ΔΕΚΑΤΗ ΤΡΙΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου - 1995 - (96/C 303/01) COM(96) 600 τελικό

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελίδα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ .......... 8

ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ

1. Εισαγωγή .......... 16

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 17

2.1. Κατάργηση των φυσικών συνόρων .......... 17

2.1.1. Τελωνειακά θέματα .......... 17

2.1.1.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών που ισχύουν στον

τελωνειακό τομέα .......... 17

2.1.2. Ελεύθερη κυκλοφορία των γεωργικών προϊόντων .......... 17

2.2. Κατάργηση των τεχνικών συνόρων .......... 18

2.2.1. Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων .......... 18

2.2.1.1. Τα άρθρα 30 και εξής της Συνθήκης .......... 18

2.2.1.2. Οι κανόνες πρόληψης που προβλέπονται από την οδηγία 83/189/ΕΟΚ .......... 21

2.2.2. Απολογισμός της κατάστασης εφαρμογής ανά τομέα στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των

εμπορευμάτων .......... 21

2.2.2.1. Τρόφιμα .......... 21

2.2.2.2. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των

τροφίμων .......... 22

2.2.2.3. Φαρμακευτικά προϊόντα .......... 22

2.2.2.4. Κατάσταση ανακοίνωσης εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των

φαρμακευτικών προϊόντων .......... 22

2.2.2.5. Χημικά προϊόντα .......... 22

2.2.2.6. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των χημικών

προϊόντων .......... 23

2.2.2.7. Οχήματα με κινητήρα, ελκυστήρες, μοτοποδήλατα .......... 23

2.2.2.8. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των οχημάτων με

κινητήρα, ελκυστήρων, μοτοποδηλάτων .......... 23

2.2.2.9. Προϊόντα του τομέα των δομικών κατασκευών .......... 24

2.2.2.10. Υλικά εξοπλισμού (μηχανικός εξοπλισμός, εξοπλισμός ατομικής προστασίας, υλικά πρώτης

συσκευασίας, μετρολογία, ηλεκτροτεχνικός εξοπλισμός και ιατρικές συσκευές .......... 24

2.2.2.11. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των

υλικών εξοπλισμού (μηχανικός εξοπλισμός, εξοπλισμός ατομικής προστασίας, υλικά πρώτης συσκευασίας,

μετρολογία, ηλεκτροτεχνικός εξοπλισμός και ιατρικές συσκευές) .......... 24

2.2.3. Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, δικαίωμα εγκατάστασης, δικαίωμα ψήφου .......... 24

2.2.3.1. Απαγόρευση των διακρίσεων .......... 24

2.2.3.2. Είσοδος και διαμονή .......... 25

2.2.3.3. Κατάσταση κοινοποίησης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα του δικαιώματος

διαμονής .......... 25

2.2.3.4. Δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι .......... 26

2.2.3.5. Συνδικαλιστικά δικαιώματα .......... 26

2.2.3.6. Πρόσβαση στις θέσεις απασχόλησης της δημόσιας διοίκησης .......... 26

2.2.3.7. Κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων .......... 26

2.2.3.8. Αναγνώριση των διπλωμάτων .......... 26

2.2.3.9. Κατάσταση ανακοίνωσης των μέτρων εκτέλεσης στον τομέα της αναγνώρισης των διπλωμάτων

.......... 28

2.2.3.10. Εμπορικοί αντιπρόσωποι .......... 28

2.2.4. Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών .......... 28

2.2.4.1. Οπτικοακουστικός τομέας .......... 28

2.2.4.2. Τηλεπικοινωνίες .......... 28

2.2.4.3. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των

τηλεπικοινωνιών .......... 29

2.2.4.4. Οικονομικές υπηρεσίες .......... 29

2.2.4.5. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων για την εκτέλεση των οδηγιών στον τομέα των

οικονομικών υπηρεσιών .......... 31

2.2.5. Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων .......... 31

2.2.6. Δίκαιο των εταιρειών .......... 32

2.2.6.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων για την εκτέλεση των οδηγιών στον τομέα του

εταιρικού δικαίου .......... 33

2.2.7. Πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία .......... 33

2.2.7.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα της πνευματικής

και βιομηχανικής ιδιοκτησίας .......... 34

2.2.8. Δημόσιες συμβάσεις .......... 34

2.2.8.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των δημόσιων

συμβάσεων .......... 36

2.3. Κατάργηση των φορολογικών συνόρων .......... 36

2.3.1. Άμεση φορολογία .......... 36

2.3.1.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα της άμεσης

φορολογίας .......... 37

2.3.2. Έμμεση φορολογία .......... 37

2.3.2.1. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα της έμμεσης

φορολογίας .......... 38

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

1. Εισαγωγή .......... 39

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 39

2.1. Καλλυντικά προϊόντα .......... 39

2.2. Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα .......... 39

2.3. Ασφάλεια και υγεία .......... 39

2.4. Προστασία των οικονομικών συμφερόντων .......... 39

2.5. Κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα της πολιτικής των καταναλωτών

και της ασφάλειαςτων προϊόντων .......... 40

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

1. Εισαγωγή .......... 40

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 40

2.1. Δημόσιες επιχειρήσεις .......... 40

2.2. Μονοπώλια .......... 41

2.3. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών εκτελεστικών μέτρων στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού

.......... 41

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

1. Εισαγωγή .......... 42

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 42

2.1. Ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών .......... 42

2.2. Όροι εργασίας .......... 43

2.3. Υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας .......... 43

2.4. Δημόσια υγεία .......... 43

2.5. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών εκτελεστικών μέτρων στον τομέα της απασχόλησης και της

κοινωνικής πολιτικής .......... 43

ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 43

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 43

2.1. Αγορές .......... 43

2.2. Εναρμόνιση .......... 44

2.3. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών εκτελεστικών μέτρων στον τομέα της γεωργίας .......... 46

ΑΛΙΕΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 46

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 47

2.1. Αγορές .......... 47

2.2. Πόροι .......... 47

2.3. Συμβατότητα με το κοινοτικό δίκαιο των εθνικών νομοθεσιών στο ζήτημα χορήγησης σημαίας

.......... 47

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

1. Εισαγωγή .......... 48

1.1. Γενική κατάσταση .......... 48

1.2. Κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης .......... 48

1.3. Συμμόρφωση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης .......... 48

1.4. Ορθή εφαρμογή των οδηγιών .......... 49

1.5. Ελευθερία πρόσβασης στην πληροφόρηση .......... 49

1.6. Αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων .......... 50

1.7. Ενέργειες που πρέπει να γίνουν .......... 51

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 51

2.1. Ατμοσφαιρικός αέρας .......... 51

2.2. Χημεία .......... 52

2.3. Ύδατα .......... 52

2.4. Θόρυβος .......... 53

2.5. Απόβλητα .......... 53

2.6. Φύση .......... 54

2.7. Ακτινοπροστασία .......... 54

2.8. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών εκτελεστικών μέτρων στον τομέα του περιβάλλοντος ..........

55

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

1. Εισαγωγή .......... 56

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 56

2.1. Οδικές μεταφορές .......... 56

2.2. Συνδυασμένες μεταφορές .......... 56

2.3. Μεταφορές διά πλωτής οδού .......... 57

2.4. Σιδηροδρομικές μεταφορές .......... 57

2.5. Θαλάσσιες μεταφορές .......... 57

2.6. Αεροπορικές μεταφορές .......... 57

2.7. Θερινή ώρα .......... 58

2.8. Κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των μεταφορών .......... 58

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 58

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 59

2.1. Διαφάνεια των τιμών .......... 59

2.2. Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου .......... 59

2.3. Ενεργειακή αποτελεσματικότητα .......... 59

2.4. Υδρογονάνθρακες .......... 59

2.5. Κατάσταση ανακοίνωσης των εθνικών εκτελεστικών μέτρων των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα

της ενέργειας .......... 59

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ .......... 60

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ .......... 60

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Παράρτημα I: Εικαζόμενες παραβάσεις από το 1991 έως το 1995 .......... 61

Παράρτημα II: Διαπιστωθείσες παραβάσεις από το 1991 έως το 1995 .......... 68

Παράρτημα III: Παραβάσεις συνθηκών, κανονισμών και αποφάσεων .......... 76

Παράρτημα IV: Κατάσταση εφαρμογής των οδηγιών .......... 89

Παράρτημα V: Μη εκτελεσθείσες αποφάσεις του Δικαστηρίου στις 31 Δεκεμβρίου 1995 .......... 174

Παράρτημα VI: Εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια .......... 178

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Η έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου συντάσσεται κάθε έτος από την

Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά τις διαδοχικές αιτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ψήφισμα της 9ης

Φεβρουαρίου 1983) και των κρατών μελών (δήλωση αριθ. 19, σημείο 2, προσαρτημένη στη Συνθήκη που

υπεγράφη στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992). Αυτή η έκθεση ανταποκρίνεται επίσης στα αιτήματα

που διατυπώθηκαν στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ή του Συμβουλίου για ειδικούς τομείς.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα αποτελούσε αυθεντική Ένωση δικαίου, που βασίζεται στο δίκαιο και

οικοδομήθηκε από το δίκαιο, εάν η τήρηση και η πραγματική εφαρμογή αυτού του δικαίου από τα κράτη

μέλη - και στο εσωτερικό τους - δεν αποτελούσε το αντικείμενο διαρκούς ελέγχου. Αυτή η αποστολή

ελέγχου ανατίθεται στην Επιτροπή από το άρθρο 155 ΕΚ (1).

Ανέκαθεν κεντρικό σημείο της ετήσιας έκθεσης για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου είναι η ανάλυση των διαδικασιών παράβασης, κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, τις οποίες εξετάζει η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης.

Αυτός είναι και ο σκοπός της παρούσας έκθεσης, που εκθέτει την κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 1995.

Ωστόσο πρέπει να υπενθυμιστεί, κατ' αρχάς, ότι η αποστολή ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου την οποία αναθέτει το άρθρο 155 της Συνθήκης στην Επιτροπή ως «θεματοφύλακα της συνθήκης» δεν περιορίζεται στις διαδικασίες παράβασης. Όταν ασκεί προσφυγές στο Δικαστήριο κατά άλλων οργάνων (άρθρα 173 και 175), όταν ελέγχει τη νομιμότητα των ενισχύσεων που χορηγούν τα κράτη (άρθρο 93), όταν καταπολεμά τις απάτες εις βάρος του προϋπολογισμού της Κοινότητας, όταν μεριμνά για την τήρηση των αρχών απαγόρευσης των συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων που θέτουν τα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης, η Επιτροπή πληροί επίσης την αποστολή ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Οι δραστηριότητες αυτές αποτελούν το αντικείμενο ξεχωριστών εκθέσεων.

Η ιδιαιτερότητα των διαδικασιών παράβασης που βασίζονται στο άρθρο 169 της Συνθήκης είναι πολύ δύσκολο να περιγραφεί.

Σκοπός αυτής της διαδικασίας - την οποία μόνο η Επιτροπή μπορεί να κινήσει - είναι να ρυθμίσει μία διαφορά μεταξύ της Κοινότητας και ενός κράτους μέλους, ενώ οι ιδιώτες δεν μπορούν να είναι διάδικοι. Σκοπός της διαδικασίας αυτής που χαρακτηρίζεται ως «αντικειμενική» είναι να υποχρεώσει ένα κράτος μέλος να συμμορφωθεί με το κοινοτικό δίκαιο. Δεν έχει ως κύριο στόχο να διασφαλίσει τη νομική προστασία του ιδιώτη που επικαλείται το κοινοτικό δίκαιο. Ο ιδιώτης διαθέτει ένδικα μέσα προσφυγής ενώπιον των εθνικών διοικητικών αρχών και ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων που χαρακτηρίζονται ως «κοινοτικά δικαστήρια κοινού δικαίου» που μπορούν να φθάσουν σήμερα ώς την αμφισβήτηση εκ μέρους ιδιώτη της χρηματικής ευθύνης ενός κράτους μέλους για παράβαση του κοινοτικού δικαίου (2). Η καταγγελία που υποβάλλεται στην Επιτροπή αποτελεί ωστόσο αναντικατάστατο μέσο όχι μόνο για την Επιτροπή, αλλά και για τον πολίτη της Κοινότητας. Αυτό είναι προφανές ιδίως όταν ο πολίτης δεν καταφέρνει να τηρηθούν σε εθνικό επίπεδο τα δικαιώματα που έχει βάσει του κοινοτικού δικαίου.

Ακόμη και όταν δεν τις κατέχει, ο πολίτης της Κοινότητας διαδραματίζει βασικό ρόλο στις διαδικασίες παράβασης. Οι καταγγελίες που υποβάλλονται στην Επιτροπή αποτελούν προνομιούχο πηγή πληροφοριών για να κινηθεί τέτοιου είδους διαδικασία, π.χ. όταν αναφέρουν διοικητική πρακτική αντίθετη προς το κοινοτικό δίκαιο ή όταν αποκαλύπτουν παραβάσεις σε τομείς όπου η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να τις ανακαλύψει, επειδή δεν μπορεί να τους ελέγξει. Με τις καταγγελίες ανακαλύπτει επίσης η Επιτροπή την ύπαρξη παραβάσεων σε ενέργειες που τυγχάνουν κοινοτικής συγχρηματοδότησης (3).

Συνεπώς, έχει πρωταρχική σημασία να ενημερώνει η Επιτροπή όχι μόνο τους καταγγέλλοντες - που μερικές φορές δεν έχουν άλλο μέσο προσφυγής από την Επιτροπή - αλλά και όλους τους πολίτες της Κοινότητας και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η ετήσια έκθεση εκφράζει αυτή τη βούληση για διαφάνεια της Επιτροπής.

Το έτος 1995 είναι κατ' αρχάς το πρώτο έτος της Κοινότητας των Δεκαπέντε. Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει τα αποτελέσματα για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στην Αυστρία, στη Σουηδία και στη Φινλανδία. Για πρώτη φορά η Κοινότητα υποδέχθηκε τρία νέα κράτη, παλαιά μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Η συμμετοχή στον ΕΟΧ εξηγεί προφανώς το μεγάλο ποσοστό ανακοίνωσης των μέτρων μεταφοράς κοινοτικών οδηγιών από τα νέα κράτη μέλη, τα οποία είχαν ήδη εντάξει ένα μέρος του κοινοτικού κεκτημένου στην εθνική τους νομοθεσία από την 1η Ιανουαρίου 1994, ημερομηνία κατά την οποία άρχισε να ισχύει η συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Σύμφωνα με το άρθρο 172 παράγραφος 1 της Συνθήκης προσχώρησης, η εποπτεύουσα αρχή ΕΖΕΣ διαβίβασε στην Επιτροπή όλη τη νομοθεσία που της είχαν γνωστοποιήσει τα εν λόγω κράτη (1). Μέσα σε ένα έτος, τα νέα κράτη μέλη ενσωμάτωσαν το κοινοτικό κεκτημένο σε σημείο που το γενικό ποσοστό ανακοίνωσης των εθνικών μέτρων μεταφοράς των οδηγιών να είναι μεγαλύτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο στη Σουηδία και στη Φινλανδία (2) και 84,2 % στην Αυστρία.

Το έτος 1995 ήταν επίσης έτος έντονης δραστηριότητας της Επιτροπής στον τομέα του ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Ποτέ η Επιτροπή δεν είχε, μέσα σε ένα έτος, λάβει τόσες αποφάσεις με βάση το άρθρο 169 της συνθήκης (5 068 αποφάσεις έναντι 4 802 αποφάσεων το 1994).

I. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ ΤΟ 1995

Το έτος 1995 χαρακτηρίζεται από επτά μεγάλες τάσεις:

Α. Στους φακέλους παραβάσεων που καταχωρήθηκαν το 1995 σημειώθηκε μείωση του αριθμού καταγγελιών και αύξηση του αριθμού των περιπτώσεων που ανακαλύφθηκαν αυτεπαγγέλτως.

Β. Το σημαντικό ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην κίνηση των διαδικασιών παράβασης.

Γ. Στις διαδικασίες που άρχισαν το 1995 σημειώθηκε σταθερότητα του αριθμού προειδοποιητικών επιστολών.

Δ. Στις διαδικασίες για τις διαπιστωθείσες παραβάσεις σημειώθηκε μείωση του αριθμού των αιτιολογημένων γνωμών και σταθερότητα του αριθμού προσφυγών.

Ε. Τη σημαντική αύξηση του αριθμού υποθέσεων που έχουν τεθεί στο αρχείο.

ΣΤ. Την έναρξη εκκαθάρισης του παθητικού: ένας μεγάλος αριθμός από τις παλαιότερες υποθέσεις τακτοποιήθηκαν.

Ζ. Μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών παράβασης.

Α. Οι υποθέσεις παράβασης που καταχωρήθηκαν το 1995

- η μείωση του αριθμού καταγγελιών

Η ανάλυση των στατιστικών καταλήγει σε μία εκπληκτική διαπίστωση: ο αριθμός των καταγγελιών που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή δεν αυξάνεται πλέον. Οι αριθμοί των τελευταίων 5 ετών (1991: 1 051, 1992: 1 185, 1993: 1 040, 1994: 1 145, 1995: 978) δείχνουν πράγματι ότι πρόκειται για σαφή τάση και όχι για κάτι τυχαίο (3). Η κατάσταση ωστόσο διαφέρει μεταξύ των διαφόρων τομέων: στον τομέα των τελωνείων και της έμμεσης φορολογίας, ο αριθμός καταγγελιών είναι σταθερός. Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις όπου από 100 έφθασε τις 137 σε ένα έτος, καθώς και στον τομέα των μεταφορών. Αντίθετα, μειώθηκε στον τομέα της γεωργίας (127 αντί 191).

Η σταθερότητα του αριθμού καταγγελιών εκφράζει, λαμβανομένης υπόψη της διεύρυνσης της Κοινότητας και της αύξησης του πληθυσμού της, μείωση του αριθμού καταγγελιών. Η μείωση αυτή είναι σαφέστερη μάλιστα δεδομένου ότι η αύξηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης έπρεπε να προκαλέσει προβλήματα, διαφορές και επομένως επιπλέον καταγγελίες.

Η μείωση αυτή του αριθμού καταγγελιών πρέπει να ερμηνευθεί με πολλή προσοχή.

Θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι πολίτες της Κοινότητας που επικαλούνται το κοινοτικό δίκαιο έλυσαν τα προβλήματά τους ενώπιον των εθνικών διοικήσεων ή των εθνικών δικαστηρίων, χωρίς να χρειασθεί να προσφύγουν στην Επιτροπή. Η εξήγηση αυτή ίσως είναι εσφαλμένη λόγω υπερβολικής αισιοδοξίας. Εν πάση περιπτώσει είναι δύσκολο να αποδειχθεί και θα χρειαζόταν μελέτη που δεν ανήκει στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης.

Η μείωση του αριθμού καταγγελιών ίσως αποτελεί ένδειξη καλύτερης εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου από τα κράτη μέλη, λαμβανομένης υπόψη της κτηθείσας πείρας και του αποτρεπτικού αποτελέσματος των διαδικασιών παράβασης.

Μια άλλη εξήγηση μπορεί να είναι η εξής: η δυνατότητα που προσφέρεται στους ιδιώτες να υποβάλλουν καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι ακόμη αρκετά γνωστή στους πολίτες των νέων κρατών μελών. Οι νέες προσχωρήσεις δεν είχαν επομένως ακόμη ως αποτέλεσμα την ανάλογη αύξηση του αριθμού καταγγελιών.

Επίσης, μερικές φορές δεν είναι γνωστό ποιος είναι ακριβώς ο ρόλος της Επιτροπής, όπως αποδεικνύουν ορισμένες καταγγελίες που δεν υπάγονται προφανώς στην αρμοδιότητά της.

- η αύξηση του αριθμού περιπτώσεων που ανακαλύπτονται αυτεπαγγέλτως

Από το 1994 έως το 1995, ο αριθμός των περιπτώσεων που ανακαλύφθηκαν αυτεπαγγέλτως αυξήθηκε από 277 σε 320.

Αυτό δείχνει ότι ευρισκόμαστε σε περίοδο σταθεροποίησης.

Η νομοθετική δραστηριότητα της Κοινότητας είναι λιγότερο εντατική από ό,τι ήταν (1). Επίσης, ίσως επικεντρώνεται περισσότερο σε ορισμένους στόχους.

Στη γραμμή που καθορίζεται από το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής το 1995, η Επιτροπή τόνισε την πραγματική εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων διενεργώντας εμπεριστατωμένο έλεγχο των όρων εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη, όπως αποδεικνύει η αισθητή αύξηση του αριθμού των περιπτώσεων που ανακαλύπτονται αυτεπαγγέλτως καθώς και η γενική αύξηση του αριθμού των φακέλων παραβάσεων που εξετάζει η Επιτροπή καθ' όλο το έτος. Η Επιτροπή εξέτασε πάνω από 4 800 φακέλους παραβάσεων το 1994. Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 5 068 φακέλους το 1995.

Β. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην έναρξη των διαδικασιών παράβασης είναι σημαντικός Η Επιτροπή καταρτίζει συστηματικά ένα δελτίο εικαζόμενης παράβασης όταν μία κοινοβουλευτική ερώτηση (2) ή μία αναφορά επισημάνει παράβαση του κοινοτικού δικαίου.

Επί του συνόλου των νέων φακέλων παραβάσεων που καταχωρήθηκαν από την Επιτροπή κατά το έτος 1995, 30 προέρχονται από γραπτή ή προφορική ερώτηση μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και 4 από αναφορά.

Σχετικά με αυτό υπενθυμίζονται οι αριθμοί των ετών 1992 (45 κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και 33 αναφορές) και 1993 (30 κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και 23 αναφορές) (3). Οι αριθμοί αυτοί δεν εκφράζουν αρκετά ούτε την ποιοτική ούτε την ποσοτική σημασία του ρόλου του Κοινοβουλίου στην αναγνώριση των παραβάσεων. Πράγματι, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στους ανωτέρω αριθμούς, τα μέλη του Κοινοβουλίου επισημαίνουν εικαζόμενες περιπτώσεις παραβάσεων που μπορεί να είχαν ανακαλυφθεί προηγουμένως από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή να έχουν αποτελέσει αντικείμενο καταγγελίας ήδη καταχωρημένης.

Το ένα τρίτο αυτών των υποθέσεων αφορά παραβάσεις των κοινοτικών ρυθμίσεων για το περιβάλλον (κυρίως βιομηχανικά σχέδια που άρχισαν να εκτελούνται χωρίς προηγούμενη μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων), ένα άλλο τρίτο αφορά την εσωτερική αγορά (για παράδειγμα τα εμπόδια για την ελεύθερη εγκατάσταση των οδοντιάτρων ή τις παραβάσεις των οδηγιών για τις «δημόσιες συμβάσεις»). Ένας ευρωβουλευτής επισήμανε για παράδειγμα στην Επιτροπή μία σειρά από συμβάσεις υπηρεσιών παροχής συμβουλών για τη διαχείριση και τη διευθέτηση του περιβάλλοντος οι οποίες είχαν συναφθεί χωρίς να δημοσιευθούν στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενδιαφέρεται κυρίως για τους δύο τομείς (περιβάλλον και εσωτερική αγορά) που αντιπροσωπεύουν μόνοι τους πάνω από το 60 % των φακέλων που εκκρεμούν στην Επιτροπή.

Γ. Οι διαδικασίες που άρχισαν το 1995: Ο αριθμός των προειδοποιητικών επιστολών είναι σταθερός Η Επιτροπή άρχισε 1 016 διαδικασίες παράβασης το 1995, ενώ το 1994 974 και το 1993 1 209.

Ο αριθμός αυτός οφείλεται βέβαια στο γεγονός ότι ο αριθμός καταγγελιών δεν αυξάνεται πλέον. Επίσης οφείλεται στο ότι οι προκαταρκτικές επαφές μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών - που έχουν συνειδητοποιήσει τη σημασία των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από το κοινοτικό δίκαιο - είναι ολοένα και πιο καρποφόρες.

Δ. Οι διαδικασίες που αφορούν τις διαπιστωθείσες παραβάσεις

- Ο αριθμός των αιτιολογημένων γνωμών μειώθηκε σημαντικά

Η αισθητή μείωση του αριθμού αιτιολογημένων γνωμών που εστάλησαν (192) εξηγείται από τον κατ' εξαίρεση υψηλό αριθμό αιτιολογημένων γνωμών που εστάλησαν το 1994 (546 ενώ το 1993 ήταν 352) και από εσωτερικές τεχνικές καθυστερήσεις στην Επιτροπή, οι οποίες σήμερα έχουν εκλείψει.

- Ο αριθμός προσφυγών είναι σταθερός Το Δικαστήριο επελήφθη 72 νέων προσφυγών για παράβαση κατά τη διάρκεια του έτους 1995 (το 1992 ήταν 64, το 1993 44 και το 1994 89).

Η Επιτροπή προσπαθεί να χρησιμοποιήσει πλήρως την προδικαστική φάση της διαδικασίας παράβασης για να επιτύχει από το σχετικό κράτος μέλος διακανονισμό ή για να διαπραγματευθεί αποδεκτή λύση. Όπως είπε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η προσφυγή για τη διαπίστωση παράβασης υποχρέωσης ενώπιόν του αποτελεί απλώς «ultima ratio που επιτρέπει να υπερισχύσουν τα κοινοτικά συμφέροντα που έχουν θεσπισθεί με τις συνθήκες έναντι της αδράνειας και της αντίστασης των κρατών μελών» (4).

Η σχετική σταθερότητα του αριθμού προσφυγών αποτελεί επίσης συνέπεια του μεγάλου ποσοστού διακανονισμού από τα κράτη μέλη μετά την αποστολή της αιτιολογημένης γνώμης.

Ε. Μεγάλη αύξηση του αριθμού υποθέσεων που έχουν τεθεί στο αρχείο Γενικά ο συνολικός αριθμός των διαδικασιών εικαζόμενων παραβάσεων και των διαδικασιών παραβάσεων που διαπιστώθηκαν, οι οποίες έχουν τεθεί στο αρχείο, αυξήθηκε από 1 811 το 1994 σε 2 045 το 1995. Σχετικά με αυτό, οι ιδιαίτερα σημαντικοί αριθμοί που αναφέρονται στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων είναι η καταχώρηση 238 υποθέσεων που έχουν τεθεί στο αρχείο για δύο μόνο προσφυγές. Η Επιτροπή συλλέγει τους καρπούς μιας μεγάλης παράδοσης διαλόγου με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των συνεδριάσεων επί «δέσμης» φακέλων.

Ο αριθμός των θέσεων στο αρχείο που αποφασίστηκαν μετά την έναρξη της διαδικασίας ανήλθε σε 1 344 το 1995 και 668 το 1994.

Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν ομολογία κάποιας αδυναμίας της Επιτροπής, αλλά ένδειξη ότι είναι αποτελεσματικές οι ενέργειές της προς τα κράτη μέλη, είτε για να διευκολύνει την ανάλογη μεταφορά και μέσα στις προθεσμίες των κοινοτικών οδηγιών, είτε για να εξασφαλίσει την πραγματική εφαρμογή του άμεσα ισχύοντος κοινοτικού δικαίου. Η πολιτική που ακολούθησε η Επιτροπή στον τομέα του περιβάλλοντος είναι υποδειγματική: 182 φάκελοι υπερέβησαν το στάδιο της προειδοποιητικής επιστολής και τέθηκαν στο αρχείο το 1995. Ο αριθμός αυτός ανερχόταν σε 70 μόνο κατά το προηγούμενο έτος. Τα παραδείγματα που αναφέρονται σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις και τον ΦΠΑ πρέπει επίσης να αυξηθούν (1).

ΣΤ. Η εκκαθάριση του παθητικού: ένας μεγάλος αριθμός των παλαιότερων φακέλων έχουν τεθεί στο αρχείο

Χάρη στην αρχή της γενικής εξέτασης του συνόλου των τρεχόντων φακέλων, η Επιτροπή επανεξετάζει περιοδικά όλους τους φακέλους. Έτσι το 1995, όπως κατά τα προηγούμενα έτη, όλοι οι παλαιότεροι φάκελοι επανεξετάσθηκαν συστηματικά.

Από τους 1 545 φακέλους που άνοιξαν το 1992, οι 161 εξετάζονται ακόμη το 1995. Από τους 1 340 φακέλους που άνοιξαν το 1993, οι 225 εξετάζονταν ακόμα το 1995, ενώ ο αριθμός αυτός ήταν 404 πριν από ένα έτος. Ο αριθμός των φακέλων που άνοιξαν το 1994 και που εκκρεμούν ακόμη διαιρέθηκε στα δύο σε ένα έτος, δηλ. μειώθηκε από 1 136 σε 670 (βλέπε πίνακα 1.3).

Είναι σαφές ότι η προσπάθεια αυτή πρέπει να συνεχιστεί. Η διαδικασία παράβασης χωρίζεται σε διαδοχικά στάδια που επιτρέπουν στο κράτος μέλος να σταματήσει την παράβαση πριν από την προσφυγή στο Δικαστήριο. Η διαδικασία αυτή παίρνει επομένως οπωσδήποτε χρόνο. Βέβαια παραμένει το γεγονός ότι οι προθεσμίες για την εξέταση των φακέλων είναι ακόμη πολύ μακρές και ότι η Επιτροπή προσπαθεί να τις μειώσει.

Ζ. Μεγαλύτερη διαφάνεια των διαδικασιών παράβασης

Η διαδικασία παράβασης αποσκοπεί εξ ολοκλήρου, από την ίδια την συνθήκη, στη ρύθμιση της κατάστασης παράβασης, πριν την προσφυγή στο Δικαστήριο, γι' αυτό η διαδικασία αυτή ανέκαθεν ήταν εμπιστευτική και χαρακτηρίζεται από διακριτικότητα, η οποία επιτρέπει ευκολότερα στο κράτος μέλος να συμμορφωθεί.

Η αποπεράτωση της εσωτερικής αγοράς και το διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, καθώς και η βούληση της Επιτροπής να καταστήσει τις ενέργειές της γνωστές, οδήγησαν την Επιτροπή να ενισχύσει την πολιτική της στο θέμα της διαφάνειας. Αυτός είναι ο λόγος που ανέπτυξε την πολιτική της στον τομέα των ανακοινώσεων Τύπου.

Η Επιτροπή αποφάσισε, κατά τη σύνοδο της 19ης Ιουλίου 1995, να δημοσιεύσει 22 ανακοινώσεις Τύπου που καλύπτουν 58 περιπτώσεις παράβασης χωρίς να περιμένει την επίσημη έκδοση της αιτιολογημένης γνώμης ή την κατάθεση προσφυγής ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η διαφάνεια σχετικά με τη δραστηριότητα της Επιτροπής όσον αφορά τον έλεγχο και την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, ιδίως στον τομέα της ενιαίας αγοράς, θεωρήθηκε ως πολιτική προτεραιότητα. Η ενέργεια αυτή επαναλήφθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1995 και είχε θετική απήχηση.

II. Η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1995

Α. Η άμεσα ισχύουσα νομοθεσία

Η εξέταση των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων, εκτός των οδηγιών, συνεχίζεται με σταθερό ρυθμό. Το 1995 αποφασίστηκε η αποστολή 89 προειδοποιητικών επιστολών ενώ το 1994 67.

Αν και υπάρχουν αναλύσεις ανά τομέα, ωστόσο πρέπει να σημειωθούν ορισμένα σημαντικά γεγονότα του έτους 1995.

Με μία σειρά αποφάσεων που εκδόθηκαν το 1995, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διευκρίνισε τα όρια του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 30, όπως ερμηνεύεται από την απόφαση Keck και Mithouard της 24ης Νοεμβρίου 1993 (2) (βλέπε σημείο 2.2.1.1).

Πρέπει να τονισθεί ο μεγάλος αριθμός ανοικτών διαδικασιών παραβάσεων που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, κυρίως όσον αφορά τις διακρίσεις σχετικά με την πρόσβαση στην απασχόληση και το δικαίωμα διαμονής (άρθ. 48 της Συνθήκης και κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68) (3).

Στον τομέα του ανταγωνισμού, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή μπόρεσε να θέσει τέλος με αποτελεσματικό τρόπο στο μονοπώλιο των τελωνειακών εργασιών στο λιμάνι της Γένοβας.

Στον τομέα της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, η σημασία της διαφοράς σχετικά με το άρθρο 119 της συνθήκης όσον αφορά την ισότητα μεταχείρισης μεταξύ ανδρών και γυναικών δεν μειώνεται. Η απόφαση Kalanke της 17ης Οκτωβρίου 1995 όσον αφορά την ευνοϊκή διακριτική μεταχείριση υπέρ των γυναικών οδήγησε στην ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής (1).

Στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, η Επιτροπή εξετάζει συστηματικά τις εθνικές νομοθεσίες για να εκτιμήσει κατά πόσο συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο όσον αφορά τη χορήγηση σημαίας και τα τεχνικά μέτρα διατήρησης των πόρων.

Β. Οι οδηγίες

1. Η ανακοίνωση των μέτρων μεταφοράς

Ο αριθμός ανοικτών διαδικασιών το 1995 λόγω μη ανακοίνωσης των μέτρων μεταφοράς αυξάνεται κάπως σε σχέση με το προηγούμενο έτος (799 αντί 732).

Ο κατωτέρω πίνακας δίνει μια γενική εικόνα της κατάστασης εφαρμογής του συνόλου των οδηγιών που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου 1995. Παρατηρείται ότι ο αριθμός των οδηγιών που άρχισαν να ισχύουν κατά το περασμένο έτος αυξάνεται λιγότερο απ' ό,τι κατά τα προηγούμενα έτη (σαράντα περίπου αντί εξήντα το 1994). Προφανώς πρόκειται για τα πρώτα αποτελέσματα της λιγότερο εντατικής νομοθετικής δραστηριότητας της Κοινότητας. Η Κοινότητα νομοθετεί λιγότερο για να νομοθετεί καλύτερα. Η τάση αυτή θα ενισχυθεί κατά τα επόμενα έτη (βλέπε σχετικά με το θέμα αυτό το έγγραφο που παρουσίασε η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης το Δεκέμβριο του 1995 «Καλύτερη νομοθεσία»: η Επιτροπή ανέλαβε την πρωτοβουλία για 25 προτάσεις κειμένων το 1995 έναντι 61 το 1990 και 51 το 1992. Για το 1996 προβλέπει 19) (2).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Στις 31 Δεκεμβρίου 1995, τα κράτη μέλη είχαν γνωστοποιήσει κατά μέσο όρο το 90,7 % των εθνικών μέτρων εκτέλεσης που είναι απαραίτητα για την εφαρμογή όλων των ισχυουσών κοινοτικών οδηγιών. Ο αριθμός αυτός μειώθηκε σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (91,89 %) λόγω του ότι ελήφθησαν υπόψη τα τρία νέα κράτη μέλη. Οι ατομικές «επιδόσεις» των δώδεκα άλλων κρατών μελών αυξήθηκαν όλες. Επομένως διαπιστώνεται:

- ποσοστό γνωστοποίησης αυξημένο στα τρία νέα κράτη μέλη:

- η Σουηδία ευρίσκεται στην έκτη θέση,

- το αποτέλεσμα της Αυστρίας εξηγείται κατά ένα μεγάλο μέρος από την καθυστέρηση στη γνωστοποίηση των μέτρων μεταφοράς στον τομέα της γεωργίας (βλέπε σημείο 2.3),

- η κατάσταση της Φινλανδίας εξηγείται κυρίως από το ειδικό καθεστώς που ισχύει για τα νησιά Εland δυνάμει του διεθνούς δικαίου (5). Συγκεκριμένα, τα νησιά αυτά διαθέτουν αυτονομία σε ορισμένους τομείς όπως η γεωργία και το περιβάλλον και πρέπει να θεσπίσουν ειδικά μέτρα μεταφοράς. Με εξαίρεση την κατάσταση των νήσων Εland, το ποσοστό της Φινλανδίας είναι ανώτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο 7 - βελτίωση του ποσοστού γνωστοποίησης των εθνικών μέτρων μεταφοράς των οδηγιών και στα δώδεκα άλλα κράτη μέλη και, για πρώτη φορά, ποσοστό περίπου 98 % σε ένα κράτος μέλος (Δανία).

Πίσω από τα αυξημένα αυτά ποσοστά κρύβεται ωστόσο μία άλλη πραγματικότητα.

Το ποσοστό γνωστοποίησης είναι 100 % στον τελωνειακό τομέα και στον τομέα του δικαιώματος διαμονής (εκτός από το Βέλγιο και τη Γερμανία για το δικαίωμα διαμονής).

Το ποσοστό γνωστοποίησης είναι παντού πάνω από 90 % στους τομείς των αγαθών εξοπλισμού και των οχημάτων με κινητήρα καθώς και σχετικά με την αναγνώριση των διπλωμάτων.

Τα ποσοστά γνωστοποίησης διαφέρουν πολύ μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Οι τομείς στους οποίους συνεχίζονται οι μεγαλύτερες δυσχέρειες και στους οποίους ήδη παλαιά μέτρα μεταφοράς των οδηγιών δεν έχουν ακόμη γνωστοποιηθεί είναι το περιβάλλον (σημεία 1.2 και 2.8), οι μεταφορές (σημείο 2.8), η ενέργεια (σημείο 2.5).

Στον τομέα της γεωργίας, οι καθυστερήσεις στη γνωστοποίηση των εθνικών μέτρων μεταφοράς παραμένουν σημαντικές όσον αφορά ιδίως τις οδηγίες που εκδόθηκαν στο πλαίσιο του Λευκού Βιβλίου για την εσωτερική αγορά. Ο αριθμός των προσφυγών στο Δικαστήριο αυξήθηκε από 34 το 1994 σε 57 το 1995 (σημεία 1 και 2.2). Ωστόσο, η εξέλιξη θεωρείται θετική: ο αριθμός νέων διαδικασιών που κινήθηκαν λόγω μη γνωστοποίησης των μέτρων μεταφοράς μειώθηκε σε σχέση με το 1994. Το ίδιο συμβαίνει επίσης και στις αιτιολογημένες γνώμες.

Στο τομέα της προστασίας των καταναλωτών, τα εθνικά μέτρα μεταφοράς της σημαντικής οδηγίας 92/59/ΕΟΚ (1) για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων δεν γνωστοποιήθηκαν ακόμη από πέντε κράτη μέλη.

2. Μέτρα μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία Η Επιτροπή ξεκινά από την αρχή ότι πολλές από τις περιπτώσεις κακής εφαρμογής των κοινοτικών οδηγιών θα αποφεύγονταν εάν τα εθνικά μέτρα που λαμβάνονται για τη μεταφορά τους συμφωνούσαν με τις απαιτήσεις της οδηγίας.

Γι' αυτό, ο έλεγχος της «ποιότητας» των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των κοινοτικών οδηγιών αποτελεί ένα από τα καθήκοντα προτεραιότητας της Επιτροπής για το θέμα του ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή εξετάζει, κατά το δυνατόν, συστηματικά τις υφιστάμενες νομοθεσίες, όπως δείχνει, για παράδειγμα, η δράση της στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων (βλέπε κατωτέρω σημείο 2.2.1).

Ο αριθμός νέων φακέλων που καταχωρήθηκαν λόγω μη συμμόρφωσης αυξήθηκε από 54 το 1994 σε 63 το 1995. Αποφασίστηκε δε η αποστολή 23 προειδοποιητικών επιστολών (έναντι 32 το προηγούμενο έτος).

Σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, ο αριθμός των φακέλων που εξετάζονται λόγω ατελούς μεταφοράς στην εθνική νομοθεσία διπλασιάστηκε μέσα σε ένα έτος, και από 14 περιπτώσεις το 1994 αυξήθηκε σε 30 περιπτώσεις το 1995.

Ο προσδιορισμός των κυρίων αιτίων της ατελούς μεταφοράς αποτέλεσε το αντικείμενο εμπεριστατωμένης ανάλυσης στον τομέα του περιβάλλοντος (σημείο 1.3) όπου παρατηρήθηκε ότι ο έλεγχος της συμφωνίας με την κοινοτική νομοθεσία των εθνικών μέτρων εκτέλεσης μπορεί να απαιτήσει ιδιαίτερα λεπτή ανάλυση του εθνικού δικαίου ιδίως όταν η αρμόδια αρχή για τη μεταφορά δεν ανήκει στο εθνικό επίπεδο αλλά στο περιφερειακό ή επαρχιακό - πράγμα που μπορεί να συνεπάγεται την έκδοση πολλών κειμένων για το ίδιο κράτος μέλος. Επίσης, οι οδηγίες μπορεί να επιβαρύνουν τα κράτη μέλη με πολύπλοκες υποχρεώσεις που απαιτούν την έκδοση ή τροποποίηση πολλών νομικών κειμένων.

3. Η εφαρμογή των μέτρων μεταφοράς

Οι καταγγελίες για συγκεκριμένες περιπτώσεις κακής εφαρμογής ενός εθνικού κειμένου που λαμβάνεται για την εκτέλεση οδηγίας αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την Επιτροπή, ιδίως όταν αποκαλύπτουν ελλείψεις κατά τη μεταφορά του κειμένου αυτού σε σύγκριση με την οδηγία ή όταν αποδεικνύουν επανειλημμένες παραβάσεις ή οριζόντια προβλήματα, όπως διοικητικές πρακτικές ασυμβίβαστες με την οδηγία. Έτσι, το 1995, πάνω από 40 καταγγελίες αφορούσαν τις οδηγίες για την αναγνώριση των διπλωμάτων για επαγγελματικούς λόγους.

Βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις, οι καταγγελίες που αναφέρουν κακή εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας σύμφωνης με την κοινοτική οδηγία την οποία μεταφέρει θα μπορούσαν να εξετάζονται και να αντιμετωπίζονται σε εθνικό επίπεδο από τις εθνικές διοικήσεις και τα εθνικά δικαστήρια (2). Ωστόσο η Επιτροπή θεωρείται ως η απαραίτητη λύση προσφυγής, ιδίως όταν τα εθνικά ένδικα μέσα έχουν εξαντληθεί, είναι μάταια ή αναποτελεσματικά.

Για την καλύτερη εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου απαιτείται κατ' αρχάς πολιτική πρόληψης των παραβάσεων.

Αυτό επιδιώκεται με τη μεγαλύτερη συμμετοχή των εθνικών οργάνων, και ιδίως των εθνικών κοινοβουλίων στην κοινοτική νομοθετική διαδικασία. Κατ' αυτό τον τρόπο θα μειωθούν οι δυσχέρειες πραγματικής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη.

Η διατήρηση τακτικών επαφών με τις εθνικές αρχές στο πλαίσιο των θεσμικών επιτροπών κυρίως βοηθά στην αποφυγή των παραβάσεων (1).

Η έγκαιρη ενημέρωση της Επιτροπής, όπως η διαδικασία ενημέρωσης στον τομέα των κανόνων και τεχνικών ρυθμίσεων που προβλέπεται από την οδηγία 83/119/ΕΟΚ (2) βοηθά επίσης την πρόληψη νέων εμποδίων κατά τις συναλλαγές (3). Σε πρόσφατη απόφαση, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ενίσχυσε τη χρησιμότητα αυτής της διαδικασίας ενημέρωσης (4).

Οι προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή για τη διάδοση του κοινοτικού δικαίου, για να καταστεί κατανοητό και προσιτό, αποτελούν επίσης αναπόσπαστο μέρος αυτής της πολιτικής.

Το έργο του ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου παραμένει ωστόσο έργο χωρίς τέλος, για το οποίο η Επιτροπή έθεσε δύο στόχους προτεραιότητας:

- να θέσει τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στο επίκεντρο της δράσης της. Το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 1996 χαρακτηρίζεται σαφώς από αυτή την προοπτική (5),

- να κατανείμει με ικανοποιητικό τρόπο τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου από την Κοινότητα και το ρόλο που ανατίθεται σχετικά με το θέμα αυτό στις εθνικές αρχές, και ιδίως στις δικαστικές αρχές.

Πράγματι, το έργο της Επιτροπής θα ήταν μάταιο χωρίς κοινοτικούς πολίτες άγρυπνους και προσεκτικούς για την τήρηση των δικαιωμάτων τους, χωρίς εθνικές δικαστικές και διοικητικές αρχές που να δίνουν προτεραιότητα στην τήρηση του κοινοτικού δικαίου. Αυτό εξέφρασε η Επιτροπή στη γνώμη που εξέδωσε στις 28 Φεβρουαρίου 1996 για την προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης που προβλέπεται από το άρθρο Ν παράγραφος 2 της Συνθήκης του Μάαστριχτ:

Η εδραίωση Ένωσης δικαίου σημαίνει κυρίως εξασφάλιση της εφαρμογής και τήρησης του κοινοτικού δικαίου, για την οποία είναι κατ' αρχάς υπεύθυνες οι εθνικές αρχές. Αυτό επιβάλλεται πολύ περισσότερο σε μία διευρυμένη Κοινότητα όπου τα νομικά και διοικητικά εθνικά συστήματα είναι ακόμη πιο διαφορετικά.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι:

- τα μέσα της για την εξασφάλιση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου πρέπει να καταστούν αποτελεσματικότερα, ιδίως όσον αφορά την εσωτερική αγορά 7 - ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου πρέπει να ενισχυθεί, ιδίως όσον αφορά την τήρηση των αποφάσεών του (6).

Τέλος, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την επαγρύπνηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσον αφορά τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου. Ο ρόλος του για την ανίχνευση των παραβάσεων έχει τονισθεί. Παρεμβαίνοντας στις εθνικές πολιτικές αρχές και ευαισθητοποιώντας την κοινή γνώμη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να διαδραματίσει ακόμη σημαντικότερο ρόλο για να τεθεί τέλος στις παραβάσεις που εκτίθενται στην παρούσα έκθεση.

Η Επιτροπή χρειάζεται τη συνεχή συμπαράσταση ενός Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αποδίδει στην πραγματική εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας την ίδια σημασία που αποδίδει και στην κατάρτισή της.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>