Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το κοινό πλαίσιο για ηλεκτρονικές υπογραφές»

(1999/C 40/10)

Στις 30 Ιουλίου 1998, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 100Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο απεφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότηση του στις 28 Οκτωβρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Burani.

Κατά την 359η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 2ας Δεκεμβρίου 1998) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρωτοβουλία της Επιτροπής να παρουσιάσει πρόταση οδηγίας για το κανονιστικό και νομοθετικό πλαίσιο των ηλεκτρονικών υπογραφών αποτελεί την απτή συνέχεια της ανακοίνωσης «Για την κατοχύρωση ασφάλειας και εμπιστοσύνης στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες - προς ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ψηφιακές υπογραφές και κρυπτοθέτηση» ().

1.2. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή επεσήμανε την εμφάνιση μιας κατάστασης για την οποία απαιτείται η προσοχή των ευρωπαϊκών αρχών: ορισμένα κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει ή πρόκειται να υιοθετήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τη ρύθμιση των ηλεκτρονικών υπογραφών. Η έλλειψη αμοιβαίας αναγνώρισης δύναται να προξενήσει κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς του ηλεκτρονικού εμπορίου και των υπηρεσιών ανοικτής γραμμής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επείγει συνεπώς ο καθορισμός κοινού πλαισίου που θα ανταποκρίνεται σε δύο πρωταρχικές απαιτήσεις, ήτοι στη δημιουργία σαφούς νομικού πλαισίου και στην εξασφάλιση της απαιτούμενης ελαστικότητας για να αποφευχθεί ο εγκιβωτισμός του ζητήματος αυτού στα συστήματα που δεν ανταποκρίνονται στις συνεχόμενες εξελίξεις της τεχνικής.

1.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφώνησε με τις αιτιολογικές σκέψεις της Επιτροπής (), υποβάλλοντας προτάσεις ενόψει μιας ρυθμιστικής προσεγγίσεως που θα σέβεται τις αρχές της αυτορρύθμισης και της επικουρικότητας εντός των σαφώς καθορισμένων ορίων μιας ελάχιστης κοινής νομοθεσίας. Στις παρατηρήσεις που διατυπώνει σε μία περαιτέρω ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Η παγκοσμιοποίηση και η κοινωνία των πληροφοριών - Ανάγκη να ενισχυθεί ο διεθνής συντονισμός» (), η ΟΚΕ επισημαίνει επιπλέον ότι η εναρμόνιση ενός ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου με τον υπόλοιπο κόσμο - αναγκαία εάν θέλουμε να εξασφαλισθεί η ασφάλεια του ηλεκτρονικού εμπορίου που λόγω της φύσεως του δεν έχει σύνορα - ακολουθεί εξαιρετικά αργούς ρυθμούς λόγω των πολλαπλών μη συντονισμένων πρωτοβουλιών.

1.4. Η απόφαση της Επιτροπής να παρουσιάσει πρόταση οδηγίας αποτελεί μία πρωτοβουλία προς την ορθή κατεύθυνση, κυρίως διότι βασίζεται στην ελαστικότητα η οποία είναι απαραίτητη ενόψει διεθνούς συντονισμού.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ηλεκτρονική υπογραφή επιτρέπει σε εκείνον που λαμβάνει δεδομένα κατά τρόπο ηλεκτρονικό να διαπιστώνει την προέλευση των δεδομένων (αυθεντικότητα) και να ελέγχει κατά πόσο τα πρωτότυπα δεδομένα είναι πλήρη και απαράλλακτα (ακεραιότητα). Η πιστοποίηση της αυθεντικότητας και της ακεραιότητας των δεδομένων δεν αποδεικνύει κατ'ανάγκη την ταυτότητα του υπογράφοντος που δημιούργησε τις ηλεκτρονικές υπογραφές. Εξού και η ανάγκη πιστοποιήσεως εκ μέρους τρίτων οι οποίοι και αποκαλούνται «παροχοί υπηρεσιών πιστοποίησης». Η χρήση του συστήματος πιστοποίησης της υπογραφής αποτελεί κατά συνέπεια απαραίτητο μέσο για να εξασφαλισθεί η ασφάλεια των συμβαλλομένων μερών και για να αναπτυχθεί η εμπιστοσύνη στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

2.2. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η αμοιβαία αναγνώριση των αρχών νομικής ασφάλειας επί τη βάσει της πιστοποίησης των ηλεκτρονικών υπογραφών, η Επιτροπή εμπνεύσθηκε συνεκτικές έννοιες με βάση τη συνεχή εξέλιξη της καταστάσεως:

- η ρύθμιση είναι ουδέτερη από τεχνική άποψη και ανοικτή στα μέσα πιστοποιήσεως εκτός της κρυπτογραφίας δημόσιου κλειδιού. Παράλληλα, λήφθηκε υπόψη και η δυνατότητα εμφανίσεως νέων συστημάτων 7

- τα κράτη μέλη πρέπει να αποφύγουν την υιοθέτηση των συστημάτων που προβλέπουν την εκ των προτέρων εξουσιοδότηση των παροχών υπηρεσιών πιστοποίησης. Αφετέρου, σκόπιμη θα ήταν η υιοθέτηση εθελούσιων συστημάτων διαπίστευσης 7

- η οδηγία δεν αφορά τις ηλεκτρονικές υπογραφές επί των μηνυμάτων που ανταλλάσσονται σε ανοικτά δίκτυα σε ό,τι αφορά τα κλειστά δίκτυα, εναπόκειται σε κάθε πάροχο να συμμορφωθεί με αυτό ή όχι 7

- η ανάγκη εξασφαλίσεως της νομικής αναγνώρισης των ηλεκτρονικών υπογραφών προϋποθέτει ότι θα διευκρινισθούν οι βασικές απαιτήσεις για τους παρόχους υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης και της ευθύνης αυτών.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την γενικότερη αυτή προσέγγιση που εμπνέεται από τις αρχές της ελεύθερης αγοράς 7 θεωρεί όμως ότι είναι εξαιρετικά περιορισμένη η προσοχή που αποδίδεται στην προστασία των χρηστών. Συνεπώς, επιφυλάσσεται να διατυπώσει ορισμένες παρατηρήσεις ή προτάσεις κατά την ανάλυση του εγγράφου της Επιτροπής.

2.4. Σε ό,τι αφορά την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής ρυθμίσεως σε παγκόσμιο πλαίσιο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι «πολλές δραστηριότητες και συζητήσεις διεξάγονται σε διεθνές επίπεδο» (). Αναφέρει συγκεκριμένα τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο (Uncitral), του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ. Όπως έχει ήδη επισημάνει η ΟΚΕ (), οι εν λόγω αξιέπαινες πρωτοβουλίες δείχνουν ότι υπάρχει απτός κίνδυνος επικάλυψης των καθηκόντων μεταξύ των ιδρυμάτων και επανάληψης των εργασιών, και μάλιστα, το χειρότερο, αντιφάσεις μεταξύ των διαφόρων ρυθμίσεων. Τούτα γίνονται αισθητά στον φορολογούμενο με τη δυσκινησία της γραφειοκρατίας, τις καθυστερήσεις και τις δαπάνες. Προσπαθώντας να τα κάνουν όλα μαζί και αμέσως, τα παγκόσμια όργανα καταλήγουν στο αντίθετο αποτέλεσμα, προκαλώντας σύγχυση και αβεβαιότητα. Η ΟΚΕ σημειώνει το φαινόμενο αυτό με λύπη.

3. Ειδικές παρατηρήσεις για την πρόταση οδηγίας

3.1. Άρθρο 1

Στο φως της οδηγίας είναι η θέσπιση νομικού πλαισίου για τις υπηρεσίες πιστοποίησης που προσφέρονται στο κοινό: διευκόλυνση της χρησιμοποίησης των ηλεκτρονικών υπογραφών και εξασφάλιση της νομικής τους αναγνωρίσεως. Δεν καλύπτει άλλες πτυχές που αφορούν τη σύναψη και την ισχύ των συμβάσεων. Λαμβανομένου υπόψη του κειμένου του άρθρου αυτού και των διευκρινίσεων που δίδονται στην 10η αιτιολογική σκέψη, η εμβέλεια της οδηγίας περιορίζεται στα ανοικτά συστήματα 7 ως προς τα κλειστά συστήματα, η Επιτροπή παρέχει την ελευθερία στα μέρη να συμφωνούν μεταξύ τους για τους όρους υπό τους οποίους θα γίνεται δεκτή και θα αναγνωρίζεται η ηλεκτρονική υπογραφή.

3.1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει ορισμένες αμφιβολίες επ'αυτού: εάν, από τη μία πλευρά, η προσέγγιση αυτή που σέβεται τη συμβατική ελευθερία, είναι αξιέπαινη, από την άλλη πλευρά δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι ορισμένα κλειστά συστήματα είναι ανοιχτά προς όλο και μεγαλύτερο κοινό, το οποίο δεν είναι πάντοτε ούτε κατ'ανάγκην ενήμερο σχετικά με τους κανόνες κάθε συστήματος. Είναι αλήθεια ότι ένα κλειστό σύστημα διαθέτει πάντοτε τη δυνατότητα να υποτάσσεται στους κανόνες της οδηγίας, η ΟΚΕ όμως διερωτάται μήπως είναι συνετότερο, προς συμφέρον των ίδιων των χρηστών και των διαχειριστών των κλειστών συστημάτων, να επεκταθεί η ισχύς της οδηγίας και στα κλειστά συστήματα, που είναι ανοικτά για το κοινό.

3.2. Άρθρο 3, παράγραφος 1 και 2

Απαγορεύεται στα κράτη μέλη να υποβάλουν την παροχή υπηρεσιών πιστοποίησης σε καθεστώς που προβλέπει την εκ των προτέρων εξουσιοδότηση. Δύνανται εντούτοις να θεσπίσουν ή να διατηρήσουν μηχανισμούς εθελοντικής διαπίστευσης, χωρίς ωστόσο να περιορίζουν τον αριθμό των παρόχων υπηρεσιών.

3.2.1. Η ΟΚΕ ζητεί να εξεταστεί εμπεριστατωμένα το ζήτημα της εμβέλειας των διατάξεων αυτών. Η λειτουργία της πιστοποιήσεως έχει αξία μόνο για τα συμβαλλόμενα μέρη, αλλά και εφόσον είναι αναγκαίο, έναντι τρίτων. Ανεξάρτητα από τον «εθελούσιο χαρακτήρα» της αίτησης διαπιστεύσεως, πρέπει να προστεθεί, όπως θα διευκρινισθεί καλύτερα στη συνέχεια, η δυνατότητα σαφούς διακρίσεως μεταξύ των πράξεων που πιστοποιούνται από διαπιστευμένους παρόχους και μη διαπιστευμένους. Το άρθρο 5 παράγραφος 2 θα πρέπει να ορίζει σαφώς ότι η ισχύς των ηλεκτρονικών υπογραφών, που συνάπτονται ως αποδεικτικό στοιχείο στις νομικές διαδικασίες (και εκτός αυτών) αντιτάσσεται κατά τρίτων μόνον εφόσον συνοδεύεται με πιστοποιητικό που έχει εκδοθεί από διαπιστευμένο πάροχο.

3.2.2. Η κατάσταση που υφίσταται σήμερα δεν παρουσιάζει ιδιαίτερους λόγους ανησυχίας. Εντούτοις, μία νομοθεσία δε θα πρέπει να αγνοήσει τις απρόβλεπτες εξελίξεις του μέλλοντος: οι λιγοστοί και γνωστοί σημερινοί παροχοί δεν θα πρέπει να πολλαπλασιασθούν λόγω της πιθανής εκλαΐκευσης των τεχνικών πιστοποιήσεως. Ενώ όμως είναι καλό να μην περιορισθεί ο αριθμός των παρόχων πιστοποίησης, δε θα ήταν αντιθέτως σκόπιμο να εξαιρεθούν από τις διαδικασίες προκαταρτικού ελέγχου και διαπιστεύσεως. Προς το συμφέρον των χρηστών και των τρίτων είναι συνεπώς απαραίτητο να θεσπισθεί ότι «οι απαιτήσεις ως προς τους παρόχους υπηρεσιών πιστοποίησης» που απαριθμώνται στο παράρτημα 2, πρέπει να ελέγχονται από μία δημόσια αρχή, εφόσον οι εν λόγω πάροχοι λειτουργούν εντός ανοικτών συστημάτων ή κλειστών συστημάτων που είναι ανοικτά προς το κοινό.

3.2.3. Η παροχή διαπιστεύσεως υπό την ευθύνη των δημοσίων αρχών πρέπει να προσδιορίζεται βάσει των απαιτήσεων που απαριθμώνται στο παράρτημα 2. Ο όρος αυτός είναι αναγκαίος, αλλά όχι επαρκής. Χρειάζεται να υπάρχει η βεβαιότητα ότι οι απαιτήσεις αυτές τηρούνται κατά τη χρονική διάρκεια, με τη θέσπιση μιας περιοδικής επαλήθευσης. Οι δημόσιες αρχές δεν μπορούν να αποφύγουν τις ευθύνες τους. Αφ'ής στιγμής υιοθετηθεί μία νομική ρύθμιση, θα πρέπει να εξασφαλίζουν την τήρησή της.

3.3. Άρθρο 3, παράγραφος 4

Με τη διάταξη αυτή αναγνωρίζεται ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να κάνουν δεκτή τη χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών υπογραφών στο δημόσιο τομέα, με την επιφύλαξη συμπληρωματικών απαιτήσεων.

3.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη διάταξη αυτή, διερωτάται όμως αν θα έπρεπε να γίνει ακόμα ένα βήμα με την επιβολή της αποδοχής της ηλεκτρονικής υπογραφής στον δημόσιο τομέα των κρατών μελών, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την εγκυρότητά της και στον ιδιωτικό τομέα. Δεδομένου ότι οι δημόσιες αρχές - καθήκον των οποίων είναι η διασφάλιση της ασφάλειας των νομικών διατάξεων και η προστασία των πολιτών τους - λαμβάνουν την ευθύνη να αναγνωρίσουν την νομική εγκυρότητα μιας ηλεκτρονικής υπογραφής στις πράξεις μεταξύ ιδιωτών, δεν υπάρχει λόγος να μην υιοθετηθεί η ίδια στάση και στις πράξεις που συνομολογούνται με την δημόσια διοίκηση, με την εισαγωγή, ενδεχομένως, «συμπληρωματικών απαιτήσεων».

3.4. Άρθρο 4

Ως προς την τήρηση των κανόνων της εσωτερικής αγοράς, το άρθρο αυτό θεσπίζει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να περιορίζουν την παροχή υπηρεσιών πιστοποίησης που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη.

3.4.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι ο κανόνας αυτός συνάδει βεβαίως προς τις αρχές της εσωτερικής αγοράς, δεν προστατεύει όμως το κοινό έναντι της παροχής υπηρεσιών από πλευράς μη διαπιστευμένων φορέων από άλλα κράτη μέλη: εάν είναι ήδη δύσκολο για το χρήστη να διακρίνει μεταξύ διαπιστευμένων και μη διαπιστευμένων φορέων στην ίδια του τη χώρα, είναι ακόμη δυσκολότερο όταν πρόκειται για έναν πάροχο υπηρεσιών που διαμένει σε τρίτη χώρα. Υπάρχει εδώ εμφανής αναλογία με την προσέγγιση που υιοθετήθηκε στη δεύτερη τραπεζική οδηγία: η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών υφίσταται μόνο για τα ιδρύματα που διέπονται από την ίδια την οδηγία. Για τα λοιπά ιδρύματα, η παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών παραμένει περιορισμένη στη χώρα προελεύσεως.

3.4.2. Στην εν λόγω περίπτωση, ανεξαρτήτως της ελεύθερης κυκλοφορίας των προϊόντων ηλεκτρονικής υπογραφής, η δυνατότητα προσβάσεώς τους στις νομικές και εξωνομικές υπηρεσίες αναγνωρίζεται μόνο εφόσον η πιστοποίηση εκδίδεται από διαπιστευμένο οργανισμό.

3.5. Άρθρο 5

Τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέψουν στη νομοθεσία τους κανόνες που καθιστούν αδύνατη την αμφισβήτηση της εκτελεστικής τους ισχύος ή των επιπτώσεων ή της νομικής εγκυρότητας μιας ηλεκτρονικής υπογραφής επί τη βάσει και μόνο ότι η υπογραφή αυτή παρουσιάζεται με ηλεκτρονική μορφή ή ότι δεν έχει επικυρωθεί από διαπιστευμένη πιστοποίηση. Από την άλλη πλευρά τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν τα μέτρα τους ούτως ώστε οι πιστοποιημένες υπογραφές εκ μέρους του διαπιστευμένου παρόχου έχουν την αυτή νομική ισχύ με τις ιδιόγραφες υπογραφές και γίνονται δεκτές ως αποδεικτικό στοιχείο ενώπιον της δικαιοσύνης.

3.5.1. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής σε μία αιτιολογική σκέψη που θα ενισχύσει την εγκυρότητα των παρατηρήσεων που διατυπώνονται στα προηγούμενα σημεία 3.4.1. και 3.4.2.: η μόνη διαφορά που υφίσταται μεταξύ υπογραφών που πιστοποιούνται από διαπιστευμένους φορείς και από μη διαπιστευμένους φορείς έγκειται στην αποδεικτική αξία της πιστοποιήσεως. Ως προς αυτό, το άρθρο 5, παράγραφος 2 δε φαίνεται σαφές και θα πρέπει να αναθεωρηθεί: σύμφωνα με το κείμενο, τα κράτη μέλη πρέπει να κάνουν δεκτά ως αποδεικτικό στοιχείο τα πιστοποιητικά που εκδίδονται από έναν πάροχο υπηρεσιών «σύμφωνα με τους καθοριζόμενους στο παράρτημα 2 όρους». Αυτό αφήνει να εννοηθεί όμως ότι οιοσδήποτε πάροχος υπηρεσιών, εφόσον ικανοποιεί τις απαιτήσεις του παραρτήματος 2, μπορεί να εκδώσει έγκυρα πιστοποιητικά 7 εάν όμως δεν επιδιώκεται αυτό, τότε η φράση θα πρέπει να αντικατασταθεί από τη σαφή διατύπωση «του διαπιστευμένου παρόχου υπηρεσιών».

3.5.2. Επιπλέον, και παράλληλα με τα όσα παρατηρήθηκαν στο προηγούμενο σημείο 3.4.2., δεν αναφέρεται τίποτα σχετικά με την εγκυρότητα μιας πιστοποίησης που εκδίδεται από διαπιστευμένο πάροχο υπηρεσιών σε τρίτη χώρα: αλλά και στην περίπτωση αυτή, η οδηγία πρέπει να παρέχει σαφείς διατάξεις. Από την πλευρά της, η ΟΚΕ προτείνει να γίνεται δεκτή παρόμοια πιστοποίηση εφόσον η τρίτη χώρα παρέχει αμοιβαίους όρους στα πιστοποιητικά των ατόμων που διαμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.6. Άρθρο 6

Σε ό,τι αφορά την ευθύνη, το άρθρο προβλέπει μία σειρά υποχρεώσεων εκ μέρους του παρόχου υπηρεσιών πιστοποίησης: ακρίβεια των πληροφοριών, συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της οδηγίας, των τεχνικών και τεχνολογικών απαιτήσεων καταλληλότητας του κατόχου και εκείνου που πιστοποιεί. Θεσπίζει ταυτοχρόνως τις εξαιρέσεις όσον αφορά την ευθύνη, που γίνονται δεκτές σε περίπτωση εσφαλμένων πληροφοριών, και την δυνατότητα προσδιορισμού περιορισμών χρήσεων του συγκεκριμένου πιστοποιητικού, τόσο ως προς τη χρήση του όσο και ως προς το πιστοποιημένο ποσόν.

3.6.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι διατάξεις του άρθρου αυτού είναι σύμφωνες προς τις γενικές αρχές του δικαίου και της συμβατικής ελευθερίας. Ταυτόχρονα, επιθυμεί να διατυπώσει μία σκέψη, ή καλύτερα, ένα ερώτημα: σε περίπτωση διακοπής ή παύσεως της υπηρεσίας του παρόχου υπηρεσιών πιστοποίησης, ποιες είναι οι ευθύνες που υπέχει ο πάροχος και ποιες οι εγγυήσεις που πρέπει να εξασφαλισθούν στον χρήστη; Θα πρέπει να υπάρξει ένα σύστημα που να διασφαλίζει τη συνέχεια της προστασίας των δικαιωμάτων του χρήστη, π.χ. μέσω της υποχρεώσεως να υποβάλλεται αντίγραφο των φακέλων σε τρίτους που παρέχουν συγκεκριμένες εγγυήσεις.

3.7. Άρθρο 7.1.

Το άρθρο αυτό προβλέπει διατάξεις σχετικά με τους παρόχους υπηρεσιών πιστοποίησης που είναι εγκατεστημένοι σε τρίτη χώρα. Τα πιστοποιητικά που εκδίδονται από αυτούς θεωρούνται νομικώς ισοδύναμα με τα ευρωπαϊκά πιστοποιητικά, εφόσον ο πάροχος υπηρεσιών είναι διαπιστευμένος σε ένα κράτος μέλος, στο πλαίσιο του εθελούσιου καθεστώτος διαπίστευσης που ισχύει στη χώρα αυτή, ή εφόσον το πιστοποιητικό φέρει εγγύηση από πάροχο υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένος σε κράτος μέλος, ή ακόμα εφόσον το πιστοποιητικό ή ο πάροχος υπηρεσιών είναι αναγνωρισμένοι στο πλαίσιο μιας διμερούς ή πολυμερούς συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και των τρίτων χωρών ή διεθνών οργανισμών.

3.7.1. Η ΟΚΕ διαφωνεί πλήρως με τις διατάξεις αυτές. Στο όνομα των ελεύθερων συναλλαγών, αγνοούνται έτσι οι αρχές της αμοιβαιότητας που θα έπρεπε να αποτελούν τη βάση της σφαιρικής εμπορικής ολοκλήρωσης, ηλεκτρονικής και μη. Οι κατευθύνσεις που εκτίθενται στην παράγραφο αυτή - και συγκεκριμένα όσες αφορούν την διαπίστευση σε κράτος μέλος αλλοδαπού παρόχου υπηρεσιών και την εγγύηση που δίδεται από Ευρωπαίο πάροχο υπηρεσιών για ένα πιστοποιητικό που εκδίδεται από πλευράς τρίτης χώρας - μπορούν να γίνουν δεκτές εφόσον η τρίτη χώρα παρέχει ανάλογη ή ισοδύναμη μεταχείριση στους παρόχους υπηρεσιών ή στα πιστοποιητικά που παρέχονται από το σύνολο των κρατών μελών.

3.7.2. Σε ό,τι αφορά την αναγνώριση ενός πιστοποιητικού ή ενός παρόχου υπηρεσιών τρίτης χώρας με βάση τη σύναψη διμερούς συμφωνίας με ένα κράτος μέλος, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η υιοθέτηση της αρχής αυτής ισοδυναμεί με στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των χωρών που διέπονται από πιο φιλελεύθερους κανονισμούς και των λοιπών. Η ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως τρωικός ίππος για την εισαγωγή φορέων ή προϊόντων τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω διμερούς συμφωνίας με ένα και μόνο κράτος μέλος.

3.7.3. Δεν ωφελεί σε τίποτα για την υπεράσπιση της αντίθετης θέσεως η υπενθύμιση ορισμένων προηγούμενων περιπτώσεων, όπως π.χ. η δεύτερη τραπεζική οδηγία: στην περίπτωση αυτή, η φιλοξενούσα χώρα ασκεί συνεχή εποπτικό έλεγχο και εγγυάται τη σταθερότητα και την φερεγγυότητα της επιχειρήσεως της τρίτης χώρας, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να είναι παρούσα ως φυσικό πρόσωπο στην επικράτειά της. Οι προϋποθέσεις αυτές δεν ικανοποιούνται κατά κανένα τρόπο στην περίπτωση των εγγυήσεων σχετικά με τις ηλεκτρονικές υπογραφές.

3.8. Άρθρο 8

Οι κανόνες που θεσπίζονται στο άρθρο αυτό δεν χρήζουν ειδικότερων παρατηρήσεων εκτός από τους κανόνες της παραγράφου 4 σχετικά με την χρησιμοποίηση ψευδωνύμων. Ο πάροχος υπηρεσιών πιστοποίησης πρέπει να μπορεί να μεταβιβάζει τα δεδομένα σχετικά με την ταυτότητα του κατόχου του ψευδωνύμου στις δημόσιες αρχές κατόπιν αιτήσεως των τελευταίων, με τη συναίνεση των προσώπων αυτών. Εξάλλου, η οδηγία δεν δίδει απάντηση στο ερώτημα ποια θα ήταν η θέση του παρόχου υπηρεσιών στην περίπτωση που ο κάτοχος αρνείται να αποκαλύψει τη ταυτότητά του στις αρχές.

3.8.1. Το δεύτερο τμήμα του ίδιου άρθρου 8, παράγραφος 4, γεννά και άλλες αμφιβολίες: εάν - σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και προκειμένου για μία έρευνα που αφορά τις παραβάσεις κατά την χρήση ηλεκτρονικής υπογραφής με ψευδώνυμο - υποχρεούται ο πάροχος υπηρεσιών να μεταβιβάσει τα δεδομένα που αφορούν την ταυτότητα του ύποπτου προσώπου, το πρόσωπο αυτό ενημερώνεται περί της μεταβιβάσεως αυτής μετά την ολοκλήρωση της έρευνας.

3.8.2. Η ΟΚΕ διερωτάται αν είναι σκόπιμη η λεπτομερής αυτή ανάλυση: όταν ολοκληρωθεί η έρευνα, ο ενδιαφερόμενος θα γνωρίζει ήδη ότι αποκαλύφθηκαν τα δεδομένα και συνεπώς η διάταξη αυτή είναι περιττή. Τονίζει όμως ότι προκειμένου περί της «εθνικής νομοθεσίας» θα έπρεπε να διευκρινισθεί σαφώς για ποια εθνική νομοθεσία πρόκειται: για τη νομοθεσία της χώρας του παρόχου υπηρεσιών - όπως μπορούμε να συμπεράνουμε - ή της νομοθεσίας της χώρας του κατόχου του ψευδωνύμου (εάν υποθέσουμε ότι είναι γνωστό), ή ακόμη των αρχών ενός άλλου κράτους μέλους; Δεδομένου ότι έστω και αν δεν ορίζεται σαφώς, έχουμε να κάνουμε εδώ με την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, η οδηγία πρέπει να καταστεί πιο ρητή ως προς τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του παρόχου υπηρεσιών πιστοποίησης.

3.8.3. Η ΟΚΕ διερωτάται εδώ κατά πόσον δεν θα ήταν σκόπιμο να αναθεωρηθεί όλο το κείμενο του άρθρου αυτού και να ζητηθεί η πλήρης εφαρμογή των διατάξεων που περιλαμβάνονται στις οδηγίες σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων και κατά της ανακυκλώσεως χρηματικών ποσών: διότι, από την άποψη αυτή, δεν υφίσταται καμία διαφορά μεταξύ παραδοσιακών και ηλεκτρονικών συναλλαγών.

3.9. Άρθρα 9 και 10

Τα άρθρα αυτά προβλέπουν τη σύσταση επιτροπής για τις «ηλεκτρονικές υπογραφές» που θα αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών μελών υπό την προεδρία αντιπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ζητείται η γνώμη της για τις απαιτήσεις όσον αφορά τους παρόχους υπηρεσιών πιστοποίησης και τα πρότυπα για την παραγωγή ηλεκτρονικών υπογραφών. Η επιτροπή ενημερώνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τα αποτελέσματα των περιοδικών συναντήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τις επιχειρήσεις, τους χρήστες και τους καταναλωτές.

3.9.1. Η ΟΚΕ σημειώνει την εν λόγω πρωτοβουλία, διερωτάται όμως κατά πόσον είναι αναγκαία η σύσταση παρόμοιας επιτροπής, δεδομένου ότι η ίδια η Επιτροπή στο πλαίσιο των θεσμικών της καθηκόντων θα μπορούσε άνετα να συμβουλεύει τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη, χωρίς να καθίσταται αναγκαία η ύπαρξη του οργάνου αυτού, που τελικώς επικαλύπτει τις αρμοδιότητες της Επιτροπής. Πρόκειται άλλωστε για μια διαδικασία που ακολουθεί πάντα η Επιτροπή: η ΟΚΕ όμως δε βλέπει για ποιο λόγο πρέπει να αυξηθεί η γραφειοκρατία, τη στιγμή μάλιστα που δεν πρόκειται ουδόλως να επιτείνει την αποτελεσματικότητα.

3.10. Άρθρα 12 και 13

Οι διατάξεις των δύο αυτών άρθρων - η σειρά των οποίων φαίνεται αντεστραμμένη από χρονική και λογική άποψη - προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να συμμορφωθούν προς τις διατάξεις της οδηγίας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 και ότι η Επιτροπή θα λογοδοτήσει για την εφαρμογή της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2002. Η ΟΚΕ έχει επανειλημμένως τονίσει () ότι είναι επιτακτική ανάγκη η υιοθέτηση ενιαίας νομοθεσίας στο ευρύτατο πεδίο της κοινωνίας της πληροφόρησης. Διερωτάται αν είναι πράγματι απαραίτητο να παρασχεθεί μία μόνο μακρά περίοδος στα κράτη μέλη προκειμένου να συμμορφωθούν με την οδηγία, δεδομένου ότι πολλά από αυτά έχουν ήδη επιδείξει ιδιαίτερη μέριμνα για την ταχύτατη υιοθέτηση της νομοθεσίας τους. Η καθιέρωση μέτρων εναρμόνισης - τα οποία άλλωστε δεν είναι πολυάριθμα - δεν πρόκειται να απαιτήσει υπερβολικές προσπάθειες ούτε μακρές προθεσμίες στους εθνικούς νομοθέτες. Η περίοδος ενός έτους από την ημέρα υιοθετήσεως της οδηγίας θα επαρκούσε σύμφωνα με την ΟΚΕ για να γίνουν οι ενδεχόμενες και περιορισμένης εμβέλειας τροποποιήσεις των υφιστάμενων νομοθεσιών ή για την σύνταξη νέων κειμένων.

Βρυξέλλες, 2 Δεκεμβρίου 1998.

Η Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

() COM(97) 503 τελικό της 8.10.1997.

() ΕΕ C 157 της 25.5.1998.

() ΕΕ C 284 της 14.9.1998.

() COM(98) 297 τελικό, σημείο 7.

() ΕΕ C 284 της 14.9.1998.

() ΕΕ C 284 της 14.9.1998; ΕΕ C 95 της 30.3.1998; ΕΕ C 19 της 21.1.1998.