Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής - Συνολική θεώρηση της ενεργειακής πολιτικής και των ενεργειακών δράσεων»

(98/C 19/10)

Στις 30 Απριλίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατάρτισε τη γνωμοδότησή του στις 19 Σεπτεμβρίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Λέριου.

Κατά την 349η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 113 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ έχει κατ' επανάληψη εκφέρει γνώμη για τα διάφορα κοινοτικά προγράμματα και δραστηριότητες στον τομέα της ενέργειας:

- Σχέδια επενδύσεων κοινοτικού ενδιαφέροντος στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού () 7

- Ευρωπαϊκός Χάρτης για την ενέργεια () 7

- Εφοδιασμός σε αργό πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα () 7

- Εσωτερική αγορά του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου () 7

- Εσωτερική αγορά του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου () 7

- Διευρωπαϊκά δίκτυα της ενέργειας () 7

- Ενεργειακή πολιτική () 7

- Ενέργεια και συνοχή () 7

- Thermie II () 7

- Πράσινο Βιβλίο «Για μια ενεργειακή πολιτική» () 7

- Συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Χάρτη ενέργειας () 7

- SAVE II () 7

- Εφοδιασμός σε φυσικό αέριο () 7

- Υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας στην εσωτερική αγορά της ενέργειας () 7

- Ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα (PINC) () 7

- Συνεργασία για κοινοτικούς στόχους στον τομέα της ενέργειας () 7

- Πράσινο Βιβλίο «Ενέργεια για το μέλλον: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» ().

1.1.1. Προσφάτως, στην πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την «Οργάνωση συνεργασίας επί των συμφωνηθέντων κοινοτικών ενεργειακών στόχων» () απαριθμούνται οι στόχοι αυτοί. Με τον πίνακα των αντικειμενικών στόχων καθορίζονται οι βασικές κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες αφορούν ιδίως την ασφάλεια του ανεφοδιασμού, την ανταγωνιστικότητα, την προστασία του περιβάλλοντος, τις εξωτερικές ενεργειακές σχέσεις καθώς και την προώθηση της ενεργειακής αποδοτικότητας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές επιβεβαιώθηκαν σε τακτά χρονικά διαστήματα από τα κράτη μέλη, καθώς επίσης και από την ΟΚΕ.

1.1.2. Προκειμένου να διευκολυνθεί η υλοποίηση των προαναφερόμενων κοινών ενεργειακών στόχων, κατά την άποψη της Επιτροπής, είναι, επομένως, απαραίτητη η ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών μέσα σε ένα οργανωμένο πλαίσιο, για να διασφαλιστεί η συμβατότητα των κοινοτικών και εθνικών ενεργειακών πολιτικών με τους στόχους αυτούς, σύμφωνα με τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ.

1.2. Η υπό εξέταση ανακοίνωση αποτελεί συνέχεια των κατευθυντήριων γραμμών του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την κατάρτιση καταλόγου των υφιστάμενων κοινοτικών προγραμμάτων και δράσεων στον τομέα της ενέργειας, καθώς και για τον εξορθολογισμό και το συντονισμό τους.

1.3. Το αίτημα που απηύθυνε η Επιτροπή στην ΟΚΕ για την κατάρτιση γνωμοδότησης για την ανακοίνωση αυτή εντάσσεται στη νέα φιλοσοφία για «εκ των προτέρων» σύνδεση της ΟΚΕ με τις νέες πρωτοβουλίες της Επιτροπής.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Με την ανακοίνωση επιδιώκεται η παροχή πλήρους ενημέρωσης όσον αφορά τις δράσεις της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας καθώς και τους αντίστοιχους δημοσιονομικούς πόρους. Εξετάζεται, αφενός μεν, η συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, τόσο με τα κράτη μέλη όσο και με άλλα ενδιαφερόμενα μέρη και, αφετέρου δε, η κοινοτική δράση, που επικεντρώνονται σε τέσσερις στόχους:

- ασφάλεια του εφοδιασμού και διεθνής συνεργασία στον ενεργειακό τομέα,

- ολοκλήρωση των ενεργειακών αγορών, προς επαύξηση της ανταγωνιστικότητας,

- προώθηση της μακρόπνοης ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας και

- ενθάρρυνση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ αξιολογεί θετικά την ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία συνεχίζει και προωθεί περαιτέρω την ανάλυση που άρχισε με το Πράσινο και το Λευκό Βιβλίο για την Ενεργειακή Πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με την ανακοίνωση για την «Συνεργασία στον τομέα των από κοινού καθορισθέντων κοινοτικών στόχων».

3.2. Επί όλων αυτών των θεμάτων, εκτός από την περίπτωση του Λευκού Βιβλίου, η ΟΚΕ είχε την ευκαιρία να αποφανθεί θετικά, ειδικότερα με τη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την Κοινοτική Ενεργειακή Πολιτική, με την οποία ζητούσε από την Επιτροπή να καθορίσει σαφώς τα μέσα τα οποία, άμεσα ή έμμεσα, θα μπορούσαν να επηρεάσουν το σχεδιασμό της ενεργειακής πολιτικής, υποδεικνύοντας τις αρμοδιότητες και τις εξουσίες που συνεπάγονται.

3.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι με την ανακοίνωση αυτή επιχειρείται να δοθεί μία πρώτη απάντηση στην ανησυχία που εξέφρασε στη γνωμοδότησή της για το Πράσινο Βιβλίο και, ως εκ τούτου, την αξιολογεί θετικά, μολονότι έχει ορισμένες επιφυλάξεις οι οποίες εκτίθενται στη συνέχεια.

3.4. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η αδυναμία να περιληφθεί ένα κεφάλαιο για την ενέργεια στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, όπως είχαν προτείνει διάφορα κράτη μέλη, δημιουργεί την υποχρέωση να σχεδιαστεί μία κοινή ενεργειακή πολιτική, συνεκτική και συντονιζόμενη στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με χρήση του υφιστάμενου κοινοτικού κεκτημένου. Την ιδέα αυτή έχει συστηματικά υποστηρίξει η ΟΚΕ ήδη από την υιοθέτηση της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας για την Κοινοτική Ενεργειακή Πολιτική, με την οποία υποστηριζόταν η οικοδόμηση της κοινής αυτής πολιτικής με βάση τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών ενεργειακών πολιτικών και το σεβασμό της αυτονομίας τους σε ό,τι αφορά την επιλογή των πρωτογενών πηγών ενέργειας.

3.5. Συνεπώς, εφόσον η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ένα Κεφάλαιο για την Ενέργεια στη Συνθήκη, θα είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθούν επωφελώς συνεκτικά ισόροπα και συντονισμένα τα διάφορα άρθρα της Συνθήκης της Ένωσης που επηρεάζουν τον σχεδιασμό της πολιτικής αυτής, ενώ θα πρέπει να αποφευχθεί η μερική και μονοδιάστατη ερμηνεία των άρθρων που θα οδηγούσε σε μία κοινή ενεργειακή πολιτική η οποία θα οριζόταν με δάνεια από άλλες κοινοτικές πολιτικές και θα αξιολογούσε ανεπαρκώς την ασφάλεια του εφοδιασμού, δεν θα ενίσχυε τον ανταγωνισμό, θα ήταν ασύμβατη με την προστασία του περιβάλλοντος ή θα αγνοούσε τις ανάγκες των πολιτών της Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας και της ποιότητας της υπηρεσίας.

3.6. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η διαφάνεια που επιδιώκει η Επιτροπή με την ανακοίνωση αυτή αποτελεί ένα πρώτο σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση μιας νέας πρότασης που θα οδηγεί σε μια ανανεωμένη θεώρηση της διαχείρισης του συνόλου των δράσεων ενεργειακής πολιτικής με βάση όλα τα κοινοτικά προγράμματα.

3.7. Πολλές από τις προτεινόμενες δράσεις αποτελούν υπενθύμιση των δράσεων που περιλαμβάνονται σε προηγούμενες ανακοινώσεις και, συνεπώς, δεν εισάγουν κανένα νέο στοιχείο ή πρόσθετη διευκρίνιση, παρότι πρέπει να αναγνωρισθεί η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια συνολική παρουσιάσή τους, όπως αναγιγνώσκεται και στον τίτλο της ανακοίνωσης.

3.8. Για τούτο η ΟΚΕ φρονεί ότι η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί μόνο μια πρώτη αφετηρία, αλλά αυτή θα πρέπει να συμπληρωθεί με μία πρόσθετη ανακοίνωση στην οποία θα αναπτύσσεται ακριβέστερα και πιο συγκεκριμένα, κάθε μία από τις επιμέρους επισημανθείσες πτυχές (Ασφάλεια του εφοδιασμού και διεθνής ενεργειακή συνεργασία, Ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας, Προώθηση της μακρόπνοης ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας και Ενθάρρυνση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης), θα καθορίζεται η προστιθέμενη αξία της άμεσης κοινοτικής δράσης ή του συντονισμού των εθνικών δράσεων, η νομική βάση που θα χρησιμοποιηθεί, οι μηχανισμοί παρακολούθησης και ελέγχου, οι δημοσιονομικές επιπτώσεις και ο ιδιαίτερος βαθμός προτεραιότητας και άρα τα χρονικά διαστήματα εντός των οποίων θα πρέπει να υλοποιηθούν οι συγκεκριμένες δράσεις.

3.9. Είναι σκόπιμο, επίσης, να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μία κρίσιμη καμπή στην οικοδόμησή της. Η έναρξη ισχύος του ενιαίου νομίσματος, η εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, η διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μεταξύ των πολιτών της και η πρόοδος στον κοινωνικό τομέα, η πιθανή διεύρυνση με την προσχώρηση άλλων κρατών της Ευρώπης και τα αυξανόμενα αιτήματα των πολιτών της Ένωσης σε πολλούς τομείς, αποτελούν προκλήσεις από τις οποίες δεν μπορεί να απουσιάσει ο τομέας της ενέργειας. Είναι ανάγκη να κατανοηθεί ότι μία κατάσταση ενεργειακής ανεπάρκειας, ακόμη και μικρής διάρκειας, μία υπέρμετρη αύξηση της τιμής της εισαγόμενης ενέργειας ή μια πτώση των παραδοσιακών επιπέδων ποιότητας και αποτελεσματικότητας στον εφοδιασμό με πετρελαϊκά προϊόντα, ηλεκτρισμό ή φυσικό αέριο, στα οποία ο ευρωπαίος πολίτης έχει συνηθίσει εδώ και δεκαετίες, θα μπορούσαν να αποτελέσουν σοβαρότατο κίνδυνο για την υλοποίηση οποιασδήποτε από τις νέες αξίες ή δεσμεύσεις στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση ελπίζει να ανταποκριθεί. Είναι ζωτικό, συνεπώς, η ενέργεια και, άρα, η ενεργειακή πολιτική να συνοδεύει τις προκλήσεις και τις απαιτήσεις που έχουν από αυτήν οι ευρωπαίοι πολίτες και να βρίσκεται στο επίπεδό τους.

3.10. Η ανακοίνωση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει, συνεπώς, τη βάση ενός πραγματικού προγράμματος για τον ενεργειακό τομέα, επί του οποίου η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα μπορούσε να έχει την ευκαιρία να γνωμοδοτήσει και να συμβάλει για μια ακόμη φορά εποικοδομητικά. Τέλος, το εν λόγω πρόγραμμα για την ενέργεια θα μπορούσε να ενταχθεί στις συζητήσεις για το έγγραφο Agenda 2000, όπου εξετάζονται οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι συνολικές δημοσιονομικές προοπτικές και το νέο πλαίσιο θεσμικής λειτουργίας. Κατ'αυτόν τον τρόπο θα ήταν επίσης δυνατόν η ΓΔ Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να έχει ένα ουσιαστικό πολυετές Πρόγραμμα Εργασίας με το οποίο θα εδραιωθεί η συμβολή που πρέπει να έχει ο τομέας της ενέργειας σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση πιο εκτεταμένη εδαφικά, πιο ανταγωνιστική οικονομικά και πιο αλληλέγγυα κοινωνικά.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 75 της 26. 1. 1990, σ. 26.

() ΕΕ C 269 της 14. 10. 1991, σ. 79.

() ΕΕ C 332 της 16. 12. 1992, σ. 74.

() ΕΕ C 73 της 15. 3. 1993, σ. 31.

() ΕΕ C 195 της 18. 7. 1994, σ. 82.

() ΕΕ C 195 της 18. 7. 1994, σ. 33.

() ΕΕ C 393 της 31. 12. 1994, σ. 95.

() ΕΕ C 393 της 31. 12. 1994, σ. 164.

() ΕΕ C 393 της 31. 12. 1994, σ. 77.

() ΕΕ C 256 της 2. 10. 1995, σ. 34.

() ΕΕ C 18 της 22. 1. 1996, σ. 146.

() ΕΕ C 82 της 19. 3. 1996, σ. 13.

() ΕΕ C 204 της 15. 7. 1996, σ. 84.

() ΕΕ C 56 της 24. 2. 1997, σ. 83.

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 83.

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 123.

() ΕΕ C 206 της 7. 7. 1997, σ. 41.

() ΕΕ C 27 της 28. 1. 1997, σ. 9.