ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

για την εφαρμογή της μακροοικονομικής συνδρομής προς τρίτες χώρες κατά το 1994

(95/C 357/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελίδα

Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ . 3

1. Εισαγωγή . 3

2. Μακροοικονομική συνδρομή κατά το 1994 . 4

ΙΙ. ΑΛΒΑΝΙΑ . 25

1. Εισαγωγή . 25

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις . 25

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 26

4. Εφαρμογή της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 27

ΙΙΙ. ΑΛΓΕΡΙΑ . 28

1. Εισαγωγή . 28

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις . 29

3. Διαρθρωτικές προσαρμογές . 29

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοοικονομικής βοήθειας . 30

IV. ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ . 31

1. Εισαγωγή . 31

2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις . 31

Εσθονία . 31

Λετονία . 32

Λιθουανία . 33

3. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 34

V. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ . 34

1. Εισαγωγή . 34

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις . 35

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 36

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 37

VI. ΜΟΛΔΑΒΙΑ . 37

1. Εισαγωγή . 37

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις . 38

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 39

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 39

VII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ . 40

1. Εισαγωγή . 40

2. Μακροοικονομικές εξελίξεις . 41

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 42

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 43

VIII. ΣΛΟΒΑΚΙΑ . 43

1. Εισαγωγή . 43

2. Μακροοικονομικές εξελίξεις . 44

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 45

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 47

IX. ΟΥΚΡΑΝΙΑ . 47

1. Εισαγωγή . 47

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις . 48

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις . 49

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας . 49

Ι. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Εισαγωγή

Η μακροοικονομική συνδρομή, η οποία είχε αρχικά προβλεφθεί για ενδοκοινοτική στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών, επεκτάθηκε από το 1990 και μετά σε τρίτες χώρες, κυρίως σε αυτές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με σκοπό να στηρίξει τις προσπάθειες αυτών για πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Ξεκινώντας τη διαδικασία μετάβασής τους προς την οικονομία της αγοράς, οι χώρες της εν λόγω περιοχής αντιμετώπισαν παρεμφερή προβλήματα:

- το κόστος που προκέκυψε κατά τα πρώτα στάδια της μεταρρύθμισης, της ελευθέρωσης και της σταθεροποίησης, ήταν σημαντικό 7 ιδίως: η ανάληψη υποχρεώσεων για την ενοποίηση των αγορών συναλλάγματος και την εισαγωγή της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος για πράξεις του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών κατά το πρώτο στάδιο της διαδικασίας μεταρρύθμισης απαιτούσε την αύξηση του επιπέδου των συναλλαγματικών αποθεμάτων των εν λόγω χωρών 7 και ορισμένες χώρες ήσαν επίσης υπερβολικά επιβαρυμένες με υψηλό δημόσιο χρέος που προήρχετο από το προηγούμενο καθεστώς,

- εκτός από τις ανάγκες σχετικά με τις προσπάθειες μετάβασης, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) αντιμετώπισαν πρόσθετα εξωτερικά προβλήματα: οι επιπτώσεις του πολέμου του Περσικού Κόλπου, περιλαμβανομένου του εμπορικού αποκλεισμού που είχε ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στις οικονομίες, όπως αυτή της Βουλγαρίας 7 η εντυπωσιακή κατάρρευση του εμπορικού συστήματος της Comecon, το οποίο βασίζετο σε κατευθυνόμενες από το κράτος ροές εμπορευμάτων σε τεχνητές τιμές 7 και τελευταία οι επιπτώσεις του εμπορικού αποκλεισμού κατά της Σερβίας και του Μαυροβουνίου,

- τα διαθέσιμα ποσά των διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών (ΔΧΟ) (κυρίως, του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας) ήταν ανεπαρκή,

- οι ροές από τον ιδιωτικό τομέα ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτες λόγω της σχετικής έλλειψης εξοικείωσης με τις σχετικές οικονομίες και της μεγάλης αβεβαιότητας που περιέβαλε τα πρώτα στάδια της διαδικασίας μεταρρύθμισης και μετάβασης.

Απέναντι στην κατάσταση αυτή, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποφάσισε να επεκτείνει τη μακροοικονομική συνδρομή στις χώρες της περιοχής ως συμπλήρωμα της χρηματοδότησης που παρέχεται από τους ΔΧΟ. Αποφασίστηκε επίσης, ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της συνδρομής που συνεφωνήθη μεταξύ των 24 βιομηχανικών χωρών (ομάδα των 24) ώστε να ενισχυθούν οι ΧΚΑΕ, η Επιτροπή θα πρέπει να καλέσει άλλους χορηγούς να συνεισφέρουν με παρόμοιο τρόπο για τη στήριξη των οικονομικών προγραμμάτων τα οποία οι χώρες αυτές εφαρμόζουν σε συμφωνία με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα.

Στις αρχές του 1991, με πρωτοβουλία της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων συνεφωνήθη δέσμη αρχών μεταξύ των μελών της ομάδας των 24 οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν από τότε ως κατευθυντήριες γραμμές για τη μακροοικονομική συνδρομή της ΕΕ/ομάδας των 24 7 αναλόγως οι ενέργειες ήταν σύμφωνες με τις ακόλουθες αρχές (1):

i) Έκτακτος χαρακτήρας: όλες οι ενέργειες αναλαμβάνονται αυστηρά ανάλογα με την κάθε περίπτωση. Οι ενέργειες θα σταματήσουν μόλις η δικαιούχος χώρα μπορέσει να στηριχθεί πλήρως στη χρηματοδότηση των ΔΧΟ και στις ιδιωτικές πηγές κεφαλαίων.

ii) Συμπληρωματικότητα: βασικός προαπαιτούμενος όρος για την ενεργοποίηση της βοήθειας είναι η ύπαρξη ενός σημαντικού εναπομένοντος εξωτερικού χρηματοδοτικού ελλείμματος ανώτερου από τους πόρους που χορηγούνται από το ΔΝΤ και τους άλλους πολυμερείς οργανισμούς και, μάλιστα, παρά την εφαρμογή αυστηρών προγραμμάτων οικονομικής σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεων.

iii) Τήρηση συγκεκριμένων όρων: η βοήθεια αποδεσμεύεται σε γενικές γραμμές σε διαδοχικές δόσεις, ενώ η εκταμίευση κάθε δόσης εξαρτάται από την επίτευξη μακροοικονομικών επιδόσεων και από την εκπλήρωση των κριτηρίων για τις διαρθρωτικές προσαρμογές, σύμφωνα με τα οικονομικά προγράμματα που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των δικαιούχων χωρών και του ΔΝΤ.

Ένας ορισμένος αριθμός τέτοιου είδους ενεργειών στήριξης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ομάδας των 24 πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1990 και 1993 και κάλυπτε, κυρίως, τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που είναι επιλέξιμες για βοήθεια της ομάδας των 24 (πίνακας 1):

- η πρώτη ενέργεια μακροοικονομικής συνδρομής της Κοινότητας προς τρίτη χώρα έγινε τον Φεβρουάριο του 1990, όταν το Συμβούλιο αποφάσισε να παράσχει στην Ουγγαρία διευκόλυνση πενταετούς δανείου ύψους 870 εκατομμυρίων Ecu για τη στήριξη των προσπαθειών της χώρας να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες διαρθρωτικής προσαρμογής στο πλαίσιο συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ,

- το 1991, το Συμβούλιο εξέδωσε τέσσερις νέες αποφάσεις για τη χορήγηση χρηματοδοτικής συνδρομής στις ΧΚΑΕ ύψους 1 220 εκατομμυρίων Ecu: 375 εκατομμύρια Ecu για την Τσεχοσλοβακία 7 290 εκατομμύρια Ecu για τη Βουλγαρία 7 375 εκατομμύρια Ecu για τη Ρουμανία και 180 εκατομμύρια Ecu επιπλέον για την Ουγγαρία (2),

- κατά τα τέλη του 1992, αποφασίσθηκε από το Συμβούλιο μια ακόμα δέσμη κοινοτικών ενεργειών για τις ΧΚΑΕ, ύψους 480 εκατομμυρίων Ecu, που περιελάμβαναν: επιπλέον δάνειο 110 εκατομμυρίων Ecu για τη Βουλγαρία 7 επιπλέον δάνειο 80 εκατομμυρίων Ecu για τη Ρουμανία 7 δάνειο 220 εκατομμυρίων Ecu για τις Βαλτικές Χώρες (40 εκατομμύρια Ecu για την Εσθονία, 80 εκατομμύρια Ecu για τη Λετονία και 100 εκατομμυρίων Ecu για τη Λιθουανία), και μη επιστρεπτέα ενίσχυση 70 εκατομμυρίων για την Αλβανία (3) (4).

Εκτός της περιοχής της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, το Συμβούλιο αποφάσισε το 1991 δύο άλλες κοινοτικές ενέργειες δανειοδότησης. Στο πλαίσιο της κοινοτικής στήριξης για τις μεσογειακές χώρες που επηρεάσθηκαν από τις αρνητικές επιπτώσεις του πολέμου του Περσικού Κόλπου, το Συμβούλιο διέθεσε στο Ισραήλ δάνειο με ευνοϊκούς όρους ύψους 160 εκατομμυρίων Ecu τον Ιούλιο του 1991. Τον Σεπτέμβριο του 1991, αποφασίσθηκε επίσης, η χορήγηση μεσοπρόθεσμου δανείου ύψους 400 εκατομμυρίων Ecu για την Αλγερία προκειμένου να ενισχύσει τη χώρα να ολοκληρώσει τις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται εν εξελίξει (4).

2. Μακροοικονομική συνδρομή κατά το 1994

Το 1994, η κοινοτική μακροοικονομική συνδρομή παρεσχέθη σε σειρά χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στα Ευρωπαϊκά Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) του προήλθαν από την πρώην Σοβιετική Ένωση, και σε χώρες της περιοχής της Μεσογείου, για συνολικό ποσό ύψους 600 εκατομμυρίων Ecu (πίνακας 1).

Νέες ενέργειες υπέρ των ΧΚΑΕ περιέλαμβαναν επιπλέον δάνειο ύψους 125 εκατομμυρίων Ecu για τη Ρουμανία 7 επιπλέον μη επιστρεπτέα ενίσχυση ύψους 35 εκατομμυρίων Ecu για την Αλβανία 7 και δάνειο ύψους 130 εκατομμυρίων Ecu για τη Σλοβακική Δημοκρατία. Επιπλέον, το δάνειο προς τη Βουλγαρία, του οποίου η χορήγηση αποφασίσθηκε το 1992, αλλά δεν μπόρεσε να εκταμιευθεί λόγω των κακών μακροοικονομικών επιδόσεων το 1993, επανενεργοποιήθη το 1994 στο πλαίσιο νέου οικονομικού προγράμματος. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, όλες οι πρωτοβουλίες αυτές ελήφθησαν στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών πακέτων της ομάδας των 24 που συμπλήρωνε τους πόρους που παρέχονται από τους ΔΧΟ. Συνολικά, οι αιτήσεις για έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή από την ομάδα των 24 έφθασαν τα 977 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, από τα οποία η Κοινότητα συνεισέφερε περίπου το ήμισυ (ανεβάζοντας τις σωρευμένες αιτήσεις για συνδρομή της ομάδας των 24 στα 4,3 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από το 1991, πίνακας 2).

Οι ενέργειες υπέρ των Ευρωπαϊκών ΝΑΚ περιελάμβαναν δάνειο ύψους 45 εκατομμυρίων Ecu για τη Μολδαβία, και ύψους 85 εκατομμυρίων Ecu για την Ουκρανία. Οι εν λόγω πρωτοβουλίες ελήφθησαν στο πλαίσιο της έκτακτης διεθνούς βοήθειας την οποία συντόνιζε η Διεθνής Τράπεζα, και η οποία ενεργοποίησε, αντιστοίχως, 130 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και 185 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, ως νέα χρηματοδότηση για τη συμπλήρωση των πόρων που προέρχονται από τους ΔΧΟ. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, της Ρωσίας και του Τουρκμενιστάν παρείχε, επίσης, σημαντικές διμερείς συνεισφορές μέσω της αναδιάρθρωσης των αιτήσεών τους.

Όσον αφορά την περιοχή της Μεσογείου, το δάνειο προς την Αλγερία (400 εκατομμύρια Ecu), η χορήγηση του οποίου αποφασίσθηκε το 1991, επανενεργοποιήθηκε το 1994 στο πλαίσιο νέου οικονομικού προγράμματος που στηρίζεται από το ΔΝΤ, και η δεύτερη δόση (150 εκατομμύρια Ecu) εκταμιεύθηκε. Στο ίδιο πλαίσιο, απεφασίσθη στο τέλος του 1994 η χορήγηση επιπλέον δανείου προς την Αλγερία για ποσό ύψους 200 εκατομμυρίων Ecu. Πάλι, οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούσαν μέρος διεθνούς συντονισμένης προσπάθειας για τη χορήγηση έκτακτης συμπληρωματικής συνδρομής, η οποία περιελάμβανε διμερείς συνεισφορές νέας χρηματοδότησης, καθώς και ενέργειες αναδιάρθρωσης του χρέους από πιστωτές της Λέσχης των Παρισίων και της Λέσχης του Λονδίνου.

Όλες οι κοινοτικές ενέργειες συνέχισαν να ανταποκρίνονται σε δέσμη αρχών που θεσπίσθηκαν το 1991. Ιδίως, η μακροοικονομική συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στήριξε προσπάθειες των δικαιούχων χωρών να ολοκληρώσουν οικονομικές μεταρρυθμίσεις και διαρθρωτικές αλλαγές. Σε στενό συντονισμό με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα, οι κοινοτικές ενέργειες προώθησαν πολιτικές προσαρμοσμένες στις ειδικές εθνικές ανάγκες, και σχεδιασμένες για τη σταθεροποίηση της οικονομικής κατάστασης και για τη δημιουργία οικονομιών προσανατολισμένων στην αγορά (οι μακροοικονομικές επιδόσεις και η πρόοδος των μεταρρυθμίσεων στις δικαιούχες χώρες συνοψίζονται στους πίνακες 4 και 5, και αναλύονται ανά χώρα στα επόμενα κεφάλαια).

Προς μια προσέγγιση περισσότερο προσανατολισμένη στην πολιτική

Μετά την έναρξη της ευρέος γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής των ενεργειών μακροοικονομικής συνδρομής από το 1994, οι οικονομικές συνθήκες μεταξύ των δικαιούχων διαφοροποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Εντούτοις, πέραν των διαφορών αυτών, το μακροοικονομικό μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίχθηκε σημαντικά. Ιδίως, στην περίπτωση των ΧΚΑΕ:

- η μακροοικονομική συνδρομή αποτέλεσε τμήμα ευρύτερης προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξει τη διαδικασία μετάβασης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και να θεσπίσει στενότερους δεσμούς με τις γειτονικές της χώρες. Το πλαίσιο της εν λόγω προσπάθειας αποσαφηνίστηκε περαιτέρω 7 συγκεκριμένα, υπεγράφησαν συμφωνίες σύνδεσης το 1991 έως το 1995 με τις περισσότερες απ' αυτές τις χώρες. Επιπλέον, ένα αποφασιστικό βήμα έγινε στην Κοπεγχάγη τον Ιούνιο του 1993, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απεδέχθη το στόχο της προσχώρησης ως μελών στην Ένωση των εν λόγω συνδεδεμένων χωρών και προώθησε πολιτικά και οικονομικά μέτρα, ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες συνθήκες για το σκοπό αυτό. Η μακροοικονομική συνδρομή, της οποίας η πιθανή χρήση αναφέρθηκε ρητά στο κεφάλαιο για τη χρηματοδοτική συνεργασία των συμφωνιών σύνδεσης, θα έπρεπε να τεθεί, ως εκ τούτου, στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης εταιρικής σχέσης με τις συγκεκριμένες χώρες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσεν τον Δεκέμβριο του 1994 επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Κοπεγχάγης και της Κέρκυρας ότι τα συνδεδεμένα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορούν να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εάν το επιθυμούν και όταν θα μπορούν να τηρήσουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Απεφασίσθη να επιταχυνθεί και να βελτιωθεί η διαδικασία της περαιτέρω προετοιμασίας των συνδεδεμένων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης,

- η επίτευξη της ορθής μετάβασης προς την οικονομία της αγοράς απέβη ολοένα και περισσότερο περίπλοκη και παρατεταμένη. Συγκεκριμένα, οι απαιτούμενοι δεσμοί μεταξύ της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και της διαρθρωτικής προσαρμογής (κι η ανάγκη να δοθεί περισσότερη έμφαση στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις) έγιναν σαφέστεροι. Για το ΔΝΤ, αυτό αντικατοπτρίζει την καλύτερη ολοκλήρωση των εν λόγω πτυχών εντός των προγραμμάτων που απετέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων με τις αρχές των εν λόγω χωρών. Παράλληλα, η Διεθνής Τράπεζα βοήθησε τις αρχές να σχεδιάσουν ειδικά προγράμματα επικεντρωμένα σε βασικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα των επιχειρήσεων και στο χρηματοπιστωτικό τομέα, τα οποία θα στηρίζονται από ενέργειες δανειοδότησης βασιζόμενες στην πολιτική και θα περιλαμβάνουν προϋποθέσεις σε σχέση με την πρόοδο της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης.

Από την άποψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όλα τα ανωτέρω επηρέασαν το χρονισμό και το περιεχόμενο των προγραμμάτων. Η δανειοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίχθηκε προς ένα περισσότερο προσανατολισμένο στην πολιτική ρόλο και επετεύχθη μεγαλύτερη συνέργεια με τα μέσα της ΕΕ που βασίζονται στις μη επιστρεπτέες ενισχύσεις (κυρίως το πρόγραμμα Phare της ΕΕ). Το ανωτέρω αντικατοπτρίζεται στις ενέργειες που ξεκίνησαν το 1994 με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακική Δημοκρατία.

Οι μακροοικονομικές ανισορροπίες διατηρήθηκαν και η μεταρρύθμιση παρέμεινε απραγματοποίητη στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία καθ' όλο το 1993. Οι συμφωνίες που συνήφθησαν το 1992 με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα παρεξέκκλιναν, και οι συζητήσεις για νέα συνεκτικά προγράμματα καθυστέρησαν κατά τη διάρκεια 7 σχεδόν ολόκληρου του 1993. Ταυτόχρονα, η νέα ανεξάρτητη Σλοβακική Δημοκρατία αντιμετώπιζε δυσκολίες στην αντιμετώπιση της μεγάλης απώλειας μεταφορών πόρων που είχε λάβει στο πλαίσιο της Ομοσπονδίας. Για τις χώρες αυτές, ήταν συνεπώς σημαντικό να διατεθεί χρηματοδοτική συνδρομή τη στιγμή που προέκυψε εκ νέου η επιθυμία για πρόοδο με σταθεροποίηση και μεταρρυθμίσεις. Αυτό συνέβη στο τέλος του 1993 -αρχές του 1994- όταν οι αρχές και στις τρεις χώρες αποφάσισαν να ξεκινήσουν νέα συνεκτικά προγράμματα τα οποία θα μπορούσαν να στηριχθούν από τη διεθνή κοινότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε σ' αυτήν την κρίσιμη φάση να απαντήσει ευνοϊκά στην αίτηση για περαιτέρω μακροοικονομική συνδρομή στο πλαίσιο της ομάδας των 24 ως συμπλήρωμα στις συμφωνίες του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας.

Αν και τα συνολικά ποσά των πόρων που έχουν δεσμευθεί από την ομάδα των 24 δεν ήσαν τόσο υψηλά σε σχέση με αυτά των προηγουμένων ενεργειών, ο συντονισμός μεταξύ της Επιτροπής και των θεσμικών οργάνων του Bretton Woods ήταν στενότερος. Επίσης, ο διάλογος πολιτικής με τις αρχές στις ενδιαφερόμενες χώρες διευρύνθηκε σημαντικά.

Ο διάλογος που ξεκίνησε με τις αρχές στο πλαίσιο της μακροοικονομικής συνδρομής περιελάμβανε διαδικασία δύο σταδίων:

- κατά το πρώτο στάδιο, ο κύριος στόχος ήταν να ενισχυθεί η ταχεία εφαρμογή βασικών μέτρων πολιτικής στην αρχή του προγράμματος,

- κατά το δεύτερο στάδιο, ο κύριος στόχος ήταν η εκτίμηση της στρατηγικής της κυβέρνησης για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Δύο βασικοί τομείς έρευνας ήταν η διαδικασία ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης του τομέα δημοσίων επιχειρήσεων. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις με τις υπηρεσίες του Phare της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο να εξευρεθούν οι κατάλληλοι τρόποι για την ενίσχυση της ικανότητας εκπλήρωσης των καθηκόντων αυτών από μέρους των σχετικών εθνικών θεσμικών οργάνων.

Και στους δύο τομείς της σταθεροποίησης και της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, οι πολιτικές παρακολουθήθηκαν σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα.

Η μακροοικονομική συνδρομή σε χώρες άλλες από τις συνδεδεμένες ΧΚΑΕ σημείωσε επίσης πρόοδο, αν και σε μικρότερο βαθμό. Οι ενέργειες δεν μπορούσαν να περιληφθούν σε πλαίσιο μακροπρόθεσμης εταιρικής σχέσης παρόμοιας με αυτής των συνδεδεμένων χωρών 7 εντούτοις, δόθηκε επίσης περισσότερη έμφαση στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Στην περίπτωση της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, όπου η μακροοικονομική συνδρομή που ξεκίνησε το 1994 στήριζε προσπάθειες κατά τα αρχικά στάδια της μετάβασης στις οικονομίες της αγοράς, οι ενέργειες περιλαμβάνουν την εισαγωγή του απαραίτητου νομοθετικού πλαισίου, καθώς και την εφαρμογή σημαντικής διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, ιδιαίτερα στους βασικούς τομείς της ελευθέρωσης του εξωτερικού εμπορίου, της εισαγωγής μετατρεψιμότητας του νομίσματος και της ελευθέρωσης των τιμών (τα προηγούμενα ξεκίνησαν την εφαρμογή τους στις αρχές της δεκαετίας στις περισσότερες συνδεδεμένες ΧΚΑΕ).

Στην Αλβανία, όπου το πρώτο στάδιο οικονομικής σταθεροποίησης και μεταρρύθμισης ολοκληρώθηκε επιτυχώς, η συνδρομή στήριξε τη στροφή των αλβανικών αρχών από ένα κυρίως βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, τον οποίο υπαγόρευε η κατάσταση κρίσης, προς μια συνεκτική μεσοπρόθεσμη προσέγγιση στο πλαίσιο συνεκτικού μεσοπρόθεσμου οικονομικού προγράμματος. Στην Αλγερία, η επανάληψη της συνδρομής από την ΕΕ στήριξε τις ανανεωμένες προσπάθειες προς τη θέσπιση μετατρέψιμης συναλλαγματικής ισοτιμίας που βασίζεται στην αγορά, την ελευθέρωση του εμπορίου και των τιμών, και την αυστηρότερη δημοσιονομική πειθαρχία για τις κρατικές επιχειρήσεις.

Κατανομή της επιβάρυνσης

Ενώ η μακροοικονομική συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίχθηκε προς μια βαθύτερη προσέγγιση προσανατολισμένη στην πολιτική, οι πόροι του ενεργοποιήθηκαν από την Ένωση στο πλαίσιο αυτό μειώθηκαν σημαντικά (πίνακες 3 και 3.1). Αρχικά, ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της συνδρομής της ΕΕ ήταν ότι έπρεπε να βρεθούν πολύ μεγάλα χρηματικά ποσάγια να στηρίξουν τα προγράμματα των θεσμικών οργάνων του Bretton Woods. Η ΕΕ διαδραμάτισε βασικό ρόλο, τόσο ως ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης (ενεργοποιώντας 54 % της συνολικής στήριξης στο ισοζύγιο πληρωμών της Ουγγαρίας το 1990) όσο και ως συντονιστής διμερούς βοήθειας (η διαδικασία της ομάδας των 24 για τις ΧΚΑΕ από το 1991), εξασφαλίζοντας ευρεία συμμετοχή στην προσπάθεια αυτή.

Ενδεχομένως, ενεργοποιήθηκαν περισσότεροι πόροι από τους ΔΧΟ (των οποίων η συνεισφορά αυξήθηκε από 21 % της στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών - εξαιρουμένης της ελάφρυνσης του χρέους - 1991 σε περίπου 70 % του 1994): συνεστήθη νέο δανειοδοτικό μέσο, η διευκόλυνση συστημικής μετατροπής (ΔΕΜ), το οποίο, μαζί με την αύξηση στα όρια πρόσβασης, επέτρεψε στο ΔΝΤ να αυξήσει τη βοήθειά του προς τις ΧΚΑΕ και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η Διεθνής Τράπεζα, από την πλευρά της, ανέπτυξε διαδοχικές δέσμες ενεργειών ισοζυγίου πληρωμών βασιζόμενων στην πολιτική [δάνεια διαρθρωτικής προσαρμογής - ΔΔΠ - ακολουθούμενα από δάνεια χρηματοοικονομικής προσαρμογής και προσαρμογής των επιχειρήσεων και των χρηματοπιστωτικών τομέων EFSAL)] (5).

Παράλληλα, οι συνεισφορές εξωτερικών πιστωτών, τόσο του δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα, ενεργοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ενεργειών ελάφρυνσης του χρέους και μείωσης του χρέους (Αλγερία, Βουλγαρία, Ουκρανία), που αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών το 1991 και το 1994.

Στο πλαίσιο αυτό, οι σχετικές συνεισφορές (6) από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από άλλους διμερείς χρηματοδότες (εκτός των ενεργειών ελάφρυνσης του χρέους) μειώθηκαν έντονα από το 54 και 25 %, αντιστοίχως, το 1990 σε 17 και 12 %, αντίστοιχα, το 1994 (ή 6 και 5 %, αντιστοίχως, του συνόλου των αναλήψεων υπχρεώσεων περιλαμβανομένων των ενεργειών ελάφρυνσης του χρέους).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Πίνακας 2 Μακροοικονομική συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκατομμύρια της ομάδας των 24 προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης από το 1991 (σωρευτικά ποσά) (Κατάσταση τον Δεκέμβριο του 1994)

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Πίνακας 3 Στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών στους δικαιούχους της μακροοικονομικής συνδρομής της ΕΕ ανά χρηματοδότη, 1990 έως 1994 (1) (Επί τοις % του συνόλου των αναλήψεων υποχρεώσεων)

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Πίνακας 3.1: Στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών σε δικαιούχους της μακροοικονομικής συνδρομής της ΕΕ ανά χρηματοδότη, 1990 έως 1994 (σε εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και σε ποσοστό επί τοις % του συνόλου των αναλήψεων υποχρεώσεων και των εκταμιεύσεων)

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

II. ΑΛΒΑΝΙΑ

1. Εισαγωγή

Οι προσπάθειες μακροοικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής της Αλβανίας ξεκίνησαν το 1992, κάτω από συνθήκες οικτρής οικονομικής, κοινωνικής και διοικητικής διάλυσης. Ο αποφαστιστικές προσπάθειες της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κρίσης, όταν ανήλθε στην εξουσία τον Απρίλιο του 1992, ήταν σε γενικές γραμμές, επιτυχείς. Με την εφαρμογή του οικονομικού προγράμματος για το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993, που υποστηρίχθηκε από συμφωνία stand by με το ΔΝΤ και συμπληρωματική χρηματοδοτική βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (7) (72 εκατομμύρια Ecu υπό μορφή επιχορηγήσεων) καθώς και από διμερή συμφωνία από τα μέλη της ομάδας των 24, αντιστράφηκε η καθοδική πορεία προς τον υπερπληθωρισμό και η πτωτική τάση της παραγωγής, ενώ εισήχθησαν ουσιαστικές αλλαγές προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς. Υπό τις συνθήκες αυτές, κατέστη δυνατό για τις αλβανικές αρχές να αλλάξουν στρατηγική και από ένα κυρίως βραχυπρόθεσμο ορίζοντα να στραφούν προς μια συνεπή μακροπρόθεσμη προσέγγιση όταν στα μέσα του 1993, έθεσαν σε εφαρμογή μια τριετή ολοκληρωμένη συμφωνία με το ΔΝΤ στο πλαίσιο του ενισχυμένου μηχανισμού διαρθρωτικής προσαρμογής (ESAF) (ύψους 60 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ). Για τη στήριξη του συγκεκριμένου προγράμματος του ΔΝΤ, το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε στις 28 Νοεμβρίου 1994 (8) να χορηγήσει στην Αλβανία συμπληρωματική μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια ύψους έως και 35 εκατομμυρίων Ecu υπό μορφή άμεσων επιχορηγήσεων στο πλαίσιο πρωτοβουλίας της ομάδας των 24 που αποσκοπούσε στη χορήγηση συνολικού ποσού ίσο με 72 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.

Η Αλβανία υλοποιεί με επιτυχία τις προσπάθειες οικονομικής προσαρμογής που προβλέφθησαν κατά την πρώτη και δεύτερη ετήσια συμφωνία στο πλαίσιο του ESAF. Ένας αριθμός διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων καθυστέρησε κατά τη διάρκεια του 1994. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Αλβανίας ανέλαβε, προσφάτως, νέες πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην επιτάχυνση της διαρθρωτικής προσαρμογής.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

Κατά τη διάρκεια του 1994, οι μακροοικονομικές επιδόσεις ήταν εξαιρετικά ικανοποιητικές. Κατά τη διάρκεια των 12 μηνών έως τον Δεκέμβριο, ο πληθωρισμός μειώθηκε σε 15 % περίπου, σε σύγκριση με τον προβλεπόμενο στο πρόγραμμα στόχο του 24 %. Η παραγωγή εκτιμάται ότι εξακολούθησε να αυξάνεται με σταθερό ρυθμό (7½ % περίπου, ύστερα από 11 % κατά το 1993), με επικεφαλής την ιδιωτική πρωτοβουλία στους τομείς της γεωργίας, των οικοδομικών εργασιών και των υπηρεσιών. Η απόδοση του εξωτερικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν καλύτερη από την αναμενόμενη, χάρις, κυρίως στην ανοδική τάση των εξαγωγών και των σταθερών ιδιωτικών μεταβιβάσεων. Το ικανοποιητικό μακροοικονομικό αποτέλεσμα ήταν απόρροια της συνεχιζόμενης άσκησης αυστρηρής δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής.

Ειδικότερα, η προβλεπόμενη χρηματοδότηση του δημοσιονομικού ελλείμματος περιορίσθηκε στο 8 % του ΑΕΠ. Τα εξωτερικά αποθέματα διατηρήθηκαν σε επίπεδο ανώτερο του προβλεπόμενου.

Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, η αλβανική κυβέρνηση και το ΔΝΤ κατέληξαν, προσφάτως, σε συμφωνία για ένα μακροοικονομικό πλαίσιο και για τα βασικά χαρακτηριστικά του προϋπολογισμού για το 1995. Οι στόχοι περιλαμβάνουν πραγματική αύξηση του ΑΕΠ της τάξης του 6 %, μείωση του πληθωρισμού σε 10 % (από τον Δεκέμβριο του ενός έτους έως τον Δεκέμβριο του άλλου έτους) και μια περαιτέρω αύξηση των αποθεμάτων σε ξένο συνάλλαγμα. Για το σκοπό αυτό, ένα βασικό μέσο πολιτικής είναι η μείωση των απαιτούμενων ποσών για τη χρηματοδότηση των εγχώριων αναγκών της κυβέρνησης σε ποσοστό όχι υψηλότερο του 7 % του ΑΕΠ.

Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου του προϋπολογισμού, η κυβέρνηση αποφάσισε, κατά το τέλος Ιανουαρίου, να υλοποιήσει νέα δέσμη δημοσιονομικών μέσων, που περιλαμβάνει την κατάργηση των απαλλαγών από δασμούς.

Επιπλέον, οι αρχές συμφώνησαν να εισάγουν το ΦΠΑ, κατά τα μέσα του 1995 για να αντικαταστήσουν τον ισχύοντα φόρο κύκλου εργασιών 7 να καθιερώσουν ένα απλοποιημένο δασμολογικό σύστημα και να περιορίσουν περαιτέρω την απασχόληση στο δημόσιο τομέα.

Οι πολιτικές αυτές αναμένεται να συμβάλουν περαιτέρω στη βελτίωση του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών καθιστώντας δυνατή την ανασύσταση των αποθεμάτων (πριν από την αναδιάρθρωση του χρέους). Επιπλέον, όσον αφορά το χαρακτήρα των διαπραγματεύσεων με εξωτερικούς πιστωτές, οι αρχές επέτυχαν, προσφάτως, συμφωνία με τη συμβουλευτική επιτροπή των τραπεζών σχετικά με τις εξωτερικές οφειλές (500 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ περίπου εξαιρουμένων των τόκων).

Οι εξαγωγές καλύπτουν ακόμη μόνον ένα μέρος των εισαγωγικών αναγκών. Ωστόσο, ως αποτέλεσμα της μετανάστευσης των νέων ανειδίκευτων εργατών σε γειτονικές χώρες (κυρίως την Ελλάδα), τα μεταναστευτικά εμβάσματα αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό τμήμα του εθνικού εισοδήματος και σε γενικές γραμμές υπερσκελίζουν τις εξαγωγές ως πηγή ξένου συναλλάγματος (230-260 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως έναντι 110-140 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως κατά τη διάρκεια ενός χρονικού διαστήματος 1993/94). Υπό αυτές τις συνθήκες, οι εξαγωγές συνέβαλαν στη διατήρηση σταθερής τιμής συναλλάγματος, και στη χρηματοδότηση του ανερχόμενου ιδιωτικού τομέα (κυρίως του εμπορίου και του οικοδομικού κλάδου), μεταξύ άλλων, μέσω της ανάπτυξης ενός ανεπίσημου χρηματοοικονομικού τομέα. Το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε σημαντικά (από 66 % του ΑΕΠ το 1992 σε 13,5 % το 1994). Ωστόσο, η Αλβανία εξαρτάται ακόμη σε σημαντικό βαθμό από την εξωτερική χρηματοδότηση του δημόσιου τομέα, ιδίως, για να ικανοποιήσει τις επενδυτικές ανάγκες στα έργα υποδομών.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η έγκαιρη απελευθέρωση των τιμών, του εξωτερικού εμπορίου και του συναλλαγματικού καθεστώτος συνιστούν σημαντικά επιτεύγματα της κυβέρνησης της Αλβανίας κατά τα τελευταία έτη. Κατά το χρονικό διάστημα 1992/93, καταργήθηκαν οι περισσότεροι έλεγχοι επί των τιμών και το μεγαλύτερο μέρος των επιδοτήσεων. Όσον αφορά το ψωμί και την ενέργεια, η κυβέρνηση αποφάσισε να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις των συγκεκριμένων μέτρων με την εισαγωγή προγράμματος αντισταθμιστικών μέτρων με καθορισμένους στόχους, η εφαρμογή του οποίου θα έπαυε σταδιακά εντός περιορισμένου χρονικού διαστήματος. Όσον αφορά την ενέργεια, η προσαρμογή των τιμών είχε ως αποτέλεσμα καθυστερήσεων στην είσπραξη τιμολογίων και τη σημαντική αύξηση των «μη τεχνικών απολειών» (κλοπές), τεράστιες περικοπές ηλεκτρικού ρεύματος στο τέλος του 1994, και την ανάγκη εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.

Το εξωτερικό εμπόριο έχει απελευθερωθεί σε μεγάλο βαθμό: δεν υφίστανται πλέον ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγωγές και όσον αφορά τις εξαγωγές, η έκδοση αδειών απαιτείται μόνον για έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό προϊόντων. Η συναλλαγματική ισοτιμία κυμαίνεται, από τον Ιούλιο του 1992, στο πλαίσιο μιας ενοποιημένης αγοράς συναλλάγματος, η αποτελεσματικότητα και το βάθος της οποίας βελτιώθηκαν με την έγκαιρη χορήγηση άδειας λειτουργίας σε μεσίτες ξένου συναλλάγματος και σε ανταλλακτήρια συναλλάγματος (μέσω της τεχνικής βοήθειας του προγράμματος Phare προς την Κεντρική Τράπεζα).

Στη γεωργία, συντελέσθηκαν συνταρακτικές αλλαγές, ύστερα από την ιδιωτικοποίηση της πρώην συνεταιριστικής γης και τη διάλυση των πρώην κρατικών αγροκτημάτων. Ποσοστό 96 % περίπου της συνολικής καλλιεργήσιμης γης έχει περάσει σε ιδιώτες και η γεωργική παραγωγή ανέκαμψε (αυξήθηκε κατά 14 και 7 % το 1993 και το 1994, αντίστοιχα). Ωστόσο, η κτηματολόγηση αργεί ακόμη να ολοκληρωθεί, ενώ η διανομή προσωρινών τίτλων ιδιοκτησίας έχει σταματήσει από τα μέσα του 1994. Επιπροσθέτως, οι δικαιούχοι της πρώην κρατικής γης έχουν την ιδιότητα μόνο «χρηστών» της εν λόγω γης 7 επίσης, το μικρό μέγεθος των ιδιωτικών αγροκτημάτων (κατά μέσο όρο 1½ εκταρίων) αποτελεί εμπόδιο για την περαιτέρω αύξηση της παραγωγής, ενώ η ενοποίηση των τεμαχίων αυτών σε μεγαλύτερες μονάδες εμποδίζεται από την απουσία αποτελεσματικής αγοράς γης.

Η ιδιωτικοποίηση μικρών καταστημάτων και του τομέα κρατικής στέγης, υλοποιήθηκε με ταχείς ρυθμούς, το 1992, μέσω της πραγματοποίησης άμεσων πωλήσεων σε υπαλλήλους και μισθωτές, σε συμβολικές τιμές. Μετά την ψήφιση του νόμου για την επιστροφή των περιουσιών και την αποζημίωση, στις αρχές του 1993, οι αρχές προέβησαν στην ιδιωτικοποίηση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, βάσει αποκεντρωμένης διαδικασίας και υπ' ευθύνη των τοπικών αρχών. Σήμερα, η διαδικασία έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και κατέστη δυνατόν για τις μικρές επιχειρήσεις να παραμείνουν σε λειτουργία και να υποκινήσουν τις ιδιωτικές δραστηριότητες. Όσον αφορά τις μεγαλύτερες κρατικές επιχειρήσεις, η μέχρι σήμερα πρόοδος ήταν μεικτή. Εξαιτίας της έλλειψης μετοχικού κεφαλαίου, μεγάλα τμήματα της βιομηχανίας δεν είναι πλέον βιώσιμα και δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσουν με τους όρους του εμπορίου δεδομένου ότι έχει σημαντικά μειωθεί η υποστήριξή τους από τον προϋπολογισμό. Επίσης, η διοίκηση δεν έχει δυνατότητες εφαρμογής αναδιαρθρώσεων μεγάλης κλίμακας ενώ δεν υπάρχει ούτε παράδοση αλλά ουτε και πείρα στον τομέα της παραγωγής και του μάρκετινγκ με προορισμό τις εξαγωγές.

Σε ό,τι αφορά τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα, πραγματοποιήθηκε μικρή πρόοδος κατά τη διάρκεια του 1994. Οι τρεις ειδικευμένες κρατικές τράπεζες το ταμιευτήριο για τις οικογενειακές καταθέσεις, η Εθνική Εμπορική Τράπεζα (ΕΕΤ) για τον τομέα των επιχειρήσεων και η Αγροτική Εμπορική Τράπεζα (ΑΕΤ) για τον γεωργικό τομέα επιβαρύνονται ακόμη με επισφαλή δάνεια παρά τις προηγούμενες προσπάθειες εκκαθάρισης των εν λόγω οφειλών. Πράγματι, τόσο η ΕΕΤ όσο και η ΑΕΤ έχουν στην ουσία χρεωκοπήσει ενώ το ταμιευτήριο δεν έχει πλήρως ανεξαρτητοποιηθεί από την Κεντρική Τράπεζα. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν έχει διαμορφωθεί ακόμη στρατηγική για έκαστη των τραπεζών. Εν τω μεταξύ, έχει αναπτυχθεί ανεπίσημη τραπεζική δραστηριότητα. Ο ανεπίσημος αυτός τομέας φαίνεται να είναι αποτελεσματικός και χρήσιμος αν και τα επιτόκια έχει αναφερθεί ότι έχουν διαμορφωθεί σε αρκετά υψηλά επίπεδα.

Στις αρχές του 1995, η κυβέρνηση της Αλβανίας έλαβε μια σειρά μέτρων και ανέλαβε νέες δεσμεύσεις για την επίλυση των προβλημάτων στους διάφορους τομείς.

Σε ό,τι αφορά τον γεωργικό τομέα, η κυβέρνηση έλαβε τα μέτρα που απαιτούνται για τη θέσπιση αποτελεσματικής αγοράς γαιών, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης της κτηματολόγησης και της διανομής tapis (πρωσορινών τίτλων), καθώς και της μετατροπής της ιδιότητας του «χρήστη» στην ιδιότητα του μισθωτή.

Στον τομέα της ιδιωτικοποίησης και μεταρρύθμισης του τομέα των επιχειρήσεων, έχουν προγραμματισθεί συγκεκριμένα μέτρα στις τρεις κατηγορίες μεγάλων επιχειρήσεων (στις πλέον προβληματικές ευαίσθητες επιχειρήσεις, τις επιχειρήσεις κοινής ωφελείας και στις επιχειρήσεις που βασίζονται σε πρώτες ύλες και σε άλλες επιχειρήσεις) 7

- η πρώτη ομάδα αποτελείται από 32 κρατικές επιχειρήσεις που λειτουργούν υπό την εποπτεία του οργανισμού ανασυγκρότησης επιχειρήσεων (ΟΑΕ) 7 η κυβέρνηση έχει θέσει σαφείς στόχους όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση ή εκκαθάριση (η τελευταία απαιτεί τη θέσπιση νέας νομοθεσίας) 7 έχει, επίσης, ξεχωρίσει μια ομάδα πέντε επιχειρήσεων που απασχολούν σχεδόν το ήμισυ του συνολικού αριθμού υπαλλήλων των επιχειρήσεων του ΟΑΕ, για τις οποίες πρόκειται σύντομα να υιοθετηθεί συγκεκριμένη στρατηγική,

- όσον αφορά τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και τις επιχειρήσεις που βασίζονται σε πρώτες ύλες, για τις οποίες πραγματοποιήθηκε μικρή πρόοδος κατά το 1994, η κυβέρνηση κατήρτισε, προσφάτως, σχέδιο νομοθεσίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η προοδευτική ιδιωτικοποίηση των εν λόγω επιχειρήσεων,

- σε ό,τι αφορά τις «υπόλοιπες επιχειρήσεις», στόχος της κυβέρνησης είναι η ταχεία ιδιωτικοποίησή τους, μεταξύ άλλων, μέσω ενός προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων. Ωστόσο, ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην αναγκαιότητα της μη παρεμπόδισης κατά τη σχετική διαδικασία, των στρατηγικών ξένων επενδύσεων.

Όσον αφορά το μέλλον των τριών κρατικών τραπεζών δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί συγκεκριμένη στρατηγική. Επιχειρηματικά σχέδια βρίσκονται στο στάδιο προετοιμασίας, αλλά το περιεχόμενό τους περιορίζεται ουσιαστικά στην ορθολογική διαχείριση των τραπεζών. Μεγαλύτερη συμβολή αναμένεται από τα αποτελέσματα των εξωτερικών ελέγχων που πρόκειται να αρχίσουν σύντομα 7 τότε θα είναι δυνατή η υιοθέτηση στρατηγικής για τις εν λόγω τράπεζες. Επίσης, πρόκειται να εκσυγχρονισθούν οι διαδικασίες χορήγησης αδειών, προκειμένου να διευκολυνθεί η είσοδος νέων τραπεζών και, πιθανών, η καταχώριση στα σχετικά μητρώα ενός τμήματος του σημερινού ανεπίσημου τραπεζικού τομέα.

Εν τω μεταξύ, η Κεντρική Τράπεζα καταβάλλει προσπάθειες για τη βελτίωση της ικανότητας και αποτελεσματικότητάς της, κυρίως μέσω της θέσπισης νομισματικής πολιτικής, που θα της επιτρέψουν να ξεπεράσει την εξάρτηση από τα επιτρεπόμενα όρια πιστώσεων ανά τράπεζα.

4. Εφαρμογή της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας

Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω στις 28 Νοεμβρίου 1994 το Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε χορήγηση πρόσθετης μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας στην Αλβανία, ύψους έως και 35 εκατομμυρίων Ecu. Η επιχορήγηση αυτή είναι συμπληρωματική προς τη βοήθεια που απρέχεται από το ΔΝΤ στο πλαίσιο τριετούς συμφωνίας διευκόλυνσης διευρυμένων διαρθρωτικών προσαρμογών (ESAF) που τέθηκε σε εφαρμογή στα μέσα του 1993, με στόχο την εξασφάλιση ενός βασικού ισοζυγίου πληρωμών και την ενίσχυση των διαθέσιμων της χώρας.

Η πρώτη δόση της εν λόγω βοήθειας (15 εκατομμύρια Ecu) εκταμιεύθηκε τον Μάιο, μετά την υπογραφή του μνημονίου συμφωνίας στο οποίο καθορίζονται οι όροι μακροοικονομικής και διαρθρωτικής προσαρμογής για τη χορήγηση της βοήθειας.

Η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης αναμένεται να πραγματοποιηθεί αργότερα κατά το τρέχον έτος, υπό τον όρο της ικανοποιητικής προόδου της εφαρμογής της ESAF από την Αλβανία και της θετικής εκτίμησης της προόδου που επιτεύχθηκε όσον αφορά τις διαρθρωτικές προσαρμογές. Κατά την αξιολόγηση αυτή θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την απελευθέρωση, το εξωτερικό χρέος, τις μεταρρυθμίσεις του προϋπολογισμού, τις δημόσιες επενδύσεις, καθώς και τους τομείς επιχειρήσεων, τραπεζών και της γεωργίας.

III. ΑΛΓΕΡΙΑ

1. Εισαγωγή

Τον Σεπτέμβριο του 1993, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει δάνειο ύψους 400 εκατομμυρίων Ecu στην Αλγερία το οποίο επρόκειτο να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις (9). Η συμφωνία του δανείου και το αντίστοιχο μνημόνιο συμφωνίας, στο οποίο καθορίζονταν οι όροι εκταμίευσης, υπεγράφησαν τον Δεκέμβριο του 1991. Η πρώτη δόση ύψους 250 εκατομμυρίων Ecu εκταμιεύθηκε άμεσα, δεδομένου ότι πληρούντο και οι δύο σχετικοί όροι -σύναψη συμφωνίας stand by με το ΔΝΤ καθώς και συμφωνίας αναχρηματοδότησης και αναδιάρθρωσης του εμπορικού χρέους μεταξύ της Αλγερίας και των εμπορικών τραπεζών- πιστωτών της.

Σύμφωνα με το μνημόνιο συμφωνίας, η εκταμίευση της δεύτερης δόσης ύψους 150 εκατομμυρίων Ecu εξαρτάτο από δύο όρους: α) την τήρηση των ποσοτικών κριτηρίων των μακροοικονομικών επιδόσεων που έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ και β) τη θετική αξιολόγηση από την Επιτροπή της προόδου που είχε επιτευχθεί στην υλοποίηση συγκεκριμένων τομέων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, στα μέσα του 1992, το πρόγραμμα που χρηματοδοτείτο από το ΔΝΤ παρεξέκκλινε της πορείας του και δεν επιτεύχθηκαν τα κριτήρια για τις μακροοικονομικές επιδόσεις.

Μια νέα κυβέρνηση ανέλαβε την εξουσία, η οποία διέκοψε την εφαρμογή των περισσοτέρων προγραμμάτων οικονομικών μεταρρυθμίσεων και αναίρεσε ορισμένα από τα μέτρα απελευθέρωσης που είχαν ληφθεί. Κατά τη διάρκεια του 1993, αυστηροί έλεγχοι τιμών, η διοικητική διαχείριση των χρεών και η εισαγωγή καθεστώτος περιοριστικών διαδικασιών χορήγησης ξένου συναλλάγματος εμπόδισαν την ανάληψη οικονομικής δραστηριότητας. Η ανατίμηση της πραγματικής τιμής συναλλάγματος και η χαλαρή δημοσιονομική πολιτική οδήγησαν στην αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος. Προς το τέλος του έτους, η μείωση των εσόδων από τις εξαγωγές των υδρογονανθράκων άσκησε σημαντική πίεση στην ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους της Αλγερίας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, οι διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ άρχισαν στο τέλος του 1993 και είχαν ως αποτέλεσμα την έγκριση τον Μάιο δωδεκάμηνης συμφωνίας stand-by (10), ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ περίπου. Τον Ιούνιο, η Αλγερία επέτυχε για πρώτη φορά συμφωνία με τη Λέσχη των Παρισίων για την αναδιάρθρωση της εξυπηρέτησης του οφειλόμενου διμερούς χρέους προς το ΔΝΤ, κατά τη διάρκεια της προγραμματικής περιόδου. Επιπλέον, το πρόγραμμα έλαβε χρηματοδοτική στήριξη από τη Διεθνή Τράπεζα, το Αραβικό Νομισματικό Ταμείο, την Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης και την Ιαπωνία. Οι αρχές υπέβαλλαν, επίσης, αίτηση στην Επιτροπή για την ταχεία εκταμίευση του υπόλοιπου της δεύτερης δόσης του πακέτου βοήθειας για το 1991, καθώς και για περαιτέρω μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια στο πλαίσιο του νέου προγράμματος.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

Μετά την έγκριση του νέου οικονομικού προγράμματος σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τη σταθεροποίηση της οικονομίας και την υλοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Το δηνάριο υποτιμήθηκε κατά 45 % περίπου και το καθεστώς σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών αντικαταστάθηκε από διευθυνόμενη διακύμανση που αποσκοπούσε στη σταθεροποίηση της πραγματικά ισχύουσας τιμής συναλλάγματος. Οι τιμές, οι εισαγωγές και η πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα απελευθερώθηκαν σε σημαντικό βαθμό. Οι καταναλωτικές επιχορηγήσεις μειώθηκαν σταδιακά και θεσπίσθηκε ένα αποτελεσματικότερο δίκτυο κοινωνικής ασφάλειας.

Επεβλήθη αυστηρότερη δημοσιονομική πειθαρχία στις κρατικές επιχειρήσεις και πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση της ιδιωτικοποίησης.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα μειώθηκε από 9,2 % του ΑΕΠ το 1993 σε 5 % το 1994, ενώ ο νόμος που θεσπίσθηκε το 1995 για τον προϋπολογισμό θέτει ως στόχο έλλειμμα 2 %. Η νομισματική πολιτική κατέστη αυστηρότερη και τα πραγματικά επιτόκια αυξήθηκαν, αν και όχι ακόμη σε θετικά επίπεδα. Παρά την σημαντική υποτίμηση και μια σειρά προσαρμογών των τιμών, ο πληθωρισμός αυξήθηκε σε περιορισμένο βαθμό από 21 % το 1993 σε 29 % το 1994, ενώ ο μηνιαίος πληθωρισμός αναμένεται να υπερβεί το ετήσιο ποσοστό των 10 % έως το τέλος του 1995. Ωστόσο, η οικονομική αύξηση δεν έφθασε στο ύψος που προβλέπεται στο πλαίσιο του προγράμματος που είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Για το 1994, η αύξηση του ΑΕΠ παρουσίασε μείωση από τον προβλεπόμενο στόχο του 3 % σε περίπου μηδενικό επίπεδο, εν μέρει εξαιτίας της ξηρασίας που έπληξε την γεωγραφική παραγωγή αλλά, επίσης, ως αποτέλεσμα πολιτικών προβλημάτων και προβλημάτων ασφαλείας, τα οποία ενδέχεται εάν δεν αντιστραφεί η τάση, να εμποδίσουν την αποτελεσματική υλοποίηση του προγράμματος οικονομικών μεταρρυθμίσεων.

Τα έσοδα από τις εξαγωγές, κυρίως προϊόντων υδρογονανθράκων, μειώθηκαν περαιτέρω το 1994, παρά την αύξηση που σημειώθηκε στις τιμές πετρελαίου παγκοσμίως. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 15 % ως αποτέλεσμα της απελευθέρωσης των καθεστώτων εισαγωγών και ξένου συναλλάγματος. Οι ελλείψεις καταναλωτικών και επενδυτικών αγαθών περιορίσθηκαν. Ως αποτέλεσμα των εν λόγω διαδικασιών απελευθέρωσης, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε, όπως προβλέπετο στο πρόγραμμα από πλεόνασμα 0,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ το 1993 σε έλλειμμα 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ το 1994, και κατά το ίδιο έτος το συνολικό ισοζύγιο πληρωμών παρουσίασε έλλειμμα 4,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Το έλλειμμα αυτό χρηματοδοτήθηκε κυρίως μέσω της αναδιάρθρωσης του διμερούς χρέους που είχε συμφωνηθεί με τη Λέσχη των Παρισίων (ισοδύναμο 3,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ περίπου). Άρχισαν, επίσης, διαπραγματεύσεις με τη Λέσχη του Λονδίνου που απαρτίζεται από πιστώτριες εμπορικές τράπεζες αλλά δεν κατέληξαν ακόμη σε τελικό συμπέρασμα. Η μείωση της εξυπηρέτησης του εμπορικού χρέους συνέβαλε κατά 0,8 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ περίπου στη χρηματοδότηση του ισοζυγίου πληρωμών για το 1994.

Η χορήγηση έκτακτης χρηματοδότησης επέτρεψε στην Τράπεζα της Αλγερίας να εξοφλήσει καθυστερούμενες οφειλές ύψους 0,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ περίπου και να ισχυροποιήσει τη θέση της όσον αφορά τα διεθνή αποθεματικά, τα οποία έφθασαν στο τέλος του 1994 τα 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ περίπου (2,4 μήνες εισαγωγών), από 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ στις αρχές του 1994.

3. Διαρθρωτικές προσαρμογές

Τον Απρίλιο του 1994, οι διοικητικοί αυστηροί έλεγχοι επί των εισαγωγών και οι χορηγήσεις ξένου συναλλάγματος καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν από ένα περισσότερο φιλελεύθερο καθεστώς που περιλαμβάνει ένα σύστημα επίσημων κριτηρίων για τους εισαγωγείς και ένα περιορισμένο κατάλογο απαγορευμένων εισαγωγών. Ο κατάλογος των απαγορευμένων εισαγωγών περιορίσθηκε σταδιακά και καταργήθηκε στο τέλος του 1992, με εξαίρεση τα αγαθά που απαγορεύονται για θρησκευτικούς λόγους και λόγους ασφαλείας. Ο κατάλογος των προϊόντων που υπόκεινται σε επίσημα κριτήρια έχει, επίσης, περιορισθεί και αναμένεται να καταργηθεί προς το τέλος του 1995. Έχουν επίσης, καταργηθεί τα κρατικά μονοπώλια για ορισμένες εισαγωγές. Η πρόσβαση σε ξένο νόμισμα έχει απελευθερωθεί πλήρως για το σύνολο των ορατών τρεχουσών συναλλαγών από ιδιωτικές και κρατικές επιχειρήσεις. Μόνον για τις εισαγωγές που χρηματοδοτούνται από ξένες πιστώσεις απαιτείται ακόμη έγκριση.

Οι πέντε κρατικές τράπεζες ελέγχονται τακτικά από το 1992 και έχουν θεσπισθεί θεσμικά αναπτυξιακά προγράμματα. Η Τράπεζα της Αλγερίας έχει ενισχύσει τον εποπτικό της ρόλο και έχει θεσπίσει αποτελεσματικότερους εποπτικούς κανονισμούς και ελέγχους. Αν και οι τράπεζες έχουν το δικαίωμα να καθορίζουν τα επιτόκια των πιστωτών και χρεωστών, μια οροφή 5 % έχει επιβληθεί στη διαφορά μεταξύ των μέσων επιτοκίων πιστωτών και χρεωστών για κάθε τράπεζα. Το 1995, συμβάσεις διαχείρισης αναμένεται να υπογραφούν μεταξύ του Υπουργείου Οικονομικών και των διοικητών τραπεζών. Οι τράπεζες θα λάβουν άδεια λειτουργίας υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα εποπτικά όρια που έχουν καθορισθεί από την Τράπεζα της Αλγερίας.

Το νομικό πλαίσιο που ισχύει για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις βελτιώθηκε σημαντικά. Το 1993, εκδόθηκε εμπορικός κώδικας, βάσει του οποίου εξομοιώνεται η νομοθετική βάση των ιδιωτικών και δημόσιων επιχειρήσεων. Ο επενδυτικός κώδικας επιτρέπει την πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων σε όλους τους τομείς της οικονομίας και προβλέπει τον πλήρη επαναπατρισμό των κερδών. Τον Ιανουάριο του 1995, καθιερώθηκε νόμος περί ανταγωνισμού, βάσει του οποίου απελευθερώνεται το καθεστώς των τιμών και τίθενται αυστηρά όρια στα καρτέλ και στα μονοπώλια.

Σε 400 περίπου δημόσιες επιχειρήσεις παραχωρήθηκε αυτονομία και η διοίκησή τους μεταβιβάσθηκε σε διάφορα ταμεία συμμετοχής. Σχέδια αναδιάρθρωσης είχαν προετοιμασθεί για τις υπόλοιπες 23 μη αυτόνομες δημόσιες επιχειρήσεις και, ύστερα από την υπογραφή συμβάσεων διαχείρισης και μιας εφάπαξ χορήγησης κεφαλαίων αποκατάστασης από το δημόσιο προγραμματίζεται η παραχώρηση της αυτονομίας τους έως το τέλος του 1995.

Η δυνατότητα ιδιωτικοποίησης των δημοσίων επιχειρήσεων εισήχθη για πρώτη φορά με το νόμο για τον προϋπολογισμό του 1994, με τον οποίο επιτράπηκε η πώληση περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου. Ένα πειραματικό πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης που περιλαμβάνει πέντε ξενοδοχεία τέθηκε σε εφαρμογή τον Νοέμβριο του 1994. Ένας νόμος περί ιδιωτικοποιήσεων και ένα περισσότερο ολοκληρωμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης βρίσκονται στο στάδιο προετοιμασίας. Το σημερινό πολιτικό περιβάλλον και οι συνθήκες ασφαλείας δεν συμβάλλουν φυσικά, στην πραγματοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων εγχωρίων και ξένων στην Αλγερία.

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοοικονομικής βοήθειας

Μετά την κατ' αρχήν συμφωνία μεταξύ των αρχών της Αλγερίας και του ΝΔΤ, τον Απρίλιο του 1994, και το αίτημα για περαιτέρω μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια από τις αρχές της Αλγερίας, το Συμβούλιο ενέκρινε την πρόθεση της Επιτροπής να αποδεσμεύσει το υπόλοιπο της δεύτερης δόσης του προγράμματος του 1991 και συμφώνησαν κατ' αρχήν, για την παροχή πρόσθετης μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας ύψους 200 εκατομμυρίων Ecu.

Η δεύτερη δόση, ύψους 150 εκατομμυρίων Ecu, εκταμιεύθηκε τον Αύγουστο και η απόφαση της Επιτροπής για πρόσθετο ποσό μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας ύψους 200 εκατομμυρίων Ecu, που θα εκταμιεύετο σε δύο δόσεις, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 22 Δεκεμβρίου 1994 (11). Ένα μνημόνιο συμφωνίας στο οποίο καθορίζονται οι όροι που αφορούν την εκταμίευση της πρώτης δόσης των 100 εκατομμυρίων Ecu αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας με τις αρχές της Αλγερίας, στις αρχές του 1995. Οι όροι των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σχετίζονται με την περαιτέρω απελευθέρωση των εισαγωγών και των καθεστώτων συναλλαγματικών ισοτιμιών, τις μεταρρυθμίσεις του χρηματοοικονομικού τομέα και την επίτευξη προόδου προς την κατεύθυνση της αναδιάρθρωσης και της ιδιωτικοποίησης των δημοσίων επιχειρήσεων. Επιπλέον, στο μνημόνιο δίνεται έμφαση στα ζητήματα που απασχολούν την Κοινότητα στον κοινωνικό τομέα και στο συντονισμό μεταξύ της μακροοικονομικής βοήθειας και άλλων μέσων κοινοτικής βοήθειας, που θα ήταν δυνατόν να συμβάλουν στην υλοποίηση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων στην Αλγερία. Η εκταμίευση της πρώτης δόσης θα πραγματοποιηθεί μόλις υλοποιηθούν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις που έχουν συμφωνηθεί στο μνημόνιο, κανονικά έως τα μέσα του 1995, και υπό την προϋπόθεση ότι θα ακολουθηθεί η προβλεπόμενη πορεία του προγράμματος του ΔΝΤ.

Οι όροι για την αποδέσμευση της δεύτερης δόσης θα αποτελέσουν αντικείμενο μεταγενέστερης διαπραγμάτευσης, μετά την εκταμίευση της πρώτης δόσης και την έγκριση από το Συμβούλιο του ΔΝΤ ενός νέου προγράμματος με την Αλγερία.

IV. ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ

1. Εισαγωγή

Τα τρία κράτη της Βαλτικής που ανέκτησαν την εθνική τους κυριαρχία τον Αύγουστο του 1991, είχαν ήδη εισάγει μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του προηγούμενου καθεστώτος μετά την έγκριση από το Ανώτατο Σοβιέτ του νομοεδίου για την οικονομική ανεξαρτησία τους, το Μάιο του 1989. Το 1992, όταν είχαν ήδη αναμειχθεί ενεργά στη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς, επιδεινώθηκαν οι οικονομικές προοπτικές. Η κατάργηση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών και η αύξηση της τιμής των ενεργειακών εισαγωγών από τη Ρωσία σε παγκόσμια επίπεδα, οδήγησαν σε κατάρρευση των εμπορικών συναλλαγών και σε αναμενόμενο έλλειμμα των εξωτερικών συναλλαγών που δεν ήταν δυνατόν να αντιμετωπισθούν χωρίς διεθνή στήριξη. Οι τρεις χώρες κατήρτισαν προγράμματα σταθεροποίησης και μεταρρυθμίσεων που κάλυπταν το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 1992 έως τα μέσα του 1993 και σύναψαν συμφωνίες stand by με το ΔΝΤ. Οι χορηγοί από την ομάδα των 24 (G-24) εκλήθησαν να συμβάλουν για την κάλυψη του αναμενόμενου υπολοίπου του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών για την χρονική περίοδο του προγράμματος που ανερχόταν σε 105 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για την Εσθονία, σε 210 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για τη Λετονία και σε 285 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για τη Λιθουανία. Με βάση τα θετικά δείγματα που έδωσαν ορισμένες χώρες των 24 σε ό,τι αφορά την υποστήριξή τους στο πρόγραμμα παροχής βοήθειας, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τις συμφωνίες stand by, το Σεπτέμβριο και Οκτώβριο του 1992.

Το Νοέμβριο του 1992, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ενέκρινε τη χορήγηση μακροοικονομικής βοήθειας ύψους έως και 220 εκατομμύρια Ecu (12) στις τρεις χώρες (40 εκατομμύρια Ecu για την Εσθονία, 80 εκατομμύρια Ecu για τη Λετονία και 100 εκατομμύρια Ecu για τη Λιθουανία) για την υποστήριξη προγραμμάτων των εν λόγω χωρών. Το μεγαλύτερο μέρος της υπολειπόμενης διμερούς στήριξης από τις χώρες της ομάδας των 24 προήλθε από την Ιαπωνία και τις χώρες της ΕΖΕΣ. Συμφωνίες δανείων και μνημόνια συμφωνιών μεταξύ της Κοινότητας και εκάστης δικαιούχου χώρας, υπεγράφησαν στις αρχές του 1993. Η Επιτροπή κατέβαλε τις πρώτες δόσεις (52 % των ποσών του δανείου) το Μάρτιο του 1993 για τη Λετονία και την Εσθονία και τον Ιούλιο του 1993 για την Λιθουανία. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης πραγματοποιήθηκε με βάση τη θετική αξιολόγηση των κριτηρίων απόδοσης, που αφορούν τόσο στοιχεία μακροοικονομικής σταθεροποίησης όσο και την πρόοδο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, όπως καθορίζονται στα μνημόνια συμφωνιών.

2. Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις

Εσθονία

Η Εσθονία είχε αρχίσει να υλοποιεί τα μέτρα απελευθέρωσης, κυρίως όσον αφορά τις τιμές, ήδη στο πλαίσιο του πρώην σοβιετικού καθεστώτος, το 1990 και το 1991.

Η Τράπεζα της Εσθονίας επανιδρύθηκε το 1990. Τον Μάρτιο του 1992 είχαν καταργηθεί οι περισσότεροι εισαγωγικοί δασμοί με εξαίρεση ορισμένα προϊόντα όπως τα αυτοκίνητα, τα καπνά και τα οινοπνευματώδη. Έως τα τέλη του 1992 είχε σχεδόν ολοκληρωθεί η διαδικασία της απελευθέρωσης των τιμών. Τον Ιούνιο του 1992, καθιερώθηκε η εσθονική κορόνα. Η τιμή συναλλάγματος της κορώνας καθορίσθηκε βάσει διευθυντηρίου συναλλάγματος σε 8 κορόνες ανά γερμανικό μάρκο. Η νέα περιοριστική νομισματική πολιτική, η οποία βάσει του διευθυντηρίου συναλλάγματος περιορίζεται από το επίπεδο των αποθεματικών ξένου συναλλάγματος που διατηρεί η κεντρική τράπεζα, αποδείχθηκε επιτυχής για τη σταθεροποίηση της οικονομίας και τη μείωση του πληθωρισμού σε διψήφια επίπεδα το 1993. Η ισοτιμία της κορόνας προς το γερμανικό μάρκο δεν τροποποιήθηκε σε σχέση με το 1992.

Οι πρόσφατες προβλέψεις είναι ευνοϊκές. Η οικονομία βγήκε από την ύφεση στο τέλος του 1993 και το ΑΕΠ εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 6 % το 1994, παρά τη παραπεταμένη ξηρασία που είχε πλήξει την γεωργική παραγωγή. Η νομισματική αύξηση στο πλαίσιο του καθεστώτος διευθυντηρίου συναλλάγματος παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα και έπεσε σε ποσοστό 30 %. Ο γενικός προϋπολογισμός ήταν συνολικά ισοσκελισμένος, ως αποτέλεσμα της αύξησης των εσόδων. Ωστόσο, ο πληθωρισμός παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα δεδομένου ότι ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 47 %. (Από Δεκέμβριο σε Δεκέμβριο). Μετά τη σύσταση της υπηρεσίας ιδιωτικοποιήσεων της Εσθονίας, το 1993, με στόχο την βελτίωση του συντονισμού των πολιτικών έναντι του τομέα επιχειρήσεων, ο ρυθμός της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων επιταχύνθηκε στις αρχές του 1994 ενώ η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων μικρών επιχειρήσεων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί με την πώληση 1 500 μικρών επιχειρήσεων. Έως το τέλος του έτους είχαν επίσης πωληθεί 25 μεγάλες επιχειρήσεις.

Οι εμπορικές συναλλαγές με τη Δύση αυξήθηκαν σημαντικά: το 1994, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της ΕΖΕΣ αντιπροσώπευαν το 65 % των εξαγωγών και πάνω από το 70 % των εισαγωγών. Η ανάκτηση της ανάπτυξης και των εισαγωγών που σχετίζονται με τις επενδύσεις οδήγησαν σε σημαντικές εισαγωγές. Παρά την απότομη αύξηση των εξαγωγών, το εμπορικό ισοζύγιο κατά το προηγούμενο έτος ήταν αρνητικό για πρώτη φορά μετά το 1991 και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών έφθασε το 6,5 % του ΑΕΠ. Ωστόσο, χάρις στις σημαντικές εισροές ιδιωτικών ξένων άμεσων επενδύσεων, η κίνηση κεφαλαίων εμφάνισε σημαντικό πλεόνασμα, που κατέστησε δυνατή τη συνέχιση της αύξησης των αποθεμάτων ξένου συναλλάγματος. Την 1η Ιανουαρίου 1995, τέθηκε σε ισχύ η Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τον Ιούνιο του 1995, υπεγράφη ευρωπαϊκή συμφωνία. Η Εσθονία καθίσταται συνδεδεμένη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πρόγραμμα που εκτελείται βάσει της συμφωνίας stand by με το ΔΝΤ για το χρονικό διάστημα από τον Οκτώβριο του 1993 έως το Μάρτιο του 1995 δεν παρεξέκλινε της πορείας του και το Μάρτιο του 1995 το ΔΝΤ ενέκρινε μια νέα συμφωνία Ειδικών Τραβητικών Δικαιωμάτων stand by ύψους 14 εκατομμυρίων ΕΤΔ (περίπου 21 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ) για ένα νέο χρονικό διάστημα δεκαπέντε μηνών. Ωστόσο, εκτιμάται ότι οι αρχές της Εσθονίας δεν θα προσφύγουν στην εν λόγω διευκόλυνση, εκτός εάν καταστεί αναγκαίο.

Λετονία

Οι μεταρρυθμίσεις στη Λετονία είχαν ήδη αρχίσει στο πλαίσιο του προηγούμενου σοβιετικού καθεστώτος, όπως και στα άλλα κράτη της Βαλτικής. Έως τα μέσα του 1992 είχε πλήρως ολοκληρωθεί η διαδικασία απελευθέρωσης των τιμών και του εξωτερικού εμπορίου. Το 1992, θεσπίσθηκε τραπεζικό σύστημα δύο βαθμίδων. Στα μέσα του 1992, η χώρα εγκατέλειψε τη ζώνη του ρουβλίου, καθιέρωσε προσωρινό νόμισμα (το λετονικό ρούβλι) και εισήγαγε μέτρα σταθεροποίησης, ιδίως μια αυστηρή νομισματική πολιτική και περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η Λετονία ακολούθησε αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία που είχε ως αποτέλεσμα το πλεόνασμα του γενικού προϋπολογισμού για το 1993 (0,6 % του ΑΕΠ) μετά από ένα μικρό έλλειμμα το 1992 (0,8 %). Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης των μικρών επιχειρήσεων άρχισε το 1992. Το καλοκαίρι του 1993 εισήχθη ένα εθνικό νόισμα, το Lats. Τα αυστηρά μέτρα πολιτικής είχαν σημαντικά αποτελέσματα. Έως το τέλος του 1993, ο πληθωρισμός είχε μειωθεί στο επίπεδο του 35 % (από Δεκέμβριο σε Δεκέμβριο).

Οι εξελίξεις κατά το 1994 ήταν σε γενικές γραμμές θετικές. Μετά την απότομη μείωση της παραγωγής κατά τη διάρκεια των προηγουμένων ετών (το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 35 % το 1992 και κατά 15 % το 1993) το ΑΕΠ σταθεροποιήθηκε και άρχισε να αυξάνεται εκ νέου με το ρυθμό 2 %. Ο πληθωρισμός εξακολούθησε να μειώνεται και έφθασε το 26 % (από Δεκέμβριο σε Δεκέμβριο). Το δημοσιονομικό έλλειμμα συγκρατήθηκε εντός του προβλεπόμενου ορίου 2 % παρά τις σημαντικές αυξήσεις των μισθών και των συντάξεων. Ωστόσο, λόγω της απόφασης χορήγησης δανείων στην επιχείρηση ηλεκτρισμού της Λιθουανίας για την εκκαθάριση των εξωτερικών οφειλών προς τη Ρωσία (από την εισαγωγή του αερίου) το δημοσιονομικό έλλειμμα ύψους 4 % του ΑΕΠ ήταν υψηλότερο από το αναμενόμενο.

Ενώ οι εξαγωγές παρέμειναν σταθερές σε σχέση με το 1993, οι εισαγωγές αυξήθηκαν σημαντικά το 1994, και είχαν ως αποτέλεσμα ένα σημαντικό έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών ύψους 3,4 % του ΑΕΠ περίπου, έναντι πλεονάσματος κατά το 1993. Ωστόσο, όπως και το 1993, ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων ήταν πλεονασματικός κυρίως εξαιτίας σημαντικών εισροών ιδιωτικών κεφαλαίων, που κατέστησαν δυνατή την περαιτέρω διατήρηση του επιπέδου αποθεμάτων ξένου συναλλάγματος της χώρας, αξίας 5 μηνών εισαγωγών. Την 1η Ιανουαρίου του 1995, τέθηκε σε ισχύ η Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τον Ιούνιο του 1995, υπεγράφη ευρωπαϊκή συμφωνία.

Οι αρχές διατήρησαν το ρυθμό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να ενοποιηθεί ο δημοσιονομικός τομέας, ενισχύθηκαν τα ισοζύγια των δύο κυριοτέρων τραπεζών, της Universal Bank της Λετονίας και του Ταμιευτηρίου της Λετονίας. Στο πλαίσιο μιας αυστηρότερης τραπεζικής εποπτείας, το 1994, ανακλήθησαν οι άδειες εννέα τραπεζών. Το Νοέμβριο, οι αρχές της Λετονίας προκήρυξαν δημοπρασία για την ιδιωτικοποίηση 68 μεγάλων επιχειρήσεων, η οποία καθυστέρησε μέχρις ότου επιλυθούν τα θέματα περιουσιακών δικαιωμάτων.

Το πρόγραμμα stand-by του ΔΝΤ για το χρονικό διάστημα από το Δεκέμβριο του 1993 έως το Μάρτιο του 1995 ακολούθησε την προβλεπόμενη πορεία. Οι αρχές της Λετονίας και το ΔΝΤ κατέληξαν σε νέα συμφωνία stand-by για χρονικό διάστημα δεκατριών μηνών την οποία ενέκρινε το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ τον Απρίλιο του 1995 για ποσό ύψους 27,45 εκατομμυρίων ΕΤΔ (περίπου 41 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ). Ωστόσο, όπως και στην περίπτωση της Εσθονίας, δεν αναμένεται ότι οι αρχές θα κάνουν χρήση αυτής της διευκόλυνσης, εκτός εάν περιορισθεί το επίπεδο των αποθεματικών.

Λιθουανία

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στη Λιθουανία είχαν ήδη αρχίσει το Φεβρουάριο του 1991, όταν επετράπη στις επιχειρήσεις να αυξήσουν τις τιμές εντός καθορισμένων ορίων. Έως τις αρχές του 1992, το μεγαλύτερο μέρος των τιμών είχαν ελευθερωθεί. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης τέθηκε, επίσης, σε εφαρμογή το 1991. Τον Απρίλιο διανεμήθηκαν κουπόνια και οι δημοπρασίες μικρών επιχειρήσεων άρχισαν τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους. Την άνοιξη του 1992, η Λιθουανία εγκατέλειψε τη ζώνη του ρουβλίου και εξέδωσε προσωρινό νόμισμα, το talonas. Τον Ιούλιο του 1993 καθιερώθηκε νέο νόμισμα το litas. Ωσόσο, οι μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν με βραδύτερο ρυθμό σε άλλους τομείς, κυρίως σε ό,τι αφορά τη μακροοικονομική σταθεροποίηση, την απελευθέρωση του εξωτερικού εμπορίου και του χρηματοοικονομικού τομέα. Η απελευθέρωση και η μεταστροφή όσον αφορά τη δομή των τιμών οδήγησαν σε υψηλό επίπεδο πληθωρισμού κατά το 1992 σε (μέσο) επίπεδο 720 %. Ωστόσο, την άνοιξη του 1993, οι νομισματικές πολιτικές κατέστησαν σφικτότερες και η υγιής διαχείριση του κρατικού προϋπολογισμού, ο οποίος διατηρήθηκε πλεονασματικός οδήγησαν στη μείωση του πληθωρισμού το 1993 (μέσο ετήσιο ποσοστό 190 %).

Μετά από πολλά χρόνια ύφεσης, το ΑΕΠ σταθεροποιήθηκε και αυξήθηκε σε μικρό ποσοστό το 1994 (εκτίμηση + 2 %). Τον Απρίλιο του 1994, η κυβέρνηση εισήγαγε διευθυντήριο συναλλάγματος, σύμφωνα με το οποίο το κυκλοφορούν χρήμα περιορίζεται από το ποσό των σκληρών νομισμάτων που διατηρεί η Τράπεζα της Λιθουανίας. Η συναλλαγματική ισοτιμία του litas ήταν σταθερή 7 τέσσερο litas προς ένα δολάριο ΗΠΑ. Αυτό αποτέλεσε σημαντικό βήμα στη διαδικασία σταθεροποίησης της οικονομίας. Η νομισματική αύξηση βάσει του νέου διευθυντηρίου συγκρατήθηκε σε μέτρια επίπεδα και ο πληθωρισμός μειώθηκε περαιτέρω σε 45 %. Το 1994, ο γενικός προϋπολογισμός εμφάνισε έλλειμμα 3 % περίπου του ΑΕΠ, εξαιτίας των χαμηλότερων από τα αναμενόμενα κρατικά έσοδα, ειδικότερα, κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου. Η βραδεία καταχώριση των νεοσυσταθεισών επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα, καθώς και οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά τη μετάβαση από ένα γενικό φόρο κατανάλωσης στο φόρο προστιθέμενης αξίας εξηγούν τη χαμηλή αυτή απόδοση των εσόδων. Τον Μάιο σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος στην απελευθέρωση του εξωτερικού εμπορίου, όταν οι αρχές κατήργησαν τους εισαγωγικούς δασμούς σε πολλά αγαθά: έως τότε, δύο τρίτα των εισαγωγών είχαν μηδενικούς δασμούς, ενώ όσον αφορά το μεγαλύτερο μέρος των άλλων εισαγωγών είχε επιβληθεί δασμός 10 %. Ωστόσο, τον Ιούλιο οι εσαγωγικοί δασμοί σε μια ευρεία κατηγορία γεωγρικών προϊόντων είχαν ανέλθει σε μέσο επίπεδο 40 %. Το μερίδιο των χωρών της Δύσης στο εξωτερικό εμπόριο της χώρας εξακολουθεί να αυξάνει. Το 50 % περίπου των εξαγωγών της Λιθουανίας κατευθύνεται, τώρα, στις αγορές της Δύσης. Το ισοζύγιο τρεχουσών και εμπορικών συναλλαγών της Λιθουανίας ήταν ελλειματικό από το 1993. Το 1994, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εμφάνισε έλλειμμα ύψους 375 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (δηλ. 0,4 % του ΑΕΠ). Ως αποτέλεσμα των σημαντικών εισροών δημοσίου και ιδιωτικού κεφαλαίου, το έλλειμμα αυτό καλύφθηκε σε μεγάλο βαθμό από το πλεόνασμα του ισοζυγίου κίνησης κεφαλαίων. Τα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα τα οποία είναι όλο και περισσότερο σημαντικά στο πλαίσιο του διευθυντηρίου συναλλάγματος συνέχισαν να αυξάνονται και κάλυπταν έως το τέλος του έτους περίπου τρεις μήνες εισαγωγών. Την 1η Ιανουαρίου 1995, τέθηκε σε ισχύ η Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τον Ιούνιο του 1995, υπεγράφη ευρωπαϊκή συμφωνία. Η Λιθουανία καθίσταται συνδεδεμένη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 1994, ήταν επίσης έτος αλλαγών όσον αφορά βασικούς διαρθρωτικούς τομείς. Πρόοδος εξακολούθησε να σημειώνεται όσον αφορά τη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων. Έως το Σεπτέμβριο, το 76 % όλων των επιλέξιμων εταιρειών που αντιπροσωπεύουν το 30 % των αρχικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων είχαν ιδιωτικοποιηθεί. Το Δεκέμβριο, ψηφίσθηκε ο νόμος της Κεντρικής Τράπεζας και, στη συνέχεια, στις αρχές του 1995 ο νόμος για τις Εμπορικές Τράπεζες. Η απόδοση στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by που είχε συναφθεί με το ΔΝΤ για το χρονικό διάστημα από τον Οκτώβριο του 1993 έως το Μάρτιο του 1995 ήταν ικανοποιητική. Μετά την έγκριση του τριετούς προγράμματος της κυβέρνησης, το περασμένο φθινόπωρο, που αποσκοπούσε σε σταθερό ρυθμό αύξησης 5 % του ΑΕΠ, το ΔΝΤ ενέκρινε, στις 24 Οκτωβρίου, πρόσθετη πιστωτική διευκόλυνση ύψους 134,55 εκατομμυρίων ΕΤΔ (202 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, περίπου) η οποία αντικατέστησε το τρέχον πρόγραμμα stand-by. Μέσω της πρόσθετης αυτής διευκόλυνσης αναμένεται να καταστεί δυνατό για τη Λιθουανία να συγκεντρώσει τα αναγκαία αποθέματα και να χρηματοδοτήσει τις βασικές εισαγωγές που σχετίζονται με την ενέργεια και τις επενδύσεις.

3. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας

Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι έχουν εν γένει εκπληρωθεί και στις τρεις χώρες τα κριτήρια απόδοσης που αποτελούν τους όρους χορήγησης δανείων από την Κοινότητα. Τα κράτη της Βαλτικής έχουν επιτυχώς υλοποιήσει τις πολιτικές σταθεροποίησης που αποτέλεσαν αντικείμενο συμφωνίας με το ΔΝΤ, το οποίο ανανέωσε τη στήριξή του μέσω μιας τριετούς πρόσθετης διευκόλυνσης για τη Λιθουανία, τον Οκτώβριο του 1994, και νέες συμφωνίες stand-by με την Εσθονία και τη Λετονία, το Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1995, αντίστοιχα.

Δεδομένου ότι αυξάνουν συνεχώς τα δείγματα οικονομικής ανάκαμψης και στα τρία κράτη της Βαλτικής, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να επιδεινωθεί για το χρονικό διάστημα 1995-1996, εξαιτίας της υψηλής ζήτησης εισαγωγών που σχετίζονται με τις επενδύσεις. Κατά συνέπεια, ενδέχεται οι εν λόγω χώρες να αντιμετωπίσουν σημαντικά ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών για τα αμέσως επόμενα χρόνια και να αναγκασθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισροές κεφαλαίων. Λόγω της αναμενόμενης αύξησης της ζήτησης για χρηματοδότηση σε σκληρό νόμισμα που σχετίζεται με τις επενδύσεις στις συγκεκριμένες χώρες, η Επιτροπή μετά από διαβούλευση με τη Νομισματική Επιτροπή συμφώνησε, εκτάκτως, στο πλαίσιο συμπληρωματικών μνημονίων συμφωνιών που διαπραγματεύθηκε με τις αρχές, να διοχετεύσει το μεγαλύτερο μέρος της δεύτερης δόσης των δανείων μέσω των εγχώριων τραπεζών, στη χρηματοδότηση υγιών έργων.

Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης των δανείων έχει, ωστόσο, καθυστερήσει. Στην περίπτωση της Λιθουανίας και της Λετονίας αυτό οφείλεται στην αίτηση της Επιτροπής, στις αρχές του 1994, για περαιτέρω αποδεικτικά στοιχεία πρόοδου όσον αφορά τις διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ειδικότερα στους τομείς ιδιωτικοποίησης και μεταρρύθμισης του χρηματοοικονομικού τομέα. Στην περίπτωση της Εσθονίας, η οποία έχει σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο όσον αφορά τη σταθεροποίηση και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης καθυστέρησε μέχρις ότου διαπιστωθεί από τις αρχές η δυνατότητα διοχέτευσης του μεγαλύτερου μέρους του καθαρού προϊόντος του δανείου μέσω του τραπεζικού τομέα.

V. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

1. Εισαγωγή

Κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου διαστήματος του 1993, η οικονομία της Βουλγαρίας διήλθε φάση σημαντικών αλλαγών. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε περαιτέρω, το δημοσιονομικό έλλειμμα επιδεινώθηκε, οι εγχώριες τραπεζικές πιστώσεις διευρύνθηκαν ταχέως, η δημοσιονομική πειθαρχία των κρατικών επιχειρήσεων εξασθένησε και ο ρυθμός της φιλόδοξης διαδικασίας μεταρρυθμίσεων και διαρθρωτικών προσαρμογών επιβραδύνθηκε σημαντικά. Επιπλέον, η Κεντρική Τράπεζα (ΕΤΒ) ρύθμισε τη συναλλαγματική ισοτιμία μέσω σημαντικών παρεμβάσεων προκειμένου να περιορισθεί η υποτίμηση του λέι, συνέχισε την απελευθέρωση των τιμών του εμπορίου και πραγματοποίησε πρόοδο στον τομέα των δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων. Ως αποτέλεσμα σοβαρών σφαλμάτων πολιτικής, χαλαρής μακροοικονομικής διαχείρισης και αυξανόμενης αβεβαιότητας ως προς το ρυθμό μεταρρυθμίσεων, το 1993, η χώρα απεκλείσθη στην ουσία από την παροχή διεθνούς χρηματοδοτικής στήριξης και δεν ήταν σε θέση να καταλήξει σε συμφωνία με το ΔΝΤ για νέο διακανονισμό stand-by.

Κατά τη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου του 1993, το γενικότερο οικονομικό κλίμα βελτιώθηκε σημαντικά ως αποτέλεσμα δύο βασικών γεγονότων:

- επιτεύχθηκε προκαταρκτική συμφωνία με τους εμπορικούς πιστωτές για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα μείωσης που χρέους και της εξυπηρέτησής του (DDSR),

- διαμορφώθηκε ένα νέο αξιόπιστο πρόγραμμα πολιτικής για το έτος 1994.

Τον Απρίλιο του 1994, το ΔΝΤ ενέκρινε μια συνολική δέσμη μέτρων βοήθειας ύψους 421 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (εκ των οποίων 97 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ υπό μορφή δωδεκάμηνης εξυπηρέτησης stand-by και 324 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ υπό μορφή διευκόλυνσης συστηματικές (Systemic Transformation Facility). Τον Ιούλιο, οι βουλγαρικές αρχές ολοκλήρωσαν τη συμφωνία μείωσης του χρέους με τις πιστώτριες εμπορικές τράπεζες. Προκειμένου να καταστεί δυνατό για τη Βουλγαρία νε ανταπεξέλθει στις πληρωμές των προμηθειών που σχετίζονται με την μείωση του χρέους, το Ταμείο και η Διεθνής Τράπεζα αποφάσισαν το Σεπτέμβριο να αυξήσουν τη χρηματοδοτική τους συμμετοχή κατά 225 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της ομάδας των 24 (G-24), η Κοινότητα αποφάσισε τον Απρίλιο να επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της για τη χορήγηση δανείου ύψους 110 εκατομμυρίων Ecu, το οποίο εάν ήταν σκόπιμο, θα ήταν δυνατόν να αυξηθεί σε 150 εκατομμύρια (13). Το υπόλοιπο των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων της ομάδας των 24 υπέρ της Βουλγαρίας ανερχόταν σε 93,7 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

Το πρόγραμμα πολιτικής για το 1994 επικεντρώθηκε στην επείγουσα ανάγκη της υλοποίησης μιας σφικτής δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής που αποσκοπούσε στην αποκατάσταση της ισορροπίας στο εσωτερικό και εξωτερικό της χώρας. Οι πολιτικές αυτές και όχι οι παρεμβάσεις της Κεντρικής Τραπέζης θα έπρεπε να οδηγήσουν στη σταθεροποίηση της τιμής συναλλάγματος. Η πολιτική σταθεροποίησης, συνδεόταν με ένα φιλόδοξο πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που βασιζόταν στον περαιτέρω εξορθολογισμό και ιδιωτικοποίηση της κρατικής περιουσίας, στην ενίσχυση της οικονομικής παρακολούθησης των ζημιογόνων επιχειρήσεων, στην ολοκλήρωση του προγράμματος αποκατάστασης και σε έναν αυστηρότερο έλεγχο της χρησιμοποίησης πιστώσεων.

Τα αποτελέσματα ήταν μεικτά. Το 1994, ανακόπηκε η πτωτική πορεία της οικονομίας της Βουλγαρίας. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,4 % (-2,4 % το 1993). Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 4 % (-8,5 % το 1993), ως απόρροια ενός ευνοϊκότερου επιχειρηματικού κλίματος, της επέκτασης του ιδιωτικού τομέα και των νέων εξαγωγικών ευκαιριών. Το ΑΕΠ στον τομέα της γεωργίας αυξήθηκε κατά 11 % το 1994, ενώ στον τομέα των υπηρεσιών σημειώθηκε, συνολικά, πτώση. Η ανεργία μειώθηκε από 16 % το 1993 σε 13 %, περίπου, το 1994, εν μέρει ως αποτέλεσμα των οικονομικών αλλαγών και της διαγραφής από τους καταλόγους των γραφείων ευρέσεως εργασίας ενός σημαντικού αριθμού ανέργων που δεν πληρούσαν πλέον τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση κοινωνικών παροχών.

Παρά την αυστηρή νομισματική και πιστωτική πολιτική, το 1994, σημειώθηκαν σημαντικές διακυμάνσεις τιμών ως αποτελέσμα της απελευθέρωσης των τιμών και της ανάσχεσης της οικονομικής πολιτικής, κυρίως των συναλλαγματικών αναταραχών. Το ετήσιο ποσοστό πληθωρισμού σε τιμές καταναλωτή έφθασε το 121,9 % (63,8 % το 1993).

Το 1994, η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή μια περιοριστική δημοσιονομική πολιτική που αποσκοπτούσε στη χαλιναγώγηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και στην ενίσχυση των περιορισμών του προϋπολογισμού που αντιμετωπίζουν οι κρατικές επιχειρήσεις. Οι ονομαστικές δαπάνες χωρίς την επιβάρυνση των τόκων αυξήθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα από τον πληθωρισμό, οι επιδοτήσεις μειώθηκαν στο 2-3 % περίπου του ΑΕΠ και η αναλογία δημοσιονομικού ελλείμματος/ΑΕΠ μειώθηκε στο 6,7 % (15,7 %, το 1993).

Η προγραμματισμένη εισοδηματική πολιτική της κυβέρνησης για το 1994 ήταν σχετικά περιοριστική, δεδομένου ότι τα ανώτατα όρια των ονομαστικών μισθών ήταν συνεπή με τους στόχους που είχαν τεθεί για τον πληθωρισμό. Λόγω του ότι οι πληθωριστικές πιέσεις ήταν υψηλότερες από τις αναμενόμενες, τα εισοδήματα (κυρίως τα εισοδήματα του δημόσιου τομέα) μειώθηκαν σημαντικά σε πραγματική αξία.

Σε ό,τι αφορά τις εξωτερικές εξελίξεις της Βουλγαρίας, η διαρθρωτική μετατόπιση του εξωτερικού εμπορίου προς την κατεύθυνση των χωρών του ΟΟΣΑ ισχυροποιήθηκε περαιτέρω, αντικατοπτρίζοντας τις θετικές επιπτώσεις των συμφωνιών σύνδεσης και των εμπορικών συμφωνιών με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της ΕΖΕΣ, της υποτίμησης του λέι και του χαμηλού εργατικού κόστους. Το 1994, το εμπορικό ισοζύγιο εμφάνισε πλεόνασμα 200 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (σε σχέση με έλλειμμα 900 εκατομμυρίων το 1993) και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είχε ισοσκελισθεί (έναντι ελλείμματος 1,4 δισεκατομμυρίων ΗΠΑ κατά το 1993).

Το επίπεδο των ξένων άμεσων επενδύσεων παρέμεινε εξαιρετικά χαμηλό (105 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), παρά το φιλελεύθερο νόμο που ψηφίσθηκε τον Ιανουαρίο του 1992. Ωστόσο, η εξωτερική επίσημη χρηματοδοτική βοήθεια συνέβαλε σημαντικά στην αναπλήρωση, στο τέλος του έτους, των αποθεμάτων ξένου συναλλάγματος της Βουλγαρίας σε επίπεδο περίπου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ, ισοδύναμο με τρεις μήνες εισαγωγών.

Όσον αφορά τη διαχείριση του εξωτερικού χρέους, η συμφωνία DDSR με τη Λέσχη του Λονδίνου έπαυσε να ισχύει στις 28 Ιουλίου 1994. Σε γενικές γραμμές, εκτιμάται ότι η συμφωνία μείωσε το χρέος ύψους 8,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ της Βουλγαρίας με τις δυτικές εμπορικές τράπεζες κατά 46-48 %. Το κόστος προμήθειας της πράξης (715 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) καλύφθησαν εν μέρει από τα διεθνή αποθέματα της Βουλγαρίας σε σκληρό νόμισμα (474 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) και εν μέρει από επίσημη ξένη χρηματοδότηση (241 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ). Επιπλέον, τον Απρίλιο του 1994, επιτεύχθη τρίτη συμφωνία αναδιάρθρωσης του χρέους μεταξύ των επίσημων πιστωτών της Λέσχης των Παρισίων που κάλυπτε όλα τα ληξιπρόθεσμα χρέη από την προηγούμενη αναδιάρθρωση, τα οποία έπρεπε να πληρωθούν μέχρι τις 30 Απριλίου 1995. Μετά από αυτές τις συμφωνίες αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις της Βουλγαρίας με τη διεθνή χρηματοδοτική κοινότητα.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Παρά την ύπαρξη ενός αριθμού περιορισμών, λανθασμένων χειρισμών, πολιτικής, κλίματος πολιτικής αβεβαιότητας και αναποτελεσματικής διαχείρισης, η Βουλγαρία επέτυχε να διατηρήσει, κατά τη διάρκεια του 1994, τα προηγούμενα θετικά αποτελέσματα πολιτικής, όπως την απελευθέρωση των τιμών και των εμπορικών συναλλαγών, τη μετατρεψιμότητα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και ένα φιλελεύθερο καθεστώς συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Ωστόσο, παραμένει ένας αριθμός εκκρεμών προβλημάτων, όσον αφορά την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, την ιδιωτικοποίηση και τη μεταρρύθμιση του χρηματοοικονομικού συστήματος.

Όσον αφορά την απελευθέρωση των τιμών, εκτιμάται ότι, επί του παρόντος, το 90 % περίπου του συνολικού κύκλου εργασιών του λιανικού εμπορίου διαμορφώνεται ελεύθερα. Ωστόσο, οι έλεγχοι επί των τιμών παραμένουν ακόμη σε ισχύ για πολλά προϊόντα και υπηρεσίες συμπεριλαμβανομένων της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, την ύδρευσης και των μεταφορών.

Παρά τη διενέργεια πολλών προσαρμογών προς τα άνω, οι εν λόγω τιμές που καθορίσθηκαν το 1994, δεν συμβάδιζαν με τον πληθωρισμό. Η κυβέρνηση έχει αναλάβει τη δέσμευση να καταργήσει σταδιακά τους ισχύοντες έμμεσους ελέγχους επί των τιμών των γεωργικών προϊόντων (ελάχιστες τιμές παραγωγού, ελάχιστες τιμές εισαγωγών, μέγιστα περιθώρια κ.λπ.)

Η πρόοδος που επιτεύχθηκε μετά το 1992 στον τομέα της απελευθέρωσης του εμπορίου ήταν ενθαρρυντική αλλά ανομοιογενής. Οι εξαγωγικοί περιορισμοί καταργήθηκαν και οι εξαγωγικές ποσοστώσεις για δέκα προϊόντα περίπου αντικαταστάθηκαν από εξαγωγικούς φόρους. Ο πρόσθετος δασμός επί των εισαγωγών, ύψους 3 % μειώθηκε σε 2 %, τον Ιανουάριο του 1994. Ωστόσο, έως τα μέσα του 1994, η κυβέρνηση διατηρούσε ακόμη ορισμένους προσωρινούς εμπορικούς φραγμούς για την προστασία της εγχώριας βιομηχανίας και του τομέα της γεωργίας, υπό μορφή ελάχιστων τιμών εισαγωγών, αδειών εισαγωγών κ.λπ. Η προσωρινή συμφωνία σύνδεσης της Βουλγαρίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1994.

Το καθεστώς ξένου συναλλάγματος της Βουλγαρίας απελευθερώθηκε το Φεβρουάριο του 1994. Τα ανώτατα όρια ξένου συναλλάγματος για τη διενέργεια τρεχουσών προσωπικών πληρωμών (τουρισμό κ.λπ.) από μόνιμους κατοίκους αυξήθηκαν σημαντικά, και η μετατρεψιμότητα των τρεχουσών συναλλαγών εξασφαλίζεται για πληρωμές που συνδέονται με τις εμπορικές συναλλαγές. Ωστόσο, παραμένουν ακόμη σε ισχύ ορισμένοι περιορισμοί όσον αφορά τις τρέχουσες πληρωμές και τις μεταβιβάσεις.

Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στον τομέα της επιστροφής περιουσιών που έδωσε ώθηση στην ταχεία ανάπτυξη ενός δυναμικού τομέα ιδιωτικών λιανικών επιχειρήσεων και εμπορίου (ο τομέας αυτός σήμερα αντιπροσωπεύει πάνω από το 50 % του συνολικού λιανικού και χονδρικού εμπορίου στη χώρα).

Ο τομέας των κρατικών επιχειρήσεων χωλαίνει και είναι βυθισμένος στα χρέη. Οι ανασταλτικοί περιορισμοί του προϋπολογισμού για τις επιχειρήσεις είναι υπερβολικά ήπιοι και τα πιστωτικά όρια που επιβάλλονται από το τραπεζικό σύστημα καταργούνται μέσω της σώρευσης καθυστερούμενων οφειλών μεταξύ των επιχειρήσεων (επί του παρόντος αντιπροσωπεύουν περίπου το εν τέταρτο της αξίας της βιομηχανικής παραγωγής). Προκειμένου να επιλυθούν τα συγκεκριμένα προβλήματα, η στρατηγική της κυβέρνησης επικεντρώνεται στην υλοποίηση σχεδίων οικονομικής διάσωσης καθώς και στην αναδιάρθρωση επιχειρήσεων και την ιδιωτικοποίηση.

Το Δεκέμβριο του 1993 ψηφίσθηκε νόμος με τον οποίο παρασχέθηκε η δυνατότητα στην κυβέρνηση να εκδόσει μακροπρόθεσμες ομολογίες τόσο σε εγχώριο όσο και σε ξένο νόμισμα με στόχο την αντικατάσταση των μη δυνάμενων να εισπραχθούν δανείων σε λέι και δολάρια και των καθυστερούμενων οφειλών από τόκους που είχαν σωρευθεί στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών έως το τέλος του 1991. Κατά συνέπεια τα δάνεια προς τις κρατικές επιχειρήσεις θα είναι δυνατόν να αναλαμβάνονται από την κυβέρνηση, η οποία, ενδεχομένως, θα τα μετατρέπει σε μετοχικό κεφάλαιο ή να αποφασίζει για τη διαγραφή ή την αναδιάρθρωσή τους μόλις οι επιχειρήσεις αναδιαρθρωθούν ή ιδιωτικοποιηθούν.

Στον τομέα της αναδιάρθρωσης, βασικά μέτρα που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του 1994, περιλαμβάνουν την κατάρτιση από τις κυριότερες ζημιογόνες επιχειρήσεις ολοκληρωμένων σχεδίων μείωση των ζημιών και εξορθολογισμού και την ανάπτυξη ενός μηχανισμού για την παρακολούθηση των τραπεζικών πιστώσεων προς αυτές τις επιχειρήσεις, με στόχο την ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση το 1994 η κυβέρνηση ήταν αποφασισμένη να επιταχύνει το ρυθμό υλοποίησης του προγράμματος μέσω της τροποποίησης του νόμου περί ιδιωτικοποιήσεων με στόχο την προώθηση της καθιερωμένης διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων βασισμένης στις δυνάμεις της αγοράς, μέσω του Οργανισμού Ιδιωτικοποιήσεων, την ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης μικρής κλίμακας και της εκτέλεσης, παράλληλα, σχέδιου μαζικής ιδιωτικοποίησης που θα περιελάμβανε 500 μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ωστόσο, λόγω της απουσίας της αναγκαίας πολιτικής αποφασιστικότητας από την πλευρά της προσωρινής κυβέρνησης για την υλοποίηση του προγράμματος, η υλοποίηση της μαζικής ιδιωτικοποίησης καθυστέρησε ενώ η διαδικασία ιδιωτικοποίησης μέσω των τακτικών μεθόδων διεξήχθη με αργούς ρυθμούς.

Επί του παρόντος, το τραπεζικό σύστημα της Βουλγαρίας επηρεάζεται από έναν αριθμό περιοριστικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων της ανεπάρκειας ίδιων κεφαλαίων, της ανεπαρκούς εποπτείας που ασκείται από την Κεντρική Τράπεζα όσον αφορά την επάρκεια κεφαλαίου και τους κανονισμούς εποπτείας και ελέγχου, της βραδείας διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων, της έλειψης δημοσιονομικής πειθαρχίας («φθηνή πίστωση»), της κατάτμησης και ενός αυξανόμενου αριθμού μη εξυπηρετούμενων δανείων προς τις επιχειρήσεις. Προκειμένου να αντιμετωπισθεί η σε μεγάλο βαθμό ανησυχητική κατάσταση, αναλήφθηκε μεγάλος αριθμός δράσεων κατά το 1994. Ενισχύθηκε το δυναμικό της Υπηρεσίας Εποπτείας Τραπεζών της Εθνικής Τραπέζας της Βουλγαρίας. Έως τα μέσα του 1994, είχαν διεξαχθεί δύο τακτικοί ολοκληρωμένοι επιτόπιοι έλεγχοι σε προβληματικές τράπεζες και δύο περαιτέρω έλεγχοι είχαν προγραμματισθεί για το τέλος του έτους. Ένα πρόγραμμα ενοποίησης τραπεζών ολοκληρώθηκε υπό την αιγίδα της Εταιρείας Ενοποίησης Τραπεζών με αποτέλεσμα οι τράπεζες του δημοσίου τομέα να συγχωνευθούν σε 11 κύριες τράπεζες. Η εκκαθάριση των επισφαλών χρεών προχώρησε αλλά η διαδικασία της βαθμιαίας αναδιάρθρωσης του κεφαλαίου των τραπεζών σημείωσε πρόοδο με βραδείς μόνο ρυθμούς, λόγω του κόστους που συνεπάγετο για τον προϋπολογισμό. Το 1994, καταρτίσθηκε χρονοδιάγραμμα σταδιακής ιδιωτικοποίησης ορισμένων τραπεζών το οποίο αναμένεται να υλοποιηθεί έως το τέλος του 1995.

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας

Η εκταμίευση του κοινοτικού δανείου ύψους 100 εκατομμυρίων Ecu που αποφασίσθηκε τον Οκτώβριο του 1992, στο πλαίσιο της ομάδας των 24, ως συμπλήρωμα της βοήθειας του ΔΝΤ προς τη Βουλγαρία καθυστέρησε καθώς δεν εκπληρώθηκαν οι όροι της συμφωνίας stand-by του 1992 με το ΔΝΤ. Για τους ίδιους λόγους δεν εκταμιεύθηκε καμία άλλη βοήθεια από την ομάδα των 24 στο πλαίσιο της αρχικής αυτής δέσμης μέτρων. Στο τέλος του 1993 αποκαταστάθηκαν οι συνθήκες για την εκ νέου παροχή βοήθειας από την EE/G-24 προς την Βουλγαρία. Μετά την έγκριση μιας νέας συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ, στις 16 Μαΐου 1994, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησε με την Επιτροπή ότι η απόφαση του 1992 για την μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική βοήθεια της Κοινότητας προς την Βουλγαρία θα ήταν δυνατόν να επαναδραστηριοποιηθεί στο πλαίσιο του νέου προγράμματος. Η αποδέσμευση της πρώτης δόσης (70 εκατομμύρια Ecu) πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 1994, με βάση την έγκριση της νέας συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ και το διακανονισμό ελάφρυνσης του χρέους που συμφωνήθηκε μεταξύ των πιστωτών. Η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης εξαρτάται από την τήρηση από την πλευρά της Βουλγαρίας των καθιερωμένων κριτηρίων μακροοικονομικής απόδοσης, συμπεριλαμβανομένου ενός ικανοποιητικού βαθμού υλοποίησης της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ, της αποτελεσματικής υλοποίησης της δράσης DDSR (για τη μείωση του χρέους και της εξυπηρέτησής του) και της επίτευξης προόδου στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

VI. ΜΟΛΔΑΒΙΑ

1. Εισαγωγή

Στις 13 Ιουνίου 1994, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να χορηγήσει στη Δημοκρατία της Μολδαβίας δάνειο ύψους 45 εκατομμυρίων Ecu με μέγιστη διάρκεια δέκα ετών (14) για να βοηθήσει τη χώρα στις προσπάθειες μετατροπής της οικονομίας σε οικονομία αγοράς και να ενισχύσει το αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας. Το δάνειο της Κοινότητας αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων που αναλήφθηκε από τη διεθνή κοινότητα χορηγών υπέρ της Μολδαβίας για να συμπληρώσει τους πόρους που παρέχονται από το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

Μετά την καθιέρωση το Νοέμβριο του 1993, του εθνικού νομίσματος του μολδαβικού λέι, η Μολδαβία πραγματοποίησε μια καθοριστικής σημασίας στροφή προς την κατεύθυνση της οικονομικής σταθεροποίησης στο πλαίσιο του οικονομικού προγράμματος, το οποίο υποστηρίζεται από τη συμφωνία stand-by του ΔΝΤ (που εγκρίθηκε το Δεκέμβριο του 1993) και τη συμπληρωματική βοήθεια που χορηγείται από τη διεθνή κοινότητα, συμπεριλαμβανομένου του κοινοτικού δανείου ύψους 45 εκατομμυρίων Ecu.

Το πρόγραμμα ανάπτυξης υλοποιήθηκε σε ένα πολύ αντίξοο περιβάλλον. Το πραγματικό ΑΕΠ εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά 22 % περίπου, το 1994, σε σύγκριση με προβλεπόμενη μείωση σε ποσοστό 3 %. Το μεγαλύτερο ποσοστό μείωσης, οφείλεται εν μέρει, στη συνεχή αποδιοργάνωση της παραγωγής και του εμπορίου που συνδέεται με την κατάρρευση του κεντρικού σχεδιασμού. Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 30 % περίπου το πρώτο εξάμηνο του 1994, προτού σταθεροποιηθεί κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Επιπλέον, μια σφοδρή ξηρασία συνοδευόμενη από πλημμύρες και χαλαζοθύελλες, κατέστρεψε τις βασικές καλλιέργειες στην, ως επί το πλείστον, γεωργική αυτή χώρα, το τρίτο τρίμηνο του 1994.

Παρά το δυσμενές αυτό οικονομικό περιβάλλον, οι αρχές τις Μολδαβίας έδειξαν αποφασιστικότητα και συνέπεια στην προσπάθεια επίτευξης οικονομικής σταθεροποίησης. Οι έλεγχοι στο πλαίσιο της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ ολοκληρώθηκαν επιτυχώς τον Ιούνιο και Δεκέμβριο του 1994, και εκπληρώθηκαν όλα τα κριτήρια απόδοσης έως το τέλος Δεκεμβρίου 1994. Βασικός στόχος του προγράμματος ήταν η ταχεία και σταθερή μείωση του ποσοστού πληθωρισμού με βάση την εισαγωγή του λέι και η σταθεροποίηση της τιμής συναλλάγματος. Ως αποτέλεσμα της συνεπούς υλοποίησης του προγράμματος, ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε κατακόρυφα το 1994. Ο μηνιαίος ρυθμός πληθωρισμού μειώθηκε από ένα μέσο ποσοστό της τάξης του 20 % περίπου, το τέταρτο τρίμηνο του 1993 σε μέσο ποσοστό 3 % περίπου, το τέταρτο εξάμηνο του 1994. Ως συνέπεια της υποχώρησης του πληθωρισμού, η τιμή συναλλάγματος σταθεροποιήθηκε και ενισχύθηκε η αξιοπιστία του λέι (όπως αντικατοπτρίζεται στην αντιστροφή της υποκατάστασης των νομισμάτων), καθιστώντας δυνατή τη μείωση των ονομαστικών και πραγματικών επιτοκίων.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα για το 1994 περιορίσθηκε στο 8 % του ΑΕΠ, παρά τη μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη μείωση του πραγματικού προϊόντος και του πληθωρισμού. Ωστόσο, προβλήματα ρευστότητας στον τομέα των επιχειρήσεων εμπόδισαν την είσπραξη των φόρων και είχαν ως αποτέλεσμα την ανάληψη από την πλευρά της κυβέρνησης εγγυημένων δανείων προς επιχειρήσεις που δείχνουν αδυναμία εξόφλησής τους. Επιπλέον, οι καθυστερούμενες οφειλές αυξήθηκαν κατά 1,5 % του ΑΕΠ, συμπεριλαμβανόμενων των καθυστερούμενων οφειλών για μισθούς, ως αποτέλεσμα της εφαρμογής αυστηρού συστήματος διαχείρισης ταμειακών διαθεσίμων.

Το ισοζύγιο πληρωμών υφίστατο σημαντική πίεση καθόλη τη διάρκεια του 1994, κυρίως ως αποτέλεσμα των υψηλοτέρων τιμών για τις εισαγωγές ενέργειας και των επιπτώσεων των εθνικών καταστροφών. Βάσει προσωρινών στοιχείων το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αντιστοιχούσε στο 9 % του ΑΕΠ. Η Μολδαβία εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από την εξωτερική βοήθεια, η εκταμίευση της οποίας κάλυπτε το 50 % περίπου των εισαγωγών. Το ΔΝΤ και η Διεθνής Τράπεζα συμμετείχαν στη συνολική ξένη βοήθεια σε ποσοστό 56 % περίπου, ενώ η παροχή βοήθειας από μεμονωμένες χώρες στο πλαίσιο διμερών συμφωνιών αντιστοιχούσε στο 44 % περίπου, συμπεριλαμβανομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (25 εκατ. Ecu που αντιστοιχεί στην πρώτη δόση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας), της Ιαπωνίας (30 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), των ΗΠΑ (20 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) και της Ρουμανίας (10 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ). Επιπλέον, οι καθυστερούμενες οφειλές προς τη Ρωσία, κυρίως από επιχειρήσεις της Μολδαβίας για εισαγωγές ενέργειας έφθασαν το ισοδύναμο των 120 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Δεδομένου ότι ο ρυθμός εκταμίευσης της ξένης βοήθειας αυξήθηκε προς το τέλος του προηγούμενου έτους, το συνολικό ύψος των αποθεμάτων της κεντρικής τράπεζας έφθασε το ισοδύναμο τριών μηνών εισαγωγών στο τέλος του 1994.

Στην κρίσιμη αυτή φάση της διαδικασίας σταθεροποίησης, οι αρχές της Μολδαβίας χάραξαν μια φιλόδοξη στρατηγική για το 1995, με στόχο την παγιοποίηση της προόδου που επιτεύχθηκε όσον αφορά τη σταθεροποίηση και την εντατικοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο στηρίζεται από νέα συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ, που εγκρίθηκε το Μάρτιο του 1995, απαιτεί περαιτέρω συμπληρωματική χρηματοδότηση από τη διεθνή κοινότητα.

Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην επίτευξη ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, 1,5 % μέσω της ανάκαμψης του γεωργικού τομέα ως αποτέλεσμα της αποκατάστασης των συνηθών καιρικών συνθηκών, στη μείωση του ετησίου ρυθμού πληθωρισμού σε 10 % περίπου και στον περιρισμό του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών του ισοζυγίου πληρωμών. Για την επίτευξη των ανωτέρω, η δημοσιονομική πολιτική επικεντρώνεται στη ραγδαία μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος στο ισοδύναμο του 3,5 % και στην διατήρηση σφικτής νομισματικής πολιτικής.

Κατά το πρώτο τρίμηνο του 1995, οι αρχές της Μολδαβίας εφάρμοσαν αυστηρά τις δημοσιονομικές πολιτικές που προβλέπονταν στο πρόγραμμά τους. Από τα προσωρινά στοιχεία προκύπτει ότι έως το τέλος Μαρτίου είχαν εκπληρωθεί όλα τα κριτήρια απόδοσης, συμπεριλαμβανόμενης της επίτευξης ευνοϊκότερης από την αναμενόμενη συναλλαγματικής θέσης της κεντρικής τράπεζας. Η κατάσταση αυτή οδήγησε σε σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία και στον περιορισμό των πληθωριστικών πιέσεων (15).

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η πρόοδος που επιτεύχθη στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, το 1994, ήταν διφορούμενη. Οι κρατικές επιχειρήσεις δεν ανταποκρίθηκαν, εν γένει, στις δυνάμεις αγοράς (γεγονός που συνέβαλε, μεταξύ άλλων, στην αύξηση των καθυστερούμενων οφειλών τόσο του προϋπολογισμού όσο και προς τους εξωτερικούς προμηθευτές ενέργειας, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω), εξαιτίας εν μέρει της αδυναμίας της διαδικασίας πτώχευσης και εκκαθάρισης και των καθυστερήσεων στη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων. Ωστόσο, προς το τέλος του έτους, επισπεύθηκε η διαδικασία μεταρρυθμίσεων, δεδομένου ότι οι αρχές αναγνώρισαν ότι οι περαιτέρω καθυστερήσεις στην υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα είχαν ως αποτέλεσμα την υπονόμευση των σταθεροποιητικών κερδών. Εγκαινιάσθηκε μια νέα βελτιωμένη διαδικασία δημοπρασιών, η οποία διευκόλυνε την υλοποίηση ενός φιλόδοξου χρονοδιαγράμματος για τη δημοπρασία κρατικών επιχειρήσεων. Η κυβέρνηση αποφάσισε, επίσης, τον καθορισμό και την έναρξη εργασιών εκκαθάρισης για επτά από τις πλέον προβληματικές κρατικές επιχειρήσεις.

Η επιτάχυνση του ρυθμού των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, στα τέλη του 1994, αναμένεται να συνεχισθεί το 1995, μέσω ενός εντατικού προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων, της θέσπισης της νομικής βάσης για τη διαδικασία πτώχευσης της ενίσχυσης της κεφαλαιακής βάσης του τραπεζικού συστήματος και της ανάπτυξης έμμεσων νομισματικών ελέγχων, βασισμένων στην αγορά.

Η επίσπευση των προσπαθειών μεταρρυθμίσεων που άρχισε το τελευταίο τρίμηνο του 1994 συνεχίσθηκε το 1995. Ειδικότερο, ένα νέο φιλόδοξο πρόγραμμα για τα έτη 1995 και 1996 το οποίο εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο στις 15 Μαρτίου καλύπτει ένα σημαντικό μέρος των υπολειπομένων κρατικών περιουσιακών στοιχείων και καθιερώνει, παράλληλα με το ισχύον σύστημα κουπονιών, τη μέθοδο ιδιωτικοποίησεων «τοις μετρητοίς» (προκειμένου να παρασχεθούν στις επιχειρήσεις νέα ρευστά διαθέσιμα για τις εργασίες αναδιάρθρωσης μετά την ιδιωτικοποίηση και να καταστεί δυνατή η συμμετοχή ξένων επενδυτών στη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων). Η δοκιμαστική εκκαθάριση επτά επιχειρήσεων έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά. Η Επιτροπή Εκκαθαρίσεων, η οποία διενεργεί την πώληση των στοιχείων του ενεργητικού και τις πληρωμές προς τους πιστωτές έχει συσταθεί και πέντε από τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις έχουν ήδη εκκαθαριστεί. Η εκκαθάριση 15 επιπλέον επιχειρήσεων βάσει της ίδιας διαδικασίας έχει προγραμματισθεί να πραγματοποιηθεί πριν από το τέλος Ιουνίου. Έχει ήδη καταρτισθεί νόμος για τις πτωχεύσεις 7 ένα νέο νομοσχέδιο για την έγκριση εποπτικών ελέγχων και την εξασφάλιση της αυτονομίας της κεντρικής τράπεζας έχει ήδη κατατεθεί στο Κοινοβούλιο και σχέδια δράσης για την εξασφάλιση της επάρκειας κεφαλαίων για δέκα προβληματικές τράπεζες εγκρίθηκαν από την Κεντρική Τράπεζα τον Ιανουάριο.

4. Υλοποίηση της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας

Το κοινοτικό δάνειο ύψους 45 εκατομμυρίων Ecu, που εγκρίθηκε στις 13 Ιουνίου 1994, προβλεπόταν να εκταμιευθεί σε δύο δόσεις. Η εκταμίευση κάθε δόσης είχε εξαρτηθεί από την εκπλήρωση ορισμένων συγκεκριμένων μακροοικονομικών όρων. Η πρώτη δόση, ύψους 25 εκατομμυρίων εκταμιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1994, με γνώμονα την επιτυχή ολοκλήρωση της πρώτης επανεξέτασης του προγράμματος, που προβλεπόταν στη συμφωνία stand-by με το ΔΝΤ. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης, ύψους 20 εκατομμυρίων Ecu, είχε εξαρτηθεί από την επιτυχή υλοποίηση της συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ και τη θετική αξιολόγηση από την πλευρά της Επιτροπής των κριτηριών απόδοσης και της προόδου που είχε επιτευχθεί όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στους τομείς απελευθέρωσης των τιμών, των συναλλαγών και του ξένου συναλλάγματος, την ιδιωτικοποίηση και τη δημοσιονομική πειθαρχία των επιχειρήσεων και του χρηματοοικονομικού τομέα.

Πράγματι, η πρόοδος που επιτεύχθηκε στους διαφορετικούς αυτούς τομείς ήταν ουσιαστική. Κατά τη διάρκεια του 1994, οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών είχαν πλήρως απελευθερωθεί, με εξαίρεση τα ενεργειακά προϊόντα, τα ενοίκια κατοικιών, τις τηλεπικοινωνίες, τις δημόσιες συγκοινωνίες, τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας και την κρατική τιμή προμήθειας σιτηρών. Οι επιδοτήσεις γεωργικών προϊόντων καταργήθηκαν το Μάιο του 1992, ενώ οι ενεργειακές επιδοτήσεις καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν, όσον αφορά τις πλέον ευαίσθητες πληθυσμιακές ομάδες από σύστημα αντισταθμιστικών αποζημιώσεων σε χρήμα.

Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα της απελευθέρωσης των εμπορικών συναλλαγών. Καταργήθηκαν όλες οι ποσοστώσεις επί των εξαγωγών, με εξαίρεση τα δημητριακά και τα υποπροϊόντα τους. Έως το τέλος του 1994, η Μολδαβία είχε μειώσει τον ανώτατο εισαγωγικό δασμό σε 50 % με εξαίρεση έναν μικρό αριθμό ειδών πολυτελείας, κυρίως προϊόντων κρασιού και ηλεκτρονικών συσκευών ευρείας κατανάλωσης. Την 1η Απριλίου 1995, οι εισαγωγικοί δασμοί είχαν μειωθεί σε επίπεδο όχι ανώτερο του 30 % ενώ έως το τέλος του 1995 αναμένεται και περαιτέρω μείωση.

Όσον αφορά τις ρυθμίσεις στον τομέα ξένου συναλλάγματος, δόθηκε άδεια στους μη μόνιμους κατοίκους για τον επαναπατρισμό των κερδών τους και του προϊόντος από τη ρευστοποίηση των επιχειρήσεών τους 7 επίσης, το Νοέμβριο του 1994, καταργήθηκε η υποχρέωση απόδοσης ξένου συναλλάγματος όσον αφορά τα εξαγωγικά κέρδη που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις. Καθιερώθηκε διατραπεζική συναλλαγματική ισοτιμία βάσει της οποίας, οι μόνιμοι κάτοικοι μπορούν να αγοράζουν ξένο συνάλλαγμα για το μεγαλύτερο μέρος των τρεχουσών πληρωμών και οι μη μόνιμοι κάτοικοι μπορούν να αγοράζουν ξένο συνάλλαγμα για τον επαναπατρισμό των κερδών τους.

Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων, ο ρυθμός ήταν βραδύτερος από τον αναμενόμενο αν και επιταχύνθηκε κατά τους τελευταίους μήνες του 1994, έτσι ώστε έως το τέλος του Δεκεμβρίου, είχαν ιδιωτικοποιηθεί 304 μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις και 273 μικρές, που αντιστοιχούσαν στο 25 % του συνόλου των κρατικών περιουσιακών στοιχείων. Στις 15 Μαρτίου 1995, εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης για το χρονικό διάστημα 1995-96, σύμφωνα με το οποίο τα των κρατικών περιουσιακών στοιχείων θα έχουν ιδιωτικοποιηθεί έως το τέλος του 1996.

Όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα, η Εθνική Τράπεζα της Μολδαβίας (ΕΤΜ) επεξεργάζεται τις νέες ρυθμίσεις που πληρούν τα κριτήρια τα οποία θεσπίσθηκαν από την Επιτροπή της Βασιλείας. Ο νέος κανονισμός που υποχρεώνει τις εμπορικές τράπεζες να ταξινομήσουν τα χαρτοφυλάκιά τους και να θεσπίσουν διατάξεις για τα επισφαλή δάνεια εγκρίθηκε προσφάτως. Επίσης, καταρτίσθηκε και κατατέθηκε στο Κοινοβούλιο ένα νέο τραπεζικό νομοσχέδιο. Ο νόμος αυτός προβλέπει την ανεξαρτησία της ΕΤΜ κατά την άσκηση της νομισματικής πολιτικής καθώς και τη χορήγηση πρόσθετων δικαιωμάτων στην ΕΤΜ στον τομέα της εποπτείας και ελέγχου δραστηριοτήτων των εμπορικών τραπεζών. Το νέο σχέδιο τραπεζικού νόμου προβλέπει, επίσης, την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παραβιάσεων των εποπτικών ρυθμίσεων.

Λαμβανομένων υπόψη των μέτρων που έχουν αναληφθεί και των δεσμεύσεων για περαιτέρω δράση που παρέχονται από τις αρχές της Μολδαβίας, θεωρείται ότι έχουν εκπληρωθεί οι όροι από τους οποίους εξαρτάται η εκταμίευση της δεύτερης δόσης του κοινοτικού δανείου.

Προκειμένου να εξασφαλισθεί η σταθερότητα του ισοζυγίου πληρωμών για το 1995, θα απαιτηθεί η χορήγησγη πρόσθετης, μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας προς τη Μολδαβία η οποία θα συμπληρώσει τους πόρους που παρέχονται από το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεζα, όπως έχει αναγνωρισθεί επισήμως από τη διεθνή κοινότητα χορηγών στο πλαίσιο της συνεδρίασης της Συμβουλευτικής Ομάδας που οργανώθηκε από το Διεθνή Τράπεζα, το Μάρτιο του 1995. Μετά την εκταμίευση της δεύτερης δόσης, η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει πρόταση για τη χορήγηση περαιτέρω μακροοικονομικής βοήθειας προς τη Μολδαβία ύψους έως και 15 εκατομμυρίων Ecu.

VII. ΡΟΥΜΑΝΙΑ

1. Εισαγωγή

Κατά τη διάρκεια του 1993, ο ρυθμός πληθωρισμού επιταχύνθηκε στη Ρουμανία ως αποτέλεσμα της σημαντικής απελευθέρωσης των τιμών. Η χαλαρή νομισματική πολιτική και η απουσίαδημοσιονομικής πειθαρχίας στις κρατικές επιχειρήσεις τροφοδότησαν περαιτέρω τον πληθωρισμό σε επίπεδο ανώτερο του 300 %. Τα επιτόκια ήταν ιδιαιτέρως αρνητικά και οδήγησαν σε διαφυγή κεφαλαίων από λογαριασμούς σε λέι σε λογαριασμούς ξένου συναλλάγματος. Η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας συνέχισε να καθορίζει την επίσημη τιμή ενώ, παράλληλα εξακολούθησαν να ισχύουν διαφορετικές τιμές συναλλάγματος με αποτέλεσμα, στο τέλος του έτους, η διαφορά μεταξύ της επίσημη, τιμής και της τιμής των (ιδιωτικών) γραφείων συναλλάγματος να υπερβαίνει το 50 %. Τα αποθέματα σε ξένο συνάλλαγμα της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας μειώθηκαν σε επίπεδο κατώτερο των 50 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ έως το τέλος του 1993, που ισοδυναμεί σε 3 ημέρες εισαγωγών ενώ οι εμπορικές τράπεζες διατηρούσαν 1 δισεκατομμύριο ΗΠΑ περίπου σε απαιτήσεις κατά οφειλετών στο εξωτερικό. Όσον αφορά την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων επιτεύχθηκε μικρή πρόοδος. Παρά την κάποια πρόοδο του επιτεύχθηκε στον τομέα των δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων και τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος σε ποσοστό 2 % του ΑΕΠ, το ΔΝΤ δεν ήταν σε θέση να συνεχίσει την παροχή χρηματοδοτικής στήριξη, προς τη Ρουμανία, το 1993, ούτε υπήρχε δυνατότητα χορήγησης συμπληρωματικής μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής βοήθειας από την πλευρά της ομάδας των εικοσιτεσσάρων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Δεκέμβριο του 1995, μόνον οι αρχές κατόρθρωσαν να καταλήξουν σε συμφωνία με το ΔΝΤ σχετικά με ένα νέο οικονομικό πρόγραμμα, για το χρονοικό διάστημα 1994-1995. Το Μάιο του 1994 το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε το συγκεκριμένο πρόγραμμα και τις συμπληρωματικές χρηματοδοτικές διευκολύνσεις (συμφωνία stand-by και διαρθρωτικής μετατροπής) για ποσό ύψους 700 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, ύστερα από την εξασφάλιση της χρηματοδότησης του υπόλοιπου από την ομάδα των 24 και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2. Μακροοικονομικές εξελίξεις

Οι βασικοί στόχοι του προγράμματος 1994-1995 συνίστανται στη μείωση του ετησίου πληθωρισμού σε ποσοστό 70-75 % περίπου έως το τέλος του 1994 και στη σημαντική μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Για την επίτευξη αυτών των στόχων οι αρχές δεσμεύθηκαν να αυξήσουν τα πραγματικά επιτόκια σε θετικά επίπεδα, να απελευθερώσουν το καθεστώς των συναλλαγματικών ισοτιμιών να περιορίσουν το δημοσιονομικό έλλειμμα σε 2,5 % του ΑΕΠ το 1994 και να επιταχύνουν την ιδιωτικοποίηση και την αναδιάρθρωση των κρατικών επιχειρήσεων.

Προς το τέλος του 1993, κατεβλήθη προσπάθεια για την άσκηση αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής, όταν η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας άρχισε να δημοπρατεί μέρος των πιστώσεων αναχρηματοδότησης με επιτόκια που είχαν καθορισθεί ελεύθερα στην αγορά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την γενική αύξηση των επιτοκίων σε όλο τον τραπεζικό τομέα, σε θετικά επίπεδα. Το μέσο κόστους αναχρηματοδότησης της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας αυξήθηκε σε ποσοστό ανώτερο του 12 % μηναιώς στις αρχές του 1994, όταν τα ποσοστά πληθωρισμού είχαν πέσει σε 5-8 % μηνιαίως. Τα ονομαστικά επιτόκια, άρχισαν να μειώνονται εκ νέου, αν και με αργό ρυθμό, κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 1994, παράλληλα με τον πληθωρισμό. Το μέσο επιτόκιο αναχρηματοδότησης της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας μειώθηκε σε 5 % περίπου, μηνιαίως, στο τέλος του 1994, όταν ο πληθωρισμός μειώθηκε σε ποσοστό 2 % περίπου μηνιαίως. Τα επιτόκια που εφάρμοζαν οι εμπορικές τράπεζες ακολούθησαν παρόμοια πορεία.

Η αύξηση των επιτοκίων ανανέωσε την εμπιστοσύνη στο λέι και μείωσε τη διαφορά μεταξύ της επίσημης τιμής συναλλάγματος, που είχε καθορισθεί από την Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας και της τιμής που καθορίζεται από τα ιδιωτικά ανταλλακτήρια συναλλάγματος. Μετά από μια ονομαστική υποτίμηση της τάξης του 14 %, περίπου, το Φεβρουάριο και Μάρτιο του 1994, η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας εγκατέλειψε το κατευθυνόμενο καθεστώς συναλλαγματικών ισοτιμιών και στις αρχές Απριλίου, άρχισε να εφαρμόζει τιμή συναλλάγματος που καθορίζεται ελεύθερα στην αγορά. Τον Αύγουστο, θεσπίσθηκε διατραπεζική αγορά ξένου συναλλάγματος. Ωστόσο, το τρίτο τρίμηνο του 1994, προέκυψε εκ νέου σημαντική διαφορά μεταξύ της επίσημης τιμής συναλλάγματος και της τιμής συναλλάγματος που καθορίζεται από τα ιδιωτικά ανταλλακτήρια συναλλάγματος η οποία διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1995, αν και μειούμενη με βραδύ ρυθμό.

Αυτό κατέδειξε ότι η αγορά ξένου συναλλάγματος δεν λειτουργούσε σε συνθήκες πλήρους διαφάνειας και ότι η επίσημη τιμή συναλλάγματος δεν αντιστοιχούσε πλήρως στην τιμή που διαμορφώνεται ελεύθερα στην αγορά.

Για τους πρώτους πέντε μήνες του 1994, το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα είχε μετατραπεί σε μικρό πλεόνασμα. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή δεν ήταν δυνατόν να συνεχισθεί δεδομένου ότι οι δαπάνες είχαν τεχνητά κρατηθεί σε χαμηλά επίπεδα μέχρι τον Μάιο του 1995 λόγω του ότι δεν είχε ακόμη εγκριθεί από το Κοινοβούλιο ο νέος νόμος για τον προϋπολογισμό. Έως το τέλος του έτους, το δημοσιονομικό έλλειμμα ανήλθε σε 2,070 δισεκατομμύρια λέι, ποσό που αντιστοιχούσε στο 4,4 % του ΑΕΠ. Το αποτέλεσμα αυτό ήταν σύμφωνο με τα συγκεκριμένα κριτήρια για το έλλειμμα που είχαν καθορισθεί στο πρόγραμμα που χρηματοδοτείτο από το ΔΝΤ. Ως ποσοστό του ΑΕΠ, το δημοσιονομικό έλλειμμα υπερέβαινε τον αρχικό στόχο του προγράμματος λόγω της μεγαλύτερης από την αναμενόμενη αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού που είχε ως αποτέλεσμα την αναθεώρηση προς τα κάτω των ονομαστικών εκτιμήσεων του ΑΕΠ για το έτος.

Οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις συνεχίστηκαν κατά το 1994 με την εισαγωγή νέων νόμων για τη φορολογία κερδών, τους τοπικούς φόρους και τους φόρους έγγειας ιδιοκτησίας ενώ αυξήθηκαν οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης. Η νομισματική χρηματοδότηση του δημοσιονομικού ελλείμματος μέσω των πιστώσεων της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας προς την κυβέρνηση είχε σχεδόν σταδιακά καταργηθεί μεταξύ του Μαρτίου και του Νοεμβρίου 1994. Ωστόσο, τον Δεκέμβριο η μορφή αυτή χρηματοδότησης, ενισχύθηκε εκ νέου όταν η κυβέρνηση εστράφη από τις εμπορικές τράπεζες στην Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας για τη χρηματοδότηση μέρους του ελλείμματός της.

Η αυστηρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία μείωση του πληθωρισμού, από ετήσιο ποσοστό ανώτερο του 300 % το Νοέμβριο του 1993 σε ποσοστό κατώτερο του 62 % ετησίως, στο τέλος του 1994, το οποίο ήταν σημαντικά κατώτερο του στόχου του 75 % που είχε τεθεί στο πρόγραμμα του ΔΝΤ. Οι αρχές έχουν τώρα θέσει ένα νέο ετήσιο στόχο για το 1995 της τάξης του 25 % σε αντίθεση με το αρχικά προβλεπόμενο στο πρόγραμμα ποσοστό της τάξης του 40 %.

Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είχε σε μεγάλο βαθμό μειωθεί από 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 1993 σε 0,3 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, το 1994. Το αποτέλεσμα αυτό οφείλετο στη σημαντική αύξηση των εξαγωγών (+23 % σε δολάρια), που υποκινήθηκε κυρίως από την υποτίμηση του λέι και τη σώρευση σημαντικού αριθμού καθυστερούμενων οφειλών και από καθυστερήσεις στην εγχώρια αγορά του ώθησαν τις επιχειρήσεις να πωλούν στο εξωτερικό. Το ποσοστό αύξησης των εισαγωγών περιορίσθηκε στο 5 % περίπου. Προς το τέλος του 1994, και στις αρχές του 1995, ασκήθηκαν εκ νέου πιέσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, εν μέρει, ως συνέπεια της ανατίμησης του λέι σε πραγματική αξία.

Ο λογαριασμός κεφαλαίων παρουσίασε εμφανή αύξηση των ιδιωτικών άμεσων επενδύσεων και των επενδύσεων χαρτοφυλακίου, που ανήλθαν σε 414 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, σε σύγκριση με 14 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, μόνον το 1993. Ωστόσο, σημειώθηκε επιβράδυνση του ρυθμού εκταμίευσης των δανείων σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα του προγράμματος. Ως συνέπεια, το πλεόνασμα του λογαριασμού κίνησης κεφαλαίων για το 1994 παραμένει κατώτερο του στόχου του προγράμματος.

Τα επίσημα αποθέματα ξένου συναλλάγματος, τα οποία είχαν σχεδόν εξαντληθεί στο τέλος του 1993, υπερέβησαν το πσό των 620 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (1,2 μήνες εισαγωγών) έως τα μέσα Οκτωβρίου 1994. Ωστόσο, λόγω της επανεμφάνισης της μεγάλης διαφοράς των συναλλαγματικών ισοτιμιών και της εμφανούς βούλησης των αρχών να διατηρήσουν την επίσημη τιμή συναλλάγματος σε επίπεδο κατώτερο της ελεύθερης τιμής της αγοράς, η Εθνική Τράπεζα πούλησε μέρος των αποθεμάτων της. Στο τέλος Φεβρουαρίου 1995 μειώθηκαν σε επίπεδο κατώτερο των 407 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, όταν η Εθνική Τράπεζα προέβη εκ νέου στην αγορά νέου συναλλάγματος. Τα διαθέσιμα σε ξένο συνάλλαγμα στο γενικότερο τραπεζικό τομέα αυξήθηκαν από 0,9 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, σε 2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, το Δεκέμβριο του 1994.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η επιβολή δημ