ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον επιμερισμό κόστους-οφέλους σε έργα διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

(2022/C 495/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1 Εισαγωγή 2

2 Στοιχεία σχεδιασμού της συνεργασίας και επιλογές χρηματοδότησης 5

3 Ανάλυση κόστους-οφέλους ως βάση για τον επιμερισμό του κόστους-οφέλους 8

4 Προσεγγίσεις του επιμερισμού κόστους-οφέλους 9

Αρχές για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους 10

Πρακτική εφαρμογή του επιμερισμού κόστους-οφέλους 12

Παραδείγματα συνεργασίας 15

5 Σύνοψη των συστάσεων για την ανάλυση κόστους-οφέλους και τον επιμερισμό του κόστους/οφέλους 18

6 Υπόδειγμα διακυβερνητικής συμφωνίας 20

7 Παράρτημα 22

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης αποσκοπεί στη στήριξη των κρατών μελών που επιθυμούν να συμμετέχουν σε έργα διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με σκοπό την εξεύρεση αμοιβαία επωφελούς λύσης για τον επιμερισμό του σχετικού κόστους και οφέλους. Περιγράφει τις επιλογές σχεδιασμού για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους σε έργα διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και παρέχει συστάσεις και βέλτιστες πρακτικές, επιτρέποντας παράλληλα την ευελιξία των κρατών μελών (1). Το έγγραφο καθοδήγησης μπορεί να εφαρμοστεί στο πλαίσιο του σκέλους του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ) για διασυνοριακά έργα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) με τη χρήση μηχανισμών συνεργασίας, γενικότερα. Αφορά την ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και έργα παραγωγής θερμότητας και αερίου από ανανεώσιμες πηγές.

Νομικό πλαίσιο

Η αναθεωρημένη οδηγία 2018/2001 για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (στο εξής: οδηγία) θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας, τα κράτη μέλη επιτυγχάνουν συλλογικά τον δεσμευτικό συνολικό στόχο της Ένωσης για το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας της Ένωσης το 2030. Ο εν λόγω συλλογικός στόχος επιτυγχάνεται μέσω των εθνικών συνεισφορών που θα καθορίσουν όλα τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των οικείων ενοποιημένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ). Η οδηγία αναγνωρίζει επίσης τη διασυνοριακή διάσταση της διάδοσης της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνεργάζονται στο πλαίσιο αυτό χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, διαθέσιμους μηχανισμούς συνεργασίας, όπως οι στατιστικές μεταβιβάσεις, τα κοινά έργα μεταξύ κρατών μελών, τα κοινά έργα μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών ή τα κοινά καθεστώτα στήριξης (2).

Στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2021-2027, ο ΜΣΕ για την ενέργεια συμπληρώθηκε με ένα μέσο που έχει ως στόχο τη στήριξη της ανάπτυξης διασυνοριακών έργων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η έννοια των διασυνοριακών έργων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως ορίζεται στον κανονισμό ΜΣΕ (3), βασίζεται στους μηχανισμούς συνεργασίας που θεσπίζονται δυνάμει της οδηγίας.

Κίνητρα για συνεργασία

Η διασυνοριακή συνεργασία μπορεί να διευκολύνει την επίτευξη του στόχου της Ένωσης, καθώς και τις εθνικές συνεισφορές με οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο, με την κλιμάκωση της δεξαμενής έργων, παρέχοντας παράλληλα στα κράτη μέλη πρόσθετη ευελιξία για την επίτευξη των στόχων τους. Επιπλέον, οι διασυνοριακές περιφέρειες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα «εργαστήρια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης» (4). Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν διαφορετικούς γεωγραφικούς και φυσικούς πόρους για την εκμετάλλευση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, το κόστος παραγωγής διαφέρει σημαντικά ανά χώρα. Ένα κράτος μέλος (στο εξής: χώρα υποδοχής) που παράγει πλεόνασμα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, δηλαδή περισσότερο από όσο χρειάζεται για να εκπληρώσει τη δική του συνεισφορά, μπορεί να επιλέξει να συνεργαστεί με άλλο κράτος μέλος (στο εξής: συνεισφέρουσα χώρα) που είναι πρόθυμο να συγχρηματοδοτήσει το εγχείρημα. Αμφότερα τα κράτη μέλη θα επωφεληθούν από αυτή τη συνεργασία. Η χώρα υποδοχής θα αποκτήσει πρόσθετη χρηματοδότηση και μη χρηματικά οφέλη που συνδέονται με την κατασκευή και τη λειτουργία της νέας εγκατάστασης (π.χ. ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού, δημιουργία θέσεων εργασίας, θετικές δευτερογενείς επιπτώσεις από την αύξηση της καινοτομίας), η δε συνεισφέρουσα χώρα θα επιτύχει τον στόχο της με οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο από ό,τι σε εγχώριο επίπεδο. Οι μηχανισμοί συνεργασίας συμβάλλουν επίσης στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, στην εναρμόνιση των κανονιστικών πλαισίων και στον εξορθολογισμό της διοικητικής διαδικασίας στα κράτη μέλη.

Τα κίνητρα για την επιλογή της συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ποικίλλουν από έργο σε έργο. Οι συνηθέστεροι λόγοι συνεργασίας είναι η επίτευξη φθηνότερης συμμόρφωσης με τους στόχους, η αύξηση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η συμβολή στη βελτίωση των υποδομών, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, η βελτίωση της δημόσιας αποδοχής μιας συγκεκριμένης τεχνολογίας, η (από κοινού) δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών ή λύσεων υποδομών, καθώς και η προώθηση της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά με σκοπό την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της ΕΕ.

Επιπλέον, οι τιμές της αγοράς για την ανανεώσιμη ενέργεια μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, παραδείγματος χάρη, ανάλογα με τα διαφορετικά μείγματα παραγωγής, τις υφιστάμενες δυναμικότητες των εγκαταστάσεων και την ποσότητα της διασύνδεσης και των δυναμικοτήτων μεταφοράς του εσωτερικού δικτύου. Με τη μεταξύ τους συνεργασία, τα κράτη μέλη με χαμηλότερες αγοραίες αξίες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε έργα με υψηλότερες αγοραίες αξίες από τις δικές τους, γεγονός που μειώνει τις πληρωμές στήριξης.

Η συνεργασία μπορεί να αφορά δύο ή περισσότερες χώρες/περιφέρειες ή διασυνοριακές εδαφικές ενότητες (5), οι δε απαιτήσεις πολυπλοκότητας και συντονισμού συνήθως αυξάνονται με τον αριθμό των συμμετεχόντων φορέων.

Παράδειγμα διασυνοριακής συνεργασίας: Αμοιβαία ανοικτές δημοπρασίες μεταξύ Γερμανίας και Δανίας (6) Το 2016 η Γερμανία και η Δανία υλοποίησαν δύο διασυνοριακές δημοπρασίες για φωτοβολταϊκά, στις οποίες ήταν δυνατή η συμμετοχή έργων που βρίσκονταν στην άλλη χώρα. Οι αμοιβαία ανοικτές δημοπρασίες βασίστηκαν σε συμφωνία συνεργασίας που συνάφθηκε κατόπιν διμερών διαπραγματεύσεων. Οι ανοικτές δημοπρασίες βασίζονταν στο εφαρμοστέο σύστημα στήριξης των φωτοβολταϊκών στην αντίστοιχη χώρα. Επιπλέον, η συμφωνία συνεργασίας περιλάμβανε ρυθμίσεις σχετικά με τους περιορισμούς των τοπικών εγκαταστάσεων, την ανταλλαγή δεδομένων και τη συμβολή στους στόχους για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Όσον αφορά τον επιμερισμό του κόστους, η χώρα της δημοπρασίας καταβάλλει τις πληρωμές στήριξης σε όλους τους κατακυρωμένους σταθμούς παραγωγής και λαμβάνει τα πλήρη στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ. Δεν περιλαμβάνονται οι πρόσθετες δαπάνες ή τα οφέλη. Οι διασυνοριακές δημοπρασίες κατέληξαν στην εγκατάσταση όλων των επιτυχημένων έργων στη Δανία. Η ανοικτή δημοπρασία της Γερμανίας ανήλθε σε τιμές κατακύρωσης σημαντικά χαμηλότερες από τις προηγούμενες εθνικές δημοπρασίες της Γερμανίας. Στη Δανία δεν διεξήχθησαν εθνικές δημοπρασίες την ίδια περίοδο. Στη δημοπρασία της Δανίας δεν συμμετείχαν γερμανικά έργα. Αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη χαμηλή μέγιστη δυναμικότητα που προβλέπεται για έργα που βρίσκονται στη Γερμανία (2,4 MW μόνο από τον συνολικό δημοπρατούμενο όγκο 20 MW), στην εθνική δημοπρασία στη Γερμανία που πραγματοποιήθηκε μόλις μερικές ημέρες αργότερα, στο κόστος συναλλαγής που σχετίζεται με την κατανόηση του δανικού συστήματος δημοπρασιών, καθώς και στη σταθερή πριμοδότηση που χρησιμοποιείται στη Δανία, η οποία εξέθετε τους φορείς εκμετάλλευσης των σταθμών παραγωγής σε μακροπρόθεσμους κινδύνους όσον αφορά τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Για τα έργα που βρίσκονται στη Δανία, η συμμετοχή στη δημοπρασία της Γερμανίας ήταν ελκυστική, καθώς δεν πραγματοποιήθηκαν εθνικές δημοπρασίες για φωτοβολταϊκά το 2016. Οι λόγοι για τους οποίους υποβλήθηκαν πιο ανταγωνιστικές προσφορές από τη Δανία δεν είναι σαφείς, αλλά είναι πιθανό να οφείλονται στους καλύτερους πόρους φωτοβολταϊκών στους σταθμούς που συμμετείχαν στις δημοπρασίες, στη δυνατότητα κατασκευής φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε γεωργικές εκτάσεις (που αποκλείεται στη Γερμανία), καθώς και στην έλλειψη άλλων επιλογών για τη λήψη εγχώριας στήριξης με αποτέλεσμα πιο επιθετικές προσφορές. Οι εν λόγω αμοιβαία ανοικτές δημοπρασίες αποδεικνύουν ότι οι συνεργατικές προσεγγίσεις μεταξύ κρατών μελών μπορούν να επιτύχουν βελτίωση της αποδοτικότητας σε σύγκριση με τις εθνικές δημοπρασίες. Επιπλέον, καθιστούν σαφές ότι κατά την επιλογή της χρονικής στιγμής και τον σχεδιασμό της συμφωνίας συνεργασίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα εθνικά καθεστώτα στήριξης και τα χρονοδιαγράμματα των δημοπρασιών. Επιπλέον, οι χώρες θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις ρυθμίσεις της αγοράς και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν το κόστος των έργων, προκειμένου να μην υπάρχουν εκπλήξεις όσον αφορά την κατανομή των αναθέσεων μεταξύ των χωρών. Παράδειγμα διασυνοριακής συνεργασίας: Κοινό σύστημα πιστοποίησης μεταξύ Σουηδίας και Νορβηγίας Το 2012 άρχισε να εφαρμόζεται το διασυνοριακό καθεστώς στήριξης της πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Σουηδίας και Νορβηγίας με στόχο την τόνωση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στις δύο χώρες. Μέχρι στιγμής, πρόκειται για το μόνο κοινό καθεστώς στήριξης που υλοποιείται στο πλαίσιο των μηχανισμών συνεργασίας που προβλέπονται στην οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Πριν από την έναρξη λειτουργίας του καθεστώτος προηγήθηκε μια μακρά φάση διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών. Αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολο να επιτευχθεί συμφωνία όσον αφορά τον κατάλληλο επιμερισμό του κόστους και των οφελών. Η πολιτική συμφωνία για τον επιμερισμό των βαρών σε αναλογία 50:50 άνοιξε τον δρόμο για την τελική συμφωνία. Το καθεστώς επωφελήθηκε από την πολυετή πείρα της Σουηδίας στη λειτουργία συγκρίσιμης εγχώριας αγοράς πιστοποιητικών. Ένα μέσο με βάση την αγορά — το καθεστώς ανταμείβει τις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και στις δύο χώρες με τη χορήγηση πράσινου πιστοποιητικού για κάθε MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η οποία στη συνέχεια μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε μια αγορά. Οι Σουηδοί και Νορβηγοί προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας (και ορισμένοι τελικοί χρήστες) υποχρεούνται να αγοράζουν πιστοποιητικά ανάλογα με το μερίδιο της οικείας παραγωγής/κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Δεδομένης της επιτυχίας του καθεστώτος όσον αφορά την (υπερ)κάλυψη της στοχευμένης ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κυρίως αιολικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ένταξη νέων συμμετεχόντων στο σύστημα έληξε τον Ιανουάριο του 2022. Παρόλο που τα κύρια χαρακτηριστικά του καθεστώτος ήταν τα ίδια και στις δύο χώρες, και η Σουηδία και η Νορβηγία κατέβαλαν προσπάθειες προς επίτευξη ενός κοινού στόχου παραγωγής εκφρασμένου σε TWh, διατήρησαν επίσης κάποια ευελιξία όσον αφορά τις παραμέτρους του καθεστώτος. Επίσης, δεν υπάρχει κοινή αρχή αρμόδια για την εφαρμογή και την παρακολούθηση, αλλά κάθε χώρα έχει ορίσει έναν εγχώριο φορέα. Αυτό αποδεικνύει ότι μπορεί να είναι χρήσιμη η αναγνώριση της ανάγκης για ευελιξία κατά τον σχεδιασμό κοινών συστημάτων. Επιπλέον, το σχετικά παρόμοιο δυναμικό για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και η συγκρίσιμη διάρθρωση του κόστους, διευκόλυναν την επίτευξη συμφωνίας για τα βασικά χαρακτηριστικά του καθεστώτος. Αυτό ισχύει επίσης για τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, οι οποίες τείνουν να είναι πιο δύσκολες εάν το κόστος και τα οφέλη διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των συνεργαζόμενων χωρών.

Εμπόδια στη συνεργασία

Παρά τα καθιερωμένα και επαρκώς διερευνηθέντα οφέλη της συνεργασίας για την από κοινού επίτευξη των στόχων της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, από το 2009 έχουν υλοποιηθεί ελάχιστα έργα συνεργασίας που χρησιμοποιούν τους μηχανισμούς συνεργασίας (7) και η χρήση των μηχανισμών συνεργασίας εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Τα στοιχεία (8) δείχνουν ότι εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια στη χρήση μηχανισμών συνεργασίας, τα οποία μπορεί να είναι πολιτικής, τεχνικής, νομικής και κανονιστικής, καθώς και κοινωνικοοικονομικής και περιβαλλοντικής φύσης. Τα κράτη μέλη και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη αναφέρουν επίσης διοικητικούς φραγμούς σε σχέση με τα διαδικαστικά στάδια που απαιτούνται για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός έργου συνεργασίας, καθώς και εμπόδια όσον αφορά τον ποσοτικό προσδιορισμό και τον επιμερισμό του κόστους και του οφέλους. Οι συζητήσεις μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη χρήση μηχανισμών συνεργασίας έχουν ενταθεί τα τελευταία χρόνια, και επί του παρόντος συζητούνται διάφορα πιθανά έργα (9). Η αυξημένη πίεση για ταχεία απανθρακοποίηση, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, τη δέσμη μέτρων «Προσαρμογή στον στόχο του 55 %» και το σχέδιο RePowerEU, απαιτεί συχνότερη χρήση των μηχανισμών συνεργασίας.

Πεδίο εφαρμογής

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης αποσκοπεί στη στήριξη των κρατών μελών κατά τον προγραμματισμό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων διασυνοριακής συνεργασίας με χρήση των μηχανισμών συνεργασίας (10). Αποσαφηνίζοντας τις επιλογές και τα στοιχεία σχεδιασμού που είναι διαθέσιμα για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, στόχος του είναι να διευκολύνει την υπέρβαση του συγκεκριμένου φραγμού στην περαιτέρω χρήση των μηχανισμών συνεργασίας.

Το προηγούμενο έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με την κατανομή του κόστους και των οφελών περιορίζεται στη μεθοδολογία της ανάλυσης κόστους-οφέλους που εκπόνησε το ΕΔΔΣΜ-ηλ για έργα ανάπτυξης δικτύων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/869 και κανένα έγγραφο καθοδήγησης δεν επικεντρωνόταν στον επιμερισμό του κόστους και του οφέλους των πάγιων στοιχείων παραγωγής. Ως εκ τούτου, το παρόν έγγραφο καθοδήγησης αποσκοπεί να εξασφαλίσει σαφήνεια όσον αφορά τις διαθέσιμες επιλογές και τους βαθμούς ελευθερίας για την ανάλυση και τον επιμερισμό του κόστους και του οφέλους που εφαρμόζονται σε διάφορες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μολονότι αποσκοπεί στην κάλυψη της συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών γενικά για όλες τις τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, λαμβάνει υπόψη πτυχές που αφορούν ειδικά τα (ακτινωτά) υπεράκτια αιολικά έργα, καθώς η εν λόγω συνεργασία αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, η δε υλοποίησή της συνεπάγεται ιδιαίτερες τεχνικές και πρακτικές προκλήσεις. Η ανάλυση κόστους-οφέλους και οι πτυχές επιμερισμού των υπεράκτιων υβριδικών έργων θα εξεταστούν εκτενώς σε προσεχές έγγραφο καθοδήγησης του 2024 σχετικά με τον τρόπο συντονισμού του επιμερισμού του κόστους και των οφελών ανά θαλάσσια λεκάνη για τα υπεράκτια έργα μεταφοράς ενέργειας σε συνδυασμό με την ανάπτυξη έργων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και για τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών για μεμονωμένα υβριδικά έργα (11).

Το παρόν έγγραφο καθοδήγησης διαρθρώνεται ως εξής: πρώτον, περιγράφονται τα σημαντικότερα στοιχεία του σχεδιασμού για τα καθεστώτα στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με έμφαση στις σχετικές πτυχές για τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών σε έργα διασυνοριακής συνεργασίας. Στο επόμενο τμήμα περιγράφονται οι γενικές προσεγγίσεις και αρχές της ανάλυσης κόστους-οφέλους ως κεντρικού εργαλείου για την αξιολόγηση των συνολικών κοινωνικών οφελών των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και προϋπόθεσης για τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών. Στη συνέχεια, το έγγραφο καθοδήγησης παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο προσέγγισης του επιμερισμού του κόστους και των οφελών μεταξύ των συνεργαζόμενων μερών, περιγράφοντας συστάσεις, παραδείγματα και βέλτιστες πρακτικές. Σχέδιο στρατηγικής για τη συμφωνία συνεργασίας παρατίθεται στο τμήμα 6.

2 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

Όταν συμφωνούν σχετικά με ένα έργο συνεργασίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εναρμονίζονται με μια σειρά πτυχών, συμπεριλαμβανομένων των κύριων στόχων και αρχών της συνεργασίας, του μηχανισμού ή των μηχανισμών συνεργασίας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη αυτών των στόχων, καθώς και του πεδίου εφαρμογής και των όρων της συνεργασίας. Όσον αφορά τους όρους, τα κράτη μέλη ενδέχεται να πρέπει να επιλέξουν ένα καθεστώς στήριξης και θα πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών που θα προκύψουν από το έργο. Τα διαφορετικά στοιχεία σχεδιασμού του μηχανισμού ή των μηχανισμών συνεργασίας και του καθεστώτος στήριξης (κατά περίπτωση) ενδέχεται να οδηγήσουν σε διαφορετικά αποτελέσματα όσον αφορά το κόστος και τα οφέλη.

Όπως περιγράφεται ανωτέρω, τα κράτη μέλη μπορεί να επιθυμούν την επιδίωξη διαφορετικών στόχων όταν συμφωνούν για ένα έργο συνεργασίας. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, θα θέλουν να διασφαλίσουν ότι η συνεργασία είναι αμοιβαία επωφελής και ότι το κόστος και τα οφέλη επιμερίζονται κατά τρόπο που αντικατοπτρίζει τον στόχο αυτόν. Η γενική λογική είναι ότι το συνεισφέρον κράτος μέλος θα συνεισφέρει στο κόστος στήριξης έναντι της λήψης στατιστικών μεταβιβάσεων ΑΠΕ. Οι επιμέρους στόχοι που επιδιώκουν τα κράτη μέλη μπορεί, για παράδειγμα, να περιλαμβάνουν τον στόχο της μείωσης του κόστους ενσωμάτωσης των ΑΠΕ μέσω της μετατόπισης της ανάπτυξης σε χώρες με χαμηλότερο κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα. Από την άλλη πλευρά, τα κράτη μέλη υποδοχής θα λαμβάνουν επίσης υπόψη αυτές τις δαπάνες, καθώς και τον βαθμό στον οποίο αντικατοπτρίζονται στις πληρωμές στήριξης, δηλαδή είτε βαρύνουν τους φορείς υλοποίησης των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είτε επιβαρύνουν άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως οι ΔΣΜ ή οι τελικοί καταναλωτές. Δεδομένου ότι το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα μπορεί να είναι σημαντικό, τα κράτη μέλη υποδοχής μπορούν να συμπεριλάβουν την κατάλληλη αποζημίωση.

Επιλογή του μηχανισμού συνεργασίας

Η επιλογή του μηχανισμού συνεργασίας εξαρτάται από τους ειδικούς στόχους που επιδιώκουν να επιτύχουν τα κράτη μέλη. Γενικά, μπορεί να υποστηριχθεί ότι, εάν ο μοναδικός στόχος είναι να επιδιωχθεί βραχυπρόθεσμη συμμόρφωση με τους στόχους σε χαμηλότερο κόστος ή να γεφυρωθεί ταχέως η εναπομένουσα απόκλιση από τον στόχο με περιορισμένες προσπάθειες σε εθνικό επίπεδο, οι στατιστικές μεταβιβάσεις είναι η καταλληλότερη επιλογή, δεδομένου ότι παρουσιάζουν το χαμηλότερο κόστος συναλλαγής και τείνουν να είναι λιγότερο πολύπλοκες. Από την άλλη πλευρά, η στατιστική μεταβίβαση δεν οδηγεί στην ανάπτυξη πρόσθετης δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εκτός εάν η πωλήτρια χώρα διαθέσει τα έσοδα για νέα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τα κοινά έργα μπορούν επίσης να επιδιωχθούν αν ο στόχος είναι η ανάπτυξη ή η δοκιμή (νέων) τεχνολογιών. Τα κοινά καθεστώτα στήριξης είναι ο πιο πολύπλοκος μηχανισμός συνεργασίας και συνεπάγονται το υψηλότερο κόστος συναλλαγής. Ωστόσο, τα κοινά καθεστώτα στήριξης μπορούν να βελτιώσουν την οικονομική αποδοτικότητα και να αυξήσουν τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της αγοράς, καθώς και τη ρευστότητα. Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός συνεργασίας σε έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές που θα υλοποιηθούν με την πάροδο του χρόνου, τόσο περισσότερο δικαιολογείται η επιλογή ενός πολύπλοκου μηχανισμού.

Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι μηχανισμοί συνεργασίας δεν αλληλοαποκλείονται και ότι τα κράτη μέλη έχουν την ελευθερία να συνδυάζουν περισσότερους από έναν μηχανισμούς σε μία συμφωνία. Όσον αφορά τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών, συνιστάται να διαχωρίζονται αυστηρά οι δαπάνες και τα οφέλη ανά έργο και να μην αθροίζονται σε συνδυασμούς έργων.

Επιλογή μορφής της στήριξης

Παρόλο που η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με βάση την αγορά αυξάνεται, εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε ένα καθεστώς στήριξης —αυτό ισχύει και για τη διασυνοριακή συνεργασία. Καταρχήν, τα κράτη μέλη έχουν την επιλογή να χρησιμοποιήσουν το καθεστώς στήριξης του κράτους μέλους υποδοχής, να ανοίξουν το καθεστώς στήριξης του συνεισφέροντος κράτους μέλους ή να θεσπίσουν ένα νέο ειδικά προσαρμοσμένο κοινό καθεστώς στήριξης. Θα πρέπει να καθοριστεί ένα φάσμα στοιχείων σχεδιασμού για το εν λόγω καθεστώς. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ένα καθεστώς στήριξης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη πραγματικές πληρωμές στήριξης, καθώς μπορεί να καταστούν παρωχημένες σε μια κατάσταση στην οποία υπάρχουν προσφορές μηδενικής τιμής, δηλαδή οι φορείς υλοποίησης είναι πρόθυμοι να προχωρήσουν στο έργο χωρίς καμία επιδότηση.

Η χρήση του καθεστώτος στήριξης της χώρας υποδοχής έχει το πλεονέκτημα ότι διασφαλίζει την απρόσκοπτη ενσωμάτωσή του στο εθνικό κανονιστικό πλαίσιο. Αντιθέτως, η επιλογή του καθεστώτος στήριξης του συνεισφέροντος κράτους μέλους θα οδηγήσει στην παράλληλη ύπαρξη δύο καθεστώτων στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται η εγκατάσταση και ενδέχεται να έρχονται σε αντίθεση με το κανονιστικό του πλαίσιο. Από την άλλη πλευρά, η δημιουργία ενός νέου κοινού καθεστώτος στήριξης συνεπάγεται υψηλότερο κόστος συναλλαγής, αλλά έχει το πλεονέκτημα ότι θα είναι κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό και αποτελεσματικότερο για μεγαλύτερα σχέδια συνεργασίας. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να προσδιορίζονται οι εθνικοί ή περιφερειακοί φορείς που διαχειρίζονται το καθεστώς. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επιλέξουν το σύστημα της χώρας υποδοχής ή της συνεισφέρουσας χώρας ως σημείο εκκίνησης, αλλά να συμφωνήσουν ως προς τα αποκλίνοντα στοιχεία σχεδιασμού για επιμέρους πτυχές.

Κατά τον καθορισμό ενός καθεστώτος στήριξης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία, επισημαίνοντας ότι η ακριβής δομή και οι ιδιαιτερότητες θα διαφέρουν κατά περίπτωση.

Προκαταρκτική έρευνα, επιλογή τοποθεσίας, αδειοδότηση και αρχικές εργασίες ανάπτυξης

Συνολικά, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ κεντρικών (υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης) και αποκεντρωμένων προσεγγίσεων (υπό την καθοδήγηση του φορέα υλοποίησης) όσον αφορά την προκαταρκτική έρευνα, την επιλογή της τοποθεσίας, την αδειοδότηση και τις αρχικές εργασίες ανάπτυξης. Η κεντρική προσέγγιση χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι ένας κρατικός ή κρατικά ελεγχόμενος φορέας είναι υπεύθυνος, διαχειρίζεται και αναλαμβάνει το κόστος και τους κινδύνους των διαδικασιών αυτών (12). Στο αποκεντρωμένο μοντέλο, οι τοποθεσίες επιλέγονται, διερευνώνται προκαταρκτικά και αναπτύσσονται εκ των προτέρων από φορείς υλοποίησης των έργων σε προκαθορισμένη ζώνη. Ανάλογα με το ποιος αναλαμβάνει αρχικά το κόστος για την προκαταρκτική έρευνα, την επιλογή τοποθεσίας και τις αρχικές εργασίες ανάπτυξης, ενδέχεται να απαιτείται αποζημίωση.

Καθεστώς κατανομής του κόστους του δικτύου

Τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να αποφασίζουν σχετικά με τη διεπαφή μεταξύ των φορέων υλοποίησης έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των ΔΣΜ όσον αφορά το καθεστώς του δικτύου. Στην προσέγγιση της αβαθούς κατανομής του κόστους, οι φορείς υλοποίησης έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επωμίζονται το κόστος σύνδεσης με το πλησιέστερο κατάλληλο σημείο σύνδεσης στο ήδη υφιστάμενο δίκτυο, κατά κανόνα υποσταθμό, και οι ΔΣΜ επωμίζονται το κόστος κάθε αναγκαίας ενίσχυσης του δικτύου. Οι προσεγγίσεις αβαθούς κόστους είναι η επιλογή του χαμηλότερου κόστους για τους φορείς υλοποίησης των έργων (επειδή οι ενισχύσεις του δικτύου γενικά βαρύνουν τους ΔΣΜ/ΔΣΔ) και καθιστούν δυνατή την καλή διαφάνεια και συνέπεια του κόστους. Ωστόσο, τα έργα μπορεί να καθυστερήσουν λόγω των αναγκαίων ενισχύσεων από τους ΔΣΜ/ΔΣΔ πριν καταστεί δυνατή η σύνδεση.

Σύμφωνα με την προσέγγιση της βαθιάς κατανομής του κόστους, οι φορείς υλοποίησης των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να επωμιστούν όλες τις δαπάνες σύνδεσης, καθώς και τυχόν περαιτέρω δαπάνες ενίσχυσης, λόγω της ενσωμάτωσης της νέας εγκατάστασης στο σύστημα. Ένα σημαντικό μειονέκτημα στο καθεστώς βαθιάς κατανομής του κόστους είναι ότι το αρχικό κόστος σύνδεσης μπορεί να είναι πολύ υψηλό και ότι το κόστος ενίσχυσης του δικτύου είναι συνήθως αβέβαιο και δύσκολο να προβλεφθεί για τους φορείς υλοποίησης (13). Ωστόσο, οι φορείς υλοποίησης των έργων συχνά δεν υποχρεούνται να καταβάλλουν τέλη συστήματος για τις υπό εξέλιξη ενισχύσεις του δικτύου στο πλαίσιο της προσέγγισης αυτής.

Είναι επίσης δυνατή η χρήση υβριδικών μορφών. Ανάλογα με τις ακριβείς προδιαγραφές τους, τα υβριδικά μοντέλα μπορεί να έχουν μειονεκτήματα/πλεονεκτήματα και για τα δύο καθεστώτα.

Μορφές χρηματοδοτικής στήριξης

Οι κύριες επιλογές για τις μορφές χρηματοδοτικής στήριξης είναι η «λειτουργική στήριξη» και η «επενδυτική ενίσχυση» (προκαταβλητέα ή επαναλαμβανόμενη, π.χ. ετήσια). Οι σημαντικότερες μορφές λειτουργικής στήριξης είναι η σταθερή πριμοδότηση, η μονόδρομη μεταβλητή πριμοδότηση και η αμφίδρομη μεταβλητή πριμοδότηση (συμβάσεις επί διαφοράς) (14).

Στην περίπτωση της σταθερής πριμοδότησης, η συνολική στήριξη δεν εξαρτάται από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Επίσης, η σταθερή πριμοδότηση είναι ευκολότερη ως προς τη διαχείριση, αλλά αποβαίνει σε βάρος των φορέων υλοποίησης που επωμίζονται δυνητικά υψηλούς κινδύνους όσον αφορά τα έσοδα από την αγορά και παρέχει κίνητρα για την παραγωγή και σε περιόδους στις οποίες δεν απαιτείται πρόσθετη παραγωγή. Ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος εσόδων από την αγορά μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη μεταβλητή πριμοδότηση, η οποία, ωστόσο, μπορεί να αποβεί εις βάρος της έκθεσης του συνολικού κόστους στήριξης σε τιμές ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλότερες από την τιμή άσκησης, τις οποίες καταβάλλουν οι καταναλωτές. Στην περίπτωση προκαταβλητέων ή ετήσιων επενδυτικών ενισχύσεων, οι σταθμοί εκτίθενται καταρχήν σε υψηλούς κινδύνους εσόδων από την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η επενδυτική ενίσχυση ή στήριξη διαφέρει από τη λειτουργική στήριξη, δεδομένου ότι παρέχει μέρος του επενδυτικού κόστους του έργου προτού τεθεί πράγματι σε λειτουργία και αρχίσει να παράγει αποτελέσματα. Παρότι οι επενδυτικές ενισχύσεις σπανίως εξετάζονται σε επίπεδο κρατών μελών, αναμένεται να καταστούν πιο σημαντικές στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών μηχανισμών της ΕΕ, όπως η νέα γραμμή χρηματοδότησης για διασυνοριακά έργα στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ).

Κατά τη λήψη απόφασης για τον σχεδιασμό της χρηματοδοτικής στήριξης, συνιστάται η έναρξη της συζήτησης από τον υφιστάμενο σχεδιασμό του καθεστώτος στήριξης στα εμπλεκόμενα κράτη μέλη, υπό την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον ένα από τα συνεργαζόμενα μέρη εφαρμόζει εγχώριο καθεστώς για την τεχνολογία που εξετάζεται. Σε περίπτωση που δεν εφαρμόζεται τέτοιο καθεστώς στα συνεργαζόμενα κράτη, η πείρα των κρατών μελών με παρόμοια χαρακτηριστικά και στόχους θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως παράδειγμα. Κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα στοιχεία σχεδιασμού, τα συνεργαζόμενα κράτη θα πρέπει να προσπαθούν να διασφαλίζουν την τακτική λειτουργία και συντήρηση του νέου σταθμού, να ελαχιστοποιούν το αναγκαίο κόστος στήριξης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του, να περιορίζουν τον κίνδυνο υπερβολικής ή ανεπαρκούς αποζημίωσης, να μειώνουν τους οικονομικούς κινδύνους, γενικά, και να εξετάζουν τις επιπτώσεις του καθεστώτος στήριξης στους καταναλωτές.

Σε περίπτωση διασυνοριακής συνεργασίας, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τη μεταβλητή πριμοδότηση (είτε μονόδρομη είτε αμφίδρομη), όπως οι συμβάσεις επί διαφοράς. Ειδικότερα, οι συμβάσεις επί διαφοράς παρέχουν σταθερότητα των τιμών, ενώ ταυτόχρονα περιορίζουν τα υπερβολικά απροσδόκητα κέρδη που μπορούν να προκύψουν σε περίπτωση πολύ υψηλών τιμών της αγοράς. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε περίπτωση που συμμετέχουν δύο αγορές ηλεκτρικής ενέργειας με δύο διαφορετικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, περιπλέκεται ο υπολογισμός των πληρωμών στήριξης για τις ρυθμιστικές αρχές και πιθανώς αυξάνονται οι κίνδυνοι για τους επενδυτές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Έτσι αυξάνεται το διοικητικό κόστος και το κόστος της συναλλαγής, καθώς και οι πληρωμές αποζημιώσεων, οι οποίες δεν μπορούν να εκτιμηθούν εύκολα εκ των προτέρων. Για τον μετριασμό των εν λόγω κινδύνων, θα πρέπει, συνεπώς, να συμφωνείται εκ των προτέρων η αγορά αναφοράς μεταξύ των κρατών μελών. Εφόσον ξεπεραστούν οι εν λόγω φραγμοί, τα κοινά καθεστώτα στήριξης μπορούν να παρέχουν αποτελεσματικότερα και χαμηλότερα ποσά στήριξης για τυχόν αναγκαία επενδυτικά κενά των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σχέση με τα εθνικά καθεστώτα στήριξης, μειώνοντας έτσι τα συνολικά ποσά στήριξης που χρηματοδοτούνται από τους φορολογούμενους κάθε κράτους μέλους.

Μολονότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των δράσεων που μπορούν να διεξαχθούν από τα κράτη μέλη που εξετάζουν το ενδεχόμενο υλοποίησης έργων διασυνοριακής συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι φορείς υλοποίησης των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να έχουν πρόσβαση σε άλλες πηγές ανταγωνιστικής χρηματοδότησης, όπως τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΤΕπ ή η σύναψη συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με αγοραστές.

Σχεδιασμός διαδικασίας υποβολής προσφορών/δημοπρασίας

Γενικά, όσον αφορά τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ, μειώνεται η σημασία των διοικητικά εγγυημένων σταθερών τιμών ή ποσοστώσεων, ενώ αυξάνονται οι δημοπρασίες. Υπάρχουν πολλές διαθέσιμες επιλογές όσον αφορά τον σχεδιασμό των διαδικασιών υποβολής προσφορών/δημοπρασιών για τη χορήγηση στήριξης για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Τα σημαντικότερα στοιχεία σχεδιασμού είναι η τεχνολογία της δημοπρασίας, ο όγκος, το χρονοδιάγραμμα, το μέγεθος της προσφοράς, το είδος της στήριξης που καταβάλλεται, τα κριτήρια προεπιλογής και κατακύρωσης και εάν χρησιμοποιούνται προσφορές πολλαπλών ή μεμονωμένων στοιχείων.

Στην περίπτωση συνεργασίας, οι δημοπρασίες μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές, κυρίως μονομερείς, αμοιβαίες και κοινές δημοπρασίες. Το είδος της δημοπρασίας που θα επιλεγεί θα επηρεάσει με τη σειρά του τον μηχανισμό στήριξης, π.χ. σε μονομερείς δημοπρασίες, θα εφαρμόζεται το καθεστώς στήριξης του συνεισφέροντος κράτους μέλους, δηλαδή θα αντιστοιχεί σε μονομερές άνοιγμα του καθεστώτος στήριξης σε έργα από το κράτος μέλος υποδοχής. Στις αμοιβαίες δημοπρασίες, και οι δύο χώρες ανοίγουν τα αντίστοιχα καθεστώτα στήριξης, ενώ στις κοινές δημοπρασίες σχεδιάζεται εξειδικευμένο καθεστώς στήριξης από τα συνεργαζόμενα μέρη ώστε να ευθυγραμμίζονται με όλες τις πτυχές του έργου συνεργασίας. Κατά γενικό κανόνα, το κράτος μέλος που καταβάλλει τις δαπάνες στήριξης θα πρέπει να λαμβάνει τα αντίστοιχα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να συνάπτουν διαφορετικές συμφωνίες όσον αφορά το χρονικό διάστημα για τη μεταφορά των επιτευγμάτων των στόχων και το αν η μεταβίβαση μεριδίων στο συνεισφέρον κράτος μέλος συνεχίζεται μετά το τέλος της περιόδου στήριξης έως το τέλος του κύκλου ζωής της εγκατάστασης από τεχνικής πλευράς. Αυτό θα έχει αντίκτυπο στον συνακόλουθο επιμερισμό του κόστους και των οφελών. Τα κράτη μέλη μπορούν, για παράδειγμα, να συμφωνήσουν ότι η εγκατάσταση θα αρχίσει να συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου της χώρας υποδοχής μετά τη λήξη της περιόδου στήριξης για την αντιστάθμιση της παροχής της τοποθεσίας και του γεγονότος ότι επιβαρύνεται με το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα.

Χρηματοδότηση της συνεργασίας

Εκτός από την επιλογή του μηχανισμού συνεργασίας και (κατά περίπτωση) την εναρμόνιση των στοιχείων σχεδιασμού του καθεστώτος στήριξης, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να συμφωνήσουν σχετικά με τον τρόπο χρηματοδότησης της συνεργασίας και, ενδεχομένως, σχετικά με τον τρόπο ανάκτησης του κόστους της στήριξης (15). Οι κύριες επιλογές χρηματοδότησης είναι οι δημόσιες πηγές χρηματοδότησης (εθνικοί προϋπολογισμοί, χρηματοδοτικοί μηχανισμοί και ταμεία της ΕΕ), η επιβολή εισφορών στήριξης στους καταναλωτές ή οι υβριδικές μορφές, δηλαδή οι συνδυασμοί τους. Ενώ οι δημόσιες πηγές χρηματοδότησης αποτελούν ουσιαστικά αναδιανομή από όλους τους φορολογούμενους στους καταναλωτές ενέργειας, οι εισφορές αναδιανέμουν το κόστος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, προσαυξάνοντας την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επιλέξουν να χρηματοδοτήσουν μέρος του κόστους από μία πηγή, χρησιμοποιώντας παράλληλα διαφορετική πηγή για τα υπόλοιπα μέρη. Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2022 για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας (16) παρέχουν το πλαίσιο ώστε οι δημόσιες αρχές να στηρίζουν αποτελεσματικά τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και με ελάχιστες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3 ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΟΦΕΛΟΥΣ ΩΣ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΜΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΟΦΕΛΟΥΣ

Στο πλαίσιο των έργων συνεργασίας, η ανάλυση κόστους-οφέλους εντοπίζει και συγκρίνει συστηματικά όλες τις επιπτώσεις, θετικές ή αρνητικές, επιδιωκόμενες ή μη, άμεσες ή έμμεσες, ενός δεδομένου έργου συνεργασίας. Η ανάλυση κόστους-οφέλους καλύπτει καταρχήν τον αντίκτυπο του έργου σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Για να διαπιστωθεί αν ένα σχεδιαζόμενο έργο συνεργασίας αποφέρει καθαρά κοινωνικά οφέλη, το κόστος και τα οφέλη θα πρέπει να προσδιορίζονται, να προσδιορίζονται ποσοτικά και να σταθμίζονται μεταξύ τους. Όταν τα οφέλη υπερβαίνουν το κόστος για μια καθορισμένη χρονική περίοδο, προεξοφλημένο στην παρούσα αξία του, το έργο συνεργασίας έχει θετική καθαρή παρούσα αξία (στο εξής: ΚΠΑ) και θεωρείται επωφελές από κοινωνική, ολιστική άποψη.

Επιπλέον, η ΚΠΑ του έργου συγκρίνεται με εκείνη ενός εναλλακτικού έργου για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας χωρίς συνεργασία (αντιπαράδειγμα). Το αντιπαράδειγμα θα πρέπει πρωτίστως να αποτελεί ρεαλιστική αναπαράσταση του πιθανού εναλλακτικού έργου των φορέων υλοποίησης του έργου για την επίτευξη των στόχων τους, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς και εθνικούς στόχους για το κλίμα και την ενέργεια, σε περίπτωση που δεν υλοποιηθεί η συνεργασία. Εάν η ΚΠΑ του έργου συνεργασίας είναι μεγαλύτερη από εκείνη του αντιπαραδείγματος, το έργο συνεργασίας θεωρείται επωφελές να επιδιωχθεί από συστημική άποψη και μπορούν να δρομολογηθούν περαιτέρω βήματα.

Προκειμένου να αποφασιστεί αν θα προχωρήσει ένα έργο συνεργασίας ή όχι, είναι απαραίτητη η ολοκληρωμένη ανάλυση κόστους-οφέλους.

Ως σημείο εκκίνησης για τη διενέργεια της ανάλυσης κόστους-οφέλους, τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη μπορούν να βασίζονται σε υφιστάμενες μεθοδολογίες και πρακτικές. Γενικά, αυτό περιλαμβάνει τον οδηγό για την ανάλυση κόστους-οφέλους επενδυτικών έργων της πολιτικής συνοχής 2014-2020 (17) και άλλες προσεγγίσεις, όπως η προσέγγιση για την οικονομική αποτίμηση επενδυτικών έργων που χρησιμοποιείται στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) (18). Όσον αφορά τα πάγια στοιχεία παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, παρέχεται σχετική καθοδήγηση στις αρχές της ανάλυσης κόστους-οφέλους για διασυνοριακά έργα ΑΠΕ στο πλαίσιο του ΜΣΕ, οι οποίες συνιστούν ένα ολοκληρωμένο αλλά διαχειρίσιμο σύνολο δεικτών (19). Για τα έργα ανάπτυξης δικτύου και για επενδυτικά έργα δικτύου, ο σημαντικότερος πόρος είναι η μεθοδολογία ανάλυσης κόστους-οφέλους για κόστους-οφέλους για ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα που χρησιμοποιείται για επενδυτικά έργα δικτύου σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/869 (ΔΕΔ-Ε) (20). Με βάση την εν λόγω μεθοδολογία, το ΕΔΔΣΜ-ηλ διενεργεί ανάλυση κόστους-οφέλους στο πλαίσιο της διαδικασίας ΔΠΑΔ. Για τις διασυνοριακές υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας, ως σημείο εκκίνησης χρησιμοποιείται η καθιερωμένη μεθοδολογία ανάλυσης κόστους-οφέλους που αναπτύχθηκε από το ΕΔΔΣΜ-ηλ και εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Δείκτες ανάλυσης κόστους-οφέλους για πάγια στοιχεία παραγωγής

Για να διατηρηθεί το κόστος των συναλλαγών στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο, τα συνεργαζόμενα μέρη εστιάζουν την ανάλυση κόστους-οφέλους στις σημαντικότερες κατηγορίες άμεσου και έμμεσου κόστους και οφέλους που απορρέουν από την πιθανή συνεργασία τους. Παρότι υπάρχουν ορισμένοι δείκτες που είναι πιθανό να συμπεριληφθούν σε όλες τις αναλύσεις κόστους-οφέλους, π.χ. το κόστος παραγωγής ενέργειας, τα κράτη μέλη διαθέτουν ορισμένο βαθμό ελευθερίας να συμφωνήσουν από κοινού τις κατηγορίες κόστους και οφέλους που επιθυμούν να εξετάσουν. Κατά γενικό κανόνα, όσο πιο προηγμένη είναι η διαδικασία σχεδιασμού, τόσο πιο ολοκληρωμένη είναι η ανάλυση κόστους-οφέλους και ο κατάλογος των εξεταζόμενων δεικτών. Καταρχήν, συνιστάται στα συνεργαζόμενα μέρη να ξεκινήσουν με μια απλή και λιγότερο εκτενή ανάλυση κόστους-οφέλους, η οποία στη συνέχεια θα μπορεί να επεκταθεί σταδιακά με περισσότερους δείκτες όσο προχωρεί η διαδικασία.

Γενικά, κατά τη μετάβαση από την «απλή συνεργασία» σε πιο σύνθετες μορφές, π.χ. έργα που συνδυάζουν πάγια στοιχεία υποδομών και παραγωγής, η προσέγγιση της αξιολόγησης του κόστους και των οφελών της συνεργασίας θα επεκτείνεται επίσης ολοένα και περισσότερο και θα καλύπτει πρόσθετους και διαφορετικούς δείκτες.

Οι δαπάνες στήριξης δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στην ανάλυση κόστους-οφέλους, δεδομένου ότι συνιστούν καθαρή κοινωνική μεταφορά, ωστόσο, συνιστάται θερμά ο ποσοτικός προσδιορισμός τους ήδη στο στάδιο της ανάλυσης κόστους-οφέλους (21).

Περιορισμοί στην ανάλυση κόστους-οφέλους

Μολονότι η ανάλυση κόστους-οφέλους είναι απαραίτητη προκειμένου να αποφασιστεί αν θα προχωρήσει το σχέδιο συνεργασίας ή όχι, θα πρέπει να σημειωθεί ότι έχει ορισμένα σημαντικά όρια τα οποία θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα συνεργαζόμενα μέρη. Όπως περιγράφεται ανωτέρω, η ανάλυση κόστους-οφέλους θα πρέπει να επιτύχει την ισορροπία μεταξύ του περιορισμού της πολυπλοκότητας και του κόστους της συναλλαγής σε διαχειρίσιμο επίπεδο, επιδιώκοντας παράλληλα τη συμπερίληψη όλων των σχετικών παραγόντων. Αυτό μπορεί να αποτελεί πρόκληση, ιδίως εάν το έργο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ως εκ τούτου, καθίσταται απαραίτητη η χρήση παραδοχών και αξιολογικών κρίσεων.

Τέλος, η ανάλυση κόστους-οφέλους δεν θα παράσχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις του έργου στις διάφορες ομάδες ενδιαφερομένων. Παρά τη θετική ΚΠΑ, είναι δυνατόν, ακόμη και πιθανό, να μην είναι όλοι οι θιγόμενοι παράγοντες σε καλύτερη θέση σε σχέση με το έργο. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά το επόμενο βήμα, τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών.

4 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΡΙΣΜΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΟΦΕΛΟΥΣ

Τα έργα διασυνοριακής συνεργασίας παράγουν συνήθως ένα μοναδικό φάσμα κόστους και οφελών που κατανέμεται ασύμμετρα. Χρησιμοποιώντας την προσέγγιση της ανάλυσης κόστους-οφέλους, τα συνεργαζόμενα μέρη μπορούν να καθορίσουν αν ένα έργο είναι επωφελές από κοινωνική άποψη και, ως εκ τούτου, αξίζει, καταρχήν, να υλοποιηθεί. Ωστόσο, στις αναλύσεις κόστους-οφέλους δεν διατυπώνονται δηλώσεις σχετικά με τις διανεμητικές επιπτώσεις μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών, καθώς και μεταξύ των επιμέρους ενδιαφερόμενων μερών.

Η χρήση των μηχανισμών συνεργασίας αποφέρει οφέλη, όπως η μείωση του κόστους συμμόρφωσης με τους στόχους. Ωστόσο, τα πλεονεκτήματα αυτά ενδέχεται να κατανεμηθούν άνισα μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών μελών. Αυτό ουσιαστικά δημιουργεί πρόβλημα στην κατανομή των οφελών και η πρόκληση έγκειται στην εξεύρεση λύσης στο πρόβλημα της κατανομής κατά τρόπο ώστε όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη να μπορούν να συμμετέχουν στα οφέλη της συνεργασίας και η κατανομή να εξετάζεται μόνο για τα συνεργαζόμενα μέρη, αντικατοπτρίζοντας τη συνεισφορά κάθε μέρους. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει κεντρική αγορά για την κατανομή αυτή, τα συνεργαζόμενα μέρη πρέπει να διαπραγματευτούν μια προσέγγιση επιμερισμού του κόστους ή να υιοθετήσουν έναν μηχανισμό κατανομής των οφελών σύμφωνα με κριτήρια, κανόνες ή μαθηματικούς τύπους που έχουν συμφωνηθεί εκ των προτέρων.

Συνολικά, οι συνεργαζόμενες χώρες θα πρέπει να απαντήσουν σε δύο βασικά ερωτήματα. Πρώτον, με ποιον χρηματοδοτικό μηχανισμό και σε ποια τιμή θα συνεισφέρει η συνεισφέρουσα χώρα στο κόστος στήριξης του έργου; Δεύτερον, εάν και με ποιον μηχανισμό θα αποζημιώσει η συνεισφέρουσα χώρα τη χώρα υποδοχής για το κόστος που προκύπτει σε εγχώριο επίπεδο; Και τα δύο αυτά ερωτήματα έχουν άμεσες επιπτώσεις στον επιμερισμό του κόστους και των οφελών που προκύπτει, όπου συνήθως το ένα μέρος αποζημιώνει το άλλο.

Ωστόσο, η υποκείμενη λογική της αποζημίωσης είναι απλή, υποδεικνύοντας ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη που επιβαρύνονται με δαπάνες αλλά δεν επωφελούνται (επαρκώς) από το έργο συνεργασίας θα πρέπει να αποζημιώνονται αναλόγως. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες περιπτώσεις επιμερισμού του κόστους ή αποζημίωσης έχουν περιοριστεί στις υποδομές δικτύου όπου υπάρχουν διαθέσιμες συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές από τον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) (22), ενώ ο επιμερισμός των οφελών και του κόστους από τα πάγια στοιχεία παραγωγής βασίζεται σε μια επιλεκτική και ρεαλιστική προσέγγιση για τον προσδιορισμό του βασικού κόστους και οφέλους που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη. Τα βασικά στοιχεία που εξετάζονται είναι συνήθως το κόστος στήριξης και τα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ σε επίπεδο κράτους μέλους. Στη συνέχεια, η αποζημίωση που προκύπτει συμφωνείται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαπραγμάτευσης των βασικών συμμετεχόντων μερών και/ή των εκπροσώπων τους.

Αρχές για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους

Ο επιμερισμός κόστους-οφέλους θα πρέπει να βασίζεται στη δικαιοσύνη, δηλαδή κανένα μέρος δεν θα λαμβάνει δυσανάλογο όφελος/δεν θα επιβαρύνεται με δυσανάλογο κόστος λόγω της συνεργασίας που μπορεί να επιτευχθεί με την αποζημίωση όλων των μερών ανάλογα με τη συνεισφορά τους, στη δυνατότητα πρακτικής εφαρμογής, δηλαδή στη μείωση της πολυπλοκότητας και, ως εκ τούτου, του κόστους της συναλλαγής, σε διαχειρίσιμο ποσό περιορίζοντας τα μέρη και τις κατηγορίες κόστους και οφέλους στις σημαντικότερες κατηγορίες, και στη συνεκτίμηση του πραγματικού κόστους και οφέλους (και στη συμφωνία των πιθανών ρυθμίσεων που αποκλίνουν από αυτά μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο).

Εκτός από το να λαμβάνουν υπόψη τις τρεις προαναφερθείσες αρχές, τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει ιδανικά να έχουν μακροπρόθεσμη προοπτική και να μην αξιολογούν μόνο τα βραχυπρόθεσμα, αλλά και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της συνεργασίας.

Ενδιαφερόμενα μέρη που επηρεάζονται

Γενικά, η συνολική ώθηση για έργα συνεργασίας θα προέρχεται από τις κυβερνήσεις. Ως εκ τούτου, αναμένεται τελικά να επιθυμούν την επίτευξη συνολικού καθαρού οφέλους από τη συνεργασία (συμπεριλαμβανομένων όλων των συνιστωσών παγίων στοιχείων). Για τα περισσότερα έργα διασυνοριακής συνεργασίας, μπορεί να θεωρηθεί ότι τα κράτη μέλη ή οι τρίτες χώρες επωμίζονται το υψηλότερο κόστος και λαμβάνουν την πλειονότητα των οφελών. Ως εκ τούτου, αποτελούν τα φυσικά διαπραγματευόμενα μέρη και θα εκπροσωπούν εξ ορισμού τα ενδιαφερόμενα μέρη τους.

Παρότι το έργο συνεργασίας ενδέχεται να επηρεάσει μεγαλύτερο αριθμό ενδιαφερόμενων μερών, είναι πιθανό μόνο λίγοι να επωμιστούν σημαντικές επιπτώσεις. Τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη που επηρεάζονται από έργα συνεργασίας είναι τα κράτη μέλη/τρίτες χώρες (που εκπροσωπούν τους πολίτες τους, δηλαδή τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας), οι φορείς ανάπτυξης πάγιων στοιχείων παραγωγής, οι ΔΣΜ ή άλλοι φορείς υλοποίησης έργων υποδομής (π.χ. στην περίπτωση υβριδικών έργων και ορισμένες φορές σε υπεράκτια έργα με ακτινωτή σύνδεση) και οι ΕΡΑ. Συνιστάται επίσης η προορατική και έγκαιρη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην προετοιμασία έργων συνεργασίας.

Για την απλούστευση των διαπραγματεύσεων και τη διατήρηση του κόστους της συναλλαγής σε χαμηλό επίπεδο, τα συνεργαζόμενα μέρη θα πρέπει, ωστόσο, να διατηρήσουν τον αριθμό των μερών που συμμετέχουν στις πραγματικές διαπραγματεύσεις σε όσο το δυνατόν χαμηλότερο επίπεδο, ειδικότερα όταν πρόκειται για λιγότερο πολύπλοκα πλαίσια. Συνήθως, θα πρέπει να συμμετέχουν εκπρόσωποι των εθνικών κυβερνήσεων. Άλλοι εθνικοί ενδιαφερόμενοι φορείς μπορούν να συμμετέχουν άμεσα στις διαπραγματεύσεις ή σε παράλληλες διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο.

Ενδέχεται να συμπεριλαμβάνονται και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, για παράδειγμα, εάν ανέλθουν σε συγκεκριμένο όριο, π.χ. ένα ορισμένο ποσοστό του συνολικού καθαρού κόστους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το έργο συνεργασίας μπορεί να επηρεάζει ενδιαφερόμενα μέρη σε τρίτες χώρες τα οποία ενδεχομένως πρέπει να ληφθούν υπόψη στη διαδικασία.

Παράμετροι που αφορούν τον επιμερισμό του κόστους στήριξης και τα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ

Τα συνεργαζόμενα μέρη θα πρέπει τελικά να συμφωνήσουν έναν μηχανισμό επιμερισμού που θα κατανέμει τα οφέλη της συνεργασίας. Τα μοντέλα επιμερισμού του κόστους και των οφελών θα διαφέρουν κυρίως ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται το κόστος στήριξης.

Στις περισσότερες περιπτώσεις συνεργασίας, το κόστος στήριξης κατανέμεται μεταξύ της συνεισφέρουσας χώρας και της χώρας υποδοχής. Ωστόσο, ενδέχεται επίσης να υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το κόστος στήριξης βαρύνει μονομερώς τη συνεισφέρουσα χώρα. Εάν το κράτος υποδοχής ενδιαφέρεται να διατηρήσει μέρος των στατιστικών οφελών των ΑΠΕ προκειμένου να επιτύχει τον δικό του στόχο, το συνεισφέρον κράτος και το κράτος υποδοχής θα μπορούσαν να συμφωνήσουν να συνεισφέρουν αμφότερα στο κόστος στήριξης. Για την αποζημίωση της χώρας υποδοχής για κάθε κόστος που προκύπτει σε τοπικό επίπεδο, π.χ. το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα, τα μερίδια ΑΠΕ που λαμβάνει θα πρέπει να υπερβαίνουν το μερίδιο του κόστους στήριξης που συνεισέφερε. Από την άλλη πλευρά, μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη τα οφέλη που προκύπτουν σε τοπικό επίπεδο, όπως τα οφέλη για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Αναλογική προσέγγιση

Ο βαθμός στον οποίο το συνεισφέρον μέρος συνεισφέρει στις πληρωμές στήριξης καθορίζει στη συνέχεια το μερίδιο των στατιστικών οφελών των ΑΠΕ που μεταβιβάζονται. Σύμφωνα με την εν λόγω αναλογική προσέγγιση, ένα κράτος μέλος που καταβάλλει το ήμισυ του κόστους στήριξης θα λάβει επίσης το ήμισυ των στατιστικών οφελών των ΑΠΕ. Αυτό μπορεί να προσαρμοστεί σε περίπτωση που υπάρχουν άλλοι δείκτες κόστους ή οφέλους τους οποίους θεωρούν σημαντικούς τα συνεργαζόμενα μέρη.

Προσέγγιση σταθερής πριμοδότησης μεταβίβασης

Εναλλακτικά, οι συνεργαζόμενες χώρες μπορεί να θεωρήσουν ότι εξυπηρετεί περισσότερο να συμφωνήσουν μια τιμή μεταβίβασης. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος μέλος υποδοχής θα προσθέτει μια σταθερή πριμοδότηση ανά μεταβιβαζόμενη στατιστική μονάδα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, π.χ. EUR ανά kWh, για την ανάκτηση του οικείου (έμμεσου) κόστους. Η πριμοδότηση θα πρέπει να βαρύνει είτε το συνεισφέρον κράτος μέλος είτε απευθείας τον φορέα υλοποίησης του έργου και μπορεί επίσης να αφορά συγκεκριμένη τεχνολογία.

Φυσική έναντι εικονικής μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε έργα συνεργασίας Τα έργα συνεργασίας διακρίνονται επίσης από το αν προϋποθέτουν τη φυσική μεταφορά της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας ή όχι. Ειδικά οι χώρες που επιθυμούν να αυξήσουν τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή τους ασφάλεια ενδέχεται να θεωρούν ελκυστική τη φυσική μεταφορά. Επίσης, μπορεί να αυξήσει τη δημόσια αποδοχή του σχεδίου συνεργασίας στη συνεισφέρουσα χώρα και να καταστήσει το έργο πιο «απτό». Ωστόσο, η φυσική μεταφορά ενδέχεται να μην αποτελεί πάντα επιλογή, καθώς θέτει συγκεκριμένες τεχνικές προκλήσεις, οι οποίες απαιτούν επαρκή διασύνδεση και υποδομές δικτύων μεταξύ των συνεργαζόμενων χωρών. Η απαίτηση φυσικής μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να καταστεί περίπλοκη όταν οι συνεργαζόμενες χώρες δεν είναι γειτονικές, καθώς θα πρέπει να συμπεριληφθούν άλλες χώρες στον σχεδιασμό και τη διαπραγμάτευση της συνεργασίας. Ως εκ τούτου, πολλές χώρες θεωρούν ευκολότερο να μην ζητούν τη φυσική μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ένα άλλο επιχείρημα υπέρ της μη απαίτησης φυσικής μεταφοράς είναι ότι οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας συνδέονται ολοένα και περισσότερο μέσω της διασύνδεσης των αγορών. Σύμφωνα με τη λογική αυτή, η φυσική μεταφορά θα μπορούσε να επηρεάσει τις αρχές της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή την αποτελεσματικότερη χρήση της διασυνοριακής δυναμικότητας. Όσον αφορά τα κοινά έργα με τρίτες χώρες, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 11 της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτεί επαρκή δυναμικότητα διασύνδεσης προκειμένου η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια να καταλογίζεται στο μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές του κράτους μέλους (23).

Οριακές συνθήκες

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην κατανομή του κόστους και των οφελών σε έργα συνεργασίας για τις ΑΠΕ και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Πρέπει να προσδιορίζονται τυχόν οριακές συνθήκες που επηρεάζουν τη λειτουργία του έργου και την ενσωμάτωσή του στο ευρύτερο ενεργειακό σύστημα, δεδομένου ότι θα επηρεάσουν τους δείκτες κόστους και οφέλους.

Μηχανισμός συνεργασίας και πληρωμές στήριξης: Εκτός από τον μηχανισμό συνεργασίας που επιλέγεται, ένας καθοριστικός παράγοντας είναι το δυνητικό κόστος για τις πληρωμές στήριξης. Μολονότι το κόστος στήριξης μπορεί να παραβλέπεται από κοινωνική άποψη, καθώς συνιστά απλή μεταβίβαση από ένα μέρος σε άλλο (π.χ. από την κυβέρνηση στον φορέα υλοποίησης του έργου), διαδραματίζει σημαντικό ρόλο όταν προγραμματίζεται η μεταβίβαση μεριδίων ΑΠΕ.

Επιλογή της τοποθεσίας και καθεστώς σύνδεσης με το δίκτυο: Η διαδικασία επιλογής της τοποθεσίας και το καθεστώς σύνδεσης με το δίκτυο έχουν επίσης σημαντικές επιπτώσεις στην αρχική κατανομή του κόστους και των οφελών και στην ανάγκη αποζημίωσης, καθώς το σχετικό κόστος είτε θα βαρύνει τους ΔΣΜ και θα εμφανίζεται στα τιμολόγια του δικτύου, είτε θα περιλαμβάνεται στην προσφορά που υποβάλλεται σε δημοπρασία και θα χρηματοδοτείται από το καθεστώς στήριξης και, ως εκ τούτου, από τους φορολογούμενους. Αυτό έχει επιπτώσεις στο μέρος που θα πρέπει να αποζημιωθεί.

Τύπος πληρωμής στήριξης: Ανάλογα με τον τύπο της πληρωμής στήριξης, δηλαδή σταθερή πριμοδότηση ή μεταβλητή πριμοδότηση, το κόστος στήριξης των ΑΠΕ είναι σαφές εξαρχής ή εξαρτάται από την εξέλιξη των τιμών της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα υποδοχής ή των χωρών που έχουν συμφωνηθεί από τα συνεργαζόμενα μέρη. Οι πληρωμές μπορεί επίσης να διαφέρουν μεταξύ μεμονωμένων σταθμών που αποτελούν μέρος του κοινού έργου, εάν χορηγούνται διαφορετικά ποσοστά στήριξης. Οι διαφορές αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την κατανομή των τιμών για συγκεκριμένα στατιστικά οφέλη ΑΠΕ.

Πρακτική εφαρμογή του επιμερισμού κόστους-οφέλους

Στο γράφημα 1 παρουσιάζονται συνοπτικά τα συγκεκριμένα βήματα για την εφαρμογή του επιμερισμού κόστους-οφέλους για έργα συνεργασίας που επικεντρώνονται σε πάγια στοιχεία παραγωγής. Τα βήματα αυτά αναλύονται πιο λεπτομερώς στις ακόλουθες ενότητες.

Γράφημα 1

Βήματα επιμερισμού κόστους-οφέλους για πάγια στοιχεία παραγωγής

Βήμα 1: Επανεξέταση της αρχικής ανάλυσης κόστους-οφέλους

Η ενδελεχής ανάλυση κόστους-οφέλους από κοινωνική άποψη αποτελεί προϋπόθεση για την κατανομή του κόστους και των οφελών μεταξύ των κρατών μελών και άλλων μερών. Ωστόσο, ενδέχεται να μην επαρκεί ως βάση για τη διαπραγμάτευση της διανομής τους. Ως εκ τούτου, η διενεργηθείσα ανάλυση κόστους-οφέλους θα πρέπει να επανεξετάζεται και να επεκτείνεται. Οι συνεργαζόμενες χώρες ξεκινούν από τον κατάλογο κόστους και οφέλους που προσδιορίζονται στην ανάλυση κόστους-οφέλους και προσθέτουν το κόστος στήριξης. Θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο να προσθέσουν περαιτέρω δείκτες κόστους και οφέλους που θα επηρεάσουν την αρχική διανομή του κόστους και των οφελών ανά ενδιαφερόμενο μέρος που επανεξετάζεται.

Προκειμένου να διατηρηθεί η συνοχή με τις σημαντικότερες επιπτώσεις που εντοπίστηκαν, ο επιμερισμός του κόστους και των οφελών θα πρέπει να βασίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο στην ανάλυση κόστους-οφέλους και στις βασικές οριακές συνθήκες που τηρούνται. Για τεχνικούς ή κανονιστικούς λόγους και τις λεπτομέρειες της δημιουργίας του έργου, το κόστος και τα οφέλη θα κατανέμονται αρχικά στο ένα ή το άλλο μέρος. Αυτά τα καθαρά κόστη και οφέλη ανά ενδιαφερόμενο μέρος που προσδιορίζονται στην ανάλυση κόστους-οφέλους θα χρησιμεύουν ως αφετηρία για τυχόν περαιτέρω εκτιμήσεις. Μετά την κατανόηση της αρχικής κατανομής του κόστους και των οφελών, θα πρέπει να συμφωνείται μια συντονισμένη προσέγγιση για την ανακατανομή τους μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών, με κάθε συνεργαζόμενη χώρα να έχει την ελευθερία να ανακατανείμει τις εθνικές δαπάνες σύμφωνα με τις εθνικές ιδιαιτερότητες.

Στον ακόλουθο πίνακα απαριθμούνται οι δείκτες κόστους και οφέλους, τα επηρεαζόμενα μέρη και ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν να προσαρμοστούν ή να εισαχθούν οι δείκτες αυτοί κατά τη μετάβαση από την ανάλυση κόστους-οφέλους στον επιμερισμό κόστους-οφέλους. Η απλούστερη προσέγγιση είναι η εκκίνηση από την αρχική ανάλυση κόστους-οφέλους και η απλή αντικατάσταση του κόστους παραγωγής με το κόστος στήριξης.

Δείκτης κόστους/οφέλους Επηρεαζόμενο μέρος Αποτέλεσμα Κεφαλαιουχικές και λειτουργικές δαπάνες (CAPEX/OPEX) παραγωγής Φορείς υλοποίησης έργων παγίων στοιχείων παραγωγής Οι δαπάνες CAPEX/OPEX για την παραγωγή βαρύνουν αρχικά τον φορέα υλοποίησης του έργου παγίων στοιχείων παραγωγής και συνήθως αναχρηματοδοτούνται μέσω εσόδων από την αγορά και/ή πληρωμών στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης. Έσοδα από την αγορά Φορείς υλοποίησης έργων παγίων στοιχείων παραγωγής Ανάλογα με τη ρύθμιση της αγοράς, ο φορέας υλοποίησης του έργου θα κερδίσει έσοδα από την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Πληρωμές στο πλαίσιο της στήριξης Κράτη / Φορείς υλοποίησης έργων παγίων στοιχείων παραγωγής Οι εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επωφελούνται συνήθως από τις πληρωμές στο πλαίσιο της στήριξης. Καταρχήν, εφαρμόζεται το σύστημα χρηματοδότησης του κράτους στο οποίο βρίσκεται ο σταθμός. Ο πιθανός επιμερισμός των πληρωμών στήριξης μεταξύ των κρατών δεν αποτελεί αποτέλεσμα ανακατανομής με βάση την αγορά, αλλά θεμελιώδη απόφαση στο πλαίσιο της προσέγγισης της συνεργασίας. Επίτευξη στόχου ΑΠΕ Κράτη μέλη Αρχικά, τα επιτεύγματα των στόχων ΑΠΕ κατανέμονται στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται ο σταθμός. Όπως και στις πληρωμές στήριξης, η κατανομή των επιτευγμάτων των στόχων ΑΠΕ με τη μορφή στατιστικών οφελών των ΑΠΕ θα είναι αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών μελών. Επιπτώσεις στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας (χονδρική τιμή αγοράς) Κράτη Τα έργα συνεργασίας ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στις οικείες ζώνες προσφοράς. Αυτό με τη σειρά του έχει αντίκτυπο στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές. Παρότι είναι απίθανο να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις αυτές, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος των πολιτικών εκτιμήσεων για ένα έργο συνεργασίας. Εκπομπές CO2 και άλλες εκπομπές Κράτη Μεταβολές στα επίπεδα εκπομπών CO2 και άλλων εκπομπών λόγω του έργου συνεργασίας. Αξιοποίηση του δυναμικού των ΑΠΕ Κράτη Το κράτος στο οποίο βρίσκεται η συνεργατική εγκατάσταση ενδέχεται να έχει λιγότερες δυνατότητες να επιτύχει τους εγχώριους στόχους. Αναβολή επενδύσεων για πρόσθετη δυναμικότητας παραγωγής ΑΠΕ Κράτη Αναβολή άλλων (εγχώριων) έργων λόγω της συμμετοχής στο σχέδιο συνεργασίας. Πρόσθετες επιπτώσεις Κράτη Ενδέχεται να υπάρχουν και άλλες επιπτώσεις, όπως οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι επιπτώσεις στην καινοτομία κ.λπ. Ανάλογα με τη φύση τους, οι εν λόγω πρόσθετες επιπτώσεις ενδέχεται να είναι δύσκολο να προσδιοριστούν ποσοτικά, αλλά θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο στις πολιτικές διαπραγματεύσεις. Κεφαλαιουχικές και λειτουργικές δαπάνες (CAPEX/OPEX) υποδομών ΔΣΜ Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ΔΣΜ είναι υπεύθυνοι για την προχρηματοδότηση του παγίου στοιχείου υποδομής, συμπεριλαμβανομένης της χερσαίας σύνδεσης και της χερσαίας ενίσχυσης. Οι δαπάνες CAPEX/OPEX για τις υποδομές περιλαμβάνουν το κόστος διασύνδεσης και δυνητικά το κόστος σύνδεσης με το δίκτυο. Κατανεμήθηκαν αρχικά σε έναν ή σε περισσότερους ΔΣΜ, αναχρηματοδοτούνται μέσω μισθωμάτων συμφόρησης και τελών δικτύου στις αντίστοιχες ζώνες/χώρες υποβολής της προσφοράς. Μισθώματα συμφόρησης ΔΣΜ Ανάλογα με τη ρύθμιση της αγοράς, ενδέχεται να προκύψουν κέρδη με τη μορφή μισθωμάτων συμφόρησης. Πρόσθετες αναδιανομές ή αποθεματικά αναδιανομής ΔΣΜ Οι ΔΣΜ μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν την αναδιανομή ως αποτέλεσμα του έργου συνεργασίας. Το κόστος αναδιανομής ανακτάται από τον ΔΣΜ μέσω των τιμολογίων του δικτύου. Πρόσθετες επιπτώσεις, όπως επιπτώσεις στην ευελιξία του συστήματος ή αναβολή των επενδύσεων σε υποδομές ΔΣΜ Θετικές ή αρνητικές επιπτώσεις στην ευελιξία του συστήματος ή επιπτώσεις όπως η αναβολή των ενισχύσεων των υποδομών.

Προκειμένου να απλουστευτούν οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, τα διαπραγματευόμενα μέρη θα πρέπει να προσπαθήσουν να διατηρούν τον κατάλογο των δεικτών που πρέπει να συνυπολογίζονται στον επιμερισμό του κόστους και των οφελών σε διαχειρίσιμο ποσό. Οι σημαντικότεροι δείκτες για τις συνεργαζόμενες χώρες είναι το κόστος στήριξης, καθώς και τα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ. Τα συνεργαζόμενα μέρη έχουν την ελευθερία να συμπεριλάβουν περαιτέρω επιπτώσεις ή να τις καταστήσουν θέμα στις διαπραγματεύσεις σε περίπτωση που αναμένουν ότι θα είναι σημαντικές από την άποψη του αντικτύπου ή της πολιτικής βαρύτητας.

Βήμα 2: Κατανομή του κόστους και των οφελών στις συμμετέχουσες χώρες

Στο επόμενο βήμα, οι συνεργαζόμενες χώρες προβαίνουν στην κατανομή όλων των δαπανών και οφελών, συμπεριλαμβανομένου του κόστους στήριξης, μεταξύ τους σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης κόστους-οφέλους και ανάλογα κυρίως με τον τόπο στον οποίο υλοποιούνται/βρίσκονται οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ (με τη χώρα υποδοχής να επωμίζεται την πλειονότητα των έμμεσων επιπτώσεων). Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενδέχεται να επηρεαστούν και άλλες χώρες που δεν είναι ούτε χώρες υποδοχής ούτε συνεισφέρουσες χώρες, π.χ. από ζητήματα συμφόρησης του δικτύου. Στις περιπτώσεις αυτές, η συμφωνία επιμερισμού κόστους-οφέλους μπορεί να επεκταθεί και στις εν λόγω χώρες.

Το είδος του κανόνα κατανομής επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την επιλογή του καθεστώτος στήριξης. Οι συνεργαζόμενες χώρες μπορούν να συμφωνήσουν να δημιουργήσουν ένα κοινό ταμείο/καθεστώς ή να επεκτείνουν ένα από τα εθνικά καθεστώτα στήριξης ενός από τα συνεργαζόμενα κράτη για τη διαχείριση των ροών πληρωμών στήριξης στο έργο συνεργασίας και να θεσπίσουν μια τιμή μεταβίβασης ως αποζημίωση. Σε περίπτωση κοινού καθεστώτος στήριξης, οι συνεργαζόμενες χώρες είναι φυσικό ότι θα συστήσουν κοινό ταμείο. Αντιθέτως, οι στατιστικές μεταβιβάσεις και τα κοινά έργα ευνοούν περισσότερο τις αποζημιώσεις μέσω των τιμών μεταβίβασης. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει τελικά να συμφωνήσουν αν θα κατανείμουν πρώτα όλες τις νέες εγκαταστάσεις σε μία χώρα ή αν θα τις «διανείμουν» σύμφωνα με ποια χώρα επιβαρύνεται με το κόστος στήριξης. Σε περίπτωση που δεν έχει αποφασιστεί ακόμη η τελική τοποθεσία των εγκαταστάσεων προκύπτει πρόσθετη δυσκολία, οπότε η τελική κατανομή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Σε κάθε περίπτωση, συνιστάται οι κυβερνήσεις να συμφωνούν ήδη σχετικά με τους γενικούς όρους της κατανομής εκ των προτέρων και να προβαίνουν σε εκ των υστέρων προσαρμογή.

Βήμα 3: Κατανομή του κόστους σε μονάδες παραγόμενης ενέργειας

Με βάση την ανάλυση κόστους-οφέλους που καθορίζει την προβλεπόμενη συνολική παραγωγή ενέργειας (σε GWh), τα συνεργαζόμενα κράτη προβαίνουν στην κατανομή του κόστους σε μονάδες παραγόμενης ενέργειας. Πρώτον, θα πρέπει να αθροίσουν όλα τα κόστη και τα οφέλη για καθένα από τα συνεργαζόμενα μέρη, με αποτέλεσμα το συνολικό καθαρό όφελος/καθαρό κόστος ανά χώρα. Το επόμενο βήμα είναι να κατανεμηθεί το άθροισμα αυτό στην προβλεπόμενη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την εγκατάσταση ή τις εγκαταστάσεις σε κάθε χώρα για να προκύψει ένα «κόστος» ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Τα συνεργαζόμενα κράτη μπορούν να αναλάβουν το μέσο κόστος ανά εγκατάσταση.

Βήμα 4: Συμφωνία σχετικά με τα στατιστικά οφέλη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που μεταβιβάζονται στην άλλη χώρα και την τιμή μεταβίβασης (EUR/kWh)

Στο επόμενο βήμα, τα κράτη μέλη θα πρέπει στη συνέχεια να καθορίσουν την ποσότητα της μεταβιβαζόμενης ηλεκτρικής ενέργειας και την τιμή ανά μεταβιβαζόμενη kWh. Η μεταβίβαση μπορεί να πραγματοποιείται μόνο με φυσικό ή εικονικό τρόπο, μέσω στατιστικών μεταβιβάσεων ΑΠΕ. Η τιμή μεταβίβασης θα υπολογίζεται με βάση τη συνολική προβλεπόμενη ποσότητα παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Ο υπολογισμός της τιμής μεταβίβασης παρέχει μια καλή ένδειξη του κατάλληλου μεγέθους, αλλά τα συνεργαζόμενα κράτη διαθέτουν κάποιο περιθώριο διαπραγμάτευσης, το οποίο προκύπτει από την καθαρή εξοικονόμηση κόστους από τη συνεργασία.

Τα κράτη μέλη που συμμετέχουν σε στατιστική μεταβίβαση μπορούν να συμφωνήσουν να χρησιμοποιήσουν διαφορετικά είδη συμβάσεων, όπως εκ των υστέρων συμφωνίες άμεσης παράδοσης, εκ των προτέρων συμφωνίες άμεσης παράδοσης ή συμβάσεις δικαιωμάτων προαίρεσης. Επίσης, είναι δυνατοί συνδυασμοί αυτών των ειδών συμβάσεων και θα μπορούσαν να συμβάλουν στον μετριασμό των κινδύνων και για τα δύο μέρη. Η τιμή μονάδας πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, με βάση τις εγχώριες τιμές αναφοράς της στήριξης για διαφορετικές τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και να λαμβάνει υπόψη το κόστος της συναλλαγής, καθώς και το δυνητικό κόστος ενίσχυσης του δικτύου. Αφαιρούνται τα έμμεσα οφέλη για τη χώρα υποδοχής.

Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίζεται ότι θα υπάρχει πάντα ένας βαθμός αβεβαιότητας στην εκ των προτέρων ανάλυση των έργων διασυνοριακής συνεργασίας, ο οποίος δεν μπορεί να εξαλειφθεί. Η αβεβαιότητα μπορεί να αντιμετωπίζεται από τα μέρη με διάφορους τρόπους και μπορεί να μετριαστεί με ανάλυση ευαισθησίας και ελέγχους αξιοπιστίας. Σε λιγότερο πολύπλοκες περιπτώσεις συνεργασίας, οι φορείς υλοποίησης των έργων μπορούν να αποφασίσουν να αποδεχθούν απλώς την αβεβαιότητα και τις προκύπτουσες διαφορές κόστους και οφέλους και να διαπραγματευτούν μια εκ των προτέρων συνεισφορά σε πολιτικό επίπεδο. Ωστόσο, για πιο σύνθετες και εκτεταμένες περιπτώσεις συνεργασίας, είναι σκόπιμο να συμπεριλαμβάνεται στη συμφωνία συνεργασίας μια ρήτρα επανεξέτασης, η οποία μπορεί να ενεργοποιηθεί από ένα ή οποιοδήποτε από τα μέρη για να επανεξεταστεί ο επιμερισμός του κόστους και των οφελών σε περίπτωση σημαντικών αποκλίσεων. Μπορεί να ενεργοποιηθεί, για παράδειγμα, εάν οι αποκλίσεις διαμορφωθούν σε ένα συμφωνημένο όριο. Μια τρίτη επιλογή είναι να καθοριστούν κανόνες επιμερισμού για την αποζημίωση, οι οποίοι θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να εξαρτώνται από το πραγματικό αναγκαίο κόστος στήριξης, όπως καθορίζεται εκ των υστέρων.

Βήμα 5: Θεσμοθέτηση των οικονομικών μεταβιβάσεων

Τέλος, τα συνεργαζόμενα μέρη θα πρέπει να συμφωνήσουν τα μέσα οικονομικών μεταβιβάσεων. Όσον αφορά το «νόμισμα», η αποζημίωση μπορεί να λάβει τη μορφή πληρωμών σε μετρητά ή στατιστικών μεταβιβάσεων ΑΠΕ. Ενώ η αποζημίωση μεταξύ των ΔΣΜ πραγματοποιείται συνήθως με πληρωμές σε μετρητά, τα κράτη μπορούν να επιλέξουν να αποζημιωθούν σε μετρητά, με στατιστικές μεταβιβάσεις ή με συνδυασμό και των δύο.

Μολονότι η σύσταση ενός κοινού ταμείου για τις πληρωμές στήριξης είναι δαπανηρή, μπορεί να ωφελήσει τον επιμερισμό των κινδύνων μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών και, ως εκ τούτου, να μειώσει τον ατομικό κίνδυνο του καθενός, και μπορεί να είναι επωφελής για τον εξορθολογισμό των διαδικασιών, ειδικότερα στην περίπτωση περισσότερων από δύο συνεργαζόμενων μερών και επακόλουθων έργων συνεργασίας με παρόμοιες παραμέτρους. Σε περίπτωση σύστασης κοινού ταμείου, οι πληρωμές προς αυτό θα πρέπει να είναι ανάλογες με τον επιμερισμό του ποσού-στόχου ΑΠΕ και την κατανομή του κόστους και των οφελών. Σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσε να είναι επωφελής ο ορισμός ενιαίων σημείων επαφής για τις εν λόγω μεταβιβάσεις.

Παραδείγματα συνεργασίας

Παράδειγμα 1: Στατιστική μεταβίβαση

Έστω ότι δύο κράτη μέλη (κράτος μέλος Α και κράτος μέλος Β) συμφωνούν να χρησιμοποιήσουν τον μηχανισμό στατιστικής μεταβίβασης. Το κράτος μέλος Α (η πωλήτρια χώρα) αναμένεται να έχει πλεόνασμα ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές λόγω μεγάλου δυναμικού υδροηλεκτρικής ενέργειας και χερσαίας αιολικής ενέργειας και επιθυμεί να πωλήσει την αναμενόμενη πλεονάζουσα ποσότητα. Επομένως, οι κύριοι στόχοι της είναι να συμβάλει στην κάλυψη του κόστους της τοπικής παραγωγής ΑΠΕ και να μειώσει την επιβάρυνση για τους εγχώριους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας. Υπάρχει εθνική νομική βάση για τη χρήση στατιστικών μεταβιβάσεων — πρόκειται για την πρώτη φορά που χρησιμοποιείται πραγματικά. Το κράτος μέλος Β (ο αγοραστής) δεν βρίσκεται πορεία επίτευξης των εθνικών του στόχων χρησιμοποιώντας μόνο ίδιους πόρους και έχει κατοχυρώσει τη χρήση στατιστικών μεταβιβάσεων στην εθνική νομοθεσία και στα βασικά στρατηγικά έγγραφα, προβλέποντας ότι θα χρειαστεί να καταφύγει σε αυτές προκειμένου να συμμορφωθεί με τους εθνικούς του στόχους για τις ΑΠΕ.

Προκειμένου να αυξηθεί η ασφάλεια του προγραμματισμού, αμφότερα τα κράτη μέλη επιλέγουν να καθορίσουν εκ των προτέρων την τιμή μεταβίβασης και την ελάχιστη ποσότητα ανανεώσιμης ενέργειας προς εμπορία. Το κράτος μέλος Α είναι πρόθυμο να συνάψει τη συμφωνία αυτή διότι βρίσκεται σε πορεία επίτευξης του στόχου του για τις ΑΠΕ και είναι βέβαιο ότι θα επιτύχει πλεόνασμα ΑΠΕ.

Όσον αφορά τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, το βασικό κόστος που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι το κόστος στήριξης. Το επίπεδο του κόστους στήριξης που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη εξαρτάται από το αν χρησιμοποιείται μέσο ή οριακό κόστος και ποιες είναι οι τεχνολογίες αναφοράς που χρησιμοποιούνται.

Υπάρχει επίσης κόστος συναλλαγής το οποίο προκύπτει από τη συνεργασία. Δεδομένου ότι αναμένεται να είναι συγκριτικά μικρό και επίσης κατανέμεται εξίσου μεταξύ των κρατών μελών Α και Β, μπορεί να παραβλεφθεί όσον αφορά τον επιμερισμό κόστους-οφέλους. Όσον αφορά τις έμμεσες επιπτώσεις, η χώρα υποδοχής μπορεί να επηρεαστεί από ορισμένες από αυτές, όπως η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα και η ασφάλεια του εφοδιασμού, ωστόσο, μπορεί να αμφισβητηθεί αν αυτά μπορούν να πιστωθούν στον μηχανισμό συνεργασίας, καθώς το κράτος μέλος Α είχε ήδη παρουσιάσει πλεόνασμα ΑΠΕ πριν από την έναρξη της στατιστικής μεταβίβασης με το κράτος μέλος Β. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη Α και Β συμφωνούν να απορρίψουν τις επιπτώσεις αυτές για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους και να επικεντρωθούν μόνο στο κόστος στήριξης.

Τα κράτη μέλη Α και Β θα πρέπει πρώτα να συμφωνήσουν το κατώτατο και το ανώτατο όριο της τιμής μεταβίβασης. Για τον καθορισμό της κατώτατης τιμής για τις διαπραγματεύσεις, το κράτος μέλος Α θα πρέπει να λάβει υπόψη το εθνικό επίπεδο στήριξης για τις διάφορες τεχνολογίες. Αν υπάρχει συμφωνία για την υποστήριξη της στατιστικής μεταβίβασης με τεχνολογία, τότε θα πρέπει να επιλεγεί η τιμή στήριξης για τη συγκεκριμένη τεχνολογία. Αν δεν υπάρχει τέτοια συμφωνία, αποτελεί επιλογή να υπολογιστεί μια μέση τιμή στήριξης για τις ΑΠΕ στο κράτος μέλος Α. Αυτή η υπολογιζόμενη τιμή θα χρησιμεύει τότε ως κατώτατη τιμή. Όσον αφορά την ανώτατη τιμή, καθορίζεται από την τιμή για την ανάπτυξη ΑΠΕ σε τοπικό επίπεδο στο κράτος μέλος Β. Θεωρητικά, η μέγιστη τιμή που είναι διατεθειμένο να καταβάλει το κράτος μέλος Β επηρεάζεται επίσης από την τιμή μεταβίβασης που προσφέρουν άλλα κράτη μέλη για τις στατιστικές μεταβιβάσεις. Μόλις συμφωνηθεί η θεωρητική ζώνη τιμών, τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν σε διαπραγματεύσεις για την πραγματική τιμή μεταβίβασης η οποία είναι πιθανώς εντός της ζώνης. Θα πρέπει να βρουν τη μέση λύση με αρκετά υψηλά έσοδα για το κράτος μέλος Α και μια αρκετά χαμηλή τιμή για το κράτος μέλος Β, δημιουργώντας έτσι οφέλη και για τις δύο πλευρές.

Παράδειγμα 2: Κοινό έργο και στατιστική μεταβίβαση κατά την εξέταση ενός υπεράκτιου αιολικό πάρκο με ακτινωτή σύνδεση (χωρίς φυσική διασυνοριακή μεταβίβαση ηλεκτρικής ενέργειας)

Έστω ότι τρία κράτη μέλη (κράτος μέλος Α, κράτος μέλος Β και κράτος μέλος Γ) συμφωνούν ένα κοινό έργο μεγάλης κλίμακας χρησιμοποιώντας τον αντίστοιχο μηχανισμό συνεργασίας. Το κοινό έργο συνίσταται σε υπεράκτιο αιολικό πάρκο το οποίο πρόκειται να κατασκευαστεί και θα βρίσκεται στην αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) του κράτους μέλους Α (στο εξής: χώρα υποδοχής) με το κράτος μέλος Β (στο εξής: συνεισφέρουσα χώρα) να συνεισφέρει στο κόστος στήριξης. Επιπλέον, η συνεισφέρουσα χώρα και το κράτος μέλος Γ συμφωνούν πρόσθετη στατιστική μεταβίβαση, η οποία αντιστοιχεί στο 10 % των οφελών του κοινού έργου από την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές σε τιμή διαπραγμάτευσης. Το κράτος μέλος Γ ενδιαφέρεται απλώς να αγοράσει προκαθορισμένη ποσότητα στατιστικών οφελών ΑΠΕ για την ταχύτερη επίτευξη των εγχώριων στόχων ΑΠΕ, αλλά δεν έχει άλλο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το κοινό έργο.

Η συνεισφέρουσα χώρα αποτελεί την κινητήρια δύναμη του έργου και συντονίζει τη συμμετοχή των άλλων μερών. Δεν απαιτεί φυσική εισαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και το έργο δεν περιλαμβάνει καμία λειτουργικότητα γραμμής διασύνδεσης, και το αιολικό πάρκο θα συνδεθεί ακτινωτά με την ακτή της χώρας υποδοχής. Με τη συνεργασία σε αυτό το κοινό έργο, η χώρα υποδοχής και η συνεισφέρουσα χώρα αναμένεται να καλύψουν την οικεία πορεία επίτευξης ΑΠΕ έως το 2030 και μετέπειτα με οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο, λαμβάνοντας παράλληλα οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά παράλληλα οφέλη όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού.

Δεδομένου ότι το κράτος μέλος υποδοχής και το συνεισφέρον κράτος μέλος επιθυμούν να λαμβάνουν στατιστικά οφέλη ΑΠΕ από το έργο που θα προσμετρώνται στους εθνικούς τους στόχους, συμφωνούν να συνεισφέρουν αμφότερα στις πληρωμές στήριξης. Υποθέτουμε ότι δεν θεσπίζουν κοινό καθεστώς στήριξης, αλλά αντίθετα συμφωνούν να χρησιμοποιήσουν τα εθνικά τους καθεστώτα που εφαρμόζονται ήδη για την υπεράκτια αιολική ενέργεια, δηλαδή κάθε κράτος μέλος θα αντιμετωπίζει το υπεράκτιο αιολικό πάρκο σαν να αποτελούσε μέρος του οικείου καθεστώτος στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το έργο ανατίθεται μέσω κοινής διαδικασίας υποβολής προσφορών. Συμφωνείται ότι θα εφαρμόζεται η τιμή αναφοράς του κράτους μέλους υποδοχής, δηλαδή το συνεισφέρον κράτος μέλος θα αποδεχτεί την τιμή αναφοράς του κράτους μέλους υποδοχής στο οικείο σύστημα στήριξης ως βάση για τον καθορισμό της πριμοδότησης. Λόγω του πρωτοπόρου χαρακτήρα του έργου, χορηγείται απαλλαγή στο πλαίσιο του εθνικού καθεστώτος στήριξης της συνεισφέρουσας χώρας, η οποία κανονικά δεν θα το επέτρεπε.

Το κράτος μέλος υποδοχής και το συνεισφέρον κράτος μέλος υπογράφουν συμφωνία συνεργασίας για το κοινό έργο. Στην πολιτική συμφωνία υψηλού επιπέδου αναφέρεται ότι σε κάθε κράτος μέλος κατανέμεται η ποσότητα των στατιστικών οφελών ΑΠΕ από το έργο που αντιστοιχεί στην ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που λαμβάνει στήριξη από την εν λόγω χώρα. Δεδομένου ότι το υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται στην ΑΟΖ της χώρας υποδοχής, θα της κατανεμηθούν εξ ορισμού τα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ, τα οποία στη συνέχεια θα πρέπει να ανακατανεμηθούν όπως ορίζει η συμφωνία.

Η χώρα υποδοχής και η συνεισφέρουσα χώρα διεξάγουν ανάλυση κόστους-οφέλους, προσδιορίζοντας τα σημαντικότερα στοιχεία κόστους και οφέλους και τις επιπτώσεις τους. Στην ανάλυση κόστους-οφέλους, αποφασίζουν να επικεντρωθούν στο κόστος της παραγωγής ενέργειας, στο κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα, στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, στην ατμοσφαιρική ρύπανση και άλλη τοπική ρύπανση, στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στις επιπτώσεις στην καινοτομία. Για τον προσδιορισμό των επιπτώσεών τους όσον αφορά τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, περιλαμβάνουν επίσης και αξιολογούν το κόστος στήριξης, καθώς και τις επιπτώσεις στα στατιστικά οφέλη ΑΠΕ.

Κράτος μέλος A (υποδοχής) Κράτος μέλος Β (συνεισφέρον) Κράτος μέλος Γ (στατιστική μεταβίβαση) Παραγόμενη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές 40 % 60 % Ά.Α. Στατιστικά οφέλη ΑΠΕ 40 % 50 % 10 % Κόστος στήριξης 40 % 60 % Ά.Α. Κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα (24) 100 % Ά.Α. Ά.Α. Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 40 % 60 % Ά.Α. Ατμοσφαιρική ρύπανση και άλλη τοπική ρύπανση 40 % 60 % Ά.Α. Ασφάλεια εφοδιασμού 40 % 60 % Ά.Α.

Τα δύο συνεργαζόμενα μέρη συμφωνούν να επικεντρωθούν στο κόστος στήριξης, στα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ και στο κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα αποκλειστικά για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους και να απορρίψουν όλα τα άλλα στοιχεία κόστους και οφέλους.

Στο επόμενο βήμα, η χώρα υποδοχής και η συνεισφέρουσα χώρα προβαίνουν σε άθροιση όλων των δαπανών και οφελών για καθεμία από αυτές, με αποτέλεσμα ένα συνολικό καθαρό όφελος/κόστος ανά κράτος μέλος. Δεδομένου ότι η χώρα υποδοχής αναλαμβάνει το συνολικό κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα, επιβαρύνεται με ένα καθαρό κόστος και απαιτεί να συνεκτιμηθεί στην τιμή μεταβίβασης το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα.

Γενικά, το περιθώριο διαπραγμάτευσης για την τιμή μεταβίβασης καθορίζεται από τη σχετική συμβολή των συνεργαζόμενων κρατών μελών στο κόστος στήριξης. Αναλόγως αν το κόστος στήριξης είναι υψηλότερο στο συνεισφέρον κράτος μέλος ή στο κράτος μέλος υποδοχής σε σχέση με το άλλο, το ένα ή το άλλο θα έχουν όφελος από τη συνεργασία όσον αφορά τις πληρωμές στήριξης. Γενικά, το κατώτατο όριο για την τιμή μεταβίβασης καθορίζεται από το πρόσθετο κόστος στήριξης που βαρύνει το κράτος μέλος Α ή το κράτος μέλος Β, και το ανώτατο όριο είναι η συνολική εξοικονόμηση του κόστους στήριξης.

Έστω ότι το κόστος στήριξης που αφορά την τεχνολογία είναι υψηλότερο στο συνεισφέρον κράτος μέλος σε σύγκριση με το κράτος μέλος υποδοχής. Ως εκ τούτου, η συνεργασία οδηγεί σε εξοικονόμηση κόστους στο συνεισφέρον κράτος μέλος, ενώ το κόστος στήριξης στο κράτος μέλος υποδοχής ενδέχεται να αυξηθεί (σε σύγκριση με την περίπτωση που δεν προβεί σε συνεργασία). Ωστόσο, η συνεργασία οδηγεί σε καθαρή εξοικονόμηση κόστους, καθώς το συνολικό κόστος στήριξης είναι χαμηλότερο στην περίπτωση της συνεργασίας σε σύγκριση με την περίπτωση που δεν προβεί σε συνεργασία. Στο παράδειγμα, το κράτος μέλος υποδοχής επιβαρύνεται με υψηλότερο κόστος στήριξης απ’ ό,τι σε περίπτωση που δεν προβεί σε συνεργασία, γεγονός που θα είχε ως αποτέλεσμα την οικονομική αποζημίωση με τη μορφή μεταβίβασης στο κράτος μέλος υποδοχής. Το επίπεδο της τιμής μεταβίβασης θα καθοριστεί με διαπραγμάτευση, αλλά θα πρέπει να καθοριστεί κατά τρόπο που να παρέχει επαρκή κίνητρα και στις δύο χώρες ώστε να θεωρούν τη συνεργασία επωφελή, δηλαδή για το κράτος μέλος υποδοχής πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου υψηλή, και ιδανικά υψηλότερη, με το πρόσθετο κόστος στήριξης που προκύπτει, και για το συνεισφέρον κράτος μέλος θα πρέπει να είναι χαμηλότερη από τη συνολική εξοικονόμηση κόστους. Φυσικά, οι χώρες ενδέχεται επίσης να έχουν μη οικονομικά κίνητρα να προβούν στη συνεργασία, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την προθυμία τους να αποδεχθούν χαμηλότερη/υψηλότερη τιμή μεταβίβασης.

Με αφετηρία τον συνολικό όγκο της προβλεπόμενης παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας και το κόστος με το οποίο επιβαρύνονται και οι δύο χώρες, υπολογίζουν μια τιμή μεταβίβασης (EUR/kWh) που λαμβάνει επίσης υπόψη την ισότιμη κατανομή του κόστους ενσωμάτωσης στο σύστημα.

Παράδειγμα 3: Κοινό έργο κατά την εξέταση ηλιακών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και φυσική μεταβίβαση ηλεκτρικής ενέργειας

Έστω ότι δύο κράτη μέλη (κράτος μέλος Α και κράτος μέλος Β) συμφωνούν ένα κοινό έργο μεγάλης κλίμακας χρησιμοποιώντας τον αντίστοιχο μηχανισμό συνεργασίας. Το κοινό έργο συνίσταται σε μεγάλη χερσαία ηλιακή μονάδα που βρίσκεται στο κράτος μέλος Α (στο εξής: χώρα υποδοχής) με το κράτος μέλος Β (στο εξής: συνεισφέρουσα χώρα) να καταβάλλει το κόστος στήριξης. Η χώρα υποδοχής διαθέτει άφθονες εγκαταστάσεις για την ανάπτυξη ηλιακών φωτοβολταϊκών και υψηλού ηλιακού δυναμικού. Βρίσκεται σε πορεία επίτευξης των οικείων εθνικών στόχων για τις ΑΠΕ και ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με άλλα κράτη μέλη για να αξιοποιήσει το πλεονάζον δυναμικό της και να τονώσει την τοπική αγορά εργασίας της. Αντιθέτως, το κράτος μέλος Β δεν βρίσκεται σε πορεία επίτευξης του στόχου του και ενδιαφέρεται να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς συνεργασίας για την επίτευξη του στόχου του όσον αφορά τις ΑΠΕ με χαμηλότερο κόστος. Σε πολιτικό επίπεδο, έχει ήδη δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη χρήση των μηχανισμών συνεργασίας, επιτρέποντας το άνοιγμα του εγχώριου, τεχνολογικά ουδέτερου καθεστώτος στήριξης των ΑΠΕ σε ξένα έργα. Το κράτος μέλος Α δεν ενδιαφέρεται να διατηρήσει κανένα στατιστικό όφελος των ΑΠΕ σε σχέση με το ίδιο το έργο συνεργασίας, γεγονός που σημαίνει ότι το κόστος στήριξης θα βαρύνει εξ ολοκλήρου το κράτος μέλος Β το οποίο θα ενσωματώσει τον σταθμό στο δικό του εγχώριο καθεστώς.

Το κράτος μέλος Α ζητεί τη φυσική μεταβίβαση ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το έργο δεν επηρεάζει την εξισορρόπηση της εγχώριας αγοράς. Αυτό καθιστά αναγκαίο να υπάρχει επαρκής ικανότητα διασυνοριακής μεταβίβασης και διασύνδεσης μεταξύ των συνεργαζόμενων κρατών μελών. Για την ανάλυση του κόστους και του οφέλους των έργων συνεργασίας, είναι σημαντικό αυτό, δεδομένου ότι η ανάγκη φυσικής εξαγωγής της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας θα έχει πιθανότατα σημαντικό κόστος.

Η χώρα υποδοχής και η συνεισφέρουσα χώρα υπογράφουν συμφωνία συνεργασίας για το κοινό έργο και διεξάγουν ανάλυση κόστους-οφέλους. Στην ανάλυση κόστους-οφέλους αποφασίζουν να επικεντρωθούν στο κόστος παραγωγής ενέργειας, στο κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα, στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, στην ατμοσφαιρική ρύπανση και άλλη τοπική ρύπανση, στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στις επιπτώσεις στην καινοτομία. Όσον αφορά τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, αποφασίζουν να εστιάσουν μόνο στις σημαντικότερες δαπάνες, δηλαδή το κόστος στήριξης (που βαρύνει αποκλειστικά το κράτος μέλος Β), το κόστος για τη φυσική μεταφορά της ενέργειας (που βαρύνει το κράτος μέλος Β), τις επιπτώσεις στην απασχόληση (για το κράτος μέλος Α) και το κόστος ενσωμάτωσης στο σύστημα (επίσης για το κράτος μέλος Α). Όσον αφορά το κράτος μέλος Α, το κύριο όφελος που επιθυμεί να αποκομίσει από τη συνεργασία είναι η τόνωση της τοπικής αγοράς εργασίας, ενώ για το κράτος μέλος Β, το κύριο συμφέρον είναι να μειωθούν οι πληρωμές στήριξης που απαιτούνται για την επίτευξη των εγχώριων στόχων ΑΠΕ. Δεδομένου ότι αμφότερα τα κράτη μέλη είναι θετικά ότι είναι δυνατή μια αμοιβαία επωφελής κατάσταση με σημαντικές δαπάνες και οφέλη που αλληλοεξουδετερώνονται, συμφωνούν να εξετάζουν αποκλειστικά το κόστος στήριξης.

Οι χώρες θα πρέπει επίσης να συμφωνήσουν την αγοραία τιμή αναφοράς. Δεδομένου ότι η συμφωνία ορίζει ότι το κράτος μέλος Β θα ενσωματώσει τον σταθμό στο οικείο εθνικό καθεστώς στήριξης, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η αγοραία τιμή αναφοράς του κράτους μέλους Β. Όσον αφορά το κόστος της μεταβίβασης της ηλεκτρικής ενέργειας, ο ευκολότερος τρόπος για την αντιμετώπισή του είναι να ληφθεί υπόψη το κόστος αυτό από τους φορείς υλοποίησης στις προσφορές τους, γεγονός που σημαίνει ότι το κόστος στήριξης θα αυξηθεί αναλόγως.

Για τον καθορισμό της πιθανής τιμής μεταβίβασης που θα πρέπει να καταβληθεί από το κράτος μέλος Β στο κράτος μέλος Α, το πρώτο στοιχείο είναι να υπολογιστεί η εξοικονόμηση που είναι σε θέση να πραγματοποιήσει το κράτος μέλος Β λόγω του έργου συνεργασίας, δηλαδή η εξοικονόμηση όσον αφορά το κόστος στήριξης. Αυτό συνεπάγεται τον υπολογισμό του κόστους άμεσης στήριξης των ηλιακών φωτοβολταϊκών (25) στο κράτος μέλος Α καθώς και στο κράτος μέλος Β. Η διαφορά μεταξύ των δύο αντιπροσωπεύει τη βάση διαπραγμάτευσης της τιμής μεταβίβασης.

5 ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΟΦΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΠΙΜΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ/ΟΦΕΛΟΥΣ

Συνοψίζοντας, τα κράτη μέλη και οι τρίτες χώρες διαθέτουν ένα φάσμα επιλογών και βαθμών ελευθερίας για την ανάλυση και τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών κατά τη συμμετοχή τους σε έργα συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προς αμοιβαίο όφελος.

Συνολικά, οι συνεργαζόμενες χώρες θα πρέπει να απαντήσουν σε δύο βασικά ερωτήματα. Πρώτον, με ποιον χρηματοδοτικό μηχανισμό και σε ποια τιμή θα συνεισφέρει η συνεισφέρουσα χώρα στο κόστος στήριξης του έργου; Δεύτερον, εάν και με ποιον μηχανισμό θα αποζημιώσει η συνεισφέρουσα χώρα τη χώρα υποδοχής για το κόστος που προκύπτει σε εγχώριο επίπεδο; Κατά γενικό κανόνα, το κράτος μέλος που καταβάλλει τις δαπάνες στήριξης θα πρέπει να λαμβάνει τα αντίστοιχα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ.

Στις ενότητες που ακολουθούν παρουσιάζονται συνοπτικά τα κύρια βήματα και οι συστάσεις για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους, με βάση την ανάλυση κόστους-οφέλους. Ο εν λόγω κατάλογος και τα κριτήρια ισχύουν με την επιφύλαξη των κριτηρίων για την ανάλυση κόστους-οφέλους στο πλαίσιο του κανονισμού ΜΣΕ, τα οποία έχουν σημασία όταν υποβάλλονται αιτήσεις για την υπαγωγή στο καθεστώς διασυνοριακού έργου ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Γενική προσέγγιση και απαιτούμενα βήματα για την αρχική ανάλυση κόστους-οφέλους

Συνιστάται να ακολουθούνται τα εν λόγω μη εξαντλητικά βήματα από τους φορείς υλοποίησης έργων κατά τη διενέργεια ανάλυσης κόστους-οφέλους:

— Προσδιορισμός των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών

— Προσδιορισμός της δομής του έργου διασυνοριακής συνεργασίας — Συνεργαζόμενα μέρη και οντότητες, — Άλλες σχετικές αρχές και ενδιαφερόμενα μέρη που ενδέχεται να επηρεάζονται από το κόστος ή τα οφέλη, όπως φορείς υλοποίησης, ΔΣΜ, ΔΣΔ κ.λπ., — Τοποθεσία υλοποίησης του έργου, — Τεχνολογία που θα χρησιμοποιηθεί και σχεδιασμός, — Άλλα σχετικά τεχνικά στοιχεία ή χαρακτηριστικά, — Ικανότητα παραγωγής/μέγεθος του έργου, — Χρονικός ορίζοντας, — Είδος της προβλεπόμενης παραγωγής και των προβλεπόμενων υπηρεσιών, και — Σχετικές πρόσθετες συνιστώσες

— Καθορισμός κατάλληλου αντιπαραδείγματος, συμπεριλαμβανομένης της δομής του (ίδιες πτυχές όπως ανωτέρω)

— Κατάρτιση καταλόγου του συνολικού κόστους και οφέλους που πρέπει να συμπεριληφθεί

— Συμφωνία σχετικά με την προσέγγιση και τις μεθοδολογίες υπολογισμού για τους δείκτες της ανάλυσης κόστους-οφέλους

— Συγκέντρωση των πλέον πρόσφατων δεδομένων από επαληθευμένες εθνικές, ευρωπαϊκές και διεθνείς πηγές

— Ποσοτικός προσδιορισμός και χρηματική αποτίμηση των ποσοτικοποιήσιμων δεικτών, εάν δεν είναι υπερβολικά δαπανηρό, και προφορική περιγραφή των επιπτώσεων μη χρηματικά αποτιμημένων δεικτών

— Υπολογισμός του συντελεστή δέλτα της ΚΠΑ του έργου διασυνοριακής συνεργασίας και του αντιπαραδείγματος

— Σύνταξη ανάλυσης και συνοδευτικές επεξηγήσεις

— Επαλήθευση των αποτελεσμάτων με τις αρμόδιες αρχές και άλλους (ανεξάρτητους) εμπειρογνώμονες

— Λεπτομερέστερη ανάλυση, ανάλογα με τις ανάγκες, με την προσαρμογή των δεδομένων και/ή της μεθοδολογίας

Η σειρά των βημάτων δεν είναι κατ’ ανάγκη διαδοχική και μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επαναληφθεί. Τα κράτη μέλη μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας ενιαίων σημείων επαφής για τη στήριξη των φορέων υλοποίησης του έργου σε αυτά τα βήματα, ειδικότερα όσον αφορά τον προσδιορισμό της διάρθρωσης των έργων διασυνοριακής συνεργασίας.

Αξιοποίηση της ανάλυσης κόστους-οφέλους, στο μέτρο του δυνατού

Η ενδελεχής ανάλυση κόστους-οφέλους από κοινωνική άποψη αποτελεί προϋπόθεση για την κατανομή του κόστους και των οφελών μεταξύ των κρατών μελών και άλλων μερών. Ωστόσο, ενδέχεται να μην επαρκεί ως βάση για τη διαπραγμάτευση της διανομής τους. Ως εκ τούτου, η διενεργηθείσα ανάλυση κόστους-οφέλους θα πρέπει να επανεξετάζεται και να επεκτείνεται.

Τα συνεργαζόμενα μέρη θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε να αξιοποιήσουν την ανάλυση κόστους-οφέλους όσο το δυνατόν περισσότερο, προκειμένου να διατηρηθεί η συνοχή με τα βασικά αποτελέσματα που εντοπίστηκαν. Ο ορισμός του έργου, τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται, το υποκείμενο σενάριο και οι οριακές συνθήκες δεν μπορούν να μεταβληθούν και οι καθαρές τιμές που υπολογίζονται στην ανάλυση κόστους-οφέλους θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως σημείο εκκίνησης για περαιτέρω συζητήσεις. Πρέπει να προσδιορίζονται τυχόν οριακές συνθήκες που επηρεάζουν τη λειτουργία του έργου και την ενσωμάτωσή του στο ευρύτερο ενεργειακό σύστημα, δεδομένου ότι θα επηρεάσουν τους δείκτες κόστους και οφέλους.

Η συμφωνία επιμερισμού κόστους-οφέλους θα είναι τελικά το αποτέλεσμα της διαδικασίας διαπραγμάτευσης μεταξύ των συνεργαζόμενων μερών. Τα μέρη θα πρέπει να διαθέτουν ευελιξία ώστε να συμφωνήσουν το κόστος και τα οφέλη που πρέπει να συμπεριλαμβάνουν. Η ανάλυση κόστους-οφέλους πρέπει να επιτύχει την ισορροπία μεταξύ του περιορισμού της πολυπλοκότητας και του κόστους των συναλλαγών σε διαχειρίσιμο επίπεδο, επιδιώκοντας παράλληλα τη συμπερίληψη όλων των σχετικών παραγόντων.

Αρχές για τον επιμερισμό κόστους-οφέλους

Ο επιμερισμός κόστους-οφέλους θα πρέπει να βασίζεται στη δικαιοσύνη, δηλαδή κανένα μέρος δεν θα λαμβάνει δυσανάλογο όφελος/δεν θα επιβαρύνεται με δυσανάλογο κόστος λόγω της συνεργασίας που μπορεί να επιτευχθεί με την αποζημίωση όλων των μερών ανάλογα με τη συνεισφορά τους, στη δυνατότητα πρακτικής εφαρμογής, δηλαδή στη μείωση της πολυπλοκότητας και, ως εκ τούτου, του κόστους της συναλλαγής, σε διαχειρίσιμο ποσό περιορίζοντας τα μέρη και τις κατηγορίες κόστους και οφέλους στις σημαντικότερες κατηγορίες, και στη συνεκτίμηση του πραγματικού κόστους και οφέλους (και στη συμφωνία των πιθανών ρυθμίσεων που αποκλίνουν από αυτά μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο).

Μείωση της πολυπλοκότητας

Η πείρα που έχει αποκτηθεί στο παρελθόν σχετικά με τους μηχανισμούς συνεργασίας έχει δείξει ότι η πολυπλοκότητα μπορεί να αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα και ότι οι εξαιρετικά πολύπλοκες ρυθμίσεις διαπραγματεύσεων με πολλούς ενδιαφερόμενους φορείς έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες αποτυχίας. Ωστόσο, αυτό μπορεί να μετριαστεί εάν οι συνεργαζόμενες χώρες συμφωνήσουν πρώτα τις βασικές αρχές και τους όρους συνεργασίας και προχωρήσουν μόνο στη συνέχεια στη διαπραγμάτευση των λεπτομερειών. Επίσης, μπορούν να βοηθήσουν οι πολιτικές συμφωνίες υψηλού επιπέδου σχετικά με τον επιμερισμό του κόστους και των οφελών, όπως συνέβη στην περίπτωση της Σουηδίας και της Νορβηγίας, με τη διαπραγμάτευση του κοινού καθεστώτος στήριξης.

Αντιμετώπιση της αβεβαιότητας και συνυπολογισμός της κατά τη λήψη αποφάσεων

Δεδομένου ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα για τις πληροφορίες σχετικά με το κόστος, τα οφέλη και τους κινδύνους, η αβεβαιότητα αποτελεί φυσικό μέρος της διαδικασίας και πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη. Είναι δυνατό να μετριαστεί με ανάλυση ευαισθησίας και ελέγχους αξιοπιστίας.

Αποδοχή από το κοινό

Όσον αφορά την αποδοχή από το κοινό, σε κάθε έργο συνεργασίας συνιστάται να εξετάζεται εγκαίρως η συμμετοχή του κοινού και να προλαμβάνονται μελλοντικά εμπόδια. Τυχόν άμεσα και έμμεσα κόστη και οφέλη που σχετίζονται με τη συνεργασία, καθώς και η συνολική προσέγγιση της κατανομής τους μεταξύ των συνεργαζόμενων εταίρων, θα πρέπει να περιγράφονται με σαφήνεια και να γνωστοποιούνται στο κοινό.

6 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ

Μέρος I. Στόχος και ορισμοί

Άρθρο σχετικά με τον στόχο

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επισημαίνουν τον στόχο της διακυβερνητικής συμφωνίας. Ένα παράδειγμα στο πλαίσιο της ενεργειακής συνεργασίας των Βορείων Θαλασσών (NSEC) μπορεί να είναι να καταστεί δυνατή η κατασκευή πρόσθετης δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στη Βόρεια Θάλασσα. Ο στόχος αποφασίζεται από τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη.

Άρθρο σχετικά με τους ορισμούς

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ορίζουν τους σημαντικότερους όρους που περιλαμβάνονται στη διακυβερνητική συμφωνία. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η κοινή κατανόηση των συμμετεχόντων μερών και βελτιώνεται η νομική αρτιότητα της συμφωνίας.

Μέρος II. Μηχανισμός συνεργασίας

Άρθρο σχετικά με τον μηχανισμό συνεργασίας

— Στο στοιχείο αυτό θα πρέπει να περιγράφεται η νομική ενσωμάτωση της συνεργασίας στο πλαίσιο της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή αν επιλέγεται η στατιστική μεταβίβαση, ένα κοινό έργο (με άλλο κράτος μέλος της ΕΕ ή τρίτη χώρα) ή ένα κοινό καθεστώς στήριξης.

Μέρος III. Προδιαγραφές της συνεργασίας

Άρθρο σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της συνεργασίας

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν το πεδίο εφαρμογής της συνεργασίας: 1) μόνο ανάπτυξη ΑΠΕ, 2) προσθήκη υποδομών στη συνεργασία, 3) προσθήκη πτυχών καινοτομίας στη συνεργασία (όπως αποθήκευση, εγκαταστάσεις μετατροπής κ.λπ.)

Άρθρο σχετικά με το καθεστώς στήριξης που επιλέγεται

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν το εφαρμοζόμενο καθεστώς στήριξης (του κράτους μέλους υποδοχής, του συνεισφέροντος κράτους μέλους ή νέο καθεστώς στήριξης). Εάν χρησιμοποιείται υφιστάμενο καθεστώς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να περιλαμβάνουν παραπομπή στη σχετική νομική βάση.

Άρθρο σχετικά με το νέο καθεστώς στήριξης (εφαρμόζεται μόνο σε κοινά καθεστώτα στήριξης)

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν τα τεχνικά στοιχεία του καθεστώτος στήριξης. Τα στοιχεία που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι τα εξής: α. Συνεργασία για μεμονωμένο έργο/πολλαπλά έργα β. Μέγιστη ισχύς/όγκος (ποσότητα εγκατεστημένων MW ή MWh προς μεταβίβαση) γ. Επιλέξιμη τεχνολογία (τεχνολογίες) δ. Τοποθεσία ή διαδικασία επιλογής της τοποθεσίας και αρχικές εργασίες ανάπτυξης ε. Καθεστώς σύνδεσης με το δίκτυο στ. Μορφή στήριξης ζ. Σχεδιασμός της διαδικασίας υποβολής προσφορών/δημοπρασίας η. Συμφωνία σχετικά με την κοινοποίηση κρατικής ενίσχυσης

Άρθρο σχετικά με τις σχετικές ρυθμίσεις της αγοράς

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν τις σχετικές ρυθμίσεις της αγοράς (π.χ. καθορισμένη αγορά αναφοράς) για το έργο συνεργασίας και τυχόν σχετικές πρόσθετες διατάξεις που μπορεί να συμπεριλάβουν.

Άρθρο σχετικά με την ανάλυση κόστους-οφέλους και τη διασυνοριακή κατανομή του κόστους

— Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνούν σχετικά με την ανάλυση κόστους-οφέλους και τη διασυνοριακή κατανομή του κόστους. — Σε περίπτωση απλής συνεργασίας, τα στατιστικά οφέλη των ΑΠΕ μπορούν να μεταβιβαστούν στη συμφωνηθείσα τιμή μεταβίβασης. Σε αυτή την περίπτωση συνεργασίας, η ανάλυση του κόστους και του οφέλους θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν απλούστερη, μειώνοντας το κόστος της συναλλαγής. — Για πιο σύνθετη συνεργασία (ή κατά την αναζήτηση πρόσβασης σε διασυνοριακή χρηματοδότηση ΑΠΕ από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» και/ή χρηματοδότηση των υποδομών) μπορεί να απαιτείται πιο εκτεταμένη ανάλυση κόστους-οφέλους. Στη διακυβερνητική συμφωνία, θα πρέπει στο παρόν τμήμα να γίνεται αναφορά στους διαθέσιμους υπολογισμούς για την ανάλυση κόστους-οφέλους και στην προκύπτουσα προσέγγιση του διασυνοριακού επιμερισμού κόστους. — Προσδιορισμός του καθαρού κοινωνικού οφέλους — Κατανομή του βασικού κόστους και οφέλους μεταξύ των μερών — Προκύπτουσες αποζημιώσεις μεταξύ των κρατών μελών (συμπεριλαμβανομένου του μεριδίου του κόστους στήριξης που χρηματοδοτείται από κάθε εταίρο συνεργασίας, προκύπτουσα κατανομή των στατιστικών οφελών ΑΠΕ για σκοπούς συνεισφοράς στην επίτευξη στόχων) — Μηχανισμός πληρωμών — Κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπως απαιτείται σύμφωνα με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Άρθρο σχετικά με τις υποχρεώσεις των μερών

— Εν προκειμένω, τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίζουν τις αρμοδιότητες σύμφωνα με την επιλεγείσα μορφή συνεργασίας, καθώς και τις διαδικασίες και ένα σύστημα που θα επιτρέπει την παρακολούθηση, τον εντοπισμό και την έκδοση αποδεικτικών στοιχείων και επαληθεύσεων (συμπεριλαμβανομένης της διαβίβασης δεδομένων: περιεχόμενο, μορφή και χρονοδιάγραμμα).

Άρθρο σχετικά με τον αρμόδιο φορέα (ισχύει για κοινά έργα ή κοινά καθεστώτα στήριξης)

— Στο στοιχείο αυτό θα πρέπει να περιγράφεται ο αρμόδιος φορέας (π.χ. ένας οργανισμός ή ένα ενιαίο σημείο επαφής) και οι αρμοδιότητές του. Οι αρμοδιότητες μπορεί να περιλαμβάνουν τον προσδιορισμό των έργων, τον καθορισμό της διαδικασίας υποβολής προσφορών, την επιλογή του πλειοδότη, την εποπτεία της υλοποίησης των έργων που έχουν ανατεθεί, την καταβολή των πληρωμών στήριξης και την υποβολή εκθέσεων στα συνεργαζόμενα κράτη.

Άρθρο σχετικά με την κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή

— Σύμφωνα με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το κράτος μέλος πώλησης/υποδοχής θα πρέπει να κοινοποιεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη συμφωνία και το ακριβές ποσό της προκύπτουσας στατιστικής μεταβίβασης.

7 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Διαθέσιμοι μηχανισμοί συνεργασίας και βασικές αρχές της συνεργασίας

Σύμφωνα με τα άρθρα 8, 9, 11 ή 13 της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υπάρχουν τρεις βασικοί μηχανισμοί συνεργασίας τους οποίους μπορούν να επιλέξουν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη:

Στατιστικές μεταβιβάσεις (άρθρο 8): Στην περίπτωση των στατιστικών μεταβιβάσεων, το πολύ δύο κράτη μέλη συμφωνούν να συνεργαστούν και να αποδώσουν εικονικά μια συγκεκριμένη ποσότητα παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας που πλεονάζει σε ένα κράτος μέλος στο άλλο. Αυτό γίνεται εκ των υστέρων με διαπραγματεύσιμη τιμή μεταβίβασης. Η ενέργεια που «αγοράζεται» από ένα κράτος μέλος θα συνυπολογίζεται στην εθνική συνεισφορά του βάσει της οδηγίας. Δεν πρόκειται για μεταβίβαση ή παράδοση φυσικής ενέργειας. Οι στατιστικές μεταβιβάσεις συνήθως δεν αφορούν συγκεκριμένα έργα, μολονότι τα κράτη μέλη μπορεί να αποφασίσουν να συνάψουν μια τέτοια συμφωνία εάν κριθεί αμοιβαία επωφελής. Επίσης, οι στατιστικές μεταβιβάσεις είναι, καταρχήν, τεχνολογικά ουδέτερες. Τα κράτη μέλη που συμμετέχουν σε στατιστική μεταβίβαση θα πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή το αργότερο 12 μήνες μετά το τέλος του έτους κατά το οποίο παράγει αποτελέσματα η μεταβίβαση. Το κόστος συναλλαγής για τις στατιστικές μεταβιβάσεις είναι σχετικά χαμηλό, δεδομένου ότι η θέσπιση και η διαπραγμάτευσή τους είναι σχετικά εύκολη και επιτρέπουν στα κράτη μέλη να συνάψουν περιορισμένη συνεργασία χωρίς να χρειάζεται να προβούν σε μεταβολές στα εγχώρια μέσα στήριξής τους. Λόγω του χαμηλότερου βαθμού πολυπλοκότητάς τους, απαιτείται λιγότερη καθοδήγηση για τις στατιστικές μεταβιβάσεις, αλλά η δημόσια αποδοχή μπορεί να αποτελεί πρόβλημα λόγω του γεγονότος ότι δεν μεταβιβάζεται παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έναντι της πληρωμής. Οι ιδιωτικοί φορείς αποκλείονται από τη συμμετοχή σε στατιστικές μεταβιβάσεις, δηλαδή προορίζονται αποκλειστικά για δημόσιους φορείς.

Κοινά έργα μεταξύ κρατών μελών (άρθρο 9): Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να αναλαμβάνουν κοινά έργα μεταξύ τους για τη συνεργασία σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όσον αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές. Τα κοινά έργα υπερβαίνουν τις απλές στατιστικές μεταβιβάσεις και η συνεργασία υλοποιείται πάντα σε σχέση με ένα συγκεκριμένο νέο έργο. Ένα κοινό έργο μπορεί να προβλέπει τη φυσική μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας ή όχι. Εκτός από τα μεμονωμένα έργα συνεργασίας, π.χ. μεγάλης κλίμακας έργα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, είναι επίσης δυνατές οι ρυθμίσεις πολλαπλών έργων όταν επαναλαμβάνεται μια δομή που αφορά εγκαταστάσεις μικρού ή μεσαίου μεγέθους. Ωστόσο, οι εν λόγω ρυθμίσεις πολλαπλών έργων θα πρέπει να διακρίνονται από τα κοινά καθεστώτα στήριξης λόγω του πεπερασμένου χαρακτήρα τους. Τα έργα μπορούν να αφορούν ανακαινίσεις υφιστάμενων εγκαταστάσεων ή να έχουν σχέση με νέες εγκαταστάσεις. Τα οφέλη και το κόστος αυτών των έργων επιμερίζονται μεταξύ των συνεργαζόμενων μερών μέσω συμφωνημένων κανόνων. Τα κράτη μέλη μπορούν να συμφωνήσουν να υλοποιήσουν το έργο μέσω υφιστάμενου καθεστώτος στήριξης ενός εκ των δύο συνεργαζόμενων μερών ή να δημιουργήσουν ειδικό καθεστώς.

Τα κοινά έργα μπορεί επίσης να είναι κατάλληλα για από κοινού επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και την απόκτηση πείρας από αυτές. Ο βαθμός συνεργασίας και το επίπεδο του κόστους των συναλλαγών είναι υψηλότερα σε σύγκριση με τις στατιστικές μεταβιβάσεις, αλλά συνήθως χαμηλότερα από εκείνα των κοινών καθεστώτων στήριξης, δεδομένου ότι η συνεργασία περιορίζεται σε συμφωνημένο αριθμό έργων. Σε αντίθεση με τις στατιστικές μεταβιβάσεις, στα κοινά έργα μπορούν να συμμετέχουν και ιδιωτικοί φορείς.

Κοινά έργα μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών (άρθρο 11): Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να υλοποιούν κοινά έργα με τρίτες χώρες τα οποία ενδέχεται να καταστούν ιδιαίτερα σημαντικά στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας ή με το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, τα κοινά έργα με τρίτες χώρες περιορίζονται στην ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές (η θέρμανση και η ψύξη δεν καλύπτονται) και θα πρέπει να δημιουργείται πραγματικός φυσικός σύνδεσμος με την τρίτη χώρα. Για να εξασφαλιστεί η τροφοδοσία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, θα πρέπει να δεσμεύεται εγκαίρως η αντίστοιχη δυναμικότητα διασύνδεσης. Με εξαίρεση τις επενδυτικές ενισχύσεις που χορηγούνται στην εγκατάσταση, η ποσότητα της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται και εξάγεται δεν μπορεί να έχει λάβει στήριξη από καθεστώς στήριξης τρίτης χώρας.

Κοινά καθεστώτα στήριξης (άρθρο 13): Άλλος πιθανός μηχανισμός συνεργασίας που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη είναι τα κοινά καθεστώτα στήριξης. Ο μηχανισμός αυτός συνεπάγεται τον μερικό ή πλήρη συντονισμό και/ή συγχώνευση των εθνικών καθεστώτων στήριξης δύο ή περισσότερων κρατών μελών. Δεδομένου ότι τα κοινά καθεστώτα στήριξης μπορεί να συνεπάγονται σημαντικό κόστος συναλλαγής, καλύπτουν συνήθως πολλά έργα. Ωστόσο, ενδέχεται επίσης να χρησιμοποιηθούν για μεγάλα μεμονωμένα έργα με πολύ συγκεκριμένη δομή. Τα κοινά καθεστώτα στήριξης μπορούν επίσης να αφορούν μόνο ένα τμήμα της εθνικής αγοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, για παράδειγμα συγκεκριμένη τεχνολογία ή γεωγραφική περιοχή, π.χ. μια παραμεθόρια περιοχή. Εκτός αν ορίζεται διαφορετικά, το συμφωνηθέν κοινό καθεστώς στήριξης δεν αντικαθιστά τα υφιστάμενα εθνικά καθεστώτα στήριξης τα οποία εξακολουθούν να υφίστανται παράλληλα. Τα κοινά καθεστώτα στήριξης είναι συνήθως πιο απαιτητικά και πολύπλοκα από τα κοινά έργα και απαιτούν συνήθως τροποποίηση της εθνικής νομοθεσίας και/ή ρύθμιση.

Αρχές της συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Γενικά, η συνεργασία των κρατών μελών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διέπεται από τις ακόλουθες αρχές:

Δυνατότητα επιλογής: Δύο ή περισσότερα κράτη μέλη που συνεργάζονται μεταξύ τους ή με τρίτη χώρα το επιλέγουν σε οικειοθελή βάση. Επιπλέον, όταν τα κράτη μέλη επιλέγουν να ενώσουν τις δυνάμεις τους στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, έχουν την ελευθερία να σχεδιάσουν τις λεπτομέρειες και τους όρους της εν λόγω συνεργασίας.

Δημιουργία κοινωνικοοικονομικών οφελών: Τα έργα διασυνοριακής συνεργασίας πρέπει να δημιουργούν αξία από ολιστική, κοινωνική άποψη. Γενικά, τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη που προκύπτουν από το έργο πρέπει να αντισταθμίζουν το κόστος του κατά τη σύγκριση με την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας χωρίς συνεργασία.

Καθιέρωση αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας: Εκτός από τη δημιουργία καθαρών κοινωνικών οφελών, τα έργα διασυνοριακής συνεργασίας θα υλοποιούνται μόνο εάν διασφαλίζουν αμοιβαία οφέλη για όλες τις συμμετέχουσες χώρες και τους βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς εντός των χωρών. Γενικά, δεν είναι πιθανό να επωφελούνται όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη περισσότερο από το έργο από ό,τι χωρίς αυτό και, ως εκ τούτου, οι χώρες πρέπει να συμφωνούν ποια ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να αποζημιώνονται και ποια όχι.

Συμφωνία των όρων της συνεργασίας: Τα κράτη μέλη που προτίθενται να υλοποιήσουν συνεργασία πρέπει να συνάπτουν συμφωνία συνεργασίας στην οποία θα καθορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις.

Εφαρμογή ειδικών τοπικών προϋποθέσεων: Παρότι οι συνεργαζόμενες χώρες προσπαθούν να εναρμονίσουν τους σχετικούς κανόνες και κανονισμούς στον βαθμό που είναι αναγκαίο, ενδέχεται να υπάρχουν φυσικά όρια. Τα όρια αυτά θα ισχύουν ιδίως για τους όρους που αφορούν ειδικά την τοποθεσία, όπως η αδειοδότηση και οι φόροι. Ως εκ τούτου, ως προεπιλογή εφαρμόζονται οι κανόνες της χώρας στην οποία βρίσκεται το έργο, εκτός εάν συμφωνηθεί διαφορετικά και προσδιοριστεί από τις συνεργαζόμενες χώρες.

Εξασφάλιση απτού αντικτύπου: Τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να διαρθρώσουν τη συνεργασία κατά τρόπο ώστε να έχει απτό αντίκτυπο στα συστήματα ισχύος και τις αγορές τους. Τα συνεργαζόμενα κράτη μέλη μπορούν, για παράδειγμα, να ζητήσουν φυσική εισαγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας (η οποία καθίσταται απαραίτητη σε κοινά έργα με τρίτες χώρες).

Επιμερισμός του κόστους και των οφελών: Σύμφωνα με την οδηγία, η παραγόμενη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές θα πρέπει να προσμετράται στη χώρα που χρηματοδοτεί την εγκατάσταση. Ανάλογα με την τεχνολογία, θα έχουν επίσης σημασία και άλλα κόστη και οφέλη πέραν του κόστους στήριξης. Το κόστος σύνδεσης στο δίκτυο και ενσωμάτωσης στο σύστημα έχει ιδιαίτερη σημασία για έργα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, ενώ η σημασία του κόστους στήριξης συνήθως μειώνεται με τις ώριμες τεχνολογίες και τον βαθμό ολοκλήρωσης της αγοράς. Επιτρέπονται διάφορες επιλογές για τη λογιστική καταχώριση. Οι χώρες εταίροι έχουν την ελευθερία να καθορίζουν τις λεπτομέρειες στη συμφωνία συνεργασίας.

(1) Βασίζεται στο παλαιότερο έγγραφο με τίτλο «Καθοδήγηση σχετικά με τη χρήση του μηχανισμού συνεργασίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», SWD(2013) 440 final, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/com_2013_public_intervention_swd05_en.pdf.

(2) Λεπτομερέστερη περιγραφή των μηχανισμών συνεργασίας παρατίθεται στο παράρτημα. Μόνο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδιο να ερμηνεύει έγκυρα το δίκαιο της Ένωσης.

(3) Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1153 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίο