ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

1. Εισαγωγή

Σκοπός του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου[1] (ΜΣΕ), που συστάθηκε με την προσχώρηση της Ρουμανίας στην ΕΕ, είναι να βοηθήσει τη Ρουμανία να δημιουργήσει ένα αμερόληπτο, ανεξάρτητο και αποτελεσματικό δικαστικό και διοικητικό σύστημα. Η μεταβολή του νομοθετικού και του δικαστικού συστήματος για να ευθυγραμμιστεί περαιτέρω με εκείνο των άλλων κρατών μελών είναι καθήκον της ίδιας της χώρας. Η κυβέρνηση έχει την υποχρέωση να επεξεργαστεί και να προτείνει τους βασικούς νόμους-πλαίσια, το κοινοβούλιο θα πρέπει να τους εγκρίνει και το δικαστικό σώμα οφείλει να προσαρμόσει τις διαδικασίες και την πρακτική του για να τους εφαρμόσει ορθά. Από το 2007, ο ΜΣΕ έχει διαδραματίσει υποστηρικτικό ρόλο βοηθώντας τη Ρουμανία να δημιουργήσει τις υποδομές ενός σύγχρονου δικαστικού συστήματος. Υπήρξαν φορές που ο ΜΣΕ αμφισβητήθηκε και αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής από τη μια ή την άλλη συνιστώσα αυτής της αναγκαίας εθνικής συναίνεσης, αλλά σήμερα αναγνωρίζεται ευρύτατα ότι συνέβαλε θετικά στην προώθηση της αλλαγής προς την σωστή κατεύθυνση Η ρουμανική κυβέρνηση έδειξε αποφασιστικότητα και προσήλωση στην προώθηση της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Το κοινοβούλιο και, μέχρι πρόσφατα, το δικαστικό σώμα δεν επέδειξαν την ίδια αποφασιστικότητα. Σε πέντε χρόνια η έμφαση μετατοπίστηκε από την επεξεργασία και τη θέσπιση νόμων στην εφαρμογή τους. Τα απαιτούμενα για τη μεταρρύθμιση στοιχεία του νομικού πλαισίου έχουν πλέον σε μεγάλο βαθμό θεσπιστεί, μολονότι δεν είναι πλήρη. Όπως θα διαπιστωθεί στην παρούσα έκθεση, τα επόμενα αναγκαία βήματα στη διαδικασία αυτή θα πρέπει να εστιαστούν στην εφαρμογή των νέων νόμων από το δικαστικό σώμα και την αστυνομία.

Η παρούσα έκθεση αποτελεί την πέμπτη κατά σειρά ετήσια έκθεση από τη σύσταση του ΜΣΕ[2]. Το θέρος του 2012, πέντε έτη μετά την έναρξη λειτουργίας του ΜΣΕ, η Επιτροπή θα προβεί σε συνολική αξιολόγηση της προόδου της Ρουμανίας στο πλαίσιο του ΜΣΕ από την ένταξή της χώρας, και θα υποβάλει κατάλληλες προτάσεις βάσει της αξιολόγησης αυτής. Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει μια σειρά ειδικών συστάσεων που θα επιτρέψουν στη Ρουμανία να προετοιμαστεί για την εν λόγω συνολική αξιολόγηση.

2. Η μεταρρυθμιστικη διαδικασία στη Ρουμανία

Επιτεύγματα και προκλήσεις

Μετά την τελευταία ετήσια έκθεση της Επιτροπής, η Ρουμανία έλαβε σημαντικά μέτρα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δικαστικών διαδικασιών της και συνέχισε τις προετοιμασίες για να τεθούν σε εφαρμογή οι τέσσερεις νέοι κώδικες που αποτελούν τα θεμέλια μιας σύγχρονης διαδικασίας απονομής δικαιοσύνης. Ενόψει της εφαρμογής των νέων κωδίκων, ο νόμος περί μεταρρυθμίσεων μικρής εμβέλειας επέφερε βελτιώσεις σε ό,τι αφορά την ταχύτητα των δικαστικών διαδικασιών. Η Ρουμανία ανταποκρίθηκε επίσης ταχύτατα στη σύσταση της Επιτροπής, θεσπίζοντας ένα νέο νομικό πλαίσιο για την Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας. Η υπηρεσία αυτή λειτούργησε με βάση το εν λόγω νέο νομικό πλαίσιο και άρχισε να παράγει εκ νέου ικανοποιητικά αποτελέσματα στον τομέα των ερευνών. Παρόλο που δεν ήταν μέρος των στόχων αναφοράς του ΜΣΕ, οι αρχές αποφάσισαν να επανεξετάσουν τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος και του συστήματος δημοσίων προμηθειών και να προβούν σε αξιολόγηση της πολιτικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Στη διάρκεια της ίδιας περιόδου, η Εθνική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) εμφάνισε ολοένα πειστικότερες επιδόσεις στο πλαίσιο της διερεύνησης υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

Ωστόσο, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε από τον Ιούλιο του 2010, σε αρκετούς τομείς, η συνεκτικότητα και η παραγωγή αποτελεσμάτων εξακολουθούν να παρουσιάζουν προβλήματα. Η πρόοδος για την καταπολέμηση της διαφθοράς θα πρέπει να συνεχιστεί. Αρκετές σοβαρές υποθέσεις υψηλού επιπέδου παρουσιάζουν καθυστέρηση στα δικαστήρια επί σειρά ετών, ενώ επίσης δεν υπήρξε παρά ελάχιστη βελτίωση στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Πρέπει να αναληφθεί επείγουσα δράση για να επιταχυνθούν αυτές οι δίκες και να αποφευχθεί η παραγραφή τους λόγω παρέλευσης των προθεσμιών. Η μάχη κατά της διαφθοράς πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα και να συντονιστεί με τη βοήθεια νέας συνολικής και σθεναρής στρατηγικής για την καταπολέμησή της διαφθοράς. Απαιτούνται επειγόντως μέτρα για να βελτιωθεί η ανάκτηση των εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, η δίωξη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και η προστασία κατά της σύγκρουσης συμφερόντων στη διαχείριση δημόσιων πόρων. Πρέπει να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων μη τεκμηριωμένης προέλευσης και στην επιδίκαση κυρώσεων αποτρεπτικού χαρακτήρα για περιπτώσεις ασυμβίβαστου.

Για να επιταχυνθεί ο ρυθμός της δικαστικής μεταρρύθμισης στη διάρκεια της προσεχούς περιόδου, η Ρουμανία πρέπει να λάβει δραστικά μέτρα για να συνοδευτεί η έναρξη ισχύος του αστικού κώδικα, να θεσπίσει πρόγραμμα εφαρμογής για τον αστικό κώδικα και τους άλλους τρεις νέους κώδικες που θα εισαχθούν το 2012, καθώς και να δημιουργήσει ένα πλαίσιο συνεργασίας με τις δικαστικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών ώστε να διευκολυνθούν οι αναγκαίες διαρθρωτικές προσαρμογές του δικαστικού συστήματος. Για τον σκοπό αυτόν, η στρατηγική δικαστικής μεταρρύθμισης της Ρουμανίας πρέπει να υιοθετηθεί επίσημα αφού ολοκληρωθεί η επανεξέταση της λειτουργίας του συστήματος και να συμπληρωθεί με ένα πρόγραμμα δράσης, χρονοδιάγραμμα και κατάλληλο προϋπολογισμό. Το νεοσυσταθέν Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος θα πρέπει να αποδείξει την αποφασιστικότητά του να προβεί σε μεταρρυθμίσεις με την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων.

Μεταρρύθμιση του δικαστικού σώματος

Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, η Ρουμανία βελτίωσε την αποτελεσματικότητα των δικαστικών διαδικασιών με την απλοποίηση ορισμένων δικαστικών διαδικασιών και τη θέσπιση νέων νομικών μέσων, όπως παροχή μεγαλύτερης ευχέρειας στην εισαγγελία να απορρίπτει υποθέσεις όταν τα υπάρχοντα αποδεικτικά στοιχεία δεν αιτιολογούν περαιτέρω διερεύνηση, ή δυνατότητας του κατηγορούμενου να αναγνωρίσει την ενοχή του στο δικαστήριο για να συντομευθούν οι δίκες. Αυτές οι δικονομικές αλλαγές συνέβαλαν στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του συστήματος δίωξης και στην επιτάχυνση μιας σειράς υποθέσεων στα δικαστήρια.[3] Επιπλέον, η Ρουμανία άρχισε να προετοιμάζεται για τη διεξαγωγή ανεξάρτητης επανεξέτασης της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος. Στο πλαίσιο αυτής της επανεξέτασης πρέπει να προβλεφθεί ο προσδιορισμός των μέτρων για την διεξοδικότερη μεταρρύθμιση των δομών, των διαδικασιών και των ανθρώπινων πόρων, που θα πρέπει να συνοδεύουν την θέση σε εφαρμογή των νέων κωδίκων.

Οι τέσσερις νέοι κώδικες πρέπει να θεωρηθούν σημαντικό βήμα για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και τη βελτίωση της συνέπειας και της αποτελεσματικότητας των δικαστικών διαδικασιών. Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2010, παρατηρήθηκαν κάποιες καθυστερήσεις στην προετοιμασία για την εφαρμογή των νέων κωδίκων. Παρόλο που είχε τεθεί ως στόχος η ημερομηνία της 1ης Οκτωβρίου για τον αστικό κώδικα και ενώ συντάσσονται και ολοκληρώνονται οι εκτελεστικοί νόμοι για τους άλλους κώδικες, οι μελέτες επιπτώσεων δεν προβλέπεται να ολοκληρωθούν πριν από το τέλος του θέρους, ελάχιστα προγράμματα κατάρτισης έχουν οργανωθεί και εξακολουθεί να απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εφαρμογής. Είναι σημαντικό να αποφευχθούν αποκλίνουσες πρακτικές και η σωστή προετοιμασία είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί η ομαλή εφαρμογή των άλλων κωδίκων.

Μετά την τελευταία ετήσια αξιολόγηση της Επιτροπής, σημειώθηκε κάποια πρόοδος για την έναρξη διαφανούς διαλόγου μεταξύ της κυβέρνησης, του δικαστικού σώματος και της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με τη δικαστική μεταρρύθμιση. Ωστόσο, η στρατηγική για τη δικαστική μεταρρύθμιση που αναπτύχθηκε την άνοιξη του 2010 δεν επικυρώθηκε από την κυβέρνηση και δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί από σχέδιο δράσης και χρονοδιάγραμμα. Η ανασκόπηση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος που έχει προγραμματιστεί θα αποτελέσει καταλύτη για τη διαδικασία αυτή. Μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία για τη στρατηγική δικαστικής μεταρρύθμισης από ομάδα δικαστών, δικηγόρων, πανεπιστημιακών και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών αποτελεί επίσης χρήσιμη συμβολή στο έργο αυτό.

Ελάχιστη απτή πρόοδος σημειώθηκε από το τελευταίο θέρος ως ανταπόκριση στις συστάσεις της Επιτροπής για την αντιμετώπιση των πιεστικών ανισορροπιών δυναμικού του δικαστικού συστήματος : μια πρόταση της κυβέρνησης να κλείσει ένα μικρότερο αριθμό μη βιώσιμων δικαστηρίων δεν έγινε δεκτή από το Κοινοβούλιο της χώρας. Επιπλέον, η σύσταση της Επιτροπής για την άμεση λήψη μέτρων με στόχο τη μείωση των ανισορροπιών δυναμικού δεν ακολουθήθηκε συστηματικά. Επίσης, οι προτάσεις για την ενίσχυση της πρόσληψης και της κατάρτισης δικαστών, οι οποίες είχαν επίσης διατυπωθεί το φθινόπωρο δεν υιοθετήθηκαν ακόμη. Το Εθνικό Ινστιτούτο για το Δικαστικό Σώμα δεν έχει ακόμη ενισχυθεί παρά το σημαντικό του ρόλο στην προετοιμασία της εφαρμογής των νέων κωδίκων.

Με τον νόμο για μεταρρυθμίσεις μικρής εμβέλειας, η Ρουμανία αναθεώρησε τις αρμοδιότητες του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου με στόχο να επιτρέψει στο δικαστήριο να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα ως ακυρωτικό δικαστήριο. Ωστόσο, αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν προχωρούν αρκετά ώστε να μπορέσει να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα της μη ενοποιημένης νομολογίας. Οι νέοι δικονομικοί κώδικες θεσπίζουν νέο μηχανισμό για να ενοποιηθεί η νομολογία, τις προδικαστικές αποφάσεις,[4] που θα συμπληρώσουν τις υφιστάμενες εφέσεις χάριν του νόμου. Μια ερμηνευτική απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου που εκδόθηκε τον Ιούλιο προβλέπεται να παρατείνει την περίοδο παραγραφής μιας υπόθεσης όταν εκκρεμεί απόφαση συνταγματικής εξαίρεσης. Η εφαρμογή αυστηρών κανόνων που θα συνοδεύουν τον νέο μηχανισμό θα είναι απαραίτητη προκειμένου να αποφεύγονται οι αδικαιολόγητες καθυστερήσεις των δικών λόγω αβάσιμων αιτημάτων για προδικαστικές αποφάσεις. Η Ρουμανία δεν έχει ακόμη επιτύχει την πλήρη ηλεκτρονική δημοσίευση της νομολογίας. Επιπλέον, το σκεπτικό δικαστικών αποφάσεων δημοσιεύεται συχνά με σημαντική καθυστέρηση αφού απαγγελθεί η ετυμηγορία.

Η βελτίωση της λογοδοσίας της δικαστικής εξουσίας παραμένει σημαντική πρόκληση. Μετά την τελευταία ετήσια αξιολόγηση της Επιτροπής, θεσπίστηκαν νέοι κανόνες πρόσληψης για δικαστικούς επιθεωρητές και λήφθηκαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της διαφάνειας της δικαστικής επιθεώρησης και την ενοποίηση της πρακτικής της. Ωστόσο, το δυναμικό και οι επιδόσεις της δικαστικής επιθεώρησης δεν εμφάνισαν αισθητή βελτίωση. Η ανάλυση ενός δείγματος υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου που εξακολουθούν να καθυστερούν στα δικαστήρια από την επιθεώρηση δεν οδήγησε σε σημαντικά πορίσματα ή συστάσεις σχετικά με τη δικαστική πρακτική. Η Ρουμανία δεν έχει ακόμη αναλάβει ριζική μεταρρύθμιση του πειθαρχικού συστήματος. Τον Μάιο προτάθηκε από την κυβέρνηση, και τώρα συζητείται στο κοινοβούλιο, μια σημαντική μεταρρύθμιση των διορισμών στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, με στόχο να αυξηθεί η αντικειμενικότητα, η εγκυρότητα και η διαφάνεια των διαδικασιών.

Τον Ιανουάριο ανέλαβε καθήκοντα ένα νέο Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος , παρόλο που η πλήρης σύστασή του καθυστέρησε λόγω νομικών προβλημάτων που ήταν σε εκκρεμότητα και εν μέρει επανεκλογών. Από την ανάληψη της θητείας του, το Συμβούλιο ανέλαβε ορισμένες αρχικές πρωτοβουλίες που είχαν θετική υποδοχή για την ενίσχυση της δικαστικής επιθεώρησης και τη διευκόλυνση της θέσης σε εφαρμογή του αστικού κώδικα. Η πρόοδος σε ορισμένους τομείς που είναι σημαντικοί για τον ΜΣΕ θα εξαρτηθεί από την προσήλωση του Συμβουλίου στην υλοποίηση της δικαστικής μεταρρύθμισης στη διάρκεια της προσεχούς περιόδου. Αυτό θα πρέπει να αποδειχθεί με διαφανείς και αντικειμενικές αποφάσεις διορισμών, την ενίσχυση του Εθνικού Ινστιτούτου για το Δικαστικό Σώμα και την πρόοδο στη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων.

Καταπολέμηση της διαφθοράς

Οι επιδόσεις της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) στη διερεύνηση και τη δίωξη υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων κατά μελών ή πρώην μελών του κοινοβουλίου ή της κυβέρνησης, παρέμειναν πειστικές και παρατηρείται αύξηση του αριθμού καταδικαστικών αποφάσεων[5]. Εντούτοις, τα αποτελέσματα που επέδειξαν τα δικαστήρια εξακολουθούν να είναι άνισα. Παρόλο που το μεγαλύτερο μέρος των δικών για υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου εκδικάζονται εντός περιόδου τριών ετών, σημαντικός αριθμός υποθέσεων που αφορούσαν αξιωματούχους εκκρεμούν ενώπιον των δικαστηρίων για περισσότερο από τρία έτη. Ορισμένες από αυτές τις υποθέσεις έχουν ήδη εξαντλήσει πλήρως ή εν μέρει την περίοδο παραγραφής και αρκετές άλλες πλησιάζουν τις προθεσμίες παραγραφής.

Μετά την τελευταία ετήσια αξιολόγηση της Επιτροπής, η Ρουμανία προσδιόρισε τα βασικά αίτια των καθυστερήσεων για υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και προέβη στη σύσταση κοινής ομάδας εργασίας για την αντιμετώπισή τους. Έγινε δυνατή η άρση ορισμένων σημαντικών διαδικαστικών εμποδίων μετά τον περασμένο Ιούλιο.[6] Θα πρέπει ακόμη να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά και άλλα αίτια που αφορούν ιδίως το δυναμικό, την εσωτερική οργάνωση[7] και τη δικαστική πρακτική. Επιπλέον, η ανάλυση της Επιτροπής έδειξε ότι τα δικαστήρια έχουν την τάση να υιοθετούν ανεκτική και υπερβολικά προσεκτική προσέγγιση σε διαδικαστικά προσκόμματα που παρεμβάλλονται από τους κατηγορούμενους, όπως αιτήματα για συμπληρωματικές πραγματογνωμοσύνες, αναβολές ακροάσεων ή διαδικαστικές εξαιρέσεις. Δεν εφαρμόζονται συστηματικά βασικά μέτρα διαχείρισης των υποθέσεων όπως η παροχή προτεραιότητας σε σημαντικές ή πολύπλοκες υποθέσεις. Για να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου, η Ρουμανία πρέπει να λάβει επειγόντως μέτρα που θα διασφαλίζουν ότι οι τελεσίδικες αποφάσεις θα εκδίδονται χωρίς καθυστέρηση σε σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και θα αποφεύγεται σε όλες τις υποθέσεις η παραγραφή των αδικημάτων.

Τα αποτελέσματα της καταπολέμησης της διαφθοράς εξαρτώνται από την πολιτική βούληση και την αποφασιστικότητα του δικαστικού σώματος . Υπάρχουν αρκετά καλά παραδείγματα που δείχνουν αποτελεσματική αντιμετώπιση υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου σε δικαστήρια και αποδεικνύουν πώς οι έρευνες σε πολύπλοκες υποθέσεις μπορούν να διενεργηθούν αποτελεσματικά σε συνεργασία με τις διάφορες αρχές.[8] Η ισχυρή πολιτική στήριξη από μέρους του κοινοβουλίου στην καταπολέμηση της διαφθοράς έχει ζωτική σημασία. Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, το κοινοβούλιο καταψήφισε τη διενέργεια διερεύνησης κατηγοριών για διαφθορά κατά ενός πρώην υπουργού και νυν βουλευτή, προέβαλε βέτο στην περίπτωση μιας άλλης εν εξελίξει έρευνας, και απέρριψε το αίτημα προφυλάκισης άλλου βουλευτή. Ωστόσο, οι δύο αυτές υποθέσεις προσήχθησαν στη δικαιοσύνη.

Μετά την έκδοση του νέου νομοθετικού πλαισίου τον Αύγουστο του 2010, η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας (ANI) άρχισε να επιτυγχάνει και πάλι τις προηγούμενες επιδόσεις της και προώθησε μια σειρά υποθέσεων που αφορούσαν συγκρούσεις συμφερόντων, περιπτώσεις ασυμβίβαστου και αδικαιολόγητου πλουτισμού για λήψη αποφάσεων από τα αρμόδια ιδρύματα. Παρόλο που η ANI βελτίωσε τη μεθοδολογία και την αποτελεσματικότητά της όσον αφορά τις έρευνές της, η συνέχεια που δίνεται από τους αρμόδιους δικαστικούς και διοικητικούς φορείς πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά. Επιβλήθηκαν ελάχιστες κυρώσεις ως συνέχεια των πορισμάτων της ANI και εκείνες που εφαρμόστηκαν σπάνια είχαν αποτρεπτικό χαρακτήρα.[9] Οι περισσότερες αποφάσεις των δικαστηρίων για σύγκρουση συμφερόντων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων λαμβάνονται εν γένει πολύ αργά. Φαίνεται ότι οι επιτροπές διερεύνησης πλούτου που συστάθηκαν βάσει του αναθεωρημένου νόμου της ANI σε επίπεδο δικαστηρίων προσφυγής αποφασίζουν de facto κατά την ελεύθερη κρίση τους για τις υποθέσεις που τους παραπέμπονται από την ANI, εφαρμόζοντας τα ίδια αποδεικτικά πρότυπα με το δικαστήριο της δίκης. Μια τέτοια πρακτική όχι μόνο καθυστερεί τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων των δικαστηρίων, αλλά οδηγεί και αλληλοεπικάλυψη του ρόλου των εφετείων, που θα έπρεπε να έχουν την αρμοδιότητα να εκδικάζουν υποθέσεις ANI. Για αυτόν τον λόγο, πρέπει να ληφθούν μέτρα για να αποφεύγονται τέτοιες ασυνεπείς πρακτικές από τις επιτροπές διερεύνησης πλούτου. Υπάρχει ανάγκη περαιτέρω τροποποίησης του νόμου για να επιτραπεί στην ANI να ασκεί έφεση κατά των αποφάσεων της επιτροπής διερεύνησης πλούτου. Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, επιβεβαιώθηκαν μόνο δύο υποθέσεις αδικαιολόγητων περιουσιακών στοιχείων από πρωτοβάθμια δικαστήρια. Συγχρόνως, αρκετές σοβαρές υποθέσεις που ερευνήθηκαν βάσει του παλαιού νόμου διαγράφηκαν λόγω των περιόδων παραγραφής που θεσπίστηκαν στον αναθεωρημένο νόμο για την ANI τον περασμένο Αύγουστο.

Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, η Ρουμανία προετοίμασε ανεξάρτητη εκτίμηση επιπτώσεων όσον αφορά την πολιτική της για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Στις σχετικές συστάσεις της έκθεσης δινόταν ιδιαίτερη έμφαση στην παροχή ύψιστης πολιτικής προτεραιότητας στην καταπολέμηση της διαφθοράς, την ανάπτυξη μιας συνολικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς με μακροπρόθεσμους στόχους και τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων φορέων και από τα τρία σκέλη της εξουσίας και της κοινωνίας των πολιτών.

Η αποτελεσματικότητα της καταπολέμησης της διαφθοράς παρακωλύεται από τις σοβαρές αδυναμίες στην ανάκτηση των εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες . Οι επιδόσεις της Ρουμανίας όσον αφορά την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων από εγκληματικές δραστηριότητες είναι πολύ πενιχρές[10] κυρίως λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων κατάσχεσης που παρέχονται από τον νόμο, των περιοριστικών πρακτικών των δικαστηρίων και της μη υιοθέτησης προδραστικής συμπεριφοράς από μέρους των εισαγγελικών αρχών.[11] Καταβάλλονται προσπάθειες από τον γενικό εισαγγελέα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, αλλά συναντούν εμπόδια λόγω αδυναμιών σε επίπεδο στελέχωσης και ιδίως λόγω νομοθετικού πλαισίου[12]. Στην πράξη, τα περιουσιακά στοιχεία από εγκληματικές δραστηριότητες μπορούν να κατασχεθούν μόνο εάν αποτελούν άμεσα έσοδα εγκληματικών δραστηριοτήτων για τις οποίες έχει εκδοθεί καταδίκη ή όταν συνδέονται με βλάβες που προκλήθηκαν από αποδεδειγμένο ποινικό αδίκημα. Προβλήματα αντιμετωπίζονται επίσης για την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων που έχουν μεταβιβαστεί σε τρίτους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, σημαντικό μέρος των περιουσιακών στοιχείων από εγκληματικές δραστηριότητες διαφεύγει από τον έλεγχο του νόμου, όπως αποδείχθηκε πρόσφατα στις έρευνες σε υπόθεση διαφθοράς μεγάλης κλίμακας σε επίπεδο συνοριακής αστυνομίας και τελωνειακών αρχών, στην οποία αναμένεται να κατασχεθεί μόνο ένα σχετικώς μικρό ποσό περιουσιακών στοιχείων, παρόλο που μπορεί να θεωρηθεί ευλόγως ότι αυτές οι εγκληματικές δραστηριότητες λάμβαναν χώρα συστηματικά επί μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, η Ρουμανία έλαβε μέτρα για τη διενέργεια αποτελεσματικότερων εξακριβώσεων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων για παρατυπίες που διαπιστώθηκαν μετά από αξιολογήσεις κινδύνου. Μετά την τελευταία αξιολόγηση, η Ρουμανία προέβη σε ανασύσταση της νομικής βάσης του τμήματος για την καταπολέμηση της απάτης (DLAF), την ομόλογη υπηρεσία της OLAF για τη διενέργεια ερευνών. Αυτές οι βελτιώσεις είναι θετικές, παράλληλα όμως, το επίπεδο διοικητικού δυναμικού και της ποιότητας των διοικητικών ενεργειών εξακολουθεί να είναι χαμηλό και τούτο αποτελεί βασική πρόκληση στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων.

3. Συμπεράσματα

Μετά την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπή του Ιουλίου 2010, η Ρουμανία έλαβε σημαντικά μέτρα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δικαστικού τομέα, θέσπισε εκ νέου τη νομική βάση της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας, συνέχισε τις προετοιμασίες για την εφαρμογή των τεσσάρων νέων κωδίκων, άρχισε τις προετοιμασίες για την ανασκόπηση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος και πραγματοποίησε ανάλυση των επιπτώσεων της πολιτικής της για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η συνέχιση των προσπαθειών κατά την προσεχή περίοδο θα είναι απαραίτητη για την εφαρμογή των νέων κωδίκων, τη λήψη των αναγκαίων αποφάσεων για την περαιτέρω αναδιάρθρωση του δικαστικού συστήματος με σκοπό την παγίωση της πολιτικής κατά της διαφθοράς και την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων στον τομέα της κατάσχεσης μη δικαιολογημένων περιουσιακών στοιχείων και την επιβολή αποτρεπτικών κυρώσεων σε περιπτώσεις ασυμβίβαστου.

Απαιτούνται επείγοντα μέτρα για να επιταχυνθούν πολλές σημαντικές δίκες για διαφθορά υψηλού επιπέδου και να αποφευχθεί η διαγραφή τους εάν φθάσουν το χρονικό όριο της παραγραφής. Η καταπολέμηση της διαφθοράς πρέπει να παραμείνει ύψιστη προτεραιότητα, με τη στήριξη του κοινοβουλίου, και θα πρέπει να ληφθούν επείγοντα μέτρα για τη βελτίωση της ανάκτησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, τη δίωξη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την προστασία κατά της σύγκρουσης συμφερόντων στη διαχείριση δημόσιων πόρων.

4. Συστάσεις

Η Επιτροπή καλεί τη Ρουμανία να αναλάβει δράση στους ακόλουθους τομείς με βάση την αξιολόγηση της προόδου που επιτεύχθηκε από τη Ρουμανία από τον Ιούλιο του 2010. Οι συστάσεις αυτές θα βοηθήσουν τη Ρουμανία να εστιάσει τις προσπάθειές της στην προετοιμασία της για τη συνολική αξιολόγηση προόδου που θα πραγματοποιήσει η Επιτροπή βάσει του ΜΣΕ το θέρος του 2012.

1. Μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος

α) Να συνοδεύσει ενεργά την έναρξη ισχύος του αστικού κώδικα και να θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εφαρμογής για τους εναπομένοντες τρεις νέους κώδικες, να χορηγήσει επαρκείς πόρους για κατάρτιση και την αναδιοργάνωση των δικαστηρίων και των εισαγγελικών γραφείων, να αυξήσει το δυναμικό του Εθνικού Ινστιτούτου για το Δικαστικό Σώμα και να υιοθετήσει τις προτάσεις του για τη βελτίωση των κανόνων πρόσληψης.

β) Να προβεί σε λεπτομερή ανάλυση των ανισορροπιών του φόρτου εργασίας εντός του δικαστικού συστήματος στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την επικείμενη ανασκόπηση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος.

γ) Να ολοκληρώσει την προτεινόμενη ανασκόπηση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος και να υιοθετήσει τις συστάσεις της.

δ) Να δημιουργήσει ένα πλαίσιο για την παρακολούθηση της προόδου που συντελείται στον τομέα της δικαστικής μεταρρύθμισης με τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών από το δικαστικό σώμα και την κοινωνία των πολιτών για την εφαρμογή αυτού του σχεδίου δράσης.

2. Λογοδοσία του δικαστικού συστήματος

ε) Να αποδείξει την επίτευξη αποτελεσμάτων παρουσιάζοντας διαφανείς και αντικειμενικές αποφάσεις διορισμού στο δικαστικό κλάδο, πειθαρχικές αποφάσεις και αξιολογήσεις και να εφαρμόσει ένα αντικειμενικό και διαφανές σύστημα προαγωγών στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο.

στ) Να αποδείξει την επίτευξη αποτελεσμάτων από τη Δικαστική Επιθεώρηση όσον αφορά την ανάλυση και τη βελτίωση της δικαστικής πρακτικής και να συνεχίσει τη μεταρρύθμιση της επιθεώρησης.

ζ) Να επιτύχει την ηλεκτρονική δημοσίευση όλης της νομολογίας και να εφαρμόσει μέτρα που διασφαλίζουν ότι το σκεπτικό των δικαστικών αποφάσεων θα εκδίδεται σύμφωνα με τη νομοθεσία και εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

3. Αποτελεσματικότητα της δικαστικής δράσης

η) Να λάβει επείγοντα μέτρα για τη βελτίωση της δικαστικής πρακτικής και της διαχείρισης υποθέσεων και να επιταχύνει την εκδίκαση σοβαρών υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου για να αποφευχθεί η παραγραφή τους.

θ) Να εξακολουθήσει τη μεταρρύθμιση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου για να ενισχύσει τον ακυρωτικό χαρακτήρα του και να αυξήσει την ικανότητά του να χειρίζεται υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

ι) Να εξακολουθήσει τη βελτίωση του αποτρεπτικού χαρακτήρα και της συνέπειας των δικαστικών κυρώσεων σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και να επιδείξει καλύτερα αποτελέσματα στη διερεύνηση, τη δίωξη και την εκδίκαση υποθέσεων απάτης όσον αφορά πόρους της ΕΕ και δημόσιες συμβάσεις.

κ) Να θεσπίσει σαφείς κανόνες σε διαβούλευση με το δικαστικό σώμα για αποφάσεις του κοινοβουλίου σχετικά με την άρση της ασυλίας των μελών του με βάση τις βέλτιστες πρακτικές άλλων κρατών μελών της ΕΕ.

4. Ακεραιότητα

λ) Να αποδείξει την επίτευξη αποτελεσμάτων όσον αφορά την επιβολή άμεσων και αποτρεπτικών κυρώσεων από διοικητικές και δικαστικές αρχές σχετικά με περιπτώσεις ασυμβίβαστου, σύγκρουσης συμφερόντων και κατάσχεσης μη δικαιολογημένων περιουσιακών στοιχείων δίνοντας συνέχεια στα πορίσματα της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας (ANI).

μ) Να λάβει μέτρα για να ενοποιήσει την πρακτική των επιτροπών διερεύνησης πλούτου και να διασφαλίσει ότι χειρίζονται υποθέσεις αποτελεσματικά, χωρίς να προδικάζονται οι αποφάσεις των δικαστηρίων.

ν) Να βελτιώσει τη συνεργασία μεταξύ της ANI και άλλων διοικητικών και δικαστικών αρχών, ιδίως στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων και να βελτιώσει τις ικανότητες έρευνας της ANI με την αναβάθμιση του συστήματος πληροφοριών της και μέσω στοχευμένων εκτιμήσεων.

5. Καταπολέμηση της διαφθοράς

ξ) Να βελτιώσει τον συντονισμό των πολιτικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς σε ανώτατο επίπεδο και να αναπτύξει νέα ισχυρή πολυετή στρατηγική για την πρόληψη και την πάταξη της διαφθοράς με βάση τις συστάσεις ανεξάρτητης αξιολόγησης επιπτώσεων· και να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη ομάδα παρακολούθησης, από κοινού με την κοινωνία των πολιτών, για την επίβλεψη της εφαρμογής της στρατηγικής.

ο) Να παρουσιάσει πειστικά αποτελέσματα στον τομέα της ανάκτησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες ακολουθώντας τις βέλτιστες πρακτικές των άλλων κρατών μελών της ΕΕ, εκδίδοντας νέα νομοθεσία εκτεταμένης δήμευσης και ενισχύοντας τη δικαστική πρακτική. Η Ρουμανία θα πρέπει επίσης να παρουσιάσει αποδεδειγμένα αποτελέσματα όσον αφορά τη δίωξη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ως αυτόνομο αδίκημα.

π) Να αναπτύξει κανόνες για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων στη διαχείριση δημοσίων πόρων και στο πλαίσιο των αρχών που ρυθμίζουν, εξακριβώνουν και λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με καταγγελίες στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων. Να ενισχύσει τις διαδικασίες και το δυναμικό των αρμόδιων αρχών, με βάση τα αποτελέσματα της εν εξελίξει ανασκόπησης της λειτουργίας στον τομέα αυτό.

[1] Απόφαση της Επιτροπής 2006/928/EΚ, της 13ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου στη Ρουμανία όσον αφορά την επίτευξη των ειδικών στόχων αναφοράς στους τομείς της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς (EE L 354 της 14.12.2006, σ.56).

[2] Η έκθεση βασίζεται στο υλικό που υποβάλλουν τακτικά οι ρουμανικές αρχές, ιδίως σε απάντηση στα λεπτομερή ερωτηματολόγια της Επιτροπής. Η Επιτροπή είχε την βοήθεια εμπειρογνωμόνων στο έργο της και βασίστηκε σε υλικό τεκμηρίωσης και συνεισφορές από διάφορες πηγές. Στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας εκτίθεται λεπτομερέστερα η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο σε κάθε στόχο αναφοράς που καθορίστηκε με την απόφαση για τον ΜΣΕ.

[3] Παραδείγματος χάρη, από τον Ιανουάριο μέχρι το Μάιο του 2011, απαγγέλθηκαν 3 τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις και 20 μη τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις αφού ο κατηγορούμενος δέχθηκε την ενοχή του σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

[4] Βάσει της νέας διαδικασίας, οι δικαστές μπορούν να ζητήσουν προδικαστική απόφαση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου (HCCJ) σε υπόθεση που είναι εν εξελίξει, εάν διαπιστωθεί η ύπαρξη αντιφατικής νομολογίας.

[5] Συνολικά, από τον Ιούλιο του 2010, η DNA άνοιξε 269 νέες υποθέσεις και απήγγειλε 159 κατηγορίες κατά 611 κατηγορούμενων. Οι στατιστικές της DNA δείχνουν ότι κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας, άνω του 90% των κατηγοριών που απαγγέλθηκαν οδήγησαν σε καταδίκες και ότι το 90% όλων των ερευνών διαρκούν 1,5 έτη κατ’ ανώτατο όριο.

[6] Σε αυτά περιλαμβάνονται οι τροπολογίες που υπάρχουν στον νόμο 177/210 σχετικά με τον νόμο για το συνταγματικό δικαστήριο όσον αφορά την άρση της αναβολής δικών μέχρις ότου επιλυθεί το θέμα των ενστάσεων αντισυνταγματικότητας και τις διατάξεις του νόμου 202/2010 (νόμος περί μεταρρυθμίσεων μικρής εμβέλειας).

[7] Υπάρχει σοβαρή έλλειψη αιθουσών δικαστηρίων και σημαντικός αριθμός κενών θέσεων στο ποινικό τμήμα του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου ενώπιον του οποίου εκκρεμούν πολλές υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

[8] Σε μια σοβαρή επιχείρηση στα σύνορα στις αρχές του έτους, αποκαλύφθηκε εκτεταμένη διαφθορά σε επίπεδο συνοριακής αστυνομίας και τελωνειακών αρχών μέσω μιας καλά σχεδιασμένης κοινής επιχείρησης μεταξύ διαφόρων αστυνομικών δυνάμεων και δικαστικών αρχών. Τον Μάιο, λήφθηκε πρωτοβάθμια απόφαση κατά δικαστή σε υπόθεση διαφθοράς υψηλού επιπέδου εντός έξι μόνο μηνών με τη διενέργεια εβδομαδιαίων ακροάσεων, περιλαμβανομένης της παραμονής των Χριστουγέννων και της 30ής Δεκεμβρίου.

[9] Παραδείγματος χάρη, από συνολικά 82 αποφάσεις ασυμβίβαστου που επιβεβαιώθηκαν από δικαστήρια, οι πειθαρχικές επιτροπές επέβαλαν κυρώσεις σε 14 μόνο υποθέσεις εκ των οποίων 5 ήταν απολύσεις και 5 απλές προειδοποιήσεις.

[10] Σύμφωνα με τις στατιστικές που παρασχέθηκαν από τις ρουμανικές αρχές, το 2010 εκδόθηκαν τελεσίδικες διαταγές κατάσχεσης κατά περιουσιακών στοιχείων που προήλθαν από κάθε είδους εγκληματικές δραστηριότητες συνολικού ύψους 1,8 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων ανακτήθηκαν 0,2 εκατ. ευρώ.

[11] Στοιχεία του άρθρου 44 του ρουμανικού συντάγματος, περιλαμβανομένης μιας ρήτρας που ορίζει ότι κάθε είδος πλούτου τεκμαίρεται ότι έχει αποκτηθεί νόμιμα, εμποδίζουν την αποτελεσματική διαφάνεια των περιουσιακών στοιχείων και την ανάκτηση.

[12] Πρόσφατα υποβλήθηκε από την κυβέρνηση στο κοινοβούλιο νομοσχέδιο περί εκτεταμένης δημεύσεως.