Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Προώθηση και διαφύλαξη των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών"

(2001/C 357/09)

H ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που το Προεδρείο της έλαβε στις 13 Δεκεμβρίου 2000, με βάση την πέμπτη παράγραφο του άρθρου 265 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτιστεί γνωμοδότηση για το θέμα και να αναθέσει στην επιτροπή 7 "Παιδεία, Επαγγελματική εκπαίδευση, Πολιτισμός, νεολαία, αθλητισμός, Δικαιώματα του πολίτη" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις γλωσσικές και πολιτιστικές μειονότητες Αrfe (1991, 1993), Kuijpers (1987), Reding (1990) και Kililea (1994)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου της 20ής Ιανουαρίου 1997 για την ενσωμάτωση πολιτιστικών πτυχών στις κοινοτικές δράσεις(1) (97/C 36/04) και τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 16ης Ιανουαρίου 1997 για την "Πρώτη έκθεση της Επιτροπής: Πολιτιστικές πτυχές που πρέπει να ληφθούν υπόψη στη δράση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της της 17ης Φεβρουαρίου 2000 για την πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με θέμα το "Ευρωπαϊκό έτος γλωσσών 2001" (CdR 465/1999 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της της 14ης Δεκεμβρίου 2000 η οποία αφορά την έγκριση πολυετούς προγράμματος για την προώθηση της ανάπτυξης και χρήσης του ευρωπαϊκού ψηφιακού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα και για την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας στην κοινωνία των πληροφοριών (CdR 316/2000 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τον Χάρτη για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες του Συμβουλίου της Ευρώπης·

έχοντας υπόψη το άρθρο 22 του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 86/2001 rev.) που η επιτροπή 7 υιοθέτησε στις 23 Απριλίου 2001 [Εισηγητές οι κ.κ. Tony McKenna (IRL/EA) και José Munoa Ganuza (ΕS/EA)]·

εκτιμώντας ότι στο προοίμιο της Συνθήκης ΕΚ διατυπώνεται η επιθυμία να αυξηθεί η αλληλεγγύη μεταξύ των λαών που απαρτίζουν την ΕΕ από σεβασμό προς την ιστορία, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις τους, καθώς και να προαχθεί η κοινωνική και οικονομική πρόοδος των λαών της στο εσωτερικό μίας ενιαίας αγοράς·

εκτιμώντας ότι το άρθρο 151, παράγραφος 4, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ορίζει ότι: "Η Κοινότητα όταν αναλαμβάνει δράσεις δυνάμει άλλων διατάξεων της παρούσας Συνθήκης, λαμβάνει υπόψη της τις πολιτιστικές πτυχές, αποβλέποντας ειδικότερα στο σεβασμό και στην προώθηση της πολυμορφίας των πολιτισμών της"·

εκτιμώντας ότι τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης της 21ης και 22ας Ιουνίου 1993 αναφέρουν ότι για να γίνει ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να σέβεται και να προστατεύει τις μειονότητες·

εκτιμώντας ότι στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 12ης Ιουνίου 1995 για τη γλωσσική ποικιλομορφία και την πολυγλωσσία στην Ευρώπη τονίστηκε ότι "η γλωσσική ποικιλομορφία πρέπει να διαφυλαχθεί και η πολυγλωσσία στην Ένωση να προωθηθεί, με ίσο σεβασμό προς τις γλώσσες της Ένωσης και με ανάλογη συνεκτίμηση της αρχής της επικουρικότητας"·

εκτιμώντας ότι η συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Λισαβόνα στις 23 και 24 Μαρτίου 2000 αναγνώρισε την ευρωπαϊκή πολιτιστική ποικιλομορφία ως ένα δυναμικό ικανό να παράγει ανταγωνιστικότητα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία περιεχομένου·

υιοθέτησε κατά την 39η σύνοδο ολομέλειάς της της 13ης και 14ης Ιουνίου 2001 (συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. Απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών για την προώθηση και διαφύλαξη των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών

1.1. ορίζει ως "περιφερειακές ή μειονοτικές γλώσσες" (i) τις γλώσσες που χρησιμοποιούντο ανέκαθεν στην επικράτεια ενός κράτους ή στο εσωτερικό μιας περιφέρειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από υπηκόους αυτού του κράτους οι οποίοι απαρτίζουν ομάδα αριθμητικά μικρότερη από τον υπόλοιπο πληθυσμό του κράτους· (ii) γλώσσες που δεν είναι διάλεκτοι· (iii) τις γλώσσες των μεταναστών.

1.2. φρονεί ότι οι μειονοτικές (λιγότερο διαδεδομένες) και περιφερειακές γλώσσες αποτελούν ουσιαστικό μέρος της γλωσσικής και πολιτιστικής ποικιλομορφίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ζωτικό στοιχείο της κοινής ευρωπαϊκής μας κληρονομιάς· ο σεβασμός προς αυτές συμβάλλει στην καλύτερη αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των ανθρώπων και προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

1.3. πιστεύει ότι η περιφερειακή ταυτότητα ενισχύεται με την διαφύλαξη και προώθηση των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών.

1.4. θεωρεί την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία κατάλληλο πεδίο για την προώθηση της ευρωπαϊκής εδαφικής συνοχής, δεδομένου ότι πρόκειται για πολλαπλασιαστικό παράγοντα ο οποίος παρέχει προστιθέμενη αξία στα περιφερειακά και τοπικά σχέδια ανάπτυξης.

1.5. είναι της γνώμης ότι κάθε δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της γλωσσικής πολιτικής θα πρέπει να κατευθύνεται από τους στόχους της διατήρησης, της μετάδοσης από γενεά σε γενεά, της χρήσης, της προώθησης και της διαφύλαξης της ποιότητας των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών.

1.6. φρονεί ότι η διαθεσιμότητα αγαθών και υπηρεσιών στις μειονοτικές (λιγότερο διαδεδομένες) και περιφερειακές γλώσσες και η πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας αποτελούν ουσιαστικό παράγοντα για την προώθηση των γλωσσών.

1.7. πιστεύει ότι η γλώσσα διεισδύει σε όλες τις πτυχές της ζωής των ανθρώπων. Τα γλωσσικά ζητήματα έχουν καθολικό χαρακτήρα και πλαισιώνουν όλα τα πεδία συνεπώς θα πρέπει να είναι παρόντα σε όλους του τομείς διαμόρφωσης και εφαρμογής πολιτικών.

1.8. θεωρεί ότι ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες συμβάλλει στη διατήρηση και ανάπτυξη των πολιτιστικών παραδόσεων και πλούτου της Ευρώπης, γεγονός που δίνει έμφαση στην αξία της διαπολιτισμικότητας και της πολυγλωσσίας και είναι σύμφωνο με τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών.

1.9. συμφωνεί με τους τομείς προτεραιότητας που ο Χάρτης έχει προσδιορίσει για την ανάληψη δράσης: την εκπαίδευση, το νομικό σύστημα, τις δημόσιες υπηρεσίες, τα ΜΜΕ, τις πολιτιστικές υπηρεσίες, την οικονομική και κοινωνική ζωή και τις διασυνοριακές ανταλλαγές, και εκφράζει την ικανοποίησή της για

- την υπόσχεση των κρατών που τον έχουν υπογράψει ότι θα προγραμματίσουν την παροχή εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα στις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες·

- την απόφαση να αναληφθεί μία σειρά από ενέργειες προκειμένου να προαχθεί η γνώση και χρήση των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών στον τομέα των δημόσιων υπηρεσιών·

- τη διευκόλυνση των διασυνοριακών επαφών στους τομείς του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της πληροφόρησης και της επαγγελματικής και συνεχούς κατάρτισης.

1.10. καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εξετάσει το ενδεχόμενο της επέκτασης της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία στο άρθρο 151 (Πολιτισμός) της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με εξαίρεση την εναρμόνιση των νομικών και διοικητικών κανόνων των κρατών μελών και περιφερειών, δίχως να θίγεται η εσωτερική κατανομή αρμοδιοτήτων, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζεται η αρχή της επικουρικότητας στις κοινοτικές δράσεις.

1.11. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόσει τις αρχές και τους στόχους του Χάρτη έτσι ώστε να υπάρξει ένα σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των χωρών που έχουν υποβάλει αίτηση προσχώρησης προς τις υποχρεώσεις τους απέναντι στην προστασία των μειονοτήτων, όπως σκιαγραφείται στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης που πραγματοποιήθηκε το 1993.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

2.1. φρονεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην προνομιακή θέση να μπορεί να συμβάλλει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της και σεβόμενη τη σημασία της αρχής της επικουρικότητας, στην επιβίωση και ανάπτυξη των περισσότερων των σαράντα ιστορικών γλωσσών που αποτελούν καίριο μέρος της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς:

- αυξάνοντας την επίγνωση της πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΕ·

- αναπτύσσοντας καινοτόμους προσεγγίσεις που να προωθούν την ανταλλαγή ειδικευμένων εμπειριών και γνώσεων, και

- συνιστώντας δίκτυα μεταξύ ατόμων που να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στον τομέα αυτό και εφαρμόζουν ορθές πρακτικές.

2.2. ζητεί από τα κράτη, εκτός της Ιρλανδίας και του Λουξεμβούργου - όπου τα ιρλανδικά και τα λουξεμβουργιανά, αντίστοιχα, είναι πρώτες γλώσσες - να υπογράψουν και να επικυρώσουν χωρίς επιφυλάξεις τον Χάρτη για τις περιφερειακές και μειονοτικές (λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες), με σκοπό να υποστηριχθούν οι αρχές και οι στόχοι που προβλέπονται από αυτόν και να επεκταθεί το επίπεδο στήριξης που παρέχεται στις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη χρήση τους στις δημόσιες υπηρεσίες. Ως προς τις δυνατότητες επιλογής που προσφέρονται σε σχέση με το επίπεδο προστασίας των μειονοτήτων, τα κράτη που έχουν υπογράψει το Χάρτη καλούνται να αποδεχθούν κάθε διάταξη που διασφαλίζει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας και περιλαμβάνει συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφύγουν την επιλογή λιγότερο δεσμευτικών διατάξεων, οι οποίες θα αποδυνάμωναν την επιδιωκόμενη από το Χάρτη προστασία των γλωσσών και των μειονοτήτων και θα μετέτρεπαν την υπογραφή του Χάρτη σε απλή δράση δημοσίων σχέσεων των χωρών που τον έχουν υπογράψει.

2.3. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να σεβαστεί το άρθρο 22 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ενσωματώνοντας ειδικές διατάξεις για τη γλωσσική ποικιλομορφία - με ιδιαίτερη έμφαση σε διατάξεις που να ενθαρρύνουν την ένταξη των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών - σε όλες τις πολιτικές και τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιλαμβάνουν ειδική αναφορά στους τομείς της πληροφορικής, της οπτικοακουστικής πολιτικής, της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της εκμάθησης γλωσσών, της διασυνοριακής συνεργασίας, του πολιτιστικού τουρισμού, της τεχνολογίας των γλωσσών, της περιφερειακής ανάπτυξης και της χωροταξίας.

2.4. συνιστά στην Επιτροπή να καθιερώσει ένα πολυετές πρόγραμμα το οποίο να έχει στόχο την προώθηση και διαφύλαξη των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.5. καλεί επίμονα την Επιτροπή να αναλάβει άμεση δράση προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι μειονοτικές (λιγότερο διαδεδομένες) και περιφερειακές γλώσσες θα συμπεριληφθούν στις δραστηριότητες όλων των εν ισχύ προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης: ιδιαίτερα δε στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και ανάπτυξη, στο πρόγραμμα-πλαίσιο "Πολιτισμός 2000", στα προγράμματα MEDIA Plus, σε σχέδιο δράσης στο εσωτερικό προγραμμάτων που ήδη υπάρχουν (όπως είναι τα Σωκράτης, Leonardo και "Νεολαία"), στην δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την στήριξη της εκπαίδευσης και των ΜΜΕ, τα διαρθρωτικά ταμεία και τα ταμεία συνοχής, το σχέδιο δράσης "e-Europe", το πρόγραμμα "e-Content" και το σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια.

2.6. φρονεί ότι χρειάζεται να εντατικοποιήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τον πλούτο και την ποικιλία του πολιτισμού της, συμπεριλαμβανομένου και του γλωσσικού και πολιτιστικού πλούτου των περιφερειών, καθώς και να υποστηρίξει μία αντιπροσωπευτική οργάνωση των γλωσσικών κοινοτήτων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.7. προτείνει να πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβουλεύσεις με τα όργανα που είναι αρμόδια για τις γλωσσικές πολιτικές και/ή με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις των γλωσσικών κοινοτήτων με αντικείμενο τη χρηματοδότηση και τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές που πρέπει να εφαρμόζονται στην περίπτωση περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών.

2.8. είναι της γνώμης ότι είναι απαραίτητο να υποστηρίζει η Επιτροπή σε τακτική βάση ένα ερευνητικό πρόγραμμα το οποίο να συλλέγει ακριβείς και αξιόπιστες πληροφορίες, που να προσαρμόζονται περιοδικά στα σύγχρονα δεδομένα, σχετικές με την κοινωνικογλωσσική ανάπτυξη, προσδιορίζοντας τους παράγοντες που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη ή παρακμή των γλωσσών και συνεκτιμώντας τη δραστηριότητα της δημόσιας διοίκησης στον τομέα αυτό. Η πρωτοβουλία αυτή θα διεξάγει έρευνα, θα θέτει σκοπούς και στόχους, θα καταρτίζει πολιτικές και θα ελέγχει την πρόοδο των πρωτοβουλιών και την συμμετοχή των θεσμικών οργάνων στον τομέα της προώθησης των γλωσσών.

2.9. με τον τρόπο αυτό, αναμένεται ότι θα καταστεί δυνατό να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού έτους γλωσσών, πράγμα που θα επιτρέψει να προσδιορισθεί ποιός ήταν ο αντίκτυπός του στις μειονοτικές (λιγότερο διαδεδομένες) και περιφερειακές γλώσσες.

2.10. τονίζει ότι το πρόγραμμα-πλαίσιο που θα προκύψει, τελικά, από τις συμφωνίες που θα επιτευχθούν, θα πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, χάρη στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη μέλη, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία γενικότερα καλούνται να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο μέσα από ποικίλα είδη συνεργασίας και συντονισμού.

2.11. παροτρύνει την Επιτροπή να συστήσει μία διοργανική ειδική ομάδα (task force), στην οποία η ΕΤΠ να συμμετέχει ως πλήρες μέλος, για την διασφάλιση και προώθηση των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών.

2.12. καλεί τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές να προωθήσουν τη χρήση των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών στην πολιτιστική παραγωγή, τα οπτικοακουστικά μέσα, τον Τύπο και τον εκδοτικό τομέα, τα οποία αποτελούν το πλέον κατάλληλο μέσο με το οποίο μπορούν να διαδοθούν πλούσια και πολλαπλά γλωσσικά πρότυπα, όπως είναι και η παροχή του πλήρους φάσματος της εκπαιδευτικής ύλης και της δια βίου μάθησης.

2.13. συνιστά να συμπεριληφθεί το ταχύτερο το ζήτημα των μειονοτικών (λιγότερο διαδεδομένων) και περιφερειακών γλωσσών στην ημερήσια διάταξη της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2004 με στόχο να αναγνωριστούν ανάλογα οι εν λόγω γλώσσες στις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 13 Ιουνίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 36 της 5.2.1997, σ. 4.

(2) ΕΕ C 156 της 6.6.2000, σ. 33.

(3) ΕΕ C 144 της 16.5.2001, σ. 38.