[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 12.3.2010

COM(2010)88 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, στο πλαίσιο του ΙΜΟ, για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων, της Σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, στο πλαίσιο του ΙΜΟ, για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων, της Σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων

1. Εισαγωγή

Κατόπιν της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο «Μια στρατηγική της ΕΕ για τη βελτίωση των πρακτικών διάλυσης των πλοίων»[1], το Συμβούλιο, στις 21 Οκτωβρίου 2009, κάλεσε την Επιτροπή να αξιολογήσει τη σχέση μεταξύ της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, στο πλαίσιο του ΙΜΟ, για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων (η «Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ»), της Σύμβασης της Βασιλείας, στο πλαίσιο του ΟΗΕ, και του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων[2], στη συνέχεια δε να υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο, έως το 2010, συνοδευόμενη ενδεχομένως από νομοθετικές προτάσεις σύμφωνες με τις σχετικές αποφάσεις της Διάσκεψης των Μερών της Σύμβασης της Βασιλείας και της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ.

Στην παρούσα ανακοίνωση αξιολογείται η σχέση μεταξύ των τριών νομικών πράξεων, όπως ζήτησε το Συμβούλιο στα συμπεράσματά του, έχοντας κατά νουν ότι είναι σημαντικό, όπως τόνισε το Συμβούλιο, να διασφαλιστεί συμπληρωματικότητα και συνοχή μεταξύ διαφόρων νομικών διατάξεων που αφορούν την ανακύκλωση των πλοίων. Το Συμβούλιο αναφέρθηκε επίσης στην αξιολόγηση, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο, όσον αφορά το επίπεδο ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής που καθορίζεται στη Σύμβαση της Βασιλείας και στη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ. Αφού, σε δεύτερο στάδιο, συνεκτιμήσει τις αποφάσεις μετά την αξιολόγηση, η Επιτροπή ενδέχεται να εξετάσει τη δυνατότητα υποβολής ενδεδειγμένων νομοθετικών προτάσεων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την εφαρμογή της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ. Πριν από την υποβολή των όποιων προτάσεων για νέες ή τροποποιημένες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, θα απαιτηθεί εκτίμηση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων[3].

2. Πεδίο εφαρμογής, στόχος και εφαρμοσιμότητα των διαφόρων νομικών πράξεων

2.1 Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ εγκρίθηκε στις 15 Μαΐου 2009 και επί του παρόντος είναι ανοικτή προς υπογραφή και επικύρωση από τις χώρες που είναι μέλη του ΙΜΟ. Μόνον τα κράτη μέλη, αλλά όχι η ΕΕ, μπορούν να καταστούν συμβαλλόμενα μέρη της εν λόγω Σύμβασης.

2.1.1 Στόχοι

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ, η οποία αποτελεί σημαντικό επίτευγμα της διεθνούς κοινότητας, βασίζεται σε προσέγγιση «από αρχής μέχρι τέλους»: δηλαδή, σύστημα ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του πλοίου: από τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την εκμετάλλευση έως το στάδιο της ανακύκλωσης. Η Σύμβαση αυτή καθιερώνει, σε παγκόσμιο επίπεδο, υποχρεωτικές απαιτήσεις ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων, κατά τρόπο αποτελεσματικό και αποδοτικό. Προκειμένου να βελτιωθεί το επίπεδο του κλάδου ανακύκλωσης των πλοίων, η Σύμβαση βασίζεται, ιδίως, στον έλεγχο και την πιστοποίηση των πλοίων, στην αδειοδότηση των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης πλοίων και σε ειδικές απαιτήσεις, όπως είναι η υποχρέωση των πλοιοκτητών να καταρτίζουν κατάλογο των επικίνδυνων υλικών που βρίσκονται στα πλοία τους, η υποχρέωση των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης να καταρτίζουν σχέδιο ανακύκλωσης του πλοίου και η υποχρέωση των κρατών της σημαίας να διενεργούν τελικό έλεγχο, προκειμένου να εκδώσουν διεθνές πιστοποιητικό «έτοιμο προς ανακύκλωση». Σημαντικό στοιχείο είναι ο περιορισμός της χρήσης επικίνδυνων υλικών στη ναυπήγηση.

2.1.2 Πεδίο εφαρμογής: Ποια πλοία καλύπτονται;

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ εφαρμόζεται στα περισσότερα ιδιωτικής πλοιοκτησίας και εμπορικά πλοία, πλην ορισμένων εξαιρέσεων[4]. Η Σύμβαση δεν εφαρμόζεται σε μικρά πλοία, ήτοι κάτω των 500 GT, πολεμικά πλοία, βοηθητικά πλοία του Ναυτικού ή άλλα πλοία κρατικής πλοιοκτησίας ή εκμετάλλευσης, τα οποία χρησιμοποιούνται μόνον σε μη εμπορικές γραμμές, ούτε σε πλοία εσωτερικών μεταφορών. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Σύμβαση, και για τα πλοία αυτά απαιτείται εκμετάλλευση, εν τω μέτρω του λογικού και του εφικτού, κατά τρόπο συνεπή με τη Σύμβαση. Στη Σύμβαση υπάγονται πλοία στο τέλος του κύκλου ζωής τους, εφόσον αναφέρονται πλοία «από τα οποία έχει αφαιρεθεί ο εξοπλισμός τους ή τα οποία ρυμουλκούνται», μολονότι δεν αναφέρεται καμία έννοια «αποβλήτων» ή «επικίνδυνων αποβλήτων».

2.1.3 Πεδίο εφαρμογής: Ποιες εγκαταστάσεις καλύπτονται;

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ εφαρμόζεται σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης πλοίων, οι οποίες νοούνται ως «καθορισμένης έκτασης τοποθεσία, ναυπηγείο ή εγκατάσταση που χρησιμοποιείται για ανακύκλωση πλοίων»[5]. Η ανακύκλωση πλοίων είναι η δραστηριότητα διάλυσης πλοίων, προκειμένου να ανακτηθούν τα κατασκευαστικά στοιχεία και υλικά προς επανεπεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση, συμπεριλαμβανομένης της επιτόπου αποθήκευσης και της επεξεργασίας των κατασκευαστικών στοιχείων και υλικών στον χώρο ανακύκλωσης. Δεν καλύπτονται οι ενδιάμεσες εργασίες, η περαιτέρω επεξεργασία, η διάθεση ή η διαχείριση αποβλήτων σε χωριστές εγκαταστάσεις[6].

2.1.4 Εφαρμοσιμότητα

Κάθε συμβαλλόμενο μέρος μεριμνά ώστε τα πλοία που φέρουν τη σημαία του ή που η εκμετάλλευσή τους υπάγεται στην αρμοδιότητά του ελέγχονται και πιστοποιούνται σύμφωνα με τη Σύμβαση[7]. Από τον πλοιοκτήτη απαιτείται να κοινοποιεί, εγκαίρως και εγγράφως, στη διοικητική αρχή του κράτους της σημαίας του, την πρόθεσή του να προβεί σε ανακύκλωση ενός πλοίου, προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στη διοικητική αρχή να προετοιμαστεί για τον έλεγχο και την πιστοποίηση[8].

Οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης πλοίων που λειτουργούν υπό τη δικαιοδοσία συμβαλλόμενου μέρους πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις της Σύμβασης και αδειοδοτούνται σύμφωνα με τη Σύμβαση. Κάθε εγκατάσταση ανακύκλωσης πρέπει να καταρτίζει σχέδιο για την ανακύκλωση ενός πλοίου στην εγκατάσταση. Η Σύμβαση περιέχει διατάξεις σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, τις επιθεωρήσεις πλοίων και τις παραβάσεις.

Η διαχείριση των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης πλοίων πρέπει να πραγματοποιείται κατά τρόπο ώστε να προλαμβάνει τις δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον, όπως και να εγγυάται την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση των επικίνδυνων υλικών, να διασφαλίζει την ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και την αντιμετώπισή τους, και παρέχει ασφάλεια και εκπαίδευση των εργαζομένων. Οι εγκαταστάσεις καθορίζουν και χρησιμοποιούν διαδικασίες, λαμβάνοντας υπόψη ειδικές κατευθυντήριες γραμμές που πρόκειται να καταρτιστούν από τον ΙΜΟ. Θα καταρτιστούν τουλάχιστον έξι κατευθυντήριες γραμμές, προκειμένου να διασφαλιστεί συνολική και αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή της Σύμβασης[9]. Η πρώτη κατευθυντήρια γραμμή, που αφορά τον κατάλογο επικίνδυνων υλικών, εγκρίθηκε στις 17 Ιουλίου 2009[10]. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας.

2.1.5 Επιβολή της εφαρμογής

Τα συμβαλλόμενα μέρη απαγορεύουν κάθε παράβαση της Σύμβασης εντός των ορίων της δικαιοδοσίας τους και θεσπίζουν κυρώσεις επαρκούς αυστηρότητας ώστε να αποθαρρύνουν τις παραβάσεις της Σύμβασης, όπου και να συμβαίνουν. Τα συμβαλλόμενα μέρη συνεργάζονται για τον εντοπισμό των παραβάσεων και την επιβολή της εφαρμογής της Σύμβασης.

Ένα πλοίο σε οποιονδήποτε λιμένα ή υπεράκτιο τερματικό σταθμό άλλου συμβαλλόμενου μέρους δύναται να υποβληθεί σε επιθεώρηση, προκειμένου να διαπιστωθεί αν συμμορφώνεται με τη Σύμβαση. Οι εν λόγω επιθεωρήσεις περιορίζονται στην επαλήθευση της ύπαρξης των σχετικών πιστοποιητικών στο πλοίο, τα οποία, εφόσον ισχύουν, γίνονται αποδεκτά. Οι επιθεωρήσεις μπορεί να επεκταθούν, μόνον εάν έχει ζητηθεί από άλλο συμβαλλόμενο μέρος που διαθέτει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την αποφυγή αδικαιολόγητης κράτησης ή καθυστέρησης του πλοίου. Ειδάλλως, δικαιούται αποζημίωση για την όποια απώλεια ή ζημία που υπέστη.

Εάν διαπιστωθεί ότι έχει διαπραχθεί παράβαση της Σύμβασης από το πλοίο, το συμβαλλόμενο μέρος που διενεργεί την επιθεώρηση δύναται να προβεί σε ενέργειες για να προειδοποιήσει το πλοίο, να απαγορεύσει τον απόπλου του, να διατάξει τον απόπλου του ή να αποκλείσει την είσοδό του στους λιμένες του. Στην περίπτωση αυτή, ενημερώνει αμέσως τις διοικητικές αρχές του κράτους της σημαίας του εν λόγω πλοίου, καθώς και τον ΙΜΟ.

Κάθε συμβαλλόμενο μέρος συγκροτεί μηχανισμό που διασφαλίζει τη συμμόρφωση των οικείων εγκαταστάσεων ανακύκλωσης, όπου συμπεριλαμβάνεται η θέσπιση και αποτελεσματική χρήση διατάξεων για την επιθεώρηση, την παρακολούθηση και την επιβολή της εφαρμογής, καθώς και δικαιωμάτων εισόδου και δειγματοληψίας στις εγκαταστάσεις. Στον μηχανισμό μπορεί να συμπεριλαμβάνονται συστήματα ελέγχου[11]. Κατόπιν εμπεριστατωμένου αιτήματος άλλου συμβαλλομένου μέρους για τη διενέργεια έρευνας[12], ένα συμβαλλόμενο μέρος οφείλει να διερευνά το πλοίο ή την εγκατάσταση ανακύκλωσης πλοίων και να συντάσσει έκθεση. Η έκθεση αυτή αποστέλλεται στο συμβαλλόμενο μέρος που τη ζήτησε, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τις τυχόν αναληφθείσες ή προβλεπόμενες ενέργειες, καθώς και στον ΙΜΟ για τις δέουσες ενέργειες.

Στο παρόν στάδιο, είναι δύσκολο να αξιολογηθεί πλήρως το αναμενόμενο επίπεδο ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής που θα επιτευχθεί με τη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ, στο σύνολό της. Το προβλεπόμενο σύστημα ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής είναι προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες του ναυτιλιακού κόσμου, αλλά ο πραγματικός βαθμός επιτυχίας θα εξαρτηθεί από τις οικονομικές περιστάσεις και από τη επιμέλεια που θα επιδείξουν τα κράτη κατά την ανάληψη κανονιστικών και εκτελεστικών δράσεων.

2.2 Η Σύμβαση της Βασιλείας

Η Σύμβαση της Βασιλείας για τον έλεγχο της διασυνοριακής διακίνησης επικίνδυνων αποβλήτων και της διάθεσής τους εγκρίθηκε στο πλαίσιο του ΟΗΕ, το 1989. Όλα τα κράτη μέλη και η ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης της Βασιλείας.

2.2.1 Στόχοι

Η Σύμβαση της Βασιλείας θεσπίστηκε με σκοπό να αποτελέσει τη νομική πράξη που έχει ως κύριο στόχο τη ρύθμιση της διακίνησης επικίνδυνων αποβλήτων δια μέσου των διεθνών συνόρων. Ο γενικός στόχος της Σύμβασης είναι η προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τις δυσμενείς επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν από τη δημιουργία, τη διαχείριση, τη διασυνοριακή διακίνηση και τη διάθεση επικίνδυνων αποβλήτων.

2.2.2 Πεδίο εφαρμογής: Ποια πλοία καλύπτονται;

Η Σύμβαση εφαρμόζεται στα επικίνδυνα απόβλητα και ορισμένα άλλα απόβλητα (μικτά απόβλητα που συλλέγονται από νοικοκυριά και κατάλοιπα από την καύση οικιακών απορριμμάτων), καθώς και απόβλητα που χαρακτηρίζονται ως επικίνδυνα απόβλητα βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Έχει άμεση σχέση με τη διάλυση των πλοίων, καθώς τα πλοία που αποστέλλονται για διάλυση συνήθως περιέχουν επικίνδυνα απόβλητα και, επομένως, είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων. Όντως, ένα πλοίο είναι δυνατόν να θεωρείται απόβλητο βάσει της Σύμβασης και, ταυτοχρόνως, να θεωρείται πλοίο βάσει άλλων διεθνών κανόνων[13]. Άρα, η Σύμβαση της Βασιλείας εφαρμόζεται σε όλα τα πλοία που είναι «απόβλητα», όπως ορίζονται στη Σύμβαση. Δεν υπάρχει καμία εξαίρεση για οποιονδήποτε τύπο πλοίου.

2.2.3 Πεδίο εφαρμογής: Ποιες εγκαταστάσεις καλύπτονται;

Καλύπτονται παντός τύπου εγκαταστάσεις κατά τα διάφορα στάδια διαχείρισης των αποβλήτων: συλλογής· μεταφοράς· ανακύκλωσης· αξιοποίησης και διάθεσης· συμπεριλαμβανομένης της μετέπειτα φροντίδας (αποκατάστασης) των χώρων διάθεσης[14].

2.2.4 Εφαρμοσιμότητα

Ως «απόβλητα», κατά τη Σύμβαση της Βασιλείας, νοούνται ουσίες ή αντικείμενα τα οποία απορρίπτονται ή πρόκειται ή απαιτείται να απορριφθούν βάσει των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας[15]. Οι κυριότερες υποχρεώσεις των συμβαλλομένων μερών είναι, μεταξύ άλλων, η ελαχιστοποίηση της δημιουργίας και της διασυνοριακής διακίνησης επικίνδυνων αποβλήτων, όπως και η ύπαρξη επαρκών εγκαταστάσεων διάθεσης[16].

Με τη Σύμβαση καθιερώνεται σύστημα ελέγχου, με διαδικασία προηγούμενης συγκατάθεσης μετά από ενημέρωση (prior informed consent – PIC) για τη διασυνοριακή διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, βάσει του οποίου απαιτείται γραπτή άδεια από τα κράτη εξαγωγής, εισαγωγής και, ανάλογα με την περίπτωση, διαμετακόμισης, επικοινωνία μεταξύ του εξαγωγέα και του φορέα διάθεσης και, ενδεχομένως, ασφάλιση, εγγυητική επιστολή ή άλλου τύπου εγγύηση πριν πραγματοποιηθεί η διασυνοριακή διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων.

Η αρχή της περιβαλλοντικά ορθής διαχείρισης (ΠΟΔ) επικίνδυνων αποβλήτων αποτελεί κεντρικό στόχο, εφαρμόζεται δε σε όλες τις εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιείται αξιοποίηση ή διάθεση αποβλήτων[17]. Οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης πλοίων αδειοδοτούνται σύμφωνα με τις αρχές ΠΟΔ, που προβλέπονται στη Σύμβαση και που αναπτύσσονται περαιτέρω σε μια σειρά τεχνικών κατευθυντηρίων γραμμών. Σύμφωνα με τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης της Βασιλείας όσον αφορά τη διάλυση των πλοίων, η «προσάραξη» δεν είναι αποδεκτή, καθόσον προβλέπονται αδιάβροχα δάπεδα για την πλήρη συγκράτηση του πλοίου σε κάθε στάδιο της διαδικασίας διάλυσης[18].

Η παράνομη διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων ή άλλων αποβλήτων συνιστά ποινικό αδίκημα και κάθε συμβαλλόμενο μέρος υποχρεούται να λαμβάνει νομοθετικά, διοικητικά και άλλα μέτρα, προκειμένου να εφαρμόζει και να επιβάλλει την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης[19].

Το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης περιλαμβάνει επίσης απαγορεύσεις εισαγωγών που επιβάλλονται από ορισμένα συμβαλλόμενα μέρη, υποχρεώσεις υποβολής ετήσιων εκθέσεων και διαβίβασης πληροφοριών, καθώς και διαδικασία επίλυσης των διαφορών.

Με την τροποποίηση του 1995, ονομαζόμενη «Απαγόρευση της Βασιλείας», απαγορεύεται κάθε διασυνοριακή διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων από τις χώρες του ΟΟΣΑ, της ΕΚ και το Λιχτενστάιν προς άλλες χώρες[20]. Δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ, μολονότι παράγει αποτελέσματα εντός της ΕΕ.

2.2.5 Επιβολή της εφαρμογής

Η παράνομη διακίνηση πρέπει να αποτρέπεται με τη θέσπιση εθνικής/εσωτερικής νομοθεσίας, με τη συνεργασία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών και με τη διαβίβαση πληροφοριών στη Γραμματεία της Σύμβασης της Βασιλείας[21].

Με τον Μηχανισμό για την Προώθηση της Εφαρμογής και της Συμμόρφωσης[22], που προβλέπεται στη Σύμβαση, προωθείται η εφαρμογή της και η συμμόρφωση με αυτήν, μέσω μιας δεκαπενταμελούς επιτροπής. Πρόκειται για διαφανή, μη δεσμευτικό μηχανισμό, με αποφυγή των συγκρούσεων.

Μολονότι το σύστημα επιβολής της εφαρμογής της Σύμβασης της Βασιλείας λειτουργεί σχετικά καλά για τα περισσότερα επικίνδυνα απόβλητα, εφαρμόζεται σε σχετικά λίγα πλοία στο τέλος του κύκλου ζωής τους και είναι δύσκολο να επιβληθεί η εφαρμογή της στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορικού στόλου. Συγκεκριμένες δυσχέρειες του συστήματος είναι πώς να προσδιοριστεί στην πράξη πότε ένα πλοίο γίνεται «απόβλητο», καθώς και ποια χώρα είναι η «χώρα εξαγωγής», όπως ορίζεται στη Σύμβαση της Βασιλείας.

2.3 Ο κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων

2.3.1 Στόχοι

Στόχος του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων είναι η εξασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος όταν πραγματοποιείται μεταφορά αποβλήτων[23]. Με τον κανονισμό εφαρμόζεται η Σύμβαση της Βασιλείας σε επίπεδο ΕΕ, όπως και η «Απαγόρευση της Βασιλείας», με την απαγόρευση όλων των εξαγωγών αποβλήτων προς διάθεση, επικίνδυνων και μη, πλην των εξαγωγών προς τις χώρες της ΕΖΕΣ. Δεν υπάρχει δυνατότητα εξαιρέσεων. Η διαχείριση όλων των αποβλήτων που μεταφέρονται μεταξύ της ΕΕ και των τρίτων χωρών, καθώς και εντός της ΕΕ, πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία και κατά περιβαλλοντικά ορθό τρόπο, καθ’ όλη την περίοδο μεταφοράς και κατά τη διάρκεια της αξιοποίησης και της διάθεσής τους. Τηρούνται οι απαιτήσεις της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ περί αποβλήτων, και της λοιπής σχετικής νομοθεσίας της ΕΕ, παραδείγματος χάριν, για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ή σχετικά με την ειδική διαχείριση ορισμένων υλικών, όπως ο αμίαντος[24].

2.3.2 Πεδίο εφαρμογής: Ποια πλοία καλύπτονται;

Ο κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα πλοία τα οποία είναι «απόβλητα», όπως ορίζονται στην οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ περί αποβλήτων, ήτοι όταν ο κάτοχός του απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει το πλοίο[25].

2.3.3 Πεδίο εφαρμογής: Ποιες εγκαταστάσεις καλύπτονται;

Η νομοθεσία της ΕΕ περί αποβλήτων καλύπτει τη διαχείριση των αποβλήτων σε όλα τα στάδια και σε όλους τους τύπους εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των ενδιάμεσων εργασιών, καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου μεταφοράς.

2.3.4 Εφαρμοσιμότητα

Εάν ένα πλοίο, κατά το τέλος ζωής του, περιέχει επικίνδυνες ουσίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα V του κανονισμού (π.χ. αμίαντο ή PCB), όπως συμβαίνει συνήθως, καλύπτεται από την απαγόρευση εξαγωγής. Επιτρέπεται η εξαγωγή «μη επικίνδυνων» πλοίων στο τέλος ζωής τους προς εγκαταστάσεις οι οποίες είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση των αποβλήτων[26]. Οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης στη χώρα προορισμού πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με πρότυπα προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος ισοδύναμα εν γένει με τα πρότυπα που έχουν θεσπιστεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.3.5 Επιβολή της εφαρμογής

Ο κανονισμός ισχύει άμεσα στα κράτη μέλη, τα οποία λαμβάνουν κάθε αναγκαίο μέτρο για να διασφαλίσουν την επιβολή της εφαρμογής του, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής κυρώσεων, που πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν, μεταξύ άλλων, επιθεωρήσεις των εγκαταστάσεων και των επιχειρήσεων, σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα, και επιτόπιους ελέγχους των μεταφορών αποβλήτων ή της συναφούς αξιοποίησης ή διάθεσης. Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργάζονται, ώστε να διευκολύνεται η πρόληψη και ο εντοπισμός παράνομων μεταφορών. Τα κράτη μέλη ορίζουν την αρμόδια αρχή ή αρχές που είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, προσδιορίζουν τα μέλη του μόνιμου προσωπικού που είναι υπεύθυνα για τη συνεργασία και εντοπίζουν τα εστιακά σημεία για τους υλικούς ελέγχους[27].

Στην πράξη, η επιβολή της εφαρμογής του κανονισμού είναι δύσκολη όταν ένα πλοίο γίνεται «απόβλητο» εκτός των ευρωπαϊκών υδάτων, αν και έχουν εκδοθεί κάποιες αποφάσεις από τα εθνικά δικαστήρια[28]. Από πρόσφατες υποθέσεις φάνηκε αβεβαιότητα ορισμένων εθνικών αρχών ως προς το πότε και πώς να εφαρμόσουν τους κανόνες για τις μεταφορές αποβλήτων, στις περιπτώσεις πλοίων που υποψιάζονται ότι έχουν φθάσει στο τέλος της ζωής τους.

3. Σύγκριση του πεδίου εφαρμογής, των στόχων και της εφαρμοσιμότητας των τριών νομικών πράξεων

Ο κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων και η Σύμβαση της Βασιλείας ισχύουν ήδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Σύμβαση της Βασιλείας έχει σήμερα 172 συμβαλλόμενα μέρη, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται σχεδόν όλα τα κράτη μέλη, αλλά δεν συγκαταλέγονται οι ΗΠΑ.

Η προθυμία τόσο των κρατών της σημαίας, όσο και των κρατών ανακύκλωσης να επικυρώσουν τη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ θα επηρεαστεί από τα πολιτικά, νομικά και οικονομικά πλεονεκτήματα που θα αποκομίσουν αν καταστούν συμβαλλόμενα μέρη ή αν μείνουν εκτός του πλαισίου της Σύμβασης. Τα κράτη της σημαίας μπορεί να θεωρήσουν συμφέρουσα τη συμμετοχή τους στην εν λόγω Σύμβαση, που προβλέπει σαφές και σχετικά απλό σύστημα κανόνων, το οποίο θα μπορούσε να ικανοποιήσει την επιθυμία του κοινού για ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων, χωρίς να δημιουργεί περιττές επιβαρύνσεις για τους πλοιοκτήτες και τις διοικητικές αρχές. Είναι δυνατόν να αναμένεται ότι τα κράτη ανακύκλωσης θα υποστηρίξουν την εν λόγω Σύμβαση, εάν είναι προφανές ότι η πλειονότητα των πλοιοκτητών θα αποστέλλουν τα πλοία τους μόνον σε εγκαταστάσεις που συμμορφώνονται με τους νέους κανόνες και εάν το κόστος βελτίωσης της βιομηχανίας ανακύκλωσης υπεραντισταθμίζεται από τα οικονομικά οφέλη. Προκειμένου να τεθεί σε ισχύ η παρούσα Σύμβαση, θα χρειαστεί επικύρωση τόσο από τα κράτη της σημαίας, όσο και από τα κράτη ανακύκλωσης.

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των πλοίων, 500 GT και άνω, με τη συνήθη εξαίρεση των πολεμικών πλοίων ή των πλοίων κρατικής πλοιοκτησίας, από τη φάση της κατασκευής τους έως την περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωσή τους. Ο κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων και η Σύμβαση της Βασιλείας καλύπτουν όλους τους τύπους πλοίων, όταν είναι πλέον απόβλητα και υπόκεινται σε διασυνοριακή διακίνηση προς εγκαταστάσεις με περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση.

Η Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ δεν περιέχει κανέναν γεωγραφικό περιορισμό εξαγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης έχουν αδειοδοτηθεί και βρίσκονται σε συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ. Οι διατάξεις της απευθύνονται στα κράτη σημαίας, στα οποία είναι νηολογημένα τα σχετικά πλοία, και στα κράτη ανακύκλωσης.

Στον κανονισμό της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων καθορίζονται ορισμένοι γεωγραφικοί περιορισμοί, εφόσον απαγορεύονται οι εξαγωγές προς ορισμένες χώρες. Στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων επίσης απαιτείται αδειοδότηση των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης. Οι διατάξεις τους απευθύνονται στα κράτη εξαγωγής, στα κράτη εισαγωγής και, ανάλογα με την περίπτωση, στα κράτη διαμετακόμισης.

Η διάλυση, προκειμένου να ανακτηθούν τα κατασκευαστικά στοιχεία και υλικά προς επανεπεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση, καλύπτεται και από τις τρεις νομικές πράξεις. Ωστόσο, οι εργασίες επακόλουθης και περαιτέρω επεξεργασίας κατασκευαστικών στοιχείων και υλικών, όπως είναι οι περαιτέρω διαδικασίες αξιοποίησης και ανακύκλωσης και οι εργασίες διάθεσης, καλύπτονται μόνον από τη Σύμβαση της Βασιλείας και τον κανονισμό της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων. Με τον δεύτερο, επιτυγχάνεται ιδιαίτερα εκτενής κάλυψη, εφόσον καλύπτονται εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιούνται ενδιάμεσες εργασίες και επακόλουθη τελική αξιοποίηση και διάθεση.

Τα συστήματα ελέγχου, στο πλαίσιο των διαδικασιών PIC (προηγούμενης συγκατάθεσης μετά από ενημέρωση) και των απαγορεύσεων εξαγωγής, που προβλέπονται στη Σύμβαση της Βασιλείας και στον κανονισμό της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων, έχουν σκοπό να διασφαλίσουν ότι τα πλοία στο τέλος της ζωής τους διοχετεύονται μόνον σε εγκαταστάσεις περιβαλλοντικά ορθής διαχείρισης, όπως αυτή ορίζεται στις υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές βάσει της Σύμβασης της Βασιλείας. Ο κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων προχωρεί περαιτέρω, με την εφαρμογή της «Απαγόρευσης της Βασιλείας» και την απαγόρευση όλων των εξαγωγών επικίνδυνων αποβλήτων σε χώρες εκτός του ΟΟΣΑ. Βάσει της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, τα συμβαλλόμενα μέρη καλούνται να θεσπίσουν τις αναγκαίες νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις, καθώς και τα αναγκαία πρότυπα, ώστε να διασφαλίσουν ότι οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης σχεδιάζονται, κατασκευάζονται και λειτουργούν κατά ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθό τρόπο. Οι τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για την ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση των πλοίων βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας. Οι τεχνικές τους απαιτήσεις θα πρέπει να ληφθούν υπόψη από τα συμβαλλόμενα μέρη, όταν θα θέσουν σε εφαρμογή τη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ. Επιπλέον, θα καταρτιστούν κατευθυντήριες γραμμές για την αδειοδότηση των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης πλοίων.

Στο πλαίσιο της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, η «προσάραξη» παραμένει ανοικτό θέμα, μέχρις ότου εγκριθούν κατευθυντήριες γραμμές από τον ΙΜΟ. Σύμφωνα με τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης της Βασιλείας και τον κανονισμό για τις μεταφορές αποβλήτων, η «προσάραξη» δεν είναι αποδεκτή ως μέθοδος διάλυσης πλοίων, αναφέρεται δε ρητά ότι προβλέπονται αδιάβροχα δάπεδα για την πλήρη συγκράτηση του πλοίου σε κάθε στάδιο της διαδικασίας διάλυσης.

Ως προς την επιβολή της εφαρμογής, μπορεί να λεχθεί ότι το σύστημα ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής για τη διασυνοριακή διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων, βάσει της Σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού για τις μεταφορές αποβλήτων, είναι αυστηρό και λειτουργεί σχετικά καλά για τα περισσότερα επικίνδυνα απόβλητα, αλλά είναι δύσκολο να επιβληθεί στην πράξη στις περιπτώσεις πλοίων που έχουν φθάσει στο τέλος της ζωής τους.

Η αποτελεσματικότητα στην πράξη των μηχανισμών της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ θα εξαρτηθεί από μια ποικιλία παραγόντων, όπως είναι η πολιτική αδειοδότησης του κράτους ανακύκλωσης, η ενδεχόμενη παρέμβαση τρίτων μερών στην παρακολούθηση και τον έλεγχο των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης πλοίων, η πρακτική ελέγχου από το κράτος του λιμένα και η ύπαρξη ισχυρών κινήτρων συμμόρφωσης με τους κανόνες αυτής της νέας Σύμβασης.

4. Επόμενα βήματα

Σε διεθνές επίπεδο, ως περαιτέρω διαδικαστικό βήμα, απαιτείται[29] να διεξαχθεί αξιολόγηση του κατά πόσον το επίπεδο ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής που καθορίζεται στη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ είναι ισοδύναμο με εκείνο που καθορίζεται στη Σύμβαση της Βασιλείας. Έχει ζητηθεί από την έβδομη Ομάδα Εργασίας Ανοικτής Σύνθεσης της Σύμβασης της Βασιλείας, η οποία θα συνεδριάσει από τις 10 έως τις 15 Μαΐου 2010, να προβεί σε προκαταρκτική αξιολόγηση του κατά πόσον το επίπεδο ελέγχου και επιβολής της εφαρμογής που καθορίζεται στη Σύμβαση του Χονγκ Κονγκ, όπως έχει εγκριθεί, είναι ισοδύναμο με εκείνο που καθορίζεται στη Σύμβαση της Βασιλείας, στο σύνολό τους, αφού επεξεργαστεί τα αναγκαία κριτήρια για την αξιολόγηση αυτή. Στη συνέχεια, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα διαβιβαστούν στη δέκατη Διάσκεψη των Μερών της Σύμβασης της Βασιλείας, η οποία θα λάβει χώρα τον Οκτώβριο του 2011, προκειμένου να τα εξετάσει και να προβεί, ενδεχομένως, στις αναγκαίες ενέργειες. Μετά την εν λόγω αξιολόγηση, αναμένεται να ληφθεί απόφαση από τα συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης της Βασιλείας σχετικά με την αναγκαιότητα να εισαχθούν τροποποιήσεις στη Σύμβαση αυτή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεισφέρει σε αυτόν τον διεθνή διάλογο όσον αφορά το ισοδύναμο επίπεδο ελέγχου και να προβεί, αναλόγως, στις αναγκαίες επακόλουθες ενέργειες. Συνιστάται θερμά στα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στην επικύρωση της Σύμβασης του Χονγκ Κονγκ, ώστε να διευκολύνουν τη θέση της σε ισχύ το συντομότερο δυνατόν και να προσφέρουν τη δυνατότητα για πραγματικές και αποτελεσματικές αλλαγές στην πράξη. Εν πάση περιπτώσει όμως, πρέπει να σημειωθεί ότι εξακολουθούν να δεσμεύονται επίσης από τις εκ του νόμου υποχρεώσεις τους δυνάμει της Σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων.

Σύμβαση του IMO | Σύμβαση της Βασιλείας | Κανονισμός της ΕΕ για τις μεταφορές αποβλήτων |

Πεδίο εφαρμογής: πλοία | Όλα τα πλοία ιδιωτικής πλοιοκτησίας στο τέλος του κύκλου ζωής τους, εκτός από ορισμένα μικρά πλοία (<500 GT)· εξαιρούνται τα πολεμικά πλοία και άλλα πλοία κρατικής πλοιοκτησίας. | Όλα τα πλοία στο τέλος του κύκλου ζωής τους. | Όλα τα πλοία στο τέλος του κύκλου ζωής τους. |

Πεδίο εφαρμογής: εγκαταστάσεις | Ο πρώτος τόπος διάλυσης και ανακύκλωσης, αλλά όχι οι εγκαταστάσεις ενδιάμεσης επεξεργασίας ή οι εγκαταστάσεις επακόλουθης επεξεργασίας και διάθεσης των αποβλήτων. | Όλες οι εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων· συμπεριλαμβάνεται περισυλλογή, μεταφορά, ενδιάμεση και τελική αξιοποίηση και διάθεση. | Όλες οι εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων· συμπεριλαμβάνεται περισυλλογή, μεταφορά, ενδιάμεση και τελική αξιοποίηση και διάθεση. Ρητή κάλυψη των ενδιάμεσων εργασιών. |

Στόχοι και εφαρμοσιμότητα | Έλεγχος των πλοίων, από τον σχεδιασμό, την κατασκευή, τη λειτουργία έως το στάδιο της ανακύκλωσης. Ωστόσο, οι ειδικές απαιτήσεις για αδειοδότηση και περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση επικίνδυνων αποβλήτων δεν είναι σαφείς, μέχρις ότου εγκριθούν οι κατευθυντήριες γραμμές του ΙΜΟ, που καταρτίζονται επί του παρόντος. | Διαδικασία προηγούμενης συγκατάθεσης μετά από ενημέρωση (PIC). Η αρχή της περιβαλλοντικά ορθής διαχείρισης (ΠΟΔ) αποβλήτων εφαρμόζεται σε όλες τις εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιείται αξιοποίηση ή διάθεση αποβλήτων, ορίζεται δε στις κατευθυντήριες γραμμές και καλύπτει ρητά τη διάλυση πλοίων. Η κατευθυντήρια γραμμή της Σύμβασης της Βασιλείας όσον αφορά την ΠΟΔ δεν αποδέχεται την «προσάραξη» (προβλέπονται αδιάβροχα δάπεδα για την πλήρη συγκράτηση του πλοίου). | Διαδικασία PIC. Εφαρμογή της «Απαγόρευσης της Βασιλείας», που απαγορεύει τις εξαγωγές επικίνδυνων αποβλήτων από χώρες του ΟΟΣΑ προς όλες τις εγκαταστάσεις σε χώρες εκτός του ΟΟΣΑ. Δεν επιτρέπονται οι εξαγωγές μη επικίνδυνων αποβλήτων προς εγκαταστάσεις που δεν τηρούν την αρχή της περιβαλλοντικά ορθής διαχείρισης. Ο κανονισμός της ΕΕ αναφέρεται ρητά στις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης της Βασιλείας που αφορούν την ΠΟΔ. |

[1] COM(2008) 767 τελικό.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1013/2006, της 14ης Ιουνίου 2006, για τις μεταφορές αποβλήτων, ΕΕ L 190 της 12.7.2006, σ. 1.

[3] SEC(2009) 92.

[4] Άρθρο 2 σημείο 7 και άρθρο 3.

[5] Άρθρο 2 σημείο 11.

[6] Άρθρο 2 σημείο 10.

[7] Άρθρο 5.

[8] Κανονισμός 24.

[9] Βλ. 4ο ψήφισμα που εγκρίθηκε από τη Διπλωματική Διάσκεψη στις 15 Μαΐου 2009.

[10] Ψήφισμα MEPC.179 (59).

[11] Κανονισμός 15.

[12] Άρθρο 9.

[13] Βλ. απόφαση VII/26 που εγκρίθηκε το 2002.

[14] Άρθρο 2 σημείο 1 και παράρτημα ΙV.

[15] Άρθρο 2 σημείο 1.

[16] Άρθρο 4.

[17] Άρθρο 2.

[18] Βλ. απόφαση VI/24 που εγκρίθηκε το 2002.

[19] Άρθρο 4 παράγραφοι 3 και 4.

[20] Βλ. απόφαση III/1 που εγκρίθηκε το 1995.

[21] Άρθρο 19.

[22] Βλ. απόφαση VI/12 που εγκρίθηκε το 2002.

[23] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1013/2006, της 14ης Ιουνίου 2006, για τις μεταφορές αποβλήτων, ΕΕ L 190 της 12.7.2006, σ. 1, και ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 1 και 42.

[24] Άρθρο 49 παράγραφος 1.

[25] Οδηγία 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα, ΕΕ L 312 της 22.11.2008, σ. 3.

[26] Άρθρο 2 σημείο 8 και άρθρο 49.

[27] Άρθρο 50.

[28] Βλ. Ανακοίνωση με τίτλο «Μια στρατηγική της ΕΕ για τη βελτίωση των πρακτικών διάλυσης των πλοίων», COM(2008) 767 τελικό.

[29] Βλ. απόφαση IX/30 που εγκρίθηκε το 2008.