ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM(93) 435 τελικό 
Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 1993 
ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ 
νέο πρόγραμμα υποστήριξης και ενθάρρυνσης 
των καινοτομιών 1994-1999 
και 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΛΙΓΟΤΕΡΟ 
ΕΥΝΟΗΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΜΑΛΩΝ 
(1989-1994) 
(υποβληθείσες από την Επιτροπή) 
- 2 -
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
ΜΕΡΟΣ Ι Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση του 
αποκλεισμού και την προώθηση της αλληλεγγύης: 
Νέο πρόγραμμα για την υποστήριξη και την ενθάρρυνση 
καινοτομιών 1994-1999 
1. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
2. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
3. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
Παράρτημα 1. Κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά τους τομείς 
δράσης, ορισμού και επιλογής των πρότυπων ενεργειών 
και των διεθνικών δικτύων 
Παράρτημα 2. Οικονομική δήλωση 
ΜΕΡΟΣ II Εκθεση για την εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος για 
την κοινωνική και οικονομική ένταξη των λιγότερο ευνοημένων 
κοινωνικών ομάδων (ΦΤΩΧΕΙΑ 3) 1989-1994 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. ΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΦΤΩΧΕΙΑ 3 
2. Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΦΤΩΧΕΙΑ 3 
3. ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
4. Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
5. ΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΟΥ 
Παράρτημα Ι ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ "ΦΤΩΧΕΙΑ 3" 
Χαρακτηριστικά των περιοχών δράσης των πρότυπων 
ενεργέ ιών 
Διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού που απαντούν στις 
περιοχές δράσης των σχεδίων και συνυπολογισμός τους από 
αυτά 
Φύση και προέλευση των σχεδίων του προγράμματος 
"Φτώχεια 3" 
Εταίροι που συμμετέχουν στις οργανωτικές επιτροπές των 
σχεδίων 
Παράρτημα 2 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
"ΦΤΩΧΕΙΑ 3" 
- 3 -
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 
Στο COM(92) 542 με τίτλο "Για την αλληλεγγύη στην Ευρώπη: 
εντατικοποίηση της καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού, προώθηση 
της ένταξης", η Επιτροπή εξέτασε την ποικιλία και τη σοβαρότητα του 
προβλήματος που τίθεται εξαιτίας του κοινωνικού αποκλεισμού στην 
Κοινότητα και προώθησε προτάσεις για την εντατικοποίηση της συμβολής 
της Κοινότητας σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Σε αυτό περιλαμβάνεται πρόταση 
για νέο πρόγραμμα δράσης. Η ανακοίνωση αυτή αποτέλεσε αντικείμενο 
συζητήσεων στα άλλα κοινοτικά όργανα. 
Η παρούσα ανακοίνωση κατά συνέπεια προτείνει ένα νέο μεσοπρόθεσμο 
πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση του αποκλεισμού και την προώθηση 
της αλληλεγγύης (1994-1999) και συνοδεύεται από σχέδιο απόφασης του 
Συμβουλίου για τη θέσπιση του. Η πρόταση αυτή συνιστά το μέρος Ι του 
εγγράφου. Συνδέεται άμεσα με μια πλήρη αξιολόγηση της προόδου κατά την 
εφαρμογή του τρέχοντος κοινωνικού προγράμματος για την προώθηση της 
οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των οικονομικά και κοινωνικά 
λιγότερο ευνοημένων ομάδων (Φτώχεια 3, 1989-1994). Μια έκθεση σχετικά 
με την εφαρμογή αυτή αποτελεί το μέρος II του εγγράφου. 
- 4 -
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
ΜΕΡΟΣ 1 
Οι διαδικασίες του κοινωνικού αποκλεισμού εξαπλώνονται ευρύτερα και 
καθίστανται ολοένα και πιο ποικίλες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Εκτιμάται 
σήμερα ότι υπάρχουν 52 εκατομμύρια άτομα στην Κοινότητα με εισόδημα 
λιγότερο από το μισό του μέσου κατά κεφαλή εισοδήματος σε κάθε κράτος 
μέλος. 
Η παρούσα πρόταση αφορά μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης για την 
καταπολέμηση του αποκλεισμού και την προώθηση της αλληλεγγύης (1994-
1999). Συνοδεύεται από έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού 
προγράμματος για την κοινωνική και την οικονομική ένταξη των λιγότερο 
ευνοημένων ομάδων (ΦΤΩΧΕΙΑ 3, 1989-1994). Το προτεινόμενο πρόγραμμα 
υλοποιεί μία από τις συστάσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο 
"Για την αλληλεγγύη στην Ευρώπη: εντατικοποίηση της καταπολέμησης του 
κοινωνικού αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης" (COM(93)542) της 23ης 
Δεκεμβρίου του 1992. Συνεχίζει την προσέγγιση που συμφωνήθηκε στο 
ψήφισμα του Συμβουλίου για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού 
της 29ης Σπτεμβρίου 1989. 
Η προοπτική που υιοθετήθηκε από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη 
υπερβαίνει την ποικιλία των εθνικών καταστάσεων για να δώσει έμφαση στη 
διαρθρωτική φύση του φαινομένου του κοινωνικού αποκλεισμού. Εχουν λάβει 
χώρα σημαντικές αλλαγές τα τελευταία 15 χρόνια όσον αφορά τη φύση και 
την έκταση του κοινωνικού αποκλεισμού. Η διαδικασία του αποκλεισμού 
επηρεάζει μια συνεχώς αυξανόμενη ποικιλία ατόμων, ομάδων και 
γεωγραφικών περιοχών. 
Ο αγώνας κατά του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί κυρίως ευθύνη των 
κρατών μελών και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών τους. 
Εντούτοις, η Επιτροπή, σεβόμενη την αρχή της επικουρικότητας, έδειξε 
την ικανότητα της να παράσχει προστιθέμενη αξία όσον αφορά την ανάπτυξη 
και διάδοση καινοτομιών, την κινητοποίηση παραγόντων και την ενθάρρυνση 
συζήτησης. Παραδείγματα αυτών των θετικών συνεισφορών και του 
αντίκτυπου τους παρέχονται στην έκθεση της εφαρμογής του τρέχοντος 
προγράμματος ΦΤΩΧΕΙΑ 3. 
Το προτεινόμενο νέο πρόγραμμα απαιτεί συνέχεια και πρόοδο. Η συνέχεια 
απαιτείται για να ελεγχθεί η εγκυρότητα της προσέγγισης που βασίζεται 
στις αρχές της εταιρικής σχέσης και της συμμετοχής και της υιοθέτησης 
πλήρων στρατηγικών. Η πρόοδος πρέπει να προκύψει από τα κύρια νέα 
στοιχεία που είναι η μεγαλύτερη έμφαση σε ολοκληρωμένες στρατηγικές 
πολλών στόχων, η εισαγωγή πρότυπων ενεργειών σε εθνικό επίπεδο και τα 
διεθνικά δίκτυα σχεδίων. 
Η προετοιμασία και η εφαρμογή ολοκληρωμένων στρατηγικών πολλών στόχων 
θα έχει μεγαλύτερη προτεραιότητα. Η ενίσχυση αυτή θα βελτιώσει τη 
συμπληρωματικότητα των δραστηριοτήτων του προγράμματος με την 
υφιστάμενη πολιτική και πρακτική και θα προωθήσει την γνώση των 
- 5 -
καινοτομιών σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Η προσέγγιση εταιρικής σχέσης θα διατηρηθεί δεδομένου ότι αποτελεί 
ισχυρό στοιχείο του τρέχοντος προγράμματος. Η προσέγγιση αυτή οδήγησε 
στην κινητοποίηση ευρύτερου φάσματος παραγόντων και θα συνεχισθεί με 
ιδιαίτερη έμφαση για την ανάπτυξη της συμμετοχής των κοινωνικών 
εταίρων. Διαθέτει το δυναμικό για την ενθάρρυνση συζήτησης και τον 
επηρεσμό της πρακτικής μακροπρόθεσμα. 
Η σχέση μεταξύ του νέου προγράμματος και των διαρθρωτικών ταμείων θα 
ενισχυθεί, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα τη θέση που δίνεται στον 
αποκλεισμό από την αγορά εργασίας στους νέους κανονισμούς του 
Κοινωνικού Ταμείου. Ο καλύτερα σχεδιασμένος συντονισμός πρέπει να 
εξασφαλίσει ότι ορισμένοι κοινοί στόχοι μετατρέπονται σε 
συμπληρωματικές δραστηριότητες. 
Τέλος, προτείνεται διπλασιασμός της χρηματοδότησης με βάση το γεγονός 
ότι ο αντίκτυπος θα είναι ανάλογος με τον αριθμό και την ποικιλία των 
πειραματικών ενεργειών που επιχειρούν να καλύψουν τη συνθετότητα των 
θεμάτων και να δημιουργήσουν νέα τάση. Ενώ είναι ένα πρόγραμμα που 
στοχεύει στην ενθάρρυνση καινοτομιών, πειραματισμού και συζήτησης και 
λειτουργεί στο πλαίσιο της επικουρικότητας, προορίζεται να παραμείνει 
μέτριο σε σχέση με την κλίμακα της φτώχειας και του κοινωνικού 
αποκλεισμού, συνιστά όμως ισχυρό πολιτικό σήμα της δέσμευσης της 
Επιτροπής για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. 
ΜΕΡΟΣ 2 
Το κοινοτικό πρόγραμμα για την οικονομική και κοινωνική ένταξη των 
λιγότερο ευνοημένων ομάδων, ΦΤΩΧΕΙΑ 3 (1989-1994), επεκτείνει και 
διευρύνει την προηγούμενη κοινοτική δράση, τη γνωστή ως πρώτο και 
δεύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την καταπολέμηση της φτώχειας (1975-
1980 και 1984-1989). Τα προγράμματα αυτά επέδειξαν την πρόθεση της 
Κοινότητας να συμβάλει στον αγώνα κατά της φτώχειας που αναλαμβάνεται 
στα κράτη μέλη στο βαθμό των πόρων και των δυνατοτήτων της. 
Το πρόγραμμα ΦΤΩΧΕΙΑ 3 σημειώνει ένα ποιοτικό και ποσοτικό βήμα εμπρός 
όσον αφορά την υποστήριξη που δίνεται στην καινοτομία στα επίπεδα 
πολιτικής και πρακτικής. Το πρόγραμμα προωθεί μια συνεκτική 
πολυδιάστατη προσέγγιση στο ζήτημα της φτώχειας και του κοινωνικού 
αποκλεισμού που βασίζεται σε εταιρική σχέση με δημόσιους και ιδιωτικούς 
οργανισμούς και με τις λιγότερο ευνοημένες ομάδες. Συγκεντρώνεται σε 41 
σχέδια επίδειξης σχετικά μεγάλης κλίμακας στα οποία 12 οργάνωσεις-
εταίροι συνεισφέρουν για την υιοθέτηση και την εφαρμογή στρατηγικής 
πενταετούς δράσης σε τοπικό επίπεδο. 
Οι καινοτόμες δραστηριότητες των σχεδίων διαφέρουν πολύ και επιχειρούν 
να ανταποκριθούν σε τοπικές ανάγκες ή/και πειραματισμό με οργανωτική 
αλλαγή. Μπορούν να συνδυάσουν, με διαφορετική σειρά προτεραιότητας, 
ενέργειες για τοπική ανάπτυξη, επιχείρηση και δημιουργία θέσεων, 
εκπαίδευση, κατάρτιση και εμπειρία εργασίας, παροχή συμβουλών, προαγωγή 
- 6 -
υγείας, πρόσβαση σε στέγαση, πρόσβαση σε κοινωνική προστασία, ανάπτυξη 
ομάδων αυτο-βοήθειας, ενώσεων ή κοινωνικών κέντρων, κ.λπ. 
Τα πρώτα δυόμιση χρόνια του προγράμματος περιλάμβαναν φάση καθορισμού, 
η οποία διήρκεσε περισσότερο από το αναμενόμενο, αλλά δημιούργησε την 
πιο σταθερή βάση που ήταν δυνατό για μελλοντικές δραστηριότητες. Κατά 
τη διάρκεια της περιόδου αυτής θεσπίστηκαν δομές λήψης αποφάσεων μεταξύ 
των υπηρεσιών και οι στρατηγικές μετατράπηκαν σε προγράμματα δράσης στα 
οποία οι προτεραιότητες συχνά βασίστηκαν σε συστηματική έρευνα των 
τοπικών αναγκών. Εντούτοις, έπρεπε να ξεπεραστούν ορισμένες δυσκολίες 
σχετικά με τη συγχρηματοδότηση και τις διοικητικές διαδικασίες στους 
πολυάριθμους εμπλεκόμενους οργανισμούς. Οι διαδικασίες για τη 
συνεχιζόμενη αξιολόγηση τοποθετήθηκαν στην κατάλληλη θέση και οι 
επακόλουθες εκθέσεις διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό για 
περαιτέρω ανάπτυξη. 
Επιβεβαιώνεται η σημασία των τριών βασικών αρχών, δηλαδή της εταιρικής 
σχέσης, του πολυδιάστατου χαρακτήρα και της συμμετοχής για την 
καταπολέμηση της φτώχειας. Γενικά, οι ευκαιρίες και οι περιορισμοί της 
εργασίας μέσω εταιρικής σχέσης έχουν κατανοηθεί καλώς και η ευρέως 
διαδεδομένη δέσμευση για συνεργασία έχει καταστεί κύρια δύναμη σε όλο 
το πρόγραμμα. Στο πλαίσιο των σχεδίων, το περιεχόμενο των πολυδιάστατων 
στρατηγικών και των προγραμμάτων δράσης κυμαίνεται από συνεκτικές 
τάσεις αλληλεξαρτώμενων ενεργειών που αντιμετωπίζουν ειδικές ανάγκες με 
δημιουργικό τρόπο έως σειρά ξεχωριστών δραστηριοτήτων που απαιτούν 
περαιτέρω ένταξη. Απαιτούνται επίσης εντατικότερες προσπάθειες σε μια 
πλειονότητα σχεδίων για την ενίσχυση της συμμετοχής των ατόμων του 
τόπου. 
Η διαχείριση και ο συντονισμός του προγράμματος πραγματοποιούνται από 
την Επιτροπή με τη βοήθεια ειδικά διορισμένων συμβούλων σε ευρωπαϊκό 
και εθνικό επίπεδο. Η συνθετότητα των διοικητικών και χρηματοδοτικών 
διαδικασιών αντανακλά τις προκλήσεις που είναι εγγενείς σε ευρείες 
ρυθμίσεις εταιρικών σχέσεων και λειτουργούν αποτελεσματικά, όπως 
επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Επιτροπή. Η 
τεχνική βοήθεια που παρέχεται στα σχέδια διαδραματίζει βασικό ρόλο στην 
προώθηση της ποιότητας του κάθε σχεδίου, στη συγκρότηση της εσωτερικής 
συνοχής του ευρωπαϊκού προγράμματος καθώς και στην εξασφάλιση της 
ορατότητας του μέσα στα σχετικά δίκτυα. Το γεγονός αυτό επιτεύχθηκε 
μέσω σειράς προσεκτικά σχεδιασμένων και τεκμηριωμένων εργαστηρίων, 
σεμιναρίων και ανταλλαγών εμπειρίας σε τοπικό, αμφίπλευρο, διεθνικό και 
ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω τακτικών και ad hoc δημοσιεύσεων και μέσω 
υποστήριξης νέων δικτύων και forum. Ενα πρόγραμμα στατιστικής και 
κοινώνικο-οικονομικής έρευνας άρχισε επίσης να εφαρμόζεται για να 
προετοιμάσει ένα πλαίσιο για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων που 
προκύπτουν από καινοτόμο πρακτική. 
Μια μεσοπρόθεσμη αξιολόγηση του αντίκτυπου του προγράμματος πρέπει να 
υπογραμμίσει την εμφανή επιτυχία του στο θέμα της αύξησης του 
ενδιαφέροντος κοα της απόκτησης αναγνώρισης από δημόσιους και 
ιδιωτικούς οργανισμούς σε τοπικό επίπεδο, περιλαμβανομένων, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, των κοινωνικών εταίρων. Το ενδιαφέρον αυτό 
εστιάζεται ορισμένες φορές σε ειδικές νέες μεθοδολογίες που μπορούν να 
μεταφερθούν σε άλλη περιφέρεια ή σε άλλο τομέα δραστηριότητας. Σε άλλες 
περιπτώσεις, η προηγούμενη ανάπτυξη συνίσταται στο σχηματισμό νέων 
δικτύων. Αυτό δείχνει το δυναμικό για π ιό μακροπρόθεσμο αντίκτυπο του 
προγράμματος σε τοπικό επίπεδο. 
- 7 -
Αντίθετα, η ενθάρρυνση συζήτησης σε εθνικό επίπεδο παραμένει 
περιορισμένη. Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευθεί εν μέρει από το 
μικρό αριθμό σχεδίων σε κάθε κράτος μέλος και από την εστίαση τους σε 
τοπικές διαδικασίες αποκλεισμού. Εντούτοις, ορισμένα σχέδια που αρχικά 
επιλέχθηκαν για να συμβάλουν σε καινοτόμες εθνικές προσπάθειες 
βρίσκονται και θα βρίσκονται σε καλύτερη θέση να διαδώσουν τα ευρήματα 
τους σε εθνικό επίπεδο.. Η συμβουλευτική επιτροπή του προγράμματος, η 
οποία εκπροσωπεί εθνικές κυβερνήσεις, διαδραματίζει επίσης ενεργό ρόλο 
στην εισαγωγή των αρχών και μεθόδων του προγράμματος Φτώχεια 3 στην 
εθνική συζήτηση. Ορισμένα εθνικά προγράμματα για την καταπολέμηση του 
αποκλεισμού απηχούν σήμερα τις αρχές του προγράμματος Φτώχεια 3. 
Οι σχέσεις μεταξύ του προγράμματος και των άλλων ενεργειών της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής των σχετικών με την καταπολέμηση του αποκλεισμού 
δεν είναι συστηματικές και απαιτείται μεγαλύτερη ενθάρρυνση για την 
ανάπτυξη κατάλληλων συνεργιών σε λειτουργικό επίπεδο, ιδίως με τα 
διαρθρωτικά ταμεία. Σημειώνεται εντούτοις ότι η Επιτροπή ανέλαβε 
ορισμένες άλλες πρωτοβουλίες σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό μετά 
την έναρξη του προγράμματος Φτώχεια 3. 
Η έκθεση αξιολόγησης καταλήγει στο ότι, παρά τις αρχικές καθυστερήσεις, 
τα οφέλη που προκύπτουν από ένα τέτοιο μέτριο πρόγραμμα εμφανίζονται 
ήδη και είναι πιθανό να αυξηθούν. Η ενθάρρυνση της συζήτησης και η 
προώθηση της καινοτομίας που κατέστησαν δυνατές από το πρόγραμμα ήδη 
παρέχουν προστιθέμενη αξία και είναι σημαντικό να επιτραπεί η παγίωση 
αυτών των προηγούμενων επιτευγμάτων. 
- 8 -
Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο σχετικά με ένα 
μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης 
για την καταπολέμηση του αποκλεισμού και την προώθηση της 
αλληλεγγύης: 
νέο πρόγραμμα για την υποστήριξη και την ενθάρρυνση 
της αλληλεγγύης 1994-1999 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η Επιτροπή προτείνει την ανάληψη μεσοπρόθεσμου προγράμματος δράσης 
(Ιούλιος 1994-Δεκέμβριος 1999) για την καταπολέμηση του αποκλεισμού και 
την προώθηση της αλληλεγγύης. 
Η πρόταση αυτή, που συνοδεύεται από την έκθεση σχετικά με την εφαρμογή 
του κοινοτικού προγράμματος για την κοινωνική και οικονομική ένταξη των 
λιγότερο ευνοημένων ομάδων (ΦΤΩΧΕΙΑ 3, 1989-1994), υλοποιεί μία από τις 
συστάσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο "Για την αλληλεγύη 
στην Ευρώπη: εντατικοποίηση της καταπολέμησης του κοινωνικού 
αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης" COM(92)542 της 23ης Δεκεμβρίου 1992, 
η οποία αποτέλεσε ήδη αντικείμενο συζητήσεων στα άλλα κοινοτικά όργανα: 
Συμβούλιο Υπουργών, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή. Η πρόταση αυτή συνεχίζει την προσέγγιση που υιοθετήθηκε από 
τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο σε ένα ψήφισμα του Συμβουλίου των 
Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων για την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού της 29ης Σεπτεμβρίου 1989, το οποίο καθόρισε την απόφαση 
για εντατικοποίηση των προσπαθειών που αναλαμβάνονται από κοινού, καθώς 
επίσης και των προσπαθειών εκείνων που καταβάλλονται από κάθε κράτος 
μέλος. 
Ο αγώνας κατά του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί κυρίως ευθύνη των 
κρατών μελών και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών τους αρχών. 
Εντούτοις, πέρα από την ποικιλία των εθνικών καταστάσεων, οι 
διαδικασίες οι οποίες τείνουν να αποκλείσουν μέρος του πληθυσμού από 
την οικονομική και κοινωνική ζωή συνδέονται συχνά με την κλίμακα των 
αλλαγών. Ο ρόλος; των διαρθρωτικών ταμείων που στοχεύει στην ενίσχυση 
της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην Κοινότητα δεν επαρκεί ο 
ίδιος για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Η ένταση του φαινομένου 
του αποκλεισμού κατά συνέπεια απαιτεί κοινές προσεγγίσεις στις 
διαδικασίες της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης. 
Η Κοινότητα επέδειξε όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της. Εκτός από 
ειδική δράση που επικεντρώνεται στην ενθάρρυνση και την πιστοποίηση των 
εθνικών προσπαθειών μέσω υποστήριξης για καινοτομίες και ανταλλαγή 
εμπειριών, διάφορα μέτρα στόχευαν σε ιδιαίτερες ομάδες μέσω ειδικών 
κονδυλίων και πόρων. 
Η Κοινότητα, ενώ σέβεται την αρχή την επικουρικότητας, επέδειξε την 
ικανότητα της να παράσχει προστιθέμενη αξία όσον αφορά την ανάπτυξη και 
διάδοση καινοτομιών, την κινητοποίηση παραγόντων και την ενθάρρυνση 
συζητήσεων. Παραδείγματα τέτοιων θετικών συνεισφορών και του αντίκτυπου 
του στα κράτη μέλη δίνονται στην έκθεση εφαρμογής του τρέχοντος 
προγράμματος ΦΤΩΧΕΙΑ 3. 
Μέσω αυτού του νέου προγράμματος, η Κοινότητα στοχεύει να συμβάλλει 
στις προσπάθειες που ήδη αναλαμβάνονται στα κράτη μέλη, ενθαρρύνοντας 
τον πειραματισμό σχετικά με καινοτόμες στρατηγικές για την καταπολέμηση 
του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι προσπάθειες αυτές αναμένεται να 
συμπληρώσουν τις τοπικές, περιφερειακές ή εθνικές πολιτικές και 
προγράμματα, να εμπλουτίσουν τόσο τις συζητήσεις των εμπειρογνωμόνων 
- 9 -
όσο και του κοινού και να προωθήσουν την ορθή πρακτική. Η ευρωπαϊκή 
φύση του προγράμματος επιτρέπει να αναφανούν ανταλλαγές, συγκρίσεις και 
νέες συνεργίες οι οποίες δεν θα μπορούσαν απαραιτήτως να προκύψουν σε 
καθαρά εθνικά πλαίσια. 
1. Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ 
Το προτεινόμενο νέο πρόγραμμα αποτελεί μέρος της κοινοτικής προσέγγισης 
στο θέμα της καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού και απαιτεί τόσο 
συνέχεια όσο και πρόοδο σε σχέση με προηγούμενα προγράμματα. 
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η κοινοτική δράση κατέστη πιο συνεκτική 
και κάλυψε μεγαλύτερ>ο φάσμα με σκοπό τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του 
κοινού όσον αφορά την κλίμακα των φαινομένων του κοινωνικού 
αποκλεισμού. Ειδικές πρωτοβουλίες περιλάμβαναν σύσταση του Συμβουλίου 
σχετικά με τα κριτήρια που αφορούν την επάρκεια πόρων και παροχών στα 
συστήματα κοινωνικής προστασίας, ένα τρίτο πρόγραμμα σχετικά με την 
οικονομική και κοινωνική ένταξη των οικονομικά και κοινωνικά λιγότερο 
ευνοημένων (1989-1994) καθώς και ορισμένα μέτρα στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών ταμείων που στόχευαν σε γειτονιές που βρίσκονται σε κρίση 
ή σε ιδιαίτερα ευπρόσβλητες κοινωνικές ομάδες στην αγορά εργασίας. 
Το ψήφισμα του Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989 σχετικά με την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού καθόρισε την αποφασιστικότητα 
της Κοινότητας και των κρατών μελών να εντατικοποιήσουν τις προσπάθειες 
εκείνες που γίνονται από κάθε κράτος μέλος ξεχωριστά. Το γεγονός αυτό 
οδήγησε στην ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο με τίτλο "Για την 
αλληλεγγύη στην Ευρώπη: εντατικοποίηση της καταπολέμησης του κοινωνικού 
αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης" της 23ης Δεκεμβρίου 1992. 
Η κοινοτική προσέγγιση βασίζεται σε κοινή κατανόηση του φαινομένου του 
κοινωνικού αποκλεισμού. Αναφέρεται τόσο σε διαδικασίες αποκλεισμού όσο 
και επακόλουθες καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από ποικιλία παραγόντων 
και συνδυάζονται για να αποκλείσουν ορισμένες ομάδες, άτομα ή περιοχές 
από κανονικές κοινωνικές διαδικασίες και δικαιώματα. Πρόκειται τόσο για 
διαρθρωτική όσο και για πολυδιάστατη κατάσταση και διατρέχει σοβαρό 
κίνδυνο επιδείνωσης. 
Το τρέχον πρόγραμμα ΦΤΩΧΕΙΑ 3 θα εφαρμοστεί για περίοδο 5 ετών (1989-
1994) και μια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του αποτελεί το μέρος II 
της παρούσας ανακοίνωσης. Επεκτείνει και διευρύνει την προηγούμενη 
κοινοτική δράση, τη γνωστή ως πρώτο και δεύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για 
την καταπολέμηση της φτώχειας (1975-1980 και 1984-1989), τα οποία 
επέδειξαν την πρόθεση της Κοινότητας να συμβάλει στον αγώνα κατά της 
φτώχειας που αναλαμβάνεται στα κράτη μέλη στην έκταση των δυνατοτήτων 
και των πόρων της. 
Με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τα δύο προηγούμενα προγράμματα, 
το πρόγραμμα Φτώχεια 3 υποστηρίζει ευρέως τη καινοτομία στα επίπεδα 
τόσο της πολιτικής όσο και της πρακτικής. Προωθεί μια πολυδιάστατη 
προσέγγιση όσον αφορά τον κοινωνικό αποκλεισμό, που βασίζεται σε 
εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών ιδρυμάτων και στη 
συμμετοχή των λιγότερο ευνοημένων ομάδων. Οι πόροι του συγκεντρώνονται 
σε περίπου 40 τοπικά σχέδια σε όλα τα κράτη μέλη, τα οποία 
πειραματίζονται με νέες στρατηγικές για την καταπολέμηση της φτώχειας 
και συμβάλλουν έτσι στον εντοπισμό ορθής πρακτικής, ενθάρρυνσης της 
πολιτικής και δημόσιας συζήτησης. Τα σχέδια συνδέονται με μια διεθνική 
οργανωτική δομή η οποία επιτρέπει ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας 
που υποστηρίζονται από συστηματική αξιολόγηση και συμπληρωματική 
έρευνα. 
- 10 -
Πραγματοποιήθηκε μια πρώτη αξιολόγηση του τρίτου προγράμματος και 
διεξήχθησαν διαβουλεύσεις σε μεγάλη κλίμακα σχετικά με τις δυνατότητες 
και τις αδυναμίες στα πλαίσια διαφόρων συνεδριάσεων και ειδικά στα 
πλαίσια του ευρωπαϊκού συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Κοπεγχάγη 
στις 3 και 4 Ιουνίου 1993, όπου εκφράστηκαν οι απόψεις των ερευνητών, 
των επαγγελματιών και των διαχειριστών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. 
Οι αναλύσεις του τρίτου προγράμματος δράσης που πραγματοποιήθηκαν καθώς 
και οι συζητήσεις που προέκυψαν σε δίκτυα δημόσιων και ιδιωτικών 
οργανισμών αποκάλυψαν την επιθυμία να επιδιωχθούν ειδικές ενέργειες με 
την ταυτόχρονη ενσωμάτωση των κύριων διδαγμάτων από παλαιότερες 
προσπάθει ες. 
Τα διδάγματα αυτά περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: 
(1) την ανάγκη επικέντρωσης της δράσης τόσο σε γεωγραφικές περιοχές 
όσο και σε ειδικά φάσματα στρατηγικών θεμάτων για ορισμένα 
χρόνια λειτουργίας ώστε να επιτευχθούν ευνοϊκά αποτελέσματα· 
(2) την ανάγκη ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με δημόσιες και 
ιδιωτικές υπηρεσίες και ενώσεις, μεταξύ των οποίων και οι 
κοινωνικοί εταίροι, έτσι ώστε να εντοπιστούν τα κύρια θέματα, 
περιλαμβανομένων εκείνων των θεμάτων που αφορούν τους πολίτες 
που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο διαρκούς οικονομικού 
κοινωνικού αποκλε ισμού· 
(3) την ανάγκη να δοθεί πρόσθετη υποστήριξη στην εξειδίκευση των 
συνεκτικών και ολοκληρωμένων στρατηγικών που περιλαμβάνουν 
αλληλεξαρτώμενες προτεραιότητες· 
(4) την ανάγκη για συνεχιζόμενη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας 
των μέτρων· 
(5) την ανάγκη συντονισμού των σχεδίων σύμφωνα με το κύριο 
ενδιαφέρον τους και λαμβάνοντας υπόψη την ειδικότητα τους 
(περιφερειακό, εθνικό αστικό, αγροτικό κ.τ.λ.), έτσι ώστε να 
διευκολυνθεί η μεταφορά της καινοτομίας και της ορθής 
πρακτικής· 
(6) την ανάγκη για ανάπτυξη συνεργιών μεταξύ τοπικού, περίφερειακου 
και εθνικού και ευρωπαϊκού επιπέδου με την παροχή μεγαλύτερης 
υποστήριξης σε καινοτόμες προσεγγίσεις οι οποίες κινητοποιούν 
οργανισμούς εθνικού επιπέδου όσον αφορά βασικά θέματα· 
(7) την ανάγκη υποστήριξης σχετικών στατιστικών και άλλων 
συγκριτικών αναλύσεων και μελετών για τον εμπλουτισμό των 
ανταλλαγών. 
(8) την ανάγκη προώθησης της αποτελεσματικότητας και της απόδοσης 
των μέτρων μέσω προσαρμογής ορισμένων βασικών χαρακτηριστικών 
στη λειτουργία του προγράμματος, ειδικά, βαθμιαία εφαρμογή στα 
αρχικά στάδια, βελτιωμένες σχέσεις και συνέργια με τα κοινοτικά 
διαρθρωτικά ταμεία και στενότερη σχέση μεταξύ της αξιολόγησης 
του προγράμματος και των στατιστικών και άλλων μελετών. 
- 11 -
2. Η ΑΝΑΓΚΗ ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ 
ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ 
Ενώ η αξιολόγηση των προηγούμενων μέτρων αποδείχθηκε θετική, η ανάλυση 
της τρέχουσας κατάστασης στην Κοινότητα αποκαλύπτει την ανάγκη 
ενίσχυσης των μέτρων αυτών καθώς στις περισσότερες χώρες παρατηρούνται 
οι ακόλουθες τάσεις: 
(1) ο βαθμός και η ποικιλία του κοινωνικού αποκλεισμού συνεχίζει να 
αυξάνεται τα τελευταία χρόνια ως αποτέλεσμα σημαντικών 
μεταβολών στις οικονομικές, κοινωνικές και δημογραφικές δομές· 
(2) οι συνεχώς περισσότερο σαφείς εθνικές πολιτικές για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού καθώς η ώθηση προς την 
οικονομική και κοινωνική συνοχή επαυξάνει την ανάγκη 
εκσυγχρονισμού των παραδοσιακών συστημάτων πρόνοιας· 
(3) ο πλούτος των καινοτομιών που στοχεύουν στην πρόληψη ή τη 
θεραπεία του κοινωνικού αποκλεισμού που προκύπτουν από μια 
ποικιλία υπηρεσιών απαιτούν μεγαλύτερη συνεκτικότητα στο 
περιεχόμενο και τις μεθόδους συνεργασίας μεταξύ του δημοσίου 
και του ιδιωτικού τομέα για την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Κατά συνέπεια, το νέο πρόγραμμα θα είναι πιο επικεντρωμένο και 
διαρθρωμένο φόρουμ πειραματισμού, ανταλλαγών, ενθάρρυνσης και 
βελτιστοποίησης των προσπαθειών και ανάπτυξης των προτύπων οργάνωσης 
που μπορούν να μεταφερθούν, θα δώσει έμφαση στην ενίσχυση της ανάπτυξης 
νέων ικανοτήτων στο πλαίσιο του τοπικού, περιφερειακού ή εθνικού ιστού 
για να επινοηθούν, να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν πολυδιάστατες 
στρατηγικές που περιλαμβάνουν εταιρική σχέση μεταξύ των ενδιαφερομένων 
δημόσιων και ιδιωτικών φορέων που σχετίζονται με την προώθηση της 
ένταξης και εστιάζονται είτε σε μια περιοχή είτε σε ένα θέμα. 
Η καταπολέμηση του αποκλεισμού αποτελεί ευθύνη κυρίως των κρατών μελών 
και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών τους. Κατά συνέπεια, η 
προστιθέμενη αξία της κοινοτικής δράσης βρίσκεται σε διάφορα επίπεδα, 
ιδίως δε, 
η Κοινότητα μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη και τη μεταφορά 
μεθόδων και τεχνογνωσίας που είναι σχετικές με τις τρέχουσες μορφές 
αποκλεισμού, με τον προσδιορισμό της ορθής πρακτικής, με τη 
δημιουργία και την υποστήριξη δικτύων που τους επιτρέπουν να 
μοιράζονται εμπειρία και και να αναπτύσσουν συντονισμένες 
πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και με τη βαθύτερη 
κατανόηση της συζήτησης 
η Κοινότητα πρέπει επίσης, με βάση τη συνεκτική δράση, να 
επαναδηλώσει τη θετική ανάπτυξη των πολιτικών της και να αναλύσει 
τον αντίκτυπο τους σε σχέση με την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Το προτεινόμενο νέο πρόγραμμα απαιτεί συνέχεια και πρόοδο. Η συνέχεια 
απαιτείται περαιτέρω για να ελέγξει την εγκυρότητα της προσέγγισης που 
βασίζεται στις αρχές του πολυδιάστατου χαρακτήρα, της εταιρικής σχέσης 
και της συμμετοχής στις οποίες οι πειραματικές ενέργειες οδηγούν σε 
ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας που τρέφονται από συστηματική 
αξιολόγηση. Η πρόοδος πρέπει να προκύψει από τα κύρια νέα στοιχεία τα 
οποία ε ίνα ι : 
μεγαλύτερη έμφαση σε ολοκληρωμένες στρατηγικές πολλών στόχων· 
διεύρυνση της διαδικασίας εταιρικής σχέσης η οποία προσφέρει 
περαιτέρω ευκαιρίες για σημαντική συμβολή από ορισμένους τύπους 
εταίρων ιδιαίτερα οικονομικούς παράγοντες, όπως οι κοινωνικοί 
- 12 -
εταίροι και οι οργανώσεις εμπειρογνωμόνων, όπως ορισμένοι 
εθνικοί μη κυβερνητικοί οργανισμοί των οποίων οι δραστηριότητες 
σχετίζονται με ειδικές πλευρές του κοινωνικού αποκλεισμού· 
πειραματισμός με εθνικού (ή περιφερειακού) επιπέδου ενέργειες 
που βασίζονται σε θέματα και συνδυάζουν καινοτόμες προσεγγίσεις 
που αναπτύχθηκαν προηγουμένως από ξεχωριστές υπηρεσίες και 
συνδέονται με τοπικά και ευρωπαϊκά επίπεδα για ανταλλαγές και 
συζήτησεις· 
μικρός αριθμός διεθνικών δικτύων σχεδίων, τα οποία θα μπορούσαν 
να περιλαμβάνουν ορισμένα από εκείνα που χρηματοδοτήθηκαν 
προηγουμένως από κάποιο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τη φτώχεια, 
ώστε να επιτραπεί συνεχής μερισμός εμπειρίας και τεχνογνωσίας· 
ιδιαίτερη εστίαση σε διαδικασίες κοινωνικού αποκλεισμού που 
θίγουν αστικές περιοχές· 
ενισχυμένη σχέση με τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία, 
λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα τη θέση που δίνεται στον αποκλεισμό 
από την αγορά εργασίας στους νέους κανονισμούς του Ευρωπαϊκού 
Κοινωνικού Ταμείου (βλέπε παράγραφο 5). 
Οι στόχοι αυτοί απαιτούν αυξημένους πόρους για να εκφραστεί η ποικιλία 
επιπέδων και καταστάσεων στις οποίες θα πραγματοποιηθεί ανάπτυξη. 
3. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ 
Το πρόγραμμα θα ενισχύσει την προσέγγιση που βασίζεται στις αρχές του 
πολυδιάστατου χαρακτήρα, της εταιρικής σχέσης και της συμμετοχής, 
συνιστώντας έτσι το επόμενο βήμα του τρίτου προγράμματος όσον αφορά τα 
αναγνωρισμένα θετικά του χαρακτηριστικά. 
Αυτές οι κοινές αρχές θα μετατραπούν στην πράξη σε ενέργειες που 
ανταποκρίνονται στις διαφορετικές μορφές και ένταση των διαδικασιών του 
κοινωνικού αποκλεισμού με ιδιαίτερη προσοχή στις διάφορες κατηγορίες 
πληθυσμού (φύλο, ηλικία, εθνική ομάδα) και στους διάφορους τύπους 
περιοχών (αστικές, αγροτικές, ημιαγροτικές, περιφερειακές κ.τ.λ.). 
θα δοθεί προτεραιότητα στα οικονομικά και κοινωνικά λιγότερο 
ευνοημένα άτομα ή ομάδες που βρίσκονται σε καταστάσεις ή διαδικασίες 
κοινωνικού αποκλεισμού, ιδίως, όσον αφορά την εκπαίδευση και την 
κατάρτιση, την απασχόληση, τη στέγαση, την υγεία, τις μεταφορές, την 
κοινωνική προστασία, την ελεύθερη κυκλοφορία, την πρόσβαση στη 
δικαιοσύνη και την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες. Εντούτοις, οι 
προτεινόμενες ενέργειες θα αποφύγουν περαιτέρω στιγματισμό των 
ευπρόσβλητων κοινωνικών ομάδων μέσω ολοκληρωμένων στρατηγικών δράσης. 
- 13 -
3.1 Ο πολυδιάστατος χαρακτήρας 
Από την αρχή θα δοθεί έμφαση στην προετοιμασία ολοκληρωμένων 
πολυδιάστατων στρατηγικών. Οι στρατηγικές αυτές αναμένεται να 
ενσωματώσουν πολλαπλούς στόχους με συνεκτικό τρόπο και να δημιουργήσουν 
δεσμούς και συνέργιες προσαρμοσμένες σε ιδιαίτερες τοπικές ή εθνικές 
(ή περιφερειακές) καταστάσεις και να ενισχύσουν την οικονομική και 
κοινωνική ένταξη. Αυτός ο πολυδιάστατος χαρακτήρας συνεχίζει να 
αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού προγράμματος με βάση 
τον πολυδιάστατο χαρακτήρα των διαδικασιών του κοινωνικού αποκλεισμού. 
Για παράδειγμα, οι στόχοι της ένταξης στην απασχόληση οδηγούν σε 
πρωτοβουλίες παροχής συμβουλών και κατάρτισης που συνδέονται με 
ενέργειες σχετικά με τις δημόσιες μεταφορές, τη στέγαση ή τη μέριμνα 
παιδιών για τις ομάδες-στόχους. Οι ενέργειες του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού 
Ταμείου που προωθούν την ένταξη στην αγορά εργασίας ατόμων που 
εκτίθενται στον κοινωνικό αποκλεισμό θα συμπληρωθούν συνδεόμενες με τις 
πολυδιάστατες πρότυπες ενέργειες, εφόσον είναι δυνατό. 
Οι ενέργειες σε τοπικό επίπεδο θα συγκροτήσουν πλήρη στρατηγική και 
πρόγραμμα δραστηριοτήτων με πολλαπλούς στόχους ώστε να υποστηρίξουν τα 
υφιστάμενα μέτρα μέσω αλληλένδετων μέτρων τα οποία διευκολύνουν την 
ένταξη των λιγότερο ευνοημένων ατόμων. 
Οι ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο θα δώσουν ευκαιρίες για 
ολοκληρωμένες προσεγγίσεις οι οποίες να αντιμετωπίζουν τα ιδιαίτερα 
θέματα με το συνδυασμό καινοτόμων πρακτικών. 
3.2 Η εταιρική σχέση 
Η επιδίωξη πολυδιάστατης προσέγγισης απαιτεί τη συμμετοχή όλων των 
βασικών παραγόντων που συνήθως περιλαμβάνουν δημόσιες αρχές ή φορείς, 
μη κυβερνητικούς οργανισμούς, ημιδημόσιους φορείς, κοινωνικούς 
εταίρους, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς, ταμεία 
αλληλοβοηθείας και ιδρύματα καθώς και ενώσεις καταναλωτών ή κατοίκων. 
Οι ενέργειες του προγράμματος αναμένεται να συγκεντρώσουν τους 
παράγοντες αυτούς σε μία εταιρική σχέση η οποία αναπτύσσει κοινή 
συμφωνία σχετικά με τη στρατηγική και τους λειτουργικούς στόχους και 
μοιράζεται την ευθύνη να τους μετατρέψει σε αποτελεσματική δράση. 
Το πρόγραμμα θα δώσει προτεραιότητα σε προτάσεις ενεργειών οι οποίες 
αποδεικνύουν ότι έγινε σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση της 
αποτελεσματικής λειτουργίας μιας διαρθρωμένης εταιρικής σχέσης. 
θα δοθεί επίσης προτεραιότητα σε εταιρικές σχέσεις που περιλαμβάνουν 
οικονομικούς παράγοντες, όπως οι κοινωνικοί εταίροι, ή οργανώσεις που 
αναπτύσσουν την κοινωνική οικονομία ή τρίτος τομέας. 
- 14 -
3.3. Συμμετοχή 
Η αρχή της συμμετοχής προκύπτει από την παρατήρηση ότι οι ομάδες 
πληθυσμού που θίγονται από τον κοινωνικό αποκλεισμό τείνουν να 
βρίσκονται σε θέση εξάρτησης με μικρή ικανότητα- ή μερικές φορές 
επιθυμία- να επηρεάσουν ενεργά τους θεσμούς και τις υπηρεσίες από τις 
οποίες εξαρτώνται. Παρόλα αυτά, η συμμετοχή των ομάδων πληθυσμού που 
θίγονται περισσότερο θεωρείται ότι είναι σημαντική για αποτελεσματική 
δράση στον τομέα της κοινωνικής και της οικονομικής ένταξης. 
Κατά συνέπεια, οι εταίροι σε ενέργειες του προγράμματος καλούνται να 
εντοπίσουν τα μέσα με τα οποία μπορούν να εκφραστούν οι απόψεις των 
περισσότερο θιγόμενων ομάδων πληθυσμού καθώς και να επινοήσουν 
καινοτόμους τρόπους εξασφάλισης ότι τα άτομα εκείνα που έχουν το 
μεγαλύτερο συμφέρον για την επιτυχία του προγράμματος είναι σε θέση να 
επηρεάσουν το σχεδιασμό και τη διαχείριση του. 
Η εφαρμογή της αρχής αυτής προσφέρει μια ευκαιρία για την ανάπτυξη 
αλληλεγγύης και ενεργού συμμετοχής των πολιτών. 
4. ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ 
4.1 Πρότυπες ενέργειες 
Το κύριο στοιχείο του προγράμματος συνίσταται σε ορισμένες πρότυπες 
ενέργειες οι οποίες έχουν το διπλό σκοπό της καταπολέμησης του 
αποκλεισμού με καινοτόμο τρόπο και της παροχής παραδειγμάτων 
πειραματισμού με εξελίξεις στην πολιτική και την πρακτική. Τέτοια 
σχέδια επίδειξης μπορούν να επισημάνουν νέους τρόπους προόδου, οι 
οποίοι ενδέχεται να μπορούν να μεταφερθούν σε όλα τα κράτη μέλη. Κατά 
συνέπεια, οι ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας θα υποστηριχθούν 
μεταξύ εταίρων πρότυπης δράσης και άλλων βασικών παραγόντων σε τρία 
διαφορεταικά επίπεδα: τοπικό, εθνικό (ή περιφερειακό) και διεθνικό. 
Κάθε πρότυπη ενέργεια συνιστά πρόγραμμα που βασίζεται σε ολοκληρωμένη 
στρατηγική πολλών στόχων. Ορισμένες από τις ειδικές πρωτοβουλίες που 
αναπτύχθηκαν βαθμιαία για να υλοποιήσουν τη στρατηγική μπορούν να 
συστήσουν μικρά πειραματικά σχέδια μικρότερης διάρκειας. 
4.2 Γνωστοπο ίηση 
Το πρόγραμμα θα παράσχει την ευκαιρία για βελτίωση της γνωστοποίησης 
των ενεργειών των σχετικών με την προώθηση της κοινωνικής και 
οικονομικής ένταξης και της προώθηση της αλληλεγγύης και της ενεργού 
συμμετοχής των πολιτών. Ειδικότερα, θα προσφέρει μια ευκαιρία 
αποκατάστασης της ισορροπίας της ευαισθησίας του κοινού με τον τονισμό 
των δυνατοτήτων μιας ευρείας ποικιλίας κοινωνικών ομάδων και οργανώσεων 
να αντιδράσουν από κοινού σε νέες προκλήσεις με εφευρετικό και 
αποτελεσματικό τρόπο σε πλαίσιο πνεύματος αλληλεγγύης. Κατά συνέπεια, 
οι ενέργειες του προγράμματος θα απαιτηθεί να δημιουργήσουν συστηματική 
προσέγγιση στην εξωτερική επικοινωνία, η οποία θα συντονιστεί σε εθνικό 
και ευρωπαϊκό επίπεδο. 
- 15 -
4.3 Εσωτερική και εξωτερική αξιολόγηση 
Ολα τα στοιχεία του προγράμματος θα αποτελέσουν αντικείμενο διαδικασίας 
αξιολόγησης. Ειδικότερα, αφού δημιουργηθεί σαφής και συνεκτική 
στρατηγική για κάθε πρότυπη δράση, ο σχεδιασμός και η διαχείριση της 
εφαρμογής της θα περιλάβει διάταξη για εσωτερική και εξωτερική 
αξιολόγηση. Η εσωτερική αξιολόγηση (ή αυτο-αξιολόγηση) θα βοηθήσει στη 
διαχείριση τους. Η εξωτερική αξιολόγηση θα εκτιμήσει την πρόοδο τους 
στο πλαίσιο της τοπικής, εθνικής και ευρωπαϊκής κατάστασης και των 
εξελίξεων των σχετικών πολιτικών. 
4.4 Βαθμιαία εφαρμογή 
Κατά τη διάρκεια του προγράμματος δράσης, οι δραστηριότητες που 
αναλαμβάνονται από εταιρικές σχέσεις της πρότυπης δράσης και άλλα 
δίκτυα θα δημιουργήσουν βαθμιαία μια δυναμική διαδικασία μέσω της 
οποίας τα προηγούμενα επιτεύγματα θα σχηματίσουν τη βάση περαιτέρω 
καθορισμού προτεραιοτήτων στο πλαίσιο της γενικής στρατηγικής. Το 
γεγονός αυτό θα αντικατοπτριστεί στα λειτουργικά και χρηματοδοτικά 
σχέδια. 
4.5 Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού 
Οπως αποδείχθηκε σε προηγούμενα προγράμματα, η βελτίωση της γνώσης και 
των δεξιοτήτων των βασικών παραγόντων και οι ικανότητες των τοπικών 
οργανώσεων αποτελούν ισχυρό μέσο ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας του 
προγράμματος. Αυτή η επένδυση μπορεί επίσης να διαδραματίσει βασικό 
ρόλο στην ενίσχυση της ικανότητας των εμπλεκομένων ομάδων πληθυσμού να 
διατηρήσουν την τάση που δημιουργείται από το πρόγραμμα. Κατά συνέπεια, 
στους διάφορους εταίρους και συμμετέχοντες θα δοθεί η ευκαιρία να 
επεκτείνουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες τους όσον αφορά την 
οργάνωση, την ανάπτυξη και τη διαχείριση ενεργειών για την καταπολέμηση 
του αποκλεισμού. 
5. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
5.1 Σχέση με τα διαρθρωτικά ταμεία 
Τα διαρθρωτικά ταμεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εισέρχονται σε νέο 
λειτουργικό στάδιο τον Ιανουάριο του 1994. Σε διάφορα επίπεδα της 
ιεραρχίας των σχεδίων και προγραμμάτων μέσω των οποίων υλοποιούνται τα 
διαρθρωτικά ταμεία εντοπίζονται ορισμένοι στόχοι, οι οποίοι ενισχύουν 
αμοιβαία τους στόχους των δραστηριοτήτων του προγράμματος δράσης. 
Εντούτοις, οι λειτουργικές ρυθμίσεις διαφέρουν σημαντικά, 
θα προωθηθεί η αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών. Από την πλευρά του, το 
πρόγραμμα δράσης θα παράσχει πληροφορίες στους εταίρους του και θα τους 
ενθαρρύνει να προτείνουν ενέργειες επιλέξιμες στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών ταμείων ως μέσα επέκτασης του αντίκτυπου των πρότυπων 
ενεργειών. Συμπληρωματικά διαρθρωτικά ταμεία εντούτοις δεν θα ενταχθούν 
στο πρόγραμμα δράσης. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε ευκαιρίες 
υποστήριξης των διαρθρωτικών ταμείων όσον αφορά: 
την υγεία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση ή άλλη αναγκαία υποδομή 
ή βασικές εγκαταστάσεις στις περιφέρειες του στόχου 1· 
- 16 -
την ενίσχυση για ανάπτυξη επιχειρήσεων· 
- άλλα μέτρα του Κοινωνικού Ταμείου, περιλαμβανομένων μεταξύ άλλων 
εκείνων των μέτρων του στόχου 3 που προωθούν την ένταξη των 
γυναικών, των μειονεκτούντων ατόμων ή μεταναστών στην αγορά 
εργασίας και εκείνων που προωθούν την ένταξη ατόμων που εκτίθενται 
στον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας· 
την πιθανή νέα κοινοτική πρωτοβουλία με τίτλο "Απασχόληση και 
ανθρώπινο δυναμικό" η οποία προωθεί διεθνική προσέγγιση για: 
υποστήριξη καινοτόμων προσεγγίσεων για την αύξηση της έντασης 
απασχόλησης της ανάπτυξης (περιλαμβανομένης, για παράδειγμα, 
της ανάπτυξης ενεργειών για την καταπολέμηση της ανεργίας σε 
τοπικό επίπεδο και με ιδιαίτερη αναφορά σε μικρομεσαίες 
επιχειρήσεις) · 
διευκόλυνση της προσαρμογής του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού 
στη βιομηχανική και τεχνολογική αλλαγή με ιδιαίτερη αναφορά 
στο νέο στόχο 4· 
προώθηση της ισότητας ευκαιριών ανδρών και γυναικών όσον αφορά 
την αγορά εργασίας· 
ενίσχυση εκείνων των ατόμων που για τον έναν ή για τον άλλο 
λόγο εκτίθενται στον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας 
(αντικατοπτρίζοντας τη νέα προτεραιότητα που προσδιορίζεται 
ειδικά στο νέο στόχο 3)· και 
προώθηση της μεταφοράς καινοτομιών και της ανάπτυξης της 
εφαρμοσμένης έρευνας, ειδικά σε περιφέρειες του στόχου 1, 
περιλαμβανομένης της ανάπτυξης νέων προσόντων και δεξιοτήτων, 
προγράμματα τεχνικής βοήθειας βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού του 
Κοινωνικού Ταμείου. 
Το πρόγραμμα δράσης θα επιχειρήσει να δημιουργήσει συντονισμό 
διαχείρισης με την εφαρμογή της κοινοτικής πρωτοβουλίας με τίτλο 
"Απασχόληση και ανθρώπινο δυναμικό". Πρέπει να θεσπιστεί 
αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των δομών διαχείρισης σε διαφορετικά 
επίπεδα, όπως απαιτείται. Οπου είναι δυνατό, τεχνική βοήθεια ή άλλοι 
τρόποι δραστηριοτήτων εμψύχωσης, διάδοσης πληροφοριών καθώς και 
παρακολούθησης και αξιολόγησης πρέπει να σχεδιαστούν από κοινού και τα 
αποτελέσματα να γνωστοποιηθούν, έτσι ώστε να μεγιστοποιηθεί η απόδοση. 
Η προσέγγιση αυτή θα λάβει υπόψη τους ειδικούς στόχους και τους 
κανόνες επιλεξιμότητας των διαρθρωτικών ταμείων, οι οποίοι φυσικά 
εφαρμόζονται επίσης στην πρωτοβουλία ανθρώπινου δυναμικού. θα 
καθιερωθεί επίσης συντονισμός με σχετικές δραστηριότητες που 
πραγματοποιούνται βάσει του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης. 
5.2 Σχέση με άλλες πολιτικές και προγράμματα 
Παρόμοια, η σχέση μεταξύ του προγράμματος και άλλων πολιτικών και 
προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που συμβάλλουν στην οικονομική 
και κοινωνική ένταξη θα παρακολουθείται στενά από την ενδοϋπηρεσιακή 
ομάδα για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, ώστε να αναπτυχθεί 
συνεργασία. 
- 17 -
Πράγματι, πολλές κοινοτικές πολιτικές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά 
στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Ιδιαίτερη σημασία έχουν 
ορισμένες κοινοτικές ενέργειες στους τομείς της απασχόλησης και των 
συνθηκών εργασίας, της ανάπτυξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων-
περι λαμβανομένων ενώσεων, συνεταιρισμών και ταμείων αλληλοβοηθείας- της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης, των μεταφορών, της ενέργειας και άλλης 
ανάπτυξης της υποδομής, του περιβάλλοντος, της αγροτικής ανάπτυξης 
καθώς επίσης και της ισότητας των ευκαιριών, της μετανάστευσης, της 
ελεύθερης κυκλοφορίας, της δημόσιας υγείας, της κοινωνικής προστασίας, 
του πολιτισμού και των επικοινωνιών, της έρευνας και της ανάπτυξης. 
Με βάση το φάσμα των δραστηριοτήτων στο νέο πρόγραμμα δράσης για την 
καταπολέμηση του αποκλεισμού, η Επιτροπή θα εντοπίσει και θα αναπτύξει 
δυνητικές συνέργιες, οι τακτικές ανταλλαγές πληροφοριών στα πλαίσια της 
ενδοϋπηρεσιακής ομάδας και, εφόσον είναι δυνατό, οι σχέσεις εργασίας 
μεταξύ των δομών διαχείρισης θα διευκολύνουν τη μεγιστοποίηση του 
αμοιβαίου οφέλους και συνεργασίας σε λειτουργικό επίπεδο. 
Η Επιτροπή θα ενημερώσει επίσης παράγοντες σε επίπεδο σχεδίου για τις 
εξελίξεις στις κοινοτικές πολιτικές. Το γεγονός αυτό θα διευκολύνει, 
εφόσον απαιτείται, τη συμμετοχή τους στα δίκτυα πολιτικής στα οποία οι 
δραστηριότητες τους είναι πιο άμεσα σχετικές, θα προωθήσει επίσης τη 
μεγαλύτερη επίγνωση των άλλων πιθανών κοινοτικών πρωτοβουλιών, 
περιλαμβανομένων και εκείνων από τις οποίες θα μπορούσαν να αναζητήσουν 
χρηματοδοτική ενίσχυση. Εντούτοις, σε καμιά περίπτωση δεν θα 
χρηματοδοτηθεί διπλά η ίδια δραστηριότητα. 
- 18 -
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Αιτιολόγηση των άρθρων της πρότασης απόφασης 
Αρθρο 1 
Ορισμένοι λόγοι για την έναρξη του προγράμματος αυτού είναι οι εξής: 
1. Η πιο πρόσφατη εκτίμηση στο πλαίσιο της Κοινότητας επισημαίνει ότι 
υπήρχαν περίπου 52 εκατ.ί1) άτομα που ζούσαν υπό συνθήκες φτώχειας 
στα κράτη μέλη το 1985 (Eurostat, ταχείες στατιστικές, πληθυσμός 
και κοινωνικές συνθήκες 1990.7). Σήμερα υπάρχουν 17 εκατ. άνεργοι· 
οι μισοί και πλέον από αυτούς είναι άνεργοι για περισσότερο από ένα 
χρόνο. Οι άστεγοι εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περίπου 3 
εκατομμύρια. 
2. Επιπλέον, οι νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού και η αυξανόμενη 
ορατότητα τους, ωθούν δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, 
περιλαμβανομένων ορισμένων κοινωνικών εταίρων, να αναθεωρήσουν τις 
παραδοσιακές προσεγγίσεις για να αντιμετωπίσουν τα νέα προβλήματα 
και τις νέες προκλήσεις. Η ανάγκη συνεκτικότητας όσον αφορά τις 
προσεγγίσεις σε όλα τα κράτη μέλη αυξάνεται επίσης όλο και 
περισσότερο. 
3. Τέλος, οι εκτιμήσεις από προηγούμενα κοινοτικά προγράμματα δράσης 
(1985-1988) και το από τρέχον ειδικό πρόγραμμα δράσης (1989-94) 
έδειξαν τις θετικές συνέπειες των μέτρων για την καταπολέμηση του 
αποκλεισμού. 
Η ανάγκη για πρόγραμμα το οποίο θα επιδιώξει να ενισχύσει τα 
προηγούμενα μέτρα είναι κατά συνέπεια προφανής. 
Η εμπειρία προηγούμενων προγραμμάτων απεικόνισε το συσσωρευμένο όφελος 
της διαρκούς δράσης για περίοδο ορισμένων ετών ώστε να επιτευχθούν 
ευνοϊκά αποτελέσματα. Κατά συνέπεια, θα απαιτηθούν πεντέμιση χρόνια 
(από τον Ιούλιο του 1994 έως το Δεκέμβριο του 1999) για να εξαχθεί το 
μέγιστο όφελος από το νέο πρόγραμμα. 
Αρθρο 2 
Ο προτεινόμενος ορισμός προκύπτει από τον ορισμό που υιοθετήθηκε από το 
Συμβούλιο στο ψήφισμα του της 29ης Σεπτεμβρίου 1989 για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Με τον τρόπο αυτό, τονίζεται η 
πολύμορφη και σχετική φύση της φτώχειας. 
Ο ορισμός καθιστά δυνατή τη στόχευση περισσότερων από μιας διαδικασιών 
αποκλεισμού, οι οποίες μπορούν να θίξουν ένα άτομο ή ομάδες και ανοίγει 
το δρόμο για συνεργασία με μια ποικιλία οργανισμών εμπειρογνωμόνων. 
(1) Τελευταίες εκτιμήσεις της Eurostat 
- 19 -
Αρθρο 3 
Το πρόγραμμα καθιστά δυνατό το συνδυασμό ορισμένων στόχων: 
(α) Οι δύο διακριτές μορφές που αναφέρθηκαν καθιστούν δυνατή την 
αντιμετώπιση διαφορετικών κατηγοριών αναγκών που μπορούν να 
προκύψουν με διαφορετική σειρά. Οι ομάδες υψηλού κινδύνου που 
συγκροτούν τις ομάδες-στόχους των προληπτικών στρατηγικών 
συγκεντρώνονται κυρίως σε περιοχές που απαιτούν περαιτέρω 
οικονομική ανάπτυξη. Οι επανορθωτικές στρατηγικές απαιτούν την 
ανάπτυξη νέων μορφών αλληλεγγύης μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών 
φορέων και ομάδων. 
(β) Για τη μεταφορά καινοτομιών και ορθής πρακτικής είναι αναγκαία 
η ενθάρρυνση της αναγνώρισης τόσο της ομοιότητας όσο και της 
διαφοράς και η τόνωση εφευρετικών προσαρμογών των προτύπων της 
βέλτιστης πρακτικής. Οι τακτικές ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ 
των επαγγελματιών αποτελούν καθιερωμένο μέσο ανάπτυξης κοινής 
και σταθερής κατανόησης των σύνθετων και ταχέως εξελισσόμενων 
διαδικασιών σε όλα τα κράτη μέλη. Η δημιουργία και ανάπτυξη 
διεθνικών δικτύων σχεδίων θα καθιερώσει πιο μόνιμες δομές και 
θα παρατείνει τον αντίκτυπο του προγράμματος. 
(γ) Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην ανάπτυξη συνεκτικότητας στην 
προσέγγιση των κρατών μελών όσον αφορά την καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού. Η συμμετοχή και ο συνδυασμός όλων των 
εμπλεκομένων υπηρεσιών και ατόμων πρέπει να καταστήσει δυνατή 
την ανάπτυξη διαλόγου και να νομιμοποιήσει τη δυνατότητα 
μεταφοράς των προσεγγίσεων που εφαρμόζονται είτε σε τοπικό, ή 
περιφερειακό είτε σε εθνικό επίπεδο. 
(δ) Το ειδικό πρόγραμμα δράσης έδειξε ότι οι αξιολογήσεις, μπορούν 
να είναι αποτελεσματικότερες και να σχηματίσουν τη βάση 
περαιτέρω αρχών και προτεραιοτήτων δράσης, εάν σχεδιασθούν και 
εγκαινιασθούν μόλις αρχίσει να εφαρμόζεται το πρόγραμμα. 
(ε) Η αναγνώριση της πολυεδρικής και δυναμικής φύσης της 
διαδικασίας του κοινωνικού αποκλεισμού οδήγησε σε 
επαναπροσανατολισμό των στατιστικών και άλλων μελετών ώστε να 
επιτραπεί η παρακολούθηση, τόσο η ποσοτική όσο και η ποιοτική, 
των τάσεων που θίγουν διάφορες μεμονωμένες ομάδες και περιοχές. 
Η ταχύτητα και ο βαθμός των μεταβολών καθώς και η ανάπτυξη των 
προσεγγίσεων που βασίζονται σε σχεδιασμένες στρατηγικές 
εντατικοποίησε την ανάγκη συνδυασμού ερευνητικής δραστηριότητας 
σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να συσχετίσει τον αντίκτυπο των 
προγραμμάτων με το πλαίσιο στο οποίο ανακύπτουν. 
(στ) Υπάρχει ανάγκη για αντιστάθμιση των ανησυχητικών περιγραφών 
των διαδικασιών κοινωνικού αποκλεισμού μέσω συντονισμένης 
στρατηγικής για την πληροφόρηση και την επικοινωνία, 
περιλαμβανομένης της επικοινωνίας με τα MME. Η πληροφόρηση αυτή 
θα σκιαγραφεί την καινοτόμο δράση και τα επιτεύγματα προς το 
συμφέρον του ευρέος κοινού καθώς και ειδικών, φορέων και ομάδων 
που ασχολούνται άμεσα με τους στόχους του προγράμματος. 
- 20 -
Αρθρο 4 
Η Επιτροπή χρησιμοποιεί διάφορα μέσα για να επιτύχει τους στόχους 
αυτούς. Τα μέτρα συνίστανται σε ορισμένες καινοτόμες ενέργειες μεγάλης 
κλίμακας, γνωστές ως "πρότυπες ενέργειες", τόσο σε τοπικό όσο και σε 
εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο, υποστήριξη για διεθνικά δίκτυα καθώς 
επίσης και δραστηριότητες μελετών και ενημέρωσης. 
(α) Πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο 
Οι πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο καθιστούν δυνατή την ανάπτυξη 
καινοτόμων τοπικών προσεγγίσεων και πρωτοβουλιών οι οποίες αποτελούν 
το αντικείμενο συνεχιζόμενης αξιολόγησης και, κατά συνέπεια, μπορούν να 
χρησιμοποιηθούν ως θέσεις πειραματισμού που οδηγούν σε συμπεράσματα 
σχετικά με τη δυνατότητα μεταφοράς των διαφόρων πλευρών των πειραμάτων 
αυτών. Πειραματισμοί μπορούν να διεξαχθούν στο επίπεδο περιοχής ή 
περιφέρειας. Εκτός από την εφαρμογή των αρχών του πολυδιάστατου 
χαρακτήρα, της εταιρικής σχέσης και της συμμετοχής θα επιδείξουν τα 
ακόλουθα κοινά χαρακτηριστικά. 
Τοπική εστ ίαση 
Η εστίαση σε μικρή εδαφική περιοχή αποδείχθηκε ισχυρότατος τρόπος 
εντοπισμού και αντιμετώπισης των αλληλεξαρτώμενων επιπτώσεων της 
οικονομικής και κοινωνικής μειονεξίας και διευκόλυνσης της 
συμμετοχής των πολιτών. Κάθε επιλεγμένη περιοχή πρέπει να συνιστά 
μια εφαπτόμενη ζώνη με τοπική ταυτότητα και με δυνατότητα 
συγκέντρωσης σε εταιρική σχέση των τύπων των παραγόντων, των 
ιδρυμάτων και των οργανισμών που είναι αναγκαίοι για το συντονισμό 
τοπικής στρατηγικής. 
Τοπική εταιρική σχέση 
θα συγκροτηθεί τοπική ομάδα εταιρικής σχέσης που θα περιλαμβάνει 
όλους τους βασικούς παράγοντες, τα ιδρύματα και τους οργανισμούς 
που είναι αρμόδιοι για την προετοιμασία τοπικής πλήρους 
στρατηγικής. Η εταιρική σχέση θα είναι αρμόδια για την οργάνωση, 
ανάπτυξη και διαχείριση της εφαρμογής της δράσης. 
Συγκεκριμένοι στόχο ι 
Η ομάδα εταιρικής σχέσης θα προετοιμάσει σαφή τοπική πλήρη 
στρατηγική. Αφού ερευνήσει τις υφιστάμενες πολιτικές, προγράμματα 
και διατάξεις, θα προτείνει ένα συνεκτικό σύνολο συγκεκριμένων 
στόχων που πρέπει να επιδιωχθούν μέσω αλληλεξαρτώμενων νέων μέτρων. 
Περιγραφή αστικού ή αγροτικού χαρακτήρα 
Η εμπειρία έδειξε ότι οι διαδικασίες ένταξης και αλληλεγγύης 
δημιουργούνται σε έντονα διαφορετικές συνθήκες σε περιοχές που 
είναι κυρίως αστικές ή κυρίως αγροτικές. 
- 21 -
Η διαδικασία του κοινωνικού αποκλεισμού τείνει να έχει ως 
αποτέλεσμα συγκέντρωση των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών ομάδων 
στις αστικές περιοχές με σχετικά κακό επίπεδο εγκαταστάσεων και 
εξοπλισμού. Η συνεχιζόμενη διαδικασία αστικών μεταβολών επηρεάζει 
τη μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτών και έχει αντίκτυπο τόσο 
θετικό όσο και αρνητικό. Η άνιση αστική ανάπτυξη βρίσκεται στη ρίζα 
της συγκέντρωσης της στέρησης σε συγκεκριμένες αστικές περιοχές και 
οδηγεί στο διαχωρισμό. Αυτός ο χωρικός διαχωρισμός επιδεινώνει την 
κοινωνική ένταξη. 
Η αστική στέρηση και ο αστικός διαχωρισμός είναι κατά συνέπεια τόσο 
αποτέλεσμα όσο και αφετηρία των διαδικασιών κοινωνικού αποκλεισμού. 
Επιπλέον, σχεδόν το 70% των ευρωπαίων πολιτών ζει σε πόλεις. Κατά 
συνέπεια, η πλειονότητα των πρότυπων ενεργειών πρέπει να 
αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αστικής στέρησης μέσω στρατηγικής για 
ανάπτυξη πολλών τομέων, εφόσον επιδεικνύεται δέσμευση στην εν νέου 
ανάπτυξη της περιοχής τόσο από δημόσιους οργανισμούς όσο και από 
οικονομικούς παράγοντ ες. 
Εντούτοις, ένας περιορισμένος αριθμός πρότυπων ενεργειών σε τοπικό 
επίπεδο θα εστιαστεί σε αγροτικές περιοχές όπου η αδυναμία των 
τοπικών αγορών εργασίας σε συνδυασμό με τη φθίνουσα πορεία της 
γεωργίας έχει ως αποτέλεσμα υψηλό ποσοστό νοικοκυριών χαμηλού 
εισοδήματος. Σε αυτές τις περιοχές, το πρόγραμμα μπορεί να 
συμπληρώσει τις ολοκληρωμένες πολιτικές αγροτικής ανάπτυξης που 
απαιτούνται για την αντιστάθμιση της μείωσης του πληθυσμού και της 
χειροτέρευσης του κοινωνικού αποκλεισμού μακροπρόθεσμα. 
Αξιολόγηση και ενι 
Κάθε πρότυπη ενέργεια θα απαιτηθεί να προβαίνει σε εσωτερική 
αξιολόγηση και να δεχθεί να ανακοινώνει την πρόοδο και τα 
αποτελέσματα σε ευρύτερο κοινό σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο. 
(β) Πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο 
Παρόμοια, πρότυπες ενέργειες σε εθνικό επίπεδο καθιστούν δυνατή την 
ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων και πρωτοβουλιών οι οποίες 
εμπλουτίζονται από μια στρατηγική πολλών στόχων που συμφωνείται από μια 
ομάδα εταιρικής σχέσης και αποτελούν αντικείμενο συνεχών αξιολογήσεων. 
Συνιστούν επίσης πειραματισμούς για την αντιμετώπιση ιδιαίτερου 
φάσματος θεμάτων, κάποιες πλευρές των οποίων ενδέχεται να μπορούν να 
μεταφερθούν σε άλλες περιφέρειες ή κράτη μέλη. θα επιδείξουν τα 
ακόλουθα κοινά χαρακτηριστικά. 
- 22 -
Εστίαση σε εθνικά θέματα 
Ορισμένες πρότυπες ενέργειες σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο θα 
τονώσουν καινοτόμες πολυδιάστατες προσεγγίσεις σε ορισμένα βασικά 
θέματα που χαρακτηρίζονται σε εθνικές συζητήσεις ως κύρια για την 
προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης των λιγότερο 
ευνοημένων κοινωνικών ομάδων και για την προώθηση της αλληλεγγύης. 
Οι πρότυπες ενέργειες θα συντονίζονται σε εθνικό επίπεδο ή όπου οι 
εθνικές συνθήκες είναι τέτοιες που η αρμοδιότητα σε τομείς βασικής 
πολιτικής βρίσκεται κυρίως σε επιμέρους εθνικό επίπεδο, μπορούν να 
συντονίζονται σε περιφερειακό ή πολυπεριφερειακό επίπεδο (π.χ. νέα 
Lander). Για παράδειγμα, προβλέπεται θέματα, όπως η πρόσβαση σε 
υπηρεσίες υγείας, ο αναλφαβητισμός ή η υπερχρέωση να μπορούν να 
αντιμετωπιστούν από μια ομάδα ιδρυμάτων και από ομάδες πληθυσμού 
που θίγονται περισσότερο μέσω της ανάπτυξης νέων τύπων παροχών και 
πειραματισμού με νέες οικονομικές, νομικές ή διοικητικές ρυθμίσεις. 
Εταιρικές σχέσεις πολλών υπηρεσιών 
Οι πρότυπες ενέργειες που εστιάζονται σε θέματα σε εθνικό (ή 
περιφερειακό) επίπεδο θα πρέπει να συμπεριλάβουν σε εταιρική σχέση 
αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες, μη κυβερνητικούς οργανισμούς ή 
αντιπροσωπευτικές ομάδες κατοίκων και σε μερικές περιπτώσεις τους 
κοινωνικούς εταίρους ή παράγοντες της κοινωνικής οικονομίας. Αυτές 
οι εταιρικές σχέσεις πολλών υπηρεσιών θα δημιουργήσουν κοινή 
στρατηγική δράσης που τους δεσμεύει για καινοτόμο προσέγγιση για 
την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και την προώθηση της 
ένταξης στο εξελισσόμενο εθνικό οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο. 
Αναμένεται να δημιουργήσουν μια νέα νομική οντότητα για να 
πραγματοποιηθεί το πρόγραμμα δράσης. 
Συγκεκριμένοι στόχο ι 
Η ολοκληρωμένη στρατηγική που προτείνεται από τις πρότυπες 
ενέργειες σε εθνικό επίπεδο (ή περιφερειακό) επίπεδο θα κληθεί να 
αντιμετωπίσει επιλεγμένο αριθμό θεμάτων και να επεκτείνει σαφώς τα 
τρέχοντα δημόσια ή ιδιωτικά μέτρα ή πρωτοβουλίες των πολιτών με 
τρόπο που θεωρείται καινοτόμος στο εθνικό πλαίσιο. 
Υστερα από συμφωνία για κοινή στρατηγική, η ομάδα εταιρικής σχέσης 
θα μετατρέψει τη στρατηγική αυτή σε πρόγραμμα ανάπτυξης της 
καινοτόμου προσέγγισης μέσω μιας σειράς σωρευτικών στόχων. Οι 
στόχοι αυτοί ενδέχεται να περιλαμβάνουν προπαρασκευαστικό στάδιο 
ευαισθητοποίησης ή τοπικά δοκιμαστικά σχέδια και έπεται εσωτερική 
αξιολόγηση που οδηγεί σε περαιτέρω εξελίξεις. 
Αξιολόγηση και ενημέρωση 
Η αξιολόγηση των πρότυπων ενεργειών σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο 
θα εκτιμήσει το ρόλο των πρωτοβουλιών με βάση θέματα στο ευρύτερο 
πλαίσιο των πολιτικών για την καταπολέμηση όλων των πλευρών του 
κοινωνικού αποκλεισμού. Η πρόοδος και τα αποτελέσματα θα κοινοποιηθούν 
σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνικό επίπεδο. 
- 23 -
Και οι δύο τύποι πρότυπων ενεργειών θα διαρθρωθούν γύρω από άξονες 
προτεραιοτήτων που καθορίζονται από την τοπική κατάσταση· είναι πιθανόν 
να περιλαμβάνουν τα εξής: 
δημιουργία απασχόλησης και εκπαίδευση και επαγγελματική 
κατάρτιση· (εφόσον είναι δυνατό, συνδεόμενη με ενέργειες του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου) 
συντονισμό υπηρεσιών και ιδρυμάτων σχετικών με την οικονομική 
και κοινωνική ένταξη· 
διευκόλυνση της πρόσβασης των λιγότερο ευνοημένων ατόμων σε 
υφιστάμενες υπηρεσίες και δραστηριότητες πληροφόρησης σύμφωνα 
με τα δικαιώματα διαμονής ή ιθαγένειας· 
υποστήριξη οικογενειών και τοπικών κοινοτήτων ώστε να προληφθεί 
η μετάβαση τους σε καταστάσεις παθητικής εξάρτησης· 
κατάλληλος συνυπολογισμός των ενεργειών για πλήρη ανάπτυξη που 
αναλαμβάνεται στο επίπεδο στο οποίο διεξάγεται ο πειραματισμός. 
(γ) Διεθνικά δίκτυα 
Η χρησιμότητα των διεθνικών δικτύων των σχεδίων βασίζεται στην 
ικανότητα τους να εντοπίσουν τις ειδικές και μεταβαλλόμεενς ανάγκες 
των ιδιαίτερα ευπρόσβλητων ομάδων και περιοχών και να αξιολογήσουν σε 
συνεχή βάση την πρακτική αποτελεσματικότητα των πολιτικών, των 
προγραμμάτων και των σχεδίων των διάφορων εμπλεκόμενων υπηρεσιών και 
ομάδων. Με βάση αυτή την πραγματιστική προοπτική μπορούν να προβλεφθούν 
οι δυσκολίες κατά την επιδίωξη ιδιαίτερης δράσης. 
Εκτός από τις πρότυπες ενέργειες του προγράμματος, υπάρχουν φυσικά άλλα 
καινοτόμα σχέδια που στοχεύουν στην καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού που λειτουργούν σε όλα τα κράτη μέλη. Το πρόγραμμα θα 
υποστηρίξει τη δημιουργία και ανάπτυξη νέων δικτύων από υφιστάμενα 
σχέδια δράσης. Μπορούν να περιλαμβάνουν σχέδια που χρηματοδούνται ή 
χρηματοδοτήθηκαν προηγουμένως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα δοθεί 
προτεραιότητα στην υποστήριξη νέων δικτύων στα οποία συμμετέχουν οι 
κοινωνικοί εταίροι. Το πρόγραμμα δράσης θα χρηματοδοτήσει ανταλλαγές 
εμπειρίας και τεχνογνωσίας, η δε βοήθεια θα εξαρτηθεί από την αρχική 
αξιολόγηση της βιωσιμότητας του δικτύου. Ως αντιστάθμιση, τα δίκτυα 
αναμένεται να συμβάλουν σε ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας όσον 
αφορά τις πρότυπες ενέργειες. 
(δ) Στατιστικές και άλλες μελέτες και διεθνικές ανταλλαγές 
εμπειρίας και τεχνογνωσίας 
Η χρησιμότητα στατιστικών και άλλων μελετών και διεθνικών ανταλλαγών 
εμπειρίας και τεχνογνωσίας επιδείχθηκε στα προηγούμενα τρία 
προγράμματα. 
Στατιστικές και άλλες μελέτες 
Το πρόγραμμα δράσης θα υποστηρίξει μελέτες και δραστηριότητες 
ενημέρωσης οι οποίες δεν μπορούν να αναληφθούν στο πλαίσιο των 
κρατών μελών. 
- 24 -
Οσον αφορά τις ερευνητικές δραστηριότητες, το τέταρτο πρόγραμμα 
πλαίσιο της Επιτροπής για κοινοτικές ενέργειες ΕΤΑ (1994-1998) 
καλύπτει ένα συγκεκριμένο άξονα "Στοχευμενής κοινώνικο-οικονομικής 
έρευνας" στο πλαίσιο του οποίου περιλαμβάνεται "Ερευνα για 
προβλήματα που σχετίζονται με την κοινωνική ένταξη". Το στοιχείο 
αυτό του νέου προγράμματος πλαισίου αναμένεται να συμβάλει 
σημαντικά στα διάφορα στοιχεία του νέου προγράμματος δράσης για την 
καταπολέμηση του αποκλεισμού και την αξιολόγηση της συνολικής του 
σημασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Παράλληλα, το νέο πρόγραμμα δράσης θα πραγματοποιήσει ορισμένες 
μελέτες που θα παράσχουν αξιολόγηση των μέσων για καινοτομίες στην 
ανάπτυξη πολιτικών και πρακτικών που επιστρατεύονται για την 
καταπολέμηση των προβλημάτων που αναλύονται από τις ερευνητικές 
δραστηριότητες. θα συνδέονται στενά με τη λειτουργία του 
προγράμματος κο:ι θα περιλαμβάνουν: 
την ανάλυση, σύγκριση και καταγραφή των προσεγγίσεων, την 
πρόοδο και τα αποτελέσματα των πρότυπων ενεργειών σε διάφορα 
τοπικά, περιφερειακά, εθνικά και διεθνικά πλαίσια προκειμένου 
να εντοπιστεί η συνάφεια τους, η σχετική αποτελεσματικότητα 
τους, η αποδοτικότητα τους, ο αντίκτυπος τους και η πιθανή 
δυνατότητα μεταφοράς τους· 
την ανάπτυξη νομισματικών και μη νομισματικών σχετικών με το 
πρόγραμμα δεικτών κοινωνικού αποκλεισμού για τη δημιουργία 
στατιστικής βάσης για σύγκριση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο 
σε συνεργασία με τη Eurostat· 
Οι μελέτες αυτές θα μπορούσαν να συνδυάσουν ορισμένες δευτερεύουσες 
έρευνες με ανάλυση των στοιχείων που καταγράφηκαν μέσω πρότυπων 
ενεργειών και θα μπορούσαν να περιλάβουν ενισχύσεις έρευνας για 
μεταπτυχιακούς φοιτητές σε συνεργασία με το πρόγραμμα ERASMUS. 
Η συνεκτικότητα και η αποδοτικότητα του προγράμματος δράσης θα 
προωθηθούν μέσω της οργάνωσης ευκαιριών για ανταλλαγές εμπειρίας 
και τεχνογνωσίας σε διεθνικό επίπεδο μεταξύ όλων των βασικών 
παραγόντων. Οι ανταλλαγές αυτές θα σχεδιαστούν και θα οργανωθούν σε 
τοπικό, εθνικό και διεθνικό επίπεδο από τους εθνικούς ανταποκριτές 
του προγράμματος που συντονίζονται από μια κεντρική μονάδα 
διαχείρισης και συντονισμού και οι οποίοι φέρουν επίσης την ευθύνη 
για την ενίσχυση της ανάπτυξης της εταιρικής σχέσης και την 
προώθηση της αποτελεσματικότητας όσον αφορά την οργάνωση και την 
ανάπτυξη των πρότυπων ενεργειών (βλ. άρθρο 5). 
Οι ενημερωτικές δραστηριότητες θα περιλαμβάνουν τη δημόσια 
παρουσίαση και δημοσίευση της προόδου και των αποτελεσμάτων του 
προγράμματος σε διάφορα δίκτυα εμπειρογνωμόνων σε τοπικό, 
περιφερειακό, εθνικό και διεθνικό επίπεδο καθώς και στο ευρύ κοινό. 
ftpepo 5 
Η Επιτροπή θα αναθέσει με υπεργολαβία τις τεχνικές λειτουργίες 
(διεύθυνση και καθημερινή παρακολούθηση των πειραμάτων) ενώ η ίδια θα 
διαδραματίζει πιο άμεσο εποπτικό ρόλο όσον αφορά τη γενική οργάνωση του 
προγράμματος. 
- 25 -
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα είναι υπεύθυνη για την οργάνωση του 
δικτύου διαχείρισης, της δραστηριότητας συντονισμού και μελετών καθώς 
και για την εξασφάλιση της διάδοσης των αποτελεσμάτων μεταξύ των 
αρμόδιων για τη λήψη αποφάσεων, των ειδικών και του κοινού. 
Αυτή η διάρθρωση και οργάνωση θα χαρακτηριστούν από τα ακόλουθα 
στοιχε ία: 
- Διάρθρωση προσαρμοσμένη στους στόχους 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την υλοποίηση του προγράμματος. 
Το πρόγραμμα δράσης θα βασιστεί για τη δράση, την οργάνωση και την 
ανάπτυξη και τις δραστηριότητες του μελετών και ενημέρωσης στη 
δημιουργία διαδικασιών εταιρικών σχέσεων μεταξύ ενός ευρέος φάσματος 
δημόσιων, ιδιωτικών και επαγγελματικών παραγόντων. Η Επιτροπή κατά 
συνέπεια θα συντονίσει τις δραστηριότητες αυτές τόσο κάθετα όσο και 
οριζόντια για να διευκολυνθούν οι αποτελεσματικές αποκεντρωμένες 
διαδικασίες λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο καθώς και μεταξύ των στοιχείων 
του προγράμματος. 
- Η διαχείριση των πρότυπων ενεργειών 
Κάθε πρότυπη δράση θα τη διαχειρίζεται μια οργανωτική επιτροπή 
αποτελούμενη από εκπροσώπους όλων των εταίρων που έχουν συμφέρον από 
την ανάπτυξη του προγράμματος δράσης και είναι υπεύθυνοι για όλες τις 
αποφάσεις σχετικά με τη γενική διαχείριση της πρότυπης δράσης και τη 
σχέση της με το συνολικό πρόγραμμα. Ενας από τους εταίρους που ήδη 
υπάρχει ως νομική προσωπικότητα θα αναλάβει το ρόλο του διαχειριστή και 
του αναδόχου με αρμοδιότητα την υλοποίηση της πρότυπης δράσης μέχρι οι 
εταίροι να σχηματίσουν μια νέα νομική οντότητα, η οποία θα μπορεί η 
ίδια να αποτελεί συμβατικό εταίρο. Ο ανάδοχος αναμένεται να διατηρεί 
ξεχωριστούς λογαριασμούς για το σχέδιο πρότυπης δράσης. 
Η Επιτροπή θα πραγματοποιεί περιστασιακές επισκέψει ς σε κάθε πρότυπη 
δράση ως μέρος των δραστηριοτήτων υποστήριξης για την οργάνωση και την 
ανάπτυξη των πρότυπων ενεργειών. 
Η Επιτροπή θα επίκουρείται στο έργο της διαχείρισης και του συντονισμού 
των πρότυπων ενεργειών από μια μονάδα διαχείρισης και συντονισμού. Η 
μονάδα αυτή θα διαθέτει πυρήνα μόνιμου προσωπικού, θα πραγματοποιεί 
όλες τις εργασίες που αφορούν τη διαχείριση συμβάσεων και θα παρέχει 
υποστήριξη σε θέματα οργανωτικής ανάπτυξης και διαχείρισης του 
προγράμματος- περιλαμβανομένου του προγράμματος κατάρτισης - και θα 
συντονίζει επίσης τα διάφορα μέρη του προγράμματος. 
Η αποδοτική διαχείριση των πρότυπων ενεργειών απαιτεί επίσης την 
ανάπτυξη ικανότητας. Το τρίτο πρόγραμμα δράσης απέδειξε ότι κάποιες 
πλευρές των πρότυπων ενεργειών συνιστούν μαθητεία εταιρικής σχέσης και 
συμμετοχής, ενώ η καθημερινή διαχείριση σύνθετων πρότυπων ενεργειών με 
πολλούς στόχους και πολλές υπηρεσίες τείνει να δημιουργήσει ζήτηση για 
συνεχή κατάρτιση σε σχετική διαχείριση και ανάπτυξη ικανοτήτων για το 
ενδιαφερόμενο προσωπικό. Το πρόγραμμα δράσης θα εξασφαλίσει ότι ένα 
πρόγραμμα συνεχούς κατάρτισης προσφέρει ευκαιρίες σε όλους τους 
βασικούς παράγοντες να αναπτύξουν τις γνώσεις και τις ικανότητες τους 
στην οργανωτική ανάπτυξη και να ενισχύσουν την ικανότητα των οργανώσεων 
τους να υλοποιούν ενέργειες για την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού. Ενδέχεται να είναι πιθανοί δεσμοί με ενέργειες του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, αν τα εμπλεκόμενα άτομα επιθυμούν να 
συνεχίσουν κύκλους σπουδών προς την κατεύθυνση αντίστοιχων πτυχίων. 
- 26 -
- Η διαχείριση των μελετών, των διεθνικών δικτύων και της 
πληροφόρησης 
Οι δραστηριότητες μελετών, δικτύων και ανταλλαγών θα διευθύνονται από 
την ίδια μονάδα διαχείρισης και συντονισμού που περιγράφηκε παραπάνω, 
θα δημιουργηθεί πρόγραμμα εργασίας σε ετήσια βάση. Η μονάδα θα 
επικουρείτα ι από ομάδα εμπειρογνωμόνων ευρωπαϊκού επιπέδου για να 
προτείνει και να παρέχει γενικές οδηγίες στο πρόγραμμα εργασίας όσον 
αφορά τις μελέτες, τα διεθνικά δίκτυα και άλλες ανταλλαγές εμπειρίας σε 
διεθνικό επίπεδο. Το πρόγραμμα αυτό θα το διαχειρίζεται πυρήνας μόνιμου 
προσωπικού. 
Συντονισμός σε εθνικό επίπεδο 
Η μονάδα διαχείρισης και συντονισμού θα προτείνει υποψηφίους ως 
εθνικούς ανταποκριτές και η Επιτροπή θα προβεί σε διορισμούς σε κάθε 
κράτος μέλος μετά από διαβουλεύσεις με τη Συμβουλευτική Επιτροπή (βλέπε 
παρακάτω). 
Οι ανταποκριτές αυτοί θα είναι υπόλογοι έναντι της μονάδας διαχείρισης 
και συντονισμού, θα εξασφαλίσουν συνεκτικότητα στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα 
με την παροχή οργανωτικών και αναπτυξιακών συμβουλών σε πρότυπες 
ενέργειες, θα οργανώσουν εθνικές ανταλλαγές που βασίζονται στην 
εμπειρία πρότυπων ενεργειών και θα συμβάλουν σε διεθνικές ανταλλαγές. 
Απαιτείται ένας ανταποκριτής για να εκφράζει γνώμη σχετικά με τα 
λειτουργικά σχέδια, περιλαμβανομένων των χρηματοδοτικών σχεδίων των 
πρότυπων ενεργειών, πριν αυτά να εξεταστούν από τη μονάδα διαχείρισης 
και συντονισμού. 
Το παράρτημα 1 παρουσιάζει το οργανωτικό διάγραμμα. 
Αρθρο 6 
Το άρθρο καθορίζει το ρόλο των κρατών μελών στην υποβολή και επιλογή 
των πρότυπων ενεργειών. 
Στο διάστημα της αναμενόμενης έγκρισης της απόφασης του Συμβουλίου, 
δηλαδή μεταξύ του Δεκεμβρίου του 1993 και της 1ης Ιουλίου 1994, η 
Επιτροπή θα ζητήσει και θα εξετάσει τις προτάσεις των κρατών μελών για 
πρότυπες ενέργειες. Στο τέλος της περιόδου, η Επιτροπή θα αποφασίσει 
για τις πρότυπες ενέργειες διάρκειας πεντέμιση ετών αυτού του νέου 
προγράμματος δράσης; σύμφωνα με τις διαδικασίες που ορίζονται στη 
συνημμένη απόφαση του Συμβουλίου. 
Το προηγούμενο πρόγραμμα απέδειξε τη σημασία της αφιέρωσης ικανού 
χρόνου στα αρχικά στάδια προετοιμασίας των στρατηγικών και στον 
καθορισμού των προγραμμάτων εργασίας. Οι συμβατικές περίοδοι και οι 
χρηματοδοτικές ρυθμίσεις θα προσαρμοσθούν στην απαίτηση για βαθμιαία 
εφαρμογή. 
- 27 -
Μόλις εγκριθούν οι πρότυπες ενέργειες, οι διαπραγματευτές θα φροντίσουν 
ώστε το προπαρασκευαστικό στάδιο να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατό και 
να διαρκέσει 9 μήνες το ανώτερο. Κατά τη διάρκεια αυτού του 
προπαρασκευαστικού σταδίου, οι εταίροι αναμένεται, τουλάχιστον, να 
καταρτίσουν λεπτομερείς ρυθμίσεις διαχείρισης, να καθορίσουν μια 
στρατηγική και να διορίσουν υπεύθυνο του σχεδίου. Η συνεισφορά της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο στάδιο αυτό δεν θα υπερβεί τα 120.000 ECU. Την 
περίοδο αυτή θα ακολουθήσει η λειτουργική έναρξη του σχεδίου και 
συμβατική περίοδος ενός έτους που αντιστοιχεί σε στάδιο καθορισμού των 
λειτουργικών προτεραιοτήτων και έναρξης της εφαρμογής ενός προγράμματος 
εργασ ίας. 
Αρθρο 7 
Το άρθρο αυτό καθορίζει τη σύνθεση, τη λειτουργία και τις σχέσεις με 
την Επιτροπή της Συμβουλευτικής Επιτροπής στην οποία εκπροσωπούνται οι 
κυβερνήσεις των κρατών μελών. 
Η Επιτροπή θα συμβουλεύεται το φορέα αυτό για κάθε σημαντικό ζήτημα που 
αφορά την εφαρμογή του προγράμματος. 
Αρθρο 8 
Το άρθρο αυτό αποσαφηνίζει το ρόλο της Επιτροπής όσον αφορά τη διάδοση 
και ανταλλαγή πληροφοριών. 
Το πρόγραμμα δράσης, μέσω των διαφόρων στοιχείων του, θα προωθήσει 
ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας καθώς και πιο διαρκή διάλογο 
μεταξύ των δημόσιων αρχών και φορέων, των μη κυβερνητικών οργανισμών 
και των κοινωνικών εταίρων σε τρία επίπεδα- τοπικό, εθνικό και 
ευρωπαϊκό- σχετικά με ιούς μηχανισμούς για την καταπολέμηση του 
αποκλεισμού και την -προώθηση της αλληλεγγύης και της ενεργού συμμετοχής 
των πολιτών, θα υποστηρίζει τακτικές δημοσιεύσεις των αποτελεσμάτων και 
θα συμβάλει στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τους μηχανισμούς 
αντιμετώπισης των πολλαπλών πλευρών του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω 
συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τη χρήση των μέσων μαζικής 
επικό ινών ίας. 
Το πρόγραμμα δράσης θα διαθέτει επαρκή μέσα ώστε να εξασφαλιστούν: 
η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των πρότυπων ενεργειών που 
καταλήγουν σε ετήσιες εκθέσεις, 
η αξιολόγηση του αντίκτυπου του προγράμματος σε εθνικό επίπεδο που 
καταλήγει σε ετήσιες εκθέσεις και σεμινάρια, 
η αξιολόγηση του συνολικού προγράμματος που οδηγεί σε ενδιάμεση 
έκθεση έρευνας που πρόκειται να παρουσιαστεί στο Συμβούλιο, στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. 
- 28 -
Αρθρο 9 
Η κοινοτική συνεισφορά που θεωρείται αναγκαία ανέρχεται σε 121 
εκατομμύρια ECU για την περίοδο από 1ης Ιουλίου 1994 έως 31ης 
Δεκεμβρίου 1999. 
Προβλέπεται το επίπεδο της κοινοτικής υποστήριξης για τις πρότυπες 
ενέργειες να αυξηθεί από 50% σε 60% σε εξαιρετικές περιπτώσεις, π.χ. 
κυρίως στις περιφέρειες των στόχων 1, 2 και 5β. Η κοινοτική υποστήριξη 
για διεθνικά δίκτυα έχει καθοριστεί στο 90% το ανώτερο. Αλλες 
δραστηριότητες του προγράμματος μπορούν να χρηματοδοτηθούν πλήρως από 
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 
Οι πρότυπες ενέργειες αναμένεται να χρηματοδοτηθούν από κοινού από την 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις δημόσιες αρχές σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο 
καθώς και από τουλάχιστον ένα μη κυβερνητικό οργανισμό. 
Η συνεισφορά των εταίρων κατά κανόνα θα είναι σε χρήμα. Σε εξαιρετικές 
περιπτώσεις, μέρος του προϋπολογισμού που δεν θα υπερβαίνει το 50% της 
συμβολής άλλων εταίρων εκτός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μπορεί να 
καταβληθεί σε ε ίδος με την προϋπόθεση ότι προηγήθηκαν διαπραγματεύσεις 
και ότι τα στοιχεία που χρηματοδοτούνται με τον τρόπο αυτό είναι σαφώς 
προσδιορισμένα και άμεσα συνδεδεμένα με την εφαρμογή του προγράμματος 
εργασ ίας. 
Η συνεισφορά άλλων εταίρων πλην της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να 
αφορά άμεσα τους συγκεκριμένους στόχους της πρότυπης δράσης. 
Οι ετήσιοι έλεγχοι εφαρμογής των πρότυπων ενεργειών θα παρέχονται στην 
Επιτροπή από τους συμβατικούς εταίρους. Παρόμοια, ετήσιος έλεγχος της 
μονάδας διαχείρισης και συντονισμού θα καλύπτει άλλες δραστηριότητες 
του προγράμματος. Ολα τα παραστατικά στοιχεία πρέπει να είναι διαθέσιμα 
για επιθεώρηση από τις υπηρεσίες δημιοσιονομικού ελέγχου της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής οι οποίες; μπορούν να διεξάγουν επισκέψεις επιθεώρησης. 
Αρθρα 10 ΚΑΙ 11 
Οι συνήθεις τελικές διατάξεις. 
ΟΡΓΑΗΟΤΤΚΟ ΔΙΑΓΕ&ΜΚλ 
Συμβουλευτική Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔν/C/l) Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή Μονάδα διαχείρισης και συντονισμού....ομάδα 
υποστήριξης 
εμπε ιρογνωμόνων 
Εθνικοί Πρότυπες Διεθνικά Διεθνικές 
Ανταποκριτές ενέργειες δίκτυα ΜΕΛΕΤΕΣ/ 
ορατ στητά 
Σχέσεις μεταξύ διαχείρισης και οικονομικής ευθύνης 
Σχέσεις μεταξύ παροχής και λήψης οχμβουλών 
- 30 -
Πρόταση 
ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
περί μεσοπρόθεσμου προγράμματος δράσης για την καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού και την προώθηση της αλληλεγγύης: 
νέο πρόγραμμα υποστήριξης και ενθάρρυνσης των καινοτομιών 1994-1999 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Εχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και 
ιδίως το άρθρο 235, 
την πρόταση της Επι τροπής(*), 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου(2)f 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής^), 
Εκτιμώντας: 
ότι, αποστολή της Κοινότητας είναι να προάγει σε όλη την Κοινότητα την 
αρμονική ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων, τη συνεχή και 
ισόρροπη επέκταση της οικονομίας, την αύξηση της σταθερότητας, την 
ταχεία ανύψωση του βιοτικού επιπέδου και την ανάπτυξη στενότερων 
σχέσεων μεταξύ των κρατών που ανήκουν σ'αυτήν, 
ότι η ενθάρρυνση της αλληλεγγύης έναντι των λιγότερο ευνοημένων και πιο 
ευπρόσβλητων ατόμων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της οικονομικής και 
κοινωνικής συνοχής, 
ότι, ωστόσο, τα μέτρα που ενισχύονται από τα διαρθρωτικά ταμεία δεν 
επαρκούν από μόνα τους για την προώθηση αυτής της αλληλεγγύης και, ότι, 
επομένως, είναι σκόπιμο να αναπτυχθούν ειδικά μέτρα για το σκοπό αυτό, 
ότι ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι ένα από τα θεμελιώδη 
δικαιώματα που αποτελούν τη βάση της κοινοτικής νομοθεσίας, όπως 
αναγνωρίζεται στα συντάγματα και στους νόμους των κρατών μελών, στην 
Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και 
θεμελιωδών Ελευθεριών και στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη, όπως 
υπενθυμίζεται στο προοίμιο της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης και στη 
σύσταση 92/441/ΕΟΚ του Συμβουλίου(4) σχετικά με τα κοινά κριτήρια που 
αφορούν την επάρκεια πόρων και παροχών στα συστήματα κοινωνικής 
προστασίας, 
ότι η εμπειρία, ιδιαίτερα σε κοινοτικό επίπεδο, έδειξε ότι ο στόχος της 
πρόληψης και της καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού επιτυγχάνεται 
καλύτερα μέσω εταιρικής σχέσης μεταξύ όλων των σχετικών παραγόντων, 
ιδίως δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των μη 
κυβερνητικών οργανισμών και των κοινωνικών εταίρων, 
(1) 
(2) 
(3) 
(4) ΕΕ L 245, 26.08.1992, σ. 46 
- 31 -
ότι το θέμα του κοινωνικού αποκλεισμού συνιστά σημαντική και αυξανόμενη 
πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, η οποία απαιτεί τη συνέχιση και 
επίταση των προσπαθειών που αναλαμβάνονται σε όλα τα επίπεδα, 
προκειμένου να προληφθεί και να καταπολεμηθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός 
σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και λαμβάνοντας υπόψη την 
ποικιλία των εθνικών καταστάσεων, 
ότι στις 29 Σεπτεμβρίου 1989, το Συμβούλιο και οι υπουργοί Κοινωνικών 
Υποθέσεων συνελθόντες στα πλαίσια του Συμβουλίου, ενέκριναν ψήφισμα(5) 
για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού στο οποίο, αφενός, 
τονίζεται ότι η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού μπορεί να 
θεωρηθεί ως σημαντικό μέρος της κοινωνικής διάστασης της εσωτερικής 
αγοράς, αφετέρου δε εκφράζεται η δέσμευση τους για τη συνέχιση και, 
εφόσον είναι αναγκαίο, την επιτάχυνση των προσπαθειών που 
αναλαμβάνονται στο πλαίσιο αυτό από κοινού καθώς και των προσπαθειών 
που καταβάλλονται από κάθε κράτος μέλος, 
ότι, στις 23 Δεκεμβρίου 1992, το Συμβούλιο παρέλαβε ανακοίνωση της 
Επιτροπής με τίτλο "Για την αλληλεγγύη στην Ευρώπη: εντατικοποίηση της 
καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης"(6), η 
οποία παρουσιάζει τις πρωτοβουλίες που αναπτύχθηκαν από την Επιτροπή τα 
τελευταία χρόνια και απεικονίζει τη συμβολή που μπορεί να παράσχει η 
Κοινότητα, σεβόμενη την αρχή της επικουρικότητας, στη συνδυασμένη 
προσπάθεια που απαιτείται για την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού, 
ότι η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί, με την απόφαση 89/457/ΕΟΚ του 
Συμβουλίουί'), να υλοποιήσει συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης για την 
οικονομική και κοινωνική ένταξη των οικονομικά και κοινωνικά λιγότερο 
ευνοημένων κοινωνικών ομάδων, το οποίο λήγει στις 30 Ιουνίου 1994, και 
ότι η δράση αυτή πρέπει να συνεχισθεί και να διευρυνθεί, 
ότι είναι απαραίτητο να προωθηθεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού με τη συμμετοχή όλων των 
παραγόντων περιλαμβανομένων των άμεσα ενδιαφερομένων ατόμων, 
ότι προκειμένου να επιτευχθεί ο προαναφερόμενος στόχος, είναι αναγκαίο 
να ληφθούν προληπτικά μέτρα έναντι των κινδύνων του κοινωνικού 
αποκλεισμού καθώς και επανορθωτικά μέτρα για την ένταξη των 
αποκλεισμένων ατόμων στην κοινωνική και οικονομική ζωή, 
ότι ένα κοινοτικό πρόγραμμα μπορεί να συμβάλει στον προσδιορισμό και 
την προώθηση ορθών πρακτικών και πολιτικών καθώς και στην ενθάρρυνση 
καινοτομιών και ανταλλαγών εμπειρίας όσον αφορά το θέμα αυτό, 
ότι είναι σημαντικό να προωθηθούν μέτρα που στοχεύουν στην ανάπτυξη 
συνέργιας μεταξύ τοπικού, εθνικού ή περιφερειακού και κοινοτικού 
επιπέδου, 
(5) ΕΕ C 277, 31.10.1989, σ. 1 
(6) Ανακοίνωση COM(92)542 της 23.12.1992, σ. 1 
(7) ΕΕ L 224, 12.8.1989, σ. 1 
- 32 -
ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών, η σύγκριση εμπειριών και οι 
διαβουλεύσεις μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής ως προς τη 
δράση για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού των λιγότερο 
ευνοημένων μελών της κοινωνίας συμβάλλουν στην οικονομική και κοινωνική 
τους ένταξη, 
ότι αυτή η κοινοτική προστιθέμενη αξία καθώς και η εμφάνιση και το 
εύρος καταστάσεων και διαδικασιών αποκλεισμού καθιστούν αναγκαίο ένα 
πλέον φιλόδοξο πρόγραμμα, απαιτώντας οικονομικούς πόρους που 
αντιπροσωπεύουν περίπου το διπλάσιο του ποσού που έχει διατεθεί βάσει 
του προηγούμενου προγράμματος, 
ότι η συνθήκη δεν προβλέπει ειδικές εξουσίες για την έγκριση της 
παρούσας απόφασης εκτός των προβλεπόμενων στο άρθρο 235, 
ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ : 
ΑΡΘΡΟ 
θεσπίζεται μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού και την προώθηση της αλληλεγγύης για την περίοδο 
από 1ης Ιουλίου 1994 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1999. 
Σκοπός του προγράμματος είναι να συμβάλλει στην αποτελεσματική 
συμμετοχή των λιγότερο ευνοημένων ατόμων στην οικονομική και κοινωνική 
ζωή. 
ΑΡΘΡΟ 2 
Για τους σκοπούς του προγράμματος δράσης, οι ενέργειες για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και την προώθηση της 
αλληλεγγύης στοχεύουν ειδικά στην οικονομική και κοινωνική ένταξη των 
οικονομικά και κοινωνικά λιγότερο ευνοημένων ομάδων και ατόμων που 
εκτίθενται στον κοινωνικό αποκλεισμό ιδίως σε αστικές περιοχές. Η 
ένταξη αυτή εξασφαλίζεται μέσω πολυδιάστατης δράσης που καλύπτει όλους 
τους σημαντικούς τομείς της κοινωνίας ενδεικτικός κατάλογος των οποίων 
περιλαμβάνεται στο παράρτημα. 
ΑΡΘΡΟ 3 
Οι στόχοι του προγράμματος είναι: 
(α) να συμβάλλει στην ανάπτυξη προληπτικών και επανορθωτικών μέτρων 
σε τοπικό και εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο μέσω πρότυπων 
ενεργέ ιών, 
(β) να υποστηρίξει τη δημιουργία και την ανάπτυξη διεθνικών δικτύων 
σχεδίων εταιρικών σχέσεων, 
(γ) να υλοποιήσει ενέργειες ενημέρωσης, συντονισμού, αξιολόγησης 
και ανταλλαγής εμπειριών σε κοινοτικό επίπεδο, 
(δ) να ενθαρρύνει τον πειραματισμό και την ανάλυση και να 
προσδιορίσει τα καλύτερα καινοτόμα πρότυπα δράσης όσον αφορά 
τόσο το περιεχόμενο όσο και την οργάνωση τους, 
(ε) να μελετήσει τους μηχανισμούς κοινωνικού αποκλεισμού, 
(στ) να παράσχει πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα και να διαδώσει 
τα συναφή αποτελέσματα. 
- 33 -
ΑΡΘΡΟ 4 
Τα μέτρα που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων που αναφέρονται στο 
άρθρο 3 είναι τα ακόλουθα : 
(α) εκτέλεση πρότυπων ενεργειών σε τοπικό επίπεδο, τόσο σε 
αγροτικές όσο και σε αστικές περιοχές, που αναλαμβάνονται στο 
πλαίσιο εταιρικής σχέσης μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού 
τομέα - ιδίοις των κοινωνικών εταίρων - των επαγγελματικών και 
των φιλανθρωπικών οργανώσεων, και επιδίωξη της οικονομικής και 
κοινωνικής ένταξης των οικονομικά και κοινωνικά λιγότερο 
ευνοημένων κοινωνικών ομάδων μέσω πολυδιάστατης στρατηγικής, 
(β) εκτέλεση πρότυπων ενεργειών σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο, 
που υποστηρίζουν ενέργειες οι οποίες αναλαμβάνονται από 
δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης και 
ολοκληρωμένης στρατηγικής, 
(γ) συνδρομή για τη δημιουργία και την ανάπτυξη διεθνικών δικτύων 
για σχέδια, ιδίως μέσω της παροχής υποστήριξης για μελέτες, 
δημοσιεύσεις,, ανταλλαγές εμπειρίας και τεχνογνωσίας, 
(δ) σύνταξη στατιστικών, συλλογή στοιχείων και πραγματοποίηση 
συγκριτικών μελετών με στόχο τη διενέργεια συγκρίσεων για τα 
φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού και την ανάπτυξη μεθόδων για 
την αντιμετώπιση τους. 
ΑΡΘΡΟ 5 
1. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για την υλοποίηση του προγράμματος 
δράσης. 
Η Επιτροπή διασφαλίζει επίσης την αναγκαία συμπληρωματικότητα και 
συνέργια με άλλες κοινοτικές ενέργειες, ιδίως με εκείνες στις 
οποίες εμπλέκονται τα διαρθρωτικά ταμεία και τα προγράμματα έρευνας 
και ανάπτυξης. 
2. Οι κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά τον ορισμό και την επιλογή των 
πρότυπων ενεργειών και των διεθνικών δικτύων εμφαίνονται στο 
παράρτημα. 
ΑΡΘΡΟ 6 
1. Οι πρότυπες ενέργειες υποβάλλονται στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη. 
2. Υστερα από διαβούλευση με την επιτροπή που προβλέπεται στο άρθρο 7, 
η Επιτροπή αποφασίζει για την επιλογή και το περιεχόμενο των 
πρότυπων ενεργειών. 
3. Η Επιτροπή συμβουλεύεται επίσης την επιτροπή που προβλέπεται στο 
άρθρο 7 σχετικά με τις άλλες δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στο 
πλαίσιο του προγράμματος αυτού. 
- 34 -
ΑΡΘΡΟ 7 
Η Επιτροπή επικουρείτα ι από συμβουλευτική επιτροπή, η οποία στη 
συνέχεια αναφέρεται ως "η επιτροπή", την οποία αποτελούν δύο 
αντιπρόσωποι από κάθε κράτος μέλος και της οποίας προεδρεύει ο 
αντιπρόσωπος της Επιτροπής. 
Ο αντπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλλει στην επιτροπή σχέδιο των μέτρων 
που πρόκειται να ληφθούν. Η επιτροπή διατυπώνει τη γνώμη της για το 
σχέδιο αυτό μέσα σε προθεσμία που μπορεί να ορίσει ο πρόεδρος ανάλογα 
με τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος και, αν χρειασθεί, προβαίνει σε 
ψηφοφορ ία. 
Η γνώμη καταχωρείται στα πρακτικά. Επιπλέον, κάθε κράτος μέλος έχει το 
δικαίωμα να ζητήσει, να καταχωρηθεί η θέση του στα πρακτικά. 
Η Επιτροπή λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη τη γνώμη της επιτροπής, και την 
ενημερώνει για τον τρόπο με τον οποίο έλαβε υπόψη τη γνώμη αυτή. 
ΑΡΘΡΟ 8 
1. Η διάδοση και ανταλλαγή πληροφοριών και γνώσεων σχετικά με το 
πρόγραμμα οργανώνονται με ευθύνη της Επιτροπής. 
2. Η Επιτροπή διαδίδει τα αποτελέσματα των λειτουργιών και ευρέως και 
με συστηματικό τρόπο. 
ΑΡΘΡΟ 9 
1. Η κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση πραγματοποιείται στο πλαίσιο των 
ετήσιων πιστώσεων που εγγράφονται στο γενικό προϋπολογισμό των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για το σκοπό αυτό και σύμφωνα με τις 
δημοσιονομικές προοπτικές, με τα ακόλουθα ποσοστά: 
α) για πρότυπες ενέργειες, για τις οποίες την ευθύνη φέρουν οι 
δημόσιες αρχές των ενδιαφερόμενων κρατών μελών, το μέγιστο 
ποσοστό ανέρχεται στο 50% της πραγματικής δαπάνης μέσα στα όρια 
της ενίσχυσης που εγκρίνεται από την Επιτροπή· εντούτοις, σε 
εξαιρετικές περιπτώσεις στις περιφέρειες που καλύπτονται από 
τους στόχους 1, 2 και 5 β των διαρθρωτικών ταμείων, αυτό το 
ανώτατο όριο μπορεί να ανέλθει σε 60%, 
β) για άμεσες επιχορηγήσεις σε διεθνικά δίκτυα, για τα οποία οι 
δημόσιες αρχές των ενδιαφερόμενων κρατών χωρών δεν φέρουν την 
ευθύνη, το μέγιστο ποσοστό ανέρχεται στο 90% της πραγματικής 
δαπάνης μέσα στα όρια της ενίσχυσης που εγκρίνεται από την 
Επιτροπή. 
2. Η πρόβλεψη του προϋπολογισμού που απαιτείται προς χρηματοδότηση της 
κοινοτικής συνεισφοράς για το πρόγραμμα καθορίζεται σύμφωνα με τις 
κανονικές δημοσιονομικές διαδικασίες. 
- 35 -
ΑΡΘΡΟ 10 
1. Πριν από την 1η Ιουλίου 1997, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο 
και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενδιάμεση έκθεση σχετικά με την 
υλοποίηση και τα αποτελέσματα του προγράμματος. 
2. Πριν από την 1η Ιανουαρίου 2001, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο 
και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τελική έκθεση σχετικά με την 
υλοποίηση και τα αποτελέσματα του προγράμματος. 
ΑΡΘΡΟ 11 
Η απόφαση αυτή δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. 
Βρυξέλλες, Για το Συμβούλιο 
Ο Πρόεδρος 
- 36 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά τους τομείς δράσης, ορισμού και 
επιλογής των πρότυπων ενεργειών και των διεθνικών δικτύων 
ΤΟΜΕΙΣ ΔΡΑΣΗΣ 
Οι πρότυπες ενέργειες και τα διεθνικά δίκτυα πρέπει να είναι 
πολυδιάστατα, δηλαδή πρέπει να σχετίζονται με διάφορα θέματα των 
διαδικασιών κοινωνικού αποκλεισμού και κοινωνικής ένταξης. Αυτά 
περιλαμβάνουν εισόδημα, εκπαίδευση, κατάρτιση, απασχόληση, στέγαση, 
κοινωνική προστασία και προστασία του καταναλωτή, υγεία, μεταφορές, 
τοπική ανάπτυξη, ελεύθερη κυκλοφορία, προσωπική ασφάλεια, πρόσβαση στη 
δικαιοσύνη, πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες, πολιτισμό και αναψυχή. 
ΟΡΙΣΜΟΣ 
(1) Πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο 
1. Κάθε πρότυπη ενέργεια σε τοπικό επίπεδο πρέπει να εφαρμοστεί στο 
πλαίσιο μιας συγκεκριμένης περιοχής, με καθορισμένα το μέγεθος της, 
τα κοινωνικά, πολιτισμικά και οικονομικά χαρακτηριστικά της, τα 
διοικητικά όρια και την τοπική ταυτότητα της. 
2. Η επιλεχθείσα περιοχή πρέπει να διατεθεί προς δράση σε βάθος και, 
ειδικότερα, πρέπει να καταστήσει δυνατή τη συνεργασία μεταξύ όλων 
των ενδιαφερομένων μερών. 
3. Οι πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο πρέπει να υποδηλώνουν τη 
δέσμευση και τη συμμετοχή των εταίρων, περιλαμβανομένων ιδιωτικών 
συμμετεχόντων (εργοδοτών, συνδικαλιστικών οργανώσεων, φιλανθρωπικών 
οργανώσεων, ομάδων κατοίκων, εταιρικών σχέσεων τοπικής ανάπτυξης, 
οργανώσεων που αντιπροσωπεύουν μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώσεις, 
συνεταιρισμούς, ταμεία αλληλοβοηθείας και ιδρύματα) και δημόσιες 
αρχές (τοπικές, περιφερειακές, εθνικές) ή/και μεικτούς δημόσιους-
ιδιωτικούς οργανισμούς. 
4. Οι πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο πρέπει να προβούν σε 
διαβήματα για τη βελτίωση της συμμετοχής του πληθυσμού της 
επιλεχθείσας περιοχής κατά την προετοιμασία τοπικής στρατηγικής, 
κατά την υλοποίηση της πρότυπης ενέργειας και στο πρόγραμμα 
συνολικά. 
5. Οι πρότυπες ενέργειες πρέπει να περιλαμβάνουν πλευρές που να είναι 
καινοτόμες σε σχέση με αυτά που γίνονται στο κράτος μέλος, 
πειραματικά όσον αφορά τη φύση τους, που να θέτουν σε δοκιμασία τη 
συνάφεια και την αποτελεσματικότητα μιας ιδιαίτερης προσέγγισης 
στην ευρύτερη συζήτηση περί κοινωνικού αποκλεισμού· πρέπει να 
περιλαμβάνουν ρυθμίσεις για συνεχή αξιολόγηση και για συμμετοχή στο 
ευρωπαϊκό πρόγραμμα συνολικά. 
6. Οι πρότυπες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο πρέπει να στοχεύουν αρχικά 
στα άτομα εκείνα που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη οικονομική και 
κοινωνική δυσκολία. 
- 37 -
(2) Πρότυπες ενεργείς σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο 
7. Οι πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή, σε κατάλληλες περιπτώσεις, σε 
περιφερειακό) επίπεδο πρέπει να εστιαστούν σε ειδικά θέματα που 
αντιμετωπίζουν τα οικονομικά και κοινωνικά μειονεκτούντα άτομα σε 
σχέση με τα οποία η καινοτομία απαιτεί τη συνεργασία των εθνικών (ή 
περιφερειακών) αρχών. 
8. Στο πρόγραμμα αυτό, οι πρότυπες ενέργειες σε περιφερειακό επίπεδο 
πρέπει να λειτουργήσουν σε μια γεωγραφική περιοχή που αντιστοιχεί 
στην πρώτη διαχειρίσιμη βαθμίδα κάτω από το εθνικό επίπεδο 
(Autonomias, βελγικές περιφέρειες, Lender κ.τ.λ) ή σε 
διαπεριφερειακή ομάδα αυτών των περιοχών. 
9. Οι πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο πρέπει να 
περιλαμβάνουν πλευρές που να είναι καινοτόμες σε σχέση με αυτά που 
γίνονται στο κράτος μέλος ή στην Κοινότητα συνολικά. 
10. Οι πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο πρέπει να 
εστιαστούν περισσότερο σε ειδικά θέματα ή καταστάσεις παρά σε 
σχέδια που βασίζονται σε περιφέρεια. 
11. Τα θέματα ή οι καταστάσεις που επιλέχθηκαν πρέπει να διατεθούν σε 
καινοτόμες προσεγγίσεις που μπορούν να δοκιμαστούν σαφώς ή/και να 
αναπτυχθούν κατά τη διάρκεια της περιόδου του προγράμματος. 
12. Οι πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο πρέπει να 
στοχεύουν στη συγκέντρωση εταίρων με εθνικές (ή περιφερειακές) 
σφαίρες ενδιαφερόντων οι οποίοι προηγουμένως δεν αντιμετώπισαν αυτό 
το συγκεκριμένο θέμα από κοινού. Η εταιρική σχέση που θα προκύψει 
θα μπορούσε να συμπεριλάβει δημόσιους οργανισμούς (εθνικές, 
περιφερειακές, διαπεριφερειακές αρχές ή ενώσεις της ίδιας μορφής) 
και ιδιωτικούς οργανισμούς (μη κυβερνητικούς οργανισμούς, ενώσεις 
και δίκτυα, ενώσεις εργοδοτών, οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς, ταμεία αλληλοβοήθειας 
και φιλανθρωπικούς ομίλους και συνδικαλιστικές οργανώσεις) καθώς 
επίσης και μεικτούς δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς σε εθνικό 
ή περιφερειακό επίπεδο. 
13. Οι πρότυπες ενέργειες σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο πρέπει να 
προωθήσουν τη συμμετοχή των ομάδων πληθυσμού τις οποίες αφορά 
περισσότερο η προετοιμασία, η ανάπτυξη και η αξιολόγηση των 
καινοτόμων ενεργειών. 
(3) Διεθνικά δίκτυα 
14. Οι προτάσεις για τη δημιουργία νέων διεθνικών δικτύων σχεδίων 
δράσης πρέπει να περιλαμβάνουν υφιστάμενα σχέδια σε τουλάχιστον 6 
κράτη μέλη. 
15. Τα υφιστάμενα σχέδια που προτείνονται ως μέλη του νεοσυγκροτημένου 
δικτύου πρέπει να διαθέτουν χαρακτηριστικούς κοινούς στόχους (για 
παράδειγμα μείωση της υπερχρέωσης, συνεργασία των συνδικαλιστικών 
οργανώσεων με άλλους παράγοντες της τοπικής ανάπτυξης, εργασία με 
παιδιά που διατρέχουν τον κίνδυνο αποξένωσης από την οικογένεια και 
την κοινότητα, συμμετοχή των κατοίκων σε περιβαλλοντικές 
βελτιώσεις κ.τ.λ.). 
16. Οι προτάσεις για νέα δίκτυα πρέπει να επιδείξουν τη δυνητική 
διαδικασία εκμάθησης που προκύπτει από τη διάρθρωση των ανταλλαγών. 
- 38 -
ΕΠΙΛΟΓΗ 
17. Κατά την επιλογή των πρότυπων ενεργειών πρέπει να συνεκτιμηθούν τα 
ακόλουθα κριτήρια: 
πρέπει να είναι καινοτόμες ως προς το περιεχόμενο ή/και την 
οργάνωση 
πρέπει να πραγματοποιούνται από συμμετέχοντες με τα κατάλληλα 
προσόντα ή/και εμπειρία, 
πρέπει να επινοούν αποτελεσματικούς τρόπους διοχέτευσης της 
βοήθειας στον πληθυσμό που θίγεται περισσότερο, 
- πρέπει να ενθαρρύνουν την ανεξαρτησία και αυτοπεποίθηση των 
εμπλεκομένων ατόμων, περιλαμβανομένων μέτρων για την προώθηση 
της αυτεπάρκειας, 
- πρέπει να ενισχύουν τις δυνατότητες απασχόλησης (π.χ. βελτίωση 
των επαγγελματικών δεξιοτήτων, παροχή συμβουλών για την 
απασχόληση, προώθηση της αυτοαπασχόλησης), 
πρέπει να επικεντρώνονται σε κοινωνικά και οικονομικά 
μειονεκτούσες περιοχές ή βασικά θέματα που επηρεάζουν την 
έκταση των οικονομικού και κοινωνικού αποκλεισμού. 
- 39 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 
1. ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 
Κοινοτική δράση για την καταπολέμηση του αποκλεισμού και την προώθηση 
της αλληλεγγύης (1994-1999). 
2. ΣΧΕΤΙΚΟ ΚΟΝΔΥΛΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 
Β3-4103: Ενέργειες για την καταπολέμηση της φτώχειας 
3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ 
Εφαρμογή του άρθρου 235 της Συνθήκης ΕΟΚ. Η Επιτροπή εισαγάγει πρόταση 
το Σεπτέμβριο του 1993, την οποία αναμένεται να ακολουθήσει νέα απόφαση 
του Συμβουλίου στο τέλος του 1993. 
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 
4.1 Οι σκοποί του προγράμματος δράσης είναι η οικονομική και κοινωνική 
ένταξη των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών ομάδων, η προώθηση της 
αλληλεγγύης και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών. 
Οι στόχοι του είναι: 
1. να συμβάλλει στην ανάπτυξη προληπτικών και επανορθωτικών 
στρατηγικών ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των λιγότερο 
ευνοημένων κοινωνικών ομάδων μέσω σειράς καινοτόμων πρότυπων 
ενεργειών σε κοινοτικό επίπεδο· 
2. να συμβάλλει στην ανάπτυξη προληπτικών και επανορθωτικών 
στρατηγικών ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των λιγότερο 
ευνοημένων κοινωνικών ομάδων μέσω σειράς καινοτόμων πρότυπων 
ενεργειών σε εθνικό (ή περιφερειακό) επίπεδο· 
- 40 -
3. να συμβάλλει στην ανάπτυξη διεθνικών δικτύων δυναμικών σχεδίων 
που αποσκοπούν στην οικονομική και κοινωνική ένταξη και 
αλληλεγγύη· 
4. να εντοπίσει και να δημοσιοποιήσει το πεδίο εφαρμογής και τα 
χαρακτηριστικά των διαδικασιών και καταστάσεων του κοινωνικού 
αποκλεισμού και να δημιουργήσει εξειδικευμένες και δημόσιες 
συζητήσεις σχετικά με τα θέματα που ανακύπτουν· 
5. να εξασφαλίσει τη γενική συνεκτικότητα του προγράμματος και την 
ευεργετική του σχέση με άλλες πολιτικές και προγράμματα της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας μέσω γενικών ρυθμίσεων συντονισμού και 
διαχείρισης που περιλαμβάνουν υποστήριξη οργάνωσης και 
ανάπτυξης καθώς και αξιολόγηση. 
4.2 Η διάρκεια του προγράμματος ανέρχεται σε πεντέμιση χρόνια από την 
1.7.94 έως την 31.12.99. 
5. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΟΝ ΔΑΠΑΝΩΝ 
5.1. Μη υποχρεωτικές δαπάνες 
5.2. Διαχωρισμένες πιστώσεις 
5.3. Είδη εσόδων: ουδέν 
6. ΦΥΣΗ ΤΟΝ ΔΑΠΑΝΩΝ Ή ΕΣΟΔΩΝ 
6.1. Δαπάνη 100%: για δραστηριότητες που συνδέονται με συμβάσεις 
για την παροχή υπηρεσιών (δαπάνη σχετική με μελέτες, συνεδριάσεις 
εμπειρογνωμόνων, συνέδρια και σεμινάρια, κατάρτιση, συντονισμό 
ενημέρωσης και δημοσιεύσεων, συμβουλών και υποστήριξης άμεσα 
συνδεόμενων με την επίτευξη του στόχου της δράσης, της οποίας 
αποτελούν ολοκληρωμένο μέρος με την εξαίρεση δαπανών σχετικών με τη 
διαχείριση των ενεργειών αυτών ή με τη γενική διεύθυνση). Αυτές 
αποτελούν μέρος της διαχείρισης του προγράμματος εκ μέρους της 
Επιτροπής. 
6.2. Ενισχύσεις για συγχρηματοδότηση με άλλες πηγές του δημόσιου 
ή/και του ιδιωτικού τομέα 
Για τις πρότυπες ενέργειες που βρίσκονται σε λειτουργική φάση, 
κοινοτική συγχρηματοδότηση μέχρι ποσοστού 50% των δαπανών (60% για 
τις περιφέρειες του στόχου 1, 2 και 5β των διαρθρωτικών ταμείων) 
συμπληρωματική των δημόσιων ή/και ιδιωτικών χρηματοδοτήσεων. Τα 
διεθνικά δίκτυα θα χρηματοδοτηθούν μέχρι του 90% της επιλέξιμης 
δαπάνης. 
6.3 Επιδοτήσεις επιτοκίου: καμία 
6.4 Αλλοι τύποι δαπανών: καμ ία 
6.5 Σε περίπτωση οικονομικής επιτυχίας της δράσης προβλέπεται 
μερική ή ολική επιστροφή της προβλεπόμενης χρηματικής συνδρομής της 
Κοινότητας; Είναι αδύνατη η "οικονομική επιτυχία". Εντούτοις, εάν 
η ενέργεια δεν κατορθώσει να καλύψει τους στόχους της σύμβασης θα 
απαιτηθεί επιστροφή των πληρωμών, όπου ενδείκνυται. 
- 41 -
7. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΟΣ ΑΝΤΊΚΤΥΠΟΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ 
7.1. Εκθέστε τον τρόπο με τον οποίο υτολογίσβηκε το συνολικό κόστος» 
Το συνολικό κόστος της ενέργειας για περίοδο πεντέμιση ετών ανέρχεται 
σε 121 εκατ. ECU σε σύγκριση με 55 εκατ. ECU για τα πέντε έτη του 
προγράμματος ΦΤΩΧΕΙΑ 3. Τα στοιχεία αυτά αντικατοπτρίζουν την πρόθεση 
να διπλασιαστούν οι διαθέσιμοι πόροι, δεδομένου ότι ένα πενταετές 
πρόγραμμα θα ανερχόταν σε 110 εκατ. ECU και ένα πρόγραμμα διάρκειας 
πεντέμιση ετών που δίνει τη δυνατότητα στο δημοσιονομικό προγραμματισμό 
να συμπέσει με ημερολογιακό έτος, θα απαιτήσει επιπρόσθετα το ένα 
δέκατο των 110 εκατ. ECU για να καλύψει τους πρόσθετους έξι μήνες. 
Η αύξηση του συνολικού κόστους προκύπτει από την ανάγκη παγίωσης των 
επιτευγμάτων και επέκτασης του αριθμού των πειραμάτων για να καλυφθεί η 
συνεχώς αυξανόμενη συνθετότητα των υπό μελέτη φαινομένων και η καλύτερη 
ένταξη των αποτελεσμάτων των πειραμάτων στις δραστηριότητες των κρατών 
μελών σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. 
1994 
Οι πρώτοι έξι μήνες του προγράμματος εντοπίζονται στο ημερολογιακό έτος 
1994 και προγραμματίζονται κατά συνέπεια με αναφορά στο ΣΠ του 1994 για 
το μέρος Β. 
Το ΣΠ του 1994 δείχνει ότι διατίθενται 16 εκατ. ECU για το κονδύλιο Β3-
4103 από τα οποία 4 εκατ. ECU βρίσκονται εκτός οποιουδήποτε 
προγράμματος και καλύπτουν δίκτυα ανταλλαγών και υποστήριξης των ΜΚΟ, 
ενώ 12 εκατ. ECU αναμένεται να καλύψουν τη φάση αυτή του νέου 
προγράμματος καθώς και την παγίωση των επιτευγμάτων του προγράμματος 
Φτώχεια 3. 
Προβλέπεται ότι οι δαπάνες για το νέο πρόγραμμα το 1994 θα σχετίζονται 
με τα ακόλουθα: 
- (α) επιδοτήσεις για πρότυπες ενέργειες και διεθνικά δίκτυα ύψους 
μέχρι 120.000 ECU το ανώτερο για το καθένα (για 44 τοπικά 
σχέδια, 19 εθνικά σχέδια και 7 διεθνικά δίκτυα) ή σύνολο 
περίπου 8 εκατ. ECU. 
Αυτό συμβαίνει για να εξασφαλιστεί ότι η συμφωνία εταιρικής 
σχέσης μετατρέπεται σε αποδοτική συνεργασία, ότι θεσπίζονται 
διοικητικοί, χρηματοδοτικοί και μηχανισμοί αξιολόγησης, ότι 
πραγματοποιούνται μελέτες αξιολόγησης των αναγκών, ότι γίνεται 
επεξεργασία μεσοπρόθεσμης στρατηγικής και αρχίζουν οι 
προσλήψεις προσωπικού. Η εμπειρία του Φτώχεια 3 ήταν ότι αυτή η 
φάση θα μπορούσε να διαρκέσει έως 16 μήνες, ειδικά εφόσον οι 
συγχρηματοδοτικές ρυθμίσεις ήταν ιδιαίτερα σύνθετες. Με βάση 
την εμπειρία αυτή, μια περίοδος 6 έως 9 μηνών θεωρείται 
αναγκαία για την καθιέρωση δομών, ρόλων και αρμοδιοτήτων 
αποδοτικά. 
Ο όγκος των επιδοτήσεων για τις ενέργειες του νέου προγράμματος 
κατά συνέπεια αυξάνεται από 8 εκατ. ECU (για έξι μήνες με 90% 
επιδότηση) σε 18 εκατ. ECU για συγχρηματοδότηση ενός έτους το 
1995. 
- 42 -
-(β) 1 εκατ. ECU για συντονισμό, μελέτες συμβουλών/υποστήριξης, 
συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, συνέδρια και ενημέρωση και 
δημοσιεύσεις σχετικά με τις ενέργειες ή τα δίκτυα (N.B. 8+1=9 
εκατ. ECU και υπολείπονται 3 εκατ. ECU για μελέτες, εκθέσεις 
αξιολόγησης, κτλ. σχετικά με το πρόγραμμα Φτώχεια 3 το 1994 στο 
μέρος Β). 
Η συνολική δαπάνη του μέρους Β για το νέο πρόγραμμα το 1994 κατά 
συνέπεια ανέρχεται σε 9 εκατ. ECU. 
1995-1999 
Το συνολικό κόστος θα κατανεμηθεί ως εξής: 
Τοπικές πρότυπες ενέργειες 
Εθνικές πρότυπες ενέργειες 
Διεθνικά δίκτυα 
Συντονισμός καθώς και παροχή 
συμβουλών/υποστήριξη όσον αφορά 
την οργάνωση, την ανάπτυξη και την 
αξιολόγηση των ενεργειών και των 
δικτύων 
Συλλογή στοιχείων, μελέτες, 
ανταλλαγές εμπειρίας. 
Σύνολο 1995-1999 7 0 εκατ. ECU 
28,3 εκατ. ECU 
4,2 εκατ. ECU 
3.7 εκατ. ECU 
4.8 εκατ. ECU 
112,0 εκατ. ECU 
Οι δαπάνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη των πρότυπων ενεργειών και 
των δικτύων υπολογίστηκαν ως εξής: 
Υλοποίηση πολυδιάστατης στρατηγικής 
Τοπικό επίπεδο : 
Εθνικό επίπεδο : 
Διεθνικό επίπεδο : 44 σχέδια μέσου κόστους 250.000 
ECU το χρόνο 
19 σχέδια μέσου κόστους 245.000 
ECU το χρόνο 
7 δίκτυα μέσου κόστους 125.000 
ECU το χρόνο 
Οι δαπάνες για μελέτες, συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, συνεδριάσεις και 
συνέδρια, ενημέρωση και δημοσιεύσεις που σχετίζονται άμεσα με την 
επίτευξη των στόχων των μέτρων των οποίων σχηματίζουν ολοκληρωμένο 
τμήμα με την εξαίρεση εκείνων που προκύπτουν από τη διαχείριση των 
μέτρων αυτών ή από τη γενική διοίκηση (βλέπε το σχόλιο για το κονδύλιο 
του προϋπολογισμού για το μέγιστο εφαρμόσιμο ποσό το τρέχον έτος). 
- 43 -
7.2 Οι πιστώσεις υποχρεώσεων που ζητήθηκαν περιλαμβάνουν 
(Ματ. ECU oc τρέχουσες τιμές 
1994* 1*95 1996 1997 1998 1999 ΕΥΜΟΛΟ 
Πρότυηες ενέργειες 
θ( τοπίΜό εκίχεοο 5,0 12,1 13,2 14,3 14,9 15,5 75,0 
Πρότυπες ενέργειες am 
(SviMo εκίκε&ο 2,2 5,0 5,3 5,8 6,0 6,2 30,5 
Διεθνικά δίκτυα 0,8 0,9 1,0 1,1 1,1 1,1 6,0 
Συντονισμός Μα ι υ*οστήρι(η 
ανάκτυξη και αξιολόγηση 0,8 0,7 0,7 0,7 0,8 0,8 4,5 
Συλλογή στοιχείυν, μελέτες, 
ανταλλαγές εμπειρίας 0,2 0,8 0,9 1,0 1,0 1,1 5,0 
ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 9,0 19,5 21,1 22,9 23,8 24,7 121,0 
* έξι μήνες από 1.7.94 έως 31.12.94 
- 44 -
7.3 Υποβάλετε το χρονοδιάγραμμα των πιστώσεων υποχρεώσεων και των 
πιστώσεων πληρωμών 
Τα κύρια μελήματα για το συγχρονισμό του προϋπολογισμού ήταν: 
- να επιδειχθεί η συνέχεια όσον αφορά τη δέσμευση της Κοινότητας 
στο θέμα της καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού και έτσι η 
αποφυγή κενών στη χρηματοδότηση μεταξύ των δύο προγραμμάτων για 
τοπικά σχέδιο, τα οποία μπορεί να επεκταθούν στο νέο πρόγραμμα 
(ιδιαίτερα "σχέδια στα νέα Lânder τα οποία δεν άρχισαν μέχρι το 
1992 και είναι, πολύ πιθανό να πραγματοποιηθούν στο νέο πρόγραμμα) 
να δοθεί υποστήριξη στη λειτουργία των μεσοπρόθεσμων 
πολυδιάστατων στρατηγικών με την πρόβλεψη προοδευτικής ετήσιας 
αύξησης η οποία επιτρέπει την ανάπτυξη νέων καινοτόμων 
δραστηριοτήτων σύμφωνα με τα διδάγματα που αποκτήθηκαν σε 
προηγούμενα στάδια. 
Επιπλέον των αρχών αυτών, το χρονοδιάγραμμα και η κατανομή των 
υποχρεώσεων ακολουθούν την εξής διάρθρωση: 
- σε κάθε οικονομικό έτος, οι δαπάνες που σχετίζονται με τις 
πρότυπες ενέργειες και τα διεθνικά δίκτυα αντιπροσωπεύουν ποσοστό 
92%. 
- σε κάθε οικονομικό έτος, οι δαπάνες σχετικά με συντονισμό, 
μελέτες παροχής συμβουλών/υποστήριξης, ενημέρωση, κατάρτιση, 
σεμινάρια, συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, δημοσιεύσεις και ενημέρωση 
αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 8% των δαπανών του μέρους Β. 
Οι ετήσιες αυξήσεις ακολουθούν μια απλή λογική. Αναμένεται ότι οι 
πρότυπες ενέργειες θα αυξηθούν βαθμιαία για τα δύο πλήρη πρώτα έτη κατά 
9% κατ·έτος και το τελευταίο έτος οι αυξήσεις του κόστους θα εξισωθούν. 
Οι ρυθμοί αυτοί αύξησης θα οδηγήσουν σε διπλασιασμό των δαπανών του 
προγράμματος ενώ ταυτόχρονα ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο των 
συγχρηματοδοτών να μην μπορέσουν να ακολουθήσουν κατάλληλα. Οι άλλες 
δαπάνες δεν είναι ανάλογες με τον όγκο των δραστηριοτήτων αλλά με τον 
αριθμό των ενεργειών που αναλαμβάνονται. 
Νέο πρόγραμμα για τον κοινωνικό αποκλεισμό (εκατ. ECU) 
Πιθανό πρόγραμμα πληρωμών σε σύγκριση με τις υποχρεώσεις 
ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ 
κονδύλια 1995 
1996 
1997 
1998 
1999 ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ 
19,5 
21,1 
22,9 
23,8 
24,7 1995 
11,7 1996 
3,9 
12,66 1997 
1,95 
4,22 
13,74 1998 
1,95 
2,11 
4,58 
14,28 ΠΛΗΡΩΜΈΣ 
1999 
2,11 
2,29 
4,76 
14,82 Επόμενα έτη 
2,29 
4,76 
9,88 
- 46 -
8. ΠΟΙΕΣ ΑΙΑΤΑ5ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΑΤΗΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ 
ΠΡΟΤΑΣΗ; 
Συνεχιζόμενη παρακολούθηση από την ομάδα τεχνικής βοήθειας 
συντονισμένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η παρακολούθηση αυτή 
περιλαμβάνει ενδιάμεσες και τελικές οικονομικές εκθέσεις για 
κάθε συμβατική περίοδο ενός έτους το πολύ. Η δεύτερη καταβολή 
εξαρτάται από τη λήψη ικανοποιητικής ενδιάμεσης έκθεσης. 
Συστηματικοί και τυχαίοι έλεγχοι επι τόπου που διεξάγονται από 
τις υπηρεσίες της Επιτροπής (ΓΔν και ΓΔΧΧ). 
9. ΑΠΟΔΟΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ 
9.1 Ειδικοί στόχοι 
Η ενέργεια περιλαμβάνει περιγραφές 5 ειδικών στόχων στο άρθρο 4. 
Ο πληθυσμός στον οποίο στοχεύουν είναι οι λιγότερο ευνοημένες ομάδες 
που αντιμετωπίζουν διαδικασίες κοινωνικού αποκλεισμού, οι οποίοι είναι 
οι τελικοί δικαιούχοι. Οι ενδιάμεσοι δικαιούχοι είναι οι ομάδες 
εταιρικής σχέσης; που διαχειρίζονται τις πρότυπες ενέργειες ή τα 
διεθνικά δίκτυα. 
9.2 Αιτιολόγηση του μέτρου 
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις, υπάρχουν περισσότερα από 52 
εκατ. άτομα στην Κοινότητα που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, περισσότεροι 
από 3 εκατ. άστεγοι και 17 εκατ. άνεργοι από τους οποίους οι μισοί ήταν 
άνεργοι για περισσότερο από ένα έτος. Η πρόσφατη περίοδος επιβράδυνσης 
της οικονομικής ανάπτυξης έχει περαιτέρω διαφοροποιήσει τις διαδικασίες 
κοινωνικού αποκλεισμού θέτοντας σε κίνδυνο ιδιαίτερα τις παραδοσιακές 
πρακτικές συντονισμού, αλληλεγγύης και υπεύθυνης συμμετοχής των 
πολιτών. Ο ι νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού και η συνεχώς αυξανόμενη 
ορατότητα τους ωθούν δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς καθώς επίσης 
και τους κοινωνικούς εταίρους να αναμορφώσουν τις παραδοσιακές 
προσεγγίσεις στις νέες προκλήσεις, να βελτιώσουν την υφιστάμενη 
τεχνογνωσία και να πειραματιστούν με καινοτόμες πρακτικές. 
Στο πλαίσιο αυτό, η διασταύρωση ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης και 
ερευνητικής εργασίας απέδειξε την αποτελεσματικότητα της και απαιτεί 
περαιτέρω ανάπτυξη. Η ειδική προστιθέμενη αξία ενός τέτοιου ευρωπαϊκού 
προγράμματος προκύπτει από τα αποτελέσματα που επιτυγχάνει. Επιπλέον, 
ορισμένα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα φαίνεται να προσθέτουν στην 
απόδοση κόστους. 
Το νέο πρόγραμμα αναμένεται να βασιστεί στο έργο που ήδη 
πραγματοποιείται στο τρέχον πρόγραμμα Φτώχεια 3 ως μέρος της ευρύτερης 
προσέγγισης της Κοινότητας στον κοινωνικό αποκλεισμό που αναπτύχθηκε 
κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών. Τα αποτελέσματα που 
προέκυψαν πρέπει να είναι της ίδιας φύσης όπως αυτά που επιτεύχθηκαν 
στο τρέχον πρόγροιμμα και τα οποία περιγράφτηκαν στην έκθεση σχετικά με 
την εφαρμογή του. Περιλαμβάνουν: 
την ενθάρρυνση συζητήσεων σχετικά με το ζήτημα του κοινωνικού 
αποκλεισμού σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και σε κοινοτικό 
επίπεδο, 
την ανάπτυξη από πολλά σχέδια μεθοδολογικών οργάνων και ορθών 
πρακτικών οι οποίες αποδείχθηκαν χρήσιμες στους επαγγελματίες σε 
άλλες περιφέρειες και άλλα κράτη μέλη, 
- 47 -
τα οφέλη των νέων δικτύων ανταλλαγών μεταξύ τοπικών αρχών, μη 
κυβερνητικών οργανισμών και κοινωνικών εταίρων τα οποία 
υπερβαίνουν τη συγκέντρωση γνώσεων ή τις δραστηριότητες 
ευαισθητοποίησης για να επιτρέψουν το σχηματισμό νέων μορφών 
αλληλεγγύης και την καθιέρωση νέων πρακτικών για την 
καταπολέμηση του αποκλεισμού. 
Επιπλέον η αξιολόγηση των δυνατοτήτων και των αδυναμιών του 
προγράμματος Φτώχεια 3 κατέδειξε: 
τη σημαντική συνεισφορά των ιδεών του προγράμματος και εμπειριών 
στους στοχασμούς των υπεύθυνων λήψης αποφάσεων σε διάφορα κράτη 
μέλη όπου οι εθνικές πολιτικές για την καταπολέμηση του αποκλεισμού 
έχουν καταστεί περισσότερο σαφείς την περίοδο αυτή και όπου 
αναφέρονται ορισμένες αναμενόμενες συνέργιες, 
τη συνεισφορά των ιδεών του προγράμματος και των εμπειριών των 
σχεδίων στους στοχασμούς σε κοινοτικό επίπεδο ειδικά όσον αφορά τον 
εμπλουτισμό άλλων κοινοτικών πρωτοβουλιών: ένα τέτοιο πειραματικό 
πρόγραμμα ήταν σε θέση να διερευνήσει και να εκτιμήσει τη 
σπουδαιότητα των μεθόδων και προσεγγίσεων οι οποίες θα μπορούσαν να 
είναι αποτελεσματικές ως μέρος των άλλων κοινοτικών πρωτοβουλιών, 
περιλαμβανομένων των διαρθρωτικών ταμείων, 
τις ευκαιρίες που δημιουργήθηκαν για την ανάπτυξη συνεργιών στο 
πλαίσιο της πολυδιάστατης προσέγγισης του προγράμματος μεταξύ του 
αυξανόμενου αριθμού των δικτύων που υποστηρίζονται από την 
Κοινότητα, περιλαμβανομένων μη κυβερνητικών οργανισμών και 
κοινωνικών εταίρων. 
Με βάση τις μέχρι τώρα εμπειρίες, το νέο πρόγραμμα προτείνει το 
διπλασιασμό του ποσού των κοινοτικών ενισχύσεων. Αναζητεί υποστήριξη 
για ένα επίπεδο δραστηριοτήτων, το οποίο να μπορεί να δημιουργήσει 
αυθεντική ροπή πολιτικής και ανάπτυξη πρακτικής και ενσωματώνει έγκυρη 
και σημαντική πολιτική αφοσίωση στην Κοινότητα. 
Με βάση τις αρμοδιότητες και τους πόρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ένα 
πρόγραμμα δράσης για την ενθάρρυνση καινοτομιών και πειραματισμού 
προορίζεται να παραμείνει μέτριο σε σχέση με την κλίμακα της φτώχειας 
και του κοινωνικού αποκλεισμού. Κατά συνέπεια, το πεδίο εφαρμογής του 
θα έπρεπε να καθοριστεί κυρίως σύμφωνα με τον αντίκτυπο και την ειδική 
προστιθέμενη αξία η οποία μπορεί να αναμένεται από ένα τέτοιο συνεκτικό 
πρόγραμμα υποστήριξης και ενθάρρυνσης της καινοτομίας. 
Ο αντίκτυπος του προγράμματος εξαρτάται εν μέρει από το μέγεθος του. Το 
τρέχον πρόγραμμα Φτώχεια 3 έδειξε ότι ο αντίκτυπος είναι ανάλογος με 
τον αριθμό των φιλόδοξων τοπικών σχεδίων που καταβάλλουν ειδικές 
προσπάθειες για να υλοποιήσουν πειράματα σχετικά με τις εθνικές 
πολιτικές και συζητήσεις. Ιδιαίτερα, γνωστοποιείται ότι ένα πρόγραμμα 
που αποτελείται από 40 σχέδια, π.χ. 3 ή 4 ανά κράτος μέλος, μπορεί 
δύσκολα να δημιουργήσει τη ροπή και να έχει τα πολλαπλαστ ιαστ ικά 
αποτελέσματα που μπορεί να αναμένονται από ένα πιο σημαντικό αριθμό 
σχεδίων. 
Τέλος, το πρόγραμμα συνιστά πολιτικό σήμα της Κοινότητας το οποίο 
ανταποκρίνεται στις επιθυμίες και προσδοκίες που εκφράζονται από τους 
συμμετέχοντες στο τρέχον πρόγραμμα. Αυτές οι επιθυμίες και οι 
προσδοκίες κατέστησαν σαφείς πρόσφατα σε ένα συνέδριο για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού που διεξήχθη στην Κοπεγχάγη τον 
Ιούνιο του 1993 και οι εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
συνέστησαν ένα νέο πρόγραμμα ύψους 200 εκατ. ECU για περίοδο 5 ετών. 
- 48 -
Το προτεινόμενο κόστος αντανακλά τη συνεχή αύξηση στην κλίμακα του 
προβλήματος του κοινωνικού αποκλεισμού, έχει προληπτικά καθώς και 
επανορθωτικά αποτελέσματα, επιτρέπει την αναγκαία επέκταση του 
πειραματισμού για την σύγκριση και αντίθεση αποτελεσματικότητας σε 
διαφορετικούς τύπους περιοχών (αστικές/αγροτικές), για διαφορετικούς 
στόχους ενέργειας (περιφέρε ιες/κατηγορίες ατόμων/νέα θέματα), σε 
διαφορετικά διοικητικά επίπεδα (τοπικά, εθνικά ή διαπεριφερειακά) και 
με περισσότερο ενεργή συμμετοχή από τους κοινωνικούς εταίρους απ'ότι 
στο τρίτο πρόγραμμα. Ιδιαίτερα, η εισαγωγή σχεδίων "εθνικού επιπέδου" 
απαιτεί τη δημιουργία ισχυρότερων δεσμών μεταξύ τοπικών, εθνικών και 
διεθνικών καινοτομιών και συζητήσεων. 
Παράγοντας αβεβαιότητας 
Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι το πραγματικό περιεχόμενο των 
στρατηγικών των σχεδίων και η συμπεριφορά των βασικών παραγόντων στο 
πρόγραμμα θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των συζητήσεων σχετικά με τον 
αποκλεισμό. Με αυτήν την έννοια, πρέπει να δοθεί προσοχή στις γενικές 
οικονομικές συνθήκες και στις συνέπειες τους στην απασχόληση στα κράτη 
μέλη και στις κοινωνικές πολιτικές, ειδικά, εφόσον σχετίζονται με την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. 
9.3 Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
9.3.1 Επιλεγμένοι δείκτες απόδοσης 
Σε σχέση με τους πρώτους δύο στόχους του προγράμματος (παραγρ. 4 "να 
συμβάλει στην ανάπτυξη ... στρατηγικών ...μέσω σειράς καινοτόμων 
πρότυπων ενεργειών σε τοπικό επίπεδο"... και το ίδιο "... σε εθνικό ή 
περιφερειακό επίπεδο") η παρακολούθηση και η αξιολόγηση θα λάβει χώρα 
σε τοπικό επίπεδο και θα είναι τόσο εσωτερική όσο και εξωτερική. Οι 
δείκτες απόδοσης θα είναι κατάλληλοι για την πολύ ειδική φύση κάθε 
στρατηγικής του προγράμματος - που δομείται με την εταιρική σχέση- και 
θα κάνει χρήση προηγούμενης έρευνας όσον αφορά την αξιολόγηση της 
αποτελεσματικότητας της πολυδιάστατης ολοκληρωμένης στρατηγικής στο 
περιεχόμενο. 
Κάθε σχέδιο θα πραγματοποιήσει εσωτερική αξιολόγηση (αυτο-
αξιολόγηση): η συνεχιζόμενη παρακολούθηση που ανατίθεται από κάθε 
οργανωτική επιτροπή του σχεδίου θα καθιερώσει (i) δήλωση θέσης του 
περιεχομένου κάθε σχεδίου όσον αφορά τις εκτιμώμενες ανάγκες, 
πολιτικές και πρακτικές, (ϋ) σύνολο λειτουργικών στόχων που 
σχετίζονται σαφώς με τα αναμενόμενα αποτελέσματα, εφόσον είναι 
δυνατό, ποσοτικά προσδιορισμένα, (iii) ορισμένες οργανωτικές αρχές, 
περιλαμβανομένου σχεδίου για την τήρηση αρχείου και στρατηγικής 
επικοινωνίας, (iv) ετήσια αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και 
της απόδοσης όσον αφορά τους συμφωνημένους στόχους και αρχές και με 
βάση τους πόρους του σχεδίου.. 
Επιπρόσθετα, μια εξωτερική αξιολόγηση θα εξάγει τα σημαντικά 
ευρήματα του σχεδίου και τις επιπτώσεις για την περιφερειακή, 
εθνική ή ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής δίνοντας ιδιαίτερη 
προσοχή στον αντίκτυπο των βασικών αρχών του προγράμματος. 
Οσον αφορά τον τρίτο στόχο του προγράμματος (διεθνικά δίκτυα σχεδίων) 
οι δείκτες απόδοσης θα περιλαμβάνουν εκπλήρωση του αρχικά συμφωνημένου 
προγράμματος εργασίας, ιδιαίτερα τον αριθμό και την ποιότητα νέων 
μελών, τον αριθμό και την ποιότητα εκδηλώσεων ή δημοσιεύσεων που 
βασίζονται εν μέρει στις γνώμες των συμμετεχόντων και των υπεύθυνων 
λήψης αποφάσεων στον εν λόγω τομέα πολιτικής. 
- 49 -
Ο τέταρτος στόχος (εντοπισμός χαρακτηριστικών κοινωνικού αποκλεισμού 
και δημιουργία εξειδικευμένων και δημόσιων συζητήσεων) θα αποτελέσει το 
αντικείμενο αξιολόγησης σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Τα κριτήρια 
απόδοσης θα είναι το ποσό και η σπουδαιότητα της αυθεντικής νέας γνώσης 
ως προς την ανάπτυξη των συζητήσεων σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο 
(τόσο για την πολιτική όσο και για την πρακτική), ο βαθμός στον οποίο 
η νέα σκέψη διεισδύει σε άλλες εθνικές και κοινοτικές συζητήσεις όπως 
μαρτυρείται από επίσημα έγγραφα ή ειδικευμένες σε εφημερίδες. 
Ο πέμπτος στόχος (συνεκτικότητα του προγράμματος, συντονισμός του 
προγράμματος με άλλες κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα) καλύπτει 
θέματα οργανωτικής ανάπτυξης, εσωτερικής όσο και εξωτερικής, όσον αφορά 
το πρόγραμμα. Οσον αφορά τη συνεκτικότητα του προγράμματος, οι 
αξιολογητές θα εξετάσουν τον αντίκτυπο των κριτηρίων επιλογής του 
σχεδίου και της διαδικασίας και ένας σημαντικός δείκτης απόδοσης θα 
είναι η ποιότητα των διεθνικών δεσμών και ανταλλαγών στα πλαίσια του 
προγράμματος και η ικανότητα τους να οδηγήσουν σε βελτίωση των προτύπων 
και των παραδειγμάτων και σε καλύτερη συγκρισιμότητα ή δυνατότητα 
μεταφοράς των πειραματικών ρυθμίσεων και των θεωρητικών κατασκευών. 
Οσον αφορά το συντονισμό, σημαντικά κριτήρια αξιολόγησης θα αποτελέσουν 
η ανάπτυξη πραγματικής συνέργιας με άλλες πολιτικές της Κοινότητας 
(ειδικά με τις διαρθρωτικές πολιτικές), είτε μέσω πρακτικής συνεργασίας 
είτε μέσω διασταύρωσης των μεθόδων και της πρακτικής. Η αξιολόγηση θα 
τονίσει ιδιαίτερα κάθε σημαντικό δεσμό που δημιουργείται με άλλους 
τομείς της κοινοτικής πολιτικής (π.χ. εκπαίδευση, κοινωνική προστασία, 
ισότητα, προστασία καταναλωτή). 
9.3.2. Διαδικασίες και συχνότητα της αξιολόγησης 
Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση θα αποτελέσουν αρμοδιότητες και στα 
τρία επίπεδα του προγράμματος: επίπεδο σχεδίου, εθνικό επίπεδο, 
κοινοτικό επίπεδο και η εκτέλεση τους θα μεριστεί μεταξύ των πρότυπων 
ενεργειών, των δικτύων, των εθνικών ανταποκριτών, της μονάδας 
διαχείρισης και συντονισμού και πρόσθετων εμπειρογνωμόνων ευρωπαϊκού 
επιπέδου, εφόσον απαιτείται, θα δημιουργηθεί λεπτομερές πλαίσιο από το 
προσωπικό της τεχνικής βοήθειας για να διευκολυνθεί η λεπτομερής 
περιγραφή των διαφόρων θεμάτων αξιολόγησης και η συγκρισιμότητα των 
αποτελεσμάτων. 
Κάθε πρότυπη ενέργεια και κάθε διεθνικό δίκτυο σχεδίων θα προετοιμάζει 
ετήσια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του που θα βασίζεται στην 
εσωτερική του αξιολόγηση. 
Οι εθνικοί ανταποκριτές θα προετοιμάζουν ετήσιες εκθέσεις όσον αφορά 
όλους τους στόχους του προγράμματος σχετικά με τα στοιχεία του 
προγράμματος στο εκάστοτε κράτος μέλος (περιλαμβανομένων των εξωτερικών 
αξιολογήσεων των πρότυπων ενεργειών). 
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η μονάδα διαχείρισης και συντονισμού και άλλοι 
εμπειρογνώμονες ευρωπαϊκού επιπέδου θα καλούνται να προετοιμάσουν 
ετήσια έκθεση συνθετικής προόδου που θα βασίζεται στις παραπάνω 
εκθέσεις, αξιολόγηση του αντίκτυπου σε σχέση με τον τέταρτο και πέμπτο 
στόχο του προγράμματος καθώς και αξιολόγηση του αντίκτυπου του 
προγράμματος γενικά. Αυτές οι κύριες εκθέσεις θα φέρουν περιορισμένο 
αριθμό συστάσεων για οποιεσδήποτε αναγκαίες τροποποιήσεις των 
προτ εραιοτήτων. 
Πριν από την 1η Ιουλίου 1997, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο και 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενδιάμεση έκθεση σχετικά με την εφαρμογή και 
πρόοδο του προγράμματος συνολικά. 
- 50 -
Πριν από την 1η Ιουλίου 2000, η Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο και 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τελική έκθεση σχετικά με την εφαρμογή και την 
πρόοδο του προγράμματος. 
9.4 Συνεκτικότητα με το χρηματοδοτικό προγραμματισμό 
Η ενέργεια περιλαμβάνεται στο χρηματοδοτικό προγραμματισμό της ΓΔ. 
ο πιό γενικός στόχος στο χρηματοδοτικό προγραμματισμό της ΓΔ ο οποίος 
αντιστοιχεί στο στόχο της προτεινόμενης δράσης είναι το κεφάλαιο Β3-41: 
Κοινωνική προστασία και ελεύθερη κυκλοφορία. 
10. ΑΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ (ΜΕΡΟΣ Α) 
1. ΑΠΑΙΤΕΙ Η ΔΡΑΣΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ; 
ΕΑΝ ΝΑΙ, ΠΟΣΟΥΣ; 
Για το κονδύλιο Β3-4103 συνολικά απαιτείται το ακόλουθο πρόσθετο 
προσωπικό για το 1994: ΙΑ, 1C. 
Οι πρόσθετες θέσεις θα προκύψουν από τον προγραμματισμό δυναμικού για 
το εν λόγω έτος ή με εσωτερική ανακατάταξη. 
2. ΥΠΟΒΑΛΕΤΕ ΤΟ ΠΟΣΟ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ 
ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΡΑΣΗΣ. ΕΞΗΓΗΣΤΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ. 
Προσωπικό 
Εκτιμώμενο ετήσιο κόστος για ΙΑ και le 108.000 ECU 
Διοικητικές δαπάνες 
Στο σχέδιο προκαταρκτικού προϋπολογισμού για το 1994 η Επιτροπή υπέβαλε 
ήδη προϋπολογισμό για διοικητικές δαπάνες για το κονδύλιο Β3-4103. 
Για το 1994 και τα επόμενα χρόνια οι διοικητικές δαπάνες του μέρους Α 
θα παραμείνουν στο ίδιο επίπεδο. 
51 -
E&&EXH 
όσον αφορά την εφαρμογή 
του κοινοτικού προγράμματος 
για την οικονομική και κοινωνική ένταξη 
των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών ομάδων 
"ΦΤΩΧΕΙΑ 3" (1989-94) 
Απόφαση 89/457/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1989 
(Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 224 της 2.8.1989) 
- 52 -
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Κατ·εφαρμογή της Απόφασης του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1989ί1) η Επιτροπή 
εφαρμόζει "κοινοτικό πρόγραμμα για την οικονομική και κοινωνική ένταξη των 
λιγότερο ευνοημένων ομάδων", κοινώς πρόγραμμα "Φτώχεια 3". 
Το εν λόγω πρόγραμμα προβλεπόμενης διάρκειας 5 ετών (1989-1994), παρατείνει 
και διευρύνει τις προηγούμενες κοινοτικές πρωτοβουλίες γνωστές ως πρώτο και 
δεύτερο κοινοτικό πρόγραμμα για την καταπολέμηση της Φτώχειας (1975-1980 και 
1985-1989 ) (^ ) f με τα οποία η Κοινότητα είχε ήδη εκφράσει τη βούληση της να 
συμβάλει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων και των μέσων που διαθέτει, στις 
προσπάθειες για την καταπολέμηση της φτώχειας που ανέλαβαν τα κράτη μέλη. 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 επιδιώκει επίσης τους στόχους αυτούς. Είναι, ωστόσο, 
πιο φιλόδοξο από τα προηγούμενα αυτά προγράμματα και τούτο κατ' αρχάς λόγω 
των μεγαλύτερων μέσων που διαθέτει, παρ· όλο που εξακολουθούν να είναι αυτά 
μέτρια: ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός τους ανέρχεται σε 55 MECU συνολικά για 
τα 5 έτη της διάρκειας του, έναντι 20 MECU και 29 MECU αντίστοιχα για το 
πρώτο και δεύτερο πρόγραμμα. Το εν λόγω πρόγραμμα έχει κυρίως πιο φιλόδοξο 
περιεχόμενο: δεδομένου ότι έχει διατυπωθεί υπό το φως των συμπερασμάτων από 
τα δύο αυτά προγράμματα, αποσκοπεί στο να υποστηρίξει ουσιαστικότερα την 
καινοτομία στις εφαρμοζόμενες μεθόδους και πολιτική· σκοπός του είναι να 
προωθήσει πολυδιάστατη προσέγγιση του κοινωνικού αποκλεισμού και, συνεπώς, 
τονίζει τις στρατηγικές τόσο για την οικονομική όσο και για την κοινωνική 
ένταξη των πλέον απόρων πληθυσμών, οι οποίες βασίζονται στην εταιρική σχέση 
μεταξύ των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και διεξάγονται με τη συμμετοχή των 
ενδιαφερομένων ομάδων του πληθυσμού. 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 δεν προορίζεται βεβαίως και ούτε διαθέτει τα κατάλληλα 
μέσα για να ανταποκριθεί στην πολλαπλότητα των καταστάσεων όσον αφορά τη 
φτώχεια στην Κοινότητα, δεδομένου ότι τα μέτρα και η πολιτική που πρέπει να 
διεξαχθούν στον τομέα αυτό υπάγονται κυρίως στην αρμοδιότητα των κρατών μελών 
και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών τους. Ο στόχος της είναι να 
προωθήσει τη δοκιμή καινοτόμων στρατηγικών καταπολέμησης της φτώχειας, και να 
σύμβαλε ι κατά τον τρόπο αυτό στον καθορισμό της ορθής πρακτικής, στην 
προώθηση των πολιτικών και στην ανάπτυξη δημόσιας συζήτησης στον εν λόγω 
τομέα. Με την προοπτική αυτή, επικεντρώνει τα μέσα του σε 40 περίπου τοπικά 
σχέδια, κατανεμημένα στα κράτη μέλη της Κοινότητας και συνδεδεμένα στο 
πλαίσιο ευρωπαϊκής δυναμικής μέσω διακρατικής διεύθυνσης η οποία έχει 
θεσπισθεί ειδικά για το σκοπό αυτό. Το εν λόγω πρόγραμμα υποστηρίζει επίσης, 
με ελάχιστο τμήμα του προϋπολογισμού του, ερευνητικές εργασίες και 
στατιστικές μελέτες που αποσκοπούν στην καλύτερη κατανόηση των διαδικασιών 
κοινωνικού αποκλεισμού. 
Τα τοπικά αυτά σχέδια εγκρίθηκαν από την Επιτροπή, στα τέλη του 1989, βάσει 
των προτάσεων των κρατών μελών. Τα σχέδια αυτά λαμβάνουν χρηματοδοτική 
ενίσχυση από την Κοινότητα κατά τα 5 έτη που διαρκεί το πρόγραμμα, με 
τηνεπιφύλαξη συγχρηματοδότησης από τις δημόσιες αρχές ή/και ιδιωτικές ενώσεις 
σε εθνικό, περιφερειακό ή/και τοπικό επίπεδο. 
Συμμετέχουν τακτικά στις συναντήσεις σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο με 
σκοπό να ευνοηθεί η ανταλλαγή και η σύγκριση των εμπειριών. Υποστηρίζονται 
από ομάδες τεχνικής βοήθειας με καθήκον να παρέχουν κατάλληλη βοήθεια όσον 
αφορά την ανάπτυξη και την αξιολόγηση. 
(1) Απόφαση του Συμβουλίου 89/457/ΕΟΚ της 18ης Ιουλίου 1989 για την 
καθιέρωση μεσοπρόθεσμου "προγράμματος κοινοτικής δράσης όσον αφορά 
την οικονομική και κοινωνική ένταξη των λιγότερο ευνοημένων 
κοινωνικών ομάδων", ΕΕ L 224, 2.8.1989 
(2) Αποφάσεις 75/458/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 1975 (ΕΕ L 199, 
31.7.1975) και 85/8/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 1984 
(ΕΕ L 2, 3.1.1985) 
- 53 -
Η εμπειρία που αποκτάται από την εφαρμογή των σχεδίων αυτών, οι ενέργειες 
διεύθυνσης και οι διάφορες δημοσιεύσεις του προγράμματος συμβάλλουν στη 
διαωάνεια του προγράμματος Φτώχεια 3 και στη συνένωση των προσπαθειών στο 
πλαίσιο του προγράμματος αυτού με εκείνες που καταβάλλονται επίσης σε εθνικό 
και σε κοινοτικό επίπεδο. 
30 περίπου σχέδια, ονομαζόμενα "ποότυπεο ενέονειε^'. είναι σημαντικού 
μεγέθους: συγκεντρώνουν σε τοπικό επίπεδο σύνολο δημοσίων και ιδιωτικών 
εταίρων αποφασισμένων να εφαρμόσουν από κοινού εναρμονισμένη και συντονισμένη 
στρατηγική για την καταπολέμηση της φτώχειας· κάθε ένας από τους εταίρους 
αυτούς λαμβάνει από την Κοινότητα, για το σκοπό αυτό, ετήσια ενίσχυση 250 έως 
300 χιλ. ECU κατά μέσο όρο, δηλ. 1,5 MECU σχεδόν κατά τη συνολική διάρκεια 
του προγράμματος. 12 περίπου σχέδια, ονομαζόμενα "KOIVOTOU^C πρωτοβουλίες1, 
είναι μικρότερου μεγέθους: πρόκειται για μικρού μεγέθους σχέδια τα οποία 
αναζητούν κατάλληλες λύσεις για τα προβλήματα των ομάδων που γνωρίζουν 
ειδικής μορφής απομόνωση, και λαμβάνουν το καθένα για το σκοπό αυτό από την 
Κοινότητα ετήσια ενίσχυση 50 χιλ. ECU κατά μέσο όρο, δηλ. 250 χιλ. ECU 
περίπου για τη συνολική διάρκεια του προγράμματος. 
Τα σχέδια αυτά ποικίλλουν βεβαίως σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, το κοινό σημείο 
τους είναι οι θεμελιώδεις αρχές του προγράμματος- πολυδιάστατη προσέγγιση του 
κοινωνικού αποκλεισμού, εταιρική σχέση βασιζόμενη στη δυναμική της ανάπτυξης 
μιας περιοχής, συμμετοχή των πλέον απόρων ομάδων - καθώς και η επιδίωξη να 
δοθεί σ' αυτούς πραγματική και διαρκή δυνατότητα έκφρασης σε κοινοτικό 
επίπεδο. Κοινό σημείο τους είναι επίσης το ότι εγγράφονται σε ευρωπαϊκή 
προοπτική, ιδιαιτέρως μέσω της συμμετοχής τους στη δυναμική διακρατικών 
ανταλλαγών στο πλαίσιο της διεύθυνσης του προγράμματος. Κατά τον τρόπο αυτό 
φανερώνουν τον βασικό στόχο του προγράμματος ο οποίος είναι, με το να 
υποστηρίζουν την αναζήτηση καινοτόμων λύσεων για τον κοινωνικό αποκλεισμό, να 
προωθήσουν τη συζήτηση και τις εθνικές και κοινοτικές πολιτικές στον τομέα 
αυτό και να ενισχύσουν συνεπώς την αλληλεγύη με τις πλέον άπορες ομάδες. 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 ξεκίνησε πράγματι την 1η Μαρτίου 1990. Στην απόφαση 
του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1989, ζητήθηκε από την Επιτροπή να υποβάλει, 
το αργότερο έως την 1η Ιουλίου 1993, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή και τα 
αποτελέσματα του προγράμματος (άρθρο 10). Αυτό είναι και το αντικείμενο του 
παρόντος εγγράφου όπου γίνεται απολογισμός 3 ετών δράσης και το οποίο 
αποτελεί συνεπώς τον πρώτο απολογισμό του προγράμματος. Περιλαμβάνει 5 μέρη: 
το πρώτο υπενθυμίζει τους γενικούς στόχους του προγράμματος, το δεύτερο 
περιγράφει την εφαρμογή, το τρίτο παρουσιάζει τα σχέδια και τις ενέργειες στο 
πλαίσιο τους, το τέταρτο αναλύει τη δυναμική του προγράμματος καθώς και τα 
δυνατά και αδύνατα σημεία του, στο πέμπτο, τέλος, συνάγονται τα συμπεράσματα 
και αναφέρονται οι συνέπειες του. 
Πρώτο uéooc - ΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΦΤΩΧΕΙΑ 3 
Περισσότεροι από 50 εκατ. φτωχοί, 3 εκατ. περίπου άστεγοι, 17 εκατ. άνεργοι, 
εκ των οποίων οι μισοί εδώ και πάνω από ένα έτος^3) ... ο κοινωνικός 
αποκλεισμός και η φτώχεια αποτελούν σημαντική πρόκληση για τα κράτη μέλη. 
Αποτελούν επίσης οηιιαντική πρόκληση για την Κοινότητα στο σύνολο της: η 
Κοινότητα δεν είναι δυνατόν να πάψει να ενδιαφέρεται για καταστάσεις οι 
οποίες δείχνουν, με την ύπαρξη και το εύρος τους, την ανάγκη για ισόρροπη 
οικοδόμηση της Ευρώπης (§ 1). 
(3) "Για την αλληλεγύη στην Ευρώπη - Εντατικοποίηση της καταπολέμησης του 
κοινωνικού αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης", C0M(92) 542 τελικό της 
23 Δεκεμβρίου 1992 
54 -
Η αποδοχή της πρόκλησης αυτής προϋποθέτει αυξημένες προσπάθειες για 
αλληλεγύη. Τα κράτη μέλη καθώς και οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές 
αρχές τους, διεύρυναν το πεδίο των πολιτικών τους για το σκοπό αυτό. Η 
Κοινότητα δύναται να συμβάλει στην προσπάθεια αυτή στο πλαίσιο των 
αρμοδιοτήτων και των μέσων που διαθέτει, δηλ. μετρίως: σύμφωνα με την αρχή 
της επικουρικότητας, οι κοινοτικές ενέργειες στον τομέα αυτό έχουν κυρίως ως 
στόχο να υποστηρίξουν και να συμπληρώσουν τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται 
στα κράτη μέλη (§ 2). 
Η εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων αποτελεί έναν από τους τρόπους εφαρμογής 
αυτής της κοινοτικής ενέργειας. Τέτοιου είδους προγράμματα έχουν 
περιορισμένους στόχους και δεν είναι βεβαίως δυνατόν να αντικαταστήσουν την 
εθνική πολιτική: επιδιώκουν να προωθήσουν την καινοτομία, κυρίως μέσω 
ανταλλαγής εμπειριών, και να ευνοήσουν την ευρύτερη δυνατή δημόσια συζήτηση 
(§ 3). 
Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος Φτώχεια 3 αποτελούν σαφή έκφραση, όσον 
αφορά την καταπολέμηση της φτώχειας, αυτού του καθήκοντος υποστήριξης και 
προώθησης που χαρακτηρίζει τα ειδικά προγράμματα. Βασίζονται στην εμπειρία 
των προηγούμενων κοινοτικών προγραμμάτων, αλλά και στις κοινές κατευθύνσεις 
πολλών σχετικών εθνικών πολιτικών, που τονίζουν την ορθότητα της σφαιρικής 
και σύντονης προσέγγισης της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των πλέον 
απόρων (§ 4). 
1. Η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός ως πρόκληση 
1.1. Η φτώχεια δεν αποτελεί νέο φαινόμενο και έχει δώσει αφορμή, εδώ και 
μεγάλο χρονικό διάστημα, για πολλές επιστημονικές και πολιτικές 
μελέτες καθώς και για πολυάριθμες πρωτοβουλίες τόσο πολιτικές όσο και 
ιδιωτικές. Ωστόσο, η προσοχή της κοινής γνώμης και η δημόσια συζήτηση 
σχετικά με τα προβλήματα αυτά έχουν αλλάξει σε βάθος κατά τη διάρκεια 
της τελευταίας 15ετ(ας στα περισσότερα κράτη μέλη, στο μέτρο που 
άλλαζε η κατάσταση όσον αφορά τη φτώχεια και, αναλόγως, η πρόκληση 
που αποτελεί το γεγονός αυτό για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. 
Η αστική κρίση, η επανεμφάνιση των αστέγων, η ενδοεθνικές εντάσεις η 
αύξηση της μακροχρόνιας ανεργίας, η περιθωριοποίηση των νέων οι 
οποίοι δεν κατόρθωσαν ποτέ να ενταχθούν στην αγορά εργασίας, η εμμονή 
της φτώχειας σε ορισμένες αγροτικές περιοχές, η οικονομική εξάντληση 
των υπερχρεωμένων νοικοκυριών... αποτελούν τα νέα φαινόμενα, 
περισσότερο ορατά και πολυάριθμα απ' ό,τι στο παρελθόν, και τα οποία 
τροφοδότησαν τη μετατροπή αυτή της συζήτησης σχετικά με τη φτώχεια 
και τον κοινωνικό αποκλεισμό. 
Η φτώχεια δεν είναι πλέον δυνατόν να θεωρείται, σήμερα, κατάλοιπο, απλή 
κληρονομιά του παρελθόντος η οποία θα εξαφανιστεί οπωσδήποτε με την 
οικονομική πρόοδο και ανάπτυξη. Εξάλλου, η φτώχεια δεν μπορεί πλέον να 
θεωρείται μόνον ως έλλειψη ή ανεπάρκεια οικονομικών πόρων που πλήττει 
μεμονωμένα άτομα. Πρέπει, αντιθέτως, να αναγνωριστεί ο 6iap9p(irriKOc 
χαρακτήρας της φτώχειας καθώς και των μηχανισμών που παράγουν τα φαινόμενα 
αυτά. Πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ο πολυδιάστατοο χαρακτήρας των 
διαδικασιών μέσω των οποίων αποκλείονται άτομα, ομάδες και μερικές φορές 
αστικές ή αγροτικές περιοχές, από τις ανταλλαγές, πρακτικές και τα 
κοινωνικά δικαιώματα τα οποία συνιστούν την οικονομική και κοινωνική ένταξη. 
- 55 -
Αυτό εκφράζεται με την αυξανόμενη χρησιμοποίηση της évvotac του 
κοινωνικού αποκλεισμού που τείνει να αντικαταστήσει, στα περισσότερα κράτη 
μέλη και σε κοινοτικό επίπεδο^4), την έννοια της φτώχειας. Η συζήτηση 
περί κοινωνικού αποκλεισμού δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνον οι 
ανισότητες μεταξύ υψηλής και χαμηλής κοινωνικής θέσης (up/down), αλλά και 
εκείνων της απόστασης εντός του κοινωνικού στρώματος μεταξύ εκείνων που 
συμμετέχουν στη δυναμική του και εκείνων που ωθούνται προς τα περιθώρια 
(in/out)· φανερώνει επίσης τα αποτελέσματα, από την άποψη αυτή, της 
εξέλιξης της κοινωνίας και τους κινδύνους ρήγματος του κοινωνικού ιστού 
που αποτελούν τη φυσική συνέπεια· επισημαίνει, τέλος, ότι πρόκειται για 
διαδικασία, τόσο για τους ενδιαφερομένους όσο και για το κοινωνικό σώμα, 
και όχι για σταθερές και στατικές καταστάσεις. 
1.2. Η Επιτροπή εξέδωσε, στις 23 Δεκεμβρίου 1992, ανακοίνωση όπου 
παρουσιάζεται η πρόκληση που αποτελεί ο κοινωνικός αποκλεισμός τόσο 
για τα κράτη μέλη όσο και για την Κοινότητα^5). Στην ανακοίνωση αυτή 
τονίζεται ότι τα φαινόμενα και οι διαδικασίες κοινωνικού αποκλεισμού 
προκύπτουν σε μεγάλο βαθμό από τις διαρθρωτικές αλλαγές που 
πραγματοποιούνται στις ευρωπαϊκές οικονομίες και κοινωνίες 
(τεχνολογικές μεταβολές, αλλαγές στην αγορά εργασίας, αποδυνάμωση των 
οικογενειακών δομών, τάσεις κατακερματισμού της κοινωνίας, αύξηση του 
φαινομένου της μετανάστευσης, αλλαγές του συστήματος αξιών κ.λπ.). Η 
Επιτροπή επισύρει την προσοχή στο ότι αυτό έχει ως συνέπεια μεγάλο 
τμήμα του πληθυσμού, που απειλείται από κοινωνικό αποκλεισμό κυρίως 
λόγω των εξελίξεων όσον αφορά την απασχόληση και τις οικογενειακές 
και κοινωνικές δομές, καθίσταται όλο και πιό ευάλωτο: δεν υπάρχει 
μόνο ένα σύνολο - περιορισμένο εξάλλου - ατόμων μονίμως φτωχών ή 
αποκλεισμένων, αλλά και ένα αυξανόμενο σύνολο - ετερογενές άλλωστε -
ατόμων των οποίων η οικονομική και κοινωνική ένταξη είναι αβέβαιη και 
τα οποία διέρχονται περίοδο ή περιόδους φτώχειας και τα απειλεί η 
απώλεια των κοινωνικών δεσμών που συνοδεύει τις διαδικασίες 
κοινωνικού αποκλεισμού. 
Οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνονται από την πρακτική εμπειρία των 
παικτών που συμμετέχουν πιο άμεσα στην καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού - διοικητικές αρχές, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, μη 
κυβερνητικές οργανώσεις κυρίως - που επισημαίνουν επίσης τους 
κινδύνους επιδείνωσης των εν λόγω καταστάσεων και διαδικασιών. Αυτά 
είναι επαρκή για να πείσουν, πέραν της ποικιλίας των τοπικών και 
εθνικών καταστάσεων, για το μέγεθος της πρόκλησης, την ευρωπαϊκή της 
διάσταση και την απήχηση της στην κοινή γνώμη. 
2. Η κοινοτική δράση 
Η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού υπάγεται ουσιαστικά στην 
αρμοδιότητα των κρατών μελών και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών 
αρχών τους. Ωστόσο, η Κοινότητα εξέφρασε σε πολλές περιπτώσεις τη βούληση 
της να συμβάλει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων και των μέσων που διαθέτει, 
στις προσπάθειες που αναλαμβάνονται: οι κοινοτικές πρωτοβουλίες είναι 
βεβαίως μέτριας κλίμακας, αλλά φανερώνουν αυξανόμενη ανησυχία* η εξέλιξη 
τους δείχνει κατά ποιον τρόπο ορίστηκαν και αναγνωρίστηκαν προοδευτικά οι 
μορφές κοινοτικής δράσης που εξασφαλίζουν κατά τον καλύτερο τρόπο, σύμφωνα 
με τη λογική της επικουρικότητας, ειδική επιπλέον αξία στην ενέργεια αυτή. 
(4) Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων όσον 
αφορά την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, της 
29ης Σεπτεμβρίου 1989. ΕΕ 277, 31.10.1989. 
(5) Για την αλληλεγύη στην Ευρώπη - εντατικοποίηση της καταπολέμησης του 
κοινωνικού αποκλεισμού, προώθηση της ένταξης", C0MC92) 542 τελικό της 
23ης Δεκεμβρίου 1992. 
- 56 -
2.1. Η Κοινότητα ασχολήθηκε ειδικότερα με το θέμα του κοινωνικού 
αποκλεισμού από τα μέσα της δεκαετίας του '70. Δεν επρόκειτο βεβαίως 
για πολιτική αλλά κυρίως για περιορισμένη συμβολή, με σημασία 
συμβόλου για την προσοχή που αποδίδεται, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής 
οικοδόμησης, στην αλληλεγύη έναντι των πλέον απόρων. Το πλέον 
χρησιμοποιούμενο μέσο, και για μεγάλο χρονικό διάστημα το μόνο, ήταν 
η εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων, με περιορισμένα μέσα, με σκοπό να 
υποστηρίξουν την καινοτομία και τις ανταλλαγές εμπειριών. 
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ξεκίνησε με τον τρόπο αυτό, από το 1975, ένα 
πρώτο πρόγραμμα για την καταπολέμηση της φτώχειας (1975-1980), με το 
οποίο υποστήριξε δοκιμαστικά σχέδια και στα 9 κράτη μέλη της τότε 
Κοινότητας. Το πρόγραμμα αυτό το οποίο εκπονήθηκε σε περίοδο 
ανάπτυξης και εφαρμόστηκε κατά την περίοδο της κρίσης στα τέλη της 
δεκαετίας του '70, συνέβαλε, στα περισσότερα κράτη μέλη, στο να 
αναπτυχθεί η διοικητική και πολιτική μελέτη της αλλαγής των 
προβλημάτων όσον αφορά τη φτώχεια, αποτέλεσμα των νέων αυτών 
συνθηκών., Ακολούθησε δεύτερο πρόγραμμα (1985-1989), οργανωμένο 
αποκλειστικά βάσει διακρατικών ανταλλαγών πρακτικών που εφαρμόστηκαν 
σε 100 περίπου μικρά τοπικά σχέδια. Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 (1989-
1994) αποτελεί προέκταση αυτών, συγκεντρώνει όμως τα μέσα του σε 
περιορισμένο αριθμό σχεδίων, πιο φιλόδοξων, προορισμός των οποίων 
είναι η μετάβαση από την προηγούμενη ερευνητική φάση σε φάση 
επιλεκτικής ανάπτυξης, δηλαδή πειραματισμός σε πραγματικές συνθήκες 
των αρχών δράσης που ορίστηκαν κατά τα προηγούμενα προγράμματα. 
2.2 Η κοινοτική δράση ενισχύθηκε σταδιακά και διαφοροποιήθηκε, κυρίως 
κατά τα τέλη της δεκαετίας του '80. Η εξέλιξη αυτή ευνόησε το να 
συνειδητοποίησει προοδευτικά η κοινή γνώμη τη σημασία του 
προβλήματος, μεταξύ άλλων με την δραστηριοποίηση πολυάριθμων παικτών 
για να αντιμετωπιστεί η ανάπτυξη της έσχατης ένδειας. 
Επιτροπή κατέβαλε για το λόγο αυτό προσπάθειες για να αναπτύξει 
σύνολο πιο φιλόδοξων και ταυτόχρονα πιο συντονισμένων πρωτοβουλιών. Η 
Επιτροπή πρότεινε, στο πλαίσιο της εφαρμογής του Χάρτη των θεμελιωδών 
Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, σύσταση σχετικά με την 
αναγνώριση στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, δικαιώματος σε 
επαρκείς πόρους και παροχές, η σύσταση δε αυτή εγκρίθηκε από το 
Συμβούλιο στις 24 Ιουνίου 1992(6). Η εν λόγω σύσταση δεν 
επιβεβαιώνει μόνο δικαίωμα σε επαρκείς πόρους για αξιοπρεπή ανθρώπινη 
διαβίωση αλλά τονίζει επίσης την ανάγκη να εγγραφεί το δικαίωμα αυτό 
σε σφαιρική προοπτική καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού και να 
συνοδεύεται συνεπώς, σύμφωνα με το ψήφισμα του Συμβουλίου και των 
Υπουργών των Κοινωνικών Υποθέσεων που συνήλθαν στο πλαίσιο του 
Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989, με κατάλληλα μέτρα ένταξης 
στους τομείς της υγείας, της κατοικίας, της εκπαίδευσης, της 
απασχόλησης και της κατάρτισης κ.λπ...(^). 
(6) Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τα κριτήρια όσον αφορά την 
επάρκεια πόρων και παροχών στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, 
ΕΕ L 245, σ. 46 έως 48 (92/441/ΕΟΚ), της 24ης Ιουνίου 1992. 
(7) Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων που 
συνήλθαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989, 
σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό, ΈΕ C 277, 31.10.1989. 
- 57 -
Παράλληλα με την εφαρμογή του προγράμματος Φτώχεια 3, η Επιτροπή 
ενίσχυσε την υποστήριξη της προς τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και 
κυρίως στην ένωση τους σε ευρωπαϊκό δίκτυο^8). Πιο πρόσφατα, η 
Επιτροπή ανέπτυξε αποτελεσματική συνεργασία με τους κοινωνικούς 
εταίρους, τις τοπικές αρχές και τις ευρωπαϊκές οργανώσεις τους καθώς 
και με δίκτυα πόλεων και οργανισμών κατοικίας. 
Η Επιτροπή εφάρμοσε επίσης, στο πλαίσιο των διαρθρωτικών πολιτικών 
της, ορισμένες πρωτοβουλίες με σκοπό να συνυπολογιστεί η κατάσταση 
των συνοικιών που διέρχονται κρίση (FEDER) και η κατάσταση των 
ιδιαιτέρως ευάλωτων ομάδων (πρωτοβουλία HORIZON και NOW στο πλαίσιο 
του ΕΚΤ). 
Η Επιτροπή προώθησε επίσης τη συνεργασία μεταξύ των πρωτοβουλιών των 
διαφόρων δικτύων παικτών που συμμετέχουν στην καταπολέμηση του 
κοινωνικού αποκλεισμού στην Κοινότητα, κυρίως με τη διοργάνωση σειράς 
σεμιναρίων, για τη μελέτη και την υποβολή προτάσεων. Η Επιτροπή 
δημιούργησε στο εσωτερικό της δ ι υπηρεσιακή ομάδα στην οποία έχει 
ανατεθεί να προωθήσει τη συνοχή των κοινοτικών πολιτικών που έχουν 
αντίκτυπο στον κοινωνικό αποκλεισμό. Έδωσε επίσης ευκαιρίες για την 
ανάπτυξη μελετών και εργασιών αξιολόγησης: δημιούργησε κατά τον τρόπο 
αυτό, σύμφωνα με το προαναφερθέν ψήφισμα του Συμβουλίου και των 
Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων, κέντρο παρακολούθησης των εθνικών 
πολιτικών για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού· 
πραγματοποίησε εξάλλου διάφορες εργασίες σχετικά με την αστική 
κοινωνική ανάπτυξη. 
Τέλος, στις προτάσεις της σχετικά με την αναθεώρηση των συνθηκών, 
τόνισε σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη να εντατικοποιηθεί η καταπολέμηση 
του κοινωνικού αποκλεισμού, την κατεύθυνση δε αυτή περιέλαβε το 
Συμβούλιο στη συμφωνία σχετικά με την κοινωνική πολιτική που έχει 
επισυναφθεί στη Συνθήκη του Μααστριχτ. 
2.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής της 23ης Δεκεμβρίου 1992 (C0MC92) 
542 τελικό) αναφέρει τη σταδιακή αυτή διαφοροποίηση των κοινοτικών 
πρωτοβουλιών και προτείνει να συνυπολογίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό ο 
κοινωνικός αποκλεισμός στις γενικές και διαρθρωτικές πολιτικές της 
Κοινότητας. Υπενθυμίζει ότι η επιπλέον αξία που δόθηκε στην κοινοτική 
δράση στο παρελθόν οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη συμβολή της στις 
ανταλλαγές και στη μεταφορά εμπειρίας. Τονίζει ότι η αναγνώριση της 
συμβολής αυτής αποτελεί αναμφιβόλως μια από τις επιτυχίες της εν λόγω 
ενέργειας, που επιτρέπει να προωθηθεί η ευρωπαϊκή διάσταση στην 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και να ενεργοποιηθούν και να 
δραστηριοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι παίκτες. Στο πλαίσιο αυτής της 
διαφοροποίησης εγγράφονται στο εξής τα ειδικά προγράμματα, όπως το 
πρόγραμμα Φτώχεια 3, και όπου βρίσκεται η πραγματική αποστολή τους. 
3. Τα καθήκοντα των ειδικών προγραμμάτων 
3.1. Η εφαρμογή των ειδικών προγραμμάτων έχει τριπλό καθήκον. 
Η ίδια η ύπαρξη των προγραμμάτων αυτών είναι αξιόλογη και αποτελεί ένδειξη 
της προσοχής που αποδίδει η Κοινότητα στο πρόβλημα και ευνοεί συνεπώς, 
εμμέσως, άλλες κοινοτικές αλλά και εθνικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό 
(σε αυτό οφείλεται η σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στη διαφάνεια τέτοιου 
είδους προγραμμάτων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πράγμα 
που αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις για το καθήκον τους όσον αφορά την 
προώθηση. 
(8) ΕΑΡΝ, European Anti-Poverty Network, Ευρωπαϊκό δίκτυο μη κυβερνητικών 
οργανώσεων και εθελοντικών ομάδων που συμμετέχουν στην καταπολέμηση 
της φτώχειας. 
- 58 -
Τα προγράμματα αυτά αξίζουν επίσης λόγω του πειραματικού χαρακτήρα του 
περιεχομένου τους: ο πρώτος στόχος τους δεν είναι να επιδοτούν, όπως ένα 
ταμείο, διάφορες ενέργειες, όσο χρήσιμες και αν είναι αυτές· ο στόχος τους 
είναι να συμβάλουν στον καθορισμό και την επικύρωση των μεθόδων και 
πολιτικών που είναι κατάλληλες για τις σημερινές μορφές του κοινωνικού 
αποκλεισμού και ιδιαιτέρως τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του (σ' αυτό 
οφείλεται η σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στον πρότυπο γαοακτήρα των 
σχεδίων που εγκρίνονται, καθώς και στην αΕιολόνησή τους). 
Τέλος, τα προγράμματα αυτά έχουν ως καθήκον να συμβάλουν στη ιιεταΒί Βάση 
τεγνοννωσίαο και ooOnc ποακτικήα και στη διάρθρωση των δικτύων των παικτών 
οι οποίοι συμμετέχουν στις διακρατικές ανταλλαγές βάσει συγκεκριμένων και 
σχετικά συγκρίσιμων εμπειριών (σε αυτό οφείλεται η σημασία που αποδίδει η 
Επιτροπή στη συνοχή του συνολικού προγράμματος και στη διεύθυνση του σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο). 
3.2. Με τα καθήκοντα αυτά, τα ειδικά προγράμματα διακρίνονται σαφώς από τα 
ταυεία. Συνεπάγονται ενεργό παρουσία της Επιτροπής πλησίον των 
παικτών που ενεργούν επί τόπου, με εταιρικό πνεύμα, ιδιαιτέρως με 
σκοπό την έκφραση της κοινοτικής δέσμευσης, την επιβεβαίωση της 
επιδιωκόμενης συνοχής του συνόλου, και για να υποστηριχθεί η 
αξιολόγηση των εμπειριών του καθένα. 
Συνεπάγονται επίσης τη χρησιμοποίηση ειδικών διαρθρώσεων διεύθυνσης 
και παροχής τεχνικής βοήθειας, ιδιαιτέρως για να προωθηθεί ο πρότυπος 
χαρακτήρας των σχεδίων, η ποιότητα της διαχείρισης τους, η ακρίβεια 
της αξιολόγησης τους και η ορθότητα των διακρατικών ανταλλαγών τους. 
Συνεπάγονται, τέλος, συνεχή συνεργασία με τα κράτη μέλη, όχι μόνο για 
να ευνοηθεί η άριστη ανάπτυξη των σχεδίων αλλά για να μειωθούν όσο το 
δυνατόν περισσότερο οι συνέπειες των σχεδίων και των προγραμμάτων για 
την προώθηση των πολιτικών και τη μεταβίβαση ορθής πρακτικής. 
Το ενδιαφέρον των προγραμμάτων αυτών δεν πρέπει συνεπώς να κρίνεται 
με βάση τα μέσα που χρησιμοποιούνται, τα οποία είναι πολύ μέτρια και 
δεν είναι δυνατόν να συγκριθούν με εκείνα των διαρθρωτικών ταμείων· 
το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα μέτρα αυτά συνίσταται στη 
δυνατότητα της μεθοδολογικής και πολιτικής φύσης συνεισφοράς τους, 
και για το λόγο αυτό οι παίκτες που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους 
προγράμματα έχουν κοινές υποχρεώσεις και υψηλές απαιτήσεις για 
ποιότητα. 
4. Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος Φτώχεια 3. 
4.1. Τα δύο πρώτα κοινοτικά προγράμματα για την καταπολέμηση της φτώχειας 
είχαν κυρίως εξερευνητικό χαρακτήρα: αποτελούνταν, ουσιαστικά, από 
σύνολο τοπικών σχεδίων uiKpnc κλίμακας πολύ ανομοιογενών και 
διαφορετικών μεταξύ τους, ακόμη και αν συμμετείχαν σε εργασίες 
διεύθυνσης σε εθνικό (πρώτο πρόγραμμα) ή διακρατικό (δεύτερο 
πρόγραμμα) επίπεδο. 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 βασίζεται στη διαπίστωση σύμφωνα με την οποία είναι 
δυνατή η μετάβαση από την εξερευνητική αυτή φάση σε φάση επιλεκτικά 
avanTognc. δηλαδή την αποδοχή της αποτελεσματικότητας των αρχών δράσης 
βάσει των προηγούμενων εμπειριών. Αυτές οι αρχές δράσης είναι η 
πολυδιάστατη προσέγγιση Tnc φτώγειαο. οι εταιοικέο σχέσε^ υεταΕύ των 
- 59 -
τοπικών ωοαέων και η ουυυετογή των ενδιαωερουένων ουάδων του πληθυσμού. Η 
επίτευξη της εφαρμογής του προγράμματος ανατίθεται σε τοπικό επίπεδο με 
την ενσωμάτωση των εν λόγω αρχών στη δυναμική Tnc ανάπτυΕηο μ tac πεpιoγήc. 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 αποτελείται συνεπώς από δοκιμαστικά σχέδια 
περιορισμένου αριθμού αλλά οηυαντικού υενέθουο που διεξάγονται με τοπική 
πρωτοβουλία και συνδεδεμένων μεταξύ τους με αυτές τις κοινές αρχές δράσης. 
Η συμβολή του προγράμματος Φτώχεια 3 στον καθορισμό των κατάλληλων μεθόδων 
και πολιτικών προϋποθέτει ότι κατέστη φανερή η αποτελεσματικότητα^ των εν 
λόγω αρχών δράσης, δηλαδή ότι η επιτυχία του προγράμματος Φτώχεια 3 
βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αποδεικτική agi α των σχεδίων που 
εγκρίθηκαν. 
Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αυτή κατεύθυνση, το πρόγραμμα Φτώχεια 3 
συγκεντρώνει τα υέσα που διαθέτει σε περιορισμένο αριθμό σχεδίων. Η 
απόφαση αυτή συμφωνεί με την επιλογή που έγινε να αναληφθεί κοινοτική 
ενέργεια σε φάση επιλεκτικής ανάπτυξης. Φανερώνει επίσης ευπιστοούνη OTIC 
πιθανότητες επιτυχίας Tnc τοπικήο ποωτοΒουλ^ και κυρίως στην ικανότητα 
των τοπικών παικτών να δημιουργήσουν αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις, να 
επεξεργαστούν συντονισμένη στρατηγική, να διαχειριστούν επακριβώς 
σημαντικό προϋπολογισμό και να αποτελέσουν αξιόλογο πρότυπο σε εθνική 
κλίμακα. 
Η πολιτική αυτή φανερώνει τις προσπάθειες της Κοινότητας για εταιρικές 
σχέσεις με τις τοπικές και εθνικές αρχές. Προϋποθέτει βεβαίως ότι οι 
παίκτες δεν θεωρούν το πρόβλημα ως απλή ευκαιρία χρηματοδότησης τοπικών 
ενεργειών και ότι επιδιώκουν, αντιθέτως, να συμβάλουν, με την εμπειρία 
τους, στον εμπλουτισμό των εθνικών και κοινοτικών μελετών και στην 
εμβάθυνση των αρχών του ίδιου του προγράμματος. 
4.2 Οι τρεις θεμελιώδεις αρχές του προγράμματος Φτώχεια 3 είναι οι 
ακόλουθες: 
η πολυδιάστατη προσέγγιση· η αρχή αυτή βασίζεται στη διαπίστωση του 
πολυδιάστατου χαρακτήρα της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, 
που δεν οφείλεται μόνο στην ανεπάρκεια οικονομικών πόρων αλλά 
εμφανίζεται και στους τομείς της κατοικίας, της κατάρτισης, της 
απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας, της πρόσβασης στις 
υπηρεσίες, κτλ.· συνεπάγεται την εφαρμογή συντονισμένων στρατηγικών 
και συνεργασιών, προσαρμοσμένων στις ιδιομορφίες της τοπικής ή 
εθνικής κατάστασης και όχι μόνον την απλή παράθεση μεμονωμένων 
ενεργειών, ξένων μεταξύ τους ή συνδεδεμένων κατά τρόπο συγκεχυμένο, 
η εταιρική σχέση· η αρχή αυτή αποτελεί τη θεσμική έκφραση της 
πολυδιάστατης προσέγγισης, καθώς και το μέτρο εφαρμογής της: 
πράγματι, δεν είναι δυνατόν να αναπτυχθεί παρά μόνον εφόσον μια κοινή 
ενέργεια συγκεντρώνει το σύνολο των βασικών παικτών της παρέμβασης 
σχετικά με τους διάφορους προαναφερθέντες τομείς· η εταιρική σχέση 
συνεπάγεται συναιτιότητα των ενδιαφερομένων παικτών όσον αφορά την 
επιτυχία ολόκληρης της δράσης που πραγματοποιήθηκε, και προϋποθέτει 
ότι οι παίκτες αυτοί είναι ικανοί να καθορίζουν, πέραν των 
αντίστοιχων ιδίων συμφερόντων τους ή των διαφορών τους, κοινή και 
συμφωνημένη στρατηγική· 
- 60 -
η συμμετοχή· η αρχή αυτή προκύπτει από τη διαπίστωση σύμφωνα με την 
οποία ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελεί επίσης εξάρτηση ή ακόμη 
παθητική στάση έναντι των φορέων και, γενικότερα, αποφάσεις που 
λαμβάνονται από άλλους· συνεπώς, η αρχή αυτή επιβεβαιώνει ότι η 
ενεργός συμμετοχή των ενδιαφερομένων ομάδων του πληθυσμού σε 
διαδικασία ένταξης αποτελεί ταυτόχρονα προϋπόθεση και έκφραση της 
επιτυχίας της· γενικότερα, αποσκοπεί στην προώθηση της ιδιότητας του 
πολίτη και της δημοκρατίας και επιδιώκει οι ενδιαφερόμενες ομάδες 
πληθυσμού να είναι κανονικοί παίκτες και εταίροι όσον αφορά τις 
εφαρμοζόμενες πολιτικές. 
Οι τρεις αυτές αρχές περιέχονται, υπό διάφορες μορφές και σε διαφορετικό 
βαθμό σε ορισμένες καινοτόμες κοινωνικές πολιτικές οι οποίες εφαρμόζονται 
στα κράτη μέλη. Η ορθότητα τους υπενθυμίζεται στο ψήφισμα του Συμβουλίου 
και των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων που συνήλθαν στο πλαίσιο του 
Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989. Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 δεν έχει 
συνεπώς το μονοπώλιο. Σκοπεύει ωστόσο να συστηματοποιήσει την εφαρμογή 
τους σε τοπικό επίπεδο, χωρίς όμως να υποτιμά τις δυσκολίες: για το λόγο 
αυτό, το πρόγραμμα δεν εγκρίνει μόνο χρηματοδοτικά μέσα αλλά και τεχνική 
βοήθεια και υποστήριξη για την ανάπτυξη της δράσης, καθώς και τη συνεχή 
αξιολόγηση. Για το λόγο αυτό επίσης το πρόγραμμα σκοπεύει να επιτρέψει τον 
καθορισμό της ορθής πρακτικής, δηλαδή συγκεκριμένους τρόπους σύμφωνα με 
τους οποίους οι αρχές αυτές είναι δυνατόν να εφαρμοστούν κατά τρόπο συνεχή 
και αποτελεσματικό. Τέλος, για το λόγο αυτό το πρόγραμμα έχει ως στόχο να 
προωθήσει την μεταβίβαση τεχνογνωσίας, τόσο σε εθνική όσο και σε ευρωπαϊκή 
κλίμακα. 
ASv-TSPQ MéPQÇ - Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ TQY ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΦΤΠΧΕΙΑ 3 
Η εφαρμογή του προγράμματος Φτώχεια 3 έχει τεθεί υπό την ευθύνη της 
Επιτροπής, η οποία θέσπισε για το σκοπό αυτό Φ ι άρθρωσε ι ς λήψης αποφάσεων, 
6ιαγεfpισnc και διεύθυνοηο κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή 
διασύνδεση μεταξύ της τοπικής διάστασης, της εθνικής διάστασης και της 
κοινοτικής διάστασης του προγράμματος (§ 1). 
Η εφαρμογή του προγράμματος Φτώχεια 3 ξεκίνησε αμέσως μετά την. απόφαση του 
Συμβουλίου, ώστε να καταστεί δυνατή η επιλογή των σχεδίων και η δημιουργία 
των διαρθρώσεων του προγράμματος βάσει γοονοδιavpauuaTOC που εξασφαλίζει τη 
μεγαλύτερη δυνατή συνέχεια μεταξύ της λήξης του δεύτερου προγράμματος 
(Νοέμβριος 1989) και της έναρξης του τρίτου προγράμματος (Μάρτιος 1990) 
(§ 2). 
Η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες ώστε να προωθήσει τη σταδιακή εφαρμογή των 
δραστηριοτήτων του προγράμματος, στο πλαίσιο των διοικητικών και οικονομικών 
περιορισμών που προκύπτουν από τον ετήσιο ρυθμό των δημοσιονομικών αναλήψεων 
που εφαρμόζεται στο πρόγραμμα (§ 3). 
1. Οι διαρθρώσεις λήψης αποφάσεων, διαχείρισης και διεύθυνσης του 
προγράμματος 
1.1. Το πρόγραμμα έχει τεθεί υπό την ευθύνη της Επιτροπής. Σύμφωνα με την 
απόφαση του Συμβουλίου, η Επιτροπή υποστηρίζεται από Συμβουλευτική 
Επιτροπή η οποία συγκεντρώνει τους ορισθέντες από κάθε κράτος μέλος 
εκπροσώπους ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχεια του προγράμματος 
(πρόκειται συνήθως για εκπροσώπους των εθνικών υπουργείων κοινωνικών 
υποθέσεων). 
- 61 -
Η Επιτροπή ζήτησε τη βοήθεια διεθνούς ομάδας συμβούλων στους οποίους 
ανατέθηκε να παρέχουν σε αυτή τεχνική βοήθεια για τη διαχείριση και 
διεύθυνση του προγράμματος. Η εν λόγω ομάδα εκτελεί, σύμφωνα με τις 
οδηγίες της Επιτροπής, όλα τα τεχνικά καθήκοντα που συνδέονται με τη 
διοικητική και οικονομική διαχείριση των επιδοτήσεων που χορηγούνται 
στα πλαίσια του προγράμματος. Εξασφαλίζει επίσης το συντονισμό της 
διεύθυνσης του προγράμματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κυρίως όσον αφορά 
τις διακρατικές ανταλλαγές, την αξιολόγηση, τις δημοσιεύσεις και την 
έρευνα. Η διάρθρωση της διαχείρισης της εν λόγω ομάδας έχει ως βάση 
της τη Λίλλη(Γαλλία). Τα μέλη της, που έχουν προσληφθεί για μερική 
απασχόληση, έχουν ως βάση τους τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία 
και την Πορτογαλία. Όλοι μαζί αποτελούν την Κεντρική Μονάδα (Κ.Μ.) 
του προγράμματος. 
Η Κεντρική αυτή Μονάδα συντονίζει δίκτυο εθνικών συμβούλων 
επιφορτισμένων με την παροχή τεχνικής βοήθειας στα σχέδια, να 
συμβάλουν στη δυναμική του προγράμματος σε εθνικό επίπεδο και να 
συμμετέχουν στη διεύθυνση τους σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτοί οι εθνικοί 
σύμβουλοι είναι κατά μέσο όρο δύο ανά κράτος μέλος, με μερική 
απασχόληση, και η θέση αυτή διαμορφώνεται ανάλογα με το μέγεθος της 
χώρας και τον αριθμό των σχετικών σχεδίων. Οι σύμβουλοι αυτοί 
αποτελούν τις "μονάδες έρευνας και ανάπτυξης" του προγράμματος 
(Μ.Ε.Α.)<9> 
Η Επιτροπή και η Κ.Μ. πραγματοποιούν πολύ συχνές συναντήσεις εργασίας 
(μια φορά το μήνα κατά μέσο όρο, και με ποικίλη περιοδικότητα ανάλογα 
με τις ανάγκες), διμερείς επαφές μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής 
και ορισμένων μελών της Κεντρικής Μονάδας. Η Επιτροπή, η Κ.Μ. και 
οι Μ.Ε.Α. πραγματοποιούν διήμερα εργαστήρια τρεις φορές ετησίως. 
Διάφορες συναντήσεις που αφορούν τη διεύθυνση του προγράμματος 
συμβάλλουν εξάλλου στην εσωτερική επικοινωνία μεταξύ των παικτών. 
1.2. Οι διαρθρώσεις αυτές εκφράζουν, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, τη 
συνεργασία που σκοπεύει να αναπτύξει η Επιτροπή με τα κράτη μέλη. 
Εκφράζουν επίσης, για την εφαρμογή του προγράμματος Φτώχεια 3, τους 
ειδικούς στόχους της διαχείρισης του, με στόχο να εξασφαλισθεί 
γενικώς: 
ο πρότυπος χαρακτήρας του όσον αφορά την ποιότητα των σχεδίων 
διαχείρισης, το να καταστεί φανερή η ορθότητα των θεμελιωδών αρχών 
του προγράμματος, και να συμβάλει στην επεξεργασία των πολιτικών και 
μεθοδολογικών προτάσεων, 
η συνοχή του συνόλου ως προγράμματος και ως ευρωπαϊκού προγράμματος, 
η διαφάνεια του σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. 
1.3. Η στρατηγική που πλαισιώνει την οργάνωσης της διεύθυνσης του 
προγράμματος βασίζεται σε δύο αρχές: 
η πρώτη αρχή είναι να αναγνωριστεί η ανάγκη να εξασφαλισθεί νια τα 
σγέδια οηυαντική τεγνική Βοήθεια που περιλαμβάνει την υποστήριξη της 
αυτόνομης αξιολόγησης, την παροχή βοήθειας για τον καθορισμό της 
στρατηγικής, τον προγραμματισμό και τη διαχείριση των δραστηριοτήτων, 
καθώς και την υποστήριξη της πληροφόρησης και της επικοινωνίας ώστε 
να εξασφαλισθεί η διαφάνεια των σχεδίων και του προγράμματος σε 
εθνικό επίπεδο. 
(9) Τα μέλη των Μ.Ε.Α. ορίζονται από την Επιτροπή κατόπιν συνενοήσεως με 
το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εργάζονται 
στον ίδιο φορέα. Σε άλλες περιπτώσεις, ανήκουν σε διαφορετικούς 
φορείς. 
- 62 -
Τούτο αποτελεί και το πρώτο καθήκον των Μ.Ε.Α. και η επιτυχία της 
εφαρμογής του αποτελεί προϋπόθεση για τη δυνατότητα επεξεργασίας, 
βάσει της πρακτικής εμπειρίας, των προτάσεων πολιτικής ή 
μεθοδολογικής φύσης που αναμένονται από το πρόγραμμα. Προκειμένου να 
δοθεί στα προγράμματα πολύμορφη τεχνική βοήθεια, οι Μ.Ε.Α. 
οργανώθηκαν ως μονάδες που συνδυάζουν προσόντα και εμπειρίες 
θεωρητικές και πρακτικές. 
- Η δεύτερη αρχή είναι να καταστεί η ευρωπαϊκή διάσταση του 
προγράμματος κοινή φροντίδα όλων των παικτών. 
Η ευρωπαϊκή αυτή διάσταση δεν περιορίζεται πράγματι στη διοργάνωση 
διακρατικών ανταλλαγών μεταξύ των σχεδίων: επιτυγχάνεται επίσης με 
τις δημοσιεύσεις, και γενικότερα τις δραστηριότητες με αντικείμενο τη 
διαφάνεια του προγράμματος ως ευρωπαϊκού προγράμματος· επιτυγχάνεται 
επίσης με τις διμερείς ανταλλαγές μεταξύ των σχεδίων και την άμεση 
επικοινωνία μεταξύ όλων των παικτών του προγράμματος· επιτυγχάνεται 
τέλος με την εσωτερική συνοχή κατά την οργάνωση του ίδιου του 
προγράμματος, δηλαδή τη διάρθρωση των Μ.Ε.Α. ως ευρωπαϊκού δικτύου 
και, γενικότερα, τη διάρθρωση του ίδιου του προγράμματος ως δικτύου 
πρωτοβουλιών, εμπειριών και παικτών. 
Η Κ.Μ. οφείλει να συντονίζει τη διεύθυνση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι 
Μ.Ε.Α. συνεργάζονται ενεργώς σε αυτήν και τούτο ακόμη περισσότερο 
λόγω του ότι η εμπειρία από το δεύτερο πρόγραμμα έδειξε ότι είναι 
αναγκαίο να προωθηθούν ταυτόχρονα η διαφάνεια του προγράμματος σε 
εθνικό επίπεδο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
1.4. Πρέπει να τονιστεί ότι οι διαρθρώσεις για την εφαρμογή του 
προγράμματος είναι πολύ αποκεντρωμένες όσον αφορά τα μέσα, παρ' όλο 
που είναι συγκεντρωμένες όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων, στο επίπεδο 
της Επιτροπής. Τα μέσα που διαθέτει το πρόγραμμα είναι πράγματι 
κατανεμημένα ως εξής (προσχέδιο προϋπολογισμού): 
Τοπικά σχέδια 41,05 MECUS 
Μελέτες και έρευνες 4,95 MECUS 
Διαχείριση, διεύθυνση, δημοσίευση 9,00 MECUS 
(εκ των οποίων Μ.Ε.Α. 3,5 MECUS) 
55,00 MECUS 
2. Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής του προγράμματος 
Ενα από τα θέματα που απασχολούσαν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη το 1989, 
ήταν να αποφευχθεί η διακοπή μεταξύ της λήξης του δεύτερου προγράμματος 
και της αρχής του τρίτου. Η ανησυχία αυτή δεν πήγαζε μόνο από την επιδίωξη 
να αποφευχθεί η διακοπή της κοινοτικής χρηματοδότησης για ορισμένα σχέδια 
προερχόμενα από το δεύτερο πρόγραμμα και τα οποία εγκρίθηκαν στο πρόγραμμα 
Φτώχεια 3 (τελικώς τα σχέδια αυτά ήταν ολιγάριθμα λόγω της διαφοράς μεταξύ 
των δύο προγραμμάτων). Πήγαζε επίσης από την επιδίωξη να υπάρξει συνέχεια 
των κοινοτικών προσπαθειών υπέρ των πλέον απόρων: υπενθυμίζεται στο θέμα 
αυτό ότι η τετραετία που χώριζε τη λήξη του πρώτου προγράμματος και την 
αρχή του δευτέρου θεωρήθηκε μάλλον ως αποδέσμευση της Κοινότητας παρά ως 
τεχνική ανάγκη. 
Η Επιτροπή είχε ξεκινήσει πράγματι, παράλληλα με τη διαδικασία συζητήσεων 
στα πλαίσια του Συμβουλίου, να εκπονεί το πρόγραμμα. Υστερα από την 
απόφαση του Συμβουλίου κατέστη συνεπώς δυνατό να πραγματοποιήσει 
- 63 -
ταυτόχρονα την επιλογή των σχεδίων και τη δημιουργία των διαρθρώσεων για 
τη διαχείριση του προγράμματος. 
2.1. Η απόφαση του Συμβουλίου ανέφερε ότι τα σχέδια θα υποβάλονταν στην 
Επιτροπή από τα κράτη μέλη και η επεξεργασία τους θα γινόταν κατόπιν 
συνεννοήσεως μεταξύ του ενδιαφερομένου κράτους μέλους και των 
δημοσίων ή ιδιωτικών φορέων που ορίζει το ίδιο (άρθρο 5). Η Επιτροπή 
έθεσε συνεπώς στη διάθεση των κρατών μελών, τον Ιούλιο του 1989, 
λεπτομερές έγγραφο, προοριζόμενο να χρησιμοποιηθεί από τα υποψήφια 
σχέδια στο πρόγραμμα, όπου αποσαφηνίζονταν οι κατευθύνσεις του 
προγράμματος αυτού και το περιεχόμενο των φακέλων υποψηφιότητας. 
Συμφωνήθηκε κάθε κράτος μέλος να προβεί, με τρόπο που θα επιλέξει το 
ίδιο, σε προκαταρκτική επιλογή των σχεδίων και να υποβάλει συνεπώς 
στην Επιτροπή μόνο λίγα από τα σχέδια αυτά, της τάξης των 6 έως 8 το 
ανώτερο. 
Λαμβάνοντας υπόψη την ημερομηνία της απόφασης αφενός, και τις απαιτούμενες 
προθεσμίες για τις διαδικασίες επιλογής και εσωτερικών διαβουλεύσεων στα 
κράτη μέλη αφετέρου, η Επιτροπή έλαβε τις προτάσεις των κρατών μελών κατά 
τη διάρκεια του Οκτωβρίου 1989. Η Επιτροπή τις εξέτασε με τη βοήθεια 
ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων το Νοέμβριο του 1989. Αφού ζήτησε τη γνώμη των 
κρατών μελών, στις αρχές του Δεκεμβρίου 19 89, η Επιτροπή ενέκρινε την 
τελική επιλογή. Στα τέλη του Δεκεμβρίου 1989 ενημέρωσε τα σχέδια που 
εγκρίθηκαν αναφέροντας ότι οι συμβάσεις σχετικά με την κοινοτική βοήθεια 
καταρτίστηκαν με ημερομηνία έναρξης της ισχύος στις αρχές Μαρτίου 1990 και 
παρέχοντας όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις δημοσιονομικές 
πτυχές της κοινοτικής βοήθειας. 
Αυτή η τελική επιλογή επέτρεψε να εγκριθούν 39 σχέδια, με συνολική 
προβλεπόμενη βοήθεια 41 MECU, τα οποία κατανέμονται ως εξής: 
χώρα Β DK D EL ES FR IRL IT LUX NL Ρ UK ΣΥΝΟΛΟ 
πρότυπες 
ενέργειες 213333 2 3-133 27 
καινοτόμες 
πρωτοβουλίες 111111 1 11111 12 
Ο παρακάτω χάρτης παρουσιάζει τους τόπους των σχεδίων αυτών. 
(Λόγω της γερμανικής ενοποίησης, στο πρόγραμμα ενσωματώθηκαν το 1992 3 
σχέδια των νέων κρατιδίων τα οποία περιλαμβάνονται επίσης στο χάρτη αυτό). 
Πρέπει να τονιστεί ότι στην κατανομή των σχεδίων μεταξύ των κρατών μελών 
συνυπολογίζεται τόσο το μέγεθος τους όσο και η ανάγκη αυξημένων 
προσπαθειών υπέρ των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Εξάλλου, για τα σχέδια 
στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές, η Επιτροπή αποδέχθηκε να συνεισφέρει 
στις δαπάνες των σχεδίων σε ποσοστό 55% το ανώτατο, και όχι το 50% που 
είναι ο γενικός κανόνας στο πλαίσιο του προγράμματος. 
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η Επιτροπή είχε προτείνει στα κράτη μέλη 
να συνυπολογίσουν, κατά την οργάνωση της επιλογής τους, πιθανές 
αλληλεπιδράσεις μεταξύ των σχεδίων αυτών και των εθνικών πολιτικών. Σε 
πολλές χώρες η εθνική επιλογή αντικατοπτρίζει έτσι τις κατευθύνσεις 
ορισμένων εθνικών προγραμμάτων για την καταπολέμηση της φτώχειας και του 
κοινωνικού αποκλεισμού, για παράδειγμα στη Δανία, στην Ισπανία, στη 
Γαλλία, στις Κάτω Χώρες ή την Πορτογαλία. 

- 65 -
2.2. Οι διαρθρώσεις διεύθυνσης του προγράμματος δημιουργήθηκαν, κατά τη 
διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του 1989, βάσει δυο συμπληρωματικών 
ενεργειών. Αφενός, η Επιτροπή δημοσίευσε στην Επίσημη Εφημερίδα 
πρόσκληση για υποβολή προσφορών όσον αφορά την γενική αποστολή για 
παροχή τεχνικής βοήθειας για την εφαρμογή του προγράμματος σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο· κατά τον τρόπο αυτό άρχισε η πρόσληψη των μελών 
της Κεντρικής Μονάδας από το Δεκέμβριο του 1989, αφορά δε αυτή τις 
προκαταρκτικές εργασίες για την έναρξη του προγράμματος (διοικητικές 
και συμβατικές διαδικασίες, διοργάνωση σεμιναρίου έναρξης με τα 
εγκριθέντα σχέδια κ.λπ.). Αφετέρου, η Επιτροπή επέλεξε, κατόπιν 
συνεννοήσεων με κάθε κράτος μέλος, τους συμβούλους των Μονάδων 
Ερευνας και Ανάπτυξης, οι οποίοι ανέλαβαν τα καθήκοντα τους από το 
Μάρτιο του 1990, δηλαδή ταυτόχρονα με την παροχή υποστήριξης στα 
σχέδια. 
2.3. Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 είναι κατ' αρχάς πρόγραμμα δράσης· περιέχει, 
ωστόσο, τμήμα "έρευνας", με μικρό προϋπολογισμό (9% του συνολικού 
προϋπολογισμού το πολύ), και εφαρμόστηκε βάσει ξεχωριστού 
χρονοδιαγράμματος από εκείνου για την εφαρμογή του τμήματος "δράσης". 
Αφενός, η Επιτροπή ανέλαβε τον καθορισμό προγράμματος στατιστικών 
εργασιών που συζητήθηκε με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες· 
αφετέρου δε, εκπόνησε πρόγραμμα διακρατικών ερευνών οι κατευθύνσεις 
του οποίου συζητήθηκαν με τα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα 
εθνικά συμβούλια προκειμένου να προετοιμαστεί ειδική πρόσκληση 
υποβολής προσφορών σχετικά με τις προτεραιότητες της έρευνας όπως 
ορίστηκαν. 
2.4. Η επίσημη έναρξη του προγράμματος έγινε κατά το σημαντικό σεμινάριο 
το οποίο διεξήχθη στις Βρυξέλλες στα τέλη του Μαρτίου 1990, και στο 
οποίο συγκεντρώθηκαν τα σχέδια, οι Μ.Ε.Α., η Κ.Μ., η Συμβουλευτική 
Επιτροπή και η Επιτροπή. 
3. Τα στάδια και τα αποφασιστικά χρονικά σημεία του προγράμματος 
Το πρόγραμμα Φτώχεια 3 είναι φιλόδοξο όσον αφορά την ποιότητα των σχεδίων 
του αφενός, και τη συνοχή του ίδιου του προγράμματος αφετέρου. Επρεπε 
συνεπώς να προβλεφθεί σταδιακή εφαρμογή του, σε ορισμένο βαθμό, πράγμα το 
οποίο προσπάθησε να πράξει η Επιτροπή στο πλαίσιο των διοικητικών 
διαδικασιών της και συνυπολογίζοντας ορισμένους περιορισμούς που υφίσταται 
όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα. 
3.1. Ανεξάρτητα από την προσοχή που απέδωσαν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή 
στην ποιότητα των επι λεχθέντων σχεδίων, δεν ήταν βεβαίως δυνατόν να 
αναμένεται ότι τα εν λόγω σχέδια θα ήταν αμέσως πλήρως λειτουργικά 
δηλαδή ότι θα διέθεταν από το Μάρτιο του 1990 μόνιμες διαρθρώσεις 
εταιρικών σχέσεων, ορθών και καινοτόμων στρατηγικών, ομάδων ατόμων 
ειδικευμένων σε μόνιμες χρηματοδοτικές συμφωνίες κτλ. Συμφωνήθηκε 
αρχικώς με τα κράτη μέλη ότι το πρώτο έτος του προγράμματος θα ήταν 
για τα σχέδια φάση καθορισμού διάρκειας ενός έτους. Λόγω των 
διοικητικών περιορισμών όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα των 
δημοσιονομικών αναλήψεων, η πρώτη σύμβαση που δόθηκε στα σχέδια 
διήρκησε 7 μήνες και η δεύτερη 9 μήνες· το στάδιο ορισμού διήρκησε 16 
μήνες για τα περισσότερα σχέδια, ιδιαιτέρως για εκείνα των οποίων ο 
τρόπος συγχρηματοδότησης ήταν περισσότερο ασταθής. 
- 66 -
Συνεπώς, αποδόθηκε ιδιαίτερη προσοχή, κατά τη διάρκεια της αρχικής 
φάσης, στη διάρθρωση κάθε σχεδίου, σε τοπικό επίπεδο. Οι Μ.Ε.Α. 
κλήθηκαν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο υποστήριξης στο πλαίσιο 
της διάρθρωσης αυτής, κυρίως με σκοπό να εξασφαλισθεί ότι τα σχέδια 
θα αποκτήσουν κατάλληλες διαρθρώσεις λήψης αποφάσεων, διαχείρισης και 
αξιολόγησης και οι δραστηριότητες τους θα προγραμματίζονται κατά όσο 
το δυνατόν πιο ρεαλιστικό τρόπο. Η Επιτροπή προσάρμοσε όσο το δυνατόν 
περισσότερο, σε στενή συνεργασία με την Κεντρική Μονάδα, τον τρόπο 
διοικητικής και δημοσιονομικής διαχείρισης του προγράμματος στις 
διαπιστωθείσες καταστάσεις και δυσκολίες. Η Επιτροπή επισκέφθηκε 
επίσης όλα τα σχέδια με σκοπό να βοηθήσει ώστε να λυθούν τα 
ενδεχόμενα διοικητικά και δημοσιονομικά προβλήματα που 
αντιμετωπίστηκαν αλλά και για να διασαφηνίσει τους στόχους του 
προγράμματος και να βοηθήσει για την εφαρμογή τους σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο. 
Οι διαρθρώσεις λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο κάθε σχεδίου βασίζονται, 
κυρίως για τις πρότυπες ενέργειες, στη δημιουργία εταιρικών σχέσεων 
σε τοπικό επίπεδο- η υποψηφιότητα στο πρόγραμμα επέβαλε να συμφωνηθεί 
προηγουμένους πρωτόκολλο συμφωνίας μεταξύ των εταίρων του σχεδίου· 
επειδή όμως αυτό εκπονήθηκε πολύ σύντομα, ήταν σημαντικό να 
επικυρωθούν οι όροι του και, κυρίως, να εκφραστεί αυτό με 
αποτελεσματικούς τρόπους συνεργασίας μεταξύ των τοπικών παικτών, 
η διοικητική και δημοσιονομική διαχείριση των σχεδίων προϋποθέτει 
τήρηση των σχετικών κοινοτικών κανόνων, που δεν ήταν σχεδόν καθόλου 
γνωστοί στους παίκτες παρά τις προβλεφθείσες προσπάθειες ενημέρωσης· 
πολλά σχέδια είχαν προφανώς υποτιμήσει αρχικώς τη δυσκολία έγκαιρης 
απόκτησης των απαραίτητων συγχρηματοδοτήσεων, και τούτο επηρέασε 
σημαντικά την ανάπτυξη τους· εξάλλου, ορισμένοι υπεύθυνοι του σχεδίου 
δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία διαχείρισης προϋπολογισμών ύψους 
παρόμοιου με εκείνο των πρότυπων σχεδίων και ήταν συνεπώς απαραίτητο, 
στο πλαίσιο των σχεδίων αυτών, να προσληφθεί πιο ειδικευμένο 
προσωπικό και, μερικές φορές, να ασκηθεί αυστηρότερη διαχείριση των 
δαπανών ή Ôιαφανέστερη δημοσιονομική ρύθμιση, κυρίως όσον αφορά την 
απαίτηση συγχρηματοδότησης, 
η αξιολόγηση αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα του προγράμματος, η οποία 
αναφέρεται ρητά στην απόφαση του Συμβουλίου· συμφωνήθηκε ότι στο 
πλαίσιο του σχεδίου θα δημ ιουργούντο, βάσει δικών τους επιλογών και 
εφόσον είναι απαραίτητο με τη βοήθεια των Μ.Ε.Α., μηχανισμοί 
αυτοαξιολόγησης · τούτο ήταν τελικώς προϋπόθεση συμμετοχής στο 
πρόγραμμα· ήταν, συνεπώς, σημαντικό να θεσπισθεί συγκεκριμένα η 
αυτοαξιολόγηση αυτή και, σε σχέση με αυτό, να ορισθούν οι τρόποι 
συνεργασίας με τις Μ.Ε.Α. που συμμετέχουν πράγματι στην αξιολόγηση 
του ίδιου του προγράμματος, 
ο ρεαλιστικός προγραμματισμός των δραστηριοτήτων είναι απαραίτητος 
όσον αφορά τη δοκιμαστική φύση του προγράμματος· προϋποθέτει 
καθορισμό συντονισμένης στρατηγικής, ορισμό των προτεραιοτήτων βάσει 
των αναγκών και συνεργασία μεταξύ πρωτοβουλιών οι οποίες υπάρχει 
μερικές φορές κίνδυνος να είναι διαφορετικές, να πλεονάζουν ή να 
είναι ανταγωνιστικές ή απλώς ασύνδετες μεταξύ τους· από τα μέλη των 
Μ.Ε.Α. ζητήθηκε συχνά να ασχοληθούν με το θέμα αυτό, κυρίως δε να 
προωθήσουν τη συγκεκριμένη και ακριβή διατύπωση των γενικών στόχων 
και τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των παικτών όσον αφορά τις 
προτεραιότητες τους. 
- 67 -
3.2. Το σεμινάριο έναρξης το Μάρτιο του 1990 αποτέλεσε σημαντικό σταθμό 
για την επιβεβαίωση της ταυτότητας του προγράμματος Φτώχεια 3. 
Συμφωνήθηκε από τότε να συνέρχονται ετησίως τα σχέδια, η 
Συμβουλευτική Επιτροπή, οι Μ.Ε.Α., η Κ.Μ. και η Επιτροπή στο πλαίσιο 
σεμιναρίων ευρείας κλίμακας όπου θα συζητούνται ορισμένα βασικά 
θέματα του προγράμματος. Τα θέματα που επιλέγησαν ήταν η τοπική 
ανάπτυξη το 1991, η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων το 1992, οι 
εταιρικές σχέσεις και ο πολυδιάστατος χαρακτήρας το 1993. 
Εκτός από την οργάνωση αυτών των μεγάλων ετήσιων συναντήσεων (που 
συγκέντρωσαν η κάθε μία 150 έως 250 συμμετέχοντες περίπου) και την 
ειδική συνεδρίαση για τις καινοτόμες πρωτοβουλίες, η διεύθυνση του 
προγράμματος υλοποιήθηκε με διάφορες πρωτοβουλίες: 
- η δημοσίευση εσωτερικού δελτίου (δίγλωσσου) και περιοδικού ευρείας 
διάδοσης (πεντάγλωσσο) με συνεχώς αυξανόμενο αριθμό αντιτύπων και 
χωρών (το δελτίο διανέμονταν ετησίως σε 2.000 αντίτυπα, το περιοδικό 
σε 5.000 αντίτυπα) καθώς και διάφορες άλλες δημοσιεύσεις (κατάλογος 
των σχεδίων, τρίγλωσσος), ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την ανάπτυξη 
στο πλαίσιο του προγράμματος (δίγλωσσες), πρακτικά των ετήσιων 
σεμιναρίων, θεματικές εργασίες καθώς και ταινία παρουσίασης του 
προγράμματος· 
η διοργάνωση συνεδριάσεων για θέματα πιο τεχνικής φύσης και κυρίως 
διακρατικές συναντήσεις όπου συμμετείχαν τα σχέδια με σκοπό την 
έρευνα ειδικού θέματος (κατοικία, φτώχεια στις αγροτικές περιοχές, 
συμμετοχή, οικονομική ένταξη κ.λπ.), συνδεδεμένες ή όχι με διμερείς 
επισκέψεις μεταξ,ύ σχεδίων-
- η διοργάνωση εθνικών συνεδριάσεων, κατόπιν πρωτοβουλίας των σχεδίων, 
των μελών της ενδιαφερόμενης Μ.Ε.Α. και μερικές φορές του αρμόδιου 
μέλους της Συμβουλευτικής Επιτροπής, προκειμένου να επιτευθεί 
προοδευτικά η εθνική διάσταση και η διαφάνεια του προγράμματος. 
Οι διάφορες αυτές πτυχές του προγράμματος Φτώχεια 3 εφαρμόστηκαν, με την 
ευθύνη της Επιτροπής, από την Κεντρική Μονάδα και τα μέλη των Μ.Ε.Α. Τα 
σχέδια, και ιδιαιτέρως ορισμένα από αυτά, συμμετείχαν σταδιακά όλο και 
περισσότερο, όχι μόνο για να υποδεχθούν ορισμένες συναντήσεις ή εκδηλώσεις 
αλλά και για να προτείνουν ορισμένες πρωτοβουλίες. Είναι σημαντικό, από 
την άποψη αυτή, να κινητοποιηθούν όλοι οι παίκτες του προγράμματος Φτώχεια 
3 για να υποδεχθούν καλύτερα, στο πρόγραμμα, τα σχέδια των νέων γερμανικών 
κρατιδίων που προστέθηκαν το 19 92. 
ΙΙΙΟ μέρος - ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
Τα σχέδια αποτελούν την ουσιαστική συνιστώσα του προγράμματος. Είναι σαφώς 
διαφοροποιημένα (παράγροιφος 1) και η διάρθρωση τους πραγματοποιήθηκε σταδιακά 
(παράγραφος 2), όχι χωρίς να υπάρξουν ορισμένες δυσκολίες, οι οποίες όμως, 
κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, μπόρεσαν σιγά σιγά να ξεπεραστούν 
(παράγραφος 3). 
- 68 -
1. Συνολική ανασκόπηση των σχεδίων 
1.1. Το πρόγραμμα "Φτώχεια 3" συγκεντρώνει σήμερα 41 τοπικά σχέδια, μεταξύ 
των οποίων 29 πρότυπες ενέργειες και 12 πρωτοβουλίες καινοτόμου 
χαρακτήρα 
α) Κάθε πρότυπη ενέργεια συγκεντρώνει ένα σύνολο φορέων και 
οργανισμών που προσπαθούν να καθορίσουν και να εφαρμόσουν μαζί, 
σε μια σχετικά περιορισμένη περιοχή, μια συνεκτική στρατηγική 
οικονομικής και κοινωνικής ένταξης του συνόλου των λιγότερο 
ευνοημένων ομάδων που ζουν σ'αυτή την περιοχή. 
Σε συγκεκριμένη βάση μια πρότυπη ενέργεια κατευθύνεται από μία 
"οργανωτική επιτροπή" η οποία συγκεντρώνει μία ή περισσότερες 
τοπικές ή περιφερειακές αρχές, έναν ή περισσότερους κρατικούς ή 
ημι κρατικούς οργανισμούς που παρεμβαίνουν σε τομείς όπως η 
επαγγελματική κατάρτιση, η στέγαση, η υγεία κ.λπ., και μία ή 
περισσότερες μη κυβερνητικές οργανώσεις· πιο σπάνια 
συνδικαλιστικές οργανώσεις και όμιλοι εργοδοτών συμμετέχουν 
επίσης στις τοπικές ενέργειες. Υπό την αιγίδα αυτής της 
οργανωτικής επιτροπής μια λειτουργική ομάδα αποτελούμενη από 10 
έως 15 άτομα, μερικές φορές και περισσότερα, εξασφαλίζει την 
εφαρμογή της στρατηγικής του σχεδίου. 
Αυτή η εταιρική σχέση δεν αποτελεί απλώς μια αφηρημένη αρχή: η 
συνεχής αξιολόγηση των ενεργειών των σχεδίων φανερώνει ότι οι 
οργανωτικές επιτροπές των πρότυπων ενεργειών συγκεντρώνουν 
περίπου 300 τοπικούς εταίρους, δηλαδή περίπου 10 κατά μέσο όρο 
ανά πρότυπη ενέργεια: οι δομές διαχείρισης των σχεδίων του 
προγράμματος κινητοποιούν έτσι, κυρίως, 100 περίπου 
αντιπροσώπους τοπικών και περιφερειακών αρχών και άλλους 100 
περίπου αντιπροσώπους μη κυβερνητικών οργανώσεων (πβ 
παράρτημα 1). 
β) Οι πρωτοβουλ ί ec καινοτόυου γαοακτήοα προέρχονται γενικά από 
κάποιο δημόσιο ίδρυμα ή κάποιο συγκεκριμένο ιδιωτικό οργανισμό 
και συχνά προσανατολίζουν τις ενέργειες τους προς ένα κοινωνικό 
πρόβλημα ή μια συγκεκριμένη κατηγορία πληθυσμού· ωστόσο αρκετές 
από αυτές επικαλούνται την έννοια της εταιρικής σχέσης που 
αποτελεί μια από τις βασικές αρχές του προγράμματος και σε πολλά 
σημεία εμφανίζουν ομοιότητες με τις πρότυπες ενέργειες, αν και 
σε πιο περιορισμένη κλίμακα και με μικρότερο προϋπολογισμό. 
1.2. Πάνω από τα 3/4 των σχεδίων εντοπίζονται σε αστικές περιοχές αλλά ένα 
σχέδιο στα 5 παρεμβαίνει σε αγροτικές περιοχές (ή ενδεχομένως 
ταυτόχρονα στην ύπαιθρο και σε μικρές κωμοπόλεις). 
Τα σχέδια λειτουργούν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους σε σαφώς 
περιορισμένη έκταση: π.χ. σε μια συνοικία, ή σε ένα δήμο, ή σε 
γειτονικές συνοικίες, δηλαδή αφορούν πληθυσμό 20.000 έως 50.000 
κατοίκων, κάποτε και μεγαλύτερο (πβ παράρτημα 1). Υπάρχουν μερικές 
σπάνιες περιπτώσεις που κάποιο σχέδιο αφορά 2 ή 3 ξεχωριστές 
περιοχές, σχετικά απομακρυσμένες μεταξύ τους. 
- 69 -
Αυτές οι περιοχές παρέμβασης αντιμετωπίζουν γενικά μεγάλες δυσχέρειες 
και πλήττονται ιδιαίτερα από την ανεργία και την υποβάθμιση του 
οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, ακόμη και αν εντάσσονται σε 
κάποια σχετικά ευνοημένη περιοχή ή ευρύτερη ζώνη. 
Σε αστικό πλαίσιο. τα σχέδια αφορούν μία (ή περισσότερες) 
μειονεκτούσα (-ες) συνοικία (-ες), όπου το ποσοστό ανεργίας είναι 2 
έως 4 φορές υψηλότερο από τον μέσο όρο της πόλης ή της χώρας, κυρίως 
λόγω της κρίσης των παραδοσιακών βιομηχανικών δραστηριοτήτων και της 
παρακμής των μικρών επιχειρήσεων (Charleroi, Girona, Limerick, 
Αμβούργο, Αμβέρσα, κλπ.). Το επίπεδο επαγγελματικής εξειδίκευσης του 
πληθυσμού είναι χαμηλό. Οι κατοικίες είναι συχνά μέτριες, παλιές ή 
υποβαθμισμένες (Calais, Λίβερπουλ, Porto) ή χαρακτηρίζονται από 
ανεπαρκή υποδομή και εξοπλισμό (Ρώμη). Εξάλλου, πολλοί δήμοι ή 
συνοικίες είναι τόποι στους οποίους συγκεντρώνονται μετανάστες και 
εθνικές μειονότητες (Θεσσαλονίκη, Λίβερπουλ) ή τόποι στους οποίους 
συρρέουν πρόσφυγες και άτομα που αναζητούν άσυλο (Πέραμα, Βερολίνο). 
Πολλές περιοχές αντιμετωπίζουν προβλήματα που συνδέονται με την 
εγκληματικότητα, την τοξικομανία, τον αλκοολισμό και την πορνεία 
(Κοπεγχάγη, Εδιμβούργο, Πόρτο, Hue Ι va, Λισσαβώνα). 
Σε αγροτικό πλαίσιο, τα σχέδια παρεμβαίνουν επί τόπου, σε περιοχές 
που χαρακτηρίζονται από ανεπαρκείς προοπτικές τοπικής ανάπτυξης. Με 
τις παραδοσιακές δραστηριότητες και παραγωγικές δομές δημιουργούνται 
χαμηλά εισοδήματα και ελάχιστες θέσεις απασχόλησης (Connemara). Η 
μετανάστευση των κατοίκων της υπαίθρου προς τα αστικά κέντρα, ιδίως 
των νέων και των ειδικευμένων εργαζομένων, έχει ως αποτέλεσμα την 
προοδευτική γήρανση του πληθυσμού (Burgos, Maniagua, Connemara). Η 
ερήμωση της υπαίθρου, η απομόνωση, η καθυστέρηση της ανάπτυξης ή η 
παρακμή των παραδοσιακών δραστηριοτήτων συνοδεύονται από κακές 
συνθήκες στέγης, υποδομής και επικοινωνίας και από έλλειψη ή χαμηλό 
επίπεδο κοινωνικών, υγειονομικών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών 
υπηρεσιών (Almeida, Palermo). 
1.3. Σύμφωνα με την αρχή του πολυδιάστατου χαρακτήρα του προγράμματος, το 
μεγαλύτερο μέρος των σχεδίων περιλαμβάνουν διαφοροποιημένες 
δραστηριότητες, οι οποίες συνδυάζουν π.χ. τις ενέργειες 
επαγγελματικής κατάρτισης, την ενίσχυση για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης και την τοπική ανάπτυξη, τη βελτίωση των στεγαστικών ή 
υγειονομικών συνθηκών και την ανάπτυξη των κοινωνικών υπηρεσιών. 
Ωστόσο, η σχετική σημασία που αποδίδεται σε κάθε μια από αυτές τις 
διαστάσεις και ο τρόπος με τον οποίο οι διάφορες αυτές ενέργειες 
συνδυάζονται μεταξύ τους παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις από το ένα 
σχέδιο στο άλλο: έτσι, διάφορα σχέδια υλοποιούνται από έναν ή 
περισσότερους φορείς που διαθέτουν μεγάλη πείρα και δυνατότητα 
επιροής σε ένα συγκεκριμένο τομέα (π.χ. της στέγασης ή της 
επαγγελματικής κατάρτισης) και οι οποίοι επιδιώκουν να επεκτείνουν τη 
δράση τους συνεργαζόμενοι με άλλους φορείς και διεισδύοντας σε άλλους 
τομείς παρέμβασης (βασιζόμενοι στην ανάλυση των τοπικών αναγκών, αλλά 
και ανάλογα με τις αντικειμενικές δυνατότητες συνεργασίας που 
προσφέρει το τοπικό πλαίσιο)· άλλα σχέδια αποτελούν ευθύς εξ αρχής 
ένωση, σε ένα λιγότερο ή περισσότερο ολοκληρωμένο σύνολο, φορέων και 
οργανισμών εκ των οποίων καθένας έχει τα δυνατά του σημεία και οι 
οποίοι προσπαθούν να αναπτύξουν αυτό το σύνολο παρά να διερευνήσουν 
νέους τομείς ενεργειών. 
- 70 -
Η επαγγελματική κατάρτιση, η επανένταξη στην αγορά εργασίας, η 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης ή η τοπική ανάπτυξη αποτελούν τομείς 
δράσης που περιλαμβάνονται στις περισσότερες πρότυπες ενέργειες (και 
μάλιστα στα περισσότερα σχέδια, συμπεριλαμβανομένων των πρωτοβουλιών 
καινοτόμου χαρακτήρα). Οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται σ'αυτούς 
τους βασικούς τομείς οικονομικής ένταξης είναι κάποτε μικρής κλίμακας 
αλλά είναι ιδιαίτερα έντονες σε περισσότερα από ένα στα δύο σχέδια. Η 
στέγαση, η εκπαίδευση και η υγεία αντιπροσωπεύουν 3 ακόμη σημαντικούς 
τομείς δράσης των σχεδίων και περίπου ένα σχέδιο στα δύο αφιερώνει 
σημαντικό μέρος των προσπαθειών του στον ένα ή στον άλλο ή 
τουλάχιστον στον έναν από αυτούς τους τομείς. 
Αυτές οι δραστηριότητες συνδέονται μεταξύ τους με πολύ διαφορετικό 
τρόπο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξακολουθούν να συνδυάζονται 
ελάχιστα ώστε να μπορούν να αποτελέσουν ενιαίο σύνολο. Μερικές φορές 
σχεδιάζονται εξ αρχής με την προοπτική να αποτελέσουν ένα συνολικό 
και συνεκτικό μηχανισμό που θα καλύψει το σύνολο της περιφέρειας την 
οποία αφορά η εκάστοτε ενέργεια και το σύνολο του πληθυσμού της. Σε 
άλλες περιπτώσεις, η σχεδίαση τους αποσκοπεί κυρίως στο να 
ανταποκριθεί σε ιδιαίτερες ανάγκες ορισμένων κατηγοριών πληθυσμού: 
των μακροχρόνια ανέργων, των νέων που αντιμετωπίζουν δύσκολες 
καταστάσεις, των μονογονικών οικογενειών κ.λπ. 
Η προσέγγιση ανά περιοχή είναι συχνότερη στις πρότυπες ενέργειες, που 
έχουν σχεδιαστεί ειδικά σ'αυτή την τοπική βάση έστω και αν λαμβάνουν 
υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των διαφόρων ομάδων κατοίκων· η 
προσέγγιση ανά κατηγορία είναι συχνότερη στις πρωτοβουλίες καινοτόμου 
χαρακτήρα, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί σε σχέση με κάποια συγκεκριμένη 
προβληματική. Αυτές οι μέθοδοι δράσης αντικατοπτρίζουν ωστόσο και τις 
διαφορετικές εθνικές παραδόσεις των κοινωνικών πολιτικών, ιδίως το 
βαθμό αποκέντρωσης που παρουσιάζουν, το ενδιαφέρον τους για εστίαση 
σε ορισμένη κατηγορία και τις αρχές του περιφερειακού συντονισμού 
τους. 
2. Προοδευτική κατάρτιση συνεκτικών διαδικασιών 
Το πρόγραμμα ενίσχυσε τα σχέδια από το Μάρτιο του 1990. Για τη μεγάλη 
πλειονότητα των σχεδίων η έναρξη του προγράμματος σημάδεψε την έναρξη μιας 
φάσης προοδευτικής διάρθρωσης: πράγματι ήταν σπάνια τα σχέδια που 
προϋπήρχαν ως σχέδια στο πρόγραμμα και τα περισσότερα δημιουργήθηκαν εκ 
του μηδενός (μία περίπτωση στις 3) ή αποτέλεσαν επέκταση σε νέες 
δραστηριότητες μιας ήδη υπάρχουσας εταιρικής σχέσης (μία περίπτωση περίπου 
στις 2) (πβ παράρτημα 1). 
Σ'αυτή την προοδευτική διάρθρωση η πρώτη αρχή που εφαρμόστηκε ήταν η αρχή 
της εταιρικής σχέσης. Με αφετηρία αυτή τη βάση τα σχέδια καθόρισαν και 
εφάρμοσαν σταδιακά σφαιρικές και συνεκτικές, δηλαδή πολυδιάστατες, 
στρατηγικές. Η τρίτη βασική αρχή του προγράμματος, η συμμετοχή, άρχισε να 
αναπτύσσεται πραγματικά μετά τη σταθεροποίηση των σχεδίων και τη διάρθρωση 
της εταιρικής τους σχέσης και της στρατηγικής τους. 
- 71 -
2.1. Η οικοδόμηση της εταιρικής σχέσης 
Η εταιρική σχέση σε τοπικό επίπεδο χαρακτηρίστηκε ευθύς εξ αρχής ως 
μια από τις θεμελιώδεις αρχές του προγράμματος "Φτώχεια 3", εφόσον 
αυτή η εταιρική σχέση θεωρείται το καταλληλότερο μέσον για την 
εφαρμογή λύσεων που ανταποκρίνονται στον πολυδιάστατο χαρακτήρα των 
διαδικασιών κοινωνικού αποκλεισμού: οι υποψήφιοι για το πρόγραμμα, 
ιδίως οι πρότυπες ενέργειες, είχαν την υποχρέωση να σχεδιάσουν και να 
πραγματοποιήσουν το σχέδιο τους στο πλαίσιο κοινής δέσμευσης εταίρων 
του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. 
Δεν ήταν αυτονόητη η αναγωγή της εταιρικής σχέσης σε οργανωτικό 
πρότυπο των τοπικών ενεργειών. Σε ορισμένες χώρες το ίδιο το νόημα 
της λέξης ήταν σχετικά σκοτεινό, αν όχι άγνωστο, για τους 
περισσότερους φορείς και η φιλοδοξία του να εμπλακούν σε κοινή 
προσπάθεια δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς αποτελούσε σημαντική 
καινοτομία σε σχέση με τις παραδοσιακές πρακτικές, και μάλιστα 
αποκάλυψη και πρόκληση σε σχέση με τις διοικητικές και κανονιστικές 
διατάξεις. 
Κατά τα άλλα, ακόμη και στις χώρες που είχαν εισαγάγει στην κοινωνική 
πολιτική τους την αναφορά στην εταιρική σχέση, η εφαρμογή της στην 
πράξη μπορούσε να προσκρούσει σε διάφορες δυσκολίες όπως ο 
ανταγωνισμός μεταξύ οργανισμών ή η διοικητική έλλειψη ευελιξίας. 
Αρχικά, η εταιρική σχέση θεωρήθηκε μερικές φορές ως απλή συμβατική 
υποχρέωση (τυπική συγκέντρωση εταίρων στους κόλπους μιας οργανωτικής 
επιτροπής, προκειμένου να εξασφαλιστεί η κοινοτική χρηματοδότηση, και 
μάλιστα να πραγματοποιηθεί η κατανομή της) και όχι ως αρχή 
συνεργασίας που είναι ταυτόχρονα θεσμική, οικονομική και λειτουργική. 
Χρειάστηκε να καταβληθούν προσπάθειες διαπαιδαγώγησης, στο πλαίσιο 
των σχεδίων, προκειμένου να πειστούν οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων και 
οι υπεύθυνοι εκτέλεσης των σχεδίων σχετικά με το ενδιαφέρον που 
παρουσιάζει η εφαρμογή μιας εταιρικής σχέσης στο σύνολο του σχεδίου 
έναντι ενός απλού οικονομικού συνεταιρισμού. Χρειάστηκε επίσης να 
επιστρατευθεί η φαντασία για να εξεταστούν μορφές συνεργασίας που να 
ανταποκρίνονται στο εκάστοτε τοπικό και εθνικό πλαίσιο και για να 
γίνονται διαπραγματεύσεις με τους αρμόδιους φορείς. 0 ρόλος των URD 
υπήρξε συχνά καθοριστικός προκειμένου να ενθαρρυνθεί η επιδίωξη 
τέτοιας διάρθρωσης όσον αφορά την εταιρική σχέση σε τοπικό επίπεδο 
και να ξεπεραστούν οι αρχικοί δισταγμοί. 
Η ανάπτυξη της εταιρικής σχέσης παρουσίασε σαφή βελτίωση από το 1991 
και εξής. Η Επιτροπή των ΕΚ και η κεντρική μονάδα διοργάνωσαν σε 
συνεργασία με τις URD, μια σειρά επισκέψεων στους τόπους εφαρμογής 
των σχεδίων προκειμένου να συνάψουν απευθείας σχέσεις με τους 
τοπικούς εταίρους και να ενισχύσουν τη μεταξύ τους συνεργασία σχετικά 
με τους στόχους του προγράμματος. Έκτοτε πολλά σχέδια μ-ηόρεοαν να 
προβούν σε αναδιάρθρωση όσον αφορά τις μεθόδους εταιρικής σχέσης που 
ακολουθούσαν, τη θεσμοθέτηση των συστημάτων τους όσον αφορά τη λήψη 
αποφάσεων και ταυτόχρονα σε διάνοιξη νέων δυνατοτήτων, κάποτε όχι 
επίσημα αναγνωρισμένων, για τη συμμετοχή ενώσεων και, σε μικρότερο 
βαθμό, κοινωνικών εταίρων. 
- 72 -
2.2. Ο πολυδιάστατος χαρακτήρας 
Η αρχή του πολυδιάστατου χαρακτήρα έχει ως αφετηρία τη διαπίστωση 
σύμφωνα με την οποία ο κοινωνικός αποκλεισμός και η φτώχεια είναι 
σύνθετα και πολύμορφα φαινόμενα και οφείλονται σε αιτίες τόσο 
οικονομικές όσο και κοινωνικές· απαιτεί οι προς εκτέλεση ενέργειες να 
αποσκοπούν στο εξής στην υποστήριξη, με συνεπή και συνολικό τρόπο, 
διαδικασιών ενσωμάτωσης που θα λαμβάνουν υπόψη όλους τους τομείς της 
ζωής των ενδιαφερόμενων ομάδων του πληθυσμού. 
Και η παραπάνω αρχή, του πολυδιάστατου χαρακτήρα, απεδείχθη, για τα 
σχέδια, πραγματική πρόκληση: απαιτούσε, πράγματι, την επιδίωξη 
συνοχής και συνεργέ ι ας μεταξύ των ενεργειών, και όχι τον απλό 
πολλαπλασιασμό διάσπαρτων και παρατιθέμενων πρωτοβουλιών. 
Και αυτή η αρχή έγινε κατανοητή και τέθηκε σε εφαρμογή σταδιακά και 
άνισα. Αρχικά, η συσσώρευση δραστηριοτήτων επεκράτησε μιας 
ολοκληρωμένης προσέγγισης, και το πλήθος των αναλαμβανόμενων 
δραστηριοτήτων σε πολλά σχέδια έδινε κάποτε την εντύπωση ότι οι 
φορείς που τα υπέβαλαν διακατέχονταν από το άγχος ότι δεν επεδείκνυαν 
επαρκή δράση η οποία αφορούσε τις στερημένες ομάδες, ή ότι δεν είχαν 
ξεκινήσει αρκετές ενέργειες για να δικαιολογήσουν τον προϋπολογισμό 
που τους είχε χορηγηθεί. 
Οι αιτίες γι'αυτή την αρχική πληθώρα είναι διάφορες: οι συνθήκες 
έναρξης του προγράμματος, οι περιορισμοί από τη συγχρηματοδότηση των 
σχεδίων και οι δυσκολίες λόγω της εταιρικής σχέσης. 
Κατ'αρχάς, οι δραστηριότητες ξεκίνησαν στα περισσότερα σχέδια χωρίς 
να έχει καθοριστεί προηγουμένως με ακρίβεια συνολική στρατηγική: 
αφενός χρειαζόταν χρόνος για να καθοριστεί παρόμοια στρατηγική, ιδίως 
όταν προϋπέθετε προηγούμενη μελέτη ή δύσκολες διαπραγματεύσεις μεταξύ 
εταίρων* αφετέρου η διαθεσιμότητα των κεφαλαίων επέτρεπε την άμεση 
έναρξη πολλών ενεργειών και ορισμένοι από τους εταίρους ήταν σαφώς 
έτοιμοι ευθύς εξ αρχής να αναπτύξουν ορισμένες από τις προϋπάρχουσες 
δραστηριότητες τους. 
Στη συνέχεια, οι λεπτομέρειες συγχρηματοδότησης των σχεδίων 
προκάλεσαν, τουλάχιστον αρχικά, ανελαστικότητα κατά την επιλογή των 
προτεραιοτήτων: επειδή η χρήση των κεφαλαίων συγχρηματοδότησης που 
είχαν εγκριθεί για ορισμένα σχέδια είχε προαποφασισθεί από τις 
χορηγούσες αρχές και αφορούσε συγκεκριμένη ενέργεια (π.χ. ενέργεια 
επαγγελματικής κατάρτισης) ή εν μέρει αποτελούσε συγχρηματοδότηση σε 
είδος (όπως π.χ. η περίπτωση του να τεθεί στη διάθεση του προσωπικού 
συλλογικός εξοπλισμός) τα εν λόγω σχέδια αναγκάστηκαν να αρκεστούν σε 
ανθρώπινο υλικό, υλικούς και οικονομικούς πόρους που δεν ήταν πάντοτε 
κατάλληλοι σε σχέση με μια ολοκληρωμένη στρατηγική. 
Τέλος, οι αρχικές ελλείψεις της εταιρικής σχέσης είχαν επίσης ως 
αποτέλεσμα να δυσχερανθεί, για ορισμένα σχέδια, ο καθορισμός συνεπούς 
πορείας: αυτό συνέβη ιδίως στις περιπτώσεις που η αρχική εταιρική 
σχέση περιοριζόταν στην κατανομή πρόσθετων πόρων του προγράμματος 
μόνο για τη χρηματοδότηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων των 
συνεργαζόμενων φορέων, ή ακόμη και όταν οι φορείς που συνεργάζονταν 
αρχικά δεν ήταν οι πλέον κατάλληλοι όσον αφορά την εφαρμογή της 
στρατηγικής που ανταποκρινόταν στις τοπικές ανάγκες. 
- 73 -
Ωστόσο, και ιδίως χάρη στις προόδους της εταιρικής σχέσης, βελτιώθηκε 
τόσο η κατανόηση της έννοιας του πολυδιάστατου χαρακτήρα όσο και ο 
τρόπος εφαρμογής του στο πλαίσιο των σχεδίων. Πρέπει εξάλλου να 
τονιστεί ότι πολυδιάστατος χαρακτήρας δεν σημαίνει ότι τα σχέδια 
λειτουργούν κατ'ανάγκη σε 6Aouc τους τομείς ταυτόχρονα: κάθε σχέδιο 
έχει τα δυνατά του σημεία, που σχετίζονται με τη δομή της εταιρικής 
σχέσης του και την ικανότητα της λειτουργικής του ομάδας, και 
ορισμένες ενέργειες μπορεί να απαιτούν ανθρώπινους πόρους ή πολιτική 
υποστήριξη, στοιχεία τα οποία δεν είναι εύκολο να συγκεντρωθούν για 
ορισμένα σχέδια. 
Η αύξηση της συνοχής των διεξαγόμενων δραστηριοτήτων επετεύχθη με 
πολλούς και διάφορους τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως όσον 
αφορά τις πρωτοβουλίες καινοτόμου χαρακτήρα, οι προσπάθειες 
επικεντρώθηκαν σε αρκετά περιορισμένες ομάδες ώστε να επιτραπεί 
εργασία σε βάθος και η αναζήτηση λύσεων στα διάφορα προβλήματα που 
αντιμετώπιζαν αυτές οι ομάδες (Βερολίνο, Δουβλίνο, Αισαβώνα, 
Valkenbourg)· ανάλογη πορεία υιοθετήθηκε και για ορισμένες πρότυπες 
ενέργειες που επαναπροσδιόρισαν το γεωγραφικό επίκεντρο της δράσης 
τους (Almeida) ή που καθόρισαν καλύτερα τις περιοχές προτεραιότητας 
στο εσωτερικό της περιοχής δράσεως που είχαν αρχικά επιλέξει (Calais, 
Αμβούργο). Σε άλλες περιπτώσεις, τα σχέδια επεδίωξαν κατά 
προτεραιότητα να τροποποιήσουν τις παραδοσιακές μεθόδους του συνόλου 
ή μέρους των οργανισμών που παρεμβαίνουν στην περιοχή τους, 
προκειμένου οι ενδιαφερόμενοι να μπορέσουν να αποκτήσουν πρόσβαση σε 
υπηρεσίες ικανές να αντιμετωπίσουν σφαιρικά τις δυσκολίες ενσωμάτωσης 
που αντιμετωπίζουν (Ρώμη, Charleroi, Eindhoven, Hangelo, κ.λπ.). 
Οι εξελίξεις αυτές διευκολύνθηκαν από τις προσπάθειες που 
καταβλήθηκαν στο πλαίσιο των σχεδίων ώστε να γίνουν καλύτερα γνωστές 
οι ανάγκες των περιοχών και των ομάδων τις οποίες αφορούσαν και για 
να αξιολογηθεί η εμβέλεια της δράσης τους. Οι συμβατικές μελέτες που 
διεξήχθησαν στην αρχή του προγράμματος και η διαρκής αυτοαξιολόγηση 
των σχεδίων υπήρξαν επομένως ιδιαίτερα χρήσιμες, τουλάχιστον στις 
περιπτώσεις κατά τις οποίες οδήγησαν σε συζητήσεις σε βάθος με τους 
παρεμβαίνοντες και τους υπευθύνους για τη λήψη αποφάσεων προκειμένου 
να υιοθετηθούν και κάποτε να επαναπροσανατολιστούν οι στρατηγικές 
δράσης. 
2.3. Η συμμετοχή των λιγότερο ευνοημένων ομάδων στις ενέργειες και 
αποφάσεις που τις αφορούν αποτελεί την τρίτη θεμελιώδη αρχή του 
προγράμματος, η οποία υπήρξε βασικό μέλημα από την έναρξη του 
προγράμματος. Ωστόσο η εφαρμογή της καθυστέρησε σε σχέση με τις άλλες 
αρχές για τα περισσότερα σχέδια: η ενεργητικότητα τους κινητοποιήθηκε 
κατ'αρχήν για τη σταθεροποίηση των μηχανισμών λήψης αποφάσεων και 
διαχείρισης που διαθέτουν και για τον καθορισμό της στρατηγικής τους. 
Πρέπει εξάλλου να τονιστεί ότι η αρχή της συμμετοχής μπορεί να 
ερμηνευθεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με τις εθνικές πολιτιστικές 
και πολιτικές παραδόσεις και ανάλογα με τις κατευθύνσεις των φορέων 
που προτείνουν τα σχέδια. Αποτέλεσμα αυτού είναι η ανομοιογένεια των 
παρατηρούμενων μεθόδων και επιπέδων συμμετοχής: πέρα από τις μορφές 
"παθητικής" συμμετοχής που οφείλεται στο γεγονός ότι κάποιος είναι 
αποδέκτης μιας ενέργειας ή χρήστης μιας υπηρεσίας, διάφορα σχέδια 
ανέπτυξαν πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να συσχετίσουν τις 
ενδιαφερόμενες ομάδες και τους αντιπροσώπους τους με τους μηχανισμούς 
λήψης αποφάσεων (δημιουργία ενώσεων που εξασφαλίζουν άμεση έκφραση, 
- 74 -
και μάλιστα ένα ρόλο αντίβαρου στην εξουσία· συμμετοχή στην 
οργανωτική επιτροπή· συμμετοχή στην εφαρμογή ενεργειών που 
εντάσσονται σε μια προοπτική ενίσχυσης της αλληλεγγύης στο πλαίσιο 
των ενδιαφερόμενων ομάδων). 
Σε διάφορα σχέδια εντοπίστηκαν οι δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν κατά 
την εφαρμογή της αρχής της συμμετοχής. Πράγματι, το επίπεδο 
συμμετοχής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ικανότητες των 
ενδιαφερομένων ατόμων, αλλά και από την ικανότητα των φορέων να 
κατανέμουν τις αρμοδιότητες και να ενθαρρύνουν αποτελεσματικά την 
απόριψη της παθητικότητας και της εξάρτησης τις οποίες προκαλούν οι 
μηχανισμοί πρόνοιας. 
2.4. Η συνεχής αναπροσαρμογή στρατηγικής 
Ένα σχέδιο συνίσταται σε μια ομάδα ετερόκλητων φορέων, σε κάποιους 
συντελεστές λήψεως αποφάσεων λιγότερο ή περισσότερο σταθερούς, σε 
κάποιες δραστηριότητες λιγότερο ή περισσότερο συντονισμένες, σε ένα 
τοπικό πλαίσιο λιγότερο ή περισσότερο ευνοϊκό... Εν ολίγοις, 
πρόκειται για ένα πολυσύνθετο σύνολο που παρουσιάζει κινητικότητα. 
Γι'αυτό πρέπει να τονιστεί ότι η οικοδόμηση της πορείας του κάθε 
σχεδίου γίνεται προοδευτικά, και αυτή η πορεία διαρθρώνεται καθ'όλη 
τη διάρκεια και σύμφωνα με μια διαδικασία συνεχούς αναπροσαρμογής 
στις συνθήκες που εμφανίζονται. 
Έχοντας υπόψη αυτή τη διαδικασία συνεχούς αναπροσαρμογής, μπορούμε να 
διακρίνουμε δύο ουσιαστικά στοιχεία.· αφενός τη συγκρότηση 
λειτουργικών ομάδων που διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα και επαρκή 
σταθερότητα για να εξασφαλίσουν τη συνέχεια της διεξαγόμενης 
ενέργειας. Αφετέρου την υιοθέτηση από τους ίδιους τους φορείς που 
προτείνουν το πρόγραμμα τρόπων ανάλυσης και αξιολόγησης που να 
ευνοούν την επίτευξη συμφωνίας, τον καθορισμό λειτουργικών στόχων και 
την ενδεχόμενη αλλαγή στρατηγικής ανάλογα με τα κεκτημένα 
αποτελέσματα ή την εξέλιξη του τοπικού πλαισίου. 
α) Η σταθεροποίηση των λειτουργικών ομάδων απαίτησε πολύ χρόνο. 
Κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών λειτουργίας του 
προγράμματος, περίπου τα μισά σχέδια άλλαξαν υπεύθυνο (δύο ή 
τρεις φορές σε ορισμένες περιπτώσεις) και οι επιτόπου ομάδες 
ανανεώθηκαν σε μεγάλη κλίμακα, μεταξύ άλλων προκειμένου να 
κερδίσουν σε επαγγελματισμό και σε τεχνικές ικανότητες, τόσο 
όσον αφορά τη γενική διαχείριση των ενεργειών όσο και για να 
εφαρμοστούν αποτελεσματικότερα συγκεκριμένες δραστηριότητες. Οι 
αλλαγές αυτές συνέβησαν, στις περισσότερες περιπτώσεις, κατά τη 
διάρκεια των 18 πρώτων μηνών, κάτι που αντιστοιχεί στη σταδιακή 
συνειδητοποίηση, εκ μέρους των φορέων που πρότειναν το πρόγραμμα 
και των υπευθύνων λήψης αποφάσεων, της ανάγκης ενίσχυσης του 
λειτουργικού δυναμικού τους. 
Χάρη σ'αυτή τη συνειδητοποίηση γεννήθηκε επίσης στις 
λειτουργικές ομάδες μια ισχυρή θέληση για επιμόρφωση και αύξηση 
των επαγγελματικών προσόντων. Γι'αυτό η Κεντρική μονάδα (UC) 
ανέλαβε από τα τέλη του 1992 ειδική δράση επιμόρφωσης και 
ανταλλαγών που απευθύνεται στους υπευθύνους λειτουργίας των 
σχεδίων και στα μέλη των ομάδων τους. Έκτοτε τα σχέδια 
συμμετέχουν, σχεδόν στο σύνολο τους, τακτικά σ'αυτή τη δράση. 
Ασφαλώς είναι λυπηρό το γεγονός ότι δεν μπόρεσε να αναληφθεί 
- 75 -
νωρίτερα λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού, έστω και αν οι 
μετακινήσεις ατόμων θα μείωναν την εμβέλεια μιας επιμορφωτικής 
δράσης που θα είχε αναληφθεί ευθύς εξ αρχής, και ιδίως έστω και 
αν η επιτυχία μιας τέτοιας δράσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από 
την προοδευτική ωρίμαση της ανάγκης για επιμόρφωση που 
προέρχεται από τους φορείς που προτείνουν το πρόγραμμα και οι 
οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με τις πραγματικές δυσκολίες. 
Αναμφίβολα πάντως ο καθορισμός παιδαγωγικής προσέγγισης και 
μεθοδολογίας που να προσαρμόζονται στις προσδοκίες των 
λειτουργικών ομάδων και να συνδέονται με τις προοπτικές 
διακρατικών ανταλλαγών αποτελούν στο εξής ένα από τα κεκτημένα 
του προγράμματος. 
β) Η ανάλυση των καταστάσεων και η συνεχής αξιολόγηση της δράσης 
αποτελούν προϋπόθεση για την επιτυχία του και, κατά συνέπεια, 
ορίστηκαν ευθύς εξ αρχής ως συμβατική υποχρέωση για τα σχέδια. Η 
λύση που επελέγη σχετικά ήταν να ενθαρρυνθεί η αυτοαΕιολόνηση. 
με πρωτοβουλία των ίδιων των φορέων που προτείνουν το σχέδιο, 
ενώ ασφαλώς ενοείται ότι οι URD μπορούν να παράσχουν τεχνική 
βοήθεια κατά την εφαρμογή του, αν παραστεί ανάγκη (εξάλλου, οι 
URD και η UC συμβάλλουν σε εξωτερική αξιολόγηση των ενεργειών 
που διεξάγονται στο πλαίσιο των σχεδίων και στο πλαίσιο του 
συνολικού προγράμματος). Συγκεκριμένα, τα σχέδια υιοθέτησαν 
γι'αυτό το σκοπό ποικίλες διατάξεις: προσφυγή σε εξωτερικό 
ερευνητή με τον οποίο διοργάνωναν τακτικές συνεδριάσεις (σε δύο 
στις 5 περιπτώσεις), ανάθεση σε συγκεκριμένο άτομο, στο πλαίσιο 
της λειτουργικής ομάδας, της αυτοαξιολόγησης (στη μία περίπτωση 
στις δύο περίπου) ή επέλεξαν διαδοχικά τη μία και στη συνέχεια 
την άλλη μέθοδο. Οι ρυθμίσεις αυτές συμπληρώθηκαν, στις 
περισσότερες από τις πρότυπες ενέργειες, με την ανάθεση, συνήθως 
σε πανεπιστημιακούς, τοπικών μελετών που αποσκοπούσαν στο να 
διασαφηνιστούν οι στρατηγικές επιλογές. Όποιες και αν είναι οι 
υιοθετούμενες μέθοδοι, η αποτελεσματικότητα τους εξαρτάται κατά 
μεγάλο μέρος από το βαθμό εμπλοκής, κατά την αξιολόγηση, της 
λειτουργικής ομάδας και των συντελεστών λήψης αποφάσεων του 
σχεδίου. Τα μέλη των λειτουργικών ομάδων ήταν αυτά που 
συμμετείχαν ενεργότερα σ'αυτή την αυτοαξιολόγηση, γεγονός που 
επικυρώνει τη διαπίστωση ότι οι εν λόγω ομάδες έδωσαν μεγάλη 
σημασία στον επαγγελματισμό της δράσης τους. Τα μέλη των 
οργανωτικών επιτροπών και οι συντελεστές χρηματοδότησης των 
σχεδίων τις περισσότερες φορές δεν συμμετείχαν σ'αυτή τη 
διαδικασία αξιολόγησης, παρ'όλο που δεν αμφισβητούν τη 
χρησιμότητα της. Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι, σε πολλά σχέδια, 
η εξέλιξη των στρατηγικών που υιοθετήθηκαν απορρέει απευθείας 
από τα αποτελέσματα των τοπικών μελετών και την πρακτική της 
αυτοαξιολόγησης: οι τοπικές μελέτες αποκάλυψαν τις 
συγκεκαλυμμένες ανάγκες ορισμένων ομάδων ή ορισμένων περιοχών 
(Connemara, Λίβερπουλ, Θεσσαλονίκη, Alto Bel ice, Calais)· ομοίως 
η αυτοαξιολόγηση εξελίχθηκε σε μέσον προγραμματισμού και 
παρακολούθησης που συνδέεται στενά με την ίδια τη δράση (Doubs). 
3. Δυσχέρειες που αντιμετωπίστηκαν και λύσεις που δόθηκαν 
Τα κεκτημένα των σχεδίων και του προγράμματος δεν θα πρέπει να μας κάνουν 
να ξεχνάμε τις δυσκολίες που εμφανίστηκαν, δυσκολίες οι οποίες συχνά 
αντιμετωπίστηκαν αλλά μερικές φορές εξακολουθούν να μας απασχολούν. 
- 76 -
α) Η ανάληψη ενός προγράμματος όπως το "Φτώχεια 3" αποτελεί αναπόφευκτα 
λεπτή επιχείρηση: πρόκειται για τη συγκεκριμένη ανάληψη τοπικών 
προγραμμάτων, με πολύ άνισο βαθμό επεξεργασίας και για τη δημιουργία 
μιας δυναμικής προγράμματος, με την επιδίωξη ισορροπίας μεταξύ των 
επιθυμιών του καθενός για τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία και των 
αναγκών για συνοχή του συνόλου. Οι εγγενείς δυσκολίες όμως αυτής της 
φάσης υπήρξαν αυξημένες στην περίπτωση του παρόντος προγράμματος λόγω 
του πολύ σύντομου και δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος εφαρμογής. 
Οι πιστώσεις του προγράμματος καταβάλλονται στο πλαίσιο ετησίων 
επιχορηγήσεων. Λόγω της ημερομηνίας της απόφασης του Συμβουλίου (18 
Ιουλίου 1989) και της διάθεσης των απαραίτητων πιστώσεων κατά το 
πρώτο έτος δραστηριότητας ήδη από το οικονομικό έτος 1989, το 
πρόγραμμα χρειάστηκε να αναληφθεί μέσα σε πολύ στενά χρονικά 
περιθώρια: η προετοιμασία των υποψηφιοτήτων και η επιλογή των σχεδίων 
ολοκληρώθηκαν σε 6 μήνες, όπως και η εφαρμογή των διαδικασιών 
διαχείρισης και του τρόπου τεχνικής βοήθειας· λόγω των παραπάνω 
περιορισμών, η πρώτη συμβατική περίοδος των σχεδίων χρειάστηκε να 
μειωθεί σε 7 μήνες, γεγονός που δεν επέτρεπε να διαρκέσει η φάση 
καθορισμού και διάρθρωσης ένα έτος, όπως είχε αρχικά προβλεφθεί. 
0 βαθμός ετοιμότητας μεταξύ των επιλεγέντων σχεδίων όσον αφορά την 
απευθείας έναρξη της δραστηριότητας τους ήταν ιδιαίτερα άνισος: 
ορισμένοι φάκελοι υποψηφιότητας είχαν καταρτιστεί χωρίς να υπάρξουν 
προηγουμένως πραγματικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των τοπικών εταίρων, 
ούτε να διαλυθούν ενδεχόμενες παρανοήσεις μεταξύ τους· διάφοροι 
προτείνοντες σχεδίων (ή ορισμένοι από τους τοπικούς εταίρους τους) 
είχαν μάλιστα αντιληφθεί την υποψηφιότητα τους ως μέσον για να λάβουν 
κοινοτική ενίσχυση μάλλον παρά ως πραγματική δέσμευση να συμμετάσχουν 
σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα και σε μια διαδικασία καινοτόμου 
χαρακτήρα· στις περισσότερες πρότυπες ενέργειες είχε υποτιμηθεί η 
πολυπλοκότητα της διοικητικής και χρηματοοικονομικής διαχείρισης που 
απαιτούσαν τόσο αυξημένη επιχορήγηση ετήσιων πιστώσεων (250 έως 
300.000 ECU) όσο και την υποχρέωση συγκέντρωσης των αντίστοιχων 
κεφαλαίων συγχρηματοδότησης. 
Η βραχεία διάρκεια της πρώτης συμβατικής περιόδου είχε ως αποτέλεσμα 
για ορισμένα σχέδια την υποαξιοποίηση των πιστώσεων που τους είχαν 
χορηγηθεί: αυτό συνέβη ιδίως με τα σχέδια στα οποία η λειτουργική 
ομάδα συγκροτήθηκε με καθυστέρηση ή στα οποία δεν καταβλήθηκαν στις 
καθορισμένες προθεσμίες τα συμφωνηθέντα κεφάλαια συγχρηματοδότησης ή 
ακόμη με τα σχέδια που είχαν καταρτίσει ελάχιστα ρεαλιστικό 
δημοσιονομικό προγραμματισμό. Γενικά, οι κοινοτικοί κανόνες σχετικά 
με τη χρησιμοποίηση των πιστώσεων που χορηγήθηκαν, π.χ. τα αυστηρά 
όρια που επεβλήθησαν σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις, θεωρήθηκαν από 
διάφορα σχέδια ως πολύ ή υπερβολικά δεσμευτικοί. Αποτέλεσμα αυτού 
ήταν, κατά την πρώτη φάση του προγράμματος, να δημιουργηθεί άγχος ή 
αδυναμία κατανόησης των κοινοτικών δημοσιονομικών κανονισμών. Ωστόσο 
οι δυσχέρειες αυτές άρθηκαν σταδιακά χάρη στις προσπάθειες που 
καταβλήθηκαν για την εφαρμογή ορισμένων διαδικασιών διαχείρισης με 
μεγαλύτερη ευκαμψία και για την ερμηνεία των εφαρμοζόμενων κανόνων. 
Εξάλλου βελτιώθηκε η ποιότητα διαχείρισης των σχεδίων, ιδίως με την 
πρόσληψη επαρκώς εξειδικευμένου προσωπικού που ανέλαβε τη διαχείριση. 
- 77 -
β) Παρ'όλο που επιλύθηκαν οι αρχικές δυσκολίες, δεν συνέβη το ίδιο με 
τις δυσκολίες που εμφανίστηκαν σε σχέση με τα κεφάλαια της 
ουγχρηματοδότησης, η οποία αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις για τη 
χορήγηση κοινοτικής συνδρομής. Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου 
σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος, η κοινοτική συνδρομή 
υπόκειται στην εξασφάλιση συγχρηματοδότησης των σχεδίων από τις 
εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές αρχές ή/και από κάποιο ιδιωτικό 
φορέα και η οποία πρέπει να είναι κανονικά ισοδύναμη με την κοινοτική 
συνδρομή (το ποσοστό παρέμβασης της Κοινότητας μπορεί να αυξηθεί από 
50 σε 55% σε ορισμένες περιοχές). Αν ληφθεί υπόψη ο κανόνας της 
αναγωγής σε ετήσια βάση των πιστώσεων, που ισχύει για το πρόγραμμα 
και επομένως για τα σχέδια, τα απαιτούμενα κεφάλαια της 
συγχρηματοδότησης πρέπει να χορηγούνται στα σχέδια κατά τη διάρκεια 
κάθε μιας από τις διαδοχικές συμβατικές περιόδους. Συγκεκριμένα, αυτό 
σημαίνει ότι οι ετήσιες συμβάσεις των σχεδίων καταρτίζονται μετά τη 
λήψη υποσχέσεων συγχρηματοδότησης, οι οποίες επιτρέπουν την καταβολή 
της πρώτης δόσης της κοινοτικής συμβολής εφόσον ενοείται ότι μια άλλη 
δόση χορηγείται μετά τη λήψη των βεβαιώσεων πραγματικής παραλαβής των 
υπεσχημένων κεφαλαίων συγχρηματοδότησης. 
Η απαιτούμενη συγχρηματοδότηση είναι συνήθως συγχρηματοδότηση σε 
χρήμα, που πρέπει να καταβάλλεται σε ένα λογαριασμό ο οποίος 
ανοίγεται ειδικά για τις δραστηριότητες του σχεδίου. Η Επιτροπή των 
ΕΚ δέχεται, σε κάποιες αυστηρά περιορισμένες περιπτώσεις, ένα μέρος 
της συγχρηματοδότησης να συνίσταται σε παροχές σε είδος, όπως το να 
τεθούν στη διάθεση των σχεδίων χώροι ή προσωπικό που χρησιμοποιούνται 
πραγματικά στο πλαίσιο του σχεδίου και σύμφωνα με τη στρατηγική του. 
Οι εν λόγω διατάξεις δεν θέτουν κανένα πρόβλημα στα σχέδια των οποίων 
η συγχρηματοδότηση εξασφαλίζεται από κάποια αρχή που είναι πράγματι 
σε θέση να μεταβιβάσει στα σχέδια, και στις απαιτούμενες προθεσμίες, 
τα υπεσχημένα κεφάλαια: αυτό συμβαίνει ιδίως με τα σχέδια των οποίων 
η συγχρηματοδότηση εξασφαλίζεται από τις εθνικές αρχές στο πλαίσιο 
προγραμμάτων ειδικής ενίσχυσης (Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία με 
την επιφύλαξη ορισμένων καθυστερήσεων διαδικαστικής φύσεως). Η 
κατάσταση είναι πιο πολύπλοκη για τα σχέδια των οποίων η 
συγχρηματοδότηση εξασφαλίζεται από διαφορετικές αρχές, των οποίων οι 
αποφάσεις δεν λαμβάνονται όλες εγκαίρως, και ιδίως για τα σχέδια των 
οποίων η συγχρηματοδότη εξασφαλίζεται από φορείς που καταβάλλουν 
τελικά τα υπεσχημένα ποσά μόνο με σημαντικές καθυστερήσεις (ή ακόμη 
δεν πραγματοποιιούν την υπόσχεση τους για συγχρηματοδότηση, ιδίως μετά 
από κάποια σύγκρουση με τους τοπικούς εταίρους). Αυτή η κατάσταση δεν 
δημιουργεί για τα σχέδια απλώς δημοσιονομικές δυσκολίες: συνεπάγεται 
και αβεβαιότητα όσον αφορά το συνολικό ποσό των πιστώσεων που θα 
μπορέσουν πραγματικά να χρησιμοποιηθούν και επομένως καθυστερήσεις 
στην εφαρμογή των προβλεπόμενων ενεργειών· επιβάλλει μείωση της 
κοινοτικής συνδρομής και συνιστά την κύρια αιτία για την 
υποαξιοποίηση των πιστώσεων που χορηγούνται από το πρόγραμμα. 
Η Επιτροπή των ΕΚ έχει συχνά επιστήσει την προσοχή των κρατών μελών 
σ'αυτά τα προβλήματα συγχρηματοδότησης. Έχει επιδιώξει την εξεύρεση 
διοικητικών λύσεων, στις περιπτώσεις όπου αυτό ήταν δυνατόν, 
προκειμένου να αποφύγει την επιβολή ποινής στα σχέδια για τα οποία 
επρόκειτο. Αυτό που εξακολουθεί να ισχύει είναι ότι η δραστηριότητα 
διαφόρων σχεδίων εμποδίστηκε στο παρελθόν και κάποτε εξακολουθεί 
ακόμη να εμποδίζεται από τα προβλήματα που παρουσιάζονται συνεχώς 
σχετικά με το θέμα αυτό. 
- 78 -
4. Συμπέρασμα 
Είναι βέβαιο ότι τα σχέδια βρίσκονται σε καλό δρόμο: έχει διαρθρωθεί η 
εταιρική σχέση, έχουν σταθεροποιηθεί οι λειτουργικές ομάδες, έχει ήδη 
αναληφθεί μεγάλος αριθμός ενεργειών, έχει αναπτυχθεί προσπάθεια βελτίωσης 
της ποιότητας όσον αφορά και τη χρηματοοικονομική διαχείριση, και τον 
προγραμματισμό των ενεργειών και την εξειδίκευση των λειτουργικών ομάδων. 
Οι αρχικές δυσκολίες του προγράμματος έχουν επιλυθεί, ιδίως λόγω του 
κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης που καλλιεργήθηκε σιγά σιγά μεταξύ των 
σχεδίων, των URD, της Κεντρικής μονάδας και της Επιτροπής των ΕΚ. Τα κράτη 
μέλη συνέβαλαν συχνά, μέσω του αντιπροσώπου τους στη συμβουλευτική 
επιτροπή του προγράμματος, στην αναζήτηση λύσεων στις δυσκολίες που 
παρουσιάστηκαν. Τα προβλήματα συγχρηματοδότησης παραμένουν ωστόσο 
ανησυχητικά, τουλάχιστον για ορισμένα σχέδια. 
Τα σχέδια παρουσιάζουν ασφαλώς ορισμένες αδυναμίες: δεν εξασφαλίζεται 
πάντοτε η συνοχή των τοπικών ενεργειών, πρέπει να παγιωθεί ακόμη 
περισσότερο το ενδιαφέρον για την ενεργό συμμετοχή των ενδιαφερόμενων 
πληθυσμιακών ομάδων, οι διαδικασίες αυτοαξιολόγησης εξακολουθούν να 
αναπτύσσονται άνισα. Η δυναμική όμως του προγράμματος έχει ξεκινήσει και 
προοιωνίζεται την επιτυχία των διεξαγόμενων ενεργειών. 
IVO uéooc - Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 
Πέρα από τις αρχικές διστακτικές απόπειρες, το πρόγραμμα "Φτώχεια 3" 
εκδηλώνει κάποια ζωτικότητα. Οι συντελεστές του οικοδόμησαν την κατά τόπους 
συνεργασία και κινητοποίησαν και τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων, και τους 
υπευθύνους για την εφαρμογή τους και τις ίδιες τις ενδιαφερόμενες 
πληθυσμιακές ομάδες. Ενεπλάκησαν, πέρα από την τοπική δράση, σε ανταλλαγές 
τόσο εθνικές όσο και διεθνείς. Μ'αυτό τον τρόπο συμβάλλουν στον καθορισμό και 
στην επιβεβαίωση της ταυτότητας του προγράμματος αυτού καθεαυτού. 
Η δημιουργία αυτής της δυναμικής απαίτησε χρόνο και, ως προς αυτό το σημείο, 
η διάρκεια των 5 ετών που καθορίστηκε για το πρόγραμμα θεωρείται ορθή 
επιλογή. Γίνονται ήδη αντιληπτά τα αποτελέσματα αυτής της δυναμικής σε τοπικό 
(παράγραφος 1), εθνικό (παράγραφος 2) και ευρωπαϊκό (παράγραφος 3) επίπεδο. 
1. Η κατά τόπους δυναμική 
Όσο τα σχέδια σταθεροποιούνταν και η δράση τους διαρθρωνόταν, 
δημιουργούσαν ενδιαφέρον για εκπαίδευση και κινητοποίηση τόσο σε επίπεδο 
τοπικών συντελεστών όσο και σχετικά με τους τοπικούς πόρους. 
Γενικά, πράγμα που επεσήμαναν τα περισσότερα σχέδια, το περιεχόμενο του 
προγράμματος προξενεί κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε τοπικό επίπεδο και το 
κοινοτικό έμβλημα ασκεί κάποια έλξη και συμβάλλει στην αναγνώριση των 
πρωτοβουλιών. Ασφαλώς ο τίτλος του προγράμματος, που προβάλλει την έννοια 
της φτώχειας, δημιουργεί πρόβλημα σε κάποια σχέδια, τουλάχιστον στις χώρες 
όπου αυτή η έννοια είναι αρνητικά φορτισμένη. Βέβαια, από την άλλη πλευρά, 
η αναφορά σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα είναι λιγότερο αποφασιστική στις 
χώρες όπου η κοινή γνώμη θεωρεί ότι έχει λίγα πράγματα να διδαχθεί από την 
Ευρώπη στον κοινωνικό τομέα. Δεν παύει να ισχύει ότι γενικά η δυνατότητα 
επίκλησης του προγράμματος αποτελεί ισχυρό παράγοντα κινητοποίησης: οι 
κατά τόπους εταίροι διαθέτουν μεγαλύτερη πειθώ, το πρόγραμμα κινεί το 
ενδιαφέρον των ερευνητών, οι δημόσιες διοικήσεις "ανοίγουν τις πόρτες 
τους", οι λειτουργικές ομάδες αισθάνονται μεγαλύτερη αναγνώριση, 
ενισχύεται η διαφήμιση από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η προβολή των 
διαφόρων σχεδίων κ.λπ. 
79 -
Μερικά παραδείγματα αυτής της έλξης υποδηλώνουν ότι η τοπική δράση των 
σχεδίων μπορεί έτσι να επεκταθεί και σε άλλους φορείς και να συμβάλει σε 
συζητήσεις ή καινοτομίες μεγαλύτερης εμβέλειας. Έτσι, στο σχέδιο του 
Mantois-VaI-de-Seine, στη Γαλλία, 6 δήμοι συνεργάστηκαν σε μια 
εκπαιδευτική ενέργεια, που προσφέρει μια εναλλακτική λύση στη συνηθισμένη 
διαδικασία και που προξενεί μεγάλο ενδιαφέρον· στην Ιρλανδία το σχέδιο του 
Limerick εκπόνησε μια τοπική μελέτη η οποία ενθάρρυνε διάφορες δημόσιες 
αρχές να επανεξετάσουν το πρόβλημα του αποτρεπτικού αποτελέσματος των 
σχολικών δαπανών για τους πλέον στερημένους. Στις Κάτω Χώρες το σχέδιο του 
Valkenbourg συνήψε με το περιφερειακό γραφείο βοήθειας προς τα άτομα με 
ειδικές ανάγκες πολύτιμη συνεργασία και το τελευταίο αποφάσισε να 
ενημερώνει συστηματικά από τις αρχές του 1993 όλους τους δικαιούχους των 
βοηθημάτων σχετικά με τις υπηρεσίες και τις δραστηριότητες που προσφέρει 
το σχέδιο. 
Σε ό,τι αφορά τους κοινωνικούς εταίρους δύο πειράματα είναι επίσης άξια 
προσοχής. Στην Αμβέρσα το σχέδιο πέτυχε να ανοίξει με την φλαμανδική 
οργάνωση εργοδοτών διάλογο σχετικά με την ευθύνη των εργοδοτών έναντι του 
κοινωνικού τους περιβάλλοντος· ταυτόχρονα είχε ως αποτέλεσμα να 
ενδιαφερθούν οι τοπικοί εργοδότες για το οργανωτικό πρότυπο του 
προγράμματος. Στην Ισπανία τα σχέδια, οι URD και το μέλος της 
συμβουλευτικής επιτροπής ήταν αυτοί που μαζί με τις επαγγελματικές και 
συνδικαλιστικές οργανώσεις και με τις οργανώσεις των εργοδοτών, καθώς και 
με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) έθεσαν τις βάσεις για τη 
δημιουργία ενός φόρουμ διαλόγου, προβληματισμού και άσκησης πίεσης με 
στόχο τα μεγάλα θέματα που σχετίζονται με την καταπολέμηση του κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Αυτά είναι απλώς μερικά παραδείγματα ανάμεσα σε πολλά άλλα. Φανερώνουν 
όμως ότι τα σχέδια του προγράμματος μπορούν να ξεχωρίσουν χάρη στην 
ικανότητα τους να ενθαρρύνουν τον προβληματισμό και τη δράση σχετικά με 
τον κοινωνικό αποκλεισμό πέρα από τον άμεσο αντίκτυπο τους ή τις 
συγκεκριμένες υπηρεσίες που προσφέρουν στις πληθυσμιακές ομάδες για τις 
οποίες και με τις οποίες εργάζονται. 
2. Η δυναμική στα κράτη μέλη 
Το πρόγραμμα αποτελεί ένα στοίχημα σχετικά με την τοπική πρωτοβουλία. Η 
επιτυχία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των κατά τόπους 
συντελεστών να οικοδομούν σχέδια ικανά να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα ή 
πρότυπο. Παράλληλα όμως αποσκοπεί επίσης στο να συμβάλει στην τόνωση των 
εθνικών πολιτικών και έχει στο εξής ουσιαστική σημασία οι "μέθοδοι ορθής 
πρακτικής" που δοκιμάστηκαν από τα σχέδια να μπορέσουν να γίνουν γνωστές 
και να μεταφερθούν σε κάθε χώρα στους φορείς και στους τόπους λήψης 
αποφάσεων, τους οποίους ενδιαφέρει η καταπολέμηση του αποκλεισμού. 
Κατά την προετοιμασία του προγράμματος, η Επιτροπή των ΕΚ είχε καλέσει τα 
κράτη μέλη να της προτείνουν σχέδια των οποίων οι κατευθύνσεις 
ακολουθούσαν τους στόχους εθνικών δραστηριοτήτων καινοτόμου χαρακτήρα ή 
που εντάσσονταν ενδεχομένως στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων για την 
καταπολέμηση της φτώχειας. Αυτή η διάρθρωση υπήρχε, τουλάχιστον δυνάμει, 
σε αρκετές χώρες: στην Ιρλανδία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, με τα 
εθνικά προγράμματα που είχαν εφαρμοστεί σ'αυτές τις χώρες, στη Γαλλία με 
την πολιτική της πόλης και την πολιτική του ελάχιστου εισοδήματος ένταξης, 
στις Κάτω Χώρες με την πολιτική "Social renewal", στη Δανία με τα εθνικά 
- 80 -
μέτρα υποστήριξης των καινοτομιών και της εταιρικής σχέσης σε τοπικό 
επίπεδο κ.λπ. Συνέβαλε ασφαλώς σε αμεσότερη συμμετοχή των εθνικών αρχών 
στην παρακολούθηση του προγράμματος και σε μεγαλύτερη προβολή των σχεδίων 
στην εθνική σκηνή. Δεν υπήρξε ωστόσο πάντοτε αρκετή, τουλάχιστον σ'αυτό το 
στάδιο, για την επίτευξη του πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος που 
προεξοφλεί το. 
Υπάρχουν πολλοί λόγοι γι'αυτό. Κατ'αρχάς, ορισμένα σχέδια αντιμετώπισαν, 
όπως ήταν αναπόφευκτο, εσωτερικές δυσκολίες που καθυστέρησαν ή εμπόδισαν 
την εφαρμογή κάποιας ενέργειας που αρχικά μπορεί να φαινόταν πολλά 
υποσχόμενη. Στη συνέχεια η (δια η εμβέλεια ορισμένων εθνικών πολιτικών 
είχε ως αποτέλεσμα να φανούν ορισμένα σχέδια ως απλές τοπικές ενέργειες 
μεταξύ άλλων που δεν απαιτούσαν ιδιαίτερη κινητοποίηση, και μάλιστα καθώς 
αυτά τα σχέδια ήταν ελάχιστα σε αριθμό (3 ή 4 σε κάθε χώρα, κάποτε 
λιγότερα). 
Τέλος, οι υπεύθυνοι των σχεδίων βρέθηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις 
αναγκασμένοι να δώσουν λιγότερη σημασία στον αντίκτυπο του σχεδίου σε 
εθνικό επίπεδο, γιατί προείχαν άλλα θέματα: κατ'αρχάς η φροντίδα τους να 
σταθεροποιήσουν την οργάνωση και την εικόνα τους σε τοπικό επίπεδο και στη 
συνέχεια να συνάψουν συνεργασία με άλλα κράτη είχε ως αποτέλεσμα να δώσουν 
λιγότερη σημασία σε μια πιο ενεργό συμμετοχή στα θέματα που απασχολούσαν 
την εθνική σκηνή· ή ακόμη λόγω της φροντίδας τους να καλύψουν κυρίως τις 
αδυναμίες τους για να ανταποκριθούν καλύτερα στο στόχο του πολυδιάστατου 
χαρακτήρα της δράσης τους, δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν την προβολή τους 
στην κλίμακα που θα δικαιολογούσαν τα ισχυρά σημεία τους, και μάλιστα 
εκείνα τα οποία θα μπορούσαν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε εθνικό 
επίπεδο. 
Αρκετά σχέδια πάντως πέτυχαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Έτσι στη Γαλλία 
μετά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν στα πλαίσια του προγράμματος 
"Ενίσχυση της ανάπτυξης της οικονομικής πρωτοβουλίας", η ενίσχυση των 
ανέργων ιδρυτών και αγοραστών επιχείρησης επεκτάθηκε στους δικαιούχους του 
ελάχιστου εισοδήματος ένταξης· στην Ελλάδα το σχέδιο της Καλλιθέας 
επηρέασε τη νέα νομοθεσία για τα ναρκωτικά και τη δημιουργία κέντρων 
αποκατάστασης τοξικομανών· επίσης στην Ελλάδα το πρόγραμμα συνέβαλε στην 
αποκάλυψη των νομικών εμποδίων στα οποία προσέκρουε η εφαρμογή της 
εταιρικής σχέσης μεταξύ των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών οργανισμών, 
και συνέπεια αυτού ήταν να κατατεθεί σχετικό νομοσχέδιο στην ελληνική 
Βουλή. Στη Γερμανία στόχος των σχεδίων ήταν να καταστεί πιο ενεργός ο 
δημόσιος διάλογος σχετικά με τη φτώχεια. Στη Δανία το πρόγραμμα επηρέασε 
τις εργασίες των κυβερνητικών επιτροπών. Στο Βέλγιο ιδέες και προτάσεις 
από τα σχέδια της Αμβέρσας και του Charleroi χρησιμοποιήθηκαν από τις 
δημόσιες αρχές των αντίστοιχων δήμων. Στην Ιταλία οι εθνικοί αντιπρόσωποι 
τριών μεγάλων συνδικαλιστικών ομοσπονδιών συνεργάζονται στο εξής 
προκειμένου να ενθαρρύνουν σε επίπεδο περιφερειών την εφαρμογή σχεδίων που 
να εμπνέονται από τις αρχές του προγράμματος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου 
αμφισβητείται η προβληματική σχετικά με τη φτώχεια, τα τοπικά σχέδια 
συμμετέχουν ενεργά στις συζητήσεις κ.λπ. Το ότι τα σχέδια πέτυχαν την 
αναγνώριση σε τοπικό επίπεδο, και μάλιστα μερικά από αυτά αναγνώριση σε 
εθνικό επίπεδο, οφείλεται κυρίως στην ποιότητα της δράσης τους. Οφείλεται 
όμως και στις προσπάθειες τους να προβάλουν αυτή τη δράση, μεταξύ άλλων με 
την έκδοση ενημερωτικών φυλλαδίων ή την παραγωγή βιντεοκασετών και ταινιών 
και με τη διοργάνωση ενημερωτικών δραστηριοτήτων ή τη συμμετοχή σ'αυτές. 
Εξάλλου, οι URD και οι εθνικοί αντιπρόσωποι στους κόλπους της 
συμβουλευτικής επιτροπής διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή μορφών 
- 81 -
συνεργασίας σε εθνικό επίπεδο οι οποίες είναι ουσιαστικές έστω και αν 
εξακολουθούν να είναι υπερβολικά περιστασιακές ή άνισες για να μπορεί 
κανείς να μιλήσει προς το παρόν για ουσιαστικό αντίκτυπο του προγράμματος 
στην εθνική σκηνή της κάθε χώρας. 
3. Η δυναμική σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
Με την υποστήριξη πειραμάτων σε τοπικό επίπεδο, το πρόγραμμα αποσκοπεί στο 
να συμβάλει στη μεταφορά επιτυχημένων μεθόδων σε εθνικό αλλά και σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο και να προωθήσει τον κοινοτικό προβληματισμό όσον αφορά 
την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι διακρατικές ανταλλαγές 
μεταξύ των σχεδίων, οι ερευνητικές εργασίες και οι δημοσιεύσεις του 
προγράμματος είναι οι κύριες συνιστώσες αυτής της δυναμικής. 
3.1. Δραστηριοποίηση και ανταλλαγές εντός του προγράμματος 
Διάφορα δίκτυα ανταλλαγών δημιουργήθηκαν προοδευτικά μεταξύ των 
σχεδίων, των εταίρων τους, των URD, της Κεντρικής μονάδας και της 
Επιτροπής των ΕΚ. Ορισμένα από αυτά τα δίκτυα επεκτάθηκαν σε φορείς 
εκτός του προγράμματος, ιδίως με την προοπτική ανάπτυξης συνεργασίας 
με εθνικές ή κοινοτικές πρωτοβουλίες. Έχουν εξελιχθεί οήμερα σε 
ουσιαστικό στοιχείο της δυναμικής του προγράμματος "Φτώχεια 3". 
Αυτές οι ανταλλαγές μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές. Τα ετήσια 
σεμινάρια είναι οι κατ'εξοχήν χώροι κινητοποίησης των συντελεστών του 
προγράμματος γύρω από σημαντικά θέματα προβληματισμού και δράσης που 
τυγχάνουν ιδιαίτερης προβολής. Το θέμα της τοπικής ανάπτυξης, που 
είχε επιλεγεί για το σεμινάριο του Εδιμβούργου το 1991, φανέρωνε τη 
οημαοία που αποδίδει το πρόγραμμα στην οικονομική διάσταση της 
ενσωμάτωσης. Το θέμα της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων, που είχε 
επιλεγεί για το σεμινάριο του Aalborg το 1992, εξέφραζε την επιθυμία 
να επεκταθούν προς τους επιχειρηματικούς φορείς οι τοπικές μορφές 
συνεργασίας που είχαν αναληφθεί. Το θέμα των σχέσεων μεταξύ εταιρικής 
σχέσης και πολυδιάστατου χαρακτήρα, που είχε επιλεγεί για το 
σεμινάριο της Hue Ι va το 1993, αποσκοπούσε στη συγκεφαλαίωση των 
κεκτημένων του προγράμματος όσον αφορά την καταλληλότητα δύο από τις 
βασικές αρχές του. 
Αυτές οι συναντήσεις, που είναι πολύ ουσιαστικές λόγω του 
περιεχομένου τους και της συμβολής τους στην επικύρωση της ταυτότητας 
του προγράμματος, συμπληρώνονται από ένα σύνολο άλλων ανταλλαγών. 
Έτσι το πρόγραμμα συγκρότησε διάφορες ôiaKpaTiKéc ουάδεο η κάθε μια 
από τις οποίες απαρτίζεται από 7 ή 8 σχέδια τα οποία αποτελούν 
πραγματικούς πυρήνες προβληματισμού και κατάρτισης προτάσεων. Κάθε 
ομάδα επεξεργάζεται τις εμπειρίες από τα σχέδια όσον αφορά 
συγκεκριμένα θέματα ώστε να συναχθούν διδάγματα μεθοδολογικής και 
πολιτικής φύσεως ("στέγη και φτώχεια", "η φτώχεια στο αγροτικό 
περιβάλλον", "η συμμετοχή" και "η ενσωμάτωση μέσω των οικονομικών"). 
Δύο διακρατικά σεμινάρια διοργανώθηκαν επίσης στο Calais το Νοέμβριο 
του 1992, εκ των οποίων το ένα είχε ως θέμα τη συμβολή της 
αυτοαξιολόγησης στη στρατηγική των σχεδίων και το άλλο τις κατά 
τόπους έρευνες. Πιο πρόσφατα η επιμορφωτική δράση που αναλήφθηκε με 
τους επικεφαλής των σχεδίων τόνισε αυτή τη δυναμική αντιπαραβολής των 
εμπειριών. Τέλος, μεγάλος αριθμός ανταλλαγών πραγματοποιούνται 
διμερώς, με τη μορφή επισκέψεων από σχέ< 
- 82 -
Οι θεματικές συνεδριάσεις και τα ετήσια σεμινάρια διοργανώνονται στο 
χώρο διεξαγωγής των σχεδίων. Αποτελούν ευκαιρία για τα φιλοξενούντα 
σχέδια να εκδηλώσουν τη συμμετοχή τους σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα και 
να εμπλέξουν το σύνολο των εταίρων τους και των μελών των 
λειτουργικών ομάδων τους στην ευρωπαϊκή δυναμική του προγράμματος. 
Αποτελούν έτσι για τα σχέδια και για το πρόγραμμα σημαντικές χρονικές 
περιόδους που μπορούν να έχουν αντίκτυπο στη συνέχεια σε τοπικό, 
περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Η δραστηριοποίηση του προγράμματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξαρτάται από 
την κινητοποίηση των φορέων που προτείνουν τα σχέδια αλλά και από την 
ποιότητα της τεχνικής βοήθειας που παρέχεται σχετικά. Κύριος ρόλος 
των μελών των URD είναι ασφαλώς να ενισχύσουν τα σχέδια στην ανάπτυξη 
τους σε τοπικό επίπεδο και να συμβάλουν στην επίδραση του 
προγράμματος σε εθνικό επίπεδο, αλλά συμμετέχουν μαζί με την Κεντρική 
μονάδα, και στη δραστηριοποίηση του προγράμματος "Φτώχεια 3" σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Διάφορα μέλη των URD συμμετέχουν ενεργά π. χ. στις εργασίες των 
θεματικών ομάδων οι οποίες συγκροτούνται μαζί με τα σχέδια και, όπως 
είναι αυτονόητο, στην προετοιμασία των ετήσιων σεμιναρίων. Γενικά, οι 
URD συμμετέχουν τακτικά μαζί με την Κεντρική Μονάδα και την Επιτροπή 
των ΕΚ στις συζητήσεις σχετικά με τη διαχείριση και τη 
δραστηριοποίηση του προγράμματος, ιδίως μέσω των τριών εργαστηρίων 
που διοργανώνονται κατ'έτος γι'αυτό το σκοπό. 
3.2. Οι ερευνητικό εονααίεΓ 
Οι ερευνητικές εργασίες αποτελούν μία άλλη συνιστώσα της ευρωπαϊκής 
δυναμικής του προγράμματος. Επειδή το "Φτώχεια 3" είναι πρόγραμμα 
δράσης, αυτές οι ερευνητικές εργασίες είναι σκόπιμα περιορισμένες. 
Εκτός από τις τοπικές έρευνες που διενεργούνται με πρωτοβουλία των 
σχεδίων, η συνιστώσα "έρευνα" του προγράμματος περιλαμβάνει δύο 
σκέλη, ένα σκέλος στατιστικής φύσεως και ένα δεύτερο οικονομικής και 
κοινωνιολογικής φύσεως. 
Οι εργασίες; στατιστικής φύσεως διεξήχθησαν σε συνεργασία με την 
Eurostat. Κύριος στόχος τους ήταν να αναπτυχθεί η συστηματική 
εκμετάλλευση των εθνικών ερευνών σχετικά με τον οικογενειακό 
προϋπολογισμό, ιδίως προκειμένου να εκσυγχρονιστούν και να καταστούν 
ακριβέστερες οι μετρήσεις της φτώχειας η οποία εκτιμάται με γνώμονα 
το εισόδημα. Χάρη σ'αυτές τις εργασίες σημειώθηκαν πραγματικές 
πρόοδοι όσον αφορά τις γνώσεις μας, ιδίως με τη χρησιμοποίηση των 
ατομικών δεδομένων από τις εθνικές έρευνες. Αλλά επιβεβαίωσαν και τις 
μεθοδολογικές δυσκολίες που δημιουργούν αυτές οι μετρήσεις και ιδίως 
το επισφαλές της σύγκρισης ή της συγκέντρωσης δεδομένων που έχουν 
καταρτιστεί σύμφωνα με ορισμούς οι οποίοι δεν έχουν ακόμη 
εναρμονιστεί επαρκώς. Με την επιφύλαξη αυτών των περιορισμών, οι εν 
λόγω εργασίες ενίσχυσαν την εκτίμηση σύμφωνα με την οποία στην 
Κοινότητα υπήρχαν στα τέλη της δεκαετίας του '80 50.000.000 άτομα με 
χαμηλό εισόδημα, δηλαδή φτωχοί σύμφωνα με τον κοινώς αποδεκτό 
ορισμό^10) (παράρτημα 2). Η χρησιμοποιούμενη μεθοδολογία επιτρέπει 
ακριβέστερη ανάλυση των πρόσφατων τάσεων της εξέλιξης της φτώχειας, 
τα αποτελέσματα της οποίας αναμένεται να είναι διαθέσιμα με την 
ολοκλήρωση του προγράμματος. Εξάλλου αναλήφθηκαν εργασίες 
διερεύνησης όσον αφορά τις μη νομισματικές παραμέτρους της φτώχειας. 
(10) Άτομα που ζουν σε κάποιο νοικοκυριό του οποίου το μέσο διαθέσιμο 
εισόδημα ανά μονάδα κατανάλωσης (που προσεγγίστηκε με βάση τις 
δαπάνες που δηλώθηκαν στην έρευνα) είναι κατώτερο από το μισό του 
μέσου διαθέσιμου εισοδήματος ανά μονάδα κατανάλωσης στο κράτος μέλος 
στο οποίο βρίσκεται αυτό το νοικοκυριό. 
- 83 -
Έχουν αναληφθεί επίσης οικονομικές και κοινωνιολογικές έρευνες με 
καθαρά διακρατική προοπτική. Τα θέματα αυτών των ερευνών καθορίστηκαν 
σε συνεννόηση με τους αντιπροσώπους των εθνικών ερευνητικών 
συμβουλίων και των μελών της συμβουλευτικής επιτροπής, και οι 
ερευνητικές ομάδες, που καλύπτουν η κάθε μία 6 έως 8 χώρες, 
συγκροτήθηκαν ύστερα από δύο διαδοχικές προσκλήσεις υποβολής 
προσφορών. Εφόσον πρόκειται για εργασίες σε εξέλιξη είναι ακόμη 
υπερβολικά νωρίς για να προεξοφληθούν τα αποτελέσματα τους. 
Αναμένεται όμως να μας διαφωτίσουν σχετικά με τη γνώση των φαινομένων 
χάρη σε διεθνείς συγκρίσεις που διενεργούνται γύρω από τα ακόλουθα 
βέματα: διαδικασίες απόσπασης από την αγορά εργασίας, ρόλος των 
πολιτικών περιφερειακής ανάπτυξης στην καταπολέμηση της φτώχειας, 
σχέσεις μεταξύ φτώχειας και μεταναστεύσεων, εμπλοκή των κοινωνικών 
εταίρων στην καταπολέμηση του αποκλεισμού, εξέλιξη του συνυπολογισμού 
της φτώχειας στην κοινωνική πολιτική, αποτελέσματα της δυναμικής 
πολιτικής απασχόλησης στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. 
Οι εκθέσεις σχετικά με αυτές τις έρευνες είναι διαθέσιμες από τα μέσα 
του 1994. 
3.3. Η προβολή του προγράυυατος και των αποτελεσυάτων του 
Η προβολή του προγράμματος στηρίζεται αφενός σε μια πολιτική 
δημοσιεύσεων και αφετέρου σε μια στρατηγική επικοινωνίας. 
Σημαντική προσπάθεια καταβλήθηκε σε ό,τι αφορά τις δημοσιεύσεις, θα 
τονιστεί προπάντων το γεγονός ότι το τριμηνιαίο περιοδικό (5000 
αντίτυπα) και το μηνιαίο δελτίο (2000 αντίτυπα) έχουν πλέον ένα κοινό 
που ξεπερνά κατά πολύ τους συντελεστές του προγράμματος. Το ίδιο 
ισχύει και για άλλα δημοσιεύματα, που συμβάλλουν στην ευρεία διάδοση 
των τρεχουσών εμπειριών (ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας της 
Κεντρικής μονάδας (UC), τα πρακτικά των διακρατικών σεμιναρίων, το 
περιγραφικό ευρετήριο των σχεδίων). 
Σε ό,τι αφορά τη στρατηγική επικοινωνίας, θα αναφέρουμε τις παρακάτω 
ενέργειες: 
χρησιμοποίηση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, που αποτελεί ταχύ και 
λειτουργικό μέσο το οποίο ενεργοποιεί τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ 
των διαφόρων εταίρων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα (σχέδια, UC, 
URD, Επιτροπή των ΕΚ). Έτσι εξασφαλίζονται εβδομαδιαίως 250 
συνδέσεις μεταξύ 61 σημείων. Χρησιμεύει επίσης στην κατάρτιση, 
που βρίσκεται σε εξέλιξη, της "SPES", μιας βάσης βιβλιογραφικών 
και στατιστικών δεδομένων για το πρόγραμμα "Φτώχεια 3"· 
ευαισθητοποίηση του ευρέος κοινού μέσω ειδικών εκδηλώσεων όπως ο 
διαγωνισμός που διοργανώθηκε μεταξύ των σπουδαστών 
δημοσιογραφικών σχολών· η καλύτερη έρευνα που προέκυψε από το 
διαγωνισμό αυτό σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη 
φτώχεια δημοσιεύθηκε σε 12 μεγάλες ευρωπαϊκές εφημερίδες (η 
έρευνα αυτή αφορά το σχέδιο του Περάματος)· 
- 84 -
- δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου δημοσιογράφων που ενδιαφέρονται 
για την προβληματική σχετικά με την φτώχεια και τον κοινωνικό 
αποκλεισμό και στους οποίους αποστέλλονται διμηνιαία δελτία 
τύπου· οι τακτικές επαφές που έχουν συναφθεί με αυτούς τους 
δημοσιογράφους ευνόησαν την κάλυψη από τα μέσα μαζικής 
ενημέρωσης των ετήσιων σεμιναρίων και διευκολύνουν, γενικά, τη 
διάδοση των αποτελεσμάτων του προγράμματος. 
4. Η διάρθρωση μεταξύ των φορέων και των επιπέδων παρέμβασης 
Οπως δήλωσε η Επιτροπή των ΕΚ στην ανακοίνωση της της 
23ης Δεκεμβρίου 1992(H) ο κοινωνικός αποκλεισμός δεν μπορεί να 
καταπολεμηθεί χωρίς την ενεργό συμμετοχή όλων όσων συμβάλουν λόγω των 
πολιτικών, θεσμικών, επαγγελματικών, συλλογικών και αστικών τους 
αρμοδιοτήτων και χωρίς την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή των ίδιων 
των ενδιαφερόμενων πληθυσμιακών ομάδων. 
Μολονότι το πρόγραμμα υπολογίζει στην κινητοποίηση της τοπικής 
πρωτοβουλίας, επιθυμεί να συμβάλει στο διάλογο σε εθνικό και ευρωπαϊκό 
επίπεδο. Αν και στηρίζεται σε μικρό αριθμό σχεδίων, επιθυμεί να 
κινητοποιήσει ή να συμβάλει στην κινητοποίηση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου 
αριθμού φορέων. Αποτελεί έτσι μία από τις ουσιαστικές συνιστώσες των 
πρωτοβουλιών της Κοινότητας στον τομέα της καταπολέμησης του κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Ασφαλώς η συμβολή του εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Αντιπροσωπεύει 
όμως σημαντική προσπάθεια αναζήτησης της κατάλληλης διάρθρωσης, και 
οριζοντίως και καθέτως, των αρμόδιων αρχών ανάλογα με τις ικανότητες που 
διαθέτουν και μέσα στα όρια αυτών των ικανοτήτων, της προώθησης των αξιών 
και των πολιτικών αλληλεγγύης: δημόσιες αρχές (τοπικές, περιφερειακές, 
εθνικές και κοινοτικές) αλλά και ιδιωτικοί φορείς (σωματεία, 
φιλανθρωπικές οργανώσεις, κοινωνικοί εταίροι κ.λπ.). Σκοπός είναι να 
συναφθούν με αυτούς τους φορείς και μεταξύ τους μορφές συνεργασίας που να 
επιτρέπουν σε καθένα και σε όλους να προβληματιστούν και να εφαρμόσουν, 
στα πλαίσια μιας εταιρικής σχέσης που θα αναγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες 
του καθενός, τις αρχές και τα μέσα για την πρόληψη και την καταπολέμηση 
του κοινωνικού αποκλεισμού. 
Ετσι, το πρόγραμμα συναντά τις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή 
προκειμένου να προωθήσει τη συνεργασία μεταξύ όλων των φορέων που θεωρούν 
ότι τους αφορά ο κοινωνικός αποκλεισμός. Σ'αυτό το σημείο ενδείκνυται 
ιδιαίτερα να αναφερθεί η υποστήριξη της Επιτροπής, παράλληλα με την 
εφαρμογή του προγράμματος, στα ευρωπαϊκά δίκτυα μη κυβερνητικών 
οργανώσεων, μερικές από τις οποίες έχουν εξάλλου άμεση σχέση με το 
πρόγραμμα ως εταίροι ή χειριστές τοπικών σχεδίων. 
Αξίζει επίσης; να σημειωθεί ότι η Επιτροπή ενθάρρυνε τη συμμετοχή των 
σχεδίων του προγράμματος "Φτώχεια 3" σε ορισμένες άλλες κοινοτικές 
ενέργειες, ιδίως τα προγράμματα κοινοτικών πρωτοβουλιών που έχουν 
αναληφθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (κυρίως NOW και 
HORIZON). Ασφαλώς θα πρέπει να ενισχυθεί η συνεργεία μεταξύ του 
προγράμματος και των άλλων αυτών πρωτοβουλιών, έστω και αν οι στόχοι και 
οι κανόνες που ισχύουν για ένα πρόγραμμα διαφέρουν από αυτούς που ισχύουν 
για τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Η εμπειρία από το πρόγραμμα "Φτώχεια 3" 
επιβεβαιώνει πάντως ότι τα προγράμματα μπορούν χάρη στον πειραματικό τους 
χαρακτήρα και το βαθμό προετοιμασίας τους' να λειτουργήσουν αποφασιστικά 
ως στοιχεία τόνωσης. 
(11) COM(92) 542 τελικό, σ. 26. 
- 85 -
Μέρος V - ΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΟΥ 
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της παρούσας έκθεσης η Επιτροπή επεδίωξε ευρεία 
συνεννόηση με το σύνολο των συντελεστών του προγράμματος. Τα σχέδια, οι URD 
και η Κεντρική μονάδα συνέβαλαν ενεργά στην αξιολόγηση της προόδου που έχει 
σημειώσει το πρόγραμμα, ιδίως με τις αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις τους και με 
τη συμμετοχή τους στο σεμινάριο της HUELVA. Τα μέλη της συμβουλευτικής 
επιτροπής κλήθηκαν να εκφράσουν την άποψη των κρατών μελών σχετικά με τα 
πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες του προγράμματος. Γενικότερα, η προετοιμασία 
του συνεδρίου της Κοπεγχάγης και του σεμιναρίου της σχετικά με τους δυνατούς 
προσανατολισμούς ενός; νέου προγράμματος συνέβαλαν σ'αυτή την αξιολόγηση του 
τρέχοντος προγράμματος. 
Από τις διάφορες αυτές ανταλλαγές και συζητήσεις προέκυψε μεγάλη σύγκλιση 
απόψεων όσον αφορά τα βασικά διδάγματα που μπορούν να συναχθούν στο εξής από 
την εμπειρία του προγράμματος "Φτώχεια 3". Αυτά τα διδάγματα αφορούν την 
εγκυρότητα των αρχών που επελέγησαν στο πρόγραμμα (παράγραφος 1), την 
αποτελεσματικότητα του τρόπου διαχείρισης και δραστηριοποίησης (παράγραφος 2) 
και τέλος την απήχηση του προγράμματος, δηλαδή την ειδική προστιθέμενη αξία 
ενός τέτοιου προγράμματος (παράγραφος 3). 
1. Η επικύρωση των βασικών αρχών του προγράμματος 
Κοινό στοιχείο των σχεδίων του προγράμματος είναι ότι υιοθετούν μια 
προσέγγιση καταπολέμησης της φτώχειας που στηρίζεται στις αρχές της 
εταιρικής σχέσης, του πολυδιάστατου χαρακτήρα και της συμμετοχής. Οι αρχές 
αυτές εφαρμόζονται κατ'αρχάς στις πρότυπες ενέργειες· σε πολλές 
περιπτώσεις όμως τις έχουν ενσωματώσει στη δράση τους και οι πρωτοβουλίες 
καινοτόμου χαρακτήρα. Το πρόγραμμα στο σύνολο του μπορεί στο εξής να 
θεωρείται πειραματισμός σχετικά με την εγκυρότητα αυτών των αρχών και με 
τη δυνατότητα να εφαρμόζονται λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας των 
τοπικών και εθνικών πλαισίων. 
Η εταιρική σχέση εμφανίζεται ως το ισχυρό σημείο του προγράμματος. Είναι 
ασφαλώς και αυτό που συγκέντρωσε τη μεγαλύτερη προσοχή, έστω και αν αυτό 
συνέβη κάποτε εις βάρος των άλλων δύο βασικών αρχών. 
Τα σχέδια δημιούργησαν οργανωτικές δομές και νέες μορφές παρέμβασης που 
αποτελούν από μόνες τους ερέθισμα για την εξέλιξη των οργανισμών και των 
ενώσεων που συμμετέχουν στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού 
(εθνικές και τοπικές αρχές, μη κυβερνητικές οργανώσεις, κοινωνικοί εταίροι 
κ.λπ. ) . 
Ετσι η έννοια της εταιρικής σχέσης εμφανίζεται ως ένα μέσο που μας 
επιτρέπει να ελπίζουμε ότι το πρόγραμμα θα έχει αποτελέσματα που θα 
διαρκέσουν πέρα από την πενταετία της εφαρμογής του. Η αρχή της εταιρικής 
σχέσης, η οποία είχε ήδη υιοθετηθεί σε άλλα εθνικά προγράμματα και κάποτε 
πολύ πριν από το πρόγραμμα "Φτώχεια 3", προξένησε μεγάλο ενδιαφέρον εκ 
μέρους φορέων κάποιων χωρών οι οποίες μέχρι σήμερα δεν την είχαν 
επικαλεστεί καθόλου. Πρέπει ασφαλώς να δοθεί στην έννοια αυτής της αρχής 
όλο της το εύρος και να αποφευχθεί ο εκφυλισμός της σε απλή στερεότυπη 
φράση που θα περιοριζόταν στην εμφάνιση με νέα "αμφίεση" παραδοσιακών 
οργανωτικών μεθόδων. Αλλά ακριβώς το πρόγραμμα "Φτώχεια 3" επιτρέπει 
σταδιακή εξέταση, με βάση την πείρα, της καταλληλότητας αυτής της αρχής 
στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και εφαρμογής των ενεργειών. 
- 86 -
Η σημασία που αποδίδεται στον πολυδιάστατο χαρακτήρα του κοινωνικού 
αποκλεισμού και της φτώχειας αυξάνεται αναμφισβήτητα όσο εξελίσσεται το 
πρόγραμμα. Ασφαλώς οι πρόοδοι που έχουν παρατηρηθεί σ'αυτόν τον τομέα 
είναι περισσότερο άνισες: μολονότι όλα τα σχέδια αποσκοπούν στο να 
ενθαρρύνουν την οικονομική και ταυτόχρονα κοινωνική ενσωμάτωση των πλέον 
στερημένων και προσπαθούν να λάβουν υπόψη διάφορες διαστάσεις του 
κοινωνικού αποκλεισμού, δεν υπήρξαν πάντοτε σε θέση να καθορίσουν ή να 
εφαρμόσουν τόσο συνεπείς και σφαιρικές μεθόδους όσο θα έπρεπε. Αξίζει να 
σημειωθεί σχετικά ότι η συνοχή μιας τέτοιας μεθόδου μπορεί να οικοδομηθεί 
μόνο για συγκεκριμένες ενότητες αρκετά περιορισμένες: τα σχέδια που 
αφορούν έναν αχανή τομέα, ανομοιογενή από κοινωνικής πλευράς και/ή χωρίς 
διοικητική ενότητα είναι περισσότερο εκτεθειμένα στον κίνδυνο καταμερισμού 
των προσπαθειών και κατακερματισμού των δραστηριοτήτων. Πέρα από το αν 
υπάρχει συμφωνία σχετικά με την εγκυρότητα της αρχής του πολυδιάστατου 
χαρακτήρα της δράσης, πρέπει να συνεχιστεί ο προβληματισμός σχετικά με τις 
λεπτομέρειες εφαρμογής της με βάση την εμπειρία από τα σχέδια, ιδίως 
προκειμένου να εκτιμηθεί καλύτερα η ιδιαιτερότητα τόσο των τοπικών 
πλαισίων (αγροτικό/αστικό περιβάλλον π.χ.) όσο και των εθνικών πλαισίων 
(π.χ. χώρα του Βορρά, χώρα του Νότου). 
Ρήξη με την επικρατούσα πολιτική και νοοτροπία ότι οι πλέον στερημένες 
πληθυσμιακές μονάδες έχουν μόνο δευτερεύοντα ρόλο και αναγωγή τους σε 
ισότιμους εταίρους... Πέρα από αρχή δράσης, η συμμετοχή αποτελεί πρόκληση 
για τα σχέδια και το πρόγραμμα. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το ότ ι η 
εφαρμογή αυτού του στόχου είναι προβληματική: είναι ασφαλώς ευκολότερο να 
δημιουργηθούν εξοπλισμός ή υπηρεσίες από το να ενισχυθεί η ικανότητα 
αυτοοργάνωσης των λιγότερο ευνοημένων ομάδων είναι αναπόφευκτο οι 
συντελεστές ενός σχεδίου να μπαίνουν στον πειρασμό να θεωρούν το σχέδιο 
"ιδιοκτησία" τους, με κίνδυνο να ξεχνούν εκείνους στους οποίους 
απευθύνονται και των οποίων οι προσδοκίες δεν συμπίπτουν ποτέ ακριβώς με 
τις δικές τους. 
Αν και η εφαρμογή της αρχής της συμμετοχής είναι ακόμη περιορισμένη σε 
μεγάλο αριθμό σχεδίων, σημειώθηκαν στο πρόγραμμα οι σχετικές πρόοδοι, 
ιδίως στις περιπτώσεις που τα σχέδια αφορούν περιορισμένες ομάδες και 
μπόρεσαν να δραστηριοποιήσουν τους ενδιαφερομένους και να τους κατευθύνουν 
σε συγκεκριμένους και απτούς στόχους. Οι πρόοδοι αυτές είναι συχνότερες 
εκεί που οι εθνικές παραδόσεις είναι πιο πρόσφορες για αυτοοργάνωση και 
όπου οι διάφοροι οργανισμοί ξεπέρασαν τις αντιζηλίες και τις συγκρούσεις 
της εξουσίας. Εξάλλου, φαίνεται ότι είναι σημαντικότερες στα σχέδια που 
αναγνωρίζουν, στην εσωτερική τους οργάνωση (δηλαδή εντός των λειτουργικών 
ομάδων και στις σχέσεις μεταξύ αυτών των ομάδων και των εταίρων τους), ότι 
η συμμετοχή αποτελεί αποφασιστική αξία για την ποιότητα της δράσης. 
Το γεγονός ότι επιβεβαιώθηκε η καταλληλότητα των αρχών του προγράμματος 
οφείλεται γενικά και στο ότι το σύνολο των συντελεστών ασπάστηκε 
προοδευτικά την πορεία του προγράμματος. Με άλλα λόγια διότι οι 
συντελεστές του δέχθηκαν να συμμετάσχουν σε μια κοινή δυναμική η οποία 
απαιτούσε ειδικότερα βούληση για καινοτομίες και πειραματισμούς, 
ενδιαφέρον για ποιότητα στη σχεδίαση και τον προγραμματισμό της ενέργειας, 
προσοχή στην αξιολόγηση και τη μεταφορά των εμπειριών. 
- 87 -
Η προσχώρηση σ'αυτήν την πορεία δεν υπήρξε ασφαλώς άμεση και καθολική και 
πρέπει διαρκώς να εδραιώνεται: στην περίπτωση των περισσότερων σχεδίων, η 
αίτηση συμμετοχής στο πρόγραμμα ξεκινούσε αρχικά από την αναζήτηση 
οικονομικής ενίσχυσης, κάτι το οποίο είναι κατά τα άλλα θεμιτό, και όλοι 
οι συντελεστές δεν ήταν έτοιμοι, αρχικά, να εμπλακούν στη συνολική 
δυναμική του προγράμματος. Αυτό εξηγεί σε κάποιο βαθμό τις δυσκολίες που 
συνάντησαν τα σχέδια σχετικά με τη διάρθρωση της εταιρικής σχέσης, σχετικά 
με την καταβολή των κεφαλαίων συγχρηματοδότησης ή σχετικά με την 
πραγματική εφαρμογή αυτοαξιολόγησης. Αυτό εξηγεί επίσης και τη σημασία του 
έργου που χρειάστηκε να εκτελέσουν οι επικεφαλής των σχεδίων, οι μονάδες 
τεχνικής βοήθειας και η Επιτροπή προκειμένου να εξηγήσουν διάφορα 
στοιχεία, να πείσουν ή να υποστηρίξουν ορισμένους θεσμικούς εταίρους. Δεν 
πρέπει να υποτιμώνται αυτές οι δυσκολίες: ορισμένα σχέδια εξακολουθούν να 
είναι ευάλωτα, ορισμένα άλλα διέκοψαν εκ των πραγμάτων ή μείωσαν πάρα πολύ 
τη δραστηριότητα τους κατά τη διάρκεια μερικών μηνών και ένα από αυτά 
χρειάστηκε να κλείσει τελείως. Ούτε και πρέπει όμως να υπερεκτιμάται η 
σημασία τους: η συνολική ποιότητα των σχεδίων αναγνωρίζεται ευρύτατα και η 
κινητοποίηση των συντελεστών τους στη δυναμική του προγράμματος είναι πολύ 
μεγάλη, όπως φαίνεται κυρίως από τη συμμετοχή τους στη δραστηριοποίηση σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο και γενικότερα στον κοινοτικό προβληματισμό για την 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. 
2. Οι τρόποι διαχείρισης; και δραστηριοποίησης 
Για να εξασφαλίσει την εφαρμογή του προγράμματος, η Επιτροπή θέσπισε δομές 
τεχνικής βοήθειας σε εθνικό επίπεδο (URD) και σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
(Κεντρική μονάδα). Τα καθήκοντα που τους ανατέθηκαν είναι ουσιαστικά η 
διοικητική και χρηματοοικονομική διαχείριση των καταβαλλόμενων 
επιχορηγήσεων, η υποστήριξη για την ανάπτυξη των σχεδίων και την 
αυτοαξιολόγηση τους, η γενική δραστηριοποίηση του προγράμματος και ο 
συντονισμός των συνιστωσών και των δραστηριοτήτων του (αξιολόγηση, 
διακρατικές ανταλλαγές, έρευνα, δημοσιεύσεις). Αν ληφθούν υπόψη οι 
χρονικοί περιορισμοί, και τα προβλήματα διαχείρισης και κόστους που 
επιβάρυναν το πρόγραμμα, τα καθήκοντα αυτά εκτελέστηκαν ικανοποιητικά στο 
σύνολο τους· ωστόσο θα μπορούσαν να γίνουν βελτιώσεις για να αυξηθεί η 
αποτελεσματικότητα τους. 
Τα καθήκοντα τεχνικής βοήθειας είναι πολυποίκιλα και απαιτούν από όσους 
είναι επιφορτισμένοι με αυτά τα καθήκοντα μεγάλη ικανότητα προσαρμογής, 
σχετικά πολυσχιδείς ικανότητες και επιβεβαιωμένη πείρα. Εξάλλου 
εξελίσσονται καθώς αναπτύσσεται το πρόγραμμα. Στο στάδιο της εκκίνησης η 
προσοχή είχε στραφεί κυρίως στην επίλυση προβλημάτων διοικητικής και 
χρηματοοικονομικής φύσεως τα οποία εμπόδιζαν τη διάρθρωση των σχεδίων και 
στην εδραίωση της συνοχής και της ίδιας της ταυτότητας του προγράμματος. 
Κατά τη φάση της σταθεροποίησης, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, εντάθηκαν 
οι διακρατικές ανταλλαγές και έγινε περισσότερο αισθητή η ανάγκη 
εμβάθυνσης του προβληματισμού σχετικά με τις αρχές του προγράμματος. Στην 
τελική φάση του προγράμματος, το ζήτημα της διαιώνισης των σχεδίων και της 
διενέργειας αυστηρής αξιολόγησης θα αποκτήσουν ασφαλώς μεγαλύτερη σημασία. 
- 88 
Τα μέτρα που υιοθετήθηκαν για τη διοικητική και τη χρηματοοικονομική 
διαχείριση του προγράμματος επέτρεψαν στην Επιτροπή να ενημερώνεται 
διαρκώς σχετικά με την εξέλιξη των σχεδίων και τις δυσκολίες που 
αντιμετώπισαν αυτά, ιδίως σε ό,τι αφορά τη συγχρηματοδότηση. Πέρα από 
αυτές τις δυσκολίες και λαμβανομένων υπόψη τόσο των προσπαθειών που 
καταβλήθηκαν στα πλαίσια των σχεδίων όσο και των προσπαθειών της Επιτροπής 
και της Κεντρικής Μονάδας, η ποιότητα της διαχείρισης βελτιώθηκε αισθητά 
στα σχέδια και επεβλήθη ως μια από τις συνιστώσες και ένα από τα 
αποκαλυπτικά στοιχεία της ποιότητας της δράσης τους. 
Η άμεση υποστήριξη προς τα σχέδια, την οποία εξασφάλισαν τα μέλη των URD, 
υπήρξε αξιόλογη και επέτρεψε να σημειωθούν σημαντικές πρόοδοι σε διάφορες 
χώρες σε ό,τι αφορά την αυτοαξιολόγηση και τη διάρθρωση μεταξύ των σχεδίων 
και των εθνικών πρωτοβουλιών. Η αποτελεσματικότητα αυτής της υποστήριξης 
ήταν περισσότερο άνιση όσον αφορά τα σχέδια που αντιμετώπισαν μεγάλες 
εσωτερικές δυσκολίες ή χρόνια προβλήματα συγχρηματοδότησης και θα ήταν 
ασφαλώς επωφελής; η πιο ενεργός συμμετοχή των μελών των URD στην επίλυση 
αυτών των προβλημάτων. 
Η δραστηριοποίηση του προγράμματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει τα 
πλεονεκτήματα της και πρέπει ιδίως να αναφερθεί η επιβεβαίωση της συνοχής 
του προγράμματος και η προβολή των κεκτημένων του: η επιτυχία των ετήσιων 
σεμιναρίων και η ποιότητα των δημοσιεύσεων είναι ένα καλό σχετικό 
παράδειγμα. Εξάλλου επετεύχθησαν ουσιαστικές πρόοδοι στην προετοιμασία και 
την παρακολούθηση των διακρατικών ανταλλαγών και η εφαρμογή της 
επιμορφωτικής δράσης των επικεφαλής των σχεδίων φαίνεται ελπιδοφόρα. Από 
την άλλη πλευρά όμως η συνολική αξιολόγηση του προγράμματος πάσχει, λόγω 
της προτεραιότητας που δόθηκε στην αυτοαξιολόγηση των σχεδίων και της 
εξωτερικής συνθετικής παρουσίας αυτών των αυτοαξιολογήσεων, που βρίσκεται 
σε εξέλιξη, ιδίως όσον αφορά την ανάλυση σε βάθος των αρχών και των 
εννοιών του προγράμματος. Ομοίως πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για την 
καλύτερη ενσωμάτωση στη δυναμική του προγράμματος της ερευνητικής 
συνιστώσας, η οποία σκοπίμως περιορίστηκε λόγω των προτεραιοτήτων που 
καθορίστηκαν από το Συμβούλιο, αλλά σχετικά με την οποία όλοι οι 
συντελεστές του προγράμματος αναγνώρισαν ότι χρειάζεται ενίσχυση. 
Η εκτέλεση αυτών των καθηκόντων απαίτησε τη συμμετοχή τόσο της Κεντρικής 
μονάδας όσο και των μελών των URD. Η γεωγραφική κατανομή των συντελεστών 
και το γεγονός ότι κατά το μεγαλύτερο μέρος εργάζονται με καθεστώς μερικής 
απασχόλησης είχε κάποτε αρνητικές συνέπειες στη συνοχή και την 
αποτελεσματικότητα των δομών τεχνικής βοήθειας και ίσως θα ήταν χρήσιμο να 
εξεταστούν, για κάποιο άλλο πρόγραμμα, εναλλακτικές μορφές, έστω και αν 
είναι δαπανηρότερες, ιδίως όσον αφορά την Κεντρική Μονάδα. Εξάλλου, οι 
ποικιλία των σχεδίων και γενικότερα η πολυπλοκότητα του προγράμματος 
έθεσαν κάποτε τις ομάδες τεχνικής βοήθειας ενώπιον προσδοκιών ή αιτημάτων 
που ήταν δύσκολο να συμβιβαστούν. Ωστόσο, η συνεργασία μεταξύ των 
ενδιαφερόμενων φορέων επέτρεψε την αντιμετώπιση των ενδεχόμενων δυσκολιών. 
Η Επιτροπή συνέβαλε στην ενίσχυση αυτής της συνεργασίας, ιδίως με την 
έντονη παρουσία: της στη διαχείριση και τη δραστηριοποίηση του 
προγράμματος. 
- 89 -
3. Συμπέρασμα: απήχηση του προγράμματος 
Σύμφωνα με την παρούσα έκθεση, συνάγονται ορισμένα συμπεράσματα όσον αφορά 
την απήχηση του προγράμματος, τα οποία επιβεβαιώνουν κυρίως τη χρησιμότητα 
των ειδικών προγραμμάτων με τα οποία η Κοινότητα υποστηρίζει τις 
καινοτομίες στον κοινωνικό τομέα. 
Γενικά, το πρόγραμμα τόνωσε το διάλογο σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό 
στα κράτη μέλη και στην Κοινότητα. Στα κράτη μέλη η συμβολή αυτή ήταν 
άνιση, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, αλλά αναγνωρίζεται ευρέως: στα πλαίσια 
ορισμένων σχεδίων εκπονήθηκαν μεθοδολογικά μέσα που χρησιμεύουν σε όσους 
παρεμβαίνουν ενεργά σε άλλους τομείς· άλλα σχέδια συνέβαλαν στη δημιουργία 
δικτύων ανταλλαγής που συνδέουν τοπικές αρχές, μη κυβερνητικές οργανώσεις 
και τους κοινωνικούς εταίρους· άλλα σχέδια τροφοδότησαν τον προβληματισμό 
στον διοικητικό τομέα με στόχο την αναδιάρθρωση ορισμένων κοινωνικών 
πολιτικών γενικότερα, οι αρχές του προγράμματος απηχούνται στους 
προσανατολισμούς που επικυρώθηκαν στις εθνικές πολιτικές διαφόρων κρατών 
μελών και θεσπίστηκαν πολλά υποσχόμενες μορφές συνεργασίας, τουλάχιστον 
στις χώρες όπου κατευθύνσεις του προγράμματος μεταφέρονται και στην εθνική 
σκηνή από τις οικείες διοικήσεις ή από τις οργανωτικές επιτροπές των ίδιων 
των σχεδίων. Οι διαπιστώσεις αυτές είναι ενθαρρυντικές. Πρέπει πράγματι να 
υπενθυμιστεί ότι το πρόγραμμα δεν είναι ιδιαίτερα φιλόδοξο και ότι 
συντίθεται από τοπικά σχέδια, των οποίων η σύνδεση με το διάλογο ή τις 
πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο ήταν συχνά, τουλάχιστον αρχικά, σχετικά 
χαλαρή ή τυχαία. 
Το πρόγραμμα αποτελεί επίσης για την Κοινότητα χειροπιαστή έκφραση της 
δυνατής συμβολής της στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Η πείρα 
που αποκομίστηκε από τα σχέδια ενέπνευσε ήδη ορισμένες κοινοτικές 
πρωτοβουλίες σ'αυτόν τον τομέα, ιδίως την προετοιμασία της ανακοίνωσης την 
οποία ενέκρινε η Επιτροπή στις 23 Δεκεμβρίου 1992. Αποτελεί επίσης μια από 
τις συνιστώσες του προβληματισμού στην τρέχουσα φάση όσον αφορά τη συμβολή 
των Διαρθρωτικών Ταμείων στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. 
Συμφωνεί σε πολλά σημεία με τις ανησυχίες που εκφράζονται στο πλαίσιο του 
μόνιμου διαλόγου που αναπτύσσει η Επιτροπή με τις μη κυβερνητικές 
οργανώσεις και πιο πρόσφατα με τους κοινωνικούς εταίρους. 
Σ'αυτό το πλαίσιο, η συμβολή του προγράμματος τείνει κατά τα άλλα να 
παρουσιάσει εξέλιξη: όταν σχεδιάστηκε το πρόγραμμα "Φτώχεια 3" αποτελούσε 
στην ουσία τη μοναδική κοινοτική πρωτοβουλία που αφορούσε ειδικά τη 
φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό(^) και, καθώς ήταν η άμεση συνέχεια 
του δεύτερου ευρωπαϊκού προγράμματος συνιστούσε και μόνο με την ύπαρξη του 
πολιτικό δείγμα της βούλησης της Κοινότητας να συμβάλει στις προσπάθειες 
που καταβάλλονται στα κράτη μέλη, αν όχι με ιδιαίτερα φιλόδοξο τρόπο, 
τουλάχιστον με μέλημα την εξασφάλιση της συνέχειας· σήμερα το πρόγραμμα 
εντάσσεται σε ένα ποικίλο σύνολο πρωτοβουλιών και αναμένεται στο εξής να 
συμβάλει στη δημιουργία τεχνογνωσίας και στην εξεύρεση μεθόδων ορθής 
πρακτικής που να επιδέχονται μεταφορά σε άλλα κράτη μέλη. Εχει μεγάλη 
σημασία σχετικά με αυτό το σημείο ότι πολυάριθμοι φορείς δίνουν μεγάλη 
προσοχή στην εμβάθυνση σε σχεδιαστικά και μεθοδολογικά ζητήματα. 
Αντιστοίχως, το πρόγραμμα θα μπορέσει να συμβάλει καλύτερα στην προώθηση 
της προοπτικής μιας Ευρώπης που θα ευνοεί την αλληλεγγύη με την εδραίωση 
των κεκτημένων του. 
(12) εκτός από την επισιτιστική βοήθεια που χορηγήθηκε στο πλαίσιο των 
χειμερινών εκστρατειών. 
Παράρτημα 1 - 90 -
Συνοπτικά στατιστικά στοίχε ία σχετικά με τα σχέδια του 
προγράμματος "Φτώχεια 3" 
Οι δημοσιεύσεις του προγράμματος "Φτώχεια 3" και ιδίως οι εκθέσεις και τα 
έγγραφα της Κεντρικής μονάδας του προγράμματος δίνουν πολλά ποσοτικά και 
ποιοτικά στοιχεία σχετικά με τα σχέδια. Εξάλλου ένα περιγραφικό ευρετήριο 
αυτών των σχεδίων δημοσιεύεται και ενημερώνεται τακτικά. Ετσι οι παρακάτω 
πίνακες παρουσιάζουν μόνο μερικά από τα χαρακτηριστικά των σχεδίων του 
προγράμματος. 
Χαρακτηριστικά των περιοχών δράσης των πρότυπων ενεργειών 
Αριθμός Λιγότεροι από 20.000 έως 
κατοίκων 20.000 κάτ. 50.000 κάτ 50.000 κατ 
και άνω Σύνολο 
Αγροτική 
περιοχή 
Αστική 
περιοχή 10 26 
Περιφέρε ια 
στην οποία 
υπάρχουν και 
αστικές και 
αγροτικές 
περιοχές 
Σύνολο 13 12 11 36 
Πηγή: Κεντρική μονάδα του προγράμματος "Φτώχεια 3" 
Σημείωση: Στο σύνολο των πρότυπων ενεργειών (36 και όχι 29) λαμβάνεται 
υπόψη το γεγονός ότι 3 πρότυπες ενέργειες παρεμβαίνουν σε 
διάφορες περιοχές. 
- 91 -
Διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού που απαντούν στις περιοχές δράσης των 
σχεδίων και συνυπολογισμός τους από αυτά 
Πρόβλημα για το οποίο Αριθμός σχεδίων των 
πρόκειτα ι οποίων η περιοχή πλήττεται 
ιδιαίτερα από αυτό το 
πρόβλημα 
Ανεργία των νέων 37 
Μακροχρόνια ανεργία 37 
Κρίση των αστικών 
κέντρων 19 
Αστικές ζώνες και 
κατοικίες χωρίς 25 
ανέσεις και με 
ελάχιστο εξοπλισμό 
Υποανάπτυξη της 8 
επαρχ ίας 
Αποδημ ία 12 
Μετανάστευση 19 
Διάκριση λόγο 
εθνότητας 20 
Βιομηχανική παρακμή, 
οικονομική αναδιάρθρωση 26 Αριθμός σχεδίων 
των οποίων η δράση 
αφορά κυρίως αυτό 
το πρόβλημα 
23 
27 
12 
17 
4 
9 
13 
17 
Πηγή: Κεντρική μονάδα του προγράμματος "Φτώχεια 3" 
Σημείωση: Δεδομένα που αφορούν όλα τα σχέδια δηλ. 48 περιοχές 
συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων που παρεμβαίνουν σε διάφορες 
συγκεκριμένες και ξεχωριστές περιοχές· πρέπει να σημειωθεί ότι 
ορισμένες πρωτοβουλίες καινοτόμου χαρακτήρα δεν αναπτύσσουν τη 
δραστηριότητα τους σε σχέση με κάποια συγκεκριμένη περιοχή. 
- 92 -
Φύση και προέλευση των σχεδίων του προγράμματος "Φτώχεια 3" 
Η συνέχιση των δραστηριοτήτων που υπήρχαν ήδη το 1990 5 
και στις οποίες συμμετέχουν οι ίδιοι (ή σχεδόν οι ίδιοι) 
εταίροι 
Η ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων από τους ίδιους (ή σχεδόν τους 
ίδιους) εταίρους 5 
Η επέκταση υπάρχουσας εταιρικής σχέσης, με τη συμμετοχή νέων 
εταίρων και την ανάληψη νέων δραστηριοτήτων 18 
Η δημιουργία εντελώς νέας εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη 
νέων δραστηριοτήτων 16 
Δεν υπήρξε απάντηση 1 
Σύνολο 45 
Πηγή: Κεντρική μονάδα του προγράμματος "Φτώχεια 3" 
Σημείωση: Στο σύνολο των 45 σχεδίων λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι 
ορισμένα σχέδια αναπτύσσουν τη δραστηριότητα τους σε δύο ή τρεις 
ξεχωριστές συγκεκριμένες περιοχές. 
Εταίροι που συμμετέχουν στις οργανωτικές επιτροπές των σχεδίων 
Τοπικές και περιφερειακές δραστηριότητες 116 
Εθνικές δραστηριότητες και κυβερνητικές οργανώσεις 35 
Μη κυβερνητικές οργανώσεις 108 
(εκ των οποίων οργανώσεις των δήμων και τοπικών ομάδων) (53) 
Κοινωνικοί εταίροι 31 
(εκ των οποίων οργανώσεις εργοδοτών - επιχειρήσεων) (21) 
(εκ των οποίων συνδικαλιστικές οργανώσεις) (10) 
Διάφοροι 48 
(εκ των οποίων πανεπιστήμια, ερευνητικοί οργανισμοί) (21) 
338 
Πηγή: Κεντρική μονάδα του προγράμματος "Φτώχεια 3' 
Σημείωση: Πίνακας που καταρτίστηκε με βάση τα στοιχεία σχετικά με το 
σύνολο των σχεδίων πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι δεν 
συγκροτήθηκε για όλες τις πρωτοβουλίες καινοτόμου χαρακτήρα 
οργανωτική επιτροπή με τη συμμετοχή διαφόρων κοινωνικών εταίρων. 
- 93 -
Παράρτημα 2 - Στατιστικές εργασίες στο πλαίσιο του προγράμματος "Φτώχεια 3" 
1. Ενας από τους στόχους του προγράμματος "Φτώχεια 3" είναι να συμβάλει στη 
βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τη φτώχεια, ιδίως με την τακτική 
συγκέντρωση συγκρίσιμων δεδομένων όσον αφορά την έκταση της, τα 
χαρακτηριστικά της και την εξέλιξη της στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με αυτό το 
στόχο και μέσα στα όρια των διατιθέμενων μέσων από το Συμβούλιο, το 
πρόγραμμα συμβάλλει στη διεξαγωγή ερευνητικών εργασιών σχετικά με τη 
φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Σε αυτό το πλαίσιο η Επιτροπή 
υποστήριξε την εκτέλεση ερευνητικών εργασιών στατιστικής φύσεως, για την 
οποία ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός ανέρχεται σε 2,75 εκ. ECU για τη 
συνολική διάρκεια του προγράμματος (1989-94). 
2. Οι αναληφθείσες έρευνες ανταποκρίνονται κυρίως σε δύο στόχους: αφενός 
συμβολή στην ανάλυση του φαινομένου της φτώχειας το οποίο εξετάζεται υπό 
το πρίσμα των οικονομικών πόρων, προκειμένου να καταρτιστούν συγκρίσιμα 
δεδομένα για το σύνολο των κρατών μελών και να διευκρινιστούν οι τάσεις 
των πρόσφατων και τρεχουσών εξελίξεων του φαινομένου· αφετέρου, συμβολή 
στην ανάλυση του φαινομένου της φτώχειας το οποίο εξετάζεται ως προς τον 
πολυδιάστατο χαρακτήρα του, προκειμένου ιδίως να ξεπεραστούν τα εγγενή 
εμπόδια της προσέγγισης με βάση μόνο τη χρηματοοικονομική του διάσταση. 
3. Οι εν λόγω έρευνες συνίστανται σε μεγάλο βαθμό στη βελτίωση της 
χρησιμοποιούμενης μεθοδολογίας στη στατιστική ανάλυση της φτώχειας: 
αφορούν κυρίως την εναρμόνιση των δεδομένων που απαιτούνται για την 
αναγωγή τους σε συγκρίσιμη βάση, τη σημασία και τις συνέπειες των διαφόρων 
συμβάσεων και ορισμών σχετικά με τις μονάδες μέτρησης και τους ποσοτικούς 
δείκτες του φαινομένου, τη συμβολή της προσέγγισης των στατιστικών πηγών 
και των διοικητικών πηγών και τις δυνατότητες δημιουργίας οικονομετρικού 
μοντέλου των παρατηρούμενων εξελίξεων. 
4. Αυτές οι ερευνητικές εργασίες εντάσσονται στο πλαίσιο ενός μεσοπρόθεσμου 
προγράμματος και δεν πρέπει να θεωρείται ότι έχουν ολοκληρωθεί. Πέρα από 
την καθαρά μεθοδολογική συμβολή τους, έχουν ήδη δώσει κάποια αποτελέσματα. 
Αυτά τα αποτελέσματα όμως έχουν κενά και ανακρίβειες, που αυτή τη στιγμή 
υφίστανται συμπληρωματική επεξεργασία. Και οι καθαρά μεθοδολογικές 
προτάσεις απαιτούν λεπτομερέστερη εξέταση, ιδίως προκειμένου να 
προσδιοριστούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα εναλλακτικών επιλογών όσον 
αφορά τις πηγές πληροφόρησης, τους στατιστικούς δείκτες και τις 
διαδικασίες επεξεργασίες δεδομένων. 
5. Κατά την περίοδο 1989-93, η προτεραιότητα είχε δοθεί στην ανάλυση της 
φτώχειας και εξεταζόταν υπό το πρίσμα των οικονομικών πόρων. Σύμφωνα με τα 
συμπεράσματα προηγούμενων ερευνών και ιδίως με τις εργασίες ενός διεθνούς 
σεμιναρίου που είχε συγκληθεί σχετικά με αυτό το ζήτημα το 1989 στο 
Noordwijk (Κάτω Χώρες), οι αναληφθείσες έρευνες αποσκοπούσαν στη βελτίωση 
της αξιοποίησης των ερευνών σχετικά με τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών 
(Ε.Β.Μ.) (Household Budget surveys) τις οποίες είχαν διενεργήσει κατά 
περιόδους τα εθνικά ινστιτούτα στατιστικής. 
Καθώς οι έρευνες αυτές είχαν σχεδιαστεί για να συμβάλουν στη γνώση του 
δείκτη τιμών, δεν ενδείκνυνται ιδιαίτερα για την ανάλυση της φτώχειας και 
παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες από αυτή την άποψη. Εξάλλου 
πραγματοποιήθηκαν με διαφορετική περιοδικότητα, συνήθως κάθε 5 χρόνια. 
Αποτελούν πάντως προς το παρόν τη λιγότερο κακή από τις διαθέσιμες 
συγκρίσιμες πηγές πληροφοριών. 
- 94 -
6. Οι ερευνητές και οι στατιστικοί επιστήμονες που λαμβάνουν μέρος σε αυτές 
τις εργασίες είχαν πρόσβαση στα ατομικά δεδομένα αυτών των ερευνών. Και 
εδώ βρίσκεται ένα σημαντικό πλεονέκτημα και μια αποφασιστική πρόοδος για 
την ανάλυση: οι προηγούμενες συγκριτικές εργασίες βασίζονταν σε 
συγκεντρωτικά στοιχεία, που συγκεντρώθηκαν στο επίπεδο των δεκατημορίων 
των στατιστικών κατανομών, πράγμα που επέβαλλε επισφαλείς υπολογισμούς 
κατά προσέγγιση. Εξάλλου ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στοιχεία ερευνών 
που είχαν διεξαχθεί το ίδιο έτος (1988) ή γύρω στο ίδιο έτος (1987, 1989 ή 
1990), και επομένως να αποφευχθεί η προσφυγή σε αβέβαιες παρεκβολές. 
Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι η ποιότητα των εθνικών ερευνών σχετικά με 
τον οικογενειακό προϋπολογισμό είναι πολύ άνιση, ιδίως όσον αφορά το 
μέγεθος και την αντιπροσωπευτικότητα των δειγμάτων τους, και ότι οι 
χρησιμοποιούμενοι ορισμοί σ'αυτές τις έρευνες, ιδίως σχετικά με τις 
στεγαστικές δαπάνες και τα στεγαστικά επιδόματα, δεν έχουν εναρμονιστεί 
σωστά ώστε να εξασφαλιστεί η συγκρισιμότητα των δεδομένων και η συμφωνία 
τους με τα δεδομένα που προτείνουν οι διοικητικές έρευνες και οι 
στατιστικές των εθνικών λογαριασμών. 
7. Πέρα από το έργο σχετικά με τη διάθεση των δεδομένων, οι εργασίες που 
πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου 1989-93 ήταν οι εξής: 
α) μελέτη σχετικά με τη φτώχεια στα κράτη μέλη, γύρω στο 1988, όσον 
αφορά τα όρια της σχετικής φτώχειας τα οποία χαρακτηρίζονται ως 
"αντικειμενικά", δηλαδή προκύπτουν από τη στατιστική κατανομή, με 
βάση την εκμετάλλευση των ατομικών δεδομένων των ερευνών σχετικά με 
τον οικογενειακό προϋπολογισμό, 
β) μελέτη σχετικά με τη μεθοδολογική συμβολή των τρόπων προσέγγισης της 
φτώχειας που χαρακτηρίζονται ως "υποκειμενικοί", δηλαδή που λαμβάνουν 
υπόψη τη γνώμη των νοικοκυριών σχετικά με τους απαραίτητους πόρους 
για μία αξιοπρεπή ζωή, 
γ) μελέτη διερεύνησης σχετικά με τη σύζευξη των δεδομένων που προέκυψαν 
από στατιστικές μελέτες και από διοικητικές μελέτες, 
δ) μελέτη σκοπιμότητας σχετική με την άμεση μέτρηση της φτώχειας σε 
σχέση με την κατανάλωση ορισμένων αγαθών ή υπηρεσιών, που αποτελεί 
μια πρώτη συμβολή, που περιορίζεται στην κατανάλωση, στον καθορισμό 
μη νομισματικών δεικτών σχετικά με τη φτώχεια. 
8. Το ενδιαφέρον αυτών των μελετών έχει σε μεγάλο βαθμό (όσον αφορά την 
πρώτη) ή αποκλειστικά (όσον αφορά τις άλλες τρεις) μεθοδολογικό χαρακτήρα. 
Τα αποτελέσματα τους από αυτή την άποψη αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων 
με ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες και 
αντιπροσώπους των εθνικών στατιστικών ινστιτούτων προκειμένου να 
καθοριστούν οι μελλοντικές συνθήκες χρησιμοποίησης και διάδοσης των 
προτάσεων τους. Η πρώτη μελέτη όμως έδωσε αποτελέσματα και όσον αφορά την 
έκταση της φτώχειας στην Κοινότητα γύρω στο 1988. Τα αποτελέσματα αυτά θα 
παρουσιαστούν εδώ, έστω και αν είναι ακόμη προσωρινά. 
9. Η μελέτη αυτή διεξήχθη από μια ερευνητική ομάδα που συγκροτήθηκε στους 
κόλπους του πανεπιστημίου Erasmus του Rotterdam (Κάτω Χώρες). Οι στόχοι 
της ήταν οι εξής: 
α) να εκτιμηθεί, με βάση την εκμετάλλευση των ατομικών δεδομένων από τις 
εθνικές έρευνες σχετικά με τον οικογενειακό προϋπολογισμό και με την 
εξέταση της καταλληλότητας των διαφόρων μεθοδολογικών συμβάσεων, η 
έκταση της φτώχειας σε κάθε κράτος μέλος και στην Κοινότητα και για 
μια χρονιά όσο το δυνατόν πιο πρόσφατη, 
- 95 -
β) να μελετηθούν σύμφωνα με τις ίδιες μεθοδολογικές επιλογές οι τάσεις 
της εξέλιξης της φτώχειας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 80, 
γ) να εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας οικονομετρικού μοντέλου αυτών 
των εξελίξεων, ώστε να προταθεί μια τέτοια μέθοδο εξομοίωσης που να 
επιτρέπει την κατάρτιση εκτιμήσεων της έκτασης της φτώχειας για τις 
χρονιές σχετικά με τις οποίες δεν διεξήχθησαν έρευνες όσον αφορά τον 
προϋπολογισμό των νοικοκυριών, ώστε να υπάρξει δυνατότητα λογικών 
εκτιμήσεων με τρόπο μόνιμο. 
10. Οι παραπάνω στόχοι δεν μπόρεσαν να επιτευχθούν όλοι, σε αυτό το 
στάδιο των εργασιών, ιδίως λόγο της καθυστέρησης με την οποία τα 
ατομικά δεδομένα των εθνικών ερευνών διετέθησαν για τις ανάγκες της 
έρευνας. Οι εθνικές διατάξεις σχετικά με τον εμπιστευτικό χαρακτήρα 
των ερευνών περιέπλεξαν πάρα πολύ τις διαπραγματεύσεις με ορισμένα 
εθνικά ινστιτούτα στατιστικής, ιδίως της Γερμανίας. Το σύνολο των 12 
σειρών εθνικών ατομικών δεδομένων για το 1988 διετέθησαν μόλις στις 
αρχές του 1993. Οι σειρές των ατομικών δεδομένων των εθνικών ερευνών 
για τις χρονιές πριν από το 1988 - που είναι εντελώς απαραίτητες για 
τις αναλύσεις των τάσεων και τις ασκήσεις οικονομετρικής εξομοίωσης -
εξακολουθούν μέχρι σήμερα να μην είναι διαθέσιμες για όλα τα κράτη 
μέλη. 
11. Η πρόσβαση στα ατομικά δεδομένα επέτρεψε στους ερευνητές να προβούν 
σε διάφορους ελέγχους της ποιότητας των πληροφοριών και σε ορισμένες 
περιπτώσεις να προχωρήσουν σε αναπροσαρμογή των δεδομένων προκειμένου 
να δ ιορθρώσουν τις διαστρεβλώσεις του δείγματος ή τις διαφορές στους 
χρησιμοποιούμενους ορισμούς. Πρέπει πάντως να τονισθεί ότι αυτή η 
αναπροσαρμογή δεν ήταν πάντοτε δυνατή και ότι υπάρχει μεγάλη 
αβεβαιότητα ως προς την αξιοπιστία ορισμένων δεδομένων που αποτελούν 
τη βάση της έρευνας. Εξάλλου η Δανία ανακοίνωσε ότι έχει επιφυλάξεις 
σχετικά με την ποιότητα, για το έτος το οποίο αφορά η έρευνα, της 
εθνικής της έρευνας σχετικά με τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών. Η 
Επιτροπή συνεχίζει γενικότερα τη διαδικασία συνεννόησης που έχει 
αναλάβει με τα εθνικά ινστιτούτα στατιστικής ώστε να καταστήσει όσο 
το δυνατόν πιο ασφαλή τα αποτελέσματα των αναλύσεων που έχουν 
διεξαχθε ί. 
12. Τα αποτελέσματα που θα παρουσιαστούν παρακάτω πρέπει επομένως να 
θεωρηθούν προσωρινά και δεσμεύουν μόνο τους ερευνητές που ήταν 
υπεύθυνοι για την κατάρτιση τους. Εξάλλου, δεν μπορούν να συγκριθούν 
με τα αποτελέσματα που έχουν καταρτιστεί προγενέστερα από μια άλλη 
ερευνητική ομάδα για το 1985. Πράγματι, οι προγενέστερες εκτιμήσεις 
είχαν καταρτιστεί με βάση συγκεντρωτικά δεδομένα και όχι ατομικά 
δεδομένα τα οποία δεν μπορούν να διορθωθούν εξάλλου, για ορισμένες 
χώρες, οι ερευνητές στηρίχθηκαν, ελλείψει πρόσφατων ερευνών, σε 
παρεκβολές δεδομένων που χρονολογούνται από την αρχή της δεκαετίας 
του '80. Τα αποτελέσματα για το 1988 είναι αναμφισβήτητα πιο 
αξιόπιστα από αυτά τα προγενέστερα αποτελέσματα - των οποίων 
αποκάλυψαν τα όρια και τα κενά - παρουσιάζουν όμως ακόμη κάποια 
στοιχεία αβεβαιότητας. 
- 96 -
13. Ο πίνακας παρουσιάζει την έκταση της φτώχειας στα κράτη μέλη γύρω στο 
1988 και σύμφωνα με τις ακόλουθες μεθοδολογικές συμβάσεις: 
α) η φτώχεια εξετάζεται εδώ ως σχετική ανεπάρκεια χρηματοοικονομικών 
πόρων, και η ανεπάρκεια αυτή εκτιμάται σε σχέση με το εθνικό πλαίσιο 
σε μια δεδομένη χρονική στιγμή (πρβ. § 14), 
β) επειδή η προσέγγιση του φαινομένου της φτώχειας γίνεται με αφετηρία 
τις αν ισότητες κατανομής των χρηματοοικονομικών πόρων, προτείνονται 
περισσότερα του ενός κατώφλια φτώχειας (40%, 50% και 60% του μέσου 
εισοδήματος): επομένως θεωρούνται εδώ ως "φτωχά" σύμφωνα με αυτή την 
προσέγγιση τα νοικοκυριά των οποίων το μέσο διαθέσιμο εισόδημα ανά 
ισοδύναμο ενηλίκου είναι κατώτερο από ένα συγκεκριμένο κλάσμα 
(συνήθως 50%) του μέσου διαθέσιμου εισοδήματος ανά ισοδύναμο ενηλίκου 
των νοικοκυριών που ζουν στο ίδιο κράτος μέλος (πρβ. § 15), 
γ) ο υπολογισμός της φτώχειας πραγματοποιείται σε επίπεδο νοικοκυριών 
οι στατιστικοί ορισμοί του νοικοκυριού δεν έχουν πάντως πλήρως 
εναρμονιστεί και μπορούν να υιοθετηθούν περισσότερες της μιας 
σύμβασης προκειμένου να ληφθούν υπόψη το μέγεθος και η δομή του 
νοικοκυριού (έννοια κλιμάκων ισοδυναμίας) (πρβ. § 16)· τα δεδομένα 
που καταρτίζονται στο επίπεδο των νοικοκυριών παρουσιάζονται στη 
συνέχεια στο επίπεδο των ατόμων με την εμφάνιση ως πτωχών των ατόμων 
που ζουν σε πτωχά νοικοκυριά (οι εσωτερικές ανισότητες στα νοικοκυριά 
αγνοούνται επομένως και η χρησιμοποιούμενη μέθοδος θεωρεί σιωπηρώς 
ότι κάθε άτομο του νοικοκυριού διαθέτει το κλάσμα των πόρων του 
νοικοκυριού που αντιστοιχεί στην επιλεγείσα κλίμακα ισοτιμίας), 
δ) για τις ανάγκες αυτής της μελέτης η προσέγγιση των πόρων γίνεται με 
βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες στις εθνικές έρευνες σχετικά με τις 
δαπάνες των νοικοκυριών, οι οποίες εκλαμβάνονται ως πιο αξιόπιστες 
(πρβ. § 17). 
14. Χωρίς να υπεισέλθουμε σε λεπτομερή συζήτηση σχετικά με τις 
μεθοδολογικές συμβάσεις, πρέπει να τονίσουμε ότι κάθε μια από αυτές 
απαιτεί προσεκτικότερη εξέταση. Δεν θα επανέλθουμε στα όρια μιας 
προσέγγισης της φτώχειας, μοναδικό κριτήριο της οποίας είναι οι 
χρηματοοικονομικο ί πόρο ι. Πρέπει ωστόσο να τονίσουμε ότι το επίπεδο 
ζωής ενός νοικοκυριού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος αυτών 
των πόρων του αλλά και, αν παραμείνει αμετάβλητο το μέσο ποσόν, από 
την κανονικότητα αυτών των πόρων στο χρόνο, την προβλεψιμότητά τους 
και τη φύση τους· εξάλλου η ανεπάρκεια των πόρων δεν έχει τα ίδια 
αποτελέσματα ανάλογα με το αν είναι διαρκής ή όχι και με το αν 
αποτελεί μεμονωμένο ή επαναλαμβανόμενο φαινόμενο. Αυτές οι διακρίσεις 
δεν μπορούν επομένως να ληφθούν υπόψη εδώ. 
15. Η επιλογή κατωφλ ίων που προκύπτουν από μια από τις κεντρικές τιμές 
της στατιστικής κατανομής (εδώ ένα κλάσμα του μέσου εισοδήματος) 
παρουσιάζει αναπόφευκτα αυθαίρετο χαρακτήρα: το πολύ που μπορεί να 
γίνει για να μειωθεί αυτή η αυθαιρεσία είναι να προταθούν περισσότερα 
του ενός κατώφλια (σ· αυτή την περίπτωση 40%, 50% και 60%), πράγμα 
που υπογραμμίζει ακόμη περισσότερο τη σχετικότητα της φτώχειας όπως 
εξετάζεται εδώ. θα άξιζε πάντως να διαθέτουμε πληροφορίες που να μας 
- 97 -
επιτρέπουν να προσδιορίσουμε με συγκεκριμένο τρόπο ποιο είναι το 
επίπεδο ζωής και κατανάλωσης που επιτρέπουν τα επιλεγόμενα κατώφλια· 
θα άξιζε επίσης να συζητηθεί σε ποιο βαθμό ένα δεδομένο κατώφλι -
π.χ. το 50% - έχει την ίδια σημασία σε όλα τα κράτη μέλη, τη στιγμή 
που η κατανομή των εισοδημάτων είναι λιγότερο ή περισσότερο άνιση. 
Τέλος, δεν πρέπει να υποτιμηθεί η εξαιρετική ευαισθησία των 
επιλεγέντων κατωφλίων: αρκεί να προστεθεί ή να αφαιρεθεί 1 ECU ανά 
μήνα και ανά άτομο για να αυξηθεί ή να μειωθεί ο αριθμός των 
ενδιαφερομένων ατόμων κατά αρκετές δεκάδες χιλιάδων. 
16. Στόχος των κλιμάκων ισοδυναμ ίας είναι να επιτραπεί η σύγκριση μεταξύ 
των εισοδημάτων των νοικοκυριών με διαφορετικό μέγεθος και σύνθεση. Η 
ανάγκη ύπαρξης μιας κλίμακας ισοδυναμίας μπορεί βέβαια να 
αναγνωρίζεται ομόφωνα, αλλά η επιλογή μιας τέτοιας κλίμακας δίνει 
λαβή για πολλές συζητήσεις σε όλες τις χώρες· εξάλλου η ίδια κλίμακα 
ισοδυναμίας μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε χώρες με 
διαφορετικές δημογραφικές δομές και πολιτιστικές συνήθειες. Τα 
εμπειρικά αποτελέσματα που παρουσιάζονται στον πίνακα καταρτίστηκαν 
σύμφωνα με την κλίμακα ισοδυναμίας που χρησιμοποιείται στις εργασίες 
του ΟΟΣΑ, 1 για τον πρώτο ενήλικο του νοικοκυριού, 0,7 για κάθε άλλον 
ενήλικο (14 ετών και άνω) και 0,5 για κάθε παιδί (κάτω των 14 ετών). 
17. Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε ένα σύνολο μετρήσεων που αποσκοπούν 
στο να εξετάσουν την επίδραση των διαφόρων μεθοδολογικών επιλογών στα 
αποτελέσματα. Πέρα από το πρόβλημα της επιλογής των κλιμάκων 
ισοδυναμίας, οι μετρήσεις αυτές αφορούν μεταξύ άλλων τα αποτελέσματα 
της εναλλακτικής χρησιμοποίησης, μεταξύ των δεδομένων των ερευνών, 
των πληροφοριών σχετικά με τους πόρους τους οποίους δήλωσαν τα 
νοικοκυριά ή τις πληροφορίες σχετικά με τις δαπάνες τις οποίες 
δήλωσαν αυτά τα νοικοκυριά. Το πρόβλημα που τίθεται εδώ είναι κυρίως 
το πρόβλημα της αξιοπιστίας των δηλώσεων που συγκεντρώθηκαν από τις 
έρευνες, κυρίως από ορισμένες κατηγορίες πληθυσμού (π.χ. όσον αφορά 
τους πόρους των αγροτών): η έρευνα επέλεξε βέβαια ως δείκτη το ποσό 
των δαπανών, άλλα οι αναλύσεις ευαισθησίας που πραγματοποιήθηκαν δεν 
επιβεβαιώνουν ότι αυτός ο δείκτης είναι παντού ο πλέον αξιόπιστος και 
αυτό αποδεικνύει για μια ακόμη φορά την αναγκαιότητα της σε βάθος 
εξέτασης της ποιότητας των χρησιμοποιούμενων δεδομένων στις έρευνες. 
Πρέπει κατά τα άλλα να σημειωθεί ότι η επιλογή του ενός ή του άλλου 
δείκτη μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά τα 
χαρακτηριστικά των φτωχών νοικοκυριών: έτσι, είναι πιθανόν π.χ, με τη 
χρησιμοποίηση του δείκτη "δαπάνες" να υπερεκτιμάται κάπως η φτώχεια 
των ηλικιωμένων που έχουν μικρότερη κατανάλωση των πόρων τους. 
18. Ο αριθμός φτωχών που δίνεται συχνότερα για το σύνολο της Κοινότητας 
είναι 50 εκατομμύρια για τη δεκαετία του '80. Με την επιφύλαξη των 
αβέβαιων στοιχείων μεθοδολογικής φύσεως που αναφέραμε παραπάνω, ο 
αριθμός αυτός επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα του πίνακα, από τον 
οποίο προκύπτει σύνολο 52 εκατομμυρίων φτωχών και 17,6 εκατομμυρίων 
φτωχών νοικοκυριών γύρω στο 1988 (με κατώφλι το 50%). Πρέπει να 
σημειωθεί ότι τα δεδομένα αυτά καταρτίστηκαν πριν από τη γερμανική 
ενοποίηση και σε περίοδο οικονομικής ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης. Επομένως η φτώχεια έχει σίγουρα αυθηθεί από την 
ημερομηνία αυτή και εξής και οι αριθμοί που δίνονται αποτελούν 
εκτιμήσεις στο ελάχιστο. 
- 98 -
19. Οπως δηλώσαμε ήδη δεν ήταν δυνατόν να προβούμε σε ανάλυση των τάσεων 
της εξέλιξης της φτώχειας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80, 
λόγω της έλλειψης σειρών ατομικών δεδομένων για τα προηγούμενα χρόνια 
και των έντονων επιφυλάξεων που πρέπει να εκφράσουμε σχετικά με τα 
αποτελέσματα που προέκυψαν στο παρελθόν με βάση τα συγκεντρωτικά 
αποτελέσματα (ιδίως για ορισμένες χώρες). Οι αποσπασματικές ενδείξεις 
που διαθέτουμε για ορισμένες χώρες υποδηλώνουν μια τάση σχετικής 
αύξησης της φτώχειας αλλά πρέπει να επιβεβαιωθούν. 
99 
Εκτιμήσεις σχετικά με τη φτώχεια στα κράτη μέλη -γύρω στο 1988. 
Ώοοοστά και απόλυτοι αριθμοί (χιλιά&ς) φτωχών νοικοκυριών και ατόμων ανάλογα με ης χρψημοχοωύμίκς σύμβασης με κατώφλια το 40%, το 50Χ και το 60% τον μίσου 
τόσον (κλίμακα ισοδυναμίας ΟΟΣΑ) 
COUNTRY 
Β 
DK •;: 
Ζ k3; 
ν-_ 
ES 
F 
IRL 
τ 
LUX 
NL 
Ρ 
UK YEAR 
38 
r 
88 
88 
88 
89 
88 
88 
87 
88 
90 
88 AVERAGE 
INCOME 
100H(1) 
327 058 
80 570 
22.782 
832188 
674331 
•3.084 
5 13C 
1! 548.338 
516 846 
20736 
556.118 
5683 
EUR 12 HOUSEHOLDS 
THRESHOLD 40S 
H 
2.6 
:.3 
4."' 
no 
86 
6.Î 
8.4 
11.2 
3.5 
1.1 
15.7 
5.8 ab· (1000, 
:o3 
3C 
1278 
445 
944 
'.412 
85 
2288 
4 
64 
498 
130-
8459 THRESHOLD 50* 
* 
67 
36 
108 
20 6 
167 
140 
169 
20 6 
88 
43 
25.2 
14.2 ab· (1000) 
265 
84 
2938 
'06 
1833 
3042 
171 
4208 
11 
252 
799 
3289 
17596 THRESHOLD 60S 
* 
153 
ίο : 
197 
29' 
26 2 
23 ! 
27 0 
30 4 
172 
12.1 
34.4 
25.2 ab· ;:ooo) 
6C5 
235 
5358 
:o·" 
2875 
5019 
273 
6209 
22 
709 
1091 
5677 
29092 PERSONS 
THRESHOLD 40* 
* 
38 
15 
5 0 
128 
92 
--
10 1 
120 
54 
13 
15.5 
67 eb. (10O0) 
3"5 
-
3062 
-.2-9 
3564 
4313 
358 
6888 
20 
191 
1602 
3819 
25547 THRESHOLD 50* £ 
S 
54 
ι 3 
11 9 
22 5 
1" ** 
16 5 
134 
22 0 
11 5 
48 
25 1 
153 abt (1000) 
928 
220 
7287 
2048 
6856 
924 3 
687 
12628 
42 
706 
2594, 
8721 
51960 THRESHOLD 60* 
H 
196 
120 
2! 3 
30 ! 
2-7 
26" 
30 3 
323 
21 1 
138 
34.6 
26.7 ' ab» (1000) 
1932 
6;? 
13044 
300" 
10730 
1495-
1073 
18540 
78 
2031 
3576 
15218 
84800 1 
ΪΙψγη: ΥΙανεπιατήμιο Erasmus Rotterdam "Συνθήκες διαβίωσης των λιγότερο ευνοημένων ατόμων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα- έρευνα σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία που 
αφορούν τη φτώχεια με βάση τα ατομικά δεδομένα των κρατών μελών της ΕυρωπαΐκήςΚοινότητας", έκθεση του υποβλήθηκε στην Ετιτροτή, Ατρίλιος 1993 
(1) Ετήσιες μέσες δαπάνες ανά ισοδύναμο ενηλίκου, σε εθνικό ι-όμισμα, για το έτος της έρευνας (.μονάδες κατανάλωσηςσύμφωναμε την κλίμακα ισοδυναμίας (ΟΟΣΑ) 
(2) Με την επιφύλαξη των ασαφειών σχετικά μί την ποιότητα των δεδομένων 
(3) Δεδομένα 1988, επομένως πριν από τη -γερμανική ενοποίηση 
_ioo-
ISSN 0254-1483 
COM(93)435 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
6R os 
Αριΰ. καταλόγου : CB-CO-93-495-GR-C 
ISBN 92-77-59498-5 
Υηηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Luxenivbourg