Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά την "Εφαρμογή του πρώτου Προγράμματος Δράσης για την Καινοτομία στην Ευρώπη"»

(98/C 235/10)

Στις 21 Ιανουαρίου 1998, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του ομόφωνα στις 13 Μαΐου 1998 (Εισηγήτρια: η κ. Sirkeinen).

Κατά την 355η σύνοδο ολομέλειάς της 27ης και 28ης Μαΐου 1998 (συνεδρίαση της 27ης Μαΐου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση, με 116 ψήφους υπέρ, και 3 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη γνωμοδότησή () της σχετικά με την Πράσινη Βίβλο της καινοτομίας επισημαίνει ότι:

- η καινοτομία αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης, καθώς και για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και ευημερία,

- η καινοτομία δημιουργεί βάσεις για την προώθηση της συνοχής, και

- η καινοτομία εκ φύσεως είναι μία δράση εκτενής και διάσπαρτη, μία διαδικασία με πολλούς συντελεστές, η προσέγγιση της οποίας πρέπει να γίνει με βάση την αρχή της επικουρικότητας αλλά με τρόπο συντονισμένο.

1.2. Η μείωση της ανεργίας στην Ευρώπη προϋποθέτει τη λήψη νέων θέσεων και μεθόδων προσέγγισης. Πρέπει κυρίως να βελτιωθούν οι προϋποθέσεις για την καινοτομία στην Ευρώπη. Τούτο μακροπρόθεσμα εκτός από την έρευνα και την τεχνολογία συμβάλει στην λήψη θέσεων όσον αφορά τον πολιτισμό, στην κοινωνική και εκπαιδευτική ανάπτυξη καθώς και στη θέσπιση νομικού πλαισίου. Με τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Άμστερνταμ και του Λουξεμβούργου ανατέθηκε στην Επιτροπή να προωθήσει την έρευνα και την καινοτομία με στόχο τη μείωση της ανεργίας.

1.3. H Επιτροπή άρχισε το διάλογο για την πολιτική της καινοτομίας με τη δημοσίευση της «Πράσινης Βίβλου για την Καινοτομία» το 1995 (). Επ'αυτού η ΟΚΕ υιοθέτησε σχετική γνωμοδότηση τον Μάιο του 1996 (). Με βάση την Πράσινη Βίβλο η Επιτροπή ετοίμασε τον Δεκέμβριο του 1996 το Πρώτο Πρόγραμμα δράσης για την Καινοτομία στην Ευρώπη. Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται το περιεχόμενο της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την πρώτη ετήσια έκθεση που αφορά την εφαρμογή του προγράμματος δράσης καθώς και τα κύρια σημεία των προτάσεων για το 1998.

2. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής

Το υπό εξέταση έγγραφο περιλαμβάνει:

2.1. Εφαρμογή του προγράμματος δράσης

Η εφαρμογή του προγράμματος δράσης άρχισε ήδη σε κοινοτική κλίμακα. Στους πίνακες που ακολουθούν προσφέρεται μία συνοπτική παρουσίαση των διαφόρων μέτρων, της προόδου που έχει σημειωθεί καθώς και του σταδίου στο οποίο βρίσκονται οι διάφορες προσπάθειες που καταβάλλονται σε επιμέρους τομείς.

Προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας

Πράσινο Βιβλίο για τις ευρεσιτεχνίες:

- Απόφαση της Επιτροπής για επόμενα μέτρα, αρχή 1998

Help-Desk προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας:

- Προκήρυξη διαγωνισμού για την προσφορά υπηρεσιών από τρίτους, αρχές 1998, διαθεσιμότητα μέσα 1998

Πρόσβαση σε πληροφορίες για τις ευρεσιτεχνίες:

- Καθιέρωση ενός ενιαίου χώρου χρηστών που θα αποφασιστεί από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών

Προστασία βιοτεχνολογικών ανακαλύψεων:

- Συμφωνία του Συμβουλίου για την έκδοση σχετικής οδηγίας το Νοέμβριο 1997

Η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας στην κοινωνία των πληροφοριών:

- Πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση οδηγίας της 10ης Δεκεμβρίου 1997

Τεχνικές εφευρέσεις

- Πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση οδηγίας σε SYNδυασμό με τις συζητήσεις για το Πράσινο Βιβλίο «Η προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά»

Η χρηματοδότηση της καινοτομίας

Οι ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές:

- Δημιουργία Euro-Nouveau Marchι και EASDAQ

- Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τα υφιστάμενα εμπόδια για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 1998

I-TEC (καινοτομία και επιχειρηματικά κεφάλαια):

- Επιλογή 9 ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων, τέλη του 1997 (380 εκατ. Ecu για 150 μικρομεσαίες επιχειρήσεις τεχνολογίας αιχμής, επιδιώκεται η δικτύωση των ταμείων

JEV-Joint European Ventures:

- Θέσπιση μέτρου για την υποστήριξη των JEV (5 εκατ. Ecu)

LIFT (γραφείο συνδρομής για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας):

- Προκήρυξη διαγωνισμού για την επιλογή εξωτερικών οργανισμών για τη λειτουργία των Help-Desk με στόχο τη σύναψη επαφών μεταξύ επενδυτών και φορέων, διαθεσιμότητα μέσα 1998

Οι επιχειρήσεις και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά μέσα:

- Επενδυτικά φόρουμ και εκπαιδευτικά σεμινάρια μέσω του προγράμματος Innovation (μέχρι στιγμής περί τα 330 προγράμματα) και Brite-Euram (μέχρι στιγμής 5 προγράμματα)

- Σύσταση του φόρουμ βιοτεχνολογίας

- Γύρος συνομιλιών στο Παρίσι με αντικείμενο την καινοτομία, την εγκατάσταση επιχειρήσεων και την απασχόληση

Το κανονιστικό πλαίσιο και η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών

Επιχειρησιακή ομάδα BEST (απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών των επιχειρήσεων):

- Εκπόνηση έκθεσης για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 1998

SLIM (απλούστευση των νομοθετικών διαδικασιών για την ενιαία αγορά):

- Έκθεση προς το Συμβούλιο το Νοέμβριο του 1997

Ευρωπαϊκοί Όμιλοι Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ):

- Ανακοίνωση της Επιτροπής «Συμμετοχή των ΕΟΟΣ σε δημόσια έργα και προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο»

- Κατευθυντήριες γραμμές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις σχετικά με τους ΕΟΟΣ στους κόλπους του δικτύου REGIE (Ευρωπαϊκό δίκτυο ομίλων οικονομικού σκοπού)

Εκπαίδευση και κατάρτιση

Το πρόγραμμα Erasmus για τους εκπαιδευόμενους:

- 70 000 διεθνείς εκπαιδευτικές διαμονές έως το 1998

EUROPASS:

- Κατάρτιση εκ περιτροπής στην ανώτερη εκπαίδευση με επαγγελματικό προσανατολισμό

Campus-Voice:

- Δίκτυο συνεργασίας 70 ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, 6 επιχειρήσεων και 7 εφημερίδων καθώς και ενώσεων σπουδαστών

Form-Inno-Tech:

- Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου για τις επιχειρήσεις και τη σύσταση μικρομεσαίων επιχειρήσεων το Σεπτέμβριο του 1997

Train-Re-Tech:

- Διασύνδεση των προγραμμάτων εκπαίδευση και κινητικότητα των επιστημόνων και Leonardo, παράταση του 5ου προγράμματος πλαισίου

- Διεύρυνση του ερευνητικού δικτύου TMR

Ο προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία

5ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε& ΤΑ:

- Επικεντρωμένες κατευθυντήριες δράσεις ως κύρια συστατικά του προγράμματος πλαισίου

- Προαγωγή της καινοτομίας στους κόλπους του θεματικού προγράμματος

Ενσωμάτωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε& ΤΑ:

- Οριζόντιο πρόγραμμα «Καινοτομία και συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων»

- Συμμετοχή 9 000 μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο 4ο πρόγραμμα πλαίσιο με διάρκεια 30 μηνών

Καλύτερος συντονισμός της έρευνας και της τυποποίησης:

- Έγγραφο εργασίας για την έρευνα και την τυποποίηση

PROSOMA Esprit:

- Τα αποτελέσματα Ε& ΤΑ διατίθενται σε CD-ROM και στο Internet

Πρωτοβουλία για τη μεταφορά τεχνολογίας στο κοινό κέντρο ερευνών (ΚΚΕρ):

- Σταδιακή υλοποίηση της πρωτοβουλίας συμπεριλαμβανομένης και της παρακολούθησης της εξέλιξης και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων από το 1998

Ενισχυμένος συνολικός συντονισμός

Δημιουργία μηχανισμών συντονισμού:

- Ομάδα των Γενικών Διευθυντών για την Καινοτομία

- Καταρτίζεται ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Συνοχή, ανταγωνιστικότητα, πολιτική Ε& ΤΑ και καινοτομία»

Πίνακας ελέγχου των επιδόσεων και των πολιτικών καινοτομίας στην Ευρώπη:

- Επικύρωση του προγράμματος και του χρονοδιαγράμματος της σύνοψης, Νοέμβριος 1997

2.2. Προτεραιότητες δράσης για το 1998

2.2.1. H συνέχιση της εφαρμογής του προγράμματος δράσης θα παραμείνει πρώτιστη προτεραιότητα της Επιτροπής, ιδιαίτερα δε στους τομείς:

- της πνευματικής ιδιοκτησίας 7

- της πρόσβασης στη χρηματοδότηση 7

- της απλούστευσης των διοικητικών διαδικασιών 7

- της ανάπτυξης του επιχειρηματικού πνεύματος.

2.2.2. Με βάση τους ανωτέρω στόχους, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί σε δράσεις που αποσκοπούν:

- στην κινητοποίηση των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων φορέων με τη συμμετοχή τους κυρίως στην κατάρτιση του πίνακα ελέγχου για την καινοτομία 7

- στην ενθάρρυνση σύστασης, ανάπτυξης και επέκτασης επιχειρήσεων και κυρίως όσων βασίζονται στις νέες τεχνολογίες 7

- στην ενθάρρυνση νέων μορφών παραγωγής και εμπορίας 7

- στην ενίσχυση του επαγγελματισμού στα επαγγέλματα υποστήριξης της καινοτομίας ιδιαίτερα με την κατάρτιση στους τομείς της μεσιτείας της τεχνολογίας, της μεταφοράς της τεχνολογίας και της χρηματοοικονομικής ανάλυσης των αξιών της τεχνολογίας 7

- στη διευκόλυνση της διασύνδεσης ή, εάν χρειαστεί, της θέσης σε λειτουργία δημόσιων και/ή ιδιωτικών δικτύων για τη στήριξη και παροχή συμβουλών σε επιχειρήσεις για θέματα τεχνολογίας, εμπορίας, διαχείρισης, ενημέρωσης και χρηματοδότησης.

2.2.3. Στο έγγραφο επισυνάπτεται παράρτημα με ενημερωτικά δελτία για τις προαναφερθείσες δράσεις.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικεντρώνεται στις προτεραιότητες δράσης για το 1998 που αναφέρονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής. Από τα υφιστάμενα μεμονωμένα μέτρα που εφαρμόζονται εξετάζονται μόνον εκείνα για τα οποία υπάρχουν νέες ουσιαστικές παρατηρήσεις. Η ΟΚΕ έχει ήδη καταρτίσει πολλές γνωμοδοτήσεις οι οποίες αφορούν είτε το πρόγραμμα δράσης είτε την πολιτική για την καινοτομία (). Στην παρούσα γνωμοδότηση δεν επαναλαμβάνονται οι απόψεις που υπάρχουν σε αυτές τις γνωμοδοτήσεις, αποτελούν ωστόσο τη βάση της.

3.2. Είναι συνεπώς σκόπιμο, τόσο από πλευράς δράσης, όσο από πλευράς ενδιαφέροντος, να δημοσιεύει η Επιτροπή ετησίως έκθεση σχετικά με τις σημαντικότερες προτάσεις για το πρόγραμμα δράσης που αφορά την πολιτική για την καινοτομία. Ιδιαίτερη προσοχή συνεπώς θα πρέπει να δοθεί στη διατύπωση της εν λόγω έκθεσης. Η ανακοίνωση παρά το μικρό της μέγεθος είναι δυσνόητη, εφόσον η διάρθρωσή της αποκλίνει από τη διάρθρωση του προγράμματος δράσης για την καινοτομία. Οι προτεραιότητες δράσης για το 1998 δεν είναι θεμελιωμένες ούτε αναφέρονται τα απαραίτητα προς λήψη μέτρα.

3.3. Η ΟΚΕ προτείνει να βελτιωθεί η σαφήνεια της έκθεσης με την προσθήκη συνοπτικής παρουσίασης σε μορφή πίνακα, ο οποίος να έχει τρεις στήλες:

- δράσεις προτεραιότητας 7

- αποτελέσματα κάθε δράσης 7

- προβλεπόμενες δράσεις για το επόμενο έτος.

Οι στόχοι και οι προτεραιότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής για την καινοτομία

3.4. Το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι το υψηλό ποσοστό ανεργίας. Είναι συνεπώς απαραίτητο η πολιτική για την καινοτομία να συμβάλλει στην άμβλυνση και αυτού του προβλήματος. Στις χώρες όπου πραγματοποιούνται περισσότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην έρευνα, στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες δημιουργούνται και οι περισσότερες θέσεις απασχόλησης.

3.5. Η καινοτομία είναι πριν απ' όλα θέμα πολιτισμού. Τούτο θα πρέπει να προβληθεί περισσότερο στο πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής. Ειδικότερα η Επιτροπή θα πρέπει να επιμείνει στις θέσεις και στις προσδοκίες της κοινωνίας σε ό,τι αφορά τη μεταρρύθμιση, στη συμπεριφορά απέναντι στις αλλαγές και τους κινδύνους, στο επιχειρηματικό πνεύμα και γενικά στο δυναμισμό. Η ανάπτυξη της κατάρτισης καθώς και η ενίσχυση της σχέσης μεταξύ κατάρτισης αφενός, και των επαγγελματικών κλάδων και των επιχειρήσεων αφετέρου, διαδραματίζουν καθοριστικής σημασίας ρόλο.

3.6. Για την επίτευξη της καινοτομίας είναι σημαντική η όσο το δυνατό μεγαλύτερη συνεισφορά στην όλη διαδικασία της καινοτομίας για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης καθώς και η οργάνωση εργασίας ούτως ώστε να προωθείται η συμμετοχή όλων και να αξιοποιείται η τεχνογνωσία τους με στόχο την ανάπτυξη.

3.7. Στην Ευρώπη η προσοχή επικεντρώνεται εκ παραδόσεως στο γεγονός ότι κατά τη διαρθρωτική αλλαγή των επαγγελματικών κλάδων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική συνοχή. Τούτο ενισχύεται σήμερα και από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Σε αυτή τη διεργασία σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο κοινωνικός διάλογος μεταξύ των φορέων της αγοράς εργασίας.

3.8. Οι θέσεις απασχόλησης δημιουργούνται κατά πρώτο λόγο στο πλαίσιο των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, της βιοτεχνίας και των πολύ μικρών επιχειρήσεων διότι βρίσκονται πιο κοντά στην αγορά και μπορούν να προσαρμοστούν και να ανταποκριθούν άμεσα στις ανάγκες των ανθρώπων. Πρώτιστη προτεραιότητα για τη βελτίωση των ΜΜΕ αποτελεί η συμμετοχή τους σε κάθε στάδιο της διαδικασίας καινοτομίας. Η ΟΚΕ έχει επιστήσει την προσοχή στο θέμα αυτό σε πολλές γνωμοδοτήσεις της (). Καθοριστικής σημασίας μέσο για την επίτευξη τούτου είναι η δημιουργία δικτύων επιχειρήσεων και ειδικότερα η συνεργασία μικρών και μεγαλύτερων επιχειρήσεων.

3.8.1. Κατά την υλοποίηση του προγράμματος δράσης για την καινοτομία θα πρέπει να εφαρμοστεί η κλασική τυπολογία των ΜΜΕ, που αναφέρεται στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση, δηλαδή, οι ΜΜΕ που είναι πρωτοπόρες στις νέες τεχνολογίες, οι ΜΜΕ που είναι χρήστες των τεχνολογιών και οι «παθητικές» ΜΜΕ. Στο σημείο 5.1.4 της παρούσης γνωμοδότησης υπάρχει συγκεκριμένη πρόταση προς αυτή την κατεύθυνση.

3.9. Η πολιτική για την καινοτομία είναι ένας πολυδιάστατος τομέας όπου εξετάζεται η δράση όχι μόνον των επιχειρήσεων και των μεμονωμένων φορέων αλλά και η δράση σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο επεσήμανε ότι η EE στην πολιτική της για την καινοτομία πρέπει να επικεντρωθεί κατά πρώτο λόγο στις σχετικές με το θέμα αρμοδιότητές της, δηλαδή να ασχοληθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο με τα θέματα που αφορούν το κανονιστικό πλαίσιο, την εσωτερική αγορά, τα διαρθρωτικά ταμεία και τα προγράμματα έρευνας. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση αυτών των τομέων και η εξεύρεση ανθρώπινων πόρων είναι σαφώς πρωταρχική.

3.10. Η ΕΕ μπορεί να παρέμβει σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο καθώς και σε επίπεδο αγοράς εφόσον η παρέμβασή της συνεπάγεται προστιθέμενη αξία ή εφόσον απαιτείται πολιτική κινητικότητα. Οι τυπικά αποκεντρωμένοι τομείς των συστημάτων καινοτομίας είναι η χρηματοδότηση, η εκπαίδευση καθώς και η δημιουργία επιχειρήσεων, η ανάπτυξη και η έρευνα. Οι τομείς αυτοί πρέπει να κατέχουν την πρώτη θέση στη δράση της ΕΕ για τη συλλογή και τη διάδοση πληροφοριών καθώς και για τη δυνατότητα ανταλλαγής εμπειριών και τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των οργανισμών παροχής συμβουλών όπως επίσης και για τον απαραίτητο συντονισμό των δράσεων σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

Πρώτο πρόγραμμα δράσης για την καινοτομία

3.11. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι πολλές απόψεις της, που περιλαμβάνονται στη γνωμοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο της Καινοτομίας (), υπάρχουν στο πρόγραμμα δράσης. Η ΟΚΕ ωστόσο δεν είχε την ευκαιρία να καταρτίσει γνωμοδότηση για το πρόγραμμα δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη, και για το λόγο αυτό διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

3.11.1. Η προώθηση της καινοτομίας προϋποθέτει αποτελεσματικό και σαφώς λειτουργικό πρόγραμμα δράσης. Το πρώτο πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για την καινοτομία και η εφαρμογή του χαρακτηρίζονται από έλλειψη προσανατολισμού και κατακερματισμό. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η προώθηση της καινοτομίας είναι αφεαυτής πολυδιάστατη και γι αυτό δύσκολη, αλλά εκφράζει την ανησυχία της για τις συνέπειες του προγράμματος δράσης της Επιτροπής.

3.11.2. Το πρόγραμμα δράσης βασίζεται στην έρευνα και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της, ιδιαίτερα με βάση το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Πολλά μέτρα αφορούν τη δυνατότητα βελτίωσης και την εξάλειψη των εμποδίων σε ό,τι αφορά την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

3.11.3. Ωστόσο όλες οι καινοτομίες δεν πηγάζουν από την έρευνα. Στο πρόγραμμα δράσης παραλείπεται εξ ολοκλήρου ένα ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα της καινοτομίας, η αγορά. Η αναγνώριση των αναγκών της αγοράς και η διαχείριση της αγοράς στις επιχειρήσεις τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ αναπτύσσονται παράλληλα με την προσφορά στον τομέα της τεχνολογίας. Τούτο πρέπει να επισημανθεί σαφώς στο πρόγραμμα δράσης, έστω κι αν το μεγαλύτερο τμήμα των μέτρων, όπως αυτά που αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση, δεν αποτελούν αρμοδιότητα της ΕΕ.

3.11.4. Ωστόσο στην αρμοδιότητα της ΕΕ εμπίπτει σαφώς η αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς που είναι η βασική προϋπόθεση για την επίτευξη της καινοτομίας. Τούτο ισχύει για όλα τα τμήματα της αγοράς, αλλά υπάρχουν ακόμη προβλήματα σε ορισμένους κλειστούς τομείς. Όταν γίνονται συγκρίσεις με τους μεγαλύτερους ανταγωνιστές, η βραδύτητα της ανάπτυξης είναι περισσότερο αισθητή στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής, στους οποίους δημιουργείται πρωτίστως η καινοτομία.

3.11.5. Τα διαρθρωτικά ταμεία είναι ο σημαντικότερος πόρος της ΕΕ, επειδή υποστηρίζουν την περιφερειακή ανάπτυξη, τη συνοχή των επαγγελματικών κλάδων της Ευρώπης καθώς και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης. Κεντρικός άξονας στο μέλλον της πολιτικής για την καινοτομία στην ΕΕ πρέπει να είναι και η χορήγηση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων για την προώθηση της καινοτομίας. Τούτο θα συμβάλλει επίσης στην προώθηση της απασχόλησης, πράγμα το οποίο κατά τη γνώμη της ΟΚΕ αποτελεί πρώτιστο στόχο της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων. Το θέμα αυτό απλώς αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης.

3.11.6. Για τη βελτίωση της δράσης που αφορά την καινοτομία είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη όλα τα σχέδια που αφορούν την ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών στην Ευρώπη. Η κοινωνία των πληροφοριών αποτελεί γόνιμο περιβάλλον για την καινοτομία και δημιουργεί αφενός, ζήτηση και, αφετέρου, προϋποθέσεις για νέα προϊόντα και υπηρεσίες.

Εφαρμογή του προγράμματος δράσης

3.12. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευρεία εφαρμογή του προγράμματος δράσης για την καινοτομία. Η ΟΚΕ είναι κυρίως ικανοποιημένη επειδή το μεγαλύτερο μέρος των μέτρων που εφαρμόζονται αφορούν την προτεραιότητα δράσης για «την επίτευξη θετικού νομοθετικού, κανονιστικού και χρηματοδοτικού πλαισίου υπέρ της καινοτομίας». Η ΟΚΕ θεωρεί πρώτιστης σημασίας τη δράση σε αυτό τον τομέα, επειδή εντάσσεται στην αρμοδιότητα της ΕΕ όπως αναφέρεται στο σημείο 3.8.

3.13. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι στην ανακοίνωση για το πρόγραμμα δράσης για την καινοτομία δεν εξετάζονται θέματα που θα έπρεπε να περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες δράσης για το 1998 όπως για παράδειγμα, η φορολογία, η πρόβλεψη για την τεχνολογία, ο ανταγωνισμός και τα διαρθρωτικά ταμεία. Καλό θα ήταν να ανακοινώσει η Επιτροπή, παρουσιάζοντας π.χ. τις προτεραιότητες δράσης για το 1998, τις προθέσεις της για τους τομείς αυτούς.

3.14. Η εφαρμογή του προγράμματος δράσης για την καινοτομία δεν απαιτεί συμπληρωματική χρηματοδότηση, αλλά την εφαρμογή οριζόντιων δράσεων, τον συντονισμό και την προσαρμογή του περιεχομένου των υφιστάμενων προγραμμάτων. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο υποστήριζε αυτές τις μεθόδους, αλλά επεσήμανε την ανάγκη να διατεθούν περισσότεροι πόροι στην ανάπτυξη της έρευνας και στη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της μέσω του 4ου προγράμματος πλαισίου. Με ποιο τρόπο θα ληφθεί αυτό υπόψη στις σχετικές προτάσεις για το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο;

3.15. Επειδή η πολιτική για την καινοτομία είναι από τη φύση της οριζόντια, απαιτείται η συνεργασία και ο συντονισμός μεταξύ των διαφόρων ΓΔ της Επιτροπής για την επίτευξη της δράσης σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Όλα δείχνουν ότι η ομάδα των γενικών διευθυντών λειτούργησε καλά εν προκειμένω. Η ΟΚΕ ζητά να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία για την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων.

3.16. Η Επιτροπή προέβη στη σύσταση ομάδας απαρτιζόμενης από υψηλόβαθμους υπαλλήλους των κρατών μελών με καθήκον την επεξεργασία πινάκων ελέγχου όσον αφορά τις πολιτικές και τις δράσεις για την καινοτομία στην ΕΕ. Κατά την άποψη της ΟΚΕ Η ομάδα αυτή θα μπορούσε να διευρυνθεί και να αποτελέσει ένα φόρουμ για την καινοτομία, στο οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι διαφόρων κοινωνικών ομάδων συμφερόντων και το οποίο θα μπορεί να συμβάλει στην επίλυση των κυριότερων προβλημάτων και στη διατύπωση των προτεραιοτήτων, και να χρησιμεύσει ως βάση για την ανταλλαγή αποτελεσματικών προτύπων δράσης.

3.17. Στη διαχείριση του προγράμματος δράσης πρέπει κατά κύριο λόγο να προβλέπεται η αξιολόγηση και η λήψη των κατάλληλων μέτρων. Για την επίτευξη τούτου ενδείκνυται η προσφυγή σε αποτελεσματικά μέσα ευρείας εμβέλειας, ιδιαίτερα δε το προαναφερθέν φόρουμ για την καινοτομία. Η ΟΚΕ θα παρακολουθεί προσεκτικά, και με εποικοδομητικό πνεύμα, τη διεργασία αξιολόγησης.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας

4.1.1. Η Πράσινη Βίβλος για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Επ'αυτού η ΟΚΕ έχει καταρτίσει ειδική γνωμοδότηση ().

4.1.2. Η υπηρεσία συνδρομής και ευαισθητοποίησης των παραγόντων καινοτομίας όσον αφορά την πνευματική ιδιοκτησία. Η δράση αυτή είναι απαραίτητη. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική την παρακολούθηση της λειτουργίας της υπηρεσίας αυτής και διερωτάται εάν υπάρχει μία σφαιρική λύση που να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες όλων των δικαιούχων, ή αν θα πρέπει σε μία πρώτη φάση να επικεντρωθεί η προσοχή στις αποκεντρωμένες υπηρεσίες σε επίπεδο κρατών μελών ή σε περιφερειακό επίπεδο.

4.2. Χρηματοδότηση της καινοτομίας

4.2.1. Πειραματικό σχέδιο I-TEC (επιχειρηματικά κεφάλαια για την καινοτομία και την τεχνολογία). Το σχέδιο και ο τρόπος εφαρμογής του είναι ορθά αιτιολογημένα και θεμελιωμένα. Δεν υπάρχουν ακόμη παρατηρήσεις όσον αφορά την εφαρμογή του.

4.2.2. Δράση LIFT (Γραφείο συνδρομής για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας).Η προτεινόμενη δράση είναι αναγκαία. Από την εφαρμογή της δράσης αυτής δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς εμπειρίες για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, αλλά ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στον έλεγχο και κυρίως στην αποτελεσματικότητα μιας σφαιρικής λύσης.

4.2.3. Επιχειρηματικό πνεύμα και πρόσβαση σε χρηματοδότηση για τις προηγμένες τεχνολογίες. Στο πλαίσιο των σχεδίων που εφαρμόζονται σε αυτό τον ιδιαίτερα σημαντικό τομέα έχουν αναληφθεί πολλές δράσεις. Τα μεμονωμένα αποτελέσματα της δράσης αυτής δεν μπορούν ακόμη να αξιολογηθούν δεδομένου ότι τα συμπεράσματα της Επιτροπής αφορούν κυρίως την εφαρμογή των δράσεων και όχι την ανάλυση τελικών αποτελεσμάτων.

4.3. Κανονιστικό πλαίσιο και απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών

4.3.1. Ανακοίνωση για τους ΕΟΟΣ (ευρωπαϊκοί όμιλοι οικονομικού σκοπού). Οι δημόσιες συμβάσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον τομέα της καινοτομίας, και η Επιτροπή πρέπει να συνεχίσει να τις προωθεί. Οι ΕΟΟΣ αποτελούν σημαντικό μέσο για την οργάνωση της δράσης της καινοτομίας των επιχειρήσεων. Η σύνταξη σχετικής έκθεσης είναι ευπρόσδεκτη.

4.3.2. Δράση Regie (Ευρωπαϊκό δίκτυο ΕΟΟΣ). Παρόμοια δίκτυα είναι απαραίτητα έστω και αν φαίνεται ότι προχωρούν πολύ αργά.

4.4. Εκπαίδευση

4.4.1. Τα σχέδια Campus Voice, Form-Inno-Tech και Train-re-Tech απευθύνονται όλα σε σημαντικό τμήμα του συστήματος για την καινοτομία. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτά τα πειραματικά σχέδια συμβάλλουν στην παροχή γνώσεων όσον αφορά τα εθνικά ή σε κοινοτική κλίμακα προγράμματα. Είναι πολύ σημαντική η αξιολόγησή τους και τα συμπεράσματα από την εφαρμογή τους στην πράξη, συμπεριλαμβανομένων και των σχεδίων των οποίων τα αποτελέσματα δεν είναι και τόσο ενθαρρυντικά.

4.5. Προσανατολισμός της έρευνας για την προώθηση της καινοτομίας

4.5.1. Η δράση που προβλέπεται σε ευρωπαϊκή κλίμακα για τα επόμενα χρόνια βρίσκεται στη φάση της προετοιμασίας, ενώ έχουν ληφθεί οι κύριες αποφάσεις που αφορούν το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Η ΟΚΕ έχει καταρτίσει και καταρτίζει διάφορες γνωμοδοτήσεις () για το θέμα αυτό.

4.5.2. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ΕΕ έχει τέσσερα μειονεκτήματα σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη της έρευνας, δηλαδή: ανεπαρκή χρηματοδότηση, διασπορά, ελλείψεις όσον αφορά τον προσδιορισμό των αναγκών της αγοράς και της κοινωνίας καθώς και ανεπαρκή συντονισμό έρευνας και εφαρμογής των αποτελεσμάτων της. Ειδικότερα η ύπαρξη των δύο τελευταίων επιβεβαιώνει ότι, μεταξύ άλλων, οι ευρωπαίοι έχουν χάσει το μερίδιο της αγοράς κυρίως στους τομείς που αναπτύσσονται γρήγορα. Όσο καλύτερα το ερευνητικό έργο ανταποκρίνεται στις ανάγκες της αγοράς, τόσο λιγότερα είναι τα προβλήματα που συνδέονται με τη χρηματοδότηση της έρευνας - οι πόροι που έχουν διατεθεί ανακτώνται γρήγορα από την αγορά.

4.5.3. Ένταξη των ΜΜΕ στο πρόγραμμα πλαίσιο. Η ΟΚΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει τη σημασία του θέματος αυτού. Είναι γεγονός ότι έχει αυξηθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ, αλλά πρέπει να τεθούν πιο φιλόδοξοι στόχοι.

4.5.4. Βελτίωση της σύνδεσης μεταξύ κοινοτικής έρευνας και τυποποίησης. Το έγγραφο της Επιτροπής αποτελεί ένα θετικό βήμα, αλλά τα μέτρα σε αυτόν τον τομέα θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη εμβέλεια και να είναι ευρύτερο το πεδίο εφαρμογής τους. Κατά την εφαρμογή οποιουδήποτε σχεδίου έρευνας, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε άλλο επίπεδο, θα πρέπει από την αρχική φάση να λαμβάνεται υπόψη το πρόβλημα της τυποποίησης και να προβλέπεται η εναρμόνιση των υφιστάμενων προτύπων ή να υπάρχουν πληροφορίες για τις μελλοντικές ανάγκες σε θέματα τυποποίησης.

4.5.5. PROSOMA (πρόσβαση πολυμέσων στην πληροφόρηση για τις ευρωπαϊκές δραστηριότητες Ε& Α στον τομέα των ΤΠ). Αυτό το ενδιαφέρον πείραμα αφορά τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Είναι ακόμη νωρίς για να υπάρχουν συμπεράσματα.

4.5.6. Πρωτοβουλία υπέρ της μεταφοράς τεχνολογιών στο ΚΚΕρ. Η ΟΚΕ υποστηρίζει όλες τις δράσεις με τις οποίες προωθείται η αξιοποίηση των ερευνών που πραγματοποιούνται στο ΚΚΕρ. Τούτο θα πετύχει ακόμη περισσότερο εάν η δράση του ΚΚΕρ και ο προσανατολισμός του επικεντρώνονται από την αρχή στην αγορά.

4.6. Ενίσχυση του συντονισμού

4.6.1. Πίνακας ελέγχου της καινοτομίας στην Ευρώπη. Ο πίνακας ελέγχου έχει σχεδιαστεί για να χρησιμεύσει ως μέσο ανάλυσης της πολιτικής για την καινοτομία. Τούτο είναι απαραίτητο διότι η πολιτική για την καινοτομία είναι πολυδιάστατη και τα μέσα που απαιτούνται δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως.

5. Προτεραιότητες δράσης για το 1998

5.1. Τα κριτήρια που αφορούν τις προτεραιότητες δράσης δεν διατυπώνονται σαφώς στο κείμενο της ανακοίνωσης. Οι τέσσερις προτεραιότητες που αναφέρονται - πνευματικά δικαιώματα, χρηματοδότηση, απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος - είναι σε κάθε περίπτωση σημαντικοί και επίκαιροι.

5.1.1. Στον τομέα των πνευματικών δικαιωμάτων απαιτούνται ρυθμίσεις για την άμεση λήψη μέτρων στον τομέα της κοινωνίας των πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης και της λειτουργίας του ηλεκτρονικού εμπορίου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα θέματα που αφορούν τη βιοτεχνολογία. Η Επιτροπή πρέπει επίσης, κυρίως εάν αναπτυχθεί ενιαίος τομέας διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ, να προωθήσει την εναρμόνιση του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και σε διεθνές επίπεδο.

5.1.2. Για την ανάπτυξη της χρηματοδότησης η ΕΕ και τα κράτη μέλη οφείλουν να δημιουργήσουν λειτουργικό νομοθετικό πλαίσιο και να μεριμνήσουν για την παροχή ενιαίων κινήτρων. Για το λόγο αυτό πρέπει να προσδιοριστούν τα εμπόδια που υπάρχουν για τη χρηματοδότηση στα διάφορα κράτη μέλη. Η χρηματοδότηση της ΕΕ και των κρατών μελών από ίδια κεφάλαια πρέπει να περιορίζεται στα κεφάλαια εκκίνησης.

5.1.3. Για την απλούστευση των διαδικασιών έχουν εκπονηθεί διάφορα προγράμματα προς απάντηση σε πολλές μελέτες που έχουν γίνει για το θέμα αυτό. Η ΟΚΕ έχει προβεί στην κατάρτιση πολλών γνωμοδοτήσεων για το θέμα αυτό και έχει υποστηρίξει τη λήψη μέτρων με σκοπό την απλούστευση των διαδικασιών. Για τις νέες ρυθμίσεις δεν απαιτούνται επιπλέον χρήματα, αλλά η άμεση εφαρμογή των προγραμμάτων και η εξάλειψη των εμποδίων σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο.

5.1.4. Για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος η ΟΚΕ αναφέρεται επίσης στο σημείο 3.9. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ για την αύξηση της καινοτομίας των διαφόρων τύπων ΜΜΕ ενδείκνυται η αξιοποίηση της προτεινόμενης στο σημείο 3.8.1 τυπολογίας, και η εκπόνηση πειραματικών σχεδίων υπέρ της ανάπτυξης ενδιάμεσων οργανισμών εκεί όπου δεν υπάρχουν ακόμη. Οι οργανισμοί αυτοί μπορεί να είναι επιχειρήσεις ή ιδιώτες που διαθέτουν την τεχνογνωσία ή ενδιάμεσοι φορείς που προωθούν αυτή την τεχνογνωσία (όπως εμπορικά επιμελητήρια ή σύμβουλοι), που να ικανοποιούν τα αιτήματα των ΜΜΕ κατά την αναζήτηση κατάλληλης τεχνολογίας, χρηματοδότησης και εταίρων (μεγάλες επιχειρήσεις, ερευνητές του ιδιωτικού τομέα κ.λπ.). Με τη συνδρομή της Επιτροπής αυτοί οι ενδιάμεσοι φορείς θα συμβάλλουν στο σχηματισμό διευρωπαϊκών δικτύων.

5.2. Στο τέλος της ανακοίνωσης αναφέρονται πέντε στόχοι με τους οποίους η ΟΚΕ συμφωνεί. Ωστόσο η Επιτροπή δεν περιγράφει με σαφήνεια τον τρόπο εφαρμογής των μέτρων που αντιστοιχούν σε αυτούς. Στο βαθμό που όλοι οι τομείς στόχοι υπάγονται κατ'αρχήν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο λήψης μέτρων και προγραμματισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

6. Συμπεράσματα και συστάσεις

6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη τη δημοσίευση ετήσιας έκθεσης σχετικά με την αξιολόγηση του προγράμματος δράσης για την καινοτομία. Ωστόσο η πρώτη ανακοίνωση είναι αρκετά δυσνόητη. Η ΟΚΕ προτείνει για τη βελτίωση της κατανόησης της εκθέσεως να προστεθεί μία συνοπτική παρουσίαση σε μορφή πίνακα, όπου να αναφέρονται οι δράσεις προτεραιότητας, τα αποτελέσματα κάθε μιας καθώς και οι δράσεις που προβλέπονται για το επόμενο έτος.

6.2. Πρέπει επίσης να βελτιωθούν οι συνθήκες συμμετοχής των ΜΜΕ, της βιοτεχνίας και των πολύ μικρών επιχειρήσεων στη διαδικασία της καινοτομίας. Για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, που είναι μία από τις προτεραιότητες δράσης για το 1998, η ΟΚΕ προτείνει να εκπονηθούν πειραματικά σχέδια για την ανάπτυξη ενδιάμεσων οργανισμών, εκεί που δεν υπάρχουν ακόμη, οι οποίοι θα συνδράμουν τις ΜΜΕ κατά την αναζήτηση κατάλληλης τεχνολογίας, χρηματοδότησης και εταίρων. Σύμφωνα με την ΟΚΕ θα πρέπει να εφαρμοστεί η κλασική τυπολογία των ΜΜΕ, δηλαδή, οι ΜΜΕ που είναι πρωτοπόρες στις νέες τεχνολογίες, οι ΜΜΕ που είναι χρήστες των τεχνολογιών και οι «παθητικές» ΜΜΕ.

6.3. Στο πρόγραμμα δράσης για την καινοτομία έχει αγνοηθεί η αγορά που αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του συστήματος της καινοτομίας. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να επισημάνει ότι η αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η οποία εμπίπτει σαφώς στον τομέα αρμοδιοτήτων της ΕΕ, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη της καινοτομίας.

6.4. Στην πολιτική για την καινοτομία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθοριστικής σημασία ρόλο διαδραματίζουν επίσης οι προσανατολισμοί των διαρθρωτικών ταμείων σε δράσεις που προωθούν την καινοτομία. Τούτο συμβάλλει στη βελτίωση της απασχόλησης, η οποία αποτελεί για την ΟΚΕ πρώτιστο στόχο της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων.

6.5. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η πολιτική για την καινοτομία πρέπει πριν απ' όλα να επικεντρωθεί σε θέματα που υπάγονται στην αρμοδιότητα της ΕΕ, δηλαδή στην επίλυση σε κοινοτικό επίπεδο των προβλημάτων που αφορούν το κανονιστικό πλαίσιο, την εσωτερική αγορά, τα διαρθρωτικά ταμεία και τα προγράμματα έρευνας. Η ΕΕ θα πρέπει να μπορεί να παρεμβαίνει σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο καθώς και σε επίπεδο αγοράς εφόσον η παρέμβασή της συνεπάγεται προστιθέμενη αξία. Στους τομείς αυτούς η ΕΕ θα πρέπει να συλλέξει και να διαδώσει συγκρίσιμες πληροφορίες, να παρέχει τη δυνατότητα ανταλλαγής εμπειριών και να προβεί στη θέσπιση δικτύων συνεργασίας καθώς και στον απαιτούμενο συντονισμό των δράσεων σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

6.6. Για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη απαιτείται ευρεία και συστηματική γνώση όσον αφορά τον προσδιορισμό των προβλημάτων και τη θέση προτεραιοτήτων για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Για το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ προτείνει να δημιουργηθεί το φόρουμ για την καινοτομία, και να διευρυνθεί η ομάδα των υψηλόβαθμων υπαλλήλων με τη συμμετοχή εκπροσώπων εμπειρογνωμόνων διαφόρων τομέων. Το φόρουμ αυτό μπορεί επίσης να χρησιμεύσει για την ανταλλαγή εμπειριών και για το συντονισμό κρατών μελών και άλλων φορέων.

Βρυξέλλες, 27 Μαΐου 1998.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 212 της 22.7.1996.

() COM(95) 688 τελικό.

() Γνωμοδότηση σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την Καινοτομία, ΕΕ C 212 της 22.7.1997. Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τις επιπτώσεις στις ΜΜΕ της σταθερής και σε ευρεία κλίμακα μείωσης των πόρων που διατίθενται στην έρευνα και στην τεχνολογική ανάπτυξη στην ΕΕ, ΕΕ C 355 της 21.11.1997, σ. 31. Γνωμοδότηση σχετικά με τους κανόνες που αφορούν τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, των κέντρων ερευνών και των πανεπιστημίων καθώς τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας για την εφαρμογή του 5ου προγράμματος πλαισίου (1998-2002) της ΕΕ και της Ευρατόμ.

() Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τις «επιπτώσεις που υφίστανται οι ΜΜΕ από τη συνεχή και γενικευμένη μείωση των κεφαλαίων που προορίζονται για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών)», ΕΕ C 355 της 21.11.1997. σ. 31.

() ΕΕ C 212 της 22.7.1996.

() ΕΕ C 129 της 27.4.1998.

() Γνωμοδότηση για το «5ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε& ΤΑ: επιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι» - ΕΕ C 355 της 21.11.1997, σ. 38. Γνωμοδότηση για την πρόταση του ΕΚ και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού που αφορά το «5ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε& ΤΑ» - ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 133. Γνωμοδότηση για το «5ο πρόγραμμα πλαίσιο Ε& ΤΑ - ειδικά προγράμματα» - καταρτίζεται γνωμοδότηση σχετικά με τους «Κανόνες για τη συμμετοχή επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων καθώς και για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών με στόχο την υλοποίηση του 5ου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1998-2002)».