Γνωμοδότηση για το Λευκό Βιβλίο - Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση - Κοινωνικές πτυχές (94/C 295/11)

Στις 20 Δεκεμβρίου 1993, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 20, παράγραφος 4 του Εσωτερικού Κανονισμού, την κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα: «Λευκό Βιβλίο - Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση - Κοινωνικές πτυχές».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 19 Μαΐου 1994 (εισηγητής: ο κ. Burnel).

Κατά τη διάρκεια της 316ης συνόδου ολομέλειας (συνεδρίαση της 1ης Ιουνίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Με βάση το Λευκό Βιβλίο, διαπίστωση και γενικές παρα

τηρήσεις για τη σημερινή κατάσταση της ανεργίας

1.1. `Εχουν καταμετρηθεί επισήμως 17 εκατομμύρια άνεργοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή το 11 % του ενεργού πληθυσμού. Σήμερα, ανέρχονται σε 19 εκατομμύρια. Η ανεργία αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες του κοινωνικού αποκλεισμού που πλήττει σήμερα πάνω από 50 εκατομμύρια άτομα (άτομα που ζουν μόνα και οικογένειες), δηλαδή το 13 % περίπου του πληθυσμού. Αριθμητικές τιμές που φανερώνουν το εύρος του κακού.

1.1.1. Εκτός από δυσβάστακτο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, η διαρθρωτική ανεργία ή η επαναλαμβανόμενη ανεργία αποτελεί σήμερα ένα σοβαρό πρόβλημα κοινωνίας. Εάν τα θύματα αυτών των μορφών ανεργίας δεν βοηθούνται από την οικογένειά τους ή από την κοινωνία, εάν δεν ωφελούνται από τα κατάλληλα βοηθήματα, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να πληγεί σοβαρά - και αυτοί και οι οικογένειές τους - η ψυχολογική ισορροπία τους, η υγεία και η αξιοπρέπειά τους. Η ανεργία μεγάλης διάρκειας καταστρέφει την προσωπικότητα όσων την υφίστανται. Καταστρέφει την ελπίδα τους.

Η έκθεση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «φτώχεια στην Ευρώπη» (1) επεσήμανε ότι η ανεργία και ο αποκλεισμός αλληλοτροφοδοτούνται και μπορούν να συμβάλουν στην καταστροφή της κοινωνίας και του πολιτισμού μας.

1.2. Η ανεργία εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε κράτος, περιφέρεια, πόλη, ανάλογα με τους τομείς δραστηριότητας και τα επαγγέλματα. Για ορισμένους τόπους, καταστάσεις και παραγωγικά σύνολα πρόκειται για πραγματική καταστροφή.

1.3. Υπάρχουν επίσης διαφορές:

1.3.1. Ανάλογα με το φύλο: 12,6 % των ενεργών γυναικών δεν έχουν απασχόληση έναντι 9,8 % ανδρών.

1.3.2. Ανάλογα με τις ηλικίες: πάνω από το 20 % των νέων ηλικίας μεταξύ 18 και 25 ετών δεν έχουν εργασία με διαφορές επιπέδου στα διάφορα κράτη. Επιπλέον, πολλοί είναι οι άνδρες και οι γυναίκες που έχουν απομακρυνθεί από την επαγγελματική δραστηριότητα, πολύ πριν από την ηλικία συνταξιοδότησης, μολονότι διαθέτουν ακόμη πλήρεις ικανότητες.

1.3.3. Ανάλογα με την εθνικότητα: παρουσιάζονται εδώ και εκεί αρνητικές τάσεις ως προς την πρόσληψη υποψηφίων που δεν έχουν την εθνικότητα.

1.3.4. Μολονότι κανείς δεν μπορεί να στηρίζεται στην εκπαίδευσή του για να μην αντιμετωπίσει την ανεργία, ωστόσο η εκπαίδευση παραμένει απαραίτητο διαβατήριο για την απόκτηση απασχόλησης.

1.4. Η απλή αριθμητική σύγκριση των ποσοστών ανεργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα ποσοστά άλλων περιοχών ή κρατών δεν έχει μεγάλη σημασία εάν δεν διευρυνθεί με άλλα στοιχεία, όπως είναι η φύση, ενδιαφέρον καθώς και η εξασφάλιση των θέσεων εργασίας, και αν δεν συμπεριληφθεί επιπλέον ο τύπος και το επίπεδο υγειονομικής και κοινωνικής προστασίας. Μολονότι είναι δύσκολο να εκφρασθεί αριθμητικά ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπός της, η παράνομη εργασία πρέπει να ληφθεί υπόψη στα πλαίσια αυτού του προβληματισμού.

2. Γενικές παρατηρήσεις για το Λευκό Βιβλίο

2.1. Το Λευκό Βιβλίο προτείνει να σταματήσουν ορισμένες προηγούμενες προσεγγίσεις. Με τον τρόπο αυτό, αποτελεί καινοτομία ως το προς το περιεχόμενο και τη μορφή με την οποία εξετάζονται η απασχόληση και η ανεργία.

«Είμαστε πράγματι πεπεισμένοι ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν μέλλον.»

«Φέρουμε την τεράστια ευθύνη της επινόησης, παραμένοντες πιστοί στα ιδανικά με τα οποία οικοδομήθηκε η προσωπικότητα και η φήμη της Ευρώπης, μιας νέας σύνθεσης των κοινωνικά επιδιωκόμενων στόχων. Της εργασίας ως παράγοντα κοινωνικής ένταξης, της ισότητος των ευκαιριών - και των απαιτήσεων της οικονομίας - της ανταγωνιστικότητας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης.»

«Η σημαντικότατη αυτή πρόκληση αποτελεί υπόθεση όλων.»

2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εγκρίνει και εκφράζει την επιθυμία να υπάρξουν ταχύτατα τόσο η πολιτική βούληση όσο και τα μέσα για να αντιμετωπισθεί αυτή η πρόκληση.

2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι συντάκτες του Λευκού Βιβλίου δεν αναφέρθηκαν στη Συνθήκη της Ρώμης, και κυρίως στον Τίτλο ΙΙΙ, ο οποίος, σε θέματα απασχόλησης και κοινωνικών δικαιωμάτων, έχει καθοριστική σημασία.

2.4. Εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν παρουσίασε, από τις πρώτες σελίδες ήδη του Λευκού Βιβλίου, τον απολογισμό της δράσης της, αντιπαραθέτοντας στις προηγούμενες προτάσεις της στα θέματα απασχόλησης, ανεργίας, κοινωνικής προστασίας και επιμόρφωσης..., την πολιτική υποδοχή που συνάντησαν καθώς και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν.

2.5. Η αφθονία των μέτρων που προτείνονται από την Επιτροπή απαιτεί να συνδεθούν ορισμένα, για λόγους καλύτερης κατανόησης, με τις προηγούμενες ή τις σημερινές πολιτικές, είτε για να επιβεβαιωθεί η συνέχιση της δράσης, είτε για να τονισθεί η ανάγκη αλλαγής κατεύθυνσης. Η αξιοπιστία του σχεδίου θα μπορούσε να ενισχυθεί έτσι έναντι της κοινής γνώμης. Δεδομένου ότι πρέπει να επικεντρωθούν στον ίδιο στόχο οι προσπάθειες όλων, η αντικειμενική ενημέρωση αποτελεί ένα πολύ ισχυρό στοιχείο για την εμπιστοσύνη αυτή.

3. Ειδικές παρατηρήσεις για το Λευκό Βιβλίο

Η ανάπτυξη: στοιχείο κλειδί για την καταπολέμηση της ανεργίας

3.1. Το θέμα της ανάπτυξης εξετάζεται από την οικονομική και βιομηχανική του πλευρά βάσει των γνωμοδοτήσεων που καταρτίσθηκαν από το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων και από το τμήμα βιομηχανίας.

3.1.1. Το τμήμα κοινωνικών θεμάτων διασαφηνίζει το πρόβλημα βάσει της ειδικής θεώρησης που του επιτρέπει ο χαρακτήρας του στα πλαίσια της ΟΚΕ μολονότι γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αδιαφορήσει κανείς για τις στενές και αμοιβαίες σχέσεις που υφίστανται μεταξύ της οικονομίας και της κοινωνικής πλευράς.

3.1.2. Η ΟΚΕ καταγράφει θετικά το ρόλο που αποδίδει η Επιτροπή στην ανάπτυξη ως παράγοντα για να βελτιωθεί η κατάσταση της απασχόλησης. Υποστηρίζει τα σχέδια ειδικών κοινοτικών δράσεων που στηρίζονται στις επενδύσεις εκείνες που προωθούν την ανάπτυξη.

3.2. `Οσο αναγκαία όμως και αν είναι η ανάπτυξη δεν είναι επαρκής. Δεν μπορεί συνεπώς να στηριχθεί κανείς παθητικά σ`αυτήν και μόνο για να αντιμετωπίσει τη σημερινή κατάσταση της ανεργίας. Αναφέρεται για παράδειγμα η καθοριστική σημασία που έχουν ο κοινωνικός διάλογος και οι διαπραγματεύσεις - των οποίων την αναγκαιότητα υπογράμμισε δεόντως το Συμβούλιο και υποστήριξε (1) ως μέσο προειδοποίησης και πρόληψης της ανεργίας και εφαρμογής των λύσεων που απαιτεί η κατάσταση.

3.3. Σήμερα, παρουσιάζονται συγκλίνουσες ενδείξεις που επιτρέπουν να ελπίζουμε σε μια ελαφρά ανάκαμψη της ανάπτυξης, ορισμένες πρώτες εκδηλώσεις της οποίας γίνονται αντιληπτές εδώ και εκεί (ΗΠΑ, Καναδά και ορισμένα από τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Όσο θετική και αν είναι αυτή η διαπίστωση τοποθετεί, ωστόσο, την ανάπτυξη σε επίπεδα που είναι πολύ κατώτερα από αυτό που απαιτείται για να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η ανεργία.

3.4. Ανάπτυξη και κατανάλωση

3.4.1. Η ανάπτυξη δεν είναι αποτέλεσμα αποφάσεων. Παράγεται ως αποτέλεσμα μέσων, προϋποθέσεων και συνδυασμένων παραγόντων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται οι ανθρώπινοι και κοινωνικοί παράγοντες.

3.4.2. Η ανάπτυξη συνδέεται με την κατανάλωση η οποία όμως βρίσκεται σε στασιμότητα, ή ακόμη και μειώνεται ως αποτέλεσμα της ανεργίας που περιορίζει το ποσό των ατομικών και οικογενειακών εισοδημάτων, ενώ ταυτόχρονα ο φόβος απώλειας της απασχόλησης οδηγεί στην προφυλακτική αποταμίευση. Οι καταναλωτές προσανατολίζουν τις αγορές τους προς τα λιγότερο ακριβά προϊόντα που συχνά προέρχονται εκτός της Κοινότητας.

Πέρα από τη μείωση, που ορισμένες φορές είναι δραματική, ορισμένων καταναλώσεων, προστίθεται το αποτέλεσμα της τροποποίησης ορισμένων τύπων κατανάλωσης.

3.4.3. Δεν θα πρέπει συνεπώς να υποτιμηθεί ο ρόλος της ζήτησης, και δεν θα πρέπει να υπάρξει αποκλειστική δράση μόνο στην προσφορά αγαθών και υπηρεσιών.

3.5. Ανάπτυξη, τεχνολογία και απασχόληση:

3.5.1. Πολύ συχνά, η επιδίωξη της ανταγωνιστικότητας, όσον και αν είναι απαραίτητη, βασίστηκε στην κατάργηση σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης (συγκέντρωση των μέσων, αποχωροθέτηση των κέντρων παραγωγής, αναδιάρ-θρωση...).

3.5.1.1. Η Επιτροπή ανακοινώνει ότι η βιομηχανική κοινωνία κατάφερε «παρά τα προβλήματα να μεταβάλλεται ενσωματώνοντας την τεχνική πρόοδο». Έτσι η Επιτροπή σημείωνε με ρεαλισμό ότι η πρόοδος δεν είχε μόνο θετικά αποτελέσματα.

3.5.1.2. Η κατάργηση θέσεων απασχόλησης αποτελεί πάντοτε οδυνηρή πραγματικότητα ακόμη και αν η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι «η κατάσταση της απασχόλησης είναι κατά μέσο όρο πιο ευνοϊκή στις επιχειρήσεις που έχουν καθιερώσει τη χρήση της μικρο-ηλεκτρονικής από ό,τι σε εκείνες που δεν έχουν πράξει το ίδιο». Πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί όσον αφορά τις διαπιστώσεις που βασίζονται σε μέσους όρους. Θα ήταν πιο λογικό να διευκρινιστεί ότι συχνά πρόκειται για περιπτώσεις αποδοτικών ή προστατευόμενων επιχειρήσεων, που μπορούν να βρουν στο εσωτερικό τους μια ισχυρή ικανότητα τεχνολογικών επενδύσεων και επιμόρφωσης, καθώς και επιχειρήσεων που μπόρεσαν να εξασφαλίσουν την επανοτοποθέτηση του ανθρώπινου δυναμικού τους.

3.5.2. Η Επιτροπή διαβεβαιώνει: «Θα ήταν αυτοκαταστρεπτικό και εξωπραγματικό να ζητήσουμε μία παύση στην τεχνολογική ανάπτυξη, η οποία θα πρέπει μακροπρόθεσμα να ευνοήσει την απασχόληση με την προϋπόθεση της κατάρτισης, της ύπαρξης αγοράς, οργανώσεων εργασίας...».

3.5.2.1. Η παρατήρηση και οι συνθήκες που ανακοινώνονται είναι πραγματικές. Εκεί που η πληγή πονάει, είναι το γεγονός ότι η ανεργία αποτελεί άμεση πραγματικότητα, των καιρών μας, που δεν θα μπορεί να αναμένει επί μακρόν την επίλυσή της. Στους ανέργους όπως και στις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε κίνδυνο δεν αρκεί να ξέρουν ότι στο μέλλον η κατάσταση θα βελτιωθεί γι`αυτούς. Δεν αποτελεί παρηγοριά για τον μελλοθάνατο η γνώμη ότι κάποτε θα βρεθεί θεραπεία για την ασθένεια από την οποία υποφέρει !

3.5.2.2. Για το λόγο αυτό πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή μέσα με ταχείς και αισθητές επιπτώσεις για την καταπολέμηση της κατάργησης θέσεων απασχόλησης.

3.5.2.3. Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι «οι τεχνολογικές πρόοδοι προσφέρουν ευκαιρίες ανάπτυξης και απασχόλησης. Αρκεί να μεταβάλουμε το δικό μας πρότυπο ανάπτυξης: να καλύψουμε τις ανάγκες που προκύπτουν από τις ανατροπές της κοινωνικής ζωής, της οικογενειακής ζωής, του αστικού πολιτισμού, των νέων καταναλωτικών ηθών 7 να διατηρήσουμε τους αγροτικούς χώρους μας 7 να βελτιώσουμε το περιβάλλον και την ποιότητα του φυσικού κεφαλαίου μας. Έτσι θα προετοιμάσουμε την είσοδό μας στον 21o αιώνα». Πρόκειται για μια πρόκληση με την οποία συμφώνησε ήδη η ΟΚΕ. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα επιβάλουν αλλαγές στις προσωπικές και πολιτιστικές συμπεριφορές.

3.6. Τεχνική καινοτομία και κοινωνικός διάλογος:

3.6.1. Τα αποτελέσματα της καινοτομίας και της τεχνολογικής ανάπτυξης θα είναι ακόμη πιο θετικά στην περίπτωση που προηγηθεί δραστήριος κοινωνικός διάλογος. Πρόκειται για επιτακτική αναγκαιότητα.

3.6.2. Πέρασε πολύ μεγάλο διάστημα ήδη από την περίοδο που η ΟΚΕ υπέδειξε οι πρωτοβουλίες που οδηγούν στην εφαρμογή νέας τεχνολογίας ή στη δημιουργία προϊόντος ή υπηρεσίας, να αποτελούν στο ξεκίνημά τους το αντικείμενο αντικειμενικής πληροφόρησης και αν χρειαστεί, συννενόησης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων της επιχείρησης, για να εξετασθούν και να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις που θα έχουν οι καινοτομίες αυτές στην οργάνωση και τις συνθήκες εργασίας, στις ανάγκες επιμόρφωσης και ενδεχομένως στην επανειδίκευση ορισμένων εργαζομένων.

3.6.3. Υπέδειξε επίσης ότι οι επιπτώσεις στη χρήση και στην κατανάλωση υπηρεσιών ή νέων αγαθών πρέπει να οδηγήσουν σε προβληματισμό με τις οργανώσεις των καταναλωτών, που θα ξεκινήσει επίσης από την αρχή, για να αποφευχθεί η περίπτωση να υπάρξουν αργότερα συγκρούσεις που μπορεί να γεννηθούν από την μη προσαρμογή ή την κακή χρήση ορισμένων προϊόντων, με τις ενδεχόμενες συνέπειες για την επιχείρηση και την ανάπτυξή της και συνεπώς στην απασχόληση.

3.7. Ανάπτυξη, ΜΜΕ, βιοτεχνικές επιχειρήσεις και ελευθέρια επαγγέλματα:

3.7.1. Οι ΜΜΕ, οι βιοτεχνικές επιχειρήσεις, και τα ελευθέρια επαγγέλματα είναι σε θέση να δημιουργήσουν απασχόληση. Ορισμένες είναι έτοιμες να δεσμευθούν θετικά. Για το σκοπό αυτό, ζητούνται διάφορες διατάξεις: διοικητική απλοποίηση, φορολογικές ενισχύσεις και ενισχύσεις χρηματοδότησης των κοινωνικών βαρών, ενισχύσεις στην επιμόρφωση, υποστήριξη στους δημιουργούς επιχείρησης που δεσμεύονται να προσλάβουν προσωπικό...

3.8. Ανάπτυξη, ανταλλαγές και εξωτερικοί εφοδιασμοί:

3.8.1. Δικαιολογημένα, το Λευκό Βιβλίο προειδοποιεί τα κράτη ... «ενάντια σε κάθε μορφή προστατευτισμού που θα έχει ως στόχο την υποστήριξη της απασχόλησης». Από κοινού με την Επιτροπή η ΟΚΕ θεωρεί πράγματι ότι πρόκειται για «πολιτική αυτοκτονίας». Ζητεί να καταβληθεί προσπάθεια ενημέρωσης και επικοινωνίας προς την κατεύθυνση των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιλαμβάνονται και ζουν με δυσκολία τον ανταγωνισμό που προέρχεται από πιο επιθετικές χώρες.

3.8.2. Είναι σκόπιμο να υπενθυμίσουμε εδώ τη γνωμοδότηση (1) για την «Τρίτη έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για την εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων» στο σημείο 5.1:

«Η ΟΚΕ υποστηρίζει ακόμη μια φορά ότι πρέπει να προωθηθεί η «κοινωνική ρήτρα» στις διαδικασίες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου με αναφορά στα καθιερωμένα πρότυπα του ΔΟΤ (ILO), ιδίως, όσον αφορά:

- την απαγόρευση της αναγκαστικής εργασίας (Σύμβαση 29 και 105),

- την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων (Σύμβαση 87 και 98),

- το κατώτατο όριο ηλικίας για εργασία και την κατάργηση της εργασίας των παιδιών (Σύμβαση 138),

- την ισότητα ευκαιριών και μεταχείρισης (Σύμβαση 100 και 111).»

3.9. Η επιθυμία του Λευκού Βιβλίου: δημιουργία 15 εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης μέχρι το τέλος του αιώνα

3.9.1. Η Επιτροπή το δικαιολογεί διευκρινίζοντας ότι «για να αντιστραφεί η τάση των πληττομένων από την ανεργία κοινωνιών μας, θα ήταν ευκταίο να μπορούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση να δημιουργήσει 15 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης μέχρι το τέλος του αιώνα.» Η χρήση της έκφρασης «θα ήταν ευκταίο» είναι δείγμα επιφυλακτικότητας. Αν και η Επιτροπή οφείλει να παρέχει κίνητρα και διευκολύνσεις δεν έχει όμως η ίδια την ικανότητα να αποφασίσει τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Βεβαίως, η παροχή βοήθειας και υποστήριξης για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι απαραίτητες 7 όμως ένας επιχειρηματίας δεν προσλαμβάνει παρά μόνο εάν μπορεί να εξασφαλίσει την αμοιβή και ακόμη και την κοινωνική κάλυψη των εργαζομένων του. Επίσης πρέπει να υπάρχει αντικείμενο εργασίας και πελάτες για να αγοράσουν την παραγωγή.

3.9.2. `Ετσι η ΟΚΕ προβαίνει σε δύο παρατηρήσεις σχετικά με το στόχο που η Επιτροπή προτείνει:

- η πρώτη αναφέρεται στην αναγκαιότητα να επεξηγηθούν οι υπολογισμοί για να γίνει δεκτή η αξιοπιστία τους,

- η δεύτερη αφορά την αναγκαιότητα, κατά πρώτο λόγο, να σταματήσουν αποφασιστικά οι απώλειες θέσεων εργασίας έτσι ώστε να πρόκειται πραγματικά για τη δημιουργία 15 εκατομμυρίων καθαρών θέσεων εργασίας.

4. Το κόστος εργασίας

Το Λευκό Βιβλίο υποδεικνύει δικαιολογημένα ότι ένας από τους φραγμούς στη δημιουργία απασχόλησης είναι το κόστος των επιβαρύνσεων που συνδέονται με τους μισθούς.

4.1. Οι συζητήσεις για το «κόστος εργασίας» οδηγούν αναγκαστικά σε θεμελιώδη προβληματισμό σχετικά με:

- το κόστος της κοινωνικής προστασίας, και γενικότερα όλων των επιβαρύνσεων επί των μισθών,

- τις διαδικασίες χρηματοδότησης της κοινωνικής προστασίας.

4.2. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποχρέωση να διατηρηθούν οι δεοντολογικές αρχές στις οποίες θεμελιώνεται η κοινωνική και υγειονομική προστασία των εργαζομένων, και των οικογενειών και των συνταξιούχων, προκειμένου να διατηρηθούν οι αξίες ισότητας και αλληλεγγύης που αποτελούν βασική αναφορά των Ευρωπαϊκών κοινωνικών πολιτισμών μας.

4.2.1. Τα σημερινά ποσοστά ανάπτυξης και η δημογραφική διάρθρωση στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζουν συχνά τον κίνδυνο δημιουργίας ισχυρών ανισοτήτων μεταξύ εκείνων που έχουν σταθερή απασχόληση και συνεπώς θα έχουν τη σχετική σύνταξη, και εκείνων που έχουν αποκλεισθεί από την αγορά εργασίας με όλες τις άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες που συνδέονται μ`αυτόν τον αποκλεισμό (υγειονομική και κοινωνική προστασία, σύνταξη). Παρουσιάζεται εδώ ένα σύνολο καταστάσεων το οποίο από δεοντολογική σκοπιά προκαλεί σε όλους ερωτήματα.

4.3. Το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων προετοίμασε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τα «Συστήματα χρηματοδότησης της κοινωνικής ασφάλισης (1) τα συμπεράσματα της οποίας δεν μπορεί να προκαταλάβει.

Ωστόσο από τώρα η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η φύση των διαφόρων κινδύνων που πρόκειται να καλυφθούν, η κατάσταση και οι επιβαρύνσεις προς αποζημίωση, θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε λογική παροχών, με παράλληλη λογική χρηματοδότησή τους, για την κάθε μια από αυτές.

4.4. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν για την κοινωνική προστασία από τη μείωση των κοινωνικών εισφορών που βασίζονται στους μισθούς και κυρίως στους χαμηλούς μισθούς. Τίποτα δεν μας επιτρέπει να θεωρούμε ότι τα μέτρα αυτά θα έχουν ως αντίκτυπο τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

5. Η γενικευμένη μείωση των ωρών εργασίας

5.1. Η Επιτροπή θεωρεί «εξωπραγματική τη γενικευμένη μείωση των ωρών εργασίας» και αιτιολογεί την άποψή της εκθέτοντας «ότι θα προέκυπτε επιβράδυνση της παραγωγής οφειλόμενη στη δυσκολία να εξευρεθούν οι ορθές ρυθμίσεις μεταξύ της ζήτησης ειδικευμένου προσωπικού, της άριστης χρησιμοποίησης των εξοπλισμών και της προσφοράς εργατικού δυναμικού». Χωρίς να παραγνωρίζει την μη αντιστοιχία ορισμένων προσφορών και ζητήσεων εργασίας, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι αρκετά ειδικευμένα άτομα βρίσκονται στην ανεργία, άτομα που είναι ικανά να καταλάβουν αποτελεσματικά τις διαθέσιμες θέσεις απασχόλησης.

5.1.1. Γενικότερα η ΟΚΕ κρίνει ότι η μείωση των ωρών εργασίας δεν μπορεί να αποκλειστεί τόσο κατηγορηματικά. Η μείωση αυτή αποτελεί, μεταξύ άλλων, ένα μέτρο που εγγράφεται στην καταπολέμηση της ανεργίας, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θέτει σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων για να μην απειληθεί μακροπρόθεσμα η απασχόληση.

5.2. Στηριζόμενη σε πολυάριθμα γεγονότα, η ΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να αναζητηθούν ειδικά μέτρα σε μια επιχείρηση, ακόμη και σε ένα κλάδο δραστηριότητας, που να οδηγούν στην διάσωση απασχόλησης.

5.2.1. Ορισμένα παραδείγματα επιχειρήσεων - ιδίως το πρόσφατο παράδειγμα της Volkswagen στη Γερμανία και άλλων παραδειγμάτων - δείχνουν ότι με τις κοινωνικές διαπραγματεύσεις, που επικεντρώνονται κυρίως στην καταπολέμηση της καταστροφής θέσεων απασχόλησης, μπορούν να επιτευχθούν θετικά συναινετικά αποτέλεσματα.

5.2.2. Για να γίνει αυτό είναι απαραίτητο όλες οι λύσεις να μελετηθούν και να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων εκ των προτέρων από τους κοινωνικούς εταίρους. Οι κοινωνικές διαπραγματεύσεις αποτελούν επιταγή που υπογραμμίζεται από το Λευκό Βιβλίο και ενισχύθηκε από το τελευταίο Συμβούλιο των Βρυξελλών, στις 10 και 11 Δεκεμβρίου 1993:

«Η επιτυχία του σχεδίου δράσης προϋποθέτει την προσχώρηση όλων προκειμένου να διαφυλαχθεί η κοινωνική συνοχή: αυτή θα διευκολυνθεί με τη θέσπιση διαλόγου σε όλα τα κατάλληλα επίπεδα σχετικά με τους στόχους και τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξή τους. Στο πλαίσιο αυτό το Συμβούλιο καλεί, αφενός, την Επιτροπή να εξακολουθήσει την προσπάθειά της για να αναζωογονήσει τον κοινωνικό διάλογο και να χρησιμοποιήσει πλήρως τις νέες δυνατότητες που προσφέρονται από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και, αφετέρου, τους κοινωνικούς εταίρους να ανταποκριθούν με εποικοδομητικό τρόπο.»

Η ΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη αυτή.

5.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την έντονη επιθυμία να συνεχίσουν οι κοινωνικοί εταίροι να αναζητούν λύσεις για τη ρύθμιση του χρόνου εργασίας, με προοπτική, κάθε φορά που είναι δυνατόν, την προσφορά νέων δυνατοτήτων διατήρησης ή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Κατ`αυτόν τον τρόπο για παράδειγμα τα μέτρα που οδηγούν στις διάφορες μορφές εργασίας με δυνατότητα επιλογής του χρόνου εργασίας έχουν το πλεονέκτημα του συμβιβασμού της επαγγελματικής δραστηριότητας, των οικογενειακών υποχρεώσεων, της κατάρτισης, των πολιτιστικών δραστηριοτήτων και άλλων ... με τη διατήρηση ή τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

5.3.1. Οι μηχανισμοί αυτοί που βασίζονται στην εθελοντική συμμετοχή και συνεπώς σε υπεύθυνες ρεαλιστικές επιλογές, εκτός από το ότι μπορούν να ενισχύσουν την απασχόληση, συμβάλλουν και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των εργαζομένων, διατηρώντας ταυτόχρονα το επίπεδο παραγωγής, κάτω από συνθήκες αποδεκτές και από τις δύο πλευρές.

5.3.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει αποφασιστικά την κατάρτιση, όπως εξαγγέλθηκε από την Επιτροπή, ενός «κοινωνικού συμφώνου» που θα λάβει υπόψη του την οικονομική βελτιστοποίηση προκειμένου να αναπτυχθεί πραγματική διαιτησία μεταξύ του εισοδήματος από την εργασία, της οργάνωσής της και της διατήρησης της απασχόλησης.

6. Η ευελιξία της εργασίας

6.1. Η Επιτροπή υποστηρίζει την ευελιξία της αγοράς της εργασίας. Υποδεικνύει κυρίως:

- τη χαλάρωση των όρων απόλυσης των εργαζομένων με συμβάσεις αορίστου χρόνου «γεγονός που θα συμβάλει στον περιορισμό της πρόσκαιρης εργασίας», και

- «τη μείωση ορισμένων παροχών ανεργίας και τον περιορισμό της άμεσης φορολογίας επί των χαμηλών εισοδημάτων για να συμβάλει στην καταπολέμηση της λαθραίας απασχόλησης».

6.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την σύνεση της Επιτροπής, όταν σημειώνει για παράδειγμα ότι υπάρχουν όρια στη μείωση των παροχών ανεργίας «κάτω των οποίων αρχίζει η φτώχεια».

6.3. Επιμένει ότι πρέπει να υπάρξει έλεγχος προκειμένου να διατηρηθούν οι θεμελιώδεις κοινωνικές αρχές που αν παρακαμφούν θα απομακρυνθούμε από τα ευρωπαϊκά κοινωνικά πρότυπα και θα υπάρξουν επιπτώσεις στην αναγκαιότητα του κοινωνικού διαλόγου.

7. Για την ανάπτυξη των υπηρεσιών στα άτομα και για την προστασία της ποιότητας της ζωής και την προστασία του περιβάλλοντος

7.1. Η δημιουργία απασχόλησης θα προκύψει επίσης στο μέλλον από τις απαντήσεις που θα δοθούν σε ανάγκες που δεν ικανοποιούνται σήμερα μολονότι από κοινωνικής άποψης είναι σημαντικές. Οι απασχολήσεις αυτές απαιτούν γενικά πολύ λίγες επενδύσεις και εκτίθενται περιορισμένα στο διεθνή ανταγωνισμό. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση της Επιτροπής.

7.1.1. Υπάρχουν πράγματι, λειτουργίες των οποίων η οικονομική και κοινωνική και πολιτιστική χρησιμότητα είναι πραγματική, οι οποίες όμως δεν αναλαμβάνονται πλέον. Σχετικά αναφέρονται, οι ενισχύσεις που μπορεί να προσφέρονται στους πελάτες και τους χρήστες, σε ορισμένους εμπορικούς τομείς, οι διοικήσεις και οι δημόσιες υπηρεσίες, επιτήρησης παιδιών, καθημερινής σχολικής παρακολούθησης των μαθητών στην έξοδο του σχολείου, υγειονομικής και κοινωνικής κάλυψης των ατόμων με ειδικές ανάγκες ή των ηλικιωμένων, παροχής βοήθειας σε όσους αναζητούν απασχόληση, παροχής συνοδείας στους μετανάστες, προστασίας του περιβάλλοντος και της φυσικής κληρονομιάς, και γενικότερα της βελτίωσης της ποιότητας ζωής είτε πρόκειται για ενημέρωση, πολιτισμό, υγεία, ασφάλεια, αθλητισμό, αναψυχή...

7.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι χρειάζεται να εκτιμηθούν οι ανάγκες αυτές, όχι με θεωρητική μορφή, βάσει μιας απογραφής τους όπως προκύπτει από την πραγματικότητα αφού αναζητηθεί η γνώμη του πληθυσμού και των ειδικευμένων οργανισμών και ενώσεων.

7.3. Οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να έχουν το χαρακτήρα πραγματικής απασχόλησης. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο οι κάτοχοί τους να τις αντιλαμβάνονται με τον τρόπο αυτό, διαπιστώνοντας στην πράξη ότι ασκούν ένα χρήσιμο αποτελεσματικό και σεβαστό λειτούργημα.

7.4. Ανάλογα με τη φύση τους και τους αποδέκτες τους, πρέπει να γίνει προσφυγή, όταν αυτό είναι δυνατό, στη συμμετοχή των χρηστών καθώς και στη δημόσια υποστήριξη (συλλογικά όργανα, κοινωνικά ιδρύματα...).

8. Για μια δραστήρια πολιτική απασχόληση

8.1. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι «δύο τρίτα περίπου κρατικών δαπανών για τους ανέργους διατίθενται υπό μορφή βοήθειας και το υπόλοιπο υπό μορφή ενεργών δράσεων».

8.1.1. Το κόστος των μέτρων παροχής βοήθειας συνδέεται με τον αριθμό των ανέργων και τη διάρκεια της ανεργίας. Είναι πολύ συχνά δύσκολο να μειωθεί το ύψος των ενισχύσεων ή να επιταθεί η επίδραση των προσαρμογών που εφαρμόζονται εκάστοτε. Αντίθετα, είναι επιθυμητό να παρέχεται κοινωνική βοήθεια στους ανέργους και να γίνουν επενδύσεις για την κατάρτιση και την επανένταξή τους. Εκτός του ότι ασκούν απαραίτητη και επωφελή ανθρωπιστική και κοινωνική επίδραση, τα μέτρα αυτά μειώνουν το συνολικό ποσό των παροχών και της ενίσχυσης, και αποτελούν θετική χρησιμοποίηση των κρατικών και κοινωνικών κεφαλαίων.

8.1.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής που επιθυμεί - επειδή πρόκειται για στοιχείο που συμβάλλει στο να ενταχθούν και να αναλάβουν τις ευθύνες τους όσον αφορά την πορεία της ζωής τους - να «συμμετέχουν άμεσα οι άνεργοι στον κοινωνικό διάλογο που τους αφορά». Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις διαδραματίζουν σχετικά το ρόλο τους.

8.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την ανάγκη να βοηθηθούν οι υπηρεσίες απασχόλησης ώστε να υπερβούν τα όρια της αποστολής τους για τη διαχείριση της ανεργίας, και να αναλάβουν έντονη δράση όσον αφορά «την πληροφόρηση, την παροχή συμβουλών, την τοποθέτηση και την πλαισίωση».

8.3. Η Επιτροπή παρακινεί ώστε να υπάρξει ιδιαίτερη μέριμνα για τους μακροχρόνια άνεργους, «έργο δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο». Ενθαρρύνει την επανάληψη του παραδείγματος διαφόρων κρατών που ανέλαβαν πρωτοβουλίες για να προσφέρουν στα άτομα αυτά πραγματικές «ευκαιρίες απασχόλησης», σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές, τις κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις και το συνεταιριστικό κόσμο. Η ενημέρωση για τα επιτεύγματα αυτά πρέπει να αναπτυχθεί.

8.3.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη σύσταση αυτή. Επιμένει για την σοβαρότητα της συνεχούς ανεργίας που πλήττει κυρίως τους μη ειδικευμένους νέους. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να καταρτισθούν ειδικά προγράμματα, που να συνδυάζονται με προσαρμοσμένη παιδαγωγική και κοινωνική πλαισίωση.

9. Κατάρτιση

9.1. Η γενική και επαγγελματική κατάρτιση, καθώς και η συνεχής κατάρτιση αποτελούν τρεις βασικές ανάγκες. Κάθε κατάρτιση πρέπει να έχει διπλό σκοπό: αφενός μεν, την άμεση ή έστω γρήγορη εφαρμογή της στην απασχόληση, και αφετέρου, την ικανότητά της να ανοίξει στη συνέχεια προς τις τεχνολογικές εξελίξεις.

9.2. Η Επιτροπή συνιστά, «να δοθεί η εγγύηση μιας τελευταίας ευκαιρίας» σε όλους εκείνους που εγκαταλείπουν «τη σχολική εκπαίδευση πριν από την ηλικία των 18 ετών, χωρίς να έχουν αποκτήσει αναγνωρισμένο δίπλωμα για την άσκηση επαγγέλματος». Η ΟΚΕ έχει ήδη διατυπώσει την πρόταση αυτή. Για να είναι αποτελεσματική ή προσφερόμενη «ευκαιρία», πρέπει προηγουμένως να γίνει ένας διανοητικός, ψυχολογικός απολογισμός. Τα μέτρα αυτά απαιτούν την προσωπική συμβολή κατάλληλα προετοιμασμένου προσωπικού.

9.3. Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι τα είδη κατάρτισης που απαιτούν εναλλασσόμενη εκπαίδευση και πρακτική άσκηση, όταν έχουν οργανωθεί βάσει αποδεδειγμένης παιδαγωγικής μέριμνας και υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ειδικό στόχο, αποτελούν θετικές λύσεις για την πρόσβαση στην απασχόληση και διευκολύνουν την ένταξη στην επιχείρηση, με την εφαρμογή στην πράξη των στοιχείων της πραγματικότητάς της.

9.3.1. Η μαθητεία δεν θα πρέπει να θεωρείται πλέον ούτε από τους νέους ούτε από τους γονείς τους ως τελευταία διέξοδος στη σχολική αποτυχία. Τα αποτελέσματα που έχουν επιτύχει ορισμένα κράτη, επιβεβαιώνουν το ενδιαφέρον που παρουσιάζει αυτός ο κλάδος κατάρτισης όταν είναι σωστά οργανωμένος και δεν ξεφεύγει από τον προορισμό του: άμεσο ενδιαφέρον και επαγγελματικό μέλλον.

9.4. Η ΟΚΕ έχει ήδη ταχθεί υπέρ μιας πιο θετικής αντίληψης για την χειρωνακτική εργασία. Η θετική αντίληψη θα είναι πραγματική μόνο εάν συνοδεύεται από προβληματισμό όσον αφορά την πρόσβαση στη μόρφωση και το άνοιγμα της πολιτιστικής κληρονομιάς και των μέσων της σε όλους, κατά τρόπο ώστε οι εργαζόμενοι χειρωνακτικώς να μην έχουν αίσθηση ότι ανήκουν σε μια πολιτιστικά και κοινωνικά κατώτερη κατηγορία.

9.5. Ο σχολικός και επαγγελματικός προσανατολισμός πρέπει να αξιοποιηθεί. Αποτελεί έντονο παράγοντα της σχολικής επιτυχίας.

9.5.1. Το «δικαίωμα στο σφάλμα» πρέπει να θεωρηθεί ως πραγματικότητα και να μην παρουσιάζεται συστηματικά ως αποτυχία που οφείλεται κατά κύριο λόγο στα θύματά της που είναι καταρχάς οι νέοι και κατόπιν οι γονείς τους.

9.6. Η εκπαίδευση και συνεπώς οι εκπαιδετικοί πρέπει να ενσωματωθούν στη ζωή. Το Λευκό Βιβλίο το τονίζει. Προς το σκοπό αυτό, η σχέση μεταξύ σχολείου, γονέων και κόσμου της εργασίας πρέπει να ευνοηθεί. Με τον τρόπο αυτό, ο χρόνος που αφιερώνεται από τους εκπαιδευτικούς για την υποδοχή των οικογενειών και για την πραγματοποίηση επαφών με τον κόσμο της εργασίας, θα πρέπει να ενταχθεί στις επαγγελματικές υποχρεώσεις και να ανταμείβεται ανάλογα.

10. Το ειδικό πρόβλημα της ανεργίας των γυναικών

10.1. Πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής. Το δικαίωμα στην απασχόληση πρέπει να αναγνωρίζεται, στην πραγματικότητα, κατά ισότιμο τρόπο σε άνδρες και γυναίκες, πράγμα το οποίο κάθε άλλο παρά συμβαίνει πάντα. Οι στατιστικές για την ανεργία το αποδεικνύουν.

10.1.1. Οι αμοιβές ανδρών και γυναικών πρέπει να είναι ίσες, εάν η φύση της εργασίας, η ευθύνη και η απαιτούμενη ικανότητα είναι ανάλογες.

10.1.2. Αν και δεν τολμούμε να το παραδεχτούμε, ζούμε ακόμη σε ένα κόσμο που έχει δημιουργηθεί και οργανωθεί από τους άνδρες και για τους άνδρες. Και αυτό, παρά τις βελτιώσεις που μπόρεσαν να επιτύχουν οι γυναίκες με την πάροδο του χρόνου.

10.2. Οι διατάξεις που επιτρέπουν στους γονείς να ανταποκριθούν καλύτερα στα καθήκοντα και τις ευθύνες ανατροφής και εκπαίδευσης των παιδιών τους πρέπει να βασίζονται, αφενός μεν, στο συμφέρον των παιδιών, αφετέρου δε, σε μια πραγματική ελεύθερη επιλογή που να είναι ανοικτή στους γονείς. Εν πάση περιπτώσει, το δικαίωμα του να έχει κανείς επαγγελματική δραστηριότητα - ιδίως για τις μητέρες - πρέπει να γίνει σεβαστό. Για το γονέα που διακόπτει την επαγγελματική του δραστηριότητα για να αναθρέψει τα παιδιά του πρέπει να προβλέπονται μέτρα που να του επιτρέπουν, αφενός μεν, την επιστροφή στην εργασία, αφετέρου δε, τη διατήρηση των επαγγελματικών του προσόντων με την απόκτηση κατάρτισης κατά την περίοδο διακοπής της επαγγελματικής του δραστηριότητας.

10.3. Κατά την αναζήτηση διατάξεων που να αποσκοπούν στην καταπολέμηση της ανεργίας των γυναικών, πρέπει να επιδειχθεί μέριμνα ώστε να μην ληφθούν μέτρα που μπορούν να λειτουργήσουν κατά του συμφέροντος των γυναικών, με βάση τις ιδιαιτερότητες, πραγματικές ή φανταστικές, των γυναικών. Μόνο η εφαρμογή μιας πραγματικής ισότητας δικαιωμάτων μπορεί να εξισορροπήσει τη συμπληρωματικότητα των φύλων.

11. Οι στρεβλώσεις μεταξύ πολιτών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και υπηκόων τρίτων χωρών

11.1. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ούτε να αποσιωπήσουμε τις υφιστάμενες διαφορές στον τομέα της απασχόλησης ανάλογα με την υπηκοότητα.

11.2. Στα πλαίσια σεβασμού των δικαιωμάτων του ατόμου, πρέπει να θεσπισθούν διατάξεις προκειμένου να μην αναπτυχθούν καταστάσεις αποκλεισμού, περιθωριοποίησης και ξενοφοβίας, αλλά και να μην επιταθούν οι ήδη υπάρχουσες. Υπάρχουν οι νόμοι, υπάρχουν επίσης προσωπικές στάσεις και αντιλήψεις ... πρόκειται για πραγματικότητες που έφερε στο φως η πρόσφατη συζήτηση για την ιθαγένεια.

11.3. Οι αλλοδαποί εργαζόμενοι πρέπει να έχουν πρόσβαση στην κατάρτιση για την εκμάθηση της γλώσσας και των επαγγελματικών τεχνολογιών, και, ταυτόχρονα, να τους δίνεται η δυνατότητα να διαφυλάξουν το πολιτισμικό πλαίσιο της χώρας καταγωγής τους.

12. Συμπεράσματα

12.1. Το δικαίωμα εργασίας, εκπαίδευσης, κατάρτισης και πολιτιστικής ανόδου, κοινωνικής προστασίας, πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ... αποτελούν θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζονται σε κάθε άνθρωπο γιατί ακριβώς συνδέονται με το σεβασμό της αξιοπρέπειάς του.

12.2. Στα επίπεδα στα οποία έχει φτάσει εδώ και πολλά χρόνια η ανεργία αποκαλύπτει πολύ σοβαρές καταστάσεις ανισότητας και αδικίας, των ατόμων και των οικογενειών τους, που οδηγούν στην περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό. Έτσι πάνω από 50 εκατομμύρια άτομα βρίσκονται σε κατάσταση μεγάλης φτώχειας στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή πάνω από ένα άτομο στα εφτά.

12.3. Με τις μορφές της, και σε σχέση με τη διάρκειά της και τον αριθμό των ατόμων που πλήττει - και κυρίως των νέων - η ανεργία έχει καταστεί το πιο σοβαρό πρόβλημα κοινωνίας, τόσο σήμερα όσο και στο μέλλον, για τους ανέργους, και τις οικογένειές τους αλλά και για την κοινωνία και τον πολιτισμό μας.

12.4. Πέρα από τις νομοθετικές, κανονιστικές και τεχνικές διατάξεις που πρέπει να τροποποιηθούν γιατί αποδεικνύουν τα όρια και την αποτελεσματικότητά τους, καθώς και τα νέα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, είναι απαραίτητο να ενώσουμε τις προσπάθειες όλοι μας για την καταπολέμηση της ανεργίας, χωρίς περιτές καθυστερήσεις ούτε επιδιώξεις για την ενίσχυση προσωπικών συμφερόντων.

12.5. Η δράση των κοινωνικών εταίρων είναι συνεπώς κεφαλαιώδης: η συννενόηση και οι κοινωνικές διαπραγματεύσεις αποτελούν το κλειδί που οδηγεί σε δίκαιες, ρεαλιστικές και αποτελεσματικές λύσεις.

12.6. Το θάρρος που πρέπει να δείξουν οι πολιτικοί υπεύθυνοι, είναι απαραίτητο, γνωρίζοντας ότι συχνά αποτελεί την άμεση αντανάκλαση του πολιτικού θάρρους που είναι ικανοί να επιδείξουν οι πολίτες.

Βρυξέλλες, 1η Ιουνίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) `Εγγρ. CES 421/88 τελικό της 15. 3. 1989.

(2) Συνεδρίαση στις Βρυξέλλες - Δεκέμβριος 1993.

(3) `Εγγρ. COM(93) 668 τελικό - γνωμοδότηση του τμήματος κοινωνικών υποθέσεων CES 429/94 τελικό της 19. 5. 1994.

(4) `Εγγρ. CES 466/94 τελικό.