EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 299/54

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία» (Πράσινη βίβλος)

[COM(2012) 7 final]

2012/C 299/11

Εισηγητής: ο κ. PEZZINI

Συνεισηγητής: ο κ. STUDENT

Στις 17 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την Πράσινη Βίβλο:

Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία

COM(2012) 7 final.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012.

Κατά τη 482η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 134 ψήφους υπέρ και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), θα ήθελε να επισημάνει κατά πρώτον ότι η επιχείρηση αποτελεί, εξ ορισμού, τον βασικό παράγοντα των στρατηγικών προσαρμογής των μονάδων που λειτουργούν στις αγορές, και ως εκ τούτου η επιχείρηση βρίσκεται στο επίκεντρο των διαδικασιών αναδιάρθρωσης.

1.2 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του ρόλου που έχει διαδραματίσει και συνεχίζει να διαδραματίζει η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) σε θέματα βιομηχανικών αναδιαρθρώσεων, ως βήμα εποικοδομητικού διαλόγου και ανάπτυξης ιδεών και προτάσεων προς την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

1.3 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η αλλαγή, σε γενικές γραμμές, είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Η πρόβλεψη της αλλαγής σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι θα είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις, ελαχιστοποιώντας τον κοινωνικό αντίκτυπο της αλλαγής, μεγιστοποιώντας τις ευκαιρίες για επιτυχία, δημιουργώντας ένα κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και ενθαρρύνοντας, με αποφασιστικότητα, τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

1.4 Οι εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις της ΕΕ βρίσκονται αντιμέτωποι με: — τις ταχείες μεταβολές των εσωτερικών και διεθνών αγορών αναφοράς, — την είσοδο νέων παγκόσμιων εταίρων, — την εισαγωγή νέων τεχνολογικών εφαρμογών που επιταχύνουν τις διεργασίες παλαίωσης, — τους ολοένα και περισσότερο συνειδητοποιημένους καταναλωτές όσον αφορά το ρόλο τους στον προσανατολισμό της κατανάλωσης και των επενδύσεων σε στόχους φιλικούς προς το περιβάλλουν και την αειφόρο ανάπτυξη, — τις δημογραφικές εξελίξεις που επιταχύνουν τη γήρανση του εργατικού δυναμικού, — τις μεγάλες αλλαγές στην αγορά εργασίας με επακόλουθο το έντονο κοινωνικό ντάμπιγκ, — τη συνεχιζόμενη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση και την προφανή αδυναμία της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές.

1.5 Η ΕΟΚΕ θεωρεί συνεπώς επίκαιρη και ενδεδειγμένη την παρουσίαση της Πράσινης Βίβλου, και ελπίζει ότι η έναρξη παρόμοιων προβληματισμών και συζητήσεων θα συνοδευτεί από στοιχεία συγκεκριμένης και αποτελεσματικής δράσης, καθώς και από ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλα τα επίπεδα της παραγωγής, της κατανάλωσης και των υπηρεσιών. Αυτό απαιτεί να υπάρχει αλληλεπίδραση και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων επιπέδων της αλυσίδας παραγωγής και διανομής η οποία θα συνοδεύεται από την ανταλλαγή ορθών πρακτικών στον τομέα αυτό και από χρονοδιάγραμμα με ακριβείς προθεσμίες για την εφαρμογή των προτύπων, των κατευθυντήριων γραμμών και των πλαισίων αναφοράς, που έχουν δημιουργηθεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις κοινές αξίες.

1.6 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ουσιώδη, στις διαδικασίες πρόβλεψης και αναδιάρθρωσης, την αξιοποίηση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων, της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, των καταναλωτών, σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο επιχείρησης, και τη συμμετοχή των τοπικών αρμόδιων φορέων και των δικτύων γνώσεων και δεξιοτήτων.

1.7 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος, η διαπραγμάτευση και η συμμετοχή, όχι μόνο αποτελούν θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, αλλά και εργαλεία που στηρίζουν με επιτυχία και προωθούν την κοινωνική συνοχή, την ποιοτική απασχόληση, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών.

1.8 Οι διαρθρωτικές πολιτικές και οι πολιτικές συνοχής της ΕΕ καθώς και οι πολιτικές καινοτομίας και έρευνας θα πρέπει, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, να προσανατολίζονται στην ενεργητική υποστήριξη μηχανισμών πρόβλεψης και παρακολούθησης των αναδιαρθρώσεων, ώστε να μετατραπούν σε συστήματα επωφελή για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.

1.9 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεγαλύτερη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών φορέων στα όργανα παρακολούθησης των διαρθρωτικών ταμείων προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχία της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής.

1.10 Η ΕΟΚΕ συνιστά τα μέτρα της διαρθρωτικής πολιτικής να είναι στενά συνδεδεμένα και να συντονίζονται με τα μέτρα στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας, και να συμβάλουν με επενδύσεις και βιομηχανικές πολιτικές στη μετάβαση προς μια ευρωπαϊκή οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

1.11 Τα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τη διά βίου μάθηση θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αποτελούν πρόσφορα εργαλεία των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων, προκειμένου να προβλέπουν την αλλαγή, παράλληλα με την συνεχή προσπάθεια των οικονομικών φορέων, ιδίως των ΜΜΕ και των εργαζομένων.

1.12 Η ΕΟΚΕ συνιστά, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να υπάρχει στενότερος συντονισμός των πολιτικών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, των οργανισμών και των πολυάριθμων παρατηρητών, προκειμένου να υποστηριχθούν με ενιαίο και συνεκτικό τρόπο οι επιλογές των υπό αναδιάρθρωση επιχειρήσεων. Ειδικότερα, οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις που έχουν προφανείς δυσκολίες στην πρόβλεψη των αναδιαρθρώσεων, πρέπει να επωφελούνται κατάλληλων μηχανισμών υποστήριξης και καθοδήγησης.

1.13 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι οι κρατικές ενισχύσεις, που προβλέπονται για τη στήριξη της απασχόλησης σε επιχειρήσεις που πλήττονται από τα προβλήματα που συνδέονται με την παγκοσμιοποίηση, πρέπει να χορηγούνται υπό όρους που να διασφαλίζουν τον ελεύθερο και θεμιτό ανταγωνισμό.

1.14 Η ΕΟΚΕ ζητά, τέλος, να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή πολιτική που στηρίζει την ανάπτυξη συμμετοχικών διαδικασιών πρόβλεψης (foresight), σε εδαφικό και τομεακό επίπεδο, προκειμένου να πραγματοποιηθεί ένα κοινό όραμα χάρη σε μεγαλύτερη αξιοποίηση του εδάφους και να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας σε υγιείς και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις.

1.15 Δεδομένων των δημογραφικών εξελίξεων στην Ευρώπη, η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική μια ενεργό πολιτική για τη γήρανση και την αποκαλούμενη «πολιά οικονομία», με την προσαρμογή της παραγωγής και των υπηρεσιών σε αυτές τις νέες ευκαιρίες.

2. Εισαγωγή

2.1 Η ευρωπαϊκή οικονομία θα απαιτήσει πολύ χρόνο για να ανακάμψει και να εξέλθει από τη πλέον βαθειά ύφεση των τελευταίων δεκαετιών που έχει πλήξει την Ευρώπη. Η κρίση ασκεί στα δημόσια οικονομικά και στις εθνικές κυβερνήσεις έντονες πιέσεις και προκαλεί στην πραγματική οικονομία ορθολογική οργάνωση, αναδιαρθρώσεις και εκποιήσεις επιχειρήσεων με δραματικές συνέπειες στην ανεργία.

2.2 Οι αναδιαρθρώσεις πραγματοποιούνται μέσω πολύπλοκων διαδικασιών που παρουσιάζονται με πολυδιάστατες μορφές και συνεπάγονται αλλαγές στις στρατηγικές των επιχειρήσεων όσον αφορά την οργάνωση, το σχήμα, το μέγεθος και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες.

2.2.1 Ειδικά σε τομεακό επίπεδο πρέπει να τεθούν πολλαπλοί οικονομικοί και λειτουργικοί στόχοι σε σχέση με την κατάσταση των παγκόσμιων αγορών και των τομέων στους οποίους δραστηριοποιείται η επιχείρηση.

2.3 Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να υλοποιηθεί – λαμβανομένων υπόψη των συμφερόντων και των συμπεριφορών των καταναλωτών – με την πρόβλεψη δυνατοτήτων απασχόλησης σε νέους τομείς δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ, οι οποίες πλήττονται περισσότερο από τη σημερινή κρίση.

2.4 Η πρόβλεψη της αλλαγής σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές εξελίξεις, αλλά και να προβλέψουν την αναγκαία αναδιάρθρωση για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, με την ελαχιστοποίηση του κοινωνικού αντικτύπου της αλλαγής, με την εξασφάλιση σταθερότητας και μείωσης του κόστους, με την προστασία του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης: οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες και οι μελέτες που πραγματοποίησαν, μπορούν να δώσουν συγκεκριμένες προοπτικές τόσο για τους εργαζομένους όσο και για την επιχείρηση.

2.5 Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, σημειώθηκε επιτάχυνση των φαινομένων επανατοποθέτησης της αγοράς, μετεγκαταστάσεων, αναδιαρθρώσεων και / ή διακοπής λειτουργίας παραγωγικών μονάδων, συγχωνεύσεων, εξαγορών, και / ή εξωτερικής ανάθεσης δραστηριοτήτων· ωστόσο τα τελευταία τέσσερα χρόνια, κατέστη ολοένα και περισσότερο επιτακτική, στην Ευρώπη, η ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας πρόβλεψης αυτών των διαδικασιών, σε σχέση με την ταχύτητα των αλλαγών και τον επείγοντα χαρακτήρα της αναδιάρθρωσης, που κατέστη αναγκαία λόγω της επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της κρίσης των αγορών. Ακόμα και η έκρηξη φαινομένων, όπως η αύξηση των πωλήσεων μέσω του Διαδικτύου και των διασυνοριακών πωλήσεων επηρεάζουν τις αγορές των διαφόρων χωρών.

2.6 Η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση όχι μόνο επιτάχυνε τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης, σε διάφορα επίπεδα, αλλά οδήγησε επίσης στη λήψη μέτρων λιτότητας και στη μείωση των δημοσίων δαπανών, με αποτέλεσμα την απώλεια σημαντικού αριθμού θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα· εξάλλου υπονόμευσε, σε πολλές χώρες, τις διάφορες δικλείδες ασφαλείας για τις τοπικές κοινότητες, τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.

2.7 Στόχος της Επιτροπής, όσον αφορά την αναδιάρθρωση, είναι να συμβάλει στην ενίσχυση και στην προώθηση του πνεύματος της πρόβλεψης και της καινοτομίας σύμφωνα με τον τρόπο που υλοποιείται η ίδια η αναδιάρθρωση: η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει την ευθύνη από κοινού με τα κράτη μέλη για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 145 ΣλΕΕ).

2.8 Ήδη στην ανακοίνωσή της, του 2005, για την αναδιάρθρωση και την απασχόληση, η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει τα προβλήματα που συνδέονται με το κοινωνικό κόστος της αναδιάρθρωσης, όχι μόνο για τους ίδιους τους εργαζόμενους, οι οποίοι βιώνουν μια ολοένα και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τις συνθήκες εργασίας τους, αλλά και για διάφορους τομείς της οικονομίας.

2.9 Εάν η αναδιάρθρωση είναι ουσιαστικά αντικείμενο ρυθμίσεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η Ένωση έχει μεγάλη ευθύνη για τη διαχείριση, τον έλεγχο, την επιτάχυνση της αναδιάρθρωσης, δεδομένου ότι υποχρεούται να διασφαλίσει τόσο την εύρυθμη λειτουργία του σχετικού ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου, όσο και την ενημέρωση και τη διαβούλευση καθώς και την προστασία των εργαζομένων (1) - και να διαδραματίσει ενεργό ρόλο, στη βάση κυρίως της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και των υποχρεώσεων που ορίζει η Συνθήκη.

2.10 Εάν η ΕΕ θέλει να ανταποκριθεί με επιτυχία στις προκλήσεις που θέτει η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, η παγκοσμιοποίηση, η κλιματική αλλαγή, οι δημογραφικές τάσεις και οι αυξανόμενες ανισότητες που προκύπτουν από το κοινωνικό κόστος των προγραμμάτων λιτότητας, πρέπει να αναπτύξει και να προωθήσει δυναμικές στρατηγικές όσον αφορά την πρόβλεψη και τη διαχείριση των αναδιαρθρώσεων, με βάση ένα κοινό πλαίσιο αξιών και πρακτικών που να συνάδουν με τους μεγάλους κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους της Συνθήκης.

2.11 Στο πλαίσιο των «Ολοκληρωμένων Κατευθυντήριων Γραμμών» για την Ευρώπη 2020 (οι οποίες εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο στις 22/4/2010), η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις που να στοχεύουν στην «έξυπνη ανάπτυξη» η οποία στηρίζεται στη γνώση και την καινοτομία, με επίκεντρο τις ανάγκες και τις συμπεριφορές των καταναλωτών, για: — την προώθηση συντονισμένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες να συμβάλουν πραγματικά στην ανάπτυξη και την απασχόληση και να ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης στην παγκόσμια οικονομία· — τη διασφάλιση της λειτουργίας των αγορών εργασίας μέσω επενδύσεων για την επιτυχή έκβαση της μεταβατικής περιόδου, την ανάπτυξη των κατάλληλων δεξιοτήτων, τη βελτίωση της ποιότητας των θέσεων εργασίας και την καταπολέμηση της διαρθρωτικής ανεργίας, της μακροχρόνιας ανεργίας και της αεργίας· — τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και ενθάρρυνση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων και νέων θέσεων εργασίας, ιδιαίτερα στην πράσινη οικονομία και την πολιά οικονομία· — τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, με την εξασφάλιση της πρόσβασης όλων σε αυτή και με την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της κατάρτισης, του ακαδημαϊκού κόσμου και της αγοράς εργασίας· — την προώθηση προορατικών προτύπων ορθών πρακτικών, ικανών να προβλέψουν την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, που είναι απαραίτητη σε μια αγορά εργασίας που βρίσκεται σε φάση μετάβασης· — τη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου για την προώθηση της καινοτομίας και της μεταφοράς γνώσεων σε ολόκληρη την Ένωση· — την ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας και τη συμβολή στη μετατροπή δημιουργικών ιδεών σε προϊόντα, υπηρεσίες και διαδικασίες που να επιτρέπουν τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας· — την προώθηση της εδαφικής, οικονομικής και κοινωνικής συνοχής· — την καλύτερη διαχείριση των προκλήσεων της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας κοινωνίας.

2.12 Η υποστήριξη της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων και των τομέων πραγματοποιείται μέσω των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης (βλ. Ευρωπαϊκό Εποπτικό Όργανο Αναδιαρθρώσεων - ERM) των επιχειρήσεων, ως προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό των διαδικασιών αναδιάρθρωσης, που είναι κοινές για όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, ώστε να καταστεί δυνατή η κατάλληλη εκ νέου ειδίκευση των εργαζομένων, αλλά και να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη των τομεακών και διατομεακών δικτύων, τα οποία να είναι σε θέση να διαχειριστούν την αλλαγή με ολοκληρωμένο τρόπο, με τη βοήθεια των επαγγελματικών κατευθυντήριων γραμμών, οι οποίες να εξασφαλίζουν υψηλά επίπεδα απασχολησιμότητας.

2.13 Η Επιτροπή, στις 18 Απριλίου 2012, παρουσίασε στο Στρασβούργο τη νέα δέσμη μέτρων για την απασχόληση - επί της οποίας θα αποφανθεί σχετικά η ΕΟΚΕ – στην οποία ζητεί από τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις εθνικές πολιτικές απασχόλησης και εκφράζει τη βούληση να ενταθεί ο συντονισμός και η παρακολούθηση των πολιτικών απασχόλησης.

3. Η Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής

3.1 Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει μια δημόσια διαβούλευση σχετικά με την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και την πρόβλεψη της αλλαγής, με στόχο «την ενημέρωση των θετικών βημάτων που έχουν υλοποιηθεί στον τομέα αυτό».

3.2 Στην Πράσινη Βίβλο διατυπώνονται διάφορα ερωτήματα για τα διδάγματα από την κρίση όσον αφορά τις πιθανές οικονομικές και βιομηχανικές προσαρμογές, την ικανότητα προσαρμογής των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, τον ρόλο των περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων, τον ρόλο της επαγγελματικής κατάρτισης στη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων και στο διάλογο μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών φορέων.

4. Γενικές Παρατηρήσεις

4.1 Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η Πράσινη Βίβλος (ΠΒ) πρέπει να θεωρηθεί συνέχεια της ανακοίνωσης του 2005 για τις αναδιαρθρώσεις και την απασχόληση, η οποία αποσκοπούσε στη διευκρίνιση του ρόλου της ΕΕ στην πρόβλεψη και πλαισίωση των αναδιαρθρώσεων για την ανάπτυξη της απασχόλησης.

4.2 Η ανακοίνωση του 2005 συνέβαλε, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, στην θετική εξέλιξη των διαφόρων δραστηριοτήτων σε επίπεδο ΕΕ για την προώθηση μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για την πρόβλεψη και την αναδιάρθρωση, όπως είναι τα πολυάριθμα υψηλού επιπέδου θεματικά συνέδρια και τα σεμινάρια εμπειρογνωμόνων (Φόρουμ «Αναδιαρθρώσεις»), οι πρωτοβουλίες του ΕΚΤ, οι διάφορες συγκριτικές μελέτες, η ανάπτυξη «εργαλειοθηκών» και οι κατευθυντήριες γραμμές των οποίων απτό παράδειγμα αποτελεί το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Αναδιάρθρωση στην Ευρώπη 2011» που συνοδεύει την Πράσινη Βίβλο.

4.3 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με ανησυχία ότι η προσέγγιση της Πράσινης Βίβλου δεν περιέχει προτάσεις για δράσεις, που να περιλαμβάνονται σε ένα πρόγραμμα με συγκεκριμένες και κοντινές προθεσμίες, σε απάντηση προς τη σοβαρότητα της κρίσης, αλλά ανοίγει μια σειρά θεμάτων χωρίς να προσδιορίζει χρόνο και όρους εφαρμογής. Αντίθετα, αποδεικνύονται πιο αποφασιστικά τα μέτρα που προβλέπονται σε άλλα μέσα, όπως η δέσμη για την απασχόληση, που ξεκίνησε το Μάιο του 2012, και επί της οποίας η ΕΟΚΕ θα έχει την ευκαιρία να αποφανθεί.

4.4 Η επιχείρηση αποτελεί, εξ ορισμού, τον κεντρικό φορέα των στρατηγικών προσαρμογής και τοποθέτησης των λειτουργικών μονάδων της στην αγορά, και κατά συνέπεια των διαδικασιών αναδιάρθρωσης που προκύπτουν από τις εν λόγω επιχειρησιακές στρατηγικές, χωρίς ωστόσο να μπορεί να διαχωριστεί από τα ακόλουθα: — το πλαίσιο παγκοσμιοποίησης των οικονομιών, με την εμφάνιση νέων χωρών με όλο και περισσότερο υποσχόμενους και ανταγωνιστικούς τομείς στην ευρωπαϊκή αγορά αλλά και στις διεθνείς αγορές· — τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους χωρών εντός και εκτός της Ένωσης· — το πολυδιάστατο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών αναφοράς που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία και τις επιλογές της ίδιας της επιχείρησης, τόσο σχετικά με τους κανόνες που εφαρμόζονται, όσο και σχετικά με τις στρατηγικές και επιχειρησιακές ευκαιρίες· — το εθνικό / περιφερειακό πλαίσιο που διέπει το τεχνικό και επιχειρησιακό περιβάλλον εντός του οποίου λειτουργούν η επιχείρηση και οι εργαζόμενοι· — το εδαφικό πλαίσιο εντός του οποίου υλοποιούνται ουσιαστικά οι δραστηριότητες αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες που επιτρέπουν την πρόβλεψη, με συντονισμό των εξωτερικών φορέων και των επιχειρήσεων και όπου υλοποιούνται, στην πράξη, οι μηχανισμοί καθοδήγησης και υποστήριξης, ιδίως των ΜΜΕ· — το πλαίσιο κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων και την ανάπτυξη του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και εκπροσώπων των επιχειρήσεων, που έχουν καταστεί ιδιαίτερα σημαντικά για την προσαρμογή της παραγωγής, της οργάνωσης και των συνθηκών εργασίας στις ταχέως μεταβαλλόμενες συνθήκες, κατά τη διάρκεια της κρίσης, σύμφωνα με τις καλές κοινωνικές εταιρικές σχέσεις.

4.5 Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τα όσα έχει εκφράσει σε προηγούμενη γνωμοδότηση προκειμένου να υλοποιηθεί μια στρατηγική ανάπτυξης (2): οι κοινωνικοί εταίροι και η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της θα πρέπει να επιδιώξουν τη δημιουργία μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής (ΚΥΠ), στο πλαίσιο της οποίας θα είναι δυνατή η εφαρμογή συντονισμένων στρατηγικών, μεταξύ των οποίων, και οι εξής: — στρατηγική αντοχής και επιβίωσης, που να μπορεί να παρέχει τη δυνατότητα δραστηριοποίησης σε ώριμες αγορές, μέσω καλύτερης εξειδίκευσης στην ίδια αγορά, με μείωση του κόστους ή με σημαντική διαφοροποίηση σε παραπλήσιους τομείς· — στρατηγική καινοτομίας ως προς τη διαδικασία, το προϊόν και τις υπηρεσίες, με αλλαγή αγοράς και τεχνολογίας, με νέα υλικά, που να οδηγούν σε νέα προϊόντα· — νέες πρωτοβουλίες, μέσω μιας διαδικασίας πρόβλεψης (Foresight), για νέα αναπτυσσόμενα προϊόντα και υπηρεσίες (όπως οι πρωτοπόρες αγορές - Lead Market) τα οποία να ελκύουν νέες επενδύσεις· — τοπική εμπορική προώθηση, που να αποσκοπεί στην αριστεία, μέσω συμβάσεων με κέντρα έρευνας, για την περαιτέρω διάδοση της τεχνολογίας· — χρηματοδοτική στήριξη, μέσω της εταιρείας χρηματοδότησης της ανάπτυξης, και με την αξιοποίηση των εγγυήσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων αλλά και των διαρθρωτικών ταμείων· — παράταση προθεσμίας πληρωμής για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, κυρίως, για να διασφαλίζονται τα επίπεδα απασχόλησης· — παγιοποίηση των βραχυπρόθεσμων χρεών, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις να επικεντρωθούν στην παραγωγή, εμπορία και εξυπηρέτηση πελατών μετά την πώληση των προϊόντων τους· — στήριξη ενός καινοτόμου τριτογενούς τομέα παραγωγής (green economy) και προσωπικές υπηρεσίες (Silver economy- πολιά οικονομία), με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων καινοτόμου κατάρτισης που προσφέρει το ΕΚΤ· — ανάπτυξη παροχής υπηρεσιών υψηλού επιπέδου στους πολίτες μέσω της αξιοποίησης και της ενίσχυσης των κοινωνικών και υγειονομικών οργανώσεων (3)· — εφαρμογή πολιτικών στον τομέα των υποδομών που να συμβάλλουν σε αυξημένες καινοτόμες επιλογές για μια οικονομία με χαμηλές εκπομπές άνθρακα· — ενίσχυση των κριτηρίων ενεργειακής και οικολογικής απόδοσης κυρίως στις δημόσιες συμβάσεις· — βελτίωση της πρόσβασης στην ενημέρωση· — χάραξη στις περιφέρειες στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και όλων των οικονομικών και κοινωνικών φορέων.

4.6 Οι διαρθρωτικές πολιτικές και οι πολιτικές συνοχής της ΕΕ καθώς και οι πολιτικές καινοτομίας και έρευνας θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να προσανατολίζονται στην υποστήριξη δραστικότερων μηχανισμών πρόβλεψης και πλαισίωσης των αναδιαρθρώσεων, προκειμένου να μετατραπούν σε συστήματα επωφελή για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις. Τα διαρθρωτικά ταμεία, ιδιαίτερα το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων και στην ελαχιστοποίηση των κοινωνικών επιπτώσεων των απολύσεων λόγω πλεονάζοντος προσωπικού.

4.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεγαλύτερη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών φορέων και των φορέων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα όργανα εταιρικής σχέσης και παρακολούθησης των διαρθρωτικών ταμείων, και τονίζει ότι προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η επιτυχία της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής, είναι οι ειδικές δεξιότητες των επί τόπου ευρισκόμενων ενδιαφερομένων φορέων.

4.8 Ειδικότερα η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ολοκλήρωση των πολιτικών αναδιάρθρωσης και των βιομηχανικών πολιτικών μετάβασης σε μια ευρωπαϊκή οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, που να σέβεται τις επιταγές του κλίματος και του περιβάλλοντος, ικανή να αναπτύξει, με την κατάλληλη χρηματοδότηση, νέες θέσεις εργασίας και νέα «πράσινα» επαγγέλματα, όπως είχε την ευκαιρία να τονίσει η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (4).

4.8.1 Ακόμη και όσον αφορά την ανακήρυξη του 2012 ως Ευρωπαϊκού Έτους Ενεργού Γήρανσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντική η ανάπτυξη του επαγγελματισμού στον τομέα των υπηρεσιών των ΜΚΟ, της κοινωνικής οικονομίας και των επιχειρήσεων, για την υποστήριξη της υγιούς, ενεργού και αξιοπρεπούς γήρανσης, καθώς και για την ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του συγκεκριμένου καταναλωτή (5).

4.9 Τα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση καθώς και για τη διά βίου μάθηση θα πρέπει επίσης, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αποτελούν τα κατ' εξοχήν εργαλεία για την πρόβλεψη της αλλαγής, παράλληλα με τη συνεχιζόμενη προσπάθεια των επιχειρήσεων και των εργαζομένων: όπως αναφέρει η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων (Businesseurope) «το 72 % των επιχειρήσεων της ΕΕ έχει επισημάνει την ανάγκη συστηματικής κατάρτισης του προσωπικού τους και το 32 % των εργαζομένων στην ΕΕ συμμετείχε το 2010 σε προγράμματα κατάρτισης, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από τους εργοδότες τους».

4.10 Οι εθνικές δέσμες μέτρων τόνωσης της οικονομίας, όσον αφορά την κοινωνική απάντηση στην κρίση, και οι προτάσεις που μέχρι σήμερα υιοθετήθηκαν αποδείχτηκαν ανεπαρκείς. Είναι ελλιπής η αντιμετώπιση της αναγκαιότητας δημιουργίας θέσεων εργασίας, ή λήψης των αναγκαίων μέτρων για την τόνωση της ζήτησης (όπως συντονισμένες δέσμες φορολογικών κινήτρων και μισθολογικές πολιτικές).

4.10.1 Οι κρατικές ενισχύσεις και η χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων για τη στήριξη της απασχόλησης στις επιχειρήσεις που πλήττονται από προβλήματα συναφή με την παγκοσμιοποίηση και την πίστωση, θα πρέπει να διέπονται από όρους που να διασφαλίζουν ότι οι ενισχύσεις αυτές δεν δημιουργούν εμπόδια στον ελεύθερο ανταγωνισμό, ότι υπάρχουν δεσμεύσεις πρωτίστως για τη διατήρηση της απασχολησιμότητας και ότι τηρούνται οι συλλογικές συμβάσεις. Πρέπει να εξεταστεί το μοντέλο «Αυτοαπασχολούμενος χωρίς προσωπικό» που εφαρμόζεται με μεγάλη επιτυχία στην Ολλανδία. Με το σύστημα αυτό οι άνεργοι έχουν την ευκαιρία να διαθέσουν την τεχνογνωσία τους και να δημιουργήσουν τις δικές τους θέσεις εργασίας.

4.11 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, πρέπει σε ευρωπαϊκό επίπεδο να υπάρχει στενότερος συντονισμός μεταξύ των πολιτικών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, προκειμένου να υποστηριχθούν ομοιόμορφα και με συνοχή οι επιλογές των επιχειρήσεων που βρίσκονται σε φάση αναδιάρθρωσης. 1. Η ευρωπαϊκή πολιτική απασχόλησης και κατάρτισης, η ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας και καινοτομίας, η πολιτική επιχειρήσεων και η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, η ενεργειακή και περιβαλλοντική πολιτική, η πράσινη οικονομία και οι ΤΠΕ, καθώς και η εμπορική και η εξωτερική πολιτική της ΕΕ θα πρέπει, ειδικότερα, να παρέχουν ένα κοινό όραμα για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και των εργαζομένων, προκειμένου να υποστηριχθούν στις επιλογές των στρατηγικών προσαρμογής και επαγγελματισμού. 2. Οι Ευρωπαϊκοί οργανισμοί όπως το Cedefop της Θεσσαλονίκης και το Eurofound του Δουβλίνου, τα παρατηρητήρια, όπως το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των ΜΜΕ και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο της Αλλαγής (ΕΠΑ), τα ινστιτούτα του Κοινού Κέντρου Ερευνών, όπως το IPTS της Σεβίλλης, οι δραστηριότητες Foresight, στο πλαίσιο της επιστήμης και κοινωνίας του 7ου ΠΠ ΕΤΑ, θα πρέπει να βρουν σημεία επαφής και συνέπειας για την παροχή σαφών και προσβάσιμων πλαισίων αλλαγής στις επιχειρήσεις και στους εργαζόμενους.

4.12 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα επίπεδα: κοινωνικός διάλογος, διαπραγμάτευση και συμμετοχή δεν είναι μόνο θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, που πάντα υποστηρίζει η ΕΟΚΕ, αλλά και τα εργαλεία που με επιτυχία συμβάλλουν στην κοινωνική συνοχή, στην ποιοτική απασχόληση, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών.

4.13 Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το ρόλο που διαδραματίζει η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) ως προνομιούχο βήμα εποικοδομητικού διαλόγου και ανάπτυξης ιδεών και προτάσεων χάρη στην εμπειρία που απέκτησε επιτυχώς από την περίοδο της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

4.14 Όπως αποδεικνύεται από πολλές μελέτες και αναλύσεις ορθών πρακτικών, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, οι σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και ο αποτελεσματικός κοινωνικός διάλογος αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την πρόβλεψη και τη βέλτιστη διαχείριση της αλλαγής.

4.15 Η ΕΟΚΕ φρονεί, ιδίως, ότι ο διάλογος, η διαβούλευση και η διαπραγμάτευση αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για μεταρρυθμίσεις και διαδρομές «ευελιξίας με ασφάλεια». Θα πρέπει, αφενός, να δημιουργηθούν συνθήκες πλαίσια που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις – με την ποικιλομορφία των εθνικών καταστάσεων – να προσαρμοστούν με ταχύτητα και ευελιξία στις καινοτομίες, στις αγορές και στις απαιτήσεις των χρηστών / καταναλωτών και, αφετέρου, να υποστηριχτεί και να διευκολυνθεί η προσαρμοστικότητα και η επαγγελματική εξέλιξη των εργαζομένων.

4.16 Εξάλλου, όπως ήδη η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει, η «ευελιξία με ασφάλεια» μπορεί να λειτουργήσει μόνον εάν οι εργαζόμενοι έχουν καλή επαγγελματική κατάρτιση· πράγματι η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας συνδέεται στενά με νέες δεξιότητες. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της συνιστώσας «ασφάλεια» (με την ευρύτερη έννοια) – με σταθερές θέσεις εργασίας – συνιστούν, σήμερα, ύψιστη προτεραιότητα.

4.17 Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό οι δημόσιες αρχές, τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και οι επιχειρήσεις να ενώσουν τις δυνάμεις τους για τη βελτίωση της προσφοράς εργασίας και κατάρτισης, αναπτύσσοντας νέα προφίλ και πολυδύναμες επαγγελματικές ικανότητες, και υποστηρίζοντας τη δια βίου μάθηση.

4.18 Εν προκειμένω η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη θεμελιώδη σημασία που έχει η εξασφάλιση μηχανισμών πρόσβασης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, με στόχο την κάλυψη των αναγκών των νέων επαγγελματικών προφίλ και των νέων δεξιοτήτων, ιδίως για τους νέους, σύμφωνα με τις θέσεις που περιγράφονται στην Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας επί της οποίας η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφέρει γνώμη (6).

4.19 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων σε τοπικό επίπεδο, δεδομένου ότι, ειδικά σε αυτό το επίπεδο η ύπαρξη ενός καλού κοινωνικού διαλόγου σε κλίμα εμπιστοσύνης και μια θετική στάση για την αλλαγή είναι σημαντικοί παράγοντες πρόληψης ή ελαχιστοποίησης των αρνητικών κοινωνικών συνεπειών.

4.20 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ιδιαίτερης προσοχής χρήζουν οι ΜΜΕ, οι οποίες θα πρέπει να επωφελούνται από τα κατάλληλα μέτρα, εκ μέρους των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων (όπως ενώσεις εργοδοτών και επαγγελματιών, εμπορικά επιμελητήρια, βιομηχανία και βιοτεχνία και άλλοι φορείς), κυρίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, μέσω διαύλων που διευκολύνουν την πρόσβαση σε πιστώσεις και σε διαδικασίες κατάρτισης, καθώς και από κατάλληλες παρεμβάσεις με στόχο τις γραφειοκρατικές και διοικητικές απλουστεύσεις.

4.21 Περαιτέρω διαβουλεύσεις και ορισμοί μιας πολιτικής πρόβλεψης και αναδιάρθρωσης θα πρέπει να βασίζονται στα αποτελέσματα των περισσότερων από επτά χρόνια μελετών, συζητήσεων και εκθέσεων, που πραγματοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.22 Εάν, στο παρελθόν, η προσοχή εστιαζόταν σαφώς στην ανάλυση και στην ανταλλαγή πληροφοριών για τις βέλτιστες πρακτικές (7) και τις καινοτόμες εμπειρίες, στο μέλλον, η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο σε συγκεκριμένες ενέργειες, δηλαδή στην ανάπτυξη και την μεγέθυνση και να ενθαρρύνει την εφαρμογή κοινών κατευθυντήριων γραμμών, προτύπων και πλαισίων αναφοράς, που έχουν δημιουργηθεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις κοινές αξίες.

4.23 Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ τονίζει ιδιαιτέρως τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα: τα άτομα - και οι οικογένειες - θύματα της αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας και των επιχειρήσεων, αντιμετωπίζουν συχνά ανθρώπινα δράματα που δεν λαμβάνονται πάντοτε δεόντως υπόψη. Θα πρέπει να προβλέπονται συνοδευτικά μέτρα ψυχολογικής και κοινωνικής στήριξης, πέραν της απαραίτητης ανάκαμψης των επενδύσεων και της επιστροφής στην ανάπτυξη και στη βιώσιμη απασχόληση.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Βλ. οδηγία για το ευρωπαϊκό συμβούλιο εργαζομένων 2009/38/ΕΚ, ΕΕ 2009 L 122· οδηγία 2002/14/ΕΚ, ΕΕ 2002, L 80· οδηγία 2001/23/ΕΚ, ΕΕ 2001, L 82· οδηγία 98/59/ΕΚ, ΕΕ 1998, L 225· κανονισμός (ΕΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου, ΕΕ 2000, L 160.

(2) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Ο αντίκτυπος της παγκόσμιας κρίσης στους κυριότερους ευρωπαϊκούς τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών», ΕΕ 2009 C 318.

(3) Βλ. Μια πρωτοβουλία για πρωτοπόρους αγορές στον τομέα της ηλ-υγείας (COM(2007) 860 final).

(4) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή», ΕΕ 2011 C 44.

(5) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το ευρωπαϊκό έτος ενεργού γήρανσης (2012)», ΕΕ 2011 C 51.

(6) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», ΕΕ 2011 C 318.

(7) Βλ. Βέλτιστες πρακτικές: The Restructuring Toolbox http://www.evta.net/restructuringtoolbox/toolbox/index.html.Projet Going Local to Respond Employment Challenges http://www.evta.net/going_local/catalogue/index.html: Στόχοι: αίσιο πέρας των περιφερειακών δράσεων, δράσεις με στόχο πολιτικές και υπηρεσίες που να προβλέπουν τις κρίσεις των επιχειρήσεων· συγκρότηση κοινότητας παραγόντων και πρακτικών προκειμένου να θεσπιστεί μια μόνιμη συγκριτική αξιολόγηση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής αυτού του σχεδίου.