Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πράσινη Βίβλο για την εμπορία εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2000/C 367/07)

Στις 13 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πράσινη Βίβλο για την εμπορία εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου, περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Ιουλίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernández.

Κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 90 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Σύμφωνα με όσα ορίζει το Πρωτόκολλο του Κιότο, που υιοθετήθηκε το Δεκέμβριο του 1998, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύτηκε να περιορίσει κατά 8 %, συνολικά, τις εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου (ΑΦΘ), κατά την περίοδο 2008-2012, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

1.2. Τον Ιούνιο του 1998, το Συμβούλιο προέβη σε μία ασύμμετρη κατανομή της προσπάθειας αυτής μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, η οποία ονομάστηκε "Συμφωνία επιμερισμού των βαρών", λαμβάνοντας υπόψη κριτήρια όπως οι κατά κεφαλήν εκπομπές ή το επίπεδο ατομικού εισοδήματος του κάθε κράτους.

1.3. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, με βάση τα πραγματικά επίπεδα εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου κατά το 1998 και με προβολή στο μέλλον της υφιστάμενης τάσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετωπίσει δυσκολίες για να εκπληρώσει τη δέσμευση που ανέλαβε στο Κιότο.

1.4. Το Πρωτόκολλο του Κιότο θεσπίζει σαφή διάκριση μεταξύ των χωρών του καλούμενου Παραρτήματος 1 (ανεπτυγμένες χώρες που οφείλουν να θεσπίσουν, μεμονωμένα ή συλλογικά, στα πλαίσια ενός συμφώνου περιφερειακής ενοποίησης, μια μείωση των εκπομπών ΑΦΘ) και των μη ανεπτυγμένων χωρών που, λόγω του ιστορικά χαμηλού επιπέδου κατά κεφαλήν εκπομπών, εξαιρούνται από την υποχρέωση περιορισμού, ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο το δυναμικό ανάπτυξής τους.

1.5. Το Πρωτόκολλο του Κιότο υιοθέτησε τρεις Μηχανισμούς, καλούμενους "ευέλικτους", που είναι οι εξής: η κοινή εφαρμογή, ο μηχανισμός καθαρής ανάπτυξης και, εκείνος που μας ενδιαφέρει εδώ, η εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών.

1.6. Οι δύο πρώτοι μηχανισμοί, η κοινή εφαρμογή και η καθαρή ανάπτυξη, επιχειρούν να προωθήσουν τη δράση μιας ανεπτυγμένης χώρας ή μιας επιχείρησης ανεπτυγμένης χώρας σε άλλη ανεπτυγμένη χώρα του Παραρτήματος 1 (κοινή εφαρμογή) ή σε μη ανεπτυγμένη χώρα (καθαρή ανάπτυξη), με στόχο την υλοποίηση της προαναφερόμενης μείωσης των εκπομπών ΑΦΘ, μέσω του καταλογισμού στην πρώτη χώρα ή επιχείρηση της εν λόγω μείωσης. Αντίθετα, η εμπορία του δικαιώματος εκπομπών επιχειρεί να ρυθμίσει την εκχώρηση επί πληρωμή των πλεοναζόντων δικαιωμάτων εκπομπής που επέτυχε μια συγκεκριμένη επιχείρηση ή μονάδα - είτε μέσω περιορισμού των δραστηριοτήτων είτε μέσω της αποδοτικότερης αξιοποίησης της ενέργειας ή της παραγωγικής της διαδικασίας - σε άλλη επιχείρηση, είτε της ίδιας χώρας είτε άλλης ανεπτυγμένης χώρας, ώστε να κατορθώσει η δεύτερη αυτή επιχείρηση να εκπληρώσει τις δικές της δεσμεύσεις στον τομέα.

1.7. Όπως είναι ευνόητο, ο λόγος ύπαρξης των εν λόγω "ευέλικτων μηχανισμών" είναι η διευκόλυνση της συνολικής επίτευξης των στόχων μείωσης εκπομπών, με την παροχή της ευκαιρίας να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στις περιοχές εκείνες όπου η σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας είναι η υψηλότερη δυνατή βραχυπρόθεσμα. Το ζητούμενο, ως εκ τούτου, είναι να εφαρμοστεί ένας οικονομικός προσανατολισμός που να στηρίζεται στην κατανομή των πόρων με βάση τη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς. Εντούτοις, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι η βελτιστοποίηση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη μεσοπρόθεσμη αύξηση του οριακού κόστους των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν, εκτός εάν προκύψουν τεχνολογικά άλματα που θα επιτρέψουν τον περιορισμό του εν λόγω αυξανόμενου κόστους.

1.8. Το Πρωτόκολλο του Κιότο προβλέπει τη δυνατότητα εφαρμογής των εν λόγω ευέλικτων μηχανισμών μεταξύ των "μερών" (των κρατών μελών που έχουν υπογράψει το Σύμφωνο) εντός του 2008, δηλαδή από τη στιγμή που θα αποβούν υποχρεωτικές οι δεσμεύσεις περιορισμού των ΑΦΘ. Εντούτοις, τίποτα δεν εμποδίζει ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη του Πρωτοκόλλου να θέσει σε ισχύ εκ των προτέρων, εσωτερικά, κάποιον από τους εν λόγω ευέλικτους μηχανισμούς. Αυτό είναι το αντικείμενο της παρούσας πρότασης.

1.9. Όπως είναι φυσικό, η θέσπιση μεμονωμένων δικαιωμάτων εκπομπής συνεπάγεται την ανάγκη προσδιορισμού μεμονωμένων αδειών εκπομπής για τις επιχειρήσεις ορισμένων συγκεκριμένων κλάδων. Στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαίνεται λογικό τα εν λόγω μεμονωμένα όρια εκπομπών να συνδέονται με τα κριτήρια των BAT (best available techniques - βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές) που θεσπίζει η Οδηγία 96/61/ΕΚ σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (οδηγία ΟΠΕΡ). Επ' αυτού, όμως, τίθενται δύο προβλήματα: πρώτον, ότι η εν λόγω οδηγία δεν περιλαμβάνει το σύνολο των κλάδων που προκαλούν εκπομπές ΑΦΘ, ούτε και το σύνολο των παραγωγικών κλάδων, και δεύτερον, ότι για πολλούς κλάδους, τα εν λόγω κριτήρια BAT δεν θα είναι διαθέσιμα πριν από τα έτη 2003-2004.

1.10. Η δεύτερη συνέπεια της θέσπισης, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενός τέτοιου συστήματος δικαιωμάτων εκπομπής, είναι η ενδεχόμενη στρέβλωση του ανταγωνισμού που μπορεί να προκύψει από μια διαφοροποιημένη εφαρμογή μεταξύ κλάδων και επιχειρήσεων εντός της ίδιας χώρας ή σε διαφορετικές χώρες.

1.11. Με βάση τα προαναφερόμενα, οι πιθανές εναλλακτικές λύσεις είναι δύο. Η πρώτη είναι η δημιουργία ενός εναρμονισμένου πλαισίου στον κοινοτικό χώρο το οποίο να προσδιορίζει τους κλάδους και τις διαδικασίες προς εφαρμογή, με το ενδεχόμενο να προκληθεί στρέβλωση λόγω του διαφορετικού βάρους των εκπομπών που θα καλύπτονται στο κάθε κράτος μέλος. Η δεύτερη είναι η πραγματοποίηση αναλυτικής μελέτης του κάθε εθνικού συστήματος, ενός προς ένα (στις χώρες που θα αποφασίσουν να θεσπίσουν τέτοιο σύστημα), προκειμένου να εξακριβωθεί το συμβατό του κάθε συστήματος με το καθεστώς ανταγωνισμού (σύστημα έμμεσων δημοσίων ενισχύσεων) ή με την εσωτερική αγορά. Τα δικαιώματα εκπομπών συνιστούν "αγαθό" που υπόκειται στο καθεστώς ελεύθερης κυκλοφορίας (τουλάχιστον μεταξύ των χωρών όπου θα ισχύει τέτοιο εθνικό σύστημα).

1.12. Όπως είναι φυσικό, η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος ανταποκρίνεται σε μια αντίληψη καταμερισμού που στηρίζεται στο σεβασμό των ιστορικών δικαιωμάτων εκπομπής (grandfathering - προπατορικό δικαίωμα), τα οποία τροποποιούνται με βάση τα κριτήρια των BAT ενεργειακής απόδοσης. Δημιουργείται όμως ένα ζήτημα που συνδέεται με το κριτήριο αυτό, το οποίο είναι η εκχώρηση δικαιωμάτων εκπομπής σε νέες δραστηριότητες και η σύνδεσή τους με τα ανώτατα εθνικά όρια εκπομπών.

1.13. Για τις νέες επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητες ανάλογες με δραστηριότητες άλλων επιχειρήσεων που ήδη καλύπτονται από την Οδηγία ΟΠΕΡ, το θέμα αυτό επιλύεται με την εφαρμογή των κριτηρίων των BAT ενεργειακής απόδοσης που εφαρμόζονται σε άλλες επιχειρήσεις ανάλογου καθεστώτος. Το πρόβλημα, όμως, ενδέχεται να προκύψει για νέες δραστηριότητες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας (παρότι το ενδεχόμενο αυτό είναι μάλλον απίθανο), οι οποίες δεν θα υφίστανται σε καμιά άλλη κοινοτική χώρα και, ως εκ τούτου, θα στερούνται κριτηρίων BAT. Ένα δεύτερο πρόβλημα μπορεί να είναι ο διαφορετικός βαθμός ευαισθησίας που θα επιδείξει το κάθε κράτος μέλος προκειμένου να επιτρέψει νέες δραστηριότητες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ή με υψηλά επίπεδα εκπομπής ΑΦΘ, στηριζόμενο στην υποχρέωση τήρησης των εθνικών δεσμεύσεων σχετικά με τις εκπομπές.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την πλήρη υποστήριξή της προς την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προώθηση της μείωσης των εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου και, εντός των πλαισίων αυτών, προς τη θέσπιση κοινοτικού συστήματος για τα δικαιώματα εκπομπών, πλήρως συμβατού με τη θεωρητική βάση του ανάλογου συστήματος που προβλέπεται στο Πρωτόκολλο του Κιότο. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η εμπορία με τα αντίστοιχα πιστοποιητικά δεν αποτελεί μέσο μείωσης. Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να καθορίσει, σε αναλυτική ανακοίνωση, τους μηχανισμούς με τους οποίους θα μπορούσε να επιτευχθεί η εν λόγω μείωση.

2.2. Συγκεκριμένα, το έγγραφο της Επιτροπής δεν παρέχει σαφείς κατευθύνσεις σχετικά με τρία καθοριστικά στοιχεία για τη διαμόρφωση του μηχανισμού αυτού. Πρόκειται για την εκχώρηση επιπέδων εκπομπών σε μεμονωμένες επιχειρήσεις (και, συνεπώς, τα ενδεχόμενα δικαιώματα εκπομπών), τη σχέση μεταξύ, αφενός, των εν λόγω μεμονωμένων ανώτατων ορίων της κάθε επιχείρησης και, αφετέρου, της εθνικής προσπάθειας για μείωση και, τέλος, τα επίπεδα που θα εκχωρηθούν σε νέες επιχειρήσεις η έναρξη δραστηριότητας των οποίων θα πραγματοποιηθεί από εδώ και στο εξής.

Η ΟΚΕ φρονεί ότι, σύμφωνα με μια βασική αντίληψη που ανταποκρίνεται συνολικά στους άγνωστους αυτούς παράγοντες, το σύστημα πρέπει να οργανωθεί με άξονα τις ακόλουθες σκέψεις:

- Ο καθορισμός για τις επιχειρήσεις επιπέδων εκπομπών είναι δυνατός μόνον εάν πραγματοποιείται σύμφωνα με επιστημονικά κριτήρια, βάσιμα αιτιολογημένα και προσδιορισμένα στον κοινοτικό χώρο. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ εγκρίνει τη χρήση των κριτηρίων των BAT, για τους κλάδους εκείνους για τους οποίους η εφαρμογή τους θα θεσπιστεί στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας ή, εναλλακτικά, μεταξύ άλλων, ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

- Η εκπομπή αερίων φαινομένου θερμοκηπίου ενός κράτους μέλους είναι το άθροισμα των εκπομπών των έξι αερίων και όλων των πηγών εκπομπών, μεταξύ των οποίων πρέπει να αναφερθούν οι σημειακές πηγές (π.χ. ορισμένες από εκείνες που προαναφέρονται), αλλά και οι καλούμενες διάχυτες πηγές (όπως οι εκπομπές που προέρχονται από τις μεταφορές). Ως εκ τούτου, ακόμη και εάν η εφαρμογή των κριτηρίων των BAT συνεπάγεται αφ' εαυτής μια μείωση των εκπομπών CO2, η εθνική δέσμευση για μείωση δεν μπορεί να συνδυαστεί κατά τρόπο ευθέως ανάλογο και αποκλειστικό με τη μείωση των σημειακών εκπομπών ενός συγκεκριμένου αριθμού βιομηχανικών κλάδων.

- Η εκχώρηση δικαιωμάτων εκπομπών σε νέες δραστηριότητες (που καλύπτονται από τα κριτήρια των BAT) θα μπορέσει, επομένως, να γίνει κατά τρόπο αυτόματο, αναλογικό και χωρίς να ασκούνται διακρίσεις σε σχέση με ήδη υφιστάμενες ανάλογες δραστηριότητες. Βέβαια, η αύξηση αυτή του όγκου των εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου θα πρέπει να αντισταθμίζεται, εντός του κάθε κράτους μέλους, με ταυτόχρονες μειώσεις, τουλάχιστον ισοδύναμες, σε άλλους κλάδους ή δραστηριότητες, προκειμένου να τηρείται η εθνική δέσμευση ως προς τις εκπομπές.

2.3. Για όλους αυτούς τους λόγους, κατά την άποψη της ΟΚΕ, ο μηχανισμός εμπορίας των δικαιωμάτων εκπομπών πρέπει να στηριχθεί στις ακόλουθες βασικές αρχές:

- Το σύστημα πρέπει να λάβει ως σταθερό πλαίσιο αναφοράς την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει".

- Το κοινοτικό σύστημα πρέπει να είναι πλήρως συμβατό με το μηχανισμό που προβλέπεται στο άρθρο 17 του Πρωτοκόλλου του Κιότο, ούτως ώστε στην περίπτωση που θα έχει ήδη τεθεί σε ισχύ, να δύναται στη συνέχεια να ενσωματωθεί στον εν λόγω μηχανισμό.

- Το σύστημα πρέπει να έχει κοινοτική διάσταση και διατομεακή εμβέλεια.

- Πρέπει να είναι ένα εξελικτικό σύστημα, ώστε να εφαρμοστεί αρχικά σε έναν περιορισμένο αριθμό κλάδων, πολύ σημαντικών όμως από την άποψη του όγκου των εκπομπών CO2.

- Το σύστημα πρέπει να στηρίζεται σε κοινοτικό Κανονισμό, δηλαδή σε νομοθετική πράξη πλήρως δεσμευτική, που θα έχει υιοθετηθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με πρόταση της Επιτροπής.

- Ο εν λόγω Κανονισμός πρέπει να θεσπίζει κοινό και εναρμονισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο, που να προσδιορίζει τους κλάδους που υπάγονται σ' αυτόν και τις συγκεκριμένες διαδικασίες, και να στηρίζεται στην Απόφαση 1999/296/ΕΟΚ για έναν μηχανισμό παρακολούθησης των εκπομπών αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και στην Οδηγία για τις Μεγάλες Εγκαταστάσεις Καύσης.

- Το σύστημα πρέπει να περιορίζει στο ελάχιστο τις αρνητικές συνέπειες ως προς τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και να διαθέτει επαρκή ευελιξία ώστε να μην καταλήξει σε "μόνιμη ιδιοποίηση" των πρώτων πλεονεκτημάτων του.

- Πρέπει να λειτουργεί σε εθελούσια βάση, ούτως ώστε οι επιχειρήσεις των κλάδων που θα ορισθούν στον κοινοτικό χώρο, να μπορούν να ενταχθούν σ' αυτό και να επωφεληθούν από αυτό.

- Γι' αυτό το λόγο, πρέπει να ορισθεί μια προσωρινή αλλά λογική ημερομηνία για την έναρξη της ισχύος του, που θα μπορούσε να είναι η 1η Ιανουαρίου του 2005.

- Εξάλλου, πρέπει να θεσπιστεί και μια δεύτερη προϋπόθεση για την έναρξη της ισχύος του: ένα ελάχιστο ποσοστό, που θα προσδιορισθεί, των συνολικών εκπομπών ενός κράτους μέλους να καλύπτεται θεωρητικά από το σύστημα αυτό.

- Πρέπει να είναι ένα σύστημα που να επιδέχεται την εθελούσια εφαρμογή του στις υποψήφιες για ένταξη χώρες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1 του Πρωτοκόλλου του Κιότο και στις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

2.4. Τέλος, το σύστημα αυτό πρέπει να είναι συμπληρωματικό και όχι να υποκαθιστά τις δράσεις που προβλέπονται στο κάθε κράτος μέλος για την επίτευξη του εθνικού μεριδίου εκπομπών, σύμφωνα με το καλούμενο σύστημα "επιμερισμού των βαρών".

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Στο κεφάλαιο αυτό, η ΟΚΕ επιθυμεί να ασχοληθεί με τον κατάλογο των ερωτημάτων που διατυπώνει η Επιτροπή στην Πράσινη Βίβλο. Ακολουθείται, λοιπόν, η σειρά του εν λόγω καταλόγου.

3.1. Ερώτηση 1

3.1.1. Δεδομένου ότι πρέπει να δημιουργηθεί μια εναρμονισμένη βάση για τον καθορισμό του μεριδίου εκπομπών της κάθε επιχείρησης που θα γίνει δεκτή στο σύστημα, τα μερίδια αυτά μπορούν να καθοριστούν μόνο σύμφωνα με τις τιμές ενεργειακής απόδοσης με βάση τα κριτήρια των BAT και μπορούν να εφαρμοστούν, τουλάχιστον σε ένα πρώτο στάδιο, στις εγκαταστάσεις που καλύπτονται από την Οδηγία για τις Μεγάλες Εγκαταστάσεις Καύσης.

3.1.2. Ως εκ τούτου, οι κλάδοι που θα περιλαμβάνονται στο σύστημα αυτό θα είναι εκείνοι που προβλέπονται στην οδηγία ΟΠΕΡ, υπό τον όρο ότι μέχρι το 2005 θα έχουν καθοριστεί τα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης για τους εν λόγω κλάδους σύμφωνα με τα κριτήρια των BAT και, επιπλέον, ότι οι εγκαταστάσεις θα καλύπτονται από την οδηγία για τις Μεγάλες Εγκαταστάσεις Καύσης ή, στην περίπτωση που τα εν λόγω πρότυπα δεν θα είναι ακόμη διαθέσιμα, υπό τον όρο ότι η βιομηχανία θα έχει ορίσει προσωρινά ορισμένα πρότυπα εκπομπών, με βάση Εθελοντικές Συμφωνίες σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τις οποίες θα έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι οποίες θα βασίζονται, μεταξύ άλλων, σε ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

3.2. Ερώτηση 2

3.2.1. Οι κλάδοι στους οποίους η εφαρμογή του συστήματος θα συμφωνηθεί εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, θα πρέπει επομένως να καλύπτονται από κοινό εναρμονισμένο σύστημα, και προς τούτο επιβάλλεται να υπάγονται στο σύστημα όλες οι επιχειρήσεις των κλάδων αυτών. Εντούτοις, η λέξη "υποχρεωτικό" δεν πρέπει να ερμηνεύεται ποτέ ως υποχρέωση εκχώρησης επί πληρωμή των ενδεχόμενων πιστώσεων εκπομπών, ιδιαίτερα μάλιστα στην περίπτωση που η αξία των πιστώσεων αυτών στην αγορά κρίνεται ως ανεπαρκής, παρότι βέβαια, όπως είναι φυσικό, οι επιχειρήσεις θα είναι οπωσδήποτε υποχρεωμένες να περιορίσουν τις εκπομπές τους στα επίπεδα που θα καθοριστούν.

3.2.2. Οι εγγυήσεις ως προς την ασφάλεια δικαίου θα πρέπει να εξασφαλισθούν μέσω του καθορισμού ορισμένων ελάχιστων προϋποθέσεων για τη ρύθμιση των εμπορικών αυτών συναλλαγών. Σε πρώτη φάση, αυτές θα μπορούσαν να συνίστανται στη θέσπιση μιας αρχικής προθεσμίας, όχι υπερβολικά μεγάλης, για τις προαναφερόμενες συμφωνίες εκχώρησης πιστώσεων εκπομπών μεταξύ εταιριών, με στόχο τη σταδιακή σταθεροποίηση της αγοράς, ώστε να λειτουργούν ικανοποιητικά οι νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης, χωρίς να επηρεάζονται από τον ιδιαίτερα περιορισμένο όγκο των συναλλαγών.

3.3. Ερώτηση 3

3.3.1. Το σύστημα επιλογής "συμμετοχής" / "μη συμμετοχής", θεωρητικά, είναι συμβατό και με την εσωτερική αγορά (μηχανισμός αντίστροφης εθνικής διάκρισης)· παρουσιάζει όμως δύο μειονεκτήματα. Το πρώτο είναι ότι θέτει σε κατάσταση αρνητικού ανταγωνισμού τις επιχειρήσεις του κράτους μέλους που θα αποφασίσει να μην συμμετάσχει στο σύστημα (γεγονός που, αργά ή γρήγορα, θα δημιουργήσει την ανάγκη αντισταθμιστικών μέτρων). Το δεύτερο είναι ότι θα στερήσει από το εν λόγω κράτος μέλος και τις επιχειρήσεις του την πρακτική εμπειρία από την εφαρμογή του συστήματος αυτού πριν από την υποχρεωτική έναρξη της ισχύος του, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Πρωτόκολλο του Κιότο.

3.4. Ερώτηση 4

3.4.1. Το να περιλάβει ένα κράτος μέλος, συμπληρωματικά, και άλλους τομείς από εκείνους που θα ορισθούν ως υποχρεωτικοί στον κοινοτικό χώρο, είναι ενδεχομένως δυνατόν, υπό τις εξής δύο προϋποθέσεις:

- Να γίνονται σεβαστές οι διαδικασίες εφαρμογής (μέθοδοι μετρήσεων και ελέγχου) των δικαιωμάτων εκπομπών, όπως αυτές θα έχουν θεσπιστεί για τους κλάδους που καλύπτονται από το κοινοτικό καθεστώς.

- Η εμπορία των δικαιωμάτων εκπομπών των κλάδων εκείνων που περιλαμβάνονται σε εθνικό πλαίσιο αλλά δεν έχουν εναρμονισθεί για το σύνολο της Κοινότητας να μην μπορεί να υπόκειται σε καμία περιοριστική προϋπόθεση όσον αφορά τη δυνατότητα να εκχωρηθούν τα δικαιώματα σε επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών.

3.5. Ερώτηση 5

3.5.1. Η φύση ακριβώς των κριτηρίων των BAT που πρέπει να χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των εκπομπών του κάθε κλάδου ή/και της κάθε επιχείρησης, καθιστά περιττό τον προσδιορισμό συνολικών μεριδίων ανά κλάδο, τα οποία είτε στον κοινοτικό χώρο είτε στον εθνικό, θα έθεταν ανεπίλυτα προβλήματα.

3.6. Ερώτηση 6

3.6.1. Ανάλογο σκεπτικό ισχύει και για την κατανομή των μεριδίων στις επί μέρους εταιρείες. Πράγματι, η εφαρμογή των κριτηρίων των BAT επιτρέπει τον προσδιορισμό ενός ιστορικού επιπέδου εκπομπών για την κάθε επιχείρηση (με βάση τα ιστορικά της επίπεδα παραγωγής, πολλαπλασιαζόμενα επί την αποδοτικότητα της χρήσης αερίων φαινομένου θερμοκηπίου). Για τα επόμενα έτη, το ιστορικό αυτό μερίδιο θα προσαρμοσθεί σύμφωνα με τα επίπεδα των BAT, σταθμισμένα ανάλογα με τα πραγματικά επίπεδα της παραγωγής.

3.7. Ερώτηση 7

3.7.1. Το κοινοτικό σύστημα, έτσι όπως έχει προσδιοριστεί μέχρι σήμερα, στηρίζεται στο σύστημα "downstream", ή των σημειακών πηγών εκπομπών. Κρίνεται απαραίτητο και σκόπιμο το κάθε κράτος μέλος, στα πλαίσια του εθνικού του προγράμματος για την τήρηση της "Συμφωνίας επιμερισμού των βαρών" σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κιότο, να καταβάλει ταυτόχρονες προσπάθειες για τους τομείς αυτούς, αλλά επίσης και για τις καλούμενες "διάχυτες πηγές" εκπομπών ΑΦΘ.

3.7.2. Εντούτοις, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστούν ταυτόσημα επίπεδα ανά κράτος μέλος, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν ρεαλιστικό, εφόσον η υφιστάμενη οικονομική δομή του κάθε κράτους είναι διαφορετική.

3.8. Ερώτηση 8

3.8.1. Οι τρεις μηχανισμοί που αναφέρονται (περιβαλλοντικοί φόροι, εθελούσιες περιβαλλοντικές συμφωνίες και εμπορία των δικαιωμάτων εκπομπών) αποτελούν, με αυτή τη σειρά, συμπληρωματικά μέτρα. Οι εθελούσιες συμφωνίες, ως δράσεις που υπερβαίνουν τα πρότυπα, χρησιμεύουν για την πραγματοποίηση προόδου σε επίπεδο τομέων. Οι περιβαλλοντικοί φόροι, και ειδικότερα ο φόρος επί των εκπομπών CO2 (πρόταση φόρου ενέργειας/CO2), χρησιμεύουν ως κυρώσεις για τις εκπομπές διάχυτου χαρακτήρα και, παράλληλα, μέσω του προβλεπόμενου συστήματος των επιστροφών, ως κυρώσεις για τις επιχειρήσεις εκείνες που οι εκπομπές τους υπερβαίνουν ορισμένα κριτήρια BAT. Τέλος, η εμπορία των δικαιωμάτων εκπομπών χρησιμεύει ως θετικό συμπλήρωμα, για να προωθήσει την αποδοτικότητα των προσπαθειών περιορισμού των εκπομπών, πέρα από τα κριτήρια BAT. Εντούτοις, είναι σκόπιμο να καταστεί σαφές ότι αυτές οι εντονότερες προσπάθειες μείωσης των εκπομπών δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να προκαλούν τη μείωση των επιστροφών του "πράσινου" φόρου ενέργειας/CO2, όπως προβλέπεται από την παρούσα πρόταση οδηγίας που συζητάται στο Συμβούλιο.

3.9. Ερώτηση 9

3.9.1. Τόσο οι μηχανισμοί παρακολούθησης όσο και οι διαδικασίες παραβίασης είναι θεωρητικά επαρκείς. Επιβάλλεται, εντούτοις, η τελειοποίηση των συστημάτων αυτών, ιδιαίτερα δε με τη βελτίωση των συστημάτων παρακολούθησης στο στάδιο της εποπτείας, και κυρίως στο στάδιο του ελέγχου σε κοινοτικό επίπεδο. Πρέπει επίσης να εξακριβωθεί ότι οι μηχανισμοί αυτοί θα είναι απόλυτα συμβατοί με εκείνους που θα αναπτυχθούν αργότερα, βάσει της εφαρμογής του Πρωτοκόλλου του Κιότο.

3.9.2. Ανάλογο σκεπτικό ισχύει και σχετικά με τα συστήματα παραβίασης, παρότι, γενικά, το σύστημα της καταγγελίας ενώπιον του Δικαστηρίου του Λουξεμβούργου έχει αρκετά σημαντική επίδραση στην κοινή γνώμη του ενδιαφερομένου κράτους μέλους, ενώ, αντίθετα, οι μηχανισμοί οικονομικών κυρώσεων, οι οποίοι επιβαρύνουν ένα κράτος μέλος και όχι μια συγκεκριμένη επιχείρηση, δεν έχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα που προβλέπεται στο Πράσινο Βιβλίο, εκτός εάν το ύψος των εν λόγω κυρώσεων είναι δυσανάλογα μεγάλο.

3.10. Ερώτηση 10

3.10.1. Παρότι στο σημείο 2 της παρούσας γνωμοδότησης υποστηρίζεται η λύση του κοινοτικού Κανονισμού, δηλαδή ενός μέσου που να είναι νομικά δεσμευτικός χωρίς να χρειάζεται η μεταφορά του στο εθνικό δίκαιο, είναι προφανές ότι πολλές πτυχές του συστήματος αυτού πρέπει να σχεδιαστούν σε επίπεδο εθνικών ή τοπικών αρχών. Ως εκ τούτου, μια πρόταση για την κατανομή των αρμοδιοτήτων και των καθηκόντων μπορεί να είναι η εξής:

3.10.2. Σε κοινοτικό επίπεδο:

Προσδιορισμός των γενικών διαδικασιών εφαρμογής του συστήματος: Περιλαμβανόμενοι κλάδοι, σύστημα ελέγχου, διαδικασίες εναρμονισμένης λειτουργίας του συνολικού πακέτου των αδειών εκπομπών, κριτήρια για την εκχώρηση επί μέρους μεριδίων που θα στηρίζονται στα κριτήρια των BAT, έλεγχος της ακρίβειας των στοιχείων που θα αποστέλλονται από τα κράτη μέλη.

3.10.3. Σε εθνικό και τοπικό επίπεδο:

Εκχώρηση των επί μέρους μεριδίων εκπομπών σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις, έλεγχος των εκπομπών, προσδιορισμός κλάδων που θα υπόκεινται στο σύστημα άδειας εκπομπών, επί πλέον εκείνων που θα οριστούν εναρμονισμένα σε κοινοτικό επίπεδο.

Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI