ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.12.1997 
COM(97) 620 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
σχετικά με την εφαρμογή 
του κανονισμού (ΕΟΚ) αρ. 2078/92 του Συμβουλίου 
σχετικά με μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμμορφώνονται 
με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος 
καθώς και με τη διατήρηση του φυσικού χώρου 

Πρόλογος 
Όλες οι γεωργικές δραστηριότητες έχουν επιπτώσεις στο αγροτικό περιβάλλον. Το 
παραδοσιακό ευρωπαϊκό τοπίο και η βιοποικιλότητα είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα 
γεωργικής παραγωγής πολλών εκατονταετιών. Εξίσου σημαντική είναι η συμβολή της 
γεωργίας στη διατήρηση αγροτικών κοινωνιών. Για να συνεχίσει η ύπαιθρος να αναπτύσσεται 
ως ζωντανός και δραστήριος οργανισμός, ο γεωργικός τομέας πρέπει να διαδραματίσει 
ουσιαστικό ρόλο και ως σημαντική οικονομική δραστηριότητα στις αγροτικές περιοχές και ως 
βασικότερη μορφή χρησιμοποίησης της γης. 
Η γεωργική δραστηριότητα σε μεγάλο βαθμό ωφελεί άμεσα το φυσικό περιβάλλον, και όσον 
αφορά τη διατήρηση του φυσικού χώρου και, κυρίως στην περίπτωση των εκτατικών 
βοσκοτόπων, τη διατήρηση πολύτιμων και συχνά απειλούμενων ημιφυσικών τόπων διαβίωσης. 
' Ομως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι όλες οι γεωργικές δραστηριότητες έχουν θετικές 
επιπτώσεις στο περιβάλλον. Αντίθετα, ορισμένες γεωργικές δραστηριότητες, και ιδίως 
ορισμένες εντατικές μέθοδοι παραγωγής που εφαρμόζονται κατά τις τελευταίες δεκαετίες, 
προκαλούν ζημιά, όπως η υποβάθμιση των εδαφών, η ρύπανση και η κατάχρηση υδατικών 
πόρων καθώς και η μείωση της βιοποικιλότητας. 
Είναι δυνατό να προωθηθούν γεωργικές εφαρμογές φιλικές προς το περιβάλλον, με κανόνες 
ορθής πρακτικής, σε συνδυασμό με νομικούς περιορισμούς, όταν αυτό είναι αναγκαίο. 
Εντούτοις, στο πλαίσιο αποδεκτών μεθόδων παραγωγής, οι γεωργοί είναι αναγκασμένοι σε 
ορισμένες περιπτώσεις να εντείνουν για οικονομικούς λόγους τη χρησιμοποίηση γόνιμου 
εδάφους, να περιορίσουν τη χρησιμοποίηση άγονης γης ή να υιοθετήσουν μη φιλικές προς το 
περιβάλλον μεθόδους παραγωγής. Ελάχιστοι γεωργοί είναι σε θέση να διατηρήσουν ή να 
στραφούν σε φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους παραγωγής, όταν αυτές συνεπάγονται 
μείωση του εισοδήματος. Για τον λόγο αυτό, από πολύ καιρό υποστηρίζεται η χορήγηση 
ενισχύσεων από δημόσιους πόρους στους γεωργούς οι οποίοι πραγματοποιούν δαπάνες ή 
έχουν απώλεια εισοδήματος λόγω συμφωνιών για την προστασία του περιβάλλοντος. 
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αρ. 2078/92 του Συμβουλίου σχετικά με τον γεωργο-περιβαλλοντικό 
τομέα, προβλέπει την εφαρμογή προγραμμάτων που ενθαρρύνουν τους γεωργούς να 
εφαρμόζουν φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους καλλιέργειας στη γη τους. Αναγνωρίζοντας 
το κόστος αυτών των δραστηριοτήτων, τα προγράμματα αυτά έχουν επίσης πρόθεση να 
συνεισφέρουν στο εισόδημα των γεωργών οι οποίοι παρέχουν αυτή την περιβαλλοντική 
υπηρεσία. Ο εν λόγω κανονισμός εντάσσεται στη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής 
πολιτικής που τέθηκε σε εφαρμογή τον Μάιο 1992 και επέφερε μεταβολές σε αρκετά από τα 
σημαντικότερα καθεστώτα που διέπουν τις γεωργικές αγορές. 
Το άρθρο 10 του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού ορίζει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω 
κανονισμού, τρία έτη μετά την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του. Ορισμένα από τα πρώτα 
προγράμματα τέθηκαν σε εφαρμογή το 1993, τα περισσότερα προγράμματα εγκρίθηκαν το 1994 
και ορισμένα προγράμματα, ιδίως στα τρία νέα κράτη μέλη, εγκρίθηκαν μόλις το 1995. 
Το πρώτο μέρος της έκθεσης περιγράφει τη λειτουργία του κανονισμού για το γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα. Το δεύτερο μέρος εξηγεί με ποιόν τρόπο συνδέεται ο κανονισμός με την 
κοινή γεωργική πολιτική και τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. Το τρίτο μέρος παρουσιάζει 
απολογισμό της εφαρμογής μέχρι το 1997. Το τελευταίο μέρος της έκθεσης περιέχει ορισμένα 
συμπεράσματα για την μέχρι τώρα εφαρμογή του και παρουσιάζει ορισμένες συστάσεις με 
βάση την όλο και μεγαλύτερη έμφαση που δίνει το έγγραφο "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ 2000" 
στα προγράμματα του γεωργο-περιβαλλοντικού τομέα. Εντούτοις, η παρούσα έκθεση δεν 
αποτελεί αξιολόγηση και δεν έχει στόχο να παρουσιάσει λεπτομερή ανάλυση της επίπτωσης 
των διαφόρων γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων. 
Πίνακας περιεχομένων 
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΕΩΡΓΟ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ 
ΤΟΜΕΑ 4 
1.1 Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και ο κανονισμός για τον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα 4 
1.2 Γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα 4 
1.3 Ύψος πριμοδοτήσεων και κοινοτική χρηματοδοτική συνεισφορά 5 
1.4 Διαγωνισμοί 6 
1.5 Περιβαλλοντικές επενδύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό 6 
1.6 Κρατικές ενισχύσεις 6 
1.7 Οι υποχρεώσεις των γεωργών 6 
1.8 Διαδικασία εγκρίσεων 7 
1.9 Κανόνες εφαρμογής 7 
1.10 Γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα 8 
ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 11 
2.1 Αλληλεπίδραση με τις κοινές οργανώσεις αγορών 11 
2.2 Διαρθρωτικές πολιτικές, συνοχή και απασχόληση 12 
2.3 Διεθνείς συμφωνίες 13 
2.4 Περιβαλλοντική πολιτική 14 
2.5 Γενετικοί πόροι, έρευνα 15 
2.6 Συνθήκες διαβίωσης των ζώων και κυνήγι 15 
II ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1997 16 
3.1 Το αρχικό στάδιο: εγκρίσεις προγραμμάτων 16 
3.2 Προβλέψεις του προϋπολογισμού και χορήγηση του ΕΓΤΠΕ 16 
3.3 Συνολικός προϋπολογισμός προγραμμάτων 17 
3.4. Δεδομένα της εφαρμογής 18 
3.5 Παρακολούθηση, αξιολόγηση και εκ των υστέρων έλεγχοι την Επιτροπή 20 
3.6 Εκτίμηση των μέτρων ανά κατηγορία 21 
3.7 Εξελίξεις στη διαχείριση και διοίκηση των προγραμμάτων 25 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 29 
4.1 Εκκρεμή θέματα 29 
4.2 Σκέψεις για ενδεχόμενες μεταβολές 33 
4.3 Μελλοντικές εξελίξεις 37 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Αποφάσεις έγκρισης και τροποποίησης των προγραμμάτων 38 
1. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΕΩΡΓΟ-
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ 
Πίνακας 1.1: Ειδικοί στόχοι των γεωργό-περιβαλλοντικών μέτρων, 
άρθρο l(a)-(Q 1.1 Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και ο κανονισμός για τον γεωργο-περιβαλλοντικό 
τομέα 
Τον Μάιο 1992 το Συμβούλιο Υπουργών κατέληξε σε συμφωνία για τη μεταρρύθμιση 
ορισμένων από τα σημαντικότερα καθεστώτα αγορών της κοινής γεωργικής πολιτικής 
(ΚΓΠ), περιλαμβανομένων των αγορών αροτραίων καλλιεργειών, βοείου και πρόβειου 
κρέατος, γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων και καπνού. Στόχος των 
μεταρρυθμίσεων ήταν να προσαρμοσθεί η παραγωγή στις πραγματικές εξελίξεις της 
αγοράς, να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικότερα οι πόροι του προϋπολογισμού, να 
ενθαρρύνονται οι γεωργοί να εφαρμόζουν φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους 
παραγωγής και να διασφαλίζεται η επάρκεια προσφοράς προϊόντων διατροφής υψηλής 
ποιότητας σε χαμηλότερες τιμές 
για τους καταναλωτές!. Εκτός από 
τις μεταβολές στα καθεστώτα των 
αγορών, θεσπίστηκαν τρία 
συνοδευτικά μέτρα των 
μεταρρυθμίσεων: 
γεωργοπεριβαλλοντικά, δασικά 
μέτρα και πρόωρη 
συνταξιοδότηση. Ο κανονισμός για 
τον γεωργοπεριβαλλοντικό τομέα^ 
θεσπίζει ένα σύστημα ενισχύσεων 
με τρεις γενικούς στόχους3: την 
πλαισίωση των αλλαγών που 
θεσπίστηκαν βάσει των κανόνων 
για τις οργανώσεις αγορών, τη 
συμβολή στην υλοποίηση των 
κοινοτικών στόχων πολιτικής για 
τη γεωργία και το περιβάλλον και 
τη συμβολή στην εξασφάλιση ενός 
ικανοποιητικού εισοδήματος για 
τους γεωργούς που παρέχουν 
περιβαλλοντικά οφέλη. (α) 
(β) 
(Υ) 
(δ) 
(e) 
(στ) 
(ζ) χρησιμοποίηση μεθόδων γεωργικής παραγωγής που θα μειώνουν 
τη ρύπανση από τη γεωργία 
εφαρμογή εκτατικών μεθόδων φυτικής παραγωγής και μετατροπή 
αρόσιμων γαιών σε εκτατικούς βοσκότοπους 
προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, του φυσικού χώρου, 
του τοπίου, των φυσικών πόρων, των εδαφών και της γενετικής 
πολυμορφίας 
συντήρηση των εγκαταλελειμμένων γεωργικών και δασικών 
εκτάσεων 
μακροχρόνια παύση της καλλιέργειας γεωργικών εκτάσεων 
διαχείριση των γαιών για δημόσια χρήση 
εκπαίδευση και κατάρτιση. 
1.2 Γεωργο-περιβαλλοντικά 
μέτρα 
Το άρθρο 1 του κανονισμού 
προβλέπει επτά ειδικούς στόχους 
που πρέπει να υλοποιήσουν τα 
γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα Πίνακας 1.2: Γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα διαχείρισης των 
εδαφών, άρθρο 2(1) (α)-(0 
(α) χαμηλές εισροές και βιολογική καλλιέργεια: να μειώσουν οι γεωργοί 
σημαντικά τη χρησιμοποίηση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, να 
συνεχίσουν τη μείωση που ήδη ανέλαβαν, να εφαρμόσουν ή να 
διατηρήσουν μεθόδους βιολογικής καλλιέργειας 
(β) εκτατική καλλιέργεια και παραγωγή χορτονομής, να μεταστραφούν 
προς εκτατικότερες μορφές καλλιέργειας, περιλαμβανομένης και 
της παραγωγής χορτονομής (με μεθόδους άλλες από αυτές που 
καλύπτει η περίπτωση (α), στη διατήρηση εκτατικής παραγωγής ή 
στην μετατροπή των αρόσιμων γαιών σε εκτατικούς βοσκότοπους 
(γ) εκτατικοποίηση της ζωικής παραγωγής· να μειώσουν τον αριθμό των 
βοοειδών ή προβατοειδών ανά μονάδα επιφανείας βοσκής 
(δ) άλλες φιλική προς το περιβάλλον μέθοδοι παραγωγής: να 
χρησιμοποιούν άλλες μεθόδους παραγωγής που συμβάλλουν στην 
προστασία του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων καθώς και 
της διατήρησης του φυσικού χώρου και του τοπίου, ή να 
εκτρέφουν ζώα των φυλών της περιοχής τους που απειλούνται με 
εξαφάνιση 
(ε) συντήρηση εγκαταλελειμμένων γαιών: να συντηρούν τις 
εγκαταλελειμμένες γεωργικές ή δασικές εκτάσεις σε καλή 
κατάσταση 
(στ) μακροπρόθεσμη παύση της καλλιέργειας· να προβούν στην παύση 
της καλλιέργειας των γεωργικών εκτάσεων για τουλάχιστον 20 
έτη, προκειμένου να χρησιμοποιούνται για περιβαλλοντικούς 
σκοπούς, ιδίως για τη δημιουργία βιοτόπων ή εθνικών δρυμών ή 
για την προστασία των υδρολογικών συστημάτων 
(ζ) πρόσβαση του κοινού: να επιτρέπουν την είσοδο περιπατητών σε 
ιδιωτική γεωργική έκταση 
Δελτίο τύπου της Επιτροπής της 21.05.92. 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, ΕΕ αριθ. L 215, 30.07.1992, σελ. 85, όπως τροποποιήθηκε από τον 
κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2772/95. 
idem. Άρθρο 1. 
4 
Πίνακας 1.3: Avérera tuixtt* επιλέξιμηςπριμοέότηοης για ανγχρψΕαηαόπιαη mué t· Ε1ΎΙΙΕ (πίνακας 1.1). Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται μέσω της εφαρμογής μέτρων για τη 
διαχείριση της γης (πίνακας 1.2) και σχεδίων κατάρτισης και επίδειξης, όπως ορίζουν 
τα άρθρα 2 και 6. 
Τα μέτρα για την κατάρτιση, που είναι προαιρετικά για τα κράτη μέλη, πρέπει να 
αφορούν φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους καλλιέργειας ή δασοκομίας^. 
Επιτρέπεται η θέσπιση επιπρόσθετων μέτρων ειδικά για την παροχή μαθημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης, κύκλων πρακτικής άσκησης και για την εφαρμογή σχεδίων 
επίδειξης^. 
1.3 Ύψος πριμοδοτήσεων και κοινοτική χρηματοδοτική συνεισφορά 
Οι πληρωμές βάσει των προγραμμάτων υπολογίζονται σε σχέση με τις υποχρεώσεις 
που έχει αναλάβει ο γεωργός^. 
Οι πριμοδοτήσεις χορηγούνται 
βάσει των δαπανών που έχουν 
πραγματοποιηθεί και της 
απώλειας εισοδήματος, 
αφαιρουμένου κάθε 
συμπληρωματικού εισοδήματος 
ή εξοικονόμησης που προκύπτει 
από τη συμμετοχή σε κάποιο 
πρόγραμμα. Επιπλέον, είναι 
δυνατό να προστίθεται, όποτε 
κρίνεται αναγκαίο, ένα στοιχείο 
που αποτελεί κίνητρο. Τα 
κίνητρα αιτιολογούνται βάσει 
κριτηρίων και υπό φυσιολογικές 
συνθήκες δεν υπερβαίνουν το 
20% της καθαρής απώλειας 
εισοδήματος και των δαπανών?. 
' Ετσι, οι πριμοδοτήσεις πρέπει 
να θεωρούνται ως αποζημίωση 
για το κόστος παροχής 
περιβαλλοντικής ωφέλειας και 
δεν είναι δυνατό να θεωρούνται 
ως επιχορηγήσεις με τη στενά 
οικονομική έννοια του όρου. κατηγορία δαπάνης αρχικά μέγιστα Ι ανώτατα ποσοστά 
ποσοστά αχό το 1996 
(ECU/exTaMo) 
(ECU/rxTapw) 
ετήσιες καλλιέργειες για τις οποίες χορηγείται 150 181.1 
πριμοδότηση ανά εκτάριο βάσει των ρυθμίσεων 
νια τις αγορές που διέπουν τις ev λόγω 
καλλιέργειες 
άλλες ετήσιες καλλιέργειες χαι βοσκότοποι 250 301.9 
ετήσιες καλλιέργειες και βοσκότοποι, αν ο 350 422,6 
Πγός έχει ανάλαβα μία ή περισσότερες από 
εσμεύσεις του άρθρου 2 (1)(α) και (β) και 
μία δέσμευση βάσει του άρθρου 2 (1) (δ) 
για κάθε μονάδα προβαιοαδούς ή βοοειδούς που 210/μονάδα μείωσης 253.6/ μονάδα 
μειώνεται η αγέλη του ζωικού κεφαλαίου μείωσης του ΖΚ. 
για κάθε μονάδα εκτρεφόμενου ζώου που 100/εκτρβφόμενο ζώο 120,8/ εκτρεφό- μενο 
απειλείται με εξαφάνιση ζώο 
ειδικοί ελαιώνες 400 483 
εσπεριδοειδή 1000 1208 
άλλες πολυετείς καλλιέργειες και άμπελοι 700 845,3 
συντήρηση εγκαταλελειμμένων γαιών 250 301,9 
καλλιέργεια και αναπαραγωγή χρήσιμων φυτών 250 301.9 
που προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες και 
απειλούνται με γενετική διάβρωση 
παύση της καλλιέργειας γαιών 600 724.5 
πραγματοποιηθείσες δαπάνες για μαθήματα 2500/άτομο/μάθημα 3019/άτομο/ μάθημα 
Ο κανονισμός καθορίζει ανώτατα όρια πριμοδοτήσεων που συγχρηματοδοτούνται από 
κοινοτικούς πόρους**. Τα ποσά αυτά, που τροποποιήθηκαν τον Νοέμβριο 1995 με βάση 
την εξέλιξη των ισοτιμιών^, καθορίζονται στον πίνακα 1.3. Η κοινοτική 
χρηματοδότηση χορηγείται από τους πόρους του τμήματος εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ1^ σε 
4 idem. Αρθρο 2 παράγραφος 2. 
5 idem. Αρθρο 6. 
6 idem. Αρθρο 5. 
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 746/96, άρθρο 9. 
Κανονισμός 2078/92, άρθρα 4 και 6. 
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2775/95, ΕΕ αριθ. L 288. 1.12.1995, σελ. 35, όπως τροποποιήθηκε από τον 
κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1962/96 της 11.10.1996, ΕΕ αριθ. L 259,12.10.1996, σελ. 7. 
ΕΙΤΠΕ: Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων. 
5 
ποσοστό 75% στις περιφέρειες του Στόχου 1 και 50% στις άλλες περιφέρειες. Το 
υπόλοιπο 25% ή 50% χρηματοδοτείται από το κράτος μέλος. 
1.4 Διαγωνισμοί 
Η δυνατότητα διενέργειας διαγωνισμών για σύναψη συμφωνιών στον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα με τη διαδικασία προσκλήσεων υποβολής προσφορών έχει 
συζητηθεί μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών. Η ρύθμιση για τον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα δεν απαγορεύει αυτή τη διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι 
τηρούνται οι όροι χορήγησης των ενισχύσεων. Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση αυτή 
απαιτείται ο καθορισμός ανώτατου ορίου για τις πριμοδοτήσεις, προκειμένου να 
αποτραπεί το ενδεχόμενο η διαδικασία υποβολής προσφορών να οδηγήσει σε 
πριμοδοτήσεις οι οποίες υπερβαίνουν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο για τα γεωργο-
περιβαλλοντικά μέτρα. 
1.5 Ενισχύσεις στις επεωδύσεις 
Οι ενισχύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό ή στις επενδύσεις δεν αποτελούν μέρος ενός 
συγχρηματοδοτούμενου προγράμματος στον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα. Είναι 
δυνατό να ενισχύονται βάσει των όρων και προϋποθέσεων του σχετικού προγράμματος 
των Διαρθρωτικών Ταμείων. Ειδικότερα, οι ενισχύσεις για την περιβαλλοντική 
βελτίωση των εκμεταλλεύσεων είναι δυνατό να εγκρίνονται βάσει του κανονισμού για 
τις ενισχύσεις στις επενδύσεις ^ και να συγχρηματοδοτούνται από την Κοινότητα. 
1.6 Κρατικές ενισχύσεις 
Εκτός από τις ανωτέρω ενισχύσεις, που εντάσσονται στα επιλέξιμα μέτρα για 
συγχρηματοδότηση από τα κοινοτικά Ταμεία, ένα κράτος μέλος μπορεί να εφαρμόζει 
γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα που λαμβάνουν κρατική ενίσχυση τα οποία υπόκεινται 
σε διαφορετικούς όρους από αυτούς που προβλέπει ο κανονισμός, ή των οποίων το 
ποσό υπερβαίνει τα ανώτατα όρια συγχρηματοδότησης από τα κοινοτικά Ταμεία^. Οι 
κρατικές ενισχύσεις πρέπει να είναι σύμφωνες με τους στόχους του κανονισμού και 
τους κανόνες για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων, οι οποίοι καθορίζονται στα άρθρα 
92-94 της Συνθήκης της Ρώμης και οι οποίοι, μεταξύ άλλων, απαιτούν την κοινοποίηση 
και έγκριση των ενισχύσεων αυτών από την Επιτροπή. Οι κρατικές ενισχύσεις για 
εξοπλισμούς εγκρίνονται με την επιφύλαξη της τήρησης των σχετικών διατάξεων του 
κανονισμού για τις ενισχύσεις στις επενδύσεις. 
1.7 Οι υποχρεώσεις των γεωργών 
Σε κανένα από τα μέτρα για τα οποία καταβάλλονται πριμοδοτήσεις δεν είναι σήμερα 
υποχρεωτική η συμμετοχή των γεωργών, αν και η εφαρμογή των προγραμμάτων είναι 
υποχρεωτική σε επίπεδο κρατών μελών. Οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων μπορούν είτε να 
συνεχίσουν να ασκούν τις συνήθεις γεωργικές τους δραστηριότητες, είτε να αποδεχθούν 
τους όρους και τους περιορισμούς οι οποίοι καθορίζονται σε ένα γεωργο-
περιβαλλοντικό πρόγραμμα. Οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων, που αναλαμβάνουν τη 
δέσμευση συμμετοχής στα προγράμματα, οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις για το 
διάστημα που καθορίζεται στο πρόγραμμα, το οποίο είναι τουλάχιστον πενταετές. Στην 
περίπτωση μακροχρόνιας παύσης της καλλιέργειας, η ελάχιστη υποχρέωση είναι 20 έτη. 
Μόνο σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως οι περιπτώσεις ανωτέρας βίας ή αν οι συνθήκες 
it Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 950/97 για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών 
διαρθρώσεων, της 20.5.1997, ΕΕ αριθ. L 142, 2.6.1997, σελ. 1. 
12 Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, σελ. 10. 
καθιστούν παράλογη τη συνέχιση του προγράμματος, μπορούν οι κάτοχοι 
εκμεταλλεύσεων να διακόψουν πρόωρα τη συμμετοχή τους. 
Ο κανονισμός προβλέπει την υποχρεωτική επιβολή μέτρων τα οποία θέτουν σε 
εφαρμογή τις κοινοτικές υποχρεώσεις στον περιβαλλοντικό τομέα^. Παρόλ'αυτά, δεν 
έχει εγκριθεί εφαρμογή αυτής της διάταξης και δεν έχει υποβληθεί στην Επιτροπή 
αναφορά κάποιων συνθηκών οι οποίες θα αιτιολογούσαν την επιβολή υποχρεωτικών 
μέτρων. 
1.8 Διαδικασία εγκρίσεων 
Κάθε κράτος μέλος καταρτίζει και υποβάλλει για έγκριση στην Επιτροπή ένα ή 
περισσότερα σχέδια προγραμμάτων. Αυτή η πρόταση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 
περιγραφή των γεωγραφικών δεδομένων και γεωργικών δραστηριοτήτων στην 
εξεταζόμενη περιοχή, περιγραφή των προτεινόμενων στόχων, τους όρους για τη 
χορήγηση ενισχύσεων και προβλέψεις δαπανών 14. Η Επιτροπή εξετάζει το πρόγραμμα 
για να ελέγξει αν είναι σύμφωνο με τον γεωργο-περιβαλλοντικό κανονισμό και συνεπές 
με τα υφιστάμενα γεωργικά προγράμματα, τα καθεστώτα που διέπουν τις αγορές και 
τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν επίσης τις σχετικές εθνικές 
διοικητικές διατάξεις και υποβάλλουν δεδομένα για να βεβαιωθεί η Επιτροπή ότι οι 
δημοσιονομικές προβλέψεις, οι μηχανισμοί δημοσιονομικού ελέγχου και η διαχείριση 
των προγραμμάτων είναι επαρκείς. Η Επιτροπή εγκρίνει τα προγράμματα με τη 
διαδικασία της «επιτροπής διαχείρισης», η οποία περιλαμβάνει διαβούλευση με τα 
κράτη μέλη στο πλαίσιο της επιτροπής STAR1^, βάσει εγγράφου εργασίας της 
Επιτροπής το οποίο περιγράφει το πρόγραμμα και ενός κειμένου με σχέδιο απόφασης. 
1.9 Κανόνες εφαρμογής 
Η Επιτροπή έχει εγκρίνει δύο ενότητες κανόνων εφαρμογής, εκ των οποίων η πρώτη 
καλύπτει τις διαδικασίες δημοσιονομικού ελέγχου^ και εγκρίθηκε το 1994. Ο δεύτερος 
κανονισμός εφαρμογής της Επιτροπής!?, που εγκρίθηκε το 1996, είχε ως αντικείμενο 
ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων εφαρμογής και ενσωματώθηκε στον κανονισμό του 1994. 
Πιο συγκεκριμένα, ο κανονισμός εφαρμογής διασαφήνιζε τις υποχρεώσεις των κρατών 
μελών όσον αφορά τα ζητήματα παρακολούθησης, αξιολόγησης, ελέγχου, τα συστήματα 
επιβολής κυρώσεων, τροποποίησης των συμφωνιών και αποτροπής διπλών πληρωμών. 
Κάλυπτε επίσης την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή όσον αφορά τις εγκρίσεις σε 
θέματα εκτατικών μεθόδων παραγωγής, γραμμικών στοιχείων, εγκαταλελειμμένων 
εκτάσεων, παύσης της καλλιέργειας για περιβαλλοντικούς σκοπούς, μαθημάτων και 
σχεδίων επίδειξης καθώς και υπολογισμού του ύψους των πριμοδοτήσεων^. 
13 idem. Άρθρο 4 (5). 
14 idem. Αρθρο 3. 
15 STAR: επιτροπή για τις γεωργικές διαρθρώσεις και την αγροτική ανάπτυξη. 
16 Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1405/94, της Επιτροπής ΕΕ L 154, 21.6.1994, σελ. 12. 
17 Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 746/96 της Επιτροπής, ΕΕ L 102, 25.4.1996, σελ. 19, όπως τροποποιήθηκε 
από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 435/97 της Επιτροπής της 6.3.1997, ΕΕ L 67, 7.3.1997, σελ. 2. 
18 'Γα θέματα και οι λόγοι που αιτιολογούν την έκδοση του κανονισμού περιέχονται στο έγγραφο 
εργασίας STAR VI/8670/95, που αποτέλεσε τη βάση των συζητήσεων πριν από την κατάρτιση του 
σχεδίου κανονισμού. 
7 
1.10 Γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα 
1.10.1 Εφαρμογή προγραμμάτων κατά ζώνες και εθνικών προγράμματος 
Τα προγράμματα πρέπει κατΝ αρχήν να τίθενται σε εφαρμογή κατά ζώνες στο σύνολο 
της επικράτειας των κρατών μελών^. Τα προγράμματα μπορεί να περιλαμβάνουν όλα 
τα μέτρα σχετικά με τη χρήση των εδαφών που προβλέπει το καθεστώς ενισχύσεων, 
εκτός αν υπάρχει επαρκής αιτιολόγηση για να περιορισθούν τα προγράμματα σε μέτρα 
που αφορούν ειδικά χαρακτηριστικά μιας περιοχής. Επιπλέον, κάθε πρόγραμμα για μια 
συγκεκριμένη ζώνη πρέπει να αντανακλά την πολυμορφία των περιβαλλοντικών 
καταστάσεων, των φυσικών συνθηκών και των γεωργικών διαρθρώσεων, καθώς και των 
βασικών μορφών άσκησης της γεωργίας. Τα προγράμματα πρέπει επίσης να τηρούν την 
κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική. Τα προγράμματα κατά ζώνες πρέπει να 
συμπληρώνονται από ένα εθνικό σύστημα που εφαρμόζεται σε όλη την επικράτεια 
(«οριζόντια εφαρμογή»), που προβλέπει την εφαρμογή ενός ή περισσότερων από τα 
μέτρα. Τα κράτη μέλη έχουν ερμηνεύσει με διαφορετικούς τρόπους τη διάκριση ανάμεσα 
στα προγράμματα κατά ζώνες και τα εθνικά προγράμματα. 
Μέχρι τον Ιούνιο 1997 η Επιτροπή ενέκρινε 127 προγράμματα. Τα περισσότερα 
προγράμματα τροποποιήθηκαν, ορισμένα από αυτά αρκετές φορές. Συνολικά, η 
Επιτροπή έλαβε 265 αποφάσεις έγκρισης ή τροποποίησης. Τα προγράμματα 
απαριθμούνται στο παράρτημα με έντονους χαρακτήρες. Οι τροποποιήσεις 
αναφέρονται με την ένδειξη «τροπ» (τροποποίηση). Ο χαρακτήρας των εγκριθέντων 
προγραμμάτων παρουσιάζει εξαιρετικά μεγάλη πολυμορφία, γεγονός που επιτρέπει τις 
συγκρίσεις των προγραμμάτων μεταξύ των κρατών μελών μόνον σε μικρό βαθμό, 
δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ακόμα τα μέσα που θα επιτρέψουν μία τέτοια συγκριτική 
ανάλυση. 
1.10.2 Πολυμορφία κατά την εφαρμογή 
Στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους έχουν καταρτιστεί προγράμματα σε εθνικό και/ή 
περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, σε συνάρτηση με τον βαθμό διοικητικής 
αποκέντρωσης και την πολυμορφία των περιβαλλοντικών συνθηκών της χώρας. Η 
έμφαση που δίνουν τα προγράμματα στους διάφορους περιβαλλοντικούς στόχους 
παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, ανάλογα με τον βαθμό 
ευαισθητοποίησης των γεωργών σε περιβαλλοντικά θέματα και των περιβαλλοντικών 
χαρακτηριστικών και αναγκών των κρατών μελών. Προγράμματα που περιλαμβάνουν 
μέτρα τα οποία εφαρμόζονται γενικά σε όλη την επικράτεια του κράτους μέλους 
εφαρμόζονται στη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω 
Χώρες, την Πορτογαλία και τη Σουηδία. Στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη, τα 
προγράμματα περιλαμβάνουν ένα συνδυασμό μέτρων που εφαρμόζονται και σε εθνικό 
και σε περιφερειακό επίπεδο (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Ισπανία, Ηνωμένο 
Βασίλειο). Στη Γερμανία και την Ιταλία σχεδόν όλα τα προγράμματα έχουν 
περιφερειακή εφαρμογή. Εντούτοις, ορισμένα ή όλα τα μέτρα πολλών προγραμμάτων, 
εθνικών και περιφερειακών, εστιάζονται σε περιβαλλοντικές ζώνες και αποβλέπουν 
στην επίτευξη ειδικών τοπικών στόχων. Δεν έχει υποβληθεί στην Επιτροπή καμία 
πρόταση προγράμματος που να υπερβαίνει τα σύνορα των κρατών μελών, στα οποία 
επικρατούν παρόμοιες γεωργο-περιβαλλοντικές συνθήκες και από τις δύο πλευρές των 
συνόρων. 
19 Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, Αρθρο 3. 
Τα κράτη μέλη έχουν επίσης επιλέξει διαφορετικούς τρόπους να συνδυάζουν στα 
προγράμματα τους τα μέτρα που προβλέπει ο κανονισμός για τον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα. Σε ορισμένα προγράμματα κρατών μελών, τα προβλεπόμενα 
χωριστά μέτρα αντιστοιχούν πλήρως στα μέτρα που ορίζει το άρθρο 2 παράγραφος 1 
του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού. Σε άλλα προγράμματα, όμως, έχουν 
καταρτισθεί ολοκληρωμένα μέτρα που συνδυάζουν ορισμένες διαφορετικές διατάξεις 
του άρθρου 2 παράγραφος 1, χωρίς να αντιστοιχούν σε κάθε μία από αυτές χωριστά. 
Συνολικά, τα προγράμματα των κρατών μελών 
περιέχουν περισσότερα από 2200 χωριστά 
μέτρα. 
1.10.3 Μεγάλες κατηγορίες μέτρων 
προγράμματα των κρατών μελών στα Πίνακας 1.4: Κατηγορίες ντ»Ε(/γ»-κιρφίΙΙφντΐΗώνμέ%ο*ν 
1. Παραγωγικές γεωργικές δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον 
(α) βιολογικός τρόπος παραγωγής 
(β) μη βιολογικός τρόπος παραγωγής με περιβαλλοντικές βελτιώσεις 
(γ) διατήρηση των ·υφισιαμένωνσυστημάτοΰν χαμηλής εντάσεως 
Μη παραγωγική διαχείριση γαιών (20ετής παύση της καλλιέργειας 
σνντήρηση εγκαταλελειμμένων γαιών, βελτίωση τον τοπίου, πρόσβαση 
τον κοινού κλπ). 
3. Σχέδια κατάρτισης και επίδειξης Για τη σύγκριση προγραμμάτων σε επίπεδο 
ΕΕ, τα προγράμματα αυτά είναι δυνατό να 
χωρισθούν σε παρόμοιες υποκατηγορίες. Για 
τα μέτρα που απαριθμούνται στα άρθρα 2 και 
6 του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού, 
διακρίνονται ευκρινώς τρεις μεγάλες 
κατηγορίες μέτρων: παραγωγικές γεωργικές 
δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον, μη παραγωγική διαχείριση γαιών και 
σχέδια κατάρτισης και επίδειξης. Οι κατηγορίες αυτές παρατίθενται στο πίνακα 1.4. 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση τις Κάτω 
Χώρες, δίνουν την κύρια έμφαση στην πρώτη κατηγορία μέτρων: ποσοστό άνω του 
80% των δαπανών των προγραμμάτων σε όλη την ΕΕ διατίθεται για τη στήριξη 
φιλικών προς το περιβάλλον γεωργικών δραστηριοτήτων. Για την πληρέστερη 
σύγκριση των προγραμμάτων, έγινε επιμέρους διαχωρισμός αυτής της κατηγορίας σε 
συνάρτηση με την ένταση και τη φύση των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων. Πρέπει να 
τονιστεί ότι οι διάφορες υποκατηγορίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη και 
να θεωρούνται ως προβλέψεις, δεδομένης της διαφορετικής λογικής που διέπει κάθε 
πρόγραμμα. Ο πίνακας 1.5 παρουσιάζει την κατά προσέγγιση ποσοστιαία κατανομή 
των μέσων δαπανών των προγραμμάτων, με βάση τα προγράμματα που εγκρίθηκαν 
μέχρι τον Μάρτιο 1996. Το διάγραμμα 1.5 παρουσιάζει την κατανομή στον 
προϋπολογισμό κάθε κράτους μέλους, δείχνοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις 
εφαρμογής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής 'Ενωσης. Π.χ., οι Κάτω Χώρες επέλεξαν να 
δώσουν έμφαση στα σχέδια επίδειξης και ευαισθητοποίησης. Σε αρκετά κράτη μέλη, 
κυρίως στη Φιλανδία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία, τη Σουηδία και σε 
ορισμένα κρατίδια της Γερμανίας, εφαρμόζονται ουσιαστικά μέτρα για τη διατήρηση 
των υφισταμένων μεθόδων εκτατικής παραγωγής, ενώ το μέτρο αυτό απουσιάζει από 
τα προγράμματα της Ελλάδας. Πρέπει να υποβληθεί στην επιτροπή STAR έγγραφο 
εργασίας που θα παρουσιάζει την εφαρμογή σε κάθε κράτος μέλος μέχρι το 1997. 
Τύπος μέτρου / ποσοστό 
χρηματοδότησης 
1(α) βιολογική παραγωγή 
1(b) παραγωγή με βιολογικές 
βελτιώσεις 
1(c) διατήρηση συστημάτων 
παραγωγής χαμηλής εντάσεως 
2 μη παραγωγική διαχείριση γαιών 
3 σχέδια κατάρτισης και επίδειξης 
Σύνολο Β 
20% 
58% 
5% 
14% 
3% 
100% Ok 
24% 
46% 
16% 
14% 
0% 
100% D 
1% 
56% 
21% 
21% 
1% 
100% ΕΙ 
14% 
35% 
0% 
50% 
0% 
100% Ε 
4% 
35% 
15% 
42% 
4% 
100% F 
3% 
15% 
79% 
3% 
1% 
100% Ι ri 
2% 
49% 
21% 
24% 
4% 
100% Ι 
23% 
43% 
22% 
10% 
2% 
100% NL 
2% 
32% 
0% 
0% 
66% 
100% L 
1% 
39% 
56% 
3% 
0% 
100% Ôs 
17% 
59% 
21% 
3% 
0% 
100% Ρ 
4% 
18% 
68% 
6% 
4% 
100% Fin 
6% 
42% 
42% 
7% 
5% 
100% S 
15% 
6% 
71% 
1% 
7% 
100% UK 
2% 
53% 
30% 
14% 
0% 
100% EU-15 
8% 
41% 
35% 
14% 
3% 
100% 
Πίνακας 1.6: Προβλεπόμενο ποσοστό δημοσιονομικών δαπανών σε κάθε κράτος μέλος (προγράμματα 1996), ανά κατηγορία μέτρω 
100% 
Τύπος μέτρωνβΟΗ 
13 σχίοια xaviptionff^ 
και οιΐοοξης 
D 2 μη παραγωγική 
διαχώριση γαιών 5(L, 
D 1(c) διατήρηση 4('% 
συστημάτων ^0% 
παραγωγής *ιμηλής 
«νιάσως 20% 
1 (b) παραγωγή με 
βιολογικές βελτιώοη^ 
11(a) βιολογική 
παραγωγή 0% 
Η ΚράτοΙςμίλοςΜ 
Διάγραμμα1-5 
10 
2. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Στις ενότητες που ακολουθούν εξηγείται με ποιόν τρόπο τα γεωργο-περιβαλλοντικά 
προγράμματα συνδέονται με άλλα μέτρα της ΚΓΠ, με ευρύτερες κοινοτικές πολιτικές 
και με ποιόν τρόπο οι περιβαλλοντικοί στόχοι εντάσσονται στη συνολική ΚΓΠ. 
2.1 Αλληλεπίδραση με τις κοινές οργανώσεις αγορών 
Ενώ τα περιβαλλοντικά μέτρα έχουν ενταχθεί στα διαρθρωτικά προγράμματα πριν από 
πολλά χρόνια, τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα συνδέονται στενά με τα 
καθεστώτα αγορών της ΚΓΠ, και ιδίως με τη μεταρρύθμιση των αγορών του 1992. Οι 
πληρωμές πραγματοποιούνται από πόρους του τμήματος Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ και η 
εφαρμογή του προγράμματος είναι υποχρεωτική για όλα τα κράτη μέλη. Ρητός στόχος 
του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού είναι να πλαισιώσει ή να συμβάλει στην 
επιτυχία των μεταρρυθμίσεων της ΚΓΠ. 
Στο πλαίσιο των καθεστώτων που διέπουν τις αγορές, οι θετικές περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις έχουν καταστεί εμφανέστερες σε αρκετούς τομείς λόγω των μεταβολών στα 
συστήματα ενισχύσεων και της επιβολής περιβαλλοντικών όρων για τη χορήγηση 
ορισμένων πριμοδοτήσεων. Εντούτοις, τα καθεστώτα αγορών, στον βαθμό που 
προωθούν την παραγωγή, μπορούν να ενθαρρύνουν τους κατόχους εκμεταλλεύσεων να 
υιοθετήσουν μεθόδους παραγωγής οι οποίες ασκούν πιέσεις στο περιβάλλον. 
Ενδεικτικά παραδείγματα είναι η ενίσχυση για τα σιτηρά και άλλες πριμοδοτήσεις που 
καθιστούν λιγότερο ελκυστική τη διατήρηση εκτατικής βοσκής. Τα ζητήματα αυτά 
εξετάζονται σε έγγραφο της Επιτροπής με τίτλο «Γεωργία και Περιβάλλον»^, που 
τονίζει ότι στο πλαίσιο ενός αειφόρου συστήματος παραγωγής, το περιβαλλοντικό 
κόστος και η ωφέλεια πρέπει να εντάσσονται πλήρως σε κάθε εκτίμηση οικονομικής 
αποδοτικότητας. Οι τελευταίες εξελίξεις έχουν .σημειωθεί στο καθεστώς των 
οπωροκηπευτικών, το οποίο απαιτεί από τις ενώσεις παραγωγών να εφαρμόζουν 
γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα^Ι, ενώ γίνεται ειδική αναφορά στους στόχους του 
γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού (πίνακας 1.1 ανωτέρω). Τα μέτρα αυτά που 
αφορούν την αγορά θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της εφαρμογής 
γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων δυνάμει του κανονισμού 2078/92. Η 
Επιτροπή επιδιώκει να διασφαλιστεί η συνέπεια ανάμεσα στην εφαρμογή των μέτρων 
για τα οπωροκηπευτικά σε εθνικό επίπεδο και στα συναφή γεωργο-περιβαλλοντικά 
μέτρα, και να εξασφαλίσει ότι τηρούνται οι γενικές αρχές όσον αφορά τις δημόσιες 
πληρωμές για τις φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους παραγωγής. 
Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που εφαρμόζουν περιβαλλοντικές μεθόδους 
αναβαθμίζουν τις δραστηριότητες παραγωγής από περιβαλλοντική άποψη και ο 
κάτοχος της εκμετάλλευσης μπορεί επίσης να εξασφαλίσει τη στήριξη της αγοράς. 
Έτσι, τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της 
περιβαλλοντικής επίπτωσης γεωργικών δραστηριοτήτων οι οποίες λαμβάνουν 
ενισχύσεις βάσει των καθεστώτων που διέπουν τις αγορές. Το στοιχείο αυτό είναι 
ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση των συμφωνιών οι οποίες καλύπτουν το σύνολο 
της παραγωγής μιας εκμετάλλευσης. 
20 "Agriculture and Environment", Α. Cammarata, CAP Working Notes Series, European Commission, 
Luxembourg, 1997, ISBN 92-827-3942-2. 
21 Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2200/96 του Συμβουλίου της 28.10.1996 σχετικά με την κοινή οργάνωση 
αγοράς οπωροκηπευτικών, ΕΕ L 297, 21.11.1996, σελ. 1, άρθρο 15 παράγραφος 4. 
11 
2.2 Διαρθρωτικές πολιτικές, συνοχή και απασχόληση 
Η συμβολή των διαρθρωτικών προγραμμάτων και μέτρων (περιφερειακά προγράμματα 
των Στόχων 1, 5β και 6, τα μέτρα του Στόχου 5β και τα έργα και δίκτυα LEADER) στην 
υλοποίηση των περιβαλλοντικών στόχων, περιγράφεται στο έγγραφο «Γεωργία και 
Περιβάλλον»22. Ο Στόχος 5α περιελάμβανε αρχικά ορισμένα γεωργο-περιβαλλοντικά 
μέτρα, όπως οι πριμοδοτήσεις για εκτατικοποίηση της παραγωγής και για μακροχρόνια 
παύση της καλλιέργειας για περιβαλλοντικούς σκοπούς. Τα μέτρα αυτά 
αντικαταστάθηκαν από ισοδύναμα μέτρα στον γεωργο-περιβαλλοντικό κανονισμό. 
Εντούτοις, δύο από τα μέτρα του Στόχου 5α που εξακολουθούν να εφαρμόζονται έχουν 
επίπτωση στη σχέση ανάμεσα στη γεωργία και το περιβάλλον: οι ενισχύσεις στους 
γεωργούς ορεινών και άλλων μειονεκτικών περιφερειών που αποσκοπούν στην 
αντιστάθμιση των μόνιμων φυσικών μειονεκτημάτων (αντισταθμιστικές αποζημιώσεις) 
και η επενδυτική ενίσχυση για τη βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος. 
Στόχος των αντισταθμιστικών αποζημιώσεων είναι η στήριξη της γεωργίας στις 
μειονεκτικές περιοχές, όπου απαιτείται η προστασία του τοπίου, μέσω της 
αντιστάθμισης των φυσικών μειονεκτημάτων που αντιμετωπίζουν οι γεωργικές 
δραστηριότητες. Οι μειονεκτικές αγροτικές περιοχές αντιστοιχούν σε μεγάλο βαθμό 
στις περιοχές εκείνες στις οποίες εφαρμόζονται φιλικά προς το περιβάλλον συστήματα 
γεωργικής παραγωγής χαμηλής εντάσεως. 
Τα επενδυτικά προγράμματα είναι δυνατό να καταρτίζονται με στόχο την ικανοποίηση 
των βασικών αναγκών των γεωργο-περιβαλλοντικών συστημάτων. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις η επιτυχία των γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων εξαρτάται από 
επενδύσεις σε κεφαλαιουχικά αγαθά, ενώ σε άλλες περιπτώσεις είναι δύσκολο να βρεθεί 
η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις επενδύσεις σε κεφαλαιουχικά αγαθά και σε 
δραστηριότητες που είναι επιλέξιμες για χορήγηση ενίσχυσης βάσει του γεωργο-
περιβαλλοντικού κανονισμού. 
Οι επενδυτικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των μέτρων του Στόχου 5α 
και των προγραμμάτων των Στόχων 1 και 6, καλύπτουν ένα πολύ ευρύτερο φάσμα σε 
σύγκριση με το γεωργο-περιβαλλοντικό πρόγραμμα και ο συντονισμός ανάμεσα στους 
διαφόρους τύπους προγραμματισμού ενδέχεται να παρουσιάσει δυσκολίες. Η έγκριση 
και η εφαρμογή προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης και γεωργο-περιβαλλοντικών 
προγραμμάτων υπόκεινται σε διαφορετικές διαδικασίες, ημερομηνίες και κριτήρια τα 
οποία περιορίζουν ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα συνδυασμού των ενισχύσεων σε 
κεφάλαιο και των γεωργο-περιβαλλοντικών ενισχύσεων. Τα περιφερειακά 
προγράμματα γενικά, περιλαμβανομένων των προγραμμάτων του Στόχου 5β, μπορούν 
να περιλαμβάνουν ενέργειες στον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα, και ιδίως μέτρα για 
την προστασία των φυσικών ζωνών και παραδοσιακών τοπίων. 
Σύμφωνα με την πρακτική των ΑιαρΟρωτικοον Ταμείων, η κοινοτική συνεισφορά στα 
γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα είναι υψηλότερη στις ανοιπτυξιακά 
καθυστερημένες περιφέρειες του Στόχου 1 (75% από το ΕΓΠΊΕ) σε σύγκριση με άλλες 
περιφέρειες (50% από το ΕΓΓΠΕ). Όσον αφορά την επίπτωση των προγραμμάτων στον 
στόχο της συνοχής, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι ευκολότερη πρόσβαση στα 
μεγαλύτερα προγράμματα έχουν οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων εκτός των περιφερειών 
του Στόχου 1, γεγονός που ενδεχομένως δηλώνει ότι οι αρμόδιες αρχές αυτών των 
περιφερειών αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στην εφαρμογή των 
προγραμμάτων ή στο να εξασφαλίσουν το 25% της εθνικής συμμετοχής. 
22 Βλέπε υποσημείωση 20. 
12 
Η Επιτροπή των Περιφερειών2^ εξέφρασε την ανησυχία ότι η στήριξη που παρέχουν τα 
γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα για τη μείωση της εντατικής παραγωγής μπορεί 
να έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της απασχόλησης. Εντούτοις, αυτό δεν προκύπτει 
από τις λίγες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί, οι οποίες εμφανίζουν μία ουδέτερη 
ή θετική επίπτωση στην απασχόληση, και ιδίως στις περιπτώσεις όπου οι 
αναλαμβανόμενες δεσμεύσεις επιβάλλουν την καλύτερη διαχείριση της γεωργικής γης. 
2.3 Διεθνείς συμφωνίες 
II εφαρμογή του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού συμβάλλει στην εκπλήρωση των 
υποχρεώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει της "Agenda 21 ", η οποία συμφωνήθηκε 
στην παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο το 1992. ΓΙ σύμβαση για την 
βιοποικιλότητα απαιτεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να καταρτίσουν εθνικά σχέδια για 
τη διατήρηση και την αειφόρο χρησιμοποίηση της βιοποικιλότητας. 
Μετά τη μεταρρύθμιση του 1992, τα μέσα της ΚΓΠ, συμπεριλαμβανομένων των 
συνοδευτικών μέτρων, απετέλεσαν μέρος των δεσμεύσεων της Κοινότητας στο πλαίσιο 
της συμφωνίας του Γύρου της Ουρουγουάης του 1993. Βάσει της συμφωνίας αυτής, η 
ΕΕ ανέλαβε τη δέσμευση να περιορίσει το αθροιστικό επίπεδο των ενισχύσεων της 
βάσει της παραγωγής. Οι πληρωμές για περιβαλλοντικούς σκοπούς κατατάσσονται στο 
«πράσινο κουτί» και εξαιρούνται από ποσοτικούς περιορισμούς. 
Στο πλαίσιο των συζητήσεων του ΟΟΣΑ, το 1996 πραγματοποιήθηκε στο Ελσίνκι 
σεμινάριο για τα περιβαλλοντικά οφέλη της γεωργίας2^. Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ 
παρουσίασαν τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα τους ως περιπτωσιακές μελέτες 
της χώρας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο έγγραφα2^ σχετικά με την 
κοινοτική προοπτική, από τα οποία το ένα αφορά τη λειτουργία του κανονισμού και το 
άλλο συντάχθηκε από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και αφορά την εξάρτηση της 
ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας σε μεγάλο βαθμό από τη συνέχιση ορισμένων εκτατικών 
μεθόδων γεωργικής παραγωγής. Στα συμπεράσματα του σεμιναρίου, οι συμμετέχοντες 
συμφώνησαν ότι οι γεωργικές δραστηριότητες έχουν και ευνοϊκές και επιβλαβείς 
επιπτώσεις στο περιβάλλον και ότι η εφαρμοζόμενη πολιτική πρέπει να μειώσει τις 
επιβλαβείς επιπτώσεις και να αυξήσει τις ευνοϊκές. Συμφώνησαν επίσης ότι οι στόχοι 
της γεωργο-περιβαλλοντικής πολιτικής, περιλαμβανομένης της διαφύλαξης του τοπίου, 
είναι δύσκολο να επιτευχθούν μόνο με τη μεταρρύθμιση της γεωργικής πολιτικής: 
απαιτούν τη λήψη ειδικών περιβαλλοντικών μέτρων. Δεν αρκεί η λύση μίας μόνο 
πολιτικής: υπάρχει ένα ευρύ φάσμα προσεγγίσεων, από την εκούσια συμμετοχή σε 
διάφορα προγράμματα, τη διάδοση αποτελεσμάτων των ερευνών, την εκπαίδευση και 
κατάρτιση, τα ρυθμιστικά μέτρα και την παροχή οικονομικών κινήτρων και 
αντικινήτρων για τους κατόχους εκμεταλλεύσεων. Επιπλέον, το σεμινάριο αναγνώρισε 
ότι, όσο τα περιβαλλοντικά οφέλη εξαρτώνται από τη συνέχιση των γεωργικών 
δραστηριοτήτων, οι δυνατότητες για την πλήρη αποσύνδεση των ενισχύσεων από την 
παραγωγή είναι περιορισμένες. Εντούτοις, οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων πρέπει να 
λαμβάνουν ενίσχυση για την παροχή περιβαλλοντικών υπηρεσιών, τις οποίες δεν είναι 
δυνατό να παράσχει η αγορά, μόταν οι γεωργικές δραστηριότητες τους υπερβαίνουν 
ένα επίπεδο αναφοράς, όπως είναι οι κανόνες ορθής γεωργικής πρακτικής στην 
εξεταζόμενη περιφέρεια. Το σεμινάριο κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι τα μέσα 
πολιτικής πρέπει να είναι διαφανή, να έχουν σαφή στόχευση, να ανταποκρίνονται σε 
συγκεκριμένες περιβαλλοντικές καταστάσεις, να ελέγχεται διεξοδικά αν συμφωνούν με 
23 Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τις «Περιφερειακές επιπτώσεις της 
μεταρρύθμισης της ΚΓΠ», CdR 17/96,19.2.1996, σελ. 7. 
24 Σεμινάριο του ΟΟΣΑ για τα Περιβαλλοντικά Οφέλη από την Αειφόρο Γεωργία: Ελσίνκι, Φιλανδία, 
10-13 Σεπτεμβρίου 1996. 
25 OECD:COM/AGR/ENV/EPOC/596/112. 
13 
τα πρότυπα καθώς και η αποτελεσματική εφαρμογή τους και να γίνεται αξιολόγηση με 
βάση τους καθορισθέντες στόχους. 
2.4 Περιβαλλοντική πολιτική 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα και μέτρα απεικονίζουν με ακρίβεια τους 
γεωργικούς στόχους του πέμπτου κοινοτικού προγράμματος δράσης για το 
περιβάλλον2^, περιλαμβανομένου του στόχου για την προώθηση αειφόρων μεθόδων 
καλλιέργειας. Στην έκθεση της για την εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος δράσης 
για το περιβάλλον2?, η Επιτροπή δίνει έμφαση στην ανάγκη να ενσωματωθούν γενικά 
οι περιβαλλοντικοί όροι στη γεωργική πολιτική2**. Όσον αφορά τα γεωργο-
περιβαλλοντικά προγράμματα, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να 
θεσπιστεί μία μεθοδολογία αξιολόγησης και, με βάση την πραγματική εφαρμογή στα 
κράτη μέλη, να εξετασθεί η δυνατότητα επέκτασης της εφαρμογής των μέτρων. 
Η οδηγία για την προστασία των άγριων πτηνών και των τόπων διαβίωσης τους2^ 
θέσπισε μέτρα για την προστασία ορισμένων ειδών πτηνών, όπως ο καθορισμός 
ειδικών προστατευόμενων ζωνών. Σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία για τους βιότοπους, 
τα κράτη μέλη καθορίζουν τοποθεσίες ειδικού ενδιαφέροντος για τη βιοποικιλότητα, οι 
οποίες θα αποτελέσουν από κοινού ένα συνεκτικό ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο με την 
ονομασία «NATURA 2000». Για τους βιότοπους εκείνους στους οποίους ασκούνται 
παραδοσιακές μέθοδοι καλλιέργειας, είναι δυνατό να εφαρμόζονται γεωργο-
περιβαλλοντικά μέτρα, όπως η μείωση της χρησιμοποίησης παρασιτοκτόνων και 
λιπασμάτων, ο καθορισμός περιοχών παύσης της καλλιέργειας και ο σχεδιασμός 
γεωργικών δραστηριοτήτων. Επιπλέον, το μέτρο της παύσης της καλλιέργειας για 
περιβαλλοντικούς σκοπούς είναι δυνατό να χρησιμοποιείται για τη δημιουργία 
φυσικών τόπων διαβίωσης άγριων ζώων, όπως οι υδροβιότοποι. Σύμφωνα με την 
οδηγία για τη νιτρορρύπανση30, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν ευαίσθητες περιοχές με 
βάση τα αποτελέσματα δειγματοληψίας ύδατος και καθορίζουν υποχρεωτικά σχέδια 
δράσης, τα οποία περιλαμβάνουν συνήθως περιορισμούς των γεωργικών 
δραστηριοτήτων^!. Επιπλέον, ενθαρρύνεται η εφαρμογή κωδίκων ορθής πρακτικής. Σε 
αρκετά κράτη μέλη έχουν τεθεί σε εφαρμογή, στο πλαίσιο γεωργο-περιβαλλοντικών 
προγραμμάτων συμπληρωματικά μέτρα για τη μείωση των επιπτώσεων της απόπλυσης 
των εδαφών, περιλαμβανομένων των κατακλυζομένων εκτάσεων, της μετατροπής των 
αρόσιμων εκτάσεων σε βοσκότοπους και της μείωσης ή της παύσης της χρησιμοποίησης 
νιτρικών λιπασμάτων. 
Η Επιτροπή έχει υποβάλει πρόταση οδηγίας-πλαίσιο για τους υδατικούς πόρους^2, 
που συγκεντρώνει όλα τα ζητήματα της πολιτικής για τους υδατικούς πόρους, με στόχο 
τον συντονισμό μέτρων που πρέπει να ληφθούν στις λεκάνες ποταμών. Πολλά γεωργο-
26 COM (92) 23, 27.3.1992. 
27 10/1/96, COM (95) 624 τελικό. Η πρόταση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και απόφαση 
του Συμβουλίου για την έκθεση εφαρμογής δεσμεύσει την Κοινότητα να εφαρμόσει πολιτική για τη 
μ*γαλύτερη ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στη γεωργική πολιτική. 
28 Το άρθρο 130Ρ της Συνθήκης της Ρώμης προβλέπει ότι οι απαιτήσεις της προστασίας του 
περιβάλλοντος πρέπει να ενσωματώνονται στον καθορισμό και στην εφαρμογή των άλλων 
κοινοτικών πολιτικών. 
29 Οδηγία 79/409 της 2.4.1979, ΕΕ αριθ. L 103 της 2.5.1979, σελ. 1. Το καθεστώς αυτό έχει περιληφθεί 
στη γενικότερη Οδηγία 92/43 της 21.5.1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της 
άγριας πανίδας και χλωρίδας, ΕΕ αριθ. L 206 της 22.7.1992, σελ.7. 
30 Οδηγία 91/676 για την προστασία των υδάτων από την νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης, 
12.12.1991, ΕΕ αριθ. L 375 της 31.12. 1991, σελ. 1. 
31 Ειδικότερα, η χρησιμοποίηση κοπριάς περιορίζεται σε 170 χλγ. Ν/εκτάριο. 
32 COM (96) 59 τελικό, 21.02.1996, «Πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα των υδάτων». 
14 
περιβαλλοντικά προγράμματα αντιμετωπίζουν ήδη το ζήτημα της ποιότητας των 
υδάτων. 
2.5 Γενετικοί πόροι, έρευνα 
Τα προγράμματα περιλαμβάνουν μέτρα για την εκτροφή ζώων τοπικών φυλών που 
απειλούνται με εξαφάνιση, για την προστασία των γενετικών πόρων των φυτών και για 
την προώθηση της βιοποικιλότητας των φυτικών και ζωικών ειδών. Το ερευνητικό 
πρόγραμμα γεωργίας και αλιείας (FAIR) του τέταρτου κοινοτικού προγράμματος-
πλαίσιο για την έρευνα (1994-1998) καλύπτει την αλληλεπίδραση γεωργίας-
περιβάλλοντος33. Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα και τα σχετικά ερευνητικά 
έργα για τους γενετικούς πόρους καθώς και άλλες μελέτες που χρηματοδοτεί η 
Κοινότητα, θα παρουσιαστούν σε έγγραφα εργασίας τα οποία θα υποβληθούν στην 
επιτροπή STAR. 
2.6 Συνθήκες διαβίωσης των ζώων και κυνήγι 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα δεν είναι δυνατό να στηρίζουν 
δραστηριότητες που παραβιάζουν τα κοινοτικά πρότυπα για τις συνθήκες διαβίωσης 
των ζώων. Αν και κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής των προγραμμάτων δεν προέκυψαν 
αμφισβητούμενες περιοχές, η Επιτροπή περιλαμβάνει σε όλες τις αποφάσεις της για την 
έγκριση γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων τον όρο ότι η έγκριση τους 
πραγματοποιείται υπό την επιφύλαξη των κοινοτικών κανόνων για τις συνθήκες 
διαβίωσης των ζώων. ' Οσον αφορά την άγρια πανίδα, τα προγράμματα που αφορούν 
ειδικά την ανάπτυξη του κυνηγιού και τον καθορισμό περιοχών για ελεύθερο κυνήγι 
δεν δικαιούνται ενίσχυσης. 
33 Σημείο 4.1.2,1996, Πρόγραμμα Εργασίας, Ερευνα για τη Γεωργία και Αλιεία. 
15 
3 Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1997 
3.1 Το αρχικό στάδιο: εγκρίσεις προγραμμάτων 
Ο γεωργο-περιβαλλοντικός κανονισμός έθεσε προθεσμία τον Ιούλιο 1993 για την 
υποβολή προγραμμάτων στην Επιτροπή προς έγκριση. Τα περισσότερα προγράμματα 
παρελήφθησαν εντός ή αμέσως μετά από αυτή την προθεσμία και η Επιτροπή 
ολοκλήρωσε, μέχρι τα τέλη 1993, την εξέταση όλων των κοινοποιηθέντων 
προγραμμάτων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το περιεχόμενο των προγραμμάτων 
και οι δημοσιονομικές προβλέψεις έπρεπε να προσαρμοσθούν, ώστε να συμμορφωθούν 
με τις διατάξεις του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού. Λόγω των αρχικών 
καθυστερήσεων, μόνον 16 προγράμματα εγκρίθηκαν το 1993, αλλά το 1994 εγκρίθηκαν 
83 νέα προγράμματα και τροποποιήσεις προηγουμένων προγραμμάτων και το 1995 
εγκρίθηκαν 59 προγράμματα. Μέχρι τα τέλη 1996, είχαν τεθεί σε εφαρμογή γεωργο-
περιβαλλοντικά προγράμματα σε όλα τα κράτη μέλη, πλην του Λουξεμβούργου, όπου η 
εφαρμογή παρουσίασε σημαντική καθυστέρηση. 
3.2 Προβλέψεις του προϋπολογισμού και χορήγηση του ΕΓΤΠΕ 
Οι αρχικές προβλέψεις των προϋπολογισμών των προγραμμάτων για τα πρώτα 5 έτη 
της εφαρμογής τους (1993-97) ήταν εξαιρετικά υψηλές 2 1/2 φορές υψηλότερες από την 
πρόβλεψη της Επιτροπής το 1991 κατά την έγκριση του γεωργο-περιβαλλοντικού 
κανονισμού. Μετά τις αρχικές συζητήσεις με τα κράτη μέλη, και στη συνέχεια κατά την 
έγκριση και εφαρμογή των προγραμμάτων, πραγματοποιήθηκε αναθεώρηση των ποσών 
προς τα κάτω, όπως δείχνει ο πίνακας 3.1. 
Πίνακας 3.1: Εξέλιξη των προβλέψεων τον προϋπολογισμού τον ΕΓΤΠΕ 
Πρόβλεψη 1993-97 (ΕΕ 12) Ι εκατ. ECU Ι 
Πρόβλεψη της Επιτροπής, Δεκέμβριος 1991 2256 
Αρχικές προβλέψεις προγραμμάτων, Δεκέμβριος 1993 5830 
Αναθεωρημένες προβλέψεις, Ιούλιος 1994 3670 
Προϋπολογισμός στα εγκριθέντα προγράμματα, 3915 " 
3κτώβριος 1995 
Πιθανό αποτέλεσμα (1997 πρόβλεψη) 2455 
Για τα νέα κράτη μέλη, τα ποσά κατεγράφησαν σε μία δήλωση στη Συνθήκη 
Προσχώρησης και ανήλθαν συνολικά σε 1.529 εκατ.Ε(Ή για την περίοδο 1995-97. Ο 
πίνακας 3.2 (α) συγκρίνει τις προβλέψεις, τα ποσά που παρέμειναν στα εγκριθέντα 
προγράμματα με το πιθανό αποτέλεσμα. Οι σημαντικότερες ελλείψεις παρατηρήθηκαν 
στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες εκείνες όπου τα γεωργο-περιβαλλοντικά 
προγράμματα αποτελούσαν καινοτομία, όπως περιοχές της Ιταλίας, της Ισπανίας και 
της Ελλάδας. Στα κράτη μέλη εκείνα που διέθεταν προηγούμενη πείρα διαχείρισης 
προγραμμάτων, όπως η Αυστρία, η Φιλανδία, η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο, τα προγράμματα τέθηκαν ταχύτερα σε εφαρμογή. Οι δαπάνες για την ΕΕ 12 
υπολείπονταν από την πρόβλεψη του προϋπολογισμού κάθε έτος μέχρι το 1996 
(πίνακας 3.2 (β)). Για την ΕΕ 15 σημειώθηκαν σημαντικά χαμηλότερες δαπάνες το 1995, 
λόγω της εκπρόθεσμης εφαρμογής των προγραμμάτων στα νέα κράτη μέλη. 
16 
Κοάης 
VtHK 
Β 
Dk 
D 
El 
Ε 
F 
Irt 
I 
L 
NL 
Ρ 
UK 
EU 12 
Fin 
S 
EU 3 m Συνεισφορά του ΕΓΤΠΕ oc trou. ECU 
npopjew 
προΟηολογν εγκριθείς 
προυηολο-
γομός 
ηρογράμ.(2) 
25 
56 
1050 
120 
400 
690 
210 
650 
7 
71 
151 
192 18 
30 
986 
22 
399 
626 
144 
511 
β 
55 
150 
111 
3622 3066 
525 
406 
495 716 
403 
223 
1425 Απολογητικά 
στοορΙαΙΜ». « πρόρ 
IT αατ. ECU te*) 
0> Ktyxpitt-
ντβ; 
προϋπολ. 
3 
19 
918 
11 
125 
509 
163 
432 
4 
25 
148 
98 12% 
34% 
87% 
9% 
31% 
74% 
78% 
66% 
60% 
35% 
98% 
61% 18% 
63% 
93% 
49% 
31% 
81% 
113% 
85% 
78% 
46% 
88% 
86% 80% 
806 
399 
126 154% 
99% 
25% 113% 
99% 
57% 
1331 93% 99% Διάγραμμα 3%(α) 
war. ECU 1HJ 1Μ7 
eat 
EU 15 Ι S047 4397 I 3787 76% 86% 
(1) Βάση προ0λέψβων κρατών μελών 
Πίνακας 3.2(a) (2) AM. 1996 (3) προβλέψεις 1997 (4) 1995-97. ΕΕ16 προΟπολ.. 
απολσγ. σταχ. 
ΕΕ12 προϋπολ. 
οπολ. σταχ.. 1S42 
1Μ1 11*3 
1Μ7 
Διάγραμμα 3.2(B) 
Οι πρώτες πληρωμές στις χώρες αυτές δεν κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθούν πριν 
από το 1996, οικονομικό έτος κατά το οποίο κατεγράφησαν για την Αυστρία και τη 
Φιλανδία δαπάνες δύο ετών, και οι δαπάνες για την ΕΕ15 υπερέβησαν ελαφρώς τον 
προϋπολογισμό. Το 1997, πραγματοποιήθηκαν δαπάνες δύο ετών για τα ιταλικά 
προγράμματα, και οι τελευταίες προβλέψεις δείχνουν υπέρβαση του προϋπολογισμού 
για την ΕΕ15 κατά 350 εκατ. ECU περίπου. 
3.3 Συνολικός προϋπολογισμός προγραμμάτων 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα συγχρηματοδοτούνται από την Κοινότητα 
(ΕΓΤΠΕ, τμήμα Εγγυήσεων) με ποσοστό 75% στις περιφέρειες του Στόχου 1 ή 50% στις 
άλλες περιφέρειες. Το υπόλοιπο ποσοστό του συγχρηματοδοτούμενου προγράμματος 
καταβάλλεται από την κεντρική ή περιφερειακή διοίκηση του κράτους μέλους. Ο 
πίνακας 3.3 παρουσιάζει τα συνολικά απολογιστικά στοιχεία των προγραμμάτων για 
κάθε κράτος μέλος (τα στοιχεία για το 1997 αποτελούν πρόβλεψη), δείχνοντας τα 
ποσοστά κοινοτικής και εθνικής χρηματοδότησης για την περίοδο μέχρι το 1997. Πέντε 
κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν το 86% των δαπανών, οι οποίες αντιστοιχούν σε 
προγράμματα με την ευρύτατη εφαρμογή. 
Συνολική συγχρηματο&οτήσιμη δαπάνη" 
1963-1997 («οτ. ECU) 
Κράτος 
μέλος 
Β 
Dk 
D 
ΕΙ 
Ε 
F 
in 
ι 
NL 
L 
Ρ 
UK 
Ot 
Fin 
S 
EU16 ΕΓΤΠΕ 
3 
19 
918 
11 
125 
509 
163 
432 
25 
4 
148 
98 
B06 
399 
126 
3787 Κράτος 
μέλος Σύνολο 
3 
19 
376 
4 
42 
509 
54 
282 
24 
4 
49 
94 
746 
399 
126 
2468 6 
38 
1294 
15 
167 
1018 
217 
714 
49 
9 
197 
192 
1553 
798 
252 
8244 Πίνακας 3.3 : Αποτέλεσμα συνεισφοράς κράτους μέλους και ΕΓΤΠΕ (συνχρηματοδοτήαμη δαπάνη) 1983-97 (πρόβλεψη) 
Ο πίνακας 3.4 παρουσιάζει την εξέλιξη των δαπανών ΕΓΤΠΕ. Από τον πίνακα αυτό 
συνάγεται σαφώς ότι τα προγράμματα στη Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία και 
Ηνωμένο Βασίλειο τέθηκαν σχετικά σύντομα σε εφαρμογή. Στα περισσότερα κράτη 
μέλη σημειώθηκε καθυστέρηση δύο ή και περισσότερων ετών πριν από την έναρξη της 
εφαρμογής των προγραμμάτων. Δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η διαδικασία κατάρτισης 
νέων προγραμμάτων. Στη Δανία πραγματοποιήθηκε νέα κατάρτιση των προγραμμάτων 
τα οποία ξανατεθηκαν σε εφαρμογή το 1997 και καταρτίζονται ή έχουν τεθεί ήδη σε 
εφαρμογή σημαντικά νέα προγράμματα στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελλάδα και τη 
Σουηδία. 
17 
ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΤΟΥ ΕΓΤΠΕ 
Μερίδιο του ΕΓΤΠΕ μόνο: σε εκατ. ECU 
Κράτος 
μέλος 
Β 
Dk 
D 
El 
Ε 
F 
Irf 
I 
L 
NL 
08 
Ρ 
Fin 
S 
UK 
EE15 1993 
37 
8 
67 
10 
123 1994 1995 1996 
2 
123 
14 
73 3 
223 
16 
106 
19 
54 
39 
20 2 
6 
232 
2 
33 
119 
43 
42 
8 
541 
40 
257 
43 
26 
231 485 1391 1997 
2 
9 
304 
10 
54 
144 
100 
336 
4 
12 
264 
58 
143 
83 
36 
1556 Σύνολο 
1997 έως 
3 
19 
916 
11 
125 
509 
163 
432 
4 
25 
805 
148 
399 
126 
98 
3786 <· 8 
Πίνακας 3.4 Διάγραμμα 3.4 
To 1996 και 1997 ήταν τα πρώτα έτη πλήρους εφαρμογής για τα περισσότερα κράτη 
μέλη. Ο πίνακας 3.5 παρουσιάζει την πρόβλεψη δαπανών για το 1997, η οποία δείχνει 
σημαντικά υψηλό ρυθμό υλοποίησης στα περισσότερα κράτη μέλη. Επίσης, ο πίνακας 
3.5 παρουσιάζει αριθμητικά στοιχεία για το συνολικό ποσοστό δαπανών του ΕΓΤΠΕ 
(τμήμα Εγγυήσεων), οι οποίες πραγματοποιήθηκαν για τα γεωργο-περιβαλλοντικά 
προγράμματα. Από τις συγκρίσεις προκύπτει ότι οι δαπάνες του τμήματος Εγγυήσεων 
ήταν κατά 3,6% χαμηλότερες από τις προβλέψεις στα προγράμματα. Το ποσοστό αυτό 
είναι σημαντικά υψηλότερο στα νέα κράτη μέλη και κυμαίνεται από 7% στη Σουηδία 
έως 22% στην Αυστρία. Παρά τα υψηλά ποσοστά σε ορισμένα κράτη μέλη, οι δαπάνες 
για γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα αντιπροσωπεύουν μόνο το 1,6%-1,8% του 
συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως δείχνει ο πίνακας 3.6. 
Χυνολική συγχρηματοδοτήσιμη δαπάνη 
1997ICKOT. gÇU ) 
Κράτος 
μέλος 
L 
NL 
Of 
Ρ 
Fin 
S 
UK Κράτος 
μέλος 
2 
9 
304 
10 
54 
144 
100 
336 
4 
12 
265 
58 
143 
83 
36 1 
9 
124 
3 
18 
144 
33 
224 
4 
11 
244 
19 
143 
83 
34 3 
17 
428 
13 
72 
287 
134 
560 
9 
23 
509 
77 
285 
166 
70 If Total 2078 expenditure 1997 
D ΕΓΤΠΕ ακρ4ιοςι4λος 
p I 
5 4 & ο 207 J «ς 
* ΕΓΤΠΕ 
0% 
0% 
4% 
OH 
1* 
m 
3% 
1% reee 
L 
NL 
Os 
Ρ 
Fin 
S 
UK 
EU15 307» ως 
H ΕΓΤΠΕ 
0% 
1* 
22% 
6% 
20% 
7% 
1% 
3.6% 
Σύνολο 3.5 ΔιΟΥραμαμ 3.5(g) Πίνακας 3.5(Ρ) κοι Διάγραμμα 3.5(0) 
npoBXc 
ψη 
1997 &ÇFCU 
Συνολικός προΰπολογιοτιος ΕΕ 
•κ του οποίου εΠΤΙΕ (εγγυήσεις) 
«κ του οποίου γ*ωργοπνχβαΜοντ\κά μέχ 
ποσοστό yaupyorttpi/kiA. *πί των 
δαπανών του τμήματος cvyvnoauv 
Πινοκος 3.6 απολογιστικά στοιχεία 
1993 1994 1995 1996 
67.760 65.929 73,555 85.094 
34,590 32.970 34,503 39,108 
123 231 485 1,391 
0.18% 0.35% 0.66% 1.63% 87,651 
41,233 
1,557 
1.78% 
1998 Ανάλυση προϋπολογισμού 
3.4 Αεδομένα της εφαρμογής 
Μέχρι τα μέσα του οικονομικού έτους 1997, έχουν συναφθεί με κατόχους 
εκμεταλλεύσεων συμφωνίες που αντιπροσωπεύουν ποσό 1,35 εκατ., οι οποίες 
καλύπτουν το 17% όλων των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των ατόμων που 
απασχολούνται στη γεωργία στην ΕΕ. Ο πίνακας 3.7 παρουσιάζει κατανομή ανά 
κράτος μέλος. Στην Αυστρία, το πρόγραμμα κάλυψε σχεδόν το 70% το)ν 
απασχολούμενων στη γεωργία και περίπου το 50% στη Φινλανδία, Γερμανία και 
Σουηδία. 
18 
Κρότος μέλος Αριβ. ουμμη. Συν. αριθ. απαοχ στη γεωργία 
«» % 
Β 1242 102 1% 
Dk 8193 114 7% 
D 554 836 1197 46% 
El* 1839 780 0% 
Ε 29 599 1119 3% 
F 177 695 1080 16% 
Iri 23 855 140 17% 
I** 63 841 1489 4% 
L 1922 6 32% 
NL 5 854 243 2% 
6«*** 180 000 267 67% 
Ρ 125 479 507 25% 
Fin 91509 156 59% 
3 68969 124 56% 
UK 21 482 533 4% 
EU15 "1356315 I 7857 17% 
' 1085 δεδομένα- "1990 δεδομένα-
Πίνακας 3.7 Αριθμός συμμετεχόντων *** πρόβλεψη 
σης 16.4.1997 Δικαιούχοι 
Κράτος μέλος 
Διάγραμμα 3.7 
Οι συμφωνίες κάλυψαν 22,3 εκατομμύρια εκτάρια, ή το 17% της ΧΓΕ. Και στην 
περίπτωση αυτή, η ευρύτερη εφαρμογή προγραμμάτων παρατηρήθηκε στην Αυστρία, 
στο Λουξεμβούργο και τη Φινλανδία (κάλυψαν ποσοστό άνω του 70% της ΧΓΕ). Το 
ποσοστό κάλυψης της ΧΓΕ υπερέβη το 30% στη Γερμανία και τη Σουηδία (πίνακας 
3.8). Το ύψος των πριμοδοτήσεων ανά εκτάριο ανήλθε κατά μέσον όρο σε 117 ECU ανά 
εκτάριο, ενώ οι περισσότερες πριμοδοτήσεις κυμάνθηκαν κατά μέσον όρο από 60 έως 
150 ECU ανά εκτάριο (Διάγραμμα 3.8 (β). Οι αριθμοί για την Ελλάδα και την Ιταλία 
δεν είναι διαθέσιμοι. 
Ποσοστό αξιοποίησης («πάρια) 
3Ποσοστό 
αξιοποίησης 1S97 -ι 80% 
70% 
• 80% 
50% 
+ 40% Β 
4 30% 
20% 
10% 
Figura 3.8(a/Jln 
Κράτος 
μέλος 
Β 
Dk 
D 
El* 
Ε 
F 
Irl 
I" 
L 
NL 
Ot 
Ρ 
Fin 
S 
UK 
EE16 Συν. συνχρ. 
δαπάνη 1997 
πρόβλεψη σε 
3 
17 
428 
13 
72 
287 
134 
560 
9 
23 
509 
77 
285 
166 
70 
2862 Συνολική 
αξιοποίηση 
στις 
15.4.1997 
(μόνο 
πληρωμές 
ανάεκτ.) 
ΌΟΟεκτ. Μέση 
πληρωμή 
ανά εκτ. 
καν.2078 
ECU/έκτ. 
17 
94 
6353 
12 
532 
5725 
801 
977 
97 
31 
2500 
606 
2000 
1561 
1322 84 
186 
89 
n/a 
81 
42 
147 
n/a 
90 
260 
140 
137 
124 
156 
55 
22621 ΧΓΕ 
(Χρήσιμη 
Γεωργική 
έκταση 
(ASEU 1996) 
ΌΟΟεκτ. προβλέπαμε 
νο ποσοστό 
ΧΓΕ στον 
καν. 2078 
% 
1366 
2 715 
17 344 
5 741 
25 092 
30 277 
4 444 
17 294 
127 
1981 
3 449 
3 981 
2 605 
3 438 
15 852 1% 
3% 
37% 
0% 
2% 
19% 
18% 
6% 
76% 
2% 
72% 
15% 
77% 
45% 
8% 
136 706 17% Μέσες πριμοβοτήσας 
Κράτος μέλος 
ΠΙνακος 3.8 'σταχιώ 1935; "σταχ*(α 1998. Διάγραμμα 3.8(0) 
II Επιτροπή προτίθεται να παρουσιάσει στην επιτροπή STAR ένα έγγραφο εργασίας 
που θα περιέχει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την εφαρμογή των 
προγραμμάτων στα κράτη μέλη. Από τα στοιχεία που παρουσιάζονται, είναι σαφές ότι 
ορισμένα κράτη μέλη κάνουν ουσιαστική χρήση των δυνατοτήτων που παρέχει ο 
κανονισμός, ενώ σε άλλα κράτη η εφαρμογή κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα ή 
19 
περιορίζεται σε ορισμένες περιοχές. Ο μικρός βαθμός εφαρμογής μπορεί να αντανακλά 
δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ορισμένα κράτη μέλη ή περιφέρειες να εξασφαλίσουν 
την απαιτούμενη εθνική συγχρηματοδότηση. Παρομοίως διαφοροποιημένη εικόνα 
παρουσιάζεται και στο εσωτερικό κρατών μελών για τα προγράμματα εκείνα των 
οποίων η διαχείριση ασκείται σε περιφερειακό επίπεδο. 
3.5 Παρακολούθηση, αξιολόγηση και εκ των υστέρων έλεγχοι την Επιτροπή 
Υπάρχουν τρεις κατηγορίες πιθανών επιπτώσεων των μέτρων διαχείρισης της γης, οι 
οποίες καλύπτουν τους τρεις στόχους του γεωργο-περιβαλλοντικού κανονισμού: 
επιπτώσεις στο περιβάλλον, επιπτώσεις στη γεωργική παραγωγή και κοινωνικο­
οικονομικές επιπτώσεις. Για τα μέτρα που αφορούν την πρόσβαση του κοινού και τα 
σχέδια κατάρτισης και επίδειξης, απαιτούνται διαφορετικά κριτήρια. Η Επιτροπή 
κατάρτισε το 1995 οδηγό παρακολούθησης και αξιολόγησης, στον οποίο 
προσδιορίζονται όλοι οι τομείς που πρέπει να αναλυθούν και ο οποίος υποβλήθηκε 
στα κράτη μέλη ως έγγραφο εργασίας μέσω της επιτροπής STAR34. Το έγγραφο αυτό 
απαριθμεί όλα τα στοιχεία που πρέπει να εξετάζονται κατά τον σχεδιασμό των 
αξιολογήσεων και παρουσιάζει βασικές αρχές, όπως η ανάγκη κατάρτισης δεδομένων 
αφετηρίας. 
Μετά την έκδοση του κανονισμού εφαρμογής, ο οποίος περιλαμβάνει διάταξη που 
καθορίζει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών για την παρακολούθηση και την 
αξιολόγηση των προγραμμάτων^, η Επιτροπή έλαβε λεπτομερή στοιχεία για τις 
στρατηγικές παρακολούθησης και αξιολόγησης από όλα τα κράτη μέλη, πλην του 
Λουξεμβούργου και της Πορτογαλίας. Μέχρι τον Οκτώβριο 1997 παρέλαβε επίσημες 
εκθέσεις αξιολόγησης για ορισμένα προγράμματα στην Αυστρία, τη Φιλανδία, τη 
Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Ισπανία, τη 
Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι περισσότερες εκθέσεις αξιολόγησης 
ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στα κριτήρια που καθόρισε η Επιτροπή το 1995. Τα 
αποτελέσματα θα παρουσιαστούν αναλυτικότερα, από κοινού με τις Διευθύνσεις στις 
οποίες θα είναι διαθέσιμες οι εκθέσεις, σε ένα έγγραφο εργασίας της επιτροπής STAR. 
Ωστόσο, ορισμένα από τα βασικά συμπεράσματα παρουσιάζονται παρακάτω. 
Οι διαφορές που παρατηρούνται ως προς το βαθμό εφαρμογής των προγραμμάτων 
οφείλονται σε ένα φάσμα παραγόντων, όπως οι προϋπάρχουσες πολιτικές στο γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα, η αντίληψη για τη βιωσιμότητα των μέτρων, οι περιφερειακές ή 
τοπικές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και οι δημοσιονομικοί περιορισμοί 
και οι συνακόλουθες επιλογές σε εθνικό επίπεδο. Οι εκθέσεις καταλήγουν στο 
συμπέρασμα ότι τα επίπεδα της πριμοδότησης αποτελούν συνάρτηση του βαθμού 
στόχευσης ενός μέτρου, της εξεταζόμενης γεωργικής δραστηριότητας, των 
επιβαλλόμενων περιορισμών, του αναμενόμενου ή επιθυμητού επιπέδου ενεργού 
συμμετοχής, των φυσικών συνθηκών, του κόστους παραγωγής, των περιφερειακών 
προτεραιοτήτων και της ύπαρξης διαθεσίμων κεφαλαίων για την εθνική 
συγχρηματοδότηση. 
Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των προγραμμάτων, η 
προηγούμενη διοικητική πείρα και η παροχή επαρκούς πληροφόρησης, θεωρούνται ως 
βασικοί παράγοντες για την επιτυχία των προγραμμάτων. Η αύξηση των ποσοστών 
συμμετοχής δείχνει ότι η διαδικασία αποδοχής της συμμετοχής είναι παρόμοια με 
αυτήν που παρατηρείται συνήθως για τις καινοτομίες: οι καινοτόμοι είναι αυτοί που 
αποφασίζουν πρώτοι να συμμετάσχουν και σε ορισμένες περιπτώσεις καταλήγουν να 
αποτελούν την πλειοψηφία που προηγείται. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, εφόσον στις 
,4 Έγγραφο εργασίας V1/3872/97 π.ου κωδικοποιεί τα προηγούμενα έγγραςχι εργασίας. 
•w Κανονισμός (ΙίΚ) αριθ. 746/% της Ιίπιτροπής. άρθρο 16. 
20 
περισσότερες περιπτώσεις τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα απαιτούν από τον 
κάτοχο της εκμετάλλευσης να εισαγάγει τεχνικές καινοτομίες. Τα κράτη μέλη δεν έχουν 
δώσει κατά κανόνα την απαιτούμενη προσοχή στην πληροφόρηση και την κατάρτιση, 
παρά τη μεγάλη σημασία που έχουν, με εξαίρεση τις Κάτω Χώρες και σε μικρότερο 
βαθμό τη Σουηδία. 
Οι επιπτώσεις που έχουν στο εισόδημα των γεωργών τα καθεστώτα που εφαρμόζονται 
στο πλαίσιο των ΚΟΑ ή άλλα καθεστώτα, όπως τα προγράμματα για τον γεωργικό και 
δασικό τομέα, μπορεί να αποτελέσουν καθοριστικά αποτρεπτικούς παράγοντες για τη 
συμμετοχή σε προγράμματα, αν οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων δεν πεισθούν ότι οι 
γεωργο-περιβαλλοντικές πληρωμές καλύπτουν επαρκώς τις απώλειες τους. Ο 
παράγοντας αυτός αφορά ιδιαίτερα τις αντισταθμιστικές πληρωμές για αροτραίες 
καλλιέργειες και τις πληρωμές βάσει των καθεστώτων που διέπουν το βόειο και 
πρόβειο κρέας, οι οποίες βασίζονται σε κατά κεφαλήν πληρωμή και έτσι ενθαρρύνουν 
την παραγωγή εντός των ορίων που έχουν καθοριστεί στο πλαίσιο της ΚΟΑ. Τα 
γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα επηρεάζονται επίσης δυσμενώς από την 
ανησυχία ότι αν ο κάτοχος της εκμετάλλευσης συνεχίσει μια αροτριαία καλλιέργεια, θα 
μπορούσε να απωλέσει τη δυνατότητα πρόσβασης στις πληρωμές, σε περίπτωση 
θέσπισης ενός νέου βασικού τομέα ή πλήρως αποσυνδεόμενων πληρωμών. Η 
συμμετοχή σε γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα για την παραγωγή 
γαλακτοκομικών περιορίζεται από τις ανησυχίες σχετικά με το μέλλον των μη 
χρησιμοποιούμενων ποσοστώσεων. Όσον αφορά τα νέα καθεστώτα, έχει εντοπιστεί σε 
ορισμένες περιοχές ανταγωνισμός με τα προγράμματα αναδάσωσης. 
Οι εκθέσεις αξιολόγησης αναδεικνύουν επίσης τις δυσκολίες και το κόστος του 
επιστημονικού ελέγχου, τις ελλείψεις στη βάση δεδομένων και τις δυσκολίες στη 
χρησιμοποίηση δεικτών. ' Οσον αφορά την κατάρτιση δεικτών, η Επιτροπή συμβάλλει 
στο έργο που πραγματοποιείται στο εσωτερικό της ΕΕ και σε διεθνείς φορείς, ιδίως 
στον ΟΟΣΑ. Η εργασία για την κατάρτιση δεικτών καλύπτει ένα τεράστιο φάσμα 
τομέων και περιλαμβάνει κυρίως τα εξής έξι ζητήματα: απόρριψη ουσιών στα 
οικοσυστήματα και τους υδατικούς πόρους, απόρριψη φυτοφαρμάκων στα 
οικοσυστήματα και τους υδατικούς πόρους, επιπτώσεις στη μεταβολή του κλίματος και 
την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, υποβάθμιση της βιοποικιλότητας της 
άγριας χλωρίδας και πανίδας, αλλαγές στο καλλιεργημένο τοπίο, ανάπτυξη γενετικών 
πόρων (τοπικές ποικιλίες ζώων και φυτών). 
Για την παρακολούθηση της εφαρμογής και της αξιολόγησης των γεωργο-
περιβαλλοντικών προγραμμάτων, η Επιτροπή πραγματοποιεί τακτικές διμερείς 
συναντήσεις με τα κράτη μέλη. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή γνωρίζει έγκαιρα την 
εξέλιξη των προγραμμάτων, τα προβλήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή τους και 
τον μεγάλο αριθμό τροποποιήσεων των προγραμμάτων που άρχισαν να υποβάλλουν τα 
κράτη μέλη αμέσως μετά την έγκριση τους. 
3.6 Εκτίμηση των μέτρων ανά κατηγορία 36 
.?.6.1 Φιλικές προς το περιβάλλον παραγωγικές γεωργικές δραστηριότητες 
( 1 ) βιολογικός τρόπος παραγωγής 
Σε ορισμένα κράτη μέλη η ζήτηση των καταναλωτών για βιολογικά προϊόντα έχει 
παρουσιάσει θεαματική αύξηση τα τελευταία χρόνια. Τα περιβαλλοντικά οφέλη από τη 
μετατροπή των παραδοσιακών συστημάτων παραγωγής σε βιολογικό τρόπο παραγωγής 
είναι εξαιρετικά υψηλά, και ιδίως σε ό,τι αφορά τη χρησιμοποίηση παρασιτοκτόνων. Σε 
36 Οι κατηγορίες μέτρων περιγράφονται στο σημείο 1.10. 
21 
όλη την ΕΕ έχουν πλέον καθιερωθεί οργανώσεις που ελέγχουν τις εκμεταλλεύσεις 
παραγωγής βιολογικών προϊόντων, την τήρηση των προτύπων και προωθούν τον 
βιολογικό τρόπο παραγωγής σύμφωνα με τις διατάξεις του σχετικού κανονισμού του 
Συμβουλίου^?. 
Οι εκθέσεις αξιολόγησης τονίζουν τα αποδεδειγμένα περιβαλλοντικά οφέλη στην 
ποιότητα των εδαφών και των υδατικών πόρων και στη βιοποικιλότητα. Το κέρδος 
εξαρτάται από τις δυνατότητες της αγοράς και το μέγεθος των πριμοδοτήσεων. 
Λεδομένης της αστάθειας των αγορών των βιολογικών προϊόντων, είναι δύσκολο να 
προβλεφθούν οι επιπτώσεις στο εισόδημα. ΓΙ Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει 
έγγραφο εργασίας στην επιτροπή STAR για τη στήριξη του βιολογικού τρόπου 
παραγωγής γεωργικών προϊόντων. 
(2) Μη βιολογικός τρόπος παραγωγής με περιβαλλοντικές βελτιώσεις 
Οι προσαρμογές των μεθόδων γεωργικής παραγωγής που ενισχύονται στα 
προγράμματα των κρατών μελών περιλαμβάνουν τη μείωση των λιπασμάτων, αυστηρό 
σχεδιασμό των γεωργικών δραστηριοτήτων, τη δημιουργία λωρίδων γης δίπλα σε 
αγροκτήματα στα οποία δεν εφαρμόζονται ψεκασμοί, τη σπορά ειδών με αργή 
βλάστηση σε ήδη καλλιεργούμενες εκτάσεις, τη μείωση της πυκνότητας των ζώων, την 
περιοδική κατάκλυση εδαφών σε χαμηλό υψόμετρο κλπ. Αυτές και άλλες παρόμοιες 
μέθοδοι μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά την πίεση που ασκείται στο περιβάλλον και, 
με σωστή διαχείριση, να έχουν σαν αποτέλεσμα την αύξηση της βιοποικιλότητας και τη 
μείωση των παρασιτοκτόνων και της απώλειας θρεπτικών συστατικών. Τα μέτρα αυτού 
του τύπου μπορεί να απαιτούν περισσότερη εργασία και να συνεπάγονται τη μείωση 
της παραγωγής. Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα στηρίζουν αυτές τις όλο και 
περισσότερο διαδεδομένες ολοκληρωμένες μεθόδους παραγωγής, υπό την προϋπόθεση 
ότι ασκούνται με χαμηλότερα επίπεδα χημικών λιπασμάτων. ' Οσον αφορά το 
βιολογικό τρόπο παραγωγής, δημιουργούνται οργανώσεις για τον έλεγχο της 
παραγωγής και θεσπίζονται πρότυπα ελέγχου. Εντούτοις, η έλλειψη κοινών 
προδιαγραφών και ο συνακόλουθος πολλαπλασιασμός της σήμανσης στα προϊόντα σε 
ορισμένες περιοχές έχουν δημιουργήσει σύγχυση στους καταναλωτές. 
Οι εκθέσεις αξιολόγησης τονίζουν τον περίπλοκο χαρακτήρα των μέτρων που 
εφαρμόζονται στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων. Τα περιβαλλοντικά οφέλη 
αναδεικνύονται σε σχέση με την ποιότητα των υδάτων, τη μείωση της διάβρωσης, τη 
διατήρηση του γεωργικού τοπίου, ιδίως όσον αφορά τις πολυετείς καλλιέργειες και τη 
διατήρηση των βιοτικών πόρων. Οι εκθέσεις αναφέρουν επίσης ότι ο έλεγχος της 
ποιότητας των υδάτων είναι προβληματικός, επειδή οι θετικές επιπτώσεις μπορεί να 
εμφανιστούν μετά από πολλά έτη. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή των σχετικών 
προγραμμάτων πρέπει να συνεχιστεί για δεκαετίες, ώστε να υπάρξουν αποτελέσματα. 
Επιπλέον, σε αρκετές περιπτώσεις είναι αδύνατο να εκδηλωθούν περιβαλλοντικά 
οφέλη από τις ενέργειες ενός μεμονωμένου καλλιεργητή. Σε ορισμένες περιοχές, με 
γόνιμα εδάφη ή με πολλές μονάδες ζώων ανά αγρόκτημα, παρατηρήθηκε μικρός βαθμός 
συμμετοχής στην εφαρμογή φιλικών προς το περιβάλλον μέτρων τα οποία περιορίζουν 
την ικανότητα παραγωγής. Στις περιοχές αυτές οι κίνδυνοι για το περιβάλλον [ΐπορεί 
να είναι σοβαροί και να τεθεί υπό αμφισβήτηση η αποτελεσματικότητα της τρέχουσας 
προσέγγισης του ζητήματος. 
Οι συμφωνίες διαχείρισης σε ευαίσθητες περιοχές που αποσκοπούν στη βελτίωση της 
βιοποικιλότητας, φαίνεται ότι έχουν συμβάλει στην επίτευξη πολύτιμων θετικών 
αποτελεσμάτων και ο βαθμός συμμετοχής των ενδιαφερομένων ήταν μεγάλος, όταν οι 
37 Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 του Συμβουλίου περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής 
γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, 
ΕΕ αριθ. L 198, 22.7.1991, σελ.1 
22 
αρχές μπόρεσαν να εστιάσουν σωστά τις ενημερωτικές δραστηριότητες και οι 
συμφωνίες δεν απαιτούσαν μεγάλες αλλαγές στις εφαρμοζόμενες στις γεωργικές 
εκμεταλλεύσεις τεχνικές μεθόδους. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες απαιτούνται 
μεγαλύτερες αλλαγές στις μεθόδους παραγωγής, με την ενεργό συμμετοχή των κατόχων 
εκμεταλλεύσεων για τη διαφύλαξη του φυσικού τοπίου, το επίπεδο της πριμοδότησης 
μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό στοιχείο για τον βαθμό συμμετοχής τους στα εν λόγω 
προγράμματα. 
Όσον αφορά τη διατήρηση των γενετικών πόρων, τα προγράμματα παρουσιάζουν σαφή 
θετική επίπτωση στους γενετικούς πόρους, ενώ δεν υπάρχει επίπτωση στην ισορροπία 
της αγοράς. Το μέτρο για τη διατήρηση χρήσιμων φυτών που απειλούνται με γενετική 
διάβρωση δεν έχει εφαρμοσθεί σε ικανοποιητικό βαθμό και για τον λόγο αυτό πρέπει να 
συναχθούν τα σχετικά συμπεράσματα. 
(3) Διατήρηση υφισταμένων συστημάτων παραγωγής χαμηλής εντάσεως 
Οι υποχρεώσεις σε θέματα προστασίας περιβάλλοντος είναι σχετικά χαλαρές και 
περιλαμβάνουν τη διατήρηση παραδοσιακών μεθόδων παραγωγής, τη διατήρηση του 
τοπίου, χαμηλά επίπεδα λίπανσης, χαμηλή πυκνότητα ζώων και, όσον αφορά τους 
βοσκότοπους, απαγόρευση του οργώματος ή της διατάραξης των φυσικών 
χαρακτηριστικών του εδάφους. Ως εκ τούτου, η πριμοδότηση ανά εκτάριο είναι χαμηλή 
και αντανακλά τον εκτατικό χαρακτήρα της παραγωγής. Σε περιοχές με άγονα εδάφη, 
ωστόσο, όπου απαιτείται μεγάλη προσπάθεια από τους κατόχους εκμεταλλεύσεων να 
διατηρήσουν τη γη τους και απαιτούνται παραδοσιακές μέθοδοι παραγωγής χαμηλής 
εντάσεως για την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση τοπίων μεγάλης 
φυσικής αξίας, αυτός ο τύπος μέτρων μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μέσο για τη 
διατήρηση του περιβάλλοντος και του παραδοσιακά καλλιεργούμενου τοπίου. 
Εφαρμόζονται παρόμοια προγράμματα, όπως αυτά που χρηματοδοτούνται από τα 
Διαρθρωτικά Ταμεία, τα οποία αποσκοπούν στη διατήρηση της γεωργίας σε 
μειονεκτικές αγροτικές περιοχές^8. 
Οι εκθέσεις αξιολόγησης αναφέρουν ότι τα μέτρα για την ανάπτυξη και διατήρηση 
εκτατικών βοσκότοπων είχαν σημαντική επίπτωση σε αρκετές χώρες προλαμβάνοντας 
την εντατικοποίηση, τη μείωση της χρήσης ή την εγκατάλειψη τους. Η προσπάθεια αυτή 
βασίζεται συνήθως στον περιορισμό της πυκνότητας των ζώων ανά εκτάριο και σε 
περιορισμούς στη χρησιμοποίηση αζωτούχων λιπασμάτων. Στα περιβαλλοντικά οφέλη 
περιλαμβάνονται η μείωση της διάβρωσης, η διατήρηση των βοσκότοπων και των 
βιοτικών πόρων. Το μέτρο έχει μεγαλύτερη επίπτωση στην ισορροπία της αγοράς, όταν 
έχει τη μορφή μετατροπής αρόσιμων γαιών σε εκτατικούς βοσκότοπους. Σε ορισμένα 
κράτη μέλη έχει παρατηρηθεί μείωση της παραγωγής. Η εφαρμογή του μέτρου 
εξασφαλίζει περιβαλλοντικό όφελος για την κοινωνία, δηλαδή ο κάτοχος 
εκμετάλλευσης παρέχει ωφέλειες χωρίς συγκεκριμένο αντάλλαγμα. 
3.6.2 Μη παραγωγική διαχείριση του εδάφους (συντήρηση εγκαταλελειμμένων γαιών, 
παύση της καλλιέργειας για περιβαλλοντικούς λόγους, διατήρηση τοπίου, 
πρόσβαση του κοινού) 
Μέτρα που προωθούν τη διατήρηση ή την ανάπλαση φυσικών χώρων διαβίωσης ή 
βιοτόπων, παραδείγματος χάριν μέσω της μόνιμης κατάκλυσης του εδάφους, 
συνεπάγονται κατά κανόνα σημαντικότατη μείωση, ή και πλήρη παύση της παραγωγής. 
Μπορεί, ωστόσο, να απαιτείται σημαντικότατος όγκος εργασίας στη γη ανάλογα με τις 
δεσμεύσεις που έχει αναλάβει ο κάτοχος της εκμετάλλευσης. Είναι εξαιρετικά δύσκολο 
38 II.χ αντισταθμιστικές αποζημιώσεις βάσει του Στόχου 5α των Διαρθρωτικών Ταμείων. Βλέπε σημείο 
2.2 
23 
να δημιουργηθούν παρόμοιοι φυσικοί χώροι διαβίωσης χωρίς αγορά γης εκ μέρους του 
δημοσίου ή τη σύναψη συμφωνιών στο πλαίσιο γεωργο-περιβαλλοντικών 
προγραμμάτων. Με τον ίδιο τρόπο, απαιτείται σημαντική προσπάθεια από τους 
κατόχους εκμεταλλεύσεων που αναλαμβάνουν την υποχρέωση να αποψιλώσουν 
εγκαταλελειμμένους χερσότοπους με στόχο την πρόληψη πυρκαγιών ή να συντηρήσουν 
ξερολιθιές, αναβαθμίδες, φυσικούς φράκτες από θάμνους, να δημιουργήσουν τεχνητές 
λίμνες, φρέατα, τα οποία αποτελούν αναγκαία στοιχεία για την καταπολέμηση της 
διάβρωσης. Όσον αφορά την 20ετή παύση της καλλιέργειας, απαγορεύεται συνήθως 
οποιαδήποτε γεωργική δραστηριότητα. Εντούτοις, όταν απαιτείται ο έλεγχος 
ανεπιθύμητης χαμηλής βλάστησης, η πλέον ενδεδειγμένη μέθοδος για να επιτευχθεί 
αυτό είναι η χρησιμοποίηση βοσκόντων ζώων για σύντομη περίοδο ορισμένων ημερών, 
υπό αυστηρό έλεγχο. Ελάχιστα προγράμματα έχουν καταρτιστεί για την προώθηση της 
πρόσβασης του κοινού για λόγους αναψυχής39. Σε μία περίπτωση κατέστη σαφές ότι οι 
κάτοχοι εκμεταλλεύσεων επιθυμούσαν αποζημίωση λόγω παρενόχλησης, ιδίως κοντά 
σε αστικά κέντρα. Οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων δεν θεωρούν ως καταλληλότερη μέθοδο 
για τον σκοπό αυτό τους υπολογισμούς που βασίζονται στην απώλεια εισοδήματος και 
σε πραγματοποιηθείσες δαπάνες. 
Οι εκθέσεις αξιολόγησης καταδεικνύουν ότι το μέτρο της μακροχρόνιας παύσης της 
καλλιέργειας περιορίζεται συνήθως σε συγκεκριμένες περιοχές, για την επίτευξη 
συγκεκριμένων στόχων διατήρησης του φυσικού τοπίου. Η περίοδος των 20 ετών δεν 
αποκλείεται να περιορίζει τα ποσοστά συμμετοχής σε αυτό το μέτρο. Επειδή όμως το 
μέτρο αυτό μπορεί να είναι πολύ σημαντικό για τη διατήρηση του περιβάλλοντος, 
πρέπει οπωσδήποτε να εξετασθούν τρόποι για να αυξηθεί η συμμετοχή. Η ανάλυση της 
προηγούμενης πείρας στα κράτη μέλη δείχνει ότι η αυστηρή τήρηση της 20ετούς 
περιόδου παύσης της καλλιέργειας αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα και βαραίνει 
πολύ περισσότερο από το ύψος της πριμοδότησης όταν αποφασίζει κάποιος να 
συμμετάσχει ή μη. Στα διάφορα μέτρα που προτάθηκαν περιλαμβάνονται τιμαριθμικά 
αναπροσαρμοζόμενες πριμοδοτήσεις ή η δυνατότητα των κατόχων εκμεταλλεύσεων να 
διακόψουν τη συμμετοχή τους μετά την πάροδο περιόδου μικροτέρας των 20 ετών. 
Οι αξιολογήσεις των μέτρων για τη συντήρηση εγκαταλελειμμένων γεωργικών και 
δασικών εκτάσεων δείχνουν ότι το μέτρο αυτό μπορεί να συμβάλει θετικά στη 
διατήρηση των εδαφών, ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζει τη συμμετοχή των γεωργών στην 
παροχή αυτών των υπηρεσιών. Τα μέτρα αυτά δεν έχουν επίπτωση στην ισορροπία της 
αγοράς. Το ύψος της πριμοδότησης πρέπει να καλύπτει το κόστος που υφίστανται οι 
κάτοχοι εκμεταλλεύσεων. 
3.6.3 Σχέδια κατάρτισης και επίδειξης 
Προβλέπονται ενέργειες κατάρτισης σε διάφορα επίπεδα. Για μεμονωμένους κατόχους 
εκμεταλλεύσεων, τα μαθήματα εστιάζονται στα μέτρα που περιλαμβάνονται στα εθνικά 
προγράμματα και σε εθνικά ζητήματα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος 
και τη διατήρηση του φυσικού τοπίου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέχεται επίσης 
κατάρτιση σε εμπειρογνώμονες που καταρτίζουν σχέδια, παρέχουν συμβουλές στους 
γεωργούς ή εκπαιδεύουν άλλους. Τα σχέδια επίδειξης αφορούν συνήθως θέματα που 
περιέχουν τα εθνικά γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα και εστιάζονται στην 
προώθηση κατάλληλων μεθόδων παραγωγής, στη διάδοση γνώσεων και τεχνολογίας. 
39 Η εσωτερική νομοθεσία ορισμένων κρατών μελών τους παρέχει γενικό δικαίωμα πρόσβασης των 
πολιτών σε γεωργικές εκτάσεις. 
24 
3.6.4 Ολοκληρωμένα σχέδια που καλύπτουν το σύνολο της εκμετάλλευσης 
Διάφορα προγράμματα ορισμένων κρατών μελών περιέχουν ολοκληρωμένη προσέγγιση 
για την υλοποίηση των μέτρων. Για παράδειγμα, σε μία περίπτωση αναλύονται όλα τα 
θέματα της γεωργικής εκμετάλλευσης και συνάπτεται συμφωνία για ένα σύνολο μέτρων 
που περιλαμβάνουν μεθόδους γεωργικής παραγωγής, τη δημιουργία φυσικών χώρων 
διαβίωσης, τη διατήρηση των στοιχείων του φυσικού τοπίου και την παροχή κατάρτισης 
στον κάτοχο της εκμετάλλευσης. Η επιτυχία αυτών των προγραμμάτων θα εξαρτηθεί 
από την ποιότητα του σχεδιασμού και των συμβουλών που παρέχουν οι 
εμπειρογνώμονες. Όσον αφορά τις συμφωνίες που καλύπτουν ολόκληρη την 
εκμετάλλευση, μια έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι 
συμφωνίες για γεωργο-περιβαλλοντικά ζητήματα πρέπει να αφορούν μόνο την ανάληψη 
δέσμευσης για το σύνολο της γεωργικής εκμετάλλευσης. 
3.7 Εξελίξεις στη διαχείριση και διοίκηση των προγραμμάτων 
3.7.1 Επίπεδα συμμετοχής 
Σε πολλά προγράμματα, αλλά όχι σε όλα, τα επίπεδα συμμετοχής ήσαν πολύ 
χαμηλότερα σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις. Η Επιτροπή έχει εντοπίσει έξι 
βασικούς λόγους, οι οποίοι αναφέρονται στον πίνακα 3.9. Αντίθετα, σε ορισμένα κράτη 
μέλη και περιφέρειες σημειώθηκαν υψηλότατα επίπεδα 
Πίνακας 3.9: Οι αιτίες της χαμηλής συμμετοχής 
(α) οι αρχικές δυσκολίες και οι συνακόλουθες καθυστερήσεις στο στάδιο της εκκίνησης του 
προγράμματος είναι πιθανό να αποθάρρυναν ορισμένους κατόχους εκμεταλλεύσεων. Όμως, τα 
περισσότερα προγράμματα έχουν εγκριθεί και βρίσκονται πλέον στο στάδιο της εφαρμογής, και οι 
κάτοχοι εκμεταλλεύσεων μπορούν να διαπιστώσουν ότι αξίζει να λάβουν σοβαρά υπόψη τις 
παρεχόμενες δυνατότητες 
(β) οι προβλέψεις συμμετοχής που έδωσαν ορισμένα κράτη μέλη στην Επιτροπή ίσως ήταν 
υπερβολικά αισιόδοξες 
(γ) ορισμένοι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων μπορεί να θεωρούν ανεπαρκή τα ποσά της αποζημίωσης για το 
κόστος και την απώλεια εισοδήματος και/ή τα κίνητρα να θεωρούνται υπερβολικά χαμηλά για 
ορισμένα μέτρα 
(δ) η μη ύπαρξη εθνικών ή περιφερειακών πηγών συγχρηματοδότησης 
(ε) οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων ίσως είναι απρόθυμοι να δεσμευθούν με συμφωνίες για 5ετείς ή 
μεγαλύτερες περιόδους 
(στ) η έλλειψη επαρκούς δημοσιότητας και η ανεπαρκής προβολή των προγραμμάτων. 
συμμετοχής, που σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις υπερέβησαν τη δημοσιονομική 
ικανότητα των προγραμμάτων. Οι μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα υψηλά και χαμηλά 
επίπεδα συμμετοχής είχαν σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μία γενική ανισορροπία 
ανάμεσα στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες. Η Επιτροπή επιδίωξε να ενθαρρύνει την 
εφαρμογή των προγραμμάτων σε εκείνα τα κράτη μέλη στα οποία αυτή ήταν ανεπαρκής 
και από την άλλη να περιορίσει τις δαπάνες που θα υπερέβαιναν τα συμφωνηθέντα 
δημοσιονομικά ανώτατα όρια. 
25 
3.7.2 Γαιοκτησία 
Έχουν προκύψει σημαντικές δυσκολίες στην περίπτωση μίσθωσης γης και 
παραδοσιακών συστημάτων γαιοκτησίας, όπως η από κοινού κατοχή γης ή οι 
ανανεούμενες μισθώσεις γης, οι οποίες μπορούν να λυθούν με προειδοποιητική 
προθεσμία ενός έτους. Για τη μισθωμένη γη, απαιτείται από τον εκμισθωτή να εγγυηθεί 
την εκτέλεση των συμφωνηθέντων για την περίοδο που καλύπτει η συμφωνία. 
Εντούτοις, έχουν αποκλεισθεί από ορισμένα μέτρα και προγράμματα οι κάτοχοι 
εκμεταλλεύσεων που δεν ήταν σε θέση να ικανοποιήσουν τους όρους της ενίσχυσης 
λόγω των ρυθμίσεων σχετικά με την κατοχή της γης. 
3.7.3 Μέτρα ελέγχου και κυρώσεις 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα παρουσίασαν σημαντικές δυσκολίες όσον 
αφορά την επαλήθευση της τήρησης των δεσμεύσεων. Πολλά μέτρα περιβαλλοντικής 
διαχείρισης της γης απαιτούν την άσκηση δραστηριοτήτων σε διαφορετικές χρονικές 
περιόδους του έτους. Σε αντίθεση με τα συστήματα ελέγχου των καθεστώτων που 
διέπουν τις αγορές, για τα οποία απαιτείται μία επίσκεψη στην εκμετάλλευση για την 
άσκηση ελέγχου, για τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα μπορεί να χρειαστούν 
αρκετές επισκέψεις, προκειμένου να ελεγχθεί όλο το φάσμα των δεσμεύσεων που έχουν 
αναληφθεί. Όσο ήταν δυνατό, τα συστήματα ελέγχου των προγραμμάτων και επιβολής 
κυρώσεων για αχρεωστήτως καταβληθείσες πληρωμές έχουν προσαρμοσθεί στο 
ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου και διοίκησης40. 
3.7.4 Υπολογισμός των πριμοδοτήσεων και των μέγιστων ποσών 
συγχρηματοδότησης 
Οι πριμοδοτήσεις καταβάλλονται κατά κανόνα για δεσμεύσεις που υπερβαίνουν ένα 
ελάχιστο επίπεδο βάσει της απώλειας καθαρού εισοδήματος, των πραγματοποιούμενων 
δαπανών και της ανάγκης για την παροχή κινήτρου. Έτσι, οι πριμοδοτήσεις δεν 
περιέχουν στοιχείο εισοδήματος ούτε είναι δυνατό να θεωρηθούν ως επιχορηγήσεις. Η 
Επιτροπή επιδιώκει οι πριμοδοτήσεις να εμπίπτουν στα κριτήρια, ώστε να είναι 
σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού για τον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα και 
για να εξασφαλίζεται ότι τα προγράμματα εξακολουθούν να εντάσσονται στο «πράσινο 
κουτί». Ο κανονισμός καθορίζει ανώτατα όρια για τα ποσά που χορηγούνται41 
σύμφωνα με τη χρήση της γης. Εντούτοις, στην περίπτωση των μεικτών γεωργικών 
εκμεταλλεύσεων, των εκμεταλλεύσεων στις οποίες ασκείται αμειψισπορά ή των 
εκμεταλλεύσεων με διαφορετικά περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, η εφαρμογή 
διαφορετικών ανώτατων ποσών για διαφορετικά αγροτεμάχια μπορεί να δημιουργήσει 
σύγχυση. 
3.7.5 Εκτατικοποίηση της παραγωγής 
Σε ορισμένα προγράμματα, τα μέτρα που αποσκοπούν στην εκτατικοποίηση της 
παραγωγής, μέσω της χορήγησης επιδότησης ανά αποσυρόμενη μονάδα ζωικού 
κεφαλαίου, σημείωσαν μικρότερη επιτυχία από τα ισοδύναμα μέτρα για τη μείωση του 
αριθμού των ζώων, βάσει των οποίων χορηγείται ενίσχυση ανά εκτάριο για τους 
σκοπούς της περιβαλλοντικής διαχείρισης. Μια ειδική δυσκολία που παρουσιάζει το 
μέτρο της επιδότησης ανά αποσυρόμενη μονάδα ζωικού κεφαλαίου, είναι ότι μπορεί να 
40 Κανονισμός 746/96, άρθρα 19 και 20. 
41 Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, άρθρο 4. 
26 
αποκλειστεί η χωριστή εφαρμογή μέτρων διαχείρισης της γης ή να μειωθούν κατά το 
ήμισυ οι ανώτατες πριμοδοτήσεις4^. 
3.7.6 Χαρακτηριστικά του τοπίου και ιστορικά χαρακτηριστικά 
Αρκετά κράτη μέλη έχουν περιλάβει προτάσεις για να ενισχυθεί η διατήρηση και η 
δημιουργία χαρακτηριστικών γνωρισμάτων των αγροκτημάτων, όπως ο σχηματισμός 
αναβαθμίδων, οι διαχωριστικοί φράκτες, οι ξερολιθιές, οι τεχνητές λίμνες και διάφορα 
άλλα. Στις αιτιολογίες που δόθηκαν περιλαμβάνονται η προστασία της ελκτικότητας 
(ιδίως η όψη του εδάφους), η προώθηση της βιοποικιλότητας, η διατήρηση παλαιών 
ορίων και η πολιτιστική κληρονομιά. Η Επιτροπή έχει δεχθεί τη διατήρηση αυτών των 
χαρακτηριστικών στοιχείων στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, και ιδίως με τη 
μορφή συμπληρωματικών μέτρων προς τα βασικά μέτρα περιβαλλοντικής διαχείρισης 
γεωργικών εκτάσεων ή σε συνδυασμό με τον όρο να ασκούν οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων 
ορθή γεωργική πρακτική στα όμορα αγροτεμάχια. Οι αρχαιολογικοί χώροι έχουν κατά 
κανόνα εξαιρεθεί, με το επιχείρημα της ανεπαρκούς περιβαλλοντικής αιτιολόγησης. 
Μπορεί ωστόσο να προβληθεί το επιχείρημα ότι ορισμένα ιστορικά υπολείμματα, ιδίως 
εγγειοβελτιωτικά έργα, αποτελούν μέρος του τοπίου και ότι για τη διατήρηση τους 
απαιτείται η μεταβολή ή ο περιορισμός των γεωργικών δραστηριοτήτων. 
3.7.7 Είδη ζώων και ποικιλίες φυτών που απειλούνται με εξαφάνιση 
Κατά την έγκριση των προγραμμάτων για τη στήριξη της εκτροφής ζώων που 
απειλούνται με εξαφάνιση, η Επιτροπή κατάρτισε κατάλογο επιλέξιμων φυλών4^ 
ιπποειδών, βοοειδών, προβατοειδών και αιγοειδών. Επιπλέον, θεσπίστηκαν ελάχιστα 
κριτήρια επιλεξιμότητας. Έχουν υποβληθεί αιτήσεις για βελτίωση την επεξεργασία των 
κριτηρίων και την επέκταση του μέτρου και σε άλλες φυλές ζώων. 
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν προτείνει επίσης μέτρα για τη στήριξη της καλλιέργειας 
απειλούμενων με εξαφάνιση ποικιλιών και η Επιτροπή έχει αποδεχθεί την εφαρμογή 
μέτρων για μεμονωμένες τοπικές ποικιλίες φυτών που απειλούνται σαφώς με 
εξαφάνιση. 
3.7.8 Εικοσαετής παύση της καλλιέργειας και διαχείριση εγκαταλελειμμένων 
εκτάσεων 
Έχει αποδειχθεί ότι οι γεωργοί δεν αποδέχθηκαν ευνοϊκά τη δέσμευση για 20ετή παύση 
της καλλιέργειας, αν και για την επίτευξη ορισμένων περιβαλλοντικών στόχων η 
περίοδος των 20 ετών είναι επιβεβλημένη. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει το 
καθεστώς της 5ετούς παύσης της καλλιέργειας επικαλούμενα άλλα μέτρα του 
κανονισμού ή συνδυάζοντας την εφαρμογή μέτρων με τις δυνατότητες παύσης της 
καλλιέργειας βάσει του καθεστώτος για τις αρόσιμες εκτάσεις. Εντούτοις, η παύση της 
καλλιέργειας δεν καλύπτει τους βοσκότοπους και οι όροι συμμετοχής δεν είναι πάντοτε 
οι καλύτεροι από περιβαλλοντική άποψη. 
Σε περιορισμένες περιπτώσεις, η ενίσχυση για τη συντήρηση των εγκαταλελειμμένων 
εκτάσεων μπορεί να χορηγείται και σε άτομα που δεν είναι γεωργοί44. ' Οσον αφορά 
τη διατήρηση εγκαταλελειμμένων δασικών εκτάσεων, η Επιτροπή επιδίωξε να 
42 idem. Αρθρο 4 (3). 
43 Έγγραφα εργασίας STAR VI/5104/92 και VI/3879/94. 
44 Κανονισμός 2078/92, άρθρο 5 (1) (γ) και κανονισμός 746/96, άρθρο 6. 
27 
αποτρέψει τη χρησιμοποίηση του μέτρου αυτού, όταν οι τοπικές αρχές έχουν την 
ευθύνη συντήρησης των εκτάσεων ή όταν ο κάτοχος της γης είναι πρόθυμος να 
αναλάβει την ευθύνη για τη δασική έκταση. 
3.7.9 Σχέδια κατάρτισης και επίδειξης 
Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν περιλάβει μέτρα ή προγράμματα με σχέδια 
κατάρτισης γεωργών και επίδειξης. Εφόσον πολλές συμφωνίες στον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα απαιτούν από τους γεωργούς να εφαρμόζουν νέες τεχνικές 
μεθόδους ή να κατανοούν περίπλοκες περιβαλλοντικές μεθόδους και ισορροπημένα 
συστήματα παραγωγής, τα μέτρα που αφορούν την κατάρτιση, η εφαρμογή των οποίων 
είναι προαιρετική για τα κράτη μέλη βάσει του κανονισμού, μπορεί να έχουν 
καθοριστική σημασία για την επιτυχία ορισμένων προγραμμάτων. Η Επιτροπή 
προτίθεται να παρουσιάσει έγγραφα εργασίας στην επιτροπή STAR σχετικά με τα 
σχέδια κατάρτισης και επίδειξης. 
3.7.10 Μη επιδοτούμενα μέτρα 
Πολλά μέτρα θα μπορούσαν να προβλεφθούν για την προώθηση φιλικών προς το 
περιβάλλον γεωργικών μεθόδων παραγωγής για τα οποία δεν καταβάλλονται 
πριμοδοτήσεις, αν και είναι δυνατό να συνεπάγονται διάφορες οργανωτικές δαπάνες. 
Ενδεικτικά αναφέρουμε τον γεωργικό και τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό, την παροχή 
συμβουλών για το γεωργικό περιβάλλον ή τη φυσική ιστορία, τις ομάδες 
αλληλοβοήθειας κλπ. Υπάρχει τεράστιος όγκος δεδομένων για τις περιβαλλοντικές 
μεθόδους και τα συστήματα γεωργικής παραγωγής. Εντούτοις, για να αποκτήσουν οι 
γεωργοί πρόσβαση στην πληροφόρηση καθώς και τις απαιτούμενες γνώσεις, χρειάζεται 
μεγαλύτερη φαντασία, που να μην περιορίζεται στη δημοσίευση φυλλαδίων τα οποία 
συνοψίζουν κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής. Η νέα τεχνολογία δίνει δυνατότητες 
για την παροχή πληροφοριών και της απαιτούμενης κατάρτισης στους γεωργούς, ώστε 
να είναι αυτοί σε θέση να διαχειρίζονται αποτελεσματικά το δικό τους περιβάλλον και 
να κατανοούν τις εξελίξεις. 
28 
4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
4.1 Εκκρεμή ζητήματα 
4.1.1 Λ ιτιολόγηση της στήριξης για τα υφιστάμενα συστήματα εκτατικής παραγωγής 
Όσον αφορά τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα που στηρίζουν τα υφιστάμενα 
συστήματα εκτατικής παραγωγής, πρέπει να ασκείται συνεχής διεξοδικός έλεγχος των 
επιπτώσεων τους στο περιβάλλον. Τα μέτρα αυτά πρέπει να εστιάζονται στις περιοχές 
εκείνες που αντιμετωπίζουν πραγματικές δυσκολίες άσκησης των γεωργικών 
δραστηριοτήτων, λόγω της μείωσης του κέρδους που επιφέρουν οι παραδοσιακές 
μέθοδοι παραγωγής, οι οποίες είναι φιλικές προς το περιβάλλον και όπου η λογική από 
οικονομική άποψη επιλογή θα ήταν η εγκατάλειψη της γης ή η υποβάθμιση των 
βοσκοτόπων (ή και η εντατικοποίηση της παραγωγής σε ορισμένες περιπτώσεις). Σε 
άγονες γεωργικές περιοχές, στις οποίες η απειλή για το περιβάλλον έγκειται στην τάση 
εγκατάλειψης ή ανεπαρκούς διαχείρισης των βοσκοτόπων, ο υπολογισμός του κόστους 
πρέπει να λαμβάνει υπόψη αυτά τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα. Στις περιοχές 
αυτές επιβάλλεται για περιβαλλοντικούς λόγους η συνέχιση μιας συγκεκριμένης 
μορφής εκτατικής καλλιέργειας και η εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων που θα 
εξασφαλίσουν το μέλλον αυτής της μεθόδου παραγωγής. Σε άλλες περιοχές, οι γεωργοί 
που λαμβάνουν πριμοδοτήσεις πρέπει επίσης να κατανοήσουν ότι πρέπει να 
καταβάλουν πραγματική προσπάθεια προς όφελος του περιβάλλοντος και, όταν 
χρειάζεται, πρέπει να εξετάζεται η δυνατότητα ενδυνάμωσης των μέτρων μετά από 
αξιολόγηση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα. 
Δεν έχουν θεσπιστεί σε όλη την ΕΕ ενιαία ελάχιστα πρότυπα ορθής γεωργικής 
πρακτικής τα οποία πρέπει να τηρούν οι γεωργοί. Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα 
κράτη μέλη και στις διάφορες περιφέρειες, οι οποίες σχετίζονται με το βαθμό 
ανάπτυξης της γεωργίας και με τοπικούς κοινωνικο-οικονομικούς και 
περιβαλλοντικούς παράγοντες. Δεν υπάρχει μια σταθερή αντίληψη ακόμα και στο 
εσωτερικό της ίδιας περιοχής. Σε ορισμένα κράτη μέλη η εφαρμογή κωδίκων «ορθής 
γεωργικής πρακτικής» είναι υποχρεωτική, ενώ σε ορισμένα άλλα είναι προαιρετική. 
Όσο εξελίσσονται τα πρότυπα γεωργικής πρακτικής, πρέπει να αναπτύσσονται και τα 
μέτρα που περιέχονται στα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα, τα οποία έχουν 
στόχο να επεκταθούν πέρα από την απλή εφαρμογή ελάχιστων προδιαγραφών. 
Εντούτοις, το επίπεδο εφαρμογής πρέπει να είναι πρακτικά εφικτό με βάση τις 
συνθήκες που επικρατούν στην εξεταζόμενη περιοχή. 
Ο υπολογισμός της «απώλειας εισοδήματος» πρέπει να βασίζεται στο λογικό εισόδημα 
το οποίο ο γεωργός δεν αποκτά λόγω των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει. Πρέπει να 
(χποκλείονται τρόποι υπολογισμού με βάση μια μέθοδο παραγωγής ή χρήση του 
εδάφους, την οποία ο γεωργός δεν επρόκειτο να εφαρμόσει. 
4.1.2 Στόχευση των μέτρων 
Ορισμένα από τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα που επιφέρουν σημαντικά οφέλη στο 
περιβάλλον απαιτούν σημαντική απώλεια εισοδήματος για τους γεωργούς, όπως για 
παράδειγμα η πλήρης εγκατάλειψη της παραγωγικής δραστηριότητας σε ορισμένα 
αγροτεμάχια. Είναι αυτονόητο ότι, λόγω των γνωστών δημοσιονομικών δυσχερειών, τα 
μέτρα αυτά πρέπει να εστιάζονται σε μικρές περιοχές (και πλήρως χρηματοδοτούμενες) 
και να μην εφαρμόζονται σε ευρεία κλίμακα, με αποτέλεσμα οι πριμοδοτήσεις να είναι 
υπερβολικά χαμηλές ή απλά να μην εφαρμόζεται το μέτρο λόγω έλλειψης πόρων για 
συγχρηματοδότηση. 
29 
Τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται αποκλειστικά σε περιοχές 
σε ολόκληρη την έκταση των οποίων επικρατούν οι ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες, Οι 
πολύ λεπτομερείς υποχρεώσεις που εστιάζονται σε έναν τύπο εδάφους και σε μια 
παραδοσιακή μέθοδο παραγωγής έχουν αναγκαστικά πολύ περιορισμένη γεωγραφική 
εφαρμογή. Τα μέτρα που εφαρμόζονται με ενιαίο τρόπο σε όλη την έκταση μιας 
περιοχής ή ενός κράτους μέλους ή, ενδεχομένως, σε περισσότερα κράτη μέλη, πρέπει να 
καλύπτουν μόνο περιβαλλοντικές συνθήκες και στόχους που είναι κοινά για την 
ευρύτερη περιοχή. 
4.1.3 Περιφερειακή κατανομή και ευθύνη 
Η κατάρτιση, εφαρμογή και αξιολόγηση γεωργο-περίβαλλοντικών προγραμμάτων 
πρέπει να παραμείνει υπό την ευθύνη των εθνικών ή περιφερειακών αρχών. Αυτές οι 
αρχές διαθέτουν την απαιτούμενη γνώση, τα δεδομένα, τους πόρους και τη δέσμευση να 
καταρτίσουν τα προγράμματα εκείνα που ταιριάζουν περισσότερο στις τοπικές 
συνθήκες και τα οποία απαιτούν τοπική στήριξη. Η κατάρτιση, εφαρμογή και 
αξιολόγηση προγραμμάτων πρέπει να υπόκειται σε μία ευρεία διαδικασία 
διαβουλεύσεων σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, στην οποία θα συμμετέχουν 
περιβαλλοντικές και γεωργικές ενώσεις. Μέσω αυτής της διαδικασίας είναι δυνατός ο 
καθορισμός περιφερειακών προτεραιοτήτων για τα μέτρα, όπως η ανάγκη να μειωθεί η 
διήθηση θρεπτικών στοιχείων, να διατηρηθούν οι φυσικοί χώροι διαβίωσης που 
ορίζονται στο έγγραφο NATURA 2000 ή για την πρόληψη των πυρκαγιών και της 
διάβρωσης του εδάφους. 
Εντούτοις, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι μία περιφερειακή προσέγγιση που βασίζεται 
σε διοικητική διαίρεση δεν επιφέρει πάντοτε τις κατάλληλες λύσεις από την άποψη της 
περιβαλλοντικής γεωγραφίας. Παραδείγματος χάριν, όταν μια γεωργο-περιβαλλοντική 
ανάγκη καλύπτει τα όρια μιας περιοχής, όπως η ανάγκη να μειωθεί η απορροή 
νιτρικών αλάτων σε έναν ποταμό, υπάρχει ισχυρός λόγος να ενθαρρυνθούν οι 
περιφερειακές αρχές να συνεργασθούν στενά μεταξύ τους και να προτείνουν συνεπή ή 
τουλάχιστον συμβατά μέτρα για την αντιμετώπιση του κοινού προβλήματος. Επιπλέον, 
υπάρχουν ορισμένοι τύποι μέτρων, όπως για παράδειγμα η βασική στήριξη των 
υφισταμένων συστημάτων παραγωγής χαμηλής εντάσεως, ή οι πριμοδοτήσεις για 
σχεδόν ταυτόσημα συστήματα βιολογικής παραγωγής, που καθιστούν δύσκολη την 
αιτιολόγηση περιφερειακών διαφορών και μια περιφερειακή προσέγγιση θα μπορούσε 
να προκαλέσει ακόμα και ανωμαλίες. Τα μέτρα αυτά αρμόζουν καλύτερα σε εθνικό ή 
διακρατικό επίπεδο. 
4.1.4 Διαδικασία διαγωνισμών 
Αν και δεν έχουν ακόμη υποβληθεί προτάσεις για την ανάθεση συμβάσεων με τη 
διαδικασία πρόσκλησης υποβολής προσφορών, ορισμένα κράτη μέλη έχουν εκφράσει 
ενδιαφέρον γι* αυτή τη διαδικασία. Είναι μάλλον απίθανο η διεξαγωγή διαγωνισμών να 
έχει καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά ορισμένες υποχρεώσεις στον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα, ιδίως επειδή οι συμφωνίες πρέπει να επιτυγχάνονται με τους 
επιμέρους κατόχους εκμεταλλεύσεων. Εντούτοις, για ορισμένα μέτρα, η πρόσκληση 
υποβολής προσφορών θα αποτελούσε ένα ορθολογικότερο μέσο για την έγκριση των 
δαπανών για γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα. 
4.1.5 Εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης 
II Επιτροπή στηρίζει την άσκηση περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων από τους 
γεωργούς, όχι μόνο μέσω των γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων αλλά και μέσω 
προγραμμάτων στον δασικό τομέα και της πρόωρης συνταξιοδότησης, μέσω των 
30 
προγραμμάτων των Στόχων 1, 6 και 5β, του προγράμματος LEADER, επενδύσεων 
βάσει του Στόχου 5α και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω των καθεστώτων που 
διέπουν τις αγορές. Επιπλέον, τα κράτη μέλη που έχουν στη διάθεση τους εθνικούς 
πόρους μπορούν να θέσουν σε εφαρμογή εκτενή συστήματα μέτρων που λαμβάνουν 
κρατική ενίσχυση και να καθορίσουν συμπληρωματικά συγχρηματοδοτούμενα μέτρα. 
Πρέπει να υπάρξει ορθός συντονισμός αυτών των διαφορετικών πηγών 
χρηματοδότησης, προκειμένου να αποτραπούν οι παρατυπίες στο μέλλον. Το έγγραφο 
Πρόγραμμα Δράσης 2000 περιέχει προτάσεις για την ορθολογική διαχείριση όλων των 
μέτρων στα ολοκληρωμένα περιφερειακά προγράμματα, στα οποία πρέπει να είναι 
σαφώς προσδιορισμένοι οι περιβαλλοντικοί στόχοι και να μην μεταβάλλονται κατά τη 
διαδικασία προγραμματισμού. 
Το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 προτείνει επίσης να καταστεί το καθεστώς 
αντισταθμιστικών αποζημιώσεων βασικό μέσο για τη διατήρηση και προώθηση 
συστημάτων γεωργικής παραγωγής με περιορισμό των εισροών. Οι αντισταθμιστικές 
αποζημιώσεις εξασφαλίζουν μια βάση για τη στήριξη των γεωργών που αντιμετωπίζουν 
φυσικά μειονεκτήματα κατά την άσκηση της δραστηριότητας τους. 
4.1.6 Οριζόντια εφαρμογή 
Το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 προτείνει τη συνέχιση της εφαρμογής γεωργο-
περιβαλλοντικών προγραμμάτων σε όλη την επικράτεια των κρατών μελών. Στο 
εσωτερικό των νέων περιοχών των Στόχων 1 και 2 θα συνεχιστεί η εφαρμογή των 
προγραμμάτων από κοινού με άλλα στοιχεία περιφερειακών προγραμμάτων. Στο 
εξωτερικό αυτών των περιοχών, τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα θα 
ενταχθούν στο ίδιο νομικό πλαίσιο με τις άλλες αγροτικές πολιτικές. Όταν μία 
γεωργο-περιβαλλοντική ζώνη υπερβαίνει τα όρια μιας περιοχής, η διαδικασία 
προγραμματισμού θα πρέπει να τηρείται σε διαφορετικές περιοχές. 
4.1.7 Χρηματοδότηση 
Το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 αναφέρει μία ενδεικτική δαπάνη ύψους 2,8 
τρισεκατ. ECU μέχρι το έτος 2000 για τα τρία συνοδευτικά μέτρα. Η αύξηση των 
δαπανών αναμένεται ότι θα προέλθει από τα κράτη μέλη εκείνα στα οποία ο βαθμός 
εφαρμογής των μέτρων ήταν χαμηλός μέχρι σήμερα, καθώς και από την εξέλιξη της 
εφαρμογής των προγραμμάτων σε όλη την ΕΕ. Εφόσον οι δαπάνες υπάγονται και, 
σύμφωνα με το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000, θα συνεχίσουν να υπάγονται στο 
τμήμα Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ, είναι σημαντικό να γίνονται ακριβείς προβλέψεις 
δαπανών. Η Επιτροπή έλαβε στο παρελθόν ορισμένες εξαιρετικά αισιόδοξες 
προβλέψεις δαπανών που προκάλεσαν δυσκολίες στη διαδικασία κατάρτισης του 
προϋπολογισμού. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να επιδιώκει τη βελτίωση των προβλέψεων, 
χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα που έχει στη διάθεση της. 
4.1.8 Αλληλεπίδραση με τα καθεστώτα που διέπουν τις αγορές 
Αν και αρκετά καθεστώτα αγορών περιλαμβάνουν γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα ή 
όρους για την εφαρμογή φιλικών προς το περιβάλλον μεθόδων παραγωγής, 
εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές οικονομικές πιέσεις για την εντατικοποίηση 
της παραγωγής και τη μεγιστοποίηση του εισοδήματος. Οι αλλαγές στα καθεστώτα 
αγορών με στόχο την ελάφρυνση των πιέσεων που ασκούνται στο περιβάλλον είναι 
πιθανό να έχουν γενικότερη θετική περιβαλλοντική επίπτωση σε σύγκριση με τα 
γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα τα οποία εφαρμόζονται συνήθως σε μία περιορισμένη 
γεωγραφική έκταση. ' Οταν οι αλλαγές αυτές έχουν επίπτωση στα υφιστάμενα γεωργο-
31 
περιβαλλοντικά προγράμματα, τότε τα προγράμματα αυτά πρέπει να προσαρμόζονται 
στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες. 
4.1.9 Αξιολόγηση και παρακολούθηση 
Παρατηρείται έλλειψη βασικών δεδομένων στην ΕΕ για την περιβαλλοντική κατάσταση 
των γεωργικών της εκτάσεων. Σε περίπτωση εφαρμογής γεωργο-περιβαλλοντικών 
προγραμμάτων, απαιτείται ειδική προσπάθεια για την άσκηση του αναγκαίου ελέγχου. 
Το κόστος της εργασίας αυτής μπορεί να είναι σημαντικό και διατυπώνονται ισχυρά 
επιχειρήματα να αυξηθούν οι κοινοτικές δαπάνες για την άσκηση της αξιολόγησης και 
της παρακολούθησης. 
4.1.10 Σαφείς στόχοι 
Ο κανονισμός που διέπει τον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα πρέπει να συνεχίσει να 
αποτελεί μέσο για τη βελτίωση και τη διατήρηση της ποιότητας του αγροτικού 
περιβάλλοντος. Πρέπει να γίνει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στις άμεσες 
εισοδηματικές ενισχύσεις και τη στήριξη γεωργο-περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων, οι 
οποίες πρέπει να έχουν ως πρωταρχικό στόχο την παραγωγή περιβαλλοντικού οφέλους 
μέσω της αποζημίωσης των κατόχων εκμεταλλεύσεων οι οποίοι έχουν συνάψει 
συμφωνία για να χρησιμοποιούν τους συντελεστές παραγωγής γι αυτό τον σκοπό. 
Εκτός από τους γενικούς στόχους, πρέπει να καθορισθούν ακριβείς στόχοι στο πλαίσιο 
των προγραμμάτων, προκειμένου να βελτιωθεί η διαφάνεια και να υπάρξει βάση για 
τον καθορισμό στρατηγικών ασφαλούς αξιολόγησης. ' Ετσι, για την «προστασία της 
ποιότητας των υδάτων» πρέπει να υπάρξουν ειδικοί στόχοι για τη μείωση των 
επιπέδων αζώτου και φωσφόρου και για τη «διατήρηση ενός αρόσιμου φυσικού τόπου 
διαβίωσης» πρέπει να καθοριστούν συγκεκριμένα φυτά και έντομα και άλλα είδη ζώων 
που πρέπει να προστατευθούν. 
4.1.11 Πενταετής υποχρέωση 
II ελάχιστη υποχρεωτική περίοδος για την εφαρμογή ενός γεωργο-περιβαλλοντικού 
μέτρου είναι τα 5 έτη, ή τα 20 έτη στην περίπτωση της μακροχρόνιας παύσης της 
καλλιέργειας. Η Επιτροπή έχει υιοθετήσει μία ελαστική προσέγγιση και ενέκρινε την 
πρόωρη εξαίρεση από υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί για λόγους ανωτέρας βίας, 
καθώς και σε περιπτώσεις μεταβίβασης της γεωργικής εκμετάλλευσης. Πρέπει να 
διατηρηθεί η αρχή ότι η 5ετία αποτελεί το ελάχιστο απαιτούμενο διάστημα για τη 
σοβαρή εφαρμογή γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων. 
Στο τέλος της συμφωνηθείσας περιόδου, υπάρχει κίνδυνος ο κάτοχος της 
εκμετάλλευσης να μην επιλέξει την ανανέωση της συμφωνίας και να μεταστραφεί προς 
αποδοτικότερα συστήματα γεωργικής παραγωγής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό 
μπορεί να προκαλέσει σοβαρή απώλεια του περιβαλλοντικού οφέλους που 
δημιουργήθηκε ή διατηρήθηκε κατά το διάστημα εφαρμογής της συμφωνίας. Σε 
έκτακτες περιπτώσεις, θα μπορούσε να δικαιολογηθεί η υποχρεωτική εφαρμογή 
εθνικών μέτρων για τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος. Εντούτοις, ένα καθεστώς 
εκούσιας συμμετοχής όπως είναι τα είναι τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα, δεν 
αποτελεί το κατάλληλο μέσο για την επιβολή υποχρεωτικών μέτρων και για τον λόγο 
αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό ότι αυτό περιορίζει σημαντικά την 
αποτελεσματικότητα των εφαρμοζόμενων μέτρων. 
32 
4.1.12 Συμφωνία που καλύπτει το σύνολο της εκμετάλλευσης 
Πολλά είναι τα επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ της πρακτικής σε πολλά 
προγράμματα να απαιτείται από τους συμμετέχοντες σε αυτά κατόχους 
εκμεταλλεύσεων να αναλαμβάνουν δέσμευση για το σύνολο της εκμετάλλευσης τους. 
Πρέπει να θεωρείται ως απαράβατος όρος, ένας κάτοχος εκμετάλλευσης που έχει 
συνάψει συμφωνία να μην ακυρώνει τα περιβαλλοντικά οφέλη που προκύπτουν σε ένα 
τμήμα της εκμετάλλευσης του από την εντατικοποίηση της παραγωγής σε άλλο τμήμα 
της εκμετάλλευσης. 
4.2 Σκέψεις για πιθανές τροποποιήσεις 
Έχουν εντοπισθεί ορισμένα θέματα του κανονισμού που διέπει τον γεωργο-
περιβαλλοντικό τομέα τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να τροποποιηθούν, με 
βάση τα εκκρεμή ζητήματα και τις προαναφερθείσες εξελίξεις στη διαχείριση των 
προγραμμάτων. Αν και δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί ο προβληματισμός για τις 
προτάσεις που περιέχει το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000, τα στοιχεία αυτά 
υποβάλλονται για εξέταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. 
4.2.1 Διαχωρισμός ανάμεσα σε τύπους περιβαλλοντικών μέτρων 
Το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 περιγράφει τη δυνατότητα να εξελιχθεί το 
σύστημα αντισταθμιστικών αποζημιώσεων σ' ένα φιλικότερο προς το περιβάλλον μέσο 
που θα συμπληρώνει τα μέτρα τα οποία εφαρμόζονται στο πλαίσιο γεωργο-
περιβαλλοντικών προγραμμάτων. Ο κανονισμός για τον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα 
πρέπει να δώσει έμφαση, όπως προτείνεται στο έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000, στις 
περιβαλλοντικές υπηρεσίες για τις οποίες απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια εκ 
μέρους των κατόχων εκμεταλλεύσεων, όπως η βιολογική μέθοδος παραγωγής, η 
διατήρηση ημιφυσικών ενδιαιτημάτων, των παραδοσιακών δενδρώνων και φυσικών 
φρακτών, η συνέχιση της εκτροφής βοοειδών σε ορεινές περιοχές, η συντήρηση 
υγροβιότοπων και άλλα μέτρα που εφαρμόζονται στις διάφορες περιφέρειες της ΕΕ. 
Επιπλέον, το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 τονίζει ότι απαιτείται υψηλός βαθμός 
προσωπικής δέσμευσης στις περιπτώσεις που η εφαρμογή ενός μέτρου έχει σαν 
αποτέλεσμα σημαντική μείωση της απόδοσης, όπως είναι οι μη καλλιεργούμενες 
λωρίδες γης ανάμεσα σε καλλιεργούμενες εκτάσεις. 
Απαιτείται ο καθορισμός ενός σαφέστερου νομικού πλαισίου για τη διατήρηση των 
μέτρων. Διάφορα σχέδια που προβλέπουν την πρόσβαση του κοινού, πρότυπα 
αγροκτήματα επίδειξης και ενέργειες κατάρτισης, απαιτούν ειδικές ρυθμίσεις 
χρηματοδότησης και κριτήρια αιτιολόγησης. 
4.2.2 Εργασίες εξοπλισμού και άλλες επενδύσεις 
Για λόγους συνοχής, κάθε γεωργο-περιβαλλοντικό πρόγραμμα στο οποίο μπορεί να 
συμμετάσχει ένας κάτοχος εκμετάλλευσης, πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα σχετικά 
γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα, όπως εργασίες εξοπλισμού και επενδύσεις στο 
μεταποιητικό τομέα. Πρέπει να βελτιωθεί η σημερινή κατάσταση, επειδή τα μέτρα αυτά 
δεν συντονίζονται συχνά με τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα. Σε πολλά 
προγράμματα, οι επενδύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό για περιβαλλοντικούς 
σκοπούς λαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις που εγκρίνονται χωριστά από τα γεωργο-
περιβαλλοντικά προγράμματα, βάσει των όρων που προβλέπει ο κανονισμός για τις 
ενισχύσεις που αφορούν επενδύσεις. 
33 
4.2.3 Συγχρηματοδοτήσιμες πριμοδοτήσεις 
Ο υπολογισμός των πριμοδοτήσεων πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στην απώλεια 
εισοδήματος η οποία μετράται με βάση ένα επίπεδο αναφοράς μεθόδου γεωργικής 
παραγωγής, τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες και την ανάγκη παροχής κινήτρου. Οι 
βασικές πριμοδοτήσεις πρέπει κυρίως να αιτιολογούνται βάσει των ανωτέρω στοιχείων 
στο πλαίσιο των στόχων των προγραμμάτων και των περιβαλλοντικών προτύπων και 
όρων με τα οποία πρέπει να συμμορφωθούν οι κάτοχοι εκμεταλλεύσεων των 
εξεταζόμενων περιοχών. Τα επίπεδα της πριμοδότησης πρέπει να είναι ανάλογα προς 
το εισόδημα που εξασφαλίζει μία ανταγωνιστική χρήση της γης, περιλαμβανομένων 
όλων των πριμοδοτήσεων στο πλαίσιο των καθεστώτων για τις αγορές ή άλλης 
σχετικής πηγής εισοδήματος. Ίσως χρειάζεται επανεξέταση του συστήματος 
συγχρηματοδοτούμενων πριμοδοτήσεων. 
4.2.4 Προσαρμογή των ποσοστών συγχρηματοδότησης του ΕΓΤΠΕ 
II Επιτροπή έχει λάβει συστάσεις να αυξήσει τα επίπεδα συγχρηματοδότησης ή να 
προσαρμόσει το ποσοστό σε συνάρτηση με την περιβαλλοντική επίπτωση των 
προγραμμάτων ή των μέτρων. Η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών 
συγχρηματοδότησης εξετάζεται στο έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 στο πλαίσιο της 
ενδυνάμωσης των προγραμμάτων. Η οποιαδήποτε αύξηση της συγχρηματοδότησης θα 
πρέπει να συνδυαστεί με την στόχευση και τον καθορισμό των μέτρων και με την 
άσκηση αποτελεσματικής παρακολούθησης και αξιολόγησης. 
4.2.5 Μείωση του αριθμού των ζώων 
Το μέτρο της εκτατικοποίησης της κτηνοτροφίας βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 1 
στοιχείο γ) πρέπει να επανεξετασθεί και να καταστεί ενδεχομένως ένα χωριστό μέτρο 
που να αφορά την εκτατική κτηνοτροφία και ιδίως τη διαχείριση των συστημάτων 
εκτατικής βοσκής. 
4.2.6 Τοπίο και χωροταξία 
Δεν δικαιολογείται η στήριξη μη παραγωγικών επεμβάσεων στο τοπίο χωρίς να 
λαμβάνονται υπόψη οι δεσμεύσεις όσον αφορά τις παραγωγικές δραστηριότητες. 
Εντούτοις, τα παραδοσιακά στοιχεία και οι χωροταξικές διευθετήσεις, και ιδίως αυτά 
που συνδέονται με τη βιοποικιλότητα, τα οποία συνοδεύουν τις γεωργικές 
δραστηριότητες, πρέπει να περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού για 
τον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα. 
4.2.7 Μακροχρόνια παύση της καλλιέργειας 
ΙΙρέπει να επανεξεταστεί η 20ετής υποχρέωση για να καθοριστεί αν δικαιολογείται ο 
καθορισμός μικρότερης περιόδου. II περιορισμένη χρήση βοσκόντων ζώων για τον 
έλεγχο της βλάστησης ζιζανίων και χαμηλής βλάστησης πρέπει να υπόκεινται σε σαφή 
κριτήρια ελέγχου. Πρέπει επίσης να εξετασθούν οι εναλλακτικές δυνατότητες 
περιβαλλοντικής χρήσης της γης, όπως για παράδειγμα η δημιουργία λιμνών και η 
δυνατότητα πρόσβασης σε αυτές. Εντούτοις, τα δημόσια προγράμματα αγοράς γης, που 
μπορεί να έχουν καθοριστική σημασία για τη διατήρηση του περιβάλλοντος, δεν πρέπει 
να ενταχθούν στο πεδίο εφαρμογής των γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων. 
34 
4.2.8 Προώθηση μέτρων που αφορούν την κατάρτιση 
Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν μαθήματα κατάρτισης στο πλαίσιο γεωργο-
περιβαλλοντικών προγραμμάτων. Η κατάρτιση, που σήμερα είναι προαιρετική στα 
κράτη μέλη, θα μπορούσε να ενταχθεί στο φάσμα των υποχρεωτικών μέτρων. 
4.2.9 Μέτρα εκτός πριμοδοτήσεων 
Στο πλαίσιο ολοκληρωμένων προγραμμάτων, τα γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα πρέπει 
να συνδεθούν πλήρως με μέτρα που δεν αφορούν πριμοδοτήσεις και τα οποία 
αποσκοπούν στην επίτευξη των ίδιων στόχων, όπως η αύξηση του βαθμού 
ευαισθητοποίησης, οι τεχνικές περιβαλλοντικές εκτιμήσεις, ο μεσοπρόθεσμος και 
μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και η διευκόλυνση των κατόχων εκμεταλλεύσεων να 
κατανοήσουν το περιβαλλοντικό δυναμικό της γης τους. 
4.2.10 Χρηματοδοτήσεις για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση 
Η Επιτροπή εξετάζει ευνοϊκά το επιχείρημα ότι πρέπει να εξασφαλιστεί κοινοτική 
συνεισφορά στο κόστος επιστημονικής παρακολούθησης και αξιολόγησης. Οι δαπάνες 
θα διαφέρουν ανάλογα με τη φύση και το μέγεθος του προγράμματος, πρέπει όμως να 
χορηγείται ένα επαρκές ποσό, ώστε να υπάρξουν χρήσιμα και αξιόπιστα δεδομένα. 
4.2.11 Παρατηρητήριο φιλικών προς το περιβάλλον γεωργικών δραστηριοτήτων 
Πραγματοποιείται ήδη σημαντικό ερευνητικό έργο όσον αφορά την αλληλεπίδραση 
γεωργίας-περιβάλλοντος γενικά και την επίπτωση των γεωργο-περιβαλλοντικών 
προγραμμάτων ειδικότερα. Ταυτόχρονα, εξακολουθούν να εκκρεμούν ερωτήσεις όσον 
αφορά τις περιβαλλοντικές, γεωργικές και κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις 
ορισμένων προγραμμάτων και προσεγγίσεων, για τις οποίες θα υπάρξει μελλοντική 
έρευνα. Για να υπάρξει συνέχεια, συντονισμός και, πρωτίστως, για να έχουν έγκαιρα 
στη διάθεση τους η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενες μη κυβερνητικές 
οργανώσεις τα αποτελέσματα αναλύσεων, δικαιολογείται η δημιουργία ενός 
παρατηρητηρίου. Ένα παρόμοιο όργανο είναι αναγκαίο για να διευκολυνθεί η 
μεταφορά συμπερασμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ, για να υπάρξει εντοπισμός των 
επιτυχών μέτρων και προγραμμάτων, για να καταρτισθούν δείκτες αξιολόγησης των 
γεωργο-περιβαλλοντικών διαδικασιών, να εντοπισθούν οι περιοχές με ελλείψεις στον 
ερευνητικό τομέα και να εξασφαλιστεί η συμβατότητα ανάμεσα στα γεωργο-
περιβαλλοντικά δεδομένα που υποβάλλονται στην Επιτροπή. Σε διάστημα μόλις πέντε 
ετών, η γεωργο-περιβαλλοντική προσέγγιση έχει εξελιχθεί από μια απλή καινοτομία 
που θεσπίστηκε για την πλαισίωση της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ σε κεντρικό στοιχείο 
της μελλοντικής γεωργικής και αγροτικής πολιτικής. Και μόνο για τον λόγο αυτό, η 
ύπαρξη αποτελεσματικών και κατάλληλων ερευνητικών δεδομένων σε ευρωπαϊκή 
κλίμακα έχει καθοριστική σημασία. 
4.2.12 Συνοπτική παρουσίαση των πρωτοβουλιών της Επιτροπής 
II Επιτροπή προτίθεται να συντάξει έγγραφα εργασίας και να τα παρουσιάσει στην 
επιτροπή STAR, τα οποία θα καλύπτουν λεπτομερώς τα εξής ζητήματα εφαρμογής των 
γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων: 
- εφαρμογή σε επίπεδο κρατών μελών 
- στήριξη του βιολογικού τρόπου παραγωγής 
35 
- στήριξη για τη διατήρηση γενετικών πόρων 
- μελέτες αξιολόγησης και έρευνα και μελέτες χρηματοδοτούμενες από την Κοινότητα 
- σχέδια κατάρτισης και επίδειξης. 
Η Επιτροπή συνεχίζει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη: 
- να αξιοποιούν στο μέγιστο τις υπάρχουσες δυνατότητες για συνδυασμένη εφαρμογή 
των γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων με τα προγράμματα των 
Διαρθρωτικών Ταμείων 
- να καταρτίζουν προγράμματα εκτός πριμοδοτήσεων για τη διάδοση πληροφοριών 
στους γεωργούς 
- να θέτουν σε πλήρη εφαρμογή τα προγράμματα εκείνα που παρουσιάζουν 
καθυστέρηση σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής 
- να ελέγχουν και να αξιολογούν τα προγράμματα και να τα προσαρμόζουν βάσει των 
αποτελεσμάτων των αξιολογήσεων. 
Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο να υποβάλει διάφορες προτάσεις για την 
τροποποίηση των διατάξεων του κανονισμού 2078/92 που θα περιλαμβάνουν: 
- ένα βελτιωμένο νομικό πλαίσιο για τα μέτρα μη παραγωγικής διαχείρισης της 
γεωργικής γης 
- αναθεώρηση του συστήματος ανώτατων ποσοστών συγχρηματοδότησης των 
πριμοδοτήσεων 
- αναθεώρηση του μέτρου για τη μείωση του αριθμού των ζώων με στόχο τη διαχείριση 
της βοσκής χαμηλής εντάσεως 
- σαφή κριτήρια για να περιληφθούν στα προγράμματα οι επενδύσεις κεφαλαίου και 
τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τοπίου και των γεωργικών εκτάσεων 
- επανεξέταση του μέτρου της παύσης της καλλιέργειας για περιβαλλοντικούς 
σκοπούς 
- δυνατότητες συγχρηματοδότησης με κοινοτικά κεφάλαια των δαπανών 
παρακολούθησης και αξιολόγησης 
- επανεξέταση των ποσοστών κοινοτικής συγχρηματοδότησης 
- κάθε τροποποίηση που μπορεί να προκύψει από συζητήσεις μετά την υποβολή των 
προαναφερθέντων εγγράφων εργασίας. 
Επιπλέον, στο πλαίσιο του εγγράφου AGENDA 2000, η Επιτροπή θα υποβάλει 
πρόταση για την ενίσχυση των γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων στα περιφερειακά 
προγράμματα και τα προγράμματα που αφορούν συγκεκριμένες ζώνες. Τέλος, η 
Επιτροπή θα αναζητήσει τους τρόπους, τα μέσα και τους όρους αναφοράς για τη 
δημιουργία ενός παρατηρητηρίου των φιλικών προς το περιβάλλον γεωργικών 
δραστηριοτήτων. 
36 
4.3 Μελλοντικές εξελίξεις 
Αποτελεί πλέον πάγιο στοιχείο της κοινοτικής πολιτικής η αναγνώριση του ρόλου των 
γεωργών στην προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση της υπαίθρου. Ο 
επιδιωκόμενος στόχος είναι μια υγιής αγροτική οικονομία στην οποία οι γεωργοί, 
εκτός από την ευθύνη τους να παράγουν τρόφιμα, θα αναλάβουν τον ρόλο του «αγρότη 
επιχειρηματία» που παρέχει υπηρεσίες στην τοπική κοινωνία, στις οποίες 
περιλαμβάνεται η παροχή περιβαλλοντικών αγαθών. Η επιτυχία της εφαρμογής 
πολιτικών, όπως τα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα, αποτελεί σημαντικό 
στοιχείο των υποχρεώσεων της ΕΕ βάσει της Agenda 21. 
Στο ορατό μέλλον, είναι πιθανό να συνεχιστούν οι πιέσεις στις πολιτικές στήριξης των 
τιμών που προκύπτουν από τους διεθνείς όρους του εμπορίου και από την επιτακτική 
ανάγκη να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα στις παγκόσμιες αγορές. Χωρίς 
την εφαρμογή ειδικών γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων, η μοναδική γεωργική 
κληρονομιά της Ευρώπης, που είναι αποτέλεσμα αειφόρων γεωργικών δραστηριοτήτων 
εκατονταετιών, θα απειληθεί σοβαρά από τη συνεχιζόμενη εντατικοποίηση της 
παραγωγής ή από την εγκατάλειψη της. Οι ίδιες ανησυχίες επικρατούν και πέρα από τα 
όρια της ΕΕ και ο κανονισμός που διέπει τον γεωργο-περιβαλλοντικό τομέα έχει 
προκαλέσει σημαντικό ενδιαφέρον στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, 
τουλάχιστον δύο από τις οποίες επεξεργάζονται παρόμοια προγράμματα. Τόσο στη 
Δυτική όσο και στην Ανατολική Ευρώπη η σύνδεση ορισμένων συστημάτων γεωργικής 
παραγωγής χαμηλής εντάσεως με υψηλά επίπεδα βιοποικιλότητας δείχνει ότι η 
αποσύνδεση του περιβαλλοντικού οφέλους από την παραγωγή είναι μόνον εν μέρει 
δυνατή. 
Το έγγραφο Πρόγραμμα Δράσης 2000 επιβεβαιώνει τη δεσπόζουσα θέση των γεωργο-
περιβαλλοντικών προγραμμάτων στη νέα πολιτική αγροτικής ανάπτυξης. Το μέσο αυτό 
πρέπει να ενισχυθεί και ως προς την ποιότητα των προγραμμάτων και ως προς τους 
όρους χρηματοδότησης. Επιπλέον, διάφορες ενέργειες που καλύπτονται από ορισμένα 
υφιστάμενα γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα θα συμπληρωθούν με το σύστημα 
αντισταθμιστικών αποζημιώσεων, το οποίο αναπτύσσεται ως βασικό μέσο στήριξης 
των μεθόδων παραγωγής με χαμηλό επίπεδο εισροών. 
Οι προτάσεις που περιέχονται στο Πρόγραμμα Δράσης 2000 προς την κατεύθυνση της 
μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής του 1992, και το έγγραφο στρατηγικής 
της Επιτροπής για τη διεύρυνση της ΕΕ προς ανατολάς, που υποβλήθηκε στο 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης το 1995, θα έχουν σαν αποτέλεσμα τη στήριξη 
των γεωργικών δραστηριοτήτων οι οποίες αποσυνδέονται περισσότερο από την 
παραγωγή και εστιάζονται σε άμεσες δαπάνες, περιλαμβανομένων των πληρωμών για 
την παροχή αγροτικών υπηρεσιών. Αυτός ο τύπος δαπανών γίνεται πολύ περισσότερο 
ορατός από το ευρύ κοινό σε σύγκριση με τους μηχανισμούς στήριξης των τιμών και, 
εφόσον οι δαπάνες αυτές πραγματοποιούνται για την παροχή περιβαλλοντικοί 
υπηρεσιών στο πλαίσιο γεωργο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων, οι πολίτες θα θέλουν 
να γνωρίζουν ότι οι δαπάνες αυτές είναι δικαιολογημένες. Αν τα γεωργο-
περιβαλλοντικά μέτρα συνεχίσουν να εφαρμόζονται με ενίσχυση του Δημοσίου, και 
ιδίως όσο το ποσοστό χρηματοδότησης τους θα αυξάνεται σημαντικά σε όλη την ΕΕ, θα 
είναι αναγκαίο να αποδεικνύεται η καθαρή περιβαλλοντική επίπτωση των 
προγραμμάτων. Για τους λόγους αυτούς, η αξιολόγηση των μέτρων εξακολουθεί να 
αποτελεί προτεραιότητα, ώστε να υπάρξουν αξιόπιστα δεδομένα για την εκτίμηση της 
αποτελεσματικότητας και της επίπτωσης των προγραμμάτων. 
37 
Έγκριση Προγράμματος και Αποφάσεις Τροποποίησης Παράρτημα 
Κράτος 
Μίλος 
Β 
D 
D 
D 
D 
D 
0 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
0 
D 
D 
D 
D 
" D 
D 
~~~D~" 
D 
D 
' D 
D 
D 
D 
"D ~ 
........ 
D 
"6" 
D 
D 
D 
' D 
D" 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
D 
o" 
Dk 
Dk 
Ie* 
Dk 
Dk 
Dk 
Dk 
Ok 
Dk 
Dk 
m 
l 
t 
Ε 
ε 
Ε 
Ê 
Ε 
Ε 
Ε 
Ε 
ΕΙ 
ΕΙ 
ΕΙ 
ΕΙ Πρόγραμμα fmorf « απόφαση τροηοηοίιοης) 
Prog. Agri-Environnemont 
Baden-Wiirttemberg I 
Baderv-WQrttemberg 1 mod 1 
Baden-WUrttemberg I mod 2 
Baden-Wiirttemberg I mod 3 
Baden-Wiirttemberg H 
Bayern i Kulap 
Bayem I Kuiap mod 1 
Bayern I Kulap mod 2 
Bayem R contracta 
Bayem mod. 
Berlin 
Berlin mod 1 
Brandenburg 1 
Brandenburg 1 mod 1 
Brandenburg 1 
Brandenburg II mod 1 
Bremen 
Bremen mod 1 
Freletaat Sachaen 
Frelstaat Sachsen mod 1 
Frelsiaat Sachsen mod 2 
Hamburg 
Hamburg mod 1 
Hassan 
Hasten mod 1 
Mecklenburg Vorpommern 
Mecklenburg Vcipommem mod 1 
MecMentturg-Vorpommem mod 2 
MecWenbwg-Von^ommem mod 3 
National Framework 
National Framework mod 1 
National Framework mod 2 
National Framework mod 3 
National Framework mod 4 
Niedereachsen 1 
Niedereachsen 1) 
Nledersachsen II mod 1 
Nordrhein-Weetfslen 
Nordrhein-Westfalen mod 1 
Nordrhein-Westfalen mod 2 
Nordrhein-Westfalen mod 3 
Rhelnland-Pfoiz 1 
Rhalnland-Pfalz II 
Rhelntand-Pfafc mod 1 
Rhelnland-Pfali mod 2 
Saarland 
Saerland mod 1 
Sachsen-Anhalt 
SachservAnhalt mod 1 
Sachsen Anhalt mod 2 
Schlsswlg-Holsteln 
Schteswtg-Hotsteln mod 1 
ThUrlngen 
ThUrlngen mod 1 
Amternes 
Amtemes mod 1 (rectlf.) 
Amternes mod 2 (746) (•» E««»™t( •, orgm 
Amtemes mod 3 (tee EBF) 
EBF {t f*vwvv)*nt*»y BwMrftclti f MTTWIQ) (* Oretmc. M*tr 
Environmental and Organic 
Environmental and Organic mod 1 
Environmental and Organic mod 2 (+ Amt 
environmental and Orgartc mod 31-» mn 
Kuieei/OeiitonetratlonapiojeMer 
Oitfanlcf·» t.Rf ) 
Program» xgroainblentali< MaitHommnii. 
Programs agroamblental mod 1 
Medldaa Horizontale* 
Medlda* Horizontales mod 1 ι+prag Aonxm 
Caatllle-Leon 
CastlHe-Leon mod 11-> cm»* L« MUCH, mod >] 
Caatlte-Leon mod 2 (·» Pn<r*n.Avam*i*nt>) 
Castllle-La Manche 
CasrJte-La Martcha mod 1 c camanjOTimixi 
Casdlte-La Mancha mod 2 {•» png wimtm 
Pale Vasco 
Agriculture biologique 
Long term set aside 
Race*menacées 
Thesealie Αριθ. βγγρ. 
εργασίας 
STAR 
94.4841 
93.6830 
96.3774 
96.8692 
97.3825 
95.8965 
93.6805 
95.6261 
96.6147 
95.6279 
96.8284 
94.7680 
96.8286 
93.7436 
96.8272 
94.8086 
96.3886 
94.8088 
96.8700 
93.6825 
95.8679 
96.9161 
94.7684 
96.8715 
93.6883 
97.3763 
94.7695 
96.3885 
96.9163 
97.5213 
94.3815 
none 
95.6178 
96.6194 
96.8696 
93.9926 
95.3777 
97.5197 
94.4840 
96.3758 
96.6227 
96.8694 
93.9928 
96.3827 
96.6698 
96.8999 
94.7682 
96.8274 
94.7207 
96.6182 
96.9165 
94.7205 
97.3760 
93.6872 
95.8980 
96.3783 
none 
-
-
97.3758 
94.3787 
96.6179 
96 8985 
96.7484 
94 8064 
96.9178 
94.4879 
-
93.6874 
-
-
92.6734 
none 
-
95.8831 
95.6114 
96.3785 
91.3823 
95.6116 STAR 
25.07.94 
29.09.93 
26.03.96 
27.11.96 
21.03.97 
27.02.96 
22.07.93 
26.10.95 
24.07.96 
23.11.95 
29.10.96 
23.11.94 
29.10.96 
29.09.93 
29.10.96 
23.11.94 
24.07.96 
23.11.94 
27.11.96 
22.07.93 
13.12.95 
17.12.96 
23.11.94 
27.11.96 
29.09.93 
25.02.97 
23.11.94 
26.01.96 
17.12.96 
27.05.97 
27.09.94 
23.11.94 
27.09.95 
24.07.96 
27.11.96 
27.09.94 
22.02.95 
27.05.97 
27.09.94 
26.01.96 
29.10.1996 
27.11.96 
27.04.94 
29.05.96 
27.11.96 
17.12.96 
22.02.95 
29.10.96 
27.09.94 
24.07.96 
17.12.96 
27.08.94 
28.01.97 
29.09.93 
26.01.96 
27.02.96 
none 
-
-
27.03.97 
08.03.94 
24.07.96 
171296 
27.11.86 
13.1294 
17.12.96 
" 27.09^4 
-
22.07.93 
-
27.02.93 
24.03.94 
-
22.02.95 
29.06.95 
29.05.96 
21.03.97 
29.06.95 Ap«e. 
Απόφασης 
94.2937 
93.2841 
96.0731 
96.3865 
97,0702 
96.0506 
93.2539 
95.3101 
96.2126 
96.0003 
96.2885 
95.3805 
96,3858 
93.2840 
96,3869 
95.0023 
96.2130 
95.3806 
96.3861 
93.2538 
96.0223 
96,4216 
95.0021 
96,3862 
93.2984 
97.0701 
95.0022 
96.2120 
96,4217 
97.1254 
94.2599 
94.3034 
95.2062 
96.2132 
96,4212 
94.2597 
95.0132 
97,1243 
94.2598 
96.0224 
96.2882 
96,3966 
93.1309 
96.1140 
96,2886 
97.0138 
96.0131 
96,2891 
94.2596 
96.2131 
96,4218 
94.2595 
97.0136 
93.2985 
96.0006 
96.0730 
96.1569 
-
97.0700 
94.0967 
96.2122 
97.0122 
96.3970 
95 0018 
"97ΌΪ35~ ~ 
"94.2589 
-
93.2463 
-
-
93.0686 
94.0548 
-
95.0123 
95.1391 
96.1144 
97.0551 
95.1392 Ημερομηνία 
Απόφαοης 
17.11.1994 
19.10.1993 
16,4.1996 
30.12.1996 
15.4.1997 
26,3,1996 
22.9.1993 
15.12.1995 
16.8.1996 
12.1.1996 
19.121996 
11.1.1995 
30.12.1996 
19.10.1993 
30.12.1996 
20.2.1995 
14.8.1996 
11.1.1995 
30.12.1996 
22.9.1993 
27.2.1996 
30.12.1996 
20.2.1995 
30.12.1996 
4.11.1993 
2.4.1997 
20.2.1995 
7.8.1996 
30.12.1996 
18.6.1997 
10.10.1994 
22.12.1994 
9.11.1995 
14.8.1996 
30.12.1996 
10.10.1994 
31.3.1995 
5.6.1997 
11.10.1994 
28.3.1996 
6.12.1996 
30.12.1996 
17.6.1996 
12.7.1996 
19.12.1996 
19.2.1997 
31.3.1996 
20.12.1996 
11.10.1994 
14.8.1996 
30121996 
11.10.1994 
18.2.1997 
5.11.1993 
5.2.1996 
16.4.1996 
8.7.1996 
28.1.1997 
24.3.1997 
24.3.1997 
26.4.1994 
14.8.1996 
28.1.1997 
24.3Ί~997" 
30.12.1996 
24.3.1997 
19.1.1995 
" 16\2.Ϊ997 
11.10.1994 
19.1.1995 
16.9.1993 
25.5.1994 
19.1.1995 
29.3.1993 
25.5.1994 
19.1.1995 
2.3.1995 
26.7.1995 
19.7.1996 
28.4.1997 
26.7.1995 Κράτος 
Μέλος 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
F 
1 F 
F 
F Πρόγραμμα (mo* · οηόφοση τροποπο^κιης) 
Cadre général 
Cadre général mod 2 cPHmoa 2) 
Cadre général mod 3 
Cadre général mod 4 
Cadre général mod 5 
Cadre général mod 6 
Cadre général mod 7 
PH · Prime t l'herbe 
PHmodl 
PH mod 2 (4 C·*· Oon mod 3) 
Alsace 
Alsace mod 1 
Aquitaine 
Aquitaine mod 1 
Aquitaine mod 2 
Aquitaine mod 3 
Auvergne 
Auvergne mod 1 
Auvergne mod 2 
Basse Normandie 
Basse Normandie mod 1 
Basse Normandie mod 2 
Bourgogne 
Bourgogne mod 1 
Bourgogne mod 2 
Bretagne 
Bretagne mod 1 
Centre 
Centre mod 1 
Centre mod 2 
Champagne Ardenne 
Champagne Ardenne mod 1 
Corse 
Corse mod 1 
Franche Comté 
Franche Comté mod 1 
Franche Comté mod 2 
Franche Comté mod 3 <• HN.J, un 2) 
Franche Comté mod 4 
Guadeloupe 
Guadeloupe mod 1 
Haute Normandie 
Haute Normandie mod 1 
Haute Normandie mod 2 (-» FC πκοι 
Ile de France 
Ile de France mod 1 
Ile de France mod 2 
Languedoc Roussilion 
Languedoc Roussilion mod 1 
Limousin 
Limousin mod 1 
Limousin mod 2 (·» FC mon 3) 
Lorraine 
Lorraine modi 
Midi Pyrénées 
Midi Pyrenees mod 1 
Midi Pyrénées mod 2 
Nord Pas de Calais 
Nord Pas de Calais mod 1 
Nord Pas de Calais mod 2 
Nord Pas de Calais mod 3 
Pays de la Loire 
Pays de la Loire mod 1 
Pays de la Loire mod 2 
Pays d· la Loire mod 3 
Picardie 
Picardie mod 1 
Picardie mod 2 
Picardie mod 3 
Poitou Charente* 
Poitou Charentes mod 1 
Provence Alpes Côte d'Azur 
Provence Alpes Côte d'Azur mod 1 
Provence Alpes Côte d'Azur mod 2 
Réunion 
Rhône Alpes 
Rhône Alpes mod 1 
Rhône Alpes mod 2 
Rhône Alpes mod 3 
Rhône Alpes mod 4 Αοιθ.ίνγρ. 
εργααίας 
STAR 
94.3799 
94.7651 
94.8082 
96.6206 
96.6151 
96.8977 
divers 
93.6844 
94.3829 
-
94.3839 
95.6232 
94.4882 
94.8340 
95.6181 
97.3850 
94.7201 
95.3849 
97.3818 
94 3900 
95.6111 
96.8993 
94.4752 
95.3851 
96.8705 
94.4880 
95.3853 
94.7655 
95.8992 
96.8300 
94.7203 
95.3855 
94.8076 
96.3823 
94.3841 
94.8095 
95.6109 
95.6243 
96.8266 
94.8078 
95.8994 
94.3898 
95.6236 
-
94.4884 
95.6185 
96.8991 
94.4899 
95.6294 
94.7659 
95.6155 
-
94.3843 
95.3857 
94.4754 
94.8342 
95.6106 
94.3896 
94.8091 
95.3859 
96.8268 
94.4825 
95.6104 
96.8996 
96.8672 
94.3846 
95.3861 
95.8998 
96.8270 
94.7657 
95.6187 
94.8074 
95.6189 
96.8995 
94.8081 
94.3847 
-
94.8093 
95.6191 
96.8995 STAR 
23.02.94 
27.08.94 
23.11.94 
24.07.96 
24.07.96 
17.12.96 
28.01.97 
22.07.93 
25.04.94 
-
24.03.94 
20.07.95 
27.09.94 
13.12.94 
27.09.95 
21.03.97 
27.09.94 
31.05.95 
21.03.97 
27.04.94 
20.07.95 
17.12.96 
27.04.94 
31.05.95 
27.11.96 
27.09.94 
31.05.95 
26.10.94 
13.12.95 
27.11.96 
27.09.94 
31.05.95 
23.11.94 
26.03.96 
24.03.94 
23.11.94 
20.07.95 
27.09.95 
29.10.96 
23.11.94 
13.12.95 
27.04.94 
20.07.95 
-
25.06.94 
27.09.95 
17.12.96 
27.09.94 
23.11.95 
26.10.94 
20.07.95 
-
24.03.94 
31.05.95 
23.06.94 
13.12.94 
20.07.95 
27.04.94 
23.11.94 
31.05.95 
29.10.96 
23.06.94 
20.07.95 
13.12.95 
27 ΐϊ ββ 
2403 04 
31.06.95 
13.12.95 
29.10.96 
26.10.94 
27.09.95 
23.11.94 
23.11.95 
17.12.96 
23.11.94 
27.04.94 
23.06.94 
23.11.94 
23.11.95 
17.12.96 Αριθ. 
Απόφασης 
94.0545 
94.2593 
94.2943 
96.2603 
96.3863 
97.0129 
97.1240 
93.2464 
94.0544 
-
94.1274 
95.1398 
94.2496 
95.0016 
95.2058 
97.0707 
94.2591 
95.1315 
97.0722 
94.1277 
95.1671 
97.0081 
94.1278 
95.1316 
97.0126 
94.2495 
95.1317 
94.2605 
95.3445 
97.0124 
94.2592 
95.1318 
94.2940 
96.0729 
94.0819 
94.2946 
95.1672 
95.2061 
96.3853 
94.2941 
95.3446 
94.1276 
95.1673 
-
94.2497 
95.2059 
97.0128 
94.2590 
95.3107 
94.2607 
95.1674 
-
94.0820 
95.1319 
94.1878 
95.0017 
95.1675 
94.1275 
94.2944 
95.1320 
96.3854 
941879 
95.1397 
95.3447 
97 0126 
94.0821 
95.1321 
95.3448 
96.3855 
94.2606 
95.2060 
94.2939 
95.3108 
96 3851 
94.2942 
94.0822 
94.1880 
94.2945 
95.3109 
97.0080 Ημερομηνία 
Απόφαοης 
29.4.1994 
13.10.1994 
6.12.1994 
3.10.1996 
30.12.1996 
10.2.1997 
28.5.1997 
16.9.1993 
29.4.1994 
13.10.1994 
21.6.1994 
17.8.1995 
6.10.1994 
16.1.1995 
24.10.1995 
16.4.1997 
13.10.1994 
7.7.1995 
16.4.1997 
21.6.1994 
17.8.1995 
20.1.1997 
21.6.1994 
7.7.1995 
10.2.1997 
7.10.1994 
7.7.1995 
8.11.1994 
20 12.1995 
10.2.1997 
13.10.1994 
7.7.1995 
6.12.1994 
10.4,1996 
27.5.1994 
6.12.1994 
17.8.1995 
6.11.1995 
13.1.1997 
6.12.1994 
20.12.1995 
21.6.1994 
17.8.1995 
6.11.1995 
6.10.1994 
24.10.1995 
10.2.1997 
13.10.1994 
19.12.1995 
8.11.1994 
17.8.1995 
6.11.1995 
27.5.1994 
7.7.1995 
3.8.1994 
16.1.1995 
17.8.1995 
21.6.1994 
6.12.1994 
7.7.1995 
13.1.1997 
3.8.1994 
"17.8.1995 
2012.1995 
102.1997 
27.5 1994 
77.1995 
20.12.1995 
13.1.1997 
8.11.1994 
24.10.1995 
6.12.1994 
19.12.1995 
131.1997 
6.121994 
27.5.1994 
3.8.1994 
6.12.1994 
19.12.1995 
20.1.1197 
3>e 
Έγκριση Προγράμματος και Αποφάσεις Τροποποίησης Παράρτημα 
Κράτος 
Μίλος 
Irl 
Irl 
Itl 
hi 
I 
I 
I 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
Γ 
I 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
Ί 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
ί 
"Y" 
ι 
"ι 
ί 
ι 
ι 
ι 
ι 
ι 
Ί '" 
ι .... 
" ' Γ ' 
ι 
ι 
L 
L 
NL 
NL 
NL 
NL 
" NL~ 
NL 
NL 
NL 
NL 
NL 
NL 
NL 
ÔS 
OS 
OS 
OS 
6s Πρόγραμμα fmotf - oneeoon τροποποίησης) 
REPS 
Reps mod 1 
Reps mod 2 
Reps mod 3 
Fltosanitarl 
Formazlone 
Formazione mod 1 
Abruzzo 
Abruzzomodl 
Basillcata 
Baslcata mod 1 
Bolzano 
Bolzano 
Calabria 
Campania 
Emllia-Romsgns 
Emilie-Romagna mod 1 
Emla-Romagne mod 2 
Frlull-Venezie Oiulla 
Friul-Venezla Giula mod 1 
Lazlo 
Lazlo mod 1 
Llguria 
Uguria mod 1 
Lombardla 
Lombardla mod 1 
Marche 
Marche mod 1 
Molise 
Molise mod 1 
Plomonte 
Plemonte mod 1 
Puglla 
Sardegna 
Sardegna mod 1 
Sardegna mod 2 
Slcllla 
SlclNa mod 1 
Slclla mod 2 
Toscana 
Toscana mod 1 
Toscana mod 2 
Trento 
Trento mod 1 
Umbrla 
Umbrta mod 1 
Umbriamod2 
Vail· d'Aosta 
Vale d'Aosta mod 1 
Vale d'Aosta mod 2 
Vaneto 
Veneto mod 1 
Agrl-envlronnement 
L'entret.de l'esp. naturel 
MA : Managment agreements. 
MA mod 1 
MA mod 2 
MA mod 2 (· pi md 3, p> ml Ι. ρ· md 1) 
Part 1 ttMkiow*· Iwdbou», voMpMl opMtno,) 
Part 1 mod 1 
Part 1 mod 2 
Parti mod 3 c* MA mod i) 
Part II (uewniMmg,) 
Part 11 mod 1 (-nwmmni 
Part XI (untHMdngl 
Part III mod 1 Ι+ΜΑΙΗΜ}) 
Nlederoaterrelch 
NlederOtterreich mod 1 
ÔPUL 
ÔPUL mod 1 
Stelermark Αριθ.εγγρ. 
εργασίας 
STAR 
93.9906 
95.6174 
96.6156 
97.3861 
96.8690 
95.3781 
96.8279 
94.7669 
97.3814 
94.4776 
97.3788 
93.6896 
94.3830 
95.3844 
96 8686 
94.4834 
96.8961 
97.5182 
93.1475 
97.3810 
94.7661 
96.8965 
94.3869 
96.8959 
94.3854 
97.3768 
94.4848 
96.6204 
94.7673 
97.3816 
94.8069 
97.3770 
95.6209 
94.7671 
95.3820 
96.8963 
94.7228 
95.6253 
96.8969 
94.4802 
94.7693 
96.8971 
94.7226 
96.8955 
93.9850 
96.3762 
97.8967 
93.1471 
96.8688 
97.3767 
93.1473 
96.8957 
95.3807 
96.6234 
93.6825 
none 
94.8337 
96.8713 
94.3830 
96.6149 
96.7492 
-
94.4843 
-
96.3852 
-
95.6176 
96.8707 
95.3840 
96 6236 
95.8677 STAR 
27.01.94 
27.09.95 
26.06.96 
27.05.97 
27.11.96 
22.02.95 
29.10.97 
26.10.94 
25.02.97 
23.06.97 
28.01.97 
29.9.1993 
26.06.94 
31.05.95 
28.01.97 
27.09 94 
17.12.96 
23.04.97 
27.04.94 
25.02.97 
26.10.94 
17.12.96 
25.07.94 
17.12.96 
26.05.94 
28.01.97 
27.09.94 
24.07.96 
26.10.94 
25.02.97 
23.11.94 
28.01.97 
27.09.95 
23.11.94 
30.03.95 
17.12.96 
27.09.94 
13.12.95 
17.12.96 
27.09.94 
26.10.94 
17.12.96 
27.09.94 
17.12.96 
27.01.94 
26.01.96 
17.12.96 
25.07.94 
27.11.96 
28.01.97 
23.02.94 
17.12.96 
27.04.95 
25.09.96 
22.02.95 
27.11.96 
24.03.94 
25.07.94 
29.10.96 
-
25.07.94 
-
-
23.11.95 
27.11.96 
27.04.95 
25.09.96 
13.12.95 Αριθ. 
Απόφαοης 
94.0549 
95.2057 
96.1146 
-
96.3864 
95.0125 
96.2878 
95.3039 
97.0554 
94.2491 
97.0133 
93.3014 
94.0830 
95.1314 
97.0141 
94.2492 
97.0093 
-
94.0825 
97.0729 
94.2949 
97.0095 
94.2488 
97.0092 
94.0626 
97.0131 
94.2604 
96.2133 
95.3040 
97.0553 
94.2950 
97.0132 
95.2216 
95.0024 
95.0619 
97.0094 
94.2494 
96.0008 
97.0097 
94.2600 
95.0020 
97.0098 
94.2594 
97.0090 
94.1272 
96.0505 
97.0096 
94.2493 
97.0130 
97.0552 
94.0818 
97.0091 
95.0616 
96.2615 
93.2826 
94.0547 
95.0124 
96.3857 
94.0543 
96.2127 
96.2875 
-
94.1882 
-
96.0740 
-
96.3102 
96.3860 
95.0620 
96.2604 
96.0011 Ημερομηνία 
Απόφαοης 
29.4.1994 
19.10.1995 
19.7.1996 
-
30.12.1996 
15.3.1995 
25,11,1996 
10.1.1995 
17.3.1997 
6.10.1994 
11.2.1997 
4.11.1993 
15.6.1994 
19.7.1995 
6.3.1997 
6.10.1994 
29.11997 
-
3.6.1994 
20.5.1997 
9.12.1994 
29.1.1997 
5.10.1994 
29.1.1997 
8.6.1994 
11.2.1997 
13.10.1994 
26.8.1996 
10.1.1995 
17.3.1997 
13.12.1994 
12.2.1997 
14.11.1995 
15.2.1995 
6.7.1995 
29.1.1997 
10.10.1994 
30.1.1996 
29.1.1997 
10.10.1994 
25.1.1995 
29.1.1997 
11.10.1994 
29.1.1997 
24.6.1994 
22.3.1996 
29.1.1007 
10.10.1994 
11.2.1997 
17.3.1997 
19.5.1994 
29.1.1997 
15.5.1995 
11,10,1996 
15.10.1993 
29.4.1994 
8.3.1995 
20.12.1996 
29.4.1994 
14.8.1996 
22.11.1996 
20.12.1996 
17.8.1994 
20.12.1996 
8.5.1996 
20.12.1996 
11.12.1995 
30.12.1996 
7.6.1995 
7.10.1996 
6.2.1996 Κράτος 
Μίλος 
Ρ 
Ρ 
Ρ 
Ρ 
Ρ 
Fin 
Fin 
S 
S 
S 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK 
UK Πρόγραμμα (mod" • απόφαση τροποποίησης) 
Agoras 
Continent 
Continent modi 
Continent mod2 
Madeira 
Aland 
Finland 
Mijloprogrammet 
Mijroprogrammetmod 1 
Flerarig valodlng 
England-Cty. Steward 
Englend-Cty. Steward mod 1 
England-Cty. Steward mod 2 
England-Cty. Steward mod 3 
England-ESA Access 
England-ESA Access mod 1(-> ES*, tawu ι 
England-ESA 1 
England-ESA 1 mod 1 (· ι. sa*»* υ mod) 
England-ESA 1 mod 2 
England-ESA 1 mod 3 
England-ESA 1 mod 4 (.«mod 3.1 mod 2) 
England-ESA 1 mod 5 <·» E-ESA. cmou ) 
England-ESA Ν 
England-ESA II mod 1 (•»imos i> 
England-ESA II mod 2 c ·. m* 1 ) 
England-ESA II mod 3 (+1. mod «) 
England-ESA II mod 4 e* E-ESA. ΟΠ«Μ > 
England-ESA* 
England-ESA III mod 1 <•» 1 mod s> 
England-ESA III mod 2 <·» imod4) 
England-ESA III mod 3 (•» E-ESA· cawnuj 
England-ESA IV 
England-ESA IV modi 
England-ESA IV mod 2 e» E-ESA. «mow j 
England-ESAs consolidated c ESAEng. Ι 
England-Habitat 
England-Habitat modi 
England-Habitat mod 2 
England-NSAI 
Engiand-NSA 1 mod 1 <· imddj 
England-NSAI 
Engiand-NSA II mod 1 <•» imod n 
N.lreland-Acceas 
N.lreland-ESA 
N.lreland-Habltat 
Scotland-CPS e sc ΗΛ ™a 1 MMUMI mod 3. υκ 
Scotland-ESA Access 
Scotland-ESAI 
Scotland-ESA I mod 1 («Ε* EMimdi) 
Scotland-ESA I mod 2 
Scotland-ESAI 
Scotland-ESA II mod 1 c •. ™d t> 
Scotland-ESA II mod 2 (-» EÎSAI*»* n 
Scotland-ESA IN 
Scotland-ESA III mod 1 (•» 1 mod 0 
Scotland-Habitat 
Scotland-Habitat mod 10 SCOI-CPSI 
UK-Access, E.S.W 
UK-Access, E.S.W mod 1 <·» scoom-cps) 
UK-Moorland 
UK-Moorland modi 
UK-Moorland mod 2 (-» scoixd-cps) 
UK-Organic Farming 
Walea-ESAI 
Wales-ESA 1 mod 1 (·» W-ESA. com* 1 
Wales-ESA 1 
Wales-ESA il mod 1 <·» WESA. tm<* ι 
Wales-ESAs consol. <· 1 mod ν • m» i) 
Wales-Habitat 
Wales-TirCymen 
Wales-TIr Cymen mod 1 Αριθ. εγγρ. 
εργασίας 
STAR 
94.3883 
94.3801 
96.6159 
96.8257 
94.4819 
95.8867 
95.6130 
96.3894 
96.8711 
97.5243 
94.4864 
96.3808 
96.8981 
97.3784 
93.9948 
-
93.6879 
none 
94.8102 
96.3806 
96.8979 
-
93.7440 
-
95.6205 
-
-
93.6819 
-
-
-
94.3804 
96.6145 
-
97.3828 
94.4766 
96.3805 
96.8983 
94.3885 
96.3825 
95.3867 
-
95.6145 
94.3810 
94.0000 
96.7486 
94.4859 
93.6881 
-
95.6208 
93.7438 
96.6145 
-
94.3806 
-
94.4852 
-
94.4862 
-
94.8062 
96.6180 
-
94.4764 
94.3808 
-
94.7675 
-
07.3780 
94.4854 
94.4860 
97.3829 STAR 
27.04.94 
23.02.94 
20.07.95 
17.12.96 
23.06.94 
13.12.95 
27.00.95 
20.07.95 
27.11.96 
24.06.97 
25.07.04 
0306.96 
17.12.06 
28.01.97 
26.01.94 
-
20.03.93 
24.03.94 
23.11.94 
26.03.96 
17.12.06 
-
29.09.93 
-
27.09.95 
-
-
29.09.93 
-
-
-
23.02.94 
26.06.96 
-
21.03.97 
27.04.94 
26.03.96 
17.12.96 
23.06.94 
26.03.96 
31.06.95 
-
20.07.95 
24.03.94 
17.04.13 
29.10.96 
26.07.94 
29.09.93 
-
27.09.95 
29.09.93 
26.06.96 
-
23.02.94 
-
26.07.94 
-
26.07.94 
-
23.11.94 
25.09.96 
-
26.05.94 
26.05.94 
-
27.10.94 
-
28.01.97 
26.07.04 
27.09.94 
21.03.97 Αριθ. 
Απόφαοης 
04.0824 
04.0546 
95.1676 
07.0137 
04.1881 
96.0005 
05.2056 
05.1393 
06.4210 
-
94.1883 
96.0738 
97.0084 
97.0609 
94.0551 
-
93.2836 
94.0552 
94.2052 
ββ.0737 
07.0083 
-
93.2834 
-
95.2054 
-
-
93.2827 
-
-
-
94.0553 
96.1145 
-
97.0704 
94.1874 
96.0736 
97.0085 
94.1877 
96.0735 
96.0623 
-
95.1678 
94.1271 
94.2486 
97.0089 
94.2484 
93.2835 
-
95.2055 
93.2842 
96.1149 
-
94.0554 
-
94.2485 
-
94.2483 
-
94.2951 
96.2601 
-
94.1875 
941876 
Μ~2β0βΓ 
97.5570 
94.2487 
94.2489 
97.0723 Ημερομηνία 
Απόφαοης 
3.6.1994 
29.4.1994 
17.8.1995 
18.2.1997 
11.8.1994 
5.2.1996 
10.10.1995 
17.8.1995 
30.12.1996 
-
28.9.1994 
3.5.1996 
23.1.1997 
2.4.1997 
6.5.1994 
16.04.1997 
18.10.1993 
18.5.1994 
9.12.1994 
3.51096 
23.1.1997 
16.04.1997 
18.10.1993 
18.5.1994 
4.12.1995 
23.1.1997 
16.4.1997 
15.10.1993 
4.12.1995 
23.1.1997 
16.4.1997 
6.5.1994 
19.7.1996 
16.4.1997 
16.4.1997 
15.7.1994 
3.5.1996 
23.1.1997 
20.7.1994 
3.5.1996 
22.6.1995 
3.5.1996 
17.8.1995 
9.6.1994 
2Β 9.1994 
23.1.1997 
28.9.1994 
18 10.1993 
18.05.1994 
4.12.1995 
19.10.1993 
31.7.1996 
23.1.1997 
6.5.1994 
31.7.1996 
28.9.1994 
23.1.1997 
28.9.1994 
23.1.1997 
9.12.1994 
27.9.1996 
23.1.1997 
19.7.1994 
19.7.1994 
02.04.1997 
8 11.1994 
02 04.1997 
02Ô4Î997 
28.91994 
~ 7.10.1994 
16.4.1997 
39 

ISSN 0254-1483 
COM(97) 620 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 03 14 15 17 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-640-GR-C 
ISBN 92-78-28025-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
^ ο