30.3.2004 EL C 80/39 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Γνωµοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής µε θέµα την «Ανακοίνωση της
ΕπιτροπήςπροςτοΣυµβούλιοκαι τοΕυρωπαϊκόΚοινοβούλιο —ΟλοκληρωµένηΠολιτικήΠροϊόντων:
Οικοδοµώντας στην συνεκτίµηση του περιβαλλοντικού κύκλου ζωής »
(COM(2003) 302 τελικό )
(2004/C 80/11)
Στις 18 Ιουνίου 2003, και σύµφωνα µε το άρθρο 262 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,
η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωµοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής για
την ανωτέρω ανακοίνωση.
Το ειδικευµένο τµήµα: «Γεωργία, Ανάπτυξη της υπαίθρου, Περιβάλλον »,στο οποίο ανατέθηκαν οιπροπαρασκευα-
στικές εργασίες της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωµοδότησή του στις 13 Νοεµβρίου 2003 µε βάση εισηγητική έκθεσητου κ. Adams.
Κατά την 404η σύνοδο ολοµέλειάς της, της 10ης και 11ης ∆εκεµβρίου 2003 (συνεδρίαση της 10ης ∆εκεµ-
βρίου ),η Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε µε 91 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές,
την ακόλουθη γνωµοδότηση.
1.Εισαγωγή
1.1. Η ανακοίνωση για την ολοκληρωµένη πολιτική προϊόντων
(ΟΠΠ )είναι µια συντονισµένη πρωτοβουλία της Επιτροπής, η
οποία αρχίζει να αντιµετωπίζει το θέµα της βιωσιµότητας στηνπαραγωγή καιτην κατανάλωση —στην προκειµένη περίπτωση σε
σχέση µε τον προγραµµατισµό του κύκλου ζωής των προϊόντων
και τον περιορισµό στο ελάχιστο του προβλήµατος των αποβλήτωνκαι των επιπτώσεων για το περιβάλλον. Η πρωτοβουλία εντάσσεται
σε µια ευρύτερη στρατηγική, σύµφωνα µε την οποία η ΕΕ
αναγνωρίζειότιη παραγωγή καιη κατανάλωση, εάν δεν ακολου-θούν τους κανόνες της βιωσιµότητας, συµβάλουν στην επιδείνωση
της κατάστασης του περιβάλλοντος και την ανισότητα σε
παγκόσµια κλίµακα.
1.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται όλως ιδιαιτέρως για τη
βιώσιµη ανάπτυξη. Αυτό είναι ολοφάνερο µέσα από διάφορες
δηλώσεις και στρατηγικές που προηγούνται και στηρίζουν τηδιακήρυξη του Γιοχάνεσµπουργκ, η οποία προκύπτει από τηνπαγκόσµια σύνοδο κορυφής του 2002 για τη βιώσιµη ανάπτυξη.
Η σύνοδος αυτή προσδιόρισε µία συλλογική ευθύνη για την
εξάλειψη της φτώχειας, την αλλαγή των προτύπων παραγωγής καικατανάλωσης και την προστασία και διαχείριση των φυσικών
πόρων για την οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη. Η Επιτροπή
υιοθέτησε επίσης έκθεση, που παρουσιάστηκε το Μάρτιο του2002, µε θέµα «Η περιβαλλοντική τεχνολογία στην υπηρεσία της
αειφόρου ανάπτυξης »(
1),ανακοίνωση µε θέµα «Πρόγραµµα δράσης
για την περιβαλλοντική τεχνολογία »(2)και, πρόσφατα, άλλη µια
ανακοίνωση µε τίτλο «Προς µια θεµατική στρατηγική για την
αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων »(3).
1.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για την ολοκληρωµένη
πολιτική προϊόντων (ΟΠΠ )απορρέει από το ενδιαφέρον της για τη
βιώσιµη ανάπτυξη και τη διαπίστωση ότι η ΟΠΠ αποτελείσηµαντικό στοιχείο των µελλοντικών θεµατικών στρατηγικών
(1) COM(2002) 122 τελικό.
(2) COM(2003) 131 τελικό.
(3) COM(2003) 572 τελικό.σχετικά µε την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων, την πρόληψη
καιτην ανακύκλωση των αποβλήτων, καιγενι κότερα ότιµπορεί νασυµβάλει στην βιώσιµη ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, στην
υλοποίηση των στόχων της προστασίας του περιβάλλοντος και της
εξάλειψης της φτώχειας στον κόσµο.
1.4. Στην ανακοίνωση σηµειώνεται ότι η περιβαλλοντική διά-
σταση της πολιτικής προϊόντων πρέπει να συνεκτιµηθεί επειδή ηαύξηση του διαθέσιµου εισοδήµατος στην Ευρώπη οδηγεί σε
αύξηση της ποσότητας των προϊόντων στην ΕΕ. Ταυτόχρονα,
πρέπει να ληφθεί υπόψη και η φτώχεια, ως παγκόσµια πραγµατικό-τητα, καθώς η ΟΠΠ είναι µια σηµαντική πτυχή της προσπάθειαςπου κάνει η ΕΕ υπέρ της βιώσιµης ανάπτυξης σε παγκόσµια
κλίµακα. Το 40 %των φτωχότερων λαών του κόσµου καταναλώνει
µόλις το 11 %της παγκόσµιας παραγωγής. Το 15 %των
πλουσιότερων χωρών καλύπτει το 56 %της παγκόσµιας κατανάλω-
σης. Η αύξηση των εισαγωγών πόρων συµβάλει, επίσης, στη
µετατόπιση των περιβαλλοντικών βαρών από τις χώρες κατανάλω-σης στις χώρες εξαγωγής. Οι εισαγωγές καλύπτουν σήµερα σχεδόν
40 %των συνολικών υλικών αναγκών της ΕΕ και σηµείωσαν
ραγδαία αύξηση τη δεκαετία του 90 (
4).
1.4.1. Η φτώχεια και η υποβάθµιση του περιβάλλοντος και η
απόγνωση που συνεπάγονταιδεν είναιµόνο απαράδεκτες απόηθικής άποψης, αλλά παρέχουν και τα συστατικά για την αποστα-
θεροποίηση χωρών και ολόκληρων περιοχών. Η µη βιώσιµη
παραγωγή και κατανάλωση συνιστούν δύο από τα πιο «τοξικά »
στοιχεία του περιβάλλοντος.
1.5. Η ΕΕ άσκησε πιέσεις, ώστε η βιώσιµη παραγωγή και
κατανάλωση να συζητηθεί νωρίτερα στο Σχέδιο Εφαρµογής του
Γιοχάνεσµπουργκ και η απόφαση ότι θα συζητηθεί µόλις το
2010/2011 υποδηλώνειτην ύπαρξη θεµελι ώδους προβλήµατος.Χώρες µε προσφάτως αναπτυσσόµενες οικονοµίες φοβούνται ότι η
(4)Βλέπε Τρίτη περιβαλλοντική αξιολόγηση, Ευρωπαϊκό Γραφείο Περι-
βάλλοντος, Μάιος 2003.
C 80/40 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
βιωσιµότητα ίσως να εµποδίσει την οικονοµική ανάπτυξη, ενώ
πολλές αναπτυγµένες οικονοµίες εφαρµόζουν πρότυπα παραγωγής
και κατανάλωσης που απαιτούν σηµαντικές ρυθµίσεις για να
καταστούν βιώσιµα. Εάν ο στόχος της βιώσιµης ανάπτυξης πρέπεινα επιτευχθεί µε τρόπο που να ικανοποιεί τις διαφορετικές ανάγκεςτων αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών, τα κριτήρια
και οι δείκτες της βιώσιµης ανάπτυξης θα πρέπει να συνεκτιµώνται
περισσότερο στις οικονοµικές δραστηριότητες. Είναι πιθανό ηδιαδικασία αυτή να περιλαµβάνει την προαγωγή του σαφούς
προσανατολισµού της οικονοµικής ανάπτυξης προς θετικές ανθρώ-
πινες αξίες, όπως η προσωπική εξέλιξη και η ποιότητα της ζωής, ησυµµετοχή στα κοινά, η δηµοκρατία και η δικαιοσύνη, καθώς και
την παρακολούθηση της εξέλιξης των οικονοµικών δραστηριοτή-
των σύµφωνα µε τους στόχους αυτούς. Ταυτόχρονα θα πρέπεινααποφεύγονταιάσκοπες δαπάνες που ενδέχεταινα υπονοµεύσουν
την οικονοµική ανάπτυξη και την ευηµερία.
1.6. Η ΕΟΚΕ σταθερά καιεπίµονα επι δίωξε, όποτε υπήρχε η
δυνατότητα, να εφαρµόσει στις γνωµοδοτήσεις της αρχές που
οδηγούν στη βιώσιµη ανάπτυξη. Συγκεκριµένα, στήριξε τους
στόχους της βιώσιµης ανάπτυξης µέσω των γνωµοδοτήσεώντης για την πρόταση για τα απορρίµµατα συσκευασίας τηςΕπιτροπής (
1),για την οδηγία σχετικά µε τα απόβλητα ειδών
ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισµού (WEEE) (2),για την
ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά µε την αναδιάρθρωση τηςαλιείας της ΕΕ (
3),για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά µε
τη στρατηγική βιώσιµης ανάπτυξης για τις υδατοκαλλιέργειες στην
ΕΕ(3)και, στη γνωµοδότηση πρωτοβουλίας που εξέδωσε για τη
στρατηγική της Λισσαβόνας της ΕΕ και για τη βιώσιµη ανάπτυξη (4).
1.7. Επείγει να µειωθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις προϊ-
όντων και υπηρεσιών καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τουςεπειδή η γη δεν µπορεί να απορροφήσει τη µόλυνση και να παρέχει
απεριόριστα φυσικούς πόρους. Αυτός είναι ο κύριος στόχος της
ανακοίνωσης της Επιτροπής για την Ολοκληρωµένη ΠολιτικήΠροϊόντων (ΟΠΠ ).Πρέπεινα ληφθεί υπόψη ολόκληρος ο κύκλος
ζωής των προϊόντων και των υπηρεσιών, µε την πρόληψη κατά τις
διάφορες φάσεις του κύκλου ζωής των αρνητικών περιβαλλοντικών
συνεπειών. Μια παρόµοια προσέγγιση συνεπάγεται αλλαγή τωνεπιχειρηµατικών αντιλήψεων και της καταναλωτικής συµπεριφοράς
στην Ευρώπη και σε όλες τις αναπτυγµένες οικονοµίες.
1.7.1. Η κυριότερη πρόκληση συνίσταται στην ταυτόχρονη
εξασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της οικονοµικής
ανάπτυξης, που επηρεάζονταισηµαντι κά από την παραγωγή
προϊόντων καιαπό την κατανάλωσή τους. Με την προσθήκη στι ςπαραδοσιακές λειτουργίες «εντολή καιέλεγχος »µέσων που να
στηρίζονται στην αγορά, η ολοκληρωµένη πολιτική προϊόντων
(ΟΠΠ )παρέχει νέες λύσεις και δυνατότητες για να επιτευχθεί η
βιώσιµη ανάπτυξη.
(1)ΕΕC 221 της 17.9.2002, σ. 31-36.
(2)ΕΕC 367 της 20.12.2000, σ. 33.
(3)ΕΕC 208 της 3.9.2003.
(4)ΕΕC9 5 της 23.4.2003, σ. 54.1.8. Η εµπειρία έδειξε ότι στις ευρωπαϊκές χώρες έχει συντε-
λεστεί κάποια πρόοδος στην αποτελεσµατική χρήση των φυσικών
πόρων, πράγµα που συνέβαλε στη σταθεροποίηση της συνολικής
ποσότητας των πρώτων υλών που χρησιµοποιούνται για τηνοικονοµική ανάπτυξη. Ωστόσο, οι ροές αυτές δε µειώνονταισε απόλυτους όρους (
5).Αυτό σηµαίνειότιη επι βάρυνση του
περιβάλλοντος από τη χρήση φυσικών πόρων διατηρείται συνεχώς
σε υψηλά επίπεδα καιη µείωση σε απόλυτους που σηµει ώθηκε σεορισµένες χώρες δείχνει ότι µια προσέγγιση η οποία έγκειται στη
διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης δεν οδηγεί σε περιορισµό
της χρήσης φυσικών πόρων. Επιπλέον, µε την προσχώρηση 10 νέωνκρατών µελών στην ΕΕ, η πιθανή τάση είναι να αυξηθούν οι ροές
καθώς οι χώρες αυτές επιδιώκουν να αποκτήσουν τον ίδιο πλούτο
σε υλικά και προϊόντα (
6).
1.9. Παρά την πρόοδο που σηµειώθηκε όσον αφορά στην
ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στις προσπά-θειες για τη µείωση των οικονοµικών διαφορών µεταξύ πλούσιων
καιφτωχών χωρών, η καθαρή επίπτωση των σηµερι νών προτύπων
παραγωγής καικατανάλωσης στον αναπτυγµένο κόσµο αυξάνειτι ςπεριβαλλοντικές ζηµίες σε παγκόσµια κλίµακα ενώ, ταυτόχρονα,
είναιένας από τους παράγοντες που υπονοµεύουν την ι κανότητα
των αναπτυσσόµενων χωρών να γεφυρώσουν το αναπτυξιακόχάσµα µε οικονοµικά µέσα. Εάν οι βιοµηχανικές χώρες πρόκειται
να µειώσουν σηµαντικά τις περιβαλλοντικές ζηµίες που προξενούν,
να συµβάλουν στη βιώσιµη ανάπτυξη και να διαδραµατίσουν τορόλο που τους αναλογεί για την εφαρµογή των αναπτυξιακών
στόχων της χιλιετηρίδας των Ηνωµένων Εθνών, πρέπει να εφαρ-
µοστεί µια στρατηγική υπέρ της βιώσιµης ανάπτυξης που ναµπορεί να τηρείται µε συνέπεια σε όλους τους οικονοµικούςκλάδους, και να υποστηρίζεται από τις κυβερνήσεις και άλλους
θεσµικούς παράγοντες.
1.10. Το γεγονός αυτό διαπιστώνεται και στην ανακοίνωση για
την ΟΠΠ, όπου δηλώνεταιότι «Το ζητούµενο είναιο συνδυασµός
της βελτίωσης του τρόπου ζωής καιτης ποι ότητας ζωής —
που συχνά επηρεάζονταιάµεσα από τα προϊόντα —µε την
περιβαλλοντική προστασία ».Η ΟΠΠ αποτελεί θεµελιώδες στοιχείο
της στρατηγικής για την προαγωγή της βιωσιµότητας. Αναπτύσσε-
ται επίσης και µία στρατηγική για τη βιώσιµη χρήση φυσικώνπόρων, µία θεµατική στρατηγική µε περισσότερη έµφαση στηνπρόληψη των αποβλήτων (
7),την προαγωγή οικολογικών συµβά-
σεων και την ενθάρρυνση περιβαλλοντικά ορθών τεχνολογιών (8).
Αυτό το οποίο αποµένεινα καλύψειεπαρκώς η Επι τροπή στοχαρτοφυλάκιο των στρατηγικών πρωτοβουλιών για τη βιώσιµη
ανάπτυξη είναιτο πι ο περίπλοκο θέµα —µε ποιο τρόπο µπορεί να
αλλάξει η συµπεριφορά των καταναλωτών, ώστε να καθιερωθούνπρότυπα παραγωγής καικατανάλωσης που συνάδουν περι σσότερο
µε τις αρχές της βιωσιµότητας.
(5)Η χρήση πόρων στις ευρωπαϊκές χώρες —εκτίµηση υλικών και ροής
αποβλήτων στην ευρωπαϊκή κοινότητα, συµπεριλαµβανοµένων τωνεισαγωγών και εξαγωγών, µε χρήση του οργάνου ανάλυσης ροήςυλικών, Μάρτιος 2003 — ETCWMF καιΕΟΧ.
(
6)Η Τρίτη έκθεση του ΕΓΠ (βλέπε ανωτέρω )δείχνειότιτα κράτη µέλη
της ΕΕ θα δυσκολευτούν να αποφύγουν να οδηγηθούν σε µη βιώσιµα,υψηλά επίπεδα άµεσων εισαγωγών υλικών.
(
7) COM(2003) 301 τελικό.
(8) COM(2003) 131 τελικό.
30.3.2004 EL C 80/41 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
1.11. Συνεπώς, στην παρούσα γνωµοδότηση, ενώ εξετάζεται
άµεσα η ανακοίνωση της Επιτροπής για την ΟΠΠ, τονίζεται
παράλληλα ότι θα πρέπει να καταβληθεί περαιτέρω προσπάθεια,
ώστε να βρεθεί το απαραίτητο αντιστάθµισµα χωρίς το οποίο µίατέτοια στρατηγική δε θα είχε αποτέλεσµα. Αυτό θα περιλαµβάνειτην ενεργό συνεργασία των διαφόρων εµπλεκόµενων παραγόντων
—της βιοµηχανίας, του εµπορίου, του τοµέα υπηρεσιών, περιβαλ-
λοντικών ΜΚΟ, των καταναλωτών και των κυβερνήσεων. Η ΕΟΚΕ,ως εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών, πιστεύει ότι είναι
επίσης απαραίτητο να εντοπιστούν τα κύρια σηµεία που θα
ενθαρρύνουν το ενδιαφέρον των καταναλωτών για τη βιωσιµότητα.
1.12. Η συµµετοχή των επιχειρήσεων και των άλλων προανα-
φερθέντων σηµαντικών φορέων προϋποθέτει, αφενός, συνεκτικήπολιτική πληροφοριών κυρίως για τα µέσα που προωθούν την
περιβαλλοντική βελτίωση καθ' όλη τη διάρκεια της παραγωγικής
αλυσίδας καιολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων, αφετέρου,δε µία στρατηγική για την εισαγωγή της καινοτοµίας, τον
καθορισµό επιλογών που είναι επωφελείς για όλα τα ενδιαφερόµενα
µέρη, και την υιοθέτηση των βέλτιστων πρακτικών και στοχοθε-τηµένων λύσεων, µε την αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχουν.
2.Κύρια σηµεία της ανακοίνωσης
2.1. Η ΟΠΠ αποσκοπεί στη στήριξη της βιώσιµης ανάπτυξης
µέσω της µείωσης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των προϊόντωνκαθ' όλη τη διάρκεια ζωής τους «από την αρχή µέχριτο τέλος
τους ».Ο κύκλος ζωής ενός προϊόντος είναισυχνά µακρύς και
περίπλοκος. Καλύπτειόλο το φάσµα από την εξόρυξη φυσι κώνπόρων, µέχριτο σχεδι ασµό, την κατασκευή, τη συναρµολόγηση,
την προώθηση, τη διανοµή, την πώληση και τη χρήση τους, έως
την τελική τους διάθεση ως απόβλητα. Ταυτόχρονα, συµµετέχουνσ' αυτούς πολλοί διαφορετικοί παράγοντες, όπως σχεδιαστές,
βιοµηχανία, έµποροι χονδρικής, εισαγωγείς, έµποροι λιανικής, ο
τοµέας των υπηρεσιών, ειδικοί προώθησης και καταναλωτές. ΗΟΠΠ επιχειρεί να τονώσει κάθε µέρος αυτών των µεµονωµένωνφάσεων για να βελτιώσει την περιβαλλοντική τους απόδοση.
2.2. ∆ιευκρινίζεται ότι, όταν υπάρχουν πολλά διαφορετικά
προϊόντα και παράγοντες, δεν µπορεί να εφαρµοστεί ένα πολιτικό
µέτρο για όλα. Αντιθέτως, προτείνεται µία ποικιλία µέτρων —
προαιρετικών αλλά και υποχρεωτικών —για την πραγµατοποίηση
αυτού του στόχου, όπως είναι τα οικονοµικά µέσα, η απαγόρευσηουσιών, οι εθελοντικές συµφωνίες, η περιβαλλοντική επισήµανση
και οι οδηγίες για το σχεδιασµό προϊόντων.
2.3. Το ενδιαφέρον εστιάζεται σε δύο δράσεις που θεωρούνται
ικανές να προαγάγουν τη συνεχή βελτίωση της περιβαλλοντικήςαπόδοσης των προϊόντων:
— καθιέρωση των γενικών προϋποθέσεων για τη συνεχή περιβαλ-
λοντική βελτίωση όλων των προϊόντων καθ' όλη τη διάρκεια
του κύκλου ζωής τους, από την παραγωγή έως τη χρήση καιτη διάθεση,— ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για προϊόντα µε µέγιστο δυνα-
µικό περιβαλλοντικής βελτίωσης.
2.4. Οι δράσεις αυτές πρέπει να υλοποιηθούν σύµφωνα µε τις
κατευθυντήριες αρχές της ΟΠΠ, όπως η αντίληψη του κύκλου
ζωής, η συµµετοχή των ενδιαφεροµένων και η συνεχής βελτίωση.
3.Γενικά σχόλια
3.1. Η ανακοίνωση για την ΟΟΠ έπεται της Πράσινης Βίβλου
της Επιτροπής, του Φεβρουαρίου 2001, που αποτέλεσε το
έναυσµα για µία ευρύτερη διαβούλευση των ενδιαφερόµενων για
το θέµα αυτό. Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωµοδότησή της γι' αυτήτην Πράσινη Βίβλο τον Ιούλιο του 2001 (
1).
3.2. Η ΕΟΚΕ στη γνωµοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο,
µολονότι επικροτεί τις προθέσεις της ΟΠΠ, εκφράζει σειρά
ανησυχιών σχετικά µε την προσέγγιση που υποστηρίζεται. Αυτέςείναι:
α)η εξάρτηση από ποικιλία φορολογικών εργαλείων που
πάντοτε προκαλούσαν διαµάχη από την άποψη του περιβάλ-
λοντος και έχουν αποδειχτεί αναποτελεσµατικά στον ουσια-
στικό περιορισµό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πουέχουν ορισµένες παραγωγικές δραστηριότητες,
β)η υπερβολική εξάρτηση από ποικίλες µορφές διαδικασιών
οικολογικής επισήµανσης ως µέσων για την προαγωγή των
αγορών εκ µέρους καταναλωτών και επιχειρήσεων (
2),
γ)η έλλειψη αναγνώρισης των εκστρατειών εκπαίδευσης του
καταναλωτή,
δ)η υποβάθµιση του γεγονότος ότι η υιοθέτηση τόσο σηµαντι-
κών µέτρων, όπως οι αναλύσεις κύκλου ζωής και ο οικολογι-
κός σχεδιασµός, απαιτούν σηµαντικές οικονοµικές, διοικητι-κές και νοµοθετικές προσπάθειες,
ε)η ανάγκη να αυξηθούν οι προσπάθειες για την προώθηση
πολιτικών στήριξης της έρευνας και της καινοτοµίας στα
µέτρα των ΜΜΕ, µε επικέντρωση του ενδιαφέροντος στη
διάδοση της πληροφόρησης και στην πλαισίωση καινοτόµωνδιαδικασιών για την ανάπτυξη προϊόντων.
3.3. Η θετική πλευρά της ανακοίνωσης που προκύπτει από την
Πράσινη Βίβλο συνίσταται στη διάθεση πόρων για τη µεθοδολογίαεπιλογής και τα πρότυπα σχέδια προϊόντων. Προτείνεται η
δηµιουργία οµάδων εργασίας ελεγχόµενων από την Επιτροπή,
καθώς καιµηχανι σµών καθοδήγησης. Αναλαµβάνονταιεπίσης οιακόλουθες δεσµεύσεις:
α)να αναπτυχθούν δείκτες ΟΠΠ για την εκτίµηση των περιβαλ-
λοντικών βελτιώσεων,
(1)ΕΕC 260 της 17.9.2001 σ. 35-38.
(2)Σηµείο 3.2.4, ΕΕC 296 της 29.9.1997, σ. 77.
C 80/42 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
β)να καταρτιστεί πλαίσιο εργασίας για συνεχή περιβαλλοντική
βελτίωση, που να περιλαµβάνει την εξέταση των υφιστάµενων
εργαλείων πολιτικής,
γ)να προαχθεί η εφαρµογή της αντίληψης περί κύκλου ζωής µε
την ενθάρρυνση σε επίπεδο ΕΕ εθελοντικών, πιλοτικώνπρογραµµάτων για µεµονωµένα προϊόντα, µε στόχο να
συναχθεί εµπειρία και να καταδειχθεί πως αποδίδει η ΟΠΠ,
καθώς και µε άλλες δράσεις έρευνας και τεχνολογικήςανάπτυξης,
δ)να απαιτηθεί από τα κράτη µέλη να υποβάλλουν εκθέσεις για
την εφαρµογή της ΟΠΠ,
ε)να τονιστεί η σηµασία της ενηµέρωσης των καταναλωτών
µέσω, π.χ., της επισήµανσης, λαµβανοµένου υπόψη ότι οικαταναλωτές έχουν συνηθίσειπερι σσότερο να ενηµερώνονται
για την παραγωγή, ώστε να είναι ικανοί να κάνουν µια πιο
ενηµερωµένη επιλογή κατά την αγορά προϊόντων,
στ)να αξιοποιηθούν οι θετικές πτυχές της αγοράς κατά την
καθιέρωση κινήτρων για την προσφορά και την καινοτοµία,
ζ)να κληθούν τα κράτη µέλη να καταρτίσουν σχέδια δράσης
για πιο οικολογικές αναθέσεις δηµοσίων συµβάσεων και να
διασαφηνίζουν το περιθώριο των δηµόσιων αρχών στην
εφαρµογή κριτηρίων βιωσιµότητας, ιδιαιτέρως στην περί-πτωση που δρουν ως φορείς παροχής κοινωφελών υπηρεσιών.
3.4. Στην ουσία, στην ανακοίνωση για την ΟΠΠ περιγράφεται
µια εκτενής διαδικασία που θα πλαισιωθεί από µια σειρά άλλων
πρωτοβουλιών, µε απώτερο στόχο την επίτευξη της βιώσιµης
ανάπτυξης εν γένει και ιδιαιτέρως τη µείωση της χρήσης φυσικώνπόρων και των επιπτώσεων που έχουν για το περιβάλλον τα
απόβλητα. Ωστόσο, θα µπορούσε να αναγνωριστεί περισσότερο
ότι απαιτείται µια κοινωνική συναίνεση που να στηρίζεται στηνκαλύτερη επίγνωση, καθώς και «έλξη »της αγοράς —τόσο από
τους καταναλωτές όσο καιαπό τους παραγωγούς —σε συνδυασµό
µε την υπέρτατη ανάγκη µιας συντονισµένης πολιτικής ηγεσίας µετην άσκηση µιας ολοκληρωµένης πολιτικής για την υλοποίηση των
θετικών δράσεων που αναφέρονται στο σηµείο 3.3.
4.Ειδικές παρατηρήσεις
4.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση για την έναρξη πιλοτικών
προγραµµάτων µε στόχο να επινοηθεί µια βάση για περαιτέρωσυστάσεις σχετικά µε την επιλογή µέτρων για την προαγωγή της
βιώσιµης ανάπτυξης. Παράλληλα όµως, σηµειώνει ότι, εφόσον τα
προγράµµατα αυτά έχουν εθελούσιο χαρακτήρα, δεν εξασφαλίζεταιπάντοτε η κάλυψη τοµέων που έχουν ουσιαστική σηµασία για την
επιτυχία της ΟΠΠ. Για να σηµειωθεί µε τον καιρό περαιτέρω
πρόοδος µε την πρακτική εφαρµογή των πτυχών της, η ΟΠΠδεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τα αποτελέσµαταεθελοντικών προτύπων προγραµµάτων.4.1.1. Ταυτόχρονα, αναλύσεις του κοινωνικού κόστους/οφέ-
λους και εκτιµήσεις των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που έχουν
εναλλακτικές πολιτικές επιλογές πρέπει να σχηµατίσουν τη βάση
για τη συµφωνία και την εφαρµογή των περισσότερο αποτελεσµα-τικών πολιτικών. Στις αναλύσεις αυτές πρέπει να περιλαµβάνονταικαι εκτιµήσεις των συνεπειών που έχει η ελεύθερη κυκλοφορία
προϊόντων στην εσωτερική αγορά.
4.2. Η ΕΟΚΕ κατανοεί µεν ότιη ανακοίνωση της Επι τροπής δεν
µπορεί να ξαναγραφεί ή να τροποποιηθεί, καλεί ωστόσο επιµόνως
την Επιτροπή, κατά τη χάραξη οποιασδήποτε περαιτέρω στρατηγι-
κής ή δράσης για την ανάπτυξη της ΟΠΠ, να συνεκτιµήσει ταακόλουθα σηµεία:
α)µία πιο ολοκληρωµένη εισαγωγή σχετικά µε το ρόλο της
ΟΠΠ στην εκπλήρωση των συγκεκριµένων δεσµεύσεων που
αναλήφθηκαν στο έκτο περιβαλλοντικό πρόγραµµα δράσηςκαι σε άλλα σχετικά προγράµµατα πολιτικής. Αυτό ισχύει
ιδιαιτέρως για την αναγνώριση των υφιστάµενων στόχων της
ΕΕ στους τοµείς του περιβάλλοντος και τις υγείας πουαπορρέουν από τρέχουσες πολιτικές
β)µία σαφή ένδειξη της κατεύθυνσης και του εύρους των
αναγκαίων µελλοντικών καινοτοµιών
γ)τη δέσµευση για την ανάπτυξη της πιο κατάλληλης και
αποτελεσµατικής πολιτικής επιλογής µε το συνδυασµό τωνπολιτικών µέσων που αναφέρονται στο έκτο περιβαλλοντικό
πρόγραµµα δράσης. Αυτή θα πρέπει να περιλαµβάνει:
i) καθορισµό σαφών περιβαλλοντικών στόχων και φιλοδο-
ξιών, βασισµένων σε υφιστάµενες πολιτικές και στρα-
τηγικές, όπως αυτή του Κιότο και της οδηγίας -πλαίσιο
της ΕΚ για την ποιότητα του αέρα, η µελλοντικήπρόληψη της δηµιουργίας αποβλήτων, οι στρατηγικές
ανακύκλωσης και (διαχείρισης )πόρων καιοικατάλογοι
περιορισµού χηµικών ουσιών (όπως η Ospar ή σύµβαση
για τους επίµονους οργανικούς ρύπους ),
ii) ορισµό ενός χρονικού πλαισίου, του εύρους που
καλύπτεται (ποιο προϊόν ή τοµείς λειτουργίας ),δεικτών,
τη διενέργεια αξιολογήσεων εκτίµησης και τη σύνταξη
εκθέσεων,
iii) σύσταση επιτροπής προσανατολισµού και συνακόλου-
θων οµάδων εργασίας για συγκεκριµένα µέσα ΟΠΠ,
iv) ορισµό κανόνων και δηµιουργία δοµών για την ισορρο-
πηµένη συµµετοχή των ενδιαφερόµενων µερών σε επί-
πεδο καθοδήγησης, τόσο µέσα σε οµάδες εργασίας όσο
και σε οποιεσδήποτε πρωτοβουλίες σχεδιασµένες ειδικάγια ένα συγκεκριµένο προϊόν,
30.3.2004 EL C 80/43 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
v) ενσωµάτωση των στόχων της ΟΠΠ στις διαδικασίες
δηµοσίων διαγωνισµών αγαθών και υπηρεσιών,
vi) στήριξη στις υπάρχουσες επιστηµονικές γνώσεις για τις
βλαβερές ουσίες και δέσµευση για τον καθορισµό
προτεραιοτήτων όσον αφορά τα προϊόντα κατά τηθέσπιση ειδικών διατάξεων για προϊόντα οι οποίες
προβλέπουν ελάχιστες απαιτήσεις για προϊόντα που
έχουν τις µεγαλύτερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις καιανάληψη δεσµεύσεων για τα σχετικά θέµατα ανάλυσης
καιορι σµού,
vii) ενσωµάτωση της αντίληψης περί κύκλου ζωής και
οικολογικού σχεδιασµού των προϊόντων σε όλη τηδιαδικασία παραγωγής και για όλους τους παραγωγούς
µε διαρκή βελτίωση και µε στόχους και συγκριτικές
αξιολογήσεις που θα ορίζονται και θα διενεργούνταιαπό τρίτους,
viii) δηµιουργία των απαραίτητων µέσων ώστε να παρέχεται
στους παραγωγούς, στους πολιτικούς ιθύνοντες καιστους υπεύθυνους για τον καθορισµό προτύπων,
σηµαντική και ανεξάρτητη τεχνική ενηµέρωση όπως,
π.χ., πληροφορίες για τον κύκλο ζωής ενός προϊόντοςκαιστοι χεία αναφοράς προϊόντων (βέλτιστες διαθέσιµες
τεχνικές κ.λπ. ),
ix) επίβλεψη ενδεχόµενων µελλοντικών «θυγατρικών »πρω-
τοβουλιών, όπως το «πλαίσιο για τον καθορισµό απαι-
τήσεων οικολογικού σχεδιασµού για τα προϊόντα που
καταναλώνουν ενέργεια »(
1),ώστε οιµεθοδολογίες να
µην παρεκκλίνουν πολύ,
x) δέσµευση να αυξηθεί η διαθεσιµότητα ολοκληρωµένων
δεδοµένων σχετικά µε τον κύκλο ζωής των προϊόντων
προτεραιότητας και προσπάθεια για την τυποποίηση
της µορφής δεδοµένων,
xi) συγκεκριµένη στήριξη οικονοµικών µέσων,
xii) χωρίς να παραγνωρίζεταιη ανάγκη εξι σορρόπησης
της εκτίµησης του οικονοµικού αντίκτυπου και τηςπροστασίας του περιβάλλοντος καθώς και της ευθύνης
των παραγωγών καιτων καταναλωτών, πρέπεινα χαραχ-
θεί µια σαφής πορεία για να ενθαρρυνθούν οι παραγω-γοί και οι καταναλωτές να υποστηρίξουν µια περισσό-
τερο βιώσιµη παραγωγική διαδικασία για το συνολικό
κύκλο ζωής των προϊόντων, από την αρχή µέχριτοτέλος της,
(1)Πρόταση οδηγίας της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και
το Συµβούλιο περί θεσπίσεως ενός πλαισίου για τον καθορισµόαπαιτήσεων οικολογικού σχεδιασµού για τα προϊόντα που κατανα-λώνουν ενέργεια και περί τροποποιήσεως της οδηγίας 92/42/ΕΟΚ,
COM(2003) 453 τελικό.xiii) παραδοχή ότιείναιανάγκη να δηµι ουργηθούν αποτε-
λεσµατικά και κατάλληλα µέσα, όπως ένα Ίδρυµα ΟΠΠ
ή Συγκριτικών Αξιολογήσεων και σηµαντικά «εργαλεία
για την ενηµέρωση του καταναλωτή »,όπως τα δίκτυα
«Eco-test» της ΕΕ,
xiv) παραδοχή του γεγονότος ότι για την αποτελεσµατική
αξιοποίηση της ΟΠΠ για την ελαχιστοποίηση τωνπεριβαλλοντικών επιπτώσεων και της χρήσης υλικώνπόρων θα απαιτηθεί ένα σαφέστερο πλαίσιο που θα
διασυνδέει όλες τις τρέχουσες πρωτοβουλίες και ικανό-
τητα εισαγωγής νέων θεµάτων γενικής πολιτικής, όπωςη προαγωγή της επίγνωσης των καταναλωτών καιη
οικοδόµηση µιας ενεργούς συναίνεσης στην κοινωνία
γύρω από τη βιώσιµη ανάπτυξη,
xv) παραδοχή του γεγονότος ότιενδέχεταινα χρει αστούν
µακροπρόθεσµες, µελλοντικές δράσεις για να προσαρ-
µοστεί σταδιακά η οικονοµική δραστηριότητα σε κοινάαποδεκτούς στόχους,
xvi) παραδοχή του γεγονότος ότιοιΜΜΕ αντι µετωπίζουν
ιδιαίτερα προβλήµατα µε την έρευνα και το κόστος τηςεφαρµογής πρωτοβουλιών ΟΠΠ και της ανάγκης να
υπάρξει πρακτική στήριξη για τις µικρότερες επιχει-
ρήσεις των κλάδων της βιοµηχανίας και των υπηρεσιώνπου αναλαµβάνουν τη δέσµευση να εφαρµόσουν µεθό-
δους βιώσιµης παραγωγής,
xvii) προώθηση της διεπιστηµονικής έρευνας για τον προσδι-
ορισµό των προκλήσεων και των ευκαιριών της βιώσιµης
παραγωγής καικατανάλωσης,
xviii) προώθηση του ρόλου της έρευνας για την εφαρµογή
των επιστηµονικών γνώσεων σχετικά µε τις περιβαλ-λοντικές επιπτώσεις διαφόρων προϊόντων και παροχή
µιας σταθερής βάσης για την ανάπτυξη οικολογικών
τεχνολογιών, προϊόντων, και υπηρεσιών.
5.Περίληψη
5.1. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η κοινωνία των πολιτών
αναγνωρίζει ότι είναι ανάγκη να εφαρµοστεί µια περισσότεροπρωτόβουλη και ισορροπηµένη πολιτική για την προαγωγή της
βιωσιµότητας στην παραγωγή και την κατανάλωση. Θεωρεί δε την
παρούσα ανακοίνωση ως αφετηρία γιαυτό. Η ΟΠΠ µπορεί νασυµβάλει σηµαντικά στη βιώσιµη ανάπτυξη και στην υλοποίησητων προτεραιοτήτων που έχει ορίσει η ΕΕ όσον αφορά στην
προστασία του περιβάλλοντος, θα µπορούσε όµως να ενισχυθεί
µε µια λεπτοµερέστερη πολιτική προσέγγιση από αυτήν πουπεριγράφεται ανωτέρω.
C 80/44 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
5.2. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι στην κοινωνία των πολιτών εµφανίζεται
σταδιακά η ανάγκη µετάβασης σε ένα πρότυπο πραγµατικά
βιώσιµης παραγωγής και κατανάλωσης, ακόµα και όταν δεν
υπάρχει αντίστοιχη διάθεση παραδοχής σε προσωπικό επίπεδο γιααλλαγή της συµπεριφοράς και του τρόπου ζωής. Η υποστήριξη
αυτής της άποψης απαιτεί να οριστούν νέες προτεραιότητες στην
αγορά —µε τη συνεργασία καταναλωτών καιπαραγωγών. Οι
καταναλωτές αναµένουν πρωτοβουλίες από τις επιχειρήσεις και τιςκυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις χρειάζονται να εξασφαλίσουν τηνυποστήριξη των καταναλωτών και συγκεκριµένα κίνητρα για τηναγορά, και οι κυβερνήσεις προσδοκούν από την κοινωνία των
Βρυξέλλες, 10 ∆εκεµβρίου 2003.
Ο Πρόεδρος
της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Roger BRIESCHπολιτών να τους αναθέσει την εντολή για την ανάληψη νέων
πρωτοβουλιών υπέρ της βιωσιµότητας. Η ΕΟΚΕ απευθύνει επείγο-
υσα έκκληση στην Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειές της για
την εφαρµογή µιας βιώσιµης στρατηγικής σε έναν κόσµο όπου τοαντίθετο ενδέχεταινα οδηγήσειστην έκλυση δύο εκ των πλέον«τοξικών »ουσιών στο περιβάλλον (
1)(2).
(1)Το συµπέρασµα του Πράσινη επιλογή: Ποια επιλογή;, ένα ερευνητικό
πρόγραµµα του Εθνικού Συµβουλίου Καταναλωτών του ΗΒ, το οποίο
δηµοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2003.
(2)Πολιτικές για βιώσιµη κατανάλωση, Σεπτέµβριος 2003, ΗΒ Επιτροπή
Βιώσιµης Ανάπτυξης.