Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο κοινωνικός διάλογος ως εργαλείο προώθησης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

(2022/C 194/09)

Εισηγήτρια: η κ. Franca SALIS-MADINIER

Αίτημα της γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου Επιστολή της 21.9.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Υιοθετήθηκε από το τμήμα 16.12.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 20.1.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 566 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 172/32/70

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία κατά την περίοδο 2021-2027 (ΑΥΕ) και θεωρεί τον κοινωνικό διάλογο απαραίτητο εργαλείο για την επίτευξη τριών βασικών στόχων: πρόβλεψη και διαχείριση των αλλαγών στον νέο κόσμο της εργασίας που επιφέρουν η πράσινη, η ψηφιακή και η δημογραφική μετάβαση· βελτίωση της πρόληψης των ατυχημάτων και των ασθενειών στον χώρο εργασίας· ετοιμότητα απέναντι σε τυχόν ενδεχόμενες μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις.

1.2. Η πανδημία αποτελεί ευκαιρία για να δημιουργηθούν νέες συλλογικές ικανότητες ώστε να αντιμετωπιστούν οι μελλοντικές κρίσεις και να μετριαστούν οι επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Το σχέδιο ανάκαμψης θα πρέπει να καθιστά δυνατή την ενίσχυση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων στα κράτη μέλη όπου ο ρόλος αυτός δεν είναι σημαντικός.

1.3. Η ΕΟΚΕ συνιστά μια συνολική και ολοκληρωμένη ανάλυση προοπτικών του αντικτύπου της ψηφιακής μετάβασης στην αγορά εργασίας, προκειμένου να προβλεφθούν οι ανατροπές που συνεπάγεται και να αναπτυχθεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

1.4. Η ευρωπαϊκή συμφωνία-πλαίσιο του 2002 δεν καθιστά δυνατή την ανταπόκριση στις νέες προκλήσεις που θέτει η τηλεργασία. Η ΕΟΚΕ συνιστά την εκπόνηση νέων κατευθυντήριων γραμμών, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και των μυοσκελετικών διαταραχών.

1.5. Η ΕΟΚΕ καλεί την επιθεώρηση εργασίας να προβεί σε παρακολούθηση των συνθηκών τηλεργασίας, κατόπιν αιτήματος του εργαζομένου και με σεβασμό στην ιδιωτική του ζωή σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες.

1.6. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ελεγχθεί διεξοδικά το κόστος των επαγγελματικών ασθενειών, όπως οι καρδιοπάθειες και η επαγγελματική εξουθένωση, προκειμένου να προσδιοριστούν στο ενδεδειγμένο επίπεδο τα σχετικά μέτρα σύμφωνα με το πρόγραμμα «Όραμα για μηδενικές απώλειες».

1.7. Η ΕΟΚΕ ζητεί να αναπτυχθεί μια πολιτική στον τομέα της πρόληψης, μέσω της εκπαίδευσης των φορέων κοινωνικού διαλόγου, της ευαισθητοποίησης σχετικά με αναδυόμενους κινδύνους και της ενίσχυσης και διάδοσης των διαθέσιμων πόρων.

1.8. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 155 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ κοινωνικών εταίρων πρέπει να εφαρμόζονται στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συζητήσει με τους κοινωνικούς εταίρους την εφαρμογή αυτόνομων συμφωνιών και τη διαδικασία κοινού αιτήματος για απόφαση του Συμβουλίου, με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 155 της ΣΛΕΕ.

1.9. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ανάπτυξη έτοιμων προς χρήση προτύπων αναφοράς και εργαλείων εκτίμησης κινδύνου, τα οποία είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τις πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Οι ΜΜΕ χρειάζονται τη σωστή καθοδήγηση, κατάρτιση και χρηματοδοτική στήριξη για να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία.

1.10. Η ΕΟΚΕ ζητεί να θεσπιστεί μηχανισμός ο οποίος θα καθιστά δυνατή την αξιολόγηση του αντικτύπου των νομοθετικών πρωτοβουλιών, των συλλογικών συμφωνιών και των ευρωπαϊκών σχεδίων δράσης, και επαναλαμβάνει τη σύστασή της ( 1 ) για έναν επιθεωρητή εργασίας ανά 10 000 εργαζομένους.

1.11. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια πιο προορατική εκστρατεία για το πρόγραμμα «Όραμα για μηδενικές απώλειες» με στόχο την πρόληψη και την εξάλειψη των κινδύνων, σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο.

1.12. Όσον αφορά την καταπολέμηση του καρκίνου που συνδέεται με την εργασία, η ΕΟΚΕ ζητεί μια περισσότερο φιλόδοξη θέση η οποία θα καλύπτει συνολικά τους 50 καρκινογόνους παράγοντες προτεραιότητας, τις τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες, τα επικίνδυνα φάρμακα και θα περιλαμβάνει το άγχος ( 2 ) και την εργασία με βάρδιες ( 3 )

1.13. Η ΕΟΚΕ ζητεί να θεσπιστεί ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους. Μια αποτελεσματική προσέγγιση πρόληψης πρέπει να επηρεάζει το περιβάλλον εργασίας και όχι μόνο την ψυχική υγεία των ατόμων.

1.14. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανάπτυξη μιας συνολικής, μακροχρόνιας και ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης απαιτεί την εκ νέου ενεργοποίηση του σχεδίου οδηγίας σχετικά με τις μυοσκελετικές διαταραχές.

1.15. Η ΕΟΚΕ ζητεί να τροποποιηθεί η νομοθεσία σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) ( 4 ) . Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταστούν υποχρεωτικές οι αξιολογήσεις συμμόρφωσης τρίτων για κάθε ΤΝ υψηλού κινδύνου.

1.16. Η ΕΟΚΕ ζητεί να συμπεριληφθούν οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες στο πεδίο εφαρμογής του στρατηγικού πλαισίου. Θα πρέπει να διασφαλίζονται τα δικαιώματα οργάνωσης, εκπροσώπησης και συλλογικής διαπραγμάτευσης και τα δικαιώματα κοινωνικής προστασίας να επεκτείνονται στους εν λόγω εργαζομένους.

2. Ιστορικό της γνωμοδότησης

2.1. Στο πλαίσιο της μελλοντικής Προεδρίας της ΕΕ, η Γαλλία ζητεί από την ΕΟΚΕ να διερευνήσει μέσω της παρούσας γνωμοδότησης το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του κοινωνικού διαλόγου ( 5 ) ως εργαλείου που προάγει την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

2.2. Η Επιτροπή προτείνει ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία στο οποίο οι τρεις βασικοί στόχοι είναι οι εξής: πρόβλεψη και διαχείριση των αλλαγών στον νέο κόσμο της εργασίας που επιφέρουν η πράσινη, η ψηφιακή και η δημογραφική μετάβαση· βελτίωση της πρόληψης των ατυχημάτων και των ασθενειών στον χώρο εργασίας· και ετοιμότητα απέναντι σε τυχόν ενδεχόμενες μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις ( 6 ) . Η Επιτροπή βασίζεται κυρίως στον κοινωνικό διάλογο για την επίτευξη των εν λόγω τριών στόχων.

2.3. Το στρατηγικό πλαίσιο υιοθετεί την προσέγγιση «Όραμα για μηδενικές απώλειες» με στόχο την εξάλειψη των θανάτων που συνδέονται με την εργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τονίζει την ισότητα των φύλων στον τομέα της υγείας και ασφάλειας στην εργασία.

2.4. Η καταπολέμηση του συνδεόμενου με την εργασία καρκίνου ορίζεται ως άξονας προτεραιότητας. Η Επιτροπή δεσμεύεται να καθιερώσει δεσμευτικές οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης για συμπληρωματικές καρκινογόνους ουσίες.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Ο κοινωνικός διάλογος, ένα απαραίτητο εργαλείο για την πρόληψη κινδύνων

3.1.1. Οι διμερείς διαπραγματεύσεις των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων διαδραματίζουν εξέχουσα σημασία όσον αφορά την επίλυση προβλημάτων σε σχέση με την υγεία και ασφάλεια στην εργασία. Εντούτοις, ορισμένες φορές η εφαρμογή αυτόνομων συμφωνιών παρουσιάζει ανομοιομορφία, ανάλογα με τη σχετική ισχύ του κοινωνικού διαλόγου και την πολυμορφία των διαφορετικών συστημάτων εργασιακών σχέσεων στα κράτη μέλη ( 7 ) . Οι συμφωνίες που καταλήγουν σε οδηγίες του Συμβουλίου, μετά από αίτημα και από τα δύο υπογράφοντα μέρη, φαίνονται περισσότερο αποτελεσματικές διότι εγγυώνται συγκεκριμένα σχέδια δράσης στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συζητήσει με τους κοινωνικούς εταίρους την καλύτερη εφαρμογή αυτόνομων συμφωνιών και τη διαδικασία κοινού αιτήματος για αποφάσεις του Συμβουλίου, με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 155 της ΣΛΕΕ.

3.1.3. Οι κλαδικές συμβάσεις που ορίζουν τα ελάχιστα πρότυπα ή τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι οι ΜΜΕ δεν διαθέτουν πάντα τους αναγκαίους πόρους ώστε να σχεδιάσουν τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Οι ΜΜΕ χρειάζονται συμβουλές, κατάρτιση και οικονομική υποστήριξη για την υλοποίησή τους.

3.1.4. Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για τις επιχειρήσεις και για την κοινωνία εν γένει. Τα μέτρα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία που εφαρμόζονται μέσω του κοινωνικού διαλόγου συμβάλλουν θετικά στην υγεία των εργαζομένων, μπορούν να βελτιώσουν την κερδοφορία των επιχειρήσεων, μειώνουν το κόστος της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των συχνών απουσιών από την εργασία ( 14 ) . Το κόστος με το οποίο επιβαρύνουν την κοινωνία οι τραυματισμοί και οι ασθένειες που συνδέονται με την εργασία εκτιμάται ότι ανέρχεται στο 3,3 % ( 15 ) του ΑΕγχΠ (476 δισεκατ. ευρώ), δηλαδή πάνω από το ήμισυ των κονδυλίων του σχεδίου ανάκαμψης. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών ανάλογα με το βιομηχανικό τοπίο, το νομοθετικό πλαίσιο και τα ισχύοντα μέτρα πρόληψης.

3.1.5. Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της κρίσης, τα μέτρα που έλαβαν οι δημόσιες αρχές είχαν σημαντικές τομεακές επιπτώσεις: κλείσιμο σχολείων, καταστημάτων κ.λπ. Πολλές επιχειρήσεις εκφράζουν φόβους για επικείμενη πτώχευση, για παράδειγμα στους τομείς της φιλοξενίας και του πολιτισμού ( 16 )

3.1.6. Οι διαπραγματεύσεις κατέστησαν δυνατό να διασφαλιστεί η συνέχεια των δραστηριοτήτων και, επομένως, η επιβίωση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σε τομείς όπως οι μεταφορές, το εμπόριο και η γεωργία, οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι διαδραμάτισαν ουσιαστικό ρόλο όσον αφορά τις απαραίτητες προσαρμογές, την προσωρινή ή μόνιμη διακοπή λειτουργίας, και τις σχετικές επιπτώσεις στην απασχόληση. Θα πρέπει να αντληθούν διδάγματα ενόψει πιθανών μελλοντικών κρίσεων.

3.1.7. Οι εν λόγω επιδόσεις δεν μπορούν να συγκαλύψουν σημαντικές ελλείψεις. Η ποιότητα των εθνικών μηχανισμών κοινωνικού διαλόγου είναι άνιση ( 17 ) . Σε πολλά κράτη μέλη έχουν ληφθεί μέτρα χωρίς έγκαιρη και ουσιαστική διαβούλευση με εθνικούς κοινωνικούς εταίρους. Ορισμένες κυβερνήσεις έλαβαν έκτακτα μέτρα για τον περιορισμό της αυτονομίας τους, αντιμετωπίζοντάς τους ως εμπόδια και όχι ως λύσεις. Η κρίση στον τομέα της υγείας κατέδειξε την ανάγκη καλύτερης διαχείρισης και συντονισμού των αναγκαίων μέτρων που λαμβάνονται στα κράτη μέλη. Ο ενισχυμένος διάλογος μεταξύ των κρατών μελών, των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, καθώς και των εθνικών και ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων, είναι απαραίτητος για την εξεύρεση λύσεων για τη διαχείριση της κρίσης.

3.1.8. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ του Σεπτεμβρίου 2021 ορίζει ότι η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να δίνει συνέχεια στα αιτήματα των κοινωνικών εταίρων σχετικά με την εφαρμογή των συμφωνιών που συνάπτονται και καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει σαφή κριτήρια για την εφαρμογή των συμφωνιών που υπογράφονται από τους κοινωνικούς εταίρους ( 18 ) . Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 155 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ κοινωνικών εταίρων πρέπει να εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

3.2. Ειδικές παρατηρήσεις

3.2.1. Ψηφιακές, κλιματικές μεταβάσεις και νέες ευπάθειες

3.2.1.1. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπογραμμίζει τους μακροοικονομικούς και χρηματοπιστωτικούς κινδύνους ( 19 ) που συνδέονται με την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη (οικονομικές ζημίες που προκύπτουν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την τροποποίηση του προτύπου μετεωρολογικών κατακρημνίσεων) και την οικολογική μετάβαση (αύξηση των μη αξιοποιήσιμων στοιχείων του ενεργητικού, αύξηση της διαρθρωτικής ανεργίας, αστάθεια των τιμών και πληθωρισμός).

3.2.1.2. Η ρομποτοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, μορφών υπεργολαβίας και εργασίας εξ αποστάσεως θα επηρεάσουν μακροπρόθεσμα την αγορά εργασίας, την αξιοποίηση των δεξιοτήτων, την οργάνωση της εργασίας, τον σχεδιασμό των θέσεων εργασίας, τους επαγγελματικούς κινδύνους και τα μέσα για την πρόληψή τους.

3.2.1.3. κακές συνθήκες εργασίας , (άβολες στάσεις σώματος, εντατικοί ρυθμοί, μεγάλη πίεση στην εργασία και έλλειψη αυτονομίας και ποικιλίας καθηκόντων) Παρόλο που η σύμβαση αορίστου χρόνου εξακολουθεί να αποτελεί το πρότυπο αναφοράς, παρατηρείται αύξηση των αποκαλούμενων «ευέλικτων» ή «μη τυπικών» μορφών απασχόλησης, όπως η εργασία ανάλογα με τη ζήτηση και η εργασία σε πλατφόρμα. Δεδομένου ότι δεν ασκούν μεγάλη επιρροή στον τρόπο εργασίας τους, οι εν λόγω εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν συχνά, (άβολες στάσεις σώματος, εντατικοί ρυθμοί, μεγάλη πίεση στην εργασία και έλλειψη αυτονομίας και ποικιλίας καθηκόντων) ( 20 )

3.2.1.4. Οι εν λόγω μεταβάσεις οδηγούν σε μετατόπιση των επαγγελματικών κινδύνων . Αρχικά μέσω της εργασίας στο περιθώριο της μισθωτής εργασίας, με τη συνδυασμένη ανάπτυξη υπεργολαβίας και επισφαλών συμβάσεων, οι οποίες προστατεύουν λιγότερο την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Στη συνέχεια λόγω των νέων ευπαθειών που συνδέονται με τις συνθήκες εργασίας, τον υβριδισμό ευέλικτων μορφών οργάνωσης και ανανεωμένων μορφών απαρχαιωμένων πρακτικών τεηλορισμού. Τέλος, μέσω νέων παθήσεων σχετικών με την εργασία, που αντικατοπτρίζονται στην ενδημική αύξηση του επαγγελματικού άγχους και των σχετικών παθολογιών.

3.3. Προκλήσεις για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία στο ψηφιακό οικοσύστημα

3.3.1. τηλεργασία αποτελεί το κύριο φαινόμενο. Η γενίκευση αυτού του φαινομένου ανταποκρίνεται σε μια προσδοκία: το 80 % των εργοδοτών και το 76 % των εργαζομένων στην Ευρώπη επιθυμούν να συνεχίσουν την τηλεργασία και μετά την κρίση Οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών διαμορφώνουν σταδιακά ένα νέο ψηφιακό οικοσύστημα, στο οποίο ηαποτελεί το κύριο φαινόμενο. Η γενίκευση αυτού του φαινομένου ανταποκρίνεται σε μια προσδοκία: το 80 % των εργοδοτών και το 76 % των εργαζομένων στην Ευρώπη επιθυμούν να συνεχίσουν την τηλεργασία και μετά την κρίση ( 21 ) . Παρόλο που παρέχει περισσότερη ευελιξία, η τηλεργασία ενέχει νέες προκλήσεις: ανεπαρκής εξοπλισμός, αίσθημα απομόνωσης, δυσκολίες ψυχολογικής αποσύνδεσης από την εργασία και έλλειψη υποστήριξης από την ιεραρχία. Το 25 % ( 22 ) των εργαζομένων νιώθουν τακτικά συναισθηματική εξουθένωση από την εργασία τους, και τούτο τακτικά — κάτι που αποτελεί βασική διάσταση της επαγγελματικής εξουθένωσης. Η τηλεργασία έχει επίσης ως αποτέλεσμα νέες προκλήσεις για τους εργοδότες όσον αφορά π.χ. την αύξηση των αγορών εξοπλισμού τηλεργασίας, τις προκλήσεις της διαχείρισης και οργάνωσης της τηλεργασίας.

3.3.2. ρομποτικής οδηγεί σε μετατόπιση από τις εργασίες παραγωγής στις αυτοματοποιημένες εργασίες παρακολούθησης των διεργασιών. Εκτιμάται ότι το 22 % των θέσεων εργασίας στην ΕΕ ενδέχεται να έχουν αυτοματοποιηθεί έως το 2030, δηλαδή 53 εκατομμύρια θέσεις εργασίας Η πρόοδος που σημειώνεται στον τομέα τηςοδηγεί σε μετατόπιση από τις εργασίες παραγωγής στις αυτοματοποιημένες εργασίες παρακολούθησης των διεργασιών. Εκτιμάται ότι το 22 % των θέσεων εργασίας στην ΕΕ ενδέχεται να έχουν αυτοματοποιηθεί έως το 2030, δηλαδή 53 εκατομμύρια θέσεις εργασίας ( 23 ) . Η αυτοματοποίηση μπορεί να βελτιώσει τις συνθήκες εργασίας (ασφάλεια και εργονομία στον χώρο εργασίας, εμπλουτισμός των καθηκόντων, εξάλειψη επίπονων και επικίνδυνων καθηκόντων). Φυσικά, είναι επίσης σημαντικό να παρακολουθούνται και να μετριάζονται οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι υγείας και ασφάλειας στην εργασία λόγω αυτών των εξελίξεων οι οποίοι, εάν επικεντρωθούν αποκλειστικά στην παραγωγικότητα, ενδέχεται να οδηγήσουν σε επιδείνωση των συνθηκών εργασίας.

3.3.3. αλγοριθμική διαχείριση στην οικονομία των πλατφορμών και σε ορισμένους κολοσσούς της εφοδιαστικής. Η πρόκληση είναι διττή: αντικατάσταση του επόπτη στις εργασίες ελέγχου και παρακολούθησης των επιδόσεων και αύξηση της παραγωγικότητας μέσω εξορθολογισμού της εργασίας, σε ακραίο βαθμό ορισμένες φορές. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, επί των οποίων το Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο προέβη σε ολοκληρωμένη σύνοψη, όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, στις εν λόγω πρακτικές οι «κλασικοί» κίνδυνοι που συνδέονται με τον εξορθολογισμό της εργασίας (αύξηση της έντασης και του επίμοχθου χαρακτήρα της εργασίας, μείωση των εργασιών) επικαλύπτονται με «αναδυόμενους» κινδύνους που συνδέονται με την ψηφιοποίηση της εργασίας (διανοητική υπερφόρτωση, υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο, κοινωνική απομόνωση) Πολλές από τις προόδους που οφείλονται στην τεχνητή νοημοσύνη βρίσκονται ακόμη σε εμβρυικό στάδιο, όπως ηστην οικονομία των πλατφορμών και σε ορισμένους κολοσσούς της εφοδιαστικής. Η πρόκληση είναι διττή: αντικατάσταση του επόπτη στις εργασίες ελέγχου και παρακολούθησης των επιδόσεων και αύξηση της παραγωγικότητας μέσω εξορθολογισμού της εργασίας, σε ακραίο βαθμό ορισμένες φορές. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, επί των οποίων το Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο προέβη σε ολοκληρωμένη σύνοψη, όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, στις εν λόγω πρακτικές οι «κλασικοί» κίνδυνοι που συνδέονται με τον εξορθολογισμό της εργασίας (αύξηση της έντασης και του επίμοχθου χαρακτήρα της εργασίας, μείωση των εργασιών) επικαλύπτονται με «αναδυόμενους» κινδύνους που συνδέονται με την ψηφιοποίηση της εργασίας (διανοητική υπερφόρτωση, υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο, κοινωνική απομόνωση) ( 24 )

3.3.4. εξ αποστάσεως διαχείριση . Η διαρκής επιτήρηση και αξιολόγηση ενέχουν κίνδυνο για την ψυχική υγεία των τηλεργαζομένων Η αλγοριθμική διαχείριση εισέρχεται σταδιακά στις εταιρείες όπου επιλύει τις προκλήσεις που θέτει η. Η διαρκής επιτήρηση και αξιολόγηση ενέχουν κίνδυνο για την ψυχική υγεία των τηλεργαζομένων ( 25 ) , ιδίως μέσω του φαινομένου «Μεγάλου Αδελφού» και της εξάλειψης των ορίων μεταξύ ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής. Χωρίς τις απαραίτητες διασφαλίσεις, αυτές οι τεχνολογίες μπορούν να υπονομεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας.

3.3.5. εφαρμογές υψηλού κινδύνου στον χώρο εργασίας. Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταστούν υποχρεωτικές οι αξιολογήσεις συμμόρφωσης από τρίτους για κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου Στη νομοθετική πρόταση που υπέβαλε για την τεχνητή νοημοσύνη ( 26 ) , η Επιτροπή δεν αντιμετωπίζει την πρόκληση που συνιστούν οιστον χώρο εργασίας. Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταστούν υποχρεωτικές οι αξιολογήσεις συμμόρφωσης από τρίτους για κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου ( 27 ) . Οι μηχανισμοί που αξιολογούν τη συμπεριφορά, τον χρόνο εργασίας, τις επιδόσεις ή τα συναισθήματα του εργαζομένου, όταν χαρακτηρίζονται ως τεχνητή νοημοσύνη υψηλού κινδύνου, θα πρέπει να υπόκεινται σε αξιολόγηση της συμμόρφωσης από τρίτους.

3.4. Μετασχηματισμοί, μεταβάσεις και «νέες παθήσεις»

3.4.1. Παρατηρείται μετατόπιση από την αύξηση των επαγγελματικών τραυματισμών στην αύξηση των επαγγελματικών νόσων. Από το 2000 έως το 2016, οι θάνατοι λόγω καρδιοπάθειας και εγκεφαλικών επεισοδίων που συνδέονται με έκθεση σε εργασιακά ωράρια μακράς διάρκειας έχουν αυξηθεί αντίστοιχα κατά 41 % και 19 % σε παγκόσμιο επίπεδο ( 28 ) . Οι ψυχικές νόσοι που συνδέονται με την εργασία επίσης αυξάνονται, όπως οι καταθλιπτικές διαταραχές. 17 % έως 35 % των καταθλίψεων μπορούν να αποδοθούν στην εργασία ( 29 ) , γεγονός που καταδεικνύει τάση για αύξηση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και των επιπτώσεών τους στην υγεία των εργαζομένων.

3.4.2. φυσικών παραγόντων κινδύνου . Τα ατυχήματα εργασίας έχουν ελαφρώς μειωθεί έρευνα ESENER , δείχνει ότι οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις των άνω άκρων και η παρατεταμένη παραμονή σε καθήμενη θέση αποτελούν τους δύο παράγοντες κινδύνου στους οποίους είναι περισσότερο εκτεθειμένοι οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι Η μετατόπιση των παθήσεων παρατηρείται και σε επίπεδο. Τα ατυχήματα εργασίας έχουν ελαφρώς μειωθεί ( 30 ) , ενώ οι μυοσκελετικές διαταραχές εξακολουθούν να αποτελούν την πρώτη αιτία ανικανότητας προς εργασία σε παγκόσμιο επίπεδο ( 31 ) . Η τελευταία, δείχνει ότι οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις των άνω άκρων και η παρατεταμένη παραμονή σε καθήμενη θέση αποτελούν τους δύο παράγοντες κινδύνου στους οποίους είναι περισσότερο εκτεθειμένοι οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι ( 32 ) . Επομένως, η υγεία και ασφάλεια στην εργασία δεν απειλείται πλέον τόσο από τη μεμονωμένη έκθεση σε εξαιρετικά επικίνδυνες καταστάσεις, όσο από την παρατεταμένη έκθεση σε ασθενέστερους παράγοντες κινδύνου.

4. Προοπτικές για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κοινωνικού διαλόγου και τον μετριασμό των κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία

4.1. Η πανδημία αποτελεί ευκαιρία προκειμένου να δημιουργηθούν νέες συλλογικές ικανότητες έναντι υγειονομικών, περιβαλλοντικών και δημογραφικών κρίσεων. Οι κοινωνικοί εταίροι είναι οι πλέον κατάλληλοι να προβλέπουν τις αλλαγές και τις νέες ανάγκες στην κατάρτιση, να προσαρμόζονται σε νέα περιβάλλοντα, να εντοπίζουν αναδυόμενους κινδύνους ( 33 ) και να προετοιμάζουν τον μετασχηματισμό των παραγωγικών διαδικασιών.

4.2. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των συμφωνιών που προκύπτουν από τον κοινωνικό διάλογο. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι υποστηρίζει ( 34 ) τη σύσταση της ΔΟΕ ( 35 ) σχετικά με έναν επιθεωρητή εργασίας ανά 10 000 εργαζομένους και τονίζει την ανάγκη να ενισχυθεί ο ρόλος των συνδικαλιστικών εκπροσώπων όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Σε όλα τα επίπεδα, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν επαρκώς στον σχεδιασμό και την εφαρμογή μέτρων πρόληψης, σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο.

4.3. Η γενίκευση της τηλεργασίας απαιτεί την επέκταση των όρων παρέμβασης της επιθεώρησης εργασίας. Όπως και στην Ισπανία ( 36 ) , οι επιθεωρητές πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχουν τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται η τηλεργασία, κατόπιν αιτήματος του εργαζομένου και με σεβασμό στην ιδιωτική του ζωή. Αυτό περιλαμβάνει τον εντοπισμό και την καταχώριση καταγγελιών σχετικά με την έλλειψη απαραίτητου εξοπλισμού, τη μη συμμόρφωση με το δικαίωμα στην αποσύνδεση κ.λπ.

4.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη διεξαγωγή ανάλυσης προοπτικών του αντικτύπου της ψηφιοποίησης της εργασίας στα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά την αναβάθμιση των δεξιοτήτων, την οργάνωση της εργασίας, τους επαγγελματικούς κινδύνους και τους τρόπους πρόληψής τους.

4.5. Η αύξηση του κόστους των επαγγελματικών ασθενειών, όπως οι καρδιοπάθειες και η επαγγελματική εξουθένωση, πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διεξοδικής παρακολούθησης προκειμένου να προσδιοριστούν στο ενδεδειγμένο επίπεδο τα μέτρα που συνάδουν με το Όραμα για μηδενικές απώλειες.

4.6. Οι ισχύουσες διατάξεις δεν επιτρέπουν την αυστηρή αξιολόγηση των επιπτώσεων των αυτόνομων συμφωνιών πλαισίων. Τα διαθέσιμα δεδομένα είναι αποσπασματικά και τα πρωτόκολλα συλλογής δεν επιτρέπουν τη συναγωγή αιτιώδους συνάφειας. Είναι απαραίτητο να καταβληθούν προσπάθειες για την ανάπτυξη κατάλληλων δεικτών ανά συμφωνία και για έναν οριζόντιο μηχανισμό ο οποίος θα επιτρέπει τη συναγωγή αιτιώδους συνάφειας, με πλήρη σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων κατά την εφαρμογή των συμφωνιών-πλαισίων.

4.7. Οι συγκεκριμένοι αυτοί δείκτες θα συμπληρώνονται από ευρύτερους δείκτες οι οποίοι θα επιτρέπουν την παρακολούθηση της προόδου που σημειώνεται στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Αυτό θα μπορούσε να εφαρμοστεί στις έρευνες ESENER , για τις οποίες η ΕΟΚΕ συνιστά να πραγματοποιούνται ανά διετία και να καλύπτουν συστηματικότερα τις προκλήσεις σε σχέση με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Αυτό το σύστημα θα καταστήσει δυνατή την αξιολόγηση της κάλυψης των πρωτοβουλιών που αναπτύχθηκαν και θα προτείνει νέα μέτρα εάν χρειαστεί.

4.8. Ο εποπτικός ρόλος της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας ( 37 ) μέσω της Επιτροπής Ανωτέρων Επιθεωρητών Εργασίας θα μπορούσε να ασκείται διά της παροχής ευκαιριών και συστάσεων για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας και των συμφωνιών του κοινωνικού διαλόγου που δεν έχουν μετατραπεί σε οδηγίες.

4.9. Η δέουσα διασύνδεση μεταξύ του ευρωπαϊκού και του εθνικού κοινωνικού διαλόγου απαιτεί τη διεύρυνση της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων σε όλα τα κράτη μέλη. Μπορούν να κινητοποιηθούν κονδύλια για την ενίσχυση των ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων όταν αυτές παρουσιάζουν αδυναμίες.

4.10. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει κάθε πρωτοβουλία που βοηθά τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της προσέγγισης πρόληψης. Ενδεικτικά αναφέρονται το πρόσφατο πρότυπο ISO 45003 ( 38 ) σχετικά με τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους και το διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA), το οποίο τροφοδοτείται τακτικά με νέα εργαλεία και την πύλη για τους υγιείς χώρους εργασίας που συγκεντρώνει τους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους οι εργοδότες Στη Γαλλία, το OiRA έχει χρησιμοποιηθεί 61 000 ( 39 ) φορές από 42 000 χρήστες, δηλαδή το ήμισυ των χρηστών. Η ΕΟΚΕ τονίζει την αξία αυτών των έτοιμων προς χρήση εργαλείων για τις επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους σε εσωτερικό επίπεδο και επισημαίνει ότι η αξιολόγηση των κινδύνων αποτελεί βασικό πυλώνα της πρόληψης.

4.11. Η προσέγγιση «Όραμα για μηδενικές απώλειες» θα πρέπει να είναι περισσότερο προορατική και να επικεντρώνεται στην πρόληψη και την εξάλειψη των κινδύνων, σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο. Κάθε πολιτική στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία θα πρέπει να σέβεται την αρχή της πρόληψης, η οποία αναπτύσσεται και εφαρμόζεται μέσω διαβούλευσης και κοινωνικού διαλόγου και υποστηρίζεται από αυστηρούς κανόνες.

4.12. Όσον αφορά την καταπολέμηση του συνδεόμενου με την εργασία καρκίνου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια περισσότερο φιλόδοξη θέση η οποία να καλύπτει τους 50 καρκινογόνους παράγοντες προτεραιότητας. Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/37/ΕΚ θα πρέπει επίσης να επεκταθεί στις τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες και στα επικίνδυνα φάρμακα ( 40 ) . Επιπλέον, το χρόνιο άγχος αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου ( 41 ) , και η νυχτερινή εργασία με βάρδιες προκαλεί καρκίνο του μαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου ( 42 ) . Θα πρέπει να υιοθετηθεί μια προσέγγιση βάσει του κινδύνου και όχι μια μεθοδολογία που θεωρεί την προστασία των εργαζομένων δαπανηρή.

4.13. Οι μυοσκελετικές διαταραχές εξακολουθούν να αποτελούν το κυρίαρχο πρόβλημα υγείας και ασφάλειας στην εργασία στην ΕΕ. Σε επίπεδο επιχειρήσεων, η ποιότητα του κοινωνικού διαλόγου και η ορθή λειτουργία της επιτροπής υγείας-ασφάλειας, όπου υπάρχουν, εγγυώνται την αποτελεσματικότητα της προσέγγισης πρόληψης. Ο κοινωνικός διάλογος σε τομεακό επίπεδο μπορεί επίσης να παρέχει υποστήριξη, μέσω συγκεκριμένων κατευθυντήριων γραμμών, σε δράσεις ευαισθητοποίησης και ανταλλαγής εμπειριών, καθώς και στη διάδοση ορθών πρακτικών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανάπτυξη μιας συνολικής, βιώσιμης και ολοκληρωμένης πολιτικής απαιτεί την εκ νέου ενεργοποίηση του σχεδίου οδηγίας σχετικά με τις μυοσκελετικές διαταραχές.

4.14. Η ανάγκη θέσπισης ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους καταδεικνύεται από την ανεπαρκή εφαρμογή της αυτόνομης συμφωνίας-πλαισίου του 2004 για το στρες που συνδέεται με την εργασία. Η EOKE υπενθυμίζει ότι μια αποτελεσματική προσέγγιση πρόληψης περιλαμβάνει δράσεις για τους αιτιώδεις παράγοντες — δηλαδή την οργάνωση της εργασίας. Μια προσέγγιση παρέμβασης στην ψυχική υγεία του ατόμου δεν θα περιορίσει το άγχος στην εργασία.

4.15. Η ΕΟΚΕ τονίζει την κοινή ανάγκη για ένα ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο και μια επιτυχημένη στρατηγική ανάπτυξης. Οι οδηγίες καθορίζουν τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, ενώ τα διαφορετικά επίπεδα του κοινωνικού διαλόγου επιτρέπουν τις αναγκαίες προσαρμογές στις τομεακές και εθνικές ιδιαιτερότητες.

4.16. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για τον αποκλεισμό των αυτοαπασχολούμενων εργαζομένων από το πεδίο εφαρμογής του στρατηγικού πλαισίου. Ορισμένοι εργαζόμενοι σε πλατφόρμα, που θεωρούνται «αυτοαπασχολούμενοι», στην πραγματικότητα υπόκεινται σε υπαλληλική σχέση με τις πλατφόρμες μέσω της αλγοριθμικής διαχείρισης. Η πανδημία ανέδειξε την ευπάθεια των εν λόγω εργαζομένων και τις ελλείψεις των πλατφορμών όσον αφορά την πρόληψη. Δεν ενδείκνυται οι εν λόγω εργαζόμενοι να συνεχίσουν να εκτίθενται σε ανεξέλεγκτους κινδύνους, λόγω του αποκλεισμού τους από το στρατηγικό πλαίσιο.

4.17. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ύπαρξη ασύμμετρων σχέσεων μεταξύ των πλατφορμών και των εν λόγω εργαζομένων και υπενθυμίζει ότι η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης αποτελούν θεμελιώδη δικαιώματα. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η κατάλληλη οργάνωση και εκπροσώπηση προκειμένου να διευκολυνθεί ο κοινωνικός διάλογος και άρα οι συλλογικές διαπραγματεύσεις. Επιπλέον, ενδείκνυται η επέκταση των δικαιωμάτων κοινωνικής προστασίας στους εν λόγω εργαζομένους.

4.18. Είναι εξίσου σημαντικό να δοθεί προσοχή στους εργαζομένους με αναπηρία ή με χρόνιες νόσους. Η απασχόληση παρέχει πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγαση, ολοκληρωμένη κοινωνική και πολιτιστική ζωή και κοινωνική ένταξη. Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ σχετικά με την ένταξη, θα πρέπει να μειωθούν οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών και να ομογενοποιηθούν οι πολιτικές για την απασχολησιμότητα και την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ένταξη.

4.19. Η πρόληψη του επαγγελματικού αποκλεισμού θα πρέπει να αποτελεί μέρος του κοινωνικού διαλόγου και να υποστηρίζει την επιστροφή στην απασχόληση (προσαρμογή εργασίας, επανέναρξη μερικής απασχόλησης κ.λπ.). Συνιστώνται δράσεις για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την κατάσταση των εργαζομένων με αναπηρία ή που ενδέχεται να διατρέχουν κίνδυνο αποκλεισμού λόγω ανικανότητας προς εργασία.

4.20. Η αναγνώριση της πολυμορφίας, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών μεταξύ των φύλων, στο εργατικό δυναμικό είναι ζωτικής σημασίας για την εγγύηση της ασφάλειας και της υγείας τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών εργαζομένων. Μολονότι έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος στον τομέα αυτό, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μπορούν και πρέπει να γίνουν περισσότερα. Οι διαφορές μεταξύ των φύλων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ανάπτυξη πολιτικών και στρατηγικών πρόληψης για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια προσέγγιση που θα λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, ώστε να ενσωματωθεί η διάσταση του φύλου σε όλους τους τομείς της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Για να αξιοποιηθούν τα οφέλη του κοινωνικού διαλόγου, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στον κοινωνικό διάλογο.

4.21. Η πρόσβαση των νέων εργαζομένων στην τεχνολογία των πληροφοριών θα πρέπει να διευκολυνθεί. Η συνεχής μάθηση καθίσταται η κύρια πηγή εργασιακής ασφάλειας στην ψηφιακή εποχή. Είναι επίσης σημαντικό να μην αποκλειστούν οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας με την προώθηση ευκαιριών μάθησης και με την προστασία από τις διακρίσεις λόγω ηλικίας.

4.22. Τα οφέλη της τηλεργασίας εξαρτώνται από τον τρόπο οργάνωσής της από τον εργοδότη. Η χρήση της τηλεργασίας πρέπει να πλαισιώνεται από συλλογικές διαπραγματεύσεις προκειμένου να αποφεύγονται οι δυσκολίες που εντοπίζονται σε πολλαπλές έρευνες ( 43 ) . Η ευρωπαϊκή συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφηκε το 2002 δεν καθιστά δυνατή την ανταπόκριση σε αυτές τις νέες προκλήσεις. Η ΕΟΚΕ συνιστά την εκπόνηση νέων κατευθυντήριων γραμμών, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και των μυοσκελετικών διαταραχών.

4.23. Είναι σημαντικό να επισημανθούν οι δεσμοί μεταξύ της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία και της κερδοφορίας των επιχειρήσεων. Ο κοινωνικός διάλογος, λόγω της επίδρασής του στις συνθήκες εργασίας και στην παραμονή σε αυτή, καθιστά δυνατή την αποφυγή του κόστους των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών. Πρόκειται για επένδυση της οποίας τα οφέλη υπερβαίνουν το κόστος ( 44 )

4.24. Ενδείκνυται να αναπτυχθεί ένα πνεύμα πρόληψης, μέσω της εκπαίδευσης των διαφόρων φορέων κοινωνικού διαλόγου, της ευαισθητοποίησης σχετικά με αναδυόμενους κινδύνους και της ενίσχυσης και διανομής των διαθέσιμων πόρων. Η ΕΟΚΕ ζητεί την κινητοποίηση κονδυλίων του σχεδίου ανάκαμψης προς αυτή την κατεύθυνση.

Βρυξέλλες, 20 Ιανουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 114.

(2) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7466429/

(3) https://www.cancer-environnement.fr/597-Vol-124--Cancerogenicite-du-travail-de-nuit-poste.ce.aspx

(4) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021), Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη) και για την τροποποίηση ορισμένων νομοθετικών πράξεων της Ένωσης [COM(2021) 206 final].

(5) Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος περιλαμβάνει συζητήσεις, διαβουλεύσεις, διαπραγματεύσεις και κοινές δράσεις που πραγματοποιούνται από οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων (εργοδότες και εργαζόμενοι). Γίνεται διάκριση μεταξύ του τριμερούς διαλόγου με τις δημόσιες αρχές και του διμερούς διαλόγου μεταξύ συνδικαλιστικών οργανώσεων και των Ευρωπαίων εργοδοτών.

(6) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0323&qid=1626089672913#PP1Contents

(7) https://www.eurofound.europa.eu/el/publications/report/2021/right-to-disconnect-exploring-company-practices

(8) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=1106

(9) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=5000

(10) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=1202

(11) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=5460

(12) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=1348

(13) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=521&langId=en&agreementId=5595

(14) https://osha.europa.eu/en/themes/good-osh-is-good-for-business

(15) https://visualisation.osha.europa.eu/osh-costs#!/

(16) Βλέπε ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 2.3.

(17) Συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη χάραξη πολιτικής κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound) (2021), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(18) EE C 10 της 11.1.2021, σ. 14.

(19) ΕΚΤ (2021), Climate change and monetary policy in the euro area, Occasional Paper Series, αριθ. 271/Σεπτέμβριος 2021.

(20) Bérastégui P. (2021), Exposure to Psychosocial Risk Factors in the Gig Economy: A Systematic Review. ETUI Research Report 2021.01.

(21) Littler Mendelson (2020), Littler European Employer COVID-19 Survey Report

(22) Eurofound (2020), Living, working and COVID-19 (Διαβίωση, εργασία και COVID-19), σειρά COVID-19, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο.

(23) https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/the-future-of-work-in-europe

(24) Bérastégui P. (2021), Exposure to Psychosocial Risk Factors in the Gig Economy: A Systematic Review. ETUI Research Report 2021.01.

(25) APPG (2021), The new frontier: Artificial Intelligence at work.

(26) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021), Πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη) [COM(2021) 206 final].

(27) ΕΕ C 517 της 22.12.2021, σ. 61, σημείο 1.10.

(28) ILO (2021) WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury, [ΔΟΕ (2021) Κοινές εκτιμήσεις ΠΟΥ/ΔΟΕ σχετικά με την επιβάρυνση από ασθένειες και τραυματισμούς που σχετίζονται με την εργασία], 2000–2016.

(29) Niedhammer et al. (2021). Update of the fractions of cardiovascular diseases and mental disorders attributable to psychosocial work factors in Europe. Int Arch Occup Environ Health.

(30) https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20211012-2

(31) Cieza et al. (2020). Global estimates of the need for rehabilitation based on the Global Burden of Disease study 2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet, 396: 10267.

(32) Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) (2020) — Ευρωπαϊκή έρευνα για τις επιχειρήσεις σχετικά με τους νέους και τους αναδυόμενους κινδύνους (ESENER 2019) — ενημερωτικό σημείωμα.

(33) https://osha.europa.eu/en/emerging-risks

(34) ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 114.

(35) https://www.ilo.org/public/english/standards/relm/gb/docs/gb297/pdf/esp-3.pdf

(36) https://ec.europa.eu/social/ajax/BlobServlet?docId=23324&langId=en

(37) Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας έχει ως στόχο να υποστηρίξει τη συμμόρφωση και τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αποτελεσματική συμμόρφωση με τις νομικές πράξεις της ΕΕ στους τομείς της κινητικότητας των εργαζομένων και του συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης.

(38) https://www.iso.org/standard/64283.html

(39) https://oiraproject.eu/en/news/road-transport-france-now-safer-oira

(40) Χημική ουσία που μπορεί να βλάψει τη γονιμότητα του άνδρα ή της γυναίκας ή να βλάψει την ανάπτυξη του εμβρύου.

(41) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7466429/

(42) https://www.cancer-environnement.fr/597-Vol-124--Cancerogenicite-du-travail-de-nuit-poste.ce.aspx

(43) https://www.eurofound.europa.eu/data/covid-19/working-teleworking

(44) https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---travail/documents/publication/wcms_571914.pdf