EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 81/111

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2016»

[COM(2017) 285 final]

(2018/C 081/15)

Εισηγητής: ο κ. Paulo BARROS VALE

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 5.7.2017 Νομική βάση Άρθρο 304 της ΣΛΕΕ Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το τμήμα 4.10.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 18.10.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 529 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 177/1/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί θετικό το περιεχόμενο της «Έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2016» (1) και εν γένει το επικροτεί. Εκφράζει, ωστόσο, κάποιες ανησυχίες λαμβάνοντας υπόψη την παρούσα συγκυρία και τις δυνατότητες που θεωρεί ότι έχει η ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού.

1.2. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες της Επιτροπής όσον αφορά την υπεράσπιση της τήρησης των κανόνων, οι οποίες συνέβαλαν στη δημιουργία περιβάλλοντος θεμιτού και ελεύθερου ανταγωνισμού καθώς και στην έντονη διεθνή συνεργασία.

1.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να προσδιοριστεί καλύτερα η πολιτική ανταγωνισμού, η οποία σε πολλές περιπτώσεις στερείται συνοχής με τις υπόλοιπες ενωσιακές πολιτικές που την επηρεάζουν. Οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα τα οποία δεν εμπίπτουν μεν στη σφαίρα των θεμάτων που εξετάζει η Επιτροπή στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού, επηρεάζουν όμως την εσωτερική αγορά, όπως αυτά που σχετίζονται με τη φορολογία.

1.4. Μπορεί η Επιτροπή να έχει περιορισμένες εξουσίες, ωστόσο, διαθέτει το δικαίωμα της πρωτοβουλίας, που της επιτρέπει να αναλάβει μια πιο φιλόδοξη δράση όσον αφορά τη σύνδεση του ανταγωνισμού με τις διάφορες πολιτικές καθώς και με τη δράση των εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Προκειμένου το έργο της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού να είναι πιο αποδοτικό, η ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού και οι εθνικές πολιτικές ανταγωνισμού πρέπει να είναι πλήρως ευθυγραμμισμένες.

1.5. Οι αρνητικές επιπτώσεις του ανταγωνισμού σε κάποιες ομάδες, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και τους καταναλωτές, αποτελούν καθημερινό φαινόμενο και οφείλονται στις επιχειρηματικές πρακτικές των μεγάλων ομίλων διανομής —οι οποίοι με τις επιθετικές διαπραγματεύσεις καταστρέφουν τις μικρότερες επιχειρήσεις και περιορίζουν τις επιλογές των καταναλωτών—, στη μη σαφή διαμόρφωση των τιμών —για παράδειγμα στον τομέα της ενέργειας και των καυσίμων— που θίγει επιχειρήσεις και καταναλωτές, και στις πρακτικές ντάμπινγκ που καλά κρατούν, ιδίως στον κλάδο της διανομής και των μεταφορών. Πρόκειται για ζητήματα που απαιτούν διαρκή εγρήγορση και δράση καταπολέμησης από τις αρμόδιες εθνικές αρχές ανταγωνισμού και την Επιτροπή.

1.6. Παρότι είναι γνωστό ότι η ισχύς των μεγάλων ομίλων μπορεί να επιφέρει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, η Επιτροπή στηρίζει συγχωνεύσεις και συγκεντρώσεις που δημιουργούν πραγματικούς κολοσσούς. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να θεσπίσει πραγματικά αποτελεσματικά μέτρα για τις διαδικασίες αυτές και να παρακολουθεί από κοντά τις δραστηριότητες των μεγάλων ομίλων με γνώμονα την τήρηση των κανόνων και τα συμφέροντα των καταναλωτών και των ΜΜΕ.

1.7. Η Συνθήκη δεν προσφέρει δυνατότητα ενοποίησης των φορολογικών πολιτικών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαφορές στην άμεση και έμμεση φορολόγηση θίγουν τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές ενώ οξύνουν τις ανισότητες. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η πολιτική ανταγωνισμού οφείλει να διασφαλίζει τη μείωση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που οφείλονται στη φορολογία, όσο η φορολογία θα εξακολουθεί να αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών στην Ευρώπη.

1.8. Η διαπραγμάτευση διαφόρων συμφωνιών έχει επιτύχει έντονη διεθνή συνεργασία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να επιδιωχθούν πραγματικές συμμαχίες και ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται πρέπει να αποτυπώνουν τον έντονο προβληματισμό που επικρατεί σχετικά με το περιεχόμενο των εμπορικών συμφωνιών.

2. Περιεχόμενο της έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 2016

2.1. Η έκθεση παρουσιάζει, σε γενικές γραμμές, τα μέτρα που έχει λάβει η Επιτροπή σε σχέση με την πολιτική ανταγωνισμού, συνοψίζοντας ένα εκτενέστερο έγγραφο εργασίας σχετικά με τις δράσεις που αναλήφθηκαν το 2016 (2).

2.2. Στην ομιλία του για την κατάσταση της Ένωσης το 2016, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Jean-Claude Juncker αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα της πολιτικής ανταγωνισμού λέγοντας ότι: «ίσοι όροι ανταγωνισμού σημαίνει επίσης ότι στην Ευρώπη οι καταναλωτές προστατεύονται από τα καρτέλ και την καταχρηστική συμπεριφορά πανίσχυρων εταιρειών. […] Η Επιτροπή παρακολουθεί αυτά τα θέματα δικαιοσύνης. Αυτή είναι η κοινωνική πλευρά της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού».

2.3. Η έκθεση αποτελείται από τις εξής 6 ενότητες: Εισαγωγή· Διασφάλιση πραγματικά ισότιμων όρων ανταγωνισμού για όλους: πώς ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων συμβάλλει στην αντιμετώπιση της πρόκλησης· Ενίσχυση του ανταγωνισμού και της καινοτομίας σε ολόκληρη την ψηφιακή ενιαία αγορά· Υλοποίηση μιας ενιαίας αγοράς που ενισχύει τη θέση των πολιτών και των επιχειρήσεων της ΕΕ· Απελευθέρωση του δυναμικού της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης και της κυκλικής οικονομίας· Δημιουργία ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πνεύματος ανταγωνισμού.

2.4. Η ΕΟΚΕ στηρίζει γενικά το περιεχόμενο της έκθεσης. Ωστόσο, είναι επικριτική σχετικά με αυτό που αναφέρεται στη «Διατήρηση του γόνιμου διοργανικού διαλόγου»: «Με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις διατηρούνται επίσης ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των τραπεζών που λαμβάνουν κρατική ενίσχυση και εκείνων που δεν λαμβάνουν». Παρότι έχουν επιβληθεί ορισμένοι όροι στις τράπεζες που έχουν λάβει κρατικές ενισχύσεις, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι διατηρούνται ισότιμοι όροι μεταξύ εκείνων που λαμβάνουν κρατική ενίσχυση και εκείνων που δεν λαμβάνουν. Η στρέβλωση του ανταγωνισμού αποτελεί πραγματικότητα και το μόνο που επιτυγχάνουν τα μέτρα που έχουν ληφθεί είναι να την ελαχιστοποιήσουν.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την «Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2016», η οποία επικεντρώνεται σε θέματα ύψιστης σημασίας για τη ζωή των επιχειρήσεων και των πολιτών.

3.2. Τον ευρωπαϊκό επιχειρηματικό ιστό συνθέτουν κυρίως ΜΜΕ, οι οποίες αποτελούν τον πυλώνα της ευρωπαϊκής οικονομίας και, λόγω του μεγέθους τους, είναι περισσότερο ευάλωτες στον αθέμιτο ανταγωνισμό.

3.3. Στον τομέα της λιανικής πώλησης μεγάλης κλίμακας, οι ΜΜΕ πλήττονται περισσότερο λόγω των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης από τους μεγάλους ομίλους διανομής, οι οποίοι, εκμεταλλευόμενοι την αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ τους και καταπατώντας τους κανόνες του ανταγωνισμού, εφαρμόζουν καταχρηστικές διαπραγματευτικές πρακτικές που εξακολουθούν να καταστρέφουν τους μικρούς παραγωγούς και τα μικρά εμπορικά καταστήματα, ενώ παράλληλα επηρεάζουν τις επιλογές και θίγουν τα συμφέροντα των καταναλωτών. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, στις μελλοντικές εκθέσεις της επί της πολιτικής ανταγωνισμού, να περιλαμβάνει ανάλυση της λειτουργίας της αλυσίδας διανομής τροφίμων.

3.4. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης και άλλων πρακτικών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό διαδραματίζει η δράση των εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Η Επιτροπή διερεύνησε αν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού διαθέτουν επαρκείς πόρους, εξουσίες και ανεξαρτησία δράσης και αναμένεται η ανάληψη δράσης, καθώς διαπιστώθηκε ότι είναι δυνατή η ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς τους. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι, αντί απλώς να αντιδρούν στις καταγγελίες των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού μπορούν και οφείλουν να αναλάβουν περισσότερο προληπτική δράση, ιδίως όσον αφορά τις πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης που αποτελούν συχνό φαινόμενο στις συνεδριάσεις διαπραγματεύσεων. Η εποπτεία των διαπραγματεύσεων μπορεί να συμβάλει στην αποτροπή κάποιων περιπτώσεων κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης και στην προστασία των μικρών επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

3.5. Ειδικά σε αυτόν τον τομέα, είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του δικαιώματος αποζημίωσης για τα θύματα πρακτικών αθέμιτου ανταγωνισμού, δεδομένου ότι ούτε η οδηγία 2014/104/ΕΕ, της 26ης Νοεμβρίου 2014, ούτε η σύσταση σχετικά με τις κοινές αρχές για τους μηχανισμούς συλλογικής επίλυσης διαφορών στον τομέα των παραβάσεων των αντιμονοπωλιακών κανόνων αποδείχθηκαν ικανές να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στην ανάγκη συλλογικής προστασίας των δικαιωμάτων των θυμάτων που πλήττονται από τις παραβάσεις αυτές.

3.6. Το αποτέλεσμα του πλήθους των συγχωνεύσεων και συγκεντρώσεων σε διάφορους τομείς ήταν η δημιουργία «κολοσσών» που είναι σε θέση να επηρεάζουν τη λειτουργία της αγοράς και να υπονομεύουν τους κανόνες του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή κλήθηκε να αποφανθεί σχετικά με κάποιες από αυτές τις διαδικασίες. Στην πράξη υπήρξαν ελάχιστες οι περιπτώσεις αποτροπής, ενώ τα επανορθωτικά μέτρα που επιβλήθηκαν για τη χορήγηση άδειας αποδείχτηκαν κατώτερα των περιστάσεων. Αφενός μεν, η Επιτροπή διώκει τις συμπράξεις (καρτέλ), και ορθώς πράττει, αφετέρου, όμως, επιτρέπει συγχωνεύσεις και εξαγορές χωρίς ανταλλάγματα. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τον ενδεχόμενο κίνδυνο δημιουργίας μεγάλων ομίλων σε κάποιους τομείς, ικανών να επιφέρουν σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, να καταστρέψουν πολλές ΜΜΕ και να επηρεάσουν τις επιλογές των καταναλωτών, και ζητά από την Επιτροπή να είναι σε επαγρύπνηση.

3.7. Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που είναι απόρροια των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης είναι αισθητές τόσο στις εισαγωγές όσο και στις εξαγωγές. Είναι γεγονός ότι στην ευρωπαϊκή αγορά φτάνουν προϊόντα από χώρες όπου εξακολουθούν να παρατηρούνται πρακτικές κοινωνικού ντάμπινγκ, καταχρηστικές περιβαλλοντικές πρακτικές καθώς ακόμη και κρατικές ενισχύσεις που, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες, θα θεωρούνταν παράνομες. Από την άλλη, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που συμμορφώνονται με τους κανόνες αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε άλλες αγορές λόγω της πρόδηλης αδυναμίας τους να ανταγωνιστούν τις τιμές που διαμορφώνουν επιχειρήσεις που προέρχονται από χώρες με ευνοϊκότερη νομοθεσία ή με ανεπαρκείς ελέγχους ως προς την τήρησή της.

3.8. Ωστόσο, μια άλλη πιθανή αιτία των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού είναι οι ίδιοι οι κανόνες της Ένωσης. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο κανονισμός REACH (καταχώριση, αξιολόγηση, αδειοδότηση και περιορισμοί των χημικών προϊόντων) ο οποίος, από τις 31 Μαΐου 2018, θα ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις που παράγουν ή διαθέτουν στην αγορά χημικές ουσίες είτε υπό καθαρή μορφή είτε σε παρασκευάσματα ή σε προϊόντα, σε ποσότητες άνω του 1 τόνου ετησίως. Ο συγκεκριμένος κανονισμός υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να υποβάλλουν στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA) καταχωρίσεις των χημικών ουσιών που διαθέτουν —είτε υπό καθαρή μορφή είτε σε παρασκευάσματα ή σε προϊόντα— σε ποσότητες άνω του 1 τόνου ετησίως, οι οποίες πρέπει να συνοδεύονται από την καταβολή των σχετικών τελών. Ο καταχωρών θεωρείται ο νόμιμος κάτοχος της έκθεσης και συνεπώς οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεση μπόρεσαν να μετατραπούν σε εμπόρευμα που διατέθηκε στην αγορά από τους πρώτους καταχωρούντες, οι οποίοι είναι συνήθως μεγαλύτερες και οικονομικά ισχυρότερες επιχειρήσεις. Στην πράξη, όταν μια επιχείρηση ξεκινά τη διαδικασία καταχώρισης στον ECHA, ενημερώνεται ότι οφείλει να επικοινωνήσει με τον κύριο καταχωρούντα, ο οποίος μετέπειτα ενημερώνει σχετικά με το κόστος πρόσβασης στις πληροφορίες που κατέθεσε. Το κόστος αυτό μπορεί να ανέρχεται σε δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ανά ουσία. Ορίζεται ότι οι καταχωρίσεις που υποβλήθηκαν δυνάμει του κανονισμού τουλάχιστον πριν από δώδεκα έτη μπορούν να χρησιμοποιούνται για λόγους καταχώρισης από άλλον παρασκευαστή ή εισαγωγέα. Ωστόσο, στην πράξη και καθώς πλησιάζει η ημέρα πλήρους εφαρμογής του κανονισμού REACH για όλες τις ουσίες που παράγονται ή διατίθενται στην αγορά σε ποσότητες άνω του 1 τόνου ετησίως, οι πρώτοι καταχωρούντες απαιτούν από τις μικρομεσαίες και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις του κλάδου την καταβολή αυξημένων ποσών ή ακόμη και ποσοστά επί των πωλήσεων ως αντάλλαγμα για το λεγόμενο «έγγραφο πρόσβασης» στις πληροφορίες που είχαν καταθέσει στον ECHA, τη στιγμή που οι πληροφορίες αυτές, προκειμένου να εξυπηρετούν τον σκοπό της δημιουργίας τους, δηλαδή την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, θα έπρεπε να είναι διαθέσιμες δωρεάν στους πολίτες και τις επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτήν την περίπτωση, ο κανονισμός —ο οποίος σχεδιάστηκε με σκοπό την ενίσχυση της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τους πιθανούς κινδύνους της χρήσης χημικών προϊόντων— μπορεί να εμποδίσει την είσοδο στην αγορά νέων επιχειρήσεων και την ελεύθερη κυκλοφορία χημικών ουσιών, με αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού και την κατάχρηση από τις μεγαλύτερες εταιρείες της δεσπόζουσας θέσης που κατέχουν. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη αξιολόγησης και αναθεώρησης του κανονισμού REACH, ώστε να αρθούν οριστικά τυχόν εμπόδια για τον ανταγωνισμό οφειλόμενα στην εφαρμογή του.

3.9. Το θέμα των τραπεζικών συγκεντρώσεων και των κρατικών ενισχύσεων προς τις τράπεζες παραμένει επίκαιρο. Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση και ο αντίκτυπος που αυτή είχε στην πραγματική οικονομία και στην αξιοπιστία των αγορών έχουν οδηγήσει σε διαρκή έλεγχο των πρακτικών στον συγκεκριμένο κλάδο, λόγω των δικαιολογημένων φόβων για νέες σοβαρές επιπτώσεις,. Η χορήγηση προσωρινών κρατικών ενισχύσεων απέτρεψε την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι τράπεζες, οι οποίες υπέστησαν σημαντικές ζημίες κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, αντιμετωπίζουν σήμερα μειωμένα περιθώρια λόγω του επιπέδου των επιτοκιακών αποκλίσεων (spreads) που ισχύουν αυτήν τη στιγμή. Η αναδιάρθρωση του τομέα οδήγησε στην εξαφάνιση κάποιων ιδρυμάτων, αλλά και στην εμφάνιση συγκεντρώσεων που μπορεί να είναι ανησυχητικές όχι μόνο για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα, εάν εμφανιστούν ξανά καταστάσεις κρίσης, αλλά κυρίως όσον αφορά το ενδεχόμενο στρεβλώσεων του ανταγωνισμού λόγω του μεγέθους των νέων αυτών ομίλων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να είναι προσεκτική και σε επαγρύπνηση για τυχόν περιπτώσεις κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης που μπορεί να θίγουν τα συμφέροντα των καταναλωτών και τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Κρατικές ενισχύσεις

4.1.1. Οι κρατικές ενισχύσεις είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την ανάπτυξη καθώς επιτρέπουν τη σύγκλιση των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών καθώς και την προώθηση της απασχόλησης και της οικονομίας. Απαιτείται ορθή χρήση των περιορισμένων πόρων χωρίς να θίγονται οι ορθές πρακτικές του ανταγωνισμού.

4.1.2. Για ακόμη μια φορά, η ΕΟΚΕ διατυπώνει την πεποίθησή της ότι ο εκσυγχρονισμός των κρατικών ενισχύσεων, που βρίσκεται σε εξέλιξη, πρέπει να είναι ευθυγραμμισμένος με τους σκοπούς της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», της πολιτικής για τη συνοχή και της πολιτικής ανταγωνισμού, διαφυλάσσοντας τη σημασία των κρατικών ενισχύσεων σε τομείς που εξυπηρετούν την ανάπτυξη της Ευρώπης και τις δημόσιες υπηρεσίες που καλύπτουν τις ανάγκες της κοινωνίας.

4.1.3. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει στο παρελθόν τον εκσυγχρονισμό των κρατικών ενισχύσεων. Σήμερα, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την υποχρέωση των αρχών που είναι επιφορτισμένες με τη χορήγηση ενισχύσεων να παρέχουν ενημέρωση σχετικά με χορηγούμενες ενισχύσεις που υπερβαίνουν τα 500 000 ευρώ (3).

4.1.4. Αυτή η ενημέρωση έρχεται να απαντήσει στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες της ΕΕ οι οποίοι δεν θεωρούν ότι είναι επαρκώς ενημερωμένοι σχετικά με τις χορηγούμενες κρατικές ενισχύσεις (4). Πρέπει πλέον να καταστεί ευρέως γνωστή η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά τα στοιχεία και να διαδοθούν επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τους κανόνες για τη χορήγηση και την ανάκτηση ενισχύσεων, ώστε να προωθηθεί η διαφάνεια στη χρήση των δημόσιων πόρων.

4.1.5. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τη δράση της Επιτροπής για την καταπολέμηση της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων μέσω προκαταρκτικών φορολογικών αποφάσεων που προσφέρουν παράνομα φορολογικά πλεονεκτήματα, καθώς και για τη θέσπιση της δέσμης μέτρων για την πάταξη της φοροαποφυγής, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι επιχειρήσεις καταβάλουν φόρους εκεί όπου πραγματοποιούν κέρδη και ότι αποτρέπεται ο επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός (5).

4.2. Ψηφιακή ενιαία αγορά

4.2.1. Η αγορά των ψηφιακών υπηρεσιών αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη ζωή των επιχειρήσεων και των πολιτών της Ευρώπης λόγω της αύξησης της ευρυζωνικής κάλυψης. Καθώς η χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου αυξάνεται διαρκώς, καταβάλλονται προσπάθειες ώστε η πολιτική ανταγωνισμού να διασφαλίζει τη λειτουργία της αγοράς, να προστατεύει τους καταναλωτές και να εξασφαλίζει ότι οι ισχυρότερες επιχειρήσεις δεν υπονομεύουν τους κανόνες.

4.2.2. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να συνεχίσει το έργο της σχετικά με τον γεωγραφικό αποκλεισμό στο ηλεκτρονικό εμπόριο, ο οποίος μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για τη δημιουργία μιας πραγματικής ψηφιακής ενιαίας αγοράς. Σε μια παγκόσμια αγορά δεν έχουν θέση διακρίσεις στη μεταχείριση των πελατών βάσει της γεωγραφικής τους θέσης.

4.2.3. Στην ψηφιακή αγορά κυριαρχούν λίγοι τεχνολογικοί κολοσσοί. Η διασφάλιση της πρόσβασης των καταναλωτών στα καλύτερα προϊόντα και στις καλύτερες τιμές, καθώς και της εισόδου νέων προϊόντων και νέων ανταγωνιστικών επιχειρήσεων στην αγορά αποτελεί πρόκληση.

4.2.4. Ορισμένες πλατφόρμες ηλεκτρονικών κρατήσεων αποτελούν σήμερα πηγή σοβαρής ανησυχίας για τους ξενοδόχους, λόγω της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσεις που ασκούν επί των ταξιδιωτικών κρατήσεων. Οι πλατφόρμες αυτές εισπράττουν σημαντικά υψηλότερες προμήθειες από τα πρακτορεία ταξιδίων και φτάνουν μέχρι του σημείου να υποχρεώνουν τους ξενοδόχους να εφαρμόζουν τις ίδιες τιμές για το ίδιο είδος δωματίου σε όλους τους διαύλους πωλήσεων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει τις ρήτρες περί ισότητας και τις εφαρμοζόμενες προμήθειες, που υπονομεύουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό στον εν λόγω κλάδο.

4.2.5. Η Επιτροπή συνέχισε την έρευνά της σχετικά με τις πρακτικές της Google (λειτουργία της μηχανής αναζήτησης, περιορισμοί που η συγκεκριμένη εταιρεία επέβαλε σχετικά με τη δυνατότητα εμφάνισης διαφημίσεων αναζήτησης ανταγωνιστών της σε κάποιους ιστοτόπους τρίτων μερών, επιβολή περιοριστικών όρων στους κατασκευαστές συσκευών Android και στους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών) και της Amazon (συμφωνίες με εκδότες) που μπορεί να συνιστούν παραβάσεις των αντιμονοπωλιακών κανόνων. Πρόσφατα επιβλήθηκε στην Google το πρόστιμο ρεκόρ των 2,4 δισεκατομμυρίων ευρώ για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην αγορά των μηχανών αναζήτησης, η οποία δημιούργησε παράνομο πλεονέκτημα για ένα άλλο προϊόν της Google, την υπηρεσία σύγκρισης τιμών που προσφέρει η εν λόγω εταιρεία.

4.2.6. Η Google κατέχει δεσπόζουσα θέση ως μηχανή αναζήτησης και η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει ότι οι αναζητήσεις δεν εμφανίζουν ελλιπή αποτελέσματα που πιθανώς να περιορίζουν τις επιλογές των χρηστών των πληροφοριών αυτών. Την ίδια επαγρύπνηση πρέπει να επιδείξει η Επιτροπή και για τις πρακτικές της Booking, η οποία, καταχρώμενη τη δεσπόζουσα θέση της, επηρεάζει τα αποτελέσματα των αναζητήσεων ευρωπαϊκής τουριστικής προσφοράς, με ιδιαίτερα δυσμενή αντίκτυπο για τις μικρότερες αγορές και επιχειρήσεις.

4.2.7. Ιδιαίτερα σημαντικός για τη ζωή των καταναλωτών και των επιχειρήσεων είναι ο τομέας των τηλεπικοινωνιών. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι στον συγκεκριμένο κλάδο εξακολουθεί να μην υπάρχει μια ανοικτή και ανταγωνιστική αγορά. Πράγματι, οι φορείς παροχής τηλεπικοινωνιών εξακολουθούν να εφαρμόζουν πρακτικές που αντίκεινται στον ελεύθερο ανταγωνισμό, καθώς, αντίθετα με τα όσα προβλέπει ο νόμος, αυξάνουν τις τιμές κατά τη διάρκεια των συμβάσεων χωρίς προηγουμένως να ενημερώσουν τους καταναλωτές και να τους δώσουν τη δυνατότητα να καταγγείλουν τη σύμβαση. Αυτή η αύξηση των τιμών έγινε ιδιαίτερα αισθητή με τη λήξη της χρέωσης των υπηρεσιών περιαγωγής (roaming), η οποία οδήγησε στην πράξη σε μια γενικευμένη αύξηση των τιμών, που έπληξε όλους όσοι δεν ταξιδεύουν στο εξωτερικό.

4.3. Αγορά της ενέργειας και της κυκλικής οικονομίας

4.3.1. Η ενιαία αγορά ενέργειας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί παρά τις προσπάθειες των τελευταίων ετών. Οι υψηλές τιμές ενέργειας, ιδίως σε ορισμένες χώρες, επιβαρύνουν σημαντικά τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, καθώς η ελευθέρωση των αγορών δεν οδήγησε σε πραγματική μείωση των τιμών. Ως αποτέλεσμα αυτών των τιμών η Ευρώπη εξακολουθεί να υστερεί έναντι των παγκόσμιων ανταγωνιστών της όσον αφορά το κόστος της ενέργειας.

4.3.2. Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η δέσμευση υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να συνεχίσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο, για μια περισσότερο ανταγωνιστική και βιώσιμη Ευρώπη, παρά τις περιβαλλοντικές ανησυχίες που ανακύπτουν σχετικά με την επεξεργασία των αποβλήτων της τεχνολογίας αυτής (όπως π.χ. συσσωρευτές και φωτοβολταϊκά κύτταρα). Παρά την τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειωθεί, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν έχουν ακόμη φθάσει σε στάδιο ανάπτυξης που να τους επιτρέπει να ανταγωνίζονται τις ορυκτές και τις πυρηνικές πηγές ενέργειας, συνεπώς είναι σκόπιμο να συνεχίσουν να τυγχάνουν στήριξης ώστε να μπορούν να ανταγωνίζονται σε μια πιο δίκαιη αγορά.

4.3.3. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν συνιστούν απλώς πηγή καθαρής ενέργειας. Πρέπει να αντιμετωπίζονται επίσης ως ευκαιρία ανάπτυξης των τοπικών κοινοτήτων, οι οποίες καθίστανται ταυτόχρονα καταναλωτές και παραγωγοί ενέργειας, βάσει ενός αποκεντρωμένου μοντέλου παραγωγής ενέργειας, επωφελούς για τις κοινότητες αυτές.

4.3.4. Χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά που επιθυμούν να εγκαταστήσουν τις δικές τους μονάδες παραγωγής φωτοβολταϊκής ηλιακής ενέργειας για αυτοκατανάλωση έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε αυτήν τη μορφή ενέργειας. Ωστόσο, άδειες για την εγκατάσταση τέτοιων μονάδων χορηγούνται μόνο μέχρι συγκεκριμένη ισχύ, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ενδεχομένως η ελκυστικότητα της επένδυσης αυτής για μεγάλους φορείς εκμετάλλευσης, οι οποίοι θα μπορούσαν να επωφελούνται από πολύ μειωμένο ή σχεδόν μηδενικό κόστος ενέργειας κατά τους μήνες αυξημένης ηλιοφάνειας.

4.3.5. Από την άλλη, η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη διασφάλιση της ενεργειακής της αυτονομίας, ενισχύοντας τις διασυνδέσεις με στόχο να μειώσει την έκθεσή της και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό.

4.3.6. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ: — μείωση του κόστους της ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις με σαφή οφέλη για την κοινωνία, την οικονομία και την εξωτερική ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων· — προώθηση της δημιουργίας μιας πραγματικής ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής· — περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ενέργειας με την προώθηση των ευρωπαϊκών διασυνδέσεων· — ανάληψη ηγετικού ρόλου στην εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης.

4.4. Διεθνής συνεργασία

4.4.1. Σε επίπεδο παγκόσμιας αγοράς, η Ευρώπη εξακολουθεί να πλήττεται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό χωρών που εφαρμόζουν καταχρηστικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές πρακτικές. Πέρα από τη σημαντική κοινωνική πτυχή, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που είναι απόρροια των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης δικαιολογημένα απαιτούν μια έντονη προσπάθεια στο πλαίσιο της διεθνούς διπλωματίας για την προστασία των επιχειρήσεων και των καταναλωτών από τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που επικρατούν στις εισαγωγές και τις εξαγωγές.

4.4.2. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τη δέσμευση της Επιτροπής να συμμετέχει ενεργά σε διεθνείς οργανισμούς για τον ανταγωνισμό όπως η Επιτροπή Ανταγωνισμού του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η Παγκόσμια Τράπεζα, η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (Unctad/ΔΗΕΕΑ) και το Διεθνές Δίκτυο Ανταγωνισμού.

4.4.3. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει επίσης την προσήλωση της Επιτροπής στις διαπραγματεύσεις των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών με την Αρμενία, το Μεξικό, την Ινδονησία, τις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία, καθώς και στην τεχνική συνεργασία με τις αναδυόμενες οικονομίες. Ωστόσο, επισημαίνει ότι αυτές οι συμφωνίες δεν αρκεί να επιτρέπουν την ισορροπία του ανταγωνισμού, προστατεύοντας τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, αλλά πρέπει επίσης να συμβάλλουν στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ευρώπης.

Βρυξέλλες, 18 Οκτωβρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) COM(2017) 285 final.

(2) SWD(2017) 175 final.

(3) https://webgate.ec.europa.eu/competition/transparency/public/search/home?lang=el

(4) «Perception and Awareness about transparency of State Aid» [Διαφάνεια των κρατικών ενισχύσεων: αντίληψη και επίγνωση]. Ευρωβαρόμετρο, Ιούλιος 2016.

(5) http://ec.europa.eu/taxation_customs/business/company-tax/anti-tax-avoidance-package_en