[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 19.10.2009

COM(2009)532 τελικό

Ανακοίνωση της Επιτροπής

Τα δικαιώματα δημιουργού στην οικονομία της γνώσης

Ανακοίνωση της Επιτροπής

Τα δικαιώματα δημιουργού στην οικονομία της γνώσης

Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3

2. ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ 3

3. ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ: ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 4

3.1. Βιβλιοθήκες και αρχεία 5

3.2. Ορφανά έργα 6

3.3. Διδασκαλία και έρευνα 7

3.4. Άτομα με αναπηρίες 9

3.5. Περιεχόμενο δημιουργούμενο από χρήστες (ΠΔΧ) 10

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 11

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η δημιουργία, η κυκλοφορία και η διάδοση γνώσεων στην ενιαία αγορά συνδέονται άμεσα με τις ευρύτερες επιδιώξεις της στρατηγικής της Λισαβόνας. Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν διευκολύνει τη διαθεσιμότητα πληροφοριών υπό ηλεκτρονική μορφή.

Οι βιβλιοθήκες επιδεικνύουν ενδιαφέρον για έργα μαζικής ψηφιοποίησης ώστε να διαφυλάξουν τα αρχεία τους ή/και να τα διαδώσουν επιγραμμικώς (online), συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ορφανών έργων (έργων για τα οποία δεν μπορούν να εντοπιστούν ή να ανιχνευθούν οι δικαιούχοι). Τα ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα επιθυμούν μεγαλύτερη ευελιξία για τη διάδοση υλικού, συμπεριλαμβανομένης της διασυνοριακής τηλεμάθησης. Τα άτομα με αναπηρίες εξακολουθούν να συναντούν εμπόδια πρόσβασης σε πληροφορίες ή γνωστικά προϊόντα. Ειδικότερα, τα άτομα με μειωμένη όραση ασκούν πιέσεις για να καλύψουν τη «δίψα για βιβλία» που έχουν – μόλις ποσοστό 5% των ευρωπαϊκών δημοσιεύσεων είναι διαθέσιμο σε προσβάσιμους μορφοτύπους, κατάσταση με επιπλοκές λόγω περιορισμών στη διασυνοριακή διανομή, ακόμη και μεταξύ χωρών στις οποίες ομιλείται η ίδια γλώσσα.

Οι εκδότες και οι συγγραφείς εκφράζουν ανησυχία ότι έργα με χορηγό βιβλιοθήκες ή άλλα έργα μαζικής ψηφιοποίησης και επιγραμμικής διάδοσης των έργων τους, χωρίς επιμελή αναζήτηση, μπορεί να παραβιάσει τα δικαιώματά τους δημιουργού και να αδυνατίσει τη ροή εσόδων τους. Οι εκδότες ισχυρίζονται ότι ήδη διαθέτουν επιγραμμικώς περίπου το 90% των ακαδημαϊκών περιοδικών, επενδύουν σε νέα και καινοτόμα μοντέλα ηλεκτρονικής παράδοσης (π.χ. ηλε-βιβλία), συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τηλεμάθηση, και προσφέρουν πρόσβαση για άτομα με μειωμένη όραση.

Με υπόβαθρο ακριβώς τα ανωτέρω, η Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για τα δικαιώματα δημιουργού στην οικονομία της γνώσης[1]. Στόχος ήταν να εξεταστεί με ποιον τρόπο θα μπορούσε να επιτευχθεί ευρεία διάδοση γνώσεων στην ενιαία αγορά, ιδίως στο επιγραμμικό περιβάλλον, στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας για τα δικαιώματα δημιουργού, και συγκεκριμένα της οδηγίας 2001/29/ΕΚ για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας («η οδηγία»)[2]. Η ανακοίνωση αυτή δίνει γενική εικόνα της έκβασης αυτής της διαβούλευσης. Εξαγγέλλει μια σειρά προπαρασκευαστικών ενεργειών, οι οποίες θα αποτελέσουν σταθερή βάση για συγκεκριμένες πρωτοβουλίες συνέχειας που θα είναι μέρος μιας φιλόδοξης και σφαιρικής στρατηγικής για τη διανοητική ιδιοκτησία, στρατηγική η οποία πρόκειται να παρουσιαστεί από την επόμενη Επιτροπή.

ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

Η Πράσινη Βίβλος πραγματεύθηκε γενικά ζητήματα σχετικά με εξαιρέσεις στα αποκλειστικά δικαιώματα. Εξέτασε κατά πόσο θα πρέπει να προβλεφθούν εξαιρέσεις που είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη διάδοση των γνώσεων. Εξέτασε επίσης το ζήτημα των συμβατικών συμφωνιών και μοντέλων αδειοδότησης. Ερεύνησε κατά πόσο θα πρέπει, στην εποχή της ψηφιακής διάδοσης, να εξελιχθούν οι εξαιρέσεις και οι περιορισμοί, ιδίως σχετικά με βιβλιοθήκες και αρχεία, διδασκαλία και έρευνα, και άτομα με αναπηρίες. Έθεσε ερωτήματα όσον αφορά τα ορφανά έργα, καθώς και ζητήματα καταναλωτών, όπως περιεχόμενο δημιουργούμενο από χρήστες.

Η διαβούλευση απέδωσε 372 απαντήσεις. Η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις από: (i) εκδότες (56)· (ii) εταιρείες συλλογικής διαχείρισης και οργανισμούς αδειοδότησης (47)· (iii) πανεπιστήμια (47)· (iv) βιβλιοθήκες, αρχεία και μουσεία (114)· (v) βιομηχανικές και εμπορικές ομοσπονδίες (30)· (vi) οργανισμούς που εκπροσωπούν άτομα με αναπηρίες (4)· (vii) κράτη μέλη (11)· και (viii) άλλους ερωτηθέντες (63).

Σε γενικές γραμμές, διεφάνησαν δύο αποκλίνουσες απόψεις. Οι βιβλιοθήκες, τα αρχεία και τα πανεπιστήμια ευνοούν το «δημόσιο συμφέρον», συνηγορώντας υπέρ ενός πλέον ανεκτικού συστήματος δικαιωμάτων δημιουργού. Οι εκδότες, οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης και άλλοι κάτοχοι δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι ο καλύτερος τρόπος να βελτιωθεί η διάδοση των γνώσεων και η παροχή στους χρήστες αυξημένης και αποτελεσματικής πρόσβασης στα έργα είναι μέσω συμφωνιών αδειοδότησης.

Οι βιβλιοθήκες και οι ακαδημαϊκοί κύκλοι δηλώνουν ότι ορισμένες εξαιρέσεις είναι σημαντικότερες για την οικονομία της γνώσης απ’ ό,τι άλλες. Τάσσονται υπέρ ενός υποχρεωτικού συνόλου καίριων εξαιρέσεων «δημόσιου συμφέροντος», ώστε να διευκολυνθεί η «πρόσβαση στις γνώσεις»[3]. Έχουν επίσης την προσδοκία ότι οι εν λόγω εξαιρέσεις δεν θα καταστούν αμφισβητήσιμες από μέτρα τεχνολογικής προστασίας (ΜΤΠ). Τα όρια του δικαιώματος δημιουργού θα πρέπει, αντιθέτως, να ορίζονται από τον νομοθέτη.

Οι εκδότες, οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης και οι λοιποί δικαιούχοι θεωρούν ότι μπορεί να επιτευχθεί εξίσου ικανοποιητικό αποτέλεσμα με συμβάσεις, συχνά ειδικώς διατυπωμένες για να συνεκτιμούν τις νέες τεχνολογίες. Οι εκδότες δηλώνουν ότι οι υποχρεωτικές εξαιρέσεις μπορεί να υπονομεύσουν τις οικονομικές ανταμοιβές και να ενθαρρύνουν την καιροσκοπική συμπεριφορά (την αποκαλούμενη «free-riding»).

Η απαρχή της επιγραμμικής παιδείας μοιράσματος και ανταλλαγής, άντλησης δεδομένων και διαδραστικής μάθησης απεκάλυψε διαφορά απόψεων μεταξύ εκείνων που επιθυμούν την κίνηση προς περαιτέρω ανεκτικό σύστημα δικαιωμάτων δημιουργού και εκείνων που επιθυμούν τη διατήρηση του ισχύοντος καθεστώτος[4]. Ο συμβιβασμός των ανωτέρω συμφερόντων συνιστά πρόκληση. Υπάρχουν διάφορα εργαλεία άσκησης πολιτικής στη διάθεση της Επιτροπής, προκειμένου να το επιτύχει.

ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ: ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

Στο παρόν κεφάλαιο της ανακοίνωσης παρουσιάζονται οι κύριες διαπιστώσεις της διαβούλευσης αναφορικά με τα ζητήματα της ψηφιακής διαφύλαξης και διάδοσης ακαδημαϊκού, πολιτιστικού και εκπαιδευτικού υλικού, τη χρήση ορφανών έργων, την πρόσβαση ατόμων με αναπηρίες στη γνώση και το περιεχόμενο δημιουργούμενο από τον χρήστη. Φωτίζει επίσης δράσεις τις οποίες προτίθεται να δρομολογήσει η Επιτροπή, ώστε να εξεύρει κατάλληλες λύσεις στα προβλήματα που εντοπίστηκαν στη διαβούλευση.

Βιβλιοθήκες και αρχεία

Έχουν ανακύψει δύο ζητήματα καίριας σημασίας: η παραγωγή ψηφιακών αντιγράφων υλικού που αποτελεί μέρος των συλλογών των βιβλιοθηκών και η ηλεκτρονική παράδοση τέτοιων αντιγράφων σε χρήστες.

Βάσει του ισχύοντος νομικού καθεστώτος, οι βιβλιοθήκες και τα αρχεία δεν απολαύουν καθολικής εξαίρεσης, ώστε να ψηφιοποιούν ολόκληρες τις συλλογές τους (μαζική ψηφιοποίηση). Η σχετική ψηφιοποίηση περιορίζεται σε συγκεκριμένες πράξεις αναπαραγωγής για μη εμπορικούς σκοπούς[5]. Ως εκ τούτου, η ψηφιοποίηση συλλογών βιβλιοθηκών προϋποθέτει προηγούμενη άδεια από τους κατόχους δικαιωμάτων. Οι βιβλιοθήκες διατείνονται ότι το σύστημα αυτό της «προηγούμενης άδειας» συνεπάγεται σοβαρό συναλλακτικό βάρος (οι εκδότες συχνά δεν διαθέτουν «ψηφιακά» δικαιώματα και το κόστος της μεμονωμένης εκκαθάρισης δικαιωμάτων είναι υπέρμετρα υψηλό). Επιπρόσθετα ζητήματα ανακύπτουν όταν το ψηφιοποιημένο υλικό συνίσταται από αδημοσίευτες επιστολές, προσωπικά ημερολόγια και επαγγελματικά έγγραφα. Στο πλαίσιο αυτό, οι βιβλιοθήκες και τα αρχεία υπογραμμίζουν τον μοναδικό τους ρόλο για τη μακροχρόνια διαφύλαξη και διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι παράγοντες αυτοί τονίζουν ότι το έργο τους υπερβαίνει εκείνο των εκδοτών, επειδή έχουν ως αποστολή να ενεργούν προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος, ενώ οι εκδότες αποτελούν εμπορικές επιχειρήσεις παραγωγής. Τα ιδρύματα κοινής ωφέλειας επίσης επιθυμούν να καταστήσουν τις συλλογές τους προσβάσιμες επιγραμμικώς, ιδίως τα έργα που δεν διατίθενται στο εμπόριο, επιχειρηματολογούν δε ότι η πρόσβαση αυτή δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε πρόσβαση στον φυσικό χώρο του ιδρύματος[6]. Το ζήτημα της ψηφιοποίησης συζητήθηκε εκτενώς στην Ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για τις ψηφιακές βιβλιοθήκες, όπου επετεύχθη μια πρώτη σύγκλιση απόψεων. Υπεγράφη από τα πολιτιστικά ιδρύματα και τους κατόχους δικαιωμάτων μνημόνιο συμφωνίας για την επιμελή αναζήτηση. Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη ευρεθεί δεσμευτικές λύσεις στα προαναφερόμενα προβλήματα.

Οι εκδότες και οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης κρίνουν ότι δεν δικαιολογείται η διεύρυνση, για τις βιβλιοθήκες και τα αρχεία, των ισχυουσών εξαιρέσεων για τη διαφύλαξη και διάθεση. Συνηγορούν υπέρ της συνέχισης του υφισταμένου συστήματος των μηχανισμών αδειοδότησης και των συμβατικών συμφωνιών για ψηφιοποίηση και αύξηση της επιγραμμικής πρόσβασης στα έργα. Ισχυρίζονται ότι η χαλάρωση της ισχύουσας εξαίρεσης ώστε να επιτραπεί σε βιβλιοθήκες, αρχεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα να παρέχουν επιγραμμικές υπηρεσίες σε χρήστες θα υπονόμευε τη θέση των δικαιούχων, θα δημιουργούσε αθέμιτο ανταγωνισμό για τους εκδότες και θα τους αποθάρρυνε να επενδύσουν σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Οι βιβλιοθήκες θα πρέπει να εξακολουθήσουν να προσφέρουν ουσιαστικές υπηρεσίες, αλλά η επιγραμμική παροχή υλικού δεν θα πρέπει να ισοδυναμεί με ελεύθερη πρόσβαση από τους χρήστες ή με το δικαίωμα να λαμβάνουν και να χρησιμοποιούν προστατευόμενα έργα χωρίς πληρωμή. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για προφύλαξη από την «ψηφιακή διαρροή» στο πλαίσιο της διασφάλισης ότι οι βιβλιοθήκες περιορίζουν τις εξαιρέσεις στην επιγραμμική διάθεση έργων εντός του χώρου των.

Επόμενα βήματα

Η διαβούλευση απεκάλυψε ότι ένα βιώσιμο σύστημα προηγούμενης άδειας για μια ποικιλία πρωτοβουλιών των βιβλιοθηκών προϋποθέτει απλά και οικονομικώς συμφέροντα συστήματα εκκαθάρισης δικαιωμάτων που να καλύπτουν την ψηφιοποίηση και επιγραμμική διάδοση. Το 2010, η Επιτροπή θα προωθήσει περαιτέρω τις εργασίες σε επίπεδο ΕΕ, για να ασχοληθεί με τις πτυχές δικαιωμάτων δημιουργού των ανωτέρω θεμάτων, στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Οι εργασίες αυτές θα έχουν ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τη διευκρίνιση των νομικών επιπτώσεων της μαζικής ψηφιοποίησης και τις πιθανές λύσεις στο ζήτημα των συναλλακτικών δαπανών για την εκκαθάριση δικαιωμάτων. Αναμένεται να εξεταστούν όλες οι δυνατές επιλογές, συμπεριλαμβανομένης της συλλογικής άδειας, που θα μπορούσε να συμπληρωθεί από ένα εκτεταμένο σύστημα συλλογικής άδειας, όπου ο διαχειριστής δικαιωμάτων θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει τους εξωτερικούς παράγοντες – δικαιούχους που δεν είναι επίσημα μέλη του συστήματος εκκαθάρισης, και βάσει της επιμελούς αναζήτησης.

Επί αυτής της βάσεως, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον υπάρχει ανάγκη περαιτέρω πρωτοβουλιών που θα αποτελούν μέρος της νέας στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής πρόβλεψης κανονιστικής εξαίρεσης για τις εν λόγω προσπάθειες ψηφιοποίησης.

Ορφανά έργα

Με τον όρο «ορφανά έργα» νοούνται τα έργα που εξακολουθούν να καλύπτονται από δικαιώματα δημιουργού, αλλά οι κάτοχοι των δικαιωμάτων αυτών δεν είναι δυνατό να εξακριβωθούν ή να εντοπισθούν. Τα προστατευόμενα έργα μπορεί να καταστούν ορφανά εάν δεν υπάρχουν ή είναι παρωχημένα τα στοιχεία σχετικά με τον δημιουργό ή/και τους τυχόν άλλους σχετικούς δικαιούχους (π.χ. εκδότες, φωτογράφους ή κινηματογραφικούς παραγωγούς).

Ένα έργο μπορεί να τύχει εκμετάλλευσης μόνο αφού αποκτηθεί η προηγούμενη άδεια από τους κατόχους δικαιωμάτων. Στην περίπτωση ορφανών έργων δεν είναι δυνατή η χορήγηση τέτοιας άδειας. Αυτό συνεπάγεται κατάσταση κατά την οποία εκατομμύρια έργων δεν μπορούν να αντιγραφούν ή να χρησιμοποιηθούν κατ’ άλλο τρόπο, π.χ. δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια φωτογραφία για την εικονογράφηση άρθρου στον Τύπο, δεν μπορεί να ψηφιοποιηθεί ένα βιβλίο ή να αποκατασταθεί μια ταινία για να την δει το κοινό. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος ένα σημαντικό ποσοστό ορφανών έργων να μην μπορούν να ενσωματωθεί σε μαζική ψηφιοποίηση και προσπάθειες διαφύλαξης της κληρονομιάς, όπως είναι η βιβλιοθήκη Europeana ή παρόμοια έργα.

Οι βιβλιοθήκες, τα πανεπιστήμια, τα αρχεία, ορισμένοι εμπορικοί χρήστες και πολλά κράτη μέλη ισχυρίζονται ότι το πρόβλημα των ισχυόντων μέσων, όπως η σύσταση 2006/585/ΕΚ της Επιτροπής[7] ή το Μνημόνιο Συνεννόησης του 2008 για τα ορφανά έργα και οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές δεόντως επιμελούς αναζήτησης, έγκειται στο ότι τα μέσα αυτά δεν αποτελούν νομικώς δεσμευτικές πράξεις και δεν έχει αντιμετωπιστεί το ζήτημα της μαζικής ψηφιοποίησης. Επειδή οι μη νομοθετικές πρωτοβουλίες ούτε προσφέρουν επαρκή ασφάλεια δικαίου, ούτε αίρουν το γεγονός ότι η χρήση ορφανών έργων συνιστά προσβολή του δικαιώματος δημιουργού, οι ανωτέρω συνηγορούν υπέρ μιας νομοθετικής προσέγγισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να επιτραπούν διάφορες χρήσεις ορφανών έργων. Τονίζεται επίσης ότι μπορεί να ανακύψουν εμπόδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο ορφανών έργων εάν έκαστο κράτος μέλος υιοθετούσε το δικό του σύνολο κανόνων για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα.

Για τους εκδότες, τις εταιρείες συλλογικής διαχείρισης και άλλους δικαιούχους, τα ορφανά έργα αποτελούν πρόβλημα εκκαθάρισης δικαιωμάτων. Προβληματίζονται αν θα πρέπει να καθιερώσουν καθολική εξαίρεση για τη χρήση ορφανών έργων. Για τους ανωτέρω, το ζωτικό ζήτημα είναι να διασφαλιστεί ότι διενεργείται καλή τη πίστει επιμελής αναζήτηση για να εξακριβωθούν και εντοπιστούν οι δικαιούχοι, με τη χρήση των υφισταμένων βάσεων δεδομένων[8].

Επόμενα βήματα

Συνολικός στόχος της αντιμετώπισης των ορφανών έργων – ψηφιοποίηση, διαφύλαξη και διάδοσή τους – είναι η θέσπιση κοινών κανόνων για το επίπεδο της οφειλόμενης επιμέλειας στην αναζήτηση των ιδιοκτητών ορφανών έργων και την επίλυση του προβλήματος της δυνητικής προσβολής δικαιώματος δημιουργού, όταν χρησιμοποιούνται ορφανά έργα. Ως βασική συνιστώσα της νέας σφαιρικής στρατηγικής για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, η όποια πρωτοβουλία για τα ορφανά έργα αναμένεται να προβλέπει λύση σε κλίμακα ΕΕ, ώστε να δημιουργηθεί ασφάλεια δικαίου, να διευκολυνθεί η ροή γνώσεων που είναι αναγκαία για την καινοτομία και να προληφθούν εμπόδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο ορφανών έργων.

Το πρόβλημα των ορφανών έργων θα εξεταστεί σε εκτίμηση επιπτώσεων, με την οποία θα διερευνηθεί ποικιλία θεωρήσεων για τη διευκόλυνση της ψηφιοποίησης και της διάδοσης ορφανών έργων. Πιθανές θεωρήσεις περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ένα νομικώς δεσμευτικό αυτόνομο μέσο για την εκκαθάριση και την αμοιβαία αναγνώριση ορφανών έργων, εξαίρεση από την οδηγία του 2001 ή οδηγίες για τη διασυνοριακή αμοιβαία αναγνώριση ορφανών έργων.

Η Επιτροπή θα αρχίσει να εργάζεται για την εκπόνηση εκτίμησης επιπτώσεων το 2009.

Διδασκαλία και έρευνα

Η διδασκαλία, η μάθηση και η έρευνα καθίστανται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό διεθνείς και διασυνοριακές, υποβοηθούμενες από τις σύγχρονες τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών. Η πρόσβαση σε πληροφορίες και η χρήση τους δεν περιορίζεται πλέον στον φυσικό χώρο. Ως εκ τούτου, ο περιορισμός της διδασκαλίας και της έρευνας σε ειδικό τόπο θεωρείται ότι αντιβαίνει στις πραγματικές συνθήκες της σύγχρονης ζωής.

Ένα ζήτημα που έχει βγει στο προσκήνιο είναι η πιθανή διαφορά μεταξύ επιστημονικής δημοσίευσης και δημοσίευσης για λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς σκοπούς. Ενώ οι συγγραφείς επιστημονικών και ακαδημαϊκών έργων έχουν άλλες πηγές εισοδήματος και δημοσιεύουν για να δώσουν ώθηση στην έρευνα και την ανθρωπιστική παιδεία, οι συγγραφείς λογοτεχνικών έργων (όπως οι μυθιστοριογράφοι) χρειάζεται να προσποριστούν τα προς το ζειν από τη δημοσίευση των έργων τους. Προκειμένου να αποφευχθεί άσκοπη επανάληψη έρευνας, τα δημοσιευμένα αποτελέσματα ερευνών με δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να διατίθενται σε ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα, και ακόμη και στο κοινό. Ο λόγος είναι ότι κάθε έρευνα στηρίζεται σε προηγούμενη ερευνητική εργασία. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η δημοσίευση με ελεύθερη πρόσβαση και οι ανοικτές παρακαταθήκες για δημοσιευμένα άρθρα προσφέρουν λύσεις.

Οι βιβλιοθήκες και τα πανεπιστήμια υπογραμμίζουν την πολυπλοκότητα και τον κατακερματισμό του ισχύοντος συστήματος συμφωνιών αδειοδότησης με τους εκδότες. Ένα τυπικό ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο υποχρεώνεται να υπογράψει εκατό και πλέον άδειες που διέπουν τη χρήση ψηφιακού ερευνητικού υλικού παρεχόμενου από διάφορους εκδότες[9]. Η εξέταση του τι επιτρέπει εκάστη από τις εν λόγω μεμονωμένες άδειες ως προς, π.χ., την πρόσβαση, την εκτύπωση, την αποθήκευση και την αντιγραφή είναι δυσκίνητη ως διαδικασία. Οι βιβλιοθήκες και τα πανεπιστήμια διατείνονται επίσης ότι είναι δύσκολη έως αδύνατη η εθνική αδειοδότηση στους κόλπους της ΕΕ. Οι φορείς αυτοί βεβαιώνουν ότι θα ήταν πρακτικότερο και αποδοτικότερο να υπάρχει ένας κεντρικός οργανισμός χορήγησης ευρέος φάσματος επιγραμμικών δικαιωμάτων αναφορικά με ψηφιακό υλικό. Ζητούν υποχρεωτικές εξαιρέσεις για διδασκαλία και έρευνα, οι οποίες θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν ρητώς αναφορά στην τηλεμάθηση. Οι βιβλιοθήκες και τα πανεπιστήμια εκφράζουν επίσης ανησυχίες ότι τα τέλη συνδρομής για περιοδικά απορροφούν πόρους οι οποίοι διαφορετικά θα ξοδεύονταν σε έρευνα ή διδασκαλία[10].

Οι εκδότες επιχειρηματολογούν ότι οι λύσεις αδειοδότησης, παρά οι περιοριστικοί νομικοί κανόνες, προσφέρουν την ευελιξία που απαιτείται για διδασκαλία και έρευνα, συμπεριλαμβανομένης της τηλεμάθησης. Τονίζουν ότι προσφέρουν εκτεταμένη ηλεκτρονική πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων, τα περιοδικά και τα βιβλία τους σε βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, μέσω διαφόρων συμφωνιών αδειοδότησης. Όταν διαθέτουν τα έργα για τηλεμάθηση ή χρήση κατ’ οίκον, οι εκδότες και οι οργανισμοί αδειοδότησης τονίζουν τη σημασία που έχει να διασφαλίζεται ότι η πρόσβαση περιορίζεται στους σκοπούς για τους οποίους προορίζεται το υλικό (μη εμπορικοί και εκπαιδευτικοί σκοποί).

Επόμενα βήματα

Η έλευση του Διαδικτύου και οι δυνατότητές του για διάδοση γνώσεων και επιστήμης χωρίς σύνορα οδήγησαν την Επιτροπή, σε στενή διαβούλευση με εμπλεκόμενους παράγοντες, να προβεί ήδη σε συγκεκριμένες δράσεις σχετικά με την ελεύθερη πρόσβαση στα αποτελέσματα έρευνας που χρηματοδοτείται από το Δημόσιο. Οι ενέργειες αυτές θα συνεχιστούν κατά τα επόμενα έτη, όπως ενδείκνυται.

Θα πρέπει να μειωθεί το βάρος αδειοδότησης που συναντά ένα τυπικό ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο. Η Επιτροπή θα διαβουλευθεί με τους σχετικούς εμπλεκόμενους παράγοντες ως προς τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές, ώστε να διορθωθεί η κατάτμηση στον τρόπο με τον οποίο τα πανεπιστήμια αποκτούν δικαιώματα χρήσης επιστημονικών περιοδικών.

Σχετικά με την τηλεμάθηση, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την εξέλιξη ενός ενοποιημένου ευρωπαϊκού χώρου για διασυνοριακή τηλεμάθηση. Εάν χρειαστεί, θα εξετασθούν περαιτέρω μέτρα συνοδευτικά ενός τέτοιου ευρωπαϊκού χώρου.

Άτομα με αναπηρίες

Ο διάλογος αναφορικά με τις εξαιρέσεις στα δικαιώματα δημιουργού προς όφελος ατόμων με αναπηρίες επικεντρώνεται στο βασικό δικαίωμα των ατόμων αυτών, το οποίο διακηρύσσεται στη Σύμβαση των ΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία [11], να απολαύουν ίσης πρόσβασης σε προϊόντα περιέχοντα πληροφορίες, δημοσιεύσεις και πολιτιστικό υλικό σε προσβάσιμους μορφοτύπους. Η ίση μεταχείριση ατόμων με αναπηρίες όσον αφορά την πρόσβαση και την παροχή αγαθών και υπηρεσιών έχει περιληφθεί στην πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού[12], την οποία έχει υποβάλει η Επιτροπή.

Οι οργανισμοί που εκπροσωπούν άτομα με αναπηρίες επικεντρώνονται στην αποκαλούμενη «δίψα για βιβλία» – ποσοστό μόλις 5% των βιβλίων που εκδίδονται στην Ευρώπη μετατρέπονται κάθε χρόνο σε προσβάσιμους μορφοτύπους όπως ακουστική εγγραφή, γραφή Braille ή μεγάλους τυπογραφικούς χαρακτήρες. Επιπλέον, ισχυρίζονται ότι περί το 95% του διαθέσιμου υλικού παρέχεται από εξειδικευμένους οργανισμούς, χρηματοδοτούμενους μέσω κοινωφελών ιδρυμάτων ή δημόσιων επιδοτήσεων, όπου όλοι οι ανωτέρω φορείς εργάζονται στο πλαίσιο εξαιρέσεων από τα δικαιώματα δημιουργού. Τα άτομα με μειωμένη όραση και άλλα άτομα με πρόβλημα ανάγνωσης εντύπων υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε βιβλία και άλλο προστατευόμενο υλικό υπό τους ιδίους όρους και σε συγκρίσιμες τιμές με οποιονδήποτε άλλο. Η προτεινόμενη από αυτούς λύση είναι, ευθύς εξαρχής, οι εκδότες να προσφέρουν έργα σε προσβάσιμους μορφοτύπους τα οποία να μπορούν εύκολα να μετατρέπονται σε ακουστική εγγραφή, γραφή Braille ή μεγάλους τυπογραφικούς χαρακτήρες.

Μολονότι όλα τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει εξαιρέσεις στα δικαιώματα δημιουργού στην εθνική τους νομοθεσία, η προσέγγιση αυτή δεν έχει εναρμονιστεί, με αποτέλεσμα να υπάρχει κάποια έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Πράγμα ζωτικότερης σημασίας, η διασυνοριακή μεταφορά της ήδη περιορισμένης προσφοράς υλικού εμποδίζεται από τον εδαφικό περιορισμό των εξαιρέσεων βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Για να εξαγάγει ένα μετατρεμμένο έργο σε ένα άλλο κράτος μέλος, ένας οργανισμός θα πρέπει να αγοράσει τα δικαιώματα στη χώρα προορισμού, μια πολύ δαπανηρή διεργασία. Τα ΜΤΠ έχουν αναφερθεί ως επιπρόσθετο κώλυμα, επειδή εμποδίζουν τη μετατροπή σε προσβάσιμους μορφοτύπους έργων αποκτημένων θεμιτώς εκ μέρους οργανισμών ή μεμονωμένων ατόμων. Για όλους τους ανωτέρω λόγους, τα άτομα με αναπηρίες συνηγορούν υπέρ μιας τυποποιημένης και περιεκτικής υποχρεωτικής εξαίρεσης στα δικαιώματα δημιουργού, σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Οι εκδότες συμφωνούν ότι η πρωταρχική επιδίωξη είναι να διατίθεται πλειονότητα δημοσιευμένων βιβλίων σε προσβάσιμο μορφότυπο. Θεωρούν ότι αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα με την αξιοποίηση των ήδη ισχυόντων εθελοντικών μηχανισμών αδειοδότησης παρά με την επιβολή υποχρεωτικών εξαιρέσεων. Οι εκδότες και λοιποί κάτοχοι δικαιωμάτων προβάλλουν μια σειρά εθελοντικών μηχανισμών αδειοδότησης για άτομα με μειωμένη όραση ή πρόβλημα ανάγνωσης εντύπων, οι οποίοι μηχανισμοί είναι συνήθεις στην ΕΕ[13]. Οι ανωτέρω φορείς τονίζουν ότι το κοινωνικό κόστος της παροχής πρόσβασης σε έργα δεν πρέπει να βαρύνει αποκλειστικώς τους ίδιους τους εκδότες. Παράλληλα, εξέφρασαν προθυμία να επιλύσουν τα προβλήματα πρόσβασης για άτομα με αναπηρίες, μέσω βάθρου ενδιαφερομένων μερών με στόχο να καταστήσουν τα έργα προσαρμόσιμα σε άτομα με μειωμένη όραση.

Επόμενα βήματα

Άμεση επιδίωξη είναι να ενθαρρυνθούν οι εκδότες να διαθέσουν σε άτομα με αναπηρίες περισσότερα έργα σε προσβάσιμους μορφοτύπους. Δεν θα πρέπει να αποτρέπουν τα ΜΤΠ τη μετατροπή θεμιτώς αποκτημένων έργων σε προσβάσιμους μορφοτύπους. Η συμβατική αδειοδότηση θα πρέπει να τηρεί καταστατικές εξαιρέσεις για άτομα με αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με μειωμένη όραση[14]. Η διαβούλευση απεκάλυψε σειρά υφισταμένων συλλογικών προσπαθειών για άτομα με μειωμένη όραση ή άτομα με αναπηρία όρασης ή πρόβλημα ανάγνωσης εντύπων σε όλο το έδαφος της ΕΕ. Τέτοιες προσπάθειες θα πρέπει να επιταχυνθούν και να εφαρμοστούν σε όλο τον χώρο της ΕΕ.

Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα διοργανώσει έως τα τέλη 2009 φόρουμ εμπλεκόμενων παραγόντων όσον αφορά τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, ιδιαίτερα ατόμων με μειωμένη όραση. Στο φόρουμ θα εξετασθεί το φάσμα ζητημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες και οι δυνατές απαντήσεις σε πολιτικό επίπεδο. Η Σύμβαση των ΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία θα πρέπει να αποτελέσει γνώμονα με τον οποίο θα μετρηθεί η πρόοδος στο υπόψη πεδίο.

Στο φόρουμ θα πρέπει επίσης να εξετασθούν πιθανοί τρόποι ενθάρρυνσης της ακώλυτης εξαγωγής μετατρεμμένου έργου σε ένα άλλο κράτος μέλος, ενώ θα διασφαλίζεται η επαρκής αμοιβή των δικαιούχων για τη χρήση του έργου τους. Θα πρέπει να εξετασθεί από κοντά η αμοιβαία αναγνώριση και η ελεύθερη κυκλοφορία πληροφοριών, δημοσιεύσεων και εκπαιδευτικού και πολιτιστικού υλικού που είναι προσπελάσιμο από άτομα με αναπηρίες και να υπάρξει προβληματισμός για τα ζητήματα επιγραμμικής προσβασιμότητας σε περιεχόμενο.

Με βάση τα αποτελέσματα του φόρουμ, η Επιτροπή θα αξιολογήσει κατά πόσο δικαιολογείται η ανάληψη περαιτέρω πρωτοβουλιών.

Περιεχόμενο δημιουργούμενο από χρήστες (ΠΔΧ)

Οι εφαρμογές Web 2.0, όπως ιστολόγια, βιντεομηνύματα (podcasts), wiki, και ανταλλαγή αρχείων ή βίντεο, παρέχουν στους χρήστες τη δυνατότητα να δημιουργούν και να ανταλλάσουν μεταξύ τους με ευκολία κείμενο, βίντεο και εικόνες. Αυτό τροφοδότησε την ανάπτυξη νέων εφαρμογών στο Διαδίκτυο και πρόβαλε το ζήτημα του δημιουργούμενου από χρήστες περιεχομένου (ερασιτεχνικού), όπου οι καταναλωτές καθίστανται σε αυξανόμενο βαθμό δημιουργοί περιεχομένου, ενίοτε με τη χρήση υλικού προστατευόμενου από δικαιώματα δημιουργού ως βάση για τη δημιουργία τους.

Στην Πράσινη Βίβλο εξετάσθηκαν οι ισχύουσες εξαιρέσεις που μπορεί να έχουν σημασία για το ΠΔΧ (παράθεση αποσπασμάτων για άσκηση κριτικής ή βιβλιοπαρουσίαση, περιστασιακή χρήση και γελοιογραφία, παρωδία ή μίμηση)[15] και η πιθανή πρόβλεψη νέας εξαίρεσης για να αντιμετωπισθούν «δημιουργικά, μεταπλασμένα ή παράγωγα έργα».

Το αποτέλεσμα της διαβούλευσης δείχνει ότι οι περισσότεροι από τους εμπλεκόμενους παράγοντες θεωρούν ότι ακόμη είναι πολύ νωρίς για να υπαχθεί το ΠΔΧ σε κανονιστικές ρυθμίσεις. Υπάρχει αμφιβολία ως προς το πεδίο εφαρμογής του ΠΔΧ. Είναι επίσης ασαφές κατά πόσο θα πρέπει και οι ερασιτέχνες και οι επαγγελματίες να απολαύουν ειδικών κανόνων για το ΠΔΧ και πώς μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ των ανωτέρω ομάδων ή πώς θα συνδέονταν οι κανόνες για το ΠΔΧ με υφιστάμενους περιορισμούς, όπως η παράθεση αποσπασμάτων, η περιστασιακή χρήση και η γελοιογραφία, παρωδία ή μίμηση.

Επόμενα βήματα

Καθώς το ζήτημα του ΠΔΧ εξακολουθεί να αποτελεί πρωτόγνωρο φαινόμενο, η Επιτροπή έχει την πρόθεση να διερευνήσει περαιτέρω τις ειδικές ανάγκες προσώπων εκτός του επαγγελματικού κυκλώματος, τα οποία στηρίζονται σε προστατευόμενα έργα για να δημιουργήσουν τα δικά τους. Η Επιτροπή θα διαβουλευθεί περαιτέρω σχετικά με λύσεις για ευκολότερη, οικονομικώς προσιτότερη και φιλική για τον χρήστη εκκαθάριση δικαιωμάτων για ερασιτέχνες χρήστες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Tο κύριο συμπέρασμα από τον ανωτέρω διάλογο είναι ότι η πολιτική για τα δικαιώματα δημιουργού πρέπει να είναι στραμμένη προς την ανταπόκριση στις προκλήσεις της βασιζόμενης στο Διαδίκτυο οικονομίας της γνώσης[16]. Παράλληλα, η κατάλληλη προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας συμβάλλει αποφασιστικά στην τόνωση της καινοτομίας στην οικονομία της γνώσης. Επιβάλλεται, εξάλλου, η προσεκτική εξισορρόπηση των διαφόρων συμφερόντων. Με τις προπαρασκευαστικές εργασίες που εξαγγέλλονται στην παρούσα ανακοίνωση θα διασφαλιστεί η κατάλληλη προετοιμασία του εδάφους, ώστε να επακολουθήσουν ενδεδειγμένες ενέργειες που θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο της μελλοντικής σφαιρικής στρατηγικής για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να επικοινωνεί ενεργώς με όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής κοινότητας, των βιβλιοθηκών και γενικότερα του κοινού με διαδικτυακή παιδεία.

Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να προχωρήσει στις ενδεδειγμένες επακόλουθες ενέργειες στο πλαίσιο της μελλοντικής της στρατηγικής για τη διανοητική ιδιοκτησία. Στο άμεσο μέλλον, το προτιμώμενο εργαλείο για πολλά από τα εγερθέντα ζητήματα στην Πράσινη Βίβλο είναι ένας δομημένος διάλογος μεταξύ των σχετικών εμπλεκόμενων παραγόντων, τον οποίο θα διευκολύνουν οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ειδικότερα, θα πρέπει να δοθεί κατά προτεραιότητα ώθηση στον διάλογο με αντικείμενο τη δημιουργία προϊόντων πληροφορίας, δημοσιεύσεων και πολιτιστικού υλικού σε μορφοτύπους προσβάσιμους σε άτομα με αναπηρίες. Μια άλλη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η εξεύρεση ενδεδειγμένων λύσεων αδειοδότησης για μαζική ψηφιοποίηση σε ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η Επιτροπή θα εκπονήσει επίσης εκτίμηση επιπτώσεων για τον τρόπο κατά τον οποίο θα αναλυθούν τα ζητήματα εκκαθάρισης που προκύπτουν από «ορφανά» έργα. Στο πλαίσιο της εκτίμησης επιπτώσεων θα αναλυθεί το αναγκαίο επίπεδο επιμελούς αναζήτησης το οποίο απαιτείται πριν από τη χρήση ορφανών έργων, καθώς και η αμοιβαία αναγνώριση του καθεστώτος των ορφανών έργων σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο.

[1] COM (2008) 466.

[2] Οδηγία 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, ΕΕ L 167 της 22.6.2001, σ. 10-19.

[3] Στις συνιστώμενες δυνατές υποχρεωτικές εξαιρέσεις από την υπαγωγή στην οδηγία 2001/29/ΕΚ περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων: (i) η ιδιωτική αντιγραφή (άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β))· (ii) αναπαραγωγές από βιβλιοθήκες, αρχεία και μουσεία (άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο γ))· (iii) χρήση για εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς (άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο α))· (iv) χρήση από άτομα με αναπηρία (άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο β))· (v) χρήση για μετάδοση ειδήσεων και ανασκοπήσεις Τύπου (άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο γ))· και (vi) χρήση για παράθεση αποσπασμάτων για σκοπούς όπως η άσκηση κριτικής ή η βιβλιοπαρουσίαση (άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο δ)).

[4] Η «δοκιμή τριών βημάτων» καθιερώνεται στο άρθρο 10 της Συνθήκης για τα δικαιώματα δημιουργού του WIPO (Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας), στο άρθρο 16 της συνθήκης του WIPO για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα και στο άρθρο 5 παράγραφος 5 της οδηγίας.

[5] Άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της οδηγίας.

[6] Με βάση τους ισχύοντες κανόνες για τα δικαιώματα δημιουργού, αυτό επιτρέπεται μόνο για έρευνα ή ιδιωτική μελέτη σε εξειδικευμένα τερματικά ευρισκόμενα στο χώρο των βιβλιοθηκών (Άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχείο ιδ) της οδηγίας).

[7] Σύσταση 2006/585/ΕΚ της Επιτροπής για την ψηφιοποίηση και την επιγραμμική προσβασιμότητα πολιτιστικού υλικού και για την ψηφιακή διαφύλαξη.

[8] Διάφοροι εκδότες, οργανισμοί δικαιωμάτων αναπαραγωγής και βιβλιοθήκες έχουν αρχίσει να εργάζονται από κοινού στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ έργου ARROW (Accessible Registries of Rights Information and Orphan Works), με σκοπό να παρέχονται στους χρήστες, που επιθυμούν να ψηφιοποιήσουν τις συλλογές τους, πληροφορίες σχετικά με το καθεστώς προστατευμένων έργων. Το πρόγραμμα ARROW μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί σημαντικό πρώτο βήμα· ωστόσο, προς το παρόν, δεν καλύπτει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Το ARROW δεν διαθέτει ούτε το δικαίωμα να χορηγεί άδειες για τη σάρωση και τη διάδοση προστατευμένων έργων.

[9] Βλέπε την εισήγηση που υπέβαλε η Διεθνής Ομοσπονδία Ενώσεων Βιβλιοθηκών.

[10] Π.χ., η συνδρομή στο Brain Research Journal (Περιοδικό Έρευνας Εγκεφάλου) που εκδίδεται από τον Οίκο Reed Elsevier, στοιχίζει 20 835 ευρώ ετησίως (τιμές 2008) – Εισήγηση υποβληθείσα από ULB, σ. 3, υποσημείωση 6.

[11] Τη Σύμβαση των ΗΕ έχουν υπογράψει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ιδιαίτερης σημασίας είναι τα άρθρα 4, 9, 21 και 30.

[12] (COM (2008) 426 τελικό).

[13] Παραδείγματα εθνικών μηχανισμών αδειοδότησης, εθελοντικών ρυθμίσεων ή κατευθυντήριων γραμμών παρέχονται από την Ομοσπονδία Ευρωπαίων Εκδοτών (σ. 11-13), την Ένωση Εκδοτών του ΗΒ (σ. 5, 13 και προσαρτήματα) και τον Οργανισμό Αδειοδότησης Δικαιωμάτων Δημιουργού (σ. 3 και 8).

[14] Η Βρετανική Βιβλιοθήκη διαπίστωσε ότι σε δείγμα 100 αδειών που επέτυχε με ηλεκτρονικούς εκδότες, μόνο 2 έκαναν αποδεκτές εξαιρέσεις για άτομα με μειωμένη όραση.

[15] Άρθρο 5 παράγραφος 3 στοιχεία δ), θ) και ια) της οδηγίας.

[16] Η Επιτροπή θα πραγματευθεί ορισμένες από τις ευρύτερες πτυχές του εν λόγω ζητήματος στην επικείμενη ανακοίνωσή της σχετικά με το δημιουργικό περιεχόμενο στην κοινωνία της πληροφορίας.