Αριθ. C 332/116 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
Γνωμοδότηση για την πρόταση για κανονισμό του Συμβουλίου σχετικά με μια κοινοτική δράση για την 
προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή της Μεσογείου (MEDSPAM') 
(90/C 332/32) 
Στις 2 Απριλίου 1990 το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της συνθήκης για την 
ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, κατήρτισε τη γνωμοδότηση του στις 10 Ιουλίου 1990 (Εισηγητής: ο κ. 
Gomez Martinez). 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση στη διάρκεια της 
279ης συνόδου της ολομέλειας (συνεδρίαση της 19ης Σεπτεμβρίου 1990), με πλειοψηφία και μία αποχή. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Τα οικολογικά προβλήματα από τα οποία υποφέρει η 
περιοχή της Μεσογείου είναι πολύ σοβαρά. Δηλαδή: 
— υψηλή πυκνότητα πληθυσμού, με πολύ υψηλούς δείκτες 
αύξησης. Τα εκατόν τριάντα τρία εκατομμύρια άτομα που 
ζουν σήμερα στη λεκάνη της Μεσογείου, θα φθάσουν τα 
διακόσια τριάντα πριν από το έτος 2025, 
— τεράστια εποχιακή αύξηση του πληθυσμού μέσω της 
έλξης που ασκείται από την προσφορά τουριστικών 
υπηρεσιών. Πρέπει να προστεθούν εκατό εκατομμύρια 
επισκέπτες που επισκέπτονται σ'αυτή την περιοχή, 
— πολύ εύτρωτα οικοσυστήματα, 
— ταχεία διαδικασία εντατικοποίησης της γεωργίας, λόγω 
της αυξανόμενης χρήσης μηχανών, λιπασμάτων, παρασι­
τοκτόνων κλπ., 
— επιταχυνόμενη εκβιομηχάνιση και οικονομική μεγέ­
θυνση. 
— υδάτινα απόβλητα που δεν υπόκεινται σε καθαρισμό, 
— περιορισμένοι υδάτινοι πόροι από ποσοτική άποψη οι 
οποίοι επίσης υπόκεινται σε ποιοτική φθορά και 
εξάντληση των αποθεμάτων πόσιμου ύδατος, 
— απειλή εξαφάνισης αυτοχθόνων ειδών, 
— θαλάσσια ύδατα που μολύνονται όλο και περισσότερο από 
τις χωρίς διάκριση ρίψεις ρυπαντών. Πέραν των διαφόρων 
άλλων επικίνδυνων ουσιών όπως π.χ. 650 000 τόνοι πετρε­
λαίου το χρόνο εκ των οποίων οι 350 000 προέρχονται 
από αθέμιτες ενέργειες που συνδέονται με τις θαλάσσιες 
μεταφορές. 
Σαν συνέπεια η περιοχή της Μεσογείου βρίσκεται σε φάση 
σοβαρής επιδείνωσης, με ανησυχητικά παραδείγματα περι­
πτώσεις όπως αυτή της Αδριατικής. 
1.2. Η πρόταση κανονισμού που υποβάλλεται από την Επι­
τροπή είναι αποτέλεσμα των προηγούμενων προβληματισμών 
που παρουσιάσθηκαν: 
α) στα προγράμματα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
στα θέματα του περιβάλλοντος (1982-1986 και 1987-1992) β) στην ανακοίνωση για την προστασία του περιβάλλοντος 
στη Λεκάνη της Μεσογείου (Απρίλιος 1984) 
γ) στην ανακοίνωση για την προστασία του περιβάλλοντος 
στην περιοχή της Μεσογείου (Νοέμβριος 1988) 
και συγκεκριμενοποιεί τους χρηματικούς πόρους για την 
προώθηση των προτεινόμενων δράσεων. 
1.3. Οι πρωταρχικές δράσεις διαφύλαξης του περιβάλλο­
ντος της Μεσογείου που περιέχονται στην πρόταση κανονι­
σμού αποτελούν ένα συμπληρωματικό σύστημα σε σχέση με 
τα άλλα υπάρχοντα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα και 
κυρίως σε σχέση με το πρόγραμμα περιφερειακών δράσεων 
στα θέματα του περιβάλλοντος (ENVIREG). 
1.4. Η πρόταση κανονισμού προβλέπει μια δεκαετή συνο­
λική διάρκεια του προγράμματος που χωρίζεται σε δύο 
πενταετείς φάσεις. Η πρόταση προβλέπει ότι κατά την πρώτη 
φάση της πενταετούς περιόδου, τα πρωταρχικά μέτρα είναι: 
α) Κοινοτικές χώρες: 
— εξυγίανση και βιολογικός καθαρισμός των υδάτινων 
αποβλήτων των αστικών περιοχών και επεξεργασία 
των στερεών καταλοίπων των παράκτιων μητροπολι­
τικών περιοχών με πληθυσμό μικρότερο των εκατό 
χιλιάδων κατοίκων, 
— διαχείριση τοξικών και επικίνδυνων καταλοίπων όπως 
και των καταλοίπων που συνδέονται με τις μεταφορές 
και τις θαλάσσιες δραστηριότητες, 
— ολοκληρωμένη διαχείριση βιοτόπων κοινοτικού ενδι­
αφέροντος στις παράκτιες ζώνες 
β) Μη κοινοτικές μεσογειακές χώρες: 
— δημιουργία διοικητικών δομών στον τομέα του περι­
βάλλοντος, 
— τεχνική υποστήριξη για την κατάστρωση πολιτικών 
και προγραμμάτων στο πεδίο του περιβάλλοντος. 
(·) ΕΕ αριθ. C 80 της 30. 3. 1990, σ. 9. 1.5. Για τα πρώτα τρία έτη της πρώτης φάσης η πρόταση 
προβλέπει 37 εκατομμύρια Ecu σε πιστώσεις υποχρεώσεως. 
31. 12. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/117 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δέχεται 
θετικά την πρόταση κανονισμού που υπέβαλε η Επιτροπή 
και συμφωνεί με τους στόχους του. Εν τούτοις, επιθυμεί να 
διατυπωθούν στα τελικά κείμενα οι ακόλουθες παρατηρήσεις. 
2.2. Από το 1985(') ήδη η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή πρότεινε τα ακόλουθα κριτήρια σχετικά με την 
προστασία του περιβάλλοντος στη Λεκάνη της Μεσογείου: 
α) αναγκαιότητα μιας στρατηγικής και ενός συνολικού προ­
γράμματος δράσης και όχι τόσο επικάλυψης σχεδίων 
β) τα ειδικά προβλήματα αυτής της περιοχής δεν δύναται να 
επιλυθούν αποκλειστικά σε ειδική ή κοινοτική κλίμακα 
απαιτείται, αντιθέτως, μια συντονισμένη εφαρμογή στην 
κλίμακα ολόκληρης της περιοχής της Μεσογείου 
γ) συνεργασία με τις διεθνείς οργανώσεις στις οποίες συμμε­
τέχουν κράτη από τις δύο ακτές της Μεσογείου 
δ) οι συμφωνίες μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων 
χωρών της Μεσογείου πρέπει να περιέχουν κεφάλαιο 
συνεργασίας στον τομέα του περιβάλλοντος 
ε) αναγκαιότητα ανάληψης δράσεων όχι μόνο προστασίας 
αλλά και βελτίωσης του περιβάλλοντος. 
2.3. Στο πρόγραμμα MEDSPA αντιστοιχεί ο ρόλος συντο­
νισμού και προσανατολισμού για το σύνολο των περιβαλ­
λοντικών μέτρων για την περιφέρεια της Μεσογείου. 
Είναι αναγκαίο λοιπόν να ενσωματωθούν πλήρως οι δράσεις 
που προβλέπονται στο πρόγραμμα MEDSPA σε μια σφαιρική 
πολιτική για το κοινοτικό περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτό η 
πολιτική για το περιβάλλον στην περιοχή της Μεσογείου θα 
αποτελέσει ένα υποσύνολο με συνεκτικές και όχι αντιφατικές 
παρεμβάσεις, βάσει επίκαιρης γνώσης της κατάστασης του 
περιβάλλοντος στις διάφορες ζώνες της περιφέρειας. 
2.4. Ένα στοιχείο που πρέπει να επισημανθεί είναι το 
γεγονός ότι το πρόβλημα της Μεσογείου επηρεάζει άμεσα 
τους πολίτες όλων των κρατών μελών δεδομένης της τουριστι­
κής χρησιμοποίησης αυτής της περιοχής από πολλά εκατομ­
μύρια αυτών των πολιτών. Για το λόγο αυτό είναι λογικό η 
χρηματοδότηση των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος 
να περιλαμβάνει προσπάθεια των δώδεκα κρατών μελών, 
χωρίς φυσικά να παραβλέπεται η αυστηρή εφαρμογή της 
αρχής «όποιος ρυπαίνει πληρώνει». 
2.5. Δεν συμφωνούμε με το γεγονός ότι η κοινοτική δράση 
MEDSPA είναι αποκλειστικώς θεραπευτική, θα πρέπει αντί­
θετα να δοθεί έμφαση στα προληπτικά προγράμματα που 
επιβάλλεται να αποτελούν, τον οδηγό μιας κοινοτικής περι­
βαλλοντικής πολιτικής. 2.6. Η μέθοδος της Επιτροπής δηλαδή του διαχωρισμού 
των δράσεων για το περιβάλλον του μεσογειακού χώρου σε 
δύο μεγάλες ομάδες, όπως οι δράσεις που προβλέπουν τα 
διαρθρωτικά ταμεία (ENVIREG) και η παρούσα πρωτοβουλία 
MEDSPA, με μέσα και τομείς δράσεις της αυτής προτεραιό­
τητας, καθιστούν εμφανές ότι πρόκειται για εσωτερικό συντο­
νισμό ενόψει του οποίου απαιτείται συνεχή προσοχή για να 
αποφευχθούν επικαλύψεις. 
2.7. Βάσει αυτής της σχέσης θα ήταν θετικό να είχε συνο-
δευθεί η πρόταση από μια ποσοτική εκτίμηση των χρηματο­
δοτικών απαιτήσεων των ζωνών MEDSPA σε σύγκριση με 
τις ζώνες ENVIREG, για να μπορέσει το MEDSPA να διαδρα­
ματίσει τη λειτουργία συντονισμού και προσανατολισμού 
που αναφέρθηκε ανωτέρω. 
2.8. Η κυριότερη διαφορά μεταξύ των δύο προγραμμάτων 
έγκειται στο χαρακτήρα υποκίνησης και ελαχιστοποίησης 
των κινδύνων που έχει το πρόγραμμα MEDSPA προκειμένου 
να προσανατολίσει τις μελλοντικές περιβαλλοντικές επενδύ­
σεις του ENVIREG. Αυτή η διαφοροποίηση πρέπει να 
αναφερθεί ρητώς στο κείμενο του κανονισμού. 
2.9. Όπως επισημαίνει η ίδια η Επιτροπή «τα μέσα που 
προβλέπονται για τις δράσεις που προορίζονται για το περι­
βάλλον εντός των κοινοτικών πλαισίων υποστήριξης (CCA) 
ανταποκρίνονται σε περιφερειακές ή εθνικές προτεραιότητες 
κυρίως ... πράγμα που τα καθιστά ανεπαρκή για να αντιμετω­
πισθεί σε βάθος η ρύπανση των παράκτιων ζωνών και το 
πρόβλημα των επικίνδυνων καταλοίπων». 
2.10. Η διάθεση από τον προϋπολογισμό 500 εκατομμυρίων 
Ecu για την περίοδο 1990-1993 για το πρόγραμμα ENVIREG 
συμπληρώνεται με 37 εκατομμύρια μόνο για την κοινοτική 
δράση MEDSPA, με ανάλογες πρωτοβουλίες σε όλες τις 
κοινοτικές περιοχές καθώς και στις τρίτες χώρες της Λεκάνης 
της Μεσογείου. 
Είναι εμφανές ότι αυτή η ασυμμετρία της κατανομής των 
πόρων θα δυσκολεύσει αρκετά τη συνεργασία με τα μη κοινο­
τικά κράτη και θα θέσει σε κίνδυνο τον χειρισμό του προβλή­
ματος στο σύνολο του. 
Επίσης, αυτή η ασυμμετρία μπορεί να δυσχεράνει τη λει­
τουργία σχετικά με το συντονισμό, προσανατολισμό, και 
ανάληψη των κινδύνων στις πρώτες φάσεις, και το φυτώριο 
ιδεών που έχει ανατεθεί στο MEDSPA. 
Για τους λόγους αυτούς δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε 
μ'αυτή την τελείως ανεπαρκή διάθεση πόρων για την κοινο­
τική δράση MEDSPA, και ζητούμε την ουσιαστική αύξηση 
της, εντός του ορίου της επιχορήγησης των διαρθρωτικών 
ταμείων. 
Υπενθυμίζεται η προηγούμενη γνωμοδότηση της ΟΚΕ «Η 
Πολιτική της προστασίας του περιβάλλοντος, ως θεμελιώ­
δους μεταβλητής της οικονομικής και κοινωνικής (2) ανάπτυ­
ξης», στην οποία επισημαίνονται ότι η περιορισμένη επιχο­
ρήγηση των διαρθρωτικών ταμείων επιτρέπει τη χρηματο-
(') ΕΕ αριθ. C 160 της 1.7. 1985. (2) ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990. 
Αριθ. C 332/118 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12. 90 
δότηση θετικών δράσεων για το περιβάλλον μόνο στην περί­
πτωση που συνδέονται με τους στόχους που επιδιώκονται από 
τη διαρθρωτική πολιτική. 
2.11. Μια θετική πτυχή που χρειάζεται να επισημανθεί 
είναι ότι η κοινοτική δράση MEDSPA προβλέπει τη συνεργα­
σία με τις μη κοινοτικές μεσογειακές χώρες, δεδομένου ότι ο 
κλειστός χαρακτήρας αυτής της θάλασσας και το γεγονός ότι 
τα οικολογικά προβλήματα που εμφανίζονται σε ορισμένες 
από τις ζώνες της επηρεάζουν τελικά ολόκληρη την περιοχή 
στο σύνολο της. 
Αυτή η προσέγγιση είναι σημαντική επίσης και από την 
άποψη της αλληλεγγύης με τις λιγότερο αναπτυγμένες τρίτες 
χώρες επειδή ανοίγει ένα ειδικό κι ελπιδοφόρο πεδίο συνερ­
γασίας. 
Εκφράζομε έτσι ικανοποίηση για την ενίσχυση της διεθνούς 
συνεργασίας το επόμενο στάδιο της οποίας αποτελεί η διά­
σκεψη στην Πάλμα της Μαγιόρκα το προσεχές φθινόπωρο. 
Αποδεχόμεθα επίσης τους στόχους που εκτέθηκαν στην 
υπουργική διάσκεψη της Λευκωσίας στις 26 — 28 Απριλίου 
1990 για την εξυγίανση της Μεσογείου πριν από το 2025. 
Δηλώσεις όπως καμία ανάπτυξη δεν πρέπει να αντιμετωπίζε­
ται χωρίς σεβασμό του περιβάλλοντος, ειδικότερα στα πεδία 
του τουρισμού και της αλιείας, ή ότι αυτό το ζήτημα που 
είκοσι χρόνια πριν φαίνεται περιθωριακό ενώ σήμερα έχει 
καταστεί προτεραιότητα μας γεμίζουν ελπίδες και καθιστούν 
τη γνώμη μας πιο επιτακτική. 
2.12. Εκφράζομε τη λύπη μας επειδή τα κριτήρια 
προστασίας του περιβάλλοντος που η Οικονομική και Κοινω­
νική Επιτροπή υποστήριξε έγκαιρα δεν υλοποιήθηκαν στα 
χρηματοδοτικά πρωτόκολλα των διμερών συμφωνιών ΕΟΚ/ 
Τρίτες Χώρες που ανανεώθηκαν πρόσφατα. Επιμένουμε στην 
ενσωμάτωση τους στα νέα προγράμματα που διαπραγματεύε­
ται την περίοδο αυτή η Επιτροπή και σημειώνουμε τους 
προσανατολισμούς προς αυτή την κατεύθυνση που διατυ­
πώνει η Επιτροπή στην ανακοίνωση για τις προτάσεις μεσο­
γειακής πολιτικής της περιόδου 1992-96(1) στις οποίες αφιε­
ρώνεται ειδικό σημείο σε θέματα περιβάλλοντος. 
(') Έγγρ. SEC (90) 812 τελικό 
Βρυξέλλες, 19 Σεπτεμβρίου 1990. 3. Ειδικές παρατηρήσεις 
3.1. Χρειάζεται να ορισθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες 
εκτάσεις περιλαμβάνει η έννοια «σύνολο της κοινοτικής και 
μη κοινοτικής περιοχής της Μεσογείου». 
3.2. Διαρθρώνοντας την κοινοτική δράση MEDSPA σε 
μέτρα προτεραιότητας για προγράμματα ενθάρρυνσης στα 
πλαίσια της ρύπανσης των υδάτινων αποβλήτων και των 
βιοτόπων θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι αυτό δεν αποκλείει 
τη δυνατότητα υποστήριξης άλλων περιβαλλοντικών πτυχών. 
3.3. Είναι σκόπιμο να ενσωματωθεί το παράρτημα των 
μέτρων προτεραιότητας στο άρθρο 5 που θεσπίζει την ίδια 
υποστήριξη για τα άλλα μέτρα εφαρμογής στο πεδίο του 
περιβάλλοντος. 
Μεταξύ αυτών πρέπει να συμπεριληφθούν τα μέτρα που συμ­
βάλλουν στη βελτίωση του προγράμματος συνολικών και 
λεπτομερών αναγκών, εθνικής διαχείρισης των πόρων, χωρο­
ταξίας, βαθμού ρύπανσης της περιοχής της Μεσογείου, 
προστασίας του εδάφους, κλπ. 
3.4. Για την πραγματική προστασία της λεκάνης της 
Μεσογείου πρέπει να διευρυνθούν τα μέτρα παρέμβασης στις 
μη κοινοτικές μεσογειακές χώρες με τις ίδιες πτυχές που 
εφαρμόζονται στις κοινοτικές χώρες. Προς το σκοπό αυτό, 
είναι απαραίτητη η διεύρυνση των προβλεπόμενων κεφα­
λαίων. 
3.5. Ευθυγραμμιζόμενοι με την γνωμοδότηση για το 
ENVIREG επαναλαμβάνουμε ότι οι ενισχύσεις που χορηγού­
νται για την περισυλλογή, επεξεργασία, εναπόθεση, 
«ανακύκληση και εξάλειψη των τοξικών και επικίνδυνων 
καταλοίπων πρέπει να πραγματοποιηθούν χωρίς να υπονομευ­
θούν οι ανάγκες των τοπικών πληθυσμών και αποφευγόμενης 
της ειδίκευσης σ'αυτή τη δραστηριότητα ορισμένων γεωγρα­
φικών περιοχών» (2). 
3.6. Πρέπει να υπάρξει δέσμευση για την έγκριση των 
σχεδίων μόνο με την υποχρέωση να σέβονται οι χώρες υποδο­
χής τη νομοθεσία για το περιβάλλον σχετικά με το θέμα αυτό. 
3.7. Για να εξασφαλισθεί η άριστη αποτελεσματικότητα 
αυτού του προγράμματος, είναι απαραίτητη η διάδοση του 
και ο περιοδικός έλεγχος των αποτελεσμάτων. Η Ευρωπαϊκή 
Υπηρεσία Περιβάλλοντος πρέπει να διαδραματίσει βασικό 
ρόλο ως προς αυτό. Επίσης, είναι ανεπαρκής η συμβουλευ­
τική επιτροπή που προβλέπεται στην πρόταση κανονισμού, 
δεδομένου ότι για την εξασφάλιση της επιτυχίας των ειδικών 
δράσεων είναι απαραίτητο να συμμετάσχουν ενεργώς οι τοπι­
κές αρχές και οι ενδιαφερόμενες οικονομικές και κοινωνικές 
οργανώσεις και οργανισμοί. 
(2) ΕΕαριθ. C 112 της 7. 5. 1990. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE