[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 20.9.2010

COM(2010) 468 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Τέταρτη ετήσια έκθεση 2009 σχετικά με την υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου, της 27ης Φεβρουαρίου 2006, για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας

Εισαγωγή

Στις 27 Φεβρουαρίου 2006, εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 389/2006 του Συμβουλίου για τη σύσταση μέσου χρηματοδοτικής στήριξης για την προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας (εφεξής ο «κανονισμός βοήθειας»)[1]. Βάσει του κανονισμού αυτού, διατέθηκαν 259 εκατ. ευρώ από τον κοινοτικό προϋπολογισμό του 2006.

Η παρούσα τέταρτη έκθεση καλύπτει την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως την 31η Δεκεμβρίου 2009.

Προγραμματισμός της ενίσχυσης

Στο πλαίσιο του προϋπολογισμού 2009 είχαν προβλεφθεί 2,5 εκατ. ευρώ για υποτροφίες, σχολεία και τεχνική ενίσχυση[2].

Μηχανισμοί υλοποίησης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της ενίσχυσης, κατ’αρχάς μέσω της κεντρικής διαχείρισης. Η διαχείριση ορισμένων προγραμμάτων γίνεται από κοινού με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Το πρόγραμμα υλοποιείται σε κράτος μέλος της ΕΕ σε περιοχή που βρίσκεται εκτός του πραγματικού ελέγχου της κυβέρνησης του εν λόγω κράτους μέλους και στην οποία έχει ανασταλεί η εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ.

Το 2006 συστάθηκε μια ομάδα στήριξης του προγράμματος για την υλοποίηση του προγράμματος από τη Γενική Διεύθυνση Διεύρυνσης της Επιτροπής (ΓΔ Διεύρυνσης). Η εν λόγω ομάδα η οποία εργάζεται στην Κύπρο με καθεστώς αποστολής μακράς διαρκείας χρησιμοποιεί το Γραφείο Στήριξης του προγράμματος της ΕΕ (EUPSO), το οποίο δημιουργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2006 και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας. Το Γραφείο αυτό παρέχει τον χώρο για συναντήσεις και σεμινάρια με Τουρκοκύπριους ενδιαφερόμενους. Επιτρέπει επίσης την άμεση επίβλεψη των αναδόχων. Η διοικητική υποστήριξη θα συνεχίσει να παρέχεται από ιδιώτη ανάδοχο (Deutsche Gesellschaft fur Technische Zusammenarbeit - GTZ) βάσει σύμβασης που ισχύει μέχρι τον Ιούνιο του 2012. Η Αντιπροσωπεία της Επιτροπής στην Κύπρο παρέχει επίσης ένα χώρο συνεδριάσεων και σεμιναρίων.

Κατά την περίοδο αναφοράς, αυξήθηκε ελαφρώς ο αριθμός του προσωπικού της ομάδας διαχείρισης του προγράμματος. Τον Δεκέμβριο του 2009, η ομάδα διέθετε προσωπικό 41 ατόμων, εκ των οποίων 3 ήταν μόνιμοι υπάλληλοι της Επιτροπής, 26 ήταν συμβασιούχοι υπάλληλοι και 12 ανήκαν στο προσωπικό του GTZ και προσέφεραν διοικητική και υλικοτεχνική υποστήριξη.

Υλοποίηση κατά την περίοδο αναφοράς

Γενική επισκόπηση

Η Επιτροπή υλοποιεί το πρόγραμμα σε ενιαίο πολιτικό, νομικό και διπλωματικό πλαίσιο. Για να μπορεί η Επιτροπή να υλοποιήσει το πρόγραμμα ακολουθώντας τις αρχές της χρηστής οικονομικής διαχείρισης, απαιτούνται ρυθμίσεις αd hoc .

Όταν πρόκειται γενικά για προγράμματα βοήθειας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, συνάπτεται σύμβαση χρηματοδότησης με την κυβέρνηση της δικαιούχου χώρας, η οποία θεσπίζει το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου υλοποιείται η ενίσχυση και ρυθμίζονται θέματα όπως η φορολογία και οι άδειες εργασίας και παραμονής. Για το παρόν πρόγραμμα δεν υφίσταται ανάλογη σύμβαση. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να βασιστεί στους κανόνες και τους όρους που θεωρεί ότι ισχύουν σήμερα σε τοπικό επίπεδο. Οι πιθανότητες επιβολής ενδέχεται επομένως να είναι δυσχερείς και μπορούν να μεταβληθούν κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης. Η έλλειψη σύμβασης χρηματοδότησης σημαίνει ότι η Επιτροπή, όταν συνάπτει συμβατικές ρυθμίσεις με τους αναδόχους της, εκτίθεται σε περισσότερους κινδύνους που κανονικά δεν θα αναλάμβανε.

Λόγω του πολιτικού πλαισίου, η εφαρμογή των διαταγών ανάκτησης για ποσά που πρέπει να ανακτηθούν από τουρκοκυπριακές οντότητες (σε περίπτωση μη τήρησης των όρων σύμβασης) ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολη. Η Επιτροπή έλαβε μέτρα για να μετριάσει αυτόν τον κίνδυνο, όπως εντατική παρακολούθηση και στήριξη, αναθεωρημένοι όροι πληρωμής, συνδυάζοντας την πληρωμή προκαταβολών με την προσκόμιση αποδείξεως υπογραφής δημόσιων συμβάσεων και την εντατική χρήση τραπεζικών εγγυήσεων.

Η Επιτροπή βασίζεται στη στήριξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας για την επιτυχία του παρόντος προγράμματος, ιδίως για να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά του μακροπρόθεσμα. Τουρκοκύπριοι εμπειρογνώμονες συμμετείχαν στην κατάρτιση των τεχνικών προδιαγραφών και της συγγραφής υποχρεώσεων, καθώς και στις επιτροπές αξιολόγησης των προσφορών. Τουρκοκύπριοι δικαιούχοι διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στις διευθύνουσες επιτροπές του σχεδίου.

Κατά το 2009, ανατέθηκαν συμβάσεις για το μεγαλύτερο μέρος του ποσού των 259 εκατ. ευρώ, αυξάνοντας το συνολικό ποσοστό σύναψης συμβάσεων σε 99% βάσει 880 χωριστών συμβάσεων.

10 εκατ. ευρώ από ποσά που εξοικονομήθηκαν κατά τη σύναψη συμβάσεων και τα κονδύλια που προορίζονταν για δύο έργα που δεν μπόρεσαν να συνεχιστούν, ανακατανεμήθηκαν σε έργα ύδρευσης, προετοιμασίας για την εφαρμογή του κεκτημένου και στήριξης των ΜΜΕ.

Το θέμα της βιωσιμότητας, ειδικότερα όσον αφορά τα έργα υποδομής, προκαλεί ορισμένες ανησυχίες.

Τα θέματα ιδιοκτησίας για όλα τα μεγάλα έργα υποδομής αντιμετωπίστηκαν κυρίως με το να προβλεφτεί η κατασκευή των έργων σε δημόσιες εκτάσεις.

Τον Απρίλιο του 2009 σημειώθηκε μια πολιτική αλλαγή στο βόρειο τμήμα της Κύπρου με την επικράτηση στις «βουλευτικές» εκλογές του Κόμματος Εθνικής Ενότητας (UBP).

Πρόοδος ανά στόχο

Ο συνολικός στόχος του προγράμματος βοήθειας είναι να διευκολύνει την επανένωση της Κύπρου προάγοντας την οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας και δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ολοκλήρωση της νήσου, στη βελτίωση των επαφών των δύο κοινοτήτων τόσο μεταξύ τους όσο και με την ΕΕ, και στην προετοιμασία για το κοινοτικό κεκτημένο.

Στόχος 1: Ανάπτυξη και αναδιάρθρωση των υποδομών

Η ομάδα στήριξης του προγράμματος προκήρυξε και ανέθεσε συμβάσεις έργων ύψους 72,6 εκατ. ευρώ στον τομέα της υδροδότησης/αποχέτευσης το 2009, αυξάνοντας τη συνολική χορήγηση στον τομέα της ύδρευσης σε περίπου 84 εκατ. ευρώ. Τα κυριότερα προς χρηματοδότηση έργα αφορούσαν νέα δίκτυα αποχέτευσης και εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων στην Αμμόχωστο και στη Μόρφου/Güzelyurt, και μια μονάδα αφαλάτωσης στο Kümkoy/Συριανοχώρι. Η τελευταία σύμβαση υπογράφηκε με μια ανασταλτική ρήτρα που άφηνε κάποιο χρονικό περιθώριο ώστε να εξασφαλιστεί εκ μέρους της Τουρκοκυπριακής ηγεσίας η κατάλληλη διαβεβαίωση, πρώτον, για ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση στην τοποθεσία των έργων και, δεύτερον, για τη συνεργασία τους με στόχο την ομαλή, αποτελεσματική και ουσιαστική εκτέλεση. Υπογράφηκε συμφωνία συνεισφοράς με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) για τη συγχρηματοδότηση της νέας δικοινοτικής εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά/Haspolat. Άλλες συμβάσεις περιλαμβάνουν την αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων αγωγών διάθεσης ύδατος και την παροχή εξοπλισμού για το τοπικό εργαστήριο ελέγχου του ύδατος.

Το γεγονός ότι ο σύμβουλος σχεδιασμού δεν εκτέλεσε τα καθήκοντά του κατά τρόπο ικανοποιητικό είχε ως συνέπεια να συρρικνωθεί ο χρόνος για τις εργασίες ολοκλήρωσης των εγγράφων των συμβάσεων, της πρόσκλησης υποβολής προσφορών και της αξιολόγησης των προσφορών, της οριστικοποίησης των προϋπολογισμών και της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων (καθώς και με το UNDP για την μονάδα επεξεργασίας λυμάτων της Λευκωσίας) για έργα στον τομέα του ύδατος σε λιγότερο από οκτώ μήνες μέχρι την προθεσμία σύναψης των συμβάσεων. Επιπλέον, η ομάδα επέβλεψε την ολοκλήρωση του σχεδιασμού για τα επενδυτικά έργα στον τομέα των λυμάτων στη Λευκωσία, Κυρήνεια και Λεύκα.

Σχετικά με την προστασία της φύσης, ολοκληρώθηκε ένας πρώτος κύκλος κατάρτισης σύμφωνα με τη στρατηγική για την κατάρτιση. Πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις ενημέρωσης του κοινού για τους έξι δυνητικούς τομείς Natura 2000. Για πέντε από αυτούς τους έξι δυνητικούς τομείς προετοιμάστηκαν σχέδια διαχείρισης. Το πεδίο του έργου επεκτάθηκε ώστε να καλύψει την προετοιμασία ενός σχεδίου διαχείρισης για μια έβδομη τοποθεσία. Ανατέθηκαν συμβάσεις για την προμήθεια εξοπλισμού, καθώς και για την κατασκευή εγκαταστάσεων για τη διαχείριση και για την προστασία ύψους 3,5 εκατ. ευρώ.

Στον τομέα των στερεών αποβλήτων , οι κυριότερες δραστηριότητες αφορούσαν την κατάρτιση φακέλων υποβολής προσφορών και την πρόσκληση για την υποβολή προσφορών για την εκτέλεση τεσσάρων έργων και για έξι συμβάσεις προμηθειών. Εννέα από αυτές τις δέκα διαδικασίες ολοκληρώθηκαν με επιτυχία και υπογράφηκαν συμβάσεις. Η δέκατη σύμβαση θα εκτελεστεί από το UNDP. Οι εργασίες για τις τρεις βασικές συμβάσεις κατασκευής που συνδέονται με την αποκατάσταση του παλαιού χώρου εναπόθεσης αποβλήτων κοντά στο χωριό Κάτω Δίκωμο ανεστάλησαν έως ότου επιλυθούν όλα τα ζητήματα ιδιοκτησίας. Τούτο θα προκαλέσει καθυστέρηση τουλάχιστον έξι μηνών όσον αφορά την εκτέλεση.

Οι εκτεταμένες επιτόπιες έρευνες, η μελέτη σκοπιμότητας και η κατάρτιση μελετών σχεδιασμού για την αποκατάσταση των παλαιών τοποθεσιών εξόρυξης και επεξεργασίας μεταλλεύματος στην περιοχή Lefke/Λεύκα περατώθηκαν το 2009. Βρέθηκαν λύσεις για την αποκατάσταση αυτής της περιοχής με τον ελάχιστο δυνατό αντίκτυπο στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία. Η υλοποίηση περαιτέρω έργων σ’αυτήν την περιοχή εξαρτάται από τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη μελλοντική ανάπτυξή της, καθώς και από τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης.

Στον τομέα της ενέργειας , τα ποσά που εξοικονομήθηκαν επέτρεψαν την αγορά μετρητών ηλεκτρικού ρεύματος το 2009. Υπογράφηκε σύμβαση για την προμήθεια συστήματος εποπτικού ελέγχου και συλλογής δεδομένων (SCADA) που θα επιτρέψει την παρακολούθηση και τον έλεγχο του ηλεκτρικού δικτύου σε πραγματικό χρόνο, με προδιαγραφές που εξασφαλίζουν τη συμβατότητα και τη διαλειτουργικότητα με το υπάρχον σύστημα SCADA στις κυβερνητικά ελεγχόμενες περιοχές. Υπογράφηκε μια σύμβαση για πειραματική μονάδα ηλιακής ενέργειας με παραγωγική ικανότητα 1 MW. Eπιπλέον, το 2009 υπογράφηκε σύμβαση για ένα σύστημα εξυπηρέτησης πελατών που συνίσταται στην ενσωμάτωση ή/και σύνδεση λογισμικού στο υπάρχον σύστημα δεδομένων πελατών της επιχείρησης ηλεκτρισμού και στο σχετικό υλικό Η/Υ, καθώς και για σύστημα ελέγχου της ρύπανσης και παρακολούθησης καιρικών συνθηκών/ανέμων, προκειμένου να ελέγχονται οι εκπομπές ρύπων από τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής στο βόρειο τμήμα της Κύπρου και να καθοριστεί ο αντίκτυπός τους στο περιβάλλον.

Η κύρια σύμβαση επένδυσης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών θα αναβαθμίσει και θα αντικαταστήσει το υπάρχον δίκτυο με σύγχρονη κεντρική υποδομή που θα βασίζεται στο διαδίκτυο και θα διευκολύνει σημαντικά την εγκατάσταση συστημάτων τηλεπικοινωνιών σ’ολόκληρη τη νήσο. Το 2008, υπογράφηκε σύμβαση τεχνικής βοήθειας που θα βοηθήσει την τουρκοκυπριακή κοινότητα, αφενός, να διαχειριστεί τον τομέα σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ και τη διεθνή βέλτιστη πρακτική και, αφετέρου, να εφαρμόσει ένα συγκροτημένο πρόγραμμα κατάρτισης ενόψει της αναβάθμισης του συστήματος. Η διάρκεια της εν λόγω σύμβασης παρατάθηκε για να εξασφαλιστεί η συνέχεια της παροχής στήριξης στον τομέα παρά τις καθυστερήσεις που σημειώνονται στη διαδικασία μεταρρυθμίσεων.

Η σύμβαση διαχείρισης του προγράμματος οδικής ασφάλειας περιελάμβανε την υπογραφή σύμβασης για τα στοιχεία του προγράμματος. Η τεχνική βοήθεια για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος πληροφοριών για ατυχήματα και συλλογής στοιχείων ώστε να βελτιωθεί η ενημέρωση σχετικά με τα κυκλοφοριακά συμβάντα άρχισε στις αρχές του 2009, με την υπογραφή σύμβασης για τις προμήθειες προς τα τέλη του έτους. Ο σύμβουλος για την εκπόνηση ενός σχεδίου κυκλοφορίας για τις τοπικές κοινότητες άρχισε επίσης τις δραστηριότητές του το 2009. Οι περισσότερες συμβάσεις υπογράφηκαν προς τα τέλη του 2009 και οι δραστηριότητες θα αρχίσουν το 2010. Πρόκειται για την περίπτωση της τεχνικής βοήθειας και των προμηθειών για τη βελτίωση του προγράμματος τεχνικού ελέγχου οχημάτων, της βοήθειας για τη βελτίωση των εξετάσεων διπλώματος οδήγησης, καθώς και της εκστρατείας για κατάρτιση σε θέματα οδικής ασφάλειας με στόχο να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη σ’αυτά τα θέματα, και για την ανάπτυξη ενός σχεδίου αυτοκινητοδρόμων ώστε να αντιμετωπιστούν οι σημερινές και μελλοντικές ανάγκες μετακίνησης. Το σχέδιο που προβλέπει την εξάλειψη των «μελανών σημείων» οδικών ατυχημάτων διαβιβάστηκε στο UNDP (Πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών) για την υπογραφή και την εκτέλεση των συμβάσεων.

Στόχος 2: Προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης

Οι τέσσερις ομάδες τεχνικής ενίσχυσης (Ομάδα Στήριξης της Αγροτικής Ανάπτυξης, Κτηνοτροφία, Καλλιέργειες, Μονάδα Διαχείρισης του Προγράμματος), που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του τομεακού προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης , βοήθησαν την Επιτροπή στην δρομολόγηση και αξιολόγηση πολλών προγραμμάτων επιχορηγήσεων. Παρείχαν εστιασμένη κατάρτιση και τεχνική βοήθεια σε αγρότες, κτηνιάτρους και εμπειρογνώμονες σε θέματα αγροτικής ανάπτυξης, καθώς και σε ενδιαφερόμενους σε κεντρικό και σε τοπικό επίπεδο. Στο πλαίσιο του προγράμματος επιχορηγήσεων αγροτικής ανάπτυξης «Βελτίωση της γεωργικής παραγωγής» υπογράφηκαν 142 συμβάσεις συνολικής αξίας σχεδόν 5 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο του προγράμματος επιχορηγήσεων «Ενίσχυση της αγροτικής επιχείρησης» χορηγήθηκαν 47 επιχορηγήσεις αξίας 3,3 εκατ. ευρώ. Με τα δύο προγράμματα επιχορηγήσεων «Ανάπτυξη των κοινοτήτων μέσω πρωτοβουλιών χωριών» υπογράφηκαν 37 συμβάσεις συνολικής αξίας περίπου 8 εκατ. ευρώ. Επιπλέον 10 συμβάσεις προμηθειών για κτηνιατρικά εργαστήρια και καλλιέργειες υπογράφηκαν για πάνω από 2 εκατ. ευρώ.

Όσο αφορά το έργο « Εκσυγχρονισμός των τοπικών και αστικών υποδομών » που εκτελέστηκε με από κοινού διαχείριση με το UNDP, το 2009 ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση του κτιρίου Bedestan που συγχρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ στο βόρειο τμήμα της εντός των τειχών Λευκωσίας. Η μελέτη και ο σχεδιασμός αυτής της αποκατάστασης κτιρίου έλαβε το 2009 το βραβείο «Europe Nostra» στην κατηγορία της έρευνας. Μετά την απόφαση που έλαβαν οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο, το UNDP ολοκλήρωσε τη μελέτη σκοπιμότητας για το άνοιγμα ενός έβδομου σημείου διέλευσης που συνδέει τα χωριά Κάτω Πύργου/Asabi Pergo και Yeşillırmak/Λιμνίτη. Η ΕΕ χρηματοδότησε τη μελέτη σκοπιμότητας και προέβλεψε 2,5 εκατ. ευρώ για τα έργα.

44 επιχορηγήσεις συνολικής αξίας περίπου 1,6 εκατ. ευρώ χορηγήθηκαν σε τοπικά σχολεία στο πλαίσιο της δεύτερης και τρίτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων που περατώθηκε το 2009. Τα σχέδια περιελάμβαναν την παροχή εξοπλισμού (εξοπλισμός ΤΠ, γλωσσικά εργαστήρια, κλπ.) και αφορούσαν την κατάρτιση και, ορισμένες φορές, εκπαιδευτικά ταξίδια στο εξωτερικό. Τεχνική βοήθεια χορηγήθηκε για τη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση στον τομέα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Υπογράφηκαν συμβάσεις προμηθειών για την παροχή εξειδικευμένου εξοπλισμού σε επαγγελματικά σχολεία.

Για την ενίσχυση της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και των ενεργών μέτρων για την αγορά εργασίας , δόθηκαν 21 επιχορηγήσεις σε ΜΜΕ, επιμελητήρια, και άλλους οργανισμούς κατάρτισης στο πλαίσιο της δεύτερης και τρίτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων συνολικής αξίας 1 εκατ. ευρώ περίπου. Χορηγήθηκε τεχνική βοήθεια για την ανάπτυξη και την προώθηση συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, δια βίου μάθησης και ενεργών μέτρων για την αγορά εργασίας, περιλαμβανομένων των εκπαιδευτικών ταξιδιών στη Γερμανία και τη Μάλτα.

Το έργο «Πρόγραμμα δανειοδότησης πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων» ύψους 9 εκατ. ευρώ δεν μπόρεσε να συνεχιστεί λόγω δυσκολιών στην επίτευξη συμφωνίας με την Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) που οφείλονται στις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Οι πόροι ανακατανεμήθηκαν κυρίως σε έργα που ενισχύουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

Όσον αφορά τη στήριξη των ΜΜΕ , δρομολογήθηκαν δύο προγράμματα επιχορηγήσεων, βάσει των οποίων υπογράφηκαν 33 συμβάσεις αξίας 4,5 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, κατά την περίοδο αναφοράς υπογράφηκε σύμβαση για ένα έργο τεχνικής βοήθειας (2,7 εκατ. ευρώ) που αφορούσε τους Καθιερωμένους οργανισμούς και τις δράσεις στον τομέα της οικονομικής ανάπτυξης και της ανάπτυξης στον τομέα των ΤΠΕ.

Στόχος 3: Ενθάρρυνση της συμφιλίωσης, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στήριξη της κοινωνίας των πολιτών

Η συμφιλίωση, τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών επικεντρώθηκαν κυρίως στη στήριξη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

4,8 εκατ. ευρώ χορηγήθηκαν σε 44 έργα στο πλαίσιο τριών προγραμμάτων επιχορηγήσεων με τίτλο « Κυπριακή Κοινωνία των Πολιτών σε Δράση ». Η Ομάδα Υποστήριξης της Κοινωνίας των Πολιτών (ομάδα τεχνικής βοήθειας) παρείχε καθοδήγηση και στήριξη στους ενδιαφερομένους, οργανώνοντας μαθήματα κατάρτισης για οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

2 εκατ. ευρώ διατέθηκαν στην Επιτροπή Αγνοουμένων (CMP). Μαζί με μια προηγούμενη επιχορήγηση ύψους 1,5 εκατ. ευρώ, η ΕΕ γίνεται ο μεγαλύτερος χορηγός αυτού του δικοινοτικού έργου.

Η άρση ναρκοπεδίου εισήλθε στην τελική της φάση. Ολόκληρη η ουδέτερη ζώνη θα κηρυχτεί απαλλαγμένη από νάρκες από τον Απρίλιο του 2011. Υπογράφηκε συμπληρωματική συνεισφορά της ΕΕ ύψους 2,5 εκατ. ευρώ για να εξασφαλιστεί η συγχρηματοδότηση μέχρι το τέλος του έργου μαζί με μια χορήγηση παρόμοιου ποσού από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Το έργο « Ακαδημία πολιτικών σπουδών », που υλοποιήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, επικεντρώθηκε στην επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των νέων Κυπρίων ηγετών όσον αφορά βασικά θέματα για το μέλλον της νήσου στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης Ευρώπης. Η επίλεκτη ομάδα νέων ηγετών και από τις δύο πλευρές της νήσου συμμετείχε σε 3 σεμινάρια.

Στόχος 4: Προσέγγιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Για το ακαδημαϊκό έτος 2009/10, τρίτο έτος του κοινοτικού Προγράμματος Υποτροφιών , χορηγήθηκαν συνολικά 203 υποτροφίες (σε 121 πτυχιούχους, 27 προπτυχιακούς σπουδαστές και 55 καθηγητές). Οι σπουδαστές και καθηγητές ήταν ελεύθεροι να επιλέξουν τα προγράμματα σπουδών, παρόλο που δόθηκε προτίμηση σε ορισμένους τομείς (οικονομικά, νομικά, ευρωπαϊκές σπουδές, όλοι οι τομείς μηχανολογίας, δημόσια διοίκηση, δημόσια οικονομικά, κ.λπ.) όπου υπάρχει έλλειψη ειδικευμένων επαγγελματιών στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Οι χώρες υποδοχής ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Λιθουανία, η Εσθονία, η Αυστρία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα.

0,8 εκατ. ευρώ διατέθηκαν σε 15 σχέδια στο πλαίσιο δύο προγραμμάτων επιχορηγήσεων για την Προώθηση των ανταλλαγών νέων και άλλων απευθείας επαφών . Στόχος είναι να κατανοήσουν οι Τουρκοκύπριοι καλύτερα τις ευρωπαϊκές αξίες, εμπειρίες και πολυπολιτισμικές παραδόσεις. Η απορρόφηση των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη.

Το « InfoPoint » δημιουργήθηκε και άρχισε να λειτουργεί τον Ιούνιο του 2009 παρέχοντας πληροφορίες στην τουρκοκυπριακή κοινότητα σχετικά με την ΕΕ και ιδίως σχετικά με το πρόγραμμα βοήθειας, και οργανώνοντας εκδηλώσεις προβολής σε συνεργασία με την αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο.

Στόχος 5: Προετοιμασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας για τη μεταφορά και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου

Το Γραφείο Τεχνικής Βοήθειας και Ανταλλαγής Πληροφοριών (TAIEX) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χρησιμοποιήθηκε ως το κυριότερο μέσο για την παροχή της βοήθειας σ’αυτόν τον τομέα. Το 2009, οργανώθηκαν για τους Τουρκοκύπριους 237 δραστηριότητες τεχνικής βοήθειας, όπως μαθήματα κατάρτισης, εργαστήρια ή σεμινάρια, μέσω του προγράμματος TAIEX όπου συμμετείχαν εμπειρογνώμονες από κράτη μέλη της ΕΕ σε 449 εκδηλώσεις.

Οι δραστηριότητες επικεντρώθηκαν κυρίως στην ανάπτυξη του Προγράμματος για τη Μελλοντική Εφαρμογή του Κεκτημένου (PFAA) . Το πρόγραμμα αυτό προσφέρει ένα σαφές πλαίσιο για τον σχεδιασμό και την παροχή τεχνικής βοήθειας και κατάρτισης ώστε να μπορέσουν οι Τουρκοκύπριοι να προετοιμαστούν για την άρση της αναστολής του κεκτημένου όταν επιτευχθεί η επανένωση. Χορηγήθηκε βοήθεια σε 13 τομείς του PFAA, μεταξύ των οποίων η γεωργία, η καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το περιβάλλον, οι στατιστικές και η προστασία της υγείας και των καταναλωτών[3]. Καταβλήθηκαν έντονες προσπάθειες για την προσαρμογή του μέσου TAIEX στο συγκεκριμένο πλαίσιο και τις ανάγκες της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Στόχος ήταν να καταστεί η βοήθεια πιο διαρθρωμένη μεσοπρόθεσμα στηριζόμενη στα έργα, που αποτελεί πιο σταθερή βάση για την υλοποίηση των στόχων του προγράμματος. Μέχρι το τέλος του έτους, κατόπιν διαβουλεύσεων με όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, το TAIEX επέλεξε 70 περίπου εμπειρογνώμονες των κρατών μελών της ΕΕ που θα βοηθήσουν τους Τουρκοκυπρίους να εφαρμόσουν τα μεσοπρόθεσμα έργα.

Το ΤΑΙΕΧ παρείχε επίσης κατάρτιση για την προετοιμασία νομικών κειμένων εναρμονισμένων με το κεκτημένο προκειμένου να τεθούν αυτά τα κείμενα σε άμεση εφαρμογή μόλις επιτευχθεί η πλήρης διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος. Ομοίως, σε συνδυασμό με τη μελλοντική διαχείριση των πόρων της ΕΕ, παραδόθηκαν μαθήματα κατάρτισης στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων δαπανών .

Χορηγήθηκε στήριξη στην ανάπτυξη του εμπορίου εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής . Εμπειρογνώμονες των κρατών μελών της ΕΕ κινητοποιούνταν συνεχώς μέσω του TAIEX για να διενεργήσουν κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους σε πατάτες και ψάρια.

Για να εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση για τη συνέχεια της βοήθειας που παρέχει το TAIEX καθόλη τη διάρκεια του 2010 και για να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη ανάγκη βοήθειας σε περίπτωση διευθέτησης του κυπριακού προβλήματος, χορηγήθηκαν επιπλέον 5,5 εκατ. ευρώ στο μέσο TAIEX. Τούτο αύξησε τον συνολικό προϋπολογισμό γι’αυτήν την τεχνική βοήθεια από το 2007 σε 14,5 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 8,3 εκατ. ευρώ είχαν δεσμευτεί για συγκεκριμένες δραστηριότητες μέχρι τα τέλη του 2009.

Μέσο μη διατεθείσας τεχνικής βοήθειας και αποθεματικού του προγράμματος

Το μέσο αποθεματικού του προγράμματος χρησιμοποιήθηκε για την περαιτέρω στήριξη της Επιτροπής Αγνοουμένων (CMP) (2 εκατ. ευρώ) και της άρσης ναρκοπεδίου (1,5 εκατ. ευρώ)[4]. Το αποθεματικό μη διατεθείσας τεχνικής βοήθειας (1,2 εκατ. ευρώ) χρησιμοποιήθηκε για να καλυφθούν δραστηριότητες του ΤΑΙΕΧ.

Χρηματοδοτική ενίσχυση για την κάλυψη διοικητικών δαπανών σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 του κανονισμού βοήθειας

Συνολικά 18,65 εκατ. ευρώ (δηλαδή 7,2% της συνολικής χρηματοδοτικής χορήγησης) διατέθηκαν για την εφαρμογή του προγράμματος ώστε να καλυφθούν το κόστος του απασχολούμενου προσωπικού (μέχρι 9,65 εκατ. ευρώ), καθώς και οι ευρύτερες δραστηριότητες τεχνικής βοήθειας (9 εκατ. ευρώ). Καταπιστευματικό κεφάλαιο ύψους 1 εκατ. ευρώ συμφωνήθηκε με την Παγκόσμια Τράπεζα για τη διενέργεια μελετών στο πλαίσιο ενός «Προγράμματος οικονομικής ανάλυσης για τη μεγέθυνση και τη βιώσιμη ανάπτυξη».

Από το 2010, οι δαπάνες προσωπικού θα χρηματοδοτούνται από μια γενική διοικητική γραμμή του προϋπολογισμού της ΓΔ Διεύρυνσης.

Δημοσιονομική εκτέλεση (ανάθεση συμβάσεων και πληρωμές)

Ανάθεση συμβάσεων

Κατά την περίοδο αναφοράς, υπογράφηκαν συμβάσεις ύψους 181 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του επιχειρησιακού μέρους του προγράμματος.

Τον Δεκέμβριο του 2009, κατά την εκπνοή της προθεσμίας που είχε καθοριστεί για την υπογραφή των συμβάσεων, είχαν υπογραφεί συμβάσεις αξίας 247,6 εκατ . ευρώ δηλαδή το 99,38% (από σύνολο 249,15 εκατ. ευρώ του επιχειρησιακού μέρους του προγράμματος βοήθειας). Το μεγαλύτερο τμήμα αυτών των πόρων διατέθηκε για συμβάσεις κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Όσον αφορά τη σχετική με το προσωπικό και τις αποστολές συνιστώσα του προγράμματος (δηλ. 9,85 εκατ. ευρώ), τα 2,8 εκατ. ευρώ δεν διατέθηκαν λόγω της απόφασης να χρησιμοποιηθούν διοικητικές πιστώσεις για τις δαπάνες προσωπικού και όχι οι επιχειρησιακές πιστώσεις όπως είχε προβλεφτεί αρχικά.

Πληρωμές

Κατά την περίοδο αναφοράς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμίευσε 42 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό ήταν σημαντικά χαμηλότερο από το προβλεπόμενο στον αρχικό σχεδιασμό του προϋπολογισμού του 2009, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ανάγκη μεταφοράς 42 εκατ. ευρώ σε πιστώσεις πληρωμών σε άλλες γραμμές του προϋπολογισμού. Το χαμηλό επίπεδο των πληρωμών οφείλεται κυρίως στην καθυστέρηση υπογραφής πολλών συμβάσεων σε σχέση με τις προβλέψεις, πράγμα που προκάλεσε την αναβολή δραστηριοτήτων από το 2009 στο 2010.

Από τα 259 εκατ. ευρώ, εκταμιεύθηκαν συνολικά 75,8 εκατ. ευρώ (30%) μέχρι το τέλος του 2009.

Παρακολούθηση

Ο Μηχανισμός Ενδιάμεσης Επανεξέτασης (IRM) αποτελεί φόρουμ διεξοδικής συζήτησης με τους αποδέκτες όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος. Πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση του IRM κατά την περίοδο αναφοράς (Ιούνιος 2009).

Εσωτερικός και άλλος έλεγχος

Το 2008 διενεργήθηκε εσωτερικός έλεγχος από τη μονάδα του κλιμακίου εσωτερικού ελέγχου της ΓΔ Διεύρυνσης. Εφαρμόστηκαν οι κύριες συστάσεις που επικεντρώθηκαν στην εξασφάλιση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης υπό τις ειδικές νομικές συνθήκες που επικρατούν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου (με εξαίρεση μια σύσταση για πρόσληψη συμπληρωματικού προσωπικού λόγω έλλειψης επαρκών θέσεων).

Αξιολόγηση

Τον Ιούνιο του 2009, διενεργήθηκε ad hoc αξιολόγηση από ομάδα εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Η έκθεση αξιολόγησης συνέστησε τη συνέχιση της βοήθειας προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα και συνήγαγε συμπεράσματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον προγραμματισμό μελλοντικής βοήθειας, όπως τη συνέχιση των προγραμμάτων επιχορηγήσεων σε ΜΜΕ, καθώς και των μέτρων συμφιλίωσης.

Πληροφόρηση, δημοσιότητα και προβολή

Κατά την περίοδο αναφοράς, 33 δελτία τύπου εκδόθηκαν για θέματα που σχετίζονται με το πρόγραμμα. Οργανώθηκαν 85 δημόσιες εκδηλώσεις. Η ομάδα του προγράμματος και η αντιπροσωπεία της Επιτροπής συνεργάστηκαν για να αυξηθεί η προβολή του προγράμματος. Πραγματοποιήθηκαν ενημερωτικές εκστρατείες με χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, κυρίως για προγράμματα επιχορηγήσεων. Η συνεργασία με την Αντιπροσωπεία της Επιτροπής στην Κύπρο για τη διάδοση των δελτίων τύπου, οι συνεντεύξεις στα μαζικά μέσα επικοινωνίας και άλλες δράσεις συνέβαλαν επίσης στη μεγαλύτερη προβολή του προγράμματος.

Το σχέδιο InfoPoint ενίσχυσε την προβολή του προγράμματος βοήθειας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Οι δύο βασικές εκδηλώσεις προβολής ήταν: 1) το άνοιγμα του Bedestan στην Λευκωσία, γεγονός που αναμενόταν ευρέως από τις δύο κοινότητες της Κύπρου, και 2) η τελετή επί τη ευκαιρία της περαιτέρω χρηματοδότησης ύψους 2 εκατ. ευρώ από την ΕΕ υπέρ της CMP παρουσία των ηγετών των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο.

Διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδίως στο πλαίσιο επισκέψεων ανώτερων υπαλλήλων της Επιτροπής στη νήσο. Πραγματοποιήθηκαν επίσης συσκέψεις εργασίας με εκπροσώπους βασικών υπουργείων, ιδίως στους τομείς του περιβάλλοντος, της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών, ώστε να συνεκτιμηθούν πτυχές του προγραμματισμού ολόκληρης της νήσου.

Όσον αφορά την επαλήθευση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, η Επιτροπή βασίστηκε, το 2010, στη συνεχή συνεργασία με τις σχετικές υπηρεσίες της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Συμπεράσματα

Κατά την περίοδο αναφοράς, οι δραστηριότητες εστιάστηκαν στα εξής:

1. ανάθεση συμβάσεων: συμβάσεις για πάνω από το 60% του επιχειρησιακού μέρους του προγράμματος υπογράφηκαν κατά την περίοδο αναφοράς.

2. Υλοποίηση: παρακολούθηση της χρήσης των πόρων της ΕΕ από τους αναδόχους και τους αποδέκτες των επιχορηγήσεων.

Ορισμένες από τις προκλήσεις που αναφέρθηκαν σε προηγούμενες εκθέσεις παραμένουν. Κατά την περίοδο αναφοράς, μεταξύ των θεμάτων που αφορούσαν την υλοποίηση του προγράμματος βοήθειας ήταν τα εξής:

3. Συνεργασία μεταξύ της τουρκοκυπριακής και της ελληνοκυπριακής κοινότητας: αυτό είναι το κλειδί για την επιτυχία του προγράμματος.

4. Χαμηλή απορροφητικότητα των κονδυλίων από τη δικαιούχο κοινότητα : Η τουρκοκυπριακή κοινότητα είναι μικρή και το να λαμβάνει τόσο υψηλούς πόρους για έργα που ανατίθενται σε τόσο περιορισμένο χρονικό διάστημα δημιουργεί σημαντικά προβλήματα. Ωστόσο, στη διάρκεια του 2009 σημειώθηκε σημαντική βελτίωση της ικανότητας.

5. Το θέμα της χορήγησης : Ο απαιτούμενος χρόνος για την προετοιμασία, την υπογραφή συμβάσεων και την εκτέλεση των έργων επηρέασε σε κάποιο βαθμό την αξιοπιστία χορήγησης της χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την ΕΕ. Αυτό το πρόβλημα θα αντιμετωπιστεί σε σημαντικό βαθμό από το υψηλό επίπεδο εκτέλεσης που αναμένεται για το 2010 μετά τον υψηλό ρυθμό ανάθεσης συμβάσεων το 2009.

6. Το θέμα των περιουσιών : Τα δικαιώματα ιδιοκτησίας των πολιτών τηρήθηκαν αυστηρά. Τούτο επηρέασε ιδιαίτερα την εκτέλεση των έργων στον ευρύτερο τομέα διαχείρισης όπου υπογράφηκαν τρεις συμβάσεις κατασκευής με ρήτρα αναστολής, ώστε να υπάρξει επαρκής χρόνος για τη διευθέτηση όλων των θεμάτων ιδιοκτησίας.

7. Το θέμα της βιωσιμότητας : σε βασικούς τομείς (τηλεπικοινωνίες, ενέργεια), είναι αναγκαίο να πεισθεί η τουρκοκυπριακή κοινότητα ότι είναι σημαντικό να γίνουν μεταρρυθμίσεις. Αυτό το πρόβλημα καθυστερεί την εκτέλεση και υπονομεύει τη βιωσιμότητα της επένδυσης.

[1] ΕΕ L 65 της 7.3.2006, σ. 5.

[2] Απόφαση αριθ. C(2009)7569 της Επιτροπής της 8ης Οκτωβρίου 2009.

[3] Πλήρης κατάλογος των 13 ενεργών τομέων PFAA: Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, δημόσιες συμβάσεις, εταιρικό δίκαιο, πολιτική ανταγωνισμού, δημοσιονομικός έλεγχος, δημοσιονομικές υπηρεσίες, γεωργία και αγροτική ανάπτυξη, επισιτιστική ασφάλεια, κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική πολιτική, μεταφορές, στατιστικές, κοινωνική πολιτική και απασχόληση, περιβάλλον, προστασία των καταναλωτών και της υγείας.

[4] Εγκρίθηκε με την απόφαση αριθ. 2928 (2009) της Επιτροπής της 22ας Απριλίου 2009.