30. 1.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 23/19 
Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έγκριση ειδικού προγράμματος 
έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας — μη πυρηνικές πηγές ενέργειας και 
ορθολογική χρησιμοποίηση της ενέργειας — 1989-1992, JOULE (Joint Opportunities for Unconventional 
or Long-term Supply) (]) 
(89/C 23/09) 
To Συμβούλιο αποφάσισε στις 9 Αυγούστου 1988 να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 130 Q, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, να 
γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των 
σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 4 Νοεμβρίου 1988 βάσει της εισηγητικής 
έκθεσης του κ. Flum. 
Η ΟΚΕ εξέδωσε ομόφωνα κατά την 260ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης Νοεμβρίου 1988) 
την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Η συνέχιση των μέχρι τώρα προγραμμάτων για την ανάπτυξη 
της Ε + Α στον ενεργειακό τομέα είναι απολύτως αναγκαία 
για την εκπλήρωση των στόχων ενεργειακής πολιτικής της 
Επιτροπής και λόγω της σημασίας και του επείγοντος χαρα­
κτήρα των προβλημάτων ενεργειακού ανεφοδιασμού. Η νέα 
συνεπώς πρωτοβουλία επικροτείται καταρχήν. 
Το πρόγραμμα είναι βασικά κατάλληλο για την επίτευξη των 
στόχων λόγω της διάρθρωσης και των διαδικασιών του. Το 
οικονομικό ωστόσο πλαίσιο εμφανίζεται εξαιρετικά περιο­
ρισμένο και δεν ανταποκρίνεται στη σημασία και στην έκταση 
της σχετικής αποστολής. 
Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ανησυχία μια γενική χαλάρωση της 
πολιτικής δέσμευσης για την ανάπτυξη ορθολογικής, 
αβλαβούς για το περιβάλλον, χρησιμοποίησης ενέργειας 
καθώς και για την ανακάλυψη ανανεώσιμων ενεργειών και 
προειδοποιεί για τον κίνδυνο υποβάθμισης των μεγάλων μελ­
λοντικών προβλημάτων του ενεργειακού εφοδιασμού λόγω 
της σημερινής πτώσης των ενεργειακών τιμών: Καλεί την 
Επιτροπή να συνεχίσει εντείνοντας περισσότερο τις προσπά­
θειες της στον τομέα αυτό. 
Τόσο για το μέλλον της Κοινότητας όσο και εκείνο ολοκλήρου 
του κόσμου η εντονότερη έρευνα και ανάπτυξη μακροπρό­
θεσμων τεχνικών μεθόδων παραγωγής και εκμετάλλευσης της 
ενέργειας είναι ζωτικής σημασίας. Προπάντων πρόκειται για: 
— εξοικονόμηση ενέργειας και την ορθολογική της χρησιμο­
ποίηση, 
— αύξηση της συμβολής των ανανεώσιμων ενεργειακών 
πηγών (ιδίως της ηλιακής ενέργειας, της αιολικής ενέρ­
γειας, των υδατοπτώσεων και της βιομάζας), και 
— αβλαβείς για το περιβάλλον τεχνικές εκμετάλλευσης των 
ορυκτών ενεργειακών υλών. 
Με τις ακόλουθες παρατηρήσεις η ΟΚΕ επιθυμεί να παρουσιά­
σει συνοπτικά τη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 
ενόψει της μελλοντικής ενεργειακής πολιτικής και να διαβι­
βάσει τις σκέψεις της καθώς και τα αιτήματα της προς την 
Επιτροπή και το Συμβούλιο. 
(') ΕΕ αριθ. C 221 της 25. 8. 1988, σ. 6. 1. Εισαγωγή 
1.1. Η Επιτροπή, στη συνέχεια των μέχρι τώρα προγραμμά­
των Ε + Α στον τομέα αυτό για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, 
πρότεινε ένα περαιτέρω ειδικό πρόγραμμα έρευνας και τεχνο­
λογικής ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας — μη πυρηνικές 
ενέργειες, ορθολογική χρησιμοποίηση ενέργειας — με το 
συνοπτικό τίτλο JOULE. Το πρόγραμμα διαρκεί από το 1989 
ως το 1992, χρηματοδοτείται με ποσό 122 εκατομμύρια ECU 
και περιλαμβάνει όλες τις πτυχές Ε + Α της παραγωγής 
και χρησιμοποίησης της ενέργειας (με εξαίρεση τις ειδικές 
πτυχές πυρηνικής ενέργειας). Επιδιώκει ιδιαίτερα να συμβά­
λει στην: 
— αύξηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, 
— επίλυση περιβαλλοντολογικών προβλημάτων που συνδέο­
νται με την ενέργεια, 
— αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, 
— πραγματοποίηση της κοινοτικής εσωτερικής αγοράς στον 
τομέα της ενέργειας, 
— επίλυση των ενεργειακών προβλημάτων στις αναπτυσσό­
μενες χώρες. 
1.2. Λόγω της μείωσης των πιστώσεων σε σχέση με το 
προηγούμενο πρόγραμμα (1985 έως 1988) πρέπει να επιβληθεί 
μια αυστηρότητα ανάλογη με τις προτεραιότητες, συνεπεία 
της οποίας θα ενισχυθούν κατά προτίμηση 
— συνεταιριστικά, στρατηγικά σχέδια έρευνας, και 
— σχέδια με βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες δυνατότη­
τες. 
Από τα προεκτιθέμενα προκύπτουν τέσσερεις τομείς εργα­
σίας: 
— ανάπτυξη προτύπων ενεργειακών συστημάτων, 
— μέτρα αύξησης των ενεργειακών αποτελεσμάτων, 
— μέτρα για την άριστη και καθαρή χρησιμοποίηση των 
ορυκτών καυσίμων, 
— περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. 
1.3. Η διάρθρωση του προγράμματος και ο προσανα­
τολισμός της έρευνας πραγματοποιούνται βάσει των 
εμπειριών από τα προηγούμενα προγράμματα (συμπεριλαμβα­
νομένης της αξιολόγησης από επιτροπές εμπειρογνωμόνων) 
και διαβουλεύσεων με κυβερνήσεις, ενεργειακούς οργανι­
σμούς, επιχειρήσεις ενεργειακού εφοδιασμού κλπ. 
Αριθ. C 23/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 1.89 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Ο μέχρι τώρα προσανατολισμός της ερευνητικής 
ανάπτυξης όσον αφορά το περιεχόμενο της αξιοποίησης της 
εμπειρίας, της εκτίμησης από εμπειρογνώμονες, διαβουλεύ­
σεις με κυβερνήσεις, ερευνητικά ιδρύματα και επιχειρήσεις 
είναι για το ευρύ πεδίο βιομηχανικών εφαρμογών ορθός και 
επαρκής: για το ευρύ πεδίο της εφαρμογής των νέων ενεργεια­
κών τεχνικών μεθόδων για οικιακές χρήσεις και μικροκατα-
ναλωτές η ΟΚΕ διακρίνει τον κίνδυνο, η έρευνα και ανάπτυξη 
να αγνοήσει τις συγκεκριμένες ανάγκες του δυναμικού της 
ζήτησης. Αυτό θα αποτελούσε μειονέκτημα στο βαθμό που 
το κύριο ποσοστό κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας 
αναλογεί στην ενέργεια του τομέα κτιρίων, ενώ στη βιομη­
χανία αναλογεί μόνο το 36%. 
2.2. Για τον τομέα οικιακής χρήσης και μικροκαταναλω-
τών είναι ανάγκη, με τη συμμετοχή συμβούλων επί θεμάτων 
ενέργειας, αρχιτεκτόνων, εκπροσώπων των επαγγελματιών, 
ενώσεων των καταναλωτών και συμβουλίων καταναλωτών, 
ενώσεων των μισθωτών και των ιδιοκτητών κατοικιών, συνδι­
καλιστικών οργανώσεων κλπ. στις διαβουλεύσεις και με 
συστηματικά συγκεκριμένα μέτρα έρευνας της αγοράς να 
συλλέγουν επαρκή στοιχεία σχετικά με τη μελλοντική αγορά, 
για να επιτευχθεί ένας τέτοιος προσανατολισμός της έρευνας, 
ώστε τα αποτελέσματα της να ανταποκρίνονται πράγματι στις 
ανάγκες. Αυτό δεν είναι δυνατό να ανατεθεί μόνο στη βιομη­
χανία, διότι τα συμφέροντα της βιομηχανίας και εκείνα των 
καταναλωτών δεν συμπίπτουν οπωσδήποτε σε όλα τα σημεία. 
Τα συμφέροντα της βιομηχανίας προσανατολίζονται κατ'ανά-
γκην προς τη διάθεση των προϊόντων, ενώ των καταναλωτών 
προς τη χρησιμοποίηση. Επιπλέον οι τεχνικές εξελίξεις πρέ­
πει να είναι δυνατόν να ενσωματωθούν στην ήδη υφιστάμενη 
διάρθρωση κτιρίων και μικροεπιχειρήσεων· εξάλλου όμως τα 
νοικοκυριά και οι μικροκαταναλωτές πρέπει να ενημε­
ρώνονται έγκαιρα για τα μελλοντικά συστήματα ενεργειακού 
εφοδιασμού, ώστε σε περίπτωση νέων προγραμματισμών 
(κατασκευή οικίας, ίδρυση επιχειρήσεων) να δύνανται να 
προσαρμοσθούν έγκαιρα στα μελλοντικά δεδομένα της ενερ­
γειακής τεχνικής. 
2.3. Τη βάση κάθε προγραμματισμού αποτελεί μια καλή 
έρευνα αγοράς. Μια δυναμική αγορά που μπορεί να αποτε­
λέσει αντικείμενο έρευνας, υπάρχει σήμερα ήδη, διότι βέβαια 
τα μελλοντικά ενεργειακά συστήματα χρησιμοποιούνται 
κυρίως στα ήδη υφιστάμενα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. 
2.4. Στην πρακτική εμφανίζεται σήμερα τεράστιο χάσμα 
μεταξύ της πληθώρας των ήδη υφιστάμενων επιτυχιών στον 
τομέα της Ε + Α αφενός και του βαθμού στον οποίο αυτές 
γίνονται γνωστές στον τελικό καταναλωτή και της δυνατότη­
τας άμεσης χρησιμοποίησης τους αφετέρου· το χάσμα αυτό 
δεν εξηγείται μόνο από την παρούσα ενεργειακή κατάσταση, 
διότι και στην περίπτωση αιφνίδιας έντονης ανόδου των 
τιμών ενέργειας με επακόλουθο την οικονομική απόδοση 
νέων ενεργειακών τεχνικών θα έπρεπε βέβαια οι τελευταίες 
να εισαχθούν προηγουμένως με μια μακροχρόνια διαδικασία 
στην αγορά, με την ανάπτυξη και την δοκιμασία κατάλληλων 
για την τελική κατανάλωση μηχανικών συστημάτων και 
εγκαταστάσεων, με εκπαίδευση και πρακτική εξάσκηση αρχι­
τεκτόνων, συμβούλων επί θεμάτων ενέργειας, επαγγελματιών 
κλπ. ως την αρμόζουσα διαμόρφωση των διοικητικών γενικών 
συνθηκών. 
2.5. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει η έρευνα και ανάπτυξη 
να περιορισθούν σε επιστημονικά πρότυπα, βασικές έρευνες και εφαρμογές βιομηχανικής τεχνικής, αλλά να συμπερι­
λάβουν εξίσου την έρευνα, την ανάπτυξη και τη δοκιμή 
λύσεων των προβλημάτων, οι οποίες αντιστοιχούν στις 
υφιστάμενες ανάγκες και στην τελική κατανάλωση, όπως και 
στην έρευνα των δυνατοτήτων μείωσης του κόστους, των 
στρατηγικών εισαγωγής στις αγορές και των αναγκαίων προϋ­
ποθέσεων στον διοικητικό και στον οικονομικό χώρο. 
2.6. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να δεχθεί την έρευνα 
και ανάπτυξη νέων ενεργειακών τεχνικών ως ένα ευρύτατο 
τεχνικό καθήκον οικονομικής και πολιτικής διαχείρισης και 
να το οδηγήσει στο σύνολο του σε όλους τους σημαντικούς 
επιμέρους τομείς μέσω της έρευνας και ανάπτυξης ώς το 
στάδιο της ωριμότητας της αγοράς, ώστε στην περίπτωση 
μιας νέας βραχυπρόθεσμης αύξησης των ενεργειακών τιμών 
ή στην περίπτωση της εμφάνισης συγκεκριμένων κινδύνων 
στις παραδοσιακές ενέργειες (πυρηνική καταστροφή, κλι­
ματολογικοί κίνδυνοι), να είναι δυνατή η σχετικά ταχεία και 
εκτεταμένη χρησιμοποίηση των νέων αυτών τεχνικών. 
2.7. Παράλληλα πρέπει κατά την πορεία των εγκριτικών 
διαδικασιών στο ίδιο το πρόγραμμα να ληφθεί υπόψη ότι η 
συμμετοχή ιδίως μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (βιοτεχ­
νιών), ενόψει της παραπάνω περιγραφόμενης διάρθρωσης 
αγοράς έχει σκοπιμότητα και ότι συνεπώς οι διαδικασίες για 
το χειρισμό σχετικών αιτήσεων χρειάζεται να διαμορφωθούν 
με τρόπο το δυνατόν απλούστερο, ώστε να αποφευχθεί, όπως 
μέσω πολύπλοκων εγκριτικών διαδικασιών υψωθεί ένα για 
τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ουσιαστικά ανυπέρβλητο 
εμπόδιο. Η ελαστική προαγωγική πρακτική που προβλέπει η 
Επιτροπή επικροτείται σχετικά με έμφαση. Πάντως δεν θα 
πρέπει να οδηγήσει σε μονόπλευρη εύνοια προς μεγάλα σχέ­
δια ή ερευνητικά ιδρύματα. 
Η ανάγκη ορθολογικής χρησιμοποίησης της ενέργειας 
2.8. Η ενέργεια είναι απαραίτητη για τη ζωή του ανθρώπου. 
Η ανάπτυξη του πληθυσμού και η εκβιομηχάνιση αυξάνουν 
τις ανάγκες. Αντίθετα η προσφορά είναι περιορισμένη και τα 
αποθέματα ορυκτών υλών ενέργειας κάποτε θα εξαντληθούν. 
Η ενέργεια συνεπώς γίνεται μακροπρόθεσμα σπανιότερη και 
δαπανηρότερη. Σε διάφορα μέρη του κόσμου ήδη σήμερα 
επικρατεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όσον αφορά την 
ενέργεια με συνέπεια την αλόγιστη και υπερβολική εκμετάλ­
λευση, ιδίως των δασικών αποθεμάτων, και μεγάλης έκτασης 
καταστροφές του περιβάλλοντος. Αποτελεί επιταγή υπεύθυ­
νης και ευσυνείδητης πρόνοιας για την επιβίωση και διεθνούς 
αλληλεγγύης, και για τις δυτικές βιομηχανικές χώρες, να 
χρησιμοποιήσουν την νοημοσύνη και τα οικονομικά τους 
μέσα σε μεγάλο βαθμό για την έρευνα και την ανάπτυξη 
ορθολογικών τεχνικών παραγωγής και χρησιμοποίησης της 
ενέργειας. Μόνον εάν επιτευχθεί ο έλεγχος της παγκόσμιας 
αύξησης των αναγκών σε πρωτογενή ενέργεια, θα γίνει 
δυνατό να υπάρξει διαθέσιμη μελλοντικά μια επαρκής ενεργε­
ιακή προσφορά. Η εξοικονόμηση ενέργειας ανακουφίζει το 
περιβάλλον μας σε μεγάλο βαθμό. 
Ο ενεργειακός εφοδιασμός τον μέλλοντος 
2.9. Ο μελλοντικός ενεργειακός εφοδιασμός απειλείται όχι 
μόνον από τις διεθνείς ανισορροπίες και μονοπωλιακές διαρ-
30. 1.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 23/21 
θρώσεις, αλλά και από ειδικούς κινδύνους ατυχημάτων στον 
τομέα της πυρηνικής ενέργειας('), τα άλυτα προβλήματα της 
σε μακροχρόνια προοπτική όσον αφορά την αποκομιδή των 
αποβλήτων, και επίσης από ενδεχομένους κινδύνους 
παγκόσμιων κλιματολογικών μεταβολών λόγω της καύσης 
ορυκτών ενεργειακών υλών. Συνεπώς οι εντονότερες προσπά­
θειες για την ανάπτυξη χρήσης της ενέργειας και ανανεωτι­
κών ενεργειακών πηγών με οικονομικό τρόπο επιβάλλονται 
όχι μόνο λόγω των προαναφερομένων πλεονεκτημάτων αυτών 
των μορφών χρησιμοποίησης και παραγωγής ενέργειας, αλλά 
είναι απολύτως απαραίτητες και από την πλευρά της μείωσης 
των κινδύνων. 
2.10. Η αξιοποίηση των ανανεώσιμων ενεργειακών υλών 
απέχει βέβαια σήμερα ακόμη εν μέρει από την αποδοτική 
χρησιμοποίηση της. Μακροπρόθεσμα όμως οι ενεργειακές 
τιμές θα αυξάνονται ταχύτερα από το γενικό επίπεδο τιμών, 
διότι η προσφορά στις ορυκτές ενεργειακές υλές εξαντλείται 
προοδευτικά και συνεπώς και οι ανανεώσιμες ενεργειακές 
πηγές θα τύχουν βαθμιαίας εκμετάλλευσης με τρόπο αποδο­
τικό. Ακόμη περισσότερο επειδή η τεχνική πρόοδος και οι 
Economies of Scale (οικονομίες κλίμακας) θα οδηγήσουν σε 
σημαντικές μειώσεις τιμών έναντι του σημερινού επιπέδου. 
Οι τεχνικές για την ορθολογική χρησιμοποίηση της ενέρ­
γειας είναι ήση σήμερα αποδοτικές σε πολλούς τομείς. 
2.11. Πλήθος οικολογικών και οικονομικών πλεονεκτη­
μάτων, αναγκών για ελαχιστοποίηση των κινδύνων και του­
λάχιστο μακροπρόθεσμα καλών προοπτικών της αγοράς 
συνηγορούν για τη συνέχιση και επίταση της έρευνας και 
ανάπτυξης στον τομέα αυτό, ιδίως διότι τόσο στο παρελθόν 
όσο και στο παρόν έχουν δαπανηθεί ποσά δισεκατομμυρίων 
για έρευνα και ανάπτυξη άλλων τρόπων ενέργειας, ιδίως της 
πυρηνικής ενέργειας. Μια ορθή εκτίμηση των δυνατοτήτων 
και προοπτικών ορθολογικής χρησιμοποίησης της ενέργειας 
και των ανανεώσιμων ενεργειακών πηγών είναι δυνατή μόνο, 
όταν οι ενεργειακές αυτές τεχνικές θα έχουν προαχθεί σε 
ανάλογη έκταση, όπως οι παραδοσιακές ενεργειακές μορφές 
με τις οποίες ανταγωνίζονται. 
Ηλιακή ενέργεια — ένα τεράστιο δυναμικό 
2.12. Η ηλιακή ενέργεια με τις πολλαπλές μορφές υπό 
τις οποίες εμφανίζεται, αποτελεί δυναμικά τη σημαντικότερη 
ανανεώσιμη ενεργειακή πηγή. Μόνον όσον αφορά την 
Ευρώπη η προσφορά ενέργειας από τον ήλιο είναι κατά μέσον 
όρο 200 φορές μεγαλύτερη από την συνολική (στατιστικά 
υπολογισμένη) ευρωπαϊκή κατανάλωση πρωτογενούς ενέρ­
γειας, ενώ σε μερικά νότια κράτη μέλη 1 000 φορές μεγαλύ­
τερη. Από τη χρονική διάσταση η ηλιακή ενέργεια είναι 
ανεξάντλητη. 
2.13. Η ΟΚΕ τονίζει ρητά τη σημασία της ηλιακής ενέρ­
γειας με βάση εκτιμήσεις, τόσο γενικού όσο και ενεργειακού 
χαρακτήρα, διότι χωρίς την ενέργεια του ηλίου δεν θα υπήρχε 
ζωή σ'αυτόν τον πλανήτη, και μόνο με μια πολλαπλάσια 
συμβολή της ηλιακής ενέργειας στον οικονομικοτεχνικό 
ενεργειακό εφοδιασμό μπορεί μακροπρόθεσμα να καλυφθούν 
οι ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας και να υπάρξει 
οικολογική ισορροπία. Στις μελέτες αυτές πρέπει να συμπερι­
ληφθούν σε μεγάλο βαθμό και οι δυνατότητες της εξαγωγής 
ενέργειας από βιομάζα. 
(') Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ: Συνέπειες του πυρηνικού ατυχήματος 
του Τσερνομπίλ, ΕΕ αριθ. C 232 της 31.8. 1987, σ. 40. 2.14. Ιδίως στις νότιες περιοχές της Κοινότητας είναι 
δυνατό με αποφασιστική ενίσχυση της ενεργειακής πολιτι­
κής, ήδη βραχυπρόθεσμα να αναμένεται η αυξανόμενη συμ­
βολή της ηλιακής ενέργειας. Από το γεγονός αυτό προ­
κύπτουν θετικά αποτελέσματα για 
— την προστασία των περιβαλλοντικών και των ενεργειακών 
πόρων, την αύξηση της ανεξαρτησίας από πλευράς ενερ­
γειακών εφοδιασμών, και την ανακούφιση της διεθνούς 
αγοράς, 
— τη διευκόλυνση της κατάστασης του ενεργειακού εφοδια­
σμού του τρίτου κόσμου και βελτίωση των προοπτικών 
εξαγωγής εξοπλισμών ενεργειακής τεχνολογίας, 
— τη δημιουργία πρόσθετων θέσεων απασχόλησης, 
— την καλύτερη αποκέντρωση των διαρθρώσεων των ενερ­
γειακών εφοδιασμών και συνεπώς την προαγωγή των ώς 
σήμερα μειονεκτουσών περιοχών, 
— τη βελτίωση της κατάστασης των μικρομεσαίων επιχειρή­
σεων και ιδίως της βιοτεχνίας. 
Ορυκτές ενεργειακές ύλες—Σπονδυλική στήλη του ενεργεια­
κού εφοδιασμού 
2.15. Παρά την ανάγκη μιας πιο φειδωλής και υπεύθυνης 
διαχείρισης της ενέργειας από ό,τι ώς τώρα και μιας αυξανό­
μενης χρησιμοποίησης των ανανεώσιμων ενεργειακών 
πηγών, οι ορυκτές ενεργειακές ύλες θα παραμείνουν στο προ­
σεχές μέλλον η σπονδυλική στήλη του ενεργειακού μας 
εφοδιασμού. Σε τελική ανάλυση και αυτοί αποτελούν γεωλο­
γικά αποθέματα ηλιακής ενέργειας και προήλθαν με άλλη 
διαδικασία από οργανικές ουσίες. Ενόψει της κατάστασης 
στο περιβάλλον, του περιορισμένου των αποθεμάτων αυτών 
και των κινδύνων της διεθνούς ενεργειακής αγοράς η περαι­
τέρω έρευνα και ανάπτυξη αβλαβούς για το περιβάλλον ενέρ­
γειας και ορθολογικών τεχνολογιών για την παραγωγή και 
χρησιμοποίηση της είναι ύψιστης σημασίας. Τούτο ισχύει 
ιδίως για τον άνθρακα. 
2.16. Η εμπειρία από τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις, με τις 
καταστρεπτικές τους συνέπειες, ιδίως στην αγορά εργασίας, 
απέδειξε ότι η διατήρηση και ανάπτυξη των παραγωγικών 
ικανοτήτων της ίδιας της Κοινότητας σε ορυκτές ενεργειακές 
ύλες αποτελεί σχεδόν μια εξασφάλιση έναντι των πληγμάτων 
από διεθνείς ενεργειακές τιμές. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις 
Οικονομικό πλαίσιο 
3.1. Η Επιτροπή ενέργειας εκφράζει τη λύπη της για τον 
περιορισμό των πιστώσεων έναντι των προηγούμενων 
προγραμμάτων. Ο περιορισμός αυτός είναι αδικαιολόγητος 
έναντι της σημασίας του πεδίου αυτού έρευνας. 
3.2. Μια σειρά λεπτομερών ερωτήσεων σχετικά με την 
κατανομή των πιστώσεων, το χρονοδιάγραμμα για την 
παροχή της ενίσχυσης και άλλες ειδικές πτυχές που αφορούν 
τη δημοσιονομική ρύθμιση απευθύνθηκε στην Επιτροπή, η 
οποία κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, απάντησε με τρόπο ικανο­
ποιητικό. Το σχέδιο χρηματοδότησης δύναται συνεπώς να 
Αριθ. C 23/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 30. 1.89 
εγκριθεί με την επιφύλαξη της αντίρρησης για τη μείωση του 
συνολικού πλαισίου. 
Μερικά προγράμματα 
3.3. Ο καθορισμός των αντικειμένων και του κέντρου 
βάρους της έρευνας στα μερικά προγράμματα υπήρξε θέμα 
αναλυτικής ενημέρωσης από την Επιτροπή. Τα αποτελέσματα 
είναι γενικά ικανοποιητικά με την επιφύλαξη ότι θα πρέπει 
να βελτιωθεί ο συνολικός προσανατολισμός και με τα εξής 
ειδικά συμπληρωματικά αιτήματα: 
— Εντονότερη διερεύνηση όλων των δυνατοτήτων για την 
καλύτερη εκμετάλλευση του τεράστιου δυναμικού διαχεό-
μενης θερμότητας από τη βιομηχανία και τα κέντρα 
ηλεκτροπαραγωγής. 
— Ανάπτυξη αναλόγων με τις ανάγκες συστημάτων μηχανών 
και εγκαταστάσεων για τις αναπτυσσόμενες χώρες· τα 
συστήματα μηχανών και οι εγκαταστάσεις, που έχουν 
αναπτυχθεί για τις εν μέρει τελείως διαφορετικές διαρ­
θρώσεις, ανάγκες και την περαιτέρω εξελιγμένη γενική 
αντίληψη τεχνικής των δυτικών βιομηχανικών χωρών, 
είναι, αντίθετα με τη γνώμη της Επιτροπής, κατά κανόνα 
κατάλληλα για χρήση στις αναπτυσσόμενες χώρες· το 
συμπέρασμα αυτό δεν μεταβάλλεται ούτε και με την 
υπογράμμιση ότι από τις αναπτυσσόμενες χώρες εκφρά­
ζεται συχνά η ρητή επιθυμία για εγκαταστάσεις υψηλής 
τεχνολογίας, διότι και οι ίδιες χώρες υπόκεινται στον 
πειρασμό, να υπογραμμίσουν την τεχνική τους πρόοδο με 
πολύ προηγμένα σχέδια (Το τελευταίο δεν αποτελεί στόχο 
προτεραιότητας του παρόντος προγράμματος). 
— Η διερεύνηση των δυνατοτήτων μείωσης του κόστους με 
«οικονομίες κλίμακας» μέσω ορθολογικής κατασκευής 
και τεχνικών καινοτομιών πρέπει να αποβεί ένα από τα 
κατά προτεραιότητα αντικείμενα έρευνας στα πλαίσια 
αυτού του προγράμματος (παράλληλα πρέπει στα πλαίσια 
των αιτημάτων που αναφέρονται στο σημείο III 1, να 
επιδιωχθούν αναπτυξιακά αποτελέσματα που θα αντα­
ποκρίνονται στις ανάγκες και θα προσφέρονται για την 
τελική κατανάλωση). 
4. Συμπεράσματα 
4.1. Βάσει της πεποίθησης του όσον αφορά την ενεργειακή 
πολιτική και της λεπτομερούς ανάλυσης και της σε πολλά 
επιμέρους σημεία θετικής εκτίμησης της παρούσας πρότασης 
προγράμματος η ΟΚΕ διατυπώνει τις ακόλουθες αναγκαίες 
προϋποθέσεις — για την αύξηση της αποτελεσματικότητας 
του προγράμματος: 
— Η βασική σημασία των προγραμματικών στόχων χρειάζε­
ται να τονισθεί περισσότερο· έτσι πρέπει ταυτόχρονα να 
τεθεί ένας πολιτικός στόχος για τις εθνικές ερευνητικές 
και αναπτυξιακές δραστηριότητες στην Κοινότητα. 
Βρυξέλλες, 23 Νοεμβρίου 1988. — Ανεξάρτητα από τη δυσχερή δημοσιονομική κατάσταση 
επιβάλλεται το οικονομικό συνολικό πλαίσιο του προ­
γράμματος να αναπτυχθεί· οι πρόσθετες πιστώσεις είναι 
ανάγκη να χρησιμοποιηθούν κατά προτεραιότητα για 
έρευνα και ανάπτυξη ανανεώσιμων ενεργειακών πηγών. 
— Ο προσανατολισμός των ερευνητικών και αναπτυξιακών 
εργασιών πρέπει να τελειοποιηθεί. Για την έρευνα και 
ανάπτυξη που αφορά τα νοικοκυριά και τους μικροκατα-
ναλωτές είναι απαραίτητο, με την πρόσκληση ενεργεια­
κών συμβούλων, αρχιτεκτόνων, εκπροσώπων βιοτεχνιών, 
ενώσεων καταναλωτών και συμβουλίων καταναλωτών, 
ενώσεων των μισθωτών και των ιδιοκτητών κατοικιών, 
συνδικαλιστικών οργανώσεων κλπ., και με συγκεκριμένα 
συστηματικά μέτρα για την έρευνα αγοράς, να συγκεντρω­
θούν τόσα στοιχεία για τη μελλοντική αγορά, ώστε οι 
προγραμματικές εργασίες να μπορούν, σύμφωνα με το 
στόχο, να κατευθύνονται προς ανάλογα με τις ανάγκες 
αποτελέσματα. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, να δεχθεί 
την έρευνα και ανάπτυξη νέων ενεργειακών τεχνικών ως 
ένα ευρύτερο έργο τεχνικής οικονομικής και διαχειριστι­
κής πολιτικής και να φέρει τα αποτελέσματα σε όλους 
τους σημαντικούς επιμέρους τομείς μέχρι το στάδιο 
ωριμότητας για την αγορά. 
— Οι διαδικασίες επεξεργασίας των αιτήσεων και της παρο­
χής συγκρίσεων πρέπει να επιταχυνθούν και να απλου­
στευθούν κατά τρόπο που να διασφαλίζει την πρόσβαση 
στις δυνατότητες ανάπτυξης του προγράμματος και σε 
επιχειρήσεις και ιδρύματα του τομέα των μικρομεσαίων 
επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας. 
4.2. Τα επιμέρους προγράμματα πρέπει να ολοκληρωθούν 
κατά το περιεχόμενο τους στους ακόλουθους τομείς: 
— ενισχυμένη διερεύνηση όλων των δυνατοτήτων για καλύ­
τερη εκμετάλλευση του τεράστιου δυναμικού διαχεόμενης 
θερμότητας από τη βιομηχανία και τα εργοστάσια 
ηλεκτροπαραγωγής, 
— ανάπτυξη συστημάτων μηχανών και εγκαταστάσεων, 
αναλόγων προς τις ανάγκες, των αναπτυσσόμενων χωρών, 
— διερεύνηση των δυνατοτήτων μείωσης του κόστους βάσει 
οικονομιών κλίμακας, ορθολογικής κατασκευής και τεχ­
νολογικών καινοτομιών, 
— ανάπτυξη της ατομικής ενέργειας. 
4.3. Σχετικά είναι αναγκαία η διάθεση πρόσθετων 
πιστώσεων για έρευνες ιδιαίτερα για το πρόγραμμα 1985-
1988, το οποίο επροικίσθη αρχικώς με 175 εκατομμύρια ECU 
πίστωση που περιορίσθηκε κατά 53 εκατομμύρια ECU δηλ. 
κατά 30% περίπου (τελικό ποσό 122 εκατομμύρια ECU)('). 
(') ΕΕ αριθ. L 83 της 25. 3. 1985, σ. 16. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE