EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 44/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού και η κοινωνική ρήτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής “Ευρώπη 2020”» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 44/04

Γενικός εισηγητής: ο κ. OLSSON

Με επιστολή της 28ης Απριλίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κ. Laurette Onkelinx, Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων και Δημόσιας Υγείας του Βελγίου, ζήτησε εξ ονόματος της μελλοντικής βελγικής Προεδρίας από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα

Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού και η κοινωνική ρήτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Στις 25 Μαΐου 2010, το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ανέθεσε στο ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη» την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Λόγω του επείγοντος των εργασιών, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της 464η συνόδου ολομέλειας, στις 14 και 15 Ιουλίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Ιουλίου 2010), όρισε γενικό εισηγητή τον κ. Jan Olsson και υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 61 ψήφους υπέρ, καμία ψήφο κατά και 2 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της βελγικής Προεδρίας να χρησιμοποιήσει την οριζόντια κοινωνική ρήτρα και την ενισχυμένη ανοικτή μέθοδο συντονισμού (ΑΜΣ), καθώς αυτό τονίζει το γεγονός ότι η κοινωνική συνοχή πρέπει να συμβαδίζει με τον ενισχυμένο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών για την επίτευξη όλων των στόχων που περιέχονται στην στρατηγική «Ευρώπη 2020».

1.2 Η πραγματική συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα στάδια και επίπεδα είναι απαραίτητη για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική χρήση της οριζόντιας ρήτρας και της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να συντάσσει ετήσια «έκθεση διακυβέρνησης» σχετικά με την παραπάνω συμμετοχή. Η ΕΟΚΕ μπορεί να συνδράμει στο έργο αυτό· προτείνει δε τα πρότυπα έργα για τη συμμετοχή να χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα PROGRESS. Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης τη σύνταξη ενός κώδικα ορθών πρακτικών για τη συμμετοχική διακυβέρνηση της ΑΜΣ.

1.3 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι υπάρχει έντονη ανάγκη για μια διαδικασία συντονισμού που να ενσωματώνει την αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των στόχων και όλων των πολιτικών. Αυτή θα πρέπει να είναι η πρωταρχική κατευθυντήρια γραμμή για την εφαρμογή της κοινωνικής ρήτρας και της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Η Επιτροπή θα πρέπει να ηγηθεί αυτού του συντονισμού, επικουρούμενη από την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και την Επιτροπή Απασχόλησης. Οι δύο επιτροπές θα πρέπει να δεχτούν αντιπροσώπους από εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς.

1.4 Η εφαρμογή της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας πρέπει να είναι αποτελεσματική. Οι αξιολογήσεις του κοινωνικού αντίκτυπου πρέπει να καλύπτουν και τις δέκα ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την οικονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης, να δημοσιεύονται και να τροφοδοτούν τη διαδικασία της ΑΜΣ. Πρέπει να δίνουν έμφαση στις επιπτώσεις στην απασχόληση, στον αριθμό των ανθρώπων που ζουν υπό συνθήκες φτώχειας και στους κοινωνικούς κινδύνους.

1.5 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει μια ενισχυμένη ΑΜΣ, έτσι ώστε να μην τεθούν στο περιθώριο η απασχόληση, η κοινωνική προστασία και η κοινωνική ένταξη με πρόφαση την σημερινή περίοδο κρίσης. Η ΑΜΣ πρέπει να αποκτήσει περισσότερο τοπικό χαρακτήρα, έτσι ώστε να συνδεθεί με στοχευμένες δράσεις υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους που βασίζονται στην αμοιβαία μάθηση πρέπει να οδηγήσουν σε εθνικούς χάρτες πορείας για την κοινωνική συνοχή. Οι δείκτες θα πρέπει επίσης να εστιάζουν σε ποιοτικά κριτήρια ευημερίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας, είναι όμως της άποψης ότι η ΑΜΣ και η οριζόντια ρήτρα μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην ανάπτυξη και άλλων εμβληματικών πρωτοβουλιών.

2. Ιστορικό

2.1 Η βελγική Προεδρία της ΕΕ ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση σχετικά με τον τρόπο επίτευξης της ευρωπαϊκής κοινωνικής συνοχής μέσω της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και της ενίσχυσης της ανοικτής μεθόδου συντονισμού, τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η οριζόντια κοινωνική ρήτρα στην κοινωνική διάσταση των ευρωπαϊκών πολιτικών, καθώς και τον τρόπο εφαρμογής τους.

2.2 Η γνωμοδότηση θα τροφοδοτήσει τη διάσκεψη της βελγικής Προεδρίας σχετικά με τον “συντονισμό της ΕΕ στον κοινωνικό τομέα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 14-15 Σεπτεμβρίου 2010.

2.3 Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την στρατηγική «Ευρώπη 2020», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα επίπεδα. Υποστηρίζει ότι «… η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει να συνδεθούν στενότερα με τη διαδικασία αυτή.»

2.4 Για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 17ης Ιουνίου συμφώνησε επί πέντε πρωταρχικών στόχων (το ποσοστό απασχόλησης, η Ε&Α, τα αέρια του θερμοκηπίου, η εκπαίδευση και η κοινωνική ένταξη) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι στόχοι αυτοί είναι αλληλένδετοι και αλληλοϋποστηρίζονται. Τέθηκαν τα θεμέλια για μια «πολύ πιο ισχυρή οικονομική διακυβέρνηση» μέσω της «ενίσχυσης του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής». Οι αποτελεσματικοί μηχανισμοί παρακολούθησης είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων. Το Συμβούλιο έθεσε ως στόχο να συνδράμει 20 εκατομμύρια άτομα ώστε να αντιμετωπίσουν τη φτώχεια, αφήνοντας παράλληλα ελεύθερα τα κράτη μέλη να θέσουν εθνικούς στόχους σε τουλάχιστον έναν από τους ακόλουθους τρεις δείκτες: κίνδυνος φτώχειας, υλικές στερήσεις και νοικοκυριά ανέργων.

2.5 Με τον όρο στρατηγική «Ευρώπη 2020» αναφερόμαστε σε ένα συνδυασμό ευρωπαϊκών και εθνικών μέτρων για την επίτευξη «έξυπνής, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης». Δέκα ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την οικονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης υποστηρίζουν τους πέντε πρωταρχικούς στόχους, ενώ πρόκειται να δρομολογηθούν επτά εμβληματικές πρωτοβουλίες. Τα κράτη μέλη θα θέσουν εθνικούς στόχους και τρόπους εφαρμογής που θα λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές συνθήκες και θα καταρτίσουν εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (ΕΠΜ).

2.6 Η οριζόντια «κοινωνική ρήτρα» (Άρθρο 9 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης) ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισσαβώνας και ορίζει ότι «κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεων του παρόντος Μέρους, η Ένωση συνεκτιμά τις απαιτήσεις που συνδέονται με την προαγωγή υψηλού επιπέδου απασχόλησης, με τη διασφάλιση της κατάλληλης κοινωνικής προστασίας, με την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού καθώς και με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, κατάρτισης και προστασίας της ανθρώπινης υγείας».

2.7 Αυτό συνάδει με τις άλλες οριζόντιες ρήτρες της Συνθήκης (άρθρα 8, 10, 11 και 12 της ΣΛΕΕ: ισότητα των φύλων, περιβάλλον και προστασία των καταναλωτών), οι οποίες εισήχθησαν με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, καθώς και με τη ρήτρα καταπολέμησης των διακρίσεων, η οποία αποτελούσε τμήμα της Συνθήκης της Λισσαβώνας.

2.8 Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού (ΑΜΣ) ορίστηκε ως μέσο της στρατηγικής της Λισσαβώνας το 2000. Εν ολίγοις, το Συμβούλιο καθορίζει στόχους, που ενσωματώνονται στη συνέχεια στα εθνικά σχέδια δράσης και στα προγράμματα μεταρρυθμίσεων, η δε πρόοδος μετράται με ομοτίμους συγκριτική αξιολόγηση, δείκτες, αξιολογήσεις από ομοτίμους και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Το μοντέλο της ανοικτής μεθόδου συντονισμού βρίσκει νομικό έρεισμα σε ορισμένους τομείς πολιτικής της Συνθήκης της Λισσαβώνας (ΣΛΕΕ - άρθρα 149, 153, 156, 168, 173 και 181).

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Για να ανακάμψει από την παρούσα βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση, η Ευρώπη προσανατολίζεται προς τον ενισχυμένο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι προκειμένου να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η κοινωνική πρόοδος πρέπει να συμβαδίζει με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Υπάρχει, επομένως, επιτακτική ανάγκη σύνδεσης της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής διάστασης της στρατηγικής. Οι ολοκληρωμένες και αμοιβαία ενισχυόμενες πολιτικές θα απαιτήσουν την αξιοποίηση, τον συντονισμό και την ενίσχυση όλων των μέσων.

3.2 Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η βελγική Προεδρία επικεντρώνεται στη διακυβέρνηση και την κοινωνική συνοχή, υπογραμμίζοντας την οριζόντια κοινωνική ρήτρα και μια ισχυρότερη ΑΜΣ. Η εστίαση αυτή θα πρέπει να παραμείνει μακροπρόθεσμη. Η ΕΟΚΕ προτρέπει έντονα την κυβέρνηση της Ουγγαρίας να εξετάσει το ζήτημα αυτό κατά προτεραιότητα στη διάρκεια της επερχόμενης Προεδρίας της.

3.3 Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να υπογραμμίσει ότι οι διατάξεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα πρέπει να εξετάζονται κατά την ενίσχυση των μέσων που αποβλέπουν στην επίτευξη κοινωνικής προόδου.

3.4 Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η πραγματική συμμετοχή των πολιτών και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα στάδια και τα επίπεδα της διαδικασίας αποτελεί απαραίτητο κομμάτι της διακυβέρνησης. Πρέπει να επιτευχθεί συναίνεση με τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με τις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, ώστε έτσι να αυξηθούν οι πιθανότητες για την επίτευξη των πρωταρχικών στόχων.

3.5 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών είναι ουσιώδους σημασίας τόσο για τον καθορισμό των εθνικών στόχων και το σχεδιασμό των ΕΠΜ, όσο και για την ενίσχυση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού και την εφαρμογή της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας. Οι απόψεις της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη κατά την επικύρωση των στόχων και την αξιολόγηση της προόδου από την Επιτροπή και το Συμβούλιο.

3.6 Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» πρέπει να εφαρμοστεί σε όλα τα εδαφικά επίπεδα. Κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των κοινωνικών πολιτικών της ΕΕ πρέπει να συνδυαστούν μια προσέγγιση «εκ των κάτω προς τα άνω» και μια προσέγγιση «εκ των άνω προς τα κάτω». Ως εκ τούτου, η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών πρέπει να δημιουργήσει πραγματικές και αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις με τα περιφερειακά και τοπικά κοινοβούλια και αρχές, για τον προσδιορισμό περιφερειακών στόχων και τον καθορισμό των κατάλληλων μέτρων πολιτικής. Αυτό συνάδει με την αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης που πρέπει να διέπει τη μελλοντική χρήση και διάθεση των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ, αξιοποιώντας έτσι τις συνέργειες μεταξύ της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) (1).

3.7 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει, επίσης, την ενεργό συμμετοχή των εθνικών οικονομικών και κοινωνικών επιτροπών και παρεμφερών οργανισμών.

3.8 Η ΕΟΚΕ προτείνει να συντάσσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (παράλληλα με την ετήσια έκθεση προόδου για τα ΕΠΜ στα κράτη μέλη) «έκθεση διακυβέρνησης» που θα στηρίζεται στη συμμετοχική διακυβέρνηση της ΑΜΣ και στην οριζόντια κοινωνική ρήτρα, για την οποία θα πρέπει να ζητείται η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ και της ΕτΠ. Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το δίκτυο των εθνικών ΟΚΕ και παρεμφερών οργανισμών για την παρακολούθηση της συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε ακόμα και να δημοσιεύει δικές της εκθέσεις.

3.9 Υπάρχει έντονη ανάγκη για μια διαδικασία συντονισμού που θα ενσωματώνει την αμοιβαία αλληλεπίδραση μεταξύ των πρωταρχικών στόχων, των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών και των εμβληματικών πρωτοβουλιών. Η Επιτροπή διαδραματίζει ρόλο στρατηγικής σημασίας εφόσον προΐσταται αυτού του «συντονισμού του συντονισμού». Οι ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να είναι «ολοκληρωμένες» με όλη τη σημασία του όρου, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι πολιτικές πρέπει να είναι συνεκτικές και να επικεντρώνονται σε όλους τους στόχους. Μια τέτοια ενσωμάτωση πρέπει να αποτελεί την πρωταρχική κατευθυντήρια γραμμή κατά την εισαγωγή μηχανισμών για την εφαρμογή της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας και την ενίσχυση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Προκειμένου να ενισχυθεί η σύνδεση μεταξύ των δύο μέσων, τα αποτελέσματα της εφαρμογής της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας πρέπει τροφοδοτούν τη διαδικασία της ανοικτής μεθόδου συντονισμού.

3.10 Συνεπώς, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας της 21ης Μαΐου 2010 σχετικά με τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική (2). Η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας επιθυμεί την ενσωμάτωση της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας στο προοίμιο των κατευθυντήριων γραμμών οικονομικής πολιτικής. Η ΕΚΠ υποστηρίζει επίσης ότι η θεματική αξιολόγηση και υποβολή εκθέσεων προόδου σχετικά με την κοινωνική διάστασή της αποτελούν απαραίτητα στοιχεία του ολοκληρωμένου οράματος στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

3.11 Η ΕΟΚΕ εκτιμά το έργο που επιτελέστηκε από την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και την Επιτροπή Απασχόλησης και θεωρεί ότι ο ρόλος τους θα πρέπει να ενισχυθεί όταν ενισχυθούν τα μέσα για την επίτευξη της κοινωνικής διάστασης. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει να εκπροσωπούνται μόνο οι κυβερνήσεις στις επιτροπές, αλλά και οι κοινωνικοί εταίροι καθώς και άλλες σχετικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συνεδριάζουν οι επιτροπές σε πιο τακτική βάση, με εκπροσώπους των εν λόγω φορέων τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Οι κυβερνητικοί εκπρόσωποι στην Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και στην Επιτροπή Απασχόλησης φέρουν την ευθύνη της οργάνωσης και της συμμετοχής στις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους σχετικούς φορείς της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες καταγωγής τους.

3.12 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη εργαλείων επικοινωνίας για τη συμμετοχή των πολιτών, των εργαζομένων, των επιχειρήσεων και των αντιπροσωπευτικών οργανώσεών τους. Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εκτίμηση της κοινωνικής πραγματικότητας μπορεί να χρησιμεύσει ως πρότυπο και να εφαρμόζεται σε πιο μόνιμη βάση, φθάνοντας μέχρι και στο τοπικό επίπεδο. Εντούτοις, οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να είναι οι ίδιοι προορατικοί όσον αφορά τον τρόπο χρήσης της οριζόντιας κοινωνικής ρήτρας και της Ανοικτής Μεθόδου Συντονισμού. Επομένως, η ΕΟΚΕ προτείνει προς εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού τη δημιουργία πιλοτικών προγραμμάτων τα οποία να χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα PROGRESS.

4. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με την οριζόντια κοινωνική ρήτρα

4.1 Οι επιπτώσεις των οριζοντίων ρητρών που αφορούν το περιβάλλον, την ισότητα των φύλων και την προστασία των καταναλωτών και οι οποίες καθιερώθηκαν στη Συνθήκη πριν από δέκα χρόνια και πλέον, είναι πρωτίστως άτυπες.

4.2 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι αξιολογήσεις του κοινωνικού αντικτύπου αποτελούν ουσιαστικό μέρος της παρακολούθησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Θα πρέπει να προβλέπουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την αξιολόγηση των κοινωνικών κινδύνων, να δημοσιεύονται και να αποτελούν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι πρέπει να αξιολογηθούν ειδικότερα οι επιπτώσεις στην απασχόληση και τον αριθμό των ανθρώπων που ζουν στο όριο της φτώχειας.

4.3 Η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη, με τη βοήθεια της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας και της Επιτροπής Απασχόλησης. Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι σημαντικοί παράγοντες πρέπει να συμμετάσχουν ενεργά. Οι απόψεις τους θα πρέπει να δημοσιεύονται συγχρόνως με τις αξιολογήσεις (ως παράρτημα). Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή έχει ήδη δημιουργήσει μηχανισμούς για την αξιολόγηση του κοινωνικού αντικτύπου μέσω της ολοκληρωμένης αξιολόγησης των επιπτώσεων, αλλά ούτε η προβολή ούτε και η χρήση τους δεν έχουν ακόμα αναπτυχθεί επαρκώς.

4.4 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι η οικονομική πολιτική και η δημοσιονομική εξυγίανση θα οδηγήσουν σε αύξηση της απασχόλησης, μείωση του αριθμού των ατόμων που ζουν υπό συνθήκες φτώχειας και βελτίωση των κοινωνικών δικαιωμάτων. Συνεπώς, οι κοινωνικές εκτιμήσεις πρέπει ιδίως να καλύπτουν τις δέκα ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση και την οικονομική πολιτική. Αν όμως υπάρξει ανάγκη, πρέπει να αξιολογηθούν και άλλα μέτρα που ελήφθησαν για την επίτευξη των πέντε πρωταρχικών στόχων.

4.5 Αξιολογήσεις του κοινωνικού αντικτύπου πρέπει επίσης να γίνονται σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

4.6 Μια πρώτη έκθεση θα πρέπει να είναι έτοιμη έως τον Δεκέμβριο του 2010, προκειμένου να τροφοδοτήσει την πρώτη ετήσια αναθεώρηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

5. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με την ΑΜΣ

5.1 Η ΕΟΚΕ έχει συχνά επικρίνει την ΑΜΣ επειδή δεν παρήγαγε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Δεν είναι αποτελεσματική και είναι αόρατη σε εθνικό επίπεδο. Δεν εξασφαλίζει την επαρκή συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

5.2 Από την άλλη πλευρά έχουν σημειωθεί βελτιώσεις, ιδίως στον τομέα της κοινωνικής ένταξης, ενώ η ΕΟΚΕ υπήρξε σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ένθερμος υποστηρικτής της καθιέρωσης της ανοικτής μεθόδου συντονισμού σε νέους τομείς πολιτικής (π.χ. υγεία, πολιτική για τη νεολαία, δημογραφικές προκλήσεις, μετανάστευση και άσυλο).

5.3 Η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της άποψης ότι κατά την τρέχουσα κρίση θα πρέπει να ενισχυθεί η ΑΜΣ, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι πολιτικές για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη δεν τίθενται στο περιθώριο.

5.4 Η ΕΟΚΕ παρέχει την πλήρη υποστήριξή της στη δημιουργία της «Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας κατά της Φτώχειας», ως μέσου που θα ενισχύσει τη δέσμευση των επιχειρήσεων, των εργαζομένων και του ευρύτερου κοινού για τη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού με πρακτικά μέτρα. Η Πλατφόρμα και η ΑΜΣ θα ωφεληθούν αμοιβαία. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανοικτή μέθοδος συντονισμού μπορεί επίσης να συμβάλει στην ανάπτυξη και άλλων σημαντικών πρωτοβουλιών, ιδίως εάν υποστηρίζεται από τις αξιολογήσεις κοινωνικών επιπτώσεων της οριζόντιας ρήτρας.

5.5 Η ΕΟΚΕ πρότεινε να ενισχυθεί η ΑΜΣ με τη θέσπιση δεσμευτικών στόχων σε επίπεδο κράτους μέλους, για την επίτευξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η άποψη αυτή τονίστηκε σε πολλές γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, όπως στην πιο πρόσφατη γνωμοδότηση σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση (3), η οποία ζητά τη θέσπιση πολύ πιο φιλόδοξων και μετρήσιμων στόχων για την απασχόληση, την εκπαίδευση και την κοινωνική ένταξη, οι οποίοι θα υποστηρίζονται με καλύτερο συντονισμό των πολιτικών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης το αίτημα που διατυπώθηκε κατά την ανά διετία Διάσκεψή της στη Φλωρεντία, να συμπεριλάβει δηλαδή η στρατηγική «Ευρώπη 2020» ειδικούς δείκτες για τη μέτρηση των επιπτώσεων της προσχολικής εκπαίδευσης στη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού κατά τη μετέπειτα ζωή.

5.6 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ωστόσο ότι, όπου τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιλέξουν τους καταλληλότερους δείκτες (βλ. παραπάνω σημείο 2.4.), η ΑΜΣ πρέπει να παρακολουθεί αξιολογώντας συγκριτικά όλους τους σχετικούς δείκτες. Ένα κράτος μέλος δεν θα πρέπει να είναι σε θέση να αποφεύγει την επιδίωξη των βασικών στόχων της ΕΕ. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ο αριθμός των ατόμων που κινδυνεύουν από τη φτώχεια (που μετράται με τον δείκτη του σχετικού εισοδήματος (4)) έχει σημασία για κάθε κράτος μέλος. Επιπλέον, είναι σημαντικό οι εθνικοί στόχοι να καθορίζονται με βάση τον πραγματικό συμμετοχικό διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς.

5.7 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να δοθούν μεγαλύτερα κίνητρα στα κράτη μέλη προκειμένου αυτά να συνεχίσουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει, για παράδειγμα μέσω σαφούς σύνδεσης με τα κονδύλια του ΕΚΤ. Αυτή η προσέγγιση θα ενισχυθεί εάν τα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΚΤ επικεντρωθούν ακόμη περισσότερο στην κοινωνική ένταξη, υποστηριζόμενα από μια αποτελεσματική συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

5.8 Η ΑΜΣ θα πρέπει να αποκτήσει περισσότερο τοπικό χαρακτήρα. Πρέπει να δημιουργηθούν τοπικά και περιφερειακά σχέδια δράσης σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές και οργανώσεις, αντανακλώντας έτσι τη συμμετοχική προσέγγιση από τη βάση στην κορυφή και το συντονισμό των εταίρων και των πολιτικών, μεταξύ άλλων με στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία. Η κατ' αυτόν τον τρόπο αποκέντρωση της μεθόδου θα ενισχύσει την προβολή της ολοκλήρωσης πολιτικής, η οποία είναι απαραίτητη.

5.9 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της άποψης ότι πρέπει να γίνει συγκριτική αξιολόγηση της συμμετοχικής διακυβέρνησης της ανοικτής μεθόδου συντονισμού - ιδιαίτερα όσον αφορά τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών - με βάση τους δείκτες, τις αξιολογήσεις από ομοτίμους, την αμοιβαία μάθηση και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Η ΕΟΚΕ προτείνει μια τέτοια συγκριτική αξιολόγηση να καταρτισθεί ως Κώδικας ορθής πρακτικής από την Επιτροπή και την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας, σε συνεργασία με τους μεγάλους ευρωπαϊκούς εμπλεκόμενους φορείς. Θα μπορούσε να βασιστεί στα ακόλουθα κριτήρια (5). — δομή του διαλόγου· — όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να λάβουν μέρος — είδος διαλόγου - πρέπει να ενθαρρυνθεί η ουσιαστική συμμετοχή – όχι μόνο ενημέρωση και διαβούλευση — συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών αρχών μέσω συμμετοχικών σχεδίων δράσης κλπ. — συμμετοχή των εθνικών ΟΚΕ — έγκαιρη συμμετοχή των ενδιαφερομένων σε όλα τα στάδια του κύκλου πολιτικής — καταγραφή των αποτελεσμάτων του διαλόγου — θέσπιση εθνικών/περιφερειακών στόχων — θέσπιση και παρακολούθηση δεικτών — συμμετοχή των ενδιαφερομένων φορέων στις διαδικασίες αξιολόγησης, στην αμοιβαία μάθηση και στον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών — συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων σε πρακτικά μέτρα για την προώθηση της απασχόλησης και της κοινωνικής ένταξης

5.10 Πρέπει να γίνει σαφής σύνδεση μεταξύ των προτάσεων που βασίζονται στις «κοινές αρχές» και της ανοικτής μεθόδου συντονισμού. Οι κοινές αρχές είναι συστάσεις που παρέχονται στα κράτη μέλη και έχουν για παράδειγμα χρησιμοποιηθεί στις πολιτικές της ΕΕ για τις θεματικές στρατηγικές για ευελιξία και ασφάλεια στην απασχόληση, την ενεργό ένταξη και την ενεργό γήρανση.

5.11 Το αποτέλεσμα της ανοικτής μεθόδου συντονισμού θα πρέπει να οδηγήσει τελικά σε προτάσεις για τη χρήση άλλων μέσων, όπως της «ενισχυμένης συνεργασίας» μεταξύ των κρατών μελών, της κοινοτικής μεθόδου και άλλων.

5.12 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι δείκτες πρέπει να προχωρήσουν πέραν των οικονομικών επιδόσεων, συμπεριλαμβάνοντας δείκτες μέτρησης της κοινωνικής ευημερίας, όπως προτείνεται από την Επιτροπή Stiglitz (6). Η ΕΟΚΕ έχει ήδη στο παρελθόν προσδιορίσει ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες για την κοινωνική πολιτική, για παράδειγμα σχετικά με την ισότητα των φύλων, την απασχόληση των νέων, τους «εργαζόμενους φτωχούς», τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ποιοτικές θέσεις απασχόλησης, τη φτώχεια των παιδιών και των νέων, την κατανομή του εισοδήματος, τα συστήματα ελάχιστου μισθού και ελάχιστου εισοδήματος και την πρόσβαση σε υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες. Προτάθηκε επίσης ένας εφικτός δείκτης «ποιότητας ζωής» που καλύπτει έξι διαφορετικές σφαίρες (7). Παράλληλα, έχουν προταθεί ποιοτικοί δείκτες που μετρούν την προσβασιμότητα και την ποιότητα σε σχέση με τις προσδοκίες των πολιτών, τη συμμετοχή των χρηστών και τη φιλικότητα προς το χρήστη.

5.13 Αν και οι δείκτες πρέπει να ορίζονται σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να κληθούν να συμμετάσχουν στη διαμόρφωση και την αξιολόγησή τους.

5.14 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό να υποβάλλουν τα κράτη μέλη εκθέσεις σχετικά με την πρόοδό τους στην επίτευξη του κάθε στόχου χρησιμοποιώντας συγκρίσιμους αλλά και αναθεωρήσιμους ευρωπαϊκούς δείκτες, τόσο για τη δημιουργία ενός πίνακα κατάταξης όπως προτείνεται στην έκθεση Kok (8), όσο και για τη χρήση τους ως διαγνωστικών εργαλείων για τη βελτίωση και την αυτο-διόρθωση των εθνικών και των τοπικών φορέων.

5.15 Οι φορείς λήψης αποφάσεων πρέπει να συμμετέχουν σε όλα τα επίπεδα των αποτελεσματικών συστημάτων για την αμοιβαία μάθηση, την μεταφορά βέλτιστων πρακτικών και την αξιοποίηση των μη νομοθετικών μέτρων. Δεδομένου ότι οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι συναφείς φορείς της κοινωνίας των πολιτών διαθέτουν μοναδικές γνώσεις και εκτεταμένη εμπειρία στις κοινωνικές πολιτικές και τις πολιτικές για την απασχόληση, πρέπει να συμμετέχουν στον προσδιορισμό και την αξιολόγηση των δυνατοτήτων μεταφοράς των βέλτιστων πρακτικών, ιδίως δε των καινοτόμων μέτρων.

5.16 Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους των κρατών μελών πρέπει να ενισχυθούν με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων. Οι αξιολογήσεις που γίνονται με βάση την αμοιβαία μάθηση και τις βέλτιστες πρακτικές θα πρέπει να οδηγήσουν σε δημόσιες συστάσεις προς τα κράτη μέλη, προτείνοντας έναν χάρτη πορείας για την κοινωνική συνοχή.

Βρυξέλλες, 15 Ιουλίου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) ECO/258, «Αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις στην πολιτική συνοχής», εισηγητής ο κ. Olsson.

(2) Συμβούλιο 9964/10.

(3) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 27ης Μαΐου 2010 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών. Γενικός εισηγητής: ο κ. Greif - CESE 763/2010.

(4) Το όριο της φτώχειας καθορίζεται ως εισόδημα χαμηλότερο του 60 % του διάμεσου εισοδήματος.

(5) Βλ. επίσης τη συμβολή του Jonathan Zeitlin «EU Policy Coordination Beyond 2010: Towards a New Governance Structure».

(6) Επιτροπή για τη μέτρηση των οικονομικών επιδόσεων και της κοινωνικής προόδου.

(7) Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 22ης Αυγούστου 2008 με θέμα «Πέραν του ΑΕγχΠ – μέτρα υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης», εισηγητής: ο κ. Siecker, (ΕΕ C 100 της 30.4.2009, σ. 53-59).

(8) «Αντιμετωπίζοντας την πρόκληση - η στρατηγική της Λισσαβώνας για την μεγέθυνση και την απασχόληση», έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου με πρόεδρο τον Wim Kok, Νοέμβριος 2004.