ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με την εκτέλεση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την Σύμβαση για την Πυρηνική Ασφάλεια

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

Περίληψη

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) είναι περιφερειακός οργανισμός, όπως αναφέρεται στο άρθρο 30 παράγραφος 4 της Σύμβασης για την Πυρηνική Ασφάλεια. Η ΕΚΑΕ προσχώρησε στη Σύμβαση στις 31 Ιανουαρίου 2000, αφού προηγουμένως τέθηκε σε ισχύ από όλα, τα δεκαπέντε, κράτη μέλη.

Η παρούσα έκθεση είναι διαρθρωμένη σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που καθόρισαν τα συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση (INFCIRC/572/Rev.1).

Το πρώτο μέρος, Εισαγωγή, αποτελεί γενική επισκόπηση των σχέσεων μεταξύ της Ευρατόμ και των κρατών μελών της και αναφέρονται οι όροι της Δήλωσης της Ευρατόμ, σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 4 στοιχείο (iii) της Σύμβασης.

Στο δεύτερο μέρος, Εκπλήρωση της Σύμβασης, αναλύονται τα άρθρα ένα προς ένα, όσον αφορά τη συμμόρφωση με την προαναφερόμενη Δήλωση.

Το μέρος 3, Προγραμματισμένες δραστηριότητες για τη βελτίωση της ασφάλειας, αφορά το τρέχον πρόγραμμα πλαίσιο της Ευρατόμ για την έρευνα και την εκπαίδευση.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (στο εξής Ευρατόμ) δημιουργήθηκε με τη συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 25 Μαρτίου 1957. Η Ευρατόμ, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, πρώην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, αναφέρονται συλλογικώς ως οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Αφότου εγκρίθηκε, το 1992 στο Μάαστριχτ, η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία βασίστηκε στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ο όρος "Ευρωπαϊκή Ένωση" χρησιμοποιείτα ευρέως ως γενική έννοια.

Η συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, η συνθήκη Ευρατόμ, τροποποιήθηκε πολλές φορές αφότου θεσπίσθηκε, για να ληφθεί ιδιαιτέρως υπόψη ο αυξημένος αριθμός κρατών μελών καθώς και διαδικαστικά ζητήματα. Τις τελευταίες εν ισχύ τροποποιήσεις επέφερε η Συνθήκη του Άμστερνταμ, που υπογράφηκε στις 2 Οκτωβρίου 1997.

1.2. Η Ευρατόμ πληροί τους όρους που απαιτούνται σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 4 της Σύμβασης για την προσχώρηση στην Σύμβαση. Η Ευρατόμ προσχώρησε στη Σύμβαση με απόφαση της Επιτροπής της 16ης Νοεμβρίου 1999 [1], σύμφωνα με το άρθρο 101 της Συνθήκης, μετά από απόφαση του Συμβουλίου του έτους 1998. Οι πράξεις προσχώρησης κατατέθηκαν από τον Γενικό Διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) στις 31 Ιανουαρίου 2000, και η Σύμβαση ετέθη σε ισχύ για την Ευρατόμ στις 30 Απριλίου 2000, σύμφωνα με το άρθρο 31 παράγραφος 2 της Σύμβασης.

[1] Απόφαση 1999/819/Eυρατόμ της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 1999, σχετικά με την προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) στη σύμβαση του 1994 για την πυρηνική ασφάλεια , ΕΕ αριθ.L 318, 11.12.1999, σ. 20.

Το παρόν έγγραφο είναι η πρώτη έκθεση της Ευρατόμ σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Σύμβαση, έκθεση που απαιτείται με βάση το άρθρο 5 της Σύμβασης. Η παρούσα έκθεση συμπληρώνει τις εκθέσεις που υποβάλλουν στην Ευρατόμ τα κράτη μέλη τα οποία είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση.

1.3. Η Ευρατόμ δεν είναι ιδιοκτήτης πυρηνικών εγκαταστάσεων, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 της Σύμβασης [2]. Πυρηνικές εγκαταστάσεις υπάρχουν στο έδαφος όπου ισχύει η συνθήκη Ευρατόμ. Την ευθύνη για την ασφάλεια κάθε εγκατάστασης φέρει το κάθε κράτος μέλος στην επικράτεια του οποίου βρίσκεται η πυρηνική εγκατάσταση.

[2] Για τους σκοπούς της Σύμβασης ως «πυρηνική εγκατάσταση» νοείται για κάθε συμβαλλόμενο μέρος, κάθε χερσαίος μη στρατιωτικός πυρηνικός σταθμός που τελεί υπό τη δικαιοδοσία του, συμπεριλαμβανομένων και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, χειρισμού και επεξεργασίας ραδιενεργών υλικών, που βρίσκονται στην ίδια τοποθεσία και σχετίζονται άμεσα με τη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού. Σταθμός αυτού του είδους παύει να θεωρείται "πυρηνική εγκατάσταση" όταν όλα τα πυρηνικά καύσιμα έχουν απομακρυνθεί οριστικά από τον πυρήνα του αντιδραστήρα και έχουν αποθηκευθεί ασφαλώς σύμφωνα με εγκεκριμένες διαδικασίες, έχει δε εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή πρόγραμμα παύσης λειτουργίας

Οι ευθύνες της Ευρατόμ θα καταστούν σαφείς από την κατωτέρω ανάλυση. επικεντρώνονται στην προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που ενέχει η ιονίζουσα ακτινοβολία.

1.4 Στις πράξεις προσχώρησης συμπεριλήφθηκε δήλωση, όπως απαιτείται από το άρθρο 30 παράγραφος 4 στοιχείο (iii) της Σύμβασης. Το κείμενο της δήλωσης είναι το εξής:

"Δήλωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 30 παράγραφος 4 σημείο iii) της σύμβασης για την πυρηνική ασφάλεια

Τα ακόλουθα κράτη είναι επί του παρόντος μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας: το Βασίλειο του Βελγίου, το Βασίλειο της Δανίας, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η Ελληνική Δημοκρατία, το Βασίλειο της Ισπανίας, η Γαλλική Δημοκρατία, η Ιρλανδία, η Ιταλική Δημοκρατία, το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, η Δημοκρατία της Αυστρίας, η Πορτογαλική Δημοκρατία, η Δημοκρατία της Φινλανδίας, το Βασίλειο της Σουηδίας, το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας.

Η Κοινότητα δηλώνει ότι ισχύουν γι' αυτήν το άρθρο 15 και το άρθρο 16 παράγραφος 2 της σύμβασης. Επίσης ισχύουν γι' αυτήν τα άρθρα 1 έως 5, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 14 σημείο ii) και τα άρθρα 20 έως 35, μόνον όσον αφορά τα πεδία που καλύπτονται από το άρθρο 15 και το άρθρο 16 παράγραφος 2.

Η Κοινότητα διαθέτει αρμοδιότητα, την οποία μοιράζεται με τα προαναφερόμενα κράτη μέλη, στα πεδία που καλύπτονται από το άρθρο 15 και το άρθρο 16 παράγραφος 2 της σύμβασης, όπως προβέπεται από τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, στο άρθρο 2 στοιχείο β) και στα σχετικά άρθρα του τίτλου ΙΙ κεφάλαιο 3, που τιτλοφορείται 'Η προστασία της υγείας' [3]."

[3] Σχετικά με αυτήν την παράγραφο έχει ασκηθεί ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προσφυγή, η οποία ενδεχομένως να έχει ως αποτέλεσμα την κατάθεση νέας Δήλωσης, η οποία θα αντικαταστήσει την ισχύουσα. ΕΕ C 100, 10.04.1999, σ. 9

1.5. Στο προοίμιο της συνθήκης Ευρατόμ, τα μέλη που υπέγραψαν τη συνθήκη δήλωσαν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

- ενδιαφερόμενοι να δημιουργήσουν συνθήκες ασφάλειας που αποκλείουν τους κινδύνους για τη ζωή και την υγεία των λαών,

- επιθυμώντας να συνδέσουν άλλες χώρες στο έργο τους και να συνεργαστούν με διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται με την ειρηνική ανάπτυξη της ατομικής ενέργειας,...

Οι δηλώσεις αυτές ανταποκρίνονται πλήρως στους σκοπούς της Σύμβασης, όπως ορίζονται στο άρθρο 1.

Πράγματι, το άρθρο αυτό (σε συνδυασμό με το άρθρο 2, "Ορισμοί") επικεντρώνεται στους σκοπούς που επιδιώκονται με τη Σύμβαση, οι οποίοι είναι οι εξής τρείς:

- υψηλής στάθμης πυρηνική ασφάλεια.

- προστασία της κοινωνίας και του περιβάλλοντος από την ιονίζουσα ακτινοβολία με τον κατάλληλο σχεδιασμό, επιλογή τοποθεσίας, κατασκευή και λειτουργία των πυρηνικών εγκαταστάσεων. και

- πρόληψη των ατυχημάτων και μετριασμός των συνεπειών τους.

1.6. Στο άρθρο 2 της συνθήκης Ευρατόμ δηλώνεται ότι η Κοινότητα, για την εκπλήρωση της αποστολής της, οφείλει κατά τους όρους της συνθήκης, μεταξύ άλλων:

- να αναπτύσσει την έρευνα και να εξασφαλίζει τη διάδοση των τεχνικών γνώσεων.

- να θεσπίζει ομοιόμορφους κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων και να μεριμνά για την εφαρμογή τους.

- να συνάπτει με τις άλλες χώρες και με τους διεθνείς οργανισμούς κάθε σχέση ικανή να προωθεί την πρόοδο και την ειρηνική χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας [4].

[4] Με τα άρθρα 101 μέχρι 103 της συνθήκης εξουσιοδοτείται η Ευρατόμ να διαπραγματεύεται και να συνάπτει συμφωνίες, ή συμβάσεις με τρίτο κράτος, διεθνή οργανισμό ή υπήκοο τρίτου κράτους.

Στο τίτλο 2, Κεφάλαιο ΙΙΙ, "Προστασία της Υγείας" της συνθήκης Ευρατόμ καθορίζονται ορισμένες λεπτομερείς διατάξεις που αποσκοπούν στον ορισμό, την υλοποίηση και εφαρμογή των βασικών κανόνων ασφαλείας που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος β). Οι διατάξεις αυτές δεν έχουν τροποποιηθεί αφότου τέθηκε σε ισχύ η συνθήκη Ευρατόμ, το 1958.

Σύμφωνα με το άρθρο 37 της συνθήκης παρέχεται στην Ευρατόμ η άμεση αρμοδιότητα όσον αφορά την προστασία από τους κινδύνους ιονίζουσας ακτινοβολίας που οφείλεται στην απόρριψη ραδιενεργών καταλοίπων. Το άρθρο αυτό έχει ως εξής:

"Κάθε κράτoς μέλoς υπoχρεoύται vα παρέχει στηv Επιτρoπή τα γεvικά δεδoμέvα παvτός σχεδίoυ απoρρίψεως ραδιεvεργώv καταλoίπωv oπoιασδήπoτε μoρφής τα oπoία επιτρέπoυv vα διαπιστώvεται αv η πραγματoπoί- ηση τoυ σχεδίoυ αυτoύ θα ηδύvατo vα πρoκαλέσει ραδιεvεργό μόλυvση τωv υδάτωv, τoυ εδάφoυς ή τoυ εvαερίoυ χώρoυ άλλoυ κράτoυς μέλoυς.

Η Επιτρoπή, κατόπιv διαβoυλεύσεως με τηv oμάδα εμπειρoγvωμόvωv πoυ πρoβλέπεται στo άρθρo 31, εκφέρει τη γvώμη της εvτός πρoθεσμίας έξι μηvώv."

Η γνώμη της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 37 της συνθήκης Ευρατόμ πρέπει να περιέρχεται εις γνώση του κράτους που χορηγεί την έγκριση πριν από την χορήγηση της έγκρισης, ώστε να διασφαλίζεται η μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα. Οι γνώμες που διατυπώνει η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 37 δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Είναι σημαντική η νομοθεσία της Ευρατόμ σχετικά με την προστασία από τις ακτινοβολίες η οποία θεσπίστηκε και επικαιροποιήθηκε με την πάροδο των ετών.

H οδηγία 96/29/ΕΥΡΑΤΟΜ του Συμβουλίου της 31ης Μαΐου 1996 για τον καθορισμό των βασικών κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιονίζουσες ακτινοβολίες [5], είναι βασικό στοιχείο αυτής της νομοθεσίας (στο εξής "βασική οδηγία για τους βασικούς κανόνες ασφάλειας"). Η ισχύουσα νομοθεσία της Ευρατόμ συμπληρώνεται με κανονισμό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τον οποίο θεσπίζονται διατάξεις σχετικά με τους όρους που διέπουν τις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων που προέρχονται από τρίτες χώρες, ως επακόλουθο του ατυχήματος στον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής του Τσερνομπίλ, με σκοπό να εξασφαλιστεί η προστασία της υγείας των καταναλωτών από τα προϊόντα αυτά.

[5] Οδηγία 96/29/ΕΥΡΑΤΟΜ του Συμβουλίου της 31ης Μαΐου 1996 για τον καθορισμό των βασικών κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιονίζουσες ακτινοβολίες, ΕΕ αριθ.L 159, 29.6.1996, σ. 1.

Η σχέση μεταξύ της νομοθεσίας που θεσπίζεται από την Ευρατόμ και των εθνικών συστημάτων κανονιστικών ρυθμίσεων των κρατών μελών καθορίζεται στο άρθρο 161 της συνθήκης ως εξής:

"Πρoς εκπλήρωση τωv καθηκόvτωv τoυς και σύμφωvα με τηv παρoύσα Συvθήκη, τo Συμβoύλιo και η Επιτρoπή εκδίδoυv καvovισμoύς και oδηγίες, λαμβάvoυv απoφάσεις και διατυπώvoυv συστάσεις ή γvώμες

Ο καvovισμός έχει γεvική ισχύ. Είvαι δεσμευτικός ως πρoς όλα τα μέρη τoυ και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτoς μέλoς.

Η oδηγία δεσμεύει κάθε κράτoς μέλoς στo oπoίo απευθύvεται, όσov αφoρά τo επιδιωκόμεvo απoτέλεσμα, αλλά αφήvει τηv επιλoγή τoυ τύπoυ και τωv μέσωv στηv αρμoδιότητα τωv εθvικώv αρχών.

Η απόφαση είvαι δεσμευτική ως πρoς όλα τα μέρη της για τoυς απoδέκτες πoυ oρίζει.

Οι συστάσεις και oι γvώμες δεv δεσμεύoυv."

Στο άρθρο 164 της συνθήκης Ευρατόμ προβλέπεται ότι η εκτέλεση των κανονισμών, οδηγιών και αποφάσεων διέπεται από τις διατάξεις της πολιτικής δικονομίας που ισχύει στο κράτος στην επικράτεια του οποίου γίνεται.

2. ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ

Ανάλυση ανά άρθρο

Σύμφωνα με τη δήλωση που προαναφέρθηκε, το παρόν μέρος πραγματεύεται τα άρθρα 15 και 16 παράγραφος 2 της Σύμβασης και, εφόσον άπτονται των πεδίων που καλύπτουν τα εν λόγω άρθρα, τα άρθρα 1 μέχρι 5, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 14 στοιχείο (ii) και τα άρθρα 20 μέχρι 35 σε σχέση με το Κεφάλαιο ΙΙΙ της συνθήκης Ευρατόμ και το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο.

2.1. Άρθρο 7 της Σύμβασης - ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Στην ίδια τη συνθήκη Ευρατόμ, συγκεκριμένα στον τίτλο 2 Κεφάλαιο ΙΙΙ "Προστασία της Υγείας", ορίζονται οι υποχρεώσεις που δεσμεύουν την Ευρατόμ και τα όργανά της καθώς και τα κράτη μέλη. Στα άρθρα 31 και 32 της συνθήκης καθορίζεται η διαδικασία σύμφωνα με την οποία θεσπίζεται το παράγωγο δίκαιο σχετικά με τους βασικούς κανόνες για την προστασία από την ακτινοβολία.

Στη διαδικασία αυτή συμμετέχουν τρία από τα πέντε θεσμικά όργανα της Ευρατόμ [6] συγκεκριμένα: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή. Στη διαδικασία επίσης συμμετέχει συμβουλευτικώς η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξασφαλίζει την νομικώς ορθή ερμηνεία και εφαρμογή της συνθήκης.

[6] Τα θεσμικά όργανα της Ευρατόμ, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο, Επιτροπή, Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και Ελεγκτικό Συνέδριο, είναι επίσης τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του νομικού συστήματος της Ευρατόμ σχετικά με την προστασία από την ακτινοβολία συνοψίζονται στο τμήμα 1 της παρούσας έκθεσης.

2.2. Άρθρο 15 της Σύμβασης - ΑΚΤΙΝΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

2.2.1. Σύμφωνα με το άρθρο 2 στοιχείο β) της συνθήκης Ευρατόμ η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας οφείλει να θεσπίζει ομοιόμορφους κανόνες προστασίας για την προστασία της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων και να μεριμνά για την εφαρμογή τους. Στο άρθρο 218 της συνθήκης επισημαίνεται η σημασία της Ευρατόμ για τους βασικούς κανόνες και απαιτείται να καθορισθούν εντός προθεσμίας ενός έτους από την έναρξη ισχύος της συνθήκης. Οι πρώτοι κανόνες ορίστηκαν το 1959 και οι σήμερα ισχύοντες κανόνες ασφαλείας ορίζονται στην οδηγία για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας [7].

[7] Βλ. υποσημείωση 5

Η οδηγία βασίστηκε στην Σύσταση του έτους 1990 της Διεθνούς Επιτροπής Ακτινοπροστασίας (International Commission on Radiological Protection - ICRP) και συμπληρώνεται με τους διεθνείς βασικούς κανόνες ασφαλείας για την προστασία από την ιονίζουσα ακτινοβολία και για την ασφάλεια των πηγών ακτινοβολίας, οι οποίοι εκδίδονται και ενισχύονται από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας και χρηματοδοτούνται από κοινού από άλλους πέντε διεθνείς οργανισμούς αρμόδιους για την ακτινοπροστασία.

Η οδηγία για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας είναι διαρθρωμένοι σε δέκα τίτλους, ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.2.2. Η αρχή της βελτιστοποίησης (ALARA)

Σύμφωνα με το άρθρο 6 είναι υποχρεωτικές οι εξής γενικές βασικές αρχές της ραδιοπροστασίας: αιτιολόγηση, βελτιστοποίηση και περιορισμός δόσεων. Συγκεκριμένα, όσον αφορά την μεγιστοποίηση στο άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο α) προβλέπεται ότι:

"Kάθε κράτος μέλος εξασφαλίζει ότι, στο πλαίσιο της βελτιστοποίησης, όλες οι εκθέσεις διατηρούνται στο χαμηλότερο επίπεδο που μπορεί λογικά να επιτευχθεί, λαμβάνοντας υπόψη τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες."

2.2.3. Όρια δόσεων

Στην οδηγία σχετικά με τους βασικούς κανόνες ασφαλείας ορίζονται όρια για τις δόσεις που εκτίθενται οι εργαζόμενοι, οι μαθητευόμενοι, οι σπουδαστές και το κοινό. Τα σχετικά άρθρα είναι τα εξής:

Άρθρο 9- Όρια δόσεων για τους εκτιθέμενους εργαζομένους

1. Το όριο ενεργού δόσης για εκτιθέμενους εργαζομένους είναι 100 mSv για συνεχή περίοδο πέντε ετών, χωρίς η ενεργός δόση να μπορεί να υπερβαίνει τα 50 mSv σε οποιοδήποτε συγκεκριμένο έτος. Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν ετήσιο όριο

2. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 1:

(α) το όριο ισοδύναμης δόσης για τους φακούς των οφθαλμών είναι 150 mSv ανά έτος.

(β) το όριο ισοδύναμης δόσης για το δέρμα είναι 500 mSv ανά έτος. Το όριο αυτό ισχύει για τη μέση δόση οποιασδήποτε επιφάνειας 1 cm , ανεξάρτητα από την εκτιθέμενη περιοχή.

(c) το όριο ισοδύναμης δόσης για τα χέρια, του βραχίονες, τα πόδια και τους αστραγάλους είναι 500 mSv ανά έτος.

Άρθρο 11 -Όρια δόσεων για τους μαθητευομένους και τους σπουδαστές

1. Για τους μαθητευομένους ηλικίας 18 ετών και άνω και για τους σπουδαστές ηλικίας 18 ετών και άνω, οι οποίοι, κατά τις σπουδές τους, είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν πηγές, τα όρια δόσεων συμπίπτουν με εκείνα του άρθρου 9 για τους εκτιθέμενους εργαζομένους.

2. Για τους μαθητευομένους ηλικίας 16 έως 18 ετών και για τους σπουδαστές ηλικίας 16 έως 18 ετών οι οποίοι κατά τις σπουδές τους είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν πηγές, το ετήσιο όριο για την ενεργό δόση είναι ίσο με 6 mSv.

Με την επιφύλαξη αυτού του ορίου δόσης:

(α) το όριο ισοδύναμης δόσης για τους φακούς των οφθαλμών είναι 50 mSv ανά έτος.

(β) το όριο ισοδύναμης δόσης για το δέρμα είναι 150 mSv ανά έτος. Το όριο αυτό ισχύει για τη μέση δόση οποιασδήποτε επιφάνειας 1 cm , ανεξάρτητα από την εκτιθέμενη περιοχή.

(γ) το όριο ισοδύναμης δόσης για τα χέρια, τους βραχίονες, τα πόδια και τους αστραγάλους είναι 150 mSv ανά έτος.

3. Για τους μαθητευομένους και σπουδαστές που δεν υπάγονται στις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2, τα όρια δόσης είναι ίσα με τα όρια δόσης που καθορίζονται από το άρθρο 13 για το κοινό.

Άρθρο 13 - Όρια δόσης για το κοινό

1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 14, τα όρια δόσης για το κοινό είναι εκείνα που ορίζονται από τις παραγράφους 2 και 3.

2. Το όριο για την ενεργό δόση είναι 1 mSv ανά έτος. Ωστόσο, σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να επιτρέπεται υψηλότερη τιμή ενεργού δόσης κατά τη διάρκεια ενός συγκεκριμένου έτους, με την προϋπόθεση ότι η μέση τιμή πέντε συναπτών ετών δεν υπερβαίνει το 1 mSv το χρόνο.

3. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 2:

(α) το όριο ισοδύναμης δόσης για τους φακούς των οφθαλμών είναι 15 mSv ανά έτος.

(β) το όριο ισοδύναμης δόσης για το δέρμα είναι 50 mSv ανά έτος κατά μέσο όρο για οποιαδήποτε επιφάνεια 1 cm δέρματος, ανεξάρτητα από την εκτιθέμενη περιοχή.

2.2.4. Όροι για την διαφυγή ραδιενεργών υλικών

Το άρθρο 37 της συνθήκης Ευρατόμ, όπως ήδη αναφέρθηκε στην εισαγωγή της παρούσας έκθεσης, αφορά την διαφυγή ραδιενεργών υλικών από την απόρριψη ραδιενεργών καταλοίπων.

Στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας, απαιτείται, μεταξύ άλλων, να εκδίδεται άδεια πριν από "την λειτουργία και τον παροπλισμό κάθε εγκατάστασης του κύκλου πυρηνικών καυσίμων".

Όσον αφορά τις πρακτικές που ενέχουν κίνδυνο ιονίζουσας ακτινοβολίας για τον πληθυσμό, στα άρθρα 43 και 44 της οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας απαιτείται από τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τις θεμελιώδεις αρχές για την προστασία του πληθυσμού στην πράξη. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 44 προβλέπεται ότι:

"Η προστασία στην πράξη του πληθυσμού υπό κανονικές συνθήκες από πρακτικές για τις οποίες απαιτείται προηγούμενη άδεια είναι το σύνολο των μέτρων και ελέγχων για την ανίχνευση και εξουδετέρωση των παραγόντων οι οποίοι, κατά την παραγωγή και χρησιμοποίηση των ιονιζουσών ακτινοβολιών ή κατά τη διάρκεια μιας οιασδήποτε δραστηριότητας που συνεπάγεται έκθεση στην επίδρασή τους, ενδέχεται να αποτελέσουν για τον πληθυσμό κίνδυνο εκθέσεως ο οποίος δεν μπορεί να αγνοηθεί από την άποψη προστασίας από την ακτινοβολία. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει τις ακόλουθες ενέργειες:

(α) εξέταση και έγκριση, από άποψη ακτινοπροστασίας, σχεδίων εγκαταστάσεων που συνεπάγονται κίνδυνο έκθεσης, και της προτεινόμενης χωροθέτησης των εγκαταστάσεων αυτών στην επικράτεια του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους.

(β) έγκριση λειτουργίας των νέων αυτών εγκαταστάσεων για τις οποίες απαιτείται η παροχή της κατάλληλης προστασίας από οποιαδήποτε έκθεση ή ραδιενεργό μόλυνση που ενδέχεται να επεκταθεί πέρα από την περίμετρό τους, λαμβάνοντας υπόψη, ενδεχομένως, τις δημογραφικές, μετεωρολογικές, γεωλογικές, υδρολογικές και οικολογικές συνθήκες.

(γ) εξέταση και έγκριση των σχεδίων για τη διάθεση των ραδιενεργών λυμάτων.

Οι ενέργειες αυτές πραγματοποιούνται σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζουν οι αρμόδιες αρχές με βάση την έκταση του συνεπαγόμενου κινδύνου έκθεσης".

Στο άρθρο 49 της οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας απαιτείται από τα κράτη μέλη να εκτιμούν την πιθανότητα καταστάσεων έκτακτης ανάγκης από ακτινοβολίες κατά την άσκηση πρακτικών που υπόκεινται στην οδηγία, καθώς και να υπολογίζουν τις αντίστοιχες δυνητικές εκθέσεις σε ακτινοβολία.

Οι εκτιμήσεις και η τήρηση δελτίων σχετικά με τις δόσεις που δέχεται ο πλυθυσμός από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως ορίζονται στη Σύμβαση, απαιτούνται σύμφωνα με το άρθρο 45:

Οι αρμόδιες αρχές:

(α) εξασφαλίζουν ότι οι εκτιμήσεις των δόσεων από πρακτικές του άρθρου 44, ανταποκρίνονται κατά το δυνατό στην πραγματικότητα για τον πληθυσμό ως σύνολο και για τις ομάδες αναφοράς που πληθυσμού σε όλους τους τόπους όπου είναι δυνατόν να υπάρχουν ομάδες αυτού του είδους ;

(β) καθορίζουν τη συχνότητα των υπολογισμών και λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για τον εντοπισμό των ομάδων αναφοράς του πληθυσμού, λαμβάνοντας υπόψη τις διόδους μετάδοσης των ραδιενεργών ουσιών.

(γ) εξασφαλίζουν ότι, ανάλογα με τους κινδύνους από ακτινοβολίες, οι εκτιμήσεις των δόσεων που δέχεται ο πληθυσμός περιλαμβάνουν:

- τον υπολογισμό των δόσεων που οφείλονται σε εξωτερικές ακτινοβολίες, με ένδειξη, κατά περίπτωση, της ποιότητας της συγκεκριμένης ακτινοβολίας,

- τον υπολογισμό της πρόσληψης ραδιονουκλεϊδίων, με ένδειξη της φύσης τους και, κατά περίπτωση, της φυσικής και χημικής τους κατάστασης, καθώς και τον προσδιορισμό της ραδιενέργειας και των συγκεντρώσεών τους,

- τον υπολογισμό των δόσεων τις οποίες οι ομάδες αναφοράς του πληθυσμού ενδέχεται να λάβουν, καθώς και λεπτομερή περιγραφή των χαρακτηριστικών των ομάδων αυτών.

(δ) απαιτούν την τήρηση δελτίων σχετικά με τις μετρήσεις της εξωτερικής έκθεσης, τις εκτιμήσεις των προσλήψεων ραδιονουκλεϊδίων και της ραδιενεργού μόλυνσης καθώς και τα αποτελέσματα του υπολογισμού των δόσεων που λαμβάνονται από τις ομάδες αναφοράς και τον πληθυσμό.

2.2.5. Δραστηριότητες ρυθμιστικού ελέγχου

Έλεγχοι ακτινοπροστασίας διενεργούνται από τα κράτη μέλη, τα οποία, με βάση το άρθρο 35 της συνθήκης, οφείλουν να δημιουργήσουν τις αναγκαίες εγκαταστάσεις "για να διερευνείται διαρκής έλεγχος της περιεκτικότητας σε ραδιενέργεια της ατμόσφαιρας, των υδάτων και του εδάφους, καθώς και έλεγχος της τηρήσεως των βασικών κανόνων.

Η Επιτροπή έχει το δικαίωμα πρόσβασης σε αυτές τις εγκαταστάσεις ελέγχου. Δύναται να ελέγχει τη λειτουργία και αποτελεσματικότητά τους."

Το αποτέλεσμα των ελέγχων που διενεργούνται από τα κράτη μέλη με βάση το άρθρο 35 της συνθήκης ανακοινώνεται τακτικώς στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 36 της συνθήκης. Σκοπός της σύστασης 2000/473/ΕΥΡΑΤΟΜ της Επιτροπής [8] είναι να εξασφαλίζει την ομοιομορφία, τη συγκρισιμότητα, τη διαφάνεια και την επικαιρότητα των διαβιβαζόμενων στοιχείων. Η Επιτροπή δημοσιεύει τακτικώς περιλήψεις των δεδομένων που έχουν διαβιβάσει τα κράτη μέλη. Ασκεί επίσης το δικαίωμα πρόσβασης που της παρέχεται σύμφωνα με το άρθρο 35 της συνθήκης.

[8] Σύσταση 2000/473/ΕΥΡΑΤΟΜ της Επιτροπής της 8ης Ιουνίου 2000 περί εφαρμογής του άρθρου 36 της συνθήκης Ευρατόμ σχετικά με την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας στο περιβάλλον με στόχο την αξιολόγηση της έκθεσης του γενικού πληθυσμού, EE L 191, 27.07.2000, σ. 37

Στο άρθρο 46 της οδηγίας σχετικά με τους βασικούς κανόνες ασφαλείας προβλέπονται τα εξής:

Όσον αφορά την προστασία της υγείας του πληθυσμού, κάθε κράτος μέλος καθιερώνει σύστημα επιθεώρησης με σκοπό την επιβολή των διατάξεων που θεσπίζονται σε συμμόρφωση με την παρούσα οδηγία και την προώθηση της επίβλεψης στη ζώνη ακτινοπροστασίας.

2.3. Άρθρο 16 της Σύμβασης - ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ

Δύο νομοθετικά κείμενα αφορούν ειδικώς την πληροφόρηση των αρμόδιων αρχών και του πληθυσμού.

2.3.1 Στην απόφαση 87/600/Ευρατόμ [9] του Συμβουλίου καθορίζονται οι ρυθμίσεις σχετικά με την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμοδίων αρχών σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες. Οι ρυθμίσεις αυτές "εφαρμόζονται όσον αφορά την ανακοίνωση και την παροχή πληροφοριών στις περιπτώσεις που κράτος μέλος αποφασίσει να λάβει σημαντικά μέτρα για την προστασία του πληθυσμού σε περίπτωση επείγουσας κατάστασης κινδύνου από ακτινοβολίες" (άρθρο 1 της απόφασης).

[9] Απόφαση 87/600/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1987 για τις κοινοτικές ρυθμίσεις σχετικά με την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες, ΕΕ L 371, 30.12.1987, σ. 76.

Στο άρθρο 2 παράγραφος 1 της εν λόγω απόφασης καθορίζονται οι ενέργειες στις οποίες πρέπει να προβεί το κράτος μέλος το οποίο αρχικώς αποφασίζει να λάβει τα αναφερόμενα στο άρθρο 1 μέτρα:

(α) ανακοινώνει αμέσως στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη που θίγονται ή ενδέχεται να θιγούν, τα μέτρα που λαμβάνονται καθώς και τους λόγους που οδήγησαν στη λήψη τους.

(β) παρέχει αμέσως στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη που θίγονται ή ενδέχεται να θιγούν, τα διαθέσιμα πληροφοριακά στοιχεία που επιτρέπουν την ελαχιστοποίηση των προβλεπόμενων ραδιενεργών επιπτώσεων, αν υπάρχουν, στα εν λόγω κράτη.

Με το άρθρο 2 παράγραφος 2 ενθαρρύνονται τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν την πρόθεσή τους "να λάβουν χωρίς καθυστέρηση μέτρα από τα αναφερόμενα στο άρθρο 1".

Στην απόφαση καθορίζεται επίσης το είδος των πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται και απαιτείται να παρέχονται οι αρχικές πληροφορίες σε κατάλληλα χρονικά διαστήματα.

Η Επιτροπή διαβιβάζει τις πληροφορίες που παραλαμβάνει από τα κράτη μέλη σε όλα τα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν ακόμη ενημερωθεί απευθείας από κράτη μέλη τα οποία διέθεσαν τις αρχικές πληροφορίες.

Η απόφαση ισχύει για τα κράτη μέλη της Ευρατόμ. Ισχύει επίσης για την Ελβετία, κατόπιν συμφωνίας μεταξύ της Ευρατόμ και της Ελβετίας [10].

[10] Συμφωνία που συνήφθη με ανταλλαγή επιστολών τον Ιούνιο του 1995, ΕΕ C 335, 13.12.1995, σ. 4.

Η απόφαση ανταποκρίνεται επίσης στη σύμβαση σχετικά με την Έγκαιρη Κοινοποίηση Πυρηνικού Ατυχήματος, όπως διαπιστώθηκε με διάφορες ασκήσεις που διενεργήθηκαν σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας και τα κράτη που συμμετέχουν σε τέτοιες ασκήσεις.

2.3.2. Η οδηγία 89/618/Ευρατόμ [11] του Συμβουλίου αφορά την ενημέρωση του πληθυσμού για τα εφαρμοστέα μέτρα προστασίας της υγείας και την ακολουθητέα συμπεριφορά σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολία.

[11] Οδηγία 89/618/Ευρατόμ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 1989 σχετικά με την ενημέρωση του πληθυσμού για τα εφαρμοστέα μέτρα προστασίας της υγείας και την ακολουθητέα συμπεριφορά σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες, ΕΕ L 357, 7.12.1989, σ. 31.

Στην απόφαση ορίζονται δύο κατηγορίες πληροφόρησης του πληθυσμού:

- προληπτικές πληροφορίες για ομάδες πληθυσμού για τις οποίες έχουν καταρτισθεί από τα κράτη μέλη σχέδια επέμβασης σε περιπτώσεις έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες.

- πληροφορίες σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου για κάθε ομάδα πραγματικά πληττόμενου πληθυσμού σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολία για την οποία προβλέπονται ειδικά μέτρα προστασίας.

3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 7 της συνθήκης, η Ευρατόμ εκτελεί προγράμματα έρευνας και εκπαίδευσης επί θεμάτων που αφορούν τα άρθρα 15 και 16 παράγραφος 2 της Σύμβασης.

Εκτελείται το 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο της Ευρατόμ για έρευνα και δραστηριότητες κατάρτισης [12] (1998-2002).

[12] Απόφαση του Συμβουλίου, της 25ης Ιανουαρίου 1999, για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος (Ευρατόμ) έρευνας και εκπαίδευσης στον τομέα της πυρηνικής ενέγειας (1998-2002) ΕΕ L64, 12.3.1999, σ. 142.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έμμεσες δράσεις, που εκτελούνται από ινστιτούτα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης των κρατών μελών, και άμεσες δράσεις που εκτελούνται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής.

Οι έμμεσες δράσεις υπάγονται κυρίως στην κεντρική δράση "Πυρηνική Σχάση" καθώς και στις γενικού χαρακτήρα ερευνητικές δραστηριότητες "Ακτινολογικές Επιστήμες".

Η κεντρική δράση "Πυρηνική Σχάση" είναι διαρθρωμένη σε διάφορους τομείς: "Επιχειρησιακή ασφάλεια των υφισταμένων εγκαταστάσεων", "Ασφάλεια κύκλου καυσίμων", "Ασφάλεια και αποτελεσματικότητα μελλοντικών συστημάτων" και "Ακτινοπροστασία". Οι στόχοι είναι οι εξής: (i) να εξασφαλιστεί η προστασία των εργαζομένων και του κοινού από την ακτινοβολία και η ασφαλής και αποτελεσματική διαχείριση και τελική διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων, (ii) διερεύνηση πλέον νεωτεριστικών βασικών αρχών που είναι διαρκείς και ενέχουν δυνατότητες μακροπρόθεσμου οφελών για την οικονομία, την ασφάλεια, την υγεία και το περιβάλλον και (iii) η συμβολή στη διατήρηση του υψηλού επιπέδου εμπειρογνωμοσύνης και γνώσεων στους τομείς της πυρηνικής τεχνολογίας και ασφάλειας.

Οι στόχοι των γενικής εφαρμογής ερευνητικών δραστηριοτήτων των ακτινολογικών επιστημών είναι η παγίωση και η πρόοδος των γνώσεων και της εμπειρογνωμοσύνης που απαιτούνται για την ασφαλή χρήση της πυρηνικής σχάσης και για άλλες βιομηχανικές και ιατρικές χρήσεις της ιονίζουσας ακτινοβολίας, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης των φυσικών πηγών ακτινοβολίας. Η έρευνα θα συμβάλει επίσης στην εναρμονισμένη εφαρμογή των Βασικών Κανόνων Ασφαλείας στον τομέα της ακτινοπροστασίας καθώς και στην περαιτέρω παγίωσή τους.

Όσον αφορά τις άμεσες δράσεις, σύμφωνα με την αρμοδιότητά του να προσφέρει επιστημονική και τεχνική στήριξη των πολιτικών της ΕΕ, το ΚΚΕρ (Κοινό Κέντρο Ερευνών) εστιάζει τις δραστηριότητές του στα ακόλουθα πεδία: επεξεργασία και αποθήκευση αποβλήτων, ακτινοπροστασία, ασφάλεια πυρηνικών αντιδραστήρων, έλεγχο σχάσιμων πυρηνικών υλών και στήριξη για την μη εξάπλωση των πυρηνικών, μετρήσεις ραδιονουκλιδίων.