ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 14.10.1998 
COM(1998) 572 τελικό 
Έκθεση σχετικά με τα ποσοστά απασχόλησης 
το 1998 
Οι επιδόσεις των κρατών μελών στον τομέα της 
απασχόλησης 
(υποβληθέν από την Επιτροπή) 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 2 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4 
2. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 5 
2.1. Προοπτικές απασχόλησης των γυναικών 6 
2.2. Προοπτικές απασχόλησης των νέων 7 
2.3. Προοπτικές απασχόλησης των άνω των 55 ετών 8 
2.4. Ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης : 8 
3. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΑΠΟ 
ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ 9 
3.1. Αύξηση του ΑΕΠ και απασχόληση 9 
3.2. Ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών 10 
3.3. Εργασία μερικής απασχόλησης . 14 
4. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΑΠΟ 
ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 15 
4.1. Επέκταση των υπηρεσιών παιδικής φροντίδας 15 
4.2. Βελτίωση των επιπέδων ειδίκευσης 16 
4.3. Αντιστροφή της τάσης για πρόωρη έξοδο από την αγορά εργασίας 17 
5. ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΣΚΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 18 
5.1. Φορολόγηση 18 
5.2. Το σύστημα παροχών 20 
5.3. Δημόσιες δαπάνες 20 
5.4. Ρύθμιση της αγοράς εργασίας 21 
6. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ .....21 
7. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ 24 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Το ποσοστό απασχόλησης αποτελεί έναν αποτελεσματικό τρόπο μέτρησης των 
επιδόσεων μιας οικονομίας όσον αφορά την παροχή θέσεων εργασίας σε όλους όσοι 
είναι σε θέση να εργασθούν. Με τη χρησιμοποίηση του ποσοστού αυτού η προσοχή 
εστιάζεται στην απασχόληση αλλά και στις προοπτικές απασχόλησης των μη 
απασχολουμένων, στους οποίους περιλαμβάνονται τόσο οι "οικονομικά αδρανείς" όσο 
και οι άνεργοι. Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να παρουσιάσει μια σύντομη 
ανάλυση των επιδόσεων στην Ένωση στον τομέα της απασχόλησης στο πρόσφατο 
παρελθόν και να συναγάγει ορισμένα συμπεράσματα σχετικά με πώς θα μπορούσε 
ενδεχομένως το κάθε κράτος μέλος να συμβάλει ώστε να επιτευχθεί η επιθυμητή 
σημαντική αύξηση του ποσοστού απασχόλησης. 
Το ποσοστό απασχόλησης στην Ευρώπη, το οποίο ανέρχεται σε 601/2%, δείχνει ότι 
υπάρχουν δυνατότητες επέκτασης της απασχόλησης οι οποίες ήδη αξιοποιούνται 
πλήρως από σημαντικότατους εμπορικούς εταίρους μας όπως είναι οι ΗΠΑ και η 
Ιαπωνία. Πριν από 20 χρόνια τα ποσοστά απασχόλησης στην ΕΕ και στις ΗΠΑ ήταν 
ανάλογα. Το 1997 η διαφορά ήταν 14 ποσοστιαίες μονάδες, ποσοστό ισοδύναμο με 
περίπου 34 εκατ. θέσεις εργασίας. Η αντιστροφή της τάσης αυτής θα ήταν επωφελής για 
οικονομικούς, δημογραφικούς και κοινωνικούς λόγους. 
Από την ανάλυση των ποσοστών απασχόλησης κατά ηλικιακές ομάδες φαίνεται πού 
εντοπίζονται οι διαφορές μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ. Τα ποσοστά απασχόλησης των ανδρών 
στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας (25-54) είναι σε γενικές γραμμές ανάλογα με εκείνα 
των ΗΠΑ. Αντίθετα, τα ποσοστά απασχόλησης για τους νέους (15-24 ετών), για τις 
γυναίκες στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας και για τα μεγαλύτερης ηλικία άτομα (55-64), 
ειδικά για τους άνδρες, είναι πολύ χαμηλότερα στην Ευρώπη. Ποικίλλουν επίσης 
ευρύτατα εντός της ΕΕ. 
Τα υψηλά συνολικά ποσοστά απασχόλησης εξαρτώνται τόσο από παράγοντες που 
σχετίζονται με τη ζήτηση όσο και από παράγοντες που σχετίζονται με την προσφορά. 
• Η αύξηση του ΑΕΠ είναι ο βασικότερος παράγοντας που καθορίζει την αύξηση της 
διαθέσιμης απασχόλησης, αλλά δεν οδηγεί απαραίτητα και σε υψηλά ποσοστά 
απασχόλησης. 
• Το χάσμα στην απασχόληση μεταξύ της Ευρώπης και των ΗΠΑ δεν εντοπίζεται στη 
γεωργία, στη μεταποίηση ή στο δημόσιο τομέα, αλλά στον τομέα των υπηρεσιών. Η 
διαφορά στα ποσοστά απασχόλησης είναι ιδιαίτερα εμφανής σε τρεις τομείς: 
κοινωφελείς υπηρεσίες, υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις και διανομή, ξενοδοχεία και 
εστιατόρια. 
• Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών με υψηλά και χαμηλά ποσοστά απασχόλησης 
εντοπίζονται ουσιαστικά στους ίδιους τομείς. Οι επιδόσεις των κρατών μελών 
ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό. Σε 3 κράτη μέλη (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) τα οποία 
αντιπροσωπεύουν μαζί το 50% της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ, η αύξηση 
στους συγκεκριμένους τομείς ήταν κατώτερη του μέσου όρου. 
• Τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης στα κράτη μέλη συνδέονται με τα υψηλά ποσοστά 
αύξησης της απασχόλησης των γυναικών. Αυτά θα μπορούσαν να βελτιωθούν αν 
• αναμορφωθούν τα συστήματα φορολόγησης / παροχών και η παροχή υπηρεσιών 
παιδικής φροντίδας. 
Τα υψηλά συνολικά ποσοστά απασχόλησης συνδέονται και με τα υψηλά ποσοστά 
απασχόλησης των νέων. Συνδυάζοντας τα μαθήματα εκπαίδευσης ή κατάρτισης με 
εργασία μερικής απασχόλησης οι νέοι άνω των 18 ετών θα μπορούσαν να 
συνεχίσουν την εκπαίδευση ή την κατάρτιση τους και πέρα από τη βασική σχολική 
φοίτηση ξεκινώντας ταυτόχρονα να εργάζονται. 
Τα ποσοστά απασχόλησης στις ομάδες ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας είτε είναι 
χαμηλά (γυναίκες) είτε φθίνουν (άνδρες). Η αντιστροφή της τάσης για πρόωρη 
συνταξιοδότηση θα συμβάλει σημαντικά στην αύξηση γενικότερα του ποσοστού 
απασχόλησης. 
Η εργασία μερικής απασχόλησης είναι ένας σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει 
στη αύξηση των συνολικών ποσοστών απασχόλησης· η ύπαρξη αυξημένου βαθμού 
ευελιξίας στο χρόνο εργασίας βελτιώνει τις επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης 
τόσο από την πλευρά της ζήτησης, αφού διευκολύνει τις επιχειρήσεις, όσο και από 
την πλευρά της προσφοράς, αφού είναι ευκολότερο για τα άτομα να συνδυάσουν τις 
επαγγελματικές και τις λοιπές τους υποχρεώσεις (οικογένεια, εκπαίδευση κ.τ.λ.). 
• Τα υψηλά συνολικά ποσοστά απασχόλησης συνδέονται με το υψηλό μορφωτικό 
επίπεδο. 
• Παράγοντες όπως είναι το φορολογικό σύστημα, ο τρόπος λειτουργίας των 
παροχών, οι κανονισμοί για τις επιχειρήσεις και την εργασία μπορούν να 
ενεργήσουν προτρεπτικά ή αποτρεπτικά για την αύξηση της απασχόλησης. Οι 
παράγοντες αυτοί διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών ενώ ο ιδιαίτερος τρόπος που 
αλληλεπιδρούν μεταξύ τους είναι σημαντικός για τον καθορισμό του συνολικού 
τους αντίκτυπου. 
Η παρούσα έκθεση επισημαίνει τους τομείς στους οποίους θα μπορούσε να αναληφθεί 
δράση, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς της 
οικονομίας, ώστε να διορθωθεί η κατάσταση αυτή. Προτείνει τη διάρθρωση του 
θεσμικού πλαισίου κατά τρόπον ώστε αυτό να είναι πρόσφορο για τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας και να αρθούν τα προσκόμματα που εμποδίζουν την απασχόληση. Η 
Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαράξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική η οποία βασίζεται στις 
ευρύτερες κατευθύνσεις για την οικονομική πολιτική και στις κατευθυντήριες γραμμές 
για την απασχόληση. Σύμφωνα με τη στρατηγική αυτή επιβάλλεται η συνέχιση των 
υγιών μακροοικονομικών πολιτικών και των διαρθρωτικών αλλαγών. 
Τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα εθνικά σχέδια δράσης για την υλοποίηση των 
κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση μέχρι τον Απρίλιο του 1998 και τις 
εκθέσεις υλοποίησης μέχρι το τέλος Ιουλίου. Από αυτά κατέστη σαφές ότι τώρα τα 
κράτη μέλη απαντούν στην πρόκληση της απασχόλησης. Τα συμπεράσματα της 
παρούσας έκθεσης παρέχουν περισσότερα στοιχεία τα οποία θα ληφθούν υπόψη στις 
προτάσεις της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 
1999. 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Τα τελευταία χρόνια δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στο ποσοστό απασχόλησης (τον 
αριθμό των απασχολουμένων σε σχέση με τον πληθυσμό που βρίσκεται σε ηλικία 
εργασίας) αφού θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος μέτρησης των επιδόσεων 
μιας οικονομίας όσον αφορά την παροχή θέσεων εργασίας σε όλους όσοι είναι σε 
θέση να εργασθούν. Με τη χρησιμοποίηση του ποσοστού αυτού εστιάζεται η 
προσοχή στην απασχόληση και στις προοπτικές απασχόλησης των μη 
απασχολουμένων, στους οποίους περιλαμβάνονται τόσο οι "οικονομικά αδρανείς" 
όσο και οι άνεργοι. Δυστυχώς, το ποσοστό απασχόλησης της ΕΕ μειώθηκε κατά 
την τελευταία 25ετία από 651/2% το 1973 σε 601/2% το 1997, εξέλιξη η οποία δεν 
είναι αποτέλεσμα απλώς της υψηλής ανεργίας στην Ευρώπη. Αν οι μισοί από τους 
σημερινούς ανέργους είχαν δουλειά (οπότε το ποσοστό ανεργίας της ΕΕ θα 
μειωνόταν στο επίπεδο των ΗΠΑ), το ποσοστό απασχόλησης θα ήταν 64%, θα 
εξακολουθούσε δηλαδή να είναι πολύ χαμηλότερο από τα επίπεδα των ΗΠΑ και 
της Ιαπωνίας. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές προοπτικές απασχόλησης δεν αφορούν μόνο 
τους ανέργους αλλά και τον οικονομικά αδρανή πληθυσμός. Η αντιστροφή της 
πτωτικής τάσης θα είναι επωφελής για τρεις τουλάχιστον λόγους. 
1 Ποσοστά απασχόλησης στην Ένωση, στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία, 1975-97 
75 
70 
65 
60 
55 
50 % πληθυσμού, 15-64 
J Ι 1 1 L. -J Ι Ι Ι 1 Ι Ι Ι Ι t Ι Ι Ι 1_ 80 
75 
70 
65 
60 
55 
50 
1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 
Πρώτον για οικονομικούς λόγους. Το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης στην Ευρώπη 
συνεπάγεται ότι υπάρχει υψηλό ποσοστό αχρησιμοποίητου εργατικού δυναμικού το 
οποίο αντιπροσωπεύει σημαντικό δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης για την ΕΕ 
πέρα από την ανάπτυξη που είναι απόρροια των αυξήσεων της παραγωγικότητας 
του εργατικού δυναμικού. Η αξιοποίηση αυτού του ανεκμετάλλευτου δυναμικού θα 
μπορούσε να αυξήσει σημαντικά την ανάπτυξη στην ΕΕ σε διαρκή βάση . Τώρα 
πρέπει να αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία. 
1 Η Επιτροπή έχει ήδη υποστηρίξει την άποψη αυτή στην ανακοίνωση «Ανάπτυξη και απασχόληση στο 
πλαίσιο σταθερότητας της ONE», COM (98) 103 της 25.2.98. 
Ο δεύτερος λόγος συνδέεται με τις δημογραφικές εξελίξεις και τη γήρανση του 
εργατικού δυναμικού στην ΕΕ. Το 1985 το προσδόκιμο επιβίωσης για τους άνδρες 
ηλικίας 60 ετών ήταν \ΤΔ χρόνια και το ποσοστό απασχόλησης των ανδρών 
ηλικίας 55-64 ετών ήταν 54%. Δέκα χρόνια αργότερα, το προσδόκιμο επιβίωσης 
των ανδρών ηλικίας 60 ετών αυξήθηκε σε 19 χρόνια, αλλά το ποσοστό 
απασχόλησης για την ηλικιακή ομάδα 55-64 ετών μειώθηκε σε 47%. Η αύξηση της 
απασχόλησης θα μπορούσε επομένως να ανακουφίσει σε μεγάλο βαθμό τα κράτη 
μέλη από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στις δημόσιες δαπάνες τους και στα 
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης λόγω της γήρανσης του πληθυσμού2. 
Ο τρίτος λόγος συνδέεται με την κοινωνική συνοχή. Είναι σημαντικό να υπάρχει 
για όσο το δυνατό περισσότερα άτομα μια σύνδεση με τον κόσμο της εργασίας, 
ώστε να είναι αυτά τα άτομα σε θέση να συνεισφέρουν και να συμμετέχουν στην 
ενεργό κοινωνία και να επωφελούνται από την πρόοδο και την ευημερία. Είναι 
επίσης σημαντικό να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων: το 1997 το χάσμα 
μεταξύ των ποσοστών απασχόλησης των ανδρών και των γυναικών ήταν 20% αν 
και έχει μειωθεί από 26% που ήταν το 1990. Οι γυναίκες και οι άνδρες πρέπει να 
είναι σε θέση να συμμετέχουν στην εργασία επί ίσοις όροις, με ίσες ευθύνες, ώστε 
να αναπτυχθούν πλήρως οι ικανότητες ανάπτυξης των οικονομιών μας. 
Στο πλαίσιο αυτό, στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Νοέμβριο του 1997, οι 
αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων κάλεσαν την Επιτροπή "να υποβάλει κάθε τρία 
χρόνια έκθεση για την εξέλιξη των ποσοστών απασχόλησης στην Ευρώπη."3 
Σκοπός της πρώτης αυτής έκθεσης είναι να παρουσιάσει μια σύντομη ανάλυση των 
επιδόσεων στην Ένωση στον τομέα της απασχόλησης στο πρόσφατο παρελθόν και 
να συναγάγει ορισμένα συμπεράσματα σχετικά με πώς θα μπορούσες το κάθε 
κράτος μέλος να συμβάλει στην επίτευξη της επιθυμητής σημαντικής αύξησης του 
μέσου ποσοστού απασχόλησης4. Η γενικότερη βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση και 
ανάπτυξη είναι το βασικό προαπαιτούμενο για την αύξηση του ποσοστού 
απασχόλησης, αλλά θα πρέπει να βελτιωθεί και το περιεχόμενο της ανάπτυξης από 
πλευράς απασχόλησης. 
2. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
Αν θεωρήσουμε την ΕΕ ως σύνολο, πριν από 20 χρόνια το ποσοστό απασχόλησης 
ήταν ανάλογο με εκείνο των ΗΠΑ, ενώ το 1997 ήταν χαμηλότερο κατά 14 
ποσοστιαίες μονάδες. Το 1997 το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ ήταν 60,5% σε 
σύγκριση με 74% στις ΗΠΑ, κυμαινόμενο από μόλις 48,6% στην Ισπανία έως 
77,5% στη Δανία (Πίνακας ΑΙ)5. Επιπλέον, υπάρχουν και σημαντικές διακυμάνσεις 
στο ποσοστό απασχόλησης μεταξύ των περιφερειών εντός των κρατών μελών, οι 
2 Για περισσότερα στοιχεία πρβλ. Ευρωπαϊκή Οικονομία, αριθ. 56, 1994, Αναλυτική μελέτη αριθ. 5. 
3 Συμπεράσματα της προεδρίας, έκτακτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Λουξεμβούργο 20 
και 21 Νοεμβρίου 1997. 
1 Η παρούσα έκθεση αξιοποιεί την εργασία που παρουσιαζόταν κυρίως στο πλαίσιο των εκθέσεων 
. 1 πασχόληση στι/ν Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια. 
5 Όλα τα στοιχεία που παρατίθενται στην παρούσα έκθεση βασίζονται σε στοιχεία της Eurostat, και 
προέρχονται δε ιδίως από τη σειρά Συγκριτικές μετρήσεις της απασχόλησης, στην οποία υπάρχουν 
στοιχεία μέχρι και για τη δεκαετία του 1970. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τους δείκτες στην επιτροπή 
για την απασχόληση και την αγορά εργασίας εξετάζει επί του παρόντος διάφορους τρόπους για τον 
υπολογισμό του ποσοστού απασχόλησης. Αυτοί αναφέρονται σε ένα πλαίσιο στο μέρος Ι του τμήματος 1, 
στην έκθεση του 1998 για την Απασχόληση στην Ευρώπη. 
5 
οποίες είναι ορισμένες φορές μεγαλύτερες από τις διαφορές μεταξύ των κρατών 
μελών. Τόσο τα σημερινά επίπεδα όσο και οι τρέχουσες τάσεις των ποσοστών 
απασχόλησης θα πρέπει να επανεξεταστούν γιατί σε ορισμένες χώρες με χαμηλά 
αρχικά ποσοστά απασχόλησης παρατηρείται θετική ανοδική τάση, ενώ οι επιδόσεις 
άλλων κρατών μελών που είχαν ποσοστά απασχόλησης υψηλότερα από το μέσο 
όρο το 1985 έχουν επιδεινωθεί. 
Στην περίοδο 1985-97, τα ποσοστά απασχόλησης αυξήθηκαν περισσότερο από το 
μέσο όρο σε έξι κράτη μέλη (Κάτω Χώρες, Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία, Βέλγιο 
και ΗΒ). Μειώθηκαν ελαφρώς στην Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία και 
σημαντικά στη Φινλανδία και τη Σουηδία. Γι' αυτό το συνολικό ποσοστό 
απασχόλησης παρέμεινε τελικά ουσιαστικά αμετάβλητο, ενώ στις ΗΠΑ και την 
Ιαπωνία αυξήθηκε σημαντικά (σχήμα 1). 
Οι αυξήσεις στα ποσοστά απασχόλησης στη διάρκεια της εν λόγω περιόδου 
σημειώθηκαν κυρίως στα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών, ενώ τα ποσοστά 
απασχόλησης των ανδρών αυξήθηκαν ελάχιστα ή μειώθηκαν. 
Από την ανάλυση των ποσοστών απασχόλησης κατά ηλικιακές ομάδες φαίνεται 
ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ. Τα ποσοστά απασχόλησης για τους 
άνδρες στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας (25-54) ποικίλλουν πολύ λιγότερο απ' ό,τι 
το σύνολο, με μέσο όρο 84% στην Ένωση, ο οποίος υπολείπεται ελάχιστα του 
ποσοστού 85% στις ΗΠΑ. Απεναντίας, τα ποσοστά απασχόλησης για τους νέους, 
για τις γυναίκες στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας αλλά και για τα μεγαλύτερης 
ηλικίας άτομα, ιδίως στους άνδρες, είναι πολύ χαμηλότερα στην Ευρώπη απ' ό,τι 
στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Ποικίλλουν επίσης ευρύτατα εντός της Ευρώπης. 
2.1. Προοπτικές απασχόλησης των γυναικών 
Τα απλά ποσοστά απασχόλησης των γυναικών είναι χαμηλότερα από εκείνα 
των ανδρών κατά 21% τόσο στις ηλικίες 25-54 όσο και στις ηλικίες 55-64, 
αν και η διαφορά αυτή μειώνεται και για τις δύο ομάδες. Το ποσοστό 
απασχόλησης για τις γυναίκες που βρίσκονται στις κατεξοχήν ηλικίες 
εργασίας στην ΕΕ είναι 61,9%, πολύ χαμηλότερο από το 73,6% στις ΗΠΑ, 
ενώ η διαφορά είναι μεγαλύτερη για τις γυναίκες ηλικίας 55-64 (25,9% στην 
Ποσοστά απασχόλησης ανδρών και γυναικών 
στην ΕΕ και στις ΗΠΑ, 1997 
% πληθυσμού 15-64 
EU15 ΗΠΑ 
ΕΕ έναντι 49,5% στις ΗΠΑ). 
Η απασχόληση των γυναικών στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας αυξήθηκε σε 
ολόκληρη την ΕΕ στην περίοδο 1985-1997, εκτός από τη Σουηδία και τη 
Φινλανδία όπου τα ποσοστά απασχόλησης βρίσκονταν ήδη γύρω στο 85% 
το Ι9856. Συγκρίνοντας με τις αντίστοιχες καταστάσεις το 1985, μπορούμε 
να εντοπίσουμε τις διαφορετικές εξελίξεις των ποσοστών απασχόλησης για 
τις γυναίκες στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας. 
• Σε μια ομάδα χωρών (Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Ιρλανδία), τα ποσοστά 
απασχόλησης των γυναικών αυτών ήταν κάτω από το μέσο όρο EU-15 το 
1985 και δεν τον έφθασαν μέχρι το 1997. Η Ισπανία παραμένει κάτω από 
το μέσο όρο αν και είχαμε εκεί μια από τις μεγαλύτερες αυξήσεις. 
• Σε μια άλλη ομάδα χωρών, αυξήθηκαν σημαντικά στην ίδια περίοδο: 
στις Κάτω Χώρες έφθασαν το μέσο όρο ενώ βρίσκονταν κάτω από αυτόν 
και στην Πορτογαλία πέρασαν από το μέσο όρο σε υψηλότερα επίπεδα. 
• Αντίθετα, σε ορισμένες μεγάλες χώρες (Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία), η 
αύξηση των ποσοστών απασχόλησης των γυναικών στις κατεξοχήν 
ηλικίες εργασίας ήταν χαμηλή ή, στην καλύτερη περίπτωση, κυμαινόταν 
στο μέσο όρο. 
Οι γυναίκες, επομένως, αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό δυναμικό για την 
αύξηση της απασχόλησης στην Ένωση, από τη στιγμή που θα λάβουν τα 
κατάλληλα κίνητρα και τις κατάλληλες ευκαιρίες. Τα αυξημένα ποσοστά 
απασχόλησης των γυναικών μπορούν, ωστόσο, να επιτευχθούν μόνο 
μακροπρόθεσμα με την αύξηση της απασχόλησης των γυναικών στις 
μικρότερες ηλικιακές ομάδες και τη διασφάλιση των συνθηκών που θα τους 
επιτρέψουν να διατηρήσουν την απασχόληση τους για μακρότερο χρονικό 
διάστημα της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Από τη σύγκριση των 
ποσοστών απασχόλησης στις γυναίκες και τους άνδρες, προκύπτει ότι οι 
διαφορές είναι λιγότερο σημαντικές στις νεαρότερες ηλικιακές ομάδες και 
φθάνουν μόλις τις 7 ποσοστιαίες μονάδες σε επίπεδα ΕΕ. Στις Κάτω Χώρες 
στη Σουηδία και το ΗΒ οι γυναίκες και οι άνδρες ηλικίας 15-24 ετών έχουν 
βασικά την ίδια πιθανότητα να βρουν δουλειά. 
2.2. Προοπτικές απασχόλησης των νέων 
Στο χρονικό διάστημα 1985-1997 είναι προφανής η τάση μείωσης της 
απασχόλησης των νέων: τα ποσοστά απασχόλησης για την ηλικιακή ομάδα 
15-24 ετών μειώθηκαν κατά 2 περίπου ποσοστιαίες μονάδες τόσο για τους 
άνδρες όσο και για τις γυναίκες σε επίπεδο ΕΕ. Το γεγονός ότι οι νέοι 
παραμένουν για περισσότερο χρόνο στην βασική τους εκπαίδευση είναι 
ευπρόσδεκτο. 
Τα ποσοστά απασχόλησης για τους νέους (15-24 ετών) κυμαίνεται από 
24,4% στη Γαλλία έως 69,4% στη Δανία - διαφορά πάνω από 45 
ποσοστιαίες μονάδες. Ο μέσος όρος για την Ένωση συνολικά, ο οποίος 
Πράγματι, αυξήθηκαν το 1990 και μειώθηκαν κατά την ύφεση που ακολούθησε. 
είναι 36%, είναι περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον αντίστοιχο 
στις ΗΠΑ, που είναι 52%. 
Η τάση μείωσης της απασχόλησης των νέων ήταν η ίδια σε όλες τις χώρες 
εκτός της Δανίας, όπου η απασχόληση των νέων παρέμεινε σταθερή, και 
των Κάτω Χωρών, όπου αυξήθηκε. Στις δύο αυτές χώρες το ποσοστό των 
νέων που βρίσκονται σε εκπαίδευση ή κατάρτιση ήταν επίσης από τα 
υψηλότερα στην Ένωση (40% και 29% αυτής της ηλικιακής ομάδας 
αντίστοιχα συνδύαζαν εκπαίδευση και απασχόληση το 1996.) Η 
δυνατότητα λοιπόν συνδυασμού μαθημάτων εκπαίδευσης ή κατάρτισης με 
εργασία μερικής απασχόλησης επιτρέπει σε σχετικά πολυάριθμους νέους 
άνω των 18 ετών να συνεχίσουν την εκπαίδευση ή την κατάρτιση τους και 
πέρα από τη βασική σχολική φοίτηση, ξεκινώντας ταυτόχρονα να 
εργάζονται. Η εμπειρία από κράτη μέλη όπως η Γερμανία και η Αυστρία 
δείχνει ότι τα συνδυασμένα συστήματα εκπαίδευσης, κατάρτισης και 
εργασίας διευκολύνουν και ενθαρρύνουν την ενσωμάτωση των νέων στην 
αγορά εργασίας. 
2.3. Προοπτικές απασχόλησης των άνω των 55 ετών 
Αν τα ποσοστά απασχόλησης για τα άτομα ηλικίας άνω των 55 ετών ήταν 
παντού στο επίπεδο των τριών χωρών που παρουσιάζουν το καλύτερο 
ποσοστό, δηλαδή 50%, αντί του σημερινού κοινοτικού μέσου όρου του 
36%, το συνολικό ποσοστό απασχόλησης της ΕΕ θα ήταν 2ι/2% υψηλότερο. 
Πάνω από τα 55 χρόνια, η μείωση των ποσοστών απασχόλησης στους 
άνδρες είναι σημαντική σε όλες τις χώρες. Στο Βέλγιο λιγότερα από το 50% 
των ατόμων της ηλικιακής ομάδες 55-59 εργάζονται. Στην ηλικιακή ομάδα 
60-64, η πρόωρη συνταξιοδότηση γίνεται ο κανόνας. Μόνο στη Σουηδία, 
την Πορτογαλία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα και το ΗΒ το ποσοστό 
απασχόλησης πλησιάζει το 50%. Σε σύγκριση με το 1985, η απασχόληση 
στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα μειώθηκε παντού, κατά 8 ποσοστιαίες 
μονάδες κατά μέσο όρο σε όλη την ΕΕ, φθάνοντας το 46'/2%. 
Καθώς τα νεαρότερα άτομα που είχαν υψηλότερα ποσοστά συμμετοχής 
έχουν πλέον μεγαλώσει σε ηλικία, το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών 
αυξήθηκε σε όλες σχεδόν τις χώρες από το 1985, αν και εξακολουθεί να 
παραμένει σε χαμηλά επίπεδα: 23,6% το 1985 και 25,9% το 1997. Μόνο 
στη Σουηδία εργάζονται πάνω από το 50% των γυναικών ηλικίας 55-64 
ετών. 
2.4. Ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης 
Οι διαφορές στα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ των κρατών μελών φαίνεται 
να είναι μικρότερη όταν λαμβάνονται υπόψη τα ισοδύναμα πλήρους 
απασχόλησης, εξακολουθεί όμως να υπάρχει διαφορά 23 ποσοστιαίων 
μονάδων μεταξύ των κρατών μελών με το υψηλότερο ισοδύναμο πλήρους 
απασχόλησης (Αυστρία και Δανία) και εκείνου με το χαμηλότερο (Ισπανία). 
Στα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ) συνεκτιμώνται η εργασία 
μερικής απασχόλησης και οι συνήθεις ώρες εργασίας των εργαζομένων με 
μερική απασχόληση σε σχέση με εκείνες των εργαζομένων με πλήρη 
απασχόληση. Η προσαρμογή γίνεται με υπολογισμό του ποσοστού των 
μέσων ωρών εργασίας (για κάθε ηλικιακή ομάδα) σε σχέση με το μέσο όρο 
των ωρών των εργαζομένων με πλήρη απασχόληση, οπότε μετατρέπεται το 
απλό ποσοστό απασχόλησης σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης. Έτσι τα 
ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης μετρούν τον όγκο της απασχόλησης, ενώ 
τα απλά ποσοστά απασχόλησης μετρούν το πόσοι άνθρωποι έχουν δουλειά. 
Το σχήμα ΑΙ παρουσιάζει συγκριτικά τα απλά ποσοστά απασχόλησης και 
τα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης στα κράτη μέλη το 1986 και το 1997. 
Τα ΙΠΑ είναι περίπου 2% χαμηλότερα από τα απλά ποσοστά απασχόλησης 
για τους άνδρες στην ΕΕ, ενώ είναι 8% χαμηλότερα για τις γυναίκες, 
απηχώντας το μεγαλύτερο ποσοστό μερικής απασχόλησης στην γυναικεία 
απασχόληση. 
Οι διαφορές στα ποσοστά απασχόλησης εξηγούνται μόνον εν μέρει αν 
εξετάσουμε τα ΙΠΑ. Όλες οι χώρες που έχουν ποσοστά απασχόλησης κάτω 
από το μέσο όρο έχουν και ποσοστά μερικής απασχόλησης κάτω από το 
μέσο όρο. Η προσαρμογή, επομένως, σε ΙΠΑ έχει συγκριτικά μικρή 
επίδραση στο ποσοστό απασχόλησης σε αυτά τα κράτη μέλη. Απεναντίας, 
οι περισσότερες από τις χώρες -με εξαίρεση την Αυστρία και την 
Πορτογαλία- με σχετικά υψηλό ποσοστό απασχόλησης είχαν επίσης 
υψηλότερο από το μέσο όρο ποσοστό ατόμων που εργάζονται σχετικά λίγες 
ώρες. 
3, ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ 
Στο προηγούμενο κεφάλαιο εξηγούνται οι σημαντικές δυνατότητες αύξησης της 
απασχόλησης στην Ευρώπη που συνδέονται με το ανεκμετάλλευτο εργατικό 
δυναμικό. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών θα μπορούσε να αποδώσει 
οικονομικά και κοινωνικά οφέλη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε ένα 
ολοκληρωμένο πλαίσιο άσκησης οικονομικών και εργασιακών πολιτικών οι οποίες 
αποσκοπούν στη βελτίωση της ικανότητας της να δημιουργεί θέσεις εργασίας που 
να αξιοποιούν αυτό το εργασιακό δυναμικό. Το παρόν κεφάλαιο εντοπίζει τους 
τομείς όπου θα χρειαζόταν ανάληψη δράσης στην πλευρά της ζήτησης. 
3.1. Αύξηση του ΑΕΠ και απασχόληση 
Η δημιουργία απασχόλησης συνδέεται στενά με την αύξηση του ΑΕΠ: 
πράγματι κατά την τελευταία 20ετία και μετά από τρεις πλήρεις 
οικονομικούς κύκλους (από κορυφή σε κορυφή) διαπιστώνεται ή ύπαρξη 
πολύ στενής σχέσης του ποσοστού της αύξησης του ΑΕΠ και της 
μεταβολής της απασχόλησης. Σύμφωνα με αυτή τη μακροπρόθεσμη τάση, 
για να δημιουργούνται θέσεις εργασίας απαιτείται αύξηση του ΑΕΠ της 
τάξεως του 2% (ή παραπάνω) το χρόνο7. Οι οικονομικές πολιτικές, τόσο με 
μακροοικονομικά όσο και με διαρθρωτικά μέτρα στην πλευρά της ζήτησης, 
ενθαρρύνουν την οικονομική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα, οι διαρθρωτικές 
αλλαγές που εισάγονται με τα μέτρα που αφορούν την προσφορά (και 
Βλ. την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ανάπτυξη και απασχόληση στο πλαίσιο σταθερότητας της ΟΝΕ», 
COM (98) 103 της 25.2.98. 
αναφέρονται στη συνέχεια) επηρεάζουν τις δυνατότητες οικονομικής 
μεγέθυνσης. Η αύξηση της παραγωγικότητας και η βελτίωση του βιοτικού 
επιπέδου συνδέονται άμεσα με την ικανότητα των ευρωπαϊκών 
οικονομικών και κοινωνικών δομών να ενθαρρύνουν και να διαχειρίζονται 
τις διαρθρωτικές αλλαγές. 
Η πολύ σταθερή τάση του 2% σε επίπεδο Ένωσης δεν απηχεί τις διαφορές 
μεταξύ των κρατών μελών (σχήμα Α2). Οι αυξήσεις στην μακροπρόθεσμη 
παραγωγικότητα της εργασίας ποικίλλουν από κάτω του 3% στο 
Λουξεμβούργο, τη Φινλανδία και τη Γερμανία και 4% στην Ιρλανδία, μέχρι 
περίπου 1% στο ΗΒ, τις Κάτω Χώρες, το Βέλγιο και την Ελλάδα (όπως και 
στις ΗΠΑ). Επιπλέον, στα χρόνια που πέρασαν ο ρυθμός αύξησης της 
παραγωγικότητας έχει αυξηθεί σε ορισμένες χώρες και έχει μειωθεί σε 
άλλες. 
Τα υψηλά ή τα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης δεν μπορούν να 
συσχετισθούν εύκολα με το επίπεδο του κατά κεφαλήν εισοδήματος μιας 
χώρας. Τρεις από τις χώρες με χαμηλό ποσοστό απασχόλησης, η Ισπανία, η 
Ιρλανδία και η Ελλάδα, περιλαμβάνονται μεταξύ των χωρών με κατά 
κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο του κοινοτικού μέσου όρου. Από την άλλη 
πλευρά, το Βέλγιο έχει χαμηλό ποσοστό απασχόλησης και περιλαμβάνεται 
μεταξύ των πλέον εύπορων κρατών μελών, ενώ τρεις από τις 5 χώρες με τα 
υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης, η Πορτογαλία, το ΗΒ και η Σουηδία, 
έχουν επίπεδο κατά κεφαλήν εισοδήματος χαμηλότερο ή περίπου ίσο με τον 
κοινοτικό μέσο όρο. 
3.2. Ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών 
Η ανάλυση των ποσοστών απασχόλησης κατά τομέα υποδεικνύει τον τρόπο 
με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί το ανεκμετάλλευτο εργατικό δυναμικό 
στο κάθε κράτος μέλος. Από αυτήν την κατά τομείς ανάλυση φαίνεται το 
σχετικό βάρος των συγκεκριμένων τομέων στην οικονομία αν ληφθούν 
υπόψη η παραγωγικότητα και η προστιθέμενη αξία. 
Ως ποσοστό της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ, η απασχόληση στη 
γεωργία είναι 5%, στη βιομηχανία 29,5% και στις υπηρεσίες 65,6%, ενώ 
στις ΗΠΑ είναι 2,7%, 23,9% και 73,3% αντίστοιχα. Ωστόσο, από την 
ανάλυση με βάση το ποσοστό απασχόλησης προκύπτει ότι η δραστηριότητα 
στη γεωργία και τη βιομηχανία είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια στις 
ΗΠΑ και την ΕΕ (3,1% και 18,2% αντίστοιχα στην ΕΕ, 2,0% και 17,7% 
στις ΗΠΑ). Αντίθετα, το ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας που 
απασχολείται στις υπηρεσίες ανέρχεται σε 39,2% στην ΕΕ το 1997, ενώ 
φθάνει το 54,2% στις ΗΠΑ (Πίνακας A4)8. 
Οι μελλοντικές αυξήσεις του συνολικού ποσοστού απασχόλησης θα 
εξαρτηθούν από την επέκταση των θέσεων εργασίας στις υπηρεσίες. 
Εντός της ΕΕ, η γεωργία παραμένει σημαντικός τομέας στην Ελλάδα, την Πορτογαλία και την 
Ιρλανδία, με πάνω από 6% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας το 1997. Στη Γερμανία, την Αυστρία, τη 
Δανία και την Πορτογαλία απασχολούνται στη βιομηχανία πάνω από το 20% του πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας. 
10 
Φαίνεται να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια σε αυτόν τον τομέα. Στη 
Γερμανία, τη Σουηδία και το ΗΒ η απασχόληση στις υπηρεσίες αφορά ήδη 
το 50% και περισσότερο του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, ενώ σε 
ορισμένα κράτη μέλη έχει αυξηθεί σημαντικά από το 1985. Στην Ιταλία, τη 
Γαλλία και τη Γερμανία, το ποσοστό έχει αυξηθεί ελάχιστα έως καθόλου 
στη διάρκεια της περιόδου αυτής. 
Ποσοστά απασχόλησης κατά ευρύτερο τομέα, 1997 
ττληθμσμού,15-64 
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 
Η απασχόληση στην Ευρώπη είναι σημαντικά χαμηλότερη απ' ό,τι στις 
ΗΠΑ σε όλους τους τομείς των υπηρεσιών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό 
ισχύει όχι μόνο για τις εργασίες με χαμηλή ειδίκευση αλλά και για τις 
εργασίες με υψηλή ειδίκευση: υπάρχει διαφορά περίπου τριών ποσοστιαίων 
μονάδων για τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια και τη διανομή, αλλά και για 
τις κοινωφελείς υπηρεσίες και τις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις. Όσον 
αφορά τις "κοινωφελείς υπηρεσίες", στις ΗΠΑ απασχολούνται σχετικά 
λιγότερα άτομα στη δημόσια διοίκηση, αυτό όμως αντισταθμίζεται και με 
το παραπάνω από την απασχόληση στην εκπαίδευση, την υγεία και το 
κοινωνικό έργο, αλλά ακόμη και στις δραστηριότητες αναψυχής (Πίνακας 
Α5). Η επέκταση της τεχνολογίας των πληροφοριών θα επιταχύνει την 
αύξηση του αριθμού των θέσεων εργασίας σε δραστηριότητες στον τομέα 
των υπηρεσιών που απαιτούν υψηλή ειδίκευση, καθώς και την τάση 
αύξησης των επαγγελμάτων που απαιτούν υψηλή ειδίκευση Οι θέσεις 
εργασίας που σχετίζονται με το περιβάλλον θα παρουσιάσουν επίσης 
11 
δυνατότητες για επέκταση των θέσεων εργασίας, ιδίως στις κοινωφελείς 
υπηρεσίες και τις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις9. 
Από τη σύγκριση μεταξύ των κρατών μελών φαίνεται ότι οι χώρες που 
βρίσκονται σε ανάλογο επίπεδο ανάπτυξης με υψηλά ποσοστά 
απασχόλησης έχουν υψηλά επίπεδα απασχόλησης σε όλους τους τομείς των 
υπηρεσιών. Για παράδειγμα οι Κάτω Χώρες και το ΗΒ έχουν υψηλό 
επίπεδο απασχόλησης τόσο στη διανομή όσο και στην υγεία και το 
κοινωνικό έργο· η Σουηδία και η Δανία έχουν υψηλό επίπεδο απασχόλησης 
όχι μόνο στην υγεία και στον κοινωνικό τομέα και στην εκπαίδευση, αλλά 
και στον τομέα των υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, η Γερμανία 
και η Ιταλία έχουν σχετικά χαμηλά ποσοστά απασχόλησης στη διανομή, 
αλλά και στον τομέα των υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις, την εκπαίδευση, 
στην υγεία και στον κοινωνικό τομέα. Η Γαλλία έχει σχετικά χαμηλές 
επιδόσεις στη διανομή, στα ξενοδοχεία και στα εστιατόρια, αλλά και στις 
χρηματοπιστωτικές και τις ασφαλιστικές υπηρεσίες. 
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη σε ορισμένους τομείς υπηρεσιών επίπεδα 
απασχόλησης ανάλογα με εκείνα των ΗΠΑ. Επειδή όμως η απασχόληση 
στις υπηρεσίες γενικότερα τείνει να αυξάνεται όσο αυξάνεται το 
πραγματικό εισόδημα, είναι σημαντικό να αναλυθεί η χρονική εξέλιξη των 
τάσεων αυτών ώστε να προσδιοριστούν οι δυνατότητες για περαιτέρω 
αυξήσεις. Οι κοινωφελείς υπηρεσίες, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι 
υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις καθώς και η διανομή, τα ξενοδοχεία και τα 
εστιατόρια μελετώνται χωριστά. 
3.2.1. Κοινωφελείς υπηρεσίες 
Αυτός είναι ο τομέας στον οποίο υπάρχει η μεγαλύτερη διαφορά στην 
απασχόληση μεταξύ των κρατών μελών αλλά και σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. 
Περιλαμβάνει την εκπαίδευση, την υγεία, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τις 
υπηρεσίες αναψυχής, τη δημόσια διοίκηση και συνεπώς αφορά διάφορα 
επίπεδα τυπικών προσόντων και ειδίκευσης. Το 1997 οι ΗΠΑ και η ΕΕ 
είχαν η καθεμιά 44 εκατ. εργαζόμενους οι οποίοι απασχολούνταν σε 
κοινωφελείς υπηρεσίες. Στις ΗΠΑ, ωστόσο, ο αριθμός αυτός 
αντιπροσωπεύει ποσοστό απασχόλησης 21,4%, ενώ στην ΕΕ ποσοστό 
απασχόλησης 17,8%. 
Το 1985 η απασχόληση στον συγκεκριμένο τομέα ήταν 15% του 
πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στη Γερμανία και την Αυστρία, 18% στο 
Βέλγιο, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και το ΗΒ, 21% στις ΗΠΑ και 26% στη 
Δανία. Μέχρι το 1997 είχε αυξηθεί παντού εκτός από τη Δανία, αλλά μόνο 
κατά 2% στις χώρες της ΕΕ συνολικά, ενώ αυξήθηκε κατά περίπου 5% στις 
ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ έφθασαν το επίπεδο απασχόλησης της 
Δανίας στους συγκεκριμένους τομείς, χωρίς να υπολογίζονται οι πολύ 
διαφορετικοί τρόποι παροχής αυτών των υπηρεσιών. 
' Βλ. σχετικά: Γερμανικό ομοσπονδιακό υπουργείο περιβάλλοντος, προστασίας του φυσικού 
περιβάλλοντος και πυρηνικής ασφάλειας -Περιβαλλοντική Πολιτική- Υπολογισμός του αντίκτυπου της 
προστασίας του περιβάλλοντος στην απασχόληση στη Γερμανία - Σεπτέμβριος 1996 
12 
Η ζήτηση για ορισμένες τουλάχιστον από τις υπηρεσίες αυτές φαίνεται να 
συνδέεται περισσότερο με το επίπεδο συμμετοχής των γυναικών στο 
εργατικό δυναμικό, παρά με την ιδιοκτησιακή δομή των συγκεκριμένων 
υπηρεσιών (αν είναι δηλαδή δημόσιες ή ιδιωτικές). Η υψηλότερη 
απασχόληση των γυναικών δημιουργεί επίσης θέσεις εργασίας σε 
δραστηριότητες όπως είναι η παιδική μέριμνα ή η μέριμνα για άλλα 
εξαρτώμενα άτομα, οι οποίες παρέχονταν προηγουμένως χωρίς αμοιβή. 
Κατά τον ίδιο τρόπο, για να βελτιωθεί ποσοτικώς και ποιοτικώς το εργατικό 
δυναμικό απαιτείται βελτίωση και της παρεχόμενης εκπαίδευσης, οπότε 
δημιουργούνται θέσεις εργασίας και στο συγκεκριμένο τομέα. Έτσι η 
ζήτηση και η προσφορά αλληλοενισχύονται. 
Οι κρατικές πολιτικές θα μπορούσαν να συμβάλλουν στις εξελίξεις αυτές με 
δύο τρόπους: αφενός, με την αποφασιστικότερη στροφή από τα παθητικά 
στα ενεργητικά μέτρα που θα έχουν ως βάση μια αναδιάρθρωση των 
δημοσίων δαπανών που θα υποστηρίζει την απασχόληση και αφετέρου, με 
την ανάπτυξη διαφόρων μορφών συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του 
ιδιωτικού τομέα και την προώθηση της "κοινωνικής οικονομίας". 
10 3.2.2. Λιανομή, ξενοδοχεία και εστιατόρια 
Το 1985 στις ΗΠΑ το 15% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας εργαζόταν 
στη διανομή, στα ξενοδοχεία και στα εστιατόρια, ενώ το 1997 το ποσοστό 
αυτό ήταν 16%. Στην ΕΕ το 1997, το μέσο ποσοστό της απασχόλησης 
στους τομείς αυτούς ήταν .11,2%· στην Αυστρία και στο ΗΒ ήταν περίπου 
15%. Οι αμοιβές στους τομείς αυτούς είναι παραδοσιακά χαμηλές και το 
υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης στις ΗΠΑ μπορεί να εξηγηθεί από τις 
μεγαλύτερες δυνατότητες πρόσληψης με χαμηλό μισθό, καθώς και από την 
περισσότερο "προσανατολισμένη προς τον καταναλωτή" φύση της 
αμερικανικής κοινωνίας. Οι τάσεις της απασχόλησης στους συγκεκριμένους 
τομείς ποικίλλουν από χώρα σε χώρα και είναι ανοδικές στην Αυστρία και 
τις Κάτω Χώρες (και στις δύο χώρες κατά περίπου 3%), στο ΗΒ, το Βέλγιο 
και τη Δανία και πτωτικές στη Γερμανία και την Ιταλία, ενώ η απασχόληση 
παραμένει σταθερή στην Γαλλία. Η λύση θα μπορούσε να είναι τόσο η 
απελευθέρωση των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών, όπως υποστηρίζει η 
κοινοτική πολιτική από τη δημιουργία του προγράμματος για την ενιαία 
αγορά11, όσο και η μείωση του μισθολογικού κόστους της εργασίας για τις 
χαμηλά αμειβόμενες θέσεις οι οποίες καλύπτονται από σχετικά ανειδίκευτα 
άτομα.12 
3.2.3. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις 
Η σχετική έλλειψη απασχόλησης στις υπηρεσίες δεν σημειώνεται μόνο 
στους τομείς "χαμηλής ποιότητας". Η απασχόληση στις χρηματοπιστωτικές 
υπηρεσίες και στις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις ήταν 6,9% του 
πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στις ΗΠΑ το 1985, όταν στα κράτη μέλη με 
ανάλογο επίπεδο ανάπτυξης, το υψηλότερο ποσοστό αναφέρεται στο ΗΒ με 
Ut Οι τομείς αυτοί μελετώνται μαζί ώστε να είναι δυνατή η σύγκριση με τα στοιχεία των ΗΠΑ. 
1 ' Βλ. και 'Economic Evaluation of the Internal Market', European Economy N° 4, 1996 
ι: Βλ. Και the Broad Economic Policy Guidelines 1998 
13 
6,2%, ενώ στην Αυστρία ήταν μόλις 3,7%. Μέχρι το 1997, ωστόσο, στο 
ΗΒ, τις Κάτω Χώρες την Αυστρία και τη Δανία το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 
υψηλότερο απ' ό,τι στις ΗΠΑ, ενώ και η Αυστρία πλησιάζει, αφού σε όλες 
αυτές τις χώρες, η απασχόληση αυξήθηκε κατά περισσότερο από 3% στο 
συγκεκριμένο τομέα. Αντίθετα στη Γαλλία και τη Γερμανία η αύξηση ήταν 
μόλις 1% με τελικό αποτέλεσμα οι τομείς που αφορούν τις 
χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις να 
φθάνουν σε επίπεδα σχετικά χαμηλότερα από τις άλλες χώρες (6,3% και 
5,7% αντίστοιχα). Προφανώς η εξέλιξη αυτή δεν είναι αποτέλεσμα 
περιοριστικών δημοσιονομικών πολιτικών, αφού οι συγκεκριμένες 
υπηρεσίες προσφέρονται ως επί το πλείστον στο πλαίσιο του ιδιωτικού 
τομέα, αλλά μάλλον οφείλεται σε διάφορα διοικητικά και νομοθετικά 
προσκόμματα που εμποδίζουν τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, καθώς και 
στην ακαμψία των αγορών υπηρεσιών και προϊόντων. Οι υπηρεσίες αυτές 
δεν είναι μόνον οι ίδιες πηγές δημιουργίας θέσεων εργασίας, αλλά 
δημιουργούν και προστιθέμενη αξία, συνεισφέροντας στη βιομηχανία και 
σε άλλες υπηρεσίες. Έτσι δημιουργείται περισσότερη οικονομική 
δραστηριότητα, η οποία με τη σειρά της δημιουργεί νέες ευκαιρίες 
απασχόλησης. Στο βαθμό που οι τομείς αυτοί είναι σημαντικοί χρήστες 
τεχνολογίας των πληροφοριών, η περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης έχει 
συνέπειες και για τις πολιτικές αντιμετώπισης των ελλειμμάτων ειδίκευσης. 
Η μακροπρόθεσμη τάση είναι βέβαια η αύξηση της απασχόλησης στις 
υπηρεσίες, οι ασκούμενες πολιτικές, όμως, καθώς και οι διαρθρωτικές 
μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν να την επιταχύνουν, αντιμετωπίζοντας τις 
διαρθρωτικές αδυναμίες και ενθαρρύνοντας δραστηριότητες σε τομείς 
στους οποίους δεν έχει ακόμη καλυφθεί η ζήτηση (π.χ. μέσω της 
κοινωνικής οικονομίας και των πολιτικών για την τοπική ανάπτυξη). 
3.3. Εργασία μερικής απασχόλησης 
Για ορισμένες κατηγορίες ατόμων, η διαθεσιμότητα τους να εργαστούν με 
μερική απασχόληση σε εθελοντική βάση είναι ένας από τους καθοριστικούς 
παράγοντες των υψηλών ποσοστών απασχόλησης· τέτοια άτομα είναι οι 
μητέρες, οι νέοι που βρίσκονται ακόμη σε εκπαίδευση και τα άτομα που 
πλησιάζουν τη συνταξιοδότηση. Η εργασία μερικής απασχόλησης είναι 
σχετικά περιορισμένη μεταξύ των ανδρών και συγκεντρώνεται στους 
νεότερους ή στους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους με αποτέλεσμα τα 
ΙΠΑ να διαφέρουν περισσότερο σε αυτές τις ηλικιακές ομάδες. Αντίθετα, 
για τις γυναίκες οι διαφορές είναι μεγαλύτερες στις κατεξοχήν ηλικίες 
εργασίας. 
Από τη σύγκριση των απλών ποσοστών απασχόλησης με τα ΙΠΑ κατά 
ηλικιακή ομάδα για το 1996 φαίνεται ότι για τις γυναίκες στις κατεξοχήν 
ηλικίες εργασίας η διαφορά ξεπερνά το 20% στις Κάτω Χώρες και το 10% 
στη Γερμανία, το ΗΒ, τη Σουηδία, το Βέλγιο και την Αυστρία (Πίνακας 
Α6). Για τους νέους και τα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα, η δυνατότητα 
συνδυασμού εργασίας και εκπαίδευσης έχει θετικό αποτέλεσμα. Οι χώρες 
εκείνες που έχουν τα υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης των νέων 
εμφανίζουν και τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ των απλών ποσοστών 
απασχόλησης και των ΙΠΑ, ενώ το ίδιο ισχύει και για τις χώρες με υψηλά 
14 
ποσοστά απασχόλησης στις ομάδες μεγαλύτερης ηλικίας.(Η Ιρλανδία, η 
Ελλάδα και η Πορτογαλία έχουν υψηλή απασχόληση στις ομάδες 
μεγαλύτερης ηλικίας, χωρίς να χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό η μερική 
απασχόληση, επειδή εξακολουθούν να έχουν μεγάλο αγροτικό τομέα· αυτό 
όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως πρότυπο για άλλες χώρες). 
Αν και η εργασία μερικής απασχόλησης είναι βολική για πολλά άτομα λόγω 
της ευελιξίας που συνεπάγεται, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένοι 
εργάζονται με μερική απασχόληση επειδή δεν κατάφεραν να βρουν εργασία 
πλήρους απασχόλησης. Στην ΕΕ το 1997 το 20% των ατόμων που 
εργάζονταν με μερική απασχόληση αναφέρουν ότι το κάνουν επειδή δεν 
μπόρεσαν να βρουν εργασία με πλήρη απασχόληση, ενώ το ποσοστό 
κυμαίνεται από κάτω του 10% στις Κάτω Χώρες και την Αυστρία μέχρι 
περίπου 40% στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Φινλανδία. 
Η ανάλυση αυτή δείχνει ότι το επίπεδο εργασίας μερικής απασχόλησης 
μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στον αριθμό των θέσεων εργασίας που 
δημιουργούνται ως αποτέλεσμα της ύπαρξης ενός συγκεκριμένου όγκου 
εργασίας. Αυτό εξηγεί γιατί πολλά κράτη μέλη προωθούν τώρα ευκαιρίες 
για εργασία μερικής απασχόλησης13. 
4. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 
4.1. Επέκταση των υπηρεσιών παιδικής φροντίδας 
Οι οικογενειακές συνθήκες είναι αναμφίβολα ένας από τους βασικότερους 
καθοριστικούς παράγοντες για τα συνολικά χαμηλότερα ποσοστά 
απασχόλησης των γυναικών σε σχέση με εκείνων των ανδρών. Η επίδραση 
των οικογενειακών συνθηκών έχει αλλάξει σημαντικά από το 1986. Το 
1986 ο γάμος επηρέαζε σημαντικά τα ποσοστά απασχόλησης στις χώρες για 
τις οποίες υπήρχαν στοιχεία, εκτός από τη Δανία και το ΗΒ (Πίνακας Α2). 
Το 1997 το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ για τις μόνες γυναίκες ηλικίας 
30-39 ετών είναι 83,5%, υψηλότερο από εκείνο για τις παντρεμένες 
γυναίκες χωρίς παιδιά το οποίο ανέρχεται σε 75,6%, ενώ για τις 
παντρεμένες γυναίκες με παιδιά κάτω των 5 ετών, το ποσοστό είναι πολύ 
χαμηλότερο και φθάνει το 53,9%. 
Οι επιδόσεις στο συγκεκριμένο τομέα δεν είναι ομοιόμορφες σε ολόκληρη 
την ΕΕ: στο Βέλγιο, την Πορτογαλία, τη Σουηδία και τη Δανία οι θεσμικές 
και πολιτισμικές συνθήκες είναι τέτοιες που η οικογενειακή κατάσταση δεν 
επηρεάζει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας· στην Ιταλία, την Ελλάδα και 
την Ισπανία ο γάμος παραμένει ο βασικός καθοριστικός παράγοντας για την 
έξοδο των γυναικών από την αγορά εργασίας· στα υπόλοιπα κράτη μέλη η 
γέννηση ενός παιδιού είναι ο βασικότερος λόγος εξόδου από την αγορά 
εργασίας. Δεν είναι σαφές το κατά πόσον η έξοδος από την αγορά εργασίας 
είναι μόνιμο ή προσωρινό φαινόμενο. Στην ΕΕ συνολικά, οι γυναίκες με 
μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά έχουν ελαφρά υψηλότερα ποσοστά 
ΙΛ Υποστηρίζονται από τη συμφωνία πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης την οποία συνήψαν η 
UNICE. η CEEP και η ETUC στις 15.12 1997 
15 
απασχόλησης, οπότε σημειώνεται προσωρινή έξοδος από την αγορά 
εργασίας για ορισμένες ομάδες. Σε κάθε περίπτωση, τα ποσοστά 
απασχόλησης είναι χαμηλότερα από ό,τι για τις γυναίκες χωρίς παιδιά. 
Εντός της τελευταίας ΙΟετίας τα πρότυπα συμπεριφοράς αλλάζουν πολύ 
γρήγορα και οι γυναίκες αυξάνουν διαρκώς τη συμμετοχή τους στην αγορά 
εργασίας, ανεξάρτητα με το αν οι θεσμικές ρυθμίσεις που υπάρχουν για την 
αντιμετώπιση των μεταβαλλόμενων οικογενειακών συνθηκών, τις ωθούν να 
εργαστούν ή όχι. Εντούτοις, είναι σαφές ότι η καλύτερη παροχή υπηρεσιών 
φροντίδας για τα παιδιά και για άλλα εξαρτώμενα άτομα θα βελτιώσει 
περαιτέρω τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, περιορίζοντας 
την έξοδο από την αγορά εργασίας των μητέρων με νεαρά παιδιά14 και άλλα 
εξαρτώμενα από αυτές άτομα. Ο μεγαλύτερος επιμερισμός των 
οικογενειακών ευθυνών θα διευκόλυνε επίσης τη συμμετοχή των γυναικών 
αλλά δεν φαίνεται να προχωρεί με ικανοποιητικούς ρυθμούς. Το 1997 στις 
Κάτω Χώρες, μια από τις χώρες στις οποίες η ευθύνη για τη φροντίδα των 
παιδιών επιμερίζεται σε μεγάλο βαθμό, οι άνδρες με νεαρά παιδιά 
αφιέρωναν κατά μέσο όρο 14 ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα των 
παιδιών τους και οι γυναίκες 30 ώρες την εβδομάδα.15 Αν δεν βελτιωθεί η 
παιδική φροντίδα και ο επιμερισμός των οικογενειακών ευθυνών θα είναι 
αδύνατο να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων. 
4.2. Βελτίωση των επιπέδων ειδίκευσης 
Το γεγονός ότι πολλοί νέοι παραμένουν επί μακρότερο χρονικό διάστημα 
στην αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση έχει ως αποτέλεσμα την αναβάθμιση 
του επιπέδου της εκπαίδευσης. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως μια αρχική 
επένδυση αφού σε όλες τις χώρες υψηλό μορφωτικό επίπεδο συνεπάγεται 
υψηλά επίπεδα απασχόλησης για όλες τις ηλικιακές ομάδες τόσο για τους 
άνδρες όσο και για τις γυναίκες (Πίνακας A3). 
Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι επίσης μικρότερες αν 
μελετήσουμε μόνο τα άτομα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Στο συνολικό 
πληθυσμό των ατόμων στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας (25-54) τα ποσοστά 
απασχόλησης είναι πάνω από 80% σε όλες τις χώρες εκτός από την Ισπανία, 
ενώ για τα άτομα με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο κυμαίνονται από 54% 
στην Ισπανία και την Ιρλανδία έως 75% στην Πορτογαλία. 
Το μορφωτικό επίπεδο επηρεάζει βασικά τα ποσοστά απασχόλησης των 
γυναικών. Για τις γυναίκες στις κατεξοχήν ηλικίες εργασίας, η διαφορά των 
μέσων όρων στην ΕΕ είναι 33 ποσοστιαίες μονάδες, αφού το ποσοστό 
απασχόλησης είναι 81,1% για τις γυναίκες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και 
μόλις 48% για τις γυναίκες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Τα ποσοστά 
απασχόλησης των γυναικών είναι υψηλότερα για εκείνες που έχουν 
υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, ανεξαρτήτως 
αν είναι ελεύθερες ή παντρεμένες και αν έχουν παιδιά ή όχι. Οι διαφορές, 
Ν Η ανακοίνωση με τίτλο Προτάσεις κατευθυντήριων γραμμών για τις Πολιτικές των κρατών μελών 
στον τομέα της απασχόλησης 1998, COM (97) 497 της 1.10.97 αναφέρεται στη σημασία της αύξησης 
τίον προσφερόμενων υπηρεσιών παιδικής φροντίδας. Βλ. επίσης 'Συνδυασμός μεταξύ της επαγγελματικής 
και της οικογενειακής ζωής στην Ευρώπη', έγγραφο των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 1998 
1 s Πηγή: Maasscn van den Brink & Groot (1997). 
16 
εντούτοις, είναι πιο έντονες για τις γυναίκες με παιδιά απ' ό,τι για τις 
άτεκνες, και ιδίως για εκείνες που έχουν παιδιά κάτω των 5 ετών, γεγονός 
που απηχεί ενδεχομένως τη διαφορετική δυνατότητα που έχουν οι γυναίκες 
με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, σε σχέση με τις γυναίκες με χαμηλό 
μορφωτικό επίπεδο, να καλύψουν το κόστος της φροντίδας των παιδιών 
τους και να βρουν δουλειά, αλλά και τη διαφορετική αντιμετώπιση του 
ζητήματος της επαγγελματικής σταδιοδρομίας. 
Οι δυνατότητες αύξησης του ποσοστού απασχόλησης μέσω της αύξησης 
των επιπέδων ειδίκευσης σε όλες τις κατηγορίες του εργατικού δυναμικού 
εξαρτάται επίσης από τη διαθεσιμότητα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης 
καθ'όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού βίου και από την ανάπτυξη 
θετικής στάσης έναντι της απασχόλησης και της αυτοαπασχόλησης μέσα 
στο σχολικό και πανεπιστημιακό σύστημα. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση 
αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την είσοδο και την παραμονή 
στην αγορά εργασίας. Αυτό καθίσταται όλο και πιο σημαντικό με βάση τις 
δημογραφικές τάσεις, αφού αναμένεται να μειώνεται ο αριθμός των 
νεοεισερχομένων στην αγορά εργασίας. 
Η βελτίωση του επιπέδου ειδίκευσης αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία 
για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας. Στο πλαίσιο αυτό έχει ζωτική σημασία η εξοικείωση 
με τις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ). Σημαντικότερο 
από το να ξέρουμε απλώς την τεχνολογία είναι το να μαθαίνουμε με την 
τεχνολογία, να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τις πληροφορίες και να 
μάθουμε να εργαζόμαστε στις νέες εργασιακές ρυθμίσεις που επιβάλλονται 
από την κοινωνία των πληροφοριών. 
4.3. Αντιστροφή της τάσης για πρόωρη έξοδο από την αγορά εργασίας 
Η αντιστροφή της τάσης για πρόωρη συνταξιοδότηση αναμένεται να 
συμβάλει σημαντικά στην αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, αφού η 
έξοδος από την αγορά εργασίας με την πρόωρη συνταξιοδότηση ή την 
ανικανότητα προς εργασία είναι συνήθως μια οριστική επιλογή, η οποία δεν 
αφήνει περιθώρια επιστροφής στην εργασία. Για να γίνει αυτό απαιτείται 
ριζική αλλαγή τόσο στις απόψεις των εργοδοτών περί παραγωγικότητας των 
μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων όσο και στην ισχύουσα κατάσταση της 
αγοράς εργασίας. 
Η μείωση της συμμετοχής των μεγαλύτερης ηλικίας ανδρών μπορεί να είναι 
αποτέλεσμα του συνδυασμού των ελλείψεων σε θέσεις εργασίας, της 
χαμηλότερης κινητικότητας και της ανεπαρκούς ειδίκευσης τους, και όχι της 
επιθυμίας τους να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα. Μια έρευνα του 199316 
αποκάλυψε ότι σχεδόν τα 2/5 των συνταξιούχων στα τότε 12 κράτη μέλη θα 
προτιμούσαν να συνεχίσουν να εργάζονται και πάνω από τους μισούς από 
αυτούς θα ήθελαν να συνεχίσουν να εργάζονται με μερική απασχόληση. 
Αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι τα άτομα που συνταξιοδοτούνται 
πρόωρα έχουν συνήθως σχετικά χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδα. Υπάρχουν 
επίσης στοιχεία που δείχνουν ότι οι μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι 
'" Έρευνα του Ευροβαρομέτρου που παραγγέλθηκε για το Ευρωπαϊκό έτος ηλικιωμένων και αλληλεγγύης 
μεταξύ των γενεών (1993) 
17 
υποεκπροσωπούνται στα προγράμματα κατάρτισης. Σύμφωνα με την 
έρευνα εργατικού δυναμικού, μόνο το 1,2% των εργαζομένων ηλικίας 50-
64 ετών συμμετέχουν σε κατάρτιση, σε σύγκριση με το 3,4 % συνολικά. 
Η μείωση της συμμετοχής ενισχύθηκε επίσης από πολιτικές οι οποίες 
ενθάρρυναν τη συνταξιοδότηση μέσω της χρήσης στην αγορά εργασίας 
συστημάτων για τα άτομα που δεν είναι σε θέση να εργαστούν. Στα 
συστήματα αυτά αναφέρεται η Επιτροπή στην ανακοίνωση της με θέμα 
"Εκσυγχρονισμός και βελτίωση της κοινωνικής προστασίας"17. Οι πολιτικές 
αυτού του τύπου στα κράτη μέλη αντιστρέφονται και ίσως έχουμε ήδη 
κάποια πρώτα θετικά αποτελέσματα. Το 1996, το πρώτο έτος σημαντικής 
αύξησης των θέσεων εργασίας μετά το 1990, η μείωση στη συμμετοχή των 
μεγαλύτερης ηλικίας ανδρών επιβραδύνθηκε. 
5. ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΣΚΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Παράγοντες όπως είναι το φορολογικό σύστημα, ο τρόπος λειτουργίας των 
παροχών, οι κανονισμοί για τις επιχειρήσεις και την εργασία μπορούν να 
ενεργήσουν προτρεπτικά ή αποτρεπτικά για την αύξηση της απασχόλησης. Οι 
παράγοντες αυτοί διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών ενώ ο ιδιαίτερος τρόπος 
που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους είναι σημαντικός για τον καθορισμό του 
συνολικού τους αντίκτυπου. 
5.1. Φορολόγηση 
Η φορολόγηση επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Οι 
φόροι που επιβάλλονται στην εργασία επισημαίνονται συχνά ως η 
βασικότερη αιτία για την υψηλή ανεργία στην Ευρώπη, αφού αυξάνουν το 
κόστος της εργασίας και είναι δυνατόν να επηρεάσουν τόσο τη σύνθεση του 
εργατικού δυναμικού όσο και τη ζήτηση. 
Κατά την τελευταία 15ετία οι εξελίξεις που σημειώθηκαν στα συστήματα 
φορολόγησης (φόροι και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) δείχνουν μια 
αρνητική επίδραση της φορολογίας στη δημιουργία θέσεων εργασίας στα 
περισσότερα κράτη μέλη. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ μεταξύ του 1980 και του 
1996 οι φόροι και οι άλλες επιβαρύνσεις επί της εργασίας αυξάνονταν 
σταθερά (από 35% σε περίπου 43%), ενώ μειώθηκαν για άλλους 
συντελεστές της παραγωγής, κυρίως για το κεφάλαιο (από 42% σε 36%) και 
παρέμειναν σταθερά για την κατανάλωση (περίπου 14%). 
Η επίδραση των φόρων στη ζήτηση εργατικού δυναμικού εκδηλώνεται ως 
αύξηση του σχετικού κόστους της εργασίας, με αποτέλεσμα την 
υποκατάσταση της εργασίας από το κεφάλαιο. Οι φόροι φαίνεται ότι 
επηρεάζουν και τη σύνθεση της ζήτησης εργατικού δυναμικού: το κεφάλαιο 
και το ειδικευμένο εργατικό δυναμικό φαίνεται να είναι συμπληρωματικά, 
ενώ το ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό παρουσιάζει ένα βαθμό 
υποκατάστασης σε σχέση με το κεφάλαιο. Συνεπώς, η επιβολή υψηλών 
1 COM (97)102. Έκθεση της Επιτροπής Ή κοινωνική προστασία στην Ευρώπη 1997 - Περίληψη* COM 
(98) 243 
18 
φόρων στην εργασία τείνει να μειώνει τη ζήτηση εργατικού δυναμικού με 
χαμηλή ειδίκευση. 
Η επίπτωση των φόρων μπορεί να πολλαπλασιαστεί αν συνδυαστεί με 
χαμηλό βαθμό ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων (αφού οι φόροι 
μπορούν εύκολα να μετακυλισθούν προς τις τιμές των προϊόντων), ενώ 
μπορεί να εξαρτάται και από το είδος των μηχανισμών μισθολογικών 
διαπραγματεύσεων που επικρατούν στις αγορές εργασίας. 
Η στόχευση των μειώσεων της φορολόγησης της εργασίας στα χαμηλότερα 
επίπεδα της μισθολογικής κλίμακας αναμένεται γενικώς να είναι 
αποτελεσματικότερη από πλευράς απασχόλησης, λόγω της μεγαλύτερη 
ελαστικότητας των τιμών στη ζήτηση εργατικού δυναμικού στις 
συγκεκριμένες κατηγορίες. Επειδή τα δημοσιονομικά περιθώρια ελιγμών 
στα περισσότερα κράτη μέλη είναι περιορισμένα, η μείωση των φόρων 
πρέπει να αντισταθμίζεται από την αύξηση της φορολόγησης άλλων 
συντελεστών. Από μελέτες σχετικά με τον ενδεχόμενο αντίκτυπο που 
ενδέχεται να έχουν για την απασχόληση οι διάφορες μειώσεις στο μη 
μισθολογικό κόστος της εργασίας φαίνεται, συνολικά, ότι τα ευνοϊκότερα 
αποτελέσματα για την απασχόληση επιτυγχάνονται αν οι μειώσεις 
στοχεύουν τους χαμηλόμισθους και κατευθύνονται στις νέες προσλήψεις, 
οπότε και οι μειώσεις είναι σημαντικές. 
Οι εναλλακτικές φορολογικές βάσεις για την επίτευξη αυτής της στροφής 
είναι οι φόροι κατανάλωσης (ΦΠΑ, δασμοί ή οικολογικοί φόροι 
κατανάλωσης) και η επιβολή φόρων σε άλλους συντελεστές της παραγωγής 
(αντικειμενικό κεφάλαιο, χρηματοοικονομικό κεφάλαιο, ενέργεια). Η 
αδυναμία των δασμών και των οικολογικών φόρων κατανάλωσης (τελικοί ή 
ενδιάμεσοι) είναι η σημερινή περιορισμένη βάση τους. Η στροφή προς τη 
φορολόγηση του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου περιορίζεται και από την 
υψηλή του κινητικότητα, η οποία μπορεί να διαβρώσει τη φορολογική 
βάση. Επομένως, για να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην απασχόληση μια 
στροφή της φορολογίας από την εργασία προς άλλες κατευθύνσεις, 
απαιτείται σειρά μέτρων τα οποία θα καλύπτουν όλες τις υπόλοιπες 
φορολογικές βάσεις. 
Πρέπει να τονίσουμε ότι η μείωση της φορολόγησης της εργασίας δεν είναι 
αρκετή για να δημιουργηθεί απασχόληση αν εφαρμοστεί απομονωμένη από 
άλλα μέτρα τόνωσης της απασχόλησης. Αποτελεί, όμως, σημαντική 
προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα αυτών των άλλων μέτρων. 
Αλλοι προβληματισμοί που σχετίζονται με το φορολογικό σύστημα 
αφορούν τη συμμετοχή των γυναικών. Η συμμετοχή τους στην αγορά 
εργασίας μπορεί να επηρεαστεί από το εάν η μονάδα φορολόγησης είναι το 
νοικοκυριό ή το άτομο. Αν κινηθούμε στην κατεύθυνση της εισαγωγής της 
αρχής της εξατομίκευσης των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης, θα 
διευκολυνθεί η πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας18. Τέλος, 
εκτός από το υψηλό έμμεσο μισθολογικό κόστος, εμπόδιο για την 
απασχόληση ατόμων μπορεί να αποτελέσει και η διαχείριση περίπλοκων 
Δελτίο για τις γυναίκες και την απασχόληση στην ΕΕ, αριθ. 9, Οκτώβριος 1996 
19 
συστημάτων φορολόγησης και κοινωνικής ασφάλισης, ειδικά για τις MME 
οι οποίες γενικά έχουν μεγαλύτερη ένταση εργασίας απ' ό,τι οι μεγαλύτερες 
επιχειρήσεις. 
5.2. Το σύστημα παροχών 
Ενα επιπλέον επιχείρημα είναι ότι οι παροχές ανεργίας είναι τόσο υψηλές 
που οι άνεργοι αποθαρρύνονται να αναζητήσουν εργασία. Τα στοιχεία 
δείχνουν ότι το επίπεδο των παροχών έφθανε περίπου το 50% των 
προηγούμενων αποδοχών κατά μέσο όρο το 1993 (σχήμα A3). Είναι 
ορθότερο, ωστόσο, να αναλυθούν τα ποσοστά καθαρής αναπλήρωσης, στα 
οποία συνεκτιμώνται η φορολόγηση, οι οικογενειακές παροχές και οι 
στεγαστικές παροχές, καθώς και η επίδραση τους στα κίνητρα για εργασία. 
Τα ποσοστά καθαρής αναπλήρωσης διαφέρουν ανάλογα με τις ατομικές 
συνθήκες και τις οικογενειακές δομές. Αν και τα ποσοστά καθαρής 
αναπλήρωσης είναι συνήθως υψηλότερα για τα ζευγάρια με παιδιά σε 
σύγκριση με τα άτεκνα ζευγάρια, είναι συνήθως υψηλότερα για τους 
χαμηλόμισθους εργαζομένους ανεξαρτήτως οικογενειακής κατάστασης, 
πράγμα το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει αντικίνητρο για την 
αναζήτηση εργασίας. Αν θελήσουμε να μελετήσουμε τη διακύμανση των 
ποσοστών αναπλήρωσης στη διάρκεια της περιόδου ανεργίας, δεν θα 
εντοπίσουμε κάποιο γενικότερο πρότυπο. Δεν υπάρχει συσχετισμός μεταξύ 
του κατά πόσο μια χώρα έχει αυξημένη ή μειωμένη ανεργία και της 
αύξησης ή της μείωσης της καθαρής αναπλήρωσης με την πάροδο του 
χρόνου. Πράγματι, δεν είναι τόσο το επίπεδο των παροχών που ενεργεί ως 
αντικίνητρο για την απασχόληση, όσο η μέγιστη διάρκεια τους και το κατά 
πόσο συνδυάζεται η αναζήτηση εργασίας με την αυστηρή εφαρμογή των 
κανόνων για τη χορήγηση των παροχών. Η λειτουργία των συστημάτων 
παροχών, ιδίως εκείνων που εξαρτώνται από τους πόρους των δικαιούχων, 
μπορεί επίσης να παρεμποδίσει τη συμμετοχή των γυναικών, σε περίπτωση 
που η λήψη ενός χαμηλού μισθού μπορεί να καταστήσει το νοικοκυριό μη 
επιλέξιμο για παροχές19. 
5.3. Δημόσιες δαπάνες 
Μια άλλη άποψη είναι ότι οι συνολικές δημόσιες δαπάνες δεν αφήνουν 
περιθώρια για ιδιωτικές επενδύσεις και επομένως λειτουργούν ως εμπόδιο 
για την αύξηση της απασχόλησης. Το σχήμα A4, στο οποίο συνδέονται οι 
συνολικές δημόσιες δαπάνες με τα ποσοστά απασχόλησης, δεν επιβεβαιώνει 
την άποψη αυτή. 
Όσον αφορά τη σύνθεση των δημόσιων δαπανών, η Επιτροπή ζήτησε να 
αναδιαρθρωθούν επιλεκτικά οι δημόσιες δαπάνες ενώ στις ευρύτερες 
κατευθύνσεις για την οικονομική πολιτική συνιστάται ο 
αναπροσανατολισμός των δημόσιων δαπανών ώστε να ευνοούνται οι 
παραγωγικές δραστηριότητες όπως είναι οι επενδύσεις σε υποδομή, στην 
εκπαίδευση και στην κατάρτιση και σε ενεργητικά μέτρα στην αγορά 
εργασίας που βοηθούν τα άτομα να βρουν εργασία. 
Δελτίο για τις γυναίκες και την απασχόληση στην ΕΕ, αριθ. 9, Οκτώβριος 1996 
20 
Ορισμένα από τα κράτη μέλη όμως δυσκολεύτηκαν να πραγματοποιήσουν 
μια τέτοια στροφή. Όχι μόνο ήταν περιορισμένη η σχετική αύξηση των 
ενεργητικών μέτρων για την αγορά εργασίας, αλλά σημειώθηκε και 
σημαντική μείωση των δημόσιων δαπανών στις επενδύσεις σε 
κεφαλαιουχικά αγαθά. 
Από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας το 1996 και έπειτα 
αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η ανάγκη αναβάθμισης του ρόλου των 
δημόσιων δαπανών στην προώθηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης, 
ειδικά μέσω των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Το κατά 
πόσο θα επιτευχθεί ο αναπροσανατολισμός των δαπανών προς αυτούς τους 
τομείς αποτελεί ένα στοιχείο που μπορεί να κρίνει την επιτυχία της 
συγκεκριμένης στρατηγικής. 
5.4. Ρύθμιση της αγοράς εργασίας 
Υποστηρίζεται ότι η υπερβολική ρύθμιση της αγοράς εργασίας αποθαρρύνει 
τους εργοδότες από το να προσλαμβάνουν εργαζομένους. Η ρύθμιση της 
αγοράς εργασίας είναι μια πολύπλευρη έννοια που αφορά μεταξύ άλλων τη 
νομοθεσία για την προστασία της απασχόλησης, τους όρους πρόσληψης και 
απολύσεως, τις συμβατικές σχέσεις, το ωράριο εργασίας και τους μισθούς. 
Η σχέση μεταξύ της ρύθμισης της αγοράς εργασίας και της απασχόλησης 
δεν είναι απλή. Ορισμένες χώρες με λιγότερο ρυθμιζόμενες αγορές 
εργασίας έχουν υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης, ενώ άλλες όπως είναι η 
Αυστρία και η Σουηδία που έχουν μεγαλύτερο επίπεδο ρύθμισης της αγοράς 
εργασίας σημειώνουν καλές επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης. 
Στα τελευταία 20 χρόνια έχουν αλλάξει, γενικά, οι κανονιστικές ρυθμίσεις 
σε πολλά κράτη μέλη. Οι περισσότερες από τις μεταρρυθμίσεις αυτές 
επιδίωξαν να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της εύρεσης κατάλληλης 
ισορροπίας μεταξύ της ανάγκης των εργοδοτών για ευελιξία και της 
ανάγκης των εργαζομένων για ασφάλεια. Αναγνωρίζεται όλο και 
περισσότερο η σημασία που έχει η κατάλληλη ρύθμιση της αγοράς εργασίας 
για την επίτευξη μεγαλύτερης ευελιξίας στη λειτουργία της. 
6. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ 
Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει τα βασικά στοιχεία για τα ποσοστά απασχόλησης 
στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Η ανάλυση δείχνει ότι οι σημερινές επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα της απασχόλησης, 
με βάση το ποσοστό απασχόλησης, υστερούν σημαντικά έναντι εκείνων των ΗΠΑ 
και ότι υπάρχει, επομένως, σημαντικό περιθώριο επέκτασης της απασχόλησης στην 
Ευρώπη. 
Η παρούσα έκθεση δείχνει σαφώς, ότι οι σημερινές επιδόσεις εντός της Ένωσης 
ποικίλλουν σημαντικά και, επομένως, διαφέρουν και τα σημεία εκκίνησης, άρα και 
οι ενδεχόμενες μελλοντικές επιδόσεις του κάθε κράτους μέλους. Οι θέσεις αυτές 
φαίνονται στα σχήματα Α5-Α8, στα οποία παρουσιάζονται οι επιδόσεις των κρατών 
μελών στον τομέα της απασχόλησης. 
21 
• Μια ομάδα κρατών (ΗΒ, Αυστρία, Πορτογαλία, Βέλγιο) έχουν σχετικά σταθερή 
απόδοση στον τομέα της απασχόλησης - αν και αυτό συμβαίνει σε γενικά υψηλό 
επίπεδο, με εξαίρεση το Βέλγιο - και προβλέπεται κάποια μέτρια αύξηση του 
ποσοστού απασχόλησης. 
• Η δεύτερη ομάδα (Σουηδία, Φινλανδία, Δανία και Γερμανία) αποτελείται από χώρες 
στις οποίες σημειώθηκε κατακόρυφη μείωση από τα προηγούμενα πολύ υψηλά 
ποσοστά απασχόλησης (εκτός από τη Γερμανία) και οι οποίες θα μπορούσαν να 
επιστρέψουν σε αυτά τα υψηλά ποσοστά. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι αυτή η 
τάση έχει ήδη ξεκινήσει. Στην περίπτωση της Γερμανίας, η κατακόρυφη μείωση του 
ποσοστού απασχόλησης μετά την ενοποίηση του 1990 συνδέεται με τη μετάβαση 
από τη σχεδιαζόμενη οικονομία στην οικονομία της αγοράς στα νέα ομοσπονδιακά 
κράτη. 
• Στην τρίτη ομάδα (Ισπανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες) 
περιλαμβάνονται οι χώρες οι οποίες έχουν επιτύχει κατακόρυφη άνοδο του 
ποσοστού απασχόλησης τα τελευταία χρόνια, έστω και από γενικά χαμηλά επίπεδα, 
τάση η οποία αναμένεται να συνεχιστεί. 
• 11 τελευταία ομάδα περιλαμβάνει τις χώρες εκείνες (Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα) στις 
οποίες απαιτείται θετική μεταβολή της τάσης των ποσοστών απασχόλησης. 
Το χάσμα στην απασχόληση μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ δεν εντοπίζεται στη 
γεωργία, στη μεταποίηση ή στο δημόσιο τομέα, αλλά στον τομέα των υπηρεσιών. 
Η διαφορά στα ποσοστά απασχόλησης είναι ιδιαίτερα εμφανής σε τρεις τομείς: 
κοινωφελείς υπηρεσίες, υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις και διανομή, ξενοδοχεία 
και εστιατόρια. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών με υψηλά και χαμηλά 
ποσοστά απασχόλησης εντοπίζονται ουσιαστικά στους ίδιους τομείς. 
Οι επιδόσεις των κρατών μελών στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον τομέα 
των υπηρεσιών γενικότερα, αλλά και στους συγκεκριμένους τομείς ειδικότερα, 
παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Σε 3 κράτη μέλη - Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία 
- τα οποία αντιπροσωπεύουν μαζί το 50% της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ, η 
αύξηση στους τομείς αυτούς ήταν κατώτερη του μέσου όρου. 
Η παρούσα έκθεση επισημαίνει τους τομείς στους οποίους θα μπορούσε να 
αναληφθεί δράση ώστε να διορθωθεί η κατάσταση αυτή, τόσο από την πλευρά της 
ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς της οικονομίας. Επιπροσθέτως, 
προτείνει να δομηθεί το θεσμικό πλαίσιο έτσι ώστε να είναι πρόσφορο για τη 
δημιουργία θέσεων εργασίας και να αρθούν τα προσκόμματα που εμποδίζουν την 
απασχόληση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαράξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική η 
οποία βασίζεται στις ευρύτερες κατευθύνσεις για την οικονομική πολιτική και στις 
κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Για την εφαρμογή της στρατηγικής 
αυτής απαιτείται η συνέχιση των υγιών μακροοικονομικών πολιτικών και των 
διαρθρωτικών αλλαγών. Η Ένωση έχει συμφωνήσει επίσης για την εφαρμογή 
διαδικασιών επίβλεψης ώστε να παρακολουθείται η πρόοδος στην εφαρμογή της 
συγκεκριμένης στρατηγικής. Η επιτυχία στις μεταρρυθμίσεις αυτές θα έχει ως 
αποτέλεσμα την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, ιδίως στους τομείς των 
υπηρεσιών, καθώς και την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης. 
Τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα εθνικά σχέδια δράσης για την υλοποίηση των 
κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση μέχρι τον Απρίλιο του 1998 και τις 
εκθέσεις υλοποίησης μέχρι το τέλος Ιουλίου. Από αυτά κατέστη σαφές ότι τώρα τα 
κράτη μέλη απαντούν στην πρόκληση της απασχόλησης. Τα συμπεράσματα της 
έκθεσης παρέχουν στοιχεία τα οποία λαμβάνονται υπόψη στις προτάσεις της 
Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 1999 
23 
7. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ 
1It νάκας ΑΙ : Ι Ιοσοστά απασχόλησης κατά ηλικία, 19X5 και 1997 
Πίνακας Α2: Ποσοστά απασχόλησης των γυναικών ηλικίας 30-39 κατά οικογενειακή 
κατάσταση και ηλικία του νεότερου παιδιού, 1986 και 1997 
Πίνακας A3 : Ποσοστά απασχόλησης κατά ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης, 1997 
Πίνακας A4: Απασχόληση κατά τομέα ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας, 1985 και 1997 
Πίνακας Α5: Απασχόληση κατά διψήφιο* κλάδο NACE ως ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας στις ΗΠΑ και στην ΕΕ, 1997 
Πίνακας Α6: Διαφορές μεταξύ των κανονικών ποσοστών απασχόλησης και των ποσοστών 
ισοδύναμου πλήρους απασχόλησης κατά ηλικία, 1996 
Σχήμα ΑΙ : Απλό ποσοστό απασχόλησης και ποσοστό ΙΠΕ στα κράτη μέλη, 1986 και 1997 
Σχήμα Α2: Αύξηση του ΑΕΠ κατά εργαζόμενο στα κράτη μέλη, ΗΠΑ, Ιαπωνία, 1976-86. 
1981-91, 1987-97 
Σχήμα A3: Μέση αποζημίωση ανεργίας σε σχέση με τις αποδοχές των ανδρών και των 
γυναικών ηλικίας 25-64 ετών στα κράτη μέλη, 1993 
Σχήμα A4: Συνολικές δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ και ποσοστό απασχόλησης 
1995 
Σχήμα Α5: Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στο Βέλγιο, την Αυστρία, την Πορτογαλία 
και το ΗΒ 
Σχήμα Α6: Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στη Δανία, τη Γερμανία, τη Φινλανδία και τη 
Σουηδία 
Σχήμα Α7. Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στην Ισπανία, το Λουξεμβούργο και τις 
Κάτω Χώρες 
Σχήμα ΑΧ: Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στην Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ιταλία 
24 
Table 1 
ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΗΛΙΚΙΑ, 1985 ΚΑΙ 1997 
Ποσοστά απασχόλησης 1997 
Σημείωση: για το 1985, ΡΟ, GR και Α είναι 1986, NL, FIN και S είναι 1987 
0 είναι ολόκληρη η Γερμανία και για το 1985, οπότε πρέπει να είναι συγκρίσιμα 
Η Ιαπωνία είναι 1996 OAOI 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo 
ANAPEI 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo 
TYNAIKEI 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo B 
25,2 
74,8 
22,0 
57,3 
Β 
28,5 
86,6 
32,2 
67,6 
Β 
21.8 
62,8 
12,4 
47,0 DK 
69,4 
84,4 
52,2 
77,5 
DK 
73,9 
90,5 
62,2 
84,0 
DK 
64,8 
78,5 
42,0 
71,2 D 
42,6 
73,6 
36,8 
61,8 
D 
45,0 
82,4 
45,8 
69,8 
D 
40,3 
64,6 
27,8 
53,6 GR 
24,5 
69,8 
40,7 
56,8 
GR 
30,1 
90,1 
59,0 
74,9 
GR 
19,3 
50,8 
24,3 
40.1 E 
24,9 
61,8 
33,7 
48,6 
E 
29,6 
80,1 
50,9 
63,5 
E 
20,1 
43,6 
18,1 
33,9 F 
24,4 
77,1 
29,1 
60,1 
F 
27,0 
86,5 
33,2 
67,7 
F 
22,0 
67,9 
25,2 
52,7 IRL 
38.4 
67,8 
40,2 
57,9 
IRL 
41,0 
82,5 
59,0 
70,5 
IRL 
35,8 
53,5 
21,3 
45,3 I L 
25,2 
65,5 
27,4 
51,3 
I 
30,1 
83,1 
41,6 
66,3 
I 
20,3 
48,0 
14,4 
36,7 -LFS 
31,3 
74,3 
21,4 
58,8 
L 
37,5 
92,5 
31,6 
74,3 
L 
26,1 
53,8 
4,8 
41,5 N 
55,8 
76,3 
30,7 
66,7 
N 
58,0 
89,5 
42,6 
78,2 
N 
53,3 
62,6 
19,0 
55,0 A 
55,7 
82,5 
29,3 
70,0 
A 
59,6 
93,7 
42,4 
80,5 
A 
51,8 
71,4 
17,4 
59.6 P 
37,9 
78,8 
46,9 
67,6 
P 
43,2 
88,4 
58,3 
77,3 
P 
32,6 
70,3 
37,0 
58,7 SF 
31.8 
78,3 
36,6 
63,9 
SF 
34,8 
80,7 
38.5 
67,0 
SF 
28,9 
76,3 
34,4 
60,9 S 
32.1 
80,6 
61,8 
69,5 
S 
32,5 
81,8 
64,1 
71,3 
S 
31,5 
79,6 
60,0 
67,9 UK 
55,7 
78,5 
48,5 
70,8 
UK 
57,8 
85,5 
58,6 
77,7 
UK 
53,5 
71,3 
38,8 
63,9 E15 
35,9 
73,2 
35.9 
60,5 
E15 
39,4 
84,5 
46,6 
70,6 
E15 
32,4 
61,9 
25,9 
50,5 US 
52,0 
80,9 
57,2 
74,0 
US 
53,8 
88,4 
65,5 
80,8 
US 
50,1 
73,6 
49,5 
67,5 J 
45.1 
79.6 
63,6 
74.7 
J 
45,6 
. 95,3 
80,6 
88,5 
J 
44,4 
63,7 
47,7 
60,7 
Ποσοστά απασχόλησης 1995 
OAOI 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo 
ANAPEE 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo 
rYNAIKEZ 
15-24 
25-54 
55-64 
auvoAo Β 
32,4 
68,6 
25,9 
53,1 
Β 
35,6 
88,5 
43,1 
69,1 
Β 
29,2 
48,5 
10,4 
37,2 DK 
68,4 
84,7 
51,2 
77,4 
DK 
72,5 
90,4 
63,4 
84,8 
DK 
64,1 
78,8 
40.7 
69,9 D 
53,5 
73,5 
37,8 
63,4 
D 
55,3 
89,7 
55,4 
77,2 
D 
52,2 
57,0 
23,8 
50,1 GR 
30,8 
66,4 
45,1 
57,3 
GR 
39,7 
90,5 
65.6 
79,0 
GR 
23.1 
43,6 
26.0 
37,4 E 
24.7 
54,3 
36,6 
44,1 
E 
29,7 
78,7 
56,1 
62,7 
E 
19,6 
30,2 
18,1 
25,8 F 
38,7 
77,3 
33,6 
62,0 
F 
43,3 
91,6 
42,1 
73,9 
F 
34,6 
63,1 
26,0 
50,7 IRL 
43,3 
55,1 
41,1 
51,4 
IRL 
45,9 
79,0 
65,9 
70,2 
IRL 
41,0 
30,6 
17.3 
32,1 I 
31,8 
65,7 
32,7 
53,1 
I 
38,5 
90,7 
52,6 
73,7 
I 
25,2 
41.6 
14,6 
33.5 L 
55.1 
68.4 
25,6 
59.0 
L 
55,6 
94,4 
40,8 
78,2 
L 
54,9 
42,0 
13,8 
40,1 NL 
49,0 
66,7 
28,5 
57,7 
NL 
52,3 
89,0 
45,7 
75.4 
NL 
44,8 
43.7 
13,2 
39,7 A 
64.2 
79.3 
28,6 
67,3 
A 
67,7 
98,3 
47,7 
83.1 
A 
60,4 
60.5 
14,1 
52,1 P 
48,2 
70,9 
43,9 
63,5 
P 
57,9 
88,4 
62,7 
80,1 
P 
38,5 
54,9 
27,9 
48,2 FIN 
51,2 
88,8 
43,9 
74,3 
FIN 
50,4 
91,9 
48,7 
77,3 
FIN 
52,7 
85,4 
39,8 
71,4 S 
58,6 
90,6 
66,8 
80,1 
S 
56,9 
94,4 
75,6 
83,7 
S 
60,3 
86,5 
58,8 
76,4 UK 
56,9 
73,7 
47,0 
66,2 
UK 
60,5 
86,3 
62,3 
77,3 
UK 
53,1 
61,1 
32.7 
55.0 E15 
44,3 
71.1 
38,0 
60,0 
E15 
48,4 
88,7 
54,3 
74,8 
E15 
40,2 
53.4 
23,6 
45,6 US 
53,4 
77,5 
58 
69,2 
US 
56,6 
89,2 
71,4 
79,6 
US 
50,3 
66,3 
45,9 
57,9 J 
40,8 
76,9 
60,4 
70,5 
J 
40,6 
94,9 
78.9 
85,5 
J 
41,2 
58,9 
44.4 
55,7 
1986 
30-39 
EAeuGepec 
XwpicTTai5i<15 
TouAiSxtarov £va naiSf <5 
TOUXOXKJTOV tva Ttcntf 5-9 
TouAdxKJTOV iva Trai8f 10-14 
Travrpeuivc^ 
Xu>pfCTrai5i<15 
TouAdxioTov £va ndiSf <5 
TOUAOXIOTOV iva naiS 5-9 
TouAdxioTOV 6va naiSf 10-14 
1997 
30-39 
EAcuQepec 
XtopicTrai6i<f5 
TouAdxtarov £va nonSf <5 
TOUAOXKTTOV £va TTOIOT 5-9 
TouAdxtcrrov £va naiSf 10-14 
navrpcptvEC 
XwpJcnaiSf <15 
TOUAOXIOTOV £va nooSi <5 
TOuXdQ(K7TOv £va noa5( 5-9 
TOUAOXKJTOV £va naiSf 10-14 B 
79,4 
52.2 
57,8 
69.9 
59.2 
51.3 
53,9 
55,4 
Β 
83.4 
64,9 
59.7 
54,3 
72.0 
71.6 
66.8 
67.1 OK 
84,7 
74.4 
81,0 
84,0 
86,6 
79.7 
83.8 
86.5 
ϋΚ 
76.6 
Π3 
Π3 
Π3 
82.3 
Π8 
Π3 
Π3 WG 
86,5 
50,3 
61,0 
71,5 
74.4 
35,0 
42,5 
53,8 
- 87.1 
53,7 
66.2 
77.9 
80,1 
46.5 
56.4 
68,1 D 
D 
85,8 
52.7 
68,6 
75,5 
79.5 
47,5 
61.1 
73.0 GR 
82.7 
68.0 
56,9 
72,5 
48,1 
45.2 
41,9 
44,9 
GR 
80,6 
53.4 
62,9 
78,4 
58> 
54.4 
49,6 
50,6 E 
82,6 
46,2 
47.7 
70.8 
40.9 
29.5 
26.5 
25,9 . 
E 
77.1 
51.3 
61.7 
70,3 
'57,2 
42.5 
38,4 
41,3 F 
86,9 
60,7 
75,2 
81,0 
73,9 
53,1 
62,5 
68,2 
' F 
83,1 
60,7 
71,1 
73.0 
75,0 , 
56,5 
66,2 
72,1 IRL 
84.2 
22.0 
22,9 
32,8 
55,5 
19,4 
18,2 
26.1 
IRL* 
84,5 
38,1 
52,9 
47,0 
80.7 
49,8 
44,8 
47,9 1 
88.0 
72.0 
70,6 
79.6 
59,5 
44,8 
41.6 
45.0 
1 
81.5 
65.2 
69,9 
69.2 
62.9 
49.1 
43.1 
40.7 L 
96.2 
65.1 
66,6 
65,6 
54,7 
34.2 
34.6 
35.5 
L 
88,7 
49,3 
75.7 
94,1 
76,8 
45,4 
47.8 
54.1 NL 
75,9 
32.5 
28.7 
39.1 
73.0 
31.4 
38.7 
49.2 
NL 
88.2 
64,2 
61,5 
63,0 
85,1 
58,6 
54.5 
60.7 A 
A 
91,1 
73,6 
75,4 
90,8 
83,0 
63,4 
60.8 
67,8 P 
86.2 
66.1 
79.5 
75,9 
59,2 
62,0 
63,2 
58.6 
P 
87,5 
70,1 
90,8 
79,5 
76,9 
74,4 
72,4 
75.6 FIN 
FIN 
77.0 
61.6 
72,0 
89,2 
89,2 
65.9 
'85,0 
85.9 S 
s 
75,7 
na 
na 
na . 
76,3 
na 
na 
na UK 
82,0 
20.6 ' 
42.5 
60.7 
81.7 
37.6 
59,9 
, 74.8 
UK 
84,8 
43,9 
52,9 
59.8 
88,1 
61,6 
74.0 
79,9 E12 
85,0 
52.1 
61.7 
72.8 
70.4 
41.5 
48,0 
56,7 
12(WG) 
84,5 
54.0 
63,0 
68,5 
75.1 
53.4 
56\5 
61,2 E12 
84.1 
53,8 
63,8 
69,0 
75,2 
53.5 
57.7 
63.3 E1S 
83,5 
54.4 
64,3 
69,9 
75,6 
53,9 
58,1 
63,6 τβωβ 2 
Ποσοστά απασχόλησης των γυναικών ηλικία 30-39 ετών κατά οικογενειακή κατάσταση και ηλικία του νεότερου παιδιού, 1986 και 1997 
ZuvoAo 
25-54 
55-64 
OvSpec 
25-54 
55-64 
ruvafKCC 
25-54 
55-64 Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο 
Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο 
Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο 
Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο 
Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο 
Υψηλό 
Μέσο 
Χαμηλό 
Σύνολο B 
89.0 
79.0 
59.2 
74.5 
41,2 
30.7 
15.0 
22,0 
94,0 
89,7 
76,6 
86,1 
54,0 
41,1 
22,5 
32,2 
84,2 
66,8 
41,7 
62,6 
23,6 
18,5 
8,8 
12,4 DK 
90,4 
83,4 
69,9 
82,7 
69,0 
53,0 
38,8 
51,4 
93,0 
89,3 
78,9 
88,5 
72.2 
58,4 
57,3 
61,0 
87,9 
77,0 
62,5 
77.0 
64,7 
45,9 
26,6 
41,2 D 
87,9 
76,7 
59,0 
76,5 
57,9 
38,6 
25,7 
38,2 
92,4 
84,8 
73,3 
85,5 
61,3 
44,6 
36,8 
47,6 
80,8 
68,7 
49,8 
67.2 
49,0 
31,8 
20,8 
28,9 GR 
84,3 
68,7 
64,5 
69,6 
49,1 
31,5 
41.7 
40,7 
90,7 
89,1 
89,6 
89,7 
56,8 
48,9 
61,6 
59,0 
77,1 
49,9 
42,2 
50,7 
29,0 
12,4 
26,1 
24,4 E 
77,3 
66,9 
54,4 
61,3 
62,2 
43,1 
30,7 
33,5 
84,8 
82,2 
76,7 
79,4 
68,7 
53,9 
48,1 
50,6 
69,3 
51,4 
32,8 
43,4 
48,6 
27,0 
16,2 
18,0 F 
85,4 
80.4 
66,4 
76.5 
51.2 
32,9 
23,6 
28,9 
90,2 
88,4 
78,9 
85,7 
57,2 
36,5 
26,1 
33,0 
80,9 
71,1 
56,0 
67,4 
43,4 
28,5 
21,7 
25,1 IRL 
86,5 
71.9 
54.8 
67,5 
62,4 
41,4 
36.1 
40,3 
93,1 
89,5 
72,8 
81,9 
71.0 
63,4 
55,3 
58,6 
79.9 
58,7 
33,7 
53.1 
51.7 
25,9 
15,5 
21,7 I 
83,1 
72,8 
57,6 
65,4 
64,2 
43,6 
22,8 
27,4 
89,1 
84,3 
80,8 
82,9 
74,4 
53,6 
36,7 
41,6 
76,7 
60,9 
35,3 
47,9 
46,1 
30,7 
11,3 
14,4 L 
87,0 
79.6 
66,3 
744 
62,9 
27.9 
15,7 
23.8 
94,6 
94,3 
88,6 
91,8 
71,7 
33,7 
24,1 
35,6 
76,8 
61,2 
47,6 
56,3 
32,6 
16,8 
10,4 
12,5 NL 
88,6 
81,9 
63,9 
77,7 
50,9 
36,1 
21,8 
31,4 
92,9 
92,5 
82,9 
89,8 
56,7 
43,9 
34,7 
43,0 
83,2 
70,4 
47,8 
65,1 
40,3 
24,8 
13,8 
19,8 A 
90.2 
82,2 
69,2 
79,9 
65,2 
30,6 
21,7 
28,5 
94,2 
89,7 
82,8 
89,0 
75,9 
39,5 
33,5 
40,5 
85,3 
73,1 
61,5 
70,7 
35,3 
18,5 
15,5 
17,3 P 
93,6 
82,1 
75,4 
78,6 
55,1 
48,6 
46,2 
46,8 
95,1 
87,0 
87,1 
87,9 
65,1 
52,3 
58,0 
58,2 
92,5 
76,7 
64,6 
69,9 
45,9 
42,8 
36,3 
37,0 FI 
87,8 
76,0 
66,0 
76,2 
55,3 
38,6 
29,2 
35,7 
90,8 
78,5 
67,3 
78,2 
52,0 
38,9 
33,1 
37,9 
84,9 
73,6 
64,4 
74,1 
59.7 
38,3 
25,6 
33,6 S 
86,8 
80,3 
71.5 
80,3 
75,1 
63,3 
54,2 
61,6 
86,3 
81,8 
76,0 
81,6 
72,6 
65,6 
59,0 
64,0 
87,1 
78,8 
65,5 
78,9 
77,5 
61,0 
49,3 
59,3 UK 
89.8 
81,2 
69,8 
78,3 
70,4 
66,8 
52,7 
59,4 
93,1 
86,7 
78,3 
85,2 
65,8 
61,5 
54,0 
58,6 
85,9 
74,0 
63,0 
71,3 
73.1 
64.7 
56.0 
60.2 E15 
86,5 
77.6 
62.5 
73,6 
58,8 
40,6 
29,6 
36,3 
91,2 
86,3 
79,0 
84,7 
63,1 
47,5 
41,6 
47,0 
81,1 
68,3 
48.0 
62,4 
50,9 
32,0 
20,9 
26,1 Table 3 
Ποσοστά απασχόλησης κατά ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης, 1997 (% συνολικού πληθυσμού) 
1M5 
riAnSuoii^ nAoda^ u-04 (xiooo) 
1 rewpyta 
2 Opuxcia KOI AoTOUcia 
3 Mrranoinan 
4 Evtpyaa 
5 Karoouulc 
BK>»jnx<wfci 
6 Aiovoph xai HoRtCa 
7 Mrraoopfc; 
a XpnparomaTunnfc; unnpcole? & unrptott? npo( TK enixapnctk; 
9 KowuxptXas urmpcolc; 
luvoAo unr|pcotAv 
EYNOAO 
1»97 
nAneuop6« ntadac 15-<4 (X1000) 
1 rewpyta 
2 Opuxda rat Aaroutia 
3 Mifflnoiyjn, 
lEvtayaa 
iKanmtuti 
Bntrnxavta 
6 Anvourl xai HoRoCa 
7 Mcraoopt( 
8 Xpr»iaToiiKjTuiK^ unqpcofcf ft unripcofci; npo{ TK; cmxapiiotK 
9 KowwacAdc ompcofc? 
luvoAo unqpamiv 
IYNOAO B 
6610 
1.7 
0.4 
12,3 
0.5 
3.1 
16.2 
9.0 
4.0 
3.9 
11.3 
35.2 
$3.1 
Β 
0701 
1,3 
0.1 
11.1 
0.5 
3.6 
16.3 
9.6 
4.3 
5,7 
20.9 
40,6 
57.3 OK 
3357 
5.1 
0.1 
15.6 
0.5 
5.2 
21.5 
11.9 
5.5 
5.8 
26 3 
49.5 
76.0 
ΟΚ 
3510 
3.0 
0.1 
15.3 
0,5 
5.0 
20.8 
12.8 
5.6 
8.9 
26.2 
63,5 
77,5 0 
42002 
2.9 
0.5 
20.3 
0.6 
4.4 
25.9 
10.2 
3.7 
4.5 
15.8 
34,3 
63.1 
ϋ 
54942 
2.1 
0.5 
16.6 
0.6 
ί.1 
22.6 
9.4 
3.7 
5.7 
16.0 
36.8 
01,0 GR 
6259 
10.1 
0.5 
11.8 
0.6 
4.2 
17.1 
4.7 
4.4 
2.3 
10.7 
22,1 
57,3 
OR 
6791 
11.4 
0.2 
8.4 
0,6 
3.7 
12.9 
12.9 
3.6 
3.7 
12.3 
32.4 
50.7 E 
24102 
8,1 
04 
10.1 
0.4 
3.2 
14.0 
82 
2.6 
1.9 
9.4 
22.0 
44,2 
E 
26280 
4.1 
0.3 
9.2 
0.3 
4.9 
14.7 
10.3 
2.9 
3.5 
13.1 
20,0 
40.0 F 
34825 
4.7 
0.3 
14.4 
0.6 
4.5 
19.9 
10.2 
4.1 
5.1 
18.1 
37.5 
62.0 
F 
37125 
2.7 
0,1 
11,9 
0.5 
4.0 
16.4 
10.0 
3.8 
6.3 
20,6 
40,9 
00.1 IRL 
20'9 
8.3 
1C.0 
0.7 
3 8 
15.1 
9.4 
33 
36 
12.0 
26.6 
51.9 
IRL 
2376 
6.0 
0.3 
11.6 
0.5 
4.1 
16,5 
11.4 
37 
5.0 
153 
35.4 
57.8 1 
38048 
6.0 
0.3 
12.1 
0.5 
5.0 
17,9 
11.3 
2.8 
1.9 
13.3 
29,3 
53,1 
1 
39070 
3.5 
0.2 
11,4 
0,5 
4,1 
16,2 
10.7 
2.8 
4.5 
13.5 
31.6 
51.3 NL 
9744 
2.8 
0.1 
11.1 
0.5 
4 4 
16.2 
96 
3.7 
6.1 
18.9 
30.5 
57.5 
NL 
10551 
2.6 
0.1 
10.3 
0.4 
4.2 
15,1 
13.6 
3.9 
9.7 
21.7 
48.9 
66.7 A 
5042 
6,1 
0.3 
19.0 
0.9 
5.5 
25,7 
12.1 
4.3 
3.7 
15.4 
35,5 
67,3 
A 
5319 
4,0 
0,2 
14,3 
0.7 
5,4 
20.0 
14,9 
4.4 
7.3 
17.5 
44,2 
09,0 P 
1986 
6562 
13.8 
0.4 
15.5 
0.5 
5.2 
21.5 
9.3 
2.7 
2.0 
13.8 
27.0 
63.1 
P 
6705 
9.0 
0.2 
14.3 
0.6 
5.8 
21.0 
12.7 
2.6 
5.3 
16,9 
37.0 
67.5 FIN 
3266 
0.6 
03 
17.1 
1.0 
5.5 
23,9 
10.9 -
5.7 
4.8 
20.7 
42,1 
74,6 
FIN 
3398 
4.5 
0.1 
13.1 
0.6 
4.3 
10.1 
9.4 
5.2 
6.4 
20.8 
41.0 
03,0 S 
5295 
3.9 
0.3 
18.3 
0.8 
4.9 
24,2 
11.2 
5.7 
6.1 
30.1 
53,0 
01.2 
S 
5645 
2.0 
. /oor 
:--v :•'>"'SJ--" 
17.8 
10,7 
4,4 
8.8 
25.7 
40,8 
00.5 UK 
36706 
1.6 
10 
16.3 
0.9 
5.0 
23,2 
13.4 
4.0 
6.2 
18.0 
41.6 
66,3 
UK 
37571 
1.3 
04 
13,4 
0.5 
5,0 
10.2 
14.4 
4.6 
10,2 
21.2 
50,4 
70,0 E15 
22389T 
s'o 
0.5 
14.9 
0.6 
4 5 
20,5 
10 6 
36 
4.1 
16.0 
34,3' 
$9.0 
E15 
245984 
3,1 
0.3 
12.8 
0.5 
4.6 
10.2 
11.2 
3.7 
6.3 
18,0 
36,2 
60.5 US 
158811 
2.1 
0.6 
131 
0.8 
44 
16,9 
15.0 
3.7 
6.9 
20.9 
46,4 
67,5 
US 
175108 
2.0 
0,4 
11.9 
0.7 
4,7 
17,7 
16,1 
4.1 
8,4 
25,6 
54.2 
74,0 Japan 
82310 
6.2 
0.1 
17.7 
0.4 
6.5 
24,7 
16.1 
4.2 
4.8 
14.6 
30.6 
70.6 
Japan 
87180 
4.1 
0.1 
16.6 
0.4 
7.7 
24.8 
16,9 
4.7 
6.5 
17.4 
45.4 
74,4 730,* 4 
Σημειώσεις: Κλοδκη ούνβεοτ) ττ* απασχοΑηστκ απ6 την ΕΕΔ του ΟΟΣΑ1974-Μ (τα οτοτχεία 96 γη Β. ΐ & Α (χουν προσάρμοση) προς 1510 γιατηνΕΕΔ96 τα στοιχεία 97 έχουν προσαρμοστεί γη την ΕΕΔ προς ΙβΙΟ-Η συνολκή απασχόληση έχο προσαρμοστεί για τη σάρα συγκρτπκών α^ολογήοτων (ΒοηΟιπητΙι) της Ευτο*Μ. 
Λουξεμβούργο: ίεν είναι συνεπή τα δεδομένα. Τα δεδομένα της Ιαπωνίας είναι 1996 
Οι μικρές διάφορες μεταξύ του τπνακα 4 και του τπνακα 5 οοεΟΪονται στη χρηαμοποίηση δύο διαφορετικών συστημάτων ταξινόμησης (Ι5Ι0 και ΝΑΟΕ) 
Ρ»αβ 1 Ι¥«ΟΛ*Κ«;ΑΙΪ*3«<3Λ8ΣΗ ΚΑΤΑ 3ΛΑ&0 ΟΕ ΏΟΣΟΣΤΟΤ0Υ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΕ ΒΛΗΟΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
δουιχβ: 1)5 Βυτββα οί ίβ&ουτ δϋβ&βεδ (άβίβ αοατθΟΒίβά (ο α ΝΑΟΕ 2-<Ηατ{ &8*Ιδ) βηά ΟοπιηιυηΚγ ΙΡ5 (όβΚα οοηνβΠβύ (ο α (3βηεήιτΐ8ΓΚ βπιρίογτηβηΐ &3δίδ) 
ΜΗΙΟΓ ίηοοηδίδίβηαβδ ββίννββη ΤαΜβ 4 αηά 5 βΓβ εβυββά &γ Ιηβ ί*ο οΊΙτβΓβπΙ βγβίβιτιδ οί οΙβδδίΙϊοβυΌη (1810 απο ΝΑΟΕ) Τθ&Ιβ 5 
Απασχόληση κατά διψήφιο κλάδο ΝΑΟΕ ως ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στις ΗΠΑ και στην ΕΕ15, 1997 
KAdSoq 
rtcopYia, 6f)pa KOI SaooKouia 
Opuxeia Kai AaTOueia, ouv TrcTpeAaio+q>uo. oipio 
Tpoqnua, TroTa Kai Kanvd 
Y<pdoLicrra, pouxa, UTToonLjcrra 
EKTUTTUXJEK;, EKSOOEK;, xaPT< 
XrjMiKa, CAOOTIKCI, TfAaoTiKa 
ripoiovTa aTro oi5r|po+xduBa+aAAa LJCTOAAO 
Mn.xavn.Lio.Ta KOI E^OTrAioijog TTAnpo<popiKn^ 
HAeKTpiKd LinxaviiMaTa, E^OTrAiOLioc 
KaTOOKEUri. opvdvurv Kai epYaAefcov 
E^OTTAiouot LitTOifipptbv 
HuAo , ETTiTTAa, 6i6q>op£<; KaraaKEUEg 
ZuvoAo UETaTroi'nonc 
HAEKTpiKq Evipyeia, <puaiK6 aspio KOI £EOT6 vepo 
KOTOOKCUCC 
ritonpxic & CTTiOKEueg auTOKfvr|Tcov oxnMorrc*w 
XOVSlKd ELiTTOpIO 
AlCMKO euTTOptO 
Atavopr) 
Eevoooxefa Kai caTiaTOpia 
Xepaaieg UETCKPOOE; 
McTCKpopsq LIEOU) uoarivtov oStov 
AepoTropiKeq ueTaq>op£{ 
Ta4i5»toTiKof TrpdKTopeq K.T.A. 
TaxuSpoLitio KOI TnAeTrtKoivtovfe^ 
MCTCHpopiC KOI CTTIKOIVOJVfa 
TpdTTE^E^ 
Ao<paA£iE^ 
BorJGiTTIKEt XPHMCITOTTiaTtOTIKE^ UTTr|PE01E^ 
XpntJCtTOiTIOTtUTIK^ UTfT|p£Ofe€ KOI aO<paA£l££ 
AiaxE'pior) aKfvriTn? Trcpiouoias, cKuioOwon (auv evoiKiaorj auTOKfVnjwv) 
nAnpotpopiKr1) KOI ETTE^EPYaoia OTOIXEI'COV 
Dpeuva KOI avaTrTu^n 
ETTIXEipnUCTTIKE? SpOXJTnpiOTnTe? 
Ynripeofe^ Trpo? T#S EmxEiphoEig 
AHMOOia StofKnoT) 
EKTTOBEUOTI 
Yyeia KOI KoivcoviKri. pepiLrva 
YvfiiovoLiiKi^ uTTnpeofet 
ApaoTr|pt6TriT£C opyaviuoetav 
Apaorripi6Tr|T£^ avatpuxifc 
npOOOJTTiKEt KOI oAAx^ UTTHPEOiE^ 
ISlOJTIKa VOIKOKUpld 
Kotvtd9eA£k; unr\peaitq 
ZuvoAo B 
1,5 
0,2 
1.4 
1,0 
1,0 
1.8 
1J 
0,9 
0,7 
0,2 
1,1 
1.4 
11.2 
0,5 
3,8 
1,1 
2,0 
5,0 
8.2 
1.9 
1.9 
0,1 
0,2 
0,7 
1,3 
4,3 
1.5 
0,7 
0,1 
2,3 
0,3 
0.5 
0.1 
2,8 
3,7 
5,8 
5,2 
6,2 
0.2 
0,4 
0,9 
0,8 
0,1 
19,5 
57.3 DK 
2.9 
0,1 
2,5 
0,5 
1,7 
1,4 
2,0 
2,3 
1,1 
0,4 
0,6 
2,2 
14,6 
0,6 
5,1 
2,0 
3,3 
5,1 
10,4 
2,3 
1.9 
0,5 
0,2 
1.1 
1,8 
5,5 
1.8 
0.7 
0.1 
2,6 
0,9 
1,0 
0,3 
4,1 
6,2 
4,8 
5,8 
13,0 
0,1 
1.0 
1,7 
0,7 
0,1 
27,3 
77,5 0 
1.8 
0,4 
1,5 
0.7 
1,1 
1,7 
2,4 
2,3 
1,2 
0,5 
1,6 
1,7 
14,6 
0,6 
5,7 
1,3 
1,9 
5,7 
8.8 
2,0 
1,1 
0,1 
0,1 
1,1 
1,0 
3,3 
1,4 
0,6 
0,2 
2.2 
0,5 
0,4 
0.3 
3,0 
4.3 
5,5 
3,3 
5,7 
0,2 
0.7 
0,9 
1,2 
0,2 
17,8 
61,8 GR 
11,3 
0,4 
1,6 
2,0 
0,7 
0,6 
0,8 
0,4 
0,2 
0,1 
0,3 
1,6 
8,1 
0,6 
3,7 
1,4 
1,7 
6,3 
9,5 
3.4 
1.6 
0,4 
0,2 
0,9 
0,7 
3,6 
1.0 
0,4 
0,0 
1.4 
0.1 
0,1 
0,1 
2,1 
2,4 
4,1 
3,4 
2.5 
0,2 
0,2 
0,9 
0,6 
0,6 
12.5 
56,7 E 
4.0 
0,3 
1,4 
1,3 
0,7 
0,8 
1,1 
0,7 
0,4 
0,1 
0,9 
1,6 
9.1 
0,3 
4,8 
1,1 
2,0 
5,0 
8.1 
3,0 
1,7 
0,1 
0,1 
0,4 
0,6 
2.8 
0,9 
0,4 
0,0 
1.3 
0,2 
0,2 
0,1 
2,5 
3,0 
3,2 
2,9 
2,7 
0.1 
0,2 
0.9 
0,5 
1,3 
11.8 
48,6 F 
2,8 
0,2 
1,8 
0,9 
0,9 
1,4 
1,6 
0.9 
0,8 
0,4 
1,3 
1,2 
11.1 
0,6 
4,0 
1,2 
2,6 
4,3 
8.1 
2,0 
1,8 
0,0 
0,2 
0,6 
1.3 
3,8 
1,1 
0,4 
0,3 
1.9 
0,9 
0,5 
0,4 
3,4 
5,2 
5.6 
4,5 
6,3 
0,1 
0,8 
1,0 
0,6 
1,4 
20,4 
60,1 IR 
6,3 
0.3 
1,9 
1,0 
1.0 
1,3 
0,9 
1.6 
0,9 
0,6 
0,3 
1,6 
11,0 
0.5 
4,7 
1,2 
2,0 
4,9 
8,2 
3,2 
1,4 
0,1 
0,3 
0,2 
0,8 
2,7 
1,3 
0,6 
0,3 
2,1 
0,3 
0,5 
0,1 
2,6 
3,6 
3,1 
3,8 
5,0 
0,1 
0,5 
1,3 
1.4 
0,0 
15,2 
57.8 I 
3,3 
0,3 
0,9 
2,4 
0,7 
1,1 
1.9 
1,4 
0,8 
0,2 
0,7 
1,3 
11.4 
0,5 
4,0 
1,3 
1.6 
5,7 
8.6 
2,3 
1.5 
0,1 
0,1 
0,3 
0,8 
2,8 
1,2 
0,5 
0,1 
1.7 
0,2 
0,4 
0,1 
2.1 
2,8 
3,9 
3,9 
3,0 
0.3 
0,3 
0,4 
1,2 
0,5 
13,5 
51,3 L 
1.4 
0,1 
0,9 
0,2 
0,6 
1,8 
2,8 
0,6 
0,1 
0,2 
0,1 
0,7 
7,8 
0,4 
5.8 
1,3 
2,2 
4,8 
8,3 
3.1 
2,2 
0,0 
0,7 
0,3 
1,1 
4,2 
5,3 
0,5 
0,4 
6,2 
0,2 
0,2 
0,1 
3,2 
3,8 
8,4 
3,9 
4,4 
0,2 
0,3 
0,7 
0,7 
0,9 
19,4 
60,6 N 
2,5 
0,2 
1,7 
0,4 
1,5 
1,3 
1,3 
1,0 
0,8 
0,3 
0,6 
1,7 
10,5 
0.4 
4.1 
1,2 
3,9 
5,9 
11.0 
2,2 
1,9 
0,1 
0,3 
0,7 
1,1 
4,0 
1,3 
0,6 
0,5 
2,4 
0,6 
0,8 
0,3 
5,3 
7,0 
5.3 
4.3 
9,5 
0,2 
0,6 
1.4 
0.7 
0,3 
22,3 
66,7 O 
4,8 
0,2 
1,6 
1,1 
1,2 
1,2 
2,9 
1,5 
0,7 
0,8 
0,7 
2,6 
14,3 
0,8 
5,4 
1,6 
2,6 
6,8 
11,0 
4,0 
2.3 
0,0 
0,1 
0,8 
1.2 
4,4 
1,8 
0,9 
0,0 
2,7 
0,8 
0,3 
0,2 
3,4 
4.6 
4,8 
4,1 
5,5 
0,3 
0,7 
1,0 
1,0 
0,3 
17,6 
69,9 P 
9,0 
0,3 
1.6 
4.7 
0.9 
0,8 
1,7 
0.5 
0.6 
0,1 
0,7 
2,6 
14,1 
0,6 
6,0 
1,8 
1.8 
6,1 
9.7 
3,3 
1,1 
0,1 
0,2 
0,6 
0,6 
2,6 
1,4 
0,4 
0,0 
1,8 
0,2 
0,2 
0,2 
2,7 
3.3 
4,5 
4,6 
3,1 
0,3 
0,3 
0,8 
1,6 
1,6 
16,9 
67,5 FIN 
5,0 
0,2 
1,3 
0.7 
2,2 
1,0 
1,8 
1,6 
1,3 
0,3 
0,6 
1,9 
12,7 
0,7 
3,9 
1,3 
2,2 
3,9 
7,4 
1.8 
2,4 
0,3 
0,2 
0,7 
1.2 
4,8 
1,1 
0,6 
0,0 
1,7 
0,9 
0,7 
0,3 
3,2 
5,1 
3,4 
4,5 
9,3 
0,2 
0,8 
1,6 
0,6 
0,1 
20,5 
63,9 S 
2,3 
0,2 
1,1 
0,4 
1,8 
1,1 
1,9 
1,9 
1,3 
0,4 
1,7 
1,6 
13,3 
0,6 
3,6 
1.3 
3.4 
3,8 
8,6 
1.8 
1.9 
0.2 
0.2 
0,8 
1.4 
4,5 
1,1 
0,4 
0,1 
1,6 
1.3 
1,0 
0.4 
4,3 
7,0 
3,8 
5,1 
13,6 
0,2 
1.1 
1,6 
0,5 
0,0 
26.0 
69,5 UK 
1.3 
0,4 
1,3 
1,2 
1,5 
1,7 
1,6 
1,6 
1,1 
0,4 
1,4 
1,4 
13,2 
0,5 
5,0 
1,5 
2,1 
7,4 
11.0 
3,3 
1,7 
0,1 
0,1 
1,2 
1.5 
4,6 
1.7 
0,3 
1,1 
3,1 
1,3 
0,8 
0,3 
4,7 
7,0 
4,3 
5,3 
7,8 
0,3 
0,6 
1,9 
0,9 
0,4 
21,4 
70,8 E15 
3,0 
0,3 
1.4 
1.3 
1.1 
1.3 
1.8 
1.5 
0,9 
0,3 
1,1 
1,5 
12,2 
0,5 
4,7 
1,3 
2,1 
5,6 
9.1 
2,5 
1,5 
0,1 
0,1 
0,7 
1,1 
3,6 
1,3 
0,5 
0,3 
2.1 
0,6 
0,5 
0,2 
3,2 
4,6 
4.7 
4,1 
5,7 
0,2 
0,6 
1,1 
0,9 
0,6 
17,8 
60,5 US 
2,0 
0,5 
1.0 
1.0 
1.4 
1.3 
1,2 
1.5 
1,1 
0,4 
1,3 
1,6 
11,8 
0,7 
4,7 
1,9 
2.7 
7,5 
12,1 
5,4 
1,9 
0,1 
0,5 
0,3 
1,2 
4,1 
1,3 
1,5 
0,5 
3,3 
1,5 
0,9 
0,4 
5,1 
7,8 
3,3 
5,7 
8,4 
0,2 
0,5 
1,9 
0,9 
0,5 
21.4 
74.0 E15-US 
1.0 
-0,1 
0,4 
0,3 
-0,4 
0,1 
0,6 
0,0 
-0,2 
-0,1 
-0,2 
-0,1 
0,5 
-0,2 
0,0 
-0,6 
-0,5 
-1,8 
-2,9 
-2.9 
-0,4 
0,0 
-0.3 
0,4 
-0,2 
-0,5 
0,0 
-1,0 
-0,2 
-1,2 
-0,9 
-0,4 
-0,1 
-1,8 
-3,2 
1.4 
-1,6 
-2,7 
0,0 
0,0 
-0,8 
0,0 
0,1 
-3,4 
-12,9 
ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΠΛΩΝ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΙΣΟΔΥΝΑΜΩΝ ΠΛΗΡΟΥΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΤΑ.ΗΛΙΚΙΑ, 1996 Table 6 
AvSpcq 
15-19 
20-24 
25-29 
30-39 
40-49 
50-54 
55-59 
60-64 
Total 
TuvaiKeg 
15-19 
20-24 
25-29 
30-39 
40-49 
50-54 
55-59 
60-64 
Total BE 
0,7 
1,7 
1,4 
1,0 
0,7 
0,8 
0,9 
0,7 
1,1 
BE 
0,7 
4,3 
8,0 
10,7 
8,9 
6.5 
3,4 
1,0 
6,7 DK 
27,1 
10,8 
5,3 
2,1 
1,4 
1,1 
2.0 
3,8 
5,9 
DK 
33,5 
12,9 
6,0 
7,0 
8,9 
8,4 
8,8 
5,0 
10,6 DE 
1,0 
2,3 
2,8 
1,4 
0,9 
1.0 
1,2 
1,5 
1,6 
DE 
1.0 
4.4 
7,3 
13.0 
13,4 
12,0 
9,6 
3,7 
9,7 GR 
0,6 
1,4 
1,2 
0,7 
0,5 
0,6 
0,8 
0,7 
1.0 
GR 
0,5 
1,6 
1.9 
1.6 
1,3 
1.6 
1.4 
1.4 
1.6 ES 
0.8 
1,7 
1,7 
0,8 
0,7 
0,5 
0.9 
0,8 
1,1 
ES 
0,8 
3,5 
4,1 
4,1 
3,6 
3,1 
2,3 
1,4 
3,1 FR 
0,5 
2,6 
2,0 
1,4 
1,1 
1,3 
3,1 
1,1 
1,6 
FR 
0,6 
6,6 
6,6 
8,4 
8,4 
7,6 
7,2 
2,6 
6,7 IE 
2,5 
1,9 
1,5 
1,5 
1,5 
1,5 
1,4 
1,2 
1,8 
IE 
2,5 
3,2 
3,7 
5,9 
7,3 
5,9 
5,0 
2.2 
4,9 IT 
0,2 
0,7 
0,8 
0,7 
0,4 
0,6 
0,7 
0,6 
0,7 
IT 
0,4 
1,8 
2,6 
3.2 
2,0 
1,6 
0,8 
0,3 
1.9 LU 
0,2 
0,3 
0,6 
0.2 
0,3 
0,2 
0,2 
0,1 
0,3 
LU 
0,1 
2,1 
3,6 
5,4 
5,2 
4,4 
2,2 
1,8 
3,9 NL 
23,5 
14,7 
3,9 
2,9 
3,3 
3,7 
6,1 
4,4 
6,8 
NL 
23,3 
19,6 
15,6 
24,3 
24,4 
19,9 
13,4 
5,2 
20,2 A 
0,4 
1,6 
1,8 
1.2 
0,9 
0,9 
1,5 
2,9 
1,6 
A 
0,8 
4,7 
8,6 
12,2 
10,0 
7,8 
4,1 
2,3 
8,0 PT 
0.6 
1,1 
1,0 
0,2 
0,6 
0,7 
1,5 
1,7 
1,3 
PT 
0,8 
1,3 
2,3 
2,9 
3,0 
3,0 
3,9 
4,0 
3,1 SF 
5,7 
6.7 
2,8 
0,9 
1,1 
0.9 
1,6 
3,3 
2,4 
SF 
6,4 
8,6 
5,1 
3,0 
2,9 
3,6 
2,5 
2,6 
4,0 S 
7,9 
5,4 
2,9 
1,9 
1,9 
2,2 
4,1 
8,6 
4,3 
S 
11.1 
11.2 
9,1 
12,6 
12.2 
10.2 
13,8 
12,8 
12,1 UK 
13,2 
4,7 
1,7 
1,2 
1,5 
2,1 
3,5 
4,8 
3,9 
UK 
17,4 
8,4 
10,3 
18,2 
18,7 
18,5 
15,9 
10,4 
16,1 E15 
4.0 
3.0 
2.0 
1,2 
1.1 
1.2 
1.9 
2,0 
2,1 
E15 
4,7 
5,5 
6,7 
10,3 
10,1 
9,1 
7,5 
3,7 
8,1 E12 
4,0 
3,0 
2,0 
1,2 
1,0 
1,2 
1,8 
1,8 
2,0 
E12 
4,7 
5,4 
6,6 
10.3 
10,1 
9,2 
7,5 
3.5 
8,0 
Al Απλό ποσοστό απασχόλησης και ποσοστό ΙΠΑ 
στα κράτη μέλη, 1986 και 1997 
% πληθ. σε ηλ. εργ. 15-
ES I GR BE IRL FR Ε15 LU D SF NL PT S A UK DK Ε I GR Β IRL F E15 L 0 SF NL Ρ S A UK DK 
A2 Αύξηση του ΑΕΠ κατά εργαζόμενο στα κράτη μέλη, ΗΠΑ 
και Ιαπωνία, 1976-86, 1981-91 και 1987-97 
ετήσια μεταβολή % 
Β DK D GR Ε F IRL Ι L NL Α Ρ FIN S UK EU US J 
3ί 
A3 Μέση αποζημίωση ανεργίας σε σχέση με τις αποδοχές των ανδρών και 
των γυναικών ηλικίας 25-64 στα κράτη μέλη, 1993 
Λόγος παροχών ανεργίας/αποδοχές 
(για εκείνους που είναι άνεργοι >3 μήνες και εργάζονται >1 μήνα) 
GR UK Ι Ε10 D Β Ε IRL 
Πηγή: Κοινωνική προστασία στην Ευρώπη 1997 
A4 Συνολικές δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ και ποοσοοτό 
απασχόλησης 
Δαπάνες 1995 (% ΑΕΠ) 
40 Γ 
35 
30 
25 
20 
15 • ES • FIN 
-Β *£W 
*L • NL 
IRt • PT • S 
Tft-
• UK • DK -i 40 
35 
40 45 50 55 60 65 70 75 
Ποσοστό απασχόλησης 1996 (% πληθυσμού 15-
64) 30 
25 
H 20 
15 
80 
1'L 
A5 Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στο Βέλγιο, την Αυστρία, την Πορτογαλία και το 
ΗΒ 
90 Γ Vo πληθυσμού 15-64 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 
Λ6 Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στη Γερμανία, τη Δανία, τη Φινλανδία και τη 
Σουηδία 
% πληθυσμός 15-64 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 
1* 
A7 Ποσοστά απασχόλησησης 1970-1997 στην Ισπανία, την Ιρλανδία, το 
Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες 
% πληθυσμού 15-64 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 
AS Ποσοστά απασχόλησης 1970-1997 στην Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ιταλία 
90 
85 
80 
75 
70 
65 
60 
55 
50 
45 % πληθυσμού 15-64 
90 
85 
80 
75 
70 
65 
60 
55 
50 
45 
40 ι 1 40 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 
V, 

ISSN 0254-1483 
COM(98) 572 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 05 10 17 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-590-GR-C 
ISBN 92-78-39959-0 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο