[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 12.7.2006

SEC(2006) 914

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Εκτενής περίληψη ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΤΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ

{COM(2006) 373 final} {SEC(2006) 894}

Η παρούσα εκτίμηση αντίκτυπου (ΕΑ) εκπονήθηκε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής με σκοπό να τεκμηριώσει τη θεματική στρατηγική για την αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων. Με βάση διεξοδική μελέτη που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής από εξωτερικό αντισυμβαλλόμενο[1], διερευνήθηκε λεπτομερώς ο αντίκτυπος των προτεινόμενων στη στρατηγική μέτρων στον οικονομικό, στον κοινωνικό και στον περιβαλλοντικό τομέα καθώς και στον τομέα της υγείας.

Ορισμός του προβλήματος

Τα φυτοφάρμακα είναι δραστικές ουσίες και προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί για να επιδρούν σε θεμελιώδεις λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών και είναι επομένως ικανά να θανατώνουν ή να καταπολεμούν επιβλαβείς οργανισμούς. Χρησιμοποιούνται στη γεωργία ή για να περιορίζουν τη βλάστηση σε μη γεωργικές εκτάσεις ( φυτοπροστατευτικά προϊόντα, ΦΠΠ ) ή για άλλους σκοπούς ( βιοκτόνα ). Η στρατηγική θα ασχοληθεί προς το παρόν μόνο με τα ΦΠΠ διότι έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από πλευράς χρησιμοποιούμενων ποσοτήτων και αντίστοιχου κύκλου εργασιών.

Από τη χρήση των ΦΠΠ απορρέουν σημαντικά οικονομικά και κοινωνικά οφέλη . Τα προϊόντα αυτά βελτιώνουν ή διασφαλίζουν την απόδοση των καλλιεργειών - εξαλείφοντας ή περιορίζοντας τον ανταγωνισμό από ζιζάνια και προσβολή από επιβλαβείς οργανισμούς - βελτιώνουν ή προστατεύουν την ποιότητα των προϊόντων και ελαχιστοποιούν τις εισροές εργασίας. Διαδραματίζουν επίσης ουσιαστικό ρόλο στην εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων γεωργικών προϊόντων κάθε χρόνο, καθώς συμβάλλουν στην αποφυγή των διακυμάνσεων στην ετήσια απόδοση των καλλιεργειών. Επιπλέον, χάρη στα ΦΠΠ διατίθενται φθηνά οπωροκηπευτικά υψηλής ποιότητας, προσιτά για όλους τους καταναλωτές. Με τη χρήση ΦΠΠ μειώνεται η ζήτηση εκτάσεων για παραγωγή ειδών διατροφής και καθίσταται δυνατή η παραγωγή, σε περιφερειακό επίπεδο, μεγαλύτερης ποικιλίας τροφίμων, με αποτέλεσμα να μειώνεται το μεταφορικό κόστος και να είναι διαθέσιμες περισσότερες εκτάσεις για άλλες χρήσεις, π.χ. για χώρους αναψυχής, φυσικά πάρκα και προστασία της βιοποικιλότητας. Οι τεχνικές συντηρητικού οργώματος και ελαφρού οργώματος, που μειώνουν τις ανάγκες σε ορυκτής προέλευσης ενέργεια στη γεωργία και περιορίζουν τη διάβρωση και την απόπλυση θρεπτικών ουσιών, εξαρτώνται εν μέρει από τη χρήση ζιζανιοκτόνων. Τέλος, εξίσου όμως σημαντικό, η ευρωπαϊκή βιομηχανία φυτοπροστατευτικών προϊόντων διαδραματίζει ουσιαστικό οικονομικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά και είναι σημαντικός εργοδότης που απασχολεί περίπου 26.000 άτομα στην ΕΕ-25. Επίσης, στη χρήση ΦΠΠ εμπλέκονται και πολλοί άλλοι επιχειρηματικοί κλάδοι (π.χ. κατασκευαστές ψεκαστικού εξοπλισμού, εταιρείες παροχής υπηρεσιών αεροψεκασμού και άλλοι).

Ταυτόχρονα, όμως, τα φυτοφάρμακα έχουν συχνά επιβλαβείς ιδιότητες και συνήθως ελευθερώνονται σκοπίμως στο περιβάλλον κατά τη χρήση τους, με πιθανή συνέπεια την έκθεση του ανθρώπου και του περιβάλλοντος σ’ αυτά.

Κίνδυνοι για την υγεία του ανθρώπου είναι δυνατόν να προκύψουν από άμεση έκθεση (εργαζόμενοι σε βιομηχανίες που παράγουν φυτοφάρμακα και επαγγελματίες – ιδίως γεωργοί – που τα χρησιμοποιούν), και έμμεση έκθεση (καταναλωτές, κάτοικοι και διερχόμενοι), ιδίως κατά ή μετά τη χρήση στη γεωργία, στην αρχιτεκτονική τοπίου ή σε άλλες δραστηριότητες. Οι κίνδυνοι που ενέχει κάθε επιμέρους δραστική ουσία των φυτοφαρμάκων αξιολογούνται στο πλαίσιο των αντίστοιχων διαδικασιών έγκρισης, δεν διενεργείται όμως ικανοποιητική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της έκθεσης σε μίγματα χημικών ουσιών. Είναι επομένως αδύνατο να αξιολογηθεί το σύνολο των επιπτώσεων όλων των χρησιμοποιούμενων σήμερα ουσιών στην υγεία του ανθρώπου .

Από την έκθεση στα φυτοφάρμακα είναι δυνατόν να προκληθούν τόσο οξέα όσο και χρόνια προβλήματα υγείας. Οι χρόνιες βλάβες είναι αποτέλεσμα συνεχούς έκθεσης σε χαμηλά επίπεδα και έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα (π.χ. καρκίνος, συγγενείς ανωμαλίες, προβλήματα αναπαραγωγής, ευαισθητοποίηση). Η έμμεση έκθεση διερχομένων, κατοίκων (μέσω της μετακίνησης του ψεκαστικού νέφους) και καταναλωτών (μέσω των υπολειμμάτων των φυτοφαρμάκων στα γεωργικά προϊόντα ή στο νερό) μπορεί να έχει μεγαλύτερες συνέπειες στην περίπτωση των ιδιαίτερα ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι ή άλλες ομάδες ειδικού κινδύνου και οι εργάτες. Η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει ότι υπάρχουν προς το παρόν κενά στις γνώσεις σχετικά με την έκθεση των παιδιών.

Οι κίνδυνοι για το περιβάλλον από τις ακούσιες και υπέρμετρες ροές χημικών ουσιών στο νερό, στην ατμόσφαιρα και στο έδαφος συνεπάγονται δυσμενείς επιπτώσεις στα φυτά, στην άγρια χλωρίδα και πανίδα, στην ποιότητα των στοιχείων του περιβάλλοντος και στη βιοποικιλότητα εν γένει. Ειδικότερα, η μετακίνηση του ψεκαστικού νέφους, η απόπλυση και η απορροή μπορούν να οδηγήσουν σε ρύπανση του εδάφους και των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Η ρύπανση του μη επεξεργασμένου νερού από φυτοφάρμακα είναι ιδιαίτερα σοβαρή στους πεδινούς ποταμούς, υπερβαίνοντας σε μεγάλο ποσοστό της την οριακή τιμή των 0,1 µg/L, με αποτέλεσμα να επιβάλλεται επεξεργασία του νερού για την απομάκρυνση των φυτοφαρμάκων πριν από τη διανομή του ως πόσιμου. Χρειάζεται συνεχής παρακολούθηση των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων για τον εντοπισμό τυχόν ρύπανσης.

Όσον αφορά το δυναμικό έκθεσης του ανθρώπου και άμεσης εκπομπής στο περιβάλλον, τα πιο επικίνδυνα στάδια του κύκλου ζωής ενός φυτοφαρμάκου είναι το στάδιο της χρήσης και τα επόμενα . Ο χρήστης, ο οποίος αποφασίζει τελικά γιατί, πότε και πως θα χρησιμοποιήσει ενδεχομένως φυτοφάρμακο και ποιο θα είναι αυτό, έχει προφανώς πρωτεύοντα ρόλο στον περιορισμό της ρύπανσης του περιβάλλοντος.

Ανάγκη δράσης σε επίπεδο ΕΕ

Το κοινοτικό ρυθμιστικό πλαίσιο για τα ΦΠΠ επικεντρώνεται κυρίως στη διάθεση των προϊόντων αυτών στην αγορά και στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Οι σημαντικότερες νομοθετικές πράξεις είναι η οδηγία 91/414/ΕΟΚ σχετικά με τη διάθεση στην αγορά φυτοπροστατευτικών προϊόντων και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 396/2005 για τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων μέσα ή πάνω στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές φυτικής και ζωικής προέλευσης. Μία από τις ελλείψεις του ισχύοντος νομικού πλαισίου για τα φυτοφάρμακα είναι ότι δεν καλύπτει επαρκώς τη φάση της πραγματικής χρήσης τους, η οποία συνιστά βασικό στοιχείο για τον προσδιορισμό του συνολικού κινδύνου που ενέχουν.

Η τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τη χρήση των φυτοφαρμάκων στα κράτη μέλη χαρακτηρίζεται από σημαντικές διαφορές, που παρατηρούνται όχι μόνο στη γενική χρήση τους αλλά και στις επικρατούσες τάσεις. Αυτές μπορούν να αποδοθούν, εν μέρει, στην ποικιλία των δομών του γεωργικού τομέα και στις διαφορετικές κλιματικές συνθήκες (που συνεπάγονται διαφορετικές ανάγκες φυτοπροστασίας), αλλά και στην ένταση των καταβαλλόμενων προσπαθειών για τον περιορισμό της χρήσης των φυτοφαρμάκων και των κινδύνων που ενέχουν. Δημιουργείται συνεπώς μια κατάσταση όπου δεν υπάρχουν ισότιμοι όροι για τους χρήστες και για τη βιομηχανία φυτοφαρμάκων. Επιπλέον, η υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον δεν προστατεύονται στον ίδιο βαθμό σε όλη την Κοινότητα. Χωρίς κοινοτική παρέμβαση, είναι πολύ πιθανό να συνεχιστούν οι παρατηρούμενες τάσεις απόκλισης μεταξύ των κρατών μελών.

Στόχοι

Η παρούσα στρατηγική εντάσσεται στο Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον (6ο ΠΔΠ), το οποίο καθορίζει τους γενικούς και ειδικούς στόχους της.

Ο γενικός στόχος της στρατηγικής είναι ο περιορισμός των επιπτώσεων των φυτοφαρμάκων στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον, και γενικότερα η βελτίωση της αειφόρου χρήσης τους, καθώς και η επίτευξη σημαντικής γενικής μείωσης των κινδύνων και της χρήσης των φυτοφαρμάκων, σε βαθμό που να συμβιβάζεται με την αναγκαία προστασία των καλλιεργειών.

Οι ειδικοί στόχοι της στρατηγικής είναι οι εξής:

(i) ελαχιστοποίηση των πηγών κινδύνου και των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον από τη χρήση φυτοφαρμάκων·

(ii) βελτίωση του ελέγχου της χρήσης και διανομής φυτοφαρμάκων·

(iii) μείωση των επιπέδων των επιβλαβών δραστικών ουσιών, μεταξύ άλλων μέσω της αντικατάστασης των πλέον επικίνδυνων με ασφαλέστερα υποκατάστατα (συμπεριλαμβανομένων των μη χημικών)·

(iv) ενθάρρυνση της χρήσης καλλιεργητικών συστημάτων με μικρές εισροές ή χωρίς φυτοφάρμακα, ιδίως μέσω της ευαισθητοποίησης των χρηστών, της προώθησης της χρήσης κωδίκων ορθής πρακτικής και της εξέτασης της δυνατότητας εφαρμογής οικονομικών μέσων·

(v) καθιέρωση διαφανούς συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης καταλλήλων δεικτών, για την αναφορά και την παρακολούθηση της προόδου που έχει σημειωθεί στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής,.

Επιλέγοντας μέτρα με βελτιστοποιημένο αντίκτυπο στον οικονομικό, στον κοινωνικό και στον περιβαλλοντικό τομέα, καθώς και στον τομέα της υγείας, η στρατηγική συμβιβάζεται πλήρως με τους στόχους της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση.

Εξάλλου, ο στόχος της μείωσης της σημαντικής απειλής που συνιστά η χρήση φυτοφαρμάκων, ευθυγραμμίζεται πλήρως με την αρχή της προφύλαξης που διέπει την αειφόρο ανάπτυξη.

Χρησιμοποιούμενη μεθοδολογία

Λαμβάνοντας υπόψη την ολιστική προσέγγιση που υιοθετείται στις θεματικές στρατηγικές σχετικά με έναν συγκεκριμένο τομέα, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση των μέτρων της στρατηγικής στις υφιστάμενες πολιτικές και νομοθετικές πράξεις. Η θεματική στρατηγική για την αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων συνίσταται σε μια σειρά επιμέρους μέτρων, τα οποία, σύμφωνα με αυτή την αρχή της ολοκλήρωσης, είτε θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο υφιστάμενων μέσων, είτε, εφόσον αυτό δεν είναι εφικτό, θα προταθούν ως νέο νομοθέτημα.

Η βασική προσέγγιση ακολουθεί επομένως τρεις κατευθύνσεις:

- ενσωμάτωση ορισμένων μέτρων στα υφιστάμενα νομικά και πολιτικά πλαίσια (ΚΓΠ, αναθεώρηση της οδηγίας 91/414/ΕΟΚ και τροποποίηση της οδηγίας για τα μηχανήματα)·

- υποβολή νέων νομοθετικών προτάσεων: μιας οδηγίας πλαισίου για την αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων, στην οποία θα ενσωματωθούν όλα τα μέτρα, για τα οποία κρίθηκε ότι πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο νομοθετικής πράξης αλλά δεν μπορούν να ενταχθούν στην ισχύουσα νομοθεσία, και ενός κανονισμού για τη συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη χρήση των φυτοφαρμάκων·

- σύσταση προς τα κράτη μέλη να λάβουν ορισμένα επιπλέον μέτρα, κατά περίπτωση, για θέματα για τα οποία δεν κρίθηκε σκόπιμη η παρέμβαση της Κοινότητας .

Η ΕΑ επικεντρώνεται σε μέτρα και αντίστοιχες επιλογές που δεν μπορούν να ενσωματωθούν στις υπάρχουσες νομοθετικές πράξεις / πολιτικές και είτε θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής, είτε αποτέλεσαν αντικείμενο σοβαρής αμφισβήτησης κατά τη διαδικασία διαβουλεύσεων.

Διατυπώθηκαν πολλές επιλογές για την εφαρμογή κάθε μέτρου που μελετήθηκε αναλυτικά στην ΕΑ. Αυτές εκτείνονται από την «αδράνεια» έως τη λήψη υποχρεωτικών, εξαιρετικά αυστηρών και νομικά δεσμευτικών μέτρων. Η «αδράνεια» παρατίθεται συστηματικά και αναφέρεται στην απόλυτη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης: καμία βελτίωση του υπάρχοντος πλαισίου, ούτε όμως ευθυγράμμιση προς τα κάτω. Συνέπεια τούτου είναι το «κόστος της αδράνειας» να ισούται σε απόλυτες τιμές – αλλά με αντίθετο πρόσημο – με το αναμενόμενο όφελος από την προτεινόμενη στρατηγική.

Όλες οι επιλογές αναλύθηκαν ως εξής:

- προσδιορισμός και τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης ( status quo ) στα κράτη μέλη, σε σχέση με τα βασικά μέτρα και επιλογές,

- προσδιορισμός του αιτιώδους συνδέσμου και των σχέσεων,

- εκτίμηση του αντίκτυπου των διαφόρων επιλογών,

- εισήγηση των καταλληλότερων επιλογών.

Ο αντίκτυπος εκτιμήθηκε ως προς τις:

- οικονομικές συνέπειες (μετρήθηκαν, εφόσον ήταν δυνατόν, σε επιπρόσθετο κόστος ή επιπρόσθετο εισόδημα για τους ενδιαφερόμενους σε σχέση με το status quo ),

- κοινωνικές συνέπειες (μετρήθηκαν, εφόσον ήταν δυνατόν, σε αριθμό και ποιότητα θέσεων απασχόλησης, με βάση τη μέση συσχέτιση του εισοδήματος προς την απασχόληση ή του κόστους προς την απασχόληση),

- περιβαλλοντικές συνέπειες (εκτιμήθηκαν κυρίως με βάση την αναμενόμενη μείωση των χρησιμοποιούμενων ποσοτήτων ΦΠΠ - σε τόνους - λαμβάνοντας υπόψη τα πιθανά αποτελέσματα της υποκατάστασης των ΦΠΠ και άλλες συνέπειες, που ενώ δεν σχετίζονται με τη μειωμένη χρήση συμβάλλουν παρ’ όλα αυτά στη μείωση του κινδύνου, π.χ. ζώνες ανάσχεσης για την προστασία των υδάτων),

- συνέπειες για την υγεία (δεν εκτιμήθηκαν ποσοτικά αλλά ποιοτικά, λαμβάνοντας υπόψη τις αποφευχθείσες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία των επαγγελματιών, καταναλωτών, κατοίκων και διερχομένων, χάρη στη μείωση της έκθεσης ή του αριθμού ατυχημάτων).

Προτεινόμενα μέτρα

Με βάση το αποτέλεσμα της ΕΑ, προτάθηκε να ενταχθούν στη στρατηγική τα ακόλουθα μέτρα:

- Απαιτήσεις σχετικά με την κατάρτιση και τα προσόντα των διανομέων και επαγγελματιών χρηστών φυτοφαρμάκων σε όλα τα κράτη μέλη, με ελάχιστες απαιτήσεις συμφωνηθείσες σε κοινοτικό επίπεδο.

- Συστήματα υποχρεωτικής πιστοποίησης για το νέο εξοπλισμό εφαρμογής φυτοφαρμάκων που πρόκειται να διατεθεί στην αγορά, καθώς και τακτικός έλεγχος του εν χρήσει εξοπλισμού σε όλα τα κράτη μέλη.

- Γενική απαγόρευση του αεροψεκασμού, τα κράτη μέλη όμως θα μπορούν να επιτρέπουν παρεκκλίσεις, εφόσον αποδεικνύεται ότι ο αεροψεκασμός παρέχει σαφή πλεονεκτήματα και περιβαλλοντικά οφέλη σε σχέση με άλλες μεθόδους ψεκασμού ή εφόσον δεν υπάρχουν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις.

- Μέτρα για τη βελτίωση της προστασίας των υδάτων χάρη στη «δημιουργία ζωνών ανάσχεσης» και τον περιορισμό της μετακίνησης του ψεκαστικού νέφους με τη βοήθεια «κατάλληλου τεχνικού εξοπλισμού».

- Νομικά δεσμευτικός καθορισμός περιοχών περιορισμένης ή μηδενικής χρήσης ΦΠΠ. Τα κράτη μέλη θα εκπονήσουν σε συνεργασία με την Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές και βέλτιστες πρακτικές για τις περιοχές αυτές.

- Μέτρα για την εξασφάλιση ασφαλούς αποθήκευσης και χειρισμού των φυτοφαρμάκων, των συσκευασιών τους και των περισσευμάτων τους. Οι οργανωτικές λεπτομερείς ρυθμίσεις επαφίενται στα κράτη μέλη.

- Θέσπιση εθνικών συστημάτων για τη συγκέντρωση στοιχείων σχετικά με τη διάθεση στην αγορά και τη χρήση ΦΠΠ. Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα επιλογής του βέλτιστου τρόπου οργάνωσης της συγκέντρωσης στοιχείων, καθώς αυτός εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δομή του γεωργικού τομέα.

- Θέσπιση κοινού πλαισίου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των επιβλαβών οργανισμών (IPM) υιοθετώντας την επιλογή «Εναρμόνιση των ελάχιστων γενικών απαιτήσεων μέσω της τροποποίησης του ορισμού της ολοκληρωμένης καταπολέμησης στην οδηγία 91/414/ΕΟΚ» σε συνδυασμό με την επιλογή «Εκπόνηση ειδικών κατευθυντήριων γραμμών για την IPM».

Η εκτίμηση του αντίκτυπου είχε ως αποτέλεσμα την απόρριψη των δύο νομικά δεσμευτικών μέτρων που συνίστανται στον καθορισμό ποσοτικών στόχων για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και στην επιβολή φόρων / εισφορών σε κοινοτικό επίπεδο.

Αναμενόμενο κόστος και οφέλη

Τα προτεινόμενα μέτρα έχουν ως στόχο τη μείωση των κινδύνων για το περιβάλλον και για την υγεία του ανθρώπου που συνεπάγεται η χρήση ΦΠΠ, χωρίς να υφίστανται ζημίες παραγωγής οι γεωργοί. Η κοινωνία εν γένει και ειδικότερα οι επαγγελματίες, οι καταναλωτές και το περιβάλλον θα επωφεληθούν από τον αντίκτυπο της μείωσης των κινδύνων που ενέχει η χρήση ΦΠΠ. Η παρέκταση των αποτελεσμάτων συνολικής μελέτης που εκπονήθηκε στη Γερμανία καταδεικνύει ότι η βελτιστοποιημένη χρήση φυτοφαρμάκων αναμένεται να αποφέρει, στην ΕΕ, συνολικό όφελος άνω των 200 εκατ. ευρώ ετησίως, χάρη στη μείωση εξωτερικών συντελεστών κόστους, όπως επί παραδείγματι των δυσμενών επιπτώσεων στο περιβάλλον και στην υγεία του ανθρώπου. Περισσότερα επιμέρους δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Κάτω Χώρες παρέχουν περαιτέρω ενδείξεις σχετικά με το κόστος της ρύπανσης των υδάτινων πόρων από φυτοφάρμακα.

Με βάση τη διαμόρφωση της στρατηγικής, οι ζημίες (για τη βιομηχανία ΦΠΠ και για τους γεωργούς που πληρώνουν για την κατάρτιση καθώς και για την πιστοποίηση και τη συντήρηση του εξοπλισμού εφαρμογής) και τα οφέλη (για τους γεωργούς που καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες φυτοφαρμάκων και για τις εταιρείες που αναλαμβάνουν την κατάρτιση, συντήρηση ή πιστοποίηση) εξισώνονται. Το προσδοκώμενο καθαρό συνολικό αποτέλεσμα, το οποίο ισούται με τους προαναφερόμενους μειωμένους εξωτερικούς συντελεστές κόστους (καθώς πρόκειται για το μόνο όφελος που δεν αντισταθμίζεται από ζημία), είναι επομένως σαφώς θετικό.

Το συνολικό κόστος και τα οφέλη της εφαρμογής των μέτρων που προτείνονται στη στρατηγική συνοψίζονται στον πίνακα 1. Τα οφέλη για τον άνθρωπο και για το περιβάλλον είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστούν ποσοτικά για διάφορους λόγους: (i) έλλειψη διαθέσιμων συναφών στοιχείων, (ii) ορισμένα οφέλη έχουν μόνο ποιοτική και σχετική αξία, και (iii) δεν διατίθεται πάντα μεθοδολογία για τον ποσοτικό προσδιορισμό.

Τα μέτρα αναμένεται να οδηγήσουν σε μείωση του συνόλου των χρησιμοποιούμενων ποσοτήτων κατά 11% έως 16% (ήτοι 31.000 έως 44.000 τόνους δραστικών ουσιών) ετησίως, αν και αυτό δεν αποτελεί στόχο. Οι αντίστοιχες οικονομίες για τους γεωργούς υπολογίζονται σε 770 εκατ. έως 1100 εκατ. ευρώ, το οποίο σημαίνει επίσης μείωση του κύκλου εργασιών για τη βιομηχανία ΦΠΠ.

Παρ’ όλο που το συνολικό κόστος των μέτρων θα βαρύνει τους γεωργούς (πλην των 40 έως 80 εκατ. ευρώ για τη διαμόρφωση συστημάτων διαχείρισης περιεκτών, ποσό που θα καταβληθεί λογικά από τη βιομηχανία φυτοφαρμάκων), τα καθαρά οφέλη για τους τελευταίους θα εξακολουθούν να είναι σημαντικά, της τάξεως των 380 εκατ. έως 710 εκατ. ευρώ (συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης). Το κόστος αναλύεται ως εξής: περίπου 250 εκατ. ευρώ για την κατάρτιση, 90 εκατ. ευρώ για δοκιμές και ελέγχους ψεκαστήρων, 40 εκατ. ευρώ για τη συντήρηση του εξοπλισμού, πρόσθετες δαπάνες ύψους 2-4,5 εκατ. ευρώ για την αγορά πιστοποιημένου νέου εξοπλισμού, 2 εκατ. ευρώ για τη λεπτομερή καταγραφή και αναφορά στοιχείων σχετικά με τη χρήση φυτοφαρμάκων. Άλλες δαπάνες για υπερωριακή εργασία (περίπου 210 εκατ. ευρώ) και για τακτικότερη χρήση υπηρεσιών συμβουλευτικής (περίπου 130 εκατ. ευρώ) μπορούν να καλυφθούν από μέτρα αγροτικής ανάπτυξης της ΚΓΠ. Η μόνη σημαντική διοικητική επιβάρυνση των αρχών των κρατών μελών που κατέστη δυνατόν να εκτιμηθεί και να ποσοτικοποιηθεί είναι η συγκέντρωση στοιχείων για τις πωλήσεις και τη χρήση των φυτοφαρμάκων, το κόστος της οποίας υπολογίζεται σε περίπου 9 εκατ. ευρώ ετησίως.

Όσον αφορά την απασχόληση, το αποτέλεσμα αναμένεται να είναι σαφώς θετικό, με καθαρή συνολική αύξηση κατά 3000 θέσεις εργασίας περίπου. Η απώλεια 1700 έως 2000 (στη χειρότερη περίπτωση) θέσεων στον κλάδο παραγωγής και διανομής θα αντισταθμισθεί από τη δημιουργία νέων θέσεων σε άλλους τομείς: 200 για τα συστήματα διαχείρισης περιεκτών, 2500 για την κατάρτιση και την πιστοποίηση, 1000 για τις δοκιμές και τους ελέγχους των ψεκαστήρων, 500 για τη συντήρηση του εξοπλισμού και 900-1300 για τις υπηρεσίες γεωργικής συμβουλευτικής. Επιπλέον, η στρατηγική θα τονώσει την έρευνα και την καινοτομία για την ανάπτυξη πιο εκλεκτικών δραστικών ουσιών. Αυτό διανοίγει εμπορικές προοπτικές για τις πλέον καινοτόμους εταιρείες και συμβιβάζεται πλήρως με τη στρατηγική της Λισσαβώνας.

Δεδομένου ότι η παρούσα κατάσταση στα κράτη μέλη ποικίλλει, αναμένεται ότι σε εννέα κράτη μέλη ο αντίκτυπος θα είναι ασήμαντος έως μέτριος, σε οκτώ μέτριος και σε άλλα οκτώ μέτριος έως ισχυρός.

Πίνακας 1: Συνολικό κόστος και οφέλη της θεματικής στρατηγικής

Οφέλη | Κόστος | Αποτέλεσμα |

Γεωργοί | 1110 έως 1440 εκατ. ευρώ ετησίως Μείωση των επιπτώσεων στην υγεία | 725 εκατ. ευρώ ετησίως | + 380 έως 710 εκατ. ευρώ ετησίως Μείωση των επιπτώσεων στην υγεία |

Βιομηχανία | + 3000 θέσεις εργασίας | 300 έως 670 εκατ. ευρώ ετησίως (μπορεί να περιοριστεί με την τακτικότερη παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής και την ανάπτυξη πλέον καινοτόμων προϊόντων) | - 670 έως - 300 εκατ. ευρώ ετησίως + 3000 θέσεις εργασίας Αύξηση της ανταγωνιστικότητας |

Αρχές των κρατών μελών | 200 εκατ. ευρώ ετησίως (οικονομίες στις δαπάνες για την υγεία και το περιβάλλον) + 180 θέσεις εργασίας Θετική επίδραση στον άνθρωπο και στο περιβάλλον | 9 εκατ. ευρώ ετησίως | + 191 εκατ. ευρώ ετησίως + 180 θέσεις εργασίας Θετική επίδραση στον άνθρωπο και στο περιβάλλον |

[1] Η Επιτροπή ξεκίνησε τις διαβουλεύσεις μετά την έκδοση της ανακοίνωσης με τίτλο «Προς μία θεματική στρατηγική για αειφόρο χρήση των φυτοφαρμάκων» (COM (2002) 349 τελικό). Όλα τα στάδια των διαβουλεύσεων και τα σχετικά έγγραφα διατίθενται στον δικτυακό τόπο: http://europa.eu.int/comm/environment/ppps/home.htm