Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1251/1999 για τη θέσπιση καθεστώτος στήριξης των παραγωγών ορισμένων αροτραίων καλλιεργειών, για την υπαγωγή σ' αυτό του λίνου και της κάνναβης που προορίζονται για την παραγωγή ινών" και

- την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως της αγοράς στον τομέα του λίνου και της κάνναβης που προορίζονται για την παραγωγή ινών"

(2000/C 140/02)

Στις 15 Νοεμβρίου 1999 και σύμφωνα με τα άρθρα 37 και 262 της ΣΕΚ το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις ανωτέρω προτάσεις.

To τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος που επιφορτίσθηκε με τη διεκπεραίωση των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Μαρτίου 2000. Εισηγητής ήταν ο κ. Kienle.

Κατά την 371η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 2000) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 74 ψήφους υπέρ και μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Πολλοί μεσαιωνικοί πίνακες παριστάνουν το πρώτο ανθρώπινο ζεύγος μετά την αποβολή από τον Παράδεισο εις τον αγώνα για τα πλέον αναγκαία πράγματα, δηλαδή τροφή και ένδυση: ο Αδάμ με το κυνήγι και η Εύα στον αργαλειό. Το λινάρι και η κάνναβις καθώς και τα ινώδη και ελαιούχα φυτά αποτελούν τα παλαιότατα καλλιεργήσιμα φυτά της ανθρωπότητας. Ακόμη και λατινικός χαρακτηρισμός "linum utisatissimum" υπογραμμίζει την προέχουσα χρησιμότητα και υψηλή εκτίμηση αυτών των φυτών. Το λινάρι και η κάνναβις ευδοκιμούσαν στην πράξη σε όλες τις ευρωπαϊκές περιοχές ως πρώτη ύλη για την παραγωγή υφαντουργικών και σχοινίων και αποτελούσαν προέχοντα στοιχεία της ζωής και εργασίας στη γεωργία, βιομηχανία και εμπόριο. Καταρχήν οι εισαγωγές φθηνότερου βάμβακα από υπερπόντιες χώρες και αργότερα η εξάπλωση των πλαστικών ινών προκάλεσε δραστική μείωση της καλλιέργειας λίνου. Σε πολλές περιφέρειες η παραδοσιακή αυτή καλλιέργεια έχει σχεδόν πλήρως εξαφανισθεί.

1.2. Σήμερα η καλλιέργεια λιναριού και κάνναβης διέρχεται και πάλι μία αναγέννηση: σχετική απόδειξη αποτελεί η ζήτηση υψηλής ποιότητας αυτών των φυσικών ινών στην υφαντουργία καθώς και η θετική περιβαλλοντική σπουδαιότητα στη γεωργική εναλλαγή, αλλά, ιδιαίτερα, η χρήση τους σε νέα και ανανεώσιμα υλικά.

1.3. Ενώ βάσει των τότε υφιστάμενων καλλιεργητικών συνθηκών η Κοινή Οργάνωση Αγοράς που αποφασίσθηκε το 1970 αφορούσε ιδιαίτερα την παραδοσιακή καλλιέργεια ινών λιναριού στο Βέλγιο, Γαλλία και Ολλανδία, έκτοτε η καλλιέργεια λιναριού και κάνναβης επεκτάθηκε και σε άλλα κράτη μέλη. Στο επίκεντρο πολλών πρωτοβουλιών βρέθηκε σχετικά το άνοιγμα νέων αγορών για τη γενική χρήση ινών. Η αναγκαία, στο σημείο αυτό, έρευνα και ανάπτυξη ενισχύθηκε - όχι μόνο λόγω της τεράστιας ανάγκης ανάκτησης - με σοβαρούς οικονομικούς πόρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών. Δημιουργήθηκαν νέες επιτυχείς γραμμές παραγωγής ως περιβαλλοντικές εναλλακτικές λύσεις στις ορυκτές ίνες βάσει των οποίων ιδιαίτερα ευπρόσδεκτες ιδιότητες είναι η περιορισμένη τοξικότητα για τον άνθρωπο και η περιβαλλοντική φροντίδα. Τούτο αφορά, π.χ., τις συνδεόμενες με τις ίνες που χρησιμοποιούνται ως ύλες στην κατασκευή αυτοκινήτων ή για τις ίνες για μόνωση στον οικοδομικό τομέα.

1.4. Η παραγωγή και επεξεργασία λίνου και κάνναβης διατήρησε, πάντως, μέχρι σήμερα ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό: η περιορισμένη μεταφορική αξία του ακατέργαστου λίνου και κάνναβης καθιστά αναγκαίο ένα στενό σύνδεσμο μεταξύ παραγωγών φυτικών ινών και των πρώτων μεταποιητών. Στην αμοιβαία σχέση εξάρτησης ο πρώτος μεταποιητής διατρέχει το μεγαλύτερο επενδυτικό κίνδυνο και, συνεπώς, τη μεγαλύτερη ευθύνη για τη διατήρηση των θέσεων απασχόλησης.

1.5. Οι γεωργικές στατιστικές της ΕΕ παρουσιάζουν μέχρι το έτος συγκομιδής 1994 μία καλλιεργήσιμη επιφάνεια 90000 εκταρίων λιναριού και 8000 εκταρίων κάνναβης. Έκτοτε όμως παρουσιάσθηκε μία καλπάζουσα εξάπλωση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων φυτικών ινών, που έφθασε τα 212000 εκατάρια περίπου. Και η καλλιέργεια κάνναβης αυξήθηκε κατά το ίδιο χρονικό διάστημα σε 30000 εκτάρια. Σαν συνέπεια αυξήθηκαν παράλληλα και οι δαπάνες του προϋπολογισμού για την ΚΟΑ λιναριού και κάνναβης από 74 εκατ. ευρώ (1995) σε 158,6 εκατ. ευρώ (1999), αν και οι επιδοτήσεις του λιναριού μειώθηκαν από το 1995 κατά 7,5 % και της κάνναβης κατά 14 %.

1.6. Η πρόταση της Επιτροπής του 1996, που ακολούθησε, για μία μεταρρύθμιση της ΚΟΑ για το λινάρι και την κάνναβη με σκοπό τη σταθεροποίηση των δαπανών του κοινοτικού προϋπολογισμού στον τομέα αυτό, απορρίφθηκε από τα κράτη μέλη.

1.7. Η έκτοτε προσαρμοσθείσα ΚΟΑ αποτελείται, ιδίως, από μία κατ' αποκοπή επιδότηση ανά εκτάριο για το λινάρι, που διαβαθμίζεται σε έξι ενιαίους παραγωγικούς τομείς καθώς και από μία κατ' αποκοπή επιδότηση για την κάνναβη.

2. Η μεταρρυθμιστική πρόταση της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή επιδιώκει με την προτεινόμενη τώρα μεταρρύθμιση της ΚΟΑ για το λινάρι και την κάνναβη τους εξής στόχους:

- μείωση των δαπανών του προϋπολογισμού για τον τομέα αυτό με βάση ένα ποσό ύψους 51 εκατ. ευρώ από το οικονομικό έτος 2005/2006 (έναντι 158,6 εκατ. ευρώ το 1999)·

- καταπολέμηση της κατάχρησης της σημερινής ρύθμισης·

- δημιουργία σταθερής ισορροπίας της αγοράς·

- μείωση των διοικητικών δαπανών·

- εφαρμογή της μεταρρύθμισης από το οικονομικό έτος 2000/2001.

2.2. Με την πρόταση επέρχονται σοβαρές αλλαγές στη σημερινή ΚΟΑ:

- Συνυπολογισμός του λιναριού και της κάνναβης στη ρύθμιση περί υποστήριξης παραγωγών ορισμένων γεωργικών φυτών ανάλογα με τον κανονισμό (ΕΚ) 1251/1999.

- Μείωση των επιδοτήσεων ανά επιφάνεια για λινάρι και κάνναβη σε τρία στάδια ανάλογα με τις επιδοτήσεις για το ελαιόλαδο στο επίπεδο των σιτηρών κατά το οικονομικό έτος 2002/2003.

- Διατήρηση της υποχρέωσης της σύναψης συμβάσεων με εγκεκριμένους μεταποιητές. Οι τελευταίοι οφείλουν να αναλάβουν την υποχρέωση για την έγκριση ότι καμία επιχείρηση δεν εφοδιάζεται η οποία παράγει ή πωλεί είδη διατροφής από την κάνναβη.

- Καθιέρωση μίας διαδικασίας έγκρισης για την καλλιέργεια κάνναβης ως προϋπόθεση για τη λήψη της επιδότησης ανά επιφάνεια καθώς και διατήρηση των ελέγχων του περιεχομένου THC της κάνναβης στους παραγωγούς. Αύξηση του προς επίτευξη κατώτερου ορίου παραγωγής ως προϋπόθεση για τη χορήγηση μίας ακέραιας επιδότησης.

- Πρόληψη της εκβλάστησης σπόρων κάνναβης που εισάγονται και δεν προορίζονται για καλλιέργεια.

2.3. Προτείνεται η καθιέρωση μίας πρόσθετης μεταποιητικής επιδότησης, η οποία περιορίζεται ανάλογα με το θεσπιζόμενο ανά κράτος ανώτατο όριο. Το ύψος της μεταποιητικής επιδότησης διαφοροποιείται σύμφωνα με το μήκος του λιναριού με μία προοδευτική διαβάθμιση από 60 ευρώ ανά τόννο κατά το οικονομικό έτος 2001/2002 σε 200 ευρώ ανά τόννο από το οικονομικό έτος 2005/2006.

2.4. Για μικρού μεγέθους λινάρι και κάνναβη χορηγείται για το οικονομικό έτος 2000/2001 έως το 2004/2005 μία ενιαία μεταποιητική επιδότηση 40 ευρώ ανά τόννο ινών, η οποία διακόπτεται οριστικά από το τελευταίο κατονομαζόμενο οικονομικό έτος.

2.5. Η προτεινόμενη από την Επιτροπή σταθεροποιητική ρύθμιση προβλέπει τα εξής:

2.5.1. Συνυπολογισμό των επιφανειών καλλιέργειας λίνου και κάνναβης στις επιφάνειες όπου τα κράτη μέλη υποχρεούνται όσον αφορά την κάνναβη να θεσπίσουν για κάθε παραγωγική περιφέρεια ανώτατες επιφάνειες.

2.5.2. Καθιέρωση εξασφαλισμένου ανώτατου ορίου επιφανειών βάσει της χορήγησης μεταποιητικών επιδοτήσεων για μεγάλου μήκους ίνες λιναριού και μικρού μήκους ίνες λιναριού και κάνναβης. Αυτές οι ανώτατες ποσότητες κατανέμονται σε εθνικό επίπεδο ανάλογα με τις παραδοσιακές καλλιεργητικές επιφάνειες. Για κράτη μέλη χωρίς παραδοσιακή καλλιέργεια προβλέπεται μία ανώτατη ποσότητα 50 τόννων. Συνολικά, η ανώτατη ποσότητα που αποτελεί αντικείμενο εγγύησης σε όλη την ΕΕ ανέρχεται σε 75500 τόννους όσον αφορά τα νήματα λιναριού μεγάλου μήκους και 119500 τόννους όσον αφορά τα νήματα λιναριού μικρού μήκους, καθώς και τα νήματα κάνναβης.

2.5.3. Η χορήγηση μεταποιητικών επιδοτήσεων για νήματα μικρού μήκους συνδέεται με ανώτατο περιεχόμενο σε ρινίσματα 5 %.

2.6. Η μεταρρύθμιση αυτή θα αρχίσει να ισχύει ήδη από το οικονομικό έτος 2000/2001 και ενδεχομένως να θεσπισθούν μεταβατικές διατάξεις.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη σταθεροποίησης των δαπανών για την οργάνωση αγοράς του λιναριού και της κάνναβης και του αποκλεισμού μίας κατάχρησης των επιδοτήσεων. Τούτο είναι τόσο από την πλευρά του φορολογούμενου απαραίτητο όσο και από την πλευρά των παραγωγών και μεταποιητών, οι οποίοι έχουν παρατηρήσει με απορία την υφιστάμενη οργάνωση αγοράς από την άποψη του πολιτικού στόχου της. Επιβάλλεται να αποκλεισθεί ότι τούτο έχει σαν συνέπεια την επιβάρυνση και ποινικοποίηση του συνολικού τομέα λιναριού και κάνναβης. Η παρότρυνση αυτή έχει ακόμα πιο επείγοντα χαρακτήρα επειδή αναμφίβολα οι καταγγελθείσες καταχρήσεις θα είχαν προληφθεί αν από την πλευρά της Επιτροπής και των κρατών μελών είχαν πραγματοποιηθεί έντονοι έλεγχοι.

3.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει επίσης το σκοπό της Επιτροπής για την επίτευξη μίας ισορροπίας στην αγορά. Μία εξέλιξη που συνάδει με την αγορά αποτελεί τη βάση για μία σταθερή πρόσβαση στην αγορά και, συνεπώς, για τη διάθεση λιναριού και κάνναβης. Σχετικά με τα μέσα που διαθέτουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την έρευνα και ανάπτυξη καινοτόμων και νέων παραγωγικών γραμμών πρέπει να θεωρηθούν ως προτεραιούχα στον τομέα των μικρών ινών για μη υφαντουργική χρήση. Ένας πολλαπλός αριθμός νεώτερων και δυναμικότερων τομέων έγινε ήδη δυνατό να διανοιγεί. Έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία να μην τεθεί σε κίνδυνο αυτή η θετική εξέλιξη, αλλά να ενισχυθεί και να σταθεροποιηθεί.

3.3. Οπωσδήποτε η εξέλιξη της αγοράς βρίσκεται ακόμη στην αρχή και χρειάζεται μία συνεχή ενίσχυση. Ο στόχος αυτός καθίσταται αβέβαιος, αφενός, λόγω της προταθείσας μείωσης των ενισχύσεων για καλλιεργημένες εκτάσεις και, αφετέρου, της κατάργησης των ενισχύσεων για τη μεταποίηση μικρών ινών λίνου και κάνναβης. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι τούτο δεν επιτρέπεται να ερμηνευθεί με την έννοια ότι τα κράτη μέλη αξιολογούν τη μεταρρύθμιση ως σήμα για την απόσυρσή τους από την ενίσχυση της έρευνας και ανάπτυξης. Θα απειλούνταν αμέσως εκείνες οι επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης που άρχισαν να λειτουργούν σε προτιμότερο χρόνο καθώς και οι εγκαταστάσεις μεταποίησης που βρίσκονται προς το παρόν στο στάδιο σχεδιασμού και λήψης της άδειας.

3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η καλλιέργεια λιναριού και κάνναβης για υφαντουργική και μη χρήση αποτελεί αξιόλογο θετικό παράδειγμα για μια πολυλειτουργική γεωργία και για μια ολοκληρωμένη και πολυκλαδική ενέργεια για την αγροτική ανάπτυξη. Η αμοιβαία σχέση εξάρτησης μεταξύ προμηθευτών ψαθιού και πρώτων μεταποιητών προσδιορίζει και αυτή τις δυνατότητες μεταποίησης και διάθεσης.

3.5. Η ΟΚΕ μπορεί να συμφωνήσει με τις σκέψεις της Επιτροπής για τη συνεκτίμηση της καλλιέργειας λιναριού και κάνναβης στη γενική ρύθμιση περί υποστήριξης των γεωργικών καλλιεργητικών φυτών σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) 1251/1999 του Συμβουλίου, όπως και με την εισαγωγή μεταποιητικών επιδοτήσεων που συνδέονται με την ποσότητα. Δεν είναι δυνατό δηλαδή να υπάρξει αμφιβολία ότι μία χορήγηση επιδοτήσεων που εξαρτάται από το ύψος της παραγωγής ευνοεί την ανωτέρω καλλιέργεια βάσει επιδοτήσεων. Η ΟΚΕ προτείνει, όμως, να διεξαχθεί μία έρευνα σε περιφέρειες με πολύ περιορισμένη καλλιέργεια σιτηρών και, ενδεχομένως, να χρησιμοποιηθεί η παραγωγή αραβόσιτου ως βάση για την επιμέτρηση των επιδοτήσεων κατ' επιφάνεια, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργήσιμων εκτάσεων που δύνανται να αναπροσαρμόσουν την παραγωγή τους. Επίσης, η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι η καλλιέργεια λιναριού και κάνναβης πρέπει να γίνεται μόνο στα κατάλληλα σχετικά εδάφη.

3.6. Η ΟΚΕ δεν δύναται όμως να συμμερισθεί την προτεινόμενη καθιέρωση εθνικών ανώτατων ποσοτήτων, που δεν θα ανταποκρίνονταν καθόλου στις παραγωγικές ικανότητες. Ορισμένα κράτη μέλη θα αποκλείονταν από αυτή την καλλιέργεια, λόγω του περιορισμού του ανώτατου ορίου σε 50 τόννους το έτος. Μάλλον στόχος επιβάλλεται να είναι, κατά την έννοια της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ για την ανάπτυξη του αγροτικού χώρου, η ανάπτυξη της καλλιέργειας λαμβανομένων υπόψη των περιφερειακών δυνατοτήτων διάθεσης.

3.7. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις συνέπειες για την παραγωγή νημάτων μικρού μήκους και τη μεταποίηση λιναριού και κάνναβης, αν η επιδότηση για την πρώτη μεταποίηση περιορισθεί σε 5 έτη μόνο και καθορισθεί στο εντελώς ανεπαρκές ποσό των 40 ευρώ ανά τόννο, γεγονός το οποίο θα αφαιρούσε κάθε προοπτική σ' αυτόν το έο κλάδο της μεταποίησης. Η ΟΚΕ φοβάται μήπως επιχειρήσεις διακόψουν τη λειτουργία τους και απωλεσθούν πολυάριθμες θέσεις απασχόλησης στο γεωργικό και μεταποιητικό τομέα.

3.8. Ως ακατάλληλη και καθόλου εφαρμόσιμη αξιολογεί η ΟΚΕ την προϋπόθεση που προτείνει η Επιτροπή, τη θέσπιση του μέρους των ρινισμάτων σε ανώτατο ποσοστό 5 % ως όρο για την είσπραξη της μεταποιητικής επιδότησης. Οι υφιστάμενες μεταποιητικές εγκαταστάσεις θα έπρεπε στο βαθμό που τούτο είναι τεχνικώς δυνατό να επανεξοπλισθούν ή να αποκλεισθούν για τεχνικούς λόγους από τις επενδύσεις.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η υποβληθείσα μεταρρυθμιστική πρόταση δεν πρέπει να υιοθετηθεί με την παρούσα μορφή διότι θα απειληθεί η ύπαρξη ολόκληρου του τομέα λιναριού και κάνναβης στην Κοινότητα και, συνεπώς, η δυναμική ανάπτυξη μίας φιλοπεριβαλλοντικής καλλιέργειας και μελλοντικών αγορών διάθεσης να διακυβευθεί ήδη από το αρχικό στάδιο.

4.2. Η ΟΚΕ επικρίνει το γεγονός ότι από την πλευρά της η Επιτροπή δεν διατύπωσε ή διατύπωσε με εντελώς ανεπαρκή τρόπο τις αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις για τους παραγωγούς και τους πρώτους μεταποιητές, και τις επιπτώσεις στην απασχόληση, καθώς και τις αλλαγές των εμπορικών ρευμάτων. Έτσι διαπιστώνεται ότι οι εισαγωγές νημάτων λιναριού για περαιτέρω μετατοποίηση δεν ανταποκρίνονται στα περιβαλλοντικά πρότυπα της Κοινότητας. Τα ευρωπαϊκά όργανα οφείλουν να αρκεσθούν σε μία έκθεση που εξετάζει επαρκώς τις επιπτώσεις για την απασχόληση και το περιβάλλον και, επίσης, διευκολύνει ένα ευρύ διάλογο με τους ενδιαφερόμενους οικονομικούς παράγοντες και περιφέρειες.

4.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι αποκλείεται εντελώς υπό τις παρούσες συνθήκες η μεταρρύθμιση να αρχίσει να ισχύει από το οικονομικό έτος 2000/2001, ακόμη περισσότερο διότι ο σχεδιασμός μεταξύ παραγωγών και μεταποιητών ήδη έχει περατωθεί, σε μεγάλο βαθμό, και διότι οι αναγκαίοι κανονισμοί για την εφαρμογή της πρότασης της Επιτροπής δεν έχουν κατατεθεί ούτε σε σχέδιο.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli