Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου (94/C 393/13)

Στις 28 Φεβρουαρίου 1994 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 18 Ιουλίου 1994. Εισηγητής ήταν ο κ. Flum.

Κατά τη 318η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία (δύο αποχές) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνδέθηκε πάντοτε με τις διεργασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης διεπόμενη από τις θεμελιώδεις αρχές της τήρησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη φυλή, το φύλο, τις πεποιθήσεις ή την εθνικότητα. Τάχθηκε υπέρ της ειρηνικής και χωρίς διακρίσεις συμβίωσης μεταξύ ανθρώπων διαφορετικής καταγωγής, υπέρ της ισότητας των δικαιωμάτων όλων των κατοίκων σε όλους τους κοινωνικούς τομείς που δεν συνδέονται σαφώς με τα δημόσια δικαιώματα και ζήτησε την ενίσχυση των πολιτικών δικαιωμάτων.

1.2. Η καταπολέμηση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού, η βελτίωση του νομικού καθεστώτος και των συνθηκών ζωής των υπηκόων τρίτων κρατών που διαμένουν νόμιμα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθώς και η καθιέρωση του δικαιώματος ασύλου αποτελούν σημαντικά στοιχεία των προσπαθειών της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

1.3. Όσον αφορά την υλοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αναγνωρίστηκε η ανάγκη εναρμόνισης των πολιτικών προστασίας των εξωτερικών συνόρων. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε εκφράσει την ικανοποίησή της για την πρόθεση που είχε εκδηλώσει η Επιτροπή στα τέλη της δεκαετίας του `80, δηλαδή να διαμορφώσει μέσω μιας οδηγίας την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου. Η ΟΚΕ είχε αποφασίσει για το λόγο αυτό, από το 1988, τη σύσταση μιας ομάδας μελέτης. Ωστόσο, τα σχέδια αυτά δεν πραγματοποιήθηκαν. Τούτο δεν οφείλετο σε ορισμένη παράλειψη του θεσμικού πλαισίου που ορίζεται από τη συνθήκη της Ρώμης, αλλά μάλλον στην έλλειψη πολιτικής ομοφωνίας στο Συμβούλιο Υπουργών. Ένα σχέδιο οδηγίας που είχε προετοιμαστεί υπό την επίβλεψη του επιτρόπου Bangemann, αποσύρθηκε.

1.4. Για το λόγο αυτό, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στο πλαίσιο των διακυβερνητικών διασκέψεων για την προετοιμασία της Συνθήκης του Μάαστριχτ, επέμεινε, αφενός, να συσταθούν κατάλληλα κοινοτικά μέσα για τη διαμόρφωση μιας πολιτικής ασύλου που να βασίζεται στις εθνικές παραδόσεις και να συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα και, αφετέρου, να δημιουργηθούν οι δυνατότητες για τη χάραξη πολιτικής για τη μετανάστευση, βάσει κοινών κριτηρίων.

1.5. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση της 7ης Φεβρουαρίου 1992, παρέχει τώρα τις θεσμικές προϋποθέσεις για το χειρισμό του θέματος σε κοινοτική κλίμακα πράγμα που θα ευνοήσει το καλώς ευνοούμενο συμφέρον των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς όφελος των πολιτών της Ένωσης, των υπηκόων τρίτων κρατών που κατοικούν νόμιμα στην Κοινότητα και των οικογενειών τους, για την προστασία των πολιτικών προσφύγων και για την ανθρωπιστική μεταχείριση των προσφύγων, για την καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης χωρίς τη δυσφήμιση των εργαζομένων (). Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις εξελίξεις αυτές αλλά παρατηρεί με έμφαση ότι πρέπει να επιταχυνθούν οι διεργασίες μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο.

2. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής

2.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί ένα έγγραφο εργασίας που προσφέρει μια κατάλληλη βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη μιας κοινοτικής πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου. Δίνει μια γενική άποψη για την παρούσα κατάσταση της διακυβερνητικής συνεργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για τα μέσα που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της Ένωσης, μια σαφώς διαρθρωμένη περιγραφή των τομέων της κοινωνίας που σχετίζονται με την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου καθώς και ένα πλαίσιο για την περαιτέρω εξέταση του θέματος που αντιστοιχεί στους πραγματικούς στόχους που διατύπωσαν τα κράτη μέλη στον τομέα της πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο.

2.2. Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ μιας από κοινού εξέτασης και ανάπτυξης των προοπτικών για το χειρισμό σε διάφορους πολιτικούς τομείς, οι οποίοι σχετίζονται με τους λογους των ρευμάτων μετανάστευσης, τον έλεγχό τους καθώς και την ενσωμάτωση των νομίμων μεταναστών. Τάσσεται υπέρ ενός διαφοροποιημένου μηχανισμού για την υποδοχή και το νομικό καθεστώς των μεταναστών λαμβάνοντας υπόψη τους λόγους για την εγκατάλειψη της χώρας καταγωγής.

2.3. Η Επιτροπή περιγράφει τον υφιστάμενο μηχανισμό παρακολούθησης των μεταναστευτικών ροών, τις νομικές προϋποθέσεις που υφίστανται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και προβαίνει σε υποδείξεις για άλλους τομείς στους οποίους θα μπορούσε να ενταθεί η συνεργασία ενόψει της εναρμόνισης των κριτηρίων υποδοχής και διαμονής.

2.4. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής περιλαμβάνει σημαντικό τμήμα της απαιτούμενης ενημέρωσης, προκειμένου να γίνουν κατανοητές οι αιτίες της μετανάστευσης, η κατάσταση των μεταναστών και οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την υποδοχή τους. Η Ανακοίνωση συμβάλλει έτσι στην ουσιαστική αξιολόγηση του θέματος. Δίνεται έτσι η δυνατότητα διεξαγωγής ενός πραγματικού, δημοκρατικού διαλόγου που βασίζεται σε γεγονότα και συμβάλλει στην εξάλειψη των προκαταλήψεων και, συνεπώς, στην κατανίκηση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.

2.5. Όπως το έχει ήδη ζητήσει η ΟΚΕ, η Ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου, το ζήτημα της μετανάστευσης διαμορφώνεται και ρυθμίζεται και, ως εκ τούτου, διευθετούνται οι ανάγκες μιας πραγματικής κοινωνίας μετανάστευσης. Τα γεγονότα που παρατίθενται από την Επιτροπή δείχνουν ότι οι ενδοευρωπαϊκές μεταναστευτικές ροές στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, και χάρη στην επιτυχία της κοινοτικής πολιτικής συνοχής, έχουν, για τα περισσότερα κράτη, δευτερεύουσα σημασία από ποσοτική άποψη και εξελίσσονται προς μια εσωτερική ομαλή ποιοτική μετανάστευση στο πλαίσιο των διεργασιών για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

2.6. Η ιστορική εμπειρία των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέχει συγκεκριμένα σημαντικές ενδείξεις σχετικά με το πώς μπορεί να επιτευχθεί μια ομαλή μετανάστευση, οικονομικά ωφέλιμη για όλες τις πλευρές. Όχι η απόλυτη ισότητα των συνθηκών διαβίωσης αλλά οι ίσες ευκαιρίες και οι συγκρίσιμες συνθήκες διαβίωσης στις περιφέρειες αποτελούν μια σημαντική βάση για ελεγχόμενες μεταναστευτικές ροές.

2.7. Οι γνωμοδοτήσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ξενοφοβία και το ρατσισμό, για το καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων από τρίτες χώρες καθώς και για την πολιτική μετανάστευσης, ενισχύονται και αποτελούν τη βάση για την αξιοποίηση των προτάσεων της Επιτροπής σχετικά με την εξέταση των πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου ().

2.8. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν, περιορίζονται στις διάφορες πτυχές της Ανακοίνωσης της Επιτροπής, οι οποίες σήμερα παρουσιάζουν ουσιαστικό ενδιαφέρον καθώς και στις συμπληρώσεις και τις τροποποιήσεις που απαιτούνται σ`αυτό τον πολύπλοκο τομέα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Μια εναρμονισμένη, κοινή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μια απόλυτη και πρώτη προϋπόθεση για την εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για τη διατήρηση της κατανόησης για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη.

3.1.1. Η συμφωνηθείσα διαδικασία συντονισμού οδηγεί από την πλευρά της στην διεύρυνση της συνεργασίας των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης όσον αφορά μια πολιτική, η οποία λόγω των διαφορετικών ιστορικών εμπειριών και πολιτικών των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρά τα κοινά θεμέλια και αξίες, έχει εξελιχθεί πολύ διαφορετικά.

3.1.2. Οι γενικοί όροι που θεσπίζει η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τη μελλοντική διαμόρφωση της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ αποτελούν ένα πρώτο, σημαντικό βήμα για την περαιτέρω πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η οποία θα ολοκληρωθεί με την τροποποίηση των συνθηκών της Ένωσης, μέσω της διακυβερνητικής διάσκεψης.

3.1.3. Μια κοινή πολιτική ενισχύει επιπλέον την οικονομική και κοινωνική συνοχή στα κράτη μέλη. Η σύμπνοια σχετικά με μια κοινή πολιτική για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σχετικά με τα κριτήρια μετανάστευσης, καθιστούν δυνατόν για τους υπηκόους τρίτων κρατών που διαμένουν νόμιμα σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ, να διαθέτουν ίσα δικαιώματα όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων στο εσωτερικό της ΕΕ.

3.1.4. Η Επιτροπή των ΕΚ έχει την υποστήριξη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής όταν δηλώνει ότι είναι πιστός οπαδός της σταδιακής ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου. Η συζήτηση για τη μελλοντική διαμόρφωση της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ, δεν πρέπει να διεξαχθεί κεκλεισμένων των θυρών. Η όλη διεργασία πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσω μιας δημοκρατικής, ανοιχτής και αμερόληπτης συζήτησης, την οποία οι πολίτες της ΕΕ θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν και να επηρεάσουν.

3.1.5. Η πολιτική ασύλου και η πολιτική μετανάστευσης παρουσιάζουν πολλά κοινά σημεία. Συχνά, δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί αναλυτική διαφοροποίηση των αιτίων που ανάγκασαν έναν πρόσφυγα να εγκαταλείψει τη χώρα του. Η διαφοροποίηση αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί για τα θύματα αφάνταστων ανθρώπινων ταπεινώσεων και δεινών όπως λιμός, φυσικές καταστροφές, βασανιστήρια και διώξεις. Η πολιτική καταπίεση, οι εθνικιστικές διαμάχες, οι φραγμοί στη θρησκευτική ελευθερία, οι διώξεις κατά των γυναικών, η οικονομική εξαθλίωση, η κοινωνική ανισότητα, η παραβίαση των ανθρώπινων και των πολιτικών δικαιωμάτων συνδέονται στενά. Ιδιαίτερα όσον αφορά την ένταξη στην κοινωνία της χώρας υποδοχής, είναι απαραίτητη μια από κοινού αντιμετώπιση.

3.1.6. Υφίστανται, ωστόσο, σημαντικές διαφορές στις απαιτούμενες ενέργειες για την εξάλειψη των αιτίων της φυγής και μετανάστευσης καθώς και την πιθανή βοήθεια για τα άτομα αυτά. Η ΟΚΕ επισημαίνει τις υποδείξεις της για μια πολιτική αντίληψη της μετανάστευσης στην ΕΕ και τις προτάσεις για την καταπολέμηση των αιτίων της μετανάστευσης ().

3.2. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η πρόοδος που σημειώθηκε στην κοινοτική πολιτική ασύλου και μετανάστευσης, αν και αξιέπαινη, περιορίζεται στην « αμυντική » πτυχή.

3.2.1. Κατ`αρχάς, πρέπει να απορριφθεί η θέσπιση ποσοστώσεων στην είσοδο των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων.

3.2.2. Επίσης, η οικογενειακή επανένωση, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τους ορισμούς των κανόνων για την ελεύθερη κυκλοφορία, πρέπει να επιτρέπεται χωρίς περιορισμούς, για τους υπηκόους τρίτων χωρών που κατοικούν νόμιμα σε ένα κράτος της ΕΚ.

3.2.3. Όσον αφορά την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, οι μέχρι σήμερα προσπάθειες επικεντρώνονταν στην απέλαση και όχι, όπως είχε ζητήσει η ΟΚΕ, στην επιβολή κυρώσεων στους εργοδότες που απασχολούν άτομα χωρίς άδεια εργασίας ().

3.2.4. Πρέπει, στους ανθρώπους που ζητούν καταφύγιο στην ΕΕ, να παρέχεται προστασία από την εκμετάλλευση και την απάνθρωπη μεταχείριση των λαθρεμπόρων του εργατικού δυναμικού. Τέτοιες οργανώσεις και τα μέλη τους πρέπει να καταπολεμούνται με όλα τα νόμιμα μέσα.

3.2.5. Σε περίπτωση απέλασης, τα ενδιαφερόμενα άτομα πρέπει να ενημερώνονται για τους λόγους της απέλασής τους καθώς και για τα δικαιώματά τους.

3.2.6. Η καταπολέμηση της παράνομης απασχόλησης δεν πρέπει να περιοριστεί σε μέτρα καταστολής και δημόσιας τάξης. Παράλληλα, πρέπει να αναπτυχθούν πολιτικές που να αντιμετωπίζουν την παράνομη απασχόληση. Αντίστοιχες προσπάθειες για το θέμα αυτό καταβάλλονται σήμερα σε πολλά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.2.7. Πρέπει να αξιοποιηθούν οι μέχρι σήμερα εθνικές εμπειρίες όσον αφορά τη νομιμοποίηση της παραμονής προσώπων σε μεθοριακές περιφέρειες. Η θετική τους συμβολή στην εφαρμογή των δικαιωμάτων των εργαζομένων, πρέπει να αποτελέσει τη βάση για ρυθμίσεις που θα ισχύουν σε όλη την Ένωση.

3.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί επιτακτικό, σε όλα τα μέτρα της πολιτικής για το άσυλο και τους πρόσφυγες να λαμβάνονται υπόψη οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ανάγκη, να αναγνωρίζεται η κατάστασή τους και να τους παρέχεται βοήθεια.

3.4. Σε μια διαφοροποιημένη αλλά συντονισμένη πολιτική καταπολέμησης των λόγων μετανάστευσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη π.χ. κατά τη διατύπωση των κριτηρίων εισόδου, τα διαφορετικά αίτια που οδηγούν τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους και να ζητήσουν άσυλο και, οι οποίοι, είτε ως πρόσφυγες χρειάζονται προστασία, είτε ως μετανάστες θέλουν να διαφύγουν από την πείνα και την εξαθλίωση. Επειδή η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει παρουσιάσει τις απόψεις της, επιθυμεί τώρα να εκθέσει τη γνώμη της χωριστά για την κάθε ομάδα και να παρακινήσει την Επιτροπή να εξετάσει τα ζητήματα αυτά σε αυτή τη διαφοροποιημένη μορφή.

4. Εξάλειψη των διακρίσεων και του ρατσισμού

4.1. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την άποψή της ότι η καταπολέμηση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού καθώς και η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούν τη βάση της ευρωπαϊκής ιδέας ().

4.1.1. Τα υφιστάμενα νομικά μέσα για την προστασία των εθνοτικών μειονοτήτων πρέπει να χρησιμοποιηθούν ή, εάν χρειάζεται, να αναπτυχθούν σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης. Επίσης, πρέπει να εναρμονιστούν, σε εθνικό επίπεδο, βάσει μιας σύμβασης για την προστασία των εθνοτικών μειονοτήτων. Για το θέμα αυτό, πρέπει να ληφθούν υπόψη και να αναπτυχθούν περαιτέρω οι διαφορετικές εμπειρίες και πολιτικές των κρατών μελών.

4.1.2. Αλλά και ο καθορισμός κοινών κριτηρίων εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βάσει ενός δικαίου για τη μετανάστευση πρέπει να μην υπόκειται σε διακρίσεις, κατά την έννοια της Σύμβασης του ΟΗΕ για την κατάργηση κάθε μορφής φυλετικών διακρίσεων.

4.1.3. Οι νόμοι παρέχουν δικαιώματα στους ενδιαφερομένους και μπορούν να προξενήσουν βραχυπρόθεσμες αλλαγές συμπεριφοράς.

4.1.4. Όμως, επειδή η πραγματική νοοτροπία μπορεί να αλλάξει μόνο βαθμηδόν, μεγάλο ρόλο στην καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας διαδραματίζει η αγωγή και η εκπαίδευση. Επιπλέον, είναι εξαιρετικά σημαντικό να δίδουν το παράδειγμα, οι εκάστοτε υπεύθυνοι για την προώθηση των αρμονικών σχέσεων, το κράτος σε όλα τα επίπεδα, οι γονείς έναντι των παιδιών τους, τα κόμματα, τα μέσα ενημέρωσης, οι εργοδότες, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, η αστυνομία, οι θρησκευτικές αρχές και κάθε άτομο χωριστά.

5. Πολιτική για το άσυλο

5.1. Σύμφωνα με τις καλύτερες ευρωπαϊκές παραδόσεις, πρέπει να εξασφαλίζεται προστασία στους ανθρώπους που, λόγω είτε των πολιτικών τους πεποιθήσεων, είτε της εθνικότητάς τους, είτε του ότι ανήκουν σε μια συγκεκριμένη φυλετική ομάδα, φυλή ή θρησκεία, διώκονται ή αντιμετωπίζουν κίνδυνο για την ακεραιότητα ή τη ζωή τους.

5.1.1. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες που έχουν ήδη πραγματοποιήσει τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο των συμφωνιών του Σένγκεν και του Δουβλίνου, σε συνάρτηση με τη συντονισμένη εφαρμογή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εθνικά ευθυγραμμισμένων πολιτικών ασύλου, δείχνουν, αφενός, την ανάγκη και τη σημασία μιας προοδευτικής και προσεκτικής προσέγγισης προκειμένου να επιτευχθεί ρύθμιση σε επίπεδο Ένωσης και, αφετέρου, μια « οπισθοδρόμηση » της Ευρώπης. Αναγνωρίζεται ότι οι οικονομικές δυσχέρειες αποτελούν σοβαρό πρόβλημα αλλά δεν πρέπει να χρησιμεύουν ως πρόφαση για να παραμένουμε αδρανείς.

5.2. Μια εναρμόνιση της πολιτικής ασύλου πρέπει, αφενός, να βασίζεται σε διεθνή πρότυπα δικαίου όπως η Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες και, αφετέρου, να συμβαδίζει με τις καλύτερες ευρωπαϊκές παραδόσεις.

5.2.1. Ενόψει μιας εναρμόνισης, είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν ενιαία κριτήρια. Για το σκοπό αυτό, πρέπει επίσης να διερευνηθεί πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη η Σύμβαση της Γενεύης, η οποία χρονολογείται από το 1951.

5.2.2. Το δικαίωμα ασύλου και οι συνεπαγόμενες υποχρεώσεις του κράτους στον τομέα της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, πρέπει να διασφαλιστούν πλήρως. Ο αιτών άσυλο πρέπει, κατ`αρχάς, να έχει το δικαίωμα εισόδου και προσωρινής παραμονής στη χώρα υποδοχής, γεγονός που απαγορεύει την επανακόμισή του στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και, καθόσον διαρκεί η διαδικασία, παρέχει προστασία από την απέλαση προς το κράτος στο οποίο διώκεται.

5.2.3. Οι διαφορετικές εθνικές διαδικασίες για τη χορήγηση ασύλου πρέπει να γίνουν περισσότερο ομοιόμορφες. Πρέπει, ήδη από την υποβολή της αίτησης, να παρέχεται στους αιτούντες άσυλο, η δυνατότητα νομικής αρωγής. Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται λίγες εβδομάδες μετά την κατάθεση της αίτησης. Σε περίπτωση απόρριψης η απόφαση θα πρέπει να εξετάζεται σε δεύτερο βαθμό από ανεξάρτητη δικαστική αρχή.

5.2.4. Πιο ομοιόμορφες διαδικασίες για τη χορήγηση ασύλου και εναρμόνιση των κριτηρίων εισόδου θα παράσχουν μια πιο σφαιρική λύση στο πρόβλημα της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων που λαμβάνονται όσον αφορά τη χορήγηση ασύλου. Η δυνατότητα προσφυγής στο Δικαστήριο της ΕΕ αποτελεί εγγύηση της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου.

6. Πολιτική για τους πρόσφυγες

6.1. Ένα ιδιαίτερο νομικό καθεστώς πρέπει να θεσπιστεί για τους, εκ των πραγμάτων πρόσφυγες, όπως πρόσφυγες πολέμου και εμφυλίου πολέμου καθώς και για εκείνους που, για ανθρωπιστικούς λόγους, δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους (Καθεστώς Β για τους πρόσφυγες).

6.1.1. Τα άτομα που εμπίπτουν στο καθεστώς Β, έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους πρόσφυγες σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης, ιδίως όσον αφορά τα μέτρα ένταξης όπως η εξασφάλιση της πρόσβασης στην απασχόληση, στη σχολική εκπαίδευση και στην οικογενειακή επανένωση. Για περιπτώσεις παρατεταμένης διαμονής πρέπει να θεσπιστεί η δυνατότητα χορήγησης άδειας παραμονής.

6.1.2. Προς αποφυγή άνισης επιβάρυνσης, πρέπει να προβλεφθεί στο εσωτερικό της ΕΕ μια κατανομή του βάρους και, εάν χρειάζεται, μια σχετική διαδικασία. Κάθε είδος διαδικασίας κατανομής χρειάζεται ωστόσο να λαμβάνει υπόψη την ανθρωπιστική πτυχή και προπάντων, την αρχή της ενότητας της οικογένειας.

7. Πολιτική μετανάστευσης

7.1. Η θέσπιση ενός δικαίου για τη μετανάστευση θα μπορούσε να απαλλάξει το δίκαιο για το άσυλο και για τους πρόσφυγες από περιττές ρυθμίσεις να περιοριστεί στο δικό του αρχικό στόχο που είναι η εξασφάλιση του ασύλου σε περίπτωση πολιτικών διώξεων ή για ανθρωπιστικούς λόγους.

7.2. Ο περιορισμός της μετανάστευσης μέσω της εξάλειψης των αιτίων της στις χώρες καταγωγής, ο έλεγχος με τη βοήθεια κριτηρίων εισόδου που δεν περιλαμβάνουν διακρίσεις συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που διασφαλίζουν την με ισότιμο και ανθρώπινο τρόπο εφαρμογή τους, και τα δικαιώματα των μεταναστών αποτελούν τις κατευθυντήριες γραμμές για μια μελλοντική πολιτική μετανάστευσης.

7.3. Η κοινή εμπειρία είναι ανάγκη να αποτελέσει τη βάση μιας πολιτικής για τη μετανάστευση που θα βασίζεται στην αλληλεγγύη, στον ανθρωπισμό και στην παροχή βοήθειας.

7.4. Εν τω μεταξύ, όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν τον παραδοσιακό προορισμό μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες. Μια ολοκληρωμένη πολιτική για τη μετανάστευση καθώς και η συναφής προς αυτή νομοθεσία σε ευρωπαϊκό επίπεδο νοείται ως συμβολή σε μια ελεγχόμενη, κοινωνικά αποδεκτή διαχείριση της διαδικασίας αυτής, αφού ληφθούν υπόψη οι πολυάριθμες υφιστάμενες συμφωνίες. Η πολιτική αυτή καθιστά δυνατό το μετασχηματισμό από μια πραγματική κοινωνία μεταναστών σε μια χώρα μετανάστευσης.

7.5. Τα κοινοτικά κριτήρια σχετικά με τη μετανάστευση αποτελούν μια σημαντική λογική συνέπεια της πολιτικής διασφάλισης των δικαιωμάτων των νομίμων μεταναστών.

7.5.1. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής των Ε.Κ. δείχνει σαφώς ότι η πρόοδος που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνεργασίας δεν είναι ομοιόμορφη. Για μια πολιτική συγκεκριμένη, με σαφείς στόχους και δυνατότητες, απαιτείται μια εξειδικευμένη βάση δεδομένων, η οποία θα ασχολείται με την παρατήρηση των αιτίων της μετανάστευσης και, ειδικότερα, με τον καθορισμό των απαιτούμενων προϋποθέσεων για την ενσωμάτωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

7.5.2. Χωρίς μια όσο το δυνατόν πληρέστερη βάση δεδομένων σχετικά με τις εξελίξεις στην απασχόληση και στο εργατικό δυναμικό, την κατάσταση στον τομέα της στέγασης, τις δυνατότητες της προσχολικής και της σχολικής υποδομής, δεν θα γίνει δυνατόν να διαθέτουμε μια κατάλληλη βάση για τον καθορισμό μια ποσόστωσης μετανάστευσης.

7.5.3. Μια ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης δεν μπορεί να είναι επιτυχημένη και χρήσιμη για τα ενδιαφερόμενα άτομα, παρά μόνον όταν οι αρμόδιες εθνικές και διεθνείς αρχές συμπεριλαμβάνουν, κατά τρόπο υπεύθυνο, όλες τις κοινωνικές και θρησκευτικές ομάδες και τις ομάδες προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην υλοποίηση αυτού του ανθρωπιστικού έργου.

7.5.4. Στον τομέα της εργασίας, ιδιαίτερη ευθύνη φέρουν οι κοινωνικοί εταίροι.

7.5.5. Και οι διάφορες κοινωνικές ομάδες όμως, πρέπει να συμμετέχουν στην εφαρμογή των αρχών του ανθρωπισμού, της ισότητας και της αμοιβαίας ανοχής μεταξύ ημεδαπών και μεταναστών. Τα υφιστάμενα μέσα στην Κοινότητα πρέπει να χρησιμοποιούνται με πιο αποτελεσματικό και, εάν χρειάζεται, συνδυασμένο τρόπο.

7.5.6. Όμως, η πολιτική αυτή προϋποθέτει ότι οι άνθρωποι που έχουν βρεί μια νέα πατρίδα στην κοινότητα, καταβάλλουν και οι ίδιοι προσπάθειες για να ενσωματωθούν γεγονός που, βεβαίως, δεν πρέπει να έχει ως συνέπεια να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν εντελώς το εκάστοτε πολιτιστικό τους υπόβαθρο. Τούτο αποτελεί σημαντικό βήμα για τη διευκόλυνση της συνύπαρξης μεταξύ των ημεδαπών και των μεταναστών και για τον περιορισμό της δυσπιστίας των μεν προς τους δε ή ακόμη για την εξαρχής πρόληψη της δυσπιστίας αυτής.

7.6. Επιπλέον από το συντονισμό των εθνικών πολιτικών μετανάστευσης στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της χώρας καταγωγής έχει ιδιαίτερη σημασία. Η συνεργασία αυτή μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των μεταναστών ή ακόμη να παρουσιάσει στην κοινή γνώμη των χωρών υποδοχής τις μεταναστευτικές ροές ως « φυσιολογικά φαινόμενα » της πραγματικότητας. Έτσι, θα είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν και να εξαλειφθούν. Επομένως, η πολιτική μετανάστευσης διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη σταθεροποίηση των δημοκρατικών διεργασιών τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις χώρες προέλευσης.

8. Πολιτική ενσωμάτωσης

8.1. Υπογραμμίζεται ιδιαίτερα ότι η πολιτική ασύλου και μετανάστευσης δεν πρέπει να περιορίζεται στην απαιτούμενη εναρμόνιση των νομοθετικών κανόνων. Ένα σημαντικό στοιχείο μιας πολιτικής μετανάστευσης που βασίζεται στις ευρωπαϊκές παραδόσεις πρέπει να είναι μια ενεργός πολιτική ενσωμάτωσης.

8.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκλαμβάνει την ένταξη ως διεργασία αμοιβαιότητας. Συνεπώς, ομάδες στόχοι μιας συνολικής πολιτικής ενσωμάτωσης δεν μπορεί να είναι μόνο οι μετανάστες και ο εθνικός πληθυσμός επιβάλλεται να συμπεριλαμβάνεται, προκειμένου τα μέτρα ενσωμάτωσης όσον αφορά τους νέους, το σχολείο και την προώθηση της απασχόλησης, να μπορέσουν να επιτύχουν το στόχο τους, ο οποίος είναι η βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης.

8.3. Με την κύρωση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, των συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας θα δημιουργείτο μια σημαντική βάση για τη βελτίωση της κατάστασης των δικαιωμάτων των μεταναστών εργαζομένων. Η ισότητα και η ίση μεταχείριση, και συνεπώς η ισότητα ευκαιριών, όπως έχει ζητήσει η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το « Καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων από τρίτες χώρες » (), αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις για την ένταξη.

8.4. Στο πλαίσιο μιας ενεργού πολιτικής ενσωμάτωσης πρέπει επίσης να προσεχθεί περισσότερο από πριν η ενημέρωση τόσο όσον αφορά τα αίτια φυγής ή μετανάστευσης όσο και τις πολιτιστικές διαφορές των μεταναστών, ώστε οι πρόσφυγες και οι μετανάστες να γίνονται ευκολότερα αποδεκτοί.

8.5. Μόνο η αμοιβαία θέληση για ενσωμάτωση τόσο από τους ημεδαπούς όσο και από τους μετανάστες, μπορεί να οδηγήσει σε μια επιτυχημένη και διαρκή συνύπαρξη. Για το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο η Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει και το θέμα των μεταναστευτικών πιέσεων από το Νότο και από την Ανατολή και να μελετήσει αναλυτικότερα την ανάγκη μετανάστευσης (μεταξύ άλλων, και για λόγους δημογραφικούς).

9. Άλλες παρατηρήσεις

9.1. Στα σχόλια της σχετικά με την ιθαγένεια της Ένωσης, η Επιτροπή των ΕΚ αναφέρεται στον διαφορετικό χαρακτήρα των νομοθετικών ρυθμίσεων των κρατών μελών σχετικά με την απόκτηση της ιθαγένειας και την εθνικότητα, ο οποίος οφείλεται στις διαφορετικές ιστορικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

9.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η πολιτική διασφάλισης των δικαιωμάτων των νομίμων μεταναστών πρέπει να έχει ως λογική συνέπεια τη θέσπιση κοινών κριτηρίων υποδοχής των μεταναστών.

9.3. Μια άλλη σημαντική λογική συνέπεια αυτής της πολιτικής πρέπει να είναι η θέσπιση στην Κοινότητα δικαιωμάτων που να διασφαλίζουν στους μετανάστες ίδιες κοινωνικές συνθήκες.

9.4. Για το σκοπό αυτό, χρειάζεται να επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στον τομέα της εναρμόνισης των διατάξεων σχετικά με την απόκτηση της ιθαγένειας από τους μετανάστες που διαθέτουν άδεια μακροχρόνιας παραμονής και για τα παιδιά των μεταναστών που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ.

9.5. Η απόκτηση της ιθαγένειας αποτελεί σημαντικό παράγοντα ενσωμάτωσης διότι εξασφαλίζει το σύνολο των πολιτικών δικαιωμάτων. Για τα άτομα αυτά πρέπει να διευκολυνθεί η απόκτηση της ιθαγένειας και, εάν χρειάζεται, να είναι δυνατή η πολλαπλή ιθαγένεια.

9.6. Ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέσπισαν προσωρινή άδεια εργασίας στο εσωτερικό της Ένωσης, χωρίς τη δυνατότητα εδραίωσης ενός δικαιώματος διαρκούς διαμονής. Οι συνέπειες αυτής της πρωτοβουλίας πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο λεπτομερούς μελέτης σχετικά με τις επιπτώσεις στην απασχόληση στη χώρα υποδοχής, στην κοινωνική προστασία και στα δικαιώματα των ενδιαφερομένων εργαζομένων καθώς και στις συνέπειές της για τη χώρα καταγωγής. Απαραίτητη είναι η βελτίωση των σχετικών δεδομένων και η εντατικότερη ανταλλαγή πληροφοριών, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων.

9.7. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, χρειάζεται επίσης να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στο ζήτημα της εποχιακής απασχόλησης διότι για όλους τους ενδιαφερομένους, αυτός ο τύπος απασχόλησης έχει οικονομική σημασία που δεν πρέπει να παραβλέπεται. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της θέσπισης ενός ενιαίου πλαισίου στην Κοινότητα, όπου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι υφιστάμενες εμπειρίες. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι μια ενιαία αντιμετώπιση είναι απαραίτητη όσον αφορά τον αριθμό των εποχιακώς εργαζομένων, το χρονικό διάστημα της απασχόλησης και τις διαδικασίες χορήγησης άδειας.

9.8. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες διαμόρφωσης μιας κοινής φιλοσοφίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τα ζητήματα της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου.

9.8.1. Σημαντικά σημεία πρέπει να είναι η σύσταση ενός παρατηρητηρίου για τη μετανάστευση, η εναρμόνιση των κριτηρίων εισόδου για τους μετανάστες καθώς και ο καθορισμός ενός κατώτερου ορίου δικαιωμάτων των μεταναστών.

9.8.2. Η Επιτροπή των ΕΚ, το Συμβούλιο Υπουργών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, να θεσπίσουν το νομοθετικό πλαίσιο για την επίλυση του προβλήματος.

9.8.3. Η ΟΚΕ ζητεί να συμμετέχει στις διαβουλεύσεις και να ενημερώνεται εγκαίρως για τις σχετικές εξελίξεις και εφαρμογή.

9.9. Κατά την προπαρασκευή της διακυβερνητικής διάσκεψης για την μετεξέλιξη της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωσης της 7ης Φεβρουαρίου 1992, πρέπει να επιτευχθεί και να υλοποιηθεί, εγκαίρως, πρόοδος στην πολιτική ασύλου και μετανάστευσης, για παράδειγμα, μέσω της συνεκτίμησης και της ενίσχυσης των δικαιωμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, πρέπει να γίνει πιο σαφές το σημερινό νομικό πλαίσιο για την ανάπτυξη μιας κοινοτικής πολιτικής για το άσυλο και τη μετανάστευση. Η ΟΚΕ ζητεί να συμμετάσχει εγκαίρως στις διαβουλεύσεις στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την αναθεώρηση της Συνθήκης.

10. Η ΟΚΕ ζητεί από το Συμβούλιο Υπουργών να θεσπίσει κοινοτικό μέσο για την ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, το οποίο να λαμβάνει υπόψη τις απόψεις και σκέψεις της ΟΚΕ.

Η ΟΚΕ έλαβε γνώση του ψηφίσματος του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 1994 σχετικά με τους « Περιορισμούς στην είσοδο στα κράτη μέλη, υπηκόων τρίτων κρατών για την άσκηση απασχόλησης ».

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι βασικές κατευθύνσεις που εκφράζονται από το ψήφισμα δεν αποτελούν πρόσφορο έδαφος διότι δεν ανταποκρίνονται στα βασικά αιτήματα της ΟΚΕ.

Βρυξέλλες, 14 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με το καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων - Τρίτες χώρες (ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12 7 ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991, σ. 82).

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το ρατσισμό και την ξενοφοβία (ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989, σ. 33) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το καθεστώς των διακινούμενων εργαζομένων - Τρίτες χώρες (ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12 7 ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1992, σ. 82) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την πολιτική μετανάστευσης (ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992, σ. 104).

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ « πολιτική μετανάστευσης » (ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992, σ. 104).

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ « Ρατσισμός και ξενοφοβία » (ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989, σ. 33).

() ΕΕ αριθ. C 159 της 17. 6. 1991, σ. 12 7 ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991, σ. 82.