ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικάμε την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες το 2003

Κατάλογος συντομογραφιών

CAMEL // Capital, assets, management, earning, liquidity: κεφαλαιουχική επάρκεια, ποιότητα περιουσιακών στοιχείων, ικανότητα της διευθύνσεως, κέρδη, ρευστότητα (παράμετροι που χρησιμοποιούνται στο διεθνές τραπεζικό σύστημα για την αξιολόγηση τραπεζών)

CBA // Καθεστώς Νομισματικού Συμβουλίου

ΧΚΑE // Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης

ΔΤK // Δείκτης τιμών καταναλωτή

DEM // Γερμανικό μάρκο

EK // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΧΔ // Διευρυμένη χρηματοδοτική διευκόλυνση (EFF)

ΕΤΕπ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΧΔΔΠ // Ενισχυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής

EΕ // Eυρωπαϊκή Ένωση

ΑΞΕ // Άμεσες ξένες επενδύσεις

ΔΔΠΧΕ // Δάνειο για τη διαρθρωτική προσαρμογή του χρηματοπιστωτικού τομέα και των επιχειρήσεων

ΟΔΓ // Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

ΠΓΔΜ // Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

ΑΕΠ // Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΔΧΟ // Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΜΧΣ // Μακροοικονομική Χρηματοδοτική Συνδρομή

ΝΑΚ // Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

PRGF // Διευκόλυνση για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη (πρώην ΕΧΧΔΠ)

ΣΣΣ // Συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης

ΔΔΠ // Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (SAF)

SBΑ // Συμφωνία stand-by

USD // Δολάριο ΗΠA

ΦΠA // Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

ΠΟE // Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση αξιολογεί την οικονομική κατάσταση, την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και τις προοπτικές των χωρών που το 2003 έλαβαν ενίσχυση στο πλαίσιο προγραμμάτων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής και αναφέρεται ιδίως στην τήρηση των όρων οικονομικής και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης υπό τους οποίους χορηγείται η συνδρομή αυτή.

Στο κεφάλαιο II γίνεται επισκόπηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΚ προς τρίτες χώρες, με ιστορική ανάλυση, συνοπτική παρουσίαση των πράξεων του 2003 και ανάλυση της κατανομής των επιβαρύνσεων μεταξύ των διεθνών χορηγών.

Στα επόμενα κεφάλαια εξετάζεται η οικονομική κατάσταση των χωρών για τις οποίες είτε αποφασίστηκε η χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από το Συμβούλιο είτε πραγματοποιήθηκαν ή εκκρεμούν εκταμιεύσεις το 2003 για προαποφασισθείσες πράξεις.

Σύμφωνα με τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ειδική έκθεση που υπέβαλε τον Μάρτιο του 2002, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στις συναφείς πτυχές της διαδικασίας μετάβασης και της εφαρμογής διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις αποδέκτριες χώρες. Από την άποψη αυτή, η πρόοδος αντικατοπτρίζει, επίσης, τον βαθμό στον οποίο πληρούνται οι αντίστοιχοι όροι οικονομικής πολιτικής από τους οποίους εξαρτάται η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΚ.

Επιπλέον, όσον αφορά τη σύσταση του Συνεδρίου σχετικά με τη βελτίωση της οικονομικής διαχείρισης στις αποδέκτριες χώρες, η Επιτροπή προτίθεται να προβεί σε επιχειρησιακές αξιολογήσεις των χρηματοδοτικών κυκλωμάτων και ελέγχων που σχετίζονται με την μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή. Στο πλαίσιο αυτό, το 2003, επελέγη με ανοικτό διαγωνισμό μια εταιρεία ελεγκτών με την οποία υπογράφηκε σύμβαση-πλαίσιο.

Επιπλέον, θα πραγματοποιηθούν επιλεγμένες εκ των υστέρων αξιολογήσεις σε βάθος από εμπειρογνώμονες, προκειμένου να μετρηθεί ο αντίκτυπος των πράξεων ΜΧΣ στις υπόψη χώρες.

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τη μακροοικονομική ή την έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες και αποτελεί συνέχεια των εκθέσεων που υποβλήθηκαν τα προηγούμενα έτη [1].

[1] Βλ. τις ακόλουθες ανακοινώσεις της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τον τίτλο "Έκθεση σχετικά με την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες":

Ο πλήρης κατάλογος των πράξεων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που αποφάσισε το Συμβούλιο με τις αντίστοιχες εκταμιεύσεις ως τα τέλη του 2003 περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1. Το παράρτημα 2 συνοψίζει την μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από διμερείς και πολυμερείς χορηγούς προς τις χώρες που έλαβαν κοινοτική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή. Τέλος, στο παράρτημα 3 παρουσιάζονται ορισμένοι επιλεγμένοι μακροοικονομικοί δείκτες για τις δικαιούχες χώρες.

II. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Ιστορικό

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ) αποβλέπει στη στήριξη των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων των αποδεκτριών χωρών και υλοποιείται σε συνδυασμό με προγράμματα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Συνεχίζει να βασίζεται σε ορισμένες αρχές που επιβεβαιώθηκαν στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 8ης Οκτωβρίου 2002, όπου υπογραμμίζεται ο έκτακτος χαρακτήρας της συνδρομής αυτής, η συμπληρωματικότητά της προς τη χρηματοδότηση από ΔΧΟ και η μακροοικονομική της διάσταση. Ειδικότερα, η κοινοτική ΜΧΣ έχει στηρίξει τις προσπάθειες των δικαιούχων χωρών για την υλοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων και διαρθρωτικών μεταβολών. Σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, η συνδρομή αυτή στήριξε πολιτικές προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες της εκάστοτε χώρας, με γενικό στόχο τη σταθεροποίηση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης και την ανάπτυξη οικονομιών που λειτουργούν με τους μηχανισμούς της αγοράς. Η Επιτροπή μεριμνά για την υλοποίηση των ενεργειών αυτών σε συνεργασία με την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή.

2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή το 2003

Τα προηγούμενα έτη είχε ήδη αυξηθεί η ΜΧΣ προς τις βαλκανικές χώρες με οκτώ διαφορετικές πράξεις συνδρομής που αποφασίσθηκαν από το Συμβούλιο την περίοδο 2000-2002, για την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Κοσσυφοπέδιο, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία και τη Σερβία. Η τάση αυτή επιβεβαιώθηκε το 2003 με τη χορήγηση συμπληρωματικής ΜΧΣ προς τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Έτσι οι βαλκανικές χώρες γίνονται οι κύριοι αποδέκτες ΜΧΣ δεδομένου ότι το σύνολο των υπέρ αυτών νέων αποφάσεων για την περίοδο 2000-2003, αφορά ποσό 708 εκατ. ευρώ το πολύ.

A) Νέες αποφάσεις

α. Στις 25 Νοεμβρίου 2003, το Συμβούλιο αποφάσισε να παράσχει συμπληρωματική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς τη Σερβία και το Μαυροβούνιο μέγιστου ύψους 70 εκατ. ευρώ, αποτελούμενη από δάνειο 25 εκατ. ευρώ το πολύ και μέγιστη επιχορήγηση 45 εκατ. ευρώ, αυξάνοντας έτσι το συνολικό ποσό που χορηγείται με την απόφαση του Συμβουλίου (2002/882/EΚ) σε 200 εκατ. ευρώ (εκ των οποίων 120 εκατ. ευρώ υπό μορφή επιχορηγήσεων).

β. Στις 23 Δεκεμβρίου 2003, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση παροχής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς την Αλβανία 25 εκατ. ευρώ το πολύ (ανώτατο ύψος δανείου 9 εκατ. ευρώ και μέγιστη επιχορήγηση 16 εκατ. ευρώ). Η πρόταση αυτή αναμένεται ότι θα εγκριθεί από το Συμβούλιο μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του 2004.

γ. Όσον αφορά τα ΝΑΚ, το Συμβούλιο δεν έλαβε καμία απόφαση το 2003.

B) Εκταμιεύσεις

Οι εκταμιεύσεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ανήλθαν συνολικά σε 203 εκατ. ευρώ εκ των οποίων 85 εκατ. ευρώ υπό μορφή επιχορηγήσεων και 118 εκατ. ευρώ υπό μορφή δανείων.

Οι επιχορηγήσεις περιέλαβαν ποσά ύψους 7 εκατ. ευρώ για το Τατζικιστάν, 25 εκατ. ευρώ για τη Βοσνία (εκ των οποίων 15 εκατ. εκταμιεύθηκαν βάσει διαδικασιών που κινήθηκαν το 2002 αλλά ολοκληρώθηκαν στις αρχές του 2003), 18 εκατ. ευρώ για την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και 35 εκατ. ευρώ για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο.

Οι εκταμιεύσεις δανείων ανήλθαν σε 50 εκατ. ευρώ για τη Ρουμανία, σε 28 εκατ. ευρώ για την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και σε 40 εκατ. ευρώ για τη Σερβία και το Μαυροβούνιο.

Γ) Αποπληρωμές και μη εκταμιευθείσες συνδρομές

Ορισμένες πράξεις ΜΧΣ που είχαν αποφασισθεί τα πρώτα έτη της δεκαετίας του `90 δεν είχαν εκταμιευτεί εξ ολοκλήρου, όπως προβλεπόταν αρχικά, είτε εξαιτίας των βελτιωμένων εξωτερικών συνθηκών (Ουγγαρία, Χώρες της Βαλτικής, Σλοβακία, Αλγερία) είτε εξαιτίας του προβληματικού οικονομικού ή πολιτικού κλίματος (Αλβανία, Λευκορωσία). Στις περιπτώσεις αυτές, δεν προβλέπεται πλέον η εκταμίευση των υπολοίπων δόσεων. Σε ορισμένες πιο πρόσφατες περιπτώσεις συνδρομής, η υλοποίησή τους καθυστέρησε εξαιτίας της επιβράδυνσης των μεταρρυθμίσεων (Ρουμανία, Γεωργία). Στην περίπτωση της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, οι εξελίξεις ανάγκασαν την Επιτροπή να αναθεωρήσει τους όρους των υφιστάμενων χρηματοδοτήσεων και να προβεί στην αναδιάρθρωσή τους το 2002, όπως περιγράφεται αναλυτικά στην προηγούμενη έκθεση. Παρόμοια προσέγγιση προτάθηκε και στην περίπτωση της Αλβανίας.

Στην τελευταία στήλη του παραρτήματος 1 παρέχονται λεπτομέρειες σχετικά με τα μη εκταμιευθέντα ποσά, τις εκκρεμότητες, καθώς και τις αναστολές και τις ακυρώσεις ποσών.

3. Τάσεις και γεωγραφική κατανομή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Η κοινοτική ΜΧΣ αποσκοπεί στην μακροοικονομική σταθεροποίηση των αποδεκτριών χωρών και στη μείωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν στο ισοζύγιο πληρωμών τους (και στον προϋπολογισμό τους). Είναι, επίσης, πολύ χρήσιμη για την προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Με την πάροδο του χρόνου, ο αριθμός των χωρών προς τις οποίες κρινόταν σκόπιμο να παράσχει η Κοινότητα αυτού του είδους τη συνδρομή αυξήθηκε, εξαιτίας του ότι περισσότερες γειτονικές χώρες της ΕΚ αντιμετώπισαν προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών και δεσμεύθηκαν να εφαρμόσουν αυστηρά προγράμματα οικονομικής μεταρρύθμισης. Αυτό μετέβαλε τη γεωγραφική κατανομή της συνδρομής σε σχέση με τα πρώτα έτη, όταν οι περισσότερες δικαιούχες χώρες ήταν χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Αποτέλεσμα των συγκρούσεων στα Δυτικά Βαλκάνια, συγκεκριμένα στο Κοσσυφοπέδιο το 1999, και των πολιτικών εξελίξεων στη Σερβία και το Μαυροβούνιο (πρώην ΟΓΔ), ήταν να αναπτυχθεί μια σαφής τάση σχετικής αύξησης της ΜΧΣ προς βαλκανικές χώρες με τις αποφάσεις του Συμβουλίου που εκδόθηκαν την περίοδο 1999-2003.

Οι πέντε αποφάσεις ΜΧΣ που λήφθηκαν την περίοδο 2002-2003, αφορούσαν παραδοσιακές πράξεις συνδρομής για προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών και τέσσερις εξ αυτών περιλάμβαναν επιχορηγήσεις.

Μια ιδιαιτερότητα των αποφάσεων της περιόδου 2000-2003 είναι το σημαντικό ποσοστό των επιχορηγήσεων στο συνολικό ποσό που αποφασίστηκε να χορηγηθεί: 42% έναντι 6%, την περίοδο 1990-1999. Η νέα αναλογία επιχορηγήσεων προς δάνεια στα πακέτα βοήθειας αντικατοπτρίζει τις εκτιμήσεις των οργάνων της ΕΕ όσον αφορά την σχετική πενία των αποδεκτριών χωρών και τα περιορισμένα μέσα που διαθέτουν για την εξυπηρέτηση του χρέους τους. Όπως ήδη παρατηρήθηκε το 2000 και το 2001, η ΜΧΣ δεν στοχεύει μόνον στην προώθηση της μακροοικονομικής σταθεροποίησης αλλά και στην υποστήριξη των προγραμμάτων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης των κυβερνήσεων των αποδεκτριών χωρών. Η ΜΧΣ συνδυάζεται συστηματικά, και με αποτελεσματικό τρόπο, με βοήθεια προερχόμενη από τα προγράμματα PHARE/ISPA, TACIS ή CARDS με σκοπό να ενισχυθεί η θεσμική ικανότητα των χωρών αυτών, πράγμα απαραίτητο για την επιτυχία της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης.

Οι πίνακες 1 και 2 και τα συνοδευτικά διαγράμματα 1α και 2α υπογραμμίζουν τον έκτακτο χαρακτήρα της κοινοτικής ΜΧΣ. Οι σημαντικότερες πράξεις ΜΧΣ αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν τα έτη που ακολούθησαν αμέσως μετά τις αλλαγές στα πολιτικά και οικονομικά συστήματα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Έκτοτε, οι διακυμάνσεις στα ποσά ΜΧΣ αντικατοπτρίζουν τις αποφάσεις που λαμβάνονται κατά περίπτωση, βάσει μιας αξιολόγησης της μακροοικονομικής κατάστασης και των εξωτερικών χρηματοδοτικών αναγκών των δυνητικών δικαιούχων χωρών. Το διάγραμμα 1α, όσον αφορά το καθαρό ποσό των πράξεων που αποφασίστηκαν καθ' όλη την περίοδο 1990-2003 (συνολικά, 6 δισ. ευρώ), και το διάγραμμα 2α, όσον αφορά τα ποσά που έχουν πράγματι εκταμιευθεί (συνολικά, 5 δισ. ευρώ), δείχνουν τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της συνδρομής στις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες (περίπου 55% της συνολικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής τα τελευταία 14 χρόνια). Ωστόσο, η ΜΧΣ προς τις εν λόγω χώρες μειώθηκε σταδιακά, όσο αυτές προόδευαν από άποψη μακροοικονομικής προσαρμογής και μεταρρύθμισης. Πιο πρόσφατα, ΜΧΣ χορηγήθηκε κατά κύριο λόγο στα Δυτικά Βαλκάνια (63,5% των πράξεων που αποφασίσθηκαν μεταξύ 1999 και 2002 και 83% για την περίοδο 2000-2003) και σε ορισμένα ΝΑΚ που παρουσιάζουν χαμηλό ΑΕΠ. Όσον αφορά τα σχετικά χαμηλά ποσά συνδρομής για τις χώρες της Μεσογείου (12% επί των συνολικών εγκριθέντων ποσών, χωρίς νέες εγκρίσεις μετά το 1996) πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα άλλα είδη μακροοικονομικής στήριξης που διατέθηκαν για τις χώρες αυτές (ιδίως, οι διευκολύνσεις διαρθρωτικής προσαρμογής MEDA).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

4. Κατανομή των επιβαρύνσεων

Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της συνδρομής προς τις ΧΚΑΕ και τα Δυτικά Βαλκάνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με τη Διεθνή Τράπεζα, οργάνωσε, στις περιπτώσεις που κρίθηκε σκόπιμο, διασκέψεις χορηγών με σκοπό την αξιολόγηση των αναγκών των αποδεκτριών χωρών σε εξωτερική χρηματοδότηση και τη διαπίστωση των δυνητικών συνεισφορών των ΔΧΟ και των διμερών χορηγών (περιλαμβανομένης της ΕΚ). Για τις άλλες δυνητικές δικαιούχες χώρες τηρήθηκε ανάλογη διαδικασία με συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας οι οποίες οργανώθηκαν με πρωτοβουλία της Διεθνούς Τραπέζης.

Στο Παράρτημα 2 παρουσιάζονται συνοπτικά οι πόροι που χορηγούνται από τους διάφορους χρηματοδότες για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών που λαμβάνουν ΜΧΣ από την ΕΚ. Οι σχετικές λεπτομέρειες ανά αποδέκτρια χώρα για το έτος 2003 αναφέρονται στο παράρτημα 2.1.

Από τότε που άρχισαν οι πράξεις ΜΧΣ, τα ποσά που διέθεσε η ΕΚ παρουσίασαν σημαντικές διακυμάνσεις σε απόλυτες τιμές εκ παραλλήλου με τον όγκο της χρηματοδοτικής στήριξης από μέρους της διεθνούς κοινότητας (βλέπε Παράρτημα 2 και συναφείς πίνακες στις προηγούμενες εκθέσεις ΜΧΣ).

Το 1990, η συνδρομή της Κοινότητας ήταν σημαντική σε σύγκριση με τις χρηματοδοτήσεις από ΔΧΟ. Η Κοινότητα διαδραμάτιζε πράγματι σημαντικό ρόλο, αφενός, ως βασικός χορηγός αυτών των κεφαλαίων και, αφετέρου, ως συντονιστής της διμερούς συνδρομής για τις ΧΚΑΕ μέσω της διαδικασίας G-24. Καθώς, όμως, οι ΔΧΟ απόκτησαν προοδευτικά τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν περισσότερους πόρους με τη βοήθεια νέων μέσων, η συμμετοχή τους στις χρηματοδοτήσεις αυξήθηκε σημαντικά στο μεταξύ διάστημα, με εξαίρεση τα έτη 2000 και 2001.

Ταυτόχρονα, το 1991 άρχισαν οι συνεισφορές από εξωτερικούς πιστωτές, τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, με τη μορφή πράξεων ελάφρυνσης και μείωσης χρεών οι οποίες έγιναν ιδιαίτερα σημαντικές το 1994, το 1995 και το 1999. Από τις χώρες που λαμβάνουν κοινοτική ΜΧΣ εκείνες που ωφελήθηκαν από τις εν λόγω πράξεις μείωσης του χρέους και άλλες παρεμφερείς πράξεις ήταν: η Αλγερία το 1991 και το 1994, η Βουλγαρία το 1991, το 1994 και το 1997, η Μολδαβία το 1996, η Ουκρανία το 1994, το 1995 και το 1999 και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Αλβανία το 1999. Το 2000, δεν πραγματοποιήθηκε καμία πράξη μείωσης του χρέους για χώρες που λαμβάνουν ΜΧΣ της ΕΚ. Το 2001, η Σερβία και το Μαυροβούνιο (που τότε αποτελούσαν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας) έτυχαν σημαντικής μείωσης του χρέους με διακανονισμό που συμφωνήθηκε στο πλαίσιο της Λέσχης του Παρισιού. Το 2002, η μείωση του χρέους ήταν μικρότερη και περιορίστηκε στην Ουκρανία, καθώς και στη Σερβία και το Μαυροβούνιο, μέσω της Λέσχης του Παρισιού. Η Σερβία και το Μαυροβούνιο έτυχαν και πάλι το 2003 αναστολής τόκων, για ποσό 61 εκατ. USD το πολύ, που αποφασίσθηκε από αμφότερες τις Λέσχες του Παρισιού και του Λονδίνου.

III. Αρμενία

1. Σύνοψη

Η οικονομία της Αρμενίας συνέχισε να αναπτύσσεται με πρωτοφανείς ρυθμούς το 2003 κυρίως χάρη στον κατασκευαστικό και τον μεταποιητικό τομέα. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 13,9% παρά την κακοκαιρία που έπληξε την γεωργική παραγωγή. Εξαιτίας οξυμένων ελλείψεων σε ορισμένα τρόφιμα, ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους (μέσος ετήσιος πληθωρισμός 4,7% το 2003, σε σύγκριση με 1,1% το 2002. Η Αρμενία έγινε μέλος του ΠΟΕ τον Φεβρουάριο του 2003. Παρά τις συνθήκες ελεύθερου εμπορίου, η Αρμενία δεν μπόρεσε να αξιοποιήσει πλήρως τις μεγαλύτερες εμπορικές δυνατότητες εξαιτίας της απομονωμένης θέσης της, του μεγάλου μεταφορικού κόστος και των ανεπαρκειών στις τελωνειακές διαδικασίες.

Παρατηρήθηκε σταδιακή βελτίωση στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Τον Νοέμβριο η κυβέρνηση υιοθέτησε μια στρατηγική καταπολέμησης της διαφθοράς και ένα σχετικό πρόγραμμα δράσης για την περίοδο 2004-2006.

Η Αρμενία εφάρμοσε ικανοποιητικά το οικονομικό πρόγραμμα που υποστηρίζει το ΔΝΤ. Το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ολοκλήρωσε την τρίτη και την τέταρτη εξέταση βάσει του τριετούς διακανονισμού που υποστηρίζεται από τη Διευκόλυνση για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη (PRGF), τον Απρίλιο και τον Νοέμβριο, αντίστοιχα. Μετά από αποστολή προσωπικού τον Δεκέμβριο του 2003, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συμπέραναν ότι η Αρμενία είχε σημειώσει ικανοποιητική πρόοδο και όσον αφορά την εκπλήρωση των ειδικών όρων για την αποδέσμευση της πέμπτης δόσης επιχορήγησης ύψους 5,5 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Η ανάπτυξη του πραγματικού ΑΕΠ επιταχύνθηκε το 2003 και έφθασε στο πρωτοφανές ύψος του 13,9% (έναντι 12,9% το 2002). Η οικονομική ανάπτυξη βασίσθηκε κυρίως στον κατασκευαστικό και τον μεταποιητικό τομέα. Εκτός από τη βιομηχανία επεξεργασίας διαμαντιών η οποία παρουσιάζει έντονη ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, τη βιομηχανική παραγωγή υποστήριξαν το περασμένο έτος νέες επενδύσεις στον τομέα της εξόρυξης, της μεταλλουργίας και της υφαντουργίας. Ο βιομηχανικός τομέας σημείωσε, συνολικά, αύξηση της τάξεως του 14,9%. Ο κατασκευαστικός τομέας χρηματοδοτήθηκε από το αμερικανοαρμενικό ίδρυμα Lincy Foundation το οποίο διέθεσε κεφάλαια για επενδύσεις σε κατοικίες, στο οδικό δίκτυο και σε πολιτιστικούς χώρους (τα κεφάλαια ισοδυναμούν με 2-3% του ΑΕΠ για το 2002 και το 2003). Η γεωργική παραγωγή επλήγη από παγετούς στις αρχές της καλλιεργητικής περιόδου περιορίζοντας έτσι τον ρυθμό ανάπτυξης σε 4%. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας, 10%, δεν απέχει πολύ από τα επίπεδα του 2002, παρά τη συνεχιζόμενη έντονη ανάπτυξη της οικονομίας.

Η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε συνετή και, το 2003, η κυβέρνηση μπόρεσε να περιορίσει σε αμελητέο ύψος τα καθυστερούμενα όσον αφορά τις εγχώριες δαπάνες. Τα φορολογικά έσοδα ως ποσοστό του ΑΕΠ εξακολουθούν να είναι πολύ χαμηλά. Το 2003, ο στόχος για τα ονομαστικά φορολογικά έσοδα επιτεύχθηκε μεν, αλλά ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ εκτιμάται ότι μειώθηκε σε 14,3% του ΑΕΠ, εν μέρει εξαιτίας της μεγάλης αύξησης των οικονομικών δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται με επιχορηγήσεις και δεν φορολογούνται. Το δημοσιονομικό έλλειμμα προβλέπεται ότι θα κινηθεί μεταξύ 2 και 2,5% του ΑΕΠ το χρονικό διάστημα 2003-2004. Όπως και τα προηγούμενα έτη, το έλλειμμα του προϋπολογισμού καλύπτεται κυρίως με εξωτερική χρηματοδότηση υπό ευνοϊκούς όρους.

Ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός αυξήθηκε σε 4,7% το 2003 (έναντι 1,1% το 2002), υπερβαίνοντας έτσι τον στόχο του 3% της Κεντρικής Τράπεζας της Αρμενίας. Αυτό οφειλόταν κυρίως στην ταχεία άνοδο της τιμής ορισμένων τροφίμων όπως το ψωμί, κατά τη διάρκεια του έτους. Τον Δεκέμβριο του 2003, το ποσοστό πληθωρισμού σε 12μηνη βάση ήταν 8,6%. Σε ονομαστικές τιμές, το dram διατήρησε γενικά σταθερή ισοτιμία έναντι του δολαρίου των ΗΠΑ ενώ υποτιμήθηκε έναντι του ευρώ. Σε πραγματικούς όρους υπολογίζεται ότι η αξία του dram αυξήθηκε πολύ ελαφρά το 2003 μετά τη μείωση που παρατηρήθηκε το 2002.

Τα τελευταία χρόνια, η κατάσταση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών βελτιώθηκε σταδιακά χάρη σε εισφορές κεφαλαίων από ιδιωτικές και επίσημες πηγές. Το 2003, το εμπορικό ισοζύγιο επιδεινώθηκε εξαιτίας της μεγάλης ζήτησης εισαγομένων προϊόντων από πλευράς του ανθούντος κατασκευαστικού τομέα και της αύξησης των τιμών των εισαγομένων πρώτων υλών και τροφίμων. Μολονότι η επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου αντισταθμίστηκε εν μέρει από μεγαλύτερες ιδιωτικές μεταβιβαστικές πληρωμές, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπολογίζεται ότι αυξήθηκε από 6,6% του ΑΕΠ το 2002, σε 7,5% του ΑΕΠ το 2003. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας της Αρμενίας (526 εκατ. USD στα τέλη του 2003) καλύπτουν άνετα τις εισαγωγές ενός τετραμήνου περίπου.

Η μετατροπή χρεών με τη Ρωσία (94 εκατ. USD) συγκράτησε την αύξηση του ονομαστικού εξωτερικού χρέους το 2003 και σε ονομαστικές τιμές το εξωτερικό χρέος της χώρας παρέμεινε σταθερό σε 1020 εκατ. USD, ενώ ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε κάτω από το 40%.

Η Αρμενία εξόφλησε, επίσης, το χρέος της έναντι του Τουρκμενιστάν σε είδος (11 εκατ. USD). Από την άλλη πλευρά, η έντονη αύξηση των εξαγωγών, κυρίως σε κατεργασμένα διαμάντια, σημαίνει ότι η καθαρή παρούσα αξία του εξωτερικού χρέους της χώρας, ως ποσοστό των εξαγωγών, εκτιμάται ότι μειώθηκε από 130% περίπου στα τέλη του 2002, σε 94% το 2003. Η Αρμενία τήρησε με ικανοποιητικό τρόπο το οικονομικό πρόγραμμα που υποστηρίζει το ΔΝΤ. Τον Απρίλιο του 2003, το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ολοκλήρωσε την τρίτη εξέταση στο πλαίσιο του τριετούς διακανονισμού που υποστηρίζεται από την Διευκόλυνση για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη (PRGF). Η τέταρτη εξέταση ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2003 και με αυτήν το συνολικό ύψος των εκταμιεύσεων βάσει του διακανονισμού PRGF ανήλθε σε 50 εκατ. SDR (72 εκατ. USD). Τον Μάρτιο του 2003, η Παγκόσμια Τράπεζα ενέκρινε την πέμπτη πίστωση διαρθρωτικής αναπροσαρμογής (Structural Adjustment Credit - SAC5) ύψους 30,2 εκατ. SDR, η οποία καταβλήθηκε στην Αρμενία σε δύο δόσεις κατά τη διάρκεια του έτους.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Τον Αύγουστο του 2003, η κυβέρνηση ενέκρινε το έγγραφο για τη στρατηγική μείωσης της φτώχειας που κατόπιν εγκρίθηκε από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα ως βάση μελλοντικής χρηματοδότησης υπό ευνοϊκούς όρους. Οι προτεραιότητες που θέτει το έγγραφο αυτό (υγεία, εκπαίδευση και κοινωνική πρόνοια) αντικατοπτρίζονται σε γενικές γραμμές στη Μεσοπρόθεσμη στρατηγική δαπανών για την περίοδο 2004-2006, που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση τον Οκτώβριο του 2003. Ο νόμος περί προϋπολογισμού τροποποιήθηκε τον Απρίλιο του 2003 προκειμένου να ενσωματωθεί σε τακτική βάση η μεσοπρόθεσμη στρατηγική στον ετήσιο κύκλο του προϋπολογισμού. Τα προβλεπόμενα χαμηλά επίπεδα εξωτερικής χρηματοδότησης τα επόμενα χρόνια πρέπει να αντισταθμιστούν από υψηλότερα φορολογικά έσοδα στο πλαίσιο της εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών ενώ, παράλληλα, πρέπει να εφαρμοστεί μια υγιής πολιτική δαπανών στο πλαίσιο της οποίας θα ιεραρχηθούν οι δαπάνες κοινωνικού χαρακτήρα και οι δαπάνες για υποδομές. Μετά την πρόσφατη αποκέντρωση και αναδιοργάνωση, ένα μεγάλο μέρος των δαπανών στον τομέα της υγείας και της παιδείας πραγματοποιείται από νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα, όπως νοσοκομεία και σχολεία, πράγμα το οποίο προκάλεσε ανησυχίες ως προς τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των δαπανών. Η κυβέρνηση αναμένεται ότι, το 2004, θα εισάγει κατάλληλη χρηματοοικονομική πληροφόρηση και διεξοδικούς ελέγχους όσον αφορά τις επιχειρήσεις αυτές.

Τον Μάιο του 2003, η Κεντρική Τράπεζα της Αρμενίας θέσπισε τις λεπτομέρειες ενός ταμείου εγγύησης καταθέσεων στο οποίο οι τράπεζες άρχισαν να καταβάλουν εισφορές τον Ιούλιο. Το ταμείο εγγύησης καταθέσεων φυσικών προσώπων θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2005. Το Ιούλιο του 2003, τα ελάχιστα απαιτούμενα κεφάλαια για υφιστάμενες τράπεζες αυξήθηκαν στο ισοδύναμο των 5 εκατ. USD. Με εκκαθαρίσεις, αναδιαρθρώσεις, συγχωνεύσεις και εξαγορές, ο συνολικός αριθμός των τραπεζών μειώθηκε σε 20 (όλες ιδιωτικές). Ο λόγος εγχώριου δανεισμού προς το ΑΕΠ παραμένει στο χαμηλό επίπεδο του 10%.

Το 2003 ιδιωτικοποιήθηκαν 124 επιχειρήσεις (έναντι 93 το 2002), με αποτέλεσμα να έχουν ιδιωτικοποιηθεί συνολικά πάνω από 9000 επιχειρήσεις (εκ των οποίων περίπου 7200 μικρές επιχειρήσεις) από τότε που απέκτησε η χώρα την ανεξαρτησία της μέχρι σήμερα. Ωστόσο, οι στόχοι του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων για την περίοδο 2001-2003 όσον αφορά τις μεσαίου μεγέθους και τις μεγάλες επιχειρήσεις, δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί. Από την άλλη πλευρά, οι διαδικασίες εκκαθάρισης μη βιώσιμων κρατικών επιχειρήσεων έχουν επισπευσθεί.

Μετά την ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης διανομής ηλεκτρικής ενέργειας το 2002, υπήρξε σαφής βελτίωση στο ποσοστό πληρωμής των λογαριασμών μεταβίβασης και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, από 90% των οικιακών λογαριασμών σε 98% ενώ οι υπόλοιπες ζημίες μειώθηκαν δραστικά. Όλες οι μεγάλες αλλαγές στον τομέα της παραγωγής ενέργειας το περασμένο έτος έγιναν εξαιτίας της ανάγκης της κυβέρνησης να τακτοποιήσει χρέη που εκκρεμούσαν. Οι ενέργειες αυτές αφορούσαν δύο μεγάλους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που πέρασαν σε ρωσική ιδιοκτησία και μια σύμβαση διαχείρισης για την Medzamor NPP.

Τον Νοέμβριο του 2003, μετά από μακρά προπαρασκευή, η κυβέρνηση ενέκρινε μια στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς και ένα πρόγραμμα δράσεων εφαρμογής για την περίοδο 2004-2006.

Μολονότι οι αρχικές αντιδράσεις από πλευράς χορηγών ήταν αρκετά θετικές, η κυβέρνηση προτίθεται να επεκτείνει περαιτέρω το πεδίο εφαρμογής της στρατηγικής αυτής και να εμπλέξει τους κοινωνικούς εταίρους στην παρακολούθηση της εφαρμογής της.

Η Αρμενία έγινε μέλος του ΠΟΕ τον Φεβρουάριο του 2003. Παρά τις συνθήκες ελεύθερου εμπορίου, η Αρμενία δεν μπόρεσε να επωφεληθεί πλήρως από τις αυξημένες εμπορικές δυνατότητες εξαιτίας της απομονωμένης θέσης της, του μεγάλου μεταφορικού κόστους και των ανεπαρκειών στις τελωνειακές διαδικασίες.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Η Αρμενία λαμβάνει έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποτελούμενη από δάνειο ύψους 28 εκατ. ευρώ (που εκταμιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 1998) και συνολική μέγιστη επιχορήγηση 30 εκατ. ευρώ. Κατά την περίοδο 1998-2003 καταβλήθηκαν τέσσερις δόσεις επιχορήγησης, συνολικού ύψους 23 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της συνδρομής αυτής. Με πρόωρες εξοφλήσεις του κεφαλαίου, η Αρμενία μείωσε το υπόλοιπο του χρέους της έναντι της Κοινότητας σε 9 εκατ. ευρώ, στα τέλη Δεκεμβρίου του 2003.

Οι ειδικοί όροι αποδέσμευσης της πέμπτης δόσης επιχορήγησης, ύψους το πολύ 5,5 εκατ. ευρώ, συμφωνήθηκαν με τις αρμενικές αρχές κατά τη διάρκεια αποστολής της Επιτροπής στο Γιερεβάν, τον Ιούλιο του 2002. Μετά από συζητήσεις με τις αρχές της Αρμενίας στο Γιερεβάν, τον Δεκέμβριο του 2003, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέτασαν κατά πόσο ικανοποιούνται οι εν λόγω όροι με σκοπό την αποδέσμευση της δόσης αυτής. Το συμπέρασμα των υπηρεσιών της Επιτροπής ήταν ότι οι μακροοικονομικές επιδόσεις της Αρμενίας το 2002 και το 2003, ήταν ικανοποιητικές. Όπως προκύπτει από την τέταρτη εξέταση από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ, που ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2003, η κυβέρνηση εφαρμόζει επιτυχώς το οικονομικό πρόγραμμα που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ. Όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις οι υπηρεσίες της Επιτροπής συμπέραναν ότι πληρούνται οι δέκα από τις ένδεκα προϋποθέσεις που ισχύουν συνολικά. Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιάζουσες συνθήκες που περιβάλλουν την πρωτοφανή οικονομική ανάπτυξη της χώρας το 2003, καθώς και τα μέτρα φορολογικής πολιτικής που προγραμματίζονται το 2004, χορηγήθηκε απαλλαγή από τον όρο που αφορά τον λόγο φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ. Επομένως, η τήρηση των όρων της πέμπτης δόσης της επιχορήγησης υπήρξε, γενικά, ικανοποιητική και οι υπηρεσίες της Επιτροπής έκριναν σκόπιμη την ελευθέρωση της δόσης επιχορήγησης των 5,5 εκατ. ευρώ, μόλις η Αρμενία μειώσει, όπως έχει συμφωνηθεί, το χρέος της έναντι της Κοινότητας με πρόωρη εξόφληση του κεφαλαίου που έχει δανειστεί, ύψους 7 εκατ. ευρώ..

Όσον αφορά τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ειδική έκθεσή του, αριθ. 1/2002 σχετικά με την μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες και τις απαιτήσεις του νέου Δημοσιονομικού Κανονισμού σχετικά με τον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέτασαν τις πτυχές δημοσιονομικής διαχείρισης της συνδρομής αυτής βάσει των πληροφοριών του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και των εθνικών αρχών. Με βάση την εξέταση αυτή, προστίθενται ορισμένες νέες υποχρεώσεις χρηματοοικονομικής πληροφόρησης σε συμφωνία με τις αρμενικές αρχές, προκειμένου να βελτιωθεί η παρακολούθηση της συνδρομής. Η Επιτροπή προτίθεται να ενσωματώσει τις υποχρεώσεις αυτές στον κατάλογο των όρων αποδέσμευσης της έκτης δόσης επιχορήγησης που προβλέπει το πρόγραμμα.

Συνοπική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. Ελευθέρωση των τιμών

Δεν υπάρχουν ρυθμιζόμενες τιμές εκτός του τομέα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας. Μερίδιο ρυθμιζόμενων τιμών : περίπου 8 ½% του δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ).

2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη εμπορική πολιτική. Απλουστευμένο και σχετικά ανοιχτό καθεστώς εισαγωγών με χαμηλούς δασμούς. Δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί. Ένταξη στον ΠΟΕ από τον Φεβρουάριο του 2003.

3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Κυμαινόμενη ισοτιμία του dram. Περιορισμένες επίσημες παρεμβάσεις. Η διατραπεζική αγορά κυριαρχεί στο ξένο συνάλλαγμα. Δεν υπάρχουν περιορισμοί στην πραγματοποίηση πληρωμών και μεταφορών κεφαλαίων για τρέχουσες διεθνείς συναλλαγές σύμφωνα με το άρθρο VIII του καταστατικού του ΔΝΤ.

4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Φιλελεύθερη πολιτική έναντι των άμεσων ξένων επενδύσεων. Έλλειψη περιορισμών για τον επαναπατρισμό κερδών και κεφαλαίων. Καθαρή εισροή ΑΞΕ το 2002: 4,6% του ΑΕΠ.

5. Νομισματική πολιτική

Ο χαμηλός πληθωρισμός διατηρήθηκε με συνετές νομισματικές πολιτικές από μέρους της Κεντρικής Τράπεζας της Αρμενίας.

6. Δημόσια οικονομικά

Τα συνολικά έσοδα, συμπεριλαμβανομένων των επιχορηγήσεων, υπολογίζονται περίπου σε 18 ½% του ΑΕΠ το 2003, τα φορολογικά έσοδα περίπου σε 14 ½% του ΑΕΠ. Οι συνολικές δαπάνες υπολογίζονται περίπου σε 20 ½% του ΑΕΠ. Αναπτύχθηκε ένα μεσοπρόθεσμο πλαίσιο δαπανών (Medium term expenditure framework - MTEF) που ενσωματώνεται στην ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού.

7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Το τριετές πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων (2001-2003) αφορά πάνω από 900 μεσαίου μεγέθους και μεγάλες επιχειρήσεις, εκ των οποίων μόνον το ένα τρίτο έχει ιδιωτικοποιηθεί. Λαμβάνονται μέτρα για την επίσπευση της εκκαθάρισης μη βιώσιμων κρατικών επιχειρήσεων.

8. Μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Τα ελάχιστα απαιτούμενα κεφάλαια για τις υφιστάμενες τράπεζες αυξήθηκαν σε 2 εκατ. USD τον Ιούλιο του 2003 και προγραμματίζεται να αυξηθούν σε 5 εκατ. USD μέχρι το 2005, ποσό το οποίο ήδη ισχύει για τις νέες τράπεζες. Ο αριθμός των τραπεζών μειώθηκε σε 20 (έναντι 30 το 2001) μέσω συγχωνεύσεων, εξαγορών, αναδιαρθρώσεων και εκκαθαρίσεων.

IV. Βοσνία-Ερζεγοβίνη

1. Σύνοψη

Το 2003 η οικονομία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης χαρακτηρίστηκε από μακροοικονομική σταθερότητα, χαμηλό πληθωρισμό και συνεχείς προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης. Οι τελευταίες εκτιμήσεις δείχνουν μια επιβράδυνση της αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ, σε 3,5% (έναντι 5,5% το 2002) εξαιτίας του αρνητικού εξωτερικού κλίματος και της ξηρασίας, η οποία ωστόσο αντικατοπτρίζει την πενία των εγχώριων πηγών ανάπτυξης. Η κατάσταση ως προς τις συναλλαγές με το εξωτερικό παραμένει ευάλωτη καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα ελλείμματα στον λογαριασμό τρεχουσών συναλλαγών ιδίως μέσα σε ένα πλαίσιο μείωσης της επίσημης βοήθειας.

Η μελέτη σκοπιμότητας που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο από την Επιτροπή αναφέρει 16 τομείς προτεραιότητας στους οποίους η Βοσνία-Ερζεγοβίνη πρέπει να κάνει σημαντικές προόδους το 2004 ώστε να προχωρήσει η διαπραγμάτευση μιας Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρχές της χώρας δεσμεύτηκαν να επιτύχουν σημαντική πρόοδο ήδη από τα μέσα του 2004, πράγμα το οποίο μπορεί να δώσει μεγάλη ώθηση στο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Από πλευράς οικονομίας, στους τομείς προτεραιότητας περιλαμβάνεται η μεταρρύθμιση των δημόσιων οικονομικών, η συνέπεια στις εμπορικές πολιτικές και οι προσπάθειες για τη δημιουργία ενιαίου οικονομικού χώρου. Το πρόγραμμα του ΔΝΤ τηρήθηκε το 2003, η δεύτερη και η τρίτη εξέταση ολοκληρώθηκαν τον Ιούνιο του 2003, ενώ πρόσφατα το πρόγραμμα παρατάθηκε μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου 2004, οπότε αναμένεται η ικανοποιητική περάτωσή του.

Η εφαρμογή της απόφασης του Συμβουλίου που εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2002 για τη χορήγηση πρόσθετης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ύψους το πολύ 60 εκατ. ευρώ (δάνειο έως 20 εκατ. ευρώ και επιχορήγηση έως 40 εκατ. ευρώ) συνεχίζεται. Η πρώτη δόση επιχορήγησης, ύψους 15 εκατ. ευρώ, εκταμιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2003, μετά το θετικό πόρισμα της εξέτασης από το ΔΝΤ. Μετά την ικανοποιητική πρόοδο που σημειώθηκε σε σχέση με τους όρους, η Επιτροπή κατέβαλε τη δεύτερη δόση επιχορήγησης ύψους 10 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο και το δάνειο των 10 εκατ. ευρώ τον Ιανουάριο του 2004.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Το δυσμενές εξωτερικό κλίμα (χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης στην Ευρώπη) και η ξηρασία επιβράδυναν την ανάπτυξη της οικονομίας της χώρας το 2003 σε 3,5% του πραγματικού ΑΕΠ, έναντι 5,5% το 2002. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μεταξύ Ιανουαρίου και Σεπτεμβρίου 2003 η βιομηχανική παραγωγή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης μειώθηκε κατά μέσο όρο κατά 0,3% και στην Republika Srpska (RS) κατά 2,4%. Τα επίσημα ποσοστά ανεργίας παρέμειναν γύρω στο 40% και στις δύο οντότητες, το 2003, μολονότι ανεπίσημες εκτιμήσεις τοποθετούν την πραγματική ανεργία περίπου στο 20%.

Η αυστηρή τήρηση του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου συγκράτησε τον πληθωρισμό που το πρώτο 9μηνο του 2003 ήταν κατά μέσο όρο 0,6% και ο οποίος αναμένεται ότι θα περιοριστεί σε μηδενικό επίπεδο για το υπόλοιπο του έτους. Εξαιτίας της αμετάβλητης σύνδεσης του μετατρέψιμου μάρκου (ΚΜ) με το ευρώ από την εποχή της εισαγωγής του ευρώ τον Ιανουάριο του 1999, η συναλλαγματική ισοτιμία του νομίσματος αυτού παραμένει σταθερή. Το ύψος των ακαθάριστων επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων διατηρείται σε άνετα επίπεδα που καλύπτουν εισαγωγές 4,5 μηνών (4,6 μηνών στα τέλη του 2002).

Παρότι οι δημόσιες δαπάνες εξακολουθούν να βρίσκονται σε ψηλά επίπεδα, υπολογίζεται ότι το 2003 μειώθηκαν σε 47% του ΑΕΠ, από 51% το 2002. Μετά τη βελτίωση των εσόδων το 2002 κατά το οποίο το εκτιμώμενο ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα αναθεωρήθηκε προς τα κάτω σε 7,1% του ΑΕΠ (2,2% με τις επιχορηγήσεις), για το 2003 οι αρχές έθεσαν ως στόχο την επίτευξη ελλείμματος της τάξεως του 6,4% του ΑΕΠ (2,2% με τις επιχορηγήσεις). Ωστόσο, χάρη στη συνεχιζόμενη βελτίωση των εσόδων και στην εξοικονόμηση δαπανών (ιδίως κατά την εξυπηρέτηση του χρέους), ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε υπέρ του δέοντος με αποτέλεσμα το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης να εκτιμάται πλέον σε 3,4% του ΑΕΠ (με κάποιο πλεόνασμα αν ληφθούν υπόψη οι επιχορηγήσεις).

Στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, οι αρχές υιοθέτησαν στα μέσα Δεκεμβρίου ένα περιεκτικό πρόγραμμα για το εγχώριο χρέος που εκτιμάται γύρω στο 70% του ΑΕΠ. Το πρόγραμμα προβλέπει διακανονισμό σε μετρητά για απαιτήσεις που αντιστοιχούν στο 4% του ΑΕΠ, την έκδοση μακροπρόθεσμων ομολόγων για απαιτήσεις που αντιστοιχούν στο 31% του ΑΕΠ και την ακύρωση των υπόλοιπων απαιτήσεων.

Από την πλευρά των συναλλαγών με το εξωτερικό, τόσο το εμπορικό ισοζύγιο όσο και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών συνεχίζουν να παρουσιάζουν σημαντικά ελλείμματα. Χάρη σε κάποια σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής προκειμένου να αντισταθμιστεί μια έκρηξη χορηγήσεων πίστης εκτιμάται ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε ελαφρά λίγο κάτω από το 18% του ΑΕΠ (έναντι 18,5% το 2002). Οι προσπάθειες βελτίωσης του επενδυτικού κλίματος συνεχίζονται. Συγκεκριμένα, μετά από ενέργειες που έγιναν για την αύξηση της διαφάνειας και τη μείωση των διοικητικών εμποδίων (ιδίως με την «επιτροπή ευρείας αρμοδιότητας» που συστάθηκε με πρωτοβουλία του ´Υπατου Εκπροσώπου) οι ΑΞΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη σχεδόν διπλασιάσθηκαν το 2002 σε 244 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι η θετική αυτή πορεία συνεχίστηκε το 2003 με αύξηση των ΑΞΕ σε 280 εκατ. ευρώ περίπου.

Το ανερχόμενο σε 2,3 δισ. ευρώ εξωτερικό δημόσιο χρέος, το οποίο στα τέλη του 2002 αντιστοιχούσε σε 45% του ΑΕΠ (μετά την αναθεώρηση προς τα κάτω της αρχικής εκτίμησης για 52%), αναμένεται ότι θα μειωθεί περαιτέρω το 2003 (περίπου σε 37% του ΑΕΠ). Η εξυπηρέτηση του χρέους ως ποσοστό των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών που άρχισε να αυξάνεται το 2002 (8,5%) κυρίως εξαιτίας της αποπληρωμής οφειλών προς το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, αναμένεται ότι θα παραμείνει στο ίδιο επίπεδο το 2003 και ότι τα επόμενα έτη θα μειωθεί.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Τον Νοέμβριο του 2003 η Επιτροπή ολοκλήρωσε μια μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ). Στη μελέτη αυτή προσδιορίζονται 16 τομείς προτεραιότητας στους οποίους η Βοσνία-Ερζεγοβίνη πρέπει να πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο κατά τη διάρκεια του 2004 προκειμένου να μπορέσει η Επιτροπή να συστήσει στο Συμβούλιο την έναρξη διαπραγματεύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρχές της χώρας δεσμεύτηκαν να επιτύχουν σημαντική πρόοδο ήδη από τα μέσα του 2004, πράγμα το οποίο μπορεί να δώσει μεγάλη ώθηση στο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Από πλευράς οικονομίας, το φάσμα των τομέων προτεραιότητας εκτείνεται από τη μεταρρύθμιση των δημόσιων οικονομικών έως τη συνέπεια στις εμπορικές πολιτικές και τις προσπάθειες για τη δημιουργία ενιαίου οικονομικού χώρου. Εκτός αυτού, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ενέκρινε τον Δεκέμβριο του 2003 την Μεσοπρόθεσμη στρατηγική ανάπτυξης - PRSP (Poverty Reduction Strategy Paper).

Οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα των δημόσιων οικονομικών συνεχίζονται με σταθερούς ρυθμούς. Το σύστημα Δημόσιου Ταμείου που τέθηκε σε εφαρμογή σε επίπεδο Οντοτήτων και κράτους το 2002, λειτουργεί ομαλά και προβλέπεται η επέκτασή του σε κατώτερα επίπεδα διοίκησης (διαμερίσματα και δήμους). Το σύστημα περιλαμβάνει όλους τους χρήστες κονδυλίων του προϋπολογισμού ενώ χρησιμοποιείται ένας ενιαίος λογαριασμός Δημόσιου Ταμείου έναντι των εξήντα που υπήρχαν παλαιότερα.

Μια μεγάλη μεταρρύθμιση των φορολογικών και τελωνειακών διοικήσεων βρίσκεται σε εξέλιξη. Η αρμόδια για την πολιτική έμμεσης φορολογίας επιτροπή που συστάθηκε από τον Ύπατο Εκπρόσωπο τον Φεβρουάριο του 2003, υπέβαλε σχέδιο νόμου που προβλέπει τη σύσταση ενιαίας Αρχής για την Έμμεση Φορολογία το οποίο εγκρίθηκε κατά τη διάρκεια του έτους τόσο από την κυβέρνηση όσο και από το κοινοβούλιο. Η εν λόγω αρχή θα εισπράττει τους έμμεσους φόρους σε επίπεδο κράτους μέσω της σύστασης ενοποιημένης τελωνειακής διοίκησης, θα προετοιμάσει την εισαγωγή του ΦΠΑ σε επίπεδο κράτους και μέσω του διοικητικού της συμβουλίου, καταστήσει δυνατή τη συμμετοχή του κράτους στη διαμόρφωση της δημοσιονομικής πολιτικής. Η πρόοδος στον τομέα αυτόν παρακολουθείται, επίσης, στενά στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων της μελέτης σκοπιμότητας.

Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αυτή έχει σχεδόν ολοκληρωθεί σε αμφότερες τις οντότητες, αλλά δεν υπάρχει πρόοδος όσον αφορά την πώληση στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων (π.χ. ορυχείων, διυλιστηρίων, καπνεργοστασίων, μονάδων παραγωγής ανταλλακτικών αυτοκινήτων), που θα μπορούσαν να προσελκύσουν ξένους επενδυτές. Πολιτική ολιγωρία, κοινωνικής φύσεως προβληματισμοί και ζητήματα εταιρικής διακυβέρνησης, μεγάλα χρέη και διαφθορά αποτελούν τους παράγοντες που αποθαρρύνουν τους δυνητικούς (ξένους) επενδυτές. Προς τα τέλη του 2003, οι αρχές προσπάθησαν να δώσουν ώθηση στη διαδικασία αυτή και ξεκίνησαν εκστρατεία για να κερδίσουν την υποστήριξη του κοινού. Από τον Δεκέμβριο έχουν προκηρυχθεί διάφοροι διαγωνισμοί και αναμένεται περαιτέρω πρόοδος στο θέμα αυτό στις αρχές του 2004.

Γενικότερα όσον αφορά το επιχειρηματικό κλίμα, η επιτροπή ευρείας αρμοδιότητας η οποία συστάθηκε από τον Ύπατο Εκπρόσωπο τον Νοέμβριο του 2002 προκειμένου να αρθούν οι διοικητικοί φραγμοί όσον αφορά τη σύσταση και τη λειτουργία επιχειρήσεων, πέτυχε την έγκριση 50 οικονομικών μεταρρυθμίσεων τον Μάιο του 2003 ενώ ετοιμάζεται και δεύτερος γύρος προτάσεων για μεταρρυθμίσεις. Οι κυβερνήσεις των οντοτήτων ενέκριναν το 2003 πλήρως εναρμονισμένη πτωχευτική νομοθεσία η οποία στα τέλη του 2003 ακόμη δεν είχε ψηφιστεί από το κοινοβούλιο της χώρας. Ωστόσο, για τους ξένους επενδυτές το κλίμα αβεβαιότητας συνεχίζεται δεδομένου ότι υπάρχει η αντίληψη ότι οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι, ότι οι επιχειρηματικές διαδικασίες έχουν μεγάλο κόστος και ότι οι πολιτικές δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια.

Η ιδιωτικοποίηση των τραπεζών ολοκληρώθηκε και στις δύο Οντότητες ενώ η παρουσία του ξένου κεφαλαίου στον τραπεζικό τομέα είναι σημαντική. Η τραπεζική εποπτεία ενισχύθηκε λόγω της εφαρμογής των ισχυουσών ρυθμίσεων περί προληπτικής εποπτείας (π.χ. αυξημένα ελάχιστα απαιτούμενα κεφάλαια). Στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, οι αρχές προέβησαν σε περαιτέρω κανονιστικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα των τραπεζών (ιδίως όσον αφορά την έκθεση στον συναλλαγματικό κίνδυνο, τη ρευστότητα και το βασικό κεφάλαιο), ο οποίος με τον τρόπο αυτό πλησίασε περισσότερο τα διεθνή πρότυπα. Ένα μεγάλο μέρος των τραπεζών ανταποκρίνεται πλέον στις απαιτήσεις της κρατικής υπηρεσίας ασφάλισης των καταθέσεων.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Tον Νοέμβριο του 2002, το Συμβούλιο ενέκρινε κοινοτική μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή μέγιστου ύψους 60 εκατ. ευρώ προς τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (απόφαση 2002/883/EΚ), που περιλαμβάνει δάνεια το πολύ 20 εκατ. ευρώ και μέγιστη επιχορήγηση 40 εκατ. ευρώ, μετά την πρώτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2001 (Απόφαση 1999/325/ΕΚ). Η νέα αυτή συνδρομή είχε προβλεφθεί για την υποστήριξη ενός εκτενούς προγράμματος οικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής στο πλαίσιο μιας συμφωνίας Stand-by του ΔΝΤ που είχε εγκριθεί τον Αύγουστο του 2002. Όπως και την πρώτη φορά, η εφαρμογή της συνδρομής αυτής θα εξαρτηθεί από την πρόοδο σε συγκεκριμένους όρους οικονομικής πολιτικής.

Μετά την υπογραφή ενός μνημονίου συμφωνίας στα τέλη του Δεκεμβρίου 2002 και την θετική έκβαση της πρώτης εξέτασης του ΔΝΤ, τον Φεβρουάριο του 2003, εκταμιεύθηκε η πρώτη δόση επιχορήγησης, ύψους 15 εκατ. ευρώ. Το 25% του ποσού αυτού τέθηκε άμεσα στη διάθεση του κράτους (3,75 εκατ. ευρώ), ενώ το υπόλοιπο κατανεμήθηκε σε βάση ενός τρίτου - δύο τρίτων μεταξύ της RS και της Ομοσπονδίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αντίστοιχα, όπως στην περίπτωση της προηγούμενης ΜΧΣ.

Η Επιτροπή πραγματοποίησε αποστολή στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη στις αρχές Ιουνίου του 2003 και στα τέλη Ιουλίου υπέγραψε συμπληρωματικό μνημόνιο συμφωνίας με τις αρχές της χώρας. Το συμπληρωματικό μνημόνιο καθορίζει τη δεύτερη δόση σε 20 εκατ. ευρώ (10 εκατ. ευρώ επιχορήγηση και 10 εκατ. ευρώ δάνειο), καθώς και μια σειρά από όρους οικονομικής πολιτικής για την αποδέσμευση της τρίτης δόσης. Εκτός αυτού προσδιορίζει θέματα στα οποία πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος προκειμένου να τηρηθούν οι οικονομικοί όροι της δεύτερης δόσης, όπως η θέσπιση εναρμονισμένων νόμων περί χρεοκοπίας και εκκαθάρισης από τις Οντότητες, η έκδοση απόφασης του κράτους σχετικά με τη σύσταση Συμβουλίου Ανταγωνισμού και η πρόοδος όσον αφορά την ασφαλιστική νομοθεσία. Εν τω μεταξύ, το ΔΝΤ ολοκλήρωσε επιτυχώς τον Ιούνιο τη δεύτερη και την τρίτη εξέταση διαπιστώνοντας ότι το πρόγραμμα εφαρμόσθηκε κατά τα συμφωνηθέντα. Η Επιτροπή κίνησε τις διαδικασίες εκταμίευσης τον Δεκέμβριο του 2003 αφού πρώτα (i) διαπιστώθηκε ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά τους όρους του προαναφερθέντος συμπληρωματικού μνημονίου που εκκρεμούσαν, (ii) επικυρώθηκε από τις αρχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης η συμφωνία δανείου (αρχές Δεκεμβρίου) και (iii) έγιναν δεκτοί από την Βοσνία-Ερζεγοβίνη ορισμένοι όροι (επιθεώρηση, πρόληψη της απάτης, έλεγχοι και ανάκτηση χρημάτων σε περίπτωση απάτης ή διαφθοράς) ούτως ώστε να ληφθούν υπόψη οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τον νέο Δημοσιονομικό Κανονισμό. Αυτό οδήγησε στην καταβολή των ποσών της δεύτερης δόσης, δηλαδή επιχορήγησης ύψους 10 εκατ. ευρώ, τον Δεκέμβριο του 2003, και δανείου 10 εκατ. ευρώ, τον Ιανουάριο του 2004.

Από την επιχορήγηση των 10 εκατ. ευρώ, το 50% καταβλήθηκε απευθείας στο κράτος (5 εκατ. ευρώ) ενώ το υπόλοιπο κατανεμήθηκε σε βάση ενός τρίτου - δύο τρίτων, στην RS και στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αντίστοιχα.

* Συνοπική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. Ελευθέρωση των τιμών

* Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί με εξαίρεση ορισμένες επιλεγμένες δημόσιες υπηρεσίες.

2. Ελευθέρωση του εμπορίου

* Το δίκτυο των περιφερειακών Συμφωνιών Ελεύθερου Εμπορίου (Free Trade Agreements - FTA) στη Νοτιοανατολική Ευρώπη ολοκληρώθηκε και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ήδη εφαρμόζει τις συμφωνίες με την Κροατία (1/01/2001), την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (01/07/2002) και την Σερβία και το Μαυροβούνιο (01/06/2002). Η ένταξη στον ΠΟΕ προχωρεί με βραδύ ρυθμό και προβλέπεται ότι θα γίνει μέσα στο 2004.

3. Συναλλαγματικό καθεστώς

* Από τον Ιούνιο του 1998 η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει καθεστώς νομισματικού συμβουλίου, και το κοινό νόμισμα, το ΚΜ, έχει σταθερή ισοτιμία με το ευρώ στην τιμή του 1,96 ΚΜ.

4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

* Συνεχίζονται οι προσπάθειες βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος: εκτός από την Υπηρεσία για την προώθηση των ξένων επενδύσεων συστάθηκε και μια «επιτροπή ευρείας αρμοδιότητας» από τον Ύπατο Εκπρόσωπο στα τέλη του 2002 προκειμένου να αρθούν οι διοικητικοί φραγμοί στη λειτουργία και τη σύσταση επιχειρήσεων. Τον Μάιο του 2003 η εν λόγω επιτροπή επέτυχε την έγκριση 50 οικονομικών μεταρρυθμίσεων, ενώ ετοιμάζεται και δεύτερος γύρος μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, για τους ξένους επενδυτές το κλίμα αβεβαιότητας συνεχίζεται δεδομένου ότι υπάρχει η αντίληψη ότι οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι, ότι οι επιχειρηματικές διαδικασίες έχουν μεγάλο κόστος και ότι οι πολιτικές δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια.

5. Νομισματική πολιτική

* Η Κεντρική Τράπεζα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. Η Κεντρική Τράπεζα και άλλες τράπεζες δεν επιτρέπεται να δανείζουν χρήματα στην κυβέρνηση.

6. Δημόσια οικονομικά

* Το μερίδιο των δημόσιων δαπανών στο ΑΕΠ μειώνεται μολονότι, με 47% του ΑΕΠ το 2003 εξακολουθεί να είναι πολύ μεγάλο. Από το μερίδιο αυτό το 39% αφορά μισθούς. οι δημόσιες δαπάνες συχνά συσχετίζονται με μεγάλη αναποτελεσματικότητα. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου επιτεύχθηκε σημαντική δημοσιονομική εξυγίανση, καθώς και εναρμόνιση της φορολογίας μεταξύ των δύο Οντοτήτων. Έχει, επίσης, αρχίσει μια σημαντική μεταρρύθμιση όσον αφορά τα τελωνειακά θέματα και τη φορολογία (συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής του ΦΠΑ) και πάλι χάρη στις πιέσεις που άσκησε η διεθνής κοινότητα.

7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

* Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αυτή έχει σχεδόν ολοκληρωθεί σε αμφότερες τις οντότητες, αλλά δεν υπάρχει πρόοδος όσον αφορά την πώληση στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων, που θα μπορούσαν να προσελκύσουν ξένους επενδυτές.

8. Μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα

* Η ιδιωτικοποίηση των τραπεζών ολοκληρώθηκε και στις δύο οντότητες και η παρουσία του ξένου κεφαλαίου στον τραπεζικό τομέα είναι σημαντική. Η τραπεζική εποπτεία ενισχύθηκε λόγω της εφαρμογής των ισχυουσών ρυθμίσεων περί προληπτικής εποπτείας (π.χ. αυξημένα ελάχιστα απαιτούμενα κεφάλαια). Στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, οι αρχές τροποποίησαν τις κανονιστικές ρυθμίσεις όσον αφορά τον συναλλαγματικό κίνδυνο των τραπεζών σύμφωνα με τα όσα ισχύουν διεθνώς.

V. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

1. Σύνοψη

Το 2003, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ήταν της τάξεως του 3% και, συνεπώς, γενικά σύμφωνη προς τις αρχικές προβλέψεις. Το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης (1,5% του ΑΕΠ) βελτιώθηκε κατά περισσότερες από 4 εκατοστιαίες μονάδες σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε από περισσότερο από 20% το 2002, σε 17% περίπου το 2003. Εκτιμάται ότι το 2003 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (χωρίς τις επιχορηγήσεις) ανήλθε σε 8,3% του ΑΕΠ. Η νομισματική και συναλλαγματική σταθερότητα διατηρήθηκε, ενώ τον Οκτώβριο του 2003, το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε την πρώτη εξέταση της 14μηνης συμφωνίας Stand-By, που είχε εγκριθεί τον Απρίλιο του 2003.

Η διαδικασία της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης ανέκτησε τους ρυθμούς της κατά τη διάρκεια του 2003. Οι αρχές σημείωσαν κάποια πρόοδο στα θέματα της εκκαθάρισης μεγάλων ζημιογόνων επιχειρήσεων, της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης και της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών. Τον Σεπτέμβριο του 2003, το Κοινοβούλιο της χώρας ψήφισε νόμο για τη σύσταση της Υπηρεσίας για την προώθηση της επιχειρηματικότητας. Ωστόσο, το σχετικά ασθενές επιχειρηματικό περιβάλλον και, συγκεκριμένα, η αδυναμία να εφαρμοστούν αποτελεσματικά οι συμβάσεις και τα δικαιώματα των πιστωτών, εμποδίζει τη χορήγηση δανείων από τις τράπεζες και, κατ' επέκταση, τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη.

Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την εκταμίευση της κοινοτικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που αποφασίστηκε από το Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 1999 (ύψους 80 εκατ. ευρώ) η οποία αυξήθηκε κατά 18 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2001. Η τρίτη δόση της συνδρομής αυτής (10 εκατ. ευρώ επιχορήγηση και 10 εκατ. ευρώ δάνειο) αποδεσμεύθηκε τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2003 μετά την έγκριση της νέας συμφωνίας stand-by του ΔΝΤ. Η τέταρτη και τελευταία δόση (18 εκατ. ευρώ δάνειο και 8 εκατ. ευρώ επιχορήγηση) αποδεσμεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 μετά την εκπλήρωση των όρων οικονομικής πολιτικής του συμπληρωματικού μνημονίου συμφωνίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των αρχών της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2002.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

(1) Το 2003, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ήταν της τάξεως του 3%, και γενικά σύμφωνη προς τις αρχικές προβλέψεις και βελτιωμένη έναντι του 2001 και του 2002 (-4,5% και +0,7%, αντίστοιχα). Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 4,7% σε σύγκριση με το 2002. Ωστόσο, η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας δεν είναι ακόμη αρκετή ώστε να ανακτήσει το ΑΕΠ της χώρας τα προ της κρίσεως επίπεδα του 2000, ούτε είναι ικανή να οδηγήσει σε μείωση της ανεργίας και σε σημαντική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Το 2003, το επίπεδο της επίσημης ανεργίας αυξήθηκε σε 37% του εργατικού δυναμικού περίπου, έναντι 32% το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, αν ληφθεί υπόψη ο ανεπίσημος τομέας, είναι πιθανό η πραγματική ανεργία να είναι χαμηλότερη από ό,τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία.

(2) Ο πληθωρισμός συνέχισε να είναι χαμηλός το 2003 δεδομένου ότι η μέση αύξηση των καταναλωτικών τιμών ήταν 1,2% και άρα κάτω από το προβλεπόμενο 3%. Παράλληλα με τη μείωση των τιμών των τροφίμων, που σημείωσαν μεγάλη αύξηση το 2002, η καθοδική τάση οφείλεται στην υποτίμηση του δολαρίου, καθώς το μακεδονικό δηνάριο (MKD) διατηρεί σταθερή ισοτιμία με το ευρώ ίση με 61 MKD προς ένα ευρώ. Κατά τη διάρκεια του 2003, το μέσο επιτόκιο των γραμματίων της Κεντρικής Τράπεζας - το κύριο μέσο ελέγχου της ρευστότητας - μειώθηκε από 14,7% τον Ιανουάριο σε 6% περίπου στα τέλη του έτους. Ωστόσο, οι εμπορικές τράπεζες δεν μετακύλισαν ολόκληρη τη μείωση αυτή στους πελάτες τους. Τον Δεκέμβριο, το μέσο επιτόκιο δανεισμού εξακολουθούσε να είναι υψηλό με 14,6% έναντι 7% για το μέσο επιτόκιο καταθέσεων.

(3) Το 2003, τα δημόσια οικονομικά βελτιώθηκαν σημαντικά έναντι του προηγούμενου έτους. Το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης έφθασε το 1,5% του ΑΕΠ περίπου, σε σύγκριση με 5,7% το 2002. Η δραστική δημοσιονομική προσαρμογή κατά 4% του ΑΕΠ έναντι του προηγούμενου έτους οφείλεται στη σημαντική μείωση των δαπανών από 41% του ΑΕΠ σε 36% του ΑΕΠ. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της μείωσης ή της κατάργησης ορισμένων σημαντικών έκτακτων δαπανών το 2002 - όπως οι δαπάνες για την ασφάλεια και η έκτακτη επιστροφή χρημάτων στους καταθέτες που είχαν συμμετάσχει στο πρόγραμμα πωλήσεων με το σύστημα της πυραμίδας ΤΑΤ - καθώς και της ανεπαρκούς εκτέλεσης των δαπανών κεφαλαίου που προέβλεπε ο προϋπολογισμός. Τα συνολικά έσοδα (34,5% του ΑΕΠ) ανταποκρίνονται στις προβλέψεις χάρη στις εξαιρετικά επιτυχείς εισπράξεις στον τομέα των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, των τελωνειακών δασμών και των μη φορολογικών εσόδων, που αντισταθμίζουν τα μικρότερα από το αναμενόμενο έσοδα από τον ΦΠΑ.

Από την πλευρά του εξωτερικού εμπορίου, το 2003 παρατηρήθηκε μικρή μείωση των συνολικών εμπορικών συναλλαγών σε ονομαστικές τιμές (ευρώ). Οι εξαγωγές παρέμειναν γενικά σταθερές σε σύγκριση με το 2002, ενώ οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 5%. Το εμπορικό έλλειμμα υπερέβη τα 700 εκατ. ευρώ ή το 17,2% του ΑΕΠ και σε σύγκριση με το 2002, είναι μικρότερο όταν υπολογίζεται σε ευρώ και ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά μεγαλύτερο όταν υπολογίζεται σε δολάρια, εξαιτίας της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Το 2003, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (χωρίς τις επιχορηγήσεις) εκτιμάται σε 8,3% του ΑΕΠ ή σε 6,2% του ΑΕΠ αν ληφθεί υπόψη η εξωτερική βοήθεια (2,1% του ΑΕΠ). Το 2003 τα συναλλαγματικά αποθέματα διατηρήθηκαν σε επίπεδο που αντιστοιχεί στις εισαγωγές τεσσάρων μηνών, πράγμα που αποτελεί τον στόχο του προγράμματος του ΔΝΤ. Το εξωτερικό χρέος μειώθηκε σημαντικά σε 33% του ΑΕΠ στα τέλη του 2003, δηλαδή σε μάλλον χαμηλό επίπεδο σε σύγκριση με άλλες χώρες της περιοχής.

Στις 30 Απριλίου 2003 εγκρίθηκε συμφωνία stand-by με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ύψους 20 εκατ. SDR (περίπου 25 εκατ. ευρώ) που επέτρεψε την αποδέσμευση σημαντικής ξένης χρηματοδοτικής βοήθειας από άλλους χορηγούς. Η πρώτη εξέταση της εν λόγω συμφωνίας stand-by ολοκληρώθηκε επιτυχώς τον Οκτώβριο του 2003.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η ελευθέρωση των τιμών έχει στην ουσία ολοκληρωθεί εκτός από την περίπτωση των περισσότερων υπηρεσιών κοινής ωφελείας και διαφόρων αγαθών όπως το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) σχεδόν ολοκληρώθηκε. Στα τέλη του Σεπτεμβρίου 2003, είχαν ιδιωτικοποιηθεί 1683 επιχειρήσεις, ενώ από τις κρατικές επιχειρήσεις που είχαν συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων που άρχισε το 1993, είχαν απομείνει προς πώληση 81. Το πρόγραμμα δράσης για την αναδιάρθρωση, εκκαθάριση ή ιδιωτικοποίηση 40 μεγάλων ζημιογόνων επιχειρήσεων που άρχισε το 2000, ολοκληρώθηκε, επίσης. Οι αρχές εστιάζουν τώρα τις προσπάθειές τους σε μια νέα προτεραιότητα: την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Τον Σεπτέμβριο του 2003, το Κοινοβούλιο της χώρας ψήφισε νόμο για τη σύσταση Υπηρεσίας προώθησης της επιχειρηματικότητας. Ωστόσο, το γενικά ασθενές επιχειρηματικό περιβάλλον και, συγκεκριμένα, η αδυναμία να εφαρμοστούν αποτελεσματικά οι συμβάσεις και τα δικαιώματα των πιστωτών εμποδίζει την χορήγηση δανείων από τις τράπεζες και, κατ' επέκταση, τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη.

Το 2003, οι αρχές πραγματοποίησαν, επίσης, πρόοδο στο θέμα της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης και της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών με την έναρξη λειτουργικής ανάλυσης στους περισσότερους διοικητικούς φορείς, την ανάπτυξη της Γενικής Γραμματείας, τη σύσταση ενός ενιαίου λογαριασμού Δημόσιου Ταμείου, τη βελτίωση της διαχείρισης του ΦΠΑ και την έγκριση σχεδίου για την ανάπτυξη μιας αγοράς κρατικών χρεογράφων. Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του 2003, μετά από μακρές διαβουλεύσεις, η κυβέρνηση της χώρας ενέκρινε τελικά νόμο περί χρηματοδότησης της τοπικής αυτοδιοίκησης που πρέπει να ψηφιστεί από το Κοινοβούλιο. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη μεγάλα περιθώρια βελτιώσεων στον ευρύ αυτόν τομέα που περιλαμβάνει την εφαρμογή «λειτουργικής ανάλυσης», την αποσυμπίεση της διάρθρωσης των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, μεγαλύτερο έλεγχο των εκτός προϋπολογισμού δαπανών, την εισαγωγή διαχειριστικών ελέγχων σε όλα τα επίπεδα διοίκησης και την πραγματική ανάπτυξη μιας αγοράς κρατικών χρεογράφων. Η εφαρμογή της διαδικασίας της δημοσιονομικής αποκέντρωσης και, συγκεκριμένα, η ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών διοικήσεων να διαχειρίζονται τις δαπάνες και να εισπράττουν τα έσοδα, εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλη πρόκληση.

Στον χρηματοπιστωτικό τομέα κυριαρχούν οι τράπεζες ενώ οι εξωτραπεζικοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί διαδραματίζουν πολύ περιορισμένο ρόλο. Η κατάσταση του τραπεζικού τομέα βελτιώθηκε τα τελευταία χρόνια. Οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες στις οποίες αντιστοιχούν τα δύο τρία του συνόλου των υποχρεώσεων και των περιουσιακών στοιχείων, εφαρμόζουν σχετικά συνετές και υγιείς τραπεζικές πρακτικές. Ωστόσο, η έκθεση του ΔΝΤ σχετικά με την αξιολόγηση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος της χώρας, η οποία δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2003, σημειώνει ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα παραμένει ευάλωτο απέναντι στην αναποτελεσματικότητα της διοίκησης των μικρότερων τραπεζών καθώς και απέναντι στις αδυναμίες που παρουσιάζουν οι ισολογισμοί των τραπεζών οι οποίες αντικατοπτρίζονται στα υψηλά ποσοστά των μη εξυπηρετούμενων δανείων (16% επί του συνολικού χαρτοφυλακίου στα μέσα του 2003). Το 2003, έξι τράπεζες βρίσκονταν υπό ενισχυμένη εποπτεία από την Εθνική Τράπεζα, αλλά οι επιπτώσεις στην χρηματοπιστωτική σταθερότητα του όλου συστήματος ήταν μάλλον περιορισμένες, εξαιτίας του μικρού μεγέθους των εν λόγω τραπεζών.

Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ήταν η πρώτη χώρα που υπέγραψε Συμφωνία Σταθερoποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) με την ΕΚ τον Απρίλιο του 2001 την οποία ακολούθησε η έναρξη ισχύος της Ενδιάμεσης Συμφωνίας για το εμπόριο και τα συναφή με το εμπόριο θέματα, τον Ιούνιο του 2001. Η διαδικασία επικύρωσης της ΣΣΣ ολοκληρώθηκε κατά τη διάρκεια του 2003 και η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ από 1ης Απριλίου 2004. Στις 4 Απριλίου 2003, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας έγινε το 146ο μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η χώρα έχει ήδη ολοκληρώσει το δίκτυο συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου με γειτονικές χώρες το οποίο προωθεί το Σύμφωνο Σταθερότητας.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Στις 8 Νοεμβρίου 1999, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας δεύτερη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή μέγιστου ύψους 80 εκατ. ευρώ (δάνειο το πολύ 50 εκατ. ευρώ και μέγιστη επιχορήγηση 30 εκατ. ευρώ). Η εν λόγω απόφαση του Συμβουλίου αναθεωρήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2001, προκειμένου να καταστεί δυνατή η παράταση της συνδρομής μέχρι τα τέλη του 2003 και να αυξηθεί το στοιχείο επιχορήγησης κατά 18 εκατ. ευρώ (μέγιστη συνολική επιχορήγηση 48 εκατ. ευρώ επί συνόλου 98 εκατ. ευρώ το πολύ).

Μια πρώτη δόση 30 εκατ. ευρώ (20 εκατ. ευρώ επιχορήγηση και 10 εκατ. ευρώ δάνειο) είχε ήδη αποδεσμευτεί τον Δεκέμβριο του 2000 και τον Ιανουάριο του 2001. Τον Ιανουάριο του 2002, εκταμιεύθηκε δεύτερη δόση ύψους 22 εκατ. ευρώ (περιλαμβανομένης επιχορήγησης ύψους 10 εκατ. ευρώ) κατ' εξαίρεση, βάσει ενός προγράμματος υπό την εποπτεία του ΔΝΤ (Staff Monitored Programme), λαμβάνοντας υπόψη τη δυσχερή πολιτικοοικονομική κατάσταση της χώρας μετά τις εθνοτικές συγκρούσεις της άνοιξης του 2001.

Το 2003, η Επιτροπή ολοκλήρωσε την εκταμίευση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που είχε αποφασιστεί το 1999 και παραταθεί το 2001, αποδεσμεύοντας την τρίτη και την τέταρτη δόση της συνδρομής. Η τρίτη δόση ύψους 20 εκατ. ευρώ (10 εκατ. ευρώ επιχορήγηση και 10 εκατ. ευρώ δάνειο) αποδεσμεύθηκε τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2003 μετά την έγκριση της νέας συμφωνίας stand-by του ΔΝΤ (βλ. ανωτέρω). Η τέταρτη και τελευταία δόση των 26 εκατ. ευρώ (18 εκατ. ευρώ δάνειο και 8 εκατ. ευρώ επιχορήγηση) αποδεσμεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 μετά: i) την εκπλήρωση των όρων οικονομικής πολιτικής του συμπληρωματικού μνημονίου συμφωνίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και αρχών της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2002, και ii) την αποδοχή από την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ορισμένοι όροι (επιθεώρηση, πρόληψη της απάτης, έλεγχοι και ανάκτηση χρημάτων σε περίπτωση απάτης ή διαφθοράς) ούτως ώστε να ληφθούν υπόψη οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τον νέο Δημοσιονομικό Κανονισμό.

Οι όροι αποδέσμευσης της τέταρτης και τελευταίας δόσης περιλάμβαναν την πρόοδο στους τομείς της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, της διαχείρισης των δημόσιων δαπανών και της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης, της αναδιάρθρωσης επιχειρήσεων και της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, καθώς και της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα.

* Συνοπική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. Ελευθέρωση των τιμών

* Η ελευθέρωση των τιμών έχει στην ουσία ολοκληρωθεί εκτός από την περίπτωση των περισσότερων από τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας και διαφόρων αγαθών όπως το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

2. Ελευθέρωση του εμπορίου

* Η ενδιάμεση συμφωνία με την ΕΕ για το εμπόριο και για συναφή με το εμπόριο θέματα, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 2001 μετά την υπογραφή της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, συνεπάγεται περισσότερο φιλελεύθερη πρόσβαση των προϊόντων της ΕΕ στην αγορά και σταδιακή μείωση των δασμών στα σημαντικότερα προϊόντα. Στις 4 Απριλίου 2003, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας έγινε το 146ο μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η χώρα έχει ήδη ολοκληρώσει το δίκτυο συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου με τις γειτονικές χώρες το οποίο προωθεί το Σύμφωνο Σταθερότητας.

3. Συναλλαγματικό καθεστώς

* Από τις αρχές του 1994, de facto συναλλαγματική σύνδεση του δηναρίου με το γερμανικό μάρκο, και από 1ης Ιανουαρίου 2002 με το ευρώ. Από την υποτίμηση του Ιουλίου του 1997 και μετά, η σταθερή ισοτιμία του δηναρίου είναι 61 δηνάρια προς ένα ευρώ.

4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

* Εξακολουθεί να απαιτείται η έγκριση της κυβέρνησης για ορισμένα είδη άμεσων ξένων επενδύσεων, ενώ η έλλειψη μιας ομαλά λειτουργούσας κτηματαγοράς εμποδίζει τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Οι εισροές ΑΞΕ ήταν ασταθείς τα τελευταία χρόνια και εξαρτημένες από ορισμένες μεγάλες συναλλαγές, ενώ μειώθηκαν σε λιγότερο από 2% του ΑΕΠ το 2002 και το 2003.

5. Νομισματική πολιτική

* Η κεντρική τράπεζα είναι, βάσει του νόμου, ανεξάρτητη από την κυβέρνηση. Δεν επιτρέπεται ο δανεισμός της κυβέρνησης από την κεντρική τράπεζα εκτός από μη ανανεώσιμα δάνεια της μιας ημέρας. Κύριος στόχος της νομισματικής πολιτικής είναι η σταθερότητα των τιμών ενώ ενδιάμεσος στόχος της κεντρικής τράπεζας είναι η σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

6. Δημόσια οικονομικά

* Τον Απρίλιο του 2000 έγινε η εισαγωγή του ΦΠΑ ο οποίος αποτελεί σημαντική πηγή εισοδήματος. Το 2003, οι αρχές τροποποίησαν τον νόμο περί προϋπολογισμού και τον νόμο περί δημοσίων συμβάσεων και συγχώνευσαν τους χωριστούς λογαριασμούς χρηστών του προϋπολογισμού σε έναν ενιαίο λογαριασμό του Δημόσιου Ταμείου - που έχει τεθεί πλέον σε λειτουργία. Έχουν οργανωθεί εσωτερικοί και διαχειριστικοί έλεγχοι από το υπουργείο οικονομικών οι οποίοι, όμως, πρέπει να ενισχυθούν και να διευρυνθούν σε όλα τα επίπεδα δημόσιας διοίκησης.

7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

* Το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης που άρχισε το 1993 έχει σχεδόν ολοκληρωθεί με την ιδιωτικοποίηση σχεδόν 1.700 μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει επιχειρήσεις και οργανισμούς με δραστηριότητες ειδικού εθνικού ενδιαφέροντος, δημόσιες υπηρεσίες και υπηρεσίες κοινής ωφελείας. Ο εθνικός φορέας τηλεπικοινωνιών πωλήθηκε στην ουγγρική εταιρεία Matav το 2001. Το 2003 ολοκληρώθηκε, τελικά, η εκκαθάριση των 40 μεγάλων ζημιογόνων επιχειρήσεων που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα δράσης του 2000.

8. Μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα

* Ο τραπεζικός νόμος του 2000 δημιούργησε το νομικό πλαίσιο για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα. Στον χρηματοπιστωτικό τομέα κυριαρχούν οι τράπεζες, ενώ οι εξωτραπεζικοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί διαδραματίζουν πολύ περιορισμένο ρόλο. Ο τραπεζικός τομέας έχει ιδιωτικοποιηθεί κατά μεγάλο μέρος και παρουσιάζει μεγάλη συγκέντρωση. Οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες καλύπτουν τα δύο τρίτα των συνολικών υποχρεώσεων και περιουσιακών στοιχείων.

VI. Γεωργία

1. Σύνοψη

Η οικονομική ανάπτυξη της Γεωργίας δεν επηρεάστηκε από την πολιτική αβεβαιότητα που περιέβαλε τις βουλευτικές εκλογές και τελικά οδήγησε στην παραίτηση του προέδρου της χώρας κ. Shevardnadze τον Νοέμβριο του 2003. Με 8,6% η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ έφθασε στο υψηλότερο επίπεδο από το 1997. Υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης καταγράφηκαν σε διάφορους τομείς μεταξύ των οποίων οι δομικές κατασκευές, η γεωργία και η μεταποίηση. Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού μειώθηκε σε 4,8%. Εξαιτίας της μεγάλης ζήτησης εισαγομένων προϊόντων που οφείλεται στην κατασκευή του πετρελαιαγωγού BTC, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε και παρουσιάζει έλλειμμα που εκτιμάται σε 10%. Στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων υπήρξαν ορισμένες θετικές εξελίξεις το 2003, ιδίως όσον αφορά τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τις ιδιωτικοποιήσεις αλλά οι κυριότερες προκλήσεις για τη νέα κυβέρνηση εξακολουθούν να βρίσκονται στον τομέα της ενέργειας, της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών και της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης.

Εξαιτίας ολισθήσεων στις δημοσιονομικές πολιτικές, η Γεωργία δεν μπόρεσε να λάβει δάνεια από το ΔΝΤ και τον Σεπτέμβριο του 2003 η διευκόλυνση PRGF ανεστάλη. Η αλλαγή στην πολιτική κατάσταση που ακολούθησε τις διαδηλώσεις του Νοεμβρίου προσέφερε μια ευκαιρία για την επανασύνδεση των σχέσεων με το ΔΝΤ και στο πλαίσιο αυτό διεξάγονται διαπραγματεύσεις για μια διάδοχη διευκόλυνση PRGF. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν καταβλήθηκε καμία επιχορήγηση στην Γεωργία στο πλαίσιο της κοινοτικής έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής κατά τη διάρκεια του 2003.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Το 2003, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ επιταχύνθηκε σε 8,6%, το υψηλότερο ποσοστό από το 1997, κυρίως χάρη στην έντονη ανάπτυξη του κατασκευαστικού και του γεωργικού τομέα. Τον Απρίλιο άρχισε η κατασκευή του αγωγού πετρελαίου Μπακού-Τυφλίδα-Τσεϋχάν (BTC) στο έδαφος της Γεωργίας η οποία προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί μέχρι το 2005. Η γεωργία αποτελεί τον σημαντικότερο τομέα της οικονομίας (20% του ΑΕΠ) και το 2003 οι καιρικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές με αποτέλεσμα να αυξηθεί η γεωργική παραγωγή κατά 10% περίπου. Εκτός από τον γεωργικό και τον κατασκευαστικό τομέα, μεγάλα ποσοστά ανάπτυξης παρουσίασαν ο τομέας κατεργασίας μετάλλων (αλουμίνιο, κράματα, χαλκός, χρυσός και απομέταλλα) και ο μεταποιητικός τομέα (οινοποιία, λιπάσματα, μεταλλικό νερό). Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 10,6% το 2003. Τα επίσημα ποσοστά ανεργίας μειώθηκαν κάπως κατά τη διάρκεια του έτους, σε μέσο επίπεδο 11,8% για τους πρώτους εννέα μήνες.

Ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας παραμένει εκτός επίσημης οικονομίας και το λαθρεμπόριο είναι διάχυτο. Ως εκ τούτου, τα υψηλά ποσοστά ανάπτυξης που καταγράφηκαν σε διάφορους τομείς δεν οδήγησαν σε βελτίωση των φορολογικών εισπράξεων όπως αναμενόταν. Στις εκλογές του Νοεμβρίου 2003 και αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας από το νέο καθεστώς η είσπραξη φόρων ιδίως ΦΠΑ σχεδόν σταμάτησε. Εκτός αυτού η αυτόνομη περιοχή της Ατζαρίας συνέχισε να παρακρατεί τα έσοδα που εισπράττονται στο έδαφός της για τον προϋπολογισμό της κεντρικής κυβέρνησης. Σε βάση ανάληψης υποχρεώσεων, εκτιμάται ότι το 2003 θα υπάρξει φορολογικό έλλειμμα της τάξεως του 3% του ΑΕΠ περίπου (έναντι 2% το 2002) ενώ σε ταμειακή βάση το έλλειμμα αυτό είναι στην πράξη κάπως μικρότερο από ό,τι το 2002 εξαιτίας της καθαρής σώρευσης δαπανών που καθυστερούν. Η πολιτική αβεβαιότητα προκάλεσε πρόσθετα προβλήματα δημοσιονομικής διαχείρισης τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο αλλά η κυβέρνηση έλαβε χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση ορισμένων άμεσων αναγκών. Το σχέδιο προϋπολογισμού του 2004, που υποβλήθηκε στο κοινοβούλιο της χώρας τον Οκτώβριο του 2003, τέθηκε υπό αναθεώρηση από τη νέα κυβέρνηση. Οι παράμετροι του δημοσιονομικού προγράμματος συζητήθηκαν με το ΔΝΤ στις αρχές του 2004.

Η Εθνική Τράπεζα της Γεωργίας ακολούθησε με συνέπεια μια συνετή νομισματική πολιτική. Οι ευνοϊκές συνθήκες στον γεωργικό τομέα συνέβαλαν στον περιορισμό του μέσου πληθωρισμού από 5,6% το 2002 σε 4,8% το 2003. Ωστόσο, τον Νοέμβριο-Δεκέμβριο το ποσοστό πληθωρισμού, σε 12μηνη βάση, αυξήθηκε σε 7%, κυρίως εξαιτίας της πολιτικής αβεβαιότητας που επικράτησε μετά τις εκλογές. Σε γενικές γραμμές, το lari παρέμεινε σταθερό έναντι του δολαρίου των ΗΠΑ (καθώς και κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου) ενώ υποτιμήθηκε έναντι του ευρώ. Σε πραγματικούς όρους, υπολογίζεται ότι το νόμισμα της χώρας ανατιμήθηκε ελαφρά κατά τη διάρκεια του 2003.

Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε ταχεία αύξηση το 2003 σε 10% του ΑΕΠ (6% το 2002) κυρίως εξαιτίας των εισαγωγών κεφαλαιουχικών αγαθών για την κατασκευή του αγωγού BTC. Οι εισαγωγές αυτές χρηματοδοτήθηκαν με άμεσες ξένες επενδύσεις στους αγωγούς. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Εθνικής Τράπεζας της Γεωργίας μειώθηκαν σε 190 εκατ. USD περίπου στα τέλη του 2003, ποσό ικανό να καλύψει εισαγωγές 1,5 μηνών (εκτός από τις εισαγωγές που συνδέονται με τον αγωγό). Σε δολάρια ΗΠΑ, το εξωτερικό χρέος της Γεωργίας συνέχισε να αυξάνεται το 2003 για να φθάσει τα 1,85 δισ., αλλά ως ποσοστό του ΑΕΠ, το ονομαστικό χρέος της χώρας μειώθηκε σε 48%. Η Γεωργία δεν μπόρεσε να ζητήσει από διμερείς πιστωτές της την αναδιαπραγμάτευση των ληξιπρόθεσμων το 2003 δανείων όπως προέβλεπε η συμφωνία της Λέσχης του Παρισιού του 2001, διότι ο διακανονισμός της χώρας με το ΔΝΤ είχε ανασταλεί τον Σεπτέμβριο του 2003. Συνεπώς, εν αναμονή της αναδιαπραγμάτευσης, η Γεωργία βρίσκεται, από τεχνική άποψη, σε αδυναμία εξυπηρέτησης των διμερών της χρεών καθώς συσσώρευσε καθυστερούμενα ύψους 50 εκατ. USD σε πληρωμές αρχικού κεφαλαίου που οφείλει στους πιστωτές της από τη Λέσχη του Παρισιού για το 2003.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Τον Ιούνιο του 2003, η κυβέρνηση ενέκρινε το Πρόγραμμα της Γεωργίας για την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας (EDPRP) που μετέπειτα εγκρίθηκε από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα ως βάση για μελλοντική χρηματοδότηση υπό ευνοϊκούς όρους. Η προπαρασκευή του προγράμματος δεν συσχετίστηκε με τη διαδικασία του προϋπολογισμού με αποτέλεσμα να πρέπει ακόμη να αναπτυχθεί ένα μεσοπρόθεσμο πλαίσιο για τις δαπάνες. Απαιτείται πρόοδος τις υπό εξέλιξη μεταρρυθμίσεις όσον αφορά την κατάρτιση του προϋπολογισμού και τη διαχείριση του δημόσιου ταμείου βάσει του νέου νόμου περί συστημάτων προϋπολογισμού που εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2003 η οποία είναι αναγκαία προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή του EDPRP. Μετά την αλλαγή καθεστώτος που συνέβη μετά την παραίτηση του προέδρου Shevardnadze, προβλέπεται ότι η νέα κυβέρνηση θα ασχοληθεί με το θέμα της δυνητικής βελτίωσης του EDPRP εκεί που είναι απαραίτητο.

Τον Αύγουστο του 2003 το κοινοβούλιο ψήφισε έναν νέο φορολογικό κώδικα που περιλαμβάνει μια αισθητή αύξηση του κατωφλίου του ΦΠΑ, την εισαγωγή ενός φόρου για τις μικρές επιχειρήσεις και την κατάργηση διαφόρων περιττών φόρων. Ο άμεσος αντίκτυπος των μεταρρυθμίσεων αυτών προβλέπεται να είναι ουδέτερος όσον αφορά τα συνολικά έσοδα. Πρόσφατα αναδιοργανώθηκε και το σύστημα επιστροφών ΦΠΑ. Διάφορες ομάδες συμφερόντων συνεχίζουν να προστατεύονται με διάφορες απαλλαγές από τον φόρο εταιρειών και τον ΦΠΑ. Εκτός αυτού, η καταπολέμηση της πολύ διαδεδομένης φοροδιαφυγής όσον αφορά τους ειδικούς φόρους επί των καυσίμων και τους δασμούς επί των εισαγωγών μπορεί να αποφέρει σημαντικά έσοδα στον προϋπολογισμό.

Υπήρξε κάποια πρόοδος στο θέμα της ιδιωτικοποίησης μεγάλων επιχειρήσεων το 2003, ιδίως του χημικού εργοστασίου Azot και της Zestafoni Ferro Alloys. Συνάφθηκαν συμβάσεις για την παραχώρηση της εκμετάλλευσης ορισμένων μερών του λιμένα Poti και ανατέθηκαν συμβάσεις για την κατασκευή αεροσκαφών, την μετάδοση και αποστολή, καθώς και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας (United Distribution Company). Ο μεγαλύτερος ρόλος που διαδραματίζουν πλέον οι ιδιωτικοί φορείς δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη στα ποσοστά εισπράξεων οφειλών που διατηρήθηκαν γύρω στο 70% στην πρωτεύουσα και πολύ κάτω από το ποσοστό αυτό στις υπόλοιπες περιοχές. Προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση των κρατικών επιχειρήσεων συστάθηκε μια Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρήσεων υπό την αιγίδα του υπουργείου οικονομικών.

Σε συμφωνία με το ΔΝΤ, η κυβέρνηση άρχισε διεξοδικούς διαχειριστικούς ελέγχους σε τρεις μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις αλλά η διεξαγωγή τακτικών ελέγχων δεν αποτελεί ακόμη υποχρέωση για όλες τις κρατικές επιχειρήσεις.

Το 2003, η Εθνική Τράπεζα της Γεωργίας σημείωσε πρόοδο στο θέμα της ενίσχυσης της κανονιστικής ρύθμισης και εποπτείας των τραπεζών περιλαμβανομένης της θέσπισης ενός αναλυτικού πλαισίου για τη διάλυση αφερέγγυων τραπεζών, καθώς και κριτήρια "εντιμότητας και καταλληλότητας" για τα διευθυντικά στελέχη και τους ιδιοκτήτες τραπεζών. Επίσης, το 2003 θεσπίστηκε νομοθεσία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης παράνομου χρήματος η οποία, ωστόσο, κρίθηκε ότι δεν ανταποκρίνεται πλήρως στα διεθνή πρότυπα.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Μετά από την αποστολή προσωπικού της Επιτροπής στην Τιφλίδα τον Δεκέμβριο του 2002, συνάφθηκε συμφωνία ad referendum με τις αρχές της Γεωργίας όσον αφορά την καταβολή της τέταρτης δόσης επιχορήγησης στο πλαίσιο της έκτακτης κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής, ύψους 6,5 εκατ. ευρώ. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, όμως, εξήρτησαν την πληρωμή των χρημάτων αυτών από την θετική έκβαση της τρίτης εξέτασης από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ στο πλαίσιο της τριετούς διευκόλυνσης PRGF προς τη Γεωργία. Η Γεωργία αντιμετώπισε μεγαλύτερες δυσκολίες στο θέμα της τήρησης των όρων περί διαρθρωτικών μέτρων του προγράμματος PRGF το πρώτο εξάμηνο του 2003, κυρίως εξαιτίας σημαντικών ολισθήσεων δημοσιονομικής πολιτικής. Μέχρι τον Σεπτέμβριο είχε καταστεί σαφές ότι οι αρχές δεν ήταν σε θέση να κερδίσουν κοινοβουλευτική υποστήριξη για την αναθεώρηση του προϋπολογισμού του 2003, που θα έκλεινε το εμφανιζόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα. Ως συνέπεια, το ΔΝΤ δεν ολοκλήρωσε την τρίτη εξέταση στο πλαίσιο της διευκόλυνσης PRGF και ο τριετής διακανονισμός εξέπνευσε τον Ιανουάριο του 2004. Υπό τις συνθήκες αυτές, το 2003 δεν καταβλήθηκε καμία επιχορήγηση στην Γεωργία στο πλαίσιο της κοινοτικής έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής.

Η καθεστωτική αλλαγή που ακολούθησε τις βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2003 και η παραίτηση του προέδρου Shevardnadze, δημιούργησαν την ευκαιρία για την επανασύνδεση των σχέσεων με το ΔΝΤ, και η νέα κυβέρνηση της χώρας διεξάγει διαπραγματεύσεις για έναν διάδοχο διακανονισμό στο πλαίσιο της διευκόλυνσης PRGF. Η κοινοτική έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή προς τη Γεωργία μπορεί να συνεχιστεί μόνον εφόσον εγκριθεί νέα χρηματοδοτική συμφωνία με το Συμβούλιο του ΔΝΤ.

Η έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας χορηγήθηκε στη Γεωργία υπό μορφή δανείου ύψους 110 εκατ. ευρώ (που εκταμιεύθηκε τον Ιούλιο του 1998) και επιχορήγηση συνολικού ύψους 65 εκατ. ευρώ που θα καταβληθούν σε περισσότερες δόσεις. Εξαιτίας της ανομοιόμορφης προόδου στο θέμα της τήρησης από τις αρχές της χώρας των όρων για τις διαδοχικές πληρωμές επιχορήγησης, μόνον τρεις δόσεις επιχορήγησης, συνολικού ύψους 25 εκατ. ευρώ, καταβλήθηκαν στο πλαίσιο της συνδρομής την περίοδο 1998-2003. Με έγκαιρες πληρωμές εξόφλησης του κεφαλαίου, η Αρμενία, στα τέλη Δεκεμβρίου του 2003, μείωσε το υπόλοιπο του χρέους της έναντι της Κοινότητας σε 92 εκατ. ευρώ, (που είχε μείνει αμετάβλητο από τα τέλη του 2002).

Συνοπική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. Ελευθέρωση των τιμών

Μόνον στον τομέα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας ισχύουν ρυθμιζόμενες τιμές. Μερίδιο ρυθμιζόμενων τιμών : 3% του δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ).

2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη εμπορική πολιτική. Η Γεωργία είναι μέλος του ΠΟΕ από τον Ιούνιο του 2002. Βάσει των περιθωρίων που επιτράπηκαν κατά την ένταξη στον ΠΟΕ, η Γεωργία αύξησε των αριθμό των δασμολογικών ζωνών και των ανώτατων δασμών με αποτέλεσμα την αύξηση του σταθμισμένου μέσου δασμού σε 11,3%. Μη δασμολογικοί φραγμοί επιτρέπονται μόνον για λόγους περιβάλλοντος, ασφάλειας και υγείας.

3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Κυμαινόμενη ισοτιμία του lari. Περιορισμένες επίσημες παρεμβάσεις. Η διατραπεζική αγορά κυριαρχεί στο ξένο συνάλλαγμα. Δεν υπάρχουν περιορισμοί στην πραγματοποίηση πληρωμών και μεταφορών κεφαλαίων για τρέχουσες διεθνείς συναλλαγές σύμφωνα με το άρθρο VIII του καταστατικού του ΔΝΤ.

4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Επαρκής νομοθεσία. Απεριόριστος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδών. Καθαρή εισροή ΑΞΕ το 2002: 3,9% του ΑΕΠ.

5. Νομισματική πολιτική

Η συνετή νομισματική πολιτική συνέβαλε στην σταθεροποίηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα. Η δολαριοποίηση της οικονομίας εξακολουθεί να είναι μεγάλη (πάνω από το 80% των τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων και δανεισμός σε ξένα νομίσματα).

6. Δημόσια οικονομικά

Τα συνολικά δημοσιονομικά έσοδα (συν τις επιχορηγήσεις) εκτιμώνται σε 15,6% του ΑΕΠ για το 2003, από τα οποία τα φορολογικά έσοδα αντιστοιχούν σε 14,4% του ΑΕΠ. Οι συνολικές δαπάνες και ο καθαρός δανεισμός εκτιμώνται σε 18,4% του ΑΕΠ. Με τον νέο νόμο περί συστήματος προϋπολογισμού (που δεν έγινε ακόμη οργανικός νόμος) ο οποίος εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2003 και τέθηκε σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 2004 επέρχονται ορισμένες βελτιώσεις στο σύστημα αυτό .

7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Η ιδιωτικοποίηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Υπήρξε κάποια πρόοδος όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων το 2003, μετά από μια περίοδο απραξίας στον τομέα αυτόν. Το υπουργείο διαχείρισης της κρατικής περιουσίας καταργήθηκε το 2003 και η νέα κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ του υπουργείου οικονομικών και της νέας Υπηρεσίας διαχείρισης επιχειρήσεων αναμένεται ότι θα επιταχύνει την αναδιάρθρωση των υπόλοιπων κρατικών επιχειρήσεων.

8. Μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα

Λήφθηκαν διάφορα μέτρα για την ενίσχυση της κανονιστικής ρύθμισης και της εποπτείας των τραπεζών τα τελευταία χρόνια. Προς το παρόν λειτουργούν 25 τράπεζες. Η περαιτέρω εξυγίανση του τομέα ενθαρρύνεται με την προοδευτική αύξηση των απαιτούμενων ελάχιστων κεφαλαίων μέχρι το ισοδύναμο των 5 εκατ. ευρώ.

VII. Μολδαβία

1. Σύνοψη

Η ανάκαμψη της οικονομίας που άρχισε το 2000 συνεχίστηκε το 2003, καθώς η αύξηση του ΑΕΠ σε 12μηνη βάση, έφθασε το 6,3% παρά την απότομη μείωση της παραγωγής του πολύ σημαντικού γεωργικού τομέα λόγω καιρικών συνθηκών (-14,1% σε 12μηνη βάση). Η αύξηση των εξαγωγών και τα μεγάλα εμβάσματα από Μολδαβούς εργαζόμενους στο εξωτερικό συνεχίζουν να αποτελούν την κινητήριο δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης. Η εγχώρια ζήτηση είναι ισχυρή και η βιομηχανική παραγωγή συνεχίζει την ανάκαμψή της.

Μολονότι οι εξαγωγές σημείωσαν μεγάλη αύξηση, η δυναμική των εισαγωγών υπήρξε ακόμη πιο έντονη με αποτέλεσμα να αυξηθεί ακόμη περισσότερο το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου της Μολδαβίας. Ως αποτέλεσμα, το έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε επίσης, σε 8% περίπου του ΑΕΠ.

Ο πληθωρισμός παρουσίασε κατακόρυφη επιτάχυνση χάρη στη συνεχή αύξηση της προσφοράς χρήματος: ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 15,7%, έναντι 4,4% το 2002.

Η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε αυστηρή το 2003, αλλά τα σχέδια για το 2004 δείχνουν κάποια χαλάρωση.Το δημοσιονομικό σενάριο φαίνεται αισιόδοξο, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε χρηματοδοτικό έλλειμμα. Μολονότι ο λόγος δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ μειώθηκε σημαντικά, στο 52% περίπου, χάρη στην αναδιάρθρωση και στη διαγραφή οφειλών το 2002, το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους παραμένει μεγάλο (η εξυπηρέτηση του χρέους απορροφά πάνω από το ένα τρίτο των εσόδων κεντρικής κυβέρνησης). Συνεπώς, η μεγάλη εξάρτηση από κεφάλαια προερχόμενα από πολυμερείς και διμερείς χρηματοδότες προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί μεσοπρόθεσμα. Η Μολδαβία συνέχισε να συσσωρεύει καθυστερούμενες πληρωμές το 2003, ιδίως έναντι της ρωσικής προμηθεύτριας φυσικού αερίου Gazprom, καθώς και έναντι της ίδιας της Ρωσίας. Το 2003, η Μολδαβία προσπάθησε ανεπιτυχώς να συνάψει συμφωνία αναδιάρθρωσης του χρέους της με τη Λέσχη του Παρισιού.

Μετά από μια πολλά υποσχόμενα έναρξη στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις παρουσιάζουν επιβράδυνση. Η μετάβαση προς την οικονομία της αγοράς απέχει πάρα πολύ από την ολοκλήρωσή της. Μολονότι η αγροτική μεταρρύθμιση έχει προχωρήσει η ιδιωτικοποίηση βασικών τομέων της οικονομίας έχει σημειώσει μικρή πρόοδο (η ΕΤΑΑ εκτιμά ότι το 50% της οικονομίας συνεχίζει να ελέγχεται από το κράτος). Η κατάσταση όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση περιπλέκεται ιδιαιτέρως από το δυσμενές επιχειρηματικό κλίμα που επικρατεί στη χώρα και από τον υπερβολικό παρεμβατισμό του κράτους.

Η Μολδαβία δεν έλαβε μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από την ΕΚ το 2003. Οι εκταμιεύσεις στο πλαίσιο της επιχορήγησης των 15 εκατ. ευρώ που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2002 δεν μπορούσαν να αρχίσουν εξαιτίας της έλλειψης ενεργού χρηματοδοτικού διακανονισμού με το ΔΝΤ.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Η οικονομική ανάκαμψη της Μολδαβίας συνεχίστηκε σε σχέση με το προηγούμενο έτος και, το 2003, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 6,3% σε ετήσια βάση. Η έντονη βιομηχανική ανάπτυξη (+14% σε ετήσια βάση) συνεχίζει να αποτελεί τον κινητήρα της ανάπτυξης της οικονομίας βοηθούμενη από τη ζήτηση που προέρχεται από τη Ρωσία και την Ουκρανία, καθώς και από την αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση.

Μετά την επιβράδυνση του πληθωρισμού το 2002 κατά το οποίο η μέση ετήσια αύξηση του δείκτη τιμών καταναλωτή μειώθηκε σε 5%, παρατηρήθηκε έντονη άνοδος του πληθωρισμού το 2003. Ο μέσος ετήσιος ΔΤΚ αυξήθηκε κατά 12% κυρίως εξαιτίας της ταχείας αύξησης της προσφοράς χρήματος που τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από ανεξέλεγκτες αγορές ξένου συναλλάγματος. Η Εθνική Τράπεζα της Μολδαβίας άφησε να εννοηθεί ότι θα τηρήσει αυστηρότερη νομισματική πολιτική δεδομένου ότι η άνοδος των επιτοκίων το 2003 αποδείχθηκε ανεπαρκής για την πρόληψη της αύξησης των πληθωριστικών πιέσεων.

Παρά τους μεγάλους περιορισμούς ως προς τη χρηματοδότηση του ελλείμματος, εμφανίσθηκε ταμειακό πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης 0,5% του ΑΕΠ για τους πρώτους εννέα μήνες του 2003. Το αποτέλεσμα αυτό, ωστόσο, οφειλόταν όχι μόνον στα μεγάλα έσοδα από τον ΦΠΑ και τους δασμούς αλλά και από τη σώρευση εξωτερικών καθυστερημένων πληρωμών ίσων προς το 0,6% του ΑΕΠ. Το 2004, παρά τις αυξήσεις των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, ο προϋπολογισμός της κυβέρνησης προβλέπει αμετάβλητη αναλογία δαπανών προς το ΑΕΠ, ενώ οι φορολογικές περικοπές θα οδηγήσουν σε μείωση της αναλογίας των εσόδων. Ως εκ τούτου, το 2004 προβλέπεται η εμφάνιση ταμειακού ελλείμματος της τάξεως του Ύ% του ΑΕΠ περίπου, πράγμα το οποίο συνεπάγεται κάποια χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής κατά περισσότερο από 1% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι τρέχουσες δημοσιονομικές πολιτικές ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω σώρευση καθυστερούμενων (το χρηματοδοτικό έλλειμμα "ροής", χωρίς τις καθυστερούμενες πληρωμές, ενδέχεται να φθάσει το 2% του ΑΕΠ).

Το συνολικό εξωτερικό χρέος της Μολδαβίας ανέρχεται σήμερα περίπου σε 52% του ΑΕΠ (μολονότι το εξωτερικό χρέος για το οποίο δεν υπάρχουν εγγυήσεις του δημοσίου είναι πολύ μεγαλύτερο). Το επίπεδο αυτό είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με το 1999, πράγμα το οποίο αντικατοπτρίζει μια σειρά αναδιαπραγματεύσεων που μείωσαν την αξία της εκκρεμούσας οφειλής. Ωστόσο, η εξυπηρέτηση του χρέους εξακολουθεί να είναι δύσκολη και προβληματική υπόθεση: το 2003, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές υπερβαίνουν το 36% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης. Η Μολδαβία δεν έχει αρχίσει τις πληρωμές προς τη ρωσική εταιρεία παροχής φυσικού αερίου Gazprom, που ανεστάλησαν τον 2001, ή προς διάφορους άλλους διμερείς πιστωτές, που ανεστάλησαν μετά τον Αύγουστο του 2003. Τους πρώτους εννέα μήνες του 2003 συσσώρευσε νέες καθυστερούμενες εξωτερικές πληρωμές ύψους 1,3% του ΑΕΠ. Λαμβάνοντας υπόψη τα συναλλαγματικά αποθέματα (που καλύπτουν λιγότερες από τις εισαγωγές δύο μηνών) και το σημαντικό διαρθρωτικό έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών το οποίο επιδεινώθηκε με την πάροδο του χρόνου και το 2003 αντιστοιχούσε στο 8% του ΑΕΠ, η χώρα προβλέπεται ότι θα παραμείνει εξαρτημένη από την πρόσθετη υποστήριξη που θα της παράσχουν οι ΔΧΟ και διμερείς χορηγοί. Πράγματι, οι μεγάλες επίσημες μεταβιβαστικές πληρωμές (κυρίως τεχνική και ανθρωπιστική βοήθεια) και τα ψηλά επίπεδα εμβασμάτων από το εξωτερικό μπορούν να μετριάσουν μόνον εν μέρει το χρόνιο μεγάλο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Μολονότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ξεκίνησαν καλά στη Μολδαβία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 (πράγμα που οδήγησε στην πρόωρη ένταξη της χώρας στον ΠΟΕ) η επιβράδυνση των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών και η κακή εφαρμογή των νόμων που επακολούθησαν είχαν ως αποτέλεσμα ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητικό. Η διαφθορά και το γενικά μη ικανοποιητικό κανονιστικό πλαίσιο αποτελούν σημαντικά εμπόδια για την ανάπτυξη της οικονομίας μέσω του ιδιωτικού τομέα. Επιπλέον, μεγάλο μέρος της οικονομίας εξακολουθεί να ανήκει στην κυβέρνηση ή να ελέγχεται από αυτήν (50% σύμφωνα με την έκθεση της ΕΤΑΑ για τη μετάβαση, του 2003). Το 2002, το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων της κυβέρνησης περιλάμβανε 450 επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 22 μεγαλύτερες ιδιωτικοποιούνται μεμονωμένα (δύο δίκτυα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, η Moldtelecom, το μονοπώλιο καπνού, οκτώ οινοπαραγωγικές μονάδες και διάφορα εργοστάσια). Ωστόσο, τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις ήταν απογοητευτικά και κατώτερα του στόχου.

Η Deloitte & Touche, ως σύμβουλος της κυβέρνησης για την ιδιωτικοποίηση των δικτύων παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, συνέστησε την αναβολή της ιδιωτικοποίησης εξαιτίας των δυσμενών συνθηκών της αγοράς, ενώ η ιδιωτικοποίηση του τομέα του καπνού αναβλήθηκε μέχρι την ελευθέρωση του κλάδου. Η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής ιδιωτικοποίηση ήταν η πώληση του μισού δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας προς την ισπανική Union Fenosa το 1998, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ). Ωστόσο, μετά από διαφωνία όσον αφορά τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας με την κυβέρνηση της χώρας, ο Ισπανός επενδυτής κατηγόρησε την κυβέρνηση και τον επιχειρηματικό κόσμο ότι προσπάθησαν να τον εμποδίσουν στην άσκηση των δραστηριοτήτων του. Η κατάσταση αυτή υπήρξε αποθαρρυντική για τις ιδιωτικές ξένες επενδύσεις όπως φαίνεται από τις εισροές ΑΞΕ που μειώνονται συνεχώς. Συνολικά, οι κύριοι επενδυτές της Μολδαβίας εξακολουθούν να είναι δημόσιοι φορείς όπως η ΕΤΑΑ και το αμερικανικό Western Newly Independent States Enterprise Fund (WNISEF), που συχνά καταλαμβάνει τη θέση αποχωρούντων δυτικών ιδιωτικών επενδυτών.

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Την δεκαετία του 1990 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χορήγησε στη Μολδαβία δύο πακέτα μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής αξίας 45 εκατ. ευρώ και 15 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Μέχρι σήμερα, η Μολδαβία υπήρξε πολύ τυπική στην εξυπηρέτηση των εξωτερικών οικονομικών της υποχρεώσεων έναντι της Κοινότητας.

Στις 19 Δεκεμβρίου 2002, το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση για την χορήγηση νέας ΜΧΣ προς την Μολδαβία. Η νέα συνδρομή, που λαμβάνει τη μορφή επιχορήγησης ύψους 15 εκατ. ευρώ, αντικαθιστά και ακυρώνει το ισόποσο δάνειο που ενέκρινε το Συμβούλιο το 2000 το οποίο ποτέ δεν εκταμιεύθηκε, ελλείψει ενεργού χρηματοδοτικού διακανονισμού με το ΔΝΤ. Τον Μάρτιο του 2003 η Επιτροπή πραγματοποίησε αποστολή στο Chisinau προκειμένου να συζητηθούν οι όροι πολιτικής για την αποδέσμευση της πρώτης δόσης της επιχορήγησης. Οι συζητήσεις αυτές, όμως, δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν το 2003 δεδομένου ότι δεν υπήρχε ενεργός χρηματοδοτικός διακανονισμός με το ΔΝΤ.

Η τριετής διευκόλυνση PRGF για τη Μολδαβία που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο του ΔΝΤ τον Δεκέμβριο του 2000 παρουσίασε προβλήματα στις αρχές του 2003. Το πρόγραμμα τελικά έληξε τον Δεκέμβριο του 2003 εξαιτίας της κακής εφαρμογής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, της ματαίωσης διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που είχαν συμφωνηθεί. Ταυτόχρονα, η εφαρμογή του προγράμματος μακροοικονομικών στόχων με υποστήριξη PRGF υπήρξε γενικά ικανοποιητική. Για τους ίδιους λόγους πενιχρών αποτελεσμάτων στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, οι πιστώσεις διαρθρωτικής προσαρμογής (Structural Adjustment Credit - SAC III) από την Παγκόσμια Τράπεζα που έληξαν τον Σεπτέμβριο του 2003, κατά μεγάλο μέρος δεν εκταμιεύθηκαν.

* Συνοπική παρουσίαση της οικονομικής μεταρρύθμισης

1. Ελευθέρωση των τιμών

* Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί.

2. Ελευθέρωση του εμπορίου

* Στη θεωρία η πολιτική ως προς το διεθνές εμπόριο είναι σχετικά φιλελεύθερη αλλά υπάρχουν επίσημοι ή ανεπίσημοι περιορισμοί σε ορισμένα βασικά εμπορεύματα (ιδίως στον ηλιόσπορο και στα απομέταλλα). Η Μολδαβία έγινε μέλος του ΠΟΕ τον Ιούνιο του 2000.

3. Συναλλαγματικό καθεστώς

* Το lei είναι μετατρέψιμο για τρέχουσες συναλλαγές. Κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία.

*

4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

* Απεριόριστος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδών και ελεύθερη τήρηση τραπεζικών λογαριασμών σε ξένο νόμισμα. Γενικά η νομοθεσία είναι επαρκής αλλά η εφαρμογή της είναι συχνά προβληματική, πράγμα το οποίο εξασθενεί το επιχειρηματικό κλίμα. Υπήρξε κάποια τάση προς αύξηση του διοικητικού παρεμβατισμού σε σχέση με τους ξένους επενδυτές, ιδίως στον τομέα της ενέργειας. Παρατηρήθηκε μείωση των ΑΞΕ.

5. Νομισματική πολιτική

* Μεγάλη αύξηση της προσφοράς χρήματος κυρίως εξαιτίας της ανεξέλεγκτης σώρευσης συναλλαγματικών αποθεμάτων, η οποία οδήγησε σε απότομη επιτάχυνση του πληθωρισμού. Οι αυξήσεις των επιτοκίων σε μεγάλο βαθμό δεν πέτυχαν να θέσουν τον πληθωρισμό υπό έλεγχο. Η Εθνική Τράπεζα της χώρας άφησε να εννοηθεί ότι θα τηρήσει αυστηρότερη πολιτική.

6. Δημόσια οικονομικά

* Η κυβέρνηση προσπαθεί να αυξήσει τα έσοδα του προϋπολογισμού και να ενισχύσει τη δημοσιονομική πειθαρχία. Οι εισπράξεις φόρων και δασμών έχουν αυξηθεί, αλλά η τελωνειακή μεταρρύθμιση εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Το 2003, καταγράφηκε ένα μικρό ταμειακό πλεόνασμα το οποίο, όμως, οφειλόταν κυρίως στη σώρευση καθυστερούμενων πληρωμών. Οι αρχές προβλέπουν ταμειακό έλλειμμα της τάξεως του 0,7% του ΑΕΠ για το 2004. Ωστόσο, τα δημοσιονομικά σχέδια είναι αισιόδοξα και ενδέχεται να εμφανιστεί ένα χρηματοδοτικό έλλειμμα της τάξεως του 2% του ΑΕΠ (χωρίς την επιστροφή των καθυστερούμενων). Το εξωτερικό χρέος του δημοσίου ανέρχεται σε 52% του ΑΕΠ. Το 2004 η εξυπηρέτηση του χρέους θα απορροφήσει πάνω από το ένα τρίτο των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης.

7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

* Ο διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις παρουσιάζουν επιβράδυνση. Η μετάβαση προς την οικονομία της αγοράς απέχει πάρα πολύ από την ολοκλήρωσή της. Η ιδιωτικοποίηση των βασικών τομέων της οικονομίας καθυστέρησε και επί του παρόντος το δυσμενές εμπορικό κλίμα την καθιστά δυσχερέστερη.

8. Μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα

* Ο χρηματοπιστωτικός τομέας βρίσκεται σε σχετικά καλή κατάσταση αλλά η περαιτέρω ενίσχυσή του θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την κινητοποίηση αποταμιεύσεων και την προώθηση των επενδύσεων. Μολονότι το μερίδιο των επισφαλών δανείων έχει μειωθεί, εξαιτίας της ταχείας αύξησης των χορηγήσεων πίστης θα πρέπει να δοθεί προσοχή ώστε να μην εμφανισθούν αδυναμίες.

VIII. Ρουμανία

1. Σύνοψη

Οι μακροοικονομικές τάσεις διατηρήθηκαν ευνοϊκές το 2003 με συνεχή αύξηση των επενδύσεων και της κατανάλωσης των νοικοκυριών σε συνδυασμό με περαιτέρω μείωση του πληθωρισμού. Ωστόσο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε μεγάλο άνοιγμα εξαιτίας της κατακόρυφης αύξησης των εισαγωγών και αυτό ώθησε τις αρχές να εξαγγείλουν αυστηρότερη πολιτική και στενότερη παρακολούθηση των εξωτερικών εξελίξεων το 2004.

Το μείγμα μακροοικονομικής πολιτικής που αποτελείται από μια αρκετά συνετή δημοσιονομική πολιτική και μια νομισματική πολιτική που στόχο έχει τη μείωση του πληθωρισμού διατηρώντας ταυτόχρονα την εξωτερική ανταγωνιστικότητα, υποστήριξε αυτές τις γενικά θετικές τάσεις και συνέβαλε θετικά στην περαιτέρω μείωση του πληθωρισμού.

Από πλευράς υλοποίησης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, υπήρξε πρόοδος σε διάφορους τομείς και ιδίως όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων, τον έλεγχο των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων και τις προσαρμογές στα επίπεδα τιμών και στη διάρθρωση του τομέα της ενέργειας.

Η ενίσχυση της οικονομικής πειθαρχίας των επιχειρήσεων εξακολουθεί να είναι ένα από τα βασικά θέματα που παραμένουν ανεπίλυτα και τα σχετικά μέτρα πρέπει να εστιασθούν στα αίτια των επίμονων καθυστερούμενων πληρωμών προς τον προϋπολογισμό και τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας. Επίσης, παρά τις διάφορες πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και των δικαστικών αρχών πρέπει να βελτιωθούν σημαντικά προκειμένου να δημιουργηθούν συνθήκες ισοτιμίας στην αγορά και να εξασφαλιστεί η ανεμπόδιστη είσοδος επιχειρήσεων στην αγορά και η έξοδός τους από αυτήν.

Η Ρουμανία θα μπορέσει να θεωρηθεί λειτουργούσα οικονομία της αγοράς εφόσον η πρόοδος συνεχιστεί με αποφασιστικούς ρυθμούς. Εκτός αυτού το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων πρέπει να εφαρμοστεί με εντατικούς ρυθμούς και με συνέπεια προκειμένου να αντεπεξέλθει η Ρουμανία στις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς τις οποίες θα αντιμετωπίσει, στο εγγύς μέλλον, εντός της Ένωσης.

Τον Ιανουάριο του 2002, το Συμβούλιο της ΕΕ συμφώνησε κατ' αρχήν να διατεθούν στη Ρουμανία 100 εκατ. ευρώ βάσει της απόφασης του Συμβουλίου 99/732/ΕΚ, σε δύο δόσεις υπό τον όρο να εφαρμοστεί ικανοποιητικά η τρέχουσα συμφωνία Stand-by και να σημειωθεί επαρκής πρόοδος στο θέμα της διαρθρωτικής προσαρμογής της χώρας. Οι όροι εκταμίευσης των 50 εκατ. ευρώ της πρώτης δόσης, ικανοποιήθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 και η εκταμίευση πραγματοποιήθηκε στις 17 Ιουλίου 2003.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Από το 2001 η Ρουμανία παρουσιάζει συνεχή οικονομική ανάκαμψη, με έντονους ρυθμούς ανάπτυξης, σημαντική μείωση του πληθωρισμού και περισσότερη ελευθερία και ανταγωνισμό στην οικονομία. Λαμβάνοντας υπόψη την ταραχώδη περίοδο που πέρασε η Ρουμανία κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 που χαρακτηριζόταν από αλλεπάλληλες αποτυχίες όσον αφορά την σταθεροποίηση της οικονομίας, από παρατεταμένη μεταβατική ύφεση και από χλιαρή στάση απέναντι της ελευθέρωσης των τιμών και των αγορών, τα σημερινά επιτεύγματα είναι σημαντικά.

Το 2003, η οικονομική ανάκαμψη των τεσσάρων προηγούμενων ετών άντεξε στην επιβράδυνση της κοινοτικής οικονομίας καθώς διατηρήθηκαν οι έντονοι ρυθμοί ανάπτυξης στη χώρα. Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ ήταν 4,8% το 2003. Ωστόσο, η ανάπτυξη δεν ήταν ισόρροπη και βασίστηκε αποκλειστικά στην εγχώρια ζήτηση. Συγκεκριμένα, η κατανάλωση των νοικοκυριών αυξήθηκε κατακόρυφα χάρη στην αύξηση της καταναλωτικής πίστης και την ταχεία αύξηση των μισθών. Από την άλλη πλευρά, η κρατική κατανάλωση αυξήθηκε πολύ λίγο. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την εντονότερη αύξηση των φορολογικών εσόδων και την περαιτέρω εξοικονόμηση τόκων, είχαν ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού σε επίπεδα κάπως κατώτερα του στόχου για το 2003.

Η ταχύρυθμη αύξηση των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα συνεχίστηκε πράγμα που αποτελεί ένδειξη της αντικατάστασης των πάγιων στοιχείων της Ρουμανίας και αντικατοπτρίζεται στη συνεχή αύξηση των εισαγωγών. Παράλληλα, το 2003, παρατηρήθηκε επιβράδυνση της αύξησης των εξαγωγών που ήταν πολύ λιγότερο έντονη από τις μεγάλες εξαγωγές που πραγματοποιούνταν μετά το 2000. Η εξέλιξη αυτή φάνηκε και στην βιομηχανική παραγωγή που αυξήθηκε με πολύ χαμηλότερους ρυθμούς το 2003 σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Εξαιτίας των παραγόντων αυτών το εμπορικό ισοζύγιο παρουσίασε σημαντική επιδείνωση καθώς μετά την θετική συμβολή τους στην ανάπτυξη το 2002, οι καθαρές εξαγωγές έγιναν έντονα αρνητικές το 2003.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε σημαντικά το 2003, ανερχόμενο σε 6% του ΑΕΠ. Μολονότι δεν έχει αναγκαστικά βαθιά διαρθρωτικό χαρακτήρα, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά. Το μείγμα πολιτικής το οποίο αποτελείται από μια αρκετά συνετή δημοσιονομική πολιτική και μια νομισματική πολιτική που στοχεύει στη μείωση του πληθωρισμού διατηρώντας ταυτόχρονα την εξωτερική ανταγωνιστικότητα, εξακολουθεί να είναι κατάλληλο μολονότι μπορεί να χρειαστούν ορισμένες προσαρμογές, ανάλογα με τις εξωτερικές εξελίξεις. Για το 2004 εξαγγέλθηκε μια πιο περιοριστική από το αναμενόμενο δημοσιονομική πολιτική και μέχρι την 1η Φεβρουαρίου είχαν ληφθεί μέτρα στο τραπεζικό σύστημα που απέβλεπαν στον περιορισμό της αύξησης των χορηγήσεων πίστης έτσι ώστε το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών να μείνει σε διατηρήσιμα επίπεδα .

Το 2003, ο πληθωρισμός συνέχιση την καθοδική του πορεία. Ο μέσος πληθωρισμός τιμών καταναλωτή έφθασε το 15,3%. Μέχρι τον Δεκέμβριο είχε μειωθεί σε 14,1%, σε ετήσια βάση, παρά την αύξηση των τιμών στον τομέα της ενέργειας κατά τη διάρκεια του έτους, με αποτέλεσμα να επιτευχθεί ο στόχος της κυβέρνησης για το έτος αυτό. Μετά την επιτάχυνσή της κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους χάρη στη σημαντική αύξηση των βασικών μισθών, η αύξηση των πραγματικών μισθών υπήρξε πιο συγκρατημένη το δεύτερο εξάμηνο με αποτέλεσμα, το 2003, η μέση αύξηση πραγματικών μισθών να πλησιάσει το 9%.

Το 2003, τ ποσοστό ανεργίας (εναρμονισμένο ποσοστό βάσει μιας έρευνας επί του εργατικού δυναμικού) ήταν 6,6%. Από το 1999, διατηρείται σταθερά γύρω στο 7%. Το 2003, το ποσοστό των εγγεγραμμένων ανέργων, που μειώνεται από το 1999, ήταν κατά μέσο όσο 7,6%. Ωστόσο, ορισμένες μεθοδολογικές αλλαγές και ο επαναπροσδιορισμός των κριτηρίων επιλεξιμότητας για επιδόματα ανεργίας περιορίζουν τη διαχρονική συγκρισιμότητα των δεδομένων για αμφότερα τα μεγέθη. Ωστόσο, το φαινομενικά χαμηλό ποσοστό ανεργίας μπορεί, επίσης, να οφείλεται στην ανάγκη για μια πιο βαθιά οικονομική αναδιάρθρωση.

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) υπερέβησαν το 1 δισ. ευρώ το 2003, με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν συγκρατημένη αύξηση σε σύγκριση με προηγούμενα έτη. Η βελτίωση αυτή, όμως, δεν ανταποκρίνεται στον ρυθμό επιδείνωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Μέχρι στιγμής, δεν παρατηρήθηκε έντονη αύξηση των ΑΞΕ στη Ρουμανία και το 2003 δεν υπήρξε αξιοσημείωτη μεταβολή ως προς αυτό. Από το 1999, οι ετήσιες καθαρές εισροές διατηρούνται γύρω στο 2,5% του ΑΕΠ. Από άποψη εισροών κατά κεφαλή, η Ρουμανία βρίσκεται σε υποδεέστερη θέση σε σύγκριση με άλλες πιο προηγμένες οικονομίες που βρίσκονται σε φάση μετάβασης. Η συνεχής ανάπτυξη της οικονομίας, η βελτίωση των επιδόσεων από άποψη μακροοικονομικής σταθερότητας και η πρόοδος όσον αφορά τη λειτουργία των μηχανισμών της αγοράς δείχνουν, ωστόσο, ότι στο μέλλον οι ΑΞΕ ενδέχεται να αυξηθούν.

Εξαιτίας της μεγάλης ζήτησης στην αγορά συναλλάγματος και των προσπαθειών της κεντρικής τράπεζας της χώρας να περιορίσει τις πτωτικές πιέσεις στο νόμισμα της χώρας, τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα της Ρουμανίας μειώθηκαν στα τέλη του 2003. Παρά ταύτα, διατηρήθηκαν σε ικανοποιητικό επίπεδο που ισοδυναμεί στις εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών 3,7 μηνών. Επιπλέον, οι όροι εξωτερικής χρηματοδότησης βελτιώνονται πράγμα που αντικατοπτρίζει την γενικότερα θετική μακροοικονομική κατάσταση της χώρας. Η καλύτερη ανάπτυξη, οι μεγαλύτερες προοπτικές μεταρρύθμισης και η συνεχιζόμενη συνεργασία με το ΔΝΤ επέτρεψαν στη Ρουμανία να αντεπεξέλθει στις ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης το 2003. Τον Δεκέμβριο του 2003, το κρατικό χρέος της Ρουμανίας αναβαθμίστηκε από διάφορους οργανισμούς αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας τόσο για το εθνικό όσο και για ξένα νομίσματα. Το εξωτερικό χρέος αυξήθηκε περαιτέρω το 2003, αλλά εκτιμάται ότι ο λόγος χρέους προς το ΑΕΠ, στα τέλη του 2003, παρέμεινε στο σχετικά χαμηλό επίπεδο του 20,5%.

Η πρόοδος τα τελευταία χρόνια μπορεί να αποδοθεί σε μεγάλο βαθμό στην ανανεωμένη αποφασιστικότητα της Ρουμανίας να επιτύχει την μόνιμη μακροοικονομική σταθεροποίηση της οικονομίας και να συνεχίσει την μεταρρύθμιση της οικονομίας της. Οι προσπάθειες αυτές έχουν ενταχθεί στη διαδικασία διαπραγμάτευσης της προσχώρησης της Ρουμανίας στην ΕΕ και εκπλήρωσης των οικονομικών κριτηρίων της Κοπεγχάγης καθώς και στους διακανονισμούς με διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Τον Οκτώβριο του 2003, η Ρουμανία ολοκλήρωσε με επιτυχία την τελική εξέταση ενός διακανονισμού με το ΔΝΤ για πρώτη φορά μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Το 2003 η Ρουμανία σημείωσε σημαντική πρόοδο στο θέμα της ιδιωτικοποίησης η οποία μέσω της επιβολής αυστηρών χρηματοδοτικών περιορισμών και της έκθεσης των επιχειρήσεων σε μηχανισμούς της αγοράς ενισχύει τους μηχανισμούς αποχώρησης επιχειρήσεων από την αγορά και με τον τρόπο αυτόν βε