Αριθ. C 307/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 11. 84 
Γνωμοδότηση για μια ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο σχετικά με την τεχνολογική 
αλλαγή και τις κοινωνικές μεταβολές 
(84/C 307/03) 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Η Επιτροπή αποφάσισε στις 14 Φεβρουαρίου 1984, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της 
συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδό­
τηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω αναφερόμενη ανακοίνω­
ση. 
Διαδικασία 
Το Τμήμα Κοινωνικών Υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών 
εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 12 Ιουλίου 1984 με βάση την εισηγητική έκθεση 
του κ. Nierhaus. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) υιοθέτησε ομόφωνα, κατά τη 219η σύνοδο 
ολομέλειας της, συνεδρίαση της 26ης Σεπτεμβρίου 1984, την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής, 
σκοπός της οποίας είναι «να προτείνει μια κοινοτική 
στρατηγική σχετικά με τις νέες τεχνολογίες, συμπληρω­
ματική εκείνων που έχουν ήδη αναληφθεί στο βιομηχανι­
κό τομέα, στο πεδίο της Ε + Α και της καινοτομίας, η 
οποία θα δώσει μια θετική απάντηση στις κοινωνικές 
προκλήσεις». 
Η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με την Επιτροπή στα εξής: 
— Αν «η επιβίωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και η 
απαραίτητη ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της 
(. . .) συνεπάγονται αναγκαστικά την προσαρμογή 
στις νέες μορφές ζήτησης και στις νέες τεχνολο­
γίες», 
— τότε «μια θετική απάντηση στις κοινωνικές προκλή­
σεις που συνδέονται με την τεχνολογική αλλαγή 
αποτελεί προϋπόθεση». 
Αναμφίβολα είναι ορθή η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων 
που προσφέρονται από την τεχνολογική καινοτομία για 
την απαρχή της οικονομικής ανάπτυξης. Αυτή όμως δεν 
μπορεί να περιορισθεί στην ενίσχυση της προσαρμογής σε 
μέχρι τώρα υπάρχουσες νέες μορφές ζήτησης (όπως αυτή 
παρουσιάζεται σήμερα). Ταυτόχρονα απαιτείται να υποσ­
τηριχθούν πρόσθετες νέες μορφές ζήτησης με συναφή 
μέτρα και να ληφθούν συντονισμένα μέτρα προώθησης 
στην έρευνα, στην τεχνολογία και στη βιομηχανική 
πολιτική για τη διάνοιξη νέων αναπτυξιακών τομέων (π.χ. 
τεχνικές προστασίας του περιβάλλοντος). 
Με τις μέχρι τούδε ενέργειες που αναλήφθηκαν από την 
Επιτροπή παραμελήθηκαν τα μέτρα για την εκτίμηση των 
συνεπειών της τεχνικής και της αντιμετώπισης των κοι­
νωνικών της επιπτώσεων σε μεγάλο βαθμό. Βέβαια η 
Κοινότητα συνέστησε να ληφθούν μέτρα στους τομείς της 
κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής της απασχόλη­
σης και της εκπαίδευσης για τη σταθεροποίηση της διαδικασίας καινοτομίας και την ενίσχυση της από κοι­
νωνικής πλευράς. Αλλά αυτά τα μέτρα δεν είναι αρκετά. 
Γι' αυτό η ΟΚΕ επικροτεί ακόμη περισσότερο την ανα­
γνώριση από την Επιτροπή ότι το δυναμικό καινοτομίας 
και ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών όχι μόνο πρέπει να 
ελευθερωθεί και να αναπτυχθεί ολοκληρωτικά αλλά και 
ότι πρέπει να μπορούν να αντιμετωπισθούν οι κοινωνικές 
συνέπειες της τεχνολογικής αλλαγής με τον καλύτερο 
τρόπο. Για το σκοπό αυτό είναι αναγκαίο να ληφθούν: 
— μέτρα για την εκτίμηση των συνεπειών της τεχνολογι­
κής αλλαγής, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση της 
οικονομικής χρησιμότητας καθώς και η κοινωνική 
και οικολογική αποδοχή των νέων τεχνολογιών, 
— μέτρα για τη σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση διαμόρ­
φωση και εφαρμογή νέων τεχνολογιών στην παραγω­
γή, διαχείριση και στους τομείς παροχής υπηρεσιών 
καθώς και την αποτροπή κινδύνων υγείας για πληττό­
μενες ομάδες εργαζομένων, 
— μέτρα για τη συνεργασία εργοδοτών και εργαζομένων 
καθώς και των εκπροσώπων των συμφερόντων τους 
κατά το σχεδιασμό και τη διαμόρφωση της χρησιμο­
ποίησης της τεχνολογίας στις επιχειρήσεις. 
2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή στο ότι η κοινο­
τική στρατηγική στον τομέα των νέων τεχνολογιών 
οφείλει να υποστηρίξει και να συμπληρώσει τις δραστη­
ριότητες των κρατών μελών. Για το σκοπό αυτό οι 
εκτιμήσεις των συνεπειών της τεχνολογίας και τα μέτρα 
για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων που 
προκύπτουν αποτελούν μια βασική προϋπόθεση, γιατί 
μπορούν να συμβάλλουν στην επαναδραστηριοποίηση 
των παραδοσιακών ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων 
της ευρωπαϊκής βιομηχανίας (ποιοτικά πρότυπα, υψηλή 
μεθοδολογία και υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης). 
Ο περιορισμός της κοινοτικής στρατηγικής σε μέτρα 
ενίσχυσης και συμπλήρωσης για την προώθηση του 
καινοτομικού δυναμικού και για την κοινωνική αντιμετώ-
19. 11.84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 307/5 
πιση των συνεπειών της τεχνολογικής αλλαγής σημαίνει 
επιπλέον ότι η διαδικασία αυτή δεν επηρεάζεται μόνο από 
τους θεσμούς των κρατών μελών, αλλά -από μερικές 
απόψεις και αυτόνομα- αποτελεί αντικείμενο επεξεργα­
σίας των κοινωνικών εταίρων των κρατών μελών. 
II. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
1. Οι κοινωνικές επιπτώσεις της τεχνολογικής αλλαγής 
1.1. Η χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών -ως διαδι­
καστική καθώς και ως παραγωγική καινοτομία - μετα­
βάλλει τον όγκο και τη διάρθρωση της απασχόλησης. Αν 
και αναφορικά με τις συνέπειες της πολιτικής απασχόλη­
σης υπάρχουν διαφορετικές εκτιμήσεις, υπάρχει ωστόσο 
ένα κοινό σημείο συμφωνίας ότι, σε συνάρτηση με την 
πορεία της οικονομικής κατάστασης και με το βαθμό της 
εξάπλωσης νέων τεχνολογιών, τα αποτελέσματα της 
βιομηχανικής εφαρμογής των νέων τεχνολογιών όσον 
αφορά τη μείωση θέσεων απασχόλησης υπερβαίνουν τις 
επιδράσεις τους στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι μπορούν να χαθούν 
περισσότερες θέσεις απασχόλησης, αν δεν προσεχθεί η 
βελτίωση της ανταγωνιστικής κατάστασης λόγω νέων 
τεχνικών και χαθεί η σύνδεση με το διεθνές τεχνολογικό 
επίπεδο. 
1.2. Η μεταβολή της διάρθρωσης της απασχόλησης θα 
συνεχισθεί με επιτάχυνση κατά τα επόμενα χρόνια λόγω 
της περαιτέρω χρησιμοποίησης νέων τεχνολογιών. Στην 
προκειμένη περίπτωση πρέπει προπαντός να αναμένεται 
ότι - τουλάχιστο στη φάση αυτή - με τις νέες τεχνολο­
γίες πληροφόρησης και επικοινωνίας όχι μόνο οι μορφές 
απασχόλησης του τριτογενούς τομέα θα υπόκεινται σε μια 
σημαντική μεταβολή, αλλά ότι και πολλοί κλάδοι του 
τριτογενή τομέα θα υποστούν απώλειες όσον αφορά τις 
παραδοσιακές δυνατότητες απασχόλησης. Μελλοντικά 
ο τριτογενής τομέας δεν θα μπορεί να πληροί όπως ώς 
τώρα την παραδοσιακή του λειτουργία, δηλαδή να αντι­
σταθμίζει τις απώλειες θέσεων απασχόλησης που σημει­
ώθηκαν στο βιομηχανικό τομέα. Γι' αυτό επιβάλλεται η 
δημιουργία περισσότερων δυνατοτήτων απασχόλησης σε 
νέους τομείς, τους λεγόμενους τομείς του «τεταρτογε­
νούς» τομέα. 
1.3. Η τεχνική αλλαγή επιφέρει σχεδόν για όλες τις 
κατηγορίες απασχολουμένων σημαντικές μεταβολές του 
περιεχομένου εργασίας και απαιτήσεις όσον αφορά τα 
προσόντα. Ενώ για το ειδικευμένο προσωπικό του τεχνι-
κοεπιστημονικού τομέα και άλλους τεχνίτες επιβάλλο­
νται συνήθως μεγαλύτερες και, κατά κανόνα, άλλου 
είδους απαιτήσεις όσον αφορά τα προσόντα, οι απασχο­
λούμενοι σε κατώτερο - εν μέρει και σε μέσο - επίπεδο 
προσόντων κινδυνεύουν περισσότερο να χαρακτηριστούν 
οι ειδικότητες τους ξεπερασμένες και, επομένως, να 
χάσουν την εργασία τους. Αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη 
σημασία, επειδή στην περίπτωση αυτή πρόκειται για 
κατηγορίες απασχολουμένων, οι οποίες, όπως πολλές 
γυναίκες και οι διακινούμενοι εργαζόμενοι, ήταν ανέκα­
θεν σε μειονεκτική θέση λόγω εκπαίδευσης και απασχο-
λησιακής κατάστασης. 
1.4. Νέες τεχνικές στην παραγωγή και στη διαχείριση 
συνδέονται συχνά με επιπτώσεις σε βάρος των συνθηκών 
εργασίας και της υγείας των εργαζομένων. Διαπιστώνεται 
μεν ότι με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών μπορούν να καταργηθούν σωματικές επιβαρύνσεις στην εργασία. 
Αντίθετα όμως προκύπτουν νέες ψυχονευρωτικές επι­
βαρύνσεις (για παράδειγμα εξαιτίας του αυξανόμενου 
ρυθμού εργασίας, λόγω μονοτονίας ή υπερβολικής επι­
βάρυνσης, λόγω αυξανόμενου ελέγχου). 
1.5. Οι νέες τεχνολογίες διευκολύνουν - περισσότερο 
τις μεγάλες και λιγότερο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις -
λόγω της ευελιξίας τους όσον αφορά την αποκέντρωση 
των επιχειρηματικών διαδικασιών σχεδιασμού και από­
φασης, των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και θέσεων 
εργασίας. Η καθιέρωση τους όμως μπορεί να συμβαδίζει 
με μια συγκέντρωση της μεθοδολογίας, των γνώσεων 
προγραμματισμού και της επιχειρηματικής εξουσίας. Με 
τον τρόπο αυτό μπορούν να δημιουργούνται συχνά νέες 
εξαρτήσεις μεταξύ επιχειρήσεων που εξαρτώνται από 
ομάδες συμφερόντων, είτε από βιομηχανίες εφοδιασμού 
προς τις θυγατρικές εταιρείες είτε προς επιχειρήσεις που 
κυριαρχούν στην αγορά. 
1.6. Επίσης οι νέες τεχνολογίες διευκολύνουν - περισ­
σότερο απ' ό,τι οι παραδοσιακές τεχνικές παραγωγής και 
γραφείου - τις νέες, ιδίως πιο ευέλικτες μορφές οργάνω­
σης και διαμόρφωσης της εργασίας με αυξανόμενες 
απαιτήσεις προσόντων και βελτιωμένες συνθήκες εργασί­
ας. Η πραγματοποίηση όμως τέτοιων θετικών επιδράσε­
ων εξαρτάται από το είδος της εκάστοτε εφαρμογής νέων 
τεχνολογιών στις παραγωγικές και διαχειριστικές διαδι­
κασίες. 
1.7. Οι επιπτώσεις στην παραγωγικότητα, όπως η 
ευκαμψία των νέων τεχνολογιών, διευκολύνουν βασικά 
καινούριες μορφές της διαμόρφωσης του χρόνου εργασί­
ας. Οι επιπτώσεις όμως της χρησιμοποίησης νέων τεχνο­
λογιών στο χρόνο εργασίας πρέπει να εκτιμηθούν με 
διαφορετικούς τρόπους: 
— Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να έχουν ως συνέπεια, 
στην παραγωγή καθώς και στη διαχείριση - από την 
οικονομική άποψη της πλήρους εκμετάλλευσης 
επενδύσεων, έντασης κεφαλαίου και δυναμικότητας 
υπολογιστή - μια σημαντική επέκταση της εργασίας 
με βάρδιες. 
— Η με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών δυνατότητα ελα­
στικής οργάνωης της εργασίας και διαμόρφωσης της 
παραγωγής επιτρέπει μια ελαστική διαμόρφωση των 
χρόνων εργασίας. Αν αυτό αποτελεί βελτίωση των 
συνθηκών εργασίας, πρέπει να εξεταστεί σύμφωνα με 
αντικειμενικά κριτήρια και τις υποκειμενικές προσδο­
κίες των ενδιαφερομένων. 
— Η παραγωγικότητα και ευελιξία των νέων τεχνολο­
γιών επιτρέπουν κατά κανόνα τη μείωση και αναδιορ­
γάνωση του χρόνου εργασίας. Οι δυνατότηες ενδεχό­
μενης μείωσης ή διαρθρωτικής μεταβολής του χρόνου 
εργασίας θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο δια­
πραγματεύσεων των κοινωνικών εταίρων. 
1.8. Με τη βιομηχανική εφαρμογή νέων τεχνολογιών 
μπορούν να μεταβληθούν οι δυνατότητες χρησιμοποίησης 
των δικαιωμάτων ενημέρωσης, διαβούλευσης και συμβο­
λής των εργαζομένων και των εκπροσώπων των συμφε­
ρόντων τους. Ιδιαίτερα η συγκέντρωση ή αποκέντρωση 
σχεδιασμών και αποφάσεων επιχειρηματικής πολιτικής, 
η χρησιμοποίηση συστημάτων ηλεκτρονικών υπολογι­
στών που υπερβαίνουν τα όρια της επιχείρησης καθώς και 
Αριθ. C 307/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. Π. 84 
το αυξανόμενο δυναμικό ελέγχου των νέων τεχνολογιών 
μπορούν να συμβάλλουν στην καταστροφή των παραδο­
σιακών σχέσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Για ό,τι 
αφορά την ενημέρωση, τη διαβούλευση και τη συνεργα­
σία, ο βαθμός και η μορφή διαβούλευσης ανάμεσα στους 
κοινωνικούς εταίρους θα πρέπει να προσαρμοστούν στη 
σπουδαιότητα των τεχνολογικών μεταβολών καθώς και 
στο μέγεθος των επιχειρήσεων. 
2. Δυνατότητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων 
της τεχνικής αλλαγής 
2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τα προβλεπόμενα μέτρα για τη 
βελτίωση της εκπαίδευσης και μετεκπαίδευσης τεχνικών 
και ειδικευμένων στελεχών, τα οποία προτείνει η Επιτρο­
πή σε συμπλήρωση των μέτρων και πρωτοβουλιών εκπαι­
δευτικής πολιτικής που ήδη έχουν αποφασιστεί. 
Η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα λάβει θέση απέναντι στην 
πρόκληση της εκπαιδευτικής πολιτικής για την τεχνολο­
γική αλλαγή και συνηγορεί πάλι για τις απαιτήσεις που 
περιλαμβάνονται σ' αυτές, και προπαντός: 
— για την ιδιαίτερη μέριμνα για τις μειονεκτούσες κατη­
γορίες ατόμων (γυναίκες, μειωμένης απόδοσης και 
ηλικιωμένοι εργαζόμενοι) στα πλαίσια των «προσπα­
θειών για την εφαρμογή εναλλακτικής επαγγελματι­
κής εκπαίδευσης» ('), 
— για παροχή μιας πολύπλευρης εκπαίδευσης που εξα­
σφαλίζει την ελαστικότητα, για προσαρμογή των 
εκπαιδευτικών αναγκών στην τεχνική αλλαγή μέσω 
εκπαιδευτικών και μετεκπαιδευτικών προγραμμάτων 
για εργαζόμενους και στελέχη επιχειρήσεων, για νομι­
κή και συμβατική εξασφάλιση εκπαιδευτικών και 
μετεκπαιδευτικών επιδομάτων για όσους έχουν πληγεί 
από την τεχνική αλλαγή σε σχέση με τη βιομηχανική 
εφαρμογή τεχνολογιών ενημέρωσης (2), 
— για βραχυπρόθεσμα αποτελεσματική ενίσχυση της 
προσαρμογής στον τομέα της εκπαίδευσης και μετεκ­
παίδευσης σε επιχειρηματικό και διεπιχειρηματικό 
επίπεδο σε σχέση με τη βιομηχανική εφαρμογή τεχνο­
λογιών ενημέρωσης (3), 
— για διαρκή μετεκπαίδευση για όσους έχουν πληγεί από 
την ανεργία, ιδιαίτερα τη μακροχρόνια ανεργία, και 
για παροχή γνώσεων σχετικά με τις μεταβολές που 
επεβλήθηκαν στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα στη 
διαδικασία της εργασίας με το στόχο της αύξησης της 
κινητικότητας αυτών που έχουν πληγεί (4), 
— για ενθάρρυνση της δημιουργίας μιας νέας γενιάς 
επιστημόνων (5). 
Συμπληρωματικά με τα μέτρα αυτά η ΟΚΕ συνιστά: 
— ερευνητικές εργασίες για την εκπαιδευτική πολιτική 
και την πολιτική επαγγελματικής εκπαίδευσης, οι 
οποίες να αποοβλέπουν στην έρευνα επαγγελματικών καθώς και κοινωνικών καταρτίσεων που έχουν νευ­
ραλγική σημασία για την αντιμετώπιση της τεχνολο­
γικής αλλαγής, γιατί μόνο στη βάση τέτοιων συντελε­
στών κατάρτισης, που είναι κατάλληλοι για τη λύση 
προβλημάτων, τα σχέδια προτύπων και τα μέτρα τα 
οποία προτείνονται μπορούν να αποκτήσουν σημασία 
από την άποψη της εκπαιδευτικής πολιτικής, 
— την εισαγωγή συστηματικών προτύπων σχεδίων για 
την προληπτική εξύψωση του επιπέδου κατάρτισης 
μειονεκτικών κατηγοριών απασχολουμένων, για να 
προσφερθούν και σ' αυτούς, σε έναν κόσμο εργασίας 
που έχει μεταβληθεί με τις νέες τεχνολογίες, ευκαιρίες 
για μια περαιτέρω βιοποριστική εργασία, 
— τον έλεγχο της αλληλέγγυας συμμετοχής των επιχείτ 
ρήσεων στη χρηματοδότηση μέτρων για κατάρτιση 
τέτοιων εργαζομένων, οι οποίοι λόγω τεχνικών μετα­
βολών έχουν απολυθεί, αφού ληφθεί υπόψη το σύνολο 
του κόστους που προέκυψε από τις τεχνικές αλλα­
γές, 
— την ανάπτυξη «ομάδων εργατικού δυναμικού» (που 
αποτελούνται από ανέργους διαφόρων επιπέδων 
κατάρτισης), μέσα στις οποίες αναπτύσσονται, δοκι­
μάζονται και παρέχονται καταρτίσεις για νέα, ιδιαίτε­
ρα κοινωνικά χρήσιμα προϊόντα (τεχνικές προστασίες 
περιβάλλοντος, εναλλακτικές ενέργειες, ορθολογική 
χρησιμοποίηση κλπ.), 
— προώθηση της εκπαίδευσης στις ανώτερες και ανώτα­
τες σχολές για μέτρα της σύμφωνης με τον άνθρωπο 
διαμόρφωσης και εφαρμογής τεχνολογιών και για την 
ανάπτυξη και διάδοση καινοτομικών καταρτίσεων. 
2.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής 
για τη διαμόρφωση του χρόνου εργασίας καθώς και των 
συνθηκών εργασίας και ζωής. Όσον αφορά τα κύρια 
σημεία των προτάσεων αυτών η ΟΚΕ εξέφρασε τη γνώμη 
της σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της: 
— Η ΟΚΕ έχει την πεποίθηση ότι μια διαφορετική χρησι­
μοποίηση και μια μείωση του χρόνου εργασίας με 
ανάλογη ενημέρωση και συμμετοχή των εργαζομένων 
και των εκπροσώπων τους μπορούν να προαγάγουν 
την καθιέρωση νέων τεχνολογικών καθώς και την 
επαγγελματική εκπαίδευση και μετεκπαίδευση που 
απαιτείται για την προσαρμογή στις νέες μεθόδους 
παραγωγής. Ακόμη, με τον τρόπο αυτό, η επίδραση 
στην πολιτική απασχόλησης θα μπορούσε να είναι 
μονιμότερη, γιατί μεταξύ της μείωσης και αναδιάρ­
θρωσης των πραγματικών χρόνων αποσχόλησης αφε­
νός και της ανάγκης για τήρηση της ανταγωνιστικό­
τητας των επιχειρήσεων αφετέρου θα μπορούσε να 
επιτευχθεί υψηλότερος βαθμός συμφωνίας (6). 
— Σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις υπογραμμίσθηκε η 
ανάγκη να εφαρμοστούν έγκαιρα και συμπληρωματι­
κά προς την ανάπτυξη και την προώθηση νέων τεχνο­
λογιών μέτρα για την εκτίμηση των συνεπειών από την 
άποψη της πολιτικής απασχόλησης και την κοινωνική 
και 
(') ΕΕ αριθ. C 205 της 11. 8. 1980. 
(2) ΕΕ αριθ. C 77 της 21. 3. 1983. 
(3) ΕΕ αριθ. C 77 της 21. 3. 1983. 
0) ΕΕ αριθ. C 286 της 24. 10. 1983. 
(5) ΕΕ αριθ. C 341 της 19. 12. 1983. — Ηδη στο παρελθόν προτάθηκε η επιδίωξη ανθρώπινων 
συνθηκών στον τόπο εργασίας με μια προληπτική 
(6) ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1984. 
19. 11. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 307/7 
πολιτική για την προστασία της υγείας και των εργαζο­
μένων (!), καθώς και η πραγματοποίηση σχετικών 
ερευνών όσον αφορά τις ψυχοκοινωνικές και ψυχοσω­
ματικές επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών ενημέρω­
σης στους εργαζομένους στον τομέα αυτό (2). 
Συμπληρωματικά με τα μέτρα αυτά η ΟΚΕ συνιστά: 
— να ληφθεί σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη κατά την 
πραγματοποίηση μιας συντονισμένης ενέργειας για τη 
βελτίωση των συνθηκών εργασίας ότι η απάλειψη 
ψυχικών επιβαρύνσεων κατά τη διάρκεια της εργα­
σίας είναι δυνατό να επιτευχθεί, προπαντός διαμέσου 
ολοκληρωμένων μονάδων εργασίας, με την οργάνωση 
της τεχνικής και της εργασίας, σύμφωνα με την 
ανθρώπινη φύση και με την προώθηση των μέσων 
δράσης των ενδιαφερόμενων εργαζομένων, 
— στην περίπτωση μέτρων για τη βελτίωση της 
ποιότητας εργασίας και ζωής, να ληφθούν υπόψη σε 
μεγαλύτερο βαθμό οι κίνδυνοι που προέρχονται από το 
αυξανόμενο δυναμικό ελέγχου των νέων τεχνολογιών 
για την προσωπικότητα των εργαζομένων ως πολιτών. 
Με βάση τέτοιες εμπειρίες πρέπει να γίνει επεξεργασία 
συστάσεων για τον τρόπο αντιμετώπισης των σχετι­
κών προβλημάτων στα πλαίσια διατάξεων σχετικά με 
την προστασία των δεδομένων και της προσωπικότη­
τας. 
Εκτός από αυτά, το η ΟΚΕ συνιστά ως βάση περαιτέρω 
διαβουλεύσεων την κατάρτιση μιας μελέτης για την 
κατάσταση στην οποία βρίσκεται το θέμα της μείωσης 
και αναδιοργάνωσης του χρόνου εργασίας στα κράτη 
μέλη και την έναρξη ερευνητικών εργασιών για τις συνέ­
πειες χαρακτήρα πολιτικής απασχόλησης και κοινωνι­
κού χαρακτήρα -κατά την κρίση επίσης των θιγόμε­
νων- νέων μορφών εργασίας και διαμόρφωσης του 
χρόνου εργασίας. 
Επειδή οι τεχνικές αλλαγές θίγουν συχνά τις ομάδες 
εργαζομένων που βρίσκονται παραδοσιακά σε μειονεκτι­
κή θέση, η ΟΚΕ προτείνει να γίνει στα κράτη μέλη η 
σύσταση να εξετάσουν τις δυνατότητες για τη λήψη 
κατάλληλων μέτρων για την προστασία της ορθολογικής 
προστασίας των ομάδων αυτών. 
2.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη θέση της Επιτροπής ότι 
προς το συμφέρον μιας οικονομικά αποτελεσματικής και 
κοινωνικά ανεκτής χρησιμοποίησης νέων τεχνολογιών 
«οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποι τους θα παίρνουν 
μέρος στη λήψη των αποφάσεων σχετικά με την εισαγωγή 
των νέων τεχνολογιών». 
Η ΟΚΕ επικροτεί τα σχέδια της Επιτροπής: 
— για εντατικοποίηση της έρευνας και διάδοσης πληρο­
φοριών για εμπειρίες και πρακτικές σχετικά με τη 
συμμετοχή εργαζομένων στην εισαγωγή της νέας 
τεχνολογίας στις επιχειρήσεις, 
— για υποστήριξη πρωτοβουλιών για την αύξηση των 
ειδικών γνώσεων των κοινωνικών εταίρων σχετικά με 
τεχνολογικές καινοτομίες, όπως αποφασίσθηκαν με 
συμφωνία των μελών της Μόνιμης Επιτροπής Απα-
(») ΕΕ αριθ. C 205 της 11. 8. 1980. 
(2) ΕΕαριθ. C 77 της 21. 3. 1983. σχόλησης κατά τη συνεδρίαση της 10ης Μαΐου 
1984, 
— για ενίσχυση των κοινωνικών εταίρων στην ανάπτυξη 
μέτρων κοινωνικής προστασίας ομάδων εργαζομένων 
που έχουν θιγεί, καθώς και για κοινωνικά ανεκτή 
διαμόρφωση της τεχνολογικής αλλαγής, ενώ θα λαμ­
βάνονται υπόψη οι συνθήκες και οι συμβάσεις που 
ισχύουν στα κράτη μέλη. 
Σχετικά η ΟΚΕ παραπέμπει στα όσα ανέφερε στη γνωμο­
δότηση της για το θέμα «Η ευρωπαϊκή κοινωνία και οι 
νέες τεχνολογίες πληροφόρης - μια απάντηση της Κοι­
νότητας» τον Δεκέμβριο του 1980 (3). 
Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ πρέπει στο σχέδιο αυτό να ληφθεί 
υπόψη ότι ιδίως η χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών 
απαιτεί έγκαιρη και εκτεταμένη πληροφόρηση και ενημέ­
ρωση των εργαζομένων και των εκπροσώπων των συμφε­
ρόντων τους. Οι εργοδότες δεν θα μπορούσαν να αντα­
ποκριθούν στις υποχρεώσεις τους έναντι των εργαζομέ­
νων, αν δεν έπαιρναν τα απαραίτητα μέτρα, για να 
πραγματοποιηθεί η συμμετοχή των εργαζομένων στην 
εισαγωγή νέων τεχνολογιών και οι απαραίτητες προετοι­
μασίες για τη διαμόρφωση ανθρώπινων συνθηκών εργα­
σίας. Η αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων 
καθώς και η κοινωνικά ανεκτή διαμόρφωση της διαδικα­
σίας αυτής είναι δυνατές μόνον αν επηρεασθεί ο σχεδια­
σμός και η ερμηνεία τεχνολογικών συστημάτων σύμφωνα 
με τις προβλέψεις και αν καθιερωθούν έγκαιρα μέτρα με 
συλλογικές συμβάσεις για την κοινωνική και από την 
άποψη της πολιτικής απασχόλησης αντιμετώπιση των 
συνεπειών. Παράλληλα πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα 
προβλήματα, που προκύπτουν στις διάφορες μορφές 
εργασίας (κατ' οίκον εργασία με ηλεκτρονικούς υπολο­
γιστές) λόγω των νέων τεχνολογιών. 
3. Τεχνική αλλαγή και μεταβολή των συνθηκών ζωής 
3.1. Οι ανακοινώσεις της Επιτροπής προς το Συμβού­
λιο συγκεντρώνονται σε προτάσεις για την αντιμετώπιση 
των κοινωνικών συνεπειών στον κόσμο της εργασίας. 
Όσο απαραίτητα κι αν είναι τα μέτρα και οι δραστηριό­
τητες που προτείνονται, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η 
χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών μεταβάλλει αποφασι­
στικά και άλλους σημαντικούς τομείς της ζωής. 
3.2. Η ΟΚΕ συνιστά για το λόγο αυτό: 
— Να ερευνηθούν και οι επιπτώσεις από τη χρησιμοποί­
ηση νέων τεχνολογιών στη γεωργία, ώστε να καταστεί 
δυνατή η καθιέρωση μέτρων αντιμετώπισης διαρθρω­
τικών μεταβολών του τομέα αυτού βάσει μιας ευρείας 
εκτίμησης των συνεπειών της τεχνικής. Εδώ πρόκει­
ται ιδίως για τα εξής: 
α) να ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές επιπτώσεις της 
χρησιμοποίησης της βιοτεχνικής σε μικροκαλ-
λιεργητές και ιδίως αυτούς που βρίσκονται σε 
απομακρυσμένες περιοχές· 
β) να συμπεριληφθούν οι επιπτώσεις της βιοτεχνικής 
στις γεωργικές λειτουργίες (κτηνοτροφία, νέα είδη 
(3) ΕΕ αριθ. C 353 της 31. 12. 1980. 
Αριθ. C 307/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 11. 84 
καλλιέργειας σιτηρών και δασοκομία), καθώς και 
οι επιπτώσεις συντελεστών του εκτεταμένου τομέα 
της παραγωγής ειδών διατροφής. 
Να ερευνηθούν και οι μεταβολές της χρησιμοποίησης 
νέων τεχνολογιών και ιδίως των νέων μέσων στις 
κοινωνικές διαρθρώσεις και διαδικασίες επικοινω­
νιών, για να είναι δυνατή η έγκαιρη εκτίμηση κινδύνων 
καθώς και ευκαιριών για την κοινωνική και πολιτιστι­
κή ζωή. 
Τέλος, να εξετασθούν τα προβλήματα και οι δυνατό­
τητες που συνεπάγεται η εκτεταμένη εισαγωγή νέων 
τεχνικών για: 
— τα συμφέροντα των καταναλωτών, 
— προπαντός όμως για τον περιορισμό των δυσκο­
λιών που αντιμετωπίζουν πολλές ομάδες μειονε-
κτούντων ατόμων. 
III. ΤΕΛΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 
1. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει άλλη μια φορά ότι τα μέτρα για 
την κοινωνική αντιμετώπιση της τεχνολογικής αλλαγής πρέπει να εξετασθούν σε στενή σχέση με τις κοινωνικο­
πολιτικές αντιλήψεις της Κοινότητας. 
2. Στην προκειμένη περίπτωση η ΟΚΕ, σύμφωνα με τις 
απόψεις της Μόνιμης Επιτροπής Απασχόλησης, επιση­
μαίνει την ανάγκη μιας λογικής χρησιμοποίησης των 
κοινοτικών χρηγματοδοτικών οργάνων, ώστε να κατα­
στεί δυνατή η συμβολή σε μια κοινοτική στρατηγική 
καινοτομιών, που θα είναι κατάλληλη για την αντιμετώ­
πιση των κοινωνικών συνεπειών που προκύπτουν από τις 
τεχνολογικές αλλαγές. 
3. Εκτός από τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να 
απαλυνθούν οι τρέχουσες και άμεσες μεταβολές που 
έχουν προκληθεί από την εξελισσόμενη επιστήμη και τη 
νέα τεχνολογία, η ΟΚΕ θα συνιστούσε στο Συμβούλιο να 
ορίσει μια ομάδα υψηλού επιπέδου, με την εντολή να 
αξιολογεί και να παρέχει συμβουλές σχετικά με τις 
μαρκροπρόθεσμες επιπτώσεις στη διάρθρωση της κοινω­
νίας των οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων στην 
Κοινότητα, μπορεί να προσφέρει σημαντική και απαραί­
τητη συμβολή στη διαμόρφωση μελλοντικών μέτρων και 
πολιτικών σε αυτό το πλαίσιο, είτε διαμέσου της δημόσιας 
συνδιάσκεψης «Η Ευρώπη και οι νέες τεχνολογίες» που 
διοργανώνει είτε με μια διαφορετική συνέχεια των εργα­
σιών της σχετικά με τα προβλήματα αυτά. 
Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 1984. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Francois CEYRAC 
Γνωμοδότηση για μια πρόταση τρίτης οδηγίας του Συμβουλίου που αφορά τις διατάξεις σχετικά με 
τη θερινή ώρα 
(84/C 307/04) 
Το κείμενο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής δημοσιεύεται στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αριθ. C 179 της 7ης Ιουλίου 1984, σελίδα 11. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Στις 6 Ιουλίου 1984, το Συμβούλιο ζήτησε, σύμφωνα με το άρθρο 100 της συνθήκης για την 
ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την παραπάνω 
πρόταση 0). 
Διαδικασία: 
Το Τμήμα Μεταφορών και Επικοινωνιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών 
εργασιών, εξέδωσε τη γνωμοδότηση του εφαρμόζοντας την επείγουσα διαδικασία, όπως 
προβλέπεται από τον εσωτερικό κανονισμό (άρθρο 47) της ΟΚΕ. Εισηγητής ήταν ο 
κ. Binnenbruck. 
<>) ΕΕ αριθ. C 179 της 7. 7. 1984, σ. 11.