[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.11.2009

COM(2009) 626 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΜΠΟΡΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ (2002/65/EK)

Εισαγωγή

1. Στο άρθρο 20 της οδηγίας σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές 2002/65/EK (η οδηγία) προβλέπεται η Επιτροπή να εξετάζει τη λειτουργία της εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών ώστε να εξασφαλίζεται η ικανοποιητική ανάπτυξη της διασυνοριακής εξ αποστάσεως εμπορίας σε αυτόν τον τομέα.

2. Η οδηγία στοχεύει στην εδραίωση της ενιαίας αγοράς, μέσω της επίτευξης υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών. Σύμφωνα με το άρθρο 20, η αναθεώρηση επικεντρώνεται ειδικότερα στις διαφορές των εθνικών διατάξεων σχετικά με τις πτυχές της οδηγίας που δεν είναι πλήρως εναρμονισμένες, δηλαδή τις διατάξεις για τις προσυμβατικές πληροφορίες και το δικαίωμα υπαναχώρησης των καταναλωτών. Η Επιτροπή αξιολογεί τις δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι καταναλωτές και οι προμηθευτές λόγω αυτών των διαφορών και εκτιμά αν υπάρχει ανάγκη να τροποποιηθεί η οδηγία.

3. Η οδηγία είναι ένα οριζόντιο μέτρο που καλύπτει όλες τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Εκδόθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2002, και έδινε στα κράτη μέλη προθεσμία δύο ετών για να μεταφέρουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο. Στην έκθεση της Επιτροπής, που υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2006[1], αναφέρεται ότι η αναθεώρηση αναμένεται να αναβληθεί λόγω καθυστέρησης στη μεταφορά της οδηγίας από κάποια κράτη μέλη[2]. Τα περισσότερα κράτη μέλη τη μετέφεραν με καθυστέρηση το 2005/2006.

4. Η εν λόγω έκθεση περιλαμβάνει συμπεράσματα από μελέτες, αναλύσεις και ανάδραση όσον αφορά την κατάσταση της αγοράς και τον τυχόν αντίκτυπο που είχε το σαφές περιθώριο ελιγμών που χρησιμοποίησαν τα κράτη μέλη για τις διατάξεις που δεν έχουν πλήρως εναρμονιστεί, στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας για την εσωτερική αγορά και την προστασία των καταναλωτών. Το μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσης βασίζεται σε δύο μελέτες που εκπόνησε η Επιτροπή[3]. Η νομική μελέτη εξετάζει τον αντίκτυπο της οδηγίας από νομική σκοπιά, και τα πορίσματά της έχουν ληφθεί υπόψη στην οικονομική μελέτη που ερευνά τον οικονομικό αντίκτυπο της οδηγίας στη διασυνοριακή εξ αποστάσεως εμπορία των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

5. Επιπλέον, έγιναν συζητήσεις με τις ομάδες των καταναλωτών και τον κλάδο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών το 2007 και το 2008. Τον Σεπτέμβριο του 2007 κυκλοφόρησε ένα ερωτηματολόγιο στα κράτη μέλη και το Μάρτιο του 2008 πραγματοποιήθηκε ένα εργαστήριο με τα κράτη μέλη. Η έκθεση λαμβάνει επίσης υπόψη τα αποτελέσματα των ερευνών σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, όπως το ευρωβαρόμετρο, και τα συμπεράσματα των ομάδων εστίασης της Επιτροπής του 2007 σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες, καθώς επίσης και τους ελέγχους της Επιτροπής όσον αφορά τη μεταφορά της οδηγίας. Τα στοιχεία που έχουν συλλεγεί βασίζονται σε υλικό που συγκεντρώθηκε πριν από την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Δεν υπάρχουν πιο πρόσφατα στοιχεία.

κατασταση της αγοράς

6. Η αγορά για τις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες γενικά, ανεξάρτητα από τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν για την εμπορία, είναι ακόμα πολύ περιορισμένη στο τομέα της λιανικής πώλησης, τόσο στον τραπεζικό όσο και στον ασφαλιστικό τομέα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Ευρωβαρομέτρου[4] το 2003, το 4% των πολιτών της ΕΕ διέθεταν, παραδείγματος χάριν, τραπεζικό λογαριασμό εκτός συνόρων[5] στα κράτη μέλη της ΕΕ των 15. Το ποσοστό αυξήθηκε στο 8% (στην ΕΕ των 25) το 2006[6].

Όσον αφορά τη γενική (διασυνοριακή και εγχώρια) εξ αποστάσεως εμπορία γενικών αγαθών και υπηρεσιών σε σχέση με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, το πιο πρόσφατο ευρωβαρόμετρο δείχνει ότι, ενώ το 2007 πάνω από το ήμισυ (52%) των Ευρωπαίων προέβη σε εξ αποστάσεως αγορά αγαθών ή υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση[7], το ποσοστό για την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών ήταν πολύ χαμηλότερο, στο 12%[8]. Ενώ το επίπεδο είναι χαμηλό, η τάση της εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι ανοδική, δεδομένου ότι το ποσοστό για το 2006 ήταν μόλις 7%.[9]

Σε σχέση με το εγχώριο εμπόριο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, το διασυνοριακό παρουσιάζει ακόμα μεγαλύτερες αντιθέσεις. Από το 12% των ευρωπαίων πολιτών που αγόρασαν ένα είδος χρηματοοικονομικής υπηρεσίας μέσω της εξ αποστάσεως εμπορίας, το 10% επέλεξε παρόχους στη χώρα τους, ενώ μόνο το 1% αγόρασαν εξ αποστάσεως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες από παρόχους της ΕΕ εκτός της χώρας τους, και το 1% από παρόχους εκτός ΕΕ[10]. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες στατιστικές το διασυνοριακό εμπόριο γενικά φαίνεται ότι βρίσκεται σε στασιμότητα[11]. Αυτή η διαπίστωση ενισχύεται από την οικονομική μελέτη που επισημαίνει ότι το επίπεδο της εξ αποστάσεως εμπορίας των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι εξαιρετικά χαμηλό.

7. Το προφίλ του χαρακτηριστικού διασυνοριακού αγοραστή είναι ένας νέος, μορφωμένος επαγγελματίας με σύνδεση στο διαδίκτυο, το αποτελεί με μεγάλη διαφορά το δημοφιλέστερο μέσο του εξ αποστάσεως εμπορίου, όπως παρουσιάζεται στη μελέτη των ομάδων εστίασης της Επιτροπής[12]. Στην πραγματικότητα, το 31% των ευρωπαίων πολιτών δεν ενδιαφέρονται για τις διασυνοριακές αγορές επειδή δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο[13]. Επομένως, οι χώρες με υψηλά ποσοστά σύνδεσης στο διαδίκτυο, όπως οι σκανδιναβικές χώρες, είναι πιθανό να έχουν υψηλότερα επίπεδα στην εξ αποστάσεως εμπορία.

8. Στην πρόσφατη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με το διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο στην ΕΕ[14], που επιβεβαιώνει την προτίμηση στο διαδίκτυο και τη διαφορά μεταξύ του εγχώριου και του διασυνοριακού εμπορίου αναφέρεται ότι μεταξύ 2004 και 2008, το ποσοστό των καταναλωτών που παράγγειλαν αγαθά ή υπηρεσίες μέσω του διαδικτύου αυξήθηκε από 22% σε 34%. Ωστόσο, αυτή η αύξηση περιορίστηκε στις εθνικές αγορές. Οι ηλεκτρονικοί καταναλωτές συνεχίζουν να αντιστέκονται στη διασυνοριακή αγορά αγαθών και υπηρεσιών, και η ψαλίδα στην πραγματικότητα ανοίγει· το διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο αυξήθηκε μόνο οριακά, από 6% σε 7%, μεταξύ 2006 και 2008.

9. Οι διασυνοριακές αγορές στα αρχικά 15 κράτη μέλη και στις χώρες της ευρωζώνης είναι πιο διαδεδομένες απ' ό,τι στα κράτη μέλη που εντάχθηκαν μετά το 2004 και στις χώρες που δεν ανήκουν στην ευρωζώνη. Γενικά, οι Ευρωπαίοι σήμερα νιώθουν μεγαλύτερη σιγουριά να κάνουν τις αγορές τους σε άλλες χώρες της ΕΕ απ’ ό,τι το 2006[15].

10. Σύμφωνα με τον τραπεζικό τομέα, η διασυνοριακή εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών δεν έχει φτάσει ακόμα σε ένα σημαντικό επίπεδο, εν μέρει επειδή οι τράπεζες δεν χρησιμοποιούν ακόμα την εξ αποστάσεως εμπορία ως ένα βασικό εργαλείο για τις συναλλαγές τους. Όπως συμβαίνει στη διασυνοριακή αγορά των γενικών αγαθών και υπηρεσιών, στο πιο πρόσφατο ευρωβαρόμετρο διαπιστώθηκε ότι οι πολίτες εκτιμούν ότι τα προβλήματα γλώσσας ως το μεγαλύτερο εμπόδιο στην αγορά διασυνοριακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Το ποσοστό για τα προβλήματα γλώσσας ήταν 37%, για τον κίνδυνο απάτης 30%, την ακατάληπτη ή ανεπαρκή πληροφόρηση 29% και 26% αντίστοιχα και τις συνεπαγόμενες πρόσθετες δαπάνες 24%[16].

11. Πρέπει να γίνει μια σημαντική διάκριση μεταξύ των εξ αποστάσεως υπηρεσιών που προσφέρονται διασυνοριακά απευθείας από τον πάροχο υπηρεσιών και εκείνων που προσφέρονται έμμεσα από την έδρα ενός υποκαταστήματος, από μια θυγατρική, χρησιμοποιώντας έναν μεσάζοντα ή μια σε απευθείας σύνδεση εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος και έχουν κατά κανόνα υποστήριξη από το κράτος μέλος προέλευσης. Επιπλέον, δεν υπάρχει συνήθως καθορισμένο μοντέλο για τις σχέσεις με τον πελάτη· οι προμηθευτές χρηματοοικονομικών υπηρεσιών τείνουν να χρησιμοποιούν πολυδιαυλικό εμπόριο συνδυάζοντας την εξ αποστάσεως με την πρόσωπο με πρόσωπο εμπορία. Αυτή η σαφής προτίμηση τονίζεται στην οικονομική μελέτη, σύμφωνα με την οποία σπάνια συνάπτονται συμβάσεις μέσω ενός μόνο διαύλου, π.χ. αποκλειστικά μέσω διαδικτύου, τηλεφώνου ή πρόσωπο με πρόσωπο. Αυτή η προτίμηση καταγράφηκε στη μελέτη της ομάδας εστίασης της Επιτροπής[17], στην οποία τονίστηκε ότι, εκτός από τις πληροφορίες που διατίθενται στο διαδίκτυο, οι καταναλωτές θέλουν να λαμβάνουν συμβουλές από επαγγελματίες μέσω συνεντεύξεων πρόσωπο με πρόσωπο.

12. Αν και η ανάγκη παροχής ανάλογων συμβουλών δεν αναμένεται να αλλάξει, ο δίαυλος εμπορίας των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έχει δυνατότητες ανάπτυξης στο μέλλον. Τα πορίσματα της οικονομικής μελέτης δείχνουν ότι υπάρχουν δυνατότητες ανάπτυξης όταν μπορούν να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας από μεγάλες εταιρίες που εισέρχονται στις αγορές ή μέσα σε μεγάλες αγορές. Ωστόσο, είναι δύσκολο να επιτευχθεί κρίσιμη μάζα σε μικρότερες ή λιγότερο αναπτυγμένες χρηματοοικονομικές αγορές, αν και αυτό το εμπόδιο μπορεί να ξεπεραστεί ορισμένες φορές δεδομένου ότι σημαντικές διαφορές στην τιμή προσελκύουν τράπεζες σε συγκεκριμένες αγορές. Η εδραίωση και η ολοκλήρωση της αγοράς τόσο στον τραπεζικό όσο και στον ασφαλιστικό τομέα έχει ως αποτέλεσμα ένας μικρός αριθμός μεγάλων εταιριών να δραστηριοποιείται σε όλη την Ευρώπη και το μερίδιο της αγοράς τους να αυξάνεται τόσο στον ασφαλιστικό[18] όσο και στον τραπεζικό[19] τομέα.

13. Η προσαρμογή στις μεθόδους της εξ αποστάσεως εμπορίας ήταν πετυχημένη όσον αφορά, κυρίως, απλά προϊόντα στις κατηγορίες «αποταμίευση» και «επενδύσεις», «δάνεια» και «ασφάλιση ζημιών». Σύμφωνα με την οικονομική μελέτη τα μη ενυπόθηκα δάνεια και οι λογαριασμοί αποταμίευσης είναι δύο από τα πλέον δημοφιλή προϊόντα της εξ αποστάσεως εμπορίας για τις τράπεζες και ακολουθούν οι μετοχές/τα μερίδια/τα ομόλογα και οι πιστωτικές κάρτες. Όσον αφορά τις διασυνοριακές προσφορές προϊόντων μέσω της εξ αποστάσεως εμπορίας, το εύρος των προϊόντων είναι μικρότερο: δηλαδή οι αποταμιεύσεις και οι πιστωτικές κάρτες είναι το πιο απλό και, ως εκ τούτου, το δημοφιλέστερο προϊόν για αυτή την αγορά.

Μεταφορά της οδηγίας στην εθνικη νομοθεσια

Μεταφορά στο δίκαιο των κρατών μελών

14. Κατά τον έλεγχο της συμμόρφωσης των εθνικών διατάξεων με την οδηγία, οι περισσότερες δυσκολίες στη μεταφορά της οδηγίας φαίνεται ότι αφορούν ελάχιστες διατάξεις.

15. Το άρθρο 3 εξετάζει τις πληροφορίες που δίνονται στον καταναλωτή πριν από τη σύναψη της εξ αποστάσεως σύμβασης. Η οδηγία απαιτεί οι καταναλωτές να ενημερώνονται για την ταυτότητα του αντιπροσώπου του προμηθευτή που είναι εγκατεστημένος στο κράτος μέλος που έχουν την έδρα τους ή για την ταυτότητα κάθε επαγγελματία, εκτός από τον προμηθευτή, που συναλλάσσεται μαζί τους. Ελάχιστα κράτη μέλη έχουν παραλείψει να μεταφέρουν μία από αυτές τις απαιτήσεις.

16. Το άρθρο 6 ορίζει το δικαίωμα υπαναχώρησης και η παράγραφος 2 ορίζει τις περιπτώσεις όπου δεν εφαρμόζεται αυτό το δικαίωμα. Ελάχιστα κράτη μέλη καθόρισαν ένα πεδίο εφαρμογής που υπερβαίνει τις εξαιρέσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 6 παράγραφος 2.

17. Το άρθρο 7 αφορά την πληρωμή για την υπηρεσία που έχει παρασχεθεί πριν από την υπαναχώρηση. Αν ο καταναλωτής ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης, μπορεί να υποχρεωθεί να πληρώσει μόνο για τη χρηματοοικονομική υπηρεσία που του έχει όντως παράσχει ο προμηθευτής σύμφωνα με τη σύμβαση. Ο προμηθευτής ή ο καταναλωτής οφείλει να επιστρέψει το αργότερο εντός 30 ημερών, ό,τι χρηματικά ποσά έχει λάβει. Ελάχιστα κράτη μέλη δεν έχουν εφαρμόσει σωστά μία από αυτές τις διατάξεις.

18. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως αναφέρεται παραπάνω, η Επιτροπή κίνησε επίσημες διαδικασίες επί παραβάσει και μπορεί να κάνει το ίδιο και για άλλες περιπτώσεις.

Δικαιώματα προσυμβατικής πληροφόρησης

19. Με το άρθρο 4 παράγραφος 2 παραχωρείται στα κράτη μέλη το δικαίωμα να επιλέξουν δικαιώματα συμπληρωματικής προσυμβατικής πληροφόρησης (είτε με τη διατήρηση των υφιστάμενων δικαιωμάτων είτε με την εισαγωγή νέων).

20. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, 16 κράτη μέλη (Αυστρία, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λετονία, Μάλτα, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν χρησιμοποιήσει το άρθρο 4 παράγραφος 2[20].

21. Τέτοιες απαιτήσεις συμπληρωματικής πληροφόρησης περιλαμβάνουν παραδείγματος χάριν, τα ακόλουθα στοιχεία: διεύθυνση του παρόχου/προμηθευτή, καθεστώς αδειοδότησης και εξουσιοδότησης, όροι για την άσκηση του δικαιώματος τροποποίησης των συμβατικών όρων, μορφή των πληροφοριών για την κάλυψη των αναγκών των ατόμων με αναπηρία, διάρκεια της σύμβασης, λεπτομέρειες για τα εγγυητικά κεφάλαια και τα συστήματα εγγυοδοσίας, αν ο πάροχος υπόκειται σε οποιαδήποτε διαδικασία αφερεγγυότητας, γλώσσα που χρησιμοποιείται, αποδείξεις, λεπτομέρειες των συστημάτων έννομης προστασίας ή του δικαιώματος υπαναχώρησης, σχετικοί κίνδυνοι, τρόπος αποθήκευσης των πληροφοριών και απαιτήσεις πληροφόρησης στο πλαίσιο των τηλεφωνικών κλήσεων.

22. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι νομικές διαφορές που οφείλονται στη χρήση του άρθρου 4 παράγραφος 2 από τα κράτη μέλη αποτελούν σημαντικά εμπόδια στις υφιστάμενες συναλλαγές ή ότι ασκούν άμεση επίδραση στο επίπεδο της εξ αποστάσεως εμπορίας των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η νομική μελέτη δεν εντόπισε συγκεκριμένες καταγγελίες ή ανησυχίες σχετικά με τη χρήση αυτής της διάταξης.

Δικαίωμα υπαναχώρησης

23. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 επιτρέπεται στα κράτη μέλη να αποκλείσουν το δικαίωμα υπαναχώρησης σε μερικές συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως α) σε πίστωση η οποία προορίζεται κυρίως για την κτήση ή τη διατήρηση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας επί εγγείου ιδιοκτησίας ή επί υπάρχοντος ή υπό κατασκευή κτιρίου, ή για την ανακαίνιση ή βελτίωση κτιρίου, β) σε πίστωση η οποία εξασφαλίζεται είτε με υποθήκη επί ακινήτου είτε με δικαίωμα επί ακινήτου, είτε γ) σε δηλώσεις καταναλωτών οι οποίες πραγματοποιούνται με συμμετοχή δημόσιου λειτουργού, υπό την προϋπόθεση ότι ο δημόσιος λειτουργός πιστοποιεί ότι διασφαλίζονται τα δικαιώματα του καταναλωτή σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1.

24. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, 14 κράτη μέλη (Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Ισπανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν χρησιμοποιήσει τις επιλογές των στοιχείων α) και β). Τέσσερα κράτη μέλη (Ιταλία, Λουξεμβούργο, Πολωνία και Ρουμανία) έχουν χρησιμοποιήσει την επιλογή του στοιχείου γ)[21].

25. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι διαφορές όσον αφορά το δικαίωμα υπαναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3) δημιουργούν σημαντικό νομικό εμπόδιο ή ότι ασκούν άμεση επίδραση στο επίπεδο της εξ αποστάσεως εμπορίας των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η νομική μελέτη δεν εντόπισε συγκεκριμένες καταγγελίες ή ανησυχίες σχετικά με τη χρήση αυτής της διάταξης.

Γενικός αντίκτυπος της οδηγίας

26. Η οικονομική μελέτη αποκαλύπτει ότι τα εμπόδια στην ανάπτυξη διασυνοριακών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων παροχής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μέσω της εξ αποστάσεως εμπορίας εστιάζονται κυρίως στον προμηθευτή. Ωστόσο, μόνο οι εθνικές απαιτήσεις για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η έλλειψη εναρμόνισης της σχετικής εθνικής νομοθεσίας, ή η απουσία νομοθεσίας σε επίπεδο ΕΕ, για τα σημεία που δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο της οδηγίας, ταξινομούνται από τη μελέτη ως πολύ σημαντικά εμπόδια. Ενώ η πρώτη κατηγορία αφορά διαφορετικούς, λεπτομερείς εθνικούς κανόνες, που ορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί πρέπει να επιβεβαιώσουν τη διεύθυνση και την ταυτότητα ενός πελάτη, η δεύτερη κατηγορία αφορά κυρίως εθνικούς κανόνες ανά προϊόν. Καμία από αυτές τις κατηγορίες εμποδίων δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Επιπλέον, υπάρχουν ανεπαρκή και μερικώς αντιφατικά στοιχεία σχετικά με τη σημασία της δεύτερης κατηγορίας εμποδίων, επειδή οι ίδιοι οι πάροχοι χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και οι τραπεζικές ενώσεις έχουν αποκλίνουσες απόψεις σχετικά με τη σημασία αυτής της κατηγορίας εμποδίων. Αν και οι τραπεζικές ενώσεις εκτίμησαν το εμπόδιο ως σημαντικό, μόνο ένας μικρός αριθμός εταιριών (πάροχοι χρηματοοικονομικών φορέων) το θεώρησε σημαντικό. Επιπλέον, η Επιτροπή Ευρωπαϊκού Τραπεζικού Κλάδου, που αντιπροσωπεύει τις τραπεζικές ενώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υποστηρίζει τη διαπίστωση ότι οι διαφορές στις νομικές διατάξεις των κρατών μελών δεν εμποδίζουν τη διασυνοριακή εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών[22].

27. Τα σημαντικότερα εμπόδια από την πλευρά της ζήτησης οφείλονται στις διαφορές στη γλώσσα και τον νοοτροπία, καθώς επίσης και στην απουσία διαθέσιμων πληροφοριών για τα διασυνοριακά προϊόντα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει λάβει ήδη μέτρα προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα των προσυμβατικών πληροφοριών που διατίθενται στους καταναλωτές, παραδείγματος χάριν το «δελτίο τυποποιημένων ευρωπαϊκών πληροφοριών καταναλωτικής πίστης» που προσαρτάται στην νέα οδηγία για την καταναλωτική πίστη[23], και το νέο έγγραφο βασικών πληροφοριών για τους επενδυτές, που εξετάζεται για την αναθεώρηση της οδηγίας UCITS[24]. Στον τομέα των υποθηκών, η εξέταση του δελτίου τυποποιημένων ευρωπαϊκών πληροφοριών στοχεύει να βελτιώσει την παρουσίαση των προσυμβατικών πληροφοριών που διατίθενται για τους καταναλωτές[25]. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές προτείνει μέτρα για να παροχή σαφών και συγκρίσιμων προσυμβατικών πληροφοριών στους επενδυτές αυτών των προϊόντων[26]. Ο αντίκτυπος αυτών των μέτρων είναι να τυποποιηθεί η παρουσίαση των προσυμβατικών πληροφοριών με τρόπο που να διευκολύνει τον καταναλωτή να συγκρίνει τις προσφορές των διαφορετικών παρόχων. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο οι καταναλωτές να πληρώνουν περισσότερο ή να διατρέχουν περιττούς κινδύνους όσον αφορά τα προϊόντα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Επιπλέον, η Επιτροπή ξεκινά μια συμπεριφοριστική μελέτη για τις υπηρεσίες επένδυσης προς ιδιώτες. Αυτή η μελέτη θα παράσχει μια χαρτογράφηση των βασικών συμπεριφοριστικών χαρακτηριστικών που έχουν επιπτώσεις στις επιλογές των καταναλωτών σε αυτόν τον τομέα.

28. Ο συνδυασμός ανασταλτικών παραγόντων από πλευράς ζήτησης και προσφοράς ενισχύεται από το χαρακτήρα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Σε σχέση με τα μη χρηματοοικονομικά αγαθά και υπηρεσίες, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, ειδικότερα επειδή είναι συνήθως πιο σύνθετες και απαιτούν συχνά μια ουσιαστική και σημαντική μακροπρόθεσμη χρηματοοικονομική δέσμευση για την επίτευξη ενός στόχου. Αυτό απαιτεί την παροχή συμβουλών ώστε να μπορεί ο καταναλωτής να αναλάβει αυτή την δέσμευση. Επιπλέον, ορισμένες υπηρεσίες, όπως η ασφάλιση μηχανοκίνητων οχημάτων, είναι τοπικές σε συνάρτηση με τον τόπο του κινδύνου και, επομένως, δεν είναι διασυνοριακές. Αν και η οδηγία παρέχει ρυθμίσεις που μπορούν να υποστηρίξουν την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, δεν αλλάζει τη σύνθετη φύση τους.

29. Η οδηγία έχει δημιουργήσει σε όλα τα κράτη μέλη ένα νομικό πλαίσιο για τους προμηθευτές και τους καταναλωτές για την αγορά χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μέσω εργαλείων εξ αποστάσεως εμπορίας. Ενώ η εγχώρια εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έχει αυξηθεί, αν και βρίσκεται ακόμα σε χαμηλό επίπεδο γενικά, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα σε αυτή τη φάση ότι η ύπαρξη αυτού του πλαισίου έχει ασκήσει επίδραση στην προώθηση της ανάπτυξης διασυνοριακών δραστηριοτήτων. Η νομική μελέτη ανέφερε ότι δεν υπάρχει αυτή την περίοδο πρακτική εμπειρία από καταγγελίες των καταναλωτών όσον αφορά τον τρόπο που εφαρμόζεται η οδηγία. Οι νομικοί εμπειρογνώμονες και οι ενώσεις καταναλωτών που ερωτήθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης απέδωσαν αυτή την έλλειψη στοιχείων στο γεγονός ότι δεν είναι ακόμα σημαντικό το επίπεδο των συναλλαγών σε αυτόν τον τομέα.

Συμπέρασμα

30. Η τρέχουσα αγορά για την εξ αποστάσεως διασυνοριακή εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για τους καταναλωτές είναι πολύ μικρή. Στα περισσότερα κράτη μέλη οι εθνικοί νόμοι εφαρμογής τέθηκαν σε ισχύ από το 2005/2006 και μετά, και η αγορά δεν άλλαξε σημαντικά από όταν θεσπίστηκε η οδηγία. Η διαπίστωση αυτή συμφωνεί με τα συμπεράσματα της έκθεσης για το ηλεκτρονικό εμπόριο[27], σύμφωνα με τα οποία η αγορά μπορεί να αυξηθεί μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επειδή οι επιχειρηματικές συμπεριφορές διαμορφώνονται συχνά περισσότερο από τις αντιλήψεις παρά από τα πραγματικά προβλήματα και επειδή η αυξανόμενη δημοτικότητα των συναλλαγών ηλεκτρονικού εμπορίου μεταξύ των καταναλωτών θα δημιουργήσει την ανάγκη για διασυνοριακή επέκταση.

31. Η γλώσσα και οι πολιτιστικές προτιμήσεις αποτελούν το σημαντικότερο εμπόδιο για τους καταναλωτές που συμμετέχουν σε αυτή την αγορά. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν μπορεί να λάβει κανένα μέτρο σε αυτόν τον τομέα. Όσον αφορά την απουσία πληροφοριών για την νομοθεσία των χρηματοοικονομικών προϊόντων στις ειδικές αγορές, η Επιτροπή προβαίνει σε σημαντικές ενέργειες για τη βελτίωση της ποιότητας των πληροφοριών στον τομέα των πιστώσεων και των επενδύσεων.

32. Αν η μελλοντική πρόοδος στο ηλεκτρονικό εμπόριο δεν οδηγήσει σε παρόμοιες εξελίξεις στον τομέα της εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, η Επιτροπή μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης της οδηγίας ή να προβεί σε άλλες σχετικές πρωτοβουλίες.

33. Σε αυτό το στάδιο, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο σύμφωνα με το οποίο οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν προβλήματα που προκύπτουν από τη μη ορθή εφαρμογή της οδηγίας. Ούτε υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η νομική πολυμορφία που προκύπτει από το γεγονός ότι τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν, σε διαφορετικό βαθμό, τις επιλογές που περιέχονται στην οδηγία, σχετίζεται άμεσα με το χαμηλό επίπεδο της διασυνοριακής εξ αποστάσεως εμπορίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

34. Με βάση τα παραπάνω, η Επιτροπή θεωρεί ότι, αυτή τη στιγμή, δεν είναι σκόπιμο να προταθούν τροποποιήσεις της οδηγίας. Θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στην αγορά και την εφαρμογή της οδηγίας.

[1] COM (2006) 161 τελικό.

[2] Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι δύο κράτη μέλη δεν είχαν τηρήσει την υποχρέωση να μεταφέρουν την οδηγία εγκαίρως· βλ. τις υποθέσεις C-127/06, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου , απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2006, Συλλογή σ. I-131, και C-141/06, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου της Ισπανίας , απόφαση της 19ης Απριλίου 2007, Συλλογή σ. I-58.

[3] Βλ. http://ec.europa.eu/consumers/rights/fin_serv en.htm

[4] Ευρωβαρόμετρο (EB) 60.2 (2004), Κοινή γνώμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, έκθεση Β. σ.53, http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_205_fullreport_en.pdf.

[5] Ποιοτική μελέτη μεταξύ των διασυνοριακών αγοραστών των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Optem. Δεκέμβριος 2003, σ. 5. Αν και το δείγμα δεν ήταν αντιπροσωπευτικό, διαπιστώθηκε ότι οι τραπεζικοί λογαριασμοί ήταν το πιο εύκολο προϊόν να μετρηθεί.

http://ec.europa.eu/consumers/cons_int/fina_serv/cons_experiences/cross_border_final_report_en.pdf

[6] Ειδικό EB 252.2006), προστασία του καταναλωτή στην εσωτερική αγορά, σ.106, βλ. υποσημείωση 4.

[7] Ειδικό ΕΒ 298 (2008), προστασία του καταναλωτή στην εσωτερική αγορά,, σ. 14, βλ. υποσημείωση 4.

[8] Ομοίως, σ. 84.

[9] Βλ. υποσημείωση 6, σ. 112.

[10] Βλ. υποσημείωση 7, σ. 84.

[11] Δεύτερη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων για τους καταναλωτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, COM (2009) 25 τελικό, σ. 3.

[12] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσυμβατικές πληροφορίες για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Ποιοτική μελέτη στα 27 κράτη μέλη, Ιανουάριος 2008.

http://ec.europa.eu/consumers/rights/docs/PCI_final_report_22Feb2008_en.pdf

[13] Βλ. υποσημείωση 6, σ. 57.

[14] SEC(2009) 283 τελικό, σ. 5.

[15] Βλ. υποσημείωση 7, σ. 52.

[16] Βλ. υποσημείωση 6, σ. 89.

[17] Βλ υποσημείωση 12, σ. 14.

[18] CEIOPS (2007), Report on Financial Conditions and Financial Stability in the European Insurance and Occupational Pension Fund Sector 2006-2007(Έκθεση για τους χρηματοοικονομικούς όρους και τη χρηματοοικονομική σταθερότητα στον τομέα των ασφαλίσεων και επαγγελματικών συντάξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης) 2006-2007 (Risk Update) , σ. 16,http://www.ceiops.eu/media/files/publications/reports/CEIOPS-DOC-12-07.pdf

[19] SEC(2007) 1696, Έκθεση του 2007 για την ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική ενοποίηση 2007, Παράρτημα II, διάγραμμα 1.4, σ.50 και διάγραμμα 3.1, σ. 64.

[20] Βλ. τη νομική μελέτη· σ. 51-56, σ. 63-74 και εθνικές εκθέσεις.

[21] Βλ. τη νομική μελέτη, τις εθνικές εκθέσεις.

[22] Θέση της EBIC (Κοινοτικής θυρίδας πληροφοριών για τις Επιχειρήσεις) για το σχέδιο της τελικής έκθεσης για το νομικό αντίκτυπο της οδηγίας 2002/65 για την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές, σ. 9.

[23] Οδηγία 2008/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και την κατάργηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 133 της 22.5.2008, σ. 66).

[24] Αναδιατύπωση της οδηγίας 85/611/EOK, COM (2008) 458 τελικό, πρβλ. άρθρ. 76.

[25] Λευκή βίβλος για την ολοκλήρωση των αγορών ενυπόθηκης πίστης στην ΕΕ, COM (2007) 807 τελικό, σ. 6.

[26] COM (2009) 204 τελικό.

[27] Βλ. υποσημείωση 14, σ. 20.