ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σχετικά με την κατάσταση της Τελωνειακής Ένωσης /* COM/2012/0791 final */





ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1........... Η ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΕ............................................................................. 3 1.1........ Εισαγωγή...................................................................................................................... 3 1.2........ Το κεκτημένο της τελωνειακής ένωσης: σε εξέλιξη εδώ και πάνω από μια 40ετία..... 4 1.2.1..... Νομοθεσία.................................................................................................................... 4 1.2.2..... Πολιτική και στρατηγικοί στόχοι.................................................................................. 5 1.3........ Η τελωνειακή ένωση 2012: στην υπηρεσία της ΕΕ...................................................... 5 1.3.1..... Υπηρεσίες για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία......................................................... 5 1.3.2..... Η τελωνειακή ένωση σε αριθμούς............................................................................... 7 1.3.3..... Μια ευρωπαϊκή επιτυχία............................................................................................... 8 1.4........ Διακυβέρνηση και λειτουργία....................................................................................... 8 1.4.1..... Δραστηριότητες και διαδικασίες................................................................................... 8 1.4.2..... Μέσα............................................................................................................................. 9 1.4.3..... Διακυβέρνηση............................................................................................................. 10 2........... ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ..................................................... 10 2.1........ Εξωτερικές πιέσεις..................................................................................................... 11 2.2........ Εσωτερικές πιέσεις..................................................................................................... 11 3........... ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗ ΕΝΩΣΗ 2020 – Η ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ................................. 12 3.1........ Ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού............................................................................ 13 3.2........ Αξιολόγηση κενών, καθορισμός προτεραιοτήτων...................................................... 14 3.3........ Βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας μέσω της μεταρρύθμισης της διακυβέρνησης της τελωνειακής ένωσης............................................................................................ 16 4........... ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ......................................................................................................... 16 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σχετικά με την κατάσταση της Τελωνειακής Ένωσης 1. Η ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΕ 1.1. Εισαγωγή Η τελωνειακή ένωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EΕ)[1] συνιστά ένα από τα πιο επιτυχή παραδείγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ευρωπαϊκής πολιτικής. Για πάνω από τέσσερις δεκαετίες έχει αποτελέσει σταθερή βάση για την οικονομική ολοκλήρωση και ανάπτυξη στην Ευρώπη . Η νομική βάση της έχει αποδειχθεί ισχυρή και ευέλικτη ως προς την επέκταση, τόσο του γεωγραφικού χώρου όσο και του πεδίου των αρμοδιοτήτων. Στον δημόσιο τομέα διαδραμάτισε πρωτοποριακό ρόλο με την έναρξη εκσυγχρονισμού μεγάλης εμβέλειας για τη δημιουργία υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Στις διεθνείς κατατάξεις, ορισμένες τελωνειακές διοικήσεις της ΕΕ συγκαταλέγονται συστηματικά μεταξύ των σημαντικότερων σε παγκόσμιο επίπεδο[2]. Ωστόσο, οι κατατάξεις δείχνουν επίσης ότι δεν παρουσιάζουν τις ίδιες επιδόσεις όλοι οι κρίκοι της αλυσίδας. Επίσης, ενώ η προς εφαρμογή νομοθεσία είναι η ίδια, τα αποτελέσματα της εφαρμογής της είναι διαφορετικά. Με βάση ορισμένες ενδείξεις προκύπτει ότι η τελωνειακή ένωση αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί. Τα προβλήματα αυτά οδηγούν σε ενδεχόμενη μείωσης της συνολικής αποτελεσματικότητας της τελωνειακής ένωσης ως προς την προστασία και την εξυπηρέτηση των στόχων της ΕΕ. Οδηγούν σε αναποτελεσματικότητα, σπατάλη και αναντιστοιχία μεταξύ αναγκών και διαθεσιμότητας πόρων. Οδηγούν σε άνισο επίπεδο υπηρεσιών και σε συνολική προστασία των συνόρων της ΕΕ που υπολείπεται της βέλτιστης. Η τελωνειακή ένωση αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ[3] και την ευθύνη για την εφαρμογή της τελωνειακής νομοθεσίας φέρουν καταρχάς τα κράτη μέλη[4]. Εντούτοις, μερικά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η τελωνειακή ένωση προέρχονται σαφώς από την αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση του εμπορίου, από τα επιχειρησιακά πρότυπα και από την εφοδιαστική καθώς και από την παγκοσμιοποίηση του εγκλήματος και από λοιπές απειλές. Επιπλέον, ενώ τα οφέλη από την τελωνειακή ένωση είναι κοινώς αποδεκτά, το κόστος της εφαρμογής της δεν είναι ισομερώς κατανεμημένο: για ιστορικούς, γεωγραφικούς λόγους και για λόγους που συνδέονται με τις εμπορικές οδούς, ορισμένα κράτη μέλη επιβαρύνονται δυσανάλογα. Η πραγματικότητα είναι ότι σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο όπως είναι ο σημερινός, τα κράτη μέλη δεν είναι πλέον σε θέση να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης από μόνα τους και απομονωμένα από την υπόλοιπη ΕΕ. Οι γενικές παρατηρήσεις όσον αφορά την κατάσταση στην ΕΕ[5] περιγράφουν σαφώς τόσο τις προκλήσεις όσο και την ανάγκη να δοθούν απαντήσεις σε αυτές από την τελωνειακή ένωση: η παγκοσμιοποίηση απαιτεί μια πιο ενωμένη Ευρώπη, και κατά συνέπεια μεγαλύτερη ολοκλήρωση και αποδοχή του ότι είμαστε «όλοι στο ίδιο καράβι». Οι στόχοι της παρούσας ανακοίνωσης είναι: – Να τονιστεί η προστιθέμενη αξία και η θεμελιώδης σημασία των υπηρεσιών που προσφέρει η τελωνειακή ένωση ως βάση για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια της Ενιαίας Αγοράς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης· – Να αναγνωριστεί ότι η τελωνειακή ένωση αντιμετωπίζει προκλήσεις που απαιτούν απάντηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο· – Να χαραχτεί μια πορεία δράσης για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και να προαχθεί μια πιο αποδοτική, ισχυρή και εναρμονισμένη τελωνειακή ένωση έως το 2020. 1.2. Το κεκτημένο της τελωνειακής ένωσης: σε εξέλιξη εδώ και πάνω από μια 40ετία 1.2.1. Νομοθεσία Το 1968, με την τελωνειακή ένωση καταργήθηκαν, καταρχάς, οι τελωνειακοί δασμοί, τα εθνικά σύνορα και θεσπίστηκε ένα ενιαίο σύστημα για τη φορολόγηση των εισαγωγών από χώρες εκτός της ΕΟΚ. Η αρχική θέσπιση του κοινού δασμολογίου και των κοινών κανόνων σχετικά με την καταγωγή και τη δασμολογητέα αξία συμπληρώθηκε στη συνέχεια από οδηγίες ή κανονισμούς όσον αφορά διάφορους τομείς της τελωνειακής νομοθεσίας όπως είναι οι τελωνειακές διαδικασίες, οι τελωνειακές διατυπώσεις και έλεγχοι καθώς και η τελωνειακή οφειλή και εγγυήσεις. Η πιο σημαντική αλλαγή στο κεκτημένο, στο πλαίσιο της υλοποίησης της Ενιαίας Αγοράς το 1993, και πέρα από την απλή άρση των εσωτερικών συνόρων για τα εμπορεύματα, ήταν η κωδικοποίηση των διαφορετικών νομοθετικών διατάξεων σε μια ενιαία, άμεσα εφαρμοστέα νομική βάση. Μολονότι για το ευρύ κοινό η Ευρώπη χωρίς σύνορα ξεκίνησε με την κατάργηση των δασμών, αυτή η κωδικοποίηση στην πραγματικότητα ανέδειξε τη σημασία της αποτελεσματικής τελωνειακής επιτήρησης στα κοινά εξωτερικά σύνορα. Τα κυριότερα κείμενα του κεκτημένου της τελωνειακής ένωσης από το 1993 υπήρξαν ο ενιαίος και άμεσα εφαρμοστέος Κοινοτικός Τελωνειακός Κώδικας[6] και το Κοινό Δασμολόγιο[7], και οι διαδοχικές τροποποιήσεις τους. Επιπλέον, μια σειρά τοπικών νομικών μέσων, στα οποία περιλαμβάνονται κανονισμοί σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ)[8], σχετικά με τις πρόδρομες ναρκωτικές ουσίες[9], τα πολιτιστικά αγαθά[10], τον έλεγχο ρευστών διαθεσίμων[11], την εποπτεία της αγοράς[12] ή νομοθετικές πράξεις που αποσκοπούν στην προστασία των πολιτών και του περιβάλλοντος[13] παρέχουν μια ουσιαστική και άμεσα εφαρμοστέα νομική βάση για την επιβολή κανόνων στους εν λόγω τομείς από τις τελωνειακές αρχές της ΕΕ. 1.2.2. Πολιτική και στρατηγικοί στόχοι Το 2008, η Στρατηγική για την Εξέλιξη της Τελωνειακής Ένωσης[14] έθεσε ως στρατηγικούς στόχους της τελωνειακής ένωσης 1) την προστασία της ΕΕ και 2) τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Οι στόχοι αυτοί παραμένουν και θα παραμείνουν σε ισχύ. Οι εν λόγω στόχοι πρέπει να επιτευχθούν με εναρμονισμένο και αποτελεσματικό τρόπο, με την εφαρμογή αποτελεσματικού και αποδοτικού ελέγχου και μέσω της στενής συνεργασίας μεταξύ των τελωνειακών διοικήσεων και των λοιπών αρχών, των επιχειρήσεων[15] καθώς και με τους διεθνείς εταίρους. Η διεθνής συνεργασία αποτελεί καίριο στρατηγικό στοιχείο της τελωνειακής πολιτικής της ΕΕ. Σε πολυμερές επίπεδο, για παράδειγμα στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Τελωνείων και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η ΕΕ προάγει την ανάπτυξη και την εφαρμογή διεθνών προτύπων, ιδίως στον τομέα της ασφάλειας, της διευκόλυνσης του εμπορίου και των τελωνειακών απλουστεύσεων. Σε διμερές επίπεδο, στόχος της ΕΕ υπήρξε η ενεργός συνεργασία με τους κύριους εμπορικούς εταίρους για την αντιμετώπιση προκλήσεων τελωνειακού χαρακτήρα, όπως π.χ. οι διευκολύνσεις του εμπορίου, οι κανόνες καταγωγής, η επιβολή των ΔΔΙ, η ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και η καταπολέμηση της απάτης. 1.3. Η τελωνειακή ένωση 2012: στην υπηρεσία της ΕΕ 1.3.1. Υπηρεσίες για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία Τα τελωνεία είναι οι μόνες δημόσιες αρχές που έχουν πλήρη επισκόπηση και την συνολική ευθύνη του ελέγχου όλων των εμπορευμάτων που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, τα οποία, μόλις τεθούν σε ελεύθερη κυκλοφορία από τα τελωνεία σε κάποιο σημείο στην ΕΕ, μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα οπουδήποτε στην τελωνειακή επικράτεια της ΕΕ. Λόγω, εν μέρει, αυτής της μοναδικής θέσης, ο ρόλος της τελωνειακής ένωσης έχει εξελιχθεί σημαντικά και τα καθήκοντά της έχουν αυξηθεί ποικιλοτρόπως από το 1968. Η τελωνειακή ένωση έχει γίνει σημαντικός πάροχος υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία και σήμερα τα τελωνεία της ΕΕ εξυπηρετούν ένα ευρύ φάσμα επιχειρησιακών στόχων. Ενώ τα τελωνεία παραμένουν αρχές με αρμοδιότητα είσπραξης εσόδων για την ΕΕ και τα κράτη μέλη, καλούνται ολοένα και περισσότερο να διαδραματίσουν ρόλο ως αρχές επιβολής του νόμου για την προστασία της ασφάλειας στην ΕΕ. Λειτουργούν ολοένα και περισσότερο ως φύλακες της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς για τα εμπορεύματα, καθώς και ως αρχές που είναι επιφορτισμένες με την επιβολή πολλών άλλων κρατικών συμφερόντων, όπως είναι τα εξωτερικά σύνορα. Η τελωνειακή ένωση αποτελεί το επιχειρησιακό σκέλος πολλών μέτρων εμπορικής πολιτικής της ΕΕ και εφαρμόζει πολλές διεθνείς συμφωνίες σε σχέση με τις εμπορικές ροές της ΕΕ. Επιπλέον, λόγω της αποτελεσματικότητας της αναχαίτισης ανεπιθύμητων ή επικίνδυνων εμπορευμάτων από τρίτες χώρες πριν αυτά τεθούν στην αγορά στην ΕΕ, όλο και περισσότερες κρατικές υπηρεσίες απαιτούν από τις τελωνειακές αρχές την επιβολή των πολιτικών τους στα σύνορα. Οι εν λόγω υπηρεσίες αναμένουν η εφαρμογή των διατυπώσεων και ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα που προβλέπονται στην τελωνειακή νομοθεσία να εξυπηρετεί και στον έλεγχο της τήρησης άλλων νομοθετικών διατάξεων[16]. Συνεπώς, οι τελωνειακές αρχές λειτουργούν ολοένα και περισσότερο ως ένας ενιαίος «φύλακας της εσωτερικής αγοράς», που περιλαμβάνει στα καθήκοντά του την επιβολή της νομοθεσίας που αφορά, πχ, τη δημόσια υγεία, την προστασία των καταναλωτών, το περιβάλλον και τη γεωργία. Η τελωνειακή ένωση συμβάλλει επίσης σημαντικά στους στόχους της εσωτερικής ασφάλειας[17]. Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται το φάσμα των υπηρεσιών που παρέχει η τελωνειακή ένωση στην ΕΕ το 2012. Πίνακας 1: Παρεχόμενες υπηρεσίες από την τελωνειακή ένωση της ΕΕ το 2012 Υπηρεσίες προς δημόσιες αρχές (της ΕΕ και εθνικές) || Υπηρεσίες προς την κοινωνία || Υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις Είσπραξη εσόδων για λογαριασμό των δημόσιων εθνικών αρχών και της ΕΕ || Προστασία κατά της τρομοκρατίας & και των εγκληματικών οργανώσεων [μείωση της νομιμοποίησης· των εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (του «ξεπλύματος» χρημάτων), ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας] || Εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες και τα εμπορεύματα σε παρόμοιες καταστάσεις σε όλη την ΕΕ Εφαρμογή τελωνειακών/εμπορικών πολιτικών και νομοθεσίας (σε ξηρά/θάλασσα/αέρα) || Προστασία της υγείας (ανθρώπων & ζώων, π.χ. όσον αφορά τα ναρκωτικά, την ασφάλεια των προϊόντων κλπ.) || Περιορισμός στο ελάχιστο της παρείσφρησης εμποδίων σε υλικό ή διαδικαστικό επίπεδο στις εμπορικές ροές π.χ. απλουστευμένες διαδικασίες, υπηρεσίες ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας, μονοαπευθυντική διαδικασία (Εν μέρει) εφαρμογή μη τελωνειακών πολιτικών και νομοθεσίας (π.χ. όσον αφορά την υγεία, την ασφάλεια) από τις τελωνειακές αρχές || Επιβολή του σεβασμού του κράτους δικαίου || Στήριξη της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων στην ΕΕ, π.χ. μέσω δασμολογικών αναστολών Ενημέρωση όσον αφορά τις εμπορικές ροές και τους εμπλεκόμενους φορείς για σκοπούς χάραξης πολιτικής (ιδίως στατιστικές για το εμπόριο εμπορευμάτων) || Προστασία των συμφερόντων των φορολογουμένων στην ΕΕ || Προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας || Αύξηση της οικονομικής ευημερίας || Διαφανής, ταχεία και ομοιογενής πληροφόρηση και καθοδήγηση όσον αφορά διαδικασίες, εμπορικά μέτρα, πρότυπα και κανόνες, νομοθεσία και νομολογία || Εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, π.χ. επιβολή εμπορικών αποκλεισμών, μη διάδοσης, κλπ. || || Προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς || || Προστασία του περιβάλλοντος || 1.3.2. Η τελωνειακή ένωση σε αριθμούς Στο πλαίσιο της παροχής των προαναφερόμενων υπηρεσιών, τα τελωνεία της ΕΕ διαχειρίζονται 17% του παγκόσμιου εμπορίου – ήτοι άνω των 2 δισεκ. τόνων εμπορευμάτων ετησίως[18] αξίας 3.300 δισεκ. ευρώ. Μεταξύ του 2004 και του 2010, παρά τον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης, η αξία του εξωτερικού εμπορίου της ΕΕ αυξήθηκε κατά σχεδόν 50%[19]. Η ΕΕ βρίσκεται στο κέντρο του εμπορίου και της υλικοτεχνικής υποδομής της εφοδιαστικής αλυσίδας σε παγκόσμιο επίπεδο και αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας. Ποσοστό άνω του 90% του εμπορίου (ήτοι 8,4 δισεκ. τόνοι εμπορευμάτων) διεξάγεται μέσω θαλάσσης, εκ του οποίου άνω του 20% εκφορτώνεται στην Ευρώπη. Η ΕΕ διαθέτει πάνω από 250 διεθνή αεροδρόμια. Τα χερσαία εξ ανατολάς σύνορα εκτείνονται σε σχεδόν 10.000 km με 133 οδικά και σιδηροδρομικά σημεία εισόδου για το εμπόριο. Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ (από ξηρά, αέρα και θάλασσα) υπάρχουν, συνολικά, πάνω από 1.000 τελωνεία εισόδου. Το 2011, τα τελωνεία στην ΕΕ διεκπεραίωσαν 36 εκατ. διασαφήσεις φορτίου πριν από την άφιξη, 140 εκατ. διασαφήσεις εισαγωγής, 96 εκατ. διασαφήσεις εξαγωγής και 9 εκατ. διασαφήσεις διαμετακόμισης. Οι αριθμοί αυτοί αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε 8,9 διασαφήσεις το δευτερόλεπτο, που διεκπεραιώνουν οι τελωνειακές διοικήσεις των κρατών μελών. Τα τελωνεία αρχές συγκέντρωσαν τελωνειακούς δασμούς που συνέβαλαν κατά μέσο όρο κατά 16,6 δισεκ. ευρώ στον προϋπολογισμό της ΕΕ, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 13% του προϋπολογισμού της ΕΕ[20]. 1.3.3. Μια ευρωπαϊκή επιτυχία Η επιτυχία της ΕΕ ως μεγαλύτερης εμπορικής δύναμης και ως μεγαλύτερου ανταγωνιστή παγκοσμίως, οι αυξανόμενες ποσότητες και η ταχύτητα των συναλλαγών μπορούν να θεωρηθούν, συνολικά, ως δείκτες της συνεχιζόμενης επιτυχίας της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ. Η τελωνειακή ένωση στήριξε το εμπόριο και την οικονομική ανάπτυξη και μερίμνησε για την ασφάλεια, την υγεία και το περιβάλλον 500 εκατ. πολιτών της ΕΕ. Εδώ και τέσσερις δεκαετίες, η τελωνειακή ένωση έφερε εις πέρας την αποστολή της με επιτυχία, προσαρμοζόμενη συνεχώς σε νέα καθήκοντα, νέες γεωγραφικές διαστάσεις και μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συνθήκες. Την τελευταία δεκαετία, εφήρμοσε επίσης με επιτυχία διασυνδεδεμένα συστήματα πληροφορικής και διαδικασίες που απαιτούν συνεργασία και συντονισμό σε όλη την επικράτεια της ΕΕ. Σήμερα, οι ενδιαφερόμενοι φορείς απαιτούν από τις 27 εθνικές διοικήσεις που μοιράζονται από κοινού αυτό το φορτίο να διαχειρίζονται την τελωνειακή ένωση και να εφαρμόζουν τους κανόνες της σαν να επρόκειτο πραγματικά για μια «ενιαία οντότητα». 1.4. Διακυβέρνηση και λειτουργία Η επιχειρησιακή λειτουργία της τελωνειακής ένωσης, μολονότι βασίζεται σε κοινή νομοθεσία και σε κοινή πολιτική, παραμένει ωστόσο περίπλοκη, δεδομένου ότι εφαρμόζεται από 27 διοικήσεις σε όλη την ΕΕ. Εξελίχθηκε σε ένα σύνολο δραστηριοτήτων και διαδικασιών που άντλησε ανθρώπινους, τεχνικούς και χρηματοοικονομικούς πόρους από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. 1.4.1. Δραστηριότητες και διαδικασίες Συνοπτικά, μπορούμε να πούμε ότι, οι κύριες διαδικασίες μέσω των οποίων η τελωνειακή ένωση εκτελεί τα καθήκοντά της, όπως προβλέπεται στη νομοθεσία, περιλαμβάνουν τις εξής δραστηριότητες: (1) διαχείριση του εκτελωνισμού των εμπορευμάτων, στον οποίο περιλαμβάνονται: · η εποπτεία εισόδου και εξόδου των εμπορευμάτων μέσω της διεκπεραίωσης διασαφήσεων πριν από την άφιξη και πριν από την αναχώρηση, · η διεκπεραίωση τελωνειακών διασαφήσεων και η διαχείριση τελωνειακών διαδικασιών, · η εφαρμογή εμπορικών μέτρων και περιορισμών, · ο υπολογισμός και η είσπραξη τελωνειακών δασμών, λοιπών εισφορών και η διαχείριση εγγυήσεων, · η εφαρμογή λοιπών συναφών κανόνων· (2) ο έλεγχος, στον οποίο περιλαμβάνεται: · η ανάλυση των χαρακτηριστικών του κινδύνου και η στόχευση των ελέγχων, · ο φυσικός έλεγχος και ο έλεγχος των εγγράφων, · οι εκ των υστέρων έλεγχοι, · η διενέργεια επίσημων ερευνών, · οι εκ των προτέρων και εκ των υστέρων έλεγχοι σε επιχειρηματίες όσον αφορά διάφορα είδη αδειών· (3) η επιβολή, στην οποία περιλαμβάνονται: · ποινικές/διοικητικές έρευνες και διώξεις, · επιβολή κυρώσεων. Οι κύριες οριζόντιες διαδικασίες στις οποίες στηρίζεται καθεμία από αυτές τις δραστηριότητες περιλαμβάνουν: (1) τη διαχείριση των δεδομένων, περιλαμβανομένης της διαχείρισης και της διεκπεραίωσης τεράστιου αριθμού δεδομένων που αφορούν το εμπόριο και τους εμπορευόμενους· (2) τη διαχείριση των εμπορευόμενων, ήτοι πάνω από 3 εκατ. «πελατών» που εμπλέκονται στο εμπόριο[21], με καθήκοντα στα οποία περιλαμβάνονται: (1) ο εντοπισμός και η καταχώριση, (2) η παροχή πληροφοριών, (3) η παροχή διαφόρων αδειών· (3) τη διαχείριση κινδύνου, στην οποία περιλαμβάνεται ο εντοπισμός, η εκτίμηση, η ανάλυση και η άμβλυνση αναρίθμητων διαφορετικών ειδών και επιπέδων κινδύνων που συνδέονται με το διεθνές εμπόριο αγαθών. 1.4.2. Μέσα Τα σημαντικότερα μέσα που διαθέτει η τελωνειακή ένωση για την επιτέλεση των καθηκόντων της μέσω της εφαρμογής των προαναφερόμενων αλληλένδετων διαδικασιών περιλαμβάνουν κανόνες (π.χ. νομοθεσία) προς εφαρμογή, πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές και διαδικασίες ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους στην πράξη και πόρους για την υλοποίησή τους (χρηματοοικονομικούς, ανθρώπινους, ΤΠ, εξοπλισμό). Ακόμη και μια πολύ επιφανειακή ταξινόμηση αυτών των μέσων[22] δείχνει ότι αυτές αποτελούν, στην πραγματικότητα ένα περίπλοκο μίγμα διεθνών συμφωνιών[23] όπως είναι οι κανόνες της GATT, η νομοθεσία, οι κατευθυντήριες γραμμές και οι πόροι της ΕΕ, (π.χ. στήριξη υποδομής και εφαρμογών ΤΠ) και εθνικών κανόνων[24], κατευθυντήριων γραμμών, διαδικασιών και πόρων. Ενώ η τελωνειακή νομοθεσία της ΕΕ και οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ είναι κοινές, και για παράδειγμα, ορισμένες βάσεις δεδομένων υποστήριξης χρησιμοποιούνται από κοινού, τα εθνικά μέσα και ιδίως οι ανθρώπινοι και οι οικονομικοί πόροι που διαθέτουν οι διάφορες τελωνειακές διοικήσεις ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, όπως επίσης και οι εθνικές διαδικασίες και οι εθνικοί τομείς της υποδομής και των εφαρμογών ΤΠ. 1.4.3. Διακυβέρνηση Η διακυβέρνηση της τελωνειακής ένωσης εξελίχθηκε οργανικά με την πάροδο του χρόνου. Η προηγούμενη νομοθετική διάρθρωση περιλαμβάνει το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας, μεγάλο αριθμό επιτροπών επιτροπολογίας. Η εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης στηρίζεται περαιτέρω από μια πιο ανεπίσημη δομή συντονισμού πολιτικών στο επίκεντρο της οποίας βρίσκεται η Ομάδα Τελωνειακής Πολιτικής (ΟΤΠ), υπό την προεδρία της Επιτροπής, η οποία αποτελείται από τους Γενικούς Διευθυντές των 27 εθνικών διοικήσεων. Η εν λόγω ομάδα εξετάζει θέματα που της κοινοποιούνται και δίνει προσανατολισμούς για την περαιτέρω εξέλιξη των πολιτικών της τελωνειακής ένωσης. Η ΟΤΠ αποτέλεσε κοινή πλατφόρμα για τις διοικήσεις ύστερα από την υπογραφή της συνθήκης της Ρώμης (1958). Σήμερα συνιστά τη γενική ομάδα συντονισμού πολιτικής μίας ευρείας δέσμης ομάδων συντονισμού, ομάδων έργου και δράσεων, η λειτουργία πολλών εκ των οποίων αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης από την Επιτροπή και χρηματοδοτείται βάσει του προγράμματος Τελωνεία 2013[25]. 2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Παρά την επιτυχία που σημείωσε η τελωνειακή ένωση κατά τη διάρκεια της 40χρονης ιστορίας της, τα τελευταία έτη έπρεπε να αντιμετωπίσει ολοένα και περισσότερες προκλήσεις. Το 2005, ύστερα από την ανακοίνωση του 2003[26] για τα τελωνεία χωρίς χαρτί, η Επιτροπή πρότεινε μια νομοθετική δέσμη για τον εκσυγχρονισμό των τελωνείων της ΕΕ, ιδίως μέσω της διευρυμένης χρήσης ηλεκτρονικών τεχνικών επεξεργασίας δεδομένων. Η δέσμη αυτή εγκρίθηκε το 2008[27], ξεκινώντας τον πλήρη εκσυγχρονισμό της τελωνειακής νομοθεσίας και των διαδικασιών της ΕΕ. Από το 2010 η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει την αξιολόγηση της λειτουργίας της τελωνειακής ένωσης. Είναι σαφές ότι εξωτερικές πιέσεις συνέβαλαν στην ανάγκη για αλλαγή, αλλά μια σημαντική διαπίστωση είναι ότι ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές του παλαιού μοντέλου λειτουργίας και του τρόπου συνεργασίας των συμμετεχόντων στην τελωνειακή ένωση, που δεν είχαν προσαρμοστεί, μπορεί σήμερα να πρέπει επίσης να επανεξεταστούν. 2.1. Εξωτερικές πιέσεις Το εξωτερικό περιβάλλον άσκησε τις τελευταίες δεκαετίες ολοένα μεγαλύτερη πίεση στις επιδόσεις της τελωνειακής ένωσης. Οι συνεχώς αυξανόμενες εμπορικές ροές, οι νέες και ολοένα και πιο περίπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες και τα επιχειρηματικά μοντέλα (όπως αυτό του ηλεκτρονικού εμπορίου), καθώς και νέες πιέσεις από πλευράς υλικοτεχνικής υποδομής και πιέσεις λόγω ανταγωνισμού συνεπάγονται μεγαλύτερες ποσότητες, ταχύτερους ρυθμούς και ένα ολοένα και πιο περίπλοκο περιβάλλον. Οι εγγενείς κίνδυνοι των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων έχουν επίσης αυξηθεί λόγω της παγκοσμιοποίησης του εγκλήματος και της τρομοκρατικής δραστηριότητας. Επιπλέον, η πίεση που ασκείται λόγω του ταχύτατα αυξανόμενου αριθμού καθηκόντων και προσδοκιών από τους ενδιαφερόμενους φορείς έχει διευρύνει το φάσμα των τελωνειακών δραστηριοτήτων και έχει εντείνει την ανάγκη για επιπλέον δεξιότητες, εργαλεία και πόρους. Σήμερα, πάνω από 60 νομικές πράξεις εξουσιοδοτούν τις τελωνειακές αρχές με αρμοδιότητες ελέγχου[28]. Τα αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης έχουν εξάλλου εντείνει την πίεση στους πόρους – ήτοι, την ανάγκη να επιτελούνται ολοένα και περισσότερα καθήκοντα με ολοένα και λιγότερους πόρους. Η κρίση εμφανίστηκε σε καίριας σημασίας στιγμή για τις τελωνειακές διοικήσεις – η εφαρμογή σημαντικών νομικών μεταρρυθμίσεων σήμαινε την επένδυση σε σημαντικά έργα ΤΠ σε μια περίοδο μεγάλων δημοσιονομικών περικοπών και περικοπών ως προς τους πόρους. 2.2. Εσωτερικές πιέσεις Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν επίσης αναγνωρίσει ότι το μοντέλο λειτουργίας της τελωνειακής ένωσης per se παρουσιάζει εγγενείς αδυναμίες. Ο εκσυγχρονισμός προς ένα πανευρωπαϊκό ηλεκτρονικό τελωνειακό περιβάλλον με ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των 27 κρατών μελών σημαίνει την εφαρμογή νέων διαδικασιών που θα καλύπτουν ολόκληρη την ΕΕ, περισσότερες επενδύσεις σε ΤΠ και νέες δεξιότητες για το προσωπικό. Αυτό αναδεικνύει περισσότερο πολλές από τις υφιστάμενες αδυναμίες, όπως είναι το κόστος αναποτελεσματικότητας λόγω των αλληλοεπικαλύψεων. Το 2010, ξεκίνησε μια ενδοσκοπική αξιολόγηση για τον εντοπισμό των εσωτερικών αδύναμων σημείων της τελωνειακής ένωσης. Μια μελέτη «αυτό-αξιολόγησης»[29] εντόπισε μια σειρά προβληματικών τομέων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Από την εν λόγω αξιολόγηση προέκυψε επίσης και μια σειρά ιδεών για την ανάπτυξη λύσεων στο μέλλον. Με βάση την μελέτη αυτή, η Επιτροπή, στην έκθεσή της προς το Συμβούλιο το 2011[30], εντόπισε σειρά τομέων στους οποίους η τελωνειακή ένωση πρέπει να βελτιώσει τη λειτουργία της. Στην έκθεση της Επιτροπής διαπιστώθηκε ότι: – Είναι απαραίτητη η υιοθέτηση μιας ευρύτερης στρατηγικής προσέγγισης για τη συνεργασία με άλλες υπηρεσίες και διεθνείς εταίρους στους τομείς της προστασίας, της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος· – Η διακυβέρνηση της εφαρμογής της τελωνειακής ένωσης πρέπει να επικαιροποιηθεί και να βελτιωθεί όσον αφορά τις δομές και τις μεθόδους εργασίας για να επιτραπεί επίσης η καλύτερη ιεράρχηση των πρωτοβουλιών και η πιο εξορθολογισμένη χρησιμοποίηση των σπάνιων πόρων. – Για τη βελτίωση της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της ομοιομορφίας και για την πραγματοποίηση οικονομιών κλίμακας, απαιτείται η μεγαλύτερη συγκέντρωση και από κοινού χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων και ικανοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής. – Ένας μηχανισμός μέτρησης και αξιολόγησης της απόδοσης της τελωνειακής ένωσης αποτελεί τη σημαντικότερη προϋπόθεση για την περαιτέρω εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης. Πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν λεπτομερέστερες αξιολογήσεις σε καίριας σημασίας τομείς όπως είναι η διαχείριση του κινδύνου[31], η επιβολή των ΔΔΙ[32] και οι έλεγχοι των ρευστών διαθεσίμων. Επιπλέον, το 2012 η Επιτροπή ξεκίνησε ευρεία εξωτερική αξιολόγηση για την ολοκλήρωση της αξιολόγησης από την πλευρά των ενδιαφερόμενων φορέων. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών αναμένεται να αποτελέσουν τη βάση για έναν ευρύτερο προβληματισμό το 2013 σχετικά με συγκεκριμένες προτεραιότητες για την εξέλιξη της τελωνειακής ένωσης. 3. ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΗ ΕΝΩΣΗ 2020 – Η ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ Επιχειρησιακός στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να περιγράψει μια πορεία δράσης με στόχο την αντιμετώπιση των προκλήσεων και την παροχή μιας πιο αποτελεσματικής, εύρωστης και ενοποιημένης τελωνειακής ένωσης που θα προσφέρει τις ίδιες υπηρεσίες υψηλής ποιότητας σε όλη την επικράτεια της ΕΕ έως το 2020. Σε απάντηση στην έκθεση της Επιτροπής του 2011, στα συμπεράσματά του της 10ης Δεκεμβρίου 2012, το Συμβούλιο τόνισε ότι: «η τελωνειακή ένωση θα πρέπει να συνεχίσει να εξελίσσεται, ώστε να μπορεί να εξακολουθήσει να εκπληρώνει τους στόχους της κατά την υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, προστατεύοντας το επιχειρηματικό περιβάλλον, διευκολύνοντας το εμπόριο και προσφέροντας υπηρεσίες υψηλής ποιότητας στους ενδιαφερόμενους»[33]. Για να εξασφαλιστεί αυτή η εξέλιξη, απαιτείται επειγόντως η ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού των νομικών διατάξεων και των διαδικασιών. Επιπλέον, έχουν ξεκινήσει οι κύριες διαδικασίες εντοπισμού των προκλήσεων και οι αναλύσεις των κενών βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη ενώ ήδη συμπληρώνονται ορισμένα μεμονωμένα κενά. Τέλος, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ρητά τα διαρθρωτικά θέματα. Συνεπώς, για να εξελιχθεί η τελωνειακή ένωση κατά τρόπο συνεπή και περιεκτικό, απαιτείται η τήρηση τριών βασικών προϋποθέσεων: (1) ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού που ξεκίνησε το 2003, (2) ολοκλήρωση της ανάλυσης των κενών και εντοπισμός των προτεραιοτήτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, και (3) επανεξέταση και επαναδιαμόρφωση της διακυβέρνησης και των δομών διαχείρισης της τελωνειακής ένωσης. Οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει, βεβαίως, να εκπληρωθούν κατά συνεπή και οργανωμένο τρόπο ώστε να αποφευχθεί η διαταραχή των καθημερινών δραστηριοτήτων διαχείρισης των διεθνών εμπορικών ροών της ΕΕ. 3.1. Ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού Το 2003 ξεκίνησε σε βάθος εκσυγχρονισμός της τελωνειακής νομοθεσίας και των τελωνειακών διαδικασιών, που συμπεριλάμβανε τη βελτίωση του ρόλου των τελωνείων ως προς την προστασία των εξωτερικών συνόρων, τον εξορθολογισμό του νομικού πλαισίου, τη μεγαλύτερη τυποποίηση των τελωνειακών κανόνων και της εφαρμογής τους, την απλούστευση των τελωνειακών διαδικασιών και τη μηχανογράφηση όλων των διασαφήσεων και ανταλλαγών δεδομένων. Η πρώτη σημαντική εξέλιξη αυτού του εκσυγχρονισμού ήταν η έγκριση, το 2005, της τροποποίησης του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα για την ασφάλεια και προστασία[34] ανοίγοντας έτσι το δρόμο για την εισαγωγή, το 2011 της συστηματικής και αυτόματης ανάλυσης κινδύνου με βάση την υποβολή εμπορικών δεδομένων ηλεκτρονικά πριν από την είσοδο και την έξοδο των εμπορευμάτων. Ως γενική τάση που οφείλεται στις νέες ευκαιρίες που προσφέρονται από την ανάπτυξη της ΤΠ, όλες οι εθνικές τελωνειακές αρχές προσφέρουν σήμερα τη δυνατότητα υποβολής των τελωνειακών διασαφήσεων ηλεκτρονικά. Σήμερα, ποσοστό άνω του 90% όλων των τελωνειακών διασαφήσεων στην ΕΕ διεκπεραιώνεται ηλεκτρονικά. Ο εκσυγχρονισμός έχει ήδη προχωρήσει αρκετά. Η ΤΠ προσφέρει σημαντικά οφέλη παραγωγικότητας στην τελωνειακή ένωση. Μεταξύ των σημαντικότερων παραγόντων που συντέλεσαν σε μια πιο εξελιγμένη και συνεκτική διαδικασία εκσυγχρονισμού περιλαμβάνεται η έγκριση το 2008 του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα) (ΕΤΚ) και της Απόφασης για ένα περιβάλλον χωρίς χαρτί για τα τελωνεία και τις εμπορικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, ο ΕΤΚ δεν εφαρμόζεται ακόμη ενώ έχει υποβληθεί πρόταση για την αναδιατύπωσή του[35]. Η απόφαση για ένα περιβάλλον χωρίς χαρτί πρέπει επίσης να επανεξεταστεί. Οι πρώτες προτεραιότητες με στόχο τη μελλοντική πορεία είναι η ολοκλήρωση και η έγκριση της νομοθεσίας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και από το Συμβούλιο, η έγκριση των αντίστοιχων πράξεων της Επιτροπής και η ταχεία εφαρμογή από τα κράτη μέλη. 3.2. Αξιολόγηση κενών, καθορισμός προτεραιοτήτων Πρόσφατα ολοκληρώθηκαν ή είναι ακόμη σε εξέλιξη πολλές αναλύσεις κενών, κυρίως στους τομείς της διαχείρισης κινδύνου και της ασφάλειας της εφοδιαστικής αλυσίδας, των ΔΔΙ, της εποπτείας της αγοράς, της υγείας, της ασφάλειας και της διαχείρισης του περιβάλλοντος και των κρίσεων. Στον τομέα της επιβολής των ΔΔΙ, η Επιτροπή εντόπισε προκλήσεις και έλαβε μέτρα προτείνοντας την αναθεώρηση του τελωνειακού κανονισμού σε θέματα ΔΔΙ το 2011[36]. Επιπλέον, στις 10 Δεκεμβρίου 2012 το Συμβούλιο ενέκρινε νέο Σχέδιο Δράσης για το 2013-2017, ενώ ενισχύεται η συνεργασία με διεθνείς εταίρους για τη βελτίωση της προστασίας των ΔΔΙ σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος, υπάρχει σαφής ανάγκη να διευκολυνθεί από τις τελωνειακές αρχές η επιβολή της νομοθεσίας που προβλέπει απαγορεύσεις και περιορισμούς σε εισαγόμενα και εξαγόμενα εμπορεύματα. Για να καταστούν οι διατάξεις που περιέχονται σε αυτή τη νομοθεσία συμβατές με τις τελωνειακές διαδικασίες και διατυπώσεις, η Επιτροπή θα επεξεργαστεί ένα σύνολο εργαλείων όσον αφορά τυποποιημένες διαδικασίες που θα συμπεριληφθούν σε μελλοντική νομοθεσία. Οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις θα ενσωματωθούν περαιτέρω στο TARIC, ενώ σχέδιο για μια ενιαία θυρίδα για τον εκτελωνισμό αποτελεί αντικείμενο επεξεργασίας. Σε εξέλιξη βρίσκονται κατευθυντήριες γραμμές, καταρτίσεις και μέσα ενίσχυσης των ικανοτήτων για τη στήριξη των τελωνείων στην επιβολή μη φορολογικών νομοθεσιών καθώς και κοινές προσεγγίσεις ελέγχου με βάση την ανάλυση του κινδύνου. Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπιστεί το έλλειμμα γνώσεων σχετικά με τα αποτελέσματα της επιβολής των νομοθεσιών από τελωνεία ώστε να βελτιωθεί η χάραξη πολιτικών και η αξιολόγηση των εν λόγω νομοθεσιών. Η ανάπτυξη εργαλείων μέτρησης και στατιστικών όσον αφορά αποτελέσματα τελωνειακών ελέγχων σε τομείς όπως η ασφάλεια των προϊόντων και η συμμόρφωση είναι πρωταρχικής σημασίας. Όλα αυτά τα μέτρα πρέπει να αποτελέσουν μέρος μιας στρατηγικής για την καταβολή κοινής προσπάθειας από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη με στόχο τη διευκόλυνση του έργου των τελωνείων όσον αφορά την επιβολή μη φορολογικών νομοθεσιών. Η Επιτροπή έχει ήδη προβεί στη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων από κοινού με τα τελωνεία και τις αρχές που είναι αρμόδιες για μη φορολογικές νομοθεσίες, η οποία είναι επιφορτισμένη με την ανάπτυξη των προαναφερόμενων δραστηριοτήτων. Ύστερα από τον εντοπισμό εκρηκτικών σε αεροπορική μεταφορά φορτίου (γνωστού ως «περιστατικού της Υεμένης») και στο πλαίσιο της έκθεσης της ομάδας εργασίας υψηλού επιπέδου για την ενίσχυση της ασφάλειας της αεροπορικής μεταφοράς φορτίου, η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς, επιχειρήσεις και διεθνείς εταίρους, εξέτασε τρόπους για τη βελτίωση της ασφάλειας της εφοδιαστικής αλυσίδας και για τη συμβολή στην ανάπτυξη διεθνών προτύπων. Πλήρης αξιολόγηση των κενών και των αναγκών στον τομέα της διαχείρισης του κινδύνου και της ασφάλειας της εφοδιαστικής αλυσίδας θα δημοσιευθεί σε Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου και την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας[37]. Ερευνητικές εργασίες και διεθνή προγράμματα στον εν λόγω τομέα έχουν ήδη αναληφθεί στο πλαίσιο του προγράμματος πλαίσιο της ΕΕ (ΠΠ7). Στο μέλλον αναμένεται να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση της διαχείρισης των κινδύνων στα τελωνεία και μέτρα ελέγχου σε επίπεδο ΕΕ για την καλύτερη προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και των κρατών μελών της[38]. Η Επιτροπή εντόπισε επίσης σοβαρά προβλήματα που προκύπτουν από τις διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τις παραβιάσεις της τελωνειακής νομοθεσίας της ΕΕ και την εφαρμογή κυρώσεων, που πρέπει να αντιμετωπιστούν με την υποβολή πρότασης το 2013. Επιπλέον, ύστερα από το πυρηνικό ατύχημα στην Φουκουσίμα, έχει προβλεφθεί σχέδιο δράσης[39] για τη βελτίωση της διαχείρισης των κρίσεων από τα τελωνεία. Οι δασμολογικές αναστολές/κανόνες όσον αφορά τις ποσοστώσεις αποτελούν επίσης αντικείμενο αναθεώρησης στο πλαίσιο μελέτης που θα εκπονηθεί το 2013, η οποία μπορεί να αναδείξει την ανάγκη αναθεώρησης των εν λόγω κανόνων. Όσον αφορά τη διεθνή διάσταση της τελωνειακής ένωσης, οι διμερείς εργασίες με τους εμπορικούς εταίρους και οι εργασίες σε πολυμερή φόρα για την ανάπτυξη εργαλείων και προϋποθέσεων με στόχο την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και τη διευκόλυνση του εμπορίου πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν προτεραιότητα, εστιάζοντας στην προαγωγή της τελωνειακής απλούστευσης, της αμοιβαίας αναγνώρισης εξουσιοδοτημένων οικονομικών φορέων και της ανταλλαγής πληροφοριών με τρίτες χώρες όσον αφορά τη διατερματική διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Θα εξακολουθήσει να αποδίδεται μεγάλη σημασία στη λήψη μέτρων για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου παράνομων αγαθών, στις παραβιάσεις των ΔΔΙ καθώς και στην καταπολέμηση της απάτης σε διεθνείς συμφωνίες όπως οι διμερείς εμπορικές συμφωνίες, ενώ πρέπει να δοθεί έμφαση στον εκσυγχρονισμό των κανόνων καταγωγής που περιέχονται στις εν λόγω συμφωνίες. Στις προτεραιότητες για το 2013 περιλαμβάνονται: – Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου και την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας. – Στρατηγική για την καταβολή κοινής προσπάθειας από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη με στόχο τη διευκόλυνση του έργου των τελωνείων όσον αφορά την επιβολή μη φορολογικών νομοθεσιών. – Πρόταση για την εξέταση διαφορετικών προσεγγίσεων όσον αφορά παραβιάσεις της τελωνειακής νομοθεσίας στην ΕΕ και την επιβολή κυρώσεων. – Εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τη βελτίωση της διαχείρισης του κινδύνου από τα τελωνεία. – Εξέταση και (συνεπώς) ενδεχόμενη αναθεώρηση όσον αφορά τις δασμολογικές αναστολές/τους κανόνες για τις ποσοστώσεις. – Καθορισμός προτεραιοτήτων όσον αφορά την ανάπτυξη εργαλείων και προϋποθέσεων για τη διευκόλυνση του εμπορίου, την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και την επιβολή των ΔΔΙ σε διμερείς και πολυμερείς διεθνείς συμφωνίες. – Ολοκλήρωση των αναλύσεων κενών και του καθορισμού προτεραιοτήτων, ιδίως μέσω της παρακολούθησης της εξέλιξης της τελωνειακής ένωσης το 2013. 3.3. Βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας μέσω της μεταρρύθμισης της διακυβέρνησης της τελωνειακής ένωσης Το σημερινό αποκεντρωμένο σύστημα της εφαρμογής και της διαχείρισης σε εθνικό επίπεδο ενός κοινού πυρήνα αρμοδιοτήτων, καθηκόντων και ολοένα και περισσότερο κοινών διαδικασιών και συστημάτων ΤΠ έχει φτάσει, για πολλούς λόγους, στα όρια της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητάς του. Στους λόγους αυτούς περιλαμβάνεται η επικάλυψη, η ασυνέπεια, προβλήματα διαλειτουργικότητας και αναντιστοιχίας μεταξύ των πόρων και των αναγκών σε όλη την ΕΕ. Πρόσφατες εμπειρίες ως προς την χρήση πανευρωπαϊκών διαδικασιών και ΤΠ στην εφαρμογή της τροποποίησης του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα για την ασφάλεια και στην εφαρμογή ορισμένων αδειών σε επίπεδο ΕΕ επιβεβαιώνουν τα εν λόγω προβλήματα. Επιπλέον, οι οικονομικοί φορείς έχουν αναφέρει την ύπαρξη διαφορετικής αντιμετώπισης εντός της ΕΕ και έχουν διαμαρτυρηθεί για την αβεβαιότητα και τις δαπάνες που προκύπτουν από τα διαφορετικά επίπεδα υπηρεσιών και πρακτικών απαιτήσεων που πρέπει να ικανοποιούν στο εσωτερικό της ΕΕ. Δεδομένου ότι η νομική βάση είναι κοινή, είναι προφανές ότι οι ελλείψεις αφορούν την επιχειρησιακή εφαρμογή. Το σύστημα εφαρμογής και διαχείρισης σε εθνικό επίπεδο που δεν έχει υποστεί αλλαγές εδώ και καιρό, πρέπει να αντικατασταθεί από μια πιο συνεκτική μορφή συνεργασίας και κοινής αρμοδιότητας μεταξύ των διοικήσεων που εφαρμόζουν την τελωνειακή ένωση. Οι μεταρρυθμίσεις της νομοθεσίας και των μεθόδων εργασίας και η επίλυση συγκεκριμένων θεμάτων θα συμβάλουν σε αυτό. Εντούτοις, ένα διατομεακό πρόβλημα παραμένει η πολύ αποκεντρωμένη και ολοένα και πιο πολύπλοκη διακυβέρνηση της εφαρμογής της τελωνειακής ένωσης. Η μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης της τελωνειακής ένωσης απαιτείται, κυρίως για να προκύψουν μεγαλύτερα οφέλη αποδοτικότητας (όπως είναι οι οικονομίες κλίμακας από την από κοινού χρησιμοποίηση πόρων) και αποτελεσματικότητας (όπως είναι η διαχείριση του κινδύνου με βάση την από κοινού χρησιμοποίηση πληροφοριών για τους κινδύνους). Πάνω από όλα, η μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση της παροχής συνεπούς υψηλής ποιότητας υπηρεσιών σε όλη την ΕΕ. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής και αποδοτικής παροχής υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε όλη την ΕΕ, η μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης θα πρέπει να προβλέπει βελτιώσεις: – Στον καθορισμό επιχειρησιακών στόχων/ποιότητας των υπηρεσιών για την ΕΕ και σε ένα κοινό σύστημα παρακολούθησής τους· – Στην αύξηση του επιχειρησιακού συντονισμού και της από κοινού δράσης όπου αυτό απαιτείται· – Σε έναν μηχανισμό για τον εντοπισμό των αναγκών, των προτεραιοτήτων και της ικανότητας μεταφοράς/στήριξης, όπου αυτό είναι αναγκαίο. 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η τελωνειακή ένωση παρέχει σαφή και αδιαμφισβήτητη προστιθέμενη αξία για την κοινωνία και τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Παραμένει για την ΕΕ και για τα κράτη μέλη πηγή σημαντικών εσόδων και κατά πολλούς τρόπους αποτελεί φύλακα της εσωτερικής αγοράς, απαραίτητο στήριγμα για την ομαλή ροή του εμπορίου στην ΕΕ, ενώ προσφέρει ταυτόχρονα πολύτιμη προστασία στις επιχειρήσεις της ΕΕ, στις κοινωνίες και στο περιβάλλον από διάφορες απειλές προερχόμενες από το διεθνές εμπόριο αγαθών. Τα τελευταία έτη η τελωνειακή ένωση προχώρησε σε σημαντική μεταρρύθμιση και σε εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας, των διαδικασιών και των μεθόδων εργασίας. Ωστόσο, οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως. Επίσης, οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να επεκταθούν και στις εσωτερικές δομές της, στη διακυβέρνηση της επιχειρησιακής της λειτουργίας. Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: – Να ολοκληρώσουν τον εκσυγχρονισμό δίχως καθυστέρηση· – Να ξεκινήσουν διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των πρόσφατων αξιολογήσεων και αναλύσεων των κενών, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης της τελωνειακής ένωσης του 2012, για τον καθορισμό προτεραιοτήτων· – Να προβούν σε μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης και των ρόλων και των αρμοδιοτήτων των κρατών μελών και της Επιτροπής όσον αφορά τη συνολική επιχειρησιακή διαχείριση της τελωνειακής ένωσης. Στα επόμενα βήματα πρέπει να συμπεριληφθεί σχέδιο της μεταρρύθμισης έως το 2014. [1] Με τον όρο «Τελωνειακή ένωση της ΕΕ» η παρούσα ανακοίνωση αναφέρεται στην τελωνειακή ένωση και στην επικράτεια της ΕΕ όπως ορίζεται στα άρθρα 30 και επόμενα της ΣΛΕΕ, με εξαίρεση τις τελωνειακές ενώσεις της ΕΕ με την Τουρκία, την Ανδόρα και τον Άγιο Μαρίνο. [2] Παγκόσμια Τράπεζα, "Doing Business 2012" («επιχειρηματική δραστηριότητα 2012»): Επιχειρηματική δραστηριότητα για έναν πιο διαφανή κόσμο (http://www.doingbusiness.org/rankings)· Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ – Παγκόσμιος δείκτης ανταγωνιστικότητας (http://www.weforum.org/issues/competitiveness-0/gci2012-data-platform/). [3] Άρθρο 3 της ΣΛΕΕ. [4] Άρθρο 291 της ΣΛΕΕ. [5] Πρόεδρος Barroso, ΟΜΙΛΙΑ/12/596, 12/09/2012. [6] Κανονισμός (EΟΚ) αριθ. 2913/92 του Συμβουλίου περί θεσπίσεως κοινοτικού τελωνειακού κώδικα. [7] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2658/87 του Συμβουλίου σχετικά με τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο. [8] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1383/2003 του Συμβουλίου για την παρέμβαση των τελωνειακών αρχών έναντι εμπορευμάτων που είναι ύποπτα ότι παραβιάζουν ορισμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και για τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται έναντι των εμπορευμάτων που διαπιστώνεται ότι παραβιάζουν παρόμοια δικαιώματα. [9] http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/chemicals/documents/specific-chemicals/precursors/ [10] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 116/2009 του Συμβουλίου, σχετικά με την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών [11] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.1889/2005 σχετικά με τους ελέγχους ρευστών διαθεσίμων που εισέρχονται ή εξέρχονται από την Κοινότητα. [12] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.765/2008 για τον καθορισμό των απαιτήσεων διαπίστευσης και εποπτείας της αγοράς όσον αφορά την εμπορία των προϊόντων και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 339/93. [13] Πχ. κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 338/97 του Συμβουλίου, για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους. [14] COM(2008) 169 τελικό [15] Για την προώθηση της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις, οι περισσότερες διοικήσεις των κρατών μελών διαθέτουν εθνικές επιτροπές επιχειρηματικών φορέων-τελωνείων και σε επίπεδο ΕΕ ένας μηχανισμός διαβούλευσης, η Ομάδα Εμπορικών Επαφών, παρέχει ενεργό συμβολή στις προπαρασκευαστικές εργασίες όσον αφορά την πλειονότητα των νέων πρωτοβουλιών. [16] Για παράδειγμα το πολυετές σχέδιο δράσης για την εποπτεία της αγοράς. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. το παράρτημα 2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Εκτίμηση αντικτύπου του προγράμματος δράσης για τα τελωνεία και τη φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την περίοδο 2014-2020 (FISCUS) - SEC(2011) 1317 τελικό [17] Βλ. πχ την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, της 22ας Νοεμβρίου 2010 με τίτλο «Η στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ στην πράξη: Πέντε βήματα για μια ασφαλέστερη Ευρώπη [COM(2010) 673 τελικό – Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα]. [18] Ιστοσελίδα της ΕΕ – Τομέας τελωνειακής πολιτικής [19] Στατιστική επετηρίδα εξωτερικού και εσωτερικού εμπορίου της ΕΕ, στοιχεία 1958-2010, σ. 16 [20] Προϋπολογισμός του 2011 σε αριθμούς [21] Βάση δεδομένων EORI [22] Σχέδιο Τελικής Έκθεσης, σύμβαση πλαίσιο DIGIT/R2/PO/2009/027 ABC II – Μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με την αξιολόγηση της κατάστασης της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ [23] Σειρά διεθνών συμφωνιών και συμβάσεων, όπως η Αναθεωρημένη Σύμβαση του Κυότο (ΠΟΤ), έχουν κωδικοποιηθεί στην ενωσιακή νομοθεσία. [24] Η τελωνειακή νομοθεσία της ΕΕ είναι κοινή αλλά εξακολουθεί να υπάρχει ένα περιθώριο για εθνικές διατάξεις. [25] Απόφαση αριθ. 624/2007/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Μαΐου 2007, σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος δράσης για τα τελωνεία στην Κοινότητα. [26] COM(2003) 452 τελικό της 24.07.2003. [27] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 450/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας), ΕΕ L 145 της 4.6.2008, σ. 1, και απόφαση αριθ. 70/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, για ένα περιβάλλον χωρίς χαρτί για τα τελωνεία και τις εμπορικές επιχειρήσεις, ΕΕ L 23 της 26.1.2008, σ.21. [28] Παράρτημα 2 του εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Εκτίμηση αντικτύπου του προγράμματος δράσης για τα τελωνεία και τη φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την περίοδο 2014-2020 (FISCUS) - SEC(2011) 1317 τελικό [29] Η μελλοντική επιχειρηματική αρχιτεκτονική της τελωνειακής ένωσης και του συνεργατικού μοντέλου στον τομέα της φορολογίας στην Ευρώπη, TAXUD/R3/VDL D(2010) 433216, σύμβαση-πλαίσιο DIGIT/R2/PO/2009/027 ABC II [30] COM(2011) 922. [31] Study on the on possible ways to enhance EU-level capabilities for risk analysis and targeting, («Μελέτη σχετικά με τους πιθανούς τρόπους βελτίωσης των δυνατοτήτων ανάλυσης και στοχευμένης αντιμετώπισης των κινδύνων σε επίπεδο EE ») PricewaterhouseCoopers, 31 Μαίου 2012. [32] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Εκτίμηση του αντικτύπου του κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τελωνειακή επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας - SEC(2011)597 και SEC(2011)598 και έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Έκθεση για την υλοποίηση του σχεδίου δράσης των τελωνείων της ΕΕ κατά των παραβιάσεων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας για την περίοδο 2009 - 2012 – SWD(2012)356 [33] Παραπομπή [34] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 648/2005 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Απριλίου 2005, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2913/92 του Συμβουλίου περί θεσπίσεως κοινοτικού τελωνειακού κώδικα [35] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα (COM(2012)64 της 20.02.2012). [36] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τελωνειακή επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας - COM(2011)285 [37] Θα δημοσιευθεί στις αρχές του 2013. [38] Ελεγκτικό Συνέδριο - Ειδική έκθεση αριθ. 1/2010 «Ελέγχονται αποτελεσματικά οι απλουστευμένες τελωνειακές διαδικασίες εισαγωγής;» [39] TAXUD/B2/061/2011