Γνωμοδότηση για την πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου σχετικά με ένα πρόγραμμα της ΕΚ για την προώθηση των ενεργειακών τεχνολογιών (Thermie II - 1995-1998) () (94/C 393/15)

Στις 14 Ιουλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198, παράγραφος 2 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Σεπτεμβρίου 1994, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Beale.

Κατά τη 318η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το πρόγραμμα Thermie πρέπει να εκληφθεί ως τμήμα της προσπάθειας να επιτευχθούν οι ενεργειακοί στόχοι που έχουν καθορισθεί για το 1995 στην απόφαση του Συμβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1986 ().

1.2. Το ισχύον πρόγραμμα Thermie περιλαμβάνει μία σειρά μέτρων που αποσκοπούν στη στήριξη σχεδίων προώθησης και επίδειξης και σχεδίων τεχνικώς εφικτών τα οποία έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2008/90 () και 3640/85 (), καθώς και σχεδίων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του προγράμματος στήριξης της τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα των υδρογονανθράκων, βάσει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3639/85 ().

1.3. Το νέο πρόγραμμα Thermie II υποστηρίζει σχέδια σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα των νέων τεχνολογιών, πέραν του καθαρά τεχνικώς εφικτού της εφαρμογής τους. Η προώθηση των ευρωπαϊκών ενεργειακών τεχνολογιών με επίδειξη της οικονομικής τους βιωσιμότητας, όπως και η προώθηση των αποτελεσμάτων παρόμοιων σχεδίων που χρηματοδοτούνται είτε από προγράμματα των κρατών μελών είτε μόνο από τη βιομηχανία, καθώς και η παροχή βοήθειας για τη διείσδυση των αποτελεσμάτων αυτών σε αγορές τρίτων χωρών μέσω της βιομηχανικής συνεργασίας, δεν μπορούν να περιληφθούν στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο και, επομένως, καλύπτονται από την παρούσα πρόταση.

1.4. Στη γνωμοδότησή της για το τρέχον πρόγραμμα Thermie, η οποία υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας στις 12 Ιουλίου 1989, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε διατυπώσει διάφορες παρατηρήσεις, οι οποίες έχουν ληφθεί ως επί το πλείστον υπόψη στη νέα πρόταση.

1.5. Οι παρατηρήσεις αυτές αφορούσαν :

- τη ρητή έγκριση για οικονομική ενίσχυση καινοτόμων προγραμμάτων τα οποία βρίσκονται ακόμη σε φάση έρευνας/ανάπτυξης,

- τη συμπερίληψη της έννοιας του « κινδύνου » από τεχνική και οικονομική άποψη,

- την ανάγκη συντονισμού με τα εθνικά προγράμματα.

2. Περίληψη του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Η νομική βάση της πρότασης είναι το άρθρο 235 της Συνθήκης, αν και αυτή καθεαυτή η έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ) εμπίπτει στο άρθρο 130.

2.2. Οι στόχοι της πρότασης συμφωνούν με τους κύριους στόχους της ενεργειακής πολιτικής :

- εξασφάλιση των μακροπρόθεσμων ενεργειακών αποθεμάτων της Κοινότητας,

- ορθολογική διαχείριση των ενεργειακών πόρων,

- καθαρή χρήση του άνθρακα και άλλων ορυκτών καυσίμων,

- διαφοροποίηση των ενεργειακών αποθεμάτων,

- ανάπτυξη περιφερειακών ενεργειακών πόρων.

2.2.1. Επιπλέον, το πρόγραμμα αναμένεται να συμβάλει και σε άλλους μείζονες στόχους της κοινοτικής πολιτικής που απορρέουν από την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις πόλεις και στις αγροτικές περιοχές και στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της συνεργασίας με τρίτες χώρες, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

2.3. Το περιεχόμενο του νέου προγράμματος περιλαμβάνει όλους τους τομείς και προωθεί τις τεχνολογίες μέσω της οικονομικής επίδειξης και διάδοσής τους για συγκεκριμένη χρήση.

2.4. Το προτεινόμενο πρόγραμμα αποσκοπεί στην παροχή συνεχούς στήριξης στις ΜΜΕ και υποστηρίζει σχέδια μικρής κλίμακας με καλές δυνατότητες αναπαραγωγής στην Κοινότητα.

2.5. Η ενίσχυση των σχεδίων περιορίζεται στο 35 % του επιλέξιμου κόστους (σε καμία περίπτωση η συνολική δημόσια ενίσχυση δεν μπορεί να υπερβεί το 49 % του συνολικού κόστους του σχεδίου), εκτός από την περίπτωση των οριζόντιων μέτρων στήριξης, για τα οποία επιτρέπεται ενίσχυση 100 %.

2.6. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας των σχεδίων είναι :

2.6.1. Βασικά :

- ύπαρξη οικονομικών κινδύνων όσον αφορά την επίδειξη της βιωσιμότητας μιας ενεργειακής τεχνολογίας,

- αδυναμία επαρκούς χρηματοδότησης και στήριξης από πλευράς του κράτους μέλους,

- αύξηση της εξασφάλισης των μακροπρόθεσμων ενεργειακών αποθεμάτων της Κοινότητας,

- προστασία των ενεργειακών πόρων και του περιβάλλοντος,

- βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

2.6.2. Τα πρόσθετα κριτήρια περιλαμβάνουν :

- την « κοινοτική διάσταση »,

- το μέγεθος των φορέων (ΜΜΕ),

- σχέδια από περιφέρειες με καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους.

2.7. Η πρακτική λειτουργία του προγράμματος θα εξασφαλίζεται από την Επιτροπή Thermie με τη βοήθεια των κρατών μελών.

2.8. Προτείνεται η σύσταση Συμβουλευτικής Επιτροπής, η οποία θα αποτελείται από εθνικούς αντιπροσώπους και θα επικουρεί την Επιτροπή :

- στον προσδιορισμό του προγράμματος,

- στον καθορισμό των προτεραιοτήτων,

- στην απόφαση σχετικά με τη χορήγηση χρηματοδοτικής στήριξης και

- στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

2.9. Η χρηματοδότηση του Thermie II, η οποία εγγράφεται στο κεφάλαιο 3 του προϋπολογισμού, είναι 30 εκατ. Ecu για το 1995. Τα ποσά για τα υπόλοιπα τρία έτη του προγράμματος δεν έχουν ακόμη προβλεφθεί και θα εξαρτηθούν από τους διαθέσιμους πόρους του προϋπολογισμού για αυτά τα έτη.

2.10. Οι δαπάνες διοίκησης και προσωπικού για το 1995 εκτιμώνται σε 150 000 Ecu.

2.11. Ο προτεινόμενος κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1995.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί, σε γενικές γραμμές, την πρόταση κανονισμού. Το ισχύον πρόγραμμα Thermie λήγει στις 31 Δεκεμβρίου του τρέχοντος έτους και είναι επιθυμητή η συνέχιση του Thermie για άλλα τέσσερα έτη, προκειμένου να διοχετευθούν στο εμπόριο τα αποτελέσματα της έρευνας.

3.2. Στη γνωμοδότησή της για το πρώτο πρόγραμμα Thermie (), η ΟΚΕ έκρινε το πρόγραμμα « αναγκαίο », αν και με ορισμένες επιφυλάξεις.

3.3. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι, ενώ στο Thermie γίνεται αναφορά στους τεχνικούς και οικονομικούς κινδύνους, ο όρος « τεχνικός » δεν απαντά στο αντίστοιχο άρθρο (άρθρο 2) του Thermie II.

3.4. Η ΟΚΕ έλαβε προσφάτως από την Επιτροπή αντίγραφα της έκθεσής της προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του πρώτου προγράμματος Thermie, η οποία είχε δημοσιευθεί ήδη από τις 9 Δεκεμβρίου 1993 (έγγρ. COM(93) 642 τελικό).

3.5. Ωστόσο, το Thermie και το Thermie II δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα προγράμματα, δεδομένου ότι το τμήμα τεχνικής επίδειξης του Thermie θα συμπεριληφθεί στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο.

3.6. Η ΟΚΕ εκφράζει, επίσης, την ανησυχία της για το γεγονός ότι, ως αποτέλεσμα της Συνθήκης του Μάαστριχτ, το ειδικό πρόγραμμα έρευνας για τις μη πυρηνικές μορφές ενέργειας και το πρόγραμμα Thermie II εμπίπτουν σε διαφορετικά άρθρα της Συνθήκης (άρθρα 130 και 235) και επιβλέπονται από διαφορετικές Γενικές Διευθύνσεις (ΧΙΙ και ΧVII, αντιστοίχως).

3.7. Αν και θεωρείται δεδομένη η εξασφάλιση στενής συνεργασίας μεταξύ των δύο αυτών ΓΔ, η ΟΚΕ διερωτάται μήπως στην πράξη αυτός ο επιμερισμός των αρμοδιοτήτων αποτελέσει εμπόδιο για τη σωστή υλοποίηση του προγράμματος. Το « σύνορο » μεταξύ της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) και της δοκιμής και διάδοσης τεχνολογιών με αποδεδειγμένη ενδεχομένως στην πράξη οικονομική εφαρμογή δεν είναι απαραίτητα σταθερό.

3.8. Τούτο επιτείνεται από το γεγονός ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι για το Thermie II θα διατεθούν λιγότερα χρήματα από ό,τι για το ισχύον πρόγραμμα. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι αυτό οφείλεται στα όσα αναφέρονται στο σημείο 3.5 όσον αφορά τη συμπερίληψη της τεχνικής επίδειξης στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο.

3.9. Μια άλλη σημαντική αλλαγή που εντοπίζει η Επιτροπή μεταξύ Thermie και Thermie II, ωστόσο, είναι το ποσοστό της χρηματοδότησης που διατίθεται για καθέναν από τους κύριους ενεργειακούς τομείς (βλ. λεπτομέρειες στις « Ειδικές παρατηρήσεις »). Ενώ προηγουμένως η Ορθολογική Χρήση Ενέργειας (ΟΧΕ) λάμβανε 30 %, στο Thermie II λαμβάνει 60 %, με αντίστοιχες μειώσεις στους άλλους τομείς.

3.10. Μεσοπρόθεσμα, αυτή είναι μάλλον ορθή κίνηση, καθότι η ΟΧΕ προσφέρει πιο άμεσο όφελος όσον αφορά τα ενεργειακά αποθέματα και την προστασία του περιβάλλοντος. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, οι διάφορες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα έχουν μεγάλη σημασία για τα ενεργειακά αποθέματα και την απασχόληση.

3.11. Η ΟΚΕ σημειώνει, επίσης, με ενδιαφέρον, τα λεπτομερή αριθμητικά στοιχεία που δημοσιεύει η Επιτροπή σχετικά με ορισμένα μακροοικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη που αναμένονται για κάθε δαπανώμενο Ecu στα προγράμματα Thermie. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι τα αριθμητικά αυτά στοιχεία είναι στην καλύτερη περίπτωση ενδεικτικά και ότι δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα επιτευχθούν ως αποτέλεσμα του Thermie και μόνο (πρβλ. παράγραφο 9.1 του δημοσιονομικού δελτίου που επισυνάπτεται στην πρόταση κανονισμού).

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.

Αιτιολογική έκθεση

Αν και η ΟΚΕ καταλαβαίνει ότι είναι απαραίτητη μια τέτοια αιτιολογική έκθεση, πιστεύει εντούτοις - καθώς μάλιστα καταλαμβάνει το ένα τρίτο του εγγράφου της Επιτροπής - ότι αφορά περισσότερο τα ειδικά προγράμματα έρευνας παρά το ίδιο το Thermie II.

4.2.

Εισαγωγή

Τα όσα λέγονται ανωτέρω για την αιτιολογική έκθεση, φαίνεται ότι ισχύουν ακόμη περισσότερο για την εισαγωγή, η οποία θα έπρεπε να επικεντρωθεί στους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή επιθυμεί να επιμερίσει τις προσπάθειές της σχετικά με αυτά τα θέματα σε δύο ΓΔ, έστω και αν εφαρμόζονται διαφορετικά άρθρα της Συνθήκης.

4.3.

Άρθρο 3

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πρέπει να συγκαταλεχθεί, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ανάμεσα στα όργανα που « θα πρέπει να ενημερωθούν ».

4.4.

Άρθρο 5

Πρέπει να προστεθεί μια νέα παράγραφος με την οποία να καθίσταται σαφές ότι δεν μπορεί να εξασφαλισθεί η χρηματοδοτική συνεισφορά της Κοινότητας για σχέδια η διάρκεια υλοποίησης των οποίων υπερβαίνει τη διάρκεια ισχύος του προγράμματος Thermie II.

4.5.

Άρθρο 8

Καθώς δεν υπάρχουν εκτιμήσεις των δαπανών για οποιοδήποτε έτος μετά το 1995, δεν είναι σαφές πόσα προγράμματα θα υποστηρίξει η Κοινότητα εντός της κλίμακας των 100 000-500 000 Ecu που αναφέρει η Επιτροπή.

4.6.

Άρθρο 10

Η ΟΚΕ θα ήθελε να είναι βέβαιη ότι με το « στενότερο συντονισμό με τα εθνικά σχέδια » θα « αποφευχθεί η επανάληψη παρόμοιων προγραμμάτων ».

4.7.

Άρθρο 16

Για να είναι σε θέση η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να διατυπώσει εγκαίρως αξιόλογες παρατηρήσεις, θα πρέπει να λαμβάνει και αυτή την « έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού » ταυτόχρονα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

4.8.

Δελτίο επιπτώσεων επί των ΜΜΕ και της απασχόλησης

Αν και η ΟΚΕ συμμερίζεται το ενδιαφέρον της Επιτροπής να διασφαλισθεί η στήριξη επιχειρήσεων οι οποίες είναι σε θέση να διεκπεραιώσουν τα σχέδια για τα οποία ζητούν κοινοτική χρηματοδότηση, είναι, εντούτοις, αναγκαίο οι σχετικές τυπικές διαδικασίες να είναι τέτοιας φύσεως ώστε να ενθαρρύνουν τις ΜΜΕ να συμμετάσχουν στο Thermie II και οπωσδήποτε να μην τις αποθαρρύνουν.

4.9.

Παράρτημα 1

4.9.1.

Ορθολογική χρήση της ενέργειας

Η ΟΚΕ σημειώνει και επιδοκιμάζει την προφανή πρόθεση της Επιτροπής να δώσει τη μεγαλύτερη προτεραιότητα ανάμεσα στα σχέδια ΟΧΕ του Thermie II στις Μεταφορές, ενώ στο Thermie οι μεταφορές κατατάσσονται μετά τα Κτίρια, τη Βιομηχανία και τη Βιομηχανία Ενέργειας.

4.9.2.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Η ενέργεια από Βιομάζα και Απόβλητα και η Ηλιακή ενέργεια κατατάσσονται στην πρώτη θέση, ενώ δίδεται μεγαλύτερη προτεραιότητα στην Αιολική ενέργεια από ό,τι στην Υδροηλεκτρική και τη Γεωθερμική. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτή την αναδιάταξη των προτεραιοτήτων. Διερωτάται, ωστόσο, κατά πόσο θα αποδειχθεί περιβαλλοντικά αποδεκτή η Αιολική ενέργεια σε κατοικημένες περιοχές, ενώ είναι γνωστό ότι υπάρχουν αντιρρήσεις της κοινής γνώμης για την κατασκευή νέων φραγμάτων για υδροηλεκτρική ενέργεια.

4.9.3.

Δημοσιονομικό δελτίο

4.9.3.1. Η παράγραφος 7.1 του δημοσιονομικού δελτίου δείχνει ότι, στο νέο πρόγραμμα, η ΟΧΕ λαμβάνει το 60 % της χρηματοδότησης, έναντι του 30 % που λάμβανε στο Thermie, με επακόλουθο τη μείωση της χρηματοδότησης των άλλων κατηγοριών : το 26 % για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μειώνεται σε 15 %, το 23 % για τα στερεά καύσιμα σε 13 %, το 21 % για τους υδρογονάνθρακες σε 12 %. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι αυτές οι αλλαγές δικαιολογούνται από την πείρα που έχει αποκτηθεί από το Thermie, ενώ δίδεται μεγαλύτερη προτεραιότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο.

Βρυξέλλες, 14 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() ΕΕ αριθ. C 158 της 9. 6. 1994, σ. 6.

() ΕΕ αριθ. L 241 της 25. 9. 1986, σ. 1.

() ΕΕ αριθ. L 185 της 17. 7. 1990, σ. 1.

() ΕΕ αριθ. L 350 της 27. 12. 1985, σ. 25.

() ΕΕ αριθ. L 350 της 27. 12. 1985, σ. 29.

() ΕΕ αριθ. C 101 της 22. 4. 1989.