ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Ετήσια έκθεση 2000

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Σύνοψη

2. Μια νέα ώθηση για τις πολιτικές Έρευνας στην Ευρώπη

3. Για ένα ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας

3.1. Μία πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί

3.2. Τομείς και μέσα δράσης

3.3. Διάλογος και κατευθύνσεις δράσης

4. Η κοινοτική έρευνα το 1999

4.1. Έναρξη της εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου

4.2. Κεντρικές δράσεις

4.3. ΕΤΑ γενικού χαρακτήρα και υποστήριξη των υποδομών έρευνας

4.4. Συμμετοχή των συνδεδεμένων κρατών και διεθνής συνεργασία

4.5. Κινητικότητα των ερευνητών σε ευρωπαϊκό επίπεδο

4.6. Οι γυναίκες στην κοινοτική έρευνα

4.7. Δεοντολογικές πτυχές της κοινοτικής έρευνας

4.8. Παρακολούθηση της κοινοτικής έρευνας

4.9. Εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου

5. Η επίδραση της κοινοτικής έρευνας

5.1. Διεθνικοί δεσμοί συνεργασίας

5.2. Πρόσβαση των ΜΜΕ στην έρευνα

5.3. Επίδραση στην ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και την ποιότητα ζωής

5.4. Επίδραση στην ευρωπαϊκή οικονομική συνοχή

5.5. «Συνδυασμός» των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών

6. Προοπτικές

6.1. Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας

6.2. Εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου

6.3. Προετοιμασία του 6ου προγράμματος-πλαισίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Οι βασεις της ετησιας εκθεσης [1]

[1] Παρόμοιες διατάξεις υπάρχουν για το πρόγραμμα-πλαίσιο Ευρατόμ (άρθρο 11 της συνθήκης Ευρατόμ άρθρο 5 παράγραφος 4 της απόφασης 1999/64/Ευρατόμ, άρθρο 14 παράγραφος 1 της απόφασης 1999/66/Ευρατόμ).

Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, άρθρο 173:

Στην αρχή κάθε έτους, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση, η οποία αναφέρεται ιδίως στις δραστηριότητες του προηγούμενου έτους στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και της διάδοσης των αποτελεσμάτων καθώς και στο πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους.

Απόφαση σχετικά με το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ (182/1999/ΕΚ, ΕΕ L 26 της 1.2.1999), άρθρο 4:

Η Επιτροπή πληροφορεί τακτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση γενικής προόδου της εφαρμογής του προγράμματος πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων.

Απόφαση σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής (1999/65/ΕΚ, ΕΕ L 26 της 1.2.1999), άρθρο 24:

Η ετήσια έκθεση την οποία υποβάλλει η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατ' εφαρμογή του άρθρου 173 της συνθήκης περιλαμβάνει πληροφορίες για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης.

συμπληρωματικες πηγες πληροφοριων

*Ετήσιες εκθέσεις παρακολούθησης (συστηματικής και συνεχούς εξέτασης): εκδίδονται σε ετήσια βάση για το πρόγραμμα-πλαίσιο και για κάθε ειδικό πρόγραμμα, παρέχουν ένα συντονισμένο και ανεξάρτητο απολογισμό σχετικά με την πρόοδο και την ποιότητα εφαρμογής των προγραμμάτων.

*Πενταετείς εκθέσεις αξιολόγησης: εκδίδονται κάθε 4ο έτος τόσο για το πρόγραμμα-πλαίσιο όσο και για κάθε ειδικό πρόγραμμα και παρέχουν μία ανεξάρτητη αναδρομική αξιολόγηση όσον αφορά τη συνάφεια, την αποτελεσματικότητα, τα αποτελέσματα και την επίδραση των προγραμμάτων ΕΤΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

*Ευρωπαϊκή έκθεση για τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς δείκτες: παρουσιάσεις, στατιστικές και ενδελεχείς αναλύσεις των ευρωπαϊκών και εθνικών δραστηριοτήτων ΕΤΑ και του παγκόσμιου πλαισίου στο οποίο εντάσσονται.

*Έρευνα και ανάπτυξη: ετήσιες στατιστικές (Eurostat): ετήσια έκδοση, διεθνώς συγκρίσιμες στατιστικές σχετικά με τις πιστώσεις Ε&Α του προϋπολογισμού, τις δαπάνες Ε&Α, το προσωπικό Ε&Α και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη, με λεπτομέρειες σε περιφερειακό επίπεδο.

*Στατιστικές της Ε&Α και της καινοτομίας στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και στην Ομοσπονδία της Ρωσίας (Eurostat).

*Ετήσια δημοσιονομικά έγγραφα της Επιτροπής: προσχέδιο προϋπολογισμού, προϋπολογισμός, ενοποιημένος λογαριασμός διαχείρισης και ισολογισμός.

*Μελέτες και αναλύσεις που δημοσιεύθηκαν στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων ΕΤΑ με αντικείμενο τα διάφορα ειδικά θέματα των τομέων ΕΤΑ που καλύπτουν.

Το μεγαλύτερο μέρος των εγγράφων αυτών βρίσκονται ή μπορούν να ζητηθούν στις διευθύνσεις της Επιτροπής στο Internet:

*Στον γενικό ιστοχώρο της Επιτροπής EUROPA: http://europa.eu.int

*Στον ιστοχώρο του CORDIS για πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ: http://www.cordis.lu

*Στον ιστοχώρο της ΓΔ Έρευνας της Επιτροπής: http://europa.eu.int/comm/dgs/research

*Στον ιστοχώρο της EUROSTAT: http://europa.eu.int/comm//dgs/eurostat

*Στον ιστοχώρο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ) : http://www.jrc.org

Εξάλλου, στις διευθύνσεις αυτές μπορεί κανείς να βρει μία πλήρη ενημέρωση σχετικά με τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ειδικότερα, στον ιστοχώρο του CORDIS, που είναι αφιερωμένος στο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ, και στον ιστοχώρο της ΓΔ Έρευνας, παρουσιάζεται το σύνολο των εγγράφων αναφοράς, το κείμενο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και πολλές άλλες πληροφορίες, σύμφωνα με την πολιτική διαφάνειας και ενημέρωσης της Επιτροπής.

1. Σύνοψη

Η παρούσα ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες ΕΤΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζει τις δραστηριότητες μίας περιόδου πλούσιας σε νέες εξελίξεις.

Η ανανέωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η ανάληψη των καθηκόντων της νέας Επιτροπής αποτέλεσαν μια σημαντική καμπή που προσδίδει μία πιο πολιτική και πιο φιλόδοξη διάσταση στην ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας. Η καμπή αυτή ενισχύθηκε από τους συγκλίνοντες προβληματισμούς, ιδίως των Υπουργών Έρευνας.

Στις 18 Ιανουαρίου του 2000 η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας, όπου επιβεβαιώνεται η διαπίστωση ότι διευρύνεται το χάσμα μεταξύ των προσπαθειών της Ένωσης στον τομέα της έρευνας και των αντίστοιχων, ανώτερων, προσπαθειών των κυριοτέρων ανταγωνιστών της. Η Επιτροπή απευθύνει, επομένως, έκκληση για συντονισμένη κινητοποίηση των σχετικών πολιτικών και μέσων σε όλα τα επίπεδα. Καθορίζει τους στόχους προτεραιότητας για τη δημιουργία ενός συνεκτικού χώρου στον τομέα της έρευνας σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού, υλικών και χρηματοδοτικών πόρων, ο οποίος θα είναι ελκυστικός σε παγκόσμιο επίπεδο και ανοικτός στην κοινωνία. Οι προσανατολισμοί αυτοί προσέλκυσαν το έντονο ενδιαφέρον όλων των παραγόντων, ειδικότερα έλαβαν την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και υιοθετήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, το οποίο τους έδωσε λειτουργική ισχύ με τον καθορισμό ρυθμίσεων εφαρμογής και χρονοδιαγράμματος.

Η έναρξη εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ σηματοδότησε την εξέλιξη των καθαρά κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων. Ερευνητές και χρήστες στον τομέα της έρευνας συνέβαλαν στην επιλογή και στην αναθεώρηση των προτεραιοτήτων στο πλαίσιο των 21 συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων που εργάζονται για τα προγράμματα και τις κεντρικές δράσεις. Οι πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων προκηρύχθηκαν τον Μάρτιο του 1999 και εντός του έτους παραλήφθηκαν πάνω από 16.000 προτάσεις. Αυτός ο μεγάλος αριθμός προτάσεων είναι ενθαρρυντικός, καθώς περιλαμβάνει τη σημαντική συμμετοχή των χωρών που βρίσκονται σε προενταξιακή φάση και συνδέονται στο εξής με το πρόγραμμα-πλαίσιο. Οι κεντρικές δράσεις συγκέντρωσαν το 85% των πόρων των θεματικών προγραμμάτων και έδωσαν τη δυνατότητα να συναφθούν εταιρικές σχέσεις μεγάλης κλίμακας στον τομέα της έρευνας (κοινοτική συμβολή 1,7 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο) με σημαντικές συνέργειες μεταξύ των έργων. Οι δραστηριότητες ΕΤΑ γενικού χαρακτήρα καθώς και οι δραστηριότητες που αφορούν την υποστήριξη των υποδομών ενέπνευσαν σχέδια μεγάλου εύρους και συνέβαλαν στην ενίσχυση της υποστήριξης της κινητικότητας των ερευνητών. Στο πλαίσιο της διαχείρισης του συνόλου των δραστηριοτήτων αυτών καταβλήθηκαν ιδιαίτερες προσπάθειες για τη συμμετοχή των γυναικών, την τήρηση θεμελιωδών δεοντολογικών αρχών και τον συμβιβασμό των επιταγών συνοχής και αυστηρής διαχείρισης αφενός και άνετης και απλής πρόσβασης αφετέρου.

Η επίδραση της κοινοτικής έρευνας συνδέεται με τα διεθνικά της δίκτυα που συνδέουν επιχειρήσεις, ακαδημαϊκούς ερευνητικούς κύκλους και ερευνητικά κέντρα, καθώς και με την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή έρευνα που προσφέρεται σε πολυάριθμες ΜΜΕ (22% των συμμετοχών). Η επίδραση αυτή ενισχύθηκε από τον προσανατολισμό του 5ου προγράμματος-πλαισίου προς τις σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις και αυτό αφορά τόσο τις έμμεσες δραστηριότητές του όσο και τις δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Η κοινοτική έρευνα διαδραμάτισε επίσης θετικό ρόλο για την ευρωπαϊκή συνοχή. Τέλος, τείνει να ενισχύει τη συνοχή ορισμένων τμημάτων της ΕΤΑ που εφαρμόζεται στην Ευρώπη και, από την άποψη αυτή, οι δραστηριότητες που στοχεύουν στον συνδυασμό των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών θα μπορούσαν να ενισχυθούν περαιτέρω.

Στο μέλλον θα ληφθούν σημαντικά μέτρα για τη συγκεκριμένη υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου στον τομέα της έρευνας. Η συμβολή του 5ου προγράμματος-πλαισίου στο εγχείρημα αυτό είναι μία από τις προκλήσεις που θα εξεταστούν στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επισκόπησής του. Πιο μακροπρόθεσμα, η Επιτροπή θα εκδώσει το φθινόπωρο μία στρατηγική ανακοίνωση όπου θα παρουσιάζονται οι πρώτες κατευθύνσεις για την κοινοτική έρευνα μετά το 2002.

2 Μια νέα ώθηση για τις πολιτικές Έρευνας στην Ευρώπη

Το 1999 ήταν ένα έτος σημαντικών αλλαγών για τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Η ανανέωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η ανάληψη των καθηκόντων της νέας Επιτροπής αποτέλεσαν μία σημαντική καμπή, μεταξύ άλλων, για την ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας.

Το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιβεβαίωσε την πρόθεσή του να παρακολουθεί προσεκτικά την εφαρμογή των κοινοτικών προγραμμάτων, στα οποία συγκαταλέγεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ), και διόρισε εισηγητές για την παρακολούθηση κάθε γραμμής του προϋπολογισμού. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναδιοργάνωσε τις εξειδικευμένες επιτροπές του. Τα θέματα που αφορούν την έρευνα συζητώνται από τη νέα Επιτροπή Βιομηχανίας, Εξωτερικού Εμπορίου, Έρευνας και Ενέργειας, γεγονός που συμβάλλει στην ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής έρευνας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών που συντείνουν στη δημιουργία μίας Ευρώπης ανταγωνιστικής, καινοτόμου και δημιουργού θέσεων απασχόλησης. Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά το Κοινοβούλιο σχετικά με την εκτέλεση του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

Η νέα Επιτροπή, με πρωτοβουλία του Επιτρόπου Busquin, έδωσε μία νέα διάσταση στην κοινοτική πολιτική έρευνας και καινοτομίας: πρόκειται για την κινητοποίηση επιστημονικών και τεχνικών πόρων της Ένωσης κατά τρόπο πιο συνεκτικό, προκειμένου να προωθηθεί μία ανάπτυξη αειφόρο, πλούσια σε θέσεις απασχόλησης και ικανή να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της κοινωνίας.

Τα ζητήματα αυτά είχαν ήδη αρχίσει να εξετάζονται το 1999. Οι Υπουργοί Έρευνας συζήτησαν σχετικά με το μέλλον της έρευνας με εξέχοντες επιστήμονες, κατόπιν προσκλήσεως της γερμανικής προεδρίας στο περιθώριο του Συμβουλίου Έρευνας της 20ής Μαΐου 1999. Η ανάγκη ανάπτυξης του συντονισμού και των συνεργειών των πολιτικών και των οργανισμών έρευνας στην Ευρώπη βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεών τους και αποτέλεσε αντικείμενο ευρείας συναίνεσης. Μετά τον διάλογο αυτό, οι εκπρόσωποι των κρατών μελών στο πλαίσιο της CREST [2] μελέτησαν «τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις για τη μελλοντική ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας». Ειδικότερα, υπενθύμισαν τη σπουδαιότητα του συντονισμού της έρευνας στην Ευρώπη και μελέτησαν πιθανές ρυθμίσεις για τη βελτίωσή της.

[2] Επιτροπή Επιστημονικής και Τεχνικής Έρευνας (συμβουλευτική επιτροπή του Συμβουλίου και της Επιτροπής, αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών και προεδρευόμενη από την Επιτροπή).

3 Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας

Αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, η νέα Επιτροπή ανέλαβε μία σημαντική πρωτοβουλία, η οποία προσδίδει μία πλήρη πολιτική διάσταση στην ΕΤΑ με τον καθορισμό του στόχου να δημιουργηθεί ένας πραγματικός ευρωπαϊκός χώρος στον τομέα της έρευνας. Στις 18 Ιανουαρίου του 2000 η Επιτροπή εξέδωσε μία ανακοίνωση με τίτλο «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας», όπου εκθέτει τις προκλήσεις και τις πιθανές ρυθμίσεις για τη δημιουργία αυτού του πιο ολοκληρωμένου χώρου και τις υποβάλει σε ευρεία συζήτηση [3].

[3] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας», COM(2000)6, 18 Ιανουαρίου 2000. Ιστοθέση της ανακοίνωσης στο Διαδίκτυο: europa.eu.int/comm/research/area.html

3.1 Μία πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί

Η ανακοίνωση «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας» επιβεβαιώνει τη διαπίστωση ότι η Ευρώπη διαθέτει αξιοσημείωτο επιστημονικό δυναμικό, όμως αυξάνεται, σε ανησυχητικές διαστάσεις, το χάσμα μεταξύ των επιστημονικών και τεχνικών προσπαθειών της και εκείνων που καταβάλλουν οι κυριότεροι ανταγωνιστές της. Η Ένωση δεν διαθέτει περισσότερο από το 1,9% του ΑΕγχΠ της στην έρευνα, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 2,7% για τις Ηνωμένες Πολιτείες και 3,1% για την Ιαπωνία. Οι διαφορές στο ανθρώπινο δυναμικό είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές: οι ερευνητές αποτελούν το 2,4% του εργατικού δυναμικού των επιχειρήσεων στην Ευρώπη, έναντι 5,9% στις Ηνωμένες Πολιτείες και 6,3% στην Ιαπωνία. Το χάσμα αυτό εμφανίζεται κυρίως στη χρηματοδότηση της έρευνας από τον ιδιωτικό τομέα. Μεταφράζεται σε καθυστερήσεις στην ευρωπαϊκή έρευνα και καινοτομία, τη στιγμή μάλιστα που η σημασία της είναι πιο κρίσιμη από ποτέ για την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση με την έλευση μίας «κοινωνίας της γνώσης» σε παγκόσμια κλίμακα.

Επιπλέον, οι πολιτικές των κρατών μελών και της Κοινότητας στον τομέα της έρευνας αναπτύσσονται παράλληλα χωρίς πραγματικό συντονισμό. Αυτό προκαλεί πολλαπλά προβλήματα έλλειψης ευελιξίας και αναποτελεσματικότητας όσον αφορά την κατανομή των πόρων σε επίπεδο Ένωσης, τα οποία εντείνουν την ευρωπαϊκή καθυστέρηση. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να προωθήσει μία συνολική στρατηγική για την ευρωπαϊκή έρευνα. Δεν μπορεί πλέον να αρκείται στη διαχείριση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας σε απομόνωση.

Κατά συνέπεια, η ανακοίνωση απευθύνει έκκληση για μία συντονισμένη προσπάθεια των πολιτικών υπευθύνων και των πρωταγωνιστών της έρευνας σε όλα τα επίπεδα στην Ευρώπη. Θα πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη κινητοποίηση των δημόσιων και ιδιωτικών πόρων για την έρευνα. Απαιτείται επίσης κοινή πολιτική ώθηση ώστε να επιτευχθεί πραγματική συνοχή των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Σίγουρα, υπάρχουν διάφορες πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν με επιτυχία τις ανταλλαγές και τις εταιρικές σχέσεις στον τομέα της έρευνας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, και στο πλαίσιο αυτό οι δραστηριότητες του προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Ωστόσο, η προώθηση των διευρωπαϊκών ερευνητικών έργων δεν επαρκεί για τη δημιουργία μιας κοινής δυναμικής. Για να αντιμετωπιστεί η πρόκληση αυτή, η ανακοίνωση θέτει σε διάλογο ένα σύνολο τομέων και μέσων δράσης σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

3.2 Τομείς και μέσα δράσης

Η ανακοίνωση προσδιορίζει επτά θέματα προτεραιότητας που απαιτούν συντονισμένη δράση. Τα μέτρα που προτείνονται αποτελούν ευθύνη όλων των ενεχόμενων παραγόντων: πρώτον και κύριον των κρατών μελών και του δημόσιου τομέα σε όλα τα επίπεδα, αλλά και του ιδιωτικού τομέα και της Ένωσης, η οποία θα πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ώθησης, ενθάρρυνσης, διεύρυνσης των εθνικών και τοπικών πρωτοβουλιών και εφαρμογής μόνο σε περιπτώσεις όπου δικαιολογείται η ανάληψη μίας καθαρά ευρωπαϊκής δράσης. Ο ευρωπαϊκός χώρος έρευνας θεμελιώνεται με τον τρόπο αυτό στις αρχές της επικουρικότητας και της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας. Τα θέματα που υποβάλλονται σε διάλογο είναι τα ακόλουθα:

*Βελτιστοποίηση του συνόλου των υλικών πόρων και των υποδομών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για να επιτευχθεί αυτός ο σημαντικός στόχος, η ανακοίνωση προτείνει τη χαρτογράφηση της ευρωπαϊκής αριστείας και την ενσωμάτωσή της σε δίκτυο, την εφαρμογή μίας ευρωπαϊκής προσέγγισης για τις ερευνητικές υποδομές, την ανάπτυξη ηλεκτρονικών δικτύων και την καλύτερη αξιοποίηση του δυναμικού τους για τους Ευρωπαίους ερευνητές.

*Χρήση των δημοσίων μέσων με μεγαλύτερη συνοχή. Για τον σκοπό αυτό η ανακοίνωση προτείνει το άνοιγμα και τον καλύτερο συντονισμό των εθνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων, καθώς και την ενίσχυση των σχέσεων των ευρωπαϊκών οργανισμών επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας.

*Ενδυνάμωση των ιδιωτικών επενδύσεων. Η ανακοίνωση προτείνει για τον σκοπό αυτό τη χρησιμοποίηση, κατά τρόπο πιο συντονισμένο, των μέσων έμμεσης υποστήριξης της έρευνας, την καλύτερη προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδίως μέσω της θέσπισης ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, και τη διερεύνηση νέων τομέων για την τόνωση της δημιουργίας επιχειρήσεων και των επενδύσεων κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

*Καθιέρωση ενός κοινού επιστημονικού και τεχνικού συστήματος αναφοράς για την εφαρμογή των πολιτικών. Η Επιτροπή εκτιμά στο θέμα αυτό ότι οι ερευνητικές δραστηριότητες θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε μεγαλύτερο βαθμό στις ανάγκες των πολιτών και των φορέων λήψης αποφάσεων και ότι τα αποτελέσματά τους θα πρέπει να επικυρώνονται από ένα αξιόπιστο και αναγνωρισμένο σύστημα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, ένα κοινό σύστημα αναφοράς θα πρέπει να στηρίζεται κυρίως στο Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) και στα εθνικά ερευνητικά κέντρα.

*Ανάπτυξη πολυπληθέστερου ανθρώπινου δυναμικού με μεγαλύτερη κινητικότητα. Θα πρέπει κατά πρώτον να ενισχυθεί η κινητικότητα των ερευνητών στην Ευρώπη, ιδίως μεταξύ των χωρών και μεταξύ των ακαδημαϊκών κύκλων και των επιχειρήσεων. Ένα σημαντικό στοιχείο θα είναι η ενθάρρυνση της ευρωπαϊκής διάστασης στην επιστημονική σταδιοδρομία. Η ανακοίνωση υπογραμμίζει με τον τρόπο αυτό τον κρίσιμο ρόλο του σχεδίου δράσης «Γυναίκες και επιστήμη» για την ενίσχυση της θέσης και του ρόλου των γυναικών στην έρευνα. Τέλος, η ανακοίνωση συστήνει τη λήψη φιλόδοξων μέτρων για την τόνωση του ενδιαφέροντος των νέων για την έρευνα και την επιστημονική σταδιοδρομία.

*Να καταστεί η ευρωπαϊκή επικράτεια πιο δυναμική, ανοικτή και ελκυστική για τους ερευνητές και τις επενδύσεις. Στο θέμα αυτό η ανακοίνωση διακρίνει τρεις βασικούς άξονες δράσης: ενίσχυση του ρόλου των περιφερειών στις ευρωπαϊκές ερευνητικές προσπάθειες, ολοκλήρωση των επιστημονικών κοινοτήτων της Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης και να καταστεί η ευρωπαϊκή επικράτεια πιο ελκυστική για τους ερευνητές από τον υπόλοιπο κόσμο.

*Δημιουργία ενός χώρου κοινών αξιών. Ο στόχος αυτός περιλαμβάνει δύο πτυχές, οι οποίες αναπτύσσονται στην ανακοίνωση: προσέγγιση των επιστημονικών/κοινωνικών ζητημάτων στην ευρωπαϊκή τους διάσταση και ανάπτυξη ενός κοινού οράματος σε θέματα δεοντολογίας στους τομείς της έρευνας και της τεχνολογίας.

3.3 Διάλογος και κατευθύνσεις δράσης

Η ανακοίνωση σχετικά με τον ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας έγινε δεκτή με έντονο ενδιαφέρον από όλα τα ενδιαφερόμενα όργανα και παράγοντες.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 18 Μαΐου του 2000 ψήφισμα, όπου εξέφραζε την ευνοϊκή υποδοχή της ανακοίνωσης [4]. Υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα της έρευνας για τη βελτίωση της απασχόλησης και της ευημερίας. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν μία συντονισμένη πολιτική έρευνας με σκοπό τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου ενθαρρυντικού για την έρευνα και, κυρίως, για τους ερευνητές.

[4] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας». Ιστοθέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Διαδίκτυο: http://www.europarl.eu.int/

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε στις 24 Μαΐου του 2000 γνωμοδότηση που υποστηρίζει τη διαδικασία που ξεκίνησε με την ανακοίνωση, ιδίως για την ανάπτυξη αλληλεπίδρασης μεταξύ της δημόσιας και ιδιωτικής έρευνας και την ενίσχυση της θέσης της επιστήμης και της γοητείας της επιστημονικής σταδιοδρομίας στην κοινωνία. Η Επιτροπή των Περιφερειών εξέφρασε επίσης την υποστήριξή της για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου στον τομέα της έρευνας στη γνώμη που εξέδωσε στις 12 Απριλίου του 2000, όπου υπενθυμίζεται ο σημαντικός ρόλος των τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων για την επιστημονική κατάρτιση και την υποστήριξη της έρευνας.

Οι Υπουργοί Έρευνας συζήτησαν τις κατευθύνσεις τις οποίες πρότεινε η ανακοίνωση στο πλαίσιο της άτυπης συνεδρίασής τους στις 6 Μαρτίου του 2000 και στη συνέχεια κατά τη διάρκεια του διαλόγου που διοργανώθηκε την επομένη με βραβευθέντες με το βραβείο Νόμπελ και εξέχοντες εκπροσώπους της ευρωπαϊκής επιστημονικής κοινότητας.

Με το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, που συγκλήθηκε υπό την πορτογαλική προεδρία στις 23 και 24 Μαρτίου του 2000, η πολιτική ΕΤΑ αναγνωρίστηκε περισσότερο από ποτέ ως μέγιστη προτεραιότητα για τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων. Οι τελευταίοι τοποθέτησαν τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας στο επίκεντρο της στρατηγικής τους ώστε η Ένωση να εξελιχθεί «στην πιο ανταγωνιστική και στην πιο δυναμική οικονομία της γνώσης σε ολόκληρο τον κόσμο, με δυνατότητα αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης συνοδευόμενης από ποσοτική και ποιοτική αύξηση της απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή» [5]. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ενέκριναν με τον τρόπο αυτό τους στόχους της ανακοίνωσης εκτιμώντας ότι «οι ερευνητικές δραστηριότητες σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο Ένωσης θα πρέπει να ολοκληρωθούν και να συντονιστούν καλύτερα». Ειδικότερα, κάλεσαν το Συμβούλιο και την Επιτροπή, όπου είναι δυνατό σε συνδυασμό με τα κράτη μέλη, να αναλάβουν τις απαραίτητες πρωτοβουλίες στους ακόλουθους τομείς:

[5] Συμπεράσματα της προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, 23 και 24 Μαρτίου του 2000. Ιστοθέση του Συμβουλίου στο Διαδίκτυο: http://ue.eu.int/

-Δικτύωση, σε εθελοντική βάση, εθνικών και κοινών ερευνητικών προγραμμάτων.

-Δημιουργία ενός περιβάλλοντος πιο ευνοϊκού για ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της έρευνας, για εταιρικές σχέσεις Ε&Α και για τη σύσταση επιχειρήσεων στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας.

-Επεξεργασία μίας ανοικτής μεθόδου συντονισμού μέσω της αξιολόγησης των επιδόσεων των εθνικών πολιτικών Ε&Α ("benchmarking").

-Δημιουργία ενός διευρωπαϊκού δικτύου τηλεπικοινωνιών υψηλής ταχύτητας για την έρευνα.

-Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου ελεύθερης κινητικότητας των ερευνητών και ελκυστικού σε παγκόσμιο επίπεδο.

-Θέσπιση ενός απλού, αποτελεσματικού και φθηνού κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

Αυτές οι κατευθύνσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, συνοδευόμενες από ρυθμίσεις εφαρμογής και χρονοδιάγραμμα, οδήγησαν την Επιτροπή στην προετοιμασία πιο λειτουργικών σχεδίων. Παράλληλα με αυτό, η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη τα αποτελέσματα του ευρέος διαλόγου που ξεκίνησε με την ανακοίνωσή της στο πλαίσιο των συμβουλευτικών οργάνων της Ένωσης καθώς και στο πλαίσιο της επιστημονικής κοινότητας και στο σύνολο των ενδιαφερόμενων παραγόντων, ιδίως των επιχειρήσεων και των οργανισμών εκπροσώπησής τους.

Γενικότερα, η πρόσκληση σε διάλογο που απηύθυνε η Επιτροπή προσέλκυσε πολυάριθμες απαντήσεις, των οποίων η ποιότητα και ο εποικοδομητικός χαρακτήρας έδωσαν τη δυνατότητα να εμπλουτιστούν οι προταθείσες κατευθύνσεις. Μέσα σε λιγότερο από πέντε μήνες παραλήφθηκαν περισσότερες από 400 συνεισφορές από όλες τις χώρες της Ένωσης (αλλά και από συνδεδεμένες χώρες και τρίτες χώρες) και από όλους τους τύπους ενδιαφερόμενων οργανισμών: μεγάλες επιχειρήσεις και ΜΜΕ, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, ενώσεις κ.λπ. Σημαντικές συνεισφορές παραλήφθηκαν από 30 περίπου από τους πιο εξέχοντες επιστήμονες της Ένωσης και βραβευθέντες με Νόμπελ ή μετάλλια Fields, των οποίων τις συμβουλές είχε ζητήσει ο Επίτροπος Busquin. Η Επιτροπή έλαβε επίσης μεμονωμένες απαντήσεις, ιδίως μέσω του ανοικτού φόρουμ στην ιστοθέση της Επιτροπής στο Διαδίκτυο, όπου δημοσιεύονται τακτικά περιλήψεις των συνεισφορών που λαμβάνονται καθώς και οι απαντήσεις του Επιτρόπου [6].

[6] Ιστοθέση στο Διαδίκτυο: europa.eu.int/comm/research

Συζητήσεις προβληματισμού διεξήχθησαν επίσης στο πλαίσιο του σχεδίου Futures, το οποίο συντονίζει το Ίδρυμα Μελετών Τεχνολογιών του Μέλλοντος του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής, με τη συμμετοχή 200 περίπου εμπειρογνωμόνων [7]. Στις συζητήσεις αυτές επιβεβαιώθηκε η κρίσιμη σημασία που έχει για το μέλλον της Ευρώπης η έντονη ολοκλήρωση όλων των τομέων της έρευνας και της γνώσης.

[7] Ιστοθέση του σχεδίου Futures στο Διαδίκτυο: futures.jrc.es

Μία ομάδα επιστημόνων και βιομηχάνων υψηλού επιπέδου συνεδρίασε στις 3 Μαΐου του 2000 και υπέβαλε σχόλια και προτάσεις για την υλοποίηση των στόχων της ανακοίνωσης. Πριν από τη συνεδρίαση αυτή είχαν πραγματοποιηθεί ανταλλαγές απόψεων μεταξύ ενός αριθμού ενδιαφερομένων σχετικά με την πιθανή σύσταση ενός μελλοντικού συμβουλευτικού οργάνου για σημαντικά επιστημονικά και τεχνικά ζητήματα σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Υπό το φως των συζητήσεων αυτών υποβλήθηκαν οι πρώτες συγκεκριμένες προτάσεις. Το Συμβούλιο Υπουργών εξέφρασε τη στήριξή του στο ψήφισμα της 15ης Ιουνίου του 2000. Το ψήφισμα αυτό διευκρινίζει τις πρωτοβουλίες που θα πρέπει να λάβουν τα κράτη μέλη για την εφαρμογή των κατευθύνσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας. Έτσι τέθηκαν οι βάσεις για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας μέσω των συντονισμένων πρωτοβουλιών της Ένωσης και των κρατών μελών που άρχισαν να λαμβάνουν συγκεκριμένη μορφή (πρβλ. 6.1.).

4 Η κοινοτική έρευνα το 1999

4.1 Έναρξη της εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου

Αμέσως μετά την έγκριση του προγράμματος-πλαισίου [8] τον Δεκέμβριο του 1998 και των ειδικών προγραμμάτων τον Ιανουάριο του 1999, οι υπηρεσίες της Επιτροπής οριστικοποίησαν τις απαραίτητες διατάξεις για την έναρξη των πρώτων ερευνητικών δράσεων το συντομότερο δυνατόν. Οι προτεραιότητες για το 1999 καθορίστηκαν με ταχείς ρυθμούς σε συνεννόηση με την επιστημονική κοινότητα, τη βιομηχανία και τους χρήστες της έρευνας, χάρη στην υποστήριξη των 21 συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων που έχουν συσταθεί για τα προγράμματα και τις κεντρικές δράσεις. Κάθε ειδικό πρόγραμμα ενέκρινε και δημοσίευσε το λεπτομερές πρόγραμμα εργασιών του καθώς και τους ενημερωτικούς φακέλους που απευθύνονται στους προτείνοντες, ενώ διατέθηκαν επίσης κοινά εργαλεία, όπως ένα εγχειρίδιο αξιολόγησης, για το σύνολο του προγράμματος-πλαισίου. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών ενέκρινε επίσης πολύ γρήγορα και εφάρμοσε ένα πρόγραμμα εργασιών που ανταποκρίνεται στις νέες προτεραιότητες που καθορίστηκαν από το πρόγραμμα-πλαίσιο και οι οποίες επικεντρώνονται σε τρία στρατηγικά θέματα όσον αφορά τις δραστηριότητες για μη πυρηνικές μορφές ενέργειας: «εξυπηρέτηση του πολίτη», «ενίσχυση της αειφόρου ανάπτυξης» και «υποστήριξη της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας». Τέλος, τον Φεβρουάριο του 1999 διοργανώθηκε μία εκδήλωση για την έναρξη της εφαρμογής του προγράμματος στο Essen με περισσότερους από 5.000 συμμετέχοντες.

[8] Η έκφραση «πρόγραμμα-πλαίσιο» ή «πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ» αναφέρεται στο παρόν έγγραφο, εκτός άλλης υπόδειξης, στο σύνολο που συνιστά αφενός το πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΚ) για τις δράσεις έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης και, αφετέρου, το πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) για δραστηριότητες έρευνας και κατάρτισης.

Χάρη στην κινητοποίηση αυτή, προκηρύχθηκε τον Μάρτιο του 1999 μία πρώτη σειρά προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και η αξιολόγηση των απαντήσεων στις προσκλήσεις αυτές ξεκίνησε το καλοκαίρι, με την συνδρομή ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων αξιολόγησης. Έτσι, κατά τη διάρκεια του 1999 υπογράφηκαν πάνω από 1.000 συμβάσεις, μέσα σε λιγότερο από επτά μήνες μετά τη λήξη της προθεσμίας των πρώτων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Στα τέλη Μαρτίου του 2000, είχαν ήδη υπογραφεί περισσότερες από 3.500 συμβάσεις στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 1999. Συνολικά, το 1999 παραλήφθηκαν πάνω από 16.000 προτάσεις, οι οποίες αντιπροσωπεύουν πάνω από 90.000 συμμετοχές. Η επιστημονική κοινότητα και η βιομηχανία επέδειξαν επίσης έντονο ενδιαφέρον για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα-πλαίσιο και στη νέα προσέγγισή του.

4.2 Κεντρικές δράσεις

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του 5ου προγράμματος-πλαισίου είναι η συγκέντρωση ενός μεγάλου μέρους ερευνητικών δραστηριοτήτων σε 23 διεπιστημονικές κεντρικές δράσεις, οι οποίες έχουν ως στόχο να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πολιτών και της κοινωνίας κατά προτεραιότητα. Οι αρχές που διέπουν τις κεντρικές δράσεις είναι ο προσανατολισμός των ερευνητικών έργων προς την επίλυση προβλημάτων και η συγκέντρωση των δράσεων αυτών, είτε μέσω ενός ευρύτερου φάσματος επιμέρους έργων, είτε μέσω της σύνδεσης έργων σε επίσημα (δέσμες) ή ανεπίσημα συντονισμένα σύνολα.

Οι κεντρικές δράσεις έλαβαν το 85% των πόρων που χορηγήθηκαν από τα θεματικά προγράμματα στις συμβάσεις που υπεγράφησαν [9]. Η χρηματοδοτική ενίσχυση των συμβάσεων διπλασιάστηκε σε σχέση με την ενίσχυση που είχε χορηγηθεί για συγκρίσιμες συμβάσεις του προηγούμενου προγράμματος-πλαισίου. Έτσι, χίλια περίπου έργα ΕΤΑ άρχισαν να εφαρμόζονται στο πλαίσιο των κεντρικών δράσεων των θεματικών προγραμμάτων με μέση κοινοτική συνεισφορά άνω του 1,7 εκατ. ευρώ. Ο αριθμός των έργων επίδειξης για τα οποία είχαν ήδη υπογραφεί συμβάσεις έως την ημερομηνία που ολοκληρώθηκαν οι στατιστικές για την παρούσα έκθεση ήταν μικρός. αντιθέτως, 41 συνδυασμένα έργα (ΕΤΑ και επίδειξης) είχαν αρχίσει να υλοποιούνται με μέση κοινοτική συνεισφορά άνω των 3 εκατ. ευρώ. Τα ποσά αυτά καθίστανται ακόμη πιο σημαντικά καθώς σε κάθε περίπτωση η κοινοτική συνεισφορά αντιπροσωπεύει άνω του 50% του συνολικού κόστους των έργων για τις πτυχές ΕΤΑ και 35% για τις πτυχές επίδειξης. Επιπλέον, οι κοινοπραξίες που δημιουργήθηκαν για την υλοποίηση αυτών των έργων ΕΤΑ και επίδειξης δημιουργούν σημαντικά δίκτυα, καθώς συγκεντρώνουν κατά μέσο όρο περισσότερους από 7 εταίρους ανά έργο.

[9] Τα στοιχεία σχετικά με τις συμβάσεις που υπεγράφησαν παρέχονται για το σύνολο των υπογεγραμμένων συμβάσεων στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 1999 μέχρι τα τέλη Μαρτίου 2000, ήτοι 3.500 συμβάσεις με συνολικό ύψος κοινοτικής συνεισφοράς 3.300 εκατ. ευρώ.

Όσον αφορά τη σύνδεση των έργων, ο αριθμός των επίσημων ομάδων (δέσμες) που δημιουργήθηκαν, είτε με ιδία πρωτοβουλία είτε μετά από πρόταση των υπηρεσιών της Επιτροπής, ήταν σχετικά μικρός. Σε ορισμένους τομείς χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό η δυνατότητα αυτή, για παράδειγμα στην κεντρική δράση «έλεγχος των λοιμωδών νόσων». Επίσης, κεντρικές δράσεις συγκεντρώνουν μέρος των έργων τους στο πλαίσιο θεματικών δικτύων. Επιπλέον, η επαρκής ανταπόκριση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν στους στόχους των κεντρικών δράσεων δημιουργεί σημαντικές συνέργειες για την επίτευξη των στόχων αυτών. Η προσαρμογή των προγραμμάτων εργασίας κάθε ειδικού προγράμματος για το έτος 2000 πραγματοποιήθηκε λαμβανομένων υπόψη των έργων που εγκρίθηκαν το 1999, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η συμπληρωματικότητα και να εξασφαλιστεί η συνοχή με τους προσδιορισθέντες στόχους.

4.3 ΕΤΑ γενικού χαρακτήρα και υποστήριξη των υποδομών έρευνας

Οι δραστηριότητες ΕΤΑ γενικού χαρακτήρα αποτελούν απαραίτητο συμπλήρωμα των κεντρικών δράσεων για τις ερευνητικές δραστηριότητες προτεραιότητας που είναι κυρίως μακροπρόθεσμες και των οποίων τα αποτελέσματα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τομέων εφαρμογής. Πάνω από 200 ερευνητικά έργα άρχισαν να υλοποιούνται στα τέλη Μαρτίου του 2000 στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων αυτών, με μέση κοινοτική συνεισφορά άνω του 1,5 εκατ. ευρώ. Κατά συνέπεια, το φάσμα των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από την Ένωση αυξήθηκε σημαντικά και για τον συγκεκριμένο τύπο δραστηριότητας. Ο αριθμός των εταίρων είναι αντίστοιχος με τον αριθμό των εταίρων που συμμετείχαν σε έργα που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο των κεντρικών δράσεων.

Οι ερευνητικές υποδομές μπορούν επίσης να λάβουν ενίσχυση δυνάμει του προγράμματος-πλαισίου, ιδίως για τη βελτίωση της πρόσβασης στις υποδομές αυτές και την ενθάρρυνση της δικτύωσής τους σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η ενίσχυση αυτή είναι επομένως συμπληρωματική προς την ενίσχυση που παρέχεται σε εθνικό επίπεδο στις εν λόγω ερευνητικές υποδομές και, κατά συνέπεια, το ύψος χρηματοδότησής της είναι συγκριτικά περιορισμένο, ωστόσο η προστιθέμενη αξία μπορεί να είναι μεγάλη. Ένα σημαντικό μέρος της ενίσχυσης που παρέχεται για την πρόσβαση σε ερευνητικές υποδομές αποτελεί αντικείμενο οριζόντιας διαχείρισης από το πρόγραμμα «Ανθρώπινο δυναμικό». Μέχρι τα τέλη Μαρτίου του 2000 περίπου 150 συμβάσεις είχαν υπογραφεί σε αυτόν τον τομέα δραστηριότητας, για ένα μέσο ποσό 800.000 ευρώ ανά έργο και περίπου 300.000 ευρώ ανά συμμετέχοντα οργανισμό.

4.4 Συμμετοχή των συνδεδεμένων κρατών και διεθνής συνεργασία

Η επικείμενη διεύρυνση της Ένωσης και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και των γνώσεων εξηγούν, μεταξύ άλλων παραγόντων, την αυξανόμενη σπουδαιότητα που αποδίδεται στη διεθνή συνεργασία στον τομέα ΕΤΑ. Η συνεργασία αυτή τέθηκε σε εφαρμογή από το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο μέσω δύο μεθοδεύσεων: αφενός μέσω του προγράμματος «Εδραίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας», και αφετέρου μέσω της συμμετοχής τρίτων χωρών σε άλλα ειδικά προγράμματα. Η συμμετοχή αυτή διευκολύνθηκε για ορισμένες χώρες μέσω συμφωνιών συνεργασίας Ε&Τ (με τις οποίες καθίσταται δυνατή, αντιστρόφως, η συμμετοχή ευρωπαϊκών οργανισμών σε ερευνητικά προγράμματα των χωρών αυτών), καθώς και μέσω συμφωνιών σύνδεσης στο πρόγραμμα-πλαίσιο, οι οποίες δίνουν τη δυνατότητα σε ερευνητές των εν λόγω χωρών να συμμετέχουν σε όλα τα ειδικά προγράμματα και να λαμβάνουν κοινοτική χρηματοδότηση έναντι μίας συνεισφοράς κατ' αποκοπή στον προϋπολογισμό του προγράμματος-πλαισίου. Γενικά, οι δράσεις που αναλήφθηκαν διαφοροποιούνται όσον αφορά τους επιδιωκόμενους στόχους ανάλογα με τις ομάδες των χωρών-στόχων.

Χώρες σε προενταξιακή φάση

Από την 1η Οκτωβρίου του 1999 τέθηκε σε ισχύ η σύνδεση στο πρόγραμμα-πλαίσιο 10 χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σε προενταξιακή φάση καθώς και της Κύπρου (έκτοτε, ζήτησε επίσης να συνδεθεί και η Μάλτα). Ενόψει της σύνδεσης, οι 11 αυτές συνδεδεμένες χώρες είχαν τακτικές συνεννοήσεις σε πολιτικό επίπεδο με την Επιτροπή και οι οργανισμοί τους είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων από την έναρξη εφαρμογής του προγράμματος-πλαισίου. Τα αποτελέσματά τους είναι ενθαρρυντικά, όχι μόνο από την άποψη του αριθμού των συμμετεχόντων αλλά και από την άποψη του συνολικού αριθμού δραστηριοτήτων στις οποίες πρόκειται να συμμετάσχουν. Μέχρι τα τέλη Μαρτίου του 2000 είχαν εγκριθεί 400 περίπου συμμετοχές, ήτοι το 3,4% του συνολικού αριθμού συμμετοχών. Το ποσοστό αυτό είναι ενθαρρυντικό για το πρώτο έτος συμμετοχής τους ως συνδεδεμένων χωρών στο πρόγραμμα-πλαίσιο, καθόσον μάλιστα οι χώρες αυτές έχουν πρόσβαση σε έναν όγκο ΕΤΑ πολύ μεγαλύτερο από το ποσοστό αυτό καθώς και σε ευρωπαϊκά ερευνητικά δίκτυα ανωτέρου επιπέδου (7% των δεσμών διμερούς συνεργασίας που δημιουργήθηκαν από τα ευρωπαϊκά έργα ΕΤΑ περιλαμβάνουν έναν εταίρο από αυτές τις συνδεδεμένες χώρες). Συνοδευτικά μέτρα δημιουργήθηκαν από το πρόγραμμα «Διεθνής ρόλος» με σκοπό την υποστήριξη των προσπαθειών συμμετοχής των χωρών αυτών, καθώς και για την ενίσχυση της ανάπτυξης των «κέντρων αριστείας» τους.

Άλλες χώρες συνδεδεμένες στο πρόγραμμα-πλαίσιο

Η Νορβηγία, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και το Ισραήλ, τα οποία είχαν ήδη συνδεθεί στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο, επέκτειναν τη σύνδεσή τους στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Από την πρώτη ήδη χρονιά οι χώρες αυτές είχαν ένα σύνολο 330 περίπου συμμετοχών στα έργα του προγράμματος-πλαισίου. Επιπλέον, στις 23 Ιουνίου του 1999 υπογράφηκε μία συμφωνία σύνδεσης με την Ελβετία, η οποία θα τεθεί σε ισχύ το 2001.

Μη υποψήφιες Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και Νέα Ανεξάρτητα Κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης

Η συμφωνία συνεργασίας Ε&Τ με τη Ρωσία μονογράφηκε και υποβλήθηκε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ωστόσο, για πολιτικούς λόγους, η υπογραφή από το Συμβούλιο και η ολοκλήρωση της συμφωνίας μετά την έκδοση γνώμης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν προς το παρόν ανασταλεί. Η Ουκρανία ζήτησε επίσης τη διαπραγμάτευση μίας συμφωνίας συνεργασίας Ε&Τ και για το λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε μία πρώτη διερευνητική επίσκεψη τον Δεκέμβριο του 1999. Εξάλλου, η Ένωση για τη Συνεργασία με τους Επιστήμονες των Νέων Ανεξαρτήτων Κρατών (INTAS) χρηματοδοτείται κατά κύριο λόγο από την Κοινότητα δυνάμει του προγράμματος-πλαισίου. Στο πλαίσιο αυτό, το 1999 προτάθηκαν 202 νέα σχέδια, τα οποία καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα τομέων και χωρών, που προστίθενται στις δραστηριότητες COPERNICUS.

Μεσογειακές χώρες εταίροι

Η ανάπτυξη ειδικών σχέσεων με αυτή την ομάδα χωρών αποτελεί καινοτομία του 5ου προγράμματος-πλαισίου. Ο βασικός στόχος της προσπάθειας αυτής είναι η συμβολή στην αειφόρο ανάπτυξη γύρω από τη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της ευρω-μεσογειακής εταιρικής σχέσης, και η μελλοντική δημιουργία μίας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών. Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε συνίσταται στην επικέντρωση των δράσεων σε πέντε στρατηγικές προτεραιότητες για την περιοχή, οι οποίες δεν καλύπτονται πλήρως από τα άλλα θεματικά προγράμματα ούτε από το πρόγραμμα INCO-DC: κοινωνικοοικονομικός εκσυγχρονισμός, αειφόρος διαχείριση των περιφερειακών υδάτινων πόρων, διατήρηση και χρήση της πολιτιστικής κληρονομιάς, προώθηση της υγείας, αειφόρο περιφερειακό περιβάλλον.

Αναπτυσσόμενες χώρες

Καταβλήθηκαν προσπάθειες για τη βελτίωση του διμερούς συντονισμού μεταξύ των εθνικών και των κοινοτικών πρωτοβουλιών. Στο πλαίσιο της Επιτροπής, οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για θέματα ΕΤΑ καθώς και εκείνες που είναι αρμόδιες για θέματα ανάπτυξης ξεκίνησαν μία κοινή συζήτηση προβληματισμού σχετικά με τα θέματα και τις εναλλακτικές επιλογές αξιοποίησης της ΕΤΑ υπέρ της ανάπτυξης. Εξάλλου, ξεκίνησε η εφαρμογή δύο σημαντικών πρωτοβουλιών συντονισμού, εκ των οποίων η μία αφορά τα τροπικά δάση και η άλλη τα παρενιαυτοφορούντα τροπικά ελαιούχα δέντρα. Επίσης, υλοποιούνται και άλλες πρωτοβουλίες σε θέματα στρατηγικής σημασίας για τις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η ανάπτυξη ενός εμβολίου για την ελονοσία και μία πρωτοβουλία για τη γεωργία υπέρ της ανάπτυξης. Σε αυτόν τον τελευταίο τομέα, η Επιτροπή εξακολουθεί να συμμετέχει στη συμβουλευτική ομάδα για τη διεθνή αγρονομική έρευνα.

Χώρες αναδυόμενης οικονομίας και εκβιομηχανισμένες χώρες, εκτός της Ρωσίας και της Ουκρανίας

Η Νορβηγία, η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και το Ισραήλ, τα οποία είχαν ήδη συνδεθεί στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο, επέκτειναν τη σύνδεσή τους στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Από την πρώτη ήδη χρονιά οι χώρες αυτές είχαν ένα σύνολο 330 περίπου συμμετοχών στα έργα του προγράμματος-πλαισίου. Επιπλέον, στις 23 Ιουνίου του 1999 υπογράφηκε μία συμφωνία σύνδεσης με την Ελβετία, η οποία θα τεθεί σε ισχύ το 2001. Η συμφωνία συνεργασίας Ε&Τ με τις Ηνωμένες Πολιτείες οδήγησε στην υπογραφή ρυθμίσεων εφαρμογής στους τομείς της μετρολογίας και των υλικών. Τέλος, η συμφωνία συνεργασίας Ε&Τ με τη Νότιο Αφρική επεκτάθηκε στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο, μία συμφωνία συνεργασίας Ε&Τ με την Κίνα τέθηκε σε ισχύ στις 14 Δεκεμβρίου του 1999 και μία παρόμοια συμφωνία συνάφθηκε με την Αργεντινή. Στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ μεγάλων περιοχών του κόσμου, η Κοινότητα συνεισέφερε σε μεγάλο βαθμό στη συνδυάσκεψη υπουργών επιστημών και βιοτεχνολογίας ASEM (συνδιάσκεψη Ασίας-Ευρώπης) στο Πεκίνο στις 14 και 15 Οκτωβρίου 1999 και ξεκίνησε την επιστημονική και τεχνολογική συνέχιση της συνδιασκέψεως κορυφής του Ρίο ντε Τζανέιρο της 19ης Ιουνίου 1999.

Συντονισμός

Προκειμένου να ενισχυθεί ο συντονισμός και οι συνέργειες μεταξύ των διαφόρων μορφών συνεργασίας Ε&Τ στην Ευρώπη, η Επιτροπή εξακολούθησε να υποστηρίζει το πρόγραμμα COST διασφαλίζοντας την επιστημονική του γραμματεία. Τέσσερις νέες χώρες (Βουλγαρία, Κύπρος, Λεττονία και Λιθουανία) έγιναν μέλη του COST, το οποίο περιλαμβάνει πλέον 32 ευρωπαϊκές χώρες. Ο EUREKA εξακολούθησε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδίως όσον αφορά τις επιστημονικές σχέσεις με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η Λιθουανία έγινε δεκτή ως μέλος του EUREKA κατά τη διάρκεια της υπουργικής διάσκεψης της Κωνσταντινούπολης, υπό την τουρκική προεδρία (1999), ενώ στην συνέχεια έγιναν μέλη η Λεττονία και η Κροατία καθώς και το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της διάσκεψης του Ανόβερου υπό την τρέχουσα γερμανική προεδρία.

4.5 Κινητικότητα των ερευνητών σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Οι δράσεις άμεσης στήριξης της κινητικότητας των ερευνητών ενισχύθηκαν σημαντικά στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο με το πρόγραμμα «Ανθρώπινο δυναμικό». Καθιερώθηκε σύστημα «υποτροφιών υποδοχής», μέσω του οποίου οι οργανισμοί που έχουν επιλεγεί από την Κοινότητα επιλέγουν οι ίδιοι τους υποτρόφους τους οποίους υποδέχονται. Ο νέος αυτός τύπος υποτροφίας προσφέρεται για την υποδοχή υποτρόφων σε επιχειρήσεις (επιλέγησαν 220 υπότροφοι το 1999), για την υπδοχή ερευνητών στις μειονεκτικές περιφέρειες της Κοινότητας (επιλέγησαν άνω των 130 υποτρόφων) και για την υποδοχή υποψηφίων διδακτόρων σε τόπους κατάρτισης υψηλού επιπέδου (επιλέγησαν άνω των 200 τόπων το 1999). Συνολικά, πάνω από 3.000 υπότροφοι επωφελούνται των υποτροφιών Marie Curie που επιλέγησαν για χρηματοδότηση το 1999. Εξάλλου, το 1999 επιλέγησαν 167 δίκτυα κατάρτισης μέσω έρευνας, που συγκεντρώνουν πάνω από 1.300 ομάδες, οι οποίες πρόκειται να υποδεχθούν περίπου 4.000 νέους ερευνητές.

4.6 Οι γυναίκες στην κοινοτική έρευνα

Στις 17 Φεβρουαρίου του 1999, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο «Γυναίκες και επιστήμη: κινητοποίηση των γυναικών με σκοπό τον εμπλουτισμό της ευρωπαϊκής έρευνας» [10]. Στην ανακοίνωση αυτή η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για την υπο-εκπροσώπηση των γυναικών στην επιστημονική έρευνα, γεγονός που αποτελεί απαράδεκτη αδυναμία για την έρευνα στην Ευρώπη και συνιστά άνιση μεταχείριση. Η ανακοίνωση θέτει τις βάσεις ενός σχεδίου δράσης που επιδιώκει δύο στόχους: την προώθηση του διαλόγου και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και την προώθηση της έρευνας μέσω, για και όσον αφορά τις γυναίκες στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

[10] COM (99)76-τελικό. Το έγγραφο αυτό καθώς και όλα όσα αναφέρονται στο συγκεκριμένο κεφάλαιο διατίθενται στην ιστοθέση «Γυναίκες και επιστήμη» στο Διαδίκτυο: www.cordis.lu/improving/src/hp_women.htm

Στις 20 Μαΐου του 1999, το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα στο οποίο υποστηρίζει την προσέγγιση αυτή και καλεί τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν ενεργά στον διάλογο που προτείνεται από την Επιτροπή και να προωθήσουν τις γυναίκες στην έρευνα σε εθνικό επίπεδο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε επίσης την υποστήριξή του στο ψήφισμα «Γυναίκες και επιστήμες» που εξέδωσε στις 3 Φεβρουαρίου του 2000.

Με σκοπό την προώθηση της κινητοποίησης στα κράτη μέλη και στα συνδεδεμένα κράτη, η Επιτροπή συγκέντρωσε το 1999 τους αντιπροσώπους δικτύων γυναικών επιστημόνων και προώθησε τη δημιουργία μίας ομάδας εθνικών υπαλλήλων στον τομέα «Γυναίκες και επιστήμες». Παράλληλα, μία ομάδα 12 γυναικών επιστημόνων που συστάθηκε από την Επιτροπή εξέδωσε, τον Νοέμβριο του 1999, πολιτική έκθεση για τον απολογισμό της κατάστασης των γυναικών στην ευρωπαϊκή έρευνα και τη διατύπωση συστάσεων. Όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο, αυτή θα εξακολουθήσει να ενθαρρύνεται και να προωθείται σε όλα τα επίπεδα, και ειδικότερα στις ομάδες αξιολόγησης (οι ομάδες που συστάθηκαν για την πρώτη σειρά αξιολογήσεων περιελάμβαναν γυναίκες σε ποσοστό 25%). Εξάλλου, στα μέσα του 2000 ξεκίνησε η εκπόνηση μελετών σχετικά με τα ειδικά προγράμματα, ενώ χρηματοδοτούνται έρευνες σε θέματα που αφορούν τα δύο φύλα στο πλαίσιο της κοινωνικοοικονομικής κεντρικής δράσης.

4.7 Δεοντολογικές πτυχές της κοινοτικής έρευνας

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με την οποία εγκρίνεται το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο προβλέπει ότι όλες οι δραστηριότητες θα πρέπει να διεξάγονται τηρουμένων των θεμελιωδών δεοντολογικών αρχών. Η Ευρωπαϊκή Ομάδα Δεοντολογίας για τις Επιστήμες και τις Νέες Τεχνολογίες διευκρίνισε αυτή τη δήλωση αρχής στη σύστασή της αριθ. 10 «Δεοντολογικές πτυχές του 5ου προγράμματος-πλαισίου» και εξήγαγε από αυτή διδάγματα σχετικά με την προσοχή την οποία η Επιτροπή θα πρέπει να επιδείξει κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων.

Ειδικότερα, η απόφαση του Συμβουλίου με την οποία αποφασίζεται η εφαρμογή του προγράμματος «Ποιότητα ζωής» προσδιορίζει τα δεοντολογικά όρια που θα πρέπει να πλαισιώνουν τις ερευνητικές δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα, αποκλείοντας ορισμένους τύπους έρευνας, απαγορεύοντας τη χρήση ζώων, περιλαμβάνοντας ερευνητικούς τομείς προς όφελος των πιο ευάλωτων ομάδων, καθώς και την έρευνα στον τομέα της βιοηθικής και, τέλος, εναρμονίζοντας την πορεία δράσης που καθορίζεται για το συγκεκριμένο πρόγραμμα με τις διατάξεις που αναφέρονται σε διεθνή κείμενα.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής μετέφρασαν τις απαιτήσεις αυτές σε συγκεκριμένα μέτρα. Οι ερευνητές καλούνται να αντιμετωπίσουν τις δεοντολογικές πτυχές των σχεδίων τους με ακρίβεια ήδη από το στάδιο της υποβολής. Επιπλέον, η επιστημονική αξιολόγηση των ερευνητικών σχεδίων περιλαμβάνει την εξέταση δεοντολογικών πτυχών. και τα έργα στον τομέα των βιοεπιστημών που εγείρουν ειδικότερα δεοντολογικά ζητήματα αποτελούν αντικείμενο ειδικής δεοντολογικής επισκόπησης. Αυτό αφορά ειδικότερα τις έρευνες που περιλαμβάνουν κλινικές δοκιμές, πειράματα σε πρωτεύοντα θηλαστικά εκτός του ανθρώπου ή τη χρήση ανθρώπινων εμβρύων. Στο πλαίσιο κάθε πρόσκλησης υποβολής προτάσεων που προκηρύχθηκε το 1999 πραγματοποιήθηκε δεοντολογική επισκόπηση δεκάδων ευαίσθητων προτάσεων από μία διεπιστημονική και πολυάριθμη ομάδα, η οποία κατέληξε σε συναινετικές θέσεις με τους αντίστοιχους προτείνοντες. Τέλος, στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων διασφαλίζεται ότι οι ερευνητές έχουν λάβει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις σε εθνικό επίπεδο για τη διεξαγωγή των εργασιών τους.

Πέραν των κανονιστικών προβληματισμών, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ο ενισχυτικός και παιδαγωγικός ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει η Επιτροπή, μέσω του προγράμματος-πλαισίου, για την ευαισθητοποίηση των ερευνητών σχετικά με τη δεοντολογική διάσταση της επιστήμης.

4.8 Παρακολούθηση της κοινοτικής έρευνας

Σύμφωνα με νομοθετικές απαιτήσεις που ορίζονται στις αποφάσεις θέσπισης των προγραμμάτων, οι ομάδες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων πραγματοποίησαν την ετήσια παρακολούθηση του προγράμματος-πλαισίου και των ειδικών του προγραμμάτων για το 1999. Η ομάδα παρακολούθησης του προγράμματος-πλαισίου συνεχάρη τις υπηρεσίες της Επιτροπής για τη διαχείριση της μετάβασης από το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο στη διαφορετική διάρθρωση, τους στόχους και τις διαδικασίες του 5ου προγράμματος-πλαισίου, σε ένα πλαίσιο χρονικών πιέσεων και υψηλού φόρτου εργασίας λόγω της καθυστερημένης έγκρισης των αποφάσεων θέσπισης του προγράμματος-πλαισίου. Η ομάδα επικρότησε επίσης την εισαγωγή πολλών εξελίξεων και καινοτομιών, όπως το διαφανές σύστημα αξιολόγησης προτάσεων, το οποίο πλέον είναι τυποποιημένο σε ολόκληρο το πρόγραμμα πλαίσιο.

Ωστόσο, η ομάδα έκρινε ότι το πρόγραμμα πλαίσιο καλείται ήδη να αντιμετωπίσει ορισμένες σημαντικές προκλήσεις. Οι σημαντικότερες ανησυχίες που εξέφρασε η ομάδα αφορούσαν την περαιτέρω βελτίωση της διαχείρισης του προγράμματος, τις πολιτικές για το ανθρώπινο δυναμικό και την επίδραση της έρευνας. Η ομάδα προέβη σε ορισμένες επιχειρησιακές συστάσεις, οι οποίες κατά το μεγαλύτερο μέρος τους συνδέονται με τα θέματα αυτά. Γενικά, συνέστησε:

-να βελτιωθεί η διαχείριση της φάσης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων έως τη σύναψη της σύμβασης έργου.

-να αναπτυχθεί μία αποτελεσματική πολιτική ανθρώπινου δυναμικού που θα καλύπτει ολόκληρο το πρόγραμμα-πλαίσιο.

-να ενισχυθεί η επίδραση καθώς και οι μηχανισμοί αξιολόγησης του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

Επίσης, η ομάδα έκρινε ότι θα πρέπει να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση σε θέματα που αφορούν τα δύο φύλα, ιδίως μέσω της κατάλληλης συγκέντρωσης δεδομένων βάση φύλου και μέσω συνεχών προσπαθειών για ενθάρρυνση των γυναικών αξιολογητών να υποβάλουν αιτήσεις υποψηφιότητας προκειμένου να συμπεριληφθούν στη βάση δεδομένων των αξιολογητών. Τέλος, η ομάδα τόνισε τη σπουδαιότητα της ευαισθητοποίησης του κοινού σε θέματα Ε&Τ και συνέστησε την ανάπτυξη κατάλληλων μέτρων από κάθε διευθυντή επιχειρησιακού προγράμματος και την ενσωμάτωσή τους σε μία συνολική προσέγγιση σε επίπεδο προγράμματος-πλαισίου.

Η Επιτροπή απάντησε θετικά στις συστάσεις της ομάδας και λαμβάνει μέτρα για την εφαρμογή τους.

4.9 Εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου

Κατά τη διαχείριση των προγραμμάτων-πλαισίων, η προσέγγιση της Επιτροπής συνίστατο πάντοτε στην εφαρμογή ορισμένων, πολύ γνωστών ήδη, θεμελιωδών αρχών:

-ισότητα πρόσβασης στα προγράμματα για όλους τους δυνητικούς συμμετέχοντες και ίση μεταχείριση των προτάσεων.

-επιλογή προτάσεων βάσει της ποιότητας.

-διαφάνεια και αντικειμενικότητα κριτηρίων και διαδικασιών.

-ισορροπία μεταξύ της ποιότητας και της ταχύτητας των διαδικασιών με παράλληλη εξασφάλιση της ορθής διαχείρισης του δημοσίου χρήματος.

Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας για την έναρξη εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου και κατά το πρώτο έτος λειτουργίας του, οι αρχές αυτές εξακολούθησαν να εφαρμόζονται και, επιπλέον, δόθηκε μία ισχυρή ώθηση για τη βελτίωση της συνοχής σε όλα τα ειδικά προγράμματα. Πέραν των αλλαγών στις εσωτερικές μεθόδους εργασίας, τα σημαντικότερα και πιο ορατά αποτελέσματα των εργασιών αυτών περιλαμβάνουν:

-ένα κοινό εγχειρίδιο διαδικασιών αξιολόγησης προτάσεων που θα πρέπει να ακολουθείται από όλα τα ειδικά προγράμματα.

-μία νέα σειρά πρότυπων συμβάσεων για όλα τα μέσα εφαρμογής που χρησιμοποιούνται στα ειδικά προγράμματα.

-επέκταση σε όλα τα ειδικά προγράμματα και πλήρη αναδιοργάνωση του ιστοχώρου ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας, CORDIS [11].

[11] www.cordis.lu

-ένα σύνολο οδηγών για προτείνοντες.

-μία ανοικτή πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων από δυνητικούς εμπειρογνώμονες αξιολογητές προτάσεων και μία κοινή βάση δεδομένων αξιολογητών.

-έναν κοινό μηχανισμό για την παραλαβή, την κωδικοποίηση και την αξιολόγηση των προτάσεων, με διοικητική υποστήριξη από εξωτερικό φορέα παροχής υπηρεσιών.

-μία αναθεωρημένη διαδικασία μετά την αξιολόγηση των προτάσεων, η οποία θα παρέχει τη δυνατότητα να ξεκινούν νωρίτερα οι διαπραγματεύσεις των συμβάσεων με τους εταίρους των οποίων οι προτάσεις έχουν επιλεγεί.

Όσον αφορά τη διαχείριση της έναρξης εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου, η καθυστερημένη έγκριση του προγράμματος-πλαισίου και των αποφάσεων για τη θέσπιση των ειδικών προγραμμάτων, σε συνδυασμό με τις προσδοκίες της κοινότητας ΕΤΑ και την ανάγκη ανάληψης υποχρεώσεων για τον προϋπολογισμό του 1999 για κάθε πρόγραμμα, κατέστησε απαραίτητη την εσπευσμένη έναρξη εφαρμογής του προγράμματος και τον καθορισμό της λήξης των προθεσμιών για τις πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων εντός πολύ σύντομης περιόδου μεταξύ Ιουνίου και Ιουλίου 1999. Η κατάσταση αυτή προκάλεσε ορισμένα λειτουργικά προβλήματα και δύσκολες συνθήκες εργασίας για τις πρώτες συνεδρίες αξιολόγησης κατά τη διάρκεια των δύο αυτών μηνών. Παρά τα αρχικά αυτά προβλήματα, όπως ήδη αναφέρθηκε, το 1999οι αρμόδιες υπηρεσίες επεξεργάστηκαν 16.000 προτάσεις περίπου ενώ αξιολογήθηκαν 12.000 προτάσεις, στο σύνολό τους σε ισότιμη βάση, και η Επιτροπή κατάφερε να καταρτίσει τις συμβάσεις με τους επιλεγέντες προτείνοντες εγκαίρως.

Όπως αναμενόταν, οι αλλαγές στις διαδικασίες μετά τις συνεδρίες αξιολόγησης οδήγησαν στην έναρξη των διαπραγματεύσεων συμβάσεων με τους επιλεγέντες προτείνοντες περίπου δύο μήνες νωρίτερα κατά μέσο όρο σε σχέση με το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Ωστόσο, δεν κατέστη δυστυχώς δυνατόν να ενημερωθούν οι προτείνοντες των οποίων οι προτάσεις δεν είχαν επιλεγεί όσο γρήγορα είχε προγραμματιστεί το 1999. Το τελευταίο αυτό σημείο συγκαταλέγεται μεταξύ των προβλημάτων διαχείρισης που εντόπισε η Επιτροπή και τα οποία οδήγησαν στην σύσταση, στις αρχές του 2000, μίας διυπηρεσιακής ομάδας για τη βελτίωση και την απλοποίηση της διαχείρισης των προγραμμάτων ΕΤΑ, της οποίας τα συμπεράσματα σήμερα βρίσκονται στο στάδιο εφαρμογής (πρβλ. 6.2.).

5 Η επίδραση της κοινοτικής έρευνας

5.1 Διεθνικοί δεσμοί συνεργασίας

Το πρόγραμμα-πλαίσιο είχε εξαρχής ένα πολύ σημαντικό αποτέλεσμα δικτύωσης στην Ευρώπη χάρη στην αρχή της χρηματοδότησης πολυεθνικών κυρίως ερευνητικών κοινοπραξιών. Το μεγαλύτερο μέγεθος των ερευνητικών έργων του 5ου προγράμματος-πλαισίου (7 εταίροι ανά έργο κατά μέσο όρο) ενισχύει αυτό το αποτέλεσμα «εικονικής κινητικότητας», το οποίο προωθεί και ενθαρρύνει την «πραγματική» κινητικότητα των ερευνητών. Τα 1.500 έργα ΕΤΑ και επίδειξης που ξεκίνησαν μέχρι τον Μάρτιο του 2000 (με πόρους από τον προϋπολογισμό του 1999) δημιούργησαν με τον τρόπο αυτό πάνω από 36.000 δεσμούς συνεργασίας, μεταξύ των οποίων πάνω από 30.000 διεθνικούς δεσμούς.

5.2 Πρόσβαση των ΜΜΕ στην έρευνα

Για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο, η Επιτροπή υιοθέτησε τον εναρμονισμένο ορισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), ο οποίος εφαρμόζεται στο εξής στο σύνολο των δραστηριοτήτων της Ένωσης. Ο ορισμός αυτός περιορίζει, μεταξύ άλλων, τον μέγιστο αριθμό εργαζομένων σε 249, αντί του αριθμού των 499 που ίσχυε για το προηγούμενο πρόγραμμα-πλαίσιο. Εξάλλου, η πρόσβαση των ΜΜΕ στο πρόγραμμα-πλαίσιο διευκολύνθηκε μέσω της δημιουργίας ενός «ενιαίου γραφείου παροχής βοήθειας» για τις ΜΜΕ. Οι υπηρεσίες αυτού του «γραφείου παροχής βοήθειας», το οποίο χειρίστηκε άνω των 7.000 αιτήσεων το 1999, παρασχέθηκαν μέσω ενός δικτύου «εθνικών σημείων επαφής» στα κράτη μέλη και στα συνδεδεμένα κράτη. Επιπλέον, τα ειδικά μέτρα που αφορούν τις ΜΜΕ επεκτάθηκαν καλύπτοντας το σύνολο του προγράμματος-πλαισίου. Πρόκειται, όπως και στο προηγούμενο πρόγραμμα-πλαίσιο, για επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσης, οι οποίες δίνουν τη δυνατότητα σε δύο ΜΜΕ να προετοιμάσουν την υποβολή μίας ερευνητικής πρότασης, και για συμβάσεις συλλογικής έρευνας («CRAFT») μέσω των οποίων πολλές ΜΜΕ θα πραγματοποιήσουν ερευνητικές συνεισφορές μέσω τρίτων οργανισμών.

Χάρη στις νέες αυτές ρυθμίσεις, η συμμετοχή των ΜΜΕ αντιπροσώπευε στα τέλη Μαρτίου του 2000 (προϋπολογισμός 1999) το 22% των συμμετοχών στα θεματικά προγράμματα. Οι αντίστοιχες χρηματοδοτικές συνεισφορές υπερβαίνουν το κατώτατο όριο του 10% που απαιτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς αντιπροσωπεύουν το 18,5% των συνολικών συνεισφορών.

Ειδικότερα, οι αιτήσεις ειδικών μέτρων σημείωσαν αύξηση 20% το 1999 σε σχέση με το πρώτο έτος εφαρμογής του προηγούμενου προγράμματος-πλαισίου: κατά τη διάρκεια αυτού του πρώτου έτους παραλήφθηκαν 850 περίπου αιτήσεις για επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσης και 150 προτάσεις συλλογικής έρευνας. Το 40% περίπου των σχεδίων αυτών εγκρίθηκε δίνοντας τη δυνατότητα σε περισσότερες από 1.000 ΜΜΕ να συμμετέχουν, συχνά για πρώτη φορά, σε ένα διεθνές ερευνητικό έργο. Στο 80% περίπου των περιπτώσεων πρόκειται για ΜΜΕ που απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζομένους.

Θα πρέπει να σημειωθεί η αυξανόμενη χρήση ειδικών μέτρων στο πρόγραμμα «Ποιότητα ζωής», η οποία θα οδηγήσει, στο μέλλον, στη σημαντική αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των ΜΜΕ στο πρόγραμμα αυτό. Η συμμετοχή των ΜΜΕ στο πρόγραμμα-πλαίσιο θα προωθηθεί επίσης με την έναρξη εφαρμογής 20 περίπου δράσεων οικονομικής και τεχνολογικής νοημοσύνης. Οι δράσεις αυτές θα βοηθήσουν τις ΜΜΕ να εντοπίσουν τις οικονομικές και τεχνολογικές τάσεις σε τομείς όπως τα δερμάτινα είδη, η βιομάζα, το ηλεκτρονικό εμπόριο, η αεροδιαστημική ή οι νανοτεχνολογίες, και θα τις βοηθήσουν στη συνέχεια στην από κοινού προετοιμασία ερευνητικών σχεδίων.

5.3 Επίδραση στην ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και την ποιότητα ζωής

Η επίδραση της έρευνας στην οικονομία και στην κοινωνία αποτελεί αντικείμενο πολυάριθμων μελετών, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και γενικότερα [12]. Ένα από τα βασικά διδάγματα που προέκυψαν από τις μελέτες είναι ότι η επίδραση αυτή είναι αδιαμφισβήτητη - η ΕΤΑ οδηγεί σε καινοτομία λειτουργώντας ως μοχλός ανάπτυξης σε πολυάριθμους οικονομικούς τομείς και αποτελεί επίσης έναν ουσιώδη παράγοντα κοινωνικών αλλαγών. επίσης όμως είναι ιδιαίτερα δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια η επίδραση αυτή, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα της έρευνας είναι σε μεγάλο βαθμό διάσπαρτα.

[12] Βλέπε ετήσια έκθεση 1999 (COM(1999) 284 τελικό/2) για μία παρουσίαση ορισμένων από αυτές τις μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο το 1998/1999.

Όσον αφορά ειδικότερα την ευρωπαϊκή έρευνα, μπορούν να υπογραμμιστούν ορισμένα σημεία που αποδίδουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο μία ιδιαίτερα προστιθέμενη αξία. Κατ' αρχάς, οι επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των συμμετοχών σε θεματικά προγράμματα, είτε από άποψη αριθμού συμμετοχών (32,5%) είτε από χρηματοδοτική άποψη (34%): αυτή η έντονη ανάμειξη των οικονομικών παραγόντων καταδεικνύει ότι η κοινοτική έρευνα ανταποκρίνεται σε ορισμένες από τις ανάγκες τους. Οι άλλοι συμμετέχοντες είναι κυρίως ερευνητικά κέντρα και ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. κάθε μία από τις κατηγορίες αυτές αντιπροσωπεύει περίπου το 30% των συμμετοχών. Για το συμφέρον του προγράμματος-πλαισίου οι συμμετοχές αυτές θα πρέπει να πραγματοποιούνται στο πλαίσιο εταιρικών σχέσεων οι οποίες, τις περισσότερες φορές, περιλαμβάνουν αυτούς τους διαφορετικούς τύπους συμμετεχόντων. Η κοινοτική έρευνα συμβάλλει έτσι σε αξιοσημείωτο βαθμό στην συνεργασία μεταξύ διαφόρων κύκλων, οι οποίοι υπό άλλες συνθήκες δεν έρχονται συχνά σε επαφή: τον κόσμο των επιχειρήσεων, τους κύκλους της ακαδημαϊκής έρευνας και τους κύκλους των ερευνητικών κέντρων. Επίσης, το πρόγραμμα-πλαίσιο αποτελεί ένα σημείο συνάντησης μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής έρευνας, οι οποίες συμμετέχουν σε αυτό ισότιμα. Στα θεματικά προγράμματα το μερίδιο συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα είναι μεγαλύτερο, φτάνοντας το 53% των συμμετοχών και το 55% των χρηματοδοτικών συνεισφορών που λαμβάνονται.

Η νέα προσέγγιση του 5ου προγράμματος-πλαισίου θα πρέπει να δώσει επίσης έμφαση στην οικονομική και κοινωνική επίδραση της ΕΤΑ που χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Ο προσανατολισμός των κεντρικών δράσεων προς σημαντικές κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις μεταφράζεται σε ένα «σχέδιο τεχνολογικής εφαρμογής» που συνοδεύει κάθε σχέδιο ΕΤΑ, με την εισαγωγή κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης των σχεδίων αυτών, καθώς και με τη σύσταση «πυρήνων καινοτομίας» στα θεματικά προγράμματα. Επιπλέον, τα προγράμματα εργασιών των ειδικών προγραμμάτων καταρτίστηκαν το 1999 και στη συνέχεια αναθεωρήθηκαν για το 2000 με βάση τις γνωμοδοτήσεις των συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων που έχουν συσταθεί για τις κεντρικές δράσεις, στις οποίες εκπροσωπούνται σε ικανοποιητικό βαθμό οι χρήστες της έρευνας. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι υπεύθυνες για τις διάφορες κοινοτικές πολιτικές που αφορούν την έρευνα συνεισέφεραν επίσης για την αναθεώρηση των προγραμμάτων εργασιών.

Το πρόγραμμα «Καινοτομία και ΜΜΕ» διευρύνει την επίδραση της κοινοτικής έρευνας. Από τη μία πλευρά, αποτελεί βάση συντονισμού για τις δράσεις που αφορούν τις ΜΜΕ και την καινοτομία και φορέα παροχής υπηρεσιών για τις καινοτόμες επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ που συμμετέχουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο. Οι προσφερόμενες υπηρεσίες περιλαμβάνουν ιδίως το ενιαίο γραφείο παροχής βοήθειας για τις ΜΜΕ, τα γραφεία παροχής βοήθειας σχετικά με θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας (IPR-helpdesk) και σχετικά με τη χρηματοδότηση της καινοτομίας (LIFT-helpdesk), καθώς και το δίκτυο κέντρων αναδιανομής καινοτομιών. Αφετέρου, το πρόγραμμα εφαρμόζει πειραματικές δράσεις για την προώθηση της καινοτομίας και της μεταφοράς τεχνολογίας, όπως για παράδειγμα ένα πρόγραμμα χορήγησης κεφαλαίων με συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο νέων καινοτόμων επιχειρήσεων, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (I-TEC, «Μετοχικά κεφάλαια καινοτομίας και τεχνολογίας»). Τέλος, με τον «πίνακα δράσεων καινοτομίας», το πρόγραμμα παρέχει μέσο αναφοράς στους υπεύθυνους λήψεως αποφάσεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο προκειμένου να συζητήσουν, να αναλύσουν και να θέσουν σε εφαρμογή πρωτοβουλίες σχετικά με την πολιτική της καινοτομίας, πρωτοβουλίες, όπως, για παράδειγμα, η Ανακοίνωση της Επιτροπής "Καινοτομία στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης" [13].

[13] COM(2000)567, 20 Σεπτεμβρίου 2000

Τέλος, η ΕΤΑ που διενεργείται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής (ΚΚΕρ) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και, ευρύτερα, ως πηγή σημείων αναφοράς Ε&Τ σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Το ΚΚΕρ ξεκίνησε το 1999 μία σειρά ομαδοποιήσεων για τη βελτιστοποίηση των συνεργειών μεταξύ των δραστηριοτήτων του στα σημαντικότερα από άποψη κοινωνικοοικονομικής επίδρασης θέματα: τις εκπομπές και τις επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον, την παγκόσμια μεταβολή του κλίματος, τη διατροφή, το αγροτικό περιβάλλον και, στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, τη γήρανση των αντιδραστήρων.

5.4 Επίδραση στην ευρωπαϊκή οικονομική συνοχή

Όσον αφορά τη συνοχή, το πρόγραμμα-πλαίσιο διαδραματίζει συμπληρωματικό ρόλο προς τις διαρθρωτικές πολιτικές στον τομέα ΕΤΑ. Οι ρυθμίσεις των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 2000-2006, οι οποίες εγκρίθηκαν το 1999, επιβεβαιώνουν το ρόλο των ταμείων αυτών, προκειμένου να ευνοηθεί η καινοτομία και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών και να ενισχυθούν οι δυναμικότητες ΕΤΑ που συνεισφέρουν στην περιφερειακή ανάπτυξη, μέσω της στήριξης των ερευνητικών υποδομών και του ανθρώπινου δυναμικού.

Η ανάλυση της συμμετοχής των λεγόμενων χωρών «συνοχής» (Ελλάδα, Ισπανία, Ιρλανδία και Πορτογαλία) στο πρόγραμμα-πλαίσιο αποδεικνύει ότι η συμμετοχή αυτή διαδραματίζει θετικό ρόλο για τις λιγότερο ευνοούμενες περιφέρειες. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν μόλις το 7,8% του προσωπικού Ε&Α της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και το 14,5% των συμμετοχών της Ένωσης στο πρόγραμμα-πλαίσιο (συμβάσεις που υπογράφηκαν έως τις 31 Μαρτίου 2000). Ο ρόλος των εταίρων από τις χώρες αυτές δεν είναι διόλου δευτερεύων, καθώς αντιστοιχούν επίσης στο 13% των συντονιστών των έργων. Από χρηματοδοτική άποψη, η σχέση είναι ακόμα πιο ευνοϊκή για τις χώρες συνοχής: με 10,7% των χρηματοδοτικών συνεισφορών, το μερίδιό τους στη χρηματοδότηση του προγράμματος-πλαισίου είναι 2,5 φορές μεγαλύτερο από το μερίδιό τους στις συνολικές δαπάνες Ε&Α της Ένωσης (4,2%). Επιπλέον, λόγω της φύσης των ευρωπαϊκών εταιρικών σχέσεων ΕΤΑ, οι χρηματοδοτήσεις που λαμβάνονται άμεσα από τους συμμετέχοντες αντιπροσωπεύουν τμήμα μόνο του όγκου ΕΤΑ στον οποίο έχουν πρόσβαση. Τέλος, από την άποψη της πρόσβασης στα ευρωπαϊκά ερευνητικά δίκτυα, το 25% των δεσμών συνεργασίας που δημιουργήθηκαν από το πρόγραμμα-πλαίσιο κατά το πρώτο έτος εφαρμογής του περιλαμβάνουν έναν συμμετέχοντα από τις χώρες συνοχής.

Το πρόγραμμα πλαίσιο συνεισφέρει επίσης στον ορισμό περιφερειακών στρατηγικών για την καινοτομία, τη μεταφορά τεχνολογίας και τη δημιουργία δικτύου των ενεχομένων περιφερειών, μέσω των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Καινοτομία και ΜΜΕ», σε συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι επιφορτισμένες με την περιφερειακή πολιτική

5.5 «Συνδυασμός» των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών

Οι κοινοτικές εταιρικές σχέσεις στον τομέα της έρευνας έχουν αξιοσημείωτη επίδραση στη συνοχή ορισμένων τμημάτων της ευρωπαϊκής έρευνας. Παρατηρείται ότι πολυάριθμοι οργανισμοί ΕΤΑ στα κράτη μέλη και στις συνδεδεμένες χώρες τείνουν να διαρθρώνουν ορισμένες από τις ερευνητικές τους δραστηριότητες κατά τρόπο συνεκτικό με το πρόγραμμα-πλαίσιο. αυτό συμβάλει στο να καθίστανται αυτά αμοιβαία συμβατά για τη συνεργασία και τη δημιουργία συνεργειών πέραν των σχεδίων που χρηματοδοτούνται από την Ένωση.

Το πρόγραμμα-πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης δραστηριότητες που στοχεύουν άμεσα στον συντονισμό των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην Ένωση: τα «θεματικά δίκτυα» και τις «συντονισμένες δράσεις». 250 θεματικά δίκτυα και 30 περίπου συντονισμένες δράσεις εγκρίθηκαν για χρηματοδότηση το 1999, αριθμός καθόλου ευκαταφρόνητος ο οποίος όμως θα πρέπει να αυξηθεί. Επίσης, αναλήφθηκαν συμπληρωματικές πρωτοβουλίες για την προώθηση του συντονισμού σε επίπεδο ειδικών προγραμμάτων. Για παράδειγμα, η επιτροπή διαχείρισης του προγράμματος «Ποιότητα ζωής» συνέστησε μία ομάδα εργασίας για τη διερεύνηση των δυνατοτήτων συντονισμού σε ορισμένους τομείς των βιοεπιστημών.

Το CREST, ένα συμβουλευτικό όργανο αποτελούμενο από εκπροσώπους των κρατών μελών και προεδρευόμενο από την Επιτροπή, ασκεί ρόλο παρατηρητή και προωθεί τις εξελίξεις αυτές. Το 1999 συνέστησε τρεις ομάδες εργασίας για τις «ευκαιρίες και τις προκλήσεις που παρουσιάζονται στο μέλλον για την ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα της έρευνας», εκ των οποίων η μία είχε αναλάβει τον συντονισμό των πολιτικών στον τομέα ΕΤΑ. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν παράσχει ουσιαστική υποστήριξη στο πλαίσιο αυτό. Η έκθεση που εκπόνησε η εν λόγω ομάδα αναλύει και διευκρινίζει την έννοια του συντονισμού, τους παράγοντές του, το πλαίσιό του και τα πιθανά εμπόδια. Υποβλήθηκε στην Επιτροπή, η οποία θα στηριχθεί στα συμπεράσματα της έκθεσης για την εφαρμογή των πτυχών συντονισμού του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, για την εξέλιξη της εφαρμογής του 5ου προγράμματος-πλαισίου και για τον προβληματισμό της σχετικά με την κοινοτική έρευνα μετά το 2002 (πρβλ. κεφάλαιο 6).

6 Προοπτικές

6.1 Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας και τις επιθυμίες που εξέφρασε το Συμβούλιο Υπουργών στις 15 Ιουνίου του 2000, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν να λάβουν ταχέως σημαντικά μέτρα για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου στον τομέα της έρευνας. Η επιτυχία των μέτρων αυτών εξαρτάται από την ενεργό συμμετοχή των κρατών μελών καθώς επίσης και της Επιτροπής. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν ειδικότερα τα ακόλουθα στοιχεία:

*Ανάπτυξη μίας ανοικτής μεθόδου συντονισμού, στηριζόμενης στη συγκριτική παρακολούθηση των πολιτικών και των δραστηριοτήτων ΕΤΑ με βάση ένα σύνολο δεικτών («benchmarking»). Οι συγκεκριμένοι δείκτες και η μεθοδολογία θα καταρτιστούν από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη.

*Προώθηση της δικτύωσης των εθνικών και κοινών ερευνητικών προγραμμάτων, σε εθελοντική βάση. Σημαντικά μέσα για τον σκοπό αυτό είναι η βελτίωση της αμοιβαίας ενημέρωσης και το προοδευτικό άνοιγμα εθνικών προγραμμάτων. Η Ένωση θα ενθαρρύνει τις εξελίξεις αυτές και θα μελετήσει τη δυνατότητα λήψης μέτρων παροχής κινήτρων σε κοινοτικό επίπεδο.

*Χαρτογράφηση της αριστείας Ε&Τ στην Ένωση. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει στόχους καθώς και μία μεθοδολογία ήδη από το τρέχον έτος για την υλοποίηση της χαρτογράφησης αυτής σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη.

*Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου τηλεπικοινωνιών υψηλής ταχύτητας που θα συνδέει τα εθνικά ερευνητικά δίκτυα, ειδικότερα με την βοήθεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

*Ανάλυση των εμποδίων που παρουσιάζονται για την κινητικότητα των ερευνητών στην Ευρώπη και δρομολόγηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων για την εξάλειψή τους. Πρόκειται να συσταθεί ομάδα εργασίας αποτελούμενη από εθνικούς εμπειρογνώμονες με αντικείμενο τη μελέτη της κατάστασης και την υποβολή προτάσεων σχετικά με τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν.

*Προώθηση πρωτοβουλιών υπέρ της καινοτομίας και των νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων στον τομέα της τεχνολογίας, ιδίως με τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η ανταλλαγή πληροφοριών στα θέματα αυτά θα βελτιωθεί επίσης μέσω της κατάρτισης ενός «Οδηγού καινοτομίας».

*Θέσπιση ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας βάσει νέων προτάσεων που θα υποβληθούν από την Επιτροπή.

*Παρακολούθηση της εξέλιξης των ευρωπαϊκών πολιτικών στον τομέα ΕΤΑ, καθώς και της προόδου που έχει επιτευχθεί όσον αφορά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου στον τομέα της έρευνας. Η παρακολούθηση αυτή θα έχει, για παράδειγμα, τη μορφή τακτικών εκθέσεων που θα καταρτίζονται από την Επιτροπή σχετικά με την κατάσταση της έρευνας στην Ευρώπη.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα παρουσιάσει προσεχώς επιχειρησιακές πρωτοβουλίες για άλλες διαστάσεις του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, όπως η δημιουργία ενός επιστημονικού συστήματος αναφοράς προς στήριξη της πολιτικής αποφάσεως, η περιφερειακή διάσταση της έρευνας και το άνοιγμα στον κόσμο του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, ο συσχετισμός των επιστημονικών και τεχνικών δραστηριοτήτων με την κοινωνία και οι δεοντολογικές πτυχές της έρευνας. Οι στόχοι υλοποίησης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας θα εκφραστούν επίσης στις μελλοντικές δράσεις υποστήριξης της έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

6.2 Εφαρμογή του 5ου προγράμματος-πλαισίου

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναλύουν επί του παρόντος τα διδάγματα από την εφαρμογή του προγράμματος-πλαισίου μέχρι στιγμής, με σκοπό την εξέλιξή του σε ένα μέσο πιο εύκολο στην πρόσβαση και πιο φιλικό για τους παράγοντες στον τομέα της έρευνας και ως ένα μέσο που θα συμβάλει κατά βέλτιστο τρόπο στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας.

Για να επιτευχθεί αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής στηρίζονται ταυτόχρονα στο έργο που επιτελούν οι ίδιες (συμπεριλαμβανομένων ερευνών που διενεργούνται σχετικά με την ικανοποίηση των συμμετεχόντων), στις εκθέσεις των ομάδων παρακολούθησης για το 1999 και στα συμπεράσματα των εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου που ανέλαβαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2000 την αξιολόγηση της κοινοτικής έρευνας κατά τη διάρκεια των πέντε τελευταίων ετών. Όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος πλαισίου, η διυπηρεσιακή ομάδα εργασίας που συστάθηκε στις αρχές του 2000 κατόπιν πρωτοβουλίας του αρμοδίου Επιτρόπου για την έρευνα πρότεινε σημαντικές απλοποιήσεις, ιδίως όσον αφορά την ενημέρωση των προτεινόντων, τα έντυπα προετοιμασίας συμβάσεων, τη διαδικασία και το έντυπο εγγραφής στη βάση δεδομένων που αφορά τους αξιολογητές. Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ενημερώνονται τακτικά σχετικά με τις εξελίξεις αυτές.

Η Επιτροπή άντλησε συμπεράσματα από τις εργασίες αυτές και τα περιλαμβάνει στην ενδιάμεση επισκόπηση του προγράμματος-πλαισίου, η οποία περιλαμβάνει προσανατολισμούς για την εξέλιξη του 5ου προγράμματος-πλαισίου το 2001 και το 2002.

6.3 Προετοιμασία μελλοντικών κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων

Οι εργασίες αυτές οδήγησαν επίσης στη χάραξη των πρώτων κατευθυντηρίων γραμμών για τις ερευνητικές δραστηριότητες μετά το 2002, οι οποίες παρουσιάστηκαν στην ανακοίνωση «Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας: κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2000-2006) [14]. Αφορούν ειδικότερα τη διαμόρφωση του προγράμματος-πλαισίου ως καταλυτικού μέσου, προκειμένου να στηριχθεί η υλοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, σε συνέργεια με τα άλλα μέσα.

[14] COM(2000)612, 4 Οκτωβρίου 2000.

Η ανακοίνωση έχει ως στόχο την εκκίνηση ενδελεχούς διαλόγου στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου, των συμβουλευτικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όλων των ενδιαφερομένων μερών. Βάσει του διαλόγου αυτού, η Επιτροπή θα καταρτίσει επίσημες προτάσεις για το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο, τις οποίες θα παρουσιάσει το πρώτο τρίμηνο του 2001. Έτσι, θα μπορέσει να ξεκινήσει εγκαίρως η διαδικασία συναπόφασης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ώστε το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο να εγκριθεί πριν από τα τέλη του 2002 και να διασφαλιστεί με τον τρόπο αυτό η συνέχεια και η ανανέωση των κοινοτικών δραστηριοτήτων ΕΤΑ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Ποιότητα ζωής και διαχείριση εμβίων πόρων 30

Κοινωνία των πληροφοριών φιλική προς το χρήστη 44

Ανταγωνιστική και αειφόρος ανάπτυξη 55

Ενέργεια, περιβάλλον και αειφόρος ανάπτυξη 67

Yπο-πρόγραμμα: Eνέργεια 73

Εδραίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας 80

Προώθηση της καινοτομίας και ενθάρρυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ 86

Αύξηση του ερευνητικού ανθρώπινου δυναμικού και της βάσης των κοινωνικοοικονομικών γνώσεων 92

Κοινό Κέντρο Ερευνών 98

Πυρηνική ενέργεια 101

Ποιότητα ζωής και διαχείριση εμβίων πόρων

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το πρόγραμμα «Ποιότητα ζωής» ξεκίνησε επιτυχώς το 1999, με μια μείζονα πρόσκληση υποβολής προτάσεων που δημοσιεύθηκε στις 6 Μαρτίου του 1999. Το ποσοστό ανταπόκρισης και η ποιότητα των προτάσεων που υποβλήθηκαν ήταν σε γενικές γραμμές πολύ ικανοποιητικά, με ιδιαίτερα σημαντική κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα. Η νέα προσέγγιση «επίλυσης προβλημάτων» οδήγησε σε ενδιαφέρουσες προτάσεις και ιδίως σε ορισμένες σημαντικές «δέσμες» (clusters), που συνδέουν διάφορες προτάσεις ΕΤΑ κατευθύνοντάς τις προς έναν κοινό στόχο. Πολλές προτάσεις έδωσαν επίσης έμφαση στην κοινωνικοοικονομική διάσταση, αν και απαιτείται περαιτέρω πρόοδος σε ορισμένους τομείς. Η διυπηρεσιακή ομάδα διευθυντών αποδείχθηκε επιτυχής ως μέσο προσανατολισμού των δραστηριοτήτων των προγραμμάτων προς τις ανάγκες πολιτικής. Δημιουργήθηκαν «μικρο-ομάδες» για την παροχή επιχειρησιακών συμβουλών για κάθε κεντρική δράση και διαβιβάστηκαν υπομνήματα στους υποβάλλοντες προτάσεις και στους αξιολογητές που εξηγούσαν με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να διαμορφωθούν οι προτάσεις ΕΤΑ για να στηρίξουν τις πολιτικές της ΕΕ.

Εφαρμογή των συστάσεων των ομάδων παρακολούθησης του 1998

Οι συστάσεις για τα προγράμματα του 1998 (FAIR, BIOTECH 2 και BIOMED 2) εστιάζονταν κυρίως σε στρατηγικά θέματα (συνάφεια και σχέση με την πολιτική έρευνας, διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων), σε συγκεκριμένες δράσεις (διάθεση προτάσεων QuickScan στους αξιολογητές για την αναζήτηση καινοτομιών σε θέματα ευρεσιτεχνιών και Medline) και στην αξιολόγηση των έργων του 4ου προγράμματος-πλαισίου. Παρά τις πιέσεις που ασκήθηκαν το 1999 για την υλοποίηση της πρώτης φάσης του προγράμματος Ποιότητα Ζωής, οι υπεύθυνοι του έργου έχουν ήδη λάβει υπόψη ή αρχίζουν να λαμβάνουν υπόψη τις συστάσεις. Περαιτέρω βελτιώσεις των διαδικασιών παρακολούθησης των έργων προγραμματίζονται για το 2000.

Κυριότερες συστάσεις της ομάδας παρακολούθησης του 1999

Η ομάδα αξιολόγησης που συστάθηκε το 2000 επιδοκίμασε την ποιότητα διαχείρισης του προγράμματος και την επιτυχή εκκίνησή του παρά τη μεγάλη πίεση χρόνου και τον υψηλό φόρτο εργασίας. Ειδικότερα εξέδωσε τις ακόλουθες συστάσεις: να καταστεί σαφέστερος ο φάκελος πληροφοριών για τους δυνητικούς υποψηφίους, να δοκιμαστεί μια αναθεωρημένη διαδικασία αξιολόγησης στο πλαίσιο της οποίας οι αξιολογητές θα λαμβάνουν ανώνυμα μέρη των προτάσεων πριν από τις περιόδους αξιολόγησης, να συμμετέχουν ενεργότερα οι διάφοροι συντελεστές και εμπειρογνώμονες στις κοινωνικοοικονομικές πτυχές της έρευνας και να βελτιωθεί η αναπληροφόρηση προς τους προτείνοντες όσον αφορά την αξιολόγηση των σχεδίων τους. Η ομάδα πρότεινε επίσης να υπόκεινται όλα τα σχέδια σε επίσημη ενδιάμεση επισκόπηση από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Αυτές οι συστάσεις εξετάζονται επί του παρόντος προσεκτικά και ορισμένες έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται.

Η επιτροπή του προγράμματος «Ποιότητα ζωής» συνεδρίασε οκτώ φορές το 1999 για την αποτελεσματική παρακολούθηση και την υποστήριξη των δραστηριοτήτων του προγράμματος (οι αντιπροσωπείες των κρατών μελών είχαν συνεδριάσει προηγουμένως δύο φορές ως άτυπη ομάδα συζήτησης για να βοηθήσουν στην προετοιμασία του προγράμματος εργασίας). Όλες οι συνδεδεμένες χώρες συμμετέχουν στις συνεδριάσεις με την ιδιότητα του παρατηρητή. Στις συνεδριάσεις που πραγματοποιήθηκαν το φθινόπωρο, συζητήθηκε και τελικά εγκρίθηκε η ενημέρωση του προγράμματος εργασίας. Το 2000, η επιτροπή που είναι υπεύθυνη για το πρόγραμμα θα συνεχίσει να παρακολουθεί την ενημέρωση του προγράμματος εργασίας και θα δώσει τη γνώμη της σχετικά με τη χρηματοδότηση επιλεγμένων σχεδίων. Θα παρακολουθήσει επίσης την αναπροσαρμογή της διαδικασίας αξιολόγησης. Τέλος, συγκρότησε ομάδες εργασίας ad-hoc που θα ασχοληθούν με την αξιολόγηση των επιπτώσεων των προγραμμάτων βιοεπιστημών του 4ου και του 5ου προγράμματος-πλαισίου και θα διερευνήσουν πιθανές συνέργειες μεταξύ των κοινοτικών και των εθνικών δραστηριοτήτων.

Το πρόγραμμα «Ποιότητα ζωής» διαθέτει 5 συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων (ΣΟΕ) που καλύπτουν τις έξι κεντρικές δράσεις του (ΚΔ). Επιπλέον, το 1999 δημιουργήθηκαν δύο ομάδες εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου (ΟΕΥΕ), οι οποίες συμβουλεύουν την Επιτροπή σε στρατηγικά θέματα σχετικά με δραστηριότητες γενικής φύσης. Οι συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων συνεδρίασαν τρεις φορές η καθεμία το 1999 και οι ομάδες εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου μία φορά. Σε πολλές περιπτώσεις αποφασίστηκε ότι, εκτός από τις συνεδριάσεις των ομάδων, η οργάνωση στοχοθετημένων εργαστηρίων θα συνέβαλε στη σφυρηλάτηση των δεσμών μεταξύ της ερευνητικής κοινότητας και των βασικών συντελεστών και στην επικέντρωση των συμβουλών σε συγκεκριμένα θέματα. Τα εργαστήρια αυτά ασχολήθηκαν με τα εξής θέματα: Γήρανση, Βιοεπιχειρηματικότητα, Ανθεκτικότητα στα Αντιβιοτικά και Προοπτική Έρευνα ΓΤΟ. Επιπλέον, διοργανώθηκαν κοινές συνεδριάσεις των προέδρων και των αντιπροέδρων των συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων για να συζητηθούν θέματα κοινού ενδιαφέροντος, να διασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ των συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων και των ομάδων εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, να διατηρηθεί η συνοχή και η ενότητα του προγράμματος και να διασφαλιστεί ένα ευρύ στρατηγικό όραμα.

Η ενημέρωση του προγράμματος εργασίας για το 2000 επηρεάστηκε σημαντικά από τις συμβουλές των συμβουλευτικών ομάδων εμπειρογνωμόνων [15]. Όπως έγινε το 1999, και πριν από κάθε νέα πρόσκληση υποβολής προτάσεων, το πρόγραμμα εργασίας θα ενημερώνεται με συνεισφορές από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, τις συμβουλευτικές ομάδες εμπειρογνωμόνων και την επιτροπή του προγράμματος, λαμβάνοντας υπόψη τις πλέον πρόσφατες επιστημονικές και κοινωνικές εξελίξεις, καθώς και την ανταπόκριση στις πρώτες προσκλήσεις του προγράμματος.

[15] Δημοσιεύτηκαν στο Διαδίκτυο: http://europa.eu.int/comm/dg12/fp5/eag.html

πρωτη κεντρικη δραση: τροφιμα, διατροφη και υγεια

Δραστηριότητες το 1999

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων της κεντρικής δράσης δημοσιεύτηκε στις 6 Μαρτίου 1999 με ημερομηνίες λήξης την 1η Ιουνίου και την 15η Νοεμβρίου. Στο πλαίσιο της πρώτης ημερομηνίας λήξης, υποβλήθηκαν 190 προτάσεις για δράσεις επιμερισμένων δαπανών, εκ των οποίων 180 χαρακτηρίστηκαν επιλέξιμες και αξιολογήθηκαν και 39 επιλέχθηκαν, για κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση 65,7 εκατ. ευρώ.

Οι προτάσεις που επιλέχθηκαν από αυτή την πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων ανταποκρίνονται επαρκώς στις επιστημονικές προτεραιότητες. Είναι διεπιστημονικές και θα συμβάλουν στην εκπλήρωση των κυριότερων στόχων της κεντρικής δράσης, που επιδιώκει να διασφαλίσει υγιεινά, ασφαλή και καλής ποιότητας προϊόντα για τους Ευρωπαίους καταναλωτές αυξάνοντας συγχρόνως την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Αυτή η πρώτη πρόσκληση οδήγησε σε ικανοποιητικό ποσοστό βιομηχανικής διείσδυσης (αριθμού σχεδίων που περιλαμβάνουν τουλάχιστον έναν βιομηχανικό εταίρο) που ανήλθε σε 67% των επιλεχθεισών προτάσεων.

Στον τομέα της διατροφής, οκτώ σχέδια στοχεύουν άμεσα στη βελτίωση της κατανόησης των μηχανισμών που ρυθμίζουν τις σχέσεις μεταξύ συστατικών τροφίμων, διατροφικών συνηθειών και βέλτιστης κατάστασης της υγείας (αντιοξειδωτικά και καρκίνος του εντέρου, ασβέστιο και οστεοπόρωση κτλ.). Όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, επτά σχέδια στοχεύουν στην ανάπτυξη μεθόδων ανίχνευσης ανεπιθύμητων ουσιών (για παράδειγμα ορμονών και παθογόνων). Πέντε σχέδια αφορούν ειδικότερα τις πτυχές ασφάλειας των τροφίμων και ανιχνευσιμότητας των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ).

Επιπλέον, στο πλαίσιο της κεντρικής δράσης επιλέχθηκαν 34 προτάσεις επιχορηγήσεων αναγνωριστικής φάσης και έξι σχέδια συνεργατικής έρευνας στο πλαίσιο της στήριξης των ΜΜΕ. Δέκα συνοδευτικά μέτρα επιλέχθηκαν επίσης, τα περισσότερα εκ των οποίων αφορούν τη διοργάνωση διασκέψεων σε σημαντικά θέματα, όπως για παράδειγμα το διεθνές συνέδριο «Βελτιωμένα παραδοσιακά τρόφιμα για τον επόμενο αιώνα» ("Improved Traditional foods for the next century") που οργανώθηκε στη Βαλέντσια στις 28 και 29 Οκτωβρίου 1999. Τέλος, για τη στήριξη της κινητικότητας και της κατάρτισης των ερευνητών χρηματοδοτήθηκαν 18 υποτροφίες κινητικότητας καθώς και πέντε θέσεις κατάρτισης και τρεις υποτροφίες υποδοχής σε επιχειρήσεις.

Παραδείγματα σχεδίων που δρομολογήθηκαν το 1999

Μια «δέσμη» που περιλαμβάνει 3 ερευνητικά σχέδια επιμερισμένων δαπανών αφορά την κοιλιακή νόσο και τις γενετικές συνιστώσες της στον ευρωπαϊκό πληθυσμό. Πρόκειται για το πιο διαδεδομένο πρόβλημα τροφικής δυσανεξίας στον ευρωπαϊκό πληθυσμό, με σημαντικό, κατά συνέπεια, αντίκτυπο στη δημόσια υγεία. Το σχέδιο θα αναπτύξει μια απλή διαγνωστική εξέταση προκειμένου να αξιολογηθεί καλύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο η σημασία της κοιλιακής νόσου, να αποκρυπτογραφηθούν οι γενετικές συνιστώσες της και να μελετηθεί η παθογένεσή της βάσει των πρόσφατων ανακαλύψεων στον τομέα της ανοσολογίας.

Μια άλλη δέσμη που διαμορφώθηκε εκ των υστέρων στοχεύει στην πρόληψη και στη μείωση της παρουσίας μυκοτοξινών με την εφαρμογή της μεθόδου HACCP (ανάλυση κινδύνων και έλεγχος κρίσιμων σημείων). Οι μυκοτοξίνες μπορούν να παραχθούν από τους μύκητες που υπάρχουν σε τρόφιμα όπως τα δημητριακά και τα φρούτα και μπορούν να μεταφερθούν στο γάλα μέσω της τροφικής αλυσίδας. Έχουν καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και τερατογόνες επιπτώσεις, ακόμη και σε απειροελάχιστες συγκεντρώσεις και προκαλούν καρκίνο, ηπατοπάθειες και νεφροπάθειες. Οι εργασίες θα επικεντρωθούν στην επεξεργασία των δημητριακών πριν και μετά το θερισμό (πρόληψη και δυνατότητες απολύμανσης με βιολογικά μέσα). Τα αποτελέσματα σχετικά με την ωχρατοξίνη A και τις τοξίνες του μύκητα Fusarium θα χρησιμεύσουν ως γενικό μοντέλο για τις φυσικές τοξίνες και για τις ανεπιθύμητες ουσίες.

Δραστηριότητες το 2000

Πέρα από τη συνέχιση της διαδικασίας αξιολόγησης και επιλογής των προτάσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο διαφόρων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, η κεντρική δράση θα αναθεωρήσει το πρόγραμμα εργασίας ενόψει του 2001. Για τον σκοπό αυτό, προβλέπονται δύο συνεδριάσεις με τη συμβουλευτική ομάδα εμπειρογνωμόνων, θα διοργανωθούν σεμινάρια για συγκεκριμένα θέματα και αναπτύχθηκε μια ιστοσελίδα για τα μέλη της συμβουλευτικής ομάδας προκειμένου να διευκολυνθούν οι ενδελεχείς ανταλλαγές.

δευτερη κεντρικη δραση: ελεγχοσ των λοιμωδων νοσων

Δραστηριότητες το 1999

Κύριος στόχος της κεντρικής δράσης είναι να αναπτυχθούν νέα και βελτιωμένα εμβόλια, να προσδιοριστούν στρατηγικές θεραπείας και πρόληψης και να αναπτυχθεί η ερευνητική βάση για πρακτικές δημόσιας υγείας που συνδέονται με τις λοιμώδεις νόσους. Μόνο ο τομέας 2.1. για την «ανάπτυξη εμβολίων» ήταν ανοικτός για την προθεσμία του Ιουνίου 1999 με ενδεικτικό προϋπολογισμό 64 εκατ. ευρώ. Γενικά, η ανταπόκριση στην πρόσκληση από άποψη ποιότητας και συνάφειας των προτάσεων ήταν υψηλή και η έννοια της επίλυσης προβλημάτων της κεντρικής δράσης είχε γίνει κατανοητή. Οι αιτήσεις κάλυπταν πολλούς διαφορετικούς τομείς της έρευνας εμβολίων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπίνων εμβολίων, της γενικής εμβολιολογίας, των εμβολίων για ζώα και των εμβολίων ιχθυοκαλλιεργειών.

Συνολικά 34 σχέδια επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση από τις 110 προτάσεις που υποβλήθηκαν. Η βιομηχανική συμμετοχή ήταν ενθαρρυντική και η βιομηχανική διείσδυση (παρουσία τουλάχιστον ενός βιομηχανικού συμμετέχοντος σε σχέδιο) πλησίαζε το 80% μεταξύ των επιλεχθέντων σχεδίων. Ο προβλεπόμενος αντίκτυπος των προτάσεων που επελέγησαν είναι ιδιαίτερα υψηλός στη γραμμή δράσης "Ανθρώπινα εμβόλια" όπου 4 σχέδια "δέσμης" θα έχουν στόχο την ανάπτυξη εμβολίων κατά λοιμωδών νόσων μεγάλης κοινωνικής και οικονομικής σημασίας: AIDS, ηπατίτιδα C, φυματίωση και ελονοσία. Επιπλέον, ένα σχέδιο για τους συγκυτιακούς αναπνευστικούς ιούς (RSV) αξιοποιεί την υψηλή καινοτόμο τεχνολογία και άλλα σχέδια θα καλύψουν την ανάπτυξη εμβολίων κατά του μηνιγγόκοκκου, της βακτηριακής δυσεντερίας και του ιού Hanta. Η γραμμή δράσης "Γενική Εμβολιολογία" παρουσιάζει για παράδειγμα ένα σχέδιο δέσμης για την ανοσοποίηση της βλεννογόνου που στοχεύει στη βελτίωση της διέλευσης των εμβολιακών αντιγόνων μέσω των επιφανειών της βλεννογόνου και ένα σχέδιο που στοχεύει στη βελτιστοποίηση των εμβολίων κατά 3 σημαντικών παιδικών νόσων (πνευμονίας, κοκκύτη και συγκυτιακών αναπνευστικών ιών). Για τα "Εμβόλια Ζώων", 2 σχέδια αφορούν για παράδειγμα το μετα-απογαλακτιστικό πολυσυστημικό στερητικό σύνδρομο (post-weaning multisystemic wasting syndrome), μια νεοεμφανιζόμενη νόσο των χοίρων που προκαλεί μεγάλες οικονομικές ζημίες. Στη γραμμή δράσης "Εμβόλια ιχθυοκαλλιεργειών", το επιλεχθέν σχέδιο στοχεύει στην αντικατάσταση των εμβολιακών ανοσοενισχυτικών εκδόχων που χρησιμοποιούνται σήμερα από λιγότερο βλαβερά προϊόντα με πιθανά οφέλη για όλο τον κτηνιατρικό τομέα.

Παραδείγματα σχεδίων που δρομολογήθηκαν το 1999

Πρωταρχικός στόχος του σχεδίου "δέσμης" EuroVac είναι να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό υποψήφιο εμβόλιο κατά του ιού HIV. Θα περιλαμβάνει επίσης τον υποτύπο B (κυρίως ευρωπαϊκό) καθώς και τον υποτύπο C (που διαδίδεται ταχύτερα από όλους τους άλλους). Το EuroVac έχει πολλές συνιστώσες στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους: συντονισμός (λήψη απόφασης), παραγωγή (δοκιμή υποψήφιων εμβολίων) και ανάπτυξη (κλινικές δοκιμές στον άνθρωπο και τα πρωτεύοντα). Η Επιτροπή επένδυσε στο εν λόγω σχέδιο 8,8 εκατ. ευρώ για συνολικό κόστος 17,8 εκατ. ευρώ.

Περισσότερα από 5 εκατομμύρια Ευρωπαίων έχουν προσβληθεί από την ηπατίτιδα C. Σήμερα το πρόβλημα είναι ακόμη πιο σοβαρό από το AIDS και ο αντίκτυπος θα είναι ακόμη πιο αισθητός μεταξύ του 2010 και του 2020. Για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 20 φημισμένα εργαστήρια, εκ των οποίων 2 βιομηχανικά, ένωσαν τις δυνάμεις τους για να καταπολεμήσουν αυτή τη λοίμωξη και να αναπτύξουν ένα εμβόλιο. Αυτό το σχέδιο "δέσμης", συνολικού κόστους 7,3 εκατ. ευρώ, συγκεντρώνει τομείς όπως η γενετική μηχανική, η ανοσολογία, η εμβολιολογία, η μοριακή βιολογία, η χημεία, η δομική βιολογία και η κλινική εμπειρία για τη δημιουργία μιας νέας διάρθρωσης επιστημονικής έρευνας.

Δραστηριότητες το 2000

Οι 330 προτάσεις που υποβλήθηκαν πριν από τις 15 Νοεμβρίου 1999 στους τομείς "Στρατηγικές θεραπείας και πρόληψης" και "Πτυχές δημόσιας υγείας" αξιολογούνται και θα επιλεγούν μέσα στο 2000. Επιπλέον, προγραμματίζονται πολλά εργαστήρια σε θέματα συναφή με το πρόγραμμα εργασίας καθώς και η αξιολόγηση νέων προτάσεων για την προθεσμία του Οκτωβρίου 2000.

τριτη κεντρικη δραση: το "εργοστασιο κυτταρο"

Δραστηριότητες το 1999

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για δράσεις ΕΤΑ για το "Εργοστάσιο κύτταρο" δημοσιεύθηκε στις 6 Μαρτίου 1999 με 2 προθεσμίες για σχέδια ΕΤΑ, θεματικά δίκτυα και συντονισμένες δράσεις: 1.6.1999 και 15.11.1999. Άλλα είδη δράσεων, όπως συνοδευτικά μέτρα, υποτροφίες, επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσης για ΜΜΕ και συνεργατική έρευνα, ήταν ανοικτά καθ' όλη τη διάρκεια του 1999 με διαφορετικές ημερομηνίες λήξης όπου αξιολογούνταν οι προτάσεις που είχαν υποβληθεί μέχρι εκείνη την ημερομηνία.

Μέχρι τη λήξη της πρώτης προθεσμίας υποβλήθηκαν 399 προτάσεις ΕΤΑ, που κάλυπταν περίπου το 65% των ερευνητικών γραμμών δράσης της κεντρικής δράσης. Στο τέλος της διαδικασίας αξιολόγησης, επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση 41 προτάσεις, με μέση κοινοτική χρηματοδοτική συμμετοχή σχεδόν 2 εκατ. ευρώ ανά σχέδιο. Άμεση συνεισφορά για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα αναμένεται από πολλές από αυτές τις προτάσεις, όπου η βιομηχανική διείσδυση (ποσοστό των σχεδίων που έχουν τουλάχιστον έναν βιομηχανικό εταίρο) πλησιάζει το 100%. Σε πολλές περιπτώσεις, στην κοινοπραξία συμμετέχουν περισσότερες από μία βιομηχανίες.

Τα σχέδια που θα υποστηριχθούν καλύπτουν ευρύτατο φάσμα τομέων για τους οποίους το "εργοστάσιο κύτταρο" βρίσκεται στο επίκεντρο του προβλήματος. Από τις σημαντικότερες προτάσεις, ορισμένες αφορούν τις πτυχές υγείας που απορρέουν από τα εργοστάσια κύτταρα όπως νεοφανείς ιδέες για τη θεραπεία των εκφυλιστικών, νευρολογικών ή μυϊκών παθήσεων, του καρκίνου ή των γενετικών διαταραχών. Άλλα σχέδια εξετάζουν νεοφανείς ιδέες για την παραγωγή νέων αντιβιοτικών και καινοτόμους ιδέες για τη χρήση φυτών, σπόγγων και μυκήτων ως εργοστασίων κυττάρων για την παραγωγή μορίων υψηλής θεραπευτικής αξίας. Υπάρχουν επίσης σχέδια που εξετάζουν προβλήματα μείζονος κοινωνικής και πολιτικής σημασίας που αντιμετωπίζει η φαρμακευτική βιομηχανία, όπως τεχνικές και μεθόδους ταχέος ελέγχου για τη μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται για τοξικολογικές δοκιμές με τη χρήση δοκιμών in vitro. Τα χρηματοδοτούμενα σχέδια καλύπτουν επίσης περιβαλλοντικές πτυχές, και ιδίως: επεξεργασία νέων βιοκαταλυτών/ενζύμων, βιοαποικοδόμηση ζιζανιοκτόνων, φυτοθεραπεία, απολύμανση βαρέων μετάλλων και βιοδιαθεσιμότητα. Τέλος, οι προτάσεις που θα υποστηριχθούν στη γραμμή δράσης που αφορά τις διαδικασίες και τα προϊόντα των εργοστασίων κυττάρων μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων, της γεωργικής βιομηχανίας και των ευγενών χημικών. Υπάρχουν επίσης σχέδια με ευρύ φάσμα ενδιαφέροντος, όπως ηλεκτρικές μικροπλακέτες DNA για την παρακολούθηση των συστημάτων έκφρασης, με ευρείες εφαρμογές σε πολλούς βιομηχανικούς τομείς.

Για τη δεύτερη προθεσμία υποβλήθηκαν 117 προτάσεις οι οποίες αξιολογήθηκαν το Δεκέμβριο του 1999 και τον Ιανουάριο του 2000.

Παραδείγματα σχεδίων που δρομολογήθηκαν το 1999

Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων ομφαλικού αίματος μπορεί να αποτελέσει ισχυρότατη θεραπεία για πολλές δυνητικά θανατηφόρες νόσους, συμπεριλαμβανομένων των λευχαιμιών. Φαίνεται ότι μπορεί να προσφέρει ενδιαφέρουσες εναλλακτικές λύσεις στις πιο κλασικές μεταμοσχεύσεις νωτιαίου μυελού. Ένα ευρωπαϊκό δίκτυο θα οργανώσει τη μεταφορά τεχνογνωσίας για τις σχετικές τεχνολογίες στα ευρωπαϊκά κλινικά κέντρα, προκειμένου να βελτιωθούν, να αξιολογηθούν, να τυποποιηθούν και τέλος να εφαρμοστούν. Το σχέδιο θα επιτρέψει την πανευρωπαϊκή αξιολόγηση του αντικτύπου αυτού του είδους μεταμόσχευσης βλαστοκυττάρων στην επιβίωση των ασθενών. Τα αποτελέσματα θα οδηγήσουν επίσης στη δημιουργία νέων πρωτοκόλλων για τη θεραπεία γονιδίων και βλαστοκυττάρων ομφαλικού αίματος, που θα μπορούσαν να έχουν μακροπρόθεσμα μεγάλο ενδιαφέρον.

Τα λύματα που προέρχονται από την παραγωγή των εμβολίων είναι εξαιρετικά μολυσμένα με οργανικές ουσίες που περιέχουν υδράργυρο, οι οποίες χρησιμοποιούνται στη διαδικασία ως απολυμαντικό (thiomersal). Ένα σχέδιο αναπτύσσει μια νέα τεχνολογία για την επεξεργασία αυτού του είδους λυμάτων: προτείνει μια βιοτεχνολογία για την επιλεκτική ανάκτηση της θειομερσάλης από τα λύματα χάρη σε νέα είδη μη πορωδών μεμβρανών για την ανταλλαγή ιόντων. Σε δεύτερο στάδιο, η θειομερσάλη θα αποικοδομείται σε μεταλλικό υδράργυρο από πολύ αποτελεσματικούς μικροοργανισμούς, στελέχη παρασκευασμένα με γενετική τροποποίηση στο πλαίσιο του σχεδίου. Θα αναπτυχθεί μια πιλοτική εγκατάσταση βασισμένη στην έννοια του «βιολογικού περιορισμού» ("containment biologique"), που θα επιτρέψει τη συνεχή λειτουργία και την ανάκτηση του παραγόμενου μεταλλικού υδράργυρου. Το σχέδιο αυτό έχει τρεις βασικές πτυχές:

-τον καθαρισμό των εξαιρετικά τοξικών υδάτων.

-τη χρήση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών με αυστηρούς κανόνες ασφαλείας.

-την εφαρμογή της διεργασίας σε βιομηχανικές συνθήκες.

Δραστηριότητες το 2000

Πέρα από την αξιολόγηση και την επιλογή των υποβληθεισών προτάσεων, δίνεται έμφαση στην ενδιάμεση αναθεώρηση του προγράμματος και τη στρατηγική ανάλυση του προγράμματος εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησής του για το 2001. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται μια σειρά αμφίδρομων επαφών με την επιτροπή του προγράμματος «Ποιότητα ζωής» και την εξωτερική συμβουλευτική ομάδα για το Εργοστάσιο Κύτταρο. Όσον αφορά την υλοποίηση, καταβάλλονται ιδιαίτερες προσπάθειες για την προώθηση της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων των σχεδίων του προηγούμενου και του παρόντος προγράμματος-πλαισίου που αφορούν το «εργοστάσιο κύτταρο» στον βιομηχανικό και τον δημόσιο τομέα.

τεταρτη κεντρικη δραση : περιβαλλον και υγεια

Δραστηριότητες το 1999

Στόχος της κεντρικής δράσης είναι η αξιολόγηση των κινδύνων για την υγεία και η μείωση των επιπτώσεων των περιβαλλοντικών παραγόντων στην υγεία (συμπεριλαμβανομένων των αλλεργιών). Πρωταρχικός στόχος της είναι η στήριξη πολιτικών για την υγεία και το περιβάλλον και η διευκόλυνση της πληροφόρησης του κοινού σχετικά με την υγεία και το περιβάλλον.

Για την πρόσκληση του 1999 υποβλήθηκαν 162 προτάσεις που έδειξαν τις υψηλές προσδοκίες της επιστημονικής κοινότητας σε αυτόν τον καινοτόμο τομέα της έρευνας. Μετά την αξιολόγηση, 25 σχέδια επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση το 1999 για συνολική χρηματοδοτική συμμετοχή της ΕΕ 35,95 εκατ. ευρώ. Τα επιλεχθέντα σχέδια προσφέρουν ικανοποιητική κάλυψη του προγράμματος εργασίας και υπόσχονται να συνεισφέρουν με συγκεκριμένο τρόπο στην πολιτική για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Θα συμβάλουν άμεσα στην ανάλυση και την αξιολόγηση των κινδύνων, τη βελτίωση της υγιεινής και της ασφάλειας της εργασίας και σε νέες προληπτικές προσεγγίσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, οι βιομηχανικές συνέπειες των επιλεχθέντων σχεδίων είναι σημαντικές με δυνητικά σημαντικές παρελκόμενες εφαρμογές.

Πέντε προτάσεις αφορούν τον ενδεχόμενο αντίκτυπο της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας στην υγεία. Πολλά σχέδια συνδέονται με την ασφάλεια και την τοξικότητα λόγω έκθεσης σε χημικές ουσίες (επιβραδυντές ανάφλεξης, υποκατάστατα αμιάντου, παρασιτοκτόνα, διοξίνες και άλλους ενδοκρινικούς διαταράκτες). Τέσσερις προτάσεις ασχολούνται με το οξυνόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας, τις αλλεργίες. Τρεις προτάσεις ασχολούνται με την ατμοσφαιρική ρύπανση, αναπτύσσοντας νέα ποσοτικά και μηχανιστικά δεδομένα για τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και τους βιολογικούς δείκτες. Άλλα σχέδια συνδέονται με την έκθεση στις υπεριώδεις ακτίνες και τις επιπτώσεις της ηχορύπανσης στην υγεία.

Τέλος, αυτή η κεντρική δράση χρηματοδότησε επίσης 2 συνοδευτικά μέτρα και 2 υποτροφίες το 1999.

Παραδείγματα σχεδίων που δρομολογήθηκαν το 1999

Στην ευρωπαϊκή προοπτική μελέτη για το περιβάλλον, τις αλλεργίες και τους πνεύμονες συμμετέχουν 21 ομάδες από 13 διαφορετικές χώρες που συλλέγουν λεπτομερείς πληροφορίες από περισσότερους από 10.000 νέους. Στόχος του σχεδίου είναι να καθορίσει και να προβλέψει την εκδήλωση αλλεργιών, αλλεργικών νόσων και πνευμονικών προβλημάτων και να αξιολογήσει τους κινδύνους διαταραχών αυτού του είδους που οφείλονται στο περιβάλλον, καθώς και την επίδραση ορισμένων παραγόντων όπως η πρόσληψη στεροειδών. Τα αποτελέσματα της μελέτης θα επιτρέψουν την καλύτερη πρόληψη αυτών των προβλημάτων υγείας καθώς και καλύτερη ποιότητα ζωής για τους ασθενείς. Θα συμβάλουν επίσης σημαντικά στην πολιτική κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Στο πλαίσιο της αυξανόμενης χρήσης των κινητών τηλεφώνων και των φόβων για τους ενδεχόμενους κινδύνους που ενέχει για την υγεία η χρήση τους, ένα σχέδιο έχει στόχο να προσδιορίσει αν η χρήση των κινητών τηλεφώνων αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Θα διεξαχθούν πολυκεντρικές μελέτες που θα εστιαστούν στους πιο ύποπτους όγκους, όπως τους όγκους του εγκεφάλου, του σιελογόνου αδένα και του ακουστικού νεύρου. Θα συγκεντρωθούν ιατρικά δεδομένα και λεπτομερείς πληροφορίες για τη χρήση των κινητών τηλεφώνων σε άτομα ηλικίας από 30 έως 59 ετών σε 13 χώρες, εκ των οποίων 7 κράτη μέλη και 2 συνδεδεμένες χώρες. Για να βελτιστοποιηθεί η βιοστατιστική ποιότητα και η επιδημιολογική αξία της μελέτης, οι ομάδες των 13 ενδιαφερόμενων χωρών θα χρησιμοποιήσουν το ίδιο πρωτόκολλο έρευνας και η ανάλυση των δεδομένων θα συντονιστεί από το Διεθνές Κέντρο Έρευνας κατά του Καρκίνου (CIRC - Λυών).

Δραστηριότητες το 2000

Το 2000, θα αξιολογηθούν οι προτάσεις που υποβλήθηκαν μέχρι τις 15 Μαρτίου 2000 και θα οριστικοποιηθεί η διαδικασία επιλογής τους. Επιπλέον, για το 2000 προγραμματίζονται πολλά εργαστήρια και σεμινάρια σε θέματα που συνδέονται με το πρόγραμμα εργασίας (ηλεκτρομαγνητικά πεδία, αλλεργίες, κοινωνικοοικονομικές πτυχές).

πεμπτη κεντρικη δραση: βιωσιμη διαχειριση τησ γεωργιασ, τησ αλιειασ και τησ δασοκομιασ και αναπτυξη τησ υπαιθρου, συμπεριλαμβανομενων των ορεινων περιοχων

Δραστηριότητες το 1999

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων της πέμπτης κεντρικής δράσης δημοσιεύτηκε στις 6 Μαρτίου 1999 με μια πρώτη προθεσμία υποβολής την 8η Ιουνίου και μια δεύτερη την 15η Νοεμβρίου 1999. Κατά τη λήξη της πρώτης προθεσμίας, για την οποία ήταν ανοικτό περίπου το 50% των ερευνητικών τομέων, είχαν υποβληθεί 301 προτάσεις. Μετά την αξιολόγηση, επιλέχθηκαν 71 προτάσεις, εκ των οποίων οι 4 σε κατάλογο επιλαχόντων, για συνολική κοινοτική χρηματοδοτική συμμετοχή 94,5 εκατ. ευρώ. Οι κυριότεροι στόχοι και προτεραιότητες καλύπτονται από τις επιλεχθείσες προτάσεις, εκ των οποίων οι περισσότερες έχουν ολοκληρωμένο και διεπιστημονικό χαρακτήρα. Αυτή η πρώτη πρόσκληση χαρακτηρίστηκε από σημαντικό ποσοστό συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα, όχι μόνο στον τομέα της γεωργοβιομηχανικής έρευνας (100% βιομηχανική διείσδυση), αλλά και στα σχέδια που αφορούν την πρωτογενή γεωργική παραγωγή όπου η συμμετοχή της βιομηχανίας αυξήθηκε σημαντικά σε σύγκριση με τα προηγούμενα κοινοτικά προγράμματα. Επίσης, η κεντρική δράση προσέλκυσε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των ΜΜΕ, που αντιπροσωπεύουν το 50% των βιομηχανικών εταίρων στα επιλεχθέντα σχέδια.

Οι επιλεχθείσες προτάσεις είναι ιδιαίτερα πρόσφορες για τη στήριξη της κοινής γεωργικής πολιτικής. Όσον αφορά την έρευνα στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, τα 14 επιλεχθέντα σχέδια θα συμβάλουν σε διάφορες πτυχές της κοινής αλιευτικής πολιτικής, και ιδίως στη διαχείριση των αλιευτικών πόρων. Το ποσοστό ανταπόκρισης στον τομέα "Παρακολούθηση και έλεγχος της κοινής αλιευτικής πολιτικής" που ήταν νέος για το πρόγραμμα αυτό ήταν ενθαρρυντικό, παρόλο που μόνο μία πρόταση επιλέχτηκε τελικά. Τέλος, για τον τομέα "Οικονομικές και κοινωνικές βάσεις της κοινής αλιευτικής πολιτικής", ο αριθμός και η ποιότητα των προτάσεων αποδείχτηκαν πολύ ικανοποιητικά με ποσοστό επιτυχίας 50%.

Παραδείγματα σχεδίων που δρομολογήθηκαν το 1999

Το σχέδιο με τίτλο "Ανάπτυξη του συστήματος οπτικής ανίχνευσης για τις ασθένειες των αρόσιμων καλλιεργειών με στόχο τη μείωση των παρασιτοκτόνων μέσω στοχοθετημένης χρήσης" θα συμβάλει σε ένα πιο υγιεινό περιβάλλον με τη μείωση των δόσεων των χρησιμοποιούμενων παρασιτοκτόνων. Χρησιμοποιεί ένα σύστημα εξ αποστάσεως ανίχνευσης σε πραγματικό χρόνο ικανό να ανιχνεύει τις ασθένειες των αρόσιμων καλλιεργειών σε πρώιμο στάδιο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, θα μπορούν να αντιμετωπιστούν πολύ γρήγορα, όταν είναι ανιχνεύσιμες μόνο υπό μορφή κηλίδων στους αγρούς, με σημαντικά περιορισμένες ποσότητες παρασιτοκτόνων.

Ένα άλλο σχέδιο ασχολείται με τη χρήση αυξητικών αντιβιοτικών στη διατροφή των ζώων, που έχει απαγορευτεί στην ΕΕ λόγω των κινδύνων για την υγεία του ανθρώπου. Σήμερα, οι κοινοτικές μέθοδοι ανάλυσης βασίζονται σε μη ειδικές μικροβιολογικές δοκιμές ευαίσθητες στις αλληλεπιδράσεις με ορισμένα συστατικά των τροφίμων, γεγονός που τις καθιστά ελάχιστα αποτελεσματικές. Το σχέδιο επιδιώκει δύο στόχους:

-την τελειοποίηση δοκιμών ανοσολογικής δοσομέτρησης που θα χρησιμοποιούν καινοτόμους προσεγγίσεις, δοκιμών πιο αξιόπιστων, πιο ειδικών και λιγότερο ευαίσθητων στις αλληλεπιδράσεις από τις σημερινές δοκιμές.

-την ανάπτυξη τεχνικών επιβεβαίωσης που θα χρησιμοποιούν τη φασματομετρία μάζας για τον ακριβή προσδιορισμό και ποσοτικοποίηση κάθε αντιβιοτικού.

Η συμμετοχή των τελικών χρηστών και των πολιτικών υπεύθυνων λήψης αποφάσεων, καθώς και η διενέργεια δοκιμών σε συνεργασία με τα εργαστήρια αναφοράς, θα επιτρέψουν να εξακριβωθεί η αποτελεσματικότητα των τελειοποιημένων μεθόδων και της εφαρμογής τους.

Δραστηριότητες το 2000

Πέρα από τη συνέχιση της διαδικασίας αξιολόγησης και επιλογής των προτάσεων που υποβλήθηκαν, δίδεται έμφαση στην αναθεώρηση του προγράμματος εργασίας για το 2001. Στο πλαίσιο αυτό, διοργανώθηκαν τρία σεμινάρια με τα μέλη της εξωτερικής συμβουλευτικής ομάδας ανάμεσα στο Φεβρουάριο και τον Απρίλιο του 2000 με τα εξής θέματα: "ανάπτυξη βιώσιμης και ανταγωνιστικής γεωργίας στην Ευρώπη", "δασική έρευνα" και "ανάπτυξη της υπαίθρου".

εκτη κεντρικη δραση: γηρανση του πληθυσμου και αναπηριεσ

Δραστηριότητες το 1999

Η πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την κεντρική δράση ήταν η κύρια δραστηριότητα του 1999. Υποβλήθηκαν συνολικά 211 επιλέξιμες προτάσεις που ζητούσαν κοινοτική χρηματοδοτική συμμετοχή 363 εκατ. ευρώ. Μετά την αξιολόγηση, 29 σχέδια επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση, με εκτιμώμενη κοινοτική χρηματοδοτική συμμετοχή περίπου 41 εκατ. ευρώ. Πιο συγκεκριμένα, η κατανομή αυτών των προτάσεων είχε ως εξής: 16 για τις ασθένειες που συνδέονται με τη γήρανση και τα προβλήματα υγείας. 6 για τους καθοριστικούς παράγοντες της υγιούς γήρανσης. 3 για τις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας. 3 για τη δημογραφία και την επιδημιολογία. και μία για την αντιμετώπιση των λειτουργικών περιορισμών. Έξι σχέδια στοχεύουν στην αιτιολογία και τις νεοφανείς θεραπείες της νόσου Αλτσχάιμερ και των συγγενών μορφών άνοιας, άλλα περιλαμβάνουν σχέδια σχετικά με τη βελτίωση της οργάνωσης και της παροχής περίθαλψης, τη βελτίωση της κινητικότητας σε εξωτερικούς χώρους και σχετικά με μέσα συμμετοχής των ασθενών για τη βελτίωση της γενικής περίθαλψης των ηλικιωμένων κτλ. Η κεντρική δράση χρηματοδότησε επίσης 3 συνοδευτικά μέτρα και 18 υποτροφίες.

Επιπλέον, καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή όλων των βασικών συντελεστών στον καθορισμό των προτεραιοτήτων και την υλοποίηση της κεντρικής δράσης. Στο πλαίσιο αυ