ApiS. C 190/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τα οργανωμένα ταξίδια, περιλαμβανομένων 
και των οργανωμένων διακοπών και περιηγήσεων (') 
COM(89) 348 τελικό — SYN 122 
(Υποβλήθηκε από την Επιτροπή, δυνάμει τον άρθρον 149 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ, στις 
11 Ιονλίον 1989) 
(89/C 190/08) 
(') ΕΕ αριθ. C 96 της 12. 4. 1988, σ. 5. 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής αμετάβλητο 
Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 100 Α, 
την πρόταση της Επιτροπής, αμετάβλητο 
Σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αμετάβλητο 
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής αμετάβλητο 
Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι ένας από τους κύριους στόχους της Κοινότητας είναι η 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, σημαντικός τομέας της 
οποίας είναι ο τουριστικός τομέας, έως το 1992 το αργό­
τερο* αμετάβλητο 
ότι η παράγραφος 36 στοιχείο 6) του ψηφίσματος του Συμ­
βουλίου της 19ης Μαΐου 1991 σχετικά με το δεύτερο πρό­
γραμμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας για μια 
πολιτική για την προστασία και την πληροφόρηση των 
καταναλωτών ζητά από την Επιτροπή να μελετήσει, μεταξύ 
άλλων, τον τουριστικό τομέα και, αν απαιτείται, να υπο­
βάλει τις κατάλληλες προτάσεις λαμβάνοντας υπόψη τη 
σημασία της για την προστασία του καταναλωτή και τις 
επιπτώσεις των διαφορών της νομοθεσίας των κρατών 
μελών στην ορθή λειτουργία της κοινής αγοράς· αμετάβλητο 
27. 7. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 190/11 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ότι το Συμβούλιο εξέδωσε στις 10 Απριλίου 1984 ένα 
ψήφισμα για μια κοινοτική πολιτική στον τομέα του τουρι­
σμού στο οποίο, αφού επικρότησε την πρωτοβουλία της Επι­
τροπής εφιστώντας την προσοχή στη σπουδαιότητα αυτού 
του τομέα και αφού έλαβε υπόψη τις πρώτες κατευθύνσεις 
της Επιτροπής για μια κοινοτική πολιτική στον τομέα του 
τουρισμού κάλεσε την Επιτροπή να του παρουσιάσει προτά­
σεις της· αμετάβλητο 
ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο που 
αφορά την πολιτική προστασίας του καταναλωτή, η οποία 
έφερε τον τίτλο «νέα ώθηση για μια πολιτική προστασίας 
του καταναλωτή» και εγκρίθηκε από το ψήφισμα του Συμ­
βουλίου της 6ης Μαΐου 1986, αναφέρει στην παράγραφο 37, 
μεταξύ των μέτρων που προτείνονται από την Επιτροπή, την 
εναρμόνιση των νομοθεσιών για τις οργανωμένες διακοπές 
και στο σημείο 12 του παραρτήματος για τη θέσπιση χρονο­
διαγράμματος δράσης, προβλέπει την έκδοση από το Συμ­
βούλιο μιας οδηγίας για τις οργανωμένες διακοπές το 1987 · αμετάβλητο 
ότι οι νομοθεσίες των κρατών μελών που αφορούν οργανω­
μένες διακοπές παρουσιάζουν πολλές διαφορές και οι πρα­
κτικές στον τομέα αυτόν στα διάφορα κράτη μέλη είναι 
σημαντικά διαφορετικές, με αποτέλεσμα οι εθνικές αγορές 
να λειτουργούν διαφορετικά και να δημιουργούνται στρε­
βλώσεις στον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρηματιών που είναι 
εγκατεστημένοι στα διάφορα κράτη μέλη' αμετάβλητο 
ότι ορισμένοι κοινοί κανόνες σχετικά με τις οργανωμένες 
διακοπές συμβάλλουν στην επίτευξη κοινής αγοράς στις 
υπηρεσίες, βοηθώντας επιχειρήματος που είναι εγκατεστη­
μένοι σ' ένα κράτος μέλος να παράσχουν τις υπηρεσίες τους 
σ' άλλο κράτος μέλος και τους καταναλωτές να απολαύουν 
ίσων όρων, όταν αγοράζουν οργανωμένες διακοπές σ' ένα 
κράτος μέλος· αμετάβλητο 
ότι, συνάπτοντας συμβάσεις για οργανωμένες διακοπές, οι 
καταναλωτές συχνά συμφωνούν στην παροχή υπηρεσιών 
που έχουν διεθνή χαρακτήρα, όπως η διασυνοριακή μετα­
φορά, η διανυκτέρευση και συναφείς υπηρεσίες, με την πλη­
ρωμή των οποίων μεταφέρονται σημαντικά χρηματικά 
ποσά μεταξύ κρατών μελών αμετάβλητο 
ότι ο τουρισμός παίζει έναν όλο και σημαντικότερο ρόλο 
στις οικονομίες των κρατών μελών ότι οι οργανωμένες δια­
κοπές αποτελούν ένα σημαντικό τμήμα του τουρισμού* ότι 
η βιομηχανία των οργανωμένων διακοπών στα κράτη μέλη 
θα γινόταν μεγαλύτερη και παραγωγικότερη, εάν θεσπίζετο 
τουλάχιστον ένας κατώτατος αριθμός κοινών κανόνων, 
προκειμένου να διαρθρωθεί σε κοινοτικό επίπεδο και ότι 
αυτό δεν θα παρέχει μόνο πλεονεκτήματα στους πολίτες της 
Κοινότητας που συμμετέχουν σε οργανωμένα ταξίδια που 
οργανώνονται βάσει των κανόνων αυτών, αλλά θα προσελ­
κύει τουρίστες εκτός της Κοινότητας που αναζητούν τα πλε­
ονεκτήματα της εγγυημένης ποιότητας στα οργανωμένα 
ταξίδια · αμετάβλητο 
Αριθ. C 190/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ότι η πείρα απέδειξε ότι τα οργανωμένα ταξίδια, που 
συνήθως εξοφλούνται πριν από την αναχώρηση, έχουν προ­
ξενήσει ορισμένη δυσαρέσκεια και ότι το επίπεδο δυσαρέ­
σκειας είναι αρκετά υψηλό ώστε να δικαιολογηθεί κάποια 
ενέργεια, υπό μορφή οδηγίας του Συμβουλίου, εκ μέρους της 
Κοινότητας· αμετάβλητο 
ότι ο διοργανωτής των οργανωμένων διακοπών και ο 
πωλητής πρέπει να έχουν την υποχρέωση να εξασφαλίζουν 
ότι στα διαφημιστικά φυλλάδια που αφορούν τις οργανω­
μένες διακοπές τις οποίες οργανώνουν και πωλούν αντί­
στοιχα, δίδονται πληροφορίες που είναι όχι μόνο ακριβείς 
αλλά επίσης, ευανάγνωστες και κατανοητές από τον κατα­
ναλωτή · αμετάβλητο 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει κατάλογο των όρων της 
συμφωνίας που εφαρμόζονται στις οργανωμένες διακοπές* 
ότι τούτο μπορεί να επιτευχθεί, αν απαιτείται όλοι οι όροι 
της συμφωνίας να είναι γραπτοί ή να διατυπώνονται με 
άλλον τρόπο, ώστε να είναι κατανοητοί και προσιτοί στον 
καταναλωτή και εφόσον δίδεται στον καταναλωτή αντί­
γραφο αυτών αμετάβλητο 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει την ευχέρεια σε ορισμένες 
περιπτώσεις, να μεταβιβάζει την κράτηση που έκανε για 
οργανωμένες διακοπές σε τρίτο πρόσωπο εφόσον αυτό το 
επιθυμεί* αμετάβλητο 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να προστατεύεται κατά οποιασ­
δήποτε αδικαιολόγητης αύξησης της τιμής των οργανω­
μένων διακοπών αμετάβλητο 
ότι ο καταναλωτής πρέπει, σε ορισμένες περιπτώσεις, να 
είναι ελεύθερος να ακυρώσει, πριν από την αναχώρηση, τη 
σύμβαση για οργανωμένες διακοπές που συνήψε* αμετάβλητο 
ότι πρέπει να καθορίζονται σαφώς τα δικαιώματα του κατα­
ναλωτή σε περίπτωση που ο διοργανωτής ακυρώσει το 
ταξίδι πριν από τη συμφωνηθείσα ημερομηνία αναχώρησης * αμετάβλητο 
ότι, αν μετά την αναχώρηση του καταναλωτή για διακοπές, 
σημειωθεί σημαντική αδυναμία παροχής των υπηρεσιών για 
τις οποίες είχε συνάψει τη σύμβαση (για οποιαδήποτε αιτία 
εκτός από υπαιτιότητα του καταναλωτή), ή αν ο διοργα­
νωτής αντιληφθεί ότι δεν είναι σε θέση να παράσχει σημα­
ντικό μέρος των συμφωνηθέντων υπηρεσιών, ο διοργανωτής 
πρέπει να έχει ορισμένες υποχρεώσεις έναντι του κατανα­
λωτή* αμετάβλητο 
ότι η δυσαρέσκεια του καταναλωτή είναι δυνατόν να μει­
ωθεί κατά πολύ αν επιβληθεί στο πρόσωπο που οργανώνει 
ή πωλεί τις οργανωμένες διακοπές η υποχρέωση να εξασφα­
λίζει ότι όλες οι υπηρεσίες που ο ταξιδιώτης συμφωνεί παρέ­
χονται εγκαίρως και αποτελεσματικά* αμετάβλητο 
27. 7. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 190/13 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να πληροφορείται εγγράφως το 
όνομα του τοπικού αντιπροσώπου του διοργανωτή, εάν 
υπάρχει, στον τόπο των οργανωμένων διακοπών, καθώς και 
τους τρόπους επικοινωνίας με τον αντιπρόσωπο αυτόν, ο 
οποίος πρέπει να καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για 
να ικανοποιήσει τα αιτήματα του καταναλωτή" ότι οι 
τοπικές τουριστικές αρχές πρέπει να ερευνούν κατά το 
δυνατόν τις καταγγελίες που έγιναν σ'αυτούς από τους 
καταναλωτές, να προτείνουν λύσεις και να επιδιώκουν το 
φιλικό διακανονισμό των διαφορών, επιπλέον δε να παρέ­
χουν συνδρομή κατά τη διαδικασία αποδείξεων ως προς τις 
κυριότερες διαφορές που δεν έχουν επιλυθεί' και ότι τόσο ο 
καταναλωτής όσο και η βιομηχανία οργανωμένων ταξιδιών 
μπορούν να διαπιστώσουν ότι οι καταγγελίες των κατανα­
λωτών στον τομέα αυτόν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν 
ταχύτερα, αν σε κάθε κράτος μέλος υπάρχει μια ταχεία, 
αποτελεσματική και ανέξοδη διαδικασία αντιμετώπισης των 
διαφορών που δεν επιλύονται φιλικά από δημόσιους ή ιδιω­
τικούς φορείς1 ότι ο καταναλωτής πρέπει να πληροφορείται εγγράφως το 
όνομα του τοπικού αντιπροσώπου του διοργανωτή, εάν 
υπάρχει, στον τόπο των οργανωμένων διακοπών, καθώς και 
τους τρόπους επικοινωνίας με τον αντιπρόσωπο αυτό, ο 
οποίος πρέπει να καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για 
να ικανοποιήσει τα αιτήματα του καταναλωτή* ότι οι 
τοπικές τουριστικές αρχές πρέπει να ερευνούν κατά το 
δυνατό τις καταγγελίες που έγιναν σ' αυτές από τους κατα­
ναλωτές, να προτείνουν λύσεις και να επιδιώκουν το φιλικό 
διακανονισμό των διαφορών, επιπλέον δε να παρέχουν συν­
δρομή κατά τη διαδικασία αποδείξεων ως προς τις κυριό­
τερες διαφορές που δεν έχουν επιλυθεί" και ότι τόσο ο 
καταναλωτής, όσο και η βιομηχανία οργανωμένων ταξιδιών 
μπορούν να διαπιστώσουν ότι οι καταγγελίες των κατανα­
λωτών στον τομέα αυτόν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν 
ταχύτερα, αν σε κάθε κράτος μέλος υπάρχει μια ταχεία, 
αποτελεσματική, ανέξοδη και ανεξάρτητη διαδικασία αντι­
μετώπισης των διαφορών που δεν επιλύονται φιλικά από 
δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς" 
ότι σημαντική βλάβη και θάνατος στους ταξιδιώτες μπορεί 
να επέλθουν από ακατάλληλες ή ελαττωματικές υπηρεσίες 
διαμονής αλλά και η διασυνοριακή φύση του ταξιδιού 
καθιστά συχνά δύσκολο για τον ζημιωθέντα ή τους συντη­
ρούμενους από αυτόν να προσφύγουν σε δικαστήρια εκτός 
του κράτους μέλους και είναι ως εκ τούτου αναγκαίο να 
προβλέπεται για τους κινδύνους αυτούς αποκατάσταση 
βάσει αντικειμενικής ευθύνης, 
ότι τόσο ο καταναλωτής όσο και η βιομηχανία οργανω­
μένων ταξιδιών μπορούν να ωφεληθούν, αν οι διοργανωτές 
αναλάβουν την υποχρέωση να καλύπτουν με ασφάλιση το 
μέρος της ευθύνης τους που βάσει της οδηγίας μπορεί να 
ασφαλισθεί" ότι ταυτόχρονα κάθε κράτος μέλος πρέπει να 
εξασφαλίζει ότι στην επικράτεια του διατίθεται ένα κεφά­
λαιο που εγγυάται την πληρωμή των απαιτήσεων οι οποίες 
είναι βάσιμες σύμφωνα με την παρούσα οδηγία και δεν 
καλύπτονται από άλλη πηγή' αμετάβλητο 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να απολαύει της προστασίας που 
προβλέπεται από την παρούσα οδηγία ανεξάρτητα από το 
αν είναι άμεσα συμβαλλόμενο πρόσωπο, εκδοχέας, ή μέλος 
ομάδας εξ ονόματος της οποίας ένα άλλο πρόσωπο συνήψε 
τη σύμβαση για οργανωμένο ταξίδι" αμετάβλητο 
ότι τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να θεσπί­
ζουν ή να διατηρούν αυστηρότερες διατάξεις σχετικά με τα 
οργανωμένα ταξίδια για λόγους προστασίας του κατανα­
λωτή, ότι τα κράτη μέλη προσαρμόζουν τις διατάξεις τους προς 
την παρούσα οδηγία, για να προστατεύουν τον καταναλωτή 
στον τομέα αυτόν. 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
Άρβρο 1 
Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η προσέγγιση των 
νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των 
κρατών μελών σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια, περιλαμ­
βανομένων και των οργανωμένων διακοπών και περιηγή­
σεων. ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
Άρΰρο 1 
αμετάβλητο 
Αριθ. C 190/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
με τον όρο διοργανωτής, νοείται το πρόσωπο το οποίο, 
στο πλαίσιο άσκησης των επιχειρηματικών του δραστη­
ριοτήτων, διοργανώνει οργανωμένες διακοπές και τις 
προσφέρει στο κοινό γενικά με έντυπα ή άλλου είδους 
διαφήμιση, 
με τον όρο πωλητής, νοείται το πρόσωπο που πωλεί τις 
οργανωμένες διακοπές για λογαριασμό του διοργανωτή, 
με τον όρο καταναλωτής, νοείται το πρόσωπο που συμ­
μετέχει ή συμφωνεί να συμμετάσχει στις οργανωμένες 
διακοπές, Δεν εφαρμόζεται στα ταξίδια που οργανώνονται περιστα­
σιακά και όχι κατά την άσκηση επαγγελματικής δραστηριό­
τητας από πραγματικά μη κερδοσκοπική ομάδα ή φιλαν­
θρωπικό οργανισμό που υπάρχει σ'ένα κράτος μέλος και 
αναγνωρίζεται από τις αρχές του. 
Άρ'&ρο 2 
Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας: αμετάβλητο 
— με τον όρο οργανωμένο, νοείται ο προκαθορισμένος αμετάβλητο 
συνδυασμός τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα στοι­
χεία σε μια συνολική αρχική και τελική τιμή: 
1. μεταφορά-
2. διαμονή· 
3. άλλες υπηρεσίες μη συμπληρωματικές της μεταφοράς 
ή διαμονής· 
και οι όροι «οργανωμένες διακοπές», «οργανωμένες 
περιηγήσεις» και «οργανωμένα ταξίδια» ερμηνεύονται 
ανάλογα, Άρ'&ρο 2 
— με τον όρο διοργανωτής, νοείται το πρόσωπο το οποίο, 
στο πλαίσιο άσκησης των επιχειρηματικών του δραστη­
ριοτήτων, διοργανώνει διακοπές. 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
με τον όρο σύμβαση, νοείται η συμφωνία με την οποία ο αμετάβλητο 
καταναλωτής αγοράζει τις οργανωμένες διακοπές και ο 
διοργανωτής αναλαμβάνει να τις προσφέρει. 
Άρ^ρο 3 
Όσον αφορά την προώθηση και πώληση των οργανωμένων 
διακοπών, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κάθε περιγρα­
φικό υλικό που δημοσιεύεται ή εκδίδεται από το διοργα­
νωτή η τον πωλητή και αναφέρεται σε οργανωμένες δια­
κοπές, στην τιμή και σε κάθε άλλο όρο της σύμβασης, είναι 
ευανάγνωστο, κατανοητό και ακριβές, καθώς επίσης ότι τα 
έντυπα που αναφέρονται σε οργανωμένες διακοπές περιέ­
χουν τις αναγκαίες σαφείς πληροφορίες, όσον αφορά: 
α) το/τα μέσο(-α) μεταφοράς που χρησιμοποιούνται-
6) όταν περιλαμβάνεται ξενοδοχείο ή άλλος τόπος δια­
μονής, την κατηγορία (αν υπάρχει), τη διεύθυνση και τα 
κυριότερα χαρακτηριστικά-Άρ'&ρο 3 
Όσον αφορά την προώθηση και πώληση των οργανωμένων 
διακοπών, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κάθε περιγρα­
φικό υλικό που δημοσιεύεται ή εκδίδεται από το διοργα­
νωτή ή τον πωλητή και αναφέρεται σε οργανωμένες δια­
κοπές, στην τιμή και σε κάθε άλλο όρο της σύμβασης, είναι 
ευανάγνωστο, κατανοητό και ακριβές, και αποτελεί μέρος 
της σύμβασης. Τα έντυπα που αναφέρονται σε οργανωμένες 
διακοπές περιέχουν τις αναγκαίες σαφείς πληροφορίες, όσον 
αφορά: 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
27. 7. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 190/15 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
γ) τον προγραμματισμό των γευμάτων 
δ) τις επισκέψεις, εκδρομές ή άλλες υπηρεσίες που περιλαμ­
βάνονται στις οργανωμένες διακοπές ή διατίθενται με 
πληρωμή επιπλέον ποσού' 
και προσδιορίζουν: 
ε) είτε το ποσό σε νόμισμα, ή το ποσοστό της τιμής που 
πρέπει να καταβληθεί ως προκαταβολή, και 
στ) το χρονικό στημείο εξόφλησης. αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
και θα προσδιορίζουν: 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
Οι σημαντικές πληροφορίες που πρέπει να περιέχονται στο 
έντυπο ή διαφημιστικό υλικό παρατίθενται εμφανώς. Στο 
έντυπο πρέπει να περιέχεται υπόδειγμα των κύριων όρων 
της σύμβασης. 
Άρύ·ρο 4 
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι σε σχέση με τη σύμβαση 
εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές: 
1. Η σύμβαση περιέχει όλους τους σημαντικούς όρους" 
ενδεικτικά, επισυνάπτεται κατάλογος των όρων που, 
ανάλογα με τις συνθήκες, πρέπει να θεωρούνται σημα­
ντικοί. 
2. Όλοι οι όροι της σύμβασης (περιλαμβανομένων και όσων 
από τους όρους που καθορίζονται στο παράρτημα θεω­
ρούνται κατάλληλοι για το συγκεκριμένο οργανωμένο 
ταξίδι) διατυπώνονται εγγράφως ή με άλλο τρόπο ώστε 
να είναι κατανοητοί και προσιτοί στον καταναλωτή, 
στον οποίο πρέπει να δίδεται αντίγραφο αυτών. 
3. Αν ο καταναλωτής για σοβαρούς λόγους (όπως ασθένεια, 
πένθος) που ανακοινώνει προσηκόντως στο διοργανωτή 
ή πωλητή τουλάχιστον μια εβδομάδα πριν την ημερο­
μηνία αναχώρησης, κωλύεται να συμμετάσχει στις οργα­
νωμένες διακοπές, είναι ελεύθερος να μεταβιβάσει την 
κράτηση του σε πρόσωπο που το επιθυμεί και πληροί 
τους όρους, εάν υπάρχουν, που εφαρμόζονται στις οργα­
νωμένες διακοπές, και τις νομοθετικές ή διοικητικές ρυθ­
μίσεις, εάν υπάρχουν, για τη συμμετοχή σ' αυτές και το 
οποίο θα είναι υπεύθυνο για την εξόφληση. 
4. Οι καταναλωτές προστατεύονται κατά των αδικαιολό­
γητων αυξήσεων των τιμών, και ειδικότερα: 
α) η τιμή δεν μεταβάλλεται εκτός εάν η σύμβαση το προ­
βλέπει ρητά στην περίπτωση αυτή, ο διοργανωτής 
μπορεί, με την επιφύλαξη του στοιχείου γ) να μετα­
βάλει την τιμή μόνο προκειμένου να λάβει υπόψη τις 
μεταβολές των: ΆρΦρο 4 
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι σε σχέση με τη σύμβαση 
εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές: 
1. Η σύμβαση περιέχει όλους τους σημαντικούς όρους όπως 
περιγράφονται στο παράρτημα, εκτός εάν ο διοργανωτής 
ή πωλητής κοινοποίησε στον καταναλωτή ότι δεν εφαρ­
μόζονται. 
αμετάβλητο 
3. Αν ο καταναλωτής για σοβαρούς λόγους (όπως ασθένεια, 
πένθος), που ανακοινώνει προσηκόντως στο διοργανωτή 
ή πωλητή τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν από την ημε­
ρομηνία αναχώρησης, κωλύεται να συμμετάσχει στις 
οργανωμένες διακοπές, είναι ελεύθερος να μεταβιβάσει 
την κράτηση του σε πρόσωπο που το επιθυμεί και 
πληροί τους όρους, εάν υπάρχουν, που εφαρμόζονται στις 
οργανωμένες διακοπές, και τις νομοθετικές ή διοικητικές 
ρυθμίσεις, εάν υπάρχουν, για τη συμμετοχή σ' αυτές και 
το οποίο θα είναι υπεύθυνο μαζί με τον αρχικό κατανα­
λωτή για την εξόφληση. Ο διοργανωτής μπορεί να 
ζητήσει από τον καταναλωτή την καταβολή των συμπλη­
ρωματικών εξόδων που προέκυψαν από τη συμμετοχή 
του τρίτου αυτού προσώπου. 
4. Οι καταναλωτές προστατεύονται κατά των αδικαιολο­
γήτων αυξήσεων των τιμών και ειδικότερα: 
α) η τιμή δεν μεταβάλλεται, εφόσον ο καταναλωτής κατέ­
βαλε το σύνολο του τιμήματος. Η τιμή δεν μεταβάλ­
λεται, εκτός εάν το προβλέπει ρητά η σύμβαση" στην 
περίπτωση αυτή, ο διοργανωτής μπορεί να μεταβάλει 
την τιμή μόνο προκειμένου να λάβει υπόψη τις μετα­
βολές των: 
Αριθ. C 190/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
— εξόδων μεταφοράς, περιλαμβανομένου και του 
κόστους των καυσίμων, 
— τελών, φόρων και δικαιωμάτων που χρεώνονται 
για ορισμένες υπηρεσίες, όπως φόροι αεροδρομίου, 
δικαιώματα προσγείωσης και απογείωσης, 
— τιμών συναλλάγματος, 
αλλά μόνο εφόσον υπερβαίνει το 2 ο/ο της συμφωνη­
θείσας τιμής· 
6) το ποσό της μεταβολής της τιμής, και ο λόγος αυτής, 
κοινοποιείται εγγράφως και εγκαίρως στον 
καταναλωτή · 
γ) ο καταναλωτής έχει μία από τις ακόλουθες εγγυήσεις 
αφού κατέβαλε εξ ολοκλήρου την τιμή που συμφωνή­
θηκε στη σύμβαση: 
ί) είτε από την τριακοστή ημέρα πριν τη συμφωνη­
θείσα ημερομηνία αναχώρησης η τιμή δεν αυξά­
νεται, είτε 
ii) κατά τη διάρκεια των τριών μηνών μετά την 
κατάρτιση της σύμβασης η τιμή δεν πρόκειται να 
αυξηθεί. 
5. Ο καταναλωτής δικαιούται να ακυρώσει τη σύμβαση 
πριν την αναχώρηση εφόσον έχουν γίνει σημαντικές 
μεταβολές στους όρους της σύμβασης, και ειδικότερα αν: 
α) η τιμή αυξήθηκε κατά 10 °/ο ή περισσότερο, ή 
6) το πρόγραμμα μεταβλήθηκε σημαντικά, ή 
γ) υπάρχει αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην αναχώ­
ρηση, ανεξάρτητα από τον τρόπο που προκλήθηκε, 
εκτός από δική του υπαιτιότητα. 
6. Σε περίπτωση που ο καταναλωτής ακυρώσει τη σύμβαση 
σύμφωνα με το σημείο 5, ή αν, για οποιοδήποτε λόγο 
εκτός από υπαιτιότητα του καταναλωτή, ο διοργανωτής 
ακυρώσει το οργανωμένο ταξίδι πριν τη συμφωνηθείσα 
ημερομηνία αναχώρησης, ο καταναλωτής δικαιούται: 
α) να συμμετάσχει σε άλλο ταξίδι, χωρίς συμπληρωμα­
τική επιβάρυνση στην τιμή, ή 
6) να ζητήσει την επιστροφή όλων των ποσών που κατέ­
βαλε βάσει της σύμβασης, και όπου αρμόζει να 
ζητήσει αποζημίωση είτε από το διοργανωτή είτε από 
τον πράκτορα όπως προβλέπει ή ορίζει το εφαρμοστέο 
εθνικό δίκαιο, σε περίπτωση μη εκτέλεσης της σύμ­
βασης, εκτός εάν: ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αλλά μόνο εφόσον υπερβαίνει το 4 ο/ο της συμφωνη­
θείσας τιμής* 
αμετάβλητο 
γ) όταν η σύμβαση προβλέπει μεταβολή της τιμής, ο 
καταναλωτής έχει επίσης το δικαίωμα να ζητήσει επι­
στροφή χρημάτων που υπολογίζεται κατά τον ίδιο 
τρόπο με την αύξηση βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 
4 στοιχείο α), όταν οι παράγοντες μεταβολής αποβαί­
νουν υπέρ του διοργανωτή ή πωλητή άνω του 4°/ο 
της συμφωνηθείσας τιμής* 
5. Ο καταναλωτής δικαιούται να ακυρώσει τη σύμβαση 
χωρίς καταβολή χρηματικής ποινής, εφόσον έχουν γίνει 
σημαντικές μεταβολές στους όρους της σύμβασης, πριν 
από την αναχώρηση, όπως συμφωνήθηκε, και ειδικότερα 
αν: 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
6) να ζητήσει την επιστροφή όλων των ποσών που κατέ­
βαλε βάσει της σύμβασης. Στην περίπτωση αυτή δικαι­
ούται, όπου αρμόζει, να ζητήσει αποζημίωση είτε από 
το διοργανωτή είτε από τον πωλητή, όπως προβλέπει 
ή ορίζει το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, σε περίπτωση 
μη εκτέλεσης της σύμβασης, εκτός εάν: 
27. 7. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 190/17 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ϊ) η ακύρωση οφείλεται στο ότι ο αριθμός των προ­
σώπων που δήλωσε συμμετοχή είναι μικρότερος 
από τον ελάχιστο αριθμό που ορίσθηκε από το 
διοργανωτή στο έντυπο ή αλλού, και ο κατανα­
λωτής πληροφορείται την ακύρωση εγγράφως, του­
λάχιστον εικοσιμία ημέρες πριν τη δηλωθείσα ή 
συμφωνηθείσα ημερομηνία αναχώρησης, ή 
ii) η ακύρωση οφείλεται σε ανωτέρα βία, αλλά ο 
λόγος αυτός δεν περιλαμβάνει την υπεράριθμη κρά­
τηση. 
7. Όταν, μετά την αναχώρηση, ένα σημαντικό τμήμα των 
υπηρεσιών που προβλέπονται στη σύμβαση δεν παρέχεται 
ή ο διοργανωτής διαπιστώνει ότι δεν είναι σε θέση να 
παράσχει σημαντικό μέρος αυτών (και στις δύο περιπτώ­
σεις, για οποιοδήποτε λόγο εκτός από υπαιτιότητα του 
καταναλωτή) ο διοργανωτής: 
α) προβαίνει στις κατάλληλες εναλλακτικές ρυθμίσεις, οι 
οποίες είναι ανέξοδες για τον καταναλωτή, για τη 
συνέχιση του οργανωμένου ταξιδιού (και αν πρό­
κειται για οργανωμένες διακοπές στον προορισμό των 
οποίων έχει ήδη φθάσει, να τις συνεχίσει στον τόπο 
που βρίσκεται), εφόσον τέτοιες ρυθμίσεις είναι 
δυνατόν να γίνουν ή, αν τέτοιες ρυθμίσεις δεν είναι 
δυνατόν να γίνουν ή δεν είναι αποδεκτές από τον 
καταναλωτή• 
6) παρέχει δωρεάν κατάλληλο μεταφορικό μέσο στον 
καταναλωτή για να επιστρέψει στον τόπο αναχώ­
ρησης ή σε οποιοδήποτε σημείο επιστροφής που είχε 
συμφωνηθεί μεταξύ τους, και 
γ) όπου αρμόζει αποζημιώνει τον καταναλωτή σύμφωνα 
με τις αντίστοιχες διατάξεις εθνικού δικαίου: 
ί) για τη σημαντική ταλαιπωρία που υπέστη, και 
ii) στο μέτρο που οι συμφωνηθείσες υπηρεσίες δεν 
έχουν παρασχεθεί για μη εκτέλεση αυτών, αναλο­
γικά. ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
i) η ακύρωση οφείλεται στο ότι ο αριθμός των προ­
σώπων που δήλωσαν συμμετοχή είναι μικρότερος 
από τον ελάχιστο αριθμό που ορίσθηκε από το 
διοργανωτή στο έντυπο ή αλλού, και ο κατανα­
λωτής πληροφορείται την ακύρωση εγγράφως, του­
λάχιστον τριάντα ημέρες πριν από τη δηλωθείσα ή 
συμφωνηθείσα ημερομηνία αναχώρησης. Ταξίδια 
που για να είναι βιώσιμα, απαιτούν ένα συγκεκρι­
μένο αριϋμό προσώπων πρέπει να επισημαίνονται 
ειδικά στο έντυπο * ή / 
ii) αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
αμετάβλητο 
γ) όπου αρμόζει αποζημιώνει τον καταναλωτή σύμφωνα 
με τις αντίστοιχες διατάξεις εθνικού δικαίου: 
i) για τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ή για τη 
σημαντική καταπόνηση ή ταλαιπωρία που υπέστη, 
και 
ii) στο μέτρο που οι συμφωνηθείσες υπηρεσίες δεν 
έχουν παρασχεθεί για μη εκτέλεση αυτών, αναλο­
γικά. Εάν η αδυναμία αυτή παροχής υπηρεσιών 
συνιστά μη εκτέλεση της σύμβασης, πρέπει να 
καταβληθεί πλήρης αποζημίωση. 
Αριθ. C 190/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ΆρΦρο 5 
Τα κράτη μέλη, όσον αφορά την εκτέλεση της σύμβασης, 
λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζουν ότι: Άρΰρο 5 
αμετάβλητο 
1. Οι υπηρεσίες οι οποίες βάσει της σύμβασης πρέπει να 
παρασχεθούν στον καταναλωτή, είτε από το διοργανωτή 
είτε από τρίτο πρόσωπο, παρέχονται εγκαίρως και αποτε­
λεσματικά. αμετάβλητο 
2. Όσον αφορά τον καταναλωτή, η ευθύνη για πλημμέλεια 
κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών βαρύνει το διορ­
γανωτή ή (στην περίπτωση των κρατών μελών που το 
προτιμούν) τον πωλητή. 2. Όσον αφορά τον καταναλωτή, η ευθύνη για πλημμέλεια 
κατά την παροχή των υπηρεσιών αυτών βαρύνει το διορ­
γανωτή ή (στην περίπτωση των κρατών μελών που το 
προτιμούν) τον πωλητή. Οποιοσδήποτε όρος της σύμ­
βασης που έχει σκοπό να περιορίσει ή να αποκλείσει την 
ευθύνη του διοργανωτή, πωλητή ή τρίτου προσώπου που 
παρέχει αγαθά ή υπηρεσίες στον ή για τον καταναλωτή, 
σε σχέση με το οργανωμένο ταξίδι, είναι άκυροι. 
Άρ$·ρο 6 
Όσον αφορά τις καταγγελίες, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν 
ότι: ΆρΦρο 6 
αμετάβλητο 
Το αργότερο κατά την ημερομηνία παράδοσης των εισι­
τηρίων ή άλλων ταξιδιωτικών εγγράφων, ο καταναλωτής 
πληροφορείται εγγράφως το όνομα και τον τρόπο επικοι­
νωνίας με τον τοπικό αντιπρόσωπο, εάν υπάρχει, στον 
προορισμό του, και ότι ο αντιπρόσωπος αυτός κατα-
βάλλει κάθε προσπάθεια για να ικανοποιήσει τα αιτή­
ματα του καταναλωτή, ιδίως εάν είναι ουσιαστικά. αμετάβλητο 
Οι τοπικές τουριστικές αρχές, είτε είναι δημόσιοι ή ιδω-
τικοί οργανισμοί, ερευνούν κατά το δυνατό τις καταγγε­
λίες που έγιναν από τους καταναλωτές, προτείνουν 
λύσεις και προσπαθούν να επιτύχουν φιλικό διακανο­
νισμό των διαφορών και παρέχουν συνδρομή στη διαδι­
κασία αποδείξεων ως προς σημαντικές διαφορές που δεν 
έχουν επιλυθεί. αμετάβλητο 
3. Στην επικράτεια τους ο καταναλωτής έχει στη διάθεση 
του, προσφερόμενη από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς, 
μια ταχεία, αποτελεσματική και ανέξοδη διαδικασία για 
την αντιμετώπιση των καταγγελιών του που αφορούν 
οποιοδήποτε οργανωμένο ταξίδι για το οποίο κατάρτισε 
σύμβαση και εφόσουν τα αιτήματα του δεν έχουν ρυθμι­
στεί φιλικά. Στην επικράτεια τους ο καταναλωτής έχει στη διάθεση 
του, προσφερόμενη από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς, 
μια ταχεία, αποτελεσματική, ανέξοδη και ανεξάρτητη 
διαδικασία για την αντιμετώπιση των καταγγελιών του 
που αφορούν οποιοδήποτε οργανωμένο ταξίδι για το 
οποίο κατάρτισε σύμβαση και εφόσον τα αιτήματα του 
δεν έχουν ρυθμιστεί φιλικά. 
Άρ'&ρο 7 
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι: ΆρΦρο 7 
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι: 
α) οι διοργανωτές καλύπτουν με ασφάλιση το μέρος της 
ευθύνης τους που είναι δυνατόν να ασφαλιστεί βάσει της 
παρούσας οδηγίας, και α) οι διοργανωτές και πωλητές καλύπτουν με ασφάλιση το 
μέρος της ευθύνης τους που είναι δυνατόν να ασφαλι­
στεί βάσει της παρούσας οδηγίας, και 
27. 7. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 190/19 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
6) στην επικράτεια τους, υπάρχει κεφάλαιο που εγγυάται 
την πληρωμή των απαιτήσεων που είναι βάσιμες σύμ­
φωνα με την παρούσα οδηγία και δεν καλύπτονται από 
άλλη πηγή. ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
αμετάβλητο 
Άρ&ρο 8 Άρ'&ρο 8 
Ο καταναλωτής απολαύει της προστασίας που προβλέπεται αμετάβλητο 
από την παρούσα οδηγία εάν είναι: 
α) το πρόσωπο με το οποίο ο διοργανωτής ή ο πωλητής 
συνήψε τη σύμβαση, ή, σε περίπτωση εκχώρησης, ο εκδο-
χέας· αμετάβλητο 
6) το πρόσωπο για λογαριασμό του οποίου ο διοργανωτής 
ή ο πράκτορας συνήψε τη σύμβαση με άλλο πρόσωπο, 
όπως γονέας, κηδεμόνας ή διοργανωτής συναντήσεων. αμετάβλητο 
Άρ'&ρο 9 Άρ'&ρο 9 
Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή να διατηρούν 
αυστηρότερες διατάξεις στον τομέα αυτό για να προστα­
τεύουν τον καταναλωτή. Τα κράτη μέλη προσαρμόζουν τις διατάξεις τους στον τομέα 
αυτό, για να προστατεύουν τον καταναλωτή, προς την 
παρούσα οδηγία. 
Άρ'&ρο 10 Άρι^ρο 10 
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τα αναγκαία μέτρα για 
να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία αυτή το αργό­
τερο στις 31 Δεκεμβρίου 1990. Ενημερώνουν αμέσως την 
Επιτροπή σχετικά. αμετάβλητο 
2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα κεί­
μενα των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου, τις 
οποίες θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα 
οδηγία. αμετάβλητο 
3. Οι διατάξεις που έχουν θεσπιστεί δυνάμει της πρώτης 
παραγράφου παραπέμπουν ρητά στην παρούσα οδηγία. 
Άρ'&ρο 11 Άρ&ρο 11 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. αμετάβλητο 
Αριθ. C 190/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 7. 89 
ΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Όροι που περιλαμβάνονται στη σύμβαση εάν αρμόζουν στο ειδικό 
οργανωμένο ταξίδι Στοιχεία που περιλαμβάνονται στη σύμβαση, εάν σχετίζονται με το 
ειδικό οργανωμένο ταξίδι αμετάβλητο 
α) ο προορισμός' και όπου περιλαμβάνονται περίοδοι 
παραμονής, τα σχετικά χρονικά διαστήματα με ημερο­
μηνίες· 
6) ο τύπος (οι τύποι) του μεταφορικού μέσου που θα χρη­
σιμοποιηθεί, η ημερομηνία και η ώρα αναχώρησης και 
επιστροφής και οι ώρες των συγκοινωνιακών ανταπο­
κρίσεων, εάν χρειάζεται" τα χαρακτηριστικά της θέσης 
που θα καταλάβει ο ταξιδιώτης δηλαδή καμπίνα/κου­
κέτα στο πλοίο, κλινάμαξα-
γ) το σημείο αναχώρησης και επιστροφής" 
δ) όταν το ταξίδι περιλαμβάνει διαμονή σε ξενοδοχείο, το 
όνομα, τη διεύθυνση και την κατηγορία αυτού, το πρό­
γραμμα των γευμάτων (αν περιλαμβάνονται) και ανα­
φορά στο αν περιλαμβάνεται ιδιαίτερο μπάνιο ή ντους" 
εάν το οργανωμένο ταξίδι περιλαμβάνει άλλου είδους 
διαμονή όπως βίλα, chalet, διαμέρισμα, δωμάτιο ή τρο­
χόσπιτο, περιγραφή των κυριωτέρων χαρακτηριστικών 
ε) η τιμή του οργανωμένου ταξιδιού, και δήλωση ότι δεν 
θα μεταβληθεί εκτός περιπτώσεως όπου ο διοργανωτής 
είναι αναγκασμένος να δεχθεί τροποποιήσεις, που δεν 
μπορεί να αποφύγει ή να μειώσει, σε σχέση με τα έξοδα 
μεταφοράς (περιλαμβανομένου και του κόστους των 
καυσίμων), ορισμένα δικαιώματα, φόρους ή τέλη που 
επιβαρύνουν τις υπηρεσίες (όπως φόροι αεροδρομίου ή 
λιμενικά τέλη, δικαιώματα προσγείωσης, ή αναχώ­
ρησης) και τιμές συναλλάγματος" 
στ) χρονοδιάγραμμα πληρωμής της τιμής" 
ζ) άλλες υπηρεσίες, εάν υπάρχουν (π.χ. εκδρομές) που 
περιλαμβάνονται στην τιμή • 
η) κάθε ειδικό αίτημα που ο ταξιδιώτης ανακοίνωσε στο 
διοργανωτή ή πωλητή όταν δήλωσε συμμετοχή Kat που 
αυτός το αποδέχθηκε' 
θ) το όνομα και τη διεύθυνση του διοργανωτή και, όπου 
χρειάζεται και του πωλητή. αμετάβλητο