EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2009/C 318/05

Εισηγητής: ο κ. CABRA DE LUNA

Συνεισηγήτρια: η κ. ZVOLSKÁ

Στις 10 Ιουλίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων».

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Σεπτεμβρίου 2009 με βάση την έκθεση του εισηγητή κ. CABRA DE LUNA και της συνεισηγήτριας κ. ZVOLSKÁ.

Κατά τη 456η σύνοδο ολομέλειας, που πραγματοποιήθηκε στις 30ής Σεπτεμβρίου και 1ης Οκτωβρίου 2009 (συνεδρίαση της 1ης Οκτωβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 113 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης είναι να περιγραφεί η πολυμορφία των τύπων επιχειρήσεων που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Η προστασία και διατήρηση αυτής της πολυμορφίας είναι πολύ σημαντική για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, όπως και για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την απασχόληση, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή.

1.2 Η γνωμοδότηση επικεντρώνεται στην ανάγκη να προαχθεί με συνεκτικό τρόπο αυτή η ποικιλία και η πολυμορφία των τύπων επιχειρήσεων, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της ΕΕ, τόσο από το νομικό πλαίσιο για τη ρύθμιση της λειτουργίας των επιχειρήσεων όσο και από την πολιτική ανταγωνισμού, προκειμένου να εξασφαλισθούν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ όλων αυτών των διαφορετικών τύπων επιχειρήσεων, με συνεκτίμηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του καθενός τους.

1.3 Ηπολυμορφία και η ποικιλία των διαφόρων τύπων επιχειρήσεων αναγνωρίζονται στη Συνθήκη και υποστηρίζονται από την πράξη, μέσω των διάφορων νομικών καθεστώτων που έχουν ήδη εγκριθεί ή τελούν επί του παρόντος υπό εξέταση.

1.4 Αυτή η πολυμορφία συντελεί στον πλούτο της ΕΕ και έχει καίρια σημασία για την Ευρώπη, το σύνθημα της οποίας είναι «Ενωμένοι στην πολυμορφία». Όλοι οι τύποι επιχειρήσεων αντικατοπτρίζουν μια πτυχή της ευρωπαϊκής ιστορίας και καθένας τους είναι φορέας της συλλογικής μνήμης και του πολιτισμού μας – «των πολιτισμών μας». Η εν λόγω πολυμορφία αξίζει, λοιπόν, να διατηρηθεί.

1.5 Η πολυμορφία αποτελεί επίσης θεμελιώδη προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη, την απασχόληση, την αειφορία και την κοινωνική συνοχή βάσει της διατήρησης και της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

1.6 Σκοπός του δικαίου του ανταγωνισμού δεν πρέπει να είναι η διασφάλιση ομοιομορφίας, αλλά η παροχή ενός ισορροπημένου νομικού πλαισίου, το οποίο να μπορεί να εφαρμοστεί στους διαφορετικούς τύπους επιχειρήσεων, οι οποίοι θα πρέπει να μπορούν να αναπτυχθούν διατηρώντας τους ιδιαίτερους στόχους και τις ιδιαίτερες μεθόδους λειτουργίας τους.

1.7 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αρχίσει τις εργασίες για την έγκριση ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος για τις ενώσεις και ενός για τα ταμεία αλληλασφάλισης. Επικροτεί την έναρξη των εργασιών για ένα ευρωπαϊκό νομικό καθεστώς για τα ιδρύματα και ευελπιστεί ότι θα ολοκληρωθούν σύντομα με την υιοθέτηση νομικού καθεστώτος του ευρωπαϊκού ιδρύματος. Επικροτεί επίσης την απλοποίηση του κανονισμού για την ευρωπαϊκή συνεταιριστική εταιρεία (SCE), η πολυπλοκότητα του οποίου επιβραδύνει την ανάπτυξή της.

1.8 Οι υπηρεσίες και τα δίκτυα που παρέχουν υποστήριξη και πληροφορίες, νομικές συμβουλές, βοήθεια σε θέματα μάρκετινγκ και άλλες υπηρεσίες πρέπει επίσης να καλύπτουν όλο το φάσμα των τύπων επιχειρήσεων.

1.9 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να σεβαστεί την ιδιαίτερη ταυτότητα των συνεταιρισμών σε λογιστικά θέματα και να αντιμετωπίζει το εταιρικό κεφάλαιο των μελών ως ίδιο κεφάλαιο του συνεταιρισμού και όχι ως χρέος, εφόσον το μέλος δεν καθίσταται πιστωτής αποχωρώντας από τον συνεταιρισμό.

1.10 Τα οικονομικά στατιστικά στοιχεία για τους συνεταιρισμούς, τα ταμεία αλληλασφάλισης, τις ενώσεις, τα ιδρύματα και άλλες παρόμοιες επιχειρήσεις είναι πολύ περιορισμένα και ανομοιογενή, πράγμα που δυσχεραίνει την ανάλυσή τους και την αξιολόγηση της συμβολής τους στους μείζονες μακροοικονομικούς στόχους.

1.10.1 Γι’ αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν τη δημιουργία στατιστικών μητρώων για τις προαναφερθείσες επιχειρήσεις, ιδίως όσον αφορά την κατάρτιση των δορυφορικών λογαριασμών τους, σύμφωνα με τα εναρμονισμένα κριτήρια του Ευρωπαϊκού Συστήματος Λογαριασμών (ΕΣΛ) του 1995, που αναλύονται στο Εγχειρίδιο για την κατάρτιση των δορυφορικών λογαριασμών των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας (συνεταιρισμών και εταιρειών αλληλασφάλισης) (1) και στην έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η κοινωνική οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση» (2).

1.11 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προτρέψει τα κράτη μέλη να μελετήσουν το ενδεχόμενο χορήγησης αντισταθμιστικών μέτρων στις επιχειρήσεις βάσει της αποδεδειγμένης κοινωνικής τους προσφοράς ή της διαπιστωμένης συνεισφοράς τους στην περιφερειακή ανάπτυξη (3).

1.12 Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει περαιτέρω — σε συνεργασία με ένα παρατηρητήριο της ποικιλίας των τύπων επιχειρήσεων, ως αναγκαίου στοιχείου για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα — τα ήδη υπάρχοντα απαραίτητα οργανικά μέσα, ρόλος των οποίων θα είναι να διασφαλίζουν ότι οι επιχειρήσεις δεν υφίστανται διακρίσεις σε καμία από τις πολιτικές που τις επηρεάζουν και να συντονίζονται με τις διάφορες σχετικές υπηρεσίες της Επιτροπής προς τον σκοπό αυτόν.

1.13 Τέλος, η ΕΟΚΕ ζητεί τη συμμετοχή των πλέον αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των διαφόρων τύπων επιχειρήσεων, εφόσον αποδεικνύουν την αντιπροσωπευτικότητά τους, στον κοινωνικό διάλογο.

2. Η ποικιλία των τύπων επιχειρήσεων και η ενιαία αγορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση

2.1 Οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση απορρέουν από την περίπλοκη και πολυποίκιλη ιστορική μας εξέλιξη. Καθένας από αυτούς ανταποκρίνεται σε ιδιαίτερες ιστορικές, κοινωνικές και οικονομικές καταστάσεις, οι οποίες συχνά διαφέρουν από χώρα σε χώρα της Ευρώπης. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις οφείλουν να εξελίσσονται και να προσαρμόζονται διαρκώς στις μεταβαλλόμενες κοινωνίες και τάσεις της αγοράς, τροποποιώντας ακόμη και τη νομική τους μορφή. Συνεπώς, η ποικιλία και η πολυμορφία των διαφόρων τύπων επιχειρήσεων είναι αξιόλογες πτυχές της κληρονομιάς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη, την απασχόληση, την αειφορία και την κοινωνική συνοχή βάσει της διατήρησης και της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Η προστασία και η διατήρηση αυτής της πολυμορφίας είναι στόχοι υψίστης σημασίας για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας των αγορών, της οικονομικής αποδοτικότητας και της ανταγωνιστικότητας των οικονομικών παραγόντων, με διατήρηση ταυτόχρονα της κοινωνικής συνοχής της ΕΕ.

2.2 Αυτό αναγνωρίζεται από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα στις διατάξεις των άρθρων 48, 81 και 82 της Συνθήκης, όπως και στη Συνθήκη της Λισσαβώνας (4), στο άρθρο 3 παράγραφος 3 της οποίας προτείνεται, ως ένας από τους στόχους της Ένωσης, μια κοινωνική οικονομία της αγοράς η οποία να βασίζεται στην ισορροπία μεταξύ των κανόνων της αγοράς και της κοινωνικής προστασίας των ατόμων ως εργαζομένων και ως πολιτών.

2.3 Η ποικιλομορφία των τύπων επιχειρήσεων μπορεί να οριστεί με βάση διάφορα κριτήρια όπως το μέγεθος, η νομική μορφή, οι μορφές πρόσβασης σε χρηματοδότηση, οι στόχοι, τα οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα που απορρέουν από τη συμμετοχή στο εταιρικό κεφάλαιο (διανομή κερδών και μερισμάτων, δικαιώματα ψήφου) ή η σύνθεση του κεφαλαίου, δημοσίου ή ιδιωτικού, ο διορισμός των διευθυντών, η σπουδαιότητα για την οικονομία (ευρωπαϊκή, εθνική και τοπική), οι θέσεις απασχόλησης, ο κίνδυνος χρεοκοπίας κοκ. Όλα αυτά δημιουργούν ένα πλέγμα πολυμορφίας το οποίο μπορεί να απεικονιστεί σε απλουστευμένη μορφή στον ακόλουθο πίνακα:

ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΤΩΝ ΤΥΠΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΥΠΟΣ Πολυεθνική Μεγάλη Μικρομεσαία Ιδιοκτησίας του δημοσίου X X Χ Εισηγμένη στο χρηματιστήριο X X X Μη εισηγμένη στο χρηματιστήριο X X Οικογενειακή X X Προσωπική, αστική, ομόρρυθμη, ετερόρρυθμη εταιρεία X X X Συνεταιριστική Χ X (5) X (5) Ταμείο αλληλασφάλισης X (5) X (5) Ίδρυμα X (5) X (5) Ένωση X (5) X (5) Άλλοι τύποι μη κερδοσκοπικών επιχειρήσεων που συναντώνται στα κράτη μέλη X (5) X (5)

Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (6), τα ιδρύματα, οι ενώσεις και οι υπόλοιπες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις είναι «οικονομικοί φορείς» εφόσον ασκούν «οικονομικές δραστηριότητες» κατά την έννοια των άρθρων 43 και 49 της ΣΕΚ και, ως εκ τούτου, συμπεριλαμβάνονται σε αυτήν την ταξινόμηση.

2.4 Παρότι σκοπός όλων των τύπων επιχειρήσεων είναι η δημιουργία αξίας και η μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων, οι παράμετροι ή οι προσεγγίσεις της μέτρησης της αξίας και των αποτελεσμάτων μπορούν να διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο της επιχείρησης και τους στόχους τους οποίους επιδιώκουν εκείνοι που την ελέγχουν ή που ωφελούνται από τη δραστηριότητά της. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων συνίσταται στην εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής απόδοσης του κεφαλαίου που έχουν επενδύσει οι μέτοχοι· σε άλλες, η δημιουργία αξίας και η μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων σημαίνουν βελτιστοποίηση της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται στα μέλη ή γενικά στο κοινό (π.χ. σε έναν εκπαιδευτικό συνεταιρισμό με μέλη και συνιδιοκτήτες τις οικογένειες, σε μια αλληλασφαλιστική εταιρεία πρόνοιας ή στις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας).

2.4.1 Ενδέχεται επίσης ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις να μην έχουν μετόχους και να διαθέτουν τα κέρδη τους για επανεπενδύσεις ή για κοινωνικούς στόχους κοινής ωφέλειας, όπως κάνουν τα ταμιευτήρια ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών (7).

2.4.2 Εξάλλου, σε πολλές ΜΜΕ και πολύ μικρές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τοπικό επίπεδο, η δημιουργία αξίας δεν εκφράζεται μόνο με την επίτευξη οικονομικών στόχων, αλλά με την επίτευξη κοινωνικών σκοπών όπως οι συνθήκες εργασίας, η αυτοδιαχείριση κ.ά.

2.5 Κατωτέρω περιγράφονται αναλυτικότερα οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων ανάλογα με το μέγεθος και έπειτα ανάλογα με τον τύπο ιδιοκτησίας τους.

2.6 Οι πολυεθνικές και οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες είναι συνήθως εισηγμένες στο χρηματιστήριο λόγω του μεγέθους τους, εστιάζουν στους τομείς της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας των οικονομικών συστημάτων και, όταν επιτυγχάνουν θετικά αποτελέσματα, μπορούν να διατηρήσουν και την απασχόληση σε υψηλά επίπεδα (8).

2.7 Ολοένα και περισσότερο, τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα των επιχειρήσεων στηρίζονται σε ανταγωνιστικές στρατηγικές, στο πλαίσιο των οποίων η έρευνα, η τεχνολογική ανάπτυξη και καινοτομία (Ε&Α&Κ) κατέχουν κεντρική θέση. Οι πολυεθνικές εταιρείες και οι μεγάλες επιχειρήσεις διαδραματίζουν ηγετικό ρόλο στην Ε&Α&Κ που υλοποιείται από τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας της ΕΕ, παρά το γεγονός ότι ενδέχεται να μην υπάρχουν ακόμη αρκετές πολυεθνικές ή μεγάλες επιχειρήσεις σε ηγετικούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας. Επιπλέον, παράλληλα με το γεγονός ότι οι μεγάλες και οι πολυεθνικές επιχειρήσεις είναι αυτές καθαυτές σημαντικές για την οικονομία και την απασχόληση, δεν πρέπει να λησμονείται ότι καθεμία από αυτές αποτελεί συχνά τον κεντρικό διαχειριστή μεγάλων, παγκόσμιας κλίμακας δικτύων παραγωγής, τα οποία αποτελούνται είτε από ΜΜΕ με στενές σχέσεις μεταξύ τους (μεγάλη εταιρεία σε δίκτυο) είτε από ανεξάρτητες επιχειρήσεις (δίκτυα διαφοροποιημένης παραγωγής). Οι ευρωπαϊκές χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά πολυεθνικών και μεγάλων επιχειρήσεων είναι ακριβώς εκείνες όπου ανακόπτεται νωρίτερα η απώλεια παραγωγής και θέσεων απασχόλησης που έχει προκαλέσει η τρέχουσα οικονομική κρίση.

2.8 Επειδή τις τελευταίες δεκαετίες αυτές οι εταιρείες έχουν αναθέσει εξωτερικά πολλά στάδια των παραγωγικών τους διαδικασιών και υποδομών παροχής υπηρεσιών σε ΜΜΕ, τα επίπεδα παραγωγής και απασχόλησης στις τελευταίες αυτές επιχειρήσεις εξαρτώνται συχνά, μεταξύ άλλων παραγόντων, από τη ζήτηση που εκδηλώνουν οι πολυεθνικές και οι μεγάλες εταιρείες, οι οποίες ως εκ τούτου συγκροτούν έναν δίαυλο προώθησης της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά. Αν και το 30 % των 40 μεγαλύτερων βιομηχανικών επιχειρήσεων του κόσμου βρίσκεται στην ΕΕ (9), η χρηματιστηριακή τους αξία ανέρχεται μόλις στο 24 % του συνόλου, ενώ σε ορισμένους τομείς που ασχολούνται με τεχνολογίες αιχμής, όπως οι τομείς που στηρίζονται στην τεχνολογία των πληροφοριών και των επικοινωνιών, το μερίδιο της ΕΕ περιορίζεται σε μία και μόνη μεγάλη εταιρεία.

2.9 Οι ΜΜΕ, τα δίκτυα ΜΜΕ, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι έχουν προωθήσει σημαντικές τεχνολογικές αλλαγές τις τελευταίες δεκαετίες και συγκροτούν τη βάση της ευρωπαϊκής οικονομίας: το 99 % των επιχειρήσεων της ΕΕ είναι ΜΜΕ και παρέχει το 66 % των θέσεων απασχόλησης (10). Παρότι συνήθως δεν είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο, ενίοτε χρησιμοποιούν την αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων προκειμένου να αυξήσουν το κεφάλαιό τους ή να συγκεντρώσουν επιχειρηματικό κεφάλαιο.

2.9.1 Γενικά, οι ΜΜΕ θα πρέπει να υποστηριχθούν, πράγμα που δεν επιτυγχάνεται μόνο με την Πράξη για τις Μικρές Επιχειρήσεις (11). Στο τρέχον κλίμα οικονομικής ύφεσης και απώλειας θέσεων απασχόλησης, οι ΜΜΕ συχνά προσφέρουν τη δυνατότητα διατήρησης θέσεων απασχόλησης, καθόσον οι ομάδες συμφερόντων που ιδρύουν και ελέγχουν αυτές τις επιχειρήσεις είναι άτομα που διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την περιοχή στην οποία δραστηριοποιούνται, επιδεικνύοντας αυξημένη ικανότητα δημιουργίας και διατήρησης της απασχόλησης. Οι ΜΜΕ αποτελούν «φυσικά εκκολαπτήρια του επιχειρηματικού πνεύματος» και μόνιμα σχολεία κατάρτισης διευθυντικών στελεχών και επιχειρηματιών.

2.10 Ανάλογα με την ιδιοκτησία τους, οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας μπορούν να είναι δημόσιες, μεικτές ή ακόμη και να έχουν τη νομική μορφή της ιδιωτικής επιχείρησης. Από γεωγραφική άποψη, μπορεί να είναι πολυεθνικές, εθνικές ή τοπικές, αν και οι περισσότερες λειτουργούν σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Οι δραστηριότητές τους επικεντρώνονται στη παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας, όπως είναι π.χ. οι δημόσιες συγκοινωνίες, η ενέργεια, η ύδρευση, η διαχείριση των αποβλήτων, οι επικοινωνίες, οι κοινωνικές υπηρεσίες, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η εκπαίδευση κοκ. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές δεν αποκλείεται να συμμετέχουν και σε εμπορικές δραστηριότητες, αρκεί να τηρούν την οδηγία για τη διαφάνεια (93/84/ΕΟΚ (12). Παράλληλα με την επιδίωξη στόχων κοινής ωφέλειας, τα κέρδη τους επανεπενδύονται σε περιφερειακές και τοπικές δραστηριότητες· συνεπώς, οι επιχειρήσεις αυτές συμβάλλουν σημαντικά στην κοινωνική, οικονομική και εδαφική συνοχή. Οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας, ως πάροχοι βασικών υπηρεσιών, είναι σημαντικοί φορείς τόνωσης της οικονομίας εν γένει, καθώς επενδύουν σε καίριους τομείς που έχουν αποτέλεσμα μόχλευσης στην υπόλοιπη οικονομία (ηλεκτρική ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και υποδομή των τηλεπικοινωνιών, συγκοινωνίες κλπ.).

2.11 Οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο είναι οι καταγεγραμμένοι μέτοχοί τους. Οι μέτοχοι αγοράζουν και πωλούν τις μετοχές τους στις δημόσιες χρηματιστηριακές αγορές.

2.12 Οι μη εισηγμένες στο χρηματιστήριο επιχειρήσεις μπορεί να είναι μεγάλες ή μικρές, όμως οι τίτλοι ιδιοκτησίας τους (μετοχές ή άλλου είδους τίτλοι), εξ ορισμού δεν διακινούνται στη χρηματιστηριακή αγορά. Παρά ταύτα, σε πολλές περιπτώσεις, και οι μη εισηγμένες εταιρείες προσανατολίζονται προς την εισαγωγή τους στο χρηματιστήριο, ιδίως όταν επιδιώκουν την άντληση επιχειρηματικού κεφαλαίου ή την προσέλκυση ιδιωτικών επενδυτών. Ακόμη και ιδιωτικές ΜΜΕ μπορούν να προσφεύγουν στη χρηματιστηριακή αγορά όταν αυξάνουν το κεφάλαιό τους με σκοπό τη χρηματοδότηση της επέκτασης των δραστηριοτήτων τους.

2.13 Οι οικογενειακές επιχειρήσεις είναι ένα ισχυρό μέσο διάδοσης του επιχειρηματικού πνεύματος και παραμένουν το βέλτιστο μέσο εξασφάλισης της δυνατότητας εκατομμυρίων ατόμων να δραστηριοποιηθούν στον χώρο των επιχειρήσεων, όχι μόνο των ΜΜΕ, όπου αποτελούν την πλειονότητα, αλλά και των μεγάλων οικογενειακών επιχειρήσεων, οι οποίες, σε μεγάλες χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία ή η Γαλλία, αποτελούν το 12 % έως 30 % του συνόλου των μεγάλων επιχειρήσεων (13). Οι οικογενειακές επιχειρήσεις, είτε μικρές είναι είτε μεγάλες, καθορίζονται από το γεγονός ότι ο οικογενειακός πυρήνας ασκεί τον μόνιμο έλεγχο της επιχείρησης, ακόμη και αν πρόκειται για ανώνυμη εταιρεία. Στις περιπτώσεις αυτές ενδέχεται να μην υπάρχει φιλοδοξία εισόδου στο χρηματιστήριο.

2.14 Οι προσωπικές, αστικές, ομόρρυθμες και ετερόρρυθμες εταιρείες (partnerships) είναι τυπικές εμπορικές επιχειρήσεις στον αγγλοσαξονικό κόσμο, αλλά υπάρχουν και σε άλλες χώρες της ΕΕ, και συχνά ιδρύονται από ελεύθερους επαγγελματίες. Αυτές οι επιχειρήσεις που συγκροτούνται από φυσικά πρόσωπα αποτελούν ένα αποτελεσματικό μέσο συμμετοχής των ελεύθερων επαγγελματιών (δικηγόρων, λογιστών κ.ά.) στον επιχειρηματικό κόσμο της παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών. Η ιδιοκτησία αυτού του τύπου επιχειρήσεων ανήκει στους συνεταίρους, κύριο στοιχείο σύνδεσης των οποίων, εκτός από το κεφάλαιο που συνεισφέρουν, είναι η εργασία τους. Όταν οι συνέταιροι συνταξιοδοτούνται ή αποχωρούν από την εταιρεία, μεταβιβάζουν το μερίδιό τους σε αυτήν.

2.15 Τέλος, προς ολοκλήρωση αυτής της εξέτασης των διάφορων τύπων επιχειρήσεων που υπάρχουν στην ΕΕ, μια πολύ ευρεία ποικιλία ιδιωτικών εταιρειών, με παρόμοια χαρακτηριστικά οργάνωσης και λειτουργίας, αναπτύσσει δραστηριότητα με κοινωνικούς στόχους και με κύρια επιδίωξη την κάλυψη των αναγκών προσώπων και όχι την εξασφάλιση αποδόσεων σε όσους έχουν επενδύσει κεφάλαιο σε αυτές (14). Οι επιχειρήσεις αυτού του τύπου είναι συνήθως συνεταιρισμοί, ταμεία αλληλασφάλισης, ενώσεις και ιδρύματα (15). Στα έγγραφα της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και της ΕΟΚΕ αυτές οι επιχειρήσεις κατατάσσονται συνήθως στην κατηγορία των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας (ΕΚΟ) (16), αν και αυτός ο όρος δεν χρησιμοποιείται σε όλες τις χώρες της ΕΕ· άλλες χώρες χρησιμοποιούν εκφράσεις όπως «τρίτος τομέας» (17), «τρίτο σύστημα», «οικονομία της αλληλεγγύης», ή άλλες· ωστόσο, όλες αυτές οι εκφράσεις περιγράφουν επιχειρήσεις οι οποίες «παρουσιάζουν τα ίδια χαρακτηριστικά παντού στην Ευρώπη» (18).

3. Η κοινωνική διάσταση

3.1 Αν και οι πολυεθνικές, οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι ΜΜΕ δεν αποβλέπουν ρητώς στην κοινωνική ευημερία, η λειτουργία τους στις αγορές συμβάλλει αποφασιστικά στην ανταγωνιστικότητα και στην απασχόληση και εμπεριέχει μια γενική κοινωνική διάσταση. Η γενική αυτή κοινωνική και εδαφική διάσταση είναι πολύ εμφανής στην περίπτωση των τοπικών μικρομεσαίων και πολύ μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν πολύ στενούς δεσμούς με την περιοχή στην οποία δραστηριοποιούνται.

3.2 Οι συνεταιρισμοί, τα ταμεία αλληλασφάλισης, οι ενώσεις και τα ιδρύματα είναι επίσης πολύ σημαντικοί παράγοντες στην ΕΕ, με σπουδαία οικονομική δραστηριότητα σε τρεις από τους πέντε θεσμικούς τομείς στους οποίους το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (ΕΣΛ-1995) κατατάσσει το σύνολο των κέντρων λήψης των οικονομικών αποφάσεων κάθε εθνικής οικονομίας (19). Η κοινωνική οικονομία αντιστοιχεί στο 10 % του συνόλου των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, με άλλα λόγια σε δύο εκατομμύρια επιχειρήσεις (20), και στο 7 % (21) του συνόλου της μισθωτής απασχόλησης. Οι συνεταιρισμοί έχουν 143 εκατομμύρια μέλη, τα ταμεία αλληλασφάλισης 120 εκατομμύρια, ενώ οι ενώσεις συγκεντρώνουν το 50 % του πληθυσμού της ΕΕ (22).

3.2.1 Είτε μεγάλες είναι είτε μικρές, αυτές οι επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε περιοχές ή/και κοινωνικούς χώρους με προβλήματα και προκλήσεις που θέτουν σε κίνδυνο την εσωτερική αγορά και την κοινωνική συνοχή, όπου εσωτερικεύουν το κοινωνικό κόστος και παράγουν θετικά εξωτερικά αποτελέσματα.

3.2.2 Επειδή έχουν τις ρίζες τους στις τοπικές κοινότητες και επειδή πρώτιστος στόχος τους είναι η κάλυψη των αναγκών των πολιτών, οι επιχειρήσεις αυτές δεν μετεγκαθίστανται, καταπολεμώντας έτσι αποτελεσματικά την εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών και συνεισφέροντας στην ανάπτυξη των μειονεκτουσών περιφερειών και δήμων (23).

3.3 Οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας αποτελούν σημαντικό άξονα της ευρωπαϊκής κοινωνικής διάστασης. Διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο ως αναπόσπαστο τμήμα του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, αφού μέσω των δραστηριοτήτων τους και των υπηρεσιών που παρέχουν υλοποιούν και προάγουν τις αρχές της υψηλής ποιότητας, της ασφάλειας και των προσιτών τιμών, της ίσης μεταχείρισης, της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών. Ως εκ τούτου, έχουν επίσης άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στην απασχόληση, αφού μια καλή υποδομή προσελκύει ιδιωτικές επενδύσεις. Οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας αποτελούν σημαντικό τμήμα της οικονομίας, το οποίο αντιστοιχεί στο 25-40 % του εργατικού δυναμικού και σε περισσότερο από το 30 % του ΑΕγχΠ.

3.4 Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας (κοινωνικοί συνεταιρισμοί και άλλες παρόμοιες επιχειρήσεις με πολλές και διάφορες νομικές μορφές) δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών σε τομείς όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, το περιβάλλον, οι κοινωνικές υπηρεσίες και η εκπαίδευση. Συχνά εντάσσουν στην παραγωγική τους διαδικασία σημαντικούς πόρους προερχόμενους από αλτρουιστικές συνεισφορές, λειτουργώντας ως αποτελεσματικά μέσα άσκησης δημόσιας κοινωνικής πολιτικής. Επιπλέον, μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας είναι «κοινωνικές επιχειρήσεις ενσωμάτωσης στην απασχόληση» («Work Integration Social Enterprises» ή «WISE») με στόχους τη δημιουργία απασχόλησης και την ενσωμάτωση μειονεκτούντων ατόμων στην αγορά εργασίας.

3.5 Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας δεν αποτελούν πάντοτε νομική κατηγορία, αλλά περιλαμβάνουν επιχειρήσεις κοινωνικής και οικονομικής ωφέλειας σε πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους τομείς. Η κατηγοριοποίησή τους δεν είναι εύκολη. Κεντρικό μέλημα πρέπει να είναι το πώς θα υποστηριχθούν αυτοί οι επιχειρηματίες και πώς θα τους εξασφαλιστούν συνθήκες που να τους επιτρέπουν να αναπτύσσουν τις δυνατότητες καινοτομίας τους, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιόδους οικονομικής κρίσης (24). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο χάραξης ειδικής πολιτικής για τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας (25).

3.6 Εφόσον μπορούν να αποδείξουν την αντιπροσωπευτικότητά τους, οι πλέον αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των διάφορων τύπων επιχειρήσεων θα πρέπει να συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο.

3.6.1 Ορισμένοι από τους τομείς που προαναφέρθηκαν έχουν ήδη συμμετάσχει σε τομεακές συζητήσεις, όπως π.χ. η Ένωση Αλληλοβοηθητικών Ασφαλιστών και Συνεταιρισμών Ασφάλισης στην Ευρώπη (Association of Mutual Insurers and Insurance Cooperatives in Europe, AMICE) στον τομέα της ασφάλισης, καθώς και ορισμένα μέλη της κοινής πλατφόρμας συνεταιρισμών της Ευρώπης (Cooperatives Europe) (26), όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Συνεταιριστικών Τραπεζών (European Association of Co-operative Banks – EACB) και ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Ταχυδρομικών Ταμιευτηρίων (European Savings Banks Group – ESBG) στον τραπεζικό τομέα (27).

4. Νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο των διάφορων τύπων επιχειρήσεων

4.1 Εισαγωγή: Οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων και η ενιαία αγορά

4.1.1 Η δημιουργία και η ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς δεν επιτρέπεται να υποτάσσουν τους στόχους στα μέσα· ως εκ τούτου, πρέπει να δημιουργηθεί ένα νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που να αντικατοπτρίζει τα χαρακτηριστικά των διαφόρων οικονομικών φορέων της αγοράς, έτσι ώστε να ισχύουν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ του συνόλου των διαφόρων τύπων επιχειρήσεων, με συνεκτίμηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του καθενός τους. Επί του παρόντος, το πλαίσιο αυτό είναι σε γενικές γραμμές σχεδιασμένο με βάση τις ανάγκες των μεγάλων επιχειρήσεων που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο, και η εφαρμογή του σε όλους τους τύπους επιχειρήσεων δημιουργεί εμπόδια για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Το εν λόγω πλαίσιο θα πρέπει να ενθαρρύνει ικανοποιητικά τους παράγοντες της αγοράς να συμπεριφέρονται αποτελεσματικά, κάτι που θα συμβάλει στο να καταστεί το σύστημα πιο δίκαιο. Το πλαίσιο αυτό θα εφαρμοστεί μέσω του εταιρικού δικαίου, του λογιστικού δικαίου, του δικαίου του ανταγωνισμού, του φορολογικού δικαίου, της εναρμόνισης των στατιστικών και της πολιτικής για τις επιχειρήσεις.

4.2 Εταιρικό δίκαιο

4.2.1 Για τις ευρωπαϊκές ανώνυμες εταιρείες και τους ευρωπαϊκούς συνεταιρισμούς υπάρχουν τα αντίστοιχα νομικά καθεστώτα, όμως άλλοι τύποι επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην εσωτερική αγορά λόγω της απουσίας ευρωπαϊκού νομικού καθεστώτος. Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ χρειάζονται εύχρηστη και ευέλικτη ευρωπαϊκή νομοθεσία, η οποία να διευκολύνει τη δραστηριοποίησή τους πέρα από τα εθνικά σύνορα. Οι συνεταιρισμοί χρειάζονται, επίσης, απλοποίηση του κανονισμού για την ευρωπαϊκή συνεταιριστική εταιρεία (SCE), η πολυπλοκότητα του οποίου επιβραδύνει την ανάπτυξή της.

4.2.2 Η απουσία νομοθετικής κάλυψης δεν επιτρέπει στα ιδρύματα τα οποία αναπτύσσουν δραστηριότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο να λειτουργούν ισότιμα με άλλες μορφές επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα αποτελέσματα της μελέτης σκοπιμότητας για ένα νομικό καθεστώς του ευρωπαϊκού ιδρύματος και καλεί την Επιτροπή να ολοκληρώσει την αξιολόγηση του αντικτύπου στις αρχές του 2010, και να παρουσιάσει πρόταση κανονισμού που να επιτρέπει στα ιδρύματα ευρωπαϊκής εμβέλειας να δραστηριοποιούνται υπό ίσους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά (28).

4.2.3 Για παρόμοιους λόγους, η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να προχωρήσει στην έναρξη εργασιών για την έγκριση ενός ευρωπαϊκού νομικού καθεστώτος για τις ευρωπαϊκές ενώσεις και ενός για τα ευρωπαϊκά ταμεία αλληλασφάλισης.

4.3 Λογιστικό δίκαιο

4.3.1 Τα λογιστικά πρότυπα πρέπει να προσαρμόζονται στους διάφορους τύπους επιχειρήσεων. Τα εμπόδια που δημιουργεί η εφαρμογή των νέων διεθνών λογιστικών προτύπων (International Accounting System – IAS) στις εισηγμένες επιχειρήσεις είναι ένα ακόμη παράδειγμα των περιορισμών που συνδέονται με το λογιστικό δίκαιο. Οι ευρωπαϊκοί λογαριασμοί δεν επιτρέπεται να εναρμονιστούν με τίμημα την κατάργηση των ουσιωδών χαρακτηριστικών ορισμένων από τους διαφορετικούς τύπους επιχειρήσεων που υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.3.2 Στην ιδιαίτερη περίπτωση των συνεταιρισμών καθίσταται εμφανής η δυσκολία του ορισμού της έννοιας του μετοχικού κεφαλαίου με τρόπο που να μπορεί να εφαρμοστεί γενικώς και αδιακρίτως, γεγονός που θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες, καταστροφικές για την πολυμορφία των επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση στην Επιτροπή να σεβαστεί την ιδιαίτερη ταυτότητα των συνεταιρισμών σε λογιστικά θέματα και να αντιμετωπίζει το εταιρικό κεφάλαιο των μελών ως ίδιο κεφάλαιο του συνεταιρισμού και όχι ως χρέος, για όσο διάστημα το μέλος δεν έχει καταστεί πιστωτής αποχωρώντας από τον συνεταιρισμό (29).

4.3.3 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη σύσταση της ομάδας de Larosière (30), η οποία υποστηρίζει ότι τα λογιστικά πρότυπα δεν πρέπει να εισάγουν διακρίσεις ανάλογα με τα επιχειρηματικά πρότυπα, να προωθούν ενισχυτικές των κυκλικών τάσεων συμπεριφορές ή να αποθαρρύνουν τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις και τη σταθερότητα των επιχειρήσεων.

4.4 Δίκαιο του ανταγωνισμού

4.4.1 Όλες οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως νομικής μορφής, πρέπει να μπορούν να αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους διατηρώντας τον ιδιαίτερο τρόπο λειτουργίας τους. Έτσι, το δίκαιο του ανταγωνισμού δεν είναι δυνατόν να στηρίζεται σε ένα ενιαίο, κοινό πρότυπο επιχειρηματικότητας, αλλά πρέπει να αποτρέπει τις διακρίσεις και να δίνει έμφαση στις ορθές πρακτικές σε εθνικό επίπεδο. Δεν είναι θέμα καθιέρωσης προνομίων, αλλά προώθησης δίκαιων κανόνων περί ανταγωνισμού. Η ΕΟΚΕ, σύμφωνα και με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (31), υποστηρίζει συνεπώς ότι οι διατάξεις περί ανταγωνισμού και φορολογίας πρέπει να προβλέπουν αντισταθμιστική ρύθμιση του οριακού κόστους των επιχειρήσεων που δεν οφείλεται στη μη αποδοτικότητα των παραγωγικών τους διαδικασιών, αλλά στην εσωτερίκευση κοινωνικού κόστους.

4.4.2 Ορισμένα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού δεν είναι ουδέτερα έναντι των διαφορετικών τύπων επιχειρήσεων, όπως άλλωστε έχει ήδη επισημάνει η ΕΟΚΕ: «ο τομέας της κοινωνικής οικονομίας χρειάζεται συγκεκριμένες λύσεις όσον αφορά τη φορολογία, τις κρατικές προμήθειες και τους κανόνες ανταγωνισμού» (32). Για παράδειγμα, οι δημόσιες ενισχύσεις για την πραγματοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας με σκοπό την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του συστήματος παραγωγής ευνοούν κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες κατά κύριο λόγο αναπτύσσουν τέτοιες δραστηριότητες. Επίσης, δεδομένου ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν περισσότερη ελευθερία επιλογών ως προς τον καθορισμό της τοποθεσίας των παραγωγικών τους υποδομών, είναι σε θέση να εκμεταλλεύονται καλύτερα τις δημόσιες επενδύσεις για τη δημιουργία υποδομών υποστήριξης του μεταποιητικού τομέα. Αυτό δημιουργεί ενίοτε ανταγωνιστικό μειονέκτημα στις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν ελάχιστες πραγματικές δυνατότητες επιλογής του τόπου εγκατάστασής τους.

4.4.3 Οι κανόνες που διέπουν τον ανταγωνισμό πρέπει να λαμβάνουν επίσης υπόψη τον ιδιότυπο χαρακτήρα των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας, οι οποίες παράγουν και διαθέτουν μη εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες σε περιθωριοποιημένα άτομα ή σε όσους διατρέχουν κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και εντάσσουν στις παραγωγικές τους διαδικασίες σημαντικούς πόρους αλτρουιστικής προέλευσης.

4.5 Φορολογικό δίκαιο

4.5.1 Συχνά, σε ορισμένα κράτη μέλη, μερικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν καταστάσεις άνισου ανταγωνισμού για λόγους οι οποίοι δεν συνδέονται με τις ίδιες τις παραγωγικές διαδικασίες, αλλά οφείλονται σε αδυναμίες της αγοράς (33), με άλλα λόγια καταστάσεις ανεπάρκειας της ίδιας της αγοράς, η οποία δεν διαθέτει τους πόρους κατά τον βέλτιστο τρόπο. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση οδηγίας περί μείωσης των συντελεστών ΦΠΑ για τις υπηρεσίες που παρέχονται σε τοπικό επίπεδο, η οποία αφορά κατ’ ουσία τις ΜΜΕ, και επαναλαμβάνει τη συμφωνία της με την αρχή, την οποία έχει διατυπώσει η Επιτροπή, σύμφωνα με την οποία τα φορολογικά πλεονεκτήματα που προσφέρονται σε έναν τύπο επιχείρησης πρέπει να είναι ανάλογα των νομικών περιορισμών ή της προστιθέμενης κοινωνικής αξίας που χαρακτηρίζουν τον συγκεκριμένο τύπο (34). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μελετήσουν το ενδεχόμενο χορήγησης αντισταθμιστικών μέτρων στις επιχειρήσεις βάσει της αποδεδειγμένης κοινωνικής τους προσφοράς ή της διαπιστωμένης συνεισφοράς τους στην περιφερειακή ανάπτυξη (35). Ειδικότερα, θα πρέπει να αναζητηθούν λύσεις για το πρόβλημα που ανακύπτει για τις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και συνίσταται στην αδυναμία επιστροφής του ΦΠΑ που καταβάλλουν για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών που είναι αναγκαίες για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων κοινής ωφέλειας, στις χώρες όπου υφίσταται το πρόβλημα αυτό. Επίσης θα πρέπει να αναφερθούν τα φορολογικά καθεστώτα που εφαρμόζονται στις ΜΚΟ με οικονομικές δραστηριότητες που δεν συνδέονται με σκοπούς κοινής ωφέλειας.

4.5.2 Προς το παρόν, οι ΜΜΕ διαθέτουν ελάχιστες πραγματικές ευκαιρίες επενδύσεων στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, που αποτελεί σημαντικό στοιχείο προώθησης της αποδοτικότητας της παραγωγής και διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Έτσι δημιουργείται ένα ανταγωνιστικό μειονέκτημα, το οποίο πρέπει να αντισταθμιστεί μέσω φορολογικών μέτρων τα οποία θα ανταμείβουν τις ΜΜΕ που επενδύουν σε αυτόν τον τομέα. Προς τούτο, προτείνεται ευρύ φάσμα αντισταθμιστικών μέτρων, ανάμεσα στα οποία θα μπορούσαν να αναφερθούν, αναλόγως του κράτους, έκτακτες φορολογικές ελαφρύνσεις για την πραγματοποίηση πολλαπλών επενδύσεων σε Ε&Α, επιστροφές φόρων σε περίπτωση έλλειψης κερδών και εκπτώσεις επί των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Δεδομένου του στρατηγικού ρόλου που διαδραματίζουν οι ΜΜΕ στην οικονομία της ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά να κάνει κάθε κράτος μέλος χρήση ενός βέλτιστου συνδυασμού αντισταθμιστικών μέτρων με σκοπό τη διευκόλυνση της επιβίωσης και της ανάπτυξης των ΜΜΕ στην οικονομία του. Το σημαντικότερο, κατά πολύ, αποτέλεσμα αυτών των προγραμμάτων είναι ότι επιτυγχάνουν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ΜΜΕ που ειδικεύονται στην Ε&Α κατά τα πρώτα χρόνια της ύπαρξής τους.

4.6 Εναρμόνιση των στατιστικών

4.6.1 Τα συγκεντρωτικά στοιχεία για τους διάφορους τύπους επιχειρήσεων συλλέγονται στα κράτη μέλη και συνολικά στην ΕΕ σύμφωνα με κριτήρια εγκεκριμένα από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εθνικών και Περιφερειακών Λογαριασμών (ΕΣΛ-95). Εντούτοις, τα στατιστικά οικονομικά στοιχεία για τους συνεταιρισμούς, τα ταμεία αλληλασφάλισης, τις ενώσεις, τα ιδρύματα και άλλες παρόμοιες επιχειρήσεις είναι πολύ περιορισμένα και καταρτίζονται με ανομοιογενή κριτήρια, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάλυση και την αξιολόγηση της συμβολής τους στους μείζονες μακροοικονομικούς στόχους. Για τους λόγους αυτούς, βάσει ανάθεσης της Επιτροπής, εκπονήθηκε Εγχειρίδιο (36) το οποίο καθιστά δυνατή την κατάρτιση εθνικών μητρώων στατιστικών στοιχείων για τις επιχειρήσεις αυτές βάσει ομοιογενών κριτηρίων με όρους εθνικής λογιστικής. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση να αξιοποιηθούν τα νέα αυτά αναλυτικά μέσα για την κατάρτιση εναρμονισμένων στατιστικών για τους προαναφερθέντες τύπους επιχειρήσεων σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για την εφαρμογή αποτελεσματικότερων πολιτικών έναντι αυτών των επιχειρήσεων. Θα ήταν επίσης σκόπιμο να καθιερωθεί η αναγκαία μεθοδολογία για την προώθηση ενός ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Βρυξέλλες, 1 Οκτωβρίου 2009 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Manual for drawing up the Satellite Accounts of Companies in the Social Economy: Co-operatives and Mutual Societies [«Εγχειρίδιο για την κατάρτιση των δορυφορικών λογαριασμών των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας (συνεταιρισμών και εταιρειών αλληλασφάλισης)»]. CIRIEC (Διεθνές Κέντρο Έρευνας και Πληροφόρησης για τη Δημόσια, την Κοινωνική και τη Συνεταιριστική Οικονομία), για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 2006.

(2) CIRIEC, «The Social Economy in the European Union» [«Η κοινωνική οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση»], για λογαριασμό της ΕΟΚΕ, Βρυξέλλες, 2008, www.cese.europa.eu, ISBN: 928-92-830-08-59-0.

(3) ΕΕ C 234 της 22.09.2005.

(4) Ενοποιημένη απόδοση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την έγκριση της Συνθήκης της Λισσαβώνας, ΕΕ C 115 της 9.5.2008.

(5) Σε ορισμένα κράτη μέλη, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στην ΕΟΚΕ, οι επιχειρήσεις αυτού του τύπου είναι γνωστές ως «επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας (ΕΚΟ)». Πρόκειται για κοινωνιολογική κατηγορία και όχι για νομικό όρο.

(6) Βλ. π.χ. υποθέσεις C-180/98, C-184/98, Pavlov, και C-352/85, Bond van Adverteerders.

(7) Τα τελευταία 50 έτη, στην οικονομική βιβλιογραφία δίνεται έμφαση στην πολυμορφία των αντικειμενικών στόχων σύμφωνα με τον τύπο της εταιρείας – βλ. B.Ward (1958), E.D. Domar (1967), J. Vanek (1970), J. Meade (1972) και J.L. Monzón (1989), συγγραφείς που αναφέρονται στο Εγχειρίδιο για την κατάρτιση των δορυφορικών λογαριασμών των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας (υποσημείωση 1).

(8) Σε ορισμένες περιπτώσεις μεγάλες επιχειρήσεις ενδέχεται να μην έχουν μετόχους και να μην διανέμουν με κανέναν τρόπο τα κέρδη τους, όπως συμβαίνει με τα ταμιευτήρια ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών. Υπάρχουν επίσης μεγάλες επιχειρήσεις, συνεταιρισμοί που εκδίδουν μετοχικούς τίτλους και δεν είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο ή ταμεία αλληλασφάλισης τα οποία λειτουργούν βάσει ιδίων κεφαλαίων και αποθεμάτων και όχι με κεφάλαια τα οποία έχουν αντληθεί από τα μέλη τους.

(9) www.forbes.com «The Global 2000», 04/02/2008.

(10) EE C 120 στις 20.5.2005, σελ. 10 (σημείο 2.1)· EE C 112 στις 30.4.2004, σελ. 105 (σημείο 1.7)· «Πράξη για τις Μικρές Επιχειρήσεις» («Small Business Act») στην ΕΕ C 182 στις 4.8.2009, σελ. 30.

(11) COM(2008) 394 τελικό: «Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις – Μια “Small Business Act” για την Ευρώπη».

(12) Οδηγία 93/84/ΕΟΚ της 30ής Σεπτεμβρίου 1993 για την τροποποίηση της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ περί της διαφάνειας των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 254 της 10.12.1993, σ. 16).

(13) A Colli, P Fernández και M Rose, (2003): «National Determinants of Family Firm Development? Family Firms in Britain, Spain and Italy in the Nineteenth and Twentieth Centuries» [«Εθνικοί παράγοντες καθορισμού της ανάπτυξης των οικογενειακών επιχειρήσεων: Οικογενειακές επιχειρήσεις στη Βρετανία, την Ισπανία και την Ιταλία τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα »], Enterprise & Society, 4, 28-64.

(14) Η κοινωνική οικονομία στην ΕΕ (βλ. υποσημείωση 2).

(15) Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την κοινωνική οικονομία (2008/2250 (INI)).

(16) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει λόγο για τομέα της «κοινωνικής οικονομίας» σε πληθώρα εγγράφων, όπως λόγου χάρη το COM(2004) 18 τελικό, «Σχετικά με την προώθηση των συνεταιριστικών εταιρειών στην Ευρώπη» (σημείο 4.3).

(17) Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει το «Office of the Third Sector» ή «OTS» (Υφυπουργείο Τρίτου Τομέα), το οποίο καλύπτει «εθελοντικές ομάδες και ομάδες κοινοτικής δράσης, κοινωνικές επιχειρήσεις, φιλανθρωπικά ιδρύματα, συνεταιρισμούς και ταμεία αλληλασφάλισης», με άλλα λόγια το ίδιο φάσμα επιχειρήσεων που καλούνται «επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας» στο παρόν έγγραφο. Το «Office of the Third Sector» αποτελεί κρατικό οργανισμό που εντάσσεται στο βρετανικό Υπουργικό Συμβούλιο (www.cabinetoffice.gov.uk).

(18) Έκθεση 2008/2250 (INI) (βλ. υποσημείωση 14).

(19) Σύμφωνα με τον ΕΣΛ-1995, όλες οι μονάδες που έχουν παρόμοιο τύπο οικονομικής συμπεριφοράς (ΕΣΛ-95,2.18) κατατάσσονται σε 5 μεγάλους τομείς (ΕΣΛ-95, Πίνακας 2.2): α) μη χρηματοδοτικές εταιρείες (S.11), β) χρηματοδοτικές εταιρείες (S.12), γ) δημόσιος τομέας (S.13), δ) νοικοκυριά (S.14) και ε) μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί που εξυπηρετούν νοικοκυριά (S.15). Σύμφωνα πάντα με τον ΕΣΛ-1995, οι διάφορες μονάδες παραγωγής ταξινομούνται επίσης ανά βιομηχανίες, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει τις μονάδες που αναπτύσσουν τον ίδιο ή παρόμοιο τύπο δραστηριότητας (ΕΣΛ-95,2.108), ενώ θεσπίζονται 5 διαφορετικά επίπεδα ομαδοποίησης που περιλαμβάνουν αντιστοίχως 60, 31, 17, 6 και 3 βιομηχανίες (ΕΣΛ-95, Παράρτημα IV).

(20) Έκθεση 2008/2250 (INI).

(21) Οι ΕΚΟ εξασφαλίζουν, με άμεσο τρόπο, σε 11 εκατομμύρια Ευρωπαίους θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, ενώ ασχολούνται με όλους τους τύπους οικονομικής δραστηριότητας, είτε πρόκειται για έντονα ανταγωνιστικούς τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ή η γεωργία, είτε για καινοτόμους τομείς όπως η παροχή υπηρεσιών σε άτομα ή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

(22) ΕΟΚΕ (2008), Η κοινωνική οικονομία στην ΕΕ (βλ. υποσημείωση 2).

(23) COM(2004) 18 τελικό, σημείο 4.3 (Προώθηση των συνεταιριστικών εταιρειών στην Ευρώπη).

(24) Trimble, Robert, «It’s time for social enterprise to realise its potential» [«Είναι καιρός να αναπτύξουν οι κοινωνικές επιχειρήσεις το σύνολο των δυνατοτήτων τους »], στο περιοδικό The Bridge, Απρίλιος-Ιούνιος 2009, σ. 17, www.ipt.org.uk.

(25) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Επιχειρηματικό πνεύμα και Ατζέντα της Λισσαβώνας», EE C 44 στις 16.2.2008, σελ. 84.

(26) Πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένοι οργανισμοί, όπως ο «Cooperatives Europe» (Κοινή πλατφόρμα συνεταιρισμών στην Ευρώπη), διενεργούν μελέτες σχετικά με την αντιπροσωπευτικότητά τους, προκειμένου να συμμετέχουν στις διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου.

(27) Γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, στην ΕΕ C 182 στις 4.8.2009, σελ. 71 και στην ΕΕ C 228 στις 22.9.2009, σελ. 149-154.

(28) Στη μελέτη σκοπιμότητας της Επιτροπής σχετικά με το νομικό καθεστώς του ευρωπαϊκού ιδρύματος, εκτιμάται ότι το κόστος αυτών των φραγμών στη διασυνοριακή δραστηριοποίηση των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων κυμαίνεται μεταξύ 90 και 100 εκατ. ευρώ ετησίως.

(29) Όπως συνιστάται στην πρόσφατη βιβλιογραφία για λογιστικά θέματα: B. Fernández-Feijóo και M. J. Cabaleiro, «Clasificación del capital social de la sociedad cooperativa: una visión crítica», [«Ταξινόμηση του εταιρικού κεφαλαίου των συνεταιριστικών εταιρειών: μια κριτική θεώρηση»], in CIRIEC-España, Revista de Economía Pública, Social y Cooperativa, αριθ. 58, Αύγουστος 2007 (www.ciriec.es).

(30) Έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για τη χρηματοπιστωτική εποπτεία στην ΕΕ, Φεβρουάριος 2009 http://ec.europa.eu/internal_market/finances/docs/de_larosiere_report_en.pdf ; σύσταση 4, σελίδα 21)

(31) ΕΕ C 234 της 22.09.2005, σ. 1, για την ανακοίνωση COM(2004) 18 τελικό.

(32) ΕΕ C 117 στις 26.4.2000, σελ. 52 (σημείο 8.3.1) και ΕΕ C 117 της 26.04.2000, σ. 57. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει διάκριση μεταξύ «κρατικών ενισχύσεων» και «γενικών μέτρων», περιλαμβάνοντας στα τελευταία «τα φορολογικά κίνητρα για περιβαλλοντικές επενδύσεις, για την έρευνα και ανάπτυξη ή για την κατάρτιση [τα οποία] ευνοούν μόνο τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν τέτοιες επενδύσεις, χωρίς όμως να συνιστούν κατ’ ανάγκη κρατικές ενισχύσεις» (ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων (ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3), σημείο 14,). Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται περισσότερο στον τομέα της Ε&Α είναι οι μεγάλες εταιρείες, για παράδειγμα στην Ισπανία το 27,6 % των μεγάλων εταιρειών επενδύουν στην Ε&Α, ενώ μόλις το 5,7 % των εταιρειών με λιγότερους από 250 υπαλλήλους έχουν επενδύσει στον τομέα της Ε&Α, σύμφωνα με στοιχεία για το έτος 2007 (www.ine.es).

(33) Ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2008) 394 τελικό. Βλ. υποσημείωση 8.

(34) COM(2004) 18 τελικό.

(35) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για το COM(2004) 18 τελικό (ΕΕ C 234 της 22.9.2005, σ. 1, σημείο 4.2.3).

(36) Εγχειρίδιο (υποσημείωση 1).