•it ύ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυ^λλκς, 23.07.1997 
COM(97) 399 τελικό 
Ενόιάμεση έκθεση 
σχετικά με την εφαρμογή του Προγράμματος 
Leonardo da Vinci 
(υ«ο(Ιληθε(σα atro την Ε*ιτρο*ή) 

Ιΐίνακας περιεγομένιρν 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 
2. ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΑΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 3 
2.1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ 3 
2.2 ΕΙΔΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ 4 
2.2.1. Τάσεις σε επίπεδο αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης 4 
2.2.2 Τάσεις σε επίπεσο συστημάτων συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης.. 5 
2.2.3 Τάσεις σε επίπεδο σχέσης σχολείου - κατάρτισης - απασχόλ ησης 7 
2.2.4 Τάσεις σε επίπεδο στοχευόμενων ομάδων που κινδυνεύουν να 
αποκλεισθούν 9 
2.3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 9 
3. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
LEONARDO DA VINCI 11 
3.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ 
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEONARDO 
DA VINCI 11 
3.1.1 Η διαδικασία σε κοινοτικό) επίπεδο 12 
3.1.1.1 Οργάνωση των ευρωπαϊκών όιαρθρο')σεο)ν 
3.1.1.2 Δραστηριότητες των ευρωπαϊκών διαρθρώσεων 
3.1.2 Λ ιαδικασία σε επίπεδο συμμετεχόντων κρατών 12 
3.1.2.1 Οργάνωση των εθνικών διαρθρώσεων 
3.1.2.2 Δραστηριότητες των ευρωπαϊκών διαρθρώσεων 
3.2. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 14 
3.3. ΤΑ II ΡΩ ΤΑ ΛΠΟΊΈΑΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
LEONARDO DA VINCI 14 
3.4. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEONARDO DA VINCI 16 
3.4.1 Επίδραση και εξέλιξη των συστημάτων 17 
3.4.2 Επίδραση και καινοτομία 77 
3.4.3 Επίδραση στα συστήματα και επίδραση στις πρακτικές 18 
3.4.4 Επίδραση και διάρθρωση του προγράμματος 18 
3.4.5 Επίδραση και κινητικότητα 20 
3.4.6 Επίδραση, σφαιρική προσέγγιση και νέες μέθοδοι κατάρτισης 20 
3.4.7 Πραγματική επίδραση και υποκειμενικά αντιληπτή επίδραση 27 
4. ΑΙΑΣΥΝΑΕΣΗ ΜΕ ΠΡΟΓΕΝΕΣΤΕΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 
ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 23 
5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 25 
1. Εισαγωγή 2. /. Γενικές τάσεις 
Με την απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 1994, 
το Συμβούλιο θέσπισε το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci για την εςχχρμογή μιας 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα (1995-1999). Το 
πρόγραμμα αυτό. το οποίο αποτελεί 
συνέχεια πυν προγραμμάτων Petra 
(κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των 
νέων). Force (συνεχής κατάρτιση), Comett 
(συνεργασία των πανεπιστημίων και 
επιχειρήσεων για την κατάρτιση στον τομέα 
της τεχνολογίας), Eurotecnet (τεχνολογικές 
μεταβολές στην κατάρτιση) και Lingua 
(προώθηση της κατάρτισης στις ξένες 
γλιόσσες), υιοθετήθηκε ταυτόχρονα με το 
πρόγραμμα Σωκράτης στο χώρο της 
εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα Leonardo da 
Vinci είναι ανοικτό στα κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και στις χώρες 
του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου 
(Ισλανδία, Λίχτενσταϊν, Νορβηγία). 
Προβλέπεται να διευρυνθεί με τη συμμετοχή 
των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης καθώς και της 
Κύπρου. 
Η απόφαση του Συμβουλίου η οποία 
αναφέρεται παραπάνω προβλέπει περιοδική 
αξιολόγηση του προγράμματος με βάση τις 
εκθέσεις που υποβάλλουν τα κράτη μέλη και 
οι συμμετέχουσες χώρες καθώς και μία 
εξωτερική αξιολόγηση. 
Το παρόν έγγραφο αποτελεί την πρώτη 
ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης. Καλύπτει 
την περίοδο 1995-1996. Αποτελείται από 
δύο μέρη: αφενός, μία "σύντομη παρουσίαση 
και ανάλυση των εξελίξεων και των τάσεων 
των συστημάτων και μηχανισμών 
επαγγελματικής κατάρτισης στα κράτη μέλη 
και στις χώρες οι οποίες συμμετέχουν στο 
πρόγραμμα Leonardo da Vinci" και, 
αφετέρου, σύμφωνα με το αίτημα του 
Συμβουλίου, μία ανάλυση "της εκτέλεσης και 
της επίδρασης του προγράμματος". 
2. Τάσεις και εξελίξεις σε επίπεδο 
συστημάτων επαγγελματικής 
κατάρτισης 
Μία διασταυρούμενη ανάλυση των εκθέσεων 
των κρατών μελών και των συμμετεχουσών 
χωρών επιτρέπει τον εντοπισμό ορισμένων 
κοινών τάσεων και εξελίξεων των οποίων, 
στη συνέχεια, ακολουθεί παρακάτω μία 
πολύ συνοπτική σύνθεση. Τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης 
των διαφόρων κρατών μελών και των 
συμμετεχουσών χωρών χαρακτηρίζονται 
από την πολυπλοκότητα και ανομοιογένεια 
τους. Εντούτοις, αντιμετωπίζουν όλα 
παρόμοια προβλήματα. 
Έτσι, προκύπτει σαφώς ότι η μέριμνα για 
την απασχόληση και την 
απασχολησιμότητα καθίσταται ολοένα και 
πιο έντονη στις πολιτικές επαγγελματικής 
κατάρτισης. Η γενική αυτή τάση έχει 
διάφορες και ποικίλες μορφές και συνέπειες 
όσον αφορά την εφαρμογή: ειδικά 
προγράμματα για την καταπολέμηση του 
αποκλεισμού, δράσεις προσέγγισης των 
σχολείων και των επιχειρήσεων, 
προσπάθειες για την αναγνώριση των 
προσόντων, κλπ. Οι τάσεις αυτές ως κοινό 
χαρακτηριστικό έχουν ότι η διάκριση μεταξύ 
εκπαίδευσης και διά βίου κατάρτισης γίνεται 
ολοένα και λιγότερο ευκρινής και ότι ο 
συνήθης διαχωρισμός μεταξύ αρχικής και 
συνεχούς κατάρτισης ελαττώνεται. 
Οι μεταρρυθμίσεις οι οποίες αναλήφθηκαν 
στα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια των 
τελευταίων ετών αποσκοπούν, κατά κύριο 
λόγο, στην αναβάθμιση της επαγγελματικής 
κατάρτισης και στην εγγύηση της ποιότητας 
τους κυρίως αυξάνοντας την ευελιξία τους 
και στον εκσυγχρονισμό τους. 
Γενικά, σε επίπεδο εξέλιξης των 
συστημάτων, μπορεί να διαπιστωθεί μία 
διττή τάση, η οποία απορρέει από τη 
διάρθρωση των διαφόρων εθνικών 
συστημάτων. Πρόκειται είτε για τεράστια 
και σημαντικά προγράμματα 
μεταρρύθμισης, όπως στο Λουξεμβούργο ή 
το Λιχτενστάιν, είτε για ενίσχυση των 
υπαρχόντων συστημάτων, συχνά με μία 
μέριμνα για απλοποίηση των διαδικασιών 
και διαρθρώσεων, όπως, για παράδειγμα, 
στη Γαλλία. Τα κοινά χαρακτηριστικά τα 
οποία παρατηρούνται είναι ο ρεαλισμός και 
η αποτελεσματικότητα, η ευελιξία και μία 
μέριμνα για ταχύτητα όσον αφορά την 
προσφορά μίας κατάλληλης κατάρτισης. 
Μολονότι ότι σήμερα παρατηρείται μία σε 
ποικίλλοντα βαθμό συμμετοχή των 
διαφόρων συντελεστών (κοινωνικών 
εταίρων, τοπικών και περιφερειακών 
παραγόντων) των κρατών μελών και των 
συμμετεχουσών χωρών, σημειώνεται 
εντούτοις μία έκδηλη τάση προς ανάθεση 
ευθυνών στο σύνολο των συντελεστών η 
οποία εντάσσεται ειδικότερα σε μία λογική 
οργάνωσης σε περιφερειακή βάση, 
αποκέντρωσης, ή ακόμα και εξατομίκευσης 
της επαγγελματικής κατάρτισης. 
Ένα από τα βασικά σημεία απόκλισης όσον 
αφορά τις διάφορες εθνικές προσεγγίσεις 
έγκειται στην ύπαρξη ή μη βούλησης 
νομοθετικής ρύθμισης του τομέα. Έτσι, 
υπάρχουν κράτη μέλη και συμμετέχουσες 
χώρες όπου η βούληση για νομοθετική 
ρύθμιση είναι έκδηλη και σημαντική, όπως η 
Γαλλία, ή οι χώρες στις οποίες υπάρχει 
εξίσου σαφής βούληση για μη ανάληψη 
νομοθετικής δράσης όπως, π.χ., στη 
Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο όπου 
υπάρχουν ενδιάμεσες καταστάσεις κάθε 
είδους. 
2.2 Ειδικές τάσεις 
2.2.1. Τάσεις σε επίπεδο αρχικής 
επαγγελματικής κατάρτισης 
Η έκθεση της Γερμανίας εντοπίζει τα μεγάλα 
προβλήματα τα οποία υπάρχουν σήμερα στο 
χώρο της αρχικής επαγγελματικής 
κατάρτισης: διάθεση ενός επαρκούς αριθμού 
θέσεων πρακτικής άσκησης, ανάγκη 
διαφοροποίησης του συστήματος 
προκειμένου να καταστεί δυνατή η 
συνεκτίμηση των προσα)πικών ικανοτήτων, 
δεξιοτήτ(υν και προσόντων- προσαρμογή 
των υφισταμένων επαγγελματικών 
προτύπων- νέα περιεχόμενα και νέες 
παιδαγωγικές μέθοδοι· ισοδυναμία μεταξύ 
γενικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής 
κατάρτισης και άνοιγμα, για παράδειγμα, 
από το επίπεδο της τεχνικής εκπαίδευσης 
και των τριτοβάθμιων σπουδών, κυρίως 
τεχνικών. 
Στο χώρο της αρχικής επαγγελματικής 
κατάρτισης διαμορφώνονται δύο βασικές 
τάσεις: βούληση για αναβάθμιση και 
καλύτερη αναγνώριση της αρχικής 
επαγγελματικής κατάρτισης και στενότερη 
προσέγγιση του σχολείου και των 
επιχειρήσεων. 
Στην προοπτική αυτή εντάσσονται ιδιαίτερα 
οι προσπάθειες στο χώρο της 
εναλλασσόμενης κατάρτισης. 
Διαπιστώνεται ολοένα και περισσότερο 
ενδυνάμωση του υφιστάμενου συστήματος 
και διαφοροποίηση της εναλλασσόμενης επαγγελματικής κατάρτισης, πέρα από την 
επαγγελματική μαθητεία, προς νέα είδη 
καταρτίσεα)ν και νέες στοχευόμενες ομάδες. 
Η εναλλασσόμενη κατάρτιση, με τις 
οιάσχ>ρες μορφές της (συμπεριλαμβανομένης 
της μαθητείας), παρατηρείται επίσης στα 
διάφορα επίπεδα της αρχικής 
επαγγελματικής κατάρτισης (έα>ς το 
πανεπιστημιακό επίπεδο). 
Παράλληλα, παρατηρείται επίσης το 
φαινόμενο της άρνησης οποιασδήποτε 
υπερβολικά πρόωρης εξειδίκευσης. 'Οπως 
τονίζει η Ελλάδα, δίδεται προτεραιότητα 
στην απόκτηση ενός συνδυασμού τεχνικών 
δεξιοτήτοον και δεξιοτήτων συμπερκροράς, 
στην προοπτική της διά βίου μάθησης. Το 
πλεονέκτημα της εναλλασσόμενης 
κατάρτισης έγκειται περισσότερο στην 
απόκτηση εγκαρσίων δεξιοτήτων παρά στην 
προετοιμασία για συγκεκριμένα 
επαγγέλματα. Στο ίδιο πνεύμα, η Ιταλία 
τονίζει ότι οι νέες κατευθύνσεις στο σύστημα 
αρχικής κατάρτισης της αποβλέπουν σε μία 
βελτίωση του βασικού επιπέδου κατάρτισης 
και στην προά)θηση της απόκτησης 
πολλαπλών Οεξιοτήτα>ν με σκοπό την 
προσαρμογή σε νέα επαγγελματικά και 
οργανωτικά πρότυπα. 
Η προσφυγή στην εναλλασσόμενη κατάρτιση 
είναι έκδηλη επίσης στην πλειοψηφία των 
συμβάσεων κοινωνικοεπαγγελματικής 
ένταξης είτε των νέων είτε των ατόμων που 
έχουν αποκλεισθεί από την αγορά εργασίας. 
Στο πλαίσιο αυτό, η Γερμανία τονίζει ότι η 
επικαιροποίηση των περιεχομένων και η 
ανάπτυξη νέα>ν παιδαγωγικών μεθόδων, 
στηριζόμενη από ένα σύνολο προτύπων 
εμπειριών, αποτελεί επίσης προτεραιότητα 
των συντελεστών του συστήματος αρχικής 
επαγγελματικής κατάρτισης. Στο Ηνωμένο 
Βασίλειο, π.χ., η σύγχρονη μαθητεία στην 
Αγγλία και την Ουαλία δίδει τη δυνατότητα 
στους νέους να αποκτήσουν στο χώρο 
εργασίας δεξιότητες οι οποίες ενδιαφέρουν 
όλα τα επίπεδα τεχνικών επαγγελμάτων από 
το επίπεδο του τεχνίτη έως το επίπεδο του 
τεχνικού· αυτός ο τρόπος κατάρτισης 
συνδέει τις παραδοσιακές μεθόδους με τις 
σύγχρονες μεθόδους απόκτησης προσόντων 
και μαθητείας. 
Τα σχολικά συστήματα τείνουν σήμερα να 
ευνοούν ένα ορισμένο άνοιγμα διαφόρων 
κατευθύνσεων. Είναι προίρανώς πρόωρο να 
γίνει λόγος για ολοκλήρωση τα>ν γενικών 
και επαγγελματικών κατευθύνσεα)ν, όμως η 
βούληση για τη δημιουργία δυνατότητας 
μετάβασης από ένα τύπο σχολείου σε άλλο 
είναι προφανής. 
Στην Πορτογαλία και οι τρεις τεχνολογικές 
και επαγγελματικές κατευθύνσεις μακράς 
διαρκείας (τριών ετ(όν) που ακολουθούν την 
υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση οδηγούν 
στην απόκτηση πιστοποιητικού 
επαγγελματικών προσόντο>ν και σε δίπλωμα 
δευτεροβάθμιων σπουδιόν που επιτρέπουν 
τόσο την άμεση επαγγελματική ένταξη όσο 
και την πρόσβαση στην τριτοβάθμια 
εκπαίδευση με τους ίδιους όρους όπως και 
οι γενικές κατευθύνσεις. 
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται, επίσης, τα 
προγράμματα κατάρτισης που αποβλέπουν 
στην απόκτηση διπλών προσόντων, δηλαδή 
γενικών και επαγγελματικών προσόντων, τα 
οποία επιτρέπουν στους σπουδαστές να 
κατευθύνουν το πρόγραμμα σπουδών τους 
είτε άμεσα προς ένα επάγγελμα είτε προς 
σπουδές τριτοβάθμιου επιπέδου. 
Η Ιρλανδία προτείνει στο χώρο αυτό ριζική 
μεταρρύθμιση του συστήματος αρχικής 
κατάρτισης της. Το νέο πρότυπο αρθρωτής 
δομής το οποίο εφαρμόστηκε για το σύνολο 
των τεχνικών επαγγελμάτων, το 1995, 
βασίζεται σε κοινά πρότυπα και αποτελείται 
από επτά φάσεις περιόδων εναλλαγής 
μεταξύ κατάρτισης εκτός του χο')ρου 
εργασίας και στο χώρο εργασίας. 
Η Γερμανία, επίσης, έχει προγραμματίσει, 
π.χ. τον εκσυγχρονισμό 90 περίπου 
επαγγελμάτων και οι κοινωνικοί εταίροι 
μελετούν σήμερα τη σκοπιμότητα εισαγωγής 
30 νέων επαγγελμάτων από το 1997. Η 
Ισπανία κατήρτισε πρόσφατα κατάλογο 
επαγγελματικών διπλωμάτων που 
συγκεντρώνει άνω των 135 επαγγελματικών 
προτύπων. 
Παράλληλα προς αυτή τη γενική τάση 
διαφοροποίησης των επαγγελματικών 
προτύπων υπάρχουν παραδείγματα μίας 
ανάγκης για γενικότερες και πιο εκτεταμένες 
βασικές γνώσεις. Ο ι πιόιωκόμενος στόχος 
είναι να επιτραπεί σε ένα μέγιστο αριθμό 
νέων να αποκτήσουν διπλώματα ή 
επαγγελματικά πιστοποιητικά ανάλογα με 
την ικανότητα απόκτησης γνώσεων τους και 
το προσωπικό τους ενδιαφέρον και τούτο 
χάρη σε διαφοροποιημένα συστήματα 
κατάρτισης. Σχετικά, μπορεί να αναφερθεί 
το παράδειγμα της Αυστρίας, η οποία κραρμόζει μία πολιτική η οποία σκοπό έχει 
να καταστήσει ελκυστικότερη την 
επαγγελματική κατάρτιση με την εισαγ<ηγή 
εύκαμπτων όιαρθρωτικονν προσεγγίσεων 
(περίοδοι φοίτησης στο σχολείο και 
περίοδοι πρακτικής άσκησης σε εβδομαδιαία 
ή ετήσια βάση) οι οποίες είναι 
διαφοροποιημένες (σε συνάρτηση με τις 
ικανότητες τ<υν εκπαιδευομένων) και που 
αναπτύσσουν σαφέστερους δεσμούς με 
άλλες μορίρές εκπαίδευσης, κυρίως σε 
επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης - με 
απο'ντερο σκοπό να διασφαλισθεί ο μέγιστος 
αριθμός διπλωμάτων. 11 Λανία 
υπογραμμίζει τη σημασία της γενικής 
πρόσβασης σε μέτρα αρχικής κατάρτισης και 
στην ανάγκη εξατομίκευσης των 
προγραμμάταχν κατάρτισης των νέων 
πράγμα το οποίο υλοποιείται με 
πρωτοβουλίες όπως προγράμματα 
"εκπαίδευσης για ό)λους" και "προγράμματα 
προσωπικοί προσαρμοσμένης κατόχρτισης για 
τους νέους". Εξάλλου, η Φινλανδία τονίζει 
την πρόθεση της να αναπτύξει ένα σύστημα 
επικύραχιης τα>ν προσόντιον με τη μορφή 
διπλο)μάτα)ν και πιστοποιητικών, κυρία>ς 
επαγγελματικών - τάση η οποία καθίσταται 
έκδηλη με διάφορους τρόπους στην 
πλειοψηφία το>ν κρατών μελών και τα)ν 
συμμετεχουσών χωρίον. 
II Γερμανία τονίζει καίρια την ανάγκη 
κατάρτισης των νέων στην προοπτική μίας 
ευρωπαϊκής διάστασης διαμέσου της 
όιευρο)παϊκής κινητικότητας, μίας 
καλύτερης γλωσσικής κατάρτισης και της 
ενσα)μάτωσης στην επαγγελματική 
κατάρτιση περιόδων πρακτικής άσκησης στο 
εξωτερικό. 
Τέλος, τονίζεται η ανάγκη δημιουργίας 
βάσεων, σε επίπεδο αρχικής επαγγελματικής 
κατάρτισης, για την ανάπτυξη μίας 
γενικότερης διάθεσης για τη συμμετοχή σε 
μέτρα συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης. 
2.2.2 Τάσεις σε επίπεδο συστημάτων 
συνεχούς επαγγελματικής 
κατάρτισης 
Καταρχήν, πρέπει να σημειωθεί ότι οι 
εκθέσεις όλων των συμμετεχουσών χωρών 
τονίζουν ότι ο αριθμός τα>ν ατόμων που 
συμμετέχουν σε μέτρα κατάρτισης αυξήθηκε 
συνεχώς τα τελευταία έτη. 
Στο χώρο της συνεχούς επαγγελματικής 
κατάρτισης διαγράφεται μία τριπλή τάση: 
αποκέντρωση, αναζήτηση της ποιότητας και 
αναζήτηση ευέλικτης παροχής κατάρτισης, 
προσαρμοσμένης στο άτομο. 
Οι επιχειρήσεις αναζητούν ολοένα και 
περισσότερο ένα άμεσο δεσμό μεταξύ των 
μέτρων κατάρτισης και του χώρου εργασίας 
με αποτέλεσμα αποκέντρωση το>ν όράσεονν 
κατάρτισης και μία οικονομική απαίτηση 
έναντι των μέτρων κατάρτισης τους γεγονός 
που τις ώθησε να στραφούν προς μία 
κατάρτιση ποιότητας η οποία προσφέρει 
απόδοση επί των επενδύσεων τους. 
Συνεπώς, απαιτείται ανάθεση περισσότεροι 
ευθυνών στις τοπικές και περιφερειακές 
αρχές καθώς και στους κοινωνικούς 
εταίρους. 
Η απόκεντρο >ση της συνεχούς 
επαγγελματικής κατάρτισης παίρνει 
ειδικότερα τη μορφή της οργάνοκτης σε 
περιφερειακή βάση. Έτσι, σε πολλές 
συμμετέχουσες χο')ρες η περιφέρεια γίνεται 
ολοένα και περισσότερο χώρος 
επεξεργασίας το)ν πολιτικών κατάρτισης εξ 
ου και η σημασία επίσης της υιοθέτησης 
συνοδευτικών μέτριον σε περιφερειακό 
επίπεδο. Ως παράδειγμα μπορεί να 
αναιρερθεί το Βέλγιο το οποίο γνώρισε 
βαθιές αλλαγές εδώ και ορισμένα έτη και 
διαθέτει σήμερα εθνική και περιαρερειακή 
νομοθεσία στο χώρο της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Παρόμοια τάση σημειώνεται, 
εξάλλου, στην Ισπανία στην οποία 
ορισμένες αυτόνομες περιφέρειες διαθέτουν 
μεγάλο περιθώριο κινήσεχυν όσον αφορά την 
οργάνακτη των συστημάτατν εκπαίδευσης και 
κατάρτισης τους. Στην Ιταλία, ανατέθηκαν 
νέες αρμοδιότητες στις περιφέρειες οι 
οποίες, εκτός του τομέα της αρχικής 
κατάρτισης το>ν νέων, έχουν αρχίσει να 
προτείνουν προγράμματα κατάρτισης για 
άτομα που διαθέτουν προσόντα και για 
ενήλικες και είναι απόλυτα υπεύθυνες για 
τον προγραμματισμό και την εκτέλεση των 
δραστηριοτήτων κατάρτισης τους - τα πάντα 
σε μία προοπτική προσέγγισης, στο 
μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, της 
επαγγελματικής κατάρτισης προς τις τάσεις 
της αγοράς εργασίας. Στη Σουηδία και τη 
Νορβηγία, οι τοπικοί και περιφερειακοί 
συντελεστές διαδραματίζουν, επίσης, 
σημαντικό ρόλο όσον αφορά την κατάρτιση 
των ενηλίκων και την εφαρμογή 
προσεγγίσεων οι οποίες κατευθύνονται 
άμεσα προς την αγορά εργασίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις η 
οικονομική διάσταση της κατάρτισης 
αποτελεί μία σταθερά. Είναι αποτέλεσμα της 
μέριμνας για την ποιότητα της προσιροράς 
και για την απόδοση επί το>ν επενδύσεο>ν. 
Γενικά, μπορεί να διαπιστοιθεί ότι η ζήτηση 
κατευθύνεται προς την αναζήτηση πολύ 
εύκαμπτολν λύσεοχν με μία προσφυγή σε 
αρθρωτές προσεγγίσεις και τις νέες 
τεχνολογίες. Έτσι, μπορεί να σημειωθεί μία 
πολύ σαφής τάση προς καταρτίσεις εξ 
αποστάσείος και σε μαθήματα για ανηλίκους 
εκτός -των (ορο'ιν εργασίας με σκοπό την 
απόκτηση σχολικών πιστοποιητικών όπιυς, 
για παράδειγμα, στη Φινλανδία. 
ΙΙαρατηρείται, επίσης, διεύρυνση, 
επαγγελματικοποίηση και διαφοροποίηση 
της προσφοράς κατάρτισης τόσο σε επίπεδο 
συντελεστούν όσο και επίπεδο προσφοράς, 
με μία τάση εξατομίκευσης και προσαρμογής 
στο άτομο, με κατεύθυνση, κατά προτίμηση, 
προς νέα προσόντα στα οποία έχει 
πρόσβαση ένα ευρύ φάσμα στοχευόμενου 
κοινού. Εντούτοις, στο επίπεδο αυτό τίθεται 
ένα σαφές πρόβλημα ελέγχου της ποιότητας. 
Η προσφορά της κατάρτισης έχει μία 
εμφανή τάση διεύρυνσης και 
διαφοροποίησης. Μπορεί να διαπιστωθεί 
ότι οι κρατικές αρχές καθίστανται ολοένα 
και περισσότερο αληθινοί φορείς 
προσφοράς κατάρτισης. Κατά το 
Λουξεμβούργο, σε τελική ανάλυση, ο 
σημαντικότερος φορέας προσφοράς μέτρων 
κατάρτισης είναι το κράτος με όλους τους 
οργανισμούς κατάρτισης οι οποίοι 
εξαρτούνται από τα διάφορα υπουργεία. 
Έτσι, σε πολλές συμμετέχουσες χώρες, οι 
κυβερνήσεις δημιούργησαν οργανισμούς 
στήριξης της επαγγελματικής κατάρτισης 
που οι ίδιοι έγιναν (ρορείς προσφοράς 
κατάρτισης. 
Μία άλλη τάση οφείλεται στον ολοένα και 
σημαντικότερο ρόλο που διαδραματίζουν τα 
πανεπιστήμια όσον αφορά την προσφορά 
επαγγελματικής κατάρτισης. Έτσι, στη 
Σουηδία υ νόμος αναθέτει σαφώς στα 
πανεπιστήμια το ρόλο του φορέα 
επαγγελματικής κατάρτισης. Η τάση αυτή 
αποτελεί λογική συνέπεια του γεγονότος ότι 
τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της 
Σουηδίας ήσαν ανέκαθεν προσανατολισμένα 
περισσότερο προς την απόκτηση προσόντονν 
για μία επαγγελματική σταδιοδρομία. 
Στην αγορά της κατάρτισης εμφανίζονται 
ολοένα και περισσότερο φορείς εκ το>ν 
οποίων πολλοί είναι μικροεπιχειρήσεις οι 
οποίες εξειδικεύονται σε πολύ 
συγκεκριμένους τομείς. Αυτό συνεπάγεται, 
επίσης, την ανάγκη για μεγαλύτερη 
διαφάνεια στην αγορά της κατάρτισης. 
Πρέπει να τονιστεί, εξάλλου, ότι ορισμένα 
κράτη μέλη έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν 
ριζικές μεταρρυθμίσεις των συστημάτων 
συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης τους 
και θεσπίζουν ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις 
με τη μορφή νόμίον-πλαίσιο, όπο>ς, για 
παράδειγμα, σήμερα στο Λουξεμβούργο και 
το Λιχτενστάιν ή στην Ισπανία η οποία 
εφαρμόζει, από το 1993, ένα σχέδιο 
μεταρρύθμισης της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Αυτοί οι νέοι θεσμικοί 
προσανατολισμοί επιδκόκουν πολλούς 
σκοπούς ταυτόχρονα, δηλαδή: να εγγυηθούν 
μία επαγγελματική κατάρτιση η οποία είναι 
ικανή να ανταποκριθεί στις κοινοτικές και 
οικονομικές μεταλλαγές που συνδέονται με 
την εισαγωγή νέων τεχνολογκόν αν. όλα τα 
επίπεδα της διαδικασίας παραγοιγής καθώς 
και στις νέες μορφές οργάνοκιης της 
εργασίας· να επιτρέψουν στους 
εργαζόμενους να προσαρμόσουν τις 
δεξιότητες και τα προσόντα τους στα 
επίπεδα που απαιτούν τα νέα επαγγελματικά 
πρότυπα· να επικυρο'κτουν, να 
πιστοποιήσουν και να αναγνοιρίσουν με 
διπλώματα και πιστοποιητικά την εμπειρία 
και την επαγγελματική κατάρτιση που 
αποκτώνται καθόλη τη διάρκεια της 
επαγγελματικής ζωής· και, τελικά, να 
ρυθμίσουν τις αγορές επαγγελματικής 
κατάρτισης αποβλέποντας στη βελτίωση της 
ποιότητας της προσφοράς. Στο ίδιο πνεύμα, 
η Πορτογαλία, έχει θέσει σε εφαρμογή, από 
το 1997, μία πολιτική με σκοπό τον 
επαναπρυσανατολισμό της επαγγελματικής 
κατάρτισης προς μία μεγαλύτερη 
αποτελεσματικότητα και εύκαμπτες και 
εξατομικευμένες λύσεις υψηλού ποιοτικού 
επιπέδου οι οποίες προσφέρουν οφέλη 
κυρίως στις MME. 
Γενικά, όπως παρατηρεί το Ηνωμένο 
Βασίλειο, βρισκόμαστε ενώπιον 
στρατηγικών οι οποίες σκοπό έχουν να 
αναπτύξουν συνεκτικά συστήματα 
κατάρτισης τα οποία είναι ικανά να 
ανταποκριθούν στις σημερινές μεταλλαγές. 
Τα συστήματα αυτά βασίζονται σε 
συμπράξεις στις οποίες συμμετέχουν οι 
κυβερνήσεις, οι κοινοτικοί εταίροι, οι φορείς προσφοράς κατάρτισης και τα 
άτομ.α. Γενικός στόχος είναι να 
ενθαρρυνθούν οι εργοδότες και τα άτομ.α vu 
επενδύσουν αποτελεσματικά για την 
ανάπτυξη νέων προσόντων αλλά και να 
προετοιμαστούν τα μειονεκτικά άτομα για 
την αγορά εργασίας. Σκοπός είναι να 
επιτραπεί στους νέους να αποκτήσουν 
τεχνικά και τεχνολογικά προσόντα καθώς 
επίσης και τα προσόντα συμπεριφοράς που 
απαιτούνται προκειμένου να ενταχθούν 
στην αγορά εργασίας. Οι καταρτίσεις και οι 
(ττρατηγικές στις οποίες αυτές εντάσσονται 
αναπτύχθηκαν στις περιοχές των ατόχιον 1 
έο)ς 6 χάρη στη χρηματοδότηση του 
Ευρίοπαϊκού Κοινοτικού Ταμείου. 
Πρέπει δηλαδή να εξασφαλισθεί ότι η 
κατάρτιση είναι προσαρμοσμένη και 
συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες του 
περιβάλλοντος της εργασίας και ότι 
προσφέρεται εντός λογικο')ν ορίων κόστους 
χο)ρίς να αγνοείται η ανάγκη να 
διασφαλισθεί μία απόδοση επί των 
επενδύσεο)ν. 
2.2.3 Τάσεις σε επίπεδο σχέσης σχολείου -
κατάρτισης - απασχόλησης 
Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αρχικής 
επαγγελματικής κατάρτισης και συνεχούς 
επαγγελματικής κατάρτισης αρχίζει να 
γίνεται λιγότερο ευκρινής. Πολυάριθμα 
προγράμματα βοηθούν τους νέους οι οποίοι 
εγκαταλείπουν τα επαγγελματικά σχολεία ή 
τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κατά 
το στάδιο ένταξης και επαγγελματικής 
αποκατάστασης τους ή αποβλέπουν στην 
επαγγελματική ένταξη στην επιχείρηση 
διαμέσου της κατάρτισης. 
Ένα χαρακτηριστικότερο παράδειγμα 
προέρχεται από τη Σουηδία όπου η διάκριση 
μεταξύ επαγγελματικής και γενικής 
κατάρτισης είναι ανεπαίσθητη. Η κεντρική 
ιδέα είναι να μειωθεί στο ελάχιστο το χάσμα 
μεταξύ των δύο ειδών κατάρτισης. Κατά 
συνέπεια, η εξειδίκευση αρχίζει μόνο από τις 
ανώτερες βαθμίδες της δευτεροβάθμιας 
εκπαίδευσης. 
Έτσι, στις Κάτω Χώρες προτείνεται μία 
πειραματική κατεύθυνση η οποία αποβλέπει 
να δοθεί στους σπουδαστές τριτοβάθμιας 
επαγγελματικής εκπαίδευσης η δυνατότητα 
να παρακολουθήσουν μία εναλλασσόμενη 
κατάρτιση (κατεύθυνση ΗΒΟ-ΜΚΒ). Στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, το εθνικό σύστημα 
προσόντων προσφέρει αποτελεσματικές και 
ευέλικτες κατευθύνσεις οι οποίες 
κυμαίνονται από την βασική εκπαίδευση έο>ς 
τις επαγγελματικές ειδικεύσεις. Τρία είδη 
προσόνπον, δηλαδή ακαδημαϊκά 
(GCSE/GCE), γενικά επαγγελματικά 
προσόντα (General National Vocational 
Qualifications) και ειδικά επαγγελματικά 
προσόντα (NVQ) μπορούν να οδηγήσουν σε 
μία θέση απασχόλησης και σε κατάρτιση, ή 
σε. συμπληρωματική εκπαίδευση 
τριτοβάθμιου επιπέδου. Σε ορισμένα άλλα 
κράτη μέλη και συμμετέχουσες χώρες 
εμ<ρανίζεται μία αναζήτηση για γέιρυρες 
μεταξύ των διαφόρων κατευθύνσεων. Η 
μέριμνα αυτή εμφανίζεται, επίσης, σε 
επίπεδο διεύρυνσης της προσφοράς σε μία 
προοπτική ανάλογη προς αυτό που η 
απόφαση περί θεσπίσεως του προγράμματος 
Leonadro da Vinci ορίζει ως "continuum" για 
τη διά βίου κατάρτιση. Η τάση αυτή μπορεί 
να παρατηρηθεί, επίσης, στην αναζήτηση 
συμπληρο)ματικών ρυθμίσεονν για την 
αναγνο\)ΐση των προσόντων παράλληλα με 
παραδοσιακότερα πιστοποιητικά και 
διπλώματα. 
Παρατηρείται, επίσης, ανανέωση του 
διαλόγου μεταξύ των ιδρυμάτων 
εκπαίδευσης/ κατάρτισης και των 
επιχειρήσεων, η οποία λαμβάνει τη μορφή 
στενότερης συνεργασίας σε επίπεδο 
εφαρμογής προγραμμάτοχν εναλλασσόμενης 
εκπαίδευσης, περιόδων επαγγελματικής 
άσκησης και διεθνών ανταλλαγών, κυρίως 
σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Η συνεργασία 
με τις επιχειρήσεις, που αποτελούν 
παράγοντες που ολοένα και συχνότερα 
καλούνται να προσφέρουν στον χώρο 
κατάρτισης, αναπτύσσεται επίσης στην 
προοπτική ολοκλήρωσης των σχολικών 
πιστοποιητικών και των επαγγελματικών 
δεξιοτήτων. 
Στην προοπτική της διά βίου μαθητείας και 
της προσέγγισης της εκπαίδευσης προς την 
κατάρτιση και την αγορά εργασίας, 
αναπτύχθηκε το 1989 στην Πορτογαλία μία 
νέα κατεύθυνση επαγγελματικής κατάρτισης, 
τα Επαγγελματικά Σχολεία, στην οποία 
εμπλέκονται περισσότερο οι τοπικές αρχές, 
οι επιχειρήσεις και οι λοιποί οργανισμοί του 
χώρου της εργασίας. 
Αυτό υλοποιείται με τη βούληση για την 
προετοιμασία μιας εναλλακτικής λύσης σε 
σχέση με την απόκτηση διπλωμάτων, την 
αναζήτηση περασμάτων μεταξύ των δύο συστήματος και την εφαρμογή ενός 
συστήματος διπλούν προσόνταχν, γενικό>ν και 
επαγγελματικοί, για να διασφαλισθεί το 
μέγιστο δυνατό άνοιγμα πυν σπουδών και η 
επικύρωση το>ν επαγγελματικών δεξιοτήτων. 
Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να γίνει λόγος για 
φόβο έναντι του ατύπου, πράγμα που 
σημαίνει ότι τα σχολικά διπλο'ιματα μ,όνο 
δεν επαρκούν. Όποις τονίζεται στην έκθεση 
της Γαλλίας, υπάρχει τάση για ανάπτυξη 
εργαλείοίν τα οποία να επιτρέπουν την 
ανάλυση και την αξιολόγηση το>ν 
επαγγελματικοί δεξιοτήτιυν και την εξίαακτή 
τους με τα σχολικά προσόντα. Στο αυτό 
πλαίσιο, πρέπει να αναφερθεί η περίπτωση 
της Νορβηγίας η οποία εφήρμοσε ένα 
σύστημα αξιολόγησης το>ν προσόντων 
διαμέσου του οποίου χορηγούνται 
πιστοποιητικά ανεξάρτητα από τον τρόπο 
με τον οποίο αποκτήθηκαν. 
Για παράδειγμα, στη Γερμανία έχει αρχίσει 
η συζήτηση για την κατάρτιση ρυθμίσεων 
βάσει το)ν οποίων όσοι κατέχουν τίτλους 
τεχνικής ειδίκευσης θα μπορούν να έχουν 
πρόσβαση σε ανώτερες τεχνικές σπουδές 
χωρίς να απαιτείται δίπλωμα 
δευτεροβάθμιοι επαγγελματικόw σπουδών. 
Κατά γενικό τρόπο, ο ρόλος των 
πανεπιστημίων έχει αρχίσει να 
μεταβάλλεται. Όχι μόνο τα πανεπιστήμια 
επιδιώκουν ενεργά τη συνεργασία με τον 
επιχειρηματικό κόσμο για ερευνητικά έργα 
αλλά, επίσης, ο ρόλος τους κατευθύνεται 
ολοένα και περισσότερο προς την 
επαγγελματική κατάρτιση η οποία 
καθίσταται παράλληλα προς την έρευνα και 
την καθαρά ακαδημαϊκή εκπαίδευση ο 
τρίτος βασικός πόλος δραστηριοτήτων τους. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα περισσότερα 
κράτη μέλη και οι συμμετέχουσες χώρες 
έχουν αρχίσει να δίδουν μεγαλύτερη 
αυτονομία στα πανεπιστήμια τους. Ας 
σημειωθεί, για παράδειγμα, η Αυστρία η 
οποία δημιούργησε, το 1994, ειδικό 
πανεπιστήμιο για την επαγγελματική 
κατάρτιση κατόχονν πανεπιστημιακού 
διπλώματος. Στην Φινλανδία και στα 
περισσότερα κράτη μέλη και τις 
συμμετέχουσες χώρες, τα υπουργεία 
παιδείας έχουν αρχίσει τη διαδικασία 
διεύρυνσης του δικτύου ανώτερων μη 
πανεπιστημιακών εθνικών σχολών. 
2.2.4 Τάσεις σε επίπεδο στοχευόμενων 
ομάδων που κινδυνεύουν να 
αποκλεισθούν 
Η ανάπτυξη καταλλήλων δράσεων και 
προγραμμάτων εφαρμοσμένων στις 
συγκεκριμένες ανάγκες διαφόρων 
στοχευόμενων ομάδων όπως, για 
παράδειγμα, οι νέοι χωρίς προσόντα, οι νέοι 
άνεργοι, οι μακροχρόνια άνεργοι, τα άτομα 
με ειδικές ανάγκες, οι μετανάστες, 
αποτελούν άλλη μέριμνα που συναντάται 
στο σύνολο των κρατιόν μελονν και πυν 
συμμετεχουσών χωρίον. 
Με σκοπό την απόκτηση προσόντονν από 
όλους, η έμφαση δίνεται στην καταπολέμηση 
της σχολικής αποτυχίας και, κατά συνέπεια, 
στην καταπολέμηση του αποκλεισμού από 
την αγορά εργασίας. 
Η επαγγελματική ένταξη, η βελτίωση των 
δυνατοτήτων απασχόλησης και η 
σταθερότητα της απασχόλησης αποτελούν 
βασικές ανησυχίες. Πρόκειται για υπέρβαση 
του στόχου της απόκτησης προσόντων σε 
βραχυπρόθεσμο διάστημα (ιδιαίτερα, 
προσαρμογή στο χώρο εργασίας διαμέσου 
της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης) 
και επιδίωξη μίας ευρύτερης προσαρμογής 
των ατόμων μέσα σε εξελισσόμενα πλαίσια 
συστημάτανν παραγανγής και οργάνοκτης της 
εργασίας. Μία πτυχή του θέματος αυτού 
αφορά τους τρόπους ρύθμισης της 
κατάρτισης με βάση τη συνεργασία του 
κράτους, τιυν κοιναννικυνν εταίρων και τονν 
συντελεστών της οικονομίας και του χο')ρου 
της κατάρτισης. 
Ο στόχος είναι να δοθούν στους φορείς 
κατάρτισης σημεία αναφοράς που τους 
επιτρέπουν να προσανατολίζουν τα 
προγράμματα τους και τις κατευθύνσεις της 
κατάρτισης. 
Το 1996, οι Κάτω Χώρες δημιούργησαν ένα 
νέο σύστημα με το οποίο θεσπίζονται 
κριτήρια προσόντων τα οποία εντάσσονται 
στο δευτεροβάθμιο επίπεδο της 
επαγγελματικής κατάρτισης. Τα εν λόγο) 
κριτήρια θεσπίζονται από κοινού από τους 
κύκλους της εκπαίδευσης και της εργασίας 
ανά τομέα. Αυτό το σύστημα προσόντων 
αναπτύχθηκε μετά τη θέσπιση της 
νομοθεσίας σχετικά με την επαγγελματική 
εκπαίδευση των ενηλίκων (WEB). Το 
Ηνωμένο Βασίλειο εισήγαγε ένα πλαίσιο 
εθνικών επαγγελματικών προτύπων επί του οποίου στηρίζεται το σύστημα τιυν εθνικονν 
επαγγελματικών προσόντα)ν (NVQ) και το 
ανάλογο σύστημα SVQ στη Σκοτία. 
Πρέπει, εξάλλου, όπως τονίζει το Βέλγιο, να 
αυξηθούν οι επενδύσεις στο νέο αυτό πεδίο 
το οποίο αποκαλείται επαγγελματική 
μετάβαση και επανένταξη. Πρόκειται για 
μέτρα τα οποία προορίζονται για τους νέους 
που δεν κατορθώνουν να ενταχθούν ή για 
εργαζομένους οι οποίοι έχουν αποκλεισθεί 
από την αγορά εργασίας. 
Όλες οι εκθέσεις τονν κρατούν μελονν και τονν 
συμμετεχουσονν χυνρονν τονίζουν τη σημασία 
που έχει η προσαρμογή τονν μέτρο>ν και τονν 
προγραμμάτονν κατάρτισης προς τις 
διά(|)ορες στοχευόμενες ομάδες ο>ς μέσο για 
την καταπολέμηση της ανεργίας και του 
κοινωνικού αποκλεισμού. Όλα τα μέτρα 
αυτά - μολονότι πρόκειται για ένα πολύ 
ετερογενές σύνολο - αποβλέπουν στη 
βελτίωση των δυνατοτήτων κοινωνικής και 
επαγγελματικής ένταξης των στοχευόμενων 
ομάδων. Τα μέτρα αυτά χρηματοδοτούνται 
γενικά είτε από τις κρατικές αρχές είτε από 
κοινοτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες. 
2.3. Συμπεράσματα 
Η οργάνωση των συστημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης αποτελεί θέμα 
που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και για το 
οποίο ακόμα διεξάγονται σημαντικές 
συζητήσεις μεταξύ τονν όημοσίονν αρχο'νν και 
τονν κοινοννικο'νν εταίρων. Ειδικότερα, 
αντικείμενο τονν συζητήσεανν είναι οι σκοποί 
της κατάρτισης ή η χρηματοδότηση της. 
Αν και οι εκθέσεις δίδουν μεγάλη σημασία 
στο ρόλο των επιχειρήσεων όσον αφορά τις 
πολιτικές οι οποίες ακολουθούνται στο 
χώρο της επαγγελματικής κατάρτισης των 
εργαζομένων, ο ρόλος αυτός πλαισιώνεται 
από συστήματα των οποίων η λογική έχει 
ιδιαίτερες συνέπειες όσον αφορά την 
πρόσβαση στην κατάρτιση. ' Έτσι, δεν είναι 
δυνατό να θεωρηθούν ως συγκλίνοντα τα 
συστήματα του Βελγίου (ταμεία 
συγκέντρονσης πόρονν που προορίζονται για 
ομάδες που βρίσκονται σε κίνδυνο 
αποκλεισμού από την αγορά εργασίας), της 
Γαλλίας (γενική υποχρέωση για τη 
διενέργεια δαπανών στο χώρο της 
κατάρτισης), της Ιρλανδίας (ιρόρυι-
επιχορηγήσεις σε ορισμένους 
επαγγελματικούς τομείς), ή τονν Κάτω 
Χωρών (πόροι "Ο&Ο" οι οποίοι 
προορίζονται για τη χρηματοδότηση 
όράσεονν κατάρτισης). 
Κατά συνέπεια, η παρέμβαση τονν 
επιχειρήσεων και γενικότερα τονν 
επαγγελματικών οργανώσεων, όσον αιρορά 
τον καθορισμό τονν στόχων και των 
περιεχομένων κατάρτισης, διαδραματίζει 
θεμελιώδη ρόλο σε πολλά κράτη μέλη και 
συμμετέχουσες χώρες. 
Σε διευρωπαϊκό επίπεδο, η εξαγονγή 
εμπειριών ή εθνικονν νομοθεσιών προς 
άλλες χο')ρες είναι περιορισμένη. Για 
παράδειγμα, η "περιστροφή των θέσεων 
απασχόλησης" διαδόθηκε στις 
σκανδιναβικές χονρες από τη Αανία, αλλά 
εφαρμόζεται σε περιορισμένη έκταση με τη 
μορφή μεμονωμένων έργων σε άλλες χώρες. 
Αυτό αληθεύει εξίσου όσον αφορά τα εθνικά 
επαγγελματικά προσόντα (NVQ) στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, τα οποία, παρά τις 
προσπάθειες για την προώθηση τους, δεν 
έχουν επεκταθεί και σε άλλες χώρες της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι λόγοι για τις 
δυσκολίες αυτές είναι πολλαπλοί. Χανρίς 
αμq)lβoλία, μπορεί να λεχθεί ότι τα 
περισσότερα από τα εν λόγαν προγράμματα 
αναπτύχθηκαν μέσα σε πολύ συγκεκριμένοι 
εθνικά και πολιτιστικά πλαίσια γεγονός το 
οποίο καθιστά τη μεταφορά τους σε άλλο 
περιβάλλον δύσκολη. 
Αντίθετα, μπορεί να εντοπισθούν δύο 
στοιχεία σύγκλισης. Το πρώτο αφορά αυτό 
καθεαυτό το πεδίο της επαγγελματικής 
κατάρτισης ενώ το δεύτερο τη διασύνδεση 
της επαγγελματικής κατάρτισης με τα πεδία 
της κοινωνικοοικονομικής δραστηριότητας. 
Πράγματι, όσον αφορά την πρώτη 
κατηγορία σύγκλισης μπορεί να σημειωθεί 
ότι το πεδίο της παιδαγωγικής και της 
βελτίωσης της φαίνεται να αποτελεί 
αντικείμενο συνεχούς μέριμνας εκ μέρους 
των διαφόρων συστημάτων. Η εφαρμογή 
δομυστοιχειωτικών προσεγγίσεων και η 
ανάπτυξη εξατομικευμένανν προγραμμάτων 
κατάρτισης όπονς τα μαθήματα σε ανοικτά 
εργαστήρια, στη Δανία, αποτελούν 
παράδειγμα. Η τάση αυτή συμβαδίζει με τη 
μαζική χρήση τονν νέανν τεχνολογιών 
πληροφόρησης και τηλεπικοινοννιών ως 
μέσο κατάρτισης. 
Μπορεί να σημειωθεί, επίσης, στο πλαίσιο 
αυτό, το πέρασμα από μία προβληματική της 
απόκτησης προσόντων σε μία προβληματική της απόκτησης όεξιοτήτονν καθώς και μία 
τάση προς αξιοποίηση τονν γνυ'νσευνν και 
αναγνοΊριοη της εμπειρίας. Το σημείο αυτό 
(φαίνεται να είναι αποιρασιστικό στο μέτρο 
στο οποίο η πρόσβαση σε πολλές 
επαγγελματικές καταρτίσεις προϋποθέτει 
σχολικούς ή ακαδημαϊκούς τίτλους. 
Υπάρχει τάση για ανάπτυξη συστημάτανν 
αξιολόγησης τονν προσόντων ανεξάρτητα 
από τον τρόπο απόκτησης τους. Εκτός από 
το σύστημα τονν εθνικονν επαγγελματικών 
προσόντονν (NVQ) του Ηνωμένου Βασιλείου 
πρέπει να αναφερθεί το παράδειγμα της 
Ιρλανδίας η οποία έχει αναπτύξει μία εθνική 
διάρθροχτη πιστοποίησης η οποία καλύπτει 
το σύνολο τονν τριτοβάθμιυνν μη 
πανεπιστημιακό w καταρτίσεων και τονν 
συνεχών καταρτίσεανν. Η Γαλλία, το 1991, 
θέσπισε το σύστημα της αξιολόγησης των 
προσόντονν ως, μέσο στην υπηρεσία τονν 
επιχειρήσεονν και τονν εργαζομένανν που 
έχουν πλέον τη δυνατότητα να λάβουν 
σημαντική ενίσχυση για τη διενέργεια 
αξιολόγησης σε προσωπική βάση από 
τρίτους και εκτός του χρόνου εργασίας. 
Εξάλλου, δίδεται ιδιαίτερη σημασία στην 
αυτοεπιμόρφονση και σε προγράμματα διά 
βίου μάθησης γεγονός που επιβεβαιώνει την 
επιθυμία να τοποθετηθεί ο καταρτιζόμενος 
στο κέντρο της διαδικασίας μαθητείας. Η 
τάση αυτή ενισχύεται χάρη στην ανάπτυξη 
όιαρθρυνσευνν πλαισίανσης: υποδοχή, 
πληροίμόρηση, προσανατολισμός και 
παροχή συμβουλυνν. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, 
παρέχονται γενικές υπηρεσίες κατάρτισης με 
συμβόλαιο το οποίο συνάπτεται με την 
κυβέρνηση διαμέσου ενός δικτύου δημοσίων 
και ιδιωτικών οργανισμών. Οι εν λόγω 
υπηρεσίες προσφέρουν συνεκτική 
πληροφόρηση και προσανατολισμό σε 
τοπικό επίπεδο σε συνάρτηση με τις 
ατομικές ανάγκες. 
Το δεύτερο σημείο σύγκλισης αφορά τη 
διασύνδεση του πεδίου επαγγελματικής 
κατάρτισης και του πεδίου των 
κοινοννικοοικονομικών δραστηριοτήτων 
όπονς, π.χ., οι κύκλοι εργασίας και οι 
πολιτικές απασχόλησης. Πράγματι, από τις 
εκθέσεις τονν συμμετεχουσών χιορών 
προκύπτει ότι τα μέτρα και οι πρωτοβουλίες 
κατάρτισης αναπτύσσονται ολοένα και 
περισσότερο σε μία προοπτική διατήρησης 
της απασχόλησης και βελτίωσης των 
δυνατοτήτων απασχόλησης του ατόμου. Εάν 
ληφθούν, επίσης, υπόψη ορισμένες 
στοχευόμενες ομάδες, ιδιαίτερα τα άτομα τα 
οποία βρίσκονται σε κίνδυνο αποκλεισμού 
από την αγορά εργασίας, η κατάρτιση 
καθίσταται στοιχείο στην υπηρεσία μιας 
πολιτικής της απασχόλησης αν όχι μιας 
κοινωνικής πολιτικής. Συνεπώς, πρόκειται 
για τη διεύρυνση της προσφοράς κατάρτισης 
με τη διττή μoρq)ή του ανοίγματος προς νέες 
στοχευόμενες ομάδες και της ανανέωσης 
των προγραμμάτων κατάρτισης. Η έκθεση 
της Ελλάδας υπογραμμίζει όλως ιδιαιτέρο>ς 
τη σημασία της εξισορρόπησης της 
προσφοράς κατάρτισης και των 
πραγματικών αναγκών της αγοράς εργασίας 
σε προσόντα και δεξιότητες. 
Στην Ιταλία, η σύμβαση εργασίας πινυ 
υπεγράφη από την κυβέρνηση και τους 
κοινωνικούς εταίρους, το 1996, έχει ακριβώς 
ως στόχο την ανάπτυξη στενότερονν δεσμών 
μεταξύ της κατάρτισης και της αγοράς 
εργασίας με τη μορφή της συντονισμένης 
δράσης. 
Ένα άλλο στοιχείο το οποίο καθίσταται 
σαφές είναι ότι ο αριθμός των δικαιούχανν 
των μέτρων κατάρτισης αυξάνεται συνεχώς 
κατά τα τελευταία έτη. Η διαπίστωση αυτή 
ισχύει τόσο για την αρχική κατάρτιση όσο 
και για τη συνεχή κατάρτιση και προκύπτει 
σαφώς από τις εκθέσεις τονν συμμετεχουσών 
χωρών ότι οι κυβερνητικές αρχές 
προτίθενται να ενισχύσουν ακόμη 
περισσότερο τον αριθμό των νέων που 
αποφοιτούν από τα συστήματα κατάρτισης 
αποκτώντας ένα πιστοποιητικό. 
Εξάλλου, είναι ενδιαφέρουσα η σύγκριση 
των ρόλων που διαδραματίζουν οι διάφοροι 
συντελεστές σε σχέση προς τις στοχευόμενες 
ομάδες. Σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη, οι 
εθνικές αρχές - σε διαφορετικό, όμως, βαθμό 
- διαδραματίζουν ένα ρόλο στη διαδικασία 
της χορήγησης επαγγελματικών προσόντονν. 
Το κράτος συμβάλλει στο σχεδιασμό, την 
οργάνωση και τον έλεγχο, κυρίως σε 
ποιοτικό επίπεδο, της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Συχνά, ορίζει το γενικό πλαίσιο 
εντός του οποίου μπορεί να αναπτυχθεί η 
επαγγελματική κατάρτιση και εξακολουθεί 
να είναι δεσπόζων παράγοντας ιδίως στο 
επίπεδο των μέτρων τα οποία λαμβάνονται 
υπέρ ομάδων που βρίσκονται σε κίνδυνο. 
Όμως, φαίνεται ότι η σημασία των κρατικών 
αρχών έχει μειωτική τάση πράγμα το οποίο 
πρέπει να θεωρηθεί σε συνάρτηση με την 
τάση οργάνονσης της επαγγελματικής 
κατάρτισης σε περιφερειακή βάση και της 
μεγαλύτερης εμπλοκής των κοινωνικών εταίροιν σε όλη την έκταση της διαδικασίας 
λήψης αποφάσεονν. 
Πάντως, η εξέλιξη του ρόλου του κράτινυς 
πρέπει να θεονρηθεί σε σχέση με την εμπλοκή 
των κοινοννικονν εταίροιν και τονν τοπικάνν 
και περιφερειακονν συντελεστο'νν στο χά>ρο 
της κατάρτισης. Σύμφαννα με τους 
ενεχόμενους κύκλους και ιδιαίτερα όσον 
αφορά το ρόλο πινυ έχει ανατεθεί στους 
κοινωνικούς εταίρους, η δράση τινυ κράτινυς 
φαίνεται να κυριαρχεί, κατά τιν μάλλον ή το 
ήττον, στο χώρο το>ν επαγγελματικών 
προσόντων. 
Εντούτοις, η ταξινόμηση τονν συστημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης τονν κρατών 
μελών και των συμμετεχουσών χωρών σε 
διάφορες κατηγορίες εξακολουθεί να είναι 
ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Αντί να 
επινοηθούν πολύπλοκα μέσα ταξινόμησης 
θα ήταν σκοπιμότερο, ασφαλονς, να 
αναπτυχθούν μέσα για τη σύγκριση των 
διαφόρων συστημάκον και την αξιολόγηση 
τους έναντι των μεγάλονν εξελίξεων που 
πραγματοποιούνται σήμερα. 
3. Εφαρμογή και επίδραση του 
προγράμματος Leonardo da Vinci 
3.1. . Περιγραφικά στοιχεία των 
διαρθρώσεων και της διαδικασίας 
εφαρμογής του προγράμματος 
Leonardo da Vinci 
Τα κοινοτικά μέτρα τα οποία προβλέπονται 
στο πρόγραμμα του Leonardo da Vinci 
υποδιαιρούνται σε δέσμες και μέτρα. Οι 
μεγάλες κατευθύνσεις του προγράμματος 
καθορίζονται με βάση το κοινό πλαίσιο 
στόχονν και τις προτεραιότητες οι οποίες 
θεσπίζονται σε ετήσια βάση αναφορικά με 
την πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων. 
Κατά γενικό κανόνα, οι προτεραιότητες - οι 
οποίες εντάσσονται στο πλαίσιο του άρθρου 
127 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση 
- στόχο έχουν να καταστεί το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci μέσο για την άσκηση μίας 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα στο πλαίσιο 
των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού 
Συμβουλίου του Έσσεν του 1994, του 
Συμφώνου Εμπιστοσύνης για την 
Απασχόληση στην Ευρώπη (1996), καθώς 
και των κατευθύνσεων που καθορίζει η 
Επιτροπή στα Λευκά Βιβλία "Ανάπτυξη, 
ανταγωνιστικότητα και απασχόληση" (1994) 
και "Διδασκαλία και μόχθηση: προς την 
κοινωνία της γνώσης" ( 1995). 
Οι προτεραιότητες αυτές καθορίζονται σε 
στενή συνεργασία με την επιτροπή Leonardo 
da Vinci. To 1996 και το 1997 οι 
προτεραιότητες αυτές ήσαν οι ακόλουθες: 
ενθάρρυνση της απόκτησης νέονν γνονσεονν-
προσέγγιση του σχολείου και της 
επιχείρησης· καταπολέμηση του 
αποκλεισμού· ισότιμη μεταχείριση τονν 
υλικών επενόύσευνν και τονν επενόύσευνν στο 
χώρο της κατάρτισης· η γενίκευση της 
πρόσβασης στις γνώσεις χάρη στα μέσα που 
προσφέρει η κοινοννία τονν πληροφοριονν. Η 
οριζόντια διάσταση του προγράμματος 
αφορά την ισότητα τονν ευκαιριονν, τον 
κοινοννικό διάλογο, την περκρερειακή 
ανάπτυξη και τις βιομηχανικές μεταλλαγές. 
3.1.1 Η διαδικασία σε κοινοτικό επίπεδο 
3.1.1.1 Οργάνωση των 
διαρθρώσεων ευρωπαϊκών 
Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci εκτελείται 
από την Επιτροπή με τη συνδρομή του 
Γραφείου Τεχνικής Βοήθειας Leonardo da 
Vinci. Σύμφωνα με την απόφαση του 
Συμβουλίου, η Επιτροπή είναι αρμόδια για 
τον καθορισμό τονν μεγάλονν πολιτικο'νν 
κατευθύνσεων του προγράμματος, για τη 
διασφάλιση της διαχείρισης και το 
συντονισμό της διαδικασίας τονν 
προσκλήσεων για την υποβολή προτάσεονν 
και, τελικά, για την επιλογή τονν προτάσεονν 
που λαμβάνουν χρηματοδοτική στήριξη. 
Κατά την εκτέλεση των διάφορων έργονν η 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικουρείται από 
επιτροπή η οποία αποτελείται από 
εκπροσώπους των κρατών μελών, των 
χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού 
Χώρου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από 
παρατηρητές των κοινωνικών εταίρων τονν 
οποίων οι αρμοδιότητες καθορίζονται στην 
απόφαση του Συμβουλίου. 
Σύμφωνα με την εν λύγαν απι'κραση, 
συγκροτούνται επίσης υποεπιτροπές. Οι 
υποεπιτροπές αρχικής επαγγελματικής 
κατάρτισης, συνεχούς επαγγελματικής 
κατάρτισης και συνεργασίας 
πανεπιστημίων/επιχειρήσεων συνεδριάζουν 
σε τακτικά διαστήματα και συζητούν θέματα 
τα οποία αqxvρoύv, ειδικότερα, τον 
καθορισμό των προτεραιοτήτονν και την ανάλυση τονν αποτελεσμάτανν τονν 
προσκλήσεονν για την υποβολή προτάσεων. 
3.1.1.2 Δραστηριότητες των ευρωπαϊκών 
διαρθρώσεων 
Στο πλαίσιο τονν αρμοδιοτήτων της, η 
Επιτροπή με την αρωγή του Γραφείου 
Τεχνικής Βοήθειας Leonardo da Vinci, 
διασφαλίζει την προετοιμασία και 
διαχείριση τονν προσκλήσεων για την 
υποβολή προτάσεονν, την εφαρμογή της 
διαδικασίας αξιολόγησης των προτάσεονν 
έργονν, τις δραστηριότητες συντονισμοί) και 
παρακολούθησης τονν έργονν που 
επιλέγονται και τη διάδοση τονν 
αποτελεσμάτονν τους. Για το σκοπό αυτό, 
έχει δημιουργηθεί ένας μόνιμος δεσμός με 
τις εθνικές αρχές συντονισμού. 
Σε πρακτικό επίπεδο, σκοπός τονν εν λόγιο 
δραστηριοτήτων είναι να βοηθηθούν οι 
προτείνοντες να υλοποιήσουν τα έργα τους, 
η διοργάνωση σεμιναρίων επαφών, 
θεματικών σεμιναρίων και σεμιναρίων 
διάδοσης· η διασφάλιση της διασύνδεσης με 
τις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής 
Ευρώπης (Χ Κ Α Ε) και την Κύπρο με σκοπό 
την ένταξη τους στο πρόγραμμα- η 
διενέργεια αναλύσεων και η προετοιμασία 
εγγράφων πληροφκνρησης σχετικά με τις 
διά((>ορες προσκλήσεις για την υποβολή 
προτάσεονν. 
Εξάλλου, η Επιτροπή, σε συνεργασία με το 
γραφείο τεχνικής βοήθειας Leonardo da 
Vinci, δημοσιεύει σε τακτική βάση έναν 
ορισμένο αριθμό εντύπων όπως οι οδηγοί με 
την περιγρας/ή των προτεινόντων και των 
έργονν ανά πρόσκληση για υποβολή 
προτάσεων, τα αναλυτικά φυλλάδια των 
αποτελεσμάτων των προσκλήσεων για την 
υποβολή προτάσεων . και τα φυλλάδια 
γενικών πληροφοριών. Έχει αναπτυχθεί, 
επίσης, μία βάση δεδομένων η οποία 
περιλαμβάνει τα προϊόντα των 
παρελθόντων προγραμμάτων. Οι 
ενδιαφερόμενοι μπορούν να συμβουλευθούν 
τα εν λύγα) προϊόντα στο κέντρο πολυμέσων 
του γραφείου τεχνικής βοήθειας. 
3.1.2 Διαδικασία σε 
συμμετεχόντων κρατών επίπεδο 
Τα κράτη μέλη και τα συμμετέχοντα κράτη 
δημιούργησαν, από πλευρά τους, 
διαρθρώσεις πληροφόρησης, διαχείρισης, 
12 
συντονισμού και παρακολούθησης: τις 
εθνικές αρχές συντονισμού (ΕΑΣ). 
3.1.2.1 Οργάνωση 
διαρθρώσεων των εθνικών 
Η αρχική ή/και συνεχής επαγγελματική 
κατάρτιση δεν υπάγεται αναγκαστικά, σε 
όλα τα κράτη μέλη και τα συμμετέχοντα 
κράτη, στις υπηρεσίες των αυτών 
Υπουργείων ή ακόμα και στην αποκλειστική 
αρμοδιότητα των δημοσίων αρχών. Σε 
ορισμένα συμμετέχοντα κράτη (στη 
Γερμανία ή στις Κάτω Χώρες), πράγματι, η 
αρχική επαγγελματική κατάρτιση υπάγεται 
κατά κύριο λόγο στο Υπουργείο Παιδείας 
ενώ σε ορισμένα άλλα κράτη μ,έλη και 
συμμετέχοντα κράτη η (Αρμοδιότητα αυτή 
ασκείται από κοινού από διάφορα 
Υπουργεία - Παιδείας και Εργασίας 
ειδικότερα - όπονς, π.χ., στη Γαλλία. II 
δκκροροποίηση αυτή τονν όιαρΟρυνσευνν 
συναντάται επίσης και στη διαχείριση και το 
συντονισμό του προγράμματος Leonardo da 
Vinci στα κράτη μέλη και τα συμμετέχοντα 
κράτη. 
Εξάλλου, τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν 
συγκροτήσει εθνικές συμβουλευτικές 
επιτροπές και επιτροπές διαχείρισης, 
τριμερούς σύνθεσης, που παρέχουν τη 
συνδρομή τους κατά τον καθορισμό τονν 
εθνικών, προτεραιοτήτανν και διασφαλίζουν 
ένα δεσμό με τους αρμόδιους λήψης 
πολιτικονν αποηιάσεονν και τους βασικούς 
συντελεστές της επαγγελματικής κατάρτισης. 
Κανονικά, οι εν λόγον επιτροπές 
συμμετέχουν, παράλληλα με τις εθνικές 
αρχές συντονισμού, στην κατάρτιση των 
εθνικονν προτεραιοτήτανν για την δέσμη Ι, 
στη διαδικασία αξιολόγησης και 
προεπιλογής σε εθνικό επίπεδο. 
Βασική αποστολή των εθνικών αρχών 
συντονισμού, οι οποίες λειτουργούν με τη 
χρηματοδοτική στήριξη της Επιτροπής και 
του κράτους μέλους, είναι η αρωγή των 
εθνικών αρχών, της Επιτροπής καθώς και 
των τυχόν προτεινύντονν σχέδια και των 
αντισυμβαλλόμενα™ των έργων. 
Οι εθνικές αρχές συντονισμού 
διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο από πολλές 
απόψεις: συμβάλλουν στη διασφάλιση της 
επίδρασης του προγράμματος όσον aqx^a 
τις εθνικές πολιτικές και διαρθρώσεις, 
διοργανώνουν δραστηριότητες προώθησης, 
τεχνικής βοήθειας και διάδοσης στους αντισυμβαλλόμενους των έργων, παρέχουν 
βοήθεια για την ανάπτυξη θεματικών 
δικτύονν σε τομεακό, εθνικό ή διακρατικό, 
επίπεδο. 
11 φύση και η οργάνυνση τονν εν λόγιο αρχών 
ποικίλλουν μεταξύ τονν συμμετεχόντανν 
χονρών. Σε ορισμένες χώρες όπως, για 
παράδειγμα, την Ιρλανδία, τη Δανία και τη 
Σουηδία, οι εθνικές αρχές συντονισμού 
διαχειρίζονται όχι μόνο το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci, αλλά επίσης και το 
πρόγραμμα Σανκράτης και τις κοινοτικές 
πρωτοβουλίες Adapt και Emploi. Οι εθνικές 
αρχές συντονισμού σε ορισμένες άλλες 
χυνρες συνδέονται με ιδρύματα, συνήθανς 
εθνικά και διαχειρίζονται κατά τρόπο 
αυτόνομ,ο το πρόγραμ.μ.α όπονς, για 
παράδειγμα, στη Γερμανία. Ορισμένα 
συμμετέχοντα κράτη διαθέτουν πολλές 
εθνικές αρχές συντονισμού τονν οποίονν οι 
αρμοδιότητες κατανέμονται είτε σε 
συνάρτηση με τα διάιρορα είδη στοχευόμενου 
κοινού είτε σε συνάρτηση με τα μέτρα του 
προγράμματος όπονς, για παράδειγμα, στη 
Γαλλία, το Λουξεμβούργο, ή τη Γερμανία. 
3.1.2.2 Δραστηριότητες 
διαρθρώσεων των εθνικών 
Οι βασικές δραστηριότητες των εθνικών 
αρχυ'νν συντονισμού οι οποίες λαμβάνουν 
για το λόγο αυτό, βάσει συγγραφής 
υποχρεονσεονν, επιχορήγηση λειτουργίας από 
την Επιτροπή έγκεινται στην οργάνωση 
εκόηλονσεονν παρουσίασης του 
προγράμματος, στην κατάρτιση ενός εθνικού 
σχεδίου εργασίας το οποίο περιλαμβάνει 
σχέδιο διάδοσης, στη διασφάλιση της 
δημοσίευσης τονν πρινσκλήσεων για την 
υποβολή προτάσεονν, στη διοργάνωση 
εθνικών ή διεθνών σεμιναρίων, στην 
αξιολόγηση τονν έργων τα οποία 
υποβάλλονται και στην οργάνωση 
συνεδριάσεων συντονισμού και 
παρακολούθησης αναφορικά με τα έργα τα 
οποία επιλέγονται. 
Πρόκειται, δηλαδή, για δραστηριότητες με 
σκοπό την παρακολούθηση, σε συνεργασία 
με την Επιτροπή, της εκτέλεσης των έργων 
από απόψεονς δραστηριοτητανν και 
αποτελεσμάτυνν, καθώς και τη συμβολή στην 
επίλυση προβλημάτονν που αντιμετωπίζουν 
οι αντισυμβαλλόμενοι καθύλη τη διάρκεια 
του έργου. Εξάλλου, οι εθνικές αρχές 
συντονισμού συμβάλλουν στο θεματικό 
13 
συντονισμό του προγράμματος σε εθνικό ή 
διακρατικό επίπεδο. 
Εξάλλου, οι εθνικές αρχές συντονισμού 
είναι αρμόδιες για τη διαχείριση τονν 
προγραμμάτων τοποθέτησης και 
ανταλλαγών της δέσμης Ι. Για το σκοπό 
αυτό, μετά την επιβολή στην Επιτροπή ενός 
επιχειρησιακού προγράμματος, λαμβάνουν 
μία σφαιρική χρηματοδότηση για τις 
διάφορες στοχευόμενες ομάδες. 
Επίσης, οι εθνικές αρχές συντονισμού 
δημοσιεύουν καταλόγους τονν εθνικονν 
έργων, έντυπα πληροφόρησης και, 
γενικότερα, πληροιροριακά δελτία. 
3.2. Δημοσιονομικά στοιχεία 
Τα δημοσιονομικά μέσα τα οποία 
απαιτούνται σε κοινοτικό επίπεδο για την 
εκτέλεση του προγράμματος Leonardo da 
Vinci υπολογίστηκαν, στην απόιραση του 
Συμβουλίου, σε 620 εκατ. ECU για την 
περίοδο 1995-1999. 
Η κατανομή των ποσών μεταξύ τονν 
διαφόρων σκελών και μέτρανν αποφασίζεται 
από την Επιτροπή ύστερα από πρόταση της 
επιτροπής Leonardo da Vinci. 
Πρέπει να τονισθεί ότι η κατανομή τονν 
κονδυλίων μεταξύ των όιαφόρονν μέτρονν 
τονν Οιαφόρονν δεσμό w διέπεται από 
ορισμένους περιορισμούς όσον αφορά τα 
ανώτατα και κατώτατα όρια. Το 35% 
τουλάχιστον του συνολικού 
προϋπολογισμού πρέπει να διατεθεί σε 
πρότυπα έργα, 30% τουλάχιστον σε έργα 
τοποθετήσεων και ανταλλαγών και 20% 
κατ'ανώτατο όριο σε άλλα μέτρα μεταξύ τονν 
οποίων συμπεριλαμβάνονται έργα έρευνας 
και ανάλυσης, προγράμματα ανταλλαγών 
συγκρίσιμων στοιχείων, καθώς και στις 
εθνικές αρχές συντονισμού στο πλαίσιο της 
δέσμης IV. 1. 
Κατά τα δύο πρώτα έτη του προγράμματος, 
η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή 
διέθεσε συνολική χρηματοδότηση ύψους 
139,5 εκατ. ECU το 1995 και 154,4 εκατ. 
ECU το 1996. 
Ο πίνακας πινυ ακολουθεί συνοψίζει την 
κατανομή τονν κονδύλιο >ν του 
προγράμματος κατά τα δύο προντα έτη 
λειτουργίας του. Πίνακας 1 
Κατανομή των κονδυλίων του 
προϋπολογισμού Leonardo da Vinci το 1995 
και 1996 
Ι 1995 1 1996 
Πρότυπα έργα 75,2 84 
Δέσμη Ι 27^2 33,6 
Δέσμη II 38^6 43,9 
Δέσμη II 9^5 6,5 
Τοποθετήσεις και 45,7 51,4 
ανταλλαγές 
Δέσμη 1 28^6 29,4 
Δέσμη 11 17 22 
Δέσμη III 0J 0,03 
Αλλα έργα 18,5 19 
111.2.α 6Λ> 6.2 
Ι11.2.β 0 1,3 
Δέσμη IV Μ/ι 9 
Σύνολο (εκατ. 139,5 154,4 
KC1J) Ι | 
3.3. Τα πρώτα αποτελέσματα του 
προγράμματος Leonardo da Vinci 
To 1995, 1996 και 1997 δημοσιεύθηκαν τρεις 
προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων 
στο πλαίσιο του προγράμματος Leonardo da 
Vinci. Τα δύο πρώτα έτη (1995 και 1996) 
υποβλήθηκαν 7.600 προτάσεις. Οι 
διαδικασίες αξιολόγησης και επιλογής οι 
οποίες θεσπίστηκαν από την Επιτροπή σε 
συνεννόηση με τα συμμετέχοντα κράτη 
κατέληξαν στη χρηματοδότηση 1.542 έργων 
με συνολικό προϋπολογισμό 201,8 εκατ. 
ECU. 
Πίνακας 2: 
Αποτελέσματα των δύο πρώτων 
προσκλήσεων για την υποβολή προτάσεων 
το 1995 και 1996 
Ι 1995 Ι 1996 
Αριθμός επιλεγέντων 749 793 
έργων 
διαδικασία Ι 319 299 
διαδικασία II 430; 494 
Πρότυπα έργα 581 582 
Προγράμματα 121 170 
τοποθετήσεων και 
ανταλλαγών (δέσμες II 
και HI) 
Έρευνες και αναλύσεις 47 41 
Αριθμός εταίροιν 13212 10267 
διαδικασία 1 2210 2131 
διαδικασία 11 | 11002 | 8136 " 
14 
Λπά τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι το 
πρόγραμμα έχει λάβει σημαντικές 
διαστάσεις από απόψεονς αριθμού έργονν, 
συμμετεχόντονν διεθνο'νν εταίροιν και 
συντελεστών επαγγελματικής κατάρτισης. 
Από την ανάλυση των δύο πρώτων ετών του 
Leonardo da Vinci φαίνεται ότι το 
πρόγραμμα εξελίσσεται προς μία 
μεγαλύτερη συνεκτίμηση τονν πραγματικο'νν 
προκλήσεων που αντιμετονπίζει η 
επαγγελματική κατάρτιση στην Ευρονπη. 
Προκειμένου, όμως, η συνεκτίμηση αυτή να 
εμβαθυνθεί και να καταλήξει σε μία 
βελτίανση των συστημάτονν, μηχανισμών και 
πρακτικών κατάρτισης, πρέπει η εκτέλεση 
τονν 1.542 έργονν τα οποία επιλέγησαν να 
συνοδευτεί από μία ποιοτική αξιολόγηση της 
ικανότητας τους να επιτύχουν τους 
επιδιωκόμενους στόχους και να 
διασφαλίσουν συγκεκριμένα και 
μεταφερόμενα αποτελέσματα στο σύνολο 
των 18 συμμετεχουσών χωρών. 
Συνεπώς, είναι πλέον καιρός για 
παρακολούθηση, συντονισμό και εξέταση 
τονν περιεχομένων και μεθοδολογιών που 
απαιτούνται προκειμένου να καταστεί το 
Leonardo da Vinci ένα πραγματικό 
"ευρωπαϊκό) εργαστήριο καινοτομίας". 
Τα έργα τα οποία επιλέγησαν μπορεί να 
ταξινομηθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: 
έργα τα οποία αιρορούν την πρόβλεψη τονν 
αναγκονν σε κατάρτιση και επαγγελματικό 
προσανατολισμό σε σχέση με ένα 
συγκεκριμένο περιβάλλον, τα έργα που 
αποβλέπουν στην επινόηση καινοτόμων 
μέτρων και αυτοτελών ενοτήτων κατάρτισης 
χάρη στην ανάπτυξη προϊόντων κατάρτισης, 
συχνά με βάση συστημάτων πολυμέσων και 
μέτρα τα οποία στοχεύουν άμεσα τις 
επιχειρήσεις και τους οργανισμούς 
κατάρτισης. Πρέπει να σημειωθεί, εξάλλου, 
η ενεργός συμμετοχή στο πρόγραμμα των 
κοινωνικών εταίρων καθώς και η ενίσχυση 
των διακρατικών δικτύων (περιφερειακο'νν ή 
τυμεακών) κατάρτισης. Οι δύο αυτοί 
παράγοντες θα πρέπει να έχουν σημαντική 
επίδραση όσον αφορά την προώθηση και τη 
διάδοση νέονν γνο'νσεονν και τεχνογνονσίας. 
Μία περισσότερο εμπεριστατωμένη ανάλυση 
οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο 
τμήμα των έργων τείνει προς ολοκλήρωση 
των τριών αυτών διαστάσεων. Τα έργα 
προβλέπουν ολοένα και συχνότερα την 
ανάπτυξη λύσεων με τη μορφή διαδικασιών, με (κρετηρία τη διαπίστονση μίας ειδικής 
ανάγκης να διασφαλισθεί, διαμέσου της 
εφαρμογής οφαιρικόιερονν παιδαγοηακών 
μεθόδονν, η επινόηση και εφαρμογή 
εστιασμένονν λύσεονν οι οποίες είναι 
προσαρμοσμένες σε συγκεκριμένες 
καταστάσεις. 
Αναφορικά με τιν σύνολο τονν έργων τα 
οποία εγκρίθηκαν, μ,πορεί να σημειανθεί 
επίσης ότι 13.212 εταίροι συμμετείχαν σε 749 
έργα που επιλέγησαν το 1995 και 10.267 
εταίροι σε 793 έργα το 1996. 
Εάν λη(|)θεί υπόψη ότι οι MME συμβάλλουν 
κυρίονς στη δημιουργία νέονν θέσεων 
απασχόλησης, πρέπει να διαπιστονθεί ότι η 
συμμετοχή τους στο πρόγραμμα παραμένει 
περιορισμένη μετά τις πρώτες προσκλήσεις 
για την υποβολή προτάσεων. Ενόψει της 
ανεπαρκούς αυτής συμμετοχής θα πρέπει να 
ενθαρρυνθεί το σύνολο των παραγόντων οι 
οποίοι είναι υπεύθυνοι για το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci να επενδύσουν 
περισσότερους πόρους για να διασφαλισθεί 
μεγαλύτερη παρουσία των MME στις 
συμπράξεις, ειδικότερα διαμέσου της 
απλούστευσης τονν διαδικασιών. 
Εντούτοις, το σημείο (λυτό πρέπει να 
διευκρινιστεί. Μολονότι αληθεύει ότι 
αναφορικά με το σύνολο τονν μέτρονν του 
προγράμματος (συμπεριλαμβανομένονν των 
τριο'νν δέσμεονν), η προσφορά κατάρτισης 
φαίνεται να υπερβαίνει τη ζήτηση, δεν 
πρέπει να λησμονηθεί ότι ο τομέας ο οποίος 
προσφέρεται περισσότερο για τη συμμετοχή 
των επιχειρήσεων (μεταξύ των οποίων οι 
MME) είναι η δέσμη II "βελτίωση των 
δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης", 
κυρίονς στο πλαίσιο των μέτρων II. 1.1.α 
"καινοτομία στην επαγγελματική κατάρτιση" 
και Π. 1.1.γ "μεταφορά τεχνολογικών 
καινοτομιών". Το αυτό ισχύει όσον αφορά 
τα προγράμματα τοποθέτησης και 
ανταλλαγών της δέσμης II. 
Διαμέσου τονν δέσμεονν τοποθετήσεων και 
ανταλλαγών, τιν πρόγραμμα Leonardo da 
Vinci συμβάλλει, επίσης, με ουσιαστικό 
τρόπο στην ευρονπαϊκή κινητικότητα των 
διαφόρονν στοχευόμενονν ομάδανν. 
15 
Πίνακαΰ 3: 
Αριθμός προγραμμάτων και δικαιούχων 
τοποθετήσεων και ανταλλαγών το 1995 και 
1996 
Αριθμός Αριθμός δικαιούχων 
προγραμμάτων 
1 1995 | 1996 | 1995 [ 1996 
1.1.2.» - τοποθετηθείς για νέους σι: αρχική κατάρτιση 
τοποθετηθείς σύντομης διάρκειας 
1 604 | * | 9943 | 10Θ63 
1.1.2.» - τοποθετήσεις για νέους σε αρχική κατάρτιση 
τοποθετήσεις μακράς διάρκειας 
| 96 | * | 982 | 1009 
1.1.2.β - τοποθετήσεις για νέους εργαζόμενους 
| 293 | * | 4704 | 5333 
1.1.2.γ - ανταλλαγές για εκπαιδευτές 
1 293 | * | 2242 | 2379 
ΙΙ.1.2.α - τοποθετήσεις για νέους που παρακολουθούν 
πανεπιστημιακές σπουδές και για διπλονματούχους 
1 102 | 144 | 5175 1 7731 
ΙΙ.1.2.β - (χνταλλαγές μεταξύ επιχειρήσεονν και 
πανεπιστημίαγν/οργανισμών κατάρτισης 
| 11 | 11 1 121 | 146 
11.1.2.γ - ανταλλαγές για υπεύθυνους κατάρτισης 
1 11 | 12 Ι 47 " 1 231 
δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία 
11 ρέπει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci κατά την περίοδο 1995 
έως 1996 επέτρεψε σε περισσότερο από 
50.000 άτομα - εκ των οποίων 22.000 νέοι σε 
αρχική κατάρτιση, 10.000 νέοι εργαζόμενοι 
και 13.000 άτομα που καταρτίζονταν σε 
πανεπιστήμια ή διέθεταν δίπλωμα - να 
λάβουν ευρωπαϊκή υποτροφία 
κινητικότητας για περιόδους 
προσανατολισμού ή κατάρτισης στα κράτη 
μέλη ή τις συμμετέχουσες χώρες. 
Εξάλλου, το πρόγραμμα Leonardo da Vinci 
προβλέπει την εκτέλεση ενός στατιστικού 
προγράμματος στο πλαίσιο της δέσμης 
ΙΙΙ.2.β και ενός προγράμματος επισκέψεανν 
σπουδών το οποίο διαχειρίζεται τιν 
Ευρανπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της 
Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop) στο 
πλαίσιο της δέσμης 111.3.(1 
Η απόφαση του Συμβουλίου της 6ης 
Δεκεμβρίου 1994 δίδει στην Επιτροπή τη 
δυνατότητα να προτείνει ένα πρόγραμμα 
εργασιών το οποίο αφορά την "Ανταλλαγή 
συγκρίσιμων δεδομένων" στο πλαίσιο της 
δέσμης ΙΙΙ.2.β. Μετά την πρόταση της 
Επιτροπής, η επιτροπή Leonardo da Vinci 
υιοθέτησε πρόγραμμα εργασιών 10 σημείων. 
Την εκτέλεση του εν λόγαν προγράμματος 
διασφαλίζει η ομάδα εργασίας "Στατιστικά 
δεδομένα στους τομείς της εκπαίδευσης και 
κατάρτισης" η οποία αποτελείται από 
εκπροσώπους των Κρατών μελών και της Επιτροπής. Το 1995, στην πρόσκληση για 
την υποβολή προτάσεων συμπεριλήφθηκαν 
τρία σχέδια που ξεκίνησαν το 1996, η 
"έρευνα για την αρχική κατάρτιση", η 
"έρευνα για την συνεχιζόμενη κατάρτιση" 
και η "μετάβαση στην επαγγελματική ζωή". 
Το CEDEFOP διαχειρίσθηκε ένα σχέδιο για 
τη συγκρίσιμη ταξινόμηση. Τιν 1996, στην 
πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων 
συμπεριλήφθηκαν τρία θέματα, η προσφορά 
κατάρτισης, η εκμάθηση γλωσσών και ο 
αναλφαβητισμός των ενηλίκων. Τα 
κονδύλια τα οποία διατέθηκαν για τα πρώτα 
αυτά εγχειρήματα ανέρχονται σε 1,3 εκατ. 
ECU και προβλέπεται η διάθεση ενός 
συμπληρωματικού ποσού 2,1 εκατ. ECU το 
1996 και 1997 με σκοπό την επέκταση της 
διάστασης και του πεδίου των επιλεγμένων 
σχεδίων. 
Το κοινοτικό πρόγραμμα επισκέψεων 
μελέτης για ειδικούς της επαγγελματικής 
κατάρτισης (δέσμη ΠΙ.3.β) στην Ευρανπαϊκή 
Ένονση συντονίζεται από το Cedefop. Σε 
συνεργασία με ένα δίκτυο εθνικονν 
σύνδεσμο νν, το πρόγραμμα αυτό προβλέπει 
την οργάνονση επισκέψεων μελέτης 
διάρκειας τριών ή πέντε εργάσιμονν ημερών 
που εστιάζονται σε θέματα όπως, για 
παράδειγμα, η κατάρτιση των νέων, η 
κατάρτιση των ενηλίκων, ή ο αντίκτυπος 
των νέων τεχνολογιών στην επαγγελματική 
κατάρτιση. Στο πλαίσιο των εν λόγω 
επισκέψεων μελέτης, 1.225 ειδικοί της 
επαγγελματικής κατάρτισης, κατανεμημένοι 
σε 116 ομάδες, έλαβαν το 1995 και 1996 
υποτροφία η οποία ανήρχετο, κατά μέσο 
όρο, σε 1.350 ECU. Το συνολικό κονδύλιο το 
οποίο διατέθηκε στις επισκέψεις μελέτης 
κατά την περίοδο αυτή ανήλθε σε 2,3 εκατ. 
ECU. 
3.4. Η επίδραση του προγράμματος 
Leonardo da Vinci 
Όπως αναφέρθηκε στην αρχή της παρούσας 
ενδιάμεσης έκθεσης, η ανάλυση αφορά τα 
δύο πρώτα έτη εκτέλεσης του 
προγράμματος. Δεδομένου, αφενός, ότι η 
εκτέλεση των πρώτιον προγραμμάτων 
άρχισε στις αρχές του 1996 μόνο και, 
αφετέρου, ότι η μέση διάρκεια τους 
υπερβαίνει τα δύο έτη, τα στοιχεία τα οποία 
παρουσιάζονται στην έκθεση δεν είναι 
δυνατό να θεωρηθούν ονς οριστικά. 
Εξάλλου, πρέπει να τονισθεί ένα άλλιν 
στοιχείο: ως "ευρωπαϊκό εργαστήριο της 
καινοτομίας", το πρόγραμμα σκοπό έχει τη 
στήριξη δράσεανν που αποβλέπουν στη 
βελτίωση των συστημάτανν και μηχανισμών 
επαγγελματικής κατάρτισης των κρατών 
μελονν ή τονν φορέων της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Είναι προφανές ότι 
προκειμένου να καταστεί απτή αυτή η 
επίδραση απαιτείται μία ορισμένη διάρκεια. 
Αντίθετα, είναι ήδη δυνατό να εντοπισθούν, 
από τις εκθέσεις των κρατών μελών και των 
συμμετεχουσών χωρών και την εξωτερική 
αξιολόγηση, οι τεχνικές και διοικητικές 
αδυναμίες που αντιμετονπισε η εκτέλεση του 
προγράμματος. Πρέπει να σημειονθεί ότι οι 
εκθέσεις στηρίζονται ουσιαστικά σε 
συνεντεύξεις και σε εροντηματολύγια τα 
οποία απεστάλησαν στους υπεύθυνους και 
τους βασικούς συντελεστές του 
προγράμματος. 
Συνεπώς, τα αποτελέσματα τονν 
συνεντεύξεων και των ερωτηματολογίων 
αναφέρονται μάλλον στις δυσκολίες οι 
οποίες αντιμετωπίστηκαν κατά την εκτέλεση 
των έργων παρά στην επίδραση του 
προγράμματος. 
Μετά τις παρατηρήσεις αυτές είναι δυνατό 
να εντοπισθούν ορισμένα στοιχεία τα οποία 
επιτρέπουν την εκτίμηση της επίδρασης του 
προγράμματος. 
3.4.1 Επίδραση και 
συστημάτων εξέλιξη των 
Από την ανάλυση των εθνικών εκθέσεων 
προκύπτει σαφώς ότι τα πρότυπα 
προγράμματα εντάσσονται στην ανάπτυξη 
των συστημάτων και μηχανισμών 
επαγγελματικής κατάρτισης των κρατών 
μελών ιδιαίτερα όσον αφορά τις γενικές 
τάσεις οι οποίες αναφέρθηκαν στην αρχή της 
έκθεσης. Το πρόγραμμα αντικατοπτρίζει την 
εξέλιξη του συνόλου του τομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης δεδομένου ότι 
σκοπός του είναι να συμβάλει ώστε να 
ωφεληθούν από την εξέλιξη αυτή όσο το 
δυνατόν περισσότερα ιδρύματα και άτομα. 
Εξάλλου και αυτό αληθεύει κυρίως για τα 
έργα της δέσμης Ι, οι δραστηριότητες οι 
οποίες αναπτύχθηκαν από τους υπεύθυνους 
στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στους 
εθνικούς μηχανισμούς επαγγελματικής 
κατάρτισης· συνεπώς, είναι φυσικό οι εν λόγον μηχανισμοί να εναρμονίζονται με τις 
μεγάλες κατευθύνσεις των συστημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
Αυτή η θετική αντιστοιχία δεν σημαίνει ότι 
τα πρότυπα έργα τα ινποία επιλέγησαν 
αποτελούν απλο'νς επέκταση ή αντίγραφο 
τονν εθνικονν δράσεονν. Τόσο από την άποψη 
του επιδιανκόμενου στόχου όσο και από την 
άποψη των μεθόδων και των περιεχομένων, 
τα διακρατικά έργα αποβλέπουν στην 
ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων. 
Συνεπώς, η ποικιλομορφία τους δεν έρχεται 
σε αντίθεση με τις προτεραιότητες κοινού 
ενδιαφέροντος σε ένα πλαίσιο το οποίο 
απαιτεί αρκετά ταχείες προσαρμογές και 
εξελίξεις. 
ΙΙροτείνοντας καινοτόμες απαντήσεις σε 
θέματα όπως, π.χ., τα νέα προσόντα, τα νέα 
επαγγελματικά πρότυπα, οι νέοι τρόποι 
πρόσβασης, η προσέγγιση σχολείων και 
επιχειρήσεων, οι νέες μέθοδοι 
επαγγελματικής ένταξης και 
σταθεροποίησης, ιδιαίτερα διαμέσου της 
μαθητείας και της εναλλασσόμενης 
κατάρτισης, τα διακρατικά έργα δίνουν μία 
βέβαιη ώθηση στην καθημερινή 
πραγματικότητα της επαγγελματικής 
κατάρτισης. 
Εξίσου ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το 
πρόγραμμα ελκύει τους βασικούς 
συντελεστές της επαγγελματικής κατάρτισης 
οι οποίοι βλέπουν σε αυτό μία επενδυτική 
προτεραιότητα. 
3.4.2 Επίδραση και καινοτομία 
Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci ορίζεται 
ως "ευρωπαϊκό εργαστήριο της 
καινοτομίας" στο χώρο της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Από την ανάλυση των εθνικών 
εκθέσεονν και της έκθεσης εξωτερικής 
αξιολόγησης συμπεραίνεται ότι η 
σημαντικότερη επίδραση του προγράμματος 
έγκειται σε αυτό το επίπεδο. Προκειμένου να 
επιτευχθούν οι στόχοι προτεραιότητας όπως 
τα νέα προσόντα, τα νέα επαγγελματικά 
πρότυπα, η βελτίωση της πρόσβασης στην 
κατάρτιση και ειδικότερα στη συνεχή 
κατάρτιση, οι νέες οδοί επαγγελματικής 
ένταξης, η αναγνώριση των προσόντων, 
κλπ., το πρόγραμμα Leonardo da Vinci 
στηρίζει πολυάριθμες νέες προσεγγίσεις. 
Μπορεί να αναφερθούν ως παραδείγματα τα 
εξής: νέα περιεχόμενα, προϊόντα, μέθοδοι 
και υπηρεσίες, εστίαση σε ένα ευρύ φάσμα 
17 
στοχευόμενων ομάδονν, ισότητα τονν 
ευκαιριών και μεγαλύτερος 
προσανατολισμός προς έργα περιφερειακού 
χαρακτήρα. 
Όντως, η καινοτομία του προγράμματος 
Leonardo da Vinci και, κατά συνέπεια, η 
επίδραση του είναι εμφανέστερες σε επίπεδο 
έργων τα οποία επιτρέπουν την ολοκλήρανση 
και κοινή χρήση μεθόδων και εργαλείων που 
προορίζονται για συγκεκριμένες ομάδες 
στόχο. Έτσι, σήμερα, η ανάπτυξη και η 
χρήση ενός CD-ROM δεν είναι πλέον κάτι το 
καινοτόμο, όμονς ο συνδυασμός της 
εφαρμογής αυτής με υλικά εξ αποστάσεονς 
κατάρτισης που στοχεύουν κοινό το οποίο 
κατοικεί σε μεγάλη απόσταση από μεγάλα 
κέντρα κατάρτισης μπορεί να αποτελέσει 
παράγοντα καινοτομίας. 
Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci έχει δο'νσει 
απτά στοιχεία της ιδιαιτερότητας της 
καινοτομίας στο χώρο της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Αφενός, η καινοτομία είναι 
σχετική: ένα στοιχείο το οποίο 
αποδεικνύεται πολύ καινοτόμο σε ένα 
συγκεκριμένο πλαίσιο μπορεί να είναι 
απηρχαιωμένο ήδη σε ένα άλλο. Αφετέρου, 
είναι εξελικτική. Παρά την επίδραση που 
ασκήθηκε στο πρόγραμμα Leonardo da Vinci 
από προηγούμενα προγράμματα, από τα 
διαθέσιμα στοιχεία μπορεί να συνάγει 
κανείς ότι το νέο πρόγραμμα αποτέλεσε ένα 
πραγματικό ποιοτικό άλμα. Εξάλλου, από 
την εξέταση της περιόδου η οποία 
καλύφθηκε από το πρόγραμμα Leonardo da 
Vinci διαγράφεται η διαμόρφονση μίας 
δυναμικής η οποία (ΐπορεί να 
συγκεκριμενοποιηθεί στο μεσοπρόθεσμο 
μόνο διάστημα. 
3.4.3 Επίδραση στα συστήματα και 
επίδραση στις πρακτικές 
Το μεγαλύτερο τμήμα των έργων αποτελεί 
ανταπόκριση ή απόπειρες ανταπόκρισης σε 
συγκεκριμένες καταστάσεις οι οποίες 
απαιτούν νέες λύσεις είτε πρόκειται για την 
ένταξη νέων χωρίς προσόντα, είτε τη συνεχή 
κατάρτιση στις MME, κ.λπ. 
Η διάσταση των έργονν αυτών και ο 
πειραματικός χαρακτήρας τους δύσκολα 
μπορεί να προκαλέσουν μία άμεση επίδραση 
στα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης. 
Εντούτοις, λόγω της δυναμικής η οποία 
αναπτύσσεται, οι συντελεστές ωθούνται να 
επανεξετάσουν τα συστήματα. Τούτο αποτελεί το προπό βήμα προς μία πιθανή 
δυναμική του συστήματος και, κατά 
συνέπεια, για μία ενδεχομένονς ευρύτερη 
επίδραση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η 
επίδραση του προγράμματος Leonardo da 
Vinci είναι εντονότερη στην περίπτωση τονν 
λιγότερο αναπτυγμένα™ συστημάτανν. 
Σε ορισμένες χώρες, όπως το Λουξεμβούργο 
και το Λιχτενστάιν, που βρίσκονται σε μία 
διαδικασία μεταρρύθμισης των συστημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης τους, 
σημειώνουν ότι τα έργα τα οποία 
εκτελέστηκαν στο πλαίσιο του 
προγράμματος Leonardo da Vinci, ή av. 
προηγούμενα προγράμματα, δεν επηρέασαν 
τους συλλογισμούς σχετικά με την εφαρμογή 
μίας νέας νομοθεσίας αναφορικά με τα 
συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης και 
ότι (vi αποφάσεις σχετικά με τις νέες 
κατευθύνσεις λήφθηκαν σε άλλα επίπεδα. 
Στο άμεσο διάστημα, η επίδραση πάντονς 
είναι πραγματική ατο πρακτικό πεδίο. 
Πρέπει να τονισθούν δύο διαστάσεις έργονν. 
Ορισμένα έργα εστιάζονται βασικά στη 
δοκιμή νέων προτύπων όπονς, για 
παράδειγμα, πρότυπα και συλλήψεις που 
εισάγονται από το εξωτερικό, εφαρμογή 
στην πράξη μίας ιδέας, γενίκευση εμπειριών, 
κλπ. Ορισμένα άλλα έργα στοχεύουν κατά 
προτεραιότητα στην αναζήτηση 
πραγματικά καινοτόμων λύσεων και 
συνεπάγονται το ενδεχόμενο μιας 
αποτυχίας. Τέλος, έργα ερευνονν και 
αναλύσεονν αναλαμβάνονται συχνά με 
σκοπό την ανάλυση τονν προϋποθέσεονν για 
την ικανοποιητική εκτέλεση μεταγενέστερονν 
πρότυπονν έργονν. 
Το πλεονέκτημα της διακρατικότητας είναι 
ότι υπερπηδώνται ευκολότερα οι εδαφικοί 
περιορισμοί που συναντώνται σε όλα τα 
εθνικά συστήματα. Για το λόγο αυτό είναι 
σημαντικό ότι πολλά έργα εντάσσονται στη 
λογική της εγκάρσιας συνεργασίας (χωρίς 
αναγκαστικά να γίνεται χρήση της έννοιας 
αυτής), ή στηρίζονται σε πραπότυπες 
συμπράξεις. 
3.4.4 Επίδραση και 
προγράμματος διάρθρωση του 
Η Γαλλία τονίζει ότι το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci θεονρήθηκε από την 
πλειοψηφία σχεδόν τονν υπευθύνονν ως 
ευκαιρία για ενίσχυση και ανάπτυξη ενός 
ήδη υπάρχοντος έργου. 
Il παρατήρηση αυτή δικαιολογείται οιο 
μέτρο <ντο οποίο οι εθνικές εκθέσεις 
αφορούν αποκλειστικά έργα της προ'πης 
πρόσκλησης για υποβολή προτάσεονν. 
Εντούτοις, ορισμένες διαπιστώσεις είναι 
διαφαπιστικές σχετικά με τον τρόπο με τινν 
οποίο η διάρθρονση του προγράμματος 
Leonardo da Vinci ευνοεί ή όχι τα έργα τα 
οποία έχουν επίδραση. 
Έστω και εάν η τήρηση τονν στύχονν 
αποτελεί ένα από τα κριτήρια 
επιλεξιμότητας, από την ανάγνωση των 
εθνικών εκθέσεων προκύπτει ότι τα έργα 
είναι συνεπή με το κοινό πλαίσιο στόχων. 
Στην ίδια προοπτική και γενικότερα, 
ανταποκρίνονται στις θεμελιώδεις 
προκλήσεις της επαγγελματικής ένταξης, 
των νέων προσόντων και της 
απασχολησιμότητας. 
Τονίζονται, επίσης, δύο άλλες πτυχές: η 
διακρατικότητα και η συμμετοχή πολλών 
συντελεστών στις συμπράξεις. 
Μολονότι ινι εκθέσεις δεν παραλείπουν να 
τονίσουν τη δυσκολία που δημιουργεί η 
διακρατικότητα όσον αφορά τη διαχείριση 
τονν έργων, εντούτοις υπογραμμίζουν τον 
πλούτο που συνεπάγεται αυτή. 
Έτσι, η ευρωπαϊκή διάσταση των έργο)ν 
παρουσιάζεται κάτω από τέσσερις γωνίες: 
Ι. Προκειμένου να επιτευχθούν οι 
στόχοι της ένταξης, της 
απασχολησιμότητας, της πρόσβασης, 
κλπ., οι συντονιστές και οι εταίροι 
επιλέγουν την πλάγια διαδρομή της 
διακρατικότητας για να 
προετοιμάσουν νέες προσεγγίσεις οι 
οποίες ενδέχεται να παράσχουν 
απαντήσεις στις σημερινές 
μεταλλαγές. 
2. Η δημιουργία εργαλείων, μέσων, ή 
κοινών ενοτήτων κατάρτισης 
αποτελεί Οεμελιυνδη στόχο. 11 
απάντηση που δίδεται σε 
προβληματικές, των οποίων συχνά 
τα αίτια εντοπίζονται σε εθνικό 
επίπεδο (όχι, όμως, συστηματικά), 
είναι κυρίως διακρατική. 
3. Η ευρωπαϊκή διάσταση αναζητείται 
περισσότερο ως εμπλουτισμός παρά 
ως κοινή οικοδόμηση στο πλαίσιο 
έργων. 
4. Τελικά, η ευρωπαϊκή διάσταση 
αναζητείται και προωθείται διαμέσου ιης κινητικότητας, ιονν 
ανταλλαγών και τονν μέσονν που 
διευκολύνουν τις ανταλλαγές αυτές. 
Ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα 
προέρχεται από τη συμπληρωματικοτητα 
των συντελεστών που συνεργάζονται στα 
έργα. II συμμετοχή πολλονν συντελεστών 
στις -ου|ΐπράξεις επιτρέπει στα έργα να 
επιδιυνκουν ανυντερους στόχους. 
Παρατηρείται, επίσης, η εμφάνιση νέων 
διαρθράνσεανν σύμπραξης χάρη στη 
συμμετοχή διαφόρων ιδρυμάτων, 
οργανισμών κατάρτισης, επαγγελματικών 
ενώσεων, τοπικών αρχών ή επιχειρήσεων. 
Από την άποψη της επίδρασης, οι νέες αυτές 
μορφές είναι, αυτές καθαυτές, συνέπεια της 
λειτουργίας του προγράμματος. 
Από την άποψη αυτή, το πρόγραμμα 
επέτρεψε μία στενότερη συνεργασία των 
πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων. Τα 
πανεπιστήμια συμβάλλουν με τη 
μεθοδολογία τους ενώ οι επιχειρήσεις 
προσφέρουν τις γνώσεις τους και την 
τεχνογνονσία τους, τόσο προς όφελος των 
επιχειρήσεονν χάρη στη συστηματικοποίηση 
τονν μεθοδολογικονν προσεγγίσεων τανν 
πανεπιστήμιονν όσο και προς όιρελος των 
πανεπιστημίονν που επιδιάνκουν να 
γε(μυρώσουν το χάσμα που πολύ συχνά 
υqύσταται μεταξύ της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης και της αγοράς της εργασίας σε 
ορισμένα κράτη μέλη και συμμετέχουσες 
χώρες. 
Εξάλλου, τα έργα παρουσιάζουν ολοένα και 
περισσότερο ένα άνοιγμα προς νέους τομείς 
δραστηριοτήτων οι οποίοι μέχρι σήμερα δεν 
προσφέρονταν στις δραστηριότητες 
κατάρτισης. Έτσι, εμφανίζονται νέα 
επαγγελματικά πρότυπα στους τομείς του 
περιβάλλοντος, της υγείας, της 
αποκατάστασης της κληρονομιάς, της 
ασφάλειας, τονν υπηρεσκίνν εγγύτητας, κλπ., 
γεγονός το οποίο εναρμονίζεται με τις 
κατευθυντήριες γραμμές που χάραξε η 
Επιτροπή στο χώρο της τοπικής ανάπτυξης 
και τονν νέονν πηγών απασχόλησης. 
Κατά γενικότερο τρόπο, διαπιστώνεται 
αύξηση των ενεργειών κατάρτισης υπέρ 
νέων στοχευόμενων ομάδων που γενικά 
ελάχιστα επωφελούνται από τα μέτρα 
επαγγελματικής κατάρτισης, όπως οι εθνικές 
μειονότητες, οι κάτοικοι μειονεκτικών 
περιοχών και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. 
19 
Εντούτοις, μ.ε λύπη διαπιστο'ννεται ένας 
υπερβολικά μικρός . αριθμός προτάσεονν 
ποιότητας στο χο'νρο της κτότητας τονν 
ευκαιριών. Επίσης, φαίνεται ότι οι ειδικές 
αναφορές στις συμπράξεις πανεπιστημίων-
επιχειρήσεων για την κατάρτιση (ΣΠΕΚ) 
στα μέτρα τα οποία ενδέχεται να λάβουν 
κοινοτική ενίσχυση πιθανόν να 
δημιούργησαν μια ορισμένη ασάφεια με: τις 
συμπράξεις πανεπιστημίονν-επιχειρήσεονν οι 
οποίες έλαβαν στήριξη στο πλαίσιο του 
προγενέστερου προγράμματος Comett. 
Όμως, η πολύ ευρεία και ανοικτή 
διάρθρωση του προγράμματος η οποία 
επιτρέπει τη συμμετοχή στο σύνολο τονν 
συντελεστών της κατάρτισης αποτελεί, 
χωρίς αμφιβολία, θετικό παράγοντα τόσο 
από την άποψη της προσφοράς όσο και από 
την άποψη της ζήτησης. 
3.4.5 Επίδραση και κινητικότητα 
Μία ορισμένη επίδραση του προγράμματος 
έγκειται στην ανάπτυξη της διακρατικής 
κινητικότητας. Η διάσταση της ευρωπαϊκής 
κινητικότητας αφορά τους νέους που 
παρακολουθούν μαθήματα κατάρτισης, στο 
πλαίσιο του συστήματος μαθητείας ή στο 
πλαίσιο του σχολικού συστήματος, τους 
νέους εργαζόμενους, τα άτομα που 
παρακολουθούν πανεπιστημιακές σπουδές 
και τους νέους διπλωματούχους με σκοπό τη 
βελτίωση ή διατήρηση της 
απασχολησιμότητάς τους ώστε να βελτιωθεί 
η πρόσβαση τους στην αγορά εργασίας και 
να διατηρηθεί η σταθερότητα της 
απασχόλησης. Ο πειραματισμός με νέα 
πρότυπα εναλλασσόμενης κατάρτισης σε 
συνδυασμό με εργασία παρουσιάζει 
ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 
Έτσι, η ένταξη των νέων βελτιώνεται χάρη 
στην κινητικότητα δημιουργώντας αύξηση 
της τεχνογνωσίας από πλευράς προσόντων 
τόσο από γλωσσικής απόψεως όσο και από 
απόψεως επαγγελματικής εμπειρίας. Ωφελεί 
ιδιαίτερα τους νέους από απόψεως 
προσωπικής εμπειρίας και βιογραφικού 
σημειώματος. 
Οι επιχειρήσεις ανφελούνται από την 
κινητικότητα αυτή χάρη στην ευκαμψία των 
δομοστοιχειωτικών προσεγγίσεων και των 
νέων μεθόδων εναλλασσόμενης κατάρτισης 
που στοχεύουν κυρίως ομάδες οι οποίες 
διαθέτουν ήδη προσόντα και σε ορισμένες 
περιπτώσεις μάλιστα προσόντα υψηλού 
επιπέδου. Διακρίνονται δύο είδη δραοιηριοτήτοιν: 
αφενός, η δημιουργία και παγίοιοη δι,κτύονν, 
οργανισμών οι οποίοι είναι πηγή πόρονν 
καθώς και οργανισμών υποδοχής που 
προωθούν άμεσα τους στόχους προώθησης, 
κινητικότητας και ένταξης τονν ασκούμενων 
στην ενεργό ζονή. Αφετέρου, η διάθεση μέσονν 
πληροφόρησης και διαχείρισης που 
προορίζονται για τους διδασκόμενους και 
τα οποία μπορεί να χρησιμεύσουν ονς όχημα 
για την προονθηση της επαγγελματικής 
ένταξης. 
Στο πλαάτιο αυτό, ο καινοτόμος 
χαρακτήρας των έργων εξαρτάται έντονα 
από τις διαρθρώσεις των συμπράξεων. Γα 
έργα κινητικότητας παρουσιάζουν 
περιορισμένη καινοτομία όταν αποτελούν 
απλώς αναπαραγονγή έργων τα οποία 
εκτελέσθηκαν στο πλαίσιο προηγούμενων 
προγραμμάτων· αυτή είναι η περίπτωση 
ορισμένων έργων τα οποία στηρίχθηκαν από 
επαναλαμβανόμενες διαρθρώσεις (ίδια 
προβληματική, ίδια σύμπραξη). Αντίθετα, τα 
έργα τα οποία εντάσσουν την κινητικότητα 
σε ένα ευρύτερο πεδίο ονς ανταπόκριση σε 
συγκεκριμένες προβληματικές, 
προβλέποντας κατάλληλες διαρθρο'νσεις 
πλαίσιο νσης και συνδέοντας τους 
κοινυννικούς εταίρους, έχουν ενδεχομένονς 
ιδιαίτερα σημαντική επίδραση. 
Η επίδραση αυτή διασφαλίζεται ιδιαίτερα 
όταν τα προγράμματα τοποθετήσεων και 
ανταλλαγών εντάσσονται σε μία 
προβληματική για την οποία έχει 
καταρτισθεί ένα πρότυπο έργο. Στην 
περίπτωση αυτή, το πρόγραμμα 
τοποθετήσεων και ανταλλαγών αποτελεί 
στήριξη του προτύπου έργου. Αποτελεί τη 
συγκεκριμενοποίηση του διακρατικού 
χαρακτήρα του έργου και επιτρέπει την 
ένταξη του πρότυπου έργου σε ένα δίκτυο. 
Εξάλλου, επιτρέπει στους ξένους εταίρους 
να ωφεληθούν από τις εθνικές εμπειρίες. 
3.4.6 Επίδραση, σφαιρική προσέγγιση και 
νέες μέθοδοι κατάρτισης 
Διαπιστοννεται ότι η επίδραση είναι 
σημαντικότερη όταν το έργο επιτυγχάνει να 
αναπτύξει πραγματικές στρατηγικές 
κατάρτισης διαμέσου της ανάπτυξης ενός 
σαφούς δεσμού μεταξύ πολλών στοιχείων: 
ανάλυση των μεταβολών όσον αφορά τις 
γνώσεις και την τεχνογνωσία· κατανόηση 
των τεχνικών επαγγελμάτων, των 
απασχολήσεων, των σχετικών καθηκόντων 
20 
και της τεχνογνωσίας· κατάρτιση 
μεθοδολογικού πλαισίου για την ανάλυση 
τονν μελλοντικών καταρτίσεονν, 
συλλογισμοί, πρόβλεψη και προοπτική των 
μελλοντικών μορφών των τεχνικών 
επαγγελμάτων. Η διαδικασία κατάρτισης 
έργονν εντάσσεται ολοένα και περισσότερο 
σε μία λογική ανάπτυξης μιας σφαιρικής 
μεθοδολογίας της εργασίας η οποία έγκειται 
στον καθορισμό του πλαισίου αναφοράς 
τονν απασχολήσεονν, στην ανάλυση τονν 
θέσεονν, στον καθορισμό της απαραίτητης 
τεχνογνωσίας των εργαζομένων που 
κατέχουν τις εν λόγο) θέσεις, στην ανάλυση 
των αναγκών των επιχειρήσεανν από την 
άποψη των γνώσεων, την ανάπτυξη μέσονν 
κατάρτισης, τη χρησιμοποίηση νέονν 
εργαλείων μαθητείας και μέσων διάδοσης 
των αποτελεσμάτων, με βάση για όλα τα 
στοιχεία αυτά τις νέες τεχνολογίες. 
Η επίδραση θα πρέπει να γίνεται ιδιαίτερα 
αισθητή κατά το στάδιο της ανάπτυξης ενός 
πρότυπου έργου ή ακόμα ενός 
"πολλαπλασιαστικού έργου" με βάση ένα 
έργο ερευνών και ανάλυσης. 
Το σημείο αφετηρίας τονν έργονν είναι, 
γενικά, μία ανάλυση της υπάρχουσας 
κατάστασης στον τομέα. Για το σκοπό αυτό, 
καταρτίζονται είτε μovιvγραqίες ή μελέτες 
στην περίπτωση διαφόρονν χωρών εταίρων 
είτε ερωτηματολόγια τα οποία επιτρέπουν 
τη διενέργεια ερευνών στο πεδίο αναφορικά 
με προεπιλεγμένες επιχειρήσεις. Στο στάδιο 
αυτό, εντοπίζονται οι ανάγκες από την 
άποψη των νέων προσόντων, της εφαρμογής 
νέων τεχνικών και νέων μέσων ή από την 
άποψη των νεοεμφανιζόμενων θέσεονν 
απασχόλησης και των αντίστοιχων αναγκών 
σε κατάρτιση όσον αφορά κάθε εταίρο. Κατά 
τη φάση αυτή, οι ανταλλαγές μεταξύ 
εταίρων σχετικά με τις διάφορες αρχές οι 
οποίες χρησιμοποιούνται καθώς και με την 
απαιτούμενη μεθοδολογία είναι ποικίλες και 
χρήσιμες. Στη συνέχεια, αξιοποιούνται τα 
πορίσματα των αναλύσεων και συντάσσεται 
κοινή σύνθεση με βάση τα εθνικά 
συμπεράσματα. 
Η επίδραση οφείλεται στις σφαιρικές, 
συγκεκριμένες και εστιασμένες προσεγγίσεις 
οι οποίες έχουν ως βάση αληθινές 
στρατηγικές με στόχο την εξεύρεση λύσεων 
για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα είτε αυτό 
πρόκειται για την επαγγελματική ένταξη, την 
πρόσβαση των εργαζομένων των MME στην 
κατάρτιση, ή άλλα θέματα. Οι παιδαγωγικοί συλλογισμοί, η ανάπτυξη όιδακτικονν μέσονν, 
η δημιουργία προϊόντανν (π.χ. ενός CD-
ROM) είναι απλώς στοιχεία ενός ευρύτερου 
συνόλου μηχανικής της επαγγελματικής 
κατάρτισης. 
3.4.7 Πραγματική επίδραση και 
υποκειμενικοί αντιληπτή επίδραση 
Τόσο (ντο πρόγραμμα Leonardo da Vinci όσο 
και, σφαιρικότερα, στην επαγγελματική 
κατάρτιση υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ 
τονν δεδηλονμένων προθέσεων και των 
επιτευγμάτονν στην πράξη. 
Σε. αυτό το ςχιινόμενο, πιθανώς να 
συνέβαλαν το μεγάλο άνοιγμα και οι γενικοί 
στόχοι του προγράμματος. Τα δύο αυτά 
στοιχεία είχαν ως αποτέλεσμα έναν 
πολλαπλασιασμό των πρωτοβουλιών 
καθώς, επίσης και τον κατακερματισμό τους. 
Εάν ληφθεί υπόψη, εξάλλου, η 
πολυπλοκότητα και η ποικιλομορφία του 
χώρου της επαγγελματικής κατάρτισης 
μπορεί κανείς να κατανοήσει εύκολα ότι η 
πραγματική επίδραση δεν είναι η ίδια με την 
επίδραση όπως έγινε υποκειμενικά 
αντιληπτή. 
Φαίνεται, πάντως, με βάση τις διάφορες 
εκθέσεις ότι οι συνεργασίες οι οποίες 
αναπτύχθηκαν και οι πρωτοβουλίες οι 
οποίες αναλήφθηκαν για την εξεύρεση 
λύσεων στις σημερινές μεταλλαγές 
υπόσχονται πολλά. Τεκμήριο αποτελεί το 
πλήθος των πρωτοβουλιών στο χώρο των 
νέων προσόντων, της επαγγελματικής 
ένταξης, της εναλλασσόμενης κατάρτισης, 
της πρόσβασης και της απασχολησιμότητας, 
τονν οποίων η σύγκλιση γίνεται αισθητή. 
Εξάλλου, η διάδοση των ορθών πρακτικών 
σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι όπως μπορεί να 
διαπιστωθεί σήμερα, προοιωνίζει 
αξιοποίηση των εμπειριών που 
αναπτύσσονται και πολλαπλασιασμό των 
αποτελεσμάτων τους. Η παρατήρηση των εν 
λόγον καινοτομιών έχει ιδιαίτερη σημασία. 
Κατά γενικό τρόπο, από την ανάλυση 
προκύπτει ότι η επίδραση των έργων στο 
πλαίσιο του προγράμματος Leonardo da 
Vinci εξαρτάται από τους ακόλουθους 
παράγοντες: 
• τον βαθμό ανοίγματος ενός έργου από 
την άποψη των διακρατικοί και 
εγκάρσιονν προντοβουλιών· 
21 
• την ικανότητα τονν έργονν να εντάξουν τις 
διάφορες ομάδες στόχο (νέοι χωρίς 
προσόντα, εργαζόμενοι, στις MME, κλπ.)· 
• τον βαθμό εμπλοκής τονν κοινυννικυνν 
εταίρονν, κυρίονς αλλά όχι αποκλειστικά, 
σε επίπεδο εκτέλεσης, υλοποίησης και 
διάδοσης του έργου-
• τον βαθμό συμμετοχής τονν εταίρονν που 
συμβάλλουν άμεσα στον καθορισμό τονν 
συστημάτων κατάρτισης-
• τη συνάφεια του θέματος και την 
ποιότητα του έργου-
• την ποιότητα διαχείρισης του έργου-
• τη στρατηγική διάδοσης τονν 
αποτελεσμάτονν και εμπορικής 
αξιοποίησης τονν προϊόντονν όπονς, για 
παράδειγμα, τα προϊόντα κατάρτισης εξ 
αποστάσεονς ή με τη βοήθεια 
ηλεκτρονικού υπολογιστή. 
Κατά τη στιγμή της σύνταξης της παρούσας 
ενδιάμεσης έκθεσης και, ειδικότερα, κατά τη 
στιγμ,ή της σύνταξης τονν εθνικονν εκθέσεονν 
και της έκθεσης αξιολόγησης, το θέμα της 
διασύνδεσης της καινοτομίας, της επίδρασης 
και τονν μεταλλαγυνν ήταν πρόυνρο λόγο ν του 
ότι (vi εργασίες όσον αίρορά την πλειοψηφία 
τονν έργονν ήσαν ακόμα στα προ'πα στάδια. 
Εξάλλου, πρέπει να σημειονθεί ότι το 
πρόγραμμα παρουσίασε μία εξελικτική 
πορεία η οποία συμβάδιζε με τις διάφορες 
προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων. 
Σε γενικές γραμμές μπορεί να λεχθεί ότι 
υπήρχε μία τάση μείονσης του αριθμού των 
προτάσεων τάσεονν προς (κρελος της 
βελτίωσης της ποιότητας και της καλύτερης 
κατανόησης του προγράμματος. Προφανώς, 
οι προτάσεις οι οποίες υποβλήθηκαν κατά 
την πρώτη πρόσκληση εντάσσονταν συχνά 
στη λογική τονν προγενέστερονν 
προγραμμάτονν. 
Η διαπίστωση αυτή είναι απολύτονς ιρυσική 
δεδομένου ότι μία ορισμένη συνέχεια είναι 
απαραίτητη. Ο τομέας της επαγγελματικής 
κατάρτισης δεν μπορεί να λειτουργήσει με 
βίαιους κλονισμούς. Εντούτοις, ήδη σήμερα 
μπορεί να διαπιστωθεί ότι το πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci συνέβαλε σημαντικά 
στην ενοποίηση του χώρου της 
επαγγελματικής κατάρτισης. Έχει ήδη 
ξεπεραστεί σήμερα το στάδιο όπου ο 
καθένας "ανακαλύπτει εκ νέου τον τροχό" 
χάρη στη διάρθρωση του προγράμματος που 
ωθεί τους συντελεστές να συνεργάζονται. 
Από την άποψη αυτή, η υποχρέωση 
συνεργασίας αποτελεί εγγύηση τόσο για τις επενδύσεις όσο και για τη διασφάλιση 
καινοτομίας. 
11 ρέπει, να σημειονθεί, τέλος, ότι η επίδραση 
τονν έργονν που χρηματοδοτούνται από το 
Leonardo da Vinci εξαρτάται στον αυτό 
βαθμ,ό από τις στρατηγικές διάδοσης που 
εφαρμόζουν οι υπε.ύθυνοι τονν έργονν. Το 
ενδιαφέρον που προκάλεσε το πρόγραμμα 
και τα μέσα και τα εργαλεία κατάρτισης που 
προέκυψαν καθόλη τη διάρκεια ζονής του θα 
συμβάλουν χανρίς αμq)lβoλία σε μία 
πραγματική αξιοποίηση τονν αποτελεσμάτονν 
προς όφελος της ανάπτυξης της 
επαγγελματικής κατάρτισης στα 
συμμετέχοντα κράτη. Εντούτοις, όπονς 
τονίζει η εξοπερική αξιολόγηση, η διάδοση 
τονν αποτελεσμάτονν βρίσκεται στα πρώτα 
στάδια και δεν έχει αναπτυχθεί πλήρονς. 
Εξάλλου, μολονότι τούτο προβλέπεται από 
τα έντυπα υποβολής υποψηφιότητας, 
σπανίζουν τα έργα τα οποία καθορίζουν μία 
σαφή στρατηγική και τα οποία προορίζουν 
ειδικούς πόρους για τη διάδοση. Είναι 
εξίσου πιθανό ότι λόγο ν της μ.είυνσης τονν 
κονδύλιο>ν που διατίθενται, οι, υπεύθυνοι 
τονν έργονν προβλέπουν λιγότερους πόρους 
για δραστηριότητες του είδους αυτού. 
Προκειμένου να αντιμετονπισθεί το 
πρόβλημα αυτό, η Επιτροπή σε συνεργασία 
με όλους τους υπεύθυνους του 
προγράμματος δίδει ιδιαίτερη προσοχή στις 
δραστηριότητες αξιοποίησης και διάδοσης 
των αποτελεσμάτων σε ευρωπαϊκή κλίμακα. 
Για το σκοπό αυτό, για πρώτη φορά στην 
ιστορία του προγράμματος Leonardo da 
Vinci, διοργανώθηκε έκθεση προβολής των 
προϊόντων του προγράμματος η οποία 
επέτρεψε στους ενδιαφερόμενους να 
γνονρίσουν τα διάφορα αποτελέσματα και τα 
προϊόντα τονν προγενέστερονν κοινοτικο'νν 
προγραμμάτονν στο χο'νρο της κατάρτισης. 
Εξάλλου, η έκθεση εξοπερικής αξιολόγησης 
υποδεικνύει τέσσερις άξονες συλλογισμού 
που θα μπορούσαν να συμβάλουν άμεσα στη 
βελτίωση των στρατηγικών διάδοσης που 
εφαρμόζουν το πρόγραμμα και οι υπεύθυνοι 
των έργων. Αεπτομερεστερα, πρόκειται για 
τα εξής: 
1. Διάδοση παραδειγμάτων ορθής 
πρακτικής. 
Για το σκοπό αυτό, συνιστάται ο 
εντοπισμός των έργονν τα οποία 
παρουσίασαν την υψηλότερη 
επίδοση και προετοιμασία οδηγών 
22 
ορθής πρακτικής που βασίζονται στα 
επιτεύγματα έργων τα οποία μπορεί 
να χρησιμεύσουν ονς παράδειγμα. 
2. Λικτύονση τονν έργονν. 
Θα πρέπει, ενδεχόμενος, να 
ενθαρρυνθεί κάθε έργο προκειμένου 
να συμμετάσχει σε δίκτυα σε 
ευρονπαϊκή κλίμακα τα οποία 
συγκεντρώνουν άλλες εθνικές ή 
κοινοτικές δράσεις με σκοπό τη 
διάδοση και την αμοιβαία 
αξιοποίηση τονν αποτελεσμάτονν. 
3. Η σημασία των νέων τεχνολογιών 
πληροφόρησης και επικοινοννίας 
Μέχρι σήμερα, γίνεται περιορισμένη 
εφαρμογή των νέων τεχνολογιών της 
πληροφόρησης και της επικοινοννίας 
είτε πρόκειται για τη διαχείριση ή τη 
γενικότερη διάδοση τονν 
αποτελεσμάτονν τονν έργονν. Ι ία το 
σκοπό αυτό, θα ήταν σκόπιμο να 
βελτιωθεί η υπάρχουσα ηλεκτρονική 
διεύθυνση στο Internet και να 
συμπεριληφθεί όχι μόνο μία βάση 
δεδομένων με πληροφορίες σχετικά 
με τα έργα των διαφόρονν 
"συλλογών" ή καταλόγονν 
προϊόντων, αλλά να προβλεφθεί, 
επίσης και η δημιουργία ενός 
πραγματικού βήματος συζήτησης και 
ανταλλαγής πληροιρορίονν μεταξύ 
των έργονν. Στο ίδιο πνεύμα, θα 
πρέπει να ενισχυθεί η ανάπτυξη του 
σημερινού συστήματος αναζήτησης 
εταίρων σε κοινοτική κλίμακα. 
4. Διάδοση των προϊόντων. 
Πολυάριθμα έργα και κυρίως τα 
πρότυπα έργα, αναπτύσσουν 
προϊόντα με εφαρμογές που είναι 
δυνατό να υπερβούν το πλαίσιο της 
σύμπραξης του έργου. Συνεπώς, 
βασική αποστολή του προγράμματος 
Leonardo da Vinci είναι να 
μεταφέρει, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, 
τα προϊόντα επαγγελματικής 
κατάρτισης και να διευκολύνει την 
πρόσβαση τονν ενδκκρερομένονν 
διαμέσου, για παράδειγμα, 
μεταφράσεονν. 
Έτσι, θα ήταν δυνατό, όπονς τονίζει η 
εξωτερική αξιολόγηση, να διαδοθούν 
ευρύτερα τα πορίσματα του συνόλου των 
έργων του προγράμματος Leonardo da Vinci 
και να εφαρμοστούν, στις κατάλληλες περιπτώσεις, τα αποτελέσματα και μετά τη 
λήξη της χρηματοδότησης ενός έργου από το 
πρόγραμμα. 
4. Διασύνδεση με προγενέστερα 
προγράμματα και 
συμπληρωματικοτητα με άλλα 
προγράμματα και πρωτοβουλίες της 
Ευρονπαϊκής Κοινότητας 
Γενικά, η μετάβαση τονν παλκίνν 
προγραμμάτονν κατάρτισης Force, Cornell, 
Eurotecnet, Lingua και Pctra στο' νέο 
πρόγραμμα Leonardo da Vinci 
πραγματοποιήθηκε μέσα από μία διττή 
προοπτική. 
Κατά πρώτο λόγο, η μετάβαση αυτή 
εκφράστηκε από τη βούληση να 
διασφαλισθεί μία ορισμένη συνέχεια τονν 
μεγάλο>ν κατευθύνσεονν τονν προγενέστερων 
προγραμμάτονν και τονν βασικυ'νν αρχών του 
προγράμματος Leonardo da Vinci, όπως 
προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 2 της 
απόφασης του Συμβουλίου. Έτσι, οι 
εμπειρίες που αποκτήθηκαν από τα 
προγενέστερα προγράμματα ελήφθησαν 
υπόψη δεδομένου ότι πολλές συμπράξεις, 
μολονότι συχνά λειτουργούν μέσα σε 
διαφορετικές συνθήκες, συνέχισαν τη 
συνεργασία τους προκειμένου να 
αναπτύξουν νέες προσεγγίσεις. Πρέπει να 
σημείον()εί σχετικά ότι η συνέχεια αυτή 
διευκολύνθηκε χάρη στη θέσπιση 
μεταβατικονν μέτρονν. 
Κατά δεύτερο λύγο, η σύλληψη του νέου 
προγράμματος υπερβαίνει τα επιτεύγματα 
των προγενέστερων προγραμμάτων. Το 
πρόγραμμα Leonardo da Vinci επιτρέπει τη 
συγκέντρωση διαφόρων θεμάτων και 
στοχευόμενων ομάδων χάρη σε ένα 
σημαντικό αριθμό κατευθύνσεων και 
συγκεκριμένων δράσεων. Κατά την έννοια 
αυτή, στηρίζει περισσότερο, σε σύγκριση με 
τα προγενέστερα προγράμματα, τη 
συμπληρωματικοτητα των πολιτικών 
κατάρτισης διασυνδέοντας τα πεδία δράσης 
όπονς, για παράδειγμα, η ισότητα των 
ευκαιριο'νν, η περιφερειακή και τοπική 
ανάπτυξη, ο κοινοννικός διάλογος, κλπ. 
Όσον (κρορά τη διασύνδεση του 
προγράμματος Leonardo da Vinci με το 
πρόγραμμα Σωκράτης, καθώς και τις 
κοινοτικές προντοβουλίες όπως, η Adapt και 
η Απασχόληση (Emploi), ή το τέταρτο 
πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και 
23 
τεχνολογικής ανάπτυξης, η κατάσταση είναι 
κάπονς διαφορετική. II απόφαση περί 
Οεσπίσεονς του προγράμματος τονίζει την 
(χνάγκη να διασφαλισθεί η συνεκτικότητα 
και η επιχειρησιακή συμπληρανματικύτητα 
του παρόντος προγράμματος με το 
πρόγραμμα δράσης στον τομέα της 
εκπαίδευσης καθο'νς και με τα προγράμματα 
κοινοτικής προντοβυυλίας. 
Προκειμένου να εξασφαλισθεί η 
συμπληρωματικοτητα αυτή, η Επιτροπή 
ανέλαβε διάφορα μέτρα. Για το λόγο αυτό 
και πριν την πρώτη πρόσκληση για την 
υποβολή προτάσεονν, οι αρμόδιες υπηρεσίες 
της Επιτροπής είχαν προετοιμάσει έγγραφα 
αναφοράς τα οποία υπογράμμιζαν τα 
δκ'κρορα επίπεδα καθο'νς και την έκταση της 
συμπληρονματικότητας. Το εν λόγο) έγγραφο 
παρουσιάστηκε (πα διάφορα προγράμματα 
και τα κράτη μέλη και οι συμμετέχουσες 
χώρες πληροφορήθηκαν σχετικά με τις 
διαδικασίες και το σχεδιασμό τονν όκκρόρονν 
προγραμμάτων και προποβουλιο'νν. 
Εξάλλου, τονίστηκε στα κράτη μέλη και τις 
συμμετέχουσες χώρες η ανάγκη για τη 
δημιουργία καταλλήλων διαρθρώσεων 
συντονισμού. 
Έτσι, σε εθνικό επίπεδο, πολλά 
συμμετέχοντα κράτη, διαμέσου τονν εθνικονν 
αρχών συντονισμού, δημιούργησαν 
διαδικασίες οι οποίες τους επέτρεψαν να 
επαληθεύσουν τις ενδεχόμενες διασυνδέσεις 
τονν προτάσεονν έργων που υποβλήθηκαν στο 
πλαίσιο της πρόσκλησης για την υποβολή 
προτάσεονν δυνάμει του Leonardo da Vinci 
και άλλονν κοινοτικών προγραμμάτων και 
προντοβουλιών. Σκοπός τονν εργασιο'νν 
αυτυ'νν ήταν κατά κύριο λόγο να αποτραπεί η 
άσκοπη επικάλυψη μεταξύ έργονν διαφόρονν 
προγραμμάτονν και προποβουλιο'νν. Πρέπει 
να σημειωθεί, επίσης, ότι σε εθνικό επίπεδο, 
ένας εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού 
Κοινωνικού Ταμείου μπορεί να έχει 
πρόσβαση, σύμφωνα με τις εθνικές 
ρυθμίσεις, στις εθνικές επιτροπές Leonardo 
da Vinci και ένας εκπρόσωπος του 
προγράμματος Leonardo da Vinci μπορεί να 
συμμετάσχει στις επιτροπές 
παρακολούθησης των έργων του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. 
Σε επίπεδο Επιτροπής, η συνεννόηση αυτή 
υλοποιείται στο πλαίσιο όιυπηρεσιακών 
διαβουλεύσεων σχετικά με τους καταλόγους 
τονν προεπιλεγμένοι έργονν με τη μοριρή 
διασταυρονμένης εξέτασης. Εξάλλου, όσον αφορά τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ιαμεία, 
ένας υπάλληλος της ΓΑ XXII, ο οποίος 
είναι υπεύθυνος για το πρόγραμμα Leonardo 
da Vinci, συμμετέχει στις συνεδριάσεις τονν 
αποστολο'νν οι οποίες είναι αρμόδιες για την 
εκτέλεση της Adapt και της Απασχόλησης. Το 
τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο στον τομέα της 
έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και 
ειδικότερα το δεύτερο μέρος του τελικού 
προγράμματος κοινωνικοοικονομικής 
έρευνας που καλύπτει την έρευνα στο χώρο 
της εκπαίδευσης και κατάρτισης, συμβάλλει 
στην τρέχουσα βασική έρευνα στο χώρο 
αυτό. 
Οι μηχανισμ,οί αυτοί, όπονς για παράδειγμα, 
μία κοινή- βάση δεδομένονν καθίστανται 
ακόμα πιο απαραίτητοι δεδομένου ότι ο 
πολλαπλασιασμός. τονν πρυποβουλιονν 
επιβάλλει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην 
τήρηση τονν διαδικασιο'νν και row 
δημοσιονομ.ικυ'νν και λογιστικυ'νν κανόνονν. 
Στο πνεύμα αυτό, θα ήταν σκόπιμο να 
ενισχύσει η Επιτροπή τη στήριξη που 
παρέχει στις εθνικές αρχές με τη μορφή, για 
παράδειγμα, της διάθεσης των κεντρικών 
τραπεζών δεδομένων της προκειμένου να 
διασφαλισθεί η τήρηση της αρχής της 
συμπληρωματικύτητας. Εξάλλου, φαίνεται 
προφανές ότι οι πραγματικές εργασίες 
σχετικά με τη συμπληρανματικότητα 
μπορούν να πραγματοποιηθούν 
αποτελεσματικά μόνο σε εθνικό επίπεδο. 
Θα ήταν εξίσου δυνατό να ευνοηθεί η 
συγκέντρωση τονν έργονν που υποβάλλονται 
από διαφορετικές συμπράξεις τα οποία, 
όμονς, πραγματεύονται συναφή θέματα. 
Παραμένει το θέμα της 
συμπληρονματικότητας και του 
συγκεκριμένου τομέα παρέμβασης κάθε 
συντελεστή των κοινοτικών προγραμμάτων 
και πρωτοβουλιών. Πράγματι, υπάρχει ένα 
αίσθημα ανταγωνισμού μεταξύ κοινοτικών 
προγραμμάτων και πρωτοβουλιών λόγω του 
ανεπαρκούς συντονισμού σε επίπεδο 
κατευθύνσεων και περιεχομένων των 
χρηματοδοτούμενων έργων. Αυτό το οποίο 
πρέπει να επιδιωχθεί είναι η αναζήτηση της 
συμπληρονματικότητας των διαφόρων 
παρεμβάσεων που πραγματοποιούνται στα 
διάφορα επίπεδα. 
Ένα συμπέρασμα το οποίο μπορεί να 
συναχθεί είναι η ανάγκη να διευκρινισθούν 
καλύτερα οι στόχοι τονν δκκρόρανν 
24 
κοινοτικών προγραμμάτονν και 
προποβουλιο'νν και να τονισθούν 
περισσότερο οι ιδιαιτερότητες και οι 
διαφορές τους. 
Κατά γενικό τρόπο, είναι εξίσου σκόπιμο να 
εξετασθούν περισσότερο οι λεπτομέρειες 
αναφορικά με τη συνεργασία τονν διαφόρονν 
κοινοτικο'νν προγραμμάτονν και 
προποβουλιο'νν παρόμοια με την κοινή 
πρόσκληση για την υποβολή προτάσεονν 
στον τομέα τονν εκπαιδευτικο'νν πολυμέσονν 
που εγκαινίασε το 1997 η Task Force 
"πολυμέσα" ο οποίος καλύπτει έξι κοινοτικά 
προγράμματα. Στο πλαίσιο της κοινής αυτής 
πρόσκλησης υποβλήθηκαν 837 προτάσεις 
από τις οποίες οι 371 περιλαμβάνουν μία 
συνιστώσα Leonardo da Vinci. 
Μία άλλη ιδέα που αξίζει να μελετηθεί είναι 
το πρόγραμμα Leonardo da Vinci, το οποίο 
είναι γνονστό ονς το "ευρωπαϊκό) εργαστήριο 
της καινοτομίας", να καταστεί 
προνομιούχος χυ')ρος για την ανάπτυξη νέονν 
και καινοτόμονν προσεγγίσευνν στο χώρο της 
επαγγελματικής κατάρτισης με καθήκον τη 
στήριξη άλλυνν προγραμμάτονν και 
προποβουλιο'νν. Στην περίπτονση αυτή, θα 
ήταν δυνατό να προβλεηνθούν προσεγγίσεις 
διάδοσης, μεταφοράς και από κοινού 
συντονισμού έργων με στόχο τη βελτίανση 
της επίδρασης τονν προγραμμάτονν. 
Υπό το φως των παραπάνω παρατηρήσεων, 
το πρόγραμμα Leonardo da Vinci θα 
μπορούσε να θεανρηθεί ονς κομβικό σημείο 
μεταξύ τονν γνυ'νσεονν του επιστημονικού 
κόσμου και της διάδοσης καινοτομούν 
προϊόντονν στην υπηρεσία τονν ενεργειυ'νν 
κοινυννικοοικονομικής αναδιάρθρονσης στην 
Ευρωπαϊκή ' Ένανση. 
5. Συμπεράσματα 
Κατά τη συγγρα(ρή τονν εθνικο'νν εκθέσεονν 
και της έκθεσης εξαπερικής αξιολόγησης, 
δύο έτη σχεδόν μετά τη θέσπιση του 
προγράμματος Leonardo da Vinci μπορεί να 
συναχθούν ορισμένα συμπεράσματα. 
Πρώτον, πρέπει να σημειωθεί ότι όλες οι 
διαρθρώσεις διαχείρισης του προγράμματος, 
τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό 
επίπεδο, συμβάλλουν με ιδιαίτερα ενεργό 
τρόπο στην ανάπτυξη του προγράμματος 
και στην πρόσβαση τονν στοχευόμενοι 
στόχονν. Δεύτερον, το πρόγραμμα Leonardo da Vinci, 
χάρη στις δύο πρώτες προσκλήσεις για την 
υποβολή προτάσεων, σημείωσε έντονη 
επιτυχία. Συνολικά, χρηματοδοτήθηκαν 
1.542 πρότυπα έργα, προγράμματα 
τοποθετήσευνν και ανταλλαγούν, μελέτες και 
αναλύσεις που κάλυπταν ένα ευρύτατο 
φάσμα δικαιούχονν. 
Τρίτον, η επίδραση του προγράμματος είναι 
έκδηλΐ). Κατέστη το κοινοτικό πρόγραμμα 
στο χο'νρο της επαγγελματικής κατάρτισης 
και έχει γίνει ευρύτατα αποδεκτό μολονότι η 
συμμετοχή ορισμένυνν ομάδων (MME, κλπ.) 
πρέπει να ενισχυθεί ακόμη. Ενόψει των 
προ'ντονν αποτελεσμάτονν του προγράμματος, 
προκύπτει σαφυ'νς ότι αρχίζει να παγιώνεται 
αποτελεσματικά μία πραγματική ικανότητα 
ευρονπαϊκής εμπειρογνωμοσύνης στο χώρο 
της επαγγελματικής κατάρτισης. Από την 
άποψη (χυτή, το πρόγραμμα αρχίζει να 
λειτουργεί ο>ς "ευρωπαϊκό εργαστήριο της 
καινοτομίας". Τα διάφορα καινοτόμα 
προγράμματα διαρθρώνονται όχι μόνο γύρω 
από νέα προϊόντα αλλά, επίσης και γύρω 
από την ανάπτυξη ολοκληρανμένων 
διαδικασιυνν κατάρτισης που κυμαίνονται 
από την ανάλυση τονν αναγκών έως την 
εκτίμηση της απόδοσης επί των επενδύσεων 
τονν διαφόρων ενεργειών. 
Τέταρτον, μπορεί να ειπωθεί επίσης ότι 
διαμέσου των διάφορων έργων, το 
πρόγραμμα Leonardo da Vinci συμβάλλει 
ενεργιός στην προβολή της εικόνας της 
επαγγελματικής κατάρτισης στην Ευρώπη. 
Το πρόγραμμα δημιούργησε ένα χώρο για 
την επαγγελματική κατάρτιση θεανρούμενη 
μεμονονμένα συνδυάζοντας την αυξανόμενη 
ανάγκη για ισότιμη μεταχείριση μεταξύ, 
αφενός, της γενικής εκπαίδευσης και της 
επαγγελματικής κατάρτισης και, αφετέρου, 
της μαθητείας και της επαγγελματικής 
ειδίκευσης. Η τάση αυτή συνδέεται με τον 
έντονο προσανατολισμό προς την προο'νθηση 
της κινητικότητας η οποία συνδέεται στενά 
με την ενίσχυση των γλωσσικών γνώσεων. 
Χάρη στη συνεργασία στο πλαίσιο 
διακρατικών δικτύων και την εκτέλεση 
καινοτόμων έργων, το πρόγραμμα 
συμβάλλει στη διαδικασία της προσαρμογής 
στις βιομηχανικές αλλαγές διαμέσου της 
ανάπτυξης νέων και πρακτικών προτύπων 
που κατευθύνονται προς νέους τομείς 
δραστηριότητας οι οποίες στηρίζονται σε 
μεγάλη έκταση στα νέα τεχνολογικά 
εργαλεία. 
25 
Πέμπτον, πρέπει να τονισθεί ότι μία από τις 
δυνάμεις του προγράμματος είναι η μεγάλη 
ποικιλομορφία του. II ποικιλομορφία αυτή 
υπάρχει τόσο σε επίπεδο διάρθρωσης του 
προγράμματος το οποίο καλύπτει 
διάφορους στόχους και προτεραιότητες, όσο 
και (τε επίπεδο προϊόντονν, είδος υπευθύνονν 
και εταίρονν, όσο και σε. επίπεδο 
στοχευόμενου κοινού. 
Η ποικιλομορφία αυτή αντιστοιχεί πάντως 
σε μία πολυπλοκότητα του προγράμματος η 
οποία χαρακτηρίζεται ιδίως από το μεγάλο 
αριθμό στόχων, μέτρυνν και 
προτεραιοτήτων. Πρέπει, επίσης, να 
τονισθούν οι περιορισμοί οι οποίοι 
οφείλονται στο σύντομο χρονικό διάστημα 
το οποίο μεσολάβησε μεταξύ της απόφασης 
το Δεκέμβριο του 1994 και της έναρξης του 
προγράμματος τον Ιανουάριο του 1995 
καθώς και οι δυσκολίες οι οποίες 
συνδέονται με την εκτέλεση ενός τόσο 
φιλόδοξου προγράμματος. 
Εξάλλου, η ύπαρξη μίας διπλής διαδικασίας 
αξιολόγησης και προεπιλογής σε επίπεδο 
Επιτροπής και κρατών μελών προκάλεσε, 
λόγο) της πολυπλοκότητας του 
προγράμματος, δυσκολίες οι οποίες πρέπει 
να εξετασθούν με. σκοπό τη βελτίονση της 
διαφάνειας τονν διαδικασιυνν. 
Επίσης, εκτός των διαδικασιών διαχείρισης, 
η σύναψη των συμβάσεων και ο έλεγχος 
είχαν ως συνέπεια, σε ορισμένες 
περιπτώσεις και σε διάφορα επίπεδα, 
καθυστερήσεις οι οποίες είχαν αρνητικές 
επιδράσεις όσον αφορά την ορθή εκτέλεση 
των έργων. 
Γενικότερα, η έλλειψη βάσευνν δεδομένονν 
κοινιίνν για την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και 
τις συμμετέχουσες χώρες, σχετικά με τις 
προτάσεις και η εφαρμογή, για το λόγο αυτό, 
διαφορετικών κριτηρίονν επιλογής, το 
γεγονός ότι (όααν (κρορά τη δέσμη Ι), οι 
εθνικές προτεραιότητες μπορεί να 
αποκλίνουν μεταξύ τους και να μην 
αντιστοιχούν αναγκαστικά προς τις 
προτεραιότητες που ορίζει η Επιτροπή με 
βάση τη γνώμη της συμβουλευτικής 
επιτροπής, προκάλεσαν σε ορισμένες 
περιπτώσεις δυσλειτουργίες οι οποίες 
αντικατοπτρίζονται στις εθνικές εκθέσεις 
και στην έκθεση της εξωτερικής 
αξιολόγησης. Τέλος, η δημοσιονομική στρατηγική η οποία 
αποφασίστηκε είχε <ινς αποτέλεσμα μείωση 
ττ1ζ χρηματοδοτικής ενίσχυσης ι ην οποία 
ζητούσαν οι προτείνοντες με συνέπεια 
αύξηση του αριθμού τονν έργονν. Η 
υποχρέανση για επανασχεδιασμό τονν έργονν 
είχε ως συνέπεια πρόσθετες δυσκολίες και 
καθυστερήσεις. 
Δεν πρέπει να αποσιυνπηΟεί εξάλλου το 
γεγονός ότι όσον αφορά ορισμένους δυνάμει 
προτείνοντες, οι οποίοι δεν είχαν 
εξοικειωθεί με τα προγενέστερα 
προγράμματα, οι διαδικασίες πρόσκλησης 
για την υποβολή προτάσεων και επιλογής 
αποτέλεσαν σημαντικό μειονέκτημα. 
Οι δυσκολίες αυτές εντάθηκαν επειδή το 
πρόγραμμα έπρεπε να ξεκινήσει παράλληλα 
με τη διαχείριση τονν μεταβατικών μέτρανν 
και τη μετάβαση από τα προγενέστερα 
προγράμματα προς το νέο πρόγραμμα 
Leonardo da Vinci. 
Εξάλλου, η έκθεση εξοντερικής αξιολόγησης 
τονίζει ορισμένες δυσλειτουργίες οι οποίες 
πρέπει να αντιμετυνπιστούν προκειμένου να 
τονυνθεί η καινοτομία: 
• Οι διάφορες εθνικές αρχές καθόρισαν 
διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες και 
εφήρμοσαν διαφορετικά κριτήρια 
επιλογής. 
• Η τελική επιλογή επηρεάζεται ακόμα 
σημαντικά από εθνικούς συλλογισμούς 
που αφορούν τον αριθμό των έργων σε 
κάθε χώρα και την κατανομή των πόρων 
μεταξύ χωρών. Κατά συνέπεια, ο αριθμός 
των έργων αυξήθηκε ενώ τα κονδύλια 
που διατίθενται για κάθε έργο μειώθηκαν. 
• Οι εμπειρογνώμονες οι οποίοι 
συμμετέχουν στη διαδικασία επιλογής 
τόνισαν ότι μία αξιολόγηση η οποία 
διενεργείται αποκλειστικά ανά έργο δεν 
επιτρέπει την εκτίμηση συγκριτικο'νν 
πλεονεκτημάτονν παρομοίονν έργων. 
• Το διάστημα το οποίο μεσολάβησε μεταξύ 
υποβολής των προτάσεονν και της 
αναγγελίας των έργονν τα οποία 
επιλέγησαν υπήρξε., κατά τη γνώμη 
ορισμένων, υπερβολικά μεγάλο στο 
πλαίσιο ενός πενταετούς προγράμματος 
τα έργα του οποίου διαρκούν κατά μέσο 
όρο δύο ή τρία έτη. 
• Οι διοικητικές πτυχές των προτάσεων 
ήσαν σχετικά επαχθείς και οι 
αξιολογήσεις βασίζονταν αποκλειστικά 
σε γραπτές προτάσεις. Στις συνθήκες 
26 
αυτές, πιθανόν να επιλέγησαν έργα ια 
οποία έδιναν την εντύπονση ότι είχαν 
περισσότερες πιθανότητες επιλογής από 
άποψης διαχείρισης έναντι εκείνων που η 
σύλληψη τους φαινόταν πιο ελκυστική. 
Όμως, σχετικά με το σημείο αυτό, πρέπει να 
σημειωθεί ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν 
χάρη στην εμπειρία των δύο πρώτονν 
προσκλήσεων για υποβολή προτάσεονν, 
καθώς και από τις εθνικές εκθέσεις και την 
έκθεση της εξωτερικής αξιολόγησης, θα 
συμβάλουν οπωσδήποτε στη βελτίονση και 
τον εμπλουτισμό τονν διαδικασιυνν 
διαχείρισης με συνέπεια αύξηση- της 
αποτελεσματικότητας του προγράμματος. Οι 
συλλογισμοί αυτοί πρέπει να ληφθούν 
υπόψη όταν ληφθούν οι αποφάσεις 
αναφορικά με τη συνέχεια που πρέπει να 
δοθεί (πο παρόν πρόγραμμα. II έκθεση 
εξοπερικής αξιολόγησης προσφέρει 
ορισμένες κατευθύνσεις οι οποίες θα πρέπει 
να εξετασθούν χωρίς χρονοτριβή στην 
προοπτική αυτή. Είναι σαφές σχετικά με το 
σημείο αυτό ότι η εκτέλεση και η διαχείριση 
ενός τόσο φιλόδοξου προγράμματος πρέπει 
να γίνει επίσης με μέριμνα για διαρκή 
βελτίωση των διαδικασιών και τονν 
ρυθμίσεανν διαχείρισης στις οποίες 
συμβάλλουν όλοι οι συντελεστές που 
(τυμμετέχουν στο πρόγραμμα. 
Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci, όπονς 
διευκρινίζει ακριβο'νς ο τίτλος της απόφασης 
του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 1994, 
πρέπει να αποτελέσει μέσο για την εφαρμογή 
μίας πολιτικής της Ευρυνπαϊκής Κοινότητας 
για την επαγγελματική κατάρτιση. 
27 

ISSN 0254-1483 
COM(97) 399 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 15 01 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-399-GR-C 
ISBN 92-78-23292-0 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
&