ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος στην ψηφιακή εποχή - Σύνδεση πολιτιστικής ποικιλομορφίας και ανταγωνιστικότητας /* COM/2014/0272 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος στην ψηφιακή εποχή - Σύνδεση πολιτιστικής ποικιλομορφίας και ανταγωνιστικότητας Ο οπτικοακουστικός τομέας είναι πολύ σημαντικός σε πολιτιστικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Διαμορφώνει ταυτότητες, προβάλλει αξίες και μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συμβάλλοντας στον προσδιορισμό της κοινής ευρωπαϊκής μας ταυτότητας. Ο τομέας αυτός συμβάλλει στην οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση στην Ευρώπη και αποτελεί παράγοντα προώθησης της καινοτομίας. Θα πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι ο οπτικοακουστικός τομέας υπόκειται σε νομοθετικές ρυθμίσεις πολύ περισσότερο απ’ ό,τι άλλοι δημιουργικοί τομείς και σε πολύ μεγάλο βαθμό στηρίζεται στη δημόσια χρηματοδότηση[1]. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία κινηματογράφου χαρακτηρίζεται από ποικιλομορφία και δημιουργικότητα. Η κινηματογραφική της παράδοση έχει αποσπάσει επαίνους σε παγκόσμιο επίπεδο και έχει εμπνεύσει πολλές γενιές κινηματογραφιστών στο έργο τους[2]. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη παράγει μεγάλο αριθμό κάθε είδους ταινιών μυθοπλασίας, οι περισσότερες από αυτές δεν φτάνουν στο σύνολο του δυνητικού κοινού τους στην Ευρώπη και πολύ λιγότερο στην παγκόσμια αγορά. Οι περισσότερες ταινίες μένουν στην εθνική τους αγορά αλλά, ακόμη και εκεί, ορισμένες από αυτές δεν φτάνουν ποτέ στις κινηματογραφικές οθόνες ούτε κατορθώνουν να εξασφαλίσουν άλλους διαύλους διανομής. Είναι μια ευκαιρία που χάνεται για τη διάδοση της ποικιλομορφίας του ευρωπαϊκού πολιτισμού σε όλο τον κόσμο, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την αντιμετώπιση του εμπορικού ελλείμματος με τρίτες χώρες, ιδίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ψηφιακή επανάσταση προσφέρει περισσότερες δυνατότητες και μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τη διανομή, ενώ έχει καθοριστική επίδραση στη συμπεριφορά του κοινού. Επομένως, έχει πολύ μεγάλη σημασία η προσαρμογή στην ψηφιακή εποχή και η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει για τη διατήρηση του υπάρχοντος και την προσέγγιση νέου κοινού, καθώς και για τη σύνδεση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας με την ανταγωνιστικότητα. Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις. Η βιομηχανία πρέπει να δοκιμάσει νέα επιχειρησιακά μοντέλα και στρατηγικές διαμόρφωσης κοινού και η δημόσια πολιτική πρέπει να προσαρμοστεί σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η πολιτική συνεργασία σε διακρατικό επίπεδο και ο διαρθρωμένος διάλογος με τον τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι, επομένως, ζωτικής σημασίας. Η παρούσα ανακοίνωση εντάσσεται στο στρατηγικό πλαίσιο που παρουσιάστηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ώθηση στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση στην ΕΕ[3] και ακολουθεί το ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη[4]. Στην ανακοίνωση καταγράφονται οι πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα του κινηματογράφου και προσδιορίζονται οι τρέχουσες προκλήσεις για τις δημόσιες πολιτικές που επηρεάζουν τον τομέα αυτόν. Υπογραμμίζονται, επίσης, τα υπάρχοντα μέσα της ΕΕ τα οποία θα μπορούσαν να συμβάλλουν στη διαδικασία προσαρμογής στις προκλήσεις αυτές. Στόχος της ανακοίνωσης, για όλους τους τομείς τους οποίους καλύπτει, είναι η βελτίωση της συμπληρωματικότητας μεταξύ των πολιτικών των κρατών μελών και των πολιτικών της Ένωσης. Η ανακοίνωση προωθεί κοινές κατευθύνσεις με σκοπό την καλύτερη αξιοποίηση των ευκαιριών και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με την ψηφιακή μετάβαση, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία, καθώς και τις ιδιαιτερότητες των εθνικών τοπίων στον οπτικοακουστικό τομέα και τονίζοντας την ανάγκη συνένωσης των προσπαθειών για να ενισχυθεί σε παγκόσμιο επίπεδο η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εργαλείων χρηματοδότησης για την ανταγωνιστικότητα και την ποικιλομορφία του τομέα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. 1. Η τρέχουσα κατάσταση στον τομέα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου 1.1. Κινηματογραφική παραγωγή και κοινό: μια απόσταση που διαρκώς μεγαλώνει; Εξετάζοντας τον τομέα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου διαπιστώνουμε ότι υπάρχει μια ανισορροπία μεταξύ παραγωγής και διανομής, αφενός, και κατανάλωσης, αφετέρου, δηλ. μεταξύ του αριθμού των ταινιών που παράγονται και του αριθμού των ταινιών που φτάνουν πραγματικά στο κοινό-στόχο. Οι ευρωπαϊκές παραγωγές είναι πολύ περισσότερες από τις αμερικανικές και τις καναδικές[5], αλλά οι ευρωπαϊκές ταινίες διανέμονται σε πολύ μικρότερη κλίμακα και αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την προσέγγιση ενός ευρύτερου κοινού στις ξένες αγορές, συμπεριλαμβανομένου και του εσωτερικού της ΕΕ. Η επιτυχία δεν είναι δυνατόν να μετριέται μόνο με βάση το μερίδιο της αγοράς και τις εισπράξεις. Οι ταινίες μπορεί να απευθύνονται σε εξειδικευμένο κοινό, με αποτέλεσμα να έχουν μικρότερο μερίδιο στην αγορά σε εθνικό, ενωσιακό και παγκόσμιο επίπεδο. Παρ’ όλ’ αυτά οι ταινίες αυτές μπορούν να επιτύχουν την προσέγγιση του κοινού-στόχου και τη διαμόρφωση σημαντικού μέρους της πολιτιστικής ποικιλομορφίας. Από οικονομική άποψη, η σχετική επιτυχία μιας ταινίας πρέπει να εξετάζεται και από την πλευρά του κέρδους, δηλ. του λόγου των επενδύσεων στην ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διανομή προς τα παραχθέντα έσοδα[6]. Ωστόσο, για έναν σημαντικό αριθμό ταινιών που παράγονται στην ΕΕ, η προβολή στις κινηματογραφικές αίθουσες εξακολουθεί να είναι περιορισμένη, αν όχι ανύπαρκτη, ιδίως στις ξένες αγορές. Επιπλέον, δεν φαίνεται να προσεγγίζουν μεγαλύτερο κοινό μέσω άλλων μορφών διανομής. Η κατάσταση και τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τις διαφορετικές μορφές διανομής (κινηματογραφική αίθουσα, μετάδοση, DVD, VoD[7] κ.λπ.), και μπορεί επίσης να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Όσον αφορά την εκμετάλλευση κινηματογραφικών αιθουσών, οι κύριες τάσεις είναι οι ακόλουθες: · Στην ΕΕ, οι ευρωπαϊκές ταινίες αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 62,52 % των προβολών και το 32,9 % των εισιτηρίων[8]. Οι συνολικές εισπράξεις των ευρωπαϊκών ταινιών από τα εισιτήρια υπολείπονται κατά πολύ των αντίστοιχων αμερικανικών παραγωγών. Το 2012, οι αμερικανικές παραγωγές αντιπροσώπευαν το 19,84 % των προβολών και το 65,11 % των εισιτηρίων στην ΕΕ[9]. Τα εισιτήρια σε ταινίες από άλλες χώρες της ΕΕ στην αγορά της ΕΕ είναι σταθερά γύρω στο 12 % κατά μέσο όρο[10]. · Πολύ λίγες είναι οι ευρωπαϊκές ταινίες που προβάλλονται σε κινηματογράφους εκτός της Ευρώπης (8 % το 2010), όπου φτάνουν σε έναν μη αμελητέο, αλλά μέτριο από πλευράς μεριδίου της αγοράς και εισπράξεων, αριθμό θεατών[11]. Μάλιστα, πάνω από το 19 % του συνόλου των εισιτηρίων (και πάνω από το 16 % των εισπράξεων) των ευρωπαϊκών παραγωγών πραγματοποιήθηκε εκτός της Ευρώπης το 2010[12]. Η κατάσταση όσον αφορά τις ευρωπαϊκές ταινίες σε άλλες πλατφόρμες παρακολούθησης είναι ανάλογη με αυτή που περιγράφεται πιο πάνω για τις κινηματογραφικές αίθουσες. Η τηλεόραση εξακολουθεί να είναι το πιο διαδεδομένο μέσο για την παρακολούθηση ταινιών. Το 2011, το 41 % των 122 000 σχεδόν ταινιών μυθοπλασίας που προβλήθηκαν από την τηλεόραση στην Ευρώπη ήταν ευρωπαϊκής προέλευσης (7,7 % ήταν εθνικές παραγωγές, 14,5 % ήταν παραγωγές άλλων ευρωπαϊκών χωρών και το 18,7 % ήταν ευρωπαϊκές συμπαραγωγές είτε εξ ολοκλήρου είτε εν μέρει)[13]. Παρόλο που το DVD σημειώνει πτωτική τάση, το βίντεο κατά παραγγελία (VoD) αποτελεί μια νέα σχετικά μορφή διανομής που η ζήτησή της αναμένεται να αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τα επόμενα χρόνια[14]. Αντίθετα από το DVD, το βίντεο κατά παραγγελία (VoD) καλύπτεται από την οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων και τις διατάξεις της που αποσκοπούν στην προώθηση των ευρωπαϊκών έργων. Το 2012, η αγορά VoD κατέγραψε ρυθμό ανάπτυξης 59% στη Γερμανία και 14,7% στη Γαλλία[15]. Πολλοί πάροχοι υπηρεσιών VoD προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και χρησιμοποιούν το εμπορικό τους σήμα σε μία μόνο τοπική αγορά, ενώ λίγοι μόνο είναι οι πάροχοι που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους με το ίδιο εμπορικό σήμα σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν και το βίντεο κατά παραγγελία (VoD) προσφέρει, θεωρητικά, απεριόριστες δυνατότητες διανομής (σε αντίθεση με άλλα μέσα), είναι πολύ λίγα τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τη διαθεσιμότητα και το μερίδιο αγοράς των ευρωπαϊκών ταινιών στις πλατφόρμες VoD. Από τις πρώτες μελέτες προκύπτει ότι τα περισσότερα έσοδα από τις πλατφόρμες VoD προέρχονται από μη ευρωπαϊκές ταινίες, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την αγορά του DVD[16]. Όσον αφορά την παρουσία των ευρωπαϊκών ταινιών, από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι ένας παγκόσμιος παράγοντας (παρών σε 26 χώρες της ΕΕ) προτείνει, στα κυριότερα εθνικά καταστήματα, περισσότερες μεγάλες επιτυχίες από την ΕΕ και ταινίες που έχουν βραβευτεί με τα ευρωπαϊκά βραβεία κινηματογράφου απ’ ό,τι οι εθνικοί πάροχοι VoD[17]. Με βάση τις εκτιμήσεις αυτές, υπάρχει περιθώριο για υψηλότερο επίπεδο διανομής ευρωπαϊκών ταινιών - τόσο μέσα στην Ευρώπη όσο και έξω από αυτήν - διά μέσου όλων των διαύλων διανομής. 1.2. Δυνητικό κοινό και αλλαγή συμπεριφοράς Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ Ευρωπαίων ηλικίας 4-50 ετών[18], το 97 % των Ευρωπαίων βλέπουν ταινίες κάθε είδους, και το 54 %, μάλιστα, βλέπει ταινίες κάθε μέρα[19]. Το 27 % περίπου των ατόμων που βλέπουν ταινίες είναι «φανατικοί» θεατές οι οποίοι λένε ότι βλέπουν περισσότερες από 11 ταινίες τον μήνα[20]. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό επισκέψεων στους κινηματογράφους παρέμεινε σταθερό τα τελευταία χρόνια[21], η έρευνα αποκαλύπτει ότι ο κόσμος πηγαίνει στο σινεμά λιγότερο από μία φορά τον μήνα και ότι το 39 % των ερωτηθέντων δεν πηγαίνει ποτέ στο σινεμά[22]. Εκτός από τους κινηματογράφους, οι Ευρωπαίοι βλέπουν ταινίες στην ελεύθερη τηλεόραση (79% του πληθυσμού), από DVD (67 %) και μέσω υπηρεσιών βίντεο κατά παραγγελία (56 %)[23]. Επομένως, η παρακολούθηση ταινιών κατ’ οίκον ή από κινητή συσκευή αντιπροσωπεύει μια σημαντική αγορά, ειδικότερα επειδή οι χρήστες αναμένουν όλο και περισσότερο να μπορούν να παρακολουθήσουν το περιεχόμενο οποιαδήποτε στιγμή, οπουδήποτε και σε όλες τις συσκευές. Ωστόσο, στη μελέτη αναγνωρίζεται ότι χρησιμοποιείται και παράνομο περιεχόμενο και ότι, εκτός από το να παρακολουθεί, ένα μέρος του κοινού θα επιθυμούσε όλο και περισσότερο και υπάρχει αλληλεπίδραση με το περιεχόμενο και να μπορεί να συμμετέχει στη δημιουργία του ή στον προγραμματισμό του, π.χ. μέσω εφαρμογών (app) ή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Σχετικά με τον χρόνο που αφιερώνει ο κόσμος στα μέσα, η τηλεόραση εξακολουθεί να παραμένει το μέσον που χρησιμοποιείται περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο για την παρακολούθηση οπτικοακουστικού περιεχομένου, ενώ ο χρόνος παρακολούθησης παραμένει γύρω στις 4 ώρες την ημέρα σε όλη την ΕΕ[24]. Τα αριθμητικά αυτά στοιχεία είναι σε γενικές γραμμές σταθερά στην ΕΕ, ενώ ορισμένες φορές μειώνονται όσον αφορά την παρακολούθηση γραμμικού περιεχομένου από τις νεότερες γενιές[25]. Από την άλλη πλευρά, ο μέσος χρόνος παρακολούθησης βίντεο μέσω του διαδικτύου ανά θεατή, παρότι εξακολουθεί να είναι σχετικά χαμηλός στις κύριες αγορές της ΕΕ, αυξήθηκε από 155 % έως 200 % κατά την περίοδο 2008-2011[26]. 1.3. Διαρθρωτικές αδυναμίες στον τομέα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου όσον αφορά την προσέγγιση δυνητικού κοινού στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον υπόλοιπο κόσμο Η κατάσταση όσον αφορά τον οπτικοακουστικό τομέα είναι πολύ διαφορετική μεταξύ των κρατών μελών. Δεν διαφέρει μόνο το μέγεθος του τομέα, ο όγκος παραγωγής και το γλωσσικό περιβάλλον, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο χρηματοδοτούνται οι ταινίες, τα ποσά και η δομή των δημόσιων χρηματοδοτήσεων για τις ταινίες, η συμμετοχή των ραδιοτηλεοπτικών φορέων ή άλλων ενδιαφερόμενων μερών στο σύστημα χρηματοδότησης και η εθνική και περιφερειακή πολιτική όσον αφορά τον κινηματογράφο. Καθώς κάθε ταινία αποτελεί ένα μοναδικό πρωτότυπο, οποιαδήποτε προσπάθεια προτυποποίησης των συντελεστών επιτυχίας διατρέχει τον κίνδυνο της υπεραπλούστευσης. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ορισμένες διαρθρωτικές αδυναμίες έχουν πολύ μεγάλο αντίκτυπο στην ικανότητα των ευρωπαϊκών ταινιών να προσεγγίσουν το δυνητικό κοινό τους τόσο στην Ευρώπη όσο και πέρα από τα σύνορά της. · Κατακερματισμός παραγωγής και χρηματοδότησης Ο τομέας του ευρωπαϊκού κινηματογράφου αποτελείται κυρίως από μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις οι οποίες βασίζονται σε περιορισμένες άυλες ακινητοποιήσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δυσκολίες για τη συγκέντρωση κεφαλαίων και βασίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στη δημόσια χρηματοδότηση. Ο μέσος προϋπολογισμός μιας παραγωγής διαφέρει πάρα πολύ μεταξύ των κρατών μελών. Στο ΗΒ ανέρχεται στα 10,9 εκατ. ευρώ, στη Γερμανία και τη Γαλλία στα 5 εκατ. ευρώ περίπου και στη Σουηδία στα 2,6 εκατ. ευρώ. Αντίθετα, στην Ουγγαρία και στην Εσθονία παράγονται ταινίες με μέσο προϋπολογισμό 300 000 ευρώ[27]. Σύμφωνα με τον οργανισμό Motion Picture Association of America, ο μέσος προϋπολογισμός των ταινιών που παράγονται στις ΗΠΑ είναι 15 εκατ. δολάρια ΗΠΑ[28]. Όσον αφορά τις αμερικανικές ταινίες που παράγονται από τα μεγάλα κινηματογραφικά στούντιο, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ο μέσος προϋπολογισμός τους ήταν 106,6 εκατ. δολάρια ΗΠΑ το 2006. Με δεδομένο το υψηλό κόστος που απαιτούν οι κινηματογραφικές παραγωγές, τα υψηλά έσοδα κυρίως από τις εισπράξεις των εισιτηρίων είναι αναγκαία για να επιτευχθεί η οικονομική βιωσιμότητα. Παρά το υψηλό μερίδιο που κατέχουν στην αγορά, πολλές πρόσφατες αμερικανικές παραγωγές με δυσκολία κάλυψαν το ύψος των επενδύσεων, αν και σημείωσαν επιτυχία όσον αφορά τον αριθμό των εισιτηρίων. Ενώ ορισμένες ευρωπαϊκές ταινίες - με χαμηλότερο προϋπολογισμό - θα μπορούσαν να φτάσουν το νεκρό σημείο του κύκλου εργασιών με σχετικά μικρό αριθμό εισιτηρίων, τα λίγα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαϊκών ταινιών δεν είναι επικερδείς και δεν καλύπτουν το κόστος των επενδύσεών τους[29]. Έτσι, δύσκολα οι ευρωπαϊκές εταιρείες μπορούν να γίνουν σταθερότερες, να εγκαταλείψουν την προσέγγιση «ένα έργο τη φορά» και να αναπτυχθούν. Το περίπλοκο σύστημα χρηματοδότησης των κινηματογραφικών παραγωγών πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που φέρνουν οι αλλαγές στη διανομή και στην κατανάλωση και οι οποίες οφείλονται στις ψηφιακές τεχνολογίες. Τα τηλεοπτικά έσοδα μπορεί να επηρεάζονται από τον πολλαπλασιασμό των καναλιών και τη διάσπαση του κοινού· ενώ τα έσοδα από τις μεταδόσεις μέσω διαδικτύου είναι σε δυναμική ανάπτυξη, δεν ισοφαρίζουν την απώλεια των εσόδων από τα DVD[30]. Επίσης, φαίνεται ότι τόσο στην τηλεόραση όσο και στο βίντεο κατά παραγγελία (VoD), οι τηλεοπτικές σειρές, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών παραγωγών, είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς και επιτυγχάνουν υψηλά ποσοστά τηλεθέασης[31]. Η διανομή των κινηματογραφικών ταινιών αντιμετωπίζει το κόστος της ψηφιοποίησης των κινηματογραφικών αιθουσών και αλλαγών στη συμπεριφορά του κοινού. Νέοι παράγοντες (π.χ. οι πλατφόρμες VoD, οι πάροχοι τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών) διαδραματίζουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο στη διανομή, χωρίς όμως παράλληλα να συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό στην παραγωγή ή στη χρηματοδότηση ταινιών. · Περιορισμένες ευκαιρίες και χαμηλά κίνητρα για τη διεθνοποίηση έργων και τη στόχευση πολλών αγορών Ο αριθμός των ευρωπαίων παραγωγών ταινιών που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από μία αγορές είναι πολύ περιορισμένος. Γενικότερα, ο κινηματογραφικός τομέας δεν κινητοποιεί το κατάλληλο ύψος χρηματοδότησης για έργα με διεθνή απήχηση ή ενδιαφέρον είτε από τις δημόσιες επιχορηγήσεις είτε από επενδυτές στην παραδοσιακή αλυσίδα αξίας είτε από νέους επενδυτές. Ένα σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης πολλές φορές προέρχεται από εθνικές ή περιφερειακές δημόσιες επιχορηγήσεις και υποστηρίζει την παραγωγή έργων με εθνικό ή περιφερειακό ενδιαφέρον. Ένα πολύ μικρό μόνο μέρος της δημόσιας χρηματοδότησης προέρχεται από υπερεθνικά κεφάλαια (π.χ. το 2009 στην Ευρώπη 1 919 εκατ. ευρώ προέρχονταν από εθνικά και περιφερειακά κεφάλαια, έναντι 144 εκατ. ευρώ που προέρχονταν από υπερεθνικά κεφάλαια)[32]. Επομένως, τα έργα στον τομέα του κινηματογράφου έχουν την τάση να απευθύνονται στο εγχώριο κοινό. Η τάση αυτή προφανώς ενισχύεται από το γεγονός ότι δεν αποδίδεται η δέουσα προσοχή στο στάδιο ανάπτυξης του έργου, κατά τη διάρκεια του οποίου το δυνητικό κοινό μιας παραγωγής μπορεί να προσδιοριστεί αποτελεσματικά και να βελτιστοποιηθεί. Επιπλέον, ενώ οι συμπαραγωγές διακινούνται καλύτερα από τις καθαρά εθνικές παραγωγές[33], φαίνεται ότι υπάρχει η τάση να χρησιμοποιούνται ουσιαστικά για να εξασφαλίζουν τη χρηματοδότηση, ιδίως σε χώρες με χαμηλή ικανότητα παραγωγής. Η εμβέλεια μιας δεδομένης ταινίας μπορεί να αυξηθεί εάν γίνει καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της συμπαραγωγής· είναι πάρα πολλές οι συμπαραγωγές που εξακολουθούν να μην διαθέτουν σαφή στρατηγική για τη διανομή στις ενδιαφερόμενες χώρες και πέρα από αυτές. · Επικέντρωση στην παραγωγή και περιορισμένη προσοχή στη διανομή και στην προώθηση Η έμφαση που δίνουν οι πολιτικές για τον κινηματογράφο στην υποστήριξη της παραγωγής είναι δυσανάλογη προς τις προσπάθειες που συνδέονται με την τελική παράδοση στο κοινό. Το ισχύον καθεστώς κρατικών ενισχύσεων υποστηρίζει κατά κύριο λόγο την παραγωγή ταινιών χωρίς να δίνει ιδιαίτερο βάρος στη διανομή. Το 2009, οι ευρωπαϊκοί φορείς χρηματοδότησης ταινιών διέθεσαν κατά μέσο όρο το 69 % του προϋπολογισμού τους στη δημιουργία έργων, ενώ για τη διανομή και την προώθησή τους διέθεσαν μόνο το 8,4 % και το 3,6 % αντίστοιχα. Τα κεφάλαια που παρέχονται σε υπερεθνικό επίπεδο χαρακτηρίζονται από την τάση να δίνουν στη διανομή μεγαλύτερη προτεραιότητα (33,6 % σε σχέση με το 35,7 % που διατίθεται στη δημιουργία) απ’ ό,τι τα εθνικά (7,4 % για τη διανομή, 70,4 % για τη δημιουργία) και τα περιφερειακά κεφάλαια (3,5 % για τη διανομή, 75,5 % για τη δημιουργία). Ωστόσο, όπως έχει ήδη αναφερθεί πιο πάνω, ένα μικρό μόνο μερίδιο της δημόσιας χρηματοδότησης προέρχεται από υπερεθνικά κεφάλαια. Στις ΗΠΑ, είναι πολύ μεγάλοι οι προϋπολογισμοί που διατίθενται για την εμπορία των ταινιών[34], ενώ στην Ευρώπη δεν συμβαίνει αυτό. Η επικέντρωση στην κινηματογραφική προβολή και την τηλεοπτική μετάδοση, ουσιώδους σημασίας για την απόσβεση της επένδυσης, επισκιάζει τις δυνατότητες διανομής μέσω κάθε είδους πλατφόρμας. Το ισχύον σύστημα διαδοχικής προβολής (release windows)[35] υφίσταται αυξανόμενη πίεση από τις αλλαγές στη συμπεριφορά του κοινού[36]. Οι αυστηροί κανόνες στον τομέα αυτόν και η τάση των κατεστημένων παραγόντων της αγοράς να διατηρήσουν την υφιστάμενη κατάσταση δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη και χρήση νέων καινοτόμων στρατηγικών προβολής και επιχειρησιακών προτύπων. Αυτός είναι, ίσως, και ο λόγος για τον οποίο μικρές, εξειδικευμένες παραγωγές - οι οποίες αγωνίζονται να βρουν πρόσβαση στις κινηματογραφικές οθόνες και όταν το κατορθώνουν προβάλλονται για μικρές μόνο χρονικές περιόδους - δεν μπορούν να φτάσουν στο κοινό τους μέσα από άλλες πλατφόρμες διανομής, π.χ. VoD[37]. Το βίντεο κατά παραγγελία (VoD) προσφέρει πολλές δυνατότητες αλλά απαιτεί προσαρμοσμένη επένδυση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων. Για την παραγωγή ταινιών οι οποίες να είναι διαθέσιμες σε πλατφόρμες VoD, οι επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν νέο τεχνικό κόστος και νέο κόστος συναλλαγής. Το κόστος που συνδέεται με την κωδικοποίηση των ψηφιακών μητρών και την προετοιμασία διαφόρων γλωσσικών εκδόσεων (μεταγλωττισμένων ή υποτιτλισμένων) είναι μια επένδυση για κάθε ταινία. Το κόστος συναλλαγής είναι ιδιαίτερα υψηλό στην Ευρώπη λόγω του κατακερματισμού των δικαιωμάτων και της μικρής ανάπτυξης δραστηριοτήτων συνάθροισης[38] στον τομέα του κινηματογράφου. Έτσι, μειώνεται η ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών καταλόγων για τους νέους ηθοποιούς. Εκτός αυτού, από τη στιγμή που οι ταινίες γίνονται διαθέσιμες σε πλατφόρμες VoD, απαιτούν πρόσθετες επενδύσεις σε δραστηριότητες επιμέλειας και καλοσχεδιασμένα εργαλεία για την προώθηση και τη δυνατότητα ανεύρεσής τους. Συνολικά, όλο αυτό το κόστος μπορεί να αντισταθμιστεί μόνο από έναν πολύ μεγάλο αριθμό θεάσεων και κατά συνέπεια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη χρονική περίοδο. Τα χρηματοδοτικά εργαλεία θα πρέπει να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική διάθεση των κεφαλαίων, λαμβάνοντας το κόστος αυτό υπόψη. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή κινηματογραφική κληρονομιά, η Ευρώπη έχει μείνει πίσω στην ψηφιοποίηση των ταινιών, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για την ψηφιακή πρόσβαση. Μόνο το 1,5 % της κινηματογραφικής κληρονομιάς είναι ψηφιοποιημένο[39]. Ο λόγος είναι η έλλειψη χρηματοδότησης και το υψηλό κόστος, τόσο σε χρήμα όσο και σε χρόνο, για την εκκαθάριση δικαιωμάτων. Η απλοποίηση εκκαθάρισης δικαιωμάτων, και μέσω τη μείωσης του κόστους, θα μπορούσε να διευκολύνει τη διαδικασία. · Ελλείψεις σε επιχειρηματικές δεξιότητες και διατομεακές συμπράξεις Η βασική κατάρτιση των επαγγελματιών του κινηματογράφου συχνά δεν περιλαμβάνει την απόκτηση των αναγκαίων επιχειρηματικών δεξιοτήτων. Οι σχέσεις των κινηματογραφικών σχολών με τις επιχειρήσεις του τομέα είναι αδύναμες και η κατάρτιση εξακολουθεί να μην προσφέρει αρκετές ευκαιρίες για την απόκτηση μιας διεθνούς προοπτικής και ανάλογων επαφών. Ο τομέας του ευρωπαϊκού κινηματογράφου δεν έχει ουσιαστική συνεργασία με δυνητικούς εταίρους, όπως είναι οι διαφημιστές και ο τομέας των ΤΠΕ, η συμβολή των οποίων θα μπορούσε να είναι ζωτικής σημασίας για τη διεύρυνση του κοινού όσον αφορά τις παραγωγές για την πλατφόρμα VoD. 2. Οι σημερινές προκλήσεις Για να ξεπεραστούν οι διαρθρωτικές αυτές αδυναμίες, χρειάζονται συντονισμένες προσπάθειες σε όλα τα επίπεδα. Θα πρέπει να αναλυθούν οι ακόλουθοι τομείς, ώστε η ποικιλομορφία του ευρωπαϊκού κινηματογράφου να γίνει προσβάσιμη και ελκυστική για ένα ευρύτερο κοινό, καθώς και για να γίνουν περισσότερο επικερδείς οι ευρωπαϊκές ταινίες και οι ευρωπαϊκές κινηματογραφικές επιχειρήσεις. 2.1. Επανεξέταση του χρηματοδοτικού περιβάλλοντος Η βιομηχανία του ευρωπαϊκού κινηματογράφου για να επιτύχει θα πρέπει, αφενός, να αποκατασταθεί η ισορροπία των δαπανών μεταξύ της παραγωγής, της διανομής και της προώθησης των ταινιών και, αφετέρου, να υπάρξει πρόοδος στους ακόλουθους τρεις τομείς: · Προγράμματα δημόσιας χρηματοδότησης Οι εγχώριοι μηχανισμοί υποστήριξης της παραγωγής, της ανάπτυξης και της διανομής των ταινιών έχουν - άμεσα ή έμμεσα - αντίκτυπο στις δομές και τις πρακτικές της βιομηχανίας, καθώς και στο είδος των ταινιών που παράγονται και διανέμονται. Η ευρωπαϊκή υποστήριξη μπορεί απλώς να συμπληρώσει τους μηχανισμούς αυτούς σε εθνικό επίπεδο, αλλά δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση. Λόγω των αλλαγών που προκάλεσαν το ψηφιακό περιβάλλον και οι αλλαγές στις προσδοκίες του κοινού, θα πρέπει να επανεξεταστούν τα προγράμματα δημόσιας χρηματοδότησης, σύμφωνα με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων[40]. Γενικά, η πρόκληση που παρουσιάζεται δεν είναι να αυξηθεί το επίπεδο της δημόσιας υποστήριξης στον συγκεκριμένο τομέα, αλλά να βελτιστοποιηθεί η συνολική προστιθέμενη αξία, καθώς και να μεγιστοποιηθεί η συμπληρωματικότητα των μέσων και των πολιτικών στα διάφορα επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να προσεχθούν τα ακόλουθα θέματα: – να δίνεται περισσότερη έμφαση στο στάδιο της ανάπτυξης για να βελτιωθεί η ποιότητα και να αυξηθεί η αποδοτικότητα των χρηματοδοτούμενων έργων· να εξασφαλίζεται ότι ένα έργο αναπτύσσεται με τέτοιον τρόπο ώστε να επιτυγχάνει την προσέγγιση του κοινού στο οποίο απευθύνεται, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητές του τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό και παγκόσμιο επίπεδο· – να υπάρχει σωστή ισορροπία και αποτελεσματικότερη σύνδεση μεταξύ της υποστήριξης της παραγωγής και της υποστήριξης της διανομής και της προώθησης· π.χ. να εξασφαλίζεται ότι τα έργα που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση συνοδεύονται από καλοσχεδιασμένη στρατηγική διανομής και εμπορίας ή παρέχουν κίνητρα στους παραγωγούς και στις εταιρείες παραγωγής ώστε δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην προσέγγιση ευρύτερου κοινού· – να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική εκμετάλλευση των ταινιών που επωφελούνται από τη δημόσια χρηματοδότηση και η πρόσβαση του κοινού σε αυτές· – να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τα αποτελέσματα των ταινιών που επωφελούνται από τη δημόσια χρηματοδότηση· π.χ. θα μπορούσε να είναι προϋπόθεση η παροχή στοιχείων σχετικά με τους αριθμούς θέασης των ταινιών αυτών σε όλους τους διαύλους διανομής. Έτσι, θα υπήρχε η δυνατότητα δημοσίευσης των στοιχείων θέασης σε όλες τις πλατφόρμες διανομής για κάθε ταινία που λαμβάνει δημόσια χρηματοδότηση· – να ενισχυθεί η γενική συμπληρωματικότητα και συνοχή της δημόσιας υποστήριξης, ώστε να αυξηθεί η συνολική της αποτελεσματικότητα· κάτι τέτοιο θα περιελάμβανε τα περιφερειακά, εθνικά και υπερεθνικά επίπεδα χρηματοδότησης που αφορούν τη χρηματοδότηση διαφόρων δραστηριοτήτων (ανάπτυξη, παραγωγή, διανομή, προώθηση και εμπορία)· – να ισχυροποιηθούν οι παραγωγοί και οι άλλοι παράγοντες ώστε να περάσουν από την ανά έργο προσέγγιση στις στρατηγικές ανάπτυξης της επιχείρησης· – να εξασφαλίζεται η συμβατική κατάθεση των χρηματοδοτούμενων ταινιών και των μηχανισμών ανάπτυξης ώστε να διευκολύνεται η χρήση τους για εκπαιδευτικούς σκοπούς μετά το τέλος του εμπορικού τους κύκλου ζωής, σύμφωνα με τους κανόνες για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας[41]. Στο πλαίσιο του νέου προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη», το υποπρόγραμμα MEDIA θα βασιστεί στην εμπειρία που έχει αποκτηθεί από τα προγράμματα MEDIA 2007 και MEDIA Mundus. Θα υποστηρίξει την ανάπτυξη, τη διανομή και την εκμετάλλευση από τις κινηματογραφικές αίθουσες, αλλά θα παρέχει και υποστήριξη στον τομέα όσον αφορά τη διερεύνηση ευκαιριών στο ψηφιακό περιβάλλον, ιδίως σχετικά με την προσέγγιση κοινού. Θα επικεντρωθεί, επίσης, σε τομείς που αφορούν καθαρά την προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ και τη συμπληρωματικότητα με τα μέσα που παρέχουν τα κράτη μέλη. Θα υποστηρίξει ειδικότερα τις κατά παραγγελία υπηρεσίες που καταβάλλουν ιδιαίτερες προσπάθειες για την προώθηση της διαθεσιμότητας και της εμπορικής προβολής των ευρωπαϊκών ταινιών, τους φορείς που ασχολούνται με τη σύνθεση επεξεργασμένων πακέτων ευρωπαϊκών ταινιών, τα οποία θα είναι έτοιμα για εκμετάλλευση μέσω του διαδικτύου, καθώς και τις νέες μορφές συνεργειών για όλες τις πλατφόρμες εκμετάλλευσης · Η συμμετοχή των νεοεισερχόμενων στην αλυσίδα αξίας Με την εμφάνιση των νέων μορφών διανομής, ιδίως του VoD, ένα από τα βασικά ερωτήματα σχετικά με το μεταβαλλόμενο τοπίο των μέσων είναι με ποιον τρόπο θα εξελιχθεί το ισχύον μοντέλο χρηματοδότησης και ποιον ρόλο θα διαδραματίσουν οι νέοι παράγοντες στη χρηματοδότηση του νέου περιεχομένου. Υπάρχει μια τάση οι παγκόσμιες πλατφόρμες VoD, όπως η Netflix, να επενδύουν σε πρωτότυπο περιεχόμενο - κατ’ αρχάς σε σειρές, αλλά όλο και περισσότερο και σε άλλα είδη όπως τα ντοκιμαντέρ και οι κωμικοί μονόλογοι (stand-up comedies). Θα δούμε στο μέλλον αν τέτοιου είδους παράγοντες θα δείξουν εμπορικό ενδιαφέρον για περαιτέρω ανάμειξή τους στην παραγωγή άλλων τύπων οπτικοακουστικού περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένων των κινηματογραφικών έργων. Η δυναμική αύξηση των υπηρεσιών VoD και η τρέχουσα συνεισφορά των ραδιοτηλεοπτικών φορέων στην παραγωγή ευρωπαϊκών έργων σε ορισμένες χώρες - λαμβάνοντας υπόψη και τη νομοθεσία η οποία επιβάλλει την υποχρέωση αυτή - έχει δώσει το έναυσμα για συζητήσεις στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις τίθενται θέματα εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας όσον αφορά παράγοντες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη ή εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. · Πρόσβαση σε ιδιωτική χρηματοδότηση μέσω των χρηματοοικονομικών μέσων της ΕΕ Οι ειδικοί κίνδυνοι και οι αβεβαιότητες που συνδέονται με την κινηματογραφική παραγωγή συχνά δυσχεραίνουν την πρόσβαση των επιχειρήσεων του τομέα στα τραπεζικά δάνεια[42]. Τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής (ιδίως τα κεφάλαια εγγυήσεων) έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να ανοίγουν τον δρόμο προς την ιδιωτική χρηματοδότηση. Η συγκέντρωση κεφαλαίων για έργα υποδομής (π.χ. κινηματογράφους, κληρονομιά και νέες τεχνολογικές πλατφόρμες) θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί από αυτό το μέσο εγγύησης. Ταυτόχρονα, η γενική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας κινηματογράφου έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη διάνοιξη της πρόσβασης στα δάνεια στον τομέα αυτόν. Από το 2016, ο μηχανισμός εγγύησης για τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» θα συμβάλλει στη διαδικασία αυτή. Θα πρέπει να διευκολύνει την πρόσβαση στην ιδιωτική χρηματοδότηση με τη μορφή δανείων. Ο κινηματογραφικός τομέας θα μπορεί επίσης να χρησιμοποιήσει οριζόντια μέσα για την ανάπτυξη επιχειρήσεων (μέσα πολιτικής για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο το προγράμματος COSME[43]), επενδύσεις (Ταμείο Συνοχής, χρηματοδοτικά μέσα των προγραμμάτων COSME και «Ορίζοντας 2020»), δημιουργία περιεχομένου και παράδοση τελικού προϊόντος με τη χρήση νέων τεχνολογιών, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σύγκλιση (LEIT στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»)[44] και διαμόρφωση καινοτόμων νέων χρήσεων του αρχειακού κινηματογραφικού υλικού[45]. 2.2. Σχεδιασμός καινοτόμου εμπορικού περιβάλλοντος Το ρυθμιστικό πλαίσιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος για τον κινηματογραφικό τομέα. Το πλαίσιο για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και ο κανονισμός για τα μαζικά μέσα ενημέρωσης έχουν ιδιαίτερη σημασία από την πλευρά αυτή. Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας αποτελούν ταυτόχρονα το κύριο κίνητρο για επενδύσεις σε ταινίες και τη βάση των εσόδων για όλους τους συντελεστές στην αλυσίδα αξίας, ξεκινώντας από τους συγγραφείς. Οι ταινίες συχνά χρηματοδοτούνται από την πώληση αποκλειστικών δικαιωμάτων για συγκεκριμένες περιοχές, μια επιχειρηματική πρακτική η οποία κάνει πιο δύσκολη και πιο δαπανηρή τη χορήγηση άδειας για παροχή υπηρεσιών μέσω του διαδικτύου σε πολλές περιοχές μέσα στην ψηφιακή ενιαία αγορά. Από την άποψη αυτή, μαζί με τη διαδικασία διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη με τίτλο «Άδειες για την Ευρώπη», που έχει πλέον ολοκληρωθεί[46], η Επιτροπή πραγματοποιεί επανεξέταση του ενωσιακού πλαισίου που διέπει τη διανοητική ιδιοκτησία, όπως είχε ανακοινωθεί στην ανακοίνωσή της για το περιεχόμενο στην ψηφιακή ενιαία αγορά[47]. Η συζήτηση αυτή θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον κινηματογραφικό τομέα. Οι ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα απαιτούν να υπάρχει αρκετή ευελιξία, ώστε να μπορούν οι παράγοντες να πειραματίζονται και να δοκιμάζουν νέες προσεγγίσεις και νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Η ευελιξία χρειάζεται ιδιαίτερα για το σύστημα διαδοχικής προβολής[48], ώστε να είναι δυνατή η δοκιμή, η ανάπτυξη και η χρήση εναλλακτικών στρατηγικών κυκλοφορίας ανάλογα με τα διαφορετικά είδη ταινιών, και η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμπληρωματικότητα των διαφόρων πλατφορμών με σκοπό την επίτευξη της προσέγγισης του κοινού. Η δοκιμή και η ανάπτυξη οδών εκμετάλλευσης για την κάλυψη των νέων προσδοκιών του κοινού θα βοηθήσει τους θεατές να έχουν γρήγορη πρόσβαση σε ταινίες αμέσως μόλις τις γνωρίσουν. Ο τρόπος αυτός θα μπορούσε να εξασφαλίσει μεγαλύτερο μερίδιο θέασης για εκείνες τις ευρωπαϊκές ταινίες που είναι καταλληλότερες για τις νέες μεθόδους διανομής, π.χ. μέσω VoD. Θα μπορούσε επίσης να μεγιστοποιήσει το αποτέλεσμα των προσπαθειών του μάρκετινγκ και να γίνει ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την καταπολέμηση της πειρατείας, αυξάνοντας τη νόμιμη προσφορά. Ακόμη, θα μπορούσε να διερευνηθεί η ταυτόχρονη ή η πιο συντονισμένη προβολή στους κινηματογράφους των διαφόρων χωρών ή η ταχύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες μέσω του διαδικτύου. Το ζήτημα του καθορισμού συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων για το κάθε είδος μέσου προβολής των κινηματογραφικών έργων πρέπει να ρυθμίζεται, κατά κύριο λόγο, με συμφωνίες μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών ή των σχετικών επαγγελματιών. Από την άποψη αυτή, οι κανόνες για το σύστημα διαδοχικής προβολής θα μπορούσαν να επανεξεταστούν με βάση τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις εξελίξεις στην αγορά. Με τον τρόπο αυτό οι κάτοχοι των δικαιωμάτων θα είχαν τη δυνατότητα να αναπτύξουν και να χρησιμοποιήσουν νέες και καινοτόμες στρατηγικές για την προώθηση και τη διανομή των ταινιών τους, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας ταυτόχρονης ή σχεδόν ταυτόχρονης κυκλοφορίας στις αίθουσες και στο βίντεο κατά παραγγελία (VoD). Όσον αφορά το θέμα αυτό, τα αποτελέσματα της συνεχιζόμενης προπαρασκευαστικής ενέργειας σχετικά με την κυκλοφορία των ευρωπαϊκών ταινιών - για το σύστημα διαδοχικής προβολής - θα κοινοποιηθεί στον τομέα την άνοιξη του 2014[49]. Οι εμπειρίες και τα δεδομένα από τα έργα που έχουν χρηματοδοτηθεί μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη πιο καινοτόμων στρατηγικών για την κυκλοφορία και πιο καινοτόμων επιχειρησιακών μοντέλων. Η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων επικοινωνίας (οδηγία ΥΟΑΜ)[50] η οποία διέπει τον συντονισμό των εθνικών νομοθεσιών για όλα τα οπτικοακουστικά μέσα σε επίπεδο ΕΕ, τόσο των παραδοσιακών τηλεοπτικών μεταδόσεων όσο και των κατά παραγγελία υπηρεσιών, καθορίζει ένα ελάχιστο σύνολο κοινών κανόνων. Επιτρέπει στις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων να κυκλοφορούν ελεύθερα στο εσωτερικό της ΕΕ, προστατεύοντας παράλληλα σημαντικούς στόχους πολιτικής. Με την Πράσινη Βίβλο «Προετοιμασία για την πλήρη σύγκλιση στον οπτικοακουστικό κόσμο: οικονομική μεγέθυνση, δημιουργία και αξίες»[51] ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση σχετικά με ένα ευρύ φάσμα ερωτημάτων που συνδέονται με τη διαρκή μεταμόρφωση του τοπίου των οπτικοακουστικών μέσων. Σκοπός της είναι να συγκεντρώσει απόψεις σχετικά με το κατά πόσον οι τρέχουσες απαιτήσεις της οδηγίας ΥΟΑΜ παρέχουν τον καλύτερο τρόπο για την προώθηση της δημιουργίας, της διανομής, της διαθεσιμότητας και της αγοραστικής ελκυστικότητας των ευρωπαϊκών έργων στην ψηφιακή ενιαία αγορά. 2.3. Ενίσχυση του δημιουργικού περιβάλλοντος Η Ευρώπη πρέπει να καλλιεργήσει ταλέντα και να αναπτύξει επαγγελματικές δεξιότητες στην κινηματογραφική βιομηχανία. Η ανάγκη αυτή είναι επιτακτική για την ποιότητα, την ποικιλομορφία και την πρωτοτυπία των ευρωπαϊκών ταινιών, καθώς και για την προσέλκυση ευρύτερου κοινού και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Πρέπει να ενθαρρυνθούν η συνεργασία των ευρωπαϊκών σχολών κινηματογράφου (όσον αφορά τα προγράμματα σπουδών ή την κινητικότητα) και οι δημιουργικές συμπράξεις σχολών και επιχειρήσεων. Ο στόχος θα πρέπει να είναι η προώθηση της βελτίωσης της αντιστοιχίας μεταξύ κατάρτισης και δεξιοτήτων και των αναγκών της βιομηχανίας (μεταξύ άλλων, των δεξιοτήτων που αφορούν την επιχειρηματικότητα, τις ΤΠΕ, τη διαφήμιση και το μάρκετινγκ). Ένας ακόμη στόχος θα πρέπει να είναι το δημιουργικό τμήμα της βιομηχανίας να αποκτήσει μια πιο διεθνή προοπτική όσον αφορά το κοινό. Η δημιουργική συνεργασία του τομέα του κινηματογράφου με τους άλλους τομείς θα πρέπει, επίσης, να ενθαρρύνεται. Η συνεργασία αυτή δεν θα πρέπει να αφορά μόνο τους συγγενικούς τομείς (π.χ. τηλεόραση, βιντεοπαιχνίδια και πολυμέσα) ή τους παράγοντες του ψηφιακού περιβάλλοντος (π.χ. παρόχους τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών ή κατασκευαστές καταναλωτικών ηλεκτρονικών ειδών), αλλά και τους άλλους δημιουργικούς τομείς ή την εκπαίδευση. Εκτός από το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη», και ειδικότερα τη διατομεακή πτυχή του, που θα συμβάλει στην επίτευξη του στόχου αυτού, η συνεργασία και η κινητικότητα στη βασική κατάρτιση, καθώς και οι εταιρικές σχέσεις γνώσης και οι συμμαχίες δεξιοτήτων μεταξύ του τομέα της κινηματογραφικής εκπαίδευσης και των επιχειρήσεων θα υποστηριχθούν από το πρόγραμμα ERASMUS+. 2.4. Προσβασιμότητα και διαμόρφωση κοινού Μαζί με την ενίσχυση του δημιουργικού στοιχείου, το κοινό - μαζικό ή εξειδικευμένο - θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής για τον κινηματογράφο σε όλα τα στάδια, από την ανάπτυξη έως την εκμετάλλευση. Αυτό απαιτεί - όπως και στους άλλους πολιτιστικούς τομείς - την ανάπτυξη στρατηγικών και εργαλείων που αυξάνουν τόσο τις δυνατότητες πρόσβασης όσο και τη ζήτηση των ευρωπαϊκών ταινιών, ιδίως των μη εθνικών ταινιών. Η ενασχόληση με το κοινό σε όλα τα στάδια της δημιουργίας και της διανομής είναι ζωτικής σημασίας. Η ενημέρωση για τις προτιμήσεις του κοινού και τη συμπεριφορά των καταναλωτών θα μπορούσε να συμβάλει στον καλύτερο προσδιορισμό και τη στόχευση των παραγόντων που μπορούν να συμβάλουν στην επιτυχία μιας ταινίας. Το στάδιο της ανάπτυξης μπορεί να επωφεληθεί από τις πληροφορίες αυτές. Υπάρχει, επίσης, ανάγκη προώθησης της εμπορικής προβολής και της δυνατότητας ανεύρεσης των ευρωπαϊκών ταινιών και συμμετοχής του κοινού. Οι προσεγγίσεις πρέπει να προσαρμοστούν ανάλογα σε κάθε έργο, αλλά είναι σαφές ότι η ανταλλαγή εμπειριών και η ανάπτυξη κοινών εργαλείων (π.χ. app, υπηρεσίες web, εκδηλώσεις και δραστηριότητες προώθησης) μπορούν να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των προσπαθειών για την καλύτερη στόχευση του κοινού του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Η ύπαρξη υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων οι οποίες να προσφέρουν νόμιμη πρόσβαση σε μεγάλη ποικιλία ευρωπαϊκών ταινιών σε αποδεκτά επίπεδα τιμής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η σώρευση δικαιωμάτων και η πιο συντονισμένη προσέγγιση για τη δημιουργία πρωτοτύπων και τη διαχείριση των γλωσσικών εκδόσεων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος συναλλαγής και το τεχνικό κόστος τα οποία, διαφορετικά, μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο για την είσοδο στις υπηρεσίες VoD. Για παράδειγμα, για κάθε ταινία θα μπορούσε να διατίθεται μία ενιαία ψηφιακή μήτρα αναφοράς από την οποία να παράγονται όλες οι ειδικές εκδόσεις που θα είναι κατάλληλες για τις διαφορετικές υπηρεσίες VoD. Έτσι, δεν θα υπήρχε η ανάγκη χρηματοδότησης τόσων πράξεων μάστερινγκ όσες και οι χώρες που καλύπτονται ή όσες και οι σχετικές πλατφόρμες VoD. Η κινηματογραφική εκπαίδευση αποτελεί επίσης μια πολύ μεγάλη επένδυση για το αυριανό κοινό. Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος έχει την τάση να χρησιμοποιεί σύνθετη οπτική και αφηγηματική γραμματική, ο πλούτος της οποίας μπορεί να εκτιμηθεί μόνο με ορισμένες ικανότητες ανάλυσης. Το κοινό ενδιαφέρεται για την κινηματογραφική εκπαίδευση[52] και ο τομέας του κινηματογράφου θα πρέπει να επενδύσει στη διαδικασία αυτή. Οι δραστηριότητες για τη διαμόρφωση του κοινού έχουν κεντρική σημασία και για το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη». Από τον διάλογο των ενδιαφερόμενων μερών με τίτλο «Άδειες για την Ευρώπη»[53] προέκυψαν, επίσης, σημαντικά συμπεράσματα τα οποία αφορούν τον τομέα του κινηματογράφου και τα οποία θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο παρακολούθησης[54]. Ειδικότερα, εκπρόσωποι της οπτικοακουστικής βιομηχανίας εξέδωσαν κοινή δήλωση με την οποία επιβεβαιώνουν τη βούλησή τους να εξακολουθήσουν να εργάζονται για την περαιτέρω ανάπτυξη της διασυνοριακής φορητότητας των υπηρεσιών που παρέχονται μέσω του διαδικτύου βάσει συνδρομής. Στον τομέα της κινηματογραφικής κληρονομιάς, οι κινηματογραφικοί παραγωγοί, οι συγγραφείς και οι σχετικοί οργανισμοί συμφώνησαν σ’ ένα σύνολο αρχών και διαδικασιών για τη διευκόλυνση της ψηφιοποίησης των ευρωπαϊκών έργων κινηματογραφικής κληρονομιάς και της πρόσβασης των ευρωπαίων πολιτών σε αυτά, καθώς και της αύξησης του ενδιαφέροντος των πολιτών για τα έργα αυτά. Ένα από τα θέματα των συζητήσεων ήταν και ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να βελτιωθεί η διαθεσιμότητα περισσότερων ή και όλων των γλωσσικών εκδόσεων των ταινιών σε μια δεδομένη χώρα. 3. Συμπέρασμα Η ευρωπαϊκή βιομηχανία κινηματογράφου χρειάζεται ένα περιβάλλον με ερεθίσματα για να φτάσει το πλήρες πολιτιστικό και οικονομικό δυναμικό της. Η δημιουργία αυτού του περιβάλλοντος απαιτεί την κινητοποίηση όσων εμπλέκονται σε όλα τα επίπεδα: στον ίδιο τον τομέα και στα κράτη μέλη, από το τοπικό έως το εθνικό επίπεδο. Τηρώντας απόλυτα την αρχή της επικουρικότητας, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί επίσης να συμβάλει στη διαδικασία αυτή. Πέρα από τα υπάρχοντα δίκτυα των δημόσιων κονδυλίων και των περιφερειακών εταιρικών σχέσεων, π.χ. μεταξύ των Σκανδιναβικών χωρών, στην παραπάνω περιγραφή παρουσιάζεται το εύρος της συμβολής που μπορεί να έχει η ΕΕ για την επίτευξη του κοινού στόχου που είναι η αντιμετώπιση των προκλήσεων της πολιτιστικής ποικιλομορφίας και της οικονομικής ανάπτυξης στον τομέα του κινηματογράφου. Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι κύριες αρμοδιότητες και τα ισχυρότερα εργαλεία βρίσκονται στα χέρια των δημόσιων αρχών στα κράτη μέλη και των ίδιων των παραγόντων και των ενδιαφερόμενων μερών του τομέα. Η ραγδαία εξέλιξη του τομέα απαιτεί την προώθηση μιας ευρωπαϊκής συζήτησης και το άνοιγμα διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη - δημόσιες αρχές και ιδιωτικό τομέα - σχετικά με την κινηματογραφική πολιτική στην Ευρώπη. Επίκεντρο της συζήτησης αυτής θα πρέπει να είναι οι κοινοί στόχοι για να αποκτήσει το κοινό πιο εύκολη πρόσβαση στον θησαυρό του ευρωπαϊκού κινηματογράφου και για να γίνει ο κινηματογραφικός τομέας περισσότερο ανταγωνιστικός και περισσότερο επικερδής. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή σχεδιάζει να ξεκινήσει ένα ευρωπαϊκό φόρουμ κινηματογράφου, μια διαδικασία η οποία θα βασιστεί στα υπάρχοντα μέσα και θα στοχεύει στην προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών και πρακτικών, καθώς και στη μελέτη και ανταλλαγή γνώσεων για θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Επίκεντρο του φόρουμ θα πρέπει να είναι η συζήτηση των δημόσιων πολιτικών για τον τομέα του κινηματογράφου. Η διαδικασία αυτή θα επιδιώξει να εμπλέξει - σε εθελοντική βάση - ενδιαφερόμενα μέρη σε ευρωπαϊκό επίπεδο και θα διενεργηθεί με πλήρη διαφάνεια προς όφελος ολόκληρου του τομέα. [1] Κάθε χρόνο τα ευρωπαϊκά ταμεία στήριξης ταινιών παρέχουν χρηματοδότηση ύψους 2,1 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα - EAO, Δημόσια χρηματοδότηση ταινιών και οπτικοακουστικών έργων στην Ευρώπη - 2011). [2] Πρόσφατες ταινίες, όπως «Οι άθικτοι», προσέλκυσαν το ενδιαφέρον του κοινού σε όλο τον κόσμο λόγω της πρωτοτυπίας τους, ενώ σημείωσαν και εισπρακτική επιτυχία, αποφέροντας κέρδη. [3] COM(2012) 537 final. [4] COM(2010) 245 τελικό/2. [5] Ο αριθμός των ταινιών μυθοπλασίας που παρήχθησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε από 1159 το 2008 σε 1336 το 2011. Κατά την ίδια περίοδο, οι αμερικανικές και καναδικές παραγωγές ταινιών αυξήθηκαν από 773 σε 818 (EAO Focus 2013). [6] Υπολογίζεται ότι οι εισπράξεις της ταινίας «Οι άθικτοι» έφτασαν τα 309.189.989 ευρώ σε όλο τον κόσμο με προϋπολογισμό παραγωγής 7 εκατ. ευρώ περίπου, ενώ οι εισπράξεις της ταινίας «The Artist» υπολογίζονται σε 96.718.509 ευρώ σε όλο τον κόσμο με προϋπολογισμό παραγωγής 11 εκατ. ευρώ περίπου. [7] Video on demand (βίντεο κατά παραγγελία). [8] Περίοδος: 2008-2012. Δεν περιλαμβάνονται στοιχεία για τη Μάλτα. Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα. [9] Περίοδος: 2008-2012. Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα. [10] Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, Επετηρίδα 2012, τόμος 2, σ. 234. [11] Για παράδειγμα, το 2012, οι ταινίες από την ΕΕ μόλις που έκαναν αισθητή την παρουσία τους στην αγορά των ΗΠΑ, επιτυγχάνοντας ένα 8 % του μεριδίου της αγοράς, ενώ οι αμερικανικές ταινίες κάλυψαν πάνω από το 90 %. Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, βάση δεδομένων Focus, 2013. [12] Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα — μελέτη σχετικά με τις εξαγωγές ευρωπαϊκών ταινιών το 2010 (Theatrical export of European films in 2010), για τις εξής χώρες: Αργεντινή, Αυστραλία, Βραζιλία, Χιλή, Κολομβία, Νότια Κορέα, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδάς, Βενεζουέλα. Κατά την ίδια περίοδο, οι αμερικανικές παραγωγές πραγματοποίησαν το 66 % των εισπράξεών τους εκτός των ΗΠΑ. [13] Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα: Επετηρίδα 2012 σελίδες 150-155. [14] Αντίθετα από το DVD, το βίντεο κατά παραγγελία (VoD) καλύπτεται από την οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων και τις διατάξεις της που αποσκοπούν στην προώθηση των ευρωπαϊκών έργων. [15] Το 2011, η καταναλωτική δαπάνη για οπτικοακουστικό περιεχόμενο μέσω ψηφιακών και επιγραμμικών (online) πλατφορμών και υπηρεσιών αυξήθηκε κατά 20,1 % και έφτασε τα 1,2 δισεκ. ευρώ, ενώ η καταναλωτική δαπάνη στην Ευρώπη για DVD μειώθηκε κατά 10 % για έβδομη συνεχή χρονιά φτάνοντας τα 9,4 δισεκ. ευρώ. Στο άμεσο μέλλον προβλέπεται να συνεχιστεί η αύξηση της ζήτησης ψηφιακών και επιγραμμικών μορφών υπηρεσιών στον τομέα του ευρωπαϊκού βίντεο. Για παράδειγμα, τα συνολικά έσοδα από την παροχή υπηρεσιών VoD μέσω ιδιωτικών δικτύων (των επονομαζόμενων «υπηρεσιών κήπου») υπερτερούν της διανομής μέσω του διαδικτύου. Στην Ευρώπη τα έσοδα αυτά αναμένεται να αυξηθούν από 850 εκατ. ευρώ το 2011 σε 1,5 δισεκ. ευρώ το 2017. Η δαπάνη για DVD/BD (Blue Ray Disc) αναμένεται να μειωθεί. Πηγές: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, Επετηρίδα 2012· βάση δεδομένων Screen Digest 2013. [16] Μελέτη IPTS: «Statistical, ecosystems and competitiveness analysis of the media and content industries — the film sector», Sophie de Vinck, Sven Lindmark, 2012, σημείο 3.4.3. [17] Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα. Στη Γερμανία, το iTunes προσέφερε 36 ταινίες από ένα σύνολο 50 ταινιών το οποίο αποτελούσαν οι κορυφαίες 25 ταινίες στις οποίες έχει απονεμηθεί το ευρωπαϊκό βραβείο κινηματογράφου (1988-2012) και οι 25 κορυφαίες ευρωπαϊκές ταινίες που έχουν γίνει εισπρακτικές επιτυχίες (1996-2012), ενώ οι εθνικές υπηρεσίες VoD προσέφεραν 29 ταινίες κατ’ ανώτατο όριο. Στη Γαλλία οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν 30-21 και στην Ιταλία 2-8. [18] Η έρευνα κάλυψε 4 550 ευρωπαίους καταναλωτές ηλικίας 4 έως 50 ετών σε 10 χώρες: A profile of current and future audiovisual consumers, Final Report (Τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών οπτικοακουστικού περιεχομένου, σήμερα και στο μέλλον, Τελική έκθεση), EAC/08/2012, σ. 10. [19] A profile of current and future audiovisual consumers, Final Report (Τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών οπτικοακουστικού περιεχομένου, σήμερα και στο μέλλον, Τελική έκθεση), EAC/08/2012, σ. 55. [20] A profile of current and future audiovisual consumers, Final Report (Τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών οπτικοακουστικού περιεχομένου, σήμερα και στο μέλλον, Τελική έκθεση), EAC/08/2012, σ. 77. [21] Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, Επετηρίδα 2012 — Τόμ. 2, σ. 222 (966 εκατ. το 2011). Ωστόσο, οι επισκέψεις στους κινηματογράφους μειώθηκαν σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Βουλγαρία, η Σλοβενία και η Σλοβακία. [22] A profile of current and future audiovisual consumers, Final Report (Τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών οπτικοακουστικού περιεχομένου, σήμερα και στο μέλλον, Τελική έκθεση), EAC/08/2012, σ. 60. [23] Το τελευταίο αυτό αριθμητικό στοιχείο καλύπτει, επίσης, τις «δωρεάν» μεταδόσεις από το διαδίκτυο ('free' streaming) ή τις τηλεφορτώσεις, η πλειονότητα των οποίων γίνεται πιθανόν μέσω παράνομων πλατφορμών. [24] Πράσινη Βίβλος - Προετοιμασία για την πλήρη σύγκλιση στον οπτικοακουστικό κόσμο: οικονομική μεγέθυνση, δημιουργία και αξίες, αναφέρεται στην Επετηρίδα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου του Οπτικοακουστικού Τομέα, Τόμ. ΙΙ, σ. 171. [25] Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο ΗΒ, ο γραμμικός χρόνος παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων για την ηλικιακή ομάδα 16-24 μειώθηκε από 168 λεπτά/ημέρα το 2010 σε 142 λεπτά/ημέρα το 2013 και προβλέπεται να μειωθεί ακόμη περισσότερο σε 119 λεπτά/ημέρα το 2020· για την ηλικιακή ομάδα 25-34 ο ίδιος χρόνος μειώθηκε από 200 λεπτά/ημέρα το 2010 σε 183 λεπτά/ημέρα το 2013 και προβλέπεται να μειωθεί ακόμη περισσότερο σε 148 λεπτά/ημέρα το 2020. Enders Analysis, Where have all the young viewers gone? Ιανουάριος 2014 . [26] Το 2011 η παρακολούθηση περιεχομένου μέσω του διαδικτύου στο ΗΒ αντιστοιχούσε σε 20,5 λεπτά τον μήνα. Τα στοιχεία για τη Γαλλία και τη Γερμανία ήταν αντίστοιχα 15 και 22 λεπτά. [27] Βλ. Επετηρίδα EAO 2012 — Τόμ. 2, σ. 206. [28] Motion Pictures Association of America: http://www.mpaa.org/Resources/3037b7a4-58a2-4109-8012-58fca3abdf1b.pdf, σ. 21. [29] Βλ. τη μελέτη «Rentabilité des investissements dans les films français» O. Bomsel και C. Chamaret, 2008. Η εν λόγω μελέτη αποκαλύπτει ότι από τις 162 ταινίες που παρήχθησαν στη Γαλλία το 2005, μόνο οι 15 κάλυψαν το κόστος της παραγωγής και της διανομής τους. http://crg.polytechnique.fr/fichiers/crg/perso/fichiers/chamaret_728_RentabContango2.pdf. [30] Η αγορά του βίντεο σε επίπεδο καταναλωτών συρρικνώθηκε κατά 1,1 % συνολικά στις μεγαλύτερες 17 ευρωπαϊκές χώρες το 2012 σε σύγκριση με το 2011, ενώ οι πωλήσεις του ψηφιακού βίντεο και του ελεγχόμενης πρόσβασης VoD (walled garden VoD, TV VoD) αυθήθηκαν κατά 71 % και 26 %, αντίστοιχα. Πηγή: International Video Federation, Επετηρίδα 2013, σελ. 17 και 18. [31] Οι στατιστικές που αφορούν 100 προγράμματα που προσέλκυσαν το μεγαλύτερο ποσοστό κοινού σε 6 κράτη μέλη (UK, DE, FR, IT, ES και PT) δείχνουν ότι οι τηλεοπτικές σειρές ήταν το δημοφιλέστερο είδος τον Δεκέμβριο του 2012 με συγκεντρωτικό ποσοστό κοινού 62 %. Πηγή: lesaudiencestv.com; http://www.lesaudiencestv.com/categorie-12499478.html. Οι ευρωπαϊκές παραγωγές σειρών κερδίζουν διαρκώς έδαφος σε εθνικό και διεθνές επίπεδο προγραμματισμού, π.χ. η σειρά Real Humans (Σουηδία/Δανία/Φινλανδία) σύντομα θα προσαρμοστεί για το ΗΒ, ενώ έχει ήδη εξαχθεί σε 53 περιοχές. Πηγή: Médiamétrie, Scripted Series Report 02. Οκτώβριος 2013 [32] Πηγή: Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, Δημόσια χρηματοδότηση ταινιών και οπτικοακουστικών έργων στην Ευρώπη, 2011. [33] Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα: «The circulation of European co-productions and entirely national films in Europe 2001 to 2007» http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/film/paperEAO_en.pdf [34] Στις ΗΠΑ, ο μέσος προϋπολογισμός ήταν 106,6 εκατ. δολάρια το 2006, από τα οποία τα 70,8 εκατ. δολάρια προορίζονταν για το κόστος της παραγωγής και τα 35,9 εκατ. δολάρια για το κόστος της εμπορίας. Πηγές: Motion Picture Association of America, Theatrical Market Statistics 2007. [35] Σύστημα βάσει του οποίου οι ταινίες προβάλλονται από τις διάφορες πλατφόρμες εκμετάλλευσης διαδοχικά. Αυτή η διαδοχική σειρά ή, αλλιώς, χρονοδιαγράμματα προβολής, διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών, αλλά η συνήθης σειρά για μια ταινία μυθοπλασίας, για παράδειγμα, είναι: κινηματογραφική προβολή, βίντεο/DVD/Blu Ray, VoD, συνδρομητική τηλεόραση και, τέλος, ελεύθερη τηλεοπτική προβολή. [36] Βλέπε ανωτέρω σημείο I.2. [37] Θα πρέπει να σημειωθεί ότι πολλές από τις ευρωπαϊκές ταινίες που γίνονται επιτυχίες στις εγχώριες αγορές, συνήθως σημειώνουν επιτυχία σε ορισμένες άλλες χώρες. [38] Υπηρεσίες ενδιάμεσων φορέων, ο ρόλος των οποίων είναι η διαπραγμάτευση με τους κατόχους των δικαιωμάτων των διαφόρων ταινιών με σκοπό τη δημιουργία καταλόγου που να είναι ελκυστικός για τις πλατφόρμες VoD· ο ρόλος αυτός μπορεί να περιλαμβάνει και δραστηριότητες επιμέλειας. [39] Σύμφωνα με εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ταινιοθηκών (European Association of Film Archives - ACE). [40] Θα πρέπει να σημειωθεί, ειδικότερα, ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις για κινηματογραφικές ταινίες και λοιπά οπτικοακουστικά έργα, που εκδόθηκε στις 15 Νοεμβρίου, επικαιροποίησε τα κριτήρια στα οποία βασίζεται η πρόσβαση των κρατών μελών στα προγράμματα υποστήριξης. Η ανακοίνωση αυτή καλύπτει κρατικές ενισχύσεις για ένα ευρύτερο πεδίο δραστηριοτήτων, τονίζει την αρχή της επικουρικότητας στον τομέα της πολιτιστικής πολιτικής και την τήρηση των αρχών της εσωτερικής αγοράς, εισάγει υψηλότερο επίπεδο μέγιστης επιτρεπόμενης έντασης της ενίσχυσης για τις διασυνοριακές παραγωγές και μεριμνά για την προστασία της κινηματογραφικής κληρονομιάς. [41] Όπως συμβαίνει, π.χ. στη Δανία, στην Ισπανία, στη Σουηδία και στη Λετονία. Βλ. Τρίτη έκθεση για την εφαρμογή της σύστασης σχετικά με την κινηματογραφική κληρονομιά,https://ec.europa.eu/digital-agenda/sites/digital-agenda/files/swd_2012_431_en.pdf. [42] Βλ. «Study on the Role of Banks in the European Film Industry» (Μελέτη για τον ρόλο των τραπεζών στην ευρωπαϊκή βιομηχανία κινηματογράφου), Peacefulfish, Μάιος 2009, http://ec.europa.eu/culture/media/media-content/documents/about/filmbanking.pdf [43] COSME είναι το πρόγραμμα της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα των μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεων από το 2014 έως το 2020. [44] «Ορίζοντας 2020» είναι το ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ από το 2014 έως το 2020. Το LEIT αποτελεί μέρος του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»: Leadership in Enabling and Industrial Technologies (Πρωτοπορία στις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και στις βιομηχανικές τεχνολογίες). [45] Κοινωνική πρόκληση 6 στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». [46] http://ec.europa.eu/licences-for-europe-dialogue/en/content/about-site. [47] COM(12)789 18/12/2012. [48] Ειδικότερα για τη χρονική σειρά της κυκλοφορίας των ταινιών μέσω των κινηματογραφικών αιθουσών, της συνδρομητικής τηλεόρασης, της πώλησης βιντεοταινιών, της ενοικίασης βιντεοταινιών, της δωρεάν τηλεόρασης και του βίντεο κατά παραγγελία (VoD). [49] C(2012)1890 27/3/2012 [50] Οδηγία 2010/13/ΕΕ, ΕΕ L 95 της 15.4.2010, σ. 1-24. [51] COM(2013) 231 final. [52] A profile of current and future audiovisual consumers, Final Report (Τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών οπτικοακουστικού περιεχομένου, σήμερα και στο μέλλον, Τελική έκθεση), EAC/08/2012, σ. 72 f. [53] http://ec.europa.eu/licences-for-europe-dialogue/en/content/about-site. [54] Βλ. το έγγραφο «Ten pledges to bring more content online» (Δέκα δεσμεύσεις για τη μετάδοση περισσότερου περιεχομένου μέσω του διαδικτύου), http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/docs/licences-for-europe/131113_ten-pledges_en.pdf