[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 6.11.2007

COM(2007) 679 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PHARE, ΤΑ ΠΡΟΕΝΤΑΞΙΑΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΤΟ 2006 {SEC(2007) 1462}

Εισαγωγή

Μαζί με τα άλλα δύο μέσα που χρηματοδοτούν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες και, συγκεκριμένα, το ISPA (Μέσο Προενταξιακών Διαρθρωτικών Πολιτικών) και το SAPARD (Ειδικό Πρόγραμμα Ένταξης για τη Γεωργία και την Αγροτική Ανάπτυξη), το πρόγραμμα Phare έχει σκοπό να βοηθήσει τις υποψήφιες και τις υπό ένταξη χώρες στις προετοιμασίες τους για την προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2006, μετά την ένταξη των 10 νέων κρατών μελών, η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Κροατία συνέχισαν να επωφελούνται από τα τρία προενταξιακά μέσα, ενώ τροποποιήθηκαν ανάλογα οι αντίστοιχοι κανονισμοί και χορηγήθηκαν πιστώσεις στον προϋπολογισμό για το PHARE και το ISPA ήδη από το 2005 και, για το SAPARD, από το 2006. Η Τουρκία εξακολούθησε να λαμβάνει βοήθεια από το δικό της μέσο προενταξιακής βοήθειας.

Στόχος της προενταξιακής βοήθειας του Phare είναι να βοηθήσει τις υποψήφιες και υπό ένταξη χώρες στις προσπάθειές τους να ενισχύσουν τη δημόσια διοίκηση και τα θεσμικά τους όργανα ώστε να λειτουργούν αποτελεσματικά στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να προωθήσουν τη σύγκλιση με τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να μειώσουν την ανάγκη χορήγησης μεταβατικών περιόδων και να προαγάγουν την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Ο προγραμματισμός βασίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές του Phare οι οποίες αναθεωρήθηκαν το 2004, ώστε να συνεχιστεί η περαιτέρω εναρμόνιση του κανονισμού για τη διασυνοριακή συνεργασία με την πρωτοβουλία INTERREG, να εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ενιαία προσέγγιση στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και να δοθεί έμφαση στη μετάβαση προς το Σύστημα Διευρυμένης Αποκεντρωμένης Υλοποίησης (EDIS). Ο προγραμματισμός και η υλοποίηση της προενταξιακής βοήθειας προς την Τουρκία είχαν ως γνώμονα σε μεγάλο βαθμό τις διαδικασίες και το περιεχόμενο της βοήθειας του Phare. Για να προετοιμάσει την αποκεντρωμένη προσέγγιση, όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος που θεσπίστηκε στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέτεινε τη βοήθεια προς τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, ώστε να επιτρέψει την περαιτέρω μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις εθνικές αρχές, όσον αφορά τη διαχείριση και την εφαρμογή των προγραμμάτων Phare.

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες σχετικά με τη μεταβατική διευκόλυνση που προορίζεται για τα νέα κράτη μέλη, η οποία θεσπίστηκε για να διασφαλιστεί η συνέχεια της στήριξης της θεσμικής ανάπτυξης, ώστε να ενισχυθούν και να εδραιωθούν οι θεσμικές και διοικητικές ικανότητες για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Ο προγραμματισμός βασίζεται στις ανάγκες που προσδιορίστηκαν στη συνολική έκθεση παρακολούθησης που υπέβαλε η Επιτροπή (Νοέμβριος 2003).

1. Απολογισμός του έτους

1.1. Κυριότερες εξελίξεις της διαδικασίας διεύρυνσης το 2006

Το 2006 ήταν ένα αποφασιστικής σημασίας έτος για την πολιτική διεύρυνσης. Ο πέμπτος γύρος της διεύρυνσης της ΕΕ ολοκληρώθηκε με την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας την 1η Ιανουαρίου 2007. Ενόψει των σημερινών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η διεύρυνση, όπως οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Κροατία και την Τουρκία και η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων στο πλαίσιο μιας προενταξιακής στρατηγικής, η Επιτροπή πρότεινε μία στρατηγική για μία ανανεωμένη συναίνεση σχετικά με τη διεύρυνση. Η στρατηγική αυτή μονογράφηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου.

Όσον αφορά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, η Επιτροπή παρακολούθησε στενά τις προετοιμασίες τους για την ένταξη και θέσπισε ένα ειδικό κανονισμό, ώστε να είναι σε θέση να μειώσει προσωρινά την εκταμίευση μέρους των γεωργικών πληρωμών, σε περίπτωση που δεν πληρούνται τα κριτήρια για τη χρησιμοποίηση αυτών των πόρων. Στις 13 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή έλαβε αποφάσεις για τη θέσπιση για τις δύο χώρες ενός μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου της προόδου, όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα, την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος.

Παράλληλα, συνεχίστηκε η διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Κροατία και την Τουρκία . Η διαδικασία ανασκόπησης ολοκληρώθηκε με επιτυχία και με τις δύο χώρες, τον Οκτώβριο. Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν τήρησε την υποχρέωσή της για μη διακριτική εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου της συμφωνίας σύνδεσης, στις 29 Νοεμβρίου, η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση για περαιτέρω διεξαγωγή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η οποία εγκρίθηκε ευρέως από το Συμβούλιο.

Η Επιτροπή συνέχισε επίσης να ελέγχει την πρόοδο που πραγματοποιούν η Τουρκία, η Κροατία και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας προς την εκπλήρωση των κριτηρίων ένταξης καθώς και την εταιρική σχέση προσχώρησης. Τα προγράμματα χρηματοδοτικής συνεργασίας είχαν ως γνώμονα τη στήριξη σχετικών με την ένταξη μεταρρυθμίσεων. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων όσον αφορά τη χρηματοδοτική βοήθεια στις υποψήφιες χώρες το 2006 ανήλθαν σε 450 εκατ. € για την Τουρκία, σε 140 εκατ. € για την Κροατία και σε 43,6 εκατ. € για των πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας.

Συνεχίστηκαν οι εργασίες για τη λήψη μέτρων με στόχο τον τερματισμό της απομόνωσης της τουρκοκυπριακής κοινότητας και τη διευκόλυνση της μελλοντικής επανένωσης της Κύπρου . Μετά από θέσπιση του κανονισμού για χορήγηση βοήθειας στις αρχές του 2006, καταρτίστηκαν έγγραφα προγραμματισμού και αποφάσεις της Επιτροπής για ένα πρόγραμμα χορήγησης βοήθειας ύψους 259 εκατ. € για την τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Κατά τη διάρκεια του 2006, συνεχίστηκαν οι εργασίες για την εφαρμογή της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης στα Δυτικά Βαλκάνια . Τον Δεκέμβριο, άρχισαν διαπραγματεύσεις με την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία για τη σύναψη συμφωνιών για τη διευκόλυνση της θεώρησης των διαβατηρίων. Οι διαπραγματεύσεις για συμφωνίες επανεισδοχής ξεκίνησαν με τις ίδιες χώρες, με εξαίρεση την Αλβανία, στην οποία η συμφωνία επανεισδοχής ετέθη σε ισχύ τον Μάιο 2006.

Τον Ιούνιο 2006, υπεγράφη με την Αλβανί α μία Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ). Μια ενδιάμεση συμφωνία επέτρεψε να τεθούν σε ισχύ, τον Δεκέμβριο 2006, σχετικές με το εμπόριο διατάξεις, εν αναμονή της κύρωσης της ίδιας της ΣΣΣ.

Όσον αφορά τη Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ), οι διαπραγματεύσεις με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο άρχισαν τον Οκτώβριο 2005. Κατά τους πρώτους μήνες του 2006, πραγματοποιήθηκε ουσιαστική πρόοδος. Εντούτοις, δεδομένου ότι η πρώην Γιουγκοσλαβία δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις της για συνεργασία με το διεθνές ποινικό δικαστήριο, η Επιτροπή αποφάσισε να διακόψει τις διαπραγματεύσεις για τη ΣΣΣ, στις 3 Μαΐου 2006.

Το 2006, η Επιτροπή συνέβαλε στις ομαλές εξελίξεις σχετικά με τον ορισμό κρατικού καθεστώτος στο Μαυροβούνιο . Μετά το δημοψήφισμα και την αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου εκ μέρους της ΕΕ, το Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής για νέα εντολή για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με το Μαυροβούνιο για τη σύναψη ΣΣΣ. Οι διαπραγματεύσεις επαναλήφθηκαν τον Σεπτέμβριο και ολοκληρώθηκαν τεχνικά τον Δεκέμβριο· η συμφωνία θα μονογραφεί μόλις η χώρα πραγματοποιήσει επαρκή πρόοδο στους τομείς που υπογράμμισε η Επιτροπή.

Οι διαπραγματεύσεις για τη ΣΣΣ με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη ολοκληρώθηκαν από τεχνική άποψη τον Δεκέμβριο· η συμφωνία θα μονογραφεί μόλις η χώρα πραγματοποιήσει επαρκή πρόοδο σε βασικούς τομείς που υπογράμμισε η Επιτροπή. Η Επιτροπή ενέτεινε την παρακολούθηση της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας, ιδίως μέσω της Παρακολούθησης της Μεταρρυθμιστικής Διαδικασίας (ΠΜΔ). Τον Ιανουάριο, η Επιτροπή εγκαινίασε επίσημα τον οικονομικό διάλογο. Επίσης, έλαβε ενεργά μέρος στην προετοιμασία μιας ενισχυμένης δέσμευσης της ΕΕ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη μετά το κλείσιμο του γραφείου του ύπατου εκπροσώπου και συμμετέσχε επίσης ενεργά στο Συμβούλιο για την εφαρμογή της ειρήνης.

Η διαδικασία για τη διευθέτηση του καθεστώτος του Κοσσυφοπεδίου συνεχίστηκε υπό την αιγίδα του ειδικού απεσταλμένου των ΗΕ. Η Επιτροπή εξακολούθησε να στηρίζει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες που καταβάλλει το Κοσσυφοπέδιο στο πλαίσιο του μηχανισμού παρακολούθησης της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Στις 31 Ιουλίου 2006, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θέσπισε ένα νέο Μέσο Προενταξιακής Βοήθειας (ΙΡΑ), το οποίο είχε προτείνει η Επιτροπή στο πλαίσιο των δημοσιονομικών προοπτικών 2007-2013 με σκοπό την παροχή στοχοθετημένης και αποτελεσματικής προενταξιακής βοήθειας και στις δύο υποψήφιες χώρες και των εν δυνάμει υποψηφίων χωρών. Αυτό το ενιαίο μέσο, το οποίο αντικαθιστά πέντε χωριστές νομικές βάσεις, εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2007. Η Επιτροπή άρχισε το σχετικό στρατηγικό σχεδιασμό τους τελευταίους μήνες του 2006, καταρτίζοντας έγγραφα πολυετούς σχεδιασμού ανά χώρα και παρουσίασε στα κράτη μέλη ένα σχέδιο κανονισμού εφαρμογής, τον Δεκέμβριο 2006. Αναμένεται ότι τα πρώτα προγράμματα ΜΠΒ θα εγκριθούν το πρώτο εξάμηνο του 2007. Το 2006, η ΓΔ ELARG εκτέλεσε πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων ύψους 2,3 δισεκατ. € και πιστώσεις πληρωμών για 2 δισεκατ. € ως συνολική χρηματοδοτική βοήθεια στις υπό ένταξη χώρες.

Η ΓΔ έδωσε προτεραιότητα στην επικοινωνία σχετικά με τη διεύρυνση χάρη σε στρατηγικές εταιρικές σχέσεις, ιδίως με άλλα όργανα της ΕΕ, με περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, ΜΚΟ και άλλους πολλαπλασιαστικούς φορείς, με κατάληξη μια μεγάλης εμβέλειας εκστρατείας μέσω των μέσων μαζικής επικοινωνίας σχετικά με την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στα τέλη του 2006.

Επίσης, η Επιτροπή συνέχισε το διάλογο με την κοινωνία των πολιτών, ιδίως στην Τουρκία και στην Κροατία, στόχος του οποίου είναι η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών στην ΕΕ και στις υποψήφιες χώρες, με σκοπό να βελτιωθεί η αμοιβαία κατανόηση και να απαντηθούν τα ερωτήματα που απασχολούν τους πολίτες σχετικά με τη διεύρυνση.

1.2. Τα κυριότερα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 2006

Όπως προκύπτει από τα ακόλουθα αποσπάσματα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε στις Βρυξέλλες στις 14/15 Δεκεμβρίου 2006 επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα της 15/16 Ιουνίου[1], και ενέκρινε τη δέσμη 2006 για τη διεύρυνση ως βάση για μια ανανεωμένη συναίνεση για τη διεύρυνση:

«Όπως συμφωνήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2006 και βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τη στρατηγική διεύρυνσης και την ειδική έκθεσή της για την ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώσει νέα μέλη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διεξήγαγε σε βάθος συζήτηση για τη διεύρυνση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφωνεί ότι η στρατηγική διεύρυνσης που βασίζεται στην παγίωση, την αιρεσιμότητα και την επικοινωνία, σε συνδυασμό με την ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώσει νέα μέλη, αποτελεί τη βάση για την ανανέωση της συναίνεσης σχετικά με τη διεύρυνση. Η ΕΕ σέβεται τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει έναντι των χωρών που έχουν ξεκινήσει τη διαδικασία προσχώρησης.

[…] Για να μπορέσει η ΕΕ να διατηρήσει την ικανότητά της να ενσωματώνει νέες χώρες, οι υπό ένταξη χώρες πρέπει να είναι έτοιμες και ικανές να τηρήσουν πλήρως τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα του μέλους της Ένωσης και η Ένωση πρέπει να είναι σε θέση να λειτουργεί αποτελεσματικά και να εξελίσσεται. Και οι δύο αυτές πτυχές έχουν βασική σημασία για τη διασφάλιση της ευρείας και σταθερής υποστήριξης από το κοινό, υποστήριξη η οποία θα πρέπει επίσης να προωθηθεί μέσω της μεγαλύτερης διαφάνειας και της καλύτερης επικοινωνίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ σέβεται τις δεσμεύσεις της σχετικά με τις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση. Οι πρόσφατα ενισχυθέντες κανόνες που διέπουν τη διαδικασία προσχώρησης προβλέπουν την αυστηρή αιρεσιμότητα σε όλα τα στάδια των διαπραγματεύσεων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφωνεί με τις βελτιώσεις που πρότεινε η Επιτροπή σχετικά με τη διαχείριση και την ποιότητα των διαπραγματεύσεων. […] Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαιώνει ότι το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επαναλαμβάνει ότι η πρόοδος που σημειώνει κάθε χώρα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται από τις προσπάθειες που καταβάλλει η ίδια για να συμμορφωθεί με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και την αιρεσιμότητα της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. […]

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ μπορεί να διατηρήσει και να ενισχύσει την ίδια της την ανάπτυξη. Ο ρυθμός της διεύρυνσης πρέπει να λάβει υπόψη την ικανότητα της Ένωσης να απορροφά νέα μέλη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να υποβάλει, στη γνώμη της για την αίτηση προσχώρησης μιας χώρας και κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, εκτίμηση επιπτώσεων στους βασικούς τομείς πολιτικής. Καθώς η Ένωση διευρύνεται, η επιτυχής ευρωπαϊκή ολοκλήρωση απαιτεί να λειτουργούν αποτελεσματικά τα όργανα της ΕΕ και οι κοινοτικές πολιτικές να αναπτυχθούν περισσότερο και να χρηματοδοτούνται με βιώσιμο τρόπο.»

2. Προγραμματισμός και εφαρμογή των προγραμμάτων: Γενική επισκόπηση

2.1. Πρόγραμμα Phare και προενταξιακό μέσο για την Τουρκία

Οι αναλήψεις υποχρεώσεων ανέρχονται συνολικά σε 1401,7 εκατ. €, από τα οποία:

Εθνικά προγράμματα | 1086,5 εκατ. € |

διασυνοριακή συνεργασία | 84 εκατ. € |

περιφερειακά και οριζόντια προγράμματα (συμπεριλαμβανομένου του TAIEX) | 168 εκατ. € |

πυρηνική ασφάλεια | 13,2 εκατ. € |

Βουλγαρία – Κοζλοντούι Παροπλισμός | 50 εκατ. € |

Τα εθνικά προγράμματα κατανεμήθηκαν ως εξής:

Βουλγαρία | 166,8 εκατ. € |

Ρουμανία | 408,6 εκατ. € |

Κροατία | 61,1 εκατ. € |

Τουρκία | 450 € |

Λεπτομερή στοιχεία για το Phare σε κάθε χώρα και για την προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια για την Τουρκία περιλαμβάνονται στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης - μέρος I: μέρος που αφορά τη χώρα.

2.2. Μεταβατική διευκόλυνση

Οι δέκα χώρες οι οποίες ελάμβαναν προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια στο πλαίσιο του Phare (ή ειδικές προενταξιακές διευκολύνσεις στις περιπτώσεις της Κύπρου και της Μάλτας) επωφελήθηκαν για πρώτη φορά το 2004 από μια ειδική μεταβατική διευκόλυνση για τη δημιουργία θεσμών με σκοπό να καταστεί δυνατό για τα νέα κράτη μέλη να ενισχύσουν και να παγιώσουν τη θεσμική και διοικητική ικανότητά τους για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου και να συνεχίσουν έτσι τα μέτρα οικοδόμησης των θεσμών που είχαν ξεκινήσει στο πλαίσιο του Phare. Η παρούσα έκθεση καλύπτει το τελευταίο έτος του προγράμματος μεταβατικής διευκόλυνσης για τα νέα κράτη μέλη.

Η μεταβατική διευκόλυνση δημιουργήθηκε βάσει του άρθρου 34 της πράξης προσχώρησης ως ένα προσωρινό χρηματοδοτικό μετά την ένταξη μέσο. Ο προγραμματισμός βασίζεται σε ανάγκες που προσδιορίζονται στη Γενική Έκθεση Παρακολούθησης της Επιτροπής (Νοέμβριος 2003). Το άρθρο παρέχει ένα μη εξαντλητικό κατάλογο παραδειγμάτων βασικών κεκτημένων όπου υπάρχουν ελλείψεις, ενώ αποκλείει κάθε τομέα που είναι επιλέξιμος για χρηματοδότηση στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων. Για να υπάρξει συνέχεια με τη στήριξη που χορηγήθηκε από το Phare για τη δημιουργία θεσμών, ένα μέρος της συνολικής χρηματοδότησης που χορηγείται ετησίως για τη μεταβατική διευκόλυνση κατανεμήθηκε σε ορισμένα προγράμματα πολλαπλών δικαιούχων.

Οι αναλήψεις υποχρεώσεων έφτασαν συνολικά σε 67,2 εκατ. €, από τα οποία:

Εθνικά προγράμματα | 63,1 εκατ. € |

Πολυκρατικά και οριζόντια προγράμματα | 4,1 εκατ. € |

Τα εθνικά προγράμματα κατανεμήθηκαν ως εξής:

Κύπρος | 3,2 εκατ. € | Λετονία | 4 εκατ. € |

Δημοκρατία της Τσεχίας | 7,2 εκατ. € | Λιθουανία | 4 εκατ. € |

Εσθονία | 3,7 εκατ. € | Πολωνία | 22,1 εκατ. € |

Ουγγαρία | 6,7 εκατ. € | Σλοβενία | 3,7 εκατ. € |

Μάλτα | 3,3 εκατ. € | Σλοβακία | 5,2 εκατ. € |

2.3. Προς το Σύστημα Διευρυμένης Αποκεντρωμένης Υλοποίησης (EDIS)

Στόχος της Επιτροπής είναι να μπορέσουν οι δικαιούχες της βοήθειας του Phare χώρες να διαχειριστούν τα κοινοτικά κονδύλια στο πλαίσιο του συστήματος της διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης, ώστε να αποκτήσουν πριν από την προσχώρηση επαρκή πείρα στη διαχείριση ενός πλήρως αποκεντρωμένου συστήματος και να προετοιμαστούν έτσι να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα διαρθρωτικά κονδύλια από τη στιγμή της προσχώρησης (σε ένα περιβάλλον με από κοινού διαχείριση).

Η Επιτροπή χορηγεί διαπίστευση στις υπηρεσίες εφαρμογής του Phare που λειτουργούν στο πλαίσιο του EDIS μόλις αυτές αποδείξουν ότι διαθέτουν τους κατάλληλους πόρους, διαρθρώσεις και συστήματα για την αποτελεσματική και εμπρόθεσμη διαχείριση της κοινοτικής βοήθειας.

Η αίτηση EDIS που υποβλήθηκε από τη Βουλγαρία για τις τέσσερις υπηρεσίες εφαρμογής της αναβλήθηκε[2]. Τον Δεκέμβριο 2006, ένα σχέδιο έκθεσης ανέφερε ορισμένα προς ρύθμιση θέματα. Ζητήθηκε από τις βουλγαρικές αρχές να ολοκληρώσουν ένα σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων. Η πλήρης διαπίστευση EDIS αναμένεται πριν από τα μέσα του 2007.

Το 2006, η Ρουμανία υπέβαλε στην Επιτροπή τις αιτήσεις της για απαλλαγή από τον εκ των προτέρων έλεγχο καθώς και για τη διαπίστευση στο πλαίσιο του EDIS. Η αίτηση αφορούσε το Υπουργείο Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης και τη CFCU ως κύρια υπηρεσία εφαρμογής. Μια χωριστή αίτηση υποβλήθηκε από το Υπουργείο Εργασίας το οποίο δημιούργησε χωριστή υπηρεσία εφαρμογής για προενταξιακά προγράμματα για το ΕΚΤ. Το Υπουργείο Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης και CFCU έλαβαν την διαπίστευση στις 14 Δεκεμβρίου 2006. Η απόφαση EDIS περιλαμβάνει ορισμένες διαπιστώσεις «δεύτερου τύπου», οι οποίες απαιτούν περαιτέρω παρακολούθηση και βελτιώσεις του συστήματος εντός αυστηρών προθεσμιών από την ημερομηνία της απόφασης. Η τελική έκθεση και διαπίστευση θα ολοκληρωθούν το 2007.

Η απόφαση της Επιτροπής για μερική ανάθεση της διαχείρισης για το Phare και το CARDS στο σύστημα αποκεντρωμένης εφαρμογής (DIS) στην Κροατία ελήφθη στις 7 Φεβρουαρίου 2006.

Η Τουρκία προσχώρησε στο DIS (σύστημα αποκεντρωμένης υλοποίησης) τον Οκτώβριο του 2003, με ενδεικτικό στόχο να εφαρμόσει το EDIS το 2007.

2.4. Συντονισμός της κοινοτικής προενταξιακής βοήθειας

- Το SAPARD[3] (Ειδικό Πρόγραμμα Ένταξης για τη Γεωργία και την Αγροτική Ανάπτυξη) έχει ως στόχο να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες στην αντιμετώπιση των προβλημάτων διαρθρωτικής προσαρμογής στους τομείς της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές, καθώς και στην εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά την ΚΓΠ (Κοινή Γεωργική Πολιτική) και τη σχετική νομοθεσία. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες του SAPARD περιλαμβάνονται στην ετήσια έκθεση για το SAPARD.

- Ο κυριότερος στόχος του ISPA[4] (Μέσο Προενταξιακών Διαρθρωτικών Πολιτικών) είναι να εναρμονίσει τα πρότυπα των υποψηφίων χωρών στον τομέα των υποδομών με τα αντίστοιχα κοινοτικά πρότυπα. Επίσης, το πρόγραμμα αυτό χρηματοδοτεί μεγάλα έργα υποδομής στον τομέα του περιβάλλοντος και των μεταφορών. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες του ISPA περιλαμβάνονται στην ετήσια έκθεση για το ISPA.

- Η συντονιστική επιτροπή της Επιτροπής σε επίπεδο διευθυντών για τα τρία προενταξιακά μέσα δεν συνεδρίασε επίσημα κατά τη διάρκεια του 2005, παρόλο που πραγματοποιήθηκαν πολλές συναντήσεις, ιδίως ενόψει της δημιουργίας του νέου μέσου προενταξιακής βοήθειας (IPA) και των συναφών συνιστωσών του[5]. Στη συνεδρίαση της επιτροπής που πραγματοποιήθηκε στις 19 Μαΐου 2006, υποβλήθηκε στα κράτη μέλη ένα γενικό έγγραφο σχετικά με τη βοήθεια, στο οποίο η Επιτροπή πληροφορεί την επιτροπή διαχείρισης του PHARE σχετικά με το συντονισμό της προενταξιακής βοηθείας το 2005 και τη σχεδιαζόμενη βοήθεια για το 2006. Ειδικότερα, το εν λόγω έγγραφο καθόριζε την ετήσια ενδεικτική χρηματοδοτική κατανομή για κάθε χώρα σε σχέση με τα τρία μέσα και παρείχε πληροφορίες για το συντονισμό με την ΕΤΕπ και το ΔΝΤ, καθώς και για την πρόοδο και τις προοπτικές της αποκεντρωμένης διαχείρισης. Σε ξεχωριστή ετήσια έκθεση για το συντονισμό της προενταξιακής βοήθειας παρέχονται λεπτομερέστερα στοιχεία σχετικά με το συντονισμό των προγραμμάτων PHARE, ISPA και SAPARD.

3. Συντονισμός με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και τα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα (ΔΧΙ)

Η Επιτροπή διαβουλεύεται τακτικά με τα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα και διμερείς χορηγούς κατά τον κύκλο προγραμματισμού, ώστε να προσδιορίσει τις δυνατότητες για από κοινού δραστηριότητες και συμπληρωματικές προσεγγίσεις για την υλοποίηση των προενταξιακών προτεραιοτήτων.

Η συνεργασία και η συγχρηματοδότηση έργων με την ΕΤΕπ και άλλα ΔΧΙ, ιδίως την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης («ΕΤΑΑ»), την Παγκόσμια Τράπεζα και την Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης («CEB»· σε συνεργασία με τη γερμανική Kreditanstalt für Wiederaufbau «KfW») οργανώνονται στο πλαίσιο του τροποποιηθέντος μνημονίου συμφωνίας της 26ης Απριλίου 2006 μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των συμμετεχόντων ΔΧΙ υπέρ των υποψηφίων για ένταξη χωρών.

Στο πλαίσιο του Phare, η υλοποίηση των οριζοντίων προγραμμάτων παρείχε μεγάλες δυνατότητες συνεργασίας με τα ΔΧΙ, επιτρέποντας επέκταση των δανείων που χορηγούνται από τα ΔΧΙ σε συνδυασμό με κοινοτικές βοήθειες με τρόπο περισσότερο ευέλικτο σε σχέση με τα επενδυτικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από εθνικά προγράμματα. Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή διασφάλισε τη συμπληρωματικότητα και των δύο αυτών τύπων προγραμμάτων.

Όσον αφορά τα οριζόντια προγράμματα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του Phare, τα νέα προγράμματα που ξεκίνησαν το 2005 καλύπτουν τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Κροατία και την Τουρκία[6]. Λόγω του τεχνικού χαρακτήρα και της πολυκρατικής προσέγγισης των διαδοχικών οριζόντιων χρηματοδοτικών μηχανισμών, απαιτήθηκε η συμμετοχή πολύ εξειδικευμένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, με μακρά πείρα στις πράξεις διεθνούς χρηματοδότησης και της ανάπτυξης των ΜΜΕ και των δήμων. Προτιμήθηκαν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με καθεστώς οργανισμού διεθνούς δημόσιου δικαίου, τα οποία μοιράζονται τις αξίες της ΕΕ, ιδίως σε σχέση με τη διεύρυνση και είχαν παρόμοιους στόχους δημοσίου συμφέροντος, και όχι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του ιδιωτικού τομέα που επιδιώκουν εμπορικές επενδύσεις.

Το πρώτο πρόγραμμα διευκόλυνσης άρχισε το 1999 με την ΕΤΑΑ. Η CEB, η οποία εφαρμόζει το πρόγραμμα σε σύνδεση με την KfW, και η ΕΤΕπ προσχώρησαν στα προγράμματα διευκόλυνσης κατά τα επόμενα έτη. Από το 1999, η Επιτροπή ξεκίνησε 32 προγράμματα διευκόλυνσης.

- 18 προγράμματα χρηματοδοτικών διευκολύνσεων των ΜΜΕ που περιλαμβάνουν συνολικά κίνητρα ύψους 376 εκατ. € και δανειοδοτήσεις από τα ΔΧΙ ύψους 2.328,25 εκατ. €.

- 11 προγράμματα χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των δήμων που περιλαμβάνουν συνολικά κοινοτικά κίνητρα ύψους 117,8 εκατ. € και δανειοδοτήσεις από τα ΔΧΙ ύψους 589 εκατ. €.

- 3 προγράμματα χρηματοδοτικών διευκολύνσεων ενεργειακής απόδοσης για πρώτη φορά το 2006 που περιλαμβάνουν συνολικά κοινοτικά κίνητρα 53 εκατ. € και δανειοδοτήσεις από τα ΔΧΙ 212 εκατ. €. Η εφαρμογή θα αρχίσει τον Απρίλιο 2007.

Το πρόγραμμα χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των ΜΜΕ είναι ένα πρόγραμμα πολλαπλών δικαιούχων, το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση των ικανοτήτων των χρηματοπιστωτικών ενδιαμέσων (π.χ. τράπεζες, εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης) στις δικαιούχες υποψήφιες για ένταξη χώρες, για να επεκτείνουν και να υποστηρίξουν τις χρηματοδοτικές τους πράξεις στις ΜΜΕ.

Ο μηχανισμός της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των τοπικών αυτοδιοικήσεων είναι παρόμοιος με το μηχανισμό χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των ΜΜΕ. Τα μέσα δανειοδότησης και καταμερισμού του κινδύνου από πόρους των ΔΧΙ συνδυάζονται με μη επιστρεπτέα χρηματοδοτικά κίνητρα για τους τοπικούς χρηματοπιστωτικούς ενδιαμέσους. Προβλέπεται ότι ένα περιορισμένο ποσό τεχνικής βοήθειας για δήμους θα χρηματοδοτηθεί από το Phare για την ενίσχυση της πλευράς της ζήτησης των πιστωτικών αγορών των τοπικών αυτοδιοικήσεων.

Το πρόγραμμα διευκόλυνσης της ενεργειακής απόδοσης ξεκίνησε το 2006 σε απάντηση της Πράσινης Βίβλου για την ενεργειακή αποδοτικότητα και της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Αποσκοπεί στην ενθάρρυνση των επενδύσεων στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης σε κάθε είδους κτίρια και στον τομέα της βιομηχανίας, καθιστώντας διαθέσιμη την κατάλληλη χρηματοδότηση για τους δανειολήπτες. Το πρόγραμμα συνδυάζει πιστώσεις των ΔΧΙ που επεκτείνονται σε χρηματοπιστωτικούς ενδιαμέσους με κίνητρα για να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα του κόστους του εξοπλισμού και να καταστήσουν ελκυστικότερες τις επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας, και πριμοδοτήσεις προς όφελος των τοπικών χρηματοπιστωτικών ενδιαμέσων για να τους ενθαρρύνουν να χορηγούν δάνεια που προορίζονται για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης.

Η ΕΤΕπ και η Επιτροπή δημιούργησαν μια διευκόλυνση σε παραμεθόριες περιφέρειες, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας και όπως τονίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τις παραμεθόριες περιφέρειες της 25ης Ιουλίου 2001. Το πρόγραμμα εστιάζει την υλοποίηση μικρής κλίμακας έργων υποδομής στις τοπικές αυτοδιοικήσεις σε παραμεθόριες περιφέρειες ώστε να προωθηθεί η ένταξη στις σημερινές κοινοτικές περιφέρειες: συνίσταται σε δύο προγράμματα έργων υποδομής σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης που περιλαμβάνουν συνολικά 40 εκατ. € κοινοτικών κινήτρων και 200 εκατ. € δανείων της ΕΤΕπ. Το πρόγραμμα αυτό βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της υλοποίησης. Το 2006, η συμβολή της ΕΕ μειώθηκε από 50 σε 40 εκατ. € για να προσαρμοστούν οι διαστάσεις του προγράμματος σε ενδεχόμενα έργα.

4. Παρακολούθηση και αξιολόγηση

Ο πρώτος στόχος της παρακολούθησης και της αξιολόγησης είναι να παρακολουθείται και να αξιολογείται η χρηματοδοτική στήριξη που παρέχεται στις δικαιούχους χώρες για την επίτευξη των προενταξιακών στόχων, μέσω της αξιολόγησης της απόδοσης του προγράμματος και της εξαγωγής διδαγμάτων. Δεύτερον, επιτρέπει τη λογοδοσία, όσον αφορά τη σχέση κόστους-οφέλους και τη χρησιμοποίηση των προενταξιακών κονδυλίων. Ένας τρίτος στόχος είναι η προώθηση της ανάπτυξης των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης, ως μέσου ενίσχυσης των ικανοτήτων της χώρας να διαχειρίζεται και να ελέγχει την προενταξιακή βοήθεια.

4.1. Εκ των προτέρων αξιολόγηση

Το 2006, ολοκληρώθηκε μία εκ των προτέρων αξιολόγηση για το μέσο προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) για να χρησιμοποιηθεί για τα πολυετή ενδεικτικά έγγραφα προγραμματισμού (MIPD). Οι διαπιστώσεις και οι συστάσεις που προέκυψαν από αυτή τη διαδικασία συνέβαλαν στις εργασίες της ομάδας στήριξης της ποιότητας και στη μεταγενέστερη αναθεώρηση των κατευθυντηρίων γραμμών/εγγράφων του MIPD.

4.2. Παρακολούθηση και ενδιάμεση αξιολόγηση

Το 2006, το σύστημα ενδιάμεσης αξιολόγησης στη Ρουμανία, στη Βουλγαρία και στην Τουρκία παρήγαγε 32 εκθέσεις αξιολόγησης μεμονωμένων χωρών, τομέων, ad-hoc ή θεματικής αξιολόγησης που κάλυπταν το Phare και άλλα προενταξιακά χρηματοδοτικά μέσα.

Συνολικά, από τις εκθέσεις ενδιάμεσης αξιολόγησης για τη χρηματοδοτική στήριξη το 2006 προκύπτει ότι οι αποδόσεις της προενταξιακής βοήθειας προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Τουρκία ήταν μάλλον ανάμεικτες και παρουσίασαν μεγάλες διακυμάνσεις. Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων για τις τρεις χώρες περιλαμβάνονται στο μέρος II.3.1.

4.3. Εκ των υστέρων αξιολόγηση

Το 2006, ολοκληρώθηκε μία πολύ σημαντική εκ των υστέρων αξιολόγηση του Phare που κάλυπτε εθνικά προγράμματα, πολυκρατικά προγράμματα και θεματικές αξιολογήσεις. Τα αποτελέσματα της διαδικασίας της εκ των υστέρων αξιολόγησης περιλαμβάνουν οκτώ πολυκρατικές εκθέσεις, δέκα εκθέσεις αξιολόγησης ανά χώρα, επτά θεματικές εκθέσεις αξιολόγησης και την ενοποιημένη έκθεση αξιολόγησης. Τα πορίσματα αυτής της αξιολόγησης θα χρησιμεύσουν ως εισροές για τη λήψη αποφάσεων της τρέχουσας προενταξιακής βοήθειας και της βοήθειας προς τα Δυτικά Βαλκάνια. Οι κυριότερες διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα της εκ των υστέρων αξιολόγησης αναφέρονται στο μέρος II.3.2.

5. Αλλες δραστηριότητες

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέλαβαν ορισμένες άλλες δραστηριότητες για να βελτιώσουν την ποιότητα των προγραμμάτων για το 2006, καθώς και για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης. Οι συγκεκριμένες δράσεις περιγράφονται στο μέρος II.3 του παραρτήματος.

[1] Για το πλήρες κείμενο των συμπερασμάτων της Προεδρίας του Ιουνίου 2006, μπορείτε να ανατρέξετε: http://www.consilium.europa.eu/cms3_applications/Applications/newsRoom/LoadDocument.asp?directory=en/ec/&filename=90111.pdf. Για το πλήρες κείμενο των συμπερασμάτων της Προεδρίας του Δεκεμβρίου 2006, μπορείτε να ανατρέξετε: http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/92202.pdf.

[2] CFCU: Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Δημοσίων Έργων, Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής, Υπουργείο Οικονομικών.

[3] Γενικές πληροφορίες για το SAPARD περιέχονται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Γεωργίας.

[4] Γενικές πληροφορίες για το ISPA περιέχονται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής.

[5] Ένα από τα προτεινόμενα 6 μέσα εξωτερικών σχέσεων που πρόκειται να εφαρμοστούν κατά την περίοδο 2007-2013 είναι το νέο μέσο προενταξιακής βοήθειας, το IPA. Το IPA, το οποίο βρίσκεται στη συμβολή της εξωτερικής βοήθειας και των εσωτερικών πολιτικών, έχει σκοπό να διευκολύνει την ένταξη στην Ένωση των υποψηφίων χωρών (Τουρκία, Κροατία και πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας) και των δυνάμει υποψηφίων χωρών (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, και Σερβία, συμπεριλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου βάσει του ψηφίσματος 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ). Το IPA θα είναι ένα μέσο προσανατολισμένο στην προσχώρηση, με προορισμό να εκπληρώσει όλες τις απαιτήσεις που απορρέουν από την ενταξιακή διαδικασία, ιδίως από την άποψη των προτεραιοτήτων, της παρακολούθησης και της αξιολόγησης. Το IPA θα αντικαταστήσει τα σημερινά προενταξιακά μέσα, ιδίως: το Phare, σκοπός του οποίου είναι να υποστηρίξει την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου μέσω της ενίσχυσης των θεσμών και των σχετικών επενδύσεων, των επενδύσεων υπέρ της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της διασυνοριακής συνεργασίας· το ISPA, το οποίο είναι ο πρόδρομος του Ταμείου Συνοχής και είναι αφιερωμένο στα έργα υποδομής, στους τομείς του περιβάλλοντος και των μεταφορών· το SAPARD, το οποίο είναι ο πρόδρομος των σχεδίων αγροτικής ανάπτυξης και είναι αφιερωμένο στο κεκτημένο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και στην αγροτική ανάπτυξη, καθώς και στην προενταξιακή στρατηγική για την Τουρκία, με τον ίδιο στόχο με αυτό του Phare· το CARDS, το οποίο καλύπτει τα Δυτικά Βαλκάνια.

[6] Η Τουρκία καλύπτεται από την προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια για την Τουρκία.