C 220/128

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απαιτήσεις βιωσιμότητας για τις μπαταρίες στην ΕΕ»

[COM(2020) 798 final — 2020/353 (COD)]

(2021/C 220/18)

Εισηγητής: ο κ. Bruno CHOIX Συνεισηγητής: ο κ. Franck UHLIG

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.1.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: 1.12.2020 Αρμόδιο όργανο Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) Έγκριση από το τμήμα 5.3.2021 Έγκριση από την ολομέλεια 24.3.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 559 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 256/0/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των μέτρων που θεσπίζονται με τον προτεινόμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κανονισμό [COM(2020) 798 final — 2020/0353 (COD)].

1.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αποφυγή του κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς, λόγω πιθανών διαφορετικών προσεγγίσεων από πλευράς των κρατών μελών, αποτελεί καίριο ζήτημα, που πρέπει να αντιμετωπιστεί από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

1.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί να καθοριστούν μηχανισμοί και μέσα διακυβέρνησης, μεγαλύτερης ακρίβειας και λειτουργικότητας, για την εφαρμογή του νέου κανονισμού με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων.

1.4. Η ΕΟΚΕ προτείνει να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις με μεγαλύτερη ενίσχυση του ρόλου και των μέσων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA).

1.5. Για τα ζητήματα που σχετίζονται με την υγεία, την ασφάλεια και τις συνθήκες εργασίας στην παραγωγή, καθώς και με την ανακύκλωση και την αναπροσαρμογή χρήσης των μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να ενισχυθεί ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (OSHA).

1.6. Όσον αφορά την εφαρμογή της υποχρέωσης δέουσας επιμέλειας για την παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών, η ΕΟΚΕ απαιτεί απόλυτη διαφάνεια στην εφαρμογή του εν λόγω συστήματος εποπτείας.

1.7. Η ανακύκλωση, η ανακατασκευή και η επαναχρησιμοποίηση επιτρέπουν τη διασφάλιση της αλυσίδας αξίας ανάντη. Είναι απαραίτητο να υποστηριχθεί η έρευνα και η ανάπτυξη όσον αφορά τον οικολογικό σχεδιασμό. Η ΕΟΚΕ προτείνει αυτό να υλοποιηθεί με τη μορφή ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

1.8. Όσον αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες, που αποσκοπούν στην προώθηση της ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού βιομηχανικού κλάδου παραγωγής βιώσιμων μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να διευρυνθεί και να ενισχυθεί ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP), καθώς και ο ρόλος των σχετικών ευρωπαϊκών επιτροπών τομεακού κοινωνικού διαλόγου, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης, όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

1.9. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Επιτροπής «Σύμφωνο δεξιοτήτων» και των ευρωπαϊκών σχεδίων ALBATTS, DRIVES και COSME, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αποτελεί προτεραιότητα ιδίως ο καθορισμός και η εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης σχετικά με τον οικολογικό σχεδιασμό και την ανακύκλωση των μπαταριών, στα οποία θα διατεθούν κατάλληλοι χρηματοδοτικοί πόροι για να εξασφαλιστεί η επιτυχία τους, με την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και σε συνεργασία με τους πιθανούς εθνικούς μηχανισμούς ή με ορισμένες άμεσα ενδιαφερόμενες περιοχές απασχόλησης.

1.10. Η ΕΟΚΕ προτείνει, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ σε σχέση με το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα, να θεσπιστούν άμεσα ανώτατα όρια του αποτυπώματος άνθρακα που σχετίζεται με την κατασκευή μπαταριών, καθώς και με τον ανάντη υλικοτεχνικό εφοδιασμό, και επίσης να ενισχυθούν τα μέσα που διαθέτει η Επιτροπή για την ταχεία ανάπτυξη και εφαρμογή των εργαλείων για την αξιολόγηση και τον έλεγχο του αποτυπώματος άνθρακα της αλυσίδας παραγωγής μπαταριών.

1.11. Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να θεσπιστεί ευθύνη του παραγωγού συμβατή με την προώθηση του οικολογικού σχεδιασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται αναγκαίο να αποσυνδεθεί το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών από το τέλος του κύκλου ζωής των συσκευών που τις χρησιμοποιούν.

1.12. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εισαχθεί η έννοια του «τέλους χρήσης» συμπληρωματικά με την έννοια του «τέλους κύκλου ζωής», ώστε να προωθηθεί η επαναχρησιμοποίηση, η μετασκευή ή η δεύτερη χρήση και η ανακύκλωση των μπαταριών.

1.13. Οι διατάξεις του σχεδίου κανονισμού όσον αφορά την επισήμανση θα πρέπει να περιλαμβάνουν την υποχρέωση καλύτερης ενημέρωσης των πολιτών σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους και από άλλες επικίνδυνες ουσίες πέραν του καδμίου, του μολύβδου και του υδραργύρου, καθώς και σχετικά με άλλους κινδύνους για την ασφάλεια, ώστε να είναι δυνατή η εμπεριστατωμένη επιλογή και η καλύτερη χρήση των μπαταριών.

2. Εισαγωγή

2.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 10 Δεκεμβρίου 2020 πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [COM(2020) 798 final — 2020/0353 (COD)] σχετικά με τις μπαταρίες και τα απόβλητα μπαταριών, για την κατάργηση της οδηγίας 2006/66/ΕΚ της 6.9.2006 σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών, και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 της 20ής Ιουνίου 2019 για την εποπτεία της αγοράς και τη συμμόρφωση των προϊόντων.

2.2. Ο προτεινόμενος κανονισμός αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός ενωσιακού πλαισίου που να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των μπαταριών, το οποίο θα περιλαμβάνει εναρμονισμένους και περισσότερο φιλόδοξους κανόνες για τις μπαταρίες, τα κατασκευαστικά στοιχεία, τα απόβλητα μπαταριών και τα ανακυκλώσιμα υλικά.

2.3. Κύριοι στόχοι του εν λόγω κανονισμού είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας των μπαταριών καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους, με τη διασφάλιση ελάχιστων απαιτήσεων βιωσιμότητας για τις μπαταρίες που διατίθενται στην εσωτερική αγορά της ΕΕ, η αύξηση της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών στην ΕΕ με προώθηση της κυκλικής οικονομίας, καθώς και η μείωση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των μπαταριών.

2.4. Κύριος στόχος είναι η προώθηση της παραγωγής μπαταριών υψηλής ποιότητας και απόδοσης και της διάθεσής τους στην αγορά της ΕΕ, η ανάπτυξη και χρήση του δυναμικού των πρώτων υλών για τις μπαταρίες στην ΕΕ, τόσο των πρωτογενών όσο και των δευτερογενών, ώστε να διασφαλίζεται η παραγωγή τους με αποδοτικό και βιώσιμο τρόπο, καθώς και η διασφάλιση λειτουργικών αγορών για τις δευτερογενείς πρώτες ύλες και τις σχετικές βιομηχανικές διαδικασίες.

2.5. Με αυτόν τον κανονισμό, η Επιτροπή αποσκοπεί στην προώθηση της καινοτομίας καθώς και της ανάπτυξης και εφαρμογής της τεχνολογικής εμπειρογνωσίας στην ΕΕ.

2.6. Αυτό αναμένεται να οδηγήσει, κατά τη λογική της κυκλικής οικονομίας, σε μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από την εισαγωγή πρώτων υλών και σπάνιων γαιών στρατηγικής σημασίας, και στην εφαρμογή κατάλληλης συλλογής και ανακύκλωσης όλων των αποβλήτων μπαταριών.

2.7. Έχοντας ως στόχο τη μείωση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων, ο κανονισμός πρέπει να συμβάλει στον υπεύθυνο εφοδιασμό, στην προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πρώτων υλών και των ανακυκλωμένων υλικών, στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των μπαταριών, στη μείωση των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία και την ποιότητα του περιβάλλοντος και στη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών των ενδιαφερόμενων πληθυσμών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Στην Ευρώπη, την επόμενη δεκαετία, η τεχνολογία των μπαταριών θα αποτελέσει έναν από τους κύριους καταλύτες της πράσινης ενεργειακής μετάβασης. Επιτρέποντας τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών, όπου κρίνεται σκόπιμο, και τη χρήση αξιόπιστων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η χρήση των μπαταριών αναμένεται να συμβάλει στους ευρωπαϊκούς στόχους της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα.

3.2. Σύμφωνα με τον Maros Šefčovič, αντιπρόεδρο της Επιτροπής, δεδομένης της προόδου που έχει σημειωθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής συμμαχίας για τους συσσωρευτές (EBA), που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή το 2017, η ΕΕ θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει έως και το 80 % των αναγκών της μέσα σε μια πενταετία.

3.3. Αυτή η στρατηγική αυτονομία θα αναπτυχθεί από κοινού με την EBA, προκειμένου να παρασχεθούν τα νομικά μέσα ώστε να ομαδοποιηθούν ενδοκοινοτικά οι αυτοκινητοβιομηχανίες, οι βιομηχανίες πρώτων υλών και οι χημικές βιομηχανίες, ώστε να σχεδιαστούν και να τεθούν σε εφαρμογή 100 % ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας με τις πρώτες μονάδες παραγωγής ευρωπαϊκών μπαταριών, που αναμένεται να ξεκινήσουν να λειτουργούν το 2021 ή το 2022.

3.4. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των μέτρων που θεσπίζει ο κανονισμός τον οποίο προτείνει η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν τις πολλαπλές προκλήσεις που δημιουργεί η αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής και κατανάλωσης μπαταριών.

3.5. Ωστόσο, σύμφωνα με την επιδίωξη της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι αυτά τα μέτρα θα πρέπει να ενισχυθούν και να εφαρμοστούν το συντομότερο, ώστε να αποφευχθεί όχι μόνο η αύξηση της τεχνολογικής, βιομηχανικής και ενεργειακής εξάρτησης των χρηστών μπαταριών στην ΕΕ έναντι των Ασιατών ή Αμερικανών παραγωγών, αλλά και η μετεγκατάσταση των ευρωπαϊκών εργοστασίων παραγωγής αυτοκινήτων προς όφελος των εργοστασίων τρίτων χωρών στις περιοχές που βρίσκονται κοντά σε μονάδες παραγωγής μπαταριών, με οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές αρνητικές συνέπειες, όπως επισημάνθηκε ήδη σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ ( 1 ) . Επιπλέον, τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων πρέπει επίσης να προστατευτούν με πλήρη χρήση όλων των σχετικών μέσων στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να εκφράσει την ανησυχία της για τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να επαληθεύσει και να εφαρμόσει τις απαιτήσεις σχετικά με το αποτύπωμα άνθρακα, τα επίπεδα ανακυκλωμένου περιεχομένου και τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την αλυσίδα εφοδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιμένει στη διενέργεια αυστηρών ερευνών συμμόρφωσης των εισαγόμενων προϊόντων προκειμένου να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός από το εξωτερικό.

3.6. Οι ηλιακοί συλλέκτες, τα αιολικά πάρκα και οι συσσωρευτές έχουν ζωτική σημασία για το νέο βιομηχανικό μας πρότυπο ( 2 ) . Βασίζονται σε πρώτες ύλες και υλικά, σε τεχνογνωσία και προστιθέμενη αξία που προέρχονται κυρίως από χώρες εκτός ΕΕ. Σήμερα, μόλις το 1 % περίπου της παγκόσμιας παραγωγής συσσωρευτών λιθίου πραγματοποιείται στην Ευρώπη ( 3 ) . Παράλληλα με την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας σταθερών μπαταριών για αποτελεσματική και ασφαλή εφαρμογή των σχεδίων ηλεκτρικών δικτύων, υφιστάμενων και μελλοντικών, η ΕΟΚΕ συνιστά να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό επίπεδο η συμπληρωματική προσέγγιση V2G «vehicle to grid».

3.7. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις για την αύξηση της βιωσιμότητας των μεταφορών και το στρατηγικό σχέδιο δράσης για τους συσσωρευτές, που αποσκοπεί στον περιορισμό του ενεργειακού ελλείμματος στην ΕΕ και στη δημιουργία μιας αλυσίδας αξίας για τους συσσωρευτές. Η απαλλαγή των μεταφορών από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και η μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια αποτελούν μια από τις βασικές πτυχές της τρίτης δέσμης μέτρων για την κινητικότητα, την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τη στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία ( 4 )

3.8. Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα των φορέων της κυκλικής οικονομίας μπορεί να επιτελέσει έναν ρόλο στην επικοινωνία σχετικά με αυτά τα θέματα ( 5 )

3.9. Χρειάζεται επίσης ένα κατάλληλο σύστημα που θα πληροφορεί τους τελικούς χρήστες για την ποιότητα των διαθέσιμων στην αγορά μπαταριών και θα βοηθά τους καταναλωτές να αντιληφθούν καλύτερα τον ρόλο τους στη συλλογή των αποβλήτων που συνδέονται με τις μπαταρίες.

3.10. Ο καλύτερος τρόπος για να υπάρχει εγγύηση ότι οι μπαταρίες που κατασκευάζονται είναι «καθαρές» είναι η τήρηση των περιβαλλοντικών προτύπων και κανόνων της ΕΕ, σύμφωνα, λόγου χάρη, με την προσέγγιση της κυκλικής οικονομίας που εκτείνεται από το ορυχείο έως το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών. Ουσιαστικής σημασίας για τον στόχο αυτό είναι οι μεγάλης κλίμακας επενδύσεις από τις βιομηχανίες, ενώ ο ρόλος της Επιτροπής συνίσταται στο να καθορίζει τους δέοντες δεσμευτικούς όρους, όπως τεχνικά πρότυπα ( 6 )

3.11. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για συνεκτίμηση των ζητημάτων των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας που χρησιμοποιούνται στις μπαταρίες όπως ορίζονται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 3ης Σεπτεμβρίου 2020«Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα». Οι πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας που περιέχονται στις μπαταρίες είναι το λίθιο, το κοβάλτιο, ο φυσικός γραφίτης, το αντιμόνιο, ενώ οι δύο κύριες παράμετροι που λαμβάνονται υπόψη για να οριστεί η κρισιμότητα είναι η οικονομική σημασία και ο κίνδυνος εφοδιασμού.

3.12. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει τη σκοπιμότητα της θέσπισης νομικά δεσμευτικών απαιτήσεων για την τόνωση της αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών, ιδίως για τις συσκευασίες, τα οχήματα, τα δομικά υλικά και τις μπαταρίες ( 7 )

3.13. Λόγω της διαλείπουσας παραγωγής τους, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ανάπτυξή τους συνιστούν πραγματική πρόκληση ως προς την αποθήκευσή τους. Η αποθήκευση αποτελεί στρατηγική πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον πρέπει να διασφαλιστεί με μόνιμο τρόπο η ασφάλεια εφοδιασμού της, καθώς και μια βιώσιμη αγορά ενέργειας, τόσο από άποψη τεχνική όσο και προϋπολογισμού. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η αποθήκευση ενέργειας μπορεί να συνεπάγεται, παράλληλα με τα πλεονεκτήματά της, και σημαντικό χρηματικό, αλλά και περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος. Για τον λόγο αυτό, ζητεί τη συστηματική διεξαγωγή μελετών επιπτώσεων, προκειμένου να αξιολογηθεί όχι μόνον η ανταγωνιστικότητα των τεχνολογιών, αλλά και ο αντίκτυπός τους στο περιβάλλον και την υγεία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εξίσου σημαντική και την αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω τεχνολογιών από την άποψη της δημιουργίας δραστηριοτήτων και θέσεων εργασίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη βελτίωσης της κανονιστικής εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης τη δρομολόγηση ενός δημόσιου διαλόγου σε ολόκληρη την Ευρώπη σχετικά με το ζήτημα της ενέργειας (του ευρωπαϊκού διαλόγου για την ενέργεια), προκειμένου οι πολίτες και η κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της να εξοικειωθούν με την ενεργειακή μετάβαση και να μπορέσουν να επηρεάσουν τις μελλοντικές επιλογές στον τομέα των τεχνολογιών αποθήκευσης της ενέργειας ( 8 ) . Η ποιότητα της σήμανσης των μπαταριών θα πρέπει να συμβάλει σε αυτό.

3.14. Η οικονομική πρόκληση είναι σημαντική: η Επιτροπή εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση μπαταριών θα πολλαπλασιαστεί επί 14 έως το 2030 σε σχέση με το επίπεδο του 2018, και η ΕΕ αναμένεται να αντιπροσωπεύει το 17 % αυτής της ζήτησης. Ο αριθμός των μπαταριών λιθίου αναμένεται να πολλαπλασιαστεί επί 700 μεταξύ 2020 και 2040.

3.15. Για την αξιολόγηση του αντικτύπου της εφαρμογής της νέας νομοθεσίας στις θέσεις εργασίας και στις ανάγκες σε δεξιότητες, ο κανονισμός στηρίζεται σε δύο μελέτες αναφοράς που έχουν δημοσιευθεί από το CEPS ( 9 ) και το RREUSE ( 10 ) καθώς και στις εργασίες της EBA.

3.16. Σύμφωνα με τη μελέτη του CEPS, η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων συλλογής και ανακύκλωσης μπαταριών θα έχει αντίκτυπο στη δημιουργία άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας: περίπου 850 θέσεις εργασίας με ποσοστό ανακύκλωσης 55 % και 5 500 θέσεις εργασίας με ποσοστό 75 %.

3.17. Αντίθετα, σύμφωνα με τη μελέτη του οργανισμού RREUSE, η δραστηριότητα επισκευής και επαναχρησιμοποίησης μπαταριών δημιουργεί 5 έως 10 φορές περισσότερες θέσεις εργασίας σε «ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης» από τη δραστηριότητα συλλογής και ανακύκλωσης, γεγονός που εγείρει το ζήτημα των πολιτικών διακυβευμάτων των μέτρων που προωθούν τον κλάδο συλλογής και ανακύκλωσης σε σχέση με τον κλάδο επισκευής και επαναχρησιμοποίησης των μπαταριών.

3.18. Το έλλειμμα δεξιοτήτων αφορά, κατά βάση, τη δραστηριότητα του οικολογικού σχεδιασμού των μπαταριών για να βελτιστοποιηθεί η βιωσιμότητα και η χρήση τους.

3.19. Προκειμένου να βελτιωθούν οι επενδύσεις στην παραγωγική ικανότητα βιώσιμων μπαταριών υπό το πρίσμα των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κινδύνων, είναι αναγκαίο να ευθυγραμμιστούν τα σχετιζόμενα με τις μπαταρίες σχέδια με την ταξινομία ( 11 ) της ΕΕ για τις βιώσιμες δραστηριότητες, με συνεκτίμηση του προγράμματος InvestEU.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ ζητεί να καθοριστούν μηχανισμοί και μέσα διακυβέρνησης και υλοποίησης, μεγαλύτερης ακρίβειας και λειτουργικότητας, για την πραγματική και αποτελεσματική εφαρμογή του συνόλου των μέτρων που θεσπίζονται με τον νέο κανονισμό.

4.2. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα με την αναθεώρηση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA) που εδρεύει στο Ελσίνκι, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού REACH (2005, αναθεωρημένος το 2018) σχετικά με τις χημικές ουσίες, ώστε να αναλάβει και την καταχώριση, την αξιολόγηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των νέων προτύπων και κανόνων που προβλέπει ο νέος κανονισμός σχετικά με τη βιωσιμότητα των μπαταριών.

4.3. Η ανάπτυξη μιας αλυσίδας παραγωγής βιώσιμων μπαταριών πρέπει να ανταποκρίνεται στην ανάγκη τήρησης των ενωσιακών προτύπων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία των εργαζομένων που έρχονται σε επαφή με τις μπαταρίες και τις ανακυκλώσιμες πρώτες ύλες που αποτελούν τις βιομηχανικές μπαταρίες ή τις μπαταρίες οχημάτων. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (OSHA), με έδρα το Μπιλμπάο, έχει εκπονήσει πραγματογνωμοσύνες σχετικά με το θέμα, οι οποίες είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη, ώστε ο κανονισμός να επιφέρει τις κατάλληλες ρυθμίσεις. Επομένως, η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να ενισχυθεί ο ρόλος του οργανισμού OSHA.

4.4. Όσον αφορά την εφαρμογή της υποχρέωσης δέουσας επιμέλειας για την παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών και για ένα ανεξάρτητο σύστημα εποπτείας και ελέγχου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συμμόρφωση με τους κανόνες που έχουν ορίσει οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για το θέμα ( 12 ) , η ΕΟΚΕ απαιτεί απόλυτη διαφάνεια στην εφαρμογή του εν λόγω συστήματος παρακολούθησης.

4.5. Όσον αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες στο πλαίσιο της εφαρμογής των μέτρων του κανονισμού με σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής αλυσίδας βιομηχανικής παραγωγής βιώσιμων μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να διευρυνθεί και να ενισχυθεί ο ρόλος του CEDEFOP σε αυτόν τον τομέα, καθώς και ο ρόλος των σχετικών ευρωπαϊκών επιτροπών τομεακού κοινωνικού διαλόγου (ηλεκτρισμός, μεταλλουργία, χημική βιομηχανία, εξορυκτική βιομηχανία κ.λπ.), στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης, όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης των κρατών μελών πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή παρόμοια προγράμματα κατάρτισης στα προγράμματα σπουδών που προορίζονται για τους σπουδαστές, ώστε να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα εργαζομένων κατάλληλα καταρτισμένων για μια βιώσιμη ευρωπαϊκή βιομηχανία μπαταριών.

4.6. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Σύμφωνο δεξιοτήτων», δρομολογήθηκαν τα σχέδια ALBATTS (Συμμαχία για τα προσόντα και την κατάρτιση στις τεχνολογίες των μπαταριών), DRIVES (ανάπτυξη και έρευνα για τις καινοτόμες επαγγελματικές και εκπαιδευτικές δεξιότητες) και COSME (ευρωπαϊκό πολυετές πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αποτελεί προτεραιότητα ο καθορισμός και η εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης στις νέες δεξιότητες που αφορούν τον οικολογικό σχεδιασμό, αλλά και τη διάγνωση των μπαταριών με σκοπό την επισκευή, την ανακατασκευή και την ανακύκλωσή τους, με την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και σε συνεργασία με τους πιθανούς εθνικούς μηχανισμούς ή με ορισμένες άμεσα ενδιαφερόμενες περιοχές απασχόλησης. Η έρευνα και η καινοτομία είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της βιωσιμότητας, της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων και των διαδικασιών, καθώς και για τη μείωση του κόστους. Πρέπει να δοθεί αμέσως προτεραιότητα στην έρευνα και την ανάπτυξη όσον αφορά τις μπαταρίες, με μια ολιστική προσέγγιση στο σύνολο της αλυσίδας αξίας των μπαταριών και με σημαντικές και συνεχείς επενδύσεις, που θα καλύπτουν τις προτεραιότητες έρευνας τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

4.7. Στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας, οι μπαταρίες και το υδρογόνο θα έχουν συμπληρωματικές λειτουργίες. Θα πρέπει να μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες μεταξύ αυτών των δύο τεχνολογικών λύσεων.

4.8. Οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες θα συμβάλουν στην επιτάχυνση των εξελίξεων στον τομέα των μπαταριών: από την ταχύτερη ανακάλυψη υλικών έως τη βελτιστοποίηση της διατομεακής χρήσης των συστημάτων μπαταριών για να υποστηριχθεί το δίκτυο ενέργειας.

4.9. Η ανακύκλωση, η ανακατασκευή και η επαναχρησιμοποίηση επιτρέπουν τη διασφάλιση της αλυσίδας αξίας ανάντη. Είναι απαραίτητο να υποστηριχθεί η έρευνα και η ανάπτυξη όσον αφορά τον οικολογικό σχεδιασμό. Η ΕΟΚΕ προτείνει αυτό να υλοποιηθεί με τη μορφή ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Πρέπει να αναπτυχθεί η εμπειρογνωσία που θα επιτρέψει να βελτιστοποιηθεί η ανάκτηση των μπαταριών, με τον αναπροσανατολισμό τους, αν είναι εφικτό, προς την ανανέωση, προς μια δεύτερη χρήση με καλύτερη ανάκτηση των κατασκευαστικών στοιχείων τους· πρέπει επίσης να εφαρμοστούν διαδικασίες βελτιστοποιημένες από περιβαλλοντικής άποψης, που διασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων και καταλήγουν σε ένα οικονομικό μοντέλο το οποίο συμβάλλει στη συνέχιση αυτής της δραστηριότητας στο ευρωπαϊκό έδαφος. Σκοπός είναι, ιδίως, να εφαρμοστούν ανταγωνιστικές βιομηχανικές διαδικασίες που θα επιτρέψουν την παραγωγή υλικών κατάλληλης ποιότητας για την κατασκευή μπαταριών μέσω ανακύκλωσης, με μεγαλύτερη στήριξη στις επιχειρήσεις που λειτουργούν με ολοκληρωμένο τρόπο, σε κλειστό βρόχο.

4.10. Η ΕΟΚΕ προτείνει, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ όσον αφορά το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα με ορίζοντα το 2050 (με ενδιάμεσο στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55 % έως το 2030), να εισαχθούν άμεσα ανώτατα όρια (καθώς ο Ιούλιος του 2027 είναι μια υπερβολικά μακρινή ημερομηνία για τους στόχους που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 11 Δεκεμβρίου 2020) σχετικά με το αποτύπωμα άνθρακα που συνδέεται με την κατασκευή μπαταριών, καθώς και με τον ανάντη υλικοτεχνικό εφοδιασμό· προτείνει επίσης να ενισχυθούν τα μέσα που διατίθενται από την Επιτροπή για την ταχεία ανάπτυξη και εφαρμογή των εργαλείων αξιολόγησης και ελέγχου του αποτυπώματος άνθρακα της αλυσίδας παραγωγής μπαταριών. Πρέπει να προτιμάται η πρόσβαση στα στρατηγικά υλικά των μπαταριών από ορυχεία (αστικά ή φυσικά) που βρίσκονται στην αγορά όπου κατασκευάζονται και ανακυκλώνονται οι μπαταρίες. Αυτά τα μέτρα θα συμβάλουν στην απλούστευση και ελαχιστοποίηση των εφοδιαστικών ροών. Όσον αφορά την κατασκευή των μπαταριών, που είναι το πλέον καθοριστικό στάδιο για το αποτύπωμα άνθρακά τους, ο κανονισμός θα πρέπει να προωθήσει διαδικασίες που εξοικονομούν ηλεκτρική ενέργεια, ευνοώντας τη χρήση πηγών ηλεκτρικής ενέργειας απαλλαγμένων από ανθρακούχες εκπομπές.

4.11. Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να θεσπιστεί ευθύνη του παραγωγού συμβατή με την προώθηση του οικολογικού σχεδιασμού, και ειδικότερα με την προώθηση του σχεδιασμού μπαταριών ο οποίος μπορεί να διευκολύνει τη μετασκευή, την ανακατασκευή και την επαναχρησιμοποίηση των μπαταριών. Αυτή η αναγκαιότητα συνδέεται με τη δεύτερη χρήση των μπαταριών, που πρέπει να προωθηθεί. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται αναγκαίο να αποσυνδεθεί το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών από το τέλος του κύκλου ζωής των συσκευών, και να μην αποδίδεται εξ ορισμού ο χαρακτηρισμός του αποβλήτου στις μπαταρίες, όταν η συσκευή που τις φέρει βρίσκεται στο τέλος του κύκλου ζωής της. Στο υποτιθέμενο τέλος του κύκλου ζωής της μπαταρίας ή της συσκευής που τη φέρει, είναι ευθύνη του παραγωγού να δηλώνει ότι μπαταρία πρέπει να χαρακτηρίζεται ως απόβλητο. Οφείλει να το αποδεικνύει με αξιολόγηση ή δοκιμές που έχει πραγματοποιήσει στη μπαταρία, και να το πιστοποιεί με ένα έγγραφο τεχνικής αδυναμίας –λαμβάνοντας υπόψη τις υπάρχουσες τεχνολογίες και τις αλυσίδες παραγωγής που μπορούν να αποτελέσουν αγορά– να επαναχρησιμοποιηθεί η μπαταρία κατόπιν ενεργειών μετασκευής ή ανακατασκευής συμβατών με τις συνθήκες αυτών των αγορών. Επίσης, θα πρέπει να εισαχθεί η έννοια του «τέλους χρήσης» συμπληρωματικά με την έννοια του «τέλους κύκλου ζωής», ώστε να προωθηθεί η επαναχρησιμοποίηση, η μετασκευή ή η δεύτερη χρήση και η ανακύκλωση των μπαταριών. Προς τούτο απαιτείται ο νέος κανονισμός να ενσωματώσει αυτούς τους νέους παράγοντες και αυτές τις νέες δραστηριότητες.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) ΕΕ C 353, της 18.10.2019, σ. 102.

(2) ΕΕ C 364 της 28.10. 2020, σ. 108.

(3) ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 51.

(4) ΕΕ C 62 της 15.2. 2019, σ. 254.

(5) https://circulareconomy.europa.eu/platform/en

(6) ΕΕ C 262 της 25.7. 2018, σ. 75.

(7) ΕΕ C 364 της 28.10. 2020, σ. 94.

(8) ΕΕ C 383 της 17.11. 2015, σ. 19.

(9) CEPS: Drabik E. και Ρίζος Β., Prospects for electric vehicle batteries in a circular economy, 2018.

(10) RREUSE: Briefing on job creation potential in the re-use sector, 2015.

(11) Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2020.

(12) ΟΟΣΑ, 2018, OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct (Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά).