C 294/51

P9_TA(2020)0037

Παιδική εργασία σε ορυχεία της Μαδαγασκάρης

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Φεβρουαρίου 2020 σχετικά με την παιδική εργασία σε ορυχεία της Μαδαγασκάρης (2020/2552(RSP))

(2021/C 294/08)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη τα προηγούμενα ψηφίσματά του σχετικά με τη Μαδαγασκάρη, και ιδίως εκείνα της 9ης Ιουνίου 2011 (1) και της 16ης Νοεμβρίου 2017 (2),

— έχοντας υπόψη τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού,

— έχοντας υπόψη την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, του 1948,

— έχοντας υπόψη τη Διακήρυξη της Γενεύης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, του 1924, και την έγκρισή της από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 1959,

— έχοντας υπόψη κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού,

— έχοντας υπόψη το άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο αναγνωρίζει ρητά ως στόχο της ΕΕ την προώθηση των δικαιωμάτων των παιδιών στις εσωτερικές και εξωτερικές υποθέσεις,

— έχοντας υπόψη τη σύμβαση αριθ. 138 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) σχετικά με την ελάχιστη ηλικία για την πρόσβαση στην απασχόληση, της 6ης Ιουνίου 1973, και τη σύμβαση αριθ. 182 της ΔΟΕ σχετικά με την απαγόρευση και την άμεση δράση για την εξάλειψη των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας, της 1ης Ιουνίου 1999,

— έχοντας υπόψη τη θέση του που εγκρίθηκε σε πρώτη ανάγνωση, της 16ης Μαρτίου 2017, σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που αφορά τη θέσπιση ενωσιακού συστήματος αυτοπιστοποίησης της δέουσας επιμέλειας όσον αφορά την αλυσίδα εφοδιασμού των υπεύθυνων εισαγωγέων κασσιτέρου, τανταλίου και βολφραμίου, των μεταλλευμάτων τους, καθώς και χρυσού, που προέρχονται από περιοχές συγκρούσεων και υψηλού κινδύνου (3) (κανονισμός για τα ορυκτά που προέρχονται από περιοχές συγκρούσεων),

— έχοντας υπόψη τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ο Χάρτης),

— έχοντας υπόψη την Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού,

— έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2016, για την παιδική εργασία,

— έχοντας υπόψη την Ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ),

— έχοντας υπόψη τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα: εφαρμογή του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών «Προστασία, σεβασμός και αποκατάσταση» του 2011,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 26ης Νοεμβρίου 2019, σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών επ’ ευκαιρία της 30ής επετείου της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (4),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, της 25ης Ιουλίου 2019, για την ανακήρυξη του 2021 ως Διεθνούς Έτους για την Εξάλειψη της Παιδικής Εργασίας,

— έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 10ης Δεκεμβρίου 2019, σχετικά με την οικοδόμηση μιας βιώσιμης Ευρώπης έως το 2030 (5),

— έχοντας υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια για υπεύθυνες αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών από περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις και περιοχές υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων όλων των παραρτημάτων και συμπληρωμάτων τους,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 5ης Ιουλίου 2016, σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων του 2010 του Κοινοβουλίου για τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εταιρική κοινωνική ευθύνη (6),

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 12ης Σεπτεμβρίου 2017, σχετικά με τον αντίκτυπο του διεθνούς εμπορίου και των εμπορικών πολιτικών της ΕΕ στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας (7),

— έχοντας υπόψη τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών του 2011, για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα,

— έχοντας υπόψη το Γενικό σχόλιο αριθ. 24 (2017) της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα (CESCR) σχετικά με τις υποχρεώσεις των κρατών βάσει του Διεθνούς Συμφώνου για τα οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά δικαιώματα στο πλαίσιο επιχειρηματικών δραστηριοτήτων (E/C.12/GC/24),

— έχοντας υπόψη τις αρχές για τα δικαιώματα των παιδιών και τις επιχειρήσεις που καταρτίστηκαν από τη UNICEF,

— έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 2016, σχετικά με την ΕΕ και τις υπεύθυνες παγκόσμιες αλυσίδες αξίας,

— έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 25ης Οκτωβρίου 2016, σχετικά με την εταιρική ευθύνη για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε τρίτες χώρες (8),

— έχοντας υπόψη την έκθεση της διεθνούς ομοσπονδίας Terre des Hommes με τίτλο «Child Labour in Madagascar’s Mica Sector» (Η παιδική εργασία στον τομέα των μαρμαρυγιών της Μαδαγασκάρης), του Νοεμβρίου του 2019 (9),

— έχοντας υπόψη το άρθρο 26 της Συμφωνίας του Κοτονού,

— έχοντας υπόψη το άρθρο 144 παράγραφος 5 και το άρθρο 132 παράγραφος 4 του Κανονισμού του,

Α. λαμβάνοντας υπόψη ότι το άρθρο 32 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει ότι «τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα του παιδιού να προστατεύεται από την οικονομική εκμετάλλευση και από την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας που ενέχει κινδύνους ή που μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο την εκπαίδευσή του ή να βλάψει την υγεία του ή τη σωματική, νοητική, πνευματική, ηθική ή κοινωνική ανάπτυξή του»·

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού αποτελεί την πλέον ευρέως κυρωμένη διεθνή συνθήκη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία έχει κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ορίζει σαφείς νομικές υποχρεώσεις για την προώθηση, την προστασία και την τήρηση των δικαιωμάτων κάθε παιδιού από τα κράτη στην περιοχή της δικαιοδοσίας τους·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να προάγει και να προστατεύει τα δικαιώματα του παιδιού στις εσωτερικές και εξωτερικές της δράσεις και να ενεργεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και των προαιρετικών πρωτοκόλλων της (10)·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Χάρτης απαιτεί να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού σε όλες τις δράσεις της ΕΕ και απαγορεύει την παιδική εργασία, με τον καθορισμό της ελάχιστης ηλικίας εισόδου στην απασχόληση, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από την ελάχιστη ηλικία ολοκλήρωσης της σχολικής φοίτησης, και δηλώνει ότι οι νέοι που ξεκινούν να εργάζονται πρέπει να απολαμβάνουν κατάλληλες συνθήκες εργασίας για την ηλικία τους και να προστατεύονται από την οικονομική εκμετάλλευση και από κάθε εργασία που ενδέχεται να βλάψει την ασφάλεια, την υγεία ή τη σωματική, νοητική, ηθική ή κοινωνική ανάπτυξή τους ή να θέσει σε κίνδυνο την εκπαίδευσή τους·

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι το άρθρο 12 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το άρθρο 24 του Χάρτη σέβονται το δικαίωμα του παιδιού να ακούγεται και να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις του για ζητήματα που το αφορούν ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει την Ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 και να επιτύχει τους στόχους και τους σκοπούς της, συμπεριλαμβανομένου του ΣΒΑ 8.7 «να λάβει άμεσα και αποτελεσματικά μέτρα για την εξάλειψη της αναγκαστικής εργασίας, την εξάλειψη της σύγχρονης δουλείας και της εμπορίας ανθρώπων και να διασφαλίσει την απαγόρευση και την εξάλειψη των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της στρατολόγησης και της χρήσης παιδιών στρατιωτών, και έως το 2025 να δώσει τέλος στην παιδική εργασία σε όλες τις μορφές της» (11)·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι περίπου 152 εκατομμύρια κορίτσια και αγόρια ηλικίας από 5 έως 17 ετών παγκοσμίως απασχολούνται σε παιδική εργασία (12), με το υψηλότερο ποσοστό εργαζόμενων παιδιών να ζουν στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Αφρική, με 72,1 εκατομμύρια θύματα παιδικής εργασίας, και η Ασία και ο Ειρηνικός, με 62,1 εκατομμύρια, είναι οι περιοχές του κόσμου με τον υψηλότερο αριθμό θυμάτων παιδικής εργασίας· λαμβάνοντας υπόψη ότι η γεωργία, οι υπηρεσίες και η βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των εξορύξεων, είναι οι τρεις βασικοί τομείς στους οποίους παρατηρείται παιδική εργασία· λαμβάνοντας υπόψη ότι, αν και έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά τη μείωση της παιδικής εργασίας, η ΔΟΕ εκτιμά ότι, με τον τρέχοντα ρυθμό μείωσης, το 2025 θα απασχολούνται σε παιδική εργασία 121 εκατομμύρια αγόρια και κορίτσια·

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι το άρθρο 3 στοιχείο δ) της σύμβασης αριθ. 182 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 1999, σχετικά με την απαγόρευση και την άμεση δράση για την εξάλειψη των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας ορίζει την επικίνδυνη παιδική εργασία ως «εργασία η οποία από τη φύση της ή τις συνθήκες υπό τις οποίες ασκείται είναι ικανή να βλάψει την υγεία, την ασφάλεια ή την ηθική των παιδιών»· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Μαδαγασκάρη έχει κυρώσει όλες τις βασικές διεθνείς συνθήκες για την παιδική εργασία, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (και των δύο προαιρετικών πρωτοκόλλων της), της σύμβασης αριθ. 138 της ΔΟΕ για το κατώτατο όριο ηλικίας και της σύμβασης αριθ. 182 της ΔΟΕ για τις χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας· λαμβάνοντας υπόψη ότι η κυβέρνηση έχει καταρτίσει εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας στη Μαδαγασκάρη, σε συνεργασία, μεταξύ άλλων, με διεθνείς οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων· λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτές οι δεσμεύσεις και τα μέτρα δεν αποδίδουν ικανοποιητικά αποτελέσματα στην πράξη·

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τον ορισμό της παιδικής εργασίας από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, «δεν θα πρέπει να ταξινομούνται όλες οι εργασίες που πραγματοποιούνται από παιδιά ως παιδική εργασία που θα πρέπει να εξαλειφθεί»· λαμβάνοντας υπόψη ότι η συμμετοχή παιδιών ή εφήβων σε εργασία, η οποία δεν επηρεάζει την υγεία και την προσωπική ανάπτυξη και δεν θέτει σε κίνδυνο τη σχολική τους εκπαίδευση, θεωρείται γενικά ως κάτι θετικό· λαμβάνοντας υπόψη ότι, μέσω του θεματολογίου της Αφρικανικής Ένωσης για το 2063, και του πρόσφατα υπογραφέντος δεκαετούς προγράμματος δράσης για την εξάλειψη της παιδικής εργασίας, της καταναγκαστικής εργασίας, της εμπορίας ανθρώπων και της σύγχρονης δουλείας στην Αφρική (2020-2030), οι αφρικανικές χώρες δεσμεύονται να εξαλείψουν όλες τις μορφές παιδικής εργασίας στην ήπειρο αυτή σύμφωνα με τον ΣΒΑ 8.7 των ΣΒΑ της Ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών με ορίζοντα το 2030·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι η μεγαλύτερη κατηγορία των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας είναι η επικίνδυνη παιδική εργασία, στην οποία εμπίπτουν περίπου 73 εκατομμύρια παιδιά, ηλικίας 5 έως 17 ετών, που εργάζονται υπό επικίνδυνες συνθήκες σε ευρύ φάσμα τομέων, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των εξορύξεων (13)· λαμβάνοντας υπόψη ότι, το 2018, 47 % όλων των παιδιών της Μαδαγασκάρης ηλικίας 5 έως 17 ετών απασχολούνταν σε παιδική εργασία, εκ των οποίων 86 000 παιδιά απασχολούνταν στον τομέα των εξορύξεων (14)· λαμβάνοντας υπόψη ότι ο τομέας των εξορύξεων αποτελεί τον τομέα με τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας, καθώς χάνουν τη ζωή τους κατά μέσο όρο 32 ανά 100 000 παιδιά ηλικίας μεταξύ 5 έως 17 ετών·

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Μαδαγασκάρη έχει τον πέμπτο μεγαλύτερο παγκοσμίως αριθμό παιδιών που δεν πηγαίνουν σχολείο (15)· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα μισά από τα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών στη Μαδαγασκάρη πάσχουν από καθυστερημένη ανάπτυξη και ότι μόνο το 13 % έχει πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια (16)· λαμβάνοντας υπόψη ότι, από τον συνολικό πληθυσμό, το 74 % ζει κάτω από το εθνικό όριο της φτώχειας και το 80 % ζει σε αγροτικές περιοχές (17)· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα τρία τέταρτα του πληθυσμού ζουν με λιγότερα από 1,90 δολάρια ΗΠΑ την ημέρα· λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τη UNICEF, μόνο το 30 % των παιδιών της Μαδαγασκάρης έχει πρόσβαση στο δημοτικό σχολείο· λαμβάνοντας υπόψη ότι η εκπαίδευση έχει καίρια σημασία ώστε να προλαμβάνεται η παιδική εργασία και να μην μένουν τα παιδιά στον δρόμο, όπου καθίστανται ευάλωτα στην εμπορία και την εκμετάλλευση·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Μαδαγασκάρη είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας μαρμαρυγιών παγκοσμίως, των οποίων η αξία αντιστοιχούσε σε 6,5 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2017, και μία από τις χώρες με τον μεγαλύτερο κίνδυνο παραβίασης των δικαιωμάτων των παιδιών στον τομέα της εξόρυξης μαρμαρυγιών, μαζί με την Ινδία, την Κίνα, τη Σρι Λάνκα, το Πακιστάν και τη Βραζιλία·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μαρμαρυγίες είναι μια ομάδα διαφόρων ορυκτών που χρησιμοποιούνται στους τομείς των ηλεκτρονικών και της αυτοκινητοβιομηχανίας και εντοπίζονται σε ευρύ φάσμα προϊόντων, από τα χρώματα έως τα βελτιωτικά εδάφους και από το μακιγιάζ έως τα smartphone·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 11 000 παιδιά εργάζονται στον τομέα των μαρμαρυγιών στη Μαδαγασκάρη· λαμβάνοντας υπόψη ότι το μεγαλύτερο μέρος της εν λόγω παιδικής εργασίας συγκεντρώνεται στις τρεις νότιες επαρχίες –Anosy, Androy και Ihorombe– όπου τα παιδιά παρουσιάζουν ανεπάρκειες όσον αφορά την υγεία, τη διατροφή και την εκπαιδευτική ανάπτυξη·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα παιδιά που εργάζονται στον τομέα των μαρμαρυγιών στη Μαδαγασκάρη εκτίθενται όχι μόνο σε σκληρές και μη ασφαλείς συνθήκες εργασίας –που τους προκαλούν οσφυαλγία, κεφαλαλγία λόγω της ζέστης και της έλλειψης νερού ή οξυγόνου στα ορυχεία, μυαλγία λόγω των επαναλαμβανόμενων και σκληρών εργασιών μεταφοράς βαρέων φορτίων, και συχνά βήχα και αναπνευστικά προβλήματα λόγω των σωματιδίων σκόνης μαρμαρυγιών μέσα στα ορυχεία και στα κέντρα επεξεργασίας, καθώς και στον περιβάλλοντα χώρο– αλλά και σε κίνδυνο θανάτου λόγω έκρηξης ορυχείου ή κατολίσθησης· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αρχές της Μαδαγασκάρης δεν είναι σε θέση να παρέχουν επαρκή πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση ή υποδομές καθαρού πόσιμου νερού σε πολλές εξορυκτικές κοινότητες·

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι στα βαθύτερα αίτια της παιδικής εργασίας συγκαταλέγονται η φτώχεια, η μετανάστευση, ο πόλεμος ή η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η κλιματική αλλαγή, η έλλειψη πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση, η έλλειψη αξιοπρεπών θέσεων εργασίας για τους γονείς, και η έλλειψη κοινωνικής προστασίας και κοινωνικών προτύπων· λαμβάνοντας υπόψη ότι για την αντιμετώπιση της παιδικής εργασίας απαιτείται μια πολυδιάστατη προσέγγιση και ανάλυση των μοτίβων της παιδικής εργασίας σε συγκεκριμένο πλαίσιο·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Μαδαγασκάρη κατατάσσεται στις χαμηλότερες θέσεις του δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, συγκεκριμένα είναι 161η σε σύνολο 189 χωρών (2017), και ότι το 57 % του πληθυσμού της πλήττεται από σοβαρή πολυδιάστατη φτώχεια, σύμφωνα με τον δείκτη πολυδιάστατης φτώχειας, ενώ τον Μάρτιο του 2019 η επισιτιστική ανασφάλεια έπληττε σοβαρά 1,3 εκατομμύρια άτομα στη Μαδαγασκάρη (18)· λαμβάνοντας υπόψη ότι η παιδική εργασία αποτελεί σύμπτωμα αλληλοενισχυόμενων βαθύτερων αιτίων, μεταξύ άλλων της φτώχειας, της ανισότητας και της έλλειψης πρόσβασης σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες· λαμβάνοντας υπόψη ότι, ως εκ τούτου, η παιδική εργασία δεν μπορεί να εξεταστεί μεμονωμένα·

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο τομέας των μαρμαρυγιών στη Μαδαγασκάρη φορολογείται με βάση μια σειρά πολύπλοκων ρυθμίσεων, και ότι τα επίπεδα φορολόγησης των εξαγωγών είναι σχετικά χαμηλά και δεν αποφέρουν πάντα άμεσο όφελος στις κοινότητες εξόρυξης· λαμβάνοντας υπόψη ότι έχουν εκδοθεί μόνο 40 περίπου άδειες εξαγωγής, γεγονός που υποδηλώνει ότι, σε συντριπτικό ποσοστό, η εξόρυξη μαρμαρυγιών πραγματοποιείται παράνομα και σε μη ρυθμιζόμενες, επισφαλείς βιοτεχνικές εγκαταστάσεις· λαμβάνοντας υπόψη ότι η αύξηση των εξαγωγών σε συνδυασμό με τη σημαντική μείωση της τιμής ανά τόνο έχει επιδεινώσει τον κίνδυνο εργασιακής εκμετάλλευσης·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα 2015-2019 αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της παιδικής εργασίας, μεταξύ άλλων με τη «στήριξη των χωρών εταίρων για την προώθηση, την προστασία και την πραγμάτωση των δικαιωμάτων του παιδιού, με ιδιαίτερη προσοχή στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στην εκπαίδευση, την υγεία και τη σίτιση, την κοινωνική προστασία και την καταπολέμηση των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας, πάντοτε με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού» (19)·

Κ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στο γενικό σχόλιο αριθ. 16, η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού «αναγνωρίζει ότι τα καθήκοντα και οι ευθύνες όσον αφορά τα δικαιώματα των παιδιών εκτείνονται στην πράξη πέραν των κρατικών και κρατικά ελεγχόμενων υπηρεσιών και ιδρυμάτων και εφαρμόζονται σε ιδιωτικούς φορείς και επιχειρηματικές επιχειρήσεις», προσθέτει δε ότι «όλες οι επιχειρήσεις πρέπει να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά τα δικαιώματα των παιδιών, και ότι τούτο πρέπει να εξασφαλίζεται από τα κράτη»·

ΚΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen δεσμεύτηκε για μια πολιτική μηδενικής ανοχής όσον αφορά την παιδική εργασία στις εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ (20) και κάλεσε την ορισθείσα αντιπρόεδρο για θέματα Δημοκρατίας και Δημογραφίας Dubravka Šuica να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τα δικαιώματα του παιδιού (21)·

ΚΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, τα τελευταία έτη, η ΕΕ άρχισε να εκδίδει νομοθετικές πράξεις για την ενίσχυση της εταιρικής λογοδοσίας και να ενσωματώνει στη νομοθεσία στοιχεία που αφορούν τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως ο κανονισμός για τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων και η οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα κράτη μέλη έχουν αρχίσει να εκδίδουν εθνικές νομοθετικές πράξεις με τον ίδιο στόχο, όπως ο βρετανικός νόμος για τη σύγχρονη δουλεία, ο γαλλικός νόμος για το καθήκον επαγρύπνησης των πολυεθνικών εταιρειών, το ολλανδικό νομοσχέδιο για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την παιδική εργασία, ή το γερμανικό και το ιταλικό σχέδιο δράσης για την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να διερευνήσει τρόπους για τη βελτίωση της διαφάνειας σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, μεταξύ άλλων και όσον αφορά τις πτυχές της υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας·

ΚΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σε ψήφισμα του 2010, το Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο απαγόρευσης των εισαγωγών στην ΕΕ προϊόντων που παράγονται με τη χρήση παιδικής εργασίας, αίτημα που επανέλαβε σε ψήφισμα του 2016, «για μια ισορροπημένη και ρεαλιστική πρόταση νομοθεσίας», συμπεριλαμβανομένων μέτρων όπως η σήμανση προϊόντων που δεν προέρχονται από παιδική εργασία και η απαγόρευση εισαγωγών προϊόντων που παράγονται με τη χρήση παιδικής εργασίας·

1. καταδικάζει απερίφραστα την απαράδεκτη χρήση της παιδικής εργασίας σε όλες τις μορφές της·

2. εκφράζει τη βαθιά του ανησυχία για τον μεγάλο αριθμό ανήλικων εργαζομένων στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης και για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων αυτών των παιδιών· υπενθυμίζει στις αρχές της Μαδαγασκάρης ότι έχουν ευθύνη να προστατεύουν τα δικαιώματα των παιδιών και να εγγυώνται την ασφάλεια και την ακεραιότητά τους·

3. εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η εξάλειψη της παιδικής εργασίας αποτελεί μία από τις προτεραιότητες της νέας Επιτροπής, και της ζητεί να παράσχει λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τον τρόπο με τον οποίον αποσκοπεί να αντιμετωπίσει την παιδική εργασία μέσω της ενωσιακής πολιτικής, νομοθεσίας και χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των νέων πρωτοβουλιών·

4. επικροτεί τη δέσμευση της νέας Επιτροπής να παρουσιάσει μια νέα ολοκληρωμένη στρατηγική για τα δικαιώματα του παιδιού, και καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι η εν λόγω στρατηγική θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παιδικής εργασίας και των χειρότερων μορφών της· καλεί την ΕΕ να διασφαλίσει ότι ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων και η καταπολέμηση της παιδικής εργασίας και της εκμετάλλευσης παιδιών, θα παραμείνει βασικό στοιχείο του πολιτικού διαλόγου της με τη Μαδαγασκάρη·

5. εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι τα κράτη μέλη τόνισαν την ανάγκη να επιταχυνθεί η δράση τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εκπλήρωση του οράματος και των στόχων της Ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 ( 22 ) · επαναβεβαιώνει την επείγουσα ανάγκη να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από διεθνικές εταιρείες· επικροτεί, ως εκ τούτου, τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση δεσμευτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις διεθνικές εταιρείες και τα ανθρώπινα δικαιώματα· επαναλαμβάνει την έκκλησή του προς την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν εποικοδομητικά στις εν λόγω διαπραγματεύσεις, να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο και να συμβάλουν στην εκπόνηση συγκεκριμένων προτάσεων, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε μέσα έννομης προστασίας· καλεί, ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη να δώσουν εντολή στην Επιτροπή να συμμετάσχει ενεργά στις διαπραγματεύσεις·

6. εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η ΕΕ έχει λάβει ορισμένα μέτρα για την ανάπτυξη δεσμευτικών κανονισμών σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια σε συγκεκριμένους τομείς όπου υπάρχει υψηλός κίνδυνος παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως στους τομείς της ξυλείας και των ορυκτών από περιοχές συγκρούσεων· επισημαίνει ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν επίσης καταρτίσει νομοθετικές πράξεις, όπως ο γαλλικός νόμος για το καθήκον επιμέλειας των πολυεθνικών εταιρειών και το ολλανδικό νομοσχέδιο για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την παιδική εργασία· επισημαίνει, επίσης, ότι η ΕΕ έχει αναπτύξει σειρά πρωτοβουλιών για την προώθηση της δέουσας επιμέλειας και ότι, σε διάφορα ψηφίσματά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την ΕΕ να αναπτύξει περαιτέρω δεσμευτικούς κανόνες στο πεδίο αυτό·

7. καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν στενά με τους διάφορους τομείς, ώστε να διασφαλιστεί η αποδοτική παρακολούθηση των διαφόρων αλυσίδων εφοδιασμού, προκειμένου να αποφεύγονται, στις αγορές της ΕΕ, προϊόντα και υπηρεσίες που βασίζονται στην παιδική εργασία· επαναλαμβάνει την έκκλησή του για την εναρμόνιση και την ενίσχυση των ελέγχων των εισαγωγών και των αλυσίδων εφοδιασμού, μεταξύ άλλων με την επιδίωξη δεσμευτικών μέτρων δέουσας επιμέλειας και την εφαρμογή των προτύπων του ΟΟΣΑ·

8. υπενθυμίζει ότι η εξόρυξη συγκαταλέγεται στους τομείς με τον υψηλότερο κίνδυνο παραβίασης των δικαιωμάτων των εργαζομένων· επισημαίνει ότι ο κανονισμός για τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2021 και ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει στο Κοινοβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του έως τον Ιανουάριο του 2023· πιστεύει ότι η επανεξέταση θα πρέπει να λάβει υπόψη τον αντίκτυπο του κανονισμού επί τόπου και να αξιολογήσει την πιθανότητα συμπερίληψης ορυκτών όπως οι μαρμαρυγίες·

9. καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν με τη Μαδαγασκάρη, ώστε να υποστηρίξουν την έγκριση και εφαρμογή νομοθετικών πράξεων, πολιτικών, προϋπολογισμών και προγραμμάτων δράσης που θα συμβάλουν στην πλήρη πραγμάτωση όλων των δικαιωμάτων κάθε παιδιού, συμπεριλαμβανομένων των εργαζόμενων παιδιών, καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας όσων απασχολούνται στον εξορυκτικό τομέα· καλεί την αντιπροσωπεία της ΕΕ στη Μαδαγασκάρη να συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την κατάσταση των δικαιωμάτων των παιδιών στη χώρα·

10. τονίζει ότι είναι σημαντικό να αντικατοπτρίζεται στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 η δέσμευση της ΕΕ για την εξάλειψη της φτώχειας, των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας και της παιδικής εργασίας εν γένει έως το 2025, όπως ορίζουν οι ΣΒΑ, μεταξύ άλλων και στη Μαδαγασκάρη ( 23 ) , εντός του χρονικού πλαισίου της Ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 ( 24 ) · καλεί την κυβέρνηση της Μαδαγασκάρης να εφαρμόσει πλήρως τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο των συμβάσεων της ΔΟΕ αριθ. 182 σχετικά με τις χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας και αριθ. 138 σχετικά με την ελάχιστη ηλικία για την πρόσβαση στην απασχόληση, ιδιαίτερα με τη βελτίωση της οικονομικής της ικανότητας να παρακολουθεί και να επιθεωρεί τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των εργαζομένων σε ορυχεία, και γενικότερα με την παροχή επαρκούς πρόσβασης σε βασική εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, αποχέτευση και πόσιμο νερό· καλεί την κυβέρνηση της Μαδαγασκάρης να προστατεύσει τα δικαιώματα των παιδιών και να προωθήσει την εξάλειψη της παιδικής εργασίας·

11. καλεί την Επιτροπή να θέσει επί τάπητος με τη Μαδαγασκάρη το ζήτημα των εταιρειών εξόρυξης στη Μαδαγασκάρη που χρησιμοποιούν παιδική εργασία, ώστε να εξακριβώνεται ότι κανένα μέρος της παραγωγής τους δεν εισάγεται άμεσα ή έμμεσα στην ΕΕ·

12. ζητεί να μεταρρυθμιστεί η συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Μαδαγασκάρης και άλλων εταίρων της Ανατολικής και Νότιας Αφρικής ώστε να περιλαμβάνει εύρωστο κεφάλαιο με τίτλο «Εμπόριο και βιώσιμη ανάπτυξη», όπου κατοχυρώνεται ο σεβασμός για τα διεθνώς συμφωνηθέντα πρότυπα σχετικά με τα εργασιακά δικαιώματα, μεταξύ άλλων και για την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας·

13. καλεί όλες τις ενωσιακές και διεθνείς εταιρείες να τηρούν τις αρχές του δίκαιου εμπορίου και των αγαθών και υλικών που δεν εγείρουν δεοντολογικά προβλήματα·

14. συνιστά να εφαρμόζεται στο μέλλον ο κανονισμός για τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (ΜΓΑΔΣ) στο πλαίσιο της εξάλειψης της παιδικής εργασίας, μεταξύ άλλων και στον τομέα της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της ανθρώπινης ανάπτυξης, ώστε να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ επενδύει στην εκπαίδευση, την υγεία, τη διατροφή, την κοινωνική προστασία και τη συνολική ενίσχυση των συστημάτων προστασίας των παιδιών·

15. καλεί την Επιτροπή και τις αντιπροσωπείες της ΕΕ να εξασφαλίσουν ουσιαστικές διαβουλεύσεις με τις τοπικές και διεθνείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία προγραμματισμού του ΜΓΑΔΣ, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας προγραμματισμού που αφορά τη Μαδαγασκάρη, λαμβάνει υπόψη αποδεικτικά στοιχεία από προγράμματα και τις εμπειρίες ανήλικων εργαζομένων·

16. συνιστά στην Επιτροπή να συνεχίσει να υποστηρίζει την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα, να καταπολεμά την παιδική εργασία και τις σύγχρονες μορφές καταναγκαστικής εργασίας, και να προστατεύει τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω του θεματικού προγράμματος του ΜΓΑΔΣ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία·

17. καλεί την ΕΕ, ως κύριο παράγοντα για τα ανθρώπινα δικαιώματα στον κόσμο, να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην εξάλειψη της παιδικής εργασίας και στη λήψη άμεσων και αποτελεσματικών μέτρων, ώστε να δοθεί τέλος σε όλες τις μορφές παιδικής εργασίας έως το 2025·

18. συνιστά στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) να δώσει προτεραιότητα στην προστασία και προώθηση των δικαιωμάτων των παιδιών και στην εξάλειψη της παιδικής εργασίας στο πλαίσιο του επόμενου σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα·

19. συνιστά στην ΕΥΕΔ να αναπτύξει το επόμενο σχέδιο δράσης της ΕΕ για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με την ουσιαστική και αποτελεσματική συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων για τα δικαιώματα του παιδιού, και των ίδιων των παιδιών·

20. καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι η επικείμενη στρατηγική της ΕΕ για την Αφρική καθοδηγείται από τη φιλοδοξία να εφαρμοστούν οι ΣΒΑ και να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε ευρύ φάσμα δικαιωμάτων του παιδιού, και παράλληλα να διασφαλίσει ότι η εξάλειψη της παιδικής εργασίας βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής αυτής· συνιστά στην Επιτροπή να θέσει τα δικαιώματα των παιδιών στο επίκεντρο της συμφωνίας που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού·

21. καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική εφαρμογής για την Ατζέντα του 2030 και να θέσει ως βασικό στόχο την εξάλειψη της παιδικής εργασίας· υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να εφαρμόζεται πλήρως η αρχή της συνοχής των πολιτικών για την ανάπτυξη, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 208 ΣΛΕΕ, και να ακολουθείται μια προσέγγιση «μη πρόκλησης ζημίας» όσον αφορά τα δικαιώματα των παιδιών· τονίζει ότι είναι σημαντικό, για τον σκοπό αυτό, να συμπεριληφθεί η καταπολέμηση της καταναγκαστικής εργασίας και της παιδικής εργασίας σε όλες τις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης της ΕΕ, μέσω δεσμευτικών και εκτελεστών κεφαλαίων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, τα οποία πρέπει να αντικατοπτρίζουν τα υψηλότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα, ιδίως όσον αφορά την παιδική εργασία, σύμφωνα με τη δέσμευση της Προέδρου της Επιτροπής von der Leyen για μια πολιτική «μηδενικής ανοχής» έναντι της παιδικής εργασίας·

22. υπενθυμίζει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις αναπτυσσόμενες χώρες είναι το να ανεβούν, μέσω της οικονομικής διαφοροποίησης, στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας, και ότι για την επίτευξη του σκοπού αυτού απαιτούνται δίκαιοι κανόνες διεθνούς εμπορίου που προάγουν την ανάπτυξη· τονίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι η ΕΕ θα πρέπει να απόσχει από την υιοθέτηση μιας εμπορικής πολιτικής που απαγορεύει στις αναπτυσσόμενες χώρες να επιβάλλουν εξαγωγικούς φόρους επί των πρώτων υλών, κατά γενικό κανόνα στο πλαίσιο των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης, στον βαθμό που αυτό είναι συμβατό με τους κανόνες του ΠΟΕ· καλεί την Επιτροπή να εργαστεί ενεργά στο πλαίσιο του ΠΟΕ για την προώθηση πολυμερών κανόνων για τη βιώσιμη διαχείριση των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας στην αλυσίδα εφοδιασμού·

23. καλεί τη Μαδαγασκάρη να συμπεριλάβει την ενσωμάτωση των νέων στα εθνικά της θεματολόγια ανάπτυξης, να θεσπίσει μηχανισμούς για την ενίσχυση της εκπροσώπησής τους σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, και να παράσχει συγκεκριμένα και επαρκή δημοσιονομικά κονδύλια σε προγράμματα που δίνουν σε όλους τους νέους τη δυνατότητα να επωφελούνται από την πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση·

24. επισημαίνει την τρέχουσα αναθεώρηση του κώδικα της Μαδαγασκάρης για την εξόρυξη, και καλεί την κυβέρνηση να δώσει προτεραιότητα στη συμμόρφωση με τις διεθνείς δεσμεύσεις της, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, την αξιοπρεπή εργασία και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εν γένει και των δικαιωμάτων των παιδιών, με βάση υφιστάμενες πρωτοβουλίες, όπως η πρωτοβουλία για την υπεύθυνη εξόρυξη μαρμαρυγιών·

25. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή, στα κράτη μέλη, στον Αντιπρόεδρο της Επιτροπής/Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, στο Συμβούλιο ΑΚΕ-ΕΕ, στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, στην Κοινότητα για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής, στην Επιτροπή της Αφρικανικής Ένωσης και στην κυβέρνηση της Μαδαγασκάρης.

(1) ΕΕ C 380 E της 11.12.2012, σ. 129.

(2) ΕΕ C 356 της 4.10.2018, σ. 58.

(3) ΕΕ C 263 της 25.7.2018, σ. 371.

(4) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P9_TA(2019)0066.

(5) https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14835-2019-INIT/el/pdf

(6) ΕΕ C 101 της 16.3.2018, σ. 19.

(7) ΕΕ C 337 της 20.9.2018, σ. 33.

(8) ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 125.

(9) https://www.terredeshommes.nl/sites/tdh/files/visual_select_file/tdh_mica_madagascar_rapport.pdf

(10) Άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

(11) Ηνωμένα Έθνη. 2015. Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development (Να αλλάξουμε τον κόσμο μας: η Ατζέντα του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη), Έγγραφο ΟΗΕ (A/RES/70/1). Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E

(12) ΔΟΕ. 2017. Global Estimates of Child Labour: Results and trends, 2012-2016 (Συνολικές εκτιμήσεις της παιδικής εργασίας: Αποτελέσματα και τάσεις, 2012-2016). https://www.ilo.org/global/publications/books/WCMS_575499/lang--en/index.htm

(13) https://www.ilo.org/ipec/facts/WorstFormsofChildLabour/Hazardouschildlabour/lang--en/index.htm

(14) INSTAT/UNICEF, Μαδαγασκάρη 2018, Travail des enfants, Multiple Indicator Cluster Surveys (MICS), παρουσίαση PowerPoint.

(15) Δικτυακός τόπος της Παγκόσμιας Τράπεζας, School Enrolment Primary (Εγγραφές στο δημοτικό σχολείο), https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.ENRR?locations=MG

(16) Δικτυακός τόπος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Where We Work (Πού εργαζόμαστε), Μαδαγασκάρη, «Overview» (Επισκόπηση), https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/overview

(17) Ministère de l’Economie et du Plan, Rapport National sur le Développement Humain (Εθνική έκθεση για την ανθρώπινη ανάπτυξη), RNDH αριθ. 6, 2018, https://bit.ly/2IWdx8o

(18) Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων, «Μαδαγασκάρη — Ανασκόπηση της ανθρωπιστικής κατάστασης (Μάρτιος-Απρίλιος 2019)», https://tinyurl.com/y4z3zrbo

(19) Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 2015. Σχέδιο δράσης της ΕΕ για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2015-2019. Δράση 15.β https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/eu_action_plan_on_human_rights_and_democracy_en_2.pdf

(20) Μια Ένωση που επιδιώκει περισσότερα. Το πρόγραμμά μου για την Ευρώπη της υποψήφιας προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Πολιτικές κατευθύνσεις για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019-2024. Διατίθεται στον δικτυακό τόπο: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/political-guidelines-next-commission_el.pdf

(21) Ursula von der Leyen, εκλεγείσα Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επιστολή ανάθεσης καθηκόντων προς τη Dubravka Šuica, ορισθείσα αντιπρόεδρο για θέματα Δημοκρατίας και Δημογραφίας. 10 Σεπτεμβρίου 2019. Διατίθεται στον δικτυακό τόπο: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letterdubravka-suica_en.pdf

(22) https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14835-2019-INIT/el/pdf

(23) https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category-madagascar.html

(24) Η νέα ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη: «Ο κόσμος μας, η αξιοπρέπειά μας, το μέλλον μας». 2017. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9459-2017-INIT/el/pdf