ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2003 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2002 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

A. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

B. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ

1.1 ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

1.2 Προσαρμογή στις αλλαγές που συντελέσθηκαν στην ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο το 2002

1.3 Τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 2002

1.4 Τα τρία Σ: συνοχή, συντονισμός και συμπληρωματικότητα

1.5 Συνεργασία με άλλους χορηγούς βοήθειας

1.6 Η πορεία προς το μέλλον

2. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ - ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 2002

2.1. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

2.2. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ

2.3. ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΠΑΝΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ: ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ EUROPEAID

2.4. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

3. ΣΥΝΕΧΗΣ ΠΡΟΟΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΏΝ ΣΤΟΧΩΝ

3.1. Παρακολούθηση της συναφούς με την υλοποίηση των στρατηγικών στόχων προόδου

3.2. Μεγιστοποίηση του αντικτύπου της κοινοτικής βοήθειας

3.3 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟ 2002

4. ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ: ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

4.1. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

4.2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΩΝ: ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΒΑΣΕΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

4.3. Συμπεράσματα:

5. ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

5.1. ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

5.2 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ (ΕΠΔΑΔ)

5.3 ΙΣΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

5.4 ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ

5.5 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

5.6. ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ, ΤΑΧΕΙΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΣΕ ΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

5.7. ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΊΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΉΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ - ΔΙΆΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΚΑΙ ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΙΚΑΝΟΤΉΤΩΝ

5.8 ΥΓΕΙΑ, AIDS ΚΑΙ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

5.9 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΜΗ ΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΜΚΟ

6. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟ 2002

6.1. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

6.2. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΣΙΑ

6.3 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, ΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

6.4. ΧΩΡΕΣ ΑΦΡΙΚΗΣ, ΚΑΡΑΪΒΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΙΚΟΥ (ΑΚΕ) ΚΑΙ ΥΠΕΡΠΟΝΤΙΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΗ (ΥΧΕ)

6.5 ΑΣΙΑ

6.6 ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ

7. ΕΞΕΧΟΝ ΘΕΜΑ: Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΕ

7.1 Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΥΔΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

7.2 ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ

7.3 ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΝΕΡΟ: ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ

8. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

8.1. COMMITMENTS 2002 WESTERN BALKANS

8.2. COMMITMENTS 2002 EASTERN EUROPE AND CENTRAL ASIA

8.3. COMMITMENTS 2002 MEDITERRANEAN AND NEAR AND MIDDLE EAST

8.4 COMMITMENTS 2002 - ACP

8.5. COMMITMENTS 2002 ASIA

8.6 ENGAGEMENTS 2002 AMERIQUE LATINE

9. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

9.1 ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

9.2 «RAL» (ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΠΡΟΣ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ)

9.3 ΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

9.4 ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ

9.5 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗ

9.6 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΚ ΤΟΥ 2002 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

9.7 ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚ ΠΟΥ ΔΕΝ ΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΚΘΕΣΗ

A. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η φτώχεια, οι συγκρούσεις, η αστάθεια και η ανθρώπινη δυστυχία μας επηρεάζουν όλους, ανεξαρτήτως των περιοχών του κόσμου στις οποίες παρουσιάζονται. Στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης, το κοινό συμφέρον της Ευρώπης, αλλά και λόγοι ηθικής, επιβάλλουν την αντιμετώπιση των ανωτέρω προβλημάτων. Τα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ αποτελούν απάντηση στην ανάγκη αυτή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το ένα πέμπτο των συνολικών χρηματοδοτήσεων εξωτερικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2002), οι οποίες αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 10 % της παγκοσμίως χορηγούμενης εξωτερικής βοήθειας. Παρέχουμε βοήθεια σε περισσότερες από 160 χώρες, περιοχές και οργανισμούς παγκοσμίως. Πιστεύουμε στην ανάληψη υποχρεώσεων με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και συστηματικό χαρακτήρα και στην ανάγκη δημιουργίας ενός δικτύου συνεργατικών εταιρικών σχέσεων.

Με τη συγκέντρωση πόρων για την επίτευξη του κοινού αυτού σκοπού, τα κράτη μέλη της ΕΕ απέδειξαν τη δέσμευσή τους στην προαγωγή των κοινών αξιών της εξωτερικής βοήθειας, της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της προαγωγής της σταθερότητας και της καταπολέμησης της φτώχειας, αξίες των οποίων η προαγωγή και εφαρμογή αποτελεί κεντρικό σημείο του ρόλου που επιθυμεί να διαδραματίσει η ΕΕ στον κόσμο.

Ως διαχειριστής της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ, η Επιτροπή διαθέτει ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα, καθώς είναι σε θέση να προσφεύγει στην προηγούμενη εμπειρία των κρατών μελών, υπερβαίνοντας, ωστόσο, τις εθνικές τους παραδόσεις. Έχουμε δεσμευθεί να αξιοποιήσουμε τα χρήματα των ευρωπαίων φορολογούμενων με τον καλύτερο τρόπο, προκειμένου να αναπτύξουμε προγράμματα βοήθειας υψηλής ποιότητας, με απτά αποτελέσματα στην ποιότητα ζωής των ωφελούμενων ανθρώπων. Στόχος μας είναι να επιτύχουμε επίπεδα αποδοτικότητας που θα ανταποκρίνονται στα αυστηρότερα διεθνή πρότυπα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης αυτής είναι τα 275 εκατομμύρια ευρώ που δεσμεύθηκαν προς όφελος του Αφγανιστάν το 2002: επρόκειτο για μία συγκεκριμένη συνεισφορά στην ανοικοδόμηση ενός κατεστραμμένου κράτους, με στόχο την υποστήριξη της προσπάθειας της νεοσύστατης κυβέρνησης να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού. Η Επιτροπή διαδραμάτισε, επίσης, ζωτικό ρόλο στην επιτυχία των διεθνών διασκέψεων για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης (Monterrey) και για την αειφόρο ανάπτυξη (Γιοχάνεσμπουργκ), στην εκπόνηση του αναπτυξιακού προγράμματος δράσης της Doha, καθώς και στην υιοθέτηση των δεσμεύσεων της συνόδου κορυφής της Βαρκελώνης και την υλοποίηση πρωτοβουλιών της ΕΕ για την ύδρευση/αποχέτευση και την ενέργεια.

Η παρούσα Επιτροπή έθεσε ως προτεραιότητα τη μεταρρύθμιση του τρόπου εκτέλεσης του προϋπολογισμού της εξωτερικής βοήθειας, και το 2002 εμφανίσθηκαν τα πρώτα πρακτικά αποτελέσματα της εν λόγω προσπάθειας: η ποιότητα της βοήθειας που παρέχουμε αναβαθμίστηκε δραστικά, μέσω της ευρύτατης αποκέντρωσης αρμοδιοτήτων διαχείρισης, οι οποίες από τις κεντρικές υπηρεσίες των Βρυξελλών μεταφέρθηκαν στις επί τόπου υπηρεσίες. Κατά τη διάρκεια του 2002, η εν λόγω αποκέντρωση αρμοδιοτήτων ολοκληρώθηκε όσον αφορά γεωγραφικά προγράμματα για την Ευρώπη, τη Μεσόγειο, την Ασία και τη Λατινική Αμερική. Τηρώντας διεθνή πρότυπα ορθών πρακτικών, είμαστε πλέον σε θέση, όχι απλώς να υλοποιούμε ταχύτερα τις δράσεις μας - έχοντας πια επιτύχει σε σημαντικό βαθμό τον συγχρονισμό μας με τους ρυθμούς των εθνικών αναπτυξιακών οργανισμών - αλλά και να επιλύουμε αποτελεσματικότερα τα προβλήματα που αναφύονται και να προσαρμόζουμε τη βοήθειά μας ώστε να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες. Τα εν λόγω οφέλη συμπληρώνονται σε επίπεδο προγραμματισμού από ένα νέο πλαίσιο στρατηγικών για κάθε χώρα, οι οποίες προωθούν τη συνοχή των υλοποιούμενων πολιτικών και το συντονισμό των χορηγών βοήθειας.

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με πολιτικές και προγράμματα που υλοποιούνται σε ολόκληρο τον κόσμο. Ανταποκρίνεται στο σχετικό αίτημα του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και επικεντρώνεται στα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο που επιτεύχθηκε. Αναγνωρίζουμε ότι απαιτείται περαιτέρω προσπάθεια προς την κατεύθυνση της πλήρους υιοθέτησης της προσέγγισης βάσει αποτελεσμάτων. Θα χρειαστεί ακόμη πολύς χρόνος και προσπάθεια για να προωθηθεί και να ολοκληρωθεί η διαδικασία της μεταρρύθμισης και να αυξηθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα της χορηγούμενης εξωτερικής βοήθειας. Ιδιαίτερες προκλήσεις συνιστούν η επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Επιτροπή στην υλοποίηση δράσεων σε ορισμένες χώρες ΑΚΕ και η επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης αποτελεσματικών χρηματοδοτικών μέσων για τους νέους μας γείτονες μετά τη διεύρυνση, το 2004, στο πλαίσιο του σχεδίου για την «ευρύτερη Ευρώπη». Έχουμε δεσμευθεί να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις αυτές και να αυξήσουμε περαιτέρω την αποδοτικότητα της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ, ώστε να συμβάλουμε στην εγκαθίδρυση συνθηκών ασφάλειας και ευημερίας για όλους.

Chris Patten, Μέλος της Επιτροπής, αρμόδιο για τις Εξωτερικές Σχέσεις Πρόεδρος της Επιτροπής του Γραφείου Συνεργασίας EuropeAid

Poul Nielson, Μέλος της Επιτροπής, αρμόδιο για την Ανάπτυξη Επικεφαλής των στελεχών της Επιτροπής του Γραφείου Συνεργασίας EuropeAid

Gόnter Verheugen, Μέλος της Επιτροπής, αρμόδιο για τη Διεύρυνση Μέλος της Επιτροπής του Γραφείου Συνεργασίας EuropeAid

Pascal Lamy, Μέλος της Επιτροπής, αρμόδιο για το Εμπόριο Μέλος της Επιτροπής του Γραφείου Συνεργασίας EuropeAid

Pedro Solbes Mira, Μέλος της Επιτροπής, αρμόδιο για τις Οικονομικές και Χρηματοδοτικές Υποθέσεις Μέλος της Επιτροπής του Γραφείου Συνεργασίας EuropeAid

B. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα ετήσια έκθεση συνοψίζει τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα της εξωτερικής βοήθειας. Εντάσσεται στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του συστήματος διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ, που αποφασίσθηκε από την Επιτροπή [1]. Απευθύνεται στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, στους λοιπούς φορείς που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα, στις συνεργαζόμενες χώρες, καθώς και στο ευρύ κοινό. Η παρούσα έκθεση λογοδοτεί για τις αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ και τις πληρωμές ύψους 5,2 δισεκατομμυρίων ευρώ που πραγματοποίησε η ΕΚ το 2002.

[1] Ανακοίνωση σχετικά με τη μεταρρύθμιση της διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας SEC (2000)814 της 16.05.2000

Στο κεφάλαιο 1 παρουσιάζεται η πρόοδος που επιτεύχθηκε όσον αφορά τους στρατηγικούς στόχους και τα επιτεύγματα. Οι διεθνείς διασκέψεις του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ έθεσαν τις βάσεις της παγκόσμιας συνεργασίας για την εξάλειψη της φτώχειας και την αειφόρο ανάπτυξη. Εφόσον τα κράτη μέλη της ΕΕ τηρήσουν τις υποσχέσεις τους, έως το 2006 θα διατεθούν επιπλέον 8,5 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου. Κατά τη διάρκεια του 2002, ολοκληρώθηκε η πρώτη γενεά Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας, τα οποία θα συμβάλουν σε αύξηση της προσοχής που δίδεται στο στόχο της καταπολέμησης της φτώχειας. Η καλύτερη ενσωμάτωση του εξελισσόμενου διεθνούς πλαισίου και των λοιπών προτεραιοτήτων στην αναπτυξιακή πολιτική και στον σχεδιασμό θα συμβάλει, επίσης, στη γενικότερη βελτίωση των δραστηριοτήτων της ΕΕ στον εν λόγω τομέα. Σταθερή πρόοδος σημειώθηκε και όσον αφορά τα ήδη πασίγνωστα «3 Σ» (συνοχή, συντονισμός και συμπληρωματικότητα). Τα 3 Σ, στο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΚ, συμβάλλουν στην προώθηση της ανάπτυξης, τη μείωση της φτώχειας και την ένταξη των δικαιούχων/εταίρων χωρών στην παγκόσμια οικονομία. Το κεφάλαιο παρουσιάζει, επιπλέον, την πρόοδο που επιτεύχθηκε στον τομέα της συνεργασίας της ΕΚ με άλλους χορηγούς βοήθειας. Υπογράφηκε μία νέα συμφωνία-πλαίσιο με την Παγκόσμια Τράπεζα, ενώ ολοκληρώθηκε και η διαδικασία επανεξέτασης της συμφωνίας-πλαισίου ΕΚ-ΟΗΕ για τη χρηματοδότηση από την ΕΚ σχεδίων του ΟΗΕ. Κατά τη διάρκεια του 2002, η ΕΚ συμμετείχε ενεργά, σε διάφορα επίπεδα, στα πρώτα στάδια του πολιτικού διαλόγου με οργανισμούς, ταμεία και προγράμματα του ΟΗΕ.

Η μεταρρύθμιση του συστήματος διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ έχει αρχίσει να εμφανίζει τα πρώτα θετικά αποτελέσματά της: ακριβέστερος προγραμματισμός, βελτιωμένη ποιότητα και συγχρονισμός δράσης, αυξημένη διαφάνεια και υπευθυνότητα, αποκέντρωση αρμοδιοτήτων με τη μεταφορά τους στις επί τόπου αντιπροσωπείες, καλύτερος συντονισμός με τους άλλους χορηγούς βοήθειας, ιδίως τα κράτη μέλη, και η εφαρμογή ενός νέου ενιαίου συστήματος διαχειριστικής πληροφόρησης, του Κοινού Συστήματος Πληροφοριών Relex (CRIS) περιλαμβάνονται στα βασικά επιτεύγματα του 2002, όπως περιγράφονται στο κεφάλαιο 2.

Στο κεφάλαιο 3 παρουσιάζεται η πρόοδος που πραγματοποίησε, σε συνεργασία με τη διεθνή κοινότητα, η ΕΚ προς την κατεύθυνση της επίτευξης των στρατηγικών της στόχων, και ιδίως των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ). Παρουσιάζονται τα μέτρα που λήφθηκαν για την περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας που χορηγεί η Κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για την προσαρμογή των σχετικών δράσεων της Κοινότητας στις διαφορετικές εθνικές και περιφερειακές συνθήκες, την αποτελεσματική στόχευση των διαθέσιμων πόρων, τη βιωσιμότητα του εξωτερικού χρέους των αποδεκτριών χωρών, την συχνότερη εφαρμογή τομεακών προσεγγίσεων και δράσεων δημοσιονομικής στήριξης. Παρουσιάζονται, επίσης, η πρόοδος που επιτεύχθηκε προς την κατεύθυνση του περιορισμού των τομέων στους οποίους επικεντρώνεται η βοήθεια της ΕΚ καθώς και οι βασικές εξελίξεις που σημειώθηκαν όσον αφορά τις πολιτικές για τους εν λόγω τομείς προτεραιότητας. Κατά τη διάρκεια του έτους, σημαντική πρόοδος επιτεύχθηκε στους κοινωνικούς τομείς, όπως η υγεία, η εκπαίδευση, οι μεταφορές και η επισιτιστική ασφάλεια. Όσον αφορά το εμπόριο και την ανάπτυξη, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 2002.

Η Επιτροπή συνεργάσθηκε με ομάδα εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη, καθώς και με άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένων της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) του ΟΟΣΑ, του ΠΑΗΕ (Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών) και της Παγκόσμιας Τράπεζας, για την ανάπτυξη ενός βασικού πυρήνα 10 δεικτών που προκύπτουν από τους ΑΣΧ. Από τους 10 αυτούς δείκτες, έξι συνδέονται άμεσα με την ευημερία των παιδιών, ενώ τρεις αφορούν συγκεκριμένα ζητήματα που σχετίζονται με την ισότητα των φύλων. Η Επιτροπή σκοπεύει να παρακολουθεί, βάσει των ανωτέρω δεικτών, την πρόοδο που θα επιτυγχάνεται σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες στις οποίες χορηγεί βοήθεια. Οι εν λόγω δείκτες μετρούν:

- το ποσοστό του πληθυσμού που διαβιοί με λιγότερο από 1 δολάριο ΗΠΑ την ημέρα.

- το ποσοστό των λιποβαρών παιδιών.

- το ποσοστό θνησιμότητας των παιδιών κάτω των πέντε ετών.

- το καθαρό ποσοστό εγγραφής των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

- το ποσοστό των παιδιών που ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

- την αναλογία κοριτσιών - αγοριών στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση.

- το ποσοστό των γεννήσεων που λαμβάνουν χώρα με την παρουσία εξειδικευμένου υγειονομικού προσωπικού.

- το ποσοστό των παιδιών ηλικίας ενός έτους που έχει εμβολιασθεί κατά της ιλαράς.

- το ποσοστό των εγκύων ηλικίας 15-24 ετών που έχει προσβληθεί από HIV/AIDS.

- το ποσοστό του πληθυσμού που διαθέτει επαρκή πρόσβαση σε βελτιωμένα συστήματα ύδρευσης.

Στο κεφάλαιο 4 παρουσιάζονται τα συμπεράσματα για το 2002 των αξιολογήσεων και της παρακολούθησης βάσει αποτελεσμάτων (ΠΒΑ). Στο εν λόγω κεφάλαιο παρουσιάζονται οι διαπιστώσεις πορίσματα και τα συμπεράσματα των αξιολογήσεων που ολοκληρώθηκαν κατά την περίοδο αναφοράς, καθώς και ορισμένα ευρύτερα ανακύπτοντα ζητήματα. Η προσέγγιση της παρακολούθησης βάσει αποτελεσμάτων (ΠΒΑ), η οποία δρομολογήθηκε το 2001, επεκτάθηκε, κατά τη διάρκεια του 2002, σε όλες τις περιφέρειες. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή συλλέγει συγκρίσιμα στοιχεία για το σύνολο των προγραμμάτων της εξωτερικής βοήθειας. Η παρουσίαση και ανάλυση των συμπερασμάτων πραγματοποιείται βάσει εκθέσεων του 2002 που ακολουθούν τα κριτήρια της ΠΒΑ (συνάφεια, επάρκεια, αποτελεσματικότητα, αντίκτυπος και βιωσιμότητα) και αφορά τους αναπτυξιακούς τομείς προτεραιότητας.

Η ικανότητα επίτευξης αποτελεσμάτων και οι επιδόσεις των έργων και προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την ΕΚ κρίνονται σε γενικές γραμμές ικανοποιητικές. Από την ανάλυση της δομής των αποδοτικότερων σχεδίων προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα:

- η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα αποτελούν στοιχεία που βελτιώνουν την αποδοτικότητα των έργων. Υπάρχουν, επίσης, ενδείξεις ότι η επανεξέταση της φιλοσοφίας των έργων κατά την πραγματική έναρξη υλοποίησής τους, αναβάθμισε την αποδοτικότητά τους.

- η αποτελεσματική ένταξη των έργων στις τοπικές δομές, η πολιτική στήριξή τους και η συμμετοχή των δικαιούχων βελτιώνουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα των έργων και, ως εκ τούτου, αποτελούν στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη κατά το σχεδιασμό προγραμμάτων.

- η χρηματοοικονομική βιωσιμότητα αποτελεί τη συνηθέστερη πηγή προβλημάτων των έργων.

- οι εισροές και οι δράσεις πολλών έργων εμφανίζουν καθυστερήσεις, γεγονός που, όπως επισημαίνεται στις εκθέσεις παρακολούθησης, συχνά οφείλεται στις περίπλοκες (κοινοτικές) διαδικασίες και στη χαμηλή ποιότητα διαχείρισης των έργων.

Στο κεφάλαιο 5 αναλύονται τα θέματα «οριζόντιου χαρακτήρα» και το ζήτημα της ένταξής τους στον κεντρικό προγραμματισμό και τη γενική δομή της συνεργασίας της ΕΚ. Το εν λόγω κεφάλαιο επικεντρώνεται κυρίως στα ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας των φύλων, του περιβάλλοντος και της πρόληψης των συγκρούσεων, ενώ περιγράφει, επίσης, την εκτέλεση θεματικών κονδυλίων του προϋπολογισμού, όπως αυτών που αφορούν την επισιτιστική ασφάλεια, τα τροπικά δάση, την καταπολέμηση του AIDS και τη συγχρηματοδότηση με ΜΚΟ.

Ο διάλογος με την Κίνα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα συνεχίσθηκε, ενώ ανάλογος διάλογος δρομολογήθηκε και με το Ιράν. Σε δύο χώρες της Μεσογείου διοργανώθηκαν περιφερειακές συναντήσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών των εν λόγω χωρών. Σημαντικά ζητήματα αποτέλεσαν, επίσης, το 2002 η προώθηση της εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα και η κατάρτιση στον τομέα των δεοντολογικών ελέγχων. Κατά τη διάρκεια του έτους, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα δέσμευσε περισσότερα από 100 εκατομμύρια ευρώ. Στο κεφάλαιο 5 γίνεται, επίσης, η δέουσα αναφορά στη βοήθεια που χορηγήθηκε σε τρίτες χώρες στον τομέα των επιστημών, της τεχνολογίας και της έρευνας, ιδίως στη βοήθεια προς τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τις χώρες ΑΚΕ.

Ο μηχανισμός ταχείας αντίδρασης δέσμευσε, κατά τη διάρκεια του 2002, 23,5 εκατομμύρια ευρώ, με σημαντικότερα καθήκοντα τη δεύτερη φάση σταθεροποίησης της κατάστασης στο Αφγανιστάν και τις προσπάθειες ανασυγκρότησης των παλαιστινιακών περιοχών.

Περαιτέρω, σε 45 χώρες αναπτύχθηκε διαδικασία διαβούλευσης με μη κρατικούς φορείς κατά το στάδιο της προετοιμασίας των Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας. Περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ δεσμεύθηκαν για τη συγχρηματοδότηση έργων που υλοποιούνται από ΜΚΟ. Σχεδόν 50 εκατομμύρια ευρώ δεσμεύθηκαν από τα θεματικά κονδύλια του προϋπολογισμού για το περιβάλλον και τα τροπικά δάση.

Το κεφάλαιο 6 επικεντρώνεται σε δραστηριότητες συνεργασίας ανά περιοχή: Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία, Νοτιοανατολική Ευρώπη, Μεσόγειος, Εγγύς και Μέση Ανατολή, Χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) και υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ), Λατινική Αμερική και Ασία. Για την παρουσίαση της κάθε περιοχής ακολουθείται ταυτόσημη δομή, προκειμένου να καθίσταται δυνατή η «εγκάρσια» ανάγνωση του κειμένου και η εύκολη σύγκριση περιοχών βάσει παρόμοιων δεδομένων. Αρχικά, παρουσιάζονται οι στρατηγικοί στόχοι και τα επιτεύγματα, καθώς και οι προτεραιότητες προγραμματισμού για κάθε περιοχή. Στη συνέχεια, ακολουθεί μία ενότητα στην οποία παρουσιάζονται τα βασικά αποτελέσματα τόσο των περατωθέντων όσο και των συνεχιζόμενων έργων, συμπεριλαμβανομένων των έργων υποβλήθηκαν σε ενδιάμεση επισκόπηση. Τέλος, μέσω ορισμένων περιπτωσιολογικών μελετών, παρέχεται συγκεκριμένη εικόνα του πεδίου δραστηριοτήτων της ΕΚ σε κάθε περιοχή.

Με στόχο την παροχή ολοκληρωμένης πληροφόρησης σχετικά με κάθε περιοχή, ορισμένες ενότητες επικεντρώνονται στο ζήτημα της επίτευξης των «3 Σ» (συντονισμός, συνοχή και συμπληρωματικότητα) στο πλαίσιο της συνεργασίας με κράτη μέλη και άλλους χορηγούς βοήθειας. Επίσης, παρουσιάζονται ορισμένες δραστηριότητες χορήγησης ανθρωπιστικής βοήθειας (τις οποίες υλοποιεί η ECHO), καθώς και ορισμένες δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Η παρουσίαση κάθε περιοχής ολοκληρώνεται με την ανάλυση των συμπερασμάτων που προέκυψαν και των προοπτικών της για τα προσεχή έτη.

Όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, ένα από τα κριτήρια που τέθηκαν στην Κοπεγχάγη ως βασικά προαπαιτούμενα της ένταξης στην ΕΕ αφορά την ύπαρξη και ορθή λειτουργία θεσμών της οικονομίας της αγοράς. Έτσι, κατά τα προσεχή έτη θα εξακολουθήσει να ενισχύεται η προσπάθεια υλοποίησης των αναγκαίων για την επίτευξη του εν λόγω στόχου μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με τη θέσπιση των αναγκαίων νομοθετικών μέτρων οικονομικής φύσης, τη διαχείριση των δαπανών του προϋπολογισμού και την είσπραξη των φορολογικών εσόδων, τις δημόσιες προμήθειες και - μετά τα αρχικά στάδια της διαδικασίας - τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού.

Προσοχής θα τύχουν επίσης τα συστήματα δημόσιας διοίκησης, κατά κανόνα με την εφαρμογή προγραμμάτων μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης που θα στοχεύουν στην προώθηση της διαδικασίας εξορθολογισμού, μείωσης του μεγέθους και απλούστευσης των διαδικασιών του δημόσιου τομέα.

Στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, η ανεπαρκής λειτουργία του δικαστικού συστήματος αναγνωρίζεται ως ένα από τα βασικά εμπόδια όχι απλώς στην γενικότερη πολιτική λειτουργία των κρατών της περιοχής, αλλά και στην ορθή λειτουργία της οικονομίας της αγοράς (π.χ. λόγω της έλλειψης αποτελεσματικού συστήματος επίλυσης οικονομικών διαφορών). Σημαντικό πρόβλημα αποτελεί, επίσης, η διαφθορά, η οποία εμποδίζει την ορθή πολιτική, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτείται να καταπολεμηθούν οι ρίζες του και να προταθούν βιώσιμες λύσεις, και ο στόχος αυτός απαιτεί, με τη σειρά του, την αποφασιστική εμπλοκή της διεθνούς κοινότητας και την παροχή στοχοθετημένης βοήθειας από το CARDS. Κατά τη διάρκεια του 2002, δεσμεύθηκαν σχεδόν 654 εκατομμύρια ευρώ και διατέθηκαν περισσότερα από 617 εκατομμύρια ευρώ για την περιοχή.

Όσον αφορά τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας, κατά τη διάρκεια του 2002 δεσμεύθηκαν σχεδόν 430 εκατομμύρια ευρώ και διατέθηκαν 383 εκατομμύρια ευρώ. Περαιτέρω, εκπονούνται ήδη μελέτες για την εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων που θα έχει η διεύρυνση στις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, στο πλαίσιο του σχεδίου για την «ευρύτερη Ευρώπη», το οποίο στοχεύει στην προώθηση της σταθερότητας και στη μείωση του χάσματος ευημερίας στα νέα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Προς τον σκοπό αυτό, θα αυξηθεί η χρηματοδότηση δράσεων που προωθούν τη διασυνοριακή συνεργασία, ιδίως όσον αφορά τα Δυτικά ΝΑΚ.

Στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία, η ΕΕ θα εξακολουθήσει να δίδει προτεραιότητα στην περιφερειακή συνεργασία, ιδίως μέσω μέτρων που στοχεύουν στη μείωση της φτώχειας και στην οικονομική ανάπτυξη, καθώς και, όπου συντρέχει λόγος, στην πρόληψη συγκρούσεων.

Όσον αφορά τις μεσογειακές χώρες, επιτεύχθηκε σημαντική βελτίωση των ρυθμών υλοποίησης του προγράμματος MEDA, με αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 762 εκατομμυρίων ευρώ και εκταμιεύσεις ύψους 684 εκατομμυρίων ευρώ κατά τη διάρκεια του έτους. Επιπλέον, το 2002 αποτέλεσε το πρώτο έτος εφαρμογής των νέων εθνικών ενδεικτικών προγραμμάτων. Η σταθερότητα, η ασφάλεια και η αειφόρος ανάπτυξη εξακολουθούν να συνιστούν προτεραιότητες της ΕΕ για την περιοχή, ενώ προτεραιότητα δίδεται επίσης στην ολοκλήρωση των συμφωνιών σύνδεσης με όλες τις μεσογειακές χώρες εταίρους και στη λήψη περαιτέρω μέτρων προς την κατεύθυνση μίας ευρωμεσογειακής εσωτερικής αγοράς.

Ως σημαντική προτεραιότητα αντιμετωπίζεται πλέον και η συνεργασία σε θέματα δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται τα ζητήματα που σχετίζονται με τους πρόσφυγες, το δικαίωμα σε άσυλο και την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης. Κύρια πηγή ανησυχίας στην περιοχή παραμένει, ωστόσο, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Οι δραστηριότητες συνεργασίας με τις χώρες ΑΚΕ και τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ) είχαν ως αποτέλεσμα αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους σχεδόν 2,4 δισεκατομμυρίων ευρώ και εκταμιεύσεις ύψους 2,54 δισεκατομμυρίων ευρώ (μία από τις καλύτερες επιδόσεις όλων των εποχών, ακόμη και εάν οι εκταμιεύσεις υπολείπονται ελαφρά των πραγματοποιηθεισών το 2001). Η κύρωση της συμφωνίας της Κοτονού θα συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ. Η ρητή δέσμευση των χωρών της Αφρικής ότι θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια για την ανάπτυξη των ικανοτήτων τους όσον αφορά την ειρηνική επίλυση συγκρούσεων, την καταπολέμηση της φτώχειας και την αντιμετώπιση του προβλήματος της περιθωριοποίησης ομάδων του πληθυσμού τους που προκαλείται από την παγκοσμιοποίηση, καθώς και η ύπαρξη των εγγράφων στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας, προσφέρουν δύο σημαντικούς πυλώνες στους οποίους μπορούν να βασισθούν οι μελλοντικές δράσεις συνεργασίας της ΕΕ στην περιοχή. Δεδομένου ότι η εν λόγω περιοχή απέχει από την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ) περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη, η εταιρική σχέση χωρών ΑΚΕ-ΕΕ οφείλει να αναβαθμίσει την αναπτυξιακή βοήθεια, τον πολιτικό διάλογο και τις λοιπές πολιτικές και τα μέσα που χρησιμοποιεί, π.χ. στον τομέα του εμπορίου. Η σύσταση της Αφρικανικής Ένωσης και η υιοθέτηση εκ μέρους της τής Νέας Εταιρικής Σχέσης για την Ανάπτυξη της Αφρικής (NEPAD) ενδέχεται να αποδειχθούν στο προσεχές μέλλον ως τα σημαντικότερα γεγονότα του 2002. Η θεσμική ανάπτυξη και η επίλυση κρίσεων αποτελούν επίσης κεντρικής σημασίας ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν στην εν λόγω περιοχή.

Κατά τη διάρκεια του 2002, 540 εκατομμύρια ευρώ δεσμεύθηκαν και 434 εκατομμύρια ευρώ εκταμιεύθηκαν στην Ασία. Μέσω των δραστηριοτήτων συνεργασίας της, η ΕΚ προσπαθεί να συμβάλει στη μείωση της φτώχειας και στην αναβάθμιση του βιοτικού επιπέδου στις χώρες της Ασίας. Στο πλαίσιο αυτό, προτεραιότητα δίδεται στους τομείς των βασικών υπηρεσιών υγείας και της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν τουλάχιστον το ένα τρίτο των συνολικά διαθέσιμων κεφαλαίων. Θα δοθεί έμφαση σε τομεακές παρεμβάσεις, γεγονός που σημαίνει ότι η φτώχεια θα καταπολεμηθεί μέσω εθνικών προγραμμάτων και βελτιωμένης συνεργασίας μεταξύ χορηγού βοήθειας και χώρας παραλήπτη της βοήθειας. Ο ρόλος της Κοινότητας εκτείνεται, επίσης, στην προσπάθεια δημιουργίας καλύτερων σχέσεων μεταξύ των εν λόγω χωρών και της ΕΕ, ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών και προώθησης της ειρήνης στην περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται, παραδείγματος χάριν, δράσεις για την ανοικοδόμηση και την ανασυγκρότηση χωρών που πλήττονται από συγκρούσεις, όπως το Αφγανιστάν και το Ανατολικό Τιμόρ, και δραστηριότητες που στοχεύουν στην πρόληψη συγκρούσεων στην περιοχή, όπως η ενίσχυση της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Σρι Λάνκα.

Η οικονομική συνεργασία με την Ασία θα ενισχυθεί, με έμφαση, ιδίως, στο ζήτημα της βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, θα ενισχυθούν δράσεις σε βασικούς τομείς, όπως η ενέργεια, η περιβαλλοντική τεχνολογία και η διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Οι λέξεις «διάλογος» και «διαπραγματεύσεις» αποτέλεσαν λέξεις-κλειδιά στη συνεργασία της ΕΚ με τη Λατινική Αμερική. Επί του παρόντος, διεξάγονται διαβουλεύσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με τις τρεις υπό διαπραγμάτευση υποπεριφερειακές συμφωνίες (ΕΕ-Mercosur, ΕΕ-Μεξικό και ΕΕ-Χιλή). Τα συμπεράσματα της διάσκεψης κορυφής της Μαδρίτης ενδέχεται να αποδειχθούν σημαντικό βήμα προόδου. Η τομεακή προσέγγιση που ακολουθείται και η δημοσιονομική στήριξη που παρέχεται ενδέχεται να παρουσιάσουν τα πρώτα τους αποτελέσματα ήδη εντός του 2003. Εξάλλου, η έναρξη διαπραγματεύσεων με τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής και την Κοινότητα των Άνδεων ενδέχεται να προσδώσει μελλοντικά απόλυτα υποπεριφερειακή μορφή στις σχέσεις της ΕΕ με τη Λατινική Αμερική. Κατά τη διάρκεια του 2002, οι αναλήψεις υποχρεώσεων της ΕΚ για την περιφέρεια αυτή ανήλθαν σε 382 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι εκταμιεύσεις σε 272 εκατομμύρια ευρώ.

Το «Εξέχον θέμα» (κεφάλαιο 7) της παρούσας έκθεσης αφορά τη διαχείριση υδάτινων πόρων, το οποίο αποτελεί τη σημαντικότερη, ίσως, πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπισθεί τα προσεχή έτη, προκειμένου να υλοποιηθεί οποιαδήποτε συνεκτική αναπτυξιακή πολιτική. Η ανακοίνωση της Επιτροπής της 12ης Μαρτίου 2002, καθώς και τα συμπεράσματα της διεθνούς διάσκεψης του Γιοχάνεσμπουργκ αποτελούν τη βάση κάθε πολιτικής της ΕΕ στον εν λόγω τομέα. Στόχος της πρωτοβουλίας της ΕΕ για το νερό, η οποία εγκαινιάσθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ, είναι να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη λήψη επιπλέον μέτρων για την επίτευξη των στόχων που συμφωνήθηκαν διεθνώς, σε συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες. Ο νέος διεθνής στόχος που τίθεται πλέον συνίσταται στη μείωση στο μισό, έως το 2015, του αριθμού των ανθρώπων που δεν διαθέτουν πρόσβαση σε εγκαταστάσεις αποχέτευσης. Ο στόχος αυτός τίθεται συμπληρωματικά προς το στόχο που τέθηκε με τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας σχετικά με την πρόσβαση σε πόσιμο νερό.

Στο κεφάλαιο 8 παρατίθενται πλήρεις δημοσιονομικοί πίνακες, που ακολουθούν την ονοματολογία της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) του ΟΟΣΑ. Στους εν λόγω πίνακες τα αριθμητικά στοιχεία κατανέμονται κατά κονδύλιο του προϋπολογισμού, περιοχή, χώρα και χρηματοδοτικό μέσο. Ταυτόχρονα, το σύνολο των έργων που αναλήφθηκαν κατά το 2002 κατανέμεται κατά περιοχή και τομέα παρέμβασης.

Τέλος, στα παραρτήματα παρουσιάζοντα οι εξελίξεις όσον αφορά τις δραστηριότητες που συνδέονται με τη μεταρρύθμιση της διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ, δηλαδή την πρόοδο ως προς την εναρμόνιση των διαδικασιών, την εξέλιξη του RAL (καθυστερούμενες πληρωμές), τις δραστηριότητες δημοσιονομικού ελέγχου, τις προσπάθειες αύξησης της διαφάνειας και της προβολής, και περιέχουν, επίσης, έναν πλήρη πίνακα των επίσημων ανακοινώσεων της ΕΚ σχετικά με την εξωτερική βοήθεια, οι οποίες εκδόθηκαν το 2002.

1. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ

Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται το πλαίσιο των εξωτερικών εταιρικών σχέσεων της Κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων του στρατηγικού πλαισίου και των στόχων. Σκιαγραφούνται επίσης οι εξελίξεις κατά το 2002, ως συνέπεια γεγονότων που συνέβησαν εντός και εκτός της ΕΕ, και τονίζονται ορισμένα στρατηγικά επιτεύγματα που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης της διαδικασίας εκπόνησης εθνικών προγραμμάτων και της προόδου που επιτεύχθηκε προς την κατεύθυνση της συνοχής, του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ.

1.1 ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

Η πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι ένα από τα τρία στοιχεία που συνθέτουν το ευρύτερο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων - τα άλλα δύο είναι οι εξωτερικές πολιτικές και οικονομικές (συμπεριλαμβανομένων του εμπορίου και των επενδύσεων) σχέσεις.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και στους τρεις αυτούς τομείς. Είναι ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος πολλών αναπτυσσόμενων χωρών. Η ΕΕ, ως περιφέρεια, παρέχει άνω του 50 % της παγκόσμιας αναπτυξιακής βοήθειας: περισσότερα από 28,7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2002, εκ των οποίων 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε επίπεδο ΕΚ. Τον Μάρτιο του 2002, κατά τη διεθνή διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, η ΕΕ ανακοίνωσε τη δέσμευσή της να διαδραματίσει ακόμη σημαντικότερο ρόλο στο μέλλον, αυξάνοντας περαιτέρω την παρεχόμενη αναπτυξιακή βοήθεια. Κάθε κράτος μέλος της ΕΕ έχει δεσμευθεί για την παροχή έως το 2006 τουλάχιστον 0,33 % του εθνικού εισοδήματός του ως επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ΕΑΒ), προκειμένου, συλλογικά, η ΕΕ να φθάσει κατά μέσο όρο το ποσοστό του 0,39 % (από 0,33 % το 2001). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται το ένα πέμπτο του τρέχοντος προϋπολογισμού της ΕΕ για τη βοήθεια - 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ - για λογαριασμό της Κοινότητας. Τα κεφάλαια αυτά προέρχονται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό καθώς και από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), που παρέχει υποστήριξη σε χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού στο πλαίσιο της συμφωνίας της Κοτονού και σε υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ) που συνδέονται με την Κοινότητα βάσει της απόφασης σύνδεσης ΥΧΕ [2] Το γεωγραφικό πεδίο των προγραμμάτων βοήθειας της Κοινότητας είναι επίσης ιδιαίτερα ευρύ: από τους γείτονες της ΕΕ έως μικρές νησιωτικές χώρες του Ειρηνικού. Το 2002, τα προγράμματα της Κοινότητας αφορούσαν 160 χώρες και 8 περιφέρειες. Η κατάσταση και τα βασικά προβλήματα σε κάθε περιφέρεια και χώρα διαφέρουν και η Κοινότητα προσαρμόζει κατάλληλα την προσέγγισή της.

[2] Απόφαση 822/2001 του Συμβουλίου της 27.11.2001, ΕΕ L 314 της 30.11.2001

1.1.1 Οι στρατηγικοί στόχοι της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΚ

Μολονότι η συνεργασία για την ανάπτυξη αποτελεί μέρος των εξωτερικών σχέσεων, αποτελεί ταυτόχρονα και αυτοτελή στόχο πολιτικής. Επιπλέον, η Επιτροπή προωθεί τη χρήση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) ως μέσο για την επίτευξη αναπτυξιακών στόχων.

Από τον Νοέμβριο του 2000, η Κοινότητα έχει θεσπίσει ένα συνολικό πλαίσιο που διέπει τη συνεργασία και τις εταιρικές σχέσεις της με το σύνολο των αναπτυσσόμενων χωρών με τις οποίες συνδέεται. Το πλαίσιο αυτό καθιστά σαφές ότι κύριος στόχος της πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη της Κοινότητας είναι η μείωση και, τελικά, η εξάλειψη της φτώχειας μέσω της παροχής στήριξης για την αειφόρο οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ανάπτυξη, την προώθηση της σταδιακής ένταξης των αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια οικονομία και την επίμονη καταπολέμηση της ανισότητας [3]. Ιδιαίτερη σημασία δίδεται στους στόχους που αφορούν ζητήματα υγείας, τονίζοντας τη σχέση μεταξύ της μείωσης της φτώχειας και των επενδύσεων στους τομείς της υγείας και της έρευνας. Ο στόχος που αφορά συγκεκριμένα την καταπολέμηση του HIV/AIDS, της ελονοσίας και άλλων ασθενειών φανερώνει ισχυρή δέσμευση και αποτελεί παραδοχή του γεγονότος ότι εάν δεν καταπολεμηθούν αυτές οι ασθένειες δεν μπορεί να επιτευχθεί ο βασικός στόχος της μείωσης της φτώχειας. Διασαφηνίζει επίσης τις βασικές αρχές στις οποίες βασίζεται η βοήθεια της Κοινότητας: αειφόρος, δίκαιη και συμμετοχική ανθρώπινη και κοινωνική ανάπτυξη, της οποίας αναπόσπαστο μέρος θα είναι η προώθηση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της χρηστής διακυβέρνησης. Ολοένα και περισσότερο, αναγνωρίζεται η σημασία της ανάπτυξης ικανοτήτων και της καινοτομίας στον τομέα της επιστήμης και τεχνολογίας (Ε&Τ) για την επίτευξη των ΑΣΧ τόσο σε τομεακό επίπεδο όσο και για την προώθηση της συνολικής οικονομικής ανάπτυξης.

[3] Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 10ης Νοεμβρίου 2000, αναφ. 12929/00

Η ΕΕ έχει εντάξει τις αναπτυξιακές της προσπάθειες στο πλαίσιο ανάλογων παγκόσμιων πρωτοβουλιών και συνεργάζεται με άλλους φορείς για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας, που υιοθέτησαν τα μέλη του ΟΗΕ στη Διάσκεψη Κορυφής της Χιλιετίας. Οι εν λόγω στόχοι παρουσιάζονται επιγραμματικά στον πίνακα που ακολουθεί.

Οι αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας

- Επίτευξη καθολικής φοίτησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

- Προώθηση της ισότητας των δύο φύλων και της χειραφέτησης των γυναικών

- Μείωση της παιδικής θνησιμότητας

- Βελτίωση της μητρικής υγείας

- Καταπολέμηση του HIV/AIDS, της ελονοσίας και άλλων ασθενειών

- Εξάλειψη της απόλυτης φτώχειας και της πείνας

- Διασφάλιση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας

Η Κοινότητα έχει επίσης δεσμευθεί για την εφαρμογή διεθνών αρχών ορθών πρακτικών κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων της για βοήθεια. Σε αυτές περιλαμβάνεται η σαφής δέσμευση της Κοινότητας για συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες, για σεβασμό και προώθηση του «αισθήματος ιδιοκτησίας» των προγραμμάτων από τις τοπικές κοινότητες και της συμμετοχής μη κρατικών φορέων, καθώς και άλλων μέτρων όπως η αποτελεσματική στοχοθέτηση των πόρων, η στενή συνεργασία με άλλους χορηγούς βοήθειας και η μετάβαση από την ενίσχυση μεμονωμένων έργων στην υλοποίηση τομεακών προγραμμάτων και στην παροχή, όπου αυτό είναι δυνατό, δημοσιονομικών ενισχύσεων (βλέπε κεφάλαιο 3). Η προσπάθεια αυτή πλαισιώνεται από το πρόγραμμα μεταρρύθμισης του συστήματος διαχείρισης, που, επίσης, δρομολογήθηκε το 2000 (βλέπε κεφάλαιο 2).

Για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου της βοήθειάς της στο πλαίσιο των παγκόσμιων αναπτυξιακών προσπαθειών, η Κοινότητα επικεντρώνει τη βοήθειά της σε έξι τομείς όπου μπορεί να επιτύχει σημαντική προστιθέμενη αξία: στη σχέση μεταξύ εμπορίου και ανάπτυξης. στην περιφερειακή ολοκλήρωση και συνεργασία. στην υποστήριξη μακροοικονομικών πολιτικών και της ίσης πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες. στις μεταφορές. στην επισιτιστική ασφάλεια και την αγροτική ανάπτυξη. και στη θεσμική ανάπτυξη, ιδίως στη χρηστή διακυβέρνηση και το κράτος δικαίου (βλέπε κεφάλαιο 3). Οι πτυχές της προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας των φύλων, της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και της πρόληψης των συγκρούσεων ενσωματώνονται σε κάθε στάδιο του συνόλου των προγραμμάτων βοήθειας της Κοινότητας.

1.1.2 Προσαρμογή στις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιφέρεια και χώρα

Η πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη που περιγράφεται ανωτέρω αφορά όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες με τις οποίες συνδέεται η Κοινότητα. Ωστόσο, οι σχέσεις της Κοινότητας με διαφορετικές περιφέρειες και χώρες και τα προγράμματα βοήθειας που απευθύνονται σε αυτές προσαρμόζονται στις συγκεκριμένες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η εκάστοτε χώρα ή περιφέρεια.

Οι στόχοι των προγραμμάτων για κάθε χώρα και περιφέρεια ποικίλλουν από την πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση και τη σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια έως την αειφόρο οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στη Μεσόγειο, ώστε για να διασφαλιστεί ότι η εν λόγω περιφέρεια δεν θα καταστεί γεωστρατηγικά προβληματική, καθώς συνορεύει με την ευημερούσα Ευρώπη από τη μια πλευρά και με φτωχές, κατά βάση, χώρες από την άλλη. Τα προγράμματα που αφορούν τη Μεσόγειο πλαισιώνονται από στενή συνεργασία της ΕΚ με τις χώρες της περιοχής σε ζητήματα όπως η τρομοκρατία, το περιβάλλον, τα ναρκωτικά και οι δημογραφικές μεταβολές. Στη Λατινική Αμερική σημαντικότερες προτεραιότητες αποτελούν η καταπολέμηση της κοινωνικής ανισότητας και η οικοδόμηση συνεκτικότερων κοινωνιών, σε συνδυασμό με τη στήριξη της περιφερειακής ολοκλήρωσης για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των λατινοαμερικανικών επιχειρήσεων. Στην Ασία κατοικούν τα δύο τρίτα των φτωχών του κόσμου. Στις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος της περιφέρειας τα επιτακτικότερα προβλήματα είναι αυτά της επισιτιστικής ασφάλειας, της υγείας και της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, ενώ στις χώρες μεσαίου εισοδήματος οι κυριότερες προκλήσεις αφορούν τις σημαντικές ανισότητες στην κατανομή του εισοδήματος και των ευκαιριών. Τα κοινοτικά προγράμματα στην Κεντρική Ασία επικεντρώνονται στη θεσμική, νομική και διοικητική μεταρρύθμιση και στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και της οικονομίας για την αντιμετώπιση ευρέος φάσματος προβλημάτων, από τη διεύρυνση των εισοδηματικών ανισοτήτων και τη φτώχεια έως τις καθυστερήσεις στην πορεία προς τη δημοκρατία και την οικονομία της αγοράς, συμπεριλαμβανομένου του ζητήματος του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού καθώς και οι υπερπόντιες χώρες και εδάφη, οι συμφωνίες με τις οποίες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Απριλίου 2003, στο πλαίσιο της συμφωνίας της Κοτονού, αντιμετωπίζουν πολλά κοινά προβλήματα, αλλά και διαφέρουν από πολλές απόψεις. Οι περιφέρειες του Ειρηνικού και της Καραϊβικής περιλαμβάνουν πολλές μικρές νησιωτικές χώρες, ενώ στην Αφρική πολλές συγκρούσεις επιδεινώνονται λόγω του μεγέθους και της αστάθειας των εμπλεκόμενων χωρών. Σαράντα από τις εβδομήντα επτά χώρες ΑΚΕ περιλαμβάνονται μεταξύ των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από χαμηλό κατά κεφαλή εισόδημα και σοβαρά προβλήματα υποδομών.

Οι διαφορετικές πτυχές των εξωτερικών σχέσεων της Κοινότητας με διάφορες περιφέρειες διέπονται από σειρά συμφωνιών συνεργασίας και εταιρικών σχέσεων. Στο κεφάλαιο 6 αναφέρονται οι βασικές εξελίξεις σε καθεμία από τις περιφέρειες αυτές κατά το 2002.

1.1.3 Συμπληρωματικότητα μεταξύ των αναπτυξιακών και των άλλων στόχων της εξωτερικής βοήθειας

Σε πολλές περιπτώσεις, οι αναπτυξιακοί και οι λοιποί στόχοι της εξωτερικής βοήθειας είναι συμπληρωματικοί, όπως και οι παρεμβάσεις σε διαφορετικούς τομείς. Η σχέση, παραδείγματος χάριν, μεταξύ της πρόληψης συγκρούσεων και της προαγωγής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι σαφής, όπως σαφής είναι και η σχέση μεταξύ αυτών και της μείωσης της φτώχειας. Μετά την παύση των συγκρούσεων, η κοινοτική βοήθεια συνέβαλε στην ανασυγκρότηση των κοινωνικών δομών και στην αποφυγή της επανάληψης των συγκρούσεων. Πέραν της απλής αντιμετώπισης των συμπτωμάτων των συγκρούσεων, πρέπει, επίσης, να αναπτυχθούν μέθοδοι για τη διακρίβωση και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων τους, τα οποία συχνά ανάγονται στην απόλυτη φτώχεια που βιώνουν οι εν λόγω περιοχές. Πρέπει, επίσης, να υπογραμμισθεί η σχέση μεταξύ των επενδύσεων στον τομέα της παροχής βασικών υπηρεσιών υγείας και των επενδύσεων για την έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) όσον αφορά νέα φάρμακα και θεραπείες, ιδίως για την καταπολέμηση των σημαντικότερων μεταδοτικών ασθενειών που σχετίζονται με τη φτώχεια.

Δεδομένων των πολλών διαφορετικών εξωτερικών πολιτικών και χρηματοδοτικών μέσων που χρησιμοποιούνται και της ανάγκης προσαρμογής τους σε διαφορετικές συνθήκες, τα Έγγραφα Στρατηγικής Χώρας και τα Έγγραφα Περιφερειακής Στρατηγικής της Κοινότητας αποτελούν σημαντικό μηχανισμό για την ανάλυση και τον καθορισμό του κατάλληλου κάθε φορά μίγματος πολιτικής. Οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται μέσω οριζόντιων και θεματικών κονδυλίων του προϋπολογισμού, τα οποία καλύπτουν τόσο την ανάπτυξη όσο και ευρύτερους στόχους εξωτερικής πολιτικής, όπως τη συνεργασία για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, εντάσσονται σταδιακά ολοένα και περισσότερο στο πλαίσιο αυτό. Η Κοινότητα καταβάλλει επίσης προσπάθειες για την αύξηση της συνοχής σε επίπεδο κεντρικής πολιτικής. Η συμπληρωματικότητα μεταξύ της πολιτικής για την ανάπτυξη και της πολιτικής για την έρευνα βασίζεται στην ανάγκη επίτευξης συνεργιών ανάμεσα στη θεσμική ανάπτυξη του τομέα επιστήμης και τεχνολογίας και τη διαπεριφερειακή συνεργασία στον τομέα της έρευνας (Βορράς-Νότος, Ανατολή-Δύση).

1.2 Προσαρμογή στις αλλαγές που συντελέσθηκαν στην ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο το 2002

1.2.1 Διεύρυνση της ΕΕ και νέες πολιτικές προτεραιότητες

Όσον αφορά τις εξελίξεις στο εσωτερικό της ΕΕ, η τεράστιας σημασίας απόφαση που ελήφθη τον Δεκέμβριο του 2002 για την ένταξη στην ΕΕ, τον Μάιο του 2004, δέκα νέων κρατών μελών θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στον μελλοντικό ρόλο της εν λόγω περιφέρειας, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου της στον τομέα της εξωτερικής και αναπτυξιακής βοήθειας. Οι χώρες της διεύρυνσης, οι οποίες κατά την τελευταία δωδεκαετία έλαβαν σημαντική βοήθεια τόσο από την ΕΕ όσο και από άλλους χρηματοδότες για την οικονομική και πολιτική τους μετάβαση, θα αρχίσουν να συμμετέχουν στις εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ από την ημερομηνία ένταξής τους. Κατά το 2002, οι υπό ένταξη χώρες, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη, καθώς και οι εξωτερικοί εταίροι της ΕΕ εστίασαν τις προσπάθειές τους στις σχετικές προετοιμασίες. Μολονότι τα ζητήματα ανάπτυξης δεν έτυχαν ιδιαίτερης προβολής στο πλαίσιο της διαδικασίας της διεύρυνσης, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2002 ένα πρόγραμμα εργασίας με τις υπό ένταξη χώρες και τα σημερινά κράτη μέλη. Το εν λόγω πρόγραμμα εργασίας επικεντρώνεται σε τρεις πτυχές: στις πιθανές συνέπειες για τις διαδικασίες χάραξης πολιτικής και προγραμματισμού της Κοινότητας (όπως διαδικασίες λήψης αποφάσεων, προτεραιότητες, δίαυλοι εφαρμογής και οικονομικά ζητήματα). σε τρόπους παροχής συνδρομής στις υπό ένταξη χώρες στην προετοιμασία τους για συμμετοχή στην αναπτυξιακή πολιτική της Κοινότητας και στον ρόλο που αναμένεται να διαδραματίσουν ως νέοι χορηγοί βοήθειας (σε ορισμένες περιπτώσεις όχι νέοι αλλά επανεμφανιζόμενοι χορηγοί βοήθειας). και στις συνέπειες για τους αναπτυξιακούς εταίρους της Κοινότητας. Το 2002 δρομολογήθηκαν αρκετές μελέτες και έρευνες, καθώς και μία πρώτη σειρά δραστηριοτήτων για την ανάπτυξη ικανοτήτων και την ευαισθητοποίηση, με στόχο τον προσδιορισμό μελλοντικών δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό και τη συγκέντρωση στοιχείων, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης ενός «οδηγού». Οι σχετικές εργασίες θα συνεχισθούν και θα επεκταθούν το 2003-2004.

Εσωτερικές πολιτικές και δραστηριότητες σε άλλους τομείς έχουν επίσης επηρεάσει την πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη και την πολιτική εξωτερικής βοήθειας της Κοινότητας, ιδίως δε το αυξημένο ενδιαφέρον για ενσωμάτωση των ζητημάτων που άπτονται της μετανάστευσης στις σχέσεις της ΕΕ με τους εξωτερικούς εταίρους της, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυσσόμενων χωρών.

1.2.2 Σε παγκόσμιο επίπεδο: πολιτική και οικονομική αστάθεια

Η συνεχιζόμενη πολιτική και οικονομική αστάθεια το 2002 είχε σημαντικό αντίκτυπο στις εξωτερικές σχέσεις της Κοινότητας, συμπεριλαμβανομένης της αναπτυξιακής πολιτικής της και της πολιτικής εξωτερικής βοήθειας.

Γεγονότα που συνέβησαν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου κατέδειξαν σαφώς την αλληλεξάρτηση μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών: από την οικονομική κρίση που έπληξε την Αργεντινή και την επιβράδυνση που παρατηρήθηκε στις αγορές των ανεπτυγμένων χωρών έως την τραγωδία της βομβιστικής επίθεσης στο Μπαλί και τον συνεχιζόμενο αγώνα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και καταστροφή που προκαλούν οι νέες και οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις. Το 2002, θετικά βήματα προς την κατεύθυνση της ειρήνης σημειώθηκαν σε χώρες όπως η Σρι Λάνκα, η Αγκόλα και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Η Κοινότητα εγκαινίασε ένα πρόγραμμα μακροχρόνιας βοήθειας προς το Αφγανιστάν, γεγονός που αποτέλεσε σημείο καμπής στην εταιρική σχέση με τη χώρα αυτή. Δυστυχώς, σε άλλα σημεία του κόσμου, όπως στη Μέση Ανατολή, στην Ακτή Ελεφαντοστού και στη Ζιμπάμπουε, η κατάσταση επιδεινώθηκε.

Τα γεγονότα αυτά υπογραμμίζουν τη μεγάλη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης της οικονομικής κατάστασης και των ζητημάτων που άπτονται της διακυβέρνησης και, ιδίως, της πρόληψης και της επίλυσης συγκρούσεων. Η Κοινότητα δραστηριοποιείται ήδη ενεργά στον τομέα αυτό, μεταξύ άλλων μέσω της αναπτυξιακής πολιτικής της και των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας, και αναγνωρίζει την ανάγκη υιοθέτησης ολοκληρωμένης και μακροπρόθεσμης προσέγγισης. Η Κοινότητα, από κοινού με τα κράτη μέλη της ΕΕ έχει επίσης αναλάβει σημαντικό ρόλο στη διεθνή προσπάθεια για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.

Η ευρύτερη αναγνώριση των δεσμών που συνδέουν τις ανεπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες το 2002 συνέβαλε, με τη σειρά της, στην ανάδειξη της σημασίας που έχει για την επίτευξη άλλων στόχων η προσεκτική και συνεχής παρακολούθηση των ζητημάτων που άπτονται της ανάπτυξης. Η φτώχεια και ο αποκλεισμός, οι περιφερειακές συγκρούσεις, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και το AIDS αποτελούν δυνητικές απειλές για την ασφάλεια. Η συνεργασία της Κοινότητας για την ανάπτυξη και οι πολιτικές και τα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας, καθώς και οι πολιτικές και οι δραστηριότητες της ΕΕ σε άλλους τομείς μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία αυτή. Στο πλαίσιο αυτό, αναλήφθηκαν νέες πρωτοβουλίες κατά τη διάρκεια του έτους. Η Σουηδία και η Γαλλία διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο το 2002 στη συγκρότηση μίας νέας διεθνούς ομάδας δράσης για τα παγκόσμια δημόσια αγαθά, αποστολή της οποίας είναι να εξετάσει κατά την επόμενη διετία τρόπους για τον σαφή προσδιορισμό, την ανάλυση και την κατάλληλη αντιμετώπιση ζητημάτων παγκόσμιου ενδιαφέροντος, όπως ο έλεγχος μεταδοτικών ασθενειών και η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής του πλανήτη.

1.2.3 Μία νέα παγκόσμια εταιρική σχέση για την ανάπτυξη, την εξάλειψη της φτώχειας και την αειφόρο ανάπτυξη

Η διεθνής διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης που πραγματοποιήθηκε στο Monterrey, στο Μεξικό, και η παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη που διεξήχθη στο Γιοχάνεσμπουργκ, στη Νότια Αφρική, (τον Μάρτιο και τον Σεπτέμβριο του 2002 αντίστοιχα) επιβεβαίωσαν την προσέγγιση που υιοθετήθηκε κατά την έγκριση του αναπτυξιακού προγράμματος δράσης της Doha [4], όσον αφορά τη νέα παγκόσμια εταιρική σχέση μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών. Στο επίκεντρο της προσέγγισης αυτής βρίσκεται η παραδοχή ότι για την επίτευξη των στόχων απαιτείται η δραστηριοποίηση όλων των χωρών. Η ΕΕ εργάσθηκε σκληρά για την επιτυχία των διασκέψεων της Doha, του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ, και θα καταβάλει εξίσου σκληρές προσπάθειες για την επιτυχία της επικείμενης παγκόσμιας διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την κοινωνία των πληροφοριών. Η διεύρυνση της ΕΕ και η περαιτέρω αύξηση της κοινοτικής βοήθειας έως το 2006 από όλα τα κράτη μέλη θα επιτρέψει στην περιφέρεια αυτή να διαδραματίσει μελλοντικά σημαντικότερο ρόλο σε σχέση με σήμερα.

[4] Το «Αναπτυξιακό πρόγραμμα δράσης της Doha» αναφέρεται στη συμφωνία που επιτεύχθηκε όσον αφορά το πρόγραμμα των πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων που δρομολογήθηκαν κατά την υπουργική διάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στη Doha του Κατάρ τον Νοέμβριο του 2001.

Οι διασκέψεις του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ επιβεβαίωσαν τη μεγάλη σημασία των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας ως κατευθυντήριων γραμμών δράσης έως το 2015. Η ΕΕ υποστήριξε ενεργά την προσθήκη του νέου στόχου - της μείωσης στο μισό του ποσοστού των ανθρώπων που δεν έχει πρόσβαση σε εγκαταστάσεις αποχέτευσης έως το 2015 - στον προϋπάρχοντα στόχο που αφορά την πρόσβαση σε πόσιμο νερό. Η διεθνής κοινότητα διαθέτει πλέον ένα σαφές και ολοκληρωμένο πλαίσιο δράσης για την επίτευξη της οικονομικής ανάπτυξης, της εξάλειψης της φτώχειας και της αειφόρου ανάπτυξης. Οι προσπάθειες πρέπει πλέον να επικεντρωθούν ακόμη περισσότερο στην πρακτική υλοποίηση του πλαισίου αυτού.

1.2.4. Οι πρωτοβουλίες της ΕΕ στο πλαίσιο της παγκόσμιας διάσκεψης για την αειφόρο ανάπτυξη: ύδρευση και ενέργεια

Κατά την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη, η ΕΕ ανέλαβε την υλοποίηση δύο σημαντικών πρωτοβουλιών με αντικείμενο την ύδρευση και την ενέργεια, που στοχεύουν στην επίσπευση της εφαρμογής των μέτρων για την επίτευξη των ΑΣΧ.

Η πρωτοβουλία της ΕΕ για το νερό (Water for Life) περιγράφεται στο κεφάλαιο της παρούσας έκθεσης που αναφέρεται ειδικά στο ζήτημα του νερού (βλέπε κεφάλαιο 7).

Η πρωτοβουλία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας για την εξάλειψη της φτώχειας και την αειφόρο ανάπτυξη υπογραμμίζει την πολιτική βούληση των κρατών μελών της ΕΕ και της Επιτροπής να δραστηριοποιηθούν εντονότερα στον εν λόγω τομέα. Μολονότι δεν έχουν τεθεί συγκεκριμένοι ΑΣΧ αναφορικά με την ενέργεια, η παροχή επαρκών, προσιτών και βιώσιμων υπηρεσιών του τομέα της ενέργειας σε αγροτικές, περιαστικές και αστικές περιοχές αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη των ΑΣΧ. Ωστόσο, η παροχή αξιόπιστης και προσιτής ενέργειας κάθε άλλο παρά δεδομένη μπορεί να θεωρείται στον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπου περισσότεροι από δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι στηρίζονται στη βιομάζα (ξύλο, απόβλητα κλπ.) ως βασική πηγή ενέργειας, ενώ 1,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν διαθέτουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια. Η πρωτοβουλία της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας στοχεύει να συμβάλει στην εξάλειψη της φτώχειας μέσω της βελτίωσης της πρόσβασης του πληθυσμού σε υπηρεσίες του τομέα της ενέργειας με την αξιοποίηση ορισμένων τεχνικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων του εξηλεκτρισμού αγροτικών περιοχών και της χρήσης αποκεντρωτικών ενεργειακών συστημάτων, της εφαρμογής καθαρότερων και αποτελεσματικότερων τεχνολογιών όσον αφορά τα ορυκτά καύσιμα και της αξιοποίησης τοπικών πηγών ανανεώσιμης ενέργειας, ιδίως της αποτελεσματικότερης διαχείρισης και χρήσης της βιομάζας. Οι δραστηριότητες που θα αναληφθούν θα διασφαλίζουν την κυριότητα των δικαιούχων χωρών και θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο εταιρικών σχέσεων με αναπτυσσόμενες χώρες και περιφέρειες, καθώς και φορείς του ιδιωτικού τομέα, χρηματοδοτικούς οργανισμούς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ο διάλογος με τους εταίρους και τους συμμετέχοντες φορείς θα διευρυνθεί σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, προκειμένου να δημιουργηθούν εταιρικές σχέσεις που θα ανταποκρίνονται στις υφιστάμενες ανάγκες. Στις σημαντικές πτυχές της πρωτοβουλίας περιλαμβάνεται η πρόβλεψη παροχής βοήθειας στις δικαιούχους χώρες για την ανάπτυξη της θεσμικής τους υποδομής και τεχνικής βοήθειας για την υλοποίηση κατάλληλων ενεργειακών πολιτικών. Ιδιαίτερη σημασία θα αποδοθεί στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών που θα βασίζονται στην έρευνα. Η Επιτροπή εξέδωσε επίσης, τον Ιούλιο 2002, μία νέα ανακοίνωση που παρουσιάζει τη στρατηγική της προσέγγιση στο ζήτημα της ενεργειακής συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες [5].

[5] COM(2002)408

1.3 Τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 2002

1.3.1 Συνέχιση της βελτίωσης της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας

Για την ΕΕ, το παγκόσμιο πλαίσιο που προέκυψε από τις διασκέψεις της Doha, του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ ενισχύει την κατεύθυνση προς την οποία, ήδη από το 2000, κινούνταν εσωτερικά η Κοινότητα, τόσο σε επίπεδο λειτουργικού όσο και πολιτικού πλαισίου.

Η συνεχιζόμενη πρόοδος που επιτεύχθηκε σε επίπεδο αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας, στο πλαίσιο του προγράμματος μεταρρύθμισης του τρόπου διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας που δρομολογήθηκε το 2000, παρουσιάζεται αναλυτικά στο κεφάλαιο 2 της παρούσας έκθεσης. Επίσης, η Επιτροπή απλοποίησε και αποκέντρωσε τις διαδικασίες χρηματοδότησης του ΕΤΑ για τις ΥΧΕ [6], όπως ζήτησε το Συμβούλιο με την απόφασή του για τη σύνδεση των ΥΧΕ του 2001.

[6] Κανονισμός αριθ. 2304/2002 της Επιτροπής της 20.12.2002, ΕΕ L 348 της 21.12.2002, σ.82

Η πρόοδος που επιτεύχθηκε όσον αφορά την ανάπτυξη και τους άλλους στόχους της εξωτερικής βοήθειας παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 3, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων της διαπεριφερειακής και διακρατικής ανάλυσης της προόδου που σημειώθηκε προς την κατεύθυνση της επίτευξης των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας, την οποία εκπόνησε η Επιτροπή, και της προόδου που σημειώθηκε όσον αφορά τους έξι τομείς προτεραιότητας της βοήθειας της ΕΚ που καθορίσθηκαν το 2000. Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η Κοινότητα στο μέλλον θα είναι να ανταποκριθεί στις νέες κοινοτικές και διεθνείς προτεραιότητες που θα προκύψουν χωρίς να μειώσει την επιλεκτικότητα και την επικέντρωση των δράσεών της.

Περάτωση της διαδικασίας προγραμματισμού

Βασικό στρατηγικό επίτευγμα του 2002 αποτέλεσε η ολοκλήρωση της πρώτης γενεάς Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας και Εγγράφων Περιφερειακής Στρατηγικής (ΕΣΧ - ΕΠΣ) βάσει της διαδικασίας του νέου κοινού πλαισίου, που είχε δρομολογηθεί πριν από δύο μόλις έτη. Ο κοινοτικός προγραμματισμός της εξωτερικής βοήθειας πραγματοποίησε ποιοτικό άλμα, τα δε έγγραφα προγραμματισμού θα αποτελέσουν πολύτιμα εργαλεία διαχείρισης κατά τα προσεχή έτη. Το πλαίσιο ΕΣΧ ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες και αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο σε διάφορους τομείς, μεταξύ άλλων για τη λειτουργική εφαρμογή του στόχου να καταστεί ο πολυετής προγραμματισμός περισσότερο ουσιαστικός και να βελτιωθεί ο συντονισμός και η συμπληρωματικότητα της κοινοτικής βοήθειας με τη διμερή βοήθεια που χορηγούν κράτη μέλη της ΕΕ. Το πλαίσιο ΕΣΧ συνέβαλε επίσης σημαντικά στην εναρμόνιση της μεθοδολογίας προγραμματισμού των δράσεων για τις διάφορες περιφέρειες. Για τα προσεχή έτη, είναι σημαντικό να δημιουργηθεί ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός παρακολούθησης και αξιολόγησης της εφαρμογής των ΕΣΧ και ΕΠΣ, προκειμένου να διατηρηθεί ο ρυθμός της διαδικασίας κατάρτισης ΕΣΧ. Η διαδικασία της προετοιμασίας των ενδιάμεσων αξιολογήσεων, συμπεριλαμβανομένης της περαιτέρω επεξεργασίας του ζητήματος της μεθοδολογίας, θα ξεκινήσει το 2003. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση της ποιότητας των εγγράφων προγραμματισμού της και για την σταθερή ενσωμάτωση της διαδικασίας κατάρτισης ΕΣΧ στη διεθνή αναπτυξιακή προσπάθεια.

Εφαρμογή της μεθόδου ΕΣΜΦ για χώρες χαμηλού εισοδήματος

Όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, τον Ιανουάριο του 2002 πραγματοποιήθηκε η πρώτη διεθνής αξιολόγηση της μεθόδου των εταιρικών σχέσεων που προσανατολίζονται στα αποτελέσματα βάσει εθνικών στρατηγικών για τη μείωση της φτώχειας (αναφερόμενης συχνά ως μεθόδου Εγγράφων Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας ή μεθόδου ΕΣΜΦ). Η Επιτροπή, όπως και πολλοί άλλοι χρηματοδότες, δεσμεύθηκε να χρησιμοποιεί τα ΕΣΜΦ, όπου υπάρχουν, ως βάση για την εκπόνηση των δικών της στρατηγικών αντιμετώπισης του προβλήματος (ΕΣΧ). Έως τον Νοέμβριο του 2002, 45 χώρες είχαν καταρτίσει προσωρινά Έγγραφα Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας, και 19 είχαν καταρτίσει οριστικά ΕΣΜΦ. Η Επιτροπή έχει τονίσει ιδιαίτερα τη σημασία της υλοποίησης βάσει εθνικού στρατηγικού κύκλου κατανομής πόρων καθώς και τον κρίσιμο ρόλο της εθνικής δημοκρατικής λογοδοσίας, ιδίως μέσω της παρακολούθησης της εξέλιξης συμφωνημένων δεικτών αποτελεσμάτων από τα εθνικά κοινοβούλια. Προς τον σκοπό αυτό και ύστερα από διαβουλεύσεις που έλαβαν χώρα τον Μάιο του 2002, η Επιτροπή συνεργάζεται ιδιαίτερα στενά με τους Οργανισμούς του Bretton Woods. Ομάδα εργασίας αποτελούμενη από εκπροσώπους της Παγκόσμιας Τράπεζας, του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως εκπροσώπου της Κοινότητας, και του Department for International Development (DFID-Τμήμα για τη Διεθνή Ανάπτυξη) του Ηνωμένου Βασιλείου έχει αρχίσει την εννοιολόγηση της ιδέας του «κύκλου ΕΣΜΦ». Η αποτελεσματικότητα των προσπαθειών της Επιτροπής αναγνωρίσθηκε κατά τη διάσκεψη του Ιανουαρίου 2002, και ολοένα και περισσότεροι οργανισμοί υιοθέτησαν κατά τη διάρκεια του έτους την προσέγγιση της Επιτροπής. Αναμένεται ότι με την πρόοδο της επεξεργασίας και τον σαφέστερο καθορισμό της ανωτέρω έννοιας εντός του 2003, ο «κύκλος ΕΣΜΦ» θα αποτελέσει τη βάση ακόμη ευρύτερης συναίνεσης ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης του ζητήματος.

1.4 Τα τρία Σ: συνοχή, συντονισμός και συμπληρωματικότητα

Η εξασφάλιση της συνοχής ανάμεσα στους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΚ και των πολιτικών και των στόχων της σε άλλους τομείς αποτελεί επιχειρησιακή προτεραιότητα καθώς και νομική υποχρέωση για την Επιτροπή.

Η βελτίωση του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για να καταστεί η εξωτερική βοήθεια της ΕΚ αποτελεσματικότερη. Πρωτίστως, ο συντονισμός απαιτεί μεγαλύτερη γνώση των ενεργειών άλλων χορηγών σε ένα συγκεκριμένο τομέα ή χώρα ή περιοχή και συντονισμό των προσπαθειών για να υπάρξουν καλύτερα αποτελέσματα. Ο συντονισμός έχει καθοριστική σημασία για να αποφεύγονται οι επικαλύψεις ή οι ελλείψεις ανάμεσα σε αυτούς που επιδιώκουν κοινούς στόχους. Η συμπληρωματικότητα ξεκινάει με τον συντονισμό αλλά είναι κάτι περισσότερο από αυτόν: συνεπάγεται ότι κάθε χορηγός εστιάζει τη βοήθειά του στον τομέα που θα είναι περισσότερο πολύτιμη, με βάση το τι κάνουν και οι άλλοι. επίτευξη της μέγιστης δυνατής συνέργιας.

1.4.1 Βελτίωση της συνοχής

Η Κοινότητα, βάσει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπέχει νομική υποχρέωση να μεριμνά, ειδικότερα, για τη συνοχή του συνόλου της εξωτερικής της δράσης στα πλαίσια των πολιτικών της στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, της ασφάλειας, της οικονομίας και της ανάπτυξης [7]. Στις υποχρεώσεις της Κοινότητας περιλαμβάνεται η υποχρέωση, να λαμβάνει υπόψη αναπτυξιακούς στόχους στις πολιτικές που εφαρμόζει, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες [8].

[7] Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 3

[8] Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τίτλος XX, άρθρο 178

Η θέση αυτή επιβεβαιώθηκε το 2002 με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις εξωτερικές διαστάσεις της στρατηγικής της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη [9] και με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την εν λόγω ανακοίνωση, καθώς και σχετικά με τις προετοιμασίες της ΕΕ για την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη [10].

[9] «Προς μια παγκόσμια σύμπραξη για αειφόρο ανάπτυξη», COM(2002)82, τελικό του Φεβρουαρίου 2002

[10] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Ανάπτυξης της 30ής Μαΐου 2002, 9458/02

1.4.1.1 Νέες διαδικασίες εκτίμησης του αντικτύπου

Στο πλαίσιο των προσπαθειών της για τη βελτίωση της συνοχής, η Επιτροπή προβαίνει σε ολοένα και μεγαλύτερη χρήση διαδικασιών εκτίμησης του αντικτύπου των δράσεών της. Κατά τη διάρκεια του 2002, δρομολογήθηκαν διαδικασίες εκτίμησης του αντικτύπου στη βιωσιμότητα, οι οποίες θα διεξαχθούν παράλληλα και θα χρησιμοποιηθούν στις διαδικασίες εμπορικών διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ, καθώς και στις διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ για τη σύναψη νέων συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης. Τον Μάιο του 2002, στο πλαίσιο των μέτρων για τη βελτίωση της διακυβέρνησης, η Επιτροπή διατύπωσε προτάσεις για μια νέα διαδικασία εκτίμησης του αντικτύπου όλων των σημαντικών προτεινόμενων πολιτικών [11]. Αυτή πρόκειται να θεσπισθεί βαθμιαία από τον Ιανουάριο 2003. Στόχος της είναι ο εκ των προτέρων εντοπισμός του ενδεχόμενου οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού αντικτύπου τόσο εντός όσο και εκτός της επικράτειας της ΕΕ, και ελπίζεται ότι θα μπορέσει να εξελιχθεί σε σημαντικό μέσο εξακρίβωσης της επιτευχθείσας συνοχής. Τέτοιες εκτενείς εκτιμήσεις του αντικτύπου πρόκειται να διεξαχθούν από το 2003 για όλες τις σημαντικές μεταρρυθμίσεις πολιτικής. Ιδιαίτερης σημασίας για τις αναπτυσσόμενες χώρες είναι η μεταρρύθμιση της κοινής οργάνωσης αγοράς για τη ζάχαρη

[11] COM(2002)276 του Μαΐου 2002

1.4.1.2 Προσαρμογή των πολιτικών της ΕΕ στους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης

Η ΕΕ έχει επίσης δεσμευθεί να συνεχίσει τη διαδικασία προσαρμογής των σημαντικότερων εσωτερικών πολιτικών της στους εσωτερικούς και εξωτερικούς στόχους της αειφόρου ανάπτυξης. Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή δημοσίευσε προτάσεις μεταρρύθμισης δύο πολιτικών που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο για τη συνοχή: της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) και της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).

Στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης της ΚΓΠ και βάσει των κατευθύνσεων που καθορίσθηκαν με το «Πρόγραμμα Δράσης 2000», η Επιτροπή πρότεινε τον ουσιαστικό αναπροσανατολισμό της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής ώστε να προσαρμοσθεί περισσότερο στους στόχους για αναδιανομή του εισοδήματος και μεγαλύτερη βιωσιμότητα. Οι εν λόγω προτάσεις διατυπώθηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Προς την αειφόρο γεωργία» [12]. H ενδιάμεση επανεξέταση δεν αφορούσε το σύνολο των προϊόντων (αξιοσημείωτες εξαιρέσεις αποτέλεσαν το ρύζι, η ζάχαρη και το βαμβάκι). Ωστόσο, οι προτάσεις που κατατέθηκαν το 2002 με στόχο τη μεγαλύτερη αποσύνδεση των επιδοτήσεων από την παραγωγή και τη μείωση των εγγυημένων τιμών αποτελούν θετικά δείγματα της προσπάθειας να αυξηθεί ο προσανατολισμός της ΚΓΠ προς την αγορά. Με τον τρόπο αυτό, πιθανολογείται ότι θα μειωθεί ο αρνητικός αντίκτυπος της ΚΓΠ στις τρίτες χώρες και αυξηθεί η συνοχή της ΚΓΠ με την αναπτυξιακή πολιτική της Κοινότητας. Αναμένεται ότι η ενδιάμεση επανεξέταση, όταν εφαρμοσθεί, θα οδηγήσει σε λιγότερο εντατικές και περισσότερο διαφοροποιημένες μορφές παραγωγής. Οι γεωργοί δεν θα επιδοτούνται πλέον βάσει των παραγόμενων ποσοτήτων, αλλά θα λαμβάνουν ενιαία εισοδηματική ενίσχυση με γνώμονα τη συμμόρφωσή τους προς τις περιβαλλοντικές αρχές της χρηστής γεωργικής διαχείρισης.

[12] COM(2002)394 τελικό του Ιουλίου 2002

Η ανάγκη για συνοχή μεταξύ της κοινοτικής αλιευτικής πολιτικής και των αναπτυξιακών στόχων για τις χώρες ΑΚΕ επιβεβαιώθηκε στη συμφωνία της Κοτονού, η οποία ορίζει ότι «κάθε συμφωνία την οποία μπορεί να διαπραγματευτεί η Κοινότητα με τα κράτη ΑΚΕ, πρέπει να συμβιβάζεται δεόντως με τις στρατηγικές ανάπτυξης στο χώρο αυτό» [13]. Σε ψήφισμά του για την αλιεία και τη μείωση της φτώχειας του Νοεμβρίου του 2001, το Συμβούλιο υπογράμμισε ότι οι αλιευτικές συμφωνίες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις περιβαλλοντικές και αναπτυξιακές πτυχές του ζητήματος [14]. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις αυτές, η ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής του 2002 [15], καθώς και η επακόλουθη ανακοίνωσή της για ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για συμφωνίες αλιευτικής σύμπραξης με τρίτες χώρες [16] αναγνώρισαν την ανάγκη διασφάλισης της συνοχής μεταξύ της αλιευτικής πολιτικής και των αναπτυξιακών στόχων, καθώς και μεταξύ της αλιευτικής πολιτικής και άλλων στόχων που τίθενται, συμπεριλαμβανομένης της αειφόρου εκμετάλλευσης των αλιευτικών αποθεμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο (όπως αναφέρεται στο σχέδιο εφαρμογής της Παγκόσμιας Διάσκεψης για την αειφόρο ανάπτυξη).

[13] Άρθρο 23 Τμήμα I

[14] Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 8ης Νοεμβρίου 2001, αναφ. 13573/01

[15] COM(2002)181 τελικό της 28ης Μαΐου 2002

[16] COM(2002)637 τελικό της 23ης Δεκεμβρίου 2002

Η Κοινότητα έχει συνάψει με 15 αναπτυσσόμενες παράκτιες χώρες (κυρίως χώρες ΑΚΕ) διμερείς συμφωνίες, οι οποίες προβλέπουν τη χρηματοδότηση εκ μέρους της Κοινότητας των αρμόδιων εθνικών υπηρεσιών. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι οι εν λόγω συμφωνίες παράγουν σημαντικά οικονομικά αποτελέσματα τόσο στην Ευρώπη όσο και στις εν λόγω παράκτιες χώρες αφενός μέσω της εκμετάλλευσης των αλιευτικών πόρων, και αφετέρου μέσω της ανάπτυξης συναφών δραστηριοτήτων. Η ανακοίνωση πρότεινε σειρά νέων πρωτοβουλιών με στόχο την αύξηση των θετικών συνεπειών των νέων συμφωνιών αλιευτικής σύμπραξης στις τοπικές οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών. Στις εν λόγω προτάσεις περιλαμβανόταν η διεξαγωγή εκτιμήσεων του αντικτύπου στη βιωσιμότητα των νέων συμφωνιών αλιευτικής σύμπραξης, και προτεινόταν ο συντονισμός των προσπαθειών που καταβάλλονται αφενός στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής και αφετέρου στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη, προκειμένου να αυξηθούν οι ικανότητες των τοπικών αρχών να εκπονούν και να υλοποιούν αλιευτικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης του βαθμού αποδοχής τους από τις δικαιούχους χώρες. Επίσης, προτεινόταν ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ: του μέρους της χρηματοδοτικής συμμετοχής που χορηγείται εις αντάλλαγμα των αλιευτικών δυνατοτήτων για τα ευρωπαϊκά αλιευτικά σκάφη και του μέρους της χρηματοδοτικής συμμετοχής που αφορά στόχους εταιρικής σχέσης στον τομέα της αλιείας όπως η αξιολόγηση των αποθεμάτων, ο έλεγχος και η επιτήρηση. Οι εν λόγω δραστηριότητες εμπεριέχουν το αμοιβαίο συμφέρον των μερών για την εφαρμογή υπεύθυνων αλιευτικών πρακτικών που θα διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του τομέα.

Η εφαρμογή των προτάσεων της Επιτροπής θα εξαρτηθεί σε αμφότερες τις περιπτώσεις από το αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο τρόπος με τον οποίο άρχισε, το 2002, να εφαρμόζεται η νέα προσέγγιση στην αλιεία στις χώρες ΑΚΕ, ιδίως στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας αλιευτικής σύμπραξης με τη Δημοκρατία του Κιριμπάτι και του Εγγράφου Περιφερειακής Στρατηγικής για τον Ειρηνικό, περιγράφεται στη συνέχεια της παρούσας έκθεσης, στο κεφάλαιο που αναφέρεται στις χώρες ΑΚΕ.

1.4.1.3 Μετανάστευση και ανάπτυξη

Η ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη [17] συνδυάζει τις διαφορετικές πτυχές του εν λόγω ζητήματος. Προς το σκοπό αυτό, παρουσιάζονται το ευρύτερο πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης να ληφθούν υπόψη τα βαθύτερα αίτια της διεθνούς μετανάστευσης, το ειδικότερο ζήτημα των ανθρώπων που χρειάζονται προστασία, και οι συνέπειες της διεθνούς μετανάστευσης για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Για την ενσωμάτωση της μετανάστευσης στην εξωτερική πολιτική της Κοινότητας, η δράση πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες τέσσερις αρχές:

[17] COM(2002)703

- Η ενσωμάτωση των θεμάτων της μετανάστευσης στην εξωτερική δράση της Κοινότητας πρέπει να τηρεί τη γενική συνοχή των εξωτερικών της πολιτικών και δράσεων. Ο διάλογος και οι ενέργειες με τρίτες χώρες στον τομέα της μετανάστευσης οφείλει να αποτελέσει μέρος της συνολικής προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ, που θα πρέπει να παρέχει ουσιαστικά κίνητρα με την ενθάρρυνση των χωρών που αποδέχονται νέο σύστημα κανόνων, χωρίς όμως να τίθενται σε μειονεκτική θέση οι χώρες που δεν είναι πρόθυμες ή ικανές να το επιτύχουν. Η προσέγγιση της Κοινότητας πρέπει επίσης να διαφοροποιηθεί, λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης κάθε μεμονωμένης τρίτης χώρας.

- Σχετικά με τη μετανάστευση, μακροπρόθεσμη προτεραιότητα της Κοινότητας πρέπει να είναι η αντιμετώπιση των βασικών αιτιών των μεταναστευτικών κυμάτων. Πρέπει να αναγνωρισθεί δεόντως ο αντίκτυπος των μακροπρόθεσμων αναπτυξιακών προγραμμάτων στα μεταναστευτικά ρεύματα, ιδίως για την εξάλειψη της φτώχειας, τη δημιουργία θεσμών και ικανοτήτων και την πρόληψη των συγκρούσεων. Οι αναπτυξιακοί πόροι πρέπει να επικεντρωθούν στον στόχο αυτό. Εξάλλου, όπως σημειώνεται στο σημείο 2 της ανακοίνωσης, η Επιτροπή στηρίζει ήδη ευρύ φάσμα ενεργειών στον τομέα της μετανάστευσης, συνολικής προγραμματιζόμενης δαπάνης για την περίοδο 2002 - 2006 935 εκατομμυρίων ευρώ.

- Κατ' αρχάς, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα θέματα της μετανάστευσης στο στρατηγικό πλαίσιο που πρότεινε η Επιτροπή και για το οποίο συμφώνησαν τα κράτη μέλη («έγγραφα στρατηγικής χώρας και έγγραφα περιφερειακής στρατηγικής»-ΕΣΧ). Η ενδιάμεση επανεξέταση των ΕΣΧ παρέχει μοναδική ευκαιρία σχετικά με το θέμα αυτό. Μόνον αυτό το πλαίσιο, παρουσιάζοντας μια συνολική δέσμη μέτρων στις αναπτυσσόμενες χώρες, θα τις ενθαρρύνει να συνάψουν συμφωνίες επανεισδοχής. Η ενδιάμεση επανεξέταση θα επιτρέψει την περιπτωσιολογική επανεκτίμηση της μετανάστευσης στις τρίτες χώρες και θα μπορούσε να οδηγήσει σε κάποιο επαναπροσανατολισμό και ανακατανομή των κεφαλαίων στο πλαίσιο του Εθνικού Ενδεικτικού Προγράμματος κάθε ενδιαφερόμενης χώρας.

- Με την επιφύλαξη των αποτελεσμάτων της επανεξέτασης των ΕΣΧ, φαίνεται ήδη σαφώς ότι θα απαιτηθεί περαιτέρω χρηματοδότηση. Η πραγματοποίηση νέων ενεργειών είναι εφικτή μόνο εάν διατεθούν νέα χρηματοδοτικά ποσά. Το σχετικό κονδύλιο του προϋπολογισμού (Β7-667: «Συνεργασία με τρίτες χώρες στον τομέα της μετανάστευσης») πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά και να αποτελέσει συμπλήρωμα των αποτελεσμάτων της επανεξέτασης των ΕΣΧ. Πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση ειδικών στοχοθετημένων ενεργειών στον τομέα της μετανάστευσης. Οι εν λόγω ενέργειες πρέπει να είναι συμπληρωματικές προς αυτές που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο κονδυλίων για πιο γενικά αναπτυξιακά θέματα. Με την προσέγγιση αυτή αναμένεται ότι οι πρωτοβουλίες όσον αφορά τα θέματα της μετανάστευσης θα έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο και θα προκαλέσουν εντονότερη εντύπωση, και θα αποφευχθεί η αλληλοεπικάλυψη και η σύγχυση. Η διαχείριση του σχετικού κονδυλίου του προϋπολογισμού πρέπει να είναι σύμφωνη με τις αρχές της Μεταρρύθμισης RELEX, για να υπάρξει συνέπεια και οικονομίες κλίμακας.

1.4.1.4 Αποσύνδεση της βοήθειας: ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας

Η πρακτική της «σύνδεσης της βοήθειας» (βάσει της οποίας οι αναπτυσσόμενες χώρες που λαμβάνουν βοήθεια υποχρεούνται να την χρησιμοποιήσουν για την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών από τον χορηγό της βοήθειας) αποτελεί σημαντικό θέμα στη συζήτηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα της βοήθειας και την αξιοπιστία των χορηγών βοήθειας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αποσύνδεση της βοήθειας προσφέρει πολλά προς την κατεύθυνση μίας συνεκτικής αναπτυξιακής πολιτικής προς όφελος των φτωχότερων κρατών. Η αποσύνδεση της βοήθειας μπορεί να αποφέρει ουσιαστικά πρακτικά οφέλη, καθώς αυξάνει σημαντικά την αξία της χορηγούμενης αναπτυξιακής βοήθειας. Αυτό συμβαίνει επειδή οι αναπτυξιακοί εταίροι αποκτούν τη δυνατότητα να επιλέγουν τα καταλληλότερα και αποτελεσματικότερα από άποψης κόστους αγαθά για την κάλυψη των αναγκών τους. Υπολογίζεται ότι η απόκτηση προϊόντων και υπηρεσιών με κεφάλαια συνδεδεμένης βοήθειας κοστίζει κατά μέσο όρο 20-25 % ακριβότερα από όσο θα κόστιζε η απόκτηση αντίστοιχων προϊόντων και υπηρεσιών από την ελεύθερη αγορά. [18]

[18] Πηγή: DAC. Επίσης, έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Το 2001, η Επιτροπή Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) του ΟΟΣΑ υιοθέτησε επίσημα σύσταση για την αποσύνδεση της βοήθειας προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Στο πλαίσιο των προετοιμασιών της διεθνούς διάσκεψης για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης που διεξήχθη τον Μάρτιο του 2002, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε στη συνέχιση των συζητήσεων προς την κατεύθυνση της περαιτέρω αποσύνδεσης [19]. Σε συνέχεια των δύο αυτών αποφάσεων, η Επιτροπή εξέδωσε, τον Νοέμβριο του 2002, ανακοίνωση για την αποσύνδεση της βοήθειας [20]. Η εν λόγω ανακοίνωση πρότεινε την πλήρη σχεδόν αποσύνδεση της κοινοτικής βοήθειας (υπό την προϋπόθεση της συναίνεσης της αποδέκτριας χώρας και της αμοιβαιότητας μεταξύ όλων των χορηγών βοήθειας). Περαιτέρω, η ανακοίνωση υπενθύμιζε ότι οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς εφαρμόζονται κατά μέρος στην αναπτυξιακή βοήθεια των κρατών μελών και καλούσε όλους τους φορείς της ΕΕ να συμμορφωθούν με αυτούς τους κανόνες όσον αφορά τα διμερή προγράμματά τους χορήγησης βοήθειας. Επίσης, η ανακοίνωση συνηγορούσε υπέρ της πλήρους αποσύνδεσης της επισιτιστικής βοήθειας και της μεταφοράς της σε διεθνές επίπεδο. Οι συζητήσεις σχετικά με το εν λόγω ζήτημα θα συνεχισθούν κατά το 2003.

[19] Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 2002 σχετικά με τη Διεθνή Διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης.

[20] COM(2002)639, Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Αποσύνδεση της βοήθειας: για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας, 18 Νοεμβρίου 2002

1.4.2 Ενίσχυση του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας

Η προώθηση του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας των δράσεων των κρατών μελών και της Κοινότητας στο ευρύτερο διεθνές πλαίσιο είναι κρίσιμη για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της κοινοτικής πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη και των κοινοτικών αναπτυξιακών προγραμμάτων. Παρά τα σαφή δυνητικά οφέλη, με την εξαίρεση ορισμένων ενθαρρυντικών βημάτων προόδου, ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ εξακολουθεί να εμφανίζει προβλήματα.

Κατά τη διάρκεια του 2002, πραγματοποιήθηκαν ορισμένα βήματα προόδου τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ.

1.4.2.1 Η συντονισμένη συνεισφορά της ΕΕ στις διεθνείς διασκέψεις του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ

Σε επίπεδο πολιτικής, οι προετοιμασίες της ΕΕ για τη διεθνή διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, που διεξήχθη στο Monterrey του Μεξικού, και την παγκόσμια διάσκεψη για την αειφόρο ανάπτυξη, που διεξήχθη στο Γιοχάνεσμπουργκ, αποδείχθηκαν χρήσιμες ευκαιρίες για τη βελτίωση του συντονισμού. Παρόμοιες προσπάθειες καταβάλλονται στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την επικείμενη Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής των ΗΕ με θέμα την κοινωνία της πληροφορίας. Η εντολή την οποία έδωσαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή, να ετοιμάσει έκθεση ενόψει της Διάσκεψης του Monterrey, αποδεικνύει την εμπιστοσύνη που έχει αναπτυχθεί. Η έκθεση αυτή και η δράση που ανέλαβαν τα κράτη μέλη συνέβαλαν στο να διασφαλιστεί η θετική συνεισφορά της ΕΕ στη διάσκεψη. Η έκθεση αποσαφήνιζε αρκετά θέματα και παρουσίαζε τις πιθανές πρωτοβουλίες, που είχαν προκύψει μετά τις συζητήσεις που πραγματοποίησε η Επιτροπή με τα κράτη μέλη, για την αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων. Μεταξύ άλλων, εξέταζε το ερώτημα με ποιο τρόπο θα ήταν δυνατό να καλυφθεί το χάσμα ανάμεσα στο σημερινό επίπεδο της χορηγούμενης Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) και στον όγκο της βοήθειας που είναι απαραίτητος για να εκπληρωθούν οι στόχοι της Διακήρυξης της Χιλιετίας (για την εκπλήρωση των οποίων η Παγκόσμια Τράπεζα υπολόγισε ότι θα χρειαστεί ο διπλασιασμός του σημερινού επιπέδου της ΕΑΒ [21]). Η ανωτέρω διαδικασία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην απόφαση της ΕΕ να αυξήσει έως το 2006 το επίπεδο της ΕΑΒ που χορηγεί. Οι λοιπές πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας αφορούν (πέραν της αποσύνδεσης της βοήθειας που παρουσιάζεται ανωτέρω) συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση του συντονισμού και της εναρμόνισης, τη μεταρρύθμιση του διεθνούς χρηματοοικονομικού συστήματος, το εμπόριο και την ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα του εξωτερικού χρέους των αποδεκτριών χωρών, τα παγκόσμια δημόσια αγαθά και καινοτόμους πηγές χρηματοδότησης [22]. Σε συνέχεια του αιτήματος του Νοεμβρίου του 2002 του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων, η Επιτροπή θα παρακολουθεί την πορεία υλοποίησης των εν λόγω δεσμεύσεων. Οι δύο σημαντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ για το νερό και την ενέργεια, που δρομολογήθηκαν στη διάσκεψη του Γιοχάνεσμπουργκ, δίδουν έμφαση στον επιχειρησιακό συντονισμό και στη συμπληρωματικότητα, τόσο σε επίπεδο πολιτικής όσο και σε επίπεδο υλοποίησης. Ο εν λόγω στόχος θα επιτευχθεί μέσω της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με αναπτυσσόμενες χώρες, άλλους χορηγούς βοήθειας, φορείς του ιδιωτικού τομέα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι σχέσεις αυτές θα λειτουργήσουν ως καταλύτης της μελλοντικής δράσης για την επίτευξη των στόχων της Παγκόσμιας Διάσκεψης για την αειφόρο ανάπτυξη σχετικά με το νερό και την ενέργεια.

[21] http://www.worldbank.org/html/extdr/ mdgassessment.pdf

[22] COM(2002)87: Προετοιμασία της Διεθνούς Διάσκεψης για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Παρεμφερείς προτάσεις διατυπώθηκαν με την COM(2002)82. «Προς μία παγκόσμια σύμπραξη για αειφόρο ανάπτυξη» και COM(2002)81, «Αντιμετώπιση των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης»

1.4.2.2 Δέσμευση για τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την ενίσχυση του συντονισμού και της εναρμόνισης έως το 2004

Μία από τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει η ΕΕ πριν από τη Διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης αφορούσε τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για το συντονισμό των πολιτικών της και την εναρμόνιση των διαδικασιών της έως το 2004. Η δράση της ΕΕ στον εν λόγω τομέα θα λαμβάνει επίσης υπόψη τις παρόμοιες προσπάθειες που καταβάλλονται σε διεθνές επίπεδο από την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλες πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης, καθώς και από την ομάδα εργασίας της DAC του ΟΟΣΑ για τις πρακτικές των χορηγών βοήθειας [23] Για την εκπλήρωση της εν λόγω δέσμευσης και κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών, η Επιτροπή εγκαινίασε μια πιλοτική πρωτοβουλία που αφορούσε τέσσερις χώρες και στόχευε στην καταγραφή των τρεχουσών πρωτοβουλιών για την ενίσχυση του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας, καθώς και στη διερεύνηση των περιθωρίων για περαιτέρω ενέργειες προς την ίδια κατεύθυνση. Ελπίζεται ότι τα αποτελέσματα της έρευνας για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής τέτοιων μέτρων, που διεξήχθη στα τέλη του 2002, θα επιτρέψουν στην ΕΕ να επεξεργασθεί και ενδεχομένως να καταλήξει εντός του 2003 σε συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα για την ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού των δράσεων που υλοποιεί η Επιτροπή για λογαριασμό της Κοινότητας και των δράσεων που υλοποιούν διμερώς τα κράτη μέλη. Εξάλλου, τα εν λόγω αποτελέσματα χρησιμοποιήθηκαν από την ΕΕ στο διεθνές φόρουμ υψηλού επιπέδου για την εναρμόνιση, που διοργανώθηκε στη Ρώμη τον Φεβρουάριο του 2003, με τις πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης και την Επιτροπή Αναπτυξιακή Βοήθειας (DAC) του ΟΟΣΑ ως συγχρηματοδότες.

[23] Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 2002 σχετικά με τη Διεθνή Διάσκεψη για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης.

Η πιλοτική πρωτοβουλία της ΕΕ για το συντονισμό και την εναρμόνιση

«Λήψη συγκεκριμένων μέτρων για το συντονισμό των πολιτικών και την εναρμόνιση των διαδικασιών πριν από το 2004»

Τον Ιούνιο του 2002, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ξεκίνησαν από κοινού μια πιλοτική πρωτοβουλία για την επεξεργασία ρεαλιστικών μέτρων που θα συμβάλουν στην ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού και της εναρμόνισης σε επίπεδο ΕΕ. Πραγματοποιήθηκαν τέσσερις πιλοτικές αποστολές, στο Μαρόκο, τη Μοζαμβίκη, τη Νικαράγουα και το Βιετνάμ.

Η προσπάθεια αυτή κατέδειξε την αυξανόμενη απαίτηση για περισσότερο συντονισμό και εναρμόνιση των περισσότερων φορέων που δραστηριοποιούνταν επί τόπου στις εν λόγω χώρες, οι οποίοι υπογράμμισαν την ανάγκη επίδειξης ευελιξίας και ρεαλισμού. Περαιτέρω, η εν λόγω προσπάθεια αύξησε τις προσδοκίες για αυξημένη συνεισφορά της ΕΕ. Εντός του πρώτου εξαμήνου του 2003, όπως είχε ζητήσει το Συμβούλιο κατά τη Σύνοδο της Βαρκελώνης τον Μάρτιο του 2002, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ολοκληρώσει ένα σχέδιο δράσης για την επίτευξη, πριν από το 2004, συγκεκριμένης προόδου στον εν λόγω τομέα.

1.4.2.3 Παρακολούθηση των συνεργιών των πολιτικών της ΕΕ και προώθηση του διαλόγου

Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή διοργάνωσε τακτικά άτυπες συνεδριάσεις μεταξύ των υπευθύνων για την ανάπτυξη γενικών διευθυντών όλων των κρατών μελών. Οι συνεδριάσεις αυτές παρείχαν ένα χρήσιμο φόρουμ για την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών σχετικά με ορθές πρακτικές και τη συζήτηση κοινών ανησυχιών σχετικά με την αποτελεσματική υλοποίηση των υφιστάμενων δεσμεύσεων, ιδίως στον τομέα του συντονισμού των πολιτικών και της εναρμόνισης των διαδικασιών, καθώς και σχετικά με την αποτελεσματικότητα της βοήθειας. Επίσης, οι εν λόγω συνεδριάσεις συνέβαλαν στη διασφάλιση της συντονισμένης συνεισφορά της ΕΕ στις διεθνείς διασκέψεις του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ, όπως περιγράφεται ανωτέρω. Το εν λόγω φόρουμ πιθανολογείται ότι θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για την εξασφάλιση της ομαλής και αποτελεσματικής ένταξης των νέων κρατών μελών της ΕΕ, μετά τη διεύρυνση, στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της Κοινότητας.

1.4.2.4 Επίτευξη συνοχής, συντονισμού και συμπληρωματικότητας στο στάδιο του προγραμματισμού

Τα Έγγραφα Στρατηγικής Χώρας (ΕΣΧ), από κοινού με το έργο της Διυπηρεσιακής Ομάδας Στήριξης της Ποιότητας και τη σύσταση ομάδων χώρας, έχουν καταστεί ο σημαντικότερος μηχανισμός ενίσχυσης τόσο της συνοχής των αναπτυξιακών πολιτικών με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές σε επίπεδο χώρας όσο και του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας των εν λόγω πολιτικών με τις αντίστοιχες των κρατών μελών. Κατά την οριστικοποίηση των ΕΣΧ και ΕΠΣ, η Επιτροπή κατέβαλε έντονες προσπάθειες για να επιτύχει τη συνεργασία και άλλων φορέων στη διαδικασία κατάρτισης των ΕΣΧ. Έρευνα που διενήργησε η Επιτροπή κατέδειξε ότι ιδιαίτερα ενεργό ρόλο για τη συνεργασία στην πράξη διαδραμάτισαν οι αντιπροσωπείες της ΕΚ στις χώρες εταίρους. Από τους χορηγούς βοήθειας με παρουσία στην εκάστοτε χώρα, στην προσπάθεια συντονισμού/ συμπληρωματικότητας καλούνταν συστηματικά να συμμετάσχουν όλα τα κράτη μέλη, ενώ σε 55 % των περιπτώσεων κλήθηκαν να συμμετάσχουν και όλοι οι μη κοινοτικοί χορηγοί βοήθειας. Η διαδικασία περιελάμβανε τη διοργάνωση συμβουλευτικών διασκέψεων με εκπροσώπους από τις χώρες εταίρους και τη διεξαγωγή εκτενούς διαλόγου με τα κράτη μέλη. Για πρώτη φορά, στον προγραμματισμό της κοινοτικής βοήθειας συμμετείχαν άμεσα και μη κρατικοί φορείς (ΜΚΦ).

Μία ακόμη θετική πρωτοβουλία που αναλήφθηκε το 2002 από το Συμβούλιο ήταν η απόφαση δημιουργίας κοινών φακέλων δεδομένων χώρας. Οι φάκελοι αυτοί μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας περισσότερο ολοκληρωμένης κοινής ανάλυσης των υφιστάμενων δεδομένων και κοινού προγραμματισμού σε πρακτικό επίπεδο. Σκοπός τους είναι η συγκέντρωση πληροφοριών προς κοινή χρήση, προκειμένου να διευκολυνθεί ο συντονισμός και να ενισχυθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ αφενός των δράσεων κρατών μελών και της Κοινότητας και αφετέρου των δράσεων των διαφόρων κρατών μελών. Στόχος είναι η κατάρτιση σύντομων και περιεκτικών εγγράφων που θα προσφέρουν, ωστόσο, συγκεκριμένες πληροφορίες. Θα καταβάλλεται προσπάθεια ώστε κάθε φάκελος δεδομένων να παρουσιάζει το σύνολο των πολιτικών της ΕΕ που επηρεάζουν την ΕΕ και το κράτος στο οποίο αφορά ο συγκεκριμένος φάκελος, μολονότι, σε πολλές περιπτώσεις χωρών, η έμφαση θα δίδεται στη συνεργασία για την ανάπτυξη.

1.5 Συνεργασία με άλλους χορηγούς βοήθειας

Πέραν της ενίσχυσης του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας εντός της ΕΕ, η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι είναι σημαντικό να καταβληθούν παρόμοιες προσπάθειες και για τη συνεργασία της ΕΕ με άλλους χορηγούς βοήθειας και διεθνείς οργανισμούς.

Στην αξιολόγησή της από ομοτίμους που αφορά την Ευρωπαϊκή Κοινότητα για το 2002, η Επιτροπή Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC) του ΟΟΣΑ αναγνώρισε ότι η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μπορεί να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία στο έργο της [24]. Η ενίσχυση των αντιπροσωπειών σε αναπτυσσόμενες χώρες στο πλαίσιο της διαδικασίας αποκέντρωσης εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση των ικανοτήτων της Κοινότητας στον εν λόγω τομέα.

[24] Η αξιολόγηση από ομοτίμους διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.oecd.org/DAC

Το 2002, τα ζητήματα που σχετίζονται με την ανάπτυξη τέθηκαν σε προνομιακή θέση στην ημερήσια διάταξη των κοινών Διασκέψεων Κορυφής ΕΕ-Αυστραλίας, ΕΕ-Καναδά, ΕΕ-Ιαπωνίας και ΕΕ-ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό έδωσε ώθηση στο διάλογο, ιδίως για τα ζητήματα που σχετίζονται με τις Διεθνείς Διασκέψεις των ΗΕ, τη Νέα Εταιρική Σχέση για την Ανάπτυξη της Αφρικής (NEPAD), το Αφγανιστάν, καθώς και σχετικά με το επίπεδο και την αποτελεσματικότητα της ΕΑΒ. Ορισμένες πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν το 2001 με τη Νορβηγία και την Ιαπωνία και αξιοποίησαν τον προγενέστερο διάλογο, τις ανταλλαγές υπαλλήλων και τη διενέργεια κοινών αξιολογήσεων, οδηγούν στην κατάρτιση επιχειρησιακών κατευθυντήριων γραμμών.

1.5.1 Εναρμόνιση των πρακτικών των χορηγών βοήθειας

Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή εξακολούθησε να υποστηρίζει ενεργά διάφορες διεθνείς πρωτοβουλίες που στόχευαν στην εναρμόνιση των πρακτικών που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας σε περισσότερους διαφορετικούς χώρους.

Ιδίως, η Επιτροπή επικρότησε το έργο της ομάδας εργασίας της DAC του ΟΟΣΑ για τις πρακτικές των χορηγών βοήθειας. Η εν λόγω ομάδα εργασίας, η οποία συστάθηκε το 2000 για να μελετήσει και να καταγράψει τις πρακτικές που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας, ώστε να διευκολυνθούν οι χώρες εταίροι στη διαχείριση της βοήθειας που λαμβάνουν και να μειώσουν το κόστος των συναλλαγών, ολοκλήρωσε το έργο της στα τέλη του 2002, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που είχε τεθεί. Τα έξι έγγραφα αναφοράς ορθών πρακτικών που συνέταξε η ομάδα εργασίας καθορίζουν λειτουργικά σημεία αναφοράς για την αύξηση του βαθμού εναρμόνισης, καλύπτουν δε το σύνολο των σταδίων του κύκλου των έργων [25]. Τα εν λόγω έγγραφα αποτέλεσαν σημαντική συνεισφορά στις εργασίες του διεθνούς φόρουμ υψηλού επιπέδου για την εναρμόνιση, που διοργανώθηκε στη Ρώμη το Φεβρουάριο 2003, όπου εξετάσθηκαν παράλληλα το έργο της ομάδας εργασίας της DAC και οι τρέχουσες δράσεις των πολυμερών τραπεζών ανάπτυξης.

[25] Τα 6 έγγραφα τιτλοφορούνται: Πλαίσιο για τη συνεργασία των χορηγών βοήθειας, Ανάλυση χώρας και προετοιμασία έργων και προγραμμάτων, Μέτρηση της απόδοσης στη δημόσια δημοσιονομική διαχείριση, Υποβολή εκθέσεων και παρακολούθηση, Υποβολή χρηματοοικονομικών εκθέσεων και λογιστικοί έλεγχοι, και Κατ' εξουσιοδότηση παροχή βοήθειας. Βλέπε: www.oecd.org/DAC

Η Επιτροπή συμμετέσχε, επίσης, σε πρωτοβουλίες για την εναρμόνιση που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο της G8, συμπεριλαμβανομένης της Ομάδας Εργασίας της G8 για την εκπαίδευση. Στόχος της ομάδας αυτής ήταν η προώθηση της εναρμόνισης των διαδικασιών μέσω της κατάρτισης ενός Κώδικα Συμπεριφοράς. Ο εν λόγω Κώδικας Συμπεριφοράς καταρτίσθηκε από ομάδα εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη που συνέστησε η Επιτροπή, και το Συμβούλιο συνέστησε την εφαρμογή του.

Περαιτέρω, η Επιτροπή συμμετέσχε σε συζητήσεις με θέμα την εναρμόνιση των διαδικασιών που σχετίζονται με τα Έγγραφα Στρατηγικής Χώρας, μέσω διμερών επαφών με το ΠΑΗΕ, την Παγκόσμια Τράπεζα και ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ. Στις πρωτοβουλίες που δρομολογήθηκαν περιλαμβάνονται η απλούστευση των εγγράφων και των διαδικασιών στρατηγικής (όπως ανάλυση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης, πίνακας χορηγών βοήθειας και δείκτες), η πρόβλεψη για αμοιβαίες διαβουλεύσεις με όλους τους βασικούς χορηγούς βοήθειας για την εκπόνηση των διαδικασιών στρατηγικής κάθε οργανισμού, η ενεργός συνεργασία στους τομείς των οποίων τα βασικά στοιχεία είναι κοινά σε όλα τα ΕΣΧ, και ο συγχρονισμός των διαδικασιών προγραμματισμού χώρας και των διαδικασιών εκπόνησης και αναθεώρησης της στρατηγικής.

1.5.2 Ενίσχυση της εταιρικής σχέσης με τα Ηνωμένα Έθνη

1.5.2.1 Οικοδόμηση στρατηγικών εταιρικών σχέσεων

Κατά τη διάρκεια του 2002, πραγματοποιήθηκε εκτενής ανάντη πολιτικός διάλογος σε διάφορα επίπεδα με τους οργανισμούς, τα ταμεία και τα προγράμματα των Ηνωμένων Εθνών. Σε συνέχεια της ανακοίνωσής της για την «Οικοδόμηση μιας αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης με τα Ηνωμένα Έθνη στους τομείς της ανάπτυξης και των ανθρωπιστικών υποθέσεων», που εκδόθηκε το 2001 [26], η Επιτροπή ενίσχυσε τις σχέσεις της με τα Ηνωμένα Έθνη μέσω της οικοδόμησης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με επιλεγμένους οργανισμούς, ταμεία και προγράμματα των Ηνωμένων Εθνών. Η συνεχιζόμενη διαδικασία επιλογής στρατηγικών εταίρων αναμένεται να περατωθεί εντός του 2003, ώστε να ακολουθήσει η σύναψη συμφωνιών στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τους επιλεγμένους οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών. Με τον τρόπο αυτό, η συνεργασία της Επιτροπής με τα Ηνωμένα Έθνη στους τομείς προτεραιότητας της αναπτυξιακής πολιτικής της Κοινότητας θα καταστεί αποδοτικότερη και περισσότερο συνεκτική.

[26] COM(2001)231

1.5.2.2 Βελτίωση του πλαισίου εργασίας

Το 2002, περατώθηκε η μεταρρύθμιση της συμφωνίας πλαισίου ΕΚ-ΟΗΕ του 1999 για τη χρηματοδότηση από την ΕΚ έργων των Ηνωμένων Εθνών. Η συμφωνία μεταρρύθμισης θα υποβληθεί από τα μέρη που τη διαπραγματεύθηκαν προς έγκριση και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ εντός του πρώτου τριμήνου του 2003. Η αναθεωρημένη συμφωνία συμβαδίζει με το νέο δημοσιονομικό κανονισμό της Επιτροπής και αποτελεί ένα περισσότερο ευέλικτο μέσο συνεργασίας με το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών. Ειδικότερα, επιτρέπει τη χρηματοδότηση προγραμμάτων πολλαπλών χορηγών των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με τους όρους περί κοινής διαχείρισης του δημοσιονομικού κανονισμού. Το γεγονός αυτό, επίσης, αποτελεί σημαντικό προαπαιτούμενο της εγκαθίδρυσης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων.

1.5.3 Αναβάθμιση της συνεργασίας με τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς

Η σημασία της συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει, για διάφορους λόγους, αυξηθεί σημαντικά. Κατ' αρχάς, επειδή, όπως προαναφέρθηκε, η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τους εν λόγω οργανισμούς για την προώθηση της μεθόδου ΕΣΜΦ. Δεύτερον, επειδή στο πλαίσιο των διεθνών διασκέψεων της Doha, του Monterrey και του Γιοχάνεσμπουργκ, οι οργανισμοί του Bretton Woods, παράλληλα με τον ΟΗΕ και την ΕΕ, αποτέλεσαν σημαντικούς παράγοντες πλουραλισμού. Τρίτον, επειδή η Ευρωπαϊκή Κοινότητα παραμένει ο σημαντικότερος χρηματοδότης ταμείων αρωγής που διαχειρίζεται η Παγκόσμια Τράπεζα, συμπεριλαμβανομένου του ειδικού ταμείου αρωγής για την ελάφρυνση του χρέους των υπερχρεωμένων φτωχών χωρών (ΥΦΧ). Περαιτέρω, το 2002, καταρτίσθηκαν προτάσεις χρηματοδότησης για την ενίσχυση του Παγκόσμιου Ταμείου Υγείας και του ταμείου για την ανασυγκρότηση του Αφγανιστάν.

1.5.3.1 Υιοθέτηση νέας συμφωνίας-πλαισίου με την Ομάδα της Παγκόσμιας Τράπεζας

Οι διαπραγματεύσεις για την αναθεώρηση της συμφωνίας-πλαισίου ΕΚ- Ομάδα της Παγκόσμιας Τράπεζας του 2001 περατώθηκαν το 2002. Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις, διοργανώθηκε μία πρώτη σειρά ετήσιων διαβουλεύσεων επί ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος που σχετίζονται με τη συμφωνία (κυρίως ζητημάτων που αφορούσαν τη διαχείριση από την Ομάδα της Παγκόσμιας Τράπεζας ταμείων αρωγής που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα). Η συμμετοχή από αμφότερες τις πλευρές υπήρξε ευρεία, γεγονός που επέτρεψε στην Κοινότητα να ενημερώσει καλύτερα την Παγκόσμια Τράπεζα σχετικά με τα ενδιαφέροντα και τους στόχους της και να της παρουσιάσει τα σχέδια και τις προτεραιότητές της για το προσεχές μέλλον. Εντός του 2003, θα ξεκινήσουν παρόμοιες ετήσιες διαβουλεύσεις με τα Ηνωμένα Έθνη.

1.5.3.2 Συνεργασία σε δύσκολες εταιρικές σχέσεις και χρηματοοικονομική διαχείριση

Τον Οκτώβριο του 2002, η Επιτροπή, από κοινού με την Παγκόσμια Τράπεζα, την DAC του ΟΟΣΑ και το ΠΑΗΕ, διοργάνωσε, στο Παρίσι, ένα εργαστήριο για τις «δύσκολες εταιρικές σχέσεις», με στόχο τη βελτίωση και την εναρμόνιση του τρόπου ανταπόκρισης των χορηγών βοήθειας σε καταστάσεις όπου το μοντέλο των εταιρικών σχέσεων αποδεικνύεται αναποτελεσματικό, όπως συμβαίνει, παραδείγματος χάριν, σε χώρες με ανεπαρκές πλαίσιο πολιτικής.

Η συνεργασία για τη στήριξη της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών έλαβε νέα ώθηση με το πρόγραμμα για τα Δημόσια Οικονομικά και τη Δημοσιονομική Ευθύνη (ΔΔΔΕ), που υποστηρίζεται επί του παρόντος από την Παγκόσμια Τράπεζα, το DFID και την Κοινότητα (εν μέρει και μέσω ταμείου αρωγής).

1.5.3.3 Στρατηγική εταιρική σχέση με την Αφρική

Η Επιτροπή έχει να επιδείξει μακροχρόνια συμμετοχή στην Στρατηγική Εταιρική Σχέση με την Αφρική, το άτυπο φόρουμ που συστάθηκε το 1998 και στο οποίο συμμετέχουν διμερείς και πολυμερείς χορηγοί με στόχο την ενίσχυση αφρικανικών προσπαθειών για τη μείωση της φτώχειας. Το εν λόγω φόρουμ τέθηκε επικεφαλής προσπαθειών για την απλούστευση των διαδικασιών που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας και για την παρακολούθηση προγραμμάτων προσαρμογής με στόχο την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της φτώχειας, καθώς και προσπαθειών εξέτασης μεταρρυθμιστικών πρακτικών που ακολουθούν χορηγοί βοήθειας. Επιπλέον, το φόρουμ παρέχει καθοδήγηση σε διάφορα θέματα που σχετίζονται με την ανάπτυξη. Το φθινόπωρο του 2002, η Επιτροπή, από κοινού με το Department for International Development του Ηνωμένου Βασιλείου, οργάνωσε τρεις αποστολές μάθησης μέσω της δράσης στην Αιθιοπία, τη Ρουάντα και τη Σενεγάλη. Στόχος των εν λόγω αποστολών ήταν να εκτιμήσουν και να προωθήσουν την εναρμόνιση των διαδικασιών που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας στις εθνικές στρατηγικές για τη μείωση της φτώχειας και στους εθνικούς δημοσιονομικούς κύκλους. Η εφαρμογή του εν λόγω πλαισίου θα τεθεί τα προσεχή έτη στο επίκεντρο των προσπαθειών της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης με την Αφρική: το 6ο στάδιο της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης με την Αφρική (2003-2006) επικεντρώνεται στο ζήτημα της εναρμόνισης των πρακτικών που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας με τις στρατηγικές για τη μείωση της φτώχειας, ιδίως όσον αφορά τις δημοσιονομικές και τις τομεακές ενισχύσεις.

Στρατηγική Εταιρική Σχέση με την Αφρική (ΣΕΣΑ) - Αποστολές μάθησης μέσω της δράσης: κύρια πορίσματα

Οι χώρες κατέβαλαν προσπάθειες για την εκπόνηση στρατηγικών για τη μείωση της φτώχειας που να βασίζονται σε συμμετοχικές διαδικασίες.

Η ευθυγράμμιση των χορηγών βοήθειας με τις Στρατηγικές για τη Μείωση της Φτώχειας (ΣΜΦ) υπήρξε έως σήμερα απογοητευτική.

Οι κυβερνήσεις πρέπει να καταστήσουν τις Στρατηγικές για τη Μείωση της Φτώχειας επιχειρησιακές, να τις συνδέσουν με το δημοσιονομικό κύκλο και τις τομεακές στρατηγικές που ακολουθούν και να ανανεώνουν σε ετήσια βάση τον κατάλογο των μέτρων πολιτικής και των δεικτών που χρησιμοποιούν.

Είναι επιτακτική ανάγκη οι χορηγοί να αρχίσουν να συγχρονίζουν τις διαδικασίες προγραμματισμού, επανεξέτασης και παρακολούθησης που εφαρμόζουν με τις εθνικές ΣΜΦ και τους εθνικούς δημοσιονομικούς κύκλους.

1.6 Η πορεία προς το μέλλον

Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάσθηκαν οι διαφορετικοί παράγοντες που κατά τη διάρκεια του 20002 επηρέασαν το πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν η πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη και η εξωτερική βοήθεια της Κοινότητας. Οι παράγοντες αυτοί ευθύνονται για την εμφάνιση νέων στρατηγικών προκλήσεων αλλά και νέων ευκαιριών. Στα επόμενα χρόνια, η διευρυμένη ΕΕ θα είναι ακόμη καλύτερα προετοιμασμένη ώστε να αναλάβει ηγετικό ρόλο για την προώθηση των παγκόσμιων στόχων, που επιβεβαιώθηκαν το 2002, για οικονομική ανάπτυξη, εξάλειψη της φτώχειας και αειφόρο ανάπτυξη.

2. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ - ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 2002

Στις 16 Μαΐου 2000, η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα μεταρρύθμισης της διαχείρισης της εξωτερικής βοήθειας [27], οι βασικοί στόχοι του οποίου είναι:

[27] SEC(2000)814 της 16ης Μαΐου 2000 - Ανακοίνωση των υπεύθυνων για τις εξωτερικές σχέσεις Επιτρόπων: κ. Patten (Εξωτερικές Σχέσεις), κ. Nielson (Ανάπτυξη), κ. Verheugen (Διεύρυνση), κ. Lamy (Εμπόριο) και κ. Solbes Mira (Οικονομικές και Νομισματικές Υποθέσεις)

- να βελτιωθεί η ποιότητα των έργων και προγραμμάτων.

- να περιορισθεί ο απαιτούμενος χρόνος υλοποίησης.

- να εξασφαλισθεί ότι οι διαδικασίες της δημοσιονομικής, τεχνικής και συμβατικής διαχείρισης είναι σύμφωνες με τα υψηλότερα διεθνή πρότυπα.

Η φύση του εν λόγω έργου απαιτεί την καταβολή σημαντικών προσπαθειών για την επιτυχία του, καθώς καθένα από τα προγράμματα που διαχειρίζεται η ΕΚ, ανάλογα με τον κανονισμό του, έχει διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετική στόχευση. Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη διάρκεια του 2002, λήφθηκαν και υλοποιήθηκαν σημαντικά μέτρα με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των προγραμμάτων και έργων εξωτερικής βοήθειας που διαχειρίζεται η ΕΚ. Η σύσταση των διαφόρων «ομάδων στήριξης της ποιότητας», η βελτίωση της δημοσιονομικής διαχείρισης και, ειδικότερα, η προώθηση της διαδικασίας διοικητικής αποκέντρωσης συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα βήματα προόδου που επιτεύχθηκαν το 2002.

2.1. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Ο προγραμματισμός βασίζεται πλέον στα Έγγραφα Στρατηγικής Χώρας / Έγγραφα Περιφερειακής Στρατηγικής τα οποία συνιστούν το «στρατηγικό πλαίσιο» για τις προτεραιότητες της συνεργασίας της ΕΚ σε μια δεδομένη χώρα ή περιοχή [28].Είναι η πρώτη φορά που η Επιτροπή δημιουργεί ένα συνεπές πλαίσιο για τις σχέσεις της με τις τρίτες χώρες, το οποίο καλύπτει τόσο την αναπτυξιακή βοήθεια όσο και τις άλλες εξίσου σημαντικές κοινοτικές πολιτικές («μείγμα πολιτικών»).

[28] SEC(2000)814, SEC(2000)1049 της 15ης Ιουνίου 2000 και συμπεράσματα της συνόδου του Συμβουλίου Ανάπτυξης της 10ης Νοεμβρίου 2000

Το 2001, η Επιτροπή έθεσε σε κίνηση τη διαδικασία κατάρτισης Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας και Εγγράφων Περιφερειακής Στρατηγικής για τις συνεργαζόμενες χώρες σε όλες τις περιοχές που καλύπτονται από τις διάφορες ρυθμίσεις: ΑΚΕ (Αφρική, Καραϊβική και Ειρηνικός), ALA (Ασία και Λατινική Αμερική), CARDS (για τα Βαλκάνια), MEDA (για τη Μεσόγειο), TACIS (για την Ανατολική Ευρώπη και την Κεντρική Ασία). Οι νέες αυτές στρατηγικές αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με τις εθνικές κυβερνήσεις, τα κράτη μέλη, άλλους διμερείς και πολυμερείς χορηγούς βοήθειας και, όποτε ήταν δυνατό, με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών [29]. Η διαδικασία κατάρτισης ΕΣΧ είναι εξαιρετικά ευρεία και φιλόδοξη, και αφορά περισσότερες από 160 χώρες εταίρους και 8 περιφέρειες εταίρους. Έως τα τέλη του 2002, η Επιτροπή είχε περατώσει και δημοσιεύσει 102 νέα ΕΣΧ και 14 ΕΠΣ (διαθέσιμα στο Διαδίκτυο [30]). Περαιτέρω, αρκετά επιπλέον έγγραφα στρατηγικής βρίσκονται σε προηγμένο στάδιο προετοιμασίας και σύντομα θα δημοσιευθούν. Τα εν λόγω έγγραφα προγραμματισμού παρουσιάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα υλοποιηθεί η εξωτερική βοήθεια που διαχειρίζεται η Επιτροπή κατά το διάστημα 2002 - 2004/07 (το χρονικό διάστημα διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή).

[29] Οι διαβουλεύσεις με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν υποχρέωση βάσει του άρθρου 2 της συμφωνίας της Κοτονού.

[30] ΕΕΣ και ΕΠΣ για τις χώρες ΑΚΕ: http://europa.eu.int/comm/development/ body/csp_rsp/csp_en.cfm http://europa.eu.int/comm/development/ body/csp_rsp/rsp_en.cfm ΕΕΣ και ΕΠΣ για τις χώρες ALA, MED, CARDS, TACIS: http://europa.eu.int/comm/ external_relations/sp/index.htm

Κατ' εντολή του Συμβουλίου [31], συντάχθηκε έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου των Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας («πλαίσιο ΕΣΧ») [32], η οποία παρουσιάσθηκε τον Νοέμβριο του 2002. Αναφέρεται στη διαδικασία κατάρτισης της «πρώτης γενεάς» ΕΣΧ/ΕΠΣ, και σημαντικό τμήμα της αφιερώνεται στο ζήτημα του συντονισμού με τα κράτη μέλη (τόσο επί τόπου όσο και στις Βρυξέλλες).

[31] Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το κοινό πλαίσιο των Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας της 10ης Νοεμβρίου 2000, σημείο IV

[32] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC (2002) 1279, 26.11.2002

Στις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπισθούν μελλοντικά περιλαμβάνονται:

- η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού επισκόπησης των ΕΣΧ.

- η συνεκτίμηση στο συνολικό σχεδιασμό νέων πολιτικών πρωτοβουλιών της ΕΚ/ΕΕ (π.χ. καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ζητήματα μετανάστευσης και πρωτοβουλίες βάσει των συμφωνηθέντων στη Doha και σε συνέχεια της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη).

- η αύξηση της έμφασης που δίδεται στα αποτελέσματα και στις επιδόσεις.

- η μείωση του κόστους των συναλλαγών που βαρύνει τις χώρες εταίρους μέσω της κατά το δυνατό εναρμόνισης των διαδικασιών που ακολουθούν οι χορηγοί βοήθειας σχετικά με τις εθνικές στρατηγικές.

Περαιτέρω, συστάθηκε Διυπηρεσιακή Ομάδα Στήριξης της Ποιότητας (ΔΟΣΠ). Βασικό καθήκον της ομάδας αυτής ήταν να αξιολογήσει τα σχέδια Εγγράφων Στρατηγικής Χώρας και Εγγράφων Περιφερειακής Στρατηγικής και τα ενδεικτικά προγράμματα και να προτείνει δυνατές βελτιώσεις, προκειμένου να εξασφαλισθεί πάγια υψηλή ποιότητα. Με στόχο να επιτευχθεί ο μέγιστος δυνατός αντίκτυπος, η ΔΟΣΠ παρεμβαίνει ήδη από τα αρχικά στάδια στη διαδικασία προγραμματισμού. Η αξιολόγηση κατέδειξε ότι, μολονότι έχουν σημειωθεί ποιοτικά άλματα όσον αφορά τον πολυετή προγραμματισμό, δεν έχουν αξιοποιηθεί πλήρως οι δυνατότητες που προσφέρει το νέο πλαίσιο. Κατά τη διαδικασία κατάρτισης των ΕΣΧ, παρουσιάσθηκαν συνήθη προβλήματα, τα οποία σχετίζονταν με την επαρκή συγκέντρωση της βοήθειας, την εκπόνηση σφαιρικών αναλύσεων σχετικά με τη συνοχή ανάμεσα στις διάφορες πολιτικές, τους τρόπους πρακτικής υλοποίησης της έννοιας της «σύνδεσης της αρωγής, της αποκατάστασης και της διαδικασίας ανάπτυξης», τον καθορισμό δεικτών επιδόσεων και την ένταξη στον προγραμματισμό των πολιτικών σχετικά με τη χρηστή διακυβέρνηση, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των φύλων και το περιβάλλον.

Η ΔΟΣΠ συνέταξε επίσης κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του κοινού πλαισίου των Εγγράφων Στρ