Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη θέσπιση Κοινοτικού Σχεδίου Δράσης για τη διατήρηση και τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο Θάλασσα στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής"

(COM(2002) 535 τελικό)

(2003/C 133/06)

Στις 9 Οκτωβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Μαρτίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Chagas.

Κατά την 398η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Μαρτίου 2003 (συνεδρίαση της 27ης Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Με την υπό εξέταση Ανακοίνωση(1), η Επιτροπή επιχειρεί τη θέσπιση ενός σχεδίου δράσης για τα αλιεύματα της Μεσογείου, θέτοντας τις βάσεις για μια νέα θεώρηση και ένα νέο καθεστώς για την αλιεία στην περιοχή.

1.2. Μια νέα θεώρηση, βάσει της οποίας θα εξετάζονται πλήρως όλες οι παράμετροι που καθιστούν δυνατή μια υπεύθυνη και βιώσιμη αλιεία, μια παρέμβαση που θα τοποθετείται στα πλαίσια μιας προσέγγισης ολοκληρωμένης και βασισμένης σε νέες προϋποθέσεις όσον αφορά την έκταση του περιβάλλοντος χώρου εντός του οποίου ασκείται η αλιευτική δραστηριότητα σε κάθε κράτος μέλος.

1.3. Ένα νέο καθεστώς που γίνεται προσπάθεια να στηρίζεται σε διαφορετικές προϋποθέσεις ως προς τη δικαιοδοσία επί των θαλασσίων υδάτων και ως προς τη διασύνδεση με τις τρίτες χώρες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, και το οποίο θα καθιστά δυνατή την πλήρη εφαρμογή όλων των συστατικών της ΚΑΠ, ειδικότερα δε της πολιτικής διατήρησης των αλιευτικών πόρων οι οποίοι, σύμφωνα με τις μελέτες και την έρευνα των επίσημων οργανισμών των ίδιων των κρατών μελών, καθώς και άλλων διεθνών οργανισμών, αποτελούν αντικείμενο υπερεκμετάλλευσης και για τους οποίους απαιτείται αποτελεσματική και ανανεωτική παρέμβαση.

1.4. Ειδικότερα, η Επιτροπή προτείνει τα εξής στο σχέδιο δράσης:

- την υιοθέτηση μιας συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τον ορισμό των ζωνών προστασίας των αλιευμάτων·

- την εφαρμογή της διαχείρισης της αλιευτικής προσπάθειας ως κύριου μηχανισμού·

- τη βελτίωση των τεχνικών της αλιείας προκειμένου να περιοριστεί η αρνητική επίδραση στα αποθέματα και στο θαλάσσιο περιβάλλον·

- την ενίσχυση των μέτρων ελέγχου και εφαρμογής·

- την αύξηση της διαθεσιμότητας επιστημονικών γνωμοδοτήσεων·

- την αύξηση της συμμετοχής του κλάδου της αλιείας στη διαδικασία διαβούλευσης·

- την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η αλιευτική δραστηριότητα στη Μεσόγειο παρουσιάζει μεγάλη σημασία από οικονομική και κοινωνική άποψη και, σε πολλές περιπτώσεις, έχει ειδική σημασία πολύ μεγαλύτερη απ' ό,τι το βάρος που της αναλογεί από την άποψη της συμβολής της στο σχηματισμό του ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Ο στόλος της Μεσογείου, σε όρους απασχόλησης, αφορά το 42 % της τομεακής απασχόλησης στην ΕΕ.

2.2. Η συντριπτική πλειοψηφία των πλοίων που δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο έχουν μήκος κατώτερο των 12 μέτρων, δεδομένου ότι τα πλοία αυτού του είδους αντιπροσωπεύουν το 80,2 % του συνόλου των κοινοτικών πλοίων που δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο. Ως εκ τούτου, ο στόλος της Μεσογείου διαθέτει κατά κύριο λόγο τα χαρακτηριστικά αλιείας περιορισμένης κλίμακας.

2.3. Ο στόλος αυτός, λόγω της περιορισμένης έκτασης της υφαλοκρηπίδας και της τυπολογίας των σκαφών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή αυτή, ασκεί τη δραστηριότητά του πολύ κοντά στην ακτή, εντός των χωρικών υδάτων, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερη και ιδιάζουσα όχι μόνο την επιχειρησιακή δομή του, αλλά και τη μορφή της δραστηριότητας, την απασχόληση, τις επενδύσεις κεφαλαίου και την ποσότητα των αλιευμάτων.

2.4. Οι ιδιαιτερότητες των αλιευτικών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο καθόρισαν επίσης τον τρόπο κατά τον οποίο εφαρμόστηκε στην περιοχή η Κοινή Αλιευτική Πολιτική και οι διαδοχικές προσαρμογές της, από τότε που θεσπίστηκε.

2.5. Ενώ, σε γενικές γραμμές, οι πτυχές Διαρθρωτική Πολιτική και Αγορές της ΚΑΠ εφαρμόστηκαν στη Μεσόγειο όπως και στις άλλες περιοχές της ΕΕ, η πολιτική της Διατήρησης, ο σημαντικότερος ίσως κρίκος της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, εφαρμόστηκε κατά πιο μετριοπαθή τρόπο. Το ίδιο συμβαίνει και με την πολιτική ελέγχου.

2.6. Η ολοκληρωμένη διαχείριση της αλιείας προϋποθέτει τη μελέτη των βιολογικών, οικονομικών και κοινωνικών πτυχών, τη διάθεση κατάλληλων μέσων διαχείρισης, το διάλογο μεταξύ επαγγελματιών, διοικήσεων και επιστημονικών κύκλων.

2.7. Η ΕΟΚΕ αντιμετωπίζει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την Ανακοίνωση αυτή της Επιτροπής και τους τρόπους που εξετάζονται για την επίτευξη του στόχου της επανατοποθέτησης, εντός τριετίας, της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στη Μεσόγειο, η οποία, μεταξύ άλλων πτυχών, αφορά την εφαρμογή της πανοπλίας των υφισταμένων διαχειριστικών μηχανισμών της ΚΑΠ. Τονίζεται ότι πρόκειται για ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο σε συνάρτηση με το περιορισμένο χρονικό διάστημα εντός του οποίου η Επιτροπή δεσμεύεται να τον επιτύχει.

2.8. Εξάλλου, η επανατοποθέτηση της ΚΑΠ στη Μεσόγειο αποτελεί επιθυμία που η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένως εκφράσει σε προγενέστερες γνωμοδοτήσεις(2).

2.9. Ακόμη, η ΕΟΚΕ σημειώνει την πρόθεση που διατυπώνεται στην Ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία οι δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο για την επίτευξη του στόχου αυτού, θα αποτελούν καρπό ευρέων συζητήσεων με τη συμμετοχή των παραγόντων και των κοινωνικών εταίρων στα πλαίσια ειδικών οργανισμών, είτε υφισταμένων είτε που θα δημιουργηθούν για το σκοπό αυτό. Η σύσταση Περιφερειακού Γνωμοδοτικού Συμβουλίου για τη Μεσόγειο, η οποία προτεινόταν στον "χάρτη πορείας", θα αποτελέσει πιθανότατα σημαντικό βήμα προς την ορθή κατεύθυνση. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης με ενδιαφέρον το έργο που επιτελείται επί του παρόντος με στόχο τη δημιουργία μιας ένωσης αλιέων ολόκληρης της Μεσογείου, και τονίζει ότι είναι σημαντικό στη διαδικασία αυτή να συμμετάσχουν οι κυριότεροι παράγοντες και, ειδικότερα, οι εφοπλιστές και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων.

2.9.1. Το γεγονός ότι στη Μεσόγειο λαμβάνει μεγάλες διαστάσεις η παράνομη αλιεία, που δεν σέβεται τις ορθές πρακτικές, και ασκείται από σκάφη χωρών που δεν ανήκουν στην περιοχή, είναι ασυμβίβαστο με μια αλιεία υπεύθυνη και βιώσιμη. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη τόνωσης της συνεργασίας μεταξύ των παράκτιων κρατών και, ως εκ τούτου, χαιρετίζει την πραγματοποίηση Περιφερειακής Διάσκεψης για την εξέταση των νέων προοπτικών εξέλιξης της αλιείας στη Μεσόγειο.

2.10. Ως ιδιαίτερα επιτυχής κρίνεται η ιδέα της εξέτασης και ενδεχομένως της υιοθέτησης μιας νέας προσέγγισης και μιας κοινής θέσης όσον αφορά την επέκταση της περιοχής δικαιοδοσίας των χωρικών υδάτων, ως αντιστάθμιση προς την επικρατούσα κατάσταση όπου παρατηρούνται άνισα καθεστώτα μεταξύ των κρατών μελών της περιοχής, που κυμαίνονται από 6 έως 12 μίλια για ορισμένα κράτη μέλη, 49 μίλια για τη Ζώνη Προστασίας της Αλιείας (ΖΠΑ) για άλλο, ή ακόμη και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) 25 μιλίων για ένα μελλοντικό κράτος μέλος. Η κατάσταση αυτή, καθώς και οι πρωτοβουλίες ορισμένων κρατών μελών που, στην πράξη, επεκτείνουν τα ύδατά τους υιοθετώντας ζώνες προστασίας του περιβάλλοντος, καταδεικνύουν την ανάγκη να αντιμετωπίζεται το ζήτημα αυτό με σύνεση, αλλά και με φιλοδοξία.

2.11. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσέγγιση αυτή, και διατυπώνει την προτροπή να καταβληθούν προσπάθειες εντός της ΕΕ προς την κατεύθυνση μιας συντονισμένης θέσης ως προς τη δικαιοδοσία επί των θαλασσίων υδάτων και να προωθηθεί η θέση αυτή σε πολυμερές επίπεδο, μεταξύ όλων των παρακτίων κρατών της Μεσογείου. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για την ομαλή διεξαγωγή της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ στη Μεσόγειο.

2.12. Μια κοινή θέση όσον αφορά την επέκταση των χωρικών υδάτων ενδέχεται να αποτελέσει τεράστια συμβολή, μεταξύ άλλων και για το συντονισμό της διαχείρισης της ΚΑΠ, την εναρμόνιση των διαδικασιών, την αύξηση του επιπέδου υπευθυνότητας των φορέων, την καταπολέμηση της λαθραίας αλιείας και όλων των δραστηριοτήτων που δεν σέβονται τις ορθές πρακτικές και δεν συμμορφώνονται προς τις αρχές που διέπουν την υπεύθυνη αλιεία.

2.13. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θεώρηση αυτή, η οποία θα πρέπει να αντιστοιχεί όχι σε αύξηση της αλιευτικής προσπάθειας, αλλά σε έναν αποτελεσματικότερο έλεγχο της προσπάθειας αυτής εκ μέρους των εμπλεκομένων κρατών μελών. Εντούτοις, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι τα κράτη θα διαθέτουν τα απαραίτητα ανθρώπινα, τεχνικά και οικονομικά μέσα για την άσκηση του ελέγχου αυτού κατά τρόπο ικανοποιητικό.

2.14. Το γεγονός ότι οι μελέτες και γνωμοδοτήσεις των ίδιων των επίσημων οργανισμών των κρατών μελών, καθώς και άλλων επιστημονικών οργανισμών, συμφωνούν ως προς την σαφή εξασθένιση των αλιευτικών πόρων της Μεσογείου, καθιστά επείγουσα την πλήρη υιοθέτηση της πτυχής της διατήρησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της αλιευτικής εκμετάλλευσης και η διατήρηση της δραστηριότητας αυτής, που παρουσιάζει μεγάλη οικονομική και κοινωνική σημασία για την επιβίωση ορισμένων περιοχών και του πληθυσμού τους.

2.15. Ο συνδυασμός της εφαρμογής της πολιτικής διατήρησης και διαχείρισης των κοινοτικών αλιευτικών πόρων της Μεσογείου, και μιας δυναμικής παρέμβασης στους κόλπους των περιφερειακών οργανισμών συντονισμού, αφενός, με την ανάπτυξη, αφετέρου, της συνεργασίας με τις άλλες γειτονικές χώρες της περιοχής, μπορεί να αποβεί ιδιαιτέρως ευεργετικός για το μέλλον της αλιείας στη Μεσόγειο, με θετικές συνέπειες που θα επεκταθούν ασφαλώς και σε άλλους τομείς. Τα υπο-περιφερειακά σχέδια του FAO (Adriamed, Copemed και Medsurmed) θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την εδραίωση της επιστημονικής συνεργασίας.

2.16. Η προετοιμασία της μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στη Μεσόγειο προϋποθέτει τη γνώση της πραγματικής κατάστασης επί της οποίας θα διενεργηθούν παρεμβάσεις και όλως ιδιαιτέρως της κατάστασης των αποθεμάτων, της βιολογικής τους κατάστασης ή/και της πιθανότητας ανασύστασής τους.

2.17. Η αλιεία αποτελεί σύνθετη δραστηριότητα, εξαρτώμενη από μια βιολογική κατάσταση, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, κλιματικούς, περιβαλλοντικούς και άλλους, η γνώση των οποίων απαιτεί περαιτέρω εμβάθυνση.

2.18. Το γεγονός αυτό επιβάλλει, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχιση της οικονομικής αυτής δραστηριότητας και η διατήρηση της βιοποικιλότητας, τη θέσπιση πολύ συγκεκριμένων κανόνων διατήρησης και διαχείρισης των βιολογικών πόρων, διαφορετικά θα συμβάλουμε στην εξάντλησή τους.

2.18.1. Η αύξηση της πολυμερούς συνεργασίας αναμένεται να συμβάλει στην εναρμόνιση των κανόνων αυτών και την εφαρμογή τους σε όλους τους στόλους που δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο.

2.19. Προκειμένου να θεμελιωθούν έγκυρα οι αποφάσεις, απαιτείται η βελτίωση των επιστημονικών γνωμοδοτήσεων για την αλιεία, η οποία αποτελεί επίσης προϋπόθεση για τη στήριξη και την αξιοπιστία ολόκληρου του ρυθμιστικού οικοδομήματος για τη διάρθρωση των παρεμβάσεων στη Μεσογειακή αλιεία.

2.20. Παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβάλλει τα διάφορα ιδρύματα και επιστημονικές κοινότητες των κρατών μελών για την εκπόνηση επιστημονικών μελετών και γνωμοδοτήσεων για τον κλάδο, επείγει να προσαρμοστούν οι προσπάθειες αυτές στις πραγματικές καταστάσεις και ανάγκες του κλάδου, ούτως ώστε να αποκτήσουν αντικειμενικό περιεχόμενο και πρακτική χρησιμότητα για τον κλάδο.

2.21. Εξάλλου, τόσο για την αλιεία στον Ατλαντικό όσο και στη Μεσόγειο, όπως έχει ήδη τονίσει η ΕΟΚΕ, υπάρχει ανάγκη "ενίσχυσης της έρευνας στον τομέα αυτό με την ενθάρρυνση της καλύτερης συνεργασίας και των ανταλλαγών πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και με τη χορήγηση των κατάλληλων πόρων"(3). Αυτό ακριβώς το ζήτημα αφορά η ανησυχία που εκφράζει η ΕΟΚΕ για τη μείωση των διαθέσιμων κονδυλίων για την έρευνα στον κλάδο, στα πλαίσια του 6ου Προγράμματος-Πλαίσιο.

2.22. Η θέσπιση στους κόλπους της ΕΤΟΕΑ(4) μιας υποομάδας για τη Μεσόγειο θα μπορούσε, εάν αυτή εφοδιαστεί με τους κατάλληλους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, να αποβεί ιδιαίτερα χρήσιμη για τη στήριξη των νέων δράσεων και μέτρων διαχείρισης.

2.23. Όπως ήδη υποστήριξε στη γνωμοδότηση(5) για το χάρτη πορείας(6), η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το βαθμιαίο περιορισμό των πρακτικών και των μεθόδων αλιείας που έχουν αρνητικές επιπτώσεις για το θαλάσσιο περιβάλλον και προωθεί την υιοθέτηση μεθόδων και αλιευτικών εργαλείων πιο επιλεκτικών και που να σέβονται περισσότερο το περιβάλλον. Όπως έχουμε επανειλημμένως τονίσει, η ενεργός συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών φορέων στη διαμόρφωση των σχετικών μέτρων, καθώς και στην προετοιμασία της προβλεπόμενης αναθεώρησης του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1626/94, είναι καθοριστική.

2.24. Επίσης, πρέπει να διεξαχθεί μελέτη εις βάθος των αλιευτικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται υπό την ονομασία της αλιείας αναψυχής και οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να εξισωθούν με πραγματική επαγγελματική δραστηριότητα.

2.25. Οι στόχοι της ΚΑΠ στη Μεσόγειο πρέπει να διασφαλίσουν τον ηγετικό ρόλο της Κοινότητας στην εφαρμογή των διαφόρων πτυχών της, ώστε να καταστεί δυνατή η εξασφάλιση της βιωσιμότητας των δραστηριοτήτων και η συνεκτικότητα των πολιτικών, και να διασφαλιστεί η κατάλληλη συμμετοχή, σε διάφορα θέματα, των εθνικών ή τοπικών αρχών, κυρίως δε μέσω των Περιφερειακών Συμβουλευτικών Επιτροπών.

2.26. Η διαφύλαξη κατάλληλων περιβαλλοντικών συνθηκών για την προστασία των βιολογικών πόρων της αλιείας απαιτεί, γενικά, ιδιαίτερη μέριμνα σε θέματα περιβαλλοντικών μέτρων και δράσεων καταπολέμησης της ρύπανσης και προστασίας των βιοτόπων. Τούτο λαμβάνει ιδιαίτερα επείγοντα χαρακτήρα σε μια θάλασσα που παρουσιάζει τις ιδιαιτερότητες της Μεσογείου.

2.26.1. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος αποτελεί καθοριστική ανάγκη για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Πρέπει πραγματικά να υπάρξει μεγαλύτερη μέριμνα για την πτυχή αυτή, και να προχωρήσουμε από τα λόγια στις πράξεις, στα πλαίσια μιας αυθεντικής σφαιρικής και ολοκληρωμένης πολιτικής για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η οποία να ανταποκρίνεται, μεταξύ άλλων, στα σοβαρά προβλήματα που προκύπτουν από τη ρύπανση λόγω ατυχημάτων με πλοία μεταφοράς καυσίμων και επικίνδυνων εμπορευμάτων ή λόγω της απόρριψης υδρογονανθράκων στη θάλασσα.

2.27. Οι προσαρμογές και οι μεταρρυθμίσεις που θα χρειαστεί να εισαχθούν ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή της ΚΑΠ στη Μεσόγειο θα έχουν αναπόφευκτα αντίκτυπο στον κοινωνικό ιστό.

2.28. Πράγματι, η πλήρης εφαρμογή στη Μεσόγειο των πτυχών Διατήρηση, Διαρθρωτική Πολιτική και Πολιτική Αγορών, ακόμη και με τις προσαρμογές που αναγκαστικά θα επιβάλει η συγκεκριμένη κατάσταση, θα επιφέρει κοινωνικές συνέπειες για εκείνους που αναπτύσσουν τη δραστηριότητά τους στα ύδατά της και εξαρτάται από αυτήν η επιβίωσή τους.

2.29. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι πρέπει να εξασφαλιστούν μέτρα στήριξης για την ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας, ως δραστηριότητας συμπληρωματικής προς την παραδοσιακή αλιευτική δραστηριότητα.

2.30. Η ΕΟΚΕ συνιστά την πλήρη ενσωμάτωση της κοινωνικής διάστασης κατά τη μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής για την περιοχή αυτή, ως αποφασιστικό στοιχείο που θα της προσδώσει αξιοπιστία. Ειδικότερα, επισύρει την προσοχή στην υπό προετοιμασία γνωμοδότηση για το "Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και περιφερειακών συνεπειών της αναδιάρθρωσης της αλιείας της ΕΕ" καθώς επίσης και στο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι γυναίκες, δεδομένου ότι ο κλάδος, στην περιοχή αυτή, κατατάσσεται κυρίως στην αλιεία περιορισμένης κλίμακας.

2.31. Παράλληλα, είναι σημαντικό να εναρμονιστεί η εισαγωγή κοινωνικών και οικονομικών μέτρων εκ μέρους των κρατών μελών, αφενός για να αποτραπούν ανεπιθύμητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και, αφετέρου, για να εξασφαλιστούν κατάλληλα επίπεδα κοινωνικής προστασίας, πράγμα που δεν ισχύει προς το παρόν.

Βρυξέλλες, 26 Μαρτίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) COM(2002) 535 τελικό.

(2) EE C 85 της 8.4.2003.

(3) EE C 85 της 8.4.2003.

(4) Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή Αλιείας.

(5) EE C 85 της 8.4.2003.

(6) COM(2002) 181 τελικό.