ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (Κείμενο εγκριθέν από το Συμβούλιο στις 26 Μαΐου 1997) (97/C 191/01)

ΣΥΜΒΑΣΗ Σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

I. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Η προστασία των οικονομικών συμφερόντων συνιστά προτεραιότητα η οποία, εδώ και πολλά χρόνια, προσελκύει ιδιαίτερα την προσοχή των κυβερνήσεων και των κοινοβουλίων των κρατών μελών, καθώς και των κοινοτικών θεσμικών οργάνων. Έτσι, ήδη από την δεκαετία του 1960, ελήφθησαν σχετικά μέτρα. Στις 10 Αυγούστου 1976, η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο συνθήκης (1) για την τροποποίηση των συνθηκών για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, προκειμένου να θεσπιστούν κοινοί κανόνες για την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, καθώς και για τη δίωξη των παραβάσεων των εν λόγω συνθηκών, το οποίο προκάλεσε μακρές συζητήσεις κατά τη δεκαετία του 1980.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, τα σχετικά μέτρα ενισχύθηκαν και άρχισε η μελέτη της νομικής προστασίας, στο επίπεδο τόσο του κοινοτικού όσο και του εθνικού δικαίου.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1989, το Δικαστήριο, στην απόφασή του στην υπόθεση 68/88 (2), δέχτηκε ότι τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να εξομοιώσουν την προστασία των κοινοτικών συμφερόντων με την προστασία των ιδίων δημοσιονομικών συμφερόντων, και να προβλέψουν σύστημα πραγματικών, σύμμετρων και αποτρεπτικών κυρώσεων.

Το Συμβούλιο (Δικαιοσύνη), από πλευράς του, στο ψήφισμά του της 13ης Νοεμβρίου 1991 (3), δήλωσε ότι «η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την πρόληψη και καταστολή των παραβάσεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα των Κοινοτήτων διευκολύνεται με την σύμπνοια των νομικών και διοικητικών διατάξεων των Κρατών μελών μέσω των οποίων διασφαλίζεται ο κολασμός των πρακτικών αυτών» και κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει «συγκριτική μελέτη των ανωτέρω νομικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών, ώστε να διαπιστώσει αν χρειάζονται μέτρα για να συμφωνούν περισσότερο μεταξύ τους», η οποία είναι γνωστή ως έκθεση «Delmas-Marty».

Προηγουμένως, η Επιτροπή είχε ήδη αναλάβει, εξ ιδίας πρωτοβουλίας, συγκριτική μελέτη των συστημάτων διοικητικών και ποινικών κυρώσεων των κρατών μελών, καθώς και των γενικών αρχών του συστήματος των κοινοτικών κυρώσεων. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών (4) διαβιβάστηκαν τον Ιούλιο 1993, από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, και καταδεικνύουν ανάγκη νομοθετικών μέτρων και στους δύο αυτούς τομείς.

Τον Οκτώβριο 1992, η βρετανική προεδρία υπέβαλε στην ad hoc ομάδα του Συμβουλίου «Ποινικό δίκαιοκοινοτικό δίκαιο», η οποία είχε συσταθεί στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολιτικής συνεργασίας, σχέδιο διακυβερνητικής δήλωσης για την καταπολέμηση της απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, της 21ης και 22ας Ιουνίου 1993, είχε, από πλευράς του, υπογραμμίσει σαφώς την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, στα πλαίσια των νέων διατάξεων της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καλώντας «την Επιτροπή να του υποβάλει προτάσεις το βραδύτερο μέχρι το Μάρτιο 1994».

Στο ψήφισμά του σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, το οποίο εγκρίθηκε στις 29 και 30 Νοεμβρίου 1993, κατά την πρώτη σύνοδο μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (5) το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (ΔΕΥ) δήλωσε ότι θεωρούσε σκόπιμο να «εξεταστούν τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν ώστε να συμβιβάζονται περισσότερο μεταξύ τους οι νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις των κρατών μελών στην καταπολέμηση των δόλιων πρακτικών εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας».

Η ομάδα «Ποινικό δίκαιο/κοινοτικό δίκαιο», η οποία συνεστήθη μετά από μια άτυπη συνεδρίαση των υπουργών Δικαιοσύνης στη Ρώμη το Νοέμβριο 1990, προκειμένου να ασχοληθεί, συγκεκριμένα, με τη νομική προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, προέβη κατά το πρώτο εξάμηνο 1994, στην εμπεριστατωμένη εξέταση των 17 εισηγήσεων που προτείνονταν στην έκθεση «Delmas-Marty».

Παραλλήλως οι προσπάθειες νομικής προστασίας των οικονομικών συμφερόντων κατά της απάτης εκφράστηκαν άμεσα, αφενός μεν διά του άρθρου 209 Α της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (συνθήκης ΕΚ), σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, αφετέρου δε διά του τίτλου VI της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχετικά με τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων.

Επί του θέματος αυτού, το Ηνωμένο Βασίλειο τελικά υπέβαλε, στις 3 Μαρτίου 1994, σχέδιο κοινής δράσης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, στο οποίο ανέπτυσσε τις ιδέες που περιείχοντο στο σχέδιο της παραπάνω δήλωσης της βρετανικής αντιπροσωπίας, βάσει των διατάξεων του τίτλου VI της συνθήκης ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κέρκυρας, στις 24 και 25 Ιουνίου 1994, μετά την έκθεση που υπέβαλε η ελληνική προεδρία σχετικά με τη μελέτη των εισηγήσεών της, έκθεση της κας Delmas-Marty, «κάλεσε το Συμβούλιο ΔΕΥ να καταλήξει σε συμφωνία για την καταπολέμηση των ποινικών πλευρών της απάτης, και να του υποβάλει σχετική έκθεση κατά την προσεχή του σύνοδο» στο Έσσεν.

Παράλληλα, στις 11 Ιουλίου 1994, η Επιτροπή κατέθεσε σχέδιο πράξης του Συμβουλίου για την κατάρτιση σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων. Το εν λόγω σχέδιο (6), συνοδεύετο από πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, σύμφωνα με τη συνθήκη ΕΚ.

Στο ψήφισμά του, της 6ης Δεκεμβρίου 1994 (7), το οποίο εγκρίθηκε υπό γερμανική προεδρία, το Συμβούλιο ζήτησε να εκπονηθεί νομικό μέσο για την εξασφάλιση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων σε πλαίσια εθνικού ποινικού δικαίου, με βάση το βρετανικό σχέδιο κοινής δράσης και το σχέδιο σύμβασης που είχε υποβάλει η Επιτροπή, και λαμβάνοντας υπόψη τις κατευθυντήριες αρχές που το ίδιο καθόρισε.

Με βάση αυτό το ψήφισμα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν, στις 9 και 10 Δεκεμβρίου 1994, ζήτησε από το Συμβούλιο ΔΕΥ «να εξακολουθήσει δραστήρια τις διαβουλεύσεις του ώστε, εντός του πρώτου εξαμήνου του 1995, να μπορέσουν να ληφθούν κοινά μέτρα ή να αποφασιστεί συμφωνία στον τομέα αυτόν».

Το Συμβούλιο ΔΕΥ, στις 9 και 10 Μαρτίου 1995, διαπίστωσε πολιτική συμφωνία για τη σκοπιμότητα να εκπονηθεί, σε μία πρώτη φάση, ένα αυτόνομο νομικό μέσο που να αναφέρεται σε ορισμένα βασικά ζητήματα ενώ θα συνεχίζονται οι εργασίες για την κατάρτιση πληρέστερου νομικού μέσου (8). Το μέσο αυτό θα πρέπει να αφορά τον ορισμό της απάτης, την ανάγκη ποινικοποίησης των απατών, την επάρκεια των ποινικών κυρώσεων, τους κανόνες αρμοδιότητας των δικαστηρίων των κρατών μελών, την έκδοση και την ποινική ευθύνη των διευθυντικών στελεχών των επιχειρήσεων.

Η ομάδα «Ποινικό δίκαιο/κοινοτικό δίκαιο» συνέχισε τις εργασίες της υπό ελληνική, γερμανική και, στη συνέχεια, γαλλική προεδρία, με βάση τα δύο προαναφερθέντα σχέδια (κοινής δράσης, που είχε προτείνει το Ηνωμένο Βασίλειο και σύμβαση που είχε προτείνει η Επιτροπή), όπως είχαν ήδη συμπληρωθεί με συμβιβαστικά κείμενα που είχαν υποβάλει η γερμανική και η γαλλική προεδρία.

Μετά τις συμβιβαστικές λύσεις που εξευρέθησαν κατά το Συμβούλιο ΔΕΥ του Λουξεμβούργου στις 20 και 21 Ιουνίου 1995, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Καννών, στις 26 και 27 Ιουνίου 1995, διαπίστωσε ότι υπάρχει συμφωνία για το κείμενο της σύμβασης.

II. ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ

Η παρούσα σύμβαση ξεκινά από τη διαπίστωση ότι η απάτη σε βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού καθίσταται όλο και πιο ανησυχητική.

Για παράδειγμα, επ' ευκαιρία της ετήσιας έκθεσης 1994, σχετικά με την καταπολέμηση των απατών σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, η Επιτροπή υπογράμμισε τη βαρύτητα αυτών των απατών και το μέγεθος των ζημιών που προκαλούνται στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Ο προϋπολογισμός της Κοινότητας για το 1995 ξεπερνά τα 70 δισεκατομμύρια Ecu. Οι απάτες που καταγράφησαν βάσει των επίσημων ανακοινώσεων, αλλά και βάσει άλλων πηγών πληροφόρησης, αφορούσαν το 1994 1 033 εκατομμύρια Ecu, δηλαδή το 1,5 % του συνολικού προϋπολογισμού του 1994.

Οπωσδήποτε, η καταπολέμηση της απάτης αποτελεί, κατά κύριο λόγο, υποχρέωση των κρατών μελών, τα οποία οφείλουν να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα αποτελεσματικής πρόληψης και καταστολής των απατών, αλλά και για την ανάκτηση των ποσών που χάνονται ως αποτέλεσμα παρατυπιών και απατών.

Όντως, αρμοδιότητα των εθνικών αρχών είναι η είσπραξη των εσόδων και η διαχείριση του κύριου όγκου των δαπανών. Βάσει του άρθρου 5 της συνθήκης ΕΚ, τα Κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν το κοινοτικό δίκαιο και να εξασφαλίζουν την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συνθήκη.

Προς τούτοις, το άρθρο 209 Α της συνθήκης ορίζει ότι:

«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα ίδια μέτρα καταπολέμησης της απάτης κατά των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας με εκείνα που λαμβάνουν για την καταπολέμηση της απάτης κατά των ιδίων οικονομικών συμφερόντων.

Με την επιφύλαξη άλλων διατάξεων της παρούσας συνθήκης, τα κράτη μέλη συντονίζουν τη δράση τους σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας κατά της απάτης. Για τον σκοπό αυτό διοργανώνουν, με τη βοήθεια της Επιτροπής, στενή και τακτική συνεργασία με τις αρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες τους».

Το άρθρο 209 Α καθιερώνει, με τον τρόπο αυτό, την αρχή της εξομοίωσης που συνάγεται στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση 68/88 και προβλέπει ρητά την αρχή της στενής και τακτικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, με τη βοήθεια της Επιτροπης, για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας κατά της απάτης.

Εξάλλου, το άρθρο Κ.1 εισαγωγή και σημείο 5 ορίζει τα εξής:

«Για τους σκοπούς της επίτευξης των στόχων της Ένωσης, ιδίως της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, και υπό την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τα κράτη μέλη θεωρούν τους κατωτέρω τομείς ως θέματα κοινού ενδιαφέροντος:

- καταπολέμηση της απάτης διεθνούς κλίμακας, στο βαθμό που δεν καλύπτεται από τα σημεία 7, 8 και 9» (δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, τελωνειακή συνεργασία, αστυνομική συνεργασία).

Το άρθρο Κ.1 σημείο 7 προσθέτει, ως θέμα κοινού ενδιαφέροντος, την δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις.

Εντούτοις, η διεθνική διάσταση σημαντικής αναλογίας των απατών, η ανάπτυξη του οικονομικού εγκλήματος από εγκληματικές οργανώσεις που γνωρίζουν να εκμεταλλεύονται τα κενά των διαφόρων νομικών συστημάτων, να οργανώνουν και να κατανέμουν τις παράνομες δραστηριότητές τους στο σύνολο των κρατών μελών, καθώς και στα τρίτα κράτη, καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση του διωκτικού οπλοστασίου των κρατών μελών.

Από την άλλη πλευρά, καίτοι υπάρχουν ήδη στα κράτη μέλη, σε διάφορους τομείς, ποινικές διατάξεις που καθιστούν δυνατή την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, στις αναληφθείσες συγκριτικές μελέτες τονίζονται κενά και ασυμβίβαστα που υποσκάπτουν την καταστολή της απάτης και τη δικαστική συνεργασία των κρατών μελών σε ποινικές υποθέσεις.

Η παρούσα, συνεπώς, σύμβαση, δεδομένης της ισχύουσας κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατών μελών και Κοινοτήτων, έχει ως στόχο την εξασφάλιση μεγαλύτερης αρμονίας μεταξύ των ποινικών κανόνων των κρατών μελών, με τη δημιουργία στοιχειωδών ποινικών προτύπων, προκειμένου να καταστεί η καταπολέμηση της απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων πιο αποτελεσματική και ακόμα πιό αποτρεπτική, και να ενισχυθεί η δικαστική συνεργασία των κρατών μελών σε ποινικές υποθέσεις.

Έτσι, με το νομικό αυτό μέσο, ξεκινώντας από έναν ενιαίο ορισμό της απάτης, τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν κατ' αρχήν την υποχρέωση να αναγάγουν σε εγκλήματα (άρθρο 1) τις συμπεριφορές που ορίζονται ως απάτες κατά του προϋπολογισμού των Κοινοτήτων και να προβλέψουν ποινικές κυρώσεις, που να περιλαμβάνουν στερητικές της ελευθερίας ποινές, και να χωρεί έκδοση, τουλάχιστον για τις περιπτώσεις βαρείας απάτης (άρθρο 2).

Εξάλλου, τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι διευθυντές επιχειρήσεων ή τα φυσικά πρόσωπα που ασκούν εξουσία λήψης αποφάσεων, να μπορούν να υπέχουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ποινική ευθύνη (άρθρο 3).

Η παρούσα σύμβαση (άρθρο 4), καθορίζει τους κανόνες αρμοδιότητας των δικαστηρίων των κρατών μελών, ενώ, παράλληλα, προβλέπει καινοτόμους κανόνες στα θέματα της έκδοσης και της ποινικής δίωξης (άρθρο 5).

Εξάλλου, η σύμβαση (άρθρο 6) επιβεβαιώνει σαφώς την αρχή της ενίσχυσης της δικαστικής συνεργασίας των κρατών μελών στις ποινικές υποθέσεις, ιδίως σε περιπτώσεις διεθνούς απάτης.

Το άρθρο 7 υπενθυμίζει την αρχή «ne bis in idem».

Το άρθρο 8 διευκρινίζει υπό ποίους όρους το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα είναι αρμόδιο να διευθετεί διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ κρατών μελών και Επιτροπής.

Το άρθρο 9 διατυπώνει την αρχή σύμφωνα με την οποία η παρούσα σύμβαση δεν αποκλείει τη δυνατότητα των κρατών μελών να θεσπίζουν, στα πλαίσια της εσωτερικής τους έννομης τάξης, μέτρα αυστηρότερα από τα μέτρα που προβλέπει η παρούσα σύμβαση.

Το άρθρο 10 εισάγει σύστημα πληροφόρησης μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής.

Όπως και για τις συμβάσεις οι οποίες καταρτίζονται δυνάμει του άρθρου Κ.3 σημείο 2 γ) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι δεκτή καμιά άλλη επιφύλαξη πέραν των όσων προβλέπει ρητά η σύμβαση.

III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΡΘΡΑ

1. Άρθρο 1: Ορισμός της απάτης και αναγωγή της σε έγκλημα

Το άρθρο 1 εισάγει, για πρώτη φορά, μεταξύ των κρατών μελών, έναν κοινό πλέον ορισμό της απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων («απάτη»). Η πρωταρχική σημασία αυτού του αποτελέσματος ενισχύεται από το γεγονός ότι όσον αφορά τις κοινοτικές διοικητικές κυρώσεις, ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων (9), παραπέμπει στο αιτιολογικό του μέρος στον ορισμό των δόλιων συμπεριφορών ο οποίος δίδεται στο άρθρο αυτό.

Με την επιφύλαξη του άρθρου 2 παράγραφος 2, το άρθρο αυτό επιβάλλει στα κράτη μέλη γενική υποχρέωση να χαρακτηρίσουν ως εγκλήματα τις απάτες τις οποίες κυρίως περιγράφει, προκειμένου να εξασφαλιστεί κοινή στοιχειώδης καταστολή των απατών που διαπράττονται από οικονομικούς φορείς στα διάφορα κράτη μέλη. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται πλήρως το αποτρεπτικό αποτέλεσμα της καταστολής της απάτης.

1.1. Παράγραφος 1

Για να μπορέσουν να ληφθούν υπόψη οι διάφοροι τύποι απάτης, το άρθρο 1, παράγραφος 1 προβλέπει δύο διαφορετικούς αλλά ομοιογενείς ορισμούς, εξ ων ο μεν πρώτος αφορά τις δαπάνες ο δε δεύτερος τα έσοδα.

Ως δαπάνες, δεν νοούνται μόνον οι επιδοτήσεις και ενισχύσεις των οποίων η διαχείριση γίνεται απευθείας με το γενικό προϋπολογισμό των Κοινοτήτων, αλλά και οι δαπάνες που περιλαμβάνονται στους προϋπολογισμούς, που διαχειρίζονται οι Κοινότητες ή τρίτοι για λογαριασμό τους. Πρόκειται, βασικά, για τις επιδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμού και Εγγυήσεων, αλλά και για τις επιδοτήσεις και ενισχύσεις των διαρθρωτικών ταμείων: του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμού και Εγγυήσεων, τμήμα Προσανατολισμού, του Χρηματοδοτικού Μέσου Προσανατολισμού της Αλιείας, του Ταμείου Συνοχής. Πρόκειται, επίσης και για το Ταμείο Ανάπτυξης που διαχειρίζεται η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Πρόκειται επίσης για ορισμένα ταμεία που δεν περιλαμβάνονται στον προϋπολογισμό, αλλά που διαχειρίζονται, για δικό τους λογαριασμό, κοινοτικοί οργανισμοί που δεν αποτελούν θεσμικά όργανα, όπως είναι το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης ή για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος κ.λπ. Οι διάφορες αυτές επιδοτήσεις και ενισχύσεις, που δεν προορίζονται για προσωπική χρήση, έχουν γενικά ως στόχο την χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής, την ανανέωση των διαρθρώσεων του οικονομικού, του κοινωνικού και του πολιτισμικού τομέα ή την ενίσχυση της συνοχής στα πλαίσια της Ένωσης.

Ως έσοδα νοούνται τα προερχόμενα από τις δύο πρώτες κατηγορίες ιδίων πόρων που σκοπεί το άρθρο 2 παράγραφος 1 της απόφασης 94/728/ΕΚ του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (10), και συγκεκριμένα, οι διάφορες εισφορές επί των συναλλαγών με τρίτες χώρες στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής και οι εισφορές που προβλέπονται στα πλαίσια της κοινής οργάνωσης των αγορών ζάχαρης, αφενός, και οι δασμοί επί των συναλλαγών με τρίτες χώρες αφετέρου. Δεν περιλαμβάνουν τα έσοδα από την επιβολή του ενιαίου συντελεστή επί της φορολογικής βάσης του ΦΠΑ των κρατών μελών, δεδομένου ότι ο ΦΠΑ δεν αποτελεί ίδιο πόρο που εισπράττεται απευθείας για λογαριασμό των Κοινοτήτων. Δεν περιλαμβάνουν, άλλωστε, ούτε τα έσοδα από την επιβολή του ενιαίου συντελεστή επί του ποσού των ΑΕΠ των κρατών μελών.

Για τους δύο αυτούς τομείς, τα κοινά στοιχεία του ορισμού της απάτης είναι ο εκ προθέσεως χαρακτήρας της πράξης ή της παράλειψης που συνιστά την απάτη, και τα κύρια στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των δόλιων συμπεριφορών.

Ο εκ προθέσεως χαρακτήρας πρέπει να αφορά όλα τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, και ειδικότερα την πράξη και το αποτέλεσμα.

Τα κύρια στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των δόλιων συμπεριφορών συνίστανται, βασικά, στη χρησιμοποίηση πλαστών εγγράφων, την αποσιώπηση πληροφορίας κατά παράβαση ειδικής υποχρέωσης για την κοινοποίησή της, βάσει συγκεκριμένων νομικών διατάξεων ή και στην κατάχρηση κεφαλαίων.

Η διάκριση μεταξύ απατών σε βάρος δαπανών και απατών σε βάρος εσόδων αναφέρεται κυρίως στο αποτέλεσμα: «αχρεώστητη είσπραξη ή παρακράτηση πόρων» στην πρώτη περίπτωση, και «την παράνομη μείωση των πόρων» στη δεύτερη.

Εξάλλου, το αποτέλεσμα της αχρεώστητης είσπραξης και παρακράτησης δεν απαιτείται όσον αφορά την κατάχρηση πόρων σχετικά με τις δαπάνες διότι η κατάχρηση πόρων συνίσταται σε κακή χρησιμοποίηση πόρων οι οποίοι, υποθετικά, καίτοι διετέθησαν νόμιμα, σπαταλήθηκαν στη συνέχεια ή χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς άλλους από αυτούς για τους οποίους δόθηκαν. Οι καταχρήσεις αυτές μπορούν να θεωρούνται ως ισοδύναμες προς αδικαιολόγητη παρακράτηση.

1.2. Παράγραφος 2

Η παράγραφος 2 του άρθρου 1 επιτάσσει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν, στο εσωτερικό τους ποινικό δίκαιο, τα αναγκαία και ενδεδειγμένα μέτρα ώστε οι συμπεριφορές που ορίζουν να χαρακτηρίζονται εγκλήματα. Τα κράτη μέλη οφείλουν, συνεπώς, να ελέγξουν κατά πόσον η ήδη ισχύουσα ποινική τους νομοθεσία καλύπτει σαφώς το σύνολο των δόλιων συμπεριφορών που ορίζονται στην παράγραφο 1. Άλλως, τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίσουν ένα ή πλείονα εγκλήματα, τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των οποίων να καλύπτουν τις εν λόγω συμπεριφορές. Έχουν τη δυνατότητα να τις αναγάγουν είτε σε ιδιώνυμο έγκλημα είτε ρητά σε έγκλημα είτε να τις περιλάβουν σε ένα γενικό έγκλημα απάτης.

Όσον αφορά τις απάτες ευτελούς αξίας, όπως προβλέπονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 της σύμβασης, τα κράτη μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να μην τις θεωρούν αξιόποινες.

1.3. Παράγραφος 3

Σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 3 του άρθρου 1, η κατάρτιση ή η χορήγηση δηλώσεων ή εγγράφων πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών με τα αποτελέσματα που σκοπούνται στην παράγραφο 1, συνιστούν συμπεριφορές που θα πρέπει να χαρακτηρισθούν αξιόποινες.

Καταρχήν, οι συμπεριφορές αυτές θα πρέπει να χαρακτηριστούν ως αξιόποινες αυτές καθαυτές. Με αυτή την υπόθεση, οι θεωρούμενοι ως ένοχοι θα διώκονται ως αυτουργοί ή συναυτουργοί.

Όταν οι συμπεριφορές αυτές δεν χαρακτηρίζονται, αυτές καθαυτές, ως αξιόποινες από τα κράτη μέλη, θα πρέπει τουλάχιστον να διώκονται ως απόπειρα, ως συνέργεια ή ως ηθική αυτουργία σε απάτη. Σε αυτά ακριβώς τα πλαίσια, οι έννοιες της απόπειρας, της συνέργειας και της ηθικής αυτουργίας παραπέμπουν στους αντίστοιχους ορισμούς που δίνουν οι εθνικές ποινικές νομοθεσίες.

Η πρόθεση θα πρέπει να αφορά όλα τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης, εν οις την πράξη και το αποτέλεσμα.

1.4. Παράγραφος 4

Η πρόθεση μπορεί να προκύπτει από αντικειμενικές πραγματικές περιστάσεις. Η διατύπωση αυτή, που έχει ληφθεί από το άρθρο 3 παράγραφος 3 της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το λαθρεμπόριο ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, η οποία εγκρίθηκε στη Βιέννη, στις 16 Δεκεμβρίου 1988, και το άρθρο 1 της οδηγίας 91/308/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 1991, για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για νομιμοποίηση των προσόδων από παράνομες δραστηριότητες (11), αφορά τη διεξαγωγή των αποδείξεων.

2. Άρθρο 2: Κυρώσεις

Η ποινική κύρωση, ως εκ της παραδειγματικής και αποτρεπτικής της φύσεως, φαίνεται ότι είναι, μεταξύ των διαφόρων δυνατών κυρώσεων, ως το πλέον αποτελεσματικό μέσο για την καταπολέμηση των οικονομικών εγκλημάτων. Για το λόγο αυτό, το άρθρο 2 περιλαμβάνει μια από τις θεμελιώδεις αρχές αυτής της σύμβασης, την υποχρεωτική θέσπιση από τα κράτη μέλη ποινικών κυρώσεων για τον κολασμό των συμπεριφορών που συνιστούν απάτη εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, όπως ορίζονται στο άρθρο 1.

Η εν λόγω υποχρέωση δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να επιβάλλουν επιπροσθέτως διοικητικές κυρώσεις.

Σύμφωνα με την νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι κυρώσεις θα πρέπει να είναι πραγματικές, σύμμετρες και αποτρεπτικές. Πάντως, τα κράτη μέλη διατηρούν ένα περιθώριο ελιγμών ως προς το ύψος και το μέτρο των ποινικών κυρώσεων.

Έτσι, οι προβλεπόμενες κυρώσεις, δεν είναι κατ' ανάγκη σε όλες τις περιπτώσεις στερητικές της ελευθερίας ποινές. Μπορούν, συγκεκριμένα, να είναι και χρηματικές ποινές, ή ταυτόχρονα χρηματικές και στερητικές της ελευθερίας.

Εντούτοις, στις περιπτώσεις τουλάχιστον βαρείας απάτης, η σύμβαση προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέπουν στερητικές της ελευθερίας ποινές για τις οποίες να χωρεί, ενδεχομένως, έκδοση. Πέραν των περιπτώσεων απάτης για ένα ελάχιστο ποσό το οποίο θα καθορίσει το κάθε κράτος μέλος, χωρίς όμως να μπορεί να είναι μεγαλύτερο των 50 000 Ecu, η σύμβαση αφήνει τα κράτη μέλη να καθορίσουν, ανάλογα με την νομική τους παράδοση, τις συγκεκριμένες εκείνες πραγματικές περιστάσεις που επιτρέπουν να θεωρούνται ορισμένες δόλιες συμπεριφορές ότι στοιχειοθετούν βαρεία απάτη.

Οι περιστάσεις αυτές μπορούν, τελείως ενδεικτικά, να προκύπτουν από την υποτροπή, τον βαθμό της οργάνωσης της απάτης, τη συμμετοχή του αφορώμενου προσώπου σε εγκληματικό σωματείο ή οργανωμένη συμμορία, την ιδιότητα του δημόσιου λειτουργού ή του κοινοτικού ή εθνικού δημόσιου υπαλλήλου, από το συγκεκριμένο πρόσωπο, από την δωροδοκία δημοσίου υπαλλήλου, από το μέγεθος της ζημίας εφόσον υπερβαίνει ορισμένο ποσό σε Ecu, ενδεχομένως. Εντούτοις, κάθε κράτος μέλος παραμένει ελεύθερο να προβλέπει, σε άλλες περιπτώσεις απάτης, στερητικές της ελευθερίας ποινές.

Οι ποινές αυτές απαγγέλλονται από τα ποινικά δικαστήρια. Εντούτοις, στην Αυστρία, ορισμένες διοικητικές αρχές έχουν, σε ορισμένες αλλά περιορισμένες περιπτώσεις, αρμοδιότητα επιβολής ποινικών κυρώσεων όπως είναι οι στερητικές της ελευθερίας ποινές. Το αυστριακό σύστημα, εν τω συνόλω του, μπορεί να θεωρηθεί ότι πληροί και αυτό την υποχρέωση που επιβάλλει το άρθρο 2 παράγραφος 1.

Η απόπειρα, η συνέργεια και η αυτουργία μιας τέτοιας απάτης, θα πρέπει επίσης να επισύρουν ποινικές κυρώσεις. Ο ορισμός αυτών των τριών εννοιών υπάγεται στο ποινικό δίκαιο των κρατών μελών. Γενικά, οι έννοιες της συνέργειας και της ηθικής αυτουργίας καλύπτουν την βοήθεια, δηλαδή τη συνδρομή που παρέχεται ενσυνειδήτως για τη διάπραξη του εγκλήματος ή την πρόκληση ή την υποκίνηση αυτού.

Κατά παρέκκλιση από την αρχή που διατυπώνεται στην πρώτη παράγραφο, η δεύτερη παράγραφος του άρθρου 2 εισάγει εξαίρεση που επιτρέπει κάποια ελαστικότητα, δεδομένου ότι, σε περίπτωση απάτης ευτελούς αξίας, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν άλλου είδους κυρώσεις εκτός από ποινικές. Πρόκειται κυρίως για κυρώσεις διοικητικές.

Η απάτη ευτελούς αξίας, κατά την έννοια της σύμβασης, μπορεί να αφορά συνολικό ποσό κατώτερο των 4 000 Ecu και δεν πρέπει να παρουσιάζει ιδιαίτερες επιβαρυντικές περιστάσεις. Η έννοια «ιδιαίτερες επιβαρυντικές περιστάσεις» ερμηνεύεται βάσει του εθνικού δικαίου και ανάλογα με τις νομικές παραδόσεις των κρατών μελών.

Τα κράτη μέλη που θα κάνουν χρήση της παρέκκλισης που προβλέπεται στην παράγραφο 2 η οποία τους δίνει τη δυνατότητα να θεσπίσουν μόνο διοικητικές κυρώσεις για τις απάτες ευτελούς αξίας, δεν θα υποχρεούνται, εξάλλου, να κολάζουν την απόπειρα, τη συνέργεια και την ηθική αυτουργία που αφορούν μια τέτοια απάτη.

3. Άρθρο 3: Ποινική ευθύνη των διευθυντών επιχειρήσεων

Η αρχή που καθιερώνει το άρθρο αυτό συνίσταται στο να μην απαλλάσσονται αυτομάτως τα διευθυντικά στελέχη που ασκούν, εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων, εξουσία σε μια επιχείρηση, από οποιαδήποτε ποινική ευθύνη σε περίπτωση απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων η οποία διεπράχθη για λογαριασμό της επιχείρισης από πρόσωπο που υπάγεται στην εποπτεία τους.

Το άρθρο 3 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θα λάβουν, κατά την κρίση τους, τα αναγκαία μέτρα ώστε οι διευθυντές επιχειρήσεων ή άλλα πρόσωπα που έχουν την εξουσία λήψεως αποφάσεων ή ελέγχου σε επιχειρήσεις να δύνανται να υπέχουν ποινική ευθύνη εφόσον το επιτρέπουν οι αρχές που καθορίζει το εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, σε περίπτωση που πρόσωπο υπαγόμενο στην εποπτεία τους διαπράξει απάτη.

Η σύμβαση αφήνει ευρύ περιθώριο δράσης στα κράτη μέλη για την θέσπιση της νομικής βάσης της ποινικής ευθύνης των διευθυντών.

Πέραν της ποινικής ευθύνης, που υπέχουν τα διευθυντικά στελέχη μιας επιχείρησης ή τα πρόσωπα που ασκούν την εξουσία λήψεως αποφάσεων, για τις δικές τους πράξεις (ως αυτουργοί, συνεργοί ή ηθικοί αυτουργοί μιας απάτης), το άρθρο 3 προβλέπει τη δυνατότητα για τα κράτη μέλη να αποφασίσουν ενδεχομένως την θέση σε εφαρμογή της ποινικής ευθύνης των διευθυντών επιχειρήσεων σε άλλες νομικές βάσεις.

Έτσι, κατά την έννοια του άρθρου 3 το κράτος μέλος μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης της ποινικής ευθύνης των διευθυντών επιχειρήσεων όταν αυτοί δεν εκπληρώσουν υποχρέωση εποπτείας ή ελέγχου που υπέχουν (culpa in vigilando).

Η ποινική ευθύνη των διευθυντών επιχειρήσεων θα μπορούσε επίσης να βασίζεται σε κύρωση, διάφορη της επιβαλλομένης για την ίδια την απάτη, που θα κολάζει την παραβίαση της υποχρέωσης εποπτείας ή ελέγχου που διευκρινίζεται από το εθνικό δίκαιο.

Για τη θεμελίωση της ποινικής ευθύνης ενός διευθυντικού στελέχους θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί η αμέλεια ή η ανεπάρκειά του.

Τέλος, το άρθρο 3 δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να προβλέπουν αντικειμενική ποινική ευθύνη των διευθυντών και των προσώπων που ασκούν την εξουσία λήψεως των αποφάσεων, για πράξεις τρίτου, χωρίς να απαιτείται να αποδειχθεί πταίσμα, αμέλεια ή έλλειψη εποπτείας από πλευράς του προσώπου που ασκεί εξουσία λήψεως αποφάσεων.

4. Άρθρο 4: Κανόνες αρμοδιότητας των δικαστηρίων των κρατών μελών

Η σύμβαση καθορίζει τους κανόνες αρμοδιότητας που επιτρέπουν στα δικαστήρια των κρατών μελών να διώκουν και να κολάζουν τα εγκλήματα απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, ιδίως εκείνων που δεν διαπράττονται πλήρως στο έδαφός τους.

Το άρθρο 4 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίζουν την αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων τους στις εξής τρεις υποθετικές περιπτώσεις:

1. Όταν η απάτη, η συμμετοχή στην απάτη ή η απόπειρα απάτης διεπράχθησαν, εν όλω ή εν μέρει, στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους. Στην περίπτωση αυτή περιλαμβάνεται και η υποθετική περίπτωση όπου το προϊόν αποκτάται στο έδαφος αυτό.

2. Όταν, στο έδαφός του, ένα πρόσωπο καταστεί, εν γνώσει συνεργός ή ηθικός αυτουργός σε απάτη που διεπράχθη στο έδαφος άλλου κράτους μέλους ή τρίτου κράτους. Όπως ήδη επιβεβαιώθηκε στις παρατηρήσεις σχετικά με το άρθρο 2, οι έννοιες της συνέργειας και της ηθικής αυτουργίας δέον να ερμηνεύονται με βάση τα εθνικά δίκαια.

Εντούτοις, ορισμένα κράτη μέλη μπορούν να έχουν πλέον ευρύ ορισμό. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διευκρινίσει ότι θα ερμηνεύει τον όρο «assist» υπό το φως του ορισμού του όρου «conspiracy» που αποτελεί χαρακτηριστικό όρο του εσωτερικού του δικαίου.

Θα πρέπει, επίσης, να διευκρινιστεί ότι, όταν η απάτη διαπράττεται σε τρίτο κράτος, ορισμένα κράτη μέλη μπορούν να απαιτήσουν την εφαρμογή της αρχής του διπλού ποινικού χαρακτηρισμού προκειμένου να διώξουν το έγκλημα της συνέργειας ή της ηθικής αυτουργίας σε απάτη: συγκεκριμένα, η απάτη θα πρέπει να είναι αξιόποινη και βάσει του αλλοδαπού δικαίου.

Εξάλλου, είναι γνωστό ότι ορισμένα κράτη μέλη, για λόγους σκοπιμότητας ή έννομης τάξης, δεν θα μπορέσουν να διώκουν τα εγκλήματα της συνέργειας ή της ηθικής αυτουργίας σε απάτη, παρά μόνον αφ' ης στιγμής έχει διαπιστωθεί το ίδιο το έγκλημα της απάτης με αμετάκλητη απόφαση αρμόδιου δικαστηρίου του κράτους μέλους ή του τρίτου κράτους.

3. Όταν ο φυσικός αυτουργός της απάτης είναι υπήκοος του αφορώμενου κράτους μέλους, ανεξάρτητα από τον τόπο της διάπραξης της απάτης (σε κράτος μέλος ή τρίτο κράτος).

Τα κράτη μέλη δύνανται να απαιτούν, για την θέσπιση της αρμοδιότητάς τους, την πλήρωση της προϋπόθεσης του διπλού ποινικού χαρακτηρισμού.

Η περίπτωση αυτή διεθνούς αρμοδιότητας δεν γίνεται δεκτή από τη νομική παράδοση ορισμένων κρατών μελών. Το άρθρο 4 παράγραφος 2 προβλέπει συνεπώς τη δυνατότητα παρέκκλισης από την διάταξη αυτή, με την κατάθεση σχετικών δηλώσεων.

5. Άρθρο 5: Κανόνες σχετικά με την έκδοση και την ποινική δίωξη

Οι τρεις κανόνες που διατυπώνει το άρθρο 5 σχετικά με την έκδοση, αποσκοπούν στη συμπλήρωση, σε θέματα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, των διατάξεων σχετικά με την έκδοση ημεδαπών και τα φορολογικά αδικήματα, που ισχύουν μεταξύ των κρατών μελών βάσει διμερών ή πολυμερών συμβάσεων περί εκδόσεως.

α) Έκδοση ημεδαπών

Ορισμένος αριθμός κρατών μελών δεν εκδίδουν υπηκόους τους. Το άρθρου 5 προβλέπει ορισμένες διατάξεις που έχουν ως στόχο την αποφυγή του κινδύνου ορισμένα πρόσωπα που κατηγορούνται για απάτη σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, να απολαύουν πλήρους ασυλίας λόγω αυτής της άρνησης έκδοσης για λόγους αρχής.

Η έννοια «υπήκοος», για την εφαρμογή αυτού του άρθρου, θα πρέπει να νοείται υπό το φως των δηλώσεων σχετικά με το άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) της ευρωπαϊκής σύμβασης περί εκδόσεως, της 13ης Δεκεμβρίου 1957, που έχουν ενδεχομένως γίνει από τα Κράτη μέρη της εν λόγω σύμβασης.

Το άρθρο 5 επιβάλλει εν πρώτοις στα κράτη που δεν εκδίδουν ημεδαπούς να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να θεσπίσουν την δικαιοδοσία τους για εγκλήματα που καθορίζονται και κολάζονται σύμφωνα με το άρθρο 1 και το άρθρο 2 παράγραφος 1 της παρούσας σύμβασης, όταν αυτά διαπράττονται από υπηκόους τους εκτός του εδάφους τους. Το έγκλημα μπορεί να έχει διαπραχθεί σε άλλο κράτος μέλος ή και τρίτο κράτος.

Οι περιπτώσεις απάτης ευτελούς αξίας, οι οποίες, κατά το άρθρο 2 πράγραφος 2, θα επισύρουν αποκλειστικά και μόνο διοικητικές κυρώσεις σε ορισμένα κράτη μέλη, δεν εμπίπτουν στη διάταξη αυτή.

Προς τούτοις, όταν μια τέτοια απάτη διαπράττεται στο έδαφος κράτους μέλους από υπήκοο άλλου κράτους μέλους, η αίτηση εκδόσεως του οποίου δεν γίνεται δεκτή από το εν λόγω κράτος μέλος για μόνον το λόγο ότι το εν λόγω κράτος δεν εκδίδει υπηκόους του, το άρθρο 5 επιβάλλει στο προς ό αίτηση εκδόσεως κράτος μέλος την υποχρέωση να παραπέμψει την υπόθεση στις δικές του δικαστικές αρχές για την άσκηση δίωξης. Επιβεβαιώνεται συνεπώς με σαφήνεια, από το άρθρο 5, παράγραφος 2, η αρχή «aut dedere aut judicare» («έκδοση, άλλως δίωξη»). Σκοπός, πάντως, της διάταξης αυτής δεν είναι να θίξει τους εθνικούς κανόνες κατά την άσκηση της ποινικής δίωξης.

Για την εφαρμογή αυτής της αρχής, το εκζητούν κράτος μέλος αναλαμβάνει την υποχρέωση να διαβιβάσει τη δικογραφία, τις πληροφορίες, τα πειστήρια σχετικά με το έγκλημα στο κράτος μέλος το οποίο θα κινήσει τη διαδικασία δίωξης του υπηκόου του. Το εκζητούν κράτος μέλος ενημερώνεται για την ασκηθείσα δίωξη καθώς και για την ασκηθείσα δίωξη καθώς και για τη συνέχεια που θα δοθεί.

Το άρθρο 5 δεν εξαρτά την άσκηση δίωξης από το προς ό η αίτηση κράτος από καμιά προϋπόθεση. Για να κινήσει, το προς ό η αίτηση κράτος την ποινική αγωγή, δεν απαιτείται σχετική αίτηση από πλευράς του εκζητούντος κράτους.

β) Φορολογικά αδικήματα

Στα πλαίσια της παρούσας σύμβασης, η αίτηση εκδόσεως δεν δύναται να απορριφθεί με μόνη αιτιολογία ότι αφορά φορολογικά η τελωνειακά αδικήματα.

Κατά συνέπεια, για τα μέρη της ευρωπαϊκής σύμβασης περί εκδόσεως, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 5 της σύμβασης αυτής τελικά περιορίζεται. Ο χαρακτηρισμός «φορολογικά» αναφέρεται στα έσοδα (φόρους, «duties») κατά την έννοια της ευρωπαϊκής σύμβασης περί εκδόσεως.

6. Άρθρο 6: Συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών

Δεδομένου της περίπλοκης φύσης και του διασυνοριακού χαρακτήρα ορισμένων περιπτώσεων απάτης, η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών αποκτά κεφαλαιώδη σημασία. Η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών θα πρέπει να καταστήσει ευχερέστερη την εξιχνίαση και καταστολή των απατών και την συγκέντρωση, όσο το δυνατόν συχνότερα, των ποινικών διώξεων αναφορικά με μια και την αυτή περίπτωση διασυνοριακής απάτης, σε ένα μόνο κράτος.

Εν πρώτοις, όταν δύο ή περισσότερα κράτη μέλη τα αφορά η αυτή περίπτωση απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων, θα πρέπει να υπάρχει πραγματική συνεργασία μεταξύ των σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, δηλαδή και στο στάδιο της ανάκρισης, και στο στάδιο της ποινικής δίωξης, αλλά και στο στάδιο της εκτέλεσης της απαγγελθείσας ποινής.

Οι διάφορες μορφές συνεργασίας που αναφέρει η παράγραφος 1 του άρθρου 6, δίδονται ενδεικτικά. Η προσθήκη του όρου «ιδίως» στην διάταξη αυτή αποσκοπεί να καλύψει περιπτώσεις ορισμένων κρατών που δεν αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη όλων των σχετικών ευρωπαϊκών συμβάσεων που έχουν συναφθεί στον τομέα της συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Πρόκειται για την αμοιβαία δικαστική συνδρομή σε ποινικές υποθέσεις, την έκδοση, την διαβίβαση ποινικών δικογραφιών ή την εκτέλεση ποινών που έχουν απαγγελθεί από αλλοδαπά δικαστήρια οι οποίες αναφέρονται ενδεικτικά, προκειμένου να είναι δυνατόν να επιλέγεται, σε κάθε δεδομένη περίπτωση, η πλέον ενδεδειγμένη μορφή συνεργασίας. Οι συμβάσεις που ισχύουν εν προκειμένω μεταξύ των κρατών μελών δεν θίγονται από την παρούσα συνθήκη.

Η παράγραφος 2 εξετάζει την περίπτωση όπου πλείονα κράτη μέλη έχουν, το καθένα ξεχωριστά, αρμοδιότητα να ασκήσουν ποινική δίωξη για έγκλημα που αφορά τα αυτά πραγματικά περιστατικά.

Η παράγραφος αυτή επιβάλλει, στην περίπτωση αυτή, στα κράτη μέλη να συνεργάζονται, προκειμένου να αποφασίζουν το κράτος που θα είναι αρμόδιο για την άσκηση της ποινικής δίωξης. Η εν λόγω διάταξη θα πρέπει στο μέτρο του δυνατού να επιτρέπει πάντοτε την συγκέντρωση των ποινικών διώξεων σε ένα μόνο κράτος για λόγους αποτελεσματικότητας.

Για τη διευθέτηση παρόμοιων περιπτώσεων σύγκρουσης αρμοδιοτήτων τα κράτη μέλη θα μπορούν να λαμβάνουν υπόψη, φερ' ειπείν, τη σπουδαιότητα του πταίσματος που διαπράχθηκε στο έδαφός τους, τον τόπο απόκτησης των ποσών που αφορούσε η κατάχρηση, τον τόπο σύλληψης των ενεχομένων προσώπων, την ιθαγένειά τους, τη χρονική σειρά των ασκηθεισών διώξεων κ.λπ.

7. Άρθρο 7: Ne bis in idem

Η παράγραφος 1 του άρθρου 7 διατυπώνει την αρχή «ne bis in idem».

Η αρχή αυτή έχει όλως ιδιαίτερη σημασία, ιδίως σε περίπτωση διεθνικών απατών, όπου είναι δυνατόν να εκδοθούν τελικά αποφάσεις από δικαστήρια πλειόνων κρατών μελών, όταν δεν θα έχει καταστεί δυνατόν να συγκεντρωθούν οι ποινικές διώξεις σε ένα και το αυτό κράτος, κατ' εφαρμογήν της αρχής που διατυπώνεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2.

Η παράγραφος 2 πραγματεύεται τις περιπτώσεις δηλώσεων που προβλέπονται περιοριστικά από συμβάσεις που έχουν καταρτιστεί ή εφαρμόζονται μεταξύ ορισμένων κρατών μελών.

Η παράγραφος 4 διευκρινίζει ότι οι αρχές που ισχύουν μεταξύ κρατών μελών και οι δηλώσεις που περιέχονται σε διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες δεν θα πρέπει να θιγούν.

Τα κράτη μέλη που είναι ήδη μέρη των προαναφερθεισών αυτών πράξεων, οφείλουν να επαναλάβουν τις δηλώσεις που έχουν ήδη καταθέσει στα πλαίσια αυτών των πράξεων.

Τονιστέον επίσης ότι τα κράτη αυτά δεν έχουν την δυνατότητα να καταθέσουν άλλες δηλώσεις πέραν αυτών που έχουν ήδη καταθέσει στα πλαίσια των εν λόγω συμβάσεων.

Τα κράτη μέλη, που δεν είναι μέρη των προαναφερθεισών αυτών πράξεων, θα καταθέσουν, εφόσον το επιθυμούν, τις δηλώσεις που αφορούν αποκλειστικά τις εξαιρέσεις που σκοπούνται στην παράγραφο 2, κατά τη στιγμή της κατάθεσης της γνωστοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2.

8. Άρθρο 8: Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου

Το άρθρο 8 παράγραφος 1 διευκρινίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα είναι αρμόδιο να επιλαμβάνεται διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, σχετικά με την ερμηνεία ή την εφαρμογή της σύμβασης.

Η εν λόγω παράγραφος προβλέπει ότι, σε ένα πρώτο στάδιο, οι διαφορές θα πρέπει να εξετάζονται στα πλαίσια του συμβουλίου, σύμφωνα με τη διαδικασία του τίτλου VI προκειμένου να επιλυθούν. Εάν, μετά την παρέλευση έξι μηνών δεν έχει μπορέσει να βρεθεί λύση, οι διάδικοι μπορούν να φέρουν το θέμα ενώπιον του Δικαστηρίου προκειμένου να ληφθεί σχετική απόφαση.

Στο άρθρο 8 παράγραφος 2, προβλέπεται ότι για κάθε διαφορά μεταξύ ενός ή περισσότερων κρατών μελών και της Επιτροπής σχετικά με το άρθρο 1 ή το άρθρο 10 τη σύμβασης πρέπει να προηγηθεί απόπειρα διευθέτησής τους διά της διαπραγματευτικής οδού.

Εάν οι διαπραγματεύσεις δεν καταλήξουν σε κάποια λύση, η διαφορά μπορεί να αχθεί ενώπιον του Δικαστηρίου.

Οι διαφορές μεταξύ ενός ή περισσότερων κρατών μελών και της Επιτροπής σχετικά με το άρθρο 1 και το άρθρο 10 που μπορούν να αχθούν ενώπιον του Δικαστηρίου, είναι αυτές που αφορούν τον τρόπο θέσπισης, από ένα κράτος μέλος, των αναγκαίων νομοθετικών πράξεων για την ποινικοποίηση ορισμένων πράξεων, ή τον τρόπο εκπλήρωσης της υποχρέωσης των Κρατών μελών να γωνστοποιούν ορισμένες πληροφορίες στην Επιτροπή.

Το Δικαστήριο δεν είναι σε καμία περίπτωση αρμόδιο να αμφισβητεί τις αποφάσεις που έχουν εκδώσει τα εθνικά δικαστήρια (σε υποθέσεις που αφορούν παραβιάσεις της σύμβασης ή εθνικών διατάξεων περί εφαρμογής της σύμβασης).

Τα υψηλά συμβαλλόμενα μέρη δύνανται, εφόσον το επιθυμούν, να διευκρινίσουν μελλοντικώς, με πρόσθετο πρωτόκολλο, τις συγκεκριμένες συνθήκες υπό τις οποίες το Δικαστήριο θα μπορούσε να είναι αρμόδιο να εκδίδει προδικαστικές αποφάσεις για την ερμηνεία των διατάξεων της σύμβασης (12).

9. Άρθρο 9: Εσωτερικές διατάξεις

Η Σύμβαση δεν συνιστά παρά στοιχειώδη πλατφόρμα. Για τον λόγο αυτόν το άρθρο 9 διατυπώνει την αρχή ότι καμιά διάταξη της Σύμβασης δεν κωλύει τα Κράτη μέλη να θεσπίζουν, στην εσωτερική έννομη τάξη τους, πλέον δεσμευτικές διατάξεις, πέραν των υποχρεώσεων που επιβάλλει η παρούσα Σύμβαση, ή να συνάπτουν συμφωνίες δυνάμει του άρθρου Κ7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Έτσι, τα Κράτη μέλη θα μπορούν, για παράδειγμα, να διευρύνουν την έννοια του ηθικού στοιχείου που προβλέπεται στο άρθρο 1, πρώτη παράγραφος, ώστε να καλύπτει και την τυπική αμέλεια, ή να μην απαιτούν την επέλευση των αποτελεσμάτων που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχεία α) και β) ως προϋπόθεση για την δίωξη τελειωθέντος εγκλήματος.

Εξάλλου, τα Κράτη μέλη μπορούν, όσον αφορά τις κυρώσεις, να αποφασίσουν ότι όλες οι περιπτώσεις απάτης θα επισύρουν ποινές στερητικές της ελευθερίας.

10. Άρθρο 10: Ανακοινώσεις

Το άρθρο 10 εισάγει σύστημα πληροφόρησης της Επιτροπής από τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με την παράγραφο 1, τα κράτη μέλη οφείλουν να ανακοινώνουν στην Επιτροπή τις πράξεις οι οποίες μεταφέρουν στο εσωτερικό τους δίκαιο τις υποχρεώσεις που υπέχουν βάσει των διατάξεων της σύμβασης.

Η παράγραφος 2 προβλέπει ότι, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων που απορρέουν από τους κοινωνικούς κανονισμούς, και κατ' εφαρμογήν του άρθρου Κ.3 σημείο 2 στοιχείο γ) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη ανταλλάσσουν μεταξύ τους, ή με την Επιτροπή, εκείνες τις πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή της σύμβασης οι οποίες θα διευκρινιστούν στα πλαίσια του Συμβουλίου, καθώς και τις λεπτομέρειες ανακοίνωσής τους.

Αποφασίστηκε ότι θα θεσπιστούν, με πλειοψηφία δύο τρίτων, από τα υψηλά συμβαλλόμενα μέρη. Θα μπορεί, συγκεκριμένα, να λαμβάνονται υπόψη εθνικές διατάξεις όσον αφορά το απόρρητο της ανάκρισης, το επαγγελματικό απόρρητο και την προστασία των ηλεκτρονικών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

11. Άρθρο 11: Έναρξη ισχύος

Το άρθρο αυτό ρυθμίζει την έναρξη ισχύος της σύμβασης σύμφωνα με τους κανόνες που έχει εν προκειμένω θεσπίσει το Συμβούλιο. Η σύμβαση αρχίζει να ισχύει ενενήντα μέρες μετά την γνωστοποίηση που σκοπείται στην παράγραφο 2 από το κράτος μέλος που προέβη στη διατύπωση αυτή τελευταίο.

12. Άρθρο 12: Προσχώρηση

Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι η σύμβαση είναι ανοικτή προς προσχώρηση για κάθε κράτος που γίνεται μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εάν η σύμβαση ισχύει ήδη κατά την προσχώρηση νέου κράτους μέλους, η σύμβαση θα αρχίσει να ισχύει έναντί του μετά την εκ μέρους του κατάθεση του εγγράφου προσχώρησης. Εάν, πάλι, η Σύμβαση δεν έχει ακόμη αρχίσει να ισχύει μετά πάροδο ενενήντα ημερών από την προσχώρησή του, θα αρχίσει να ισχύει έναντί του τη στιγμή της γενικής έναρξης ισχύος που προβλέπει το άρθρο 11.

Ας σημειωθεί ότι εάν κράτος καταστεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από τη γενική έναρξη ισχύος της σύμβασης και εάν δεν προσχωρήσει πάραυτα στη σύμβαση, η σύμβαση θα αρχίσει ούτως ή άλλως να ισχύει αφ' ης στιγμής όλα τα κράτη που ήσαν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης την στιγμή της θέσπισης από το Συμβούλιο της πράξης για την κατάρτιση της σύμβασης θα έχουν καταθέσει τα έγγραφα επικύρωσής της από πλευράς τους.

(1) ΕΕ αριθ. C 222 της 29. 9. 1976, σ. 2.

(2) Συλλογή ΔΕΚ 1989, σ. 2965.

(3) ΕΕ αριθ. C 328 της 17. 12. 1991, σ. 1.

(4) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής: SEC(93) 1172 της 16. 7. 1993.

(5) ΕΕ αριθ. C 224 της 31. 8. 1992, σ. 2.

(6) COM(94) 214 τελικό της 15. 6. 1994.

(7) ΕΕ αριθ. C 355 της 14. 12. 1994, σ. 2.

(8) Ένα πρώτο πρωτόκολλο της σύμβασης καταρτίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1996 (ΕΕ αριθ. C 313 της 23. 10. 1996, σ. 1).

(9) ΕΕ αριθ. L 312 της 23. 12. 1995, σ. 1.

(10) ΕΕ αριθ. L 293 της 12. 11. 1994, σ. 9.

(11) ΕΕ αριθ. L 166 της 28. 6. 1991, σ. 77.

(12) Το Συμβούλιο της 28ης και 29ης Νοεμβρίου 1996 ενέκρινε την πράξη για την κατάρτιση, βάσει του άρθρου Κ.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, του πρωτοκόλλου σχετικά με την ερμηνεία της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με προδικαστικές αποφάσεις [έγγραφο 11899/96 JUR 348 COR 21 + COR 1 (d), COR 2 (en), REV 1 (gr)].