ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(94) 142 τελικό 
Βρυξέλλες, 20.04.1994 
ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 
1 ΑΥΓΟΎΣΤΟΥ 1992 - 31 ΙΟΥΛΊΟΥ 1993 
Τ G m ρ U S C PHARE 
Διευρωπαϊκό Πρόγραμμα Συνεργασίας 
στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μεταξύ της 
Κεντρικής/Α νατολικης Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Σελίδα 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 
1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1989-1992 , 9 
1.1. Η προέλευση του προγράμματος TEMPUS 9 
1.2. Ανάπτυξη του TEMPUS 1990-1992..... 10 
2. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΒΕΛΙΞΕΩΝ ΣΤΗΝ 
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΟΠΩΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ 
ΤΑ ΤΡΙΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TEMPUS 12 
2.1 Παράγοντες που ευνοούν τη μεταρρύθμιση των συστημάτων τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες 12 
2.2. Διαρθρωτικά εμπόδια στη μεταρρύθμιση της κληρονομιάς του παρελθόντος 13 
2.3 Πρακτικά εμπόδια στη μεταρρύθμιση 14 
2.3.1. Δημοσιονομικοί περιορισμοί 14 
2.3.2. Διοικητικοί και νομικοί περιορισμοί 14 
2.4. Συνεργασία στα πλαίσια του TEMPUS για την επίλυση των προβλημάτων της 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες , 14 
3. ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΕΕΛΙΞΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ 
ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 1992/93 15 
3.1. Ο προϋπολογισμός του TEMPUS για το 1993/94: η διαδικασία συναπόφασης 15 
3.2. Δραστηριότητες ενισχύσεων ΚΕΠ: αποτελέσματα του γύρου επιλογής του 1993 18 
3.2.1. Ανάλυση ανά κλάδο σπουδών 21 
3.2.2. Ανάλυση ανά επιλέξιμη χώρα, κράτος μέλος και συμμετέχουσα χώρα 
από την Ομάδα των 24 21 
3.2.3. Διαρθρωτικό ΚΕΠ ειδικής δράσης: η δημιουργία ενός 
Ευρωπανεπιστημίου στη Ρίγα 22 
Ζ S-Η 5 
3.3. Ατομική κινητικότητα και συμπληρωματικά μέτρα: αποτελέσματα της 
επιλογής του 1993 23 
3.3.1. Συμπληρωματικά μέτρα: ενισχύσεις σε οργανώσεις για δημοσιεύσεις, 
μελέτες και έρευνες 23 
3.3.2. Κοινά Ευρωπαϊκά Δίκτυα (JENs "Joint European Networks") 23 
3.3.3. Δραστηριότητες ανταλλαγής νέων 24 
3.3.4. Ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας 24 
3.4. Δραστηριότητες διασύνδεσης 26 
3.5. Δραστηριότητες πληροφόρησης 26 
3.6. Παρακολούθηση 27 
4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ TOY TEMPUS 27 
4.1. Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 28 
4.1.1. Επίπεδο τμήματος/σχολής 28 
4.1.2. Επίπεδο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων 29 
4.1.3. Επίπεδο συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 30 
4.1.4. Παράγοντες που συμβάλλουν στην επίδραση των προγραμμάτων 
TEMPUS ! 31 
4.1.5. Ατομική κινητικότητα 31 
5. ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΠΑ TO TEMPUS II 33 
5.1. Συνέδριο TEMPUS τον Οκτώβριο 1992 33 
5.2. Απόφαση του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 1993 33 
5.3. TEMPUS TACIS: η στρατηγική των προ-ΚΕΠ 34 
5.4. Νέοι τρόποι συνεργασίας TEMPUS PHARE (JEPs+, CME και JEN) 35 
5.4.1. Προγράμματα JEP+ 35 
5.4.2. Προγράμματα CME+ 35 
5.4.3. Κοινά Ευρωπαϊκά Δίκτυα (JEN) 36 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 - ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ TEMPUS 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 - ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ 
-6-
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 
Το πρόγραμμα TEMPUS, ως μέρος του σφαιρικού προγράμματος PHARE κοινοτικής βοήθειας 
για την ουχονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, με στόχο την ενίσχυση της διαδικασίας μεταρρύθμισης με ενέργειες στον τομέα της 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αποτελεί τελικά μία από τις επιτυχέστερες δράσεις για την 
ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού σ'αυτές τις χώρες. Βασιζόμενο στην επιτυχία της όλης 
δράσης του προγράμματος έως τώρα, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε 
τον Απρίλιο τον1993 να το ανανεώσει για άλλα τέσσερα χρόνια από το 1994 (TEMPUS II) 
και να το διευρύνει ώστε να συμπεριλάβει τις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετυ^ής Ένωσης, που 
θα αναφέρονται εφεξής ως τα νεοσύστατα ανεξάρτητα κράτη (NIS: "the Newly Independent 
States"). 
Τώρα που αποφασίστηκε η θέσπιση του TEMPUS II και πρέπει να εκπονηθούν σχέδια για την 
περίοδο 1994-1998, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει απολογισμός της εμπειρίας που έχει 
αποκτηθεί για να βελτιωθούν η λειτουργία και η επίδραση του προγράμματος στο μέλλον. 
Με αυτή την προοπτική, η ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του προγράμματος TEMPUS κατά 
την περίοδο 1 Αυγούστου 1992 - 31 Ιουλίου 1993 στοχεύει στην εξυπηρέτηση διάφορων 
σκοπών.* 
Παρουσιάζοντας και αναλύοντας το έργο που επιτελέσθηκε το παρελθόν έτος, τα δύο πρώτα 
τμήματα της έκθεσης περιγράφουν συνοπτικά την πρόοδο του TEMPUS από το 1990 και 
κάνουν επισκόπηση των εμποδίων που συνάντησαν οι εκπαιδευτικοί και οι εθνικές αρχές στις 
επιλέξιμες χώρες για τη μεταρρύθμιση, καθώς και τους κοινωνικούς και οικονομικούς 
παράγοντες που πρέπει να ελεγχθούν για να προωθηθεί η μεταρρύθμιση. Με αυτόν τον τρόπο, 
ελπίζεται ότι ο απολογισμός θα είναι πιο εμπεριστατωμένος, ώστε να διευκολυνθεί η ανάλυση 
της προόδου που επιτεύχθηκε και των δυσκολιών που αντιμετωπίσθηκαν κατά την υπό εξέταση 
περίοδο. 
Το τμήμα 3 της έκθεσης, το οποίο είναι περιγραφυχό, καθώς και το τμήμα 4, το οποίο είναι 
αναλυτικό, στόχο έχουν να προσφέρουν μια ευρεία γενική εικόνα των διαρθρώσεων του 
προγράμματος TEMPUS και του τρόπου λειτουργίας τους, καθώς και των επιτεύξεων του 
κατά την υπό εξέταση περίοδο. 
Στο τμήμα 3 περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος με τον οποίο λειτούργησε το πρόγραμμα κατά 
την περίοδο που καλύπτει η 'Εκθεση, και αναφέρονται οι πόροι, οι διαρθρώσεις, οι 
διαδυχασίες σχετικά με τις διάφορες δραστηριότητες του καθώς και η διαρκής παρακολούθηση 
της προόδου τους. Σε παράρτημα παρατίθενται οι σχετυεές στατιστικές. 
Στο τμήμα 4 αναλύεται συνοπτικά η πρόοδος που πραγματοποιήθηκε σχετικά με την εφαρμογή 
κρίσιμων αλλαγών όσον αφορά νοοτροπίες και διαρθρώσεις στα συστήματα τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών, ιδιαίτερα αυτών που έχουν την πιο μακρόχρονη συμμετοχή 
στο πρόγραμμα TEMPUS (Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία και Σλοβακία). 
II ετήσια έκθεση ουμπλη|χόνεται από άλλες εκδόσεις TKMPUS που ασχολούνται με ειδικές πτυχές των δ{>αστηριοτήτων του 
TEMPUS. όπως η υπό έκδοση Έκθεση του προγ()άμματος επιτόπου επισκέψεων για το TEMPUS του 1992/93 και τη Σύνοψη 
TEMPUS με λεπτομέρειες για όλα τα ΚΕΠ και τα τρέχοντα προγράμματα για συμπλτιρωματικά μέτρα, μαζί με πίνακες και 
δείκτες. 
7-
Μία άλλη ένδειξη του επιτεύγματος της Ευρώπης, που αποτελεί η επιτυχία του TEMPUS, 
είναι το γεγονός ότι κατά την υπό εξέταση περίοδο, όπως προαναφέρθηκε, εγκρίθηκε η 
απόφαση του Συμβουλίου για τη δεύτερη φάση του TEMPUS, που καλύπτει την περίοδο από 
το 1994 ώς το 1998 και συνεπάγεται, κυρίως, επέκταση του TEMPUS στις Δημοκρατίες της 
πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Στα πλαίσια του προγράμματος TACIS για κοινοτική ενίσχυση 
της οικονομικής μεταρρύθμισης και ανάκαμψης στα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής 
Ένωσης, οι δραστηριότητες του TEMPUS σ'αυτό τον τομέα θα αρχίσουν κατά το ακαδημαϊκό 
έτος 1993/94 σε σχέση με την τριτοβάθμια εκπαίδευση στη Ρωσία, τη Αευκορρωσία και την 
Ουκρανία. Σε απώτερο στάδιο προβλέπεται η προοδευτική επέκταση του στα άλλα νεοσύστατα 
ανεξάρτητα κράτη. Αυτό το θέμα αναπτύσσεται στο τμήμα S της έκθεσης. Τελυχά, στο τμήμα 6, 
απεικονίζονται οι γενικές γραμμές της αναμενόμενης μελλοντυχής ανάπτυξης του 
προγράμματος. 
Ελπίζεται ότι αυτή η προσέγγιση θα επιδοκιμασθεί από τους χρήστες της έκθεσης ως πηγής 
πληροφοριών και ως μέσου που θα βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων. 
-8 
1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1989-1992 
1.1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TEMPUS 
Τα γεγονότα του 1989 και του 1990 στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είχαν συνταρακτυχές 
επιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Τα κράτη μέλη, μεμονωμένα και συλλογικά, αντιμετώπισαν 
πρωτοφανείς πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις, αναφορικά με τις καθιερωμένες φιλοσοφίες και 
διαδικασίες στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων. Συγχρόνως, υπήρχε αναμφισβήτητη επείγουσα ανάγκη 
για κατάλληλη ταχεία και αποτελεσματική ανταπόκριση σ'αυτές τις προκλήσεις, όχι μόνο με την 
παροχή έκτακτης βοήθειας, αλλά επίσης με την επινόηση συγκεκριμένων τρόπων που θα επέτρεπαν 
σ'αυτές τις χώρες να αναπτύξουν νέες προοπτικές και νέους στόχους που να συμβαδίζουν με τη 
σημαντική έννοια που αποδίδεται στην Ευρώπη. 
Στοχεύοντας σε μια ολοκληρωμένη σφαιρική ανταπόκριση, η Κοινότητα προσπάθησε να προσφέρει 
ταχύτατα ένα περιεκτικό πλαίσιο για την παροχή πρακτικής ενίσχυσης και πραγματογνωμοσύνης για 
να βοηθήσει αυτές τις χώρες να αναδιαρθρώσουν τις οικονομίες και τα πολιτικά τους συστήματα ώστε 
να βελτιστοποιήσουν τα οφέλη που θα αντλούσαν από τη νέα κατάσταση. Ένα σφαιρικό πρόγραμμα 
ενίσχυσης συμφωνήθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών το Δεκέμβριο του 19892. 
Η τριτοβάθμια εκπαίδευση και η κατάρτιση είχαν επιλεγεί από τις ίδιες τις επιλέξιμες χώρες ως μία από 
τις προτεραιότητες για συνεργασία, όχι διότι πίστευαν ότι οι ενέργειες για τη βελτίωση της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης θα είχαν άμεσες και εντυπωσιακές επιπτώσεις στην πολιτική και οικονομυχή τους 
κατάσταση, αλλά μάλλον διότι αποτελούσαν μια εξαιρετικά σημαντική κοινή επένδυση στους 
μελλοντικούς διανοούμενους όλης της ηπείρου. Έτσι, από ένα πολύ αρχικό στάδιο, ορισμένα 
εξειδικευμένα προγράμματα ενίσχυσης στον τομέα της εκπαίδευσης ενσωματώθηκαν στο PHARE, με πιο 
σημαντικό πρόγραμμα το TEMPUS - το διευρωπαϊκό πρόγραμμα κινητικότητας για πανεπιστημιακές 
σπουδές. 
Με αυτήν την προοπτική, το Συμβούλιο Υπουργών ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Δεκέμβριο 
του 1989, να υποβάλει επειγόντως λεπτομερείς προτάσεις, στα πλαίσια του PHARE, για αρμόζοντα 
μέτρα στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της κατάρτισης που θα υποστηρίζουν τη 
διαδικασία μεταρρύθμισης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Τον Ιανουάριο του 1990 η Επιτροπή 
υπέβαλε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τα σχέδια της για τη θέσπιση ενός νέου 
προγράμματος που στόχο θα έχει ειδικά να εντοπίσει και να ανταποκριθεί στις συγκεκριμένες ανάγκες 
της υπό εξέταση περιοχής. 
Βάση της απόφασης να θεσπισθεί το πρόγραμμα TEMPUS ως ενέργεια ξεχωριστή από τα διακοινοτικά 
προγράμματα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση (όπως το ERASMUS και το COMETT) ήταν η 
αντίληψη ότι στα πλαίσια της διαχείρισης της μεταρρύθμισης, ήταν σημαντικό να υπάρχει παρέμβαση 
στην ειδική κοινωνική διάσταση αυτών των χωρών, διότι υπήρχε η εντύπωση ότι οι βαθιές αλλαγές στη 
νοοτροπία και στη στάση των εκπαιδευτικών ή των σπουδαστών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα ήταν 
παράγοντας πρωταρχικής σημασίας για την αύξηση της διαθεσιμότητας του ανθρώπινου δυναμικού που 
χρειάζεται για την προώθηση της ίδιας της διαδικασίας μεταρρύθμισης. 
Γνωστό ως PHARE (Πολωνία, Ουγγαρία: βοήθεια στην οικονομική ανασυγκρότηση), παρέσχε το πλαίσιο για κοινοτική 
ενίσχυση της διαδικασίας οικονομικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
9-
Δεν ήταν μόνο θέμα βελτίωσης της τεχν«ο-επαγγελματικής κατάρτισης των μελλοντικών στελεχών 
διαχείρισης, επιστημόνων και μηχανυχών, όσο κι αν αυτό ήταν επιθυμητό. Αναγνωρίσθηκε, επίσης, ότι 
διαμέσου της ριζικής αναθεώρησης των δομών και της φιλοσοφίας της εκπαίδευσης θα μπορούσε να 
καμφθεί η αντίσταση για απαραίτητες αλλαγές σ'όλη την κοινωνία, να διαμορφωθούν πιο κατάλληλες 
γνώσεις, τεχνικές και ειδικότητες και κυρίως να αντικατασταθεί ο παλιός τρόπος σκέψης και λήψης 
αποφάσεων με νέους. 
1.2. ΑΝΆΠΤΥΞΗ ΤΟΥ TEMPUS 1990-1992 
Το TEMPUS εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στις 7 Μαΐου 1990 
για μια αρχική "πειραματική φάση" τριών ετών, αρχίζοντας από την 1η Ιουλίου 1990, με προοπτική 
πέντε ετών. Μια μεταγενέστερη απόφαση του Συμβουλίου παρέτεινε την πειραματική φάση για ένα έτος, 
μέχρι τον Ιούλιο του 1994-'. Την ευθύνη για την εφαρμογή του προγράμματος ανέλαβε η Task Force 
Ανθρώπινο Δυναμικό. Σύμφωνα με το άρθρο S της απόφασης του Συμβουλίου που θεσπίζει το 
πρόγραμμα TEMPUS, η Επιτροπή επικουρείται από μια επιτροπή αποτελούμενη από δύο εκπροσώπους 
που ορίζει κάθε κράτος μέλος και της οποίας προεδρεύει ο εκπρόσωπος της Επιτροπής. 
Από την αρχή, το κύριο μέσο διαπανεπιστημιακής συνεργασίας που προέβλεπε το πρόγραμμα TEMPUS 
ήταν το Κοινό Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα (ΚΕΠ), με ανώτατη διάρκεια τριών ετών και με τη συμμετοχή 
τουλάχιστον ενός πανεπιστημίου από μία επιλέξιμη χώρα και από συνεργαζόμενους οργανισμούς από 
τους οποίους ένας έπρεπε να είναι πανεπιστήμιο, σε τουλάχιστον δύο κράτη μέλη της Κοινότητας. Από 
στρατηγικής άποψης, η προσέγγιση κατά τη διάρκεια αυτής της αρχικής φάσης ήταν η επιδίωξη των 
στόχων αναδιάρθρωσης του προγράμματος TEMPUS με την υποστήριξη πρωτοβουλιών "από τη βάση" 
που αφορούσαν τα βασικά θέματα της μεταρρύθμισης διαμέσου της ανάπτυξης των προγραμμάτων 
σπουδών, της οργανωμένης κινητικότητας του προσωπικού (ιδιαίτερα για περιόδους ενημέρωσης και 
επανεκπαίδευσης) καθώς και των σπουδαστών και με την αγορά και ενίσχυση του κύριου διδακτικού 
εξοπλισμού και εξοπλισμού επικοινωνίας. 
Προβλέφθηκε, επίσης, η ενίσχυση διαφόρων δραστηριοτήτων με σκοπό τη δημιουργία αποτελεσματικών 
δικτύων, ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας για το προσωπικό για καθήκοντα διδασκαλίας, πρακτυκή 
εξεύρεση εργασίας, επανεκπαίδευση, ενημέρωση γνώσεων του προσωπικού και επισκέψεις, καθώς και 
ενίσχυση για συμπληρωματικά μέτρα για την επέκταση στις επιλέξιμες χώρες ευρωπαϊκών ενώσεων 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες δραστηριότητες. 
Προβλέφθηκε, επίσης, περιορισμένη ενίσχυση για τις ανταλλαγές νέων και σχετικές δραστηριότητες ώστε 
να συνειδητοποιήσουν καλύτερα οι νέοι την ευρωπαϊκή διάσταση. 
Από το Μάιο του 1990 ώς τον Ιούλιο 1993, η Task Force Ανθρώπινο Δυναμικό, με την υποστήριξη του 
EC TEMPUS Office^ και συνεργαζόμενη στενά με τις εθνικές αρχές όλο και αυξανόμενου αριθμού 
επιλέξιμων χωρών, επέλεξε τέσσερα προγράμματα με στόχο την ικανοποίηση των ειδικών 
προτεραιοτήτων τους, εντός του πλαισίου που περιγράφεται παραπάνω*. 
Βλέπε τμήμα 5 αυτής της Έκθεσης για μεταγενέστερες εξελίξεις του προγράμματος. 
To EC TEMPUS Office είναι αυτόνομη υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Συνεργασίας στο οποίο ανατέθηκε να επικουρεί την 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην εφαρμογή του προγράμματος TEMPUS. 
Οι επιλέξιμες χώρες που επωφελούνται από το πρόγραμμα αυξήθηκαν από τις αρχικές δύο το Μάιο του 1990 (Πολωνία και 
Ουγγαρία) σε έντεκα, συνολικά, το Φεβρουάριο του 1992. Τον Ιούλιο του 1993 ήταν: Αλβανία, Βουλγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, 
Εσθονία, Ουγγαρία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβενία. 
10-
Οι ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές δημιούργησαν σε κάθε επιλέξιμη χώρα ένα EOvuco Γραφείο TEMPUS 
που ασχολείται πλήρως με την εφαρμογή του προγράμματος. Μέχρι το τέλος αυτής της περιόδου, τα 
επιτεύγματα μπορούν να συνοψισθούν ως εξής: 
Επιτεύγματα TEMPUS 1990/91-1993/94 
Προϋπολογισμός σωρευηκή σφαιρυχή χορήγηση σε MECU 320.81 (PHARE) 
μέση ετήσια ενίσχυση προγράμματος σε ECU 155,000 
Προγράμματα συνολικός αριθμός προγραμμάτων που 750 
ενισχύθηκαν από 1990/91 έως 1993/94 
αριθμός τρεχόντων ΚΕΠ το 1993/94 504 
Κινητικότητα συνολικοί περίοδοι προσωπικού στο εξωτερικό σε 25,894 
ΚΕΠ 
συνολικοί περίοδοι σπουδαστών στο εξωτερικό σε 16,890 
ΚΕΠ 
ατομικές επισκέψεις προσωπικού Ανατολή-Δύση 3,887 
ατομικές επισκέψεις προσωπυχού Δύση-Ανατολή 1,538 
ατομικές επισκέψεις σπουδαστών ( 1991 /92)6 1,439 
ΣΜ Προγράμματα Συμπληρωματικών Μέτρων 138 
(ενισχύσεις σε οργανισμούς για δημοσιεύσεις, 
κλπ)) 
Προγράμματα ανταλλαγής νέων 351 
Ένας δείκτης της επιτυχίας του προγράμματος κατά την υπό εξέταση περίοδο ήταν το γεγονός ότι 
σ'αυτά τα τρία χρόνια απορροφήθηκε σχεδόν το 100% των πιστώσεων που είχαν χορηγηθεί για 
ενισχύσεις. 
Σε σχέση με τις τάσεις ανά κλάδο σπουδών στο τέλος του 1992/93, υπήρχε μια σχετική μείωση της 
αρχικής έμφασης που είχε δοθεί από τις επιλέξιμες χώρες για προγράμματα εφαρμοσμένων επιστημών 
και τεχνολογίας (από 30% σε 24%), ενώ οι εμπορικές σπουδές και η διοίκηση επιχειρήσεων παρέμειναν 
στο ίδιο επίπεδο (17%) και στις εφαρμοσμένες κοινωνικές επιστήμες, την ιατρική και τις 
περιβαλλοντικές σπουδές σημειώθηκε αύξηση. Αυτές οι αλλαγές τα τελευταία χρόνια μπορούν να 
εξηγηθούν εν μέρει από το γεγονός ότι υπήρχαν πριν από το TEMPUS δεσμοί μεταξύ της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σε θέματα που αφορούσαν τις 
εφαρμοσμένες επιστήμες ή την τεχνολογία. Έτσι, από την αρχή, υπήρχαν αρκετοί καλοί υποψήφιοι tf 
αυτόν τον τομέα. Σ'άλλους τομείς, ή δεν υπήρχε μεγάλη παράδοση συνεργασίας, όπως στις κοινωνικές 
επιστήμες, ή οι ίδιοι οι κλάδοι είναι σχετικά νέοι όπως οι περιβαλλοντικές σπουδές που εισάγονται 
τώρα προοδευτικά στα προγράμματα σπουδών των επιλέξιμων χωρών. Το σταθερό ποσοστό 
προγραμμάτων διοίκησης επιχειρήσεων αντικατοπτρίζει το συνεχιζόμενο σημαντυκό ενδιαφέρον γι'αυτόν 
τον τομέα. 
Από το 1992/93, όλη η κινητικότητα των φοιτητών πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των ΚΕΠ. 
- 11 
2. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ 
ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ 
ΕΥΡΩΠΗ, ΟΠΩΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΙΑ 
ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TÇMPUS 
Παράλληλα με τη θέση του TEMPUS σε λειτουργία, καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για να 
εξασφαλισθεί η συστηματική ενημέρωση της Επιτροπής σε σχέση με τις ενέργειες που αναλαμβάνονταν 
από τα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες και τους συμμετέχοντες από τα 
κράτη μέλη σε προγράμματα TEMPUS. 
Ιδιαίτερα η Επιτροπή, με την υποστήριξη ακαδημαϊκών εμπειρογνωμόνων και σε συνεργασία με τα 
Εθνικά Γραφεία TEMPUS, ανέλαβε την εποπτεία ενός σημαντικού δείγματος ΚΕΠ και ενθάρρυνε μία 
διαρθρωμένη διαβούλευση διαμέσου συσκέψεων και εργαστηρίων με άτομα και ιδρύματα που 
συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Στο τμήμα 3.6 της παρούσας έκθεσης υπάρχει σχετική αναφορά. 
Εξάλλου, η Επιτροπή ενημερωνόταν συνεχώς με τις άτυπες επαφές που είχε σε καθημερινή βάση με ένα 
ευρύ φάσμα συνομιλητών, ιδιαίτερα με πανεπιστημιακούς παράγοντες, από τα ιδρύματα των κρατών 
μελών και τις επιλέξιμες χώρες που είχαν συμμετάσχει σε διάφορες δραστηριότητες TEMPUS. Έτσι, 
κατόρθωσε να σχηματίσει μια εμπεριστατωμένη εικόνα των κυρίων διαρθρωτυχών και πρακτικών 
εμποδίων στα οποία προσέκρουε η μεταρρύθμιση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες και 
να εντοπίσει ορισμένους από τους βασικούς παράγοντες οι οποίοι θα μπορούσαν, και μπορούν πιθανώς, 
να προωθήσουν τη μεταρρύθμιση. Έχοντας υπόψη αυτά τα στοιχεία μπορούμε να περιγράψουμε με το 
σωστότερο τρόπο τη λειτουργία και τις επιπτώσεις του προγράμματος TEMPUS κατά την υπό εξέταση 
περίοδο. Στο τμήμα 2 της ετήσιας έκθεσης TEMPUS συνοψίζονται τα βασικά μακροπρόθεσμα θέματα 
που αφορούν τη διαδικασία μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο κοινωνικό περιβάλλον της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης υπό το φως της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί μέχρι τώρα. 
2.1. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 
ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΛΕΞΙΜΕΣ ΧΩΡΕΣ 
Καταρχή, είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί το αξιόλογο δυναμικό ανανέωσης που υπάρχει και εξηγεί 
την επιτυχία του προγράμματος TEMPUS κατά τα τρία πρώτα χρόνια της λειτουργίας του. 
Πρέπει να υπογραμμισθεί το γενυχά υψηλό επίπεδο διδασκαλίας και έρευνας και, ιδιαίτερα, το υψηλό 
επίπεδο θεωρητικών γνώσεων που απαιτούνται από τους φοιτητές και, πράγματι, επιβεβαιώνονται από 
τις εκθέσεις πολλών συμμετεχόντων στο TEMPUS από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Δεν πρέπει να λησμονηθεί το γεγονός ότι πολλοί πανεπιστημιακοί και σπουδαστές διαδραμάτισαν 
σημαντικό ρόλο στην κατάρρευση των παλαιών καθεστώτων. Όσον αφορά το σύνολο των σπουδαστών, 
υπάρχει αυξημένη ζήτηση για εξειδίκευση και επανεκπαίδευση διαμέσου διαφόρων ειδών συμμετοχής στην 
τριτοβάθμια εκπαίδευση και την κατάρτιση που συνδυάζεται και με τη σφοδρή επιθυμία να αποκτήσουν 
εξειδικεύσεις κατάλληλες για το νέο οικονομικό περιβάλλον. Τα προγράμματα TEMPUS που 
εστιάζονται στην ανάπτυξη των προγραμμάτων σπουδών και την κινητικότητα είναι σαφής ένδειξη ότι 
αυτή η ζήτηση μπορεί να ικανοποιηθεί. 
Σε επίπεδο πανεπιστημιακού προσωπικού, ένας από τους κύριους λόγους επιτυχίας των ατομικών 
προγραμμάτων είναι η έντονη προσωπική δέσμευση κάθε ατόμου χωριστά για να προωθήσει τη 
μεταρρύθμιση στο εκπαιδευτικό του ίδρυμα. 
Στα πλαίσια αυτά, ο ρόλος της διεθνοποίησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ως παράγοντα που 
διευκολύνει την αλλαγή είναι εμφανής, λειτουργώντας ως μέσον εισαγωγής των αναγκαίων 
καινοτομιών και αξιοποίησης της ενεργητικότητας των μελών του προσωπικού που εργάζονται μεν για 
να αλλάξει η δική τους κατάσταση, αλλά χρειάζονται επειγόντως οικονομική ενίσχυση και ίσως 
καθοδήγηση διότι δεν κατέχουν την απαραίτητη εμπειρία διαχείρισης προγραμμάτων. 
12-
Η μοναδική ευκαιρία για αλλαγή που προσφέρεται από το πρόγραμμα TEMPUS έγκειται όχι μόνο στην 
έμφαση που δίδεται διαμέσου της συνεργασίας, αλλά επίσης στη μεταφορά εννοιών ορθής πρακτικής για 
τη διαχείριση προγραμμάτων που έχουν ήδη ενταχθεί στις ακαδημαϊκές πρακτικές και στις διοικητικές 
διαδικασίες στην Κοινότητα και οι οποίες θα μπορούσαν να προσαρμοσθούν και να εφαρμοσθούν στα 
Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα TEMPUS. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ιδρύματα τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης στα κράτη μέλη απέκτησαν σε μεγάλο βαθμό τη σχετυχή εμπειρία διαμέσου συμμετοχής σε 
προγράμματα διαπανεπιστημιακής συνεργασίας στα πλαίσια ενδοκοινοτικών προγραμμάτων, όπως το 
ERASMUS και το COMETT. 
2.2. ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΆ ΕΜΠΌΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΤΟΥ 
ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ 
Δεν θα πρέπει να παραγνωρισθεί η σοβαρότητα των μαζικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα 
συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. 
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που χρειάσθηκε να αντιμετωπίσει το Πρόγραμμα TEMPUS είναι η 
κληρονομιά των περασμένων 40 ή 50 ετών στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
Παρά το γεγονός ότι ασχολείται συστηματικά με προβλήματα όπως ο περισσότερο ή λιγότερο άκαμπτος 
διαχωρισμός διδασκαλίας και έρευνας μεταξύ επιστημονικών σχολών και πανεπιστημίων, η έλλειψη 
διαφοροποίησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην πλειοψηφία των κρατών που καλύπτει το 
πρόγραμμα, ο έλεγχος της πρόσβασης, ο αριθμός των σπουδαστών καθώς και ο χαρακτήρας και το 
μέγεθος της κρατικής παρέμβασης, δεν αφορούσαν άμεσα τα ατομικά προγράμματα TEMPUS. Οι 
συζητήσεις στις επιλέξιμες χώρες γι'αυτά τα διαρθρωτικά θέματα καθόρισαν με σαφήνεια το πλαίσιο στο 
οποίο τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα TEMPUS. 
Παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν τα τρία τελευταία χρόνια για να ξεπεραστούν ορισμένες από 
αυτές τις ελλείψεις με την έκδοση διαταγμάτων ή νέες νομοθετυχές πράξεις, άλλα προβλήματα δεν 
μπορούν να αντιμετωπισθούν μ'αυτόν τον τρόπο. Παραδείγματος χάρη, δεν υπάρχει ταχεία και εύκολη 
λύση στο πρόβλημα της αντίστασης που προβάλλουν μπροστά στην αλλαγή αυτοί που είναι υπεύθυνοι 
για τη λειτουργία της τριτοβάθμιας εκπαίδεσης. 
Εκτός αυτού, οι επιπτώσεις των νέων νόμων ίσως να μη γίνονται άμεσα αισθητές. Ενώ, για παράδειγμα, 
σε πολλές από τις επιλέξιμες χώρες οι νέοι νόμοι έδωσαν πλήρη ή σημαντική ανεξαρτησία στα 
πανεπιστήμια, κατέστη σαφές ότι, για πολλούς πανεπιστημιακούς και διοικητικά στελέχη, η προσαρμογή 
στην αυτονομία θα απαιτήσει χρόνο. Εμφανίζεται μια κάποια τάση απόρριψης οποιασδήποτε ισχύος της 
κεντρικής εξουσίας ή της λήψης απόφασης σε πολλούς φορείς στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, 
γεγονός που αποδυναμώνει τα ηγετικά στελέχη των πανεπιστημίων, δυσκολεύει εξαιρετικά τον 
καθορισμό πολιτικής σε θεσμικό επίπεδο και, κατά συνέπεια, δυσχεραίνει την προτεραιότητα για 
ορισμένα ζητήματα και την κατανομή πόρων. Σε σχέση μ'αυτό το θέμα, η αντίθεση στην αλλαγή 
πολυάριθμων ατόμων που κατέχουν την εξουσία, όπως προαναφέρθηκε, δημιουργεί ιδιαίτερα 
προβλήματα. 
Παρόμοια, μία περαιτέρω συνέπεια της αυξανόμενης αυτονομίας των πανεπιστημίων και η απορρέουσα 
αποδυνάμωση του ρόλου της πανεπιστημιακής ηγεσίας ήταν οι περιορισμένες δυνατότητες εισαγωγής 
στρατηγικών μεταρρυθμίσεων όχι μόνο σε επίπεδο κάθε εκπαιδευτικού ιδρύματος χωριστά, αλλά επίσης 
και στο σύνολο του συστήματος. Με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει 
η σθεναρή αντίσταση στην ίδια την έννοια του σχεδιασμού ή της στρατηγικής. 
Άλλα προβλήματα στο σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στην προσαρμογή του προσωπικού στις 
νέες συνθήκες προέρχονταν από την κατάσταση πολιτικής αβεβαιότητας που, με διάφορους τρόπους, 
συνέχιζε να επικρατεί στις επιλέξιμες χώρες. 
- 13 
2.3. ΠΡΑΚΤΙΚΆ ΕΜΠΌΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ 
2.3.1. Δημοσιονομικοί περιορισμοί 
Εκτός από τα πιο γενικά προβλήματα που αναφέρθηκαν προηγουμένως, υπάρχουν και ορισμένα 
πρακτικά εμπόδια στη διαδικασία μεταρρύθμισης και, συνεπώς, στην εφαρμογή του προγράμματος 
TEMPUS. Το πιο εμφανές ήταν οι περιορισμένοι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι από εθνικές ή εξωτερικές 
πηγές. Σοβαρές δημοσιονομικές δυσκολίες παρατηρήθηκαν παντού, διότι ο κρατικός προϋπολογισμός 
για τα εκπαιδευτικά ιδρύματα μειωνόταν συνεχώς και σε πολλές περιπτώσεις κάλυπτε τις ελάχιστες 
βασικές μισθολογικές και τις δαπάνες υποδομής. 
Εξάλλου, εξαιτίας των χαμηλών αμοιβών που καταβάλλονται στους πανεπιστημιακούς οι οποίοι είναι 
δημόσιοι υπάλληλοι, πολύ συχνά, και κυρίως οι ικανότεροι από αυτούς, αναλαμβάνουν μία δεύτερη ή 
ακόμη και τρίτη εργασία για να επιβιώσουν. Αυτό αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στην ταχεία πρόοδο και 
αλλαγή. Επιπλέον, σε μερικές επιλέξιμες χώρες, μια παρενέργεια της δυνατότητας επανεκπαίδευσης του 
πανεπιστημιακού προσωπικού, όχι μόνο στα πλαίσια του TEMPUS, αλλά και γενικότερα, είναι η 
εσωτερική διαρροή εγκεφάλων, ιδιαίτερα στους κλάδους της διαχείρισης ή της ηλεκτρονικής, δεδομένου 
ότι οι ειδικοί, που εκπαιδεύονται σ'αυτούς τους νέους και δημοφιλείς κλάδους, βρίσκουν εργασία στον 
ιδιωτικό τομέα, όπου οι αμοιβές τους αυξάνονται σημαντικά σε σύγκριση με τις πανεπιστημιακές. 
2.3.2. Διοικητικοί και νομικοί περιορισμοί 
Οι παράγοντες αντίστασης στην αλλαγή δεν περιορίσθηκαν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και τα 
εκπαιδευτικά της ιδρύματα, αλλά μπορούν να βρεθούν παντού στα διοικητικά συστήματα των 
επιλέξιμων χωρών και να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων σε κεντρικό επίπεδο, π.χ. σε σχέση με την 
αναγνώριση των προγραμμάτων σπουδών, το καθεστώς νέων εκπαιδευτυχών ιδρυμάτων και το βαθμό 
και τρόπους συμμετοχής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Έτσι, ακόμη και όταν υπήρχε δέσμευση για 
αλλαγή, οι διοικητυχοί μηχανισμοί που είναι απαραίτητοι για την παρακολούθηση και διαμόρφωση της 
ήταν συχνά ελλιπείς ή ακόμη και ανύπαρκτοι. 
Το νομικό πλαίσιο για τη μεταρρύθμιση ήταν επίσης συχνά προβληματυχό, εξαιτίας της ανεπαρκούς ή 
ακόμη και αντιφατικής νομοθεσίας που είχε άμεση σχέση με τον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
(σχετικά με την αναγνώριση νέων μαθημάτων / νέων ιδρυμάτων ή τη χρηματοδότηση ιδρυμάτων). 
Επίσης, σε πρακτικά σημαντικά θέματα, όπως η δυνατότητα των πανεπιστημίων ή ορισμένων τμημάτων 
τους να έχουν τραπεζικούς λογαριασμούς, και σε άλλα θέματα, έμμεσης σημασίας για το TEMPUS, 
όπως η δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων και απαλλαγή από τους κανονισμούς του ΦΠΑ για τις 
ενισχύσεις που χορηγούνται στα πλαίσια προγραμμάτων βοήθειας. 
Υπήρχαν επίσης τεχνικά προβλήματα με τους κανονισμούς της COCOM (Coordinating Committee for 
Export Controls) σχετικά με την απόκτηση εξοπλισμού, κακές επικοινωνιακές και/ή τηλεπικοινωνιακές 
εγκαταστάσεις σε ορισμένες χώρες και προβλήματα με τις θεωρήσεις διαβατηρίων που επηρεάζουν την 
ελεύθερη διακίνηση προσώπων των οποίων η κινητικότητα χρηματοδοτείται στα πλαίσια του TEMPUS. 
2.4. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΜΕΣΟΥ TOY TEMPUS ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΤΩΝ 
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΛΕΞΙΜΕΣ ΧΩΡΕΣ 
Το πρόγραμμα TEMPUS δεν δημιουργήθηκε ως προκατασκευασμένη πανάκεια για την επίλυση αυτών 
των προβλημάτων. Αντίθετα, με κοινή συναίνεση όλων των ενδιαφερομένων, ο στόχος ήταν, στα πλαίσια 
του PHARE, η χορήγηση ενίσχυσης για την ανασυγκρότηση του τομέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τη 
μέγιστη δυνατή ευελιξία σε συνδυασμό με οικονομυχή ευθύνη για τη χρησιμοποίηση των κοινοτικών 
πόρων. Το βασικό σημείο εκκίνησης ήταν ο κοινός στόχος, τον οποίο συμμερίζονταν όλοι οι 
πανεπιστημιακοί: να συγκροτηθεί εκ νέου μια πραγματική κοινότητα επιστημών και γνώσεων που είχε 
διασπασθεί για περισσότερο από μισό αιώνα. 
- 14-
Το άμεσο μέλημα ήταν να επιτραπεί σε διεθνικές ομάδες πανεπιστημιακών να συγκροτηθούν, να 
εντοπίσουν τις πιο επείγουσες ανάγκες της στιγμής, και να κάνουν τα πρώτα βήματα για να τις 
ικανοποιήσουν. 
Από την αρχή, εγκρίθηκε ο τρόπος λειτουργίας με κοινή απόφαση της Επιτροπής και των 
ενδιαφερομένων εθνικών αρχών, που βελτιώθηκε και τελειοποιήθηκε σταδιακά μέχρι να αποτελέσει ένα 
ευέλικτο πρότυπο διεθνυχής συνεργασίας (βλέπε διάγραμμα 1, στη σελίδα 17). Η προτεραιότητα σε σχέση 
με τις ειδικές αναπτυξιακές ανάγκες της κάθε επιλέξιμης χώρας ορίσθηκε με τη χρησιμοποίηση μιας 
συνεχούς διαδικασίας διαβούλευσης και συζήτησης και η επιλογή προγραμμάτων υψηλής ποιότητας 
εξασφαλίσθηκε από τις διαδικασίες που περιγράφονται στο διάγραμμα 2 (σ. 19). 
Εξαιτίας της πραγματυχά ιστορυχής συγκυρίας στην οποία εκπονήθηκε το πρόγραμμα TEMPUS, η 
κατεύθυνση του καθορίζεται απαραίτητα από ένα διαρκώς κινούμενο στόχο. Το μέτρο της από κοινού 
επιτυχίας των συμμετεχόντων ιδρυμάτων και των συμπράξεων, των αρχών των επιλέξιμων χωρών και 
της Επιτροπής ήταν, συγκεκριμένα, η ικανότητα τους να καταλήξουν σε επωφελή αποτελέσματα, 
παραδείγματος χάρη, σε σχέση με την ανάπτυξη νέων προγραμμάτων σπουδών και διδακτικού υλικού 
που απαιτούν και επιτρέπουν τον πραγματικό πολλαπλασιασμό και τη διάδοση τους σε όλα τα 
συστήματα των επιλέξιμων χωρών. 
3. ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΩΝ 
ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 1992/93 
Στα πλαίσια του σφαιρικού στόχου ο οποίος είναι να βοηθηθούν οι επιλέξιμες χώρες να μεταβάλουν τα 
συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τρόπον ώστε να μεγιστοποιηθεί η συμβολή της στη γενική 
ουχονομυχή και κοινωνυχή αναδιάρθρωση που προβλέπεται σύμφωνα με το πρόγραμμα PHARE, το 
πρόγραμμα TEMPUS κατά το τρίτο έτος της εφαρμογής του ασχολήθηκε με τα εξής κύρια θέματα: 
• παγίωση Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων με εντατυχή παρακολούθηση που βασίζεται σε 
προγράμματα επιτόπου επισκέψεων στο 10% περίπου των εν λειτουργία προγραμμάτων, 
• περαιτέρω ανάπτυξη των ΚΕΠ κινητικότητας για τις επιλέξιμες χώρες που επιθυμούν να 
» δεσμεύσουν πόρους μ'αυτόν τον τρόπο, 
• προετοιμασίες για την προώθηση, κατά το ακαδημαϊκό έτος 1993/94, της συμμετοχής των κρατών 
μελών της Νότιας Ευρώπης και της Ιρλανδίας στο TEMPUS διαμέσου ειδικής δράσης για τη 
δημιουργία δικτύων και επαφών μεταξύ των εν λόγω κρατών και των πανεπιστημίων των 
επιλέξιμων χωρών, 
• συνεργασία με τις εθνικές αρχές για να προσδιορισθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι τρέχουσες και 
μελλοντικές προτεραιότητες των επιλέξιμων χωρών για μεταρρύθμιση. 
3.1. Ο ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ TEMPUS ΓΙΑ ΤΟ 1993/94: Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 
ΣΥΝΑΠΟΦΑΣΗΣ 
Ο πρωταρχικός παράγοντας σε σχέση με τους μηχανισμούς χρηματοδότησης που διέπουν το πρόγραμμα 
TEMPUS είναι ότι το TEMPUS αποτελεί μέρος του PHARE (βλ. διάγραμμα 1). Οι κρίσιμοι 
παράγοντες είναι: 
• ο προϋπολογισμός του PHARE για κάθε επιλέξιμη χώρα καθορίζεται ετησίως μετά από 
διαπραγματεύσεις μεταξύ της Επιτροπής, αφενός, και των εθνικών αρχών αυτών των κρατών, 
αφετέρου, 
• στα πλαίσια των εθνικών προϋπολογισμών, η κατανομή των πιστώσεων εξαρτάται από τη 
διακριτυχή ευχέρεια των ενδιαφερομένων αρχών και η αναλογία του προϋπολογισμού που 
χορηγείται σε δραστηριότητες TEMPUS καθορίζεται από αυτές σε διαβούλευση με την Επιτροπή, 
- 15-
• σία πλαίσια της χορήγησης TEMPUS που έχει δοθεί σε κάθε επιλέξιμη χώρα από τον 
προϋπολογισμό του PHARE, επιλέγονται προγράμματα προς ενίσχυση με τη διαδικασία της 
συναπόφασης με την οποία η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές αξιολογούν την ποιότητα των 
προγραμμάτων. Η Επιτροπή επικεντρώνει την προσοχή της στο κατά πόσο τα προγράμματα 
ανταποκρίνονται στους στόχους και κριτήρια του προγράμματος TEMPUS, ενώ οι εθνικές αρχές 
κρίνουν κατά πρώτο και κύριο λόγο τη συνάφεια τους με τις προτεραιότητες της χώρας τους όπως 
τις αντιλαμβάνονται στην αναπτυξιακή προσπάθεια που καταβάλλουν για να αναδιαρθρώσουν το 
σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τους, 
• η τελική απόφαση από την Επιτροπή και τους υπουργούς Παιδείας των επιλέξιμων χωρών για 
κάθε πρόγραμμα είναι αποτέλεσμα μιας σειράς συζητήσεων σε βάθος των αξιολογήσεων που 
συγκλίνουν (βλ. διάγραμμα 1). 
Ακολουθώντας αυτή τη διαδικασία, όλα τα μέρη αναζητούν, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμένους 
οικονομικούς πόρους, την πιο ισοσκελισμένη επιλογή, σεβόμενα την ποιότητα και τις προτεραιότητες που 
έχουν καθορίσει οι χώρες στις οποίες κατευθύνεται η ενίσχυση. Αναπόφευκτα, παρά το γεγονός ότι 
υψηλό ποσοστό αιτήσεων ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που αναγράφονται στον Οδηγό για τους 
αιτούντες, στο τέλος της διαδικασίας επιλογής μπορεί να υποστηριχθεί μόνο ένα μικρό ποσοστό από 
αυτές (κατά μέσον όρο μόνο 12% στις τέσσερις επιλογές μέχρι σήμερα). 
Η διαδικασία κατάρτισης του προϋπολογισμού για τις δραστηριότητες του TEMPUS 1993/94 έπρεπε να 
λάβει υπόψη δύο νέα στοιχεία, που συμφωνήθηκαν από την Επιτροπή και τους συντονιστές PHARE κάθε 
επιλέξιμης χώρας, το Νοέμβριο του 1992, ώστε να αρχίσει το TEMPUS II το 1994/95 (βλ. τμήμα 5, σ. 
33), πάνω σε νέες βάσεις: 
• οι πιστώσεις που θα χορηγηθούν στο TEMPUS το 1993 για δραστηριότητες του 1993/94 θα πρέπει 
να χρησιμοποιηθούν κυρίως για να εξοφληθούν οι υπόλοιπες οικονομικές υποχρεώσεις εθνικών και 
περιφερειακών Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων που διανύουν ήδη το δεύτερο, και τρίτο χρόνο 
χρηματοδότησης (χρηματοδοτική "εκκρεμότητα"), 
• πρέπει να γίνει πρόβλεψη για το συνολικό τριετές κόστος των Κοινών Ευρωπαϊκών 
Προγραμμάτων που θα επιλεγούν για να αρχίσουν το 1993/94. 
Ως αποτέλεσμα, ένας συνολικός προϋπολογισμός που υπερβαίνει τα 134,65 εκατομμύρια ECU 
(συμπεριλαμβανομένου του κόστους της παροχής τεχνυχής βοήθειας στην Επιτροπή για την εφαρμογή του 
TEMPUS) χορηγήθηκε για ένα χρόνο (πρόκειται για αύξηση κατά ένα τρίτο σε σχέση με το 1992/93). 
Παρ'όλα αυτά, δεδομένης της ανάγκης να καλυφθούν κατά κύριο και πρώτο λόγο οι εκκρεμότητες των 
προγραμμάτων που άρχισαν το 1991/92 και το 1992/93, ο αριθμός των νέων προγραμμάτων που 
θ'αρχίσουν το ακαδημαϊκό έτος 1993/94 θα είναι πολύ περιορισμένος. Για ορισμένες επιλέξιμες χώρες, 
αυτό σημαίνει, ότι δεν μπόρεσαν να ληφθούν καθόλου υπόψη νέα προγράμματα. Έτσι, με πλήρη 
συμφωνία των ενδιαφερομένων επιλέξιμων χωρών, ακυρώθηκε η προβλεπόμενη για το 1993/94 
πρόσκληση για υποβολή αιτήσεων για Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα στη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη 
Σλοβακία, στην Πολωνία και τη Ρουμανία. Η πρόσκληση παρέμεινε ανοιχτή για την Αλβανία, την 
Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Λεττονία, τη Λιθουανία και τη Σλοβενία, αλλά ακόμη και γι'αυτές τις 
χώρες μόνον ένας πολύ περιορισμένος αριθμός νέων προτάσεων θα μπορέσει να γίνει αποδεκτός, 
δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πιστώσεων θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την 
επαναχρηματοδότηση των ήδη υπαρχόντων ΚΕΠ. 
- 16 
Διάγραμμα αριθ. 1 - Η διαδικασία συναπόφασης στο TEMPUS 
••s*.· S' '»·. t ·<τ ••'« 
IMHH 
3.2. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΚΕΠ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΥΡΟΥ 
ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1993 
Ο συνολικός προϋπολογισμός που διατέθηκε για τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα, 
συμπεριλαμβανομένων των ανανεωμένων και των πολυετών προγραμμάτων που βρίσκονται τώρα σε 
λειτουργία και εγκρίθηκαν για επαναχρηματοδότηση, ανέρχεται σε πάνω από 117 εκατομμύρια ECU. 
Αυτό το ποσό περιλάμβανε 10,25 εκατομμύρια ECU από το περιφερειακό μέσο PHARE για να 
συνεχισθεί η ενίσχυση περιφερειακών προγραμμάτων που βρίσκονται σε λειτουργία. Τα νέα περιφερειακά 
προγράμματα που έγιναν δεκτά για το ακαδημαϊκό έτος 1993/94 θα χρηματοδοτηθούν από τους 
εθνικούς προϋπολογισμούς των ενδιαφερομένων χωρών. 
Από το συνολικό ποσό, περισσότερα από 106 εκατομμύρια ECU χορηγήθηκαν για τη χρηματοδότηση της 
"εκκρεμότητας" από προηγούμενα χρόνια (π.χ. το κόστος των τρεχουσών ανανεώσεων), ενώ 11,41 
εκατομμύρια ECU χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηριχθούν 39 νέα προγράμματα (37 εθνικά και δύο 
περιφερειακά) που θα αρχίσουν το ακαδημαϊκό έτος 1993/94 (συμπεριλαμβανομένης πρόβλεψης για 
ανανέωση της χρηματοδότησης για δύο ακόμη χρόνια). 
Αριθμός ΚΕΠ που υποστηρίχθηκαν το 1993/94 504 
Αριθμός νέων ΚΕΠ το 1993/94 , 39 
Αριθμός ΚΕΠ που ανανεώθηκαν το 1993/94 465 
Αριθμός προτάσεων για νέα ΚΕΠ που έφθασαν το 1993 308 
Συνολικά διαθέσιμα ποσά για το TEMPUS το 1993/94 από τον εκατομμύρια ECU 
προϋπολογισμό του PHARE 
Εθνικό 118.9 
Περιφερειακό 10.25 
Τεχνική βοήθεια στην Επιτροπή 5.50 
Σύνολο 134.65 
Οι διαδικασίες επιλογής για τα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα συνοψίζονται στο διάγραμμα 2. Τα 
κύρια χαρακτηριστυχα είχαν ως εξής: 
18 
Διάγραμμα αριθ. 2 - Τα στάδια της διαδικασίας επιλογής για τα προγράμματα TEMPUS 
Έτσι, υπό τη σφαιρική εποπτεία της Επιτροπής: 
• Όλες οι αιτήσεις για ενίσχυση για ΚΕΠ υποβλήθηκαν στο EC TEMPUS Office στις Βρυξέλλες. 
Αντίγραφα των αιτήσεων που αφορούν τα ιδρύματα τους απεστάλησαν στα Εθνικά Γραφεία 
TEMPUS κάθε επιλέξιμης χώρας. 
• To EC TEMPUS Office και τα Εθνικά Γραφεία TEMPUS καθόρισαν από κοινού ποιες αιτήσεις 
αντιστοιχούσαν στους τομείς προτεραιότητας που είχαν ορίσει οι επιλέξιμες χώρες. 
•· Μια σφαιρική αξιολόγηση της ποιότητας των αιτήσεων πραγματοποιήθηκε από το EC TEMPUS 
Office, με παράλληλη διαδικασία αξιολόγησης από τα έξι Εθνικά Γραφεία TEMPUS για να 
καθορισθούν τα οφέλη τους για τις χώρες τους στα γενικότερα πλαίσια του PHARE. 
• Στη συνέχεια, με διμερείς διαβουλεύσεις, συντονίσθηκαν οι διάφορες αξιολογήσεις, ώστε, στο μέτρο 
του δυνατού, να διαμορφωθεί μια κοινή αξιολόγηση προγραμμάτων για συζήτηση με επιτροπές 
εμπειρογνωμόνων και εντοπισμό αυτών για τα οποία υπήρχε διισταμένη γνώμη και θεωρείτο πολύ 
σημαντική η γνώμη ενός εμπειρογνώμονα. 
• Μετά απ'αυτή τη διαδικασία εσωτερικής διαβούλευσης, η Επιτροπή ζήτησε την άποψη εξωτερικών 
πανεπιστημιακών εμπειρογνωμόνων που εκπροσωπούσαν τους κύριους τομείς προτεραιότητας 
TEMPUS από την Κοινότητα και από τις επιλέξιμες χώρες. 
• Αποτέλεσμα αυτών των διαβουλεύσεων ήταν η κατάρτιση από την Επιτροπή ενός τελικού 
καταλόγου προτάσεων για ενίσχυση. Μετά από συμφωνία των υπουργών Παιδείας των επιλέξιμων 
χωρών, η Επιτροπή αποφάσισε να χορηγήσει ενισχύσεις TEMPUS στους υποψήφιους που 
περιλαμβάνονται στον τελικό κατάλογο. 
Νέες αιτήσεις ΚΕΠ γαι δραστηριότητες που αρχίζουν το 1993/94 για δραστηριότητες συνεργασίας με 
την Αλβανία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λεττονία και Λιθουανία: 
Είδος ΚΕΠ 
Κινητικότητα 
Διαρθρωτικό 
Σύνολο Ελήφθησαν 
40 
268 
308 Εγκρίθηκαν 
9 
30 
39 % 
22.5 
11.2 
12.6 
Επιπροσθέτως, η Επιτροπή συνέχισε την ενίσχυση 465 προγραμμάτων που έγιναν δεκτά για πρώτη φορά 
τα ακαδημαϊκά έτη 1991/92 και 1992/93 και που υπέβαλαν αιτήσεις ανανέωσης το 1993: 
Έτος Ελήφθησαν Ανανεώθηκαν 
1991/92 274 244 
1992/93 240 221 
Σύνολο 514 465 
-20 
Με τα 39 νέα προγράμματα που άρχισαν το 1993, έχομε συνολυχά 504 Κοινά Ευρωπαϊκά 
Προγράμματα σε λειτουργία το 1993/94. Η μέση ενίσχυση ανά πρόγραμμα έχει ως εξής: 
νέα ΚΕΠ 
1992/93 ΚΕΠ 
1991/92 ΚΕΠ 
Σύνολο Οργάνωση 
(σε ECU) 
58,500 
71,500 
75,500 Κινητικότητα 
(σε ECU) 
58,500 
78,500 
84,000 Σύνολο 
(σε ECU) 
117,000 
150,000 
159,500 Αριθμός 
(σε ECU) 
39 
221 
244 
504 
3.2.1. Ανάλυση ανά κλάδο σπουδών 
Τα περισσότερα από τα 39 νέα ΚΕΠ που έλαβαν ενίσχυση αφορούν τη μηχανική και τις εφαρμοσμένες 
επιστήμες (8 ή 20,5%), τη γεωργία και τις αγροτικές επιχειρήσεις (6 ή 15,4%) και τις επιχειρήσεις, τη 
διοίκηση επιχειρήσεων και την εφαρμοσμένη οικονομία (5 ή 12,8%). Ενισχύθηκε μόνον ένα πρόγραμμα 
για την προστασία του περιβάλλοντος, τρία για τις ιατρικές επιστήμες και 5 για τις φυσικές επιστήμες 
και τα μαθηματικά (7,7% και 12,8% αντίστοιχα). 
Από τη συνολική εικόνα, μπορεί να διαπιστωθούν προγράμματα TEMPUS σε 16 διαφορετικούς κλάδους 
σπουδών, από τη μηχανική και τη γεωργία ως τις θεωρητικές επιστήμες, τις καλές τέχνες και το σχέδιο. 
Οι δύο σημαντικοί κλάδοι (διαχείριση επιχειρήσεων και μηχανική) καλύπτουν σχεδόν τα μισά από τα 
τρέχοντα προγράμματα. 
Η αγορά εξοπλισμού είναι πολύ πιο εκτεταμένη στους κλάδους που σχετίζονται με την τεχνολογία παρά 
στους θεωρητικούς. Για παράδειγμα, στα προγράμματα μηχανικής, η μέση ενίσχυση για τον εξοπλισμό 
είναι διπλάσια από αυτή που χορηγείται για προγράμματα στον τομέα των σύγχρονων γλωσσών. 
Επίσης, οι σπουδές διοίκησης επιχειρήσεων είχαν το υψηλότερο κόστος σε προσωπικό. 
3.2.2. Ανάλυση ανά επιλέξιμη χώρα, κράτος μέλος και συμμετέχουσα χώρα 
από την Ομάδα των 24 
Δεν πρέπει να λησμονηθεί ότι το 1993/1994 ήταν ένα "ιδιόρρυθμο" έτος, με την έννοια ότι πολύ λίγα 
προγράμματα μπόρεσαν να ενισχυθούν και η πρόσκληση υποβολής αιτήσεων ακυρώθηκε για πέντε από 
τις επιλέξιμες χώρες (Βουλγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Πολωνία και Ρουμανία) (βλ. τμήμα 3.1). 
Από τις έξι επιλέξιμες χώρες που συμμετείχαν στην πρόσκληση υποβολής αιτήσεων, πέντε 
εκπροσωπήθηκαν στα 39 νέα προγράμματα που επιλέγησαν. Δεν μπόρεσαν να ενισχυθούν προγράμματα 
από τη Σλοβενία^. Επιπροσθέτως, η Πολωνία και η Σλοβακία συμμετέχουν σε ένα και δύο από αυτά τα 
προγράμματα, ανιστοίχως. Η συμμετοχή των χωρών που συμμετείχαν στην πρόσκληση υποβολής 
αιτήσεων αναγράφεται λεπτομερώς στον ακόλουθο πίνακα: 
' Δεν ενισχύθηκαν προγράμματα από τη Σλοβενία διότι δεν υπήρχαν διαθέσιμες πιστώσεις για νέα προγράμματα από τον 
προϋπολογισμό PHARE αυτής της χώρας· Όλοι οι διαθέσιμοι πόροι έπρεπε να χρησιμοποιηθούν για να καλυφθούν οι 
εκκρεμότητες. 
21-
Συμμετοχή επιλέξιμου Συμμετοχές χώρας Συντονίστρια χώρα 
κράτους (εκτός από την ΕΚ) 
Αλβανία 5 _ 
Εσθονία 6 3 
Ουγγαρία 18 16 
Λεττονία 6 — 
Λιθουανία 5 1 
Σύνολο 408 
Όσον αφορά τους αντισυμβαλλόμενους, από τα 39 προγράμματα που ενισχύθηκαν η μεγάλη 
πλειοψηφία ανήκε στην Ουγγαρία (14 ή 35,9%). Όλα τα άλλα είχαν αντισυμβαλλόμενους στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Σε σχέση με τη συμμετοχή ανά κράτος μέλος, γενικά, η κατανομή ήταν σχετικά ομοιόμορφη. Μόνο το 
Λουξεμβούργο δεν εκπροσωπήθηκε, ενώ σε σχέση με την ευθύνη για τις συμβάσεις, η Γερμανία και το ΗΒ 
παρείχαν τα αντισυμβαλλόμενα ιδρύματα στο 25% των περιπτώσεων. 
Πρέπει, επίσης, να αναφερθούν οι 16 συμμετοχές των χωρών της Ομάδας των 24 στα 39 προγράμματα 
που ενισχύθηκαν, συμπεριλαμβανομένων 5 από τη Σουηδία, 5 από τη Φινλανδία, 2 από τη Νορβηγία 
και 4 από τις ΗΠΑ. 
3.2.3. Διαρθρωτικό ΚΕΠ ειδικής 
Ευρωπανεπιστημίου στη Ρίγα δράσης: η δημιουργία ενός 
Μία ειδική δράση που άρχισε κατά την υπό εξέταση περίοδο ήταν οι προπαρασκευαστικές εργασίες που 
αναλήφθηκαν πριν από τη σύσταση ενός 'Ευρωπανεπιστημίου" στις χώρες της Βαλτικής με στόχο την 
ενίσχυση, ανάπτυξη και αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις τρεις χώρες της Βαλτικής 
στους κλάδους των νομικών, των οικονομικών, της διοίκησης επιχειρήσεων και της δημόσιας διοίκησης 
και, γενικότερα, την προώθηση της συνεργασίας των συμμετεχουσών χωρών. 
Η πρόταση για τη σύσταση ενός Ευρωπανεπιστημίου στις χώρες της Βαλτυκής εγκρίθηκε από το 
Συμβούλιο των χωρών της Βαλτικής θάλασσας στις 6 Μαΐου 1992. 
Το Συμβούλιο των χωρών της Βαλτυχής θάλασσας κάλεσε την Επιτροπή να συντονίσει τη δημιουργία του 
Ευρωπανεπιστημίου στα πλαίσια του προγράμματος TEMPUS και αποφάσισε να ορισθεί η έδρα του 
Ευρωπανεπιστημίου στη Ρίγα με την αρχυχή συμμετοχή πανεπιστημίων από την Εσθονία, Λεττονία, 
Λιθουανία, Δανία, Φινλανδία, Νορβηγία, Πολωνία, Γερμανία και Σουηδία. Σε εύθετο χρόνο, 
σχεδιάζεται η επέκταση του δικτύου σε πανεπιστήμια της Ρωσίας. 
Το κέντρο θα είναι ένα νομικά αυτόνομο ίδρυμα, χρηματοδοτούμενο από εθνυκές δωρεές και από την 
Επιτροπή διαμέσου του προγράμματος TEMPUS. Ο συνολικός προϋπολογισμός για τα δύο πρώτα 
χρόνια της λειτουργίας του ανέρχεται σε περίπου 3,5 εκατομμύρια ECU, συμπεριλαμβάνοντας για το 
ακαδημαϊκό έτος 1993/94 έναν συνολικό προϋπολογισμό 320.000 ECU που έχουν χορηγηθεί από τους 
εθνικούς προϋπολογισμούς TEMPUS των τεσσάρων επιλέξιμων χωρών (Εσθονία, Λεττονία, Λιθουανία 
και Πολωνία) στα πλαίσια ενός περιφερειακού ΚΕΠ που θα χρηματοδοτήσει την απαραίτητη 
προπαρασκευαστική εργασία και τις δραστηριότητες της πρώτης φάσης. 
Το σύνολο των 40 συμμετεχόντων σε 39 προγράμματα μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι ένα από αυτά είναι περιφερειακό 
με συμμετοχή της Ουγγαρίας και της Λεττονίας. 
-22 
Η πρώτη φάση των δραστηριοτήτων κάτω από το μανδύα του Ευρωπανεπιστημίου θα αρχίσει το 
Σεπτέμβριο του 1993 με την κατάρτιση/ενημέρωση γνώσεων (συμπεριλαμβανομένης της γλωσσικής 
προετοιμασίας στα αγγλυχά και στα γερμανικά) πανεπιστημιακού προσωπικού και μεταπτυχιακών 
σπουδαστών (περίπου 150), μαζί με αναβάθμιση των υπαρχουσών βιβλιοθηκών στην Εσθονία, Λεττονία 
και Λιθουανία. 
Κατά τη δεύτερη φάση που θα αρχίσει το Σεπτέμβριο 1994, προβλέπονται προπτυχιακά και 
μεταπτυχιακά μαθήματα για περίπου 250 φοιτητές ετησίως σε θέματα που έχουν επιλεγεί από τα 
Πανεπιστήμια της Βαλτικής. 
3.3. ΑΤΟΜΙΚΉ ΚΙΝΗΤΙΚΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΆ ΜΈΤΡΑ: ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ 
ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΟΥ 1993 
Στον προϋπολογισμό του 1993 χορηγήθηκαν συνολικά 11,45 εκατομμύρια ECU για την ενίσχυση 
δραστηριοτήτων εκτός από τα ΚΕΠ του 1993/94. Αυτές οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν ενισχύσεις 
ατομικής κινητικότητας, προγράμματα συμπληρωματικών μέτρων και ανταλλαγές νέων. Επιπροσθέτως, 
περίπου 10% του συνόλου αποτελούσε οκονομυχή ενίσχυση για την κάλυψη δαπανών συμβάσεων οι 
οποίες καλύπτουν δαπάνες που είναι σημαντυχές για τη λειτουργία των εθνικών γραφείων TEMPUS 
στις επιλέξιμες χώρες. 
3.3.1. Συμπληρωματικά μέτρα: Ενισχύσεις σε οργανώσεις για δημοσιεύσεις, 
μελέτες και έρευνες 
Στην περίπτωση της ενίσχυσης για συμπληρωματικά μέτρα, οι διαδικασίες ακολούθησαν πορεία 
ανάλογη με αυτή της επιλογής ΚΕΠ, με τρόπο που επιτρέπει δύο κύκλους επιλογής ετησίως. 
Χορηγήθηκαν 1,2 εκατομμύρια ECU για να καλυφθεί η δαπάνη ενίσχυσης ενός περιορισμένου αριθμού 
ειδικών προγραμμάτων συμπληρωματικών μέτρων που υπέβαλαν ενώσεις πανεπιστημίων σε σχέση με την 
επέκταση των πανεπιστημιακών δυχτύων που θα αποτελέσουν εφαλτήρια και πολλαπλασιαστές για 
προτεραιότητες συνεργασίας, δημοσιεύσεις, μελέτες και έρευνες που εξυπηρετούν παρεμφερείς στόχους 
και έχουν άμεση σχέση με το TEMPUS. Στον πρώτο από τους δύο γύρους επιλογής για δραστηριότητες 
που θα αναληφθούν το 1993/94, ενισχύθηκαν εννέα τέτοια προγράμματα^. 
3.3.2. Κοινά Ευρωπαϊκά Δίκτυα (JENs "Joint European Networks") 
Κατά την υπό εξέταση περίοδο, εκτελέσθηκε προπαρασκευαστϋχή εργασία για την εισαγωγή, το 1993/94, 
ενός περαιτέρω συμπληρωματοχού μέτρου, που είναι το Κοινό Ευρωπαϊκό Δίκτυο, με σκοπό να 
επιτρέψει στα πιο επιτυχή, ολοκληρωμένα ήδη, ΚΕΠ στις επιλέξιμες χώρες που είχαν την πιο 
μακρόχρονη συμμετοχή στο πρόγραμμα TEMPUS, να διατηρήσουν τα δίκτυα τους και να διαδώσουν τα 
αποτελέσματα τους ως παραδείγματα ορθής πρακτικής. Η ενίσχυση που θα χορηγηθεί για τις 
δραστηριότητες αυτές θα θεωρηθεί ως μέρος του προϋπολογισμού για τα συμπληρωματικά μέτρα (βλ 
επίσης σημείο 5.4.3). 
Για να συμπληρωθεί η eucova των δραστηριοτήτων συμπληρωματικών μέτρων που ενισχύθηκαν το 1992/93 πρέπει να προστεθούν 
τα αποτελέσματα του δευτέρου γύρου επιλογής (προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων, Ιούνιος 1992): ενισχύθηκαν 17 
προγράμματα με κόστος 162.000 ECU. Συνολυίό κόστος για την υπό εξέταση περίοδο: 26 προγράμματα με κόστος 250.000 
ECU. 
23-
3.3.3. Δραστηριότητες ανταλλαγής νέων 
Στον προϋπολογισμό προβλέφθηκε ενίσχυση για ανταλλαγές νέων και συναφείς δραστηριότητες με στόχο 
να κατανοήσουν καλύτερα οι νέοι την ευρωπαϊκή διάσταση. Γι'αυτό το σκοπό χορηγήθηκαν 2,4 
εκατομμύρια ECU για δραστηριότητες το 1993/94 σε δύο γύρους επιλογής, στον πρώτο από τους οποίους 
ενισχύθηκαν 49 προγράμματα που αφορούσαν εμπειρίες ανταλλαγών που βασίζονται σε οργανωμένες 
πολιτιστικές δραστηριότητες με συμμετοχή 1116 νέων, ενώ 406 ασχολούμενοι με τους νέους συμμετείχαν 
σε σύντομες διερευνητικές επισκέψεις ή μαθήματα κατάρτισης. Οι διαδικασίες επιλογής που 
χρησιμοποιήθηκαν ακολούθησαν την ίδια πορεία με αυτή των Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων. 
Μεταξύ των επιλέξιμων χωρών, η Πολωνία τόνισε ιδιαίτερα τις δραστηριότητες ανταλλαγής νέων, 
συμπεριλαμβανομένης μιας σειράς νέων πειραματικών προγραμμάτων και περιφερειακών μαθημάτων 
κατάρτισης για εργαζόμενους με νέους που θα αναλάβουν μακρόχονη συνεργασία σ' αυτόν τον τομέα, με 
χορήγηση 1 εκατομμύριο ECU για το 1992/93 και 2 MECU για το 1993/94 γΓαυτούς τους σκοπούς1". 
Τα πειραματικά προγράμματα, με στόχο τους νέους μεταξύ 15 και 25 ετών, που, διαφορετικά δεν θα 
ήταν σε θέση να συμμετάσχουν σε διαπολιτιστικές εκδηλώσεις, θα εξελιχθούν από την εμπειρία που θα 
αποκτηθεί σήμερα σε δραστηριότητες ανταλλαγής νέων στα πλαίσια του προγράμματος της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας σ' αυτόν τον τομέα. Μετά από συζητήσεις με τις πολωνικές εθνικές αρχές, η Επιτροπή 
εκπόνησε ειδικές γενικές οδηγίες και αιτήσεις υποψηφιότητας για πειραματικά προγράμματα για την 
προώθηση της συνεργασίας νέων και/ή οργανώσεων υπευθύνων για θέματα που αφορούν τους νέους στην 
Πολωνία και στα κράτη μέλη της Κοινότητας. Στόχος είναι να επιλεγούν καινοτόμα και επωφελή σε 
τοπικό επίπεδο προγράμματα που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντα των νέων σε 
σχετυχούς τομείς (π.χ. καταπολέμηση της ξενοφοβίας, εγκληματικότητα των νέων, οικολογία, 
πολιτιστυχές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, δημοσιογραφία για νέους, κλπ.) και που διαχειρίζονται 
οι ίδιοι οι νέοι. θα δοθεί ιδιαίτερη σημασία σε προγράμματα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως 
πρότυπα σε άλλες κοινότητες/χώρες και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μορφές συνεργασίας ή 
δημιουργίας δικτύων, καθώς και σε προγράμματα που αφορούν νέα άτομα με ειδικές ανάγκες. 
3.3.4. Ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας 
Οι διαρθρώσεις και διαδικασίες για την επιλογή ατομικών ενισχύσεων κινητικότητας με δύο ετήσιους 
γύρους επιλογής συνέχισαν να αντικατοπτρίζουν τη μεταφορά της ευθύνης για την κινητικότητα του 
προσωπυχού από τις επιλέξιμες χώρες στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα αντίστοιχα 
εθνικά γραφεία TEMPUS. Καθένα απ' αυτά, με τη συνδρομή τοπικών πανεπιστημιακών 
εμπειρογνωμόνων, έλαβε τις αιτήσεις από τη χώρα του και τις αξιολόγησε σε διαβούλευση με το EC 
TEMPUS Office, με κριτήρια που είχαν συμφωνηθεί με την Επιτροπή. Τα Εθνικά Γραφεία TEMPUS 
και το EC TEMPUS Office χρησιμοποίησαν το ίδιο ειδκά αναπτυγμένο συμβατό λογισμικό για να 
εισαγάγουν στον υπολογιστή τα δεδομένα που θα παράγουν τις απαραίτητες στατιστυίές. Η χρήση νέων 
κοινών τυποποιημένων κριτηρίων αξιολόγησης επέτρεψε την αποτελεσματική μεταφορά δεδομένων για 
την παραγωγή σφαιρυχών στατιστυχών για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την ετοιμασία της 
καταβολής των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην τελική επιλογή από την Επιτροπή. Η διαδικασία 
επιλογής απευχονίζεται στο διάγραμμα 3. 
* Για να συμπληρωθεί η εικόνα των δραστηριοτήτων ανταλλαγών νέων που ενισχύθηκαν το 1992/93, πρέπει να προστεθούν τα 
αποτελέσματα του δεύτερου γύρου επιλογής (που συμπληρώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1992): 75 προγράμματα με 1561 
συμμετέχοντες, με σφαιρικό σύνολο κατά την υπό εξέταση περίοδο 124 προγράμματα με 3083 συμμετέχοντες. Επιπροσθέτως, 
ενισχύθηκαν με 242.3000 ECU 18 αιτήσεις στα πλαίσια του ειδικού πειραματικού προγράμματος που θα διεξαχθεί μεταξύ 1ης 
Μαΐου και 31ης Δεκεμβρίου 1993 με την Πολωνία. 
-24-
Στα 977 μέλη του προσωπικού από τις επιλέξιμες χώρες που θα αναλάβουν την ενημέρωση, διδασκαλία 
και διερευνητικές επισκέψεις στην Κοινότητα, χορηγήθηκαν ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας στον 
πρώτο από τους δύο γύρους επιλογής για δραστηριότητες το 1993/94, ενώ 404 μέλη του προσωπικού από 
τις χώρες' της Ευρωπαϊκής Κοινότητας θα επισκεφθούν τις επιλέξιμες χώ(>Γ.ς για διάφορους λόγους, 
συμπεριλαμβανομένων και καθηκόντων διδασκαλίας." 
Επιπροσθέτως, χορηγήθηκαν 103 ατομικές ενισχύσεις κινητικότητας στα πλαίσια μιας ειδικής δράσης 
για την προώθηση της δημιουργίας δικτύων που θα οδηγήσουν σε ΚΕΠ μεταξύ των επιλέξιμων χωρίον 
και ορισμένων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και 
Ιρλανδία) των οποίων η συμμετοχή στο TEMPUS μέχρι τώρα δεν ήταν ανάλογη με τη δυναμικότητα 
των εθνικών τους συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
Το σύνολο των πιστώσεων που εγγράφησαν στον προϋπολογισμό για να χρηματοδοτηθούν αυτές οι 
δραστηριότητες κινητικότητας ήταν 4,7 εκατομμύρια ECU για τους δύο γύρους επιλογής του 1993/94 
και για τις ειδικές δράσεις. 
Διάγραμμα αριθ. 3 - Στάδια επιλογής ατομικών ενισχύσεων κινητικότητας 
Τα εθνικά γραφεία TEMPUS 
λαμβάνουν και αξιολογούν 
αιτήσεις από τις επιλέξιμες 
Χώρες To EC TEMPUS Office 
λαμβάνει και αξιολογεί 
αιτήσεις από τα κράτη μέλη 
To EC TEMPUS Office συντονίζει την 
υποβολή αιτήσεων στην Επιτροπή για 
έγκριση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης 
SL 
II Επιτροπή εγκρίνει τις 
προτάσεις για επιλογή 
ϊ. 
To EC TEMPUS Office καταρτίζει 
τις συμβάσεις. Οι συμβάσεις των 
αντισυμβαλλομένων των επιλέξιμων 
χωρών αποστέλλονται στα εθνικά 
γραφεία TEMPUS 
Για να συμπληρωθεί η εικόνα για τις ατομικές δραστηριότητες κινητικότητας που ενισχύθηκαν το 1992/93, θα πρέπει να 
προστεθούν τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου επιλογής (η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων έληξε τον Ιούνιο 1992): 
638 μέλη προσωπικού μετακινήθηκαν από τις επιλέξιμες χώρες στα κράτη μέλη και 213 στην αντίθετη κατεύθυνση με κικιτος 
2.072.760 l'CU (με σφαιρικό σύνολο για την υπό εξέταση περίοδο 1615 και 617, με κίΜίτος 4.515.236 Γ.ίΊΙ). 
-25-
3.4. ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΕΣ ΔΙΑΣΎΝΔΕΣΗΣ 
Η συνεργασία της Επιτροπής με τα εθνυχά γραφεία TEMPUS που ιδρύθηκαν στις πρωτεύουσες των 
επιλέξιμων χωρών συνεχίστηκε και ενισχύθηκε κατά την υπό εξέταση περίοδο. Ένα βασικό στοιχείο 
ήταν η τακτική διαβούλευση με την Επιτροπή και το EC TEMPUS Office με διμερείς και κοινές 
συζητήσεις για λειτουργία θέματα όπως η προετοιμασία των διαδικασιών επιλογής και οι ενημερωτυχές 
δραστηριότητες. 
Ο βασικός ρόλος των εθνικών γραφείων TEMPUS είναι ιδιαίτερα αξιόλογος διότι εξασφαλίζουν την 
ομαλή διασύνδεση της Επιτροπής και των εθνυχών τους αρχών σε σχέση με τον ορισμό των εθνικών 
προτεραιοτήτων TEMPUS και των συντονιστών PHARE για την προπαρασκευή των συζητήσεων για τον 
προϋπολογισμό με την Επιτροπή. 
Στο ρόλο των εθνικών γραφείων TEMPUS προστέθηκε μια νέα διάσταση με τις ευθύνες που τους 
ανατέθηκαν για την οργάνωση των επιτόπου επισκέψεων των ΚΕΠ στις χώρες τους. Ο οργανωτικός τους 
ρόλος και η συμμετοχή του προσωπικού τους σ' αυτές συνέβαλαν σημαντικά στην παρακολούθηση (βλ. 
τμήμα 3.6). 
Η συνεργασία των εθνυχών γραφείων TEMPUS με το EC TEMPUS Office έγινε προοδευτυχά αμοιβαία 
με έμπειρο προσωπυχό από δύο από τα εθνυχά γραφεία TEMPUS που βοηθήθηκαν από το EC TEMPUS 
Office για περιορισμένα χρονυχά διαστήματα. Επίσης, έγιναν σχέδια για την απόσπαση ενός μέλους του 
EC TEMPUS Office στο Εθνικό Γραφείο TEMPUS στη Βαρσοβία για να παράσχει τη συνδρομή του στο 
πειραματυχό πρόγραμμα ανταλλαγής νέων. 
3.5. ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΌΡΗΣΗΣ 
Για να βοηθηθεί αποτελεσματικά η ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων στον τομέα της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών, το ενημερωτυχό υλυχό εκπονήθηκε με τη μεγαλύτερη δυνατή 
σαφήνεια και με στόχο να ανταποκριθεί στα κύρια μελήματα των χρηστών. 
Μια νέα έκδοση του Οδηγού Υποβολής Αιτήσεων και έντυπα αιτήσεων για το TEMPUS ÇjPHARE 
ετοιμάστηκαν και διανεμήθηκαν στις εννέα κοινοτικές γλώσσες. Ένας χωριστός Οδηγός Υποβολής 
Αιτήσεων που αφορά την προ-ΚΕΠ φάση του TEMPUS TACIS (βλ. τμήμα 5.3 για περισσότερες 
λεπτομέρειες) ετοιμάστηκε και διανεμήθηκε επίσης. Τα χωριστά έντυπα αιτήσεων και τα ενημερωτικά 
φυλλάδια για τις δραστηριότητες ανταλλαγής νέων αναθεωρήθηκαν και διανεμήθηκαν στις εννέα 
γλώσσες. Ένας ειδυχός Οδηγός Υποβολής Αιτήσεων στα πλαίσια του πειραματικού προγράμματος για 
την Πολωνία ετοιμάστηκε επίσης και εστάλη στο σχετυχό εθνικό γραφείο TEMPUS για διανομή. 
Ενημερώθηκε επίσης και διανεμήθηκε ευρέως το σύντομο φυλλάδιο που συνοψίζει τα βασικά θέματα για 
το TEMPUS σε εννέα γλώσσες. 
Τον Οκτώβριο 1992 εκδόθηκε και διανεμήθηκε ευρέως μια Επιτομή όλων των προγραμμάτων σε 
λειτουργία το 1992/93, καθώς και το Ευρετήριο των Εκπαιδευτικών Ιδρψάτων Τριτοβάθμιας 
Εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το Δεκέμβριο 1991 
και αποτελεί και το μοναδικό διαθέσιμο Ευρετήριο στο είδος του. 
Η Ετήσια Έκθεση του προγράμματος για την περίοδο από 1 Αυγούστου 1991 μέχρι 13 Ιουλίου 1992 
εκδόθηκε στις αρχές του 1993. 
-26 
Η Επιτομή και η Ετήσια Έκθεση διανεμήθηκαν για να ανταποκριθούν στις ανάγκες ενός πιο 
εξειδικευμένου αναγνωστικού κοινού. Η Επιτομή ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τους εταίρους των 
υπαρχόντων ή προβλεπόμενων Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, ενώ η Έκθεση ανταποκρινόταν 
περισσότερο στις ανάγκες πληροφόρησης των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, των 
σημείων επαφής των κρατών μελών, των εθνικών γραφείων TEMPUS και των μέσων ενημέρωσης. 
Η έκθεση του Συνεδρίου TEMPUS που έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 1992, με συνοπτικές παρουσιάσεις 
των παρεμβάσεων και των συζητήσεων στις ομάδες εργασίας είναι επίσης μια εξαιρετυχή έκδοση (βλ. 
τμήμα 5 της παρούσας έκθεσης). 
(Σε παράρτημα παρατίθεται πλήρης κατάλογος των δημοσιεύσεων TEMPUS). 
3.6. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ 
Η Επιτροπή καθιέρωσε πλήρες πρόγραμμα εσωτερικών διαδυχασιών παρακολούθησης για όλες τις 
δράσεις TEMPUS, με λεπτομερείς έρευνες και αναλύσεις ορισμένων σχετυχών πτυχών (κατάσταση στις 
διάφορες επιλέξιμες χώρες, διάφοροι τομείς προτεραιότητας, συμμετοχή της Κοινότητας, συμμετοχή των 
χωρών της Ομάδας των 24, κλπ.) των προγραμμάτων που ενισχύθηκαν στον προηγούμενο γύρο επιλογής. 
Μια ιδιαίτερα αξιόλογη νέα συνιστώσα αυτής της δραστηριότητας ήταν η οργάνωση και εφαρμογή ενός 
εντατυχού προγράμματος επιτόπου επισκέψεων που πραγματοποιήθηκαν κατά την υπό εξέταση περίοδο 
που περιλάμβανε ,39 επισκέψεις σε συνεχιζόμενα ΚΕΠ και κάλυπτε όλες τις επιλέξιμες χώρες. Η 
παρακολούθηση του προγράμματος περιλάμβανε δύο διαφορετικές επισκέψεις: μια στο συμμετέχον 
ίδρυμα της επιλέξιμης χώρας για να μελετηθεί η πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση των καθορισμένων 
στόχων και ένα λογιστυχό έλεγχο στο αντισυμβαλλόμενο ίδρυμα. Μια έκθεση με τα κυριότερα 
αποτελέσματα του προγράματος επιτόπου επσκέψεων που έγιναν κατά το ακαδημαϊκό έτος 1992/93 θα 
δημοσιευθεί ταυτοχρόνως με την παρούσα έκθεση. 
Τα ευρήματα και η εμπειρία που αποκτήθηκε απ' αυτές τις επισκέψεις, που οργανώθηκαν από την 
Επιτροπή με τη συνδρομή των εθνικών γραφείων TEMPUS των συμμετεχουσών χωρών και περιλάμβαναν 
ομάδες εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη και από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, θα είναι 
αναμφιβόλως πολύτιμα για την επόμενη φάση του προγράμματος TEMPUS. θα αποτελέσουν τη βάση 
για την ανάπτυξη μελλοντικών πολιτικών για την αξιολόγηση του προγράμματος στο σύνολο του, όπως 
απαιτείται από τη σχετυχή απόφαση του Συμβουλίου και με ιδιαίτερη αναφορά στις παρατηρήσεις που 
έγιναν στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη λειτουργία του προγράμματος TEMPUS που 
δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του 1992 καθώς και στην απάντηση που έδωσε η Επιτροπή12. 
4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ 
TEMPUS 
Σ' αυτό το τμήμα της έκθεσης επιχειρείται η μέτρηση των αποτελεσμάτων του Προγράματος TEMPUS 
ώς τώρα και βασίζεται ιδίως σε αξιολόγηση του γραπτού υλικού που έχει υποβληθεί από τα 
προγράμματα κυρίως με τη μορφή τελικών εκθέσεων από τους αντισυμβαλλόμενους. Μια άλλη 
αξιόλογη πηγή πληροφοριών αποτέλεσαν οι συζητήσεις με τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα, ιδιαίτερα 
κατά τη διάρκεια του εκτεταμένου προγράμματος επιτόπου επίσκεψης που προαναφέρθηκε. 
12 Βλ. ΕΕ αριθ. C 330 Τ. 35 της 15 Δεκεμβρίου 1992 για την έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το TEMPUS και την 
απάντηση της Επιτροπής. 
27 
4.1. ΚΟΙΝΆ ΕΥΡΩΠΑΪΚΆ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ 
Αυτό το τμήμα αρχίζει με απεικόνιση των κύριων αποτελεσμάτων τα οποία αποκομίσθηκαν ώς τώρα 
για τα χαρακτηριστυχά των περισσότερο ή λιγότερο επιτυχών προγραμμάτων που εφαρμόστηκαν στα 
πλαίσια του TEMPUS. 
Έγινε προσπάθεια να μετρηθεί η επίδραση του προγράμματος στα ακόλουθα τρία επίπεδα: 
• επίπεδο τμήματος/σχολής, στα πλαίσια ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, 
• επίπεδο εκπαιδευτικού ιδρύματος, 
• επίπεδο του συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
4.1.1. Επίπεδο τμήματος/σχολής 
Οι διαθέσιμες ώς τώρα πληροφορίες από τις εκθέσεις των υποτρόφων και των επιτόπου επισκέψεων 
καταδεικνύουν ότι η επίδραση των προγραμμάτων TEMPUS για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων σε 
επίπεδο τμήματος και σχολής είναι σημαντυχές και, πράγματι, εδώ παρατηρούνται οι πιο αξιόλογες 
συνέπειες του προγράμματος έως τώρα. Οι κυριότερες δραστηριότητες που εφαρμόζονται στα πλαίσια 
του TEMPUS και θεωρείται ότι έχουν σημαντικές επιπτώσεις σ'αυτό το επίπεδο είναι οι εξής: 
• Ανάπτυξη προγραμμάτων σπουδών και συναφής ανάπτυξη του διδακτικού υλικού 
Ο σφαιρικός στόχος είναι να ενημερωθούν τα προγράμματα σπουδών στις επιλέξιμες χώρες για να 
ανταποκριθούν στις προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η αναθεώρηση των υπαρχόντων 
προγραμμάτων σπουδών και η ανάπτυξη νέων μαθημάτων αποτελούν τις πιο σημαντικές δραστηριότητες 
που πρέπει να αναληφθούν στα πλαίσια των προγραμμάτων TEMPUS, δεδομένου ότι οι δυνητικές 
μακροχρόνιες επιπτώσεις τους σε επίπεδο τμήματος και σχολής στις ενδιαφερόμενες επιλέξιμες χώρες 
είναι σημαντικές. Συχνά, ο κύριος αντικειμενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη 
προγραμμάτων σπουδών, ενώ κι άλλες δραστηριότητες αναλαμβάνονται για να υλοποιηθεί αυτός ο 
στόχος. 
Στις περισσότερες περιπτώσεις η ανάπτυξη του προγράμματος συνεπάγεται την εισαγωγή νέων 
πτυχών σε ήδη υπάρχοντα μαθήματα ή τη δημιουργία νέων μαθημάτων στα πλαίσια αυτών που 
υπάρχουν για την απόκτηση πτυχίου. Μόνο σε πολύ λίγες περιπτώσεις χρειάστηκε η εισαγωγή νέων 
μαθημάτων απαραίτητων για την απόκτηση διπλώματος. Οι δραστηριότητες κατάρτισης των 
μαθημάτων σπουδών περιλαμβάνουν επίσης την εισαγωγή νέων μεθόδων διδασκαλίας, όπως μελέτες 
περιπτώσεων, πρακτική άσκηση, ανοιχτή και εξ αποστάσεως διδασκαλία καθώς και διδασκαλία και 
δράση που βασίζονται στην ύπαρξη προβλήματος. 
Μέχρι σήμερα, στο πλαίσιο του TEMPUS επιτεύχθηκε σημαντυχή πρόοδος σ'αυτόν τον τομέα, 
παρά το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες θεωρούν ότι αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική πρόκληση. Κατά 
πρώτο λόγο, απαιτεί προσεκτική εστίαση και σχεδιασμό των αναγκών της επιλέξιμης χώρας και της 
ιδιαίτερης τοπυχής κατάστασης. Κατά δεύτερο λόγο, σημαίνει συντονισμένο σχεδιασμό με τις άλλες 
δραστηριότητες με τις οποίες θα πραγματοποιηθεί η ανάπτυξη του προγράμματος σπουδών, όπως 
επανεκπαίδευση του προσωπυχού, αγορά εξοπλισμού και προετοιμασία του διδακτικού υλυχού. Τελικά, 
είναι απόλυτα απαραίτητη η θεσμική ενίσχυση για να εξασφαλιστεί η επιτυχία σε σχέση με την 
αναγνώριση των νέων/αναθεωρημένων μαθημάτων και διπλωμάτων. 
Τα προγράμματα κατάρτισης των προγραμμάτων σπουδών που εφαρμόσθηκαν με επιτυχία στα 
πλαίσια του TEMPUS, λαμβάνοντας υπόψη τα σημεία που προαναφέρθηκαν, αποφέρουν, σαφώς, 
συγκεκριμένα αποτελέσματα που έχουν επωφελείς και διαρκείς επιπτώσεις στα τμήματα και σχολές. 
28 
• Απόκτηση εξοπλισμού 
Η εγκατάσταση νέων και σύγχρονων μέσων εξοπλισμού, συμπεριλαμβανόμενης της προμήθειας νέων 
βιβλίων, περιοδικών και λογισμικού, γενικά, διαθέσιμων για όλο το προσωπικό και τους σπουδαστές σε 
επίπεδο τμήματος και σχολής είναι από τις πλέον ορατές επιπτώσεις του TEMPUS. Το είδος του 
εξοπλισμού που αγοράστηκε ποικίλλει από τον ένα κλάδο στον άλλο, π.χ., στα προγράμματα 
διαχείρισης επιχειρήσεων, η πλειοψηφία των ενισχύσεων για εξοπλισμό δαπανάται συνήθως για 
προσωπικούς υπολογιστές, ενώ στις σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες για βιβλία και εργαστήρια γλώσσας. 
Κατά μέσον όρο, το ήμισυ της ενίσχυσης δαπανάται για εξοπλισμό. Εντούτοις, οι γενικές δαπάνες για 
εξοπλισμό είναι πολύ μεγαλύτερες στους τομείς των τεχνολογιών σε σχέση με αυτούς που αφορούν τις 
ανθρωπιστυχές σπουδές. Στη μηχανική, για παράδειγμα, η μέση ενίσχυση που χορηγήθηκε για εξοπλισμό 
ήταν υπερδιπλάσια αυτής ενός προγράμματος για τις σύγχρονες γλώσσες (59.000 ECU και 28.000 ECU 
ανά πρόγραμμα, αντίστοιχα). Με σωστή συντήρηση και παρακολούθηση ο εξοπλισμός που 
εγκαταστάθηκε θα πρέπει να είναι μακρόχρονα επωφελής για το ενδιαφερόμενο τμήμα. 
• Κινητικότητα προσωπικού στην ΕΚ 
Η κινητυχότητα του προσωπυχού έχει ατομικές και θεσμικές επιπτώσεις σε επίπεδο τμήματος και 
σχολής όταν εκτελείται με συντονισμένο τρόπο στα πλαίσια ενός προγράμματος. Σε ατομικό επίπεδο, το 
προσωπικό, όχι μόνον αποκτά νέες δεξιότητες και γνώσεις, αλλά επωφελείται από την έκθεση σε 
διαφορετικά πολιτισμικά εκπαιδευτικά και ερευνητυχά περιβάλλοντα και αποκτά συμπληρωματικές 
γλωσσυχές υχανότητες. Οι καθηγητές που έχουν επανεκπαιδευθεί και συνεχίζουν την εκπαιδευτική τους 
σταδιοδρομία στα ίδια εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι σε θέση να εφαρμόσουν αυτές τις νέες γνώσεις στα 
τμήματα των σχολών με τη χρησιμοποίηση εκπαιδευτικού και διδακτικού υλικού που έφεραν από τα 
ιδρύματα-εταίρους στα δυχά τους μαθήματα. Εξάλλου, οι καθηγητές που επανεκπαιδεύτηκαν μπορούν 
να απορροφηθούν καλύτερα από την αγορά εργασίας και έχουν συχνά τη δυνατότητα να προσληφθούν 
σε ιδιωτικές επιχειρήσεις με καλύτερες αμοιβές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η διαχείριση 
επιχειρήσεων και η πληροφορική. Ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα απαιτούν από τους εκπαιδευτικούς 
να υπογράψουν μια "δήλωση πρόθεσης" ότι θα επιστρέψουν πριν τους επιτρέψουν να πραγματοποιήσουν 
περιόδους μελέτης στο εξωτερικό. 
• Κινητικότητα φοιτητών 
Η κινητικότητα φοιτητών, ενώ είναι εξαιρετικά επωφελής για κάθε φοιτητή χωριστά, σε επίπεδο 
τμήματος ή σχολής φαίνεται ότι έχει περιορισμένες επιπτώσεις. Μεσοπρόθεσμα, όμως, ο ρόλος αυτών που 
επανέρχονται ίσως αποβεί σημαντυχός για τον επηρεασμό καταστάσεων στα τμήματα, τόσο μεταξύ των 
συμφοιτητών όσο και μεταξύ του εκπαιδευτικού προσωπικού, διότι συχνά υποχρεώνει τους δεύτερους να 
λάβουν υπόψη αλλαγές στα εκπαιδευτικά προγράμματα και στις εκπαιδευτικές μεθόδους. Εκεί που η 
κινητικότητα των φοτητών συνδέεται άμεσα με την κατάρτιση εκπαιδευτικών προγραμμάτων η 
οργανωμένη συμμετοχή των φοιτητών, κατά τη διάρκεια των σπουδών τους ή σε μεταπτυχιακό επίπεδο, 
διαδραματίζει σημαντικό ρόλο διότι εξασφαλίζει την απαραίτητη ενημέρωση σε σχέση με τα νέα 
μαθήματα που εισήχθησαν. Η κινητικότητα των φοιτητών, όταν αφορά άμεσα την κατάρτιση 
μελλοντυχών πανεπιστημιακών εκπαιδευτικών, μπορεί επίσης να είναι επωφελής μεσοπρόθεσμα και 
μακροπρόθεσμα, παρά το γεγονός ότι είναι δύσκολο να εγγυηθεί κανείς ότι οι φοιτητές θα παραμείνουν 
στους πανεπιστημιακούς κύκλους: οι εξειδικευμένοι νέοι επαγγελματίες με κοινοτυχή εμπειρία και γνώση 
ξένων γλωσσών προσελκύονται συχνά από πιο ελκυστικές προσφορές ιδιωτικών επιχειρήσεων. 
4.1.2. Επίπεδο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων 
Η δημιουργία νέων ιδρυμάτων ή σχολών στα ήδη υπάρχοντα εκπαιδευτικά ιδρύματα στα πλαίσια των 
ΚΕΠ TEMPUS έλαβε χώρα σε λίγες περιπτώσεις. Λυτό οφείλεται ιδιαιτέρως στο υψηλό κόστος και στη 
σφαιρική πολυπλοκότητα που συνεπάγονται η δημιουργία εντελώς νέων προγραμμάτων σπουδών, η 
πρόσληψη προσωπικού, η κατασκευή κτιριακών εγκαταστάσεων για τη διδασκαλία και την έρευνα, κλπ. 
Οι περισσότερες περιπτώσεις νεοσυσταθέντων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ή σχολών απαντώνται σε νέους 
κλάδους στα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης των επιλέξιμων χωρών, όπως η διαχείριση 
επιχειρήσεων ή οι περιβαλλοντικές σπουδές και συχνά είναι συνδεδεμένες με τη συνεχή εκπαίδευση. 
-29-
Εάν θεωρηθεί ότι τα αποτελέσματα των ΚΕΠ είναι σωρευτικά, είναι πιο εύκολο να μιλήσει κανείς για 
πιθανές θεσμικές επιπτώσεις σε σχέση με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συμμετέχουν στα διάφορα 
προγράμματα. Η δημιουργία νέων μαθημάτων, ή η εισαγωγή αλλαγών στα υπάρχοντα μαθήματα στα 
διάφορα τμήματα, προσφέρει τη δυνατότητα να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις που μπορεί να 
επηρεάσουν όλο το ίδρυμα, όπως η διδασκαλία που προσαρμόζεται στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Οι 
νέες μέθοδοι διδασκαλίας απλώνονται συχνά και στα άλλα ιδρύματα και μπορούν να οδηγήσουν σε 
διακλαδική συνεργασία. Ο εξοπλισμός που αγοράζεται είναι συχνά διαθέσιμος για περισσότερα 
τμήματα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις βιβλιοθήκες και το υλικό. Η εμπειρία που αποκτήθηκε σε επίπεδο 
διαχείρισης προγραμμάτων είναι επίσης επωφελής σε θεσμικό επίπεδο. Με την ανάπτυξη των 
προγραμμάτων οι παράγοντες αυτοί θα συμβάλουν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της 
ανταγωνιστικότητας του ιδρύματος στο σύνολο του. Οι επισκέψεις που έχουν σχεδιασθεί στα πλαίσια του 
προγράμματος επιτόπου επισκέψεων για το 1993/94 θα είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ανάλυση 
αυτού του θέματος. 
4.1.3. Επίπεδο συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
Οι επιπτώσεις των προγραμμάτων TEMPUS σ'αυτό το επίπεδο μπορούν να αξιολογηθούν πολύ δύσκολα 
και είναι σημαντικό να μη λησμονηθεί ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς να αναμένονται αποτελέσματα 
σ'αυτό το επίπεδο μετά από τρία χρόνια. Εξάλλου, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής ζητήματα: 
• Η κλίμακα των Κοινών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων: ένα μέσο πρόγραμμα διαρκεί τρία χρόνια 
και κατά μέσον όρο κοστίζει 121.000 ECU τον πρώτο χρόνο, 148.000 ECU το δεύτερο και 
179.000 ECU τον τρίτο. 
• Οι στόχοι TEMPUS: ενώ το TEMPUS κατά τη δεύτερη φάση (βλ. τμήμα 5, σ. 35) θα επικεντρώσει 
τις προσπάθειες του με πιο συγκεκριμένο τρόπο στις εθνικές στρατηγικές για την τριτοβάθμια 
εκπαίδευση, ιδιαίτερα διαμέσου του από κοινού ορισμού με κάθε χώρα των προτεραιοτήτων προς 
ενίσχυση, μέχρι τώρα τα προγράμματα TEMPUS έχουν σχεδιασθεί κυρίως για να καλύψουν τις 
ανάγκες συγκεκριμένων τμημάτων σε ειδυχές σχολές και σε σχέση με τις συγκεκριμένες 
δραστηριότητες που προαναφέρθηκαν. 
Με αυτό τον τρόπο, οποιαδήποτε συμβολή για την ανάπτυξη των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
πρέπει να θεωρηθεί ως πιο μακροπρόθεσμη προοπτυχή και, προφανώς, απορρέει επί του παρόντος 
μάλλον από την εφαρμογή κρίσιμης μάζας προγραμμάτων που λειτουργούν με επιτυχία, παρά από 
οποιαδήποτε άλλη άμεση επίπτωση στο σύστημα. 
Συγχρόνως, μια σημαντική επίπτωση του TEMPUS είναι η εμπειρία που απέκτησαν οι πανεπιστημιακοί 
χωριστά κατά την εκμάθηση της διαδικασίας της διεθνούς συνεργασίας με συναδέλφους από την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα και από αλλού. Ο κοινός εντοπισμός των προβλημάτων για την προετοιμασία 
προγραμμάτων με στόχο την επίλυση τους, η εκπόνηση και εφαρμογή προγραμμάτων εργασίας, η 
συμμετοχή σε έναν ανοιχτό αγώνα για εξασφάλιση πιστώσεων, η συμμετοχή σε συνεδριάσεις και οι από 
κοινού διαδικασίες λήψης αποφάσεων αποτελούν πτυχές αυτού του φαινομένου. 
Σε επίπεδο συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η δημιουργία των εθνυχών γραφείων TEMPUS σε 
κάθε χώρα για να αναλάβουν την εφαρμογή του προγράμματος στη χώρα τους οδήγησε τα τρία 
τελευταία χρόνια στη σύσταση, σε κεντρικό επίπεδο, ομάδων πολύ εξειδικευμένων ατόμων με ανεκτίμητη 
εμπειρία στη διαχείριση διεθνών προγραμμάτων συνεργασίας σε κάθε μία από τις 11 δικαιούχες χώρες, 
εμπειρία που ελπίζεται ότι θα χρησιμοποιηθεί σωστά και σε κύκλο ευρύτερο από αυτόν του TEMPUS. 
30 
4.1.4. Παράγοντες που συμβάλλουν στην επίδραση των προγραμμάτων 
TEMPUS 
Η επιτυχία των διαφόρων προγραμμάτων TEMPUS εξαρτάται από πολλούς διαφορετικούς 
παράγοντες. Με βάση την εμπειρία που έχει αποκτηθεί ώς τώρα, οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν 
το αποτέλεσμα μπορούν να ταξινομηθούν ως εξής: 
• συμμετοχή και συνεργασία μεταξύ όλων των εταίρων σε ίση βάση 
• σοβαρή προσωπική δέσμευση όλων των εταίρων, ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό πρωτοβουλιών εκ 
μέρους των εταίρων της επιλέξιμης χώρας με εντατική ενίσχυση της θεσμικής διαχείρισης σε 
επίπεδο Κοινότητας και σε επίπεδο επιλέξιμης χώρας, π.χ. συχνά η επιτυχία ενός 
προγράμματος εξαρτάται από το εάν υποστηρίζεται σθεναρά από άτομα που επιθυμούν τη 
μεταρρύθμιση 
• πραγματιστικοί στόχοι που είναι κατανοητοί από όλους και οδηγούν σε ένα σαφές και 
δομημένο πρόγραμμα εργασίας 
• επαρκείς οικονομικοί πόροι για την πραγματοποίηση των καθορισμένων στόχων 
• ενίσχυση για την κατάρτιση προγραμμάτων σπουδών, ως μέρος μιας συνεκτικής θεσμικής 
στρατηγυχής ανάπτυξης 
• προσεκτυχή επιλογή προσωπυχού για επανεκπαίδευση σε σχέση με την ηλυχία, τη θέση, τις 
γλωσσυχές ικανότητες και τις νοοτροπίες που πρέπει να αλλάξουν 
• προσαρμογή του υλικού που χρησιμοποιείται στη Δύση για την υχανοποίηση των αναγκών του 
ιδρύματος-στόχου στην επιλέξιμη χώρα. 
4.1.5. Ατομική κινητικότητα 
Μια συνοπτυχή άποψη της επίδρασης του TEMPUS σ'αυτόν τον τομέα αποκαλύπτεται από μια έρευνα 
που πραγματοποιήθηκε το 1992/93 για το εκπαιδευτικό προσωπικό που είχε λάβει ατομικές ενισχύσεις 
κινητυχότητας τα προηγούμενα χρόνια. Ενισχύσεις για σύντομες επισκέψεις μπορούν να χορηγηθούν για 
ένα φάσμα δραστηριοτήτων: για να ετοιμασθεί μια αίτηση για ένα Κοινό Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα, για 
συμβολή στην προετοιμασία νέου διδακτικού υλυχού και/ή για συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα 
διδασκαλίας, για συλλογή και διάδοση πληροφοριών καθώς και για την παροχή συμβουλών. 
Οι περισσότερες ενισχύσεις για σύντομες επισκέψεις που χορηγήθηκαν αφορούσαν Κοινά Ευρωπαϊκά 
Προγράμματα. Κατά τη διάρκεια αυτών των επισκέψεων έγιναν ανταλλαγές πληροφοριών για 
εκπαιδευτικές μεθόδους και προγράμματα, καθορίσθηκαν δυνατοί τομείς συνεργασίας, συζητήθηκαν 
πρακτικές πτυχές του προγράμματος, πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις προσωπικού και σπουδαστών 
(εάν προβλεπόταν η συμμετοχή σπουδαστών στο πρόγραμμα) και ορισμένες φορές εκπονήθηκε ένα σχέδιο 
ΚΕΠ αμέσως ή λίγο μετά τις επισκέψεις. Πολλοί υπότροφοι επισκέφθηκαν περισσότερα ιδρύματα από 
όσα είχαν σχεδιασθεί. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι ένα μεγάλο ποσοστό τέτοιων επισκέψεων οδήγησαν στην 
υποβολή αιτήσεων για ΚΕΠ, ενώ μυχρότερο στην προετομασία προγραμμάτων συμπληρωματικών 
μέτρων. 
Οι επισκέψεις για την προετοιμασία του διδακτικού υλικού απέδειξαν συχνά ότι ένα νέο μάθημα 
σχεδιάσθηκε από την αρχή. Πολλές φορές αναθεωρήθηκε το ήδη υπάρχον υλικό, άλλες έγινε εισαγωγή 
νέας τεχνολογίας. 
Κατά τη διάρκεια των επισκέψεων για τη συλλογή και διανομή πληροφοριών, για την ανταλλαγή 
συμβουλών και/ή για τη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης των αντιστοίχων συστημάτων κατάρτισης 
και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γίνονταν πολλές φορές ανταλλαγές πληροφοριών πριν από την 
επίσκεψη, ώστε κατά τη διάρκεια τους να οργανώνονται δομημένες συναντήσεις για ανταλλαγές 
πληροφοριών με τη συμμετοχή προσωπικού από τα διάφορα τμήματα. 
-31 -
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ανέλπιστο αποτέλεσμα μιας επίσκεψης ήταν η υποβολή αίτησης για ΚΕΠ, 
ενώ ο κύριος στόχος της αφορούσε μια άλλη δραστηριότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οργανώθηκαν 
ανταλλαγές σπουδαστών και/ή προσωπικού αμέσως μετά την επίσκεψη ατομικής κινητικότητας, που 
χρηματοδοτούσαν τα ίδια τα πανεπιστήμια, πριν να γνωρίζουν οι εταίροι εάν η αίτηση ΚΕΠ θα γινόταν 
αποδεκτή ή όχι. 
Μπορεί να λεχθεί ότι, στο σύνολο, οι εκπαιδευτικές επισκέψεις, όπως οι επισκέψεις για την προετοιμασία 
ΚΕΠ, παράγουν πολύ συγκεκριμένα αποτελέσματα. Πολλές φορές τα καθήκοντα 
διδασκαλίας/κατάρτισης οδήγησαν στην παραγωγή νέου υλικού καθώς και σε μεταγενέστερη 
ανταλλαγή ενημερωμένου διδακτυχού υλικού και πιο συχνά σε κατάρτιση προγραμμάτων σπουδών. 
Ορισμένοι πανεπιστημιακοί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ανέφεραν ότι προσάρμοσαν τα 
προγράμματα και στα δυχά τους πανεπιστήμια μετά από την εμπειρία που αποκόμισαν από τις 
επισκέψεις ατομυχής κινητυχότητας. 
Οι υπότροφοι που ανέλαβαν καθήκοντα διδασκαλίας ανέφεραν συχνά ότι τα προγράμματα διαλέξεων 
που είχαν σχεδιαστεί αρχικά διευρύνονταν σημαντικά κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, ενώ άλλα 
περιέλαβαν ενημερωτικά σεμινάρια για το ίδιο το πρόγραμμα TEMPUS. Η συνέχεια που δινόταν σε μια 
εκπαιδευτυχή επίσκεψη ήταν συχνά περιορισμένη. Μετά από την ενθουσιώδη υποδοχή των παρεμβάσεων 
τους, πολλοί εισηγητές επιθυμούσαν απλώς να επαναλάβουν την ίδια άσκηση, χωρίς να προβλέπουν 
καμία παρραλλαγή ή διεύρυνση της συνεργασίας. 
Αυτό που ενδιέφερε συνήθως το εκπαιδευτυχό προσωπικό από τις επιλέξιμες χώρες ήταν η εισαγωγή ενός 
πρακτυχού στοιχείου πανεπιστημίου/βιομηχανίας σε πολλά πανεπιστημιακά μαθήματα στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα και ορισμένοι ανέφεραν την άμεση εισαγωγή ενός πρακτικού στοιχείου και στα δυχά τους 
μαθήματα. Πολλοί, επίσης, εξέφρασαν ενδιαφέρον για τη σχετικά άτυπη σχέση σπουδαστή/καθηγητή που 
είναι κοινή σε ορισμένη κράτη μέλη. Το επίπεδο δέσμευσης του εκπαιδευτικού προσωπικού στις 
επιλέξιμες χώρες επαινέθηκε συχνά, παρά το γεγονός ότι παράλληλα επισημάνθηκαν και οι δυσκολίες 
που αντιμετώπισε το προσωπικό που είχε αναλάβει την εφαρμογή των αλλαγών. 
Κοινό στοιχείο για όλους τους υπότροφους ήταν οι αυξημένες γνώσεις της χώρας φιλοξενίας και μια 
εντύπωση του κλίματος διανοητικής περιέργειας στις επιλέξιμες χώρες. Σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες 
ανέφεραν ότι απέκτησαν περιεκτικές πληροφορίες της πολιτυχής σε θέματα εκπαίδευσης στη/στις χώρες 
που επισκέφθηκαν. 
Οι επισκέπτες από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αναφέρονταν συχνά στο χαμηλό επίπεδο εξοπλισμού, 
ιδιαίτερα στα εργαστήρια των πανεπιστημίων που επισκέφθηκαν και επέστησαν επίσης την προσοχή στην 
ανάγκη για εγχειρίδια. Ενώ ορισμένοι ειδικοί σε διάφορους κλάδους βρήκαν ότι ο τομέας τους δεν είχε 
αναπτυχθεί πολύ, σε ορισμένες από τις επιλέξιμες χώρες, εκφράσθηκαν και ευνοϊκά σχόλια για το υψηλό 
επίπεδο διδασκαλίας και το εντυπωσιακό υψηλό ποσοστό θεωρητικών γνώσεων που απαιτείται από τους 
φοιτητές των θετικών επιστημών. 
Οι περισσότερες εκθέσεις ανέφεραν ότι η επικοινωνία ήταν ικανοποιητική διότι είτε οι εταίροι στη χώρα 
υποδοχής στην επιλέξιμη χώρα μιλούσαν μια ή περισσότερες ξένες γλώσσες (συνήθως αγγλυχά, γερμανικά 
ή γαλλικά) είτε υπήρχαν καλοί διερμηνείς. Οι χρήστες των ισπανικών και των πορτογαλικών βρήκαν 
ότι η επικοινωνία ήταν εμπόδιο στη μελλοντική συνεργασία. 
Η πολύτιμη συνεισφορά των ατομικών ενισχύσεων κινητικότητας περιλάμβανε παρακολούθηση εκ μέρους 
των υποτρόφων των επιλέξιμων χωρών, διασκέψεων και σεμιναρίων κατά τη διάρκεια των αποστολών 
τους και αύξησε την αμοιβαία κατανόηση των άλλων χωρών και των συστημάτων εκπαίδευσης και 
κατάρτισης. Δημοσιεύσεις, δίκτυα ανά κλάδους και συνεργασία σε άλλους τομείς, όπως στην εξ 
αποστάσεως μάθηση και στην έρευνα, αποτέλεσαν επίσης αποτέλεσμα αυτών των επαφών. 
Είναι, λοιπόν, σαφές ότι η ατομική κινητικότητα διαδραματίζει σχετικά φθηνό, αλλά σημαντυχό μέρος 
στη διαδικασία προώθησης της διακρατικής συνεργασίας που αποτελεί τον πρωταρχυχό στόχο του 
TEMPUS. 
32 
5. ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ TEMPUS II 
Αυτό το τμήμα της έκθεσης ασχολείται με τις κύριες αρχές της απόφασης του Συμβουλίου της 29ης 
Απριλίου 1993 για τη θέσπιση της δεύτερης φάσης του προγράμματος TEMPUS και τις ειδικές 
TACIS και για τη τροποποιήσεις που θα γίνουν σε σχέση με τη στρατηγική για το TEMPUS 
συνέχιση του TEMPUS (^PHARÉ 
5.1. ΣΥΝΈΔΡΙΟ TEMPUS TON ΟΚΤΏΒΡΙΟ 1992 
Οι προτάσεις της Επιτροπής για το TEMPUS II υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο Υπουργών των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις αρχές Οκτωβρίου 1992. Συγχρόνως, 
συζητήθηκαν τα κύρια ζητήματα που συνδέονται με τη μελλοντική εξέλιξη του TEMPUS στα πλαίσια 
ενός σημαντυχού συνεδρίου με θέμα *Ό ρόλος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη διαδικασία 
μεταρρύθμισης στην Κεντρυχή και Ανατολική Ευρώπη" που οργανώθηκε από την Επιτροπή στις 1-2 
Οκτωβρίου 1992 στις Βρυξέλλες. 
Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου εκφράσθηκαν απόψεις για το ρόλο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην 
Κεντρική/Ανατολική Ευρώπη κατά τη σφαιρική διαδικασία μεταρρύθμισης των ενεχόμενων χωρών, στα 
πλαίσια της μετάβασης τους στην ελεύθερη οικονομία και στη δημοκρατία. Έγιναν προσπάθειες να 
εντοπισθούν τα βασικά προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν εάν πρόκειται η εκπαίδευση να επωμισθεί 
τις ευθύνες της. Εξετάσθηκε, επίσης, αντικειμενικά και διεξοδυχά ο ρόλος της κοινοτυχής ενίσχυσης με 
ιδιαίτερη μνεία στη μελλοντική ανάπτυξη του TEMPUS. 
Η ευρεία συναίνεση στην οποία κατέληξαν σύντομα οι συζητήσεις απέδειξε ότι η επιτυχής αναδιάρθρωση 
του συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα κατά τη μετάβαση 
στη δημοκρατία και στην ελεύθερη οικονομία στις επιλέξιμες χώρες. Αναγνωρίσθηκε, επίσης, ότι 
συνέχιζαν να υπάρχουν εμπόδια στην εκτέλεση του έργου των πανεπιστημίων. Το TEMPUS επαινέθηκε 
ως μία πρώτη ένδειξη της δέσμευσης να παρακαμφθούν αυτά τα εμπόδια για να εξασφαλίσουν τα 
πανεπιστήμια την πλήρη συμβολή τους στη μεταβατική διαδικασία. Παρουσιάσθηκαν πρακτικές 
προτάσεις για να βελτιωθεί η λειτουργία τους και η Επιτροπή ανέλαβε την υποχρέωση να εξασφαλίσει 
ότι αυτές οι συστάσεις θα εξετάζονταν και θα ακολουθούνταν κατά την επόμενη φάση του 
προγράμματος TEMPUS. 
5.2. ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ ΤΗΣ 29ΗΣ ΑΠΡΙΛΊΟΥ 1993 
Η απόφαση του Συμβουλίου γιά την έγκριση της δεύτερης φάσης του προγράμματος Διευρωπαϊκής 
Συνεργασίας στον τομέα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (TEMPUS II) ελήφθη στις 29 Απριλίου 1993", 
μετά από μια αρχυχή ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των Υπουργών Παιδείας της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας το Νοέμβριο του 1992 και τη γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το Μάρτιο του 
1993. Με αυτή την απόφαση, συνεχίσθηκε η λειτουργία του προγράμματος TEMPUS στις υπάρχουσες 
επιλέξιμες χώρες και επεκτάθηκε και στις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, για να επιτρέψει 
σε όσες από αυτές το επιθυμούσαν να αφιερώσουν ένα μέρος των διαθέσιμων κοινοτικών πιστώσεων για 
να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα TEMPUS (βλ. εισαγωγή). 
13 ΕΕ αριθ. L 112/34, της 6ης Μαΐου 1993. 
33 
Η απόφαση του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 1993 αντικατοπτρίζει επίσης την απόφαση της 
Επιτροπής να κατευθύνει το TEMPUS στην επόμενη φάση ανάπτυξης πιο αποφασιστυχά προς τη 
στρατηγική μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κάθε επιλέξιμης χώρας χωριστά. Αυτό 
εκφράζεται και στους νεοκαθορισμένους στόχους του TEMPUS II που διατυπώνονται στο άρθρο 4 της 
εξεταζόμενης απόφασης και στο άρθρο 5, που ορίζει ότι η Επιτροπή θα συμφωνήσει με τις αρμόδιες 
αρχές σε κάθε επιλέξιμη χώρα τους λεπτομερειακούς στόχους και προτεραιότητες για το ρόλο του 
TEMPUS II στις αντίστοιχες εθνικές στρατηγικές για οικονομική και κοινωνική μεταρρύθμιση. 
Επιπροσθέτως, ένα από τα καθήκοντα που ανατέθηκαν τώρα στην επιτροπή TEMPUS είναι να εξετάσει 
τους στόχους και προτεραιότητες που θα συζητηθούν με κάθε χώρα. 
Το παράρτημα της απόφασης του Συμβουλίου για το TEMPUS απαριθμεί τις διάφορες δραστηριότητες 
που καλύπτονται από το πρόγραμμα TEMPUS II. Το TEMPUS TACIS όπως και το 
TEMPUS ÇPHAREJ ώς τώρα, θα επικεντρώσει τις προσπάθειες του σε ΚΕΠ (συμπεριλαμβανομένης 
και της κινητυχότητας) σε τουλάχιστον δύο ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε κράτη μέλη και σε 
ένα ίδρυμα εταίρο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε επιλέξιμη χώρα ως κύριο εργαλείο συνεργασίας για τις 
προβλεπόμενες δραστηριότητες). 
5.3. TEMPUS TACIS : Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΉ ΤΩΝ ΠΡΟ-ΚΕΠ 
Για το TEMPUS TACIS η Επιτροπή έχει την πρόθεση να διαμορφώσει τον ειδικό συνδυασμό 
δραστηριοτήτων που προτείνονται για το TEMPUS II καθώς και το χρονοδιάγραμμα εισαγωγής τους 
για να αντιμετωπισθούν οι διαφορετυχές ανάγκες και συνθήκες ανάπτυξης των ενδιαφερομένων χωρών. 
Δεδομένων των σφαιρυχών στόχων του προγράμματος TACIS, η ενίσχυση θα εστιασθεί σε προγράμματα 
για διαρθρωτυχές αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με στόχο να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των 
ιδρυμάτων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (π.χ. με την ενθάρρυνση ευρύτερης αναθεώρησης των 
προγραμμάτων σπουδών, με την ενθάρρυνση της αυτονομίας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ή με την 
εισαγωγή κατάλληλων τεχνικών διαχείρισης). 
Οι δραστηριότητες του TEMPUS II προγραμματίσθηκαν να αρχίσουν κατά το ακαδημαϊκό έτος 
1994/95. Για να μπορέσει τότε να εφαρμόσει βιώσιμα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα 
TEMPUS TACIS η Επιτροπή προτίθεται να αναλάβει προπαρασκευαστικές ενέργειες το 
1993/94, επικεντρώνοντας κυρίως την προσοχή της στην ενίσχυση της κινητυχότητας του προσωπικού 
των πανεπιστημίων που προβλέπουν συνεργασία σε θεσμυχό επίπεδο αργότερα (π.χ. επισκέψεις σπουδών 
και ανταλλαγής πληροφοριών, προπαρασκευή θεσμικής συνεργασίας, ενημέρωση και επανεκπαίδευση 
προσωποχού, διδακτυχά καθήκοντα, κλπ.). 
Οι επιλέξιμες χώρες γι'αυτή τη φάση δραστηριοτήτων για το ακαδημαϊκό έτος 1993/94 πριν από την 
εφαρμογή του προγράμματος είναι η Αευκορρωσία, η Ρωσική Ομοσπονδία και η Ουκρανία, παρά το 
γεγονός ότι προβλέπεται ότι κι άλλες Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετυχής Ένωσης μπορεί να 
περιληφθούν στο πρόγραμμα στο μέλλον. Οι επιλέξιμοι εταίροι στις δικαιούχες χώρες θα περιορισθούν σε 
ένα πανεπιστήμιο ανά πρόγραμμα, ενώ στην ΕΚ μπορούν να συμμετάσχουν δύο με τρία ιδρύματα 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και μια ακόμη χώρα εκτός ΕΚ (από την Ομάδα των 24). 
Μετά από συζητήσεις στη Αευκορρωσία, στη Ρωσική Ομοσπονδία και στην Ουκρανία με εκπροσώπους 
των αρχών και των πανεπιστημίων, η Επιτροπή αποφάσισε να ενισχύσει τους ακόλουθους κλάδους: 
• ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, ' 
• πολιτικές επιστήμες και οικονομικά (χωρίς το σκέλος οικονομικές/εμπορικές σπουδές, 
διαχείριση επιχειρήσεων) 
• σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες (χωρίς το σκέλος φιλολογία ή γλωσσολογία) 
• βελτίωση της διαχείρισης πανεπιστημίων. 
34 
Λαμβάνοντας υπόψη τους σφαιρικούς στόχους του προγράμματος TACIS, η Επιτροπή αποφάσισε επίσης 
να δοθεί ιδιαίτερη σημασία σε προγράμματα σχετικά με τη γεωργία, την ενέργεια και τις μεταφορές. 
Ενθαρρύνοντας την προκαταρκτική κινητικότητα που προβλέπεται σ'αυτή τη φάση πριν από το 
πρόγραμμα, στα πλαίσια της προοπτικής μιας προγραμματισμένης συνεργασίας εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων, η Επιτροπή προτίθεται να αντιμετωπίσει την ανάγκη για επανασύνδεση των επαφών μεταξύ 
ακαδημαϊκών ιδρυμάτων στα NIS (Νεοσυσταθέντα Αναξάρτητα Κράτη) και τα αντίστοιχα στην 
Κοινότητα, ενώ αναγνωρίζει συγχρόνως την αξία ενίσχυσης της ανάπτυξης των ιδρυμάτων ως βέλτιστο 
μέσο μεγιστοποίησης των επιπτώσεων του TEMPUS στα ΝΑΚ. 
5.4. ΝΈΟΙ ΤΡΌΠΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑΣ TEMPUS ÇPHARE^) (JEPs, CME+ ΚΑΙ JEN) 
Υπό το φως των προτάσεων που υπέβαλε η Coopers and Lybrand στην έκθεση αξιολόγησης που ετοίμασε 
το 1991'4 και το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεση του για το TEMPUS που προαναφέρθηκε15, και 
σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης του Συμβουλίου για το TEMPUS II, λήφθηκαν ορισμένες 
σημαντικές αποφάσεις για τη μελλοντική ανάπτυξη του TEMPUS. Κύριος στόχος είναι να τεθεί το 
TEMPUS, σαφέστερα στα πλαίσια μιας στρατηγικής ανάπτυξης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για κάθε 
χώρα. Αυτό αντικατοπτρίζεται πρώτα απ'όλα και κυρίως στην επιλογή σαφώς καθορισμένων 
προτεραιοτήτων για ενίσχυση σε κάθε χώρα. Ελπίζεται ότι μ'αυτό τον τρόπο θα αναπτυχθεί καλύτερα η 
διαδυχασία οικονομικής και κοινωνικής μεταρρύθμισης και θα παγιωθεί μία διαδικασία επιλογής που 
θα αποτρέψει τη ματαίωση των ελπίδων των υποψηφίων και την υποβολή ενός υπερβολικά μεγάλου 
αριθμού αιτήσεων, όπως συνέβη κατά την πρώτη φάση του προγράμματος TEMPUS. 
Γι'αυτό το σκοπό, από το ακαδημαϊκό έτος 1994/95 και εφεξής, εισάγονται πειραματικά στο 
πρόγραμμα δύο νέα προγράμματα εκτός από τις υπάρχουσες δυνατότητες για τα Κοινά Ευρωπαϊκά 
Προγράμματα και τα Συμπληρωματικά Μέτρα, θα είναι γνωστά, αντίστοιχα, ως "JEP+'''και "CME+" 
και στοχεύουν στην ενίσχυση στις χώρες τους ειδικών προτεραιοτήτων που εντόπισαν οι εθνικές αρχές ότι 
αντιστοιχούν με τις στρατηγικές ανάγκες της μεταρρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι 
αποφάσεις σχετικά με το αν θα συνεχισθούν οι δραστηριότητες αυτές μετά το 1995 θα βασισθούν στην 
εμπειρία που θα αποκτηθεί το 1994. 
5.4.1. Προγράμματα JEP+ 
Τα προγράμματα JEP+ θα είναι ορισμένα ειδικά προγράμματα που θα ορίσουν οι εθνικές αρχές στις 
επιλέξιμες χώρες για να ανταποκριθούν σε εθνικές ειδικές ανάγκες, όπως για παράδειγμα, σχέδια 
κατάρτισης προγραμμάτων σπουδών σε εθνικό επίπεδο, σύσταση ενός κέντρου ή μιας σχολής σε έναν 
ειδικό τομέα, κλπ. Γι'αυτά τα προγράμματα, θα προκηρυχθεί διαγωνισμός με λεπτομερή περιγραφή των 
προδιαγραφών. 
5.4.2. Προγράμματα CME+ 
Τα προγράμματα CME+ θα παράσχουν τεχνική βοήθεια και ενίσχυση στις εθνικές αρχές στον τομέα 
ανάπτυξης της πολιτικής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όπως για παράδειγμα, μελέτες για τη 
δημιουργία των κέντρων πιστοποίησης και αξιολόγησης ή για την εισαγωγή των συστημάτων 
πληροφορικής στις βιβλιοθήκες. Και γι'αυτά τα προγράμματα θα εξαγγελθεί διαγωνισμός με λεπτομερή 
περιγραφή των προδιαγραφών. 
Βλέπε ετήσια έκθεση για το πρόγραμμα TEMPUS, 1η Αυγούστου 1991 - 3 Ιουλίου 1992, Τμήμα IV, για περισσότερες 
λεπτομέρειες αυτής της αξιολόγησης. 
15 Βλέπε υποσημείωση 11, σελίδα 30. 
-35-
5.4.3. ΚΟΙΝΆ ΕΥΡΩΠΑΪΚΆ ΔΊΚΤΥΑ (JEN) 
Στα πλαίσια του προγράμματος TEMPUS ÇPHARE^ τα πρώτα 120 ΚΕΠ ολοκλήρωσαν την τριετή 
τους χρηματοδότηση TEMPUS τον Αύγουστο του 1993. Φαίνεται ότι τα αποτελέσματα αυτών των 
προγραμμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντικά και αποτελούν μια αξιόλογη πηγή για τα ενδιαφερόμενα 
πανεπιστήμια. Ως αποτέλεσμα συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαμέσου του δικτύου των 
ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε διάφορες χώρες, έγιναν σημαντικές βελτιώσεις αναφορικά με 
την κατάρτιση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και διδακτικού υλυχού και την ενημέρωση και 
επανεκπαίδευση του προσωπικού. 
Με βάση αυτά τα αποτελέσματα και για να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη και οι επιπτώσεις των πιστώσεων 
που επενδύθηκαν για προγράμματα TEMPUS μέχρι τώρα, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα 
χορηγήσει συμπληρωματικές ενισχύσεις στα καλύτερα Κοινά Ευρωπαϊκά Προγράμματα που 
ολοκληρώθηκαν το 1992/1993 για α) να συνεισφέρουν στη διατήρηση των αποτελεσμάτων τα οποία 
έχουν υλοποιηθεί στα πλαίσια του προγράμματος και β) να ενισχύσει τη διάδοση των αποτελεσμάτων 
των ΚΕΠ εκτός του δικτύου του προγράμματος στις ενδιαφερόμενες επιλέξιμες χώρες. Αυτή η 
συμπληρωματική ενίσχυση θα χορηγηθεί υπό τη μορφή ενίσχυσης TEMPUS σε JEN. 
Οι κυριότερες δραστηριότητες που προβλέπονται είναι: διατήρηση των αποτελεσμάτων με τη συνέχιση 
της διδασκαλίας νέων μαθημάτων διαμέσου της υποστήριξης των ΚΕΠ TEMPUS, διατήρηση των 
διεθνών δικτύων που δημιουργήθηκαν διαμέσου της υποστήριξης των ΚΕΠ TEMPUS με την οργάνωση 
εργαστηρίων και σεμιναρίων, διατήρηση του εξοπλισμού που αγοράστηκε με την ενίσχυση των ΚΕΠ 
TEMPUS, διάδοση των αποτελεσμάτων των ΚΕΠ με κινητυχότητα του προσωπικού και ιδιαίτερα 
διαμέσου συναντήσεων, σεμιναρίων, εργαστηρίων και διασκέψεων. Η δεύτερη σημαντική πλευρά των 
προγραμμάτων ΚΕΠ θα είναι η εισαγωγή δραστηριοτήτων που θα επιτρέψουν στα ιδρύματα 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις επιλέξιμες χώρες να επωφεληθούν από την εμπειρία TEMPUS ενός 
σχετυχά περιορισμένου αριθμού συμμετεχόντων σε ΚΕΠ. Γενικά, το θέμα της διάδοσης των 
αποτελεσμάτων των ΚΕΠ στη χώρα θα τύχει περισσότερης προσοχής όσο αναπτύσσεται το πρόγραμμα. 
36 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ TEMPUS 
Εκδόσεις TEMPUS που δημοσιεύθηκαν κατά την περίοδο 1η Αυγούστου 1992 - 31 Ιουλίου 1993: 
1. Οδηγός υποβολής αιτήσεων TEMPUS, σε 9 γλώσσες, με πλήρεις λεπτομέρειες για το πρόγραμμα, τους 
στόχους του και τα κριτήρια επιλογής, μαζί με έντυπα αιτήσεων για τις διάφορες δραστηριότητες 
DA Αριθ. 
DE Αριθ. 
ΕΝ Αριθ. 
ES Αριθ. 
FR Αριθ. 
GR Αριθ. 
IT Αριθ. 
NL Αριθ. 
ΡΤ Αριθ. καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 16 CY-75-92-469-DA-C 
16 CY-75-92-469-DE-C 
16 CY-75-92-469-EN-C 
16 CY-75-92-469-ES-C 
16 CY-75-92-469-FR-C 
16 CY-75-92-469-GR-C 
16 CY-75-92-469-IT-C 
16 CY-75-92-469-NL-C 
16 CY-75-92-469-PT-C ISBN: μη διαθέσιμοι 
2. Ειδυχός Οδηγός υποβολής αιτήσεων για το TEMPUS TACIS , σε 9 γλώσσες, με λεπτομέρειες για το 
πρόγραμμα, εξηγήσεις για τη στρατηγυχή πριν το ΚΕΠ, στους στόχους του και τα κριτήρια επιλογής μαζί 
με αίτηση υποψηφιότητας για δραστηριότητες στη φάση πριν από το ΚΕΠ 
DA Αριθ. 
DE Αριθ. 
ΕΝ Αριθ. 
ES Αριθ. 
FR Αριθ. 
GR Αριθ. 
IT Αριθ. 
NL Αριθ. 
ΡΤ Αριθ. καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 
καταλόγου 1 16CY-
16CY-
16CY-
16CY-
16CY-
16CY-
16CY-
16CY-
16CY-78-93-
78-93-
78-93-
78-93-
78-93-
78-93-
78-93-
78-93-
78-93-685-DA-C 
685-DE-C 
685-EN-C 
685-ES-C 
685-FR-C 
685-GR-C 
685-IT-C 
685-NL-C 
685-PT-C ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 
ISBN: 92-826-
92-826-
92-826-
92-826-
92-826-
92-826-
92-826-
92-826-
92-826-5799-X 
5800-7 
5802-3 
5798-1 
5803-1 
5802-3 
5802-3 
5805-8 
5806-6 
3. Οδηγός Ανταλλαγών Νέων / Αιτήσεις Υποψηφιότητας, σε 9 γλώσσες, με λεπτομέρειες γι'αυτό το μέρος του 
προγράμματος TEMPUS 
DA Αριθ. 
DE Αριθ. 
ΕΝ Αριθ. 
ES Αριθ. 
FR Αριθ. 
GR Αριθ. 
IT Αριθ. 
NL Αριθ. 
ΡΤ Αριθ. καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 
καταλόγου 11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 
11 16 CY 75-92-461 
•75-92-461 
•75-92-461 
•75-92-461 
75-92-461 
75-92-461 
•75-92-461 
•75-92-461 
•75-92-461 -DA-C 
-DE-C 
-EN-C 
-ES-C 
-FR-C 
-GR-C 
-IT-C 
-NL-C 
-PT-C ISBN: Μη διαθέσιμοι 
4. Πειραματικά προγράμματα με την Πολωνία σε 4 γλώσσες (DE, ΕΝ, FR, IT), με λεπτομέρειες γι'αυτήν την 
ειδυχή δράση του προγράμματος TEMPUS, μαζί με έντυπο αίτησης. 
Αριθ. καταλόγου: Μη διαθέσιμοι ISBN: Μη διαθέσιμοι 
*? 
5. Φυλλάδιο TEMPUS, σε 9 γλώσσες, με σύντομη περιγραφή για το πρόγραμμα 
Αριθ. καταλόγου: Μη διαθέσιμοι ISBN: Μη διαθέσιμοι 
6. Κατάλογος εγκριθέντων Κοινών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων στα ΕΝ 
Αριθ. καταλόγου: Μη διαθέσιμοι ISBN: Μη διαθέσιμοι 
7. Επιτομή TEMPUS για το 1992/93, στα ΕΝ (πρόλογος στα DE, EN, FR) με λεπτομέρειες για όλα τα ΚΕΠ 
και προγράμματα συμπληρωματικών μέτρων που λειτουργούν τώρα, μαζί με ευρετήρια 
ΕΝ Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-649-EN-C ISBN: 92-826-4911-3 
8. Ευρετήριο Ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στα ΕΝ με 
σύντομες εισαγωγές στις διαρθρώσεις του συστήματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε κάθε μία από τις 
επιλέξιμες χώρες 
ΕΝ Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-80-93-016-EN-C ISBN: 92-826-6278-0 
9. Έκθεση για τη Διάσκεψη TEMPUS που οργανώθηκε τον Οκτώβριο 1992, σε 4 γλώσσες, και περιλαμβάνει 
περιλήψεις των παρεμβάσεων και των συζητήσεων σε ομάδες εργασίας 
DE Αριθ. καταλόγου 1116 CY-79-93-720-DE-C 
ΕΝ Αριθ. καταλόγου 1116 CY-79-93-720-EN-C 
ES Αριθ. καταλόγου 1116 CY-79-93-720-ES-C 
FR Αριθ. καταλόγου 1116 CY-79-93-720-FR-C ISBN: 92-826-6159-8 
ISBN: 92-826-6160-1 
ISBN: 92-826-6158-Χ 
ISBN: 92-826-6161-Χ 
10. Ετήσια έκθεση 1991 /92 σε 9 γλώσσες 
DA Αριθ. καταλόγου 1116 CY-76-92-641-DA-C ISBN: 92-826-4903-2 
DE Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-DE-C ISBN: 92-826-4904-0 
ΕΝ Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-EN-C ISBN: 92-826-4906-7 
ES Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-ES-C ISBN: 92-826-4902-4 
FR Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-FR-C ISBN: 92-826-4907-5 
GR Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-GR-C ISBN: 92-826-4905-9 
IT Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-IT-C ISBN: 92-826-4908-3 
NL Αριθ. καταλόγου 1116 CY-76-92-641 -NL-C ISBN: 92-826-4909-1 
ΡΤ Αριθ. καταλόγου 11 16 CY-76-92-641-PT-C ISBN: 92-826-4910-5 
-3& 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ 
ι 
ΚΑΤΟΝΟΜΗ ΚΕΠ ΑΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ Χρηματοδοτούμενα προγράμματα 
(νέα προγράμματα και προγράμματα 
των οποίων η χρηματοδότηση 
ανανεώθηκε) 
θεματικοί τομείς Αριθμός % 
10: Διαχείριση/Διοίκηση επιχειρήσεων 80 15.9 
20: Ιατρική επιστήμη 44 8.7 
30: Εφηρμοσμένες επιστήμες, τεχνολογίες/Μηχανική 130 25.8 
40: Σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες 31 6.1 
50: Γεωργία/Γεωργυχές επιχειρήσεις 33 6.5 ' 
60: Προστασία περιβάλλοντος 37 7.3 
70: Κοινωνικές/Ουχονομυχές επιστήμες 24 4.8 
80: Τομείς προτεραιότητας (γενυχά) 13 2.6 
91: Αρχιτεκτονοχή, πολεοδομία/Χωροταξία 12 2.4 
92: Τέχνες/Σχεδιασμός 10 2.0 
93: Εκπαίδευση/Κατάρτιση καθηγητών 25 5.0 
94: Κλασσυχές σπουδές/Φιλολογυχές επιστήμες (τομείς 6 1.2 
χωρίς προτεραιότητα) 
95: Νομυχές επιστήμες 10 2.0 
97: Φυσικές επιστήμες/Μαθηματυχά 36 7.1 
98: Κοινωνίες επιστήμες (τομείς χωρίς προτεραιότητα) 12 2.4 
99: Τομείς χωρίς προτεραιότητα (γενυχά) 1 0.2 
Σύνολο 504 100 
35 
ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΚΕΠ 1993/94 
Αιτήσεις που εγκρίθηκαν (νέα προγράμματα και προγράμματα που 
ανανεώθηκαν) 
Χώρα συντονισμού 
Β 
D 
DK 
Ε 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
Ρ 
UK 
WE 
ALB 
BG 
CZ 
EE 
Η 
LT 
LV 
PL 
RO 
SLO 
SQ 
A 
AUS 
CDN 
CH 
IS 
J 
Ν 
NZ 
S 
SF 
Τ 
USA 
Σύνολο 28 
47 
18 
8 
59 
13 
23 
4 
0 
40 
6 
104 
0 
0 
9 
15 
3 
38 
1 
1 
24 
30 
18 
9 
2 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
2 
2 
0 
0 
504 Συμμετοχή χώρας 
% 
5.5 
9.3 
ί.6 
1.6 
11.7 
2.6 
4.6 
0.8 
0.0 
7.9 
1.2 
20.6 
0.0 
0.0 
1.8 
3.0 
0.6 
7.5 
0.2 
0.2 
4.8 
6.0 
3.5 
1.8 
0.4 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.0 
0.4 
0.4 
0.0 
0.0 
100.0 137 
223 
63 
112 
206 
69 
137 
61 
0 
149 
51 
303 
2 
14 
66 
81 
17 
125 
16 
15 
155 
87 
38 
46 
24 
1 
4 
5 
0 
1 
11 
0 
26 
23 
2 
16 
2,286 % 
6.0 
9.7 
2.7 
4.9 
9.0 
3.0 
6.0 
2.6 
0.0 
6.5 
2.2 
13.2 
0.8 
0.6 
2.9 
3.5 
0.7 
5.4 
0.6 
0.6 
6.8 
3.9 
1.6 
2.0 
1.0 
0.04 
0.2 
0.2 
0.0 
0.04 
0.5 
0.0 
1.1 
1.0 
0.08 
0.7 
100.0 
y* 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TEMPUS: ΓΕΝΙΚΆ ΠΟΣΆ 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1991 1 1992 1 1993 H ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 23.16 
23.16 70.5 
55.5 
15.0 98.0 
85.5 
12.5 •129.15 
108.00 
10.25 
10.90 320.81 
272.16 
37.75 
10.90 
* Γιο τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθ. ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροές κινητικότητας εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: (σύνολο) 
από ΚΑΕ1 προς ΕΚ 
από ΕΚ προς ΚΑΕ 
από ΚΑΕ προς ΚΑΕ 
Σπουδαστές: (σύνολο) 
από ΚΑΕ προς ΕΚ 
. από ΕΚ προς ΚΑΕ 
από ΚΑΕ προς ΚΑΕ 153 
118 
35 
153 
1,308 
724 
584 
1,218 
1,033 
185 452 
357 
95 
134 
318 
5,198 
3,148 
2,050 
3,099 
2,747 
352 643 
506 
137 
403 
240 
9,870 
6,014 
3,794 
62 
6,407 
5,612 
786 
9 504 
414 
90 
465 
39 
9,518 
5,876 
3,436 
206 
6,166 
5,253 
873 
40 750 
25,894 
15,762 
9,864 
268 
16,890 
14,645 
2,196 
49 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από μία χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς ΚΑΕ 
από ΚΑΕ προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς ΚΑΕ 
από ΚΑΕ προς ΕΚ 1,572 
315 
489 
35 
733 1,657 
280 
706 
34 
637 1,396 
314 
1,082 2,239 
629 
1,610 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 40 37 42 19 6,864 
1,538 
3,887 
69 
1,370 
138 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 65 66 106 114 351 
ΚΑΕ » Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 
#* 
ΓΕΝΙΚΑ ΠΟΣΑ ΑΝΑ ΕΠΙΛΕΞΙΜΗ ΧΩΡΑ 
Πίνακας στοιχείων για την Αλβανία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδευχτυχό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
'Αλλες πηγές PHARE 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 1.25 
1.20 
0.05 •4.94 
2.50 
0.04 
2.40 6.19 
3.70 
0.09 
2.40 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Ι 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ρρές κινητικότητας εντός των Κ ΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από ALB (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς ALB (σύνολο) 
. από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από ALB (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς ALB (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 9 
8 
1 
1 
8 
47 
47 
48 
48 
50 
50 14 
13 
1 
9 
5 
124 
124 
73 
73 
65 
65 
6 
6 13 
171 
171 
121 
121 
115 
115 
6 
6 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς ALB 
από ALB προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς ALB 
από ALB προς ΕΚ 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η ALB) 63 
9 
54 163 
37 
126 
JL= 226 
46 
180 Π 
4 Ι 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η ALB) 
ft 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Πίνακας στοιχείων για τη Βουλγαρία 
Γ 1990 | 1991 | 1992 | 1993 ||ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 6.0 
5.0 
1.0 8.92 
8.00 
0.92 •15.71 
15.00 
0.71 30.63 
28.00 
2.63 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Pat.c κινητικότητας εντός τ^ν ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από BG (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς BG (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από BG (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς BG (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 53 
31 
22 
7 
46 
259 
259 
150 
150 
70 
70 86 
59 
27 
52 
34 
607 
607 
341 
341 
295 
295 
29 
29 66 
49 
17 
66 
620 
620 
344 
344 
321 
321 
57 
57 80 
1,486 
1,486 
835 
835 
686 
686 
86 
86 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς BG 
από BG προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς BG 
από BG προς ΕΚ 140 
16 
102 
22 128 
20 
108 296 
54 
242 564 
90 
452 
22 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η BG) 19 12 4 35 
Αριθ. Λραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η BG) 7 12 9 28 
«3 
Πίνακας στοιχείων για την Τσεχία2 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδευχτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 10.94 
8.00 
2.94 10.94 
8.00 
2.94 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 81 
26 
55 
81 
Ροές κινητικότητας εντός TOY ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από CZ (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ . 
προς CZ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από CZ (σύνολο) 
, προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς CZ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 691 
671 
20 
428 
417 
11 
612 
608 
4 
130 
126 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς CZ 
από CZ προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς CZ 
από CZ προς ΕΚ 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η CZ) 240 
89 
151 240 
89 
151 
Π 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η CZ) 15 15 
για το 1990-1992 βλ. πίνακα στοιχείων της Τσεχοσλοβακίας 
η 
Πίνακας στοιχείων για τη Σλοβακία3 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: •Ι 1990 | 1991 | 1992 | 1993 || ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE •6.18 
5.00 
1.18 6.18 
5.00 
1.18 
Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροέε κινητικόττιταε ΕΥτός îtiîY ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από SQ (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς SQ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από SQ (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς SQ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 46 
12 
34 
44 
2 
365 
351 
14 
226 
210 
16 
292 
289 
3 
41 
36 
5 2 
365 
351 
14 
226 
210 
16 
292 
289 
3 
41 
36 
5 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς SQ 
από SQ προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς SQ 
από SQ προς ΕΚ 136 
41 
95 136 
41 
95 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η SQ) 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η SQ) 10 10 
για το 1990-1992 βλ. πίνακα στοιχείων της Τσεχοσλοβακίας 
âfC 
Πίνακας στοιχείων για την Τσεχοσλοβακία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Cl 990 Ι 1991 | 1992 | 1993 |ΣΥΝΟΛθΊ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 3.7 
3.7 12.8 
9.0 
3.8 18.46 
15.00 
3.46 34.96 
27.70 
7.26 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
από τα οποία: εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
ανανεώθηκαν 
νέα 39 
39 
39 124 
57 
67 
50 
74 163 
70 
93 
125 
38 145 
Ροές κινητικότητας εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από CS (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς CS (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από CS (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς CS (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 141 
141 
119 
119 
154 
154 
28 
28 636 
636 
405 
405 
500 
500 
70 
70 1,192 
1,181 
11 
660 
649 
11 
980 
979 
1 
167 
165 
2 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς CS 
από CS προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς CS 
από CS προς ΕΚ 287 
58 
175 
1 
53 452 
70 
222 
16 
144 269 
78 
191 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η CS) 24 21 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η CS) 14 22 12 1,969 
1,958 
11 
1,184 
1,173 
11 
1,634 
1,633 
1 
265 
263 
2 
1,008 
206 
588 
17 
197 
53 
48 
Ψ 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Πίνακας στοιχείων για την Εσθονία 
ΓΤ990 | 1991°° 1992 | 1993 || ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 1.01 
1.00 
0.01 •3.62 
1.50 
0.02 
2.10 4.63 
2.50 
0.03 
2.10 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροές κινητικότητα RYTOÇ TOV ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από ΕΕ (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς ΕΕ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από ΕΕ (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς ΕΕ (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 8 
6 
2 
8 
57 
57 
33 
33 
36 
36 
1 
1 16 
11 
5 
11 
5 
67 
62 
5 
65 
56 
9 
63 
63 
8 
8 13 
124 
119 
5 
98 
89 
9 
99 
99 
9 
9 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς ΕΕ 
από ΕΕ προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς ΕΕ 
από ΕΕ προς ΕΚ 43 
10 
33 113 
20 
93 156 
30 
126 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η ΕΕ) 3 1 4 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η ΕΕ) - 4 4 
"f 
Πίνακας στοιχείων για την Ουγγαρία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1990 1991 1992 | 1993 |ΣΥΝΟΛθ} 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδεικτυχό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 6.2 
6.2 16.1 
12.0 
4.1 19.27 
16.00 
3.27 18.33 
16.0 
2.33 59.9 
50.2 
9.7 
• Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροές κινητικότητα: εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από Η (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς Η (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από Η (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς Η (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 63 
63 
63 
224 
224 
192 
192 
403 
403 
74 
74 161 
89 
72 
62 
99 
678 
678 
455 
455 
844 
844 
160 
160 179 
91 
88 
155 
24 
1,115 
1,103 
12 
802 
790 
12 
1,419 
1,417 
2 
232 
230 
2 125 
75 
50 
107 
18 
988 
971 
17 
517 
496 
21 
1,179 
1,178 
1 
197 
191 
6 204 
3,005 
2,976 
29 
1,966 
1,933 
33 
3,845 
3,842 
3 
663 
655 
8 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς Η 
από Η προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς Η 
από Η προς ΕΚ 351 
124 
83 
24 
120 284 
63 
77 
5 
139 125 
65 
60 184 
82 
102 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η Η) 27 23 16 944 
334 
322 
29 
259 
73 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η Η) 32 17 13 i "Ι 
Πίνακας στοιχείων για τη Λιθουανία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1991 1992 1993 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 1.5 
1.5 •5.2 
2.5 
2.7 6.7 
4.0 
2.7 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροές κινητικότηταί εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από LT (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς LT (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από LT (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς LT (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 11 
7 
4 
11 
83 
83 
36 
36 
65 
65 
11 
11 15 
11 
4 
11 
4 
142 
133 
9 
96 
90 
6 
89 
89 
19 
19 15 
225 
216 
9 
132 
126 
6 
154 
154 
_ 
30 
30 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς LT 
από LT προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς LT 
από LT προς ΕΚ 34 
12 
22 113 
45 
68 147 
57 
90 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
Η (αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η LT) 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η LT) 11 
4ϊ 
ΡΠίνακας στοιχείων για τη Λεττονία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1990 1991 1992 1993 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 
' Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Ι Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
από τα οποία: εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
ανανεώθηκαν 
νέα 1.5 
1.5 
11 
7 
4 
11 >4.7 
2.0 
2.7 6.2 
3.5 
2.7 
14 
9 
5 
9 
5 16 
Ροές κινητικότητας εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από LV (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς LV (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από LV (σύνολο) 
προς ΕΚ 
' προς ΚΑΕ 
προς LV (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς LV 
από LV προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς LV 
από LV προς ΕΚ 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η LV) 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η LV) 95 
95 
45 
45 
52 
52 124 
116 
8 
95 
89 
6 
138 
138 
40 
40 219 
211 
8 
140 
134 
6 
190 
190 
40 
40 
& 
Πίνακας στοιχείων για την Πολωνία 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 1990 1991 | 1992 | 1993 ||ΣΥΝΟΛΟ| 
ρ Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 12.4 
12.4 18.1 
13.5 
4.6 29.51 
26.00 
3.51 •37.52 
35.00 
2.52 
Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 97.53 
86.90 
10.63 
Ι Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
Ι εθνυχά προγράμματα 
Ι περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροέε κινητικότητα: εντός T'ÛY ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από PL (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς PL (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από PL (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς PL (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 85 
85 
85 
326 
326 
256 
256 
467 
467 
58 
58 144 
76 
68 
82 
62 
786 
786 
550 
550 
879 
879 
53 
53 245 
150 
95 
145 
100 
1,724 
1,719 
5 
1,178 
1,173 
5 
1,764 
1,763 
1 
251 
250 
1 154 
105 
49 
154 
1,557 
1,536 
21 
958 
931 
27 
1,506 
1,496 
10 
265 
261 
4 247 
4,393 
4,367 
26 
2,942 
2,910 
32 
4,616 
4,605 
11 
627 
622 
5 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς PL 
από PL προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς PL 
από PL προς ΕΚ 884 
124 
199 
10 
551 444 
97 
114 
9 
224 323 
69 
254 539 
142 
397 2,190 
432 
964 
19 
775 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η PL) 31 24 19 2 76 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η PL) 26 20 66 59 171 
& 
Πίνακας στοιχείων για τη Ρουμανία 
1992 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 
Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς RO 
από RO προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς RO 
από RO προς ΕΚ 182 
16 
95 
1 
70 273 
31 
242 237 
64 
173 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η RO) 18 11 
nMaeMgaB«HB^aawaMMBaa»wpMMgaBa=ssaaawai^aBaaeaaaaai^MacBa«W3aac;j. \τ···!,~ iras 
Β Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
Η (αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η RO) 10 18 16 Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 10.2 
10.0 
0.2 13.32 
13.00 
0.32 •18.23 
18.00 
0.23 41.75 
41.00 
0.75 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροέε κινητικότηταε εντός χων ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από RO (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
Ι προς RO (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από RO (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς RO (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 69 
62 
7 
6 
63 
498 
498 
287 
287 
316 
316 
57 
57 104 
85 
19 
73 
31 
901 
901 
575 
575 
817 
817 
84 
84 87 
78 
9 
87 
1,045 
1,041 
4 
575 
575 
842 
842 
91 
91 94 
2,444 
2,440 
4 
1,437 
1,437 
1,975 
1,975 
232 
232 
692 
111 
510 
1 
70 
32 
44 
Λ 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Πίνακας στοιχείων για τη Σλοβενία 
Μ 1990 | 1991 1 1992 1 1993 Μ ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 
* Για τη χρηματοδότηση πολυετών δραστηριοτήτων 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η SLO) 2.81 
2.30 
0.51 •3.76 
2.50 
0.26 
1.00 6.57 
4.80 
0.77 
1.00 
| Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
Ι εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Poic κινητικότηταί εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπυχό: από SLO (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς SLO (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από SLO (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς SLO (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 44 
24 
20 
24 
20 
225 
221 
4 
106 
104 
2 
138 
138 
16 
16 38 
25 
13 
38 
256 
251 
5 
162 
155 
7 
166 
164 
2 
39 
38 
1 20 
481 
472 
9 
268 
259 
9 
304 
302 
2 
55 
54 
1 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς SLO 
από SLO προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς SLO 
από SLO προς ΕΚ 95 
6 
89 122 
24 
98 217 
30 
187 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η SLO) 
•Α 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Πίνακας στοιχείων για τη Γιουγκοσλαβία 
II 1990 1991 1992 | 1993 Β ΣΥΝΟΛΟ 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνυχό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE 7.3 
6.0 
1.3 7.3 
6.0 
1.3 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνικά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ροές κινητικότητα ςντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από YU (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς YU (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές:από YU (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς YU (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 71 
42 
29 
13 
58 
291 
291 
203 
203 
138 
138 
12 
12 58 
291 
291 
203 
203 
138 
138 
12 
12 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπικό: από ΕΚ προς YU 
από YU προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς YU 
από YU προς ΕΚ 155 
18 
96 
3 
38 155 
18 
96 
3 
38 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η YU) 19 "Ι 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η YU) 5 5 
™-
& 
1. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: Πίνακας στοιχείων για τη ΛΔΓ 
| 1990 | 1991 | 1992 | 1993 ||ΣΥΝΟΛΟ|| 
Συνολικός προϋπολ. TEMPUS (σε εκατ. ECU) 
Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα 
Περιφερειακοί πόροι 
Άλλες πηγές PHARE · 0.9 
0.9 0.9 
0.9 
2. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ: 
Αρ. Ατομ. Ενισχ. Κινητικ. που χορηγήθηκαν 
(κάθε άτομο μπορεί να επισκ. περισ. από 1 χώρες) 
Προσωπυχό: από ΕΚ προς DDR 
από DDR προς ΕΚ 
Σπουδαστές: από ΕΚ προς DDR 
από DDR προς ΕΚ 50 
9 
32 50 
9 
32 Αριθμός ΚΕΠ που χρηματοδοτήθηκαν 
εθνυχά προγράμματα 
περιφερειακά προγράμματα 
από τα οποία: ανανεώθηκαν 
νέα 
Ρηέτ κινητικότητα<: εντός των ΚΕΠ 
(νέα προγρ. + προγρ. που ανανεώθηκαν): 
Προσωπικό: από DDR (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς DDR (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 
Σπουδαστές: από DDR (σύνολο) 
προς ΕΚ 
προς ΚΑΕ 
προς DDR (σύνολο) 
από ΕΚ 
από ΚΑΕ 12 
12 
12 
33 
33 
17 
17 
9 
9 
25 
25 _—, L 
12 
33 
33 
• 
17 
17 
9 
9 
25 
25 
Αριθ. Συμπληρ. Μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η DDR) 17 17 
Αριθ. Δραστηρ. Νέων που χρηματοδοτήθηκαν 
(αριθμός προγρ. στα οποία συμμετέχει η DDR) 
$r 
ISSN 0254-1483 
COM(94)142 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αριτ3. καταλόγου : CB-CO-94-149-GR-C 
ISBN 92-77-67638-8 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-29S5 Luxembourg 
J"<f