Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών 'Αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης'"

(2000/C 317/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών "Αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης" που αποτελεί συνέχεια στα συμπεράσματα και τις συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό και την Απασχόληση (COM(1999) 205 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 15ης Σεπτεμβρίου 1999 να εκδώσει, σύμφωνα με το άρθρο 265, 5η παράγραφος της Συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, γνωμοδότηση για το θέμα αυτό·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 291/99 rév. 3) που υιοθέτησε η επιτροπή 5, στις 18 Απριλίου 2000 (εισηγητής: ο κ. Λαζαρίδης)·

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της επιτροπής 6 σχετικά με την "Αύξηση του δυναμικού του Τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης" (εισηγητής: ο κ. Lars Abel)·

υιοθέτησε κατά την 34η σύνοδο ολομέλειάς της 14ης και 15ης Ιουνίου 2000 (συνεδρίαση της 15ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. O διεθνής τουρισμός αποτελεί κλάδο με έντονα εξαγωγικό χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, από τη μία πλευρά δεν υπόκειται στους περιορισμούς της μικρής έκτασης της αγοράς εγχώριων προϊόντων και υπηρεσιών, σε αντίθεση με τα αρχικά στάδια ανάπτυξης της βιομηχανίας, αφού απευθύνεται σε μία συνεχώς διευρυνόμενη αγορά σε διεθνές επίπεδο. Από την άλλη πλευρά, είναι κατ' αρχήν ευκολότερο, για μία αναπτυσσόμενη χώρα, η οποία διαθέτει τα απαραίτητα συγκριτικά πλεονεκτήματα να καταστεί ανταγωνιστική στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών, απ' ό,τι στην παραγωγή και εξαγωγή βιομηχανικών προϊόντων, για λόγους που σχετίζονται με:

- τη διαφοροποίηση και μοναδικότητα των τουριστικών υπηρεσιών από τόπο σε τόπο·

- το μικρότερο μέγεθος του αρχικού ιδιωτικού κεφαλαίου που χρειάζεται συνήθως για την ίδρυση μιας τουριστικής επιχείρησης·

- τη μικρότερη περίοδο που απαιτείται προκειμένου να καταστεί αποδοτική μια τουριστική επιχείρηση.

Ένα ακόμη από τα πλεονεκτήματα του τουρισμού είναι ότι η κατανάλωση πραγματοποιείται επί τόπου, πράγμα που έχει θετικές οικονομικές συνέπειες ακόμη και για τις βιομηχανίες και τις επιχειρήσεις που δεν έχουν άμεση σχέση με τον τουρισμό, ο οποίος συμβάλλει συχνά και στη διατήρηση ή/και στην ανύψωση του επιπέδου των υπηρεσιών στις οποίες έχει πρόσβαση ο πληθυσμός της περιοχής.

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει με ικανοποίηση το γεγονός ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει και επισημαίνει το τεράστιο δυναμικό του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων, καθώς και την ανάγκη να ενσωματωθούν ορισμένες συνιστώσες του τουρισμού σε άλλες κοινοτικές πολιτικές, όπως επισημαίνεται άλλωστε και στα συμπεράσματα και στις συστάσεις της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό και την Απασχόληση. Παράλληλα, η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να τονίσει ότι η αποτελεσματικότερη προσέγγιση για την ανάπτυξη του τουρισμού είναι η περιφερειακή. Η σημαντική ποικιλομορφία του φυσικού και του πολιτισμικού περιβάλλοντος, των διαρθρώσεων της αγοράς εργασίας και των επιχειρήσεων, καθώς και των δυνατοτήτων ανάπτυξης του τουρισμού σε ολόκληρη την κοινοτική επικράτεια συντείνουν στη δημιουργία φυσιολογικού ανταγωνισμού μεταξύ όχι μόνο των κρατών μελών αλλά και των περιφερειών.

1.3. Η ΕΤΠ επικροτεί τη στρατηγική της Επιτροπής, η οποία εστιάζεται στα εξής:

a) στην αναγνώριση της σημασίας του τουριστικού κλάδου και στην ενσωμάτωση των σχετικών πολιτικών της ΕΕ, προκειμένου να εντάσσονται ευκολότερα τα τουριστικά θέματα στην ημερήσια διάταξη και να προαχθεί ο εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών που σχετίζονται με τον τουρισμό καθώς και η ανάπτυξη νέου επιχειρηματικού πνεύματος·

b) στην πληροφόρηση και στις βέλτιστες πρακτικές ως βάση για την επίτευξη: καλύτερης γνώσης και τεχνογνωσίας, πρόσβασης σε εκτενέστερες πληροφορίες και σε κοινοτικά προγράμματα για τον τουρισμό, καθώς και πληρέστερης ενημέρωσης όσον αφορά τόσο αναπτυξιακές πρωτοβουλίες όσο και νομοθετικά μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη και επηρεάζουν τον τουριστικό κλάδο·

1.4. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι απαιτείται πολυετές πρόγραμμα για τον τουρισμό, επικεντρωμένο στο συντονισμό και τη διάδοση πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών, στην ανάπτυξη φιλικών προς το χρήστη μέσων πληροφόρησης σχετικά με τα κοινοτικά προγράμματα και τις πρωτοβουλίες στον κλάδο του τουρισμού, καθώς και στην καθιέρωση μιας διαδικασίας διαβούλευσης και συνεργασίας μεταξύ των δημοσίων αρχών και των φορέων του τουριστικού κλάδου. Κατά την άποψη της ΕΤΠ (βλέπε τη γνωμοδότησή της με θέμα "Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα της τουριστικής ανάπτυξης και η συμβολή της δράσης της ΕΕ σε θέματα τουρισμού" - CdR 157/98 τελικό)(1), οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να επιφορτισθούν με τη διασφάλιση της βιώσιμης χρήσεως των πόρων στο πλαίσιο πολυετούς προγράμματος για τον τουρισμό.

1.5. Η ΕΤΠ υποστηρίζει βασικά την ιδέα να συσταθεί ένα ευρωπαϊκό τουριστικό συμβούλιο, απαρτιζόμενο από εκπροσώπους σημαντικών παραγόντων και φορέων λήψης αποφάσεων, που θ α παρέχει συμβουλές στην Επιτροπή. Ωστόσο η πρόταση αυτή πρέπει να διευκρινισθεί περαιτέρω, ώστε να προκύπτει σαφώς ποιές θα είναι οι αρμοδιότητες του εν λόγω συμβουλίου και ποιά η σύνθεσή του. Στο πλαίσιο αυτό η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι απαραίτητο να εκπροσωπούνται τα τοπικά και περιφερειακά συμφέροντα στο εν λόγω συμβούλιο.

1.6. Παρά ταύτα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι από στατιστικές του Εurostat προκύπτει ότι ο όγκος του τουριστικού ρεύματος είναι πολύ μεγαλύτερος στις περισσότερο προηγμένες περιοχές απ' ό,τι στις "παραδοσιακές" τουριστικές. Κι αυτό γιατί προφανώς η ποιότητα ζωής από τόπο σε τόπο καθώς και το γεγονός ότι ο τουρισμός δεν συνδέεται μόνο με τις διακοπές αλλά και με άλλες παραμέτρους επιδρούν καθοριστικά στην προσέλκυση τουριστών.

1.7. Έτσι διαπιστώνουμε στατιστικά ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έρχεται πρώτο με 414000000 επισκέπτες, η Γερμανία με 314000000 ή η Αυστρία με 92000000, ενώ οι νότιες χώρες (χωρίς τη Γαλλία), παρά τον παραδοσιακό τουριστικό χαρακτήρα τους, συγκεντρώνουν συνολικά μόνο το 15 % των τουριστικών επισκέψεων στην Ευρώπη. Ανάλογη περίπου είναι και η απασχόληση.

1.8. Έχει επιπροσθέτως ιδιαίτερο ενδιαφέρον να συγκρίνουμε το ποσοστό των τουριστικών εσόδων στα έσοδα από εξαγωγές των νοτίων χωρών· ο μέσος κοινοτικός όρος είναι περίπου 10 %. Κυμαίνεται δε το ποσοστό στο 45 % για την Ελλάδα, 30 % για την Ισπανία, 26 % για την Πορτογαλία, 14 % για Ιταλία. Αυτονόητη λοιπόν η σημασία του Τουρισμού για τις χώρες της νότιας Ευρώπης. Για τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης ο τουρισμός έχει γενικά μικρότερη σημασία, όμως για τις περιφέρειες που βρίσκονται σε ύφεση, όπως για τις νησιωτικές περιοχές και τα παραδοσιακά παραθαλάσσια θέρετρα, η ενίσχυση του τουρισμού θα συμβάλει θετικά στην ανάπτυξη της οικονομίας τους και της απασχόλησης. Η οικονομία των χωρών της Νότιας Ευρώπης, επομένως και η απασχόληση παρά τις πολύ λιγότερες αφίξεις τουριστών, εξαρτάται σε σημαντικότατο βαθμό από τον τουρισμό. Είναι ενδιαφέρον, εξάλλου, ότι πάνω από το 90 % της τουριστικής βιομηχανίας είναι ΜΜΕ. Θεωρείται αναγκαία δε η επισήμανση της σχετικής Έκθεσης προς την Επιτροπή Περιφερειακής Πολιτικής, Μεταφορών και Τουρισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (εισηγητής ο κ. Viceconte), ότι δηλαδή ο τουρισμός απαιτεί μεγάλες επενδύσεις σε δομές, υποδομές, επιχειρήσεις, επαγγελματισμό, κοινωνικές υπηρεσίες, κατάρτιση. Στοιχεία απαραίτητα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των περιοχών φιλοξενίας των τουριστών, που τα διαθέτουν ήδη οι προηγμένες περιφέρειες και αποτελούν μέρος του συστήματός τους ενώ, οι φτωχότερες περιφέρειες δεν μπορούν να τα αποκτήσουν προς χάριν και αποκλειστική χρήση των τουριστών.

1.9. Από όλα τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι, ένα πρόγραμμα που θα στοχεύει στην αύξηση του δυναμικού του τουρισμού, πρέπει να υποστηρίζει τα κράτη μέλη, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές στη βελτίωση των δομών, υποδομών, του επαγγελματισμού, της κατάρτισης, των κοινωνικών υπηρεσιών και των ΜΜΕ που σχετίζονται με τον Τουρισμό. Εργαλεία προς την κατεύθυνση αυτή είναι ήδη δράσεις και πολιτικές στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής που για την περίοδο 1994-1999 ανέρχονται σε 4,7 δις ευρώ.

1.10. Η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για τον Τουρισμό καταλήγει στη διαπίστωση ότι "οι δραστηριότητες που σχετίζονται με τον Τουρισμό αντιπροσωπεύουν ήδη ένα σημαντικό ποσοστό και ένα ποικίλο φάσμα επαγγελμάτων στην Ευρώπη, προσφέρουν δε ένα σαφές δυναμικό για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Προβλέπεται ότι από το σημερινό επίπεδο των 9 εκατ. θέσεων εργασίας, ο τουρισμός μπορεί να δημιουργήσει από 2,2 έως 2,3 εκατ. νέες θέσεις μέχρι το 2010 με βάση ένα ποσοστό αύξησης ετησίως 1-1,5 %". Τα 2 εκατ. περίπου τουριστικές επιχειρήσεις, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ΜΜΕ, αντιπροσωπεύουν το 6 % της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ και το 30 % του συνολικού τομέα του εμπορίου των υπηρεσιών. Ο τουρισμός θεωρείται σημαντικότατη πηγή ξένου συναλλάγματος καθόσον η παροχή τουριστικών υπηρεσιών αποφέρει ξένο συνάλλαγμα στην αναπτυσσόμενη οικονομία.

1.11. Ο τουρισμός είναι μία δραστηριότητα με βασικό χαρακτηριστικό την υψηλή απορροφητικότητα σε εργατικό δυναμικό, πράγμα που κάνει την προοπτική ανάπτυξής του ακόμα πιο ελκυστική. Στις προηγμένες οικονομικά περιφέρειες προσφέρει λύση στην απορρόφηση του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού και εκδηλώνεται ως ένταση εργασίας και τεχνολογίας (τεταρτογενής τομέας). Σ' αυτές τις περιφέρειες όπου στόχος είναι να εξασφαλισθούν υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας, μία μεγάλης κλίμακας τουριστική ανάπτυξη έχει το πλεονέκτημα ότι προσελκύει και τουρίστες πολύ υψηλότερου εισοδήματος. Στις αγροτικές και υποανάπτυκτες περιφέρειες, εκδηλώνεται ως ένταση εργασίας και απορροφά κατά κύριο λόγο τοπικό δυναμικό. Σ' αυτή την περίπτωση όπου στόχος είναι η μείωση ή και εξουδετέρωση των περιφερειακών ανισοτήτων, η τουριστική ανάπτυξη παρουσιάζεται μικρής κλίμακας, ώστε να εντάσσεται στο περιβάλλον και να επιτυγχάνεται στο έπακρον αξιοποίηση των τοπικών πόρων και του τοπικού εργατικού δυναμικού.

1.12. Η διαχρονική δυναμικότητα που παρουσιάζει ο διεθνής τουρισμός κατά την τελευταία τριακονταετία, είναι αναμφισβήτητα εντυπωσιακή. Πράγματι, υπολογίζεται ότι οι εισπράξεις τουριστικού συναλλάγματος ξεπερνούν τα έσοδα από εξαγωγές προϊόντων, σε διεθνές επίπεδο, για το μεγαλύτερο τμήμα αυτής της περιόδου, ενώ ο διεθνής τουρισμός αποτελεί το μεγαλύτερο κονδύλι στο διεθνές εμπόριο. Συνοπτικά, ο σημαντικός ρόλος του τουρισμού για την οικονομική ανάπτυξη, επικεντρώνεται κυρίως:

1. στη σταθεροποιητική επίδρασή του στο ισοζύγιο πληρωμών·

2. στη δημιουργία εισοδήματος·

3. στη δημιουργία απασχόλησης·

4. στις κάθετες και οριζόντιες διασυνδέσεις του με άλλους τομείς και κλάδους της οικονομίας, μέσω των οποίων συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη κλάδων παραγωγής ενδιάμεσων προϊόντων·

5. στην περιφερειακή ανάπτυξη.

1.13. Στη δεκαετία 1988-1997 η συμμετοχή της κοινοτικής Ευρώπης στις αφίξεις στο σύνολο της ηπείρου μειώθηκε από 74 % σε 68,7 % και στις εισπράξεις από 82,9 % σε 76,7 %. Έντεκα κράτη-μέλη είναι στον κατάλογο των 20 σημαντικότερων παγκόσμιων προορισμών για το 1997 από την άποψη των αφίξεων και 12 από την άποψη των εισπράξεων. Ταυτόχρονα όμως 12 ράτη μέλη περιλαμβάνονται στον κατάλογο των 20 χωρών με τη μεγαλύτερη τουριστική δαπάνη. Η Ευρώπη είναι ταυτόχρονα μία τεράστια αγορά-πηγή τουριστικού ρεύματος και συγχρόνως μία τεράστια αγορά-δέκτης τουριστικού ρεύματος.

1.14. Στο σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να προσθέσουμε τις πρόσφατες προβλέψεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού σχετικά με τον αναμενόμενο τριπλασιασμό του διεθνούς τουρισμού τα επόμενα 20 χρόνια. Η βαρύνουσα σημασία των προβλέψεων αυτών για την Ευρώπη και την τοπική οικονομία και ειδικότερα για την απασχόληση είναι εύκολο να κατανοηθεί.

1.15. Ο τουρισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με δημογραφικές μεταβολές, με κοινωνικές κατακτήσεις των εργαζομένων και με την γενικότερη οικονομική ανάπτυξη και ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών.

1.16. Δεν αποτελεί γεωγραφικά περιορισμένη δραστηριότητα, καθόσον άρχισαν να γίνονται ελκυστικές και οι εναλλακτικές μορφές τουρισμού, όπως αγροτικός, υπαίθριος,συνεδριακός, οικολογικός, δίνοντας την δυνατότητα σε παρακμάζουσες περιφέρειες να εισέλθουν ανταγωνιστικά στο χώρο της οικονομίας και να γνωρίσουν κοινωνική και οικονομική αναγνώριση.

2. Προκλήσεις και προοπτικές του ευρωπαϊκού τουρισμού

2.1. Οι τουρίστες του μέλλοντος αναμένεται να θέτουν μεγαλύτερες απαιτήσεις όσον αφορά τόσο την ποιότητα (π.χ. των υποδομών, των μεταφορών, των ξενοδοχείων, των υπηρεσιών, κλπ.) όσο και την ποικιλομορφία των αξιοθέατων και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου προορισμού. Εφαρμογή τεχνικών ποιοτικού ελέγχου και καθιέρωση κριτηρίων ποιότητας στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών, κάτι που στο παρελθόν παραγκωνίσθηκε, εξ αιτίας του μαζικού τουρισμού που σε πολλές περιοχές βασίσθηκε στη συμπίεση κόστους, σε βάρος της ποιότητας παροχής υπηρεσιών. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχουν αυξηθεί σημαντικά οι απαιτήσεις για μια πιο φιλοπεριβαλλοντική ανάπτυξη των τουριστικών περιοχών. Για να ικανοποιηθούν όλες αυτές οι απαιτήσεις είναι αναγκαία μια στοχοθετημένη ανάπτυξη του τουρισμού. Κατ' αρχήν, βασική προϋπόθεση αποτελεί ένα ευνοϊκό επενδυτικό κλίμα το οποίο να διασφαλίζει τη συνεχή ανάπτυξη νέας τεχνολογίας και υποδομών, καθώς και την ποιοτική αναβάθμιση ξενοδοχείων, κέντρων διακοπών, τρόπων ψυχαγωγίας κλπ, ενώ η βελτίωση των προσόντων του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού και η παροχή κατάρτισης εστιασμένης στον τουρισμό και στις ιδιαίτερες ανάγκες του συνιστούν επιπρόσθετο προαπαιτούμενο. Τέλος, λόγω των διαφορετικών συνθηκών που επικρατούν στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας, οι δημόσιες αρχές πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τους τουριστικούς και τους λοιπούς ενδιαφερομένους φορείς προκειμένου να εξεύρουν λύσεις για την προστασία του φυσικού, του πολιτισμικού και του κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος, καθώς και των παραδοσιακών και φημισμένων προϊόντων της γεωργίας και της ζωοτεχνίας των περιοχών σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα και, ταυτόχρονα, για τη βιώσιμη αξιοποίηση του ιδιαίτερου δυναμικού τους.

2.2. Οι δυνατότητες δράσης των τουριστικών επιχειρήσεων πρέπει να βελτιωθούν και να ενισχυθούν, ιδιαίτερα των ΜΜΕ, οι οποίες θα πρέπει να διαθέτουν οργανωμένα συστήματα έρευνας, πρόβλεψης και προσαρμοστικότητας απέναντι στις συνεχώς ανανεούμενες ανάγκες των τουριστικών αγορών. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι ο αντίκτυπος του τουρισμού στην απασχόληση και η συνολική οικονομική του επίδραση σπάνια έχουν εξεταστεί εμπεριστατωμένα. Για να τύχει ο τομέας αυτός της δέουσας αναγνώρισης είναι απαραίτητο να αναλυθούν και να περιγραφούν λεπτομερέστερα οι επιδράσεις αυτές. Μια παρόμοια ανάλυση πρέπει επίσης να εκληφθεί ως προϋπόθεση για μια στοχοθετημένη προσπάθεια ανάπτυξης του κλάδου. Απαιτείται να αναλυθεί και να εκτιμηθεί η σημασία του τουρισμού τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για επενδύσεις και πρωτοβουλίες τόσο από το δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα. Η Επιτροπή των Περιφερειών παροτρύνει την Επιτροπή να υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός οικονομικού προτύπου που να είναι σε θέση να αξιολογήσει τον κύκλο εργασιών και την προστιθέμενη αξία του τουρισμού, συμπεριλαμβανομένων και των συνολικών συνεπειών στην απασχόληση. Ένα τέτοιο πρότυπο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέσο για την ανάπτυξη του τουρισμού σε περιφερειακό επίπεδο και ταυτόχρονα να αποτελέσει τη βάση για μια συγκριτική αξιολόγηση μεταξύ περιφερειών.

2.3. Οι εταιρικές σχέσεις μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα πρέπει να προωθηθούν. Ο ιδιωτικός τομέας είναι αυτός που εξασφαλίζει τις θέσεις εργασίας μέσω των επενδύσεων και των δραστηριοτήτων, που αποτελούν την κινητήριο δύναμη του τουρισμού. και οι δημόσιες αρχές είναι ο φορέας εξουσίας που καθορίζει το πλαίσιο και τις προϋποθέσεις δραστηριοποίησης των επιχειρηματιών.

2.4. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής διευκρινίζεται ότι οι τουριστικές επιχειρήσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό η μία από την άλλη - είναι δε σπάνιο να παράγει μόνη της μια συγκεκριμένη επιχείρηση ένα τουριστικό προϊόν. Συνήθως τα ταξίδια διοργανώνονται από μια ολόκληρη σειρά επιχειρήσεων που προσφέρουν μεταφορικά μέσα, διατροφή, διανυκτέρευση και ψυχαγωγία. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν βασικό κρίκο αυτής της αλυσίδας, δεδομένου ότι δημιουργούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την παροχή υπηρεσιών μέσω των υποδομών, της χωροταξίας, της προσφοράς εκπαίδευσης, της οικονομικής πολιτικής, των φορολογικών συστημάτων κ.λπ.

2.5. Διαδικασίες συνεργασίας με εκπροσώπους της τουριστικής βιομηχανίας και κοινωνικούς εταίρους με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας και της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τουρισμού απέναντι στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει από προορισμούς εκτός των γεωγραφικών ορίων της Ευρώπης.

2.6. Περιορισμός των τελών και επιβαρύνσεων στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών και προϊόντων που έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνει την ελκυστικότητά τους, να δίνει την δυνατότητα αξιοποίησης τοπικού δυναμικού με τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και να αποτελέσει κίνητρο για ορισμένες επιχειρήσεις να απομακρυνθούν από την παραοικονομία.

2.7. Το μάρκετινγκ για την πώληση τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών πρέπει να είναι σωστό και πρέπει να προωθηθεί η πώληση πακέτων διακοπών εκτός περιόδων αιχμής. Για να αξιοποιηθεί το αναπτυξιακό δυναμικό του ευρωπαϊκού τουρισμού είναι απαραίτητη η εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού και η παροχή συμβουλών στους επιχειρηματίες για τη διαχείριση και την ανάπτυξη των τουριστικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό να ξεπεραστούν οι συνέπειες της εποχιακής απασχόλησης και να υλοποιηθεί η ανάπτυξη του τουρισμού μέσω της διαφοροποίησης και της διάδοσης των τουριστικών προϊόντων σε μια δεδομένη περιοχή. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για την υποστήριξη των εν λόγω εξελίξεων.

2.8. Κατά τη μεταρρύθμιση της πολιτικής σε πολλούς σημαντικούς τομείς (μέσω του Προγράμματος 2000), που αφορούν τα Διαρθρωτικά Ταμεία, το Ταμείο Συνοχής, την κοινή γεωργική πολιτική (κανονισμός σχετικά με την αγροτική ανάπτυξη), η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν κατάλληλα μέτρα στο πλαίσιο νέων προγραμμάτων με στόχο την αύξηση των χαμηλών αμοιβών και την προώθηση της απασχόλησης διαμέσου του τουρισμού υψηλής ποιότητας ως αναπόσπαστου στοιχείου μιας στρατηγικής προκειμένου να δοθούν νέα ώθηση και στόχοι στα παραδοσιακά αγροτικά και αστικά παραθαλάσσια θέρετρα. Εξάλλου, η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για την αξιοποίηση νεοεμφανιζόμενων προϊόντων που διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης, όπως παραδείγματος χάρη ο τουρισμός που συνδυάζεται με θαλάσσια αθλήματα, με θερμά λουτρά, με πολιτιστικές δραστηριότητες, με συγκεντρώσεις, καθώς και ο αγροτικός τουρισμός.

2.9. Εισαγωγή του ευρώ (που συνεπάγεται διαφάνεια τιμών και οικονομικότερες λύσεις για τους τουρίστες), διαδικασία ελευθέρωσης στις μεταφορές, δημιουργία αποτελεσματικών υποδομών μεταφορών και τηλεπικοινωνιών και επέκταση και εφαρμογή νέων διαθέσιμων τεχνολογιών.

2.10. Σε πολλές περιφέρειες η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί ίσως και τον μοναδικό πόλο τουριστικής έλξης. Η διατήρηση και ο εμπλουτισμός της, καθώς και η ένταξή της στην πολεοδομία, δημιουργεί κλίμα τόνωσης της τουριστικής κίνησης με άμεση συνέπεια την ανταγωνιστικότητα της περιφέρειας και συνεπώς θέσεις εργασίας.

2.11. Διατήρηση και λήψη μέτρων και ελέγχων για ένα άθικτο φυσικό περιβάλλον, σε συνδυασμό με την πολιτιστική και βιολογική ποικιλία, που αφενός συμβάλλουν στην ανταγωνιστική θέση των τουριστικών περιφερειών της Ευρώπης σε σύγκριση με μακρινούς προορισμούς και ικανοποιούν τους τουρίστες, αφετέρου μειώνουν ή και εξαλείφουν τις αρνητικές επιδράσεις του τουρισμού στους τόπους υποδοχής. Όσο μεγαλύτερη είναι η προσοχή που δίνεται στο ζήτημα της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης τόσο μεγαλύτερες και οι μακροπρόθεσμες δυνατότητες απασχόλησης και τα γενικότερα οφέλη από την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών τουριστικών περιφερειών.

2.12. Τέλος, το ειδικό πρόγραμμα πλαίσιο "Η Κοινωνία των Πληροφοριών" ήρθε να καλύψει το κενό που υπήρχε στην πληροφόρηση στον κλάδο του τουρισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η παροχή ολοκληρωμένης πληροφόρησης καλύπτει, αφενός, τον καταναλωτή, προσφέροντας εκ των προτέρων ολοκληρωμένη εικόνα για πιθανούς προορισμούς, χωρίς την παρεμβολή τρίτων, ελαχιστοποιώντας τις "εκπλήξεις" που μπορεί να επιφέρει η πληροφόρηση μετά την άφιξη του τουρίστα στον τόπο προορισμού. Αφετέρου, στοχεύει στην τουριστική βιομηχανία, δίνοντας την ευκαιρία μέσω του διαδικτύου να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της και να αποκτήσει την απαραίτητη τεχνογνωσία και εξειδίκευση που απαιτούν οι σύγχρονες ανάγκες. Εξάλλου, οι τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών αποτελούν επένδυση αλλά και εξοπλισμό που θα οδηγήσει στη δημιουργία νέων και καλύτερων θέσεων εργασίας στην εξειδικευμένη κατάρτιση, υψηλότερο κέρδος και δυνατότητα αξιοποίησης τοπικών αγορών.

2.13. H ΕΤΠ κρίνει ότι οι τουριστικές δραστηριότητες πρέπει να έχουν επίσης προτεραιότητα όταν χορηγείται ενίσχυση στις υποψήφιες για ένταξη χώρες μέσω π.χ. των προγραμμάτων Phare και Ιnterreg. Ήδη τώρα το τουριστικό ενδιαφέρον για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες είναι έντονο, τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρώπης. Για να αξιοποιηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο το ενδιαφέρον αυτό με όσο το δυνατόν πιο θετικά αποτελέσματα για την απασχόληση, είναι απαραίτητο να συμμετάσχουν οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες στα δίκτυα και τις μορφές συνεργασίας που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης, ενώ πρέπει επίσης να εξασφαλισθεί η ανάπτυξη ενός ισχυρού τουριστικού κλάδου σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επίσης, είναι σημαντικό να καταβληθούν προσπάθειες για ένα βιώσιμο τουρισμό που να σέβεται τις ιδιαιτερότητες των χωρών και να διατηρεί επίσης τις σημαντικές πολιτιστικές αξίες, που διαφορετικά κινδυνεύουν να χαθούν.

3. Η σημασία του τουρισμού όσον αφορά την απασχόληση

3.1. Η Επιτροπή τονίζει συγκεκριμένα ότι ο τουρισμός έχει δυναμικό στα πλαίσια και των τεσσάρων πυλώνων της στρατηγικής απασχόλησης της ΕΕ: ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, βελτίωση της καταλληλότητας της απασχόλησης, προώθηση της προσαρμοστικότητας και ενίσχυση των ίσων ευκαιριών των ανδρών και των γυναικών. Συνεπώς, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τουρισμός αποτελεί έναν ιδανικό εταίρο στις προσπάθειες για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

3.2. Ο τουρισμός δημιουργεί με λίγα λόγια τρία είδη απασχόλησης:

1) την άμεση και ορατή απασχόληση, δηλαδή όταν παρέχονται υπηρεσίες ή πωλούνται προϊόντα στους τουρίστες. Πρόκειται κυρίως για τις διανυκτερεύσεις, την ψυχαγωγία, τη μεταφορά ή τη διατροφή·

2) την έμμεση απασχόληση, συνήθως σε επιχειρήσεις που άμεσα ή έμμεσα εξυπηρετούν τις πρωτογενείς τουριστικές επιχειρήσεις. Πρόκειται π.χ. για τους κτηνοτρόφους οι οποίοι προμηθεύουν με γάλα τα γαλακτοκομεία, που προμηθεύουν με γάλα τα καταστήματα όπου οι τουρίστες αγοράζουν προϊόντα (ή συστατικά προϊόντων)·

3) τη συνεπαγόμενη απασχόληση, που δημιουργείται όταν οι εργαζόμενοι στον τουριστικό κλάδο δαπανούν ορισμένα από τα χρήματα που έχουν κερδίσει.

3.3. Τόσο η άμεση όσο και η συνεπαγόμενη απασχόληση είναι αδιαφανείς και, συνεπώς, δεν είναι εύκολο να προσδιορισθούν. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η ανάπτυξη του τουρισμού θα έχει θετική επίδραση και στις τρεις προαναφερθείσες μορφές απασχόλησης.

3.4. Ο τουρισμός δημιουργεί ευέλικτα σχήματα απασχόλησης, (εποχιακή, μερική, δεύτερη απασχόληση), με αποτέλεσμα να συμβάλλει ουσιαστικά στην παροχή ίσων ευκαιριών. Παρέχει τη δυνατότητα για την απασχόληση π.χ. γυναικών και νέων. Επιπλέον, ο τουρισμός προσφέρεται για την ένταξη ατόμων τα οποία βρίσκονται συχνά στο περιθώριο της αγοράς εργασίας. Πρόκειται π.χ. για άτομα τα οποία εξαιτίας είτε της περιορισμένης μόρφωσης ή ανεπαρκούς γνώσεως της εθνικής γλώσσας, είτε λόγω της παρακμής τομέων της οικονομίας - όπως π.χ. της γεωργίας - αντιμετωπίζουν προβλήματα στην εξεύρεση μόνιμης απασχόλησης. Με την αναβάθμιση των ικανοτήτων τους - και λόγω των ιδιαιτεροτήτων του τουριστικού κλάδου - ορισμένες δεξιότητες και ικανότητες των ατόμων αυτών μπορεί να αποδειχθούν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες για τον εν λόγω κλάδο. Στις οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ιδιαίτερα στις ορεινές και περιφερειακές περιοχές, αυξάνονται οι δυνατότητες εδραίωσης με τη συμπληρωματική αύξηση των εσόδων που απορρέουν από την πολλαπλή δραστηριότητα στους τομείς της γεωργίας και του τουρισμού. Tέλος, υπενθυμίζεται πως ο τουρισμός δημιουργεί θέσεις εργασίας όχι μόνο στους τομείς που συνδέονται άμεσα με αυτόν αλλά και σε άλλους τομείς, όπως π.χ. στο δημόσιο τομέα.

3.5. Η κατάρτιση και η επιμόρφωση των εργαζομένων, σε οποιοδήποτε κλάδο έχει σχέση με τον τουρισμό, αναβαθμίζουν το επαγγελματικό τους επίπεδο και αυξάνουν τις δυνατότητες τους να ανταποκριθούν καλύτερα στις προσδοκίες των τουριστών και στις ανάγκες της τουριστικής βιομηχανίας. Για να λειτουργήσει το ανωτέρω κίνητρο είναι απαραίτητη η αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων σπουδών στην ΕΕ και η καθιέρωση ενός "EURO-PASS" όσον αφορά την επιμόρφωση, το οποίο θα εξασφαλίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

3.6. Πρέπει να δημιουργηθούν συνθήκες εργασίας και προϋποθέσεις απασχόλησης που θα αυξάνουν την ελκυστικότητα του τομέα και τις προοπτικές σταδιοδρομίας όπως και την κοινωνική ασφάλιση, την προστασία των εργαζομένων, το σταθερό ωράριο εργασίας προκειμένου να παραμένει στην εργασία του το ειδικευμένο προσωπικό αφού θα εξασφαλίζει μόνιμη απασχόληση ακόμη και στις νεκρές περιόδους π.χ. είτε με σεμινάρια επιμόρφωσης και πληροφόρησης κατά το διάστημα αυτό, είτε με μετακίνησή του σε άλλες περιφέρειες με εναλλακτικές μορφές τουρισμού, περιορίζοντας κατά τον τρόπο αυτό το μειονέκτημα εποχικότητας που παρουσιάζει ο κλάδος του τουρισμού.

3.7. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι οι πλέον κατάλληλες να αναλάβουν τα καθήκοντα εκπαίδευσης τα οποία οι μεμονωμένες επιχειρήσεις δεν έχουν την εμπειρογνωμοσύνη ή τα μέσα να φέρουν εις πέρας. Με τις γνώσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών για τις μελλοντικές ανάγκες του τομέα, μπορεί να δημιουργηθεί προσφορά που θα έχει ως αποτέλεσμα τη διεύρυνση των γνώσεων του εργατικού δυναμικού π.χ. των γλωσσικών γνώσεων, των γνώσεων για την προστασία του περιβάλλοντος και των γενικών γνώσεων για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των περιφερειών, που ενδέχεται να είναι σημαντικά και για άλλες μορφές απασχόλησης.

3.8. Οι μεγάλες μεταπτώσεις του επιπέδου δραστηριότητας στον κλάδο αυτό θα καταστήσουν απαραίτητες πειραματικές ενέργειες με ευέλικτες μορφές διδασκαλίας, π.χ. με εξ' αποστάσεως εκμάθηση. Θα ήταν συμφέρον για τον κλάδο στο σύνολό του να ανταλλαγούν εμπειρίες για το θέμα αυτό μεταξύ των περιφερειών της Κοινότητας.

4. Ο ρόλος της περιφερειακής και της τοπικής αυτοδιοίκησης

Επίσης οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν, μέσω της εκπαίδευσης του εργατικού δυναμικού, της χωροταξίας, του προγραμματισμού των υποδομών και των δραστηριοτήτων προώθησης των επιχειρήσεων, να δημιουργήσουν τα σωστά πλαίσια για τον τουρισμό και να δώσουν επαγγελματικό χαρακτήρα στην προσφορά του τουρισμού στις διάφορες περιοχές.

4.1. Ο τουρισμός στο επίπεδο της προσφοράς έχει διττή μορφή: υπηρεσίες και προϊόντα, από τη φύση του δε, είναι συνυφασμένος με το ανθρώπινο δυναμικό και τον τοπικό παράγοντα. Το επίπεδο εξουσίας που έχει επομένως την πλέον άμεση σχέση, είναι η Τοπική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση εφόσον:

a. έχει τη δυνατότητα να καταγράφει τη δυναμική και προοπτική της τοπικής τουριστικής βιομηχανίας και να καθορίζει την κλίμακα της τουριστικής ανάπτυξης διότι έχει άμεση επαφή με τον παραγωγό και τον τελικό καταναλωτή της τουριστικής ζήτησης·

b. μπορεί να εντάξει τις ανάγκες του τουριστικού κλάδου σε υποδομές μέσα στο γενικότερο αναπτυξιακό σχεδιασμό της περιφέρειας, καθώς και τις πολιτικές παροχής κινήτρων, τις αναγκαίες κατευθύνσεις για την επιτόπια διασύνδεση των διαφόρων οικονομικοκοινωνικών και πολιτιστικών τομέων που συμβάλλουν στην τουριστική ανάπτυξη·

c. μπορεί να φέρει σε επαφή το σκέλος της ζήτησης και προσφοράς στον τουριστικό κλάδο, με τη λειτουργία γραφείων ενημέρωσης ανέργων, τοπικών παραγωγών και τουριστικών επιχειρήσεων, στα πλαίσια συνεχούς διαλόγου μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα·

d. μπορεί και η ίδια να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και προοπτικές κατάρτισης μέσα από τις δημοτικές επιχειρήσεις·

e. Μπορεί να καθορίσει το είδος και την κλίμακα τουριστικής ανάπτυξης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Γνωρίζει καλά τους γεωφυσικούς και πολιτιστικούς παράγοντες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου, στοιχεία καθοριστικά για το είδος του τουρισμού που μπορεί να αναπτυχθεί σε συγκεκριμένη περιφέρεια, φέροντας στην επιφάνεια τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού που αξιοποιούν την ιδιομορφία του κάθε τόπου. Μπορεί να καθορίσει την κλίμακα επιλέγοντας μικρής δυναμικής τουριστική ανάπτυξη που στηρίζεται περισσότερο σε τοπικούς πόρους και συντελεστές παραγωγής και δημιουργεί πολύ μεγαλύτερες διασυνδέσεις στην τοπική οικονομία, συντελώντας έτσι στην γενικότερη ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας, ή ευρείας κλίμακας τουριστική ανάπτυξη κάτι που αρμόζει σε ήδη οικονομικά ανεπτυγμένες περιφέρειες με δυνατότητες και δυναμικό ανάλογο.

4.2. Για να είναι το όλο τουριστικό προϊόν ανταγωνιστικό, είναι απαραίτητο να δημιουργήσουν οι διάφοροι παράγοντες δίκτυα για την ανάπτυξη των προσόντων και των ικανοτήτων. Οι κρατικές αρχές μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη και τη διατήρηση προϊόντων σε μακροπρόθεσμη και βιώσιμη βάση. Αυτό μπορεί για παράδειγμα να συμβεί μέσω συνεργασίας σε περιφερειακό επίπεδο με τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών και του τουριστικού κλάδου που θα προωθούν από κοινού τα πλεονεκτήματα μιας περιφέρειας. Η συνεργασία αυτή μπορεί επίσης να προωθήσει ένα συνεχή διάλογο μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα π.χ. για τις μελλοντικές ανάγκες σε θέσεις κατάρτισης και να χρησιμεύσει επίσης ως ένα είδος κοινής πρόσβασης σε μια περιοχή (One Stop Shop).

5. Προτάσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει στην Επιτροπή, να προβεί:

5.1. στην ενίσχυση του δικτύου πληροφόρησης με αποδέκτες τόσο τους καταναλωτές όσο και τις επιχειρήσεις του τομέα του τουρισμού·

5.2. στην καθιέρωση προτύπων ποιότητας και μεθόδων ελέγχου στους τομείς των υποδομών, της εκπαίδευσης προσωπικού και των υπηρεσιών που βελτιώνουν τη διαφάνεια και ελκυστικότητα τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών σε όλη την ΕΕ κάνοντας το προϊόν ευκρινές και συγκεκριμένο στον καταναλωτή καθώς και ελκυστικό όσον αφορά τον διεθνή ανταγωνισμό. Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τη σημερινή κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος και να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές επιχειρήσεις προκειμένου να μην τεθούν σε κίνδυνο η απασχόληση και η ανταγωνιστικότητα·

5.3. στην ενσωμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης και της αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην κοινοτική νομοθεσία για τον τουρισμό, ώστε η ολοκληρωμένη προσέγγιση να καλύπτει μακροπρόθεσμα τη βιώσιμη εξέλιξη του τουρισμού, την ποιότητα, τα οφέλη για το τοπικό δυναμικό και τη διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι σύγχρονες τάσεις περί ενεργειακής πολιτικής να διαπνέουν και την πολιτική κατασκευής τουριστικών υποδομών, την κατασκευή και λειτουργία των κτιριακών εγκαταστάσεων, το βιοκλιματικό σχεδιασμό και τη ορθολογική χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (όπως προβλέπεται από τη Λευκή Βίβλο για τον τομέα αυτό). Επίσης, στις μελέτες για την επίδραση ή τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις εγκαταστάσεων ή δραστηριοτήτων, πρέπει να εξετάζεται η ενδεχόμενη ασυμβατότητά τους με τον τουριστικό χαρακτήρα των φυσικών τοπίων όπου θα γίνει η παρέμβαση·

5.4. στην ενθάρρυνση της ίδρυσης καινοτόμων τουριστικών επιχειρήσεων με στόχο την ενίσχυση νέων τουριστικών προκλήσεων και προτάσεων που να προωθούν σύγχρονα μέσα στρατηγικής διαχείρισης·

5.5. στην κατάστρωση ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζομένων στον κλάδο του τουρισμού με συγκροτημένες και υπεύθυνες εταιρικές σχέσεις μεταξύ διεθνών τουριστικών επιχειρήσεων, οργανισμών εκπαίδευσης και κατάρτισης και δημοσίων αρχών, με συνδυασμό μηχανισμού πληροφόρησης ώστε να διασφαλισθεί ισορροπία προσφοράς και ζήτησης, ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, διαφάνεια στην τουριστική αγορά εργασίας. Θεσμοθετημένη διεθνής αναγνώριση τίτλων τουριστικών σπουδών·

5.6. στην εκπόνηση ενός πλαισίου στρατηγικής που θα ενσωματώνει τα ανωτέρω, παρέχοντας πολιτική αναγνώριση του ρόλου και της δυναμικής του τουρισμού στον τομέα απασχόληση, συντονισμό όλων των κοινοτικών μέτρων και πολιτικών που επηρεάζουν τον τουρισμό, αντιμετώπιση των αδυναμιών, ενθάρρυνση των πλεονεκτημάτων·

5.7. στην υλοποίηση ενός πολυετούς ευρωπαϊκού προγράμματος για τον τουρισμό που θα βελτιώνει την ενσωμάτωση των δράσεων υπέρ του τουρισμού στα Διαρθρωτικά Ταμεία και στο Ταμείο Συνοχής, και θα προσδιορίζει τα κριτήρια για τις κοινοτικές ενισχύσεις που αφορούν τον τουρισμό, τα οποία μεταξύ άλλων θα προβλέπουν τα εξής:

- την παροχή χρηματοδοτικής ενίσχυσης για τη δημιουργία περιφερειακών δικτύων και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των περιφερειών όσον αφορά τις βέλτιστες πρακτικές, ώστε οι βιώσιμες πρωτοβουλίες που έχουν δοκιμαστεί σε ορισμένες περιφέρειες να χρησιμοποιηθούν σε ολόκληρη την Κοινότητα·

- την παροχή οικονομικής ενίσχυσης για την περαιτέρω ανάπτυξη ενός προτύπου που θα διασαφηνίζει και αναλύει την σημασία του τουρισμού όσον αφορά την οικονομία και την απασχόληση, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο·

- τη χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης για την ανάπτυξη και τη χρησιμοποίηση τεχνολογιών πληροφόρησης στον κλάδο του τουρισμού, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας κοινών συστημάτων κράτησης θέσεων και της αύξησης της χρησιμοποίησης τόσο του Διαδικτύου (Internet) όσο και του Ενδοδικτύου (Intranet), ώστε με τον τρόπο αυτό να καταστεί αποτελεσματικότερη η εξυπηρέτηση των πελατών και να αυξηθεί η διαφάνεια στην αγορά.

5.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι οι τουριστικές δραστηριότητες πρέπει να έχουν επίσης προτεραιότητα όταν χορηγείται ενίσχυση στις υποψήφιες για ένταξη χώρες μέσω π.χ. των προγραμμάτων Phare και Ιnterreg. Ήδη τώρα το τουριστικό ενδιαφέρον για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες είναι έντονο, τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρώπης. Για να αξιοποιηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο το ενδιαφέρον αυτό με όσο το δυνατόν πιο θετικά αποτελέσματα για την απασχόληση, είναι απαραίτητο να συμμετάσχουν οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες στα δίκτυα και στις μορφές συνεργασίας που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης, ενώ πρέπει επίσης να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη ενός ισχυρού τουριστικού τομέα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην περίπτωση αυτή, οι σχέσεις και τα δίκτυα που έχουν ήδη δημιουργηθεί κυρίως στον τομέα του τουρισμού μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών/περιφερειών και των υποψήφιων χωρών/περιφερειών της Βαλτικής μπορούν να αναπτυχθούν επωφελώς περαιτέρω και να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση. Επίσης, είναι σημαντικό να καταβληθούν προσπάθειες για ένα βιώσιμο τουρισμό ο οποίος θα σέβεται τις ιδιαιτερότητες των χωρών και θα συμβάλει, τουλάχιστον, στη διατήρηση των σημαντικών πολιτισμικών αξιών, που διαφορετικά κινδυνεύουν να χαθούν. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το περιβάλλον κατά την ανάπτυξη των τουριστικών δραστηριοτήτων στις χώρες αυτές.

Η Επιτροπή πρέπει να προτείνει:

5.9. Ουσιαστική και ευρύτερη διαβούλευση και συνεργασία μεταξύ ενδιαφερομένων φορέων (tour-operators, γραφεία ταξιδίων, φορείς υπευθύνους μεταφορών και δημόσιες αρχές, είτε κρατικές είτε τοπικές και περιφερειακές), για καλύτερο και ανταγωνιστικότερο ευρωπαϊκό τουρισμό.

Η ΕΤΠ προτείνει στα κράτη μέλη:

5.10. να μεριμνήσουν στα εθνικά τους προγράμματα για τα Διαρθρωτικά Ταμεία ώστε να διατίθενται πόροι για την ενίσχυση των τουριστικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανόμενης και της ανάπτυξης ευέλικτων μορφών εκπαίδευσης που θα αναγνωρίζεται από τα υπόλοιπα κράτη μέλη·

5.11. να αποτελέσει ο τουρισμός το βασικό στοιχείο των εθνικών στρατηγικών απασχόλησης (ΕΣΑ), ώστε να αξιοποιηθούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι δυνατότητες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στον τομέα του τουρισμού·

5.12. να αναλάβουν τις ευθύνες τους τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δημιουργία των κατάλληλων βασικών προϋποθέσεων για τον τουριστικό τομέα, εφόσον ο τελευταίος αποτελεί μία από τις βασικότερες παραμέτρους του ανταγωνισμού για την οικονομία γενικότερα.

Η ΕΤΠ προτρέπει για τα εξής:

5.13. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη συνεργασία με τον τουριστικό τομέα, και πρέπει να προσφέρουν ειδικές συμβουλές στις επιχειρήσεις και την υποστήριξη τους για τη δημιουργία δικτύων. Οι περισσότερες επιχειρήσεις του τουριστικού τομέα λειτουργούν σε τοπικό/περιφερειακό πλαίσιο και, κατά συνέπεια, διατηρούν μοιραία επαφές με τις αρχές της περιοχής, πράγμα που αποτελεί θαυμάσια βάση για διάλογο. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διαμορφωθεί μια σχέση μεταξύ των αιτημάτων των αρχών για βιωσιμότητα και των αναγκών του τομέα για ανάπτυξη, ώστε να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητά του. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να λάβουν κάθε μέτρο που θα επιτρέψει τον καλύτερο έλεγχο των συνθηκών εργασίας και επιμόρφωσης στις τουριστικές επιχειρήσεις, προκειμένου να μειωθούν οι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών.

5.14. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν, σε συνεργασία με τον τουριστικό τομέα και τους κοινωνικούς εταίρους, να παρέχουν στοχοθετημένη εκπαίδευση στον τομέα αυτό και ταυτόχρονα να εφαρμόζουν ευέλικτες μορφές κατάρτισης, π.χ. τμηματική και συνδυασμένη κατάρτιση και πρακτική εξάσκηση, ώστε η εκπαίδευση σε ευρύτερο πλαίσιο να λαμβάνει υπόψη τις ειδικές ανάγκες που χαρακτηρίζουν τον τομέα αυτό.

Bρυξέλλες, 15 Ιουνίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 293 της 13.10.1999, σ. 33.