Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Παραγωγικότητα: το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και επιχειρήσεων"

(COM(2002) 262 τελικό)

(2003/C 85/22)

Στις 24 Μαΐου 2002 και βάσει του άρθρου 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 27 Νοεμβρίου 2002 (εισηγητής: ο κ. Morgan και, στη συνέχεια, η κα Sirkeinen, συνεισηγητής: ο κ. Ehnmark).

Κατά την 395η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 71 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σύνοψη

1.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής(1), κατά την επισκόπηση των εξελίξεων που περιγράφονται στη στρατηγική της Λισαβόνας, καταδεικνύεται ότι η αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ υπήρξε αργή και επιβραδύνεται σε σύγκριση με εκείνη των ΗΠΑ. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, στις προσδοκίες να καταστεί η ΕΕ η ανταγωνιστικότερη περιοχή του κόσμου, πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και η επίτευξη επιπέδων παραγωγικότητας συγκρίσιμων με εκείνα των ΗΠΑ επί σειρά ετών. Η ανακοίνωση επιδοκιμάζεται, καθώς θέτει το στόχο της παραγωγικότητας εντός μίας ευρύτερης προοπτικής και τη συσχετίζει με την ιδιαίτερη πρόκληση της βιώσιμης ανάπτυξης.

1.2. Η μέτρηση και η ανάλυση της παραγωγικότητας και συναφών με αυτή θεμάτων είναι δύσκολο εγχείρημα με πολλές αβεβαιότητες. Ειδικότερα, η παραγωγικότητα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, των οποίων η σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να είναι σύνθετη. Πολλοί σημαντικοί παράγοντες αναγνωρίζονται από τη στρατηγική της Λισαβόνας, αλλά η ΕΟΚΕ επιθυμεί τη διεύρυνση του πλαισίου της συζήτησης με ορισμένα άλλα σημαντικά θέματα που επηρεάζουν την παραγωγικότητα.

1.3. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει ορισμένες καίριες δράσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι εν λόγω δράσεις πρέπει να αναπτυχθούν με σκοπό τη βέλτιστη αύξηση της παραγωγικότητας, αλλά και να ληφθούν υπόψη οι τρεις πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς και η κοινωνική και πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης. Οι δράσεις που συζητήθηκαν εμπίπτουν σε πέντε ευρέα κεφάλαια:

- Ε& Α και καινοτομία,

- Εισαγωγή νέων τεχνολογιών, και κυρίως ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών),

- Ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων,

- Διαχείριση και οργάνωση του χώρου εργασίας, και

- Θέματα αγοράς

1.4. Η παραγωγικότητα και η αυξημένη παραγωγικότητα αποτελούν κυρίως προϊόν αποφάσεων και εξελίξεων στις επιμέρους εταιρείες. Η εν λόγω δραστηριότητα θα πρέπει να παρακινηθεί και να ενθαρρυνθεί με όλα τα μέσα και σε όλα τα επίπεδα - ατομικό, εταιρικό, τοπικό, εθνικό, ΕΕ. Ο υγιής ανταγωνισμός στην αγορά αποτελεί, ειδικότερα, απαραίτητο πλαίσιο για ικανοποιητική αύξηση της παραγωγικότητας.

1.5. Η ΕΟΚΕ απευθύνει ορισμένες συστάσεις προς τους φορείς λήψης αποφάσεων της ΕΕ και τους κοινωνικούς εταίρους. Το σημαντικότερο βήμα για βελτιωμένη παραγωγικότητα στην ΕΕ είναι η πλήρης εφαρμογή της στρατηγικής της Λισαβόνας. Οι λοιπές συστάσεις είναι:

- προς την Επιτροπή, να αναπτύξει την ανάλυση που περιγράφεται στην ανακοίνωση και να επισκοπεί τις εξελίξεις στον τομέα της παραγωγικότητας στις ετήσιες εκθέσεις για τη συνέχεια που δόθηκε στη στρατηγική της Λισαβόνας,

- προς την Επιτροπή, να αναλύσει επειγόντως τις συνέπειες της διεύρυνσης επί της παραγωγικότητας της ΕΕ και να καθιερώσει μεθόδους διάδοσης πληροφοριών για ορθές πρακτικές σχετικές με την παραγωγικότητα,

- προς τα κράτη μέλη, να αναπτύξουν τη διαδικασία του Λουξεμβούργου για δραστικές πολιτικές στην αγορά εργασίας,

- προς τους κοινωνικούς εταίρους, να αναπτύξουν πολιτικές σε ανάλογα επίπεδα και να διερευνήσουν ρυθμίσεις για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, καθώς και να παρακολουθούν την πορεία των ρυθμίσεων για την εκπαίδευση και την κατάρτιση,

- προς τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ότι οι προσπάθειες για την απλούστευση της νομοθεσίας είναι ουσιώδους σημασίας για βελτιωμένη παραγωγικότητα.

1.6. Δεδομένης της σημασίας της παραγωγικότητας για τον ανταγωνισμό, την οικονομική πρόοδο, την απασχόληση και, εν γένει, τη βιώσιμη ανάπτυξη, η ΕΟΚΕ προτίθεται να αποδώσει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτή στις μελλοντικές εργασίες της, συμπεριλαμβανομένης της διοργάνωσης ανά διετία διάσκεψης για την αποτίμηση της προόδου της στρατηγικής της Λισαβόνας, με τη συνεκτίμηση της παραγωγικότητας.

2. Ο ρόλος της παραγωγικότητας εντός της προοπτικής της στρατηγικής της Λισαβόνας

2.1. Η στρατηγική της Λισαβόνας έθεσε έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο για την οικονομική, βιομηχανική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι λέξεις κλειδιά, δηλαδή το να καταστεί η Ένωση η ανταγωνιστικότερη περιοχή του κόσμου, διεγείρουν τη φαντασία. Ωστόσο, μόλις δύο χρόνια μετά, είναι εμφανέστατο ότι η διαδικασία δεν προχωρεί σύμφωνα με τις προσδοκίες. Σε ορισμένους τομείς, οι απαιτούμενες δράσεις για την επίτευξη του στόχου της Λισαβόνας δεν προωθούνται ούτε εφαρμόζονται επαρκώς.

2.2. Εντούτοις, οι στόχοι της Λισαβόνας εκφράζονται σε σχετικούς όρους εν συγκρίσει με την ανταγωνιστικότητα άλλων χωρών στον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι οι εξελίξεις σε άλλες χώρες θα επηρεάσουν την εκτίμηση των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν για να καταστεί η Ένωση η ανταγωνιστικότερη περιοχή στον κόσμο μέχρι το 2010.

2.3. Η ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει ιδιαιτέρως την παραγωγικότητα, αλλά η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα είναι διαφορετικά θέματα. Ενώ η παραγωγικότητα ορίζεται με σαφήνεια, η ανταγωνιστικότητα είναι ευρύτερη και επιδεκτική διαφόρων ερμηνειών. Η ανταγωνιστικότητα μπορεί να θεωρηθεί ως ο συνδυασμός ανταγωνιστικών τιμών, που επιτυγχάνονται με την αύξηση της παραγωγικότητας, και ανταγωνιστικών χαρακτηριστικών που δεν σχετίζονται με το κόστος. Η αύξηση της παραγωγικότητας προκύπτει από την παραγωγή περισσότερου προϊόντος βάσει δεδομένης εισροής εργασίας, κεφαλαίου και άλλων πόρων. Η οικονομική πρόοδος εξαρτάται, όπως αναφέρεται από την Επιτροπή, από τη συσσώρευση ανθρώπινου και φυσικού κεφαλαίου, την αύξηση του ενεργού εργατικού δυναμικού και την αποτελεσματικότητα με την οποία αυτά χρησιμοποιούνται.

2.4. Το θέμα της παραγωγικότητας απέκτησε αυξημένο ενδιαφέρον κατά τη δεκαετία του 90, εξαιτίας της εκπληκτικά μεγάλης αύξησης της παραγωγικότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επί μία δεκαετία, η οικονομία των ΗΠΑ φαίνεται ότι κατόρθωνε να βελτιώνει τους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας, ενώ η αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιβραδύνθηκε μετά από το 1995 από ένα ήδη χαμηλότερο ρυθμό αύξησης. Πρόσφατα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύτηκαν τον Νοέμβριο του 2002, δεικνύουν ότι η ωριαία παραγωγικότητα στις ΗΠΑ συνέχισε να αυξάνεται ακόμη και κατά τη διάρκεια της τρέχουσας οικονομικής επιβράδυνσης. Τούτο προβάλλει το γεγονός ότι η ΕΕ πρέπει να επιτύχει αντίστοιχους ρυθμούς αύξησης, και ει δυνατόν μεγαλύτερους, προκειμένου να γίνει η Ένωση η "πιο ανταγωνιστική περιοχή του κόσμου" κατά το τέλος της δεκαετίας. Πρόκειται δηλαδή για μια μεγάλη πρόκληση.

2.5. Επιπλέον, το πρόβλημα της Ένωσης δεν είναι μόνο η ασθενής αύξηση της παραγωγικότητας προς το παρόν αλλά και ο ανεπαρκής αριθμός των ωρών εργασίας. Ενόψει της προβληματικής δημογραφικής εξέλιξης στην ΕΕ προβάλλει επιτακτική η ανάγκη για ισχυρή αύξηση της παραγωγικότητας προκειμένου να εξασφαλισθεί οικονομική μεγέθυνση και βιώσιμη κοινωνική ευημερία.

2.6. Από την άλλη πλευρά, το θέμα της παραγωγικότητας δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο από την άποψη της συμβολής της στη συνολική οικονομική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. Στην ανακοίνωση για την παραγωγικότητα που παρουσιάζει επί του παρόντος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρατίθεται ισχυρή επιχειρηματολογία για τη θεώρηση της βελτίωσης παραγωγικότητας σε ευρύτερο πλαίσιο. Αυτά συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη μίας ευρωπαϊκής κοινωνίας με υψηλή οικονομική ανάπτυξη, εξασφαλισμένη πρόνοια για όλους, υψηλό επίπεδο κοινωνικής ένταξης και υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας.

2.7. Η Επιτροπή αξίζει συγχαρητηρίων για τη φιλοδοξία να στρέψει την προσοχή της στο καίριο θέμα της παραγωγικότητας, με την παράλληλη τοποθέτηση της παραγωγικότητας σε ευρύτερο πλαίσιο. Το γεγονός ότι από την ανακοίνωση απουσιάζουν ακριβέστερες συστάσεις δεν μειώνει αυτή την εκτίμηση.

2.8. Η στρατηγική της Λισαβόνας δεν ασχολείται ιδιαίτερα με τα θέματα της παραγωγικότητας, καθώς αυτά ενσωματώθηκαν στο συνολικό πλαίσιο της ανταγωνιστικότητας. Αλλά η στρατηγική συμπεριλαμβάνει περισσότερους παράγοντες που καθορίζουν την αύξηση της παραγωγικότητας, καθώς και σχετικές με αυτούς στρατηγικές δράσεις.

2.9. Η πλήρης εφαρμογή της στρατηγικής της Λισαβόνας αποτελεί προϋπόθεση για την επαρκή και βιώσιμη αύξηση της παραγωγικότητας, την οικονομική πρόοδο και για περισσότερη και καλύτερη απασχόληση.

3. Η μέτρηση της παραγωγικότητας - μία τέχνη με πολλές αβεβαιότητες

3.1. Πραγματοποιήθηκε μία σειρά επιστημονικών ερευνών με θέμα τον τρόπο μέτρησης της παραγωγικότητας. Η παραγωγικότητα μετράται ως οικονομική εκροή σε συνάρτηση με διάφορους συντελεστές παραγωγής - εργασίας, κεφαλαίου και άλλων πόρων. Η επίδοση των ΗΠΑ είναι σαφώς καλύτερη όσον αφορά την αποδοτικότητα της εργασίας και του κεφαλαίου. Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά τον ουσιαστικό δείκτη βιώσιμης ανάπτυξης, την οικολογική παραγωγικότητα ή την παραγωγικότητα των πόρων, η επίδοση της ΕΕ μπορεί να υπερβαίνει εκείνη των ΗΠΑ.

3.2. Η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να μετρηθεί ανά εργαζόμενο όπως τη μετρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή - ή ανά ώρα όπως υπολογίζεται βάσει των στατιστικών των ΗΠΑ. Τα αποτελέσματα ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με τη μέθοδο που επιλέγεται. Οι ΗΠΑ έχουν ακόμη μεγαλύτερο προβάδισμα έναντι των οικονομιών της ΕΕ στο ΑΕΠ ανά απασχολούμενο, λόγω των πολύ υψηλότερων επιπέδων ετήσιας εργασίας που παρέχονται ανά εργαζόμενο (Στατιστική επισκόπηση του Συνεδρίου Εργατικών Ενώσεων για την περίοδο 1997-2002). Η μέτρηση της παραγωγικότητας βάσει ενός μόνο συντελεστή παραγωγής, συνήθως της εργασίας, στο επίπεδο ενός επιμέρους οικονομικού τομέα ή μίας εταιρείας, παρέχει περιορισμένες πληροφορίες και πρέπει να ερμηνεύεται ορθώς. Εν πάση περιπτώσει, είναι ζωτικής σημασίας η διάθεση αξιόπιστων δεδομένων.

3.3. Επιπλέον, η μέτρηση του ΑΕγχΠ δεν λαμβάνει υπόψη την ενδεχόμενη υποβάθμιση των φυσικών πόρων ή τη ρύπανση, εκτός εάν οι δαπάνες αυξήθηκαν από την αποκατάσταση της ζημίας. Ορισμένες χώρες, όπως η Φινλανδία, συμπεριλαμβάνουν στους Εθνικούς Λογαριασμούς τους τη χρήση φυσικών πόρων κατ' όγκον. Δεν υπάρχουν διεθνώς αναγνωρισμένες μέθοδοι για τη μέτρηση αυτής κατ' αξίαν.

3.4. Ειδικότερα, υφίστανται προβλήματα στη μέτρηση της παραγωγικότητας των υπηρεσιών, τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών. Ορθώς, η Επιτροπή αναφέρεται στο θέμα αυτό. Το εν λόγω πρόβλημα είναι ιδιαίτερης σημασίας, εξαιτίας του μεγάλου και αυξανόμενου μεριδίου των υπηρεσιών στις οικονομίες. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί πολύ περισσότερη προσοχή στο θέμα της αποδοτικότητας του δημόσιου τομέα συνολικά.

3.5. Οι συνήθεις μέθοδοι μέτρησης της παραγωγικότητας δεν δίνουν σαφείς απαντήσεις όσον αφορά την επίδραση διαφόρων βασικών παραγόντων στην αύξηση της παραγωγικότητας. Οι εν λόγω παράγοντες είναι πολυάριθμοι και η σχέση τους με την αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να είναι περίπλοκη και να μην εξηγείται με απλούς τρόπους, ακόμη και αν μελετώνται ευρέως.

3.6. Στις ΗΠΑ, οι μελέτες για την παραγωγικότητα επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στους παράγοντες στους οποίους οφείλεται η ταχύτατη αύξησή της κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 90. Φαίνεται ότι αναγνωρίζονται γενικά ορισμένα σημαντικά στοιχεία. Ένα από αυτά, πιθανόν το σημαντικότερο, είναι η μαζική εισαγωγή τεχνολογιών ΤΠΕ και η συνδυασμένη μαζική κατάρτιση του εργατικού δυναμικού σε εφαρμογές των ΤΠΕ. Ορισμένοι παρατηρητές επισήμαναν ότι περισσότερο από το ένα τέταρτο της αύξησης της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ είναι δυνατόν να εξηγηθεί από τον παράγοντα ΤΠΕ(2).

3.7. Άλλοι καίριοι παράγοντες είναι η εισαγωγή άλλων προηγμένων τεχνολογιών υπό την ευρύτερη έννοια, η διαθεσιμότητα κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, η έντονη υποστήριξη του επιχειρηματικού πνεύματος και των καινοτομιών, οι τεχνικές χρηστής διαχείρισης και - εν γένει - η ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων.

4. Βασικοί παράγοντες παραγωγικότητας από την άποψη της ΕΕ

4.1. Η παραγωγικότητα επηρεάζεται από πολυάριθμους παράγοντες ποικίλης σημασίας. Στην παρούσα γνωμοδότηση, είναι δυνατόν να συζητηθούν μόνον ορισμένοι, που θεωρούνται ως οι σημαντικότεροι.

4.2. Η αύξηση της παραγωγικότητας βασίζεται σε πρακτικές αποφάσεις και ενέργειες στις επιχειρήσεις και άλλους χώρους εργασίας. Τίποτε δεν μπορεί να τις υποκαταστήσει. Δημόσιες πολιτικές μπορούν να βελτιώσουν το δυναμικό και να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο υποστήριξης για την αύξηση της παραγωγικότητας. Τέτοιου είδους πολιτικές και αποφάσεις εμπίπτουν σε διάφορες αρμοδιότητες - εν μέρει στην αρμοδιότητα της Ένωσης και εν μέρει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών ή των περιφερειών, καθώς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην αρμοδιότητα των κοινωνικών εταίρων. Πολλές απ' αυτές συμπεριλαμβάνονται στη στρατηγική της Λισαβόνας. Οι περιορισμοί των εθνικών προϋπολογισμών μπορεί να επηρεάσουν την ισχύ των εθνικών πολιτικών υπέρ της αύξησης της παραγωγικότητας καθώς και την χρηματοδότηση της Ε& Α.

4.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για την παραγωγικότητα επικεντρώνεται σε ολιγάριθμους παράγοντες, και ειδικότερα στις ΤΠΕ, την καινοτομία και το επιχειρηματικό πνεύμα, την ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων και, ως ένα βαθμό, την Ε& Α. Αυτή η προσέγγιση είναι λογική, αλλά σημαίνει ότι η συζήτηση μπορεί εύκολα να περιορισθεί υπερβολικά.

4.4. Θέματα, όπως το επίπεδο των επενδύσεων η οργάνωση του χώρου εργασίας, οι πολιτικές συμμετοχής, η δημιουργία εργασιακών περιβαλλόντων ενίσχυσης της καινοτομίας, νέες μορφές συνεργασίας πανεπιστημίων-επιχειρήσεων και νέες μορφές διάθεσης κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, πρέπει να αποτελούν μέρος μίας ευρύτερης προσέγγισης για την αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά να συμπεριλαμβάνονται παράγοντες, όπως αυτοί που προαναφέρθηκαν σε πρωτοβουλίες, για τη διαμόρφωση πολιτικών για βελτιωμένη αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ.

5. Η αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ

5.1. Οι κατωτέρω σκέψεις αποτελούν μία απόπειρα διαμόρφωσης ορισμένων βασικών πολιτικών που συμβάλλουν στη αύξηση της παραγωγικότητας. Οι εν λόγω πολιτικές πρέπει να αναπτυχθούν με σκοπό την επίτευξη μέγιστης αύξησης της παραγωγικότητας, αλλά και με τη συνεκτίμηση και των τριών πυλώνων στις πολιτικές για βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και της οικονομικής και κοινωνικής κληρονομιάς του χώρου της ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, η αύξηση της παραγωγικότητας συμβάλλει, άμεσα και έμμεσα, και στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης.

5.2. Οι δράσεις εμπίπτουν σε πέντε ευρέα κεφάλαια: Ε& Α και καινοτομία, εισαγωγή νέων τεχνολογιών, και κυρίως ΤΠΕ, ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων, διαχείριση και οργάνωση του χώρου εργασίας, και θέματα αγοράς. Οι εν λόγω τομείς αλληλοσυνδέονται στενά.

5.3. Ε& Α και καινοτομία

5.3.1. Πρέπει να καθιερωθούν μακρόπνοες πολιτικές Ε& Α σε συνεργασία με επιχειρήσεις και το δημόσιο τομέα και με την ενίσχυση της ανάπτυξης βασικών εφαρμογών. Η γνώση των ερευνητών μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη χάραξη αποτελεσματικών πολιτικών και δραστηριοτήτων για βελτιωμένη παραγωγικότητα.

5.3.2. Μπορούν να επιτευχθούν θετικά αποτελέσματα με τη στενή σύνδεση της έρευνας με τις πρακτικές ανάγκες. Ένα παράδειγμα αποτελεί το φινλανδικό πρόγραμμα για την παραγωγικότητα με 13 σχέδια που αναπτύσσονται σε συνεργασία με επιχειρήσεις, το δημόσιο τομέα και ερευνητές. Τα σχέδια περιλαμβάνουν την ανάπτυξη πρακτικών μέσων για προγράμματα αύξησης της παραγωγικότητας, όπως μεθόδους για ανάλυση, δείκτες, διδακτικό υλικό και μισθοδοτικά μοντέλα.

5.3.3. Διαμόρφωση ενός φιλικού για την καινοτομία κλίματος στους χώρους εργασίας: υφίσταται σημαντικό δυναμικό για καθημερινή καινοτομία στην εργασία, βασιζόμενο σε συνεχείς βελτιώσεις και την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων. Απαιτούνται καινοτομίες στην ίδια την εργασία.

5.3.4. Δεν είναι εύκολο να δημιουργηθούν κέντρα αριστείας, αλλά όταν αυτά επιτύχουν τότε προσελκύουν ειδικευμένο προσωπικό και επιχειρηματίες του τομέα υψηλής τεχνολογίας και διαμορφώνουν ένα θετικό κύκλο καινοτομίας και παραγωγικότητας. Η ΕΕ θα πρέπει επιπλέον να εξετάσει την κατάστρωση προγραμμάτων παροχής κινήτρων για να προσελκύσει εργαζόμενους με υψηλή εξειδίκευση από άλλες χώρες, υπό τη μορφή, για παράδειγμα, προγραμμάτων ανταλλαγών.

5.3.5. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη της την απόφαση του Συμβουλίου, με την οποία συνιστάται μεγάλη αύξηση των πόρων για Ε& Α, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την απόφαση και επιθυμεί να επισημάνει την ευθύνη των κυβερνήσεων των κρατών μελών να αναλάβουν το μερίδιο τους σε αυτή τη μακροχρόνια δέσμευση και να μην ατονήσουν ακόμη και σε περιόδους λιτών εθνικών προϋπολογισμών. Επίσης η ΕΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει ότι το πρόγραμμα πλαίσιο για Ε& Α θα πρέπει να συνδεθεί στενά με την ανάπτυξη νέων ανταγωνιστικών τεχνολογιών.

5.3.6. Οι εφαρμοζόμενες πολιτικές για την κατάρτιση νέων ερευνητών φαίνονται απολύτως ακατάλληλες σε σχέση με τις ανάγκες που θα προκύψουν ενόψει της εφαρμογής του συνόλου της στρατηγικής της Λισαβόνας. Απαιτούνται νέες πρωτοβουλίες για την εξασφάλιση της προσφοράς ερευνητών τόσο στο δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα.

5.4. Εισαγωγή νέων τεχνολογιών

5.4.1. Πρέπει να ενίσχυση την εισαγωγή προηγμένων τεχνολογιών στην παραγωγή, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα. Σύμφωνα με την Επιτροπή και ορισμένες άλλες πηγές, οι νέες τεχνολογίες, και ειδικότερα οι τεχνολογίες ΤΠΕ, προσφέρουν τεράστιο δυναμικό για την ενίσχυση της παραγωγικότητας σε όλους τους τομείς. Είναι σημαντική η περαιτέρω εμπεριστατωμένη μελέτη του θέματος αυτού.

5.4.2. Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών απαιτεί συνήθως την προσαρμογή των δεξιοτήτων και την αναδιοργάνωση της εργασίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μειώνονται και οι θέσεις εργασίας, ενώ παράλληλα δημιουργούνται άλλες σε άλλους τομείς της οικονομίας. Η αποδοχή αυτών των αλλαγών από τους εργαζομένους και η βούληση για αναπροσαρμογή πρέπει να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο μακρόπνοων πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, της συμμετοχής των εργαζομένων, της ασφάλειας των δικτύων, της κατάρτισης στο εσωτερικό των επιχειρήσεων, των ενεργών πολιτικών στον τομέα της αγοράς εργασίας, κ.λπ.

5.4.3. Η πλήρης εφαρμογή της πρωτοβουλίας e-Europe, με τη συμπερίληψη δράσεων για περισσότερες συνδέσεις ευρείας ζώνης, "e-Government", τηλεπικοινωνιακές υποδομές και ασφάλεια.

5.4.4. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις συχνά αντιμετωπίζουν δυσχέρειες για τη χρηματοδότηση της εισαγωγής νέων τεχνολογιών. Θα πρέπει να προβλεφθούν υπηρεσίες παροχής εξειδικευμένων συμβουλών και, όταν κρίνεται σκόπιμο, υποστήριξης για τη διευκόλυνση της χρήσης καινοτόμων μεθόδων χρηματοδότησης.

5.5. Η ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων

5.5.1. Η ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις παράγοντες κάθε πολιτικής για την παραγωγικότητα και συμπεριλαμβάνει ορισμένες δράσεις.

5.5.2. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση στις τεχνολογίες ΤΠΕ

- Προσφορά εκτεταμένων δυνατοτήτων για δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση - μεταξύ άλλων, διερεύνηση της δυνατότητας να χρησιμοποιηθούν φορολογικά κίνητρα, όπως μειώσεις στη φορολόγηση αποταμιεύσεων που προορίζονται για μελλοντική κατάρτιση.

- Παροχή συμπληρωματικής εκπαίδευσης για ενήλικες με ανεπαρκή αρχική κατάρτιση και εκπαίδευση.

- Υποστήριξη της ενεργότερης συμμετοχής πανεπιστημίων/κολεγίων και τεχνικών ιδρυμάτων στην προχωρημένη περαιτέρω κατάρτιση των εργαζομένων.

5.5.3. Η παροχή δυνατοτήτων κατάρτισης σχετικά με τη δημιουργία επιχειρήσεων για φοιτητές ανώτατης εκπαίδευσης και μαθητές ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

5.6. Διαχείριση και οργάνωση του χώρου εργασίας

5.6.1. Η κρίσιμη πρόκληση για τη διαχείριση εταιρειών και άλλων οργανώσεων στην προσπάθειά τους για βελτίωση της παραγωγικότητας είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να διασφαλισθεί προσαρμοστικότητα της οργάνωσης και του χώρου εργασίας.

5.6.2. Η ενθάρρυνση της αύξησης της παραγωγικότητας στους χώρους εργασίας μέσω ποικίλων διαθέσιμων μεθόδων, συμπεριλαμβανομένων συνεννοήσεων και συμφωνιών για την παραγωγικότητα μεταξύ του εργοδότη και των εργαζομένων.

5.6.3. Η μελέτη των συνεπειών που έχει στους χώρους εργασίας η αυξανόμενη επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην παραγωγικότητα και η ανάπτυξη, όπου κρίνεται σκόπιμο, μέσων για την αντιμετώπιση των αρνητικών συνεπειών.

5.6.4. Οι τριμερείς συμφωνίες μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης και της έρευνας. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν, δημιουργώντας συστήματα υποστήριξης, για παράδειγμα σχετικά με τα φορολογικά και άλλα κίνητρα.

5.6.5. Η ανάπτυξη δυνατοτήτων εξειδικευμένης κατάρτισης για τη διαχείριση πολιτικών παραγωγικότητας ειδικότερα για τους επικεφαλής των ΜΜΕ.

5.7. Θέματα αγοράς

5.7.1. Πρέπει να εγκαθιδρυθούν αγορές εργασίας που λειτουργούν ομαλά και δεν θέτουν εμπόδια στην κινητικότητα των εργαζομένων. Ένα κρίσιμο θέμα, εν προκειμένω, είναι η εισαγωγή βελτιωμένων ρυθμίσεων για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων σε όλη την ΕΕ.

5.7.2. Μία ευέλικτη αγορά εργασίας θεωρείται από πολλούς, βάσει των εμπειριών στις ΗΠΑ και σε άλλα μέρη, ως σημαντικό στοιχείο για την περαιτέρω βελτίωση της παραγωγικότητας. Άλλοι επισημαίνουν ότι η ασφάλεια της απασχόλησης δεν είναι μόνο σύμφωνη με το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο, αλλά ενισχύει και την παραγωγικότητα με την υποστήριξη της συσσώρευσης γνώσεων στις επιχειρήσεις.

5.7.3. Θα πρέπει να γίνεται αποδεκτή η δημόσια ενίσχυση σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ όταν οι δυνάμεις της αγοράς δεν παρέχουν επαρκή κίνητρα. Τέτοιου είδους περιπτώσεις είναι οι εργασίες Ε& Α και η χρηματοδότηση με κεφάλαια κινδύνου. Απαιτούνται αποτελεσματικές μορφές διάθεσης κεφαλαίων κινδύνου για έναρξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η δημόσια χρηματοδότηση θα ήταν προτιμότερο να διοχετεύεται από κοινού με ή μέσω ιδιωτικών πόρων χρηματοδότησης που διαθέτουν την απαιτούμενη γνώση και εμπειρογνωμοσύνη.

5.7.4. Ο υγιής ανταγωνισμός στην αγορά αποτελεί απαραίτητο πλαίσιο για ικανοποιητική αύξηση της παραγωγικότητας. Η Επιτροπή επωμίζεται το σημαντικό βάρος της προώθησης και της διατήρησης αποτελεσματικών πολιτικών για τον ανταγωνισμό σε όλη την ΕΕ.

5.7.5. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η δικτύωση μεταξύ επιχειρήσεων. Εμπειρίες από πολλές περιοχές, για παράδειγμα τη βόρεια Ιταλία, καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η εξειδίκευση και η δικτύωση μπορούν να προσδώσουν αξιόλογη παραγωγική ικανότητα.

5.7.6. Θα πρέπει να μελετηθούν οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγικότητας στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα των υπηρεσιών και να αναπτυχθούν συναφείς πολιτικές. Είναι ζωτικής σημασίας η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς υπηρεσιών, σύμφωνα με τη στρατηγική της Λισαβόνας. Η εισαγωγή στοιχείων ανταγωνισμού στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών θα βελτιώσει την αύξηση της παραγωγικότητάς τους, με την παράλληλη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης, της υψηλής ποιότητας, της διαθεσιμότητας και του προσιτού κόστους των υπηρεσιών.

6. Συστάσεις πολιτικής προς την Ένωση

6.1. Η σκιαγράφηση καίριων παραγόντων για την ενίσχυση της παραγωγικότητας στην ΕΕ δεν είναι δύσκολη. Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες περιλαμβάνονται ήδη στην στρατηγική της Λισαβόνας. Το πραγματικό πρόβλημα συνίσταται στην επίτευξη συνεργιών και βιώσιμης υψηλής αύξησης της παραγωγικότητας. Οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοί τους διαδραματίζουν τους καίριους ρόλους. Αυτοί είναι δυνατόν να υποστηριχθούν από δημόσιες πολιτικές. Η ΕΟΚΕ απευθύνει τις παρακάτω συστάσεις προς τους επίσημους φορείς λήψης αποφάσεων στην ΕΕ και τους κοινωνικούς εταίρους στα ανάλογα επίπεδα.

6.2. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το σημαντικότερο βήμα για την περαιτέρω βελτίωση της παραγωγικότητας στην ΕΕ είναι η πλήρης εφαρμογή της στρατηγικής της Λισαβόνας.

6.3. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει της παρούσας ανακοίνωσης και των παρατηρήσεων που αυτή θα προκαλέσει, να αναπτύξει περαιτέρω τη μεθοδολογία της για ανάλυση, συγκριτική αξιολόγηση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εξελίξεις της παραγωγικότητας, με σκοπό την υποστήριξη δράσεων για την αύξηση της παραγωγικότητας. Το φάσμα θα πρέπει να διευρυνθεί για να συμπεριλάβει και την ανάλυση της αποδοτικότητας του δημόσιου τομέα.

6.4. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να εγκαινιάσει ή να ενισχύσει περαιτέρω μελέτες των διαφόρων παραγόντων και μηχανισμών στους οποίους βασίζεται η αύξηση της παραγωγικότητας. Ειδικότερα, τα θέματα της οικολογικής παραγωγικότητας και του ρόλου των ΤΠΕ, καθώς και ορισμένες ποιοτικές πτυχές της παραγωγικότητας απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση. Επιπλέον, το πρόβλημα της συμπερίληψης του κόστους της υποβάθμισης των φυσικών πόρων και της ρύπανσης στους Εθνικούς Λογαριασμούς και στο ΑΕγχΠ επιβάλλει την ανάπτυξη της έρευνας και της μεθοδολογίας.

6.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά τα θέματα της παραγωγικότητας, καθώς και η βιώσιμη ανάπτυξη να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ετήσιας έκθεσης για τη συνέχεια που δόθηκε στο σύνολο της στρατηγικής της Λισαβόνας.

6.6. Η ΕΟΚΕ εκφράσθηκε σαφώς και αναλυτικώς υπέρ της απλούστευσης της νομοθεσίας της ΕΕ. Οι ενισχυμένες προσπάθειες για απλούστευση καθώς και, εν γένει, η χρηστή διακυβέρνηση είναι ζωτικής σημασίας για βελτιωμένη παραγωγικότητα στο σύνολο της οικονομίας.

6.7. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή την επείγουσα ανάλυση των συνεπειών της διεύρυνσης επί της αύξησης της παραγωγικότητας στη μελλοντική ΕΕ. Οι εξελίξεις σχετικά με την παραγωγικότητα στις υποψήφιες χώρες αποτελούν σημαντική πρόκληση, αλλά φαίνεται ότι προσφέρουν και σημαντικά δυνητικά οφέλη. Κατά τη στιγμή της προσχώρησης το επίπεδο της παραγωγικότητας στην ΕΕ θα μειωθεί, αλλά θα αυξηθεί αισθητά το δυναμικό της ανάπτυξης. Κρίσιμο σημείο θα αποτελέσει ο χρόνος της προσχώρησης των νέων κρατών μελών στην ΟΝΕ.

6.8. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να αναπτύξει μία αποτελεσματική μέθοδο συλλογής και διάδοσης πληροφοριών για ορθές/βέλτιστες πρακτικές για την περαιτέρω βελτίωση της παραγωγικότητας.

6.9. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την περαιτέρω ανάπτυξη της διαδικασίας του Λουξεμβούργου για δραστικές πολιτικές για την αγορά εργασίας.

6.10. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι κοινωνικοί εταίροι, σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και, εν γένει, την ενίσχυση πολιτικών για αυξημένη παραγωγικότητα.

6.11. Η ΕΟΚΕ συνιστά στους κοινωνικούς εταίρους να εξετάσουν διάφορες μορφές συνεννοήσεων και συμφωνιών με σκοπό την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση το πρόγραμμα εργασίας που συμφωνήθηκε στα πλαίσια του Κοινωνικού Διαλόγου και επιδοκιμάζει το γεγονός ότι με τον τρόπο αυτό δίδεται η δυνατότητα στους Κοινωνικούς Εταίρους να τονίσουν θέματα που άπτονται της αύξησης της παραγωγικότητας και των επιπτώσεών της για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

6.12. Η ΕΟΚΕ προβάλλει τη σημασία που έχει το να ακολουθείται, με συγκεκριμένο τρόπο, η κοινή γνώμη μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη δια βίου μάθηση για τους εργαζόμενους.

6.13. Η ίδια η ΕΟΚΕ προτίθεται:

- να αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στις εξελίξεις σχετικά με την παραγωγικότητα κατά την έκδοση γνωμοδοτήσεων για τη συνέχεια που δόθηκε στη στρατηγική της Λισαβόνας ενόψει των εαρινών συνόδων κορυφής,

- να διοργανώνει ανά διετία διάσκεψη για τη στρατηγική της Λισαβόνας, και

- όταν κρίνεται σκόπιμο, να καταρτίζει γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας για την παραγωγικότητα.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(2002) 262 τελικό.

(2) Οικονομική Έκθεση του Προέδρου των ΗΠΑ, Ιανουάριος 2001.