Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: "Πρόγραμμα δράσης για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης"»

(98/C 214/26)

Στις 30 Οκτωβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης, η Επιτροπή απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του την 1η Απριλίου 1998, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Malosse.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την σύνοδο ολομέλείας της της 29ης και 30ής Απριλίου 1998 (συνεδρίαση της 29ης Απριλίου), υιοθέτησε με 85 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 13 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ο τομέας κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, παραδοσιακή δραστηριότητα που συνδέεται με μία από τις βασικές ανάγκες της κοινωνίας, γνώρισε μεγάλες αναταραχές με την ανάπτυξη των διεθνών ανταλλαγών που διευκόλυναν την εμφάνιση νέων ζωνών παραγωγής με χαμηλούς μισθούς (Βόρεια Αφρική, Ασία, Ανατολική Ευρώπη, Λατινική Αμερική). Η ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών, οι μεταβολές στις προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των καταναλωτών και η επανάσταση που σημειώθηκε στον τομέα της διανομής επιτάχυναν τη μεταμόρφωση του κλάδου. Στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μεταμόρφωση αυτή συνοδεύτηκε, δυστυχώς, από την απώλεια πολλών θέσεων απασχόλησης, κυρίως όσον αφορά τις λιγότερο ειδικευμένες θέσεις, που συχνά καταλαμβάνονταν από γυναίκες, και από μια καταστροφική κατάσταση σε πολλές περιοχές όπου ο κλάδος αποτελούσε παραδοσιακή δραστηριότητα και όπου δεν μπόρεσε να εκσυγχρονιστεί ή να αναδιαρθρωθεί.

1.2. Σήμερα, είναι σαφής η αυξανόμενη διαφοροποίηση μεταξύ ενός τμήματος του κλάδου κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, το οποίο είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικό, και άλλων επιχειρήσεων που εξακολουθούν να μην είναι και που δεν κατόρθωσαν να εξελιχθούν.

1.3. Είναι ωστόσο αξιοσημείωτο ότι ο τομέας επέτυχε να διατηρήσει ένα σύνολο «πλεονεκτημάτων», κυρίως χάρη στην ύπαρξη της ισχυρής ενοποίησης του κλάδου σε όλη τη διαδικασία της μεταποίησης, της βιομηχανίας εξοπλισμού που κατέχει εξέχουσα θέση σε παγκόσμιο επίπεδο και της υψηλών επιδόσεων βιομηχανίας συνθετικών ινών, του μεγάλου αριθμού ΜΜΕ και τεχνιτών ιδιαίτερα δημιουργικών και του εργατικού δυναμικού που κατά κανόνα έχει αξιόλογα προσόντα. Ένας από τους συντελεστές της επιτυχίας του κλάδου είναι επίσης η δυναμική που του προσδίδει η ευρωπαϊκή δημιουργία (σχεδιαστές μόδας, υψηλή ραπτική, έτοιμο ένδυμα), η οποία κατέχει ηγετική θέση στην παγκόσμια αγορά. Πρέπει να τονιστεί επίσης ο θετικός ρόλος τον οποίο διαδραματίζει η εξειδικευμένη διανομή ως φορέας της ευρωπαϊκής μόδας, τόσο στο εξωτερικό όσο και στα ιστορικά κέντρα των ευρωπαϊκών πόλεων όπου συγκεντρώνονται τα καταστήματα υψηλής ραπτικής.

1.4. Το 1996, οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές ανήλθαν στο ποσόν των 53,4 δισεκατομμυρίων Ecu, ενώ οι εξαγωγές από την Ευρώπη προς τρίτες χώρες έφθασαν στα 30,3 δισεκατομμυρίων Ecu, ποσόν με το οποίο ο κλάδος τοποθετείται ανάμεσα στους πρώτους στις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Ωστόσο το μέλλον διαγράφεται ανησυχητικό, σε σχέση με την οικονομική κρίση της Ασίας, με υποτιμήσεις που μπορεί να επιφέρουν, στην Ευρώπη, μαζικές εισαγωγές σε χαμηλές τιμές και μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στις ασιατικές αγορές.

1.5. Παρά τα πλεονεκτήματα που διαθέτει, τα τελευταία χρόνια ο κλάδος επλήγη από την κατάργηση πολλών θέσεων απασχόλησης, που υπολογίζονται σε 600 000 στο διάστημα μεταξύ 1990 και 1996. Οι προβλέψεις για τα ερχόμενα χρόνια είναι εξίσου ανησυχητικές και τοποθετούν την τάση της απώλειας θέσεων απασχόλησης σε 100 000 ανά έτος. Υπάρχει λοιπόν επιτακτική ανάγκη να υιοθετηθεί μια επιθετική στρατηγική για την αναχαίτιση και τη διακοπή αυτής της αιμορραγίας, σύμφωνα με το επιτυχημένο παράδειγμα πολυάριθμων επιχειρήσεων του κλάδου που εκφράζεται με τη διατήρηση ή και τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Προκειμένου να εκτιμήσει πλήρως τα όσα διακυβεύονται, η ΟΚΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διοργάνωσε ακρόαση των κυριότερων ενδιαφερομένων φορέων στις 23 Ιανουαρίου 1998.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η αξία της ανακοίνωσης της Επιτροπής έγκειται στο ότι υπήρξε το έναυσμα για την ανάπτυξη ενός ευρέος προβληματισμού με κύριο άξονα τη χάραξη μιας πραγματικής στρατηγικής, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για τον κλάδο αυτό. Η ανακοίνωση θα μπορέσει να θεωρηθεί ως πραγματικό πρόγραμμα δράσης, εάν συνοδευτεί από πιο συγκεκριμένες προτάσεις, από περιγραφή των προβλεπόμενων χρηματοοικονομικών και ανθρώπινων πόρων και από ένα χρονοδιάγραμμα της υλοποίησης και των μηχανισμών παρακολούθησης και συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών, που είναι απαραίτητοι για μια αποτελεσματική υλοποίηση. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο Βιομηχανίας να δώσει συγκεκριμένη μορφή στις καλές προθέσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση, δεδομένου του επείγοντα χαρακτήρα των προσδοκιών που έχουν εκφραστεί.

2.2. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που η εν λόγω ανακοίνωση δεν περιλαμβάνει επιμερισμό ανά κράτος των επιδόσεων του κλάδου, προκειμένου να αξιολογηθούν οι καλύτερες επιδόσεις και να αναλυθούν οι παράγοντες στους οποίους αυτές αποδίδονται. Εκφράζει επίσης τη λύπη της για την έλλειψη μιας περισσότερο εμπεριστατωμένης διαρθρωτικής ανάλυσης για τον κλάδο. Γιατί, ακόμη και όταν πρόκειται για έναν ενοποιημένο κλάδο, είναι απαραίτητη η σωστή στάθμιση της ποικιλίας των επαγγελμάτων και των καταστάσεων ανταγωνιστικότητας.

2.2.1. Μια βιομηχανία κλωστοϋφαντουργικών μηχανών, πολύ συγκεντρωμένη και, σε γενικές γραμμές, πολύ υψηλών επιδόσεων.

2.2.2. Ο δυναμισμός ενός κλάδου της κλωστοϋφαντουργίας που έχει άλλους αποδέκτες από την ένδυση: επίπλωση και ταπητουργία, βιομηχανικές εφαρμογές, αυτοκίνητο.

2.2.3. Μια βιομηχανία έτοιμου ενδύματος με υψηλή συγκέντρωση εργατικού δυναμικού, κυρίως γυναικείου, και εγκατεστημένη σε περιοχές ευαίσθητες ως προς την απασχόληση. Εκπροσωπείται, κατά κανόνα, από μικρές επιχειρήσεις ή βιοτεχνίες.

2.2.4. Η υπεργολαβία, κυρίως στο έτοιμο ένδυμα, η οποία απασχολεί στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περισσότερα από εξακόσιες πενήντα χιλιάδες άτομα, εκ των οποίων διακόσιες χιλιάδες τεχνίτες, συμπεριλαμβανομένης και της κατ' οίκον εργασίας, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα απασχόλησης σε συγκεντρωμένες αγορές εργασίας. Η εργασία επί παραγγελία και τα εργαστήρια ραπτικής και επιδιορθώσεων ανήκουν επίσης στον κλάδο, με τις ιδιαιτερότητές τους.

2.2.5. Ένας τομέας έρευνας-ανάπτυξης ανεπαρκώς ανεπτυγμένος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως ως προς τις νέες ίνες και τα νέα υφάσματα που συνδέονται συχνά με απαιτήσεις ασφάλειας και υγιεινής.

2.2.6. Η μόδα και η υψηλή ραπτική, τομείς στους οποίους οι ευρωπαίοι σχεδιαστές και δημιουργοί κατέχουν εξέχουσα θέση σε παγκόσμιο επίπεδο και προσδίδουν, μέσω της μάρκας και του σχεδιασμού, προστιθέμενη αξία που συχνά υπερβαίνει κατά πολύ την καθεαυτό παραγωγή.

2.2.7. Το εμπόριο είναι συχνά ο φορέας της ευρωπαϊκής μόδας και δημιουργίας, στην Ευρώπη και έξω απ' αυτήν (κυρίως οι μικρές εξειδικευμένες επιχειρήσεις και τα μεγάλα καταστήματα υψηλού επιπέδου που δίνουν συνήθως προτεραιότητα στην ποιότητα και την εξυπηρέτηση), ενώ η ευρεία διανομή στηρίζεται πιο συχνά στις χαμηλές τιμές, με εισαγόμενα προϊόντα πολύ μικρού κόστους που αφήνουν μεγάλα περιθώρια κέρδους.

2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει, ωστόσο, την ικανοποίησή της γιατί, με την εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κλωστοϋφαντουργία και ένδυση δεν είναι απλά μια παραδοσιακή δραστηριότητα, αλλά και ένας κλάδος του μέλλοντος, που απασχολεί δύο εκατομμύρια διακόσιες χιλιάδες άτομα στην Ένωση, με εκατόν είκοσι χιλιάδες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων πολλές, μικρές ή μεγάλες, ιδιαίτερα ανταγωνιστικές και με μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης. Εξάλλου, το σκεπτικό αυτό θα έπρεπε να διευρυνθεί για να συμπεριλάβει τη διανομή, που κατέχει σημαίνοντα ρόλο για τον υπό εξέταση κλάδο, καθώς και τη βιομηχανία υποδημάτων και όλες τις σχετικές με τη μόδα δραστηριότητες. Ο κλάδος αυτός, με την ευρύτερη έννοια, αντιπροσωπεύει σχεδόν 5 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μολονότι οι δραστηριότητες αυτές αντιμετωπίζουν ειδικά προβλήματα, η ΟΚΕ θα προτιμούσε το πρόγραμμα δράσης να προκρίνει μια ευρύτερη προσέγγιση, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη συνοχή και βαρύτητα.

2.3.1. Για το σύνολο του υπό εξέταση τομέα, η δημιουργικότητα και η πολιτιστική του ταυτότητα αποτελούν αποφασιστικό συντελεστή για την επιτυχία των κοινοτικών εξαγωγών. Η πώληση ενός ενδύματος υψηλής ποιότητας δεν αντιπροσωπεύει μόνο την πώληση ενός υφάσματος, αλλά είναι συνδεδεμένη με την έννοια της δημιουργικότητας, της τεχνογνωσίας, του κύρους και ενός τρόπου ζωής.

Για το λόγο αυτό η Κοινότητα πρέπει να λάβει μέτρα ενθαρρύνσεως με σκοπό την αξιοποίηση των πολιτιστικών πτυχών του τομέα. Η δημιουργικότητα (μοντέλα και σχεδιασμός) αποτελεί πρωταρχικό στοιχείο για την επικράτηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στα πλαίσια του διεθνούς ανταγωνισμού.

Η πραγματική προστασία αυτών των πνευματικών δικαιωμάτων σε εθνικά και διεθνή επίπεδα έχει τεράστια σημασία για αυτό το βιομηχανικό τομέα.

Σήμερα δεν υπάρχει ενιαία και εναρμονισμένη προστασία σε κοινοτικό επίπεδο για τα πνευματικά δικαιώματα η οποία να εφαρμόζεται για την προστασία των μοντέλων και του σχεδιασμού στον τομέα της μόδας. Η ΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας για να επαναλάβει ότι απαιτείται πλέον επειγόντως η κατάρτιση της αναμενόμενης οδηγίας η οποία δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί.

3. Αναβάθμιση των θεμιτών συμφερόντων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στις διεθνείς Αγορές

3.1. Το θέμα της βελτίωσης της πρόσβασης στις αγορές των τρίτων χωρών εξετάζεται ανεπαρκώς στο πρόγραμμα δράσης, και το θέμα του ελέγχου των εισαγωγών μόλις που θίγεται. Πρόκειται ωστόσο για τομέα αποκλειστικής αρμοδιότητας της Κοινότητας. Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά από διαβουλεύσεις με τον κλάδο, αύξησε πρόσφατα την ελευθερία των εισαγωγών στην ΕΕ και με την προοπτική της εκπνοής της Συμφωνίας πολυϊνών (AMF) το 2004, η ΟΚΕ ζητά μια αποφασιστική δράση, με βάση τα μέσα που διαθέτει ήδη η Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ. Η ΟΚΕ τονίζει εδώ το ζήτημα της αμοιβαιότητας. Μπορεί να αναφερθεί, για παράδειγμα, το γεγονός ότι σήμερα, στον κλάδο της ένδυσης, τα ευρωπαϊκά προϊόντα υποβάλλονται σε δασμούς της τάξεως του 22 % για να εισαχθούν στην αμερικανική αγορά, ενώ οι αντίστοιχοι δασμοί για τις εξαγωγές των ΗΠΑ προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχονται μόλις στο 12 %. Στον τομέα των δημόσιων αγορών, οι επαγγελματίες του κλάδου διαπιστώνουν ότι οι προμηθευτές που προέρχονται από τρίτες χώρες καταλαμβάνουν αυξανόμενο μερίδιο της αγοράς, ενώ το αντίστροφο καθίσταται σχεδόν αδύνατο από πλήθος εμπόδια ή πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις που αντιβαίνουν στη συμφωνία για τις δημόσιες αγορές (AMP) που έχει συναφθεί στα πλαίσια του GATT.

3.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάρτισε βάση δεδομένων και σελίδα στο Internet, με απευθείας πρόσβαση για τους οικονομικούς φορείς, που επιτρέπει την απογραφή των εμποδίων που παρακωλύουν το ευρωπαϊκό εμπόριο στις αγορές τρίτων χωρών («Market Access»). Η εν λόγω βάση δεδομένων συνάντησε μεγάλη επιτυχία, αλλά θα έπρεπε να εκλαϊκευτεί ακόμη περισσότερο η χρήση της, ιδιαίτερα από τους επαγγελματίες του κλάδου κλωστοϋφαντουργίας/ένδυσης, οι οποίοι συχνά καταγγέλλουν τα εμπόδια που συναντούν. Η εν λόγω βάση δεδομένων, όμως, δεν είναι παρά ένα μόνο μέσο που έχει στη διάθεσή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να επιτύχει την άρση των εμποδίων αυτών, μετά τον εντοπισμό τους. Δεδομένου του μεγάλου αριθμού εμποδίων που έχουν καταγραφεί στη βάση «Market Access» (περισσότερα από εξακόσια σε διάστημα μικρότερο του έτους) και του μικρού αριθμού διαδικασιών που έχουν αναληφθεί σύμφωνα με τον κανονισμό για τα εμπόδια στο εμπόριο (ROC), θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η Επιτροπή να γίνει ακόμη περισσότερο «επιθετική με την καλή έννοια του όρου», όπως το ανήγγειλε ο Επίτροπος Sir Leon Brittan στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τον Οκτώβριο του 1997.

3.3. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι υπάρχουν αποτελεσματικά μέσα για την καταπολέμηση ύποπτων πρακτικών, με τις οποίες παραγκωνίζονται οι κανόνες του διεθνούς εμπορίου:

3.3.1. Στην περίπτωση ντάμπινγκ, το Συμβούλιο πρέπει να αναλάβει την ευθύνη της απόφασης για την επικύρωση ή μη των προσωρινών δασμών αντιντάμπινγκ, σε περίπτωση που αποδειχθεί, μέσω μιας διαφανούς διαδικασίας, ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ζημιών.

3.3.2. Η ΕΕ πρέπει να ακολουθήσει το παράδειγμα των αμερικανικών τελωνείων που υιοθέτησαν αυστηρούς ελέγχους για να καταπολεμήσει αποτελεσματικά την απάτη (έκδοση πλαστών πιστοποιητικών) και να στηριχθεί στην νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (απόφαση Faroe Seafood του Μαΐου 1996) και στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την καταπολέμηση της απάτης και της απομίμησης (UCLAF).

3.3.3. Επείγει ιδιαίτερα να παταχθεί η διάθεση πειρατικών προϊόντων. Επί του θέματος αυτού, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει σύντομα Πράσινο Βιβλίο, το οποίο, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ευαισθητοποίηση του ευρέως κοινού σχετικά με τις ολέθριες επιπτώσεις αυτού του λαθρεμπορίου, ιδίως από την άποψη της απασχόλησης.

Θα πρέπει να ιδρυθούν κοινά γραφεία παρακολούθησης σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές στις «ύποπτες χώρες». Σχετικές προτάσεις υποβλήθηκαν στο «Επιχειρηματικό Φόρουμ Ευρώπης-Ασίας», που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο.

3.3.4. Η Κοινότητα δεν θα πρέπει να διστάζει να κάνει χρήση του νόμιμου μέτρου που συνιστά η προσαρμογή των Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ), ώστε να ενθαρρύνει τις αναπτυσσόμενες χώρες να καταπολεμήσουν την απάτη και την παραποίηση.

3.3.5. Η ΟΚΕ ζητά επίσης στις αρμόδιες εθνικές και κοινοτικές αρχές να εξετάσουν, σε συνεννόηση με τους επαγγελματίες, την καθιέρωση ένδειξης του τόπου παρασκευής, προκειμένου να καταπολεμήσουν την παράκαμψη των κανόνων και να εξασφαλίσουν τη διαφάνεια και τη σωστή πληροφόρηση του καταναλωτή. Μπορούν να προταθούν διάφορες λύσεις που να λαμβάνουν υπόψη τον καθορισμό με βάση τον τόπο ραφής και να διατηρούν ορισμένες εθνικές «εμπορικές ταυτότητες» όπως το «made in Italy» ή το «made in France» που διαθέτουν ιδιαίτερο γόητρο.

3.4. Πέρα από τα υπάρχοντα μέσα, η ΟΚΕ προτρέπει την Ένωση να ακολουθήσει πιο επιθετική στρατηγική στο εσωτερικό του ΠΟΕ, σε συντονισμό με τους ενδιαφερόμενους κύκλους, με στόχο να επικρατήσουν διαφανέστεροι, πιο ισορροπημένοι και πιο ανθρώπινοι κανόνες, στον τομέα του διεθνούς εμπορίου: περιορισμός των ΣΓΠ στις χώρες που πραγματικά έχουν ανάγκη, εφαρμογή της αρχής της αμοιβαιότητας, προώθηση των κοινωνικών συμβάσεων της ΔΟΕ, είτε με ενισχυτικά μέτρα (ενισχυμένες προτιμήσεις) είτε και με κατασταλτικά, σε περίπτωση καταφανούς καταστρατήγησης (καταναγκαστικά έργα για φυλακισμένους και ανηλίκους). Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ υποστηρίζει την ανάπτυξη, σε συνεργασία με τους επαγγελματίες, περιβαλλοντικών ή κοινωνικών σημάτων, όπως το αμερικάνικο «children labour free», υπό τον όρο ότι θα απονέμονται βάσει αυστηρών ελέγχων και κανόνων εναρμόνισης, ώστε να αποφεύγεται η χρήση τους για καθαρά εμπορικούς σκοπούς. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι, στις 22 Σεπτεμβρίου 1997, οι κοινωνικοί εταίροι του κλάδου κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο EURATEX και η FSE/THC υπέγραψαν «κώδικα συμπεριφοράς» ο οποίος κυρίως προτρέπει τα μέλη τους, και επομένως τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, να τηρούν, άμεσα ή έμμεσα, σε ολόκληρο τον κόσμο, τις συμβάσεις της ΔΟΕ σχετικά με τα «πρότυπα εργασίας», δηλαδή την απαγόρευση της καταναγκαστικής εργασίας, την ελευθερία του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος διαπραγμάτευσης, την απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και των διακρίσεων στην εργασία.

3.5. Ιδιαίτερη προσοχή στις αρχές αυτές θα πρέπει να δοθεί, κατά την ανανέωση της Σύμβασης της Lomι, κατά την εξέταση της προοπτικής της καθιέρωσης ζώνης ελεύθερων συναλλαγών με την Νότια Αφρική και κατά την πιθανολογούμενη προσχώρηση της Ρωσίας και της Κίνας στον ΠΟΕ. Στις πρωτοβουλίες αυτές, είναι σημαντικό να συμμετάσχουν ενεργά όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη στο εσωτερικό της Ευρώπης: βιομήχανοι, συνδικάτα, έμποροι και καταναλωτές, προκειμένου να σταματήσει το συστηματικό ξεπούλημα των ευρωπαϊκών συμφερόντων στις εν λόγω διαπραγματεύσεις. Στο σημείο αυτό, η ΟΚΕ επιθυμεί να επιμείνει στην τήρηση των αρχών της αμοιβαιότητας και της εντιμότητας και εννοεί να φροντίσει ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να μην ενθαρρύνει, με την άνευ όρων ελευθέρωση των αγορών, την ανάπτυξη δραστηριοτήτων που αντιτίθενται στις θεμελιώδεις αξίες που στηρίζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα κοινωνικά δικαιώματα, τα δικαιώματα των παιδιών και την προστασία του περιβάλλοντος. Η ΟΚΕ χαιρετίζει επίσης την πρωτοβουλία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης που πρότεινε να υπογράψουν οι βιομήχανοι και τα συνδικάτα των χωρών μελών του ΠΟΕ «διακήρυξη» σχετικά με τις αρχές της αμοιβαιότητας των συναλλαγών, της εντιμότητας, των μέτρων ελέγχου, της καταπολέμησης της παραποίησης και της τήρησης των κοινωνικών συμβάσεων της ΔΟΕ.

3.6. Η ΟΚΕ εννοεί επίσης να συζητηθεί το θεμελιώδες ζήτημα της παραποίησης και των μέτρων αποτελεσματικής καταπολέμησης αυτής της μάστιγας που πλήττει κυρίως τους ευρωπαίους δημιουργούς και τις μάρκες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας της ένδυσης καθώς και των αξεσουάρ (μαντήλια, αρώματα, υποδήματα, κοσμήματα), δεδομένου ότι η φήμη τους είναι σήμερα άφθαστη σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΟΚΕ ζητά να κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ευρύτερη χρήση των προνομίων της, προκειμένου να ενισχυθεί η καταπολέμηση των πρακτικών αυτών, ιδιαίτερα με την εξασφάλιση του αποτελεσματικότερου συντονισμού σε επίπεδο εθνικών τελωνειακών υπηρεσιών. Θα μπορούσαν να συσταθούν ειδικές μικτές μονάδες καταπολέμησης της απάτης (Επιτροπή-κράτη μέλη) στις αντιπροσωπείες και τις πρεσβείες στις «ευαίσθητες» χώρες, με αποστολή να εντοπίζουν τις κυριότερες πηγές παράνομης παραγωγής και να ενεργούν, δια της νόμιμης οδού και προς τις αρμόδιες αρχές, για την καταστολή των πρακτικών αυτών. Αυτή η δράση ελέγχου και καταστολής θα πρέπει να αφορά και την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως στα πλαίσια του «Τρίτου πυλώνα», γιατί η ανάπτυξη των πρακτικών αυτού του είδους αυξάνεται και στο εσωτερικό της.

3.7. Παρόλο που οι δημόσιες δράσεις για την προώθηση των εξαγωγών παραμένουν αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, οι βιομήχανοι και βιοτέχνες, στο σύνολό τους, επιθυμούν την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συλλογικές δράσεις στις αγορές τρίτων χωρών: αποστολές, εκθεσιακά κέντρα, συμμετοχή σε εμπορικές εκθέσεις, κέντρα υποστήριξης. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, τέτοιου είδους δράσεις θα ήταν ιδιαίτερα κατάλληλες για τις ΜΜΕ και τις βιοτεχνίες. Από την άποψη αυτή, η κατάργηση των πιστώσεων που παρείχε το πρόγραμμα Exprom γίνεται οδυνηρά αισθητή για τον κλάδο.

4. Η υπεργολαβία, απαραίτητος συνδετικός κρίκος του κλάδου

4.1. Όπως το υπενθύμιζε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την «ανταγωνιστικότητα της υπεργολαβίας στη βιομηχανία κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και ειδών ενδύσεως της Ευρωπαϊκής Ενώσεως» (), η υπεργολαβία συνιστά σημαντικό συνδετικό κρίκο του κλάδου, ως παράγων ευελιξίας και ως εναλλακτική λύση ενάντια στη συστηματική μετατόπιση των θέσεων απασχόλησης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ύπαρξη λοιπόν μιας υπεργολαβίας υψηλής ποιότητας και κοντά στην Ευρώπη, είναι παράγοντας ανταγωνιστικότητας για τον κλάδο, στο μέτρο που του δίνει τη δυνατότητα να ανταποκρίνεται ταχύτατα στη μεταβολή των προτιμήσεων των καταναλωτών, που ακολουθούν τις ιδιοτροπίες της μόδας. Η υπεργολαβία αποτελεί επίσης πηγή νεωτερισμού και δημιουργικότητας, χάρη στην ευελιξία των χιλιάδων βιοτεχνιών και ΜΜΕ που την αναλαμβάνουν. Σε πολλές περιοχές, είναι επίσης καθοριστικός παράγοντας απασχόλησης, κυρίως γυναικείας. Είναι λοιπόν σημαντικό να τονώνονται, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα πρότυπα προγράμματα και οι ανταλλαγές ορθών πρακτικών σε θέματα επικαιρότητας και ποιότητας. Η ΟΚΕ εγκρίνει, στον τομέα αυτό, τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε η ευρωπαϊκή ένωση EURATEX, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για τη διευκόλυνση της έρευνας και της μεταφοράς τεχνολογίας σε θέματα άμεσης ανταπόκρισης. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό να διευρυνθεί η πρωτοβουλία αυτή και να συμμετάσχουν οι δημιουργοί μόδας και οι βιοτεχνίες, καθώς και η εξειδικευμένη διανομή, κατά τρόπον ώστε η νέα αυτή δυναμική της ευελιξίας να μεταφέρεται σε όλα τα στάδια της παραγωγής και διανομής.

4.2. Το φαινόμενο της τελειοποίησης για επανεισαγωγή (TPP) και της υπεργολαβίας σε τρίτες χώρες αξίζει να αναλυθεί περαιτέρω. Ιδιαίτερα μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών (Benchmarking) σε επίπεδο επιχειρήσεων, θα μπορούσαν να εντοπισθούν TPP με θετική επίδραση στην τοπική απασχόληση. Η εμπειρία της βορειο-αμερικανικής αγοράς της ΒΑΣΕΣ (Βορειο-Αμερικανική Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών) αξίζει να αναλυθεί λεπτομερώς. Στα πλαίσια της ΒΑΣΕΣ, που έχει διευρυνθεί προς τις χώρες της Καραϊβικής, χαράχτηκε μια συνολική πολιτική για τον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης. Η ΟΚΕ προτείνει τη χάραξη μιας παρόμοιας στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τις τρίτες μεσογειακές χώρες και τις χώρες ΑΚΕ που έχουν υπογράψει τη Συνθήκη Λομέ. Παράλληλα με την αρχή του αμοιβαίου ανοίγματος των συνόρων και του κοινού καθεστώτος για τον καθορισμό της προέλευσης, μια ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει και δεσμεύσεις ως προς την τήρηση των θεμελιωδών κοινωνικών και περιβαλλοντολογικών κανόνων. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει επίσης κατάλληλα «εργαλεία» για την διευκόλυνση των διεπιχειρησιακών συμφωνιών συνεργασίας στο εσωτερικό του ευρύτερου ευρωμεσογειακού χώρου: διεπιχειρησιακά κέντρα συνεργασίας, κοινά προγράμματα κατάρτισης και ειδίκευσης, επιχορηγήσεις των επενδύσεων τύπου JOP ή ECIP (), δράσεις για την ασφάλεια και την υγιεινή στους χώρους εργασίας, κ.λπ. Η ΟΚΕ συνιστά την έναρξη μελέτης σχετικά με τα πλεονεκτήματα που θα μπορούσαν να αναμένονται από μια παρόμοια στρατηγική.

4.3. Η μελέτη αυτή θα πρέπει να ασχοληθεί επίσης με τις επιπτώσεις μιας ανεξέλεγκτης υπεργολαβίας, που καταστρατηγεί όλους τους οικονομικούς και κοινωνικούς κανόνες: μαζική απομάκρυνση των δραστηριοτήτων με στόχο τη μετατόπιση της απασχόλησης στην Ένωση, εκμετάλλευση του τοπικού εργατικού δυναμικού με συνθήκες που θίγουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και αντίκεινται στις συμβάσεις της ΔΟΕ.

4.4. Η προσφυγή στη λαθραία εργασία αποτελεί πραγματική μάστιγα για τον κλάδο στην Ευρώπη. Η ΟΚΕ εγκρίνει τη σύνταξη Πράσινης Βίβλου σχετικά με το θέμα, προκειμένου να πραγματοποιηθεί αξιολόγηση του εν λόγω φαινομένου, που αφορά όλες τις χώρες της Ένωσης, να μελετηθεί η έκτασή του, και να προταθούν λύσεις, που θα περιλαμβάνουν ασφαλώς την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών.

5. Βελτίωση των γενικών οικονομικών συνθηκών

5.1. Το υψηλό κόστος της εργασίας στην Ευρώπη, λόγω των επιβαρύνσεων, εξετάζεται πολύ συνοπτικά στην ανακοίνωση. Αποτελεί όμως μείζον πρόβλημα στην Ευρώπη. Η μείωση των κοινωνικών και φορολογικών επιβαρύνσεων του κόστους της εργασίας, κυρίως της ανειδίκευτης, ευνοεί ιδιαίτερα τον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, δεδομένου ότι απασχολεί μεγάλο αριθμό εργατικού δυναμικού, κυρίως γυναικείου. Εδώ βρίσκεται ένα ιδανικό μέσο καταπολέμησης της λαθραίας εργασίας, καθώς και στην αρχή του μειωμένου ΦΠΑ για τις δραστηριότητες που απασχολούν μεγάλο αριθμό εργατικού δυναμικού, και που θα μπορούσαν, μ' αυτό τον τρόπο, να αναπτυχθούν στον κλάδο αυτό. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Κορυφής για την απασχόληση δεν υιοθέτησε τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την τροποποίηση της 6ης οδηγίας ΦΠΑ, που θα επέτρεπαν την έναρξη πρότυπων προγραμμάτων για τη μείωση του ΦΠΑ στις υπηρεσίες με υψηλή συγκέντρωση εργατικού δυναμικού.

5.2. Η ανακοίνωση θίγει ορθά τον καθοριστικό ρόλο του κλαδικού Κοινωνικού Διαλόγου, κυρίως από την άποψη της «μείωσης/αναδιοργάνωσης του χρόνου εργασίας, της κατάρτισης και της διατήρησης/δημιουργίας θέσεων απασχόλησης». Η ΟΚΕ ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να αναπτύξουν τις μεταξύ τους συνεννοήσεις σχετικά με τα ζητήματα αυτά. Θα ήταν χρήσιμο να καταγράψει η Επιτροπή τις ορθότερες πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί στα κράτη μέλη, και κυρίως τις συμφωνίες μεταξύ κοινωνικών εταίρων με σκοπό την ευελιξία του χρόνου εργασίας σε συνάρτηση με τη διατήρηση ή τη δημιουργία απασχόλησης. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ανακατανομή του χρόνου εργασίας θα μπορούσε να διευκολυνθεί εάν συνοδευόταν από μέτρα ελάφρυνσης των βαρών, που θα γενικεύονταν σε όλους τους κλάδους, ώστε να μη στρεβλώνεται ο ανταγωνισμός. Για να είναι αποτελεσματικός ο κοινωνικός διάλογος, πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι εκπρόσωποι του κλάδου της διανομής, της βιοτεχνίας και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Είναι λοιπόν σημαντικό να μεριμνά η Επιτροπή ώστε να εκπροσωπούνται επαρκώς οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των κύκλων αυτών σε όλες τις διαπραγματεύσεις, τόσο σε γενικό όσο και σε κλαδικό επίπεδο.

6. Κατάρτιση και ειδίκευση

6.1. Το παράδοξο του κλάδου είναι ότι, ενώ υπάρχει ακόμη απώλεια θέσεων που απαιτούν μικρή εξειδίκευση, υπάρχει παράλληλα, κυρίως σε ορισμένες περιφέρειες της Ένωσης, έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού, το οποίο δεν ελκύεται και πολύ από μια δραστηριότητα που δεν διαθέτει ιδιαίτερο γόητρο και προσφέρει μισθούς, κατά κανόνα, κατώτερους από το μέσο όρο.

6.2. Επομένως, η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία μιας πραγματικής πολιτικής κατάρτισης και εξειδίκευσης, που θα μπορούσε να ενταχθεί στα πλαίσια μιας περιφερειακής στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις γειτονικές χώρες (ΧΚΑΕ και μεσογειακές χώρες). Παράλληλα με μία ανόρθωση του επιπέδου της ειδίκευσης και των μισθών, ο κλάδος θα πρέπει να καταβάλει προσπάθειες ώστε να γίνει πιο ελκυστικός για τους νέους.

6.3. Στο θέμα αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αναλάβει δραστηριότητες. Η ΟΚΕ συνιστά τη διευκόλυνση της αξιοποίησης των προγραμμάτων Leonardo και Adapt που αποδείχθηκαν απογοητευτικά για πολλούς φορείς του κλάδου, λόγω του βάρους των διοικητικών απαιτήσεων και της ανεπάρκειας των μέσων. Στα πλαίσια των πρότυπων δράσεων της Ένωσης, η ΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου ινστιτούτων κατάρτισης, προκειμένου να αυξηθούν οι ανταλλαγές εμπειριών και να ενισχυθούν τα κοινά προγράμματα. Η δράση αυτή, για να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να προβλέπει τη συνεργασία των επαγγελματικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων του κλάδου, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, των βιοτεχνιών και της διανομής, προκειμένου να προσαρμόσουν την προσφορά κατάρτισης στις ανάγκες του κλάδου.

7. Περιφερειακή πολιτική και πλαισίωση των δημόσιων ενισχύσεων

7.1. Η νομιμότητα μιας περιφερειακής πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση εάν δεν συνεπάγεται απαράδεκτες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και δεν προκαλεί υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα που θα έθιγαν τις πιο δυναμικές επιχειρήσεις, χωρίς να δημιουργούν πραγματικές προοπτικές σ' εκείνες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και που ενισχύονται αποκλειστικά και μόνο για να επιβιώσουν. Στο πνεύμα αυτό, τίθεται το ερώτημα εάν η υφιστάμενη κοινοτική περιφερειακή πολιτική είναι πραγματικά συμβατή με μια πολιτική πολυκλαδικής πλαισίωσης των ενισχύσεων. Μια μεγαλύτερη διαφάνεια στο θέμα αυτό, με απλούς κανόνες και αυστηρότερη εφαρμογή, θα ήταν σήμερα σωτήρια. Θα ήταν σκόπιμο, όσον αφορά τις μειονεκτικές περιφέρειες, να υποστηριχθούν μάλλον οι ολοκληρωμένες δράσεις προώθησης του τοπικού κλάδου της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης: κατάρτιση, ποιότητα, τεχνικά κέντρα, εκμάθηση σύγχρονης τεχνολογίας, συμφωνίες με την εξειδικευμένη διανομή. Θα μπορούσαν να αναπτυχθούν δράσεις ανταλλαγών των ορθότερων πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που να στηρίζονται κυρίως σε επιτυχημένα παραδείγματα.

7.2. Η εσωτερική ευρωπαϊκή αγορά λειτουργεί ακόμη ανεπαρκώς. Για παράδειγμα, στις δημόσιες αγορές που αφορούν τον κλάδο, η πρόσβαση των επιχειρήσεων άλλων κρατών μελών κατέχει ιδιαίτερα περιορισμένη θέση. Παρατηρείται μάλιστα υπερβολικά συχνά το φαινόμενο της εκτροπής των εθνικών δημόσιων αγοραστών από τις ευρωπαϊκές οδηγίες: άνιση μεταχείριση με κριτήρια που στηρίζονται σε διακρίσεις, επιλογή αποκλειστικά βάσει μειοδοσίας, κανονιστικοί περιορισμοί. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά τις συστάσεις που πρότεινε στη γνωμοδότησή της για το «Πράσινο Βιβλίο για τις δημόσιες αγορές», υπέρ της σταδιακής αντικατάστασης των κακώς μεταφερόμενων οδηγιών από κανονισμούς, της προτίμησης της προσφυγής σε μειοδοτικούς διαγωνισμούς, των προτιμησιακών ποσοστώσεων για τις ΜΜΕ, της ίδρυσης ανεξάρτητων αρχών. Στον τομέα των τεχνικών κανονιστικών διατάξεων, υπάρχει ανάγκη είτε εναρμόνισης είτε εφαρμογής της αρχής της αντιστοιχίας, προκειμένου να τεθεί τέρμα στις εθνικές ρυθμίσεις, περιβαλλοντικές για παράδειγμα, που μπορεί να δημιουργούν διακρίσεις.

7.3. Η φορολογία αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για την ανταγωνιστικότητα και μείζονα πηγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Το θέμα αυτό αναλύεται ανεπαρκώς στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Μία πραγματική αξιολόγηση των φορολογικών συστημάτων της Ένωσης επιβάλλεται περισσότερο παρά ποτέ, ιδιαίτερα πριν από την καθιέρωση του ευρώ, ώστε να μπορούν να συγκριθούν καλύτερα οι όροι της ανταγωνιστικότητας και του ανταγωνισμού.

7.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μόλις εξέδωσε, ορθά, μια ερμηνευτική ανακοίνωση για θέματα ανταγωνισμού, σχετικά με τις επαγγελματικές εκθέσεις. Το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, όπου πλήθος ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, κυρίως ΜΜΕ, και δημιουργών παραπονούνται ότι αποκλείονται από τις εκδηλώσεις αυτές, χωρίς θεμιτή δικαιολογία. Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να διοργανώσει συζήτηση σε στρογγυλό τραπέζι μεταξύ των διοργανωτών εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των επαγγελματικών ενώσεων, προκειμένου να υπάρξει μεγαλύτερη διαφάνεια στους κανόνες συμμετοχής στις εκδηλώσεις αυτές. Η ΟΚΕ αναμένει επίσης από την Επιτροπή να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο, επεμβαίνοντας, ακόμη και με χρήση του κανονισμού για τα εμπόδια στο εμπόριο (ROC), προκειμένου να υποστηρίξει τα συμφέροντα των ευρωπαίων παραγωγών των οποίων αποκλείεται ενδεχομένως η συμμετοχή σε εκδηλώσεις σε τρίτες χώρες. Αυτός είναι ο παραδοσιακός ρόλος μιας δημόσιας αρχής, και προτιμάται από την ιδέα της υποστήριξης των γραφείων που εκπροσωπούν τον κλάδο στο εξωτερικό, δραστηριότητα η οποία, εμφανώς, εξαρτάται μάλλον από την ιδιωτική ή εθνική πρωτοβουλία.

8. Αξιοποίηση των ανταγωνιστικών επιχειρήσεων

8.1. Παρά την εικόνα ενός τομέα σε κρίση, η ευρωπαϊκή κλωστοϋφαντουργία και ένδυση διαθέτει αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα, με πολλές επιχειρήσεις που κατέχουν ηγετική θέση στην παγκόσμια αγορά. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ θα ανέμενε ένα σχέδιο δράσης να υιοθετεί δυναμικότερο ύφος σχετικά με τις προοπτικές ίδρυσης επιχειρήσεων και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στον τομέα. Μπορούν να αναφερθούν εδώ ορισμένες πιθανές κατευθύνσεις:

8.2. Ο τομέας της έρευνας στην κλωστοϋφαντουργία και ένδυση δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένος στην Ευρώπη, κυρίως σε θέματα νέων υφασμάτων και νέων ινών. Πολλοί δημιουργοί, τεχνίτες και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στρέφονται προς κέντρα εγκατεστημένα σε τρίτες χώρες. Η ΟΚΕ προτείνει, στα πλαίσια των δράσεων για τα νέα υλικά, να τεθεί ο κλάδος σε άμεση σύνδεση με τις συμβουλευτικές ομάδες που καθορίζουν τις προτεραιότητες των δράσεων. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί σε μεγαλύτερο βαθμό η συμπληρωματικότητα των δράσεων αυτών με τις εθνικές δράσεις ΕΤΑ.

8.3. Υπάρχει ένα σημαντικό δυναμικό καινοτομίας στον εξεταζόμενο κλάδο, ιδίως στις ΜΜΕ. Το δυναμικό αυτό παραμένει εν πολλοίς αναξιοποίητο, ελλείψει των απαραίτητων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων. Θα μπορούσε να εξευρεθεί, στο πνεύμα αυτό, μια αποφασιστική συμβολή της Ένωσης για τον απεγκλωβισμό των δικτύων ενίσχυσης της καινοτομίας και των τεχνικών κέντρων, την ανάπτυξη των συνεταιριστικών διαδικασιών έρευνας όπως το Craft, και τη στήριξη προγραμμάτων επίδειξης που να συνοδεύουν την εισαγωγή νέων τεχνολογιών. Τα προγράμματα επίδειξης θα μπορούσαν να λάβουν τη μορφή ενός «Εύρηκα της καινοτομίας», με το συνδυασμό ιδιωτικών και δημοσίων κεφαλαίων, ευρωπαϊκών προγραμμάτων και εθνικών δράσεων, όπως πρότεινε η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τις «επιπτώσεις που υφίστανται οι ΜΜΕ από τη συνεχή και γενικευμένη μείωση των κεφαλαίων που προορίζονται για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών)» (). Μια τέτοια πρωτοβουλία, εάν εφαρμοστεί στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, θα πρέπει να εισάγει τη μόδα και το σχεδιασμό ως καινοτομίες.

8.4. Μία από τις διαρθρωτικές αδυναμίες του κλάδου έγκειται στην έλλειψη ελκυστικότητας από οικονομική άποψη, η οποία οφείλεται στη μικρή απόδοση των καθαρών κεφαλαίων που επενδύονται και απομακρύνει ή αποθαρρύνει τους επενδυτές. Στα πλαίσια των πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη και την απασχόληση που αποφασίστηκαν στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής για την Απασχόληση στο Λουξεμβούργο, θεσπίστηκαν οικονομικές διευκολύνσεις για την ενίσχυση της ίδρυσης επιχειρήσεων και των επενδύσεων, με τη μορφή κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και εγγυήσεων. Η ΟΚΕ προτείνει να ανατεθεί στις επαγγελματικές οργανώσεις, σε σύμπραξη με ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς, να εντοπίσουν προγράμματα που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις διευκολύνσεις αυτές, είτε για την ίδρυση είτε για την αγορά επιχειρήσεων, δεδομένου ότι μεγάλος αριθμός ΜΜΕ του κλάδου αναγκάζονται να κλείσουν ελλείψει αγοραστών.

8.5. Το ζήτημα της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι πρωταρχικό για την ανάπτυξη ενός κλάδου με ιδιαίτερα προσωπική «σφραγίδα». Για το λόγο αυτό, η επείγουσα υιοθέτηση της πρότασης για μία ευρωπαϊκή οδηγία για την προστασία των σχεδίων και μοντέλων, καθώς και της πρότασης για ένα πραγματικό κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες του Σχεδίου δράσης. Παράλληλα, τα εν λόγω νομικά μέσα θα πρέπει να είναι αποτελεσματικά για την καταπολέμηση, σε διεθνές επίπεδο, της μάστιγας που συνιστά, για τον εξεταζόμενο κλάδο, η παραποίηση.

9. Βιομηχανική συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

9.1. Στη γνωμοδότησή της για την υπεργολαβία, η ΟΚΕ υπογράμμιζε ήδη την ανάγκη «να ενθαρρυνθεί η συνεργασία μεταξύ των ΜΜΕ, που θα πρέπει να συμπεριλάβει το λιανικό εμπόριο, με στόχο την οργάνωση ... προκειμένου να μπορέσουν, μέσω μίας πολιτικής ποιότητας και ανταγωνιστικών τιμών, να ανταγωνισθούν τα εισαγόμενα προϊόντα και να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων διανομής».

9.2. Γενικότερα, τίθεται το ερώτημα εάν τα υφιστάμενα μέσα στήριξης της συνεργασίας (BC-NET, Interprise, Europartenariat) ανταποκρίνονται πραγματικά στις ανάγκες του κλάδου. Η μεγαλύτερη κλαδική εξειδίκευση της λειτουργίας τους θα αποτελούσε ένα μέσον για τον ταχύτερο εντοπισμό των πιθανών εταίρων, καθώς και των δράσεων πληροφόρησης και συνδρομής που αναπτύσσουν τα εμπορικά και επαγγελματικά επιμελητήρια και οι επαγγελματικές οργανώσεις.

9.3. Τα υπάρχοντα μέσα στήριξης της ενδοευρωπαϊκής συνεργασίας σταματούν συχνά στο στάδιο της επίτευξης της επαφής. Στη γνωμοδότησή της για την υπεργολαβία, η ΟΚΕ πρότεινε «να θεσπισθεί [...] ένα ουσιαστικό χρηματοδοτικό μέσο [...] για την ενθάρρυνση της σύναψης εταιρικών σχέσεων μεταξύ ΜΜΕ στο εσωτερικό της ΕΕ». Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι δόθηκε συνέχεια στην πρόταση αυτή, με την πρόταση χρηματοδοτικού μέσου ονομαζόμενου «JEV» (), που ανταποκρίνεται στο στόχο αυτό, η οποία περιλαμβάνεται στην πρωτοβουλία «Ανάπτυξη και απασχόληση». Η ΟΚΕ χαιρετίζει και στηρίζει την πρωτοβουλία αυτή.

9.4. Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει να δοθεί στα μέσα στήριξης των εταιρικών σχέσεων (JOP, ECIP) με γειτονικές τρίτες χώρες, ειδικότερα με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου. Πράγματι, μια ελεγχόμενη βιομηχανική συνεργασία, που διασφαλίζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση το μεγαλύτερο μερίδιο της προστιθέμενης αξίας, μπορεί να ευνοήσει την ένταξη της βιομηχανίας των χωρών αυτών στην ΕΕ και να διευκολύνει την πρόσβαση στις νεοεμφανιζόμενες τοπικές αγορές. Από την άποψη αυτή, η ύπαρξη κέντρων βιομηχανικής συνεργασίας, τα οποία προωθεί η ΕΕ στις χώρες αυτές, αποτελεί συνοδευτικό μέσο για τις εν λόγω βιομηχανικές εταιρικές σχέσεις, ούτως ώστε να καταρτίζονται μέσα σε πνεύμα συνεργασίας και όχι ως απλή μετατόπιση θέσεων απασχόλησης. Χρειάζεται επίσης να επεκταθούν προς την Ασία και την Λατινική Αμερική τα διαθέσιμα μέσα εταιρικών συμπράξεων προκειμένου να προωθηθεί η δραστηριότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης στις χώρες αυτές.

10. Εμπόριο και κατανάλωση

10.1. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η διανομή αποτελεί απαραίτητο κρίκο στην αλυσίδα του κλάδου, κυρίως όταν πρόκειται για το ειδικευμένο εμπόριο, τα μεγάλα καταστήματα ή το λιανικό εμπόριο. Είναι λοιπόν σημαντικό να συμμετέχει το εμπόριο σε όλα τα προγράμματα, κυρίως στα προγράμματα κατάρτισης ή συνεργασίας. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ υπενθυμίζει την πρότασή της για «πρότυπα προγράμματα στήριξης της συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ, με στόχο τη δημιουργία κοινών δομών στον τομέα της δημιουργίας, της παραγωγής και της διανομής ετοίμων ενδυμάτων, προκειμένου να αυξηθεί η παραγόμενη προστιθέμενη αξία κάθε στοιχείου του κλάδου, συμπεριλαμβανομένης και της υιοθέτησης μίας πολιτικής τιμών, προκειμένου να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων διανομής» ().

10.2. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης το γεγονός ότι οι καταναλωτές συχνά ενημερώνονται ανεπαρκώς ή και εσφαλμένα για την προέλευση και τις συνθήκες παραγωγής των προϊόντων που τους προσφέρονται πράγμα το οποίο δημιουργεί την κατάρτιση μιας μελέτης για τις επιπτώσεις που έχει η θέσπιση της ένδειξης προελεύσεως. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία προτύπων προγραμμάτων που θα προέβλεπαν τη συνεργασία παραγωγών, διανομέων και καταναλωτών, κυρίως για την καταπολέμηση της παραποίησης. Η ανάπτυξη κοινωνικών ή περιβαλλοντικών σημάτων, καθώς και η ένδειξη του τόπου παρασκευής, είναι επίσης μέσα που θα καταστήσουν τους διανομείς και τους καταναλωτές περισσότερο υπεύθυνους για τις επιλογές τους.

10.3. Υπάρχουν διαφορετικές εθνικές νομοθεσίες που αποσκοπούν στην προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας των καταναλωτών, κυρίως όσον αφορά ορισμένες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης. Η αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς προϋποθέτει την εναρμόνιση σε κοινοτικό επίπεδο και η ΟΚΕ ζητά να αναλάβει η Επιτροπή πρωτοβουλία για την απαγόρευση ορισμένων ουσιών, κυρίως των PCP και των αζωικών χρωστικών υλών, καθώς και τον περιορισμό της χρήσης φορμαλδεΰδης και βαρέων μετάλλων.

10.3.1. Στους τομείς αυτούς, το 5ο κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο θα έπρεπε να καταβάλει μια ιδιαίτερη προσπάθεια έρευνας/ανάπτυξης, κυρίως για τις νέες ουσίες με ευεργετικές ιδιότητες για την ασφάλεια ή την υγιεινή (π.χ. πρόληψη των αλλεργιών). Θα πρέπει επίσης να πιστοποιηθούν τα πιθανά αποτελέσματα των νέων ουσιών που ενδέχεται να ανακαλυφθούν και να εξασφαλισθεί ο αυστηρός έλεγχος των εισαγόμενων προϊόντων που, συχνά, δεν ανταποκρίνονται στις κοινοτικές επιταγές.

11. Συστάσεις

Αριθμός 1

Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι ο κλάδος της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, που απασχολεί άμεσα δύο εκατομμύρια διακόσιες χιλιάδες άτομα στην Ένωση και σχεδόν πέντε εκατομμύρια εάν συμπεριληφθούν και οι κλάδοι υποδημάτων και αξεσουάρ, αποτελεί μια δραστηριότητα με μέλλον, με πραγματικές δυνατότητες ανάπτυξης και απασχόλησης στην Ευρώπη. Τονίζει ιδιαίτερα το θετικό ρόλο που διαδραματίζουν οι ΜΜΕ και οι βιοτεχνίες, εξασφαλίζοντας στον κλάδο δημιουργικότητα και ευελιξία. Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια, χαιρετίζει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, υπό τον όρο ότι θα περιλαμβάνει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, αυστηρά καθορισμένα μέσα, και ένα μηχανισμό παρακολούθησης και ελέγχου.

Αριθμός 2

Η ΟΚΕ φρονεί ότι το εν λόγω πρόγραμμα δράσης θα έπρεπε να επικεντρωθεί, κατ' αρχήν, στους τομείς άμεσης αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή:

- Μία πολιτική για το εξωτερικό εμπόριο που να στηρίζεται στην αμοιβαιότητα και να δίνει προτεραιότητα στην εξασφάλιση ευρύτερης πρόσβασης στις αγορές των τρίτων χωρών για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.

- Δράσεις συλλογικής προώθησης στις αγορές των τρίτων χωρών, μέσω της επαναδραστηριοποίησης του προγράμματος Exprom.

- Μία ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά, κυρίως ως προς την τυποποίηση και το άνοιγμα των δημόσιων αγορών.

- Την αξιολόγηση και την προστασία, σε κοινοτικό και σε διεθνές επίπεδο, της ευρωπαϊκής δημιουργίας και των «ονομάτων», κυρίως χάρη στο κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, σε ένα καθεστώς προστασίας των σχεδίων και μοντέλων, στην δραστήρια καταπολέμηση της παραποίησης και της απάτης.

- Έναν ενισχυμένο έλεγχο ενάντια στις πρακτικές «ντάμπινγκ» και αθέμιτου εμπορίου, και την προώθηση διακήρυξης για ένα ισότιμο και έντιμο εμπόριο σε διεθνές επίπεδο.

- Μια ενεργό σύνδεση μεταξύ της απελευθέρωσης του εμπορίου προς όφελος των ΑΧ και του σεβασμού των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων που ορίζονται από τις συμβάσεις της ΔΟΕ.

Αριθμός 3

Η ΟΚΕ, αφού κάλεσε σε ακρόαση τα κυριότερα ενδιαφερόμενα μέρη, διατυπώνει τις ακόλουθες προτάσεις για συγκεκριμένα μέτρα:

- Διευκόλυνση της αξιοποίησης των υφισταμένων χρηματοοικονομικών πόρων της Ένωσης (ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία, πρόγραμμα Leonardo) για δράσεις που αποβλέπουν στη βελτίωση της ειδίκευσης του προσωπικού και την επιτάχυνση της διάδοσης των νέων τεχνολογιών, και που απευθύνονται κυρίως στις ΜΜΕ, τις βιοτεχνίες και γενικά την υπεργολαβία.

- Επαναπροσανατολισμός ενός σημαντικού μέρους του μελλοντικού προγράμματος-πλαισίου Έρευνας/Ανάπτυξης για τη στήριξη της καινοτομίας, τη δημιουργία και αξιοποίηση της τεχνολογίας των πληροφοριών (διαδικασίες Craft, Εύρηκα της καινοτομίας). Ο κλάδος της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης πρέπει να μπορεί να επωφεληθεί και από τα νέα μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής «Ανάπτυξη και Απασχόληση» που αποφασίστηκαν στη Διάσκεψη Κορυφής του Λουξεμβούργου για τη διεπιχειρησιακή συνεργασία, τη δημιουργία ή αγορά επιχειρήσεων, την εισαγωγή νέων τεχνολογιών.

- Να διατεθούν στο πρόγραμμα δράσης ουσιαστικά μέσα (πρότυπα σχέδια, «benchmarking») για την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων: συλλογικές δράσεις προώθησης στις τρίτες χώρες 7 δημιουργία, με τη βοήθεια της EDI (ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδομένων), συστημάτων ταχείας ανταπόκρισης στα οποία να συμμετέχουν οι ΜΜΕ, οι βιοτεχνίες, η υπεργολαβία και η ειδικευμένη διανομή 7 ενίσχυση του μέσου JEV για τις επιχειρήσεις και, τέλος, δημιουργία δικτύου των ειδικών ινστιτούτων κατάρτισης, σε συνεργασία με τους παράγοντες της αγοράς.

- Μελέτη των επιδράσεων των νομισματικών, χρηματιστηριακών και διαρθρωτικών αναταραχών της Ασίας στις δραστηριότητες του κλάδου, που συμπεριλαμβάνονται σ' εκείνες που επλήγησαν περισσότερο.

Αριθμός 4

Η ΟΚΕ, έχοντας πλήρη συνείδηση των κοινωνικών διακυβευμάτων ενός κλάδου στον οποίο κυριαρχούν ακόμη δραστηριότητες με μεγάλη συγκέντρωση εργατικού δυναμικού, και ενώπιον της ανησυχητικής και απαράδεκτης υποβάθμισης της απασχόλησης, προτείνει:

- την εντατικοποίηση του κλαδικού κοινωνικού διαλόγου προκειμένου να προωθηθούν τα ζητήματα της διευθέτησης του χρόνου εργασίας, της αύξησης της εξειδίκευσης και της απασχόλησης, κυρίως με την εξεύρεση περισσότερο νεωτεριστικών συμφωνιών 7

- αποτελεσματικά μέτρα, σε εθνικό επίπεδο, για την ελάττωση των επιβαρύνσεων και φόρων που βαρύνουν την ανειδίκευτη εργασία 7

- την πρόβλεψη των προβλέψιμων βιομηχανικών αλλαγών, με τη σύσταση ομάδας υψηλού επιπέδου που να απαρτίζεται από διαπρεπείς εκπροσώπους των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών 7

- μια πιο αποφασιστική πολιτική, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την προώθηση των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ, καθώς και του «κώδικα συμπεριφοράς» που υπέγραψαν οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι 7

- την καταπολέμηση, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, της παράνομης εργασίας μέσω συντονισμένης δράσης των κρατών μελών 7

- την εφαρμογή μιας περιφερειακής στρατηγικής για την ανάπτυξη ενός προνομιούχου χώρου εμπορικής και βιομηχανικής συνεργασίας με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και τις μεσογειακές χώρες καθώς και με τις χώρες της Ασίας και της Νότιας Αμερικής. Αυτός ο χώρος συμπληρωματικότητας (υπεργολαβία, franchising...) θα μπορεί να εγγυηθεί την ανάπτυξη νέων αγορών και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου της κλωστοϋφαντουργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα μπορεί επίσης να συμβάλει στην ανύψωση του βιοτικού επιπέδου και του ποσοστού απασχόλησης στις χώρες αυτές, εάν συνοδεύεται από ουσιαστικό έλεγχο των όρων προστασίας, κυρίως ως προς τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς όρους. Η ΟΚΕ ζητά στην Επιτροπή να διεξάγει σχετική μελέτη, σε συνεργασία με τους επαγγελματίες του κλάδου.

Αριθμός 5

Έχοντας πλήρη συνείδηση του ότι η υπό εξέταση ανακοίνωση πρέπει να νοείται ως μία πρώτη φάση, η ΟΚΕ συνιστά τη χάραξη συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την υλοποίηση του σχεδίου δράσης. Εάν δημοσιεύεται κάθε χρόνο ένα «σχέδιο πλεύσης», τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, θα μπορούν να μεριμνούν για την πραγματική του εφαρμογή.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ C 66 της 3.3.1997.

() JOP: Joint-Venture Programme. ECIP: European Community International Investment Partners.

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ C 355 της 21.11.1977.

() JEV: Joint European Venture.