EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 311/38

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προστασία των καταναλωτών και κατάλληλη διαχείριση της υπερχρέωσης για την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2014/C 311/06

Γενική εισηγήτρια: η κ. Reine-Claude MADER

Στις 6 Δεκεμβρίου 2013 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κ. Θεόδωρος ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ, Επικεφαλής της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ζήτησε με επιστολή του, εξ ονόματος της ελληνικής Προεδρίας, την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με θέμα:

Προστασία των καταναλωτών και κατάλληλη διαχείριση της υπερχρέωσης για την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού

Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα των εργασιών, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 498η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ης Απριλίου 2014 (συνεδρίαση της 29ης Απριλίου 2014), όρισε γενική εισηγήτρια την κ. Reine-Claude MADER και υιοθέτησε με164 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 H EOKE δίνει μεγάλη σημασία στο πρόβλημα της υπερχρέωσης, το οποίο οξύνθηκε με τη χρηματοπιστωτική κρίση, την αύξηση του κόστους διαβίωσης και την προσφυγή στην πίστωση ρευστότητας. Είχε την ευκαιρία, σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της, να εκφράσει τις απόψεις της όσον αφορά την ανάγκη λήψης μέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

1.2 Διαπιστώνει ότι, αν και τα αίτια έχουν εντοπιστεί, δεν υπάρχει εναρμονισμένος ορισμός της έννοιας της υπερχρέωσης, ούτε και τρόποι για τη διαμόρφωση επακριβούς εικόνας της κατάστασης στα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, ζητά να υιοθετηθεί ένας κοινός ορισμός.

1.3 Ο εν λόγω ορισμός θα πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: (i) το νοικοκυριό, ως κατάλληλη μονάδα μέτρησης για τον ποσοτικό προσδιορισμό της υπερχρέωσης, (ii) τις οικονομικές υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί, (iii) τις πραγματοποιηθείσες άτυπες αναλήψεις υποχρεώσεων στο εσωτερικό μιας οικογένειας ή μιας κοινότητας, (iv) την αδυναμία πληρωμής, (v) τη διαρθρωτική υπερχρέωση, (vi) ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο και (vii) την αφερεγγυότητα.

1.4 Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι η προστασία των καταναλωτών πρέπει να ενσωματωθεί πραγματικά σε όλα τα μέτρα που υιοθετούνται για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς.

1.5 Η διαχείριση της υπερχρέωσης πρέπει να περιλαμβάνει την παιδεία, την πρόληψη, καθώς και κατάλληλες διαδικασίες που να οδηγούν στην επανένταξη των υπερχρεωμένων σε μια κανονική οικονομική ζωή.

1.6 Αυτό απαιτεί σφαιρική αντιμετώπιση του ζητήματος της υπερχρέωσης των νοικοκυριών και εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων.

1.7 Η εκπαίδευση σε χρηματοπιστωτικά θέματα πρέπει κατ’ αρχάς να παρέχεται στα σχολεία, αλλά και να είναι στη διάθεση του καθενός ανά πάσα στιγμή. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των εκστρατειών ενημέρωσης, στις οποίες πρέπει να συμμετέχουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμπληρωματικότητα των εμπειριών. Υπογραμμίζει ότι οι ενώσεις καταναλωτών και οι οικογενειακές οργανώσεις διαδραματίζουν απαραίτητο ρόλο στη διάδοση των πληροφοριών και την υποστήριξη όσων επιθυμούν.

1.8 Σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπιστεί μηχανισμοί διαχείρισης των καταστάσεων υπερχρέωσης, αλλά διαφέρουν από το ένα κράτος στο άλλο. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να καθιερωθεί κατάλληλη ενιαία διαδικασία σε όλα τα κράτη μέλη, με βάση το άρθρο 38 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, του άρθρου 114 της ΣΛΕΕ, η ακόμα και του άρθρου 81 της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με γενικές αρχές που θα προτείνει η Επιτροπή μέσω οδηγίας. Έτσι θα αποδειχθεί με σαφή τρόπο ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενδιαφέρεται να επιλύσει τα προβλήματα των Ευρωπαίων πολιτών.

1.9 Οι αρχές αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν: ταχεία και δωρεάν διαδικασία· αναστολή των διώξεων όταν κινηθεί διαδικασία για τον περιορισμό της υπερχρέωσης· επαλήθευση των απαιτήσεων· διαφύλαξη της κύριας κατοικίας· ίση μεταχείριση των κοινών πιστωτών· δυνατότητα διαγραφής των χρεών για τις πιο επιβαρυμένες καταστάσεις, καθώς και υποχρέωση να αφήνεται στον υπερχρεωμένο ένα επαρκές υπόλοιπο ώστε να ανταποκρίνεται με αξιοπρέπεια στις ανάγκες της καθημερινής ζωής, δεδομένου ότι στόχος είναι να επανενταχθεί ο καταναλωτής το ταχύτερο στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

1.10 Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι υποστηρίζει το δικαίωμα πρόσβασης στο τραπεζικό σύστημα, το οποίο πρέπει να διαφυλαχθεί για όσους βρίσκονται σε κατάσταση υπερχρέωσης, προκειμένου να αποφευχθεί κάθε ενδεχόμενο κοινωνικού αποκλεισμού.

1.11 Η καταπολέμηση της υπερχρέωσης προϋποθέτει επίσης τη θέσπιση ρυθμίσεων για την τοκογλυφία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

1.12 Ωστόσο, η μείωση του αριθμού των καταστάσεων υπερχρέωσης δεν μπορεί να επιτευχθεί χάρη στην υλοποίηση και μόνο ενός μηχανισμού διαχείρισης. Πρέπει επίσης να υιοθετηθούν μέτρα για την ανάπτυξη της εκπαίδευσης στην οικιακή οικονομία και σε χρηματοπιστωτικά θέματα, κάτι που προϋποθέτει τη διάθεση των αναγκαίων μέσων.

1.13 Τέλος, εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι ο έλεγχος της χρέωσης πρέπει να γίνεται με σεβασμό της νομοθεσίας. Επ’ αυτού, υπενθυμίζει ότι υποστηρίζει τον «υπεύθυνο δανεισμό», ο οποίος προϋποθέτει εκ μέρους των παροχέων όπως και των αντισυμβαλλομένων ηθικές και θεμιτές πρακτικές.

2. Εισαγωγή

2.1 Το 2013, στη «Δέσμη μέτρων για τις κοινωνικές επενδύσεις» (1), η Επιτροπή διαπίστωσε σημαντική αύξηση του αριθμού των εξώσεων και των αστέγων από την αρχή της κρίσης και επεσήμανε ότι η υπερχρέωση είναι ένα από τα αίτια της κατάστασης αυτής.

2.2 Το φαινόμενο της υπερχρέωσης οξύνθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και πλήττει όλο και περισσότερα άτομα, ανεξάρτητα από την κοινωνικο-επαγγελματική κατηγορία στην οποία ανήκουν.

2.3 Οι περιπτώσεις υπερχρέωσης δεν μπορούν σήμερα να θεωρούνται πρόβλημα μεμονωμένων ατόμων που υποκύπτουν στις παρορμήσεις και τα πάθη τους. Αντικατοπτρίζουν πλέον μια κοινωνική και κοινωνιακή κρίση.

2.4 Το 2013, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαπίστωσε ότι περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού της ευρωζώνης χρωστούσαν σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (2).

2.5 Σύμφωνα με αυτή την έρευνα, η υπερχρέωση προκύπτει συνήθως έπειτα από απρόβλεπτη πτώση των εισοδημάτων, η οποία συνδέεται κυρίως με απώλεια της εργασίας, ασθένεια, χωρισμό ή ακόμα και υπερκατανάλωση (3).

2.6 Το 1984, η Δανία υιοθέτησε έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό για τη διαχείριση της υπερχρέωσης των ιδιωτών. Η Γαλλία ήταν η δεύτερη χώρα που έλαβε παρόμοια μέτρα, εφαρμόζοντας τον νόμο της 31ης Δεκεμβρίου 1989 σχετικά με την πρόληψη και τη διευθέτηση των δυσχερειών που προκύπτουν από την υπερχρέωση των ιδιωτών και των οικογενειών (4).

2.7 Η υπερχρέωση πλήττει όλα τα κράτη μέλη, σε διαφορετικό βαθμό. Έλαβε μεγαλύτερες διαστάσεις με τη χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία αποσταθεροποίησε την οικονομία πολλών χωρών. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ρυθμιστεί το ζήτημα, καθώς όλοι οι οικονομικοί φορείς υφίστανται τις οικονομικές συνέπειές του. Πράγματι, οι επιχειρήσεις, ιδίως δε οι ΜΜΕ, καθίστανται ευάλωτες από τα ανεξόφλητα ποσά των αφερέγγυων πελατών τους.

2.8 Πλέον είναι πιο ανησυχητική, καθώς πλήττει φτωχούς εργαζόμενους και ανέργους –που έχουν σωρεύσει απλήρωτους λογαριασμούς βασικών υπηρεσιών, όπως η ενέργεια, το νερό, οι ασφάλειες και η τηλεφωνία, καθώς και καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίων–, άτομα της μεσαίας τάξης –συχνά μετά από απρόβλεπτες δυσχέρειες της ζωής–, αλλά και συνταξιούχους — οι συντάξεις των οποίων έχουν μειωθεί λόγω των πολιτικών λιτότητας ή επειδή στηρίζουν οικονομικά τους συγγενείς τους (5). Τα αίτια της υπερχρέωσης έχουν εντοπιστεί. Η υπερχρέωση οφείλεται στην ανεργία, στην επισφαλή απασχόληση ή/και σε ορισμένες οικογενειακές καταστάσεις. Είναι γνωστό ότι πλήττει περισσότερο τις μονογονεϊκές οικογένειες. Σε ορισμένες περιπτώσεις οφείλεται σε απρόβλεπτες δυσχέρειες της ζωής, σε διαζύγιο, σε διάσταση, θάνατο, ασθένεια, ή ακόμα αναπηρία της οποίας τα έξοδα περίθαλψης είναι σημαντικά. Το απαγορευτικό κόστος των τελών εγγραφής στο πανεπιστήμιο σε ορισμένα κράτη μέλη, διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην υπερχρέωση των νέων.

2.9 Η πρόσφατη αύξηση της υπερχρέωσης περιλαμβάνει και μια άλλη κοινωνιολογική κατηγορία: τα άτομα μεσαίας τάξης που έχασαν τη δουλειά τους και πρέπει να αποπληρώσουν υψηλές δόσεις ενυπόθηκου δανείου για την κατοικία τους, χωρίς να έχουν βραχυπρόθεσμα προοπτική εύρεσης εργασίας.

2.10 Ως εκ τούτου, μεταξύ των κατηγοριών των πληττόμενων ατόμων και εντός της εκάστοτε κατηγορίας, παρατηρείται μεγάλη ανομοιογένεια αιτίων και επιπτώσεων της υπερχρέωσης.

2.11 Ο κίνδυνος υπερχρέωσης αυξάνεται από την ασυμμετρία μεταξύ εξέλιξης των εισοδημάτων και εξέλιξης του κόστους ζωής, η οποία συνδέεται με τις αλλαγές τρόπου ζωής, με τις εθνικές πολιτικές λιτότητας, με την αύξηση των δαπανών για την κάλυψη των αναγκών της καθημερινής ζωής — όπως δαπάνες για ενέργεια, στέγαση, ηλεκτρονικές επικοινωνίες, τηλεφωνία, μεταφορές και χρηματοπιστωτικές δαπάνες.

2.12 Σε μια κοινωνία της αφθονίας, στην οποία τα άτομα ενθαρρύνονται από επιθετικές και παραπλανητικές διαφημιστικές εκστρατείες να προσφύγουν στην πίστωση για την κάλυψη ανεπαρκών εισοδημάτων, την απόκτηση αγαθών και την πρόσβαση σε υπηρεσίες, η εν λόγω πίστωση οδηγεί σε πολλές περιπτώσεις στην υπερχρέωση. Επ’ αυτού, πρέπει να σημειωθεί ότι οι ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες δεν κάνουν «ορθή χρήση» της πίστωσης αφού, λόγω της έλλειψης φερεγγυότητας τους, δεν έχουν πρόσβαση σε όλες τις μορφές πίστωσης. Έτσι, προσανατολίζονται προς ακριβές επιλογές, όπως τα «δάνεια ρευστότητας», τα οποία συχνά συνδέονται με κάρτες που διατίθενται μέσω διαφόρων διαύλων πώλησης, με πολύ υψηλά επιτόκια.

2.13 Αυτού του είδους οι πιστωτικές κάρτες είναι συχνό φαινόμενο να προωθούνται κατ’ οίκον, ταχυδρομικώς, συνοδευόμενες από εκφράσεις του τύπου «συγχαρητήρια, κερδίσατε ένα δάνειο δωρεάν, εξόφληση χωρίς επιβάρυνση», σε πλήρη περιφρόνηση των κανόνων περί πληροφόρησης και προστασίας του καταναλωτή. Η ΕΟΚΕ ζητά να τεθούν αυστηρά πλαίσια τόσο όσον αφορά τη διάρκεια, όσο και το ανώτατο όριο χρήσης αυτών των καρτών (6).

2.14 Στο πλαίσιο της ενυπόθηκης ή της καταναλωτικής πίστης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα των επιτοκίων. Ορισμένα δάνεια χορηγούνται με κυμαινόμενα επιτόκια χωρίς ανώτατα όρια, τα οποία ενδέχεται να μεταβληθούν σημαντικά ανάλογα με την εξέλιξη της αγοράς.

2.15 Επίσης, με επιχείρημα την εξασφάλιση της φερεγγυότητας των νοικοκυριών, ορισμένα δάνεια έχουν χορηγηθεί με προοδευτικά επιτόκια, προδικάζοντας μελλοντική αύξηση των εισοδημάτων η οποία, εξαιτίας της κρίσης, δεν επήλθε, λόγω των ανώτατων ορίων στους μισθούς που επεβλήθησαν σε ορισμένες χώρες, ή ακόμα και της απώλειάς τους.

2.16 Επιπλέον, ελλείψει ευρωπαϊκής εναρμόνισης, ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν ρυθμίσει το ζήτημα της τοκογλυφίας.

2.17 Ορισμένα υπερχρεωμένα νοικοκυριά τα οποία πρέπει να καταβάλουν καθυστερούμενες πληρωμές ή δόσεις αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς κινδυνεύουν να μην έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ή να υποστούν έξωση από τη στέγη τους — χωρίς να ξεχνάμε τα προβλήματα πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη που προκαλούνται από αυτή την ανασφάλεια. Παραδείγματος χάρη, το 2012 υπέστησαν έξωση από τη στέγη τους περισσότεροι από 75 000 υπερχρεωμένοι Ισπανοί, ήτοι 16,7 % περισσότεροι από το 2011 (7).

2.18 Αν και τα κύρια αίτια της υπερχρέωσης διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, αναμένεται σύντομα να επιτευχθεί συμφωνία επ’ αυτών. Ωστόσο, όπως ήδη τόνισε η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (8), δεν διαθέτουμε τα μέσα για να αξιολογήσουμε την κατάσταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την απαραίτητη ακρίβεια, δεδομένου ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί απογραφή σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον, η εφαρμογή αυτού του μηχανισμού προϋποθέτει καταρχάς την επίτευξη συμφωνίας γύρω από το τι σημαίνει «υπερχρέωση», καθώς και από τα κριτήρια και τις μεθόδους εκτίμησής της.

2.19 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προβεί σε αυτή τη διαπίστωση και επιθυμεί την κατάρτιση πράσινης βίβλου με την οποία θα προτείνονται λειτουργικές λύσεις και την έναρξη ηλεκτρονικής διαβούλευσης.

2.20 Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να καθιερωθεί κοινός λειτουργικός ορισμός της υπερχρέωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος να βασίζεται στην αδυναμία ενός καταναλωτή να ανταποκριθεί στο σύνολο των οφειλών του –ανεξάρτητα από τη φύση τους– και των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει. Ελλείψει ενός τέτοιου ορισμού για την ακριβή αξιολόγηση του φαινομένου, οι δημόσιες δράσεις κινδυνεύουν να μην τελεσφορήσουν.

2.21 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ιδέας της σύστασης ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου της υπερχρέωσης, χωρίς πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος, χάρη στη συνένωση των ήδη υφιστάμενων και αποτελεσματικών εθνικών πρακτικών.

2.22 Τέλος, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η διαχείριση της υπερχρέωσης πρέπει να γίνεται σε πρώιμο στάδιο, χάρη στη χρηματοπιστωτική κατάρτιση, η οποία αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για υπεύθυνη και ελεγχόμενη κατανάλωση.

3. Για έναν κοινό ευρωπαϊκό λειτουργικό ορισμό της υπερχρέωσης

3.1 Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2008 (9) και η οποία παρείχε γενική επισκόπηση των ορισμών και των μέτρων που έχουν ληφθεί για την αντιμετώπιση της υπερχρέωσης σε 18 κράτη μέλη και ένα κράτος της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (10), δεν έχει επιτευχθεί συναίνεση σχετικά με τον ορισμό της υπερχρέωσης, διότι η έννοια διαφέρει ανάλογα με το κάθε κράτος.

3.2 Όπως υπογραμμίζει στατιστική ανάλυση του 2013 την οποία ζήτησε η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Καταναλωτών (ΓΔ SANCO) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (11), η υπερχρέωση είναι πράγματι ένα πολυσχιδές και πολύπλοκο φαινόμενο το οποίο εξελίσσεται διαρκώς.

3.3 Όπως σημείωσε και το Συμβούλιο της Ευρώπης (12), μπορεί να καλύπτει προβλήματα που σχετίζονται είτε με τις προθεσμίες πληρωμής των πιστώσεων είτε με τις καθημερινές δυσκολίες πληρωμής λογαριασμών.

3.4 Προκύπτει από τις παραπάνω πηγές ότι η μονάδα μέτρησης στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι το νοικοκυριό. Το ήμισυ περίπου των εθνικών ορισμών αναφέρονται στη διάρκεια της χρέωσης ή στον διαρθρωτικό χαρακτήρα της. Οι περισσότεροι από αυτούς αναφέρονται στη δυνατότητα εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί.

3.5 Ως εκ τούτου προκύπτουν ορισμένα κοινά υποκείμενα στοιχεία, τα οποία μπορούν να χρησιμεύσουν ως κοινή βάση.

3.6 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι για έναν κοινό λειτουργικό ορισμό της υπερχρέωσης πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: — το νοικοκυριό ως κατάλληλη μονάδα μέτρησης για τον ποσοτικό προσδιορισμό της υπερχρέωσης (13)· — οι οικονομικές υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί. Σε αυτές περιλαμβάνεται η στεγαστική πίστωση, η καταναλωτική πίστη, οι λογαριασμοί τηλεφώνου, ψηφιακής επικοινωνίας και βασικών υπηρεσιών (νερό, θέρμανση, ηλεκτρικό ρεύμα, υγεία κλπ.), τα ενοίκια, τα τρέχοντα έξοδα (τρόφιμα, μεταφορές, εκπαίδευση κλπ.)· — άτυπες υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί στο εσωτερικό της οικογένειας ή μιας κοινότητας. Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη αυτό το κριτήριο, καθώς αποτελεί ολοένα και σημαντικότερο στοιχείο του φαινομένου της υπερχρέωσης· — η αδυναμία πληρωμής. Το υπερχρεωμένο νοικοκυριό δεν έχει τη δυνατότητα να αντεπεξέλθει στα τρέχοντα έξοδά του, ούτε και σε εκείνα των άτυπων υποχρεώσεων που έχει αναλάβει· — η διαρθρωτική υπερχρέωση. Πρόκειται για χρονικό κριτήριο, προκειμένου να καλυφθούν τα επίμονα και διαρκή οικονομικά προβλήματα· — ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής. Το νοικοκυριό πρέπει να μπορεί να τηρήσει τις οικονομικές υποχρεώσεις που έχει συνάψει ή αναλάβει άτυπα, χωρίς να περιορίσει τις ελάχιστες δαπάνες που του είναι απαραίτητες για τη διατήρηση του επιπέδου ζωής του· — η αφερεγγυότητα. Το νοικοκυριό αδυνατεί να επανορθώσει την οικονομική του κατάσταση κινητοποιώντας τα χρηματοπιστωτικά και μη χρηματοπιστωτικά περιουσιακά του στοιχεία.

4. Η πρόληψη της υπερχρέωσης

4.1 Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση

4.1.1 Η μείωση του αριθμού των καταστάσεων υπερχρέωσης δεν μπορεί να επιτευχθεί χάρη στην υλοποίηση και μόνο ενός νομοθετικού μηχανισμού. Επιβάλλεται να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση. Πρέπει να ληφθούν προληπτικά μέτρα για να αποφεύγεται η υπερχρέωση στο μέτρο του δυνατού.

4.1.2 Αν και η ανάγκη για χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί πάγιο αίτημα στις συζητήσεις όσον αφορά τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, δεν κατανέμονται επαρκείς πόροι. Για να πειστεί κανείς, αρκεί να αντιπαραβάλει τα χρήματα που δαπανώνται για διαφήμιση και εκείνα που χορηγούνται για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση.

4.1.3 Μεταξύ των μέτρων που προτείνει, η ΕΟΚΕ έχει ήδη υπογραμμίσει την ανάγκη ανάπτυξης της εκπαίδευσης όσον αφορά τη βιώσιμη κατανάλωση (14). Εκτιμά ότι η χρηματοπιστωτική εκπαίδευση είναι απαραίτητη, διότι συμβάλλει στην καλή διαχείριση του προσωπικού προϋπολογισμού και στην πρόληψη της υπερχρέωσης.

4.1.4 Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι στα προαναφερθέντα 18 κράτη μέλη, η προληπτική εκπαίδευση δεν παρέχεται από έναν και μόνο φορέα. Επιθυμεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να θεσπίσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα στο ύψος της φιλοδοξίας που εκφράζει.

4.1.5 Ζητά να ενσωματωθεί η χρηματοπιστωτική εκπαίδευση στα προγράμματα σχολικών σπουδών. Επ’ αυτού, εφιστά την προσοχή στην ανάγκη να προσαρμοστεί η εν λόγω κατάρτιση στην ηλικία και στις γνώσεις των εκπαιδευόμενων, προκειμένου να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.

4.1.6 Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να προτρέψει τα κράτη μέλη να προβλέψουν εθνικά προγράμματα εκπαίδευσης, είτε μέσω εκπαιδευτικών, είτε στο πλαίσιο συμπράξεων ιδιωτικού/δημοσίου τομέα, καθώς και να παρέχει περισσότερη ενημέρωση σχετικά με τα μέσα που υπάρχουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.1.7 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εκστρατείες ενημέρωσης και εκλαΐκευσης χρηματοοικονομικών ζητημάτων πρέπει να ενισχυθούν, καθώς η εκπαίδευση στον τομέα πρέπει να μπορεί να αγγίζει κάθε κοινό. Εκτιμά ότι οι εν λόγω εκστρατείες μπορούν να διοργανωθούν από τους διάφορους κοινωνικο-οικονομικούς φορείς, τις δημόσιες αρχές, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), ή ακόμα τις ομοσπονδίες επαγγελματιών ή καταναλωτών. Στην πραγματικότητα, το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ των διαφόρων πηγών πληροφοριών, με στόχο την κοινή ωφέλεια. Η ανάγκη της πληροφόρησης αυτής αναγνωρίζεται εξάλλου σε ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία έχουν δρομολογήσει προγράμματα στα οποία έχουν πρόσβαση οι πολίτες.

4.1.8 Φαίνεται, επίσης, σημαντικό εκείνοι που το επιθυμούν να έχουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες, συμβουλές, βοήθεια στη διαχείριση του προϋπολογισμού ή στην αντιμετώπιση των δυσκολιών που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν με το πιστωτικό ίδρυμα τους, αλλά και με έναν φορέα παροχής υπηρεσιών ή μια δημόσια υπηρεσία. Επ’ αυτού, εκτιμά ότι θα πρέπει να υποστηριχθεί και να εξαρθεί το έργο που ήδη επιτελείται από τις ενώσεις καταναλωτών, οι οποίες βρίσκονται κοντά στο κοινό και του παρέχουν βοήθεια, είτε διοργανώνοντας ενημερωτικές συναντήσεις είτε πλαισιώνοντας τους ενδιαφερόμενους και παρέχοντάς τους δωρεάν συνδρομή.

4.1.9 Τέλος ο έλεγχος του χρέους δεν μπορεί να γίνει χωρίς σεβασμό στο πνεύμα και το γράμμα της νομοθεσίας για την καταναλωτική πίστη, την ενυπόθηκη πίστωση και τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές (καταχρηστικές ρήτρες, παραπλανητική διαφήμιση, «επιθετική» προσέλκυση πελατείας) (15).

4.2 Πρόληψη της υπερχρέωσης χάρη στην προώθηση του υπεύθυνου δανεισμού και στην επιβολή αποτρεπτικών κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών που βαρύνουν τους επαγγελματίες

4.2.1 Οι επαγγελματίες οφείλουν να υιοθετούν υπεύθυνη συμπεριφορά ήδη από το στάδιο της δημοσιοποίησης προσφορών και διαφημίσεων, καθώς επίσης και της παροχής συμβουλών και επεξηγήσεων στους καταναλωτές κατά τη σύναψη δανείων. Κάτι τέτοιο απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση και είναι ατυχές το γεγονός ότι αυτή δεν αποτελεί την τρέχουσα πρακτική, παρά την υφιστάμενη νομοθεσία και τους κώδικες δεοντολογίας που βρίσκει κανείς στις περισσότερες χώρες. Η διαφάνεια όσον αφορά τα προϊόντα, ειδικά όταν πρόκειται για δάνεια σε ξένα νομίσματα, όσον αφορά τους κινδύνους που ενέχουν για όσους παρέχουν εγγύηση ή τους συζύγους που συμμετέχουν έμμεσα και όσον αφορά τη σαφήνεια των πληροφοριών που παρέχονται θα πρέπει να αποτελεί τον κανόνα, ανεξάρτητα από το μέσο που χρησιμοποιείται.

4.2.2 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του «υπεύθυνου δανεισμού», καθώς καθιστά υπεύθυνους τους αντισυμβαλλόμενους (16). Ο έλεγχος της χορήγησης δανείων με τη βοήθεια μητρώων οδεύει προς αυτή την κατεύθυνση.

4.2.3 Σε σχέση με το ευαίσθητο αυτό ζήτημα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων.

4.3 Πρόληψη της υπερχρέωσης χάρη στη νομοθετική ρύθμιση της πίστωσης και του επαγγελματικού κλάδου των πιστώσεων προς ιδιώτες

4.3.1 Η οδηγία 2008/48/ΕΚ σχετικά με τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης (17) υποχρεώνει τα κράτη μέλη να επιβάλουν στους δανειστές ή τους πιστωτικούς διαμεσολαβητές να ενημερώνουν με σαφή τρόπο τους καταναλωτές στις διαφημίσεις τους, παρέχοντάς τους στοιχεία σύγκρισης. Επίσης, προβλέπει τα βασικά οικονομικά δεδομένα που πρέπει να αναγράφονται στο συμβόλαιο.

4.3.2 Ωστόσο, αυτή η οδηγία, η οποία επικεντρώνεται στην ενημέρωση των καταναλωτών, δεν είναι αρκετή για την πρόληψη της υπερχρέωσης.

4.3.3 Μια αποτελεσματική νομοθεσία σε αυτόν τον τομέα πρέπει να προβλέπει μέτρα εκπαίδευσης των επαγγελματιών και των καταναλωτών.

4.3.4 Έτσι, ορισμένα κράτη μέλη –υπερβαίνοντας τις απαιτήσεις της οδηγίας– προβλέπουν ότι η σύμβαση καταναλωτικής πίστης πρέπει να προειδοποιεί τον καταναλωτή σχετικά με ορισμένες καταχρήσεις ή να του υπενθυμίζει ότι έχει δικαίωμα να λάβει λεπτομερή πίνακα απόσβεσης.

4.3.5 Η ΕΟΚΕ ζητά μια νομοθεσία πιο τολμηρή και φιλόδοξη από την οδηγία 2006/114/ΕΚ σε ό,τι αφορά την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση (18), προκειμένου να απαγορευθούν ορισμένες μορφές παραπλανητικής ή καταχρηστικής διαφήμισης, ιδίως όταν έχουν ως στόχο καταναλωτές ευάλωτους ή που αδυνατούν ήδη σε εκείνο το στάδιο να αποπληρώσουν τα χρέη τους (19).

4.4 Καταπολέμηση της τοκογλυφίας

4.4.1 Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα προστατεύονταν καλύτερα αν υπήρχε ευρωπαϊκό πλαίσιο για την καταπολέμηση της τοκογλυφίας. Ο βασικός μηχανισμός για την αντιμετώπιση της τοκογλυφίας είναι ο καθορισμός ανώτατου επιτοκίου για το συνολικό κόστος της πίστωσης, στο οποίο συμπεριλαμβάνονται όλοι οι τόκοι και τα έξοδα που σχετίζονται με τη σύμβαση πίστωσης και το οποίο εκφράζεται ως ποσοστό, σύμφωνα με τη γνωστή μέθοδο του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου (ΣΕΠΕ). Το ανώτατο ΣΕΠΕ πρέπει να ποικίλει ανάλογα με το είδος και το ύψος του δανείου.

4.4.2 Η επικρατούσα κατάσταση στο εν λόγω ζήτημα παρουσιάζει μεγάλη ανομοιογένεια ανά την Ευρώπη (20).

4.4.3 Κατά κανόνα, υπάρχουν ρήτρες διασφάλισης για τη χορήγηση πιστώσεων σε ιδιώτες. Ωστόσο, για τις πιστώσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις, ορισμένες χώρες έχουν ελευθερώσει πλήρως το καθεστώς της τοκογλυφίας. Μόνο η Γαλλία και η Ιταλία αποτελούν ακόμη εξαίρεση στον κανόνα.

4.4.4 Στις περισσότερες χώρες, ο έλεγχος των επιτοκίων δεν βασίζεται στο νόμο αλλά στη νομολογία. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στο Ηνωμένο Βασίλειο ή την Ισπανία.

4.4.5 Στη Γερμανία, τα δικαστήρια αξιολογούν κατά πόσον πρόκειται για τοκογλυφία βασιζόμενα στους μέσους όρους της αγοράς, οι οποίοι δημοσιεύονται κάθε μήνα από την Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας για τα διάφορα είδη πίστωσης. Η απόκλιση κρίνεται υπερβολική όταν το επιτόκιο υπερβαίνει το διπλάσιο του μέσου επιτοκίου της αγοράς.

4.4.6 Όπως και στη Γαλλία, στην Ιταλία τα επιτόκια ρυθμίζονται μέσω νόμου. Το όριο πέρα από το οποίο το επιτόκιο κρίνεται τοκογλυφικό, αναθεωρείται και εδώ ανά τρίμηνο. Ωστόσο, γενικά, ένα επιτόκιο θεωρείται τοκογλυφικό εάν ξεπερνά κατά 50 % το μέσο επιτόκιο των τραπεζών.

5. Η διαχείριση της υπερχρέωσης

5.1 Πολλά κράτη μέλη έχουν προβλέψει νομικές διαδικασίες για τον περιορισμό της υπερχρέωσης. Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα και παρά την έλλειψη συγκριτικών ή στατιστικών μελετών της νομοθεσίας που να καλύπτουν και τα 28 κράτη μέλη, φαίνεται ότι ο γενικός στόχος της διαχείρισης της υπερχρέωσης είναι η εξεύρεση λύσης για τα νοικοκυριά, προκειμένου να αποφύγουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και να τους δοθεί η δυνατότητα, όταν είναι δυνατόν, να εξοφλήσουν τα χρέη τους, στο μέτρο των δυνατοτήτων συμβολής τους. Ορισμένοι μηχανισμοί προβλέπουν τη δυνατότητα μερικής ή ολικής διαγραφής των χρεών, όταν κρίνεται ότι η κατάσταση των υπερχρεωμένων ατόμων βρίσκεται πραγματικά σε αδιέξοδο, προκειμένου να τους δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία.

5.2 Το δίκαιο περί αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων, σχετικά με το οποίο η ΕΟΚΕ είχε εκδώσει γνωμοδότηση, προσφέρει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα για το ζήτημα (21).

5.3 Η πλειονότητα των κρατών της Ευρώπης έχουν θεσπίσει ένδικες διαδικασίες διαχείρισης της υπερχρέωσης, οι οποίες διαφέρουν ως προς τη φύση, τις συνθήκες πρόσβασης και το αντικείμενο των χρεών.

5.3.1 Όλες οι εν λόγω διαδικασίες περιλαμβάνουν τη δυνατότητα του δικαστή να επιβάλει ένα σχέδιο αποπληρωμής των οφειλών στα υπερχρεωμένα άτομα και στους πιστωτές τους. Πριν από τη λήψη απόφασης υπάρχει συνήθως ένα στάδιο συμβιβασμού, κατά το οποίο αναζητείται η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μερών επί ενός σχεδίου, η οποία –σε περίπτωση θετικής έκβασης– καταλήγει στην επικύρωση του σχεδίου προγράμματος από τον δικαστή (22).

5.3.2 Παράλληλα με την παρέμβαση του δικαστή, αυτές οι διαδικασίες προβλέπουν ενδεχομένως τον διορισμό δικαστικού λειτουργού («διαμεσολαβητή για τα χρέη» στο Βέλγιο, «διαχειριστή πτωχεύσεων» στις Κάτω Χώρες), ο οποίος έχει αποστολή να παραλάβει τις αναγγελίες απαιτήσεων, να τις ελέγξει, να ενημερωθεί για τις συνθήκες ζωής και την περιουσιακή κατάσταση των υπερχρεωμένων ατόμων, να καθορίσει ενδεχομένως το απαραίτητο εισόδημα που θα επιτρέπει σε αυτά τα άτομα να ανταποκριθούν στις τρέχουσες δαπάνες τους, να κρατήσει το πλεόνασμα εισοδήματος για την πληρωμή των πιστωτών, να θέσει προς πώληση ορισμένα αγαθά τους, να καταρτίσει ένα σχέδιο για τη εξόφληση των χρεών και να ελέγξει την εκτέλεση του εν λόγω σχεδίου και την καλή πίστη των υπερχρεωμένων ατόμων (23).

5.3.3 Επί του προκειμένου, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να θεσπιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ότι ορισμένα ζωτικά αγαθά δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να κατασχεθούν ούτε να πωληθούν σε ευτελή τιμή.

5.3.4 Η έναρξη αυτών των διαδικασιών έχει ως αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές ότι οι κοινοί πιστωτές δεν μπορούν να διεξάγουν μεμονωμένες διώξεις για τα αγαθά ή τα εισοδήματα των δικαιούχων. Όπως είναι λογικό, οι δικαιούχοι δεν μπορούν να χρεωθούν περαιτέρω, διαφορετικά χάνουν το δικαίωμα στη διαδικασία εξόφλησης.

5.3.5 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η διαμόρφωση ομοιόμορφων διαδικασιών θα είναι προς το συμφέρον της προστασίας των καταναλωτών από τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού, με προϋπόθεση να είναι ταχείες, απλές και χωρίς έξοδα για τους οφειλέτες, οι οποίοι βρίσκονται κατ’ αρχήν σε δυσχερή κατάσταση.

5.3.6 Επιπλέον, η αναστολή των διώξεων πρέπει να κηρύσσεται ήδη από την έναρξη της διαδικασίας, προκειμένου να αποφεύγονται οι πιέσεις που ενδέχεται να ασκήσουν οι πιστωτές.

5.3.7 Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη να προβλεφθεί ένα στάδιο επαλήθευσης των απαιτήσεων, για το σεβασμό των δικαιωμάτων των μερών.

5.3.8 Σημειώνει ότι σε ορισμένες χώρες, η τύχη που επιφυλάσσεται στην κύρια κατοικία αντιμετωπίζεται χωριστά, για να αποφεύγεται η έξωση των οικογενειών από τα σπίτια τους. Επικροτεί την εν λόγω πρακτική και εκτιμά ότι θα πρέπει να αποτελεί τον κανόνα, ώστε να αποφεύγεται ο κοινωνικός αποκλεισμός των οικογενειών, πράγμα που πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό στόχο προς το συμφέρον της κοινωνίας.

5.3.9 Συνιστά να προβλέπεται μερική ή ολική διαγραφή για τις πιο επιβαρυμένες καταστάσεις, ώστε να προλαμβάνεται ο κίνδυνος κοινωνικού αποκλεισμού.

5.3.10 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η προσφυγή σε διαδικασία διαχείρισης της υπερχρέωσης δεν πρέπει να οδηγεί σε αποκλεισμό από τις βασικές τραπεζικές υπηρεσίες, διότι αυτές είναι απαραίτητες για τον οικονομικό και κοινωνικό βίο.

5.3.11 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα μέσα που θα προβλεφθούν για τη λειτουργία των μηχανισμών πρέπει να επιτρέπουν την διαχείριση των καταστάσεων κατά περίπτωση. Επ’ αυτού, κρίνει σκόπιμο να προβλεφθούν συστήματα καθοδήγησης για όσα άτομα τα χρειάζονται.

6. Εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του καταναλωτή ως συμβολή στην εδραίωση της ενιαίας αγοράς

6.1 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για την επίτευξη αυτού του στόχου απαιτείται η θέσπιση ενιαίας διαδικασίας σε όλα τα κράτη μέλη, με βάση τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το άρθρο 114 της ΣΛΕΕ, η ακόμα και το άρθρο 81 της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με γενικές αρχές που θα προτείνει η Επιτροπή σε οδηγία, με βάση τα ακόλουθα πεδία προβληματισμού, για μια πιο ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά.

6.2 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ορισμένες από τις κατευθύνσεις που προτείνονται εδώ εφαρμόζονται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη και ότι θα ήταν προς το γενικό συμφέρον να γενικευθούν.

6.3 Μηχανισμοί υποδοχής των υπερχρεωμένων

6.3.1 Η παροχή συμβουλών σε θέματα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και κατανάλωσης, η υποχρέωση παροχής συμβουλών που βαρύνει τα τραπεζικά και πιστωτικά ιδρύματα, καθώς και η συνδρομή στη διαχείριση του προϋπολογισμού συχνά δεν επαρκούν ή δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρεωμένων ατόμων. Οι εθνικές δημόσιες αρχές πρέπει να θέσουν στη διάθεση των ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες υπηρεσίες κοινωνικής μέριμνας ικανές να τους προσφέρουν άμεση βοήθεια, ή ακόμα και δωρεάν δικαστική αρωγή αν το επιθυμούν. Σε αυτό το πλαίσιο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να υποστηρίξουν και να επισημοποιήσουν τον ρόλο των ενώσεων προστασίας των καταναλωτών, όσον αφορά τη δικαστική αρωγή.

6.3.2 Για τις πιο κρίσιμες καταστάσεις χρέωσης, μπορούν να προβλεφθούν κοινωνικές ενισχύσεις που να καλύπτουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, τις δαπάνες στέγασης, διατροφής, υγείας, καθώς και την πληρωμή μέρους ή του συνόλου των χρεών στους πιστωτές.

6.3.3 Επιπλέον, πρέπει να προβλεφθεί ένας μηχανισμός για την ανάλυση της εκάστοτε συγκεκριμένης κατάστασης των ατόμων, την επαλήθευση της νομιμότητας των ζητούμενων ποσών, τη διαπραγμάτευση με τους πιστωτές τους ενός σχεδίου εξόφλησης χρεών ή την προετοιμασία άλλων λύσεων –όπως η δικαστική διαδικασία–, την ενημέρωσή τους σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

7. Ευρωπαϊκό παρατηρητήριο της υπερχρέωσης

7.1 Η ΕΟΚΕ συνιστά τη σύσταση ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου της υπερχρέωσης, χωρίς πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος. Ο μηχανισμός αυτός προτείνεται να στηριχθεί στα ήδη υφιστάμενα σε εθνικό επίπεδο συστήματα και αναμένεται να αποκαταστήσει την έλλειψη αξιόπιστων στατιστικών μελετών και να προσφέρει τη δυνατότητα λεπτομερούς ανάλυσης της προέλευσης της υπερχρέωσης και της τυπολογίας των ενδιαφερομένων ατόμων, σύγκρισης της κατάστασης στα διάφορα κράτη μέλη και των μέτρων που προτείνονται για την αντιμετώπισή της, καθώς και μέτρησης της εξέλιξης του φαινομένου.

7.2 Το έργο του παρατηρητηρίου θα μπορούσε να συμπληρωθεί με ένα δίκτυο ανταλλαγών, με ελεύθερη πρόσβαση για όλους τους ενδιαφερόμενους, εντός του οποίου θα μπορούσε να αναπτύσσεται διάλογος σχετικά με τις ορθές πρακτικές.

7.3 Η αντιμετώπιση της υπερχρέωσης των καταναλωτών και η πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού προϋποθέτουν μια ολιστική προσέγγιση. Δεν μπορούν να καταπολεμηθούν με μεμονωμένες δράσεις, χωρίς συντονισμό σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Είναι απαραίτητο οι καταναλωτές, οι δημόσιες υπηρεσίες και οι επιχειρήσεις να συνεργαστούν περαιτέρω, προκειμένου να καθιερώσουν πιο δημιουργικές και αποτελεσματικές μεθόδους.

7.4 Το παρατηρητήριο θα μπορούσε να απαρτίζεται από χωριστά τμήματα με αντικείμενο: τη συλλογή στοιχείων· την απογραφή των υφιστάμενων νομικών πλαισίων· τις δράσεις ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης.

7.5 Τα μέλη του παρατηρητηρίου προτείνεται να προέρχονται και από τον ιδιωτικό και από τον δημόσιο τομέα. Ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να εκπροσωπείται από μέλη εθνικών και ευρωπαϊκών επαγγελματικών σωματείων και ενώσεων καταναλωτών, προερχόμενων από διάφορους οικονομικούς κλάδους και γεωγραφικές ζώνες, που δραστηριοποιούνται στον τομέα της καταπολέμησης της υπερχρέωσης. Τα μέλη προτείνεται να συμμετέχουν ενεργά στο έργο των τμημάτων του παρατηρητηρίου, ενδεχομένως μέσω ειδικευμένων ομάδων εργασίας.

7.6 Ο δημόσιος τομέας μπορεί να εκπροσωπείται από εθνικούς εμπειρογνώμονες, διοριζόμενους από τα κράτη μέλη, που να έχουν αναπτύξει επαφές με τον ιδιωτικό τομέα και να διαθέτουν εμπειρία στον τομέα της υπερχρέωσης και της προστασίας των καταναλωτών. Οι εθνικοί εκπρόσωποι θα πρέπει επίσης να διαθέτουν εμπειρία σε θέματα ευαισθητοποίησης του ευρέος κοινού.

Βρυξέλλες, 29 Απριλίου 2014 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) COM(2013) 83 final — γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Στοχεύοντας στις κοινωνικές επενδύσεις για την ανάπτυξη και τη συνοχή — συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (2014-2020)», εισηγητής: ο κ. Röpke (ΕΕ C 271 της 19.9.2013, σ. 91).

(2) Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (2013). «Enquête de l’Eurosystème sur le patrimoine et la consommation des ménages: résultats de la première vague» (Έρευνα του Ευρωσυστήματος σχετικά με την περιουσία και την κατανάλωση των νοικοκυριών: αποτελέσματα του πρώτου κύματος), Statistics Paper Series, Απρίλιος 2013, σ. 57-71.

(3) Eurofound 2013, Household over-indebtedness in the EU: The role of informal debts (Η υπερχρέωση των νοικοκυριών στην ΕΕ: ο ρόλος του άτυπου δανεισμού), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(4) Συνοπτική περίληψη της γαλλικής Γερουσίας: «Le traitement du surendettement» (Η διαχείριση της υπερχρέωσης). Υπηρεσία Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Απρίλιος 1998.

(5) Eurofound 2013, ό.π.

(6) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόσβαση των καταναλωτών και των νοικοκυριών σε πιστώσεις: καταχρηστικές πρακτικές». Εισηγητής: ο κ. CAMPLI (ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σ. 24).

(7) Expansion.com και AFP, δημοσιεύθηκε στις 22 Μαρτίου 2013.

(8) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Πίστωση και κοινωνικός αποκλεισμός στην κοινωνία της αφθονίας». Εισηγητής: ο κ. Pegado Liz (ΕΕ C 44 της 16.2.2008, σ. 74).

(9) Towards a common operational European definition of over-indebtedness (Κοινός ευρωπαϊκός λειτουργικός ορισμός της υπερχρέωσης), μελέτη που διενεργήθηκε από το OEE (Παρατηρητήριο της Ευρωπαϊκής Αποταμίευσης), το CEPS (Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής) και το PFRC (Personal Finance Research Centre του Πανεπιστημίου του Bristol) για τη ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ισότητας Ευκαιριών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

(10) Γερμανία, Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Πορτογαλία, Τσεχική Δημοκρατία, Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία και Νορβηγία.

(11) The over-indebtedness of European households: updated mapping of the situation, nature and causes, effects and initiatives for alleviating its impact. (Η υπερχρέωση των Ευρωπαϊκών νοικοκυριών: ενημερωμένη χαρτογράφηση της κατάστασης, φύση και αίτιά της, συνέπειες και πρωτοβουλίες για τον μετριασμό των επιπτώσεών της). Civic Consulting of the Consumer Policy Evaluation Consortium (CPEC), 17.01.2013.

(12) Σύσταση Rec(2007)8 του Συμβουλίου των Υπουργών προς τα κράτη μέλη όσον αφορά την εξεύρεση νομικών λύσεων για τα προβλήματα χρέωσης. Συμβούλιο της Ευρώπης, 20.06.2007.

(13) Αυτός ο ορισμός προκύπτει από τη μεθοδολογία του Ευρωπαϊκού λογιστικού συστήματος (ESA 95).

(14) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων». Εισηγητής: ο κ. Trias Pinto (ΕΕ C 318 της 29.10.2011, σ. 24).

(15) Η οδηγία 2011/83/ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών (ΕΕ L 304 της 22.11.2011, σ. 64) πραγματεύεται τα εν λόγω θέματα.

(16) Βλ. τις προαναφερθείσες γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ.

(17) ΕΕ L 133 της 22.5.2008, σ. 66.

(18) .ΕΕ L 376 της 27.12.2006, σ. 21.

(19) Περιπτώσεις στις οποίες το αντικείμενο της διαφήμισης είναι η παροχή «δωρεάν πίστωσης», «ακόμα και αν εκκρεμούν διαφορές», ή «ακόμα και αν η κεντρική τράπεζα έχει φάκελο για το άτομο αυτό», ή όταν προτείνεται καταχρηστικά η «συγκέντρωση» πιστώσεων που έχουν χορηγηθεί προηγουμένως, ή ακόμα όταν τονίζεται η ευκολία ή η ταχύτητα χορήγησης της πίστωσης.

(20) Άρθρο L313-3 του Code de la Consommation (Κώδικα Καταναλωτή της Γαλλίας). Στη Γαλλία, η τοκογλυφία αποτελεί αδίκημα που επισύρει φυλάκιση δύο ετών και πρόστιμο 45 000 ευρώ (ή μία από τις δύο αυτές ποινές). Επιπλέον, οι πλεονάζουσες εισπράξεις πρέπει να επιστραφούν στο κεφάλαιο της οφειλής. Αν, εν τω μεταξύ, αυτή έχει εξοφληθεί, ο πιστωτής πρέπει να επιστρέψει έντοκα τα αχρεωστήτως εισπραχθέντα ποσά. Για κάθε κατηγορία χρηματοδότησης προβλέπεται ένα τοκογλυφικό επιτόκιο. Κάθε τρίμηνο, το επιτόκιο τοκογλυφίας προσδιορίζεται από την Τράπεζα της Γαλλίας και στη συνέχεια δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα.

(21) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για τις διαδικασίες αφερεγγυότητας, εισηγητής: ο κ. Almeida Freire (ΕΕ C 271 της 19.9.2013, σ. 55).

(22) Το στάδιο αυτό αποτελεί μέρος της καθαυτό διαδικασίας και ακολουθεί την απόφαση του δικαστηρίου για την υπαγωγή σε αυτή τη διαδικασία (Γαλλία, Βέλγιο) ή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της διαδικασίας, χωρίς να αποτελεί τμήμα της (Κάτω Χώρες).

(23) Ορισμένες φορές, αυτή η λειτουργία πλαισίωσης δεν προβλέπεται αλλά ορισμένα από τα καθήκοντα που απαριθμούνται παραπάνω εκτελούνται από μια δημόσια υπηρεσία (Νομαρχιακή Επιτροπή στη Γαλλία).