Το ΣΕΔΕ της ΕΕ λειτουργεί επί του παρόντος στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία, καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο έως το τέλος του 2020. Από την 1η Ιανουαρίου 2020 το ΣΕΔΕ της ΕΕ συνδέεται επίσης με την ελβετική αγορά άνθρακα (βλ. κεφάλαιο 2.2). Από το 2021, πέρα από την ΕΕ και τις χώρες ΕΟΧ/ΕΖΕΣ, το ΣΕΔΕ της ΕΕ θα καλύπτει τις εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια Ιρλανδία. Ρυθμίζει τις εκπομπές από περίπου 11 000 σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς και από περίπου 600 φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών που εκτελούν πτήσεις από και προς αερολιμένες του ΕΟΧ. Το σύστημα καλύπτει περίπου το 38 % των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ. Κατά την 3η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ (2013-2020)*, οι τομείς με σταθερές εγκαταστάσεις που ρυθμίζονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι ενεργοβόρες βιομηχανίες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες εγκαταστάσεις καύσης με ονομαστική θερμική ισχύ >20MW (εκτός των εγκαταστάσεων επικίνδυνων ή αστικών αποβλήτων), διυλιστήρια πετρελαίου, εγκαταστάσεις οπτανθρακοποίησης, η παραγωγή σιδήρου και χάλυβα, κλίνκερ, γυαλιού, ασβέστη, τούβλων, κεραμικών ειδών, χαρτοπολτού, χαρτιού και χαρτονιού, αλουμινίου, πετροχημικών προϊόντων, αμμωνίας, νιτρικού, αδιπικού οξέος, γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος, η δέσμευση CO2, η μεταφορά με αγωγούς και η αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Κατά την περίοδο 2013-2016 το πεδίο εφαρμογής του ΣΕΔΕ της ΕΕ στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών περιοριζόταν στις πτήσεις εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), προκειμένου να διατηρηθεί η δυναμική του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ) για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας με σκοπό τον έλεγχο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις αεροπορικές μεταφορές. Προκειμένου να συνεχιστεί η προώθηση της δυναμικής και να διευκολυνθεί η έναρξη λειτουργίας του συστήματος αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές (CORSIA), το 2017 ο περιορισμός στις αεροπορικές μεταφορές εντός του ΕΟΧ παρατάθηκε έως το 2023 (βλ. κεφάλαιο 4). Το ΣΕΔΕ της ΕΕ καλύπτει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2), τις εκπομπές υποξειδίου του αζώτου (N2O) από την παραγωγή νιτρικού οξέος, αδιπικού οξέος, γλυοξυλικού οξέος και γλυοξάλης, καθώς και τις εκπομπές υπερφθορανθράκων (PFC) από την παραγωγή αλουμινίου. Παρότι η συμμετοχή στο ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι υποχρεωτική, σε ορισμένους τομείς περιλαμβάνονται μόνο εγκαταστάσεις άνω ενός συγκεκριμένου μεγέθους. Επιπλέον, οι συμμετέχουσες χώρες μπορούν να εξαιρέσουν από το σύστημα τις μικρές εγκαταστάσεις (που εκπέμπουν λιγότερους από 25 000 τόνους CO2e) εάν έχουν θεσπίσει εναλλακτικά και ισοδύναμα μέτρα. Κατά την 4η περίοδο (2021-2030) είναι δυνατή η εξαίρεση των πολύ μικρών φορέων εκπομπών (με αναφερόμενες εκπομπές κάτω των 2 500 τόνων CO2e την τελευταία τριετία) από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, με την επιφύλαξη της ύπαρξης απλουστευμένων ρυθμίσεων παρακολούθησης ώστε να είναι εφικτή η εκτίμηση της ποσότητας των εκπομπών τους. Οι συμμετέχουσες χώρες μπορούν επίσης να προσθέτουν περισσότερους τομείς και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στη λεγόμενη διαδικασία προαιρετικής συμμετοχής στο ΣΕΔΕ της ΕΕ. * Πληροφορίες σχετικά με την 1η και τη 2η περίοδο του ΣΕΔΕ της ΕΕ διατίθενται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/pre2013_el

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του άρθρου 21 που υποβλήθηκαν από τις συμμετέχουσες χώρες το 2020, ο συνολικός αριθμός των εγκαταστάσεων που καλύπτονταν από το ΣΕΔΕ της ΕΕ ανερχόταν σε 10 569 το 2019, με την απαιτούμενη άδεια ΣΕΔΕ.

Οι εκπομπές από βιομάζα που χρησιμοποιείται από τις υπαγόμενες στο ΣΕΔΕ εγκαταστάσεις αυξήθηκαν κατά 4 % το 2019 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ οι εκπομπές από άνθρακα μειώθηκαν κατά 19 %, συμβάλλοντας στη σημαντική μείωση των εκπομπών από τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 15 %. Ως προς τα καύσιμα μόνο, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, τα καύσιμα που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ το 2019 παρέμειναν στη συντριπτική τους πλειονότητα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, 29 χώρες ανέφεραν επίσης τη χρήση βιομάζας σε σχέση με 2 197 εγκαταστάσεις (20,8 % του συνολικού αριθμού των εγκαταστάσεων). Το υψηλότερο ποσοστό εκπομπών από βιομάζα σε σύγκριση με τις εκπομπές που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ ανά χώρα αναφέρθηκε από τη Λιθουανία: 68 %. Δύο χώρες (LI και MT) δεν ανέφεραν καθόλου χρήση βιομάζας. Οι συνολικές εκπομπές από βιομάζα το 2019 ανήλθαν περίπου σε 170 εκατομμύρια τόνους CO2 (11 % συγκριτικά με τις αναφερόμενες εκπομπές ΣΕΔΕ), σημειώνοντας σαφή αύξηση από 145 εκατομμύρια τόνους CO2 το 2018 (8 % συγκριτικά με τις αναφερόμενες εκπομπές ΣΕΔΕ). Το 99,2 % των εκπομπών αυτών είχαν μηδενικό συντελεστή . Το 2019, για πρώτη φορά αναφέρθηκε χρήση μικρής ποσότητας βιοκαυσίμων. Δύο φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών (ένας στη Γερμανία και ένας στη Σουηδία) ανέφεραν ότι καλύπτουν το 0,01 % των εκπομπών του κλάδου αεροπορικών μεταφορών που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ του 2019.

Στις κατηγορίες εγκαταστάσεων με βάση τις ετήσιες εκπομπές , από τα δεδομένα για το 2019 προκύπτει ότι, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, το 72 % των εγκαταστάσεων είναι κατηγορίας Α, το 21 % είναι κατηγορίας Β και το 7 % είναι κατηγορίας Γ. 6 053 εγκαταστάσεις αναφέρθηκαν ως «εγκαταστάσεις με χαμηλά επίπεδα εκπομπών» (57 % επί του συνόλου).

Όσον αφορά τις δραστηριότητες του ΣΕΔΕ της ΕΕ που παρατίθενται επιπροσθέτως για τις μη ανθρακούχες εκπομπές, σε 13 χώρες (DE, FR, EL, ES, IS, IT, NL, NO, RO, SE, SI, SK και UK) αναφέρεται ότι έχουν εκδοθεί άδειες για την παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου και υπερφθορανθράκων (PFC), ενώ σε 21 χώρες (όλες εκτός των CY, DK, EST, IE, IS, LI, LU, LV, MT και SI) αναφέρεται ότι έχουν εκδοθεί άδειες για την παραγωγή νιτρικού οξέος και N2O. Οι υπόλοιποι τομείς εκπομπών N2O —παραγωγή αδιπικού οξέος και παραγωγή γλυοξάλης και γλυοξυλικού οξέος— αναφέρονται σε τρεις (DE, FR και IT) και δύο (DE και FR) χώρες αντίστοιχα. Μόνο η Νορβηγία και η Αυστρία έχουν δηλώσει δραστηριότητες δέσμευσης και αποθήκευσης CO2.

Όπως το προηγούμενο έτος, επτά χώρες (ES, FR, HR, IS, IT, SI και UK) έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας να εξαιρούν τους μικρούς προξένους εκπομπών από το ΣΕΔΕ της ΕΕ σύμφωνα με το άρθρο 27 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Οι εκπομπές που εξαιρέθηκαν για το 2019 ανήλθαν σε 3,81 εκατομμύρια τόνους CO2 (περίπου το 0,25 % του συνόλου των εκπομπών από σταθερές εγκαταστάσεις οι οποίες εκτελούν δραστηριότητες που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ, έναντι 0,17 % το προηγούμενο έτος).

Σύμφωνα με τις εκθέσεις που υποβλήθηκαν βάσει του άρθρου 21 το 2020, ακριβώς όπως και τα προηγούμενα έτη, οκτώ χώρες (BE, DK, FR, HR, HU, LI, LT και NL) έχουν αξιοποιήσει το πλεονέκτημα που προσφέρει η διάταξη του άρθρου 13 του κανονισμού για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων (ΚΠΥΕ) , βάσει της οποίας επιτρέπεται η χρήση απλουστευμένων σχεδίων παρακολούθησης σε περιπτώσεις χαμηλού κινδύνου για σταθερές εγκαταστάσεις. Στην περίπτωση των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών με χαμηλά επίπεδα εκπομπών, η χρήση της εν λόγω διάταξης αναφέρθηκε από δύο χώρες το 2019 (BE και IS).

Το 2019 αναφέρθηκε ότι 611 φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών διέθεταν σχέδιο παρακολούθησης (7 % λιγότεροι από το 2018). Το 50 % (308) των φορέων εκμετάλλευσης που αναφέρθηκαν ήταν εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης, ενώ το υπόλοιπο 50 % (303) μη εμπορικοί φορείς εκμετάλλευσης . Συνολικά 262 φορείς (43 %) χαρακτηρίζονταν ως μικροί πρόξενοι εκπομπών [έναντι 287 (44 %) το 2018].

2.2 Ενωσιακό μητρώο και ημερολόγιο συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL)

Το ενωσιακό μητρώο και το ημερολόγιο συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTL) καταγράφουν την κυριότητα των γενικών δικαιωμάτων εκπομπής και των δικαιωμάτων εκπομπής του κλάδου των αεροπορικών μεταφορών με την καταχώριση των ποσοτήτων των εκάστοτε κατόχων στους λογαριασμούς και των συναλλαγών μεταξύ λογαριασμών. Επιπλέον, τα συστήματα αυτά καταχωρίζουν τις εκπομπές των σταθερών εγκαταστάσεων και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών, καθώς και στοιχεία σχετικά με τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις εν λόγω εκπομπές. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία και την τήρηση και των δύο συστημάτων, ενώ οι διαχειριστές των εθνικών μητρώων στις συμμετέχουσες χώρες παραμένουν το σημείο επαφής για τους κατόχους και τους εκπροσώπους των λογαριασμών (εταιρείες και φυσικά πρόσωπα). Ενώ στο ενωσιακό μητρώο τηρούνται λογαριασμοί και καταχωρίζονται πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση, το EUTL ελέγχει αυτόματα, καταγράφει και εγκρίνει όλες τις συναλλαγές μεταξύ λογαριασμών, διασφαλίζοντας έτσι τη συμμόρφωση όλων των μεταβιβάσεων με τους κανόνες του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Τα στοιχεία που καταχωρίζονται στο ενωσιακό μητρώο και στο EUTL αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για διάφορους τύπους υποβολής εκθέσεων στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ, όπως ο υπολογισμός του δείκτη πλεονάσματος του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (βλ. κεφάλαιο 3.3) και η υποβολή εκθέσεων από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Το EUTL συνεισφέρει επίσης στη διαφάνεια στο ΣΕΔΕ της ΕΕ, με τη δημοσίευση* πληροφοριών σχετικά με τη συμμόρφωση των σταθερών εγκαταστάσεων και των φορέων εκμετάλλευσης αεροσκαφών με τις διατάξεις του ΣΕΔΕ και σχετικά με τις συναλλαγές μεταξύ λογαριασμών. * Οι πληροφορίες που δημοσιεύονται από το EUTL διατίθενται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/clima/ets/

Το ενωσιακό μητρώο, το EUTL και ο δημόσιος δικτυακός τόπος του EUTL βρίσκονταν σε πλήρη λειτουργία επί 365 ημέρες και σε 24ωρη βάση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019, με μικρές μόνο διακοπές, οι οποίες αντιστοιχούν συνολικά σε περίπου 7 ώρες διακοπής λόγω τεχνικών αναβαθμίσεων.

Από την 1η Ιανουαρίου 2019 η Επιτροπή ανέστειλε όλες τις διαδικασίες για το Ηνωμένο Βασίλειο που αφορούν τη δωρεάν κατανομή, τον εκπλειστηριασμό και την ανταλλαγή διεθνών πιστωτικών μορίων, σύμφωνα με τα μέτρα διασφάλισης για την προστασία της περιβαλλοντικής ακεραιότητας του ΣΕΔΕ της ΕΕ σε περιπτώσεις στις οποίες το δίκαιο της ΕΕ παύει να εφαρμόζεται σε ένα κράτος μέλος λόγω της αποχώρησής του από την ΕΕ. Η αναστολή αυτή ήρθη αυτόματα την 1η Φεβρουαρίου 2020, όταν άρχισε να ισχύει η συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ και διασφαλίστηκε ότι οι εγκαταστάσεις και οι φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών του Ηνωμένου Βασιλείου θα ακολουθούσαν τις υποχρεώσεις συμμόρφωσής τους που απέρρεαν από τις εκπομπές του 2019 και του 2020.

Η συμφωνία για τη σύνδεση του ΣΕΔΕ της ΕΕ με το ΣΕΔΕ της Ελβετίας άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2020. Για να καταστεί λειτουργική η σύνδεση μεταξύ των συστημάτων εμπορίας εκπομπών, τα μέρη συμφώνησαν να θεσπίσουν προσωρινή λύση προκειμένου να συνδεθούν τα δύο μητρώα και να καταστεί δυνατή η μεταφορά των δικαιωμάτων μεταξύ τους. Η προσωρινή λύση τέθηκε σε λειτουργία στις 21 Σεπτεμβρίου 2020.

Τον Μάρτιο του 2019 εκδόθηκε ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2019/1122 της Επιτροπής, με τον οποίο θεσπίστηκαν οι κανόνες για τη λειτουργία του ενωσιακού μητρώου κατά την περίοδο 2021-2030. Η τεχνική εφαρμογή των νέων κανόνων που θεσπίστηκαν με τον κανονισμό βρίσκεται σε εξέλιξη και οι νέες λειτουργικές δυνατότητες θα είναι διαθέσιμες στο ενωσιακό μητρώο από την 1η Ιανουαρίου 2021.

3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΑΝΘΡΑΚΑ ΤΟ 2019

Στο παρόν κεφάλαιο παρέχονται πληροφορίες σχετικά με πτυχές της προσφοράς και της ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπής στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Στο τμήμα σχετικά με την προσφορά περιλαμβάνονται πληροφορίες για το ανώτατο όριο, τη δωρεάν κατανομή, τον πλειστηριασμό, την παρέκκλιση από τον πλήρη πλειστηριασμό για τον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας (άρθρο 10γ), το πρόγραμμα NER 300 και την προετοιμασία για τη σύσταση των Ταμείων Καινοτομίας και Εκσυγχρονισμού, ένα κεφάλαιο σχετικά με τα καθεστώτα αντιστάθμισης του έμμεσου κόστους ανθρακούχων εκπομπών, καθώς και τη χρήση διεθνών πιστωτικών μορίων.

Από την πλευρά της ζήτησης, παρέχονται πληροφορίες σχετικά με την ποσότητα των εξακριβωμένων εκπομπών. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η εξισορρόπηση των διαφόρων στοιχείων της προσφοράς και της ζήτησης δικαιωμάτων στην αγορά άνθρακα μέσω του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ).

3.1. Προσφορά: δικαιώματα εκπομπής που τίθενται σε κυκλοφορία

3.1.1. Ανώτατο όριο