[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 28.3.2007

COM(2007) 136 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Πολιτική μείωσης ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και εξάλειψης των απορρίψεων στην ευρωπαϊκή αλιεία

{SEC(2007) 380}{SEC(2007) 381}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Πολιτική μείωσης ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και εξάλειψης των απορρίψεων στην ευρωπαϊκή αλιεία

1. Η δέσμευση της Κοινότητας να μειώσει τα απορριπτόμενα αλιεύματα

Η απόρριψη των νεκρών, άχρηστων ιχθύων που αλιεύτηκαν ως παρεμπίπτοντα αλιεύματα αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για την Ευρωπαϊκή αλιεία, το οποίο, κατά την άποψη της Επιτροπής, πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ζήτημα υψηλής προτεραιότητας. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να δρομολογήσει μια πολιτική μείωσης των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και προοδευτικής εξάλειψης των απορρίψεων στην ευρωπαϊκή αλιεία.

Με την νέα πολιτική απορρίψεων θα μειωθούν τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα με την ενθάρρυνση της συμπεριφοράς και της χρήσης τεχνολογιών με τις οποίες θα αποφεύγονται τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα. Τα μέσα είναι η προοδευτική καθιέρωση της απαγόρευσης των απορρίψεων – στο πλαίσιο της οποίας η εκφόρτωση όλων των αλιευθέντων ιχθύων και οστρακοδέρμων καθίσταται υποχρεωτική – και συμπληρωματικά μέτρα όπως η ενθάρρυνση της βελτίωσης της επιλεκτικότητας των αλιευτικών εργαλείων, απαιτήσεις αλλαγής των τόπων αλιείας και απαγορεύσεις της αλιείας σε συγκεκριμένες περιοχές σε πραγματικό χρόνο.

Η βασική αρχή υλοποίησης είναι κατ’ αρχάς η καθιέρωση νομοθετικών ρυθμίσεων για τα αλιεύματα αντί για τις εκφορτώσεις. Η πολιτική θα συνίσταται στο ότι η διαχείριση θα στηρίζεται σε απαιτήσεις για συγκεκριμένα αποτελέσματα – μέγιστη αποδεκτή επίπτωση – που πρέπει να επιτευχθούν και όχι σε κανονισμούς που θα αφορούν συγκεκριμένες τεχνικές λύσεις. Η διαχείριση αυτή με βάση τα αποτελέσματα, όπου είναι δυνατόν, θα μετακυλήσει στον κλάδο της αλιείας το βάρος εξεύρεσης των τεχνικών λύσεων που είναι οικονομικά και πρακτικά υλοποιήσιμες και που δίνουν τα απαιτούμενα αποτελέσματα. Αυτό αποτελεί σημαντική αλλαγή προσέγγισης όσον αφορά την εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

Η ανάγκη για μείωση των απορριπτόμενων αλιευμάτων στην ευρωπαϊκή αλιεία ορίστηκε από την Επιτροπή ως σημαντικός στόχος για το μέλλον της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στην ανακοίνωσή της σχετικά με το θέμα αυτό που εκδόθηκε το 2002[1]. Στη συνέχεια, το Συμβούλιο ενέκρινε τα συμπεράσματα της 3ης Απριλίου 2003, με τα οποία καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει διάφορους τρόπους επίλυσης του εν λόγω προβλήματος και ιδίως να προωθήσει την υλοποίηση πιλοτικών έργων για τη μείωση των απορρίψεων σε συνεργασία με τον κλάδο της αλιείας. Ωστόσο, παρόλο που υλοποιήθηκαν λίγα μόνο έργα από τα οποία προέκυψαν ικανοποιητικά αποτελέσματα, οι περισσότεροι τύποι αλιείας δεν έχουν επηρεαστεί και οι επιπτώσεις στο σύνολο των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων είναι αμελητέες.

Στην παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζονται θέματα προς συζήτηση και περιγράφεται γενικά μια πολιτική προσέγγιση για τη μείωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και την προοδευτική εξάλειψη των απορρίψεων. Περαιτέρω πληροφορίες περιέχονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που σχετίζεται με την παρούσα ανακοίνωση[2].

2. Επιπτώσεις, αίτια και έκταση των απορρίψεων

Ο FAO ορίζει τις απορρίψεις ως «το ποσοστό εκείνο της συνολικής οργανικής ύλης ζωικής προέλευσης των αλιευμάτων που απορρίπτονται ή ρίπτονται στη θάλασσα για οποιονδήποτε λόγο. Δεν περιλαμβάνει τις φυτικές ύλες ούτε τα απόβλητα που παράγονται μετά την αλίευση, όπως τα εντόσθια. Τα απορριπτόμενα αλιεύματα μπορεί να είναι νεκρά ή ζωντανά[3]». Τα απορριπτόμενα αλιεύματα μπορεί να αποτελούνται από είδη τα οποία αποτελούν αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης, αλλά τα οποία, λόγω των συνθηκών που επικρατούν στην αγορά, των περιορισμών στις ποσοστώσεις ή των ελάχιστων μεγεθών των ιχθύων που εκφορτώνονται, δεν μεταφέρονται στην ξηρά. Τα απορριπτόμενα αλιεύματα μπορούν, βάσει του παραπάνω ορισμού, να περιλαμβάνουν οποιονδήποτε άλλο οργανισμό που αλιεύεται ή συλλαμβάνεται τυχαία, όπως ιχθύες που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας, οστρακόδερμα, μαλακόστρακα, θαλάσσια θηλαστικά και θαλάσσια πτηνά.

Η αλίευση ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και η εν συνεχεία απόρριψή τους έχει αρκετές αρνητικές επιπτώσεις. Τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα αποτελούν κατασπατάληση κοινωνικών πόρων. Η αλίευση νεαρών ατόμων ειδών που αποτελούν στόχο αλιείας έχει ως αποτέλεσμα λιγότερες αλιευτικές δυνατότητες για τα εν λόγω είδη στο μέλλον και μείωση της μελλοντικής αναπαραγωγικής βιομάζας, δεδομένου ότι τα αλιευόμενα νεαρά άτομα δεν θα συμβάλλουν στις μελλοντικές περιόδους αναπαραγωγής. Η απόρριψη ενήλικων ατόμων ειδών που αποτελούν στόχο της αλιείας αποτελεί κατασπατάληση και μειώνει άμεσα την αναπαραγωγική βιομάζα του αντίστοιχου αποθέματος. Η αλίευση ή η σύλληψη και απόρριψη ιχθύων, οστρακόδερμων, θαλάσσιων πτηνών ή θαλάσσιων θηλαστικών τα οποία δεν αποτελούν στόχο αλιείας, αποτελεί περιττή αρνητική επίπτωση στο θαλάσσιο οικοσύστημα γιατί επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία και τη βιοποικιλότητά του χωρίς να προσφέρει κανένα όφελος στην κοινωνία. Ορισμένοι θαλάσσιοι οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων ειδών καρχαριών και σελαχιών, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στην αλιεία και είναι δυνατόν, λόγω της αλίευσης, να μειωθούν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ακόμη και όταν αλιεύονται μόνον ως ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα. Στις περιπτώσεις αυτές, η τυχαία θανάτωση ακόμη και πολύ λίγων ατόμων μπορεί να είναι κρίσιμη από πλευράς βιοποικιλότητας. Η απόρριψη των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων στη θάλασσα δεν περιορίζει το πρόβλημα δεδομένου ότι τα περισσότερα είδη ιχθύων και οστρακόδερμων θα είναι νεκρά ή θα έχουν χαμηλό ποσοστό επιβίωσης στη θάλασσα μετά την αλίευση τους και την εν συνεχεία απόρριψη τους.

Τα αλιεύματα θαλάσσιων οργανισμών απορρίπτονται για οικονομικούς λόγους ή/και λόγω κάποιων υφιστάμενων κανονισμών.

Σε πολλούς τύπους αλιείας υπάρχουν ισχυρά οικονομικά κίνητρα για την απόρριψη ιχθύων προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η αξία των εκφορτωνόμενων αλιευμάτων, τα οποία καλούνται επίσης «ανώτερης κατηγορίας», ιδίως όταν οι ιχθύες διαφορετικού μεγέθους και ποιότητας έχουν διαφορετικές τιμές στην αγορά ή όταν είδη με πολύ διαφορετική αγοραία τιμή αλιεύονται από κοινού. Περαιτέρω, η αξία ορισμένων οργανισμών μπορεί να είναι χαμηλή ή και μηδενική, επειδή δεν υπάρχει αγορά για τη διάθεσή τους. Αλλά ακόμη και όταν υπάρχει αγορά, η διακίνηση και η χρησιμοποίηση αποθηκευτικών χώρων επί του σκάφους για την αποθήκευση όλων των εμπορικά αξιοποιήσιμων αλιευμάτων τη στιγμή που μπορεί να δοθεί προτεραιότητα σε αλιεύματα υψηλής αξίας, έχει υψηλό κόστος και μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές οικονομικές ζημίες.

Ορισμένα κανονιστικά μέσα που χρησιμοποιούνται σήμερα, οδηγούν αναπόφευκτα σε απορρίψεις. Η αποκλειστική χρησιμοποίηση των TAC ως του κύριου μέσου διαχείρισης μικτών τύπων αλιείας οδηγεί σε απορρίψεις όταν αλιεύονται ποσότητες ορισμένων ειδών επιπλέον της διατιθέμενης ποσόστωσης, ενώ υπάρχει ακόμη ποσόστωση για άλλα είδη. Η εφαρμογή ελάχιστων μεγεθών ιχθύων κατά την εκφόρτωση οδηγεί επίσης σε απορρίψεις, ιδίως σε μικτούς τύπους αλιείας, στους οποίους αλιεύονται από κοινού είδη ενήλικων ψαριών διαφορετικού μεγέθους.

Δεδομένα για τις απορρίψεις στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλιείας συλλέγονται συστηματικά από το 2002 βάσει του κανονισμού συλλογής δεδομένων. Η Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή Αλιείας (ΕΤΟΕΑ) ανέφερε προκαταρτικά στοιχεία[4] για τα ποσοστά των απορριπτόμενων αλιευμάτων βάσει δεδομένων της περιόδου 2003-2005. Τα ποσοστά των απορριπτόμενων αλιευμάτων κυμαίνονται από 20 έως 60% του βάρους των αλιευμάτων για διάφορους αντιπροσωπευτικούς τύπους αλιείας βενθοπελαγικών ειδών. Η αλιεία γάδου στη Βαλτική εκτιμήθηκε ότι παρουσιάζει χαμηλά ποσοστά απορριπτόμενων αλιευμάτων. Στη Βόρεια Θάλασσα, οι δοκότρατες εκτιμήθηκε ότι απορρίπτουν 40% έως 60% των αλιευμάτων και οι βενθοπελαγικές τράτες γύρω στο 60%. Στις περιοχές δυτικά των Βρετανικών Νήσων οι τράτες βυθού απορρίπτουν ποσοστό από 20 έως 40%. Στα κοινοτικά ύδατα του Νότιου Ατλαντικού, από την αλιεία με μανωμένα και απλάδια δίχτυα απορρίπτονται ποσοστά κάτω του 20% ενώ από τις τράτες βυθού το ποσοστό των απορριπτόμενων αλιευμάτων κυμαίνεται από 30 έως 60%. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν καλύπτουν όλους τους τύπους αλιείας ενώ όλα τα είδη και ορισμένα στοιχεία δεν είναι αντιπροσωπευτικά. Η ΕΤΟΕΑ δεν ήταν συνεπώς σε θέση να εκτιμήσει τη συνολική απόλυτη ποσότητα απορριπτόμενων αλιευμάτων της ευρωπαϊκής αλιείας. Εκτιμήσεις από παλαιότερες μελέτες[5] δείχνουν απορρίψεις αλιευμάτων της τάξεως των 500.000 έως 880.000 τόνων στη Βόρεια Θάλασσα κατά τη δεκαετία του 1990, εκ των οποίων το μεγαλύτερο ποσοστό οφείλεται στις δοκότρατες που αλιεύουν γλώσσα, στις τράτες αλιείας καραβίδας και για ορισμένα έτη στις δοκότρατες που αλιεύουν λευκόψαρα.

3. Μέτρα για τη σταδιακή καθιέρωση απαγόρευσης των απορριπτόμενων αλιευμάτων και τη μέιωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων

Πολιτική μείωσης των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων μέσω της απαγόρευσης των απορρίψεων εμπορικών ειδών έχει μεταξύ άλλων καθιερωθεί για ορισμένους τύπους αλιείας στη Νορβηγία, την Ισλανδία, τον Καναδά και τη Νέα Ζηλανδία. Οι εμπειρίες από τις εν λόγω περιπτώσεις σχετίζονται κατά μεγάλο μέρος με τύπους αλιείας που μπορούν να στοχεύσουν ένα είδος κάθε φορά και με τον τρόπο αυτό δεν αντιμετωπίζονται οι επιπλοκές που προκύπτουν σε τύπους αλιείας στο πλαίσιο των οποίων αλιεύονται ανάμεικτα είδη. Στην Κοινότητα υπάρχουν ορισμένοι τύποι αλιείας – όπως η αλιεία πολλών πελαγικών ειδών – που μπορούν να στοχεύσουν ένα μόνο είδος και στους οποίους μπορούν να εφαρμοστούν οι διεθνείς εμπειρίες. Υπάρχουν ωστόσο πολλοί τύποι βενθοπελαγικής αλιείας στην Κοινότητα που αλιεύουν πολλά είδη ταυτόχρονα και στους οποίους δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν άμεσα οι εν λόγω εμπειρίες.

Η μείωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και η προοδευτική εξάλειψη των απορρίψεων στην ευρωπαϊκή αλιεία θα απαιτήσει συνεπώς συνδυασμό αρκετών μέσων.

Η νέα πολιτική για τα απορριπτόμενα αλιεύματα στοχεύει στην εξάλειψη της πρακτικής της απόρριψης. Αυτό θα επιτευχθεί στα ύδατα της ΕΕ για κάθε τύπο αλιείας ξεχωριστά μέσω εξατομικευμένων σχεδίων που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν απαγορεύσεις της απόρριψης αλιευμάτων και άλλα συμπληρωματικά μέτρα μείωσης των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων. Ταυτόχρονα, η Κοινότητα θα προωθήσει πρωτοβουλίες κατάργησης των απορρίψεων στις περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας.

Η απαγόρευση των απορρίψεων πρέπει να ισχύει για όλους τους ιχθείς και τα οστρακόδερμα. Εξαιρέσεις μπορούν να γίνουν στις περιπτώσεις που έχει σαφώς καταδειχτεί η μακροπρόθεσμη επιβίωση συγκεκριμένου είδους που απορρίπτεται από συγκεκριμένο τύπο αλιείας.

Τα υφιστάμενα μέτρα διαχείρισης, που προς το παρόν ενθαρρύνουν τις απορρίψεις σε μικτούς τύπους αλιείας, πρέπει να επανεξεταστούν και η χρήση τους να αναθεωρηθεί προκειμένου να περιοριστεί ή να εξαλειφθεί η εν λόγω ενθάρρυνση. Η χρήση των TAC σε μικτούς τύπους αλιείας χωρίς συμπληρωματικά μέτρα για τον έλεγχο της αλιευτικής προσπάθειας θα ενθαρρύνει τη συνέχιση της αλίευσης ειδών για τα οποία το σκάφος έχει εξαντλήσει την ποσόστωσή του, επί όσο χρόνο εναπομένουν είδη για τα οποία διαθέτει ποσόστωση. Συνεπώς, τα TAC πρέπει να συνδυαστούν με μέτρα διατήρησης της αλιευτικής προσπάθειας εντός συγκεκριμένων ορίων, με βάση τα οποία η αλιεία θα διακόπτεται όταν υπάρχουν ποσοστώσεις μόνο για ορισμένα εναπομένοντα είδη για τα οποία είναι δυνατή η αλιεία. Επιπλέον, στους μικτούς τύπους αλιείας είναι πιθανόν να απαιτηθεί η ανάπτυξη μηχανισμών που να εξασφαλίζουν σχετική ευελιξία και μεταφορά των ποσοστώσεων.

Προς το παρόν, τα μέτρα για τα ελάχιστα μεγέθη εκφόρτωσης απαιτούν από τα σκάφη να απορρίπτουν τους ιχθείς μεγέθους μικρότερου το κανονικού. Εάν θεσπισθεί απαίτηση εκφόρτωσης όλων των ιχθύων, οι νεαροί ιχθείς πρέπει να προστατεύονται από τους τύπους αλιείας με στόχο συγκεκριμένα είδη καθιστώντας παράνομη την εμπορία μάλλον παρά την εκφόρτωση τέτοιων ιχθύων μέσω της θέσπισης ελάχιστων μεγεθών εμπορίας για ανθρώπινη κατανάλωση.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλα μέσα της ΚΑλΠ καθώς και συμπληρωματικά μέτρα για τη μείωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και την εξάλειψη των απορρίψεων Τα μέσα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν την ενθάρρυνση της ανάπτυξης και χρήσης επιλεκτικών εργαλείων, απαγορεύσεις της αλιείας σε συγκεκριμένες περιοχές σε πραγματικό χρόνο, υποχρέωση αλλαγής του τόπου αλιείας, ευελιξία ποσοστώσεων, τέλη για τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα και κατάσχεση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

Το αποτελεσματικότερο μέτρο που θα παρακινήσει τον κλάδο να μειώσει τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα είναι η απαγόρευση των απορρίψεων. Με την απαγόρευση των απορρίψεων, η αλίευση ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων συνεπάγεται κόστος και έτσι θα υπάρξει παρακίνηση για την ανάπτυξη τεχνολογιών και πρακτικών με τις οποίες θα αλιεύονται λιγότερα ανεπιθύμητα αλιεύματα. Ο συνδυασμός της απαγόρευσης των απορρίψεων με συμπληρωματικά μέτρα, όπως οι απαγορεύσεις της αλιείας σε συγκεκριμένες περιοχές σε πραγματικό χρόνο και η υποχρέωση αλλαγής του τόπου αλιείας, παρέχει ισχυρά κίνητρα αποφυγής των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων με κάποιου είδους καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αποφυγής της αλίευσης παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

Αντί για την καθιέρωση εκτεταμένης σειράς τεχνικών κανονισμών, θα χρησιμοποιηθεί προσέγγιση με βάση τις μέγιστες αποδεκτές επιπτώσεις στις αλιευτικές δραστηριότητες. Οι αρνητικές επιπτώσεις στην αλιεία που θα περιοριστούν ως αποτέλεσμα της εν λόγω πολιτικής είναι η αναίτια θανάτωση θαλάσσιων οργανισμών μέσω της αλιείας. Θα οριστούν με τον τρόπο αυτό, για κάθε τύπο αλιείας ξεχωριστά, πρότυπα για το μέγιστο αποδεκτό ποσοστό παρεμπιπτόντων αλιευμάτων μη εμπορεύσιμων, νεαρών ή επιπλέον της ποσόστωσης ειδών. Τα εν λόγω πρότυπα θα στηριχτούν αρχικά στην επίτευξη μείωσης σε σχέση με την παρούσα κατάσταση και θα περιοριστούν σταδιακά περαιτέρω προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι τεχνολογικές καινοτομίες και προσαρμογές των αλιευτικών πρακτικών μέσω των οποίων θα αποφευχθούν τα εν λόγω παρεμπίπτοντα αλιεύματα.

Ο κύριος στόχος της πρωτοβουλίας αυτής είναι συνεπώς να εξαλειφθούν σταδιακά οι απορρίψεις και να μειωθούν σημαντικά τα ανεπιθύμητα παρεμπίπτοντα αλιεύματα μέσω διαχείρισης που θα προσδιορίζει το αποτέλεσμα μάλλον παρά τα μέσα. Η προσέγγιση αυτή θα αποτελέσει σημαντική αλλαγή στη διαχείριση της ευρωπαϊκής αλιείας. Στο πλαίσιο της προσέγγισης αυτής, η εκτεταμένη μικροδιαχείριση των προδιαγραφών των αλιευτικών εργαλείων και πρακτικών αντικαθίσταται από απαιτήσεις για συγκεκριμένα αποτελέσματα (μέγιστο αποδεκτό ποσοστό παρεμπιπτόντων αλιευμάτων), ενώ ο κλάδος αφήνεται ελεύθερος να επιλέξει τις λύσεις εκείνες που συνάδουν περισσότερο με την πρακτική και οικονομική πραγματικότητα της αλιείας. Συνεπώς, η προσέγγιση θα εξαρτηθεί ιδιαίτερα από πρωτοβουλίες του κλάδου για τον προσδιορισμό τεχνικών λύσεων και επίλυσης άλλων ζητημάτων υλοποίησης. Η απαίτηση εκφόρτωσης όλων των ιχθύων θα έχει ως αποτέλεσμα την κατά καιρούς εκφόρτωση ιχθύων άνω της ποσόστωσης ή κάτω του ελάχιστου εμπορεύσιμου μεγέθους. Απαιτείται να μελετηθεί το κατά πόσο τα εν λόγω εκφορτωνόμενα παρεμπίπτοντα αλιεύματα θα πρέπει να προσμετρώνται στις ποσοστώσεις και κατά πόσο το σύστημα των ποσοστώσεων πρέπει να τροποποιηθεί για να περιλάβει και τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα. Πρέπει να μελετηθεί η διάθεση των εν λόγω παρεμπιπτόντων αλιευμάτων – κατά πόσο θα πωληθούν μέσω της συνήθους εμπορικής οδού, για ανθρώπινη κατανάλωση (εφόσον υπερβαίνουν το ελάχιστο εμπορεύσιμο μέγεθος), για μεταποίηση σε ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια ή άλλο προϊόν. Πρέπει να αποφασιστεί κατά πόσο και με ποιόν τρόπο μέρος των εισπράξεων από τις σχετικές πωλήσεις θα μπορούσε να δοθεί για να καλυφθούν οι νέες δαπάνες που οφείλονται στην εφαρμογή μέτρων για την απαγόρευση των απορρίψεων και επιβαρύνουν είτε τις δημόσιες αρχές είτε τους ίδιους τους αλιείς.

4. παρακολουθηση και έλεγχος

Θεωρώντας ως δεδομένα τα ισχυρά οικονομικά κίνητρα των απορρίψεων, πρέπει να αναμένεται ότι, όταν επιβληθεί πολιτική μείωσης των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων που θα περιλαμβάνει απαγόρευση των απορρίψεων, είναι δυνατόν να συνεχιστούν οι απορρίψεις σε περιπτώσεις που η επιβολή της εφαρμογής υστερεί ή όταν οι νομικές επιπτώσεις δεν ανταποκρίνονται στο άμεσο οικονομικό όφελος της απόρριψης. Συνεπώς, για την Επιτροπή η επιβολή αποτελεί κύριο μέλημα της εφαρμογής.

Η Επιτροπή θα προτείνει μέτρα διαχείρισης σχετικά με τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα για τα οποία είναι δυνατόν να εφαρμοστούν συστήματα παρακολούθησης στην πράξη και τα οποία είναι αποτελεσματικά από πλευράς κόστους. Η παρακολούθηση της απόρριψης είναι δύσκολη όταν βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί μετά την ολοκλήρωσή της. Συνεπώς, είναι πιθανόν να υποστηριχτεί ότι δεν θα είναι ποτέ δυνατή η πλήρης επιβολή της απαγόρευσης των απορρίψεων και η εξασφάλιση της εξάλειψης όλων των παράνομων απορρίψεων. Παρόλα αυτά, θα επιτευχθεί θετικό αποτέλεσμα εάν ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό αλιέων αλλάξουν τον τρόπο εργασίας τους (χρησιμοποιούν πιο επιλεκτικά αλιευτικά εργαλεία, απομακρύνονται από περιοχές στις οποίες τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα είναι ιδιαίτερα υψηλά) επειδή θα συμμορφώνονται με την απαγόρευση των απορρίψεων ή/και επειδή το καθεστώς της επιβολής θα έχει εξασκήσει επαρκή πίεση στους παραβάτες.

Τα προγράμματα των παρατηρητών θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην επιβολή. Ωστόσο, δεν μπορούν από μόνα τους να αποτελέσουν καθολική λύση δεδομένου ότι τα προγράμματα αυτά είναι δαπανηρά, ιδίως όταν συμμετέχει μεγάλος αριθμός σκαφών μικρού ή μεσαίου μεγέθους. Όπως επιβεβαίωσε η εμπειρία που αποκτήθηκε σε χώρες που εφάρμοσαν απαγόρευση των απορρίψεων, τα προγράμματα παρατηρητών πρέπει να αποτελούν μέρος συνολικού καθεστώτος επιβολής, το οποίο πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα:

- προσεκτική παρακολούθηση των εκφορτώσεων μεμονωμένων σκαφών σε συνδυασμό με συστηματική ανάλυση των λεπτομερών στοιχείων για τα αλιεύματα και τις εκφορτώσεις, τα οποία θα συγκρίνονται με τα στοιχεία των παρατηρητών επί των σκαφών όταν δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν παρατηρητές επί όλων των αλιευτικών σκαφών,

- προγράμματα για ηλεκτρονικά ημερολόγια πλοίου με υποβολή αναφορών για τη σύνθεση των αλιευμάτων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, ιδίως αν μελετάται η απαγόρευση σε πραγματικό χρόνο της αλιείας σε ορισμένες περιοχές,

- παρακολούθηση και έλεγχο αλιευτικών εργαλείων,

- συμμετοχή και συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών.

Τα αλιεύματα τα οποία πρέπει να εκφορτώνονται παρόλο που δεν θα μπορούν να πωληθούν από το αλιευτικό σκάφος (π.χ. ιχθείς μεγέθους μικρότερου από το εμπορεύσιμο μέγεθος, αλιεύματα που υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη ποσόστωση) πρέπει επίσης να αποτελούν αντικείμενο προσεκτικής παρακολούθησης, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι δεν διαταράσσουν υφιστάμενες νόμιμες αγορές και ότι δεν αποφέρουν παράνομα κέρδη στα αλιευτικά σκάφη.

Η παρακολούθηση και η ανάλυση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων προκειμένου να εφαρμοστούν απαγορεύσεις της αλιείας σε πραγματικό χρόνο θα απαιτήσουν την συλλογή και ανάλυση των στοιχείων από όλους τους στόλους σε συνεχή βάση και την καθιέρωση μηχανισμού με τον οποίο κάποιος κοινοτικός φορέας θα μπορεί να επικοινωνήσει με το οικείο κράτος μέλος σχετικά με την ανάγκη εφαρμογής απαγόρευσης αλιείας.

Εάν καθιερωθεί κάποιος βαθμός ευελιξίας στη χρήση των ποσοστώσεων, πρέπει να συγκροτηθούν μηχανισμοί που θα εξασφαλίσουν ότι η εν λόγω ευελιξία θα χρησιμοποιείται με παρόμοιο τρόπο σε όλη την Κοινότητα.

Η επίτευξη των στόχων της πολιτικής αυτής πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης. Ο κύριος στόχος είναι η μείωση της ανεπιθύμητης θνησιμότητας των θαλάσσιων οργανισμών. Είναι συνεπώς σημαντικό να θεσπιστούν επιστημονικά προγράμματα για την παρακολούθηση της εξέλιξης της θνησιμότητας των αντίστοιχων πληθυσμών.

5. Κοινωνικές ειππτώσεις της πολιτικής μείωσης ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και κίνητρα για αλλαγή

Οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της νέας πολιτικής θα ποκίλλουν ιδιαίτερα ανάλογα με τη συγκεκριμένη δομή και οικονομική κατάσταση κάθε τύπου αλιείας και τις εξαρτώμενες από αυτόν παράκτιες κοινότητες. Συνεπώς, θα γίνουν αξιολογήσεις των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων στο επίπεδο των κανονισμών για συγκεκριμένους τύπους αλιείας.

Σε γενικό επίπεδο, η σταδιακή υλοποίηση μιας πολιτικής εξάλειψης των απορρίψεων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα καθαρές βραχυπρόθεσμες αυξήσεις του κόστους και απώλειες εισοδήματος. Η διακίνηση και η αποθήκευση παρεμπιπτόντων αλιευμάτων χαμηλότερης αξίας έχει κόστος και το εισόδημα από τη συνολική εκφόρτωση θα είναι μικρότερο. Η εφαρμογή περιοχών στις οποίες απαγορεύεται η αλιεία και απαιτήσεων μετακίνησης σε άλλους τόπους αλιείας μπορεί να συνεπάγεται μεγαλύτερες αποστάσεις προς τους τόπους αυτούς και κατά συνέπεια αυξημένους χρόνους ταξιδίου και υψηλότερο κόστος καυσίμων. Η υποχρεωτική χρήση επιλεκτικών εργαλείων μπορεί επίσης να μειώσει τη βραχυπρόθεσμη κερδοφορία. Περαιτέρω επιπτώσεις πρέπει να αναμένονται σε μεταγενέστερα στάδια της αλυσίδας εμπορίας και διανομής, λόγω της εκφόρτωσης και της διακίνησης ιχθύων που μέχρι τώρα απορρίπτονταν.

Μακροπρόθεσμα, θα υπάρξουν οικονομικά οφέλη καθώς η μείωση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων νεαρών ιχθύων και ιχθύων επιπλέον των ποσοστώσεων θα έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερα και υγιέστερα αποθέματα και συνεπώς αύξηση των αλιευτικών δυνατοτήτων. Περαιτέρω, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν πρόσθετες αγορές για προϊόντα που προέρχονται από αλιεύματα τα οποία στο παρελθόν απορρίπτονταν.

Η επιβολή της εφαρμογής πρέπει να συμπληρωθεί με κίνητρα ενθάρρυνσης για την αποφυγή των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και των απορρίψεων.

Πιθανό κίνητρο ενθάρρυνσης θα μπορούσε να αποτελέσει η καθιέρωση προτιμησιακού καθεστώτος, όπως προτιμησιακή πρόσβαση σε τύπους αλιείας βάσει ιστορικών στοιχείων χαμηλών παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

Μπορεί να μελετηθεί το κατά πόσο η ανάπτυξη των απαιτούμενων αλλαγών στους τομείς της τεχνολογίας και των πρακτικών είναι δυνατόν να υποστηριχτεί από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας. Είναι επίσης δυνατό να χορηγηθεί βοήθεια για την ανάπτυξη εναλλακτικών χρήσεων για ιχθείς που απορρίπτονταν προηγουμένως, ιδίως αναπόφευκτων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων ειδών μικρής ή μηδενικής εμπορικής αξίας. Μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο υποβοήθησης της ανάπτυξης προηγμένων αλιευτικών μεθόδων βάσει συστημάτων πληροφοριών που θα ενημερώνουν τους στόλους για τις περιοχές με υψηλό κίνδυνο μη αποδεκτών παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

6. Η μελλοντική πορεία

Με βάση το παρόν έγγραφο, οι αρχές που θα διέπουν την υλοποίηση μιας πολιτικής για τη σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων και τη μείωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων στην ευρωπαϊκή αλιεία θα συζητηθούν με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερόμενους το 2007. Θα προσδιοριστούν οι διαδοχικές ενέργειες και ένα σχέδιο υλοποίησης όσον αφορά συγκεκριμένους τύπους αλιείας. Σύμφωνα με το εν λόγω σχέδιο, θα καταρτιστούν στη συνέχεια κανονισμοί και θα προταθούν μετά το 2008.

Η σταδιακή κατάρτιση κανονισμών για να καλυφθούν όλοι οι τύποι κοινοτικής αλιείας θα αποτελέσει μακρόπνοο έργο.

[1] COM(2002) 656 . Άλλες ανακοινώσεις που αναφέρονται στο ζήτημα των απορριπτόμενων αλιευμάτων από περιβαλλοντικής σκοπιάς είναι οι COM(2002) 186 και COM(2004) 438.

[2] Τεχνικές λεπτομέρειες για την ανακοίνωση της Επιτροπής «Πολιτική μείωσης ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και εξάλειψης των απορρίψεων στην Ευρωπαϊκή αλιεία». Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2007) 380.

[3] FAO Fisheries Technical Paper 339 (1994), FAO Fisheries Report 547 (1996), FAO Fisheries Technical Paper 470, (2005)

[4] Απορρίψεις από τον στόλο της ΕΕ. Έκθεση της Επιστημονικής, Τεχνικής και Οικονομικής Επιτροπής Αλιείας. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής http://ec.europa.eu/fisheries/legislation/reports_en.htm.

[5] Συνοψίζονται στο FAO Fisheries Technical Paper 470, (2005)