ΣΥΝΟΨΗ

I. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης που ασκεί η Επιτροπή επί του μέσου χρηματοδοτικής στήριξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας στο βόρειο τμήμα της Κύπρου [1]. Συγκεκριμένα, το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον η Επιτροπή κατάρτισε πρόγραμμα παροχής βοήθειας το οποίο να απηχεί τους στόχους του μέσου, εάν συνέστησε τους κατάλληλους μηχανισμούς για την εφαρμογή του, καθώς και κατά πόσον τα επιμέρους έργα επιτυγχάνουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

II. Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο από την έγκριση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου τον Φεβρουάριο του 2006 έως το τρίτο τρίμηνο του 2011. Ο έλεγχος συμπεριελάμβανε την εξέταση δείγματος 34 συμβάσεων, η οποία αντιστοιχούσε συνολικά στο ένα τρίτο (97,5 εκατομμύρια ευρώ) όλων των κονδυλίων που διατέθηκαν για το μέσο αυτό από το 2006 έως το 2011.

III. Παρά το δύσκολο πολιτικό πλαίσιο και ένα συμπιεσμένο χρονοδιάγραμμα, η Επιτροπή κατάφερε να καταρτίσει ένα πρόγραμμα το οποίο απηχούσε τους στόχους του κανονισμού. Επίσης, κατάφερε να συγκροτήσει γρήγορα ένα γραφείο υποστήριξης του προγράμματος και να καθιερώσει τους κατάλληλους μηχανισμούς εφαρμογής. Οι κύριες αδυναμίες οφείλονταν στο γεγονός ότι το γραφείο υποστήριξης του προγράμματος δεν λειτουργούσε στο πλαίσιο περισσότερο αποκεντρωμένων διαδικασιών, όπως οι αντιπροσωπείες της ΕΕ, καθώς και ότι οι συμβάσεις εργασίας ορισμένων βασικών υπαλλήλων διαρκούσαν έως τρία έτη.

IV. Το πρόγραμμα παρείχε βοήθεια σε πολλούς και διαφορετικούς δικαιούχους από την τουρκοκυπριακή κοινότητα και ορισμένα αποτελέσματα έχουν ήδη επιτευχθεί. Ωστόσο, η προβλεπόμενη κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού, η οποία αποτελούσε το μεγαλύτερο έργο του προγράμματος (αξίας 27,5 εκατομμυρίων ευρώ), δεν μπορεί να υλοποιηθεί, γεγονός το οποίο συνιστά σοβαρή απώλεια για το πρόγραμμα. Γενικότερα, η βιωσιμότητα των έργων τίθεται συχνά υπό αμφισβήτηση λόγω της περιορισμένης διοικητικής και χρηματοδοτικής ικανότητας των τουρκοκυπριακών αρχών και της καθυστερημένης εκ μέρους τους θέσπισης των σχετικών "νόμων".

V. Βάσει των ανωτέρω παρατηρήσεων, το Συνέδριο διατυπώνει σειρά συστάσεων προς την Επιτροπή, οι οποίες καλύπτουν τα διάφορα πιθανά σενάρια που διαμορφώνονται τόσο από τις εξελίξεις στη διαδικασία επανένωσης του νησιού όσο και από το επίπεδο της μελλοντικής βοήθειας από την ΕΕ:

- Εάν δεν εξευρεθεί λύση άμεσα και εφόσον αποφασιστεί ότι πρέπει να παρασχεθεί περαιτέρω σημαντική οικονομική βοήθεια στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, η Επιτροπή οφείλει να λάβει σειρά μέτρων για την ενίσχυση της εκ μέρους της διαχείρισης του προγράμματος βοήθειας (βλέπε σημείο 64).

- Εάν αποφασιστεί να μην παρασχεθεί στήριξη σε άλλο μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα παροχής βοήθειας, θα πρέπει να καταρτιστεί σχέδιο δράσης για τον περιορισμό ή τη σταδιακή παύση των επιχειρήσεων της ειδικής ομάδας υποστήριξης της Επιτροπής (βλέπε σημείο 65).

- Εάν υπάρξει σαφής πρόοδος στη διαδικασία επανένωσης του νησιού, η Επιτροπή οφείλει να προετοιμάσει εγκαίρως πρόγραμμα ούτως ώστε, μετά την επανένωση, ολόκληρη η χώρα να μπορέσει να λάβει χρηματοδότηση από την ΕΕ (βλέπε σημείο 66).

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΛΑΙΣΙΟ

1. Η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1960. Σκοπός της Συνθήκης Εγγυήσεων, η οποία υπεγράφη το ίδιο έτος από την Ελλάδα, την Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τους εκπροσώπους της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ήταν να παράσχει εγγυήσεις ως προς τις βασικές διατάξεις του συντάγματος, καθώς και υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας της Κύπρου. Σύντομα, ωστόσο, ανέκυψαν διαφωνίες σχετικά με την αναθεώρηση του συντάγματος οι οποίες οδήγησαν σε πολιτικό αδιέξοδο το 1963 και σε έξαρση της βίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Μετά το ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών τον Μάρτιο του 1964, συγκροτήθηκε η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP), η οποία παραμένει στο νησί διατηρώντας δύναμη 1000 ατόμων περίπου.

2. Η υπάρχουσα de facto διχοτόμηση της Κύπρου ανάγεται χρονικά στη στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας στο βόρειο τμήμα του νησιού τον Ιούλιο του 1974, έπειτα από πολυετείς συγκρούσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων και ένα βραχύβιο στρατιωτικό πραξικόπημα από τμήματα της Εθνικής Φρουράς της Κύπρου υπό την καθοδήγηση ελλήνων αξιωματικών.

3. Συνεπεία της τουρκικής στρατιωτικής εισβολής, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών διεύρυνε την εντολή της UNFICYP, η οποία πλέον περιλαμβάνει την επιτήρηση της de facto κατάπαυσης του πυρός και τη διατήρηση μιας νεκρής ζώνης κατά μήκος της "πράσινης γραμμής" η οποία διαχωρίζει το βόρειο από το νότιο τμήμα του νησιού. Ως αποτέλεσμα των γεγονότων του 1974, η μεγάλη πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων ζουν χωριστά ένθεν κακείθεν της νεκρής ζώνης. Το συνακόλουθο ζήτημα των ακίνητων περιουσιών συνιστά ένα από τα πλέον δυσεπίλυτα προβλήματα στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων προσπαθειών προς εξεύρεση λύσης (βλέπε σημείο 32).

4. Η ούτω καλούμενη "Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου" αυτοανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος στις 15 Νοεμβρίου 1983, αναγνωρίζεται, ωστόσο, μόνον από την Τουρκία. Με το ψήφισμα 541 ( 18 Νοεμβρίου 1983) το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών αναφέρει ότι η απόπειρα ίδρυσης της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου" ήταν άκυρη. Ο ΟΗΕ αναγνωρίζει την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με τους όρους της ανακήρυξης της ανεξαρτησίας της το 1960.

5. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη Σύνοδο του Ελσίνκι τον Δεκέμβριο του 1999, αποφάσισε ότι η πολιτική διευθέτηση του προβλήματος δεν θα αποτελούσε προϋπόθεση για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), μολονότι υπογράμμιζε ότι η εξεύρεση λύσης θα διευκόλυνε τη διαδικασία ένταξης. Τον Δεκέμβριο του 2002, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης αποφάσισε ότι η Κύπρος θα γινόταν δεκτή ως νέο κράτος μέλος της ΕΕ, ενώ εξέφρασε εκ νέου την προτίμησή του για την ένταξη μιας ενωμένης Κύπρου.

6. Ωστόσο, με δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2004, το "σχέδιο Ανάν" απορρίφθηκε από το 76 % των ελληνοκύπριων ψηφοφόρων, ενώ εγκρίθηκε από το 65 % των τουρκοκύπριων ψηφοφόρων. Συνεπεία αυτού, την 1η Μαΐου 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε στην ΕΕ, αλλά το νησί παραμένει de facto διχοτομημένο. Και ενώ, από νομική άποψη, ολόκληρο το νησί είναι μέλος της ΕΕ, η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου έχει ανασταλεί στο βόρειο τμήμα του, περιοχή η οποία δεν τελεί υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η κατάσταση αυτή είναι μοναδική από πολιτική, νομική και διπλωματική άποψη.

7. Τον Σεπτέμβριο του 2008 άρχισε νέος κύκλος συνομιλιών υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών και οι ηγέτες της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας συμφώνησαν να συναντηθούν για πέμπτη φορά τον Ιανουάριο του 2012.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ

8. Μετά το δημοψήφισμα του 2004 και μία εβδομάδα πριν από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ, το Συμβούλιο (Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων) ζήτησε από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για ένα πρόγραμμα ενισχύσεων. Στα συμπεράσματά του το Συμβούλιο ανέφερε:

"Η τουρκοκυπριακή κοινότητα εξέφρασε τη σαφή της επιθυμία για ένα μέλλον εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Συμβούλιο είναι αποφασισμένο να θέσει τέρμα στην απομόνωση της τουρκοκυπριακής κοινότητας και να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου ενθαρρύνοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει συνολικές προτάσεις για τον σκοπό αυτό, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση της νήσου και στη βελτίωση των επαφών των δύο κοινοτήτων τόσο μεταξύ τους όσο και με την ΕΕ. [2]"

9. Στις 7 Ιουλίου 2004, η Επιτροπή πρότεινε δέσμη δύο κανονισμών: έναν για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας και έναν για τις άμεσες εμπορικές συναλλαγές. Απεδείχθη, ωστόσο, ότι ήταν δύσκολο για το Συμβούλιο να επιτύχει συμφωνία επί της έγκρισης αυτής της δέσμης και, συνεπώς, οι δύο κανονισμοί διαχωρίστηκαν [3].

10. Ο κανονισμός του Συμβουλίου για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης εγκρίθηκε τελικά στις 27 Φεβρουαρίου 2006 [4] με αρχικό προϋπολογισμό 258,8 εκατομμύρια ευρώ. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για το ποσό που προοριζόταν για την τουρκοκυπριακή κοινότητα με σκοπό την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ στην Κύπρο, σε περίπτωση πολιτικής επίλυσης πριν από την ένταξη. Πρόσθετα μικρότερα ποσά, συνολικού ύψους 33,5 εκατομμυρίων ευρώ, διατέθηκαν κατά την περίοδο 2009-2011. Η κατανομή της χρηματοδότησης στους επιμέρους στόχους του μέσου παρουσιάζεται στον πίνακα. Στο παράρτημα I περιλαμβάνεται λεπτομερής κατάσταση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο κάθε στόχου. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, η Επιτροπή είχε καταβάλει το 69 % περίπου του συνολικού συμβατικού ποσού στο πλαίσιο του μέσου.

ΠΙΝΑΚΑΣ

ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΤΕΘΗΚΑΝ ΑΝΑ ΣΤΟΧΟ (ΣΤΙΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011)

(εκατομμύρια ευρώ) | Προγραμματισθέντα | % επί του συνόλου των προγραμματισθέντων | Συμβατικά | Καταβληθέντα | Καταβληθέν % επί του συνόλου των συμβατικώς αναληφθέντων |

Στόχος 1 Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση της υποδομής | 129,25 | 44,2 % | 135,02 | 76,49 | 56,6 % |

Στόχος 2 Προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης | 84,65 | 29,0 % | 64,87 | 49,41 | 76,2 % |

Στόχος 3 Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών | 23,50 | 8,0 % | 19,90 | 17,61 | 88,5 % |

Στόχος 4 Προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην ΕΕ | 12,50 | 4,3 % | 8,62 | 7,49 | 87,0 % |

Στόχος 5 [9999] Προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας ενόψει της εισαγωγής και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου Μη διατεθείσα τεχνική βοήθεια και αποθεματικό του προγράμματος | 21,35 | 7,3 % | 15,69 | 14,15 | 90,2 % |

Υποσύνολο επιχειρησιακού τμήματος | 271,25 | 92,8 % | 244,10 | 165,15 | 67,7 % |

Διαχείριση (προσωπικό και αποστολές), υλικοτεχνική υποστήριξη | 21,05 | 7,2 % | 15,30 | 13,64 | 89,1 % |

Σύνολο | 292,30 | 100,0 % | 259,40 | 178,79 | 68,9 % |

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

11. Ο έλεγχος περιστράφηκε γύρω από το ακόλουθο γενικό ερώτημα:

"Είναι αποτελεσματική η διαχείριση που ασκεί η Επιτροπή επί του μέσου της ΕΕ για τη χρηματοδοτική στήριξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας;"

Το ερώτημα επικεντρώθηκε στο κατά πόσον:

α) η Επιτροπή είχε κατορθώσει να καταρτίσει ένα πρόγραμμα παροχής βοήθειας, το οποίο να απηχεί τους στόχους του μέσου, καθώς και εάν είχε συστήσει τους κατάλληλους μηχανισμούς για την εφαρμογή του·

β) τα επιμέρους έργα τα οποία χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος επιτυγχάνουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, καθώς και εάν αυτά έχουν πιθανότητες βιωσιμότητας.

Επιδίωξη του ελέγχου δεν ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσον το πρόγραμμα συμβάλλει στον πολιτικό στόχο του μέσου που είναι η επανένωση του νησιού.

12. Για την αξιολόγηση στο πλαίσιο του ελέγχου συνελέγησαν αποδεικτικά στοιχεία μέσω εξέτασης εγγράφων, συνεντεύξεων και τριών επιτόπιων επισκέψεων ελέγχου στην Κύπρο το 2011. Συγκεκριμένα, εξετάστηκε δείγμα 34 συμβάσεων οι οποίες επιλέγησαν από εννέα από τα κύρια έργα επί συνόλου 24, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα και καλύπτουν και τους πέντε στόχους πολιτικής του μέσου. Η αξία των συμβάσεων που υποβλήθηκαν σε έλεγχο ανέρχεται συνολικά σε 97,5 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι στο ένα τρίτο των συνολικών κονδυλίων του προϋπολογισμού που διατέθηκαν για το μέσο (292,3 εκατομμύρια ευρώ). Η πλήρης κατάσταση των συμβάσεων που εξετάστηκαν κατά τον έλεγχο περιλαμβάνεται στο παράρτημα II.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΥΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

13. Με τον έλεγχο αξιολογήθηκε κατά πόσον ήταν αποτελεσματική η διαχείριση της κατάρτισης του προγράμματος εκ μέρους της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτό εξετάστηκε εάν η Επιτροπή είχε καθορίσει σαφείς, λογικές και χρονικώς προσδιορισμένες προτεραιότητες και δράσεις, οι οποίες να επικεντρώνονται στους κύριους στόχους του μέσου και να βασίζονται στις ανάγκες της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Επίσης, εξετάστηκε κατά πόσον η Επιτροπή, κατά την ανάπτυξη των ειδικών δομών και διαδικασιών εφαρμογής αυτού του προγράμματος, έλαβε υπόψη τις προηγούμενες εμπειρίες της, αξιολόγησε τις διάφορες πιθανές επιλογές και μερίμνησε ώστε να διαθέτει την κατάλληλη εμπειρογνωσία για την υλοποίησή του.

ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΑΠΗΧΟΥΣΑΝ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑ ΤΟ ΕΥΡΥ ΦΑΣΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΚΑΛΥΨΗ ΤΟΜΕΩΝ, ΤΗΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΗ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΠΟΛΥΕΤΟΥΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗΣ

14. Ο γενικότερος στόχος της βοήθειας που χρηματοδοτείται από το μέσο, σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού του Συμβουλίου, είναι η διευκόλυνση της επανένωσης της Κύπρου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί "προάγοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση της νήσου, τη βελτίωση των επαφών των δύο κοινοτήτων μεταξύ τους και με την ΕΕ και την προετοιμασία για το κοινοτικό κεκτημένο". Στο άρθρο 2 παρατίθεται ευρύ φάσμα περισσότερο συγκεκριμένων στόχων οι οποίοι πρέπει να καλυφθούν από τη βοήθεια (βλέπε πλαίσιο 1). Συνεπεία αυτής της ευρείας διατύπωσης των στόχων, η βοήθεια έπρεπε να καλύψει μεγάλο φάσμα τομέων και αυτό συνιστούσε σοβαρή πρόκληση για την Επιτροπή από άποψη υλοποίησης, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης των αναγκαίων ανθρώπινων πόρων. Μια προσέγγιση που θα επικεντρωνόταν σε μικρότερο αριθμό στόχων θα είχε δώσει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να κατευθύνει περισσότερο εύστοχα τη βοήθειά της.

15. Όλες οι παρεμβάσεις που υποβλήθηκαν σε έλεγχο συνέβαλαν, σε διαφορετικό βαθμό η καθεμία, στην επίτευξη των στόχων του άρθρου 2 του κανονισμού. Η έμφαση στην ανάπτυξη της υποδομής καθώς και στην οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας επιδίωκε να εξασφαλίσει ότι το επίπεδο ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής οικονομίας, σε σύγκριση με το αντίστοιχο της ελληνοκυπριακής, δεν θα αποτελούσε εμπόδιο για την πολιτική διευθέτηση του προβλήματος. Τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά κονδύλια διατέθηκαν στους τομείς της ύδρευσης, της αποχέτευσης και της αγροτικής ανάπτυξης. Αυτό ήταν συνέπεια της ιεράρχησης των αναγκών κατά προτεραιότητα, της ικανότητας απορρόφησης στους διάφορους τομείς και των αποτελεσμάτων των ειδικών μελετών σκοπιμότητας που πραγματοποιήθηκαν (βλέπε πίνακα και παράρτημα I).

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 389/2006 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Άρθρο 1

Γενικός στόχος και δικαιούχοι

Η Κοινότητα παρέχει βοήθεια για να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου προάγοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση της νήσου, τη βελτίωση των επαφών των δύο κοινοτήτων μεταξύ τους και με την ΕΕ και την προετοιμασία για το κοινοτικό κεκτημένο.

Άρθρο 2

Στόχοι

Η βοήθεια χρησιμοποιείται για να στηριχθούν, μεταξύ άλλων:

α) η προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης, ιδίως όσον αφορά την αγροτική ανάπτυξη, την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και την περιφερειακή ανάπτυξη,

β) η ανάπτυξη και η αναδιάρθρωση της υποδομής, ιδίως στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών, του περιβάλλοντος, των τηλεπικοινωνιών και της υδροδότησης,

γ) η συμφιλίωση, τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών,

δ) η προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Ένωση μέσω, μεταξύ άλλων, της πληροφόρησης για την πολιτική και την έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της προαγωγής των διαπροσωπικών επαφών και της χορήγησης κοινοτικών υποτροφιών,

ε) η εκπόνηση νομικών κειμένων ευθυγραμμισμένων με το κοινοτικό κεκτημένο προκειμένου τα κείμενα αυτά να είναι δυνατόν να εφαρμοστούν μόλις αρχίσει να ισχύει συνολική διευθέτηση του Κυπριακού,

στ) η προετοιμασία για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου ενόψει της άρσης της αναστολής του σύμφωνα με το άρθρο 1 του πρωτοκόλλου 10 της πράξης προσχώρησης.

16. Ο στόχος της "συμφιλίωσης και της οικοδόμησης εμπιστοσύνης" αποτέλεσε επίσης σημαντικό συμπληρωματικό μέσο για την υποστήριξη του υπερκείμενου στόχου της επανένωσης. Ωστόσο, το τελικό ποσό που ορίστηκε στην απόφαση χρηματοδότησης του Δεκεμβρίου του 2006 ήταν κατά 35 % χαμηλότερο από το προβλεπόμενο στην αρχική πρόταση του Ιουλίου του 2004. Αυτή η μεταβολή ήταν συνέπεια των διαβουλεύσεων με την ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας, η οποία θεωρούσε ότι η ανάπτυξη των υποδομών και της οικονομίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας έπρεπε να είναι οι πρωταρχικοί στόχοι του μέσου.

17. Η Επιτροπή, στα προγράμματα βοήθειας που εφαρμόζει, ως συνοδευτικό των έργων της χρησιμοποιεί συνήθως ευρέως την υποστήριξη της δημιουργίας ικανοτήτων, με σκοπό να ενισχύει τις εθνικές διοικητικές υπηρεσίες και να βελτιώνει τη βιωσιμότητα των χρηματοδοτούμενων έργων. Εντούτοις, η δυνατότητα της Επιτροπής για την ανάπτυξη τέτοιου είδους προσεγγίσεων στο πλαίσιο του υπό εξέταση προγράμματος περιορίστηκε σημαντικά από το γεγονός ότι η διοίκηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας δεν αναγνωρίζεται επίσημα διεθνώς. Ως εκ τούτου, για παράδειγμα, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει συμβάσεις αδελφοποίησης οι οποίες συνιστούν το προτιμώμενο μέσο δημιουργίας ικανοτήτων σε χώρες που προετοιμάζονται να υιοθετήσουν το κοινοτικό κεκτημένο [5]. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες, για τη δημιουργία ικανοτήτων, η Επιτροπή χρησιμοποίησε τεχνική βοήθεια από εταιρείες συμβούλων, η συνεργασία με τις τουρκοκυπριακές αρχές στο πλαίσιο αυτής της τεχνικής βοήθειας ήταν επίσης περιορισμένη λόγω των πολιτικών συνθηκών (βλέπε επίσης σημείο 45).

18. Συνεπεία του μεγάλου διαστήματος που απαιτήθηκε για την έγκριση του κανονισμού του Συμβουλίου (βλέπε σημείο 9), οι αποφάσεις χρηματοδότησης της αρχικής ενίσχυσης, ύψους 259 εκατομμυρίων ευρώ, έπρεπε να εκπονηθούν και να εγκριθούν εντός μόλις ενός έτους. Μια σειρά προπαρασκευαστικών ενεργειών, οι οποίες είχαν προγραμματιστεί για την περίοδο 2004-2005, δεν κατέστη δυνατόν να πραγματοποιηθούν και η Επιτροπή αναγκάστηκε να χρηματοδοτήσει σημαντικές μελέτες σκοπιμότητας από προϋπολογισμό ύψους μόλις 2 εκατομμυρίων ευρώ, ο οποίος ήταν διαθέσιμος στο πλαίσιο της δέσμης ειδικής βοήθειας του 2003 για το βόρειο τμήμα της Κύπρου [6]. Η χρονική πίεση κατά το προπαρασκευαστικό στάδιο ήταν ένας από τους λόγους των σοβαρών προβλημάτων που ανέκυψαν στο πλαίσιο του έργου που αφορούσε την κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού (βλέπε σημεία 38 έως 40).

19. Η καθυστερημένη έγκριση είχε επίσης αρνητικό αντίκτυπο στην προετοιμασία των συμβάσεων για την υλοποίηση των έργων, ιδίως όσον αφορά τις τεχνικές προδιαγραφές που ορίζονται στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών, οι οποίες, αντί να κατανεμηθούν σε διάστημα τεσσεράμισι ετών, μεταξύ Ιουλίου 2004 και Δεκεμβρίου 2009, έπρεπε να ολοκληρωθούν εντός των τελευταίων τριών ετών πριν από τη λήξη της προθεσμίας για τη σύναψη των συμβάσεων. Αυτό δημιούργησε ιδιαίτερα προβλήματα στα έργα υποδομής στον τομέα των υδάτων (βλέπε πλαίσιο 2, στοιχείο γ)). Κατά συνέπεια, σχεδόν το 62 % των συνολικών κονδυλίων που διατέθηκαν για τις συμβάσεις που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου ανελήφθη μόλις το 2009, ενώ το 44 % ανελήφθη τον Δεκέμβριο του 2009, μήνα κατά τον οποίο έληγε η προθεσμία.

20. Λόγω της καθυστερημένης έγκρισης του κανονισμού, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αξιοποιήσει το προβλεπόμενο πολυετές πλαίσιο προγραμματισμού για την περίοδο 2004-06. Επιπλέον, από το 2006 η χρηματοδότηση διατίθεται μόνον σε ad hoc και περιορισμένη βάση (βλέπε σημείο 10).

21. Αυτή η απουσία πολυετούς πλαισίου προγραμματισμού δεν ευνόησε την αποτελεσματική διαχείριση του προγράμματος. Συγκεκριμένα, συνεπεία αυτού η Επιτροπή δεν μπόρεσε να προγραμματίσει εκ των προτέρων και να καθορίσει τη σειρά των παρεμβάσεών της, κατά τρόπο που να εξασφαλίζει τον μέγιστο αντίκτυπο, ούτε να διαθέσει τη χρηματοδότηση σε διάφορους τομείς παρεμβάσεων, ανάλογα με τις επιδόσεις τους και τα αντλούμενα διδάγματα. Από την άποψη αυτή, η βοήθεια στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (βλέπε σημείο 35) και στα προγράμματα υποτροφιών (βλέπε σημείο 53) ήταν δύο από τους τομείς στους οποίους ανέκυψαν ιδιαίτερες δυσκολίες. Η απουσία πολυετούς προοπτικής δυσχεραίνει, επίσης, ακόμη περισσότερο τη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων (βλέπε σημείο 27).

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΥΠΟΝΟΜΕΥΘΗΚΕ ΑΠΟ ΠΟΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

22. Η εξεύρεση της κατάλληλης δομής για την εφαρμογή του προγράμματος αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για την Επιτροπή. Ενώ η χρηματοδότηση της ΕΕ στα κράτη μέλη υλοποιείται συνήθως μέσω εθνικών φορέων, αυτό δεν ήταν δυνατόν για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, δεδομένου ότι το βόρειο τμήμα του νησιού δεν τελεί υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Συγχρόνως, ωστόσο, δεν ήταν δυνατόν να συσταθεί αντιπροσωπεία της ΕΕ για την υλοποίηση της βοήθειας, για τον λόγο ότι αντιπροσωπείες μπορούν να συσταθούν μόνον εκτός ΕΕ και στην προκειμένη περίπτωση νομικά ολόκληρο το νησί είναι μέλος της ΕΕ (βλέπε σημείο 6). Αρχικά ο κανονισμός προέβλεπε την υλοποίηση της βοήθειας μέσω της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ανασυγκρότησης (ΕΥΑ), διά της οποίας η Επιτροπή είχε υλοποιήσει μεγάλο μέρος της βοήθειάς της προς τα Δυτικά Βαλκάνια από το 2000, ωστόσο η απόφαση κατάργησης της ΕΥΑ είχε ως συνέπεια να μην υφίσταται πλέον αυτή η δυνατότητα [7].

23. Ενώπιον αυτής της πρόκλησης, η Επιτροπή ανέτρεξε στη μεγάλη πείρα της όπου αναζήτησε το καταλληλότερο εναλλακτικό θεσμικό πλαίσιο. Το μοντέλο που επελέγη ήταν η σύσταση ειδικής ομάδας υποστήριξης στις κεντρικές υπηρεσίες της και τοπικού γραφείου υποστήριξης του προγράμματος, του επονομαζόμενου Γραφείου Υποστήριξης του Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής EUPSO), στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Η λύση αυτή ήταν εμπνευσμένη από τα γραφεία τεχνικής βοήθειας που χρησιμοποιεί η Επιτροπή στη Δυτική Όχθη και για την επιλογή της ελήφθησαν υπόψη το κόστος και τα οφέλη των διαφορετικών προσεγγίσεων, καθώς και το πολιτικό πλαίσιο [8]. Η εγκατάσταση του EUPSO στο βόρειο τμήμα της Κύπρου παρείχε στους υπευθύνους του προγράμματος τη δυνατότητα να παρακολουθούν στενότερα την υλοποίηση του προγράμματος και να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των δικαιούχων των έργων.

24. Η Επιτροπή κατάφερε να συγκροτήσει το EUPSO σε σύντομο χρονικό διάστημα μέσω σύμβασης υπηρεσιών η οποία υπεγράφη τον Δεκέμβριο του 2006 με τον GTZ [9]. Ο ανάδοχος αυτός επρόκειτο ήδη να παράσχει υλικοτεχνική υποστήριξη στον τομέα της τεχνικής βοήθειας στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, στο πλαίσιο υφιστάμενης συμφωνίας [10].

25. Παρ’ όλα αυτά, η ομαλή διαχείριση του προγράμματος εκ μέρους του EUPSO δυσχεράνθηκε από το γεγονός ότι το EUPSO δεν μπορούσε να λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούν οι αντιπροσωπείες της ΕΕ, οι οποίες διαχειρίζονται συνήθως τα προγράμματα παροχής βοήθειας της ΕΕ. Εν απουσία επικεφαλής αντιπροσωπείας, όλες οι σημαντικές αποφάσεις αναπέμπονται στις κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής. Αυτό ισχύει και για τις προκηρύξεις διαγωνισμών, τη σύναψη συμβάσεων και τις πληρωμές, δεδομένου ότι οι διαδικασίες αυτές δεν έχουν ανατεθεί στο EUPSO με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο ανατίθενται στις αντιπροσωπείες της ΕΕ, γεγονός το οποίο επιβραδύνει τις δραστηριότητες. Εξάλλου, στη ΓΔ Διεύρυνσης, στην έγκριση των συμβάσεων και των πληρωμών εμπλέκονται τέσσερις διαφορετικές μονάδες. Σε αξιολόγηση του προγράμματος η οποία πραγματοποιήθηκε το 2009, επισημαίνονταν επίσης οι χρονοβόρες διαδικασίες επαλήθευσης που απορρέουν από την κεντρική φύση των διαδικασιών έγκρισης.

26. Σε αντίθεση με τις αντιπροσωπείες της ΕΕ, το EUPSO δεν διαθέτει δικό του τμήμα Τύπου και επικοινωνίας και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να εκδώσει το ίδιο δελτία Τύπου. Αντ’ αυτού, για το σύνολο του προς δημοσίευση υλικού που παράγεται στο πλαίσιο των έργων της ΕΕ, το EUPSO συνεννοείται με την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία βρίσκεται στο τμήμα της Λευκωσίας το οποίο τελεί υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παρά τα πιθανά οφέλη από αυτό το σύστημα λαμβανομένου υπόψη του πολιτικά ευαίσθητου πλαισίου, δεν υπάρχει λεπτομερής επιχειρησιακή συμφωνία σχετικά με τις διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται γι’ αυτές τις συνεννοήσεις, ενώ για την έγκριση του περιεχομένου των εγγράφων από την Αντιπροσωπεία της Επιτροπής έχουν σημειωθεί καθυστερήσεις έως και δύο μήνες (βλέπε επίσης σημείο 55).

27. Μία περαιτέρω δυσκολία που αντιμετωπίζει το EUPSO είναι ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [11], οι συμβασιούχοι υπάλληλοι που εργάζονται στις κεντρικές υπηρεσίες μπορούν να απασχοληθούν μόνο για μία τριετία. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την πενταετία, ενίοτε με δυνατότητα ανανέωσης, η οποία ισχύει για τους συμβασιούχους υπαλλήλους των αντιπροσωπειών. Συνεπεία αυτής της βραχύτερης διάρκειας της σύμβασης, η ειδική ομάδα υποστήριξης απώλεσε ικανούς και έμπειρους υπαλλήλους ακόμη και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν είχαν ολοκληρωθεί τα έργα που αυτοί διαχειρίζονταν. Επιπλέον, το EUPSO αντιμετωπίζει επί του παρόντος σοβαρές δυσκολίες για την προσέλκυση υπαλλήλων με τα κατάλληλα προσόντα προς αντικατάσταση των προηγούμενων, δεδομένου ότι η Επιτροπή μπορεί να προσφέρει μόνο συμβάσεις μονοετούς διάρκειας, λόγω της αβεβαιότητας που υπάρχει σχετικά με το μέλλον της χρηματοδότησης του μέσου (βλέπε επίσης σημείο 20).

ΟΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ

28. Η Επιτροπή προέβη στις ενδεδειγμένες ενέργειες για την αξιολόγηση των καταλληλότερων μεθόδων εφαρμογής των επιμέρους έργων. Καθώς δεν μπορεί να συνάψει συμφωνίες χρηματοδότησης με τις τουρκοκυπριακές αρχές, δεδομένου ότι αυτές δεν αναγνωρίζονται επίσημα από τη διεθνή κοινότητα, η Επιτροπή υλοποίησε τη βοήθεια κατά κύριο λόγο συνάπτοντας απευθείας συμβάσεις και ενεργώντας ως η μόνη αναθέτουσα αρχή. Επιπλέον, η Επιτροπή διαχειρίστηκε ορισμένες παρεμβάσεις από κοινού με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP). Η προσέγγιση αυτή απεδείχθη σωστή για τη δρομολόγηση της υλοποίησης της βοήθειας της ΕΕ, καθώς παρείχε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αξιοποιήσει προγενέστερες δραστηριότητες των Ηνωμένων Εθνών. Εντούτοις, πριν από τη χρηματοδότηση νέων παρεμβάσεων της ΕΕ μέσω των Ηνωμένων Εθνών, βάσει και της πείρας που έχει αποκτήσει πλέον η Επιτροπή, χρειάζεται να εξεταστεί κατά πόσον αυτά τα αρχικά πλεονεκτήματα του σταδίου εκκίνησης διατηρούν την αξία τους.

29. Γενικώς, οι διαδικασίες παρακολούθησης που καθιέρωσε η Επιτροπή ήταν επαρκείς. Όσον αφορά τα έργα που εξετάστηκαν κατά τον έλεγχο, οι υπεύθυνοι διαχείρισης και οι προϊστάμενοι τμημάτων του EUPSO άσκησαν την παρακολούθηση και έλαβαν διορθωτικά μέτρα σε συνεννόηση με τους εταίρους και τους αναδόχους. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες κρίθηκε αναγκαίο, το EUPSO υποστηρίχθηκε από τις μονάδες διαχείρισης του προγράμματος, καθώς και από ειδικούς σε θέματα τεχνικής βοήθειας. Εντούτοις, όσον αφορά την παρακολούθηση των έργων τα οποία εφαρμόζονται στο πλαίσιο της από κοινού διαχείρισης με το UNDP, η συνεργασία απεδείχθη προβληματική. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκαν σοβαρές αδυναμίες στις συμφωνίες για τις συνεισφορές που συνήφθησαν με το UNDP για τις τοπικές και αστικές υποδομές, τη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους, καθώς και για τις επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης, τομείς στους οποίους οι δείκτες επιδόσεων συχνά δεν ήταν οι κατάλληλοι ή οι οποίοι δεν αποτέλεσαν συστηματικά αντικείμενο αναφορών.

30. Η Επιτροπή αναγνώρισε εξ αρχής ότι η παροχή βοήθειας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα συνεπαγόταν σημαντικούς οικονομικούς και επιχειρησιακούς κινδύνους. Στο πλαίσιο αξιολόγησης η οποία πραγματοποιήθηκε το 2009, προσδιορίστηκαν οι σοβαρότεροι κίνδυνοι για τη συνάφεια, την αποδοτικότητα, την αποτελεσματικότητα, τον αντίκτυπο και τη βιωσιμότητα του προγράμματος για κάθε στόχο του μέσου.

31. Η εν λόγω αξιολόγηση ελήφθη ως βάση για τη διαχείριση των κινδύνων εκ μέρους της ειδικής ομάδας υποστήριξης, καθώς και για την εφαρμογή μιας στρατηγικής διασφάλισης. Η Επιτροπή έλαβε διάφορα μέτρα προκειμένου να περιορίσει την ανάγκη διορθωτικών ελέγχων και να μειώσει την έκθεση σε πρόσθετες αξιώσεις ή ποινές εξαιτίας των αντισυμβαλλομένων. Εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος μετά το έργο, ο οποίος αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι υποχρεώσεις που συνδέονται με την κυριότητα και τις επιχειρήσεις στο πλαίσιο επενδύσεων σε έργα υποδομής μεταβιβάζονται σε δικαιούχους οι οποίοι δεν αναγνωρίζονται επισήμως [12].

32. Ένας ιδιαίτερος κίνδυνος συνδέεται με το γεγονός ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 78 % των ιδιωτικών ακίνητων περιουσιών στο βόρειο τμήμα της Κύπρου ανήκει νομικά σε Ελληνοκυπρίους [13] και για την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ επενδύσεων σε έργα υποδομής επί των ιδιοκτησιών τους ήταν αναγκαία η συγκατάθεσή τους. Η Επιτροπή καθιέρωσε διαδικασίες εξακρίβωσης της κυριότητας σε συνεργασία με το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μολονότι αρχικά υπήρχαν νομικά προβλήματα τα οποία προκάλεσαν σημαντικές καθυστερήσεις, έκτοτε ο απαιτούμενος χρόνος διεκπεραίωσης έχει μειωθεί.

33. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες, η Επιτροπή δεν διαχειρίστηκε αποτελεσματικά τους κινδύνους που σχετίζονταν με την υλοποίηση σύμβασης αξίας 27,5 εκατομμυρίων ευρώ για την κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού στο Συριανοχώρι/Kumköy (βλέπε πλαίσιο 2).

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού

α) Η Επιτροπή γνώριζε ότι, στο πλαίσιο του προγράμματος βοήθειας, υπήρχε ο κίνδυνος, εάν μια σύμβαση κατακυρωνόταν σε εταιρεία που απασχολούσε Ελληνοκυπρίους, να ανακύψουν δυσκολίες στην εκτέλεση της σύμβασης, λόγω των πιθανών περιορισμών των δικαιωμάτων πρόσβασης των εργαζομένων στο βόρειο τμήμα του νησιού. Ο κίνδυνος επαληθεύθηκε στην περίπτωση της μεγαλύτερης σύμβασης προς χρηματοδότηση από το πρόγραμμα, η οποία αφορούσε την κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού στο Συριανοχώρι/Kumköy.

β) Στην προκήρυξη του διαγωνισμού για τη σύμβαση έργου με αντικείμενο την κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού ορίζεται ότι ο υποψήφιος οφείλει, επί ποινή ακύρωσης της σύμβασης, να προσκομίσει εγγύηση καλής εκτέλεσης για την ολοκλήρωση της σύμβασης, ύψους ίσου προς το 10 % της αξίας της σύμβασης, εντός 30 ημερών από την παραλαβή της υπογεγραμμένης σύμβασης. Ο ανάδοχος, ωστόσο, δεν προσκόμισε ποτέ την εν λόγω εγγύηση. Σύμφωνα με την προκήρυξη, η Επιτροπή όφειλε κατά συνέπεια να καταγγείλει τη σύμβαση ήδη από τις 17 Ιανουαρίου 2010, οπότε θα αποδεσμευόταν το ποσό των 27,5 εκατομμυρίων ευρώ.

γ) Αναθέτοντας τις εργασίες κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή (η προθεσμία για τη σύναψη της σύμβασης έληγε στις 18 Δεκεμβρίου 2009) η Επιτροπή έχασε επίσης τη δυνατότητα να αναθέσει τη σύμβαση σε άλλον υποψήφιο. Στην προκήρυξη του διαγωνισμού αναφέρεται ότι εάν ο επιλεγείς υποψήφιος δεν υποβάλει την εν λόγω εγγύηση εντός της καθοριζόμενης προθεσμίας, η σύμβαση ακυρώνεται και μπορεί να καταρτιστεί νέα η οποία αποστέλλεται στον υποψήφιο που έχει υποβάλει τη δεύτερη φθηνότερη σύμφωνη προσφορά. Καθώς η προθεσμία για τη σύναψη της σύμβασης είχε παρέλθει, δεν υπήρχε πλέον αυτή η δυνατότητα.

δ) Η Επιτροπή άρχισε τον υψηλού επιπέδου διάλογο με την τουρκοκυπριακή πολιτική ηγεσία μόλις τον Ιούνιο του 2010, επτά μήνες μετά την υπογραφή της σύμβασης τον Δεκέμβριο του 2009. Μολονότι ο τουρκοκύπριος ηγέτης απάντησε στις 17 Ιουνίου του 2010, εκφράζοντας την πολιτική του δέσμευση για την υλοποίηση του έργου, οι περιορισμοί στην πρόσβαση ήρθησαν μόνον εν μέρει τον Αύγουστο του 2010. Εάν η Επιτροπή είχε αρχίσει τον διάλογο ήδη από τον Δεκέμβριο του 2009, θα υπήρχε περισσότερος χρόνος για να εξευρεθεί λύση στο πρόβλημα αυτό.

ε) Προκειμένου να περιορίσει τους κινδύνους, τον Ιούνιο του 2010 η Επιτροπή εισήγαγε προσθήκη στη σύμβαση, η οποία νομικά της επιτρέπει την καταγγελία της, χωρίς ποινές, σε περίπτωση κατά την οποία δεν μπορεί να εξασφαλίσει από τον δικαιούχο εγγυήσεις ως προς τα δικαιώματα πρόσβασης του αναδόχου. Κατόπιν τούτου, η Επιτροπή κατήγγειλε τη σύμβαση στις 22 Δεκεμβρίου 2011.

ΠΑΡΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ, Η ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΗ

34. Το Συνέδριο υπέβαλε σε έλεγχο δείγμα συμβάσεων (βλέπε σημείο 12 και παράρτημα II) οι οποίες κάλυπταν τους πέντε στόχους του μέσου, με σκοπό να αξιολογήσει κατά πόσον αυτές απέφεραν τα αναμενόμενα παραδοτέα και αποτελέσματα, καθώς και εάν τα επιτευχθέντα αποτελέσματα έχουν πιθανότητες βιωσιμότητας.

ΣΤΟΧΟΣ 1: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

35. Στόχος της στήριξης της ΕΕ για την ανάπτυξη και την αναδιάρθρωση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών είναι η ευθυγράμμιση του τομέα των τηλεπικοινωνιών στο βόρειο τμήμα της Κύπρου με τα πρότυπα της ΕΕ, σύμφωνα με το κοινοτικό κεκτημένο. Σκοπός είναι η δημιουργία δικτύου το οποίο θα επιτρέπει σε όλους την πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών και θα μπορεί εύκολα να διασυνδεθεί με το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο περιοχών που τελούν υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παρά τις καθυστερήσεις, το μεγαλύτερο τμήμα του εξοπλισμού είχε παραδοθεί μέχρι τις 30 Ιουνίου 2011. Η συνοδευτική σύμβαση τεχνικής βοήθειας αντιμετώπιζε σημαντικές καθυστερήσεις, κυρίως λόγω της μη έγκρισης, σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα, των "νόμων και κανονισμών" της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

36. Όσον αφορά άλλους τομείς (βλέπε κατωτέρω), δεδομένου ότι δεν υπήρχαν συμφωνίες χρηματοδότησης, η Επιτροπή εφάρμοσε το πρόγραμμα χωρίς υποχρέωση εκ μέρους του δικαιούχου να προβεί στις αναγκαίες μεταρρυθμιστικές ενέργειες πριν από την υπογραφή των συμβάσεων για την προμήθεια του εξοπλισμού. Ως εκ τούτου, υφίσταται ο κίνδυνος μη υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων στον τομέα αυτό, παρά τις σημαντικές επενδύσεις του προγράμματος στον σχετικό εξοπλισμό. Οι αρχικές εξαγγελίες της τουρκοκυπριακής ηγεσίας τον Μάιο του 2011 σχετικά με την αναδιάρθρωση του τομέα οδήγησαν σε απεργιακές κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις των εργαζομένων στον "τουρκοκυπριακό οργανισμό τηλεπικοινωνιών".

37. Βάσει της εμπειρίας από μεταρρυθμίσεις στον τομέα των τηλεπικοινωνιών σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ, μπορεί επίσης να τεθεί το ερώτημα κατά πόσον οι 18 μήνες ήταν ρεαλιστική προθεσμία για ένα τέτοιο έργο. Επιπλέον, η οικονομική βιωσιμότητα του "τουρκοκυπριακού οργανισμού τηλεπικοινωνιών" ως φορέα παροχής υπηρεσιών υπονομεύεται από τη διαχείριση των οικονομικών του εκ μέρους της κεντρικής τουρκοκυπριακής διοίκησης.

ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΩΝ

38. Η κατασκευή της μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού στο Συριανοχώρι/Kumköy δεν αποτελεί μόνο το σημαντικότερο έργο στον τομέα των υδάτων, αλλά και τη μεγαλύτερη παρέμβαση η οποία χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του μέσου και αντιστοιχεί στο 10 % περίπου της συνολικώς αναληφθείσας χρηματοδότησης. Η μονάδα προβλεπόταν να παράγει 23000 m3 καθαρού πόσιμου νερού ημερησίως, ποσότητα που υπολογιζόταν ότι θα κάλυπτε τις ανάγκες 100000 ατόμων. Τα σχέδια για τη μονάδα μεταβλήθηκαν σημαντικά κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης του έργου. Η αρχική πρόταση ήταν να κατασκευαστεί μονάδα επεξεργασίας των υφάλμυρων υπόγειων υδάτων, η προσέγγιση όμως αυτή εγκαταλείφθηκε εξαιτίας του προβληματισμού ως προς τη συμμόρφωση με την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα.

39. Παρ’ όλη τη σημασία του έργου, η πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά την εκτέλεση της σύμβασης ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, κυρίως λόγω του γεγονότος ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αρνήθηκαν την πρόσβαση στην τοποθεσία των έργων στους ελληνοκύπριους εργαζομένους ενός από τους συμμετέχοντες στην κοινοπραξία αναδόχου, καθώς και λόγω του ανεπίλυτου ζητήματος της εγγύησης καλής εκτέλεσης (βλέπε πλαίσιο 2). Σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης, η Επιτροπή, ως αναθέτουσα αρχή, είναι υπεύθυνη για την εξασφάλιση της πρόσβασης στην τοποθεσία των έργων, στην πραγματικότητα ωστόσο αυτό διαφεύγει του ελέγχου της.

40. Η μη υλοποίηση αυτού του έργου συνιστά σημαντική απώλεια για το σύνολο του προγράμματος βοήθειας. Η υδροδότηση καθίσταται όλο και περισσότερο ζήτημα ζωτικής σημασίας για το νησί μετά τη μείωση κατά 40 % των μέσων ετήσιων βροχοπτώσεων τα τελευταία 30 χρόνια. Επιπλέον, καθώς ένας από τους στόχους του έργου ήταν να παύσει η μη βιώσιμη οικολογικά χρήση των υπόγειων υδατικών αποθεμάτων, η ακύρωση του έργου σημαίνει ότι το σοβαρό αυτό περιβαλλοντικό πρόβλημα δεν θα επιλυθεί. Ο υδροφορέας απειλείται διαρκώς περισσότερο από τη διείσδυση αλμυρών υδάτων λόγω της υπεράντλησης και τη ρύπανση που προκαλείται από τις ανθρώπινες και τις γεωργικές δραστηριότητες.

41. Δύο μικρότερα έργα υποδομής στον τομέα των υδάτων σημείωσαν περισσότερη επιτυχία.

α) Με χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ σύμβαση, η οποία αντιπροσωπεύει το 50 % ενός ευρύτερου έργου για την ανανέωση του δικτύου υδροδότησης της Λευκωσίας, ανανεώθηκαν 87 χλμ. δικτύου στη βόρεια Λευκωσία. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν καθιέρωσε κανέναν δείκτη για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του έργου από την άποψη, λόγου χάριν, της μείωσης των διαρροών ή του ετήσιου κόστους των επισκευών.

β) Η κατασκευή του νέου σταθμού επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά/Haspolat αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό της επεξεργασίας των λυμάτων σε ολόκληρη τη Λευκωσία και τη γύρω περιοχή. Λόγω της ήδη υπάρχουσας δικοινοτικής οργάνωσης του σταθμού, το έργο προάγει επίσης τη συμφιλίωση και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Στην κατασκευάστρια εταιρεία ανατέθηκε η συντήρηση και η λειτουργία του σταθμού για δέκα χρόνια μετά την παράδοσή του, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι θα εξακολουθούν να καλύπτονται οι ανάγκες από άποψη δυναμικότητας. Εντούτοις, ο "κοινός φορέας" που θα δημιουργούνταν από τις δύο κοινότητες για τη διαχείριση και την εποπτεία της σύμβασης δεν έχει συσταθεί ακόμη, γεγονός το οποίο θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα του έργου.

42. Χρηματοδότησης έτυχε επίσης ο εξοπλισμός που απαιτείται για τη δειγματοληψία και την ανάλυση των υδάτων, καθώς και για τη διαχείριση των εργαστηριακών δεδομένων, προκειμένου να εξασφαλιστεί πρόσθετη δυναμικότητα όσον αφορά την ανάλυση της ποιότητας των υδάτων προς όφελος όλων των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για το πόσιμο νερό και τα λύματα στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες της ΕΕ. Μολονότι όλος ο εξοπλισμός παρασχέθηκε όπως προβλεπόταν, δεν είναι σαφές κατά πόσον θα επιτευχθούν οι στόχοι του έργου, δεδομένου ότι επί του παρόντος το εργαστήριο δεν λειτουργεί σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ. Αν και στο πλαίσιο σύμβασης με αντικείμενο την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων προβλεπόταν πρόσθετη επιμόρφωση του προσωπικού του δικαιούχου, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνέχιση της χρήσης του παρασχεθέντος εξοπλισμού, κατά τον χρόνο του ελέγχου δεν ήταν σαφές πότε θα πραγματοποιούνταν η επιμόρφωση και εάν θα διετίθεντο οι αναγκαίοι ανθρώπινοι πόροι.

ΣΤΟΧΟΣ 2: ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΜΕΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

43. Τα αποτελέσματα που αναμένονταν από το πρόγραμμα στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης περιλάμβαναν την προετοιμασία ενός σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης, την αύξηση της διοικητικής ικανότητας με σκοπό τον προγραμματισμό και την υλοποίηση πολιτικής ευθυγραμμισμένης με την ΕΕ, την εφαρμογή καθεστώτων επιχορηγήσεων για επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, καθώς και τη διαφοροποίηση των σχετικών δραστηριοτήτων βάσει των νέων αυτών πολιτικών και, τέλος, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα χωριά.

44. Τόσο το σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης όσο και οι στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης, ανάλογες με αυτές που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος Leader της ΕΕ, έχουν καταρτιστεί. Άνω των 200 μεμονωμένων ιδιοκτητών εκμεταλλεύσεων ή επιχειρηματιών έλαβαν επιχορήγηση, προκειμένου να αναβαθμίσουν τις εγκαταστάσεις τους και να προσεγγίσουν τα πρότυπα της ΕΕ. Επιπλέον, σχεδόν 40 επιχορηγήσεις προοριζόμενες για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών διατέθηκαν σε τοπικούς φορείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ). Οι δικαιούχοι των επιχορηγήσεων έλαβαν χρηματοδοτούμενη από την Επιτροπή τεχνική βοήθεια κατά την προετοιμασία και την υλοποίηση των έργων τους, ενώ μέσω των καθεστώτων επιχορηγήσεων γνώρισαν σύγχρονες πρακτικές στον τομέα της τήρησης λογιστικών βιβλίων, της σύναψης δημόσιων συμβάσεων και της παρακολούθησης.

45. Παρ’ όλα αυτά, οι ικανότητες των τοπικών διοικητικών υπηρεσιών και των τελικών δικαιούχων εξακολουθούν να χρειάζονται ενίσχυση. Το γεγονός ότι οι ειδικοί σε θέματα τεχνικής βοήθειας δεν εργάζονται στα γραφεία των τουρκοκυπριακών αρχών λόγω της πολιτικής κατάστασης αποτέλεσε πρόσκομμα στη μεταφορά τεχνογνωσίας από τους εν λόγω ειδικούς προς τις τουρκοκυπριακές αρχές που είναι αρμόδιες για την αγροτική ανάπτυξη. Συγχρόνως, η οικειοποίηση του νέου σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης και, συγκεκριμένα, των στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης προς χρήση από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του προγράμματος Leader της ΕΕ εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η βιωσιμότητα είναι απίθανο να επιτευχθεί εάν δεν υπάρξει πρόσθετη βοήθεια τα επόμενα χρόνια. Μολονότι επί του παρόντος αναπτύσσονται όντως περαιτέρω παρεμβάσεις από την ΕΕ, αυτές ανταγωνίζονται πλέον με την τουρκική χρηματοδότηση του τομέα, ωστόσο ο απευθείας συντονισμός με την Τουρκία δεν είναι δυνατός υπό τις παρούσες συνθήκες.

ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

46. Η υποστήριξη που παρέχει η ΕΕ για τον εκσυγχρονισμό των τοπικών και των αστικών υποδομών αποσκοπεί στην τόνωση του βόρειου τμήματος της Κύπρου, μεταξύ άλλων και με τη διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης στην πράσινη γραμμή. Στο πλαίσιο των δύο φάσεων του προγράμματος, έχουν χρηματοδοτηθεί μέσω του UNDP περίπου 40 επιμέρους παρεμβάσεις, στις οποίες συγκαταλέγονται ορισμένες εξαιρετικά φιλόδοξες οι οποίες θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο, όπως η διάνοιξη δύο βασικών σημείων διέλευσης (οδός Λήδρας στη Λευκωσία και Κάτω Πύργος-Καραβοστάσι, γνωστό επίσης και ως σημείο διέλευσης Λιμνίτης/Yeşilırmak, και η αποκατάσταση του κτιρίου Bedestan, σημαντικότατου μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς και τουριστικού αξιοθέατου στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας (βλέπε πλαίσιο 3). Οι περισσότερες επιμέρους δράσεις σημείωσαν καθυστερήσεις, μολονότι, σε πολλές περιπτώσεις, οι καθυστερήσεις αυτές οφείλονταν σε πολιτικές δυσκολίες και προβλήματα με τις εξακριβώσεις της ιδιοκτησίας, οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ το πεδίο αρμοδιότητας της Επιτροπής και του UNDP.

47. Η βιωσιμότητα των παρεμβάσεων υπονομεύεται δυνητικά από την περιορισμένη συμμετοχή της τουρκοκυπριακής κοινότητας, η οποία δεν εκπροσωπείται σε κανέναν επίσημο μηχανισμό σε επίπεδο έργων, συμπεριλαμβανομένης της διευθύνουσας επιτροπής του έργου. Σε επίπεδο παρεμβάσεων, ενώ το UNDP έχει συνεργαστεί στενά με τους τοπικούς φορείς σε επίπεδο δήμων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή τους στη διαχείριση των έργων, το UNDP παραμένει ο μόνος αντισυμβαλλόμενος, γεγονός που σημαίνει ότι αυτές οι τοπικές διοικητικές αρχές δεν έχουν πείρα ως αναθέτουσες αρχές. Το ζήτημα της βιωσιμότητας δεν αναφέρεται ρητά στις εκθέσεις του UNDP, με εξαίρεση το έργο που αφορά το Bedestan (βλέπε πλαίσιο 3).

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ

Διάνοιξη σημείων διέλευσης

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού για την πράσινη γραμμή, η διέλευση της γραμμής είναι δυνατή μόνον στα σημεία διέλευσης που επιτρέπουν οι αρμόδιες αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σήμερα υπάρχουν επτά τέτοια σημεία, δύο εκ των οποίων, οδός Λήδρας και Κάτω Πύργος-Καραβοστάσι (γνωστό επίσης και ως σημείο διέλευσης Λιμνίτης/Yeşilırmak), διανοίχθηκαν στο πλαίσιο του έργου τον Απρίλιο του 2008 και τον Οκτώβριο του 2010 αντίστοιχα.

Η διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης διευκολύνει τις επαφές μεταξύ των δύο κοινοτήτων και προάγει την αμοιβαία κατανόηση. Κατά την τελευταία οκτάμηνη περίοδο αναφοράς καταγράφηκαν 1,6 εκατομμύρια διελεύσεις: 26 % από ελληνοκυπρίους από τις κυβερνητικά ελεγχόμενες περιοχές προς το βόρειο τμήμα της Κύπρου, 46 % από Τουρκοκυπρίους από το βόρειο τμήμα του νησιού προς τις κυβερνητικά ελεγχόμενες περιοχές και 28 % από μη κύπριους πολίτες της ΕΕ και υπηκόους τρίτων χωρών [14].

Αποκατάσταση του κτιρίου Bedestan

Το κτίριο Bedestan κτίστηκε αρχικά ως βυζαντινός ναός, τον 16ο αιώνα όμως μετατράπηκε σε κλειστή αγορά. Τη δεκαετία του ‘30, το κτίριο περιήλθε σε αχρησία. Όταν άρχισε να υλοποιείται το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο, ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση, η στέγη του είχε καταρρεύσει και είχε υποστεί διάφορες άλλες δομικές ζημιές. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν σε δύο φάσεις: δομικές εργασίες κατά την περίοδο 2004-2006 και εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης κατά την περίοδο 2005-2009.

Τον Νοέμβριο του 2009, το κτίριο Bedestan άνοιξε και πάλι τις θύρες του στο κοινό ως πολιτιστικό κέντρο και στην τελετή των εγκαινίων παρευρέθηκαν εκπρόσωποι και των δύο κοινοτήτων. Το έργο έλαβε το βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πολιτιστική κληρονομιά / βραβείο Europa Nostra στην κατηγορία της έρευνας.

ΣΤΟΧΟΣ 3: ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ, ΜΕΤΡΑ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗΣ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

48. Η υποστήριξη παρασχέθηκε στη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους προκειμένου να επιχειρηθεί το κλείσιμο του επώδυνου αυτού κεφαλαίου της ιστορίας της Κύπρου και, κατ’ αυτό τον τρόπο, να προωθηθεί η διαδικασία συμφιλίωσης μεταξύ της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Κατά την περίοδο που καλύπτει η πρώτη συμφωνία (Μάρτιος 2007–Μάιος 2009), αξίας 1,5 εκατομμυρίων ευρώ, ταυτοποιήθηκαν και επιστράφηκαν στις οικογένειές τους τα λείψανα 155 αγνοουμένων, οι οποίοι υπολογίζονται συνολικά σε 1 958. Οι οικονομικοί πόροι για μελλοντικές δραστηριότητες θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης από χορηγούς, εκ των οποίων ο σημαντικότερος είναι η ΕΕ. Στην παρούσα φάση δεν υπάρχει ούτε σαφής τελικός στόχος ούτε στρατηγική εξόδου όσον αφορά την υποστήριξη προς τη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους.

49. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε επίσης το μέσο για τη χρηματοδότηση σεμιναρίων τα οποία διοργάνωσε η Ακαδημία Πολιτικών Σπουδών του Συμβουλίου της Ευρώπης, προκειμένου οι τουρκοκύπριοι και οι ελληνοκύπριοι συμμετέχοντες να κατανοήσουν καλύτερα ορισμένες από τις κοινές προκλήσεις τις οποίες το νησί θα κληθεί να αντιμετωπίσει στο μέλλον. Τα εν λόγω σεμινάρια συνέβαλαν στην καλύτερη ένταξη της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, μολονότι η συμμετοχή σε αυτά δεν ήταν πάντοτε μεγάλη. Η Επιτροπή δεν έλαβε κανένα συγκεκριμένο μέτρο για να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα του "Ευρωπαϊκού Φόρουμ Κύπρου", ενός δικτύου όσων έχουν συμμετάσχει σε αυτά τα σεμινάρια.

50. Τα προγράμματα "Κοινωνία των πολιτών σε δράση" και "Ομάδα υποστήριξης της κοινωνίας των πολιτών" δρομολογήθηκαν με σκοπό την ενίσχυση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και την ανάπτυξη νοοτροπίας κοινωνίας των πολιτών στους κόλπους της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Και τα δύο προγράμματα πέτυχαν να δημιουργήσουν τις σχετικές ικανότητες, απαιτείται όμως περαιτέρω υποστήριξη για την ενίσχυση της ικανότητας επιχειρησιακής και οικονομικής διαχείρισης των τουρκοκυπριακών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

51. Η βοήθεια της ΕΕ συνέβαλε τα μάλα στο έργο της αποναρκοθέτησης στην Κύπρο. Όλα σχεδόν τα ναρκοπέδια στη νεκρή ζώνη έχουν πλέον καθαριστεί και από το 2007 η ΕΕ έχει χρηματοδοτήσει τα 6,5 εκατομμύρια από το σύνολο των 9 εκατομμυρίων ευρώ που έχουν επενδυθεί σε αυτή την προσπάθεια. Στα οφέλη της αποναρκοθέτησης περιλαμβάνονται η διευκόλυνση του εμπορίου και της κυκλοφορίας των προσώπων, ως αποτέλεσμα της διάνοιξης νέων σημείων διέλευσης (βλέπε πλαίσιο 3). Η αποναρκοθέτηση συνέβαλε επίσης στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μέσω της συνεργασίας μεταξύ των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και εκείνων της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά τη διαδικασία αποναρκοθέτησης.

ΣΤΟΧΟΣ 4: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΕ

52. Το πρόγραμμα υποτροφιών της ΕΕ είναι ένας από τους τομείς στους οποίους η βοήθεια της ΕΕ είναι η πλέον γνωστή και άκρως εκτιμώμενη από την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Συνέβαλε σημαντικά στη μείωση της απομόνωσής της, παρέχοντας τη δυνατότητα σε 400 σπουδαστές και καθηγητές να διαμείνουν και να παρακολουθήσουν πρόγραμμα σπουδών σε ένα άλλο κράτος μέλος για ένα έτος [15].

53. Εντούτοις, πρόσκομμα στην αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα του προγράμματος αποτελεί η έλλειψη πολυετούς προοπτικής. Το χρονοδιάγραμμα της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων δεν καθορίζεται σε συνάρτηση με τις επιχειρησιακές ανάγκες, αλλά εξαρτάται από τον χρόνο λήψης των αποφάσεων χρηματοδότησης από την Επιτροπή. Το γεγονός ότι δεν διασφαλίζεται η συνέχεια του προγράμματος από έτος σε έτος σημαίνει ότι οι πιθανοί υποψήφιοι δεν μπορούν να προγραμματίσουν εκ των προτέρων (ιδίως όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να διαμείνουν στο εξωτερικό για ένα έτος χωρίς υποτροφία).

54. Ο βαθμός επίτευξης του γενικότερου στόχου του έργου δεν είναι δυνατό να αξιολογηθεί, δεδομένου ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμα εκ των υστέρων έρευνα σε επίπεδο επιμέρους δικαιούχων. Η σύναψη των συμβάσεων στο πλαίσιο της τελευταίας προκήρυξης για το ακαδημαϊκό έτος 2011/12 σημείωσε σημαντικές καθυστερήσεις, κυρίως λόγω της προσωρινής έλλειψης υπαλλήλων στο EUPSO (βλέπε σημείο 27). Η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να υπογράψει καμία σύμβαση πριν από το τέλος Αυγούστου του 2011, ήτοι ακριβώς πριν από την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους.

55. Στόχος του έργου ενημέρωσης σχετικά με τους πολιτικούς θεσμούς και την έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ("InfoPoint") είναι να φέρει την τουρκοκυπριακή κοινότητα εγγύτερα στην ΕΕ μέσω δράσεων ενημέρωσης, καθώς και βελτιώνοντας τις γνώσεις σχετικά με την ΕΕ και τις προσπάθειες για διευθέτηση του προβλήματος και επανένωση. Το έργο έχει ήδη επιτύχει ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα, όπως η δημιουργία ενός γραφείου "InfoPoint" με ελεύθερη πρόσβαση και ενός ιστοτόπου [16] στα αγγλικά και στα τουρκικά. Παρ’ όλα αυτά, η απόκλιση απόψεων μεταξύ της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη Λευκωσία και της ειδικής ομάδας υποστήριξης επί σειράς θεμάτων στο πλαίσιο της διευθύνουσας επιτροπής του έργου είχαν ως αποτέλεσμα την αναβολή των αποφάσεων και, κατά συνέπεια, καθυστερήσεις στην υλοποίηση. Έτσι, για παράδειγμα, η έναρξη της λειτουργίας του ιστοτόπου καθυστέρησε κατά 16 μήνες εξαιτίας αυτού του είδους των προβλημάτων.

ΣΤΟΧΟΣ 5: ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΚΕΚΤΗΜΕΝΟΥ

56. Η Επιτροπή χρηματοδότησε επίσης έργα για την προετοιμασία της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου. Το Συνέδριο εξέτασε ένα από τα μεγαλύτερα έργα αυτής της κατηγορίας που αφορούσε την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα. Παρά τα προβλήματα που ανέκυψαν (βλέπε πλαίσιο 4), τα οποία καταδεικνύουν επίσης τις προκλήσεις που αντιμετώπισαν και άλλα έργα, τόσο η τεχνική βοήθεια όσο και το σύνολο του εξοπλισμού παρασχέθηκαν επιτυχώς.

57. Η Επιτροπή προσπάθησε να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα του έργου περιλαμβάνοντας στη σύμβαση προμηθειών ρήτρα για δωδεκάμηνη εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Η απόφαση των τοπικών αρχών να αναθέσουν στον ανάδοχο της τεχνικής βοήθειας να συνεχίσει την παροχή υποστήριξης για τη λειτουργία και τη συντήρηση συνιστά ακόμη μία προσπάθεια εξασφάλισης της βιωσιμότητας. Θεσπίστηκε νέος "περιβαλλοντικός νόμος" ο οποίος συνάδει με τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ και ο τουρκοκύπριος δικαιούχος εκπόνησε μελέτη σχετικά με τις απαιτήσεις σε προϋπολογισμό και προσωπικό που συνεπάγεται η εφαρμογή του νέου "νόμου". Εντούτοις, η συνολική βιωσιμότητα του έργου βρίσκεται σε κίνδυνο λόγω των σοβαρών περιορισμών στον προϋπολογισμό της τουρκοκυπριακής υπηρεσίας περιβαλλοντικής προστασίας.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΕΡΑ

Στην τελική έκθεση η οποία καταρτίστηκε από τους ειδικούς στον τομέα της τεχνικής βοήθειας για το έργο παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα αναφέρονταν τα ακόλουθα προβλήματα εφαρμογής, τα οποία υπονομεύουν τα αποτελέσματα του έργου και τη βιωσιμότητά τους:

α) η έναρξη του έργου πραγματοποιήθηκε με καθυστέρηση τεσσάρων μηνών από την υπογραφή της σύμβασης, εν αναμονή της εγκατάστασης τεσσάρων νέων σταθμών παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα βάσει της πρώτης από τις δύο συμβάσεις προμηθειών·

β) συγχρόνως στον τομέα της τεχνικής βοήθειας υλοποιούνταν δύο άλλα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα με τη συνεργασία της τουρκοκυπριακής υπηρεσίας περιβαλλοντικής προστασίας, γεγονός που σήμαινε ότι απαιτείτο αυστηρός συντονισμός προς αποφυγή μιας κατάστασης όπου τέσσερις ειδικοί θα προσπαθούσαν συγχρόνως να εργαστούν με δύο μόνο υπαλλήλους της υπηρεσίας περιβαλλοντικής προστασίας. Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση αυτή ανέκυψε για μερικές εβδομάδες·

γ) λόγω περιορισμών στον προϋπολογισμό της υπηρεσίας περιβαλλοντικής προστασίας, στη σχετική επιμόρφωση συμμετείχε μικρότερος αριθμός ατόμων από τον προβλεπόμενο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

58. Η Επιτροπή κατάφερε να καταρτίσει πρόγραμμα στο πλαίσιο του οποίου οι στόχοι του μέσου αντικατοπτρίζονται στις χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις και συνέστησε κατάλληλους σε μεγάλο βαθμό μηχανισμούς εφαρμογής. Το πρόγραμμα έχει ήδη αποφέρει ορισμένα θετικά αποτελέσματα, των οποίων ωστόσο η βιωσιμότητα τίθεται συχνά υπό αμφισβήτηση, ιδίως εξαιτίας της αβεβαιότητας που υπάρχει ως προς τη χρηματοδότηση από την ΕΕ στο μέλλον.

59. Η Επιτροπή χρειάστηκε να αντιμετωπίσει το δύσκολο πολιτικό πλαίσιο, καθώς και τις προκλήσεις που έθεσε η ευρεία διατύπωση των στόχων του κανονισμού, η καθυστερημένη έγκρισή του και το αβέβαιο χρονοδιάγραμμα. Παρ’ όλα αυτά, κατάφερε να καταρτίσει πρόγραμμα το οποίο περιλαμβάνει όλους τους τομείς που αναφέρονται στους στόχους του κανονισμού, ιεραρχώντας τους ορθά από άποψη προτεραιότητας. Παρά τους σοβαρούς περιορισμούς που αντιμετώπισε, βρήκε επίσης τρόπο να συγκροτήσει γρήγορα ένα γραφείο διαχείρισης του προγράμματος στο βόρειο τμήμα της Κύπρου και να χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό κατάλληλες μεθόδους εφαρμογής και μέτρα περιορισμού του κινδύνου. Οι βασικές αδυναμίες στη διαχείριση του προγράμματος οφείλονταν στο γεγονός ότι το τοπικό γραφείο υποστήριξης δεν λειτουργούσε σύμφωνα με περισσότερο αποκεντρωμένες διαδικασίες, όπως οι αντιπροσωπείες της ΕΕ, καθώς και ότι η διάρκεια των συμβάσεων εργασίας ήταν υπερβολικά σύντομη με συνέπεια οι υπάλληλοι να μην μπορέσουν να διαχειριστούν τα χρηματοδοτούμενα έργα από την αρχή ώς το τέλος. Επιπλέον, η παρακολούθηση στο πλαίσιο της από κοινού διαχείρισης με τα Ηνωμένα Έθνη ήταν ανεπαρκής.

60. Το πρόγραμμα παρείχε βοήθεια σε πολλούς και διαφορετικούς δικαιούχους από την τουρκοκυπριακή κοινότητα, μεταξύ άλλων σε γεωργούς, σπουδαστές και όσους χρησιμοποιούν τα νέα σημεία διέλευσης, και ήδη έχουν επιτευχθεί ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα. Εντούτοις, δεν κατέστη δυνατή η υλοποίηση του μοναδικού μεγαλύτερου έργου, αυτού της κατασκευής μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού (αξίας 27,5 εκατομμυρίων ευρώ). Αυτό συνιστά σημαντική απώλεια του προγράμματος και ενδέχεται να έχει σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Γενικότερα, η βιωσιμότητα των έργων τίθεται συχνά υπό αμφισβήτηση, λόγω των περιορισμένων διοικητικών ικανοτήτων, της καθυστερημένης θέσπισης των σχετικών "νόμων και κανονισμών" και της αβεβαιότητας ως προς τη μελλοντική χρηματοδότηση εκ μέρους των τουρκοκυπριακών αρχών.

61. Κατά τον χρόνο του ελέγχου δεν ήταν ακόμα σαφές κατά πόσο θα διετίθετο σημαντική περαιτέρω χρηματοδότηση για το πρόγραμμα βοήθειας της ΕΕ. Η αβεβαιότητα αυτή δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη διαχείριση του προγράμματος και επηρεάζει αρνητικά την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητά του.

62. Παρά τις προσπάθειες της ΕΕ για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της βοήθειας προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα, ο απώτατος στόχος του μέσου που είναι η επανένωση της Κύπρου μπορεί να επιτευχθεί μόνον εφόσον οι δύο εμπλεκόμενες κοινότητες έχουν την πολιτική βούληση να το πράξουν.

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

63. Οι συγκεκριμένες συστάσεις σχετικά με τη διαχείριση, εκ μέρους της Επιτροπής, της βοήθειας της ΕΕ προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα εξαρτώνται αναγκαστικά από τις εξελίξεις στις διαπραγματεύσεις επανένωσης του νησιού και την πολιτική της ΕΕ στο ζήτημα αυτό. Οι συστάσεις επιχειρούν να λάβουν υπόψη τα διάφορα πιθανά σενάρια.

64. Υπό τις παρούσες συνθήκες, χωρίς να έχει εξευρεθεί λύση για την επανένωση της Κύπρου και εφόσον αποφασιστεί ότι πρέπει να χρηματοδοτηθεί πρόγραμμα περαιτέρω βοήθειας από την ΕΕ, η Επιτροπή οφείλει να εφαρμόσει τα ακόλουθα μέτρα:

α) να δημιουργήσει μηχανισμό με πολυετή προοπτική προκειμένου να εξασφαλίσει καλύτερο σχεδιασμό, εφαρμογή και βιωσιμότητα·

β) να καθορίσει τρόπους με τους οποίους να εξασφαλίζεται η απαιτούμενη ευελιξία όσον αφορά τη διάρκεια της απασχόλησης των υπαλλήλων που εργάζονται στην ειδική ομάδα υποστήριξης·

γ) να εκχωρήσει διαχειριστικές αρμοδιότητες από τις κεντρικές υπηρεσίες στο EUPSO, αυξάνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την αποδοτικότητα του προγράμματος·

δ) να αναπτύξει επίσημες διαδικασίες για τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη Λευκωσία και της ειδικής ομάδας υποστήριξης, προκειμένου οι πληροφορίες που προέρχονται από το EUPSO και τα έργα να καθίστανται ευκολότερα διαθέσιμες στο κοινό·

ε) να καθορίσει καλύτερα μελλοντικές συμφωνίες συνεισφοράς με τους οργανισμούς-εταίρους, ιδίως το UNDP, προκειμένου να εξασφαλίσει την καλύτερη αναφορά χρηματοοικονομικών και επιχειρησιακών πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων συναφέστερων και περισσότερο επίκαιρων δεικτών επιδόσεων·

στ) κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη διάθεση μελλοντικής χρηματοδότησης, να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο νέα έργα, αλλά και την ανάγκη να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα των ήδη υπαρχόντων·

ζ) να αναγνωρίσει την ιδιαίτερη προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στην ολοκληρωμένη προετοιμασία ενός νέου σχεδίου για την αντιμετώπιση του μείζονος ζητήματος της περιορισμένης διάθεσης ύδατος·

η) να απαιτήσει από τους τουρκοκύπριους δικαιούχους να θεσπίσουν το αναγκαίο νομικό πλαίσιο, να διαθέσουν τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους που χρειάζονται και να προβούν στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο δημόσιας διοίκησης και χρηματοοικονομικής διαχείρισης προς υποστήριξη της αποτελεσματικής και βιώσιμης υλοποίησης της βοήθειας.

65. Εφόσον αποφασιστεί να μην παρασχεθεί στήριξη σε άλλο μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα παροχής βοήθειας από την ΕΕ, θα πρέπει να καταρτιστεί σχέδιο δράσης για τον περιορισμό ή τη σταδιακή παύση των επιχειρήσεων της ειδικής ομάδας υποστήριξης.

66. Ενόψει ενός σεναρίου κατά το οποίο μια πολιτική διευθέτηση του προβλήματος θα οδηγούσε στην άρση της de facto διχοτόμησης του νησιού, η Επιτροπή οφείλει να διατυπώσει πρόταση προγράμματος ούτως ώστε, μετά την επανένωση, ολόκληρη η χώρα να μπορέσει να λάβει χρηματοδότηση από την ΕΕ.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα III, του οποίου προεδρεύει ο κ. Karel PINXTEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 6ης Μαρτίου 2012.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Η έκφραση "βόρειο τμήμα της Κύπρου" αποτελεί γεωγραφικό όρο ο οποίος χρησιμοποιείται για να δηλώσει τις περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας οι οποίες δεν τελούν υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Δημοκρατίας.

[2] Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την Κύπρο, ΓΔ E I 8907/04. Βρυξέλλες: Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 27 Απριλίου 2004.

[3] Καμία πρόοδος δεν έχει σημειωθεί όσον αφορά την έγκριση του κανονισμού για τις άμεσες εμπορικές συναλλαγές. Η διακίνηση των προσώπων, των αγαθών και των υπηρεσιών από το βόρειο προς το νότιο τμήμα της Κύπρου διέπεται από τον "κανονισμό για την πράσινη γραμμή", ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μαΐου 2004 (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 866/2004 του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για το καθεστώς βάσει του άρθρου 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 10 της πράξης προσχώρησης (ΕΕ L 161 της 30.4.2004, σ. 128)).

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας και για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2667/2000 του Συμβουλίου, της 5ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ανασυγκρότησης (ΕΕ L 65 της 7.3.2006, σ. 5).

[9999] Ο "στόχος 5" στον παρόντα πίνακα περιλαμβάνει τη μη διατεθείσα τεχνική βοήθεια και το αποθεματικό του προγράμματος, για τα οποία έχουν διατεθεί 1,74 εκατομμύρια ευρώ.

[5] Στο πλαίσιο των συμβάσεων αδελφοποίησης εμπειρογνώμονες από τις διοικήσεις των κρατών μελών συνεργάζονται με δημόσιους υπαλλήλους από τις δικαιούχους χώρες με στόχο τη μεταφορά τεχνογνωσίας.

[6] Βλέπε υποσημείωση 1.

[7] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1756/2006 του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2667/2000 σχετικά με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ανασυγκρότησης (ΕΕ L 332 της 30.11.2006, σ. 18). Τον Δεκέμβριο του 2005, η Επιτροπή, σε έκθεσή της προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, πρότεινε την κατάργηση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ανασυγκρότησης, παρατείνοντας ωστόσο τη λειτουργία της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008.

[8] Επικεφαλής της ειδικής ομάδας δράσης έχει τεθεί ένας προϊστάμενος μονάδας εντός της Γενικής Διεύθυνσης Διεύρυνσης της Επιτροπής. Του EUPSO προΐσταται υπεύθυνος προγράμματος, ο οποίος αναφέρεται στον προαναφερθέντα προϊστάμενο μονάδας. Η ειδική ομάδα υποστήριξης αποτελείται από 8 μόνιμους και 26 συμβασιούχους υπαλλήλους, εκ των οποίων οι 2 και οι 20 αντίστοιχα βρίσκονται σε αποστολή μακράς διαρκείας στο EUPSO. Τους εν λόγω υπαλλήλους συνεπικουρεί δωδεκαμελής ομάδα υποστήριξης από τον GTZ (βλέπε σημείο 24).

[9] Ο GTZ (Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit) μετονομάστηκε σε GIZ (Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit) την 1η Ιανουαρίου 2011. Πρόκειται για ιδιώτη ανάδοχο, ο οποίος ωστόσο διαθέτει εμπειρογνωσία από τις γερμανικές κυβερνητικές υπηρεσίες.

[10] Πρόκειται για το μέσο τεχνικής βοήθειας και ανταλλαγής πληροφοριών (TAIEX) της ΕΕ. Το TAIEX παρέχει βραχυπρόθεσμη τεχνική βοήθεια και εμπειρογνωσία σε δημόσιους φορείς, βοηθώντας τους χρήστες να κατανοήσουν τη νομοθεσία της ΕΕ και να καταρτίσουν νομοθετικά κείμενα σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτή. Οργανωτικά, υπάγεται στη ΓΔ Διεύρυνσης και βρίσκεται στις κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής. Το TAIEX παρέχει υποστήριξη στην τουρκοκυπριακή κοινότητα προκειμένου αυτή να εισαγάγει και να εφαρμόσει το κοινοτικό κεκτημένο μέσω διευκόλυνσης τεχνικής βοήθειας ύψους 13,7 εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτούμενης από το ίδιο (βλέπε παράρτημα I).

[11] Κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης των μονίμων υπαλλήλων και καθεστώς που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[12] Παρατήρηση η οποία διατυπώθηκε από το κλιμάκιο εσωτερικού ελέγχου της ΓΔ Διεύρυνσης.

[13] Βλέπε COM(2007) 536 τελικό της 18ης Σεπτεμβρίου 2007: Ετήσια έκθεση 2006-2007 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

[14] COM(2011) 284 τελικό της 30ής Μαΐου 2011: Έβδομη έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 866/2004 του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, και την κατάσταση που συνεπάγεται η εφαρμογή του κατά την περίοδο από 1ης Μαΐου έως Δεκέμβριο 2010.

[15] Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου σε 1 άτομο ανά 450 κατοίκους του βόρειου τμήματος της Κύπρου.

[16] Βλέπε "European Union Infopoint Nicosia", http://www.abbilgi.eu.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΕΡΓΩΝ / ΤΟΜΕΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011

Στόχοι και έργα | Προβλεπόμενο ποσό (ευρώ) [9999] | Συμβατικό ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν / συμβατικό ποσό (%) |

Στόχος 1: Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών

Επιμέρους στόχος 1 – Προστασία του περιβάλλοντος

Έργο 1.1 – Τομεακό πρόγραμμα για την αναβάθμιση της ποιότητας και της διαχείρισης των υπηρεσιών υδροδότησης και αποχέτευσης | 71400000 | 83852225 | 40619611 | 48 % |

Έργο 1.2 – Στήριξη προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα όσον αφορά τη διαχείριση και την προστασία πιθανών τόπων Natura 2000 στο βόρειο τμήμα της Κύπρου | 5000000 | 5176480 | 3855268 | 74 % |

Έργο 1.3 – Τομεακό πρόγραμμα για τα στερεά απόβλητα υπέρ της τουρκοκυπριακής κοινότητας | 21200000 | 19367570 | 10750517 | 56 % |

Έργο 1.4 – Μελέτη σκοπιμότητας για την αποκατάσταση του ναρκοπεδίου στην περιοχή Λεύκα | 900000 | 906500 | 906500 | 100 % |

Επιμέρους στόχος 2 – Βελτίωση της διαχείρισης του τομέα της ενέργειας

Έργο 1.5 – Αναβάθμιση της διαχείρισης του τομέα της ενέργειας | 5000000 | 6035972 | 5841195 | 97 % |

Έργο 1.6 – Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των ενεργειακών υποδομών – Μέρος II | 8750000 | 5341486 | 5135356 | 96 % |

Επιμέρους στόχος 3 – Βελτίωση της οδικής ασφάλειας

Έργο 1.7 – Βελτίωση της οδικής ασφάλειας | 3000000 | 2724511 | 2266958 | 83 % |

Επιμέρους στόχος 4 – Τηλεπικοινωνίες

Έργο 1.8 – Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών | 14000000 | 11617413 | 7113606 | 61 % |

Μερικό σύνολο | 129250000 | 135022157 | 76489010 | 57 % |

|

Στόχος 2: Προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης

Έργο 2.1 – Τομεακά προγράμματα I & II στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης | 37350000 | 29837192 | 19941407 | 67 % |

Έργο 2.2 – Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών | 7000000 | 7000000 | 7000000 | 100 % |

Έργο 2.3 – Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών - Μέρος II | 8000000 | 9784225 | 8850803 | 90 % |

Έργο 2.4 – Τομεακό πρόγραμμα ανάπτυξης ανθρώπινων πόρων | 9200000 | 8080948 | 6542745 | 81 % |

Έργο 2.5 – Πρόγραμμα δανειοδότησης πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων – ακυρώθηκε το 2009 (τα κονδύλια του έργου επαναδιατέθηκαν στο έργο TAIEX, σε έργα ΤΠΕ/ΜΜΕ και στα έργα υδροδότησης/επεξεργασίας λυμάτων) [7777] | 9000000 | 0 | 0 | 0 |

Έργο 2.6 – Τομεακό πρόγραμμα για τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη | 6000000 | 6971860 | 3913291 | 56 % |

Έργο 2.7 – Υποστήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα εντός της τουρκοκυπριακής κοινότητας | 8100000 | 3198200 | 3160000 | 99 % |

Μερικό σύνολο | 84650000 | 64872425 | 49408246 | 76 % |

Στόχος 3: Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και υποστήριξη της κοινωνίας των πολιτών

Έργο 3.1 – Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και υποστήριξη της κοινωνίας των πολιτών | 14000000 | 13404835 | 11115091 | 83 % |

Έργο 3.2 – Πρόγραμμα παροχής βοήθειας για την αποναρκοθέτηση | 6500000 | 6495894 | 6495894 | 100 % |

Έργο 3.3 – Στήριξη της ανάπτυξης νέων προσεγγίσεων στη διδασκαλία της ιστορίας με στόχο τη συμφιλίωση και τη σταθερότητα στην Κύπρο – ακυρώθηκε το 2008 (τα κονδύλια του έργου επαναδιατέθηκαν σε έργα υποστήριξης της κοινωνίας των πολιτών) | 1000000 | 0 | 0 | 0 |

Στήριξη των μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς που έχουν μείζονα σημασία για τις κοινότητες της Κύπρου | 2000000 | 0 | 0 | 0 |

Μερικό σύνολο | 23500000 | 19900729 | 17610985 | 88 % |

|

Στόχος 4: Προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Έργο 4.1 – Κοινοτικό πρόγραμμα υποτροφιών | 8000000 | 6256875 | 5536216 | 88 % |

Έργο 4.2 – Προώθηση των ανταλλαγών νέων και άλλων απευθείας επαφών | 3000000 | 1047892 | 904893 | 86 % |

Έργο 4.3 – Ενημέρωση σχετικά με τους πολιτικούς θεσμούς και την έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης | 1500000 | 1313100 | 1053100 | 80 % |

Μερικό σύνολο | 12500000 | 8617867 | 7494209 | 87 % |

|

Στόχος 5: Προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για τη μεταφορά και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου

Έργο 5.1 – Τεχνική βοήθεια προς υποστήριξη της μεταφοράς της νομοθεσίας καθώς και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου μέσω του TAIEX – Μέρος II (Συνιστώσα A – Βοήθεια μέσω του TAIEX)· (Συνιστώσα B – διευκόλυνση για μικροεξοπλισμό) + Μέρος I | 17150000 | 13699997 | 12911242 | 94 % |

Έργο 5.2 – Ανάπτυξη ικανοτήτων στον τομέα του περιβάλλοντος | 2460000 | 1140690 | 1117554 | 98 % |

Μη διατεθείσα τεχνική βοήθεια και αποθεματικό του προγράμματος (εσφαλμένως καταχωρισθέντα στην απόφαση 2006/018-150) [8888] | 1740000 | 850203 | 621579 | 73 % |

Μερικό σύνολο | 21350000 | 15690890 | 14650375 | 93 % |

|

Σύνολο 1 | 271250000 | 244104068 | 165152825 | 68 % |

|

Συνολική τεχνική βοήθεια για την εφαρμογή του προγράμματος

Μερικό σύνολο α (Μελέτες, εμπειρογνωσία και γραφείο υποστήριξης του προγράμματος) | 11400000 | 8436605 | 6776955 | 80 % |

Μερικό σύνολο β (Δαπάνες προσωπικού και αποστολών) Απόφαση 2006/018-621, απόφαση 2006/018-316, απόφαση 2006/018-317 | 9650000 | 6865323 | 6858993 | 100 % |

|

Σύνολο 2 | 21050000 | 15301928 | 13635948 | 89 % |

|

Γενικό σύνολο | 292300000 | 259405996 | 178788773 | 69 % |

[9999] Τα προβλεπόμενα ποσά αναγράφονται όπως εμφανίζονται στις προτάσεις χρηματοδότησης που επισυνάπτονται τις αποφάσεις της Επιτροπής.

[7777] Το έργο δεν κατέστη δυνατόν να προχωρήσει λόγω δυσκολιών στην επίτευξη συμφωνίας με τον οργανισμό "Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW)" στο πλαίσιο των ειδικών συνθηκών που επικρατούν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.

[8888] Αναφέρεται ως "Στόχος 6" στις οικονομικές αναφορές της ειδικής ομάδας υποστήριξης. Βάσει της απόφασης (2009)2928 της Επιτροπής, τα κονδύλια από το αποθεματικό του προγράμματος μεταβιβάστηκαν στα ακόλουθα έργα: Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους (2 εκατομμύρια ευρώ), αποναρκοθέτηση (1,5 εκατομμύρια ευρώ). Ποσό ύψους 1,2 εκατομμυρίων ευρώ επαναδιατέθηκε από τη μη διατεθείσα διευκόλυνση τεχνικής βοήθειας στο έργο TAIEX.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΙΣΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ

ΣΕ = Σύμβαση έργων | ΜΔΕ = Μονάδα διαχείρισης έργου |

ΣΠ = Σύμβαση προμηθειών | UNDP = Πρόγραμμα για την Ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών |

ΣΠΥ = Σύμβαση παροχής υπηρεσιών | ΣτΕ = Συμβούλιο της Ευρώπης |

ΣΣ = Συμφωνία συνεισφοράς | ΚΕ = Καθεστώς επιχορηγήσεων |

Είδος σύμβασης | Διάρκεια της σύμβασης | Τίτλος της σύμβασης | Αξία της σύμβασης [9999] (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό [9999] (ευρώ) |

Έργο 1.1 – Τομεακό πρόγραμμα για την αναβάθμιση της ποιότητας και της διαχείρισης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης

ΜΔΕ/ΣΠ | Νοέμ. 2009–Μάιος 2010 | Εξοπλισμός για τη δειγματοληψία και ανάλυση των υδάτων, καθώς και για τη διαχείριση των πληροφοριών των εργαστηρίων | 580500 | 580500 |

ΜΔΕ/ΣΕ | Φεβρ. 2009–Νοέμ. 2010 | Ανανέωση του δικτύου υδροδότησης στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας | 2640000 | 2375624 |

ΜΔΕ/ΣΕ | Δεκ. 2009–Φεβ. 2012 | Κατασκευή μονάδας αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού | 27517814 | 0 |

UNDP/ΣΣ | Ιαν. 2010–Ιούλιος 2013 | Κατασκευή νέου σταθμού επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά/Haspolat | 8192242 | 4657046 |

|

Έργο 1.8 – Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών

-/ΣΠ | Οκτ. 2009–Οκτ. 2012 | Αναβάθμιση του δικτύου των υποδομών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών | 9828453 | 5897072 |

-/ΣΠΥ | Δεκ. 2008–Δεκ. 2011 | Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών | 1598750 | 1098750 |

|

Έργο 2.1 – Τομεακό πρόγραμμα στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης

ΜΔΕ/ΣΠΥ | Μάιος 2008–Ιούλιος 2011 | Τεχνική βοήθεια προς υποστήριξη της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης | 2868200 | 2265878 |

-/ΣΠΥ | Σεπτ. 2008-Σεπτ. 2012 | Τεχνική βοήθεια προς υποστήριξη της εφαρμογής του τομεακού προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης | 1994080 | 1595264 |

ΜΔΕ/ΣΠ | Δεκ. 2009–Ιούνιος 2011 | Παροχή εξοπλισμού σε κτηνιατρικά εργαστήρια | 422154 | 422154 |

ΜΔΕ/ΚΕ | Νοέμ. 2009–Ιαν. 2011 | Adataş (Πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1, αριθ. 127937, σχετικά με το καθεστώς επιχορηγήσεων στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης) | 15192 | 15192 |

| Οκτ. 2009–Οκτ. 2010 | Andaç (Πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1, αριθ. 127937, σχετικά με το καθεστώς επιχορηγήσεων στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης) | 52435 | 52435 |

ΜΔΕ/ΚΕ | Δεκ. 2009–Αύγ. 2011 | Çatalköy – Καταπολέμηση των εντόμων | 144098 | 72049 |

| Δεκ. 2009–Δεκ. 2011 | Πολιτιστικό κέντρο Büyükkonuk | 158400 | 126720 |

| Δεκ. 2009–Δεκ. 2011 | Πολιτιστικό και καλλιτεχνικό κέντρο Serdarlι | 85998 | 68798 |

|

Έργα 2.2–2.3 – Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών

UNDP/ΣΣ | Νοέμ. 2006–Σεπτ. 2010 | Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών | 8249869 | 7424869 |

| Δεκ. 2007–Οκτ. 2011 | Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών Μέρος II | 9784225 | 8850803 |

|

Έργο 3.1 – Συμφιλίωση, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και υποστήριξη της κοινωνίας των πολιτών

UNDP/ΣΣ | Μάρτιος 2007–Μάιος 2009 | Υποστήριξη της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοούμενους | 1469566 | 1469566 |

ΣτΕ/ΣΣ | Αύγ. 2007–Μάιος 2011 | Ακαδημία Πολιτικών Σπουδών του Συμβουλίου της Ευρώπης | 600000 | 351000 |

-/ΣΠΥ | Φεβρ. 2008–Φεβρ. 2011 | Τεχνική βοήθεια προς διευκόλυνση της ανάπτυξης μέτρων συμφιλίωσης καθώς και υποστήριξη της κοινωνίας των πολιτών στην τουρκοκυπριακή κοινότητα: Ομάδα Υποστήριξης της Κοινωνίας των Πολιτών | 1499000 | 1349631 |

-/ΚΕ | Αύγ. 2009–Δεκ. 2010 | Μετα-ερευνητικό ινστιτούτο: Εκπαίδευση για την ειρήνη III (CSA πρόσκληση αριθ. 126199) | 89310 | 82437 |

Μάιος 2009–Μάιος 2011 | KYTD: Εορτή της πολυμορφίας και του εθελοντισμού σε όλη την Κύπρο (CSA πρόσκληση αριθ. 126199) | 166909 | 133528 |

Μάιος 2009–Μάιος 2011 | MRG-KISA: Δικαιώματα της μειονότητας: Συμβολή στο κυπριακό πρόβλημα (CSA πρόσκληση αριθ. 126199) | 197313 | 157851 |

Έργο 3.2 – Αποναρκοθέτηση

UNDP/ΣΣ | Ιαν. 2007–Φεβρ. 2009 | Αποναρκοθέτηση και εξουδετέρωση εκρηκτικών μηχανισμών στην Κύπρο IV | 3995894 | 3995894 |

Ιαν. 2010–Δεκ. 2011 | Αποναρκοθέτηση και εξουδετέρωση εκρηκτικών μηχανισμών στην Κύπρο V | 2500000 | 2500000 |

|

Έργο 4.1 – Κοινοτικό πρόγραμμα υποτροφιών

-/ΚΕ | Ιαν. 2007–Απρ. 2007 | Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος – Κοινοτικό πρόγραμμα υποτροφιών 2007/2008 (πρόσκληση 1) | 396160 | 396160 |

Οκτ. 2007–Απρ. 2008 | Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος – Πρόγραμμα υποτροφιών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 2008/2009 (πρόσκληση 2) | 1564919 | 1537988 |

Νοέμ. 2008–Φεβρ. 2009 | Πρόγραμμα υποτροφιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης III για το ακαδημαϊκό έτος 2009/2010 – Τοπικό πρόγραμμα επιχορηγήσεων (πρόσκληση 3) | 2346580 | 2271597 |

Δεκ. 2009–Φεβρ. 2010 | Πρόγραμμα υποτροφιών για την τουρκοκυπριακή κοινότητα για το ακαδημαϊκό έτος 2010/11 (πρόσκληση 4) | 1313440 | 1051796 |

Φεβρ. 2011–Απρ. 2011 | Πρόγραμμα υποτροφιών για την τουρκοκυπριακή κοινότητα για το ακαδημαϊκό έτος 2011/12 (πρόσκληση 5) | – | –- |

|

Έργο 4.3 – Ενημέρωση σχετικά με τους πολιτικούς θεσμούς και την έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

-/ΣΠΥ | Φεβρ. 2009–Φεβρ. 2012 | Δημιουργία γραφείου ενημέρωσης ελεύθερης πρόσβασης σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση | 1300000 | 1040000 |

|

Έργο 5.2 – Ανάπτυξη ικανοτήτων στον τομέα του περιβάλλοντος

-/ΣΠ | Ιούνιος 2009–Φεβρ. 2011 | Προμήθεια εξοπλισμού για την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα | 645450 | 645450 |

-/ΣΠΥ | Ιούνιος 2009–Σεπτ. 2010 | Τεχνική βοήθεια για δραστηριότητες που αφορούν την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα στο βόρειο τμήμα της Κύπρου | 197983 | 183121 |

|

Συμβάσεις με τον GTZ προς υποστήριξη του EUPSO

-/ΣΠΥ | Ιούλιος 2006–Ιούνιος 2008 | Τεχνική βοήθεια για τη λειτουργία γραφείου υποστήριξης του προγράμματος στο βόρειο τμήμα της Κύπρου (GTZ.A) | 3476000 | 2836524 |

-/ΣΠΥ | Ιούνιος 2008–Ιούνιος 2012 | Σύσταση γραφείου υποστήριξης του προγράμματος στο βόρειο τμήμα της Κύπρου (GTZ.B) | 1496795 | 1496795 |

|

Σύνολο | | | 97387729 | 57474492 |

[9999] Κατάσταση στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, εξαιρουμένων των συμβάσεων επιχορήγησης: 31 Μαρτίου 2011.

--------------------------------------------------