Γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για δράσεις που εφαρμόζονται σε αναπτυσσόμενες χώρες στον τομέα του περιβάλλοντος και στο πλαίσιο της μακρόπνοης ανάπτυξης

(96/C 82/05)

Στις 8 Αυγούστου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης ΕΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Δεκεμβρίου 1995, κατόπιν εισηγητικής έκθεσης του κ. Boisserιe.

Η ΟΚΕ στην 331η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Δεκεμβρίου 1995 (συνεδρίαση της 20ής Δεκεμβρίου 1995), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Περιεχόμενο και στόχος της πρότασης της Επιτροπής

Η Επιτροπή, στο πλαίσιο του προγράμματος στήριξης δράσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες, υπέβαλε πρόταση κανονισμού σχετικά με την προώθηση «δράσεων στον τομέα του περιβάλλοντος στις αναπτυσσόμενες χώρες». Η ενέργεια αυτή σχετίζεται με τη θέση της ΕΕ στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το περιβάλλον και την ανάπτυξη, τον Ιούνιο 1992 στο Ρίο, όπου η Κοινότητα συνυπέγραψε τη συμφωνία για τη βιολογική πολυμορφία, τη μεταβολή του κλίματος, την καταπολέμηση της απερήμωσης και το πρόγραμμα δράσης «Agenda 21», χωρίς, ωστόσο, να αναλάβει συγκεκριμένες υποχρεώσεις έναντι των αναπτυσσόμενων χωρών. Στόχος της εν λόγω πρότασης οδηγίας είναι να στηρίξει τις συνθήκες που απαιτούνται για την πρόοδο των αναπτυσσόμενων χωρών, σύμφωνα με την «μακρόπνοη ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον» (βλ. 5ο πρόγραμμα δράσης της ΕΚ) μέσω της χρηματοδότησης σχεδίων.

Η πρόταση κανονισμού προβλέπει τη διάθεση συνολικά 13,2 εκατ. Ecu για το 1995 και 15 εκατ. Ecu για το 1996 7 η δράση αναμένεται να συνεχισθεί και μετά τη διετία αυτή χωρίς χρονικούς περιορισμούς 7 θα πρέπει, ωστόσο, να πραγματοποιηθούν ενδεχόμενες διορθώσεις στο σχέδιο με βάση την αποκτηθείσα πρακτική εμπειρία. Όσον αφορά τους σχετικά περιορισμένους πόρους - σε σύγκριση με το τεράστιο μέγεθος του προβλήματος - η Επιτροπή τους αιτιολογεί με την ύπαρξη συμπληρωματικών δράσεων άλλων διεθνών οργανισμών για διάφορες περιοχές του κόσμου (π.χ. ASEAN, ALA, μέτρα στο πλαίσιο της Σύμβασης του Λομέ). Εξάλλου, το πρόγραμμα έχει σχεδιασθεί ως αρχική βοήθεια για τους δικαιούχους. Η τελική εμβέλειά του θα καθορισθεί μετά την εμπειρία που θα αποκτηθεί κατά την πρώτη διετία.

Τα μέτρα έχουν προσδιορισθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ενσωματώνουν την περιβαλλοντική διάσταση στην αναπτυξιακή διαδικασία στις ενδιαφερόμενες χώρες και αφορούν τους ακόλουθους τομείς:

- διατήρηση της βιολογικής πολυμορφίας 7

- διατήρηση του περιβάλλοντος και ειδικότερα του αστικού περιβάλλοντος μέσω της εφαρμογής διαχειριστικών σχεδίων στους τομείς των αποβλήτων, των λυμμάτων, της ρύπανσης της ατμόσφαιρας, κ.λπ. 7

- προστασία των ακτών 7

- στον τομέα της ενέργειας, χρήση τεχνολογιών που δεν ρυπαίνουν το περιβάλλον 7

- βελτίωση των μεθόδων διατήρησης και διαχείρισης του εδάφους.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση και παρατηρεί τη σχέση μεταξύ των προτεινόμενων δράσεων και των προτάσεων του 5ου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον. Η ΟΚΕ, στο σημείο 5.1 της γνωμοδότησής της για την ενδιάμεση έκθεση του εν λόγω προγράμματος (απόφαση της ΟΚΕ της 25ης Οκτωβρίου 1995 - CES 1177/95), είχε ζητήσει σαφώς την ενσωμάτωση της πολιτικής περιβάλλοντος στην ευρωπαϊκή αναπτυξιακή πολιτική, προκειμένου να προωθηθεί μια «βιώσιμη ανάπτυξη που να σέβεται το περιβάλλον» σε μεγάλο μέρος του κόσμου, χάρη στις δυνατότητες και στις εμπειρίες της Ευρώπης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι παρόμοια μέτρα προώθησης πρέπει να συμπληρώνονται με έναν κατάλογο οικολογικών προτύπων, ο οποίος θα πρέπει να αποτελέσει μέρος της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής πολιτικής. Αυτό ισχύει κυρίως για τις ευρωπαϊκές επενδύσεις που πραγματοποιούνται σε αναπτυσσόμενες χώρες.

2.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, με τη διπλή νομική βάση που επιλέχθηκε (περιβάλλον και ανάπτυξη).

2.3. Η ΟΚΕ εξέτασε το ζήτημα εάν οι προβλεπόμενες πιστώσεις αρκούν για την υλοποίηση ενός τόσο εκτεταμένου προγράμματος. Σε αναλογία με τον όγκο των προβλεπόμενων πιστώσεων, θα πρέπει, κατ`αρχήν, να πραγματοποιηθεί συγκέντρωση του προγράμματος. Η ΟΚΕ θεωρεί βάσιμη την πρόταση της Επιτροπής να πραγματοποιηθεί μια τέτοια συγκέντρωση αφού εξετασθούν οι εμπειρίες από την αρχική φάση του προγράμματος και θεσπισθούν οι προτεραιότητες από έτος σε έτος. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την καθυστερημένη υποβολή του σχεδίου κανονισμού, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εφαρμοστούν κατά το 1995 οι κανόνες που προβλέπονται για τα μέτρα προώθησης.

Το ίδιο ισχύει και για το εάν θα πρέπει να ζητηθεί συμμετοχή στη χρηματοδότηση από τους δικαιούχους κάθε σχεδίου. Κατ`αρχήν, θα ήταν ορθή μια τέτοια συμμετοχή προκειμένου να διασφαλισθεί ότι θα υλοποιηθούν μόνον πραγματικά χρήσιμα σχέδια, τα οποία ανταποκρίνονται στα ειδικά συμφέροντα των δικαιούχων και για να μπορούν να συνεχιστούν μετά τη λήξη της χρηματοδότησης. Για το θέμα αυτό, όμως, η ΟΚΕ συντάσσεται με την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία πρέπει να εξασφαλισθεί ευελιξία κατά την αρχική φάση, εφόσον μάλιστα δεν έχει παρασχεθεί κανένα δικαίωμα για τη χορήγηση των πιστώσεων.

2.4. Η ΟΚΕ δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις εμπειρίες που αποκτώνται κατά τα πρώτα έτη της λειτουργίας του προγράμματος, διότι μπορούν να διαμορφώσουν τη μελλοντική δομή της περιβαλλοντικής προώθησης μιας «βιώσιμης ανάπτυξης» στις αναπτυσσόμενες χώρες. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ επιθυμεί να της διαβιβασθούν οι εκθέσεις σχετικά με την αποκτηθείσα εμπειρία, καθώς και οι αξιολογήσεις που προγραμματοποιήθηκαν. Η ΟΚΕ θέλει να της δοθεί η ευκαιρία να εκφράσει τη γνώμη της και

- επιθυμεί να συμμετάσχει στις εργασίες για το πρόγραμμα δράσης όχι μόνο λόγω της θέσης της για το περιβάλλον, αλλά

- και λόγω της σημασίας που έχουν τα μέτρα για τους κοινωνικούς και οικονομικούς κύκλους στις αναπτυσσόμενες χώρες, με τους οποίους η ΟΚΕ διατηρεί στενές σχέσεις.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Άρθρο 1

Η ΟΚΕ κατανοεί την «τεχνική συνδρομή» που περιλαμβάνεται στα μέτρα ως εξής: η συμμετοχή εμπειρογνωμόνων για την αξιολόγηση των νέων και των ήδη εφαρμοζόμενων μέτρων προβλέπεται προκειμένου να επιτευχθεί συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και αναπτυσσομένων χωρών στον τομέα του περιβάλλοντος.

3.2. Άρθρο 2

Προκειμένου να προσαρμοστεί η διατύπωση της παραγράφου 1, πρώτη περίπτωση με τη διατύπωση της Σύμβασης του Ρίο, το κείμενο πρέπει να έχει ως εξής:

«η διατήρηση της βιολογικής πολυμορφίας με

α) την προστασία των οικοσυστημάτων, των βιοτόπων, των ειδών και των γενετικών πόρων 7

β) τη διαρκή χρησιμοποίηση των βιολογικών πόρων 7

γ) τον καθορισμό και την αξιολόγηση των πόρων της βιολογικής ποικιλομορφίας.»

Στη δεύτερη περίπτωση, θα πρέπει να προστεθεί η ακόλουθη φράση:

«καθώς και σχέδια σχετικά με τη βελτίωση του εφοδιασμού σε πόσιμο νερό».

Στο άρθρο 2, παράγρ. 2, η ΟΚΕ κατανοεί το κείμενο της δεύτερης περίπτωσης ως εξής: η δημιουργία συστημάτων περιβαλλοντικού δικαίου εναπόκειται στα μέτρα προώθησης. Εξάλλου, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η «μακρόπνοη ανάπτυξη» και η «ένταξη του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη» δεν αποτελούν αλληλοσυμπληρούμενα αιτήματα, αλλά ένα και το αυτό.

3.3. Στο άρθρο 2, παράγρ. 2, δεύτερη περίπτωση πρέπει να συμπεριληφθεί η αξιολόγηση των χρηματοδοτούμενων δράσεων.

3.4. Άρθρο 3

Η ΟΚΕ θεωρεί αυτονόητο ότι η συμμετοχή ιδιωτικών οικονομικών παραγόντων στις προβλεπόμενες δράσεις δεν πρέπει να δημιουργήσει κανένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Εξάλλου, η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να προσαρμοστεί η διατύπωση του άρθρου 3 στο περιεχόμενο του άρθρου 251 α, παράγραφος 2, της Συμφωνίας περί τροποποιήσεως της ΙV Σύμβασης του Λομέ (4 Νοεμβρίου 1995).

3.5. Άρθρο 4

Όσον αφορά την παράγραφο 3, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι, κατ`αρχήν, η χρηματοδοτική συμμετοχή των δικαιούχων της δράσης είναι σε κάθε περίπτωση σκόπιμη (βλ. 2.3 ανωτέρω) 7 όσον αφορά πρότυπα σχέδια, ωστόσο, θα πρέπει κανονικά να αποφεύγεται.

3.6. Άρθρο 6

Όσον αφορά την παράγραφο 3, είναι σημαντικό να πραγματοποιούνται έλεγχοι και από τους δύο συμμετέχοντες εταίρους. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η πραγματοποίηση δημοσιονομικού ελέγχου σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την εναρκτήρια φάση του προγράμματος.

3.7. Άρθρο 7

Η ΟΚΕ ενδιαφέρεται ώστε οι εμπειρίες της από τη συνεργασία με τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στις αναπτυσσόμενες χώρες να συμβάλουν στους προβληματισμούς της Επιτροπής και της συμβουλευτικής επιτροπής. Η ΟΚΕ θα καταβάλει προσπάθειες προκειμένου να γίνει το πρόγραμμα γνωστό από τους εταίρους στις αναπτυσσόμενες χώρες.

3.8. Άρθρο 8

Η ΟΚΕ επιθυμεί να έχει πρόσβαση στις εν λόγω εκθέσεις. Η ΟΚΕ επιθυμεί να έχει την ευκαιρία να εκφράζει σχετικά τη γνώμη της (βλ. 2.4).

Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER