Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ο Μακροπρόθεσμος συντονισμός των Οικονομικών Πολιτικών"

(2002/C 221/16)

Στις 10 Ιανουαρίου 2002 και με επιστολή του Προέδρου κ. Prodi, η Επιτροπή ζήτησε με βάση το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να εκδώσει προκαταρκτικά γνωμοδότηση με θέμα: "Ο Μακροπρόθεσμος συντονισμός των Οικονομικών Πολιτικών".

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Konitzer.

Κατά τη 391η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 2002) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 79 ψήφους υπέρ και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ο χώρος στον οποίο εντάσσεται η διερευνητική γνωμοδότηση

1.1. Σε συνέχεια της ομιλίας του στην σύνοδο ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στις 28 Νοεμβρίου 2001, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Romano Prodi απηύθυνε στις 10 Ιανουαρίου 2002 στην ΕΟΚΕ επιστολή με την οποία την καλεί να καταρτίσει ορισμένες διερευνητικές γνωμοδοτήσεις και μελέτες. 'Ένα από τα θέματα για τα οποία ζητήθηκε η εκπόνηση παρόμοιας γνωμοδότησης είναι ο μακροπρόθεσμος συντονισμός των οικονομικών πολιτικών καθώς και η σχέση που υφίσταται μεταξύ "των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας" και των προγραμμάτων σταθερότητας και οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών. Η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση αποτελεί την συμβολή της ΕΟΚΕ στα θέματα αυτά.

1.2. Αποτελεί πλέον παράδοση να διατυπώνει η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τις θέσεις της για το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών στο πλαίσιο γνωμοδοτήσεων πρωτοβουλίας(1) με θέμα τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας(2).

Επιπλέον κατά τα τελευταία έτη και με αφορμή την επικαιρότητα, η ΕΟΚΕ εξέδωσε και άλλες γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας με αντικείμενο το περιεχόμενο και τις διαδικασίες του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών, αναλύοντας συγχρόνως τις δυνατότητες εξάντλησης των δυνατοτήτων της ΕΕ όσον αφορά την απασχόληση και την ανάπτυξη, τις δυνατότητες εξάλειψης των εμποδίων της ανάπτυξης και τις δυνατότητες άλλων παραγόντων της οικονομικής πολιτικής να συμβάλουν στον βέλτιστο συνδυασμό των μακροοικονομικών πολιτικών στην Κοινότητα(3).

1.3. Το αυξημένο ενδιαφέρον σχετικά με τα θέματα των στόχων της οικονομικής πολιτικής και των διαδικασιών του συντονισμού της οφείλεται στους ακόλουθους τέσσερις παράγοντες:

(i) Η επιτυχία ως προς την υλοποίηση της Νομισματικής Ένωσης έρχεται σε αντίθεση με τα ελάχιστα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί έως σήμερα στην Κοινότητα(4) κατά την προσπάθειά της να εξαντλήσει το μεγάλο δυναμικό που διαθέτει όσον αφορά την απασχόληση και την ανάπτυξη (βλέπε τους στόχους της Λισαβόνας). Πράγματι, μολονότι έγιναν θετικές προσπάθειες δεν επιτεύχθηκε κανένα αξιοσημείωτο αποτέλεσμα. Ωστόσο, έχει καθοριστική σημασία για το μέλλον της Κοινότητας να σημειωθεί πρόοδος στους τομείς αυτούς. Παρόμοια πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας καλύτερα σχεδιασμένης και συντονισμένης οικονομικής πολιτικής.

(ii) Η ολοκλήρωση της Νομισματικής Ένωσης χάρη στην έγκαιρη και επιτυχή εισαγωγή του ευρώ ως κοινού νομίσματος, ενισχύει την ευρωπαϊκή συνείδηση των πολιτών και ανοίγει τον δρόμο για την επίτευξη μεγαλύτερης προόδου προς την υλοποίηση μιας πραγματικής Οικονομικής και Κοινωνικής Ένωσης.

(iii) Η διεύρυνση της Κοινότητας από 15 σε 25 ή ακόμα περισσότερα κράτη μέλη καθιστά επιτακτικά αναγκαία την εξέταση, στα πλαίσια των θεσμικών μεταρρυθμίσεων, των διαδικασιών συντονισμού της οικονομικής πολιτικής και του ρόλου που διαδραματίζουν τα ενδιαφερόμενα κοινοτικά όργανα (Επιτροπή, Συμβούλιο, Κοινοβούλιο, ΕΟΚΕ) ώστε και η διευρυμένη Κοινότητα να είναι ικανή να διαχειρίζεται την οικονομική πολιτική.

(iv) Η Συνέλευση για τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θεσπίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν, θα πρέπει να ασχοληθεί και με τις θεσμικές πτυχές αλλά και τις πτυχές που περιέχει η Συνθήκη σχετικά με τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής. Για την εξέταση των πτυχών αυτών χρειάζονται εξειδικευμένα και τεκμηριωμένα κείμενα, τα οποία θα πρέπει να προέρχονται σε κοινοτικό επίπεδο ουσιαστικά από την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και την ΕΟΚΕ. Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί μία συμβολή της ΕΟΚΕ στο θέμα αυτό.

1.4 Επίσης, και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης τόνισε στο σημείο 7 των συμπερασμάτων της Προεδρίας την ανάγκη ενός εντονότερου συντονισμού της οικονομικής πολιτικής σε 3 σημεία. Η ΕΟΚΕ διατυπώνει τις ακόλουθες θέσεις:

(i) επιδοκιμάζει τις προσπάθειες για τη βελτίωση και την εναρμόνιση των στατιστικών και των δεικτών της ευρωζώνης, πρόκειται άλλωστε για μία αυτονόητη αναγκαιότητα.

(ii) θεωρεί ότι το αίτημα για μία συστηματική ανάλυση του συνόλου του μείγματος μακροοικονομικών πολιτικών στην ευρωζώνη είναι καθοριστικής σημασίας για μία πολιτική προσανατολισμένη προς την ανάπτυξη, την απασχόληση και συγχρόνως προς τη σταθερότητα τιμών. Ωστόσο, παρόμοια ανάλυση δεν θα πρέπει να περιορίζεται στη νομισματική και χρηματοπιστωτική πολιτική (με την έννοια της δημοσιονομικής πολιτικής) αλλά να συμπεριλαμβάνει και την μισθολογική πολιτική που ακολουθούν οι κοινωνικοί εταίροι κατά τη σύναψη των συλλογικών συμβάσεων. Η εξέλιξη των μισθών έχει για το συνδυασμό πολιτικών της ευρωζώνης εξίσου μεγάλη σημασία όπως και οι δημόσιοι προϋπολογισμοί!

(iii) επιδοκιμάζει την έκκληση προς την Επιτροπή να υποβάλει εγκαίρως στην συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την άνοιξη 2003 προτάσεις για τη βελτίωση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής. Η Επιτροπή οφείλει να αξιοποιήσει με πνεύμα θαρραλέας πρωτοβουλίας την ευκαιρία αυτή: προτάσεις για την τροποποίηση της Συνθήκης θα πρέπει να υποβληθούν μόνο εφόσον είναι οπωσδήποτε απαραίτητες. Οι προτάσεις θα πρέπει να υποβληθούν εγκαίρως, ώστε να μπορούν να ληφθούν υπόψη και από τη Συνέλευση.

Η παρούσα γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ θέλει να συμβάλει και προς αυτή την κατεύθυνση.

2. Η συνθήκη του Μάαστριχ και η σημερινή πρακτική του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση και στην Κοινότητα

2.1. Η φιλοσοφία των συνθηκών της Συνθήκης του Μάαστριχ

2.1.1. Το κεφαλαίο Οικονομική Πολιτική (άρθρα 98-104) της Συνθήκης αναθέτει την αρμοδιότητα για την οικονομική πολιτική γενικά στα κράτη μέλη. Ωστόσο, η οικονομική πολιτική θεωρείται από τη Συνθήκη ως υπόθεση κοινού συμφέροντος. Συνεπώς, οι εθνικές πολιτικές θα πρέπει να συντονιστούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να συμβάλλουν στην υλοποίηση των στόχων της Κοινότητας με την έννοια του άρθρου 2(5). Το έγγραφο "γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας" αποτελεί έγγραφο καθοριστικής σημασίας για την κοινοτική οικονομική πολιτική. Πρόκειται για μια (μη δεσμευτική) σύσταση του Συμβουλίου η οποία καταρτίστηκε με βάση τη σχετική σύσταση της Επιτροπής και την τελική δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το Συμβούλιο ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το περιεχόμενο της σύστασής του. Η υλοποίηση των γενικών προσανατολισμών ελέγχεται επί το πλείστον στα πλαίσια διακυβερνητικής διαδικασίας. Αν διαπιστωθεί ότι δεν ακολοθήθηκαν οι γενικοί προσανατολισμοί, θα μπορεί να διατυπωθεί νέα σύσταση προς τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, η δημοσίευση της οποίας θα μπορούσε να αποτελέσει κύρωση. Συγκεκριμένες υποδείξεις για το περιεχόμενο της οικονομικής πολιτικής, πέρα από την αρχή της ανοικτής οικονομίας της αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό και την ενθάρρυνση της αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων, περιέχει το κεφάλαιο της Συνθήκης για την οικονομική πολιτική περιέχει μόνο στις οδηγίες όπου αφορούν τη δημοσιονομική πολιτική. Σκοπός των οδηγιών αυτών(6) είναι να διασφαλισθεί ότι οι δημοσιονομικές πολιτικές που εφαρμόζονται με ευθύνη των κρατών μελών και είναι προσανατολισμένες προς την τιμαριθμική σταθερότητα, δεν θα δυσχεράνουν την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής που χαράσσεται στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ). Το Σύμφωνο για τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη συμπληρώνει και στηρίζει τους γενικούς προσανατολισμούς στο πλαίσιο της ΟΝΕ.

2.1.2. Το κεφάλαιο Νομισματική Πολιτική της Συνθήκης (άρθρα 105-111) ορίζει ως πρωταρχικό στόχο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών (άρθρο 105, 1η πρόταση). "Με την επιφύλαξη του στόχου της σταθερότητας των τιμών, το ΕΣΚΤ στηρίζει τις γενικές οικονομικές πολιτικές στην Κοινότητα, προκειμένου να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της Κοινότητας που ορίζονται στο άρθρο 2" (άρθρο 105, 2η πρόταση).

2.1.3. Οι διατάξεις της Συνθήκης όσον αφορά την οικονομική και νομισματική πολιτική όπως συνοψίζονται σ' αυτό το σημείο, υπογραμμίζουν την υψηλή σημασία που έχει ο στόχος της σταθερότητας των τιμών και δείχνουν ότι η Συνθήκη δεν περιέχει ουσιαστικά πρακτικές οδηγίες σχετικά με το περιεχόμενο του συνδυασμού μακροοικονομικών πολιτικών καθώς και της γενικής οικονομικής πολιτικής. Δεν περιέχει επομένως λεπτομερείς κανόνες όσον αφορά τη διαδικασία του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής.

2.2. Η περαιτέρω εξέλιξη της Συνθήκης και οι σημερινές πρακτικές

Η σχετική απουσία της οικονομικής πολιτικής από τη Συνθήκη του Μάαστριχ συμπληρώθηκε στη συνέχεια με διάφορους και όχι πάντοτε σαφείς τρόπους:

- Στο Άμστερνταμ προστέθηκε στη Συνθήκη ο τίτλος "Απασχόληση". Ο τίτλος αυτός επαναφέρει, όσον αφορά τους γενικούς προσανατολισμούς για την απασχόληση, οι οποίοι θεσπίζονται από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής και διαβουλεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την ΕOKE και την Επιτροπή των Περιφερειών, την κοινοτική διαδικασία η οποία δεν περιλαμβανόταν πλέον στους γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής της Συνθήκης του Μάαστριχ (άρθρο 99 παράγραφος 2: δεν προβλέπονται ακροάσεις αλλά μόνο σύσταση της Επιτροπής!). (Με τον όρο κοινοτική διαδικασία νοείται η διαδικασία σύμφωνα με την οποία το Συμβούλιο ενεργεί μόνο κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής. Η πρόταση αυτή μπορεί να τροποποιηθεί από το Συμβούλιο με ομόφωνη απόφαση αλλά πρέπει να υιοθετηθεί μόνο με ειδική πλειοψηφία. Η διαδικασία αυτή αποδείχθηκε ως εξαιρετικά αποτελεσματική κατά την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης διότι διασφαλίζει τόσο μία εύλογη συνεκτίμηση των κοινοτικών συμφερόντων όσο και τη συνοχή των αποφάσεων του Συμβουλίου).

- Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν διάφορες "διαδικασίες" όπως:

- η διαδικασία του Λουξεμβούργου για την αγορά εργασίας.

- η διαδικασία του Cardiff για τη διαρθρωτική πολιτική (στον τομέα των αγαθών, των υπηρεσιών και των κεφαλαιαγορών)

- η διαδικασία της Κολωνίας για τον μακροοικονομικό διάλογο μεταξύ των αρμοδίων της νομισματικής, δημοσιονομικής και μισθολογικής πολιτικής ενόψει της βελτίωσης του συνδυασμού μακροοικονομικών πολιτικών στην ΟΝΕ.

- Οι διαδικασίες αυτές συμπληρώθηκαν με τους στόχους που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας στον τομέα της ανάπτυξης, της τεχνολογικής προόδου και της πλήρους απασχόλησης και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Γκέτεμποργκ στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής.

- Επιπλέον, αναπτύχθηκε ένα εξαιρετικά δύσκολα κατανοητό σύνολο διαβουλεύσεων και συμφωνιών σχετικά με τις μη δεσμευτικές γνωμοδοτήσεις του Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ, των κοινωνικών εταίρων και προστέθηκαν οι προσπάθειες της Επιτροπής και του Κοινοβουλίου για την ανάπτυξη της συζήτησης σχετικά με θέματα που άπτονται της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Πολιτικής: η συνεργασία με τα ιδρύματα οικονομικής έρευνας, οικονομικό φόρουμ Βρυξελλών.

- Εδραιώθηκε ακόμη περισσότερο ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν οι επιτροπές της ΕΕ στον τομέα της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής και στον τομέα της πολιτικής για την απασχόληση (επιτροπή οικονομικών και δημοσιονομικών θεμάτων, επιτροπή οικονομικής πολιτικής και επιτροπή για την απασχόληση). Η εξέλιξη αυτή περιόρισε εν μέρει το ρόλο της Επιτροπής ως εκπροσώπου των κοινοτικών συμφερόντων. Συγχρόνως δημιουργήθηκε μία εντύπωση ανταγωνισμού μεταξύ των επιτροπών, ελλιπούς σαφήνειας κατά τη λήψη αποφάσεων και προβλημάτων όσον αφορά τη σύνθεση των επιτροπών.

- Πέρα από τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει το ΕCOFIN, ενισχύθηκε η επιρροή που ασκούν άλλες συνθέσεις του Συμβουλίου (π.χ. απασχόληση και κοινωνικά θέματα, εσωτερική αγορά, περιβάλλον κ.λ.π.) στους "γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής".

- Η οικονομική πολιτική περιλαμβάνεται στα θέματα της ημερήσιας διάταξης της συνάντησης του Συμβουλίου την άνοιξη, κατά την οποία θα αναπτυχθούν και άλλες προσεγγίσεις για την επεξεργασία "των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής".

- Σε επίπεδο Συμβουλίου συγκροτήθηκε επίσης άτυπα η ευρωομάδα η οποία είναι αρμόδια για το συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και την ανάπτυξη του συνδυασμού πολιτικών στην οικονομική και νομισματική ένωση στην οποία ωστόσο η Συνθήκη δεν αναθέτει αρμοδιότητες για τη λήψη αποφάσεων.

3. Η κατανομή των αρμοδιοτήτων στον τομέα της οικονομικής πολιτικής και η συνεκτίμηση των κοινοτικών συμφερόντων.

3.1. Ακόμη και αν οι σημερινές πρακτικές εξελίχθηκαν με μη συστηματικό τρόπο και συχνά χωρίς καμία διαφάνεια, στηρίζονται ωστόσο σε μία σκόπιμη λογική η οποία αξίζει να εξελιχθεί περισσότερο.

Στα πλαίσια της κατανομής των αρμοδιοτήτων στον τομέα της οικονομικής πολιτικής είναι απαραίτητο να λαμβάνονται γενικά υπόψη τόσο τα συμφέροντα των επιμέρους βαθμίδων διακυβέρνησης των κρατών μελών (τοπικές και περιφερειακές αρχές ή κρατίδια και κεντρική ή ομοσπονδιακή κυβέρνηση) όσο και τα συμφέροντα της Κοινότητας. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι το μείγμα των μακροοικονομικών πολιτικών συνολικά καθορίζεται από τρεις ομάδες αυτόνομων παραγόντων: το ΕΣΚΤ για τη νομισματική πολιτική, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών για τη δημοσιονομική πολιτική και οι κοινωνικοί εταίροι για τη εισοδηματική πολιτική.

Ακόμη και σε μία Νομισματική Ένωση, η οποία εξ ορισμού εφαρμόζει συγκεντρωτική νομισματική πολιτική, μπορεί και πρέπει η αρμοδιότητα για την οικονομική πολιτική να ανατίθεται στο ευρωπαϊκό επίπεδο μόνο στο μόνο στο βαθμό που αυτό είναι απαραίτητο για την ικανοποιητική λειτουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Ωστόσο, θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για την κατάλληλη εκπροσώπηση των κοινοτικών συμφερόντων. Η εκπροσώπηση των κοινοτικών συμφερόντων αφορά όλα τα κοινοτικά όργανα. Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει για την ίση μεταχείριση όλων των κρατών μελών.

3.2. Ο τρόπος καθώς και η σημασία που θα δοθεί στην εκπροσώπηση των κοινωνικών συμφερόντων εξαρτάται από τους εκάστοτε πολιτικούς τομείς οι οποίοι καλό θα ήταν να διαχωρίζονται ως εξής:

(i) Οι δημοσιονομικοί κανόνες της Συνθήκης, χάρη στους οποίους διασφαλίζονται οι εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές, δεν εμποδίζουν την εφαρμογή της κεντρικής νομισματικής πολιτικής (άρθρο 101 έως 104 της Συνθήκης που συμπληρώθηκε από το Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης).

(ii) Ο συνδυασμός μακροοικονομικών πολιτικών στην Νομισματική Ένωση και στα κράτη μέλη της Κοινότητας (συμπεριλαμβανομένου του μακροοικονομικού διαλόγου (διαδικασία της Κολωνίας).

(iii) Οι διαρθρωτικές πολιτικές στην αγορά εργασίας (διαδικασία του Λουξεμβούργου) και στον τομέα των αγορών αγαθών, υπηρεσιών και των κεφαλαιαγορών (διαδικασία του Cardiff).

(iv) Η ανάγκη ύπαρξης μιας γενικής οικονομικής θεώρησης (περαιτέρω ανάπτυξη της προσέγγισης της Λισαβόνας, μακροπρόθεσμη οικονομική θεώρηση καθώς και ο βραχυπρόθεσμος και μακροπρόθεσμος ρόλος της Κοινότητας στον κόσμο).

3.3. Οι τέσσερις αυτοί τομείς προκαλούν τα ακόλουθα σχόλια:

Σχετικά με το σημείο (i): Η λύση που επιτεύχθηκε στο τομέα των δημοσιονομικών κανόνων μπορεί να θεωρηθεί καταρχήν ως ικανοποιητική: Η Συνθήκη απαγορεύει τη χρηματοδότηση του δημοσίου ελλείμματος (άρθρο 101), την προνομιακή πρόσβαση δημοσίων αρχών στις αγορές κεφαλαίων (άρθρο 102) αποκλείει την παροχή εγγυήσεων από τους δημόσιους προϋπολογισμούς για τα χρέη άλλων δημόσιων οργανισμών ή κρατών (άρθρο 103), και θεσπίζει την υποχρέωση των κρατών μελών να αποφεύγουν τα υπερβολικά δημοσιονομικά ελλείμματα (άρθρο 104) αλλά και να εφαρμόζουν τον κατάλληλο έλεγχο της υλοποίησης της αρχής αυτής. Βάσει του συμφώνου για τη σταθερότητα και την ανάπτυξη, θα πρέπει κατά την ερχόμενη αναθέρμανση της οικονομίας να καταργηθούν τα διαρθρωτικά ελλείμματα κατά τέτοιο τρόπο ώστε στο μέλλον να είναι εφικτή η διασφάλιση της ευκταίας ελαστικότητας της δημοσιονομικής πολιτικής στα πλαίσια του συνδυασμού των γενικών οικονομικών πολιτικών κατά μια περίοδο η οποία να υπερβαίνει τη διάρκεια ενός συγκυριακού κύκλου. Προκειμένου να μη θιγούν από την παγιοποίηση των δημόσιων προϋπολογισμών, που είναι απαραίτητη σε πολλές περιπτώσεις, ορισμένα κρατικά καθήκοντα πρωταρχικής σημασίας (έρευνα, εκπαίδευση, υποδομές κ.λ.π) θα μπορούσαν να προστεθούν στα εθνικά προγράμματα σταθερότητας τιμές αναφοράς γι' αυτή την κατηγορία εξόδων? η εφαρμογή των εν λόγω τιμών θα παρακολουθείται σε κοινοτικό επίπεδο. Προκειμένου, όμως, να καταστεί στο μέλλον δυνατή η συνεκτίμηση της ποιότητας των δημοσίων δαπανών, είναι σημαντικό να εξετάζονται στο μέλλον σε μεγαλύτερο βαθμό και θέματα διάρθρωσης των δημόσιων προϋπολογισμών, πέρα από τις αναλύσεις των υπολοίπων αυτών καθ' αυτών.

Σχετικά με το σημείο (ii): Ο συνολικός συνδυασμός οικονομικών πολιτικών της Νομισματικής Ένωσης που προκύπτει εντός της Νομισματικής Ένωσης από την συνέργια μεταξύ της νομισματικής πολιτικής, προσανατολισμένης προς τη σταθερότητα των τιμών, της δημοσιονομικής πολιτικής των κρατών μελών στο μέσο όρο της Νομισματικής Ένωσης και του μέσου όρου της μισθολογικής και εισοδηματικής πολιτικής των κοινωνικών εταίρων, αποτελεί το πλαίσιο και θέτει τα όρια της διακριτικής ευχέρειας των κρατών μελών και των περιφερειών για τη δημιουργία ιδίου συνδυασμού πολιτικών στα πλαίσια της ενιαίας νομισματικής πολιτικής. Το συνολικό αυτό μείγμα των πολιτικών της Νομισματικής Ένωσης καθορίζεται από την ανεξάρτητη Κεντρική Τράπεζα, τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και τους ανεξάρτητους κοινωνικούς εταίρους της Κοινότητας. Είναι απαραίτητο να προστατεύεται πάντοτε η αυτονομία αυτών των παραγόντων. Συγχρόνως όμως, η διαμόρφωση του συνδυασμού αυτών των πολιτικών αποτελεί άμεσο κοινοτικό συμφέρον, διότι επιδρά άμεσα στις συνθήκες ανάπτυξης και απασχόλησης που επικρατούν στην Νομισματική Ένωση. Το κοινοτικό αυτό συμφέρον θα πρέπει να προβάλλεται ρητά από την Επιτροπή και συγχρόνως να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία των παραγόντων και να λαμβάνεται ρητά υπόψη στις συστάσεις του Συμβουλίου. Αυτό αφορά τόσο τους γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής όσο τον μακροοικονομικό διάλογο (διαδικασία της Κολωνίας) αλλά και τη δημόσια συζήτηση για την οικονομική πολιτική.

Σχετικά με το σημείο (iii): Η διαρθρωτική πολιτική που εφαρμόζεται στην αγορά εργασίας (διαδικασία του Λουξεμβούργου) και στον τομέα της αγοράς αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων (διαδικασία του Cardiff) έχει, όπως άλλωστε και η μακροοικονομική πολιτική, μεγάλη σημασία για την απασχόληση και την ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε μία μακροπρόθεσμη προοπτική. Με εξαίρεση τους κανόνες ανταγωνισμού της εσωτερικής αγοράς, την ευθύνη για τον τομέα αυτό φέρει σε μεγάλο βαθμό το εθνικό επίπεδο διακυβέρνησης. Αυτό αφορά κυρίως την φορολογική πολιτική, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση καθώς και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με τη δημογραφική εξέλιξη. Ωστόσο, και σε αυτή τη περίπτωση, εκτός από τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς, πρόκειται για την προάσπιση του κοινοτικού συμφέροντος σε αυτούς τους τομείς. Όσον αφορά τους γενικούς προσανατολισμούς για την απασχόληση, ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται μέσω του δικαιώματος της Επιτροπής να υποβάλει προτάσεις καθώς και μέσω της υποχρεωτικής γνωμοδότησης του Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ, της Επιτροπής των Περιφερειών και της επιτροπής για τη απασχόληση (άρθρο 128 της Συνθήκης). Αντιθέτως, η διαδικασία του Cardiff εφαρμόζεται με λιγότερο τυπικό και λιγότερο διαφανή τρόπο.

Η Επιτροπή οφείλει να διευκρινίσει και για τις δύο διαδικασίες της διαρθρωτικής πολιτικής, με ποιο τρόπο μπορεί να συμβιβαστεί η νόμιμη εκπροσώπηση των κοινοτικών συμφερόντων με την απαραίτητη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα αλλά και την αποφυγή γραφειοκρατίας.

Σχετικά με το σημείο (iv): Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει κατακτήσει σήμερα ήδη μία οικονομική θέση συγκρίσιμης σημασίας με αυτήν των ΗΠΑ ενώ το ευρώ έχει αποκτήσει συγκρίσιμες δυνατότητες με αυτές του δολαρίου. Στα πλαίσια του παγκόσμιου διαλόγου για τη διεθνή νομισματική και οικονομική πολιτική (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Ομάδα των επτά, κ.τ.λ), το ευρώ εκπροσωπείται από τον Πρόεδρο της Κεντρικής Τράπεζας. Ωστόσο, η εξωτερική οικονομική πολιτική της Νομισματικής Ένωσης και της Κοινότητας δεν εκπροσωπούνται ικανοποιητικά. Το γεγονός αυτό βλάπτει τα συμφέροντα της Κοινότητας και θα πρέπει να ρυθμιστεί με προτεραιότητα κατά την επόμενη αναθεώρηση της Συνθήκης. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι και κατά την εκπροσώπηση των συμφερόντων της όσον αφορά την οικονομική πολιτική, η Ένωση θα πρέπει να προβάλει ενιαία θέση. Σε περίπτωση που προκύψει μια ενισχυμένη Επιτροπή από τις εργασίες της Συνέλευσης, π.χ. με την καθιέρωση της εκλογής του προέδρου της Επιτροπής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θα ήταν σκόπιμο να αναλάβει η Επιτροπή την εκπροσώπηση αυτή, δεδομένου ότι θα διαθέτει για το σκοπό αυτό καταλληλότερο πολιτικό βάρος καθώς και μεγαλύτερη συνέχεια από ό,τι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών και Δημοσιονομικών θεμάτων, ο οποίος αλλάζει περιοδικά. Πέρα όμως από τυπική άποψη σημαντική θέση θα πρέπει να εξεταστούν οι προοπτικές εδραίωσης της οικονομικής θέσης που κατέχει η Κοινότητα, η προοπτική αυτή βασίζεται σε δύο παράγοντες:

- Η αξιοποίηση του δυναμικού απασχόλησης (περισσότερο από 30 εκατομμύρια εργαζόμενοι) θα μπορούσε να συμβάλει μαζί με την ανάπτυξη της παραγωγικότητας σε μακροπρόθεσμη αύξηση του ΑΕΠ της σημερινής Ένωσης των 15 συγκρίσιμου με το ακαθάριστο εθνικό προϊόν της Γερμανίας. Πράγματι, το ΑΕΠ που μπορεί να επιτευχθεί από την εργασία 30 έως 35 εκατομμυρίων πρόσθετων εργαζομένων κυμαίνεται, εάν επιτευχθεί αυτό το επίπεδο απασχόλησης, περίπου στα ίδια μεγέθη.

- Η επικείμενη διεύρυνση της Κοινότητας θα συμβάλει σε σημαντική αύξηση οικονομικού δυναμικού της Κοινότητας. Απ' αυτήν την άποψη η επιτυχημένη κάλυψη της καθυστέρησης από τις χώρες αυτές (σύμφωνα με το παράδειγμα της Ιρλανδίας) θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το οικονομικό δυναμικό που θα προκύψει από τη διεύρυνση να πολλαπλασιαστεί μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, θα πρέπει συγχρόνως να ληφθούν υπόψη οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη διεύρυνση και να διασφαλισθεί η διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Κοινότητας κατά τη μεταβατική περίοδο.

Οι προοπτικές που απορρέουν από τους δύο αυτούς παράγοντες καθιστούν αναγκαία τη μακροπρόθεσμη μελέτη των δυνατοτήτων και των κινδύνων που περικλείουν οι πιθανές εξελίξεις. Αυτό αφορά την προβληματική της αειφόρου ανάπτυξης αλλά επίσης την εξέλιξη εντός της διευρυμένης Κοινότητας και τη μεταβολή του ρόλου που διαδραματίζει σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι που χάραξε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας κατέδειξαν ότι τα κοινοτικά όργανα είναι πρόθυμα να προβούν σε παρόμοιους συλλογισμούς.. Έχει λοιπόν σημασία να συνεχιστούν οι διαδικασίες αυτές με προσεκτικό και υπεύθυνο τρόπο. Και σε αυτή την περίπτωση η Επιτροπή φαίνεται να αποτελεί το πλέον κατάλληλο πλαίσιο αποκρυστάλλωσης μιας εμπεριστατωμένης συζήτησης με τη συμμετοχή των άλλων κοινοτικών οργάνων αλλά και της κοινής γνώμης.

4. Οι δρόμοι προς την πρόοδο: διαφάνεια, προβολή των κοινοτικών συμφερόντων και θεσμική ισορροπία

Προκειμένου να καλυφθούν οι ελλείψεις όσον αφορά το σχεδιασμό και τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, θα πρέπει να εξεταστούν κατά τη συζήτηση τα ακόλουθα σημεία:

(i) Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, η Επιτροπή θα πρέπει να καταγράψει συστηματικά όλες τις τυπικές και άτυπες διεργασίες, διαδικασίες και διαβουλεύσεις σε σχέση με τον σχεδιασμό και τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο και να προβεί στην κριτική αξιολόγησή του ενόψει της απλούστευσης και της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών.

(ii) Θα πρέπει να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες για την επίτευξη ευρύτερης και πιο εξειδικευμένης δημόσιας συζήτησης σχετικά με θέματα που αφορούν την οικονομική πολιτική της Κοινότητας. Αξίζει να μελετηθεί η δυνατότητα συγκρότησης ανεξάρτητης ευρωπαϊκής επιτροπής εμπειρογνωμόνων με ευρωπαϊκή σύνθεση για την αξιολόγηση της οικονομικής εξέλιξης της οικονομικής πολιτικής της Κοινότητας το οποίο θα έχει συμβουλευτικό ρόλο και θα αναζωογονεί τη δημόσια συζήτηση και την ανάλυση μέσω μιας εποικοδομητικής κριτικής και υποβολής προτάσεων. Στόχος της πρότασης αυτής δεν είναι η σύσταση ολοένα περισσότερων οργάνων. Ο στόχος είναι περισσότερο να μην δημιουργούν τα επιμέρους κοινοτικά όργανα επιτροπές εμπειρογνωμόνων οι οποίες θα είναι ανταγωνιστικές μεταξύ τους. Εκείνο που έχει σημασία είναι να αναζωογονηθεί ο δημόσιος διάλογος σχετικά με θέματα της οικονομικής πολιτικής στην Κοινότητα και στη νομισματική Ένωση με εμπεριστατωμένο και αντικειμενικό τρόπο.

(iii) Οι σκέψεις που περιλαμβάνει η ανακοίνωση της Επιτροπής της 7ης Φεβρουαρίου 2001 με θέμα "την ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ"(7) σχετικά με τη βελτίωση του συντονισμού χωρίς αναθεώρηση της Συνθήκης, θα πρέπει να επανεξετασθούν με την προοπτική των ενδεχόμενων εργασιών της Συνέλευσης και της πιθανής αναθεώρησης της Συνθήκης.

(iv) Προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολικά λεπτομερής τροποποίηση της Συνθήκης, προτείνεται να εξετασθούν οι δυνατότητες βελτίωσης του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής μέσω της θέσπισης παράγωγου δικαίου. Σ' αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι δυνατότητες που προβλέπονται στο άρθρο 99 παράγραφος 5 αφορούν μόνο τον έλεγχο της εφαρμογής των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής (άρθρο 99 παράγραφοι 3 και 4) και θα πρέπει επομένως να εξεταστεί η σκοπιμότητα διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής του παράγωγου δικαίου κατά την αναθεώρηση της Συνθήκης (άρθρο 99 παράγραφος 5).

(v) Στα πλαίσια των εργασιών της Συνέλευσης θα πρέπει επίσης να εξεταστεί ποιες άλλες τροποποιήσεις θα ήταν σκόπιμες στο κεφάλαιο οικονομική πολιτική της Συνθήκης. Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχουν τα ακόλουθα θέματα:

(v-1) Στο κείμενο της Συνθήκης (π.χ. στο άρθρο 2 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή στα άρθρα 2, 3, 4 και 98 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας) θα πρέπει να τονίζεται σαφέστερα ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να προσφέρει ουσιαστική συμβολή στην επίτευξη των στόχων για την απασχόληση και την ανάπτυξη.(8)

(v-2) Η προβολή των κοινοτικών συμφερόντων πρέπει να βελτιωθεί μέσω της αποκατάστασης του δικαιώματος της Επιτροπής να υποβάλλει προτάσεις κατά τη χάραξη των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής (άρθρο 99 παράγραφος 2).

(v-3) Ο ρόλος του Κοινοβουλίου πρέπει να ενισχυθεί: υποχρεωτική διαβούλευση ή συναπόφαση σε περίπτωση απόφασης του Συμβουλίου με πλειοψηφία (άρθρο 99). Κρίνεται απαραίτητο να εξεταστεί το θέμα αυτό από την Επιτροπή και ιδιαίτερα από τη Συνέλευση υπό το πρίσμα της αποτελεσματικότητας και της δημοκρατικής νομιμότητας της διαδικασίας.

(v-4) Υποχρεωτική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (άρθρο 99),

(v-5) Σκοπιμότητα και τρόπος θεμελίωσης του μακροοικονομικού κοινωνικού διαλόγου(9) στη Συνθήκη (ενδεχομένως αναλογία προς το άρθρο 139 εντός του κεφαλαίου Οικονομική Πολιτική - αναφορά στο παράγωγο δίκαιο),

(v-6) Καλύτερος προσδιορισμός του ρόλου και της σύνθεσης των επιτροπών και καλύτερη συνεργασία μεταξύ των επιτροπών (άρθρο 114 και άρθρο 130 οικονομική και δημοσιονομική επιτροπή, επιτροπή οικονομικής πολιτικής, επιτροπή απασχόλησης - σημείο αναφοράς στη Συνθήκη συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας θέσπισης παράγωγου δικαίου).

(v-7) Ποια θα είναι η σύνθεση του συμβουλίου και του προεδρείου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μετά την διεύρυνση;

(v-8) Οι δυνατότητες βελτίωσης του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων σχημάτων του Συμβουλίου (Συμβούλιο οικονομικών και δημοσιονομικών θεμάτων, απασχόλησης και κοινωνικών υποθέσεων, ενιαίας αγοράς, κτλ.).

(v-9) Εξέταση της σκοπιμότητας θεμελίωσης της ευρωομάδας στη Συνθήκη με δυνατότητες λήψης αποφάσεων,

(v-10) Εξέταση της δυνατότητας διατύπωσης ορισμένων απλών υποδείξεων όσον αφορά το περιεχόμενο του συνδυασμού των μακροοικονομικών πολιτικών και των διαρθρωτικών πολιτικών, είτε μέσω της συμπερίληψης στη Συνθήκη είτε μέσω της θέσπισης παράγωγου δικαίου.

(v-11) Η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη την εμπεριστατωμένη ανάλυση των προβλημάτων που θίγονται στην παρούσα γνωμοδότηση και την επεξεργασία προτάσεων για ενδεχόμενες τροποποιήσεις της Συνθήκης.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Πριν από την θέσπιση της συνθήκης του Μάαστριχ η ΕΟΚΕ και το (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) γνωμοδοτούσαν υποχρεωτικά για την ετήσια έκθεση με θέμα την οικονομική κατάσταση της Κοινότητας με βάση την απόφαση του Συμβουλίου της 18.2.1974, σχετικά με την υλοποίηση ενός υψηλότερου βαθμού διακυβέρνησης (74/120/EΟΚ, άρθρο 4). Οι γνωμοδοτήσεις που εκδίδονταν στο πλαίσιο αυτό αποτελούσαν τη συμβολή της ΕΟΚΕ στους προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών.

(2) ΕΕ C 221 της 7.8.2001, σ. 177 - ΕΕ C 139 της 11.5.2001, σ. 72 - ΟΚΕ 12/2002 τελικό.

(3) ΕΕ C 139 της 11.5.2001, σ. 60 - ΕΕ C 139 της 11.5.2001, σ. 51 - ΟΚΕ 1487/2001 - ΕΕ C 48 της 21.2.2002.

(4) Στο σημείο 5 των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης (15. και 16.3.2002) το Ευρωπαϊκό εξαίρει την σύντομη αντίδραση της οικονομικής πολιτικής στην επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης που σημειώθηκε το 2001. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μολονότι πράγματι αποφεύχθηκε μία πολύ σοβαρή ύφεση δεν υπάρχει λόγος για επανάπαυση: η Κοινότητα δεν έχει δρομολογηθεί σε καμία περίπτωση προς την πορεία η οποία θα πρέπει να διαρκέσει τουλάχιστον δέκα έτη προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβόνας.

(5) Το άρθρο αυτό περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και τους στόχους για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

(6) Δεν επιτρέπεται η χρηματοδότηση των κρατικών ελλειμμάτων, δεν επιτρέπεται η προνομιακή πρόσβαση του κράτους στις αγορές κεφαλαίων, δεν επιτρέπεται η ανάληψη εγγυήσεων για τα χρέη άλλων κρατών ή δημόσιων οργανισμών, επιβάλλεται η αποφυγή υπερβολικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων (ìάρθρα 101-104 της Συνθήκης).

(7) COM(2001) 82 τελικό.

(8) Βλ. γνωμοδότηση Νyberg (CES 361/2002 - ECO /079).

(9) Με βάση την επονομαζόμενη "διαδικασία της Κολωνίας", διάλογος μεταξύ των εκπροσώπων των εθνικών κυβερνήσεων (δημοσιονομική πολιτική), της ΕΚΤ (νομισματική πολιτική), των κοινωνικών εταίρων (εισοδηματική πολιτική) και της Επιτροπής (εκπρόσωπος των κοινοτικών συμφερόντων) με θέμα τις προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης και τη διαμόρφωση του μίγματος οικονομικών πολιτικών στην Νομισματική Ένωση και στην Κοινότητα.