ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Από τη στιγμή που εκδηλώθηκαν τα πρώτα κρούσματα της νόσου COVID-19, η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται άοκνα για να στηρίξει τόσο τα κράτη μέλη όσο και τους πολίτες τους για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η Επιτροπή έχει ενεργοποιήσει το γενικό της σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης «ARGUS» για τον συντονισμό της διαχείρισης κρίσεων και η επιτροπή συντονισμού κρίσεων συνεδριάζει τακτικά για να συντονίζει τις δράσεις όλων των αρμόδιων τμημάτων και υπηρεσιών της Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ. Η Επιτροπή έχει επίσης συστήσει συντονιστική ομάδα αντιμετώπισης της κρίσης σε πολιτικό επίπεδο, η οποία αποτελείται από τα πέντε μέλη της Επιτροπής που είναι αρμόδια για τις πολιτικές που επηρεάζονται περισσότερο. Σε συνέχεια των τηλεδιασκέψεων των ηγετών της ΕΕ που πραγματοποιήθηκαν στις 10, 17 και 26 Μαρτίου 2020 με θέμα την αντιμετώπιση της έξαρσης της νόσου COVID-19, επί του παρόντος η Επιτροπή εντείνει περαιτέρω την απόκρισή της στην έξαρση της νόσου COVID-19 σε όλα τα μέτωπα. Για αυτόν τον λόγο, στις 13 Μαρτίου 2020 η Επιτροπή δημοσίευσε ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωομάδα σχετικά με τη «συντονισμένη οικονομική αντίδραση στην έξαρση της νόσου COVID-19». Στον οικονομικό τομέα, η Επιτροπή πρότεινε την Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού (CRII), με στόχο να αξιοποιήσει με ευελιξία τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, να ανταποκριθεί στις ταχέως αναδυόμενες ανάγκες των πλέον εκτεθειμένων τομέων, όπως ο τομέας της υγείας, οι ΜΜΕ και οι αγορές εργασίας, και να βοηθήσει τις περιοχές των κρατών μελών και τους πολίτες τους που πλήττονται περισσότερο. Η εν λόγω πρόταση εγκρίθηκε και τέθηκε σε ισχύ στις 30 Μαρτίου. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης ένα προσωρινό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να μπορούν τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν την πλήρη ευελιξία που προβλέπουν οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις με στόχο τη στήριξη των οικονομιών τους. Επιπλέον, η Επιτροπή ζήτησε από το Συμβούλιο να μεριμνήσει ώστε τα θεσμικά όργανα της Ένωσης να ενεργοποιήσουν τη γενική ρήτρα διαφυγής δυνάμει του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Τα θεσμικά όργανα της Ένωσης θα εφαρμόσουν την εν λόγω ρήτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ένωσης για ταχεία, αποφασιστική και συντονισμένη δημοσιονομική αντίδραση στην πανδημία της νόσου COVID-19.

Η κρίση που αντιμετωπίζουμε λόγω της πανδημίας της νόσου COVID-19 έχει σημαντικότατη ανθρώπινη διάσταση και συνεπάγεται τεράστιες αρνητικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Ως εκ τούτου, έχει καθοριστική σημασία η ΕΕ και τα κράτη μέλη της να δράσουν αποφασιστικά και συλλογικά με πνεύμα αλληλεγγύης, ώστε να συγκρατήσουν τη διασπορά του ιού, να βοηθήσουν τους ασθενείς, να αντισταθμίσουν τον οικονομικό αντίκτυπο και να μετριάσουν τις αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις. Στο πλαίσιο αυτής της κοινής συντονισμένης αντίδρασης, εγκρίθηκε επίσης η πρόταση της Επιτροπής για διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του Ταμείου Αλληλεγγύης της ΕΕ (ΤΑΕΕ), ώστε να καλύπτει σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας και να καθορίσει ειδικές ενέργειες που να είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση, γεγονός που αποδεικνύει την αλληλεγγύη της Ένωσης προς τα κράτη μέλη όσον αφορά την αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Επιπλέον, όπως δηλώνεται στην ανακοίνωση της 13ης Μαρτίου 2020, η Ένωση είναι πρόθυμη να στηρίξει τα κράτη μέλη, όπου είναι εφικτό, προκειμένου να μετριαστούν οι επιπτώσεις της κρίσης στην απασχόληση των ατόμων και των τομέων που πλήττονται περισσότερο. Το νέο μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) που προτείνεται στο Συμβούλιο είναι ένα πρόσθετο προσωρινό μέσο το οποίο θα καταστήσει δυνατή τη χορήγηση χρηματοδοτικής συνδρομής της Ένωσης ύψους έως 100 δισεκατομμυρίων EUR με τη μορφή δανείων από την Ένωση προς τα πληττόμενα κράτη μέλη. Η ενδεχόμενη υποχρέωση που προκύπτει από τα εν λόγω δάνεια που θα χορηγήσει η Ένωση θα καταστεί συμβατή με τους δημοσιονομικούς περιορισμούς της ΕΕ, χάρη στην παροχή εγγυήσεων από τα κράτη μέλη στον προϋπολογισμό της Ένωσης, οι οποίες θα αντιστοιχούν στο 25 % των χορηγούμενων δανείων και θα παρέχονται από κάθε κράτος μέλος κατ’ αναλογία προς το αντίστοιχο μερίδιο κάθε κράτους μέλους στο συνολικό ακαθάριστο εθνικό εισόδημα της Ένωσης. Το μέσο SURE θα αποτελεί πρόσθετη χρηματοδοτική συνδρομή, πέραν των εθνικών μέτρων και της στήριξης με τη μορφή τακτικών επιχορηγήσεων που παρέχονται για συναφείς σκοπούς στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Το μέσο SURE θα πρέπει να είναι διαθέσιμο σε κράτη μέλη που πρέπει να κινητοποιήσουν σημαντικά χρηματοδοτικά μέσα για να καταπολεμήσουν τις αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της έξαρσης της νόσου COVID-19 στην επικράτειά τους. Η θέσπιση του μέσου SURE αποτελεί μια ακόμη απτή έκφραση αλληλεγγύης της Ένωσης, χάρη στην οποία τα κράτη μέλη συμφωνούν να αλληλοστηριχθούν μέσω της Ένωσης, καθιστώντας διαθέσιμους πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους με τη μορφή δανείων. Το μέσο SURE θα παρέχει χρηματοδοτική συνδρομή στα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση αιφνίδιων αυξήσεων των δημόσιων δαπανών που έχουν ως στόχο τη διατήρηση της απασχόλησης. Ειδικότερα, το μέσο SURE θα λειτουργήσει ως δεύτερη γραμμή άμυνας, στηρίζοντας συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοια μέτρα, ώστε να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας και, ως εκ τούτου, τους εργαζόμενους και τους αυτοαπασχολούμενους από τον κίνδυνο ανεργίας και απώλειας εισοδήματος. Τα συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας είναι δημόσια προγράμματα που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες να μειώνουν προσωρινά τις ώρες εργασίας και, ταυτόχρονα, να παρέχουν στους εργαζομένους τους εισοδηματική στήριξη από το κράτος για τις ώρες που δεν εργάστηκαν. Υπάρχουν παρεμφερή συστήματα για την αναπλήρωση του εισοδήματος των αυτοαπασχολουμένων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες κράτος μέλος μπορεί να επωφελείται από τη στήριξη του παρόντος μέσου θα πρέπει να καθορίζονται με βάση την αιφνίδια και σοβαρή αύξηση των πραγματικών και, ενδεχομένως, των προβλεπόμενων δημόσιων δαπανών που προορίζονται για τη διατήρηση της απασχόλησης και οφείλονται στην έξαρση της νόσου COVID-19, και να συνδέονται άμεσα με τη θέσπιση ή την παράταση συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και άλλων παρόμοιων μέτρων που λαμβάνονται για την αντιμετώπισή της.