EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 44/121

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η ενταξιακή πορεία της Κροατίας»

(2008/C 44/27)

Στις 16 Φεβρουαρίου 2007, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Η ενταξιακή πορεία της Κροατίας».

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Οκτωβρίου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. SIGMUND.

Κατά την 439η σύνοδο ολομέλειας της, της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 2007 (συνεδρίαση της 24ης Οκτωβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 155 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1 Στις 20 Απριλίου 2004 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέφρασε θετική γνώμη σχετικά με την αίτηση ένταξης της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση· στις 20 Δεκεμβρίου 2004 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων τον Μάρτιο του 2005, ημερομηνία που μεταφέρθηκε στον Οκτώβριο του 2005.

1.2 Τον Οκτώβριο του 2006 ολοκληρώθηκε με επιτυχία η κοινή φάση της αναλυτικής εξέτασης (screening) και κατέστη δυνατή η έναρξη των διμερών ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Στο μεταξύ, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε σχέση με τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια, καθώς επίσης σε σχέση με την υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου.

1.3 Η ΕΟΚΕ εκφράζει μεν την ικανοποίησή της για την ταχεία διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων και την ευρεία συμμετοχή της κροατικής οργανωμένης κοινωνίας πολιτών σε αυτήν τη διαδικασία, επισημαίνει ωστόσο ότι απαιτείται η συμβολή όλων των ενδιαφερόμενων αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών, και κυρίως η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη διαπραγμάτευση των κεφαλαίων που τους αφορούν. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της, από τις 31 Μαρτίου 2004 και ειδικότερα στα συμπεράσματα, που αναφέρονται στο σημείο 5.5, τα οποία εξακολουθούν να ισχύουν, γεγονός που δικαιολογεί την επισήμανσή τους (1).

1.4 Η παρούσα γνωμοδότηση δεν πρόκειται να προβεί σε μία εκ νέου αξιολόγηση του υφιστάμενου στατιστικού υλικού, αλλά θα εστιάσει κατά κύριο λόγο στην κατάσταση της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών στην Κροατία, μέσω της ανάλυσης των βάσεων, των δυνατοτήτων της, καθώς επίσης των προκλήσεων, τις οποίες αντιμετωπίζει.

2. Γενικές παρατηρήσεις ως προς τον ρόλο της κοινωνίας πολιτών

2.1 Το ιστορικό πλαίσιο της γέννησης της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών στα αποκαλούμενα «παλαιά» κράτη μέλη διαφέρει σε ουσιώδη βαθμό από αυτό της έναρξης των δραστηριοτήτων της κοινωνίας πολιτών στα αποκαλούμενα «νέα» κράτη μέλη· η κατάσταση, η οποία παρατηρείται σήμερα στην Κροατία προσομοιάζει με αυτήν, που επικρατούσε στο παρελθόν στα παλαιά κράτη μέλη· στην μεν πρώτη περίπτωση οι πρωτοβουλίες της κοινωνίας πολιτών είχαν ως έναυσμα είτε μία ανάγκη/απαίτηση είτε την επιβολή συγκεκριμένων συμφερόντων σύμφωνα με την αρχή «από τη βάση προς τα πάνω»· στη δεύτερη ωστόσο περίπτωση, υπήρχε μεν η έννοια της κινητοποίησης της κοινωνίας πολιτών για μία ιδέα ή έναν στόχο, τούτο εντούτοις συνέβαινε στα πλαίσια της εναντίωσης σε ένα ισχυρό κρατικό κατεστημένο (αυτό όμως δεν ισχύει για τους κοινωνικούς εταίρους, επειδή στην περίπτωση αυτών στο προσκήνιο ευρισκόταν πάντα η εκπροσώπηση συμφερόντων). Το γενεσιουργό αυτό πλαίσιο δικαιολογεί εξάλλου και το γεγονός, ότι στα νέα αυτά κράτη παρατηρήθηκε μία — ενίοτε μικρότερη και ενίοτε μεγαλύτερη — ανάγκη κάλυψης της καθυστέρησης σε σχέση με τους τομείς εκείνους, οι οποίοι αφορούσαν τα πιο ουσιώδη στοιχεία της δράσης της κοινωνίας πολιτών, όπως π.χ. την εμπιστοσύνη, την αλληλεγγύη, τη διαφάνεια και την αυτονομία.

2.2 Η ΕΟΚΕ ασχολήθηκε για πρώτη φορά το 1999 με το θέμα της περιγραφής των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών, οπότε και διατύπωσε βασικά κριτήρια για τον ορισμό αυτής (2). Ένα σημείο που έχει ουσιαστική σημασία σε σχέση με την ανάλυση της κατάστασης και του ρόλου της κοινωνίας πολιτών στην Κροατία είναι η διαπίστωσή της ότι οι κοινωνικοί εταίροι, υπό την ιδιότητά τους ως εκπρόσωποι των εργοδοτών και των εργαζομένων, αποτελούν — εκτός άλλων και για ιστορικούς λόγους — τον «σκληρό πυρήνα» των παραγόντων της κοινωνίας πολιτών. Κοινό χαρακτηριστικό όλων των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, παράλληλα με την εκπροσώπηση συμφερόντων, είναι η εξυπηρέτηση του κοινού καλού, το οποίο διακρίνεται σαφώς από τα συμφέροντα των εκάστοτε εκπροσωπούμενων λόμπι. Αυτός ο περίπλοκος και ανοιχτός ορισμός της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών έχει, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ιδιαίτερη σημασία ενόψει της κατάστασης που επικρατεί στην Κροατία, επειδή διαπιστώθηκε ότι στη χώρα αυτή ταυτίζονται εννοιολογικά κατά εσφαλμένο τρόπο οι «μη κυβερνητικές οργανώσεις» με την «κοινωνία πολιτών». Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί με έμφαση τους ενδιαφερόμενους ότι η διατήρηση αυτού του — κατά τη γνώμη της — ελλιπούς ορισμού θα απέκλειε εκ των προτέρων τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων σε οποιαδήποτε δραστηριότητα της κοινωνίας πολιτών.

2.3 Το πεδίο δραστηριοποίησης των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, εκτός από την εκπροσώπηση συμφερόντων, περιλαμβάνει και τη συμμετοχή σε κάθε είδους δημόσιες διαδικασίες για τη διαμόρφωση γνώμης και βούλησης. Εκτός από πολλές και διάφορες πρακτικές μορφές συμμετοχής, οι κυριότερες μορφές έκφρασης της συμμετοχικής δημοκρατίας είναι ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος των πολιτών. Ενώ ο κοινωνικός διάλογος — μόνο και μόνο λόγω των θεμάτων που καλύπτει — περιορίζεται στους κοινωνικούς εταίρους και δεν μπορεί να επεκταθεί, στον διάλογο των πολιτών μπορούν να συμμετάσχουν όλοι οι εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, στο μέτρο που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας. Ενώ ο κοινωνικός διάλογος μπορεί να περιγραφεί με σαφήνεια, δεν υπάρχει ακόμη ανάλογος ορισμός του διαλόγου των πολιτών. Μια περιγραφή που πλησιάζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη την ουσία του διαλόγου των πολιτών είναι αυτή που μας δίνει ο Jürgen HABERMAS, σύμφωνα με τον οποίο ο διάλογος των πολιτών, ως στοιχείο της συμμετοχικής δημοκρατίας, είναι ένας διαδραστικού χαρακτήρα διάλογος ο οποίος μπορεί κάλλιστα να έχει περιεχόμενο αξιολογικού χαρακτήρα. Κατά τρόπο ανάλογο με την περίπτωση του κοινωνικού διαλόγου, ο διάλογος των πολιτών μπορεί να έχει κάθετο χαρακτήρα, όταν διεξάγεται μεταξύ κράτους και οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, αλλά και οριζόντιο χαρακτήρα, όταν διεξάγεται μεταξύ των ίδιων των παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει ο εννοιολογικός διαχωρισμός του διαλόγου των πολιτών από τον κοινωνικό διάλογο: Ο διάλογος των πολιτών συμπληρώνει τον κοινωνικό διάλογο, χωρίς όμως να τον υποκαθιστά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι ο θεσμικός εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών των κρατών μελών. Έτσι, είναι μια «Εστία πολιτικού διαλόγου» όχι όμως και η έδρα του πολιτικού διαλόγου.

2.4 Το ζήτημα της αντιπροσωπευτικότητας των παραγόντων της κοινωνίας πολιτών έχει, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι συναρτάται με το ζήτημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης των παραγόντων. Δεν αρκεί η αντιπροσώπευση ενός ικανού αριθμού ενδιαφερομένων ή εμπλεκόμενων, ήτοι η ποσοτική αντιπροσώπευση· μία οργάνωση της κοινωνίας πολιτών οφείλει κατά κύριο λόγο να είναι αντιπροσωπευτική και από ποιοτική άποψη, ήτοι να είναι σε θέση — χάρη στην εμπειρογνωμοσύνη, την πείρα και τις συγκεκριμένες της ικανότητες — να συμπράττει εποικοδομητικά στα τεκταινόμενα. Μεταξύ των υπολοίπων ποιοτικών κριτηρίων για την αναγνώριση μία οργάνωσης της κοινωνίας πολιτών σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν –ιδιαίτερα στις νεώτερες δημοκρατίες- ορισμένες ιδιότητες, όπως η διαφάνεια, οι δημοκρατικές δομές λήψης αποφάσεων, η βιωσιμότητα, η οικονομική ανεξαρτησία και η αυτονομία. Η ΕΟΚΕ έχει εκφέρει τη γνώμη της για το θέμα της σύνθεσης της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών και της αντιπροσωπευτικότητας των εκπροσώπων αυτής σε διάφορες γνωμοδοτήσεις, όπου, παράλληλα με τη διάταξη των παραγόντων της κοινωνίας πολιτών, παραθέτει εν είδει παραδείγματος κατάλογο κριτηρίων αντιπροσωπευτικότητας (3).

3. Έκθεση της κατάστασης

3.1 Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση στην Κροατία

3.1.1 Η οικονομική κατάσταση στην Κροατία παραμένει σταθερή, παρουσιάζει όμως σημαντικές διαφορές ανά περιφέρεια. Η σταθερή ανάπτυξη της τάξεως του 4,8 % περίπου, η οποία καταγράφηκε κατά τα τελευταία έτη (2002-2006), αναμένεται, σύμφωνα με τις προγνώσεις, να συνεχισθεί στον ίδιο βαθμό και κατά τη διάρκεια των δύο επόμενων ετών· πρέπει ωστόσο να σημειωθεί η μεγάλη ανισότητα που εξακολουθεί να παρατηρείται σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη μεταξύ των περιφερειών. Το μέσο ποσοστό πληθωρισμού ανήλθε το 2006 στο 3,2 %, παρουσιάζοντας μία μέση αύξηση της τάξης του 0,8 % από το 2002, γεγονός ωστόσο που σε γενικές γραμμές δεν επηρέασε την σταθερότητα των τιμών. Καταγράφηκαν εντούτοις αρνητικές επιδόσεις ως προς το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου και το εξωτερικό χρέος, όπως επίσης μία αυξητική τάση του χρέους των δημοσίων οικονομικών. Στα πλαίσια της προσπάθειας για τη μείωση του χρέους, η τάση ενίσχυσης των επενδυτικών δραστηριοτήτων και των συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΔΙΚ) κερδίζει στην Κροατία συνεχώς έδαφος. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης, ότι απαιτούνται να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα εκ μέρους του δημοσίου τομέα, όχι μόνον ενόψει της ένταξης στην ΕΕ, αλλά και προκειμένου να εξετασθεί μακροπρόθεσμα η ετοιμότητα ως προς την εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης, τα οποία απαιτούνται για την ένταξη στο τρίτο στάδιο της ΟΝΕ.

3.1.2 Αναφορικά με την κοινωνική κατάσταση, παρά τη σαφή πρόοδο που σημειώθηκε κατά τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη ανάληψης δράσης, παραδείγματος χάρη για την εξάλειψη των προβλημάτων που παρατηρούνται στην αγορά εργασίας όπως είναι τα ακόλουθα: — η ανεργία μακράς διάρκειας υπερβαίνει κατά πολύ το μέσο όρο της ΕΕ και το ποσοστό απασχόλησης είναι γενικά χαμηλό, πράγμα που προξενεί μια δυσμενή σχέση μεταξύ εργαζομένων και προσώπων που λαμβάνουν κάποιο κοινωνικό επίδομα· — το εναρμονισμένο ποσοστό ανεργίας (βασιζόμενο στην έρευνα για το εργατικό δυναμικό) σημειώνει σταθερή πτώση και ανήλθε κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους στο 11,2 % από 11,8 % κατά το πρώτο εξάμηνο του 2006· — το ποσοστό απασχόλησης των νέων είναι πολύ χαμηλό· — απέναντι στη μείωση του επίσημου ποσοστού ανεργίας ευρίσκεται ένα υψηλό ποσοστό άτυπης απασχόλησης· — θεωρείται πιθανό ή ακόμη και αναμενόμενο με τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και κυρίως με την αύξηση του αριθμού κακοπληρωμένων και προσωρινών θέσεων απασχόλησης να προκύψει ανασφάλεια. Ανάγκη ανάληψης δράσης εξακολουθεί εξάλλου να υφίσταται και αναφορικά με τα σχετικά χαμηλό μέσο εισόδημα των νοικοκυριών.

3.1.3 Σε μια έκθεση του Ιδρύματος για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας του Δουβλίνου (4) περιγράφεται η κοινωνική κατάσταση στην Κροατία και αναφέρονται, μεταξύ άλλων, οι ακόλουθες συστάσεις: Η επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης υψηλής ποιότητας προϋποθέτουν μία περιφερειακά ισορροπημένη οικονομική μεγέθυνση· η πολιτική για την απασχόληση θα πρέπει να εστιαστεί λιγότερο στην οικονομική στήριξη και περισσότερο στην κατάρτιση, προκειμένου να δοθούν στους ανέργους κίνητρα για απασχόληση· απαιτείται μέριμνα για παροχή φθηνής στέγασης στις οικογένειες, που δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις τιμές της ιδιωτικής αγοράς ακινήτων· πρέπει να δοθούν κίνητρα στα παιδιά και τους νέους, προκειμένου να εγγραφούν και να παραμείνουν στο σχολείο· απαιτείται ένα οικονομικότερο σύστημα παιδικής μέριμνας, ούτως ώστε να ενθαρρυνθεί η απασχόληση των γυναικών και να μπορέσουν οι γονείς να εξισορροπήσουν την εργασία τους με την οικογενειακή ζωή. Το συνολικό πολιτικό μήνυμα θα πρέπει να αναγάγει την προώθηση των βιοτικών συνθηκών και της κοινωνικής ένταξης σε προτεραιότητα όλων των τομέων χάραξης πολιτικών και εφαρμογής τους, διασφαλίζοντας κατ` αυτόν τον τρόπο μία πολυδιάστατη και ολιστική προσέγγιση για την καταπολέμηση και τη μείωση της φτώχειας, της ανισότητας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

3.1.4 Έχουν δρομολογηθεί πολυάριθμες πρωτοβουλίες για την προώθηση της ανάπτυξης των ΜΜΕ, τόσο εκ μέρους της κροατικής κυβέρνησης, όσο και χάρη στις ενέργειες εθνικών και διεθνών χρηματοδοτών και της κοινωνίας πολιτών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις — ιδιαιτέρως για τις ΜΜΕ οι οποίες αποτελούν φορείς ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης, ιδιαιτέρως σε μειονεκτούσες περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την αυξανόμενη δραστηριοποίηση του συνδέσμου για τις ΜΜΕ που λειτουργεί τους κόλπους της Ένωσης Εργοδοτών της Κροατίας (HUP).

3.1.5 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η γεωργία συνιστά τομέα κλειδί στα πλαίσια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Φορείς της αγροτικής παραγωγής είναι οι μικρές οικογενειακές αγροτικές επιχειρήσεις, που διαθέτουν μέσο όρο έκτασης που ανέρχεται στα 2,4 εκτάρια και οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 80 % περίπου της γεωργικά εκμεταλλεύσιμης γης και του συνόλου των ζώων. Πολλές γεωργικές εκτάσεις εξακολουθούν να παραμένουν ανεκμετάλλευτες εξαιτίας ζημιών, οι οποίες προκλήθηκαν εξαιτίας του πολέμου και δεν έχουν ακόμα αποκατασταθεί (π.χ. ναρκοθέτηση)· σε ορισμένες περιπτώσεις τα προβλήματα οφείλονται σε αμφισβητούμενες ιδιοκτησιακές σχέσεις. Η κροατική γεωργία είναι επί του παρόντος ελάχιστα ανταγωνιστική και βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Είναι προφανές, ότι απαιτείται μία ριζική μεταρρύθμιση της κροατικής αγροτικής πολιτικής — σε συνάρτηση και με την επιδιωκόμενη ένταξη στην ΕΕ. Για αυτόν το λόγο, το υπουργείο γεωργίας έχει ήδη δρομολογήσει στρατηγικά αναπτυξιακά προγράμματα, τα οποία στοχεύουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των εθνικών προϊόντων. Περιθώρια προόδου υπάρχουν εξάλλου και σε σχέση με την εφαρμογή προγραμμάτων για την ανάπτυξη της υπαίθρου, την πολιτική ποιότητας και την οικολογική γεωργία. Ανάγκη ανάληψης δράσης εξακολουθεί τέλος να υφίσταται και όσον αφορά μία ολοκληρωμένη πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων. Επείγοντα χαρακτήρα έχει εξάλλου και η ανάγκη αφενός να δημιουργηθούν οι κατάλληλες δομές για την εφαρμογή της ΚΑΠ, αφετέρου να καταρτισθεί μία πολιτικά ανεξάρτητη εκπροσώπηση των συμφερόντων· η τελευταία είναι απαραίτητη όχι μόνο για πολιτικούς λόγους (εγγύηση της άσκησης του δικαιώματος ελέχγου) αλλά και για πρακτικούς λόγους (συνδρομή κατά τη διοίκηση των κοινοτικών πόρων στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής και συνεργασία κατά τη διαχείριση και την κατανομή τους μετά την ένταξη).

3.1.6 Το φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού, που απαντάται σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, συνιστά πρόκληση για τη διαμόρφωση πολιτικών στο χώρο της κοινωνικής ασφάλισης. Η δημογραφική εξέλιξη προβληματίζει και την Κροατία, κυρίως σε σύγκριση με τα παλαιά κράτη μέλη, παρόλο που το μέσο προσδόκιμο επιβίωσης στη χώρα αυτή είναι χαμηλότερο από ό,τι σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το κροατικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης δεν είναι προσανατολισμένο στην αντιμετώπιση του προβλήματος της αυξανόμενης γήρανσης του πληθυσμού. Οι μεταρρυθμίσεις της κοινωνικής πολιτικής επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Εξάλλου, η εκπροσώπηση των συμφερόντων των περισσότερο ηλικιωμένων στρωμάτων του πληθυσμού και στον πολιτικό τομέα αποτελεί ένα σχετικά νέο φαινόμενο στη Δημοκρατία της Κροατίας.

3.1.7 Παρατηρείται μια μικρής κλίμακας μετανάστευση από και προς τη Δημοκρατία της Κροατίας, και ο αριθμός των εισερχομένων μεταναστών είναι τριπλάσιος αυτού των εξερχόμενων. Ωστόσο, και οι δύο αυτές τάσεις ακολουθούν φθίνουσα πορεία και δεν αποτελούν σημαντικό στατιστικό συντελεστή.

3.2 Η πολιτική κατάσταση στην Κροατία

3.2.1 Οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές (τον Νοέμβριο του 2007) δεν πρόκειται, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, να επηρεάσουν την σταθερή πολιτική κατάσταση που επικρατεί στην Κροατία. Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων σχετικά με την πιθανή έκβαση των εκλογικής αναμέτρησης είναι μεν αρκετά αμφίρροπα, δεδομένου ωστόσο του ευρωπαϊκού προσανατολισμού των σημαντικότερων κομμάτων, το ενδεχόμενο μίας απομάκρυνσης της κροατικής πολιτικής από τον ευρωπαϊκό της προσανατολισμό είναι σχεδόν απίθανο. Όλα τα κόμματα επιδιώκουν συλλήβδην τον ίδιο στόχο, ήτοι την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ το 2009.

3.2.2 Επί του παρόντος, βρίσκονται σε εξέλιξη πολυάριθμες μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα: αφενός μία μεταρρύθμιση των δημοσίων υπηρεσιών με στόχο τη δημιουργία μίας αποτελεσματικής και υψηλής ποιότητας δημοσίας διοίκησης και, αφετέρου μία μεταρρύθμιση στο χώρο της δικαιοσύνης, η οποία στοχεύει στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων σε σχέση με πολύ παλαιές και ακόμα εκκρεμείς υποθέσεις, όπως επίσης στην προώθηση της εφαρμογής της αρχής του κράτους δικαίου.

3.2.3 Σύμφωνα και με εσωτερικές και εξωτερικές εκτιμήσεις, η καταπολέμηση της διαφθοράς κατέχει μία εξέχουσα θέση στο πρόγραμμα για την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ. Η κοινωνία πολιτών συμμετέχει ολοένα περισσότερο στις ποινικές διώξεις που ασκούνται εκ μέρους της πολιτείας, γεγονός που εντείνει τα αιτήματα για διαφάνεια και νομιμότητα σε σχέση με τη χρηματοδότηση των κομμάτων και τις δημόσιες προκλήσεις υποβολής προσφορών, καθώς επίσης για πρόσβαση σε πληροφορίες και για αποφυγή των συγκρούσεων συμφερόντων. Οι προσπάθειες ωστόσο αυτές υποσκάπτονται εξαιτίας της έλλειψης εμπιστοσύνης στους θεσμούς· αναμένεται εντούτοις να σημειωθεί μεσοπρόθεσμα μία σαφής πρόοδος, χάρη σε μία εκτενή δημόσια εκστρατεία ενημέρωσης. Στο πεδίο αυτό η οργανωμένη κοινωνία πολιτών εξακολουθεί να διαδραματίζει έναν σημαντικό ρόλο, συμβάλλοντας στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Ως προς το ζήτημα αυτό, το περιφερειακό σχέδιο συμπράξεων «Ανάπτυξη των τοπικών πρωτοβουλιών των πολιτών μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων σε διάφορα επίπεδα» απέδωσε 10 συμπράξεις 8 κροατικών πόλων, οι οποίες συνενώθηκαν σε ένα πολυτομεακό δίκτυο αποκαλούμενο «BURA».

3.2.4 Στον χώρο της προστασίας των μειονοτήτων απαιτείται να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες, μεταξύ άλλων σε σχέση με την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων· μέσω των προσπαθειών αυτών πρέπει να επιτευχθεί η ένταξη των μειονοτήτων στην καθημερινή ζωή. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της για το γεγονός ότι το πρόγραμμα απασχόλησης της κροατικής κυβέρνησης για το 2007 αναφέρεται ρητά στο δικαίωμα των εθνικών μειονοτήτων για ίση μεταχείριση στην απασχόληση στο δημόσιο τομέα, μία δέσμευση την οποία και υλοποιεί. Εδώ θα πρέπει να αναφερθούν οι εκλογές του 2007 για την ανάδειξη συμβουλίων εθνικών μειονοτήτων. Δείγμα επιτυχίας αποτελεί και η ένταξη της μειονότητας των Ρομ στο σχολικό σύστημα. Πέραν ωστόσο της προστασίας των μειονοτήτων, απαιτείται περισσότερο από ποτέ και μία ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση στο θέμα της λήψης αποφάσεων περί της επιστροφής και της κοινωνικής ένταξης προσφυγών και εκτοπισθέντων, καθώς επίσης και για την επανεγκατάσταση προσφύγων που επιστρέφουν στην πατρίδα τους, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ανοικοδόμηση όχι μόνον των υποδομών, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας. Σε γενικές γραμμές όμως, πρέπει να διαπιστωθεί ότι καταρχήν σημειώνεται ικανοποιητική πρόοδος προς την ορθή κατεύθυνση.

3.3 Η οργανωμένη κοινωνία πολιτών στην Κροατία

3.3.1 Το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την κοινωνία πολιτών στην Κροατία βασίζεται κατά κύριο λόγο στις ακόλουθες αρχές: — το νόμο για τα σωματεία θέτει το γενικό πλαίσιο για τις ενώσεις του τομέα της κοινωνίας πολιτών και αποτελεί μία σχετικά καλή νομική βάση για την πλειοψηφία των παραγόντων της κοινωνίας πολιτών (5)· — το νόμο για την εργασία ρυθμίζει τη δημιουργία και τον τρόπο λειτουργίας (συμπεριλαμβανομένου του πλαισίου των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας) των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των ενώσεων των εργοδοτών καθώς επίσης των εκάστοτε κεντρικών τους οργανώσεων· — το νόμο περί εθελοντισμού που ορίζει την έννοια, τις αρχές, τις συνθήκες και την πρακτική του εθελοντισμού ως πιθανού μέσου για την προσφορά εθελοντικής εργασίας και στις οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, — το νόμο για τις δωρεές και τα ιδρύματα (6) που αποτελεί μία σημαντική βάση, ιδιαίτερα για τη χρηματοδότηση του τομέα της κοινωνίας πολιτών· — στις υπόλοιπες βάσεις συγκαταλέγονται ο νόμος για τα θεσμικά όργανα, ο νόμος για την κοινωνική προστασία, καθώς επίσης μία σειρά από νόμους και διατάξεις στους τομείς της χρηματοδότης, της φορολογίας και της ανθρωπιστικής βοήθειας, οι οποίοι αφορούν την κοινωνία πολιτών. Στο χώρο αυτό, οι εκπρόσωποι των εργοδοτών και των εργαζομένων — παράλληλα με το ρόλο που διαδραματίζουν ως κοινωνικοί εταίροι — έχουν μια σημαντική παρουσία.

3.3.2 Η εξέλιξη της κροατικής κοινωνίας πολιτών είναι εμφανής και από τις δραστηριότητες των μη κυβερνητικών οργανώσεων: στο επίκεντρο των εργασιών της κοινωνίας πολιτών, που μέχρι σήμερα ήταν προσανατολισμένες στην προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ανθρωπιστικών δραστηριοτήτων, περιέρχονται πλέον ολοένα και περισσότερο η διαμόρφωση της κοινωνικής πολιτικής και τα πολιτικά δικαιώματα. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν επίσης επιδείξει την ικανότητά τους να αναλαμβάνουν δράση από κοινού, μέσω της δημιουργίας επισήμων και ανεπισήμων δικτύων και συνεργαζόμενες επί συγκεκριμένων δράσεων. Μία παρόμοια τάση έντονης δικτύωσης και οργανωτικής συσπείρωσης παρατηρείται και στο επίπεδο των οργανώσεων των νέων, των ενώσεων των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οργανώσεων των γυναικών. Οι οργανώσεις προστασίας των καταναλωτών της Κροατίας προσπαθούν να εκπληρώσουν την αποστολή τους. Όμως, οι ανθρώπινοι και χρηματοδοτικοί πόροι που διαθέτουν δεν αρκούν για την εξασφάλιση της προστασίας και της πληροφόρησης των καταναλωτών, ούτε και για το σχηματισμό ομάδων πίεσης για την υπεράσπιση των συμφερόντων αυτών.

3.3.3 Ένα ιδιαίτερα αξιοσημείωτο στοιχείο των δραστηριοτήτων της κοινωνίας πολιτών στην Κροατία είναι ο διάλογος που διεξάγεται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε διάφορα επίπεδα. Το θεσμικό πλαίσιο για έναν τριμερή κοινωνικό διάλογο (εργοδότες και συνδικαλιστικές οργανώσεις ως εταίροι της κυβέρνησης) έχει, σε θεωρητικό επίπεδο, αναπτυχθεί καταλλήλως στα πλαίσια της κροατικής ΟΚΕ. Μέχρι σήμερα δεν έχει εντούτοις πρακτικά αποφέρει κανένα αποτέλεσμα. Μία από της αιτίες συνίσταται στο μέχρι σήμερα άλυτο πρόβλημα της διάσπασης των ενώσεων συμφερόντων, ένα πρόβλημα το οποίο δεν αφορά μόνον την πλευρά των εργαζομένων. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ θα ήταν σκόπιμη μία συνένωση των συμφερόντων στο επίπεδο των διαφόρων οργανώσεων, ακόμα μάλιστα και από τη σκοπιά της αντιπροσωπευτικότητας των μεμονωμένων ενώσεων. Μία περαιτέρω αιτία συνίσταται στην ίδια τη διεξαγωγή των εργασιών: οι προθεσμίες για την υιοθέτηση γνωμοδοτήσεων εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων, παραδείγματος χάρη, είναι συνήθως πολύ σύντομες (σε πολλές περιπτώσεις 3-4 μόνον ημέρες), ενώ ουδέποτε δίνονται απαντήσεις σχετικά με τον λόγο για τον οποίο δεν ελήφθησαν υπόψη συγκεκριμένες προτάσεις. Σε επίπεδο επιχειρήσεων, διεξάγεται ήδη ένας αυτόνομος διμερής κοινωνικός διάλογος. Στο επίπεδο αυτό, επηρεάζει περισσότερο τις σχέσεις μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών, καθώς και μεταξύ συνδικαλιστικών οργανώσεων και εργοδοτών, με τις πολυάριθμες συλλογικές συμβάσεις που συνάπτονται αλλά και μέσω των συμβουλίων επιχειρήσεων. Όμως, ο αυτόνομος, διμερής κοινωνικός διάλογος έχει μεγάλες δυνατότητες εξέλιξης που σχετίζονται με την διευθέτηση του ζητήματος της αντιπροσωπευτικότητας συνδικαλιστικών οργανώσεων στην περίπτωση ενός εργοδότη και με τη ρύθμιση της εκπροσώπησης των εργαζομένων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Επιπλέον, στις ΜΜΕ ο βαθμός οργάνωσης και εκπροσώπησης των συμφερόντων των εργαζομένων είναι σχετικά χαμηλός. Σε τομεακό επίπεδο ο κοινωνικός διάλογος είναι συνήθως ανύπαρκτος. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι δεν έχει ρυθμιστεί ακόμη το θέμα της αντιπροσωπευτικότητας των εργαζομένων και των εργοδοτών και στα προβλήματα προσδιορισμού του φάσματος που καλύπτουν οι τομείς και κλάδοι ως φορείς διαπραγμάτευσης. Εάν ληφθεί υπόψη η σημασία που έχουν οι τομεακές διαπραγματεύσεις για τον επηρεασμό των γενικών συνθηκών της οικονομίας, η ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου θα πρέπει να είναι επικεντρωμένη σε αυτό το επίπεδο. Δεδομένου ότι η κυβέρνηση μονοπωλεί τον τριμερή κοινωνικό διάλογο, θα πρέπει να δοθεί κύρια έμφαση στις τριμερείς διαβουλεύσεις. Θα είναι ωστόσο δύσκολο να αναπτυχθεί ένα καλά δομημένο και ισορροπημένο σύστημα βιομηχανικών σχέσεων, αν δεν αναπτυχθεί ένα αυτόνομο σύστημα διμερών σχέσεων σε εθνικό και τομεακό επίπεδο, καθώς και αν δεν δοθεί έμφαση στις συλλογικές διαπραγματεύσεις ανά τομέα. Σε σχέση με αυτά πρέπει να δημοσιευτούν και οι στατιστικές για το πεδίο που καλύπτουν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και για τους φορείς που συμμετέχουν σε αυτές.

3.3.4 Όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, έτσι και στην Κροατία δεν υπάρχει ακόμη επίγνωση των διαφόρων μορφών του διαλόγου των πολιτών. Παρότι η κεντρική κυβέρνηση έχει ήδη λάβει εύστοχα μέτρα για να δημιουργήσει τις λειτουργικές προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για τη διεξαγωγή του, ο διάλογος των πολιτών ευρίσκεται ακόμα σε εμβρυϊκό στάδιο. Μέχρι στιγμής ήταν σπάνιες περιπτώσεις όπου μπόρεσε να εξετασθεί μια συγκεκριμένη προβληματική με την ευρεία εκπροσώπηση των ενδιαφερόμενων συμφερόντων για την επίτευξη ευρύτερης συναίνεσης στον κοινωνικό χώρο. Ωστόσο, αισιοδοξία προξενεί η δέσμευση για την κατάθεση νομοσχεδίου σχετικά με την ενημέρωση του κοινού για θέματα που έχουν σχέση με το περιβάλλον με αφορμή την κατασκευή του αγωγού Družba-Adria καθώς και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στις ακτές της Αδριατικής.

3.3.5 Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ένας διαρθρωμένος διάλογος με την οργανωμένη κοινωνία πολιτών ως συμπλήρωμα του κοινωνικού διαλόγου αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της συμμετοχικής δημοκρατίας. Ο διάλογος αυτός δεν θα πρέπει εντούτοις να περιορίζεται μόνον στη δυνατότητα διαβούλευσης, αλλά θα πρέπει πάνω απ` όλα να εξασφαλίζει το δικαίωμα συμμετοχής από τη βάση προς τα πάνω, σε συμφωνία με αυτή την εγγενή στις δράσεις της κοινωνίας πολιτών αρχή.

3.3.6 Σε κάθε περίπτωση, το ήδη υφιστάμενο κροατικό θεσμικό πλαίσιο για τη δημιουργία ενός σύγχρονου υποδείγματος συμμετοχικής δημοκρατίας θεωρείται πολλά υποσχόμενο.

3.3.6.1 Η Υπηρεσία για τη συνεργασία με ΜΚΟ της κροατικής κυβέρνησης ( «Ured Vlade Republike Hrvatske za udruge» ) υπήρξε το 1988 ο πρώτος δημόσιος οργανισμός, που είχε ως αποστολή τη δημιουργία μίας διαρθρωμένης συνεργασίας μεταξύ του κράτους και της κοινωνίας πολιτών. Ο οργανισμός αυτός έχει εντωμεταξύ αναλάβει τη διοίκηση των διόλου ευκαταφρόνητων πόρων για τη στήριξη της κροατικής κοινωνίας πολιτών (85,94 εκατ. Κροατικά κούνα), προτείνει νομοθετικές λύσεις για τον τομέα και συντονίζει τις δραστηριότητες μεταξύ των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών παραγόντων. Το 2006, οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών στην Κροατία έλαβαν χρηματική υποστήριξη συνολικού ύψους 321 626 823,06 κροατικών κούνα (περίπου 44,1 εκατ. EUR). Η ως άνω υπηρεσία είναι επίσης αρμόδια για την επιτήρηση και την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής, που υιοθετήθηκε τον Ιούλιο του 2006, και αφορά τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών. Στη στρατηγική αυτή, η θέση της κοινωνίας πολιτών και οι στόχοι συγκεντρώνονται σε 10 τομείς: — σχέσεις μεταξύ κράτους και κοινωνίας πολιτών βασισμένες σε αξίες· — κοινωνική συνοχή και ένταξη· — συμμέτοχη των πολιτών στη διαμόρφωση των πολιτικών· — ευαισθητοποίηση σε θέματα δημοκρατικής αγωγής του πολίτη και ανθρωπίνων δικαιωμάτων· — νομοθετικό πλαίσιο για την εργασία και την ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών· — θεσμικό πλαίσιο για την προώθηση της ανάπτυξης της κοινωνίας πολιτών· — σύστημα χρηματοδότησης για τη στήριξη της ανάπτυξης της κοινωνίας πολιτών· — περιφερειακή ανάπτυξη· — ανάπτυξη εθελοντικών και φιλανθρωπικών δραστηριοτήτων, σύσταση ιδρυμάτων· — εξέλιξη της κοινωνίας πολιτών στο διεθνές επίπεδο. Το πρόγραμμα δράσης («Operativni Plan»), το οποίο υιοθέτησε η κυβέρνηση την 1η Φεβρουαρίου 2007, προβλέπει συγκεκριμένα μέτρα για το χρονικό διάστημα 2007 — 2011 και υποδεικνύει επίσης τα αρμόδια όργανα.

3.3.6.2 Το Συμβούλιο για την ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών ( «Savjet za razvoj civilnog društva» ) συστάθηκε το 2002 και αποτελεί ένα διατομεακό συμβουλευτικό όργανο της κροατικής κυβέρνησης· η αποστολή του συνίσταται στην επεξεργασία στρατηγικών για την ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών και στην παρακολούθηση της εφαρμογής των προγραμμάτων συνεργασίας μεταξύ της κυβέρνησης και του εν λόγω τομέα. Το συμβούλιο έχει ισομερή σύνθεση και απαρτίζεται από 10 εκπροσώπους των αρμόδιων κυβερνητικών υπηρεσιών, ισάριθμους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, καθώς επίσης από 3 εμπειρογνώμονες. Η θητεία του δεύτερου συμβουλίου έληξε επισήμως τον Ιούλιο του 2006, παρατάθηκε ωστόσο από την κυβέρνηση έως την 1η Φεβρουαρίου 2007. Κατά την έναρξη της θητείας του νέου συμβουλίου, στις 16 Φεβρουαρίου 2007, ορίστηκε και ο νέος Πρόεδρός του. Μέχρι το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου 2007, το συμβούλιο συνεδρίασε πέντε φορές.

3.3.6.3 Το Εθνικό ίδρυμα για την ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών («Nacionalna zaklada za razvoj civilnoga društva» ) συστάθηκε το 2003 από το κροατικό κοινοβούλιο και δρα ανεξάρτητα από τις εθνικές και τοπικές διοικητικές δομές. Κύρια αποστολή του ιδρύματος αυτού είναι η διάθεση οικονομικών πόρων και τεχνογνωσίας για προγράμματα, τα οποία αποσκοπούν στην προώθηση της βιωσιμότητας μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, της διατομεακής συνεργασίας, των πρωτοβουλιών των πολιτών, των εθελοντικών δραστηριοτήτων κ.ο.κ. Το ίδρυμα χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό, από έσοδα τυχερών παιχνιδιών του κρατικού τομέα και, τέλος, από εξωτερικές επιδοτήσεις (π.χ. εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Η διοίκηση του καινοτόμου αυτού οργάνου ασκείται ισομερώς από εκπροσώπους των δημοσίων αρχών, εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, καθώς επίσης από εμπειρογνώμονες.

4. Ανάλυση

4.1 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και επαινεί τις προσπάθειες που καταβάλλει η Κροατία για την διατήρηση ενός ταχέος ρυθμού στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, εκτιμά δε, ότι ο ρυθμός αυτός δεν πρόκειται να επιβραδυνθεί εξαιτίας της προεκλογικής εκστρατείας, ενόψει των εκλογών, το Φθινόπωρο του 2007. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ωστόσο, ότι τα μέτρα που απαιτείται να ληφθούν στο νομοθετικό επίπεδο, όπως επίσης στην διοικητική μεταρρύθμιση, θα πρέπει να είναι κατά το δυνατόν πιο απλά, σαφή και κυρίως βιώσιμα. Η πρωτοβουλία της κροατικής κυβέρνησης σχετικά με την εισαγωγή του συστήματος της «ενιαίας θυρίδας» για την καταχώρηση των εταιρειών στην Κροατία, συνιστά, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, ένα ουσιαστικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης την μεγάλη ικανοποίησή της για την εφαρμογή του προγράμματος «Hitrorez», το οποίο αποσκοπεί στην μείωση της αλυσιτελούς και παρωχημένης νομοθεσίας και προτείνει την κατάργηση 420 περίπου κανονισμών, που αφορούν τον τομέα των επιχειρήσεων. Πρέπει όμως να υπάρξει μέριμνα έτσι ώστε τα εν λόγω νομοθετικά μέτρα να μην υπονομεύσουν τα δικαιώματα προστασίας των εργαζομένων και να διατηρηθεί οπωσδήποτε το επίπεδο προστασίας των κοινωνικών και των συλλογικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα. Κατά τα άλλα, η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι σαφέστεροι και απλούστεροι κανονισμοί αποτελούν πρόσθετο όπλο στην καταπολέμηση της διαφθοράς και η θέσπιση αυτής της δέσμης μέτρων μπορεί να επιτρέψει στην Κροατία να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση στην περιοχή. Θα πρέπει εξάλλου, να επιχειρηθεί απαραιτήτως μία απλοποίηση και στα πλαίσια του δικονομικού δικαίου. Τα νέα νομοθετικά μέτρα δεν θα πρέπει ωστόσο να παρεκκλίνουν από νόμους που δεν έχουν ακόμα προσαρμοσθεί, διότι κατ' αυτόν τον τρόπο ενδέχεται — ειδικά στην πρώτη ευαίσθητη φάση μετά την ένταξη — να προκύψουν επιπτώσεις, όπως π.χ. μία ανεπιθύμητη έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Σύμφωνα με την άποψη της ΕΟΚΕ, η εκτεταμένη διάρκεια των δικονομικών διαδικασιών αποτελεί ένα ακόμα πρόβλημα, το οποίο πρέπει να επιλυθεί· Ειδικά οι κοινωνικά ασθενέστεροι διάδικοι περιέρχονται συχνά σε μειονεκτική θέση, εξαιτίας των χρονοβόρων — ενίοτε πολυετών — δικονομικών διαδικασιών, ή άλλοτε αποθαρρύνονται να κινήσουν την οποιαδήποτε διαδικασία. Μία πρόταση για την συντόμευση και την απλούστευση των διαδικασιών στον τομέα της απασχόλησης συνίσταται στην ίδρυση εργατοδικείων και διαιτητικών δικαστηρίων, τα οποία θα λειτουργούν με συνοπτικές διαδικασίες. Μέτρα για περισσότερη διαφάνεια απαιτούνται επίσης και στον τομέα της κτηματαγοράς, προκειμένου να παρέχεται στους ξένους επενδυτές η απαραίτητη ασφάλεια προγραμματισμού. Σημαντικό βήμα για την επίτευξη του εν λόγω στόχου συνιστά η διαδικασία, που δρομολογήθηκε από την κροατική κυβέρνηση, σχετικά με την ψηφιοποίηση και την διάθεση στο διαδίκτυο των κτηματολογίων της Κροατίας.

4.2 Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ιδιαίτερα δύσκολη θέση της Κροατίας, δεδομένου ότι, παράλληλα με την προετοιμασία για την ένταξη, η Κροατία εξακολουθεί να ασχολείται με την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο εμφύλιος πόλεμος. («Domovinski rat»).

4.3 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις δεν πρέπει να θέτουν ως μοναδικό στόχο την τυπική πλήρωση των κριτηρίων ένταξης. Η ενεργός συμμετοχή και η συμβολή των — σύμφωνα με ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια — αντιπροσωπευτικών παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών θα διαδραματίσει σε πολλούς τομείς, ιδιαιτέρα κατά την τελευταία φάση πριν την ένταξη, έναν ουσιαστικό ρόλο για τη στάση των πολιτών της Κροατίας έναντι του ζητήματος της ένταξης· μετά δε από την ένταξη, οι εκπρόσωποι αυτοί της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών θα συμβάλουν ουσιαστικά, τόσο στα πλαίσια του ήδη τρέχοντος κοινωνικού διαλόγου, όσο και ως παράγοντες του πολιτικού διαλόγου, στην πραγματική υιοθέτηση και εφαρμογή των κανόνων του κοινοτικού κεκτημένου (Acquis communautaire) σε όλους τους τομείς. Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί, ότι οι ισχυρές και μακροπρόθεσμα αποτελεσματικές οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, θα επιτελέσουν — ειδικά αμέσως μετά την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ — σημαντικές λειτουργίες στα πλαίσια τόσο της εφαρμογής του acquis communautaire, όσο και της παρακολούθησης. Εξίσου σημαντικό ρόλο θα αναλάβουν στον διοικητικό τομέα, π.χ. αναφορικά με τη διαχείριση των κοινοτικών πόρων στήριξης. Σε ορισμένους τομείς (π.χ. ΜΜΕ, ελεύθερα επαγγέλματα, γεωργία) εξακολουθούν να μην υπάρχουν παρόμοιες οριζόντιες και μακροπρόθεσμες δομές, που να ικανοποιούν αυτές τις απαιτήσεις. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση των παραγόντων εκείνων της κοινωνίας πολιτών, οι οποίοι πληρούν όλα τα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας, δεν συνιστά μόνον έναν στόχο στα πλαίσια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, αλλά ένα μέτρο, το οποίο θα αποφέρει θετικά αποτελέσματα, κυρίως μετά την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ.

5. Τελικές παρατηρήσεις

5.1 Η κυβέρνηση της Κροατίας επιδιώκει να δημιουργήσει μέχρι το 2009 τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για την προσχώρησή της στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ είναι αποφασισμένη — στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της — να συνδράμει εμπράκτως όσο δυνατόν περισσότερο την Κροατία στις προσπάθειές της. Η ΕΟΚΕ αποκόμισε σημαντικές εμπειρίες κατά τις τελευταίες δύο διευρύνσεις, εμπειρίες τις οποίες επιθυμεί να αξιοποιήσει, με βάση τις συγκεκριμένες δυνατότητες που προκύπτουν στα πλαίσια της τρέχουσας διαδικασίας για την προσχώρηση της Κροατίας, για τη διευκόλυνση του έργου και την εξυπηρέτηση των συμφερόντων και των δύο πλευρών.

5.2 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η συνεργασία αυτή θα πρέπει να έχει έναν όσο το δυνατόν περισσότερο πραγματιστικό και αντιγραφειοκρατικό χαρακτήρα και να επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα προβλήματα Πρέπει να διαπνέεται από την κοινή πίστη ότι η οργανωμένη κοινωνία πολιτών δεν αποτελεί απλώς σημαντικό συμβουλευτικό εταίρο στην προσπάθεια για τη διαμόρφωση βούλησης και άποψης στα πλαίσια της ενταξιακής διαδικασίας, αλλά ότι θα διαδραματίσει επιπλέον ουσιαστικό και κυρίως μακρόπνοο ρόλο μετά την προσχώρηση. Ο σχηματισμός αποτελεσματικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών οι οποίες πληρούν τα βασικά ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας είναι απολύτως απαραίτητος για να δοθεί η υπόσταση στο στοιχείο της συμμετοχής σε μια σύγχρονη δημοκρατία. Όταν θα ενταχθεί στην ΕΕ, η Κροατία θα χρειαστεί οπωσδήποτε τις οργανώσεις αυτές για την υλοποίηση και την πρακτική εφαρμογή της προσαρμοσμένης νομοθεσίας. Η ΕΟΚΕ προσφέρει τη βοήθεια και τη συνεργασία της στην προσπάθεια για την εκπλήρωση αυτής της αποστολής σήμερα αλλά και στο μέλλον, και θεωρεί ότι η συνεργασία θα μπορούσε να προσλάβει την ακόλουθη μορφή: — διοργάνωση διατομεακών συναντήσεων με εκπρόσωπους της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών, απόψεων και εμπειριών· — συμμετοχή μελών της ΕΟΚΕ σε σεμινάρια ή άλλες πρωτοβουλίες στα πλαίσια του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (IPA)· — συνεργασίες με οργανώσεις που συμμετέχουν σε κροατική εκστρατεία ενημέρωσης και επικοινωνίας για την ένταξη, με την κοινή επεξεργασία υποδειγματικών περιπτώσεων με βάση τις οποίες μπορούν να γίνουν κατανοητές και εμφανείς οι συνέπειες της ένταξης για συγκεκριμένες ομάδες. Είναι αυτονόητο, ότι δεν θα πρέπει να τονισθεί μόνον ο ορθολογικός παράγοντας, αλλά παράλληλα να αναδειχθεί και η συναισθηματική πλευρά. Η πείρα διδάσκει ότι η αρνητική στάση στο στάδιο πριν την ένταξη οφείλεται συνήθως σε φόβους, οι οποίοι έχουν ως αιτία κυρίως την έλλειψη ενημέρωσης. Θα ήταν σκόπιμη η συμμετοχή μελών της ΕΟΚΕ στις αντίστοιχες εκστρατείες ενημέρωσης, δεδομένου ότι τα μέλη της ΕΟΚΕ προέρχονται από οργανώσεις, οι οποίες είναι σε πολλές περιπτώσεις συγκρίσιμες με τις κροατικές οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών. Το γεγονός αυτό προσδίδει αξιοπιστία στα μέλη και επιτρέπει την επικοινωνία τους με τις ομάδες — στόχους «επί ίσοις όροις».

Βρυξέλλες, 24 Οκτωβρίου 2007 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ της 31ης Μαρτίου 2004 με θέμα «Η υποψηφιότητα της Κροατίας για προσχώρηση στην ΕΕ» (Εισηγητής ο κ. Strasser), Σημείο 5.5.: «Προκειμένου να προσαρμοστεί η κροατική οικονομία με επιτυχία στις συνθήκες που επικρατούν στην εσωτερική αγορά της ΕΕ, είναι ουσιώδους σημασίας η υποστήριξη της κοινωνίας πολιτών στις μεταρρυθμίσεις και τα μέτρα ελευθέρωσης και προσαρμογής που απαιτούνται για να συμμορφωθεί η χώρα με τη νομοθεσία της ΕΕ. Βασική προϋπόθεση στο πλαίσιο αυτό είναι η κατάλληλη ενημέρωση του κροατικού πληθυσμού σχετικά με τη σημασία και τον αντίκτυπο της ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ και η συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων» (ΕΕ C 112, 30.4.2007, σ. 68).

(2) «Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών στην προσπάθεια για την οικοδόμηση της Ευρώπης».

(3) Γνωμοδότηση CESE, 22.9.1999: «Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση»(Εισηγήτρια η κ. SIGMUND), (EE C 329, 17.11.1999, σ. 30).

Γνωμοδότηση CESE, 25.4.2001: «Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση — Συμβολή της ΟΚΕ στην επεξεργασία της Λευκής Βίβλου» (Εισηγητές η κ. SIGMUND και ο κ. RODRIGUEZ GARCIA CARO), (EE C 193, 10.7.2001, σ.1170).

Γνωμοδότηση CESE, 14.2.2006: «Η αντιπροσωπευτικότητα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στο πλαίσιο του διαλόγου με τους πολίτες» (εισηγητής, ο κ. OLSSON), (EE C 88, 11.4.2006, σ. 41).

(4) «Quality of life in Croatia:key findings from national research», Δουβλίνο 2007.

(5) Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία υπάρχουν επί του παρόντος στην Κροατία περίπου 27 000 καταχωρημένα σωματεία.

(6) Επί του παρόντος υπάρχουν στην Κροατία περίπου 90 ιδρύματα.