Βρυξέλλες, 25.9.2007

COM(2007) 556 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έρευνα σε κλάδο της οικονομίας βάσει του άρθρου 17 του κανονισμού 1/2003 για την ασφάλιση επιχειρήσεων (τελική έκθεση)

{SEC(2007) 1231}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έρευνα σε κλάδο της οικονομίας βάσει του άρθρου 17 του κανονισμού 1/2003 για την ασφάλιση επιχειρήσεων (τελική έκθεση)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στις 13 Ιουνίου 2005 η Επιτροπή αποφάσισε να διενεργήσει έρευνα στον τομέα της παροχής ασφαλιστικών προϊόντων και υπηρεσιών σε επιχειρήσεις στην Κοινότητα, βάσει του άρθρου 17 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου. Λαμβάνοντας υπόψη ενδείξεις για πιθανό περιορισμό ή στρέβλωση του ανταγωνισμού στο συγκεκριμένο κλάδο στο εσωτερικό της κοινής αγοράς, σκοπός της έρευνας ήταν να εξετασθεί διεξοδικότερα ο κλάδος και οι εφαρμοζόμενες πρακτικές, ώστε σε τελική ανάλυση να προσδιορισθούν συγκεκριμένες περιοριστικές πρακτικές ή στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που θα ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 81 ή 82 της Συνθήκης. Η ασφάλιση επιχειρήσεων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων , την κάλυψη κινδύνων ιδιοκτησίας και διακοπής επαγγελματικής δραστηριότητας, τις θαλάσσιες μεταφορές, τα αυτοκίνητα οχήματα, τη γενική αστική, επαγγελματική και περιβαλλοντική ευθύνη, τα ατυχήματα και τους πιστωτικούς κινδύνους.

2. Το παρόν έγγραφο αποτελεί την τελική έκθεση της έρευνας στον κλάδο της ασφάλισης επιχειρήσεων[1], και εκδίδεται ταυτόχρονα με έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής το οποίο περιλαμβάνει τα πλήρη πορίσματα (το έγγραφο εργασίας). Η προηγούμενη ενδιάμεση έκθεση και το έγγραφο εργασίας περιλαμβάνουν διεξοδική ανάλυση του τρόπου οργάνωσης των ασφαλιστικών αγορών στην ΕΕ καθώς και μεγάλο μέρος του πρωτότυπου ερευνητικού έργου που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή στη διάρκεια της έρευνας. Στις 9 Φεβρουαρίου 2007 έλαβε χώρα δημόσια ακρόαση προκειμένου να συζητηθούν τα πορίσματα της ενδιάμεσης έκθεσης. Η έκθεση υποβλήθηκε σε δημόσια διαβούλευση και έτυχε μεγάλης προσοχής εκ μέρους των ενδιαφερομένων του κλάδου. Όλες οι υποβληθείσες παρατηρήσεις μη εμπιστευτικού χαρακτήρα δημοσιεύθηκαν στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής.

3. Η παρούσα τελική έκθεση και το έγγραφο εργασίας επικεντρώνονται σε ορισμένα καίρια θέματα και προβλήματα. Η ενδεχόμενη παράλειψη κάποιων θεμάτων στην παρούσα έκθεση δεν σημαίνει ότι η Επιτροπή έχει αποκλείσει εκ των προτέρων πιθανά προβλήματα σε άλλους τομείς της ασφάλισης επιχειρήσεων.

4. Η ασφάλιση είναι πρωταρχικής σημασίας για τις μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δυνατότητα ασφαλιστικής κάλυψης δεδομένων κινδύνων μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ή την εξαφάνιση ενός επιχειρηματικού μοντέλου. Πολλές από τις σημαντικότερες και εμβληματικές επιχειρήσεις στον κόσμο, από τους τομείς της αεροπλοΐας και της ναυσιπλοΐας μέχρι τις μείζονες εξελίξεις στον κτηματομεσιτικό τομέα δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν χωρίς ασφαλίσεις και η αδυναμία των ασφαλιστικών αγορών να ασφαλίσουν κινδύνους έχει άμεσο αντίκτυπο σε ολόκληρη την οικονομία. Οι κοινοτικοί ασφαλιστές εισπράττουν κάθε χρόνο 375 δισεκατ. € σε ασφάλιστρα για ασφάλειες εκτός από ασφάλειες ζωής[2]. Οι ευρωπαίοι ασφαλιστές και αντασφαλιστές δραστηριοποιούνται επίσης ιδιαίτερα στις διεθνείς αγορές και αποτελούν σημαντικούς επενδυτές στις κεφαλαιουχικές αγορές. Ως εκ τούτου, η λειτουργία του εν λόγω κλάδου κατά τρόπο προανταγωνιστικό δεν είναι μόνο καίριας σημασίας για τον καθαυτό κλάδο της ασφάλισης, αλλά και για την οικονομία ως σύνολο. Με την παρούσα έκθεση η Επιτροπή προτίθεται να συμβάλει στη δημιουργία ενός ανταγωνιστικότερου, δυναμικότερου και αποδοτικότερου ευρωπαϊκού ασφαλιστικού τομέα ικανού να παίξει πλήρως το ρόλο του στην οικονομία και να εκπληρώσει το δυναμικό του στην Ευρωπαϊκή Ένωση του εικοστού πρώτου αιώνα.

5. Με εξαίρεση τους μεγάλους πελάτες και κινδύνους, οι πρωτογενείς ασφαλιστικές αγορές τείνουν να είναι εθνικού χαρακτήρα, ακόμη και όταν εξυπηρετούνται κυρίως από ενοποιημένους πολυεθνικούς ασφαλιστικούς ομίλους. Αυτό συμβαίνει για ποικίλους λόγους, από τους οποίους ο σημαντικότερος είναι πιθανώς το γεγονός ότι οι ασφαλιστικές συμβάσεις συντάσσονται βάσει του γενικού εθνικού δικαίου των συμβάσεων και του ειδικού ασφαλιστικού δικαίου, από τα οποία και διέπονται, και ότι τα θέματα αστικής ευθύνης ανακύπτουν στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου που ενδέχεται να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη δικαιοδοσία. Επιπλέον, κάποια μορφή τοπικής παρουσίας, είναι απαραίτητη, συχνά για λόγους διανομής και πάντα για τον διακανονισμό απαιτήσεων αποζημίωσης, ενώ ενδέχεται να προκύψουν και γλωσσικά θέματα. Κατά συνέπεια, είναι φυσικό η οργάνωση της αγοράς να χαρακτηρίζεται ως πολυεγχώρια και να αποκλείεται, σε πολλές περιπτώσεις, το ενδεχόμενο περιορισμού του ανταγωνισμού από διασυνοριακούς φορείς παροχής λόγω της αδυναμίας τους να εισέλθουν πραγματικά σε αυτήν. Μέχρι στιγμής, ο συνήθης τρόπος εισόδου των ασφαλιστών σε νέες αγορές είναι η αγορά τοπικής εταιρίας που μετατρέπεται σε θυγατρική ή (σε ορισμένες περιπτώσεις) σε υποκατάστημα του αγοραστή. Κατά συνέπεια, οι εθνικές αγορές τείνουν να είναι αρκετά συγκεντρωμένες, ιδίως στις μεγάλες κατηγορίες κινδύνου.

2. ΚΥΡΙΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

2.1. Χρηματοοικονομικά χαρακτηριστικά του τομέα

6. Η Επιτροπή συγκέντρωσε ευρύ φάσμα στοιχείων σχετικά με τη χρηματοοικονομική επίδοση των ασφαλιστών. Από τα προκαταρκτικά αποτελέσματα προκύπτει ότι η αποδοτικότητα του κλάδου σε επίπεδο ΕΕ-25 παρέμεινε σταθερή κατά τα τελευταία έτη στην πλειονότητα των κρατών μελών, αν και με σημαντικές διαφορές[3]. Ωστόσο, οι ενδιαφερόμενοι ισχυρίστηκαν ότι λόγω του κύκλου της ασφάλισης επιχειρήσεων, η πλήρης εκτίμηση της αποδοτικότητας απαιτεί μία πιο μακροπρόθεσμη προοπτική. Επίσης, πολλοί συμμετέχοντες ισχυρίστηκαν ότι η προσέγγιση της Επιτροπής παρουσιάζει σειρά άλλων μεθοδολογικών αδυναμιών. Ορισμένες από τις εν λόγω κριτικές ήταν εύστοχες, και η Επιτροπή αναθεώρησε το σχετικό τμήμα του εγγράφου εργασίας λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές. Ωστόσο, η γενική εικόνα όπως αυτή παρουσιάζεται στην ενδιάμεση έκθεση παραμένει αμετάβλητη.

7. Η αποδοτικότητα ποικίλλει σημαντικά τόσο σε επίπεδο κλάδου της κάθε επιχείρησης όσο και σε επίπεδο κράτους μέλους. Τα ποσοστά κέρδους διαφέρουν με συντελεστή που κυμαίνεται από ένα έως τρία στην ΕΕ-25 για τον ίδιο ασφαλιστικό κλάδο και μπορεί να είναι μέχρι και διπλάσια στο εσωτερικό της ίδιας χώρας για διαφορετικούς ασφαλιστικούς κλάδους[4]. Μολονότι θεωρείται δεδομένο ότι ο κίνδυνος που καλύπτεται από αναδοχή έκδοσης τίτλων είναι διαφορετικός στους διαφορετικούς κλάδους, και για τον λόγο αυτό η απαιτούμενη απόδοση κεφαλαίου ενδέχεται επίσης να διαφέρει, το μέγεθος των εν λόγω διαφορών είναι εντυπωσιακό. Υπάρχουν επίσης μεγάλες διακυμάνσεις όσον αφορά το εισόδημα των ασφαλιστών για συγκεκριμένους κλάδους προϊόντων στην ίδια χώρα.

8. Η αποδοτικότητα των ασφαλιστών ποικίλλει σημαντικά στην ΕΕ-25 ανάλογα με το εάν οι πελάτες είναι ΜΜΕ ή μεγάλες εταιρείες. Σε λίγες περιπτώσεις, ορισμένα κράτη μέλη παρουσιάζουν συστηματικά υψηλότερη αποδοτικότητα όσον αφορά την αναδοχή έκδοσης τίτλων στον τομέα των ΜΜΕ. Μία πιθανή εξήγηση είναι αυτό να σχετίζεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τον τρόπο αμοιβής των διαμεσολαβητών από τους ασφαλιστές, υπονοώντας ότι όταν οι μεσίτες αποκτούν ισχύ στην αγορά, οι ασφαλιστές αυξάνουν τις προμήθειες των μεσιτών για να κερδίσουν πελατεία. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να εξακριβωθεί κατά περίπτωση.

9. Η ανάλυση που πραγματοποίησε η Επιτροπή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν πρόκειται να υπογραμμισθεί ο κατακερματισμός της αγοράς και οι δυνατότητες οικονομιών που προσφέρει η περαιτέρω ολοκλήρωση. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που οδηγούν σε κατακερματισμό των αγορών ασφάλισης και δεν προσφέρονται για απλουστευτικές αναλύσεις. Η Επιτροπή ενδέχεται να εξετάσει περαιτέρω τους εν λόγω παράγοντες και να προτείνει πρόσθετα μέτρα για να προωθήσει την αποτελεσματικότητα της αγοράς σε επίπεδο ΕΕ.

10. Η Επιτροπή συγκέντρωσε επίσης στοιχεία όσον αφορά την αποδοτικότητα των εταιρειών αντασφάλισης, αλλά, για μεθοδολογικούς λόγους, δεν είναι σε θέση να συντάξει σχετική αναφορά. Η Επιτροπή σκοπεύει να το πράξει με προσθήκη στο έγγραφο εργασίας.

2.2. Εναρμόνιση των όρων και προϋποθέσεων όσον αφορά τη συνασφάλιση και την αντασφάλιση

11. Τόσο η συνασφάλιση όσο και η αντασφάλιση είναι σημαντικοί μηχανισμοί στους οποίους βασίζεται ο κοινοτικός ασφαλιστικός τομέας και η ασφαλισιμότητα των μεγάλων κινδύνων. Η ύπαρξη μηχανισμών που επιτρέπουν σε πολλαπλούς (αντ)ασφαλιστές να αναλαμβάνουν ο καθένας χωριστά μέρος ενός δεδομένου κινδύνου είναι λογικό να εξασφαλίζει μεγαλύτερη ικανότητα και διαφοροποίηση του κινδύνου και να οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές καθώς και καλύτερους όρους για τους πελάτες. Ωστόσο, μολονότι αναγνωρίζει τα εν λόγω οφέλη, η Επιτροπή ανακάλυψε στοιχεία που αποδεικνύουν ότι σε τμήματα της αγοράς ακολουθούνται πρακτικές που ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 της Συνθήκης.

12. Στην ενδιάμεση έκθεση, η Επιτροπή επέστησε την προσοχή σε πρακτική που ακολουθείται στην αγορά κοινής αντασφάλισης, συγκεκριμένα να περιλαμβάνεται στη σύμβαση ρήτρα εγγύησης ότι ένας δεδομένος αντασφαλιστής δεν εξασφάλισε όρους λιγότερο ευνοϊκούς (κατά την άποψή του) από αυτούς που προσφέρθηκαν σε οποιονδήποτε άλλο αντασφαλιστή που συμμετέχει στη σύμβαση: η επονομαζόμενη ρήτρα «Βέλτιστοι Όροι και Προϋποθέσεις» (ΒΟΠ). Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι η εν λόγω πρακτική έχει εμφανιστεί με παρόμοια μορφή στην αγορά συνασφάλισης.

13. Στην ενδιάμεση έκθεση η Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η εφαρμογή της ρήτρας ΒΟΠ ενδέχεται να αποβεί σε βάρος των πελατών και πιθανόν, υπό ορισμένες συνθήκες, να οδηγήσει σε περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Η Επιτροπή δεν είχε τότε άποψη σχετικά με την απαλλαξιμότητα της ρήτρας βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3. Ωστόσο, στη δεύτερη φάση της έρευνας η Επιτροπή ανέλαβε να εξετάσει προσεκτικότερα αυτό το είδος πρακτικής και ζήτησε τις απόψεις της αγοράς.

14. Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης της έρευνας προέκυψε ότι οι ρήτρες ΒΟΠ δεν εμφανίζονται αναγκαστικά με τη μορφή αυτή στην τελική αντασφαλιστική σύμβαση αλλά ενδέχεται, για παράδειγμα, να εμφανισθούν στη φάση της προσφοράς και ως εκ τούτου σχετίζονται αποκλειστικά με τη διαδικασία διαπραγμάτευσης και σύναψης των αντασφαλιστικών ρυθμίσεων. Ως αποτέλεσμα της έρευνάς της, ωστόσο, κατέστη σαφές στην Επιτροπή ότι η γενίκευση της πρακτικής αυτής τόσο στην αγορά αντασφάλισης όσο και στην αγορά συνασφάλισης έχει σχεδόν πάντα ως αποτέλεσμα μία de facto εναρμόνιση των ασφαλίστρων και άλλων όρων κάλυψης, ανεξαρτήτως της χρήσης ή μη των ρητρών ΒΟΠ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επέκτεινε την ανάλυσή της ώστε να συμπεριλάβει όλους τους μηχανισμούς που οδηγούν σε μία τέτοια εναρμόνιση, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η χρήση της ρήτρας ΒΟΠ ενδέχεται να συνεπάγεται ακόμη λιγότερο ευνοϊκούς όρους για τους πελάτες από ό,τι η μη χρήση της.

15. Η προσωρινή άποψη της Επιτροπής όσον αφορά τις περιγραφείσες πρακτικές είναι ότι, σε μεμονωμένες περιπτώσεις όταν οι πρακτικές αυτές προκύπτουν από συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί στην παρούσα φάση ότι οι εν λόγω πρακτικές είναι απαραίτητες, όπως απαιτεί το άρθρο 81 παράγραφος 3. Είναι σαφές ότι η εκτίμηση όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους όρους του άρθρου 81 παράγραφος 3 θα πρέπει να γίνει για κάθε περίπτωση χωριστά και με βάση τα σχετικά αντικειμενικά και νομικά δεδομένα. Η αποκάλυψη της τιμής του κύριου ασφαλιστή στη φάση της εγγραφής, με αποτέλεσμα να είναι εγγυημένο το μερίδιο του κύριου ασφαλιστή και να εναρμονίζονται οι όροι κάλυψης εκτός του ασφάλιστρου, είναι λιγότερο πιθανό να δημιουργεί αμφιβολίες από άποψη δικαίου του ανταγωνισμού και είναι πιθανότερο να πληρεί τους όρους για τη χορήγηση απαλλαγής.

16. Η Επιτροπή γνωρίζει ότι οι εν λόγω πρακτικές θεωρούνται συνήθεις σε ορισμένες αγορές. Ωστόσο, θεωρεί ότι υπό το πρίσμα των ευρημάτων της, ο τομέας θα πρέπει να επανεκτιμήσει κριτικά τις εν λόγω πρακτικές. Η Επιτροπή προτίθεται να συμμετάσχει πλήρως στη διαδικασία αυτή, σεβόμενη ωστόσο την αρχή ότι εναπόκειται στους ίδιους τους φορείς της αγοράς να εκτιμήσουν τη νομιμότητα των πρακτικών τους με βάση τα ισχύοντα νομικά πρότυπα.

17. Η Επιτροπή τονίζει ότι οι παρατηρήσεις της αφορούν μόνο στοιχεία ορισμένων επιχειρηματικών πρακτικών που εμφανίζονται στη διμερή διαδικασία εγγραφής και δεν θεωρούνται πρωταρχικής σημασίας για τη λειτουργία της εν λόγω διαδικασίας πόσο μάλλον της αγοράς ως συνόλου. Η Επιτροπή καλεί επίσης τους πελάτες των ασφαλίσεων και αντασφαλίσεων επιχειρήσεων που τυπικά ανατίθενται βάσει εγγραφής να ενημερώνονται για τη δυνατότητα σύναψης συμβάσεων υπό όρους που δεν συνίστανται απαραίτητα σε εναρμονισμένα ασφάλιστρα και να βεβαιώνονται ότι η επιλογή αυτή, όταν είναι η ενδεδειγμένη, έχει διερευνηθεί πλήρως από διαχειριστές κινδύνου και μεσίτες. Στην έκθεση η Επιτροπή δεν εκφράζει επιφυλάξεις όσον αφορά άλλους τρόπους ανάθεσης συμβάσεων ασφάλισης και αντασφάλισης, όπως η κάθετη εμπορία, η ad hoc συνεργασία μεταξύ ασφαλιστών και μόνιμες ρυθμίσεις όπως κοινοπραξίες. Εάν σε μεμονωμένες περιπτώσεις η χρήση των εν λόγω διαδικασιών ενδέχεται να δημιουργεί ανησυχίες από άποψη ανταγωνισμού θα πρέπει να πραγματοποιείται ανάλυση κατά περίπτωση.

2.3. Διανομή των ασφαλίσεων επιχειρήσεων

18. Η ενδιάμεση έκθεση παρέχει λεπτομερή εικόνα των κύριων στοιχείων που σχετίζονται με τη διανομή των προϊόντων και υπηρεσιών όσον αφορά τις ασφαλίσεις επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ασφαλίσεις διανέμονται μέσω ανεξάρτητων μεσιτών, συνδεδεμένων αντιπροσώπων, τραπεζών (η λεγόμενη τραπεζασφάλεια) και άμεσων πωλήσεων, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων μέσω Διαδικτύου. Οι μεσίτες, συνδεδεμένοι αντιπρόσωποι και οι άμεσες πωλήσεις αντιστοιχούν στη συντριπτική πλειονότητα των πωλήσεων. Η ανάγκη δημιουργίας δικτύου διανομής ενδέχεται να αποτελέσει φραγμό εισόδου εφόσον δεν υπάρχει ένα ισχυρό δίκτυο ανεξάρτητης μεσιτείας σε εθνικό επίπεδο.

19. Οι μεσίτες λειτουργούν τόσο ως φορείς παροχής συμβουλών στους πελάτες τους όσο και ως δίαυλοι διανομής για τους ασφαλιστές, συχνά με εξουσίες σύναψης ασφαλιστικών συμβάσεων και αρμοδιότητες δεσμευτικού χαρακτήρα. Ο εν λόγω διπλός ρόλος τους αποτελεί δυνητική πηγή σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ της αντικειμενικότητας των συμβουλών που παρέχουν στους πελάτες τους και των προσωπικών τους εμπορικών επιδιώξεων. Ανάλογες συγκρούσεις συμφερόντων μπορεί επίσης να προκύψουν και από σειρά άλλων λόγων που συνδέονται με την αμοιβή τους, συμπεριλαμβανομένων των ενδεχόμενων προμηθειών.

20. Όσον αφορά τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές, οι έρευνες της αγοράς και η δημόσια διαβούλευση τονίζουν το γεγονός ότι οι τρέχουσες πρακτικές της αγοράς, και ιδίως η μη οικειοθελής αποκάλυψη της αμοιβής που λαμβάνουν οι ασφαλιστές και άλλες πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο οι πελάτες των ασφαλίσεων επιχειρήσεων συχνά επιλέγουν χωρίς να είναι πλήρως ενημερωμένοι.

21. Η παροχή κινήτρων στους μεσίτες για την ανάθεση συμβάσεων σε συγκεκριμένους ασφαλιστές ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τον θεμιτό ανταγωνισμό στην αγορά ασφαλίσεων όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις κάλυψης, τις υπηρεσίες και τη χρηματοοικονομική ισχύ των ασφαλιστών. Ανάλογες πρακτικές ενδέχεται αντίθετα να υποθάλψουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των ασφαλιστών όσον αφορά την αμοιβή των μεσιτών, στην προσπάθεια τους να «αγοράσουν» διανομή, ή τουλάχιστον να επηρεάσουν την επιλογή του μεσίτη.

22. Η αποκάλυψη σχετικών πληροφοριών από τους διαμεσολαβητές σε σχέση με την αμοιβή που λαμβάνουν από τους ασφαλιστές και τις υπηρεσίες που παρέχουν στους ασφαλιστές, ενδέχεται να συμβάλει στο μετριασμό των συγκρούσεων συμφερόντων. Επί του παρόντος, ακόμη και όταν τα στοιχεία αυτά αποκαλύπτονται, δεν είναι πάντα πλήρη, σαφή και κατανοητά από τον πελάτη. Λαμβάνοντας υπόψη ανάλογες καταστάσεις σε άλλους χρηματοοικονομικούς τομείς, συγκεκριμένα όσον αφορά τους τίτλους και τον τραπεζικό τομέα, είναι αμφίβολο εάν η αποκάλυψη και μόνο είναι επαρκής για να μετριασθούν οι συγκρούσεις συμφερόντων, ιδίως σε σχέση με τα είδη αμοιβών που αποσκοπούν συγκεκριμένα στην εναρμόνιση των συμφερόντων των μεσιτών με αυτά των ασφαλιστών.

23. Η ενδιάμεση έκθεση εξηγεί επίσης ότι η απαγόρευση έκπτωσης προμήθειας από τους ασφαλιστές θα μπορούσε να ισοδυναμεί με προκαθορισμένες τιμές μεταπώλησης και, συνεπώς, δεν θα ενέπιπτε στην απαλλαγή κατά κατηγορίες που προβλέπεται στον κανονισμό για τις κάθετες συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές. Κάθετες συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές των διαμεσολαβητών ή αποφάσεις των σχετικών ενώσεων να μην χορηγούν εκπτώσεις προμηθειών στους πελάτες ενδέχεται να συνιστούν περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81 της Συνθήκης.

24. Από έρευνες της αγοράς που διενεργήθηκαν σε τρία κράτη μέλη, καθώς και από τη δημόσια διαβούλευση δεν προέκυψαν στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη ιδιωτικών συμφωνιών ή πρακτικών που σκοπό έχουν να αποτρέψουν ή να αποθαρρύνουν τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές από το να χορηγούν εκπτώσεις προμηθειών στους πελάτες τους. Ωστόσο, οι απαντήσεις που υπέβαλαν οι ιταλοί μεσίτες υποδηλώνουν την ύπαρξη ασάφειας όσον αφορά την πολιτική της ένωσης μεσιτών σε σχέση με τις εκπτώσεις προμηθειών και την ανάγκη περαιτέρω αποσαφήνισης. Στη Γερμανία, η εν λόγω πρακτική απαγορεύεται πάντα από το εθνικό δίκαιο.

25. Προς το παρόν, η ανταγωνιστική δυναμική της αγοράς σε σχέση με την τιμή των υπηρεσιών διαμεσολάβησης φαίνεται, στην καλύτερη περίπτωση, περιορισμένη όταν οι πελάτες είναι ΜΜΕ. Το φαινομενικά μικρό ενδιαφέρον των πελατών ΜΜΕ όσον αφορά την τιμή των υπηρεσιών ασφαλιστικής διαμεσολάβησης οφείλεται ενδεχομένως σε κοινή παρανόηση σχετικά με το ποσό της προμήθειας (και ενδεχομένως άλλων ειδών αμοιβής) που πραγματικά καταβάλλεται στο διαμεσολαβητή ως μέρος του ασφάλιστρου, το οποίο είναι τυπικά υψηλότερο από ό,τι θεωρείται.

26. Η Επιτροπή πιστεύει ότι το θέμα αυτό, μολονότι δυνητικά θα δημιουργούσε επιφυλάξεις από άποψη ανταγωνισμού, είναι πολυδιάστατο και απαιτεί προσεκτική εξέταση. Η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει το θέμα στο πλαίσιο της προβλεπόμενης αναθεώρησης της οδηγίας για την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, χωρίς, ωστόσο, στο παρόν στάδιο να προεξοφλεί ότι αυτός είναι ο καταλληλότερος τρόπος για την αντιμετώπισή του. Προκειμένου να εκτιμήσει ποια είναι η καταλληλότερη απάντηση στο θέμα αυτό, η Επιτροπή θα λάβει επίσης υπόψη της τον τρόπο που αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις σε άλλους τομείς, ιδίως το καθεστώς MiFID για τις επενδυτικές υπηρεσίες, προκειμένου να εξασφαλίσει ρυθμιστική ουδετερότητα.

2.4. Οριζόντια συνεργασία μεταξύ ασφαλιστών

27. Ορισμένες μορφές συνεργασίας μεταξύ ασφαλιστών έχουν λάβει απαλλαγή κατά κατηγορίες από τον κανονισμό 358/2003[5]. Ο τρέχων κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες (ΚΑΚ) ισχύει για επτά έτη και κατά συνέπεια λήγει στις 31 Μαρτίου 2010. Στην έρευνα του κλάδου διαπιστώθηκε ότι η πραγματική χρήση του ΚΑΚ διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, και έγινε μια προσπάθεια να αποκρυσταλλωθούν οι απόψεις για το μέλλον του εν λόγω καθεστώτος όσον αφορά τις ασφαλίσεις επιχειρήσεων.

28. Στις απαντήσεις τους, οι ενδιαφερόμενοι του κλάδου παρατηρούν συνήθως ότι οι μορφές συνεργασίας και συμφωνιών που απαλλάσσονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες είναι προανταγωνιστικού σταδίου. Πολλοί από τους ενδιαφερόμενους απήντησαν ότι η έλλειψη στοιχείων όσον αφορά το ιστορικό των κινδύνων σε όλη την αγορά ή η ανυπαρξία πρότυπων όρων (με σχετική νομολογία που να ερμηνεύει το πεδίο εφαρμογής τους) αποτελούν φραγμούς εισόδου σε ορισμένες αγορές. Στο πλαίσιο της διαβούλευσης, λίγοι απαντήσαντες εξέφρασαν την ανησυχία τους όσον αφορά τις μορφές συνεργασίας που καλύπτονται από τον ΚΑΚ, με εξαίρεση ορισμένες παρατηρήσεις που αφορούν τη λειτουργία αγορών μεταγενέστερου σταδίου, όπως αυτές των εξοπλισμών ασφαλείας.

29. Η συντριπτική πλειονότητα των απαντησάντων, τουλάχιστον από την ασφαλιστική κοινότητα, υποστήριξαν ένθερμα να παραταθεί ο τρέχων κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες μετά τη λήξη του το 2010. Διάφοροι απαντήσαντες υποστήριξαν ότι η Επιτροπή δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να βγάλει οριστικά συμπεράσματα όσον αφορά το μέλλον του ΚΑΚ από τα αποτελέσματα της έρευνας, δεδομένου ότι η έρευνα αυτή κάλυψε μόνο τις ασφαλίσεις επιχειρήσεων, ενώ ο ΚΑΚ έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Ωστόσο, ορισμένοι από τους απαντήσαντες αμφισβήτησαν ότι ο ασφαλιστικός τομέας χρειάζεται ειδική μεταχείριση με βάση τους κανόνες αντιτράστ.

30. Η Επιτροπή γνωρίζει τη σημασία του ΚΑΚ για πολλούς από τους ενδιαφερόμενους του κλάδου, ιδίως τους ασφαλιστές. Ωστόσο, σχεδόν σε καμία από τις απαντήσεις δεν γίνεται διάκριση μεταξύ της ανάγκης διατήρησης των μορφών συνεργασίας που καλύπτονται από τον ΚΑΚ και του ΚΑΚ καθαυτού. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι στόχος του ΚΑΚ, πριν τεθεί σε ισχύ το Μάιο του 2004 ο κανονισμός 1/2003, ήταν να εξαιρεθούν ορισμένες γενικές κατηγορίες συμφωνιών από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1, ώστε να καταστεί περιττή η ανάγκη για ξεχωριστές και χρονοβόρες μεμονωμένες απαλλαγές. Έκτοτε, οι επιχειρήσεις δεν υποχρεούνται πλέον να κοινοποιούν στην Επιτροπή μορφές συνεργασίας που ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 81 παράγραφος 1 προκειμένου να εξασφαλίσουν απόφαση απαλλαγής τους βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 3. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει οι ίδιες να εκτιμούν τη συμβατότητα της συμπεριφοράς τους με τους κανόνες ανταγωνισμού επικουρούμενες από εξωτερικούς συνεργάτες και άλλους συμβούλους ανάλογα με τις ανάγκες τους.

31. Ενδέχεται να υποστηριχθεί ότι, υπό το πρίσμα του κανονισμού 1/2003 και βάσει της πείρας που αποκτήθηκε σε σχέση με τις διαφορετικές μορφές συνεργασίας που επιτρέπει ο ΚΑΚ, τουλάχιστον όσον αφορά τις ασφαλίσεις επιχειρήσεων, οι συμμετέχοντες στην αγορά δεν χρειάζονται πλέον μια τομεακή απαλλαγή κατά κατηγορίες βάσει μορφής συνεργασίας και θα πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμούν οι ίδιοι την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 όπως συμβαίνει σε άλλους τομείς. Αφετέρου, υπάρχει ο κίνδυνος ο ΚΑΚ να απαλλάσσει εκ παραδρομής ορισμένες μορφές συνεργασίας που ενδέχεται να έχουν αντιανταγωνιστικές συνέπειες, ιδίως στις συνδεόμενες αγορές για εξοπλισμούς ασφαλείας.

32. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να δηλώσει ότι ακόμη και χωρίς τον ΚΑΚ για τις ασφαλίσεις, ο τομέας θα συνεχίσει να διέπεται από τους όρους των κανονισμών οριζόντιας και κάθετης απαλλαγής κατά κατηγορίες[6].

33. Η συζήτηση αυτή θα συνεχιστεί, δεδομένου ότι βάσει της νομοθεσίας η Επιτροπή οφείλει να υποβάλει, μέχρι τις 31 Μαρτίου 2009, έκθεση για τη λειτουργία και το μέλλον του ΚΑΚ[7]. Οι συμμετέχοντες στο συγκεκριμένο τομέα και άλλοι ενδιαφερόμενοι καλούνται για το λόγο αυτό να συνεχίσουν τον προβληματισμό τους, εστιάζοντας το ενδιαφέρον τους στο ρόλο του ΚΑΚ στη νομική τάξη και όχι στις ειδικές μορφές συνεργασίας που αυτός καλύπτει.

2.5. Διάρκεια των ασφαλιστικών συμβάσεων επιχειρήσεων

34. Στο πλαίσιο της έρευνας, η Επιτροπή εξέτασε τη διάρκεια των συμβάσεων και τις ρήτρες όσον αφορά την ανανέωση και παράτασή τους, διότι από άποψη ανταγωνισμού μία γενική πρακτική αποκλειστικά μακροπρόθεσμων συμβάσεων μπορεί δυνητικά να παρεμποδίσει μία νέα είσοδο στην αγορά[8]. Η δέσμευση των πελατών με τον ίδιο ασφαλιστή για μεγάλο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις σε ανταγωνιστές που επιχειρούν είτε να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά είτε να αυξήσουν το μερίδιό τους. Αυτό ενδέχεται να συμβεί όταν μακροπρόθεσμες συμφωνίες σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες έχουν σωρευτικό αποτέλεσμα στον ανταγωνισμό, όπως ο αριθμός παρόμοιων συμβάσεων, η διάρκειά τους, το μερίδιο της αγοράς που καλύπτει το είδος αυτό συμφωνιών, ο βαθμός κορεσμού της αγοράς και η ύπαρξη πιστής πελατείας. Στο πλαίσιο της έρευνας ανάλογοι προβληματισμοί αναφέρθηκαν επίσης από ορισμένους συμμετέχοντες στην αγορά, ιδίως σε σχέση με την Αυστρία και την Ιταλία.

35. Προς αποφυγή παρανοήσεων, η Επιτροπή θα επιθυμούσε να τονίσει ότι, καταρχήν, οι επιφυλάξεις της αφορούν τον αποκλεισμό που ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού όταν το σωρευτικό αποτέλεσμά τους στεγανοποιεί την αγορά. Πρόβλημα ενδέχεται επίσης να προκύψει εάν η πρακτική εφαρμόζεται από δεσπόζουσα εταιρεία με σκοπό ή αποτέλεσμα την πρόληψη ή τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

36. Μολονότι η Επιτροπή είναι σε θέση να παρέμβει με βάση τους κανόνες του ανταγωνισμού σε ορισμένες περιστάσεις, δεν είναι πάντα αυτή η οδός της αρεσκείας της. Στην παρούσα περίσταση, η Επιτροπή θεωρεί ότι θα ήταν σκόπιμο να εξετάσει περαιτέρω την κατάσταση στην Αυστρία, χωρίς να προδικάζει την πορεία της εν λόγω εξέτασης. Στην περίπτωση της Ιταλίας, η πρόσφατη ρυθμιστική παρέμβαση φαίνεται να έχει αλλάξει το περιβάλλον και οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις δεν θα πρέπει πλέον υπό κανονικές συνθήκες να οδηγούν σε στεγανοποίηση της αγοράς.

3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

37. Στην έρευνα προσδιορίζονται τρία βασικά θέματα τα οποία θα πρέπει να εξεταστούν περαιτέρω από την Επιτροπή και/ή τις εθνικές αρχές:

- Ορισμένες πρακτικές με αποτέλεσμα τον εναρμονισμό των ασφαλίστρων όταν συνασφαλίσεις και αντασφαλίσεις αγοράζονται με διμερή διαδικασία στην οποία συμμετέχει ένας κύριος και επακόλουθοι αντασφαλιστές·

- Περιπτώσεις στις οποίες μια μόνιμη πρακτική μακροπρόθεσμων συμβάσεων ενδέχεται να προκαλέσει στεγανοποίηση· και

- Ενδείξεις ενδεχόμενης ανεπάρκειας της αγοράς όσον αφορά τη μεσιτεία ασφαλίσεων.

38. Η Επιτροπή καλεί τα μέρη που θίγονται από τα διάφορα προσδιορισθέντα θέματα να προβούν στις δικές τους εκτιμήσεις και να συμμετάσχουν σε διάλογο με σκοπό να διευκρινιστεί εάν οι εν λόγω πρακτικές συμβιβάζονται με το δίκαιο του ανταγωνισμού, και/ή να αναθεωρήσεων τις εξεταζόμενες πρακτικές.

39. Η Επιτροπή δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει τις εκτελεστικές εξουσίες της βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού εάν παραστεί ανάγκη. Είναι σαφές ότι η ενδεχόμενη εφαρμογή σχετικών διαδικασιών θα απαιτούσε την πλήρη εξέταση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περίπτωσης, σε διαβούλευση με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού. Η Επιτροπή καλεί επίσης τους συμμετέχοντες στην αγορά να υποβάλουν πρόσθετα στοιχεία που να αποδεικνύουν καταχρηστικές πρακτικές, εν ανάγκη σε εμπιστευτική βάση.

40. Όσον αφορά την ασφαλιστική μεσιτεία, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει εκ νέου τα σχετικά θέματα στο πλαίσιο της αναθεώρησης της οδηγίας για την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, αλλά καλεί και τα κράτη μέλη καθώς και τους ενδιαφερόμενους του τομέα να ανασκοπήσουν τα πορίσματα της Επιτροπής και να προτείνουν τη λήψη κατάλληλων μέτρων.

41. Τέλος, όσον αφορά τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες, η έρευνα δεν διαπίστωσε να υφίστανται λόγοι, όσον αφορά τις ασφαλίσεις επιχειρήσεων, που να καθιστούν υποχρεωτική την παράτασή του πέραν του 2010. Ωστόσο, η Επιτροπή θα επανεξετάσει το θέμα αυτό για να υποβάλει έκθεση μέχρι τον Μάρτιο του 2009 όπως απαιτεί η νομοθεσία εφαρμογής.

42. Η Επιτροπή θεωρεί ευπρόσδεκτη κάθε παρατήρηση σχετική με την έκθεση, την οποία μπορείτε να αποστείλετε στην ηλεκτρονική διεύθυνση: Comp-Sector-Insurance@ec.europa.eu.

[1] Η ενδιάμεση έκθεση δημοσιεύθηκε στις 24 Ιανουαρίου 2007.

[2] Πηγή: Swiss Re, Sigma 2/2005, σ. 39 και 5/2006, σ. 35· βλέπε ενδιάμεση έκθεση, σ. 37.

[3] Η Βουλγαρία και η Ρουμανία δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο της έρευνας.

[4] Ενδιάμεση έκθεση, κεφάλαιο VI· έγγραφο εργασίας, κεφάλαιο II.

[5] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 358/2003 της Επιτροπής, της 27ης Φεβρουαρίου 2003, για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των ασφαλίσεων, (ΕΕ L 53, της 28.2.2003, σ. 8).

[6] Κανονισμός αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου για την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 [νυν 81 παράγραφος 3] της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών, Επίσημη Εφημερίδα (L 285, της 29.12.1971 σ. 46) ανακοίνωση της Επιτροπής – Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, Επίσημη Εφημερίδα (C 3 της 6.1.2001, σ. 2) κανονισμός (EΚ) αριθ. 1215/1999 του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 1999, για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 19/65/EΟΚ περί εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 3 της Συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών, Επίσημη Εφημερίδα (L 148, της 15.6.1999, σ. 1) κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1999, για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών, Επίσημη Εφημερίδα (L 336, της 29.12.1999, σ. 21) ανακοίνωση της Επιτροπής – Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς, Επίσημη Εφημερίδα (C 291, της 13.10.2000, σ. 1).

[7] Άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1534/91 του Συμβουλίου, της 31ης Μαΐου 1991, για την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των ασφαλίσεων.

[8] Στην Αυστρία η μέση διάρκεια συμβάσεων υπολογίστηκε σε σχεδόν οκτώ χρόνια (101 μήνες), στη Σλοβενία σε σχεδόν επτά χρόνια (81 μήνες), στην Ιταλία σε σχεδόν έξι χρόνια (73 μήνες), και στις Κάτω Χώρες σε σχεδόν έξι χρόνια (79 μήνες).