ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 443/97 της 3ης Μαρτίου 1997 σχετικά με τις δράσεις ενίσχυσης των εκριζωθέντων πληθυσμών στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής Ενοποιημένη έκθεση 1997-1999

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή : πρόσφυγες, εκτοπισθέντες, επαναπατριζόμενοι ανά τον κόσμο

1. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ 6

1.1. Γενική επισκόπηση της κατάστασης στην Ασία 6

1.1.1. Αφγανιστάν 6

1.1.2. Αφγανιστάν/Πακιστάν 6

1.1.3. Αφγανιστάν/Ιράν 7

1.1.4. Μπαγκλαντές/Μυανμάρ 7

1.1.5. Ταϊλάνδη/Μυανμάρ 7

1.1.6. Μπουτάν/Νεπάλ 7

1.1.7. Σρι Λάνκα 8

1.1.8. Ινδονησία 8

1.1.9. Καμπότζη 8

1.2. Γενική εκτίμηση της κατάστασης στη Λατινική Αμερική 9

1.2.1. Γουατεμάλα 9

1.2.2. Μεξικό 9

1.2.3. Νικαράγουα 9

1.2.4. Ελ Σαλβαδόρ 10

1.2.5. Ονδούρα 10

2. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΚΡΙΖΩΘΕΝΤΕΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ 10

2.1. Κατευθυντήριες γραμμές 10

2.1.1. Ασία 11

2.1.2. Λατινική Αμερική 11

2.2. Εφαρμογή 13

2.2.1. Αιτιολόγηση της διαφοροποίησης των δράσεων 13

2.2.2. Τα διαθέσιμα μέσα 13

2.2.3. Λεπτομέρειες των συμβάσεων 15

2.2.4. Οι τομείς δραστηριοτήτων ανά περιοχή 16

2.2.5. Οι εταίροι 17

2.3. Συντονισμοί 18

2.3.1. Εσωτερικός συντονισμός 18

2.3.2. Συντονισμός και σχέση με τους άλλους χορηγούς 18

2.4. Εποπτεία και διαχείριση των δράσεων από την Επιτροπή 18

2.4.1. Εποπτεία και παρακολούθηση 18

2.4.2. Ανασκόπηση των έργων από τις υπηρεσίες της Επιτροπής 19

2.5. Ανασκόπηση των δράσεων που περιέχουν στοιχεία αξιολόγησης από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες

3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 21

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Εισαγωγή : πρόσφυγες, εκτοπισθέντες, επαναπατριζόμενοι ανά τον κόσμο

Η παρούσα έκθεση καταρτίσθηκε ως απάντηση στις διατάξεις του άρθρου 12 του κανονισμού [1]. Λόγω της καθυστερημένης εκπόνησής της, παρουσιάζει τις δραστηριότητες που προβλέφθηκαν και πραγματοποιήθηκαν καθόλη τη διάρκεια που καλύπτει ο κανονισμός από το 1997 έως το 1999.

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 443/97 του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 1997 σχετικά με τις δράσεις ενίσχυσης των εκριζωθέντων πληθυσμών στις αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Επίσημη Εφημερίδα L 068 της 08/03/1997 σ. 1-4. Άρθρο 12 του κανονισμού αριθ. 443/97 : Η Επιτροπή υποβάλλει ετήσια έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, στην οποία εκτίθενται συνοπτικά οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν κατά το έτος αυτό, καθώς και αξιολόγηση της εκτέλεσης του παρόντος κανονισμού κατά το έτος αυτό. Η συνοπτική έκθεση περιέχει κυρίως πληροφορίες σχετικά με τους φορείς με τους οποίους έχουν συναφθεί οι συμβάσεις προμηθειών ή εκτέλεσης έργων.

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) [2], ο αριθμός των εκριζωθέντων πληθυσμών [3] (πρόσφυγες, επαναπατριζόμενοι, εκτοπισθέντες) ανά τον κόσμο, ανήλθε στις αρχές του 1999 σε 21,5 εκατομμύρια άτομα, εκ των οποίων 5,5 εκατομμύρια στην Ασία. Στη Λατινική Αμερική, το νέο πολιτικό σκηνικό και η βοήθεια που χορηγήθηκε είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί αισθητά ο αριθμός αυτός, που, σύμφωνα με την ίδια πηγή, ανέρχεται περίπου σε 100 000.

[2] «UNHCR-Global Appeal 2000», Δεκέμβριος 1999.

[3] Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1951 σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων, πρόσφυγας είναι κάθε πρόσωπο «το οποίο, εκφράζοντας δικαιολογημένο φόβο διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, κοινωνικής τάξης ή πολιτικών πεποιθήσεων βρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας έχει την υπηκοότητα και δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να απολαύει της προστασίας της χώρας αυτής. Οι όροι εκτοπισθέντες, εκτοπισθέντα πρόσωπα, εκτοπισθέντες πληθυσμοί αναφέρονται γενικά σε πρόσωπα ή σε ομάδες που, όπως οι πρόσφυγες, έφυγαν από τις περιοχές καταγωγής τους αλλά που, σε αντίθεση με τους τελευταίους, παρέμειναν στη χώρα τους. Τέλος, επαναπατριζόμενος είναι κάθε πρόσωπο που επιστρέφει στην πατρίδα του. Οι επαναπατριζόμενοι στους οποίους αναφέρεται η εν λόγω έκθεση είναι πρώην εξόριστοι (οι οποίοι έφυγαν για τους λόγους που αναφέρθηκαν ανωτέρω).

Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρόβλημα των εν λόγω πληθυσμών, η Επιτροπή εισήγαγε και χρηματοδότησε από το 1984 [4] μέχρι το 1997, χωρίς νομική βάση, διάφορα έργα βασιζόμενη σε χρηματοδοτικούς πόρους διατιθέμενους από ad hoc γραμμή του προϋπολογισμού. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, η Επιτροπή συνέταξε και δημοσίευσε εκθέσεις εφαρμογής.

[4] Με πρωτοβουλίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το έτος αυτό δημιουργήθηκε το κονδύλιο του προϋπολογισμού «Βοήθεια για την αυτάρκεια των προσφύγων, των εκτοπισθέντων και επαναπατρισθέντων στις αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας».

Στις 3 Μαρτίου 1997, τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 443/97. Ο κανονισμός αυτός διευκρινίζει τους στόχους και προσδιορίζει τα όρια της βοήθειας προς τους εκριζωθέντες πληθυσμούς σε σχέση με την ανθρωπιστική βοήθεια, αφενός, και τη βοήθεια για την αποκατάσταση και την ανάπτυξη, αφετέρου, παρέχοντας παράλληλα ένα περιθώριο ευελιξίας. Τα χρηματοδοτηθέντα προγράμματα ανάπτυξης πραγματοποιούνται πριν καταστεί δυνατή η εφαρμογή μιας πραγματικής κοινωνικής πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας.

Με τον κανονισμό κατέστη δυνατό να χρηματοδοτηθούν δράσεις σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας εκτοπισμού - ενίσχυση στους εξόριστους ή τους εκτοπισθέντες στο εσωτερικό, ενίσχυση πριν ή κατά τη διάρκεια του επαναπατρισμού, και ενίσχυση για την κοινωνική και οικονομική επανένταξη.

Έδωσε απάντηση στις επιπτώσεις διαφόρων τύπων εκτοπισμού. εκείνων που προκλήθηκαν από μια παρατεταμένη εσωτερική διένεξη και εκείνων που οφείλονται στην πολιτική ή οικονομική περιθωριοποίηση ορισμένων ομάδων ή μειονοτήτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δύο αυτοί τύποι εκτοπισμού συμπίπτουν.

Οι ιδιαίτερες περιστάσεις που προκάλεσαν το ξερίζωμα πληθυσμών στην Ασία και τη Λατινική Αμερική κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, έχουν ποκίλες όψεις. Στην Ασία, προκλήθηκαν κυρίως από τους εμφυλίους πολέμους, για πολιτικούς και εθνοτικούς λόγους (Αφγανιστάν, Βιρμανία, Καμπότζη, Σρι Λάνκα). Στη Λατινική Αμερική, προκλήθηκαν επίσης από παρατεταμένους εμφυλίους πολέμους.

Διακρίνονται διάφορες καταστάσεις κατά τις οποίες οι εκριζωθέντες πληθυσμοί χρήζουν της διεθνούς βοήθειας:

i) οι πρόσφυγες που παραμένουν στη χώρα όπου έχουν ζητήσει για πρώτη φορά άσυλο.

ii) οι εκτοπισθέντες εσωτερικού που πρέπει να επιβιώσουν εκτός του χωριού τους και της περιφέρειας καταγωγής τους.

iii) οι επαναπατριζόμενοι τόσο από το εξωτερικό όσο και από το εσωτερικό.

iv) οι στρατιωτικοί και εξομοιούμενοι αποστρατευθέντες.

v) στην Ασία, οι πληθυσμοί που ζουν κοντά σε καταυλισμούς προσφύγων στις χώρες πρώτης υποδοχής, των οποίων η οικονομική κατάσταση δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να είναι υποδεέστερη από εκείνη των προσφύγων που ζουν κοντά σ' αυτούς.

vi) οι πληθυσμοί που έχουν παραμείνει στις περιοχές καταγωγής τους, στους οποίους πρέπει να χορηγηθεί βοήθεια για την επιβίωσή τους προκειμένου να μην αυξηθεί ο αριθμός των προσφύγων.

Είναι επίσης σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι λόγω της διάρκειας των χρηματοδοτούμενων δράσεων (κατά μέσο όρο δύο έτη), η εφαρμογή τους αφορά σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν πριν από την περίοδο που καλύπτει η έκθεση, ενώ αυτά που έχουν αποφασιστεί κατά τη διάρκεια αυτής θα υπολοποιηθούν κατά ένα μεγάλο μέρος τα επόμενα έτη.

1. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ

1.1. Γενική επισκόπηση της κατάστασης στην Ασία

1.1.1. Αφγανιστάν

Οι προοπτικές επίλυσης της πολιτικής κρίσης που κυριάρχησε στις αφγανικές υποθέσεις από το 1978 εξακολουθούν να παραμένουν μακρινές.

Οι Αφγανοί συνεχίζουν να αποτελούν τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων στον κόσμο. Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις της Ύπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες (UNHCR), υπάρχουν ακόμη 1,2 εκατομμύρια πρόσφυγες στο Πακιστάν και 1,4 εκατομμύρια στο Ιράν. Όσον αφορά τους εκτοπισθέντες εσωτερικού και τους επαναπατριζόμενους που χρήζουν ακόμη εξωτερικής στήριξης, εκτιμώνται σε 343.000. Στην πραγματικότητα, οι αριθμοί αυτοί ενδέχεται να είναι αισθητά υψηλότεροι λόγω των γεννήσεων και της συνέχισης των μεταναστευτικών ρευμάτων.

Κατά το 1999, περίπου 90.000 Αφγανοί επέστρεψαν εκουσίως από το Πακιστάν και 6.000 από το Ιράν, υπό την αιγίδα της UNHCR. Αντίστοιχος αριθμός επαναπατρίστηκε με τη βοήθεια της πρεσβείας του Αφγανιστάν στην Τεχεράνη ή του Hesb e Whahdat, κύριου πολιτικού κόμματος Σιιτών, που υποστηρίζεται από το Ιράν.

Κανένα επίσημο έγγραφο δεν αναφέρει τις νέες αφίξεις (αιτούντες ασύλου ή οικονομικοί μετανάστες) καθώς και τον αριθμό των Αφγανών που γεννήθηκαν στο Πακιστάν και στο Ιράν. Είναι πιθανό ο αριθμός αυτός για τις δύο χώρες να υπερβαίνει τις 150.000 γεννήσεις ετησίως. Ο πιο πρόσφατος επαναπατρισμός στο Αφγανιστάν πραγματοποιήθηκε στις νότιες και ανατολικές επαρχίες που ελέγχονται από τους Ταλιμπάν, όπου απαντώνται λίγα προβλήματα ασφαλείας. Η επιστροφή στις βόρειες, δυτικές και κεντρικές επαρχίες ήταν πολύ πιο περιορισμένη, κυρίως λόγω των εχθροπραξιών.

Εξάλλου, η οικονομική ύφεση στο Πακιστάν και το Ιράν ευνοεί την επιστροφή των προσφύγων στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, λόγω του ότι δεν υπάρχει πλήρης πολιτική διευθέτηση των εχθροπραξιών και ένα πρόγραμμα ανασυγκρότησης, ο σημερινός ρυθμός επαναπατρισμού των προσφύγων δύσκολα μπορεί να επιταχυνθεί. Επιπλέον, η κανονική ροή των εσωτερικά εκτοπισθέντων τροφοδοτείται από τη συνέχιση των εμπόλεμων συρράξεων μεταξύ των δύο φατριών στη ζώνη του μετώπου.

1.1.2. Αφγανιστάν/Πακιστάν

Το Πακιστάν, το οποίο δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση του 1951 για τους πρόσφυγες ούτε το σχετικό πρωτόκολλο του 1967, εξακολούθησε να ασκεί μια γενναιόδωρη πολιτική παροχής ασύλου στους Αφγανούς πρόσφυγες (κυρίως Pashtouns) στο έδαφός του όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία και την πρόσβαση στην απασχόληση. Μετά τη συρροή Αφγανών προσφύγων στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ένας σημαντικός αριθμός έφθασε την επομένη της κατοχής της Καμπούλ από τους Ταλιμπάν το 1996. Η πτώση της Mazar-I-sharif το 1998, προκάλεσε επίσης ένα νέο κύμα προσφύγων, ιδίως εθνοτικών μειονοτήτων. Η τάση αυτή συνεχίστηκε το 1999, μετά από την επίθεση των Ταλιμπάν κατά τη διάρκεια του θέρους. Η στάση της νέας στρατιωτικής εξουσίας στο Πακιστάν όσον αφορά το πρόβλημα των προσφύγων δεν φαίνεται να διαφοροποιείται. Ωστόσο, λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών στο Πακιστάν, οι πρόσφυγες θεωρούνται ολοένα και περισσότερο ως υπεύθυνοι της οικονομικής κρίσης.

1.1.3. Αφγανιστάν/Ιράν

Μετά τον ιδιαίτερα υψηλό αριθμό προσφύγων (4,5 εκατομμύρια έως 5 εκατομμύρια άτομα) κατά την αποκορύφωση της κρίσης στη χώρα, ο αριθμός των Αφγανών προσφύγων στην ισλαμική δημοκρατία του Ιράν (κυρίως Tadjiks και Hazaras) ανέρχεται σήμερα σε 1,4 εκατομμύρια. Μόνο ένα μικρό ποσοστό ζει στους καταυλισμούς, δεδομένου ότι η πλειοψηφία έχει ενσωματωθεί στις τοπικές ιρανικές κοινότητες. Επιπλέον, εδώ και δύο δεκαετίες έχουν πρόσβαση στις δημόσιες και κοινωνικές υπηρεσίες του ιρανικού κράτους. Ωστόσο, σήμερα γίνονται αισθητές κάποιες ευνοϊκές τάσεις για την επιστροφή των Αφγανών προσφύγων. Το Φεβρουάριο του 1999 υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ της UNHCR και του Ιράν, προκειμένου να διευκολυνθεί ο εκούσιος επαναπατρισμός Αφγανών προσφύγων.

1.1.4. Μπαγκλαντές/Μυανμάρ

Μεταξύ του 1991 και του 1992, περισσότεροι από 250.000 μουσουλμάνοι από τη Βιρμανία/Μυανμάρ εγκατέλειψαν την πολιτεία Rakhine στο Μυανμάρ για το Μπαγκλαντές λόγω της άσκησης πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις εις βάρος τους. Η μεγάλη πλειοψηφία των προσφύγων επέστρεψε εντωμεταξύ στο Μυανμάρ, ωστόσο περίπου 22.500 ζουν ακόμη στους δύο εναπομείναντες καταυλισμούς υπό την προστασία της UNHCR εν αναμονή μιας λύσης. Η κυβέρνηση του Μυανμάρ σταμάτησε τον επαναπατρισμό τον Αύγουστο του 1997 και κήρυξε ότι η επιχείρηση τερματίστηκε. Η διαδικασία επαναλήφθηκε μόλις τον Νοέμβριο του 1998, αλλά σε πολύ περιορισμένη κλίμακα. Σύμφωνα με την UNHCR, μόνο 600 άτομα κατάφεραν να επιστρέψουν στο Μυανμάρ μεταξύ του Νοεμβρίου 1998 και του Σεπτεμβρίου 1999.

Η κατάσταση των επαναπατρισθέντων παραμένει ιδιαίτερα επισφαλής, δεδομένου ότι δεν έχουν εθνικότητα, ούτε διαθέτουν άδεια κυκλοφορίας. Κατά συνέπεια, αποδεικνύεται απαραίτητη η εξακολούθηση της στήριξης για την επανεγκατάσταση και η παροχή διεθνούς προστασίας.

1.1.5. Ταϊλάνδη/Μυανμάρ

Οι περισσότερες μειονότητες που κατοικούν κατά μήκος των συνόρων μεταξύ της Βιρμανίας/Μυανμάρ και της Ταϊλάνδης βρίσκονται επί μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση ανοικτής εξέγερσης κατά της στρατιωτικής κυβέρνησης στο Μυανμάρ. Τον Ιούνιο του 1998, η κυβέρνηση της Ταϊλάνδης ζήτησε επίσημα την στήριξη της UNHCR για τον έλεγχο της κατάστασης των προσφύγων Karen και Karenni, οι οποίοι έφυγαν λόγω των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Μυανμάρ/Βιρμανία. Αυτοί συγκεντρώθηκαν σε καταυλισμούς που βρίσκονται κατά μήκος των συνόρων μεταξύ της Ταϊλάνδης και του Μυανμάρ/Βιρμανίας. Στους περισσότερους καταυλισμούς που βρίσκονται κοντά στα σύνορα, ο κίνδυνος στρατιωτικών επιδρομών διακυβεύει την ασφάλεια των προσφύγων. Κατά τα τέλη του 1999, οι πρόσφυγες στην Ταϊλάνδη ανέρχονται περίπου σε 107.000.

1.1.6. Μπουτάν/Νεπάλ

Οι προοπτικές επιστροφής για τα 95.600 άτομα που κατοικούν στους καταυλισμούς του Νεπάλ παραμένουν μακρινές. Το πρόβλημα των προσφύγων από το Μπουτάν υφίσταται εδώ και μία δεκαετία. Άρχισε το 1990, όταν ένα μέρος των κατοίκων του Μπουτάν καταγωγής Νεπάλ, που ήταν εγκατεστημένοι στο νότιο τμήμα της χώρας, έφυγαν φοβούμενοι την πολιτική εθνικής ολοκλήρωσης που είχαν ανακοινώσει οι αρχές του Μπουτάν.

Παρά τις επανηλειμμένες διαπραγματεύσεις μεταξύ των κυβερνήσεων του Μπουτάν και του Νεπάλ, τα δύο μέρη πρέπει ακόμη να συνάψουν μια συμφωνία προκειμένου να επιτραπεί η επιστροφή των προσφύγων. Το πρόβλημα συνδέεται με την επαλήθευση της μπουτανικής εθνικότητας, δεδομένου ότι ενδέχεται ένα τμήμα των προσφύγων αυτών να μην προέρχεται από το Μπουτάν (δεν υπάρχουν κοινά σύνορα μεταξύ των δύο χωρών) και διότι υπάρχει μια ισχυρή δημογραφική πίεση των όμορων χωρών. Εντούτοις, πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν πρόοδοι που αφήνουν να διαφανεί μια λύση στο εγγύς μέλλον. Στις περιοχές Jhapa και Morang στο ανατολικό Νεπάλ, οι πληθυσμιακές ομάδες εξακολουθούν να εξαρτώνται από τη διεθνή βοήθεια.

1.1.7. Σρι Λάνκα

Από το 1983, η αποσχιστική διαμάχη στο βόρειο και βορειοανατολικό τμήμα της Σρι Λάνκα μεταξύ των αρχών της Σρι Λάνκα και των Liberation Tigers του Tamoul Eclam (LTTE) προκάλεσε το θάνατο σε περισσότερα από 55.000 άτομα. Είχε επίσης ως αποτέλεσμα σημαντικές καταστροφές που οδήγησαν στη μετανάστευση χιλιάδων Ταμούλ που κατέφυγαν στην Ινδία και στον εκτοπισμό στο εσωτερικό της χώρας. Σύμφωνα με την UNHCR, εκτιμάται ότι στις επαρχίες του βόρειου τμήματος της Σρι Λάνκα υπάρχουν 800.000 εκτοπισθέντες μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Παράλληλα, περίπου 140.000 εκτοπισθέντες εσωτερικού έχουν επιστρέψει στη Jaffna, ενώ άλλοι κατευθύνθηκαν προς τις νότιες περιφέρειες Vavuniya και Mannar. Η βία οδήγησε επίσης στον επανειλημμένο εκτοπισμό πληθυσμών στην περιφέρεια Vanni καθώς και σε επιπλέον αναχωρήσεις για την Ινδία. Από το Μάρτιο του 1999, εκτοπίσθηκαν άλλα 20.000 άτομα.

1.1.8. Ινδονησία

Από το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία του Ανατολικού Τιμόρ, τον Αύγουστο του 1999, μέχρι την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, πάνω από τρία τέταρτα του πληθυσμού εκτοπίσθηκαν και άνω του 70% των κατοικιών και των δημοσίων κτιρίων καταστράφηκαν. Περίπου 200.000 άτομα απελάθηκαν από το Ανατολικό Τιμόρ και άλλες περιοχές της Ινδονησίας. Επιπλέον, πάνω από μισό εκατομμύριο άτομα κατέφυγαν στις ορεινές περιοχές του Ανατολικού Τιμόρ.

1.1.9. Καμπότζη

Κατά τη δεκαετία του 1970 χιλιάδες Καμποτζιανοί κατέφυγαν στην Ταϊλάνδη λόγω των μαζικών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το καθεστώς του Pol Pot. Νέες βίαιες αντιπαραθέσεις μεταξύ των κυβερνητικών δυνάμεων και του εθνικού στρατού του Kampuchea (Κόκκινοι Χμερ) τον Ιούλιο του 1997 προκάλεσαν μετακινήσεις στο εσωτερικό της χώρας καθώς και την φυγή χιλιάδων Καμποτζιανών στην Ταϊλάνδη.

Μετά το σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού μεταξύ των κυβερνητικών δυνάμεων και της αντιπολίτευσης κατά τα τέλη του 1998, ο εκούσιος επαναπαστρισμός περίπου 37.000 Καμποτζιανών προσφύγων της Ταϊλάνδης επιταχύνθηκε και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1999. Κατόπιν, όλοι οι καταυλισμοί κατά μήκος των συνόρων της Ταϊλάνδης έκλεισαν. Ωστόσο, το πρόβλημα της αποστράτευσης των στρατιωτών παραμένει.

1.2. Γενική εκτίμηση της κατάστασης στη Λατινική Αμερική

1.2.1. Γουατεμάλα

Μετά την υπογραφή των συμφωνιών ειρήνης, στις 29 Δεκεμβρίου 1996, η οποία έθεσε τέλος σε έναν αδελφοκτόνο πόλεμο που διήρκησε πάνω από 36 έτη και είχε ως αποτέλεσμα 100.000 νεκρούς, 30.000 αγνοούμενους και περίπου ένα εκατομμύριο εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό, η διαδικασία επανεγκατάστασης των εκριζωθέντων πληθυσμών και των αποστρατευθέντων δημιούργησε σημαντικές ανάγκες.

1.2.2. Μεξικό

Το πρόβλημα των εκριζωθέντων πληθυσμών στο Μεξικό εξελίχθηκε τα τελευταία έτη σταθερά προς μια θετική διευθέτηση. Η υπογραφή των συμφωνιών ειρήνης στη Γουατεμάλα και η δεδηλωμένη πολιτική βούληση για την ενσωμάτωση των προσφύγων από τη Γουατεμάλας που επιθυμούν να παραμείνουν στο Μεξικό (μέτρο που έλαβε ο πρόεδρος Zedillo) επέτρεψαν να τερματιστεί τον Ιούλιο του 1999 η διαδικασία επαναπατρισμού και να δοθεί τέλος στην εξορία των προσφύγων της Γουατεμάλας στο Μεξικό.

Πάνω από 40.000 πρόσφυγες επέστρεψαν στο έδαφος της Γουατεμάλας, ενώ 23.000 επέλεξαν την οριστική ενσωμάτωσή τους στο Μεξικό [5].

[5] Περίπου 2.300 άτομα στην πολιτεία Quintana Roo, 9.200 στην πολιτεία Campeche και 12.400 στην πολιτεία Chiapas. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι πάνω από το 50% εξ αυτών είναι παιδιά που έχουν γεννηθεί σε μεξικανικό έδαφος, και επομένως δύνανται να επιλέξουν στην πλειοψηφία τους την εθνικότητα αυτή.

Στην πολιτεία Chiapas, η επισφαλής πολιτική κατάσταση και η επιφυλακτική στάση των εθνικών αρχών έναντι των εξωτερικών παρεμβάσεων οδήγησαν την Επιτροπή να διατηρήσει μια συνετή προσέγγιση για τη συνέχιση των προγραμμάτων δημιουργίας οικονομικών συντελεστών παραγωγής και προετοιμασίας όσον αφορά την επιστροφή των προσφύγων από τη Γουατεμάλα. Ανθρωπιστική βοήθεια εξακολουθεί να παρέχεται στους εκτοπισθέντες μεξικανούς των συγκρούσεων με τους Ζαπατίστας.

1.2.3. Νικαράγουα

Η Νικαράγουα είναι ταυτόχρονα η χώρα όπου η διευθέτηση της σύγκρουσης είχε τη μεγαλύτερη διάρκεια και το ύψος της χρηματοδότησης που χορηγήθηκε από αυτό το κονδύλιο του προϋπολογισμού ήταν το μεγαλύτερο (το 1997 και το 1998).

Οι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν κυρίως στο βόρειο τμήμα της χώρας, άλλοτε θέατρο συρράξεων, όπου η παροχή βοήθειας και η στήριξη για την αυτάρκεια επέτρεψαν να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συνθήκες για την συμφιλίωση και την αποκατάσταση των πληθυσμών [6].

[6] Τα 9 παρόμοια έργα που εκτελέστηκαν από κοινύ από την Επιτροπή και την κυβέρνηση της Νικαράγουας (διαδοχικά μέσω του PRRN, του MAS και του IDR) αντιπροσωπεύουν, περιλαμβανομένων των διαφόρων επεκτάσεων, κοινοτική χρηματοδότηση συνολικού ύψους 40 εκατ. ευρώ.

Μία δεκαετία μετά την υπογραφή των συμφωνιών ειρήνης και μετά από δύο δημοκρατικές αλλαγές της κυβέρνησης, η Νικαράγουα έχει πια μπει οριστικά σε μια πορεία πολιτικής σταθερότητας. Η συνεχής παρουσία μικρών ενόπλων δυνάμεων εξακολουθεί να χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.

1.2.4. Ελ Σαλβαδόρ

Η μακρόχρονη διαδικασία εθνικής συμφιλίωσης και εκδημοκρατισμού που άρχισε με την υπογραφή των συμφωνιών ειρήνης τον Ιανουάριο του 1992 ενισχύθηκε κατά τα τελευταία έτη.

Ωστόσο, η οριστική ενσωμάτωση των εκτοπισθέντων πληθυσμών στη χώρα αυτή παρεμποδίζεται λόγω των αργών ρυθμών της διαδικασίας εγγραφής των τίτλων ιδιοκτησίας γης σε μητρώα, του προβλήματος μεταφοράς της κοινωνικής και παραγωγικής υποδομής των « asentamientos humanos » (εστίες εγκατάστασης των πληθυσμών) στους νομούς Morazan και Chalatenango, και του αγροτικού χρέους, δικαιολογώντας την υλοποίηση έργων που χρηματοδοτούνται από τον Κανονισμό σχετικά με τους εκριζωθέντες πληθυσμούς.

1.2.5. Ονδούρα

Το 1992, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης επέλυσε τη διαφορά σχετικά με τη συνοριακή περιοχή μεταξύ της Ονδούρας και του Ελ Σαλβαδόρ, κοινώς γνωστή με την επωνυμία "Bolsones", παρέχοντας την κυριαρχία επί του εν λόγω εδάφους στην Ονδούρα.

Η επίμαχη αυτή ζώνη μεταξύ των δύο κρατών υπήρξε το θέατρο ενόπλων συγκρούσεων εκ μέρους του Ελ Σαλβαδόρ και σ' αυτήν κατοικούν περίπου 4.000 άτομα καταγωγής Ελ Σαλβαδόρ και πρώην μαχητές του FMLN. Η Επιτροπή εφάρμοσε από το 1994 ένα έργο για την ενθάρρυνση της αυτάρκειας και της θεσμικής μετάβασης σε ικανοποιητικές συνθήκες.

Το 1998, αποδείχτηκε αναγκαίο να συμπληρωθεί η πρώτη αυτή παρέμβαση με μια νέα φάση στήριξης της παραγωγής, της εκβιομηχάνισης και της βελτίωσης των βασικών υποδομών, σεβόμενη παράλληλα το ιδιαίτερα ευαίσθητο περιβάλλον της περιοχής αυτής.

2. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΚΡΙΖΩΘΕΝΤΕΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ

2.1. Κατευθυντήριες γραμμές

Η Επιτροπή θέσπισε τις ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή προγραμμάτων που χρηματοδοτήθηκαν από το εν λόγω μέσο μεταξύ του 1997 και του 1999, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η κατάσταση των εκριζωθέντων πληθυσμών στην Ασία και τη Λατινική Αμερική χαρακτηρίζεται από σημαντικές διαφοροποιήσεις.

α) Ορισμένες χώρες, μετά από παρατεταμένη κρίση, γνώρισαν μια ειρηνευτική διαδικασία που επέτρεψε την επιστροφή μεγάλου αριθμού προσφύγων στη χώρα καταγωγής τους. Αυτό ισχύει κυρίως για τη Νικαράγουα, το Ελ Σαλβαδόρ, τη Γουατεμάλα, το Βιετνάμ, την Καμπότζη και το Λάος. Στις χώρες αυτές, οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της γραμμής του προϋπολογισμού επικεντρώνονται κυρίως στην αειφόρο επανένταξη των εκριζωθέντων που συνάδει με τη χάραξη μιας στρατηγικής αποκατάστασης, ανάπτυξης και συνεργασίας με τις αντίστοιχες κυβερνήσεις. Η βοήθεια προς τους εκριζωθέντες πληθυσμούς παρέχεται στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ειρηνευτικής διαδικασίας που έχει ήδη δρομολογηθεί, της ενθάρρυνσης των παραγωγικών τομέων, της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της αύξησης του εισοδήματος και της αναβίωσης των κοινωνικών υπηρεσιών.

β) Αφετέρου, ορισμένες χώρες εξακολουθούν να μαστίζονται από εμφυλίους πολέμους, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιπτώσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο φόβος απώλειας της πολιτιστικής τους ταυτότητας. Αυτό ισχύει κυρίως για τη Σρι Λάνκα, τη Βιρμανία/Μυανμάρ και το Αφγανιστάν. Στις χώρες αυτές, υιοθετείται μια προσέγγιση που αποβλέπει στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των συγκρούσεων μέσα από την ενθάρρυνση δράσεων που έχουν σταθεροποιητικό αποτέλεσμα.

Επιπλέον, σε ορισμένες χώρες, η περιθωριοποίηση τμημάτων μειονοτικών πληθυσμών προκάλεσε εκτοπισμούς. Αυτό αποτελεί πρόβλημα κυρίως για πληθυσμούς του Μπουτάν στο Νεπάλ, για τους Chakmas στο Μπανγκλαντές, τους Rohingyas, Mon και Karen στη Βιρμανία. Οι περιπτώσεις αυτές χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής.

2.1.1. Ασία

Στην Ασία, οι χρηματοδοτηθείσες δράσεις προσδιορίστηκαν [7] ανάλογα με τις συχνά μεταβαλλόμενες απαιτήσεις επί τόπου, με τη διαδικασία παρατεταμένης παραμονής στους καταυλισμούς, επαναπατρισμού, επανεγκατάστασης και επανενσωμάτωσης, σύμφωνα με τις ακόλουθες φάσεις:

[7] Στην Ασία, οι γενικές κατευθυντήριες γραμμές για τις δραστηριότητες που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της γραμμής προϋπολογισμού B7-212 εγκρίθηκαν αντίστοιχα από την επιτροπή ΑΛΑ τον Απρίλιο του 1998 για το 1998 και τον Απρίλιο του 1999 για το 1999 (γραμμή προϋπολογισμού B7-302)

i) Προετοιμασία για τον επαναπατρισμό των προσφύγων, με ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, γεγονός που παρέχει στους πρόσφυγες τη δυνατότητα να προετοιμαστούν για την επιστροφή, την απόκτηση ενός επαγγέλματος κατά την επανενσωμάτωσή τους στη χώρα καταγωγής τους, και την προσωρινή ενταξή τους στην οικονομική ζωή της χώρας υποδοχής. Έμφαση δίνεται επίσης στις υπηρεσίες υγείας, κυρίως στην υγεία μητέρας-παιδιού και στη βασική εκπαίδευση.

ii) Βοήθεια για τον επαναπατρισμό με στήριξη της μεταφοράς των προσφύγων, των περιουσιακών στοιχείων και των ζώων τους, καθώς και της παροχής βασικού εξοπλισμού εγκατάστασης.

iii) Πρόγραμμα επανένταξης στη χώρα καταγωγής που αποβλέπει στην επανένταξη των εκριζωθέντων πληθυσμών στον κοινωνικοοικονομικό ιστό, με έμφαση στην παροχή νερού, την αναβίωση ενός αειφόρου παραγωγικού συστήματος, την αποκατάσταση της βασικής υποδομής (σχολείων, πηγαδιών, αρδευτικών καναλιών, αγροτικών δρόμων), τη διανομή σπόρων, τη χορήγηση πιστώσεων για την αύξηση του εισοδήματος, την αναβίωση βασικών υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης και λαϊκής επιμόρφωσης.

Προτεραιότητα δόθηκε, στο μέτρο του δυνατού, στις ευάλωτες ομάδες: τις χήρες, τις οικογένειες χωρίς εισόδημα, τις μητέρες και τα παιδιά και τους ανάπηρους.

2.1.2. Λατινική Αμερική

Από το 1984 [8] στη Λατινική Αμερική, παράλληλα με τις προσπάθειες στήριξης του πολιτικού διαλόγου και της ειρήνευσης μέσω του «Διαλόγου του San Josι» [9], η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέβαλε σημαντικά στη βοήθεια και την απόκτηση αυτάρκειας των εκριζωθέντων πληθυσμών λόγω των ενόπλων συγκρούσεων.

[8] Δημιουργία, με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της γραμμής προϋπολογισμού «Βοήθεια για την αυτάρκεια των προσφύγων, των εκτοπισθέντων και των επαναπατρισθέντων στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής»

[9] Ο διάλογος de San Jose αποτελεί μια παραδειγματική διαδικασία διαβούλευσης και πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας για την αποκατάσταση της ειρήνης και της δημοκρατίας και στη συνέχεια, για την προώθηση μιας πιο ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης σε ένα πλαίσιο περιφερειακής ολοκλήρωσης.

Ιδίως, από το 1989, παράλληλα με τη συμφωνία του Esquipulas II [10] και στο πλαίσιο της Διεθνούς Διάσκεψης για τους Πρόσφυγες στην Κεντρική Αμερική «Conferencia Internacional sobre los Refugiados Centromericanos CIREFCA» [11], η ΕΚ ενέτεινε σημαντικά, στο πλαίσιο αυτό, τις παρεμβάσεις της στην Κεντρική Αμερική ( 2 εκατομμύρια δικαιούχοι με συνολική κοινοτική συνεισφορά ύψους περίπου 150 εκατ. EUR).

[10] Πρωτοβουλία σχεδίου ειρήνης που υπέγραψαν το 1987 οι πέντε αρχηγοί κρατών της Κεντρικής Αμερικής, με την πρωτοβουλία του προέδρου της Κόστα Ρίκα O.Arias, βραβείο Νόμπελ Ειρήνης

[11] Διαδικασία, που ξεκίνησε το 1989 από την ΥΑΠ και την UΝDΡ που συγκεντρώνει, ενώ μαίνονταν ακόμη συρράξεις, τους αρχηγούς των κρατών της Κεντρικής Αμερικής καθώς και τη Διεθνή Κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών, προκειμένου να ανευρεθεί συγκεκριμένη λύση στα προβλήματα των εκτοπισθέντων πληθυσμών που έπλητταν την περιοχή. Το σχέδιο δράσης θα απολάβει, επί πενταετία, μιας επιχορήγησης περίπου 450 εκατ. ευρώ, κυρίως εκ μέρους της Επιτροπής και των κρατών μελών.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Επιτροπή στήριξε τοπικές παρεμβάσεις, με στόχο την αποκατάσταση του κοινωνικού ιστού και την ανάκαμψη των ιδιαίτερα μειονεκτουσών οικονομιών των πρώην περιοχών συγκρούσεων.

Με αφετηρία μια άμεση βοήθεια στους πληγέντες από τις συγκρούσεις πληθυσμούς, το κοινοτικό πρόγραμμα πέτυχε να αναπτύξει σταδιακά, στο πλαίσιο ειρήνευσης των τελευταίων ετών, δράσεις προσανατολιζόμενες στην αυτάρκεια και την κοινωνικοοικονομική επανένταξη, ευνοώντας παράλληλα ευρείες διαβουλεύσεις μεταξύ των κοινωνικών ομάδων.

Μεταξύ του 1997 και του 1999, προτεραιότητα ήταν αφενός η συμβολή στη διαδικασία ειρήνης της Γουατεμάλας, της πιο πρόσφατης και ενδεχομένως της πιο σύνθετης [12], και, αφετέρου, η παγίωση της συμφιλίωσης και των διαδικασιών κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης που άρχισαν στο Ελ Σαλβαδόρ και τη Νικαράγουα.

[12] Κοινή διακήρυξη που υπογράφτηκε στις 6 Ιουνίου 1997 από τον καγκελάριο E. Stein και τον αντιπρόεδρο Marin.

Η ευαίσθητη αυτή αποστολή πρέπει να υλοποιηθεί σε ένα δύσκολο πλαίσιο, δεδομένου ότι οι χώρες της Κεντρικής Αμερικής εξακολουθούν να μαστίζονται από σημαντικές διαρθρωτικές δυσχέρειες.

Το περιεχόμενο της βοήθειας επικεντρώνεται στην παγίωση των προσπαθειών που αναπτύχθηκαν κατά την προηγούμενη δεκαετία, υιοθετώντας παράλληλα μια πιο περιφερειακή, πιο σφαιρική διάσταση, σε αντίθεση με τις επιμέρους παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά το παρελθόν.

Η στρατηγική παρέμβασης προσανατολίστηκε σύμφωνα με τους ακόλουθους στόχους:

* Προώθηση της κεφαλαιοποίησης, της παγίωσης και της άθροισης των δράσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των βασικών κοινωνικών υπηρεσιών (υγεία και εκπαίδευση), προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες και να εξασφαλιστεί η μεταφορά των αρμοδιοτήτων στα αρμόδια εθνικά όργανα.

* Προώθηση της οικονομικής επαναδραστηριοποίησης μέσω τεχνικών συνοδευτικών μέτρων, του ελέγχου των πιστώσεων [13], της γεωργικής διαφοροποίησης, της οργάνωσης, της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης εκτός γεωργίας και πρωταρχικά, της ανάπτυξης εμπορικής ικανότητας των δικαιούχων. Στον τομέα αυτό, δόθηκε προτεραιότητα ιδίως στις πιο ευάλωτες ομάδες, όπως οι χήρες, οι ανάπηροι πολέμου, κλπ.

[13] Το «Ταμείο δανείων» καθιερώθηκε σταδιακά ως ένα σημαντικό μεθοδολογικό μέσο στο πλαίσιο των έργων, επιτρέποντας όχι μόνο τον πολλαπλασιασμό των θετικών επιπτώσεων των διαθέσιμων κεφαλαίων αλλά επίσης την προώθηση της «κουλτούρας» των πιστώσεων για τους δικαιούχους ανοίγοντας έτσι το δρόμο προς την βοήθεια για την οικονομική ανάπτυξη

* Εξασφάλιση της εδαφικής προσέγγισης, ωφελώντας με το δημοσιονομικό αυτό κονδύλιο, εκτός από τους συνήθεις δικαιούχους, τους γειτονικούς πληθυσμούς ή τους πληθυσμούς υποδοχής που ζουν σε συνθήκες περιθωριοποίησης ενίοτε πολύ πιο δυσμενείς και δεν μπορούν να αποκλειστούν από τη δυναμική της ανάπτυξης που ενθαρρύνεται.

2.2. Εφαρμογή

2.2.1. Αιτιολόγηση της διαφοροποίησης των δράσεων

Η ανάλυση της αποτελεσματικότητας των δράσεων που χρηματοδοτήθηκαν πρέπει να λάβει υπόψη τους στόχους που παρατίθενται στις διατάξεις του κανονισμού καθώς και το, συχνά σύνθετο, περιβάλλον λειτουργίας, στο οποίο εφαρμόστηκαν.

Όπως περιγράφεται ανωτέρω, η Επιτροπή χρηματοδότησε δράσεις σε χώρες όπου εξακολουθούν να υπάρχουν εσωτερικές συγκρούσεις, όπου συνεχίζεται η πολιτική και οικονομική περιθωριοποίηση, και όπου η εθνική συμφιλίωση επέτρεψε τον οριστικό επαναπατρισμό και την επανένταξη. Οι συνθήκες αυτές υφίστανται σε διαφορετικές μορφές και βαθμούς. Απαιτούν, επομένως, ένα ευρύ στρατηγικό και πολιτικό φάσμα και κατάλληλες τεχνικές απαντήσεις. Η εφαρμογή έργων στο περιβάλλον αυτό απαιτεί επίσης τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων και απαντήσεων σε καταστάσεις που δεν είναι κοινές.

Η επιτυχία για την υλοποίηση των έργων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό, αλλά όχι μόνο, από το επίπεδο των συγκρούσεων και από τη διαδικασία της εθνικής συμφιλίωσης. Ομοίως, σημαντικό παράγοντα αποτελεί το εύρος των οικονομικών και κοινωνικών καταστροφών της χώρας.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1997-1999, τα έργα που αναλήφθησαν αντικατοπτρίζουν όλο το φάσμα της προβληματικής των εκριζωθέντων πληθυσμών στην Ασία και τη Λατινική Αμερική.

2.2.2. Τα διαθέσιμα μέσα

Για τα τρία έτη στα οποία αναφέρεται η εν λόγω έκθεση, οι πιστώσεις του προϋπολογισμού για τις δύο περιοχές συνοψίζονταν κατά τα δύο πρώτα χρόνια σε μία μόνο γραμμή προϋπολογισμού (B7-2120), η οποία το 1999 χωρίστηκε από την αρμόδια επί του προϋπολογισμού αρχή σε δύο γραμμές αντιστοίχως (B7-3020 για την Ασία και B7-3120 για τη Λατινική Αμερική).

α) Οι αναλήψεις υποχρεώσεων

Οι πραγματοποιηθείσες αναλήψεις υποχρεώσεων με την περιφερειακή κατανομή τους παρατίθενται ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Συνολικά, το ποσοστό των αναλήψεων υποχρεώσεων ήταν αρκετά υψηλό (σχεδόν 90%) με μία πτώση το 1998 για τη Λατινική Αμερική και το 1999 για την Ασία. Το 1997 και το 1998, η περιφερειακή χρηματοδότηση πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή. Το 1999, η αρμόδια επί του προϋπολογισμού αρχή διαίρεσε τη γραμμή του προϋπολογισμού και διατήρησε το ίδιο ύψος των κονδυλίων.

Η κατανομή των κεφαλαίων μεταξύ των δύο περιοχών καταδεικνύει ότι ένα σημαντικό ποσοστό χορηγήθηκε για βοήθεια στη Λατινική Αμερική. Η Επιτροπή εκτίμησε ότι η κοινοτική βοήθεια μπορούσε να συμβάλει στη διαδικασία ειρήνευσης στην περιοχή. Οι προσπάθειες αυτές συνέβαλαν στην επανένταξη των εκριζωθέντων πληθυσμών στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν πρότεινε νέα χρηματοδότηση για τη Λατινική Αμερική από τον προϋπολογισμό του 2000. Στην Ασία, οι παρεμβάσεις στον τομέα της αυτάρκειας καθίστανται δυσχερέστερες λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων.

Εάν ληφθούν υπόψη μόνο οι ενδιαφερόμενοι πληθυσμοί, διαπιστώνεται ότι η Λατινική Αμερική έλαβε ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης. Ωστόσο, στην Ασία, η κοινοτική παρέμβαση (λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων) βοήθησε μόνο στην επιβίωση των πληθυσμών και στην προετοιμασία τους για μια προς το παρόν μακρινή επιστροφή. Αντίθετα, στην Κεντρική Αμερική αποδείχτηκε ότι μπορούσε να είναι αποφασιστικής σημασίας για μια οριστική λύση του προβλήματος στο πλαίσιο των νέων πολιτικών δεδομένων.

β) Οι πληρωμές

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* στις 7 Ιανουαρίου 2000 ** Οι συμβάσεις δεν ήταν υπογραμμενες στις 15 Φεβρουαρίου 2000.

γ) οι χρηματοδοτηθείσες δράσεις

Ο αριθμός των δράσεων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο αυτή ανέρχεται σε 111 (67 στην Ασία και 44 στη Λατινική Αμερική), οι επιχορηγήσεις ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε 1.433.200 EUR ανά έργο. Κατά περιοχές, η μέση επιχορήγηση, λόγω των διαφορετικών αναγκών και συνθηκών, ήταν υψηλότερη στην Ασία (1.542.252 EUR) από ό,τι στη Λατινική Αμερική (1.290.000 EUR).

Ο αριθμός των δράσεων ανά οικονομικό έτος έχει ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Κάθε δράση, από τις οποίες ένας σημαντικός αριθμός εξακολουθεί ακόμη να ισχύει, λόγω των υφιστάμενων αναγκών, αποτελεί τη συνέχεια έργων που χρηματοδοτήθηκαν παλαιότερα, και οδήγησε στη σύναψη σύμβασης ή χρηματοδοτικής συμφωνίας με τον επιφορτισμένο με την εφαρμογή εταίρο. Η υπογραφή των συμβάσεων για το οικονομικό έτος 1998 καθυστέρησε λόγω της αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών RELEX και της εισαγωγής αυστηρότερων διαδικασιών στο κείμενο των εν λόγω συμβάσεων και μπόρεσε να ολοκληρωθεί μόλις το θέρος του 1999.

Αυτό, είχε ως συνέπεια, να υπάρξει μια καθυστέρηση στην υπογραφή των συμβάσεων σχετικά με το οικονομικό έτος 1999 οι οποίες ήταν έτοιμες μόλις κατά το τέλος του έτους. Η υπογραφή τους καθυστέρησε περαιτέρω μέχρι το Μάρτιο του 2000, δεδομένου ότι έπρεπε να επαληθευτεί εάν η Επιτροπή εξακολουθούσε να διατηρεί την εξουσία υπογραφής μετά τη λήξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 443/97 στις 31 Δεκεμβρίου 1999.

2.2.3. Λεπτομέρειες των συμβάσεων

Οι όροι χρηματοδότησης προσαρμόστηκαν με στόχο την προώθηση της μεσοπρόθεσμης βιωσιμότητας του έργου. Οι συμβάσεις επιδότησης έχουν διάρκεια μεταξύ εντός και τριών ετών.

Επιδιώχθηκαν συγχρηματοδοτήσεις (τόσο σε είδος όσο και σε μετρητά) με τους εταίρους και ενδεχομένως με τις δικαιούχους κοινότητες. Η συνεισφορά αυτή αναζητήθηκε στο πλαίσιο των δυνατοτήτων των ενδιαφερομένων εταίρων και ανάλογα με τη φύση κάθε δράσης. Η κοινοτική συνεισφορά στις συμβάσεις επιδότησης κυμαίνεται κατά κανόνα μεταξύ 75% και 100%.

Προκειμένου να διευκολυνθεί η διαχείριση των συμβάσεων, αποφασίστηκε το 1998 η ομαδοποίηση ορισμένων έργων, είτε υπό την αιγίδα της UNHCR, είτε στο πλαίσιο μιας κοινοπραξίας ΜΚΟ με επικεφαλής την οργάνωση που έχει υπογράψει τη σύμβαση. Στην Ασία, η προσέγγιση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν δύο κοινοπραξίες ΜΚΟ και μια ευρεία χρηματοδοτική συμφωνία με την UNHCR. Έτσι, ο αριθμός των χρηματοδοτηθέντων έργων το 1999 μειώθηκε ουσιαστικά (από 68 συμβάσεις το 1997 σε 14 συμβάσεις το 1999).

2.2.4. Οι τομείς δραστηριοτήτων ανά περιοχή

α) Ασία

Στην Ασία, έμφαση δόθηκε κυρίως στη βοήθεια για την επανένταξη (τα δύο τρίτα των αναλήψεων πληρωμών), μολονότι συνεχίστηκε η βοήθεια για τον επαναπατρισμό και τους εξόριστους πρόσφυγες. Αυτό εξηγείται επίσης από την επιβράδυνση της ροής αφίξεων και αναχωρήσεων των προσφύγων. Οι μετακινήσεις πληθυσμών για επαναπατρισμό εξακολουθούν να υφίστανται αλλά σε χαμηλότερα επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό, το Αφγανιστάν απορρόφησε ένα μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού κατά την περίοδο 1997-99. [14]

[14] ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (2000) 934 - 30/5/2000

Η βοήθεια της Επιτροπής επικεντρώθηκε σε δράσεις γεωγραφικά περιορισμένες, επιτρέποντας την υποστήριξη της διαδικασίας επανένταξης (την εκκαθάριση ναρκοπεδίων, τη γεωργική ανασυγκρότηση και τα κοινωνικά προγράμματα). Το πεδίο δράσης και η κλίμακα της βοήθειας διευρύνθηκαν στο Αφγανιστάν, δεδομένου ότι η πρόσβαση σε μεγάλα τμήματα της χώρας ήταν δυνατή χάρη στη συγκέντρωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε μία σταθερή γραμμή μετώπου. Εντούτοις, λόγω των πολιτικών περιορισμών και των κιδύνων ασφαλείας ορισμένοι περιορισμοί ήταν αναπόφευκτοι. Παρόλα αυτά, στις περισσότερες περιοχές του Αφγανιστάν με πολλούς επαναπατρισθέντες εφαρμόστηκαν κατάλληλες παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο.

Η Επιτροπή στήριξε τις δράσεις (που πραγματοποιήθηκαν κυρίως από την UNHCR) για την προώθηση των ιδιαίτερων δικαιωμάτων των προσφύγων και των επαναπατρισθέντων (την προστασία, την αμνηστία, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας). Χρηματοδότησε δράσεις που αποβλέπουν στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των δικαιούχων πληθυσμών, και συγκεκριμένα την ικανοποίηση των πρωτογενών αναγκών, όπως διατροφή, νερό, κατάλυμα, πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης. Οι χρηματοδοτηθείσες επιχειρήσεις περιελάμβαναν δράσεις στον τομέα των ναρκών (εκκαθάριση ναρκοπεδίων και ευαισθητοποίηση), θέματα φύλου και τη στήριξη του δικαιώματος ιδιοκτησίας.

β) Λατινική Αμερική

Η βοήθεια προοριζόταν ταυτόχρονα για τους πρόσφυγες, τους εκτοπισθέντες στο εσωτερικό, τους επαναπατρισθέντες και τις κοινότητες υποδοχής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συμφιλίωση και την οικοδόμηση της ειρήνης. Ενδεχομένως, τα έργα αξιολογήθηκαν για τη συμβολή τους στην πρόληψη των συγκρούσεων. Έλαβαν ιδίως υπόψη την εθνοτική και πολιτική ισορροπία.

Η συμμετοχική προσέγγιση τονίστηκε σε όλο τον κύκλο του έργου ως ουσιώδης στρατηγικός προσανατολισμός στην προώθηση της συμφιλίωσης και της ειρήνης. Πρόκειται για ένα σημαντικό τεχνικό στοιχείο κατά τη σύλληψη του έργου και της βιωσιμότητάς του. Είναι, ωστόσο, σκόπιμο να επισημανθεί ότι οι συνθήκες ασφαλείας, η συμπεριφορά των τοπικών αρχών, τα πολιτιστικά και κοινωνικά εμπόδια δεν ευνοούν πάντοτε την εφαρμογή μιας τέτοιας προσέγγισης. Η πρόσβαση σε πληθυσμούς που έχουν υποστεί βίαιες συγκρούσεις, πολιτική καταπίεση και εκτοπισμοούς αποτελεί συχνά ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1997-1999, οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν αφορούσαν παρεμβάσεις στους οριζόντιους τομείς (νάρκες, πόσιμο νερό, εκπαίδευση) και δράσεις για την ανασυγκρότηση των δομών (γεωργία, κοινοτική οργάνωση, κοινωνική βοήθεια). Αυτό απεικονίζεται στην κατανομή ανά τομέα παρέμβασης.

2.2.5. Οι εταίροι

Τα έργα εφαρμόστηκαν από εταίρους που διαθέτουν καλές εκτελεστικές και διοικητικές ικανότητες καθώς και πολύ καλή γνώση του πεδίου εργασίας επί τόπου.

α) Οι ευρωπαϊκές και τοπικές ΜΚΟ είναι οι προνομιούχοι εταίροι, δεδομένου ότι διαθέτουν συγκεκριμένες γνώσεις όσον αφορά τις ανάγκες των στοχοθετημένων πληθυσμών και είναι σε θέση να παρέχουν βοήθεια σε δύσκολες περιστάσεις, χωρίς τη συμφωνία των αρχών και της στρατιωτικής εξουσίας, καθώς και σε συνθήκες όπου δεν εξασφαλίζεται πλήρως η ασφάλεια. Διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ικανοποίηση των βασικών αναγκών των θιγόμενων πληθυσμών.

β) Η UNHCR είναι επίσης ένας προτιμησιακός εταίρος λόγω της διεθνούς εντολής της προστασίας των προσφύγων. Επιλέγεται για ειδικές δράσεις για τις οποίες δεν υπάρχει άλλος παρεμβαίνων, ή για δράσεις που συμπληρώνουν εκείνες που εφαρμόζονται από άλλους ευρωπαίους ή τοπικούς εταίρους.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, άλλες διεθνείς οργανώσεις όπως η UNOCHA είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή των δράσεων.

γ) Η κυβέρνηση υποδοχής, ιδίως στη Λατινική Αμερική. Τα έργα εκτελούνται βάσει χρηματοδοτικής συμφωνίας, η οποία συνάπτεται με την κυβέρνηση της δικαιούχου χώρας ή της χώρας υποδοχής. Στη σχηματική αυτή περίπτωση, δημιουργείται μια μονάδα διαχείρισης του προγράμματος (PMU), η οποία απαρτίζεται από έναν ευρωπαίο και έναν εθνικό διευθυντή που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων.

Η επιλογή των εταίρων πραγματοποιήθηκε ανάλογα με την περίπτωση προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι πιο κατάλληλοι και οι πιο αξιόπιστοι εταίροι για κάθε χώρα ή περιοχή:

i) Ασία

Στο Αφγανιστάν, λόγω έλλειψης κυβερνητικού εταίρου, η χρηματοδότηση μέσω διεθνών και εθνικών ΜΚΟ αποδείχθηκε η πιο κατάλληλη. Επιχειρήσεις από ορισμένα γραφεία των Ηνωμένων Εθνών χρηματοδοτήθηκαν επίσης με επιτυχία, σε τομείς όπως η γεωργία και η εκκαθάριση ναρκοπεδίων.

ii) Λατινική Αμερική

Τα νέα πολιτικά δεδομένα στην Κεντρική Αμερική δικαιολογούν μια ευρεία συμμετοχή των κυβερνήσεων περιλαμβανομένων των ΜΚΟ (και των δραστηριότητών τους κατά τη διάρκεια των ετών που διήρκησαν οι εχθροπραξίες). Κατ´αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται μια πραγματική συμμετοχή των δικαιούχων και λοιπών τομέων της κοινωνίας των πολιτών.

Κατά την έννοια αυτή, η βοήθεια στην Κεντρική Αμερική επικεντρώνεται επί του παρόντος σε έναν μικρότερο αριθμό πιο ολοκληρωμένων έργων, των οποίων οι δομές εκτέλεσης εγγυώνται παράλληλα την υπευθυνότητα της κυβέρνησης, την άμεση συμμετοχή των δικαιούχων στις φάσεις σύλληψης, προγραμματισμού και εκτέλεσης καθώς και την ενίσχυση των χώρων διαβούλευσης.

2.3. Συντονισμοί

2.3.1. Εσωτερικός συντονισμός

Προκειμένου να βελτιωθούν περαιτέρω η συνοχή και η δυνητική συνέργεια με άλλα μέσα χορήγησης βοήθειας της Επιτροπής (ιδίως η επισιτιστική βοήθεια και η επισιτιστική ασφάλεια καθώς και η επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια), καθιερώθηκε ένας κοινός ορισμός μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής [15]. Η προσέγγιση αυτή συμπληρώθηκε επίσης από ενδοϋπηρεσιακές ανταλλαγές τόσο επιτόπου (γραφείο συντονισμού/αντιπροσωπείες) όσο και στην έδρα. Εξάλλου, μέσω των μηχανισμών της μόνιμης ενδοϋπηρεσιακής ομάδας (PISG-μόνιμη ενδοϋπηρεσιακή ομάδα για τους πρόσφυγες) της οποίας ηγείται η ECHO και στην οποία μετέχουν οι διάφορες ενδιαφερόμενες Γενικές Διευθύνσεις διασφαλίζεται η διαβούλευση με όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής που ασχολούνται με τη βοήθεια προς τους εκριζωθέντες πληθυσμούς . Στο Αφγανιστάν, έχει χαραχτεί μια κοινή στρατηγική.

[15] COM(96)153. Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη σύνδεση αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης (LRRD).

2.3.2. Συντονισμός και σχέση με τους άλλους χορηγούς

Η Επιτροπή διοργάνωσε συνεδριάσεις συντονισμού και συμμετείχε ενεργά σε διάφορα φόρα για τον συντονισμό της βοήθειας προς τους εκριζωθέντες πληθυσμούς. Ο συντονισμός αυτός πραγματοποιήθηκε σε δύο επίπεδα:

- εθνικό επίπεδο: συντονισμός μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και των λοιπών διεθνών χρηματοδοτών (ΗΕ)

- διεθνές επίπεδο: συντονισμός στο πλαίσιο του «Afghan Support Group», που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του ολλανδού υπουργού ανάπτυξης, κ. Pronk. Συγκεντρώνει τους κύριους διεθνείς χρηματοδότες για το Αφγανιστάν και συνεδριάζει δύο φορές ετησίως από τον Απρίλιο του 1997.

2.4. Εποπτεία και διαχείριση των δράσεων από την Επιτροπή

Η εξέταση και η διαχείριση των προγραμμάτων και των έργων πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 9 του κανονισμού (αξιολόγηση των έργων, χρηματοδοτικές διαδικασίες και διαδικασίες σύναψης συμβάσεων). Η Επιτροπή τήρησε τις διαδικασίες που αναφέρονται στην παράγραφο 3 του άρθρου 9 του κανονισμού και υπέβαλε τα έργα με προϋπολογισμό άνω των 2 εκατ. EUR για γνωμοδότηση στην Επιτροπή για την Ασία και τη Λατινική Αμερική (AΛA).

2.4.1. Εποπτεία και παρακολούθηση

Ο έλεγχος των έργων πραγματοποιείται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής τόσο στην έδρα όσο και στις αντιπροσωπείες της Επιτροπής. Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί τεχνική εποπτεία των έργων, τρία γραφεία τεχνικού συντονισμού που είναι εγκατεστημένα αντίστοιχα στο Peshawar στο Πακιστάν (παρακολούθηση των έργων στο Αφγανιστάν, Πακιστάν και Ιράν), στη Γουατεμάλα και στο Ελ Σαλβαδόρ (παρακολούθηση των έργων στην Κεντρική Αμερική) εξακολούθησαν να υφίστανται ή άνοιξαν. Τα γραφεία αυτά έχουν ως στόχο να πραγματοποιούν τακτικούς επιτόπιους ελέγχους των έργων που βρίσκονται στο στάδιο της υλοποίησης και να βοηθούν τις υπηρεσίες της Επιτροπής να προσδιορίσουν τις δράσεις που πρέπει να πραγματοποιηθούν.

Στο Πακιστάν, το τεχνικό γραφείο συντονισμού που είναι αρμόδιο για την τεχνική εποπτεία των έργων χρηματοδοτήθηκε με ποσό ύψους 810.000 EUR για τριετή περίοδο (Ιούλιος 1997 έως Ιούλιο 2000) προκειμένου να διεκπεραιώσει ικανοποιητικά την αποστολή του [16]. Στη Λατινική Αμερική, τα δύο γραφεία έχουν διετή σύμβαση που υπογράφηκε το 1998 για ποσό 1.990.000 EUR η οποία λήγει στις 31/12/2000 [17].

[16] Απαρτίζεται από έναν ευρωπαίο τεχνικό βοηθό και μια τοπική ομάδα στήριξης 10 ατόμων

[17] Απαρτίζονται από δύο ευρωπαίου τεχνικούς βοηθούς και μια τοπική ομάδα στήριξης 10 ατόμων.

2.4.2. Ανασκόπηση των έργων από τις υπηρεσίες της Επιτροπής

α) Ασία

Τον Ιούλιο του 1997, η ΓΔ-IB και η ECHO πραγματοποίησαν από κοινού αποστολή αξιολόγησης της βοήθειας που χορηγήθηκε στη Σρι Λάνκα. Στην έκθεση διαπιστώνεται ότι τα κοινοτικά έργα ανταποκρίθηκαν στην πλειοψηφία τους στις ανάγκες των πληθυσμών-στόχων και εφαρμόστηκαν αποτελεσματικά.

Μια κοινή ανασκόπηση των ΓΔ-IB/ECHO στο πλαίσιο του προγράμματος UNHCR για τη βοήθεια των επαναπατρισθέντων Rohingyas στη Βιρμανία και των προσφύγων Rohingyas στο Μπαγκλαντές (Cox's Bazaar) πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο του 1998.

Στην αποστολή αυτή τονίστηκαν τα γενικώς θετικά αποτελέσματα των δράσεων που εφαρμόστηκαν στο Μπαγκλαντές, και ιδίως η ανάγκη να εξακολουθήσει να είναι παρούσα στην περιοχή η UNHCR και να ασκεί με έμφαση το ρόλο της για την προστασία των πληθυσμών Rohingyas, ενώ η ίδια επιθυμούσε να αποσυρθεί. Στη Βιρμανία, η στήριξη της Επιτροπής για το πρόγραμμα επαναπατρισμού που εφαρμόστηκε από την UNHCR συνέβαλε στην επιστροφή των πληθυσμών Rohingyas στο Μπαγκλαντές.

Μια κοινή αποστολή (ΕΚ/SIDA) πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο και τον Ιούνιο του 1997 [18] σχετικά με τα έργα που χρηματοδότησε η Επιτροπή και υλοποιήθηκαν από την «Σουηδική Επιτροπή για το Αφγανιστάν» (έργο αριθ. B7-2120/97/707) [19], ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας. Η αποστολή τονίζει την ποιότητα των δραστηριοτήτων σε δυσμενείς συνθήκες (πολιτική αστάθεια, απουσία κυβέρνησης), αλλά παρατηρεί ότι οι επιχειρήσεις κάλυψαν μια ιδιαίτερα ευρεία γεωγραφική περιοχή λόγω τοπικών πιέσεων.

[18] Έκθεση αποστολής του Ιουνίου 1997 που πραγματοποίησαν οι κ.κ. Luxen, Pehrsson, Φstrφm

[19] ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (2000) 934 - 30/5/2000

β) Λατινική Αμερική

Τακτικές αποστολές (δύο φορές ετησίως) πραγματοποιήθηκαν από τον αρμόδιο υπάλληλο του προγράμματος στην έδρα της Επιτροπής (Γ.Δ. RELEX) καθώς και, μετά την ίδρυση της S.C.R., από τον υπάλληλο της εν λόγω υπηρεσίας που είναι επιφορτισμένη με την εκτέλεση των προγραμμάτων, επέτρεψαν μια τακτική εποπτεία των δράσεων, περιλαμβανομένων επίσης επιτόπιων επισκέψεων.

2.5. Ανασκόπηση των δράσεων που περιέχουν στοιχεία αξιολόγησης από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες

i) Ασία

α) Μια εξωτερική αποστολή που πραγματοποιήθηκε το 1998 αφορά τα αποτελέσματα του προγράμματος του «Ταμείου συνδρομής στους επαναπατριζόμενους από το Λάος που είχαν καταφύγει στην Ταϊλάνδη» που εφαρμόζεται από την κυβέρνηση του Λάος επικουρούμενη από μια ευρωπαϊκή τεχνική βοήθεια. Οι εμπειρογνώμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε γενικές γραμμές το πρόγραμμα δεν είχε επιτύχει το στόχο της οικονομικής επανένταξης των επαναπατριζομένων και δεν έχει επιτύχει να καταστεί ένα αποτελεσματικό μέσο για την ενίσχυση της ικανότητας των επαρχιακών αρχών να πραγματοποιήσουν την επανένταξη των επαναπατριζομένων [20]. Ωστόσο, όσον αφορά την κοινωνική επανένταξη, το πρόγραμμα συνέβαλε στην ικανοποίηση των άμεσων αναγκών των επαναπατριζομένων από την Ταϊλάνδη. Επέτρεψε επίσης να σφυρηλατηθεί συναίνεση στο πλαίσιο των αρχών για τον επαναπατρισμό των προσφύγων.

[20] Έκθεση του Δεκεμβρίου 1998 που εκπόνησε η ομάδα εμπειρογνωμόνων η οποία απαρτίζεται από τους κ.κ. Recter, Lothe, Olding και κα Chamtamh

β) Ανασκόπηση των δράσεων και μελέτη αναγκών για τη βοήθεια στους πρόσφυγες, τους επαναπατριζομένους και εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της Σρι Λάνκα τον Ιούνιο και Ιούλιο του 1997 [21].

[21] Αποστολή του κ. John Wilding

γ) Το Νοέμβριο του 1997, αξιολογήθηκε το πρόγραμμα που χρηματοδότησε η ΓΔIB και εφάρμοσε η ΜΚΟ «Δανική επιτροπή βοήθειας προς του Αφγανούς πρόσφυγες» (DACAAR). Η έκθεση διαπιστώνει την υψηλή τεχνική ποιότητα των έργων και εκτιμά τις προσπάθειες της DACAAR για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στον τομέα της γεωργίας και προτείνει να εφαρμοστεί μια νέα φάση του έργου [22].

[22] Έκθεση του Ιουλίου 1998 που συνέταξε ο εμπειρογνώμονας, κ. Glensvig

δ) Το Νοέμβριο του 1997, πραγματοποιήθηκε αποστολή εμπειρογνωμοσύνης στην ανατολική περιοχή του Αφγανιστάν, για την αξιολόγηση ιδίως των αποτελεσμάτων των προγραμμάτων που χρηματοδοτεί η Επιτροπή, τον προσδιορισμό των αναγκών και την επιλογή στρατηγικών και τομεακών προτεραιοτήτων για το μέλλον. Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης της αποστολής τονίζει τη σημασία της βοήθειας που χορηγήθηκε σε μια χώρα που υποφέρει από μακροχρόνια πολιτική αστάθεια. Διαπιστώνει τα άμεσα θετικά αποτελέσματα της συμβολής της Επιτροπής στην ανάληψη δραστηριοτήτων στις περιοχές στόχους, ιδίως στους τομείς της εκκαθάρισης των ναρκοπεδίων, της γεωργίας, της άρδευσης και της αποκατάστασης. Στην έκθεση προτείνεται η τοποθέτηση μιας ισχυρής και ενοποιημένης παρουσίας διαχείρισης στο Αφγανιστάν προκειμένου να βελτιωθούν τα αποτελέσματα και η ορατότητα των κοινοτικών δραστηριοτήτων [23].

[23] Έκθεση αποστολής του Ιανουαρίου 1998 που συνέταξαν οι κ.κ. MacCall και Wilding

ε) Κατά την περίοδο 1997-1999, πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση και άλλων δράσεων, από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες χρηματοδοτούμενους από τον προϋπολογισμό του έργου [24]. Οι αξιολογήσεις για τα έργα που αναλήφθησαν το 1998 τα οποία υπογράφησαν μόλις το 1999, θα πραγματοποιηθούν το 2000.

[24] Έργα AFG/B7-2120/1B/97/0319, AFG/B7-2120/1B/97/0174, AFG/B7-2120/1B/97/0625, AFG/B7-2120/1B/97/0324 ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ (2000) 934 - 30/5/2000

ii) Λατινική Αμερική

Η εποπτεία των δράσεων εξασφαλίστηκε μόνιμα από δύο ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες επιφορτισμένους με το συντονισμό επιτόπου, υπό τον έλεγχο των αντιπροσωπειών της Επιτροπής αντιστοίχως.

Εξάλλου, πραγματοποιήθηκε μια ανεξάρτητη εξωτερική αξιολόγηση του «Proyecto de apoyo a la integraciσn definitiva de los refugiados guatemaltecos en los Estados de Campeche y Quintana Roo, Mιxico», πριν υποβληθεί για γνωμοδότηση στην επιτροπή ΑΛΑ η συνέχεια των δραστηριοτήτων υπό μορφή μιας δεύτερης φάσης στο πλαίσιο του πολυετούς προγράμματος 2001-2004.

3. ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από τα οικονομικά έτη 1997-1999 αντλούνται τα ακόλουθα διδάγματα:

α) Οι χρηματοδοτικοί πόροι είναι επαρκείς για την ικανοποίηση των αναγκών των εκριζωθέντων πληθυσμών.

β) Τα έργα που υλοποιήθηκαν στην Ασία και τη Λατινική Αμερική αντικατοπτρίζουν τις πραγματικές ανάγκες και βασίζονται στις δυνατότητες βελτίωσης της κατάστασης.

γ) Το προσωπικό της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για τα καθήκοντα εφαρμογής των δράσεων παραμένει ανεπαρκές και για το λόγο αυτό εφαρμόστηκε η εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη η οποία αποδεικνύεται απαραίτητη και αποτελεσματική στις φάσεις προσδιορισμού, εποπτείας και αξιολόγησης.

δ) Οι αλλαγές δομής και διαδικασιών είχαν επιπτώσεις στη διαχείριση και προκάλεσαν τις καθυστερήσεις που παρατίθενται στην εν λόγω έκθεση.

Φαίνεται ότι η προετοιμασία και η διαχείριση πολλών συμβάσεων αποτελούν πραγματικά μεγάλο φόρτο εργασίας για την Επιτροπή. Εκτός από την έλλειψη αρμόδιου για τα εν λόγω θέματα προσωπικού, η εσωτερική αναδιάρθρωση των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η εφαρμογή νέων διοικητικών διαδικασιών που αποσκοπούν στη μείωση των κινδύνων των σχετικών με τη συνεργασία με τους ΜΚΟ και στην ελάττωση του φόρτου εργασίας ιδίως κατά τις φάσεις πληρωμής και του σχετικού χρηματοδοτικού ελέγχου (υποβολή χρηματοδοτικής εγγύησης από τις ΜΚΟ για τα έργα που υπερβαίνουν το 1 εκατ. EUR, σχηματισμός κοινοπραξίας) κατέστησαν δυσχερή την αποστολή.

Οι νέες αυτές διαδικασίες οδήγησαν σε καθυστερήσεις όσον αφορά την ολοκλήρωση των συμβάσεων των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από τον προϋπολογισμό του 1998. Επιπλέον, υποβλήθηκαν πολλές αιτήσεις τροποποίησης για τα τρέχοντα έργα προκειμένου να προσαρμοστούν στις νέες περιστάσεις. Όλες οι συμβάσεις για τις αναλήψεις υποχρεώσεων του 1998 υπογράφησαν μόλις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1999. Οι συμβάσεις για αναλήψεις υποχρεώσεων από τον προϋπολογισμό του 1999 υπογράφησαν μόλις το Μάρτιο του 2000.

Αφετέρου, η εν λόγω γραμμή του προϋπολογισμού συνέβαλε ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των επειγουσών αναγκών των εκριζωθέντων πληθυσμών στην Ασία και τη Λατινική Αμερική που δεν μπορούν να καλυφθούν από την ανθρωπιστική βοήθεια. Η εφαρμογή του κανονισμού ήταν εξαιρετικά θετική όσον αφορά το ποσό των ετήσιων αναλήψεων υποχρεώσεων και το πρόβλημα των εκριζωθέντων πληθυσμών. Τα κονδύλια του προϋπολογισμού αντικατοπτρίζουν παράλληλα τις διαστάσεις των θιγόμενων πληθυσμιακών ομάδων και τις σχετικές συνθήκες-πλαίσιο, καθώς και το επίπεδο και τη φύση των αναγκών. Η σύλληψη των προγραμμάτων και η επιλογή των έργων έλαβαν υπόψη τους καθοριστικούς παράγοντες και τις αιτίες των προς επίλυση προβλημάτων (βοήθεια, επαναπατρισμός, επανένταξη). Επιπλέον, λήφθηκαν υπόψη η φύση των συγκρούσεων, οι πολιτικές της κυβέρνησης υποδοχής, οι συνθήκες λειτουργίας, η σειρά προτεραιότητας ανάλογα με τους τομείς, και τέλος η ικανότητα διαχείρισης και εφαρμογής των οργανώσεων εταίρων. Μεγαλύτερη συμπληρωματικότητα μεταξύ των ενισχυμένων δράσεων θα διευκόλυνε τόσο τη γενική θεώρηση του προβλήματος όσο και τη διαχείριση του προγράμμτος καθώς και τις ικανότητες απορρόφησης επιτόπου. Προτεραιότητα δόθηκε στους δικαιούχους και στην εφαρμογή των προγραμμάτων, γεγονός που εξηγεί τις καθυστερήσεις στην παρουσίαση της έκθεσης δραστηριοτήτων.

Περιληπτικά, διαπιστώνεται ότι τηρήθηκαν κατά κανόνα οι διατάξεις του κανονισμού.