it w Λ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 09.07.1997 
COM(97) 361 τελικό 
Αημογρα<( ική έκθεση 1997 
(υποβλεθείσα από την Επιτροπή) 

Λημογραφική έκθεση 1997 
Μέρος 1 - Ο αντίκτυπος της δημογραφικής αλλαγής στην αγορά εργασίας Ι 
Μέρος 2 - Η σημασία της περιφερειακής διάστασης 12 
Μέρος 3 - Οι δημογραφικές τάσεις στα κράτη που έχουν υποβάλει αίτηση 
για ένταξη στην Ηυρωπαϊκή Τ/νωση 17 
(Χ 
ΙΙρος τον αναγνώστη: 
Οι στατιστικές που παρουσιάζονται στην έκθεση αυτή 
προέρχονται από τη Στατιστιστική Υπηρεσία των 
1 νυρωπαϊκίόν Κοινοτήτων. 
b 
IllAiiUH 
ίί δημογραφία αποκτά όλο και, μεγαλύτερη 
αημασία καθώς η όλο και βραδύτερη 
αύξηση του πληθυσμού και η γήρανση του 
συνεχίζουν να μεταβάλλουν με ταχείς 
ρυθμούς την πυραμίδα των ηλικιών. Το 
συμπέρασμα της τελευταίας έκθεσης1 ήταν 
ότι, δεδομένων των σημερινών τάσεοον, τα 
επόμενα 30 χρόνια ο πληθυσμός ηλικίας 
άνω των 60 εταχν θα αυξηθεί κατά 50%, ενώ 
παράλληλα ο αριθμός των νέοον (0-19 ετών) 
και τα>ν ενηλίκων (20-59 ετο>ν) θα μεκηθεί, 
αντίστοιχα, κατά 11% και 6%. 
Τα αποτελέσματα της σαφούς αυτής 
μετάβασης προς πολύ γηραιότερο πληθυσμό 
αναμένεται να γίνουν (Αισθητά περί τα μέσα 
του επόμενου αιώνα. 
Τα πρώτα αποτελέσματα της γήρανσης του 
πληθυσμού γίνονται ήδη αισθητά στον 
τομέα της κοινοτικής προστασίας, κυρίως 
στις συντάξεις, αλλά, επίσης, στον τομέα 
της -υγείας. Αναμένεται να επιβαρύνουν 
κατά πολύ τη μελλοντική χρηματοδότηση 
της κοινωνικής προστασίας, η οποία 
εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις 
εισφορές του εργαζόμενου πληθυσμού. Οι 
τάσεις ποτ) αναπτύσσονται δηλώνουν 
μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας 
και αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων. 
Καθώς ο αριθμός τους μεγαλώνει, ο ρόλος 
των γηραιότερων στην κοινωνία θα γίνεται 
όλο και σημαντικότερος. Ως εκ τούτου, η 
δημογραφία αποτελεί παράγοντα 
εξαιρετικής σημασίας, ο οποίος πρέπει να 
λαμβάνεται υπόψη στον εκσυγχρονισμό της; 
κοινοχνικής προστασίας. 
II δημογραφική αλλαγή θα έχει επίσης 
συνέπειες στα χαρακτηριστικά του 
πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία 
εργασίας και- ο οποίος συνθέτει το εργατικό 
δυναμικό. ΙΙοιες θα είναι οι δημογραφικές 
αλλαγές που θα υποστεί αυτό το εργατικό 
δυναμικό; Ποιες θα είναι οι συνέπειες των 
αλλαγών αυτών στην αγορά εργασίας; 
Μήπως η δημογραφική αυτή αλλαγή 
απαιτεί να αναλάβουμε ειδική δράση; Αυτά 
είναι τα ερωτήματα τα οποία προσπαθούμε 
να διερευνήσουμε στο πρώτο μέρος της 
παρούσας έκθεσης. 
Η γενική κατάσταση στην Ευρωπαϊκή 
Ένωση θα έχει συνέπειες στην ισορροπία 
των περιφερειών σε κοινωνικοοικονομικό 
επίπεδο. Το σημείο αυτό θα αποτελέσει το 
επίκεντρο του δευτέρου μέρους της έκθεσης. II δημογραφική αλλαγή θα συμ,βάλει στη 
μείωση των περιφερειακών διαφορών ή, 
(χντίθετα, θα υπάρξει (Αύξηση των 
ανισορροπιών; Σε τοπικό επίπεδο, με ποιο 
τρόπο η αγορά εργασίας θα έρθει σε επαφή 
με τις δεξαμενές διαθέσιμης προσφερόμενης 
εργασίας; Το πλαίσιο δράσης θα ποικίλει 
(«πό περιφέρεια σε περιφέρεια; 
Στο τρίτο μέρος της παρούσας έκθεσης 
αποσκοπούμε να εντοπίσουμε τις κύριες 
δημογραφικές τάσεις στα 12 κράτη που 
έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης . II 
ανάλυση αυτή στόχο έχε.ι να οδηγήσει οε 
καλύτερη κατανόηση της σημασίας της 
δημογραφίας γι' αυτή την ομάδα των 
χωρών, που γνωρίζει ριζικές οικονομικές 
αλλαγές. 
Ι'ίτε το αντικείμενο είναι, η κοινωνική 
προστασία, η απασχόληση είτε η 
διαρθρωτική πολιτική, η μ,εταβλητή της 
δημογραφίας θα αποτελέσει ουσιαστικό 
παράγοντα για την ανάλυση των 
προβλημ,άτυ>ν και την ανάπτυξη 
κατάλληλης πολιτικής. II ανάπτυξη (Αίας 
μεσοπρόθεσμης έως μακροπρόθεσμης 
προσέγγισης σε ό,τι αφορά τη χάραξη 
πολιτικής είναι ζωτικής σημασίας για την 
Ένωση. 
II Κπιτροπή προτείνει λοιπόν τη 
Λημ,ογραφική Έκθεση για το 1997 ως 
αφετηρία για τον προβληματισμό και τα 
σχόλια τοχν υπευθύνου για τη χάραξη 
πολιτικής σε ολόκληρη την Ένωση. 
1 Βλ. «II δημογραφική κατάσταση στην 
Ι',υρωπάίκή Ένο>ση - 1995», Ι',υροιπαίκή 
Ιίπιτροπή, Γενική Λι.εύΟυνοη V. ; II Μάλτα έχει συμπεριληφθεί, αν και για 
την ώρα έχει παγο>οει την (Αίτηση της για 
ένταξη. 
C 
uvoou εΐΓ'(/.(π*(,· 
Η δημογραφική αλλαγή και η αγορά 
εργασίας σχετίζονται από πολλές απόψεις, 
τρεις από τις οποίες (Απαιτούν ξεχωριστή 
προσοχή: 
Ι. Η δημογραφική αλλαγή μεταβάλλει τα 
εσωτερικά χαρακτηριστικά της αγοράς 
εργασίας. Αλλάζοντας τη δομή και το 
μέγεθος της δεξαμενής του διαθέσιμου 
εργατικού δυναμικού, η δημογραφία 
επιδρά στις βασικές συνθήκες κάτα> από 
τις οποίες λειτουργεί η αγορά εργασίας. 
2. Η δημογραφική αλλαγή επηρεάζει επίσης 
την αγορά εργασίας ασκώντας πιέσεις στα 
συστήματα κοινοτικής προστασίας. Οι 
(Ανισορροπίες ανάμεσα στους (Αριθμούς 
ενεργούν και μη ενεργο>ν ατόμχσν δεν 
επηρεάζουν μόνο τη χρηματοδότηση και 
την οργάνωση της κοινωνικής 
προστασίας, αλλά και την ίδια τη 
λειτο\)ργία της αγοράς εργασίας. 
3. Η δομή του πληθυσμού κατά ηλικία και 
κατά φύλο δεν είναι ο μόνος παράγοντας 
που επηρεάζει τον ενεργό πληθυσμό. Ô 
ενεργός πληθυσμός επηρεάζεται επίσης 
από τη δημογραφία των οικογενειιί>ν και 
των νοικοκυριών. II τάση τισν ανθρώπων 
να δημιουργούν ή να διαλύουν ζευγάρια, 
η τάση προς τεκνοποιία, οι συνθήκες 
φροντίδας των παιδιών και ο τρόπος 
ζωής των νέων και των γηραιότερα^ 
αποτελούν επίσης παράγοντες οι οποίοι 
μπορούν να επηρεάσουν την απόφαση 
Turv ατόμο>ν να εργαστούν ή όχι. Από την 
άλλη πλευρά, οι ευκαιρίες ποτ) προσφέρει 
η (Αγορά εργασίας παίζουν, ρόλο στις 
σημ,αντικές αποφάσεις που παίρνουν για 
τη ζοη'ι τους άτομα και νοικοκυριά. 
II Επιτροπή τόνισε τους τρεις (Αυτούς 
τύπους σχέσεων στην τελευταία της έκθεση 
για τη δημογραφική κατάσταση, δίνοντας 
μια αρχική ποσοτική εκτίμηση των 
αποτελεσμάτων που έχει ένας γηράσκων 
πληθυσμός στον τομέα της κοινωνικής 
προστασίας. Ωστόσο, η πιθανή επίδραση 
της δημογραφικής (Αλλαγής στην αγορά 
εργασίας θα είναι εξίσου σημαντική. Στο 
παρόν κεφάλαιο θα προσπαθήσουμε να 
περιγράψουμε με λίγα λόγια τα 
αναμενόμενα κύρια αποτελέσματα της 
δημογραφικής αλλαγής στον παραπάνο) 
τομέα. θα πρέπει, επίσης, να υπενθυμίσουμε ότι 
τα αποτελέσματα (Αυτά δεν είναι τίποτα 
περισσότερο (Από ένα γενικό υπόβαθρο 
πάνο) στο οποίο αναπτύσσονται διάφοροι 
παράγοντες, όπα>ς η οικονομική αν<'ιπτυξη 
και η παραγωγικότητα. Παρ' όλα (Αυτά, 
μέσα στα όρια της προσέγγισης μας, οι 
αναλύσεις που γίνονται στην έκθεση (Αυτή 
στόχο έχουν να μας δώσουν να 
κατανοήσουμε τον (Αντίκτυπο και την 
έκταση της δημογραφικής αλλαγής, καθώς 
και τα περιθώρια για παρέμβαση μέσα στις 
διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. 
Ο λόγος για τον οποί» διαλέξαμε την ηλικιακή 
ομάδα τ<αν 20 έως 64 ετών για τον ορισμό του 
πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας 
Στην έκθεση τοιι 1995, η ομάδα ατόμο>ν 
ηλικίας μεταξύ 20 και 59 ετών αποτελούσε τον 
«πληθυσμό σε ηλικία εργασίας*. Από τότε, 
έγινε ένας νέος υπολογισμός για το mix, μπορεί 
να αλλάξει η ισορροπία μεταξύ ενεργο»ν και 
μη ενεργο7ν ατόμοιν, εάν διατηρηθούν οι 
σημερινές τοκη-ις για μακροχρόνιες σπουδές 
και πρόιορη συνταξιοδότηση. Ίίτσι έγινε 
δυνατόν να υπολογιστεί το κόστος του status 
(|UO. Ωστόσο, πρέπει να σημειιοθεί ότι τα 
πρότυπα δραστηριότητας τείνουν να 
απομακρυνθούν από το στερεότυπο 
' ' νέοςκοπουδές, ενήλικο££απα<?χάληση, 
ηλικΐΓομένσς=σύνταξη". II νέα αυτή τάση 
καθιστά πολύ δύσκολη την επιλογή της 
ηλικιακής ομάδας. 
Για τους στόχους της παρούσας ανάλυσης τ«*ν 
σεναρύον για το μέλλον επιλέχτηκαν, roç πλέον 
αντιπρσσ<ππευτικά, τα άτομα ηλικίας μεταξύ 
20 και 64 ετών. IIρώτα από όλα, η σημερινή 
τάση τ<ον vrrov να εισέρχονται στην αγορά 
εργασίας μετά μακροχρόνιες σπουδές φαίνεται 
ότι θα συνεχιστεί - λαμβάνοντας επίσης υπόψη 
ότι οι αλλαγές στη φύση των οικονομικών 
δραστηριοτήτχον θα σημαίνουν ότι η 
μελλοντική αγορά εργασίας θα απαιτεί 
εργατικό δυναμικό με όλο και μεγαλύτερα 
προσόντα και δεξιότητες. Το δεύτερο σημείο 
είναι ότι ο ενεργός πληθυσμός αισθάνεται ήδη 
το βάρος τ<«ν συντάξεων τις οποίες καλείται 
να χρηματοδοτήσει. Οι τάσεις αυτές απαιτούν 
πολιτικές με στόχο τη διεύρυνση το*ν 
σημερινών επιπέδων συμμετοχής. 
II επιλογή αυτής της ηλικιακής ομάδας 
παρουσιάζει ένα επιπλέον πλεονέκτημα όσον 
αφορά τις δημογραφικές προβολές. Αεδομένου 
ότι η μκλέτη καλύπτει τη χρονική περίοδο 
1995-2015, οι νέοι που θα γίνουν 20 ετών το) 
2015, έχουν ήδη γεννηθεί. Έτσι οι προβολές | 
δεν επηρεάζονται από υποθέσεις σχετικές μι 
τη γονιμότητα της ομάδας 20-64 ετών, γεγονός 
το οποίο θα δημιουργούσε αβεβαιότητες, 
φυσικά θα απέβαιναν σε βάρος της αξιοπιστίας 
τ<ον προβλέψεων. 
cl 
jSwofaarq qd&Bqpt WP ΕΥΕργοτ? πληθνσμαύ asovt ffykrw ται σι ηλικία, ι ργασίας 
H γραφική παράσταση Ι συγκρίνει το 
ρυθμό αλλαγής του πληθυσμού της 
ευρωπαϊκής Ένωσης με το ρυθμό αλλαγής 
της ηλικιακής ομάδας 20-64 ετών, με βάση 
τρία πιθανά σενάρια δημογραφικής 
(Αλλαγής3. 
Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις διαδοχικές 
περιόδους: 
• στη διάρκεια των 20 τελευταίων ετών, ο 
πληθυσμός σε ηλικία εργασίας έχει 
αυξηθεί με ταχύτερους ρυθμούς (Από ό,τι 
ο συνολικός πληθυσμός· 
• στη διάρκεια των 15 επόμενων ετο'τν, ο 
πληθυσμός σε ηλικία εργασίας θα 
φτάσει σε ένα σχετικά σταθερό επίπεδο, 
εν(ί) ο συνολικός πληθυσμός θα 
εξακολουθήσει να αυξάνεται-
• μετά 15 χρόνια περίπου, ο πληθυσμός σε 
ηλικία εργασίας θα (Αρχίσει να 
μειο')νεται έτονα, εν(ό ο συνολικός 
πληθυσμός θα μειωθεί- με φθίνοντα 
ρυθμό. 
Συνοπτικά: 
Μετά μία προηγούμενη περίοδο αύξησης, 
ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας 
σταθεροποιήθηκε γύρω στο 1995' ο εν λόγω 
πληθυσμός θα αρχίσει να μειώνεται σε 15 
περίπου χρόνια. 
^XMmMÊM^m 
Το μειωμένο ποσοστό αύξησης και η 
συνακόλουθη πτώση του πληθυσμού σε 
ηλικία εργασίας θα μπορούσαν να 
μειώσουν την πίεση της προσφοράς στη 
ζήτηση εργατικού δυναμικού, στην 
περίπτωση που η συμμετοχή στην αγορά 
εργασίας διατηρηθεί στα σημερινά 
ποσοστά. Από την άλλη πλευρά, οι 
δημογραφικές τάσεις μέσα στο συνολικό 
πληθυσμό θα τείνουν να αυξήσουν την 
επιβάρυνση της κοινωνικής προστασίας, 
την οποία υφίσταται ο εργαζόμενος 
πληθυσμός. 
Στο παράρτημα Λ παροιιοι/ιζονται, jixvn: οι:νάρι,α 
οιτνολικά. Τα τρία ί.ν λόγιο οι.νάρι,α (Νι;οι,, Βαυικό, 
Ι Ιλικκομί.νοι) και δύο υιυιλίον οινάρι,α (Υψηλό και, 
Χαμηλό). Γραφική παράσταση 1 
Αλλαγές στο σύνολο του πληθυσμού και, 
στον πληθυσμό 
που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας (20-64 
ετών) 
με βάση το 100 για το 1995 και για τρία 
σενάρια δημογραφικών προβολών 
Ελάχιστη γήρο νση 
Συνέχιση TWVσημερινών Tuocbi 
Μέγιοιη γήρανση 
. Σύνολο του πληθυσμού 
Πληθυσμός oc ηλικία εργασίας 
Πηγή: Eurostat, παρατηρήσεις έως το 799.5, 
προβολές για μετά την παραπάνω 
ημερομηνία. 
Μέσα στα όρια της δημογραφικής 
προσέγγισης, η μέτρηση της εξάρτησης που 
(Απεικ(*νίζεται στη γραφική παράσταση 2 
μπορεί να δώσει μία καλή ιδέα της έντασης 
στον τομέα της κοινοτικής προστασίας η 
οποία προέρχεται από τις δημογραφικές 
τάσεις και του αντίκτυπου της στην (Αγορά 
εργασίας. 
• Η συνολική εξάρτηση μειώθηκε στη 
διάρκεια των 20 τελευταίων ετών για 
δύο λόγους: Πρώτον, οι γενιές 
προέκυψαν από την έξαρση τσ)ν 
γεννήσεων (baby boom) μπήκαν (JTOV 
ενεργό πληθυσμό και δεύτερον, τα 
ποσοστά γονιμότητας μειώθηκαν μετά 
το 1975. 
• Π συνολική εξάρτηση θα (Αρχίσει να 
αυξάνεται και πάλι, αρχικώς εξαιτίας 
της μικρότερης εισόδου πληθυσμού σε 
ηλικία εργασίας και αργότερα, μετά το 
2010, εξαιτίας της συνταξιοδότησης τισν 
γενεο>ν που προέκυψαν (Από την έξαρση 
τιον γεννήσεο)ν. II αύξηση τυ>ν 
ηλικιωμένων θα είναι ο κυριότερος 
λόγος αύξησης τιον δαπανιίχν για την 
κοινωνική προστασία. 
• Ακόμη και αν αντιστραφούν οι τάσεις 
γονιμότητας, όπως προβλέπει το σενάριο χαμηλής γήρανσης (σενάριο 
«c»), αυτό δεν θα είναι αρκετά για να 
(Αποτρέψει μακροπρόθεσμα τη σχετική 
αύξηση του λόγου εξάρτησης η οποία 
οφείλεται στην αύξηση της αναλογίας 
των ηλικιωμένχον. 
Οοιομοϋ 
Συνολική εξάρτηση <££)= 
[ϋ~1$ fettàv + 6& 8*ών &α& +|Ρ&«&( *«ών$ 
\ΰ$ ετών £«& 4$Ρ&& £TtavJ 
ί^ρτηση τ<οννέ<^$#ί)= 
Ιονΐ^ετώνΜ^64ετών} 
Συνοπτικά 
II ιξελφι row λίίγων ιξάρτηιηις οηλώνη 
αύξηση των κοινωνικών δαπανών προς όψλος 
των ηλιχιωμννων. 
Ιυναφή ζητήματα! 
II μεταβολή των επιπέό4ον εξάρτησης και η 
επιδείνωση της αναλογίας νέων προς 
γηραιότερους είναι παράγοντες οι οποίοι θα 
επηρεάσουν τις Λαπάντς και την οργάν«>οη του 
συστήματος κοινωνικής προστασίας. Το 
μέγεθος του αντίκτυπου θα εξαρτηθεί επίσης 
σημαντικά από άλλους παράγοντες όπ«*ς η 
μεγέθυνση, η παραγωγικότητα και η 
δημιουργία θέσεων εργασίας**. 
Γραφική παράσταση 2. KIJR15 
Μέτρηση της δημογραφικής εξάρτησης 
Ποσοστό συνολικής εξάρτησης (%) 
Σενάρια : •— 
c 
b 2,5 
1,5 
0,5 Αναλογία νεότερων προς γηραιότερους 
a Σενάρια : 
b c 
1975 1995 2015 2015 2015 1975 1995 2015 2015 2015 
Σενάριο: a = συνέχιση των σημερινών τάσεων, b = μέγιοτη γήρανση, c = ελάχιστη γήρανση Πηγή Eurostai, δημογραφικές 
προβολές 1996 
Βλ. «Some economic implicalions of demographic trends up lo 2020» (Ορισμένες οικονομικές συνέπειες τον δημογραφικών 
τάσεων έως το 2020), European Economy, 56(1994). 
mm £ν$ργ4 πληο^σμό 
Μία προσεκτικότερη ανάλυση μας 
επιτρέπει να εκτιμήσουμε' τον αντίκτυπο 
τ(ον αλλαγών στον ενεργό πληθυσμό υ>ς 
προς την πυραμίδα των ηλικιών. Με ποιο 
τρόπο οι αλλαγές στο μέγεθος κάθε 
ηλικιακής ομάδας επηρέασαν την αύξηση 
τον ενεργού πληθυσμού στο παρελθόν και 
με ποιο τρόπο θα την επηρεάσουν στο 
μέλλον; Ία (Αποτελέσματα παρουσιάζονται 
στη γραφική παράσταση 3. 
Βάσει ορισμένων υποΟέσεονν, με την 
(Ανάλυση (Αυτή επιζητείται ο καθορισμός 
των παραγόντων που θα οδηγήσουν σε 
(Αλλαγές στο μέγεθος του εργαζόμενου 
πληθυσμού για καθεμία (Από τις τρεις 
δεκαετίες (βλ. μοντέλο στο Μαράρτημ,α Η 
και ερμηνεία για τις πηγές δεδομένων). II (Αλλαγή αυτή μπορεί να υποδιαι,ρι:0εΐ σε 
δύο παράγοντες: 
• ο «δημογραφικός» παράγοντας, δηλαδή 
μόνον η μεταβολή της δομής 
ηλικίας/φύλου και του μεγέθους του 
πληθυσμού (διατηρώντας, κατά 
συνέπεια, σταθερά τα ποσοστά 
συμμετοχής) 
• ο «συμπεριφορικός» παράγοντας, 
δηλαδή το γεγονός άτι, τα επίπεδα 
συμμετοχής ανά ηλικία και φύλο 
αλλάζουν με το χρόνο (επομένως η 
διαφορά μεταξύ του «πραγματικού» 
ενεργού πληθυσμού και του πληθυσμού 
που λαμβάνουμε διατηρ<όντας τα 
ποσοστά συμμετοχής σταθερά) 
Γραφική παράσταση 3 - KUK12 και ΙίΙ JR15 
Ρόλος του δημογραφικού και του παράγοντα συμπεριφοράς, αντίστοιχα, στην πρόκληση 
μεταβολής του μεγέθους του ενεργού πληθυσμού. 
_10 
? 
Ο. 3 
3· 8 
ο * c ω ο Ι 
§.4 
2 
>- Ζ 
Q. ω 
> 
> 0 Ο 
%ω << t 
Ε -2 
m Δημογ. αύξηση 
+9 600 000 
(+7%) Ενεργός πληθ. : +9 400 000 
Μείωση συμμετοχής 
-200 000 Ενεργός πληθ.: +6 900 000 
Αύξηση συμμετοχής 
+3 100 000 
Λημογ. αύξηση 
+3 800 000 
(+2,2%) Αύξηση συμμετοχής 
+1 250 000 
Ενεργός πληθ.: -2 150 000 Δημογ. μείωση 
-3 400 000 
(-1,8%) 
1985-1995 1995-2005 2005-2015 
Μ Δημογραφική επίπτωση Επίπτωση συμπεριφοράς 
Πηγές: Eurostat, 1996 οημ.ί)γρα<ΐΗ.χέςπροβ)λές, (χχσικόσενάρι.ο 
Eurostat, Έρευνα εργατι.κονύνναμικοι* (EJJRI2 1985-1995, EUR15 μετά το 
1995) 
Eurostat, προβολές των επιπέδων (\χχοτηρι.ότητας 
II ανάλυση των παλαιότεροι δεδομένο™ 
μας επιτρέπει τα ακόλουθα συμπεράσματα: 
• Στην Ιίυρο>πη το™ Λο'Λεκα'1, 9,4 
εκατομμύρια άτομ,α μπήκαν στον ενεργό 
πληθυσμό μεταξύ 1985 και 1995, δηλαδή 
ποσοστό αύξησης 7%. Κατά τη διάρκεια 
της ίδιας περιόδου, η δημογραφική 
αλλαγή θα είχε επιφέρει (Αύξηση 9,6 
εκατομμυρίων σε περίπτιοση που ήταν ο 
μόνος παράγοντας, δηλαδή 200.000 
περισσότερο (Από ό,τι σημεκόθηκε στην 
πραγματικότητα. Ο τελευταίος αυτός 
(Αριθμός δηλώνει την έκταση της 
μείο>σης της συμμετοχής στην αγορά 
εργασίας. 
• Επίσης μεταξύ 1985 και 1995, ο'αριθμός 
τα)ν Οέσεο™ εργασίας αυξήθηκε μόνο 
κατά 8,5 εκατομμύρια. Καθώς ο (Αριθμός 
των ενεργών ενήλικο™ (Αυξήθηκε 
περισσότερο (Από τον αριθμό το™ 
θέσεων εργασίας, η διαφορά 
αντιπροσωπεύει την απόλυτη αύξηση 
της ανεργίας. δηλαδή 900.000 
περισσότεοοι άνεργοι το 1995 σε σχέση 
με το 19853. 
Η ίδια προσέγγιση υιοθετήθηκε για την 
ανάπτυξη σεναρίων για το μέλλον. 
ΙΙέρα από την επίδραση στην απασχόληοη-
ανεργία, είναι πιθανόν να σημεκοθούν οι 
(Ακόλουθες τάσεις: 
• Κατά το 2005 μπορούμε να αναμένουμε 
αύξηση του ενεργού πληθυσμού της 
τάξης το™ 0,9 εκατομμύριο™, η οποία θα 
αντιπροσοΜΓ,εύε ι χ( ιμ,ηλότερ( >υς ρ ι ιθμ< >ύς 
αύξησης από την προηγούμενη περίοδο. 
Η δημογραφική αλλαγή θα συμβάλει 
λιγότερο στην (Αύξηση (Αυτή, το 50% της 
οποίας θα οφείλεται σε (Αυξημένη 
συμμετοχή στην αγορά εργασίας. 
• Κατά την επόμενη δεκαετία - 2005 έα>ς 
2015 - ο ενεργός πληθυσμός θα 
μπορούσε να μειωθεί κατά 2,15 
εκατομμύρια. Μία , αναμενόμενη 
δημογραφική μείωση κατά 3,4 
εκατομμύρια άτομα θα αντισταθμιστεί, 
εν μέρει, (Από 1,25 εκατομμύρια 
επιπλέον άτομ,α που θα συμμετέχουν 
στην αγορά εργασίας. 
Λεοομένα για τον ενεργό πληΟιιομό ιης Ι'.ορώπης τοιν 
Δεκαπέντε είναι διαθέσιμα μόνο \u ιάτο 1005. 
5 Μεταξύ 1985 και 1995, έτη αιχμής για την ανεργία, ο 
ουνολικός αριθμός τοον ανέργ(»ν αυξήθηκε από ] 5 εκατ. 
περίπου οε 16,8 εκατ., από τα οποία 900.000 πρέπει να 
αποόοθοι'τν στα νέα I-ander τα οποία όεν 
ουνυπολογίζονται οτην παροικία προσομοίωση. Τα μεταναστευτικά ρεύμ,ατα θα μπορούσαν 
να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη 
διαμόρφοκιη το™ μελλοντικών τάσεων τον 
πληθυσμού που βρίσκεται, σε ηλικία 
εργασίας''. Κατά την περασμένη δεκαετία 
αυτά συνέβαλαν σε κάποιο βαθμό, στην 
(Αύξηση του μεγέθους και στη μείωση του 
ρυθμού γήρανσης του πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας. 
Συνοπτικά: 
II δημογραφική αλλαγή εξάσκησε πρόσθετες 
πιέσεις στην αγορά εργασίας κατά τα 
τελευταία 10 χρόνια, εξαιτίας της έντονης 
αύξησης που σημείωσε η προσφορά 
εργασίας Μαζί. με την αύξηση της 
γυναικείας συμμετοχή το αποτέλχσμα 
ήταν η αύξηση τον ενεργού πληθυσμού. 
Ακόμα και αν η συμμετοχή στην αγορά 
εργασίας αυξηθεί, σχεντομα θα μειωθούν οι 
εντάσεις <ηην αγορά εργασίας, γεγονός το 
οποίο θα οφείλεται στη δημογραφική 
κάμψη 
Οι αλλαγές στα επίπεδα συμμετοχή θα 
παίξουν σημαντικότερο ρόλο στη 
μελλοντική αύξηση τον εργατικού 
δυναμικού. 
II οικονομική απόδοση, η αύξηση της 
παραγαογικότιμας και οι μελλοντικές 
μεταναστειπικές τάσεις θα διαδραματίσουν 
επίσης έναν εν δυνάμει ουσιαστικό ρόλο. 
Χυναφή ζ,ητήματα; 
Οι μελλοντικές τάσεις του ενεργού πληθυσμού 
αποτελούν πλέον σημαντική παράμετρο οττη 
χάραξη πολιτικής. Ο διπλός στόχος της μι ίοχιης 
της ανεργίας και της παροχής οικονομικά 
ισορροπημένοι συστημάτων κοινωνικής 
προστασίας απαιτε.ί ένα πλαίσιο το οποίο θα 
ενθαρρύνει και θα διευρύνει τη συμμετοχή εν 
δυνάμει εργατικού πληθυσμού {κυρίως 
γυναικ<ί>ν και ατόμο>ν σε ηλικία εργασίας άνα) 
των 55 ετών) σε συνδυασμό με προσπάθεια 
τόνωσης της ανάπτυξης με, ικανή 
απασχολησιακή συνιστώσα. 
lïk. σενάρια Kuroslaltrto Ιίαράρτημα Λ. 
'i^M?MWwfmi$ oyàfo*-s ^0^4 et<ftv 
Από τα όσα προαναφέρθηκαν συνάγεται το 
συμπέρασμα ότι, ο πληθυσμός σε -ηλικία 
εργασίας και ο ενεργός πληθυσμός 
θεωρούνται στενά συνδεδεμένοι. Λλλά ποια 
είναι η κατάσταση μέσα σε (Αυτό τι™ 
πληθυσμό; 
II γραφική παράσταση 4 δείχνει ότι αυτός 
θα υποστεί (Αερικές σημαντικές αλλαγές σε 
ό,τι (Αφορά τη δομή το™ ηλικιο'™: 
• Ένα χαρακτηριστικό το™ περασμένο™ 
20 ετών υπήρξε η είσοδος όλο™ το™ 
γενεά™ της έξαρσης το™ γεννήσειυν στον 
πληθυσμό σε ηλικία εργασίας. Το 
γεγονός αυτό προκάλεσε μεγάλη αύξηση 
σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, κυρύος 
στην ενδιάμεση ομάδα το™ (Ατομο™ (Από 
30 έο)ς 49 ετών. 
• Αντίθετα με (Αυτό, τα επόμενα 20 χρόνια 
θα σημεκοθούν σημαντικές 
(Ανισορροπίες α>ς προς τη συμβολή το™ 
διάφορο™ ηλικιακών ομάδο™. II 
ηλικιακή ομάδα 20-29 ετο'™, μία ομάδα η 
οποία συμπληρο'™ει διαρκούς τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας. Ou 
μεκοθεί. κατά Ι Ι εκατομμύρια, η 
ενδιάμεση ομάδα θα παραμείνει στο 
σημερινό της μέγεθος και η ομάδα το™ 
γηραιότερο™ (50-64 ετο'™) θα (Αυξηθεί 
κατά 16,5 εκατομμύρια, δηλαδή σε 
ποσοστό μεγαλύτερο από το 25%. 
Συνοπτικά: 
Στα επό/ιενα 20 χρόνια το χαρακτηριστικό του 
πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας, 
θα rivai η εξαιρετικά άνιση αύξηση TOW 
διαφόρων ηλικιακών ομάδων, η οποία θα 
ανατρέψει την ισορροπία των τελειπαίων 20 
ετι'αν. 
Συναφή ζητήματα: 
Οι αυξημένοι αριθμοί γηραιότεροι 
εργαζομένου θα απαιτήσουν νέα προσέγγιση 
όλων τ<ον ζητημάτ<ον που αφορούν τις σχέσεις 
ηλικίας, αγοράς της εργασίας και οργάνοκτης 
της εργασίας. Οι συνθήκες εργασίας, η 
παραγ<ογικότητα και η διά βίου μάθηση θα 
αποτελέσουν ζητήματα με αποφασιστική 
σημασία. 
Γραφική παράσταση 4 - KDR15 
Λύξηση ορισμένο™ ηλικιακό'™ ομάδο™ μεταξύ 1975-1995 και 1995-2015. 
30% 
25% 
20% 
15% 
10% 
5% 
0% 
-5% 
-10% 
-15% 
-20% 18 000 000 
(+20%) 
- — — 
6 000 000 
(+12%) 7 800 000 
(+14%) 
60 000 
(+0%) 
gfigfl EE1SE 
Ε ] το παρελθόν: 1975 -1995 
Μ το μέλλον: 1995-2015 
Πηγή: Eurostat, παρατηρήσεις έως το 1995, προβολές για μετά την παραπάνω 
ημερομηνία. Σενάριο βασικής υπόθεσης. 
Γη$κν0*| ttm #λη8τκτμ<»ύ mm §Qltomm 0$ i$Ual« sgygwUitg 
Λπ,(Αΐτείται περ(Αΐτέρο) ανάλυση, δεδομένου 
ότι οι δείκτες γήρανσης υποδεικνύουν δύο 
σημεία καμπής. 
1995, το προ')το σημείο καμπής 
Το μέγεθος της αναμενόμενης μεύοσης του 
(Αριθμού το™ ατόμο™ ηλικίας μ,εταξύ 20 και 
29 ετών σε συνδυασμό με αύξηση του 
(Αριθμού το™ ατόμο™ μεταξύ 50 και 64 θα 
οδηγήσει σε εμφανή γήρανση της διαθέσιμης 
δεξαμενής εργατικού δυναμικού. 
II (Αλλαγή του μέσου όρου ηλικίας του 
πληθυσμού μεταξύ 20 και 64 ετο'™, όπ<υς 
φαίνεται στη γραφική παράσταση 5, 
(Αποτελεί μία αρχική ένδειξη (Αυτής της 
τάσης (Αλλαγής. 
• II μέση (Αυτή ηλικία παρέμ,εινε σχεδόν 
σταθερή λίγο πάνο> από τα 40 έτη, στην 
πεοίοδο 1975-1995. Από το 1995 και μετά σημ,ειο>0ηκε 
έντονη τάση (Αύξησης του μέσου όρου 
ηλικίας, όπο>ς φαίνεται καθαρά (Από τη 
σύγκριση το™ καμπυλών το™ δύο 
περίοδο™. 
Αφού πριότα παρέμεινε σταθερός για τα 
τελευταία 20 χρόνια, ο μέσος όρος 
ηλικίας θα (Αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 
2,5 χρόνια έο>ς το 2015, αύξηση η οποία 
Οειορείται σημαντική. 
Ζυνοπτικα: 
Ξεκινώντας το 1995 και συνεχίζοντας πέρα από 
το 2015, ο μέσος όρος ηλικίας του πληθυσμού 
σε ηλικία εργασίας θα παρουσιάσει σημαντική 
και σταθερή αύξηση 
Γραφική παράσταση 5. KIJR15 
Αλλαγή στο μέσο όρο ηλικίας του πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας (20-64 ετών) 
43 
42 
Ζ 
-< 41 r 
40 
39 Ι 
II Ι Η- ΜΙΝΙ II Μ Μ Ι Μ Μ Ί Ι Ι Ι Ι Ι Ι Ι Μ­ Η Μ Ι Ι 
ο ιο 
00 00 OrniOKOlrOio 0>QOOOpT-T-T-
oooooeeooo 
T-eMMCMNCMCMMCM 
Πηγή: Eurostat, παρατηρήσεις έως το 1995, προβ)λές για μετά την παραπάνω ημεριψηνία. 
Βασικό σενάριο. 
2010, το δεύτερο σημείο καμπής 
Ίο δεύτερο σημείο αναφέρεται στο σχετικό 
μερίδιο αυτών που αναμένεται να 
αποτελέσουν τμήμα του ενεργού πληθυσμού 
για πρώτη φορά, δηλ. την ομάδα 20-29 
ετο™, συγκρινόμενο με το μερίδιο αυτό'™ 
που πλησιάζουν στην αποχο')ρησή τους, δηλ. 
την ομ,άδα 55-64 ετο'™. II γραφική 
παράσταση 6 δείχνει ότι: 
• Το μερίδιο της ομάδας 20-29 ετο'™ 
σημειοινει σταθερή πτο'κΓη από τις (Αρχές 
του 1990, ενώ γύρο) στο 2000 το μερίδιο 
της γηραιότερης ομάδας θα αρχίσει να 
αυξάνεται. 
• Το 2010 οι δύο ομάδες θα εξισο)θούν και 
η καθεμία θα αντιπροσωπεύει το ένα 
πέμπτο του πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας. 
• Μετά (Αυτή την ημερομηνία, η 
γηραιότερη ομάδα του ενεργού 
πληθυσμού θα αντιστοιχεί σε σταδιακά 
όλο και μεγαλύτερο μερίδιο του ενεργού 
πληθυσμού (Από ό,τι η ομ,άδα τοιν μεταξύ 
20-29 ετο'™. Ταυτόχρονα, ο πληθυσμός 
σε ηλικία εργασίας στο σύνολα του θα 
αρχίσει να μειο'™εται. Συνοπτικά: 
• Από το 2010 και μετά, οι γηραιότεροι 
εργαζόμενοι θα αντιπροσωπεύουν 
μεγαλύτερο μερίδιο του πληθυσμού σε 
ηλικία εργασίας από ό,τι οι νεότεροι, το 
μερίδιο των οποίων θα παρουσιάζει 
σταδιακή μείωση 
• II ενδιάμεση ομάδα (30-54 ετών) κατ' 
αρχάς θα αυξηθεί, κατόπιν θα 
σταθεροποιηθεί και αργότερα θα αρχίσει να 
μειώνεται ακ; αποτέλεσμα αυτών run-
αλλαγών. 
£υναφή ζητήματα! 
Σταδιακά, οι εταιρείες θα έχουν να κάνουν 
με. μία νέα πυραμίδα ηλικιο'™ του εργατικού 
δυναμικού. Αυτό σημαίνει ότι οι 
ενεργητικές πολιτικές για την απασχόληση 
θα αντιμετοιπίσουν νέες προκλήσεις στην 
προσπάθεια τους να μεγιστοποιήσουν την 
αξία το>ν ανθρώπινων πόρων. 
Το σχετικό μερίδιο TOW νεότερο™ και TOW 
γηραιότερο™ ομάδος εργαζόμενο™ <υς μέρος 
του συνολικοί» πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας θα αλλάξει, όποις επίσης θα 
αλλάξει το σχετικό μερίδιο της ομάδας 30-
54 VTOW, το οποίο θα αντιμετοΜτίσι ι 
παρόμοια προβλήματα. 
Γραφική παράσταση 6 - EIJR15 
Αντίστοιχα ποσοστά το™ ηλικιακό'™ ομάδα™ 20-29 και 55-64 ετο'™ στον πληθυσμό που 
βρίσκεται σε ηλικία εργασίας (20-64 ετών) 
Πηγή: Eurostat, παρατηρήσεις έως το 1995, προβύές για μετά την παραπάνω ημερομηνία. 
Βασικό σενάριο. 
Ο fa$iQ^i$wfo &vtimm^<t*w <<νανέθΜη του ^λι#υσμ^>ύ πσυ β^ίσκ^ται m ηλ«4^^γασί<ις] 
Κατά το παρελθόν, η ανανέο>ση του 
πληθυσμού που ήτ(Αν σε ηλικία εργασίας, 
δηλ. η δυνατότητα αντικατάστασης το™ 
γενεών που αποχιυρούν (Από την (Αγορά 
εργασίας με νεοεισερχόμενες: 
• Τροφοδότησε τους τομείς που 
παρουσύιζαν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη. 
• Συνέβαλε στην παραγιογικότητα του 
συστήματος λόγιο του άτι οι νέοι 
παρουσιάζουν χαμηλότερη αναλ( )γί(Α 
κόστους/παραγο)γικότητας. 
• Πρόσθεσε νέες δεξιότητες και ευελιξία 
σε όλους τους τομείς. 
Είναι ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε 
σχηματικά την ανανέιοση (Αυτή 
χρησιμοποιώντας δύο συμπληριοματικούς 
δείκτες. Ο πρώτος (Αποτελεί εκτίμηση του 
ισοζυγίου εισερχόμενων και 
αποχωρούντα™ (γραφική παράσταση 7-a) 
και μας δίνει μιαν αρκετά καλή ιδέα της 
αλλαγής μεγέθους του πληθυσμού που 
βρίσκεται σε ηλικία εργασίας. Ο δεύτερος, 
πιο ποιοτικός δείκτης, εξετάζει την 
(Αναλογία νεοεισερχόμενο™ και 
(Αποχο>ρούντα™ (Από την (Αγορά εργασίας 
(γραφική παράσταση 7-b). Πρόκειται 
ουσιαστικά για δείκτη αντικατάστασης. 
• Από άποψη ισοζυγίων, η κάμψη που 
ξεκίνησε το 1990 θα οδηγήσει σε | περισσότερες αποχο)ρήσεις παρά 
εισόδους γύρο» στο 2009. 
Από (Άποψη αναλόγιο'™, το ποσοστό 
αντικατάστασης θα μειωθεί κατά 35% 
μέσα σε 20 χρόνια. Το 1995, 140 είσοδοι 
αντιστοιχούσαν σε 100 αποχιορήσεις- το 
2015, 90 είσοδοι θα αντίστοιχοι'™ σε 100 
αποχίορήσεις και, συνεποις θα υπάρξει 
καθαρό έλλειμμα. 
Συνοπτικά: 
Σταδιακά, θα υπάρχει μικρότερο πεδίο 
προσαρμογής της αγοράς εργασίας μέσω 
των εισόδορν και αποχωρήσεων από αυτή 
II δημογραφική αλλαγή θα παράγει 
αρνιμικά ισοζύγια ανανέωσης του 
πληθυσμού σε ηλικία εργασίας Οι 
δυνατότιμες ανανέ'ωσης των δεξιοτήτων 
αποκλειστικά λόγω της εισόδου νέων 
ατόμων θα είναι περιορισμένες 
Συναφή Ζητήματα: 
Τα μέτρα για την ενεργοποίηση τιον διαθέσιμο™ 
αποθεμάτοιν στην προσφορά εργασίας θα 
πρέπε.ι να συνοδεύονται από μέτρα που θα 
εξασφαλίζουν την καλύτερη συνολική 
κατάρτιση του εργατικού δυναμικοί», την 
παροχή κίνητρο™ και ασφάλειας, ενώ 
ταυτόχρονα θα εισάγουν μεγαλύτερη ευελιξία. 
Γραφική παράσταση 7 - KUKI5 
7a: Αιαφορές μεταξύ εισόδο™ και αποχωρήσεων 7b: Αριθμοί νεοεισερχόμενο™ στον πληθυσμό που 
για τον πληθυσμό που βρίσκεται σε ηλικία βρίσκεται σε ηλικία εργασίας ανά 100 
εργασίας αποχιορήσαντες 
2.000.000 
1.500.000 4-
1.000.000 4-
500.000 
-500.000 160 
ο- 140 
Hi 
ο 
* 120 8 
Τ" 
> σ > 3 
8. Ο 
Φ 
5. 
< 100 
80 
60 
40 
20 
0 
1975 1995 2015 
Πηγή: Eurostat, παρατηρήσεις έως το 1995, προβολές για μετά την παραπάνω ημερομηνία. 
Βασικό σενάριο. 
pre» wmxtevm xatômgwja aiSi^fn^ WyWiHwv ' 
Αραγε είναι δυνατόν να καθορίσουμε πιο 
αναλυτικά τον τρόπο με τον οποίο η 
δημογραφική αλλαγή θα επηρεάσει τον 
ενεργό πληθυσμό; Αιακρίνοντας ανά φύλο 
και ανά ηλικιακή ομάδα καταλήγουμε σε 
ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις ανάμεσα στα 
αποτελέσματα της δημογραφικής αλλαγής 
και της συμπεριφορικής αλλαγής, ως προς 
το μέγεθος του ενεργού πληθυσμού. 
Οι διαφορές μεταξύ γενεών και ειδικά 
μεταξύ φύλων, είναι σαφείς: 
• Η αύξηση στο συνολικό μέγεθος του 
ενεργού πληθυσμού που σημειώθηκε 
μεταξύ 1985 και 1995 κατανέμεται 
άνισα μεταξύ των φύλων, ενώ η 
δημογραφική συμβολή, η οποία είναι η 
ίδια και για τα δύο φύλα, δεν είναι η 
ίδια για όλες τις ηλικιακές ομάδες. 
• Μεταξύ 1985 και 1995 η είσοδος στην 
(Αγορά εργασίας μειώθηκε κατά 200.000. 
II μείωση (Αυτή οφείλεται κυρκυς στη 
μείοκτη του (Αριθμού το™ ανδρών, και 
ειδικότερα το™ νεαρό™ ανδρο'™. II 
(Απασχόληση το™ ατόμ,ο™ ηλικίας 20-29 
ετο™, ανεξαρτήτο>ς φύλου, μειώθηκε 
κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου. 
Λυτό θα μπορούσε, εν μέρει, να 
προκύψει (Από την έντονη δημογραφική 
συμβολή των προηγούμενο™ γενεών, η 
οποία μπορεί να εμπόδισε την πρόσβαση 
τους στην αγορά εργασίας, καθώς και 
από τη μακροπρόθεσμη τάση για 
αυξημένη συμμετοχή το™ νεότερο™ 
γενεών στην εκπαίδευση και την 
κατάρτιση. 
• Κατά την ίδια περίοδο σημεκόθηκε 
σημαντική αύξηση στην απασχόληση 
το™ γυναίκα™ άνα> το™ 30. Στην 
ενδιάμεση ομ,άδα (30-49 ετών), πάνω 
(Από το 50% της (Αύξησης που 
παρουσίασαν οι ενεργοί γυναίκες 
μεταξύ 1985 και 1995, (χρείλεται στην 
(Αυξημένη γυναικεία συμμετοχή στην 
(Αγορά εργασίας. 
• Μεταξύ το™ γηραιότερα™ εργαζόμενα™ 
γυναικών, όλη σχεδόν η αύξηση της 
συμμετοχής αποδίδεται στη 
συμπεριφορά τους. II δημογραφική συμβολή στους 
νεότερους εργαζόμενους έχει αρχίσει να 
μειώνεται και μετά το 2005, μόνον οι 
γηραιότεροι εργαζόμενοι θα επιφέρουν 
οποιαδήποτε αύξηση οφειλόμενη σε 
δη μ ( >γρ( ιφική ( ιλλ( ιγή. 
Από πλευράς συμπεριφοράς και με βάση 
τις υποθέσεις αλλαγών του ενεργού 
πληθυσμού, η γυναικεία συμμετοχή OCA 
εξακολουθήσει να αυξάνεται ακόμα και 
στις νεότερες γενιές. Αντίθετα, μεταξύ 
2005 και 2010, θα υπάρχει μεκομένη 
(Αντρική συμμετοχή σε όλες τις ομάδες. 
Συνοπτικά: 
II διάκριση μεταξύ συμπεριφορικού και 
δημογραφικού αποτελέσματος αποκαλύπτει 
την αλλαγή mo μέγεθος των αποθεμάτων 
προσφοράς εργασίας, η οποία οφείλεται σε 
δημογραφικά αποτελέσματα. 
Αεν θα είναι πλέον δυνατόν να 
αντιστα0μΐ(ηεί η δημογραφική μείωση με 
την αυξημένη συμμετοχή, κυρίως μεταξύ 
των νέων. 
ΙΙέρα από τις δυνατότητες που προσφέρει η 
επαγγελματική και γεωγραφική 
κινητικότητα, οι γυναίκες αποτελούν την 
κύρια πηγή για την αύξηση της 
απασχόλησης, ιδίοκ; οι νέες γυναίκες οι 
οποίες όταν μεγαλώσουν, θα αυξήσουν τα 
ποσοστά συμμετοχής και απασχόλησης. 
Ευναφτί ζητήματα: 
Η διατήρηση της δυνατότητας απασχόλησης 
για τις γηραιότερες γυναίκες και η 
επανένταξη τους στην εργασία μετά μερικά 
χρόνια ενασχόλησης με τα οικιακά πρέπει 
να λάβει υπόψη τα συγκεκριμένα 
χαρακτηριστικά αυτών των ομάδων και θα 
απαιτήσει κατάλληλα μέτρα προσαρμογής, 
όχι μόνο από άποψη οργάνωσης της 
εργασίας, αλλά επίσης από άποψη 
κοινο>νικοϋ περιβάλλοντος. 
Ιί αυξανόμενη σημασία της εργασίας για 
τις γυναίκες σημαίνει ότι περισσότερο από 
ποτέ, το ζήτημα TOW ίσων ευκαιριο™ 
αποτελεί μία σημαντική διάσταση της 
οικονομικής και κοινωνικής αλλαγής. 
Όλες οι κατηγορίες κινητικότητας, κυρίως η 
επαγγελματική κινητικότητα, θα 
διαδραματίσουν σπουδαιότερο ρόλο κατά 
τα επόμενα χρόνια» 
10 
Γραφική παράσταση 8 - EUR 12 και EUR 15 
Ρόλος του δημογραφικού παράγοντα και του παράγοντα συμπεριφοράς, αντίστοιχα, στην 
πρόκληση αλλαγών μεγέθους του ενεργού πληθυσμού, ανά ηλικιακή ομάδα και φύλο, για 
τρεις περιόδους 
Άνδρες 20-29 ετο'™ Ι Κν. πλ. -Ι 000 000 
Λημ. οι. - 800 000 
Επ. ουμ. - 200 000 
-10 
-12 Κν. πλ. -3 000 (KM) 
Λημ. επ. 3ί>() (MM) 
lui. ουμ. -2 040 (KM) 
1985-1995 
Λημογ. επίπτοκιη 1995-2005 2005-2015 
Ι Ι ΚπίπτίΐΜΐη ιινμπιχ». 
Ανδρες 30-49 ετών Ι 
10 
Εν.πλ. +4 800 000 
Δημ. επ. +5 500 000 
Επ. συμ. - 700 000 
Εν.πλ. +3 600 000 
Δημ. επ. +3 500 000 
Επ. ουμ. + 100 000 
Εν.πλ. -3 400 000 
Λημ. οι. -3 300 000 
IJI ουμ. - 100 000 
-4 Ι υναίκι-ς 20-29 ετο'™ 
0 
-2 
-4 
-6 
-8 
-10 
-12 Κν. πλ. -Ι 400 (KM) 
Λημ. ο,. 050 (MM) 
lui ουμ. 750 (MM) Εν.πλ. - 480 000 
Δημ. επ. - 710 000 
Επ. συμ. +230 000 
Εν.πλ. -2 750 000 
Λημ. αι. - 3 050 000 
Ιύι. ουμ. +300 000 
1985-1995 1995-2005 2005-2015 
Ι υναίκες 30-49 ετο'™ 
10 
-2 Εν. πλ. +3 800 000 
Λημ. επ. +2 200 000 
Επ. ουμ. +1 600 000 
Εν.πλ. -1700 000 
Λημ. επ. -3 100 000 
lût. ουμ. +1 400 000 
Εν.πλ. IX 100 000 
Λημ ι π. 4 3 800 000 
lui. ουμ,. >4 300 000 
1985-1995 1995-2005 2005-2015 1985-1995 1995-2005 2005-2015 
Ανδρες 50-64 ετών Ι 
10 
8 
6 
4 -Η 
-2 Εν. πλ. 
Δημ. επ. 
Επ. ουμ. +2 900 000 
+3 100 000 
- 200 000 
Εν. πλ. 
Δημ. επ. 
Επ. συμ. + 2 600 000 
+ 2 500 000 
+ 100 000 
Εν. πλ. - 1 000 000 
Λημ. αι. + 500 000 
|·π. ουμ. - Ι 500 000 
1985-1995 1995-2005 2005-2015 Ι υναίκες 50-64 ετο>ν Ι 
10 
8 -Η 
Εν. πλ. 
Λημ. αι. 
lût. ουμ.. Εν. πλ. 
Λημ. αι. 
Επ. ουμ. + 2 200 000 
+ 1 900 000 
+ 300 000 
+ 1 800 000 
+ 1 700 000 
+ 100 000 
Εν.πλ. +1300 000 
Λημ. επ. +100 000 
Ι-π. ουμ.. + Ι 200 000 
1985-1995 1995-2005 2005-2015 
it bU 
Mm συμπληρωματική διάσταση: οικογένεια και ε^γαοΊα 
Πολυάριθμες μελέτες έχουν καταδείξει rig σχέσεις ποσοστών συμμετοχής και δημογραφίας της 
οικογένειας και TW νοικοκυριών7. Για αρκΐ;τ£ς γυναίκες η γέννηση ενός jrarôiov σημαίνε ότι παύουν να 
εργάζονται ή, ότι σε μερικές ιιτεριτιτώσεις αναζητούν την εναλλακτική λνση της μεριχης απασχόλησης. 
Ανάλογα μ? τη%ώρα, η αλλαγή που προκαλεί η γέννηση ενός ιιαιδιοΰ μπορεί μ^κες <ρορές va είναι 
μόνιμη îeai για διά<|>σρσυς λόγους, OJTÎOÇ η διαθεσιμότητα υπηρεσιών για τη φροντίδα του παιδιού, 
πολιτιστικο4 παράγοντες, κ,τΧ 
Με την αύξηση του προσδόκιμου ατφίωσης bvy rivai απάνιο να βρίσκει κανείς τρεις ή τέσσερις γενιές 
να ζουν ταυτόχρονα και το αυξανόμενο πσσο<ττό της δημογραφικής γήρανσης τείνει να κάνει το 
φαινόμενο ακόμα συνηθέστερο, Ιίτο πλαίσιο της οικογενειακής δομής η γυναίκα rivai αυτή που 
φροντίζει οννφας τους ηλικμομενους, όταν αυτοί οεν rivai πλέον ανεξάρτητοι, Χτο μέλλον» το βάρος 
αυτής της ευθύνης είναι πιθανόν να αυξηθεί, διότι μικρότερες οικογένειες σημαίνει ότι οι ευθύνες 
μοιράζονται μεταξύ λιγότερο)* ατόμο™. 
Το ίδιο το νοικοκυριό έχει καθοριστική επίδραση στην εξέλιξη το™ κύκλων ζοηίς τα™ ατόμμ™ που το 
αποτελούν» II φορολογία, τα οικογενειακά επιδόματα, οι πολιτικές διαχείρισης της απασχόλησης και 
άλλοι παράγοντες θα έχουν σημαντικές συνέπειες στη συμπεριφορά τ<»ν μελ(ί™ μιας οικογένειας. 
Κάτω από amêç τις αυνθήκες m τάαας στη δημογραφία ταεν γυναικαη? και, vorv νοικοκυριών θα 
επηρεάσουν την ικανότητα ενεργοποί,ψης few εργατικού δυναμικού και. κνρί,ως nw γικαιχείου εργατικού 
δυναμικού, ενώ από την άλλη πλευρά ot πολιτικές για την απαοχόληοη επηρεάζουν ης τάοης Άον 
σχετίζονται με το Θεσμό της οικογένειας και ης γυναίκες. 
LYMIII Ι'ΛΙΜΛ 
II ανάλχ^ση το™ αλλαγών του πληθυσμοί) σε. 
ηλικία εργασίας είναι δηλωτική της έκτασης 
στην οποία η μελλοντική οικ(™ομική μεγέθυνση 
θα εξαρτηθεί από τις ποιοτικές και ποσοτικές 
αλλαγές του εργατικού δυναμικού. 
Η σταθεροποίηση και στη συνέχεια η μείωση του 
μεγέθο\)ς το\> πληθυσμοί) σε ηλικία εργασίας θα 
μπορούσε να αποδειχτεί ευνοϊκός π(*ράγοντας 
για τη μείωση ανισορροπία.™ μεταξύ προσφοράς 
και ζήτησης εργασίας. Ωστόσο, θα χρειαστεί 
επίσης να συνεκτι,μήσίνυμε μία σημαντική 
αύξηση της πίεσης της γήρανσης <rn™ τομέα της 
κοινοτικής προστασίας, ειδικά για τα στατικά 
διανεμητικά συστήματα συνταξιοδότησης. II 
διατήρηση γηραιότερα™ εργαζομένων στην 
εργασία επί μακρότερο θα μπορούσε, σε 
ορισμένους τομείς, να («ποτελέοει κύριο στοιχείο 
για την εν μέρει τουλάχιστον αντιστάθμιση του 
προβλήματος. 
Ωστόσο, η διατήρηση γηραιότερα™ εργαζομένων 
στην απασχόληση για περισσότερα χρόνια θα 
συμβάλει σε μια δεύτερη αντιστοιχία που 
συνδέεται με τη δημογραφία του εργατικού 
δυναμικού: την εσωτερική του γήρανση. 
Συνεπώς, η δυνατότητα προσαρμογής στις 
αλλαγές ζήτησης εργασίας θα πρέπει να 
επιτευχθεί κυρίως από πόρους, οι οποίοι 
7 Βλ. μεταξύ άλλο™, «The new role of women - Family formation in Modern Societies» (C) νέος 
ρόλος το™ γυναίκα'™ - II δημιουργία οικογένειας στις σύγχρονες κοινίονίες), εκδ. Hans-Pclcr 
Blossfcld, Social incuqality scries, Wcstvicw Press, 1994 ή «Familles, Iravail el politiques familiales 
en Europe» (Οκογένειες, εργασία και οικογενειακές πολιτικές στην Ευρυ>πη), L. Hantraisxai Μ-
Τ. Lctablicr, Cahier du Ccnlrc d'Etudes de l'Emploi, PUF, 19%. ανήκουν ήδη στο εργατικό δυναμικό, παρά από 
τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας. 
Ενεργά μέτρα, όπα>ς η απόκτηση νέων 
προσόντα™, η διά βίου μάθηση, μέτρα για την 
εξασφάλιση της δυνατότητας πρόσληψης θα 
απαιτούνται ώστε να προσαρμόζονται οι 
δεξιότητες και, να εξασφαλίζεται η οικονομική 
ανταγοηαστικότητα. 
II ισχυρότερη οικονομική μεγέθυνση αποτελεί 
πλέον θεμελιώδη π<χράγ(™τα για τη 
χρηματοδότηση της κοινιονικής προστασίας, 
δεδομένου ('πι η αύξηση αυτή μεταφράζεται σε 
αύξηση τα>ν θέσεων εργασίας και σε αυξημένη 
καταφυγή °τις υπάρχουσες δεξαμενές εργατικού 
δυναμικού. Ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις 
γυναίκες, η καταφυγή αυτή υπόκειται, σε 
ορισμένους περιορισμούς. (~)α χρειαστεί μια 
καινοτόμος προσέγγιση που θα περιλαμβάνει 
μέτρα για την προώθηση της πρόσβασης στην 
παραδοσιακή αγορά εργασίας (ουνταΐριαομ,α της 
εργασίας και της οικογενειακής ζωής), την 
απορρόφηση μέχρι σήμερα καθαρά εθελοντικών 
δραστηριότητα™ από την οικ(™ομία της αγοράς 
(κοινοτικές ενέργειες, ευθύνη για την 
οικογενειακή φρ<™τΐδα μέσα» φορολογικά'™ 
κίνητρα™, κ.λπ.), και πιο ευέλικτη οργάναιση της 
εργασίας. 'Ολοι οι τύποι κινητικότητας θα 
διαδραματίσο\™ μεγαλύτερο ρόλο στα επόμενα 
χρόνια. 
11 
Μΐ:ΐ»ΟΣ2 
Η σημασία της m (>tq J <Μ ιακής 
οι αστασ ης 
Το προηγούμενο κεφάλαιο έδειξε ότι 
ύπαρχοι™ σημαντικές σχέσεις μεταξύ 
δημογραφικής αλλαγής και αγοράς 
εργασίας, ί,ϊστόοο, η σφαιρική προσέγγιση 
συχνά δεν παρέχει τα αποτελεσματικότερα 
μέσα για την εξέταση παρόμοιο™ οχέοεο™. 
Μεταξύ άλλο™ δεν είναι κατάλληλη για να 
ερμηνεύσει τις εντελώς διαφορετικές τάσεις 
που ύπαρχοι™ σε περιφερειακό επίπεδο. 
Οι πολύ διαφορετικές καταστάσεις που 
συναντούμε μεταξύ περκρερειο'™ 
υποδεικνύουν ότι ο αντίκτυπος της 
δημογραφικής αλλαγής θα μπορούσε να 
δεχτεί διαφορετικές ερμηνείες από αυτές 
που μας παρέχει μία σφαιρική προσέγγιση. 
Λυτό επιβεβαιώνεται (υιό την ανάλυση το™ 
περιφέρεια™, που παρουσιάζεται στο μέρος 
αυτό. 
Γεωγραφικές περιοχές 
Για λόγονς οι οποίοι σχετίζονται, κατά 
πρώτον, με τ« διαθέσιμα στατιστικά 
δεδομένα, n γεωγραφική κατανομή στο 
κεφάλαιο αυτό ανήκει οτην Ονοματολογία 
Tojv Στατιστικών Μόνασα™ Ήπιχράτειας 2 
(NUTS 2), εκτός WHO το Ιΐνωμένο Βασίλειο 
β«ον χρησιμοποιήθηκα n NUTS 1, il 
Ιρλανδία, *ι Α«νίσ, η Λυστσία, η Σουηδία 
κ»ι H Φινλανδία προσεγγίζονται σε εθνικά 
επιπεοο* 
Η κατανομή αντή επιβάλλει ορισμένους 
ιτεριορισμούς σ«|ν παρούσα ανάλυση* Λεν 
αφήνει TTjdvmTOTTfra να οννεκτιμιφοτ™ σι 
πραγματικοί μηχανισμοί πον λειτουργοί™ 
σε ορισμένες; περιοχές και οι οποίοι 
δέχονται περιορισμούς απο παράγοντες 
όπως η δεξαμενή τσιι ντοπιον εργατικοί 
δνναμικο^ ή οι ειδικές περιοχές 
δραστηριότητας. Για το λόγο «ντο 
επιλέξαμε μί& γενική και όχι ειδική 
ερμηνεία twv αποτελέσματα™ ΐης 
ανάλυσης μας. **. $wwi&*$.wft. yytytxvM .qyfcg. *®m #E «& 
II ποικιλία T(ov πε.ρΐ(()ερεκί™ της Γναιοης 
μπορεί, να απεικονιστεί σε σχέση με 
πολυάριΟμ,α κριτήρια. Ανάμεσα στις πλέον 
εμφανείς πλευρές είναι η άνιση κατανομή 
του πληθυσμού, με ένα μεγάλο μερίδιο του 
πληθυσμού συγκεντρίομένο σε συγκριτικά 
μικρό μέρος το™ εδαφο'™. 11 πιθανή αλλαγή 
του πληθυσμού, όπ.ο>ς απεικονίζεται στο 
Χάρτη Ι, παρουσιάζει επίσης ιδιαίτερο 
ενδιαφέρον. Μεταξύ άλλων, βοηθά στη 
διευκρίνιση διαφορών μεταξύ περιφέρεια'™ 
στα μελλοντικά δημογραφικά μοντέλα. 
Λυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον γιατί, 
όπυ)ς δείξαμε στο κεφάλαιο 1, ένα στάδιο 
πο\) χαρακτηρίζεται από μία σταθερή και 
ισορροπημένη δημογραφική αύξηση του 
πληθυσμού σε ηλικία εργασίας παραχωρεί 
σήμερα τη θέση του σε μία «δημογραφική 
ουδετερότητα», η οποία σύντομα πρόκειται 
να ακολουθηθεί από αρνητική αύξηση. 
Ο Χάρτης 1 δείχνει το δείκτη αύξησης για 
κάθε περιφέρεια συγκρινόμενο μ,ε τον 
πληθυσμό της το 1995. Βάσει του σταδίου 
της δημογραφικής τους ανάπτυξης, οι 
περιφέρειες μπορούν να ταξινομηθούν σε 
τρεις κατηγορίες: 
• ΙΙεριφέρειες που έχουν ήδη φτάσε.ι το 
στάδιο της αρνητικής αύξησης, όπ,ίος η 
πρισην Ανατολική Γερμανία, το Saarland 
και μέρος της Βεστφαλίας, η βόρεια 
Ιταλία, η Aslurias και η Λραγισνία στην 
Ισπανία και η Λιοραίνη στη Γαλλία. 
• II πλειονότητα το™ περιφέρεια'™ 
φαίνεται να βαδίζει προς μία περίοδο 
δημογραφικής ουδετερότητας μ,εταξύ 
του 1995 και του 2015. 
• Τέλος, διαρκής ανάπτυξη παρατηρείται 
στο 1/5 περίπου το™ περιφερεκί™ που 
ανήκουν στις ευρύτερες αστικές 
περιοχές και στο νότο της Ισπανίας, τη 
Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία, το 
ΙΙνο)μένο Βασίλειο, το Βέλγιο και την 
Ιίλλάδα. 
Συνοπτικά: 
Οι περισσότερες από τις χώρες της Ένωσης 
παρουσιάζουν ένα άνισο περιφερειακό 
πρότυπο μελλοντικής δημογραφικής 
αύξησης 
II ίδια χώρα μπορεί να παρουσιάζει 
ποικίλες καταιττάσεις, όσον αφορά το 
δημογραφικό δυναμισμό της 
ΙΙεριφέρειες που έχουν παρόμοια 
χαρακτηριστικά τείνουν να αποτελούν 
ομοιογενή ομάδα με τις γειτονικές τους 
περιφέρειες. 
12 
ΧΑΡΤΗΣ 1 
Αύξηση του πληθυσμού μεταξύ 1995 και 2015 
#>. j ii •'ν-»· 
EUR-15 
NOW 2 (UK: NUTS 9) 
(AU. PI, SB: NUTS β) 
ΒΑΣΗ 100 = 1995 
• <"s 
97.5*102.5 
102.5 m 110 
> 110 
Eurostat, Δημογραφικές προβολές, 1996 - Μέσο σενάριο 
I3L £λτ 
To αποτέλεσμα της πόλο>σης όσον αφορά τ»™ 
αύξηση τον πληθυσμού στις περιφέρειες 
αποτελεί μία νέα διάσταση η οποία ϋα 
μπορούσα να επηρεάσει τις εθνικές και ακόμα 
τις κοινοτικές οικονομικές, κοινωνικές και 
περιβαλλοντικές τάσεις. 
H γη^νση χον χλφΜφ&ύ 
Αν και ύπαρχοι™ σημαντικές διαφορές 
μεταξύ τα™ περιφέρεια™ αναφορικά με το 
στάδιο της αύξησης του πληθυσμού στο 
οποίο έχουν φτάσει, η γήρανση αποτελεί 
κοινό φαινόμενο όλο™ τους. Από το 1995 
και μετά, η αναλογία το™ ατόμο™ ηλικίας 
άνο) το™ 65 ετο'™ (Αυξάνεται σε όλες τις 
περιοχές. Τα αποτελέσματα αυτής της 
αύξησης του γηραιότερου πληθυσμού 
παρουσιάζονται στους Χάρτες 2a και 2b, οι 
οποίοι απεικονίζουν τις αναλογίες το™ 
ατόμο™ άνο> τ(ον ί>5 υ>ς μέρος του 
( η ι νολ ικ< >ύ πληθ » »σμ,( >ύ. 
'ϋως το 2015 είναι πιθανές οι (Ακόλουθες 
εξελίξεις: 
• Όπως αναμένεται, το ποσοστό γήρανσης 
και, πάνο) από όλα, οι δομ,ές του 
σημερινού πληθυσμού ποικίλλουν από 
τη μία περιφέρεια στην άλλη. 
• Η αναλογία των ηλικιωμένων θα είναι 
ιδιαίτερα υψηλή στη βόρεια και στην 
κεντρική Ιταλία, όπου αυτοί θα 
αποτελούν το 1/4 του πληθυσμού. 
• Σε μικρότερο βαθμό θα υπάρξει επίσης 
μεγαλύτερος αριθμός ηλικκυμ,ένο™ στη 
βόρεια Ισπανία και, με πλέον διάχυτο 
τρόπο, στη βόρεια και στην ανατολική 
Γερμανία, στην Ιίλλάδα και σε ορισμένες 
κεντρικές περιφέρειες της Γαλλίας. 
• Οι περιφέρειες οι οποίες θα έχουν 
ακόμα σχετικά νε.ότε.ρο πληθυσμό θα 
είναι πιο περιορισμένες σε αριθμό και 
πιο εστιασμένες. Οι εν λόγο) περιοχές 
είναι η νότια Ισπανία και η κεντρική 
Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Απουλία και 
η Καμπάνια στη νότια Ιταλία, η βόρεια 
Γαλλία και το Flevoland. Η περιοχή τα™ 
ανατολικών Midlands στο Ηνωμένο 
Βασίλειο και η Αλσατία αποτελούν 
ακόμα πιο απομονωμένους θύλακες. Συνοπτικά: 
Αν και εμφανής παντού, η γήρανση του 
πληθυσμού θα επέλθει σε διαφορετικά 
ποσοστά και βαθμούς, επηρεάζοντας 
πληθυσμούς με πολύ διαφορετικές αρχικές 
ηλικιακές δομές Το αποτέλεσμα σε 20 
χρόνια θα είναι η μεγαλι'τερη 
ποικιλομορφία στην ηλικιακή δομή των 
περιφερειών. 
II γήρανση δεν καταλήγει απαραίτητα σε 
μείωση του πληθυσμού. Το 2015 σημαντικές 
αυξήσεις του πληθυσμού θα συνοδεύονται 
από δομές αρκετά γηραιού πληθυσμού. 
Ο συνδυασμός σημαντικής /ιείωσης του 
πληθυσμού και αρκετά γηραιότερου 
πληθυσμού, όπως συναντάται ιττη βόρεια 
Ιταλία και την Ιιτπανία, και ιττην πρώην 
Ανατολική Γερμανία, υποδηλώνει 
σημαντική δημογραφική κάμψη 
Όπως αναφέρθηκε στο κεφάλαιο Ι, οι 
μελλοντικές προοπτικές μπορούν να δεχτούν 
την επίδραση τι/ς οικονομικές απόδοσης και 
των μεταναιττευτικαϊν ρευμάτων σε 
περί φέρει ακό επίπεδο. 
Ιυναφή ζητήματα: 
Ο γηράακ<ον πληθυσμός συνδυάζεται συχνά 
με τη μείωση της αναλογίας το™ νέο™. 
ϊ]υνεπ<ός, οι τάσεις το™ ποσοστό™ 
εξάρτησης είναι πιθανόν να καταλήξουν σε 
ακόμα μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ 
περιφερεκί™* II απόκλιση αυτή 
διαμορφώνει μία νέα περιφερειακή 
πραγματικότητα ο)ς προς την αγορά 
εργασίας, τη στέγαση, την υγεία και τις 
ανάγκες περίθαλψης. 
11 πόλωση της εξάρτησης μπορεί να 
καταλήξει OF αυξημένες δαπάνη και 
μεγαλύτερες δυσκολίες στην ανάπτυξη 
ορισμένο™ περιφερειο'™. Αι»τό μπορεί να 
γίνει αισθητό όχι μόνο σε οικονομικό 
επίπεδο, αλλά επίσης OF επίπεδο 
οικολογίας, κυρίοις εάν υπάρχει περαιτέρω 
ανάπτυξη της αστυφιλίας και της 
πληθυσμιακής μι ίοχτης αγροτικ<ί»ν 
περιοχών. Κάτι τέτοιο μπορεί να έχει 
συνέπειες (Γτις ευριοπαϊκές διαρΟοιτικές 
πολιτικές, κα0<ί>ς και (mç προσπάθειες 
βελτίιΐΜτης το™ εδαφικό'™ ισορροπιιίχν (mo 
σύνολα της 'Κνοκιης. 
13 CK 
ΧΛΠΊΙ2 2<ι 
Αναλογία των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω ως μέρος του 
συνολικού πληθυσμού το 1995 
EUR-15 
NUTS2 (UK: NUTSI) 
( AU, Π «t SB: NUIS») :\"l·-·' '. '(•' 
199S 
< 16% 
16» 18% 
18» 20% 
> 20% 
Eurostat, Δημογραφικές προβολές, 1996 - Μέσο σενάριο 
it L 
ΧΑΡΤΗΣ 2 β 
Αναλογία των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω ως μέρος του 
συνολικού πληθυσμού το 2015 
EUR-15 
NUTS2 (UK: NUTS 1) 
( AU, Π «SE: NUTS «) 
2015 
< 16% 
16 «18% 
18 920% 
>20% 
Eurostat, Δημογραφικές προβολές, 1996 - Μέσο σενάριο 
,«.• ΙΊ> ^ 
It m&w$vimn m<tm*%n TOI» imeçyoé 
5ΐλησΐ'«μού 
Ί·//ουμε δείξει ότι ο γηραιότερος πληθυσμός 
θα αυξηθεί σημαντικά στις περισσότερες 
ευρωπαϊκές περιφέρειες κατά τη διάρκεια 
το™ επόμενο™ δεκαετία™. Πρόκειται για 
ζήτημ,α μείζονος σημασίας, δεδομένου ότι ο 
πληθυσμός ο οποίος καλείται να καλύψει 
το επιπλέον κόστος ταυτόχρονα 
συρρικνούται. Ο Χάρτης 3 δείχνει σε 
περιφερειακό επίπεδο το έτος κατά το 
οποίο ο ενεργός πληθυσμός αναμένεται να 
αρχίσει να μειώνεται για δημογραφικούς 
λόγους. Με άλλα λόγια, δείχνει τις 
περιόδους κατά τις οποίες θα μηδενιστεί, η 
καθαρή δημογραφική συμβολή στον ενεργό 
πληθυσμό. II μεθοδολογική βάση που 
χρησιμοποιείται είναι η ίδια, που 
χρησιμοποιήθηκε για τη σφαιρική ανάλυση 
του πρώτου μέρους (βλ. Παράρτημα Β). 
• Ορισμένες γεωγραφικές περιοχές, 
περιλαμβανομένης όλης της νότιας 
Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και 
του Ηνωμένου Βασιλείου θα 
ανακαλύψουν ότι κατά τις δύο επόμενες 
δεκαετίες η φυσική δημογραφική αλλαγή 
θα μειώσει τους αριθμούς του εργατικού 
δυναμικού. 
• Τρεις μείζονες γεωγραφικά συμπαγείς 
περιοχές θα βρεθούν στην αντίθετη 
ακριβώς κατάσταση με ουσιαστική 
μ,είυχτη της εν δυνάμει προσιροράς 
εργασίας περί τα τέλη του αιοινα. Οι εν 
λόγο) περιφέρειες είναι όλη η Ιταλία 
βόρεια του Molisc, όλες οι περιοχές της 
βόρειας Ισπανίας μεταξύ Καταλωνίας 
και Γαλικίας, ο βορράς στη Γερμανία, η 
Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, το Saarland, 
η Λωραίνη και η Φλάνδρα. 
• Η ανάλυση του έτους κατά το οποίο θα 
σημειωθεί για δημογραφικούς λόγους, 
μείωση του ενεργού πληθυσμού 
παρο\>σιάζει δύο ξεχωριστές κορυφές. 
Από τη μία πλευρά, πολλές περιφέρειες 
θα παρουσιάσουν αναστροφή των 
τάσεων πριν ή αμέσως μετά την αλλαγή 
του αιώνα. Από την άλλη, πολλές 
περιφέρειες θα έχουν την ίδια εμπειρία 
μετά το 2010. Πολύ λίγες περιφέρειες θα 
γνισρίσουν αναστροφή τυ™ τάσευ'™ τους 
κατά την περίοδο 2000-2010. Συνοπτικά; 
• Υπάρχει μία διαφορά δέκα ετών μεταξύ των 
περιφερειών, όσον αφορά τη μείωση της 
δυνάμει προσφοράς εργασίας 
• Ορισμένες ομάδες περιφερειών έχουν ήδη 
παρουσιάσει μείωση ιηη δημογραφική 
συμβ<)λή στον ενεργό πληθυσμέ*. Αυτό 
αυξάνει τον κίνδυνο μη επαρκούς εργατικοί* 
δυναμικού σε ορισμένες περιοχές 
Συναφή ζητήματα: 
• II προοπτική της αναστροφής το™ 
δημογραφικό'™ τάσεο™, η οποία χο>ρίζει τις 
περιφέρειες της Κυροχκης, είναι φυσικό vu 
γεννά το ζήτημα της κινιίτικότητας. 
• II δημογραφική κατάσταση ενισχύει την 
ανάγκη της συνέχισης εΟνικ«™ και 
ενρο>παϊκών δισρΟρ(οτικών πολιτικό'™ για 
την προώθηση αποτελεσματικότερης χρήσης 
το™ διαθέσιμο™ πόρο™ μέσω της ανάπτυξης 
το™ προσόντο™ του εργατικού δυναμικού 
και της προ«)θησης το™ παραγιογικο™ 
επενδύσε«™ και της κινητικότητας όλο™ το™ 
παραγόντο™. 
• II κινητοποίηση της εν δυνάμει προσφοράς 
εργασίας θα απαιτήσει την πρόβλεψη μιας 
ολόκληρης σειράς προσόντα™ και 
δε|ιοτήτατν* ίΐς εκ τούτου» 6α είναι 
απαραίτητο η πολιτική για την κατάρτιση 
να είναι η κατάλληλη για την περιφερειακή 
οικονομία και για την ειδικότητα κάθε 
περιφέρειας. 
14 
ΧΑΡΤΗΣ 3 
Έτος κατά το οποίο ο ενεργός πληθυσμός θα αρχίσει να μειώνεται 
εξαιτίας δημογραφικών λόγων 
EUR-15 
NUTS 2 (UK: NUTS I) 
( AU, H et SE: NUTS·) 
Έτος γεγονότος 
Ο μεταξύ 1995 και 1999 
μεταξύ 2000 και 2004 
μεταξύ 2005 και 2009 
μεταξύ 2010_και 2014 
όχι πριν από 
το 2015 
* t^r^yy^ 
Eurostat, Δημογραφικές προβολές, 1996 - Μέσο σενάριο 
/<Ί m Ν,> 
Γήρανση τον ίτλίφυσμου <«·: ηλικία 
Ε$γ<κάας 
Μια άλλη πλευρά της γήρανσης έχει 
συνέπειες στην αγορά εργασίας, δηλαδή η 
γήρανση του δυνάμει εργατικού δυναμικού. 
Στο μέρος αυτό, οι εκτιμήσεις βασίζονται 
σε ένα πληθυσμό ηλικίας μεταξύ 15 και 64 
ετο'™, δεδομένου ότι αυτές είναι οι μάνες 
ηλικιακές ομάδες για τις οποίες υπάρχουν 
διαθέσιμες στατιστικές. 
Ο Χάρτης 4 δείχνει το.ποσοστό γήρανσης, 
με δείκτη αύξησης για την ηλικιακή ομ,άδα 
50-64 ετών -ως μέρος του συνολικού 
πληθυσμού σε ηλικία εργασίας- ο οποίος 
κυμαίνεται από 105% έως 160%, μεταξύ 
1995 και 2015. 
• Οι περιφέρειες της Γαλλίας, Ολλανδίας, 
Βελγίου και Ιρλανδίας παρουσιάζουν 
πολύ υψηλό ποσοστό γήρανσης του 
πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία 
εργασίας. 
• Οι περιφέρειες που αρχικά έχουν 
γηραιότερο πληθυσμό (Γερμανία, βόρεια 
Ιταλία) δείχνουν πιο μέτρια ποσοστά 
γήρανσης του ενεργού πληθυσμού. 
• Ανεξαρτήτως του ποσοστού γήρανσης, η 
ανάλυση της ηλικιακής δομής το™ 
ενεργό'™ ατόμο™ (μερίδιο το™ άνω το™ 
45 μέσα στην ηλικιακή ομάδα 15-64) 
δείχνει ότι ο πληθυσμός σε ηλικία 
εργασίας το™ γερμανικό'™ περιφέρεια'™ 
θα είναι ο γηραιότερος στην Κνακιη σε 
20 χρόνια. Περισσότερο από το 40% τα™ 
ατόμα™ άνω των 45 από την ηλικιακή 
ομάδα 15-64 ετών θα βρίσκεται σε αυτές 
τις περιοχές. 
• Σε όλες περίπου τις άλλες περιφέρειες, η 
ομάδα τα™ 45-64 ετα'™ θα αντιπροσιοπεύει περισσότερο από το 1/3 
του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας. 
Ίίνα χαμηλότερο ποσοστό της τάξης του 
25% θα βρίσκεται σε τέσσερις 
απομ.ονο>μ.ένες περιοχές το 2015: νότια 
Ισπανία, Ιρλανδία, Βρετανία, Nord-Pas-
de-Calais και στις μισές από τις 
περιοχές της Benelux. 
,υνοπτικα: 
1 Συνδυαζόμενη με τη μιίωση της 
δημογραφικής συμ/Ιολι/ς, η γενική γήρανση 
του πληθυσμοί' σε ηλικία εργασίας 
μεγεθύνει την περιφερειακή σημασία του 
φαινομένου αυτού για την αγορά εργασίας 
< II Γερμανία και η Ιταλία δείχνουν γενικά 
μεγαλύτερη γήρανση τον πληθυσμού σε 
ηλικία εργασίας 
> Με εξαίρεση ορισμένες απομονωμένες 
περιοχές το φαινόμενο αυτό επηρεάζει 
επίσης σε διαφορετική περίοδο, όλες τις 
περιφέρειες της Ευρώπης 
Ενναφ 
• Στην οικονομική σφαίρα, δεδομένοι» ότι το 
φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού σε 
ηλικία εργασίας γίνεται περισσότερο 
αισθητό σε περιφερειακό επίπεδο, μπορεί 
να χρεκκττούν ειδικές ενέργειες με βάση την 
τομεακή εξειδίκευση της κάθε περιφέρειας 
και τις συνθήκες της αγοράς εργασίας. 
• Σν. γενικότερους κοινοτικούς όρους, 
δεδομένο™ το™ δημογραφικό™ 
χαρακτηριστικό™, μπορεί να χρειαστούν 
ειδικές πολιτικές για να καλύψουν την 
περιφερειακή ζήτηση tre τομείς όπο>ς η 
στέγαση και η ιατρική περίθαλψη. 
15 
ΧΑΡΤΗΣ 4 
Αύξηση του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 50 και 64 ετών μεταξύ 1995 και 2015 
EUR-15 
NUTS 3 
(AU,!*j*£g;NtrTS0) 
ΒΑΣΗ 100 =1995 
Π< 107·5 
{υ 107.5 » 125 
Κ 125 » 142.5 
• > 142.5 
tîrC^ 
Eurostat, Δημογραφικές προβολές, 1996 - Μέσο σενάριο 
/Τ te 
ΙΑτμπ έλασμα 
Ίν/ουν εντοπιστεί τρεις υποβόσκουσες τάσεις που σχετίζονται με τις δημογραφικές συνέπειες: 
1. II σημαντική διαφορά μεταξύ της εικόνας τα™ περιφέρεια'™ και της εθνικής κατάστασης 
2. II πόλίοση ορισμ,ένα™ δημογραφικά™ και οικονομικά™ τάσεο™, που έχει συνέπειες για τη 
διαδικασία της σύγκλισης 
3. Οι δυνάμει δημογραφικές ανισορροπίες, που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη λειτουργία 
της αγοράς εργασίας εξαιτίας της έλλειψης εργατικού δυναμικού. 
Ι ίνα') υπάρχουν διάφορες (Αβεβαιότητες σχετικά με τα σενάρια για μελλοντικά δημογραφικά 
μοντέλα στις περιφέρειες, φαίνεται πιθανόν άτι η Τ,νο>οη θα αντιμεταιπΐοει νέες συναφείς 
προκλήσεις τ(™ επόμενο αιο>να. Οι πολιτικές το™ κρατα»ν μελά™ και της Ί ,νο>οης θα πρέπει να 
εξασφαλίσουν ότι το εργατικό δυναμικό χρησιμοποιείται με βέλτιστο "τρόπο στις περιφέρειες 
όπου υπί'ιρχει έλλειψη του, ενα') θα επιζητούν να εξασφαλίσουν ότι, ευκαιρίες για νέες θέσεις 
εργασίας δημιουργούνται όπου περισσεύει το εργατικό δυναμικό και όπου η ανεργία εμμένει σε 
υψηλό ποσοστό. Κνο> είναι αναπόφευκτη κάποια γειυγραηιική κινητικότητα του εργατικού 
δυναμικού σε μια οικονομία αγοράς, η κύρια πρόκληση για το μέλλον είναι να εξασφαλίσουμε 
την εργασιακή κινητικότητα του εργατικού δυναμικού σε ένα πλαίσιο γρήγορης τεχνολογικής 
αλλαγής, παρέχοντας τις αναγκαίες δεξιότητες. 
16 
V ΜΚΡΟΣ 3 
Οι δημογραφικές τάσεις στα %{>άτ\\ που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης 
II διεύρυνση της Ένωσης είναι ένας από 
τους μεγαλύτερους σταθμούς στην πορεία 
για την ευρωπαϊκή ολοκλήρυκιη. Στη 
διάρκεια των επόμενα™ ετο'™ τουλάχιστον 
μερικά από τα σημερινά 12 αιτούντα κράτη 
θα βροι™ κατά πάσα πιθανότητα τη θέση 
τους μέσα στην Ινυροκπαίκή Ένο>ση 
(σχετικά με τη Μάλτα βλ. υποσημείυ>οη 
στην εισαγυ>γή). 
Συνεπώς καλά θα ήταν να ουμπληριάοουμε 
τη σκιαγράφηση μας, που αφορά βασικές 
δημογραφικές προκλήσεις με τις οποίες 
έρχεται αντιμέτοχπη η Ένωση, μ.ι: μία 
γρήγορη επισκόπηση το™ δημογραφικά™ 
εξελίξεα™, τις οποίες επιφυλάσσει το 
μέλλον στις χιόρες αυτές. 
Ο στόχος στην περίπτακτη αυτή δεν είναι να 
κάνουμε μία λεπτομερειακή ανάλυση, αλλά 
κυρίως να εντοπίσουμε ορισμένα σημεία 
στα οποία οι χώρες αυτές παρουσιάζουν 
σύγκλιση ή απόκλιση, τόσο μεταξύ τους όσο 
και απέναντι στα σημερινά μέλη, όσον 
αφορά τις προκλήσεις οι οποίες θα μπορούσαν να προκύψουν από τη 
δημογραφική τους εξέλιξη. 
Ι άσε ες τοπ απνολικαύ *λη0<Μτμού 
ΙΙοια είναι η δημογραφική εικόνα το>ν εν 
λόγο) χοίρο'™ που βρίσκονται σε μεταβατική 
οικονομική περίοδο; Ένας αρχικός δείκτης 
που δίνεται από τη γραφική παράσταση 9, 
μετρά την αύξηση του πληθυσμού μεκι ,υ 
1995 και 2015. Μαρατηρεΐται σχεδόν γενικά 
έλλειψη αύξησης: 
• Λν και μεταξύ 1995 και 2015 η Έ,νιοοη 
θα γνισρίσει αύξηση του πληθυσμού της 
παρ' όλη τη δημογραφική επιβράδυνση, 
το ίδιο θα ισχύσει μόνο για τέσσερις 
από τις υποψήφιες χά>ρες: ΙΙολισνΐα και 
Δημοκρατία της Σλοβακίας, Κύπρο και 
Μάλτα. 
• Αν εξαιρέσουμε την Κύπρο και τη 
Μάλτα, ο μικρός πληθυσμός τα™ 
οποία™ δεν επιτρέπει τη σύγκριση της 
αύξησης με τις άλλες, όλα τα αιτούντα 
κράτη θα έχουν δημογραφική αύξηση 
μικρότερη από αυτή της Ένοκιης. 
Γραφική παράσταση 9 - Κράτη που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης 
Συνολική αύξηση πληθυσμού μεταξύ 1995 και 2015 
(με βάση το 100 κατά το 1995) 
130 
»Λ 120 
110 
100 
90 
80 
70 
60 = 100 το 1995 
•"~ 
5 
Μ 
ΙΟ 
ci \η σ> σ> 
Ο 
Φ 
ΙΓ -< c s 
U 
ο Ê5 
U 
ΙΟ_ 
Τ" Ι­
Ο 
W 
ΙΟ 
00 »-σ te. w 
σ> w 
οΓ οι o 
w 
eo~ D 
W 
o 
ο" ί­α 
M 
CO σ 
w 
00* 
to ffl i 
1 i * 
w 
o" «0 
o" 
<3 H-3. CO. 
Πηγές: Πνωμ,ένα Έθνη, Προοπτική τον Παγκόσμιου ΙΙληΟνσμού {αιτούντα κράτη) 
r)///v()γραψικέςπιχ)β>λές 1996, Βασι.κι> σενάρκ> (EUR15). Eurostat, 
Ο Λλη*Η?σμός «re ηλτ^ία Ε^γασίος 
11 οίες θα είναι οι συνέπειες της δημογραφικής αλλαγής στην αγορά εργασίας τα™ αιτούντων 
κρατά™; Όπο>ς και στην προηγούμενη ανάλυση, τα κύρια συμπεράσματα μπορούν να 
συναχθούν από δύο δείκτες: ποσοστά εξάρτησης και αύξηση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας. 
Ία αποτελέσματα, που παρουσιάζονται στη γραφική παράσταση 10, επιτρέπουν να 
συναγάγουμε τα παρακάτο) συμπεράσματα: 
17 
Ορισμένες από αυτές τις χο>ρες, που θα 
γνο>ρίσουν μείιοση του συνολικού 
πληθυσμού κατά τα επ('>μ,ενα 20 χρόνια, 
θα παρουσιάσουν επίσηςστη διάρκεια 
της ίδιας περιόδου, σημαντική μείοκιη 
του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας. 
Στην Πολωνία και τη Δημοκρατία της 
Σλοβακίας ο πληθυσμός σε ηλικία 
εργασίας θα αυξηθεί με ρυθμούς 
ταχύτερους από αυτούς της αύξησης του 
συνολικού πληθυσμού. 
Τα ποσοστά εξάρτησης παρέχοι™ πιο 
/χπτομερή θεά)ρηση τα™ διαφορά™ 
μεταξύ χωρά™ σε ό,τι αφορά τη 
δημογραφική γήρανση. II εξάρτηση το™ 
ηλικιωμένα™ σε όλα τα αιτούντα κράτη είναι χαμηλότερη από αυτή της; Ένο>σης. 
Ωστόσο πέντε από τα εν λόγο) κράτη 
έχουν υψηλότερη αναλογία ηλικκομένα™ 
από ό,τι νέο™ και σχετικά υψηλά 
ποσοστά εξάρτησης (Ιίσθονία, 
Ουγγαρία, Σλοβενία, Βουλγαρία και 
Δημοκρατία της Τσεχίας). 
Μεταξύ τα>ν χα>ρά™ με νεότερη 
πληθυσμιακή δομή αξίζει να 
αναφέρουμε την ΙΙολιονία και τη 
Δημοκρατία της Σλοβακίας. 
Γραφική παράσταση 10 - Κράτη που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης 
Λείκτες αύξησης για τον πληθυσμό που βρίσκεται «ε ηλικία εργασίας (15-64 ετά™) μεταξύ 1995 και 2015 
10a: Δείκτης αύξησης για τ(™ πληθυσμό που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας (με βάση το 100 για το 1995) 
130 
5 120 
CM 
ιό 
S no f 
&10(Η 
"2 90 = 100 το 1995 
ί 801 
70 
60 
Ê.8 ev­er 
n ca 
IQh: 1 Ιοσοστά εξάρτησης κατά το 2015 
60% 
50% 
40% 
30% 
20% 
10% 
0% de = εξάρτηση των γηραιότερων (65+/15-64), dy = εξάρτηση των νέων (0-14/15-64). 
dt = συνολική εξάρτηση (de + dy) 
dt 
JtfcljL 
0,71 0,9 1,05 < F ο. 
1,03 ]| 1,23 |[ 0,69 || 0,89 | 0,98 || 1,12 || 1,12 
- ---"Τ" ..---Λ-- : -'-"ι "":---· ι-·' I "" ' l ' ι " 
Αριθμός ατόμων άνω των 65 ετών ανά ένα νέο (0-14 ετών) 1,19 0,66 0,79 
Πηγές: Προοπτική τοι> Παγκοομι.οι* Ιίληθνομού τ<»ν Πνωμένιον Εθνών {αιτούντα κράτη) 
Eurostai, <)ημι )γραψικές πρ< >β >λές 1996, liaoixt > < ιενάρκ > {ΕΙ/Κ 15). 
Αημογρ<»φ<»ά χαρακτηρκ****ά 
II π(Αρατηρούμ,ενη βραδύτερη δημογραφική 
αύξηση στις περισσότερες χά>ρες της 
Ανατολικής Ευρά>πης εξηγείται από τα 
χαμηλά ποσοστά γονιμότητας, την υψηλή 
θνησιμότητα και τα σημαντικά 
μεταναστευτικά ρεύματα προς άλλες χά)ρες, 
που παρατηρούνται κατά τα τελευταία έτη. 
Τα ποσοστά συνολικής γονιμότητας έχουν 
μειωθεί σημαντικά κατά την τελευταία 
δεκαετία φέρνοντας ορισμένα από τα εν 
λόγω κράτη σε επίπεδα κάτα) του μέσου 
όρου της Ευρωπαϊκής Ένοκιης. 
Ωστόσο, η δημογραφική γήρανση δεν είναι 
τόσο προχο>ρημένη σε αυτά τα κράτη 
εξαιτίας της σχετικά υψηλότερης 
θνησιμότητας τους. II θνησιμότητα αυτή 
αφορά τα παιδιά κάτα) του ενός έτους 
(υψηλά ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας) 
και τα γηραιότερα άτομ,α του πληθυσμού. 
Η γραφική παράσταση 11 δίνει τη θέση 
κάθε χάκ)ας σε σχέση με δύο μεταβλητές, οι οποίες, γενικούς, χρησιμεύουν ο>ς δείκτες 
ανάπτυξης. 
• Με εξαίρεση τη Μάλτα και την Κύπρο, 
χά)ρες με πολύ διαφορετική ιστορία 
στην κοινο)νική και οικονομική τους 
ανάπτυξη από τα υπόλοιπα 10 αιτούντα 
κράτη, πρέπει να γίνουν σημαντικές 
προσπάθειες για τη μεΐακτη της 
θνησιμότητας αυτής. 
• II Σλοβενία και η Δημοκρατία της 
Τσεχίας (μαίνεται να έχουν κάνει 
σημαντική πρόοδο α>ς προς τα σημεία 
αυτά, με ποσοστά βρεφικής 
θνησιμότητας κάτα> του 10 τοις χιλίοις. 
• II Ρουμανία έχει πολύ υψηλά ποσοστά 
βρεφικής θνησιμότητας και πολύ χαμηλό 
προσδόκιμο επιβίβασης. Μαζί με τις 
χά>ρες της Βαλτικής και την Ουγγαρία, 
έχει τη χαμηλότερη απόδοση σε ό,τι 
αφορά το προσδόκιμο επιβΐαχνης. 
Γραφική παράσταση 11 - Κράτη που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης 
Ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας και προσόίόκιμο ζο>ής κατά το 1995 
S 
Ο 20 
Ι15 
Ι 10 Ρ ουμανία 
Λετονία 
Ουγγαρία Β ουλγαρία 
Π ο λ ω ν ία 
• !• 
Λιθουανία · Δημ.της 
Σλοβακίας 
Δημ τη< 
Τ σε χ ία ς Σ λοβενία Κύπρος 
Προσδόκιμο ζωής 
ΙΙηγί'ς: Προοητι,κή rov 11<ιγχ<>ο/ιιοι> ΠλιιΟυομκύ w>v ΙΙνιομινον Ι',Ονιίιν (ιχι,τοίτντα κμύιη) Knrosuu. <V///(>)'t><rf/''A'·' 
iii>ot'A)h:clW7(lU)R\5). 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Αν και ετεροχρονισμένη και μικρότερου βαθμού, η γήρανση θα εμφανιστεί και στις χά)ρες της 
Ανατολικής Ευρώπης. Στις μισές από τις χώρες αυτές οι δημογραφικές τάσεις αρχίζουν να 
εξασκούν αυξημένες πιέσεις στο σύστημα κοινιονικής προστασίας, το οποίο ακόμα και σήμερα 
γνωρίζει δυσκολίες. 
Τα εν λόγω κράτη θα γνιορίσουν σημαντική μερικές φορές μεία)ση του πληθυσμού σε ηλικία 
εργασίας, προάγμα που θα προαναγγείλει προβλήματα παρόμοιας φύσης με αυτά με τα οποία 
θα έρθει αντιμέτωπη η Ένα)ση μετά το 2010. Ένα μέλλον βιά)σιμης ανάπτυξης θα απαιτήσει την 
ενεργοποίηση των παρόντων αποθεμάτων εργατικού δυναμικού. Οι εξελίξεις στην Πολωνία και 
στη δημοκρατία της Σλοβακίας μπορεί να είναι κατά τι δκχφορετικές. Θα χρειαστεί διαρκής 
οικονομική μεγέθυνση και δημιουργία Οέσεο™ εργασίας. Το χάσμα μεταξύ τα™ πόλεα™ και της 
υπαίθρου μπορεί, να αποτελέσει ιδιαίτερη πρόκληση για τα κράτη αυτά. 
Τα εν λόγω κράτη θα αντιμετοιπίσουν επίσης άλλες προκλήσεις, κυρίως στον τομέα της υγείας, 
μ,ε στόχο τη βελτία>οη τυ>ν υψηλά'™ ποσοστά'™ θνησιμότητας. 
19 
ΙΙΛΙ'ΛΗΙΙΜΛ 
Λ. Σενάρια για τη μελλοντική ανάπτυξη του πληθυσμού της Ι\υρο>παϊκής Ένοχτης ( 1995-2015) 
Μέσος όρος παιδιά™ ανά γυναίκα 
Υψηλό 
Χαμηλό 
Βασικό 
Ι Ιλικιωμένοι 
Νέοι 1995 
1.50 
1.42 
1.45 
1.42 
1.50 2000 
1.75 
1.40 
1.55 
1.40 
1.75 2005 
1.87 
1.40 
1.60 
1.40 
1.87 2010 
1.91 
1.40 
1.63 
1.40 
1.91 2015 
1.92 
1.41 
1.64 
1.41 
1.92 
ΙΙροαδόκιμο επιβίοοοης κατά τη γέννηση (άνδρες) 
Υψηλό 
Χαμηλό 
βασικό 
Ηλικιωμένοι 
Νέοι 1995 
74.3 
73.5 
73.9 
74.3 
73.5 2000 
75.5 
73.9 
74.7 
75.5 
73.9 2005 
76.9 
74.3 
75.6 
76.9 
74.3 2010 
78.1 
74.7 
76.4 
78.1 
74.7 2015 
79.2 
75.0 
77.2 -
79.2 
75.0 
Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση (γυναίκες) 
Υψηλό 
Χαμηλό 
Βασικό 
Ηλικιθ)μένοι 
Νέοι 1995 
80.7 
80.1 
80.4 
80.7 
80.1 2000 
81.7 
80.5 
81.1 
81.7 
80.5 2005 
82.7 
80.9 
81.9 
82.7 
80.9 2010 
83.7 
81.3 
82.5 
83.7 
81.3 2015 
84.4 
81.5 
83.1 
84.4 
81.5 
Ετήσιο ισοζύγιο μ,εταναατεύοευ™ (σε χιλιάδες) 
Υψηλό 
Χαμηλό 
Βασικό 
Ηλικιωμένοι 
Νέοι 1995-1999 
934 
527 
719 
527 
934 2000-2004 
977 
391 
654 
391 
977 2005-2009 
840 
388 
605 
388 
840 2010-2014 
788 
396 
592 
396 
788 
οΖύ 
It. Μέθοδος υπολογισμού τον δημογραφικού και συμπεριφορικού αποτελέσματος (αποτέλεσμα 
ποσοστού σνμμκτοχής) στις αλλαγές τον ενεργού πληθυσμού 
Βάσει του πληθυσμού ηλικίας 15 έ(»ς 64 ετο'™ και ανά φύλο κατά το 1995, και βάσει 
δημογραφικά™ προβολά™ για π™ πληθυσμό ηλικίας μεταξύ 15 και 64 ετά™ και ανά φύλο κατά 
το 2015, έχουμε για κάθε φύλο: 
για Ρ, = πληθυσμός ηλικίας από 15 έα>ς 64 ετο'™ κατά το έτος t 
lJi, = πληθυσμός 'ηλικίας i κατά το έτος ι (i από 15 έα>ς 64 ετο'™) 
Π;j - εκατοστιαίο ποσοστό ηλικίας i στο σύνολο της ηλικιακής ομάδας Ι5-(»4 
ετο'™ κατά το έτος ι, το άνυσμα (σ,.,, αΜ), καθορίζει τη δομή ανά ηλικία 
κατά το έτος ι, υ>στε 
Pi.t / Hi = ^i.t μ*' Σ ο, = 1 για το έτος ι 
και για ar iit = ποσοστό συμμετοχής για ηλικία i κατά το έτος t 
APiit = ενεργός πληθυσμός ηλικίας i κατά το έτος t 
APt = συνολικός ενεργός πληθυσμός (15 έα>ς 64 ετά™) κατά το έτος l 
τις ακόλουθες σχέσεις: 
APit = ari( x Ρί,, = ari, Χ ajt χ Ρ, 
ΑΡ, = Σ) (arj., x <^.i x h) 
και τη διακύμανση του ενεργού πληθυσμού σε δυο διαφορετικές ημερομηνίες (ος εξής: 
ΔΛΡ = Σ; (ar, χ π, χΔΡ) + Σ| (arj χ Δπ, χ Ρ) + Σ, (Aarj χ η, χ Ρ) + ε. 
δημογραφικό αποτέλεσμα αποτέλεσμα υπόλοιπο 
ποσοστού 
συμμέτοχης 
δηλαδή το άθροισμα τα™ δυο αποτελέσματα™: 
- ενός αποτελέσματος του ποσοστού συμμετοχής το οποίο εκφράζεται από τη διακύμανση του 
ενεργού πληθυσμού με ένα σταθερό υποσύνολο της ηλικιακής ομάδας 15-64 ετά™ και σταθερή 
ηλικιακή δομή. Αυτό εκφράζει το βαθμό συμμετοχής ενός δεδομένου υποσυνόλου στην 
απασχόληση. 
- ενός δημογραφικού αποτελέσματος, που εκφράζεται από τη διακύμανση του ενεργού 
πληθυσμού με σταθερό ποσοστό συμμετοχής ανά έτος ηλικίας και σταθερή ηλικιακή δομή. Ίο 
δημογραφικό αυτό αποτέλεσμα συνδυάζει ένα αποτέλεσμα συνδεόμενο με το υποσύνολο και ένα 
αποτέλεσμα συνδεόμενο με την ηλικιακή του σύνθεση. 
Αεδομ,ένου ότι η μέθοδος εφαρμόστηκε σε καθεμία από τις χά>ρες της ΕΕ, στο υπόλοιπο ε το 
οποίο συνδέεται με το διακριτικό χαρακτήρα τα™ χρονικά™ σειρά™ δεν ξεπέρασε ποτέ το 2,5% 
της συνολικής διακύμανσης και αγνοήθηκε στην ανάλυση τα>ν αποτελέσματα™. 
oil 

ISSN 0254-1483 
COM(97) 361 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 05 16 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-361-GR-C 
ISBN 92-78-22718-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
$7