ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 02.06.1997 
COM(97) 260 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 7 
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ 3281/94 ΚΑΙ 1256/96 ΤΟΥ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ 
ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ 
Συνοπτική απόδοση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στον ΟΟΣΑ, στη ΑΟΕ 
και στον ΠΟΕ σχετικά με τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και κοινωνικών 
κανόνων 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 8 
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ 3281/94 ΚΑΙ 1256/96 ΤΟΥ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ 
ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ 
Συνοπτική παρουσίαση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της 
Διεθνούς Οργάνωσης Ξυλείας Τροπικών Λασών (ΟΙΒΤ), του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ 
για τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και περιβάλλοντος 

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 7 
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ 3281/94 ΚΑΙ 1256/96 ΤΟΥ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ 
ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ 
Συνοπτική απόδοση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στον ΟΟΣΑ, στη ΛΟΕ 
και στον ΠΟΕ σχετικά με τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και κοινωνικών 
κανόνων 
Η ελευθέρωση των συναλλαγών και της διεθνούς κίνησης κεφαλαίων και η 
τεχνολογική πρόοδος προσφέρουν στον κόσμο, με τα σημαντικά κέρδη που 
αποφέρουν, μεγάλες δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης, αύξησης της 
απασχόλησης και μείωσης της φτώχειας αλλά, ωστόσο, δεν εγγυώνται την πρόοδο 
προς την ισότητα. Γι αυτό τον λόγο, η ΕΕ επιζητά, στο πλαίσιο των 
προσανατολισμών της διάσκεψης κορυφής της Κοπεγχάγης, να δώσει η διεθνής 
κοινότητα μεγαλύτερη προσοχή στις κοινωνικές πλευρές της παγκοσμιοποίησης. 
Από τότε που ολοκληρώθηκε ο κύκλος της Ουρουγουάης, το 1994, η συζήτηση 
συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στη κοινωνική διάσταση του διεθνούς 
εμπορίου και στον τρόπο μείωσης, σε παγκόσμια κλίμακα, των ελλείψεων στους 
βασικούς κοινωνικούς κανόνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται προς την 
κατεύθυνση αυτή σημειώνοντας συγκεκριμένη πρόοδο. 
Η εισαγωγή μιας κοινωνικής ρήτρας κινήτρων στο κοινοτικό σύστημα ΣΓΠ 
σημείωσε κάποια πρόοδο στην προώθηση κανόνων στο διεθνές εμπόριο. Στο 
επίπεδο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το ΣΓΠ είναι το πρώτο νομικό μέσο που 
περιέχει μια παρόμοια ρήτρα. Από την 1η Ιανουαρίου 1998, βάσει του άρθρου 7 
των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 3281/94 της 19ης Δεκεμβρίου 1994 και 
1256/96 της 20ης Ιουνίου 1996, μπορεί να παρέχονται κατόπιν αιτήσεως, πρόσθετες 
προτιμήσεις στις χώρες που εφαρμόζουν πράγματι τους κανόνες των συμβάσεων 
της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (αριθ. 87 και 98 σχετικά με την εφαρμογή των 
αρχών του δικαιώματος οργάνωσης και συλλογικής διαβούλευσης· αριθ. 138 
σχετικά με την ελάχιστη ηλικία αποδοχής στην απασχόληση). Ωστόσο, η ρήτρα 
αυτή πρέπει ακόμα να τεθεί σε εφαρμογή, θα πρέπει ακόμα να ξεπερασθούν δύο 
στάδια πριν αρχίσει να ισχύει. Αυτά καθορίζονται στο άρθρο 7§2 του κανονισμού. 
Αφενός, το Συμβούλιο πρέπει να εξετάσει έκθεση της Επιτροπής για τις εργασίες 
που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τη σχέση μεταξύ του διεθνούς εμπορίου και 
των κοινωνικών κανόνων που αναγνωρίζονται διεθνώς στους διάφορους διεθνείς 
οργανισμούς όπως είναι ο ΠΟΕ, η ΔΟΕ και ο ΟΟΣΑ. Πράγμα που αποτελεί το 
αντικείμενο του παρόντος εγγράφου. Αφετέρου, μετά από την έκθεση αυτή, το 
Συμβούλιο θα πρέπει να εξετάσει πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την ισχύ των 
ειδικών καθεστώτων ενθάρρυνσης και τον τρόπο εφαρμογής τους. 
Το θετικό αποτέλεσμα της εξέτασης που θα πραγματοποιήσει το Συμβούλιο βάσει 
της έκθεσης της Επιτροπής για τις εργασίες των διεθνών οργάνων δεν αποτελεί, 
όπως εννοείται, προηγούμενη προϋπόθεση που θα μπορούσε να περιορίσει το 
δικαίωμα πρωτοβουλίας της Επιτροπής σχετικά με το θέμα αυτό, εφόσον πρόκειται 
η ίδια να προτείνει την εφαρμογή ενός μηχανισμού που ήδη υπάρχει στις αρχές της. 
Ωστόσο, επειδή το αποτέλεσμα των εργασιών του Συμβουλίου σχετικά με το θέμα 
αυτό, καλείται να αποτελέσει μία από τις πηγές για τα κίνητρα της πρότασης της 
Επιτροπής, η επεξεργασία της πρότασης της Επιτροπής θα γίνει μετά από 
συζήτηση της παρούσας έκθεσης. Επιπλέον, η πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει να 
εξετασθεί μετά από την αξιολόγηση της συνολικής ουδετερότητας των επιπτώσεων 
του γενικού συστήματος του ΣΓΠ και, ιδίως, των συνδυασμένων αποτελεσμάτων 
διαβάθμισης (συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του άρθρου 6) και των ειδικών 
μέτρων που λαμβάνονται για τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. 
Λ. 
ΟΟΣΑ 
Τον Ιούνιο του 1994, η γραμματεία του Οργανισμού για την Οικονομική 
Συνεργασία και Ανάπτυξη ανέλαβε το έργο να εκπονήσει μελέτη για "το εμπόριο, 
την απασχόληση και τους κανόνες εργασίας που αναγνωρίζονται σε διεθνές 
επίπεδο, η οποία θα κάλυπτε επίσης τις βασικές έννοιες, τα εμπειρικά στοιχεία 
σχετικά με τις ροές του εμπορίου και των επενδύσεων καθώς και με τους ισχύοντες 
μηχανισμούς που έχουν στόχο να προωθήσουν καλύτερους κανόνες εργασίας σε 
παγκόσμιο επίπεδο". 
Οι συζητήσεις έγιναν κατά την διάρκεια κοινών συνεδριάσεων της επιτροπής 
συναλλαγών και της επιτροπής ELSA (Employment, Labour and Social Affairs) σε 
στενή συνεργασία με άλλες επιτροπές και αρμόδιες διευθύνσεις του ΟΟΣΑ καθώς 
και άλλους διεθνείς οργανισμούς, ιδιαίτερα το Διεθνές Γραφείο Εργασίας. Κατά τη 
διάρκεια των συνεδριάσεων έγιναν εξαιρετικά μεγάλες και έντονες συζητήσεις, 
λόγω του πολιτικού και ιδιαίτερα ευαίσθητου χαρακτήρα των θεμάτων που 
συζητήθηκαν. Η μελέτη, που έχει σαν στόχο να καθορίσει αν υπάρχει κάποια σχέση 
ανάμεσα στους κανόνες εργασίας που αντιπροσωπεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα 
του ανθρώπου και τα ρεύματα και τις πολιτικές ανταλλαγών και επενδύσεων 
καθώς και να αξιολογήσει τους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να προωθήσουν 
τους κοινωνικούς κανόνες σε παγκόσμια κλίμακα, ολοκληρώθηκε το 1996. 
Περιλαμβάνει τρία τμήματα. 
1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 
Το πρώτο τμήμα καλύπτει το θέμα των κανόνων εργασίας στις χώρες του 
ΟΟΣΑ και σε ορισμένες χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ. Καθορίσθηκε μια διάκριση 
μεταξύ των κανόνων των λεγόμενων "θεμελιωδών" και των υπόλοιπων 
κανόνων. Η βάση των κανόνων εργασίας που ελήφθη υπόψη, αφορά: 
• την ελευθερία συλλογικής οργάνωσης και διαβούλευσης, δηλαδή το 
δικαίωμα των εργαζομένων να εγγράφονται στα συνδικάτα της επιλογής 
τους και να διαπραγματεύονται ελεύθερα τις συνθήκες εργασίας με τους 
εργοδότες τους· 
• η κατάργηση των μορφών εργασίας των παιδιών που αποτελούν 
εκμετάλλευση, όπως η δουλεία για χρέη και οι τύποι εργασίας που θέτουν 
σε κίνδυνο την ασφάλεια και την υγεία των παιδιών· 
• η απαγόρευση της καταναγκαστικής εργασίας, με τη μορφή δουλείας και της 
υποχρεωτικής εργασίας· η μη εισαγωγή διακρίσεων στην εργασία, το 
δικαίωμα δηλαδή να είναι όλοι οι εργαζόμενοι εξίσου σεβαστοί και να 
έχουν την ίδια μεταχείριση. 
Οι κανόνες αυτοί βρίσκονται μεταξύ των κανόνων της ΔΟΕ που έχουν 
κυρωθεί σε ευρύτερο βαθμό. ' Εχουν ληφθεί υπόψη διότι αποτελούν την 
έκφραση των αρχών που θα πρέπει να γίνονται σεβαστές από τις κυβερνήσεις 
όλων των χωρών ανεξάρτητα από τον βαθμό της ανάπτυξης τους. Οι κανόνες 
αυτοί μπορούν να έχουν άμεση επίπτωση στη βελτίωση των συνθηκών της 
εργασίας και μπορούν επίσης να αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία 
άλλων κανόνων που ενδεχομένως θα συμβάλουν σημαντικά στην κοινωνική 
ανάπτυξη. Επιπλέον, οι αρχές αυτές σχετικά με τους κοινωνικούς κανόνες 
αντικατοπτρίζονται πολύ καλά στις συμβάσεις της ΔΟΕ. Οι συμβάσεις της 
ΔΟΕ 87, 98, 29, 105 και 111 αποτελούν πράγματι σημαντικές αναφορές για 
τον έλεγχο και τον σεβασμό των θεμελιωδών κανόνων της εργασίας αν και δεν 
έχουν λάβει παγκόσμια κύρωση. 
Όσον αφορά την εργασία των παιδιών, έχει εισαχθεί μια σημαντική 
καινοτομία υπό την έννοια ότι αφορά μόνο την κατάργηση των μορφών 
εκμετάλλευσης της εργασίας των παιδιών και όχι την κατάργηση της εργασίας 
των παιδιών. Η διάκριση αυτή έγινε στη μελέτη του ΟΟΣΑ για να 
υπογραμμισθεί ότι η εξάλειψη της εργασίας των παιδιών δεν είναι μόνον ένα 
θεμελιώδες δικαίωμα που συνδέεται με τα δικαιώματα του ανθρώπου αλλά 
καθορίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό από το επίπεδο ανάπτυξης της χώρας. 
Δεδομένου ότι η ΔΟΕ αποσκοπεί μακροπρόθεσμα στην κατάργηση της 
εργασίας των παιδιών (σύμβαση αριθ. 138), φάνηκε αναγκαίο να δημιουργηθεί 
ένας κανόνας που να εφαρμόζεται πιο βραχυπρόθεσμα. Η έννοια της 
εκμετάλλευσης της εργασίας των παιδιών επιτρέπει να καταπολεμηθούν 
αποτελεσματικότερα οι πλέον καταχρηστικές μορφές της εργασίας των 
παιδιών χωρίς να αποτελεί εμπόδιο το επίπεδο ανάπτυξης μιας χώρας. Αυτός 
είναι ο λόγος για τον οποίο η ΔΟΕ θα πρέπει να συμπληρώσει τη σύμβαση 138 
με την εισαγωγή σύμβασης για τις πλέον καταχρηστικές μορφές της εργασίας 
των παιδιών. 
2. ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΘΕΜΕΑΙΩΔΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ 
ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ. 
Το δεύτερο τμήμα της μελέτης καλύπτει τις σχέσεις μεταξύ των "core labour 
standards", το εμπόριο, τις επενδύσεις, την οικονομική ανάπτυξη και την 
απασχόληση. Η έρευνα συνεισέφερε στο να απαντήσει σε ορισμένο αριθμό 
ερωτημάτων. Υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ του πυρήνα των κοινωνικών 
κανόνων, την ανταγωνιστικότητα κατά την εξαγωγή και τη διεθνή ειδίκευση; 
Το άνοιγμα του διεθνούς εμπορίου και των επενδύσεων καθώς και η 
οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσαν να επιφέρουν βελτιώσεις στο επίπεδο 
των μισθών και των κοινωνικών κανόνων; Ποιος είναι ο αντίκτυπος των 
κοινωνικών κανόνων στις επενδύσεις; Ποια είναι η σχέση μεταξύ κοινωνικών 
κανόνων και επιπέδου απασχόλησης; 
Η εμπειρική ανάλυση είναι περιορισμένη. Αφορά σχεδόν αποκλειστικά την 
συνδικαλιστική ελευθερία και το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης. 
Αυτό εξηγείται από την έλλειψη στοιχείων σχετικά με τους άλλους θεμελιώδεις 
κανόνες καθώς και λόγω των τεχνικών δυσκολιών που συνεπάγεται η 
καθιέρωση μιας σχέσης μεταξύ του σεβασμού των θεμελιωδών κανόνων και 
των διαφόρων οικονομικών φαινομένων. 
Η οικονομική ανάλυση καταλήγει, ωστόσο, στα ακόλουθα συμπεράσματα: 
(1) Οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν κανένα λόγο να φοβούνται ότι οι 
κοινωνικοί κανόνες που αναφέρθηκαν παραπάνω θα μπορούσαν, 
κατ ' οιονδήποτε τρόπο, να έχουν αρνητικές συνέπειες στην οικονομική 
τους απόδοση ή στην ανταγωνιστικότητα τους στη διεθνή αγορά. 
Τίποτα δεν δείχνει ότι οι χώρες με χαμηλούς κανόνες καταγράφουν 
συνολικά καλύτερα αποτελέσματα κατά την εξαγωγή απ ' ό,τι οι χώρες 
με υψηλούς κανόνες. Σε πολλές χώρες, ο μη σεβασμός των θεμελιωδών 
κανόνων χρησιμοποιήθηκε ελεύθερα από τις κυβερνήσεις σαν ένα μέσο 
βελτίωσης της εμπορικής τους απόδοσης. Η μελέτη επιβεβαιώνει, 
ωστόσο, ότι είναι πολύ πιθανό το οικονομικό κόστος που συνδέεται με 
την ανεκτικότητα όσον αφορά τους θεμελιώδεις κανόνες να είναι 
μεγαλύτερο από τυχόν βραχυπρόθεσμα επωφελή αποτελέσματα. 
(2) Ο σεβασμός των κανόνων της εργασίας θα μπορούσε να ελαττουσει την 
προστατευτική πίεση και να παίξει έτσι ένα ρόλο υπέρ των ελεύθερων 
συναλλαγών. Η πρόοδος στον τομέα της συνδικαλιστικής ελευθερίας 
και του δικαιώματος της συλλογικής διαπραγμάτευσης δεν ήταν ποτέ 
εμπόδιο στην ελευθέρωση των συναλλαγών. Υπάρχει μια συνεργεία 
μεταξύ των διαρκών μεταρρυθμίσεων που έχουν στεφθεί από επιτυχία 
στο εμπορικό επίπεδο και της προόδου της συνδικαλιστικής ελευθερίας 
και του δικαιώματος συλλογικής διαπραγμάτευσης. 
(3) Οι αναπτυσσόμενες χώρες μπορούν να ενισχύσουν τους κοινωνικούς 
τους κανόνες χωρίς να φοβούνται για αρνητικές συνέπειες στην ροή 
των ξένων επενδύσεων. Από την εμπειρική ανάλυση του 1993, 
προκύπτει ότι το 73% των ξένων άμεσων επενδύσεων 
προσανατολιζόταν στις χώρες του ΟΟΣΑ οι οποίες τηρούσαν γενικά 
τους θεμελιώδεις κανόνες της εργασίας όσον αφορά το δίκαιο και την 
πρακτική. Οι θεμελιώδεις κανόνες της εργασίας δεν υπεισέρχονται στην 
πλειοψηφία των αποφάσεων για επενδύσεις που λαμβάνουν οι εταιρείες 
των χωρών του ΟΟΣΑ. 
(4) ' Οσον αφορά τις αναπτυγμένες χοορες, η μελέτη συμπεραίνει ότι το 
εμπόριο με τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες έχουν εργατικό 
δυναμικό σε χαμηλές τιμές, δεν αποτελεί σημαντικό λόγο της αύξησης 
της ανεργίας ή της αύξησης των χαμηλών μισθών στις χώρες μέλη του 
ΟΟΣΑ. Οι ερευνητές δεν συμφωνούν, ωστόσο, όσον αφορά την 
ευρύτατα των αποτελεσμάτων των συναλλαγών στην τομεακή εξέλιξη 
της απασχόλησης σε σχέση με τον αντίκτυπο άλλων παραγόντων, όπως 
είναι η τεχνολογική πρόοδος και οι θεσμικές αλλαγές. Υπάρχει επίσης 
ασυμφωνία όσον αφορά το μέγεθος των αποτελεσμάτων της εξέλιξης 
της διάρθρωσης των συναλλαγών στην ανισότητα των μισθών. 
3. ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΑΙΩΔΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΗΣ 
ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 
Το τρίτο τμήμα της μελέτης ήταν το περισσότερο αμφισβητούμενο. Εξετάζει, 
κατά τρόπο λεπτομερή, τις διάφορες διαδικασίες και μηχανισμούς προώθησης 
των κανόνων της εργασίας, δεδομένου ότι το δυναμικό της αγοράς από μόνο 
του δεν θα μπορούσε βέβαια να βελτιώσει αυτομάτως τον σεβασμό των 
θεμελιωδών κανόνων. Οι διάφοροι μηχανισμοί που αναφέρονται είναι κυρίως 
ο πολυμερής έλεγχος και η πειθώ, η τεχνική συνεργασία, η αιρεσιμότητα όσον 
αφορά τα δάνεια, οι εγγυήσεις επενδύσεων και οι προτιμησιακές εμπορικές 
συμφωνίες και οι κανόνες σχετικά με τις πολυμερείς επιχειρήσεις. 
3.1 Η ανάπτυξη του ρόλου της ΔΟΕ 
Η ΔΟΕ μπορεί να φροντίσει για την επεξεργασία ενός κοινωνικού 
πλαισίου για το παγκόσμιο εμπόριο ούτως ώστε να μπορέσει να 
επέλθει μία ευρύτερη εφαρμογή κοινωνικών κανόνων σε όλες τις χώρες. 
Η ΔΟΕ αποτελεί τον ιδανικό οργανισμό για να ευνοηθούν οι 
θεμελιώδεις κανόνες της εργασίας. Πράγματι, η ΔΟΕ διαθέτει 
μηχανισμούς παρακολούθησης της αποτελεσματικής εφαρμογής των 
διενών συμβάσεων που αφορούν την εργασία. Επιπλέον, υπάρχει 
ειδικός μηχανισμός όσον αφορά την συνδικαλιστική ελευθερία. Η 
επιτροπή των συνδικαλιστικών ελευθεριών είναι αρμόδια για να 
εξετάζει τις περιπτώσεις που αφορούν το σύνολο των κρατών μελών 
της ΔΟΕ. Τέλος, το καταστατικό της ΔΟΕ προβλέπει διαδικασία 
καταγγελίας, στην περίπτωση μη σεβασμού μιας σύμβασης που έχει 
κυρωθεί. Η μελέτη του ΟΟΣΑ προβλέπει σειρά δράσεων που, 
ενδεχομένως, θα καταστήσουν αποτελεσματικότερο ακόμα τον ρόλο της 
ΔΟΕ: 
• υποστήριξη της ΔΟΕ στον διάλογο της και στις άμεσες επαφές της με 
τις κυβερνήσεις. 
• υποστήριξη του σεβασμού των κανόνων ως αυτονόητη υποχρέωση. 
• περισσότερο επικεντρωμένη αντιμετώπιση των προβλημάτων που 
συνδέονται με απαράδεκτες μορφές εκμετάλλευσης της εργασίας των 
παιδιών. 
• ενίσχυση του βαθμού κύρωσης των συμβάσεων. 
3.2 Η συμβολή των προγραμμάτων συνεργασίας για την ανάπτυξη 
Τα προγράμματα συνεργασίας για την ανάπτυξη συνεισφέρουν 
σημαντικά στην προώθηση ορισμένων θεμελιωδών κανόνων εργασίας. 
Πρόκειται κυρίως για την εργασία των παιδιών και για τα 
συνδικαλιστικά δικαιώματα. 
3.3 Μηχανισμοί που προτείνονται στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών 
3.3.1 Οι μηχανισμοί του ΠΟΕ 
Οι διάφοροι μηχανισμοί του ΠΟΕ έχουν προορισμό να εξασφαλίσουν 
τον σεβασμό των εμπορικών πολιτικών και πρακτικών. Τα μέλη του 
ΠΟΕ θα πρέπει να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με τη δυνατότητα 
προσφυγής στις διαδικασίες του ΠΟΕ για να εξασφαλισθεί ο σεβασμός 
των θεμελιωδών κανόνων της εργασίας παγκοσμίως. Αυτό συνεπάγεται 
σημαντικές θεσμικές αλλαγές: τα άρθρα ή οι διαδικασίες θα έπρεπε να 
αποτελέσουν αντικείμενο τροποποιήσεων, νέων ερμηνειών ή 
συμφωνιών. Ωστόσο, δεν μπόρεσε να επιτευχθεί καμία συμφωνία 
σχετικά με το θέμα αυτό. 
3.3.2 Δάνεια από διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς υπό όρους 
Η μελέτη προτείνει επίσης να εξαρτηθεί η χορήγηση της διεθνούς 
χρηματοδοτικής βοήθειας από τον σεβασμό των θεμελιωδών 
δικαιωμάτων των εργαζομένων στις χώρες που λαμβάνουν τα δάνεια. 
Η πρόταση αυτή αμφισβητείται σε μεγάλο βαθμό. Καταρχάς, τίθεται 
ένα πρόβλημα συνέπειας: πώς θα αντιμετωπισθούν όλες οι παραβιάσεις 
των δικαιωμάτων εάν ληφθούν υπόψη μόνον οι χώρες που ζητάνε 
πολυμερή δάνεια; Κατά δεύτερο λόγο, το γεγονός εξάρτησης της 
οικονομικής βοήθειας από τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων 
δεν θα εμπόδιζε την οικονομική ανάπτυξη των χωρών, πράγμα που θα 
ερχόταν σε αντίθεση με τη βελτίωση των θεμελιωδών κανόνων της 
εργασίας; 
3.4 Περιφερειακές και μονομερείς ενέργειες των κυβερνήσεων 
3.4. J Η βορειοαμερικανική συμφωνία συνεργασίαςστον τομέα της εργασίας 
Η AN ACT (Εθνική υπηρεσία για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας) 
έχει σκοπό να βελτιώσει τις συνθήκες εργασίας και το επίπεδο ζωής 
στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Μεξικό και στον Καναδά. Προωθεί τους 
θεμελιώδεις κανόνες της εργασίας καθώς και κανόνες όσον αφορά την 
υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και την προστασία των 
διακινούμενων εργαζομένων. Η συμφωνία συνδέει τον κώδικα 
εργασίας κάθε χώρας με την περιφερειακή εμπορική συμφωνία. Σε 
περίπτωση διαφωνιών, η συμφωνία προβλέπει μία διαδικασία ρύθμισης 
των διαφορών που ενδέχεται να οδηγήσει στην επιβολή εμπορικών 
κυρώσεων. 
3.4.2 Οι εμπορικές προτιμήσεις 
Το σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων (ΣΓΠ) παίζει βέβαια ένα πολύ 
σημαντικό ρόλο για τη βελτίωση των θεμελιωδών κανόνων της 
εργασίας. Το αμερικανικό ΣΓΠ, παραδείγματος χάρη, καθορίζει την 
υπηρεσιακή κατάσταση του δικαιούχου σε συνάρτηση με τις διατάξεις 
που η χώρα λαμβάνει για να χορηγήσει στους εργαζομένους τα 
"διεθνώς αναγνωρισμένα" δικαιώματα. Πρόκειται, ωστόσο, σαφώς για 
μια διάταξη που αποβλέπει στην επιβολή ποινής η οποία στηρίζεται σε 
ένα σύστημα πιστοποίησης à priori σε συνάρτηση με κριτήρια που δεν 
είναι απαραιτήτως εκείνα τα οποία αναγνωρίζονται διεθνώς, πράγμα 
που αφήνει ευρύτατη διακριτική εξουσία στην εκτελεστική εξουσία της 
Αμερικής, κατά την εφαρμογή αυτού του συστήματος πιστοποίησης. 
Η μελέτη περιλαμβάνει επίσης μία ανάλυση του κοινοτικού ΣΓΠ και 
των δύο ρητρών που συνδέονται με τους κοινωνικούς κανόνες, την 
ρήτρα κινήτρων και τη ρήτρα απόσυρσης. 
3.4.3 Οι σχέσεις μεταξύ των συναλλαγών και των δικαιωμάτων των εργαζομένων 
στις Ηνωμένες Πολιτείες 
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν διάφορες απόπειρες για να επιβάλουν 
μια νομοθεσία που θα απαγορεύει κάθε εισαγωγή προϊόντων που 
κατασκευάζονται από παιδικό εργατικό δυναμικό καθώς και όλων των 
προϊόντων που κατασκευάζονται από πολιτικούς κρατουμένους ή 
άλλους κρατούμενους. Το τμήμα 301 της εμπορικής πράξης του 1974, 
έχει το δικαίωμα να εξετάζει τις πολιτικές νομοθεσίες και τις ξένες 
πρακτικές που αποδεικνύονται καταχρηστικές, αθέμιτες ή εισάγουν 
διακρίσεις και να διαπραγματεύεται με τη σχετική χώρα για τη λήψη 
αποζημίωσης. Είναι, ωστόσο, πολύ δύσκολο να αξιολογηθεί η εμβέλεια 
των μηχανισμών αυτών γιατί ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκαν άμεσα. 
3.5 Οι διεθνείς κανόνες για τη διεύθυνση των επιχειρήσεων 
3.5.1 Η τριμερής δήλωση αρχών της ΔΟΕ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την 
κοινωνική πολιτική 
Η δήλωση αυτή έχει σκοπό να προωθήσει τον σεβασμό των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου στην εργασία από τις πολυεθνικές 
επιχειρήσεις, τις κυβερνήσεις, τους εργοδότες και τους εργαζομένους. 
Αν και πρόκειται για ένα μη εξαναγκαστικό μέσο, προβλέπεται μία 
διαδικασία εξέτασης των διαφορών. 
3.5.2 Ο κώδικας συμπεριφοράς του ΟΟΣΑ 
Ο ΟΟΣΑ υιοθέτησε το 1976 έναν κώδικα συμπεριφοράς που 
περιλαμβάνει σύνολο συστάσεων στο έγγραφο με τίτλο Guidelines for 
Multinational Enterprises. Ο κώδικας αυτός συμπεριφοράς προτείνεται 
από τα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ στις πολυεθνικές εταιρείες. Ο στόχος 
είναι διπλός: "ενθάρρυνση της θετικής συνεισφοράς που μπορούν να 
επιφέρουν οι πολυεθνικές εταιρείες όσον αφορά την οικονομική και 
κοινωνική πρόοδο καθώς και μείωση και επίλυση των δυσκολιών που, 
ενδεχομένως, μπορεί να δημιουργηθούν από τις δραστηριότητες τους". 
Αναγνωρίσθηκαν πολλά πλεονεκτήματα σ'αυτόν τον κώδικα 
συμπεριφοράς. Πρώτον, δεν απευθύνεται στις κυβερνητικές υπηρεσίες 
αλλά απευθείας στις επιχειρήσεις· κατά δεύτερο λόγο, δεν συνοδεύεται 
από ένα μηχανισμό κυρώσεων αλλά βασίζεται σε μία εθελοντική 
δέσμευση των επιχειρήσεων· κατά τρίτο λόγο, κάθε κυβέρνηση 
συμμετέχει η ίδια στο πλαίσιο της προώθησης και της βελτίωσης των 
συστάσεων του κώδικα συμπεριφοράς. 
Στο σημερινό πλαίσιο των συζητήσεων σχετικά με την κοινωνική 
διάσταση του διεθνούς εμπορίου, ο στόχος του ΟΟΣΑ είναι να 
μπορέσει να χρησιμοποιήσει αυτόν τον κώδικα συμπεριφοράς στην 
προώθηση της κοινωνικής ρήτρας στο πολυμερές σύστημα, 
προκειμένου να προωθηθούν σημαντικά οι θεμελιώδεις κανόνες 
εργασίας. Η αποτελεσματικότητα του κώδικα συμπεριφοράς θα 
εξασφαλισθεί από τη στιγμή που θα ενισχύει άλλα γενικότερα μέσα. 
3.5.3 Κώδικες συμπεριφοράς για τον ιδιωτικό τομέα 
Οι δεοντολογικοί κανόνες που υιοθετήθηκαν από τον ιδιωτικό τομέα, 
αν και μη υποχρεωτικοί, μπορούν να συνεισφέρουν στον σεβασμό των 
θεμελιωδών κανόνων της εργασίας. Μπορούν να βελτιώσουν την 
εικόνα μιας επιχείρησης και να ενθαρρύνουν έτσι τους καταναλωτές 
στην αγορά των προϊόντων της, πράγμα που παρακινεί επίσης τις 
άλλες επιχειρήσεις να προσχωρήσουν στους κανόνες από τον φόβο 
απώλειας τμημάτων της αγοράς. Με τον τρόπο αυτόν μπορεί επίσης να 
ασκηθεί επιρροή στις προμηθεύτριες χώρες. 
3.6 Οι μηχανισμοί του ιδιωτικού τομέα 
• η ηθική πίεση: Πρέπει να πεισθούν οι καταναλωτές να μην 
αγοράζουν σε συνάρτηση με τις τιμές αλλά, επίσης, σε συνάρτηση με 
τις συνθήκες παραγωγής των προϊόντων. Οι εκστρατείες μπούκοτάζ 
μπορούν επίσης να πληροφορούν σχετικά με τις συνθήκες εργασίας 
που επικρατούν σε ορισμένους τομείς. 
• η επίθεση ετικέτας στα καταναλωτικά προϊόντα. Πρέπει να 
σημειωθεί σχετικά η πρωτοβουλία "Rugmark" που έχει σκοπό την 
επίθεση ετικέτας στα ινδικά χαλιά που δεν κατασκευάζονται από 
παιδιά. Οι τρόποι ελέγχου της πρωτοβουλίας αυτής έγιναν, ωστόσο, 
αντικείμενο κριτικής. 
• οι επενδύσεις σύμφωνα με το συλλογικό συμφέρον. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Αν και η γραμματεία του ΟΟΣΑ πραγματοποίησε μία εξαιρετική 
εργασία έρευνας, οι παρεκκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών δεν 
επέτρεψαν την υιοθέτηση της μελέτης που είχε υποβληθεί εξ ονόματος 
της γραμματείας του ΟΟΣΑ. Αντίθετα, η επιτροπή απασχόλησης, 
εργασίας και κοινωνικών θεμάτων και η επιτροπή συναλλαγών 
υπέβαλαν κοινή έκθεση η οποία, αν και αναφέρει τις παρεκκλίσεις 
μεταξύ των μελών του ΟΟΣΑ σχετικά με ορισμένα σημεία, υπενθυμίζει 
ορισμένα σημαντικά κεκτημένα της μελέτης, δηλαδή: ειδική σημασία 
ορισμένων κανόνων εργασίας, συμφωνία του σεβασμού αυτών των 
θεμελιωδών κανόνων, η οικονομική ανάπτυξη και η επέκταση των 
συναλλαγών και η αναγνώριση του σημαντικού ρόλου της ΔΟΕ. Η 
κύρια παρέκκλιση αφορούσε το γεγονός χρησιμοποίησης των 
μηχανισμών του ΠΟΕ για την προώθηση των θεμελιωδών κανόνων 
εργασίας. Η ομάδα εργασίας της ΔΟΕ εξέφρασε την ικανοποίηση της, 
κατά τη συνεδρίαση του Νοεμβρίου 1996, για την εξαιρετική ανάλυση. 
Πολλές φορές, η έκθεση υπογραμμίζει τις παρεκκλίσεις απόψεων 
μεταξύ του ΟΟΣΑ και της ΔΟΕ. Υποστηρίζει τον ρόλο, την εντολή και 
τα μέσα δράσης της ΔΟΕ όσον αφορά την προώθηση των θεμελιωδών 
κοινωνικών δικαιωμάτων. 
ΔΟΕ 
Η δημιουργία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας το 1919, αποδεικνύει 
τη βούληση της διεθνούς κοινότητας να θέσει σε εφαρμογή μια κοινή 
δράση για την προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και τη βελτίωση 
των συνθηκών εργασίας και των συνθηκών ζωής σε όλον τον κόσμο. Οι 
180 συμβάσεις της ΔΟΕ που υιοθετήθηκαν από το 1919 μέχρι σήμερα 
αποτελούν το πιο ολοκληρωμένο σύνολο διεθνών κανόνων εργασίας. Η 
δράση της ΔΟΕ χαρακτηρίζεται επίσης από τα μέσα ενθάρρυνσης που 
διαθέτει όσον αφορά τις ανταλλαγές πληροφοριών και την 
αντιπαράθεση εμπειριών καθώς και από την τεχνική βοήθεια και τα 
συστήματα επιμόρφωσης. 
Η ΔΟΕ άρχισε, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας για την κοινωνική 
διάσταση του διεθνούς εμπορίου (ομάδα Εργασίας) που δημιουργήθηκε 
από το διοικητικό συμβούλιο τον Ιούνιο του 1994, ανάλυση των 
επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας στον σεβασμό των 
θεμελιωδών κανόνων εργασίας. 
Το θέμα της προώθησης των θεμελιωδών διεθνών κανόνων εργασίας 
καθώς και εκείνων της μεταρρύθμισης της πολιτικής που αφορά τους 
κανόνες οργάνωσης αποτελούν επίσης το αντικείμενο σημαντικών 
συζητήσεων. Σχετικά με το θέμα αυτό, μία εκστρατεία προώθησης των 
επτά διεθνών συμφωνιών εργασίας που θεωρούνται ως θεμελιώδεις 
από την ΔΟΕ (Διεθνείς συμφωνίες εργασίας αριθ. 29 και 105 για την 
καταναγκαστική εργασία, αριθ. 87 και 98 για τις συνδικαλιστικές 
ελευθερίες και τη συλλογική διαπραγμάτευση, 100 και 111 για την μη 
εισαγωγή διακρίσεων και 138 για την ελάχιστη ηλικία πρόσβασης στην 
απασχόληση) άρχισε από τον γενικό διευθυντή του Διεθνούς Γραφείου 
Εργασίας (ΔΓΕ), κ. Hansenne. Η εκστρατεία αυτή οδήγησε σε 29 νέες 
κυρώσεις. ' Οσον αφορά το ιδιαίτερο πρόβλημα της εργασίας των 
παιδιών, η ΔΟΕ ξεκίνησε μια διαδικασία που το 1999 θα οδηγήσει στην 
υιοθέτηση μιας νέας σύμβασης για τις πλέον απαράδεκτες μορφές του 
φαινομένου αυτού. 
Το πρόβλημα ενίσχυσης του συστήματος ελέγχου της εφαρμογής των 
διεθνών κανόνων εργασίας αποτέλεσε επίσης θέμα της ημερήσιας 
διάταξης των εργασιών της ΔΟΕ. 
1. Η ΑΝΑΔΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΗΣ 
ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ 
ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 
Το διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας (ΔΓΕ) αποφάσισε 
να δημιουργήσει τον Ιούνιο του 1994 μια τριμελή ομάδα εργασίας (εργοδότες, 
εργαζόμενοι και κυβερνήσεις) επιφορτισμένη με τη συζήτηση όλων των 
"κατάλληλων θεμάτων της κοινωνικής διάστασης της ελευθέρωσης του 
διεθνούς εμπορίου". Αυτή η ομάδα εργασίας είναι ανοικτή σε όλα τα μέλη του 
διοικητικού συμβουλίου. 
Λόγω του αρκετά ασαφούς χαρακτήρα της εντολής που έλαβε η ομάδα 
εργασίας, χρειάστηκε κάποιο χρόνο για να καθορίσει ορισμένους 
9 
προσανατολισμούς για τις μελλοντικές της εργασίες. Πρέπει, ωστόσο, να 
υπογραμμισθεί ότι η ομάδα εργασίας αποφάσισε να μη συνεχίσει πλέον την 
εξέταση του θέματος των εμπορικών κυρώσεων και να αναστείλει κάθε 
μεταγενέστερη συζήτηση σχετικά με την καθιέρωση σχέσης μεταξύ του 
διεθνούς εμπορίου και των κοινωνικών κανόνων, μέσω μιας κοινωνικής 
ρήτρας και ενός μηχανισμού επιβολής κυρώσεων. 
Η ομάδα εργασίας φαίνεται να προσανατολίζει περισσότερο τις εργασίες της 
στη μελέτη των συνεπειών, στο κοινωνικό επίπεδο, της παγκοσμιοποίησης της 
οικονομίας. ' Εγιναν ορισμένες προτάσεις από τις οποίες έχουν τεθεί κάποιες 
σε εφαρμογή. ' Ηταν επίσης κοινώς αποδεκτό ότι η ομάδα εργασίας έπρεπε να 
τηρήσει και να λάβει υπόψη της τις διεθνείς προθεσμίες και, επίσης, να λάβει 
υπόψη της, κατά τις συνεδριάσεις της, τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν 
σε άλλα διεθνή όργανα όπως ο ΠΟΕ και ο ΟΟΣΑ. 
1.1 Ερωτηματολόγιο αξιολόγησης των συνεπειών της παγκοσμιοποίησης 
Ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης των συνεπειών της 
παγκοσμιοποίησης και της ελευθέρωσης των συναλλαγών για την 
πραγματοποίηση των κοινωνικών στόχων της ΔΟΕ, διανεμήθηκε στα 
κράτη μέλη της ΔΟΕ κατά τη σύνοδο του Ιουνίου 1996 της διεθνούς 
συνδιάσκεψης εργασίας, με την υποχρέωση γι ' αυτά τα κράτη μέλη να 
λάβουν τη γνώμη των πλέον αντιπροσωπευτικών εργοδοτικών και 
συνδικαλιστικών οργανώσεων. Το ΔΓΕ έλαβε, στις 30 Οκτωβρίου 1996, 
136 απαντήσεις εκ μέρους 128 εντολοδόχων 76 χωρών, ενώ οι λιγότερο 
προηγμένες χώρες δεν είχαν πλήρη εκπροσώπηση, κυρίως η αφρικανική 
ήπειρος. 
Οι πρώτες απαντήσεις (τμηματικές) στο ερωτηματολόγιο αυτό 
αποτέλεσαν το αντικείμενο έκθεσης που εκπόνησε το ΔΓΕ για τη 
συνεδρίαση της ομάδας εργασίας του Νοεμβρίου 1996. Η πρώτη 
εξέταση της έκθεσης αυτής δεν έγινε, επομένως, παρά τον Μάρτιο του 
1997. Τα κύρια στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεση του ΔΓΕ 
μπορούν να συνοψιστούν ως εξής. 
1.1.1 Συνέπεια της παγκοσμιοποίησης και της ελευθέρωσης των συναλλαγών (1985-
1995) 
Κατά γενικό τρόπο, οι εργαζόμενοι φαίνονται περισσότερο αρνητικοί 
απ'ό,τι οι εργοδότες και οι κυβερνήσεις, ιδίως όσον αφορά τις 
επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στην απασχόληση. Η έκθεση δείχνει, 
ωστόσο, ότι ο όγκος της απασχόλησης, κατά τη διάρκεια της περιόδου 
1985-1995 αυξήθηκε σε αναλογίες που κυμαίνονται από κάποιο μικρό 
ποσοστό σε ορισμένες χώρες, έως ποσοστό μεγαλύτερο από το 100 τοις 
εκατό στην Κένυα. Εξάλλου, η παγκοσμιοποίηση δεν φαίνεται να έχει 
σημαντικές συνέπειες για την άσκηση της συνδικαλιστικής ελευθερίας 
καθώς και τα ποσοστά εργατικών ατυχημάτων. Διαφορές εκτίμησης 
διαπιστώνονται, ωστόσο, αντίθετα, όσον αφορά την κοινωνική 
ασφάλιση. 
1.1.2 Στάσεις έναντι της ελευθέρωσης των συναλλαγών και της παγκοσμιοποίησης 
' Οσον αφορά τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης στη διεθνή 
νομοθεσία (κυρίως με στόχο την προώθηση των εξαγωγών και την 
προσέλκυση ξένων επενδύσεων) καθώς και στα μέσα δράσης των 
10 
κυβερνήσεων, πρέπει επίσης να υπογραμμισθούν σημαντικές διαφορές 
ερμηνείας. 
/. 1.3 Διεθνής δράση και συνεργασία 
Στο 60% των περιπτώσεων, όσοι απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δεν 
θεωρούν ότι η ελευθέρωση των συναλλαγών και η παγκοσμιοποίηση 
είχαν σημαντική επίδραση στη δυνατότητα των χωρών να κυρώσουν 
και να εφαρμόσουν τις συμβάσεις της ΔΟΕ σχετικά με τα θεμελιώδη 
δικαιώματα των εργαζομένων ή άλλους κανόνες εργασίας. Αντίθετα, οι 
κύριοι λόγοι που αναφέρθηκαν σε αντιπαράθεση μ' αυτήν την άποψη, 
ήταν μεταξύ άλλων, τα εμπόδια που συνδέονται με την εφαρμογή των 
πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής και την ανάγκη προσέλκυσης 
ξένων επενδύσεων. 
Το 84% αυτών που απάντησαν (εκ των οποίων σχεδόν όλοι 
εργαζόμενοι) εκφράσθηκαν υπέρ της αναγνώρισης και της παγκόσμιας 
εφαρμογής των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων. Για να 
συνεχισθεί ο στόχος αυτός, το 69% αυτών που απάντησαν 
εκφράσθηκαν υπέρ μιας δράσης στο πλαίσιο της ΔΟΕ. Στις απαντήσεις 
αναφέρθηκαν επίσης στην πρώτη σειρά και άλλα ιδρύματα, όπως ο 
ΠΟΕ και, σε λιγότερο βαθμό, ο ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή ' Ενωση, ο ΟΠΕ, 
η CNUCED καθώς και άλλα διεθνή χρηματοδοτικά ή περιφερειακά 
όργανα όπως ο ΟΑΕ(Οργανισμός Αφρικανικής Ενότητας). Για την 
προώθηση του σεβασμού των διεθνών κανόνων εργασίας αναφέρθηκαν 
τέσσερεις τύποι μέτρων: οι κώδικες συμπεριφοράς για τις επιχειρήσεις 
και τις βιομηχανίες, η δημιουργία ενός συστήματος επίθεσης ετικετών, 
το μποϋκοτάρισμα των εισαγομένων προϊόντων που θα οργανώνεται 
από τα συνδικάτα, τους καταναλωτές ή άλλες μη κυβερνητικές ομάδες 
καθώς και η εφαρμογή των εθνικών νομοθεσιών εκτός επικράτειας. 
1.2 Άλλες προτάσεις 
Έχουν γίνει και άλλες προτάσεις, στο ίδιο πνεύμα με το 
ερωτηματολόγιο, κατά τη διάρκεια της συνόδου του Νοεμβρίου 1996 
της ομάδας εργασίας. Πρόκειται, αφενός, για μια γενική εξέταση των 
μέσων δράσης της ΔΟΕ για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να 
αντιμετωπίσουν την κοινωνική διάσταση στην ελευθέρωση του διεθνούς 
εμπορίου και, αφετέρου, για να εξετασθεί η δυνατότητα μελέτης των 
θετικών οικονομικών επιπτώσεων του σεβασμού των θεμελιωδών 
κανόνων εργασίας. 
Προτάθηκαν επίσης μελέτες ανά χώρα, αντικείμενο των οποίων θα 
είναι να εξετασθεί ο τρόπος με τον οποίον οι εθελόντριες χώρες 
μπόρεσαν να διατηρήσουν τους κοινωνικούς τους στόχους έναντι των 
αρνητικών ή θετικών συνεπειών της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας. 
Έξι χώρες έχουν ήδη προσφερθεί ως εθελοντές. Ωστόσο δεν έχει 
καθορισθεί ακόμα ο τρόπος με τον οποίο θα μπορέσουν να διεξαχθούν 
οι μελέτες αυτές, κυρίως σε πρακτικό επίπεδο. 
11 
2. Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ 
ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΔΟΕ 
2.1 Εκστρατεία του γενικού διευθυντή για την προώθηση των διεθνών συμβάσεων 
εργασίας, των λεγόμενων "θεμελιωδών" 
Υπήρξε ευρεία συναίνεση, στο πλαίσιο της ΔΟΕ, σχετικά με την 
αναγνώριση του θεμελιώδους χαρακτήρα των επτά διεθνών συμβάσεων 
εργασίας που αναφέρθηκαν ήδη στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής 
για κοινωνικά θέματα της Κοπεγχάγης: Οι θεμελιώδεις αυτές συμβάσεις 
είναι οι συμβάσεις αριθ. 29 και 105 για την καταναγκαστική εργασία, 
αριθ. 87 και 98 για τη συνδικαλιστική ελευθερία και τη συλλογική 
διαπραγμάτευση, αριθ. 100 και 111 για τη μη εισαγωγή διακρίσεων και 
αριθ. 138 για την ελάχιστη ηλικία πρόσβασης στην απασχόληση. 
Οι διάφορες αυτές συμβάσεις έχουν κυρωθεί κατά διαφόρους τρόπους. 
Μπροστά σε αυτήν τη διαπίστωση, ο γενικός διευθυντής του ΔΓΕ, κ. 
Hansenne, αποφάσισε, τον Μάρτιο του 1995, να απευθύνει σε όλα τα 
κράτη μέλη επιστολή σχετικά με το θέμα της κύρωσης αυτών των επτά 
συμβάσεων. Κάθε χώρα που δεν είχε ακόμα κυρώσει όλες αυτές τις 
συμβάσεις, θα έπρεπε να αναφέρει αν προτίθεται να το κάνει· σε θετική 
περίπτωση να διευκρινίσει εντός ποιας προθεσμίας και σε αρνητική 
περίπτωση να γνωστοποιήσει τους λόγους που εμποδίζουν την κύρωση 
κάθε μιας από αυτές. 
Τα αποτελέσματα αυτής της εκστρατείας προώθησης των θεμελιωδών 
κανόνων της εργασίας εξετάζονται στο εξής τακτικά από το διοικητικό 
συμβούλιο (στο πλαίσιο της επιτροπής του για νομικά θέματα και 
διεθνείς κανόνες εργασίας). 
Αν και το σύνολο των κρατών μελών της ΔΟΕ δεν έχει ακόμη 
απαντήσει, η εκστρατεία αυτή έδωσε θετικά αποτελέσματα στο μέτρο 
που καταγράφηκαν 29 νέες κυρώσεις. ' Εδειξε επίσης τις δυσκολίες που 
αντιμετώπισαν ορισμένα κράτη μέλη που προτίθενται να κυρώσουν τις 
συμβάσεις αυτές και τη σημασία που θα μπορούσε να λάβει η τεχνική 
στήριξη του ΔΓΕ σχετικά με το θέμα αυτό. 
2.2 Το πρόβλημα της εργασίας των παιδιών 
Η σύμβαση αριθ. 138 για την ελάχιστη ηλικία πρόσβασης στην 
απασχόληση αποτελεί τμήμα των επτά κύριων συμβάσεων. Το ποσοστό 
κύρωσης της είναι, ωστόσο, αρκετά χαμηλό. Ο σύνθετος χαρακτήρας 
της, ο οποίος δεν προσαρμόζεται στην κατάσταση ορισμένων 
αναπτυσσομένων χωρών είναι συχνά ο λόγος που εξηγεί αυτήν τη 
σχετική έλλειψη επιτυχίας. 
Εξάλλου, το ΔΓΕ δημοσίευσε πρόσφατα ορισμένο αριθμό εκθέσεων που 
δείχνουν έξαρση, σε παγκόσμιο επίπεδο, του φαινομένου της εργασίας 
των παιδιών, κυρίως στις πλέον απαράδεκτες μορφές. 
Μπροστά στη διαπίστωση αυτή, το ΔΓΕ αποφάσισε να εγγράψει στην 
ημερήσια διάταξη της διεθνούς συνδιάσκεψης εργασίας του Ιουνίου 
1998 και του Ιουνίου 1999 το θέμα της εργασίας των παιδιών ενόψει 
της υιοθέτησης μιας νέας σύμβασης που θα προβλέπει άμεση και άνευ 
12 
όρων απαγόρευση αυτών των πλέον ακραίων μορφών εργασίας. Η 
απόφαση αυτή αποτέλεσε το αντικείμενο ευρείας συναίνεσης. 
Η βούληση αυτή υπάρχει όχι μόνο σε ρυθμιστικό επίπεδο αλλά επίσης 
στον τομέα της τεχνικής συνεργασίας, ιδίως στο πλαίσιο του 
προγράμματος IPEC, που άρχισε να εφαρμόζεται από το 1991 βάσει 
εθελοντικών συνεισφορών των κρατών μελών (και, σύντομα, της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής) με στόχο τη δράση για την κατάργηση της 
εργασίας των παιδιών. 
2.3 Η ενίσχυση του συστήματος ελέγχου της εφαρμογής των συμβάσεων 
Το σύστημα ελέγχου που διαθέτει σήμερα η ΔΟΕ βασίζεται 
αποκλειστικά στην εξέταση των τακτικών εκθέσεων που αποστέλλει 
κάθε κράτος μέλος για τις συμβάσεις που έχει κυρώσει. Υπάρχει επίσης 
ένα σύστημα καταγγελιών/διαμαρτυριών, η εξέταση του οποίου δεν 
μπορεί να οδηγήσει σε πραγματικές κυρώσεις. 
Για να καταστεί αποτελεσματικότερη αυτή η διαδικασία, ορισμένες 
προτάσεις εξετάζονται τώρα από τη ΔΟΕ. Μία από τις προτάσεις αυτές 
συνίσταται στο να επεκταθεί στο σύνολο των βασικών συμβάσεων η 
διαδικασία που υπάρχει σχετικά με τις συνδικαλιστικές ελευθερίες, το 
κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι η δυνατότητα εξέτασης των 
καταγγελιών που υποβάλλονται εις βάρος κρατών που δεν έχουν 
κυρώσει τις ανάλογες συμβάσεις. 
13 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Οι εξελίξεις που αναφέρθηκαν παραπάνω δείχνουν ότι έχει 
δημιουργηθεί κάποια δυναμική στην ΔΟΕ, όσον αφορά την προώθηση 
και τον σεβασμό των διεθνών κανόνων της εργασίας. 
Η κίνηση αυτή θα μπορούσε, εξάλλου, να εξαπλωθεί εφόσον οι 
υπουργοί του ΠΟΕ που συνήλθαν στη Σιγκαπούρη επιβεβαίωσαν τον 
ρόλο της ΔΟΕ όσον αφορά την καθιέρωση και την προώθηση των 
κανόνων αυτών. 
ΠΟΕ 
Παρά τις πιέσεις ορισμένων μελών του ΠΟΕ, το θέμα των σχέσεων 
μεταξύ του διεθνούς εμπορίου και των κοινωνικών του διαστάσεων, 
συμπεριλαμβανομένων των διεθνώς αναγνωρισμένων κοινωνικών 
κανόνων, δεν αποτέλεσε πράγματι το αντικείμενο σε βάθος συζήτησης 
στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου από την σύνοδο 
της υπουργικής συνδιάσκεψης του Μαρακές, τον Απρίλιο του 1994. 
Κατά την ανεπίσημη συνεδρίαση των υπουργών εμπορίου της 
Ευρωπαϊκής ' Ενωσης στο Δουβλίνο, στις 18 και 19 Σεπτεμβρίου 1996, 
ο γενικός διευθυντής του ΠΟΕ, είχε αναφέρει τέσσερα σημεία 
σύγκλησης για το θέμα των κοινωνικών κανόνων: τον σεβασμό των 
θεμελιωδών κανόνων της εργασίας, την αναγνώριση του βασικού ρόλου 
που παίζει η ΔΟΕ για τα θέματα που συνδέονται με την εργασία και την 
απασχόληση, την άρνηση να τεθούν υπό αμφισβήτηση τα συγκριτικά 
πλεονεκτήματα χωρών με χαμηλό κόστος εργατικού δυναμικού και την 
εξασφάλιση ότι δεν θα προβλέπεται το ενδεχόμενο εμπορικών 
κυρώσεων. Είχε, ωστόσο, αναφέρει ότι λόγω των πολλών 
παρεκκλίσεων που υπάρχουν μεταξύ των αντιπροσωπειών και κυρίως 
της άρνησης ορισμένων να εξεταστεί το θέμα των κοινωνικών κανόνων 
στο πλαίσιο του ΠΟΕ, θα ήταν πολύ δύσκολη η κατάληξη σε συμφωνία 
στη Σιγκαπούρη για μια δήλωση που θα στηρίζεται στις τέσσερεις αυτές 
αρχές. 
Η συνέχεια τον δικαίωσε εν μέρει. Βέβαια, η αποτυχία της δημιουργίας 
μιας ομάδας εργασίας επιφορτισμένης με την εξέταση της σχέσης 
μεταξύ του διεθνούς εμπορίου και των κοινωνικών κανόνων και τη 
μελέτη των τομέων στους οποίους θα μπορούσε να παρέμβει ο ΠΟΕ, σε 
συνεργασία με τα άλλα διεθνή όργανα, για να συμβάλει στην προώθηση 
των κανόνων αυτών, δεν επιτρέπει να ελπίζεται βραχυπρόθεσμα μια 
συνολική λύση του προβλήματος στο επίπεδο του ΠΟΕ, ούτε ακόμα μια 
σοβαρή συζήτηση στο πλαίσιο του οργάνου για το θέμα αυτό. Ωστόσο, 
τα όσα αναφέρονται στη σχετική παράγραφο της υπουργικής 
διακήρυξης της Σιγκαπούρης: 
"We renew our commitment to the observance of internationaly recognized 
core labour standards. The International Labour Organization (1LO) is the 
competent body to set and deal with these standards, and we affirm our 
support for its work in promoting them. We believe that economic growth 
and development fostered by increased trade and further trade liberalization 
contribute to the promotion of these standards. We reject the use of labour 
standards for protectionist purposes, and agree that the comparative 
14 
advantage of countries, particularly low-wage developing countries, must in 
no way be put into question. In this regard, we note that the WTO and ILO 
Secretariats will continue their existing cooperation. " 
αποκλείουν επίσης το συμπέρασμα ότι δεν πραγματοποιήθηκε καμία 
πρόοδος. 
Σ ' αυτήν επιβεβαιώνεται η δέσμευση κάθε μέλους του ΠΟΕ να σέβεται 
τους κανόνες εργασίας που είναι αναγνωρισμένοι διεθνώς καθώς και η 
υποστήριξη στην ΔΟΕ που είναι αρμόδια για τον καθορισμό των 
κριτηρίων. Απομακρύνονται έτσι οι τάσεις προστατευτισμού και 
παραμένει ανοικτή η οδός για μια θετική προσέγγιση σχετικά με το 
θέμα, στο πλαίσιο επίσης μιας μεγαλύτερης συνεργασίας μεταξύ του 
ΠΟΕ και της ΔΟΕ. 
Τα συμπεράσματα της Σιγκαπούρης, κάθε άλλο παρά καταδικάζουν την 
κοινοτική προσέγγιση, ιδίως στο πλαίσιο του ΣΓΠ: μπορεί να θεωρηθεί 
ότι ενθαρρύνουν αυτή την προσέγγιση. 
15 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Το θέμα της σχέσης μεταξύ των κοινωνικών κανόνων και του διεθνούς 
εμπορίου προκάλεσε πολυάριθμες συζητήσεις σε πολλά όργανα, οι 
οποίες επέτρεψαν να σημειωθεί πρόοδος σχετικά με ορισμένες έννοιες 
και ορισμένες αναλύσεις χωρίς, ωστόσο, να καταλήξουν σε συναίνεση 
σχετικά με τη φύση του δεσμού που πρέπει να υπάρξει μεταξύ του 
εμπορίου και των κοινωνικών κανόνων, ιδίως λόγω του φόβου 
ενδεχόμενων εμπορικών κυρώσεων. 
Ποια συμπεράσματα μπορούν να αποκομισθούν όσον αφορά τον στόχο 
της έκθεσης αυτής, δηλαδή να μπορέσει το Συμβούλιο να εξετάσει στο 
γενικό πλαίσιο της την κατάσταση της κοινωνικής ρήτρας κινήτρων 
που θα τεθεί σε εφαρμογή στο ΣΓΠ; Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, δύο 
συμπεράσματα επιβάλλονται. 
(1) Πρώτον, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι οι παρεκκλίσεις που 
εμφανίσθηκαν κατά τις εργασίες που έγιναν σχετικά με το θέμα 
αυτό, αφορούν περισσότερο τη μέθοδο και όχι τους στόχους. 
Κανένας, ακόμα και μεταξύ των αναπτυσσομένων χωρών που 
παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το θέμα αυτό, δεν 
αμφισβητεί στην πραγματικότητα τους βασικούς στόχους όπως 
αναφαίνονται ιδιαίτερα από τη διάσκεψη κορυφής της 
Κοπεγχάγης. Αντίθετα, πολλές αρνούνται να χρησιμοποιήσουν 
για την επίτευξη των στόχων αυτών το εμπορικό μέσο, από φόβο 
να υπεισέλθουν σε ένα είδος προστατευτικού σπιράλ που δεν θα 
μπορούν να ελέγξουν και να οδηγηθούν χωρίς να το θέλουν στην 
αρχή, στην αμφισβήτηση των φυσικών συγκριτικών 
πλεονεκτημάτων των αναπτυσσομένων χωρών. 
' Ενας τέτοιος φόβος δεν εκπλήσσει σε μία συζήτηση που 
επικεντρώνεται κυρίως στην αρνητική πλευρά και στην πλευρά 
επιβολής ποινών της κοινωνικής ρήτρας χωρίς να έχουν 
πραγματικά εμβαθυνθεί οι αξίες της θετικής προσέγγισης και της 
προσέγγισης δημιουργίας κινήτρων. ' Ομως, το κοινοτικό ΣΓΠ 
προτείνει στις αναπτυσσόμενες χώρες μια καθαρά προσέγγιση 
κινήτρων που στηρίζεται στη συνεργασία και όχι στην 
αντιπαράθεση. Εξάλλου, η κοινωνική ρήτρα έχει εξετασθεί 
κυρίως στη συζήτηση αυτή υπό το πρίσμα είτε της οικονομικής 
πολιτικής, είτε της εμπορικής (πλευρά της ανταγωνιστικότητας), 
είτε υπό το πρίσμα της πολιτικής των δικαιωμάτων του 
ανθρώπου. Πολύ λίγος λόγος έχει γίνει για την πολιτική της 
ανάπτυξης στην οποία ενσωματώνεται η κοινωνική ρήτρα του 
ΣΓΠ. 
Οι διεθνείς συζητήσεις σχετικά με την κοινωνική ρήτρα δεν θα 
πρέπει, συνεπώς, να οδηγήσουν την Κοινότητα στο να 
απομακρυνθεί από την εφαρμογή των καθεστώτων ενθάρρυνσης 
που προβλέπονται από το ΣΓΠ, μάλλον το αντίθετο. 
(2) Κατά την εφαρμογή των καθεστώτων αυτών, η Κοινότητα 
μπορεί να επιλέξει μεταξύ δύο προσεγγίσεων: είτε να ενθαρρύνει 
16 
την πραγματοποίηση των στόχων αυτών επιτόπου και τη 
δημιουργία μιας πραγματικά αποτελεσματικής ρήτρας, είτε να 
δώσει προτεραιότητα στο πολιτικό σήμα και σε μια απλούστερη 
ρήτρα που θα τεθεί μεν σε εφαρμογή αλλά εις βάρος, 
ενδεχομένως, της πραγματικής αποτελεσματικότητας μιας 
παρόμοιας ρήτρας. 
Στον κοινωνικό τομέα, η σαφήνεια των εννοιών και των 
κριτηρίων των κατάλληλων συμβάσεων της ΔΟΕ επιτρέπει να 
προβλεφθεί περισσότερο η πρώτη επιλογή, αυτή της 
αποτελεσματικότητας επιτόπου. Η πραγματική βελτίωση της 
κοινωνικής πολιτικής των δικαιούχων χωρών χρειάζεται 
περισσότερο τα συμπληρωματικά πλεονεκτήματα που δίνονται 
στους εξαγωγείς να είναι δελεαστικά και να είναι συνεπώς 
σημαντικό το πρόσθετο προτιμησιακο περιθώριο. Πρέπει επίσης 
να είναι δυνατός ο έλεγχος· αυτό σημαίνει ότι κάθε δικαιούχος 
χώρα θα είναι αιτούσα, δηλαδή θα υποβάλλει δήλωση αρχής, 
ζητώντας το δικαίωμα της ρήτρας και θα εγγυάται αντίθετα ότι 
κάθε εξαγωγέας ή παραγωγός θα συμμορφώνεται με τους 
κανόνες: το σύνολο των εξαγωγέων ή των παραγωγών θα 
οδηγηθεί έτσι στην υιοθέτηση των πρακτικών αυτών. Μόνο με 
αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να σημειωθούν πραγματικές 
εξελίξεις επιτόπου. Πράγματι, μόνον οι απαιτητικές μέθοδοι 
ελέγχου και συνεργασίας, που θα εφαρμόζονται στο επίπεδο των 
εξαγωγέων, θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν την πρόοδο στον 
τομέα αυτό, σε αντιστάθμιση με σημαντικές παραχωρήσεις. 
17 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΑΙΟ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 8 
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ 3281/94 ΚΑΙ 1256/96 ΤΟΥ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ 
ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ 
Συνοπτική παρουσίαση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της 
Διεθνούς Οργάνωσης Ξυλείας Τροπικών Δασών (ΟΙΒΤ), του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ 
για τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και περιβάλλοντος 
Η αειφόρος ανάπτυξη, με την διπλή διάσταση της της προστασίας του 
περιβάλλοντος και της κοινωνικής προόδου, διαγράφεται πλέον ως ο κυριότερος 
στόχος των εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών και της διεθνούς συνεργασίας. Η 
Διάσκεψη του Ρίο του Ιουνίου 1992 αποτέλεσε βασικό στάδιο αυτής της εξέλιξης. 
Στο πλαίσιο αυτό, εγκρίθηκε το Πρόγραμμα Δράσεως 21 με το οποίο οι 
κυβερνήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο ανέλαβαν την υποχρέωση να προωθήσουν την 
αειφόρο ανάπτυξη σε εθνικό επίπεδο καθώς και τη διεθνή συνεργασία. 
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο αποκτά σήμερα η διεθνής κοινότητα συνείδηση της 
σημασίας των δασικών πόρων· πράγματι είναι απαραίτητοι τόσο για τα 
οικοσυστήματα όσο και για τους ανθρώπους. Η υπερβολική εκμετάλλευση των 
δασών απειλεί το περιβάλλον και συνεπώς την ανάπτυξη των περισσοτέρα)ν χωρών 
παραγωγής ξυλείας. 
Το συγκεκριμένο πρόβλημα των τροπικών δασών έχει αποτελέσει αντικείμενο 
εμπεριστατωμένων μελετών καθώς και πολυάριθμων πρωτοβουλιών στο πλαίσιο 
των αρμοδίων διεθνών φορέων που σημείωσαν σημαντικές προόδους ως προς τον 
καθορισμό οικολογικών κριτηρίων. Στόχος τους δεν είναι τόσο ο περιορισμός της 
υλοτομίας στα τροπικά δάση για να αποφευχθεί η ολοκληρωτική αποψίλωση, όσο η 
ανάληψη δράσεως για μια αειφόρο διαχείριση των φυσικών τροπικών δασών. Αυτό 
συμπίπτει με τους στόχους που επιδιώκονται με τον καθορισμό οικολογικών 
κριτηρίων για τη χορήγηση κοινοτικού éco-.label για το χαρτί. Είναι συνεπώς 
απαραίτητο να ενθαρρυνθεί κατά προτίμηση η κατανάλωση τροπικής=§υλείας που 
προέρχεται από εκμεταλλεύσεις όπου ασκείται ελεγχόμενη διαχείριση των δασών. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως σημαντικός χορηγός βοήθειας, ιδίως για την προστασία 
των τροπικών δασών, σκοπεύει να προωθήσει την αειφόρο διαχείριση. Η πολιτική 
στον τομέα αυτό πρέπει να προσφύγει σε προτρεπτικά μέτρα, και όχι σε 
εξαναγκαστικά. Αυτός είναι^όχος που επιδιώκει το κοινοτικό-καθεστώς 
γενικευμένων δασμολογικών ποσοστώσεων. Η περιβαλλοντική ρήτρα που 
προβλέπεται στο άρθρο 8 των κανονισμών 3281/94 της 19ης Δεκεμβρίου 1994 και 
1256/96 της 20ης Ιουνίου 1996 αποσκοπεί στην ευνόηση της εισαγωγής προϊόντων 
των οποίων τα χαρακτηριστικά ή οι μέθοδορπαραγωγής έχουν γίνει διεθνώς 
αποδεκτά διότι προωθούν την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί στο πλαίσιο 
των διεθνών συμβάσεων στον τομέα του περιβάλλοντος. 
Η προτρεπτική περιβαλλοντική ρήτρα αποσκοπεί στην χορήγηση 
συμπληρωματικών τελωνειακών προτιμήσεων σε όλες τις χώρες που υποβάλλουν 
σχετική αίτηση και που είναι σε θέση να αποδείξουν ότι σέβονται πράγματι διεθνείς 
κανόνες που ισχύουν στον τομέα του περιβάλλοντος και, πιο συγκεκριμένα, τους 
κανόνες της Διεθνούς Οργάνωσης Ξυλείας Τροπικών Δασών σχετικά με τη 
διαχείριση των τροπικών δασών. Η περιβαλλοντική ρήτρα υπάρχει ήδη αλλά δεν 
έχει ακόμα τεθεί σε εφαρμογή, θα αρχίσει να ισχύει μόνο από την 1η Ιανουαρίου 
1998. Με αυτή την προοπτική, η Επιτροπή πρέπει να καταρτίσει έκθεση για τις 
it 
εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της Διεθνούς Οργάνωσης Ξυλείας 
Τροπικών Δασών, του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και 
του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου για τη σχέση μεταξύ εμπορίου και 
περιβάλλοντος. 
Η εν λόγω έκθεση, που αποτελεί αντικείμενο του παρόντος εγγράφου, ασχολείται 
ειδικότερα, δεδομένου ότι πρόκειται για τον μόνο τομέα που αναφέρεται ρητά στο 
άρθρο 8 του κανονισμού 3281/94 κατά το παρόν στάδιο, με τον προβλεπόμενο 
τρόπο καθορισμού και μέτρησης σε παγκόσμιο επίπεδο της αειφόρου διαχείρισης 
των δασών, βάσει των σχετικών εγγράφων για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής 
ρήτρας. Ωστόσο, δεν αποκλείεται μεσοπρόθεσμα η επέκταση της και σε άλλα διεθνή 
πρότυπα στον τομέα του περιβάλλοντος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται 
υπό σημείωση, με αυτήν την προοπτική, οι άλλες διεθνείς συμβάσεις στον εν λόγω 
τομέα, ήτοι οι συμβάσεις για την βιοποικιλότητα (1992), για τις κλιματολογικές 
μεταβολές (1992) και για τα επικίνδυνα απορρίμματα (Βασιλεία, 1989), παρόλο 
που καμία από αυτές τις συμβάσεις δεν παρέχει ουσιαστικά συγκεκριμένη βάση για 
την εφαρμογή μιας περιβαλλοντικής ρήτρας. 
Υπό το φως αυτής της έκθεσης, η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση απόφασης στο 
Συμβούλιο σχετικά με τις διαστάσεις των ειδικών καθεστώτων ενθάρρυνσης και τις 
λεπτομέρειες εφαρμογής τους. 
Το θετικό αποτέλεσμα της εξέτασης που πραγματοποίησε το Συμβούλιο, με βάση 
την έκθεση της Επιτροπής, των εργασιών των διεθνών φορέων, δεν αποτελεί, 
φυσικά απαραίτητη προϋπόθεση που να δεσμεύει το δικαίωμα λήψεως 
πρωτοβουλιών της Επιτροπής στον τομέα αυτό, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν έχει 
παρά να προτείνει την εφαρμογή ενός μηχανισμού του οποίου η ιδέα έχει ήδη 
συλληφθεί. Εντούτοις, δεδομένου ότι το αποτέλεσμα των εργασιών του 
Συμβουλίου στον τομέα αυτό πρόκειται να αποτελέσει ένα από τα κίνητρα για την 
υποβολή της πρότασης της Επιτροπής, η εν λόγω πρόταση θα καταρτιστεί μετά από 
συζήτηση σχετικά με την παρούσα έκθεση. Εξάλλου, η πρόταση της Επιτροπής 
πρέπει να εξεταστεί υπό το φως μιας αξιολόγησης της γενικής ουδετερότητας των 
επιπτώσεων του γενικού συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων και, ιδίως υπό το 
φως των συνδυασμένων αποτελεσμάτων της διαβάθμισης (συμπεριλαμβανομένης 
της εφαρμογής του άρθρου 6) και των ειδικών μέτρων που λαμβάνονται υπέρ των 
MME. 
η 
ΠΟΕ 
Το πρωΐμιο της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου 
αναγνωρίζει την αναγκαιότητα διατήρησης του περιβάλλοντος και προώθησης μιας 
αειφόρου ανάπτυξης. Μια από τις βασικές αρχές του ΠΟΕ, για την οποία έγινε 
λόγος κατά τις πολυμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις του Γύρου της 
Ουρουγουάης, είναι ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η σχέση που υπάρχει μεταξύ της 
λειτουργίας του πολυμερούς εμπορικού συστήματος, μιας καλύτερης προστασίας 
του περιβάλλοντος και της προώθησης της αειφόρου ανάπτυξης. Επιπλέον, το 
άρθρο XX της GATT 1997 επιτρέπει στα σημεία β) και ζ) τη λήψη μέτρων που 
σχετίζονται με την διατήρηση των φυσικών πόρων που ενδέχεται να εξαντληθούν, 
υπό την προϋπόθεση ότι αυτά τα μέτρα δεν αποτελούν αυθαίρετες διακρίσεις ή 
καμουφλαρισμένους περιορισμούς του εμπορίου. 
Το γενικό συμβούλιο του ΠΟΕ συνέστησε επίσημα μια επιτροπή "εμπορίου και 
περιβάλλοντος" στις αρχές του 1995. Η εν λόγω επιτροπή συμμετείχε στην 
διεξαγωγή των εργασιών με τακτικές συνεδριάσεις, με σκοπό να εξετάσει 
λεπτομερώς πόσο στενή είναι η σχέση μεταξύ της ελευθέρωσης του διεθνούς 
εμπορίου και της προστασίας του περιβάλλοντος, προκειμένου να προβλέψει στη 
συνέχεια όλους τους δυνατούς τρόπους συμφιλίωσης αυτών τα)ν δύο τομέων. 
Παρόλο που εργάστηκε επί δύο έτη, η επιτροπή "εμπορίου και περιβάλλοντος" δεν 
μπόρεσε να προτείνει συγκεκριμένα μέτρα κατά την υπουργική σύνοδο της 
Σιγκαπούρης του Δεκεμβρίου 1996. Εντούτοις, στα συμπεράσματα της, η επιτροπή 
αναγνώρισε ότι "the multilateral trade system has the capacity to further integrate 
environmental considerations and enchance its contribution to the promotion of the 
sustainable development without undermining its open, equitable and non discriminatory 
character". Επιπλέον, η επιτροπή υποστήριξε σαφώς τις πολυμερείς λύσεις που 
βασίζονται στη διεθνή συνεργασία και τη συναίνεση ως το καλύτερο και 
αποτελεσματικότερο μέσο για να αντιμετωπίσουν οι κυβερνήσεις τα 
περιβαλλοντικά προβλήματα διαμεθοριακής ή παγκόσμιας φύσεως. Εντούτοις, η 
έκθεση που είχε καταρτίσει η επιτροπή για το σκοπό αυτό δεν διατυπώνει καμία 
σύσταση σχετικά με τη σχέση μεταξύ διεθνούς εμπορίου και προστασίας του 
περιβάλλοντος. Η υπουργική διάσκεψη της Σιγκαπούρης αναφέρθηκε συνεπώς στις 
εργασίες της επιτροπής "εμπορίου και περιβάλλοντος" υπογραμμίζοντας απλώς τη 
σημασία ενός μεγαλύτερου συντονισμού σε εθνικό επίπεδο στον τομέα του 
εμπορίου και της προστασίας του περιβάλλοντος, χωρίς ωστόσο να συνάγει 
ουσιαστικά συγκεκριμένο συμπέρασμα, παρά μόνο ότι θα πρέπει να συνεχιστούν οι 
εργασίες της επιτροπής. Αυτό φαίνεται στην διυπουργική δήλωση: 
« The Committee on Trade and Environment has made an important contribution 
towards fulfilling its Work Programme. The Committee has been examining and 
will continue to examine, inter alia, the scope of the complementarities between 
trade liberalisation, economic development and environmental protection. Eull 
implementation of the WTO Agreements will make an important contribution to 
achieving the objectives of sustainable development. The work of the Committee 
has underlined the importance of policy co-ordination at the national level in the 
area of trade and environment. In this connection, the work of the Committee has 
been enriched by the participation of environmental as well as trade experts from 
Member governments and the further participation of such experts in the 
c>60 
Committee's deliberations would be welcomed The breadth and complexity of the 
issues covered by the Committee's Work Programme shows that further work 
needs to be undertaken on all items of its agenda, as contained in its report. We 
intend to build on the work accomplished thus far, and therefore direct the 
Committee to carry out its work, reporting to the General Council, under its 
existing terms of reference. » 
Sb 
ΟΟΣΑ 
To 1991, εκδόθηκε σύσταση για τους περιβαλλοντικούς δείκτες και πληροφορίες 
στο πλαίσιο του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ. Η εν λόγω σύσταση πρότεινε "την 
ανάπτυξη ενός συνόλου βασικών δεικτών, " ασφαλών, καταληπτών, καταμετρητών 
και που να βοηθούν στην λήψη απόφασης". Καθορίστηκαν ορισμένοι δείκτες από 
την ομάδα του ΟΟΣΑ σχετικά με την κατάσταση του περιβάλλοντος. Σκοπός αυτών 
των δεικτών, που καλύπτουν δεκατρία θέματα, είναι να εξασφαλίσουν την μέτρηση 
της απόδοσης του περιβάλλοντος, την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων 
στις τομεακές και στις οικονομικές πολιτικές. 
Οι βασικοί δείκτες του ΟΟΣΑ για τους δασικούς πόρους είναι συνοπτικά οι εξής: 
1. το ποσοστό συγκομιδής σε σχέση με την παραγωγική ικανότητα, 
2. η κατανομή των δασών σε όγκο και έκταση, 
3. το ποσοστό των δασών που έχουν υποστεί μεταβολές ή έχουν 
υποβαθμιστεί στην συνολική επιφάνεια που καλύπτεται από δάση, 
4. το ποσοστό των δασών, των αποτελούντων αντικείμενο εκμετάλλευσης, 
που έχουν ανανεωθεί με επιτυχία (συμπεριλαμβανομένης της φυσικής 
ανανέωσης), 
5. το ποσοστό προστατευόμενων δασών στη συνολική επιφάνεια που 
καλύπτεται από δάση. 
Η θέσπιση αυτών των κριτηρίων από τον ΟΟΣΑ αποδεικνύεται πολύ χρήσιμη για 
την εκπόνηση εκθέσεων για κάθε χώρα σχετικά με την αντίστοιχη απόδοση τους 
στον περιβαλλοντικό τομέα. Τα κριτήρια μπορούν επίσης να συμβάλουν στην 
γενική αξιολόγηση, για κάθε χώρα του ΟΟΣΑ, της κατάστασης των δασικών 
πόρων. 
Οι εργασίες του ΟΟΣΑ περιορίζονται προς το παρόν κυρίως στο επίπεδο της 
ανάλυσης. 
°2± 
Διεθνής Οργάνωση Ξυλείας Τροπικών Δασών (ΟΙΒΤ) 
Η Διεθνής Οργάνωση Ξυλείας Τροπικών Δασών συμβάλλει στην διατήρηση και τη 
συνετή εκμετάλλευση των τροπικών δασών, εξασφαλίζοντας την ορθολογική τους 
διευθέτηση, την οποία ορίζει ως "διευθέτηση μονίμων δασών για την επίτευξη 
σαφώς προσδιορισμένων στόχων που αφορούν την αειφόρο παραγωγή των 
ζητουμένων αγαθών και υπηρεσιών, χωρίς να θιγεί η συγγενής τους αξία ούτε να 
τεθεί σε κίνδυνο η μελλοντική παραγωγικότητα τους, και χωρίς να προκληθούν 
ανεπιθύμητες επιπτώσεις στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον". Εξάλλου, σε 
εθνικό επίπεδο, η Διεθνής Οργάνωση Ξυλείας Τροπικών Δασών χαράσσει μια 
δασική πολιτική που αποσκοπεί στην αειφορία, ως "πολιτική που εγγυάται την 
αειφόρο ανάπτυξη όλων των οικολογικών τύπων δασών μιας χώρας με ισορροπία 
στον τομέα η οποία υποδιαιρείται σε μόνιμες δασικές εκμεταλλεύσεις λογικού 
μεγέθους". Όσον αφορά την διαχείριση των δασών, θεωρείται αειφόρος "όταν 
εγγυάται την διατήρηση των κυριοτέρων λειτουργιών που αναγνωρισμένα έχει ένα 
συγκεκριμένο δάσος, χωρίς να θιγούν οι άλλες λειτουργίες".1 
1. Ο ΣΤΟΧΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2000 
Το Διεθνές Συμβούλιο Ξυλείας Τροπικών Δασών υιοθέτησε τον Στόχο - Έτος 2000 
κατά την όγδοη συνεδρίαση στο Μπαλί τον Μάιο 1990. Οι χώρες μέλη του ΟΙΒΤ 
δεσμεύτηκαν και οι ίδιες να περιορίσουν από τώρα έως το έτος 2000 το εμπόριο 
τροπικής ξυλείας σε ξυλεία που προέρχεται από δάση που έχουν διευθετηθεί με 
σκοπό την αειφόρο απόδοση. Κατά την 20ή σύνοδο του συμβουλίου του ΟΙΒΤ, στις 
15 και 23 Μαΐου 1996, οι παραγωγοί και καταναλωτές πέτυχαν συναίνεση για το 
θέμα της ενδιάμεσης αναθεώρησης του "ορίζοντα 2000". Οι χώρες παραγωγής, 
έχοντας συναίσθηση της σπουδαιότητας των κριτηρίων αειφορίας, δέχθηκαν μια 
απόφαση που προβλέπει τα εξής: την ανασύσταση μιας ειδικής επιτροπής 
εμπειρογνωμόνων με σκοπό την εξέταση των υπολογισμών για το κόστος και τους 
απαραίτητους πόρους για την ολοκλήρωση του Στόχου- ' Ετος 2000, την ανάληψη 
υποχρέωσης για τους τομείς προτεραιότητας της μελλοντικής δράσεως των χωρών 
παραγωγής και την αποδοχή των παραπάνω ενεργειών. 
2. ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ ΟΙΒΤ 
Το ΟΙΒΤ εκπόνησε οδηγίες σχετικά με την αειφόρο διευθέτηση των φυσικών 
και τεχνητών τροπικών δασών καθώς και οδηγίες για τη διατήρηση της 
βιοποικιλότητας στα τροπικά δάση παραγωγής, οι αρχές των οποίων είναι οι 
ακόλουθες: 
Ορισμός που εγκρίθηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Ξυλείας Τροπικών Δασών (CIBT) το 1992, 
Διακυβερνητικό σεμινάριο για τα κριτήρια και τους δείκτες για την αειφόρο διαχείριση των 
δασών, Αύγουστος 1996, Ελσίνκι. 
&3 
2.1 Η εθνική δασική πολιτική 
Το ΟΙΒΤ προτείνει την εφαρμογή μιας εθνικής δασικής πολιτικής, που 
θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εθνικής πολιτικής χρήσεως των 
γαιών και θα εξασφαλίζει ισόρροπη χρησιμοποίηση των πόρων. Αυτή η 
δασική πολιτική πρέπει να προβλέπει: 
(1) το σημερινό ποσοστό γαιών που καλύπτονται από δάση, 
(2) τις ανάγκες και επιθυμίες των σημερινών και μελλοντικών 
γενεών, 
(3) τη θέση της δασοπονίας στον εθνικό οικονομικό 
προγραμματισμό, 
(4) τους διάφορους στόχους της δασικής πολιτικής και τη σχετική 
τους σημασία, 
(5) την αντίστοιχη σημασία των δημοσίων και των ιδιωτικών 
δασών, 
(6) προγράμματα για την εκτίμηση της σημασίας της 
βιοποικιλότητας σε όλες τις περιοχές. 
Η εν λόγω εθνική πολιτική πρέπει να στηρίζεται σε κατάλληλη 
νομοθεσία, η οποία με τη σειρά της πρέπει να εναρμονίζεται με τους 
νόμους που ισχύουν στους άλλους τομείς. Πρέπει να προβλεφθεί 
μηχανισμός αναθεώρησης της εθνικής πολιτικής και νομοθεσίας, σε 
περίπτωση νέων κοινωνικών, οικονομικών και οικολογικών συνθηκών, 
καθώς και νέων διαθέσιμων πληροφοριών. 
Το ΟΙΒΤ τονίζει την αναγκαιότητα ανάληψης μελετών για το σύνολο 
των οικονομικών πλεονεκτημάτων που παρέχουν τά δάση που έχουν 
διευθετηθεί, για τη θέση και την έκταση της απαραίτητης αναδάσωσης, 
για τις ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος, για τη ζήτηση 
δασοκομικών προϊόντων, για τις δυνατότητες των περιοχών που 
καλύπτονται από δάση, για τον βαθμό εξάρτησης και τα αιτήματα των 
τοπικών αρχών όσον αφορά την οικονομική, πνευματική και 
πολιτιστική αξία που αποδίδεται στη γη όπου προβλέπεται να γίνει 
αναδάσωση. 
2.2 Η εθνική δασική απογραφή 
Η δασική απογραφή, που αφορά τους πόρους και την καλυπτόμενη 
επιφάνεια, πρέπει να δείχνει τη σημασία όλων των δασών, όποιο και αν 
είναι το έγγειο καθεστώς, καθώς επίσης και να περιγράφει, να 
προσδιορίζει ποσοτικά και να παρατηρεί τη βιοποικιλότητα όλων των 
δασών παραγωγής. Η απογραφή πρέπει να μπορεί να επεκταθεί, ώστε 
να συμπεριλάβει πληροφορίες που δεν είχαν συλλέγει προηγουμένως. 
2.3 Η μόνιμη δασική περιοχή 
Ορισμένες κατηγορίες γαιών πρέπει να καλύπτονται μόνιμα από δάση. 
Το ΟΙΒΤ αναφέρεται κυρίως στις προστατευτέες ή προστατευόμενες 
γαίες, στις γαίες που παράγουν ξυλεία και άλλα δασοκομικά προϊόντα, 
στις γαίες που προορίζονται για την επίτευξη πολλών από αυτούς τους 
ΛΪ 
στόχους. Πρέπει να προσδιορισθούν, να διερευνηθούν και να 
οριοθετηθούν οι διάφορες κατηγορίες από τις οποίες αποτελείται η 
μόνιμη δασική περιοχή, σε συνεννόηση με τις ενδιαφερόμενες τοπικές 
αρχές και αφού ληφθούν υπόψη τα αιτήματα τους. 
Το ΟΙΒΤ συστήνει να μην αποψιλωθούν τα φυσικά δάση για να γίνει 
αναδάσωση, εκτός εάν μια ορθολογική ανάλυση έχει αποδείξει ότι αυτό 
επιβάλλεται για τη διατήρηση των δασών στις εν λόγω γαίες. 
Είναι σκόπιμο επίσης, σύμφωνα με το ΟΙΒΤ, να καθορισθούν οι ζώνες 
ολικής προστασίας που καλύπτουν όσον το δυνατόν μεγαλύτερη 
επιφάνεια φυσικών δασών και να περιφραχθούν αυτοί οι πυρήνες 
ημιφυσικών προστατευομένων δασών, για να μειωθεί το φαινόμενο που 
δημιουργείται στις παρυφές και να διατηρηθεί η οικολογική τους 
λειτουργία. Επίσης πρέπει να μειωθεί στο ελάχιστο η υποβάθμιση της 
βιοποικιλότητας με τη διατήρηση επικοινωνίας μεταξύ δασών όπου δεν 
έχει διαταραχθεί η ισορροπία. 
2.4 Το έγγειο καθεστώς 
Οι αρχές και συστάσεις του ΟΙΒΤ ισχύουν για όλα τα δάση, με εθνικό, 
ιδιωτικό ή κατ ' έθιμο οριζόμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Μπορούν να 
εφαρμοσθούν μόνο εφόσον οι τοπικές κοινότητες αποδεχθούν τις 
μεταβολές όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των γαιών και τις 
προτεινόμενες χρήσεις. 
2.5 Η εθνική δασική υπηρεσία 
Πρέπει να υπάρχει μια εθνική δασική υπηρεσία στην οποία θα 
ανατίθεται και η οποία θα έχει τη δυνατότητα να εξασφαλίσει την 
ολοκληρωμένη διευθέτηση των δασών με σκοπό τη διατήρηση όλων των 
δασικών αξιών, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας. 
2.6 Οι μελέτες σκοπιμότητας 
Το ΟΙΒΤ συστήνει μελέτες σκοπιμότητας για όλες τις οικολογικές, 
κοινωνικοοικονομικές (καλύτερη πρόσβαση στους πόρους, επενδυτικές 
δυνατότητες, βιομηχανική ανάπτυξη, αύξηση των εισοδημάτων, αλλά 
και διατάραξη των εγγείων δικαιωμάτων, υποβάθμιση των φυσικών 
αξιών,..) και θεσμικές επιπτώσεις των διαρκών αναδασώσεων. 
2.7 Η διευθέτηση των δασών 
2.7.1 Σχεδιασμός 
Η κατάρτιση σχεδίου διευθέτησης είναι βασική για την αειφόρο 
διαχείριση των δασών καθώς και για τη δημιουργία και τη διαχείριση 
των αναδασώσεων. Το σχέδιο αναδάσωσης πρέπει να αποτελεί τη βάση 
κάθε διενεργούμενης ή σχεδιαζόμενης διαχείρισης. Τα σχέδια πρέπει να 
αφορούν τα ακόλουθα θέματα: τις ζώνες που πρέπει να εξαιρεθούν 
κατά την αναδάσωση και την εκμετάλλευση, την επιλογή του δασικού 
καθεστώτος, τη ρύθμιση της απόδοσης και την ετήσια δυνατότητα 
κοπής, τη χάραξη των οδικών δικτύα)ν και των οδών μεταφοράς ξύλων 
έξω από το δάσος καθώς και των ζωνών πυρασφάλειας, τον 
απολογισμό της διευθέτησης και της χαρτογράφησης, τις μεθόδους 
προετοιμασίας του εδάφους, φύτευσης, συντήρησης, πρόληψης της 
o£r 
διάβρωσης, της συμπιεκτικότητας του εδάφους, την προστασία και την 
καταπολέμηση των πυρκαγιών, την βιολογική καταπολέμηση των 
παρασίτων και την προστασία από τα παράσιτα, τις ασθένειες και 
καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα, την ανάπτυξη τρόπων 
διάθεσης και την κατάρτιση σχεδίου εκμετάλλευσης, τις διατάξεις που 
αποσκοπούν στο να επαχρελούνται οι τοπικές κοινότητες από όλα τα 
πλεονεκτήματα που παρέχουν τα δάση και την αναγνώριση των 
δικαιωμάτων που έχουν βάσει του εθιμικού δικαίου. 
2.7.2 Κοπή και μεταφορά ξυλείας 
Οι προδιαγραφές κοπής ξυλείας παίζουν σημαντικό ρόλο στο βαθμό 
που μπορούν να επιτρέψουν την εναρμόνιση της κοπής ξυλείας και των 
δασοκομικών πρακτικών. Για το σκοπό αυτό, είναι σκόπιμο, σύμφωνα 
με το ΟΙΒΤ, να διευκρινισθεί ό,τι αφορά την κοπή των άκρων, τη 
σήμανση των δένδρων που θα κοπούν ή θα διατηρηθούν, καθώς και τις 
ενδείξεις για τη φορά πτώσεως των κορμών και τη μεταφορά τους 
δι ' ολισθήσεως. Είναι επίσης σκόπιμο να μειωθεί το κενό που αφήνουν 
τα κομμένα δένδρα, καθώς επίσης να μειωθεί στο ελάχιστο η χρήση 
μηχανών και η φθορά που προκαλεί η υλοτόμηση στη φυτεία δένδρων 
που εξακολουθεί να υπάρχει. Συνεπώς, μετά τη κοπή, πρέπει να γίνεται 
απολογισμός και να προσδιορίζονται, ενδεχομένως, οι δασοκομικές 
παρεμβάσεις που απαιτούνται. 
2.7.3 Προστασία 
Τα μόνιμα δάση παραγωγής ξυλείας πρέπει να προστατεύονται από τις 
δραστηριότητες που δεν συμβιβάζονται με μια αειφόρο παραγωγή 
ξυλείας. Οι εργασίες δασικής υποδομής πρέπει να πραγματοποιούνται 
με τρόπο ώστε να μειώνονται στο ελάχιστο οι κίνδυνοι διάβρωσης και 
οι άλλες φθορές τόσο στο σημείο κοπής όσο και στο περιβάλλον εν 
γένει. Είναι σκόπιμο να καταρτισθεί σχέδιο καταπολέμησης των 
πυρκαγιών, οι οποίες αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για την 
παραγωγικότητα, την οικολογική σταθερότητα και την ποιότητα της 
αναδάσωσης, καθώς και να υπάρξει καθοδήγηση σχετικά με τον 
χειρισμό και την αποθήκευση χημικών προϊόντων. 
2.7.4 Γενικές διατάξεις 
Οι οδηγίες του ΟΙΒΤ προβλέπουν νομικές ρυθμίσεις, ιδίως συμφωνίες 
εκμετάλλευσης, άδειες κοπής σε γαίες που διέπονται από ιδιωτικό ή 
κατ'έθιμο οριζόμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς, καθώς και άδειες 
ανάκτησης. 
2.7.5 ' Ερευνα και παρακολούθηση 
Ο στόχος είναι να υπάρξει πληροφόρηση όσον αφορά τον λογιστικό 
έλεγχο των ενεργειών διευθέτησης των δασών με στόχο την διαρκή και 
σταθερή παραγωγή ξυλείας και άλλες χρήσεις των δασών. 
2.8 Κοινωνικοοικονομικά θέματα 
Σε κοινωνικοοικονομικό και δημοσιονομικό επίπεδο, πρέπει να 
εξασφαλισθεί δίκαιη κατανομή του κόστους και των πλεονεκτημάτων 
μεταξύ των αρχών υπό την αιγίδα των οποίων γίνεται το έργο, των 
ιδιοκτητών, των αναδόχων και των τοπικών κοινοτήτων. Το ΟΙΒΤ 
διαβεβαιώνει ότι η επιτυχία της διευθέτησης των δασών και της 
αναδάσωσης θα εξαρτηθεί από τις σχέσεις με τους τοπικούς 
πληθυσμούς. Η οικονομική βιωσιμότητα είναι απαραίτητη. Το ΟΙΒΤ 
προβλέπει συνεπώς να διαθέσει χρηματοοικονομικούς πόρους για τη 
συντήρηση της παραγωγικής ικανότητας των δασικών πόρων και να 
αναθεωρήσει τους δασικούς φόρους και δασμούς. 
3. ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΕΙΚΤΕΣ ΤΟΥ ΟΙΒΤ * 
Το ΟΙΒΤ χαρακτηρίζει τα κριτήρια ως σημαντικούς παράγοντες που 
συμβάλλουν στον προσδιορισμό των βασικών στοιχείων με τα οποία μπορεί 
να κριθεί η αειφόρος διαχείριση των δασών. ' Οσον αφορά τους δείκτες, 
αποτελούν ποιοτικό, ποσοτικό ή περιγραφικό μέτρο, που προσδιορίζει την 
κατεύθυνση της αλλαγής που πραγματοποιείται. Ο καθορισμός κριτηρίων και 
δεικτών αποσκοπεί στη συμβολή στη βελτίωση των δασικών πολιτικών, ή 
ακόμα στην ανάπτυξη εντελώς νέων πολιτικών. Τα κριτήρια και οι δείκτες 
μπορούν να συμβάλουν στην έρευνα, να καθοδηγήσουν τις δασικές πρακτικές 
με σκοπό την επίτευξη αειφόρου διαχείρισης των δασών. Επίσης συμβάλλουν 
στον προσδιορισμό των κινδύνων και των ελλείψεων. 
Η Διεθνής Οργάνωση ξυλείας τροπικών δασών καθόρισε ορισμένα κριτήρια 
στο πλαίσιο του στόχου - έτος 2000. Τα κριτήρια προσδιορίσθηκαν με σκοπό 
να υπολογισθεί η αειφόρος διευθέτηση των τροπικών δασών. Σύμφωνα με τον 
ορισμό του ΟΙΒΤ, τα κριτήρια συμβάλλουν στην υπογράμμιση των σημερινών 
προβλημάτων διευθέτησης, και θα βοηθήσουν επίσης στον προσδιορισμό των 
βελτιώσεων που είναι δυνατόν να επιτευχθούν όσον αφορά τις πρακτικές 
διευθέτησης. Μπορούν επίσης να παράσχουν τη βάση για ένα τυποποιημένο 
σύστημα υποβολής εκθέσεων με σκοπό τη διευκόλυνση της σύγκρισης και της 
συζήτησης με σκοπό τη συνεργασία και την παροχή βοήθειας. Τα κριτήρια 
αποτελούν μια άλλη εκδήλωση της υποχρέωσης που έχει αναλάβει το ΟΙΒΤ για 
να πετύχει αειφόρο διευθέτηση των τροπικών δασών. Τα κριτήρια που 
προσδιορίσθηκαν με σκοπό να βοηθηθούν οι χώρες παραγωγής που είναι μέλη 
του ΟΙΒΤ στην αξιολόγηση και τη διαπίστωση της προόδου που σημειώνουν 
με σκοπό την αειφόρο διαχείριση των τροπικών δασών και την επίτευξη του 
Στόχου -έτος 2000. 
Συνολικά, το ΟΙΒΤ κατήρτισε σε 5 κριτήρια και 27 δείκτες για χρησιμοποίηση 
σε εθνική κλίμακα. Τα 5 κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη είναι τα ακόλουθα: 
(1) η βάση δασικών πόρων, 
(2) η συνέχεια της δασικής παραγωγής, 
(3) το επίπεδο ελέγχου του περιβάλλοντος, 
(4) οι κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις, 
(5) τα θεσμικά πλαίσια. 
1 Κριτήρια μέτρησης της αειφόρου διευθέτησης των τροπικών δασών, σειρά ΟΙΒΤ, δασική πολιτική 
αριθ. 3, Μάρτιος 1992. 
<£> 
Οι πιθανοί δείκτες που λαμβάνονται υπόψη είναι οι ακόλουθοι: 
(1) Ο συνολικός σχεδιασμός της χρήσεως των γαιών και η δημιουργία 
μόνιμης δασικής περιοχής· 
(2) η σημερινή επιφάνεια της μόνιμης δασικής περιοχής σε σχέση με τους 
εθνικούς στόχους· 
(3) οι στόχοι αναδάσωσης, η σημερινή κατανομή των τάξεων ηλικίας και ο 
ετήσιος ρυθμός φύτευσης-
(4) οι επιφάνειες των δασών προστασίας και των δασών παραγωγής στον 
μόνιμο δασικό τομέα· 
(5) η αντιπροσωπευτικότητα του δικτύου προστατευομένων περιοχών, και 
το πρόγραμμα που ήδη εφαρμόζεται ή έχει προταθεί σχετικά με νέες 
προστατευόμενες περιοχές· 
(6) οι εθνικές στατιστικές παραγωγής· 
(7) η τεκμηρίωση σχετικά με προηγούμενες δραστηριότητες κοπής ξυλείας· 
(8) η περιοδικότητα των προτεινομένων κοπών για τους κυριότερους 
τύπους δένδρων των δασών, και η κανονική διάρκεια της παραχώρησης 
εκμετάλλευσης · 
(9) ο καθορισμός της δυνατότητας κοπής κατά τον πρώτο κύκλο υλοτομίας 
προσδιορισμένης διάρκειας, και η καθαρή επιφάνεια των δασών 
παραγωγής· 
(10) ο καθορισμός της δυνατότητας κοπής κατά τους επόμενους κύκλους 
υλοτομίας, τα στοιχεία σχετικά με την ανάπτυξη, και η καθαρή 
επιφάνεια των δασών παραγωγής· 
(11) τα μέτρα που λαμβάνονται για την εναρμόνιση του πρώτου κύκλου 
υλοτομίας και των επομένων, και για την εξασφάλιση της μετάβασης 
από τόν πρώτο στο δεύτερο κύκλο υλοτομίας· 
(12) οι στόχοι παραγωγής ξυλείας, χρονικά προσδιορισμένοι, βάσει 
διαφόρων πηγών-
(13) οι υπάρχουσες δασικές προδιαγραφές για τους κυριότερους τύπους 
δασών· 
(14) οι προδιαγραφές διευθέτησης που αφορούν συστατικά στοιχεία του 
μόνιμου δασικού τομέα άλλα από την παραγωγή· 
(15) οι ισχύουσες προδιαγραφές διευθέτησης για τα έργα δασικής μηχανικής, 
την προστασία των λεκανών απορροής κλπ. στα δάση παραγωγής· 
(16) οι ισχύουσες μέθοδοι αξιολόγησης της κατάστασης του περιβάλλοντος-
(17) η δομή του τομέα της απασχόλησης και οι σχετικές τάσεις· 
(18) η δημιουργία εσόδων και οι τρόποι κατανομής τους· 
& 
(19) το εθνικό εισόδημα και οι προϋπολογισμοί των εξόδων για τη 
διευθέτηση των δασών· 
(20) οι ήδη εφαρμοζόμενες μέθοδοι αξιολόγησης των κοινωνικών 
επιπτώσεων-
(21) η ύπαρξη εθνικής δασικής πολιτικής-
(22) οι σχέσεις μεταξύ της εθνικής πολιτικής και των οδηγιών του ΟΙΒΤ· 
(23) η δυνατότητα του νομοθετικού πλαισίου να εφαρμόζει τις εθνικές 
δασικές πολιτικές και τα σχέδια διευθέτησης-
(24) η δυνατότητα που έχει η νομοθεσία να ρυθμίζει τη δασική εκμετάλλευση 
και να διαχειρίζεται τα μέσα, π.χ. τις συμφωνίες παραχώρησης 
εκμετάλλευσης-
(25) η δυνατότητα ανταπόκρισης του ανθρώπινου δυναμικού και των 
χρηματοδοτικών πόρων στις νομικές και διοικητικές ευθύνες στον 
τομέα της διευθέτησης των δασών-
(26) οι διαβουλεύσεις των τοπικών κοινοτήτων-
(27) το ήδη υπάρχον σχέδιο διευθέτησης και τα μέτρα που λαμβάνονται για 
την εφαρμογή του. 
6 άλλα κριτήρια έχουν καθορισθεί σε επίπεδο μονάδας διευθέτησης των 
δασών: 
(1) η ασφάλεια των πόρων, 
(2) η συνέχιση της παραγωγής ξυλείας, 
(3) η διατήρηση της πανίδας και χλωρίδας, 
(4) ο αποδεκτός βαθμός επίπτωσης στο περιβάλλον, 
(5) τα κοινωνικο-οικονομικά οφέλη, 
(6) ο σχεδιασμός και οι τροποποιήσεις σε συνάρτηση με την πείρα. 
Σε επίπεδο μονάδας διευθέτησης των δασών, είναι δυνατόν να καθορισθούν 23 
δείκτες: 
(1) η νομική κατάταξη των δασικώνπόρων ή των μονάδων διευθέτησης-
(2) η ύπαρξη χωροταξικού σχεδίου· 
(3) η σαφής οριοθέτηση της περιοχής-
(4) η παρουσία ή απουσία παράνομης εκμετάλλευσης ή καταπάτησης· 
(5) η διάρκεια των συμφωνιών παραχώρησης εκμετάλλευσης-
(6) η ύπαρξη σαφών επισήμων κανόνων σχετικά με την κοπή-
**9 
7) η μακροπρόθεσμη παραγωγικότητα του εδάφους-
8) ο απολογισμός των φυτειών δένδρων πριν από την κοπή-
9) ο αριθμός κομμένων δένδρων και ο όγκος ξυλείας που απεσύρθη από 
το δάσος ανά εκτάριο· 
10) η παρακολούθηση των αναπτυσσομένων κορμών δένδρων που 
απομένουν μετά την κοπή· 
11) η καταγραφή του όγκου ξυλείας που παράγεται κάθε έτος· 
12) η καθαρή επιφάνεια παραγωγής-
13) η καταγραφή των ετησίων επιφανειών κοπής-
14) η προστασία των οικοσυστημάτων στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης ή 
στη μονάδα διευθέτησης-
15) η έκταση της διατάραξης που προκαλείται στη βλάστηση μετά την κοπή 
της ξυλείας-
16) η έκταση της διατάραξης του εδάφους-
17) η έκταση και η γεωγραφική κατανομή των διευθετημένων όχθεων 
ποταμών και άλλων προστατευτικών ζωνών των λεκανών απορροής-
18) η έκταση και η σοβαρότητα της διάβρωσης των εδαφών-
19) τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία των υδάτων-
20) ο αριθμός των απασχολουμένων ατόμων-
21) η φύση και η σημασία των οφελών που προκύπτουν από τις δασικές 
δραστηριότητες-
22) οι διαβουλεύσεις με τις τοπικές κοινότητες-
23) οι διατάξεις που αποσκοπούν στο να ληφθούν υπόψη κατά τη 
διευθέτηση οι παραδοσιακές χρήσεις του δάσους-
Το ΟΙΒΤ διαθέτει διάφορες περιοχές για έργα επίδειξης σε ορισμένες χώρες 
παραγωγούς όπου εφαρμόζονται προγράμματα, με σκοπό να ελεγχθεί και να 
διευκρινισθεί η αειφόρος διαχείριση των τροπικών δασών. Τα κριτήρια που 
λαμβάνονται υπόψη δεν έχουν ωστόσο κανένα καταναγκαστικό χαρακτήρα 
στις χώρες που είναι μέλη του ΟΙΒΤ. Ο ρόλος τους συνίσταται αποκλειστικά 
στον προσδιορισμό των βελτιώσεων που πρέπει να γίνουν όσον αφορά τις 
πρακτικές διαχείρισης. 
Τα κριτήρια και οι δείκτες αποτελούν εξαιρετικά χρήσιμα μέσα που 
συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας της διαχείρισης των δασών, ως 
αναπόσπαστο μέρος της αειφόρου ανάπτυξης των εθνών στα οποία έχουν 
καταρτισθεί. 
Η κατάρτιση αυτών των κριτηρίων δεν κρίνεται ωστόσο πάντα θετικά. 
Επιτρέπει βέβαια την εκτίμηση της συνολικής πολιτικής ενός κράτους ή μιας 
3ο 
δασικής εκμετάλλευσης όσον αφορά μια δασική ενότητα, αλλά δεν επιτρέπει 
να μετρηθεί ο βαθμός συμμόρφωσης στα πρότυπα των μεμονωμένων δασικών 
εκμεταλλεύσεων. Αυτό δεν διευκολύνει την εφαρμογή της προτρεπτικής 
ρήτρας ΣΓΠ, διότι δεν μπορεί να γίνει καμία συσχέτιση μεταξύ των 
εξαγόμενων προϊόντων και των υλικών που τυγχάνουν μεταχείρισης 
σύμφωνης με τα πρότυπα αειφόρου διαχείρισης των δασών. Χωρίς ποσοτικά 
προσδιορισιμη συσχέτιση, η τήρηση της εφαρμογής των περιβαλλοντολογικών 
προτύπων δεν μπορεί να εξασφαλισθεί παρά μόνο σε γενικό επίπεδο ανά 
χώρα. 
4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Είναι βέβαιο ότι το ΟΙΒΤ αποτελεί έναν από τους οργανισμούς καταλύτες σε 
διεθνές επίπεδο στον τομέα του "εμπορίου και περιβάλλοντος". Τα πρότυπα 
του ΟΙΒΤ που αποσκοπούν στη βελτίωση των εθνικών πολιτικών στον τομέα 
του περιβάλλοντος και στη βελτίωση των πρακτικών δασικής διαχείρισης, 
είναι πιθανότητα τα μόνα προς το παρόν αποδεκτά σε διεθνές επίπεδο. Τα 
κριτήρια του ΟΙΒΤ δεν έχουν ωστόσο επινοηθεί για εφαρμογή σε τοπικό 
επίπεδο. Συνεπώς δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για την πιστοποίηση 
των προϊόντων. Το πρόβλημα πιστοποίησης αποτέλεσε άλλωστε αντικείμενο 
μακρών συζητήσεων κατά την εικοστή σύνοδο του ΟΙΒΤ τον Μάϊο του 1996. 
Το ΟΙΒΤ αποφάσισε να εμβαθύνει αυτό το θέμα και να το θέσει εκ νέου επί 
τάπητος κατά την 23η σύνοδο του Συμβουλίου του ΟΙΒΤ τον Νοέμβριο 1997. 
Εξάλλου, πρέπει να υπογραμμισθεί, ως συμπλήρωμα στην εν λόγω ανάλυση 
των εργασιών του ΟΙΒΤ στον σχετικό τομέα, ότι η διακυβερνητική ειδική 
ομάδα για τα δάση, που καταρτίσθηκε το 1995 από το Οικονομικό και 
Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών, μετά από σύσταση της 
Επιτροπής για την αειφόρο ανάπτυξη, διατύπωσε επίσης προτάσεις 
συντονισμένης δράσεως σε διεθνές επίπεδο στον τομέα της διατήρησης και της 
αειφόρου διαχείρησης των δασών, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων και 
δεικτών αειφόρου διαχείρισης των δασών που θα πρέπει να καταρτισθούν σε 
διεθνές και περιφερειακό επίπεδο. 
:!/ 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Από τα παραπάνω μπορούν να συναχθούν διάφορα συμπεράσματα, αφενός 
σχετικά με την εξέλιξη της γενικής θεώρησης του θέματος και αφετέρου 
σχετικά με την εφαρμογή της περιβαλλοντολογικής ρήτρας στο ΣΓΠ: 
Η κατάρτιση κριτηρίων και δεικτών προκάλεσε μερικές μεταβολές στις δασικές 
πρακτικές που αποσκοπούν στην αειφόρο διαχείριση των δασών. Οι διεθνείς 
πρωτοβουλίες μπορούν να χρησιμεύσουν ως κινητήρια δύναμη. 
Πραγματοποιήθηκαν διάφορες επαφές μεταξύ των χωρών, οι οποίες 
προώθησαν τις αρχές αλληλεπίδρασης, ανοίγματος, πληροφόρησης, 
διαφάνειας, συμμετοχής και διαβουλεύσεων. Οι εργασίες που 
πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των διαφόρων πρωτοβουλιών 
καταδεικνύουν θετική πολιτική βούληση για την επίτευξη συγκεκριμέναιν 
αποτελεσμάτων. Η κατάρτιση κριτηρίων και δεικτών είχε θετικά 
αποτελέσματα σε διεθνές επίπεδο, τα οποία μπορούν να συνοψισθούν ως εξής: 
• μεγαλύτερη συμμετοχή στον παγκόσμιο διάλογο για τα δάση, 
• μεγαλύτερη διεθνοποίηση του θέματος, με σεβασμό πάντα της κυριαρχικής 
εξουσίας των κρατών στους βασικούς τους πόρους, 
• ενθάρρυνση της συνεργασίας και βελτίωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, 
• προοδευτικός καθορισμός σαφών στόχων, 
• προσπάθειες για την επίτευξη συναίνεσης, 
• προώθηση της πληροφόρησης, 
• κατάρτιση βασικού μοντέλου για δραστηριότητες ομοειδούς χαρακτήρα. 
' Οσον αφορά την περιβαλλοντολογική ρήτρα, το αποτέλεσμα των εργασιών δεν 
μπορεί παρά να ενθαρρύνει την Κοινότητα να προχωρήσει στην εφαρμογή της 
εν λόγω ρήτρας. Εντούτοις, υπάρχουν ακόμα ορισμένες δυσκολίες για τον 
τεχνικό προσδιορισμό των "διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων" που 
μπορούν να ληφθούν υπόψη για την εφαρμογή μιας προτρεπτικής 
περιβαλλοντολογικής ρήτρας. Πράγματι, εκτός από τις εργασίες των μη 
κυβερνητικών οργανώσεων που δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως 
αντικειμενικό και αναμφισβήτητο σημείο αναφοράς, οι αρμόδιοι διεθνείς 
φορείς και ιδίως το ΟΙΒΤ δεν έχουν καταρτίσει πρότυπα που μπορούν να 
χρησιμοποιηθούν ως μέσο μέτρησης της περιβαλλοντολογικής προόδου σε 
επίπεδο δασικών εκμεταλλεύσεων, δεδομένου ότι τα κριτήρια που 
λαμβάνονται υπόψη είναι οδηγίες που εφαρμόζονται σε επίπεδο δασικής 
πολιτικής των χωρών αλλά δεν περιλαμβάνουν κανένα όριο που να 
προσδιορίζει το πραγματικό πεδίο εφαρμογής τους. 
Συνεπώς, δεδομένης της σημερινής κατάστασης των εργασιών, δεν μπορούμε 
να προβλέψουμε την εφαρμογή ενός συστήματος ελέγχου σε επίπεδο 
εξαγωγών. Πράγματι, αυτό θα απαιτούσε από την Κοινότητα είτε να επιβάλει 
τη δική της ερμηνεία της εφαρμογής των οδηγιών του ΟΙΒΤ, πράγμα αντίθετο 
3&. 
προς το άρθρο 8 του κανονισμού ΣΓΠ, είτε να αναγνωρίσει τις ποικίλες 
ερμηνείες των διαφόρων δικαιούχων χωρών, πράγμα που θα καθιστούσε 
αδύνατη τη διαχείριση. Ως εκ τούτου, πρέπει να προβλεφθεί μια λύση που θα 
συνίσταται στην εξακρίβωση της τήρησης από καθεμία από τις χώρες των 
οδηγιών του ΟΙΒΤ ή των προσπαθειών που καταβάλλουν προς αυτήν την 
κατεύθυνση. Σε μια τέτοια προσέγγιση, αποδίδεται μεγαλύτερη έμφαση στον 
διάλογο και στη δυναμική της τυποποίησης, παρά στην αυστηρή τήρηση των 
κανόνων. Εννοείται ότι μια τέτοια λύση επιτρέπει την ύπαρξη απλούστατου 
μηχανισμού ελέγχου. Από την άλλη πλευρά όμως, το πλεονέκτημα που 
παρέχεται δεν πρέπει να είναι απλώς συμβολικό, σε βαθμό που να μπορούν οι 
δικαιούχοι να το αποποιούνται λόγω ελλείψεως ενδιαφέροντος. Συνεπώς, 
αντίθετα με τη λύση που επιλέγεται για την κοινωνική ρήτρα, η εν λόγω 
προσέγγιση δεν ευνοεί τα επιτόπια αποτελέσματα, όσο αποτελεί πολιτικό 
μήνυμα. 
Πρέπει ακόμα να τονίσουμε ότι η Κοινότητα πρέπει να αρκεσθεί, για ένα 
χρονικό διάστημα, στην εφαρμογή μιας ρήτρας που περιορίζεται στα 
προϊόντα που προέρχονται από τα τροπικά δάση. Αυτό είναι κρίμα, 
δεδομένων των σημαντικών αναγκών σε άλλους τομείς, όπως η γεωργία.1 Δεν 
μπορούμε ωστόσο να παραβλέψουμε την ανάγκη διεθνώς αναγνωρισμένων 
κριτηρίων για την εφαρμογή της εν λόγω ρήτρας. Μόνον ο τομέας των 
τροπικών δασών έχει δεσμευθεί προς αυτήν την κατεύθυνση. Εναπόκειται στην 
Κοινότητα να προωθήσει μέσω άλλων φορέων την κατάρτιση κριτηρίων για 
άλλους τομείς. 
1 Εντούτοις, είναι σκόπιμο να διερευνηθεί η δυνατότητα συμπερίληψης ορισμένων γεωργικών 
προϊόντων (π.χ. γαρίδες) στην εν λόγω ρήτρα, εάν καλλιεργούνται ή εκτρέφονται υπό 
συνθήκες που συμμορφώνονται στις αρχές αειφόρου διαχείρισης των δασών του τύπου 
Mangrove. 
S3 
ISSN 0254-1483 
COM(97) 260 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 05 14 10 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-248-GR-C 
ISBN 92-78-20614-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
3γ