Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - Πράσινη Βίβλος"»

(97/C 244/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: «Ενέργεια για το μέλλον: Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Πράσινη Βίβλος για μια κοινοτική στρατηγική» [COM(96) 576 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Νοεμβρίου 1996 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό, με βάση το άρθρο 198 Γ, (πρώτο εδάφιο) της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε στις 8 Μαρτίου 1996 να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 5 («Χωροταξία, Περιβάλλον, Ενέργεια») 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 438/96 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 3 Απριλίου 1997 (εισηγητής: ο κ. Leinen),

υιοθέτησε κατά την 18η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου), την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Πράσινη Βίβλος για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεί την πρώτη φάση μιας προσέγγισης σε δύο στάδια για την ανάπτυξη στρατηγικής με στόχο την προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η στρατηγική αυτή προβλεπόταν από τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής «Ενεργειακή Πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση» [COM(95) 682 τελικό].

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την Πράσινη Βίβλο και υποστηρίζει τον προσανατολισμό της ευρωπαϊκής πολιτικής προς μία εντατικότερη στρατηγική προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι προς το παρόν δεν γίνεται ισόνομη η επαρκής εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με το στόχο της Επιτροπής να αυξηθεί η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της Κοινότητας έως το έτος 2010 σε 12 %. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εάν το ποσοστό αυτό μπορεί να αυξηθεί σε 15 %, όπως προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμα για το κοινοτικό σχέδιο δράσης σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (). Το ποσοστό αυτό μπορεί να επιτευχθεί αν καταβληθούν ταυτόχρονα εντατικότερες προσπάθειες για την αποτελεσματικότερη και ορθολογικότερη χρήση της ενέργειας.

1.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί επίσης με την Επιτροπή ότι όσον αφορά τη χρήση των ανανεώσιμων ενεργειών υφίστανται ακόμη σοβαρές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, καθώς επίσης και ότι οι διαφορές αυτές δεν οφείλονται αποκλειστικά στις διαφορετικές, γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες. Αντιθέτως, τα πολυάριθμα παραδείγματα αποτελεσματικής προώθησης των ανανεώσιμων ενεργειών αποδεικνύουν ότι ευνοϊκές πολιτικές και οικονομικές προϋποθέσεις σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο μπορούν να ενισχύσουν τη διείσδυση των ανανεώσιμων ενεργειών στην αγορά. Απτά παραδείγματα είναι η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας στη Δανία και τη Γερμανία, η αξιοποίηση της βιομάζας στη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Αυστρία, η αξιοποίηση της υδροηλεκτρικής ενέργειας μικρής κλίμακας στο Βορρά της Πορτογαλίας, η αξιοποίηση της ηλιακής θερμικής ενέργειας στην Ελλάδα και την Αυστρία ή της φωτοβολταϊκής σε πολλές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.5. Η ΕΤΠ έχει τη γνώμη ότι ιδιαίτερα οι παράγοντες τοπικού και περιφερειακού επιπέδου διαδραματίζουν σοβαρό ρόλο κατά τη διάδοση των ανανεώσιμων ενεργειών επειδή οι ανανεώσιμες ενέργειες δεν διατίθενται και δεν αξιοποιούνται με συγκεντρωτικό τρόπο. Επομένως, η δημιουργία κινήτρων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων ενεργειών.

1.6. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τους λόγους που περιλαμβάνει το Πράσινο Βιβλίο και οι οποίοι συνηγορούν υπέρ μιας ενεργούς και εντατικής προώθησης των ανανεώσιμων ενεργειών:

- οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προστατεύουν το περιβάλλον και συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου (ιδιαίτερα CO2) 7

- οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ενδογενείς πηγές και επομένως περιορίζουν την εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις εισαγωγές 7

- η αξιοποίηση των ανανεώσιμων ενεργειών προωθεί την περιφερειακή ανάπτυξη και δημιουργεί θέσεις απαχόλησης, κυρίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά προβλήματα αλλά και στη γεωργία 7

- οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προσφέρουν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μεγάλες δυνατότητες εξαγωγών, ιδιαίτερα προς τις αναπτυσσόμενες και νέες βιομηχανικές χώρες στις οποίες οι ανάγκες σε ενέργεια αυξάνονται ραγδαίως 7

- το ευρύ κοινό στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα δείχνει μεγάλη προτίμηση για την εντατικότερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη πηγή ενέργειας.

1.7. Η ΕΤΠ προτείνει να δημιουργηθεί, παράλληλα με τα κοινοτικά μέσα που ισχύουν εδώ και δεκαετίες στον τομέα του άνθρακα (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Χάλυβα και Άνθρακα) και της ατομικής ενέργειας (Euratom) και μία νομική βάση για την προώθηση των ανανεώσιμων ενεργειών στα πλάισια της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την Επιτροπή ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι δυνατό να εξετασθούν ανεξάρτητα από τις άλλες πολιτικές. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να ενταχθεί η πολιτική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις άλλες κοινοτικές πολιτικές (εξωτερικό εμπόριο, πολιτική βιομηχανίας και ανταγωνισμού, γεωργική πολιτική, αναπτυξιακή πολιτική, πολιτική για την εσωτρική αγορά, την έρευνα και ανάπτυξη, φορολογική πολιτική και πολιτική μεταφορών και περιβάλλοντος, διαρθρωτική και περιφερειακή πολιτική έως την πολιτική για τον τουρισμό). Επομένως, η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν πρέπει στο μέλλον να εξετάζεται υπό το πρίσμα της ενεργειακής και πολιτικής πολιτικής, αλλά και υπό το πρίσμα οικονομικών και τεχνολογικών κριτηρίων.

2. Ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης

2.1. Η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις εισαγωγές σε ενέργεια είναι σήμερα τεράστια και θα αυξηθεί σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής ακόμη περισσότερο, αν δεν ληφθούν κατάλληλα μέτρα (από 50 % σήμερα σε πάνω από 70 % έως το 2010). Η εξάρτηση αυτή, η οποία είναι αντίθετη προς το στόχο ασφάλειας του εφοδιασμού, μπορεί, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ να περιορισθεί με την αξιοποίηση καθαρότερων ενδογενών πηγών ενέργειας.

Ο εφοδιασμός φθηνής και καθαρής ενέργειας έχει σημασία για την οικονομική ανάπτυξη την ανταγωνιστικότητα στην παγκόσμια αγορά και την ευημερία των πολιτών της Ένωσης.

2.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την άποψη ότι η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν πρέπει να αναχαιτισθεί από τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς για τον ηλεκτρισμό. Η οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια περέχει ευκαιρίες για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αλλά και κινδύνους. Αφενός, η ξεχωριστή κατάθεση λογαριασμών των επιχειρήσεων εφοδιασμού σε ενέργεια επιτρέπει τον καλύτερο έλεγχο των επιχειρήσεων αυτών, οι οποίες συχνά έχουν χαρακτήρα μονοπωλίου. Από την άλλη πλευρά, όμως, η διείσδυση της αγοράς από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δυσχεραίνεται λόγω του μονόπλευρου προσανατολισμού προς τις χαμηλές πηγές ενέργειας. Αν δεν καταβληθούν εντατικότερες προσπάθειες και δεν ληφθούν πιο προηγμένα μέτρα προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υπάρχει κίνδυνος να αναχαιτισθεί η ανάπτυξη τους από τις συνέπειες της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

2.3. Η Πράσινη Βίβλος επισημαίνει δικαίως τη σημασία που έχουν οι εθνικές βασικές προϋποθέσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για παράδειγμα, η ραγδαία ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας στη Δανία και τη Γερμανία οφείλεται στις κατάλληλες νομικές διατάξεις που λήφθηκαν πρόσφατα, π.χ. με την καθιέρωση ειδικών υποχρεώσεων σχετικά με την κατανάλωση και την εγγύηση. Χάρις στη συμβολή εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων προώθησης επιτεύχθηκε στις χώρες αυτές εντός λίγων ετών η παραγωγή των Ύ της συνολικής αιολικής ενέργειας στην ΕΕ.

2.4. Το κλειδί για την εντονότερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά έγκειται όπως τονίζει και το Πράσινο Βιβλίο, στην εξάλειψη των εμποδίων και των αδυναμιών της αγοράς. Όπως δείχνουν και τα παραδείγματα της αιολικής και ηλιοθερμικής ενέργειας, η βελτιστοποίηση της αξιοποίησης μπορεί να επιτευχθεί μόνο κάτω από συνθήκες της αγοράς και όχι κάτω από συνθήκες εργαστηρίου. Μόνο μία αυξημένη ζήτηση της αγοράς μπορεί να οδηγήσει σε αισθητή μείωση του κόστους. Αυτό ισχύει επίσης και για τη φωτοβολταϊκή ενέργεια, τα πάρκα αιολικής ενέργειας στα ανοικτά της θάλασσας και την καλλιέργεια ενεργειακών φυτών. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, παράλληλα με την Έρευνα, Ανάπτυξη και Επίδειξη θα πρέπει και αυτές οι τεχνολογίες να εισαχθούν στην αγορά και να βελτιωθούν οι ισχύουσες διαδικασίες.

2.5. Οι στρατηγικές που αναπτύσσουν οι δύο μεγαλύτεροι ανταγωνιστές της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να απαντηθούν, εάν επιθυμεί η ΕΕ να διατηρήσει την ικανότητα δράσης σε μία από τις σημαντικά στρατηγικότερες αγορές του μέλλοντος για τον 21ο αιώνα. Η ΕΤΠ συμφωνεί ωστόσο με την άποψη της Επιτροπής ότι μια ισχυρή θέση στο διεθνή ανταγωνισμό μπορεί να διατηρηθεί και να ενισχυθεί μόνο με την προϋπόθεση ότι η εσωτερική αγορά θα προσφέρει στους ανάλογους οικονομικούς κλάδους κατάλληλη και ευρεία βάση.

3. Προοπτικές για τη διείσδυση της αγοράς από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

3.1. Στο Πράσινο βιβλίο περιγράφονται διάφορα σενάρια (η ευρωπαϊκή ενέργεια έως το 2010 και TERES II), τα οποία παρουσιάζουν σε ποια έκταση θα αυξηθεί η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τα επόμενα 25 έτη. Η ΕΤΠ τονίζει ότι οι μακροπρόθεσμες προγνώσεις στον τομέα της ενέργειας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εκάστοτε βασικές συνθήκες. Αυτό επιβεβαιώνεται άλλωστε και στο Πράσινο Βιβλίο και τονίζεται ότι «Εάν δεν καθορισθούν συγκεκριμένα κίνητρα, δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται ότι θα γίνει εκμετάλλευση των μεγάλων δυνατοτήτων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ότι οι εν λόγω πηγές θα έχουν μεγαλύτερη συμβολή στο ευρωπαϊκό ενεργειακό ισοζύγιο».

3.2. Η ΕΤΠ επισύρει την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι άλλες επιστημονικές μελέτες προβλέπουν ένα πολύ υψηλότερο ποσοστό συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η μελέτη που εκπόνησε η EUROSOLAR με εντολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Το δυναμικό της ηλιακής ενέργειας στην ΕΕ», υπολογίζει ότι η συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα ανέρχεται σε 50 % έως το 2020, με την προϋπόθεση ότι η συνολική κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ θα σταθεροποιηθεί στο επίπεδο του 1990.

3.3. Σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο σήμερα αξιοποιείται μόνο το 16 % των τεχνικών δυνατοτήτων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής ανέρχονται σε περίπου 400 εκατ. ΤΟΕ. Η ΕΤΠ τονίζει ότι εν τω μεταξύ είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι το φυσικό απόθεμα σε ανανεώσμες πηγές ενέργειας επαρκεί για να αντικαταστήσει μακροπρόθεσμα όλες τις ορυκτές και πυρηνικές πηγές ενέργειας.

4. Τα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

4.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι μόνο με την προϋπόθεση ότι θα αυξηθούν ουσιαστικά τα ποσοστά ανενώσιμης ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της Κοινότητας και συγχρόνως θα περιορισθεί σημαντικά η χρήση ορυκτών καυσίμων, μπορεί να εξασφαλισθεί η πραγματοποίηση των στόχων που χαράχθηκαν στα πλαίσια διεθνών συμφωνιών όπως π.χ. στα πλαίσια της Γενικής Συμφωνίας για την Προστασία του Κλίματος του Ρίο. Εναλλακτικές λύσεις δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου 7 η πυρηνική ενέργεια δεν μπορεί να συνεισφέρει στην επίλυση των κλιματολογικών προβλημάτων επειδή πολυάριθμα κράτη μέλη της ΕΕ τάχθηκαν κατά της ενέργειας αυτής.

4.2. Η ΕΤΠ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να καταβληθούν εντατικότερες προσπάθειες στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όχι στο μέλλον, αλλά ήδη σήμερα, δηλαδή 5 χρόνια μετά από τη Διάσκεψη για το Περιβάλλον, στο Rio de Janeiro, και ένα χρόνο μετά τη Διάσκεψη για την Προστάσία του Κλίματος στο Κιότο της Ιαπωνίας. Αν δεν αξιοποηθούν σε μεγαλύτερο βαθμό οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί ο στόχος της σταθεροποίησης των εκπομπών του CO2 έως το έτος 2000 και η περαιτέρω μείωσή του στο μέλλον. Μόνο με μία ενεργειακή πολιτική που να προσανατολίζεται προς το μέλλον και να συμπεριλαμβάνει μία στρατηγική για την προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα είναι η Ευρώπη σε θέση να διατηρήσει αξιόπιστα τον καθοδηγητικό της ρόλο στον τομέα της διεθνούς περιβαλλοντικής πολιτικής.

4.3. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οι οποίες αποτελούν εξ ορισμού ενδογενείς και ανεξάντλητες πηγές ενέργειας, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στη μείωση της εξάρτησης από τις εξαγωγές 7 συγχρόνως συμβάλλουν στον περιορισμό της επιβάρυνσης του ισοζυγίου πληρωμών. Οι επιπτώσεις των προβλημάτων εφοδιασμού και η αύξηση των τιμών στις διεθνείς αγορές ενέργειας μπορούν να εξαλειφθούν με την ενισχυμένη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επίσης, ενόψει της προβλεπόμενης αύξησης της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας, η ΕΤΠ υποστηρίζει την ανάπτυξη μιας ευρύτερης στρατηγικής για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

4.4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει επίσης τις διαπιστώσεις της Επιτροπής σχετικά με την ανταγωνιστικότητα και την εξέλιξη του κόστους των τεχνολογιών για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τονίζει ιδιαίτερα ότι το ισχύον γενικό φορολογικό σύστημα δεν ευνοεί τη βέλτιστη κατανομή των πόρων, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας. Στρεβλώσεις της αγοράς και άλλες άμεσες ή έμμεσες ενισχύσεις των συμβατικών πηγών ενέργειας πρέπει επομένως να καταργηθούν. Αυτό σημαίνει ότι οι επιδοτήσεις ύψους δισεκατομμυρίων που διοχετεύονται κάθε χρόνο σε τεχνολογίες ξεπερασμένες (ορυκτά καύσιμα και πυρηνική ενέργεια) θα πρέπει να διοχετευθούν προς τις τεχνολογίες του αύριο (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

4.5. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την ανάλυση της Επιτροπής ότι οι καθαρές τεχνολογίες, ιδιαίτερα οι τεχνολογίες για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στα πλαίσια του στόχου της οικονομικής ευμάρειας. Το γεγονός ότι οι δυνατότητες της αγοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υπολογίζονται σε περισσότερο από 1 700 δισεκατομμύρια Ecu για τα επόμενα 25 χρόνια καθιστά αναγκαίο να καταβάλει η Κοινότητα παρόμοιες προσπάθειες όπως αυτές που κατέβαλε στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούν να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες εξαγωγής και οι δυνατότητες επέκτασης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην παγκόσμια αγορά.

4.6. Η ΕΤΠ συμφωνεί επίσης με την εκτίμηση της Πράσινης Βίβλου ότι η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας περιλαμβάνει τεράστιες δυνατότητες για την ανάπτυξη της απασχόλησης. Σε αυτό το πλαίσιο επισημαίνει ιδιαίτερα το γεγονός ότι η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να δημιουργήσει πενταπλάσιο αριθμό θέσεων απασχόλησης σε σχέση με τις συμβατικές τεχνολογίες ενέργειας. Αναφέρεται ως παράδειγμα η βιομηχανία παραγωγής αιολικής ενέργειας στη Δανία, η οποία απασχολεί σήμερα περισσότερους εργαζόμενους από ό,τι ο παραδοσιακός τομέας της αλιείας. Εάν αξιοποιηθούν με συνέπεια οι δυνατότητες που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να δημιουργηθούν κατά τα επόμενα 25 έτη περισσότερο από 1 εκατομμύριο νέες και ασφαλείς θέσεις απασχόλησης στην ΕΕ.

4.7. Ο μεγαλύτερος αριθμός θέσεων απασχόλησης στα πλαίσια της εκμετάλλευης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δημιουργείται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για το λόγο αυτό θα πρέπει οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που επενδύουν στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να λαμβάνουν ιδιαίτερη ενίσχυση με κοινοτικά μέσα και κυρίως οι ΜΜΕ που βρίσκονται σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.

4.8. Η ΕΤΠ συμφωνεί, επίσης, με την εκτίμηση της Πράσινης Βίβλου ότι η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δημιουργεί θέσεις απασχόλησης σε περιοχές στις οποίες δεν σημειώνεται η παραδοσιακή βιομηχανική ανάπτυξη. Πολλές από τις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Κοινότητας υποφέρουν από την έλλειψη συμβατών ενεργειακών πηγών 7 όμως ειδικά οι περιοχές αυτές διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας οι οποίες πρέπει να αξιοποιηθούν.

4.9. Η ΕΤΠ τονίζει ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να διαδραματίσουν πολύ σημαντικότερο ρόλο όχι μόνο στις αγροτικές, αλλά και στις αστικές περιοχές. Σε τοπικό επίπεδο υπάρχουν γι'αυτό τεράστιες δυνατότητες αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως π.χ. στον τομέα των κατασκευών στον οποίο με μία κατάλληλη αρχιτεκτονική, μπορεί να αξιοποιηθεί έμμεσα και άμεσα η ηλιακή ενέργεια.

4.10. Ο τουριστικός τομέας προσφέρει επίσης ευκαιρίες για αυξημένη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, επειδή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας γίνονται ευκολότερα δεκτές από τους καταναλωτές από ό,τι άλλες πηγές ενέργειας. Υπάρχουν ήδη περιοχές οι οποίες προσπαθούν να προσελκύσουν τουρίστες προβάλλοντας την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επιπλέον, οι ανανεώσιμες ενέργειες μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη της εποχιακής υψηλής ζήτησης, ώστε να μην είναι πλέον απαραίτητη η κατασκευή πρόσθετων εργοστασίων παραγωγής ενέργειας.

5. Εμπόδια που παρακωλύουν την ευρύτερη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

5.1. Η Επιτροπή διαπιστώνει πολύ σωστά ότι πολυάριθμα εμπόδια και αντικρουόμενα συμφέροντα παρακωλύουν την εντατικότερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Με εξαίρεση την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους, η οποία μακροπρόθεσμα μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν σοβαρό ρόλο κατά την εξάλειψη των εμποδίων αυτών π.χ. μέσω της έκδοσης ειδικών διατάξεων στον τομέα των κατασκευών και της χωροταξίας, στον τομέα της χρηματοδότησης, της επαγγελματικής κατάρτισης και επιμόρφωσης, της πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης ή της εντατικότερης δέσμευσης των τοπικών και περιφερειακών φορέων εφοδιασμού ενέργειας.

5.2. Η ΕΤΠ θεωρεί επίσης σωστό τον ισχυρισμό της Επιτροπής και το κόστος των τεχνολογιών για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μειώνεται ραγδαίως μόλις εισαχθούν οι ενέργειες αυτές στην αγορά. Όπως δείχνουν και οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν με την αιολική ενέργεια, αλλά και με τη φωτοβολταϊκή και τη θερμική ηλιακή ενέργεια, η εντυπωσιακή μείωση του κόστους που σημειώθηκε τα τελευταία έτη οφείλεται κατά κύριο λόγο στη σταθερά αυξανόμενη ζήτηση και στην περαιτέρω τεχνολογική πρόοδο που προκλήθηκε από τη ζήτηση αυτή. Η ΕΤΠ προτείνει γι'αυτό να χαραχθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο μία στρατηγική για την εισαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά. Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι η μαζική παραγωγή τεχνολογιών για την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα προκαλέσει στο μέλλον δραστική μείωση του κόστους και συγχρόνως θα αυξηθούν μεσοπρόθεσμα αισθητά οι δαπάνες για τους συμβατούς φορείς ενέργειας.

Σχετικά λαμβανομένης υπόψη της αρχής της επικουρικότητας πρέπει να γίνει σεβαστή η πρωταρχική ευθύνη των κρατών μελών και περιφερειών για την προώθηση ανανεώσιμων ενεργειών.

5.3. Η συνεκτίμηση του εξωτερικού κόστους, όπως απαιτείται στο Πράσινο Βιβλίο, αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αύξηση της συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ισοζύγιο. Η ΕΤΠ καλεί γι'αυτό το Συμβούλιο να συμφωνήσει το συντομότερο δυνατό με την καθιέρωση ευρωπαϊκού ενεργειακού φόρου ή εισφοράς για την προστασία του κλίματος.

5.4. Η ΕΤΠ έχει τη γνώμη ότι εκτός από την εξάλειψη των τεχνικών και διοικητικών φραγμών έχει εξαιρετική σημασία το θέμα της υποχρεωτικής διοχέτευσης και αμοιβής της ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας που παράγεται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την εκτίμηση της Επιτροπής ότι ένας συγκεντρωτικός εφοδιασμός σε ενέργεια ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών σχετικά με τη διείσδηση της αγοράς από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η θέση των πολυάριθμων ιδιωτικών οργανισμών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έναντι των μεγάλων οργανισμών παροχής ενέργειας, που έχουν συνήθως μονοπωλιακό χαρακτήρα.

5.5. Όσον αφορά τη σύνδεση με κεντρικά ηλεκρικά δίκτυα και τους όρους διασύνδεσης η ΕΤΠ συμφωνεί με τη δημιουργία τυπικών συμβολαίων καθώς και τη χάραξη σαφών ρυθμίσεων σχετικά με την ανάληψη του κόστους για τη σύνδεση με τα κεντρικά δίκτυα. Κατ' αυτό τον τρόπο μπορεί να αναχαιτισθεί η πρακτική των συχνά αυθαίρετα υψηλών τιμών για τη σύνδεση στο κεντρικό δίκτυο οι οποίες δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια, καθώς και τα τέλη διασύνδεσης που επιβάλλουν οι οργανισμοί εφοδιασμού σε ενέργεια.

5.6. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η χαμηλή τιμή που καταβάλλεται για τη διοχέτευση ρεύματος στο δίκτυο αποτελεί εμπόδιο για την καλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η πραγματική αξία του ρεύματος που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αντικατοπτρίζεται στην τιμή που καταβάλλουν οι οργανισμοί παροχής ενέργειας. Για το λόγο αυτό η ΕΤΠ θεωρεί απαραίτητο να θεσπισθούν νομικά ελάχιστα πρότυπα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα οποία αντικατοπτρίζουν τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα ελάχιστα αυτά πρότυπα μπορούν να θεσπισθούν μέσω συμφωνιών μεταξύ των ενδιαφερομένων. Το κοινωνικό και οικολογικό όφελος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να αποτελεί μέρος της τιμής τους, όπως άλλωστε και η υψηλότερη αξία που έχει το ρεύμα και η θέρμανση που παράγεται από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, λόγω της χαμηλότερης απώλειας κατά τη διοχέτευση. Επιπλέον, θα ήταν σκόπιμο να αξιοποιηθεί η υψηλότερη αποδοχή της κοινής γνώμης έναντι των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προκειμένου να προωθηθεί η χρήση των ενεργειών αυτών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να προβλεφθεί μια τιμή η οποία να καλύπτει το κόστος.

5.7. Επίσης, συμφωνεί με την Επιτροπή ότι για να προωθηθεί η ευρύτερη χρήση βιοκαυσίμων στον τομέα των μεταφορών χρειάζεται κατάλληλη υποδομή. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι η δημιουργία παρόμοιας υποδομής δεν είναι απαραίτητη μόνο για τον τομέα των βιοκαυσίμων, αλλά για όλες τις πηγές ανανεώσιμης ενέργειας.

5.8. Ένα άλλο σημαντικό εμπόδιο για τη μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέρειας στην αγορά δημιουργεί, όπως διαπιστώνει η Επιτροπή, το θέμα της χρηματοδότησης. Η ΕΤΠ προτείνει για το λόγο αυτό να αναπτυχθούν ειδικά μέσα χορήγησης δανείων για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως π.χ. οι λεγόμενες πιστώσεις ηλιακής ενέργειας στις οποίες αντικατοπτρίζονται τα πλεονεκτήματα και οι ιδιαιτερότητες των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Με παρόμοια μέσα μπορούν να μειωθούν αισθητά οι χρόνοι απόσβεσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

5.9. Σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επίσης στον τομέα των κανονισμών δόμησης και στον τομέα της προστασίας της φύσης και του περιβάλλοντος. Η ΕΤΠ καλεί τους αρμόδιους φορείς της δημόσιας διοίκησης να δημιουργήσουν ένα καθεστώς προτίμησης της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό το καθεστώς προτίμησης θα πρέπει να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκαιο προστασίας του περιβάλλοντος, προκειμένου να αποφευχθούν οι προστριβές μεταξύ των συμφερόντων για την προστασία της φύσης και της αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το οικολογικό όφελος που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την πιθανή εναρμόνιση με τα τοπικά συμφέροντα.

5.10. Στην Πράσινη Βίβλο επισημαίνονται οι διαφορές που υφίστανται στα κράτη μέλη σχετικά με το επίπεδο πληροφόρησης, εμπειριών, ευαισθητοποίησης των ενδιαφερόμενων παραγόντων, διαφορές που δημιουργούν ένα επιπλέον εμπόδιο. Οι διαφορετικές προδιαγραφές καθώς και τα διαφορετικά εθνικά και περιφερειακά προγράμματα, τα οποία συχνά υπόκεινται σε ραγδαίες μεταβολές, συμβάλλουν στην αστάθεια και στην απρόβλεπτη εξέλιξη των αγορών για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την άποψη αυτή και υποστηρίζει το αίτημα για τη χάραξη σταθερού και αειφόρου κοινοτικού πλαισίου για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

5.11. Η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πράσινη Βίβλος δεν εξετάζει πιο εμπεριστατωμένα την επικείμενη φιλελευθεροποίηση και απορύθμιση των αγορών ενέργειας στην ΕΕ στο κεφάλαιο σχετικά με τα εμπόδια που παρακωλύουν τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε περίπτωση που δεν ληφθούν κατάλληλα συνοδευτικά μέτρα, μπορεί η φιλευθεροποίηση να αποβεί αρνητική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι εθελούσιες διατάξεις που περιλαμβάνει η οδηγία για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού για την προώθηση ενδογενών εγχώριων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πρέπει να καταστούν κατά την άποψη της ΕΤΠ υποχρεωτικές ιδιαίτερα μάλιστα το άρθρο 8.3 και 11.3 της οδηγίας (προτίμηση για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

6. Η λύση για το μέλλον: μία στρατηγική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

6.1. Ένας φιλόδοξος στόχος για την αύξηση της συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

6.1.1. Το ποσοστό συμμετοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ισοζύγιο ενέργειας της ΕΕ, το οποίο πρόκειται να διπλασιασθεί στο 12 % έως το έτος 2010 θα πρέπει κατά την άποψη της ΕΤΠ να αυξηθεί στο 15 % όπως προτείνει άλλωστε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμα για το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο στόχος αυτός είναι αναμφίβολα επιτεύξιμος εάν εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της ενέργειας και της ορθολογικής της χρήσης.

6.1.2. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι πρέπει να χαραχθούν τμηματικοί στόχοι για κάθε είδος ανανεώσιμης πηγής ενέργειας. Συγκεκριμένοι στόχοι και οδηγίες θα αποτελούσαν ένα ιδιαίτερο κίνητρο για όλα τα κράτη μέλη προκειμένου να υλοποιήσουν στην πράξη πολιτική με στρατηγικό χαρακτήρα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

6.1.3. Η ΕΤΠ αναφέρει ορισμένα παραδείγματα σχετικά με τις δυνατότητες πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο:

- σε αναλογία με το ιαπωνικό πρόγραμμα των 70 000 σκεπών με φωτοβολταϊκά κύτταρα θα πρέπει η ΕΕ να καταρτίσει ένα πρόγραμμα 250 000 σκεπών και προσόψεων. Παρόμοιο πρόγραμμα θα αποτελούσε ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και βιοτεχνία προκειμένου να μειώσει το κόστος για τα ηλιακά κύτταρα λόγω της αυξημένης ζήτησης 7

- στον τομέα της αιολικής ενέργειας θα πρέπει κατά τα επόμενα 10 έτη να εγκαταταθούν στην Ευρώπη εκτός από τις προγραμματισμένες μονάδες, επιπλέον 10 000 MW. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι στις χώρες συνοχής, αλλά και στις διαρθρωτικά λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Κοινότητας, κυριαρχούν συχνά εξαιρετικές συνθήκες όσον αφορά τον άνεμο. Παράλληλα με αυτό το πρόγραμμα των 10 000 MW θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και η αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας στα ανοικτά της θάλασσας μέσω ενός ειδικού προγράμματος 5 000 MW 7

- η ΕΤΠ συνιστά, προκειμένου να αξιοποιηθεί το τεράστιο δυναμικό σε βιομάζα που διατίθεται στην Ευρώπη, να αυξηθεί η ανανεώσιμη αυτή πηγή ενέργειας από 2 200 PJ το 1989 σε 7 000 PJ έως το 2010. Το παράδειγμα της Αυστρίας δείχνει ότι ο τριπλασιασμός της συμβολής της βιομάζας εντός μιας δεκαετίας είναι απόλυτα ρεαλιστικός στόχος, εάν ληφθούν κατάλληλα μέτρα.

6.1.4. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την άποψη της Επιτροπής να υποχρεωθούν τα κράτη μέλη να εκδίδουν σε τακτά διαστήματα εκθέσεις σχετικά με τα εθνικά μέτρα προώθησης που εφαρμόζουν. Σ'αυτό το πλαίσιο οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραμματίζουν διττό ρόλο. Αφενός, συμβάλλουν στην συγκεκριμένη υλοποίηση του κοινοτικού στόχου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αφετέρου εκτελούν καθήκοντα ελέγχου και αναπροσαρμογής έναντι των κρατών μελών και της Κοινότητας.

6.2. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών

Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με τη διαπίστωση του Πράσινου Βιβλίου ότι επειδή τα περισσότερα μέτρα για την υλοποίηση των στόχων εφαρμόζονται σε εθνικό, περιφερειακό, και τοπικό επίπεδο, είναι αναγκαίο να εντατικοποιηθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σ'αυτό το πλαίσιο η βελτιωμένη συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων καθώς και η αύξηση των πόρων που διατίθεται για τα κοινοτικά προγράμματα Altener II και SAVE II μπορούν να λειτουργήσουν σαν καταλύτης.

6.3. Η ενίσχυση των κοινοτικών πολιτικών

Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την πρόθεση της Επιτροπής να καθιερώσει μια διυπηρεσιακή ομάδα εργασίας προκειμένου να βελτιωθεί ο συντονισμός σε κοινοτικό επίπεδο αλλά και εντός της Επιτροπής. Τα μέλη αυτής της ομάδας εργασίας θα πρέπει να προέρχονται από όλες τις υπηρεσίες και Γενικές Διευθύνσεις οι οποίες ασχολούνται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (εμπόριο, βιομηχανική πολιτική και πολιτική ανταγωνισμού, γεωργική πολιτική, αναπτυξιακή πολιτική, εσωτερική αγορά, έρευνα και ανάπτυξη, φορολογική πολιτική, πολιτική μεταφορών, περιβαλλοντική πολιτική, διαρθρωτική και περιφερειακή πολιτική και ακόμη τουρισμός).

6.3.1. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς

Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να τονίσει ότι η δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς ηλεκτρισμού περιλαμβάνει συγχρόνως ευκαιρίες αλλά και κινδύνους. Οι εμπειρίες από χώρες που έχουν ήδη υιοθετήσει την απελευθέρωση της αγοράς σε σημαντικό βαθμό, όπως οι ΗΠΑ, επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση αυτή. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει, επίσης, ότι ο στόχος των χαμηλών τιμών ενέργειας με σκοπό τη διατήρηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας θα πρέπει να αναθεωρηθεί.

Καλείται λοιπόν η Επιτροπή να θεσπίσει συνοδευτικά μέτρα στον τομέα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας προκειμένου να επιταχυνθεί η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά. Σ'αυτό το πλαίσιο αξίζει να τονισθεί ότι η αρχή της προστασίας του περιβάλλοντος (δηλαδή η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) έχει προτεραιότητα πριν από τα καθαρά κριτήρια κόστους, συνεπώς, οι αντίστοιχες εθελούσιες διατάξεις της οδηγίας θα πρέπει να μετατραπούν σε υποχρεωτικές διατάξεις για τα κράτη μέλη και ιδιαίτερα τα άρθρα 8 (3) και 11 (3) της οδηγίας (προτεραιότητα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

Οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς εφοδιασμού ενέγειας δεν θα πρέπει ωστόσο να υποστούν τα μειονεκτήματα που προκαλεί η όξυνση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά λόγω της, συνήθως, μεγαλύτερης δέσμευσής τους για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Σ'αυτό το πλαίσιο έχει εξαιρετική σημασία η διασφάλιση της πρόσβασης στο δίκτυο καθώς και η εγγυημένη βασική τιμή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΤΠ καλεί γι'αυτό την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις σχετικά με μια ευρωπαϊκή οδηγία εφοδιασμού παροχής ρεύματος με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σ'αυτό το πλαίσιο δεν θα πρέπει ωστόσο να υπονομευθούν εθνικές ρυθμίσεις παροχής ρεύματος για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που εφαρμοζονται με επιτυχία.

6.3.1.1. Πιστώσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι το σύστημα πιστώσεων που προτείνει η Επιτροπή αποτελεί κατ'αρχήν ενδιαφέρουσα και καινοτόμο προσέγγιση, η οποία θα πρέπει, ωστόσο, να εξετασθεί λεπτομερώς. Επομένως, δε συνιστάται προς το παρόν η εφαρμογή παρόμοιου συστήματος στην πράξη.

6.3.1.2. Η εσωτερίκευση του κόστους και η εναρμόνιση της φορολογικής νομοθεσίας

Η ΕΤΠ υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι η φορολογική εναρμόνιση, δηλαδή η καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού ενεργειακού φόρου και η ταυτόχρονη απαλλαγή από τη φορολογία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα αποτελέσει καθοριστικό κίνητρο για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, όπως δείχνουν οι εμπειρίες σε ορισμένα κράτη μέλη (Δανία, Κάτω Χώρες, Σουηδία), παρόμοια απαλλαγή από τη φορολογία δεν επαρκεί μεσοπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα προκειμένου να καταναλωθούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην αγορά. Μια ευρωπαϊκή οδηγία για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, η οποία θα προβλέπει ελάχιστες τιμές για το ρεύμα που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θα αποτελούσε σημαντική συμπλήρωση αυτού του νέου φορολογικού προσανατολισμού στον ενεργειακό τομέα.

6.3.1.3. Κρατικές ενισχύσεις και άλλα μέτρα προώθησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι είναι αναγκαίο να εφαρμόζονται ειδικά τα κρατικά μέτρα προώθησης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή κοινοτικό επίπεδο.

Η ΕΤΠ προτείνει να καθορισθούν σ'αυτό το πλαίσιο κοινοτικά ελάχιστα όρια για τις τιμές παροχής ενέργειας. Το «κοινοτικό πλαίσιο» για κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος θα πρέπει να συμπληρωθεί προκειμένου να επιτρέπεται η επιβολή υψηλότερων τιμών, σε εθνικό επίπεδο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, λόγω των θετικών επιπτώσεων που έχουν στο περιβάλλον, έναντι των πτυχών που συνδέονται άμεσα με τα κριτήρια του ανταγωνισμού.

Κατά τον καθορισμό του ύψους των τιμών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:

- το οριακό κόστος που αποφεύχθηκε για μεγάλη περίοδο 7

- το εξωτερικό όφελος καθώς και εξωτερικό κόστος που δεν δημιουργήθηκε χάρη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 7

- τα περιθώρια κέρδους όπως αυτά που ισχύουν και για τις συμβατές πηγές ενέργειας.

Η ΕΤΠ συμφωνεί με το σκεπτικό μιας τιμής για όλες τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που να ανταποκρίνεται στο κόστος δεδομένου ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν μπορούν με τις σημερινές τιμές ρεύματος να ανταγωνιστούν τις συμβατές πηγές ενέργειας. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τα φωτοβολταϊκά συστήματα που συνδέονται με το δίκτυο, την αιολική ενέργεια στην ενδοχώρα ή στα ανοικτά της θάλασσας καθώς και διάφορες τεχνολογίες βιομάζας.

Σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», όπως ορίζεται στο άρθρο 130 Ρ (2) της Συνθήκης ΕΟΚ θα πρέπει το σύνολο του κόστους που δημιουργείται λόγω της χορήγησης υψηλότερων τιμών παροχής ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να κατανέμεται πλήρως στις τιμές όλων των καταναλωτών ρεύματος. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία σε περιφερειακό επίπεδο, η ΕΤΠ συμφωνεί να δημιουργηθούν μηχανισμοί εθνικού ή κοινοτικού επιπέδου όπως π.χ. αντισταθμιστικά ταμεία μεταξύ των οργανισμών παροχής ενέργειας.

Το αίτημα για μια καλύτερη βάση στα πλαίσια του καθορισμού των τιμών για την παροχή ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμφωνεί απόλυτα με την παράγραφο 18 του Προγράμματος Δράσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούλιο 1996. Το πρόγραμμα αυτό, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη καλούνται «... να διασφαλίσουν την πρόσβαση στα δίκτυα ανεξάρτητων παραγωγών ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε τιμές οι οποίες, αφενός, επιδρούν ενθαρρυντικά στη χρήση ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή τουλάχιστον δεν επιδρούν αρνητικά.»

6.3.1.4. Τυποποίηση

Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει την καθιέρωση πανευρωπαϊκών προτύπων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, όσο δεν υπάρχουν ακόμα κοινοτικά πρότυπα, θα πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε ένα νέο ευρωπαϊκό σύστημα προτύπων να μη δημιουργεί νέα εμπόδια, όπως π.χ. απαράδεκτα υψηλό κόστος για τις ΜΜΕ.

6.3.2. Συγκεκριμένη οικονομική ενίσχυση των δράσεων για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

6.3.2.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την αύξηση των πόρων για το πρόγραμμα Altener II. Οι δραστηριότητες του προγράμματος αυτού έχουν εξαιρετική σημασία για την διείσδυση στην αγορά και την εμπορευματοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

6.3.2.2. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να συμπεριληφθούν στο μέλλον σε όλα τα κοινοτικά μέσα χρηματοδότησης, ιδιαίτερα κίνητρα για την πραγματοποίηση επενδύσεων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις χρηματοδοτήσεις και τα δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας για την Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη (ΕΒRD). Συγχρόνως, θα πρέπει να βελτιωθούν οι δυνατότητες ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής καθώς και στα πλαίσια του προγράμματος για τη Μεσόγειο (MEDA) και των Αναπτυξιακών Προγραμμάτων για τρίτες χώρες.

6.3.3. Έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη

6.3.3.1. Σκοπός της πολιτικής για την έρευνα είναι η εξάλειψη ανισοτήτων που δημιουργούνται κατά την προώθηση διαφόρων τεχνολογιών ενέργειας. Στο μέλλον πρέπει να αυξηθούν οι πόροι που διατίθενται για την έρευνα στον τομέα των ανανεώσιμων ενεργειών.

6.3.3.2. Η προώθηση της έρευνας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να βασίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό στην αρχή της έρευνας με προσανατολισμό την πρακτική εφαρμογή, δηλαδή με προσανατολισμό τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών κατασκευής. Η ΕΤΠ συμφωνεί από κάθε άποψη με τη διαπίστωση του Πράσινου Βιβλίου ότι το κλειδί για μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά βρίσκεται στο τέλος της αλυσίδας της τεχνολογικής διαδικασίας, δηλαδή στη φάση της εισαγωγής στην αγορά.

Στα πλαίσια της βασικής έρευνας θα πρέπει να ενισχυθούν εκείνες οι τεχνολογίες οι οποίες δεν θεωρούνται ακόμη έτοιμες για να εισαχθούν στην αγορά. (π.χ. ορισμένες τεχνολογίες βιομάζας, η κυματική ενέργεια, η παλιρροιακή ενέργεια και οι μονάδες παραγωγής ηλιακής θερμικής ενέργειας).

6.3.3.3. Η πολιτική έρευνας είναι πολιτική του μέλλοντος, κυρίως όταν πρόκειται για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Επομένως, οι περικοπές κονδυλίων όσον αφορά τις δαπάνες για την έρευνα είναι απαράδεκτες. Αντιθέτως, πιστεύουμε ότι χρειάζεται η εντατικοποίηση των προσπαθειών που καταβάλλονται στις τεχνολογίες του μέλλοντος και επομένως και στις τεχνολογίες των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει το αίτημα του Πράσινου Βιβλίου σχετικά με την επέκταση των κοινοτικών προγραμμάτων για την τεχνολογική ανάπτυξη και στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

6.3.4. Περιφερειακή πολιτική

6.3.4.1. Η περιφερειακή πολιτική διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο κατά την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ιδιαίτερα ελκυστική σε παραμεθόριες περιοχές, σε νησιά και σε αγροτικές περιοχές, επειδή οι ανανεώσιμοι πόροι ενέργειας βρίσκονται συχνά σε απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές. Αλλά και στις αστικές περιοχές υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κυρίως στα πλαίσια της ενεργούς και παθητικής αξιοποίησης της ηλιακής ενέργειας στον τομέα των κατασκευών. Το μεγαλύτερο εμπόδιο σ'αυτό το πλαίσιο αποτελεί η έλλειψη οικονομικών πόρων καθώς και η ανεπαρκής πληροφόρηση των τοπικών και περιφερειακών παραγόντων σχετικά με τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

6.3.4.2. Επειδή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν ιδιαίτερη σημασία και στα πλαίσια της Διαρθρωτικής πολιτικής, δεδομένου ότι αποτελούν μέσο για την αναζωογόνηση της οικονομίας και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, η ΕΤΠ προτείνει να κατασκευαστούν μονάδες παραγωγής για εγκαταστάσεις και την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα πλαίσια των κοινοτικών προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης καθώς και στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής. Με τους πόρους αυτούς θα μπορούσαν συγχρόνως να δημιουργηθούν πρακτορεία ενέργειας καθώς και ένα δίκτυο τοπικών και περιφερειακών οργανισμών για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

6.3.5. Γεωργική και δασοκομική πολιτική

6.3.5.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπογραμμίζει τη σημασία που έχουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για την μελλοντική κοινή γεωργική πολιτική, η οποία θα πρέπει να έχει αειφόρο χαρακτήρα. Υπογραμμίζει συγχρόνως, τις τεράστιες δυνατότητες απασχόλησης και διαρθρωτικής ανάπτυξης που περιλαμβάνουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σύμφωνα με υπολογισμούς του οργανισμού EUROSOLAR θα δημιουργηθούν κατά τα επόμενα 25 έτη έως 500 000 νέες θέσεις απασχόλησης στον τομέα της γεωργίας και της δασικής οικονομίας. Εάν υλοποιηθούν αυτές οι τεράστιες δυνατότητες (η επιτροπή γεωργίας και αγροτικής ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπολογίζει ότι έως το έτος 2010 το 10 % των αναγκών ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα καλύπτεται με βιομάζα και τουλάχιστον 20 % έως το 2025) θα καταστεί δυνατόν να αυξηθούν οι επιδοτήσεις στον γεωργικό τομέα. Κατ'αυτό τον τρόπο η ευρωπαϊκή γεωργία λαμβάνει μια νέα προοπτική στα πλαίσια της οποίας θα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για έναν εφοδιασμό σε ενέργεια που να μην βλάπτει το περιβάλλον. Ωστόσο, τα κράτη μέλη, οι περιφέρειες και η τοπική αυτοδιοίκηση θα πρέπει να συμμετάσχουν σε μεγαλύτερο βαθμό απ'ό,τι κατά το παρελθόν στον σχεδιασμό των προγραμμάτων και μέτρων που αποσκοπούν στην αειφόρο ανάπτυξη της γεωργίας και να αναλαμβάνουν αντίστοιχες αρμοδιότητες.

6.3.5.2. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να υποστηρίξει στους κόλπους της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου τη θέσπιση ευνοϊκότερων ρυθμίσεων για την αξιοποίηση γεωργικών και δασικών πρώτων υλών στο μέτρο που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας.

6.3.5.3. Φορολογικά μέτρα για την ενίσχυση της παραγωγής και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην γεωργία και στη δασική οικονομία αποτελούν άλλη μία προϋπόθεση για μια εντονότερη διείσδυση της αγοράς από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι φορολογικές απαλλαγές και διευκολύνσεις αλλά και οι διευκολύνσεις κατά την παροχή πιστώσεων ή δανείων με χαμηλό επιτόκιο μπορούν να συμβάλουν στην υλοποίηση των δυνατοτήτων αυτών.

6.3.6. Δράσεις στον τομέα της πολιτικής εξωτερικών σχέσεων

6.3.6.1. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η διάσταση εξωτερικής πολιτικής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι τεράστια και αυτό όχι μόνο για λόγους ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής αλλά κυρίως για λόγους που αφορούν τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Σήμερα ζούν περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο χωρίς να συνδέονται με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτρισμού. Το Διεθνές Γραφείο Ενέργειας υπολογίζει ότι έως το έτος 2010 η κατανάλωση ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες και στις νέες βιομηχανικές χώρες θα αυξηθεί περισσότερο από 100 %. Το αργότερο ως τα μέσα του επόμενου αιώνα οι χώρες αυτές θα κατέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό της διεθνούς κατανάλωσης ενέργειας. Για το λόγο αυτό οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία έχουν καταρτίσει σήμερα ήδη στρατηγικά προγράμματα για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις χώρες αυτές.

6.3.6.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί ότι το πρόγραμμα Synergy καθώς και το νέο πρόγραμμα για τη Μεσόγειο MEDA, το κοινοτικό πρόγραμμα Phare και Tacis για την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης πρέπει να προσανατολισθούν περισσότερο προς την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

6.3.6.3. Η ΕΤΠ προτείνει να ιδρυθεί ένα Ευρωπαϊκό Γραφείο Ανανεώσιμων Ενεργειών το οποίο θα διευκολύνει τη γρήγορη μεταφορά τεχνολογιών για την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Κατά αυτό τον τρόπο θα μπορούσε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες και στις νέες βιομηχανικές χώρες.

6.3.6.4. Στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις οι οποίες επιθυμούν να εξαγάγουν εγκαταστάσεις για την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε τρίτες χώρες, ή θέλουν να επενδύσουν στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων παραγωγής σε αναπτυσσόμενες χώρες, θα πρέπει να παρέχεται ειδική βοήθεια με τη μορφή πληροφοριών και παροχής συμβουλών καθώς και μέσω της ενίσχυσης των εξαγωγών και της παροχής εγγυήσεων για τις εξαγωγές. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προσφέρει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξαγωγών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που ιδρύθηκε το 1996 κατάλληλη βοήθεια σε προσωπικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο.

6.4. Παρακολούθηση και αξιολόγηση

6.4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την Επιτροπή ότι είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η ποιότητα των στατιστικών που διατίθενται σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με αυτό τον τρόπο θα ήταν δυνατό να συγκριθεί η εφαρμογή τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και κοινοτικών μέτρων προώθησης.

6.4.2. Ως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει στις μελλοντικές στατιστικές να αναφέρονται οι εξής:

- υδροηλεκτρικές γεννήτριες μικρής κλίμακας με ιδιαίτερη αναφορά στις εγκαταστάσεις δυναμικότητας μικρότερης των 10 MW,

- αιολική ενέργεια,

- ηλιακή ενέργεια (θερμική ηλιακή ενέργεια, φωτοβολταϊκή ενέργεια που συνδέεται με το δίκτυο ή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται μέσω της ηλιακής θερμικής ενέργειας),

- στερεά, υγρά και αεριούχα στοιχεία της βιομάζας κάθε είδους οργανικής προέλευσης (ακόμη και οργανικά απόβλητα),

- γεωθερμική ενέργεια,

- κυματική ενέργεια,

- παλιρροιακή ενέργεια.

7. Ένα πρόγραμμα δράσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

7.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να καταρτίσει πρόγραμμα δράσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σ'αυτό το πλαίσιο υπενθυμίζει την πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την χάραξη κοινοτικού προγράμματος δράσης για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το οποίο θα πρέπει η Επιτροπή να λάβει υπόψη.

7.2. Σχετικά με το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει τα συμπεράσματα της Διάσκεψης Altener που πραγματοποιήθηκε από τις 25 έως τις 27 Νοεμβρίου 1996 στην πόλη Sitges κοντά στη Βαρκελώνη. Η ΕΤΠ συμφωνεί με τα συμπεράσματα που αναφέρονται στο σημείο 7.1 των αποφάσεων του Sitges, στο οποίο τονίζεται ο ιδιαίτερος ρόλος που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

7.3. Τέλος, η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά τη δημιουργία συμβουλευτικού φόρουμ στο οποίο θα πρέπει να εκπροσωπούνται όλοι οι σημαντικοί παράγοντες που προέρχονται από τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δηλαδή οι ευρωπαϊκές εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι παραγωγοί και εκμεταλλευτές εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι γενικοί φορείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι εκπρόσωποι των καταναλωτών καθώς και εκπρόσωποι των οργανισμών παροχής ενέργειας. Το συμβουλευτικό αυτό όργανο θα μπορούσε να συνδράμει την Επιτροπή κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σ'αυτό το πλαίσιο η ΕΤΠ προτείνει να καταρτισθεί πρόγραμμα για την ενίσχυση των οργανισμών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Βρυξέλλες, 12 Ιουνίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PE 216.788/τελικό.