ΑΝΑΚΟΊΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - ΑΡΘΡΑ 28 ΚΑΙ 49 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ - ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΑΡΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΕΡΑΙΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

I. ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ - Οι παραβολικεσ κεραιεσ: μεσο ληψησ και παροχησ των υπηρεσιων στην εσωτερικη αγορα

1. Η σημασία των παραβολικών κεραιών

2. Ευρεία σειρά υπηρεσιών μέσω των κεραιών

3. Ποικιλία ενδιαφερομένων για τη χρήση παραβολικών κεραιών

II. η ελευθερη κυκλοφορια των εμπορευματων και των υπηρεσιων και οι παραβολικεσ κεραιεσ: γενικεσ αρχεσ

1. Οι παραβολικές κεραίες και η εσωτερική αγορά

2. Οι παραβολικές κεραίες και η ελευθερία της έκφρασης

III. περιορισμοι στη χρηση παραβολικων κεραιων που απορρεουν απο τισ διαταξεισ ή τη σταση των εθνικων αρχων

α) τεχνικά πρότυπα και τεχνικές προδιαγραφές

β) διοικητικοί κανόνες

γ) αρχιτεκτονικοί και πολεοδομικοί κανόνες

δ) φορολογικοί κανόνες

ε) κανόνες λήψης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, αφενός, επισήμανε τη δυνατότητα αύξησης και δημιουργίας θέσεων εργασίας που συνεπάγεται η μετάβαση στην ψηφιακή οικονομία η οποία βασίζεται στη γνώση και, αφετέρου, τόνισε τη σημασία που έχει για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους ευρωπαίους πολίτες η οικονομικώς προσιτή πρόσβαση σε μια παγκόσμια επικοινωνιακή υποδομή και σε μια ευρεία σειρά υπηρεσιών [1].

[1] Στις 29.12.2000, ανταποκρινόμενη στην πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας, η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση [COM(2000)888] που καθορίζει τη νέα στρατηγική για την εσωτερική αγορά υπηρεσιών και στην οποία επισημαίνεται, ειδικότερα, η νέα δυναμική που προσέφερε στον τομέα των υπηρεσιών η κοινωνία της πληροφορίας, περιορίζοντας το κόστος μετάδοσης και απόκτησης της πληροφορίας, καθώς και αποβλέποντας στη βελτίωση των συνθηκών της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, η ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων εργασίας στην οικονομία μας.

Οι παραβολικές κεραίες ανταποκρίνονται πλήρως στους σκοπούς αυτούς: ως συσκευές απευθείας, άνετης και σε προσιτές τιμές λήψης πληθώρας υπηρεσιών υψηλής ποιότητας, συγκεντρώνουν πράγματι στις μέρες μας το αυξανόμενο ενδιαφέρον το ευρύτερου κοινού και τείνουν να καταστούν διαρκώς πιο διαδεδομένο μέσο, προοριζόμενο όχι μόνο για επαγγελματική αλλά και για οικιακή χρήση.

Η δυνατότητα ορισμού, κατά μίαν έννοια, ενός « δικαιώματος στη χρήση κεραίας » για τους χρήστες, σύμφωνα με επαρκώς σαφή και σταθμισμένα στοιχεία, συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαρκώς ευχερέστερη και ευρύτερη πρόσβαση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στις σύγχρονες τεχνολογίες και για την παγίωση των επενδυτικών και ανταγωνιστικών προοπτικών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, κυρίως ενόψει των τεράστιων δυνατοτήτων επέκτασης της δορυφορικής λήψης στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τις αρμοδιότητες που της έχουν εκχωρηθεί δυνάμει του άρθρου 211 της συνθήκης ΕΚ, στο πλαίσιο της αποστολής της να διασφαλίζει τη λειτουργία και την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, η Επιτροπή σκοπεύει, με την παρούσα ανακοίνωση και με βάση τις ισχύουσες αρχές, να συμβάλει στην ασφάλεια δικαίου και να παράσχει ένα χρήσιμο μέσο αναφοράς στους χρήστες, στους οικονομικούς φορείς και στις εθνικές διοικήσεις, κυρίως με σκοπό την άρση και την αποτροπή πραγματικών ή δυνητικών φραγμών στη χρήση της εν λόγω συσκευής λήψης διασυνοριακών υπηρεσιών και, συνεπώς, την αποφυγή του αυξανόμενου αριθμού διαδικασιών επί παραβάσει.

Πράγματι, παρά το γεγονός ότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος, κατά τη δική του εσωτερική έννομη τάξη, να θεσπίζει τους όρους για την εγκατάσταση και τη χρήση των παραβολικών κεραιών, ορισμένες εθνικές ρυθμίσεις θεωρούνται, ωστόσο, ικανές να επηρεάσουν τις δυνατότητες λήψης και, ως εκ τούτου, εμμέσως, τις δυνατότητες μετάδοσης της ευρείας σειράς δορυφορικών υπηρεσιών διασυνοριακού χαρακτήρα: κοινώς, τις τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές, καθώς και τις διαλογικές υπηρεσίες (« υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας »). Επομένως, τα εθνικά μέτρα πρέπει να συνάδουν με τις θεμελιώδεις αρχές της Συνθήκης, στις οποίες συγκαταλέγεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και η ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά, που θεσπίζονται αντιστοίχως με τα άρθρα 28 [2] έως 30 και τα άρθρα 49 [3] και επόμενα της συνθήκης ΕΚ.

[2] Άρθρο 28: « Οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών ».

[3] Άρθρο 49, παράγραφος 1: « Στο πλαίσιο των κατωτέρω διατάξεων, οι περιορισμοί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας απαγορεύονται όσον αφορά τους υπηκόους των κρατών μελών που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος της Κοινότητας άλλο από εκείνο του αποδέκτου της παροχής ».

Δεδομένου του αυξανόμενου ενδιαφέροντος που εγείρει το συγκεκριμένο ζήτημα, γεγονός που πιστοποιείται από τις ιδιαίτερα πολυάριθμες καταγγελίες, αγωγές και αιτήσεις πληροφόρησης που υποβλήθηκαν το τελευταίο διάστημα προς την Επιτροπή τόσο από ιδιώτες όσο και από άλλα θεσμικά όργανα [4], η Επιτροπή, χωρίς να εξετάζει προς το παρόν το ενδεχόμενο ανάληψης ειδικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, κρίνει σκόπιμο να αξιολογήσει, δια του παρόντος εγγράφου, την εμβέλεια και την πρακτική αποτελεσματικότητα των θεμελιωδών αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών, όπως προβλέπονται από τη συνθήκη και ερμηνεύονται από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, όσον αφορά τους εθνικούς κανόνες σχετικά με τους όρους για τη χρήση παραβολικών κεραιών.

[4] Βλέπε, μεταξύ άλλων, τις γραπτές ερωτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αριθ. 1759/97, 4114/98, 99/2216, 01/718 και 01/883.

Η Επιτροπή θα μπορέσει να εφαρμόσει τις επισημάνσεις που περιλαμβάνονται στην παρούσα ανακοίνωση, συνεχίζοντας τις επαφές και την ανταλλαγή πληροφοριών με τους ιδιώτες και με τους ενδιαφερομένους (επιχειρήσεις, εθνικές και κοινοτικές αρχές), ώστε, αν κρίνεται σκόπιμο, να λάβει κάθε απαραίτητη πρωτοβουλία με σκοπό την άρση ή την αποτροπή των εμποδίων στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον συγκεκριμένο τομέα.

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά μόνο τις παραβολικές κεραίες απλής λήψης υπηρεσιών, εξαιρώντας, συνεπώς, τις κεραίες που παρέχουν τη δυνατότητα μετάδοσης από την πλευρά του χρήστη (οι οποίες είναι λιγότερο διαδεδομένες και εμφανίστηκαν σχετικά πρόσφατα στην αγορά), και τούτο ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι οι ακόλουθες επισημάνσεις θα ήταν δυνατόν να εφαρμοστούν, εάν κρινόταν σκόπιμο, mutatis mutandis, σε μεγάλο βαθμό και στις κεραίες μετάδοσης. Οι κεραίες λήψης, λόγω των τεχνικών χαρακτηριστικών τους, δεν εγείρουν ερωτήματα σχετικά, π.χ., με ενδεχόμενους κινδύνους εκπομπής μαγνητικών κυμάτων ή παρεμβολών με άλλα συστήματα μετάδοσης (αεροδρόμια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις κτλ.) και, ως εκ τούτου, καθίσταται μελλοντικά εφικτή η διενέργεια ειδικής ανάλυσης - όπως συνέβη για άλλα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι χρήστες όσον αφορά τη λήψη υπηρεσιών μέσω δορυφόρου.

Οι απόψεις που διατυπώνονται στο παρόν έγγραφο από την Επιτροπή βασίζονται στην ισχύουσα ερμηνεία των γενικών αρχών των κοινοτικού δικαίου, καθώς και στα ήδη διαθέσιμα de facto στοιχεία. για τους λόγους αυτούς, οι παρούσες επισημάνσεις δύνανται προφανώς να τροποποιηθούν μεταγενέστερα, σε συνάρτηση κυρίως με την εξέλιξη της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, την τεχνολογική πρόοδο και άλλες συναφείς παραμέτρους.

Ειδικότερα, η παρούσα ανακοίνωση δεν προτίθεται να προδικάσει τη συγκεκριμένη ερμηνεία που θα ήταν δυνατόν να δώσει το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όσον αφορά τα ζητήματα που θίγονται ακολούθως, μέσω κυρίως μελλοντικών προδικαστικών αποφάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 234 της συνθήκης ΕΚ.

I. ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ - Οι παραβολικεσ κεραιεσ: μεσο ληψησ και παροχησ υπηρεσιων στην εσωτερικη αγορα

1. Η σημασία των παραβολικών κεραιών

Η παραβολική κεραία συνιστά έναν ουσιαστικό κρίκο στην αλυσίδα της παροχής των δορυφορικών υπηρεσιών. Η δορυφορική μετάδοση, από τη φύση της, έχει ως αποστολή να μην περιορίζεται στο εσωτερικό μιας εθνικής επικράτειας, αλλά να καλύπτει εξαιρετικά ευρείες γεωγραφικές περιοχές και πολλά κράτη, ακόμη και το σύνολο (και περισσότερο) του εδάφους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ανεξαρτήτως αποστάσεων και γεωγραφικών συνόρων.

Οι κεραίες γνωρίζουν συνεχή και αυξανόμενη διάδοση χάρη στο κόστος τους, που έχει πλέον μετριαστεί ιδιαίτερα, και στη διαρκώς αποδοτικότερη τεχνολογία. Σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις που πραγματοποιήθηκαν περί τα μέσα του 2000, σχεδόν 30 εκατομμύρια νοικοκυριά [5] στην ΕΕ διέθεταν συστήματα απευθείας λήψης υπηρεσιών δορυφορικής μετάδοσης: δηλαδή, ατομικές κεραίες που εξυπηρετούν μία μόνο κατοικία (DTH : Direct To Home) ή συλλογικές κεραίες που χρησιμοποιούνται από πολλές κατοικίες (SMATV : Satellite Master Antenna Television).

[5] Τα στοιχεία παρέχονται από την Astra. Ειδικότερα, τα νοικοκυριά που διαθέτουν συστήματα απευθείας δορυφορικής λήψης στην ΕΕ ανέρχονταν σε 25,2 εκατομμύρια στα μέσα του 1998, σε 27,7 εκατομμύρια στα μέσα του 1999, σε 29,4 εκατομμύρια στα μέσα του 2000 και θα μπορούσαν να ανέλθουν σε 52 εκατομμύρια το 2010. Σύμφωνα με άλλες στατιστικές, που προέκυψαν από έρευνα που διενήργησε το Crιdome (Centre de Recherche Innovation/Mιdias du Groupe Publicis) για λογαριασμό της Eutelsat, το 1999 ο συνολικός αριθμός των σχετικών νοικοκυριών υπερέβαινε, σε κάθε περίπτωση, τα 26 εκατομμύρια.

Οι υπηρεσίες που παρέχονται από τις κεραίες βελτιώνονται συνεχώς

- τόσο ως προς την ποιότητα (π.χ. σε επίπεδο τεχνικών χαρακτηριστικών μετάδοσης, ευκρίνειας εικόνας και ήχου κτλ.. επιπροσθέτως, η συνήθης διάμετρός τους μειώνεται σταδιακά χωρίς να περιορίζονται οι δυνατότητές τους),

- όσο και ως προς την ποσότητα, κυρίως μέσω της ψηφιακοποίησης και της ψηφιακής συμπίεσης οι οποίες, πολλαπλασιάζοντας τις δυνατότητες μετάδοσης, αυξάνουν την προσφορά συμβάντων [π.χ. Pay Per View (πληρωμή ανά θέαση)] και διαλογικών υπηρεσιών και διαφοροποιούν τα ωράρια των εκπομπών, τις γλωσσικές εκδόσεις, την εικονοληψία του ίδιου συμβάντος, κλπ.

Χάρη στην τεχνική πρόοδο, οι κεραίες συνιστούν πλέον ένα μέσο διείσδυσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τούτο, όχι μόνο από την οικονομική αλλά και από την πολιτιστική και κοινωνική άποψη (καθώς είναι συχνά το αποκλειστικό μέσο για λήψη των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών που προέρχονται από κράτη μέλη άλλα από το κράτος μέλος κατοικίας και κυρίως το κράτος - ακόμη και την περιοχή - καταγωγής του παραλήπτη). τη γλωσσική άποψη (για την εκμάθηση ξένων γλωσσών ή την παρακολούθηση της μητρικής γλώσσας όσον αφορά τις οικογένειες που διαμένουν στο εξωτερικό και, ιδίως, τα παιδιά τους). από την άποψη της πληροφόρησης και της εξ αποστάσεως διδασκαλίας (χάρη στα θεματικά κανάλια και στις διαλογικές υπηρεσίες). και, τέλος, από την τουριστική άποψη (με τη χρήση των κεραιών στους τόπους διακοπών). κτλ. [6]

[6] Βλ. την αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 93/83/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 248 της 6.10.1993) για την καλωδιακή αναμετάδοση και τις δορυφορικές μεταδόσεις, όπου ορίζεται ότι "οι διασυνοριακές ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις εντός της Κοινότητας, ιδίως μέσω δορυφόρου και καλωδίου, αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα μέσα προς επίτευξη των ανωτέρω στόχων της Κοινότητας, οι οποίοι είναι συγχρόνως πολιτικοί, οικονομικοί, κοινωνικοί, πολιτιστικοί και νομικοί".

Επιπλέον, η δορυφορική μετάδοση συνιστά συχνά όχι απλώς μια επιπλέον δυνατότητα επιλογής μεταξύ άλλων (ασύρματη και καλωδιακή σύνδεση. η τελευταία, μάλιστα, υπόκειται ενίοτε διαρκώς περισσότερο σε καθεστώς εδαφικού μονοπωλίου με την παροχή υπηρεσιών εκ μέρους ενός μόνο φορέα), αλλά το μόνο μέσο πρόσβασης σε εκπομπές ή σε υπηρεσίες που δεν διατίθενται διαφορετικά. Πράγματι, παρά το γεγονός ότι ο αριθμός καναλιών ενός κράτους μέλους άλλου από το κράτος μέλος διαμονής τα οποία μεταδίδονται με ασύρματη ή καλωδιακή σύνδεση είναι, κατά κανόνα, ιδιαίτερα περιορισμένος, ακόμη και ανύπαρκτος, αντιθέτως, είναι πολύ υψηλός και δυνητικά απεριόριστος με τη δορυφορική σύνδεση.

2. Ευρεία σειρά υπηρεσιών μέσω των κεραιών

Χάρη στη σύγχρονη τεχνολογία, οι διασυνοριακές υπηρεσίες που παρέχονται μέσω δορυφόρου και λαμβάνονται μέσω κεραίας δεν αποτελούνται πλέον μόνο από (α) υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής [7] και ηχητικής μετάδοσης, αλλά και από (β) υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

[7] Στην απόφαση Sacchi της 30/4/1974, υπόθ. 155/73, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναγνώρισε ρητώς ότι οι υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης εμπίπτουν στο άρθρο 49 (πρώην άρθρο 59) της Συνθήκης. Έκτοτε, διέπονται από την οδηγία 89/552/ΕΟΚ της 3/10/1989 (ΕΕ L 298 της 17.10.1989) για την τηλεόραση χωρίς σύνορα, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/36/ΕΚ της 30/6/1997 (ΕΕ L 202 της 30.7.1997).

(α) Σήμερα, υπάρχουν πολλές εκατοντάδες ραδιοτηλεοπτικά κανάλια που μπορούν να λαμβάνονται στην Ευρώπη - με αναλογική ή ψηφιακή μορφή. σε μη κρυπτογραφημένη ή κρυπτογραφημένη μετάδοση. προοριζόμενα για το ευρύ κοινό ή για τους επαγγελματίες (business TV). Σύμφωνα με ορισμένες προβλέψεις [8], οι οικογένειες που λαμβάνουν συνδρομητικές τηλεοπτικές υπηρεσίες μέσω δορυφόρου θα ήταν δυνατόν να ανέλθουν σε 27 εκατομμύρια το 2010, σημειώνοντας αύξηση κατά 349% σε δεκαετή βάση.

[8] Baskerville Communications.

(β) Στα ανωτέρω, πρέπει να προστεθούν οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας [9], οι οποίες είναι προσβάσιμες μέσω των ίδιων παραβολικών κεραιών λήψης. Ουσιαστικά, πρόκειται για υπηρεσίες διαλογικού χαρακτήρα σε απευθείας σύνδεση, οι οποίες μεταδίδονται μέσω ηλεκτρονικών δικτύων, όπως το Διαδίκτυο, και οι οποίες έγκεινται κυρίως στη μετάδοση δεδομένων, εγγράφων, ήχων και εικόνων. Ανεξάρτητα από το μέσο αποστολής (π.χ., καλωδιακώς) του « ατομικού αιτήματος » εκ μέρους του παραλήπτη, εκείνος δύναται να λαμβάνει τις συγκεκριμένες υπηρεσίες, που μεταδίδονται δορυφορικώς, μέσω παραβολικής κεραίας μόνο λήψης, η οποία μπορεί μάλιστα να είναι η ίδια που χρησιμοποιείται για τη λήψη και των ανωτέρω ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών. Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας που λαμβάνονται δορυφορικώς απευθύνονται όχι μόνο στους καταναλωτές αλλά και στους οικονομικούς φορείς (business to business): π.χ., στους παρόχους πρόσβασης στο Διαδίκτυο (οι οποίοι χρησιμοποιούν τις δορυφορικές δυνατότητες για να αυξήσουν τις συνδέσεις στους στα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και τις δυνατότητες μετάδοσης που προσφέρουν στους πελάτες) ή στις επιχειρήσεις διασυνοριακής φύσης (οι οποίες μπορούν να προβαίνουν στην ταχεία και ασφαλή μεταβίβαση μιας σημαντικής ποσότητας δεδομένων και αρχείων στο εσωτερικό ιδιωτικών δικτύων μέσω δορυφόρου).

[9] Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας ορίζονται ως οι υπηρεσίες που παρέχονται συνήθως έναντι αμοιβής, εξ αποστάσεως, με ηλεκτρονικά μέσα και κατόπιν προσωπικής επιλογής ενός αποδέκτη υπηρεσιών. Η έννοια αυτή, που εισήχθη με το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 98/48/ΕΚ (η οποία τροποποιεί την οδηγία 98/34/ΕΚ και προβλέπει την εφαρμογή μιας διαδικασίας κανονιστικής διαφάνειας, ΕΕ L 217 της 5.8.1998), συμπεριλήφθηκε, στη συνέχεια, στην οδηγία 98/84/ΕΚ (για τη νομική προστασία των υπηρεσιών που βασίζονται ή συνίστανται στην παροχή πρόσβασης υπό όρους, ΕΕ L 320 της 28.11.1998) και στην οδηγία 2000/31 (για το ηλεκτρονικό εμπόριο, ΕΕ L 178 της 17.7.2000).

Εν κατακλείδι, μπορεί να θεωρηθεί ότι μια παραβολική κεραία, καθιστώντας εφικτή τη λήψη μεγάλου εύρους υπηρεσιών, αποτελεί πλέον ένα πραγματικό τερματικό πολλαπλών λειτουργιών.

3. Ποικιλία ενδιαφερομένων για τη χρήση παραβολικών κεραιών

Λαμβάνοντας υπόψη την πληθώρα της προσφοράς, το ισχύον νομικό καθεστώς όσον αφορά την εγκατάσταση και τη χρήση των κεραιών ως μέσου λήψης μπορεί να επηρεάσει, άμεσα ή έμμεσα, ένα σύνολο οικονομικών φορέων που συμμετέχουν στη διαδικασία κατασκευής και εμπορίας των κεραιών, καθώς και στην αλυσίδα παραγωγής και διανομής των υπηρεσιών που μεταδίδονται μέσω δορυφόρου. Σε μια αντίστροφη σχηματική παράθεση, εντοπίζονται, ιδίως, οι ακόλουθες σχετικές κατηγορίες οικονομικών φορέων:

* οι χρήστες

κοινώς, οι τηλεθεατές, οι ακροατές ραδιοφωνικών εκπομπών και οι διάφοροι παραλήπτες υπηρεσιών σε απευθείας σύνδεση (καταναλωτές, επαγγελματίες, επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί).

* οι τεχνικοί κεραιών

πρόκειται για τους φορείς που συμμετέχουν στο εμπόριο (λιανοπωλητές) και/ή στην τοποθέτηση και τη συντήρηση κεραιών (ειδικοί εγκατάστασης).

* οι εταιρείες εκμετάλλευσης δορυφόρων

δηλαδή οι φορείς που προσφέρουν τις συχνότητές τους δορυφορικώς για τη διανομή διαφόρων υπηρεσιών στις περιοχές που καλύπτονται από τις δικές τους υποδομές μετάδοσης.

* τα κανάλια τηλεοπτικών και/ή ραδιοφωνικών μεταδόσεων μέσω δορυφόρου

οι εν λόγω φορείς χρησιμοποιούν τους δορυφόρους ως μέσο μετάδοσης των εκπομπών τους.

* οι πάροχοι υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας

πρόκειται για φορείς που παρέχουν τις διαλογικές υπηρεσίες τους, οι οποίες μεταδίδονται μέσω δορυφόρου και λαμβάνονται μέσω των παραβολικών κεραιών από τους τελικούς αποδέκτες.

* οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εμπορικής επικοινωνίας

για τους οποίους η μετάδοση υπηρεσιών μέσω δορυφόρου προσφέρει νέες ευκαιρίες για τη διεύρυνση των παραληπτών διαφημιστικών μηνυμάτων.

* οι πάροχοι περιεχομένου

στους οποίους συγκαταλέγονται οι κινηματογραφικοί, τηλεοπτικοί και μουσικοί δημιουργοί, οι διοργανωτές αθλητικών εκδηλώσεων και οι παραγωγοί, οι οποίοι έχουν άμεσο συμφέρον να διασφαλίσουν ότι οι δραστηριότητές τους θα μεταδίδονται, χάρη και στους δορυφόρους και στις κεραίες, σε όσο το δυνατόν περισσότερους τελικούς χρήστες.

* οι παραγωγοί και οι διανομείς

πρόκειται για τους κατασκευαστές κεραιών, καθώς και για εισαγωγείς και χονδρεμπόρους οι οποίοι ασχολούνται με την εμπορική διανομή τους.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι ενδεχόμενοι περιορισμοί ως προς τη χρήση των κεραιών επηρεάζουν όχι μόνο τον τελικό χρήστη αλλά και - όσον αφορά, επίσης, τις επενδυτικές προοπτικές - έναν μεγάλο αριθμό ενδιάμεσων οικονομικών φορέων.

II. η ελευθερη κυκλοφορια των εμπορευματων και των υπηρεσιων και οι παραβολικεσ κεραιεσ: γενικεσ αρχεσ

Δυνάμει των αρχών περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων (άρθρα 28 έως 30 της συνθήκης ΕΚ) και ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών (άρθρα 49 και επόμενα της συνθήκης ΕΚ, όπως ερμηνεύονται υπό το φως του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής σύμβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων), η δυνατότητα χρήσης παραβολικής κεραίας πρέπει, κατά κανόνα, να αναγνωρίζεται σε κάθε πρόσωπο που το επιθυμεί.

1. Οι παραβολικές κεραίες και η εσωτερική αγορά

Στο πλαίσιο της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα, οι κανονιστικές διατάξεις που διέπουν την εμπορία, την εγκατάσταση και τη χρήση των παραβολικών κεραιών στα κράτη μέλη - στο βαθμό που υπάρχει ένα στοιχείο διασυνοριακού χαρακτήρα - θέτει ερωτήματα κυρίως ως προς δύο θεμελιώδεις ελευθερίες που προβλέπονται στη συνθήκη ΕΚ: την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών. Ουσιαστικά, οι εν λόγω κεραίες συνιστούν εμπορεύματα [10] με τα οποία μεταδίδονται υπηρεσίες αμιγώς διασυνοριακού χαρακτήρα [11].

[10] Πρόκειται για προϊόντα που μπορούν να αποτιμηθούν και τα οποία, ως τέτοια, θεωρούνται ικανά να αποτελέσουν το αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών κατά την έννοια της απόφασης Επιτροπή / Ιταλία της 10/12/1968, υπόθεση 7/68.

[11] Πρόκειται, ουσιαστικά, για υπηρεσίες (μέσω δορυφόρου), οι οποίες παρέχονται συνήθως έναντι αμοιβής κατά την έννοια του άρθρου 50 της συνθήκης ΕΚ (βλ. απόφαση Bond van Adverteerders της 26/4/1988, υπόθ. 352/85) και των οποίων το σύνολο των χαρακτηριστικών δεν περιορίζεται στο εσωτερικό ενός μόνο κράτους μέλους (βλ. απόφαση Επιτροπής κατά Ελλάδας της 26/2/1991, υπόθεση C-198/89).

Τα άρθρα 28 και 49 της συνθήκης ΕΚ, όπως ερμηνεύθηκαν από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, διασφαλίζουν αντιστοίχως την προστασία των δύο αυτών ελευθεριών με την κατάργηση των άμεσων ή έμμεσων δυσμενών διακρίσεων, λόγω ιθαγένειας, καθώς και με την κατάργηση των εθνικών περιορισμών, ακόμη και αν ισχύουν αδιακρίτως, όταν εκ φύσεως παρεμποδίζουν, παρενοχλούν ή καθιστούν λιγότερο ελκυστική την άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων σε διασυνοριακό επίπεδο [12].

[12] Βλ. αποφάσεις: Dassonville της 11/7/1974, υπόθ. 8/74, και Keck και Mithouard της 24/11/1993, συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-267/91 και C-268/91. Guiot της 28ης Μαρτίου 1996, υπόθεση C-272/94 (σκέψη 10).

Για να γίνουν αποδεκτά ως εξαίρεση στις θεμελιώδεις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς, τα εθνικά μέτρα που, σε έναν μη εναρμονισμένο τομέα όπως ο τομέας της εμπορίας, της εγκατάστασης και της χρήσης παραβολικών κεραιών, θεωρούνται ικανά να παρενοχλήσουν ή να καταστήσουν λιγότερο ελκυστική την άσκηση τους πρέπει να πληρούν τους εξής τέσσερις όρους:

* να εφαρμόζονται κατά τρόπο που να μη δημιουργεί διακρίσεις,

* να δικαιολογούνται είτε βάσει των θεμιτών συμφερόντων που προβλέπονται στη Συνθήκη [13], τα οποία είναι κυρίως η δημόσια τάξη, η δημόσια ασφάλεια και η δημόσια υγεία, είτε βάσει άλλων θεμιτών συμφερόντων που αναγνωρίζονται από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ως « επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος » όσον αφορά τις υπηρεσίες [14] ή ως « επιτακτικές ανάγκες », όσον αφορά τα εμπορεύματα [15], και των οποίων η προστασία των καταναλωτών ή η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν παραδείγματα.

[13] Άρθρα 30 και 46 της συνθήκης ΕΚ.

[14] Βλ. απόφαση Dennemeyer της 25/7/1991, υπόθεση C-76/90.

[15] Βλ. απόφαση Rewe ("Cassis de Dijon"), της 20/2/1979, υπόθεση 120/78.

* να είναι κατάλληλα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, και

* να μην είναι δεσμευτικά πέραν του βαθμού που είναι αναγκαίος για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, τηρώντας συνεπώς την αρχή της αναλογικότητας [16].

[16] Βλ. προαναφερόμενη απόφαση Rewe, απόφαση Gebhard της 30/11/1995, υπόθ. C-55/94 (σκέψη 37), και απόφαση Zenatti της 21/10/1999, υπόθ. C-67/98 (σκέψη 29).

Αξίζει επίσης να συνυπολογιστεί, στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η οδηγία "Τηλεόραση χωρίς σύνορα" [17] η οποία, ορίζοντας, κατά κανόνα, ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την ελευθερία λήψης και να μην παρεμποδίζουν τη μετάδοση στην επικράτειά τους τηλεοπτικών εκπομπών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη για λόγους που εμπίπτουν σε συντονισμένους από την εν λόγω οδηγία τομείς, αποβλέπει πρωτίστως στη διαμόρφωση των απαραίτητων συνθηκών για την ελεύθερη κυκλοφορία των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών.

[17] Βλ. υποσημείωση 7.

Τα άρθρα 28 και 49 ισχύουν άμεσα και άνευ όρων στην εθνική έννομη τάξη [18] και παράγουν άμεσο αποτέλεσμα. Ειδικότερα, η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά συνιστά θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου την οποία απολαύουν τόσο οι πάροχοι όσο και οι αποδέκτες των υπηρεσιών [19].

[18] Βλ. αποφάσεις Iannelli και Volpi της 22/3/1977, υπόθ. 74/76 και απόφαση Van Binsbergen της 3/12/74, υπόθ. 33/74.

[19] Βλ. απόφαση Vander Elst της 9/8/1994, υπόθ. 43/93 (σκέψη 13). Επιπλέον, σε επίπεδο ορολογίας, η μνεία της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών (που εμφανίζεται ακόμη και στη συνθήκη ΕΚ: άρθρο 3, στοιχείο γ), άρθρο 14, παράγραφος 2, ή Τίτλος III του τρίτου μέρους) επιβεβαιώνει την ιδέα σύμφωνα με την οποία τη θεμελιώδη ελευθερία που προβλέπεται στο άρθρο 49 της συνθήκης ΕΚ δύνανται να την επικαλεστούν όχι μόνο οι πάροχοι αλλά και οι παραλήπτες υπηρεσιών.

Δεδομένης της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου έναντι των εθνικών διατάξεων, τα άρθρα 28 και 49 παράγουν υπέρ των ενδιαφερομένων δικαιώματα τα οποία οι εθνικές αρχές πρέπει να σέβονται και να προασπίζουν.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα άρθρα έχουν ως αποτέλεσμα όχι μόνο να καθιστούν αυτοδικαίως μη εφαρμόσιμη κάθε αντίθετη διάταξη της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας, αλλά και να αποτρέπουν, στο μέλλον, την έγκυρη κατάρτιση νέων εθνικών κανονιστικών πράξεων οι οποίες δεν θα συνάδουν με τους εν λόγω κοινοτικούς κανόνες [20]. Τούτο το ανεφάρμοστο αφορά τόσο νομοθετικές όσο και διοικητικές διατάξεις, εφόσον, μάλιστα, στις τελευταίες δεν περιλαμβάνονται μόνο γενικοί και αφηρημένοι κανόνες αλλά και ατομικές και συγκεκριμένες διοικητικές αποφάσεις [21].

[20] Βλ. απόφαση Simmenthal της 9/3/1978, υπόθ. 106/77, και απόφαση Carra της 8/6/2000, υπόθ. C-258/98.

[21] Βλ. απόφαση Ciola της 29/4/1999, υπόθ. C-224/97.

Η εν λόγω απαγόρευση αφορά επίσης οποιαδήποτε διοικητική πρακτική που εφαρμόζεται ενιαία και τακτικά από τις δημόσιες αρχές, καθώς και τις προτροπές που διατυπώνονται εκ μέρους τους, οι οποίες, παρά το γεγονός ότι δεν δεσμεύουν τους αποδέκτες τους, μπορούν ωστόσο να επηρεάσουν τη στάση των οικονομικών φορέων και, κυρίως, των καταναλωτών, παραβιάζοντας, ως εκ τούτου, τα άρθρα 28 και 49 [22].

[22] Βλ. απόφαση "Buy Irish" της 24/11/1982, υπόθ. 249/81 και απόφαση Factortame της 19/6/1990, υπόθ. C-213/89.

Η υποχρέωση να διασφαλίζεται η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου βαρύνει οποιονδήποτε φορέα του κράτους μέλους: όχι μόνο τα εθνικά δικαστήρια αλλά και όλα τα διοικητικά όργανα, συμπεριλαμβανομένων των αποκεντρωμένων και τοπικών αρχών, όπως είναι οι κοινότητες [23]. Σε αρκετά κράτη μέλη, οι οδηγίες σχετικά με την εγκατάσταση και τη χρήση κεραιών καθορίζονται συχνά σε επίπεδο περιφερειακών ή τοπικών εξουσιών (κυρίως των δήμων), που εκδίδουν λεπτομερείς σχετικές κανονιστικές διατάξεις, ενώ τα κεντρικά και ομοσπονδιακά όργανα περιορίζονται κυρίως στην κατάρτιση γενικών αρχών.

[23] Βλ. αποφάσεις Brasserie du Pκcheur της 5/3/1996, συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-46/93 και C-48/93. της 10/4/84, υπόθ. 14/83. της 13/11/1990, υπόθ. 106/89. Fratelli Costanzo της 22/6/1989, υπόθ. 103/88. Επιπροσθέτως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ανέφερε ότι ένα κράτος μέλος υπέχει ευθύνη όποιο και αν είναι το κρατικό όργανο η ενέργεια ή η αδράνεια του οποίου προκάλεσε την παράβαση, ακόμα και αν πρόκειται για συνταγματικώς ανεξάρτητο όργανο (βλ. απόφαση της 5/5/1970, Επιτροπή κατά Βασιλείου του Βελγίου, υπόθ. 77-69, και απόφαση της 2/2/1982, υπόθ. 71/81). Επιπλέον, οι ιδιώτες μπορούν να επικαλούνται τα δικαιώματα που απορρέουν από την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών έναντι οργανισμών ή φορέων που, ασχέτως της νομικής μορφής τους, υπόκεινται στην εποπτεία ή στον έλεγχο του κράτους ή που έχουν εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με εκείνες που απορρέουν από τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες (πρβλ. απόφαση της 12/7/1990, υπόθ. C-188/89). Εξετάζονται διασταλτικά τόσο οι πράξεις των δημοσίων αρχών όσο και οι πράξεις οργανισμών οι οποίοι, μολονότι προσλαμβάνουν ιδιωτική νομική μορφή, υφίστανται την καθοριστική επίδραση των δημοσίων αρχών στη λειτουργία τους μέσω, λόγου χάριν, της ύπαρξης εκπροσώπων των δημοσίων αρχών, του διορισμού διοικητικών μελών, της χρηματοδότησης του οργανισμού, κτλ. (βλ. απόφαση Επιτροπής κατά Γαλλικής Δημοκρατίας της 9/05/85, υπόθ. 21/84, και προαναφερόμενη απόφαση « Buy Irish », βλ. υποσημείωση 22).

Ως εκ τούτου, η παρούσα ανακοίνωση, βασιζόμενη στις γενικές επισημάνσεις που παρέχονται από την πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σε θέματα ελεύθερης κυκλοφορίας, απευθύνεται σε όλους τους δημόσιους φορείς που - ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος τους - είναι αρμόδιοι να εκδίδουν και να εφαρμόζουν κανόνες όσον αφορά τη χρήση παραβολικών κεραιών, σε κρατικό, περιφερειακό, επαρχιακό, κοινοτικό ή άλλο επίπεδο, και τούτο προφανώς με την επιφύλαξη των αντίστοιχων πλεονεκτημάτων αυτονομίας που αναγνωρίζονται από την εσωτερική έννομη τάξη.

Επιπλέον, οι οικονομικοί φορείς απολαύουν, τόσο στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όσο και στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, ορισμένες διαδικαστικές εγγυήσεις στις σχέσεις τους με τις δημόσιες υπηρεσίες. Επομένως, θα αντίκειτο προς το κοινοτικό δίκαιο, π.χ., η εφαρμογή διαδικασιών για τη χορήγηση άδειας οι οποίες δεν θα ήταν εύκολα προσβάσιμες, ταχείες και προσιτές (κυρίως ως προς την τιμή της κεραίας που πρόκειται να εγκατασταθεί) για τον οικονομικό φορέα ή τον ιδιώτη και οι οποίες δεν θα του διασφάλιζαν ότι θα λάβει δεόντως αιτιολογημένη απόφαση στο αίτημά του η οποία να παρέχει τη δυνατότητα άσκησης ένδικης προσφυγής [24]. Επιπροσθέτως, πρέπει να αποδεικνύεται ότι οι κυρώσεις που επιβάλλονται στους ενδιαφερομένους λόγω μη τήρησης των εθνικών κανόνων δεν δημιουργούν διακρίσεις και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν είναι υπερβολικές ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό [25].

[24] Βλ. απόφαση Sandoz της 14/7/1983, υπόθ. 174/82, απόφαση Heylens της 15/10/1987, υπόθ. 222/86, και απόφαση GB Inno-BM SA, της 13/12/1991, υπόθ. C-18/88. Η απόφαση Επιτροπής/Ιταλίας της 18/1/2001, υπόθ. C-1, 62/99, πρόβαλε την απαίτηση οι εθνικές νομοθεσίες να διασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου με την « έγκριση νομικών διατάξεων ικανών να διαμορφώσουν μια κατάσταση επαρκώς ακριβή, σαφή και διαφανή, ώστε οι ιδιώτες να είναι σε θέση να γνωρίζουν πλήρως τα δικαιώματά τους και να τα επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων ».

[25] Βλ. απόφαση Casati της 11/11/1981, υπόθ. 203/80, και απόφαση Επιτροπής/Ελληνικής Δημοκρατίας της 16/12/1992, υπόθ. C-210/91.

2. Οι παραβολικές κεραίες και η ελευθερία της έκφρασης

Κατά πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου, για την τήρηση του οποίου μεριμνά το Δικαστήριο [26].

[26] Βλ. απόφαση για την Ελληνική Ραδιοφωνία της 18/6/1991, υπόθ. C-260/89.

Ως εκ τούτου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επισήμανε ότι « δεν μπορούν να γίνουν δεκτά στην Κοινότητα μέτρα μη συνάδοντα προς το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου » και ότι η δικαιολόγηση ρύθμισης που μπορεί να παρακωλύσει την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η οποία προβλέπεται από το κοινοτικό δίκαιο, πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα τις γενικές αρχές του δικαίου και ιδίως τα θεμελιώδη δικαιώματα. Επιπλέον, μια τέτοια ρύθμιση μπορεί να υπαχθεί στις εξαιρέσεις που προβλέπουν οι διατάξεις της συνθήκης μόνον αν είναι σύμφωνη με τα εν λόγω θεμελιώδη δικαιώματα.

Κατά συνέπεια, οποιοδήποτε εθνικό μέτρο περιορίζει τη λήψη εκπομπών και υπηρεσιών μέσω παραβολικών κεραιών πρέπει επίσης να συνάδει με το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών το οποίο προβλέπει ρητώς ότι "την ελευθερίαν λήψεως...πληροφοριών ή ιδεών άνευ επεμβάσεως δημοσίων αρχών και ασχέτως συνόρων" [27].

[27] Το άρθρο 11 του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αφορά την ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης, ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι : « Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, χωρίς την ανάμειξη δημοσίων αρχών και αδιακρίτως συνόρων ».

Ειδικότερα, στην απόφαση που εξέδωσε στις 22 Μαΐου 1990 (υπόθεση Autronic), το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διευκρίνισε ότι το άρθρο 10 της σύμβασης « αφορά όχι μόνο το περιεχόμενο των πληροφοριών αλλά και τα μέσα μετάδοσης και λήψης » και, ιδίως, ότι « η λήψη τηλεοπτικών προγραμμάτων μέσω - παραβολικής ή άλλης - κεραίας εμπίπτει στο πλαίσιο του δικαιώματος που θεσπίζεται δυνάμει των δύο πρώτων προτάσεων του άρθρου 10, παράγραφος1 ». Η ίδια απόφαση επισήμανε επίσης, στο πλαίσιο της Σύμβασης, τη σημασία ενός « αυστηρού » ευρωπαϊκού ελέγχου για οποιαδήποτε τυχόν παρεμβολή ενός κράτους στην άσκηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών που διασφαλίζονται δυνάμει του άρθρου 10.

III. περιορισμοι στη χρηση παραβολικων κεραιων που απορρεουν απο τισ διαταξεισ ή τη σταση των εθνικων αρχων

Η Επιτροπή παρέχει, ακολούθως, ορισμένα στοιχεία σχετικά με τα διάφορα είδη περιορισμών που επιβάλλουν οι εθνικές αρχές, ώστε να διασφαλιστεί, σύμφωνα πάντα με τις αρχές που ορίζονται στα άρθρα 28 και 49 της Συνθήκης και υπό το φως του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής σύμβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το απορρέον πραγματικό ατομικό δικαίωμα στη χρήση κεραίας, δικαίωμα που συνδέεται άρρηκτα με την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Οι εν λόγω περιορισμοί στην ελεύθερη χρήση παραβολικών κεραιών ως μέσου λήψης ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας μπορούν να προκύψουν κυρίως από τα ακόλουθα είδη κανόνων και περιορισμών:

α) τεχνικά πρότυπα και τεχνικές προδιαγραφές.

β) διοικητικοί κανόνες.

γ) αρχιτεκτονικοί και πολεοδομικοί κανόνες.

δ) φορολογικοί κανόνες.

ε) κανόνες λήψης.

α) τεχνικά πρότυπα και τεχνικές προδιαγραφές

Κάθε διάταξη που αποβλέπει στον καθορισμό των τεχνικών προδιαγραφών και/ή των τεχνικών όρων για την εγκατάσταση των κεραιών θα ήταν δυνατόν να παρεμποδίσει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών.

Η νομοθεσία των κρατών μελών ορίζει ενίοτε ότι μόνο οι εξοπλισμοί που πληρούν ορισμένες τεχνικές προδιαγραφές μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο και να χρησιμοποιούνται στην επικράτειά τους. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που παρουσιάζεται αρκετά συχνά στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και, ειδικότερα, στην περίπτωση προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, το οποίο μπορεί, αφενός, να επηρεάσει, ακόμη και να παρεμποδίσει, τη λήψη και την παροχή των υπηρεσιών (που προαναφέρονται στο κεφάλαιο I) οι οποίες μπορούν να λαμβάνονται, ενίοτε αποκλειστικά, μέσω τέτοιων συσκευών λήψης σημάτων που μεταδίδονται δορυφορικώς.

Οι επιταγές αυτές δύνανται να εκτείνονται από την υποχρέωση συμμόρφωσης με ορισμένες προδιαγραφές (π.χ., όσον αφορά τις διαστάσεις, τις ζώνες λήψης, την επισήμανση, τις οδηγίες εγκατάστασης και χρήσης, κτλ.) έως την υποχρέωση υποβολής του προϊόντος σε μια διαδικασία έγκρισης τύπου πριν από τη διάθεσή του στην αγορά του εκάστοτε κράτους.

Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί κατ' αρχάς ότι οι κεραίες μόνο λήψης καλύπτονται από την οδηγία 73/23/ΕΟΚ σχετικά με το ηλεκτρολογικό υλικό που προορίζεται να χρησιμοποιηθεί εντός ορισμένων ορίων τάσεως, καθώς και από την οδηγία 89/336/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα [28]. Κατά την έννοια των εν λόγω οδηγιών, τα κράτη μέλη δεν πρέπει να παρεμποδίζουν, για λόγους ασφαλείας ή για λόγους ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας, ούτε την εμπορία ούτε τη λειτουργία στην επικράτειά τους των συσκευών που αναφέρονται στις δύο οδηγίες και οι οποίες πληρούν τις σχετικές διατάξεις [29].

[28] Οδηγία 73/23/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Φεβρουαρίου 1973 περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερομένων στο ηλεκτρολογικό υλικό που προορίζεται να χρησιμοποιηθεί εντός ορισμένων ορίων τάσεως (ΕΕ L 77 της 26/3/1973, σ.29) και οδηγία 89/336/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Μαΐου 1989 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα (ΕΕ L 139 της 23/5/1989, σ.19).

[29] Οι κεραίες μετάδοσης διέπονται από την οδηγία 1999/5/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 1999 σχετικά με το ραδιοεξοπλισμό και τον τελωνειακό τερματικό εξοπλισμό και την αμοιβαία αναγνώριση της πιστότητας των εξοπλισμών αυτών (ΕΕ L 91 της 7/4/1999, σ.10): ορίζει, ειδικότερα, ότι τα κράτη μέλη επιτρέπεται να περιορίζουν τη διάθεση στην αγορά, την ελεύθερη κυκλοφορία και τη θέση σε λειτουργία εντός της Κοινότητας των εν λόγω εξοπλισμών μόνο για λόγους αποτελεσματικής χρήσης των ραδιοσυχνοτήτων και αποφυγής επιβλαβών παρεμβολών, με εξαίρεση, π.χ., τους περιορισμούς που αφορούν την ενδεικνυόμενη προς χρήση τεχνολογία.

Επιπλέον, καλούμενο να αποφανθεί επί του άρθρου 28 της συνθήκης ΕΚ, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αντιτάχθηκε στις απαιτήσεις που επιβάλλονται από τα κράτη μέλη όσον αφορά τις τεχνικές προδιαγραφές και την προαπαιτούμενη έγκριση τύπου των προϊόντων, επισημαίνοντας ότι τα μέτρα αυτά ενδέχεται να δημιουργήσουν προβλήματα συμβατότητας προς την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων όπως ορίζεται στη Συνθήκη.

Είναι επίσης σαφές ότι οι τεχνικές απαιτήσεις δεν πρέπει να αποβλέπουν ούτε να οδηγούν στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής αγαθών ή υπηρεσιών. Στην περίπτωση που το υπό εξέταση μέτρο συνιστά μέσο αυθαίρετης διάκρισης ή συγκεκαλυμμένο περιορισμένο, θα ήταν αντίθετο, εν πάση περιπτώσει, με τις διατάξεις της συνθήκης ΕΚ [30].

[30] Βλ. άρθρο 30 ΕΚ: «Οι διατάξεις των άρθρων 28 και 29 δεν αντιτίθενται στις απαγορεύσεις ή στους περιορισμούς εισαγωγών, εξαγωγών ή διαμετακομίσεων που δικαιολογούνται από λόγους δημοσίας ηθικής, δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας, προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων και των ζώων ή προφυλάξεως των φυτών, προστασίας των εθνικών θησαυρών που έχουν καλλιτεχνική, ιστορική ή αρχαιολογική αξία, ή προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας. Οι απαγορεύσεις ή οι περιορισμοί αυτοί δεν δύνανται πάντως να αποτελούν ούτε μέσο αυθαίρετων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.». Όσον αφορά το ζήτημα της προαπαιτούμενης άδειας εκμετάλλευσης ή έγκρισης, βλ. την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου C-188/84, της 28/1/1986, "έγκριση μηχανημάτων κατεργασίας ξύλου", και την απόφαση της Επιτροπής κατά Βελγίου, C-80/92, της 24/3/1994. Όσον αφορά τους τεχνικούς ελέγχους που προκαλούν δυσμενείς διακρίσεις, βλ. την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου C-50/85 της 12/6/1986.

Ομοίως, ορισμένες επιταγές σχετικά με τη διάμετρο, τις ζώνες λήψης και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των παραβολικών κεραιών δημιουργούν προβλήματα συμμόρφωσης και με τα άρθρα 49 και επόμενα της συνθήκης ΕΚ: ουσιαστικά, θα μπορούσαν να καταστήσουν δυσχερέστερη ή αδύνατη τη λήψη των συγκεκριμένων διασυνοριακών υπηρεσιών (ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων ή άλλων) για την οποία απαιτούνται, π.χ., συσκευές λήψης με αρκετά μεγάλη διάμετρο, με ορισμένες ζώνες λήψης ή με ειδικά τεχνικά χαρακτηριστικά.

Παράλληλα με τους προαναφερόμενους κανόνες, εντοπίζονται συχνά μέτρα που βασίζονται σε λόγους ασφαλείας που επιβάλλουν την τήρηση ορισμένων τεχνικών λεπτομερειών όσον αφορά τους όρους εγκατάστασης των κεραιών σε κτίρια (στήριξη στο έδαφος ή στον τοίχο, ηλεκτρική μόνωση κτλ.). Οι εν λόγω διατάξεις πρέπει να συνάδουν προς τη Συνθήκη και τις εν λόγω οδηγίες και δεν θα πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να υπερβαίνουν τα όρια που τίθενται από την αρχή της αναλογικότητας ούτε να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των αρμοδίων για την εγκατάσταση κεραιών.

β) διοικητικοί κανόνες

Η συστηματική επιβολή μιας διοικητικής διαδικασίας πριν από τη χρήση κάθε παραβολικής κεραίας έχει περιοριστικό αντίκτυπο.

Ενίοτε, η εγκατάσταση τόσο συλλογικής όσο και ατομικής παραβολικής κεραίας απαιτεί, κυρίως λόγω τοπικών ρυθμίσεων, την υποβολή αίτησης, συνοδευόμενης από μια σειρά εγγράφων και εντύπων ad hoc, και την απόκτηση έγκρισης ή άδειας εκ μέρους των τοπικών αρχών, η οποία θα βαρύνεται, αν κρίνεται σκόπιμο, με τα διοικητικά έξοδα που θα καλύπτουν το κόστος των σχετικών διαδικασιών [31].

[31] Ανάλογες διοικητικές απαιτήσεις εξετάζονται στο παρόν έγγραφο ως τέτοιες, ανεξαρτήτως των ουσιαστικών (π.χ., αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών) λόγων που τις γεννούν και οι οποίοι εξετάζονται επί τούτου στην ακόλουθη παράγραφο.

Με την επιφύλαξη της ανάλυσης των επιπτώσεων για την άσκηση της ελευθερίας της εγκατάστασης εκ μέρους των τεχνικών εγκατάστασης και των χειριστών κεραιών, η συστηματική και γενικευμένη επιβολή παρόμοιων απαιτήσεων (π.χ, σε επίπεδο κοινοτήτων) δημιουργεί προβλήματα συμμόρφωσης προς τα άρθρο 28 και 49 της συνθήκης ΕΚ.

Πράγματι, αφενός, δυσχεραίνει την εμπορία των κεραιών λήψης που κατασκευάζονται σε άλλο κράτος μέλος και, αφετέρου, αποτρέπει τους καταναλωτές από την αγορά και τη χρήση ενός τέτοιου προϊόντος [32].

[32] Βλ. απόφαση C-80/92 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, της 24/3/1994, Επιτροπή κατά Βελγίου. Στην απόφαση αυτή, σχετικά με ένα νόμο για την εμπορία και τη χρήση συσκευών ραδιοεπικοινωνιών, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι το καθεστώς εγκρίσεων που εφαρμόζεται αδιακρίτως για όλες τις συσκευές αποκλειστικής λήψεως ραδιοεπικοινωνιακών μηνυμάτων αντιτίθεται με το άρθρο 30 (νυν άρθρο 28) της Συνθήκης.

Επιπλέον, αποθαρρύνοντας τον καταναλωτή από τη χρήση παραβολικών κεραιών (ακόμη και ανεξάρτητα από τον τόπο κατασκευής και εμπορίας τους), ως απαραίτητου μέσου για τη λήψη πληθώρας υπηρεσιών διασυνοριακού χαρακτήρα τις οποίες μεταδίδει (βλ. κεφάλαιο I, παραπάνω), η γενική υποχρέωση προηγούμενης άδειας έχει περιοριστικό χαρακτήρα στο βαθμό που δύναται να παρεμποδίσει ή να καταστήσει λιγότερο ελκυστική ή δυσχερέστερη τη λήψη εκπομπών άλλου κράτους μέλους και, συνεπώς, την ενδοκοινοτική παροχή υπηρεσιών μέσω δορυφόρου [33]. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι θεμελιώδεις ελευθερίες που απονέμονται απευθείας από τη Συνθήκη δεν είναι δυνατόν να υποβάλλονται σε ελέγχους οι οποίοι να πραγματοποιούνται κατά τρόπο ώστε να καθιστούν κενές περιεχομένου τις εν λόγω ελευθερίες ή να υποβάλλουν την άσκησή τους στη διάκριση μιας εθνικής διοίκησης [34].

[33] Βλ. απόφαση Vander Elst της 9/8/1994, υπόθ. C-43/93 (σκέψη 15), απόφαση Kohll της 28/4/1998, υπόθ. C-158/96 (σκέψεις 33 έως 35) και απόφαση Επιτροπής/Βελγίου της 9/3/2000, υπόθ. C-355/98, στην οποία το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι « Κατά πάγια νομολογία, μία εθνική κανονιστική ρύθμιση που εξαρτά από τη χορήγηση διοικητικής άδειας την παροχή ορισμένων υπηρεσιών επί του εθνικού εδάφους από επιχείρηση εγκατεστημένη εντός άλλου κράτους μέλους συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών υπό την έννοια του άρθρου 59 της Συνθήκης ».

[34] Βλ. απόφαση Luisi και Carbone της 31/1/84, συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 286/82 και 26/83, και απόφαση Analir της 20/2/2001, υπόθ. C-205/99.

Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι απαιτείται, σε κάθε περίπτωση, μια σειρά διατυπώσεων και εγγράφων από τους ενδιαφερομένους αποδεικνύεται αντίθετο προς την αρχή της αναλογικότητας, στο βαθμό που ο τυχόν επιδιωκόμενος από τις αρχές στόχος με την επιβολή μιας τέτοιας διοικητικής διαδικασίας θα μπορούσε, πράγματι, να επιτευχθεί με την εφαρμογή λιγότερο περιοριστικών μέτρων, όπως, π.χ., με τη γενική υποχρέωση της τήρησης ορισμένων κανόνων αισθητικής και ασφαλείας κατά την εγκατάσταση και/ή, κατ' ανώτατο όριο, την εφαρμογή ενός καθεστώτος απλής ενημερωτικής δήλωσης εκ των υστέρων. Τούτο θα καθιστούσε εφικτή την αποτελεσματικότερη διενέργεια απευθείας ελέγχων και, εάν κρίνεται σκόπιμο, την εφαρμογή ειδικών μέτρων αποκατάστασης (π.χ., τη μετατόπιση ή τη διαμόρφωση της συσκευής, την επιδιόρθωση του κτιρίου ή την επιβολή στοχοθετημένων κυρώσεων).

Αν και φαίνεται υπερβολικό να ενταχθεί η εγκατάσταση παραβολικών κεραιών στις πράξεις και τις εργασίας που, κατά κανόνα, υπόκεινται σε διοικητική διαδικασία με ανασταλτικό αποτέλεσμα, αντιθέτως, σε εξαιρετικές περιπτώσεις που πρέπει να αιτιολογούνται δεόντως, θα ήταν δυνατόν να κρίνεται, ενδεχομένως, σκόπιμη η πληρέστερη ενημέρωση και η διενέργεια ειδικού ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές, ακόμη και μέσω μιας εκ των προτέρων ενημερωτικής διαδικασίας (π.χ., ενόψει της συναρμολόγησης ασυνήθιστα μεγάλων κεραιών ή για την εγκατάσταση κεραιών σε προστατευόμενα κτίρια [35]).

[35] Βλ. ακόλουθη παράγραφο.

Πάντως, ακόμη και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου θα ήταν δικαιολογημένη η εφαρμογή επαχθέστερης διοικητικής διαδικασίας, οι ιδιώτες απολαύουν, δυνάμει της Συνθήκης, ορισμένες διαδικαστικές εγγυήσεις στις σχέσεις τους με τις δημόσιες αρχές, όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο I (παραπάνω).

γ) αρχιτεκτονικοί και πολεοδομικοί κανόνες

Οι αρχιτεκτονικές και πολεοδομικές ανησυχίες μπορούν να ικανοποιηθούν αποτελεσματικά με την εφαρμογή μέτρων για την ελαχιστοποίηση του οπτικού αντικτύπου που επιφέρει η εγκατάσταση των κεραιών, χωρίς να θίγεται το δικαίωμα των ενδιαφερομένων στη χρήση κεραίας και χωρίς να επιβάλλονται υπερβολικές επιβαρύνσεις.

Οι εθνικές ρυθμίσεις, ιδίως εκείνες που ισχύουν σε τοπικό επίπεδο, θέτουν συχνά περιορισμούς όσον αφορά την τοποθέτηση των κεραιών και των καλωδίων σύνδεσης σε συγκεκριμένα μέρη για λόγους αρχιτεκτονικής που σχετίζονται με την εξωτερική εμφάνιση των συγκεκριμένων κτιρίων και/ή για λόγους πολεοδομίας που αφορούν τη χωροταξία των οικιστικών τετραγώνων ή ζωνών.

Το ζητούμενο, στην προκειμένη περίπτωση, είναι να εξευρεθεί η μέση λύση μεταξύ, αφενός, του θεμελιώδους δικαιώματος κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες και σε υπηρεσίες με την εγκατάσταση παραβολικής κεραίας και, αφετέρου, των αισθητικών ανησυχιών που διατυπώνονται.

Παρά το γεγονός ότι η εν λόγω αξιολόγηση εξαρτάται από τις περιστάσεις που διαμορφώνονται κατά περίπτωση, δεν παύει το συγκεκριμένο είδος απαιτήσεων να πρέπει να αιτιολογείται δεόντως και οι αισθητικές ανησυχίες να είναι υπαρκτές και να μη λειτουργούν ως πρόφαση. Επιπλέον, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, αυτές ακριβώς οι απαιτήσεις δεν πρέπει να εφαρμόζονται γενικευμένα, αλλά λαμβάνοντας υπόψη κάθε ειδική περίσταση και ευνοώντας, εν πάση περιπτώσει, την εφαρμογή μέτρων που θίγουν λιγότερο την υπό εξέταση θεμελιώδη ελευθερία όταν επιβάλλονται ειδικές δεσμεύσεις.

Ένα καθοριστικό κριτήριο για τις αρμόδιες εθνικές αρχές, το οποίο πρέπει, βεβαίως, να εφαρμόζεται κατά περίπτωση, θα ήταν η τυχόν πρόβλεψη κανόνων που, ενώ θα διασφαλίζουν στον ενδιαφερόμενο το δικαίωμα να διαθέτει παραβολική κεραία ως μέσο πρόσβασης στις υπηρεσίες της επιλογής του, θα προωθούν λύσεις που θα καθιστούν παράλληλα εφικτή την ελαχιστοποίηση του οπτικού και αισθητικού αντικτύπου που επιφέρει η εγκατάσταση παραβολικής κεραίας.

Εντελώς ενδεικτικά, π.χ., και με την προϋπόθεση ότι τούτο καθιστά τεχνικώς εφικτή την επιθυμητή λήψη από κάθε ενδιαφερόμενο με προσιτούς όρους και κόστος, θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές δυνάμει των άρθρων 28 έως 30 και των άρθρων 49 και επόμενα της συνθήκης ΕΚ, εκ πρώτης όψεως, οι εθνικές ρυθμίσεις οι οποίες:

- θα προβλέπουν για τις ατομικές κεραίες ένα μέρος τοποθέτησης που δεν θα φαίνεται ή θα είναι όσο το δυνατόν λιγότερο ορατό από δημόσιους χώρους (π.χ., σε ένα εσωτερικό ατομικό μπαλκόνι ή σε μια εσοχή ως προς το γείσο της στέγης παρά στην πρόσοψη).

- θα προβλέπουν την εγκατάσταση ενιαίας κεραίας αντί πολλών κεραιών για τον ίδιο χρήστη ή την τοποθέτηση συλλογικής κεραίας, παρά πολλών ατομικών κεραιών, μεταξύ εύλογου αριθμού χρηστών (χωρίς, ωστόσο, τούτο να εμποδίζει ούτε την εγκατάσταση άλλων ατομικών κεραιών για τη λήψη πρόσθετων υπηρεσιών ούτε την ελεύθερη επιλογή τεχνικών εγκατάστασης εκ μέρους των ενδιαφερομένων ούτε, εν πάση περιπτώσει, τη δυνατότητα κατοχής ατομικής κεραίας σε περίπτωση ασυμφωνίας μεταξύ των χρηστών).

- θα περιέχουν οδηγίες, οι οποίες θα ικανοποιούν συγκεκριμένες ανάγκες δεόντως αιτιολογημένες, σχετικά με τα είδη, τις διαστάσεις ή το χρώμα των κεραιών σε περίπτωση εγκατάστασής τους σε κτίρια ή σε ορισμένες περιοχές.

- θα προβλέπουν όρους εγκατάστασης των όσο το δυνατόν διακριτικότερων εξοπλισμών συλλογικής λήψης στα υπό κατασκευή κτίρια ή στα κτίρια που πρόκειται να κατασκευαστούν μελλοντικά, π.χ., με την εγκατάσταση κεραιών από την πλευρά των εσωτερικών αυλών ή σε μέρη που δεν είναι ορατά από δημόσιους χώρους ή με την τοποθέτηση των καλωδίων σύνδεσης από την εσωτερική πλευρά ή στο ίδιο το εσωτερικό του κτιρίου ή στις υπάρχουσες σωληνώσεις.

Οι παραπάνω προβληματισμοί αποβλέπουν στην ενημέρωση γενικού χαρακτήρα υπό το πρίσμα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Υπάρχουν, όμως, ειδικές συνθήκες που ενδέχεται να απαιτήσουν την τήρηση ορισμένων αισθητικών επιταγών ad hoc, κυρίως στο πλαίσιο της πολεοδομικής χωροταξίας των ιστορικών κέντρων των πόλεων, καθώς και στο πλαίσιο της διαφύλαξης διατηρητέων ή προστατευόμενων κτιρίων από αρχιτεκτονικής άποψης.

Συνεπώς, εξετάζεται το ενδεχόμενο οι αρμόδιες εθνικές αρχές να επιβάλλουν την τήρηση ειδικών απαιτήσεων προκειμένου να διαφυλαχθεί η συνοχή του αρχιτεκτονικού συνόλου και η αισθητική ποιότητα των περιοχών ιστορικής ή ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας. Στις υποθετικές αυτές περιπτώσεις, η απαίτηση για τη λήψη αυστηρότερων μέτρων (όσον αφορά τα σημεία και τους όρους εγκατάστασης) θα ήταν δυνατόν να δικαιολογηθεί, αποφεύγοντας παράλληλα την επιβολή υπερβολικών απαιτήσεων ή τον υπέρμετρο περιορισμό του ατομικού δικαιώματος στη χρήση κεραίας.

Ομοίως, συμβαίνει συχνά να επιβάλλονται ιδιαίτερα αυστηροί όροι για οποιαδήποτε μορφή εγκατάστασης αντικειμένων σε διατηρητέα ή προστατευόμενα κτίρια για τη μνημειακή, αρχιτεκτονική ή ιστορική τους αξία, προκειμένου να διαφυλαχθεί η αισθητική εμφάνισή τους.

Τέλος, πρόκειται για απόλυτα καθορισμένες περιπτώσεις οι οποίες θα ήταν δυνατόν να δικαιολογήσουν ένα ιδιαίτερο καθεστώς λόγω ακριβώς της διαφοράς τους σε σχέση με τις κανονικές συνθήκες, οι οποίες στερούνται ανάλογων περιορισμών και απαιτήσεων.

δ) φορολογικοί κανόνες

Η ειδική φορολογία των παραβολικών κεραιών σε σχέση με άλλα μέσα λήψης συνιστά εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά

Η Επιτροπή φρονεί ότι τα εθνικά μέτρα φορολόγησης που πλήττουν ειδικά τη χρήση παραβολικών κεραιών (ή τις σχετικές συνδέσεις) έναντι άλλων κεραιών ή μέσων λήψης, αντίκεινται προς το άρθρο 49 της συνθήκης ΕΚ στο βαθμό που αποβλέπουν ή οδηγούν στην παρακώλυση της λήψης υπηρεσιών διασυνοριακού χαρακτήρα [36].

[36] Η Επιτροπή έχει ήδη ταχθεί κατά της συγκεκριμένης φορολογίας στο πλαίσιο διαδικασιών επί παραβάσει (πρβλ. IP 99/281 και 00/237), γραπτών ερωτήσεων (πρβλ. υποσημείωση 4) και αγωγών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (339/97, 128/2000 και 780/00).

Επί του παρόντος, το κοινοτικό δίκαιο προβλέπει ότι το φορολογικό σύστημα στην συγκεκριμένη περίπτωση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ωστόσο, τα κράτη μέλη - και εντός αυτών, αν κρίνεται σκόπιμο, οι αρμόδιες περιφερειακές ή τοπικές αρχές - πρέπει να ασκούν τα δικαιώματά τους στο πλαίσιο της συνθήκης [37]: ειδικότερα, οι εθνικές διατάξεις στον τομέα της φορολογίας δεν πρέπει να δημιουργούν ούτε δυσμενείς διακρίσεις ούτε περιoρισμούς στη θεμελιώδη ελευθερία που ορίζεται στα άρθρα 49 και επόμενα της συνθήκης ΕΚ κατά παράβαση των προαναφερόμενων κριτηρίων αναγκαιότητας και αναλογικότητας.

[37] Βλ. κυρίως απόφαση Safir της 28/4/1998, υπόθ. C-118/96 και απόφαση Wielockx της 11/8/1995, υπόθ. C-80/94.

Τα φορολογικά μέτρα, όμως, που πλήττουν ειδικά τις εγκαταστάσεις παραβολικών κεραιών, είτε εφαρμόζονται περιοδικά είτε περιστασιακά, συνιστούν περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών μέσω δορυφόρου στην εσωτερική αγορά [38], τόσο από την πλευρά των παραληπτών των υπηρεσιών (ιδίως των καταναλωτών) όσο και από την πλευρά των παρόχων (φορείς).

[38] Όσον αφορά το ενδεχόμενο οι εθνικοί φόροι να θεωρηθούν περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών, βλ. απόφαση της Επιτροπής κατά της Γαλλικής Δημοκρατίας της 5/10/1994, υπόθ. C-381/93, ή απόφαση Corsica Ferries της 13/12/1989, υπόθ. C-49/89.

Πράγματι, από την πλευρά των παραληπτών των υπηρεσιών, τέτοια φορολογικά μέτρα δύνανται να αποθαρρύνουν τη χρήση παραβολικών κεραιών ή, εν πάση περιπτώσει, να αυξήσουν σημαντικά το συνολικό κόστος και τους όρους λήψης των εκπομπών και των άλλων υπηρεσιών μέσω δορυφόρου. Μια τέτοια φορολογία μπορεί, μάλιστα, να εμπεριέχει ορισμένες πτυχές δυσμενών διακρίσεων λόγω ιθαγένειας στο βαθμό που δύναται να πλήξει ιδίως τους θεατές που αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στη λήψη διασυνοριακών προγραμμάτων μέσω δορυφόρου, δηλαδή οι κάτοικοι εξωτερικού οι οποίοι επιθυμούν να λαμβάνουν εκπομπές που προέρχονται από τη χώρα καταγωγής τους.

Από την πλευρά των παρόχων, ωστόσο, μια τέτοια φορολογία, καθιστώντας λιγότερο ελκυστική τη δορυφορική λήψη, επηρεάζει ταυτόχρονα τις ευκαιρίες διασυνοριακής μετάδοσης υπηρεσιών από φορείς που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη, όπου δραστηριοποιούνται νομίμως: εταιρείες δορυφορικών επικοινωνιών. τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά κανάλια που εκπέμπουν δορυφορικά. οι πάροχοι υπηρεσιών, π.χ., μέσω Διαδικτύου.

Γενικώς, τα αποτελέσματα αυτής της φορολογίας αποδεικνύονται ιδιαίτερα αρνητικά για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς υπό το πρίσμα της διασυνοριακής επικοινωνίας, καθώς και για την τεχνολογική ανάπτυξη των υπηρεσιών που μεταδίδονται μέσω δορυφόρου.

Όσον αφορά την αναλογικότητα, η προστασία της πολεοδομικής αισθητικής ορισμένων περιοχών ή κτιρίων - η οποία ενίοτε προβάλλεται ως επιχείρημα υπέρ της φορολογία - θα πρέπει να επιδιώκεται σύμφωνα με λιγότερο περιοριστικά και μη γενικευμένα μέτρα [39].

[39] Παραδείγματος χάριν, δεν φαίνεται να είναι αντίθετες προς το άρθρο 49 της συνθήκης ΕΚ οι μορφές φορολογικής ενθάρρυνσης για τη χρήση συλλογικών παρά ατομικών κεραιών, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ανωτέρω σημείο β).

Δεδομένης της άμεσης εφαρμογής του άρθρου 49 της συνθήκης ΕΚ, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να επιστρέφουν έναν τέτοιο φόρο που είναι αντίθετος προς τη Συνθήκη. Πράγματι, σύμφωνα με το Δικαστήριο, « το δικαίωμα επιστροφής επιβαρύνσεων που εισέπραξε κράτος μέλος κατά παράβαση των κανόνων του κοινοτικού δικαίου αποτελεί τη συνέπεια και το συμπλήρωμα των δικαιωμάτων που απονέμονται στους πολίτες από τις κοινοτικές διατάξεις που απαγορεύουν τέτοιες επιβαρύνσεις. Επομένως, το κράτος μέλος υποχρεούται, κατ' αρχήν, να επιστρέψει τις φορολογικές επιβαρύνσεις που εισπράχθηκαν κατά παράβαση του κοινοτικού δικαίου » [40].

[40] Βλ. απόφαση Comateb της 14/1/1997, συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-192/95 έως C-218/95.

Ωστόσο, η υποχρέωση του εθνικού δικαστή να διασφαλίζει την απόδοση - και, επομένως, το δικαίωμα ενός ιδιώτη να αιτείται επιστροφής - μιας τέτοιας εθνικής επιβάρυνσης πρέπει να ολοκληρώνεται σύμφωνα με τους όρους, ουσίας και τύπου, που προβλέπονται σε κάθε εθνική νομοθεσία, όσον αφορά κυρίως τις προθεσμίες υποβολής αίτησης. Είναι ευνόητο ότι οι εν λόγω όροι δεν θα ήταν δυνατόν να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που αφορούν παρόμοιες αιτήσεις εσωτερικής φύσης ούτε να καθιστούν πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμονται δυνάμει της κοινοτικής έννομης τάξης [41].

[41] Βλ. απόφαση της 22/10/1998, συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-10/97 έως C-22/97.

ε) κανόνες λήψης

Η επιλογή μεταξύ των διαφόρων μέσων λήψης και η επιλογή μεταξύ των υπηρεσιών που λαμβάνονται μέσω κεραίας εναπόκειται στον ενδιαφερόμενο

Κάθε μέτρο ικανό να παρεμποδίσει άμεσα ή έμμεσα τη χρήση παραβολικών κεραιών ως μέσου λήψης διασυνοριακών υπηρεσιών πρέπει να συνάδει με τα άρθρα 49 και επόμενα της συνθήκης ΕΚ.

Ως εκ τούτου, δεν θα ήταν δυνατόν να γίνουν αποδεκτά τα εμπόδια στην ελεύθερη επιλογή ή οι διακρίσεις μεταξύ των εναλλακτικών μέσων λήψης υπηρεσιών ούτε οι έμμεσοι περιορισμοί του δικαιώματος των χρηστών να χρησιμοποιούν παραβολική κεραία. Η διαφύλαξη της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά επιβάλλει πράγματι την υποχρεωτική στάση ουδετερότητας των εθνικών αρχών έναντι των διαφόρων τεχνολογικών μέσων που βρίσκονται στη διάθεση των χρηστών και της χρήσης τους.

Τούτο συνεπάγεται, αφενός, την υποχρέωση των αρχών να μην εγκρίνουν ούτε να διατηρούν σε ισχύ κανονισμούς που θίγουν τη χρήση κεραιών ή ενθαρρύνουν τη χρήση εναλλακτικών συστημάτων λήψης. Θα ήταν, συνεπώς, απαράδεκτο να παρέχεται ευχερώς η δυνατότητα εγκατάστασης κεραίας μόνο σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηστών ή να περιορίζεται η δυνατότητα αυτή στις περιπτώσεις όπου ορισμένα κανάλια ή ορισμένες υπηρεσίες δεν θα ήταν ήδη προσβάσιμες καλωδιακώς.

Από την άλλη πλευρά, οι αρχές πρέπει να απέχουν από οποιαδήποτε συμπεριφορά, παρότρυνση ή αποθάρρυνση, η οποία, αν και μη δεσμευτική, θα μπορούσε ωστόσο να επηρεάσει την επιλογή των ενδιαφερομένων και, ως εκ τούτου, να μη συνάδει προς τη συνθήκη ΕΚ λόγω του αρνητικού αντικτύπου τους στην κυκλοφορία των υπηρεσιών σε διασυνοριακό επίπεδο [42].

[42] Βλ. προαναφερόμενη απόφαση « Buy Irish » (πρβλ. υποσημείωση 22) που εξέφρασε το γενικό σκεπτικό, ειδικά για τη λειτουργία των ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς, σύμφωνα με το οποίο «ακόμη και πράξεις της κυβερνήσεως ενός κράτους μέλους, στερούμενες δεσμευτικού χαρακτήρος, δύνανται να επηρεάσουν τη συμπεριφορά εμπόρων και καταναλωτών εντός του εν λόγω κράτους και να έχουν έτσι ως αποτέλεσμα τη ματαίωση των σκοπών της Κοινότητος».

Η επιλογή, μεταξύ της ευρείας διαθέσιμης προσφοράς, των εκπομπών και των υπηρεσιών που θα λαμβάνονται με την εγκατάσταση παραβολικής κεραίας εναπόκειται πλήρως στον κάθε ενδιαφερόμενο.

Επομένως, θα συνιστούσε απαράδεκτο περιορισμό της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών η υποχρεωτική λήψη δορυφορικών καναλιών ή ιδιαίτερων υπηρεσιών μέσω ατομικής ή συλλογικής κεραίας, εκτός εάν αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη υποχρέωση επιβάλλεται για επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, ότι ενδείκνυται για την επίτευξη του εν λόγω στόχου και ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν είναι υπερβολική και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από ένα εναλλακτικό μέτρο, λιγότερο περιοριστικό για το χρήστη.

Η εν λόγω υποχρέωση λήψης, επειδή απαιτεί τον προσανατολισμό του παραβόλου προς τους δορυφόρους που μεταδίδουν τις συγκεκριμένες υπηρεσίες (συμπληρωματικά ή στη θέση άλλων δορυφόρων), θα συνεπαγόταν επιπλέον κόστος και πρόσθετες επιβαρύνσεις για τον καταναλωτή, με αποτέλεσμα ακόμη και να αποθαρρύνεται αυτός από τη χρήση κεραίας και, ως εκ τούτου, θα είχε σαφώς περιοριστικό χαρακτήρα.