
Mechanisation 3.5 
Aid Coordination Unit 2.5 
T.A. for the Economic Reform 
SMEs Programme 1.3 
Privat/Restructuring 0.8 
Tourism 0.2 
Financial sector 0.5 
TEMPUS 1.2 
Transport 4.4 
Various sectors 1.6 
BULGARIA 
Enterprise restructuring and promotion of the private sector 20 
Integral regional conversion projects and trade unions 2.5 
Environment 7.5 
Energy 8 
Health (Part 1) 15 
Health (Part 2) 10.5 
Telecommunications 3 
Agriculture 10 
Human Resources (TEMPUS, ACE) 8 
Nuclear Safety 3.5 
Transport 1 
Coordination Unit/Reserve 1 
i* 
TABLE 1 continued 
CZECHOSLOVAKIA 
Privatisation, Restructuring and Private Sector Development 
Civic Society Development 
Energy 
Telecommunications 
Education 
TEMPUS 
General Technical Assistance Facility (GTAF) 
General Reserve M ECU 
31 
2 
4 
6 
10 
13 
30 
4 
ESTONIA 
Privatisation, enterprise restructuring, 
private sector and SME development 
Banking and financial sector reform 
TEMPUS 
Reserve for other technical cooperation actions 
(including aid coordination - 0.5 MECU) 3.5 
2.5 
1 
HUNGARY 
Restructuring of the Economy 
Strengthening the private sector, support for SMEs 
Rural credit and land registration 
Upgrading of statistical system 
Research and Development 
Reform of the Public Administration 
Local and regional Development 
Development of Human Resources 
Social policy, labour market and social dialogue 
TEMPUS 
Environment. Energy and Infrastructure 
Environment protection fund 
Reserve 11 
5 
10 
5 
5 
10 
26 
16 
10 
2 
1« 
TABLE 1 continued 
LATVIA MECU 
Privatisation, enterprise restructuring, private sector 
or SME development 4.5 
Banking and financial sector reform 3.0 
TEMPUS 1.5 
Other technical cooperation actions of which : 
complement to 1991 PHARE Sectors 2 
social sector 1.3 
other 2.7 
LITHUANIA 
Financial and Banking sector 3.5 
Privatisation and private sector development ~ 9.5 
Labour Market Development 2 
TEMPUS 1.5 
Technical Cooperation in other priority sectors and aid coordination 3.5 
POLAND 
Economic Restructuring 
Structural development in selected regions - STRUDER 60 
Export promotion - EXPROM 10 
Development of tourism industry - TOURIN 4.5 
Agriculture - privatisation and cooperatives - APRICOT 18 
Land information system - LIS 5 
Support to economic strategy and the creation 
of the Ministry of Economy - SUPEC 3 
Support to implementation of the Europe Agreement - SIERRA 10 
Human Resources Development 
Modernisation of vocational education - MOVE 5 
Teaching and education in strategically significant areas - TESSA 4 
TEMPUS 26 
Local administration management building and 
development - LAMBDA j 
Support for the science and technology sector reform - SCI-TECH 7 
Environment 18 
General Technical Assistance Facility - GFTA 10 
Reserve 14 
X<\ 5.5 
TAEUE 1 ,fio„ntin"fi<f 
ROMANIA MECU 
Industrial Restructuring and Privatisation 30 
Small and Medium Size Enterprises 10 
Social Sector 15 
Agricultural Sector 32 
Environment 5 
Financial Sector 5 
Human Resources (TEMPUS & Economic research) 14 
GTAP 19 
SXQVEIVHA 
Enterprise privatisation & restructuration, small business 
development, and training in Management & Marketing 2.5 
Science and technology, Research and Development 1.6 
Financial and Banking Sector Reform 1.6 
Public Infrastructure restructuring 1 
TEMPUS 2.3 
So 
TABLE 2 
PROVISIONAL BREAKDOWN BY SECTOR OF NATIONAL PROGRAMMES (1992) 
FORESEEN ACCORDING TO INDICATIVE PROGRAMMES 
ECONOMIC RESTRUCTURING 
AGRICULTURE COUNTRY AMOUNT 
(M.ECU) 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development 
vate sector development Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pri 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
Privatisation/Restructuring/Pr 
SME 
SME 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Banking/Finance 
Export promotion 
Trade promotion 
Support to Economic strategy & 
creation of the Ministry of Economy SUPEC 
Structural development in selected regions 
Local and regional development 
Integral regional conversion projects and trade unions 
Tourism 
Tourism 
Tourism 
Standards A 
Β 
CS 
ES 
H 
LV 
LI 
R 
SL 
A 
R 
A 
CS 
ES 
LV 
LI 
R 
SL 
Ρ 
CS 
Ρ 
Ρ 
Η 
Β 
A 
Ρ 
R 
CS 0.80 
20.0 
31.0 
3.5 
11.0 
4.5 
9.5 
30.0 
2.5 
1.3 
10.0 
0.5 
5.0 
2.5 
3.0 
3.5 
5.0 
1.6 
10.0 
4.0 
3.0 
60.0 
10.0 
2.5 
0.2 
4.5 
4.5 
2.0 
Import/sector programmes 
Privatisation & development of agriculture 
Privatisation of agriculture & agro-industries 
Agriculture - Privatisation & cooperatives 
Agriculture and food production 
Land Information system 
Rural credit and land registration A 
Β 
R 
Ρ 
CS 
Ρ 
H 15.0 
10.0 
32.0 
18.0 
3.0 
5.0 
5.0 
11 
TASIË 2 Cgfflifflied 
INFRASTRUCTURE COUNTRY AMOUNT 
(M.ECU) 
Energy 
Energy 
Télécommunications 
Telecommunications 
Transport 
Transport 
Transport 
Energy, Telecommunications, Transport 
Public Infrastructure Restructuring 
Nuclear safety Β 
CS 
Β 
CS 
A 
Β 
CS 
R 
SL 
Β 8.0 
4.0 
3.0 
6.0 
4.4 
1.0 
2.0 
6.5 
1.0 
3.5 
ENVIRONMENT 
Environment 
Environment 
Environment 
Environment protection fund 7.5 
5.0 
18.0 
10.0 
HUMAN RESOURCES 
TEMPUS 
Education 
Education 
Social Sector 
Social Sector 
Social Sector 
Social sector 
Social sector 
Science & Technology/Research & Development 
Science & Technology/Research & Devefopment 
Science & Technology/Research & Development 
Science & Technoiogy/Reseâfen & Development 
Health 
Health 
Statistics 
Statistics 
Public administration/Local government 
Public administration/Local government 
Public administration/Locaf government 
Public administration/Local government 
Civic Society Development 
VARIOUS TECHNICAL ASSISTANCE /RESERVE ALL 
CS 
Ρ 
CS 
LV 
R 
Η 
LI 
Η 
Ρ 
SL 
R 
Β 
CS 
Η 
CS 
Η 
Ρ 
CS 
R 
CS 
A 
Β 
CS 
ES 
H 
LV 
LI 
Ρ 
R 84.5 
10.0 
9.0 
2.0 
1.3 
15.0 
26.0 
2.0 
5.0 
7.0 
1.6 
1.0 
25.5 
4.0 
10.0 
2.0 
5.0 
5.5 
2.0 
1.5 
2.0 
1.6 
1.0 
8.0 
3.0 
2.0 
4.7 
3.5 
34.0 
5.5 
£1. 
l'AjMtiigSlQN OP THE EUROPEAN COMMUNI ι II-.S 
TMKECTORATE-CENERAL FOR EXTERNAL RELATIONS 
OPERATIONAL SERVICE PHARE TABLE 3 
PLANNING COMMITMENTS OP PHARE PROGRAMMES ON 1992 BUDGET 3 
MANAGEMENT COMMiTTEE OR DECISION Pro-
-1992 15 
17/03 1<5 
20/05 17 
08/07 18 
28/07 19 
16/10 20 
02711 21 
14/12 TOTAL 
NAfîa^i7rR~ôcTiAf;iiiiW' ~>'~""~ "• ' • ~] 
ALBANIA 
AL9201 tniport guarantee fcaoccllod. replaced by A9203} 
AL9202 Dcv. acriculturc &. transport infrastructure 
AL9205 General Technical Assistance Facility 
AL9206 Transport 
ΛΙ.9207 Tcmpus 
AL9210 Balance of payments cram 49.0: 
0.0 3È45Ï0-
15.0 
Î401 
15.0 -SSiiUSiS: 
1.2 
1.2 i#S2'.9": 
4.4 
4.4 &5*O;IV 
4.4 
4.4 :Ϊ::&97Λ' 
35.0 
35.0 mats • 
0.0 ÏÏÎ74J0O 
0.00 : ^733.001 
40.00 
<u>o 
15.00 
4.40 
4.40 
1.20 
35.00 
BU1X7AR1A . 
UG9101 Environment 2 
UG9I07 Cncrcy 
HG9201 Rcstructurine of health system 
HG9202 Nuclear safely 
IIC9203 Telecom 
HC9204 SMP. &. rcc'onal reconversion 
HC9205 Tempos 
HC92XX Transport (iransfcrod to multidisciplinary) 
HG9206 Agriculture 
HG9207 P.nerrY, complementary· for winter 92(nuclcar&lhcrm 
MG9301 Restructuring of health system 30 _5 
7.5 
8.0 
15.0 
) 0.0 8.0 
8.0 IS 
3.5 25 .5 
3.0 
22.5 0.0 20.0 
10.0 
10.0 0.00 
- > 93 
HUNGARY 
HU9I12 Science <fc technology 
HW201 Statistical information system 
HU9202 Agriculture (rural cfodit Λ. land registration) 
HW9203 Environment protection pund 
HU9204 Frnploymcnl <t social dialog 
HU9205 Tcmpus 
HU9210 lx>cal Λ. regional development 
HU9200 SME: rcstruct. &. privatisation 
HU9209 Social Policy Development 
HU9208 Tech. Assist, for the implement, of pur. Agreement 
MU9207 Pultlic administration reform &. traininr-US 
5.0 
9.5 0.0 I CO 
16.0 0.0 35.0 
5.0 
10.0 
20.0 11.0 
11.0 5.0 
5.0 20.00 
10.00 
6.00 
4.00 87.50 
7.50 
8.00 
15.00 
3.50 
3.00 
22.50 
8.00 
0.00 
10.00 
10.00 
0 00 
101 _50 
5.00 
9.50 
5.00 
10.00 
20.00 
16.00 
10.00 
11.00 
6.00 
4.00 
5.00 
POLAND : . 
1*1.9201 Tourism 
PL9202 export promotion 
PL9203 Tcmpus 
PL92XX Supp. to econ. strategy Ai Min. of peon. -> PL9208 
ΙΊ.9205 Arricultural and Rural Development 
ΙΊ.9206 1 jnd information svslcm T.A. 
1Ί.9209 Science &. tcchnolojry sector reform 
PL9208 I'uhlfc sector nun·;, coord. & dcccnlr.-OMEGA 11 
PL92I0 Education Reform 
ΙΊ.9204 Environment 
PL9207 Structural dcvcl. in sclcctod localities - STRUDER 
l'L92xx Support to implcm. of Eur.Acrocnt.-SIERRA 0.0 
ΙΊ.921 I Technical Assistance for the implement, of Eur.Ar.rconcnl 0.0 25.0 
25.0 0.0 15.5 
4.5 
10.0 
1.0 36.0 
18.0 
/ 
18.0 89.5 
' 
p.m. 
5.0 
7.0 
8.5 
9.0 
60.0 34.00 
PL9211 
34.00 
ROMANIA 
RO9105 Technical Assistance Fund GTAF 
RO9201 Privatization &. rcstructurinR 
RO9203 Privatiz-ilion açro-induxlry 
KO9204 Financial sector 
UO9205 GTAP 
KO9206 Environment 
RO9207 SM1-: 
UO9208 Tcmpus 
UO9209 Employment <fc Social Development 4.0 
4.0 30.0 
30.0 46.0 
12.0 
5.0 
16.0 
13.0 0.0 15.0 
5.0 
10.0 IS.O 
15.0 0.0 20.00 
20.00 200.00 
4.50 
10.00 
26.00 
0.00 
18.00 
5.00 
7.00 
8.50 
9.00 
18.00 
60.00 
0.00 
34.00 
130.00 
4.00 
30.00 
32.00 
5.00 
16.00 
5.00 
10.00 
13.00 
15.00 
CZECHOSLOVAKIA 
CS9201 GTAl: 
<:.S9202 EneiKv 
CS9203 Privatisation 
CS9204 |>lu cation 
CS9205 Trmpus 
<-S92(K) TcKvo.ii 
<"S9?<>7 Civ ,<• s.wi.-tv 
Ο) -„υ1|, o.i/.oi tnol-^nnancc) : Γ2 ) =-«ρριον,-,Ι (visr) o.o | o.o 
1 
J 1 
! 1 
]._... _.J 
; (3)---iiot appiov 43.0 
30.0 
13.0 
<vl 4.0 
4.0 
|Xipi.. 41.θ| 0.0 
1 -i 
31.0Î 
10.0 
M aniini::'j i 
-i 
j 
.-< >v.i In, 12.0 
J 2.0 
I 6.0 
1 f.i* 
niili·- νο.,ί O.OO 
iiinol 100.00 
30.00 
4.00 
3 1.00 
KICK) 
1_5_.'^ 
f| (v. 
£ .Of 
^ 
CPMHISSION OP THE EUROPEAN ΟΟΜΜΙΙΜΤΠ^ 
DIRECTORATE-GENERAL FOR EXTERNAL RELATIONS 
OPERATIONAL SERVICE PHARE PLANNING COMMITMENTS OP PHARE PROGRAMMES ON 1992 BUDGET 
MANAGEMENT COMMITTEE OR DECISION 
-1992 15 
17/03 16 
20AW 17 
08/07 1* 
2S/07 19 
16/10 20 
02/12 21 
14/12 TOTAL 
tM^^^^^W^^XjT^»'i^^^^m^^S^^iT^ ftvn 
SL920I SLOVENIA: Got. Todi»k3il As*MUncc Fkcilkv 
SL9202 SLOVENIA: TCMIMM 
CR92XX Croatia Our·., 
BH92XX BoMM-Heruovina 
MN92X Monfcacero 
MA92X rFYROM A· 2J 
2J 0,0 «.7 
0.7 0Λ 0.0 0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 9.00 
6.70 
2J0 
0.00 
0.00 
0.00 
0 00 
.;:·····,·. ^TllE BALTIC STATKSv .·<·.··. .-«SSÉSS 
ZZ9302 Baltic States: Inwrovcincaf of Animal Production 
ZZ92xx Baltic Slates: Eacrev SVPHY 
L19201 LITHUANIA. GTAF 
U9202 LITHUANIA: PnvaiÎMiMM 
L19203 LITHUANIA: T««Miitt 
LE920I LATVIA: GTAF 
LE9202 LATVIA: To»™ 
ES920I ESTONIA: GTAF 
ES9202 ESTONIA: Tom»» 0.0 0.0 4.0 
IJ 
1.5 
1.0 41.0 
9.0 
9J 
13.5 
9.0 0.0 •Λ 0.0 0.00 
S&i">93 
•.^->-93 4S.00 
0.00 
0.00 
9.00 
9.50 
1.50 
13.50 
1.50 
9.00 
1.00 
Unauthorized (ordoooaocc) ; (2)^approval (viae); (3)* out approved (X) programming not yd formally coefirtnoi 
Ά 
Table 4 
SECTORAL BREAKDOWN OF 1992 COMMITMENTS 
Enterprise Development (1) 
Financial Sector Reform 
Agriculture 
Infrastructure (2) 
Regional Development 
Environment 
Education (3) 
TEMPUS 
Social sectors (4) 
Public Administration 
Miscellaneous (5) 
TOTAL 
% Country Allocs 1992 National Programmes : Commitments by Sector (MECU) 
Pol. 
40(*) 
18 
5 
30(*) 
18 
16 
26 
8.5 
38.5 
200 
28.6 Hung 
11 
5 
10 
10 
5 
16 
26 
5 
13.5 
101.5 
14.5 Rom. 
40 
5 
32 
6.5 
5 
1 
13 
15 
12.5 
130 
18.6 Cz-SI. 
31 
5 
3 
12 
10 
15 
10 
2 
12 
100 
14.3 Bulg. 
22.5 
10 
24.5 
7.5 
8 
15 
87.5 
12.5 Slov. 
2.5 
1.6 
1 
1.6 
2.3 
9 
1.3 Alba. 
2.1 
0.5 
15 
4.4 
1.2 
0.7 
0.9 
0.2 
25 
3.6 Esto. 
3.7 
2.3 
0.35 
1 
2.65 
10 
1.4 Latv. 
4.5 
3.0 
0.7 
1.3 
0.55 
1.5 
1.3 
2.15 
15 
2.2 Lith. 
9.5 
3.5 
0.6 
0.9 
1.5 
3 
1 
20 
2.9 Total 
166.8 
20.9 
84.65 
55.6 
40.0 
41.05 
33.6 
85.5 
71.0 
16.4 
82.5 
698. 
100%j % 
23.8% 
3.0% 
12.2% 
8.0% 
5.7% 
5.9% 
4.8% 
12.3% 
10.2% 
2.3% 
11.8% 
100% 
(1) Includes: Privatisation, Enterprise Restructuring, SMEs, Investment Promotion, Export Development. 
(2) Includes: Energy/Nuclear Safety, Transport, Telecommunications. 
(3) Includes: Science & Technology, Scientific Research. 
(4) Includes: Health, Employment, Social Policy, Labour Market Development. 
(5) Includes: Customs, Statistics, Tourism Development, Land Information Systems, Aid Coordination, Programme Management and Other 
Multi-Sectoral/Non Sector-Allocated GTA. 
(6) STRUDER programme allocated 30 MECU to Enterprise Development and 30 MECU to Regional Development. 
• 71 Excluding balance of payments assistance to Albania of MECU 35. 
Table δ 
REGIONAL COOPERATION PROGRAMME 1992 
Sector Budget 
(MECU) 
A) INFRASTRUCTURE 
Transport programme 
Key components : 
• Transit Infrastructure 
• Trans-European North/South Motorway and 
Trans-European North/South Railway 
• Integrated Training-cum-Technical 
Assistance Programme 
• Sectoral Studies 15.0 
2 
2 
2 
B) ENVIRONMENT 21 
ii) Telecommunications programme 
Key components : 
• Special case studiesAraining needs 
• Management/coordination 
• Evaluation/management 
• Contingency 5.6 
0.7 
0.1 
0.6 
iii) Energy Programme 
Key components : 
Electricity Interconnections 
Natural Gas Interconnections 
Oil Refining/Transportation 
Management Twinning Training 
Legislation/Regulation 
Environment Programme H 
Key components : 
• Integrated Environmental Programme for 
Danube River Basin 
Black Triangle 
Black Sea Programme 
Baltic Sea 
Remote Sensing 
Support for Regional Environmental Centre 
Post-Dobris Environmental 
Action Programme 4 
3 
1 
2 
5 
1 
10 
26~ 
!><o 
υ 
ii) Nuclear Safety Programme 
Key components : 
Safety Authorities, Emergency preparedness 6 
Fuel Cycle, Waste Management, Decommissioning 2 
WER 230 Operational Safety 7 
WER 213/1000 Operational Safety 5 
20 
C) EDUCATION/TRAINING 
ACE for all PHARE countries 6 
TEMPUS (JEPS) 12.5 
TEMPUS (Technical Assistance) 5.5 
24 
D MISCELLANEOUS 
Extension of 1991 statistics programme to 
Baltics, Albania. Slovenia and Poland 2.5 
Extension of 1991 customs programme 
to Baltics and Albania 1.5 
Extension of 1991 standards programme 
to Baltics, Albania and Slovenia 2 
Fight against Drugs - 2 
Regional Industrial Property Programme (RIPP) 3 
ÏT" 
TOTAL 116 
ZÏ 
PHARE - HUMANITARIAN AID 1992 TABLE 6 
Country 
ALBANIA 
ALBANIA TOTAL Nature & Operation Amount (MECU) 
Import support I 10 
Import support li * 20 
FEOGA 10 
Hospitals/ex-political prisoners/NGO's 10 
50 
BOSNIA-HERZEGOVINA 
BOSNIA-HERZEGOVINA TOTAL Emergency help 
ECHO 1.5 
37.5 
39 
FYROM 
FYR0M TOTAL Import supply drugs 10 
10 
ROMANIA 
ROMANIA TOTAL Food aid 
Children 10 
12 
22 
YUGOSLAVIA 
YUGOSLAVIA TOTAL Monitor mission 0.5 
0.5 
TOTAL HUMANITARIAN AID 1992 121.5 
7S 
OPEN SUPPLY TENDERS IN THE OFFICIAL JOURNAL 
OF THE EUROPEAN COMMUNITIES AV,U= "}-
Date of Number of Country 
Official Journal 
Information System 
Computer Equipment 
Survey Equipment 
Computer Equipment and Software 
Equipment for Blood Collection and Production. 
Monitoring system for water quality 
Computerised Operations Support System 
Upgrading of the information system 
Mobile Air Quality Monitoring Station 
Computer System 
Information Centre for Hazardous Waste 
Equipment for a Toxicological Centre 
Laboratory Equipment 
Computer System 
Emission Monitoring System 
Stack Emission Monitoring Vans 
Bending Roller 
Computer Equipment 
Equipment for Water Quality Measurement 
Equipment for the Ecotoxicological Center Bratislava 
Upgrading of the Information System 
Various Supplies 
Computer Equipment 
Various Supplies 
Medical Equipment 
Various Supplies 
Certificates of ownership 
Air Pollution Monitoring Network 
litipmving the inoniloMMu ol drinking water quality 17/12/92 
08/12/92 
25/11/92 
10/11/92 
19/09/92 
16/07/92 
09/07/92 
27/06/92 
19/06/92 
18/06/92 
13/06/92 
13/06/92 
03/06/92 
21/05/92 
20/05/92 
16/05/92 
16/05/92 
06/05/92 
05/05/92 
05/05/92 
28/03/92 
26/03/92 
24/03/92 
21/03/92 
19/03/92 
18/03/92 
29/01/92 
04/01/92 
01/01/92 S 245 p.07 
S 238 p.06 
S 229 p.07 
S218p.07 
S 183 p.09 
S136p.05 
S 131 p.07 
S 123 p.05 
S 118 p.07 
S117p.06 
Sll4p.l2 
SII4p.ll 
S 107 p.07 
S 099 p.08 
S 098 p.07 
S 096 p.06 
S 096 p.06 
S 088 p.05 
S 087 p.05 
S 087 p. 05 
S 063 p.07 
S 061 p.05 
S 059 p.07 
S 058 p.07 
S 056 p.06 
S 055 p.07 
S 020 ρ 07 
S 003 p.07 
S (Κ) Λ ρ (Κ. CS 
HU 
BG 
CS 
RO 
CS 
HU 
RO 
RO 
BG 
CS 
CS 
RO 
BG 
HU 
PL 
PL 
BG 
HU 
CS 
HU 
RO 
RO 
RO 
BG 
RO 
RO 
HU 
CS 
3^ 
GENERAL OVERVIEW OF THE PHARE PROGRAMMES as at 31/12/92 
PAYMENTS 
€ National programmes Programm 
year 
(I) 1990 
(2) 1991 
1992 
': -%Το(*Γ Committed 
399.1 
616.0 
708.5 
&$1ΐ.723%;6': PAID ON BUDGET YEAR Tin million ECU) 
1990 
95.2 
.953 1991 
113.1 
97.6 
210.7 1992 
45.Γ 
120.0 
140.2 
: 305.3 Total 
. 253.4 
.. 217.6 
. 140.2 
611.2 Total % 
63.49% 
35.32% 
19.79% 
35.46% 
Humanitarian aid (3) 1990 
1991 
1992 
: Total 66.5 
72.7 
121.5 
. :· ::260v7 53.7 
53;7 11.3 
30.4 
41.7 1.3 
29.3 
48.2 
78.8 : 66.3 
59.7 
.48.2 
174.2 99.70% 
82.12% 
39.67% 
66.82% 
Regional programmes 
1 1990 
1991 
1992 
Total 21.5 
99.9 
116.0 
237.4 19.3 
19.3 1.4 
22.1 
23.5 0.3 
14.5 
16.3 
31.1 21.0 
36.6 
16.3 
73.9 97.67% 
36.64% 
M.05% 
31.13% 
Multidisciplinary 1990 
1991 
1992 
Total 10.0 
10.0 
37.3 
·•• . 57.3 1.9 
1.9 4.3 
1.8 
6.1 2.1 
5.4 
10.9 
18.4 8.3 
7.2 
.10.9 
26.4 83.00% 
72.00% 
29.22% 
46.07% 
Others 1990 
1991 
1992 
Total 3.4 
0.4 
7.5 
.::>ΐ:,.·ΤΙ;3: 0.9 
.,•0,9 1.8 
0.1 
,1:9 0.1 
0.2 
0.1 
0.4 2.8 
0.3 
: 0.1 
•3.2 82.35% 
75.00% 
1.33% 
28.32% 
Total (1 
(2 1990 
1991 
1992 
ï^otal 500.5 
799.0 
990.8 
.!:;:àii2;:290i3; 171.0 
0.0 
0.0 
: 171*0 131.9 
152.0 
0.0 
ι:: 283.9 48.9 
169.4 
215.7 
ι:,,.: 434.0 351.8 
321.4 
:215.7 
: 888.9 70.29% 
40.23% 
21.77% 
38.81% Balance 
to be paid 
.:.·.:: 145.7 
m.i-mmn:A 
; : : 568.3 
.··· tni;4 
:•·•-;•·• 0.2 
-13:0 
73.3 
86.5 
0.5 
63.3 
99.7 
163.5 
1.7 
2.8 
26.4 
30.9 
0.6 
0.1 
7.4 
:..:. 8.1 
148.7 
477.6 
: ':. : x775.1 
• 1 401.4 
Budgets: Alloc, payments 350.01 470.9 1 (*)437~Ô1 
(1) includes 515.980Ecus committed in 1991 for H9011 infrastructure commerce extérieur 
(2) includes 24.5 MioEcus balance of'91 programmes commiued in 1992 (BG910I ,BG9107.HU9112.RO9105) 
(3) includes 51 MioEcus FEOGA-garantie 
(*) 537 Mccu, reduced to 437 after Notenboom transfer m 
Co 
Macroeconomic Indicators of PHARE Countries - 1990 - 1992 
κο·υ!ΛΠ( price* (a) 
(Λ) 
(o) 
ΙΙΚΛΙ production (a) 
(a) 
i.»l production (o) 
(a) 
(a) 1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 Albania 
•13.1 
•27.1 
•Ô.0 
•7.4 
n.a. 
13 
•7.5 
•40.0 
n.a. Estonia Baltic «tatef 
Latvia 
•3.6 
•11.8 
•32 
•18.0 
•20.8 
•21.3 
•5.θ 
•9.5 
•38.7 •0.2 
-3.5 
•32.9 
•17.2 
-3.6 
•13.0 
7.4 
0.0 
•35.1 Lithuania 
•5.0 
•12.8 
•35.0 
•1 1.5 
•8.0 
•30.0 
0.3 
•1.3 
•56.9 iulgana CSFR 
•9.1 
16.7 
•7.7 
•6.7 
13.2 
12.9 Hungary 
0 
16 •3.5 
•11.9 
•5.0 
•2 
14 
12 • 8.4 
• 5.0 
•23.0 
16.3 
27.5 
22.0 • a 
•21 
•12 •9.2 
•19.1 
•9.8 Poland 
•11.6 
•7.6 
1.0 
•2.2 
• 0.9 
•1 1,0 
•21.3 
•14.0 
4.2 Romania 
•7.4 
13.0 
•15.0 
•3.0 
• 5.0 
•9.2 
• 17.4 
• 18.7 
•21.8 Slovenia 
•3.4 
•9.3 
•6.5 
2.8 
•1.0 
• 17.0 
•10.5 
•12.4 
•13.2 
·. er t:ricΛ index In) 
(a) 
(a) 
*lovf,1'*.i*> fftti, in % 
P. irldi: bn!nnc«, % OOP (b) 
(b) 
(bl 
(c) 
(c) 
(c) 1990 
1991 
1992 n.a. 
36.0 
226,0 23,1 
210.0 
1075.9 10,5 
124.5 
909.6 8.4 
275.0 
1020.5 21.6 
333.5 
91.1 10 
58 
12 28.9 
35.0 
23.0 249,3 
60,4 
43.0 
1990 
1991 
1992 n.fl. 
32.0(0) 0.0 
0,0 
1.5 0.0 
0.0 
2.3 0.0 
0.0 
1.0 . 1.7 
'10.2 
15.6 1.7 
8,5 
12.2 6.3 
11.8 
13.6 
1990 
1991 
1992 •20.0 
• 44.0 
•22.0 3.1 
4.7 
1.7 2.2 
6.3 
•1.4 •2.9 
2.8 
2.2 •9.1 
•14.9 
14.0 •0.1 
• 4.6 
•7.4 3.1 
•5.6 
•0.0 473.7 (f) 
199,0 
0.0 
2.9 
8.4 
•1.1 
•2.0 
•5.0 550.0 
118.0 
201.0 
10.1 
13.3 
n.e. 
2,6 
0.8 
·:j in S (a) 
(a) 
(a) 
Account $ bn 1990 
1991 
1992 • 7.5 
•40.7 
•4.1 n.a. 
n.a. 
• 88.0 n.a. 
n.a. 
•85.4 2.1 
35.3 
92.7 n.a. 
• 36.7 
12.9 11.7 
10.6 
11.4 •1.6 
7.0 
8.3 43.4 
17.5 
9.7 
1990 
1991 
1992 •0.1 
•0.3 
•0.4 0.5 
0.0 0.1 
0.1 
0.0 n.a. 
0.1 •1.2 
-0.9 
•0.4 •1.1 
1.0 
0.2 0.1 
0.3 
0.3 0.7 
•2.2 
•0.3 •44.8 
•29.3 
4.9 
•1.7 
•1.4 
•1.3 25.0 
•5.0 
4.9 
0.7 
0.2 
0.9 
iport rntio, % (e) 
(o) 
(o) 
•t ofi'rtmmii 
i-c-fisf ov»r prev.oui ye' 
.·»! OOVf-v-. 
•if1 Miff, h ! 1990 
1991 
1992 284 
593 
953 n.a. 
n.e. 
n.a. n.a. 
n.a. 
n.a. n.a. 
n.a. 
n.B. 299 
271 
255 135 
91 
84 335 
245 
214 251 
346 
357 8 
54 
80 
Stind by 
|Aua92-Jul93) 
on t'ick Stind by 
(Jul9î-Jun9: Stind by 
|Jul92-Jun93) Stind by 
|Jul92-Jun93l 
on Kiev Stind by 
|Apf92-Mi<93l 
Oil IncV Stind by 
|Apr92-Oee92l 
on inev eb9 1-Peb94| 
oil (net (Ap>9t-Apr94) 
oil trteV St»nd by 
Miy92-Apr93| 
oil trie* 
e*-! budget <tef>eit. nctnui bAj.j 
ttfvr\tni b»v«. <»c«o! !o· AlbAA.» or> « Cutiom bun 
ncy debt m » pe'eeniifx o! h«fd-c>j"i',cy exoOMJ 
!0 0«et~iber '991 
993 n.a. 
46 
43 
rto 
> œ l~ m 
ο 
ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ 
ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ 
ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ (PHARE) 
ΤΟ 1993 
*&• 
Περιεχόμενα 
ΠΡΟΟΙΜΙΟ 
Ι- ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟ 1993 
L1. Νομική βάση 
1.2. Δημοσιονομικό πλαίσιο 
1.3 Πολιτικές κατευθύνσεις 
1.4 Προγραμματισμός 
Π- ΜΕΤΡΑ 1993 
2.1. Προετοιμασία και λήψη αποφάσεων 
22. Εθνικά προγράμματα και τομείς 
23. Άλλα μέτρα 
24 Περιφερειακή συνεργασία 
25 Ανθρωπιστική βοήθεια 
26 Δραστηριότητες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών 
27 Δραστηριότητες πληροφόρησης 
III- ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 1990-1993 
3.1 Αναλήψεις υποχρεώσεων 
3.2. Διαγωνισμοί και συμβάσεις 
3.3. Πληρωμές 
3.4 Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
3.5. Κεφάλαια υποκατάστασης 
IV- ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
V- ΕΙΔΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ 
5.1. Αξιολόγηση των προσπαθειών μεταρρύθμισης στις χώρες PHARE το 1993 
5.2 Η πρωτοβουλία της Κοπεγχάγης 
5.3 Υγεία 
5.4 Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης 
5.5 Διασυνοριακή συνεργασία 
5.6 Συντονισμός με άλλους χορηγούς 
5.7 Διεύθυνση του PHARE 
«t-3 
Πίνακες 
L Σύνθεση των Εθνικών Ενδεικτικών Προγραμμάτων 1993 
2 Ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων 1993 κατά τομέα και χώρα 
3. Περιφερειακά προγράμματα 1993 
4. Γενική επισκόπηση των προϋπολογισμών 1990-93 
5. Γενική επισκόπηση των συμβάσεων 1990-93 
6. Γενική επισκόπηση των πληρωμών 1990-93 
7. Ποσό των πράξεων που έχουν συναφθεί κατ' έτος (1990-93) 
8. Ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων, συμβάσεων και πληρωμών κατά χώρα 1990-93 
9. Ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων, συμβάσεων και πληρωμών κατά τομέα 1990-93 
10. Ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων κατά χώρα και τομέα 1990-93 
IL Ανάλυση των συμβάσεων κατά χώρα και τομέα 1990-93 
12 Ανάλυση των πληρωμών κατά χώρα και τομέα 1990-93 
Παραρτήματα 
1 Επαγγελματικές ενώσεις και μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί που έχουν συνάψει συμβάσεις PHARE 
44 
ΠΡΟΟΙΜΙΟ 
Το παρόν έγγραφο είναι η τέταρτη έκθεση σχετικά με την κοινοτική βοήθεια στο πλαίσιο του προγράμματος 
PHARE στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) η οποία το 1993 κάλυψε έντεκα χώρες -
Αλβανία, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία, 
Σλαβακία και Σλοβενία. 
Το 1993 σημειώθηκαν ορισμένες βασικές εξελίξεις με σημαντικό αντίκτυπο στο πρόγραμμα PHARE. Τον Ιούλιο 
του 1993 εγκρίθηκαν από την Επιτροπή οι κατευθυντήριες γραμμές 1993-1997 και η εφαρμογή των 
προγραμμάτων PHARE αντικατοπτρίζει την υιοθέτηση τους Πραγματοποιήθηκε αξιοσημείωτη πρόοδος όσον 
άφορα την καθιέρωση της πολυετούς' προσέγγισης στον τομέα του προγραμματισμού προκειμένου να 
ενσωματωθεί αποτελεσματικότερα η βοήθεια PHARE στη διαδικασία μεσοπρόθεσμης αναδιάρθρωσης της 
δικαιούχου χώρας. Έχουν ληφθεί μέτρα για τη βελτίωση των διαδικασιών εφαρμογής, περιλαμβανομένης της 
μεγαλύτερης αποκέντρωσης. 
Το Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993 κατέληξε σε δύο αποφάσεις που έχουν σημαντικό 
αντίκτυπο στο πρόγραμμα PHARE. Το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την προοπτική της μελλοντικής ένταξης των 
συνδεδεμένων χωρών στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι το Phare, ως ένα από τα βασικά χρηματοδοτικά μέσα για 
την εφαρμογή των ευρωπαϊκών συμφωνιών, θα κατευθύνεται και θα εστιάζεται στο εξής σε μέτρα που 
αποσκοπούν στο μετασχηματισμό των οικονομιών των συνδεδεμένων χωρών με την προοπτική της 
προετοιμασίας τους για μελλοντική ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεύτερον, στο Συμβούλιο της 
Κοπεγχάγης ελήφθη απόφαση για την αύξηση μέχρι 15% του προϋπολογισμού του Phare, αύξηση που θα 
χρησιμοποιηθεί προς στήριξη προγραμμάτων υποδομής. Η αυξημένη αυτή έμφαση που δίνει το πρόγραμμα Phare 
στις επενδύσεις αναγνωρίζει ότι ο τύπος της βοήθειας που ζητούν οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης (ΧΚΑΕ) μεταβάλλεται καθόσον η αναδιάρθρωση των οικονομιών εξελίσσεται από την κλασική 
τεχνική βοήθεια σε προγράμματα στήριξης των επενδύσεων. 
Η έκθεση έχει ως αντικείμενο τις πτυχές της πολιτικής και του προγραμματισμού της βοήθειας του 1993. 
Επανεξετάζει τα εθνικά προγράμματα βοήθειας, τα περιφερειακά προγράμματα, την ανθρωπιστική βοήθεια, 
δραστηριότητες στον τομέα των ευρωπαϊκών συμφωνιών και δραστηριότητες πληροφόρησης Phare. Η εφαρμογή 
του προγράμματος Phare κατά την περίοδο 1990-93 εξετάζεται καθώς υπάρχουν ζητήματα ειδικού 
ενδιαφέροντος - η αξιολόγηση των προσπαθειών μεταρρύθμισης στις ΧΚΑΕ, η πρωτοβουλία της Κοπεγχάγης 
σχετικά με επενδύσεις υποδομής, υγεία, μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, διασυνοριακή συνεργασία, 
συντονισμός των χορηγών βοήθειας και η διεύθυνση του προγράμματος PHARE . 
4S" 
Ι ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΟ 1993 
1.1. Νομική βάση 
Ο κανονισμός αριθ. 3906/89 της 18ης Σεπτεμβρίου 1989 (1), που τροποποιήθηκε τελευταία το 1993 (2), 
αντιπροσωπεύει τη νομική βάση της βοήθειας Phare. Το 1993, η Επιτροπή διαβίβασε πρόταση στο Συμβούλιο 
προκειμένου να συμπεριληφθεί επίσημα (3) στον κανονισμό <Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της 
Μακεδονίας» (FUROM). Η πρόταση δεν έχει ακόμη εγκριθεί. 
L2. Χρηματοδοτικό πλαίσιο 
Το πρόγραμμα PHARE είναι η μεγαλύτερη πηγή χορηγούμενης χρηματοδότησης που συγκεντρώνεται προς 
στήριξη του οικονομικού μετασχηματισμού των ΧΚΑΕ Το 1993, οι αρχικές πιστώσεις που χορηγήθηκαν βάσει 
του κονδυλίου του προϋπολογισμού Β-76Ό0 - Ενίσχυση της οικονομικής αναδιάρθρωσης των χωρών της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, έφθασαν τα 1040 εκατ. ECU για αναλήψεις υποχρεώσεων και 447,7 εκατ. 
ECU για πιστώσεις πληρωμών. 
Στη διάρκεια του 1993 εγκρίθηκεν ορισμένες τροποποιήσεις στον προϋπολογισμό του Phare. 30 εκατ. ECU 
μεταφέρθηκαν στο κονδύλιο του προϋπολογισμού Β-7514 <Ανθρωπιστική βοήθεια έκτακτης ανάγκης>, 5 εκατ. 
ECU στο Πολυμερές Ταμείο Πυρηνικής Ασφάλειας για τις ΧΚΑΕ και την ΚΑΚ, τη διαχείριση του οποίου έχει 
αναλάβει η ΕΤΑΑ, και 0,3 εκατ. ECU για τους σκοπούς του σκέλους Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική 
ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο προϋπολογισμός PHARE αυξήθηκε το Δεκέμβριο του 1993 κατά 1 εκατ. 
ECU από το κονδύλιο του προϋπολογισμού Β 3-1025 για ενέργειες στον τομέα της κατάρτισης 
Το τελικό διαθέσιμο ποσό για αναλήψεις υποχρεώσεων ανήλθε, συνεπώς, σε 1.005,7 εκατ. ECU εκ των οποίων 
1003,9 εκατ. ECU αναλήφθηκαν, 1 εκατ. ECU μεταφέρθηκε για το 1994 και 0,8 εκατ. ECU δεν αναλήφθηκε. 
Η ανάλυση των αναλήψεων υποχρεώσεων ήταν: 
Εθνικά προγράμματα 801,0 
Περιφερειακά προγράμματα 1122 
Πολυκλαδικά και άλλα μέτρα 70,8 
Ανθρωπιστική βοήθεια 19,9 
1003,9 εκατ. ECU 
Μέχρι το τέλος του έτους είχαν ενισχυθεί οι πιστώσεις με μεταφορά 108 εκατ. ECU. Λαμβανομένων υπόψη των 
τροποποιήσεων του προαναφερόμενου προϋπολογισμού, η καθαρή ενίσχυση των πληρωμών του προγράμματος 
PHARE ανήλθε στη διάρκεια του 1993 σε 73,4 εκατ. ECU. Αυτό σημαίνει ότι το τελικό διαθέσιμο ποσό για 
πληρωμές το 1993 ήταν 521,1 εκατ. ECU, ποσό που χρησιμοποιήθηκε πλήρως μέχρι το τέλος του έτους. 
1.3. Πολιτικές κατευθύνσεις 
Οι δύο βασικές εξελίξεις η έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών 1993-97 από την Επιτροπή και οι αποφάσεις 
του Συμβουλίου της Κοπεγχάγης όσον αφορά την ένταξη των συνδεδεμένων χωρών στην ΕΕ και τη στήριξη 
των επενδύσεων στον τομέα των υποδομών, διαμόρφωσαν τις πολιτικές κατευθύνσεις του Phare το 1993. Το 
Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993 κατέληξε σε δύο αποφάσεις που έχουν σημαντικό αντίκτυπο 
στο πρόγραμμα Phare. Το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την προοπτική της μελλοντικής ένταξης των συνδεδεμένων 
χωρών στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι το Phare, ως ένα από τα βασικά χρηματοδοτικά μέσα για την εφαρμογή 
των ευρωπαϊκών συμφωνιών, θα κατευθύνεται και θα 
(1) ΕΕ L 375 της 23ης Δεκεμβρίου 1989, σελ. 11 
(2) ΕΕ L 162 της 3ης Ιουλίου 1993, σελ. 1 
(3) ΕΕ C 231 της 27ης Αυγούστου 1993, σελ. 15 
46 
εστιάζεται στο εξής σε μέτρα που αποσκοπούν στο μετασχηματισμό των οικονομιών των συνδεδεμένων χωρών 
με την προοπτική της προετοιμασίας τους για μελλοντική ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεύτερον, στο 
Συμβούλιο της Κοπεγχάγης ελήφθη απόφαση με την οποία μέχρι 15% του προϋπολογισμού Phare μπορεί να 
χρησιμοποιηθεί προς στήριξη προγραμμάτων υποδομής. 
Το 1993 ήταν το πρώτο έτος εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών Phare. Οι κατευθυντήριες γραμμές, που 
εγκρίθηκαν από την Επιτροπή τον Ιούλιο του 1993, επιβεβαίωσαν την εντολή του Phare να συνεισφέρει στη 
διαδικασία οικονομικής μεταρρύθμισης διαρθρωτικής προσαρμογής και βιώσιμης ανάπτυξης στις δικαιούχες 
χώρες και να επιδεικνύει μια ευέλικτη ανταπόκριση στις διάφορες ανάγκες των δικαιούχων χωρών, η οποία 
θα αντικατοπτρίζει τα διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης τους, το στάδιο μετασχηματισμού και την πρόοδο με 
μεταρρυθμίσεις ...... · ·. · . 
Όσον αφορά τις χώρες που βρίσκονται σε σχετικώς αρχικά στάδια μεταρρύθμισης όπου οι βασικές 
προτεραιότητες είναι η μακροοικονομική σταθεροποίηση συμπεριλαμβανομένων σθεναρών νομισματικών και 
φορολογικών πολιτικών, η προοδευτική ελευθέρωση των τιμών και του εξωτερικού εμπορίου, καθώς και η 
θέσπιση του αναγκαίου για μια οικονομία της αγοράς νομικού, κανονιστικού και θεσμικού πλαισίου, η βοήθεια 
Phare χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα του ισοζυγίου πληρωμών που χρηματοδοτείται για παράδειγμα μέσω 
προγραμμάτων εισαγωγής προμηθειών και <κλασικής> τεχνικής βοήθειας (μελέτες, κατάρτιση, παροχή 
εμπειρογνωμοσύνης) για την οικοδόμηση θεσμών και την έναρξη μεταρρυθμίσεων. Κατ' εξαίρεση, μια 
επιχορήγηση στο ισοζύγιο πληρωμών επεκτάθηκε το 1993 στην Αλβανία. 
Καθώς μία χώρα προχωρεί μέσω της διαδικασίας μεταρρύθμισης που έχει αναλάβει, οι ανάγκες μετατοπίζονται 
από αυτές της κλασικής τεχνικής βοήθειας σε αυτές που περιλαμβάνουν αμεσότερη στήριξη για τη διαδικασία 
μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης της οικονομίας Η μακροπρόθεσμη αναδιάρθρωση περιλαμβάνει παγιοποίηση 
της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και αύξηση του μεριδίου του ιδιωτικού τομέα στην οικονομία, αναδιοργάνωση όσων 
κρατικών επιχειρήσεων έχουν απομείνει, εκσυγχρονισμό του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος, 
αναδιάρθρωση των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης μεταρρύθμιση της δημόσιας 
διοίκησης και συγκέντρωση επενδύσεων υποδομής. Στο παρόν στάδιο ανάπτυξης, οι χώρες χρειάζονται 
διαρκώς περισσότερο βοήθεια για επενδύσεις και διαρθροοτική βοήθεια σε αντιπαράθεση με την κλασική 
τεχνική βοήθεια. 
Το 1993 τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής της Κοπεγχάγης επέτρεψαν την προσαρμογή της 
βοήθειας Phare στις ανάγκες του παρόντος σταδίου μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης με αυξημένη επικέντρωση 
του ενδιαφέροντος σε ενέργειες σχετικές με επενδύσεις και άλλες συναφείς ενέργειες Αποφασίστηκε ότι 
σημαντικό ποσοστό, μέχρι 15% των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων Phare που καλύπτουν όλες τις χώρες 
Phare, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κεφαλαιουχικές επενδύσεις για έργα υποδομής που χρηματοδοτούνται από 
κοινού από την ETE ή/και διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τις δικαιούχες χώρες. Η βοήθεια 
Phare χρησιμοποιείται επίσης για τη διευκόλυνση επενδύσεων στον ιδιωτικό τομέα για έργα που έχουν θετική 
οικονομική απόδοση αλλά αντιμετωπίζουν μεταβατικά προβλήματα από την ανεπάρκεια της αγοράς. Αυτός 
ο τύπος στήριξης κατευθύνεται συνήθως προς την ανάπτυξη των MME, την περιφερειακή ανάπτυξη, την 
περιβαλλοντική βελτίωση και την αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα. Το PHARE στηρίζει χρηματοδοτικούς 
διαμεσολαβητές για την παροχή ορισμένων τύπων χρηματοδότησης όπως δάνεια μικρής κλίμακας αρχικό 
κεφάλαιο και προγράμματα εγγυήσεων. 
Εκτός από τη στήριξη των επενδύσεων, η σύνοδος κορυφής της Κοπεγχάγης έδωσε ώθηση στη στήριξη του 
Phare όσον αφορά την εφαρμογή το)ν ευρωπαϊκών συμφωνιών. Θεσπίστηκαν προγράμματα σε ορισμένες 
δικαιούχες χώρες προκειμένου να βοηθηθούν τα υπογράφοντα μέρη των ευρωπαϊκών συμφωνιών να στηρίξουν 
ένα πλήρες φάσμα μέτρων που περιλαμβάνουν τη διευκόλυνση της προσέγγισης νομοθεσιών και της εφαρμογής 
τους, τον προσδιορισμό των φραγμών στην ένταξη στην ΕΕ, τη βελτίωση της τεχνικής αντίληψης και 
τεχνογνωσίας του δημόσιου τομέα σε σχέση με τα προαναφερόμενα ζητήματα, τη βελτίωση της ποιότητας και 
αποτελεσματικότητας της δημόσιας εκπαίδευσης και των δραστηριοτήτων πληροφόρησης σχετικά με την ΕΚ, 
καθώς και την αποτελεσματική παρακολούθηση της διαδικασίας εφαρμογής των ευρωπαϊκών συμφωνκον. 
4·} 
L4 Προγραμματισμός 
Οι κατευθυντήριες γραμμές 1993-97 ορίζουν ορισμένες νέες αρχές βάσει των οποίων πρέπει να παρέχεται η 
στήριξη PHARE. Οι σημαντικότερες είναι: 
Η ανάγκη να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη συνοχή και ολοκλήρωση του PHARE στο πλαίσιο της εθνικής 
στρατηγικής και του γενικού προγράμματος μεταρρύθμισης της δικαιούχου χώρας Για το σκοπό αυτό θα 
υιοθετηθεί μια πολυετής προσέγγιση στο πλαίσιο του αναληφθέντος διαλόγου σχετικά με τις 
προτεραιότητες και τις πολιτικές 
Συνεχής ευέλικτη ανταπόκριση στις διάφορες ανάγκες των χωρών που αντικατοπτρίζουν τα διάφορα 
επίπεδα ανάπτυξης τους το στάδιο μετασχηματισμού και την πρόοδο με μεταρρύθμιση. 
_ Η σημασία μιας αξιολόγησης της προόδου με προσπάθειες μεταρρύθμισης και η εκτέλεση του προγράμματος 
PHARE διατηρώντας το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στη στήριξη για την ανάπτυξη και στην υλοποίηση 
των πολιτικών μεταρρυθμίσεων και της διαρθρωτικής αλλαγής, κυρίως σε τομείς που συνδέονται άμεσα 
με την οικονομική μεταρρύθμιση. 
Συγκέντρωση του ενδιαφέροντος σε περιορισμένο αριθμό τομέων ούτως ώστε να επιτευχθεί ο κρίσιμος 
όγκος που είναι απαραίτητος για τη δημιουργία αντίκτυπου. Αυτό σε συνδυασμό με πληρέστερη αξιολόγηση 
των αναγκών και της ικανότητας απορρόφησης πρέπει να οδηγήσει σε επιτάχυνση του ποσοστού εκταμίευσης. 
Για την πρακτική εφαρμογή αυτών των αρχών, η Επιτροπή άρχισε το 1993 να ενισχύει τη διαδικασία 
προγραμματισμού. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η πολυετής προσέγγιση καθιερώθηκε σε ορισμένες χώρες και όπου 
η εφαρμογή της δεν κατέστη δυνατή, ξεκίνησαν από το 1994 προπαρασκευαστικές εργασίες για την εν λόγω 
προσέγγιση. Επιπλέον, το 1993 καταβλήθηκαν προσπάθειες για την άσκηση του προγραμματισμού προκειμένου 
να συγκεντρωθεί η βοήθεια σε περιορισμένο αριθμό τομέων που συνδέονται με την πολιτική μεταρρύθμιση και 
τη διαρθρωτική αλλαγή και να αξιολογηθούν καλύτερα οι ανάγκες και οι δυνατότητες απορρόφησης. Τέλος, 
προκειμένου να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε μία συζήτηση με κράτη μέλη σχετικά με προγράμματα κάθε 
χώρας, έχουν εκπονηθεί και συζητούνται με τα κράτη μέλη έγγραφα προσανατολισμού που περιγράφουν τι: 
κατευθύνσεις της βοήθειας Τα εν λόγω έγγραφα χρησιμεύουν ως βάση για τη συνεισφορά κάθε κράτους μέλους 
στη διαδικασία προγραμματισμού. 
Έχουν υπογραφεί ενδεικτικά προγράμματα με όλους τους δικαιούχους και μολονότι δεν υπάρχουν επίσημες 
δεσμευτικές συμφωνίες με την Επιτροπή, έχουν καταρτιστεί έγγραφα εργασίας που καθιστούν σαφείς τις 
προτεραιότητες και παρέχουν ένα πλαίσιο για τον προσδιορισμό, τη διατύπωση και την εκτίμηση των προς 
χρηματοδότηση έργων. Τα ανωτέρω συνοψίζονται στον πίνακα 1. 
Τα ενδεικτικά προγράμματα καθόριζαν τις τομεακές προτεραιότητες που αντικατοπτρίζονταν ενδεχομένως 
στα τομεακά προγράμματα τα οποία είχαν υποβληθεί υπό μορφή προτάσεων χρηματοδότησης στην επιτροπή 
διαχείρισης Η προτεραιότητα συνέχισε να δίνεται σε προγράμματα οικονομικής αναδιάρθρωσης και ανάπτυξης 
του ιδιωτικού τομέα Η ανάπτυξη όμως της υποδομής και του ανθρώπινου δυναμικού (ειδικότερα μέσω του 
προγράμματος TEMPUS για τη μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης) και τα προγράμματα του κοινωνικού 
τομέα απόκτησαν μεγαλύτερη σημασία το 1993 σε σχέση με τα προγράμματα για τον ιδιωτικό τομέα. 
Σε ορισμένες χώρες προσδιορίστηκε μια γενική διευκόλυνση διαρθρωτικής προσαρμογής ως ένα ευέλικτο 
πολυκλαδικό μέσο που επιτρέπει στις δικαιούχες χώρες να ανταποκρίνονται με σχετικά ταχείς ρυθμούς στις 
επιτακτικές ανάγκες της τεχνικής βοήθειας με σκοπό την ανάπτυξη πολιτικών μεταρρύθμισης και την παροχή 
θεσμικής στήριξης σ' ένα ευρύ φάσμα τομέων. Σε τρεις χώρες Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία, ο κύριος όγκος 
της βοήθειας χορηγήθηκε υπό τη μορφή αυτής της διευκόλυνσης, που αντικατοπτρίζει το αρχικό στάδιο του 
μετασχηματισμού αυτών των χωρών και την ανάγκη υλοποίησης ενός ευρέος φάσματος προπαρασκευαστικών 
εργασιών πριν από την έναρξη των τομεακών προγραμμάτων. 
4S 
ΚΥΚΛΟΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ 
/ΚΑ Α Οικονομική και κοινωνική αξιολόγηση 
Επανεξέταση των υπό εκτέλεση 
προγραμμάτων Phare 
Έγγραφα προσανατολισμού 
• •·• Ψ 
Ενδεικτικά προγράμματα 
Προκαταρκτική εκτίμηση του τομέα 
-- Λεπτομερής σχεδιασμός του προγράμματος 
(για την προετοιμασία της ΠΧ) 
Παρακολούθηση του προγράμματος 
4-3 
IL ΜΕΤΡΑ 1993 
2.1. Προετοιμασία και λήψη αποφάσεων 
Ο συνολικός αριθμός αποφάσεων χρηματοδότησης PHARE βάσει του προϋπολογισμού του 1993 ανήλθε σε 87. 
Οι εν λόγω αποφάσεις περιλάμβαναν 66 εθνικά τομεακά προγράμματα και 10 προγράμματα περιφερειακής 
συνεργασίας Οι υπόλοιπες αποφάσεις χρηματοδότησης αφορούσαν κυρίως έργα της ΕΤΑΑ, ανθρωπιστική 
βοήθεια και εγκρίσεις για μικρής κλίμακας πολυκλαδικές ενέργειες Οι Γενικές Κατευθυντήριες Γραμμές για 
το 1993-97 εγκρίθηκαν από την Επιτροπή τον Ιούλιο του 1993. Η επιτροπή διαχείρισης PHARE πραγματοποίησε 
έξι συνεδριάσεις το δεύτερο εξάμηνο του έτους και εξέδωσε ευνοϊκή γνωμοδότηση γ\α όλες τις προτάσεις 
χρηματοδότησης 
2.2. Εθνικά προγράμματα 
Στη διάρκεια του 1993 ο αριθμός των δικαιούχων χωρών PHARE έφθασε τις 11 δεδομένης της διάλυσης της 
Τσεχοσλοβακικής Ομοσπονδίας και της δημιουργίας δύο δημοκρατιών. Η συνολική βοήθεια σε εθνικά 
προγράμματα - εξαιρουμένης της ανθρωπιστικής βοήθειας και των περιφερειακών προγραμμάτων - ανήλθε 
σχεδόν σε 801 εκατ. ECU. Ο μεγαλύτερος δικαιούχος PHARE ήταν η Πολωνία με 225 εκατ. ECU, ποσό που 
αντιπροσωπεύει το 28% των συνολικών εθνικών κονδυλίων, ακολουθούμενη από τη Ρουμανία (130 εκατ. ECU 
16,2%), την Ουγγαρία (100 εκατ. ECU, 12,5%) και τη Βουλγαρία (90 εκατ. ECU, 11,2%). 
Ο πίνακας 2 δείχνει το βασικό τομεακό τύπο βοήθειας κατά χώρα Τα στοιχεία πρέπει να ληφθούν υπόψη με 
επιφύλαξη λόγω κυρίως του ότι τα γενικά προγράμματα τεχνικής βοήθειας περιλαμβάνουν σημαντικές 
τομεακές συνιστώσες όπως ο τραπεζικός τομέας και τα οικονομικά, η κοινωνική προστασία, η δημόσια 
διοίκηση, η εφαρμογή των ευρωπαϊκών συμφωνιών κ.λπ., πράγμα που σημαίνει ότι τα μερίδια αυτών των 
ειδικών τομέων συνολικά είναι σήμερα υψηλότερα απ' ό,τι δείχνει ο πίνακας. Έχοντας αυτό υπόψη, τα 
προγράμματα 1993 αντικατόπτριζαν μια συνεχή επικέντρωση του ενδιαφέροντος στη στήριξη της ανάπτυξης 
του ιδιωτικού τομέα και στην οικονομική αναδιάρθρωση. Κατά προσέγγιση το 25% των συνολικών εθνικών 
κονδυλίων (190 εκατ. ECU) αναλήφθηκε για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων καλύπτοντας την ιδιωτικοποίηση, 
την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων, τη βοήθεια σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (MME), την προώθηση των 
επενδύσεων και την ανάπτυξη των εξαγωγών. 
Αναγνωρίζοντας ότι ένα σύγχρονο τραπεζικό σύστημα είναι ζωτικής σημασίας για μία οικονομία της αγοράς 
που να λειτουργεί σωστά, δόθηκε το 1993 αυξημένη έμφαση στη στήριξη του χρηματοπιστωτικού τομέα και των 
τραπεζικών ιδρυμάτων. Χορηγήθηκαν κεφάλαια για την ενίσχυση των κεντρικών τραπεζών που 
δημιουργήθηκαν πρόσφατα, τη νομοθεσία, την κατάρτιση, τους ελέγχους χαρτοφυλακίου, τις τραπεζικές 
ενώσεις, τα συστήματα πληροφόρησης τα συστήματα πληρωμών και την αναδιάρθρωση των τραπεζών. Η 
στήριξη Phare παρέχεται επίσης σε προγράμματα που έχουν ως αντικείμενο το πρόβλημα των επισφαλών 
χρεών και την αναδιάρθρωση των κεφαλαίων των τραπεζών, αμφότερα βασικά ζητήματα για τη μεταρρύθμιση. 
Ο τομέας της γεωργίας συνέχισε να τυγχάνει ουσιαστικής στήριξης (78,5 εκατ. ECU ή 10% των εθνικών 
κονδυλίων) αντικατοπτρίζοντας τη σημασία της αγροτικής μεταρρύθμισης στις οικονομίες της Ανατολικής 
Ευρώπης Δόθηκε αυξημένη έμφαση το 1993 στη βοήθεια για την ανάπτυξη και μετατροπή της γεωργικής 
στρατηγικής περιλαμβανομένων της ιδιωτικοποίησης αγροτεμαχίων, της ανάπτυξης της μεταρρύθμισης της 
έγγειας ιδιοκτησίας και των συστημάτων καταχο)ρησης της αναδιάρθρωσης του αγροβιομηχανικού τομέα, 
συμβουλευτικών υπηρεσιών και της ανάπτυξης τρόπων χορήγησης πιστώσεων σε νέους ιδιώτες κάτοχους 
αγροτικών εκμεταλλεύσεων. 
Ένα διαρκώς σημαντικότερο καθήκον των κυβερνήσεων ΧΚΑΕ το 1993 ήταν η συνέχιση της κεκτημένης 
ταχύτητας της οικονομικής μεταρρύθμισης διατηρώντας παράλληλα μια κοινωνική συναίνεση. Η βοήθεια Phare 
διαδραμάτιζε διαρκώς σημαντικότερο ρόλο βοηθώντας τις εν λόγω κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τις 
κοινωνικές επιπτώσεις της διαδικασίας μετασχηματισμού. Χορηγήθηκε βοήθεια για θεσμικές και οργανωτικές 
αλλαγές στους τομείς της αγοράς εργασίας και της κοινωνικής προστασίας. Περιλάμβανε στήριξη 
S» 
προκαταρκτικών προγραμμάτων για την αγορά εργασίας που εξετάζουν το πρόβλημα της υψηλής ανεργίας η 
οποία προκύπτει από τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, καθώς και βοήθεια για τη μεταρρύθμιση του συστήματος 
κοινωνικών ευεργετημάτων που περιλαμβάνει την ανάπτυξη συστημάτων ασφάλισης των ανέργων, 
συνταξιοδότησης και υγειονομικής περίθαλψης καθώς και προγραμμάτων κοινωνικής αρωγής 
Η στήριξη της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού και της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης κάλυπτε 
διαρκώς σημαντικότερο μέρος των προγραμμάτων 1993. Όσον αφορά το πρώτο, συνεχίστηκε το 1993 η 
σημαντική υποχρέωση που είχε αναληφθεί όσον αφορά τη μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης μέσω του 
προγράμματος TEMPUS. Τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και τα προγράμματα μεταρρύθμισης του 
εκπαιδευτικού συστήματος αποτέλεσαν σημαντικές συνιστώσες ορισμένων εθνικών προγραμμάτων του 1993. 
Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης υπήρξε συνεχής επικέντρωση του ενδιαφέροντος στη θεσμική ανάπτυξη 
και κατάρτιση σε επίπεδο τόσο εθνικής όσο και τοπικής κυβέρνησης. 
Όσον αφορά τον τομέα των υποδομών, δόθηκε μικρότερη έμφαση στο περιβάλλον στο πλαίσιο των εθνικών 
προγραμμάτων 1993 καίτοι αναλήφθηκαν σημαντικές υποχρεώσεις στη Βουλγαρία και Αλβανία. Αυτό 
αντικατοπτρίζει εν μέρει τα σημαντικά κονδύλια που χορηγήθηκαν τα προηγούμενα έτη στις περισσότερες 
δικαιούχες χώρες Phare. Η περιβαλλοντική στήριξη εξελίχθηκε σε στήριξη για τη διατύπωση πολιτικής και 
την προετοιμασία και εφαρμογή περιβαλλοντικών στρατηγικών για ειδικούς τομείς. Υπήρξε αυξημένη 
επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην προώθηση επενδύσεων σχετικών με το περιβάλλον είτε μέσω στήριξης 
για κεφάλαια επενδύσεων είτε μέσω συγχρηματοδοτούμενων ενεργειών με Διεθνείς Χρηματοδοτικούς 
Οργανισμούς (ΔΧΟ). 
Η στήριξη των υποδομών (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και μεταφορές) εστιάστηκε το 1993 στην αναδιάρθρωση 
και προσαρμογή στις συνθήκες της οικονομίας της αγοράς. Χορηγήθηκαν κονδύλια στη Βουλγαρία, Τσεχική 
Δημοκρατία, Πολωνία και Σλοβακία τα οποία περιλάμβαναν στήριξη για την αναδιάρθρωση των 
σιδηροδρομικών επιχειρήσεων, την προετοιμασία του κανονιστικού πλαισίου για τους τομείς των 
τηλεπικοινωνιών και μεταφορών και τη δημιουργία κεφαλαίων για την εξοικονόμηση ενέργειας Η μεταστροφή 
προς επενδύσεις για την ανάπτυξη των υποδομών, αντικατοπτρίζεται στη συνεισφορά Phare ύψους 30 εκατ. 
ECU για ένα πρόγραμμα ανάπτυξης των σιδηροδρόμων στην Πολωνία 
Τα επιπλέον μέτρα που καλύφθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Phare 1993 ήσαν στήριξη στο ισοζύγιο 
πληρωμών ύψους 35 εκατ. ECU που χορηγήθηκε στην Αλβανία και βοήθεια στην πρώην Γιουγκοσλαβική 
Δημοκρατία της Μακεδονίας (FYROM). Στα τέλη του 1992, το Συμβούλιο του Εδιμβούργου ενέκρινε πρόγραμμα 
στήριξης 100 εκατ. ECU για τη FYROM προκειμένου να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των συνεπειών του 
αποκλεισμού κατά της Σερβίας και της μη αναγνώρισης από τη διεθνή κοινότητα. Η βοήθεια που χορηγήθηκε 
στη FY ROM το 1992 συμπληρώθηκε το Μάιο του 1993 με ένα πρόγραμμα 25 εκατ. ECU προς στήριξη της 
εισαγωγής βιομηχανικών πρώτων υλών και εξοπλισμού, καθώς και με τεχνική βοήθεια στους τομείς των 
τελωνείων, της στατιστικής της υγείας και της γεωργίας. 
2.3. Πολυκλαδικά και άλλα μέτρα 
Εκτός από τα τομεακά προγράμματα χρηματοδοτήθηκαν βάσει του κεφαλαίου Πολυκλαδικά Μέτρα ορισμένες 
ενέργειες 
Καταρχήν το 1993, εγκρίθηκε σε τρία τμήματα μια ανάληψη υποχρέωσης ύψους 26,4 εκατ. ECU για 
<πολυκλαδική τεχνική βοήθεια·. Αυτό αποτελεί ένα επιτρεπτικό μέσο που παρέχει συνολική έγκριση για τη 
χρηματοδότηση, εντός δεδομένων παραμέτρων, ενεργειών μικρής κλίμακας όπως μελέτες σκοπιμότητας και 
τεχνική βοήθεια χωρίς να απαιτείται ειδική γνωμοδότηση της επιτροπής διαχείρισης και απόφαση της 
Επιτροπής για κάθε ενέργεια. 
Μετά τη λεγόμενη <Συμφωνία Μπανγκόκ> μεταξύ ΕΤΑΑ και ΕΚ το 1992 θεσπίστηκε ένα νέο πρόγραμμα 
συνεργασίας μεταξύ των δύο οργανισμών. Το εν λόγω πρόγραμμα επέτρεψε την εφαρμογή μέτρων στις 
δικαιούχες χώρες, που εγκρίθηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από την Επιτροπή και των οποίων την τεχνική 
διαχείριση έχει αναλάβει η ΕΤΑΑ. Η συνεργασία αυτή έτυχε χορήγησης 11,7 εκατ. ECU για ενέργειες που 
σχετίζονται κυρίως με το χρηματοπιστωτικό τομέα 
51» 
Η Δράση Πληροφόρησης PHARE, που έχει ως στόχο την πληροφόρηση των επιχειρηματικών και πολιτικών 
κύκλων στα κράττ\ μέλη της ΕΚ σχετικά με τις σχέσεις της Κοινότητας - και τη βοήθεια που χορηγείται - με 
τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης έλαβε 27 εκατ. ECU. 
Το Πρόγραμμα Εκδημοκρατισμού PHARE έτυχε χορήγησης 10 εκατ. ECU το 1993. Το ποσό αυτό στηρίζει τη 
συνέχιση της διαδικασίας εκδημοκρατισμού στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Επιτρέπει τη χορήγηση 
χρτ*ματοδοτικής και τεχνικής βοήθειας σε μη κομματική βάση, μέσω κοινοβουλευτικών οργανισμών, για την 
ενίσχυση της γενικής παιδείας του πολίτη και των δημοκρατικών αρχών. 
Το 1993 εγκρίθηκε μια νέα πρωτοβουλία με τίτλο Πρόγραμμα Phare για εταιρικές σχέσεις και δημιουργία 
οργανισμών που αποσκοπεί στη στήριξη της ανάπτυξης βιώσιμων εταιρικών σχέσεων μεταξύ μη κυβερνητικών 
οργανισμών της ΕΕ.και των ΧΚΑΕ. Το πρόγραμμα αυτό είναι ένα πρόγραμμα καταμερισμού του κόστους και 
λειτουργεί ως πρότυπο πρόγραμμα που εστιάζεται σε ορισμένους τομείς κυρίως την οικονομική ανάπτυξη, την 
προώθηση επιχειρήσεων, την τοπική/περιφερειακή κυβέρνηση, την ανάπτυξη κοινοτήτων και τα συμφέροντα 
εργαζόμενων/καταναλωτών. Θα στηρίξει περίπου 90 προγράμματα στις ΧΚΑΕ όπου κάθε πρόγραμμα απαιτεί 
τη συμμετοχή τουλάχιστον ενός οργανισμού που έχει έδρα στην ΕΕ και ενός οργανισμού από τη δικαιούχο 
χώρα Phare. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παράσχει συνδυασμένη χρηματοδότηση σε ισόποσες συνεισφορές που 
θα εξασφαλίζουν οι ίδιοι οι οργανισμοί εταίροι Τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι υπεύθυνα για την προεπιλογή 
προγραμμάτων και μπορούν να αποφασίσουν σε ποιο βαθμό θα συμμετέχουν στα προγράμματα Η πρωτοβουλία 
έτυχε χορήγησης 10 εκατ. ECU το 1993. 
Τα εν λόγω πολυκλαδικά και άλλα μέτρα ανέρχονται σε 70,7 εκατ. ECU, αναλυτικά δε έχουν ως εξής 
Πολυκλαδική τεχνική βοήθεια 26,4 εκατ. ECU 
ETA A 11,7 εκατ. ECU 
Δράση πληροφόρησης 2,7 εκατ. ECU 
Πρόγραμμα εκδημοκρατισμού 10,0 εκατ. ECU 
Tempus (υπόλοιπο) (4) 9,9 εκατ. ECU 
Εταιρικές σχέσεις/δημιουργία οργανισμών 10,0 εκατ. ECU 
ΣΥΝΟΛΟ 70,7 εκατ. ECU 
2.4. Περιφερειακή συνεργασία 
Η περιφερειακή συνεργασία θεωρείται ως διαδραματίζουσα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός οικονομικού 
και πολιτικού διαλόγου μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) και μεταξύ των 
ΧΚΑΕ και των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης Εκτιμάται ότι προωθεί την πολιτική σταθερότητα 
στην Ευρώπη και τη στενότερη οικονομική ενοποίηση μεταξύ των ΧΚΑΕ Οι ευρωπαϊκές συμφωνίες, τα 
συμπεράσματα των συνόδων κορυφής του Εδιμβούργου και της Κοπεγχάγης και το προτεινόμενο Σύμφωνο 
Σταθερότητας εξαίρουν τη σημασία της βελτιωμένης περιφερειακής συνεργασίας που βασίζεται στις 
υφιστάμενες σχέσεις όπως το Visegrad. Στο πλαίσιο αυτό, τα προγράμματα περιφερειακής συνεργασίας που 
ξεκίνησαν το 1991 έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενδυνάμωση ενός τέτοιου διαλόγου και στην 
προώθηση της συνεργασίας σχετικά μ' ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος και συμφέροντος στις 
ΧΚΑΕ. 
(4) Το ποσό αυτό κάλυψε τις αναλήψεις χρηματοδοτικών υποχρεώσεων που έχουν απομείνει από προγράμματα 
TEMPUS που επιλέγησαν κατά την περίοδο 1990-93, πριν από την έναρξη του δεύτερου σταδίου του TEMPUS 
(TEMPUS II) 
ί»-
To 1993 δόθηκε και πάλι έμφαση στην ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ της πρόσφατα 
διευρυνθείσας ομάδας των 11 δικαιούχων χωρούν με συνολικό κονδύλιο 112,3 εκατ. ECU για περιφερειακά 
προγράμματα. Η προσέγγιση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω με την έγκριση εκ μέρους της Ομάδας Περιφερειακού 
Συντονισμού των κατευθύνσεων του μελλοντικού προγραμματισμού που υποστηρίζουν τις αρχές της 
προσέγγισης ενός πολυετούς προγραμματισμού, καθώς και με την επικέντρωση του ενδιαφέροντος σε 
περιορισμένο αριθμό βασικών τομέων, για προγράμματα που είναι εγγενώς περιφερειακά στο χαρακτήρα και 
τα οποία εστιάζονται στη βελτίωση της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ δικαιούχων χωρών. 
Όσον αφορά το 1993, το ενδιαφέρον εστιάστηκε σε τρεις βασικούς τομείς: 
Ένα πρόγραμμα επέκτασης/παγιοποίησης που επιτρέπει στις νέες δικαιούχες χώρες να επωφεληθούν από 
υπάρχοντα.προγράμματα και να βασιστούν σε καθιερωμένα προγράμματα στις αρχικές χώρες της .Ομάδας 
Περιφερειακού Συντονισμού. Κατ' αυτόν τον τρόπο χορηγήθηκε επιπλέον στήριξη 29 εκατ. ECU για 
προγράμματα στους τομείς των φαρμάκων, μεταφορών, τελωνείων και ενέργειας 
Στήριξη για περιορισμένο αριθμό βασικών τομεακών προγραμμάτων. Χορηγήθηκε σημαντικό κονδύλιο (20 εκατ. 
ECU) στον τομέα των μεταφορών, κυρίως για να συνεχιστεί το πρόγραμμα στήριξης για την εξάλειψη 
περιορισμένου αριθμού ανασταλτικών παραγόντων σε διασυνοριακά σημεία διέλευσης υψηλής προτεραιότητας. 
Το στοιχείο αυτό συμπληρώνεται με δραστηριότητες στο πλαίσιο του περιφερειακού προγράμματος για τα 
τελωνεία 1993 προκειμένου να εξασφαλιστεί μια ισόρροπη προσέγγιση όσον αφορά την επίλυση κατά ένα 
συνεκτικό τρόπο προβλημάτων που σχετίζονται με την υποδομή, τη διοίκηση και τα τελωνεία. Το 1993 
χορηγήθηκε ένα επιπλέον κονδύλιο για την πυρηνική ασφάλεια ως αναγνώριση της επιτακτικής ανάγκης για 
συνέχιση και ενίσχυση των δραστηριοτήτων που ξεκίνησαν το 1992, ειδικότερα όσον αφορά τη βελτίωση των 
κανόνων ασφάλειας για τους ρωσικού σχεδιασμού πυρηνικούς αντιδραστήρες. Το πρόγραμμα TEMPUS έτυχε 
χορήγησης 15,8 εκατ. ECU το 1993 προκειμένου να συμπληρωθούν τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα που 
ξεκίνησαν τα προηγούμενα έτη και να υποστηριχθεί το λειτουργικό κόστος της διαχείρισης του προγράμματος. 
Η Κοινή Επιχείρηση Πρόγραμμα PHARE (JOPP) που ξεκίνησε το 1991 και συμβάλλει στη δημιουργία νέων, 
ή στην επέκταση υφιστάμενων, κοινών επιχειρήσεων μεταξύ εταιρειών από κράτη μέλη της ΕΕ και δικαιούχες 
χώρες PHARE έτυχε επιπλέον χορήγησης 27,5 εκατ. ECU. 
Επίσης εκπονήθηκαν ορισμένες προπαρασκευαστικές μελέτες για την περίοδο μεσοπρόθεσμου προγραμματισμού 
ειδικότερα στους τομείς του ανθρώπινου δυναμικού (επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην εκμάθηση εξ 
αποστάσεως και στην ανώτατη εκπαίδευση) και προκειμένου να εξερευνηθεί το δυναμικό για την ανάπτυξη 
της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ δικαιούχων χωρών PHARE και πρωτοβουλιών ανάπτυξης των 
συναλλαγών. 
Η Ομάδα Περιφερειακού Συντονισμού συνέχισε να διαδραματίζει βασικό ρόλο στον προγραμματισμό και 
συντονισμό των περιφερειακών προγραμμάτων. Η συμμετοχή των δικαιούχων χωρών στην εφαρμογή και 
παρακολούθηση περιφερειακών προγραμμάτων εξασφαλίστηκε το 1993 μέσω τομεακών συναντήσεων 
συντονισμού με σκοπό το σχεδιασμό της εφαρμογής προγραμμάτων και τον προσδιορισμό των μελλοντικών 
αναγκών. Η διαδικασία αυτή επεκτάθηκε περαιτέρω με το διορισμό τομεακών συντονιστών για τα τελωνεία 
(Σλοβενία) και την ανάπτυξη των συναλλαγών (Σλοβακία). 
Η διαδικασία αποκέντρωσης της καθημερινής διαχείρισης των περιφερειακών προγραμμάτων άρχισε επίσης 
το 1993 με τη δημιουργία στην Πράγα μιας Μονάδας περιφερειακού συντονισμού στον τομέα των μεταφορών, 
υπεύθυνης για την εφαρμογή προγραμμάτων στον τομέα των μεταφορών και την εγκατάσταση στη Βουλγαρία, 
στο πλαίσιο της υπάρχουσας εθνικής ΜΔΠ, μιας Γραμματείας για το συντονισμό του προγράμματος 
τηλεπικοινωνιών. Παρόμοιες Μονάδες Συντονισμού, που θα εγκατασταθούν όπου καθίσταται δυνατόν στις 
υπάρχουσες μονάδες διαχείρισης PHARE και θα επανδρωθούν με εντόπιο προσωπικό επικουρούμενο από 
τεχνικούς συμβούλους, σχεδιάζονται επίσης για προγράμματα στους τομείς της ενέργειας, των τελωνείων και 
των φαρμάκων. 
U 
2.5. Ανθρωπιστική βοήθεια 
Η ανθρωπιστική βοήθεια Phare το 1993 κυριαρχήθηκε από τη δύσκολη κατάσταση στην Αλβανία, τα 
προβλήματα που είχε ως επακόλουθο η ξηρασία στη Ρουμανία, καθώς και από τη σύρραξη στην πρώην 
Γιουγκοσλαβία 
Όσον αφορά την Αλβανία, ελήφθη το Δεκέμβριο του 1993 απόφαση για την επέκταση ενός έκτακτου 
κονδυλίου 10 εκατ. ECU για την αποκατάσταση σχολείων και φυλακών σε ολόκληρη την Αλβανία και για 
τη συνέχιση προγραμμάτων για την κατασκευή κατοικιών για πρώην πολιτικούς κρατούμενους Όσον αφορά 
τη Ρουμανία, λόγω της συνέχισης της κρίσης στη γεωργική παραγωγή εξαιτίας της ξηρασίας του 1992, το Phare 
χρηματοδότησε επισιτιστική βοήθεια 9,9 εκατ; ECU. 
Ο πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία και η δραματική κατάσταση των προσφύγων αποτέλεσαν το 1993 το 
επίκεντρο δραστηριοτήτων και χρηματοδότησης κονδυλίων από την Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECHO). Το 1993 δαπανήθηκαν περίπου 300 εκατ. ECU για βοήθεια έκτακτης ανάγκης 
για πρόσφυγες. Η εν λόγω βοήθεια οργανώθηκε και υλοποιήθηκε μέσω της Ύπατης Αρμοστείας των 
Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες (UNHCR), της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού (ICRC) και 
άλλων ΜΚΟ. Το PHARE συνέβαλε στην ενέργεια αυτή με τη μεταφορά 90 εκατ. ECU από τον προϋπολογισμό 
του Phare στο νέο κονδύλιο του προϋπολογισμού «Ανθρωπιστική βοήθεια έκτακτης ανάγκης» που αναφέρεται 
στο τμήμα 1.2 
2.6. Δραστηριότητες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών 
Οι ευρωπαϊκές συμφωνίες παρέχουν ένα νομικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο για τη σχέση των 
υπογραφόντων μερών ΧΚΑΕ (Πολωνία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σλοβακία και Τσεχική Δημοκρατία) 
με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Phare αποτελεί ένα από τα βασικά μέσα χορήγησης χρηματοδοτικής βοήθειας 
στις υπογράφουσες χώρες Η απόφαση που ελήφθη στο Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993 και 
επιβεβαιώνει την προοπτική της μελλοντικής ένταξης των συνδεδεμένων χωρών στην ΕΕ είχε επιπτώσεις 
ουσιαστικής σημασίας για το πρόγραμμα Phare. Αυτό σημαίνει ότι το Phare πρέπει επίσης να δώσει 
προτεραιότητα στο μετασχηματισμό των οικονομιών των συνδεδεμένων χωρών στο πλαίσιο της προετοιμασίας 
τους για την ένταξη. 
Η εφαρμογή των ευρωπαϊκών συμφωνιών στηρίζεται μέσω της παροχής τεχνικής βοήθειας που καλύπτει 
ειδικές διατάξεις των συμφωνιών που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ένταξης Υπάρχουν ορισμένα εθνικά 
και περιφερειακά προγράμματα που παρέχουν στήριξη στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών συμφωνιών. Όσον 
αφορά τα τελευταία, με βάση την ευρωπαϊκή ΓΔΤΒ (92) στην Ουγγαρία και το πρόγραμμα Sierra (92) στην 
Πολωνία, εγκρίθηκαν το 1993 ευρωπαϊκές ΓΔΤΒ για τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Ρουμανία 
και τη Σλοβακία. Αυτά τα πολυτομεακά χρηματοδοτικά μέσα στηρίζουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, στο 
βαθμό που δεν καθίσταται δυνατό να διατεθεί με άλλους τρόπους βοήθεια στο πλαίσιο των χρηματοδοτούμενων 
από το Phare τομεακών προγραμμάτων μεταρρύθμισης* οι εν λόγω δραστηριότητες περιλαμβάνουν: 
(ι) την προετοιμασία και εφαρμογή στρατηγικών που αποσκοπούν να καταλήξουν σε νομοθεσίες συμβατές με 
τις κοινοτικές νομοθεσίες, 
(u) τη χρηματοδότηση της τεχνικής βοήθειας που απαιτείται για κάθε βασικό τομέα πολιτικής που αφορά τις 
ευρωπαϊκές συμφωνίες, 
(ιιι) κατάρτιση, επακριβώς καθορισμένες επισκέψεις μελέτης (για παράδειγμα προκειμένου να αξιολογηθούν 
οι νομοθετικές και θεσμικές μέθοδοι εφαρμογής στην Κοινότητα) και πρωτοβουλίες πληροφόρησης του κοινού 
περιλαμβανομένης της δημιουργίας κέντρων τεκμηρίωσης 
&• 
Επιπλέον υπάρχουν ορισμένα περιφερειακά προγράμματα Phare σχετικά με την οικονομική νομοθεσία που 
περιλαμβάνουν συνιστώσες στήριξης της εφαρμογής των ευρωπαϊκών συμφωνιών. Στον τομέα της προσέγγισης 
της οικονομικής νομοθεσίας, ξεκίνησαν το 1993 προγράμματα πλαίσιο στη Λετονία, Εσθονία, Λιθουανία και 
Σλοβενία με σκοπό την προσέγγιση του δικαίου περί χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, του εργατικού δικαίου 
και του εμπορικού δικαίου. Όσον αφορά τον ανταγωνισμό και τις κρατικές ενισχύσεις, γενικά προγράμματα 
βοήθειας στη Βουλγαρία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λιθουανία, Ρουμανία, Πολωνία, Σλοβενία και Σλοβακία παρέχουν 
εμπειρογνώμονες που συνδράμουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης των σχετικών νομοθεσιών, κανονισμών και 
διαδικασιών εφαρμογής, προετοιμάζουν καταλόγους των υφιστάμενων κρατικών ενισχύσεων και μονοπωλίων 
εμπορικού χαρακτήρα και, επιπλέον, παρέχουν κατάρτιση. Ένα άλλο περιφερειακό πρόγραμμα στον τομέα της 
προστασίας των καταναλωτών προβλέπει θεσμική και νομοθετική βοήθεια για την προσέγγιση τω ν.νομοθεσιών, 
κατάρτιση και δημιουργία συστημάτων πληροφόρησης Ένα περιφερειακό πρόγραμμα για την πνευματική 
ιδιοκτησία, που συγχρηματοδοτείται με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, εξετάζει την 
ανάπτυξη της προστασίας του εμπορικού σήματος του διπλόίματος ευρεσιτεχνίας και του βιομηχανικού σχεδίου 
σε όλες τις δικαιούχες χώρες Phare. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης εφαρμόζει ένα περιφερειακό 
πρόγραμμα Phare σχετικά με την ασφάλεια ποιότητας που προβλέπει την παροχή, μετάφραση και μεταφορά 
ευρωπαϊκών κανόνων, προτύπων και κοινοτικών τεχνικών οδηγιών και κανονισμών. Προβλέπει επίσης τον 
έλεγχο των συστημάτων ασφάλειας της ποιότητας και κατάρτιση. 
27. Δραστηριότητες πληροφόρησης 
Σε μια προσπάθεια να αυξηθεί η διαφάνεια του προγράμματος Phare και να παρασχεθεί έγκαιρη πληροφόρηση 
στα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τις δραστηριότητες Phare, το ενδιαφέρον εστιάστηκε ιδιαίτερα στις 
δραστηριότητες πληροφόρησης το 1993. Αυτό συνεπάγεται τη διεύρυνση του φάσματος που αφορούν οι 
δραστηριότητες πληροφόρησης Phare πέραν της επιχειρηματικής κοινότητας, αρχική ομάδα στόχος, σε μια 
ευρεία ποικιλία φορέων που καθοδηγούν την κοινή γνώμη στα κράτη μέλη και τις δικαιούχες χώρες. Η 
στρατηγική για την πληροφόρηση αποσκοπούσε όχι μόνον στην επεξήγηση του προγράμματος Phare και στην 
παροχή πληροφοριών σχετικά με τους διαγωνισμούς και τις διαδικασίες συμβάσεων, αλλά και στην 
αντιμετώπιση ορισμένων εσφαλμένων αντιλήψεων και παρανοήσεων του κοινού σχετικά με το πρόγραμμα. Η 
χρηματοδότηση για το διευρυθέν πρόγραμμα πληροφόρησης αυξήθηκε σε 2,7 εκατ. ECU. 
Η υπηρεσία πληροφόρησης Phare εξέδωσε, στη διάρκεια του έτους, σειρά εγγράφων, που περιλαμβάνουν συνεχή 
δημοσίευση μιας λειτουργικής σύνοψης του προγράμματος συνοπτικές περιγραφές των ενδεικτικών 
προγραμμάτων και τα ενημερωμένα λειτουργικά στοιχεία του προγράμματος, καθώς και νέες εκδόσεις όπως 
χαρακτηριστικά στοιχεία για κάθε χώρα, χαρακτηριστικά στοιχεία τομέων, μια σύνοψη "ενεργειών που 
ολοκληρώθηκαν επιτυχώς", ειδησεογραφικά δελτία, επίσημες εκθέσεις αποστολών και πληροφορίες σχετικά 
με συμβάσεις Χρησιμοποιήθηκε βάση δεδομένων 5000 ενδιαφερομένων μερών για τρεις καταλόγους 
ταχυδρομικών διευθύνσεων. 
Εκτός από τις εν λόγω εκδοτικές δραστηριότητες, η υπηρεσία πληροφόρησης Phare ανέλαβε, στη διάρκεια του 
1993, περίπου 150 ενημερωτικές συναντήσεις και συναντούσε 50 κατά μέσον όρο επισκέπτες την εβδομάδα 
Στον οπτικοακουστικό τομέα, οργανώθηκαν συνεδριάσεις με τον CIRCOM, τον προστατευτικό οργανισμό των 
τηλεοπτικών σταθμών της Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης, προκειμένου να διερευνηθεί η δυνατότητα 
ραδιοτηλεοπτικής χορηγίας για σχετικές με το Phare ταινίες ντοκιμαντέρ. Τέλος, το Phare συμμετείχε για 
πρώτη φορά το 1993 σε ορισμένες εμπορικές εκθέσεις - την Έκθεση του Αννόβερου, την Έκθεση Brno και την 
"S' implanter" στο Παρίσι. 
ξ€ 
ILL ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 1990-1993 
Οι μεταρρυθμίσεις στις ΧΚΑΕ επέφεραν θεμελιώδεις οικονομικές και πολιτικές αλλαγές Καίτοι υπήρξε 
συνέναιση για την αρχή της εδραίωσης ενός συστήματος αγοράς υπάρχουν ευρείες αποκλίσεις τόσο στο 
εσωτερικό όσο και μεταξύ των ΧΚΑΕ σχετικά με το περιεχόμενο και την επιλογή του κατάλληλου χρόνου 
εφαρμογής των συγκεκριμένων μέτρων που απαιτούνται για την επίτευξη της Έτσι το Phare αντιμετωπίζει 
την πρόκληση να πρέπει να ανταπεξέρχεται στις συχνές αλλαγές στις κυβερνητικές και βασικές πολιτικές 
καθώς και στους οργανισμούς και τα ομόλογα μέρη που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή των προγραμμάτων. 
Παρόλα αυτά το πρόγραμμα ανταποκρίθηκε τάχιστα στις ανάγκες της διαδικασίας μεταρρύθμισης και έχει 
συνεισφέρει ουσιαστικά στο μετασχηματισμό των ΧΚΑΕ · 
3.1 Αναλήψεις υποχρεώσεων 
Εφόσον ληφθεί η απόφαση χρηματοδότησης υπογράφεται ένα χρηματοδοτικό μνημόνιο από την Επιτροπή και 
την υπεύθυνη για την υλοποίηση αρχή, συνήθως το αρμόδιο υπουργείο της ενδιαφερόμενης χώρας το οποίο 
καθορίζει τις αντίστοιχες ευθύνες διαχείρισης αμφοτέρων των μερών. Το ποσό που καθορίζεται στο 
χρηματοδοτικό μνημόνιο είναι η ανάληψη υποχρέωσης Το 1993 όλες οι διαθέσιμες πιστώσεις 1004 εκατ. ECU, 
αναλήφθηκαν επιτυχώς Τοιουτοτρόπως το συνολικό ποσό αναλήψεων υποχρεώσεων Phare ανέρχεται από το 
1990 σε 3294 εκατ. ECU. 
Η ανάληψη των πιστώσεων αποτελεί μόνον το πρώτο βήμα Η πρόοδος στην υλοποίηση αντικατοπτρίζεται 
στις υπογραφείσες συμβάσεις και από τις επακόλουθες δαπάνες 
3.2. Διαγωνισμοί και συμβάσεις 
Η προκήρυξη των διαγωνισμών και η ανάθεση των συμβάσεων αναλαμβάνονται σύμφωνα με τον κανονισμό 
Phare του Συμβουλίου αριθ. 3906/89, το Δημοσιονομικό Κανονισμό (Τίτλος ΙΧ/Εξωτερική βοήθεια) και τους 
Γενικούς Κανονισμούς για διαγωνισμούς και ανάθεση συμβάσεων που χρηματοδοτούνται από τα κονδύλια 
Pharc/Tacis. 
Σύμφωνα με τους εν λόγω κανονισμούς οι συμβάσεις υπηρεσιών ανατίθενται κανονικά κατόπιν κλειστού 
διαγωνισμού. Τα κριτήρια βάσει των οποίων πραγματοποιείται η τελική επιλογή ενός προγράμματος 
επηρεάζονται περισσότερο από την ποιότητα παρά απλώς από την τιμή. Όσον αφορά τις συμβάσεις 
προμηθειών, η προκήρυξη του διαγωνισμού δημοσιεύεται κανονικά στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΚ. Για 
συμβάσεις υπηρεσιών και προμηθειών μικρότερης κλίμακας αξίας κάτω των 50.000 ECU, η σύμβαση μπορεί 
να ανατεθεί με απευθείας συμφωνία 
Τα μεμονωμένα προγράμματα Phare εφαρμόζονται διαρκώς περισσότερο μέσω ενός αποκεντρωμένου 
συστήματος εφαρμογής όπου η εκτέλεση του προγράμματος περιλαμβανομένης της προκήρυξης των 
διαγωνισμών και της υπογραφής των συμβάσεων, έχει μεταφερθεί σ* έναν υπεύθυνο για την υλοποίηση 
οργανισμό στη δικαιούχο χώρα. Με βάση εγκεκριμένα προγράμματα εργασίας μεταφέρονται κανονικά στους 
συγκεκριμένους οργανισμούς κονδύλια για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων. Όσον αφορά άλλα 
προγράμματα, όμως η προκήρυξη των διαγωνισμών και η ανάθεση των συμβάσεων πραγματοποιείται από την 
Επιτροπή εξ ονόματος μιας ή περισσότερων δικαιούχων κυβερνήσεων. 
Σε διάφορους τομείς - τραπεζικός τομέας, φορολογία, κατάρτιση, τελωνεία, περιφερειακή ανάπτυξη - η 
εφαρμογή του προγράμματος Phare σε ορισμένες δικαιούχες χώρες έχει ανατεθεί σε ενώσεις, επαγγελματικές 
οργανώσεις και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εν λόγω οργανισμοί έχουν 
συνάψει συμβάσεις μέσω της διαδικασίας προκήρυξης διαγωνισμών* σε άλλες περιπτώσεις και ειδικότερα όσον 
αφορά τις ευρωπαϊκές επαγγελματικές ενώσεις οι συμβάσεις παρατάθηκαν απευθείας. Στο παράρτημα 1 
περιλαμβάνεται επισκόπηση των μη κερδοσκοπικών οργανισμών και των προγραμμάτων στα οποία 
συμμετέχουν. 
£ 
Το συνολικό ποσό των συμβάσεων που συνήφθησαν το 1993 ανήλθε σε 572,1 εκατ. ECU. Από το ποσό αυτό, 
450,7 εκατ. ECU αντιστοιχούν σε συμβάσεις που ανατέθηκαν από την Επιτροπή εξ ονόματος των δικαιούχων 
κυβερνήσεων και 121,4 εκατ. ECU είναι συμβάσεις που συνήφθησαν απευθείας από τους δικαιούχους 
οργανισμούς 
Κατά την περίοδο 1990-93, από τα 3294 εκατ ECU που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Phare, 
έχουν συναφθεί 1566 εκατ. ECU ή το 48%. Η ανάλυση για κάθε έτος του προγράμματος (πίνακας 5) δείχνει ότι 
έχουν αποτελέσει αντικείμενο συμβάσεων το 77% των αναλήψεων υποχρεώσεων του 1990,64% των αναλήψεων 
υποχρεώσεων του 1991 και 23% των αναλήψεων υποχρεώσεων του 1993. Τα σχετικά με τις συμβάσεις 
προαναφερόμενα στοιχεία, από κοινού με τα στοιχεία σχετικά με την πληρωμή/εκταμίευση που αναφέρονται 
κατωτέρω,, αντικατοπτρίζουν το χαρακτήρα των προγραμμάτων PHARE που υπό κανονικές συνθήκες 
εφαρμόζονται για περίοδο 3-5 ετών. Τα κονδύλια που έχουν αναληφθεί για προγράμματα κάποιου δεδομένου 
έτους θα αποτελέσουν κανονικά αντικείμενο συμβάσεων και θα εκταμιευτούν τα επόμενα έτη. Η σύναψη των 
συμβάσεων ξεκινά το πρώτο έτος της εφαρμογής του προγράμματος και ακολουθείται από την εκταμίευση που 
αυξάνει σημαντικά από το τρίτο έως το πέμπτο έτος εφαρμογής του προγράμματος. 
3.3. Πληρωμές 
Όπως συνέβη και τα προηγούμενα έτη, το 1993 σημειώθηκε σημαντική αύξηση των πληρωμών. Το συνολικό 
εκταμιευθέν ποσό ανήλθε σε 521,1 εκατ. ECU, που αντιπροσωπεύει 20% επιπλέον από τις εκταμιεύσεις του 1992 
Το 1993 οι πιστώσεις πληρωμών ήσαν ανεπαρκείς Από το αρχικό κονδύλιο των 447,7 εκατ. ECU, ο 
προϋπολογισμός αυξήθηκε στο τελικό ποσό των 521,1 εκατ. ECU. Παρόλα αυτά, περίπου 50 εκατ. ECU δεν 
μπόρεσαν να καταβληθούν λόγω έλλειψης πιστώσεων και αναβλήθηκαν για πληρωμή το 1994. 
Η ανάλυση των πληρωμών το 1993 για τα προγράμματα κάθε έτους έχει ως εξής 
Προγράμματα του 1990 68,6 
Προγράμματα του 1991 148,0 
Προγράμματα του 1992 161,5 
Προγράμματα του 1993 143,09 
Σύνολο 521,1 εκατ. ECU 
Το 1993, από τα 521,1 εκατ. ECU των πληρωμών, τα 328,7 εκατ. ECU καταβλήθηκαν βάσει συμβάσεων από την 
Επιτροπή και τα 192,4 εκατ. ECU προκαταβλήθηκαν στις Μονάδες Διαχείρισης Προγραμμάτων (ΜΔΠ) των 
δικαιούχων χωρών. 
Στο τέλος του 1993 οι συνολικές πληρωμές από το πρόγραμμα PHARE ανήλθαν σε 1,4122 εκατ. ECU ή 42,9% 
των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων στις δικαιούχες χώρες. Το συνολικό ποσό που προκαταβλήθηκε στις 
ΜΔΠ την περίοδο 1990-93 ανήλθε σε 451,1 εκατ. ECU, 32% των συνολικών πληρωμών. Στους πίνακες του 
παραρτήματος παρέχεται συνολική εικόνα των εκταμιεύσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πίνακες δείχνουν τις 
πληρωμές που έχουν πραγματοποιηθεί βάσει συμβάσεων που ανατέθηκαν από την Επιτροπή και τις πληρωμές 
των προκαταβολών που πραγματοποιήθηκαν στις δικαιούχες χώρες (παρά πληρωμές που έχουν στην 
πραγματικότητα πραγματοποιηθεί βάσει συμβάσεων σε τοπικό επίπεδο). 
ϊ% 
3.4. Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
Η παρακολούθηση και αξιολόγηση έτυχαν σημαντικής προσοχής το 1993. Πραγματοποιήθηκαν τρεις βασικές 
τομεακές αξιολογήσεις όσον αφορά τη στήριξη του PHARE στην ανάπτυξη των MME, στη μεταρρύθμιση του 
τραπεζικού τομέα και στην ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση (5). Οι συστάσεις αυτών των αξιολογήσεων 
συνεισφέρουν σημαντικά στον περαιτέρω σχεδιασμό του προγράμματος 
Επιπλέον, στο πλαίσιο μιας βασικής πρωτοβουλίας το 1993 με σκοπό τη βελτίωση και παγιοποίηση των 
διαδικασιών Phare, δόθηκε επισταμένη προσοχή στο θέμα της παρακολούθησης και αξιολόγησης Αποτέλεσμα 
αυτής της πρωτοβουλίας ήταν η προετοιμασία δύο εγχειριδίων: (1) το εγχειρίδιο για αποκεντρωμένη εφαρμογή, 
και (2) το εγχειρίδιο για τους κανόνες συμβάσεων και προμηθειών. *; 
Στο πρώτο εγχειρίδιο,' καθορίζεται ένα σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης Η βασική καινοτομία του 
εν λόγω συστήματος είναι η εκπόνηση ενός εγγράφου γενικού χαρακτήρα, του στρατηγικού σχεδίου, πο-> 
αποτελεί το βασικό μέσο που καλύπτει ολόκληρη τη διάρκεια του προγράμματος Βασίζεται στο περιεχόμενο 
Τόσο του Χρηματοδοτικού Μνημονίου όσο και του Πίνακα Παρακολούθησης και Αξιολόγησης που 
προσαρτάται στην πρόταση χρηματοδότησης και εκφράζει τα δύο έγγραφα με λειτουργικούς όρους Ένα από 
τα στοιχεία αυτού του εγγράφου είναι το Σχέδιο Ενεργειών που συνοψίζει τις ρυθμίσεις εφαρμογής και τους 
βασικούς σταθμούς του προγράμματος Μια ετήσια έκθεση παρακολούθησης και αξιολόγησης επανεξετάζει το 
βαθμό στον οποίον έχουν επιτευχθεί οι στόχοι, αναλύει τα βασικά εμπόδια και προσδιορίζει την επανορθωτική 
δράση. Η έκθεση παρακολούθησης παρέχει μια επανεξέταση της συνολικής πραγματοποίησης του 
προγράμματος παραδείγματα χρησιμεύοντα ως μαθήματα και συστάσεις για το μέλλον. Επιπλέον, η εξωτερική 
ανεξάρτητη μεσοπρόθεσμη και τελική αξιολόγηση του προγράμματος θα συνεχίσει να πραγματοποιείται ως 
συμπλήρωμα του εσωτερικού συστήματος παρακολούθησης 
Η προετοιμασία των εγχειριδίων αποτελεί σημαντικό βήμα για την ενίσχυση των καθηκόιντων διαχείρισης 
και ελέγχου των δικαιούχων οργανισμών, καθώς και για μια αυξημένη αποκέντρωση του προγράμματος Phare 
Επιπλέον τα μέσα προγραμματισμού και παρακολούθησης που περιλαμβάνονται σ* αυτά συνέβαλαν στον 
καλύτερο σχεδιασμό των προγραμμάτων και στο βελτιωμένο προγραμματισμό. 
3.5. Κεφάλαια υποκατάστασης 
Το 1991 συνήφθησαν συμφωνίες σχετικά με τη χρησιμοποίηση και δημιουργία κεφαλαίων υποκατάστασης με 
την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Το 1992 συνήφθησαν συμφωνίες με τις κυβερνήσεις της Εσθονίας, 
της Λετονίας και της Λιθουανίας 
Τη διαχείριση των κεφαλαίων υποκατάστασης στη Ρουμανία έχει αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών και 
η Υπηρεσία Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης Τα κεφάλαια υποκατάστασης στη Ρουμανία δημιουργήθηκαν από την 
πώληση της επισιτιστικής βοήθειας και βασικών προϊόντων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο των προγραμμάτων 
PHARE για τους τομείς των μεταφορών, της γεωργίας και της ανθρωπιστικής βοήθειας (φάρμακα). Η 
ρουμανική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ενέκριναν ένα ενδεικτικό πρόγραμμα για 
τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων υποκατάστασης 
Τα κεφάλαια υποκατάστασης στην Αλβανία δημιουργήθηκαν από την πώληση επισιτιστικής βοήθειας 
βιομηχανικών προϊόντων, γεωργικού εξοπλισμού και εξοπλισμού μεταφορών. Ως αποτέλεσμα του σημαντικού 
δημοσιονομικού ελλείμματος και σύμφωνα με τις συστάσεις του Δ NT, η Επιτροπή αποφάσισε - σε συνεργασία 
με τους βασικούς χρηματοδότες - να χρησιμοποιήσουν τα κεφάλαια υποκατάστασης για δημοσιονομική στήριξη 
(5) Οι αξιολογήσεις αυτές επανεξετάζονται στην πρόσφατη δημοσίευση του Phare <Ρ1ΐ3Γο-επανεξέταση της 
απόδοσης 1990-93>, Μάρτιος 1994, Παράρτημα 2 
5S 
Τα κεφάλαια υποκατάστασης της Πολωνίας προέρχονται κυρίως από την πώληση ζωοτροφών και αγροτικών 
χημικών προϊόντων. Τα κεφάλαια δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος PHARE 1990 και 
η χρησιμοποίηση τους ορίστηκε σε ετήσια βάση σύμφωνα με το Ενδεικτικό Πρόγραμμ Το καθήκον της 
διαχείρισης των κεφαλαίων υποκατάστασης ανατέθηκε στο Ταμείο Συνεργασίας ένα ίδρυμα του Δημοσίου. 
Μέρος των κονδυλίων έχει χρησιμοποιηθεί για την προκαταρκτική χρηματοδότηση προγραμμάτων PHARE και 
την προώθηση της έναρξης λειτουργίας του νέου τμήματος του Κολεγίου της Ευρώπης στο Natolin. Έχουν 
επίσης χορηγηθεί κονδύλια σε προγράμματα κατάρτισης και προς στήριξη της οικονομικής/νομικής έρευνας 
στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας, καθώς και για ενέργειες έκτακτης ανάγκης όπως η διαφύλαξη της 
εθνικής κληρονομιάς στο πλαίσιο της ανακοίνωσης για τις πλημμύρες στη Wileczka και η παροχή εξοπλισμού 
για τη μεταφορά ζώων (προστασία από τις απότομες κινήσεις ποδιών και στόματος). 
Τα βουλγαρικά κεφάλαια υποκατάστασης δημιουργήθηκαν από την πώληση γεωργικών, ιατρικών και 
ενεργειακών προμηθειών που η παράδοση τους άρχισε τα τέλη του 1990. Τη διαχείριση των κεφαλαίων 
ανέλαβε εξ ονόματος της κυβέρνησης ένα κρατικό Ταμείο Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Εν αναμονή της 
έγκρισης ενός ενδεικτικού προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν ορισμένα κονδύλια για προγράμματα υγειονομικής 
περίθαλψης, καθώς και για εξοπλισμό στον τομέα της ενέργειας. 
Το Δεκέμβριο του 1991 η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία συμφώνησαν για τη δημιουργία κεφαλαίων 
υποκατάστασης. Πριν από τις πρώτες παραδόσεις, μνημόνια αμοιβαίας συμφωνίας, που καθορίζουν τις γενικές 
αρχές για την παραλαβή και διανομή της βοήθειας του κοινοτικού προγράμματος προμηθειών, καθώς και 
υπομνήματα, που καθορίζουν ειδικά λεπτομερή στοιχεία για τα προγράμματα προμήθειας σιτηρών, αποτέλεσαν 
αντικείμενο διαπραγματεύσεων και υπογραφής με κάθε δημοκρατία. Όλα τα κεφάλαια που δημιουργήθηκαν 
από το πρώτο τμήμα των πωλήσεων χορηγήθηκαν για να ενισχύσουν συμπληρωματικά προγράμματα που 
απευθύνονται στις πλέον ενδεείς κοινωνικές ομάδες. Εξαίρεση αποτέλεσε η Λετονία όπου τα κεφάλαια 
χορηγήθηκαν για γεωργική μεταρρύθμιση και μέτρα ανάπτυξης. Σημαντικό μέρος των κονδυλίων από τις 
παραλαβές του δεύτερου τμήματος χρησιμοποιήθηκε προς στήριξη του PHARE και των εθνικών προγραμμάτων 
μεταρρύθμισης, ειδικότερα για την ανάπτυξη ιδιωτικών γεωργικών επιχειρήσεων. 
59 
IV. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Κατόπιν της αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών της ΓΔ 1 στα τέλη του 1992 δημιουργήθηκε η Διεύθυνση IB η 
οποία περιλαμβάνει 6 διοικητικές μονάδες (ΙΒ1 έως ΙΒ6). Δύο ξεχωριστές μονάδες (Δημόσιες σχέσεις και 
συντονισμός της Ομάδας των 24) υπάγονται επίσης στον Επικεφαλή Σύμβουλο που έχει αναλάβει τη 
Διεύθυνση IB. Οι αρχικές μονάδες της Υπηρεσίας Λειτουργίας PHARE (άλλοτε PHOS 1, 2, 3 και 4) είναι 
συνεπώς σήμερα γνωστές ως ΙΒ3, ΙΒ4, ΙΒ5 και ΙΒ6. Οι νεοσυσταθείσες μονάδες ΙΒ1 και ΙΒ2 ενέχονται στις 
γενικές σχέσεις με τις δικαιούχες χώρες ειδικότερα την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών συμφωνιών και εμπορικά 
θέματα. 
Παρά τη σημαντική αύξηση των κονδυλίων που διαχεφίζεται το πρόγραμμα Phare, ο αριθμός του προσωπικού, 
παρέμεινε ουσιαστικά σταθερός τό 1993 σε σύγκριση με το 1992 Η αντικατάσταση το 1993 του μη 
προβλεπόμενου από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης προσωπικού με υπαλλήλους της Επιτροπής όπως 
φαίνεται στον πίνακα κατωτέρω, καίτοι αποτελεί θετικό βήμα σε μακροπρόθεσμη προοπτική, προκάλεσε 
οίάφορα προβλήματα και ανατροπές σχεδίων εγγενείς σε μια περίοδο ευρείας μετακίνησης προσωπικού. 
Α. ΓΔ Ι/ΙΒ, μόνον πρώην ΜΟΝΑΔΕΣ «ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ PHARE» (Προϊστάμενος Σύμβουλος και 
Προσωπικό, Μονάδες ΙΒ3, ΙΒ4, IBS και ΙΒ6) 
ΤΕΛΗ 1992 ΤΕΛΗ 1993 ΔΙΑΦΟΡΑ 
Υπάλληλοι 39 66 +27 
(μόνιμοι και έκτακτοι, 
όλες οι βαθμίδες, 
περιλαμβανομένου του 
προσωπικού γραμματείας) 
Μη προβλεπόμενο από τον κανονισμό 84 59 -25 
υπηρεσιακής κατάστασης 
προσωπικό 
(βοηθητικοί εθνικοί εμπει­
ρογνώμονες υπηρεσίες συμ­
βάσεις όλες οι βαθμίδες 
περιλαμβανομένου του προσω­
πικού γραμματείας) 
ΣΥΝΟΛΟ 123 125 +2 
β.0 
V. ΕΙΔΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ 
5.L Αξιολόγηση των προσπαθειών μεταρρύθμισης στις χώρες PHARE το 1993 
Η σταθεροποίηση και η ελευθέρωση έχουν ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό σε όλες τις χώρες PHARE. Παρ' όλα 
αυτά, η μακροοικονομική πολιτική εξακολουθεί να κυριαρχείται από την ανάγκη ελέγχου του πληθωρισμού 
και, σε ορισμένες χώρες που αντιμετωπίζουν δημοσιονομική κρίση, από την ανάγκη μείωσης των 
δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Οι χώρες Visegrad (ΤΣΟΔ, Ουγγαρία και Πολωνία) είχαν επιτύχει μέχρι τα τέλη 
του 1991 τη σταθεροποίηση και την ελευθέρωση και άρχισαν να εστιάζουν περισσότερο την προσοχή τους στη 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Η Σλοβενία ακολουθεί έκτοτε με τους ίδιους ρυθμούς, ενώ η Βουλγαρία, η Εσθονία 
και η Λετονία ακολουθούν με κάποια καθυστέρηση. Αφότου η Σλοβακία απόκτησε την ανεξαρτησία της στις 
αρχές του 1993, τείνει προς μία προσέγγιση περισσότερο παρεμβατικού και βαθμιαίου χαρακτήρα. Η Αλβανία, 
η Λιθουανία και η Ρουμανία εκφράζουν περισσότερους ενδοιασμούς όσον αφορά την υιοθέτηση και συνέχιση 
μιας ενιαίας στρατηγικής στον τομέα της μεταρρύθμισης. 
5.1.1. Οικονομική απόδοση το 1993 
Το 1993 μόνον σε δύο χώρες σημειώθηκε αύξηση: στην Πολωνία, όπου το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4,5% και στην 
Αλβανία, με αύξηση 11%, η οποία προέκυψε από τη συνεχή ανάκαμψη της γεωργίας μετά την αιφνίδια πτώση 
της το 1990 και 1991. Στις άλλες χώρες η παραγωγή γνώρισε νέα κάμψη, καίτοι σε όλες μικρότερη από ό,τι 
το 1992 η πτώση του ΑΕΠ κυμάνθηκε από -1% στην Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία και Ρουμανία έως -17% 
στη Λιθουανία Οι σταθερές επενδύσεις συνέχισαν να μειώνονται στις περισσότερες χώρες και σε ορισμένες 
η κάμψη γνώρισε ακόμη ταχύτερους ρυθμούς. 
Ο πληθωρισμός μειώθηκε παντού, με εξαίρεση τη Ρουμανία Κυμάνθηκε σε σχετικά χαμηλά επίπεδα (μεταξύ 
20% και 35% κατ' έτος) στην Ουγγαρία, Τσεχική και Σλοβακική Δημοκρατία, Πολωνία και Σλοβενία, αλλά 
παρέμεινε πολύ υψηλός στη Λιθουανία (410%). 
Η ανεργία έχει σταθεροποιηθεί, τουλάχιστον προσωρινά, στο 14-16% στη Βουλγαρία, Πολωνία, Σλοβακική 
Δημοκρατία και Σλοβενία και 10-12% στην Ουγγαρία και Ρουμανία. Στη Λετονία είναι χαμηλότερη αλλά 
ακολουθεί ανοδικές τάσεις, ενώ παραμένει πολύ χαμηλή στην Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία και Λιθουανία. 
Και στις τρεις χώρες το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει σημαντική λανθάνουσα ανεργία, καίτοι όσον αφορά την 
Τσεχική Δημοκρατία εξηγείται και από την ύπαρξη μιας ιδιαίτερα περιορισμένης αγοράς εργασίας. Στις 
περισσότερες χώρες υπάρχουν ευμεγέθεις διαφορές μεταξύ των περιφερειακών επιπέδων ανεργίας. Η 
παραγωγικότητα βελτιώθηκε σημαντικά το 1993 στην Πολωνία και Σλοβενία και σε μικρότερο βαθμό στην 
Ουγγαρία. 
Σοβαρές δημοσιονομικές ανισορροπίες αντιμετωπίζουν η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Πολωνία και 
η Σλοβακία, καίτοι η κατάσταση βελτιώθηκε το 1993 στην Πολωνία, καθώς η ισχυρή απόδοση της οικονομίας 
συνέβαλε στη δημιουργία αυξημένων εσόδων. Το εμπορικό ισοζύγιο επιδεινώθηκε έντονα το 1993 στην 
Ουγγαρία και Πολωνία και λιγότερο απότομα στη Βουλγαρία και Σλοβενία. Στην περίπτωση της Ουγγαρίας 
η θετική πτυχή αυτής της ανάπτυξης είναι αύξηση των εισαγωγών αγαθών για τον τομέα των επενδύσεων. 
Στις περισσότερες χώρες σημειώθηκε ανεπαίσθητη βελτίωση των εξωτερικών λογαριασμών τους. 
5.1.2 Ελευθέρωση και άρση των ρυθμιστικών παρεμβάσεων 
Η εκτεταμένη ελευθέρωση και άρση των ρυθμιστικών παρεμβάσεων στις οικονομίες των χωρών Phare 
συμπεριλάμβανε ελευθέρωση των τιμών, ένα νέο νομικό και κανονιστικό πλαίσιο, ένα άνοιγμα των οικονομιών 
σε διεθνείς αγορές και ανταλλαγή σε μετατρέψιμα νομίσματα 
Για όλες σχεδόν τις χώρες η ελευθέρωση των τιμών και η άρση των διοικητικών μηχανισμών χορήγησης και 
των επιδοτήσεων ολοκληρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό μέχρι τα τέλη του 1992 Στη Ρουμανία η εν λόγω 
διαδικασία ελευθέρωσης είχε ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 1993. Οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες 
ελέγχους τιμών και επιδοτήσεις σε καταναλωτές στις χώρες PHARE αφορούν εκμισθώσεις ενέργεια 
νοικοκυριών, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας ή.υπηρεσίες μεταφορών και μπορούν να θεωρηθούν σε μεγάλο 
βαθμό συμβατοί με κανόνες της οικονομίας της αγοράς 
Ταυτόχρονα, οι χώρες PHARE έχουν αναλάβει το σημαντικό έργο της προσαρμογής της νομοθεσίας τους στους 
κανόνες και τις απαιτήσεις μιας οικονομίας της αγοράς Οι νέοι νόμοι σχετικά με τις εταιρείες, τη λογιστική 
και τους λογιστικούς ελέγχους, από κοινού με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού, εφαρμόστηκαν σε αρχικά 
στάδια της διαδικασίας μεταρρύθμισης Στη Βουλγαρία και Ρουμανία ορισμένοι νόμοι πρέπει να τυγχάνουν της 
έγκρισης του Κοινοβουλίου. Η Αλβανία υστερεί σημαντικά εν προκειμένω. Το νομοθετικό και κανονιστικό 
πλαίσιο που εφαρμόζεται είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιητικό. Οι βασικές ελλείψεις και προκλήσεις για 
το μέλλον έγκεινται στην εφαρμογή των νόμων και την ανεπαρκή διοικητική ικανότητα όσον αφορά την 
εφαρμογή και εποπτεία τους. Επιπλέον, οι μηχανισμοί επίλυσης των διαφορών είναι συχνά αδύναμοι. Αυτό 
μπορεί να προκαλέσει σύγχυση και να είναι αποτρεπτικός παράγων για επενδύσεις 
Μια από τις προτεραιότητες στη διαδικασία μεταρρύθμισης ήταν ο καθορισμός μιας σαφούς βάσης για την 
κτήση και προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας Καίτοι αυτό επιτεύχθηκε με σχετικά ταχείς ρυθμούς σε 
ορισμένες περιπτώσεις τα δικαιώματα είναι ακόμη ασαφή ή περιορισμένα Το ζήτημα της αποκατάστασης 
αποτελεί πηγή σύγχυσης σε ορισμένες χώρες όπως η Πολωνία, όπου δεν έχει ακόμη θεσπιστεί η βασική 
νομοθεσία Σχεδόν παντού ισχύουν περιορισμοί στην αγορά γαιοτεμαχίων από αλλοδαπούς και, σε ορισμένες 
περιπτώσεις αποτελούν αντικίνητρα για επιχειρηματικές δραστηριότητες Σε αρκετές χώρες υπάρχουν 
περιθώρια για περαιτέρω αλλαγές και εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας σχετικά με την έγγεια ιδιοκτησία 
Επιπλέον, σε όλες τις χώρες υπάρχουν περιθώρια για βελτίωση των συστημάτων αναγνώρισης δικαιωμάτων 
ιδιοκτησίας ούτως ώστε να προωθηθεί και να υποστηριχτεί η ανάπτυξη αγορών ακινήτων, στέγασης και 
ενυπόθηκων δανείων. 
Η εξωτερική ελευθέρωση είναι επίσης σημαντική: δασμοί, ποσοστώσεις και άδειες καταργήθηκαν τάχιστα, με 
εξαίρεση την Αλβανία όπου εξακολουθούν να ισχύουν περιορισμοί. 
Η ελευθέρωση των συναλλαγών έτυχε στήριξης από μία ταχεία θέσπιση της μετατρεψιμότητας των 
τρεχούμενων λογαριασμών, πράγμα που παρείχε στους εγχώριους φορείς πρόσβαση σε συνάλλαγμα και 
επέτρεψε την προσαρμογή των τιμών συναλλαγμάτων σε σταθερά επίπεδα Εξακολουθούν να ισχύουν μόνον 
περιορισμοί δευτερεύουσας σημασίας όπως τα ανώτατα όρια στις απαλλαγές ταξιδιωτών. Στη Ρουμανία, λόγω 
της υφιστάμενης απόκλισης μεταξύ των επίσημων και των παράλληλων τιμών συναλλάγματος δεν υπάρχει 
επαρκές συνάλλαγμα για την κάλυψη της ζήτησης εισαγόμενων προϊόντων και εφαρμόζεται η επιβολή δελτίου 
συναλλάγματος Σε ολόκληρη την περιοχή τα συναλλαγματικά συστήματα είναι άκρως διαφοροποιημένα 
Τέλος πολλές χώρες έχουν ανοίξει τις οικονομίες τους σε ξένες επενδύσεις μέσω μιας πολύ φιλελεύθερης 
νομοθεσίας, η οποία επιτρέπει πλήρη ξένη ιδιοκτησία, μεταφορά κερδών και επαναπατρισμό κεφαλαίων. Στην 
Αλβανία, καίτοι υπάρχει η κατάλληλη νομοθεσία, η μεταχείριση στην οποία υπόκεινται ορισμένοι ξένοι 
επενδυτές λειτουργεί ως αντικίνητρο. 
ix 
5.1.3. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση 
Οι χώρες PHARE έχουν εν γένει εστιάσει το ενδιαφέρον τους στην ιδιωτικοποίηση ως μέσο βελτίωσης της 
ανάπτυξης ενός ανταγωνιστικού παραγωγικού τομέα Η αναδιάρθρωση επιδιώχτηκε λιγότερο ενεργά, καίτοι 
υπάρχει αυξημένη επίγνωση της επιτακτικής ανάγκης για αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων. Η ιδιωτικοποίηση 
καθαυτή δεν επιφέρει βελτίωση της αποδοτικότητας και οι πρόσφατα ιδιωτικοποιηθείσες εταιρείες πρέπει 
συχνά να αναδιαρθρώνονται για να λειτουργούν αποτελεσματικά σ' ένα σύστημα αγοράς. Επιπλέον, καθίσταται 
σαφές ότι με εξαίρεση την Τσεχική Δημοκρατία, η ιδιωτικοποίηση θα είναι μια βραδεία διαδικασία και ότι 
ένας σημαντικός τομέας κρατικής ιδιοκτησίας θα κυριαρχεί στην οικονομία για πολλά χρόνια. 
Επιτακτικότερα, η σώρευση. διεπιχειρησιακών καθυστερούμενων και επισφαλών χρεών θέτει σήμερα, 
προβλήματα όσον αφορά τη βιωσιμότητα των προγραμμάτων μεταρρύθμισης 
Η ιδιωτικοποίηση δεν προχώρησε με ομοιόμορφο τρόπο σε ολόκληρη την περιοχή. Καίτοι μέχρι τα τέλη του 
1992 είχε τεθεί η νομική βάση σε όλες τις χώρες, υπάρχουν ορισμένα εμπόδια στην υλοποίηση, όπως το ζήτημα 
των επιστροφών ή των αποζημιώσεων, που έχει επιβραδύνει την ιδιωτικοποίηση μικρής κλίμακας στην 
Πολωνία και την ιδιωτικοποίηση γεωργικών μονάδων στην Ουγγαρία και Λετονία. Στις περισσότερες χώρες 
έχει ήδη αναληφθεί η ιδιωτικοποίηση μικρής κλίμακας από κοινού με την ιδιωτικοποίηση της στέγασης και 
της γεωργίας* στην Τσεχική και τη Σλοβακική Δημοκρατία έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. 
Η ιδιωτικοποίηση ευρείας κλίμακας προχώρησε στην Τσεχική Δημοκρατία βάσει ενός συστήματος εξέτασης 
και έγκρισης των δαπανών, όπου ήταν ταχύτερο, καθώς και στη Σλοβακική Δημοκρατία, στην Ουγγαρία, στα 
κράτη της Βαλτικής και, σε μικρότερο βαθμό στη Ρουμανία Στις περισσότερες χώρες, όμως, το πρώτο βασικό 
βήμα στην ιδιωτικοποίηση ευρείας κλίμακας ήταν η μετατροπή των κρατικών επιχειρήσεων σε συμ-μετοχικές 
επιχειρήσεις περιορισμένης ευθύνης. Σε ορισμένες χώρες, η διαδικασία αυτή είχε ως επακόλουθο μέρος της 
αναδιάρθρωσης να πραγματοποιηθεί μέσω διάλυσης μεγάλων εταιρειών σε μικρότερες μονάδες, όπως στη 
Βουλγαρία, αλλά αυτό δεν βελτίωσε εν γένει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Σε καμία χώρα η 
ιδιωτικοποίηση δεν αποτελεί μια ομαλή διαδικασία* όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες αντιμετωπίζουν εμπόδια, 
από την ανεπάρκεια της νομοθεσίας στην Αλβανία μέχρι την έλλειψη πολιτικής συνέναισης στη Βουλγαρία 
ή την εξομοίωση της ζήτησης για κρατικές εταιρείες στην Ουγγαρία 
Μόνον κατόπιν της κατάργησης των κρατικών επιδοτήσεων, της άρσης της προτιμησιακής πρόσβασης σε 
πιστώσεις και της εφαρμογής αξιόπιστης νομοθεσίας περί πτωχεύσεως μπορεί να πραγματοποιηθεί η 
αναδιάρθρωση επιχειρήσεων μέσω των δυνάμεων της αγοράς. Στις περισσότερες χώρες PHARE οι εν λόγω 
τρεις όροι δεν πληρούνται ακόμη, καίτοι σε όλες είναι σχεδόν πλήρης η κατάργηση των άμεσων επιδοτήσεων 
στην παραγωγή. 
Η νομοθεσία περί πτωχεύσεως στις περισσότερες ΧΚΑΕ εξακολουθεί να είναι αδύναμη. Στη Βουλγαρία και 
τη Ρουμανία είτε δεν υπάρχει είτε είναι ανεπαρκής* στην Αλβανία και την Τσεχική και τη Σλοβακική 
Δημοκρατία δεν εφαρμόζεται* στα κράτη της Βαλτικής λείπει το θεσμικό πλαίσιο εφαρμογής. Στην Πολωνία, 
η νομοθεσία για τις επιχειρήσεις και το χρηματοπιστωτικό τομέα εγκρίθηκε το 1993 προκειμένου να 
διευκολυνθεί η σύντομη εκκαθάριση των χρεών των επιχειρήσεων. Η νομοθεσία αυτή αποσκοπεί στο να 
αποφευχθεί η κατάσταση που προέκυψε στην Ουγγαρία το 1992 όταν θεσπίστηκε αυστηρή νομοθεσία περί 
πτωχεύσεως αλλά τα εμπορικά δικαστήρια δεν ήσαν σε θέση να εκδικάσουν το μαζικό κύμα από αγωγές 
πτώχευσης που προκάλεσε αυτή η νομοθεσία 
Η δημοσιονομική πειθαρχία δεν ήταν αυστηρή και τα καθυστερούμενα και επισφαλή διεπιχειρησιακά δάνεια 
στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών καθίστανται ένα έντονο πρόβλημα, που συμποσούται σε όλες τις χώρες σε 
ορισμένα ποσοστά του ΑΕΠ. Η επακόλουθη αντίδραση των προβλημάτων ρευστότητας δυσχεραίνει τη διάκριση 
μεταξύ αποδοτικών και μη αποδοτικών επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες αποτρέπονται από το να 
διαθέτουν πόρους για νέες επενδύσεις Ορισμένες χώρες άρχισαν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα των 
63 
επισφαλών χρεών. Η Ουγγαρία και η Σλοβενία επέλεξαν μια στρατηγική υποκατάστασης κρατικών ομολόγων 
με επισφαλή δάνεια Στην ΤΣΟΔ συστάθηκε μια τράπεζα ενοποίησης στην οποία μεταφέρθηκαν επισφαλή 
δάνεια Στην Πολωνία, οι μεγαλύτερες τράπεζες δημιούργησαν μονάδες για τη διαχείριση των χαρτοφυλακίων 
των επισφαλών δανείων ως μέρος ενός συνολικού εθνικού προγράμματος με σκοπό την αντιμετώπιση του 
προβλήματος του χρέους τραπεζών-επιχειρήσεων. Στα κράτη της Βαλτικής έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος 
με την αναδιάρθρωση και ενοποίηση τραπεζών. 
Η δυσκολία της εφαρμογής μιας δημοσιονομικής πειθαρχίας η οποία να μην επιφέρει μαζικά κλεισίματα 
επιχειρήσεων παρότρυνε ορισμένες κυβερνήσεις να υιοθετήσουν μια επιφυλακτική πολιτική αναδιάρθρωσης. 
Αυτό συχνά οδηγεί σε ένα είδος ευρείας διεξοδικής εξέτασης κρατικών εταιρειών προκειμένου να επιλεγούν 
οι εταιρείες που χρήζουν προσωρινής στήριξης οι εταιρείες που μπορούν να αναδιοργανωθούν, καθώς και οι 
εταιρείες που θα αποτελέσουν αντικείμενο εκκαθάρισης Μία τέτοια εξέταση έχει ξεκινήσει στην Ουγγαρία, 
οδηγώντας σε κάποια προσωρινά τομεακά προγράμματα στήριξης και στην επιλογή εταιρειών που θα 
παραμείνουν μόνιμα υπό κρατική ιδιοκτησία Παρεμφερείς ενέργειες πρέπει να ξεκινήσουν και στη Ρουμανία. 
Σε αντίθεση με τη βραδεία πρόοδο όσον αφορά την αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση, η επέκταση του 
ιδιωτικού τομέα υπήρξε ταχεία σε όλες τις χώρες PHARE ως αποτέλεσμα της υποστηριζόμενης δημιουργίας 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό δείχνει την ικανότητα των εν λόγω οικονομιών να δημιουργούν μια 
ανταπόκριση στην προσφορά και υπονοεί μια πιθανή βελτίοωση των προοπτικών για επενδύσεις Το μερίδιο 
του ιδιωτικού τομέα στο ΑΕΠ κυμαίνεται από 20% στη Βουλγαρία έως 50% στην Τσεχική Δημοκρατία και 
την Πολωνία Ο ιδιωτικός τομέας κυριαρχείται από τις κατασκευές και το λιανικό εμπόριο, με ποσοστά που 
κυμαίνονται από 50% έως άνω του 80%, αλλά η παρουσία του είναι λιγότερο σημαντική στη βιομηχανία, με 
ποσοστά από 13% έως 33%. 
5.1.4. Χρηματοπιστωτικός τομέας 
Ο χρηματοπιστωτικός τομέας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία μετάβασης, καθώς αναμένεται να 
αποτελέσει σημαντικό δίαυλο για τη χορήγηση πόρων σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς και τη βασική 
στήριξη για μια ανοδική πορεία των επενδύσεων. 
Όλες οι χώρες PHARE έχουν λάβει τα πρώτα μέτρα μεταρρύθμισης ήτοι δημιουργία ενός διττού τραπεζικού 
συστήματος στο οποίο τα καθήκοντα χρηματοδοτικής διαμεσολάβησης διαχωρίζονται από τα καθήκοντα των 
κεντρικών τραπεζών όσον αφορά το νομισματικό έλεγχο. Όλες οι χώρες έχουν τερματίσει τη διοικητική 
χορήγηση εγχώριων πιστώσεων και πολλές έχουν άρει τις ρυθμιστικές παρεμβάσεις στον καθορισμό των 
επιτοκίων. Ορισμένες χώρες όμως, διατηρούν ανώτατα όρια πιστώσεων ή προτιμησιακές πιστώσεις για 
ειδικούς σκοπούς 
Εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως σημαντικά περιθώρια για βελτίωση της αποτελεσματικότητας του 
τραπεζικού συστήματος στις περισσότερες χώρες Καίτοι μικρές τράπεζες έχουν αναπτυχθεί ταχέως πολλές 
από αυτές εστιάζουν το ενδιαφέρον τους σε βραχυπρόθεσμες πράξεις συναλλαγών και συναλλάγματος Ο 
τραπεζικός τομέας εξακολουθεί να κυριαρχείται από τις μεγάλες κρατικές τράπεζες που τείνουν να 
κυριαρχούν σε ορισμένες περιοχές ή τομείς της αγοράς (π.χ. γεωργία). Διαθέτουν υψηλή ειδίκευση και δεν 
είναι εξοικειωμένες με εμπορικές πρακτικές. Με εξαίρεση την Τσεχική και τη Σλοβακική Δημοκρατία, την 
Εσθονία και την Πολωνία, όπου τουλάχιστον ορισμένες μεγάλες κρατικές τράπεζες έχουν ιδιωτικοποιηθεί, στις 
άλλες χώρες η ιδιωτικοποίηση τα>ν τραπεζών μόλις τώρα αρχίζει Ο τομέας συνολικά εξακολουθεί να είναι 
μη ανταγωνιστικός Οι περισσότερες τράπεζες ξεκίνησαν με πολύ χαμηλές αναλογίες κεφαλαίου/ενεργητικού 
και συνεχίζουν να υποφέρουν από το υψηλό ποσοστό των επισφαλών δανείων στα χαρτοφυλάκια τους. Μέχρις 
ότου οι τράπεζες προβούν σε αναδιάρθρωση των κεφαλαίων τους δεν θα είναι σε θέση να συμμετάσχουν 
περισσότερο ενεργά στη διαδικασία αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης των επιχειρήσεων και να βελτιώσουν 
την ανάπτυξη χρηματαγοροίν. Ένα συνολικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης κεφαλαίων έχει αναληφθεί στην 
Πολωνία, ενώ ένα πανόμοιο ξεκινά στην Ουγγαρία. 
«4· 
5.1.5. Δ ημοσιονομική μεταρρύθμιση 
Όσον αφορά τον κυβερνητικό τομέα, η μετάβαση σε μία οικονομία της αγοράς συνεπάγεται σημαντικές 
μετακινήσεις από τον κληρονομημένο κεντρικό σχεδιασμό: συνολική μείωση του όγκου του δημόσιου τομέα, 
επέκταση της φορολογικής βάσης σε πηγές άλλες εκτός των επιχειρήσεων, βελτίωση των κοινωνικών 
ευεργημάτων προκειμένου να καλύπτουν τις ευπρόσβλητες ομάδες, καθώς και μεταφορά στο κράτος των 
πτυχών της κοινωνικής προστασίας που κατά το παρελθόν ήταν ευθύνη των επιχειρήσεων. 
Όλες Οι χώρες PHARE έχουν πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο στον εκσυγχρονισμό των φορολογικών τους 
συστημάτων με εξαίρεση την Αλβανία που ξεκίνησε πρόσφατα. Εκτός από την Ουγγαρία, που εισήγαγε τον 
ατομικό φόρο εισοδήματος, τον ΦΠΑ και το φόρο στα κέρδη των εταιρειών στα αρχικά στάδια της 
μεταρρύθμισης και τα κράτη της Βαλτικής και της Σλοβενίας που ξεκίνησαν τη μεταρρύθμιση το 1990 και 1991, 
οι περισσότερες αλλαγές στα φορολογικά συστήματα σημειώθηκαν το 1992 και 1993. 
Στις περισσότερες χώρες παρατηρήθηκε κατάρρευση της φορολογικής τους βάσης και σώρρευση σημαντικών 
καθυστερούμενων φορολογικών οφειλών. Αυτό αντικατοπτρίζει την απότομη πτώση της παραγωγής, ειδικότερα 
στον τομέα της κρατικής ιδιοκτησίας, που μέχρι σήμερα αποτελούσε τη βασική πηγή εσόδων. Επιπλέον, λόγω 
της αδύναμης φορολογικής διοίκησης, τα νέα συστήματα δεν εφαρμόζονται αποτελεσματικά* ειδικότερα, ο 
εξαπλούμενος ιδιωτικός τομέας δημιουργεί λιγότερα έσοδα απ ό,τι θα έπρεπε, λόγω της ευρέως διαδεδομένης 
φοροδιαφυγής. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο της δημοσιονομικής κρίσης. 
Όσον αφορά την πλευρά των δαπανών, όλες οι χώρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αναδιάρθρωση του 
συστήματος κοινωνικής προστασίας. Καίτοι εφαρμόζεται η βασική νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης, τα 
κοινωνικά οφέλη δεν έχουν ακόμη καλύψει πλήρως τις ενδεείς ομάδες. Οι χώρες Phare έχουν, στην καλύτερη 
περίπτωση, σημειώσει περιορισμένη πρόοδο όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό των γενναιόδωρων συστημάτων 
τους κοινωνικής ασφάλισης. Παραμένουν εκκρεμείς οι μεταρρυθμίσεις στους τομείς της κοινωνικής 
αρωγής/κοινωνικού έργου, καθώς και η ανάπτυξη συστημάτων επαγγελματικής/ιδιωτικής ασφάλισης. Αλλες 
πτυχές της μεταρρύθμισης του κοινωνικού τομέα, κυρίως η βελτίωση των υπηρεσιών εκπαίδευσης και υγείας, 
θα απαιτήσουν πιθανόν αύξηση των δημόσιων δαπανών. Οι επόμενες προτεραιότητες θα είναι μια ενεργής 
πολιτική όσον αφορά την αγορά εργασίας και η αποκατάσταση της υποδομής που τόσο αναγκαία είναι για 
τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. 
5.2. Η πρωτοβουλία της Κοπεγχάγης-Στήριξη του Phare για την ανάπτυξη της υποδομής 
Οι κατευθυντήριες γραμμές PHARE 1993-97, εξακολουθώντας να δίνουν έμφαση στο ρόλο του Phare όσον 
αφορά την παροχή τεχνικής βοήθειας για τη διαδικασία μετασχηματισμού, καθόρισαν τη δυνατότητα για μια 
αυξημένη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων Phare για επενδυτικούς σκοπούς. Οι κατευθυντήριες γραμμές 
προσδιόρισαν τους ακόλουθους τομείς ως τους πλέον σημαντικούς: περιβαλλοντικές βελτιώσεις, εξοικονόμηση 
ενέργειας περιφερειακή μετατροπή, δημιουργία θέσεων απασχόλησης ανάπτυξη MME, έρευνα, εκπαίδευση, 
υγεία, στέγαση και υποδομή. 
Η σημαντικότερη πρωτοβουλία το 1993 εν προκειμένω ήταν ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη σύνοδο του 
Ιουνίου 1993 στην Κοπεγχάγη, αποφάσισε ότι από το 1993 μέχρι ποσοστού 15% του συνολικού προϋπολογισμού 
Phare θα μπορούσε να διατεθεί προς στήριξη της υλοποίησης επενδύσεων υποδομής, κυρίως στους τομείς της 
ενέργειας των τηλεπικοινωνιών και μεταφορών. 
Μέσω του προγράμματος συγχρηματοδότησης της Κοπεγχάγης θα χορηγηθεί στήριξη για περιορισμένο αριθμό 
σημαντικών επενδύσεων υποδομής. Τα βασικά κριτήρια επιλεξιμότητας είναι: (i) η παρέμβαση να συνδέεται 
με επίτευξη προόδου όσον αφορά την αναδιάρθρο)ση ή αναδιοργάνωση του εν λόγω τομέα* (ii) το έργο να είναι 
αποδεκτό σύμφωνα με τα κανονικά κριτήρια που εφαρμόζονται από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς 
éç 
(ΔΧΟ)* (iii) το έργο να συγχρηματοδοτείται από έναν ή περισσότερους ΔΧΟ και την κυβέρνηση* (iv) η 
συνεισφορά Phare να αποτελεί αναγκαίο μέρος της συνεισφοράς της κυβέρνησης να επισπεύδει την ημερομηνία 
περάτωσης του έργου ή να καθιστά το έργο απολύτως εφικτό* (ν) το Phare να μην αντικαθιστά την ιδιωτική 
χρηματοδότηση και (vi) το έργο να άπτεται του κοινοτικού συμφέροντος 
Το πρόγραμμα συγχρηματοδότησης της Κοπεγχάγης χρησιμοποιήθηκε το 1993 προς στήριξη της αναβάθμισης 
και ένταξης στο ευρωπαϊκό δίκτυο της σιδηροδρομικής γραμμής Ε-20 στηνΠολωνία μεταξύ της γερμανικής 
μεθορίου και της Βαρσοβίας. Το Phare μέσω του εθνικού προγράμματος 1993 για την Πολωνία κάλυψε 30 εκατ. 
ECU από το συνολικό κόστος της επένδυσης ύψους 450 εκατ. ECU. Προβλέπεται ότι περίπου 100 εκατ. ECU 
θα χρησιμοποιηθούν το 1994 για τη συγχρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής μεταφορών και ενέργειας στις 
ΧΚΑΕ. 
Εκτός από το πρόγραμμα συγχρηματοδότησης της Κοπεγχάγης, το Phare χορήγησε περίπου 35 εκατ. ECU το 
1993 για την εξάλειψη των ανασταλτικών παραγόντων στα μεθοριακά σημεία διέλευσης Τα εν λόγω έργα, 
επικεντρώνονται στον υψηλό αντίκτυπο και τις παρεμβάσεις έκτακτης ανάγκης στήριξαν την αναβάθμιση της 
βασικής υποδομής στα μεθοριακά σημεία διέλευσης τη δημιουργία και τον εξοπλισμό εγκαταστάσεις 
εκτελωνισμού και ελέγχου. Εστιάζοντας το ενδιαφέρον στους βασικούς διεθνείς διαδρόμους, έχει εξασφαλισθεί 
η συνοχή και συμπληρωματικότητα με μεγαλύτερες ήδη αναληφθείσεις ή προγραμματιζόμενες επενδύσεις 
υποδομής. Τα έργα έχουν εν γένει συγχρηματοδοτηθεί με δικαιούχες χώρες, ενώ το Phare παρέχει το 50% 
συγχρηματοδότησης. 
5.3 Υγεία 
Τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης βρίσκονται σε επισφαλή θέση λόγω της δυσχερούς 
κοινωνικοοικονομικής κατάστασης που αντιμετωπίζουν οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρω 
Η μεταρρύθμιση αυτών των συστημάτων είναι ουσιαστικής σημασίας προκειμένου να καταστούν βιώσιμα και 
επιτρεπτά στο πλαίσιο μιας οικονομίας της αγοράς, παραμένοντας παράλληλα αποδεκτά από κοινωνική άπον 
Η αναδιάρθρωση της υγειονομικής περίθαλψης αποτελεί βασική προτεραιότητα των κυβερνήσεων ,.,, 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
Η συγκεκριμένη ανάγκη αναδιάρθρωσης παρουσιάστηκε τη στιγμή κατά την οποία οι εν λόγω χώρες 
διαπιστώνουν την παρακμή των υγειονομικών προτύπων και την αύξηση της απόκλισης μεταξύ Ανατολής και 
Δύσης. Τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης επιδεινώνονται με ακατάλληλη υποδομή, έλλειψη φαρμάκων 
και ανεπαρκές προσωπικό. Η χρηματοδοτική κατάσταση του υγειονομικού τομέα είναι κρίσιμη με σοβαρά 
συρρικνούμενους πόρους και εσφαλμένα προγραμματισθείσες και ανεξέλεγκτες δαπάνες. 
Οι τομείς προτεραιότητας είναι: (i) μεταρρύθμιση του προγραμματισμού και της διαχείρισης, (ii) αποκέντρωση 
της υγειονομικής περίθαλψης, (iii) ανάπτυξη της υγειονομικής περίθαλψης σε επίπεδο κοινότητας 
(οικογενειακοί γιατροί, κλπ), (iv) καθιέρωση τρόπων διατήρησης κατά το δυνατόν ανοικτής πρόσβασης στην 
υγειονομική περίθαλψη, (ν) βελτίωση των προσόντων του προσωπικού υγειονομικής περίθαλψης και (vi) 
ανάπτυξη της προληπτικής ιατρικής και ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση των αιτίων των ασθενειο)*-' 
Οι πρώτες δραστηριότητες Phare στον υγειονομικό τομέα επιδίωξαν να εξασφαλίσουν ότι θα συνεχίσουν ν... 
διατίθενται οι βασικές υγειονομικές υπηρεσίες στηρίζοντας παράλληλα τα πρώτα μέτρα για τη θεσμική 
μεταρρύθμιση και τον καθορισμό νέων πολιτικών υγειονομικής περίθαλψης Τα πλέον ευπαθή συστήματα 
υγειονομικής περίθαλψης εφοδιάστηκαν συνεπώς με αναλώσιμα αγαθά Αυτός ο τύπος όμως βοήθειας, 
παρεμφερής με την ανθρωπιστική βοήθεια, περιορίστηκε στα αρχικά στάδια της μεταρρύθμισης. 
Ενθαρρύνοντας τις ΧΚΑΕ να υιοθετήσουν μια στρατηγική προσέγγιση στον υγειονομικό τομέα, το Phare 
αποσκοπεί σήμερα στη στήριξη μεταρρυθμίσεων που θα παράσχουν τις βάσεις συστημάτων που μπορούν να 
αναπτυχθούν στο πλαίσιο μιας νέας κοινωνικής και οικονομικής ρύθμισης και να συνεκτιμήσουν τις έννοι* 
κόστους/οφέλους και συγκριτικού πλεονεκτήματος. Οι εν λόγω στρατηγικές αποτελούν μέρος eu., 
μεσοπρόθεσμων πολιτικών υγειονομικής περίθαλψης των χωρούν αυτών. 
«é 
Οι τομείς προτεραιότητας για στήριξη Phare είναι (i) η χρηματοδότηση δαπανών υγειονομικής περίθαλψης 
(δημοσιονομικές πρακτικές, έλεγχος του κόστους, μισθοί προσωπικού, συστήματα εισφοράς), (ii) η 
αναδιοργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών (ειδικότερα η μετάβαση από ένα συγκεντρωτικό νοσοκομειακό 
σύστημα σ' ένα άλλο που εστιάζεται στο θεσμό του οικογενειακού γιατρού, στην κινούμενη περίθαλψη και την 
ιδιωτικοποίηση)* (iii) φαρμακευτικές πολιτικές (νομοθετικό πλαίσιο, πολιτικές τιμών, αναδιοργάνωση της 
προμήθειας και διανομής, περιλαμβανομένης της ιδιωτικοποίησης), (iv) κατάρτιση προσωπικού, (ν) 
δραστηριότητες σχετικά με την προώθηση της προληπτικής ιατρικής 
Το Phare λειτουργεί σήμερα σε ολόκληρη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη εκτός από τη Σλοβενία, 
είτεμέσω τομεακών προγραμμάτων (Ρουμανία, Βουλγαρία, Πολωνία, Αλβανία και Ουγγαρία) είτε μέσω ΓΔΤΒ 
(Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία, Τσεχική Δημοκρατία και Σλοβακία). Οι αναλήψεις υποχρεώσεων του Phare 
μέχρι τα τέλη του 1993 ανήλθαν σε 100 εκατ. ECU (εξαιρουμένης της ανθρωπιστικής βοήθειας), για 
προγράμματα που διαρκούν κατά μέσον όρο τρία έτη. 
Με σκοπό τη συγκέντρωση πόρων βοήθειας στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, το Phare εξέτασε 
πρόσφατα συλλογικές κατευθυντήριες γραμμές προγραμματισμού που προορίζονται για συντονιστές της 
βοήθειας, υπουργεία υγείας, αντιπροσωπείες της Επιτροπής πολυμερείς εταίρους, κράτη μέλη της Κοινότητας 
και προσωπικό της τεχνικής βοήθειας που συμμετέχει στο σχεδιασμό προγραμμάτων Phare για την 
υγειονομική περίθαλψη. 
5.4. Μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης 
Καίτοι κεντρικός στόχος του Phare ήταν να συνεισφέρει στη διαδικασία οικονομικής μεταρρύθμισης 
διαρθρωτικής προσαρμογής και βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της παροχής στήριξης που εστιάζεται στους τέσσερις 
βασικούς τομείς που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές 1993-97, καθίσταται αναγκαία η διεύρυνση του 
φάσματος τομέων και ζητημάτων που εμπεριέχονται στη διαδικασία οικονομικής μεταρρύθμισης Η βοήθεια 
για μεταρρύθμιση στον τομέα της δημόσιας διοίκησης αναλήφθηκε το 1993 σε περισσότερο επείγουσα βάση και 
με υψηλότερα χαρακτηριστικά απ' ό,τι προηγουμένως στα πρώτα έτη του PHARE. 
Η διαδικασία αποκέντρωσης, κατάργησης της συγκέντρωσης και μετασχηματισμού του κράτους εμπεριέχει ένα 
ευρύ φάσμα παρεμβάσεων και η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης έχει ήδη αποτελέσει χαρακτηριστικό 
ορισμένων τομεακών προγραμμάτων. Συνεπώς, προέκυψε η ανάγκη ανάπτυξης ικανών αυτόνομων 
προγραμμάτων βοήθειας προκειμένου να εισαχθούν μεταρρυθμίσεις στις δομές της κεντρικής και τοπικής 
κυβέρνησης σε περισσότερο αποκεντρωμένη μορφή. Έτσι, η στήριξη PHARE στον τομέα της δημόσιας 
διοίκησης κατευθύνεται σε δύο επίπεδα: i) την τοπική και περιφερειακή κυβέρνηση και ii) την κεντρική 
κυβέρνηση. Εκτός από τα προγράμματα που έχουν ήδη αναληφθεί στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία, 
την Πολωνία και τη Σλοβακία, χορηγείται στήριξη που ανέρχεται σε 7,2 εκατ. ECU μέσω των αντίστοιχων 
ΓΔΤΒ στο πλαίσιο των Εθνικών Προγραμμάτων στη Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία Ένα πρώτο 
στάδιο βοήθειας εγκρίθηκε επίσης για την Αλβανία υπό μορφή δέσμης που συνδυάζει τη στήριξη τόσο προς 
την κεντρική όσο και την τοπική κυβέρνηση. Ως αναγκαίο μέρος της συγχρηματοδοτούμενης στήριξης, όλα 
τα προαναφερόμενα Εθνικά Προγράμματα λειτουργούν σε σύνδεση με το Περιφερειακό Πρόγραμμα SIGMA. 
Μια οριζόντια προσέγγιση της διαχείρισης του δημόσιου τομέα και της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης 
κατέχει εξέχουσα θέση στη βοήθεια για θεσμική ανάπτυξη και αλλαγή, αλλά αποτελεί έναν ευαίσθητο τομέα 
ευάλωτο σε πολιτικές απότομες αλλαγές, εφόσον ορισμένες φορές απαιτεί αντιλαϊκές αποφάσεις και με 
αντίκτυπο στους δημόσιους υπαλλήλους που εκ παραδόσεως είναι συντηρητικού χαρακτήρα. Συνεπώς σε 
ορισμένες περιπτοίσεις, η εφαρμογή καθυστέρησε ή επιβραδύνθηκε από έλλειψη πολιτικής βούλησης και 
αλλαγή συνθηκών. Η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης πρέπει να θεωρηθεί ως μία βραδεία διαδικασία 
που απαιτεί πολυετή διαρκή στήριξη εφόσον επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα βασικά ζητήματα της μεταρρύθμισης 
α 
της κεντρικής κυβέρνησης τα δημόσια οικονομικά και τον προϋπολογισμό, την αποκέντρωση των δημόσιων 
υπηρεσιών, τη μεταρρύθμιση των συστημάτων διαχείρισης, τη μεταρρύθμιση των δημόσιων υπηρεσιών και την 
κατάρτιση. Επιπλέον, με τις πρόσφατες αποκτηθείσες εξουσίες και αρμοδιότητες των τοπικώναρχών, απαιτείται 
μια μαζική προσπάθεια όσον αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού καθώς εμφανίζονται νέα 
νομοθετικά πλαίσια και οι τοπικές κυβερνήσεις τυγχάνουν μεγαλύτερης αυτονομίας. 
Το 1993, εκτός από την ευρωπαϊκή ΓΔΤΒ της Ουγγαρίας και το SIERRA (Πολωνία), τέσσερα νέα προγράμματα 
προς στήριξη της εφαρμογής των ευρωπαϊκών συμφωνιών ξεκίνησαν στη Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, 
Ρουμανία και Σλοβακία Η βασική σημασία της στήριξης της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης 
αποδεικνύεται περαιτέρω από την εμφάνιση των ευρωπαϊκών συμφωνιών ως του νέου νομικού και πολιτικού 
πλαισίου της κοινοτικής βοήθειας. Η ικανότητα των κεντρικών διοικήσεων να καταρτίζουν πολιτικές, να 
διοικούν, να προσεγγίζουν και να εφαρμόζουν τη νομοθεσία με αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο εντός 
συμφωνημένων χρονικών πλαισίων είναι ουσιώδης. Συνεπώς, η ενίσχυση του διοικητικού δυναμικού των 
ΧΚΑΕ και η δημιουργία ικανοποιητικών συνθηκοον απασχόλησης για τις δημόσιες υπηρεσίες, κατά τα προσεχή 
έτη, είναι αποφασιστικής σημασίας. 
Στη διάρκεια του 1993 αναλήφθηκαν σημαντικές πρωτοβουλίες με το Συμβούλιο της Ευρώπης όσον αφορά την 
υλοποίηση δύο κοινών προγραμμάτων συνολικού κόστους 2 εκατ. ECU: ένα πρόγραμμα στην Αλβανία που 
καλύπτει τη μεταρρύθμιση του νομικού συστήματος και χορήγηση βοήθειας για τη μεταρρύθμιση της τοπικής 
κυβέρνησης και τη νομική μεταρρύθμιση στην Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία στο πλαίσιο των προγραμμάτων 
LODE και THEMIS του Συμβουλίου της Ευρώπης. Αμφότερα τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από 
πολυκλαδικά κεφάλαια θεωρούνται ως πειραματικά πρότυπα συνεργασίας με το Συμβούλιο της Ευρώπης, 
εμπεριέχοντας μια αποτελεσματική από άποψη κόστους συγκέντρωση πόρων προκειμένου να ικανοποιηθεί η 
κοινή ανάγκη των ΧΚΑΕ στον τομέα του εκδημοκρατισμού σε τοπική κλίμακα. 
5.5. Διασυνοριακή συνεργασία 
Αναγνωρίζοντας τα ειδικά προβλήματα ανάπτυξης που αντιμετωπίζουν παραμεθόριες περιοχές, καθώς και το 
βασικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν πρωτοβουλίες διασυνοριακής συνεργασίας όσον αφορά τη 
δημιουργία και ανάπτυξη δικτύων μεταξύ των ΧΚΑΕ και των κρατών μελών της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο (ΕΚ) ζήτησε, στο σχόλιο του για τον προϋπολογισμό του 1993, να τεθεί κατά μέρος ποσό μέχρι 
15 εκατ. ECU από τον προϋπολογισμό του προγράμματος Phare (Β 7600) για τη διασυνοριακή συνεργασία 
ΧΚΑΕ/ΕΕ και τουλάχιστον 5 εκατ. ECU να χρησιμοποιηθούν για παρεμφερή μέτρα ΕΟΚ/ΧΚΑΕ. Το αίτημα του 
ΕΚ βασίστηκε στα θετικά αποτελέσματα που δημιούργησε η πρωτοβουλία των διαρθρωτικών ταμείων της 
Κοινότητας INTERREG η οποία αποσκοπεί στην ανάπτυξη της συνεργασίας κατά μήκος των εθνικών συνόρων 
με την ΕΕ. 
Στις αρχές του 1993, οι υπηρεσίες της Επιτροπής (ΓΔ Ι σε στενή συνεργασία με τη ΓΔ VX1) ξεκίνησαν μια 
διαδικασία προσδιορισμού προγραμμάτων, που περιλαμβάνει την παραλαβή αρχικών προτάσεων προγραμμάτων 
από τα κράτη μέλη τα οποία συζητήθηκαν μεταγενέστερα με τις ΧΚΑΕ στο πλαίσιο της διαδικασίας 
προγραμματισμού Phare. Ορισμένα από τα προγράμματα επιλέγησαν, εκτός από αυτά που προτάθηκαν από τις 
ΧΚΑΕ, με αποτέλεσμα να έχουν αναληφθεί μέχρι τα τέλη του 1993 περίπου 14 εκατ. ECU για προγράμματα 
διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ Αλβανίας, Βουλγαρίας, Τσεχικής Δημοκρατίας και Πολωνίας και των 
αντιστοιχούν όμορων κρατών μελών της ΕΕ, καθώς και 40 εκατ. ECU για διασυνοριακές πρωτοβουλίες μεταξύ 
των ΧΚΑΕ. Αμφότερες οι ομάδες προγραμμάτων περιλάμβαναν κατ' αρχήν υποδομή (μεθοριακά σημεία 
διέλευσης) και περιβαλλοντικά έργα. Οι περισσότερες πρωτοβουλίες ΧΚΑΕ/ΕΕ που συνδέονται άμεσα με 
προγράμματα έχουν συμπεριληφθεί στην INTERREG. Ακολουθεί επισκόπηση των προγραμμάτων ΧΚΑΕ/ΕΕ. 
68 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΜΕ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟ 
PHARE ΤΟ 1993 
ΧΩΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΣΟ 
(εκατ. ECU) 
ΑΛΒΑΝΙΑ 
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ 
ΤΣΕΧΙΚΗ 
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
ΠΟΛΩΝΙΑ Μεθοριακό σημείο διέλευσης στην Κακαβιά / Κτίσματα 
Περιβαλλοντική μελέτη, Ποταμός Mesta (Νέστος) 
Μεθοριακό σημείο διέλευσης στη Folmava και Βαυαρία 
Πρόγραμμα για τη Βόρεια Βοημία - Περιφερειακή Σαξονία 
Περιλαμβάνει τις ακόλουθες δραστηριότητες με διασυνοριακό αντίκτυπο: 
- Σημείο διέλευσης για εμπορευματικές σιδηροδρομικές μεταφορές στο Vejpriy 
- Μεθοριακό σημείο διέλευσης στο Mnisek 
- Μεθοριακό σημείο διέλευσης στη Μολδαβία 
- Πορθμιακή σύνδεση Rciharsdorf/Schona-Hrensko 
- Μεθοριακό σημείο διέλευσης στο C. Poiok-Johstadi 
- Νέα τουριστική οδός Loucna-Obcrwiesenlhal 
- Κοινό αποχετευτικό σύστημα για το χωριό Cesky Jiretin 
- Καθαρισμός απόβλητων υδάτων στην εγκατάσταση της Μολδαβίας 
- Αποκομιδή απόβλητων υδάτων Petrovice-Bahratal 
- Καθαρισμός απόβλητων υδάτων Vejprty-Barenstein 
- Παραμεθόριος τουριστική δίοδος Brandov-Olberhnam 
- Προστασία του τοπίου στην περιοχή Cinovec-Petrovice 
Μεθοριακό σημείο διέλευσης (γέφυρα) στο Olzyne/Forsl 
Μεθοριακό σημείο διέλευσης στο Kalboskowo, Οδός Ε 28 0,5 
0,7 
1,5 
1,722 
6,8 
2,8 
Συνολική 
χρηματοδότηση 
PHARE 14,022(6) 
Κατά τη διαδικασία προσδιορισμού και έναρξης διασυνοριακών πρωτοβουλιών, προέκυψαν ορισμένα 
προβλήματα πολιτικής και εφαρμογής. Οι ΧΚΑΕ διατύπωσαν αρχικά δισταγμούς για την εξέταση προτάσεων 
για προγράμματα σε παραμεθόριες περιοχές με κράτη μέλη, καθώς οι περιοχές αυτές βρίσκονταν ήδη σε 
καλύτερη οικονομική και κοινωνική θέση σε σχέση με άλλες παραμεθόριες περιοχές των χωρών τους που, 
κατά την άποψη τους, χρειάζονταν μεγαλύτερη στήριξη. 
Καίτοι σε ορισμένες περιπτώσεις και στο πλαίσιο της INTERREG Ι, υπήρξαν επαφές σε τοπικό και 
περιφερειακό επίπεδο μεταξύ ενός κράτους μέλους και μιας ΧΚΑΕ, ελάχιστα στοιχεία αυτών των επαφών 
αντικατοπτρίστηκαν στο πλαίσιο σχεδίων και στόχων των κεντρικών κυβερνητικών υπηρεσιών που 
ασχολούνται με το Phare. Η διασυνοριακή άσκηση πρέπει να συμβάλλει στη βελτίωση των διαύλων 
επικοινωνίας μεταξύ περιφερειών και του κέντρου εντός των ΧΚΑΕ όσον αφορά τον προγραμματισμό του 
Phare. 
(6) Το ποσό αυτό αποτελεί μόνον τη συνεισφορά του προγράμματος Phare στην επένδυση η οποία μπορεί να 
είναι μεγαλύτερης αξίας. Δεν περιλαμβάνει συνεισφορές από την πλευρά των κρατών μελών της Κοινότητας. 
6g 
Καίτοι οι διαδικασίες εφαρμογής Phare και INTERREG διαφέρουν, η εμπειρία που αποκτήθηκε το 1993 
κατέδειξε ότι με στενό συντονισμό και συνεργασία μπορούν να προγραμματιστούν και να υλοποιηθούν 
επιτυχώς διασυνοριακές πρωτοβουλίες τόσο μεταξύ ΧΚΑΕ και κρατών μελών της ΕΕ όσο και μεταξύ ΧΚΑΕ. 
Η προσέγγιση της "παροτρυνόμενης ζήτησης" του Phare διατηρήθηκε και η συνολική άσκηση θα είναι χρήσιμη 
όσον αφορά την ανάπτυξη της εμπειρίας για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση παρεμφερών ασκήσεων 
στις οποίες περιλαμβάνονται δύο κοινοτικά προγράμματα βοήθειας 
5.6. Συντονισμός με άλλους χρηματοδότες 
Ο συντονισμός της βοήθειας υπήρξε βασική μέριμνα της Επιτροπής από τις αρχές του προγράμματος Phare. 
Με την πάροδο του χρόνου ενίσχυσε τις προσπάθειες που καταβάλλει προκειμένου να επιτευχθεί μια 
συμπληρωματικότητα της βοήθειας μέσω στενότερης συνεργασίας με τους ΔΧΟ και διμερείς χρηματοδότες 
στα διάφορα στάδια του κύκλου του προγραμματισμού και των έργων. Επιπλέον, ο συντονισμός συνεισφέρει 
στο μοίρασμα των εμπειριών μεταξύ των χρηματοδοτών. Η δέσμευση της Επιτροπής να βοηθήσει το συντονισμό 
επιβεβαιώθηκε στις κατευθυντήριες γραμμές PHARE 1993-97 στις οποίες υπογραμμίζεται ότι "ο συντονισμός 
της βοήθειας περιλαμβανομένης της συγχρηματοδότησης με τις χώρες της Ομάδας των 24 και τους πολυμερείς 
οργανισμούς θα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την Επιτροπή". Επιπλέον, οι κατευθυντήριες 
γραμμές εξαίρουν τη σημασία των "συνεργιών με βασικές πηγές χρηματοδότησης όπως η ETE, η ΕΤΑΑ και 
η Διεθνής Τράπεζα". Καίτοι υπάρχει μεγάλη ποικιλομορφία όσον αφορά το χαρακτήρα του συντονισμού, είναι 
προφανής σε όλους τους τομείς, και πράγματι, για τα περισσότερα προγράμματα. Καίτοι οι βασικοί εταίροι 
είναι η Διεθνής Τράπεζα, η ΕΤΑΑ και η ETE και κράτη μέλη, συμμετέχουν και άλλοι διμερείς οργανισμοί. 
Ο συντονισμός πραγματοποιείται με διάφορους τρόπους όπως φαίνεται παρακάτω: 
Η Επιτροπή εξακολουθεί να εκτελεί χρέη στενού συνδέσμου μέσω τακτικής ανταλλαγής πληροφοριών, 
συναντήσεων εργασίας και κοινών επιτόπιων αποστολών με τους ΔΧΟ όπως το ΔΝΤ, η Διεθνής Τράπεζα, 
η ΕΤΑΑ και ασφαλώς απευθείας με την ETE. Αυτό αποσκοπεί στην εξασφάλιση της συνοχής των απόψεων 
και στόχων για μια μακροοικονομική πολιτική και τομεακές στρατηγικές, καθώς και ενός καλύτερου 
καταμερισμού της εργασίας όσον αφορά την παροχή βοήθειας. Για παράδειγμα το ΔΝΤ αποτελεί τη βασική 
πηγή των αρχικών συμβουλών προς τις κεντρικές τράπεζες σχετικά με θέματα πολιτικής και το κανονιστικό 
και εποπτικό πλαίσιο. Επομένως η στήριξη PHARE παρέχεται σε στενό συντονισμό με το Ταμείο όσον αφορά 
την επακόλουθη τεχνική βοήθεια, κατάρτιση και υποδομή, όπως συστήματα μηχανογράφησης, που χρειάζονται 
για την ανάπτυξη του οργανισμού. Τέτοιες ενέργειες έχουν αναληφθεί σε όλες τις ΧΚΑΕ. Παρεμφερής 
συνεργασία με το ΔΝΤ υλοποιείται ήδη στον τομέα της φορολογικής μεταρρύθμισης 
Όπου δεν υπάρχουν στρατηγικές μεταρρύθμισης η Επιτροπή συνέβαλε στην παροχή βοήθειας στις εθνικές 
αρχές για την ανάπτυξη κατάλληλων τομεακών πολιτικών και στρατηγικών που ακολουθούνται συχνά από 
χρηματοδοτικές ενέργειες Για παράδειγμα, έχει αναπτυχθεί στη Ρουμανία μια μεσοπρόθεσμη γεωργική 
στρατηγική με βοήθεια από το πρόγραμμα PHARE, τη Διεθνή Τράπεζα και την ΕΤΑΑ εκτός από τους 
διάφορους διμερείς χρηματοδότες. Θα αποτελέσει τη βάση για μελλοντική χρηματοδοτική στήριξη. Παρεμφερής 
στήριξη χορηγείται για τη διατύπωση στρατηγικής στο γεωργικό τομέα στη Βουλγαρία και Πολωνία. Στο 
ρουμανικό τραπεζικό τομέα αναπτύχθηκε μια συντονισμένη προσέγγιση που περιλαμβάνει ένα δάνειο ΕΤΑΑ 
ύψους 60 εκατ. ECU μέσω μιας τοπικής τράπεζας σε συνδυασμό με τεχνική βοήθεια PHARE. Στην Πολωνία 
ένα μείζον πρόγραμμα για την αναδιάρθρωση κεφαλαίων τραπεζών με σημαντικά χαρτοφυλάκια επισφαλών 
δανείων συγχρηματοδοτείται με τη Διεθνή Τράπεζα, την ΕΤΑ και βοήθεια από το ΗΒ, τη Γαλλία και τις ΗΠΑ, 
για το οποίο η συνολική συνεισφορά των χρηματοδοτών υπερβαίνει τα 500 εκατ. ECU. Παρεμφερές πρόγραμμα 
βρίσκεται στη συζήτηση στην Ουγγαρία. 
Ή> 
Η τεχνική βοήθεια PHARE για μελέτες σκοπιμότητας και τεχνική βοήθεια προσφέρει ευκαιρίες για 
επακόλουθα δάνεια και επενδυτικές ενέργειες από την ETE και την ΕΤΑΑ. Τα 33 εκατ. ECU που κατέστησαν 
διαθέσιμα το 1992-93 βάσει της διευκόλυνσης της Μπανγκόκ οδήγησαν σε εκτιμούμενη συμμετοχή ΕΤΑΑ 
ύψους 434 εκατ. ECU για προγράμματα επενδύσεων που εκτείνονται από μεταφορές επεξεργασία υδάτων και 
αποβλήτων και ενέργεια μέχρι κεφαλαιουχική συμμετοχή σε επιχειρήσεις Ομοίως, μελέτες που 
χρηματοδοτήθηκαν για την ETE κατέληξαν σε διάφορα σημαντικά δάνεια συνολικού ύψους 635 εκατ. ECU 
που ορισμένα έχουν υπογραφεί και άλλα βρίσκονται υπό εξέταση σε διάφορους τομείς περιλαμβανομένων των 
αεροπορικών μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και ενέργειας 
Βάσει των μηχανισμών της Ομάδας των 24 πραγματοποιούνται τακτικές συναντήσεις σε επίπεδο ανώτερων 
υπαλλήλων και τομεακών ομάδων εργασίας προκειμένου να εξασφαλίζεται η συνοχή πολιτικής και στόχων, 
καθώς και να συζητούνται οι δυνατότητες μιας κοινής δράσης σε ειδικούς τομείς. Έχει χορηγηθεί τεχνική 
βοήθεια Phare για τη σύσταση μονάδων συντονισμού της βοήθειας σε όλες τις χώρες της ΕΟΚ με σκοπό το 
συντονισμό της βοήθειας της Ομάδας των 24 σε εθνικό επίπεδο. Σε τομεακό επίπεδο, οι μηχανισμοί διαχείρισης 
και χρηματοδότησης που εφαρμόζονται για τομεακά προγράμματα PHARE παρέχουν επίσης ένα πλαίσιο για 
πρωτοβουλίες βοήθειας από την Ομάδα των 24. Παραδείγματα είναι τα τέσσερα σημαντικά περιβαλλοντικά 
προγράμματα στην Πολωνία, Ουγγαρία και την Τσέχικη και τη Σλοβακική Δημοκρατία που συντονίζουν 
διμερή βοήθεια η οποία εκτείνεται από την ανάπτυξη της πολιτικής μέχρι τα ειδικά προγράμματα. Ομοίως, 
στην Ουγγαρία η αρμόδια για τη διαχείριση του προγράμματος για τις MME μονάδα παρέχει στήριξη σε 
διμερείς ενέργειες και, κατ' αυτόν τον τρόπο, δώδεκα χρηματοδότες της Ομάδας των 24, περιλαμβανομένης 
της Αυστρίας, της Φινλανδίας, των ΗΠΑ και της Τουρκίας έχουν συγχρηματοδοτήσει έργα στο πλαίσιο αυτού 
του προγράμματος. Υπό την αιγίδα του προγράμματος ιδιωτικοποίησης στη Σλοβακία, UNIDO, το PHARE και 
η διμερής γαλλική και γερμανική βοήθεια συνεργάζονται για τη δημιουργία μιας υπεργολαβικής 
συμβουλευτικής υπηρεσίας για εντόπιες επιχειρήσεις 
Άλλες πρωτοβουλίες συντονισμού της βοήθειας περιλαμβάνουν το συντονισμό τομεακών πολιτικών και 
στρατηγικών βοήθειας στο πλαίσιο της συζήτησης των Εγγράφων Προσανατολισμού. Τέλος, το PHARE 
συνεισφέρει στη βελτίωση του συντονισμού των χρηματοδοτών μέσω της στήριξης του για το σχεδιασμό των 
δημόσιων επενδύσεων στη Λιθουανία. Παρεμφερής βοήθεια προβλέπεται για τη Λετονία και Εσθονία. 
5.7. Διεύθυνση του PHARE 
Η διαδικασία οικονομικού μετασχηματισμού ολοκληρώνεται σε δύο στάδια. Το πρώτο περιλαμβάνει 
βραχυπρόθεσμη σταθεροποίηση μέσω μακροοικονομικών μέτρων (επιτόκια, έλεγχος πιστώσεων, μείωση του 
δημοσιονομικού ελλείμματος...) σε συνδυασμό με ελευθέρωση των συναλλαγών, τιμών και μετατρεψιμότητα 
των τρεχούμενων λογαριασμών. Επιπλέον, το νομικό, κανονιστικό και θεσμικό πλαίσιο που απαιτείται για μια 
οικονομία της αγοράς πρέπει να θεσπιστεί από κοινού με τη διατύπωση και έναρξη μεταρρυθμίσεων σε 
βασικούς τομείς (ιδιωτικοποίηση, τραπεζικός τομέας, αγορά εργασίας, ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα...). Τα 
ανωτέρω αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την οικονομική αναδιάρθρωση. 
Το επίκεντρο της βοήθειας PHARE μέχρι το 1992 αντικατόπτριζε τις απαιτήσεις αυτού του πρώτου σταδίου 
μεταρρυθμίσεων. Το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στην παραδοσιακή τεχνική βοήθεια, όπως οι μελέτες η 
κατάρτιση και εμπειρογνωμοσύνη που χρειάζονται για τη διατύπωση της πολιτικής, τη νομοθεσία, τη 
δημιουργία θεσμών, καθώς και για την έναρξη προγραμμάτων μεταρρύθμισης Χορηγήθηκαν κι άλλες μορφές 
στήριξης, αλλά μέχρι το 1992 περιορίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε επενδυτικά προγράμματα για ειδικούς 
σκοπούς, όπως πιστώσεις για MME ή κατόχους μικρών γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ή προμήθεια βασικών 
αγαθών σε χώρες που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες. 
Το δεύτερο στάδιο των μεταρρυθμίσεων είναι πιο περίπλοκο. Αφορά τη θεμελιώδη μακροπρόθεσμη 
αναδιάρθρωση της εθνικής οικονομίας και αυξάνει το μερίδιο του ιδιωτικού τομέα. Μεταξύ άλλων, 
περιλαμβάνει μια ουσιαστική μεταστροφή προς την ιδιωτική ιδιοκτησία, αναδιοργάνωση των κρατικών 
επιχειρήσεων που έχουν απομείνει, εκσυγχρονισμό του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος ή μέτρα 
που αποσκοπούν στη συγκέντρωση επενδύσεων και την αναβάθμιση της υποδομής. Απαιτείται σημαντική 
αναδιάρθρωση του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης, περιλαμβανομένων προγραμμάτων ευρείας 
m ri 
κλίμακας για επαγγελματική κατάρτιση και επιμόρφωση. Τέλος καθίσταται αναγκαία μια πλήρης 
μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και η δημιουργία των βασικών θεσμών μιας κοινωνίας των πολιτο')ν. 
Το πρώτο στάδιο του μετασχηματισμού έχει αναληφθεί σε ικανοποιητικό βαθμό και ορισμένες δικαιούχες 
χώρες PHARE έχουν σήμερα υπερβεί τα αρχικά στάδια της μεταρρύθμισης Εισέρχονται στο δεύτερο στάδιο 
της μεταρρύθμισης που χαρακτηρίζεται από μία ελαττούμενη ανάγκη για κλασική τεχνική βοήθεια και μια 
αυξανόμενη απαίτηση για ευρείας κλίμακας ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις με σημαντικό 
πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα Οι δημόσιες επενδύσεις όμως λόγω της περιορισμένης συγκέντρωσης της 
εγχώριας αποταμίευσης και των δημοσιονομικών περιορισμών που απαιτούνται για τη διατήρηση της 
εσωτερικής μακροοικονομικής ισορροπίας θα πρέπει να χρηματοδοτούνται με συνδυασμό δανείων που 
χορηγούν οι ΔΧΟ, δημοσιονομικά μέτρα και εξωτερικές επιχορηγήσεις 
Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία παρέχει το πλαίσιο για την προετοιμασία των συνδεδεμένων χωρών για τη 
μελλοντική ένταξη τους στην ΕΕ Αυτό επιβεβαιώθηκε από την Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης. 
Συνεπώς θα υπάρξει ανάγκη για διαρθρωτική βοήθεια προκειμένου να βοηθηθεί η προσαρμογή των 
οικονομικών, κοινωνικών και υλικών υποδομών των ΧΚΑΕ στις απαιτήσεις της ένταξης Παραδείγματα είναι 
η βελτίωση των υλικών δεσμών μεταξύ της ΕΕ και των ΧΚΑΕ (καθώς και μεταξύ των ίδιων των ΧΚΑΕ) σε 
τομείς όπως μεταφορές, τηλεπικοινωνίες ή ενέργεια και η στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης σε τομείς που 
αντιμετωπίζουν δυσκολίες λόγω των μεταρρυθμίσεων. Τέλος θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε 
"ευαίσθητους" τομείς όπως ο χάλυβας με σκοπό την άρση πιθανών διαφορών, μέσω καλύτερης αμοιβαίας 
συνεργασίας Ορισμένες από τις προαναφερόμενες ενέργειες έχουν ήδη αναληφθεί, αλλά θα χρειαστεί να 
αναπτυχθούν περαιτέρω στο πλαίσιο ενός μεσοπρόθεσμου προγραμματισμού. 
Το PHARE παρέχει ήδη, ή βρίσκεται στη διαδικασία, στήριξη για επενδύσεις εντός των ορίων των ισχυουσών 
κατευθυντήριων γραμμών. Η στήριξη αυτή επεκτείνεται στον ιδιωτικό τομέα σε καταστάσεις ανεπάρκειας της 
αγοράς όπου ούτε οι επιτόπιοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί ούτε οι εξωτερικές πηγές μπορούν να παρέχουν 
τους αναγκαίους πόρους. Οι δανειοδοτικές προσπάθειες της ETE και της ΕΤΑΑ υποστηρίζονται όπο>ς αυτές 
των κατάλληλων εγχώριων χρηματοδοτικών ενδιάμεσων φορέων. Στο δημόσιο τομέα, η στήριξη PHARE 
υπήρξε αποτελεσματική όσον αφορά την ανάπτυξη και βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εθνικών 
χρηματοδοτικών μηχανισμών. Επιπλέον, το PHARE έχει χρηματοδοτήσει έργα υποδομής έκτακτης ανάγκης 
σε περιορισμένη κλίμακα και προγράμματα υποδομής με αποτέλεσμα επίδειξης Τέλος, το PHARE 
συγχρηματοδοτεί έργα υποδομής με ΔΧΟ σύμφωνα με τα κριτήρια επιλεξιμότητας και εντός των 
χρηματοδοτικών ανώτατων ορίων που αποφάσισε η Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής της Κοπεγχάγης (βλ. 5.2). 
Οι διάφοροι αυτοί τρόποι στήριξης των επενδύσεων δεν επαρκούν εάν το PHARE θα πρέπει να ανταποκριθεί, 
μ' έναν αξιοσημείωτο τρόπο, στις ανάγκες των ΧΚΑΕ και να συνεχίσει να έχει τον αντίκτυπο που επιδιώκουν 
τα κράτη μέλη. Συνεπώς, υπάρχει ανάγκη αύξησης των υφιστάμενων δυνατοτήτων για στήριξη των επενδύσεων 
εκτός από την περαιτέρω ανάπτυξη των ενεργειών που έχουν ήδη αναληφθεί στον τομέα των επενδύσεων. 
Ένα πολυετές πρόγραμμα βοήθειας με διττό στόχο να συμβάλλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας 
μετασχηματισμού μέσω στήριξης στρατηγικών επενδύσεων (από κοινού με τους σημαντικότερους δανειστές 
κεφαλαίων, την ETE, ΕΤΑΑ και ΔΤΑΑ και τον ιδιωτικό τομέα) και στη συνέχιση της στήριξης για 
διαρθρωτική μεταρρύθμιση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της εφαρμογής των ευρωπαϊκών συμφωνιών, θα 
είναι ένα αποτελεσματικό μέσο για τη στήριξη και βιωσιμότητα της διαδικασίας που οδηγεί στην προσχώρηση. 
Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να χρησιμεύσει για τη μείωση του κόστους της ένταξης των ΧΚΑΕ στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση. 
?1-
•.·ν~Φ*ι'ΐ#*·".'·5 *,»*-·-. 
PHARE PROGRAMME 
SYNTHESIS OF NATIONAL PROGRAMMES 1993 
\NATIONAL PROGRAMMES 801.0 
[ALBANIA I 6S.0 
AL930I Balance payments grant 3S.0 
AL930? Tcmpus 2.5 
AL9303 Health 6 0 
AL9305 Private sector development 7.0 
AL9306 Environment 3.3 
AL9307 Public administration reform 1.2 
AL9308 [Agriculture (ARISE) \ 10ÛÔ" 
[BULGARIA I 90.0 
BG9202 Nuclear safety reconst. BG9107 4.8 
BG9301 Health 10.5 
BG9302 Tempus 15.0 
BG9303 Private sector 6.0 
BG930S Transform, of customs . 8.0 
BG9306 Financial sector 5.0 
BG9307 Energy 8.4 
BG9308 Transport . 3.5 
BG9309 Telecommunications 2.0 
BG9310 Environment 7.0 
BG9311 Nudear safety 3.8 
BG9312 GTAF Social & labour market 2.0 
BG9313 GTAF Social dialogue . \ 2.0 
BG9314 GTAF Education 1.0 
BG931S GTAF Manag. training ' 1.5 
BG9316 GTAF Implem.Europe agr 2.0 
BG9317 GTAF Public admn. reform ; .3.0 
BG9318 GTAF Statistics 3.0 
BG9319 jGTAF Aid co-ordination , \ 1.5 
|CZECK REPUBUC | 60.0 
CZ9301 Tempus 8.0 
CZ9302 Private sector develop. 27.0 
CZ9303 Infrastructure 9.0 
CZ9304 GTAT 111 8.0 
CZ9305 Human resources 8.0 
CSTONIA 12.0 
ES9301 Tempus 1.5 
ES9302 GTAF 10.5 
[HUNGARY j 100.0 
HU9208 Techn. assist 1.0 
HU9301 Tempus 160 
HfJ93Q2 Health 100 
HU9303 Private sector develop. ^ ; 31.Q 
HU930< Agncuttuie 30^ 
HU930S Π cchnological develop. 10.0 
HU9306 [Assistance co-ordination I 1.5 
LE9301 LA1VIA 
Tempui 18.0 
2.0 
LE9302 GTAF 16.0 
1-1*3301 Tompn-__ \ ?_s| 
LI9302 {GTAI-" ]"~~ 2~2.s| 
11 
,-,:j» y»·.· ·./·.»-.·;,• 
^•'•^ ^ίί*1***^^ £~ 
[POLAND 1 22S.0 
PL9301 Tempus 3S;0 
PL9302 Upgrading staustical inf. . 12JQ 
PL9303 Quality control SJO 
PL93Q4 Financial sector 10.0 
PL930S Customs 15.0 
PL9307 Safe society _ 10.0 
PL9308 ' Transport 180 
PL93Q9 Transport infrastnictufe 30.0 
PL9310 Tourism 8.0 
PL9311 Foreign investment 100 
PL9312 Rural and agricultural 300 
PL9313 Posts & Telecom. 7.0 
PL9314 Training & education tef. 10.0 
PL9315 •' Enterprise restructuring 7.0 
PL9316 Flexible reserve ΤΛ. 16.0 
PL9317 Fiesta H Commerce 1.0 
PL9318 j Fiesta » Securities | 1.0 
[ROMANIA | 130.0 
RO9302 Tempus 18.0 
RO9303 Private sector develop. 70.0 
RO9304 Computer, customs 100 
RO930S GTAF 27.0 
RO9306 Agriculture 5.0 
[SLOVAKIA | 40.0 
SR9301 Tempus 5.0 
SR9302 Private sector develop. 19.0 
SR9303 Infrastructure 5.0 
SR9304 Agriculture 3.0 
SR9305 GTAF III 5.0 
SR9306 JHuyman resources j 3.0 
j SLOVENIA j lTÔ 
SL9301 Tempus 3.5 
SL9302 jGTAF j 7.5 
jex-YUGOSLAVJA j 2S.0 
MA9301 JFYROM-importation \ • 2S.Ô" 
^ 
PHARE BREAKDOWN OF 1993 COMMITMÉNTS.BY SECTOR AND COUNTRY (situation at 31.12.1993) 
SECTORS 
Private sector. Rev.^during, privatisation, SME'a 
Financial aec'er 
Admlnlitratlo- arr: Public InatHutlofM 
Agricultural rtstr\j:!u-'ig 
Environment >*6 .'.'uc'iar Safety 
Social develer^e" a»d EmDlOYO»".t 
Education, T^'nlr; t'i Ruearch 
Public hoalt^ i' 
Inlraalrueture '£r<-;y, Transpci, Te'»c5~„) 
Integrated Rn-ioc! .M« Ajuraa 
Hurvanltarlar »n(j '5»i Aid 
Oemoerailaai'-in 
|other (MuMd:«ele:•*>-•>, GTAP, etc..) 
Total ,: 
. 
•A PR 
Π 
AO 
AO 
EN 
SO 
ED 
SP 
IN 
RE 
HA 
OS 
AA 
I AL 
7.0 
35.0 
1.2 
10.0 
3.3 
2.5 
6.0 
10.0 
7J.0 
7·Α| βα 
14.0 
5.0 
15.6 
14.5 
17.5 
13.9 
3.0 
6.5 
»0.ô 
•*| ti 
1.5 
10.5 
12.0 
,»| HU 
31.0 
30.5 
10.0 
2fl.0 
2.5 
100.6 
10% I IE 
2.0 
16.0 
18.6 
........ >«l PL 
22.0 
20.0 
30.0 
45.0 
75.0 
33.0 
22t.fi 
22'A LI 
2.5 
22.5 
2J.0 
2'A ftO 
70.0 
5.0 
16.0 
10.0 
9.9 
27.0 
13*.l 
14'A tl 
27.0 
8.0 
6.0 
9.0 
6.0 
(0.0 
«'A *ft 
19.0 
3.0 
3.0 
5.0 
5.0 
5.0 
40.0 
4« YU 
250 
21.0 
«l SL 
35 
(') 
? J 
11.0 
,.A AP 
20 0 
10.0 
20 6 
3->0 
2? 5 
112.) 
11*A | OP 
10.0 
9.9 
10.0 
40.6 
70.7 
''A I (M6cus) 
TOTAL 
190.0 
70.0 
1.2 
78.5 
38.9 
45.5 
162.2 
6.0 
146.9 
3.0 
44.9 
10.0 
206.6 
1,602.1 
100% | H 
19H 
7H 
OH 
as-
4H 
Mi; 
1«H* 
t*7 
ISHii 
6*5 
4M'< 
\*!< 
fltf 
. JM*1 
Table 3 
(PHARE PROGRAMME 
SYNTHESIS OF REGIONAL PROGRAMMES 1993 
[REGIONAL PROGRAMMES ( nîJ 
ZZ9305 Tempos technical assist. 5.5 
ZZ9306 Tempus regional projects ; 10.3 
ZZ9308 Regional energy sector 5.0 
ZZ93I1 Joint venture JOPP 27.5 
ZZ9312 Customs 100 
ZZ9313 Transport extension 92 _____ 4.0 
Z29314 Transport 20.0 
Z29316 Drug extension 10.0 
Z29317 JNuclear safety | 200 
Tc 
mm*mmmm^mm*m 
PHARE PROGRAMME 
_________________________ _________ Table 4 
GENERAL OVERVIEW OF BUDGETS SINCE 1990 
(budget line B7-6000 - situation at 31.12.1993 - in Mecu) 
-y Budget 
Year 
1990 
1991 
1992 
1993 
Total Appropriations for commitments 
\ Initial 
Budget 
300.0 
759.9 
1,000.0 
1,040.0 
3,099.9 Final 
Budget 
500.0 
775.0 
1,015.5 
1,005.7 
3,296.2 Commitments 
(1) 
500.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.9 
3,293.2 Appropriations for payments 
Initial 
Budget 
300.0 
291.9 
537.0 
447.7 
1,576.6 Final 
Budget 
350.0 
307.0 
437.0 
521.1 
1,615.1 Payments 
171.0 
283.9 
436.2 
521.1 
1,412.2 
(1) After decommitment of unused amounts. 
PHARE PRQ0m¥MU,.: f ^i%ïU-M 
MM—tevMÏMittilÉlÎliU^^ __>__i_1_t_)_i_1_4_4_y_J_ii_-__g_14_j|_ Table 5 
GENERAL OVERVIEW OF/CONTRACTS · 1990-1993 
situation at 31.12.1993 · in'Mecu) 
Congests concluded by (he Commission heôdquêriers end by ihe recipient counlrids) 
Year 
1 
1990 
1991 
1992 
1993 
Total. Commitments 
; 2 
600.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.9 
3,293.2 Contracts concluded in 
1990 
3 
154.7 
0.0 
0,0 
0.0 
154.7 1991 
4 
99.5 
197.6 
0.0 
0.0 
297.1 1992 
5 
103.6 
179.Θ 
258.6 
0.0 
542.2 1993 
6 
27.8 
115.3 
186.0 
243.0 
572.1 Total 
7 = 3 to 6 
385.6 
492.7 
444.8 
243.0 
1,566.1 •% 
8 » 7/2 
77.1% 
63.6% 
43.9% 
24.2% 
47.6% 
Table 6 
Jf GENERAL OVERVIEW OF PAYMENTS -1990-1993 
(s'luation at 31.12.1993 - :n Mecu) 
(Payments on Commission headquarters contracts + advance payments to recipients) 
ί Year 
I 
I 1 Commitments 
• 
I 1 I . 2 
| 1990 
I 
| 1991 
| 1992 
i 1993 
j Total 500.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.9 
3,293.2 Paid on budget year 
1990 
3 
171.0 
0.0 
0.0 
0.0 
171.0 1991 
4 
131.9 
152.0 
0.0 
0.0 
283.9 1992 
5 
51.1 
169.4 
215.7 
0.0 
436.2 1993 
6 
68.6 
148.0 
161.5 
143.0 
521.1 Total 
7 - 3 to 6 
422.6 
469.4 
377.2 
143.0 
1,412.2 % 
8*7/2 
84.5% 
60.6% 
37.2% 
14.2% 
42.9% 
PHARE Programme 
AMOUNT OF OPERATIONS CONCLUDED BY YEAR - 1990-1993 
(situation at 21.12.1993 · in Mecu) Table 7 
Operations 
Committed 
Contracted (1) 
Psld (2) 1990 
500.0 
154.7 
171.0 1991 
775.0 
297.1 
283.9 1992 
1.014.3 
542.2 
436.2 1993 
1.003.9 
572.1 
521.1 Total 
3,293.2 
1,566.1 
1,412.2 
(1) Contracts excluded by the Commission headquarters and by the recipient countries. 
(2) Payrolls c*· Commission headquarters contracts and advance payments to recipients. 
400.0 
Λ Λ Λ Λ I Committed 
Contracted 
Paid 
,*ι Λ 
:·90 199' 1992 1993 
Table δ 
" ' •' •••"••- •• - "•• ^ •' - •-•••• • " '•• *» • *•••'•"•'- '..«/>.•? ..> 
BREAKDOWN OF COMMITMENTS, CONTRACTS AND PAYMENTS BY COUNTRY -1990-1993 
(s·:υ£ΐίοη at 31.12.1993 · in Mecu) 
00 1 
Country 
Albania ,* 
Suloarla 
Estonia 
Hi.ncary 
Latvia 
Lithuania 
Pclar.d 
Remania 
ox-Cr.echoslovakla 
Czoch Republic 
Slovakia 
ex-Yugoslavia (except Slovenia) 
Slovenia 
ex-GDR 
(Regional Programmes) 
(Other Programmes) 
Total 2 
Commitments 
195.0 
308.5 
22.0 
405.8 
33.0 
45.0 
802.8 
441.7 
233.0 
60.0 
40.0 
123.9 
20.0 
35.0 
389.1 
138.3 
3,293.2 3(1) 
Contracts . 
149.5 
139.6 
8.5 
149.0 
11.2 
14.9 
270.5 
225.0 
102.9 
8.0 
5.0 
121.4 
11.9 
22.9 
210.0 
115.8 
1,566.1 4*3/2 
% 
76.7% 
45.3% 
38.7% 
36.7% 
34.1% 
33.0% 
33.7% 
50.9% 
44.2% 
13.3% 
12.5% 
97.9% 
59.7% 
65.4% 
54.0% 
83.7% 
47.6% 5(2) 
Payments 
136.3 
124.2 
53 
196.3 
7.3 
8.0 
277.6 
198.8 
111.0 
6.4 
3.5 
83.0 
è.4 
25.9 
163.8 
56.4 
1,412.2 6*5/2 
% 
69.9% 
40.3% 
24.1% 
48.4% 
22.1% 
17.7% 
34.6% 
45.0% 
47.6% 
10.6% 
8.7% 
67.0% 
42.0% 
74.0% 
42.1% 
40.8% 
42.9% 
(1) Contracts concluded by the Commission headquarters end by the recipient countries. 
•2) seyments on Conmission heedqoarters contracts end advance payments to recipients. 
PHARE PROGRAMMER 
•> i'" ΛΑ w 'ν ν AM ν *• * i?. ·<*·. V Λ· .A s fry. s ·*>'**;> «XV *" 's* "* *Ϋ.. »' 't ' Table 9 
BREAKDOWN OF COMMITMENTS, CONTRACTS AND PAYMENTS BY SECTOR -1990-1993 
(fi'.uation at 3.1.12.1993 • in Mecu) 
1 3(1) 4*3/2 5(2) 6*5/2 
Sectors Commitments Contracts % Payments % 
P-ivata sector, Restructuring, Privatisation, SME's 594.5 198.1 33.3% 200.4 33.7% 
Financial sector 161.7 89.3 55.2% 98.3 60.8% 
Agricultural restructuring 383.5 179.5 46.8% 191.8 50.0% 
Environment and Nuclear Safety 312.4 79.4 25.4% 95.7 30.6% 
S'ci.M development and Employment 220.7 26.7 12.1% 34.3 15.5% 
Education, Training and ftescarch 446.4 374.9 84.0% 323.1 72.4% 
Ir'-^structure (Energy, Transport, Telecom.) 307.6 73.5 23.9% 65.9 21.4% 
A.-Jr-.'rilstrailon and Public Institutions 40.2 20.7 51.5% 9.7 24.1% 
1° r'.eç'âtod Roglonnl Measures 20.8 12.9 62.0% 4.4 21.2% 
Humanitarian and Pood ALd 385.6 339.6 88.1% 286.1 74.2% 
P;;bPc health 6.0 0.0% 0.0% 
Démocratisation 10.0 0.0% 0.0% 
Other (Multldlselpllnary, GTAF, etc..) 
f^mm:mmm^mmm mi 42.5% 102.7 25.4% 
immmmmm 
(',; Contracts concluded by the Commission headquarters and by the recipient countries. 
(2 Pryments on Commission hsedquarters contracts and advance payments to recipients. 
Table 10 
PHARE COMMITMENTS FROM 1990 TO 1993 (situation at 31.12.1993) 
Private aeetv. P.: 
Financial actor 
Agricultural real-. 
EnWronmcrv. ane 
Social develsorr; 
Edueatlon, Tmlrv-
infrastructure (Err 
Admlnlairallon ar; 
integrated R»gio-» 
Humanitarian and 
Public health 
OemeereiMaiton 
[Other (MulilrJUeic1 
Total 
* SECTORS 
v.. :lur'·^. o.-'vf!ΐ$.Γ'οή, Su£'a 
: luring 
•'u'/car Sa!t:v 
ι >-d E-ip'sy—;-t 
3 >"d Rejer'Ci 
rj", Trnicon, Tjtfcom.) 
BubHe inautut's·» 
' ^'saau't» , 
eeodA'd 
">-V, OTAi, ft...) 
' 1 AL 
7,000 
70.000 
25.000 
3,300 
0 
3,700 
4,400 
1.200 
0 
70,000 
6.000 
0 
4.400 
1*1,000 
«*| BO 
56,500 
15.000 
51,000 
37,600 
17,000 
30,500 
51,400 
3.000 
0 
40,000 
0 
0 
6.Î00 
306,600 
._..«.! El 
0 
0 
0 
0 
0 
2.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
19.500 
22,000 
1*| MU 
113.500 
19,000 
66.500 
47,000 
28,500 
88.500 
11,300 
13.000 
10,000 
0 
0 
0 
6.600 
401,100 
12'Aj LE 
0 
0 
0 
0 
0 
3,500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
29.500 
21,000 
1*| PL 
139.000 
42,700 
165.000 
75,000 
117,200 
104,300 
117,450 
8,500 
0 
0 
0 
0 
33.650 
102,100 
24* | LI 
9.500 
0 
0 
0 
0 
4,000 
0 
' 0 
0 
0 
0 
0 
31,500 
41,000 
1* AO 
110.000 
1.000 
71.000 
5,000 
15.000 
41.000 
19.000 
0 
0 
106,720 
6 
0 
69.000. 
441,720 
13* OCR 
0 
0 
0 
20.000 
0 
1.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
14.000 
31,006 ] 
.,. «.l CJ 
90.000 
0 
0 
35,000 
19.000 
38.000 
21.000 
0 
0 
0 
0 
0 
30,000 
233.000 
»*l CJ 
27.000 
0 
0 
0 
6,000 
8.000 
9.0C0 
0 
0 
0 
0 
0; 
6.000 
10,000 
1*1 «• 
'.9.000 
0 
J.OCO 
0 
3 COO 
s.oco 
s.cco 
0 
0 
c 
0 
o| 
5.COO j 
40.000 | 
,v.| vy 
0 
0 
0 
0 
0 
6. CCO 
0 
0 
0 
! 17.900 
0 
0 
0 
123.400 
4V.| K 
0 
0 
0 
0 
0 
5.800 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
U.200 
20,000 
,,| M 
23.000 
0 
0 
89.500 
13.000 
94.3<2 
69 000 
9.495 
10.600 
51.000 
0 
0 
29.000 
311,131 
12% j OP 
0 
'.0.000 
0 
0 
0 
10292 
0 
J.000 
0 
0 
0 
'.0.000 
103.04 4 
131.137 
4'A| (Kicua) _ 
TOTAL 
524.500 
151.700 
233 5-30 
312400 
223.700 
441*341 
207.550 
40.19* 
20,600 
365.620 
8.000 
10.000 
401.766 
3.213,1*1. 
100*^ 
Table 11 
PHARE CONTRACTS FROM 1990 TO 1993 (1) (situation at 31.12.1993) 
S£C*C"S 
Private aecisr, rcs:-jelu."lnc. ??•<>•:•>. -lion, S'JE'i 
Financial sscte-
Agricultural res'-ucjrlng 
Envlronme-M a- -J .'.••..-clear Sa'ety 
Social devMop-*.-: »nd £r\"'ey~»," 
Education, Trai-'-; and Reaea::s. 
infraaiructu'a ($-c;y, Tranaooi, T*!::om.) 
Admlnlalrai'on 'id ^ubl'e Irat'tut'^i 
integrated P.eglf.a1 '-features ,i 
Humanitarian a-1 f rod *id 
Public he*!"i 
Oemoer«it«"i«-
Olher (Mui1-r'sc .•••- >^, OT/ c. ••• ..:• 
total 
V' AL , 
0 
70.000 
8,255 
0 
0 
3.700 
4.031 
0 
0 
59,496 
0 
0 
3.99? 
141,412 
ίο* ι ΘΟ 
12,774 
1,741 
30,775 
9.415 
1,609 
26,000 
27,94? 
0 
0 
27.366 
0 
0 
0 
121,122 
«I EJ 
0 
0 
0 
0 
0 
2.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
6.011 
1.111 
1*1 HU 
40,237. 
7.518 
17.546 
1.740 
9.867 
55.854 
7.212 
6.962 
2,092 
0 
0 
0 
0 
141,021 
10*1 IE 
0 
0 
0 
0 
0 
3.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
7,73? 
11,232 
IV. PL 
61,649 
6.523 
87.374 
21.625 
7.961 
76.666 
8,712 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
270,131 
17* LI 
3.640 
0 
0 
0 
0 
4.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
7,023 
14,111 
1* MO 
19.9SS 
3.466 
35.520 
0 
125 
41.000 
6.376 
0 
0 
66.344 
0 
0 
30.15$ 
124.M1 
14* OOft 
0 
• 0 
0 
11.300 
0 
6.700 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
4.600 
12,6*6 
1* Cl 
36.604 
0 
0 
21.905 
4,147 
29,066 
7.519 
0 
0 
0 
0 
0 
3.6(9 
162,111 
7*1 Cl 
0 
0 
0 
0 
c 
6.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1,600 
1* J-* 
0 
0 
0 
0 
0 
5.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1.000 
0* vu 
0 
0 
0 
0 
0 
5.000 
0 
0 
0 
115.354 
0 
0 
0 
121,11* 
6*1 il 
0 
0 
0 
0 
.0 
s.eoo 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
5. MO 
11.140 
<*l AP 
23.000 
0 
0 
13.455 
3.000 
66.766 
9.676 
6.749 
10.766 
41.000 
0 
0 
1.500 
301.111 | 
13*J OP 
0 
e 
0 
0 
0 
'.C.264 
0 
5.000 
0 
0 
0 
0 
100.552 
11M17 
l»l (K6CUS) 
TOTAL 
196.059 
89.25$ 
179.47J | 
7*449 
24.726! 
174.MI-
73.47ft 
tt.M' 
12850 
339 CM 
0 
A 
171.624 
1,111,115 
109*1 
Table 12 
PHARE PAYMENTS FROM 1990 TO 1993 (1) (Situation at 31.12.1993) 
SECTORS 
Private lector, ^ts'.'uctu.'inp, P'WMisai'on, SVE'J 
Financial sectc 
Agricultural rj:"u;',urlr>g 
EnvlronrrM f~i '--jelear tf.'.t'y 
Social develop-e-: and Employee1 
Education, Tra -1-5 and Resea-c-
Infraatrveti.'ra 1 • "«'3y, Tra^seo*., T*'»:cm.) 
Admlnlatr.'.ilon \'.A Pub'le l-i!::u:io-1 
Integrated Reg trf Me«eur>a 
HumenliiCjn r-i r3od Aid 
Public hesih 
Oemoerat^atif "• 
Other (Wu'-dlffr -»ry. O'Ar, ,.;.,.-
Total 1 
1 AL 
0 
70,000 
9,368 
0 
0 
3.463 
1.05? 
0 
0 
S0.1C2 
0 
0 
2,26? 
13S.341 
IC'A | 60 
12.082 
2,701 
31,404 
8.109 
456 
21,54? 
20,359 
0 
0 
27,£63 
0 
0 
0 
124,224 
IK | ES 
0 
0 
C 
C 
0 
2.500 
c 
c 
c 
v 
«I 
2.811 
«,3H | 
0*| HU 
48,595 
11,495 
27,892 
32.970 
9,196 
54,449 
6,876 
2,751 
1,607 
0 
0 
0 
500 
Hi.332 
14* | LE 
0 
0 
0 
0 
0 
3,500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
3,760 
7,240 
1*| PL 
65.235 
11.566 
87,523 
20,697 
15,646 
65,043 
10,795 
640 
0 
0 
0 
0 
0 
377,66? 
20* | LI 
3.052 
0 
0 
0 
0 
3,755 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1,175 
7,182 
1* AO 
14.337 
2.463 
35,566 
0 
628 
36,656 
7.321 
0 
0 
60.370 
0 
0 
21.271 
1*1,111 
14* 00ft 
0 
0 
0 
• 14.600 
0 
927 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
10.366 
21,615 
2*1 cs 
48.414 
0 
0 
14.654 
7.054 
28.792 
6,512 
0 
0 
0 
0 
0 
3.452 
110,484 
a* CI 
0 
0 
0 
0 
0 
6,368 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
c 
4.36! 
0* | s* 
0 
0 
0 
0 
0 
3/62 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
'I 
3.'62 
0*| TU 
0 
0 
0 
0 
0 
6.000 
0 
0 
0 
??.0O5 
0 
0 
0 
83.001 | 
av.| K 
0 
0 
0 
0 
0 
5.519 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
5.?89 
a.40? 
,,l p.p 
8.639 
0 
0 
4.625 
900 
80.103 
10.998 
3.597 
275? 
41.000 
0 
0 
1.226 
1(3,14* 
. 12*| OP 
0 
0 
0 
0 
0 
962 
0 
2,504 
0 
0 
0 
0 
42,421 
11,3*1 
4* (Kecus) ; 
TOTAL 
200.35 
95.28 
191.7Ji 
95.661 
34.2J1 
323.1*4 
85.921 
9.69' 
4.36 
26«.12e 
":'t 
I 
102,671 
1,412,24* 
100V 
ANNEX-f 
Professional Associations and Non-Profit Making Organisations 
Awarded PHARE Contracts 
PROJECT CONSULTANT 
1. Banking and Financial Sector 
- Assistance to the Latvian Central Bank -European Association of Cooperative Banks 
- Assistance to the Latvian Savings Bank - European Association of Savings Banks 
- Capital Market Development - Czech Republic - Banque Nationale de Belgique 
- Banking Supervision Reform - Slovakia - Banque de France 
- Banking Training - Chartered Institute of Bankers 
- Insurance Training - Insurance Training Association 
- Development of EU linked compensation - ECU Banking Association 
2. Taxation and Accounting 
- Assistance for taxation reform in the CEECS - Danish, Irish, French, Belgian and Dutch 
Ministries of Finance (Tax Administrations) 
- Accounting training - Institute of Chartered Accountants j 
I 
3· Institutional Infrastructure 
- Customs Administration Reform - Eurodouancs (customs association of the 12 EU 
Member Slates) 
- Statistics Reform - CESD, Unité Conseil d'Eurostat 
- * Development and Harmonisation of Industrial .^CEN-ÇENELEC, Comitéeuropéen de 
Standards and Quality Contiol Noinialisatior. 
- Reorganisation of the Paient Offices - Euiopean Paient Oliice i 
__J i 
St. 
' ¥W·-- •ΐ'Λ-^ί'νί,ί·'^^?-»·^**;»* 
4. SME Promotion and Regional Development 
- Training and Reorganisation of Chambers of 
Commerce in the CEECs 
- Creation of BICs (Business and Innovation 
Centres) 
- Assistance to SME Associations in thé CEECS 
- Assistance to Regional Agencies in Poland 
- Support to regional development in Slovakia 
- SME Development in Romania 
- Restructuring of the textile industry and SME 
development Lodz, Poland Eurochambers, European Association of 
Chambers of Commerce and Industry 
EBN, European Business and Innovation Centre 
Network 
UAPME, (Union of SME Associations) 
Centre de Rencontres et d'Initiatives pour le 
Développement Local (CRIDEL-DATAR, France) 
avec le Centre Européen de Recherche sur les 
Reconversions et les Mutations (CERRM, Longwy) 
SPRJ, Sociedad para la promocion y Reconversion 
Industrial, Bilbao 
CNA Veneto, Confederazione Artiginale e délie 
Piccola Imprese di Veneto, Italie 
Novacité et Chambre de Commerce de Lyon 
5 Financial Instruments for SMEs 
- Creation of financial assistance schemes 
- Creation of a guarantee fund for SMEs in 
Poland 
- Creation of a Regional Investment Fund, 
Ostrava, Czech Republic 
- Creation of a Regional Investment Fund, 
Zilina, Slovakia 
6. Public Administration and Training 
- Training of Public Enterprise Managers, 
Bulgaria 
- Industrial training attachment programme 
- Management training - Chemical Industry 
- SME Support 
Public Administiation Reform 
Regional Cooperation in Higher Education - IAPME, Istituto de Apoio as Pequenas e medies 
Empresas e as lnvestimento, Portugal 
- CEPME, France, Crédit d'Equipment des PME 
- NEHEM-1NG, Netherlands 
- IBF Belgique (Institut Belge de Formation) with 
FRIUL1A (Société régionale d'Investissement du 
lnoul) 
Université Bocconi, Milano with a consortium of 5 
Business Schools 
Eurochambers (responsible for the selection of 
placing interims) 
CEFÏC (European Confederation of thé Chemical 
Indus'rv l-'ederation) 
Euiopean Senior Service (European Association ol 
Retired Managers established specifically for TACIS 
and Pluie) 
οι ;CD 
O LCD 
<£V 
,.,.^^;^ 
7. Health. Social Sector. Employment. 
Democracy 
- Healthcare support and training 
- Health and security in Romania 
- Development of Social Services - Romania 
- Worker protection - Poland 
- Social and employment policy - Bulgaria 
- Democracy Programme 
- NGO Programme ECPC, European Consortium for Primary Healthcare 
Danish Working Environment Service 
King's Fund College (UK registered charity) 
Health and Safety Executive 
ILO (International Labor Organisation) 
European Human Rights Foundation 
European Volunteer Centre 
8 Food Aid 
- 250 MECU Food Aid operation to ex-
USSR in 1991 
- Pesticide Distribution in Poland 
- Development and training of rural cooperative 
bank staff in Poland 
- Training of Cooperative field advisors in Poland - A number of non-profit organisations were 
responsible for the distribution e.g. Red Cross, 
Médecins Sans Frontières, Save the Children Fund 
- Foundation for the Development of Poland 
(Rockfeller Foundation) 
- EC Association of Cooperative Banks 
- The Plunkett Foundation, UK 
9 Environment. Energy, Infrastructure 
- Technical assistance to the Romanian Energy 
Conservation Agency 
- Development of an Energy Conservation 
strategy for Slovenia 
- Research Programme on Air and Health in 
Central and Eastern Europe 
- Strengthening the Role of Environmental NGOs 
and stimulating environmental awareness and 
education 
- Institutional Development of the Bulgarian 
Ministry of Transport 
- Institutional Development of Lithuanian 
National Roads Administration 
- Training of Air Traffic Controllers in Central 
and Eastern Europe Agence pour les Déchets, l'Environnement et la 
Maîtrise de l'Energie, France 
Energy Technology Support Unit from the State 
Department of Environment (UK) 
The National Institute of Public Health (NL) .nui ι lu· 
London School of Hygiene and Tiopica! Medicine 
British Council 
Deutsche Gescllschaft fur Tcchnische Zusammen-
arbeil (GTZ) 
Danish National Roads Administration 
Eurocontrol 
*sr 
ISSN 0254-1483 
COM(95) 13 Τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR U 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-95-019-GR-C 
ISBN 92-77-85099-Χ 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxembourg 
&\