ΑΝΑΚΟIΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ - Ανακοίνωση σε συνέχεια του πράσινου βιβλίου για την προστασία των καταναλωτών στην ΕΕ

ΣΥΝΟΨΗ

Το πράσινο βιβλίο [1], το οποίο εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2001, περιέχει μια σειρά επιλογών και θεμάτων σχετικά με το μέλλον της ρύθμισης και της επιβολής στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών. Συγκεκριμένα, προτείνεται η επεξεργασία μιας οδηγίας πλαίσιο για τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές. Επίσης, προτείνεται η ανάπτυξη ενός νομικού μηχανισμού συνεργασίας μεταξύ των αρχών επιβολής.

[1] COM (2001) 531

Στο πράσινο βιβλίο δόθηκαν πολλές απαντήσεις από επιχειρήσεις, οργανώσεις καταναλωτών και εθνικές κυβερνήσεις και υπηρεσίες. Στις απαντήσεις εκφράζεται ευρεία υποστήριξη των ιδεών που περιέχονται στο πράσινο βιβλίο, αν και δεν υποστηρίζονται όλες οι ιδέες από όλους. Στο πλαίσιο της διαβούλευσης διαπιστώθηκε ευρεία συναίνεση στα ακόλουθα:

* Η πλειοψηφία των απαντήσεων αποδέχεται την ανάγκη μεταρρύθμισης της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών. Η σημερινή ισχύουσα κατάσταση αποτελεί τροχοπέδη για την εσωτερική αγορά, τόσο από πλευράς καταναλωτών όσο και από πλευράς επιχειρήσεων.

* Στην πλειοψηφία των απαντήσεων που τάσσεται υπέρ, εκφράζεται η επιθυμία να γίνει η μεταρρύθμιση με βάση μια οδηγία πλαίσιο για τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές και ότι αυτό πρέπει να γίνει στη βάση ορθών εμπορικών πρακτικών.

* Μια μεγάλη πλειοψηφία των απαντήσεων χαιρετίζει την ιδέα της Επιτροπής για την ανάπτυξη ενός νομικού μηχανισμού για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών φορέων επιβολής που είναι αρμόδιοι για την προστασία των καταναλωτών.

Το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να δώσει συνέχεια στο πράσινο βιβλίο, ως θέμα προτεραιότητας. Στο πλαίσιο της διαβούλευσης δόθηκε επίσης στην Επιτροπή σαφής υποστήριξη για να επεξεργαστεί πρόταση για την οδηγία πλαίσιο. Ωστόσο, υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω διαβούλευση όσον αφορά τις λεπτομέρειες, πριν από την υποβολή της πρότασης. Επομένως, η παρούσα ανακοίνωση περιέχει ένα σχέδιο δράσης για περαιτέρω διαβούλευση με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους. Ως πρώτο βήμα στην κατεύθυνση αυτής της διαβούλευσης, επισυνάπτεται στο παράρτημα Ι περιγραφή των θεμάτων που θα καλύπτονται από την οδηγία πλαίσιο. Στο άμεσο μέλλον θα υποβληθούν περισσότερο λεπτομερή έγγραφα διαβούλευσης.

Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι πλήρως σύμφωνες και συμβατές με υφιστάμενες κοινοτικές πολιτικές, όπως η πολιτική οπτικοακουστικών μέσων της Επιτροπής (κυρίως η οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα [2]), η πολιτική της Επιτροπής για τις εμπορικές επικοινωνίες και η συνέχεια στη στρατηγική της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των υπηρεσιών Επιτροπής.

[2] Οδηγία του Συμβουλίου 89/552/EOK, της 3ης Οκτωβρίου 1989 για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων (EE L 298 της 17.10.1989, σ. 23), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/36/ΕΚ

Στο μεταξύ, είναι ευπρόσδεκτες αντιδράσεις ως προς την ανακοίνωση, οι οποίες θα πρέπει να αποσταλούν στην Επιτροπή έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2002. Όλες οι αντιδράσεις πρέπει να αποσταλούν με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στη διεύθυνση consultsanco@cec.eu.int. Επίσης, αντίγραφα σε χαρτί μπορούν να αποστέλλονται στη διεύθυνση:

European Commission DG Health and Consumer protection F101 06/52 B- 1049 Bruxelles/Brussel

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα ξεκινήσουν την επεξεργασία της πρότασης για ένα νομικό μηχανισμό σχετικά με τη συνεργασία στον τομέα της επιβολής καθώς και τις άτυπες διαβουλεύσεις με τις εθνικές κυβερνήσεις και τις αρχές επιβολής που εμπλέκονται, με σκοπό την έγκριση της πρότασης έως το τέλος του 2002.

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Το κεντρικό επιχείρημα του πράσινου βιβλίου συνίσταται στο ότι ο κατακερματισμός των κανόνων της ΕΕ και των κρατών μελών για την προστασία των καταναλωτών έχει ως αποτέλεσμα τη μη ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, για τις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Εντοπίζονται εμπόδια όσον αφορά την εμπιστοσύνη των καταναλωτών σε διακρατικές αγορές και την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων σε διακρατικές πωλήσεις και στη δραστηριοποίησή τους σε πολλά κράτη μέλη. Το δυναμικό της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά την τόνωση του ανταγωνισμού και την παροχή οφέλους στους καταναλωτές δεν έχει αξιοποιηθεί. Στο πράσινο βιβλίο προτείνεται μια ιδέα για περαιτέρω εναρμόνιση, η οποία κινείται ανάμεσα στην ειδική προσέγγιση (που συνίσταται σε πρόσθετα οριζόντια μέτρα εναρμόνισης) και τη μικτή προσέγγιση (μιας οδηγίας πλαίσιο για τις εμπορικές πρακτικές που θα συνοδεύεται εάν χρειάζεται από μέτρα ανά τομείς).

2. Το πράσινο βιβλίο προτείνει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη θέσπιση κωδίκων συμπεριφοράς σε όλη την ΕΕ, στο πλαίσιο της οδηγίας. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται όπως η μη συμμόρφωση με εθελοντικές δεσμεύσεις, που περιέχονται σε κώδικες και αφορούν εμπορικές πρακτικές, να χαρακτηρίζεται ως αθέμιτη πρακτική. Προτείνεται επίσης οι ενώσεις να είναι υπεύθυνες για τη συμμόρφωση των κωδίκων τους με τη νομοθεσία, όχι όμως υπεύθυνες για τη συμμόρφωση των μελών τους με τους κώδικές τους.

3. Το πράσινο βιβλίο προτείνει την ανάπτυξη μη δεσμευτικών κατευθυντήριων γραμμών, είτε με τη μορφή καταλόγων που θα αναπτύσσονται από μια ρυθμιστική επιτροπή με εκπροσώπους των κρατών μελών, υπό την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είτε με τη μορφή συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές θα μπορούν επίσης να χρησιμεύουν στους φορείς επιβολής των κρατών μελών ως οδηγός, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο κατακερματισμού αφού θα εξασφαλίζεται μια κοινή προσέγγιση. Το πράσινο βιβλίο προτείνει να εξουσιοδοτήσει η επιτροπή τις επιχειρήσεις και τις ενώσεις καταναλωτών, με τη συμμετοχή ενδιαφερομένων, να διαπραγματευτούν μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές. Τέλος, το πράσινο βιβλίο προτείνει τη θέσπιση ενός νομικού πλαισίου για τη συνεργασία μεταξύ των δημόσιων φορέων.

4. Η περίοδος διαβούλευσης ολοκληρώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2002. Στις 7 Δεκεμβρίου 2001 στις Βρυξέλλες έλαβε χώρα δημόσια ακρόαση σχετικά με το πράσινο βιβλίο, στην οποία συμμετείχαν 200 άτομα [3].

[3] Έκθεση με τα πρακτικά της ακρόασης είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/consumers/policy/developments/fair_comm_pract/hearing_greenpap_en.htm.

5. Στα συμπεράσματά του για την προετοιμασία της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Βαρκελώνη, το Συμβούλιο για την εσωτερική αγορά ζήτησε να δοθεί προτεραιότητα στις ενέργειες συνέχειας στο πράσινο βιβλίο [4].

[4] Έκθεση του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς/Θεμάτων Καταναλωτών/Τουρισμού, της 1ης Μαρτίου 2002 - Έγγραφο του Συμβουλίου 6503/02

II. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

6. Το πράσινο βιβλίο είχε μεγάλη απήχηση και δόθηκαν 169 απαντήσεις [5], η πλειοψηφία των οποίων προέρχεται από οργανώσεις επιχειρήσεων. Ο πίνακας στο παράρτημα ΙΙ παρέχει μια πιο αναλυτική κατανομή των απαντήσεων. Ωστόσο, η ανταπόκριση στη διαβούλευση δεν ήταν ισορροπημένη γεωγραφικά. Όλα τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν στη διαβούλευση. Από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, γνώμη έχει εκδώσει έως τώρα η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή [6], στην οποία υποστηρίζεται η μικτή προσέγγιση του πράσινου βιβλίου, ενώ ζητείται ταυτόχρονα περισσότερη σαφήνεια.

[5] Πλήρης κατάλογος αυτών που απάντησαν και αντίγραφα όλων των απαντήσεων διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/consumers/policy/developments/fair_comm_pract/responses/responses_en.html

[6] CES 344/2002

Η ανάγκη μεταρρύθμισης

7. Στο θέμα της μεταρρύθμισης, συνολικά, οι απαντήσεις ως προς το πράσινο βιβλίο διίστανται, η πλειοψηφία όμως αυτών που εκφράζουν σαφή άποψη (114 από 141) συμφωνεί με την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όλα τα κράτη μέλη, με μια εξαίρεση, συμφωνούν με την ανάγκη μεταρρύθμισης. Δύο άλλα κράτη μέλη συμφωνούν μόνο με την ανάγκη μεταρρύθμισης των υφιστάμενων οδηγιών της ΕΕ. Οι απαντήσεις από ενώσεις επιχειρήσεων και εταιρείες παρουσίαζαν πιο ομοιόμορφη κατανομή. Μια σημαντική ομάδα (36) και οι περισσότερες πολυεθνικές εταιρείες που απάντησαν (8), επιβεβαιώνουν αυτήν την ανάλυση. Ορισμένες απαντήσεις περιέχουν παραδείγματα εμποδίων. Σε πολλές αναφέρεται ως σημαντικό εμπόδιο και η ανακολουθία μεταξύ των εθνικών νόμων που εφαρμόζουν τις οδηγίες προστασίας των καταναλωτών, όπου αναφέρονται ελάχιστες ρήτρες.

8. Μια άλλη μεγάλη ομάδα ενώσεων επιχειρήσεων (24 απαντήσεις) αναφέρει ότι η ανάλυση δεν είναι τεκμηριωμένη. Ζητούν περισσότερα στοιχεία για πρακτικές στο διασυνοριακό εμπόριο γενικά και για το ρόλο της προστασίας των καταναλωτών στο πλαίσιο αυτών των πρακτικών. Ορισμένοι σε αυτήν την ομάδα ήταν λιγότερο επιφυλακτικοί: είναι έτοιμοι να πειστούν με την παροχή περαιτέρω στοιχείων. Για άλλους, ο καθοριστικός παράγοντας είναι η φύση της οποιασδήποτε νομικής πρότασης. 17 ενώσεις επιχειρήσεων και 3 εταιρείες δεν εξέφρασαν σαφή άποψη.

9. Μια σαφής πλειοψηφία (30 από 31) των οργανώσεων των καταναλωτών συμφωνεί με την ανάγκη μεταρρύθμισης και παραθέτει παραδείγματα. Μια ένωση απορρίπτει εντελώς την ανάλυση του πράσινου βιβλίου, με το επιχείρημα ότι η προστασία των καταναλωτών εξασφαλίζεται καλύτερα σε εθνικό επίπεδο.

Εναρμόνιση

10. Η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών (12) υποστηρίζει τη μικτή προσέγγιση και τη θέσπιση μιας οδηγίας πλαίσιο που θα βασίζεται στην πλήρη εναρμόνιση και σε θεμιτές εμπορικές πρακτικές. Τα υπόλοιπα τρία προτιμούν την ειδική προσέγγιση και θεωρούν ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην απλούστευση και την εναρμόνιση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Οι χώρες αυτές εκφράζουν επίσης επιφυλάξεις, αφού η οδηγία πλαίσιο ενδέχεται να μη μειώσει επαρκώς τον κατακερματισμό. Δύο κράτη μέλη, αναφέρουν ότι στόχος της οδηγίας πλαίσιο πρέπει να είναι η προστασία των καταναλωτών, των ανταγωνιστών και του κοινού μέσω της απαγόρευσης αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Επιμένουν ότι η οδηγία πλαίσιο πρέπει να συνταχτεί έτσι ώστε να περιλαμβάνει τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων, όπως στο πλαίσιο του συστήματός τους για τον αθέμιτο ανταγωνισμό, όπου περιλαμβάνονται εμπορικές πρακτικές όπως η προστασία εμπορικών μυστικών ή η δουλική απομίμηση. Αναφέρουν ότι αυτή η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας δικαιολογείται από το γεγονός ότι προστασία έναντι αθέμιτων εμπορικών πρακτικών χρειάζονται όχι μόνο οι καταναλωτές αλλά και οι επιχειρήσεις, ειδικά οι ΜΜΕ.

11. Οι περισσότερες ενώσεις καταναλωτών (29) τάσσονται υπέρ της μικτής προσέγγισης, με την έκδοση μιας οδηγίας πλαίσιο, που θα βασίζεται σε θεμιτές εμπορικές πρακτικές. Ωστόσο, δύο από αυτές εκφράζουν επιφυλάξεις, αφού θεωρούν ότι με την ιδέα μιας οδηγίας πλαίσιο θα εκλείψει η αιτίαση για τη συμπερίληψη ελάχιστων ρητρών στις οδηγίες για την προστασία των καταναλωτών και θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της αρχής της χώρας προέλευσης.

12. Οι απόψεις των επιχειρήσεων ήταν και σε αυτό το θέμα μοιρασμένες ομοιόμορφα, εκφράζοντας από έντονη υποστήριξη έως και σαφείς επιφυλάξεις. 31 ενώσεις επιχειρήσεων και εταιρείες τάσσονται υπέρ της μικτής προσέγγισης. 27 από αυτές τάσσονται υπέρ της ειδικής προσέγγισης και 30 δεν εκφράζουν σαφή γνώμη, ζητώντας περισσότερες πληροφορίες, διασαφηνίσεις ή διαβούλευση. 18 ενώσεις επιχειρήσεων και εταιρείες προτιμούν την ιδέα μιας οδηγίας πλαίσιο με βάση θεμιτές εμπορικές πρακτικές, 16 ενώσεις ζητούν η οδηγία να βασίζεται σε παραπλανητικές πρακτικές και 54 δεν εκφράζουν σαφή προτίμηση.

13. Γενικά, στις πιο επιφυλακτικές απαντήσεις εκφράζεται η ανησυχία ότι η οδηγία πλαίσιο μπορεί να αυξήσει τον κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς. Στις απαντήσεις αυτές τίθεται το ερώτημα αν η οδηγία πλαίσιο θα λειτουργήσει στην πράξη και αν θα επιφέρει πραγματική εναρμόνιση των εθνικών κανόνων. Γενικά, στις απαντήσεις αυτές ζητείται να τεκμηριωθεί περισσότερο ότι με την οδηγία πλαίσιο θα μπορέσουν να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια. Πολλές επιχειρήσεις θα ήταν περισσότερο πρόθυμες να εφαρμόσουν μια οδηγία πλαίσιο αν με αυτήν ενοποιηθούν και απλουστευθούν οι ισχύοντες κανόνες.

Κώδικες συμπεριφοράς, μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές και συμμετοχή των ενδιαφερομένων

14. Οι ιδέες που εκφράζονται στο πράσινο βιβλίο όσον αφορά τους κώδικες συμπεριφοράς προκάλεσαν τα περισσότερα ερωτήματα, ενώ και η απάντηση που δόθηκε ("δεν γνωρίζω") είχε το μεγαλύτερο ποσοστό, προφανώς λόγω του νεωτερισμού τους και επειδή περιγράφονταν εν συντομία στο έγγραφο. Η πλειοψηφία των απαντήσεων από τις ενώσεις επιχειρήσεων και τις εταιρείες ήταν κατ' αρχήν υπέρ της ανάπτυξης κωδίκων συμπεριφοράς (55 υπέρ, 11 κατά, 22 χωρίς σαφή άποψη). Υπήρξαν ορισμένες απόψεις, βάσει των οποίων οι κώδικες, ειδικά στη διαφήμιση, παίζουν ουσιαστικά ρυθμιστικό ρόλο. Υπήρξαν επιχειρήματα και για το αντίθετο: ότι κώδικες συμπεριφοράς δεν μπορούν να συμπληρώσουν τη νομοθεσία ή ότι η έντονη χρήση κωδίκων θα επιφέρει σύγχυση στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές.

15. Η πλειοψηφία των ενώσεων επιχειρήσεων και των εταιρειών που εξέφρασαν άποψη (28 από 35) ήταν κατά της ιδέας να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνονται εθελοντικά . Ωστόσο, 53 από αυτές δεν εκφράστηκαν σε αυτό το θέμα. Ο ρόλος των εθνικών κωδίκων προκάλεσε ορισμένα ερωτήματα, κυρίως από ένα κράτος μέλος, όπου οι κώδικες είναι πιο αναπτυγμένοι. Υποστηρίζεται η πρόταση του πράσινου βιβλίου, να παραμείνουν δηλαδή οι κώδικες συμπεριφοράς αμιγώς εθελοντικοί, όμως εκφράζεται και η άποψη να εγκρίνονται οι κώδικες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εκφράζονται ορισμένες επιφυλάξεις και όσον αφορά την ιδέα να καταστούν υπεύθυνοι για τους κώδικες οι φορείς που τους θεσπίζουν.

16. Οι ομάδες καταναλωτών και άλλοι ενδιαφερόμενοι, στις απαντήσεις τους εκφράζονται επιφυλακτικά θετικά και τάσσονται πιο έντονα υπέρ του να καταστούν δεσμευτικές οι αναλήψεις υποχρεώσεων. Για όσους εξέφρασαν άποψη, η ιδέα του να κρίνεται ως αθέμιτη πρακτική η μη συμμόρφωση με μια δέσμευση, αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για να δεχθούν τους κώδικες συμπεριφοράς (8 υπέρ, 0 κατά, 25 χωρίς άποψη).

17. Τα κράτη μέλη τάχθηκαν γενικά υπέρ των κωδίκων συμπεριφοράς. Ένα κράτος μέλος ζήτησε περισσότερες διαβουλεύσεις. Δύο άλλα τάσσονται γενικά υπέρ των κωδίκων συμπεριφοράς στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών. Ένα από αυτά τα δύο κράτη μέλη τάσσεται σαφώς υπέρ της έγκρισης των κωδίκων από τις δημόσιες αρχές. Τέσσερα κράτη μέλη είναι υπέρ της μεγαλύτερης συμμετοχής των δημόσιων αρχών στη διαδικασία διαπραγμάτευσης των κωδίκων.

18. Ερωτήματα προέκυψαν και όσον αφορά τις μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές και τη ρυθμιστική επιτροπή. Υπάρχει μεγάλη υποστήριξη για τη χρήση κατευθυντήριων γραμμών σε επίπεδο ΕΕ, για την περαιτέρω διασαφήνιση των θεμιτών εμπορικών πρακτικών. Ειδικά οι ομάδες των καταναλωτών (15 υπέρ, 1 κατά, 17 χωρίς άποψη) είναι υπέρ αυτού, αφού έτσι αυξάνεται η προσαρμοστικότητα του ρυθμιστικού πλαισίου. Οι απόψεις των ενώσεων επιχειρήσεων και των εταιρειών κατανέμονται ομοιόμορφα: 19 υπέρ, 17 κατά, 52 χωρίς σαφή γνώμη. Αυτές που τάσσονται υπέρ, χαιρετίζουν αυτή την ιδέα, αφού έτσι εξασφαλίζεται μεγαλύτερη σαφήνεια. Αυτές που τάσσονται κατά φοβούνται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν θα λύσουν το πρόβλημα του κατακερματισμού. Δεν υπάρχουν σαφείς απόψεις όσον αφορά τη μορφή και το νομικό χαρακτήρα αυτών των κατευθυντήριων γραμμών: πολλοί από αυτούς που απάντησαν αγνοούν αυτά τα θέματα ή απάντησαν με ερωτήσεις. Ένας μικρός αριθμός επιχειρήσεων εκφράζει επιφυλάξεις όσον αφορά τον τρόπο σύνταξης των οδηγιών ή την πρακτική τους εφαρμογή.

19. Στις απαντήσεις των επιχειρήσεων που διατυπώνεται άποψη, είτε εκφράζονται έντονες επιφυλάξεις όσον αφορά την ιδέα δημιουργίας μιας ρυθμιστικής επιτροπής που θα εκδίδει μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές γενικά, είτε τίθενται πολλά ερωτήματα σχετικά με τη λειτουργία και τη σύνθεση της επιτροπής. Εκείνα τα κράτη μέλη που τάσσονται υπέρ της οδηγίας πλαίσιο είναι γενικά υπέρ και της ανάγκης έκδοσης μη δεσμευτικών κατευθυντήριων γραμμών.

20. Τέλος, υπάρχει έντονη υποστήριξη από ομάδες καταναλωτών για τη συμμετοχή ενδιαφερομένων (20 υπέρ, 0 κατά, 13 χωρίς άποψη). Η πλειοψηφία των ενώσεων επιχειρήσεων και των εταιρειών εγκρίνει την ιδέα της έντονης συμμετοχής τους ως ενδιαφερομένων (32 υπέρ, 11 κατά, 45 χωρίς άποψη). Τα κράτη μέλη που υποστηρίζουν την οδηγία πλαίσιο υποστηρίζουν επίσης γενικά τη συμμετοχή ενδιαφερομένων.

Επιβολή

21. Η ιδέα υποστηρίζεται έντονα από τις ενώσεις επιχειρήσεων, τις εταιρείες (30 υπέρ, 7 κατά) και τις ενώσεις καταναλωτών (18 υπέρ, 1 κατά) που απάντησαν, ενώ και τα περισσότερα κράτη μέλη (10) εγκρίνουν επίσης αυτή την πρόταση. Ορισμένες επιχειρήσεις θεωρούν ότι οι πληροφορίες σχετικά με επιχειρήσεις πρέπει να είναι εμπιστευτικές, έτσι ώστε να μη δημοσιοποιούνται αβάσιμες κατηγορίες. Από τα κράτη μέλη, ένα, το οποίο δεν διαθέτει παραδοσιακούς δημόσιους φορείς επιβολής στον τομέα αυτό, προτιμά να δοθεί έμφαση στο ρόλο της δικαστικής συνεργασίας και κρίνει αναγκαία τη θέσπιση ενός μηχανισμού στην παρούσα φάση. Ένα άλλο κράτος μέλος υπογραμμίζει επίσης τη δικαστική συνεργασία και επισημαίνει τα εμπόδια στη συνεργασία ανάμεσα στον εθνικό της φορέα επιβολής και άλλα κράτη μέλη, λόγω των κανόνων της εμπιστευτικότητας σε ποινικές υποθέσεις. Ενώ αναγνωρίζουν γενικά την ανάγκη συνεργασίας στον τομέα της επιβολής, τρία κράτη μέλη προτιμούν βραχυπρόθεσμα την περαιτέρω αύξηση της άτυπης συνεργασίας. Όλα τα άλλα κράτη μέλη τάσσονται υπέρ της ανάγκης θέσπισης ενός παρόμοιου μηχανισμού.

Συνέχεια

22. Η μεγάλη πλειοψηφία των απαντήσεων υποστηρίζει την ιδέα υποβολής πρότασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη συνεργασία στον τομέα της επιβολής και δεν ζητείται περαιτέρω διαβούλευση επ' αυτής της πρωτοβουλίας. Όσον αφορά την έκδοση μιας οδηγίας πλαίσιο, οι περισσότερες επιχειρήσεις ζητούν την έκδοση ενός λευκού βιβλίου. Στις υπόλοιπες απαντήσεις εκφράζεται η επιθυμία για περαιτέρω διαβούλευση ή τίθενται ερωτήματα προς απάντηση. Η πλειοψηφία των κρατών μελών, ενώ υποστηρίζει την οδηγία πλαίσιο, επιθυμεί επίσης περαιτέρω διαβούλευση για το περιεχόμενό της, όμως δεν επιμένει στην έκδοση λευκού βιβλίου, αν αυτό επιβραδύνει την πρόοδο των εργασιών.

III. ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

Η ανάγκη μεταρρύθμισης

* Η ανταπόκριση στη διαβούλευση καθιστά σαφές ότι πρέπει να γίνουν περαιτέρω βήματα προς την κατεύθυνση της μεταρρύθμισης. Μια σειρά απαντήσεων και τα κράτη μέλη επισημαίνουν ότι οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών κανόνων, κυρίως στον τομέα των πρακτικών εμπορίας, δημιουργούν σημαντικές διαταράξεις του ανταγωνισμού.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη συνέχισης της έρευνας στον τομέα αυτό. Ως εκ τούτου προγραμματίζονται περαιτέρω μελέτες, σχεδιασμένες για να βελτιωθεί η γνώση όσον αφορά τις συμπεριφορές των επιχειρήσεων και των καταναλωτών στο διασυνοριακό εμπόριο και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν, όπως επίσης και για να μετρηθούν οι αποκλίσεις τιμών. Οι έρευνες αυτές βοηθούν την Επιτροπή να εντοπίσει εμπόδια στην εσωτερική αγορά, τα οποία πρέπει να εξαλείψει μια μελλοντική οδηγία πλαίσιο.

* Σε εύθετο χρόνο, κάθε σημαντική πρόταση θα συνοδεύεται από εκτίμηση του αντικτύπου και κατάλογο των σχετικών εμποδίων στο διασυνοριακό εμπόριο.

23. Από τότε που δημοσιεύτηκε το πράσινο βιβλίο έχουν προκύψει και άλλες διαπιστώσεις. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Κάρντιφ για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς [7], επισημαίνονται οι σημαντικές αποκλίσεις τιμών που υπάρχουν στην εσωτερική αγορά. Στην έκθεση αναφέρεται ότι ορισμένες λιανικές τιμές μπορεί να είναι έως και 40% πάνω ή κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και ότι η μέση διαφορά τιμής κυμαίνεται γύρω στο 30%. Η έκθεση καταλήγει ότι αυτές οι αποκλίσεις οφείλονται σε "οικονομικούς" και όχι "γεωγραφικούς" παράγοντες και ότι "η λήψη μέτρων για την πραγματοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων και την ενίσχυση του ανταγωνισμού φαίνεται ότι αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη λύση για την εξάλειψη της διασποράς τιμών η οποία εξακολουθεί να υπάρχει στις εν λόγω αγορές" Στην έκθεση αναφέρεται ότι πράσινο βιβλίο "καθορίζει ορισμένες επιλογές για την αύξηση του ανταγωνισμού στις συναλλαγές εταιρειών - καταναλωτών και στις λιανικές αγορές". Ορισμένες εταιρείες σαφώς επωφελούνται από αυτές τις αποκλίσεις τιμών και επομένως θα είναι αντίθετες με την αύξηση της διαφάνειας και του ανταγωνισμού στον τομέα αυτό.

[7] COM 2001 (736) της 7ης Δεκεμβρίου 2001

24. Το στρογγυλό τραπέζι των ευρωπαϊκών οικονομικών υπηρεσιών ανέθεσε τη σύνταξη έκθεσης [8], η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα, για τα οφέλη από μια εύρυθμη ευρωπαϊκή αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Στην έκθεση εκτιμάται ότι η δυνατότητα εξοικονόμησης δαπανών ανέρχεται σε 5 δισ. ευρώ το χρόνο και ότι το ενδεχόμενο όφελος για την οικονομική ανάπτυξη θα είναι της τάξης του 0,5%. Στην έκθεση εντοπίζονται ως σημαντικά εμπόδια οι διαφορετικοί εθνικοί κανόνες που ισχύουν για την προστασία των καταναλωτών και τις εμπορικές πρακτικές, τα οποία "καθιστούν αδύνατη την εφαρμογή μιας πανευρωπαϊκής στρατηγικής εμπορίας και την τυποποίηση των προϊόντων".

[8] www.zew.de/erfstudyresults/

25. Από πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που διεξήχθη για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή [9], διαπιστώνεται επίσης ότι οι καταναλωτές στην ΕΕ έχουν πολύ λιγότερη εμπιστοσύνη σε διασυνοριακές αγορές απ' ό,τι σε εγχώριες. Στην έκθεση φαίνεται ότι το 32% των ευρωπαίων καταναλωτών αισθάνεται προστασία όταν βρίσκεται σε διένεξη με μια επιχείρηση που εδρεύει σε άλλο κράτος μέλος, σε σύγκριση με το 56% που δηλώνει το ίδιο όταν βρίσκεται σε διένεξη με μια εγχώρια επιχείρηση. Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης αντικατοπτρίζεται επίσης στην αξιοποίηση του ηλεκτρονικού εμπορίου. Στην πρόσφατη έκθεση συγκριτικής αξιολόγησης του Ευρωβαρόμετρου διαπιστώνεται βραδύτερη από την αναμενόμενη αύξηση, όπου μόνο το 4% των χρηστών στην Ευρώπη δηλώνουν "τακτικοί αγοραστές" [10].

[9] FLASH BE 117 'Μελέτη καταναλωτών' Ιανουάριος 2002

[10] COM (2002) 62 τελικό, της 5ης Φεβρουαρίου 2002

Εναρμόνιση

Η οδηγία πλαίσιο

* Από τις απαντήσεις προκύπτει η υποστήριξη προς την Επιτροπή για να επιδιώξει μια μικτή προσέγγιση και να επεξεργαστεί πρόταση για μια οδηγία πλαίσιο. Υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω διαβούλευση όσον αφορά τις λεπτομέρειες της οδηγίας πλαίσιο. Στο παράρτημα Ι παρατίθενται στοιχεία για μια ενδεχόμενη οδηγία πλαίσιο, ως βάση διαβούλευσης.

Με την οδηγία πλαίσιο πρέπει να επιτυγχάνεται:

* Μέγιστη εναρμόνιση με υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών. Δεδομένης της ανάγκης να επιτευχθεί μια εύρυθμη εσωτερική αγορά, απαιτείται περαιτέρω διαβούλευση όσον αφορά το απαιτούμενο επίπεδο εναρμόνισης στην οδηγία πλαίσιο.

* Απλούστευση, και όπου είναι δυνατόν, απορύθμιση των υφιστάμενων διατάξεων.

* Εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης και έλεγχος από τη χώρα προέλευσης (αρχές της εσωτερικής αγοράς).

* Συνδυασμός της νομικής βεβαιότητας και της προσαρμοστικότητας στις συνθήκες της αγοράς. Από τη μια, είναι σημαντικό να παρέχονται από τη νομοθεσία επαρκείς λεπτομέρειες, τόσο για να υπάρχει εναρμόνιση όσο και για την παροχή βεβαιότητας στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Η σύνταξη του κειμένου πρέπει να είναι σαφής, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν τυχόν αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία. Από την άλλη, η νομοθεσία πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο ουδέτερη χρονικά και τεχνολογικά, αποφεύγοντας πολύ περιοριστικούς κανόνες.

* Το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας πρέπει να βασίζεται στην ευρύτερη έννοια των "θεμιτών εμπορικών πρακτικών" και όχι μόνο στη στενότερη έννοια "παραπλανητικές πρακτικές". Πρέπει να γίνεται αναφορά σε αθέμιτες ενέργειες - με άλλα λόγια, πρέπει να υπάρχει η υποχρέωση να μην ασκείται αθέμιτο εμπόριο και όχι η υποχρέωση θεμιτού εμπορίου.

* Μια οδηγία πλαίσιο πρέπει να βασίζεται στη γενική ρήτρα, η οποία μπορεί να συνίσταται σε δύο κύρια στοιχεία: το αθέμιτο της πρακτικής. και την "εξέταση ζημίωσης του καταναλωτή" (που αναπτύσσονται στο παράρτημα). Η γενική ρήτρα πρέπει να συνοδεύεται από μια σειρά ειδικών κανόνων (κατηγοριοποίηση των πρακτικών σε θεμιτές και αθέμιτες), όσον αφορά τις διαφορετικές φάσεις της σχέσης των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές. Προκειμένου να καταστούν πιο σαφείς η γενική ρήτρα και οι κατηγορίες πρέπει να αναπτυχθεί ένας μη εξαντλητικός κατάλογος παραδειγμάτων.

* Στα ενδεχόμενα στοιχεία κατηγοριών θεμιτών/αθέμιτων πρακτικών περιλαμβάνονται:

- Απαγόρευση στις επιχειρήσεις να προβαίνουν σε εμπορικές πρακτικές που είναι παραπλανητικές ή που ενδέχεται να παραπλανήσουν τον καταναλωτή.

- Υποχρέωση παροχής στον καταναλωτή όλων των πληροφοριών σχετικά με το υλικό, που μπορεί να επηρεάσουν την απόφασή του.

- Απαγόρευση της άσκησης σωματικής βίας, της παρενόχλησης, του εξαναγκασμού ή του αθέμιτου επηρεασμού εκ μέρους της επιχείρησης.

- Αποτελεσματική παροχή πληροφοριών και επεξεργασία παραπόνων στην περίοδο μετά την πώληση.

* Το κύριο βάρος πρέπει να δοθεί σε αθέμιτες πρακτικές που ζημιώνουν τον καταναλωτή συνολικά, παρά σε μεμονωμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με την ισχύουσα πρακτική. Πρέπει να προβλέπεται από τη νομοθεσία η δυνατότητα αγωγών παραλείψεων, έτσι ώστε να εγκαταλείπονται παρόμοιες αθέμιτες πρακτικές. Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να συμπεριληφθεί στον κατάλογο οδηγιών που καλύπτονται από το άρθρο 1 της οδηγίας περί αγωγών παραλείψεων [11].

[11] Οδηγία 98/27/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Μαΐου 1998 περί των αγωγών παραλείψεως στον τομέα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών.

Επίσης:

* Σύμφωνα με δύο κράτη μέλη, η οδηγία πλαίσιο θα πρέπει επίσης να καλύπτει θεμιτές πρακτικές στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων. Όπως καθίσταται σαφές από το πράσινο βιβλίο, αρχική πρόθεση της Επιτροπής ήταν να περιορίσει την οδηγία πλαίσιο σε συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Από τη μια υπάρχουν ορισμένες αθέμιτες πρακτικές, όπως η προστασία εμπορικών μυστικών ή η δουλική απομίμηση, που φαίνεται να αφορούν αποκλειστικά τις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και ως εκ τούτου δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας πλαίσιο. Από την άλλη, υπάρχουν πρακτικές, όπως η παραπλανητική διαφήμιση, που μπορεί να επηρεάζουν τα συμφέροντα των καταναλωτών αλλά και των ανταγωνιστών, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, στο βαθμό που θίγονται οι καταναλωτές. Δεδομένου ότι κανένα άλλο κράτος μέλος, δεν τάσσεται υπέρ της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας σε όλες τις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων, η Επιτροπή δεν βλέπει το λόγο γιατί πρέπει να αναθεωρήσει την αρχική της πρόθεση, δηλαδή να καλύπτονται μόνο συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών.

* Η απόφαση να υιοθετηθεί η προσέγγιση της οδηγίας πλαίσιο δεν σημαίνει, όπως γίνεται σαφές στο πράσινο βιβλίο, ότι θα εγκαταλειφθεί η χρήση μέτρων ειδικών για τον εν λόγω τομέα, όπως η οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα. Όπου χρειαστεί, θα εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται.

26. Η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για την προώθηση των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά είναι συμβατή με τη μικτή προσέγγιση. Το Συμβούλιο έχει ζητήσει να δοθεί προτεραιότητα στην εφαρμογή αποτελεσματικών ενεργειών σε συνέχεια του πράσινου βιβλίου της Επιτροπής για την προστασία των καταναλωτών. Η παρούσα ανακοίνωση ανταποκρίνεται σε αυτό το αίτημα. Το Συμβούλιο ανέφερε επίσης ότι πρέπει να συνεχιστούν οι εργασίες για την πρόταση κανονισμού για την προώθηση των πωλήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επιθυμεί να επαναλάβει ότι πρέπει να συνεχιστούν παράλληλα οι εργασίες σχετικά με την πρόταση κανονισμού για την προώθηση των πωλήσεων.

Υφιστάμενες οδηγίες για την προστασία των καταναλωτών

27. Το πράσινο βιβλίο, περιγράφοντας τη μικτή προσέγγιση, προτείνει να γίνουν τροποποιήσεις των υφιστάμενων οδηγιών για την προστασία των καταναλωτών, μόνο εφόσον θεσπιστεί και έχει δοκιμαστεί στην πράξη η οδηγία πλαίσιο. Η βασική ιδέα αυτής της προσέγγισης δεν έχει αλλάξει. Η επιμονή των κρατών μελών στην εισαγωγή ελάχιστων ρητρών στις προτάσεις της Επιτροπής δεν είναι αδικαιολόγητη. Οφείλεται στις διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών, που εντοπίζονται στο πράσινο βιβλίο. Παρά τις επιθυμίες που εκφράζονται σε ορισμένες απαντήσεις, δεν είναι πολιτικά ρεαλιστικό να αναμένει κανείς από τα κράτη μέλη να εγκαταλείψουν τις ελάχιστες ρήτρες που περιέχονται στις υπάρχουσες οδηγίες χωρίς να έχουν εξαλειφθεί οι υπάρχουσες διαφορές.

* Ωστόσο, υπάρχει ένα περιθώριο ανάκλησης ορισμένων διατάξεων υφιστάμενων οδηγιών για την προστασία των καταναλωτών και ενσωμάτωσής τους στην οδηγία πλαίσιο.

* Η δυνατότητα τροποποίησης διατάξεων για το δίκαιο των συμβάσεων που περιλαμβάνονται στις υπάρχουσες οδηγίες και έχουν αποδειχθεί προβληματικές, μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο της συνέχειας στην ανακοίνωση για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων [12], η οποία θα υποβληθεί έως το τέλος του έτους.

[12] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων (COM(2001) 398 final)

Κώδικες συμπεριφοράς, μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές και συμμετοχή των ενδιαφερομένων

Κώδικες συμπεριφοράς

28. Σύμφωνα με το πράσινο βιβλίο, μια οδηγία πλαίσιο πρέπει να καλύπτει δύο πτυχές των κωδίκων συμπεριφοράς:

* Ορισμός της μη συμμόρφωσης με εθελοντικές δεσμεύσεις που περιέχονται σε έναν κώδικα συμπεριφοράς.

* Συμβατότητα των κωδίκων που προτείνουν εμπορικές πρακτικές με την οδηγία πλαίσιο.

29. Η ανάπτυξη κωδίκων συμπεριφοράς, σε επίπεδο ΕΕ, στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών πρέπει να διέπεται από τα ακόλουθα κριτήρια:

* Η ουσία των κωδίκων συμπεριφοράς έγκειται στον εθελοντικό τους χαρακτήρα: οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να υποχρεώνονται στη συγγραφή κωδίκων ή στην αποδοχή τους. Επίσης, δεν πρέπει να υποχρεώνονται να διαπραγματεύονται κώδικες με τις δημόσιες αρχές ή με τρίτα μέρη. Οι κώδικες δεν πρέπει να ισχύουν για όσους δεν τους προσυπογράφουν.

* Η εξασφάλιση του σεβασμού των δεσμεύσεων που γίνονται στο πλαίσιο κωδίκων συμπεριφοράς είναι σημαντική, προκειμένου τα κράτη μέλη χωρίς παράδοση σε κώδικες συμπεριφοράς να αποδεχτούν τον αυξημένο τους ρόλο και να επιτευχθεί μια μεταστροφή προς μια λιγότερο πιεστική νομοθεσία. Η μη συμμόρφωση με μια εθελοντική δέσμευση πρέπει να θεωρείται ως παραπλανητική και, ως εκ τούτου, αθέμιτη εμπορική πρακτική.

* Πρέπει να καλύπτονται μόνο δεσμεύσεις που αφορούν εμπορικές πρακτικές επιχειρήσεων - καταναλωτών [13]. Επίσης, ως παραπλανητική μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο η μη συμμόρφωση προς μια σαφή δέσμευση, όπως η δέσμευση εφαρμογής ορισμένων "ορθών πρακτικών". Η μη συμμόρφωση με μια δέσμευση που εκφράζει προσδοκία ("ό,τι είναι δυνατό") δεν πρέπει να θεωρείται παραπλανητική.

[13] Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει μια πρωτοβουλία για κώδικες συμπεριφοράς μεταξύ επιχειρήσεων, στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου. Βλ. http://europa.eu.int/comm/enterprise/ict/policy/b2b-market-fair-trade.htm

* Οι φορείς που θεσπίζουν τους κώδικες συμπεριφοράς πρέπει να είναι υπεύθυνοι για τη συμμόρφωση αυτών των κωδίκων με τη νομοθεσία, δεν πρέπει όμως να είναι νομικά υπεύθυνοι για τη συμμόρφωση των μελών τους με τους εν λόγω κώδικες. Το να είναι οι φορείς που εγγυώνται για τους κώδικες υπεύθυνοι για τους κώδικές τους θα αυξήσει την αξιοπιστία των κωδίκων.

* Πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη κωδίκων για όλη την ΕΕ. Η συμμετοχή σε έναν κώδικα μπορεί να αποτελέσει "τεκμήριο συμμόρφωσης", αντίστοιχα με το ρόλο που παίζουν τα πρότυπα στο πλαίσιο της νέας προσέγγισης. Προς το παρόν είναι σχεδόν αδύνατη η ανάπτυξη ενός κώδικα για όλη την ΕΕ, δεδομένων των διαφορών στους εθνικούς κανόνες. Επίσης, το καθεστώς των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται σε κώδικες διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών.

* Η θέσπιση κωδίκων συμπεριφοράς από δημόσιους φορείς θα έχει πάντοτε ένα τίμημα, υπό τη μορφή αλλαγών που ενδεχομένως θα απαιτηθούν από τη δημόσια αρχή. Η Επιτροπή θα διαβουλευτεί περαιτέρω όσον αφορά την ανάγκη ανάπτυξης διατάξεων για τη θέσπιση κωδίκων και μηχανισμών που είναι απαραίτητοι για να εξασφαλιστεί η συμβατότητα αυτών των κωδίκων με το κοινοτικό δίκαιο. Η θέσπιση κωδίκων από δημόσιους φορείς θα προϋπέθετε τη συμβατότητα με τις διατάξεις της οδηγίας πλαίσιο, με επιφύλαξη της συμβατότητας των κωδίκων με τις διατάξεις του κοινοτικού ή του εθνικού δικαίου περί ανταγωνισμού.

30. Σοβαρές επιφυλάξεις εκφράστηκαν όσον αφορά την επέκταση του ρόλου των κωδίκων συμπεριφοράς. Οι κώδικες συμπεριφοράς δεν αποτελούν πανάκεια. Μπορούν να καταστρατηγηθούν είτε για να παραπλανήσουν τους καταναλωτές είτε για αντι-ανταγωνιστικούς σκοπούς. Οι κώδικες δεν διαθέτουν το ίδιο νομικό καθεστώς με τη νομοθεσία. Η νομοθεσία ανά τομέα θα αποτελεί πάντοτε το σημείο αναφοράς. Η ύπαρξη αποτελεσματικών κωδίκων συμπεριφοράς σημαίνει απλώς ότι θα μειωθεί η ανάγκη αναδρομής στη νομοθεσία. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενθαρρύνει την ανάπτυξη κωδίκων οι οποίοι δεν θα περιορίζονται στον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων συμμόρφωσης αλλά θα προχωρούν πέρα από τις διατάξεις των οδηγιών και θα παρέχουν ένα υψηλότερο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών.

Μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές και συμμετοχή των ενδιαφερομένων

31. Οι μηχανισμοί αυτοί πρέπει να εξεταστούν από κοινού με την οδηγία πλαίσιο, ως σύνολο, όπου κάθε στοιχείο θα προσφέρει ένα διαφορετικό βαθμό βεβαιότητας και προσαρμοστικότητας. Οι κατευθυντήριες γραμμές θα προσφέρουν ένα σημείο αναφοράς για τις επιχειρήσεις, τους καταναλωτές, τις αρχές επιβολής και τους δικαστές και θα ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο διαφορετικής ερμηνείας των διατάξεων. Η χρήση αυτών των κατευθύνσεων θα αποτελέσει σημαντική βοήθεια στη διασαφήνιση πολλών εθνικών συστημάτων προστασίας των καταναλωτών στην ΕΕ καθώς και σε άλλες πολιτικές της ΕΕ. Παρ' ό,τι δεν είναι δεσμευτικές, αποτελούν ένα πρακτικό εργαλείο για την επίτευξη συναίνεσης σε νέα θέματα. Κυρίως, θα παρέχουν τη βάση για την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των εθνικών δημόσιων αρχών, των οποίων η ερμηνεία έχει σημαντικό αντίκτυπο στην αγορά.

32. Χρειάζεται περαιτέρω διαβούλευση, τόσο για τη μορφή όσο και για την ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών, όπως επίσης και για το ρόλο των ενδιαφερομένων στη διαδικασία αυτή. Χρειάζεται επίσης περαιτέρω διαβούλευση και εξέταση όσον αφορά τους μηχανισμούς μέσω των οποίων θα συμμετάσχουν οι ενδιαφερόμενοι στη διαδικασία επίτευξης συναίνεσης.

Επιβολή

33. Με τη σαφή επιδοκιμασία της πρότασης της Επιτροπής όσον αφορά τη συνεργασία στον τομέα της επιβολής, υπήρξε σαφής υποστήριξη για την υποβολή νομοθετικής πρότασης που θα θεσπίζει ένα πλαίσιο συνεργασίας. Η Επιτροπή θα αρχίσει τις σχετικές εργασίες, με σκοπό την υποβολή πρότασης έως το τέλος του 2002. Πριν από την υποβολή της πρότασης θα υπάρξει επίσημη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, τις εθνικές κυβερνήσεις και τις αρχές επιβολής. Οι ιδέες που παρουσιάζονται αναλυτικά στο πράσινο βιβλίο (π.χ. δημιουργία ενός κεντρικού εθνικού σημείου επαφής, αμοιβαία υποστήριξη και κοινές δράσεις επιβολής) θα αποτελέσουν τη βάση για την πρόταση της Επιτροπής.

ΙV. ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

34. Οι διαβουλεύσεις για θέματα που παραμένουν ανοιχτά πρέπει να συνεχιστούν με βάση τα έγγραφα εργασίας. Το πρώτο παρόμοιο έγγραφο είναι το σχέδιο οδηγίας πλαίσιο που παρατίθεται στο παράρτημα Ι.

Θεμιτές εμπορικές πρακτικές

Βασικοί τομείς διερεύνησης και μεθοδολογία αξιολόγησης

35. Το πρώτο βήμα θα είναι η αξιοποίηση του σχεδίου πλαίσιο, σε διαβούλευση με τους εθνικούς εμπειρογνώμονες και τους ενδιαφερόμενους για τον εντοπισμό δυνατών λύσεων. Οι βασικοί τομείς διερεύνησης, που θα συζητηθούν βάσει ενός ή περισσοτέρων εγγράφων εργασίας, θα καλύπτουν τις εθνικές αρχές περί θεμιτών εμπορικών πρακτικών, δηλαδή τις γενικές ρήτρες και κατηγορίες θεμιτών/αθέμιτων πρακτικών. τους κώδικες συμπεριφοράς. τις μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές και τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Θα συλλέγεται κάθε σχετική πληροφορία ώστε να αξιολογείται ο αντίκτυπος των προτάσεων.

36. Όσον αφορά τις αρχές της θεμιτής πρακτικής, στόχος είναι ο εντοπισμός των αρχών/κατηγοριών θεμιτών/αθέμιτων εμπορικών συμπεριφορών ("αρχές θεμιτής πρακτικής"), που είναι κοινές στα νομικά συστήματα των περισσοτέρων κρατών μελών. Οι αρχές που δεν είναι κοινές αλλά ειδικές για τα συστήματα ενός κράτους μέλους ή για μια μειοψηφία κρατών μελών πρέπει να χαρακτηριστούν λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα κριτήρια: (i) στόχοι δημοσίου συμφέροντος που δικαιολογούν το μέτρο. (ii) σύνδεση του μέτρου με το στόχο δημοσίου συμφέροντος. (iii) αποτελεσματικότητα του μέτρου όσον αφορά την επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων δημοσίου συμφέροντος. (iv) χαρακτηρισμός του μέτρου από πολιτιστικές ή κοινωνικές ιδιαιτερότητες.

37. Βάσει των πληροφοριών αυτών, η Επιτροπή θα προβεί στη νομική αξιολόγηση του κατά πόσον το εθνικό μέτρο αποτελεί αναλογική αντίδραση από πλευράς νόμιμου δημόσιου συμφέροντος για την προστασία των καταναλωτών και αν είναι σύμφωνο με άλλα κοινοτικά μέτρα για την προστασία των καταναλωτών.

Δημιουργία ομάδας εμπειρογνωμόνων

38. Η Επιτροπή θα δημιουργήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων από τις εθνικές κυβερνήσεις, ώστε:

- να διευκολύνει την εκτενή ανταλλαγή απόψεων μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών.

- να βοηθήσει την Επιτροπή στον εντοπισμό κύριων διασυνοριακών εμποδίων στον τομέα των θεμιτών εμπορικών πρακτικών, που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές και τα οποία προκαλούν σημαντικές διαταράξεις του ανταγωνισμού.

- να εντοπίσει και να συγκρίνει σχεδιασμούς θεμιτών εμπορικών πρακτικών στα κράτη μέλη.

- να εντοπίσει κοινά σημεία και θέματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν σε μια οδηγία πλαίσιο, χρησιμοποιώντας το παράρτημα ως αφετηρία για τη διάρθρωση της δημόσιας συζήτησης, και να καθορίσει το επίπεδο εναρμόνισης που απαιτείται για την εφαρμογή των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και της χώρας προέλευσης, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα αυτό.

- να εντοπίσει εμπόδια στον τομέα των εμπορικών πρακτικών που δεν προκαλούν σημαντικές διαταράξεις του ανταγωνισμού και μπορούν να επιλυθούν με την εφαρμογή των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και της χώρας προέλευσης σε κάθε οδηγία πλαίσιο, χωρίς περαιτέρω εναρμόνιση.

- να προσφέρει λεπτομερή ανάλυση και προτάσεις για μελλοντικά μέτρα στον τομέα αυτό, που θα χρησιμοποιηθούν ως βάση για την ευρύτερη διαβούλευση.

39. Η Επιτροπή θα προεδρεύει της ομάδας εμπειρογνωμόνων. Η ομάδα θα αποτελείται από εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα καλέσει τα ενδιαφερόμενα μέρη, κυρίως τις ενώσεις επιχειρήσεων και τις οργανώσεις καταναλωτών, να παρουσιάσουν τις θέσεις τους σε συγκεκριμένα θέματα που θα εξεταστούν. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων θα συνεδριάζει σε τακτική βάση. Η ημερήσια διάταξη της ομάδας, κάθε άλλο έγγραφο εργασίας που θα συντάσσεται για την ομάδα καθώς και οι εκθέσεις των συνεδριάσεων θα δημοσιοποιούνται. Η εργασία της ομάδας εμπειρογνωμόνων θα συνεκτιμάται από κοινού με εισηγήσεις από άλλες πλευρές.

Υφιστάμενες ομάδες εμπειρογνωμόνων

40. Θα αξιοποιηθεί η εργασία και η εμπειρία ομάδων εμπειρογνωμόνων που ήδη λειτουργούν, όπου κριθεί αναγκαίο και σκόπιμο, προκειμένου να υπάρξει περισσότερη γνώση και προβληματισμός σε βασικά θέματα. Συγκεκριμένα, η εργασία της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις εμπορικές επικοινωνίες, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη στρατηγική για τις υπηρεσίες, ο ΟΟΣΑ, το Διεθνές Δίκτυο Ελέγχου της Εμπορίας (Ευρώπη), ένα σημαντικό φόρουμ όπου οι αρμόδιες για την επιβολή αρχές των κρατών μελών συνεδριάζουν και συζητούν προβλήματα, θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Η επιτροπή καταναλωτών θα συνεχίσει επίσης να συμμετέχει στις συζητήσεις σε βάση ad hoc.

Ομάδα ακαδημαϊκών

41. Η Επιτροπή θα δημιουργήσει επίσης ομάδα ακαδημαϊκών από διάφορα κράτη μέλη, για να συμβάλει στον εντοπισμό των αρχών θεμιτών πρακτικών που είναι κοινές στα νομικά συστήματα των κρατών μελών και στο διαχωρισμό τους από τις αρχές που είναι ειδικές για ορισμένα κράτη μέλη. Για το σκοπό αυτό, η ομάδα ακαδημαϊκών θα διενεργήσει μια εκτενή μελέτη συγκριτικού δικαίου.

Συμμετοχή των ενδιαφερομένων

42. Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι απαραίτητες περαιτέρω διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους και θα συνεχίσει το διάλογο με όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές κατά τους επόμενους μήνες. Θα διοργανώσει μια σειρά ανοιχτών συνεδριάσεων στις Βρυξέλλες και, όπου χρειαστεί, με πρωτοβουλία των εθνικών κυβερνήσεων, στα κράτη μέλη, για την επεξεργασία συγκεκριμένων θεμάτων. Στο μεταξύ, σχόλια ως προς την ανακοίνωση είναι ευπρόσδεκτα και πρέπει να αποσταλούν στην Επιτροπή έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2002. Όλα τα σχόλια πρέπει να αποσταλούν με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στη διεύθυνση: consultsanco@cec.eu.int. Επίσης, αντίγραφα σε χαρτί μπορούν να αποστέλλονται στη διεύθυνση:

European Commission DG Health and Consumer Protection F101 06/52 B-1049 Bruxelles/Brussel

43. Η Επιτροπή θα δημοσιεύσει στο διαδίκτυο όλες τις απαντήσεις που θα λάβει, εκτός αν της ζητηθεί ρητώς η μη δημοσίευσή τους.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

44. Η Επιτροπή θα τηρεί πλήρως ενήμερο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις εξελίξεις στο πλαίσιο της διαβούλευσης, ειδικά για τα αποτελέσματα των ομάδων εμπειρογνωμόνων και τις συνεδριάσεις με τους ενδιαφερόμενους.

Επισκόπηση του ισχύοντος κεκτημένου

45. Η Επιτροπή θα προβεί επίσης σε εκτενή επισκόπηση της ισχύουσας νομοθεσίας για τους καταναλωτές, για τον εντοπισμό τομέων που μπορούν να ενοποιηθούν και να απλουστευτούν. Αυτή η διαδικασία αφορά εκείνα τα τμήματα του κεκτημένου που ασχολούνται με εμπορικές πρακτικές που δεν επηρεάζουν τις διατάξεις του δικαίου των συμβάσεων των κρατών μελών. Η Επιτροπή θα κάνει περιγραφή των κύριων τομέων, έτσι ώστε να υπάρξει ευρεία διαβούλευση για ενδεχόμενες πρωτοβουλίες ενοποίησης και για να εξασφαλιστεί η συνέπεια με μέτρα που θα ληφθούν σε συνέχεια του πράσινου βιβλίου. Σε απαντήσεις των επιχειρήσεων, των καταναλωτών και ορισμένων κρατών μελών περιέχονται παράπονα για τα εμπόδια που υπάρχουν στον τομέα αυτό, όπως π.χ. οι διαφορετικές περίοδοι παραίτησης που προκύπτουν από τις ισχύουσες οδηγίες. Όπως αναφέρθηκε προηγούμενα, η Επιτροπή, στο πλαίσιο της συνέχειας που θα δοθεί στην ανακοίνωση για το ευρωπαϊκό δίκαιο των συμβάσεων, θα εξετάσει τα εμπόδια που προκύπτουν από τις ισχύουσες διατάξεις που αφορούν το δίκαιο των συμβάσεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί έγγραφο εργασίας στο οποίο περιγράφονται τα στοιχεία μιας ενδεχόμενης οδηγίας πλαίσιο, έτσι ώστε να υπάρξει μια αφετηρία για τη διάρθρωση της δημόσιας συζήτησης στο πλαίσιο της ομάδας εμπειρογνωμόνων που προαναφέρθηκε.

I. Πεδίο εφαρμογής

Μια ενδεχόμενη οδηγία πλαίσιο θα μπορούσε να εναρμονίσει τις νομικές διατάξεις των κρατών μελών που αφορούν τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ένα ομοιόμορφο υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Δεν θα καλύπτονται τα θέματα υγείας και ασφάλειας που συνδέονται με αγαθά, υπηρεσίες ή ιδιοκτησία, το δίκαιο των συμβάσεων καθώς και τα ένδικα μέσα του δικαίου των συμβάσεων.

Κύριο αντικείμενο της οδηγίας θα είναι οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που βλάπτουν τα συλλογικά συμφέροντα των καταναλωτών και όχι οι απαιτήσεις ατόμων. Βάσει της οδηγίας πλαίσιο, τα κράτη μέλη θα εξασφαλίζουν ότι οι δικαστικές διαδικασίες που προβλέπονται από τις εθνικές τους νομοθεσίες θα επιτρέπουν την ταχεία θέσπιση μέτρων, συμπεριλαμβανομένων προσωρινών μέτρων που θα αποσκοπούν στον τερματισμό της αθέμιτης πρακτικής. Η οδηγία πλαίσιο θα περιλαμβάνεται στον κατάλογο οδηγιών που καλύπτονται από το άρθρο 1 της οδηγίας περί αγωγών παραλείψεως.

Ένα άλλο θέμα για διαβούλευση είναι αν θα πρέπει η οδηγία πλαίσιο να προβλέπει την αυτόνομη δράση εθνικών φορέων επιβολής ή/και οργανώσεων καταναλωτών. Ένα ακόμη θέμα που πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο αυτό είναι αν θα προβλέπεται από την οδηγία, σε περίπτωση κατάφωρων και σοβαρών παραβιάσεων των ειδικών διατάξεων του πλαισίου (π.χ. χρήση βίας, παρενόχληση ή εξαναγκασμός, βλ. στη συνέχεια), η υπαιτιότητα για ζημίες που αποδεδειγμένα έχουν υποστεί μεμονωμένοι καταναλωτές.

Η οδηγία πλαίσιο θα ισχύει μόνο στο βαθμό που δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου που να ρυθμίζουν αυτές τις εμπορικές πρακτικές. Για παράδειγμα, θα ισχύει με κάθε επιφύλαξη των απαιτήσεων περί ενημέρωσης που προβλέπονται στο πλαίσιο της οδηγίας για την καταναλωτική πίστη [14] ή των κανόνων για τη χορηγία που περιέχονται στην οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα.

[14] Οδηγία του Συμβουλίου 87/102/ΕΟΚτης 22ας Δεκεμβρίου 1986 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη και μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

II. Δομή

1. Γενική ρήτρα

Η οδηγία πλαίσιο θα βασίζεται σε μια γενική ρήτρα, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη θα εξασφαλίζουν ότι έμποροι που είναι εγκατεστημένοι στην επικράτειά τους δεν θα εμπλέκονται σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Η γενική ρήτρα μπορεί να αποτελείται από δύο στοιχεία:

α) το αθέμιτο της εμπορικής πρακτικής,

β) τον "έλεγχο ζημίας του καταναλωτή", δηλαδή το γεγονός ότι η εμπορική πρακτική προκαλεί ή ενδέχεται να προκαλέσει άμεση ζημία στον καταναλωτή. Ο έλεγχος αυτός πρέπει να γίνεται με βάση το πρότυπο του μέσης ευφυΐας, καλά ενημερωμένου και προσεκτικού καταναλωτή, όπως ορίζεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο [15]. Σε περιπτώσεις που οι επιχειρήσεις στοχεύουν τις δραστηριότητές τους σε μια συγκεκριμένη ευάλωτη ομάδα καταναλωτών (όπως τα παιδιά), τα κριτήρια αυτά πρέπει να προσαρμοστούν ανάλογα.

[15] Pall corp. v Dahlhausen, C-283/89 [1990] Σ.Ν. I-4827; Verband Sozialer Wettbewerb e.V v Clinique Laboratoires SNC and Estιe Lauder Cosmetics GmbH, C-315/92 [1994] Σ.Ν. I-317; Mars, C-470/93 [1995] Σ.Ν. I923; Commission v Germany "Sauce Hollandaise", C-51/94 [1995] Σ.Ν. I-3299; Gut Springenheide, C-210/96 [1998] Σ.Ν. I-4657, Estιe Lauder v Lancaster, C-220/98 unreported

2. Κατηγορίες θεμιτών και αθέμιτων πρακτικών

Η γενική ρήτρα πρέπει να συμπληρώνεται από μια σειρά εξαντλητικών κανόνων (τις κατηγορίες θεμιτών και αθέμιτων πρακτικών) που θα αφορούν διαφορετικά στάδια της σχέσης επιχείρησης - καταναλωτή. Για τον εντοπισμό αυτών των κατηγοριών, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τις έννοιες θεμιτών πρακτικών που είναι κοινές στα περισσότερα νομικά συστήματα των κρατών μελών.

Ορισμένα κοινά στοιχεία θα μπορούσαν να είναι:

- οι παραπλανητικές πρακτικές.

- η παράλειψη παροχής ενημερωτικού υλικού ("καθήκον γνωστοποίησης"), συμπεριλαμβανομένων παρουσιάσεων, παραλείψεων και συμπεριφοράς.

- η χρήση βίας, η παρενόχληση, ο εξαναγκασμός και ο ανεπίτρεπτος τρόπος επηρεασμού.

- η αδυναμία παροχής υποστήριξης μετά την πώληση και αποτελεσματικής αντιμετώπισης παραπόνων.

2.1 Παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές

Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να απαγορεύει την εμπλοκή επιχειρήσεων σε εμπορικές πρακτικές που παραπλανούν ή ενδέχεται να παραπλανήσουν τον καταναλωτή στον οποίο απευθύνονται ή τον οποίο αφορούν αυτές οι πρακτικές. Παραδείγματα παρόμοιων πρακτικών:

- κάθε τεχνική για την προβολή προσφερόμενων αγαθών, υπηρεσιών ή ιδιοκτησίας που δεν είναι σαφώς αναγνωρίσιμη ως τέτοια από τον καταναλωτή. Συγκεκριμένα: χαρακτηριστικά, ανακοινώσεις ή ενέργειες προβολής που διανέμονται έναντι αντιτίμου ή άλλης ανταποδοτικής ρύθμισης, θα πρέπει να είναι αναγνωρίσιμα ως τέτοια από τον καταναλωτή.

- ο ισχυρισμός ότι ένα αγαθό ή μια υπηρεσία έχει χορηγία, έγκριση, χαρακτηριστικά απόδοσης, συνοδευτικά, συστατικά, ποσότητες, συστατικά μέρη, χρήσεις ή οφέλη που δεν διαθέτει.

- ο ισχυρισμός ότι ένα αγαθό ή υπηρεσία έχει ένα συγκεκριμένο επίπεδο, ποιότητα, βαθμό, στυλ ή μοντέλο που δεν διαθέτει.

Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να απαιτείται από τις επιχειρήσεις η αντικειμενική απόδειξη όλων των δηλώσεων και ισχυρισμών που έχουν γίνει έναντι του καταναλωτή, άμεσα ή έμμεσα, εκτός αυτών που ρυθμίζονται συγκεκριμένα από άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ. Δεν καλύπτονται περιπτώσεις διαφημίσεων που βασίζονται σε υποκειμενικούς ισχυρισμούς ή ορθώς διατυπωμένες γνώμες, εφόσον οι καταναλωτές είναι ενήμεροι για την πηγή και τους περιορισμούς της ανακοίνωσης. Επίσης, δεν θα καλύπτονται "υπερβολικές" περιπτώσεις, αφού ένα λογικό άτομο μπορεί προφανώς να διακρίνει υπερβολικούς ισχυρισμούς και να μη τους λάβει σοβαρά υπόψη του. Ορισμένα από τα προαναφερθέντα θέματα καλύπτονται εν μέρει από την οδηγία για την παραπλανητική διαφήμιση, η οποία μπορεί να υπαχθεί σε οποιαδήποτε οδηγία πλαίσιο.

2.2 Καθήκον γνωστοποίησης

Συχνά, οι πληροφορίες δίνονται σε φυλλάδια και εκτενείς συμβάσεις ή σε μη κατανοητή γλώσσα. Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να εξασφαλίζει διαφάνεια όσον αφορά κύρια στοιχεία, όπως κρυφές ποινές, επιβαρύνσεις ή περιορισμούς για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες, τα οποία ενδεχομένως έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην απόφαση του καταναλωτή σχετικά με την αγορά. Ο προμηθευτής πρέπει να παρέχει στον καταναλωτή παρόμοιες πληροφορίες πριν από την αγορά αγαθών ή υπηρεσιών.

Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να επιβάλλει στους εμπόρους το καθήκον γνωστοποίησης προς τον καταναλωτή όλων των πληροφοριών που ενδεχομένως θα επηρεάσουν τη συμπεριφορά ή την απόφαση του καταναλωτή σχετικά με τα αγαθά ή τις υπηρεσίες.

Για παράδειγμα, πρέπει να απαιτείται, μεταξύ άλλων, η γνωστοποίηση των ακόλουθων:

- η ταυτότητα του προμηθευτή και, στην περίπτωση συμβάσεων που απαιτείται προκαταβολική πληρωμή, η διεύθυνσή του.

- η τιμή των αγαθών ή των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων, εκφρασμένη στο αντίστοιχο νόμισμα.

- η επιβάρυνση παράδοσης, εφόσον χρειάζεται.

- οι ρυθμίσεις παράδοσης ή εκτέλεσης.

- οι ρυθμίσεις επιστροφής, εάν προβλέπεται από το δίκαιο της ΕΕ, ή αλλαγής ή επιστροφής χρημάτων.

- το κόστος, αν υπερβαίνει τη βασική τιμή χρέωσης, εάν ο καταναλωτής πρέπει να επικοινωνήσει με τον έμπορο, όπως στην περίπτωση υπηρεσιών πρόσθετου τέλους.

- οι πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες μετά την πώληση.

- η συμμετοχή με την ιδιότητα του μέλους σε κώδικα συμπεριφοράς και σε σύστημα εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, κατά περίπτωση.

2.3 Χρήση βίας, παρενόχληση, εξαναγκασμός και ανεπίτρεπτος επηρεασμός

Η οδηγία πλαίσιο θα μπορούσε να προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούν σωματική βία, παρενόχληση, εξαναγκασμό και αθέμιτο επηρεασμό στις σχέσεις τους με τους καταναλωτές. Σε αυτό περιλαμβάνονται επιθετικές πρακτικές πωλήσεων που χρησιμοποιεί μια επιχείρηση προκειμένου:

α) να εκμεταλλευτεί τα χαρακτηριστικά ή την κατάσταση του καταναλωτή. Για παράδειγμα, η εκμετάλλευση μιας συγκεκριμένης κατάστασης ή ατυχίας του καταναλωτή, όπως πένθος ή σοβαρή ασθένεια στην οικογένειά του, ανησυχία για την προσωπική του ασφάλεια, χρέη.

β) να ασκήσει αθέμιτη πίεση στον καταναλωτή προκειμένου να αγοράσει τα αγαθά ή τις υπηρεσίες. Για παράδειγμα, η δημιουργία σαφούς εντύπωσης στον καταναλωτή ότι δεν θα φύγει αν δεν υπογράψει τη σύμβαση. ή παρατεταμένες επισκέψεις πωλητών που αγνοούν την απαίτηση να φύγουν.

2.4 Εξυπηρέτηση του καταναλωτή μετά την πώληση και διευθέτηση παραπόνων

Είναι αναγκαίο να εξεταστεί ποια θέματα που αφορούν την εξυπηρέτηση του καταναλωτή μετά την πώληση πρέπει να καλύπτονται από την οδηγία πλαίσιο.

Ένα θέμα που μπορεί να καλύπτεται είναι αυτό των διαδικασιών διευθέτησης παραπόνων. Η πρακτική διαφέρει, όμως πολλοί προμηθευτές δεν δίνουν την απαραίτητη προτεραιότητα στην αποτελεσματική διευθέτηση παραπόνων καταναλωτών τους και αυτό αντικατοπτρίζεται στα συστήματα, τους πόρους, τους πολιτισμούς και τα αποτελέσματα. Με την οδηγία πλαίσιο πρέπει να εξασφαλίζεται ότι οι έμποροι θα ανταποκρίνονται γρήγορα και αποτελεσματικά σε κάθε παράπονο και θα καταβάλλουν κάθε αποζημίωση εφόσον είναι δικαιολογημένη. Οι κανόνες πρέπει να επικεντρώνονται περισσότερο σε αποτελέσματα παρά στην περιγραφή μεθόδων, αφήνοντας τις εταιρείες ελεύθερες να οργανώσουν τις εσωτερικές τους πρακτικές.

Στα παραδείγματα δυνατών διαδικασιών μπορούν να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:

- Συντονισμός της διευθέτησης παραπόνων.

- Εξασφάλιση της κοινοποίησης στη διαχείριση της εταιρείας παραπόνων γενικού ενδιαφέροντος.

- Ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την υποβολή παραπόνων και τη συνέχεια που δίδεται σε αυτά.

- Σημεία επαφής στα οποία οι καταναλωτές μπορούν να υποβάλουν παράπονα. και

- Εσωτερικοί έλεγχοι για να εξασφαλίζεται η σωστή επεξεργασία των παραπόνων.

- Ενημέρωση σχετικά με μηχανισμούς επίλυσης διαφορών με την εμπλοκή τρίτου μέρους.

Ένα άλλο θέμα διαβούλευσης είναι το κατά πόσον πρέπει να συμπεριληφθούν ως ειδική κατηγορία αθέμιτων πρακτικών ζητήματα που αφορούν τη συνεχή σχέση επιχείρησης και καταναλωτή μετά την πώληση (π.χ. αδυναμία παροχής σχετικών πληροφοριών για τη ζωή ενός σύνθετου προϊόντος ή αδυναμία διάθεσης ανταλλακτικών ή χρέωση υπερβολικών τιμών γι αυτά). Εναλλακτικά, παρόμοια θέματα μπορούν να καλυφθούν από την υποχρέωση παροχής πληροφοριών στον καταναλωτή.

2.5. Κώδικες συμπεριφοράς

Αντικείμενο της οδηγίας πλαίσιο μπορούν να αποτελέσουν μόνο εθελοντικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο κωδίκων συμπεριφοράς που γίνονται από εταιρείες και αφορούν εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές. Οι δεσμεύσεις αυτές μπορούν να θεσπιστούν συλλογικά από έναν κλάδο επιχειρήσεων ή ένωση εταιρειών ή και από μεμονωμένη εταιρεία. Ως αρμόδιος για τον κώδικα φορέας πρέπει να οριστεί ο φορέας που είναι αρμόδιος για την ανάπτυξή του εν λόγω κώδικα (π.χ. μια ένωση ή η ίδια η εταιρεία, σε περίπτωση μεμονωμένου κώδικα).

Η απόφαση για την αναγνώριση ενός κώδικα πρέπει επίσης να είναι εθελοντική. Η παρουσίαση μιας εταιρείας ως αναγνωρίζουσας έναν κώδικα, δημιουργεί θεμιτές προσδοκίες. Εάν η εταιρεία δεν συμμορφωθεί με τις δεσμεύσεις που περιλαμβάνει ο κώδικας, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητική παρουσίαση και επομένως αθέμιτη πρακτική βάσει της οδηγίας πλαίσιο. Ο αρμόδιος για τον κώδικα φορέας πρέπει να είναι αρμόδιος για την εξασφάλιση της συμβατότητας του κώδικα με την οδηγία πλαίσιο. Ωστόσο, η οδηγία πλαίσιο δεν πρέπει να καθιστά τους φορείς αυτούς υπεύθυνους για τη μη συμμόρφωση μελών του κώδικα με αυτόν. Όπως αναφέρεται και προηγούμενα, υπεύθυνοι για τη μη συμμόρφωση πρέπει να είναι τα μέλη.

Όπως αναφέρθηκε προηγούμενα, χρειάζεται περαιτέρω διαβούλευση για το κατά πόσον θα πρέπει η οδηγία πλαίσιο να περιλαμβάνει τη δυνατότητα θέσπισης κωδίκων από δημόσιους φορείς. Όλοι οι κώδικες, ως συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, πρέπει να υπόκεινται στην υποχρέωση σεβασμού των κανόνων ανταγωνισμού. Όπως αναφέρθηκε προηγούμενα, η θέσπιση κωδίκων από δημόσιους φορείς θα προϋπέθετε τη συμβατότητα με τις διατάξεις της οδηγίας πλαίσιο, όμως δεν θα έχει επίπτωση στη συμβατότητά τους με τις διατάξεις του δικαίου περί ανταγωνισμού, κυρίως με αυτές που περιέχονται στο άρθρο 81 της Συνθήκης.

3. Κατάλογος παραδειγμάτων

Προκειμένου να καταστούν πιο σαφείς το πεδίο εφαρμογής της γενικής ρήτρας και οι κατηγορίες θεμιτών/αθέμιτων πρακτικών, στην οδηγία πλαίσιο πρέπει να επισυναφθεί μη εξαντλητικός κατάλογος παραδειγμάτων. Τα ακόλουθα θα μπορούσαν να δοθούν ως παραδείγματα παραπλανητικών πρακτικών:

- Μια παρουσίαση σχετικά με την ανεξαρτησία, την ουδετερότητα ή την αντικειμενικότητα των συμβουλών, ενώ αυτό δεν ισχύει.

- Μια λανθασμένη παρουσίαση σχετικά με τον κίνδυνο ή την πιθανότητα κινδύνου που συνδέεται με αγαθά ή υπηρεσίες.

III. Αμοιβαία αναγνώριση και χώρα προέλευσης

Ο συνδυασμός ενός κατάλληλου επιπέδου εναρμόνισης και των αρχών της αμοιβαίας αναγνώρισης και της χώρας προέλευσης (που πρέπει να κατοχυρώνονται στην οδηγία πλαίσιο) θα συμβάλει ώστε οι αποκλίνουσες ερμηνείες σε δικαστικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο δεν θα οδηγούν στον κατακερματισμό της αγοράς εργασίας.

IV. Μη δεσμευτικές κατευθύνσεις

Στην οδηγία πλαίσιο πρέπει να καθορίζονται κανόνες για τη χρήση κατευθύνσεων όσον αφορά τη γενική ρήτρα και τις κατηγορίες θεμιτών / αθέμιτων πρακτικών. Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να καθιστά σαφές ότι οι κατευθύνσεις αυτές δεν είναι νομικά δεσμευτικές. Υπάρχουν διάφορες επιλογές για την ανάπτυξη παρόμοιων κατευθύνσεων. Μια δυνατότητα είναι να γίνει αυτό μέσω της έκδοσης συστάσεων / ερμηνευτικών ανακοινώσεων της Επιτροπής, ύστερα από διαβούλευση με εκπροσώπους των κρατών μελών, σε κατάλληλο επίπεδο, των ενώσεων επιχειρήσεων και των οργανώσεων καταναλωτών.

V. Συμμετοχή ενδιαφερομένων

Ανάλογα από τη λύση που θα επιλεγεί για την ανάπτυξη κατευθύνσεων, η οδηγία πλαίσιο πρέπει να παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα εξουσιοδότησης ενδιαφερομένων για την επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά αυτές τις κατευθύνσεις.

Η οδηγία πλαίσιο πρέπει να προβλέπει γενικά κριτήρια για την επιλογή των ενδιαφερομένων. Τα κριτήρια αυτά πρέπει να εξασφαλίζουν ότι τα άτομα που θα επιλεγούν εκπροσωπούν τα συμφέροντα των ενδιαφερομένων στα εν λόγω θέματα.

Πρέπει επίσης να θεσπιστούν περαιτέρω κριτήρια για την ανάθεση εντολής και την πιστοποίηση ότι η εντολή έγινε σεβαστή. Τα κριτήρια αυτά πρέπει να εξασφαλίζουν τον καθορισμό μιας σαφούς εντολής και προθεσμίας. Το δικαίωμα της Επιτροπής να συντάξει κατευθύνσεις εάν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις πρέπει να εξασφαλίζεται από την οδηγία πλαίσιο.

Απαιτείται περαιτέρω διαβούλευση για την επακριβή φύση αυτών των διατάξεων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>