Γνωμοδότηση σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης (94/C 195/10)

Στις 18 Οκτωβρίου 1993, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πράσινη Βίβλο για την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 14 Απριλίου 1994 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Pasquali.

Κατά την 315η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης Απριλίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ εισάγει νέες αρμοδιότητες για την Κοινότητα στον τομέα της εκπαίδευσης. Για πρώτη φορά παρέχεται ένα νομοθετικό πλαίσιο που επιτρέπει στην Κοινότητα να προτείνει δράσεις συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης και κυρίως στο επίπεδο της σχολικής εκπαίδευσης. Έτσι, χάρη στην Πράσινη Βίβλο, η Επιτροπή σκοπεύει να θέσει τις βάσεις για έναν προβληματισμό σχετικά με τις πιθανές κατευθύνσεις μιας δράσεως σε κοινοτικό επίπεδο στον τομέα της εκπαίδευσης.

1.2. Ο προβληματισμός αυτός εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο που σημαδεύτηκε από την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και τον αντίκτυπό της στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, καθώς και από την εξέλιξη των αναγκών σε ανθρώπινο δυναμικό απέναντι στις τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές. Επιπλέον, ο προβληματισμός αυτός συμπεριλαμβάνει και τη συμβολή που μπορεί να έχει για τους νέους η επαγγελματική κατάρτιση και η μαθητεία στις επιχειρήσεις, δεδομένου ότι τους επιτρέπει να γνωρίσουν καλύτερα το κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον τους και να ενταχθούν καλύτερα στην Ευρώπη τόσο ως πολίτες όσο και ως εργαζόμενοι (1). Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης πρέπει, πράγματι, να θεωρηθεί σαν ένα από τα βασικά στοιχεία για την προσαρμογή της εκπαιδευτικής δράσης στο νέο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

1.3. Οι θεμελιώδεις αρχές επί των οποίων στηρίζεται η Πράσινη Βίβλος είναι ο σεβασμός της κάθε εθνικής ταυτότητας και η κατάλληλη προετοιμασία των νέων για την αποτελεσματικότερη ένταξή τους στην ευρωπαϊκή κοινωνία και τον επαγγελματικό βίο.

1.4. Σε κοινοτικό επίπεδο, μόνον οι πρότυπες δράσεις περιορισμένου βεληνεκούς έτυχαν έως σήμερα υποστήριξης στο σχολικό τομέα.

2. Η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης

2.1. Γενικοί στόχοι

Οι γενικοί στόχοι του σχολείου είναι, μεταξύ άλλων να εξασφαλισθεί ισότητα ευκαιριών για όλους 7 να εμφυσηθεί στους νέους η συναίσθηση των ευθυνών τους 7 να αναπτυχθεί στους νέους αυτόνομη προσωπικότητα και κρίση, κριτικό πνεύμα και καινοτομικές ικανότητες 7 να αναπτυχθεί σε κάθε νέο η έφεση για μάθηση καθ'όλη τη διάρκεια της ζωής του και να του εξασφαλισθούν η κατάρτιση και τα προσόντα που θα διευκολύνουν την ένταξή του στην ενεργό ζωή.

2.2. Ειδικοί στόχοι

Βάσει των γενικών αυτών στόχων πρέπει να διευκρινισθούν οι ειδικοί στόχοι και συνεπώς η προστιθέμενη αξία των κοινοτικών δράσεων:

- συμβολή στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής ιθαγένειας,

- παροχή ευκαιριών για τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης,

- προετοιμασία των νέων για μία καλύτερη κοινωνική και επαγγελματική ένταξη.

2.3. Στρατηγικές

Ένας από τους σημαντικούς χώρους δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης των κρατών μελών είναι το σχολείο. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τις κοινοτικές δράσεις. Πράγματι, το σχολείο αποτελεί έναν τόπο δυναμικών σχέσεων που θα μπορούσαν να στηριχθούν στους εξής άξονες:

α) συνεργασία μέσω κινητικότητας και ανταλλαγών.

β) ixκατάρτιση των εκπαιδευτικών και του λοιπού εκπαιδευτικού προσωπικού.

γ) ανάπτυξη της διδασκαλίας των γλωσσών.

δ) ixεκπαίδευση εξ αποστάσεως.

ε) προώθηση της παιδαγωγικής καινοτομίας.

στ) ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Το άρθρο 126 (1) αποτελεί τη νομοθετική βάση για την ανάληψη κοινοτικής δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης τηρουμένης της αρχής της επικουρικότητας για να διασφαλισθεί ότι δεν θα γίνει ουδεμία απόπειρα εναρμονίσεως των εκπαιδευτικών συστημάτων στην Ευρώπη. Ωστόσο, για την επίτευξη του ενός από τους προαναφερθέντες στόχους, και συγκεκριμένα στην περίπτωση κατά την οποία τα κράτη μέλη δεν λαμβάνουν σχετική πρωτοβουλία, η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι ανάγκη να υπάρχει στενή συνεργασία μέσω βούλησης για σύγκλιση των εθνικών συστημάτων και μετά από διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων για την επίτευξη του ενός από τους στόχους αυτούς.

3.2. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η κατάσταση είναι παράδοξη δεδομένου ότι από της 18ης Οκτωβρίου 1993, οπότε η Επιτροπή απέστειλε την Πράσινη Βίβλο έως σήμερα, σημειώθηκε ταχύτατη εξέλιξη σε ό,τι αφορά τα άλλα προγράμματα (όπως: Σωκράτης, Leonardo, Νεολαία για την Ευρώπη), και συνεπώς η Πράσινη Βίβλος για την εκπαίδευση, απώλεσε τον προδρομικό της χαρακτήρα. Ας σημειωθεί επίσης ότι η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης έχει πλέον τη θέση της στο κεφάλαιο 7 του Λευκού Βιβλίου: «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση» καθώς και στο κεφάλαιο ΙΙ του κοινοτικού Προγράμματος Δράσεως «Σωκράτης».

3.3. Η ΟΚΕ λυπάται για το γεγονός ότι η Πράσινη Βίβλος δεν αναφέρεται στην πολιτισμική διάσταση - στοιχείο πρωταρχικό της ευρωπαϊκής ταυτότητας - και λυπάται επίσης για το γεγονός ότι γίνεται χρήση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης για να επιτευχθούν οι ευρωπαϊκές αξίες ενώ σημείο αφετηρίας να είναι η ίδια η πολιτισμική διάσταση. Πράγματι, το πραγματικό θεμέλιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι η παιδεία που συνενώνει τους κανόνες της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, την ιθαγένεια, τις παραδόσεις και τις νοοτροπίες καθώς και την ένταση πολλαπλών ιστορικών και πολιτιστικών δυνάμεων. Στην ηπειρωτική αυτή ιδέα έγκειται η δημιουργική της δύναμη που θα πρέπει να διατηρηθεί για να ξεπερασθεί η κρίση των αξιών που πλήττει την πολιτική κοινωνία και που προκαλεί στασιαστικά φαινόμενα.

3.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή δεν διευκρινίζει με ακρίβεια τι εννοεί με τις λέξεις «ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης». Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η ευρωπαϊκή διάσταση πρέπει να περιλαμβάνει τις ακόλουθες έννοιες:

- θα πρέπει να ευνοηθεί η γνώση της πολιτισμικής ποικιλίας της Ευρώπης,

- ο ανθρωπισμός πρέπει να καταστεί κοινός παρονομαστής,

- η γνώση των κοινοτικών γλωσσών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την πολιτιστική, οικονομική, τεχνική και επιστημονική συνεργασία για τη δημιουργία μιας Ευρώπης των πολιτών και για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς,

- η γνώση των ευρωπαϊκών θεμάτων,

- η δημιουργία ενός συστήματος μέσα στο οποίο τα άτομα μπορούν να υλοποιούν τις δυνατότητές τους για την καλύτερη ένταξή τους σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο ανταγωνιστικός,

- η ανάπτυξη της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας στην εκπαίδευση.

3.4.1. Η εκπαίδευση πρέπει, επίσης, να συμβάλλει στην διάπλαση των νέων βάσει των ευρωπαϊκών δημοκρατικών αξιών, και της γνώσης των διαφόρων ευρωπαϊκών πολιτισμικών ταυτοτήτων προκειμένου να παρέχει ειδικευμένη βασική κατάρτιση που να επιτρέπει την προσαρμογή στις μεταβολές του οικονομικού και κοινωνικού βίου.

3.4.2. Η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται σε μία πανευρωπαϊκή θεώρηση των πραγμάτων, ούτως ώστε κάθε πολίτης να αποκτήσει συνείδηση ότι εκτός από τις εθνικές και ατομικές ιδιαιτερότητές του ανήκει βασικώς στον ενιαίο πολιτισμό της Ευρώπης.

3.5. Σε ό,τι αφορά το ρόλο που διαδραματίζει φυσιολογικά η οικογένεια στον τομέα της εκπαίδευσης, η ΟΚΕ επιθυμεί ενεργητικότερη συμμετοχή από πλευράς γονέων για να ενθαρρυνθεί το άνοιγμα του πνεύματος με ευρωπαϊκή διάσταση.

3.6. Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες δράσεις που πρόκειται να αναληφθούν, ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός θα αποτελέσει το ουσιαστικό εχέγγυο για την επιτυχία της κοινοτικής δράσης. Η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι ο σχετικός προϋπολογισμός πρέπει να επαρκεί προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι.

3.7. Η ΟΚΕ τονίζει ότι στόχος εδώ είναι να βοηθηθεί η ανάπτυξη μιας εκπαίδευσης ποιότητας για 67 εκατομμύρια μαθητές περίπου και 3,7 εκατομμύρια εκπαιδευτικών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, αριθμοί που θα αυξάνονται σε συνάρτηση με τις διαδοχικές διευρύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την Πράσινη Βίβλο για την ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης. Μολαταύτα, κρίνει απαραίτητο να επικαλεστεί το σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η εκπαίδευση από το στοιχειώδες έως το ανώτατο επίπεδό της για να ευνοηθεί η ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Το ζήτημα της ιθαγένειας θα πρέπει να μελετηθεί και πάλι ενόψει των μελλοντικών διευρύνσεων για τη μεγάλη Ευρώπη.

4.2. Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να υπογραμμίσει το στενότατο δεσμό μεταξύ της ποιοτικής εκπαίδευσης και της επιτεύξεως οικονομικών και συνεπώς ανταγωνιστικών στόχων, διότι είναι προφανές ότι η ποιοτική εκπαίδευση οικοδομεί την ποιοτική Ευρώπη εντός της οποίας ενθαρρύνονται τα προσόντα, η δημιουργικότητα και ο δυναμισμός. Παρέχει στην οικονομία μία ώθηση και στους νέους τις νέες ικανότητες που είναι απαραίτητες για την προσαρμογή τους στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Αλλά η ΟΚΕ θέτει το εξής ερώτημα: τι κίνητρα πρέπει να δοθούν στους συγκεκριμένους φορείς και παράγοντες ;

4.3. Σε ό,τι αφορά την κινητικότητα των σπουδαστών, των καθηγητών και του λοιπού προσωπικού του τομέα της εκπαίδευσης της οποίας βασικός στόχος είναι να αυξηθεί ο αριθμός σπουδαστών που παρακολουθούν ένα συμπληρωματικό κύκλο σπουδών σε ένα άλλο κράτος μέλος, να ενταχθούν οι ανταλλαγές διδακτικού προσωπικού και να βελτιωθεί η ποιότητα της διδασκαλίας και της κατάρτισης, η ΟΚΕ φρονεί ότι η Κοινότητα πρέπει να εξεύρει τα σχετικά κίνητρα.

4.4. Η ΟΚΕ τονίζει, επίσης, ότι είναι επείγουσα ανάγκη να ενθαρρυνθεί η αμοιβαία ακαδημαϊκή αναγνώριση των διπλωμάτων, των προσόντων, των σχετικών τίτλων και των κύκλων σπουδών χωρίς την οποία η κινητικότητα δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Συγκεκριμένα χρειάζεται εδώ να συντονισθούν οι δράσεις των κρατών μελών για να απαλειφθούν τα βασικότερα εμπόδια της κινητικότητας.

4.5. Σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη των ανταλλαγών νέων και κοινωνικο-εκπαιδευτικών λειτουργών, η ΟΚΕ παραπέμπει στις σχετικές γνωμοδοτήσεις «Νεολαία για την Ευρώπη» και «Πρόγραμμα δράσης Σωκράτης» με εισηγητή τον κ. van Dijk.

4.6. Η εξ αποστάσεως διδασκαλία αποτελεί ένα σημαντικό τομέα δράσεως. Η έκφραση «εξ αποστάσεως μαθητεία» αναφέρεται σε κάθε εκπαιδευτική μορφή που δεν υπάγεται στον άμεσο και μόνιμο έλεγχο ενός διευθυντού σχολείου, έχει όμως όλα τα πλεονεκτήματα της οργάνωσης και της παροχής συμβουλών ενός εκπαιδευτικού οργανισμού, καθώς και της παρεχόμενης διδασκαλίας. Ο εν λόγω διευθυντής σχολείου οφείλει να διαθέτει λειτουργική και, φυσικά, συμβατική αυτονομία στο βαθμό που είναι υπεύθυνος για την αποτελεσματικότητα του σχολικού λειτουργήματος. Ως προς τούτο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι καμμία τεχνική δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη επαφή.

4.6.1. Η εξ αποστάσεως διδασκαλία θα μπορούσε να καθιερώσει μία ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση των σπουδαστών που δεν έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν ένα κύκλο σπουδών στο εξωτερικό. Η αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων, που λαμβάνονται κατά τον τρόπο αυτόν, θα αποτελέσει επίσης σημαντική προϋπόθεση επιτυχίας του συστήματος αυτού όταν μάλιστα ληφθεί υπόψη η διεθνής πτυχή της αγοράς.

Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 148 της 30. 5. 1994.

(2) «1. Η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος καθώς και την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία.»