ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (85) 294 
 
 
 
Vol. 1985/0 126 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
00Μ(θ5) 29Λ τελικό  
Βρυξέλλεε, 7 Ιουνίου 1985
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
θέση που πρέπει να ληφθεί σ ετικά με τη ληξη στις 23 Ιουνίου  
1985 της συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας του 1951

^ /_ ί ί ί ί Ι Γ 1 _  .Σ Ι1 £ _  ^ -Ρ -ΙΙΓ ίε - ^ υ _ Ρ _  _ & τϋ τ* Ρ
θέση που πρέπει να ληφθεί σχετικά με τη λήξη στις 23 Ιουνίου  
1985 της συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας του 1961
1. Η συμφωνία του 1961
Η εφαρμογή της συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας του 1961 που λήγει  
στις 23 Ιουνίου 1985, υπήρξε πολύ περιορισμένη. Πρέπει κυρίως  
να τονισθεί η απουσία διαχείρισης της συμφωνίας, δεδομένου  
ότι δεν πραγματοποιήθηκε καμία διαβούλευση μεταξύ των συμβαλ-  
λομένων μερών όπως προβλέπεται στο άρθρο XIV της συμφωνίας.
Μεταξύ των παραγόντων που οδήγησαν σ' αυτή την κατάσταση,  
μπορούμε να αναφέρουμε κυρίως :
- το γεγονός ότι οι σημαντικές πυρηνικές προσπάθειες της Βρα­
ζιλίας που αποσκοπούσαν στον πλήρη έλεγχο της τεχνολογίας  
του συγκροτήματος ΡΙλ/ Ι ? και του κύκλου καυσίμου άρχισαν μόνο  
το 1975 με ένα σημαντικό πρόγραμμα ηλεκτροπαραγωγής με πυ­
ρηνική ενέργεια'
- το γεγονός ότι η συμφωνία είχε κατ' αρχήν ως στόχο τη συνερ­
γασία στους τομείς της έρευνας και της ανταλλαγής γνώσεων,  
ενώ οι εφαρμογές στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής με πυρηνι­
κή ενέργεια που μόλις είχαν περάσει το στάδιο εργαστηρίου  
στις αρχές της δεκαετίας του '70, άρχισαν να γίνονται βιο­
μηχανικές δραστηριότητες'
- το μη δεσμευτικό χαρακτήρα της συμφωνίας ακόμη και σε θέματα  
διαχείρισης*

1α.
Επομένως, φαίνεται ότι η νέα διαπραγμάτευση μιας ενδεχόμενης  
συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας δεν μπορεί να εμπνευσθεί από τη  
συμφωνία του 1961.

2.
2. Οι πυρηνικές δραστηριότητες της Βραζιλίας
Χωρίς να υποτιμούμε την αρκετά διαφοροποιημένη πυρηνική έρευ­
να που πραγματοποιείται οτη Βραζιλία, ιδίως υπδ την αιγίδα του  
CNEN (Commisaò Nacional de Energia Nuclear), τα πυρηνικά επι­
τεύγματα της Βραζιλίας οφείλονται κυρίως στη βιομηχανική συνερ­
γασία μεταξύ του NUCLEBRAS, που είναι ένας κρατικός οργανισμός  
ο οποίος δημιουργήθηκε με στόχο να υλοποιηθεί το πρόγραμμα, η­
λεκτροπαραγωγής με πυρηνική ενέργεια του 1975, και των βιομη­
χανικών επιχειρήσεων της Κοινότητας, ιδίως τις KWU και Péchi-  
ney.
Στην ιδιαίτερη περίπτωση της KWU, η προηγμένη βιομηχανική συ­
νεργασία αναπτύχθηκε στα πλαίσια μιας συμφωνίας μεταξύ της  
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Βραζιλίας  
(όπου αναφέρεται στο προοίμιό της στη συμφωνία Ευρατόμ/Βρα-  
ζιλίας του 1961).
Η Βραζιλία ανέπτυξε επίσης την πυρηνική βιομηχανική συνεργα­
σία της με την Αργεντινή της οποίας ο στόχος πυρηνικής αυτο­
νομίας είναι ανάλογος με το δικό της. Μία συμφωνία πυρηνικής  
συνεργασίας Αργεντινής/Βραζιλίας συνάφθηκε το 1980.
Αντίθετα, η πυρηνική συνεργασία ΗΠΑ/Βραζιλίας δεν αναπτύχθηκε  
λόγω της αντίθεσης για τη συνθήκη μη διάδοσης του 1968 που  
αρνήθηκε η Βραζιλία .
*Όπως συνέβη και με την Αργεντινή

Μολονότι η χώρα αυτή υποστηρίζει την αποπυρηνικοποίηση της Λα­
τινικής Αμερικής, η αντίθεση των ΗΠΑ στην απόκτηση ευαίσθητων  
τεχνολογιών (εμπλουτισμός, επανεπεξεργασία από τη Βραζιλία)  
καθυστέρησε τις προόδους της Βραζιλίας σ' αυτόν τον τομέα.
Τα πυρηνικά πλεονεκτήματα της Βραζιλίας είναι σήμερα οι πηγές  
ουρανίου (όπου οι δραστηριότητες εκμετάλλευσης έχουν ελάχιστα  
αναπτυχθεί μέχρι σήμερα) και οι δυνατότητες κατασκευής βαρέων  
τμημάτων αντιδραστήρων υπό πίεση. Αντίθετα, οι πυρηνικοί σταθ  
μοί ηλεκτροπαραγωγής που βρίσκονται στο στάδιο κατασκευής (δύο  
σταθμοί 1350 MWe ο καθένας προβλέπεται ότι θα είναι έτοιμος το  
1990 και 91) και αυτοί που ήδη λειτουργούν (ένας σταθμός 600  
MWe) συνεχίζουν να παρουσιάζουν τεχνικές και οικονομικές δυ­
σκολίες" η παραγωγή καυσίμων φαίνεται ότι είναι υπό έλεγχο  
αλλά ο εμπλουτισμός και η επανεπεξεργασία δεν έχουν ξεπεράσει  
το στάδιο εργαστηρίου ή την πειραματική φάση.
Μολονότι τα αποτελέσματα αυτά είναι ατελή, οι σημαντικές προ­
σπάθειες που έχουν αναληφθεί δεσμεύουν τη Βραζιλία στο να συ­
νεχίσει την ανάπτυξη του πυρηνικού τομέα παρατεινοντας τη βιο­
μηχανική συνεργασία που έχει αναπτύξει μέχρι σήμερα.
Η σημερινή κατάσταση
Τη στιγμή όπου εκπνέει η συμφωνία του 1961 διαπιστώνουμε ότι  
οι καθυστερήσεις του προγράμματος ηλεκτροπαραγωγής με πυρη­
νική ενέργεια συμπίπτουν με διαφορετική συγκυρία από αυτήν  
του 1975: λιγότερη κατανάλωση ενέργειας και ιδίως της ηλεκ­
τρικής, λειτουργία μεγάλων φραγμάτων, σημαντικές ανακαλύψεις  
κοιτασμάτων αερίου και πετρελαίου. Επιπλέον, το επίπεδο του  
εξωτερικού χρέους και η οικονομική ένδεια εμποδίζουν προς το  
παρόν τη διατήρηση της πυρηνικής προσπάθειας της Βραζιλίας σε  
υψηλά επίπεδα, καθώς και την υλοποίηση του στόχου για τον  
έλεγχο ενός συγκροτήματος ηλεκτροπαραγωγής με πυρηνική ενέρ­
γεια. Αν αυτός ο στόχος αποκτήσει έστω και ελάχιστη προτεραιό­
τητα, η Βραζιλία θα οδηγηθεί στο να αναπτύξει τις πηγές της  
ουρανίου προς εξαγωγή.

Οι πρόσφατες ενδείξεις μαρτυρούν ότι οι νέες αρχές της Βρα­
ζιλίας ετοιμάζονται να προσαρμόσουν την πυρηνική πολιτική  
της χώρας στο σημερινό και προβλεπόμενο οικονομικό πλαίσιο.  
Αυτές οι ακόμη άγνωστες αποφάσεις θα έχουν πιθανό αντίκτυπο  
στη συνεργασία και στο εμπόριο στον πυρηνικό τομέα με την Κοι­
νότητα.
Στάση έναντι της Βραζιλίας
Οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν από τις αρχές του 1984, δεί­
χνουν ότι η Βραζιλία δίνει πολιτική σημασία στη διατήρηση ενός  
πλαισίου συνεργασίας Ευρατόμ/Βραζιλίας. Λόγω των πολιτικών εξε  
λίξεων, η βραζιλιανή κυβέρνηση δεν είναι ωστόσο ακόμη σε θέση  
να συγκεκριμενοποιήσει τους προσανατολισμούς της σ' αυτόν τον  
τομέα. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημέρωσαν σχετικά την Ομά­
δα Πυρηνικών Θεμάτων στις αρχές του 1985.
Παρά τις αβεβαιότητες σχετικά με τους προσανατολισμούς της Βρα  
ζιλίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προσέγγισαν, στο έγγραφο ερ  
γασίας 8Ε0(85)466 της 27ης Μαρτίου 1985, το θέμα του περιεχο­
μένου μιας ενδεχόμενης συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας, που θα συμ  
βιβάζεται με τα συμφέροντα της Κοινότητας. Πάνω σ' αυτή τη βά­
ση πραγματοποιήθηκε συζήτηση στα πλαίσια της Ομάδας Πυρηνικών  
Θεμάτων, στις 21 Μα‘ ίου 1985.
Με την ευκαιρία αυτή διαπιστώθηκε, ότι η επικείμενη λήξη της  
συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας του 1961 σε συνδυασμό με τις κα­
θυστερήσεις που οφείλονται στις σημερινές πολιτικές εξελίξεις  
στη Βραζιλία, καθιστά αδύνατη την υπογραφή συμφωνίας με τη  
χώρα αυτή αμέσως μετά την εκπνοή της συμφωνίας του 1961.

5.
Ωστόσο τονίστηκε ότι δεν ήταν επιθυμητό, έναντι της Βραζιλίας,  
να λήξει σιωπηρά η συμφωνία του 1961, ύστερα από το προηγού­
μενο της εκπνοής της συμφωνίας Ευρατόμ/Αργεντινής το Νοέμβριο  
1983.
Σε προκαταρκτική φάση, η Ομάδα εξέφρασε, εξάλλου, ευνοϊκή  
γνώμη σχετικά με ένα κατάλληλο πλαίσιο για την ανάπτυξη της  
συνεργασίας Ευρατόμ/Βραζιλίας, με την επιφύλαξη ότι η Βραζι­
λία θα εκδηλώσει το ενδιαφέρον της.
Η Επιτροπή, επομένως, θα διατηρήσει τις κατάλληλες επαφές με  
τη Βραζιλία, έτοι ώστε να είναι σε θέση αν υπάρξει η ανάλογη  
στάση εκ μέρους της Βραζιλίας, να εξετάσει τις οδηγίες διαπραγ­
μάτευσης με στόχο τη σύναψη συμφωνίας Ευρατόμ/Βραζιλίας.
Στο άμεσο μέλλον, λαμβάνοντας υπόψη τη λήξη της συμφωνίας του  
1961 στις 23 Ιουνίου 1985 και πριν από την ημερομηνία αυτή, η  
Επιτροπή έχει την πρόθεση να απευθύνει στην Αποστολή της Βρα­
ζιλίας μία ρηματική διακοίνωση (σχέδιο στο παράρτημα II) κα-  
λώντας τη χώρα αυτή να γνωρίσει, όταν θα το κρίνει σκόπιμο,  
τις επιθυμίες της όσον αφορά μία ενδεχόμενη μελλοντική συμφω­
νία με στόχο τη συνεργασία Ευρατόμ/Βραζιλίας.

rifi-ffiPTtfAifl  I
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
SEC(85) ^66 Βρυξέλλες, 23 Α π ριλίου 19θ^
ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Αντικείμενο : Συνεργασία Ευρατόμ/Βραζιλίας: η κατάσταση ενόψει
της λήξης της συμφωνίας του 1961.
1. Η συμφωνία Ευρατόμ/ΒραζιXίας του 1961* απολογισμός
Η "συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας ατομικής ενέργειας (Ευρατόμ) και της κυβέρνησης των Ηνω­
μένων Πολιτειών της Βραζιλίας σχετικά με τις ειρηνικές χρή- 
σεις της ατομικής ενέργειας" την οποία διαπραγματεΰθηκε και 
επικύρωσε η Ευρατόμ το 1961, και η οποία άρχισε να ισχύει 
μετά την επικύρωσή της από τη Βραζιλία μόνο κατά το 1965 
(στις 24 Ιουνίου 1965) για μία εικοσαετή περίοδο, λήγει στις 
23 Ιουνίου 1965.
Η συμφωνία αυτή, που στόχευε στην ανάπτυξη των ειρη­
νικών χρήσεων της ατομικής ενέργειας (άρθρο I) καθόριζε τους 
τομείς (άρθρο II) στους οποίους τα συμβαλλόμενα μέρη θα ήταν 
ελεύθερα "να συμφωνήσουν ... κατά περίπτωση" (άρθρο III) για 
τις μεθοδεύσεις της συνεργασίας τους. Για τη διαχείριση της 
συμφωνίας επροβλεπόταν η εκτέλεση "κατά τακτά χρονικά διαστή­
ματα __ κατόπιν αιτήσεως ενός από τα μέρη" (άρθρο XIV) δια-
βο
υλεύσεων με σκοπό την εξέταση ιδίως "των προβλημάτων που 
θα έθετε η εφαρμογή' της συμφωνίας. Με αναφορά στο σημείο αυτό, 
προβλεπόταν ειδικά η εφαρμογή ενός συστήματος ελέγχου προορι­
σμένου να διασφαλίσει την αποκλειστικά ειρηνική εφαρμογή των 
υλών και των εξοπλισμών που θα παρέχ>νταν δυνάμει της συμφω­
νίας, λαμβάνοντας υπόψη, ιδίως, τον έλεγχο ασφάλειας της Ευρα­
τόμ και του διεθνούς ρόλου του ΔΟΑΕ (άρθρο XIII).
Σήμερα, τρεις μήνες πριν την εκπνοή της συμφωνίας, η 
κατάσταση είναι δυνατόν να συνοψισθεί σύντομα ως εξής :  
διαχείριση : απούσα" δραστηριότητες : περιορισμένες στην 
ανταλλαγή επισκέψεων εμπειρογνωμόνων και στην εκπαίδευση 
βραζιλιανών υπότροφων στον τομέα της προστασίας από την ακτι­
νοβολία στη βάση ενός μνημόνιου της 29ης Σεπτεμβρίου 1981 
που συμφωνήθηκε μεταξύ του ΚΚερ-Ισπρα και του ινστιτούτου 
προστασίας από την ακτινοβολία και δοσιμέτριας του Pio ντε 
Ζανέϊρο. Μία πρωτοβουλία επαφής κατά το 1982 ενός βραζιλια­
νού αρμόδιου με τον υπεύθυνο του προγράμματος σύντηξης, πα- 
‘ρέμεινε χωρίς συνέχεια.

- 1α -
Σε τυπικό επίπεδο, ο έλεγχος διασφαλίσεων της Ευρατόμ 
σημείωσε επίσης από το 1979 την εισαγωγή 338 τόνων περίπου 
φυσικού ουράνιου βραζιλιανής προέλευσης και 16 τόνων περίπου 
ελεφρά εμπλουτισμένου ουράνιου και 5 Ι < 9 υψηλά εμπλουτισμένου 
ουράνιου" 149 τόνοι περίπου βραζιλιανής προέλευσης ευρίακο- 
νται προς το παρόν σε κοινοτικό έδαφος.

-  2 -
2. Πυρηνικά επιτεύγματα της Βραζιλίας
Συμπεραίνουμε κατά συνέπεια ότι η εφαρμογή της συμφωνίας 
Ευρατόμ/Βραζιλίας η οποία δεν ήταν, πράγματι, δεσμευτική ούτε 
ως προς τις δραστηριότητες που έπρεπε να αναπτυχθούν ούτε ως 
προς τις διαδικασίες της διαχείρισης, υπήρξε πολύ περιορισμένη. 
Το γεγονός αυτό αντιδιαστέλλεται με την ευρεία έκκληση προς 
τις πυρηνικές βιομηχανίες στην Κοινότητα που απεύθυνε η Βρα­
ζιλία, κατά κύριο λόγο στη Γερμανία και τη Γαλλία. Το παρά­
δοξο αυτό είναι εμφανές, δεδομένου ότι υπήρχαν ελάχιστα κοινά 
σημεία μεταξύ των πραγματικών δραστηριοτήτων της Ευρατόμ και 
εκείνων της Βραζιλίας, ειδικά μετά την εγκαινίαση κατά το 1975 
ενός βραζιλιανού προγράμματος ηλεκτροδότησης μέσω πυρηνικής Λ 
ενέργειας 10.800 MWe που θα είχε 15ετή ολοκλήρωση (1975-1990) 
και στο τέλος τους οποίου η Βραζιλία θα είχε πλήρη βιομηχανική 
αυτονομία σε όλους τους σχετικούς τομείς : μελέτη, κατασκευή 
και εκμετάλλευση των σταθμών, κύκλος καυσίμου από τον εμπλου­
τισμό ως την ανακύκλωση του πλουτώνιου. Ταυτόχρονα, δινόταν 
προτεραιότητα στην απογραφή των πηγών, ουρανίου, των οποίων η 
ανάπτυξη από κοινού με τη χημεία του ουρανίου θα επιχειρεί το 
με τη συνδρομή της Pechiney.
Δέκα χρόνια από τη δημιουργία της NUCLEBRAS, τα πυρηνι­
κά επιτεύγματα της Βραζιλίας είναι δυνατόν να συνοψισθούν ως 
εξής :
- Εξόρυξη και χημεία του ουράνιου :  ο προγραμματισμός και η 
ανάπτυξη των δραστηριοτήτων εξόρυξης εμπίπτουν στις αρμο­
διότητες της NUCLEBRAS και των δύο θυγατρικών της οργανι­
σμών, NUCLAM (ουράνιο) και NUCLEM0N (θόριο). Προς το παρόν, 
ένα μόνο ορυχείο δυναμικότητας 500 t/έτος ευρίσκεται σε 
λειτουργία” ωστόσο, οι πόροι που ανακαλύφθηκαν δίνουν στη 
Βραζιλία τη δυνατότητα να αναπτυχθεί σε σημαντικό προμη­
θευτή πρώτων υλών σε παγκόσμια κλίμακα. Η λειτουργία μιας 
εγκατάστασης μετατροπής σε φθοριούχο ουράνιο είχε προβλεφθεί 
για το 1984.
- Εμπλουτισμός :  η θέση σε λειτουργία του πρώτου σκέλους μιας 
εγκατάστασης (NUCLEI) βασιζόμενης σε μία πρωτότυπη τεχνική 
που αναπτύχθηκε με τη συνεργασία των γερμανών αναγγέλθηκε 
το Φεβρουάριο του 1985” μακροπρόθεσμα, δεν είναι δυνατόν να 
αποκλεισθεί η δυνατότητα ότι η Βραζιλία (όπως η Αργεντινή, 
και πιθανόν σε συνεργασία με αυτή) θα παρουσιασθεί στην αγο­
ρά ως πάροχος υπηρεσιών εμπλουτισμού.

- 2α -
Κατασκευή του καυσίμου ΡΗΘ : η NUCLEBRAS διαθέτει μία εγκα­
τάσταση (ΡΕΟ η οποία λειτουργεί εδώ και λίγα χρόνια και 
στην οποία αναμένεται να προστεθεί μελλοντικά μία εγκατάστα­
ση παραγωγής σφαιριδίων οξειδίου του ουράνιου.
Κατασκευή πυρηνικών λεβήτων : η ΝίΙΟίΕΡ, μία εταιρία που δη- 
μιουργήθηκε το 1976 από τη ΝυΟ-ΕΒβΑΘ (με συμμετοχή της ΚΙΑί) ι είναι ήδη
/.
Η πραγματοποίηση του προγράμματος αυτού, που αναλήφθηκε από 
τη NUCLEBRAS,^ ένα οργανισμό που δημ ι  ουργήθηκε γι 'αυτό το 
ιχοπό, επωφελείται από τη συνεργασία της δυτικογερμανικής εται­
ρίας Kraft-Werk Union. Η σύμπραξη NUCLEBRAS-KWU είναι εγγυη­
μένη σε κυβερνητικό επίπεδο από μια συμφωνία πυρηνικής συνερ­
γασίας ΟΛΓ-Βραζιλίας η οποία συνάφθηκε και υπογράφηκε στις 
27 Ιουνίου 1975 και αναφέρεται, στο προοίμιό της, στη συμφω­
νία Ευρατόμ/Βραζιλίας.

πλήρως εξοπλισμένη για την κατασκευή βαρέων τμημάτων αντι­
δραστήρων υπό πίεση και είναι ανταγωνιστική τουλάχιστον σε 
περιφερειακό επίπεδο.
~ Πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροόότηοης :  σε ένα σταθμό Westinghouse 
που παραγγέλθηκε το 1972 (600 MWe) και που τέθηκε πρόσφατα σε 
λειτουργία μετά από πολλές δυσκολίες, θα προστεθούν δυο σταθ­
μοί KWU (1350 MWe η κάθε μία) προς το παρόν σε φάση κατασκευής 
Σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, επομένως, η Βραζιλία 
αναμένεται ότι θα έχει μία εδραιωμένη εμπειρία στην κατασκευή 
και την εκμετάλλευση πυρηνικών σταθμών ηλεκτροδότησης.
- Ερευνα και ανάπτυξη : παρά το γεγονός ότι είναι λιγότερο φιλό 
δόξες από το πυρηνικό πρόγραμμα ηλεκτροδότησης του 1975, οι 
δραστηριότητες E & A συνεχίζονται σε πολλά εργαστήρια (πανε­
πιστήμια και λοιποί ερευνητικοί οργανισμοί). Οι δραστηριότη­
τες αυτές διεξάγονται σε συνδυασμό με το πυρηνικό πρόγραμμα 
ηλεκτροδότησης :  επανεπεξεργασία των καυσίμων, ποικίλες τε­
χνικές εμπλουτισμού, όπως και ανεξάρτητα από αυτό :  εργασίες 
που διεξάγονται με χρησιμοποίηση ερευνητικών αντιδραστήρων, 
εφαρμογή οπωσδήποτε των ραδιενεργών στοιχείων, όμως παράλληλα 
εργασίες σχετικά με ορισμένες τεχνολογίες των ταχέων αντιδρα­
στήρων, με τη σύντηξη, όπως και, γεγονός που επιβάλλεται, έργα 
σίες σχετικά με την προστασία από την ακτινοβολία, την ασφά­
λεια των εγκαταστάσεων και τις πυρηνικές οχλήσεις.
Εξωτερικοί περιορισμοί και συνδρομές
Τα πυρηνικά επιτεύγματα της Βραζιλίας, στα οποία η συμφω­
νία Ευρατόμ/Βραζιλίας συνέβαλε ελάχιστα, παρουσιάζουν ακόμη ελ­
λείψεις σε αρκετούς τομείς. Ανάμεσα στους παράγοντες αυτής της 
μερικής επιτυχίας, πρέπει να αναφέρουμε τους περιορισμούς που 
απορρέουν από τη στάση της Βραζιλίας ως προς τη μη εξάπλωση.
Η Βραζιλία, έχοντας σαν ισχυρό επιχείρημα την υποστήριξη 
που έδωσε στην αποπυρηνοποίηση της Λατινικής Αμερικής (βλ. συνθή 
κη του ΤίθΐβΙοΙοο του 1967, που υπογράφηκε από τη Βραζιλία) και 
την αποδοχή των εγγυήσεων ΔΟΑΕ (βλ. ιδίως την τριμερή συμφωνία 
ΟΔΓ/Βραζιλίας/ΔΟΑΕ του Φεβρουάριου 1976), εκτιμά ότι παρέχει 
επαρκείς εγγυήσεις στο θέμα της μη εξάπλωσης. Πρέπει να σημειώ­
σουμε ακόμη ότι δεν φαίνεται να υπάρχουν στη Βραζιλία δραστηριό­
τητες που να δίνουν λαβή σε υπόνοιες ότι υπόκεινται σε ένα στρα­
τιωτικό πρόγραμμα.

- 3α -
Η Βραζιλία, ωστόσο, όπως και η Αργεντινή, αρνήθηκε σταθε­
ρά τη συνθήκη μη εξάπλωσης του 1968, η οποία χαρακτηρίσθηκε σαν 
άνιση συνθήκη. Εδώ έγκειται η αρχή μιας διαμάχης με τις ΗΠΑ οι 
οποίες από την αρχή, αλλά ακόμη περισσότερο από το 1975, δείχνουν 
αποφασισμένες να επιτύχουν την προσχώρηση της Βραζιλίας στη συν­
θήκη μ εξάπλωσης. Οι προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, 
παρόλο που δεν άλλαξαν τη στάση της Βραζιλίας, στάθηκαν αποτελε­
σματικές στο να καθυστερήσουν τη ΝυΟύΕΒΘΑε στα βήματά της προς 
την τεχνολογική ειδίκευση, ιδιαίτερα σε τεχνολογίες εμπλουτισμού 
και επανεπεξεργασίας.

- 4 -
Σε αντίθεση με αυτούς τους περιορισμούς των οποίων δεν 
προμηνύεται η άρση, οφείλουμε να αναρωτηθούμε ποια θα είναι η 
στάση της Βραζιλίας όταν η επανεξέταση των πυρηνικών της δρα­
στηριοτήτων θα περιέλθει σε μια νέα πολιτική αρχή (ανάληψη 
των καθηκόντων του νέου προέδρου στις 15 Μαρτίου).
Οι παρούσες συνθήκες διαφέρουν κατά πολύ από εκείνες 
του 1975 (περιορισμοί από τον προϋπολογισμό, περικοπή της 
κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος οφειλόμενη στην οικονομική 
κρίση, θέση σε λειτουργία των μεγάλων φραγμάτων κλπ.). Είναι 
λοιπόν σχεδόν αναπόφευκτο ότι η Βραζιλία, υπό την πίεση της 
αναγκαιότητας, θα λάβει υπόψη τα πλεονεκτήματα της επανεπεξερ- 
γασίας ενός προγράμματος πυρηνικής ήλεκτροδότησης το οποίο θα 
εφαρμοσθεί σε μία περίοδο υπερβαίνουσα κατά πολύ το 1990. Η 
αυστηρότητα των προαναφερόμενων περιορισμών θα μειωνόταν κατά 
συνέπεια, ακόμη και αν η θέση αρχής της Βραζιλίας ως προς τη 
συνθήκη μη εξάπλωσης παράμενε αμετάβλητη.
Ανάμεσα στις πιθανές συνέπειες μιας κλιμάκωσης του πυ­
ρηνικού προγράμματος σε μία μακρότερη χρονική περίοδο θα πρέπει 
να σημειώσουμε, ιδιαίτερα, τον πιθανό επαναπροσανατολισμό προς 
την εξαγωγή των πηγών εξόρυξης και της παραγωγής ουρανίου, που 
αρχικά είχε προβλεφθε! αποκλειστικά ενόψει της αυτάρκειας ως 
προς τον εφοδιασμό του πυρηνικού προγράμματος.
‘Εχοντας υπόψη τα ανωτέρω, το μέγεθος της αναληφθεισης 
προσπάθειας δεσμεύει πιθανά τη Βραζιλία κατά τρόπο αμετάκλητο 
στην πυρηνική επιλογή, την ίδια στιγμή που οι εξωτερικές βιο­
μηχανικές συνδρομές τής είναι απαραίτητες προκειμένου να επι­
τύχει τους στόχους της σε λογικές προθεσμίες και με παραδεκτό 
κόστος.
Προς την κατεύθυνση α^τή, είναι δυνατόν να προβλέψουμε 
ότι η σύμπραξη ΝυθΙ-ΕΒΘΑΘ-Κώυ , ο ρόλος της ΡέοΜηθγ στην αν$; 
πτύξη της εξόρυξης και τη χημεία του ουρανίου στηΒραζιλία 
και οι ομοιότητες/ρυμπληρωματικές ιδιότητες της χώρας αυτής 
με την Αργεντινή .., προκαθορίζουν σε μεγάλο βαθμό

- 4α -
Από τη γερμανική πλευρά, ελήφθη μεγάλη μέριμνα για τη διατή­
ρηση της φερεγγυότητας (αναμενόμενες προθεσμίες) του πυρηνικού 
προγράμματος ηλεκτροδότησης του 1975 και στην αποφυγή της δια­
τύπωσης αμφιβολιών σχετικά με τη σταθερότητα των συμβατικών 
υποχρεώσεων που αφορούσαν την εκτέλεσή του.
Η ΡέοΜηθγ κατασκεύασε τις εγκαταστάσεις εξόρυξης ουρανίου στο 
Ροοοε άθ ΟβΙόθε και την εγκατάσταση μετατροπής σε φθοριούχο 
ουράνιο, όμως δεν υπάρχει διακυβερνητική συμφωνία με τη Γαλλία 
σχετικά με την πυρηνική συνεργασία.
ιΑγ ★
Η Βραζιλία  και η Αργεντινή έχουν την ίδια επιθυμία αυτο­
νομίας όσον αφορά την πυρηνική τεχνολογία" έχουν μέχρι και 
κοινή θέση στην απόρριψη της συνθήκης μη εξάπλωσης. Οι 
"σειρές" αντιδραστήρων που επιλέχθηκαν (Αργεντινή : βαρύ 
ύδωρ" Βραζιλία : ΡΜΘ πεπιεσμένο ύδωρ), τα παρόντα πυρηνικά 
επιτεύγματα (Αργεντινή : 10 χρόνια εμπειρίας πυρηνικών σταθ­
μών σε λειτουργία, "εθνικοποίηση" της τεχνολογίας εμπλουτι­
σμού μέσω διαχύσεως" Βραζιλία : εφοδιασμένη με δυναμικότητες 
κατασκευής πυρηνικών λεβήτων), μεταξύ άλλων, είναι σε ορι­
σμένο βαθμό συμπληρωματικά. Οι δύο χώρες, που κατά παράδοση 
θεωρούνται αντίπαλες αν όχι ανταγωνίστριες, φαίνεται ότι εξή- 
γαγαν συμπεράσματα όταν δεσμεύθηκαν σε μία πυρηνική συνεργα­
σία η οποία εγκρίθηκε, σε κρατικό επίπεδο μέσω μιας συμφωνίας 
που εγκρίθηκε το Μάϊο του 1980. Η παράλληλη πορεία των εσω­
τερικών πολιτικών εξελίξεων αναμένεται ότι θα διευκολύνει την 
ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα στις χώρες αυτές.

- 5 ~
την προέλευση της συνδρομής την οποία η Βραζιλία θα συνε 
χίσει να επιζητεί ενόψει των υπό εξέλιξη συμφερόντων στις 
σχετικές χώρες.
4. Σημεία προς εξέταση
Η παρούσα συγκυρία είναι δυνατόν να συνοψισθε! ως εξής :
- η συμφωνία Ευρατόμ/Βραζιλίας του 1961 δεν είχε παρά πολύ πε­
ριορισμένη εφαρμογή, την εποχή που η πυρηνική επιστήμη εξε­
λίχθηκε από εργαστηριακή μορφή σε πραγματικό βιομηχανικό το­
μέα’
- η Βραζιλία έχει να αντιμετωπίσει εξωτερικούς περιορισμούς 
λόγω της θέσης της ως προς τη συνθήκη μη εξάπλωσης
- οι ευρωπαϊκοί οικονομικοί φορείς κατέχουν στη Βραζιλία μία 
ζηλευτή θέση προμηθευτών πυρηνικών αγαθών και υπηρεσιών η 
συνεργασία στον πυρηνικό τομέα ανάμεσα στη Βραζιλία και την 
Αργεντινή συνεχίζει να αναπτύσσεται
- η Βραζιλία είναι από τώρα σε θέση να κατασκευάσει βαρέα 
τμήματα λεβητοποιίας των αντιδραστήρων ηλεκτροδότησης
- μεσοπρόθεσμα, η Βραζιλία θα είναι σε θέση να γίνει προμη­
θευτής ακατέργαστων πυρηνικών υλών εξασφαλίζοντας ταυτόχρο­
να την αυτονομία της σε ειδικά σχάσιμα υλικά είτε από τους 
ίδιους πόρους της είτε σε συνεργασία με την Αργεντινή.
Υπό αυτές τις συνθήκες επιβάλλεται μία συνολική επαναθεώρηση 
και είναι δυνατόν να προταθεί προσωρινά ο ακόλουθος πίνακας 
σημείων προς εξέταση, σαν προηγούμενο στον καθορισμό των κοι­
νοτικών προσανατολισμών σχετικά με τη συνεργασία με τη Βρα­
ζιλία στον πυρηνικό τομέα :
1. Χρησιμότητα και σκοπιμότητα των επικυρούμενων με σύμβαση 
συμφωνιών Κοινότητας/Βραζιλίας :
α) ενόψει της διασφάλισης των εμπορικών και βιομηχανικών 
συμφερόντων της Κοινότητας, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο 
πυρηνικός τομέας βρίσκεται εκτός του πεδίου εφαρμογής 
της συμφωνίας-πλαίσιο εμπορικής και οικονομικής συνερ­
γασίας ΕΟΚ/Βραζιλίας του 1980’
β) ενόψει της διασφάλισης της αναγνώρισης του καταστατι­
κού σκοπού της Ευρατόμ που είναι η σύναψη με τις τρίτες 
χώρες σχέσεων ικανών να συμβάλουν στην πρόοδο των ειρη­
νικών χρήσεων της πυρηνικής ενέργειας

- 5α -
γ) ενόψει της ενθάρρυνσης της συνεργασίας στην πυρηνική 
έρευνα, συμπεριλαμβάνοντας τα προγράμματα της Ευρατόμ, 
ιδίως στην κατεύθυνση της υποστήριξης της βιομηχανικής 
συνεργασίας"
δ) ενόψει της διασφάλισης του εφοδιασμού της Κοινότητας 
με ακατέργαστες ύλες βραζιλιανής προέλευσης, διατηρώντας 
στο επίπεδο του ελάχιστου απαραίτητου κάθε περιορισμό 
που θα επιβάρυνε τις ύλες αυτές.

Χρησιμότητα της θεώρησης, ενόψει μιας πιθανής διαπραγμά­
τευσης με τη Βραζιλία, της μέριμνας για μια απαιτούμενη 
ισορροπία στις εξωτερικές σχέσεις της Κοινότητας ιδίως 
μεταξύ της Βραζιλίας και της Αργεντινής" σε δεδομένη χρο­
νική στιγμή, πράγματι, η Κοινότητα είναι δυνατόν να αντι­
μετωπίσει μια έκκληση σύναψης με τη δεύτερη χώρα παρόμοιων 
συμφωνιών με αυτές που θα έχει συνάψει με τη Βραζιλία.
Στάση που θα πρέπει να τηρηθεί σε περίπτωση που η θέση 
της Βραζιλίας σχετικά με τη συνέχιση της συνεργασίας 
Ευρατόμ/Βραζιλίας δεν θα γινόταν γνωστή σε χρόνο ικανό να 
επιτρέψει τη θέσπιση κοινοτικών θέσεων πριν από τη λήξη 
της συμφωνίας του 1961 (σαν προηγούμενο αναψέρεται η εκπνοή 
της συμφωνίας Ευρατόμ/Αργεντινής το Νοέμβριο του 1983).

Σχέδ ι  οΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II
ΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΚΟΙΝΩΣΗ
Η Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων της Επιτροπής των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων, παρουσιάζει τους χαιρετισμούς της στην Αποστο­
λή της Βραζιλίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και έχει την τιμή 
να αναφερθεί στη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) και της κυβέρνησης Ηνω­
μένων Πολιτειών της Βραζιλίας σχετικά με τις ειρηνικές χρήσεις 
της ατομικής ενέργειας που υπογράφηκε το 1961 και λήγει στις 
23 Ιουνίου 1985.
Από τον Απρίλιο 1984 οι επαφές που είχε αυτή η Γενική Διεύθυνση 
με την Αποστολή της Βραζιλίας, έδειξαν ότι η Βραζιλία επιθυμεί 
να διατηρήσει ένα πλαίσιο συνεργασίας Ευρατόμ/Βραζιλίας.
Η Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων αντιλαμβάνεται ωστόσο ότι 
οι συνθήκες δεν επέτρεψαν μέχρι σήμερα τη βραζιλιανή κυβέρνηση 
να επιβεβαιώσει επίσημα την επιθυμία της να αρχίσει διάλογο 
για το θέμα αυτό, ούτε και να καθορίσει τις βάσεις του. Το γε­
γονός ότι οι συζητήσεις δεν θα έχουν αρχίσει και, ως εκ τούτου, 
δεν θα έχουν καταλήξει σε νέα συμφωνία πριν από τις 23 Ιουνίου 
1985, δίνει ωστόσο, τη δυνατότητα να αρχίσει ο διάλογος σε 
ημερομηνία που θα καθοριστεί με κοινή συμφωνία.
Η Επιτροπή από την πλευρά της, λαμβάνοντας υπόψη τη διευρυμέ- 
νη εμπορική και οικονομική συνεργασία που προβλέπεται  στη συμφωνία- 
πλαίσιο για τη συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας 
και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Βραζιλίας,που υπογράφηκε το 1980, καθώς 
και τις διαστάσεις της πυρηνικής βιομηχανικής συνεργασίας που αναπτύχθηκε υεταΗύ 
της κοινοτικής ζώνης και της Εραζιλίας, παραμένει  ανοικτή σε κάθε 
προκαταρκτική συζήτηση για ένα κατάλληλο πλαίσιο συνεργασίας 
Ευρατόμ/Βραζιλ ί  ας.
Με την επιφύλαξη του περιεχομένου μιας νέας συμφωνίας Ευρατόμ/ 
Βραζιλίας, η Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων θέλει να υπο­
γραμμίσει ότι ακόμη και εν απουσία ενός τέτοιου νομικού πλαι­
σίου και επομένως στο διάστημα κυρίως μεταξύ της λήξης της συμ­
φωνίας του 1961 ως την έναρξη ισχύος μιας ενδεχόμενης νέας συμ­
φωνίας, η Επιτροπή είναι εξουσιοδοτημένη να αρχίσει ή να συ­
νεχίσει τη συνεργασία με τους πυρηνικούς οργανισμούς της Βρα­
ζιλίας στα πλαίσια των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από 
τον προϋπολογισμό έρευνας της Ευρατόμ.

2.
Η Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων της Επιτροπής των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων με την ευκαιρία αυτή διαβιβάζει ξανά στην Αποστο­
λή της Βραζιλίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες τη βαθύτατη εκτίμη­
σή της.
Βρυξέλλες,