2.3.Οριζόντια νομοθεσία της ΕΕ που εφαρμόζεται στους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά

2.3.1.Σχέση μεταξύ του κανονισμού για τα καλλυντικά και της ΟΑΕΠ

Ο κανονισμός για τα καλλυντικά και η οδηγία 2005/29/ΕΚ για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές έχουν παρόμοιο στόχο, την προστασία των καταναλωτών από τους παραπλανητικούς ισχυρισμούς, και η τελευταία μπορεί να εφαρμόζεται συμπληρωματικώς προς τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά, στον βαθμό που αυτοί μπορούν να χαρακτηριστούν εμπορικές πρακτικές κατά την έννοια της ΟΑΕΠ.

Οι διατάξεις του κανονισμού για τα καλλυντικά υπερισχύουν της ΟΑΕΠ ως lex specialis, όταν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών ρυθμίζονται από τον πρώτο. Η αρχή αυτή ορίζεται με σαφήνεια στην ΟΑΕΠ, η οποία προβλέπει στο άρθρο 3 παράγραφος 4 ότι σε περίπτωση σύγκρουσης των διατάξεων της με «άλλους κοινοτικούς κανόνες που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», οι εν λόγω κανόνες υπερισχύουν και εφαρμόζονται επί αυτών των συγκεκριμένων πτυχών. Η αρχή αυτή αποσαφηνίζεται περαιτέρω στην αιτιολογική σκέψη 10 της ΟΑΕΠ, σύμφωνα με την οποία «η παρούσα οδηγία ισχύει μόνον εφόσον δεν υφίστανται ειδικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όπως είναι οι απαιτήσεις παροχής πληροφοριών και οι κανόνες για τον τρόπο παρουσίασης πληροφοριών στον καταναλωτή».

Με την υιοθέτηση των κοινών κριτηρίων και των συνοδευτικών οδηγιών τους, ο κανονισμός για τα καλλυντικά αποτελεί ένα πιο ακριβές και λεπτομερές πλαίσιο για τον συγκεκριμένο τομέα, βάσει του οποίου θα πρέπει να αξιολογούνται αρχικά οι ισχυρισμοί για τα καλλυντικά που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20.

2.3.2.Σχέση μεταξύ του κανονισμού για τα καλλυντικά και της ΟΠΣΔ

Σκοπός της οδηγίας 2006/114/EΚ για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση είναι η προστασία των συναλλασσομένων από την παραπλανητική διαφήμιση και ο καθορισμός των όρων υπό τους οποίους επιτρέπεται η συγκριτική διαφήμιση. Ενώ η ΟΠΣΔ μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να καλύπτει πρακτικές παρόμοιες με εκείνες που καλύπτονται από την ΟΑΕΠ, η αξιολόγηση των εν λόγω πρακτικών σύμφωνα με την ΟΠΣΔ επικεντρώνεται στις επιπτώσεις τους στους ανταγωνιστές.

Το άρθρο 20 του κανονισμού για τα καλλυντικά, από την πλευρά του, δεν διακρίνει την προστασία των καταναλωτών από εκείνη των ανταγωνιστών.

Παρόλο που η αιτιολογική σκέψη 51 του κανονισμού για τα καλλυντικά δίνει έμφαση στην ανάγκη προστασίας των καταναλωτών από παραπλανητικούς ισχυρισμούς, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 δεν περιορίζεται στην προστασία των καταναλωτών. Η «εντιμότητα» έχει συμπεριληφθεί στα κοινά κριτήρια ως βασική αρχή που αποβλέπει στην προστασία των συμφερόντων των ανταγωνιστών και των δίκαιων συναλλαγών.

Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής της ΟΠΣΔ, ενώ περιλαμβάνει παρόμοιους στόχους, είναι ευρύτερο από εκείνο του άρθρου 20 του κανονισμού για τα καλλυντικά και δεν περιορίζεται στη λειτουργία και στα χαρακτηριστικά των προϊόντων. Η ΟΠΣΔ μπορεί να καλύπτει κάθε διαφήμιση που χρησιμοποιείται για την προώθηση της προμήθειας προϊόντων.

2.4.Αυτορρύθμιση για τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά

Η αυτορρύθμιση αποτελεί πάγια πρακτική στον τομέα της διαφήμισης, με τα τρία κύρια ενδιαφερόμενα μέρη του κλάδου της διαφήμισης (διαφημιστές, πρακτορεία και μέσα ενημέρωσης) να συνεργάζονται και να δεσμεύονται για την τήρηση συγκεκριμένων κανόνων και κωδίκων πρακτικής και δεοντολογίας. Οι εν λόγω κώδικες έχουν ανατεθεί σε αυτόνομους επαγγελματικούς οργανισμούς ελέγχου της αγοράς (SRO), οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τη θέσπιση, την αναθεώρηση, την εφαρμογή και την επιβολή των κωδίκων.

H δέσμη μέτρων για τη βελτίωση της νομοθεσίας της Επιτροπής χαρακτηρίζει τα εργαλεία αυτορρύθμισης ως σημαντικά και συμπληρωματικά προς τα κανονιστικά εργαλεία. Υιοθετεί, ως σημείο αναφοράς, τις αρχές ορθής πρακτικής αυτορρύθμισης και συρρύθμισης που θεσπίστηκαν από την κοινότητα πρακτικής για την αυτορρύθμιση και τη συρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής («Community of Practice for Self- and Co- Regulation»). Η αυτορρύθμιση είναι επίσης κατοχυρωμένη στη νομοθεσία, π.χ. στο άρθρο 2 στοιχείο στ) της ΟΑΕΠ.

Τα συστήματα αυτορρύθμισης βοηθούν τη βιομηχανία να παράσχει ένα πρόσθετο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης στις επωνυμίες μέσα από την προώθηση της υπεύθυνης διαφήμισης.

Το 2012 ο ευρωπαϊκός οργανισμός καλλυντικών προϊόντων Cosmetics Europe ανέπτυξε έναν χάρτη και κατευθυντήριες αρχές για την υπεύθυνη διαφήμιση και τις διαφημιστικές ανακοινώσεις (χάρτης και κατευθυντήριες αρχές) σχετικά με τη διαφήμιση των καλλυντικών προϊόντων στην ΕΕ. Ο χάρτης και οι κατευθυντήριες αρχές εφαρμόζονται σταδιακά μέσω των εθνικών κωδίκων για τη διαφήμιση, στον βαθμό που απαιτείται.

Σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί σύμφωνα με τον χάρτη και τις κατευθυντήριες αρχές, η πρώτη άσκηση παρακολούθησης διενεργήθηκε το 2015 από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαφημιστικών Προτύπων [European Advertising Standards Alliance (EASA)] σε έξι ευρωπαϊκές χώρες: Γαλλία, Ουγγαρία, Ιταλία, Πολωνία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο. Οι SRO ανέλυσαν συνολικά 1 861 διαφημίσεις (συμπεριλαμβανομένων 577 τηλεοπτικών και 1 284 έντυπων διαφημίσεων) καλλυντικών προϊόντων, οι οποίες μεταδόθηκαν/δημοσιεύτηκαν τον Σεπτέμβριο του 2014, τον Μάρτιο του 2015 και τον Ιούνιο του 2015. Η έκθεση της EASA δείχνει ένα επίπεδο συμμόρφωσης 91 % με όλους τους σχετικούς κώδικες και νόμους για τη διαφήμιση και 91 % με τα κοινά κριτήρια. Ως εκ τούτου, αποδεικνύει τη δέσμευση της βιομηχανίας καλλυντικών για την υπεύθυνη διαφήμιση.

Ενώ η αυτορρύθμιση δεν αντικαθιστά τη ρύθμιση, η ισχύς του χάρτη και των κατευθυντήριων αρχών υπερβαίνει τα εθνικά και ευρωπαϊκά νομικά και κανονιστικά πλαίσια. Ο χάρτης και οι κατευθυντήριες αρχές συμπληρώνουν τον κατάλογο κοινών κριτηρίων με πρόσθετες διατάξεις οι οποίες αντιμετωπίζουν τους προβληματισμούς της κοινωνίας.

3.Δράση εποπτείας της αγοράς των κρατών μελών σχετικά με τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά

3.1.Εισαγωγή

Το άρθρο 22 του κανονισμού για τα καλλυντικά ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εποπτεύουν τη συμμόρφωση με τον κανονισμό με τη διενέργεια εσωτερικών ελέγχων της αγοράς για τα καλλυντικά προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ. Τον Ιούλιο του 2014, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή σε όλα τα κράτη μέλη με την οποία τα καλούσε να διενεργήσουν ελέγχους εποπτείας της αγοράς όσον αφορά τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά. Ζητούσε από τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν τα αποτελέσματα των ελέγχων τους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015.