Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά την ένδειξη των τιμών των προϊόντων που προσφέρονται στους καταναλωτές

(96/C 82/08)

Στις 8 Αυγούστου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 129Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Νοεμβρίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Φωλία.

Κατά την 331η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Δεκεμβρίου 1995 (συνεδρίαση της 20ής Δεκεμβρίου 1995) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η προστασία των καταναλωτών με την παροχή σωστής πληροφόρησης σχετικά με την τιμή των προϊόντων που τους προσφέρονται σε επίπεδο λιανικής πώλησης, διέπεται για μεν τα τρόφιμα από την οδηγία 79/581/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Ιουνίου 1979 για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά την αναγραφή των τιμών των τροφίμων (), όπως αυτή τροποποιήθηκε από την οδηγία 88/315/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 7ης Ιουνίου 1988 (), για δε τα μη εδώδιμα προϊόντα από την οδηγία 88/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 7ης Ιουνίου 1988 για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά την αναγραφή των τιμών των μη εδώδιμων προϊόντων (). Σχετική είναι και η οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 95/58/EΚ της 20ής Νοεμβρίου 1994 (), η οποία τροποποιεί τις προαναφερθείσες οδηγίες (παρατείνει κατά βάση την ισχύ των οδηγιών αυτών κατά δύο έτη).

1.2. Το σημείο εκκίνησης για τη σύνταξη της παρούσας γνωμοδότησης ήταν η πεποίθηση ότι τα συμφέροντα όλων των εμπλεκομένων στον χώρο της αγοράς, δηλαδή παραγωγών, εμπόρων, καταναλωτών, εξυπηρετούνται κατά τον καλύτερο τρόπο όταν στην αγορά επικρατούν συνθήκες διαφάνειας και καλής λειτουργίας. Η προσέγγιση αυτή παρέχει τις κατευθυντήριες γραμμές για την εξεύρεση ισόρροπων λύσεων για την προώθηση των δικαιολογημένων, αλλά αντιτιθεμένων, συμφερόντων των παραπάνω εμπλεκόμενων ομάδων.

1.3. Άλλωστε, είναι δεδομένο ότι η διαφάνεια της αγοράς και η σωστή πληροφόρηση προωθούν την προστασία των καταναλωτών και τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων και μεταξύ αγαθών. Επίσης, δεδομένο είναι ότι οι παραγωγοί και οι έμποροι είναι και αυτοί καταναλωτές. Τέλος, ότι οι δραστηριότητες των καταναλωτών, των εμπόρων και των παραγωγών, βρίσκονται συνεχώς σε πλήρη αλληλεξάρτηση.

2. Παρούσα κατάσταση

2.1. Υφίσταται γενική υποχρέωση αναγραφής της τιμής πώλησης και της τιμής ανά μονάδα μέτρησης των προϊόντων που πωλούνται λιανικώς. Στόχος είναι να παρέχεται στους καταναλωτές η ενημέρωση που απαιτείται για τη σύγκριση των τιμών ομοειδών προϊόντων.

2.2. Εντούτοις, κατά τα επτά τελευταία έτη, αποδείχθηκε ότι οι διατάξεις των οδηγιών που αφορούν τις τυποποιημένες σειρές, αλλά και τις εξαιρέσεις, ήταν τόσο πολύπλοκες που ορισμένες χώρες δεν τις μετέφεραν στην εθνική τους νομοθεσία.

2.3. Οι εξαιρέσεις αυτές είναι οι εξής:

- Όταν τα προϊόντα πωλούνται σε τυποποιημένες κοινοτικές σειρές 7

- Τα κράτη μέλη δύνανται να εξαιρέσουν ορισμένες κατηγορίες προϊόντων 7

- Τα κράτη μέλη δύνανται να εξαιρέσουν κατηγορίες προσυσκευασμένων σε προκαθορισμένες ποσότητες προϊόντων, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στα παραρτήματα των οδηγιών 7

- Τα κράτη μέλη δύνανται να εξαιρέσουν κατηγορίες προϊόντων όταν η αναγραφή της τιμής ανά μονάδα μέτρησης είναι χωρίς ουσία 7

- Εξαιρέσεις επιτρέπονται για τα προϊόντα που πωλούνται από μικρούς λιανοπωλητές όταν η υποχρέωση θεωρείται ότι επιβαρύνει υπερβολικά ή είναι πρακτικά δύσκολη.

2.4. Λόγω των προαναφερθεισών δυνατών εξαιρέσεων και της μη ομόφωνης αποδοχής των τυποποιημένων σειρών ως εναλλακτικής λύσης στην τιμή ανά μονάδα μέτρησης, φθάσαμε στο σημείο ορισμένα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εφαρμογή των ρυθμίσεων περί αναγραφής των τιμών εντός της προθεσμίας που έληγε την 6η Ιουνίου 1995.

2.5. Είναι παρήγορο το γεγονός ότι η Επιτροπή εκτίμησε την κατάσταση και συνειδητοποίησε ότι, πρώτον, η προθεσμία θα έπρεπε να παραταθεί και, δεύτερον, ότι θα έπρεπε να γίνουν ορισμένες σημαντικές αλλαγές στους ισχύοντες κανόνες προς όφελος της αρχής της επικουρικότητας και του δικαιώματος των καταναλωτών στην πληροφόρηση όσον αφορά τις τιμές.

2.6. Προκειμένου να βρεθεί ένας κοινός παρονομαστής στις συγκρουόμενες απόψεις και επιθυμίες των κρατών μελών χωρίς να υπονομευθούν τα δικαιώματα των καταναλωτών, η Επιτροπή βρήκε μια λύση σαν «το αυγό του Κολόμβου» 7 δηλαδή, να προτείνει «αποσύνδεση της τιμής ανά μονάδα μέτρησης από την τιμή της σειράς».

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η πρόταση (απλουστευμένης) οδηγίας για την αναγραφή των τιμών προϊόντων που προσφέρονται στους καταναλωτές:

- Καθιερώνει γενική υποχρέωση αναγραφής της τιμής πώλησης και της τιμής ανά μονάδα μέτρησης σε τρόφιμα και μη εδώδιμα προϊόντα που διατίθενται σε επίπεδο λιανικής πώλησης (άρθρα 1, 3 της πρότασης οδηγίας).

- Προβλέπει δυνατότητα εξαίρεσης για προϊόντα που η αναγραφή τιμής μονάδος θα ήταν άσκοπη (άρθρο 6, παράγραφος 1 οδηγίας) και για προϊόντα, τα οποία πωλούνται με το κομμάτι (άρθρο 6, παράγραφος 2 της πρότασης οδηγίας).

- Καταργεί την υφιστάμενη εξάρτηση της αναγραφής τιμής μονάδος από την ύπαρξη προκαθορισμένων σειρών υποσυσκευασίας, έτσι ώστε και για τα προσυσκευασμένα σε προκαθορισμένες ποσότητες προϊόντα («σειρές») να υπάρχει γενική υποχρέωση αναγραφής της τιμής μονάδος μέτρησης.

3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί απολύτως ορθή την επιλογή του άρθρου 129Α, παράγραφος 2, της Συνθήκης, ως νομικής βάσης για την πρόταση οδηγίας.

3.3. Αναγνωρίζεται η άμεση ανάγκη εφαρμογής συστήματος παροχής ακριβούς, διαφανούς και μη διφορούμενης πληροφόρησης για τις τιμές προϊόντων που πωλούνται λιανικώς.

3.4. Η τιμή πώλησης και η τιμή ανά μονάδα μέτρησης δεν πρέπει να αναγράφονται υποχρεωτικά επάνω στο πωλούμενο προϊόν, αλλά πρέπει να υπάρχει δυνατότητα αναγραφής τους και επάνω στο ράφι ή στην «γόνδολα». Ειδικά για τους μικρούς λιανοπωλητές, οι οποίοι συχνά στερούνται ραφιών και «γόνδολας», πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα αναγραφής των δύο τιμών ομάδων ομοειδών προϊόντων σε τιμοκατάλογο τοποθετημένο σε ευχερώς ορατό σημείο του καταστήματος.

3.5. Όσον αφορά την αναγραφή των τιμών μετά την εισαγωγή του ενιαίου κοινοτικού νομίσματος, και κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, η οποία σήμερα προβλέπεται να είναι εξάμηνη, οπότε θα πρέπει προσωρινά οι τιμές να αναγράφονται ταυτοχρόνως και στο εθνικό και στο κοινοτικό νόμισμα, προτείνεται η καθιέρωση αναγραφής τριών τιμών:

- τιμή πώλησης στο εθνικό νόμισμα,

- τιμή πώλησης στο ενιαίο κοινοτικό νόμισμα,

- τιμή ανά μονάδα μέτρησης στο ενιαίο κοινοτικό νόμισμα.

3.6. Το σύστημα αυτό κρίνεται επαρκές δεδομένου ότι συγκρίνοντας τιμές μονάδος εκφρασμένες στο ίδιο νόμισμα εξάγεται σαφές συμπέρασμα, ασχέτως νομίσματος. Επίσης συμβάλλει στην καλύτερη και γρηγορότερη προσαρμογή των πολιτών στην καθιέρωση του ενιαίου κοινοτικού νομίσματος.

3.7. Αν και η σχέση τιμής μονάδος και σειρών καταργείται, εντούτοις, παραγωγοί και διακινητές που ήδη έχουν καθιερώσει υποσυσκευασίες βάσει σειρών, μπορούν να συνεχίσουν να τις χρησιμοποιούν, υπό το καθεστώς, βεβαίως, της υπό υιοθέτηση νέας οδηγίας όσον αφορά την αναγραφή τιμής μονάδος.

Εξάλλου, καλείται η Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειές της για ενίσχυση εκείνων των επιχειρηματικών κλάδων ή επιχειρήσεων, οι οποίοι ήδη ξεκίνησαν την καθιέρωση των προταθεισών ευρωπαϊκών σειρών και επιθυμούν την περαιτέρω ανάπτυξή τους.

3.8. Στο πλαίσιο του άρθρου 6, παράγραφος 3, της πρότασης οδηγίας, η ΟΚΕ προτείνει τα κράτη μέλη να έχουν, όχι απλώς το δικαίωμα, αλλά την υποχρέωση να καθιερώσουν ως προς τα μη εδώδιμα προϊόντα ένα θετικό πίνακα (κατάλογο) προϊόντων, δηλαδή, ένα πίνακα προϊόντων, για τα οποία θα ισχύει υποχρέωση αναγραφής της τιμής μονάδος. Ένας πρακτικός τρόπος θα μπορούσε να είναι η αναφορά κάθε είδους με βάση τον αριθμό του Κοινού Κοινοτικού Δασμολογίου (NIMEXE). Κατ`αυτό τον τρόπο, αφενός μεν, θα υπάρχει ένα κοινό σημείο αναφοράς για όλες τις χώρες μέλη, αφετέρου δε, κάθε νέο προϊόν που παράγεται ή εισάγεται, παίρνει αμέσως τον αριθμό του και αυτομάτως περιλαμβάνεται στον πίνακα ή εξαιρείται από αυτόν.

Επειδή, εξάλλου, υπάρχει ο κίνδυνος τα κράτη μέλη να περιλάβουν διαφορετικά προϊόντα στον πίνακα αυτόν, δηλαδή, να κάνουν χρήση της δυνατότητας που τους παρέχει η διάταξη του άρθρου 6, παράγραφος 3, κατά τέτοιο τρόπο, ώστε τελικά το επίπεδο προστασίας του καταναλωτή να διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, πράγμα το οποίο δεν ανταποκρίνεται στο πνεύμα της πρότασης οδηγίας, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να μελετήσουν το πρόβλημα και να βρει τρόπους, νομικούς ή άλλους, με τους οποίους να πείθονται τα κράτη μέλη να τηρούν το ελάχιστο κοινό επίπεδο προστασίας, το οποίο προϋποθέτει η πρόταση οδηγίας. Στο έργο της αυτό, η Επιτροπή βεβαίως θα μπορεί λ.χ. να στηριχθεί στα κριτήρια εξαίρεσης που καθιερώνονται από τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 6 της πρότασης οδηγίας (προϊόντα για τα οποία η αναγραφή της τιμής ανά μονάδα μέτρησης δεν έχει έννοια, προϊόντα για τα οποία μια τέτοια αναγραφή δεν αποτελεί επαρκή πληροφόρηση ή μπορεί να προκαλέσει σύγχυση κ.λπ.).

3.9. Αν και η επιπλέον τετραετής περίοδος προσαρμογής για τις μικρές επιχειρήσεις (άρθρο 7 της πρότασης οδηγίας) κρίνεται αποδεκτή και δικαιολογημένη, εντούτοις πρέπει να τονισθούν τα ακόλουθα: Επειδή οι αντιρρήσεις από πλευράς μικρών επιχειρήσεων οφείλονται στον υπερβολικό «φόβο του αγνώστου», η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή:

1) να χρηματοδοτήσει ένα πρόγραμμα ενημερώσεως των μικρών λιανοπωλητών, το οποίο θα διαχειρισθούν και θα υλοποιήσουν σε κάθε κράτος μέλος η αρμόδια εθνική συνομοσπονδία εμπόρων ή οι αρμόδιες εθνικές συνομοσπονδίες εμπορίου. Η Επιτροπή θα συνεργάζεται με την αρμόδια συνομοσπονδία ή τις αρμόδιες συνομοσπονδίες και θα εποπτεύει και θα ελέγχει αυτές ως προς την υλοποίηση των προγραμμάτων αυτών.

2) Με δική της ευθύνη και δαπάνη, αλλά και σε συνεργασία με την εκάστοτε αρμόδια εθνική συνομοσπονδία εμπόρων ή τις εκάστοτε αρμόδιες εθνικές συνομοσπονδίες εμπόρων, να προετοιμάσει ενημερωτικά φυλλάδια που θα απευθύνονται στους μικρούς λιανοπωλητές στα οποία με απλό, πρακτικό και κατανοητό τρόπο θα δίνονται εξηγήσεις και θα προτείνονται λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

3.10. Πρέπει να γίνει σαφές ότι η παράταση που δίδεται μέχρι την 6η Ιουνίου 1997 σε σχέση με την υποχρέωση των κρατών μελών να συμμορφωθούν προς την οδηγία (άρθρο 10, παράγραφος 1 της πρότασης οδηγίας) δεν είναι διετής, όπως εσφαλμένα θεωρείται από την Επιτροπή, αφού ο χρόνος που θα μεσολαβήσει από τη δημοσίευση της νέας οδηγίας μέχρι τις 6 Ιουνίου 1997 μάλλον στον ένα χρόνο προσεγγίζει. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να βρει τον κατάλληλο νομικό τρόπο, με τον οποίο θα εξασφαλισθεί ότι η διετία θα είναι πραγματική διετία και όχι πλασματική. Παράλληλα, να περιληφθεί στην οδηγία διάταξη, σύμφωνα με την οποία να καλούνται τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν την οδηγία στην εθνική τους νομοθεσία εντός έξι (6) μηνών από τη δημοσίευσή της.

3.11. Στο πλαίσιο του άρθρου 11 της πρότασης οδηγίας προτείνεται στην Επιτροπή της ΕΕ η εκπόνηση τριών εκθέσεων περί της εφαρμογής των διατάξεων της οδηγίας. Εκτός των ήδη δύο προβλεπομένων, να υπάρξει και μία έκθεση ένα χρόνο μετά την ημερομηνία θέσης σε ισχύ της οδηγίας. Τούτο θα βοηθήσει ουσιαστικά στην έγκαιρη και σωστή εφαρμογή της οδηγίας στο σύνολο των εμπορικών επιχειρήσεων (μεγάλων, μεσαίων και μικρών).

3.12. Η ΟΚΕ επιθυμεί να συμμετάσχει ενεργώς στη σύνταξη των τριών παραπάνω εκθέσεων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Το άρθρο 11 της πρότασης οδηγίας διαμορφώνεται ως εξής:

«1. Ένα έτος μετά την ημερομηνία που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην ΟΚΕ μια πρώτη έκθεση περί εφαρμογής των διατάξεων της παρούσας οδηγίας.

2. Δύο έτη μετά την ημερομηνία που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην ΟΚΕ δεύτερη έκθεση περί της εφαρμογής των διατάξεων της παρούσας οδηγίας.

3. Τέσσερα έτη μετά την ημερομηνία που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην ΟΚΕ τρίτη έκθεση περί της εφαρμογής των διατάξεων της παρούσας οδηγίας.»

5. Περίληψη της γνωμοδότησης

5.1. Η προστασία των καταναλωτών με την παροχή σωστής πληροφόρησης όσον αφορά την τιμή λιανικής πώλησης διέπεται από την οδηγία 79/581/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε από την 88/315/ΕΟΚ, από την οδηγία 88/314/ΕΟΚ και από την οδηγία 95/58/ΕΚ που τροποποιεί τις παραπάνω οδηγίες.

5.2. Το σημείο εκκίνησης για την ΟΚΕ για τη σύνταξη της παρούσας γνωμοδότησης ήταν η πεποίθηση ότι τα συμφέροντα όλων των εμπλεκομένων στον χώρο της αγοράς εξυπηρετούνται καλύτερα όταν επικρατούν συνθήκες διαφάνειας και καλής λειτουργίας. Άλλωστε, αυτές οι συνθήκες προστατεύουν εξίσου τον καταναλωτή και τον υγιή ανταγωνισμό.

5.3. Η ΟΚΕ αποδέχεται την απεξάρτηση της υποχρέωσης αναγραφής τιμής μονάδος από την ύπαρξη των «σειρών».

5.4. Η ΟΚΕ ζητά οι τιμές πώλησης και ανά μονάδα μέτρησης να μπορούν να αναγράφονται όχι μόνον και στο ράφι, αλλά επίσης και σε συγκεντρωτικό τιμοκατάλογο αναρτημένο σε ευχερώς ορατό σημείο του καταστήματος, όταν πρόκειται για μικρούς λιανοπωλητές.

5.5. Για την μεταβατική περίοδο της εισαγωγής του ενιαίου κοινοτικού νομίσματος, η ΟΚΕ προτείνει την αναγραφή τριών τιμών ανά προϊόν:

α) τιμή πώλησης στο εθνικό νόμισμα,

β) τιμή πώλησης στο ενιαίο κοινοτικό νόμισμα,

γ) τιμή ανά μονάδα μέτρησης στο ενιαίο κοινοτικό νόμισμα.

5.6. Για όσους έχουν ήδη καθιερώσει υποσυσκευασίες βάσει σειρών, η ΟΚΕ προτείνει να συνεχίσουν την χρήση τους ενδεικνύοντας και την τιμή ανά μονάδα μέτρησης.

5.7. Η ΟΚΕ ζητά από τα κράτη μέλη να έχουν την υποχρέωση σύνταξης θετικής κατάστασης προϊόντων για τα οποία θα ισχύει η υποχρεωτική αναγραφή τιμής μονάδας μέτρησης, αφού η Επιτροπή προβλέψει εκείνες τις δικλείδες ασφαλείας που θα αποτρέψουν μεγάλες διαφορές περιεχομένων στους καταλόγους μεταξύ κρατών μελών.

Η ΟΚΕ προτείνει ως πρακτικό και ομοιόμορφο τρόπο σύνταξης την χρήση του αριθμού του Κοινού Κοινοτικού Δασμολογίου (NIMEXE) για κάθε προϊόν.

5.8. Για να ξεπερασθούν τα προβλήματα που οι μικροί λιανοπωλητές θα αντιμετωπίσουν, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να χρηματοδοτήσει:

α) προγράμματα ενημέρωσης των μικρών λιανοπωλητών,

β) την σύνταξη και έκδοση ενημερωτικών φυλλαδίων με τους ιδίους αποδέκτες.

5.9. Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να βρεί τους κατάλληλους τρόπους ώστε η διετής περίοδος προσαρμογής στην νέα οδηγία να αρχίζει από την ημερομηνία δημοσίευσης της και όχι από της 7ης Ιουνίου 1995.

Επίσης, να ληφθούν εκείνα τα μέτρα τα οποία θα υποχρεώσουν τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν την οδηγία στις εθνικές νομοθεσίες τους εκτός έξι μηνών από την ημερομηνία δημοσίευσης των.

5.10. Η ΟΚΕ προτείνει να εκπονηθούν τρείς και όχι δύο εκθέσεις για την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας, με τη δική της ενεργό συμμετοχή: η πρώτη ένα έτος, η δεύτερη δύο έτη και η τρίτη τέσσερα έτη μετά την ημερομηνία δημοσίευσης της οδηγίας.

Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() EE αριθ. L 158 της 26. 6. 1979, σ. 19.

() EE αριθ. L 142 της 9. 6. 1988, σ. 23.

() EE αριθ. L 142 της 9. 6. 1988, σ. 19.

() EE αριθ. L 299 της 12. 12. 1995, σ. 11.