ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM(92) 562 τελικό 
Βρυξέλλες, 23 Δεκεμβρίου 1992 
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 

-2 -
ΠΕΡIΕΧΟΜΕΝΑ 
Ε Ι ΣΑΓΩΓΗ 
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ 
Η εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών 
Κοινωνικών Δικαιωμάτων των εργαζομένων από την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ 
Η εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών 
Κοινωνικών Δικαιωμάτων των εργαζομένων από τα Κράτη 
Μέλη 
Βέλγιο 
Γαλλ(α 
Δαν(α 
Ελλάς 
Ηνωμένο Βασ(λείο 
Ιρλανδ(α 
Ισπαν(α 
Ιταλ(α 
Λουξεμβούργο 
Ολλανδ(α 
Ομοοπ. Δημοκρατ(α Γερμαν(ας 
Πορτογαλ(α 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Ερωτηματολόγιο που απευθύνεται στα Κράτη Μέλη οχετικά 
με την έκθεση περ( της εφαρμογής του Κοινοτικού Χάρτη 
των θεμελιωδών Κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων 

- 3 -
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
- 4 -
ΜΙΑ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ : Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
1. ο χάρτης ως πράξη ευρωπαϊκής ταυτότητας, δηλώνει και διαπιστώνει τα 
δικαιώματα για τα οποία οι αρχηγοί κρατών μπόρεσαν να συμφωνήσουν, αλλά 
ο ίδιος δεν τροποποίησε σε τίποτα την υπάρχουσα νομική κατάσταση. 
Για το λόγο αυτό το σχέδιο του Χάρτη όπως υποβλήθηκε από την Εκπιτροπη 
στις 27 Σεπτεμβρίου 1989(1), αναφερόταν σε ένα πρόγραμμα δράσης και 
σε ένα σύνολο σχετικών οργάνων, ζητώντας εντολή από το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο,μ σχετικά με τα πιο επείγοντα προβλήματα της εφαρμογής του 
Χάρτη τα οποία θα ήταν δυνατόν να καλυφθούν από τις διατάξεις της 
Συνθήκης ΕΟΚ στον κοινωνικό τομέα. 
Σύμφωνα με την παράγραφο 28 του κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών 
κοινωνικών δικαιωμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να 
υποβάλει το ταχύτερο δυνατό τις πρωτοβουλίες που εμπίπτουν στις 
αρμοδιότητες της και οι οποίες προβλέπονται στις συνθήκες, ενόψει της 
έγκρισης νομικών οργάνων για την εφαρμογή στην πράξη, σταδιακά κατά την 
υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, εκείνων των δικαιωμάτων που εμπίπτουν 
στην αρμοδιότητα της Κοινότητας. 
Το πρόγραμμα δράσης σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού Χάρτη των 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων, ήταν η απάντηση της 
Εππροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σε αυτή την πρόσκληση (2 ) . 
Αυτό το πρόγραμμα περιέχει 47 πρωτοβουλίες οι οποίες δεν εμπίπτουν όλες 
στην αρμοδιότητα του Συμβουλίου των Υπουργών. 
Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αυτό "κάλεσε το Συμβούλιο να 
εξετάσει τις προτάσεις της Επιτροπής με βάση την κοινωνική διάσταση της 
εσωτερικής αγοράς και με σεβασμό των εθνικών και κοινοτικών 
αρμοδ ιοτήτων" ( -* ) . 
2. Παρουσιάζοντας τις πρωτοβουλίες που σχετίζονται με το παραπάνω 
πρόγραμμα δράσης, οι οποίες κατευθύνονται προς τη βελτίωση των συνθηκών 
διαβίωσης και εργασίας των εργαζομένων, η Επιτροπή πρέπει να 
υιιογραμμίσε ι ότι εμπνέεται από τις εξής τρεις θεμελιώδεις αρχές: 
την αρχή της επικουρικότητας με συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα του 
κοινωνικού πεδίου, σύμφωνα με τον οποίο είναι αναγκαίο να προταθεί για 
καθένα από τα θέματα δράσης η πιο κατάλληλη λειτουργία (εναρμόνιση, 
συντονισμός, σύγκριση, συνεργασία, κτλ.), λαμβανομένων υπόψη των 
αναγκών που έχουν εντοπιστεί και της πιθανής προστιθέμενης αξίας της 
κοινοτικής δράσης· 
(1) βλ. παράγραφο 31 του σχεδίου 
(2) COM (89) 568 τελικό, Βρυξέλλες 29.11.89 
(3) Συμπεράσματα της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Στρασβούργου, 
στις 8 και 9 Δεκεμβρίου 1989 
- 5 -
την αρχή της ποικιλομορφίας των εθνικών συστημάτων, πολιτιστικών 
συνηθειών και πρακτικών όταν αυτή είναι θετική λαμβανομένων υπόψη των 
απαιτήσεων της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς. 
τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, με ταυτόχρονο 
συνταίριασμα των οικονομικών και των κοινωινικών απαιτήσεων. Μέσα σε 
κάθε πρωτοβουλία πρέπει να αναζητηθεί και να βρεθεί κάποια ισορροπία. 
Με την προοπτική αυτή η Επιτροπή εφάρμοσε το παραπάνω πρόγραμμα δράσης 
με στόχο την καθιέρωση ενός βάθρου ελάχιστων διατάξεων, με συνεκτίμηση 
αφενός της ανάγκης να αποφεύγονται οι καταχρηστικές κοινωνικές 
πρακτικές, και αφετέρου υποστηρίζοντας την ενίσχυση της οικονομικής και 
της κοινωνικής συνοχής και τέλος συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης η οποία είναι η πρώτη προτεραιότητα κατά 
την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς. 
Η μέθοδος που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την εφαρμογή αυτών των 
πρωτοβουλιών χαρακτηρίζεται από την ευρεία χρησιμοποίηση των 
προκαταρκτικών διαβουλεύσεων τόσο με τα κράτη μέλη όσο και με τους 
κοινωνικούς εταίρους, είτε στο πλαίσιο των συμβουλευτικών επιτροπών 
είτε στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. 
Όσον αφορά τον κοινωνικό διάλογο, η Επιτροπή υπογραμμίζει τη θετική 
συνεισφορά των κοινωνικών εταίρων κατά την εφαρμογή του Χάρτη· με τον 
τρόπο αυτό εγκρίθηκαν έξι κοινές γνώμες μετά την έγκριση του Χάρτη 
στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της αγοράς εργασίας. 
Κοινές γνώμες για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Χώρου επαγγελματικής και 
γεωγραφικής κινητικότητας και τη βελτίωση της ευρωπαϊκής αγοράς 
εργασ ίας, 
Κοινές γνώμες για τη βασική εκπαίδευση και την αρχική κατάρτιση 
καθώς και για την επαγγελματική κατάρτιση των ενηλίκων, 
Κοινές γνώμες για τη μετάβαση από το σχολείο στη ζωή του ενηλίκου 
και στην επαγγελματική ζωή, 
Κοινές γνώμες για την "προσαρμοστικότητα της αγοράς εργασίας", 
Κοινές γνώμες για τους τρόπους πρόσβασης στην κατάρτιση. 
Κοινές γνώμες για τα επαγγελματικά τυπικά προσόντα και την 
επικύρωση τους. 
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ 
ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
4. Πρέπει εδώ να αναφέρουμε το σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν σχετικά το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Οσον 
αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που επανειλημμένως υπογράμμισε ότι η 
κοινωνική διάσταση είναι μια θεμελιώδης προϋπόθεση για την υλοποίηση 
της εσωτερικής 
- 6 -
αγοράς, η Επιτροπή, όποιες και αν είναι οι επικρίσεις που διατύπωσε το 
Κοινοβούλιο σχετικά με ορισμένες ειδικές πλευρές των προτάσεων που 
έχουν υποβληθεί, διαπιστώνει σε συμφωνία μαζί του ότι: "η κοινοτική 
Ευρώπη προτείνει σήμερα δύο νέα πλαίσια για το νομικό εμπλουτισμό του 
(Ευρωπαϊκού Κοινωνικού) μοντέλου μας: τον Κοινοτικό Χάρτη των 
θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων και το μελλοντικό 
καθεστώς του Ευρωπαίου πολίτη που αναμένεται να δημιουργηθεί μαζί με 
ι ην πολιτική ένωση παράλληλα με τις μεταρρυθμίσεις της οικονομικής και 
νομισματικής ένωσης" ( •*· ) 
5. Όσον αφορά την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή που διαδραμάτισε 
εποικοδομητικό ρόλο κυρίως κατά το στάδιο της συγκρότησης του Χάρτη, 
πρέπει να αναφέρουμε ότι οι γνώμες της συμβάλλουν θετικά στην 
προοδευτική και συνεπή υλοποίηση της κοινωνικής πολιτικής. Εκφέροντας 
ι ην κρίση της για την πρώτη έκθεση, η οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
υιιογραμμίζει ότι η Επιτροπή " κατάφερε να φέρει έγκαιρα σε πέρας την 
αποστολή της"(2) 
Η KKHKXH ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
(< . λ'ι ις παραγράφους 29 και 30 ο Κοινοτικός Χάρτης των θεμελιωδών 
Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων ορίζει ότι η Επιτροπή θα 
καταρτίζει, το τελευταίο τρίμηνο κάθε έτους, έκθεση σχετικά με την 
εφαρμογή του Χάρτη από τα κράτη μέλη και από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Η παράγραφος 30 του Χάρτη ορίζει ότι η έκθεση αυτή πρέπει να 
διαβιβάζεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την 
οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή(^). 
Η δεύτερη έκθεση για την εφαρμογή ι ου κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών 
δικαιωμάτων των εργαζομένων περιέχει βασικά τις πληροφορίες που 
περιλαμβάνονταν και στην προηγούμενη έκθεση και οι οποίες ενημερώθηκαν 
ι ην 1η Νοεμβρίου 1992. Πράγματι πολλές από τις απαντήσεις που δόθηκαν 
κατά την επεξεργασία της πρώτης έκθεσης, αντικατοπτρίζουν και τη 
σημερινή κατάσταση των ρυθμίσεων και συνεπώς δεν χρειάζονταν ενημέρωση. 
Ετσι ο αναγνώστης θα είναι σε θέση να έχει μια πλήρη εικόνα της 
f. Γέλιξης του χάρτη και του προγράμματος δράσης που τον εφαρμόζει χωρίς 
v<r χριιάζειαι να ανατρέχει στην πρώτη έκθεση. 
(J) Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κοινωνικές υποθέσεις, σχέδιο έκθεσης για την 
ευρωπαϊκή αγορά εργασίας μετά το 1992, μέρος IX: το ευρωπαϊκό κοινωνικό 
μονιέλο, ΡΕ 151.130/ΙΧ της 30ής Μα'ίου 1991 και ψήφισμα Α3-0283/92 της 
Η . Ί . '.) 2 
(Ά) Γνώμη ι ης 2ας Ιουλίου 1992 
( ί) il ιιρώιη έκθεση εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 5 Δεκεμβρίου 1991 (COM 
([Jl) b 11 τελικό) και ενημερώθηκε την 1η Νοεμβρίου 1991. 
- 7 -
ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ 
Το πρώτο μέρος της έκθεσης aqjopa την εφαρμογή στο κοινοτικό επίπεδο, 
στους τομείς αρμοδιότητας της Επιτροπής, του Κοινοτικού Χάρτη των 
θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων. 
Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε ότι η υλοποίηση της κοινωνικής διάστασης 
ι ου χώρου δίχως σύνορα συναντιέται σε άλλους τομείς όπως εκείνοι 
σχετικά με την ευρωπαϊκή ανώνυμη εταιρία, την αναγνώριση των 
διπλωμάτων, το δικαίωμα διαμονής, την προστασία της εργασίας στο 
πλαίσιο των τεχνικών κανόνων και της τυποποίησης, στην ^πρόταση περί των 
συνταξιοδοτικών ταμείων ή στις κοινωνικές διατάξεις στο πλαίσιο των 
οδηγιών περί συμβάσεων δημόσιων έργων. 
Αρα, η παρούσα έκθεση περιορίζεται μόνο στις πρωτοβολίες που έχει 
αναγγείλει η Επιτροπή μέσα στο πρόγραμμα δράσης της σχετικά με την 
εφαρμογή του κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων( * ) . 
Η δομή του πρώτου μέρους αυτής της έκθεσης ακολουθεί τη δομή του Χάρτη 
και του προγράμματος δράσης. 
Την 1η Νοεμβρίου 1992 η επιτροπή παρουσίασε το σύνολο σχεδόν των 
πρωτοβουλιών που είχαν αναγγελθεί στο πρόγραμμα δράσης. 
ΟΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ 
Η μέθοδος που επιλέχθηκε για την επεξεργασία αυτών των εκθέσεων είναι 
ν<» ακολουθείται η σειρά των κεφαλαίων του Χάρτη. Οι εκθέσεις 
ακολούθησαν ΊΟ ερωτηματολόγιο που απέστειλε η Επιτροπή στα κράτη μέλη, 
ίο οποίο και βρίσκεται στο παράρτημα αυτής της έκθεσης, και εκφράζουν 
ιις εθνικές θέσεις για όλες τις αρχές που αναφέρει ο Χάρτης. 
Μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο, υπενθυμίζοντας ότι δεν υπέγραψε το Χάρτη, 
υπέβαλε διαφορετική έκθεση από τα άλλα κράτη. Πιστό στη μέθοδο που 
επέλεξε για την επεξεργασία της πρώτης έκθεσης, το ΗΒ παρουσίασε έκθεση 
που περιγράφει το γενικό πλαίσιο των δικαιωμάτων, της προστασίας και 
ι ων ελευθεριών στον κοινωνικό τομέα. 
οαον αφορά τη γερμανική έκθεση, και αυτή ακολούθησε από πολύ κοντά το 
ερωτηματολόγιο της Επιτροπής, αντίθετα με την πρώτη έκθεση που έδωσε 
μεγαλύτερο βάρος στις πολιτικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στην 
ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. 
(1) CuM(89) 568 τελικό, Βρυξέλλες 29 Νοεμβρίου 1989 
- 8 -
Το συμπέρασμα 
9. Κατά τη σύνταξη της πρώτης έκθεσης οι εργασίες για την αναθεώρηση της 
συνθήκης της ΕΟΚ βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. 
Αυτές οι εργασίες κατέληξαν στην υπογραφή της συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση στις 7 Φεβρουαρίου 1992. Κατά τη διάρκεια αυτής της 
περιόδου, το Συμβούλιο, αν και ενέκρινε διάφορα μέσα που του παρουσίασε 
η Επιτροπή στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος δράσης, δεν 
μπόρεσε να λάβει τις απαιτούμενες αποφάσεις για ορισμένες σημαντικές 
προτάσεις. 
-9-
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: 
Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ 
ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ 
ΤΟΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ 
ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
- 10 -
ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
10. Το πρόγραμμα δράσης για την εφαρμογή του Χάρτη ακολουθεί πιστά τη 
διάρθρωση του Χάρτη, με ορισμένες εξαιρέσεις. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συμπληρωματικό κεφάλαιο που αφορά την αγορά 
εργασίας και πλαισιώνει τις πρωτοβουλίες που περιέχονται στα επόμενα 
κεφάλαια. 
Πράγματι, η απόλυτη προτεραιότητα της Κοινότητας είναι ακόμη η 
δημιουργία απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας. 
Για το λόγο αυτό η δράση των διαρθρωτικών ταμείων αξιολογείται σε 
συνεργασία με τα κράτη μέλη. Εξάλλου, από το 1989 η έκθεση σχετικά με 
την απασχόληση απεικονίζει επακριβώς τις προοπτικές της οικονομίας και 
της αγοράς εργασίας. 
Η τέταρτη έκθεση, του 1992, εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 22 Ιουλίου 
1992. Η έκθεση αυτή είναι σημαντική διότι επιβεβαιώνει ότι η κατάσταση 
στις αρχές τις δεκαετίας του '90 όσον αφορά την απασχόληση είναι πολύ 
πιο δυσμενής απ'ό,τι στο τέλος της προηγούμενης δεκαετίας. Εντωμεταξύ, 
η Επιτροπή αποφάσισε στις 18 Δεκεμβρίου 1990 να καταρτίσει τρεις 
κοινοτικές πρωτοβουλίες στα πλαίσια των διατάξεων του κανονισμού 
ΕΟΚ/4253/88 του Συμβουλίου σχετικά με την ισότητα ευκαιριών μεταξύ 
ανδρών και γυναικών (NOW), τα άτομα με ειδικές ανάγκες και ορισμένες 
μειονεκτούσες ομάδες (HORIZON), καθώς και τις νέες επαγγελματικές 
ειδικεύσεις και ευκαιρίες απασχόλησης στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της 
εσωτερικής αγοράς (EUROFORM)(*). 
Εξάλλου, αναπτύχθηκε δίκτυο ενθικών συντονιστών στον τομέα της 
απασχόλησης με διπλό καθήκον: αφενός, καθιέρωση διαδικασίας που 
επιτρέπει το διάλογο σχετικά με ορισμένα θέματα που αφορούν την 
απασχόληση και, αφετέρου, συμμετοχή των εθνικών διοικητικών αρχών στη 
συλλογή των πληροφοριών. 
11. Εκτός από τις ενέργειες αυτές που αφορούν τη μελέτη, έχουν ξεκινήσει 
διάφορα προγράμματα που αποσκοπούν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας 
των κοινοτικών και εθνικών μέτρων υπέρ ειδικών ομάδων ή περιφερειών. 
Παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα LEDA, σχετικά με τις τοπικές 
πρωτοβουλίες στον τομέα της απασχόλησης ή το πρόγραμμα δράσης και 
έρευνας ERGO με σκοπό τον καθορισμό των επιτυχών προγραμμάτων που 
απευθύνονται στους μακροχρόνια άνεργους και τους νέους, ή ακόμη το 
πρόγραμμα SPEC για την υποστήριξη της δημιουργίας απασχόλησης, το οποίο 
άρχισε το 1990 με στόχο να δοθεί απάντηση στις προκλήσεις που 
συνδέονται με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς. 
12. Τέλος, η Επιτροπή επιθυμεί να προωθήσει την ελεύθερη κυκλοφορία των 
εργαζομένων με τη βελτίωση του μηχανισμού που επιτρέπει να 
ενημερώνονται στα κράτη μέλη όσοι το επιθυμούν σχετικά με την προσφορά 
απασχόλησης τα άλλα κράτη μέλη. 
(1) ΕΕΕΚ C 327 της 29.12.1990, σελ. 3 
- 11 
Πράγματι, το δεύτερο μέρος του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 για την 
ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας αφορά 
τη "σύνδεση και τη διεθνή ανταλλαγή στο πλαίσιο της προσφοράς και της 
ζήτησης εργασίας". Με άλλα λόγια, τον τρόπο λειτουργίας ενός συστήματος 
ανταλλαγών στο πλαίσιο της προσφοράς και ζήτησης εργασίας καθώς και 
συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών εργατικού δυναμικού των κρατών μελών 
και της Επιτροπής προκειμένου να διευκολυνθεί η ενδοκοινοτική 
κινητικότητα. 
Με την εφαρμογή του συστήματος αυτού, γνωστού ως SEDOC (ευρωπαϊκό 
σύστημα γνωστοποίηση της προσφοράς και ζήτησης εργασίας για διεθνή 
ανταλλαγή) διαπιστώθηκαν οι ελλείψεις και οι περιορισμοί. 
Για το λόγο αυτό στις 5 Σεπτεμβρίου 1991 η Επιτροπή ενέκρινε την 
πρόταση αναθεώρησης του δεύτερου μέρους του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 
σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της 
Κοινότητας(*). 
Η αναθεώρηση αυτή αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στο να εξασφαλισθεί σε όσους 
ζητούν απασχόληση σε άλλο κράτος μέλος, η παροχή, από τις υπηρεσίες 
εργατικού δυναμικού της χώρας κατοικίας, υπηρεσιών με ποιότητα και 
ταχύτητα τουλάχιστον ισοδύναμη με εκείνη που θα ίσχυε σε περίπτωση 
μετάβασης τους στο κράτος μέλος όπου επιθυμούν να εργαστούν. 
Το Συμβούλιο ενέκρινε τις τροποποιήσεις στον κανονισμό ΕΟΚ 1612/68 με 
τον κανονισμό του ΕΟΚ 2434/92 της 27.7.92(2). 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΧΕΣ 
13. Στο πρόγραμμα δράσης της σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη η Επιτροπή 
ανέφερε ότι "λόγω της σημαντικής ανάπτυξης και των εξαιρετικά ποικίλων 
μορφών των συμβάσεων εργασίας, εκτός από τη σύμβαση αορίστου χρόνου, 
πρέπει να εξασφαλιστεί με κοινοτικό πλαίσιο ένα ελάχιστο επίπεδο 
συνοχής μεταξύ αυτών των διαφόρων μορφών συμβάσεων, πράγμα που θα 
αποτρέψει τον κίνδυνο ενθάρρυνσης των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού με 
σκοπό την ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς εργασίας σε κοινοτικό 
επ ίπεδο" 
για το λόγο αυτό η Επιτροπή, κατ' εφαρμογή του Χάρτη και όπως ανήγγειλε 
στο πρόγραμμα δράσης της, πρότεινε σύνολο βασικών ειδικών ρυθμίσεων 
σχετικά με ορισμένες σχέσεις εργασίας. Πρόκειται για σφαιρική 
προσέγγιση που την οδήγησε να προτείνει παράλληλα τρία μέτρα που 
ανταποκρίνονται σε τριπλή απαίτηση: 
καλύτερη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και μεγαλύτερη διαφάνεια 
της αγοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής 
συνοχής (νομική βάση άρθρο 100Α της συνθήκης ΕΟΚ), 
(1) COM(91) 316 τελικό - SYN 359, Βρυξέλλες, 5 Σεπτεμβρίου 1991, ΕΕ C 254 της 
28ης Σεπτεμβρίου 1991, σ. 9 
(2) ΕΕΕΚ L 245 της 26.8.92, σελ. 1 
- 12 -
βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των εργαζομένων 
(νομική βάση άρθρο 100 της συνθήκης ΕΟΚ), 
προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στο χώρο 
εργασίας^1) (νομική βάση άρθρο 118 Α της συνθήκης ΕΟΚ). 
14. Σύμφωνα με την άποψη της Επιτροπής δεν πρόκειται κατά κανένα τρόπο για 
επαναμφισβήτηση της ανάγκης αυτών των ειδικών μορφών σχέσεων εργασίας 
που είναι ουσιαστικές λαμβάνοντας υπόψη τη διαμόρφωση συνεκτικής 
στρατηγικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Είναι μάλλον σημαντικότερο να 
ορισθούν ορισμένες βασικές ρυθμίσεις οι οποίες, σεβόμενες αφενός την 
ανάγκη ευελιξίας των επιχειρήσεων και αφετέρου τις επιδιώξεις ορισμένων 
εργαζομένων, με συνεκτίμηση των διαφορετικών καταστάσεων που επικρατούν 
στα κράτη μέλη και της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων. 
Προκειμένου να αποφευχθούν δυσανάλογες διοικητικές δαπάνες που θα 
αντιτίθεντο στους επιδιωκόμενους στόχους, η Επιτροπή πρότεινε οι δύο 
οδηγίες που αφορούν την προσέγγιση των διατάξεων των κρατών μελών για 
τις προαναφερόμενες σχέσεις εργασίας να μην εφαρμόζονται στους 
μισθωτούς με εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας κατώτερη των 8 ωρών κατά 
μέσο όρο, όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας (άρθρο 100) και τις 
στρεβλώσεις του ανταγωνισμού (άρθρο 100Α). 
15. Από τις τρείς προτάσεις εγκρίθηκε από το Συμβούλιο των Υπουργών της 
25ης Ιουνίου 1991(2)# μόνον εκείνη που βασίζεται στο άρθρο 118Α. 
Οι εργασίες σχετικά με την πρόταση βάσει του άρθρου 100Α συνεχίζονται 
με αργό ρυθμό και έχει επιτευχθεί μικρή πρόοδος όσον αφορά την πρόταση 
βάσει του άρθρου 100 της Συνθήκης ΕΟΚ. Σχετικά με την τελευταία πρέπει 
να σημειωθεί ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απέρριψε την πρόταση της 
Επι τροπής. 
16. Ο χάρτης επαναδιαβεβαιώνει την αρχή σύμφωνα με την οποία κάθε εργασία 
πρέπει να αμείβεται δίκαια, υποδεικνύοντας ότι "πρέπει, σύμφωνα με το 
ισχύον καθεστώς κάθε χώρας, να εξασφαλίζεται στους εργαζόμενους δίκαιη 
αμοιβή, δηλαδή αμοιβή επαρκής ώστε να τους εξασφαλίζει ένα αξιοπρεπές 
βιοτικό επίπεδο". Με αυτήν την προοπτική και τον πλήρη σεβασμό προς την 
αρχή της επικουρικότητας, η Επιτροπή δεν προτίθεται ούτε να νομοθετήσει 
ούιε να προτείνει δεσμευτικά μέσα σε θέματα αποδοχών. Εκτιμά, όμως, ότι 
είναι καιρός να διαμορφωθούν κάποιες βασικές αρχές για τη δίκαιη 
αμοιβή, λαμβάνοντας γ ι'αυτό υπόψη την κοινωνική και οικονομική 
πραγματικότητα και χρησιμοποιώντας συνήθη μέσα 
(1) COM(90) 228 τελικό - SYN 280 και SYN 281 της 13ης Αυγούστου 1990 
(2) Οδηγία του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 1991 (91/383/ΕΟΚ) που συμπληρώνει 
ια μέτρα για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας στον 
τόπο εργασίας των εργαζομένων με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου ή 
έκτακτης απασχόλησης. 
ΕΕΕΚ L 206 της 29.7.1991, σελ. 19 
- 13 -
της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής και κυρίως εκείνα που 
προορίζονται για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, την αύξηση της 
παραγωγικότητας, την καταπολέμηση των διακρίσεων και την εξασφάλιση της 
αλληλεγγύης μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων. 
Σ'αυτά τα πλαίσια η Επιτροπή διατύπωσε στις 12 Δεκεμβρίου 1991 σχέδιο 
γνώμης περί της δίκαιης αμοιβής^*). Αυτό το σχέδιο επανεξετάστηκε μετά 
τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στις 20.5.1992. 
Αν και το άρθρο 118 ΕΟΚ στο οποίο βασίζεται το σχέδιο γνώμης δεν 
απαιτεί διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή θεώρησε 
σωστό να περιμένει τη γνωστοποίηση της άποψης του Κοινοβουλίου για να 
διαμορφώσει την οριστική της γνώμη. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
17. Τα τελευταία χρόνια στα περισσότερα κράτη μέλη αυξάνεται διαρκώς η 
αποδέσμευση των ατομικών ωραρίων εργασίας από τα ωράρια λειτουργίας των 
μονάδων παραγωγής. Χάρη στην τάση αυτή, που επιτρέπει 
αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της παραγωγικής ικανότητας των 
επιχειρήσεων και βελτιώνει την πρόσβαση στις υπηρεσίες λόγω της αύξησης 
των ωρών λειτουργίας, οι επιχειρήσεις δύνανται να προσαρμόζονται με 
ευελιξία στην εξέλιξη των συνθηκών της αγοράς και να αυξάνουν την 
ευελιξία της παραγωγικής διαδικασίας μειώνοντας ταυτόχρονα το κόστος 
παραγωγής κατά μονάδα. Το φαινόμενο αυτό επιτρέπει επίσης στους 
εργαζόμενους να διαμορφώνουν τα ωράρια εργασίας τους σε συνάρτηση με 
τις ανάγκες τους και τις προσωπικές, κοινωνικές και πολιτιστικές 
επιδιώξεις τους. Η τάση μείωσης της διάρκειας εργασίας συνέβαλε κυρίως 
στην αποσύνδεση των ατομικών ωραρίων εργασίας από τις ώρες λειτουργίας 
των παραγωγικών μονάδων λόγω του ότι επιτρέπει συχνά διακυμάνσεις γύρω 
από τη μέση διάρκεια του χρόνου εργασίας που ορίζεται από τις 
συλλογικές συμβάσεις. 
18. Για το λόγο αυτό η πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με ορισμένες 
πλευρές της οργάνωσης του χρόνου εργασίας(2) περιέχει σύνολο ελάχιστων 
βασικών διατάξεων όσον αφορά τις ελάχιστες ημερήσιες και εβδομαδιαίες 
περιόδους ανάπαυσης, τις ελάχιστες προϋποθέσεις που διέπουν την 
προσφυγή σε εργασία κατά βάρδιες και ειδικότερα σε νυκτερινή εργασία 
καθώς και την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων σε 
περίπτωση αλλαγής του ρυθμού στην οργάνωση του χρόνου εργασίας. 
Οι συζητήσεις στο Συμβούλιο δεν κατέληξαν ακόμη σε κοινή θέση. 
(1) SEC (91) 2116 τελικό 
(2) COM(90) 317 τελικό - SYN 295 της 20ής Σεπτεμβρίου 1990 
- 14 -
(1) ΟΟΜ(90) 563 τελικό - 8.1.91 
(2) Οδηγία του Συμβουλίου της 14ης Οκτωβρίου 1991 (91/533) περί της 
υποχρέωσης του εργοδότη να ενημερώνει τον εργαζόμενο για τους όρους που 
διέπουν τη σύμβαση ή τις ώρες εργασίας, ΕΕΕΚ, 1.288 της 18.10.91, σελ. 32 
(3) ΕΕΕΚ 1 48 της 22.2.1975, σελ. 29 19. Στις 28 Νοεμβρίου 1990 η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας σχετικά με 
το αποδεικτικό στοιχείο της σχέσης εργασ ίας (•"•) . 
Η πρόταση αυτή αποσκοπούσε κυρίως στην επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της 
επιδίωξης των εργαζομένων να γνωρίζουν τη φύση και το ουσιαστικό 
περιεχόμενο της σχέσης εργασίας και της επιδίωξης των επιχειρήσεων να 
αναζητήσουν νέες, πιο ευέλικτες μορφές σχέσεων εργασίας που να 
ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης οικονομίας. Το Συμβούλιο 
ενέκρινε αυτό το κείμενο στις 14 Οκτωβρίου 1991(2). Η οδηγία συμβάλλει 
κατά τον τρόπο αυτό στην αύξηση της διαφάνειας της αγοράς εργασίας που 
γνωρίζει αλλαγές ικανές να μεταβάλουν την κατάσταση των εργαζομένων οι 
οποίοι ασκούν τη δραστηριότητα τους στο πλαίσιο σχέσεων εργασίας που 
ξεφεύγουν πολύ συχνά από το παραδοσιακό πρότυπο της σχέσης εργασίας. 
Εκτός από τις νέες δυνατότητες λαθραίας απασχόλησης που μπορεί να 
προκαλέσουν οι εξελίξεις αυτές, παρατηρούμε την εφαρμογή νέων μορφών 
τηλεργασίας, σημαντική αύξηση των περιόδων άσκησης και των συμβάσεων 
απασχόλησης με παράλληλη κατάρτιση, αύξηση της ευκαμψίας του χρονικού 
πλαισίου παροχής εργασίας με μερική ή πλήρη απασχόληση και γενικότερα 
την ανάπτυξη νέων μορφών εργασίας ή απασχόλησης που τείνουν να 
καταστήσουν ασαφή την κατάσταση πολυάριθμων εργαζομένων καθιστώντας την 
συγκεχυμένη, αβέβαιη και ασταθή. Το αποτέλεσμα είναι να μην ελέγχονται 
πλέον βάσει του κλασσικού εργατικού δικαίου έννοιες όπως μισθωτός, 
εργαζόμενος, χρόνος εργασίας. 
Η οδηγία πρέπει να καταστήσει δυνατό να γνωρίζουν όλοι οι εργαζόμενοι 
για ποιον εργάζονται, πού εργάζονται καθώς και τις βασικές συνθήκες της 
σχέσης εργασίας τους. 
20. Στις 18 Σεπτεμβρίου 1991 η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας που 
τροποποιεί την οδηγία 75/129/ΕΟΚ σχετικά με την προσέγγιση των 
νομοθεσιών των κρατών μελών για τις ομαδικές απολύσεις^). 
Τα δεκαπέντε χρόνια εφαρμογής της οδηγίας 75/129 και οι συνέπειες της 
εσωτερικής αγοράς στην ανασυγκρότηση των εταιριών καθιστούσαν 
απαραίτητη την αναθεώρηση αυτή. Πράγματι, λόγω της επιτάχυνσης των 
διακρατικών αναδιαρθρώσεων των εταιριών την προηγουμένη της ολοκλήρωσης 
της εσωτερικής αγοράς συμβαίνει όλο και συχνότερα οι απολύσεις να 
αποφασίζονται σε επίπεδο διεύθυνσης ανώτερο από εκείνο του άμεσου 
εργοδότη των ενδιαφερομένων εργαζομένων, δηλαδή από επιχείρηση που 
ασκεί τον έλεγχο ενός ομίλου, ανεξάρτητα από το εάν είναι εγκατεστημένη 
στο ίδιο κράτος μέλος με τον εργοδότη ή σε άλλο κράτος μέλος, ή από την 
κεντρική διοίκηση μιας επιχείρησης με πολλαπλές εγκαταστάσεις στην 
οποία συμμετέχει ο εργοδότης, εφόσον είναι εγκατεστημένη εκτός του 
κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο εργοδότης. 
- 15 -
(1) ΕΕΕΚ 1,245 της 26.8.92, σελ. 3 
(2) 5ΕΟ(89) 924 τελικό της 22ας Ιουνίου 1989 
(3) 5ΕΟ(90) 1813 τελικό της 28ης Σεπτεμβρίου 1990 
(4) 5ΕΟ(91) 1855 τελικό Το Συμβούλιο ενέκρινε αυτές τις τροποποιήσεις στις 24 Ιουνίου 1992<1) 
Η οδηγία διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 75/129/ΕΟΚ όσον αφορά 
τις απολύσεις που αποφασίζονται από τέτοια κέντρα λήψης αποφάσεων 
παρέχοντας την εγγύηση ότι θα δίνουν στον εργοδότη όλες τις χρήσιμες 
πληροφορίες για την πληροφόρηση και τις διαβουλεύσεις με τους 
εκπροσώπους των εργαζομένων και για την κοινοποίηση των σχεδιαζόμενων 
απολύσεων στην αρμόδια δημόσια αρχή. Εξάλλου, η οδηγία αποσκοπεί στη 
διεύρυνση των δικαιωμάτων των εργαζομένων όσον αφορά την πληροφόρηση 
και τις διαβουλεύσεις σε περίπτωση απολύσεων βάσει δικαστικής απόφασης. 
21. Η ανάγκη επικέντρωσης του ενδιαφέροντος της Κοινότητας στο πρόβλημα της 
μετανάστευσης εκφράστηκε τον Ιούνιο του 1988 από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
του Ανοβέρου το οποίο κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει έκθεση σχετικά 
με την κοινωνική ένταξη των διακινούμενων εργαζομένων. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 1989 ζήτησε να 
καταρτιστεί κατάλογος των εθνικών θέσεων όσον αφορά τη μετανάστευση 
προκειμένου να προετοιμαστεί συζήτηση επί του θέματος αυτού στο πλαίσιο 
του Συμβουλίου. 
Για την παρουσίαση της κοινωνικής και νομικής κατάστασης των μεταναστών 
από τρίτες χώρες σε κάθε κράτος μέλος η έκθεση "σχετικά με την 
κοινωνική ένταξη των μεταναστών από τρίτες χώρες που διαμένουν μονίμως 
και νόμιμα στα κράτη μέλη"(2) έκανε μια πρώτη αποσαφήνιση της νομικής 
αλλά και της ντε φάκτο κατάστασης των μεταναστών. 
Εξάλλου, η έκθεση που ζήτησε η Επιτροπή από ομάδα εμπειρογνωμόνων με 
τίτλο "πολιτικές στον τομέα της μετανάστευσης και της κοινωνικής 
ένταξης των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα" (-*) συμβάλλει 
σημαντικά στην εμπεριστατωμένη μελέτη του θέματος αυτού. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 14ης και 15ης Δεκεμβρίου 1990 έλαβε γνώση 
αυτής της πρώτης έκθεσης και ζητεί τόσο από το Συμβούλιο Γενικών 
Υποθέσεων όσο και από την Επιτροπή να εξετάσουν "τα καταλληλότερα μέτρα 
όσον αφορά τη βοήθεια προς τις χώρες από τις οποίες προέρχονται οι 
μετανάστες, τις συνθήκες εισόδου και την κοινωνική ένταξη..". Εξάλλου, 
η Επιτροπή ενέκρινε στις 11 Οκτωβρίου 1991 ανακοίνωση στο Συμβούλιο και 
στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο περί της μετανάστευσης^) 
- 16 -
(1) ΟΟΜ(91)230 τελικό-3ΥΝ 346, ΕΕΕΚ 0225 της 30.08.91, σελ. 6 
(2) 5ΕΟ(91) 1332 ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
22. Στις 2 8 Ιουνίου 1991 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου 
σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσο παροχής υπηρεσιών(*). 
Με την έγκριση της πρότασης αυτής η Επιτροπή εξέφρασε την επιθυμία της 
να ενεργήσει το Συμβούλιο κατά τρόπο ώστε τα κράτη μέλη να υποχρεωθούν 
να συντονίζουν τις νομοθεσίες τους ώστε να προβλέπουν σε αυτές πυρήνα 
επιτακτικών κανόνων για ελάχιστη προστασία. Ο πυρήνας αυτός πρέπει να 
γίνεται σεβαστός στη χώρα υποδοχής από τους εργοδότες που αποσπούν 
εργαζομένους προκειμένου να εκτελέσουν προσωρινή εργασία στο έδαφος του 
κράτους μέλους στο οποίο παρέχεται η εργασία. 
Η σημασία της πρότασης αυτής είναι προφανής σε όλους και λόγω του ότι η 
ενλόγω πρόταση αυτή θα περιλάβει στο πεδίο εφαρμογής της τις 
επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες εκτός της Κοινότητας. 
Οι επιχειρήσεις αυτές υπόκεινται επίσης σε αυτούς τους προστατευτικούς 
κανόνες όσον αφορά τους εργαζομένους τους που εκτελούν προσωρινή 
εργασία στο έδαφος άλλου κράτους μέλους. 
Από το 1991 έχει πραγματοποιηθεί πολύ μικρή πρόοδος για την έγκριση 
αυτής της πρότασης. Εξάλλου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει 
γνωμοδοτήσει ακόμα. 
23. Η έλλειψη συντονισμού, η ποικιλία, η πολλαπλότητα των συμπληρωματικών 
συστημάτων και η διαρκώς αυξανόμενη σημασία τους σε σχέση με τα νόμιμα 
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης καθιστούν εξαιρετικά πολύπλοκη τη 
δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων σε περίπτωση επαγγελματικής 
κινητικότητας των εργαζομένων μεταξύ των κρατών μελών. 
Για το λόγο αυτό η Επιτροπή ενέκρινε στις 17 Ιουλίου 1991 "ανακοίνωση 
σχετικά με τα συμπληρωματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης"^). Η 
ανακοίνωση αυτή αποτελεί έγγραφο μελέτης και ευαισθητοποίησης με το 
οποίο επιθυμεί η Επιτροπή να ξεκινήσει συζήτηση σε κοινοτικό επίπεδο 
όσον αφορά τα συμπληρωματικά συστήματα συνταξιοδότησης. 
Η ανάλυση της Επιτροπής γίνεται από την άποψη της ελεύθερης κυκλοφορίας 
των εργαζομένων και του συντονισμού στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης 
όπως αναφέρεται στο άρθρο 51 της συνθήκης ΕΟΚ. 
Η ανακοίνωση δεν σκοπεύει να αξιολογήσει τα πλεονεκτήματα των εθνικών 
συστημάτων αλλά να παρουσιάσει κατάλογο των προβλημάτων που θέτουν τα 
συμπληρωματικά συστήματα όσον αφορά την κινητικότητα των εργαζομένων. 
Ο βασικός στόχος είναι η διασυνοριακή κινητικότητα των εργαζομένων να 
μην είναι δυσκολότερη από την κινητικότητα τους στο εσωτερικό ενός 
κράτους μέλους. 
- 17 -
(1) COM(90) 561 τελικό ο στόχος που πρέπει να επιτευχθεί με τη δυνατότητα μεταφοράς των 
συμπληρωματικών δικαιωμάτων σύνταξης είναι συνεπώς η εξάλειψη των 
εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων που οφείλονται στην 
έλλειψη κοινοτικών διατάξεων που τους προστατεύουν από την απώλεια των 
δ ικαιωμάτων αυτών. 
Η γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εγκρίθηκε στις 13 Μαρτίου 1992, και 
της ΟΚΕ στις 19 Μαίου 1992. 
24. Στη Συνθήκη δεν προβλέπεται καμία διάταξη που θα επέτρεπε την κατάργηση 
των εγγενών εμποδίων της κοινωνικής ασφάλισης για την καθιέρωση της 
ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων που δεν εργάζονται ή των μελών της 
οικογενείας τους. Φαίνεται λοιπόν ότι είναι απαραίτητος ο συντονισμός 
των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης που ισχύουν γι'αυτά τα άτομα, στην 
προοπτική μιας κοινωνικής διάστασης της εσωτερικής αγοράς και μιας 
Ευρώπης των πολιτών. 
Δεδομένου του νέου πλαισίου στο οποίο θα πρέπει να ενταχθούν οι κανόνες 
συντονισμού, η Επιτροπή διατύπωσε στις 13 Δεκεμβρίου 1991 μια πρόταση 
κανονισμού προς το Συμβούλιο που τροποποιεί τον κανονισμό ΕΟΚ 1408/71 
σχετικά με την εφαρμογή των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης στους 
μισθωτούς εργαζόμενους, στους μη μισθωτούς εργαζόμενους και στα μέλη 
της οικογενείας τους, που μετακινούνται στο εσωτερικό της Κοινότητας 
και τον κανονισμό ΕΟΚ 574/72 που καθορίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής 
του κανονισμού ΕΟΚ 1408/71. 
Αυτή η επέκταση πρέπει να πραγματοποιηθεί σε δύο κατευθύνσεις: 
αφενός, πρέπει να αποσκοπεί να περιλάβει τα ειδικά καθεστώτα των 
δημοσίων υπαλλήλων και, 
αφετέρου, πρέπει να επιτρέπει το συντονισμό των καθεστώτων που ισχύουν 
για τα άτομα που δεν καλύπτονται ακόμα από τους κανονισμούς, εφόσον 
αυτά είναι ασφαλισμένα σε κάποιο κράτος μέλος. 
25. Μετά την πρώτη ανακοίνωση σχετικά με το θέμα των παραμεθόριων πληθυσμών 
(COM/85/529 τελικό) και την ώθηση που δόθηκε με την υλοποίηση της 
μεγάλης εσωτερικής αγοράς η Επιτροπή κατέληξε να υποβάλει στο Συμβούλιο 
ορισμένα θέματα προς μελέτη σχετικά με την ειδική κατάσταση των 
πληθυσμών αυτών. 
Στις 27 Νοεμβρίου 1990 η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση προς το Συμβούλιο 
σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των πολιτών της 
Κοινότητας που διαμένουν σε παραμεθόριες περιοχές και κυρίως των 
μεθοριακών εργαζομένων^). 
26. Όσον αφορά την αναθεώρηση του κανονισμού 1251/70 της Επιτροπής, η 
Επιτροπή θα λάβει θέση μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες του Συμβουλίου 
σχετικά με την τροποποίηση του πρώτου μέρους του κανονισμού 
1612/68/ΕΟΚ. 
- 18 -
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
27. Η απαραίτητη αλληλεγγύη προς τους περισσότερο άπορους αποτελεί κυρίως 
ευθύνη των κρατών μελών. 
Ωστόσο, η Επιτροπή ασχολήθηκε με το θέμα αυτό από τα μέσα της δεκαετίας 
του '70. Στα προγράμματα της για τις περιόδους 1975-1980 και 1984-1988 
σχετικά με τη φτώχεια προστέθηκε η απόφαση του Συμβουλίου της 18ης 
Ιουλίου 1989 για την κατάρτιση νέου κοινοτικού προγράμματος όσον αφορά 
την οικονομική και κοινωνική ένταξη των λιγότερο ευνοημένων (1989-
1994) . 
Η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς κινδυνεύει πράγματι, εάν δεν αποδοθεί 
προσοχή, να επιδεινώσει τη θέση ορισμένων ομάδων. 
Εξάλλου, τα κράτη μέλη, λόγω της συνέχισης διαφόρων μορφών κοινωνικού 
αποκλεισμού, προσπάθησαν να τον αντιμετωπίσουν με τη θέσπιση διαφόρων 
ειδών εγγυήσεων όσον αφορά τους πόρους των πιο άπορων. 
28. Με το ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων που 
συνήλθαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989 σχετικά 
με την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, οι υπουργοί εξέφρασαν 
τη σημασία που αποδίδουν στο να συνοδεύονται οι πολιτικές οικονομικής 
ανάπτυξης από πολιτικές εξασφάλισης πόρων προσαρμοσμένων στην κατάσταση 
των κρατών μελών. 
Αυτή η βούληση αλληλεγγύης όπως εκφράστηκε από το Συμβούλιο Υπουργών 
αποτέλεσε τη βάση του σχεδίου σύστασης σχετικά με κοινά κριτήρια για 
επαρκείς πόρους και παροχές στα συστήματα κοινωνικής προστασίας(*). 
Το σχέδιο σύστασης αποσκοπούσε στο να αναγνωρίσουν τα κράτη μέλη γενικό 
αντικειμενικό δίκαιο σχετικά με την εξασφάλιση επαρκών πόρων και 
παροχών καθώς και να καθορίσουν τον τρόπο της αναγνώρισης αυτής. Το 
Συμβούλιο ενέκρινε τη σχετική σύσταση στις 24 Ιουνίου 1992(2). 
29. Εξάλλου, προκειμένου να προωθηθεί η προσέγγιση των επιπέδων κοινωνικής 
προστασίας η Επιτροπή πρότεινε, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανήγγειλε 
στο πρόγραμμα για την εφαρμογή του Χάρτη, στρατηγική με σκοπό τη 
σύγκλιση των πολιτικών των κρατών μελών της Κοινότητας στον τομέα της 
κοινωνικής προστασίας. 
(1) COM(91) 161 τελικό της 13ης Μαΐου 1991, EEEK C 163 της 22ας Ιουνίου 1991, 
σελ . 3 
(2) EEEK L245 της 26.8.92, σελ.46 
(1) 0ΟΜ(91) 228 τελικό της 27.06.1991· ΕΕΕΚ 0194 της 25.07.91, σελ.13 
(2) ΕΕΕΚ 1,245 της 26.8.92, σελ.49 
(3) ΟΟΜ(90) 581 τελικό, Βρυξέλλες 25 Ιανουαρίου 1991 - 19 -
Η στρατηγική αυτή που αναλύεται στην πρόταση σύστασης του ζυμρουλίου 
της 27ης Ιουνίου 1991 σχετικά με την σύγκλιση των στόχων και πολιτικών 
στον τομέα της κοινωνικής προστασίας, φιλοδοξεί να είναι ευέλικτη, 
προοδευτική και να βασίζεται σε εθελοντική κίνηση εκ μέρους των κρατών 
μελώνί1). 
Μια τέτοια στρατηγική που προϋποθέτει τον καθορισμό, σε κοινοτικό 
επίπεδο, κοινών στόχων που επιτρέπουν τη σύγκλιση των πολιτικών στον 
τομέα της κοινωνικής προστασίας, αποσκοπεί στην ανάπτυξη των εθνικών 
συστημάτων κοινωνικής προστασίας σύμφωνα με τους γενικούς στόχους της 
Κοινότητας. 
Εξάλλου, η στρατηγική αυτή με στόχο τη σύγκλιση δεν πρέπει να θεωρείται 
ως μεμονωμένη ενέργεια αλλά να εγγράφεται στη γενικότερη προοπτική 
οικονομικής και κοινωνικής ένταξης και πρόληψης του κοινωνικού 
αποκλεισμού. 
Το Συμβούλιο ενέκρινε τη σύσταση στις 27 Ιουλίου 1992(2). 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
30. Με την υποβολή της πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τη 
σύσταση ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης στις επιχειρήσεις ή στους 
ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής διάστασης με σκοπό την πληροφόρηση και 
ι ις διαβουλεύσεις των εργαζομένων^3), η Επιτροπή επιδιώκει να δοθεί 
προτεραιότητα στις διακρατικές υποθέσεις. Κατ' αυτό τον τρόπο η 
Επιτροπή λαμβάνει υπόψη την αρχή της επικουρικότητας ως έκφρασης ου 
επιπέδου αίτησης καθώς και το ρόλο των κοινωνικών εταίρων. 
Η πρόταση δεν επηρεάζει συνεπώς τις εσωτερικές διαδικασίες πληροφόρησης 
και διαβούλευσης στα κράτη μέλη σχετικά με τις εθνικές επιχειρήσεις οι 
οποίες εξακολουθούν να υπόκεινται στη νομοθεσία και τις πρακτικές των 
κρατών μελών. Η πρόταση αφορά μόνο τις επιχειρήσεις και τους ομίλους 
επιχειρήσεων ευρωπαϊκής διάστασης. 
Εξάλλου, στον τομέα αυτό, ίσως περισσότερο από άλλους, πρέπει να 
υπογραμμιστεί ο σεβασμός της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων. 
Δεν είναι μόνο οι ελάχιστες προδιαγραφές που περιέχονται στην πρόταση 
σχετικά με την πληροφόρηση και τη διαβούλευση των εργαζομένων που 
βασίστηκαν στην κοινή γνώμη η οποία εγκρίθηκε το Μάρτιο του 1987 στο 
πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου από την ΣΕΣ, την ΕΒΕΚ και το ΕΚΔΕ, 
αλλά, εφόσον πληρούνται οι ελάχιστες προϋποθέσεις για την ίδρυση 
ευρωπαϊκής επιτροπής επιχειρήσεων, είναι καθήκον κυρίως των κοινωνικών 
εταίρων να ορίσουν τη φύση, τη σύνθεση, τα καθήκοντα και τις 
αρμοδιότητες αυτής της επιτροπής καθώς και τον τρόπο λειτουργίας της. 
Μόνο σε περίπτωση ασυμφωνίας θα πρέπει να εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες 
ελάχιστες προδιαγραφές. 
- 20 -
(1) ΟΟΜ (91) 259 τελικό, Βρυξέλλες 3 Σεπτεμβρίου 1991 
(2) Πρόιαση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την προώθηση της συμμετοχής 
των εργαζομένων στα κέρδη και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων( 
συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο)-ΕΕΕΚ 0245 της 
20.9.91, σελ. 12 
(3) ΕΕΕΚ 1,245 της 26.8.92, σελ.53 31. Το κοινοτικό μέσο σχετικά με τη συλλογική κατοχή μέρους των μετοχών εκ 
μέρους του προσωπικού της επιχείρησης και την οικονομική συμμετοχή των 
μισθωτών που αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής λαμβάνει 
υπόψη τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις καθώς και τις πολιτικές που 
εφαρμόζονται σήμερα στην Κοινότηταί1). Το μέσο αυτό αφορά κυρίως τη 
συμμετοχή των μισθωτών στα κέρδη και στην αύξηση του κεφαλαίου της 
επιχείρησης τους, καθώς και τη συλλογική κατοχή των μετοχών της 
επιχείρησης εκ μέρους των μισθωτών, και δεν φιλοδοξεί να καλύψει ούτε 
το σύνολο των γενικών πολιτικών πτυχών της δημιουργίας κεφαλαίου ούτε 
τα κίνητρα προς το σύνολο του πληθυσμού ή ειδικές κατηγορίες του εκτός 
του επαγγελματικού πεδίου. 
Η επιλογή της σύστασης του Συμβουλίου αιτιολογείται από τη φύση του 
θέματος που καθιστά προτιμητέα τη χρησιμοποίηση μη δεσμευτικής 
πράξης(^). 
Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των τύπων οικονομικής συμμετοχής που 
έχουν καθιερωθεί στην πράξη στα διάφορα κράτη. Το νομικό και 
φορολογικό καθεστώς είναι πολύ διαφορετικό από το ένα κράτος στο άλλο. 
Μπορεί να πρόκειται για πριμοδότηση σε χρήμα, για συμμετοχή των 
μετόχων στα κέρδη και άλλες μορφές έμμεσης συμμετοχής ή ακόμη για 
ορισμένα ειδικά πρότυπα συλλογικής κατοχής μετοχών επιχείρησης, όπως η 
δωρεάν διανομή μετοχών στους μισθωτούς ή η προσφορά μετοχών με 
προνομιακούς όρους, συστήματα με δικαίωμα επιλογής για την αγορά 
μετοχών από όλους τους μισθωτούς ή μόνο από τη διεύθυνση, πρότυπα ή 
τραστ συλλογικής κατοχής μετοχών της επιχείρησης και αγοράς της 
επιχείρησης από τους μισθωτούς. 
Η σύσταση αφορά κυρίως τα εσωτερικά συστήματα στο πλαίσιο μιας 
επιχείρησης, τα συλλογικά, τα συνεχή καθώς και τα συστήματα συμμετοχής 
των μισθωτών βάσει κριτηρίου που αφορά τη μέτρηση των αποτελεσμάτων 
της επιχείρησης (άμεσα ή έμμεσα). 
ο στόχος της σύστασης είναι η ενθάρρυνση της ευρείας εφαρμογής των 
διαφόρων μορφών συμμετοχής των μισθωτών στα κέρδη και τα αποτελέσματα 
των επιχειρήσεων, είτε μέσω συμμετοχής στα κέρδη, είτε μέσω συλλογικής 
κατοχής μετοχών της επιχείρησης από τους μισθωτούς είτε με συνδυασμό 
των δύο. 
Το Συμβούλιο εξέδωσε τη σύσταση του γι'αυτό το θέμα στις 27 Ιουλίου 
1992<3) . 
- 21 -
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
32. Από το 1982, έτος του πρώτου προγράμματος δράσης για την προώθηση της 
ισότητας ευκαιριών για τις γυναίκες, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. 
Πολλές ισχύουσες οδηγίες σχηματίζουν πολύπλοκο νομοθετικό σύνολο το 
οποίο, μεταφερόμενο στην εθνική έννομη τάξη, εξασφαλίζει την τυπική 
ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. 
Για να καταστεί ωστόσο η τυπική αυτή ισότητα πραγματική μένει ακόμη 
πολύς δρόμος. 
Η πρόκληση που δέχεται η Επιτροπή είναι η πορεία από την ίση 
μεταχείριση προς τις ίσες ευκαιρίες. Για το λόγο αυτό το τρίτο 
μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας σχετικά με την ισότητα 
ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή 
στις 17 Οκτωβρίου 1990, τονίζει λιγότερο το δίκαιο για να επικεντρωθεί 
περισσότερο στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας, τη 
βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης, το συνδυασμό των επαγγελματικών 
και οικογενειακών υποχρεώσεων καθώς και τη βελτίωση της θέσης των 
γυναικών στην κοινωνία. 
Το Συμβούλιο, αναγνωρίζοντας "ότι θα πρέπει να εγκριθεί σφαιρική και 
ολοκληρωμένη προσέγγιση ώστε να επιτευχθεί μέγιστη αποτελεσματικότητα 
στην πολιτική ισότητας", ενέκρινε ψήφισμα στις 21 Μαίου 199ΐ(*). 
33. Βασιζόμενη στο άρθρο 118Α της Συνθήκης ΕΟΚ η πρόταση οδηγίας σχετικά με 
την προστασία της εγκύου και της λεχώνας στην εργασία, αποτελεί ειδική 
οδηγία κατά την έννοια της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ για την εφαρμογή 
μέτρων προώθησης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στο χώρο 
εργασ ίας(^). 
Η εν λόγω οδηγία αποσκοπεί στη βελτίωση της προστασίας των εγκύων και 
λεχώνων - που θεωρούνται ως ομάδες κινδύνου κατά την έννοια της 
προαναφερθείσας οδηγίας πλαισίου - χωρίς να προκαλείται ωστόσο 
επιδείνωση των συνθηκών εργασίας τους και κυρίως της θέσης τους στην 
αγορά εργασίας. Τα μέτρα που περιέχονται στην πρόταση αυτή αφορούν τις 
στάσεις εργασίας, τη διάρκεια εργασίας και τα δικαιώματα που συνδέονται 
αφενός με την εργασία και αφετέρου με τις συνθήκες εργασίας, 
συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης σε επικίνδυνες ουσίες ή της συμμετοχής 
σε διαδικασίες που είναι δυνατόν να βλάψουν την υγεία των εργαζομένων. 
Η πρόταση περιέχει επίσης ειδική διάταξη σχετικά με το βάρος της 
απόδειξης σε περίπτωση αντιδικίας. 
Αυτή η πρόταση οδηγίας ανταποκρίνεται σε σοβαρή ειδική ανάγκη και το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τόνισε επανειλημμένα τον επείγοντα χαρακτήρα της 
πρωτοβουλίας αυτής που συμβάλλει σημαντικά στην προώθηση της υγείας και 
ι ης ασφάλειας των εργαζομένων στο χώρο εργασίας. 
(1) ΕΕΕΚ Ο 142 της 31.05.1991, σ. 1 
(2) ΕΕΕΚ Ι, 183 της 29.6.1989, σελ. 1 
- 22 -
(1) Δεν έχει δημοσιευθεί ακόμα 
(2) 0ΟΜ(91) 233 τελικό· ΕΕΕΚ 0242 της 17.09.1991, σελ. 3 
(3) ΕΕΕΚ 1,123 της 8.5.92, σελ. 16 
(4) ΟΟΜ(90) 334 τελικό, Βρυξέλλες, 21 Αυγούστου 1990 Το Συμβούλιο κατέληξε στο οριστικό κείμενο στις 19 Οκτωβρίου 1992(1). 
34. ο συνδυασμός των υποχρεώσεων φύλαξης και διαπαιδαγώγησης των παιδιών με 
εκείνες της απασχόλησης και της κατάρτισης των γονέων αποτελεί 
προϋπόθεση για πραγματική ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. 
Σε όλα τα κράτη μέλη η ζήτηση για τη φύλαξη παιδιών είναι μεγαλύτερη 
από την υπάρχουσα προσφορά. Η έλλειψη καλής ποιότητας ιδρυμάτων για τη 
φύλαξη των παιδιών με προσιτές τιμές αποτελεί μείζον εμπόδιο για την 
πρόσβαση των γυναικών και την πλήρη συμμετοχή τους στην απασχόληση και 
την επαγγελματική κατάρτιση. 
Η Επιτροπή σκοπεύει να προχωρήσει σε ενέργειες για την ενθάρρυνση των 
ιδρυμάτων φύλαξης παιδιών και επέσυρε ήδη την προσοχή στο ότι είναι 
δυνατή η ανάληψη οικονομικής δράσης στο εσωτερικό των κοινοτικών μέσων 
στήριξης. 
Ξεπερνώντας ωστόσο το πλαίσιο των συγκεκριμένων ενεργειών, η Επιτροπή 
εξέφρασε την επιθυμία να καθορίσει κοινοτικές κατευθύνσεις με σκοπό να 
εξασφαλιστεί από τα κράτη μέλη σφαιρική πολιτική όσον αφορά την φύλαξη 
των παιδιών καθώς και συνεκτικό και σταδιακό πρόγραμμα εφαρμογής της 
πολιτικής αυτής. Για το λόγο αυτό στις 4 Ιουλίου 1991 η Επιτροπή 
ενέκρινε πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τη φύλαξη των 
παιδιών, η οποία διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο στις 8 Ιουλίου 1991<2). 
Η σύσταση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 31 Μαρτίου 1992<3) 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
35. Τα κοινοτικά προγράμματα δράσης στον τομέα της επαγγελματικής 
κατάρτισης γνώρισαν ταχεία ανάπτυξη από το 1987, μετά την έγκριση του 
προγράμματος ΟΟΜΕΤΤ. Η μεταγενέστερη έγκριση άλλων προγραμμάτων δράσης 
από το Συμβούλιο δείχνει τη σημασία που αποδίδεται, παντού στην 
Κοινότητα, στην επαγγελματική κατάρτιση ως μέσου οικονομικής και 
κοινωνικής πολιτικής. 
Τα εν λόγω προγράμματα που υποστηρίζονται συνεχώς τόσο από το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο όσο και από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
σχηματίζουν πολύπλοκο αλλά όχι πάντα αρκετά συντονισμένο σύνολο. 
Για ίο λόγο αυτό η Επιτροπή υπέβαλε υπόμνημα σχετικά με την ορθολογική 
οργάνωση και το συντονισμό των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης 
σε κοινοτικό επίπεδο^). 
- 23 -
(1) Βλέπε λεπτομερή ανάλυση στο υπόμνημα σχετικά με την ορθολογική οργάνωση 
«α ι ιο συν ιονισμό των προγραμμάτων στον τομέα της επαγγελματικής 
κατάρτισης σε κοινοτικό επίπεδο στο έγγρ. ΟΟΜ(91) 334 τελικό 
(2) Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την τροποποίηση της απόφασης 
87/569/ΕΟΚ σχετικά με πρόγραμμα δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση 
των νέων και την προετοιμασία τους για τη ζωή των ενηλίκων και την 
επαγγελματική ζωή ΟΟΜ(90) 467· διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο στις 15 
Νοεμβρίου 1990, ΕΕΕΚ 0158 της 17ης Ιουνίου 1991, σ. 329 και 0181 της 12ης 
Ιουλίου 1990, σ. 175. Τα προγράμματα όπως ΟΟΜΕΤΤ, ΕϋΚΟΤΕΟΝΕΤ, ΕΚΑΒΜϋδ, Ι,ΙΝΟϋΑ, ΤΕΜΡϋδ, ΡΕΤΚΑ, 
ΙΚΙ5, ΓΟΚΟΕ και το πρόγραμμα ανταλλαγών νέων εργαζομένων έχουν ως κοινό 
χαρακτηριστικό ότι επικεντρώνονται στην ανάπτυξη της κατάρτισης, είτε 
αρχικής είτε συνεχούς. 
Εκτός από τα προγράμματα αυτά, άλλα κοινοτικά προγράμματα περιέχουν 
επίσης στοιχεία που αφορούν την κατάρτιση ή έχουν συνέπειες για την 
πολιτική κατάρτισης(*). 
36. Το πρόγραμμα δράσης για την εφαρμογή του Χάρτη ανέφερε ήδη ότι "η 
πρόκληση που συνιστά για την Κοινότητα στο σύνολο της η δημιουργία της 
εσωτερικής αγοράς, στο πλαίσιο της συνεχούς τεχνολογικής, κοινωνικής 
και δημογραφικής εξέλιξης, καθιστά απαραίτητη τη συντονισμένη δράση 
στον τομέα της κατάρτισης". 
Το υπόμνημα έχει ακριβώς ως στόχο τη δημιουργία σφαιρικού πλαισίου 
αναφοράς το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιείται στο μέλλον για την 
τοποθέτηση και τη διαχείριση όλων των πρωτοβουλιών και ενεργειών της 
Κοινότητας στο πλαίσιο της ανάπτυξης κοινής πολιτικής επαγγελματικής 
κατάρτισης βάσει του άρθρου 128 της συνθήκης, καθώς και για τον 
καλύτερο συντονισμό της προώθησης των κοινοτικών μέτρων για τη βελτίωση 
της ποιότητας των ανθρώπινων πόρων στην Κοινότητα και στις άλλες χώρες 
της Ευρώπης. Το πλαίσιο αυτό θα έχει ως στόχο την ορθολογική οργάνωση 
των διαφόρων πρωτοβουλιών της Επιτροπής στον τομέα της κατάρτισης και 
θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εξασφαλίσει τις απαραίτητες διασυνδέσεις 
και το συντονισμό με άλλες κοινοτικές πολιτικές που θα συμβάλουν στην 
επίτευξη του γενικού στόχου. Ο στόχος αυτός είναι η βελτίωση των 
ειδικεύσεων σε ολόκληρη την Κοινότητα κατά τρόπο ώστε να ελέγχονται οι 
οικονομικές, τεχνολογικές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. 
37. Λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η επαγγελματική 
κατάρτιση και την ανάγκη προώθησης της ευρωπαϊκής διάστασης, κυρίως 
προσφέροντας δυνατότητες διακρατικών ανταλλαγών για τους νέους που 
ακολουθούν αρχική επαγγελματική κατάρτιση - όχι πανεπιστημιακού 
επιπέδου - και για τους νέους εργαζόμενους, η Επιτροπή πρότεινε την 
οριστικοποίηση και τη διεύρυνση του προγράμματος ΡΕΤΚΑ με το να 
συμπεριλάβει σε αυτό πρόγραμμα ανταλλαγών νέων εργαζομένων(2). 
Με την ενέργεια αυτή η Επιτροπή δεν ανταποκρίνεται μόνο στο δικαίωμα 
των νέων όσον αφορά την κατάρτιση, όπως αναφέρεται στο Χάρτη, αλλά 
λαμβάνει υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης 
Φεβρουαρίου 1990 σχετικά με τα κοινοτικά προγράμματα εκπαίδευσης και 
- 24 -
κατάρτισης όπου εκφράζει τη λύπη της για το ότι "οι νέοι δεν έχουν ίσες 
ευκαιρίες στον τομέα αυτό δεδομένου ότι τα σημερινά κοινοτικά 
προγράμματα αφορούν βασικά τους φοιτητές πανεπιστημίων και αγνοούν τους 
μαθητές και τους νέους που ακολουθούν επαγγελματική κατάρτιση και είναι 
πολύ περισσότεροι"(1). 
Στις 22 Ιουλίου 1991 το Συμβούλιο εξέδωσε τυπικά την απόφαση 91/387/ΕΟΚ 
που βασίζεται στο άρθρο 28 της συνθήκης ΕΟΚ και εγκρίθηκε κατά τη 
διάρκεια του Συμβουλίου που διεξήχθη στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουνίου 
1991. 
Με την απόφαση αυτή που τροποποιεί την απόφαση 87/569/ΕΟΚ σχετικά με 
πρόγραμμα δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση των νέων και την 
προετοιμασία τους για τη ζωή των ενηλίκων και την επαγγελματική ζωή 
(PETRA), της οποίας η εφαρμογή αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 1992, 
καταρτίζεται τριετές πρόγραμμα με προϋπολογισμό 177,4 εκατ. ECU(2). 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
38. Παρόλο που η Κοινότητα διαθέτει εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα σύνολο 
δεσμευτικών διατάξεων που εξασφαλίζουν σε αρκετά μεγάλο βαθμό την 
προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στο χώρο 
εργασίας, το πρόγραμμα για την εφαρμογή του Χάρτη περιλαμβάνει σειρά 
νέων προτάσεων για δεσμευτικές πράξεις που καλύπτουν τους τομείς στους 
οποίους υπάρχουν σημαντικά προβλήματα όσον αφορά την ασφάλεια. 
Εκτός από άλλες προτάσεις οδηγιών σχετικά με τα ζητήματα υγείας και 
ασφάλειας, συνθηκών εργασίας και απασχόλησης, το πρόγραμμα δράσης 
περιλαμβάνει 10 προτάσεις ειδικών οδηγιών που αφορούν κυρίως την 
εφαρμογή της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ. 
Οι τομείς που καλύπτονται από αυτές τις προτάσεις χαρακτηρίζονται στο 
σύνολο τους από υψηλά ποσοστά ατυχημάτων και κινδύνων. 
39. Οι άλλες δύο πρωτοβουλίες αφορούν αντίστοιχα τις επαγγελματικές 
ασθένειες και τη δημιουργία υπηρεσίας στον τομέα της ασφάλειας. 
Οσον αφορά τις επαγγελματικές ασθένειες η Επιτροπή ενημέρωσε τις 
συστάσεις της της 23ης Ιουλίου 1962 και της 20ής Ιουλίου 1966 (3) με 
την κατάρτιση ευρωπαϊκού καταλόγου επαγγελματικών ασθενειών και με την 
αναφορά των αρχών που αφορούν την αποζημ ίωση. 
Με τη σύσταση της 22ας Μαίου 1990 σχετικά με την έγκριση ευρωπαϊκού 
καταλόγου των επαγγελματικών ασθενειών η Επιτροπή διευκρίνισε όχι μόνο 
ότι σκοπεύει, μετά την πάροδο των τριών ετών εφαρμογής, να εξετάσει εάν 
υπάρχει ακόμη ανάγκη να προτείνει δεσμευτική νομοθετική διάταξη, αλλά 
(1) EEEK C68 της 19ης Μαρτίου του 1990, σ. 175 
(2) EEEK L 214 της 2ας Αυγούστου 1991, σ. 69 
(3) ΕΕΕΚ αριθ. 80 της 31.08.1962 και αριθ. 147 της 9.08.1966 
- 25 
να τονίσει επίσης την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων ενθαρρύνοντας 
με τον τρόπο αυτό τα μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση των προσβολών της 
υγείας στο χώρο εργασ ίας ( * ) . 
Οσον αφορά το σχέδιο κανονισμού που προβλέπει τη δημιουργία υπηρεσίας 
στον τομέα της ασφάλειας, της υγιεινής και της υγείας, η Επιτροπή 
υπέβαλε την οριστική πρόταση στις 30 Σεπτεμβρίου 199ΐ(2). Το 
Κοινοβούλιο δεν έχει ακόμα γνωμοδοτήσει. 
40. Από τις διάφορες προτάσεις που υπέβαλε η Επιτροπή στο πλαίσιο του 
προγράμματος για την εφαρμογή του Χάρτη και περιλαμβάνονται στο 
κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στην υγεία και την ασφάλεια των 
εργαζομένων στο χώρο εργασίας, πολλές εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο(3). 
41. Οι άλλες προτάσεις οδηγιών, ιδίως εκείνες που αφορούν τις εξορυκτικές 
βιομηχανίες, την υγεία και την ασφάλεια στα αλιευτικά σκάφη, ή την 
υγεία και την ασφάλεια στα διάφορα μεταφορικά μέσα βρίσκονται σε 
διαφορετικό στάδιο προόδου. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
42. Τα παιδιά και οι έφηβοι εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να αποτελούν 
απόθεμα εργατικών χεριών, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικό, ανάλογα με 
το κράτος μέλος. Πρόκειται συχνά για αόρατο εργατικό δυναμικό που είναι 
δύσκολο να εντοπισθεί με τα στατιστικά μέσα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα 
της έρευνας που διεξήγαγε η EUROSTAT το 19 89 για το εργατικό δυναμικό, 
397.000 νέοι ηλικίας από 14 έως 19 ετών είχαν κάποια απασχόληση στην 
Πορτογαλία, 563.000 στην Ισπανία, 2.128.000 στο Ηνωμένο Βασίλειο και 
743.000 στην Ιταλία. Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας ο αριθμός 
των παιδιών κάτω των 15 ετών που εργάζονταν ακόμη στις αρχές της 
δεκαετίας του '80 στην Πορτογαλία, ήταν κάπου μεταξύ 9 0.000 και 
200.000. Πιο σφαιρικά και σύμφωνα με τη EUROSTAT (1989), περίπου 2 
εκατομμύρια νέοι ηλικίας 15 ετών εργάζονται στην Κοινότητα, το ένα 
τρίτο των οποίων απασχολούνται στον τομέα των υπηρεσιών διανομής ή σε 
ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφετέριες κλπ. Αυτοί οι εργαζόμενοι νέοι 
βρίσκονται βασικά στο Ηνωμένο Βασίλειο (πάνω από το ένα τρίτο του 
συνόλου), στη Γερμανία (15%) και στην Ιταλία (12%). 
43. Ήταν λοιπόν απόλυτα φυσικό, ο κοινοτικός Χάρτης των θεμελιωδών 
κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων να επιφυλάσσει προνομιούχο θέση 
στην προστασία των παιδιών και των εφήβων (παράγραφοι 20 ως 23). Η 
παράγραφος 22 περιλαμβάνει βασικούς στόχους, όπως η διευθέτηση "των 
κανόνων του εργατικού δικαίου που ισχύουν για τους εργαζόμενους νέους, 
(1) EEEK L 160 της 26ης Ιουνίου 1990, σ. 39 
(2) EEEK C 271 της 16ης Οκτωβρίου 1991, σ. 3 
(3) Οδηγία 91/382/ΕΟΚ του Συμβουλίου, EEEK L206 της 29.7.91, σελ. 16 
Οδηγία 92/29/ΕΟΚ του Συμβουλίου, EEEK L113 της 30.4.92, σελ. 19 
Οδηγία 92/57/ΕΟΚ του Συμβουλίου· Οδηγία 92/58/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 
EEEK L245 της 26.8.92, σελ. 23 
- 26 -
έτσι ώστε οι κανόνες αυτοί να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της 
ανάπτυξης των νέων και στις ανάγκες της επαγγελματικής τους εκπαίδευσης 
και πρόσβασης στην εργασία", ο περιορισμός της διάρκειας εργασίας και η 
απαγόρευση της νυκτερινής εργασίας για τους νέους κάτω των 18 ετών. Η 
παράγραφος 20 δίνει υλικό περιεχόμενο στα κοινωνικά δικαιώματα: "η 
ελάχιστη ηλικία για την ανάληψη εργασίας δεν πρέπει να είναι μικρότερη 
από την ηλικία κατά την οποία λήγει η υποχρεωτική φοίτηση, οπωσδήποτε 
δε να μην είναι μικρότερη από την ηλικία των 15 χρόνων." 
Επίσης, στο 11ο κεφάλαιο του προγράμματος δράσης της για την εφαρμογή 
του Χάρτη, η Επιτροπή εκφράζει τη θέληση της να προστατέψει τους νέους 
από τις συνθήκες εργασίας και απασχόλησης που μπορεί να βλάψουν την 
υγεία, την ασφάλεια και την ανάπτυξη τους. Η Επιτροπή θέτει έτσι ως 
στόχο της, την έγκριση μιας οδηγίας από το Συμβούλιο, που θα αφορά την 
προστασία των νέων. Η Επιτροπή ενέκρινε την πρόταση στις 15 Ιανουαρίου 
1992(1). Το Κοινοβούλιο δεν έχει ακόμη γνωμοδοτήσει. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
44. Η σημαντική αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων και των υπερηλίκων στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα έως το τέλος του αιώνα θα καταστήσει οξύ το 
πρόβλημα της ένταξης τους στην Κοινότητα καθώς και το πρόβλημα των 
οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της γήρανσης. 
Η έκδοση νομοθεσίας στον τομέα αυτό δεν θα αποτελούσε κατάλληλη 
απάντηση δεδομένου ότι η προσέγγιση, ο πολιτισμός και οι παραδόσεις 
διαφέρουν ανάλογα με το κράτος μέλος. 
Ωστόσο, η γήρανση του πληθυσμού, η αλλαγή των σχέσεων μεταξύ του 
ενεργού πληθυσμού και του μη ενεργού πληθυσμού και η αλλαγή των 
οικογενειακών δομών θα έχουν σημαντικές κοινωνικοοικονομικές συνέπειες. 
Για το λόγο αυτό η Επιτροπή παρουσίασε ανακοίνωση σχετικά με τους 
ηλικιωμένους συνοδευόμενη από πρόταση απόφασης του Συμβουλίου όσον 
αφορά τις κοινοτικές ενέργειες υπέρ των ηλικιωμένων(^). 
45. Μετά την ενέργεια αυτή το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 
1990 σχετικά με τις κοινοτικές ενέργειες υπέρ των ηλικιωμένων(3). 
Ανάμεσα στις διάφορες ενέργειες που προτείνονται υπέρ των ηλικιωμένων 
εκείνες σχετικά με την ανταλλαγή εμπειριών έχουν σημαντική θέση. Πρέπει 
να προσθέσουμε και την απόφαση του Συμβουλίου με την οποία διακηρύσσει 
το 1993 ως το ευρωπαϊκό έτος των ηλικιωμένων και της αλληλεγγύης των 
γενεών. 
(1) EEEK C84 της 04.04.1992 
(2) COM(90) 80 τελικό, Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1990 
(3) EEEK L 28 της 2ας Φεβρουαρίου 1991, σελ. 29 
- 27 
Με βάση την πρόταση της Επιτροπής της 10.01.92ί1), το Συμβούλιο 
ενέκρινε στις 24 Ιουνίου 1992 την απόφαση του σχετικά με το ευρωπαϊκό 
έτος των ηλικιωμένων και της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών(1993)(2). 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
46. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα με 30 περίπου εκατομμύρια υπηκόους με σωματικές 
και διανοητικές μειονεξίες καθώς και μειονεξίες των αισθητηρίων οργάνων 
όρισε ως στόχο την οικονομική και κοινωνική ένταξη των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες στο πλαίσιο της γενικότερης προοπτικής ανύψωσης του 
βιοτικού επιπέδου όλων των κατοίκων. 
Ενώ η συμβολή της Κοινότητας στις εθνικές προσπάθειες επικεντρωνόταν 
αρχικά στις ανταλλαγές εμπειριών σε τεχνικά θέματα, ασχολήθηκε κατόπιν 
με τον καθορισμό σφαιρικής και συνεκτικής πολιτικής προετοιμάζοντας 
ορισμένες κοινοτικές πράξεις υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες. 
Βάσει έκθεσης της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 12 Ιουνίου 
19 89(3) τα συμπεράσματα για την απασχόληση των ατόμων με ειδικές 
ανάγκες προκειμένου να εξασφαλιστεί η ισότητα ευκαιριών όσον αφορά την 
πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση και την απασχόληση με την 
ενθάρρυνση της συμμετοχής όλων των ενδιαφερομένων μερών. 
Εκτός από τον Κοινοτικό Χάρτη των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων 
των Εργαζομένων το Συμβούλιο Υπουργών εξέδωσε στις 31 Μαίου 1990 
ψήφισμα σχετικά με την ένταξη των παιδιών και των νέων με ειδικές 
ανάγκες στα κανονικά εκπαιδευτικά συστήματα. 
47. Στις 18 Απριλίου 1988 σημειώθηκε σημαντικό βήμα προόδου με την έγκριση 
από το Συμβούλιο του δεύτερου κοινοτικού προγράμματος δράσης για την 
περίοδο 19 88-1991(4) το οποίο ονομάστηκε HELIOS (Handicapped People 
in the European Community Living Independently in an Open Society). 
Αντικείμενο του προγράμματος ήταν η παράταση και η εμβάθυνση των 
δραστηριοτήτων του προηγούμενου προγράμματος με την υπογράμμιση, 
μεταξύ άλλων, της προώθησης της αυτόνομης διαβίωσης των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες. 
Η πρόοδος που σημειώθηκε κατά τα προηγούμενα προγράμματα επέτρεψε τη 
σημαντική βελτίωση της κατάστασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες δεν 
πρέπει όμως να διακοπεί η εφαρμογή τους λαμβάνοντας υπόψη τις 
δυσχερείς οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και τα συνταρακτικά 
γεγονότα που διαδραματίζονται. 
Η Επιτροπή προτείνει την έγκριση του πενταετούς προγράμματος (HELIOS 
II) διότι διαθέτει τις βάσεις και τα κριτήρια για την ενίσχυση και τη 
συνέχιση της ανάπτυξης σφαιρικής και συνεκτικής πολιτικής υπέρ της 
εκπαιδευτικής, οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες και υπάρχει αυξανόμενη προσοχή και κατάλληλα μέτρα για 
ια άτομα αυτά. 
(1) EEEK C25 της 01.02.92, σελ. 5 
(2) EEEK L245 της 26.08.92, σελ. 43 
(3) EEEK C 173 της 8.7.1989, σελ. 1 
(4) EEEK L 104 της 23.4.1988, σελ. 38 
- 28 -
48. Ενα νέο πρόγραμμα δράσης θεωρείται ακόμη αναγκαιότερο δεδομένου ότι τα 
άτομα με ειδικές ανάγκες εξακολουθούν να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση 
όσον αφορά τις συνθήκες σπουδών, εργασίας ή ελεύθερου χρόνου^). Τα 
άτομα με ειδικές ανάγκες που υπολογίζονται στο 10% περίπου του 
πληθυσμού της Κοινότητας, πλήττονται περισσότερο από αλλαγές 
διαρθρωτικού χαρακτήρα που συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια. Λόγω των 
οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών δυσχεραίνεται ή καθίσταται δραματική 
η κατάσταση πολλών ατόμων και οι θετικές συνέπειες των ενεργειών που 
αναλήφθηκαν στο παρελθόν αιτιολογούν την έναρξη νέου προγράμματος. Το 
πρόγραμμα ΗΕΙ.Ι05 II πρέπει να συμβάλει από την άποψη αυτή στην 
οικονομική και κοινωνική συνοχή της Κοινότητας και στη βελτιστοποίηση 
των θετικών ενεργειών υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Ωστόσο το 
ζήτημα δεν έχει προωθηθεί στο Συμβούλιο, αφού δεν έχει ακόμη 
γνωμοδοτήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
49. Από το 1989 διάφορες οδηγίες που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο περιέχουν 
διατάξεις σχετικά με τους εργαζόμενους με μειωμένη κινητικότηταί*). 
Πρόκειται για την οργάνωση των θέσεων εργασίας, την προσπελασιμότητα 
των χώρων, την εσωτερική κυκλοφορία και τους χώρους υγιεινής. Ωστόσο, 
παρόλο που η κοινοτική ρύθμιση καλύπτει ορισμένους κινδύνους που 
διατρέχουν οι εργαζόμενοι με ειδικές ανάγκες στους χώρους εργασίας, δεν 
πρόβλεπε ι τίποτε για τη μετάβαση και την επιστροφή από τον τόπο 
εργασ ίας. 
Για το λόγο αυτό η Επιτροπή με σκοπό να καλύψει το κενό ενέκρινε 
πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τις ελάχιστες προδιαγραφές και την 
ασφαλή μεταφορά των εργαζομένων με μειωμένη κινητικότητα από και προς 
τον τόπο εργασίας^3). 
Για την εν λόγω κατηγορία ατόμων η πρόσβαση στον τόπο εργασίας με 
δημόσια μέσα μεταφοράς περικλείει συχνά μεγάλες δυσκολίες και 
διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην απόκτηση και τη διατήρηση της 
απασχόλησης. Συνεπώς, αυτή η επαγγελματική ένταξη συνδέεται άμεσα με 
την εξέλιξη των δυνατοτήτων μεταφοράς και υποδομής που διευκολύνει την 
κινητικότητα των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες. 
Στόχος της πρότασης δεν είναι η προσαρμογή όλων των μέσων μεταφοράς 
ώστε να καταστούν προσπελάσιμα στους εργαζομένους με μειωμένη 
κινητικότητα αλλά η εξασφάλιση της ασφαλούς μετακίνησης τους ώστε να 
διευκολυνθεί η πρόσβαση τους στην εργασία. 
(1) Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί της καθιέρωσης τρίτου προγράμματος 
κοινοτικής δράσης υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες - ΗΕΕΙ03 II (1992-
1996), που υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 8 Οκτωβρίου 1991, ΕΕΕΚ 0 293 
της 12.11.91, σ. 2 
(2) Οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Ιουνίου 1989 σχετικά με την 
εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της 
υγείας των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της εργασίας (ΕΕΕΚ 1,183 της 
29.6.1989, σελ. 1)· οδηγία 89/654/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου 
1989 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στον τόπο 
εργασίας (ΕΕΕΚ Ι, 393 της 30.12.1989, σελ. 1). 
(3) ΕΕΕΚ Ο 68 της 16.03.91, σελ. 7 
- 2g_ 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
- 30 -
50. Στο πλαίσιο της υλοποίησης της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς τα Ευρωπαϊκά 
Συμβούλια του Ανοβέρου, της Ρόδου και της Μαδρίτης έκριναν ότι πρέπει 
να αποδοθεί η ίδια σημασία στις κοινωνικές και οικονομικές πτυχές και 
ότι πρέπει συνεπώς να αναπτυχθούν ισόρροπα. 
Τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή εξέφρασαν επανειλημμένα την ίδια γνώμη και γνωστοποίησαν τις 
ανησυχίες τους. 
Κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που διεξήχθη στο Στρασβούργο στις 8 και 9 
Δεκεμβρίου 1991, 11 αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων ενέκριναν τον 
Κοινοτικό Χάρτη των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων. 
Περίπου τρία χρόνια αργότερα η Επιτροπή έχει παρουσιάσει το σύνολο 
σχεδόν των προτάσεων που είχαν ανακοινωθεί στο πρόγραμμα εργασίας της, 
σεβόμενη βεβαίως την αρχή της επικουρικότητας. ΓΓαυτό ακριβώς δεν 
χρειάστηκε η παρέμβαση του Συμβουλίου για διάφορες πρωτοβουλίες. Από 
τις 47 πρωτοβουλίες (49 αν υπολογίσουμε και τα τρία κείμενα για την 
άτυπη εργασία), η Επιτροπή παρουσίασε στο Συμβούλιο 2 8 προτάσεις. 
51. Το Συμβούλιο ενέκρινε συνολικά 15 από τις προτάσεις που του υπέβαλε η 
Επι τροπή. 
Πρόκειται για οκτώ οδηγίες, έξι από τις οποίες βασίζονται στο άρθρο 
118Α, τέσσερις συστάσεις, δύο αποφάσεις και έναν κανονισμό. 
Επιπλέον το Συμβούλιο κατέληξε σε δύο κοινές θέσεις για την ασφάλεια 
και την υγεία των εργαζομένων στις εξορυκτικές βιομηχανίες. 
Το συμβούλιο δεν μπόρεσε να προχωρήσει για ορισμένες από τις άλλες 
προτάσεις, επειδή το Κοινοβούλιο δεν γνωμοδότησε. Αυτό συνέβη στην 
περίπτωση του προγράμματος Ηβ1ίθ3 II. 
Οι συζητήσεις, ωστόσο, για τις περισσότερες από τις προτάσεις οδηγιών 
που αφορούν σημαντικά ζητήματα δεν στάθηκε δυνατό να προχωρήσουν αρκετά 
ώστε να επιτρέψουν την έγκριση ενός οριστικού κειμένου. Αυτό συνέβη, 
μεταξύ άλλων, για τις προτάσεις σχετικά με τη διευθέτηση του χρόνου 
εργασίας, τη λεγόμενη άτυπη εργασία, την ευρωπαϊκή επιτροπή των 
επιχειρήσεων και τη μεταφορά των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες. 
52. Ο κοινοτικός Χάρτης των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων μεταφράζει τη θέληση για δημιουργία και ανάπτυξη ενός 
κοινού θεμελιώδους υποβάθρου, σε όλα τα κράτη μέλη. 
Αυτή ακριβώς είναι η ιδέα που βρίσκεται και στο πρωτόκολλο για την 
κοινωνική πολιτική, στο παράρτημα της ιδρυτικής συνθήκης της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. 
Πράγματι, τα "υψηλά συμβαλλόμενα μέρη" βεβαίωσαν εγγράφως ότι "ένδεκα 
κράτη μέλη επιθυμούν να συνεχίσουν την πορεία που χάραξε ο κοινωνικός 
Χάρτης του 1989· ότι κατέληξαν σε συμφωνία μεταξύ τους γι'αυτό το 
σκοπό· ότι η εν λόγω συμφωνία επισυνάπτεται στο παρόν πρωτόκολλο." 
Η συμφωνία επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της λήψης αποφάσεων με ειδική 
πλειοψηφία και θέτει τις βάσεις πάνω στις οποίες οι κοινωνικοί εταίροι 
θα μπορέσουν να προχωρήσουν, για πρώτη φορά στην κοινοτική έννομη τάξη, 
σε ευρωπαϊκές συλλογικές συμβάσεις. 
31 -
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ : 
Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ 
ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ 
ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΜ 
ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
- 3^ 
ΒΕΛΓΙΟ 
1. Δεν υπάρχουν εμπόδια εκτός από λόγους που υπαγορεύονται από τη 
δημόσια τάξη και τη δημόσια υγεία, τα οποία να εμποδίζουν κάθε 
εργαζόμενο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να κυκλοφορεί ελεύθερα στο 
Βέλγιο. 
2. Ο μόνος περιορισμός σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των 
εργαζομένων είναι ο προβλεπόμενος από το άρθρο 48 παράγραφος 4 της 
Συνθήκης (καθήκοντα σχετικά με τη δημόσια διοίκηση), σχετικά με την 
πρόσβαση σε θέσεις δημόσιων υπαλλήλων. 
Το Βασιλικό Διάταγμα της 18ης Νοεμβρίου 1991 (MB της 18.1.1992) 
ορίζει στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 2 ότι οι υπήκοοι των κρατών 
μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μπορούν να διοριστούν, με σύμβαση 
εργασίας, σε ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες αναλαμβάνοντας καθήκοντα 
που δεν εμπεριέχουν ουσιαστική συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας 
εξουσ ίας. 
Η κυβέρνηση έδωσε τις απαιτούμενες οδηγίες για την εφαρμογή του 
άρθρου 48 παράγραφος 4 κατά την έννοια της νομολογίας του 
Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
Μπορούμε γενικότερα να πούμε ότι η βελγική νομοθεσία τηρεί τις αρχές 
της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και της ίσης μεταχείρισης 
και ιδίως τις διατάξεις του κανονισμού ΕΟΚ 1612/6 8. 
Κατά συνέπεια, δεν φαίνεται απαραίτητη η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη 
βελτίωση της κατάστασης στους τομείς αυτούς. 
3. Ο υπήκοος ΕΟΚ ο οποίος ασκεί απασχόληση στο Βέλγιο μπορεί να 
ακολουθείται από τη σύζυγο και τα παιδιά του ηλικίας κάτω των 21 ή 
για τα οποία φέρει την ευθύνη, ακόμα και αν δεν έχουν την υπηκοότητα 
κράτους μέλους της ΕΟΚ. 
Η σύζυγος και τα παιδιά που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο 
δικαιούνται επίσης ελεύθερη πρόσβαση στην απασχόληση. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΧΕΣ 
4. Στο βελγικό δίκαιο δεν υπάρχουν ιδιαίτερες διατάξεις που να 
απαγορεύουν σε ορισμένες κατηγορίες προσώπων την ελευθερία επιλογής 
και άσκησης του επαγγέλματος, εκτός από τις διατάξεις που διέπουν 
κάθε επάγγελμα. 
5. α) ο καθορισμός των αποδοχών γίνεται από τις 2 πλευρές της σύμβασης 
εργασίας. Για την πλειονότητα των εργαζομένων, τα ελάχιστα 
μισθολογικά όρια καθορίζονται από τις ισομερείς επιτροπές στις 
οποίες υπάγεται η επιχείρηση όπου απασχολούνται. Τα μισθολογικά 
όρια αποτελούν συνάρτηση των επαγγελματικών προσόντων, της 
ηλικίας, της αρχαιότητας του εργαζομένου, των ασκούμενων 
καθηκόντων. Το μέσο ελάχιστο μηνιαίο εισόδημα διαφέρει κατά 
συνέπεια σε κάθε κλάδο όσον αφορά το περιεχόμενο του καθώς και 
το σύστημα συσχετισμού με το δείκτη τιμών καταναλωτή. - 33 -
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
- 3Η -
Εν πάσει περιπτώσει υπάρχει ένα μέσο ελάχιστο μηνιαίο 
δ ιεπαγγελματικό εισόδημα, κάτω από το οποίο δεν έχει ο εργοδότης 
ιο δικαίωμα να κατέβει: το ποσό αυτό επανατιμήθηκε το 1988 και 
ανέρχεται σε 34.050 φράγκα στα οποία προστίθενται τακτικές 
εφάπαξ αυξήσεις, με την αντίστοιχη φυσικά τιμαριθμική 
αναπροσαρμογή (σημερινό ποσό: 39.257 φράγκα). 
Δυνάμει της ιεράρχησης των κανονιστικών διατάξεων, ένα ατομικό 
συμβόλαιο, μια συλλογική σύμβαση εργασίας που έχει συναφθεί σε 
επίπεδο επιχείρησης ή ισομερούς επιτροπής οφείλει να σέβεται τις 
συμβάσεις που έχουν συναφθεί στο επίπεδο του Εθνικού Συμβουλίου 
Εργασίας δηλαδή, όσον αφορά τις ελάχιστες αποδοχές: 
τη σύμβαση αριθ. 43 της 2ας Μαίου 1988 που τροποποιεί και 
συντονίζει τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας αριθ. 21 της 
15ης Μαίου 1973 και αριθ. 23 της 25ης Ιουλίου 1975 σχετικά 
με την εγγύηση ενός μέσου μηνιαίου ελάχιστου εισοδήματος. 
Αυτή η σύμβαση αναπληρώνει τα κενά των συμβάσεων των 
ισομερών επιτροπών στις οποίες δεν έχει ορισθεί ενδεχομένως 
ελάχιστος μισθός· 
τη σύμβαση αριθ. 50 της 29ης Οκτωβρίου 1991 σχετικά με την 
εγγύηση ενός μέσου μηνιαίου ελάχιστου εισοδήματος για τους 
εργαζόμενους ηλικίας κάτω των 21 ετών, η οποία εγγυάται ένα 
εισόδημα στους νέους εργαζόμενους βάσει μειωνόμενων 
συντελεστών για τις ηλικίες από 16 ως 20 ετών. 
β) Η συλλογική σύμβαση υπ. αριθ. 35 της 27ης Φεβρουαρίου 1981 
προβλέπει ότι οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση αυτοί 
δικαιούνται μέσο μηνιαίο εισόδημα το οποίο να υπολογίζεται 
ανάλογα με τη διάρκεια της εργασίας τους στην επιχείρηση και 
ανάλογα με το ελάχιστο μέσο μηνιαίο εισόδημα του εργαζόμενου με 
πλήρες ωράριο. Η ίδια σύμβαση αναφέρει επίσης ότι ο εργαζόμενος 
με απασχόληση μερικού χρόνου πρέπει, για ίση ή ίσης αξίας 
παρεχόμενη εργασία, να δικαιούται αποδοχών ανάλογων με τις 
αποδοχές ενός εργαζόμενου που απασχολείται με πλήρες ωράριο. 
γ) Ο εργοδότης δεν μπορεί να κάνει κρατήσεις επί των αποδοχών παρά 
μόνο στις περιπτώσεις που καθορίζονται συγκεκριμένα από το άρθρο 
23 του νόμου της 12ης Απριλίου 1965 περί της προστασίας των 
αποδοχών. Το σύνολο των κρατήσεων δεν μπορεί εξάλλου να 
υπερβαίνει το 1/5 των οφειλόμενων για κάθε πληρωμή αποδοχών σε 
μετρητά, αφαιρώντας τις κρατήσεις που προβλέπονται από τη 
φορολογική νομοθεσία και τη νομοθεσία σχετικά με την κοινωνική 
ασφάλιση. 
Οσον αφορά την κατάσχεση και εκχώρηση των αποδοχών, ο ποινικός 
κώδικας ορίζει τα όρια βάσει των οποίων οι αποδοχές μπορεί να 
αποτελέσουν αντικείμενο κατάσχεσης ή εκχώρησης υπέρ ενός πιστωτή 
του εργαζόμενου, πράγμα το οποίο γίνεται προκειμένου να 
εξασφαλίσει στον εργαζόμενο και στην οικογένεια του ένα ελάχιστο 
ποσοστό οικονομικών πόρων. Η κατασχέσιμη και εκχωρήσιμη μερίδα 
ορίζεται προοδευτικά με δόσεις επί των αποδοχών που αναλογούν σε 
κάθε ημερολογιακό μήνα. 
6. Κάθε υπήκοος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που διαμένει στο Βέλγιο ή στη 
συνοριακή ζώνη, καθώς και κάθε διακινούμενος εργαζόμενος που έχει 
εγκατασταθεί κανονικά στο Βέλγιο έχει τη δυνατότητα να εγγραφεί ως 
αιτών απασχόληση στους δημόσιους οργανισμούς ευρέσεως εργασίας. 
- ZS -
Οι υπόλοιποι ευρωπαίοι υπήκοοι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν την 
αίτηση τους για απασχόληση στην υπηρεσία SEDOC (ευρωπαϊκό σύστημα 
διάδοσης των διεθνώς καταχωριζομένων προσφορών και αιτήσεων εργασίας 
σε διεθνή αντιστάθμιση) του κράτους μέλους του οποίου είναι υπήκοοι, 
που θα διαβιβάσει το φάκελο τους στο βελγικό τμήμα SEDOC. 
Οι οργανισμοί ευρέσεως εργασίας οργανώνουν τη μελέτη της αγοράς 
εργασίας· οι κενές θέσεις απασχόλησης ανακοινώνονται σε όσους ζητούν 
εργασία· τα έγγραφα τα σχετικά με την εύρεση εργασίας είναι 
απαλλαγμένα δαπανών για τον αιτούντα εργασία. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
7. α) Το άρθρο 19 του νόμου της 16ης Μαρτίου 1971 για την εργασία 
προβλέπει ότι η διάρκεια εργασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 8 
ώρες ημηρεσίως ή τις 40 ώρες εβδομαδιαίως. Μέσω συλλογικών 
συμβάσεων εργασίας μπορούν να καθορίζονται κατώτερα όρια· με τον 
τρόπο αυτό, στους περισσότερους κλάδους, η διάρκεια του χρόνου 
εργασίας δεν υπερβαίνει τώρα τις 38 ώρες εβδομαδιαίως. 
Εκτός από τις διαρθρωτικές και συγκεκριμένες παρεκκλίσεις από τα 
κανονικά όρια της διάρκειας εργασίας που προβλέπονται από το 
νόμο για την εργασία, οι συλλογικές εργασιακές συμβάσεις μπορούν 
να εισάγουν διευθετήσεις του χρόνου εργασίας όπως είναι η 
ευκαμψία του χρόνου εργασίας ή τα νέα καθεστώτα εργασίας. Η 
ευκαμψία επιτρέπει από τη μια πλευρά την υπέρβαση, υπό 
ορισμένους όρους, του χρόνου εργασίας και από την άλλη πλευρά 
καθιστά δυνατή την αυξομείωση των ωραρίων ανάλογα με τις ανάγκες 
της επιχείρησης. Τα νέα εργασιακά καθεστώτα δίνουν τη δυνατότητα 
να προσαρμοστεί ο χρόνος εκμετάλλευσης της επιχείρησης 
επιτρέποντας τις παρεκκλίσεις από ένα σύνολο νόμων σχετικά με το 
χρόνο εργασίας (διάρκεια της εργασίας, Κυριακές, αργίες)· η 
εισαγωγή των νέων αυτών καθεστώτων δεν είναι δυνατή παρά μόνο 
εφόσον έχει θετικό αποτέλεσμα για την απασχόληση στην 
επιχε ίρηση. 
β) Υπάρχουν 3 άλλα είδη συμβάσεων εργασίας, που αναφέρονται από τα 
άρθρα 7 και 11 β) του νόμου της 3ης Ιουλίου 1978 για τις 
εργασιακές συμβάσεις: 
η σύμβαση ορισμένου χρόνου, μια ρήτρα της οποίας ορίζει 
συγκεκριμένα το πέρας της σύμβασης· 
η σύμβαση για αυστηρά προκαθορισμένο έργο, η οποία τελειώνει 
με την ολοκλήρωση της εργασίας για την οποία προσελήφθη ο 
εργαζόμενος· 
η σύμβαση αντικατάστασης που συνάπτεται για την 
αντικατάσταση εργαζομένου που αναστέλλεται η εκτέλεση της 
εργασιακής σύμβασης του. Στη σύμβαση αυτή, της οποίας η 
διάρκεια δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο χρόνια, είναι 
δυνατόν να υπάρχει παρέκκλιση από τους κανόνες σχετικά με τη 
διάρκεια της σύμβασης και με την προθεσμία προειδοποίησης. 
Σε κάθε ένα από αυτά τα είδη συμβάσεων είναι δυνατόν να 
προσλαμβάνονται εργαζόμενοι με σύμβαση μερικού χρόνου. Η 
γενική αρχή είναι ότι οι εργαζόμενοι με σύμβαση μερικού 
χρόνου έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους εργαζόμενους με 
πλήρες ωράριο αλλά ανάλογα με τη διάρκεια των παροχών 
εργασ ίας τους. 
Αυτές οι παροχές εργασίας δεν μπορεί να είναι κατώτερες από 
3 ώρες την ημέρα (το ίδιο ισχύει για τους εργαζόμενους με 
πλήρες ωράριο) ή από το 1/3 της εβδομαδιαίας διάρκειας των 
εργαζομένων με πλήρες ωράριο. 
γ) Οι διατάξεις σχετικά με τις ομαδικές απολύσεις εφαρμόζονται σε 
επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερο από 2 0 εργαζόμενους. Για 
να υπάρχουν ομαδικές απολύσεις πρέπει η απόλυση να θίγει, κατά 
ι η διάρκεια περιόδου 60 ημερών, τουλάχιστον 10 εργαζόμενους στις 
επιχειρήσεις που αριθμούν από 20 έως 100 εργαζόμενους, 10% του 
-37 -
δυναμικού στις επιχειρήσεις που απασχολούν απο 100 ως 2.?? 
εργαζόμενους, 30 εργαζόμενους στις επιχειρήσεις που απασχολούν 
τουλάχιστον 300 εργαζόμενους. Το βασιλικό διάταγμα της 24ης 
Μαίου 1976 περί ομαδικών απολύσεων και η συλλογική σύμβαση 
εργασίας υπ. αριθ. 24 της 2ας Οκτωβρίου 1975 προβλέπουν από τη 
μια πλευρά την πληροφόρηση και διαβούλευση των εργαζομένων καθώς 
και των αρμόδιων αρχών, κατ'αρχήν 30 ημέρες πριν από την 
πραγματοποίηση των απολύσεων. Από την άλλη πλευρά, προβλέπεται η 
καταβολή αποζημίωσης στους εργαζόμενους που αποτελούν θύματα 
αυτών των ομαδικών απολύσεων. 
8. Η νομοθεσία σχετικά με τις ετήσιες άδειες των μισθωτών εργαζομένων 
εφαρμόζεται στα πρόσωπα που υπόκεινται στα καθεστώτα κοινωνικής 
ασφάλισης των εργαζομένων, στους ανήλικους εργαζόμενους και στους 
εξομοιούμενους με αυτούς, στους ναυτικούς του εμπορικού ναυτικού. 
Η διάρκεια της ετήσιας άδειας είναι ανάλογη με τις παροχές 
υπηρεσιών. Υπολογίζεται ανάλογα με τις πραγματικές εργάσιμες ημέρες 
και με τις μη εργάσιμες ημέρες που εξομοιώνονται με τις εργάσιμες, 
που πραγματοποιούνται κατά την άσκηση της άδειας, δηλαδή ανάλογα με 
το ημερολογιακό έτος που προηγείται του έτους άδειας. 12 μήνες 
εργασίας ή ημερών που εξομοιώνονται με τις εργάσιμες ημέρες κατά τη 
διάρκεια του έτους άσκησης της άδειας, δίνουν δικαίωμα σε 24 μέρες 
άδειας το επόμενο έτος με καθεστώς εργασίας 6 μέρες εβδομαδιαίως (20 
ημέρες για το καθεστώς των 5 ημερών εβδομαδιαίως). Μέσω συλλογικών 
συμβάσεων είναι δυνατόν να προβλέπονται πρόσθετες άδειες. 
Οι αποδοχές που αντιστοιχούν στην άδεια των εργατών πληρώνονται από 
το ταμείο αδείας στο οποίο μετέχει ο εργοδότης· ισούνται με 14,80% 
των αποδοχών που αντιστοιχούν στην άσκηση της άδειας και οι οποίες 
χρησίμευσαν ως βάση για τον υπολογισμό των εισφορών κοινωνικής 
ασφάλίσης. 
Οι αποδοχές που αντιστοιχούν στην άδεια των υπαλλήλων πληρώνονται 
απευθείας από τον εργοδότη. Ισούνται με τις κανονικές αποδοχές που 
αντιστοιχούν στις ημέρες αδείας, στις οποίες προστίθεται ένα ποσό 
που ισούται, για κάθε μήνα υπηρεσίας που παρασχέθηκε ή εξομοιώθηκε 
με πραγματική εργασία κατά τη διάρκεια της άσκησης της άδειας, με το 
1/12 του 85% των μικτών αποδοχών του μήνα κατά τον οποίο λαμβάνεται 
η άδεια. 
Το καθεστώς της ετήσιας άδειας των ναυτικών του εμπορικού ναυτικού 
διέπεται εν μέρει από τη νομοθεσία για τις ετήσιες άδειες και εν 
μέρει από συλλογικές συμβάσεις. Οι ανήλικοι και τα επιχορηγούμενα 
άτομα με σύμβαση έχουν ιδιαίτερο καθεστώς άδειας. 
Σε ό,τι αφορά το εβδομαδιαίο ρεπό, ο νόμος της 16ης Μαρτίου 1971 
προβλέπει στο άρθρο 11 την απαγόρευση του να επιβάλλεται εργασία την 
Κυριακή. Η απαγόρευση αυτή αποτελεί διάταξη δημόσιας τάξης και 
συνοδεύεται από ποινικές και διοικητικές κυρώσεις. 
Για ορισμένες επιχειρήσεις ή για την εκτέλεση ορισμένων εργασιών 
προβλέπονται παρεκκλίσεις. 
Σε όλες τις περιπτώσεις που οι εργαζόμενοι απασχολούνται την 
Κυριακή, η νομοθεσία προβλέπει την παραχώρηση ενός αντισταθμιστικού 
ρεπό που πρέπει να δίνεται στις 6 ημέρες που ακολουθούν την Κυριακή 
κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι παροχές. 
-38 -
9. Οι συνθήκες εργασίας των μισθωτών πρέπει να αναζητηθούν σε διάφορες 
πηγές, μεταξύ των οποίων αναφέρουμε: 
τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, κλαδικές ή σε επίπεδο 
επιχείρησης, οι οποίες μπορούν να ορίζουν ορισμένες συνθήκες 
εργασίας και κυρίως τη διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας και το 
ελάχιστο ποσό των αποδοχών 
τη ρύθμιση εργασίας, γραπτό στοιχείο το οποίο ο εργοδότης πρέπει 
υποχρεωτικά να καθιερώσει και να φέρει εις γνώση των εργαζομένων 
μέσω μέτρων δημοσίευσης. Το έγγραφο αυτό ορίζει ορισμένες 
συνθήκες εργασίας που χαρακτηρίζουν την επιχείρηση και κυρίως τα 
ωράρια εργασίας, τις ημερομηνίες κατά τις οποίες κλείνει η 
επιχείρηση, τον τρόπο και το χώρο καταβολής των αποδοχών 
κλπ. 
η σύμβαση εργασίας περιλαμβάνει τέλος τις συνθήκες εργασίας που 
αφορούν τον εργαζόμενο. 
Δεδομένης της πολλαπλότητας των πηγών, η ιεραρχία τους καθιερώνεται 
ως εξής: 
ο νόμος στις επιτακτικές διατάξεις του· 
οι συλλογικές συμβάσεις που έχουν καταστεί υποχρεωτικές· 
οι συλλογικές συμβάσεις που δεν έχουν καταστεί υποχρεωτικές αλλά 
τις οποίες έχει υπογράψει ο εργοδότης ή τις οποίες έχει 
υπογράψει μία οργάνωση στην οποία μετέχει ο εργοδότης· 
η γραπτή σύμβαση εργασίας· 
οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας που συνάπτονται στο πλαίσιο 
ενός ισομερούς οργάνου και δεν έχουν καταστεί υποχρεωτικές 
εφόσον ο εργοδότης, ενώ δεν έχει υπογράψει ή δεν μετέχει σε μια 
οργάνωση που έχει υπογράψει, υπάγεται σε ισομερές όργανο στο 
πλαίσιο του οποίου έχουν συναφθεί οι συμβάσεις· 
ο κανονισμός εργασίας· 
ο νόμος στις συμπληρωματικές διατάξεις του· 
η προφορική ατομική σύμβαση· 
η συνήθεια. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ 
10. α) Η κοινωνική πρόνοια των εργαζομένων ενισχύεται ουσιωδώς μέσω των 
εισφορών των εργοδοτών και των εργαζομένων. 
Οι εισφορές αυτές που προορίζονται για τη χρηματοδότηση των 
κλάδων ασφάλισης ασθένειας - αναπηρίας, ασφάλισης ανεργίας, 
ασφάλισης γήρατος - πρόωρου θανάτου, οικογενειακών επιδομάτων 
και ετήσιων αδειών, αποτελούν το αντικείμενο μιας σφαιρικής 
αντίληψης που πραγματοποιείται με την παρέμβαση ενός κεντρικού 
οργανισμού: του εθνικού γραφείου κοινωνικής ασφάλισης, που 
κατανέμει το προϊόν των εισφορών αυτών μεταξύ των διαφόρων 
οργανισμών που προσφέρουν τις παροχές. Οι προαναφερθέντες 5 
κλάδοι αποτελούν αυτό που αποκαλείται, στο θετικό βελγικό 
δίκαιο, "κοινωνική ασφάλιση" με τη στενή έννοια. Ωστόσο, με μια 
ευρύτερη αντίληψη, με την κοινωνική ασφάλιση συνδέονται οι 
ρυθμίσεις σχετικά με τα εργατικά ατυχήματα και τις 
επαγγελματικές ασθένειες, με την ασφάλιση ζωής καθώς και σχετικά 
με τα μειονεκτούντα άτομα. 
Η διαχείριση των διαφόρων κλάδων της κοινωνικής ασφάλισης 
ανατίθεται σε δημόσιους οργανισμούς, που διοικούνται ισομερώς. 
-39 -
Ωστόσο, αν και οι οργανισμοί αυτοί διαδραματίζουν διαχειριστικό 
ρόλο, κατά κανόνα δε διαδραματίζουν κανονιστικό ρόλο: ο 
προσδιορισμός της κοινωνικής πολιτικής παραμένει προνόμιο του 
αρμόδιου υπουργού, συνεπικουρούμενου από τις ειδικές υπηρεσίες 
του υπουργείου του. 
Υπάρχουν τρία μεγάλα ξεχωριστά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 
δηλαδή το σύστημα των μισθωτών εργαζόμενων (υπαλλήλων και 
εργατών), το σύστημα των ανεξάρτητα εργαζόμενων και τέλος το 
σύστημα για το μόνιμο προσωπικό των δημόσιων υπηρεσιών. Το 
σύστημα των μισθωτών εργαζόμενων, που είναι με απόσταση το πλέον 
σημαντικό από την άποψη του αριθμού των υπαγομένων προσώπων και 
από την άποψη του ποσού των δαπανών, υποδιαιρείται επίσης σε 
τρία ξεχωριστά συστήματα: το γενικό σύστημα και τα ειδικά 
συστήματα για τους εργάτες ορυχείων και τους ναυτικούς του 
εμπορικού ναυτικού. 
Αυτά τα διαφορετικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης οφείλουν 
φυσικά τη δημιουργία τους στην ιδιομορφία των συνθηκών εργασίας 
των διαφόρων προαναφερθέντων επαγγελματικών κατηγοριών. 
Επιπλέον, η εφαρμογή του συστήματος δεν είναι πάντα ταυτόσιμη 
(ως προς τις διαδικασίες εφαρμογής του) για όλους τους 
εργαζόμενους. 
Ετσι, π.χ. στο πλαίσιο του ιδιωτικού τομέα ένας εργαζόμενος που 
αμείβεται μόνον από φιλοδώρημα δεν υπόκειται στις κρατήσεις επι 
των αποδοχών με τον ίδιο τρόπο όπως ένας εργάτης της 
χαλυβουργ ίας. 
Εδώ και αρκετό καιρό, διαπιστώνεται ωστόσο μια προοδευτική 
προσέγγιση του συστήματος των μισθωτών εργαζομένων και των 
δημόσιων υπαλλήλων, τόσο όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση (π.χ. 
η υγειονομική περίθαλψη είναι η ίδια, δημιουργία μιας ασφάλισης 
ανεργίας για τους δημόσιους υπαλλήλους), όσο και σχέση με τους 
όρους εργασίας (αποδοχές, ασφάλιση εργασίας, κοινωνικός 
προγραμματισμός, κλπ). 
β) Πρέπει να διαπιστώσουμε ότι το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση 
αποσπάται προοδευτικά από το χώρο από τον οποίο προέκυψε για να 
ακολουθήσει τη σαφή τάση του για επέκταση ώστε να περιλάβει 
ολόκληρο των πληθυσμό. Ενώ η κοινωνική ασφάλιση είχε ως ουσιώδη 
στόχο την κάλυψη των μισθωτών εργαζομένων κατά των κινδύνων που 
μπορεί να θίξουν την επαγγελματική ικανότητα τους, σημειώνουμε 
ότι η προστασία κατά των οικονομικών συνεπειών ορισμένων 
γεγονότων (ανεργία, γένηση παιδιού) και η χορήγηση ορισμένων 
παροχών (υγειονομική περίθαλψη) επεκτείνονται στην 
πραγματικότητα σε άτομα που δεν φέρουν με κανένα τρόπο την 
ιδιότητα του μισθωτού εργαζόμενου. Κατ'αυτόν τον τρόπο, οι 
φοιτητές και τα άτομα με κάποια μειονεξία μπορούν να δικαιούνται 
οικογενειακών επιδομάτων για τα παιδιά τους και οι φοιτητές που 
δεν βρίσκουν εργασία στο τέλος των σπουδών τους δικαιούνται 
επιδόματα ανεργίας μετά από μια περίοδο αναμονής. Υπό αυτό το 
ίδιο πρίσμα, τα καθεστώτα ασφάλισης ως προς την υγειονομική 
περίθαλψη και τη σύνταξη των μισθωτών εργαζομένων είναι προσιτά 
σε όλους. 
^ ψο -
Με τον τρόπο αυτό ολόκληρος ο πληθυσμός μπορεί να καλύπτεται 
είτε υποχρεωτικά, είτε εθελοντικά κατά των κινδύνων που 
εξασφαλίζονται από τα καθεστώτα αυτά ασφάλισης. 
Εν τω μεταξύ, η κάλυψη των κινδύνων που προϋποθέτει την 
καταλληλότερη ανακατανομή του εθνικού εισοδήματος βελτιώνεται 
από ποιοτικής πλευράς· ο συσχετισμός των παροχών με τις 
μεταβολές του δείκτη των τιμών κατανάλωσης πρέπει να εξασφαλίζει 
το επίπεδο της αγοραστικής τους δύναμης: ο συσχετισμός ορισμένων 
κοινωνικών παροχών με την εξέλιξη του γενικότερου επιπέδου ζωής 
δίνει τη δυνατότητα συμμετοχής των ασφαλισμένων κοινωνικής 
ασφάλισης στη βελτίωση του γενικού επιπέδου ζωής. Κατά συνέπεια, 
ο μισθωτός εργαζόμενος δεν προφυλάσσεται μόνο από μία κατάσταση 
ανάγκης αλλά, επιπροσθέτως, διασφαλίζεται γ ι'αυτόν ένα κάποιο 
επίπεδο ζωής. 
γ) Πρέπει να αναφέρουμε τους διάφορους νόμους πρόνοιας που 
στοχεύουν στην εξασφάλιση, για καθένα αδιακρίτως μιας ελάχιστης 
προστασίας βασισμένης στη συμμετοχή του στην παραγωγική 
διαδικασία. Η μέριμνα αυτή υλοποιήθηκε ήδη, εν μέρει, από τη 
νομοθεσία για το εισόδημα που εξασφαλίζεται στους ηλικιωμένους, 
από τη νομοθεσία που αφορά τα με ιονεκτούντα άτομα, από το νόμο 
σχετικά με τα εξασφαλισμένα οικογενειακά επιδόματα, από το 
δικαίωμα σε ένα ζωτικό ελάχιστο ή σε ένα ελάχιστο των μέσων 
διαβ ίωσης. 
Το καθεστώς των εξασφαλισμένων οικογενειακών παροχών δίνει τη 
δυνατότητα χορήγησης των παροχών, υπό τον όρο της ύπαρξης πόρων, 
υπέρ των παιδιών για τα οποία δεν έχει δημιουργηθεί κανένα 
δικαίωμα ούτε σε καθεστώς οικογενειακών παροχών για μισθωτούς 
εργαζόμενους, ούτε σε καθεστώς οικογενειακών παροχών για 
ανεξαρτήτως εργαζόμενους. 
Το δικαίωμα σε ένα ελάχιστο μέσων ύπαρξης αναγνωρίζεται σε κάθε 
Βέλγο (ή απάτριδα, πρόσφυγα ή άτομο επωφελούμενο της εφαρμογής 
του κανονισμού περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο 
εσωτερικό της Κοινότητας) που είναι ενήλικας και διαμένει 
πραγματικά στο Βέλγιο και ο οποίος δεν διαθέτει επαρκείς πόρους 
και δεν είναι σε θέση να τους εξασφαλίσει είτε με τις προσωπικές 
του προσπάθειες, είτε με άλλα μέσα. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 
11. Στη βελγική νομοθεσία η επαγγελματική ελευθερία του συνετάιρίζεσθαι 
δεν αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερων κειμένων, αλλά διατάξεων 
εφαρμοστέων στους κάθε είδους συνεταιρισμούς. 
Η συγκρότηση συνδικαλιστικής ομάδας είναι απολύτως ελεύθερη. Δεν 
απαιτείται καμιά προηγούμενη έγκριση, καταχώρηση ή επικύρωση (εκτός 
από εξαιτερικά σπάνιες εξαιρέσεις, όπως στην περίπτωση που αφορά την 
καταβολή επιδομάτων ανεργίας από μία συνδικαλιστική οργάνωση), ούτε 
απαιτείται καταστατικό. Υπάρχει μια ιδιαίτερη νομική μορφή, η μορφή 
της επαγγελματικής ένωσης. Η προσφυγή σ'αυτή ωστόσο είναι μόνο 
προαιρετική και χωρίς συνέπειες όσον αφορά την "κοινωνική" υπόσταση 
της. 
4; 
Τα συνδικάτα μπορούν να συνεταιρίζονται μεταξύ τους, ακόμα και σε 
επίπεδο διεθνές. 
Τα συνδικάτα έχουν κάθε ελευθερία λειτουργίας και ενεργειών. Η 
διαχείριση και η διάλυση της οργάνωσης ρυθμίζονται ελεύθερα από τα 
καταστατικά, εκτός εάν πρόκειται για επαγγελματικές ενώσεις ή για 
ενώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (A.S.B.L.). 
Δεν υπάρχουν παρεμβάσεις εκ μέρους των αρχών ώστε να διορίζονται οι 
διευθύνοντες, να επιβλέπονται τα έσοδα και η χρήση τους, ή 
παρεμβάσεις στο πρόγραμμα ή στον έλεγχο των δραστηριοτήτων. 
Τέλος, στον κοινωνικό τομέα, ο νομοθέτης οδηγήθηκε στην αναγνώριση 
δικαιοδοσιών στα συνδικάτα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς τους. 
Εχει ωστόσο περιορίσει τα μέτρα αυτά στα συνδικάτα που 
χαρακτηρίζονται ως "αντιπροσωπευτικά". Για παράδειγμα, ο νόμος του 
1968 για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και οι ισομερείς 
επιτροπές αναγνώρισαν στις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις (δηλαδή στις 
οργανώσεις που συγκροτούνται σε εθνικό επίπεδο και αντιπροσωπεύονται 
στο Κεντρικό Συμβούλιο οικονομίας και στο Εθνικό Συμβούλιο εργασίας 
και αριθμούν τουλάχιστον 50.000 μέλη) το δικαίωμα να ενάγουν σε 
δικαστήριο: 
α) σε όλες τις περιπτώσεις διαμάχης που προκύπτουν από την εφαρμογή 
του νόμου. 
β) για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων που τα μέλη τους αντλούν από 
τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας που οι ίδιες συνήψαν. 
Όσον αφορά την ελευθερία προσχώρησης ή όχι σε μία οργάνωση, 
εξασφαλίζεται από το νόμο της 24ης Μαΐου 1921 για την ελευθερία του 
συνετά ιρ ίζεσθαι. 
Τα άτομα μπορούν να διαλέγουν ελεύθερα το συνδικάτο τους. Δεν 
υπάρχει επίσημο συνδικάτο ή συνδικάτο ελεγχόμενο από τις αρχές. Τα 
άτομα έχουν επίσης το δικαίωμα να μην συνδικαλίζονται. 
Ωστόσο, ορισμένες διευκολύνσεις και προνόμια τα οποία ο νόμος 
επιφυλάσσει στα συνδικάτα και στους συνδικαλιζόμενους εργαζόμενους 
είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως ενθάρρυνση για το συνδικαλισμό. Δεν 
υπάρχουν ωστόσο ποινές ή δυσάρεστες επιπτώσεις εξαιτίας της μη 
ένταξης. 
12. Οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας συνάπτονται στα πλαίσια ή εκτός 
ισομερούς οργάνου· συχνότερα συνάπτονται στα πλαίσια ισομερούς 
οργάνου και ο νόμος έχει καθιερώσει ιεραρχία μεταξύ των ισομερών 
αυτών οργάνων και ως εκ τούτου και μεταξύ των συλλογικών συμβάσεων 
που συνάπτονται μέσα σ* αυτά. 
1. Η συλλογική σύμβαση εργασίας που συνάπτεται σε επίπεδο Εθνικού 
Συμβουλίου εργασίας: εκτείνεται στο σύνολο των κλάδων 
δραστηριότητας του κράτους. 
2. Η συλλογική σύμβαση εργασίας που συνάπτεται στα πλαίσια 
ισομερούς επιτροπής: εκτείνεται κατ'αρχήν σε όλα τα πρόσωπα και 
σε όλες τις επιχειρήσεις που ανάγονται στην ισομερή επιτροπή 
εκτός εάν η σύμβαση περιορίζει η ίδια το πεδίο εφαρμογής της. 
3. Η συλλογική σύμβαση εργασίας που συνάπτεται στα πλαίσια 
ισομερούς υποεπιτροπής: εφαρμόζεται ανάλογα με το πεδίο 
εφαρμογής που καθορίζεται από το ψήφισμα το οποίο δημιουργεί την 
ισομερή υποεπιτροπή. Είναι δυνατή η κηδεμονία εκ μέρους της 
ισομερούς επιτροπής. 
4. Η συλλογική σύμβαση εργασίας που συνάπτεται εκτός ισομερούς 
οργάνου: δεν εφαρμόζεται παρά μόνο στα συμβαλλόμενα μέρη. 
Πρόκειται γενικά για συμβάσεις επιχειρήσεων. 
Υ-* 
Ορισμένοι κανόνες μορφής και δημοσιότητας προέχουν στη σύναψη μιας 
συλλογικής σύμβασης εργασίας. Ετσι, η συλλογική σύμβαση πρέπει να 
είναι γραπτή, να φέρει ορισμένες υπογραφές και ορισμένες 
υποχρεωτικές αναφορές. Η σύμβαση πρέπει επίσης να κατατίθεται στο 
Υπουργείο Εργασίας και Απασχόλησης. 
Εφόσον οι συμβάσεις συνάπτονται στα πλαίσια ισομερούς οργάνου, είναι 
απαραίτητο να ενημερώνονται τα πρόσωπα τα οποία αφορά η σύναψη των 
τελευταίων, πράγμα που συμβαίνει μέσω κοινοποίησης που δημοσιεύεται 
στο ΜοηίϊβιΐΓ ϋβίαβ (στην Επίσημη Εφημερίδα του Βελγίου). 
Εφόσον η συλλογική σύμβαση καθίσταται υποχρεωτική μέσω βασιλικού 
διατάγματος δημοσιεύεται ολόκληρη συνημμένη στο διάταγμα αυτό και 
στις δύο επίσημες εθνικές γλώσσες. 
Η συλλογική σύμβαση εργασίας ορίζεται ως "συμφωνία που συνάπτεται 
μεταξύ μιας ή περισσοτέρων οργανώσεων εργαζομένων και ενός ή 
περισσότερων εργοδοτών και η οποία καθορίζει τις ατομικές και 
συλλογικές σχέσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων μέσα στις 
επιχειρήσεις ή σε ένα κλάδο δραστηριότητας και ρυθμίζει τα 
δικαιώματα και υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων πλευρών". 
Ο νόμος της 5ης Δεκεμβρίου 1968 άφησε μεγάλη ελευθερία στις πλευρές 
όσον αφορά τις κανονιστικές ρήτρες - οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν 
να ρυθμίζουν το σύνολο των προβλημάτων σχετικά με τις εργασιακές 
σχέσεις - και επομένως κατά συνέπεια οι συλλογικές αυτές συμβάσεις 
εργασίας μπορεί να αφορούν και τον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης 
για παράδειγμα. 
Οι μόνοι περιορισμοί της ελευθερίας διαπραγμάτευσης συνδέονται με 
την ιεραρχία των πηγών: οι ρήτρες που αντίκεινται στις δεσμευτικές 
διατάξεις των νόμων και βασιλικών διαταγμάτων και εκείνες που 
αντίκεινται στις ρήτρες των συμβάσεων που έχουν συναφθεί σε 
υψηλότερο επίπεδο θεωρούνται ως άκυρες. 
Στο δημόσιο τομέα, ο νόμος της 19ης Δεκεμβρίου 1974 επιβάλλει για 
ορισμένα θέματα τη διαπραγμάτευση μεταξύ των αρμόδιων διοικητικών 
αρχών και των αντιπροσωπευτικών συνδικαλιστικών οργανώσεων, στο 
πλαίσιο των επιτροπών διαπραγμάτευσης. 
Εχουν συσταθεί: 
μια επιτροπή των δημόσιων εθνικών κοινοτικών και περιφερειακών 
υπηρεσιών που είναι αρμόδια για το προσωπικό των διοικήσεων και 
των άλλων υπηρεσιών του κράτους (συμπεριλαμβανομένων των 
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, των υπηρεσιών της νομοθετικής εξουσίας, 
των κοινοφελών οργανισμών, των υπηρεσιών εκτελεστικής εξουσίας 
των κοινοτήτων και περιφερειών· 
μια επιτροπή των δημοσίων επαρχιακών και τοπικών υπηρεσιών που 
είναι αρμόδιες μόνο για το προσωπικό αυτών των υπηρεσιών. Εχουν 
δημιουργηθεί δύο υποεπιτροπές· 
- μια επιτροπή που είναι κοινή για το σύνολο των δημόσιων 
υπηρεσιών που διεξάγει κάθε διετία διαπραγματεύσεις με σκοπό τη 
σύναψη μιας συμφωνίας διακλαδικού κοινωνικού προγραμματισμού. 
Τα προς διαπραγμάτευση θέματα πηγάζουν: 
από τις βασικές κανονιστικές ρήτρες που καθορίζονται με Β.Δ., 
σχετικά με: 
* το διοικητικό νομικό καθεστώς (συμπεριλαμβανομένων των 
αδειών) 
* το χρηματικό νομικό καθεστώς 
* το σύστημα συντάξεων 
* τις σχέσεις με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις 
* την οργάνωση των κοινωνικών υπηρεσιών· 
από μέτρα εσωτερικού κανονισμού γενικού χαρακτήρα και τις 
κανονιστικές διατάξεις σχετικά με τα πλαίσια του προσωπικού όσον 
αφορά τη διάρκεια και την οργάνωση της εργασίας· 
από τα νομοσχέδια ή τα σχέδια διαπραγματεύσεων που αφορούν 
κάποιο από τα προαναφερθέντα θέματα. 
Ωστόσο, ο Βασιλιάς έχει το δικαίωμα να κρίνει "επείγουσες ή άλλες 
περιπτώσεις", όπου δεν χρειάζεται να γίνουν διαπραγματεύσεις. 
Τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων συνυπογράφονται σε πρωτόκολλο 
που περιλαμβάνει με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια τις θέσεις 
των μερών, αν επιτεύχθηκε ή όχι συμφωνία, έτσι που οι καθαρά 
αποκαλούμενες διαπραγματεύσεις να περιορίζονται στα ουσιαστικά 
προβλήματα. 
13. Στο βελγικό δίκαιο, η απεργία δεν αναγνωρίζεται καθεαυτήν, ούτε 
ορίζεται στο σύνολο της νομοθεσίας. 
Η ελευθερία κήρυξης απεργίας ωστόσο θεωρείται ως νόμιμη, στο μέτρο 
της τήρησης της ελευθερίας και των δικαιωμάτων του άλλου καθώς και 
των νομικών και κανονιστικών διατάξεων που θα μπορούσαν να 
περιορίσουν την άσκηση της ελευθερίας αυτής. 
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα κείμενα: 
α. Ο νόμος της 19ης Αυγούστου 1948 σχετικά με τις παροχές δημοσίου 
συμφέροντος εν καιρώ ειρήνης διατυπώνει ρητά στο πρώτο άρθρο του 
τα ακόλουθα: 
"Οι ισομερείς επιτροπές που προβλέπονται από το νόμο της 5ης 
Δεκεμβρίου 1968 περί συλλογικών συμβάσεων εργασίας και ισομερών 
επιτροπών είναι αρμόδιες για τον καθορισμό και τον περιορισμό, 
στις επιχειρήσεις της αντίστοιχης δικαιοδοσίας τους, των μέτρων, 
παροχών ή υπηρεσιών που πρέπει να εξασφαλίζονται σε περίπτωση 
συλλογικής και εθελοντικής διακοπής της εργασίας ή σε περίπτωση 
ομαδικών απολύσεων του προσωπικού, με στόχο να αντιμετωπίζονται 
ορισμένες ζωτικές ανάγκες, να πραγματοποιούνται ορισμένες τ"1/ 
επείγουσες για τα μηχανήματα ή για το υλικό εργασίες, να 
εκτελούνται ορισμένα έργα που υπαγορεύονται από ανώτερη βία ή 
απρόβλεπτη ανάγκη..."· 
Στόχος του νομοθέτη είναι να περιοριστούν οι ζημίες που μπορεί να 
προκαλέσουν οι απεργίες στα ουσιώδη συμφέροντα του κράτους. 
β) Μία σειρά κανονιστικών κειμένων αντιμετωπίζουν την απεργία με 
τέτοιο τρόπο, ώστε να αποφεύγονται οι ζημίες που κανονικά θα 
υφίσταντο, εξαιτίας της έλλειψης παροχών κατά τη διάρκεια της 
απεργίας, οι εργαζόμενοι που συμμετέχουν σε αυτήν ή την 
υφίστανται. 
Τα κείμενα αυτά έχουν ως αντικείμενο την εξομοίωση των ημερών 
απεργίας με ημέρες εργασίας όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση με 
την ευρύτερη έννοια. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ζητείται η 
αναγνώριση της απεργίας από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. 
γ) Ορισμένα κείμενα έχουν ως αντικείμενο την οργάνωση της 
ενδεχόμενης κήρυξης της απεργίας προβλέποντας μια προκαταρκτική 
διαδικασία συμφιλίωσης· ανάμεσα τους, μπορούν να αναφερθούν: 
το βασιλικό διάταγμα της 12ης Μαρτίου 1946 που ορίζει τις 
συνθήκες και τη διαδικασία της παροχής επιδομάτων ανεργίας 
σε περίπτωση απεργίας ή μη ηθελημένης ανταπεργίας· 
ο νόμος της 5ης Δεκεμβρίου 196 8 περί συλλογικών συμβάσεων 
εργασίας και ισομερών επιτροπών και το ψήφισμα για την 
εκτέλεση του της 6ης Νοεμβρίου 1969. Ο νόμος της 5ης 
Δεκεμβρίου 1968 προβλέπει, στο άρθρο του 38, 2°, ότι οι 
ισομερείς επιτροπές και υποεπιτροπές έχουν ανάμεσα στα 
καθήκοντα τους την "πρόληψη ή συμφιλίωση κάθε διαμάχης 
μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων". Το διάταγμα της 6ης 
Νοεμβρίου 1969 που εκδόθηκε σε εκτέλεση του νόμου, 
αναφέρεται στο κεφάλαιο III στη συμφιλίωση και προβλέπει ότι 
η ισομερής επιτροπή μπορεί να διαθέτει γραφείο συμφιλίωσης 
του οποίου η σύνθεση να συνίσταται στον πρόεδρο, σε ένα 
γραμματέα και σε μέλη που να αντιπροσωπεύουν ισομερώς τους 
εργαζόμενους και τους εργοδότες. 
Το γραφείο αυτό συγκαλεί ο πρόεδρος κατά κανόνα μέσα στις 
επόμενες 7 ημέρες από την αίτηση που υποβλήθηκε από την 
πλευρά που παρουσιάζεται ως περισσότερο διατεθειμένη για μια 
υπάρχουσα ή πιθανή σύγκρουση. Για κάθε συνεδρίαση 
συμφιλίωσης κρατούνται πρακτικά. 
Οι πολυάριθμες συλλογικές συμβάσεις εργασίας που έχουν 
συναφθεί σε ισομερείς επιτροπές (οι περισσότερες από τις 
οποίες έγιναν υποχρεωτικές με βασιλικό διάταγμα σε εφαρμογή 
των άρθρων 28 και εξής του νόμου της 5ης Δεκεμβρίου 1968), 
οι οποίες περιλαμβάνουν διατάξεις που προβλέπουν μια 
διαδικασία συμφιλίωσης που πρέπει να προηγείται της κήρυξης 
της απεργίας. Η διαδικασία αυτή μπορεί να ορίζεται από τον 
εσωτερικό κανονισμό της ισομερούς επιτροπής. 
δ) Τέλος, ο νόμος της 11ης Ιουλίου 1990 (Moniteur belge (επίσημη 
εφημερίδα του Βελγίου) της 28ης Δεκεμβρίου 1990) εγκρίνει τον 
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη και το Παράρτημα που υπεγράφησαν στο 4-Γ 
46 
Τορίνο στις 18 Οκτωβρίου 1961. Εντάσσει τα κείμενα αυτά στις 
βελγικές νομικές διατάξεις και ιδίως στο άρθρο 6, 4e του Χάρτη 
που προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη αναγνωρίζουν: 
"το δικαίωμα των εργαζομένων και των εργοδοτών σε συλλογικές 
ενέργειες σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων, 
συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος απεργίας, με την επιφύλαξη 
των υποχρεώσεων που ενδέχεται να προκύπτουν από τις ισχύουσες 
συλλογικές συμβάσεις". 
14. Το δικαίωμα απεργίας των δημοσίων υπαλλήλων αποτέλεσε αντικείμενο 
σημαντικών θεωρητικών διενέξεων. 
Βάσει της παραδοσιακής θεωρίας, η ατταγόρενστ] της απεργίας απορρέει 
από την ανάγκη συνέχισης της λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών, 
αρχή βάσει της οποίας το γενικό συμφέρον, στην προστασία του οποίου 
στοχεύει η δημιουργία των δημόσιων υπηρεσιών, πρέπει να θεωρείται 
σημαντικότερο από το ατομικό συμφέρον του υπαλλήλου. Το άρθρο 7 του 
βασιλικού διατάγματος της 2ας Οκτωβρίου 1937 περί του καταστατικού 
των κρατικών υπαλλήλων διατυπώνει ρητά ότι "οι υπάλληλοι του κράτους 
δεν μπορούν να αναστέλλουν την άσκηση των καθηκόντων τους χωρίς 
προηγηθείσα έγκριση", ενώ το άρθρο 112 προβλέπει ότι "απαλλάσσονται 
των καθηκόντων τους αυτεπάγγελτα και χωρίς προειδοποίηση· 4e εκείνοι 
οι οποίοι χωρίς σοβαρή αιτία εγκαταλείπουν τη θέση τους και 
απουσιάζουν για διάστημα μεγαλύτερο των 10 ημερών". 
Αλλά κανένα νομικό κείμενο δεν απαγορεύει τυπικά το δικαίωμα 
απεργίας των δημοσίων υπαλλήλων. Η απεργία θεωρείται ως γεγονός: από 
νομικής πλευράς δεν έχει καμιά σημασία εάν καθοδηγείται ή 
αναγνωρίζεται από τις αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις, 
αλλά από πολιτικής πλευράς αυτό αρκεί ώστε να μην αναληφθεί καμιά 
πειθαρχική διαδικασία κατά των απεργών. Η απουσία αντιμετωπίζεται ως 
μη εργασία και επομένως δεν αμείβεται. Πρακτικά, μόνο ελαφρές 
πειθαρχικές ποινές επιβάλλονται ενδεχομένως ανάλογα με τη φύση της 
υπηρεσίας και το βαθμό του ενδιαφερόμενου, εκτός και εάν η απεργία 
προκάλεσε συμπεριφορές ποινικώς κολάσιμες. Οσο για το παράπτωμα 
"συνασπισμού των δημοσίων υπαλλήλων ώστε να αντιταχθούν στην 
εκτέλεση των νόμων ή διαταγμάτων" (ποινικός κώδικας: άρθρο 233), δεν 
αναφέρεται ποτέ σε περίπτωση απεργίας. Οσον αφορά το δικαίωμα 
απεργίας των ενόπλων δυνάμεων, το άρθρο 16 παράγραφος 3 του νόμου 
της 4ης Ιανουαρίου 1975 περί κανονισμού πειθαρχίας των ενόπλων 
δυνάμεων διατυπώνει ρητά ότι "κάθε μορφή απεργίας απαγορεύεται στους 
στρατιωτικούς". 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
15. α) Μετά τη θεσμική αναδιάρθρωση, οι δικαιοδοσίες στο θέμα της 
επαγγελματικής κατάρτισης μεταφέρθηκαν στις κοινότητες οι 
οποίες, καθεμιά στα ζητήματα που την αφορούν, ανέπτυξαν τη 
νομοθεσία τους στον τομέα αυτόν. 
Οι ακόλουθες κανονιστικές διατάξεις διέπουν την πρόσβαση στην 
επαγγελματική κατάρτιση: 
το ψήφισμα του Εκτελεστικού της γαλλικής κοινότητας της 12ης 
Μαίου 1987 (άρθρο 3)· 
η 
το ψήφισμα του Εκτελεστικού της φλαμανδικής κοινότητας της 
21ης Δεκεμβρίου 1988 (άρθρο 81)· 
το ψήφισμα του Εκτελεστικού της γερμανόφωνης κοινότητας της 
12ης Ιουνίου 1985 (άρθρο 3). 
Στις τρεις κοινότητες, η επαγγελματική κατάρτιση είναι ανοικτή 
σε κάθε πρόσωπο που έχει εγγραφεί ως αιτών απασχόληση σε δημόσιο 
οργανισμό ευρέσεως εργασίας. Εξάλλου, μπορούν να παρακολουθήσουν 
επαγγελματική κατάρτιση: 
οι εργαζόμενοι που παρακολουθούν την κατάρτιση αυτή με 
αίτηση του εργοδότη τους· 
οι εργαζόμενοι που παρακολουθούν κατάρτιση είτε εκτός ωρών 
εργασίας (χαρακτηριστικό της γαλλικής κοινότητας) είτε μετά 
τις 6 το απόγευμα ή τα Σάββατα και τις Κυριακές 
(χαρακτηριστικό της φλαμανδικής και της γερμανόφωνης 
κοινότητας). 
Η γαλλική και η γερμανόφωνη κοινότητα ανέθεσαν το καθήκον της 
επαγγελματικής κατάρτισης στο Forem (Περιφερειακό και κοινοτικό 
γραφείο για την κατάρτιση και την απασχόληση), ενώ η φλαμανδική 
κοινότητα ανέθεσε το έργο αυτό στο V.D.A.B. (Φλαμανδική υπηρεσία 
ευρέσεως εργασίας και επαγγελματικού προσανατολισμού). 
β) Για την πρόσβαση στα μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης δεν 
γίνεται καμμία διάκριση οφειλόμενη στην εθνικότητα. 
γ) Τα προαναφερθέντα διατάγματα διατυπώνουν ρητά ότι στόχος της 
επαγγελματικής κατάρτισης είναι και η συνεχής κατάρτιση ή η 
τελειοποίηση των επαγγελματικών γνώσεων ή ικανοτήτων. 
Για το σκοπό αυτό, οι συνθήκες πρόσβασης έχουν καθοριστεί με 
τρόπο ιδιαίτερα ευρύ (πρβλ. παραπάνω). Με την ίδια λογική, τα 
μαθήματα που διοργανώνονται στα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης 
προσαρμόζονται μόνιμα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Εξάλλου, 
οι εργοδότες μπορούν να ζητήσουν από την αρμόδια υποπεριφερειακή 
υπηρεσία απασχόλησης να γίνουν δεκτοί ένας ή περισσότεροι 
εργαζόμενοι από όσους απασχολούν σε ένα κέντρο κατάρτισης το 
οποίο διαχειρίζεται το κοινοτικό γραφείο επαγγελματικής 
κατάρτισης (FOREM ή V.D.A.B.). Επειτα από λεπτομερή μελέτη της 
αίτησης, που επιτρέπει την ορθή εκτίμηση των συγκεκριμένων 
αναγκών, καθιερώνεται σε συνεργασία με την αιτούσα επιχείρηση 
ένα ειδικό πρόγραμμα κατάρτισης. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
16. α) Το βελγικό σύνταγμα περιλαμβάνει δύο άρθρα (6: "οι Βέλγοι είναι 
ίσοι απέναντι του νόμου"· 6α "Η απόλαυση των δικαιωμάτων και 
ελευθεριών που αναγνωρίζονται στους βέλγους πρέπει να 
εξασφαλίζεται χωρίς διάκριση) στα οποία μπορεί κανείς να 
ανατρέξει αναφορικά με τα κοινωνικά θέματα. 
Υπό την επίδραση διεθνών κανόνων και με τη βοήθεια κειμένων 
περιορισμένης εμβέλειας, η βελγική νομοθεσία συμπληρώθηκε ώστε 
να εξασφαλίζεται η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην 
εργασ ία. 
Αξίζει να σημειωθούν τα ακόλουθα μέτρα: 
η συλλογική σύμβαση εργασίας αριθ. 25 της 17ης Οκτωβρίου 
197 5 (που κατέστη υποχρεωτική με το βασιλικό διάταγμα της 
9ης Δεκεμβρίου 1975) έχει ως στόχο την υλοποίηση της αρχής 
των ίσων αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων 
ο τίτλος V του νόμου της 4ης Αυγούστου 1978 περί οικονομικού 
αναπροσανατολισμού εξασφαλίζει την εκτέλεση στο Βέλγιο της 
οδηγίας 76/207· αυτός ο τίτλος V έχει ως στόχο τη διασφάλιση 
της αρχής της ίσης μεταχείρισης μεταξύ ανδρών και γυναικών 
σε ό,τι αφορά τις συνθήκες εργασίας και την πρόσβαση στην 
απασχόληση, στην κατάρτιση και στην επαγγελματική 
σταδιοδρομία καθώς και την πρόσβαση σε ανεξάρτητο επάγγελμα· 
για να εφαρμοστεί η αρχή της ισότητας στην κοινωνική 
ασφάλιση, έγιναν πολλές τροποποιήσεις των υπαρχόντων κανόνων 
σχετικά με τους διάφορους κλάδους κοινοτικής ασφάλισης 
(οικογενειακά επιδόματα, ασφάλιση ανεργίας, ασφάλιση 
ασθενείας-αναπηρίας, σύνταξη και ετήσια επιδόματα αδείας). 
β) Το βασιλικό διάταγμα της 14ης Ιουλίου 1987 που αφορά τα μέτρα με 
στόχο την προώθηση της ισότητας ευκαιριών μεταξύ ανδρών και 
γυναικών στον ιδιωτικό τομέα καλεί τις επιχειρήσεις να αναλάβουν 
θετικές ενέργειες υπέρ των γυναικών καθιερώνοντας σχέδια 
ισότητας ευκαιριών, είτε στα πλαίσια του κλάδου δραστηριότητας, 
είτε στα πλαίσια της επιχείρησης. Δυνάμει του βασιλικού 
διατάγματος της 27ης Φεβρουαρίου 1990 που αφορά τα μέτρα με 
στόχο την προώθηση της ισότητας ευκαιριών μεταξύ ανδρών και 
γυναικών στις δημόσιες υπηρεσίες, κάθε δημόσια υπηρεσία πρέπει 
να καθιερώσει ένα σχέδιο ισότητας ευκαιριών. 
γ) Τα τελευταία αυτά χρόνια έχουν θεσπιστεί πολλές διατάξεις που 
αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τους εργαζόμενους και τις 
εργαζόμενες στο να συνδυάσουν επαγγελματική και οικογενειακή 
ζωή. 
Μεταξύ των υλοποιήσεων αυτών μπορούν να αναφερθούν: 
η διακοπή της επαγγελματικής σταδιοδρομίας που δίνει τη 
δυνατότητα στους εργαζόμενους να αναστείλουν ολοκληρωτικά ή 
εν μέρει, για μια περίοδο που διαρκεί από 6 μήνες έως 5 
χρόνια, την επαγγελματική σταδιοδρομία τους· για την 
περίπτωση διακοπής της σταδιοδρομίας εξ'αφορμής της γέννησης 
παιδιού εφαρμόζονται περισσότερο εύκαμπτες διατάξεις· 
η επέκταση της άδειας μητρότητας· 
η χορήγηση αδειών κατά περίπτωση, που δίνουν τη δυνατότητα 
στους εργαζόμενους να απουσιάσουν από την εργασία χωρίς να 
χάσουν το μισθό τους, ιδίως με την ευκαιρία ορισμένων 
οικογενειακών συμβάντων (γέννηση, γάμος, υιοθεσία)· 
η άδεια για λόγους ανωτέρας βίας που επιτρέπει στους 
εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα να σημειώσουν απουσία άνευ 
αποδοχών από την εργασία τους έως 10 μέρες το πολύ ετησίως, 
εφόσον η παρέμβαση του εργαζομένου απαιτείται από ένα 
απρόοπτο γεγονός (π.χ. ασθένεια ενός παιδιού) ανεξάρτητου 
από την εργασία· 
V3 
η χορήγηση άδειας εξαιτίας ανωτέρας βίας οικογενειακής 
τάξεως (στο δημόσιο τομέα)· 
η εφαρμογή σειράς μέτρων για τη διευκόλυνση της μερικής 
απασχόλησης· 
τα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της επαναπρόσληψης 
των προσώπων που επιθυμούν να επανεισέλθουν στην αγορά 
εργασίας μετά τη διακοπή της επαγγελματικής δραστηριότητας 
τους, που έγινε για να αφιερωθούν στην εκπαίδευση των 
παιδιών τους ή για να φροντίσουν τους γονείς ή το σύζυγο 
τους. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
17. Στο παρόν πλαίσιο της νομοθεσίας μας δεν υπάρχει σύστημα που να 
δίνει τη δυνατότητα ενημέρωσης, διαβούλευσης και συμμετοχής των 
εργαζομένων στο πλαίσιο των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες σε 
πολλά κράτη μέλη. Το σχέδιο οδηγίας σχετικά με τη δημιουργία 
ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης θα δώσει τη δυνατότητα αυτού του 
είδους διαβούλευσης. 
18. Η πληροφόρηση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων γίνεται σε 
επίπεδο συμβουλίου επιχειρήσεων για τις επιχειρήσεις που απασχολούν 
περισσότερο από 100 εργαζόμενους· για τις επιχειρήσεις που 
απασχολούν τουλάχιστον 50 εργαζόμενους, η λειτουργία αυτή 
εξασφαλίζεται από την επιτροπή ασφάλειας, υγιεινής και εξωραϊσμού 
των χώρων εργασίας και, ελλείψει τέτοιας επιτροπής, από τη 
συνδικαλιστική αντιπροσωπεία. 
Σχετικά με οικονομικά ζητήματα, το συμβούλιο της επιχείρησης οφείλει 
να λαμβάνει από τον επικεφαλής επί οικονομικών και χρηματοπιστωτικών 
ζητημάτων της επιχείρησης πληροφορίες σχετικά με την παραγωγικότητα 
καθώς και πληροφορίες γενικού χαρακτήρα σχετικά με τη ζωή της 
επιχείρησης (άρθρο 15 του νόμου της 20ης Σεπτεμβρίου 1948 περί της 
οργάνωσης της οικονομίας και βασιλικό διάταγμα της 27ης Νοεμβρίου 
1973 περί της ρύθμισης των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών 
πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται στα συμβούλια των 
επιχειρήσεων). 
Σε κοινωνικά ζητήματα, το συμβούλιο της επιχείρησης γνωμοδοτεί και 
διατυπώνει κάθε πρόταση για όλα τα μέτρα που μπορούν να 
τροποποιήσουν την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και 
την αποδοτικότητα της επιχείρησης (πρβλ. προαναφερθέν άρθρο 15). 
Επιπροσθέτως, οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας που έχουν συναφθεί 
στα πλαίσια του Εθνικού Συμβουλίου Εργασίας (οι οποίες κατά συνέπεια 
εφαρμόζονται στο σύνολο των εργαζομένων) επιβάλλουν την πληροφόρηση 
ή τη διαβούλευση του Συμβουλίου επιχείρησης σε ορισμένα θέματα. Με 
τον τρόπο αυτό, η συλλογική σύμβαση εργασίας αριθ. 9 της 9ης Μαρτίου 
1972 που συνήφθη στο Εθνικό Συμβούλιο Εργασίας και συντονίζει τις 
εθνικές συμφωνίες και τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας σχετικά με 
τα συμβούλια της επιχείρησης επιβάλλει την πληροφόρηση και 
διαβούλευση του συμβουλίου της επιχείρησης για κάθε ζήτημα 
απασχόλησης στην επιχείρηση, ιδίως σε περίπτωση τροποποίησης της 
δομής της επιχείρησης. 
JO 
Πρέπει επίσης να αναφερθεί η συλλογική σύμβαση εργασίας αριθ. 24 της 
2ας Οκτωβρίου 1975 που συνήφθη στο Εθνικό Συμβούλιο Εργασίας περί 
της διαδικασίας πληροφόρησης και διαβούλευσης των εκπροσώπων των 
εργαζομένων στο θέμα των συλλογικών απολύσεων, καθώς και η συλλογική 
σύμβαση εργασίας αριθ. 39 της 13ης Δεκεμβρίου 19 83 που συνήφθη στο 
Εθνικό Συμβούλιο Εργασίας περί της πληροφόρησης και διαβούλευσης του 
Συμβουλίου επιχείρησης σχετικά με τις κοινωνικές συνέπειες της 
εισαγωγής των νέων τεχνολογιών. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
19.α) Οι κανονιστικές διατάξεις σχετικά με την προστασία των 
εργαζομένων στο θέμα της υγιεινής της εργασίας, των χώρων 
εργασίας και της υγείας των εργαζομένων βρίσκονται στο γενικό 
κανονισμό για την προστασία της εργασίας. 
Η πείρα δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές οδηγίες στο θέμα της υγείας 
και της ασφάλειας της εργασίας τελειοποιούν ή συμπληρώνουν τις 
διατάξεις του γενικού κανονισμού για την προστασία της εργασίας. 
Ωστόσο, η εφαρμογή των οδηγιών αυτών ή η επικείμενη έναρξη 
ισχύος τους κατά περίπτωση, είναι τέτοια ώστε να επιφέρει 
βελτιώσεις σε διάφορα σημεία αναφορικά με την προστασία των 
εργαζομένων κατά την εργασία: 
1. σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές οδηγίες (άρθρο 118 Α της 
Συνθήκης της Ρώμης), η προβλέψιμη βελτίωση θα αφορά: 
το πεδίο εφαρμογής: 
α) οι διατάξεις που αφορούν την υγιεινή της εργασίας 
καθώς και την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων θα 
αφορούν επίσης όλα τα πρόσωπα που, σε αντίθεση προς την 
περίπτωση που ισχύει μια σύμβαση εργασίας, προσφέρουν 
υπηρεσίες εργασίας υπό την εντολή άλλου προσώπου, καθώς 
και τους μαθητευόμενους και τους ασκούμενους· 
β) μπορούν να ληφθούν μέτρα που αφορούν πρόσωπα άλλα από 
τους εργοδότες, για παράδειγμα τους ανεξάρτητους, που θα 
πραγματοποιούν συντονισμένες δραστηριότητες στους χώρους 
εργασ ίας· 
το συντονισμό των δραστηριοτήτων των εργοδοτών όσον 
αφορά την προστασία και την πρόληψη των επαγγελματικών 
κινδύνων εφόσον είναι παρόντες στον ίδιο χώρο εργασίας 
εργαζόμενοι από περισσότερες επιχειρήσεις· 
τη δυνατότητα των εργαζομένων να εγκαταλε ίπουν τη θέση 
όπου εργάζονται ή μια επικίνδυνη ζώνη, σε περίπτωση 
σοβαρού κινδύνου· 
μια περισσότερο ακριβή και πλήρη καταγραφή των διατάξεων 
που αφορούν την προστασία των εργαζομένων και 
αναφέρονται κυρίως στις υποχρεώσεις των εργοδοτών και 
των εργαζομένων, στις διαδικασίες πληροφόρησης, 
επαγγελματικής κατάρτισης και διαβούλευσης μέσα στην 
επιχε ίρηση· 
*S1 
- μια αναδόμηση των κανονιστικών κειμένων που θα 
συνοδεύεται από την τοποθέτηση σε παράρτημα των προτύπων 
τεχνικού χαρακτήρα· 
2. Σε ό,τι αφορά τις οικονομικές οδηγίες που αποσκοπούν στην 
κυκλοφορία στην αγορά των μηχανών, συσκευών και εξοπλισμών 
(άρθρο 100 Α της Συνθήκης της Ρώμης), πρέπει να θεωρήσουμε 
ότι μέσω ουσιωδών απαιτήσεων που συμπληρώνονται προοδευτικά 
με την προσφυγή σε πολλά ευρωπαϊκά πρότυπα, θα καταστεί 
δυνατό να τεθεί στη διάθεση των εργαζομένων ένα υλικό που να 
εγγυάται καλύτερη ασφάλεια των εργαζομένων στους χώρους 
εργασ ίας. 
19. Το Βέλγιο αναγνωρίζεται ως κράτος που ασκεί εδώ και πολύ καιρό 
και ιδιαίτερα στο θέμα της προστασίας της υγείας των εργαζομένων 
τη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. 
Η διαβούλευση ασκείται τόσο σε επίπεδο εθνικών οργάνων όσο και 
στα πλαίσια των ίδιων των επιχειρήσεων. 
Σε εθνικό επίπεδο, έχει θεσπιστεί ένα Ανώτατο συμβούλιο 
ασφάλειας, υγιεινής και εξωραϊσμού των χώρων εργασίας που 
τελεί υπό το Υπουργείο Απασχόλησης και Εργασίας. 
Το Συμβούλιο αυτό αποτελείται από εκπροσώπους των 
περισσότερο αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των εργοδοτών και 
των εργαζομένων, από γιατρούς της εργασίας και πολιτικούς 
μηχανικούς που δεν ανήκουν στη Διοίκηση, από εμπειρογνώμονες 
αρμόδιους για τα μελετώμενα προβλήματα και από υπαλλήλους 
των διάφορων διοικήσεων που είναι αρμόδιες για το θέμα της 
υγείας και ασφάλειας της εργασίας. 
Εργο του έχει ιδίως να γνωμοδοτεί για τις νέες προτάσεις 
ρυθμίσεων σχετικά με την ασφάλεια και την υγιεινή της 
εργασίας και την υγεία των εργαζομένων και να μελετά όλα τα 
προβλήματα που τίθενται στον τομέα αυτόν. 
Εχουν επίσης θεσπιστεί εθνικές επαγγελματικές επιτροπές 
ασφάλειας, υγιεινής και εξωραϊσμού των χώρων εργασίας· 
ασκούν τις αρμοδιότητες τους στους κυριότερους κλάδους 
δραστηριότητας, όπως είναι τα οικοδομικά έργα, οι 
βιομηχανίες πολύτιμων λίθων, γυαλιού, ξύλου, μεταλλικών 
κατασκευών, η χημική βιομηχανία, η κεραμική και οι 
αγροτικές, φυτοκομικές και δασοκομικές επιχειρήσεις. 
Οι επιτροπές αυτές αποτελούνται από εκπροσώπους των 
περισσότερο αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των εργοδοτών και 
εργαζομένων, από ιδιαίτερα αρμόδιους εμπειρογνώμονες στο 
θέμα της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία για τον 
κλάδο της εν λόγω βιομηχανίας και από υπαλλήλους των 
αρμόδιων διοικήσεων για τα προαναφερθέντα θέματα. 
Εχουν ως αποστολή ιδίως να προτείνουν στο Ανώτατο συμβούλιο 
ασφάλειας, υγιεινής και εξωραϊσμού των χώρων εργασίας τις 
τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις της νομοθεσίας σχετικά με την 
ασφάλεια και την υγιεινή για τον εν λόγω κλάδο. 
To Εθνικό Συμβούλιο εργασίας είναι ένα ισομερές όργανο το 
οποίο, ευκαιρίας δοθείσης, μπορεί να γνωμοδοτεί για τις 
προτάσεις νόμου ή τα βασιλικά διατάγματα σχετικά με την 
υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία. 
οι ισομερείς επιτροπές επεξεργάζονται τις συλλογικές 
συμβάσεις εργασίας, ορισμένες διατάξεις των οποίων μπορεί να 
αφορούν επίσης την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. 
S3 
Σε εφαρμογή του νόμου της 10ης Ιουνίου 1952 περί της υγείας 
και ασφάλειας των εργαζομένων καθώς και περί της υγιεινής 
κατά την εργασία και στους χώρους εργασίας, οι εργοδότες που 
απασχολούν συνήθως κατά μέσο όρο τουλάχιστον 50 εργαζόμενους 
οφείλουν να δημιουργήσουν μια επιτροπή ασφάλειας, υγιεινής 
και εξωραϊσμού των χώρων εργασίας· η επιτροπή αυτή 
συνεδριάζει τουλάχιστον μια φορά το μήνα. 
Τα μέλη των επιτροπών αυτών εκλέγονται, για περίοδο 4 ετών, 
από λίστες υποψηφίων που παρουσιάζουν οι οργανώσεις που 
εκπροσωπούν τους εργαζόμενους. 
Το ουσιώδες καθήκον των επιτροπών αυτών είναι να αναζητήσουν 
και να προτείνουν στον εργοδότη οποιοδήποτε μέσο είναι 
δυνατόν να προωθήσει ενεργά κάθε ενέργεια, ώστε η εργασία να 
πραγματοποιηθεί κάτω από τις καλύτερες συνθήκες ασφάλειας, 
υγιεινής και υγείας. 
Για την άσκηση της αποστολής αυτής, η επιτροπή γνωμοδοτεί 
και διατυπώνει προτάσεις για την πολιτική πρόληψης των 
εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών καθώς 
και για το ετήσιο σχέδιο δράσης του επικεφαλής της 
επιχείρησης, τις τροποποιήσεις του, την εφαρμογή και τα 
αποτελέσματα του. 
Η επιτροπή είναι επίσης επιφορτισμένη να γνωμοδοτεί 
προκαταρκτικά για όλα τα σχέδια, μέτρα και μέσα που πρέπει 
να εφαρμόζονται και τα οποία, άμεσα ή έμμεσα, αμέσως ή μετά 
από ορισμένο χρόνο, ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στην 
ασφάλεια, την υγιεινή ή την υγεία των εργαζομένων καθώς και 
για κάθε άλλο προτεινόμενο μέτρο για την προσαρμογή των 
τεχνικών και των συνθηκών εργασίας στον άνθρωπο. 
Ωστόσο, η απόφαση της λήψης οποιουδήποτε μέτρου ασφάλειας ή 
υγείας εναπόκειται στον εργοδότη και όχι στην Επιτροπή, της 
οποίας ο ρόλος δεν είναι παρά συμβουλευτικός. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
20. Η απάντηση περιλαμβάνεται στην απάντηση της ερώτησης 23. 
21. Για τους εργαζόμενους κάτω των 21 ετών που απασχολούνται με 
πλήρες ωράριο η συλλογική σύμβαση εργασίας αριθ. 33 της 28ης 
Φεβρουαρίου 1978 εξασφαλίζει ένα μέσο μηνιαίο ελάχιστο εισόδημα. 
Αυτό το ελάχιστο εισόδημα καθορίζεται ποσοστιαία με βάση εκείνο 
που εξασφαλίζεται στους εργαζόμενους άνω των 21 ετών. Το ποσοστό 
καθορίζεται ως εξής: για τους εργαζόμενους των 20 ετών 92,5%· 19 
ετών 85%· 18 ετών 77,5%· 17 ετών 70%· 16 ετών και κάτω 62,5%. 
Η σύμβαση αυτή εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς ή τις 
δραστηριότητες που δεν ανάγονται σε καμιά ισομερή επιτροπή ή που 
ανάγονται σε μη συστηθείσα ισομερή επιτροπή. 
22. Ο νόμος της 16ης Μαρτίου 1971 προβλέπει διάφορα ειδικά μέτρα 
προστασίας υπέρ των νέων εργαζομένων κάτω των 18 ετών. 
Από άποψη διάρκειας της εργασίας, οι νέοι εργαζόμενοι υπόκεινται 
στους ίδιους περιορισμούς με τους υπόλοιπους εργαζόμενους, 
ωστόσο, εφόσον ο ημερήσιος χρόνος εργασίας υπερβαίνει τις 4,5 
ώρες πρέπει να παραχωρείται μισή ώρα ανάπαυσης και αν ο χρόνος 
εργασίας υπερβαίνει τις 6 ώρες, πρέπει να παραχωρείται μία ώρα 
ανάπαυσης. 
Οι νέοι εργαζόμενοι δεν μπορούν να εργάζονται τη νύκτα. 
Νυκτερινή εργασία είναι η εργασία που πραγματοποιείται μεταξύ 
των 20.00 και των 06.00. Οσον αφορά όμως τους εργαζόμενους άνω 
των 16 ετών, τα όρια αυτά συμπτύσσονται (22.00 και 05.000· 23.00 
και 06.00) εάν πρόκειται για νέους εργαζόμενους που 
απασχολούνται σε έργα των οποίων η εκτέλεση δεν μπορεί, εξαιτίας 
της φύσης τους, να διακοπεί ή να καθυστερήσει ή απασχολούνται σε 
εργασίες που εκτελούνται με βάρδιες. 
Τέλος, το διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στη λήξη του ωραρίου 
και την επανέναρξη της εργασίας πρέπει να είναι τουλάχιστον 
12ωρο και δεν επιτρέπεται καμιά παρέκκλιση από τον κανόνα αυτό. 
23. Η αρχική κατάρτιση των νέων που επεκτάθηκε ως τα 18 χρόνια το 
1983, υποχρεώνει τους νέους να παρακολουθήσουν το σχολείο με 
πλήρες ωράριο μέχρι την ηλικία των 15 ή 16 ετών, και στη 
συνέχεια τουλάχιστον για μερικές ώρες ημερησίως ως την ηλικία 
των 18 ετών. Αυτό σημαίνει ότι πέρα από τα 15/16 χρόνια ο νέος 
δεν υπόκειται πλέον στη σχολική υποχρέωση με πλήρες ωράριο, 
εφόσον έχει τελειώσει (χωρίς απαραίτητα και να έχει πετύχει) τα 
δύο τελευταία χρόνια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η σχολική 
υποχρεωτική παιδεία για ορισμένες ώρες ημηρεσίως στοχεύει στο να 
δώσει συμπληρωματική κατάρτιση τουλάχιστον 360 ωρών ετησίως 
στους νέους κάτω των 16 ετών και τουλάχιστον 240 ωρών στους 
νέους από 16 έως 18 ετών. 
Ο νέος που δεν ολοκλήρωσε την παρακολούθηση της υποχρεωτικής 
σχολικής εκπαίδευσης και ο οποίος επιλέγει να εγκαταλείψει την 
εκπαίδευση με πλήρες ωράριο μπορεί: 
είτε να παρακολουθήσει εκπαίδευση με περιορισμένο ωράριο ή 
αναγνωρισμένη κατάρτιση που θεωρείται ότι ανταποκρίνεται 
στις απαιτήσεις της υποχρεωτικής σχολικής εκπαίδευσης. Η 
εκπαίδευση ή η κατάρτιση αυτή με περιορισμένο ωράριο μπορεί 
να συμπληρώνεται από εργασία μερικής απασχόλησης· 
είτε να συνάψει σύμβαση εκμάθησης για αμειβόμενο επάγγελμα 
(βιομηχανική εκμάθηση)· 
είτε να παρακολουθήσει κατάρτιση που διοργανώνεται στο 
πλαίσιο της εκμάθησης των ενδιάμεσων τάξεων. 
Οσοι παρακολουθούν κανονικά με πλήρες ωράριο την εκπαίδευση ως 
τα 18 τους χρόνια μπορούν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα των 
κλάδων τεχνικής ή επαγγελματικής εκπαίδευσης. 
ss 
Ο νέος που έχει παρακολουθήσει την υποχρεωτική σχολική 
εκπαίδευση και έχει εγγραφεί ως αιτών εργασία μπορεί να 
παρακολουθήσει μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης που 
διοργανώνονται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων των Δημόσιων 
οργανισμών ευρέσεως εργασίας. 
ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ 
24. Στο Βέλγιο υπάρχουν 3 μεγάλα συνταξιοδοτικά συστήματα: 
το σύστημα του δημόσιου τομέα που εφαρμόζεται στους δημόσιους 
υπαλλήλους, 
το σύστημα των ανεξαρτήτως εργαζόμενων που εφαρμόζεται στους 
έμπορους, βιοτέχνες, γεωργούς και στα ελεύθερα επαγγέλματα, 
το σύστημα των μισθωτών εργαζομένων που εφαρμόζεται σε κάθε 
εργαζόμενο που απασχολείται στο Βέλγιο δυνάμει εργασίας επί 
συμβάσει. 
Σε ό,τι αφορά το τελευταίο σύστημα, το δικαίωμα σε σύνταξη 
αποκτάται ανά ημερολογιακό έτος βάσει κλάσματος των πραγματικών, 
πλασματικών και κατ'αποκοπή αποδοχών που θεωρούνται έως: 
α) 7 5% για τον εργαζόμενο του οποίου η σύζυγος άφησε κάθε 
επαγγελματική δραστηριότητα εκτός από τη δηλωθείσα και δεν 
απολαμβάνει αποζημίωσης λόγω ασθενείας, αναπηρίας ή μη 
ηθελημένης ανεργίας δυνάμει της βελγικής ή αλλοδαπής 
νομοθεσίας κοινωνικής ασφάλισης, είτε επιδόματος εξαιτίας 
διακοπής της σταδιοδρομίας ή περιορισμού των παροχών είτε 
σύνταξης γήρατος από το συνταξιοδοτικό σύστημα των μισθωτών 
εργαζομένων, των ανεξαρτήτως εργαζομένων, του δημόσιου 
τομέα, της S.N.C.F.Β. (εθνική εταιρία βελγικών 
σιδηροδρόμων), ενός συνταξιοδοτικού συστήματος της αλλοδαπής 
ή ενός συστήματος εφαρμοστέου στο προσωπικό ενός ιδρύματος 
διεθνούς δημοσίου δικαίου. 
β) 6 0% για τους υπόλοιπους εργαζόμενους. 
Για να εξασφαλίζονται επαρκείς παροχές, γίνεται επανεκτίμηση σε 
δύο επίπεδα: 
1. Η σύνταξη συνδέεται με την ανάπτυξη του δείκτη τιμών 
κατανάλωσης· 
2. Για τον υπολογισμό της σύνταξης, οι αποδοχές θεωρούνται 
βάσει ενός επανεκτιμώμενου ποσού. Για το σκοπό αυτό, 
πολλαπλασιάζονται με ένα συντελεστή· ο εφαρμοστέος 
συντελεστής στις αποδοχές ενός συγκεκριμένου έτους 
λαμβάνεται από τη διαίρεση του δείκτη τιμών κατανάλωσης για 
τον οποίο καταβάλλονται οι τρέχουσες συντάξεις δια του μέσου 
όρου των μηνιαίων δεικτών τιμών κατανάλωσης του θεωρούμενου 
έτους. Επιπλέον, την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους, οι αποδοχές 
αυτές επανεκτιμώνται μέσω ενός συντελεστή που ορίζεται από 
το βασιλιά. 
SG 
25. Για να εξασφαλιστεί η αξιοπρεπής διαβίωση των ηλικιωμένων, οι άνδρες 
άνω των 6 5 ετών και οι γυναίκες άνω των 6 0 ετών, οι οποίοι δεν 
διαθέτουν επαρκείς πόρους ή επαρκούσα σύνταξη, δικαιούνται ωστόσο το 
εισόδημα που εξασφαλίζεται στους ηλικιωμένους υπό τον όρο να 
διαμένουν πραγματικά στο Βέλγιο. 
Πρόκειται για ένα εντελώς δωρεάν παρεχόμενο πλεονέκτημα, καθιερωμένο 
με νόμο της 1ης Απριλίου 1969, το οποίο αναλαμβάνει το κράτος και 
για το οποίο δεν απαιτείται πράγματι καμιά συνεισφορά. 
Ο αιτών πρέπει να είναι βέλγος· αυτός ο όρος της υπηκοότητας δεν 
απαιτείται από το σύζυγο του. 
Εξομοιώνονται : 
οι απάτριδες και οι πρόσφυγες 
οι υπήκοοι κράτους με το οποίο το Βέλγιο συνήψε συνθήκη 
αμοιβαιότητας ως προς το θέμα αυτό­
θι υπήκοοι κράτους μέλους της ΕΟΚ. 
Το εισόδημα που εξασφαλίζεται στους ηλικιωμένους υπολογίζεται βάσει 
ετήσιου κατ'αποκοπή ποσού και δεν μπορεί να χορηγηθεί παρά μετά από 
έρευνα για τους πόρους του αιτούντος και εφόσον οι πόροι αυτοί δεν 
υπερβαίνουν συγκεκριμένο ποσό. 
Οι πόροι που διαθέτει ο υποβάλλων την αίτηση μειώνονται, για το 
τμήμα που είναι μεγαλύτερο από το όριο κατοχύρωσης που έχει ορισθεί 
από ι ο βασιλιά, κατά το ποσό βάσης του εγγυημένου εισοδήματος. 
Τα πρόσωπα που δικαιούνται του εισοδήματος που εξασφαλίζεται στους 
ηλικιωμένους απαλλάσσονται της καταβολής εισφοράς στον κλάδο 
ασφάλισης ασθενείας-αναπηρίας. 
Τα πρόσωπα αυτά επωφελούνται, όπως οι VIPO (χήρες, ανάπηροι, 
συνταξιούχοι, ορφανά) προτιμησιακών τιμολογίων ιδίως στο θέμα των 
τρεχουσών μερίμνων και ιδιαίτερων προετοιμασιών. 
S) 
ΜΕΙΟΝΕΚΤΟΥΝΤΑ ΑΤΟΜΑ 
26. Παρά το γεγονός ότι η πτυχή της "επαναπροσαρμογής", τόσο της 
ιατρολειτουργικής όσο και της επαγγελματικής και κοινωνικής, 
περιλαμβάνεται σε ορισμένες νομοθετικές πράξεις για την κοινωνική 
ασφάλιση και την αποκατάσταση, ο βέλγος νομοθέτης επιδίωξε να 
συμπληρώσει και να συντονίσει τις προσπάθειες που καταβάλλονται 
σ·αυτόν τον τομέα κυρίως μέσα από το νόμο της 16ης Απριλίου 1963. 
Αυτή η αποστολή ανατέθηκε στο Εθνικό Ταμείο Κοινωνικής Επανένταξης 
των μειονεκτούντων ατόμων. 
Α. ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Το ανωτέρω εθνικό ταμείο καταργήθηκε από την 1η Ιανουαρίου 1991. 
Από την ίδια αυτή ημερομηνία, και σε εφαρμογή του νόμου της 2 8ης 
Δεκεμβρίου 1984 που ρυθμίζει την αναδιάρθρωση του προαναφερθέντος 
εθνικού ταμείου, οι ιατρικές και παραϊατρικές παροχές λειτουργικής 
επαναπροσαρμογής μεταφέρθηκαν στην ασφάλιση ασθένειας-αναπηρίας 
(ΙΝΑΜΙ), ενώ τα υπόλοιπα θέματα, δηλαδή ο επαγγελματικός 
προσανατολισμός, η επαγγελματική κατάρτιση, η τοποθέτηση σε εργασία 
και η κοινωνική αρωγή πέρασαν στην αρμοδιότητα των Κοινοτήτων. 
Ως εκ τούτου, δημιουργήθηκαν τρεις νέοι οργανισμοί που περιλαμβάνουν 
τα θέματα αρμοδιότητας των Κοινοτήτων. 
Η γερμανόφωνη Κοινότητα, με το διάταγμα της της 19ης Ιουνίου 1990, 
δημιούργησε την "Dienststelle der Deutschsprachigen Gemeinschaft ftir 
Personen mit einer Behinderung sowie fiir die besondere soziale 
Fursorge" (Υπηρεσία της Γερμανόφωνης Κοινότητας για μειονεκτούντα 
άτομα καθώς και για την ιδιαίτερη κοινωνική μέριμνα). 
Η φλαμανδική Κοινότητα, με το διάταγμα της της 27ης Ιουνίου 1990, 
δημιούργησε τα "Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen 
mit een handicap" (φλαμανδικά ταμεία για την κοινωνική ένταξη των 
μειονεκτούντων ατόμων). 
Η γαλλική Κοινότητα, με το διάταγμα της της 3ης Ιουλίου 1991, 
δημιούργησε το κοινοτικό ταμείο για την κοινωνική και επαγγελματική 
ένταξη των μειονεκτούντων ατόμων. 
Η έννοια του μειονεκτούντος ατόμου 
ο νόμος της 16ης Απριλίου 1963 σχετικά με την κοινωνική επανένταξη 
ιων μειονεκτούντων ατόμων απευθυνόταν σε κάθε πρόσωπο, του οποίου οι 
δυνατότητες εξεύρεσης ή διατήρησης μιας απασχόλησης ήταν μειωμένες 
λόγω φυσικής ανικανότητας σε ποσοστό τουλάχιστον 30% ή πνευματικής 
ανικανότητας σε ποσοστό τουλάχιστον 2 0%. 
Αυτή η έννοια της ανικανότητας που συνδέεται με ένα ποσοστό 
εγκαταλείφθηκε από όλα τα διατάγματα. 
Το διάταγμα της φλαμανδικής Κοινότητας ορίζει τη μειονεξία ως ένα 
σημαντικό και μακράς διάρκειας περιορισμό των δυνατοτήτων κοινωνικής 
ένταξης ενός προσώπου μετά από βλάβη των πνευματικών, ψυχικών, 
φυσικών ή αισθηριακών ικανοτήτων του. 
•s* 
H γαλλική Κοινότητα ορίζει ως μειονεκτούν άτομο κάθε πρόσωπο που 
παρουσιάζει ένα σημαντικό περιορισμό των δυνατοτήτων κοινωνικής και 
επαγγελματικής ένταξης η οποία οφείλεται σε μια ανεπάρκεια ή μείωση 
της φυσικής ή πνευματικής ικανότητας. 
Το διάταγμα της γερμανόφωνης Κοινότητας θεωρεί ως μειονεξία κάθε 
αναστολή κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης που οφείλεται σε 
μείωση των πνευματικών, φυσικών ή αισθητηριακών ικανοτήτων. 
Τα καθήκοντα 
Στο νόμο της 16ης Απριλίου 1963, η έννοια της κοινωνικής επανένταξης 
αναφερόταν στην επαγγελματική ένταξη ή επανένταξη. 
Οι τρεις κοινότητες διεύρυναν αυτή την έννοια ως προς την κοινωνική 
ένταξη, δηλαδή την ένταξη στην κοινωνία. 
Εν πάση περιπτώσει, η φλαμανδική κοινότητα και η γερμανόφωνη 
κοινότητα ανέθεσαν αντίστοιχα στα ταμεία τους ευρύτερα καθήκοντα από 
αυτά που προβλέπονταν στο νόμο της 16ης Απριλίου 1963. Ετσι, 
επιδιώκοντας να δημιουργήσουν τη δυνατότητα συντονισμού των 
παρεμβάσεων, ανέθεσαν στα ταμεία τους την αποστολή του Εθνικού 
Ταμείου Κοινωνικής Επανένταξης των μειονεκτούντων ατόμων όπως και 
την αποστολή του Ταμείου Ιατρο-κοινώνικο-παιδαγωγικής περίθαλψης. 
Η φλαμανδική κοινότητα αναφέρεται επίσης στην πρόληψη, στη 
διερεύνηση των αιτίων και στη διάγνωση όσον αφορά τα μειονεκτούντα 
άτομα. 
Η γαλλική κοινότητα δεν επέλεξε τη συγχώνευση των καθηκόντων του 
Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Επανένταξης με τα καθήκοντα άλλων 
υπηρεσιών. Καθώς αυτές οι υπηρεσίες και το κοινοτικό ταμείο 
εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του ίδιου υπουργού, ο συντονισμός δεν 
συνεπάγεται τη συγχώνευση. 
Αναμένοντας τη δημοσίευση των εκτελεστικών αποφάσεων που θα 
συγκεκριμενοποιήσουν τις διαδικασίες εφαρμογής αυτού του 
διατάγματος, εξακολουθούν να έχουν εφαρμογή όλα τα μέτρα που 
αναπτύχθηκαν κατά την εφαρμογή του εθνικού νόμου της 16ης Απριλίου 
1963: με τον τρόπο αυτό, δεν θα υπάρξει διακοπή ανάμεσα στις 
χορηγήσεις του παλαιού εθνικού ταμείου και σε αυτές των κοινοτικών 
ταμε ίων. 
Τα κρατικά διατάγματα επικύρωσαν τη θεμελιακή αρχή ότι κάθε φορά που 
είναι δυνατόν πρέπει να ακολουθούνται οι κανονικές διαδικασίες· η 
προσφυγή σε ειδικές διαδικασίες δικαιολογείται μόνο όταν αυτές 
απαιτούνται από τη φύση της μειονεξίας. 
Ετσι, στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, παράλληλα προς τις 
συμβάσεις μαθητείας μεσαίων τάξεων, στη βιομηχανία και στα κέντρα 
ταχείας επαγγελματικής κατάρτισης για τους ανέργους, η 
προαναφερθείσα νομοθεσία επανένταξης προβλέπει τη διαδικασία μιας 
σύμβασης μαθητείας ειδικά για με ιονεκτούντα άτομα που είναι μια 
διαδικασία πρακτικής κατάρτισης με την έννοια ότι δεν προβλέπει 
ακόμη θεωρητική κατάρτιση. Παράλληλα, υπάρχουν κέντρα επαγγελματικής 
κατάρτισης για μειονεκτούντα άτομα που προσφέρουν μια πιο 
εξατομικευμένη κατάρτιση μεγαλύτερης διάρκειας σε σχέση με τα 
προαναφερθέντα κέντρα για ανέργους. 
Για να ενθαρρύνει την παραμονή ή την τοποθέτηση σε εργασία, η 
νομοθεσία προβλέπει τα ακόλουθα κίνητρα: 
μια παρέμβαση όσον αφορά τις αποδοχές και τα κοινωνικά βάρη 
μέγιστης διάρκειας ενός έτους υπέρ ενός μειονεκτούντος 
εργαζομένου ο οποίος καλύπτει μια νέα θέση εργασίας (πρόκειται 
για μια εφάπαξ παρέμβαση για την κάλυψη του εκπίπτοντος κέρδους 
του εργοδότη κατά τη διάρκεια της περιόδου προσαρμογής του 
εργαζόμενου)· 
την επιστροφή του κόστους για την προσαρμογή της θέσης εργασίας 
(συμπεριλαμβανομένων της διαμόρφωσης του χώρου ή της πρόσβασης)· 
— την ανάληψη του πρόσθετου κόστους για τα μέσα εργασίας που 
απαιτούνται σε συνάρτηση με τη μειονεξία· 
την ανάληψη του πρόσθετου κόστους που επιβαρύνει τα έξοδα 
μεταφοράς του μειονεκτούντος εργαζόμενου από και προς την 
εργασ ία. 
Ας σημειωθεί, παράλληλα, ότι η συλλογική σύμβαση εργασίας αριθ. 26 
της 15ης Οκτωβρίου 1975 ορίζει ότι, δυνάμει της αρχής "ίσες αποδοχές 
για ίση εργασία", ο μειονεκτών εργαζόμενος δικαιούνται την αμοιβή 
που ορίζεται από ισομερή συλλογική σύμβαση και ότι οι αρμόδιες αρχές 
επιστρέφουν στον εργοδότη το ποσό που αντιστοιχεί στη μειωμένη 
απόδοση λόγω της μειονεξίας. 
Β. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ 
Παρά το γεγονός ότι από την 1η Οκτωβρίου 1980 η πολιτική υπέρ των 
μειονεκτούντων ατόμων εμπίπτει στην αρμοδιότητα των Κοινοτήτων, 
πρέπει να σημειωθεί ότι οι κανόνες και η χρηματοδότηση των ατομικών 
επιδομάτων (εισόδημα αντικατάστασης) παραμένουν στην αρμοδιότητα της 
εθνικής κυβέρνησης. 
Με το νόμο της 29ης Δεκεμβρίου 1990 που περιλαμβάνει κοινωνικές 
διατάξεις, είχαν προβλεφθεί ειδικά μέτρα για την προώθηση της 
επαγγελματικής ένταξης των "επισφαλών ομάδων", δηλαδή των ανέργων 
μακράς διαρκείας, των ανέργων με μειωμένα επαγγελματικά προσόντα και 
των μειονεκτούντων ατόμων. Μειονεκτούν άτομο θεωρείται ο αιτών 
απασχόληση που είναι καταχωρημένος σε ένα από τα προαναφερθέντα 
κοινοτικά ταμεία. 
Παράλληλα, σε άλλους νόμους προβλέπονται διάφορα άλλα πλεονεκτήματα 
που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της κοινωνικής ένταξης των 
μειονεκτούντων ατόμων, π.χ.: 
τη χορήγηση "κοινωνικού" τηλεφωνικού τιμολογίου στα άτομα με 
βαριά μειονεξία, ανεξάρτητα από το εισόδημα, την ηλικία και τη 
συγκατο ίκηση· 
απαλλαγή από τη συνδρομή ραδιοφώνου και τηλεόρασης για ορισμένα 
άτομα με ειδικές ανάγκες· 
μείωση του φόρου εισοδήματος για τα πρόσωπα με αναγνωρισμένη 
αναπηρία τουλάχιστον 66%· 
χορήγηση σε ορισμένα άτομα με ειδικές ανάγκες ειδικής κάρτας που 
επιτρέπει τη στάθμευση απεριόριστης διάρκειας οχήματος που 
χρησιμεύει για τη μεταφορά των ατόμων αυτών· 
διευκολύνσεις στην απόκτηση άδειας οδήγησης για τα μειονεκτούντα 
άτομα που έχουν την ικανότητα να οδηγήσουν 
δημόσια μέσα μεταφοράς: μείωση του τιμολογίου υπέρ ορισμένων 
ατόμων με ειδικές ανάγκες - δωρεάν μεταφορά για τους τυφλούς· 
δωρεάν μεταφορά συνοδού για τα άτομα με σοβαρή μειονεξία. 
Γ. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΞΟΥΣΙΩΝ 
Καθώς ορισμένοι τομείς εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των περιφερειακών 
εξουσιών οι αντίστοιχοι νόμοι προβλέπουν διευκολύνσεις υπέρ των 
μειονεκτούντων ατόμων ή μεριμνούν για τη διασφάλιση της δυνατότητας 
μετακίνησης τους. Αυτό ισχύει κυρίως όσον αφορά τις κοινωνικές 
κατοικίες και την πολεοδομία (πρόσβαση στα κτίρια και στους 
δημόσιους χώρους). 
Παράλληλα, χορηγείται "κοινωνικό" τιμολόγιο για τις παροχές αερίου 
ή/και ηλεκτρικού ρεύματος στους περισσότερους δικαιούχους επιδομάτων 
μειονεξίας, υπό την επιφύλαξη περιορισμένης κατανάλωσης αερίου ή/και 
ηλεκτρικού ρεύματος. 
61 
Γ ΑΛΛ Ι Α 
G Ζ 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Ερώτηση αριθ, 1 
Το διάταγμα 81-405 της 28ης Απριλίου 1981, που μετέφερε στο εθνικό 
γαλλικό δίκαιο ιδίως τις οδηγίες 64-221 της 25ης Φεβρουαρίου 1964 και 
68-360 της 15ης Οκτωβρίου 1968, ορίζει στα άρθρα του 6 και 13 ότι οι 
αρμόδιες αρχές μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση άδειας διαμονής σ'έναν 
εργαζόμενο που δικαιούται να κυκλοφορεί ελεύθερα εντός της Κοινότητας 
μόνον για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας. 
Ερώτηση ΑΡΙΘ. 2 
Οι γαλλικές αρχές μεριμνούν για την εφαρμογή των διατάξεων που 
εξασφαλίζουν το δικαίωμα διαμονής στους εργαζόμενους υπηκόους της 
Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. 
Η πρόσβαση σε όλα τα επαγγέλματα ή επιτηδεύματα για τους εργαζόμενους 
υπηκόους της ΕΟΚ πραγματοποιείται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με τις 
απαιτούμενες για τους εθνικούς υπηκόους. 
Στο μεταξύ και με την επιφύλαξη της προόδου που πρέπει να επιτευχθεί 
στον τομέα της ισοτιμίας των διπλωμάτων, η γαλλική κυβέρνηση θεωρεί ότι 
το βασικό εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων συνδέεται, σε 
μεγάλο βαθμό, με την μη αναγνώριση των επαγγελματικών τίτλων. 
Νέ?ς πρωτοβουλίες 
Η νέα βασική πρωτοβουλία που ενισχύει την ελεύθερη κυκλοφορία είναι το 
σχέδιο νόμου "όσον αφορά διάφορες διατάξεις σχετικά με τη δημόσια 
διοίκηση" που σήμερα βρίσκεται υπό έγκριση. Το εν λόγω σχέδιο νόμου 
προβέπει ότι το άρθρο 5α, που προστίθεται στο γενικό κανονισμό 
υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων (νόμος της 13ης Ιουλίου 1983), θα 
επιτρέψει την πρόσβαση των κοινοτικών υπηκόων σε ορισμένα όργανα, 
κλάδους απασχόλησης ή θέσεις απασχόλησης της γαλλικής δημόσιας 
διοίκησης. 
Η εν λόγω πρωτοβουλία θα εφαρμοστεί με την τροποποίηση των ιδιαίτερων 
κανονισμών υπηρεσιακής κατάστασης που διέπουν τη λειτουργία των οργάνων 
της δημόσιας διοίκησης. Στους κανονισμούς υπηρεσιακής κατάστασης θα 
πρέπει να προβλέπεται ρητώς για τους αλλοδαπούς υποψήφιους η δυνατότητα 
να υποβάλουν αίτηση για τις εν λόγω θέσεις απασχόλησης και να 
συμμετέχουν στους διαγωνισμούς και, επιπλέον, να αναφέρονται οι 
ενδεχόμενοι περιορισμοί για ορισμένες θέσεις απασχόλησης εντός των 
συγκεκριμένων οργάνων. 
Ερώτηση αριθ, 3 
Το άρθρο 10 του κανονισμού 1612/68, οι διατάξεις του οποίου 
επαναλαμβάνονται στο διάταγμα 81-405 της 28ης Απριλίου 1981 (άρθρο 1 
παράγραφος κ), παρέχει στα μέλη της οικογένειας που δικαιούνται την 
οικογενειακή επανένωση, το δικαίωμα εγκατάστασης στον ίδιο τόπο με τον 
εργαζόμενο. 
6 2 
Τα μέλη της οικογένειας που εγκαθίστανται στον ίδιο τόπο με τον 
εργαζόμενο υπήκοο κράτους μέλους της ΕΟΚ απολαύουν, δυνάμει αυτού, της 
ίσης μεταχείρισης με τους εθνικούς υπηκόους και ιδίως του συνόλου των 
διατάξεων που εφαρμόζονται για τους τελευταίους, στον τομέα της 
κοινωνικής αρωγής, της χορήγησης στεγαστικών ενισχύσεων και δανείων, της 
επαγγελματικής κατάρτισης, των υποτροφιών, της κοινωνικής προστασίας, 
κλπ. 
AvgYvftpion TWV SnrhtwaTwv 
Πρέπει να καταστεί σαφής η διάκριση μεταξύ της ακαδημαϊκής και της 
επαγγελματικής αναγνώρισης των διπλωμάτων. 
Στη Γαλλία, το Κράτος δεν παρεμβαίνει στην ακαδημαϊκή αναγνώριση των 
διπλωμάτων που άπτεται μόνον της αρμοδιότητας των ιδρυμάτων ανώτατης 
εκπαίδευσης. 
Ωστόσο, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας, μέσω του εθνικού κέντρου NAPIC 
(National Academic Recognition Information Centre), ευνοεί την 
κινητικότητα των σπουδαστών, των διδασκόντων και των ερευνητών στο 
εσωτερικό της Κοινότητας, παρέχοντας τους πληροφοριακά στοιχεία σχετικά 
με τις πανεπιστημιακές σπουδές και τα προγράμματα στο εξωτερικό. 
Η επαγγελματική αναγνώριση των διπλωμάτων εντάσσεται στο πλαίσιο της 
εφαρμογής της οδηγίας της 21ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με ένα γενικό 
σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων ανώτατης εκπαίδευσης που επικυρώνουν 
επαγγελματική κατάρτιση τριετούς τουλάχιστον διάρκειας. Η εν λόγω οδηγία 
βρίσκεται σήμερα στο στάδιο της μεταφοράς στις διάφορες διοικήσεις που 
εξασφαλίζουν τον έλεγχο των συγκεκριμένων επαγγελμάτων. 
Επιπλέον, ορισμένες πρωτοβουλίες οργανισμών κατάρτισης συγκροτούν από 
κοινού με οργανισμούς άλλων χωρών της Κοινότητας, υπό την ώθηση των 
κοινοτικών προγραμμάτων ή κατόπιν ελεύθερης πρωτοβουλίας, κοινά 
προγράμματα κατάρτισης σε οργανισμούς διάφορων χωρών... 
Οι επαγγελματικοί τίτλοι που επικυρώνουν την κοινή αυτή κατάρτιση, 
συνιστούν είτε κοινό τίτλο, είτε τίτλο αμοιβαία αναγνωρισμένο από τους 
οργανισμούς. Στη συνέχεια μπορούν ενδεχομένως να αναγνωριστούν από 
οργανώσεις εργοδοτών, όπως το εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο. 
ΟΙ μ?9θΡΐακθ( εργαζόμενοι 
Οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των μεθοριακών εργαζομένων 
διευκολύνονται χάριν ιδίως της ύπαρξης κανονισμών που προβλέπουν, 
κατ'εφαρμογή του κοινοτικού κανονισμού 1408/71 (άρθρα 68 και 71 1-ii), 
την καταβολή επιδόματος ανεργίας. 0 μεθοριακός εργαζόμενος που 
απομακρύνθηκε από τη θέση του αποζημιώνεται από οργανισμό του κράτους 
διαμονής, σύμφωνα με τις διατάξεις της νομοθεσίας αυτού του κράτους, υπό 
την προϋπόθεση ότι υπόκειτο στην εν λόγω νομοθεσία στη διάρκεια της 
τελευταίας του απασχόλησης. 
Στην περίπτωση όπου ο υπολογισμός των παροχών βασίζεται στο ποσό του 
προηγούμενου μισθού, λαμβάνεται υπόψη ο μισθός που εισέπραττε ο 
ενδιαφερόμενος για την τελευταία του απασχόληση (Απόφαση FELLINGER της 
28ης Φεβρουαρίου 1980). 
foM 
Συνεπώς, ο μεθοριακός εργαζόμενος που διαμένει στη Γαλλία αποζημιώνεται 
από την ASSEDIC σύμφωνα με τις διατάξεις της γαλλικής νομοθεσίας και 
βάσει του μισθού που εισέπραττε για την τελευταία του απασχόληση. 
Στα ανωτέρω προστίθεται και μία σειρά μέτρων όπως η δημιουργία των 
"Κοινωνικών Ευρωθυρίδων". Οι θυρίδες αυτές αποσκοπούν να παράσχουν στους 
μεθοριακούς εργαζόμενους εκατέρωθεν των συνόρων πληροφόρηση σχετικά με 
τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης στη χώρα όπου εργάζονται. Προς το 
παρόν λειτουργεί, σε πειραματική βάση, μία Κοινωνική Ευρωθυρίδα στην 
περιοχή του Βόρειου Pas de Calais - Hainaut και χρησιμοποιεί τις 
υπηρεσίες απασχόλησης της Βαλονίας και την ΑΝΡΕ. 
Προγραμματίζεται η λειτουργία και άλλων Κοινωνικών Ευρωθυρίδων, ιδίως 
στην περιοχή Rône Alpes-Βόρειας Ιταλίας. 
Τέλος, αξίζει να αναφερθούν οι ανταλλαγές προσφοράς θέσεων απασχόλησης, 
μέσω της τηλεματικής, μεταξύ των υπηρεσιών απασχόλησης : 
- της Βαλονίας (Βέλγιο) και του Βόρειου Pas de Calais 
- της Βάνδης-Βυρτεμβέργης και της Λοραίνης 
- της Sharre-Ρηνανίας-Παλατινάτου και της Αλσατίας. 
Τα εν λόγω συστήματα υπάρχουν επίσης μεταξύ του Πιεμόντε της Ιταλίας και 
της περιοχής Rône Alpes, αλλά δεν είναι ακόμα μηχανογραφημένα. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΗ 
Ερώτηοη αριθ. 4 
Εκτός από τους όρους ικανότητας προς άσκηση του συγκεκριμένου 
επαγγέλματος, δεν επιβάλλεται καμία διάταξη γενικής ισχύος η οποία να 
απαγορεύει την πρόσβαση ορισμένων ατόμων στην απασχόληση. 
Ερότηοη qpi9, δ 
Δίκαιη αμοιβή 
0 ελεύθερος καθορισμός των μισθών αποτελεί θεμελιώδη αρχή του γαλλικού 
εργατικού δικαίου. 0 επικεφαλής της επιχείρησης ορίζει ελεύθερα τη μορφή 
και το ποσό της αμοιβής του μισθωτού, ο οποίος είναι πλήρως ελεύθερος να 
το αποδεχτεί ή να το αρνηθεί. Η εν λόγω ελευθερία ασκείται ωστόσο εντός 
ενός νομικού πλαισίου το οποίο περιλαμβάνει τα όρια που θέτουν οι 
νόμιμες και συμβατικές εγγυήσεις. 
0 κατώτατος δ ι επαγγελματικός προσαρμοζόμενος μισθός (SMIC) εξασφαλίζει 
στους μισθωτούς με τις χαμηλότερες αμοιβές, την εγγύηση της αγοραστικής 
τους δύναμης. 0 SMIC, που θεσπίστηκε με το νόμο της 2ας Ιανουαρίου 1970, 
είναι ένα ωρομίσθιο του οποίου η αγοραστική δύναμη διασφαλίζεται με 
τιμαριθμική αναπροσαρμογή σύμφωνα με την εξέλιξη του εθνικού δείκτη 
τιμών του καταναλωτή. Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή 
των εν λόγω μισθωτών στην οικονομική ανάπτυξη του Έθνους, ο SMIC 
αυξάνει επίσης σε συνάρτηση με τη γενική οικονομική ανάπτυξη. Έτσι, η 
ετήσια αύξηση της αγοραστικής του δύναμης θα είναι τουλάχιστονη ίση με 
το ήμισυ της αύξησης της αγοραστικής δύναμης της τιμής του μέσου 
ωρομισθίου. Η παρούσα τιμή του SMIC (την 1η Ιουλίου 1992) είναι 34,06 
(•-S 
φράγκα την ώρα, ή 5.756,14 φράγκα ακαθάριστες μηνιαίες αποδοχές για 169 
ώρες,που υπολογίζονται σε 52 εβδομάδες· συνεπώς οι κατώτατες καθαρές 
μηνιαίες αποδοχές ανέρχονται σε 4.711 φράγκα. 
Όλες οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις καθορίζουν εγγυήσεις για την 
κατώτατη αμοιβή. Προκειμένου να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και 
συνεπώς να είναι ανώτερες της νόμιμης εγγύησης, που είναι ο SMIC, η 
κυβέρνηση ώθησε τους κοινωνικούς εταίρους να προβούν σε 
διαπραγματεύσεις. Το 1990 η Εθνική Επιτροπή Συλλογικών Διαπραγματεύσεων 
καθόρισε τους στόχους, τους οποίους οι κλαδικές διαπραγματεύσεις θα 
έπρεπε να πετύχουν μέχρι το 1992: 
τα κατώτατα συμβατικά όρια να είναι τουλάχιστον ίσα με τον SMIC 
οι κλίμακες κατάταξης να είναι προσαρμοσμένες στις τεχνολογικές 
εξελίξεις και στις νέες μορφές εργασίας 
να παρέχονται σε όλους τους εργαζόμενους προοπτικές εξέλιξης της 
σταδιοδρομίας τους 
0 τελευταίος απολογισμός που πραγματοποιήθηκε την 1η Ιουνίου 1992 
δείχνει ότι αυτοί οι αντικειμενικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί σε μεγάλο 
βαθμό. 
Το Φεβρουάριο του 1990, ο ένας στους 4 κλάδους προέβλεπε ένα πρώτο 
εργατικό επίπεδο κατώτερο του 80% του SMIC· τον Ιούνιο του 1992 αυτό το 
ποσοστό είχε περιοριστεί σε έναν στους 12. 
Μισθοί νια άτυπεc uooipéc εοναο^ 
Οι εργαζόμενοι με σύμβαση ορισμένου χρόνου και οι προσωρινοί εργαζόμενοι 
πρέπει να απολαύουν των ιδίων δικαιωμάτων με τους λοιπούς μισθωτούς της 
επιχείρησης. Η αμοιβή τους πρέπει να είναι τουλάχιστον ίση με αυτή που 
λαμβάνει, κατόπιν της δοκιμαστικής περιόδου, ένας μισθωτός της 
επιχείρησης που διαθέτει ισοδύναμα προσόντα και κατέχει την (δια θέση 
εργασίας. Επιπλέον, δικαιούνται των αποζημιώσεων που αποσκοπούν να 
αντισταθμίσουν τον μη σταθερό χαρακτήρα της απασχόλησης τους. Η 
αποζημίωση που χορηγείται με τη λήξη της σύμβασης και η οποία οφείλεται 
στους μισθωτούς που απασχολούνται με σύμβαση ορισμένου χρόνου ανήλθε στο 
6 % των ακαθάριστων αποδοχών βάσει του νόμου της 12ης Ιουλίου 1990 που 
ευνοεί τη σταθερότητα της απασχόλησης μέσω της προσαρμογής του 
καθεστώτος των συμβάσεων μη σταθερής εργασίας. Υπό την ίδια έννοια, οι 
προσωρινοί υπάλληλοι δικαιούνται αποζημίωσης ίσης προς 10 % με τη λήξη 
της απασχόλησης. 
Οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση, δηλαδή οι μισθωτοί που το ωράριο 
τους δεν υπερβαίνει το 1/5 της νόμιμης ή συμβατικής διάρκειας εργασίας, 
πρέπει να λαμβάνουν αμοιβή ίση με αυτή των ομολόγων τους που 
απασχολούνται πλήρως, υπολογιζόμενη κατ'αναλογία του χρόνου εργασίας 
τους. 
KpqTnqgK. καταοχέοΕΚ σ? χέρια τρίτον ή εκχώρηση μισθού 
Το γαλλικό δίκαιο, προκειμένου να εξασφαλίσει στον εργαζόμενο τη 
διατήρηση των αναγκαίων μέσων ώστε να αποζούν αυτός και η οικογένεια 
του, προβλέπει ότι οι κρατήσεις, κατασχέσεις σε χέρια τρίτου ή 
εκχωρήσεις μισθών πραγματοποιούνται εντός των ορίων ενός κατ'αναλογία 
υπολογιζόμενου διαθέσιμου ποσού. Το ποσό που δεν υπόκειται σε κατάσχεση 
επιτρέπει την εξασφάλιση ενός κατώτατου ορίου διαβίωσης για τον μισθωτό 
και την οικογένεια του. 
Ο νόμος της 9ης Ιουλίου 1991 επανεπι βεβαίωνε ι αυτήν την αρχή και 
προσδιορίζει κάποιες λεπτομέρειες της εφαρμογής της. 
Εοώτηοη αοιθ. 6 
Κάθε άτομο που αναζητεί αμειβόμενη απασχόληση μπορεί να εγγραφεί στον 
Εθνικό Οργανισμό Απασχόλησης και επομένως να επωφελείται δωρεάν από τις 
δημόσιες υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Εοώτηοη αοιθ. 7 
Η διάοκεια και η διευθέτηση του γοόνου εοναοίαΓ 
0 νόμος ορίζει σε 39 ώρες την εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας και σε 130 
τις ώρες υπερωριακής εργασίας που μπορούν να πραγματοποιηθούν ελεύθερα 
ετησίως ανά μισθωτό. 
Από το 1982, η διάρκεια και η διευθέτηση του χρόνου εργασίας αποτέλεσαν 
αντικείμενο μεταρρυθμίσεων που εντάσσονται στο πλαίσιο μιας γενικής 
τάσης που επιλέγει την ευλυγισία και την ποικιλομορφία των συμβατικών 
ρητρών από έναν ενιαίο νομοθετικό κανόνα. 
Η απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 1982 παρέχει τη δυνατότητα : 
της παρέκκλισης, κατόπιν ευρείας κλαδικής συμφωνίας ή συμφωνίας με 
την επιχείρηση, από τους τρόπους οργάνωσης των ρυθμών εργασίας που 
καθορίζονται από τα διατάγματα του 1937. 
της οργάνωσης ομάδων εργασίας για το σαββατοκύριακο παρεκκλίνοντας, 
κατόπιν κλαδικής συμφωνίας και συμφωνίας με την επιχείρηση, από την 
αρχή της κυριακάτικης ανάπαυσης. 
0 νόμος της 13ης Νοεμβρίου 1982 θέσπισε την υποχρέωση διεξαγωγής 
διαπραγματεύσεων, τουλάχιστον άπαξ του έτους εντός των επιχειρήσεων, 
σχετικά με την αποτελεσματική διάρκεια και την οργάνωση του χρόνου 
εργασίας. 
0 νόμος της 28ης Φεβρουαρίου 1986 θεωρεί ως βάση των διατάξεων 
διευθέτησης του χρόνου εργασίας που θεσπίζει - ρύθμιση των ωραρίων 
εργασίας και αντίστοιχη ανάπαυση αντισταθμιστικού χαρακτήρα - τις 
κλαδικές διαπραγματεύσεις. Η απόφαση της 1ης Αυγούστου 1986 προβλέπει 
συναφείς διατάξεις για την διακοπτόμενη εργασία. 
0 νόμος της 19ης Ιουνίου 1987 επανακαθορίζει, μέσω της εναρμόνισης τους, 
ορισμένους τρόπους διευθέτησης του χρόνου εργασίας όπως η άδεια 
αντισταθμιστικού χαρακτήρα, η ρύθμιση, ο κύκλος. Ανοίγει νέες 
δυνατότητες οργάνωσης της συνεχούς εργασίας για οικονομικούς λόγους και 
παρέκκλισης από την απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας για τις γυναίκες 
στο βιομηχανικό τομέα. Για την εφαρμογή αυτών των διατάξεων, παρέχει 
προτεραιότητα στη συλλογική διαπραγμάτευση επιτρέποντας, όσον αφορά τη 
ρύθμιση του χρόνου εργασίας και τη διακοπτόμενη εργασία, την επιλογή 
μεταξύ των κλαδικών διαπραγματεύσεων και των διαπραγματεύσεων με την 
επιχείρηση. 
6-> 
Ο εν λόγω νόμος καθορίστηκε σε ορισμένα σημεία από το νόμο της 3ης 
Ιανουαρίου 1991 που αποσκοπεί ταυτόχρονα σε δύο στόχους : 
να διευθετεί το χρόνο εργασίας, παρατείνοντας τη διάρκεια 
χρησιμοποίησης των εξοπλισμών και ευνοώντας μία καλύτερη κατανομή 
της εργασίας. 
να επιτρέπει στους μισθωτούς να ελέγχουν καλύτερα το χρόνο εργασίας 
τους και, έτσι, να συνταιριάζουν ευκολότερα τις απαιτήσεις της 
επαγγελματικής τους ζωής με τις αντίστοιχες της κοινωνικής και 
οικογενειακής ζωής. 
Μετά την απόφαση που εξέδωσε στις 25 Ιουλίου 1991 το Δικαστήριο των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία θεωρεί ότι η απαγόρευση της νυκτερινής 
εργασίας για τις γυναίκες που θεσπίζεται από τον κώδικα εργασίας, 
αντιβαίνει στην οδηγία 76/207, η Γαλλία κατήγγειλε τη σύμβαση υπ'αριθ.89 
της ΔΟΕ. Καθώς η νυκτερινή εργασία μπορεί να λάβει πολύ διαφορετικές 
μορφές ανάλογα με τους τομείς, οι κοινωνικοί εταίροι προσκλήθηκαν σε 
διαπραγματεύσεις. Μετά το πέρας αυτών των διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση 
προτίθεται να καταθέσει σχέδιο νόμου που εμπνέεται κατά μεγάλο μέρος από 
τη σύμβαση υπ'αριθ. 171 της ΔΟΕ, έτσι ώστε να παρέχονται σε όλους τους 
μισθωτούς που εργάζονται τη νύκτα ορισμένα αντισταθμιστικά ωφέλη και 
εγγυήσεις: μείωση του χρόνου εργασίας, συμπληρωματική αμοιβή, μέτρα που 
αποσκοπούν στο να προστατεύσουν την υγεία των εργαζομένων, να τους 
εξασφαλίσουν την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση και να τους 
επιτρέψουν να συμβιβάσουν οικογενειακή και επαγγελματική ζωή. 
Πρόσφατα αναπτύσσεται συζήτηση σχετικά με το εάν είναι εύθετος ο χρόνος 
για να γίνουν πιο ελαστικοί οι κανόνες που επιτρέπουν τη λειτουργία των 
καταστημάτων την Κυριακή. Μελετάται νέα ρύθμιση που αποσκοπεί στην 
ενημέρωση του καταλόγου των παρεκκλίσεων που επιτρέπονται με σημερινά 
δεδομένα, επανεπι βεβαιώνοντας ταυτόχρονα την αρχή της κυριακάτικης 
ανάπαυσης. Συγχρόνως, θα ενισχυθούν οι ποινικές κυρώσεις για τους 
παραβάτες καθώς και οι έλεγχοι. 
Οι συμβάσεις σριομένσν χρόνου 
0 νόμος της 12ης Ιουλίου 1990, χωρίς να θέσει εκ νέου σε αμφισβήτηση τη 
χρησιμότητα των συμβάσεων βραχείας διάρκειας που ανταποκρίνονται σε 
πραγματική ανάγκη των επιχειρήσεων όσον αφορά την προσαρμογή της 
απασχόλησης στις διακυμάνσεις της οικονομικής συγκυρίας, τροποποίησε 
τους κανόνες που εφαρμόζονται στη σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και 
στην έκτακτη απασχόληση προκειμένου να εντάξει και να ελέγξει καλύτερα 
τη χρησιμοποίηση άλλων μορφών απασχόλησης. Έτσι, η σύναψη τους 
καθίσταται δυνατή μόνο για την εκτέλεση ενός καθορισμένου έργου και σε 
περιπτώσεις που απαριθμεί ο νόμος. Οι εν λόγω συμβάσεις δεν μπορούν να 
έχουν ούτε ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα τη διαρκή πλήρωση των 
θέσεων απασχόλησης που συνδέονται με την κανονική και μόνιμη 
δραστηριότητα της επιχείρησης. 
Εξάλλου απαγορεύεται στις επιχειρήσεις, που προέβησαν πρόσφατα σε 
απολύσεις για οικονομικούς λόγους, να καταφεύγουν σε μορφές μη σταθερής 
απασχόλησης και η απαγόρευση που ισχύει για τις ιδιαίτερα επικίνδυνες 
εργασίες και η οποία εφαρμόζεται ήδη στην έκτακτη απασχόληση, 
επεκτείνεται στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου. 
Διατάξεις σχετικά με τη διάρκεια και την ανανέωση των συμβάσεων 
επιβάλλουν μεγαλύτερη αυστηρότητα στη χρησιμοποίηση της μη σταθερής 
6 3 
απασχόλησης. Η μέγιστη διάρκεια, συμπεριλαμβανομένης της ανανέωσης, 
ανάγεται κατ'αρχήν σε δεκαοκτώ μήνες (έναντι είκοσι τεσσάρων κατά το 
παρελθόν) εκτός εξαιρέσεων που απαριθμούνται περιοριστικά. Επιπλέον, οι 
δύο μορφές σύμβασης μη σταθερής απασχόλησης αποτελούν πλέον αντικείμενο 
μόνον μίας ανανέωσης. 
Με σκοπό την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων των εργαζομένων με άτυπη 
μορφή απασχόλησης, ο νόμος περιλαμβάνει σημαντικές διατάξεις στον τομέα 
της ασφάλειας, ιδίως την παροχή κατάρτισης για την ενισχυμένη ασφάλεια 
των εν λόγω μισθωτών όταν τοποθετούνται σε θέσεις εργασίας που 
παρουσιάζουν κινδύνους οι οποίοι περιλαμβάνονται σε πίνακα που 
καταρτίζει η επιχείρηση. 
0 νόμος επιβάλλει ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης των κανόνων 
της σύμβασης ορισμένου χρόνου και ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες όσον αφορά 
την έκτακτη απασχόληση, τις παράνομες πρακτικές της υπεργολαβίας και την 
εκχώρηση εργατικού δυναμικού. 
Το 1991, πολλές συμφωνίες βελτίωσαν τα δικαιώματα των προσωρινών 
εργαζομένων για επαγγελματική κατάρτιση: προσθήκη της 8ης Νοεμβρίου στη 
σύμβαση της 3ης Ιουλίου σχετικά με το δικαίωμα για ατομική άδεια 
κατάρτισης σε εργαζομένους με σύμβαση ορισμένης διάρκειας; σύμβαση της 
15ης Οκτωβρίου σχετικά με την κατάρτιση των μισθωτών εργαζομένων σε 
επιχειρήσεις έκτακτης απασχόλησης. 
Εργασία υε υεοική απαογόληση 
Οι αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 1982 και της 11ης Αυγούστου 1986, 
εξασφαλίζουν στους μισθωτούς με μερική απασχόληση έναν κανονισμό 
υπηρεσιακής κατάστασης συγκρίσιμο με τον αντίστοιχο των εργαζομένων με 
πλήρη απασχόληση. 
0 νόμος της 3ης Ιανουαρίου 1991 περιλαμβάνει μία σημαντική καινοτομία : 
η εργασία με μερική απασχόληση, που μέχρι σήμερα παρεχόταν μόνο με 
πρωτοβουλία του εργοδότη, αποτελεί πλέον δικαίωμα το οποίο οι μισθωτοί 
απολαύουν κατόπιν αιτήσεως τους. Οι όροι εφαρμογής αυτού του νέου 
δικαιώματος εναπόκεινται στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών 
εταίρων. 
Η έκθεση που κατατέθηκε στο υπουργείο εργασίας το Μάρτιο του 1992 κάνει 
τον απολογισμό αυτών των διαπραγματεύσεων και προτείνει νέα μέτρα για 
την ανάπτυξη της μερικής απασχόλησης. 0 καταμερισμός της εργασίας 
αποτελεί πρωταρχικό στόχο της κυβέρνησης· ένα σχέδιο νόμου βρίσκεται 
αυτήν τη στιγμή στο στάδιο της επεξεργασίας. 
Οι 6ια$ικαο(ες ομαδικής αιτόλνοης 
0 εργοδότης, προτού προβεί σε ομαδική απόλυση για οικονομικούς λόγους, 
οφείλει να συμβουλευτεί τους εκπροσώπους του προσωπικού και να τηρήσει 
ορισμένες προθεσμίες. Οι εκπρόσωποι του προσωπικού μπορούν να προσφύγουν 
σε εμπειρογνώμονες. Οι διατυπώσεις διαφέρουν ανάλογα με το κατά ποσόν η 
ομαδική απόλυση αφορά λιγότερους ή περισσότερους από δέκα μισθωτούς 
εντός περιόδου τριάντα ημερών. 
Αφότου ετέθη σε ισχύ ο νόμος της 30ης Δεκεμβίου 1986, δεν είναι πλέον 
απαραίτητο ο επικεφαλής της επιχείρησης να λάβει άδεια από τη δημόσια 
διοίκηση για να προβεί σε απόλυση για οικονομικούς λόγους. Η διοικητική 
αρχή πρέπει μόνον να ενημερωθεί γι'αυτό το σχέδιο. 
6'ί) 
Οι εργαζόμενοι πρέπει να εξετάσουν τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν να 
περιορίσουν τον αριθμό των απολύσεων ή να διευκολύνουν την επανακατάταξη 
των μισθωτών των οποίων η απόλυση καθίσταται αναπόφευκτη. Μεταξύ των 
μέτρων αυτών περιλαμβάνονται οι συμβάσεις επανεκπαίδευσης που επιτρέπουν 
στους ενδιαφερόμενους μισθωτούς να απολαύουν, για περίοδο έξι μηνών, 
ενός εγγυημένου επιπέδου πόρων και ενεργειών κατάρτισης. 
Οι απολυθέντες μισθωτοί δικαιούνται αποζημίωσης απόλυσης. 
Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου της σχετικά με το 
ελάχιστο εισόδημα ένταξης, οι κανόνες που διέπουν τις συλλογικές 
απολύσεις θα εφαρμόζονται σε περίπτωση ουσιαστικών τροποποιήσεων του 
συμβολαίου εργασίας και σε αποχωρήσεις για τις οποίες έχουν γίνει 
διαπραγματεύσεις. Αυτή η επέκταση του πεδίου εφαρμογής των ρυθμίσεων 
είναι σύμφωνη με την ευρωπαϊκή οδηγία που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 30 
Απριλίου 1992. 
Οι πτωχεύσει 
Σύμφωνα με το νόμο της 25ης Ιανουαρίου 1985, μία επιχείρηση αποτελεί 
αντικείμενο δικαστικής ανάκαμψης ή εκκαθάρισης, όταν βρεθεί σε κατάσταση 
διακοπής των πληρωμών, δηλαδή όταν δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει το 
απαιτούμενο παθητικό με το διαθέσιμο ενεργητικό της. 
Το παρόν νομικό καθεστώς όσον αφορά τη δικαστική ανάκαμψη των 
επιχειρήσεων έχει ως στόχο τη διασφάλιση του βιομηχανικού δυναμικού και 
των συναφών θέσεων απασχόλησης. 
Η επιτροπή της επιχείρησης ενημερώνεται και προβαίνει σε διαβουλεύσεις 
πριν από κάθε κήρυξη διακοπής των πληρωμών και εφόσον η επιχείρηση 
αποτελέσει αντικείμενο διαδικασίας δικαστικής ανάκαμψης, πριν από τη 
λήψη οποιασδήποτε απόφασης σχετικά με τη συνέχιση της δραστηριότητας, 
καθώς και κατά την επεξεργασία του σχεδίου προγράμματος ανάκαμψης της 
επιχείρησης. Οι εκπρόσωποι της επιτροπής της επιχείρησης γίνονται δεκτοί 
από το αρμόδιο δικαστήριο. 
Η επιτροπή της επιχείρησης μπορεί να κοινοποιεί στον πρόεδρο του 
δικαστηρίου ή στον εισαγγελέα οποιοδήποτε γεγονός συναφές με τη διακοπή 
των πληρωμών εκ μέρους της επιχείρησης. Το δικαστήριο λαμβάνει απόφαση 
σχετικά με σχέδιο ανάκαμψης ή κηρύσσει την εκκαθάριση της επιχείρησης. 
Κάθε εργοδότης υποχρεούται να ασφαλίζεται έναντι του κινδύνου της μη 
καταβολής των ποσών που οφείλει στους μισθωτούς του, συμπεριλαμβανομένων 
των μισθωτών που είναι αποσπασμένοι στο εξωτερικό και των εκπατρισμένων 
μισθωτών. Το σύστημα αυτό εφαρμόζεται από την Ένωση για τη διαχείριση 
του συστήματος ασφάλισης των αξιώσεων των μισθωτών (AGS) και 
χρηματοδοτείται από εισφορές που επιβαρύνουν τον εργοδότη. 
Ερώτηση αριθ, 8 
Αφότου ετέθη σε ισχύ η απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 1982, οι μισθωτοί 
δικαιούνται ετήσιας άδειας μετ'αποδοχών δυόμισυ εργάσιμων ημερών για 
κάθε μήνα πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε στον ίδιο εργοδότη κατά 
την περίοδο από 1ης Ιουνίου του προηγούμενου έτους έως 31ης Μαΐου του 
τρέχοντος έτους, δηλαδή πέντε εβδομάδες άδεια. 
Οι μισθωτοί έχουν επίσης δικαίωμα εβδομαδιαίας ανάπαυσης ελάχιστης 
διάρκειας 24 συνεχών ωρών. Η εν λόγω ανάπαυση, εκτός παρεκκλίσεως, 
πρέπει να χορηγείται τις Κυριακές. Ορισμένα διατάγματα του 1937 
διεύρυναν το δικαίωμα αυτό προβλέποντας συχνά δύο συνεχείς ημέρες 
εβδομαδιαίας ανάπαυσης. 
0 νόμος δεν απαιτούσε την σύνταξη εγγράφου παρά μόνο για τις συμβάσεις 
περιορισμένης χρονικής διάρκειας (πχ: συμβάσεις ορισμένης διάρκειας, 
μαθητείας, προσωρινής εργασίας κλπ) και τα συμβόλαια μερικής 
απασχόλησης. Ωστόσο τα κείμενα των συμβάσεων γενίκευσαν την χρήση της 
γραπτής μορφής. 
Η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας περί του στοιχείου απόδειξης 
της σχέσης εργασίας, η οποία εγκρίθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1991, βρίσκεται 
σε εξέλιξη. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Ερώτηση αριθ. 10 
α) Σε γενικές γραμμές, το ευεργέτημα της υποχρεωτικής και προσωπικής 
κοινωνικής κάλυψης παρέχεται στα άτομα που ασκούν αμειβόμενη, 
μισθωτή ή ανεξάρτητη δραστηριότητα. Τα μέλη της οικογένειας του 
ασφαλισμένου απολαύουν ως έχοντα δικαίωμα ορισμένων παροχών 
(υγειονομική κάλυψη, σύνταξη χηρείας, κλπ.). 
Υπάρχουν τέσσερις μεγάλες ομάδες συστημάτων που δημιουργήθηκαν από 
το νόμο (γενικό σύστημα μισθωτών, ειδικά συστήματα μη μισθωτών εκτός 
γεωργικού τομέα, σύστημα κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων), που 
καθένα ανταποκρίνεται σε μία δεδομένη κοινωνικο-επαγγελματική 
κατηγορία - ή σ'ένα δεδομένο σύνολο κοινωνικο-επαγγελματικών 
κατηγοριών - και εξασφαλίζει την προστασία έναντι των διάφορων 
κινδύνων που καλύπτει η γαλλική κοινωνική ασφάλιση ασθένεια, 
μητρότητα, θάνατος, αναπηρία, εργατικά ατυχήματα, γήρας, χηρεία, 
οικογενειακά βάρη. Η ασφάλιση ανεργίας δεν περιλαμβάνεται στο 
γαλλικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. 
Πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός ότι, εδώ και πολλά χρόνια, το 
γενικό σύστημα είναι το σημαντικότερο όλων των συστημάτων 
προστατεύει περίπου το 82 % του ασφαλισμένου ενεργού πληθυσμού 
έναντι των κινδύνων ασθένειας και μητρότητας (παροχές σε είδος -
δηλαδή απόδοση εξόδων υγειονομικής περίθαλψης, δαπάνες νοσοκομειακής 
περίθαλψης, έξοδα φαρμακευτικής περίθαλψης κλπ). 
Έτσι η οργάνωση της γαλλικής κοινωνικής ασφάλισης βασίζεται σ'ένα 
σύνολο συστημάτων που δημιουργούνται από το νόμο, ενώ τα ταμεία 
έχουν αναλάβει να διαχειρίζονται τα συστήματα αυτά υπό την εποπτεία 
των αρμόδιων κρατικών αρχών. 
β) Η χρηματοδότηση της γαλλικής κοινωνικής ασφάλισης, που αποσκοπεί να 
διασφαλίσει επαρκές επίπεδο παροχών στους ενδιαφερόμενους - κυρίως 
στους εργαζόμενους - εξασφαλίζεται κυρίως από τις εισφορές (90 Χ για 
το γενικό σύστημα, το 27 % του οποίου επιβαρύνει τους μισθωτούς και 
το 73 % τους εργοδότες) που επιβάλλονται επί των εισοδημάτων από 
εργασία των μισθωτών ή μη μισθωτών εργαζομένων και από τις 
συνεισφορές που επιβάλλονται επί των εισοδημάτων αντικατάστασης 
(συντάξεις γήρατος, επιδόματα ανεργίας, προσυνταξιοδότηση). 
Ωστόσο, ορισμένα ειδικά συστήματα, λαμβανομένης υπόψη της δυσχερούς 
δημογραφικής κατάστασης στην οποία έχουν περιέλθει, χρηματοδοτούνται 
από δημόσιες συνεισφορές και έσοδα εκ μεταφοράς. Όσον αφορά το 
γεωργικό σύστημα, χρηματοδοτείται επίσης, κατά το μεγαλύτερο μέρος, 
από κρατικές επιδοτήσεις, διατιθέμενους φόρους και μεταβιβάσεις. 
γ) Η γαλλική κοινωνική ασφάλιση, που στην αρχή συνδέθηκε με την άσκηση 
επαγγελματικής δραστηριότητας, εξελίχθηκε προς την κατεύθυνση της 
γενίκευσης, έτσι ώστε το σύνολο του πληθυσμού να έχει πλέον πρόσβαση 
σε κάποια κοινωνική προστασία, τουλάχιστον όσον αφορά τους κλάδους 
οικογενειακών παροχών, υγειονομικών παροχών, παροχών μητρότητας σε 
είδος και παροχών γήρατος. 
Σε αυτό το σημείο αξίζει να τονίσουμε ότι : 
όσον αφορά τις οικογενειακές παροχές, το δικαίωμα θεμελιώνεται 
χωρίς την προϋπόθεση της επαγγελματικής δραστηριότητας· 
οι μισθωτοί εργαζόμενοι που δεν πληρούν τους όρους θεμελίωσης 
του δικαιώματος υγειονομικών παροχών και παροχών μητρότητας του 
γενικού συστήματος (τουλάχιστον 200 ώρες αμειβόμενης 
δραστηριότητας ανά τρίμηνον, ή εισφορές που επιβάλλονται, για 
περίοδο έξι μηνών, επί μισθού τουλάχιστον ίσου με 1040 φορές το 
ωριαίο SMIC) καλύπτονται - εκτός ρητής άρνησης εκ μέρους τους -
από "την ατομική ασφάλιση" που τους προσφέρει παροχές ισοδύναμες 
με τις αντίστοιχες του γενικού συστήματος· 
- τα μη ενεργά άτομα που δεν δικαιούνται υγειονομικής προστασίας 
και προστασίας της μητρότητας σε είδος ως μέλη της οικογένειας 
εργαζόμενου, μπορούν να απολαύουν της εν λόγω προστασίας 
προαιρετικά στο πλαίσιο της "προσωπικής ασφάλισης"· 
όσον αφορά, τέλος, τους κινδύνους αναπηρίας, γήρατος και 
χηρείας, οι πρώην ασφαλισμένοι με υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση 
μπορούν να συνεχίσουν να καλύπτονται, αποδεχόμενοι την 
προαιρετική ασφάλιση. Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς που 
συντηρούν οικογένεια, βάσει της ασφάλισης γήρατος. 
δ) Η γαλλική νομοθεσία προβλέπει διατάξεις που επιτρέπουν στα άτομα τα 
οποία αποκλείονται από την αγορά και δεν διαθέτουν βιοποριστικά μέσα 
να δικαιούνται επαρκών παροχών και πόρων : 
όσον αφορά την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, οι εισφορές 
των προαναφερόμενων ατόμων (σημείο γ) στην ατομική ασφάλιση 
δύνανται, σε περίπτωση ανεπαρκών πόρων, να αναληφθούν, κατά 
περίπτωση, από την κοινωνική αρωγή ή το σύστημα των 
οικογενειακών παροχών. 
ισχύουν, εξάλλου, πολυάριθμες διατάξεις που εξασφαλίζουν τους 
ελάχιστους πόρους και οι οποίες αφορούν τα πλέον ενδεή άτομα· 
πρόκειται για το κατώτατο εισόδημα ένταξης (R.M.I.) που 
θεσπίστηκε με το νόμο 88-1088 της 1ης Δεκεμβρίου 1988 για όλα τα 
άτομα που "είναι ανίκανα προς εργασία", το κατώτατο επίδομα 
γήρατος που χορηγείται στα ηλικιωμένα άτομα κατ'εφαρμογή της 
Βίβλου VIII του Κώδικα Κοινωνικής Ασφάλισης, το επίδομα στα 
ενήλικα άτομα με ειδικές ανάγκες (Α.Α.Η.) που χορηγείται δυνάμει 
των διατάξεων των άρθρων Λ 821-1 και εξής του κώδικα κοινωνικής 
ασφάλισης και, τέλος, το επίδομα του μόνου γονέος που χορηγείται 
σύμφωνα με τους όρους που ορίζουν τα άρθρα Λ 524-1 και εξής του 
εν λόγω κώδικα στα άτομα που εξασφαλίζουν μόνα τους τη συντήρηση 
IL 
ενός ή περισσότερων τέκνων (ποσό ύψους 2.962 φράγκων, που 
προσαυξάνεται μηνιαίως κατά 987 φράγκα ανά παιδί με ισχύ από την 
1.7.92). 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 
Ερώτηση αριθ. 11 
Η ελευθερία των εργαζομένων να είναι μέλη ή όχι του συνδικάτου της 
επιλογής τους αναφέρεται στο προοίμιο του συντάγματος. 
Οι οργανώσεις που επιθυμούν να ασκήσουν τις δραστηριότητες τους υπό το 
καθεστώς του νόμου της 21ης Μαρτίου 1984 σχετικά με τα 
ομοιοεπαγγελματικά συνδικάτα πρέπει να πληρούν ορισμένες διατυπώσεις : 
τα ιδρυτικά μέλη κάθε ομοιοεπαγγελματικού συνδικάτου οφείλουν να 
καταθέσουν στο Δημαρχείο του τόπου όπου βρίσκεται η έδρα του συνδικάτου, 
το καταστατικό και τα ονόματα αυτών που έχουν αναλάβει τη διοίκηση ή τη 
διεύθυνση του συνδικάτου. Οι απλές και ολιγάριθμες αυτές διατυπώσεις 
εντάσσονται στα πλαίσια του καθεστώτος της προηγούμενης δήλωσης που 
εφαρμόζεται όσον αφορά τη συνδικαλιστική ελευθερία. Έχουν ως στόχο την 
πληροφόρηση και τη δημοσιότητα και αποκλείουν οποιοδήποτε a priori 
έλεγχο των διοικητικών αρχών. Συνεπώς, δεν υπάρχουν στη Γαλλία 
νομοθετικά εμπόδια για τη σύσταση από τους εργοδότες και τους 
εργαζόμενους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας επαγγελματικών ή συνδικαλιστικών 
οργανώσεων. 
Οι παραβιάσεις της συνδικαλιστικής ελευθερίας διώκονται ποινικώς. 
Ερώτηση αριθ. 12 
Τα κείμενα των συμβάσεων διατυπώνονται κατόπιν διαπραγματεύσεων σε 
δ ι επαγγελματικό επίπεδο, κλαδικό επίπεδο ή επίπεδο επιχειρήσεων. 
Ανεξαρτήτως του επιπέδου της διαπραγμάτευσης, μόνον οι αντιπροσωπευτικές 
συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν δικαίωμα διαπραγμάτευσης με οργανώσεις 
ή ομάδες εργοδοτών, ή με έναν ή περισσότερους εργοδότες σε μεμονωμένη 
βάση. Οι αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι : 
αφενός, οι οργανώσεις που είναι εγγεγραμμένες σε μία από τις πέντε 
αντιπροσωπευτικές συνομοσπονδίες σε εθνικό και δ ι επαγγελματικό 
επίπεδο: Δημοκρατική Γαλλική Συνομοσπονδία Εργασίας (CFDT), Γαλλική 
Συνομοσπονδία Χριστιανών Εργαζομένων (CFTC), Γενική Συνομοσπονδία 
Στελεχών (CGC-FE), Γενική Συνομοσπονδία Εργατών (CGT), 
Συνομοσπονδία-Εργατική Δύναμη (CGT-FO)· 
αφετέρου, οι οργανώσεις που καταδεικνύουν την αντιπροσωπευτικότητά 
τους στο επίπεδο της διαπραγμάτευσης. Η αντιπροσωπευτικότητά τους 
εκτιμάται σε συνάρτηση ιδίως με τον αριθμό των μελών τους και την 
ανεξαρτησία τους. 
Για την εφαρμογή ενός κειμένου, αρκεί η υπογραφή από έναν εργοδότη ή μία 
εργοδοτική οργάνωση και από ένα αντιπροσωπευτικό συνδικάτο των μισθωτών 
εργαζόμενων. Δεν είναι απαραίτητη η ομόφωνη συμφωνία όλων των μερών κατά 
τη διαπραγμάτευση. 
Τα κείμενα όμως των συμβάσεων δεν εφαρμόζονται απ'όλες τις επιχειρήσεις. 
?3 
To υπουργείο εργασίας, για να εξισορροπήσει αυτή την κατάσταση, μπορεί 
να λάβει απόφαση επέκτασης. Η επέκταση έχει ως αποτέλεσμα να καταστήσει 
μία κλαδική σύμβαση ή συμφωνία εφαρμόσιμη σε όλες τις επιχειρήσεις των 
οποίων η βασική οικονομική δραστηριότητα ανταποκρίνεται στην αντίστοιχη 
του κλάδου και οι οποίες είναι εγκατεστημένες εντός του γεωγραφικού 
πλαισίου που ορίζει το κείμενο. Η επέκταση ενός κλαδικού κειμένου 
επιφέρει συνεπώς την εφαρμογή του από όλες τις επιχειρήσεις του κλάδου, 
ακόμα και στην περίπτωση όπου ο εργοδότης δεν είναι εγγεγραμμένος σε 
κάποιο υπογράφον εργοδοτικό συνδικάτο. 
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προβαίνουν, κατόπιν πρωτοβουλίας τους, 
ελεύθερα σε διαπραγματεύσεις επί θεμάτων της επιλογής τους. Επιπλέον ο 
νόμος της 13ης Νοεμβρίου 1982 θεσπίζει για ορισμένα θέματα περιοδικές 
υποχρεώσεις όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις : 
σε επίπεδο επιχείρησης : οι μισθοί, η διάρκεια και η διευθέτηση του 
χρόνου εργασίας πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ετήσιων 
διαπραγματεύσεων σε όλες τις επιχειρήσεις που έχουν τουλάχιστον ένα 
συνδικαλιστικό εκπρόσωπο· σε ορισμένες επιχειρήσεις, πρέπει να 
αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων και οι τρόποι εφαρμογής του 
δικαιώματος της άμεσης έκφρασης των εργαζομένων· 
σε κλαδικό επίπεδο όλες οι οργανώσεις των εργοδοτών και των 
μιοθωτών εργαζόμενων που έχουν συνάψει μεταξύ τους κλαδική σύμβαση ή 
συμφωνία πρέπει να προβαίνουν σε διαπραγματεύσεις σχετικά με τους 
μισθούς τουλάχιστον άπαξ του έτους και σχετικά με τις κατατάξεις 
τουλάχιστον άπαξ ανά πενταετία. Επιπλέον, ο νόμος της 31ης 
Δεκεμβρίου 1991 υποχρεώνει τους κοινωνικούς εταίρους να διεξάγουν 
διαπραγματεύσεις για την επαγγελματική κατάρτιση τουλάχιστον ανά 
πενταετία. 
EpwTnon αριθ. 13 και 14 
Το δικαίωυα απεονίαο 
Το Σύνταγμα εγγυάται για το δικαίωμα της απεργίας. Στο προοίμιο του 
διευκρινίζεται ότι " ασκείται στο πλαίσιο των νόμων που το διέπουν". 
Ωστόσο το νομοθετικό πλαίσιο που ανακοινώθηκε παρεμβαίνει μόνο με 
ιδιαίτερα περιορισμένο τρόπο. 
Στον ιδιωτικό τομέα, ισχύει μία μόνο νομοθετική διάταξη. Ορίζει ότι η 
απεργία δεν παραβιάζει τη σύμβαση εργασίας εκτός σοβαρού παραπτώματος 
που βαρύνει τον μισθωτό εργαζόμενο και ότι κάθε απόλυση που παραβιάζει 
την αρχή αυτή είναι άκυρη. Έναντι αυτού του νομικού κενού, τα δικαστικά 
όργανα κατάρτισαν δίκαιο περιορισμένης εφαρμογής της απεργίας. 
Οι 6ia6iKaot8c ooeuionc των διαφορών 
0 νόμος της 13ης Νοεμβρίου 1982 οργανώνει την εξέλιξη των διαδικασιών 
ρύθμισης των συλλογικών εργατικών διαφορών. 
Σε περίπτωση διαφοράς, τα μέρη μπορούν να αποφασίσουν να την επιλύσουν 
ενώπιον επιτροπής συμβιβασμού η οποία επιχειρεί να προσεγγίσει τις 
απόψεις, ή να προτείνουν μέσω ενός διαμεσολαβητή λύσεις τις οποίες οι 
εταίροι είναι ελεύθεροι να αποδεχτούν ή να απορρίψουν ,ή, τέλος, να 
προσφύγουν σε ένα διαιτητικό όργανο το οποίο θα αναλάβει να βρει λύση 
που θα επιβληθεί στους εταίρους. 
-v7 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
Ερώτηση αριθ. 15 
Ο γαλλικός νομοθετικός μηχανισμός, που θεμελιώθηκε με τον νόμο της 16ης 
Ιουλίου 1971, και συμπληρώθηκε στη συνέχεια μέχρι το νόμο της 31ης 
Δεκεμβρίου 1991, επιτρέπει σε κάθε άτομο που συμμετέχει στον ενεργό βίο 
να εκπαιδευτεί· ωστόσο, οι δυνατότητες πρόσβασης στην κατάρτιση 
ποικίλουν συναρτήσει της νομικής κατάστασης των ατόμων, ανάλογα με το αν 
είναι άτομα που ζητούν εργασία ή μισθωτοί εργαζόμενοι, αν είναι στον 
ιδιωτικό τομέα ή σε δημόσιες υπηρεσίες κλπ. 
Τα άτομα πον ζητούν spygotg 
Ολα τα άτομα που ζητούν εργασία (ανεξαρτήτως εθνικότητας) μπορούν να 
έχουν πρόσβαση σε ενέργειες κατάρτισης, όπως π.χ. εγκεκριμένα σεμινάρια, 
με την έννοια ότι οι εκπαιδευόμενοι αμείβονται από το κράτος ή από τα 
περιφερειακά συμβούλια και, σε ορισμένες περιπτώσεις χρηματοδοτούνται 
από αυτά. Κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης τους, αυτά τα άτομα 
θεωρούνται εκπαιδευόμενοι σε επαγγελματική κατάρτιση, με κοινωνική 
κάλυψη. 
ΥπάΡΥουν ιδιαίτεοεο διατάΕε^ νια ορισμένα τυ.ήυατα του πληθυουού; 
στους νέους από 16 εως 25 ετών, οι οποίοι συνεπώς δεν έχουν 
επαγγελματικά τυπικά προσόντα, προτείνονται κύκλοι πρακτικής εξάσκησης ή 
ειδικά συμβόλαια εργασίας, τα λεγόμενα εναλλασσόμενης κατάρτισης. Η 
αμοιβή που λαμβάνουν από το κράτος ή από τον εργοδότη, είναι συνάρτηση 
της ηλικίας τους. 
οι άνεργοι μακράς διάρκειας (πλέον του έτους), μπορούν επίσης να 
επωφεληθούν από κύκλους πρακτικής εξάσκησης και συμβόλαια εργασίας που 
περιλαμβάνουν εναλλασσόμενη κατάρτιση (συμβόλαια επιστροφής στην 
απασχόληση). 
Οι πρώην μισθωτοί εργαζόμενοι που δικαιούνται το βασικό επίδομα της 
ασφάλισης ανεργίας έχουν ιδιαίτερα καταστατικά δικαιώματα. Μπορούν να 
παρακολουθήσουν κύκλους κατάρτισης που θα διευκολύνουν την αναβάθμιση 
των προσόντων τους με σκοπό την επαγγελματική επανένταξη. Αυτές οι 
ενέργειες χρηματοδοτούνται από τα περιφερειακά συμβούλια. 0 δικαιούχος 
κατάρτισης αυτού του είδους λαμβάνει επίδομα υπολογιζόμενο στη βάση του 
προηγούμενου μισθού του. 
Τα άτομα που ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα 
Οι μισθωτοί 6ργαζό»6νοι τον ISIWTIKQP τομέα 
Αυτοί μπορούν να εκπαιδευτούν στο πλαίσιο του σχεδίου κατάρτισης της 
επιχείρησης τους, ή με εκπαιδευτική άδεια. 
Το σχέδιο κατάρτισης αποφασίζεται και χρηματοδοτείται από την 
επιχείρηση. Επιτρέπει στους εργαζομένους την παρακολούθηση κύκλων 
κατάρτισης που συνδέονται τις περισσότερες φορές με την άσκηση του 
επαγγέλματος ή της λειτουργίας που εκπληρώνουν. Οι μισθοί των 
εκπαιδευόμενων εξακολουθούν να καταβάλλονται από τον εργοδότη. 
υ 
Κάθε εργοδότης υπόκειται στην νομική υποχρέωση χρηματοδότησης ενός 
τέτοιου σχεδίου. Μετά τον νόμο της 31ης Δεκεμβρίου 1991, αυτή η 
υποχρέωση, που περιοριζόταν προγενέστερα σε επιχειρήσεις με 
περισσότερους από 10 εργαζόμενους, επεκτάθηκε στο σύνολο των 
επιχειρήσεων. 
Οι διάφορες εκπαιδευτικές άδειες επιτρέπουν στους μισθωτούς εργαζόμενους 
να απουσιάζουν την ώρα της εργασίας τους, για να παρακολουθήσουν κάποιο 
κύκλο κατάρτισης της επιλογής τους ή για να δώσουν κάποιες εξετάσεις. Η 
αμοιβή τους γενικά αναστέλλεται από τον εργοδότη τους, αλλά διατηρούν 
την κοινωνική κάλυψη, τα δικαιώματα για άδειες μετ'αποδοχών, τα 
δικαιώματα που άπτονται της αρχαιότητας κλπ. 
Η ατομική εκπαιδευτική άδεια (CIF) επιτρέπει σε όλους τους μισθωτούς 
εργαζόμενους που έχουν κάποιο προσωπικό σχέδιο κατάρτισης, να 
παρακολουθήσουν κατά τη διάρκεια των ωρών της εργασίας, με μερική ή 
πλήρη απασχόληση, κάποιο κύκλο κατάρτισης που μπορεί να χρηματοδοτείται 
από έναν αναγνωρισμένο ισομερή οργανισμό όσον αφορά την CIF, ο οποίος 
αναλαμβάνει και ένα μέρος της αμοιβής τους. 
Οι άλλες εκπαιδευτικές άδειες είναι: 
- η εκπαιδευτική άδεια του νέου εργαζομένου, για αυτούς που έχουν ηλικία 
κάτω των 26 ετών και θέλουν να αποκτήσουν κάποια πρώτα επαγγελματικά 
τυπικά προσόντα· 
- η άδεια στελέχους και οργανωτή εκδηλώσεων για την νεότητα, για αυτούς 
που έχουν ηλικία κάτω των 25 ετών και θέλουν να εκπαιδευτούν στην 
οργάνωση και το συντονισμό αθλητικών, πολιτιστικών ή κοινωνικών 
εκδηλώσεων· 
- η άδεια οικονομικής, κοινωνικής και συνδικαλιστικής κατάρτισης για την 
κατάρτιση σε ένα κέντρο συνδικαλιστικής κατάρτισης ή εργατικής 
εκπαίδευσης. 
Οι δηυόσιοι υπάλληλοι Tnc κεντοι^ 6ioÎKnonc ή των τοπικών αργών 
Στους δημοσίους υπαλλήλους, μόνιμους ή συμβασιούχους, προτείνονται 
κύκλοι πρακτικής εξάσκησης που οργανώνονται από την υπηρεσία τους, ή 
αναγνωρίζονται από αυτήν. Σε αυτή την περίπτωση ο μισθός τους 
εξακολουθεί να καταβάλλεται κατά τη διάρκεια της κατάρτισης. 
Μπορούν επίσης να ζητήσουν να επωφεληθούν εκπαιδευτικής άδειας, αλλά με 
λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες από ότι οι μισθωτοί εργαζόμενοι του ιδιωτικού 
τομέα. 
Οι un υισθωτοί εοναΕόυενοι 
Μετά τον νόμο της 31ης Δεκεμβρίου 1991, οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι, οι 
ελεύθεροι επαγγελματίες και οι επαγγελματίες που δεν λαμβάνουν μισθό 
επωφελούνται εξίσου του δικαιώματος στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση. 
Οι καταρτίσεις τους χρηματοδοτούνται από μια εισφορά την οποία 
καταβάλλουν (0,15% του καθορισμένου ορίου -πλαφόν- της κοινωνικής 
ασφάλισης) της οποίας την κοινή διαχείριση αναλαμβάνουν εγκεκριμένοι 
οργανισμοί. 
Διατάξεις που διευκολύνουν την πρόσβαση στην κατάρτιση 
1 c. 
Ατομική πίστωση κατάρτισης 
Ο νόμος της 4ης Ιουλίου 1990, γενίκευσε την ατομική πίστωση κατάρτισης, 
η οποία δοκιμάστηκε πειραματικά αρχικά για τους άνεργους νέους κάτω των 
26 ετών, στο σύνολο των ατόμων σε αναζήτηση εργασίας ή των μισθωτών, που 
δεν έχουν επαγγελματικά τυπικά προσόντα επιπέδου V, διαπραγματεύσιμα 
στην αγορά εργασίας. Συνίσταται σε προσωπική παρακολούθηση της πορείας 
της κατάρτισης από έναν ανταποκριτή, και αφορά ιδιαίτερα τους 
μαθητευόμενους της επαγγελματικής κατάρτισης που αμοίβονται από το 
κράτος και τους απολυμένους για οικονομικούς λόγους, που δικαιούνται 
καταρτίσεις αναβάθμισης των τυπικών προσόντων τους για επαγγελματική 
επανένταξη, καθώς και τους νέους με συμβόλαια εναλλασσόμενης κατάρτισης 
και τους μισθωτούς που βρίσκονται σε ατομική άδεια κατάρτισης. Αυτές οι 
πορείες κατάρτισης, που καταρτίζονται με βάση έναν απολογισμό των 
προσωπικών και επαγγελματικών ικανοτήτων, πρέπει να αποσκοπούν στην 
πρόσβαση σε επαγγελματικά τυπικά προσόντα αναγνωρισμένα και αντίστοιχα 
με τις ανάγκες της οικονομίας. 
Q απολογισμός TWV ικανοτήτων 
0 νόμος της 31ης Δεκεμβρίου 1991 επέκτεινε την παροχή αυτών των 
απολογισμών σε όλους τους εργαζόμενους, θεσπίζοντας το δικαίωμα για 
άδεια απολογισμού ικανοτήτων. Τώρα πια κάθε μισθωτός έχει τη δυνατότητα 
να αναλύσει τις ικανότητες του, τις δεξιότητες του και τα κίνητρα του 
έτσι ώστε να καταρτίσει το επαγγελματικό του σχέδιο. 
0 απολογισμός δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνο με την συναίνεση 
του εργαζομένου. Μόνο σε αυτόν απευθύνεται το αποτέλεσμα. Τα 
αποτελέσματα δεν μπορούν να γνωστοποιηθούν σε τρίτο παρά μόνο με την 
έγκριση του. Οι συντελεστές του απολογισμού δεσμεύονται από το 
επαγγελματικό απόρρητο. 
Αυτό το δικαίωμα παρέχεται σε κάθε εργαζόμενο που δικαιολογεί μισθωτή 
προϋπηρεσία πέντε ετών από τα οποία οι 12 ή 24 μήνες στην επιχείρηση, 
ανάλογα με το αν το συμβόλαιο του είναι ορισμένης διάρκειας ή όχι. 0 
νόμος οργανώνει την πρόσβαση των μισθωτών εργαζομένων στον απολογισμό 
ικανοτήτων, στο πλαίσιο του σχεδίου κατάρτισης της επιχείρησης. 
Το ονμβόλαιο προοανατολιομοΟ 
Για τους νέους χωρίς τυπικά προσόντα ένα συμβόλαιο προσανατολισμού 
επιτρέπει την επεξεργσία ενός επαγγελματικού σχεδίου πριν ξεκινήσουν 
κάποια απασχόληση ή κάποια πορεία κατάρτισης. Το τοπικό συμβόλαιο 
προσανατολισμού επιτρέπει στους νέους ηλικίας από 16 εως 17 ετών να 
ανακαλύψουν τα επαγγέλματα και τις επαγγελματικές συνήθειες που υπάρχουν 
στις τοπικές κοινότητες, τις ενώσεις και τα δημόσια ιδρύματα. 
Ερώτ.: Αυτοί οι μηχανισμοί άπτονται της αρμοδιότητας του δημοσίου, των 
επιχειρήσεων ή των κοινωνικών εταίρων, 
Η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση κινητοποιεί το κράτος καθώς και τις 
επιχειρήσεις, τις τοπικές κοινότητες, τους δημόσιους φορείς, τα δημόσια 
και ιδιωτικά επαγγελματικά ιδρύματα, και τις συνδικαλιστικές 
επαγγελματικές και οικογενειακές οργανώσεις. 
Η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση δίνει σημαντική θέση στις συλλογικές 
δ ιαπραγματεύσει ς. 
•τ \ 
Οι σχετικές με την συνεχή επαγγελματική κατάρτιση διατάξεις είναι το 
αποτέλεσμα πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν οι κοινωνικοί εταίροι στις 
συλλογικές συμβάσεις, και οι δημόσιες αρχές στους νόμους και τα 
διατάγματα. 
Χρηματοδότηση 
Η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση χρηματοδοτείται κυρίως από τις 
επιχειρήσεις, το κράτος και τις περιφέρειες. 
Η χρηματοδότηση από τις επιχειρήσεις απορρέει, μετά το 1971, από μια 
νομική υποχρέωση συμμετοχής στην χρηματοδότηση της κατάρτισης. Αυτή η 
συμμετοχή προστίθεται στον φόρο μαθητείας που προορίζεται κυρίως για την 
χρηματοδότηση των συμβολαίων μαθητείας.Η χρηματοδότηση από τις δημόσιες 
αρχές διακρίνεται, μετά την αποκέντρωση, αφενός σε παρέμβαση του κράτους 
και αφετέρου των περιφερειών. Αν και οι επιχειρήσεις, το κράτος και οι 
περιφέρειες συμμετέχουν ο καθένας στον τομέα του στην χρηματοδότηση της 
συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης, ενθαρρύνονται και πιθανότητες 
συγχρηματοδότησης. Το κράτος και οι περιφέρειες μπορούν να αποφασίσουν 
κοινή παρέμβαση στο πλαίσιο συμβολαίων για σχέδια κράτους-περιφερειών 
που καταρτίζονται στο πλαίσιο των πενταετών στόχων. 
Η στήριξη που παρέχεται στις επιχειρήσεις και στους κλάδους αφορά τρεις 
βασικούς στόχους : 
να δημιουργήσει τους βέλτιστους όρους του διαπραγματευθέντος 
εκσυγχρονισμού της γαλλικής οικονομίας, της ενσωμάτωσης των 
τεχνολογικών αλλαγών και της προσαρμογής σε έναν αυξανόμενο 
ανταγωνισμό στις αγορές· 
να προωθήσει τη συμμετοχή των μισθωτών εργαζομένων στην εφαρμογή του 
δ ιαπραγματευθέντος εκσυγχρονισμού. 
να παράσχει στους ανειδίκευτους μισθωτούς εργαζόμενους δυνατότητες 
για την απόκτηση βασικών προσόντων. 
Οι προβλεπόμενες συμβάσεις μελετών και οι αναλήψεις υποχρεώσεων όσον 
αφορά την ανάπτυξη της κατάρτισης αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμα μέσα. Οι 
αρχές της κρατικής παρέμβασης άπτονται της μέριμνας σε τέσσερις τομείς: 
να εξασφαλίζεται ότι η σύμβαση που συνάπτεται θα είναι πολυετής 
συμφωνία στόχου σχετικά με την πολιτική κατάρτισης της επιχείρησης· 
να μεριμνάται όπως τα προβλεπόμενα από τη συμφωνία χρηματοδοτικά 
μέσα εμφανίζουν σημαντική αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο επίπεδο 
δαπανών και τη μέση πρακτική του κλάδου· 
να βελτιώνεται η ποιότητα του σχεδίου κατάρτισης της επιχείρησης· 
να χρησιμοποιούνται πολλαπλά επίπεδα παρέμβασης συμβάσεις 
συγκεντρώσεων ανά κλάδο ή δ ι επαγγελματικές συμβάσεις, καθώς και 
μεμονωμένες συμβάσεις ανά επιχείρηση, εφόσον η διαχείριση όλων αυτών 
των συμβάσεων μπορεί να αναληφθεί σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. 
Οι επιχειρήσεις μπορούν να χρηματοδοτήσουν ενέργειες κατάρτισης για τους 
μισθωτούς της επιχείρησης, να γίνουν μέλη σε ένα ασφαλιστικό ταμείο για 
την κατάρτιση, να συμμετέχουν στη χρηματοδότηση ενεργειών κατάρτισης που 
απευθύνονται στους ζητούντες εργασία. 
Η εφαρμογή της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης γίνεται από τις 
δημόσιες αρχές, τις επιχειρήσεις και τις επαγγελματικές ή ισομερείς 
οργανώσεις, ενώ και οι δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί κατάρτισης 
βρίσκονται μεταξύ των βασικών συντελεστών. 
^ 
Τα περιφερειακά συμβούλια είναι ελεύθερα να επεξεργαστούν την πολιτική 
τους για την κατάρτιση σεβόμενα τους νόμους και τους κανονισμούς που την 
διέπουν, ενώ και οι άλλες τοπικές διοικητικές αρχές, τα διαμερίσματα 
και οι κοινότητες, μπορούν να παρέμβουν στον τομέα της συνεχούς 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
Οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματικοί κύκλοι είναι σημαντικοί 
συντελεστές της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης. 
Οι επαγγελματικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις παρεμβαίνουν όχι μόνο 
κατά την επεξεργασία των σχετικών με την συνεχή επαγγελματική κατάρτιση 
διατάξεων, αλλά και κατά την εφαρμογή τους με διαβουλεύσεις και 
δημιουργία εξειδικευμένων ισομερών οργάνων. 
Το σγέδιο κατάοτιοηο 
Η πολιτική κατάρτισης των επιχειρήσεων διατυπώνεται ετησίως σε ένα 
σχέδιο κατάρτισης που τίθεται προς συζήτηση για να καταγραφεί η γνώμη 
των εκπροσώπων του προσωπικού (επιτροπή της επιχείρησης). 
Οι ετήσιες διαβουλεύσεις για το σχέδιο κατάρτισης "γίνονται κατά την 
διάρκεια δύο ειδικών συνεδριάσεων". 
Η επιτροπή της επιχείρησης καλείται να δώσει την άποψη της για τους 
όρους υποδοχής, ένταξης και κατάρτισης των νέων στην επιχείρηση, 
ενημερώνεται για τις συνθήκες υποδοχής σε κύκλους πρακτικής εξάσκησης 
των νέων που λαμβάνουν την πρώτη τους τεχνολογική και επαγγελματική 
κατάρτιση καθώς και για τις συνθήκες υποδοχής των εκπαιδευτικών που 
παρέχουν αυτές τις καταρτίσεις ή των συμβούλων προσανατολισμού. 
Ζητείται επίσης η γνώμη της για τους όρους υποδοχής και τις συνθήκες 
εφαρμογής της κατάρτισης που παρέχεται μέσα στις επιχειρήσεις σε μαθητές 
και σπουδαστές κατά την υποχρεωτική πτυχιακή άσκηση σε επιχείρηση που 
προβλέπεται από τα πτυχιακά προγράμματα της τεχνολογικής και 
επαγγελματικής εκπαίδευσης. 
Οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι ενημερώνονται επίσης για αυτά τα 
ζητήματα. 
. Το πρόγραμμα κατάρτισης λαμβάνει υπόψη τους αντικειμενικούς στόχους 
και τις προτεραιότητες της επαγγελματικής κατάρτισης που ορίζονται όταν 
παραστεί ανάγκη από τη σύμβαση του κλάδου ή από την επαγγελματική 
συμφων(α. 
Ειδικοί Φοοείο νια την ανάπτυΣη τηο κατάρτισα 
Ειδικοί φορείς επιφορτισμένοι με την ανάπτυξη της επαγγελματικής 
κατάρτισης παρεμβαίνουν για να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις στην κατάρτιση 
του προγράμματος τους. Τα ταμεία ασφάλισης κατάρτισης (ΕΑΡ), οι 
εγκεκριμένοι ισομερείς οργανισμοί σχετικά με την ατομική άδεια 
κατάρτισης (ΟΡΑΟΙΕ) και οι εγκεκριμένοι επαγγελματικοί οργανισμοί 
αλληλοβοήθειας (ΟΜΑ) δημιουργούνται από τους κοινωνικούς εταίρους και 
αναγνωρίζονται από την πολιτεία. Αυτά τα ισομερή θεσμικά όργανα έχουν 
ως βασική αποστολή τη συμμετοχή στη χρηματοδότηση ενεργειών κατάρτισης 
και την αρωγή στις επιχειρήσεις και τους μισθωτούς εργαζομένους. 
Υπάρχουν εξάλλου οργανισμοί κατάρτισης (Α5Ρ0) οι οποίοι δημιουργήθηκαν 
από εργοδοτικούς επαγγελματικούς ομίλους (η συμμετοχή των επιχειρήσεων 
σε αυτά τα ισομερή θεσμικά όργανα και στους Α5Ρ0 μπορεί να είναι 
εθελοντική ή να επιβάλλεται από διατάξεις των νόμων ή των συμβάσεων). 
-19 
Ωστόσο, η τεχνολογική εξέλιξη και ο αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός 
απαιτούν γενικότερη ανύψωση του επιπέδου των προσόντων για το σύνολο του 
ενεργού πληθυσμού. Για να αντιμετωπισθούν αυτές οι ανάγκες, ξεκίνησε ο 
εκσυγχρονισμός της μαθητείας και η διεύρυνση της σε υψηλότερα επίπεδα 
κατάρτισης. Προβλέπονται σημαντικές πιστώσεις με σκοπό να εξασφαλιστεί η 
κατάρτιση των μηχανικών μέσω της συνεχούς κατάρτισης και της μαθητείας, 
προκειμένου να επιτευχθεί, σε ετήσια βάση, ο στόχος της ανάπτυξης κλάδων 
καταρτισμένων διπλωματούχων μηχανικών. Το σχέδιο νόμου για την ανανέωση 
της μαθητείας βρίσκεται στη φάση των συζητήσεων και αναμένεται να 
εγκριθεί πριν από το φθινόπωρο, οπότε και αναμένεται να ξεκινήσουν οι 
διαπραγματεύσεις για ένα πενταετές σχέδιο. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Ερώτηση αριθ. 16 
Ο ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΑΣ 
0 νόμος 83.635 της 13ης Ιουλίου 1983 αποτελεί τη μεταφορά της 
οδηγίας 207/76/ΕΟΚ της 9ης Φεβρουαρίου 1976 στην εθνική νομοθεσία. 
0 νόμος αυτός εντείνει, με ποικίλους τρόπους, τις ενέργειες υπέρ της 
(σης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών. 
Βάσει αυτού, δημιουργήθηκε ένα ανώτατο συμβούλιο επαγγελματικής 
ισότητας, το οποίο απαρτίζεται από εκπροσώπους των πλέον 
ενδιαφερομένων για την επαγγελματική ισότητα διοικητικών υπηρεσιών 
-μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η Διεύθυνση Εργασιακών 
Σχέσεων-, εκπροσώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων των μισθωτών 
εργαζομένων, εκπροσώπους των εργοδοτικών οργανώσεων και 
εμπειρογνώμονες. 
Στο συμβούλιο, που συστάθηκε στις 17 Ιουλίου 1984, προήδρευσε ο 
αρμόδιος για τα δικαιώματα της γυναίκας υπουργός, κατόπιν ο υπουργός 
κοινωνικών υποθέσεων και απασχόλησης και σήμερα προεδρεύει η 
υπεύθυνη για τα δικαιώματα της γυναίκας υφυπουργός. Διαδραματίζει 
συμβουλευτικό ρόλο όσον αφορά τη σύνταξη κειμένων σχετικά με την 
επαγγελματική ισότητα ή τους όρους απασχόλησης των γυναικών και, ανά 
διετία, η ΑΝΡΕ, η AFPA, η ANACT, οι υπηρεσίες επιθεώρησης εργασίας 
και η εθνική επιτροπή συλλογικής διαπραγμάτευσης του αποστέλλουν 
έκθεση-αποτίμηση του τομέα της επαγγελματικής ισότητας, η οποία 
περιλαμβάνει ιδίως τον απολογισμό των δραστηριοτήτων στον τομέα της 
επαγγελματικής ισότητας. 
Για την επίτευξη των στόχων του, δηλαδή το σεβασμό της ισότητας των 
δικαιωμάτων και την προώθηση της ισότητας ευκαιριών ανδρών και 
γυναικών, ο νόμος περί επαγγελματικής ισότητας δημιούργησε 
πολυάριθμα μέσα : 
ένα μέσο διάγνωσης της κατάστασης σε επίπεδο επιχείρησης: η 
συγκριτική έκθεση της κατάστασης ανδρών και γυναικών, που είναι 
υποχρεωτική για τις επιχειρήσεις που απασχολούν άνω των πενήντα 
μισθωτών. 
ένα μέσο διαπραγμάτευσης: η συμφωνία σε επίπεδο επιχείρησης ή 
κλάδου όσον αφορά την επαγγελματική ισότητα, 
χρηματοδοτικές ενισχύσεις: οι συμβάσεις για την επαγγελματική 
ισότητα που αργότερα συμπληρώθηκαν από τις συμβάσεις για το 
μικτό χαρακτήρα των θέσεων απασχόλησης που αφορούν τις ΜΜΕ/ΜΜΒ. 
Η τελευταία διάταξη ευνοεί την ποικιλομορφία των θέσεων απασχόλησης 
που κατέχουν οι γυναίκες και διευκολύνει την πρόσβαση τους σε 
ειδικότητες όπου η παρουσία τους είναι μηδαμινή. 
Η χρηματοδοτική ενίσχυση που χορηγεί το κράτος στις επιχειρήσεις 
επιδιώκει την επίτευξη ενός διπλού στόχου : να ευνοήσει την ανάπτυξη 
της ποικιλομορφίας των θέσεων απασχόλησης που κατέχουν οι γυναίκες 
και να ωθήσει την επαγγελματική τους ένταξη σε ειδικότητες και 
επαγγέλματα όπου η παρουσία τους είναι μηδαμινή (80% άνδρες). 
Από το Φεβρουάριο του 1992 διευρύνθηκε το πεδίο εφαρμογής του νόμου: 
οι επιχειρήσεις μπορούν πια να επωφελούνται και με προσωπικό μέχρι 
600 άτομα, ενώ το προηγούμενο όριο ήταν 200 άτομα. 
Το 1989 θεσπίστηκαν νέες διατάξεις στον τομέα της κατάργησης των 
διακρίσεων. 
0 νόμος 89.549 Tnc 2ac Αυνούοτου 1989 προβλέπει την υποχρέωση 
διεξαγωγής διαπραγματεύσεων σχετικά με τα μέτρα που αποσκοπούν να 
επανορθώσουν τις διαπιστωθείσες παρατυπίες. Οι διαπραγματεύσεις 
αφορούν ιδίως : 
τους όρους πρόσβασης στην απασχόληση, στην κατάρτιση και την 
επαγγελματική προαγωγή, 
τις συνθήκες εργασίας και απασχόλησης. 
Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται μεταξύ των συνδικαλιστικών και 
εργοδοτικών οργανώσεων που συνδέονται με κλαδική σύμβαση ή 
επαγγελματική συμφωνία (άρθρο Λ 123.3.1 του Κώδικα Εργασίας). 
0 VOUOC 89.488 Tnc 10nc Ιουλίου 1989 θέσπισε τη δυνατότητα για τις 
επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 300 μισθωτούς 
εργαζόμενους να συνάπτουν συμβάσεις με το κράτος, βάσει των οποίων 
θα λαμβάνουν χρηματοδοτική ενίσχυση 70.000 φράγκων (καθορισμένο 
όριο) για την εκπόνηση μελέτης σχετικά με την κατάσταση τους όσον 
αφορά την επαγγελματική ισότητα και τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν 
για να αποκατασταθεί η ισότητα ευκαιριών ανδρών και γυναικών (άρθρο 
Λ 123.4.1 του Κώδικα Εργασίας). Επίσης, ενίσχυσε τη διαδικασία 
συμμόρφωσης των συλλογικών συμφωνιών που διέπονται από ρήτρες 
αντίθετες με την (ση μεταχείριση ( διάταγμα εφαρμογής 92.353 της 1ης 
Απριλίου 1992). 
Μετά από σχετικό αίτημα της υφυπουργού για τα δικαιώματα της 
γυναίκας και για την κατανάλωση, συστάθηκε ειδική ομάδα εργασίας, η 
οποία θα εργαστεί για την κατάρτιση ενός οδηγού "τεχνογνωσίας" για 
την επαγγελματική ισότητα. 
Μ) ΤΟΜΕΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ 
ιι.ι Σ6 γενικές γραμμές, στον τομέα της κοινωνικής αοφάλιοης. έχονν 
επιτευχθεί, σε υενάλο Βαθυό. η ίση υεταγε(ριοη ανδρών και νυναικών και η 
απουσία οποιασδήποτε διάκο ι one έναντι των γυναικών. 
r? ' ) 
Όσον αωοοά το επαννελυατικό καθεστώc των υιοθωτών εοναΕουένων. η 
απαγόρευση οποιασδήποτε διάκρισης αποτέλεσε αντικείμενο διάταξης 
γενικής ισχύος του νόμου 89-474 της 10ης Ιουλίου 1989 σχετικά με τις 
διατάξεις για την κοινωνική ασφάλιση και τη συνεχή κατάρτιση του 
νοσηλευτικού προσωπικού : το άρθρο 6 του εν λόγω νόμου δημιούργησε 
το άρθρο Λ 732-2-1 (μετέπειτα άρθρο Λ 731-4) του κώδικα κοινωνικής 
ασφάλισης, αντικείμενο του οποίου είναι η απαγόρευση οποιασδήποτε 
διάκρισης μεταξύ ανδρών και γυναικών στις συμφωνίες συνταξιοδότησης 
και πρόνοιας, στις συλλογικές συμβάσεις και τους κανονισμούς 
υπηρεσιακής κατάστασης, στους οικονομικούς κανονισμούς και 
παραρτήματα των φορέων επικουρικής σύνταξης και πρόνοιας. 
Το άρθρο ορίζει ότι, υπό την επιφύλαξη ορισμένων εξαιρέσεων, οι 
ρήτρες που δεν συμφωνούν με την αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών 
και γυναικών και οι οποίες δεν θα καταργηθούν ή τροποποιηθούν 
δεόντως πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 θα είναι, μέχρι αυτό το 
χρονικό σημείο, νομικά άκυρες. 
Με υπουργική επιστολή της 16ης Αυγούστου 1989 δόθηκαν στους φορείς 
επικουρικής σύνταξης και πρόνοιας οι αναγκαίες οδηγίες για την 
εφαρμογή της διάταξης αυτής. 
Οι εν λόγω διατάξεις εφαρμόζονται στους μισθωτούς εργαζόμενους του 
γεωργικού τομέα δυνάμει του άρθρου 9 του προαναφερόμενου νόμου και 
οι φορείς επικουρικής σύνταξης και πρόνοιας ενημερώθηκαν με επιστολή 
του αρμόδιου υπουργού της 21ης Δεκεμβρίου 1989. 
Όσον αωοοά το επαννελυατικό καθεοτά^ των un υιοθωτών εοναΕόυενων 
6ΚΤΟς TQV ΥΕΚΡγίΚΟύ Τομέα, παρόμοια διάταξη αναμένεται να αποτελέσει 
προσεχώς αντικείμενο σχεδίου νόμου το οποίο θα αφορά διατάξεις 
σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση. 
Ι Ι.2 Οι 8i6tKéc διακοίοε^ υεταγείριση€ που εξακολουθούν να υωίοτανται 
είναι, στην πραγματικότητα. KOP(<I)C διακρίοε^ υπέρ των γυναικών 
Αυτό ισχύει σε ορισμένα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης (βασικά ή 
επικουρικά) όσον αφορά την μείωση, προς όφελος της χήρας, του ορίου 
κτήσης του δικαιώματος μετατρέψιμης σύνταξης ή ακόμα τη δυνατότητα 
πρόωρης εκκαθάρισης των δικαιωμάτων σύνταξης σε συνάρτηση με τα 
τέκνα των οποίων έχει αναλάβει την ανατροφή, ή, τέλος, την αύξηση 
της διάρκειας ασφάλισης του τέκνου ή των τέκνων που συντηρεί. 
Σ'αυτό το σημείο πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η πλήρης και απόλυτη 
εφαρμογή της αρχής της (σης μεταχείρισης θα μπορούσε να επιφέρει 
είτε την κατάργηση των υφιστάμενων υπέρ των γυναικών διακρίσεων -
πράγμα που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως κοινωνική οπισθοδρόμηση - είτε 
την επέκταση των ίδιων διατάξεων στους άνδρες - πράγμα που θα 
συνεπαγόταν σημαντικό κόστος από οικονομική άποψη. 
Ill) ΕΙΔΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ: Δικαιώυατα Tnc YCJPÎC επαννελυατικό καθεοτώΓ 
ουζΟΥου του ανεξάρτητα ?ργαζόμ?νον 
Πρέπει να τονίσουμε ότι η γαλλική νομοθεσία εξασφαλίζει ευρεία 
εφαρμογή της αρχής της (σης μεταχείρήσης ανδρών και γυναικών όσον 
αφορά τη σύζυγο του ανεξάρτητα εργαζόμενου, που συνίσταται ιδίως στο 
δικαίωμα να υπάγεται σε ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, στην 
αναγνώριση της παρασχεθείσας εργασίας και στην προστασία σε 
περίπτωση εγκυμοσύνης ή μητρότητας. 
MI.1) Για το επάννελυα του Βιοτέγνη. TOV βιομήχανοι ΚΟΙ Iûy. 
ευπόοου. πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο νόμος 82-596 της 10ης Ιουλίου 
1982 βελτίωσε σημαντικά το καθεστώς των συζύγων των βιοτεχνών και 
των εμπόρων που συμμετέχουν στην άσκηση της δραστηριότητας της 
επιχείρησης, παρέχοντας τους ελευθερία επιλογής μεταξύ τριών 
δυνατοτήτων : 
σύζυγοι μισθωτοί εργαζόμενοι, που απολαύουν των ίδιων με τους 
λοιπούς μισθωτούς δικαιωμάτων στον τομέα της κοινωνικής 
ασφάλισης (γενικό σύστημα). 
σύζυγοι με εταιρική σχέση, που θεωρούνται εν μέρει ως βιοτέχνες 
ή έμποροι (σύστημα μη μισθωτών εργαζομένων). 
σύζυγοι συνεργάτες, οι οποίοι, εφόσον δεν δικαιούνται 
υποχρεωτικού συστήματος ασφάλισης γήρατος, μπορούν να υπαχθούν 
προαιρετικά στο σύστημα ασφάλισης γήρατος για τους μη μισθωτούς 
εργαζόμενους προκειμένου να αποκτήσουν δικαίωμα σύνταξης. 
Επιπλέον, το διάταγμα 86-100 της 4ης Μαρτίου 1986 επέτρεψε στους 
τελευταίους να εξαγοράσουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, εισφορές 
βάσει ορισμένων περιόδων δραστηριότητας, προγενέστερων της 
προσχώρησης τους στην προαιρετική ασφάλιση. 
Όσον αφορά τους συζύγους συνεργάτες των προσωπικών εταίρε ίων 
περιορισμένης ευθύνης, ο νόμος 89/1008 της 31ης Δεκεμβρίου 1989 
σχετικά με την ανάπτυξη των εμπορικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων 
και τη βελτίωση του οικονομικού, νομικού και φορολογικού τους 
περιβάλλοντος, παρέχει το δικαίωμα να υπάγονται εθελοντικά στο 
σύστημα ασφάλισης γήρατος των μη μισθωτών εργαζόμενων, εφόσον δεν 
απολαύουν υποχρεωτικού συστήματος ασφάλισης γήρατος. Το διάταγμα 
91-897 της 5ης Σεπτεμβρίου 1991 (άρθρο Δ.742-25-2 του κώδικα 
κοινωνικής ασφάλισης) ρυθμίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής. 
Ι Ι 1.2) Πα ΤΑ 6λ6$θερα ΕΤΤαΥΥέλματα, το άρθρο Λ 643-9 του κώδικα 
κοινωνικής ασφάλισης που τροποποιήθηκε από το νόμο 87-588 της 30ης 
Ιουλίου 1987 επιτρέπει πλέον, για τους επιζώντες συζύγους, τη 
σώρευση των ίδιων δικαιωμάτων που αποκτήθηκαν υπό οποιοδήποτε 
σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και των παράγωγων δικαιωμάτων, 
εντός των ορίων που ορίζει το άρθρο Δ 643-5 του εν λόγω κώδικα. 
Επιπλέον, στις συζύγους των ελεύθερων επαγγελματιών παρέχεται η 
δυνατότητα κτήσης ίδιων δικαιωμάτων ασφάλισης γήρατος (ειδικό 
σύστημα) με το διάταγμα 89-526 της 24ης Ιουλίου 1989. 
Ι Ι 1.3) Για Tooc δικηνόοουο. το άρθρο 5. Ill του νόμου 89-474 της 
10ης Ιουλίου 1989, που περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με την 
κοινωνική ασφάλιση και τη συνεχή κατάρτιση του νοσηλευτικού 
προσωπικού, συμπληρώνει το άρθρο Λ 742-6 του κώδικα κοινωνικής 
ασφάλισης προκειμένου να επιτραπεί στις συζύγους συνεργάτες 
δικηγόρων να υπάγονται προαιρετικά στο σύστημα ασφάλισης γήρατος των 
μη μισθωτών εκτός του γεωργικού τομέα. Προς το παρόν, βρίσκεται υπό 
μελέτη σχέδιο διατάγματος εφαρμογής της διάταξης αυτής. 
III.4) Για το σύνολο των un μισθωτών εοναΕόυενων σε επαννέλυατα 
εκτός του γεωργικού τομέα, όσον αφορά την ασφάλιση ασθενεί και 
υητρότηταο:. πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο ανωτέρω νόμος της 10ης 
Ιουλίου 1982 θέσπισε το επίδομα αδείας μητρότητας (που αποσκοπεί να 
αντισταθμίσει εν μέρει την οικονομική απώλεια από τη διακοπή της 
εργασίας) και την αποζημίωση αντικατάστασης (που αποσκοπεί να 
αντισταθμίσει τα έξοδα που συνεπάγεται η αντικατάσταση των 
ενδιαφερομένων στις επαγγελματικές ή οικιακές εργασίες, που συνήθως 
πραγματοποιούν, από αμειβόμενο προσωπικό), τόσο για τις γυναίκες που 
ασκούν προσωπικά μια βιομηχανική, εμπορική, βιοτεχνική ή ελεύθερη 
δραστηριότητα και είναι ασφαλισμένες προσωπικά στο σύστημα των μη 
μισθωτών, όσο και για τις συζύγους συνεργάτιδες βιομηχάνων, εμπόρων, 
βιοτεχνών ή ελεύθερων επαγγελματιών. 
Τέλος, ο προαναφερόμενος νόμος 89-1008 της 31ης Δεκεμβρίου 1989 
προβλέπει ιδίως την επέκταση του ευεργετήματος αυτών των παροχών 
μητρότητας στη μη μισθωτή σύζυγο του επικεφαλή επιχείρησης, στην 
περίπτωση όπου η εν λόγω επιχείρηση λειτουργεί υπό μορφή προσωπικής 
επιχείρησης περιορισμένης ευθύνης. Για το σκοπό αυτό τροποποιεί το 
άρθρο Λ 615-19 του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης. 
Ι - ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΥΠΟΔΟΧΗΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ 
Η ακολουθούμενη στη διάρκεια των τελευταίων ετών πολιτική αποσκοπεί να 
συνταΐΡΐάΕ6Ι καλύτερα τον οικογενειακό και επαγγελματικό β(θ· Έτσι, 
συνεχίστηκαν οι προσπάθειες για την ανάπτυξη και τη βελτίωση των τρόπων 
υποδοχής των παιδιών - κάθε οικογένεια πρέπει να μπορεί να επιλέγει τον 
αριθμό των τέκνων και τον τρόπο εκπαίδευσης τους, ιδίως κατά τη νηπιακή 
ηλικία. Η ποικιλομορφία των τρόπων υποδοχής που παρέχονται στους γονείς 
αποτελεί έναν από τους παράγοντες αυτής της ελεύθερης επιλογής. 
Η προσπάθεια που αναλήφθηκε στον εν λόγω τομέα αφορά ταυτόχρονα όλες τις 
μορφές υποδοχής των παιδιών ηλικίας κάτω των έξι ετών, την υποδοχή σε 
μόνιμη ή προσωρινή βάση και την υποδοχή των παιδιών μεγαλύτερης ηλικίας. 
Η μέριμνα της κυβέρνησης συνίσταται στην ανάπτυξη των διάφορων τρόπων 
φύλαξης, μέσω της προώθησης των συμβάσεων με βρεφονηπιακούς σταθμούς, 
της βελτίωσης των ενισχύσεων που χορηγούνται στις βρεφοπαιδοκόμους και 
της δημιουργίας των συμβάσεων παιδικής ηλικίας. 
Μελετώνται προσαρμοσμένες λύσεις σε συνεργασία με διάφορους εταίρους -
τοπικούς οργανισμούς, ταμεία χορήγησης οικογενειακών επιδομάτων, 
οικογενειακές ενώσεις. 
Επιπλέον, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι χορηγείται χρηματοδοτική ενίσχυση 
στους γονείς που ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα και επιθυμούν τη 
φύλαξη του παιδιού τους κατ'οίκον. 
Το επίδουα νια την κατ'οίκον ωύλαΕη των παιδιών, που δημιουργήθηκε με το 
νόμο 86-1307 της 29ης Δεκεμβρίου 1986 και εφαρμόζεται από την 1η 
Απριλίου 1987, χορηγείται, ανεξαρτήτως πόρων, στο νοικοκυριό (ή μόνον σε 
άτομα, ανεξαρτήτως φύλου), που απασχολεί κατ'οίκον ένα ή περισσότερα 
άτομα για τη φύλαξη τουλάχιστον ενός τέκνου ηλικίας κάτω των τριών ετών, 
εφόσον το καθένα από τα μέλη του ζεύγους (ή ο μόνος γονέας) ασκεί 
επαγγελματική δραστηριότητα. 
Το εν λόγω επίδομα αντισταθμίζει, εντός του ορίου των 6000 φράγκων 
τριμηνιαίως, το κόστος των κοινωνικών εισφορών (των εργοδοτών και των 
μισθωτών) που συνδέονται με την απασχόληση ενός ατόμου για την κατ'οίκον 
φύλαξη των τέκνων. Η θεσμοθέτηση του τρίτου καταβάλλοντος επιτρέπει στον 
εργοδότη να μην καταβάλει τις εισφορές, αφού αυτές πληρώνονται απευθείας 
στην URSSAF από τις CAF. 
Εξάλλου τα νοικοκυριά απολαύουν φορολογικής μείωσης 25% για όριο εξόδων 
15000 φράγκα ανά παιδί ετησίως. 
Οι οικογ?ν?ιακές απαοχολήο?κ 
Στο πλαίσιο των οικογενειακών απασχολήσεων και από την 1η Ιανουαρίου 
1992, οι γονείς (ή ο γονέας) που χρησιμοποιεί κάποιο άτομο για την 
κατ ΌΙκο φύλαξη των παιδιών μπορούν να επωφεληθούν από ένα νέο 
φορολογικό βοήθημα "οικογενειακής απασχόλησης". Αυτό είναι πιο 
ενδιαφέρον από τη σημερινή μείωση "έξοδα φύλαξης" στην οποία δεν μπορεί 
να προστεθεί. Στο πλαίσιο μάλιστα των οικογενειακών απασχολήσεων, τα 
νοικοκυριά μπορούν να μειώσουν τους φόρους τους κατά ποσό που φθάνει το 
50% των σχετικών εξόδων (μισθοί και κοινωνικές παροχές) μέχρις ορίου 
25000 φράγκων. Συνεπώς το μέγιστο φορολογικό όφελος μπορεί να φθάσει τα 
12500 φράγκα ετησίως. 
Οι δομές υποδοχής της νηπιακής ηλικίας 
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας κάτω των 3 ετών, των οποίων εργάζονται 
αμφότεροι οι γονείς γίνονται δεκτά : 
από τους βρεφονηπιακούς σταθμούς (συλλογικούς, οικογενειακούς και 
σταθμούς με ευθύνη των γονέων) - 18 % 
από αναγνωρισμένες βρεφοπαιδοκόμους - 26 % 
από μη επίσημα γνωστούς τρόπους φύλαξης : μη αναγνωρισμένες τροφούς, 
παππούδες, οικογένεια, γείτονες - 56 %· 
Μεταξύ των περιστασιακών τρόπων φύλαξης, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί 
έκτακτου ωραρίου προσφέρουν περίπου 37.000 θέσεις. 
Κατόπιν πρωτοβουλίας των γονέων ή των επαγγελματιών του τομέα νηπιακής 
ηλικίας, έχουν δημιουργηθεί βρεφονηπιακοί σταθμοί με ευθύνη των γονέων. 
Οι γονείς ενέχονται αμεσότερα στη λειτουργία τους, αλλά πρόκειται για 
ιδρύματα που δεν λειτουργούν σε σταθερή βάση. 
Η δημιουργία δομών υποδοχής της νηπιακής ηλικίας είναι κυρίως ευθύνη των 
τοπικών αρχών. Η εν λόγω πολιτική είναι κοινής συμμετοχής. Άπτεται της 
παρέμβασης του κράτους (μέσω της ρύθμισης), του δικτύου των Ταμείων 
οικογενειακών επιδομάτων και των τοπικών οργανισμών (δήμοι, κοινότητες, 
νομαρχίες), καθώς και, ορισμένες φορές, των επιχειρήσεων και των 
επιτροπών των επιχειρήσεων. 
Δύο μέσα, που εκπόνησε το Εθνικό Ταμείο Οικογενειακών Επιδομάτων, 
επέτρεψαν την ανάπτυξη αυτής της συμβατικής πολιτικής : οι συμβάσεις για 
τους βρεφονηπιακούς σταθμούς (1983-1989) και, κατόπιν, οι συμβάσεις 
παιδικής ηλικίας που, από το 1989, καλύπτουν όλους τους τρόπους υποδοχής 
παιδιών ηλικίας μέχρι 6 ετών. Από 1ης Ιανουαρίου 1991 επεκτείνονται στα 
υπερπόντια διαμερίσματα. 
Σήμερα, οι θέσεις σε δομές υποδοχής ανέρχονται σε 220 000 έναντι 
100 000 το 1980. 
Στη σημερινή κατάσταση έλλειψης δομών υποδοχής, η πιο διαδεδομένη λύση 
για τη φύλαξη παιδιών κάτω των 3 ετών εξακολουθεί να είναι η προσφυγή σε 
κάποια βρεφοπαιδοκόμο. Κάποιες νέες διατάξεις θα επιτρέψουν τη βελτίωση 
της ποιότητας αυτού του τρόπου φύλαξης. Αυτές οι διατάξεις αφορούν : 
Η Βοήθεια OTIC οικονένειεα 
Αυτή βελτιώθηκε αισθητά με δύο μέτρα. Το πρώτο είναι η δημιουργία, με 
τον νόμο της 6ης Ιουλίου 1990, του βοηθήματος σε οικογένειες για την 
απασχόληση βρεφοπαιδοκόμου (AFEAMA), που ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 
1991. Επιτρέπει την ανάληψη της ευθύνης για όλες τις κοινωνικές εισφορές 
που συνδέονται με αυτή την απασχόληση από τα ταμεία οικογενειακών 
επιδομάτων. Το σύστημα του τρίτου καταβάλλοντος και η απλοποίηση των 
τυπικών διαδικασιών μειώνουν την επιβάρυνση της διαχείρισης των 
οικογενειών-εργοδοτών. Το πεδίο εφαρμογής του είναι μεγαλύτερο από αυτό 
της PSAM (ειδική παροχή για την πρόσληψη βρεφοπαιδοκόμου) την οποία και 
αντικαθιστά. 
Το δεύτερο μέτρο συμπληρώνει αυτή τη βοήθεια με τη χορήγηση 
συμπληρωματικού μηνιαίου επιδόματος 509 φράγκων ανά παιδί ηλικίας κάτω 
των τριών ετών και 305 φράγκων ανά παιδί ηλικίας από 3 έως 6 ετών. Αυτή 
η νέα αύξηση της AFEAMA ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 1992 για της 
μεταγενέστερες από αυτήν την ημερομηνία περιόδους απασχόλησης, και 
αναθεωρείται δύο φορές το χρόνο. 
Οπως και η AFEAMA, η αύξηση μπορεί να προστεθεί στο επίδομα μόνου γονέα 
και στο ελάχιστο εισόδημα ένταξης. Αυτή η βοήθεια επιφέρει επίσης 
μείωση του φόρου η οποία είναι ανάλογη με εκείνην του επιδόματος φύλαξης 
παιδιού κατ οίκον. 
Εξάλλου, η εφαρμογή ενός μεταβατικού μηχανισμού πρόσβασης στο επάγγελμα 
της βρεφοπαιδοκόμου αποσκοπεί να διευκολύνει, στο πλαίσιο των μέτρων 
σχετικά με την οικογενειακή απασχόληση (άρθρο 17 του νόμου 91-1046 της 
31ης Δεκεμβρίου 1991), τη ρύθμιση των καταστάσεων που συνδέονται με την 
παράνομη εργασία, και αυτό για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1992 
έως την 30η Ιουνίου 1992. Οι οικογένειες που απασχολούν βρεφοπαιδοκόμο 
της οποίας η αίτηση για αναγνώριση βρίσκεται στο στάδιο της εξέτασης, 
μπορούν επίσης να επωφεληθούν από την AFEAMA και την επαύξηση της. Αυτό 
το μεταβατικό μέτρο που επιταχύνει την πρόσβαση στο δικαίωμα πρέπει να 
παραταθεί. 
Η υεταοούθυιοη του νουικού καθεστώτο€ που διέπει ΤΟ ?πάΥΥ?λμα Της 
βρ€φοπαιδοκόμον 
Η απόφαση της 26ης Δεκεμβρίου 1990 σχετικά με τις κοινωνικές εισφορές 
για το επάγγελμα της βρεφοπαιδοκόμου δίνει σε αυτές κοινωνικά δικαιώματα 
ευθυγραμμισμένα με εκείνα του συνόλου των μισθωτών εργαζομένων. Η 
εφαρμογή της άρχισε την 1η Ιανουαρίου 1991 για τις βρεφοπαιδοκόμους που 
απασχολούνται από οικογένειες και διαφοροποιήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1992 
για εκείνες που απασχολούνται από τις δημόσιες τοπικές αρχές. 
0 νόμος 92.642 της 12ης Ιουλίου 1992 σχετικά με τις βρεφοπαιδοκόμους 
έρχεται να συμπληρώσει και να τροποποιήσει εκείνον της 17ης Μαΐου 1977. 
Διατηρεί την υποχρέωση προηγούμενης αναγνώρισης και θεσπίζει υποχρέωση 
κατάρτισης. Τέλος, οι αποδοχές αυτού του προσωπικού ανατιμώνται (2,25 
φορές του ωριαίου SMIC ανά ημέρα και ανά παιδί με ισχύ από την 1η 
Ιανουαρίου 1993, έναντι 2 φορών των SMIC σήμερα). 
Δημιουργία zvàc ευοήυου "νηπιακή ηλικία" 
Το 1991 ξεκίνησε σε στενή συνεργασία με την ένωση δήμων και κοινοτήτων 
της Γαλλίας μια εκστρατεία ενημέρωσης που απευθυνόταν στις τοπικές 
δημόσιες αρχές, με στόχο την καλύτερη ανάπτυξη των συμβατικών μηχανισμών 
36 
για τη νηπιακή ηλικία. Απονεμήθηκε ευσημο "νηπιακή ηλικία" σε περίπου 
πενήντα κοινότητες οι οποίες εφάρμοσαν μια δυναμική πολιτική σε αυτόν 
τον τομέα. Το εύσημο θα αποδοθεί και το 1992. 
Ανανέωση των διατάξεων που ουθυίΕουν ΤΠΓ δουέο υποδονήο τηο νηπιακής 
ηλικίας 
0 νόμος της 18ης Δεκεμβρίου 1989 προέβλεπε την εναρμόνιση των υπηρεσιών 
υποδοχής που παρέχονται στα νεαρά παιδία. Αυτή τη στιγμή, οι δομές 
υποδοχής της νηπιακής ηλικίας διέπονται από ένα σύνολο απαρχαιωμένων 
κειμένων (διάταγμα και απόφαση της 12ης Αυγούστου 1952) τα οποία 
επικεντρώνονται κυρίως στην επιτήρηση της κατάστασης υγιεινής των 
νηπιαγωγείων και των παιδικών σταθμών, και είναι, από νομική άποψη, 
ετερογενή. Αυτές οι διατάξεις έχουν αναθεωρηθεί και εκσυγχρονιστεί, 
ιδιαίτερα για να επιτρέψουν την προσφυγή σε περισσότερο ευέλικτες 
λύσεις. Αυτή την στιγμή αποτελούν αντικείμενο ενός διατάγματος το οποίο 
βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας. 
Τα νηπιαγωγεία. 
Γίνονται δεκτά παιδιά ηλικίας 3-6 ετών 
το 80 % των παιδιών ηλικίας 3 ετών παρακολουθούν σχολική εκπαίδευση 
σχεδόν το 100 % των παιδιών ηλικίας 4 ετών παρακολουθούν σχολική 
εκπαίδευση 
II - ΜΕΤΡΑ ΥΠΕΡ Τ8Ν ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΔΕΙΩΝ ΠΑ ΤΟΥΣ ΜΙΣΟΠΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ 
Η γονική ά$6ΐα 6κπα(δ6υσης 
Η εν λόγω άδεια, που παρέχεται σε όλους τους μισθωτούς αμφοτέρων των 
φύλων οι οποίοι δικαιολογούν ένα τουλάχιστον έτος προϋπηρεσίας, έχει 
μέγιστη διάρκεια 3 έτη με ανανέωση ετήσιων περιόδων μετά τη γέννηση ή 
την άφιξη υιοθετημένου τέκνου στην οικογενειακή εστία. Η άδεια αυτή, την 
οποία δικαιούνται ο πατέρας και η μητέρα, καθώς και οι υιοθετούντες, 
χορηγείται σε αμφότερους τους γονείς που μπορούν να τη χρησιμοποιούν 
ταυτόχρονα ή εναλλακτικά. Λαμβάνει τη μορφή, είτε συνολικής διακοπής της 
δραστηριότητας στη διάρκεια της οποίας αναστέλλεται το συμβόλαιο 
εργασίας, είτε εργασίας με μερική απασχόληση που επιλέγεται ελεύθερα 
εντός ενός διαστήματος μεταξύ των 16 εβδομαδιαίων ωρών και του 80 % του 
πλήρους χρόνου. Η λεγόμενη αυτή διάταξη "ευκαμψίας" της γονικής άδειας 
που αντικαθιστά την προγενέστερη έννοια της ημι απασχόλησης, με αυτήν της 
μερικής απασχόλησης παρεμβαίνει στο πλαίσιο του νόμου 91-1 της 
3ης Ιανουαρίου 1991 για την απασχόληση βάσει των διατάξεων σχετικά με το 
χρόνο εργασίας. 
Η άδεια αυτή παρέχεται αυτοδικαίως, με εξαίρεση τις επιχειρήσεις που 
απασχολούν λιγότερους από 100 εργαζόμενους και όπου ο εργοδότης μπορεί 
να την αρνηθεί εφόσον εκτιμήσει, κατόπιν γνώμης της επιτροπής της 
επιχείρησης» ή ελλείψει αυτής, των εκπροσώπων του προσωπικού, ότι η 
απουσία του εργαζόμενου θα έχει επιζήμιες συνέπειες στην ορθή πορεία της 
επιχείρησης. 
Η επανένταξη πραγματοποιείται στην ίδια ή σε ομοειδή θέση απασχόλησης με 
τουλάχιστον ισοδύναμη αμοιβή. Η διάρκεια της γονικής άδειας εκπαίδευσης 
λαμβάνεται κατά το ήμισυ υπόψη κατά τον καθορισμό των πλεονεκτημάτων που 
συνδέονται με την προϋπηρεσία. 
Επιπλέον, καταβάλλεται γονικό επίδομα εκπαίδευσης (οικογενειακή παροχή 
που δημιουργήθηκε το 1985 και επεκτάθηκε σε 3 έτη το 1986) σε έναν από 
τους γονείς που δεν ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα μετά τη γέννηση 
του τρίτου τέκνου, υπό την προϋπόθεση ότι εργαζόταν τουλάχιστον δύο έτη 
στη διάρκεια των δέκα προηγούμενων ετών. Το επίδομα αυτό καταβάλλεται 
κατά το ήμισυ σε περίπτωση επανόδου στην αμειβόμενη δραστηριότητα, 
κατ "ανώτατο όριο με ημ ι απασχόληση, μετά τη συμπλήρωση του 2ου έτους 
ηλικίας του τέκνου και υπό την προϋπόθεση ότι, κατά το παρελθόν, 
χορηγεί το πλήρως. Το εν λόγω μέτρο αποσκοπεί να ευνοήσει την επάνοδο του 
δικαιούχου γονέα στην απασχόληση. 
Αυτή η άδεια είναι σήμερα αντικείμενο μιας ποσοτικής μελέτης που 
διεξάγεται στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα έτσι ώστε να γνωρίσουμε 
καλύτερα τους πληθυσμούς των μισθωτών που την χρησιμοποιούν καθώς και 
τις σχετικές επιχειρήσεις και διοικητικές αρχές. Αυτή η μελέτη 
συγχρηματοδοτείται από το υπουργείο εργασίας, το υφυπουργείο για τα 
δικαιώματα της γυναίκας και για την κατανάλωση, το υφυπουργείο για την 
οικογένεια και το εθνικό ταμείο οικογενειακών επιδομάτων. Σε 
μεταγενέστερο στάδιο θα πραγματοποιηθεί δεύτερη μελέτη με ποιοτικό 
χαρακτήρα για να προσδιοριστούν καλύτερα οι πρακτικές πλευρές. Αυτές οι 
δύο μελέτες κάνουν διάκριση μεταξύ των δύο τύπων γονικής άδειας που 
υπάρχουν, απόλυτης ή μερικής απουσίας. 
Η άδεια υετά τη γέννηση τέκνου 
Ο γονέας που δεν συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις για να λάβει γονική άδεια 
εκπαίδευσης (προϋπηρεσία τουλάχιστον ενός έτους) μπορεί να ζητήσει άδεια 
για την ανατροφή του παιδιού του (άρθρο Λ.122.28, άρθρο Λ.122.30 του 
κώδικα εργασίας). Δεν απαιτείται ουδείς όρος προϋπηρεσίας ή όρος 
σχετικός με τον αριθμό των εργαζομένων στην επιχείρηση. Αντίθετα με τις 
λοιπές άδειες, η άδεια μετά τη γέννηση τέκνου επιφέρει παραβίαση της 
σύμβασης εργασίας με προτεραιότητα επαναπρόσληψης· 
Οι άδειεο νια οικονενειακούΓ λόνουο 
Η ά$6ΐα γέννησης 
Είναι διάρκειας τριών ημερών για κάθε γέννηση ή για την άφιξη τέκνου με 
σκοπό την υιοθέτηση του. Οι τρεις ημέρες, διαδοχικές ή μη, κατόπιν 
συμφωνίας του εργοδότη με το δικαιούχο, πρέπει να ληφθούν τη χρονική 
στιγμή όπου επέρχεται το γεγονός, εκτός ευνοϊκότερης συλλογικής 
σύμβασης. 
Σύμφωνα με τον κώδικα εργασίας "Κάθε μισθωτός εργαζόμενος" μπορεί να 
επωφεληθεί της άδειας γέννησης ή υιοθεσίας. Κατά βάση μπορεί να τη λάβει 
και ο πατέρας και η μητέρα. Αυτή η δυνατότητα είναι όμως μάλλον 
θεωρητική τουλάχιστον όσον αφορά τη μητρότητα: η μητέρα που έχει άδεια 
μητρότητας δεν μπορεί να πάρει επιπλέον και την άλλη άδεια. Μπορεί να 
την πάρει στην ιδιαίτερη περίπτωση της υιοθεσίας με την προϋπόθεση ότι 
δεν παίρνει τη βασική άδεια υιοθεσίας (διάρκειας ίσης με την άδεια 
μητρότητας μετά τη γέννηση)· 
Όσον αφορά τις λοιπές άδειες για οικογενειακούς λόγους, βλ. συνημμένο 
δελτΙο. *'3 
•&•% 
Μέτοα που αωοοούν TOUC uioBon-ooc 8PvaEou8vooc σε περίπτωση aoeéveiac 
TéKVQV (η περίπτωση των υικοοααθενειών των παιδιών) 
Τα εν λόγω μέτρα, όταν υφίστανται, εμπίπτουν στον τομέα των συλλογικών 
συμβάσεων. Οι συμβάσεις, που είναι μεταγενέστερες του νόμου περί 
επαγγελματικής ισότητας της 13ης Ιουλίου 1983, προβλέπουν ότι οι άδειες 
αυτές πρέπει να παρέχονται τόσο στον πατέρα όσο και στην μητέρα. 
Αυτή τη στιγμή έχουμε στην διάθεση μας μια μελέτη που χρηματοδοτήθηκε 
από το υφυπουργείο για τα δικαιώματα της γυναίκας και για την κατανάλωση 
για αυτό το θέμα. Αυτή η μελέτη για την "Άδεια σε περίπτωση ασθένειας 
τέκνων-Πρώτος κοινωνιολογικός απολογισμός" πραγματοποιήθηκε από μια 
ερευνητική ομάδα του CNRS με επικεφαλής τον Francois de Singly. Αυτή η 
παραγγελία ήταν το αποτέλεσμα των συστάσεων μιας ομάδας εργασίας του 
ανώτατου συμβουλίου επαγγελματικής ισότητας με τίτλο "Διαχείριση των 
επιχειρήσεων και συνεκτίμηση των οικογενειακών ευθυνών". 
$3 
ΑΔΕΙΕΣ ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ 
(άρθρο Λ.226.1 του Κώδικα Εργασίας) 
Αδειες Δικαιούχοι Διάρκεια Διατυπώσεις Επίπτωση 
επί της 
σύμβασης 
εργασίας 
Γέννηση 
Γάμος του μισθω­
τού εργαζομένου 
θάνατος συζύγου 
θάνατος τέκνου 
Γάμος τέκνου 
θάνατος πατέρα 
θάνατος μητέρας Όλοι οι 
μισθωτοί 3 ημέρες 
4 ημέρες 
2 ημέρες 
1 ημέρα 
1 ημέρα δικαιολογη­
τικό του 
συμβάντος 
κατόπιν 
αίτησης 
της επι­
χείρησης αναστολή 
με δ ι ατή 
ρήση της 
αμοιβής 
NOUOC Tnc 19nc Ιανουαρίου 1978 Βάσει του οποίου Υοοηνείται άδεια υπό 
IÛY. προϋπόθεση προϋπηρ?ο(ας 3 μηνών 
θάνατος αδελφού 
θάνατος αδελφής 
Στρατολογική 
διαδικασία 
προεπιλογής Εξαιρούνται : 
κατ'οίκον 
εργαζόμενοι, 
εργαζόμενοι 
με διακοπτό­
μενη απασχό­
ληση, 
εποχιακο(, 
έκτακτοι 
εργαζόμενοι 1 ημέρα 
3 ημέρες 
Οι ευνοϊκότερες συλλογικές συμβάσεις παρέχουν 
άδειες μεγαλύτερης διάρκειας ή άδειες για 
άλλες περιστάσεις. 
go 
'ΟΤΟΥ 09ΩΩά si 6ι KOTSoq τα υευονωυένα gxpjjfl ίή Ι1£ UOVQYQVIKfo 
oiKovéveiecK η νουοβκοΐα weol οικογενειακών «αοογών λαυβάνει eoostic 
υπο»η την κατάοταοή τονς 
Τους χορηγούνται ειδικές παροχές, όπως το επίδομα οικογενειακής στήριξης 
και το επίδομα του μόνου γονέος, το ποσό των οποίων κυμαίνεται σε υψηλά 
επίπεδα. 
το επίδουα οικογενειακά OTiSpiEnc. που θεσπίστηκε με το νόμο της 
23ης Δεκεμβρίου 1970 και τροποποιήθηκε από το νόμο της 22ας 
Δεκεμβρίου 1984, επιτρέπει τη χορήγηση βοήθειας στον επιζώντα 
σύζυγο, στον μεμονωμένο γονέα ή στην οικογένεια υποδοχής που 
αναλαμβάνει την ανατροφή και τη συντήρηση του(των) παιδιού(-ων). 
Αυτό το ποσό είναι πλήρες, 592 φράγκα ανά παιδί (ορφανά ή σύζυγος 
που δε λαμβάνει διατροφή) και τμήμα, 444 φράγκα ανά παιδί (στις 
υπόλοιπες περιπτώσεις). 
- ΤΟ Επίδομα ΤΟν USMOVftMéVQV YOVéq. που δημιουργήθηκε με το νόμο της 
9ης Ιουλίου 1976, έχει ως στόχο να παράσχει έκτακτη βοήθεια (με την 
προϋπόθεση των διαθέσιμων πόρων) στις χήρες, διαζευγμένες, 
χωρισμένες αυτοδικαίως ή εκ των πραγμάτων, εγκαταλελειμένες ή 
ανύπαντρες γυναίκες, που αντιμετωπίζουν μόνες τη συντήρηση ενός 
τουλάχιστον τέκνου. Με την τελευταία ανατίμηση την 1η Ιουλίου 1992, 
το επίδομα ανέρχεται σε 997 φράγκα ανά συντηρούμενο τέκνο. 
Εξάλλου, η παρούσα ρύθμιση χορηγεί, με την προϋπόθεση των διαθέσιμων 
πόρων, στις γυναίκες που ζουν μόνες, είναι αρχηγοί οικογένειας και 
έχουν ένα συντηρούμενο τέκνο, επίδομα στέγης. 
Επιπλέον, διατηρείται το ευεργέτημα του συμπληρωματικού ημίσεως που 
παρέχεται στο φορολογικό τομέα. 
Πρέπει να τονιστεί ότι η χορήγηση επιδόματος φύλαξης τέκνου κατ'οίκον 
αποτελεί ένα μέτρο το οποίο απολαύουν ιδιαίτερα οι μονογονικές 
οικογένειες . 
Τέλος, θεσπίστηκαν σημαντικές διατάξεις για την καταπολέμηση της 
ανεργίας των μεμονωμένων γυναικών με τη συνέχιση ειδικών ενεργειών 
κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης (κατάρτιση ή επανεκπαίδευση). 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Εοώτηοη αοιθ. 17 
Η εθνική νομοθεσία, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της εδαφικότητας, δεν 
μπορεί να επιβάλει σε πολυεθνικές εταιρείες να εφαρμόσουν ένα σύστημα 
διαβουλεύσεων και πληροφόρησης των μισθωτών εργαζομένων για τα 
καταστήματα που βρίσκονται εκτός του εθνικού γεωγραφικού πλαισίου. 
Ωστόσο, εννέα γαλλικοί όμιλοι έχουν θεσπίσει, με δική τους πρωτοβουλία, 
σύστημα διαβουλεύσεων ή/και πληροφόρησης των μισθωτών εργαζομένων σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο: Airbus industries ,BSN, Bull, Elf Aquitaine, Carnaud, 
Péchiney, Rhône-Poulenc, Saint-Gobain, Thomson. Οι διαφορετικές 
εμπειρίες καταδεικνύουν την ποικιλομορφία των εφαρμοσθέντων συστημάτων. 
Και άλλοι όμιλοι εταιριών έχουν γνωστοποιήσει την πρόθεση τους να 
ακολουθήσουν αυτά τα παραδείγματα. 
Ερώτηοη αριθ. 18 
Τα σημαντικά χαρακτηριστικά του συστήματος εκπροσώπησης του προσωπικού 
στη Γαλλία παρουσιάζονται στο συνημμένο πίνακα. Επιπλέον, η γαλλική 
νομοθεσία, επέβαλε στις επιχειρήσεις με πολλαπλά καταστήματα, τη σύσταση 
κεντρικής επιτροπής της επιχείρησης και επιτροπής των καταστημάτων και 
στους ομίλους εταιρειών, τη δημιουργία επιτροπής του ομίλου. 
Οι διαβουλεύσεις και η πληροφόρηση των εργαζομένων άπτεται των βασικών 
εξουσιών της επιτροπής της επιχείρησης που διαθέτει γενική αρμοδιότητα 
επί οικονομικών και επαγγελματικών ζητημάτων. Επιπλέον, σε ορισμένους 
τομείς, η εν λόγω αρμοδιότητα αναφέρεται ρητώς στα ειδικά άρθρα του 
κώδικα εργασίας. Το ίδιο ισχύει και για όλα τα θέματα που αναφέρονται 
στην παρούσα ερώτηση. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι οι διαμεθοριακοί 
εργαζόμενοι δεν αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης διάκρισης, αλλά 
εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο της πληροφόρησης και των διαβουλεύσεων 
σχετικά με την κατάσταση και την εξέλιξη της απασχόλησης και των 
επαγγελματικών προσόντων. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ερώτηοη αριθ. 19 
Οι KOivoTiKéc o6nvÎ8c και το δικαίωυα 8Pvaolac 
Η οικοδόμηση της Ευρώπης της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία 
καθιστά εμφανές το γεγονός ότι στη Γαλλία δεν έχουν ρυθμιστεί ειδικά 
ορισμένοι κίνδυνοι και ότι, σε ορισμένους τομείς, η ρύθμιση θεωρείται 
απηρχαιωμένη. 
Συνεπώς, το ευρωπαϊκό δίκαιο θα επιτρέψει την πλήρωση ορισμένων κενών. 
Έτσι, η μεταφορά της οδηγίας σχετικά με τις οθόνες οπτικής απεικόνισης 
οδηγεί σε πληρέστερη συνεκτίμηση των συνθηκών εργασίας ενός ολοένα 
αυξανόμενου αριθμού μισθωτών, δεδομένης της παρούσας ανάπτυξης των 
πληροφορικών μέσων . Το ίδιο ισχύει και για την οδηγία "βιολογικοί 
παράγοντες" που καθορίζει τις βασικές αρχές πρόληψης και εξασφαλίζει 
στους εργαζόμενους, που μπορεί να εκτεθούν σε παθογενείς βιολογικούς 
παράγοντες, αποτελεσματική προστασία έναντι ενδεχόμενης μόλυνσης. 
Το ευρωπαϊκό δίκαιο συμβάλλει επίσης και στον εκσυγχρονισμό των γαλλικών 
ρυθμίσεων. Αυτό ισχύει ιδίως όσον αφορά τους κινδύνους που συνδέονται με 
τις μετακινήσεις βαρέων φορτίων, την προστασία κατά των κινδύνων που 
συνδέονται με καρκινογενείς παράγοντες, το σχεδιασμό και τη 
χρησιμοποίηση μηχανών, υλικών και εξοπλισμών ατομικής προστασίας. 
Η μεταφορά των πρόσφατα εγκεκριμένων οδηγιών κινείται προς την (δια 
κατεύθυνση· όσον αφορά την προστασία των εγκύων, η γαλλική νομοθεσία, αν 
και γενικά είναι πιο ευνοϊκή για τους μισθωτούς, θα βελτιωθεί σε πολλά 
σημεία: απουσία για εξετάσεις πριν από τη γέννηση, αλλαγή θέσης εργασίας 
σε περίπτωση νυκτερινής απασχόλησης ή επισφαλών συνθηκών εργασίας κλπ. 
Επίσης, η οδηγία για τα κινητά εργοτάξια θα επιτρέψει την επέκταση των 
κανόνων ασφάλειας που εφαρμόζονται στους ανεξάρτητα εργαζόμενους. 
0 νόμος της 31ης Δεκεμβρίου 1991 τροποποίησε τον κώδικα εργασίας και 
ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 
ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ 
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ (εε) 
Υποχρεωτική εκλογή oc όλες τις 
βιομηχανικές, εμπορικές και αγροτικός 
επιχειρήσεις, οτα γραφεία «ιδικών 
δημόσιων λειτουργών, οτα ελεύθερα 
επαγγέλματα και τις αοτικές εταιρίες, 
οτα επαγγελματικά συνδικάτα, τις 
συνεταιριστικές εταιρίες. τους 
οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, τις 
ενώσεις. τις δημόσιες επιχειρήσεις 
βιομηχανικού και εμπορικού χαρακτήρα, 
irou απασχολούν τουλάχιστον 90 
εργαζομένους. ΕΚΠΡΌΣΩΠΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΎ 
Εκλογή: 
υποχρεωτική oc όλα τα βιομηχανικά, 
εμπορικά ή αγροτικά καταστήματα, τα 
γραφεία ειδικών δημόσιων λειτουργών, τα 
ελεύθερα επαγγέλματα και τις αστικές 
εταιρίες, τα επαγγελματικά συνδικάτα, τις 
συνεταιριστικές εταιρίες, τους οργα­
νισμούς κοινωνικής ασφάλισης, και τις 
ενώσεις ή οε οποιοδήποτε οργανισμό 
ιδιωτικού δικαίου που απασχολεί 
τουλάχιστον 11 εργαζόμενους. 
με πρωτοβουλία του "εργατικού 
διευθυντή" του τμήματος ή μετά από αίτημα 
των συνδικάτων σε ένα συγκεκριμένο 
εργοτάξιο όπου απασχολούνται τουλάχιστον 
90 εργαζόμενοι. 
. Υποφήφιοι: εργαζόμενοι της επιχείρησης, 
. Εκλογικό σώμα: εργαζόμενοι ηλικίας άνω που εργάζονται ο'αυτήν τουλάχιστον ένα 
των 18 ετών που εργάζονται στην χρόνο, είναι άνω των 18 ετών. και δεν 
επιχείρηση τουλάχιστον από τριμήνου. είναι συγγενείς του επικεφαλής της 
επιχείρησης. 
Διάρκεια θητείας: 2 έτη ανανεώσιμα. 
Οικονομικές και επαγγελματικές 
αρμοδιότητες: ενημέρωση και 
διαβουλεύσεις πριν από κάθε απόφαση «ou 
αφορά την οργάνωση, τη διαχείριση και τη 
γενική πορεία της επιχείρησης* περιοδική 
ενημέρωση σχετικά με τη δραστηριότητα, 
την κατάσταση και τα αποτελέσματα της 
επιχείρησης. 
Κοινοτικές και πολιτιστικές 
αρμοδιότητες: διαχείριση των κοινωνικών 
και πολιτιστικών δραστηριοτήτων της 
επιχείρησης. έλεγχος ορισμένων 
κοινωνικών φορέων. 
. Διαπραγματεύσεις και συναφή συμβολαίων 
ενδιαφέροντος ή συμμετοχής. Διάρκεια θητείας: 1 έτος ανανεώσιμο. 
. Παρουσιάζουν στον εργοδότη μεμονωμένα 
και συλλογικά αιτήματα σχετικά με την 
εφαρμογή του κώδικα εργασίας και των 
ισχυουσών συμβάσεων και συμφωνιών· 
απευθύνουν στην επιτροπή εργασίας 
παράπονα και παρατηρήσεις του προσωπικού. 
. Γνωστοποιούν στην ΕΕ και στην ΕΥΑΣΕ 
προτάσεις και παρατηρήσεις του 
προσωπικού. 
. Ασκούν οικονομικές αρμοδιότητες της ΕΕ 
και ισομερή διαχείριση των έργων 
κοινωνικού χαρακτήρα. σε περίπτωση 
απουσίας ή αδυναμίας στις ΕΕ· ασκούν 
αρμοδιότητες της ΕΥΑΣΕ σε περίπτωση 
απουσίας ή αδυναμίας της· ασκούν 
ενδεχομένως αρμοδιότητες συνδικαλιστικών 
εκπροσώπων στις επιχειρήσεις με 
λιγότερους από 90 εργαζόμενους. ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΠΠΟΙ 
. στην επιτροπή 
. πλάι στους εκπρόσωπους 
του προσωπικού μΤΥΝΔΙΚΑΛΙΓΤΙΚΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ 
Προαιρετικός καθορισμός από κάθε 
αντιπροσωπευτικό συνδικάτο: 
. ενός αντιπροσώπου οτις συνεδριάσεις 
της ΕΕ 
• ενδεχομένως ενός μη μόνιμου 
αντιπροσώπου με αποστολή να βοηθάει 
τους εκπροσώπους του προσωπικού στις 
συναντήσεις τους με τον εργοδότη. (Δικαίωμα για κάθε αντιπροσωπευτικό 
(συνδικάτο: 
σύστασης συνδικαλιστικού τμήματος σε 
κάθε επιχείρηση* 
καθοριομού συνδ ικαλιστ ι κών εκπροσώπων 
στις επιχειρήσεις με τουλάχιστον 50 
εργαζόμενους, ή ενός εκπροσώπου του 
προσωπικού με ρόλο συνδικαλιστικού 
εκπροσώπου στις επιχειρήσεις με 
λιγότερους από 90 εργαζόμενους. (Στις 
επιχειρήσεις με λιγότερους από 90 
εργαζόμενους, μπορεί να υπάρχουν επίσης 
συμβατικοί συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι). 
Καθορισμός από τις συνδικαλιστικές 
οργανώσεις: 
ο αντιπρόσωπος στην ΕΕ πρέπει 
υποχρεωτικά να επιλέγεται μεταξύ των 
μελών της επιχείρησης και να πληρεί 
τους όρους επιλεξιμότητας για την ΕΕ. 
ο βοηθός του εκπροσώπου του 
προσωπικού μπορεί να είναι εργαζό­
μενος της επιχείρησης, ή άτομο εκτός 
αυτής: αρκεί να είναι αντιπρόσωπος 
"συνδικαλιστικής οργάνωσης". 
. διάρκεια θητείας: κατά βούληση της 
συνδικαλιστικής οργάνωσης. Καθορισμός από τα αντιπροσωπευτικά 
ουνοικάτα μέσα στην επιχείρηση: 
. ο συνδικαλιστικός εκπρόσωπος πρέπει 
να είναι ηλικίας 18 ετών και να 
εργάζεται στην επιχείρηση πάνω από ένα 
χρόνο. 
. διάρκεια θητείας: κατά βούληση της 
συνδικαλιστικής οργάνωσης. 
. Εκπροσώπηση του συνδικάτου στην ΕΕ 
Αρωγή στους εκπροσώπους του 
προσωπικού στις συναντήσεις τους με 
τον εργοδότη. . Εκπροσώπηση του συνδικάτου προς τον 
επικεφαλής της επιχείρησης και 
υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των 
υλικών και ηθικών συμφερόντων των 
εργαζομένων 
Συμμετοχή στη συνδικαλιστική 
αντιπροσωπεία που διαπραγματεύεται και 
συνάπτει τις συλλογικές συμβάσεις και 
συμφωνίες της επιχείρησης. 
. Καθοδήγηση της συνδικαλιστικής δράσης 
μέσα στην επιχείρηση. 
ΠΗΓΗ: LIAISONS SOCIALES 
Ειδικό τεύχος 23 ΜαΤου 1991 
93 
τον κώδικα δημόσιας υγείας για να μεταφέρει 7 ευρωπαϊκές οδηγίες σχετικά 
με την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και ιδιαίτερα την οδηγία 
πλαίσιο. 
Η συμμετοχή TWV sPYqgowévwv 
Η επιτροπή υγιεινής, ασφάλειας και συνθηκών εργασίας (ΕΥΑΣΕ) που 
συστάθηκε βάσει του νόμου της 23ης Δεκεμβρίου 1982, συνδέει άμεσα τους 
εκπροσώπους των μισθωτών εργαζομένων με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν 
στους εν λόγω τομείς. Η γνωμοδότηση της είναι υποχρεωτική για όλα αυτά 
τα ζητήματα. 
0 νόμος της 31ης Δεκεμβρίου 1991 επεκτείνει το δικαίωμα στην κατάρτιση 
των εκπροσώπων του προσωπικού στην ΕΥΑΣΕ σε όλες τις επιχειρήσεις, 
επιτρέπει στις επιτροπές να καταφεύγουν σε μεγαλύτερο βαθμό σε 
εμπειρογνώμονες και ευνοεί την προληπτική τους παρέμβαση. Τέλος, η 
δημιουργία της ΕΥΑΣΕ στον τομέα των δημοσίων έργων και της οικοδομής 
γίνεται πια σύμφωνα με τους όρους του κοινού δικαίου. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
Ερώτηση αριθ. 2Q 
Ως κατώτατη νόμιμη ηλικία εισόδου στην απασχόληση ορίζεται η ηλικία των 
δεκαέξι χρόνων. Ωστόσο, επιτρέπονται οι ακόλουθες παρεκκλίσεις: 
οι νέοι που είναι κάτοχοι τίτλου που πιστοποιοιεί ότι ολοκλήρωσαν τη 
σχολική φοίτηση του πρώτου κύκλου της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης 
μπορούν να ξεκινήσουν μαθητεία σε ηλικία δεκαπέντε χρόνων. 
οι νέοι σχολικής ηλικίας που παρακολουθούν εναλλασσόμενη εκπαίδευση 
μπορούν, στη διάρκεια των δυο τελευταίων ετών της υποχρεωτικής 
σχολικής φοίτησης, να παρακολουθούν κύκλους πρακτικής εξάσκησης 
προσαρμογής στον επαγγελματικό βίο σε εγκεκριμένες επιχειρήσεις που 
έχουν συνάψει σύμβαση με το εκπαιδευτικό ίδρυμα. 
στο γεωργικό τομέα, τα παιδιά μπορούν να απασχοληθούν σε ηλικία 15 
ετών, εφόσον παρακολουθούν μαθητεία ή έχουν ολοκληρώσει τον πρώτο 
κύκλο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στη διάρκεια των δύο πρώτων 
ετών της σχολικής τους φοίτησης (δηλαδή μετά την ηλικία των 
δεκατεσσάρων χρόνων για τους μαθητές που παρακολουθούν εναλλασσόμενη 
εκπαίδευση), μπορούν να παρακολουθούν κύκλους αρχικής ή εφαρμοσμένης 
πρακτικής εξάσκησης σε γεωργικές επιχειρήσεις. 
στη διάρκεια των σχολικών διακοπών, οι έφηβοι άνω των δεκατριών ετών 
μπορούν να εκτελούν ελαφρές εργασίες (νόμος της 3ης Ιανουαρίου 
1991). 
Ερώτηση αριθ. 21 
Το σύνταγμα απαγορεύει οποιαδήποτε διάκριση βασίζεται σε κριτήριο 
ηλικίας, προβλέποντας στο άρθρο 18 του προοιμίου του ότι για την ίδια 
εργασία, τα (δια καθήκοντα, τον ίδιο βαθμό και την ίδια υπευθυνότητα, ο 
καθένας έχει δικαίωμα στην (δια οικονομική και ηθική ανταμοιβή. Το μόνο 
κριτήριο αναφοράς λοιπόν είναι η παρεχόμενη εργασία. 
Ωστόσο ο νόμος ορίζει ότι οι νέοι μπορούν να αμείβονται βάσει του SMIC 
μειωμένου κατά 20% πρίν τα 17 χρόνια και κατά 10% μεταξύ 17 και 18 ετών, 
εάν δεν έχουν εξάμηνη επαγγελματική πρακτική πείρα στον τομέα της 
δραστηριότητας τους. Επίσης, ορισμένες συλλογικές συμβάσεις προβλέπουν 
μειώσεις των ελάχιστων μισθών σε συνάρτηση με την ηλικία. Η αιτιολόγηση 
αυτής της μείωσης δεν βασίζεται στη μικρότερη αξία της εργασίας των νέων 
αλλά στην έλλειψη πρακτικής επαγγελματικής πείρας ή στον συμψηφισμό του 
χρόνου επαγγελματικής κατάρτισης στις ώρες εργασίας. 
Εοώτηση αοιθ. 22 
Οι νέοι ηλικίας κάτω των 18 ετών μπορούν να εργάζονται 8 ώρες ημερησίως 
και 39 εβδομαδιαίως κατ'ανώτατο όριο. 
Κατ'εξαίρεση, ο επιθεωρητής εργασίας μπορεί να επιτρέψει παρεκκλίσεις 
εντός ορίου 5 ωρών εβδομαδιαίως, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του γιατρού 
εργασίας της επιχείρησης. 
Νυγτεοινή εονασία 
Οποιαδήποτε νυχτερινή εργασία από τις 10 το βράδυ έως τις 6 η ώρα το 
πρωί απαγορεύεται για τους εργαζόμενους ηλικίας κάτω των 18 χρόνων. 
0 επιθεωρητής εργασίας μπορεί να επιτρέψει ορισμένες παρεκκλίσεις για τα 
εμπορικά καταστήματα και τα καταστήματα δημοσίων θεαμάτων. Οι 
παρεκκλίσεις για τον τομέα των ξενοδοχείων και των εστιατορίων 
καθορίζονται με διάταγμα του Συμβουλίου του Κράτους* η παρέκκλιση για 
τον τομέα της αρτοποιίας επήλθε με το διάταγμα της 4ης Φεβρουαρίου 1988. 
Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να παρέχεται στους ενδιαφερόμενους ανάπαυση 
12 συνεχόμενων ωρών. 
ΑΡΥ(6ς 
Η εργασία κατά τις αργίες απαγορεύεται στη βιομηχανία για τους νέους 
ηλικίας κάτω των 18 χρόνων. 
Οι εργαζόμενοι που δεν έχουν συμπληρώσει το 21ο έτος ηλικίας μέχρι την 
30η Απριλίου του προηγούμενου έτους δικαιούνται άδειας 30 εργάσιμων 
ημερών, ανεξαρτήτως της προϋπηρεσίας τους. 
Επαννελυατική κατάρτιση 
Στους νέους απο 16 έως 25 ετών, χωρίς επαγγελματικά τυπικά προσόντα, 
προτείνονται κύκλοι πρακτικής εξάσκησης ή ειδικά συμβόλαια εργασίας, τα 
λεγόμενα εναλλασόμενης κατάρτισης, οι λεπτομέρειες για τα οποία δίνονται 
στην απάντηση της ερώτησης 15. 
Η αρχική επαγγελματική κατάρτιση άπτεται των αρμοδιοτήτων δύο 
υπουργείων, του υπουργείου εργασίας, απασχόλησης και επαγγελματικής 
κατάρτισης (του οποίου οι ενέργειες παρατίθενται ως απάντηση στην 
ερώτηση αριθ. 15) και του υπουργείου εθνικής παιδείας. 
0 μηχανισμός για την αρχική επαγγελματική κατάρτιση που δημιούργησε το 
Υπουργείο Εθνικής Παιδείας είναι ο ακόλουθος: ?7 
9 S 
Τα επαγγελματικά λύκεια δέχονται μαθητές στο τέλος της τρίτης τάξης. 
Οι μαθητές προετοιμάζονται για την απόκτηση ενός διπλώματος 
επαγγελματικής επάρκειας (ΒΕΡ) ή/και πιστοποιητικού επαγγελματικής 
επάρκειας (CAP). Οι νέοι που διαθέτουν ένα ΒΕΡ ή CAP μπορούν στη 
συνέχεια να προετοιμαστούν για την απόκτηση ενός απολυτηρίου 
τεχνικού ή επαγγελματικού λυκείου, κύριος στόχος του οποίου είναι n 
είσοδος στον ενεργό βίο. 
Η ανώτερη τεχνική εκπαίδευση βραχείας διάρκειας που περιλαμβάνει: 
α) Τα πανεπιστημιακά ινστιτούτα τεχνολογίας (IUT) που παρέχουν 
διετή εκπαίδευση. Προσφέρουν στους κατόχους πανεπιστημιακού 
τεχνικού διπλώματος (DUT), που χορηγείται στο τέλος του δεύτερου 
έτους, τη δυνατότητα να ασκήσουν επάγγελμα στο δευτερογενή ή 
τριτογενή τομέα με αρμοδιότητες στελέχωσης. 
β) Τα τμήματα των ανώτερων τεχνικών προσφέρουν ειδικότητες 
περισσότερο "απαιτητικές" από τα IUT. Μετά το πέρας διετών 
σπουδών επιτρέπουν την απόκτηση διπλώματος ανώτερου τεχνικού 
(BTS) που απαριθμεί 87 ειδικότητες. 
γ) Η βραχείας διάρκειας παραϊατρική κατάρτιση που παρέχεται στα 
πανεπιστήμια επιτρέπει, μετά το πέρας διετών ή τριετών σπουδών, 
κατά περίπτωση» την άσκηση των επαγγελμάτων του εκπαιδευτή 
ορθοφωνίας, στην πρόσθεση ακουστικών βαρηκοΐας και στη 
ψυχοκινητική. 
Η δημιουργία επαγγελματικών πανεπιστημιακών ινστιτούτων (I UP) 
εντάσσεται στα πλαίσια της ίδιας προσπάθειας, εφόσον επιχειρεί να 
ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του επαγγελματικού κόσμου 
προσαρμόζοντας την προσφορά κατάρτισης. Οι κάτοχοι DUT ή BTS θα 
μπορούν να εγγραφούν στο δεύτερο έτος των I UP. Τα I UP αφορούν προς 
το παρόν πέντε τομείς κατάρτισης : μηχανική, επικοινωνίες, διοίκηση» 
εμπόριο και χρηματοδοτική διαχείριση. Τα εν λόγω ινστιτούτα 
εξασφαλίζουν κατάρτιση επιπέδου "απολυτηρίου+4". 
Οι μηχανισμοί ένταξης των νέων. Η ενίσχυση της επαγγελματικής 
ένταξης όλων των μαθητών αποτελεί μέρος της αποστολής του σχολείου. 
Η ενίσχυση αυτή συγκεκριμενοποιείται κυρίως με το μηχανισμό ένταξης 
που παρέχει στους νέους η εθνική εκπαίδευση (DIJEN). Αυτός ο 
μηχανισμός έχει ως στόχο να παράσχει νέες δυνατότητες πρόσβασης των 
ανειδίκευτων νέων στην εθνική εκπαίδευση και να ευνοήσει την 
επαγγελματική ένταξη των νέων που διαθέτουν δίπλωμα επιπέδου IV 
(επίπεδο III της ευρωπαϊκής κατάταξης). 
Σήμερα συνάπτονται συμβάσεις ολοκληρωμένης κατάρτισης μεταξύ 
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων (CEEFI) , έτσι ώστε n 
εθνική εκπαίδευση να είναι σε θέση να συνδράμει τους νέους που 
αντιμετωπίζουν δυσκολίες μέχρι να αναγνωριστεί η επαγγελματική 
κατάρτιση που απόκτησαν ως απασχολούμενοι σε επιχείρηση στη διάρκεια 
διετούς περιόδου. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ 
Ερώτηση αριθ. 24 
α) Το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης - το οποίο, ας το 
υπενθυμίσουμε, είναι το σημαντικότερο των γαλλικών συστημάτων αφού 
καλύπτει τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα και ορισμένων δημόσιων 
επιχειρήσεων - εξασφαλίζει σύνταξη γήρατος από το 60ο έτος ηλικίας 
96 
στον εργαζόμενο που υποβάλλει σχετική αίτηση. Για την απόκτηση του 
δικαιώματος συνταξιοδότησης δεν καθορίζεται κανένας όρος πρακτικής 
εξάσκησης. 
Η σύνταξη υπολογίζεται ως ποσοστό του μέσου μισθού των 10 
αποδοτικότερων ετών, 50 % κατ'ανώτατο όριο, και σε συνάρτηση με τη 
διάρκεια της επαγγελματικής δραστηριότητας, εντός του ορίου των 37,5 
ετών (ή 150 τριμήνων). 
Στη σύνταξη αυτή, προστίθεται και η σύνταξη (ή οι συντάξεις) που 
χορηγείται από τα επικουρικά συστήματα (επίσης υποχρεωτικού 
χαρακτήρα) και η οποία ανέρχεται κατά μέσον όρο σε 20 % του μισθού 
που λάμβανε ο εργαζόμενος κατά τη σταδιοδρομία του. Συνολικά, για 
τους εργαζόμενους, εκτός την στελεχών επιχειρήσεων, που ολοκλήρωσαν 
τη σταδιοδρομία τους (150 τρίμηνα), οι συντάξεις γήρατος 
εξασφαλίζουν στον πρώην εργαζόμενο περίπου το 80 % των τελευταίων 
καθαρών αποδοχών του. Για τα στελέχη των επιχειρήσεων, η κατανομή 
των ποσοστών αυτών είναι λίγο διαφορετική, 
β) Εφόσον ο ασφαλισμένος έχει καλύψει εισφορές τουλάχιστον 150 
τριμήνων, δικαιούται σύνταξης ανάλογης με τη διάρκεια της 
πραγματικής ασφάλισης του στο σύστημα και υπολογιζόμενης με μειωμένο 
συντελεστή. Ορισμένες όμως κατηγορίες ασφαλισμένων, κατά την έννοια 
του άρθρου Λ 352-8 του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης - ιδίως οι 
ανάπηροι ή οι ανίκανοι προς εργασία και, εν πάση περιπτώσει, οι 
έχοντες ηλικία 65 ετών - λαμβάνουν πλήρη σύνταξη (50%) ακόμα και αν 
δεν έχουν συμπληρώσει 150 τρίμηνα. 
Κάθε σύνταξη που έχει αποτελέσει αντικείμενο εκκαθάρισης μέχρι 
ποσοστού 50 % παρέχει δικαίωμα σε κατώτατη σύνταξη, ανεξαρτήτως 
πόρων (άρθρο Λ 351-10 του προαναφερόμενου κώδικα). Την 1η Ιουλίου 
1992 η κατώτατη σύνταξη ανερχόταν σε 2959,54 φράγκα μηνιαίως για 
πλήρη σταδιοδρομία 150 τριμήνων. Από εκεί και πέρα, υπολογίζεται 
κατ'αναλογία σε συνάρτηση με τη διάρκεια ασφάλισης στο σύστημα. 
Εν πάση περιπτώσει, κι αυτό ισχύει για τους ασφαλισμένους που έχουν 
χαμηλές αποδοχές ή/και σταδιοδρομίες βραχείας διάρκειας στο σύστημα, 
η σύνταξη προσαυξάνεται σε συνάρτηση με την ηλικία και τους πόρους 
και φθάνει, κατ'αρχήν, το ποσό του επιδόματος που χορηγείται στους 
ηλικιωμένους μισθωτούς εργαζόμενους (A.V.T.S.), δηλ. 1316,67 φράγκα 
μηνιαίως (άρθρο Λ 814-2 του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης) και 
κατόπιν, σε κάποιες περιπτώσεις, το κατώτατο όριο των πόρων που 
είναι το "κατώτατο επίδομα γήρατος" με τη χορήγηση επικουρικού 
επιδόματος από το Εθνικό Ταμείο Αλληλεγγύης - F.N.S.-, δηλ. 1773,33 
φράγκα μηνιαίως για ένα άτομο (άρθρο Λ 815-2 του κώδικα κοινωνικής 
ασφάλισης). 
Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι οι συνταξιούχοι των οποίων οι 
συντάξεις κυμαίνονται στο επίπεδο του A.V.T.S. είναι στην πλειοψηφία 
τους γυναίκες. 
Διαπιστώνουμε επίσης ότι οι γυναίκες είναι οι βασικοί δικαιούχοι του 
επικουρικού επιδόματος του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης. Το επίδομα 
αυτό, που αποτελεί το δεύτερο επίπεδο του κατώτατου επιδόματος 
σύνταξης συμπληρώνει ουσιαστικά από την ηλικία των 65 χρόνων (60 
χρόνων σε περίπτωση ανικανότητας προς εργασία) τα βασικά 
ανταποδοτικά δικαιώματα κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται σε όλους 
ένα κατώτατο εισόδημα (37080 φράγκα ετησίως κατ' άτομο και 66520 
φράγκα ετησίως ανά νοικοκυριό). 
9°t 
Ερώτηση apt θ. 25 
α) Κάθε άτομο που φθάνει την ηλικία συνταξιοδότησης (65 χρονών ή 60 
χρονών σε περίπτωση ανικανότητας προς εργασία), αλλά το οποίο 
αποκλείεται του δικαιώματος συνταξιοδότησης - διότι δεν έχει ασκήσει 
π.χ. επαγγελματική δραστηριότητα στη Γαλλία - δικαιούται, εφόσον 
υποβάλλει σχετική αίτηση και οι πόροι του δεν υπερβαίνουν ένα 
καθορισμένο ανώτατο όριο, ειδικού επιδόματος (άρθρο Λ 814-1 του 
κώδικα κοινωνικής ασφάλισης) (σου με το προαναφερόμενο - στο σημείο 
24 - ποσό του A.V.T.S.) το οποίο συμπληρώνεται επίσης από επικουρικό 
επίδομα του F.N.S. προκειμένου φθάσει το ποσό του "κατώτατου 
επιδόματος γήρατος". 
"Οι σύζυγοι, χήρες, χωρισμένες, εγκαταλελειμένες ή διαζευγμένες 
μισθωτού ή μη μισθωτού εργαζόμενου ή αυτές των οποίων ο σύζυγος 
αγνοείται, δικαιούνται, στην (δια ηλικία, του επιδόματος που 
χορηγείται στις μητέρες αρχηγούς οικογένειας (άρθρο Λ 813-1 του 
προαναφερόμενου κώδικα) το ποσό του οποίου ισούται με το αντίστοιχο 
του ειδικού επιδόματος (και το οποίο συμπληρώνεται επίσης από το 
επικουρικό επίδομα του FNS), εφόσον έχουν αναλάβει την ανατροφή 
τριών τουλάχιστον παιδιών σύμφωνα με καθορισμένους όρους. 
Εξάλλου, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η γαλλική νομοθεσία 
περιλαμβάνει κι άλλες διατάξεις εγγύησης των πόρων για τα πλέον 
ενδεή άτομα· αυτές αναφέρονται βασικά στο R.M.I. - που αφορά τελείως 
περιθωριακά τα ηλικιωμένα άτομα - (νόμος 88-1088 της 1ης Δεκεμβρίου 
1988), μηνιαίου ποσού ύψους 2224,11 φράγκων από 1ης Ιουλίου 1992 και 
στο Α.Α.Η. (άρθρα Λ 821-1 και εξής του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης), 
το ποσό του οποίου είναι το ίδιο με του "κατώτατου επιδόματος 
γήρατος", δηλαδή 3090 φράγκα μηνιαίως. 
β) Τα άτομα που δικαιούνται ειδικού επιδόματος απολαύουν παροχών 
ασθένειας και μητρότητας σε είδος στο πλαίσιο της ατομικής 
ασφάλισης. Οι εισφορές τους καλύπτονται από το Ειδικό Ταμείο, τη 
διαχείριση του οποίου έχει αναλάβει το Ταμείο Παρακαταθηκών και 
Δανείων που εξασφαλίζει την καταβολή του ειδικού επιδόματος. 
Τα ηλικιωμένα άτομα που δικαιούνται το R.M.I. είναι υποχρεωτικά 
ασφαλισμένα στο σύστημα ατομικής ασφάλισης, εφόσον δεν υπάγονται σε 
κανένα άλλο σύστημα υποχρεωτικής ασφάλισης και οι εισφορές τους 
καλύπτονται αυτοδικαίως από τους τοπικούς οργανισμούς (τις νομαρχίες 
στην παρούσα περίπτωση). 
Όσον αφορά τα ηλικιωμένα άτομα που δικαιούνται το Α.Α.Η. υπάγονται 
αυτοδικαίως στο γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης (άρθρο Λ 381-27 
του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης) χωρίς καμία καταβολή εισφορών. 
Εν πάση περιπτώσει, όλα τα ηλικιωμένα άτομα που αποκλείονται του 
δικαιώματος σύνταξης, ανεξαρτήτως εάν ζητούν ή όχι το ευεργέτημα του 
ειδικού επιδόματος (που συμπληρώνεται, κατά περίπτωση, από το 
επικουρικό επίδομα του F.N.S.), του R.M.I. ή του Α.Α.Η., δικαιούνται 
παροχών κοινωνικής αρωγής σύμφωνα με τους όρους του κοινού δικαίου 
που καθορίζονται από τον οικογενειακό κώδικα και τον κώδικα 
κοινωνικής αρωγής : συγκεκριμένα, κάλυψη της ιατρικής/νοσοκομειακής 
βοήθειας, δαπάνες στέγασης - για τα ηλικιωμένα άτομα ή/και άτομα με 
ειδικές ανάγκες -, των εισφορών ατομικής ασφάλισης, καθώς και των 
παροχών ιατρικής βοήθειας κατ'οΐκον - οι τελευταίες παρέχονται υπό 
την προϋπόθεση της τριετούς διαμονής στη μητροπολιτική Γαλλία. 
Εξάλλου, χορηγείται ειδικό επίδομα στις μητέρες αρχηγούς 
οικογένειας, το οποίο δικαιούνται οι γυναίκες που έχουν αναλάβει την 
ανατροφή πέντε τουλάχιστον παιδιών και οι οποίες δεν λαμβάνουν 
κανένα επίδομα γήρατος ή ατομική σύνταξη κατώτερη ή (ση με το ποσό 
του ειδικού επιδόματος. 
Το επίδομα αυτό συμπληρώνεται ενδεχομένως από το επικουρικό επίδομα 
του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης : η παροχή αμφοτέρων των επιδομάτων 
εξαρτάται από την ύπαρξη πόρων. 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Ερώτηση αριθ. 26 
0 νόμος 75-534 της 40ης Ιουνίου 1975 αποτελεί το θεμελιώδες στοιχείο 
ολόκληρου του συστήματος κοινωνικής προστασίας που εφαρμόστηκε 
προοδευτικά στη Γαλλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και 
εξακολουθεί να είναι το γενικό πλαίσιο αναφοράς της πολιτικής που 
ακολουθείται τα τελευταία χρόνια όσον αφορά τα άτομα αυτά. 
0 εν λόγω νόμος καθιστά εθνική υποχρέωση τη σχολική, επαγγελματική και 
κοινωνική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες, ενώ η εφαρμογή του 
εξασφαλίζει στα άτομα αυτά την πλήρη αυτονομία για την οποία είναι 
ικανά. Συνεπώς η αναληφθείσα δράση πρέπει να τους επιτρέπει, εφόσον 
μπορούν να τα καταφέρουν, την πρόσβαση στα ιδρύματα που είναι ανοικτά 
για ολόκληρο τον πληθυσμό ή, διαφορετικά, την προοδευτική μετάβαση από 
έναν προστατευόμενο χώρο σ'ένα λιγότερο προστατευόμενο χώρο. 
1) Όσον αωοοά τα παιδιά υε ειδικέο ανάνκεο : 
1.1 Η εκπαίδευση των παιδιών με ειδικές ανάγκες 
Τα παιδιά και οι έφηβοι με ειδικές ανάγκες υποχρεούνται 
εκπαίδευσης και ως εκ τούτου παρακολουθούν είτε κανονική είτε 
ειδική εκπαίδευση. 
Στα ιδρύματα κανονικής εκπαίδευσης, το Κράτος αναλαμβάνει τις 
δαπάνες στέγασης και της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης. 
Τα έξοδα στέγασης και θεραπείας στα ιδρύματα ειδικής και 
επαγγελματικής κατάρτισης, καθώς και τα έξοδα θεραπείας που 
συνδέονται με την εν λόγω εκπαίδευση και πραγματοποιούνται εκτός 
αυτών των ιδρυμάτων, αναλαμβάνονται εξ ολοκλήρου από τα 
συστήματα υγειονομικής ασφάλισης ή, διαφορετικά, καλύπτονται 
δυνάμει της κοινωνικής αρωγής ανεξαρτήτως των πόρων της 
οικογένειας. 
1.2 Το επίδομα ειδικής εκπαίδευσης 
Εφόσον η κατάσταση και ο βαθμός ανικανότητας του παιδιού το 
αιτιολογούν, η οικογένεια του ή το άτομο που έχει αναλάβει τη 
συντήρηση του, λαμβάνει επίδομα ειδικής εκπαίδευσης το οποίο 
αποσκοπεί να αντισταθμίσει εν μέρει τις συμπληρωματικές δαπάνες 
που συνεπάγεται η εκπαίδευση ενός παιδιού με ειδικές ανάγκες. 
Στο βασικό αυτό επίδομα, και ανάλογα με το βαθμό εξάρτησης του 
33 
παιδιού, προστίθενται τρία συμπληρωματικά ποσά. Αυτό το τρίτο 
συμπληρωματικό ποσό απευθύνεται στους γονείς των οποίων τα 
παιδιά παρουσιάζουν ιδιαίτερα βαριάς μορφής αναπηρίες που 
απαιτούν περίθαλψη με μέσα υψηλής τεχνολογίας, εφόσον ο ένας από 
τους δύο γονείς εγκαταλείψει την επαγγελματική του 
δραστηριότητα, ή είναι αναγκαία η προσφυγή στις αμειβόμενες 
υπηρεσίες κάποιου τρίτου για να καλυφθούν αυτές οι ανάγκες. 
1.3 Η εξέλιξη των διατάξεων όσον αφορά τη συντήρηση των παιδιών με 
ειδικές ανάγκες 
Εδώ και δεκαπέντε χρόνια, κάτω από την κοινή επίδραση της 
δημογραφικής εξέλιξης, της βελτίωσης των ιατρικών τεχνικών και 
τεχνικών αποκατάστασης, της εφαρμογής του μέτρου ανάληψης της 
συντήρησης παιδιών σε όλο και μικρότερη ηλικία, της επιθυμίας 
των ατόμων με ειδικές ανάγκες να παραμένουν στο οικογενειακό 
τους περιβάλλον και, στην περίπτωση των παιδιών, της επιθυμίας 
των οικογενειών τους να συνεργάζονται στενότερα με τους φορείς 
που έχουν αναλάβει τη συντήρηση τους, εμπλουτίστηκε σημαντικά το 
αρχικό πλαίσιο που καθόρισε ο νόμος της 30ης Ιουνίου 1975, τόσο 
στο επίπεδο της εννοιολογικής προσέγγισης του ατόμου με ειδικές 
ανάγκες όσο και στο αντίστοιχο της πρακτικής προσέγγισης του. 
Έτσι, όσον αφορά τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, επήλθε 
μεταρρύθμιση των κανονιστικών κειμένων που διέπουν τους 
τεχνικούς όρους άδειας και λειτουργίας των ιδρυμάτων και των 
υπηρεσιών ειδικής εκπαίδευσης (2000 περίπου σχετικά ιδρύματα που 
έχουν αναλάβει άνω των 118.000 παιδιών), η οποία αποσκοπεί 
ειδικότερα να προωθήσει τη σχολική ένταξη των παιδιών με ειδικές 
ανάγκες σε κανονικούς χώρους, με προσαρμοσμένες μορφές στήριξης 
και με το άνοιγμα των ιδρυμάτων στο εξωτερικό περιβάλλον, καθώς 
και με την παρακολούθηση των παιδιών αυτών μετά την έξοδο τους 
από το ίδρυμα. Της πολιτικής αυτής προηγείται και τη συνοδεύει, 
μία ιδιαίτερη προσπάθεια του υπουργείου εθνικής παιδείας, στο 
πλαίσιο του νόμου του Ιουλίου 1989 για το σχολικό 
προσανατολισμό, να προλάβει το σχολικό αποκλεισμό των παιδιών 
που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. 
2.1 Οι πόροι 
Κατ'εφαρμογή των διατάξεων του νόμου της 30ης Ιουνίου 1975, 
εξασφαλίζεται ένα κατώτατο επίπεδο πόρων σε κάθε άτομο με 
ειδικές ανάγκες, του οποίου το ποσοστό ανικανότητας είναι 80 % ή 
που αδυνατεί να εργαστεί λόγω του μειονεκτήματος του, χάριν της 
χορήγησης επιδόματος από το κράτος, του λεγόμενου "επιδόματος 
για τους ενήλικες με ειδικές ανάγκες". 
Τα άτομα με ειδικές ανάγκες που χρειάζονται τη βοήθεια ενός 
τρίτου ατόμου για την εκτέλεση των βασικών βιοτικών αναγκών 
τους, δικαιούνται εξάλλου επιδόματος αντισταθμιστικού χαρακτήρα 
το οποίο χρηματοδοτείται από τα γενικά συμβούλια. 
Τέλος, τα άτομα που διαθέτουν μειωμένη, λόγω της αναπηρίας 
τους, ικανότητα προς εργασία δικαιούνται εγγύησης πόρων χάριν 
της χορήγησης από το κράτος συμπληρωματικού ποσού της αμοιβής. 
1 .ο Ο 
Το ποσό των εγγυημένων πόρων ποικίλλει ανάλογα με το κατά πόσον 
τα άτομα αυτά εργάζονται σε κανονικό ή προστατευόμενο χώρο. 
2.2 Η απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες 
Προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ατόμων με ειδικές 
ανάγκες στον κανονικό χώρο εργασίας, ο νόμος της 10ης Ιουλίου 
1987 ορίζει υποχρεωτική απασχόληση από κάθε επιχείρηση που 
απασχολεί τουλάχιστον 20 μισθωτούς εργαζόμενους. Το 6% των 
θέσεων αμειβόμενου προσωπικού αυτών των επιχειρήσεων δεσμεύεται 
για πρόσληψη ατόμων με ειδικές ανάγκες. Οι επιχειρήσεις μπορούν 
επίσης να εκπληρώσουν αυτήν τους την υποχρέωση είτε 
προσφεύγοντας σε συμβάσεις υπεργολαβίας με επιχειρήσεις του 
προστατευόμενου τομέα, είτε υπογράφοντας κλαδικές συμφωνίες, 
είτε καταβάλλοντος χρηματοδοτική συνεισφορά στην AGEFHIP, ένωση 
η οποία, βάσει του νόμου, έχει αναλάβει τη διαχείριση του 
ταμείου επαγγελματικής ένταξης των εργαζομένων με ειδικές 
ανάγκες. Για τους ενήλικες που δεν μπορούν να εργαστούν σε 
κανονικό χώρο, η κυβέρνηση καταβάλλει, στη διάρκεια των 
τελευταίων ετών, κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αυξήσει τον 
αριθμό των θέσεων σε επιχειρήσεις που προσφέρουν προστατευόμενη 
απασχόληση. Σήμερα, οι θέσεις αυτές ανέρχονται συνολικά σε 
80.000. 
Κατόπιν συμφωνίας που συνήφθη μεταξύ των αντιπροσωπευτικών 
ενώσεων των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οικογενειών τους, 
εφαρμόζεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια πολυετές πρόγραμμα 
δημιουργίας 10.800 συμπληρωματικών θέσεων στα κέντρα παροχής 
βοήθειας μέσω της εργασίας (CAT) και 3.600 θέσεων στα 
προστατευόμενα εργαστήρια. Η εν λόγω συμφωνία υλοποιεί επίσης 
μία μεταρρύθμιση των πόρων που αποσκοπεί να εξασφαλίσει ένα 
κατώτατο εισόδημα, εξορθολογίζοντας τη σώρευση της εγγύησης των 
πόρων και του επιδόματος στους ενήλικες με ειδικές ανάγκες. 
Εκτός από τον ποσοτικό και οικονομικό του αντίκτυπο, στόχος του 
προγράμματος είναι να παράσχει νέο δυναμισμό στον τομέα της 
προστατευόμενης εργασίας και να την προσαρμόσει στην εξέλιξη των 
συνθηκών απασχόλησης που προσφέρονται στα άτομα με ειδικές 
ανάγκες, κατά τρόπον ώστε να δημιουργηθούν ουσιαστικές γέφυρες 
μεταξύ του προστατευομένου χώρου, του λιγότερο προστατευομένου 
χώρου και του κανονικού χώρου. 
Πρόσφατα, οι ενέργειες αυτές αναπτύχθηκαν και επεκτάθηκαν με την 
αναγγελία στο συμβούλιο των υπουργών της 10ης Απριλίου 1991 ενός 
προγράμματος για την απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. 
Το πρόγραμμα αποσκοπεί ιδίως να ευνοήσει την πρόσβαση των 
ατόμων με ειδικές ανάγκες στα μέσα κατάρτισης και να βελτιώσει 
το επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης των ατόμων αυτών· να 
εξασφαλίζει κατά προτεραιότητα τις θέσεις απασχόλησης 
αλληλεγγύης στους εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες· να παρέχει 
τις δομές της προστατευόμενης εργασίας στον κανονικό χώρο 
χαλαρώνοντας τους κανόνες απόσπασης των εργαζομένων από τα CAT 
στις κανονικές επιχειρήσεις· να ευνοήσει την ένταξη των ατόμων 
με ειδικές ανάγκες στη δημόσια διοίκηση· να εντείνει τις 
ενέργειες και να αναπτύξει τα πεδία παρέμβασης της AGEFIPH κλπ. 
Εξάλλου, έχουν εφαρμοστεί κι άλλα μέτρα προκειμένου να 
διευκολυνθεί η ένταξη ή η επανένταξη, καθώς και η επαγγελματική 
προσαρμογή των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες· πρόκειται για : 
Λ ο 1 
1) τη δημιουργία σε κάθε νομό μιας τεχνικής επιτροπής 
προσανατολισμού και επαγγελματικής ανακατάταξης (COTOREP), 
αρμόδιας για τον προσδιορισμό της κατάστασης όλων των 
ενήλικων ατόμων με ειδικές ανάγκες. 
Συγκεντρώνει άτομα ειδικευμένα στους τομείς της απασχόλησης, 
της επαγγελματικής κατάρτισης και των ιδιαίτερων προβλημάτων 
των ατόμων με ειδικές ανάγκες. 
Η επιτροπή λαμβάνει όλες τις αιτήσεις που αφορούν τα άτομα 
με ειδικές ανάγκες και σχετίζονται με την απασχόληση, την 
κατάρτιση, τις χρηματοδοτικές και κοινωνικές ενισχύσεις. 
2) τη σύσταση ομάδων προετοιμασίας και παρακολούθησης της 
ανακατάταξης (E.P.S.R.), οι οποίες ανέρχονται σε 88, από τις 
οποίες οι 50 είναι ομάδες δημόσιου τύπου και οι 38 ιδιωτικού 
δικαίου. 
3) Βελτίωση της καθημερινής ζωής των ατόμων με ειδικές ανάγκες 
Εκτός αυτών των μέτρων σχολικής ένταξης ή των επαγγελματικών μέτρων, 
οι ενέργειες που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της καθημερινής ζωής 
αποτελούν θεμελιώδη άξονα της πολιτικής της κοινωνικής ένταξης των 
ατόμων με ειδικές ανάγκες που εφαρμόζουν οι Δημόσιες Αρχές. 
Η προώθηση της κοινωνικής ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε 
όλες τις πτυχές της μπορεί κατ'αρχήν να διευκολυνθεί με τα 
μηχανήματα και τα τεχνικά βοηθήματα που αποτελούν αποτελεσματικό και 
συχνά απαραίτητο συμπλήρωμα των ατομικών ενισχύσεων. Γι'αυτό, ένα 
μέρος των πιστώσεων κοινωνικής δράσης υπέρ των ατόμων με ειδικές 
ανάγκες, που εντάσσονται στον προϋπολογισμό του υπουργείου 
κοινωνικών υποθέσεων, χορηγούνται για τη χρηματοδότηση ειδικών 
ενεργειών που αποσκοπούν στην οργάνωση της πρόσβασης στα τεχνικά 
βοηθήματα, συμβάλλοντας ιδίως στη δημιουργία, κατόπιν πρωτοβουλίας 
των ενώσεων των ατόμων με ειδικές ανάγκες, έκθεσε ιακών κέντρων που 
εξασφαλίζουν την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών στους χρήστες, 
καθώς και στη σύσταση εθνικής τράπεζας δεδομένων για τα τεχνικά 
βοηθήματα. 
Η δυνατότητα πρόσβασης, όμως, στα δημόσια μεταφορικά μέσα και στο 
πλαίσιο ζωής παραμένει το θεμελιώδες ζητούμενο της πολιτικής για την 
κοινωνική ένταξη. 
Έτσι, προκειμένου να επιτραπεί η δυνατότητα πρόσβασης στα δημόσια 
μεταφορικά μέσα όλων των ατόμων με ειδικές ανάγκες και, επιπλέον, 
των ατόμων μειωμένης κινητικότητας, όπως τα ηλικιωμένα άτομα, το 
υπεύθυνο για τα μειονεκτούντα εκ γενετής και εξ ατυχήματος άτομα 
υφυπουργείο και το υπουργείο μεταφορών διοργάνωσαν ευρεία ανταλλαγή 
απόψεων με όλους τους εταίρους του τομέα των μεταφορών: τοπικούς 
οργανισμούς, επιχειρήσεις μεταφορών, επιχειρηματίες του 
κατασκευαστικού τομέα και, ασφαλώς, τις ενώσεις των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες. 
Κατόπιν αυτής της συνεννόησης, τα δύο υπουργεία υπέβαλαν στις 
21 Φεβρουαρίου 1989 ένα σύνολο συγκεκριμένων διατάξεων που 
περιλαμβάνει 60 περίπου μέτρα τα οποία αφορούν όλα τα στάδια 
μεταφοράς, από την αναχώρηση του ατόμου με ειδικές ανάγκες από την 
κατοικία του μέχρι την άφιξη στον προορισμό του. Ορισμένα από τα εν 
λόγω μέτρα είναι νέα ενώ άλλα αποτελούν συνέχεια ή βελτιωμένη εκδοχή 
αυτών που έχουν ήδη ληφθεί. 
Αφορούν ιδίως : οικονομικά πλεονεκτήματα που χορηγεί η εταιρεία Air 
Inter στους συνοδούς των ατόμων με ειδικές ανάγκες που χρειάζονται 
ένα τρίτο άτομο για τις μετακινήσεις τους· την επιτάχυνση εκ μέρους 
της SNCF και της RATP του προγράμματος τους για τη δυνατότητα 
πρόσβασης στις εγκαταστάσεις τους, καθώς και την προσαρμογή της 
σήμανσης στις διάφορες αναπηρίες· τη δυνατότητα απόλυτης πρόσβασης 
που προτείνουν οι κατασκευαστές λεωφορείων, αυτοκινήτων και τραμ για 
όλα τα οχήματα που διατίθενται στην αγορά, με στόχο την επίτευξη της 
απόλυτης πρόσβασης εντός πενταετίας· τέλος, οι λεπτομέρειες 
χορήγησης και χρήσης του πιστοποιητικού "Άτομο με σοβαρή αναπηρία" 
- το οποίο παρέχει ορισμένες διευκολύνσεις στα άτομα με ειδικές 
ανάγκες που το δικαιούνται για τη στάθμευση των οχημάτων τους σε 
αστικές ζώνες - επανακαθορίστηκαν βάσει κανονισμών αποσκοπούν 
πλέον σε μια αυξημένη εξατομίκευση της χορήγησης του, στο πλαίσιο 
της μέγιστης απλούστευσης των διαδικασιών που αφορούν τα άτομα με 
ειδικές ανάγκες, προκειμένου να είναι σε θέση να απολαύουν ορισμένων 
πλεονεκτημάτων που σχετίζονται ιδίως με την απόκτηση της κάρτας 
αναπηρίας. 
Παράλληλα με τα εν λόγω μέτρα σχετικά με τα δημόσια μεταφορικά μέσα, 
το συμβούλιο των υπουργών ενέκρινε στις 21 Νοεμβρίου 1990 ένα 
φιλόδοξο πρόγραμμα υπέρ της δυνατότητας πρόσβασης στην πόλη και στο 
βιότοπο. Το πρόγραμμα διαρθρώνεται γύρω από πέντε σημαντικούς 
άξονες: συμπληρώνεται η ρύθμιση που απορρέει από το νόμο του 1975, 
ιδίως με τη συνεκτίμηση των αισθητηριακών αναπηριών· δημιουργούνται 
οι όροι εφαρμογής του, ιδίως με τον a priori έλεγχο των αδειών 
κατασκευής και την αρχική κατάρτιση όλων των σπουδαστών της 
αρχιτεκτονικής· το κράτος και οι δημόσιοι οργανισμοί πρέπει να 
δώσουν το παράδειγμα· όλοι οι φορείς του τομέα των κατασκευών είναι 
περισσότερο ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι· ο ρόλος και η θέση 
των ενώσεων ενισχύθηκαν, ιδίως με την αυξημένη δυνατότητα προσφυγής 
στη δικαιοσύνη. 
Σύμφωνα με τους στόχους που καθορίστηκαν, το Κοινοβούλιο ψήφισε το νόμο 
της 13ης Ιουλίου 1991 που αφορά τα διάφορα μέτρα με σκοπό να ευνοηθεί η 
δυνατότητα πρόσβασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε κατοικίες, χώρους 
εργασίας και κοινόχρηστες εγκαταστάσεις. 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
Ερώτηση αριθ. 27 
Στη Γαλλία, οι στόχοι που καθορίζει ο Χάρτης, καίτοι έχουν ήδη σε μεγάλο 
βαθμό επιτευχθεί, χρησίμευσαν ως αναφορά κατά τις νομοθετικές και 
κανονιστικές μεταρρυθμίσεις και επ'ευκαιρία των συλλογικών 
διαπραγματεύσεων που πραγματοποιήθηκαν αφότου εγκρίθηκε. 
Το 1991, υιοθετήθηκαν τα ακόλουθα νομοθετικά και ρυθμιστικά κείμενα για 
την μεταφορά των οδηγιών: 
νόμος της 31ης Δεκεμβρίου σχετικά με την πρόληψη των επαγγελματικών 
κινδύνων, ο οποιός αφορά μεταγραφή των παρακάτω επτά οδηγιών: 
89/391 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της 
ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, 89/392 και 89/686 σχετικά με 
1O3 
τον σχεδιασμό μηχανημάτων και εξοπλισμών ατομικής προστασίας, 89/655 και 
89/656 σχετικά με τη χρησιμοποίηση ατομικού εξοπλισμού εργασίας και 
προστασίας, 88/379 σχετικά με την ταξινόμηση, τη συσκευασία και την 
επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτων, 89/654 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας· 
διάταγμα της 6ης Σεπτεμβρίου για την προστασία των εργαζομένων που 
εκτίθενται στο βενζόλιο (8η τροποποίηση της οδηγίας 76/769)· 
- διάταγμα της 14ης Μαΐου σχετικά με την πρόληψη των κινδύνων που 
συνδέονται με την εργασία σε οθόνη οπτικής απεικόνισης (οδηγία 90/270)· 
απόφαση της 1ης Αυγούστου σχετικά με τους όρους επισήμανσης και 
συσκευασίας των επικίνδυνων σκευασμάτων (οδηγία 90/492). 
1 ο υ 
ΔΑΝ Ι Α 
1o J 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Ο εν λόγω τομέας διέπεται από το διάταγμα που εξέδωσε το Υπουργείο 
Δικαιοσύνης για τους ξένους που ζουν στη Δανία (1984, αναθεωρήθηκε 
το 19 85), στο οποίο ενσωματώνονται οι διατάξεις του κανονισμού του 
Συμβουλίου αριθ. 1612/68/ΕΟΚ για την ελεύθερη κυκλοφορία των 
εργαζομένων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του 
κανονισμού της Επιτροπής αριθ. 1251/70/ΕΟΚ σχετικά με το δικαίωμα 
της διατήρησης της κατοικίας στην επικράτεια ενός κράτους μέλους στο 
οποίο εργάζονται. Συμφωνά με το άρθρο 189 της συνθήκης ΕΟΚ, ο 
κοινοτικός κανονισμός εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη. Η 
ενσωμάτωση των διατάξεων του στο προαναφερθέν διάταγμα αποτελεί, 
έτσι, πρακτικό μόνο μέτρο και δεν επηρεάζει την δυνατότητα άμεσης 
εφαρμογής των προαναφερθέντων κανονισμών στη Δανία. 
Από το διάταγμα προκύπτει ότι οι υπήκοοι της ΕΚ λαμβάνουν άδεια 
διαμονής εφόσον αποδείξουν ότι έχουν καταβάλει εργατικές εισφορές 
στη Δανία ή ότι έχουν απασχοληθεί ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή είναι 
αποδέκτες υπηρεσιών. Η άδεια διαμονής ισχύει για τους υπηκόους της 
ΕΚ και ως άδεια εργασίας κλπ., ενώ για όσους δεν είναι κάτοικοι 
κράτους μέλους της Κοινότητας χορηγούνται χωριστές άδειες παραμονής 
και εργασίας. Οι διατυπώσεις για την έκδοση άδειας διαμονής σε 
κράτος μέλος της Κοινότητας διαρκούν, υπό ομαλές συνθήκες, περίπου 
ένα μήνα. Το 1991 εκδόθηκαν περίπου 1670 νέες άδειες διαμονής και 
ανανεώθηκαν άλλες 1060 περίπου. Σε 116 περιπτώσεις δεν πληρούνταν οι 
όροι έκδοσης άδειας διαμονής σε κράτος μέλος της ΕΚ. 
Υπό κανονικές συνθήκες δεν αξιολογείται ο χαρακτήρας ή η φύση της 
εργασίας και τίποτε δεν μπορεί να εμποδίσει τον εργαζόμενο που 
διαθέτει το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας να καταλάβει θέσεις 
εργασίας υπό τις ίδιες συνθήκες με τους υπηκόους του κράτους μέλους. 
Ωστόσο, πρέπει να αναφερθούν σχετικά οι ειδικοί κανόνες που αφορούν 
το διορισμό δημόσιων υπαλλήλων· οι υπήκοοι άλλων κρατών της ΕΚ 
μπορούν να απασχοληθούν υπό όρους παρόμοιούς με αυτούς που ισχύουν 
για τους Δανούς δημόσιους υπαλλήλους. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΗ 
Στη Δανία δεν υπάρχει νομοθεσία η οποία να αποτρέπει ορισμένες 
ομάδες ατόμων από την ελεύθερη επιλογή και άσκηση επαγγέλματος, με 
μοναδική εξαίρεση τις ειδικές διατάξεις που διέπουν συγκεκριμένες 
επαγγελματικές δραστηριότητες. 
AoÇ, 
5. Στη Δανία δεν υπάρχει νομοθεσία ούτε - απ'όσο γνωρίζει το Υπουργείο 
Εργασίας - συλλογικές συμβάσεις που να περιλαμβάνουν διατάξεις περί 
ίσων και δίκαιων αμοιβών. Στο θέμα των αμοιβών δεν παρεμβαίνει η 
κυβέρνηση. Οι αμοιβές καθορίζονται με μεμονωμένες συμφωνίες ή βάσει 
συλλογικής σύμβασης μεταξύ του εργοδότη ή οργάνωσης εργοδοτών, 
αφενός, και του εργατικού σωματείου, αφετέρου. Οι αμοιβές που 
καθορίζονται στη συλλογική σύμβαση συγκροτούν συνήθως τις ελάχιστες 
αμοιβές, που αποτελούν τη βάση των ατομικών συμβάσεων. Τυπικά, οι 
συλλογικές συμβάσεις είναι δεσμευτικές μόνο για τα συμβαλλόμενα 
μέρη, σε πρακτικό επίπεδο όμως θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν γενικά 
δίκαιες αμοιβές. Ο όρος "δίκαιη αμοιβή" δεν χρησιμοποιείται ευρέως. 
Κατά κανόνα, δεν γίνεται διαφοροποίηση μεταξύ της απασχόλησης 
ορισμένου χρόνου και της απασχόλησης αορίστου χρόνου σε θέματα 
αμοιβών. 
Τα άτομα που απασχολούνται σε ιδιωτικές επιχειρήσεις απολαύουν των 
αμοιβών και των συνθηκών εργασίας που καθορίζονται βάσει σύμβασης. 
Το ίδιο ισχύει για τα άτομα που απασχολούνται σε δημόσιες υπηρεσίες 
με τη διαφορά οτ ι οι μισθοί στο δημόσιο δεν μπορούν να υπερβαίνουν 
τις 80 κορόνες την ώρα, εκτός των επιδομάτων αδείας κλπ. 
Τα άτομα που απασχολούνται σε ιδιωτικές επιχειρήσεις ή μέσω 
επιδοτήσεων μισθών ή προγραμμάτων απασχόλησης απολαύουν των αμοιβών 
και των συνθηκών απασχόλησης που καθορίζονται στη συλλογική σύμβαση 
ή ισχύουν στους αντίστοιχους τομείς. Προτάθηκε πάντως η καθιέρωση 
επιδόματος επαγγελματικής εκπαίδευσης, το οποίο θα καταβάλλεται σε 
νέους που δεν έχουν συμπληρώσει το 25ο έτος, λαμβάνουν οικονομική 
ενίσχυση και απασχολούνται σε δημόσιες υπηρεσίες, 
συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων απασχόλησης. Σύμφωνα με την 
πρόταση, το ύφος του επιδόματος επαγγελματικής εκπαίδευσης θα 
καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη αφενός την ηλικία και αφετέρου την 
προϋπηρεσ ία. 
Ίο 9 
Σύμφωνα με την Πράξη της Διεύθυνσης Δικαιοσύνης, δεν μπορεί να 
ασκηθεί κατάσχεση στα εισοδήματα οφειλέτη τα οποία ανταποκρίνονται 
στο στοιχειώδες κόστος διαβίωσης του ίδιου και της οικογενείας του. 
Η διάταξη αυτή συμπληρώνεται με κανόνες που περιλαμβάνονται στην 
Πράξη Κοινωνικής Ασφάλισης, σύμφωνα με την οποία οι εργαζόμενοι και 
οι οικογένειες τους δικαιούνται σε ορισμένες περιπτώσεις προσωρινής 
ασφάλίσης. 
Σύμφωνα με την Πράξη των Δημόσιων Υπηρεσιών Απασχόλησης και του 
Συστήματος των Ταμείων Ανεργίας κλπ., οι δημόσιες υπηρεσίες 
απασχόλησης εξυπηρετούν ανεξαιρέτως όλους όσους αναζητούν εργασία. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
7. Στη Δανία ο χρόνος εργασίας κατά κανόνα ορίζεται στις συλλογικές 
συμβάσεις, οι οποίες καλύπτουν το μεγαλύτερο τμήμα της αγοράς 
εργασίας. Οι κλάδοι που δεν καλύπτονται άμεσα από συμβάσεις 
ακολουθούν παραδοσιακά τους κανόνες που διέπουν τους κλάδους που 
καλύπτονται από συμβάσεις. 
Ο συνήθης εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας είναι σήμερα 37 ώρες. 
Στη Δανία δεν υφίστανται ειδικά μέτρα σχετικά με τις συμβάσεις 
εργασίας. Το ίδιο ισχύει και για την προσωρινή εργασία. Ετσι, 
εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες σε όλους τους τύπους συμβάσεων που 
θεσπίζουν εργασιακή σχέση και δεν είναι δυνατό να γίνει 
διαφοροποίηση της αγοράς εργασίας στη βάση των προσωρινών ή μόνιμων 
(αορίστου χρόνου) συμβάσεων. Σε ένα ευρύ φάσμα μεγάλων 
τομέων/επαγγελματικών τομέων η προσωρινή απασχόληση αποτελεί το 
συνηθέστερο τύπο των συμβάσεων εργασίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι 
οι εργαζόμενοι στερούνται της κρατούσας εργασιακής σχέσης. 
Όσον αφορά τις ομαδικές απολύσεις, η Δανία εφαρμόζει την κοινοτική 
οδηγία της 17ης Φεβρουαρίου 1975 περί ομαδικών απολύσεων 
/75/129/ΕΟΚ), στην οποία και έχει προσαρμόσει τη νομοθεσία της. Οι 
διατάξεις της σχετικής Πράξης σκιαγραφούνται πιο πάνω. 
Αν ο εργοδότης έχει την πρόθεση να προβεί σε ομαδική απόλυση, 
οφείλει να έρθει σε διαπραγμάτευση με τους εργαζομένους ή τους 
αντιπροσώπους τους όσο το δυνατό νωρίτερα. Ο εργοδότης υποχρεούται 
να παράσχει στους εργαζομένους κάθε σημαντική πληροφορία σχετικά με 
την υπόθεση γνωστοποιώντας τους γραπτώς τους λόγους των απολύσεων, 
τον αριθμό των απολυομένων, τον αριθμό των ατόμων που απασχολεί υπό 
κανονικές συνθήκες η επιχείρηση και το χρόνο κατά τον οποίο 
προβλέπεται να πραγματοποιηθούν οι απολύσεις. 
Αν και μετά τη διεξαγωγή της διαπραγμάτευσης ο εργοδότης εμμένει 
στην απόφαση του για τις απολύσεις, οφείλει να προβεί σε σχετική 
κοινοποίηση στην τοπική υπηρεσία αγοράς εργασίας. Οι απολύσεις δεν 
μπορούν να πραγματοποιηθούν παρά μόνο μετά από 30 ημέρες από τη 
σχετική κοινοποίηση. 
Σε περιπτώσεις που έχει τεθεί σε λειτουργία η διαδικασία πτώχευσης ή 
διάλυσης της επιχείρησης, το Ταμείο Κατοχύρωσης Εργαζομένων καλύπτει 
τις απαιτήσεις των εργαζομένων από μισθούς μέχρι ύψους, σήμερα, 
75.000 κορόνων. Η καταβολή γίνεται μετά την υποβολή της απαίτησης 
και την κατάλληλη τεκμηρίωση της από το Ταμείο. 
10% 
Σύμφωνα με την Πράξη περί Εργασιακού Περιβάλλοντος, ο χρόνος 
εργασίας πρέπει να οργανώνεται με τρόπο ώστε να επιτρέπει 
τουλάχιστον 11 συνεχόμενες ώρες ανάπαυσης των υπαλλήλων. 
Προβλέπονται επίσης 24 ώρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης των υπαλλήλων, 
που θα ακολουθούν άμεσα την Ιίωρη ημερήσια περίοδο ανάπαυσης. 
Σύμφωνα με την Πράξη περί Αδειών, όλοι οι εργαζόμενοι στη Δανία 
δικαιούνται ετήσια άδεια μετ'αποδοχών ή επίδομα αδείας σε συνάρτηση 
προς το ύψος των αποδοχών. Για τους δημόσιους υπαλλήλους το δικαίωμα 
αυτό απορρέει από σύμβαση στο πλαίσιο της Πράξης περί Δημοσίων 
Υπαλλήλων. 
Η Πράξη περί Αδειών και οι συμβάσεις των δημόσιων υπαλλήλων παρέχουν 
στους εργαζομένους άδεια 30 ημερών, που ανταποκρίνεται σε διάστημα 5 
εβδομάδων. Η άσκηση του δικαιώματος της άδειας δεν υπόκειται σε 
καμία προϋπόθεση, αλλά το δικαίωμα του επιδόματος αδείας είναι 
προαιρετικό και επαφίεται σε συνεννόηση και συμφωνία με τον εργοδότη 
κατά το ημερολογιακό έτος που προηγείται του έτους αδειών (το έτος 
αδειών αρχίζει στις 2 Μαίου και λήγει την 1η Μαΐου του επόμενου 
έτους). 
Σε γενικές γραμμές, στη Δανία δεν απαιτείται γραπτή μορφή των 
συμβάσεων εργασίας. Εντούτοις, σε ορισμένους τομείς οι γραπτές 
συμβάσεις προβλέπονται θεσμικά. Οι εργασιακοί όροι καθορίζονται 
κυρίως από τις συλλογικές συμβάσεις οι οποίες συμπληρώνονται από 
συλλογικές συμβάσεις σε επίπεδο επιχείρησης, σε περιφερειακό ή 
ομοσπονδιακό επίπεδο και σε επίπεδο κεντρικών συνδικαλιστικών 
οργανώσεων. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ 
10. Χαρακτηριστικό του συστήματος κονωνικής ασφάλισης της Δανίας είναι 
ότι περιλαμβάνει πλείονα γενικά προγράμματα που καλύπτουν το σύνολο 
των ατόμων που διαμένουν μόνιμα στη χώρα. Οι πρόωρες συντάξεις, οι 
συντάξεις γήρατος και η υγειονομική ασφάλιση χρηματοδοτούνται από 
τους φόρους και δεν εξαρτώνται από το χρόνο εργασίας ή τις αποδοχές. 
Με τις εισφορές των εργαζομένων συνδέονται μόνο η Επικουρική Σύνταξη 
Αγοράς Εργασίας (η γνωστή ως σύνταση ΑΤΡ) και τα επιδόματα ανεργίας. 
Η συμμετοχή των ταμείων ανεργίας είναι προαιρετική. 
Αν ένας εργαζόμενος απώλεσε ι την εργασία του χωρίς να δικαιούται να 
λάβει επίδομα από ταμείο ανεργίας και δεν έχει επαρκή μέσα για τη 
διαβίωση της οικογένειας του μπορεί να τύχει ενίσχυσης σύμφωνα με 
την Πράξη Κοινωνικής Ασφάλισης. Κατά την εν λόγω πράξη, οι δημόσιες 
αρχές οφείλουν να συνδράμουν κάθε άτομο το οποίο κατοικεί μόνιμα στη 
Δανία και χρήζει, σε ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο, καθοδήγησης και 
πρακτικής ή οικονομικής βοήθειας. Πάντως, σε περιπτώσεις που το 
άτομο το οποίο χρήζει συνεχούς βοήθειας δεν είναι Δανός υπήκοος ή 
δεν έχει ζήσει στη Δανία τουλάχιστον δύο έτη με σκοπό να γίνει 
μόνιμος κάτοικος, αντιμετωπίζεται και το ενδεχόμενο απόφασης 
παλινόστησής του. 
Οι γενικοί κανόνες που διέπουν την ασφάλιση της ανεργίας 
καθορίζονται από την Πράξη των Δημόσιων Υπηρεσιών Απασχόλησης και 
του Συστήματος των Ταμείων Ανεργίας κλπ. 
ήΟ^ 
Το σύστημα ασφάλισης της ανεργίας είναι προαιρετικό και τελεί υπό τη 
διαχείριση των ταμείων ανεργίας που είναι ιδιωτικές εταιρείες 
υπαλλήλων ή αυτοαπασχολουμένων. Υπάρχουν 39 αναγνωρισμένα από το 
κράτος ταμεία ανεργίας με 2 000 000 περίπου μέλη. Τα ταμεία ανεργίας 
συνδέονται στενά με τα εργατικά σωματεία και τις επαγγελματικές 
οργανώσεις χωρίς, ωστόσο, η συμμετοχή σε βργατικό σωματείο να 
αποτελεί όρο για την εγγραφή σε ταμείο ανεργίας. 
Προκειμένου να αναγνωριστεί από το κράτος, ένα ταμείο ανεργίας 
πρέπει να απαρτίζεται από μέλη προερχόμενα από έναν ή περισσότερους 
επαγγελματικούς τομείς και να αριθμεί τουλάχιστον 5 000 μέλη. 
Το σύστημα ασφάλισης της ανεργίας χρηματοδοτείται από τις εισφορές 
των μελών, τις εργοδοτικές εισφορές και τις κρατικές αποδόσεις. Η 
ετήσια εισφορά του μέλους αντιπροσωπεύει το οκταπλάσιο της ανώτατης 
ημερήσιας σε χρήμα αμοιβής. Η εργοδοτική εισφορά αποτελεί τμήμα της 
συμμετοχής της αγοράς εργασίας, η οποία καθορίζεται στο 2,5% της 
βάσης ΦΠΑ της επιχείρησης ή άλλης παρεμφερούς βάσης. 
Η εγγραφή σε ταμείο ανεργίας αποτελεί προϋπόθεση για τη λήψη 
επιδόματος σε περίπτωση ανεργίας. Τα άτομα μεταξύ 26 και 65 ετών που 
έχουν τόπο διαμονής τους τη Δανία (εκτός από τη Γροιλανδία και τις 
νήσους Φερόες) δικαιούνται να εγγραφούν στα ταμεία ανεργίας εφόσον 
έχουν απασχοληθεί ως εργαζόμενοι σε κάποιο από τα επαγγελματικά 
πεδία τα οποία καλύπτονται από τα ταμεία, και για τις τελευταίες 10 
εβδομάδες πριν από την εφαρμογή απασχολούνται για διάστημα 
μεγαλύτερο των 300 ωρών (για τους εργαζομένους με απασχόληση μερικού 
χρόνου το διάστημα πρέπει να είναι μεγαλύτερο των 150 και μικρότερο 
των 300 ωρών), r^ εφόσον δύνανται να αποδείξουν ότι ήδη έχουν ή 
μπορούν να αποκτήσουν ανάλογη εργασία αμέσως μετά την εγγραφή τους, 
Γ[ εφόσον έχουν ολοκληρώσει την επαγγελματική τους εκπαίδευση 
διάρκειας τουλάχιστον 18 μηνών σε κάποιο από τα επαγγελματικά πεδία 
τα οποία καλύπτονται από τα ταμεία ανεργίας και υποβάλουν σχετική 
αίτηση το αργότερο δύο εβδομάδες μετά την αποπεράτωση της 
εκπαίδευσης, rj αυτοαπασχολούνται σε εύλογη έκταση (πλην έκτακτης 
απασχόλησης, f± εφόσον συμμετέχουν σε δραστηριότητα αυτοαπασχόλησης 
του/της συζύγου τους (σε βάση που να υπερβαίνει την έκτακτη 
απασχόληση και σε εύλογη έκταση) f[ εφόσον υπηρετούν τη στρατιωτική 
τους θητεία. Μαθητευόμενοι ηλικίας κάτω των 18 ετών δεν έχουν 
δικαίωμα εγγραφής. Τα άτομα που εργάζονται μέ απασχόληση μερικού 
χρόνου υπό κανονικές συνθήκες εγγράφονται στα ταμεία ανεργίας αλλά 
ως μέλη υπό τη συγκεκριμένη αυτή ιδιότητα. Δυνατότητα διαγραφής από 
τα ταμεία υφίσταται για μέλη που δεν αντλούν το κυρίως εισόδημα τους 
από εργασιακή σχέση ή για μέλη που κρίνεται ότι δεν αναζητούν μόνιμη 
απασχόληση (με εξαίρεση τα μέλη σε στάδιο εκπαίδευσης, τα μέλη σε 
εθελούσια πρόωρη συνταξιοδότηση και τους συνταξιούχους απασχόλησης 
μερικού χρόνου). Τα μέλη που συμμετέχουν σε εκπαιδευτική κατάρτιση 
τα οποία για διάφορους λόγους δεν αναζητούν προσωρινά εργασία 
μπορούν να διατηρήσουν την ιδιότητα του μέλους και να δικαιούνται 
των επιδομάτων ανεργίας σε περίπτωση που απομένουν άνεργα μετά την 
αποπεράτωση ή τη διακοπή της εκπαιδευτικής κατάρτισης ή σε 
περίπτωση εκπνοής βραχείας περιόδου κατά την οποία είχαν λόγους να 
μην αναζητούν προσωρινά εργασία και που δεν αντίκεινται στις 
προϋποθέσεις της καταβολής επιδόματος ανεργίας. Τα άτομα σε 
εθελούσια πρόωρη συνταξιοδότηση ή συνταξιοδότηση απασχόλησης μερικού 
χρόνου διατηρούν την ιδιότητα του μέλους χωρίς να υπόκεινται στους 
υφιστάμενους περιορισμούς. 
Σε περιπτώσεις απόλυσης, προσωρινής παύσης, εκπνοής του 
/ηΊΟ 
συμφωνηθέντος χρόνου κλπ. ο εργοδότης οφείλει να καταβάλει στα μέλη 
των ταμείων ανεργίας επίδομα αντίστοιχο με τον ανώτατο συντελεστή 
αντιστάθμισης του επιδόματος ανεργίας για δύο ημέρες, το οποίο 
καθορίζεται βάσει των ωρών που είχε εργαστεί ο ενδιαφερόμενος. Η 
ρύθμιση αυτή ισχύει για τα μέλη που απασχολήθηκαν από εργοδότη το 
σύνολο του συμβατικού χρόνου εργασίας επί δύο εβδομάδες κατά το 
διάστημα των τελευταίων 4 εβδομάδων. 
Το δικαίωμα λήψης επιδόματος ανεργίας αποκτάται ένα έτος μετά την 
εγγραφή με την ιδιότητα του μέλους σε ένα από τα αναγνωρισμένα από 
το κράτος ταμεία ασφάλισης κατά της ανεργίας. Οι μαθητευόμενοι και 
τα λοιπά άτομα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις εγγραφής, καθώς και 
τα άτομα που έχουν περατώσει επαγγελματική εκπαίδευση βραχύτερη των 
18 μηνών δύνανται, πάντως, να τύχουν επιδόματος ανεργίας μετά από 
συμμετοχή ενός μήνα στα ταμεία. Το δικαίωμα του επιδόματος παύει να 
ισχύει όταν τα μέλη φτάσουν σε ηλικία 67 ετών. Επιπλέον, η καταβολή 
επιδόματος προϋποθέτει - για όσες φορές γίνει χρήση του - το μέλος 
να έχει απασχοληθεί με εργασιακή σχέση ή να έχει αυτοαπασχοληθεί επί 
26 τουλάχιστον εβδομάδες κατά τη διάρκεια των 3 τελευταίων ετών. Για 
τους απασχολούμενους με σχέση μερικού χρόνου το αντίστοιχο όριο 
είναι 17 εβδομάδες. Ως εργάσιμος χρόνος υπολογίζεται μόνο η περίοδος 
εργασίας κατά την οποία υφίστατο και η ιδιότητα του μέλους. 
Ιδιαίτεροι κανόνες εφαρμόζονται για τα μέλη που ασκούν 
δραστηριότητες αυτοαπασχόλησης ως πάρεργο. Ο άνεργος οφείλει να 
εγγραφεί ως αναζητών εργασία στους καταλόγους των δημόσιων υπηρεσιών 
ανεργίας και να είναι διαθέσιμος για ανάληψη εργασίας. 
Το επίδομα ανεργίας αντιστοιχεί στο 90% των τελευταίων αποδοχών 
(ατομικός συντελεστής) και υπόκειται σε έναν ανώτατο συντελεστή. Για 
τους απασχολούμενους με σχέση μερικού χρόνου ως μέγιστο επίδομα 
λαμβάνονται τα 2/3 του επιδόματος που καταβάλλονται σε ασφαλισμένο 
πλήρους απασχόλησης. Χαμηλότερος συντελεστής ισχύει για τους 
μαθητευόμενους, τα άτομα που έχουν ολοκληρώσει επαγγελματική 
εκπαίδευση διάρκειας τουλάχιστον 18 μηνών και τα άτομα που υπηρετούν 
τη στρατιωτική τους θητεία. Η καταβολή του επιδόματος εις χρήμα 
γίνεται για 6 ημέρες την εβδομάδα. Κατά κανόνα, το ποσό του 
επιδόματος ελαττώνεται αν το μέλος αναλαμβάνει εργασίες με αμοιβή 
ή και χωρίς αμοιβή. Κάθε εργασιακή σχέση κατά το χρόνο της ανεργίας 
επιτρέπει στο ταμείο την ανταπαίτηση του επιδόματος. Σε γενικές 
γραμμές, τα εισοδήματα από μη μισθωτή εργασία δεν επηρεάζουν το ποσό 
του επιδόματος ανεργίας. 
Η Πράξη περιλαμβάνει επίσης κανόνες για την πληρωμή των αδειών. Οι 
αποφάσεις των ταμείων ανεργίας προβλέπεται ότι, γενικά, μπορούν να 
προσβληθούν με προσφυγή στη Διοίκηση του Συστήματος Ασφάλισης της 
Ανεργίας. Τα επιδόματα ανεργίας φορολογούνται ως έσοδα της πηγής Α. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ 
11. Στη Δανία δεν υφίσταται κανένας νόμος που να παρεμποδίζει τους 
εργοδότες να συστήσουν εργοδοτικές οργανώσεις ή τους εργαζόμενους να 
συγκροτήσουν εργατικά σωματεία. Σύμφωνα με τη νομολογία, οι 
εργοδότες και οι εργαζόμενοι διαθέτουν επίσης το νόμιμο δικαίωμα να 
συμμετέχουν ως μέλη σε συνδικαλιστικά όργανα που ευνοούν την άσκηση 
των επαγγελματικών τους δραστηριοτήτων. 
Στο δημόσιο τομέα, οι διοικητικοί κανόνες θεωρούν παράνομη την 
απαίτηση της ιδιότητας του μέλους σε επαγγελματική συνδικαλιστική 
οργάνωση προκειμένου να αναληφθούν ή να ασκηθούν επαγγελματικές 
δραστηριότητες. Στον ιδιωτικό τομέα, η απόλυση εξαιτίας μη 
συμμετοχής σε εργατικό σωματείο ή άλλη συνδικαλιστική οργάνωση 
χαρακτηρίζεται παράνομη. 
12. Οι κατευθυντήριες για τη σύναψη ή την ανανέωση συλλογικών συμβάσεων 
επαφίενται στους κοινωνικούς εταίρους και, κατά συνέπεια, διαφέρουν 
μεταξύ των επαγγελματικών κλάδων καθόσον οι διαπραγματεύσεις 
πραγματοποιούνται από μεμονωμένες ομοσπονδίες ή ενώσεις. Οι 
διαπραγματεύσεις και οι συνάψεις συλλογικών συμβάσεων, όπως και κάθε 
άλλης σύμβασης, επαφίενται ολοσχερώς στα ενεχόμενα μέρη. Πάντως, το 
κράτος διατηρεί τη δυνατότητα παρέμβασης στις διαπραγματεύσεις των 
κοινωνικών εταίρων μέσω της ανεξάρτητης Υπηρεσίας Διαιτησίας η οποία 
εγγυάται τις διαπραγματεύσεις και κρίνει με ψηφοφορία τα 
αποτελέσματα τους. 
13. Σύμφωνα με τον ειδικό μηχανισμό που θεσπίστηκε για την αντιμετώπιση 
των εργασιακών διαμαχών, κατά κανόνα η απεργία κατά τη διάρκεια της 
συλλογικής συμφωνίας θεωρείται παράνομη ("ειρηνευτική ρήτρα"). 
Όμως, επιτρέπονται οι στάσεις εργασίας σε περίπτωση αναστολής των 
πληρωμών ή αιτημάτων που αφορούν τη ζωή, την αξιοπρέπεια ή την 
ευημερία των εργαζομένων. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, της έναρξης 
των στάσεων εργασίας πρέπει να προηγηθεί προσφυγή στη διαιτησία. 
Οι διαιτητές, οι οποίοι διορίζονται από το Υπουργείο Εργασίας, 
μπορούν υπό ορισμένες ειδικές περιστάσεις να εγκαλέσουν τα μέλη για 
διαπραγμάτευση, παρά το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των 
μελών δεν στάθηκε εφικτό να καταλήξουν σε συμφωνία. Οι διαιτητές 
νομιμοποιούνται να αναβάλουν εργατική κινητοποίηση η οποία έχει 
γνωστοποιηθεί δύο φορές σε διάστημα δύο εβδομάδων. 
14. Σύμφωνα με την Πράξη περί δημσίων υπαλλήλων, οι δημόσιοι υπάλληλοι 
δεν έχουν δικαίωμα απεργίας. Το ίδιο ισχύει και για τις στρατιωτικές 
υπηρεσίες και την αστυνομία, όπου μεγάλος αριθμός θέσεων 
επανδρώνεται από δημόσιους υπαλλήλους. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 
15. Υπάρχουν δύο ισοδύναμοι τρόποι πρόσβασης στην επαγγελματική 
εκπαίδευση: μέσω της πρακτικής εξάσκησης και μέσω του σχολείου. 
Σε γενικές γραμμές, όλα τα άτομα που έχουν περατώσει τη βασική 
υποχρεωτική εκπαίδευση, κατ'εφαρμογή της εθνικής Πράξης περί 
σχολείων, διαθέτουν πρόσβαση στην επαγγελματική εκπαίδευση που, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, απαιτεί ειδική γλωσσική δοκιμασία. Το 
Υπουργείο Παιδείας νομιμοποιείται να θεσπίσει περιοριστικούς κανόνες 
πρόσβασης σε εκπαιδευτικά ιδρύματα ανάλογα με τις υφιστάμενες 
δυνατότητες απασχόλησης. 
11 ζ 
Επιπλέον θεσπίστηκε νέα νομοθεσία στον τομέα της πρακτικής 
εξάσκησης. Η Πράξη περί Ευκαιριών Πρακτικής Ασκησης δημιούργησε ένα 
φάσμα νέων δυνατοτήτων, με αποτέλεσμα περισσότερες εταιρίες σήμερα 
ν'αναγνωρίζονται ως χώροι πρακτικής άσκησης απ'ό,τι παλαιότερα. Σαν 
αποτέλεσμα της νέας Πράξης, οι ενδιαφερόμενοι σπουδαστές που 
αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση μιας θέσης πρακτικής άσκησης, 
διαθέτουν σήμερα εναλλακτικές λύσεις για πρακτική άσκηση σε εμπορικά 
ή τεχνικά κολέγια. Η Πράξη επιτρέπει επίσης στα εκπαιδευτικά κολέγια 
να οργανώνουν περιόδους πρακτικής άσκησης των σπουδαστών σε 
επιχειρήσεις. 
Η επαγγελματική εκπαίδευση των ενηλίκων αποσκοπεί (1) στην παροχή 
επαγγελματικής εκπαίδευσης και προχωρημένης εκπαίδευσης 
προσαρμοσμένης στις τεχνολογικές εξελίξεις και τις ανάγκες της 
προεκτείνουν και να βελτιώνουν τις 
των ημ ιειδικευμένων και ειδικευμένων 
ομάδων, και (2) στην παροχή αρχικής 
η οποία να καθιστά ευχερέστερη την 
έναρξη εκπαίδευσης σε άτομα που 
αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής στην αγορά εργασίας όσον αφορά 
την εξεύρεση ή τη διατήρηση θέσης απασχόλησης. Η υπό το σημείο (1) αγοράς εργασίας που να 
επαγγελματικές δεξιότητες 
εργατών και άλλων συναφών 
επαγγελματικής εκπαίδευσης 
εξεύρεση εργασίας ή την 
•') Ί 3 
αναφερόμενη εκπαίδευση απευθύνεται στα άτομα άνω των 18 ετών τα 
οποία εργάζονται ή αναζητούν εργασία εντός του επαγγελματικού πεδίου 
που οριοθετεί η εκπαίδευση τους. Η υπό το σημείο (2) απευθύνεται σε 
άτομα άνω των 18 ετών που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξεύρεσης ή 
διατήρησης θέσης απασχόλησης στην αγορά εργασίας. Η πρόσβαση των 
ειδικευμένων εργατών στην προχωρημένη εκπαίδευση προϋποθέτει την εκ 
μέρους του ειδικευμένου εργάτη περάτωση της επαγγελματικής 
εκπαίδευσης με την οποία σχετίζεται ή στην οποία βασίζεται η 
προχωρημένη εκπαίδευση ή την κτήση οπωσδήποτε συναφών επαγγελματικών 
δεξιοτήτων. Ακόμη, υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα επανεκπαίδευσης για 
τα άτομα που αποτελούν την ομάδα-στόχο της επαγγελματικής 
εκπαίδευσης για ενηλίκους, καθώς και για τους δημόσιους υπαλλήλους. 
Για τους ξένους, οι οποίοι οφείλουν να πληρούν τις ίδιες 
προϋποθέσεις, δεν λαμβάνονται ιδιαίτερα μέτρα, εκτός από τα γλωσσικά 
μαθήματα για μετανάστες που παρακολουθούν τμήματα επαγγελματικής 
εκπαίδευσης για ενηλίκους. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
16. Στη Δανία, οι απαρχές της νομικής θεσμοθέτησης της ισότητας ανδρών 
και γυναικών ανάγονται στο 1921, με την Πράξη περί ίσης πρόσβασης 
ανδρών και γυναικών σε ορισμένες δημόσιες θέσεις και ορισμένα 
επαγγελματικά πεδία. Το 1975 νομοθετήθηκαν η ίση μεταχείριση ανδρών 
και γυναικών όσον αφορά την πρόσβαση στην εργασία, την άδεια 
μητρότητας, τις αποδοχές, τη συμμετοχή σε δημόσια συμβούλια, 
επιτροπές κλπ., καθώς και τη συμμετοχή στις υπηρεσίες της δημόσιας 
διοίκησης. 
Οι παραβάσεις της νομοθεσίας περί ίσης μεταχείρισης και ίσων 
ευκαιριών επισύρουν ποινές και αποζημίωση. Το Συμβούλιο Ισότητας της 
Δανίας έχει δικαίωμα διεξαγωγής έρευνας για κάθε συναφές θέμα είτε 
αυτεπάγγελτα είτε κατ'αίτηση. 
Για την πληροφόρηση γύρω από τα προβλήματα της ισότητας υποβάλλονται 
ενημερωτικές εκθέσεις, εκπονούνται μελέτες, διοργανώνονται συμβούλια 
κλπ. Επί του παρόντος, το Συμβούλιο Ισότητας έχει επιληφθεί μελέτης 
για την αλληλεπίδραση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. 
Μία σειρά εισαχθέντων μέτρων αποσκοπεί στην άμβλυνση των προβλημάτων 
που απορρέουν από το συνδυασμό οικογένειας και εργασίας. Ανάμεσα 
τους αρκεί να αναφερθούν οι διευκολύνσεις για τη φύλαξη των παιδιών 
και η άδεια μητρότητας, στη χρηματοδότηση των οποίων συμμετέχει και 
το κράτος. 
Τον Δεκέμβριο του 19 86 η κυβέρνηση παρουσίασε το πρώτο σχέδιο δράσης 
για την ισότητα με το οποίο καλούνται τα υπουργεία και η εκτελεστική 
εξουσία να εργαστούν για την προώθηση της ισότητας στους τομείς της 
αρμοδιότητας τους. Τα υπουργεία υποβάλλουν στο Συμβούλιο Ισότητας 
ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τις πρωτοβουλίες τους για την προώθηση 
της ισότητας και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. 
Επιπλέον, έχουν εγκαινιαστεί μέτρα επαγγελματικής εκπαίδευσης 
προκειμένου να διασφαλιστεί η ισότητα της γυναίκας και η ένταξη της 
στην αγορά εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό έχουν εκπονηθεί προγράμματα 
εισαγωγής στην εργασία ειδικά για τις γυναίκες καθώς και ειδικοί 
κύκλοι μαθημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης για γυναίκες. 
Η κυβέρνηση έχει συγκροτήσει διυπουργική επιτροπή για τα παιδιά, στα 
καθήκοντα της οποίας συμπεριλαμβάνεται και η διατύπωση προτάσεων για 
την εναρμόνιση οικογενειακού και επαγγελματικού βίου. Αποσκοπώντας 
στην προώθηση των ρυθμίσεων για τον ελαστικό χρόνο εργασίας, το 
Υπουργείο Διοίκησης και Οικονομικών διένειμε, τον Μάρτιο του 1990, 
σε όλα τα κρατικά όργανα έναν οδηγό εφαρμογής του ελαστικού ωραρίου. 
Οι μεγάλες εργατικές συνδικαλιστικές οργανώσεις της ιδιωτικής αγοράς 
εργασίας επεξέτειναν, από 1ης Απριλίου 1991, τις συμβάσεις 
συνεργασίας κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ότι "το σύνολο των 
θεμάτων που αφορούν την προώθηση της ίσης μεταχείρισης ανδρών και 
γυναικών στην ιδιωτική επιχείρηση" υπόκεινται στις επιτροπές 
συνεργασίας της επιχείρησης και, αν παραστεί ανάγκη, παραπέμπονται 
στο συμβούλιο συνεργασίας. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
17. Οι εργαζόμενοι διαθέτουν το καταστατικό δικαίωμα της συμμετοχής. 
Στις δημόσιες εταιρείες ή τις ιδιωτικές με περισσότερους από 35 
υπαλλήλους δικαιούνται να εκλέγουν αριθμό αντιπροσώπων ο οποίος 
αντιστοιχεί στον 1/2 του αριθμού των αντιπροσώπων οι οποίοι 
ωρίσθησαν από τη γενική συνέλευση. Το ίδιο δικαίωμα ισχύει και για 
τα συμβούλια των μητρικών εταιρειών, αλλά μόνο για το προσωπικό που 
εργάζεται σε θυγατρικές τους στη Δανία. 
Σε κάθε επιχείρηση που απασχολεί 10 ή περισσότερους υπαλλήλους, η 
οργάνωση των εργασιών σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία πρέπει 
να πραγματοποιείται σύμφωνα με την Πράξη περί Εργασιακού 
Περιβάλλοντος, με συμμετοχή αντιπροσώπων από κάθε τμήμα ή χώρο 
εργασίας, οι οποίοι επιλέγονται από τους υπαλλήλους. 
Ί ) h 
18. Όσον αφορά το δικαίωμα της πληροφόρησης, οι σημαντικότερες 
εργοδοτικές οργανώσεις του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα έχουν 
συνάψει με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων συμβάσεις 
σχετικά με τη συνεργασία σε επιχειρήσεις με περισσότερους από 35 
υπαλλήλους. Οι συμβάσεις αυτές διασφαλίζουν στους εργαζομένους την 
πληροφόρηση και τη διαβούλευση, μέσω των μικτών επιτροπών 
συνεργασίας, επί ενός φάσματος θεμάτων όπως, π.χ., η οικονομική 
κατάσταση της επιχείρησης, η θέση των εργαζομένων, η πολιτική 
προσωπικού της επιχείρησης, η εκπαίδευση και η επανεκπαίδευση. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
19. Η νομοθεσία για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο 
εργασίας εγκαινιάστηκε το 1873 με την Πράξη περί εργασίας των 
παιδιών και των νέων σε εργοστάσια και παρεμφερείς εγκαταστάσεις. Το 
1889 ίσχυσε η Πράξη προστασίας από το μηχανικό εξοπλισμό και το 1901 
η Πράξη περί εργασίας σε εργοστάσια και παρεμφερείς εγκαταστάσεις 
και περί δημοσίου ελέγχου. Το εύρος αυτής της πράξης επεκτάθηκε το 
1913 με την Πράξη περί εργοστασίων που ίσχυσε ώς το 1955 και 
συμπληρώθηκε με την Πράξη περί αρτοποιείων το 1906, την Πράξη περί 
ελέγχου ατμολεβητών το 1919 και την Πράξη περί εργασίας των παιδιών 
και των νέων το 1925. Το 1954, το σύνολο αυτής της νομοθεσίας 
αντικαταστάθηκε από 3 πράξεις για την προστασία των εργαζομένων : 1) 
τη γενική πράξη, 2) την πράξη περί γραφείων και καταστημάτων, και 3) 
την πράξη περί γεωργίας. 
Σήμερα, η ασφάλεια και η υγεία στο χώρο εργασίας διέπονται από την 
Πράξη περί περιβάλλοντος της εργασίας του 1975. Πρόκειται για μία 
πράξη-πλαίσιο που καθορίζει τις βασικές αρχές και εμπεριέχει μόνο 
λίγους διεξοδικούς κανόνες. Δηλαδή περιλαμβάνει αριθμό διατάξεων που 
εξουσιοδοτούν τον Υπουργό Εργασίας και το Διευθυντή της Εθνικής 
Επιθεώρησης Εργασίας να θεσπίζουν, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς 
εταίρους, λεπτομερείς ή αναθεωρητικούς κανόνες για τους επιμέρους 
τομείς. Η μορφή της πράξης-πλαισίου επελέγη για ποικίλους λόγους : 
Πρώτον, επειδή οι πράξεις που περιέχουν πολλές τεχνικές λεπτομέρειες 
αποβαίνουν σύντομα πεπαλαιωμένες. Δεύτερον, επειδή κρίνεται αδύνατο 
μία πράξη να μπορεί να παρέχει λύσεις για το σύνολο των προβλημάτων 
του περιβάλλοντος εργασίας σε κάθε τύπο επιχείρησης χωρίς να αποβεί 
εξαιρετικά περίπλοκη. Τρίτον, επειδή η μορφή της πράξης-πλαισίου 
καθιστά δυνατή την ανάπτυξη του περιβάλλοντος εργασίας - και 
Λ Λ '} 
κατ'επέκταση του σχεδιασμού των διοικητικών κανονισμών που απορρέουν 
από την ισχύ της πράξης - στη βάση ισόρροπων αποτιμήσεων μέσω 
συνεξέτασης, αφενός, των μέτρων για τη σταθερή βελτίωση της 
ασφάλειας και της υγείας στο χώρο εργασίας και, αφετέρου, της 
ανάγκης των επιχειρήσεων να έχουν τη δυνατότητα έμπρακτου σχεδιασμού 
και οργάνωσης της λειτουργίας τους. 
Οι κανόνες που συμπληρώνουν την πράξη-πλαίσιο έχουν τη μορφή : 1) 
κανονισμών εκδιδόμενων από το Υπουργείο Εργασίας, 2) εγκυκλίων 
του Υπουργείου Εργασίας, 3) κανονισμών εκδιδόμενων από την Εθνική 
Επιθεώρηση Εργασίας, και 4) κατευθυντηρίων συστάσεων της Εθνικής 
Επιθεώρησης Εργασίας. Επίσης, εφαρμόζονται οι οδηγίες που εκδίδονται 
κατ'εφαρμογή των κανονισμών του Υπουργείου Εργασίας και της Εθνικής 
Επιθεώρησης Εργασίας, καθώς και διάφορες άλλες οδηγίες. Επιπλέον, 
γίνεται χρήση "αγγελιών" με τις οποίες παρέχονται πληροφορίες στους 
κοινωνικούς εταίρους για διάφορα θέματα που δεν έχουν κοινοποιηθεί, 
όπως η παραδοχή εξαιρέσεων, οι εκστρατείες κλπ. 
Η Πράξη αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ασφαλούς και υγιούς 
περιβάλλοντος εργασίας, σταθερά ευθυγραμμισμένου με τις τεχνικές και 
κοινωνικές εξελίξεις, και στη διαφόρμφωση μιας βάσης που θα 
επιτρέπει στις επιχειρήσεις να δίνουν μόνες τους λύσεις σε θέματα 
ασφάλειας και υγείας υπό την επίβλεψη των οργανώσεων της αγοράς 
εργασίας και τον έλεγχο της Εθνικής Επιθεώρησης Εργασίας. Η Πράξη 
εφαρμόζεται - με ελάχιστες εξαιρέσεις - σε όλες τις μορφές εργασίας 
που ασκείται για εργοδότη. 
Όσον αφορά την αεροπορία, η Πράξη καλύπτει μόνο την εργασία 
εδάφους. Επίσης, στη ναυτιλία και την αλιεία εφαρμόζεται μόνο στις 
φορτώσεις και εκφορτώσεις σκαφών, συμπεριλαμβανομένων των αλιευτικών 
σκαφών, στην εργασία επί σκαφών αναψυχής και σε παρεμφερείς 
εργασ ίες. 
Η Πράξη καλύπτει τα εξής πεδία : γενική ασφάλεια και υγεία στο χώρο 
εργασίας των επιχειρήσεων, Επαγγελματικά Συμβούλια Ασφαλείας, γενικά 
καθήκοντα (εργοδότης, επόπτης, εργαζόμενοι, προμηθευτές, 
επισκευαστές, προαγραμματιστές κλπ., καθώς και κατασκευαστές), 
εκτέλεση εργασίας, σχεδιασμός χώρου εργασίας, τεχνικός εξοπλισμός 
κλπ., υλικά και πρώτες ύλες, χρόνος ανάπαυσης και αργίες, νέοι κάτω 
των 18 ετών, ιατρικές εξετάσεις κλπ., κανόνες κυρώσεων και ποινών. 
Από την Πράξη απορρέει μεγάλος αριθμός κανονισμών, εγκυκλίων, 
κατευθυντήριων συστάσεων κλπ. που εφαρμόζονται από το Υπουργείο 
Εργασίας, το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος Εργασίας και τις περιφερειακές 
επιθεώρησεΐς. 
Η οδηγία για τις ελάχιστες προϋποθέσεις ασφάλειας και υγείας κατά 
την εργασία με εξοπλισμό οθονών οπτικής απεικόνισης έθεσε κανόνες 
για την ασφάλεια σ'ένα κλάδο που δεν καλύπτεται από ειδικές 
διατάξεις της δανικής νομοθεσίας. Η οδηγία θα εφαρμόζεται το 
αργότερο από την 1η Ιανουαρίου 1993. 
Στη Δανία, οι εργαζόμενοι συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων 
σε θέματα υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία, μέσω του εκλεγμένου 
αντιπροσώπου ασφάλειας που διαθέτουν στα πλαίσια της οργάνωσης 
ασφάλειας. 
ομοίως, μέσω των οργανώσεων τους οι εργαζόμενοι είναι σε θέση να 
επηρεάζουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων διαφόρων επιτροπών και 
συμβουλίων, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Εργασιακού 
Περιβάλλοντος. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
20. Η Πράξη περί περιβάλλοντος εργασίας καθορίζει τα κατώτατα όρια 
ηλικίας και τον επιτρεπόμενο χρόνο απασχόλησης στην επ'αμοιβή παροχή 
εργασίας. Έτσι, για τα παιδιά που έχουν συμπληρώσει το 10ο έτος της 
ηλικίας τους επιτρέπονται μόνο ορισμένες μορφές επ'αμοιβή εργασίας. 
Συμπληρωματικές μορφές εργασίας καθορίζονται για παιδιά άνω των 13 
ετών. Τέλος, ειδικοί κανόνες διέπουν τις μορφές εργασίας που 
επιτρέπεται να ασκήσουν οι νέοι μεταξύ 15 και 18 ετών, καθώς και την 
επιτρεπτή τους διάρκεια. 
11 
21. Οι αμοιβές των νέων δεν υπόκεινται σε ειδικούς θεσμικούς κανόνες 
αλλά, κατά βάση, παρακολουθούν - όπως και των ενηλίκων - τις 
συλλογικές συμβάσεις. Κατά κανόνα, οι νέοι κάτω των 18 ετών 
αμείβονται με χαμηλότερες κλίμακες. Το ζήτημα, πάντως, μπορεί να 
ρυθμιστεί και με ατομική σύμβαση με τον εργοδότη. 
22. Η Πράξη περί περιβάλλοντος εργασίας απαγορεύει την άσκηση επ'αμοιβή 
εργασίας από νέους κάτω των 15 ετών, με εξαίρεση τις ελαφρές 
εργασίες μέχρι δίωρης απασχόλησης ημερησίως. Για τους νέους οι 
οποίοι αποτελούν μέλη της οικογενείας του εργοδότη, ο περιορισμός 
αυτός ισχύει μόνο προκειμένου περί της χρήσης τεχνικού εξοπλισμού 
κλπ. που ενδέχεται να τους εκθέτει σε κίνδυνο. Σχετικά με τη 
γεωργία, το Υπουργείο Εργασίας έχει την ευχέρεια θέσπισης κανόνων με 
όρια κάτω των 15 ετών. Τέλος, η διάρκεια της απασχόλησης των νέων 
κάτω των 18 ετών είναι, κανονικά, βραχύτερη εκείνης των ενηλίκων 
στον ίδιο επαγγελματικό τομέα. Απαγορεύεται η απασχόληση των 
ανηλίκων επί διάστημα μεγαλύτερο των 10 ωρών εβδομαδιαίως. Ο χρόνος 
της απασχόλησης τους απαιτείται να είναι ενιαίος, διακοπτόμενος μόνο 
από τη νυχτερινή εργασία των νέων, κατά κανόνα απαγορεύεται η 
απασχόληση των κάτω των 18 ετών μετά τις 10 μ.μ. 
Η οργάνωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης βασίζεται στην Πράξη περί 
σχολών επαγγελματικής εκπαίδευσης και την Πράξη περί επαγγελματικής 
εκπαίδευσης. Οι κανόνες τους εδράζονται σε μεγάλο βαθμό στη 
συνεργασία μεταξύ των δημοσίων αρχών και των κοινωνικών εταίρων. 
23. Οι νέοι διαθέτουν, επίσης, τη δυνατότητα να τύχουν βασικής 
επαγγελματικής εκπαίδευσης (βλ. σημείο 15). Η εκπαίδευση είναι 
προσαρμοσμένη τόσο στις ανάγκες της αγοράς όσο και στον κοινωνικό 
παράγοντα και την προσωπική επιθυμία του εκπαιδευόμενου για 
πρόσκτηση βασικών επαγγελματικών γνώσεων. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
24. Το δικαίωμα των Δανών πολιτών στις συντάξεις γήρατος απορρέει από τη 
διαμονή τους στη Δανία. Κάθε έτος διαμονής της ηλικιακής περιόδου 
μεταξύ 15 και 67 ετών παρέχει δικαίωμα τεσσαρακονταμορίου του ποσού 
της πλήρους σύνταξης. Οι συντάξεις γήρατος δεν εξαρτώνται από τις 
επαγγελματικές δραστηριότητες. 
Όλα ανεξαιρέτως τα άτομα που είναι υπήκοοι κράτους μέλους της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και λόγω διαμονής τους στη Δανία καλύπτονται 
από τον Κανονισμό 1408/71 διαθέτουν αυτοδικαίως το δικαίωμα δανικής 
σύνταξης γήρατος καθοριζόμενης ανάλογα με τον αριθμό των ετών 
διαμονής τους στη Δανία. Σήμερα, το ποσό της πλήρους σύνταξης 
γήρατος στη Δανία ανέρχεται σε 4 663 κορόνες το μήνα και 
επανακαθορίζεται κατ'έτος βάσει συντελεστή που αντλείται από την 
εξέλιξη του μισθού. Σε περίπτωση που η παρεχόμενη στη Δανία σύνταξη, 
προστιθέμενη και στη σύνταξη που καταβάλλεται από τη χώρα της 
προηγούμενης διαμονής του ατόμου, δεν επαρκεί για διαβίωση, 
υφίσταται δυνατότητα παροχής συμπληρωματικής ενίσχυσης υπό τη μορφή 
ατομικού επιδόματος. 
4JL<. 'J 
Όλοι οι υπάλληλοι πρέπει να συμμετέχουν στο πρόγραμμα 
Συμπληρωματικής Συνταξιοδότησης της Αγοράς Εργασίας, που προβλέπεται 
από το νόμο, σύμφωνα με το οποίο καταβάλλεται συμπλήρωμα της 
σύνταξης γήρατος στους υπαλλήλους που έχουν συμπληρώσει το 67ο έτος. 
Το ποσό υπολογίζεται βάσει των εισφορών που έχουν καταβληθεί από τον 
υπάλληλο και τον εργοδότη και συνολικά ανέρχεται στο 1% περίπου των 
αποδοχών. Σήμερα, το ανώτατο ποσό της σύνταξης αυτής ανέρχεται σε 
1000 κορόνες το μήνα. 
η ι η 
25. Κάθε άτομο που διαμένει στη Δανία τυγχάνει του δικαιώματος δωρεάν 
ιατρικής και νοσοκομειακής περίθαλψης. Το δικαίωμα αυτό δεν 
εξαρτάται από την άσκηση επ'αμοιβή εργασίας. 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
26. Σύμφωνα με την Πράξη περί κοινωνικής πρόνοιας, οι δημόσιες αρχές 
οφείλουν να παρέχουν βοήθεια σε κάθε άτομο που χρήζει υποστήριξης 
προκειμένου να αναπτύξει ή να διατηρήσει τις ικανότητες του προς 
εργασία, όταν αυτό κρίνεται ως απαραίτητο για τη δυνατότητα 
ανταπόκρισης στη συντήρηση του ίδιου και της οικογένειας του. Επί 
του προκειμένου, έχει ήδη εκπονηθεί πρόγραμμα επαγγελματικής 
αποκατάστασης και καταβάλλονται επιδόματα αποκατάστασης συνδεόμενα 
με τα προβλεπόμενα μέτρα για την εφαρμογή του προγράμματος. 
Επιπλέον, υφίσταται δυνατότητα χορήγησης ειδικής βοήθειας για την 
κάλυψη ειδικών δαπανών οφειλομένων στην κατάσταση ειδικής ανάγκης ή 
δαπανών εκπαίδευσης και άλλων ενεργειών που προβλέπονται από το 
πρόγραμμα. 
Το 1991, τα πρότυπα σχέδια για προσωπικούς βοηθούς κατά την 
απασχόληση των ατόμων με ειδικές ανάγκες καθιερώθηκαν ως μόνιμο 
μέτρο. Σκοπός των ρυθμίσεων αυτών είναι να δοθούν στα άτομα με 
ειδικές ανάγκες οι ίδιες δυνατότητες άσκησης των επαγγελματικών 
καθηκόντων με τους λοιπούς εργαζομένους. Οι επιχειρήσεις που 
απασχολούν άτομα με ειδικές ανάγκες μπορούν να λαμβάνουν 
χρηματοδοτική υποστήριξη για τη μισθοδοσία του προσωπικού βοηθού του 
ατόμου με ειδικές ανάγκες, μέχρι 20 ώρες την εβδομάδα. Τα άτομα με 
ειδικές ανάγκες που δεν έχουν ανάγκη προσωπικού βοηθού μπορούν 
ομοίως να λαμβάνουν υποστήριξη στα πλαίσια του προγράμματος. Ο 
προσωπικός βοηθός υποβοηθεί το άτομο με ειδικές ανάγκες στην 
εκτέλεση καθηκόντων που το ίδιο το άτομο δεν μπορεί να εκτελέσει 
λόγω της αναπηρίας του. 
Επιπλέον, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '70, υφίσταται ιδιαίτερο 
πρόγραμμα σύμφωνα με το οποίο τα άτομα με ειδικές ανάγκες που 
αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξεύρεση εργασίας στη συνήθη αγορά 
εργασίας προσλαμβάνονται κατά προτεραιότητα σε ορισμένους 
καθορισμένους τύπους θέσεων εργασίας στο δημόσιο, στους οποίους 
εκτιμάται ότι έχουν τη δυνατότητα να ανταποκριθούν. 
•uz 
ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΕΤΑΙΡΟΙ ΣΤΗ ΔΑΝΙΑ 
27. Στη Δανία, σημαντικό μέρος της ευθύνης για τις εργασιακές σχέσεις 
επαφίεται στους ίδιους τους κοινωνικούς εταίρους. Αυτό σημαίνει ότι 
σε περίπτωση αποτυχίας σύναψης συμβάσεων, δεν υφίσταται νομοθεσία 
στην οποία να μπορούν να καταφύγουν. Φυσικά, το κράτος δεν έχει 
αποστερηθεί κάθε αρμοδιότητας γύρω από την πολιτική της αγοράς 
εργασίας, αλλά στα σχετικά θέματα υπάρχει σαφής διαχωρισμός κράτους 
και κοινωνικών εταίρων. Το κράτος απέχει της άσκησης των εξουσιών 
του όσο η αγορά εργασίας λειτουργεί εύρυθμα χωρίς νομοθεσία. Η 
κατάσταση αυτή έχει το πλεονέκτημα ότι εμπνέει στις οργανώσεις και 
τα μέλη τους πολύ υψηλότερο βαθμό υπευθυνότητας αφού οφείλουν να 
κινηθούν μέσα σε πλαίσια κοινής αποδοχής και όχι επιβληθέντα εκ των 
άνω. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό γνώρισμα του δανικού συστήματος είναι 
ότι ένα θέμα συχνά ρυθμίζεται σε περισσότερα από ένα επίπεδα, δηλαδή 
σε συνδυασμούς επιπέδων όπως το νομοθετικό, οι συλλογικές συμβάσεις, 
οι επιχειρήσεις, οι ατομικές ρυθμίσεις. Βασικό πλεονέκτημα του 
συστήματος είναι ο υψηλός βαθμός ευελιξίας του. 
η-ζ j 
28. Το σύστημα αυτό, το οποίο βασίζεται στην αρχή ότι το κράτος δεν 
πρέπει να παρεμβαίνει σε θέματα εργατικής νομοθεσίας, διαμορφώθηκε 
κατά τα τέλη του παρελθόντα και τις αρχές του παρόντα αιώνα. Σ'αυτό 
συνέβαλε και η συγκρότηση των μεγάλων εθνικών συνδικαλιστικών 
οργανώσεων τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων. Μετά από μία 
έντονη εργασιακή διένεξη το 1899, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των 
εργαζομένων και των εργοδοτών συνομολόγησαν την αμοιβαία αναγνώριση 
του δικαιώματος της κάθε πλευράς να διαπραγματεύεται και να συνάπτει 
συλλογικές συμβάσεις για τις αποδοχές και τους λοιπούς όρους 
εργασίας των μελών της. Η συμφωνία αυτή συμπεριέλαβε και μερικούς 
κανόνες για την άσκηση του δικαιώματος της απεργίας και για την 
κήρυξη ανταπεργίας. Σήμερα, οι βασικές αρχές του συστήματος 
παραμένουν αναλλοίωτες, παρά το γεγονός ότι η αρχική συμφωνία 
ανανεώθηκε επανειλημμένα. Ένα από τα αποτελέσματα του είναι ότι 
παραμένει πάντοτε ζωντανή μία ισχυρή παράδοση που προβλέπει το 
διακανονισμό των αποδοχών και των όρων εργασίας μεταξύ των ίδιων των 
κοινωνικών εταίρων και όχι από το κράτος. 
Ο ρόλος του κράτους εξαντλείται στην οριοθέτηση του θεσμικού 
πλαισίου της διαβούλευσης των εταίρων. Ενα όργανο αμερόληπτης και 
ανεξάρτητης διαιτησίας, η σύσταση του οποίου προβλέπεται από το 
νόμο, παρεμβαίνει σε περιπτώσεις αποτυχίας σύναψης σύμβασης μεταξύ 
των εταίρων. Επιπλέον, το κράτος έχει συγκροτήσει ένα ειδικό 
Εργατικό Δικαστήριο, το οποίο απαρτίζεται από δικαστές 
εξειδικευμένους σε θέματα παραβιάσεων των συλλογικών συμβάσεων. 
Σε ορισμένους ειδικούς τομείς της αγοράς εργασίας και αναφορικά με 
ορισμένα ειδικά θέματα, η νομική σχέση εργοδοτών και υπαλλήλων 
ρυθμίζεται από ολικά ή μερικά δεσμευτική νομοθεσία, που θεσπίζεται 
με τη σύμπραξη των κοινωνικών εταίρων. 
29. Στην πλειοψηφία τους, οι υπάλληλοι στη Δανία είναι εγγεγραμμένοι σε 
εθνικά σωματεία, που καλύπτουν συγκεκριμένους εργατικούς και 
επαγγελματικούς τομείς. Ορισμένα από αυτά τα σωματεία - με 1,42 
εκατ. μέλη (1990) επί συνολικού εργατικού δυναμικού 2,9 εκατ.(1989) 
συγκροτούν την Ομοσπονδία Εργατικών Συνδικάτων της Δανίας (LO) . 
Άλλα σωματεία συμμετέχουν στην Ομοσπονδία Δημοσίων Υπαλλήλων και 
Μισθωτών (FTF) και την Κεντρική Οργάνωση Πτυχιούχων (AC). Το ποσοστό 
των συνδικαλισμένων εργαζομένων στη Δανία υπερβαίνει το 80%. 
ή 2. if 
Συνδικαλιστικά όργανα των εργοδοτών αποτελούν κυρίως η Συνομοσπονδία 
Εργοδοτών Δανίας (DA) και η Ομοσπονδία Γεωργικής Εργοδοσίας (SALA), 
αλλά υπάρχουν και άλλες εργοδοτικές οργανώσεις. Αν και ο βαθμός 
συνδικαλιστικής οργάνωσης των εργοδοτών είναι χαμηλότερος εκείνου 
των εργαζομένων, τα μαζικά όργανα των εργοδοτών θέτουν τις σταθερές, 
όπως αυτές της Συνομοσπονδίας Εργατών Δανίας, στη βάση των οποίων 
μπορεί να συνάψει σύμβαση με εργατικό σωματείο και ο μη 
συνδικαλισμένος εργοδότης. 
Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι ο δημόσιος τομέας - δηλαδή το κράτος, 
οι δήμοι και οι κοινότητες - καλύπτει σήμερα το ένα τρίτο της αγοράς 
εργασίας και, ως εκ τούτου, το δημόσιο αποτελεί το μεγαλύτερο 
εργοδότη. Πολλά πεδία του δημόσιου τομέα ρυθμίζονται με συλλογικές 
συμβάσεις ανάλογες με εκείνες του ιδιωτικού τομέα. 
30. Σε συνάρτηση προς τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στους 
τομείς της αγοράς εργασίας και των κοινωνικών θεμάτων, οι κοινωνικοί 
εταίροι της Δανίας έχουν ήδη επιληφθεί δραστήρια της διαδικασίας 
λήψης αποφάσεων σε ευθυγράμμιση προς την πρωτοβουλία της Επιτροπής, 
ενώ η επίσημη στάση της Δανίας συνίσταται στην πλήρη υιοθέτηση των 
αποφάσεων του Συμβουλίου. Η εφαρμογή των οδηγιών κλπ. 
πραγματοποιείται, επίσης, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς 
εταίρους, συχνά υπό τη μορφή συλλογικών συμβάσεων υποκείμενων στη 
βασική ευθύνη του κράτους. 
Ί Ζζ 
ΕΛΛΑΣ 
-U} 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Απο 1/1/1988 εφαρμόζεται στη χώρα μας η ελεύθερη διακίνηση των 
εργαζομένων, που προέρχονται απο χώρες-μέλη της ΕΟΚ, χωρίς κανένα 
εμπόδιο, εκτός απο εκείνα που πηγάζουν απο λόγους Δημόσιας Τάξης, 
Δημόσιας Ασφάλειας και Δημόσιας Υγείας. Μπορούν δηλαδή οι εν λόγω 
εργαζόμενοι να εργάζονται ελεύθερα στη χώρα μας, εφόσον έχει βρεθεί ο 
εργοδότης ο οποίος θα τους απασχολήσει χωρίς να απαιτείται άδεια 
παραμονής και εργασίας. Η μοναδική υποχρέωση που έχουν οι εν λόγω 
εργαζόμενοι είναι να παρουσιασθούν στη αρμόδια αστυνομική αρχή μέσα σε 
οκτώ (8) ημέρες απο την άφιξη τους στην Ελλάδα. 
Σε περίπτωση που ο χρόνος απασχόλησης τους υπερβαίνει τους τρείς (3) 
μήνες, απαιτείται ο εφοδιασμός τους με κάρτα διαμονής υπηκόου Κράτους-
Μέλους της ΕΟΚ, που χορηγείται απο την αρμόδια Αστυνομική Αρχή. 
Εκτός των ανωτέρω έχει εκδοθεί το Π.Δ. 525/83 που αναφέρεται στην είσοδο 
και διαμονή στη χώρα μας των ασκούντων μη μισθωτή δραστηριότητα 
(ανεξάρτητο επάγγελμα) υπηκόων της ΕΟΚ, με σκοπό την προσαρμογή της 
Ελληνικής Νομοθεσίας στις διατάξεις των οδηγιών του Συμβουλίου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
Με το ήδη υφιστάμενο νομοθετικό καθεστώς εξασφαλίζεται η ελεύθερη 
διακίνηση και απασχόληση των υπηκόων των Κρατών-Μελών της ΕΟΚ και ως εκ 
τούτου δεν ανελήφθησαν για το θέμα αυτό νέες πρωτοβουλίες. 
Η χώρα μας συμμετέχει ενεργά από την 1η Ιανουαρίου 1992 στο πειραματικό 
στάδιο της αναμόρφωσης του συστήματος SEDOC που αποφασίστηκε από τα 
Κράτη-Μέλη και την Επιτροπή των Ε.Κ. τον Οκτώβριο του 1991. Για το σκοπό 
αυτό, εκτός της συμμετοχής του Ο.Α.Ε.Δ. στις εργαοΐες μηχανοργάνωσης του 
νέου συστήματος, που μετονομάστηκε σε EURES, 4 υπάλληλοι απασχόλησης του 
Ο.Α.Ε.Δ. θα συμμετάσχουν στην εκπαίδευση των Ευρωσυμβούλων που οργανώνει 
η Επιτροπή κατά το β'εξάμηνο του 1992. Παράλληλα, ο Ο.Α.Ε.Δ. 
συνεργάζεται με εκπροσώπους της Επιτροπής για τη δυνατότητα ίδρυσης στην 
Ελλάδα μιας "Κοινωνικής Ευρωθυρίδας" (EUROGUICHET SOCIAL) που αποτελεί 
διασυνοριακό θεσμό για τα άλλα Κράτη-Μέλη. Στο θεσμό αυτό συμμετέχουν οι 
υπηρεσίες απασχόλησης και οι Κοινωνικοί Εταίροι. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΕΣ 
Δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις που να απαγορεύουν σε ορισμένες 
κατηγορίες ατόμων την ελεύθερη επιλογή και την άσκηση του επαγγέλματος 
εκτός απο τις διατάξεις που διέπουν κάθε επάγγελμα. 
Οι Σ.Σ.Ε. ή οι ισοδύναμες προς αυτές Δ.Α., ανάλογα με τον κλάδο ή το 
επάγγελμα, καθορίζουν τους μισθούς ή τα ημερομίσθια καθώς και τα 
επιδόματα που προβλέπονται απο αυτές. 
Πέραν των πιο πάνω συλλογικών ρυθμίσεων, υπογράφεται κάθε χρόνο η ΕΓΣΣΕ 
η οποία αποτελεί το όριο ασφαλείας των αποδοχών. Επίσης κατά το άρθρο 
664 του Α.Κ. ο εργοδότης δεν μπορεί να συμψηφίσει οφειλόμενο μισθό με 
απαίτηση του κατά του εργαζομένου, εφόσον ο μισθός αυτός είναι απολύτως 
αναγκαίος για την διατροφή του εργαζόμενου και της οικογενείας του. Η 
απαγόρευση αυτή δεν ισχύει για τον συμψηφισμό με απαίτηση που έχει ο 
εργοδότης λόγω ζημίας που του προξένησε ο εργαζόμενος με δόλο κατά την 
εκτέλεση της σύμβασης εργασίας. 0 μισθός εφόσον δεν υπόκειται σε 
συμψηφισμό, είναι ακατάσχετος. 
12 tf 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ 
Απο 1/1/1984 η εβδομαδιαία αμοιβή των εργαζομένων στη χώρα μας 
αντιστοιχεί σε 40 ώρες εργασία (ΕΓΣΣΕ της 14/2/1984). 
Για τους εργαζόμενους με οποιαδήποτε σχέση εργασίας στις Δημόσιες 
Υπηρεσίες, ΟΤΑ και ΝΠΔΔ, η εβδομαδιαία αμοιβή αντιστοιχεί σε 37% ώρες 
(Ν.1157/81 και Ν.1476/84). 
Με την Δ.Α. 25/83 του ΔΔΔΔ Αθηνών καθιερώθηκε το πενθήμερο και το 40ωρο 
στη Βιομηχανία, κάτω απο ορισμένες προϋποθέσεις. 
Καθιέρωση της πενθημέρου εβδομάδας εργαοίας για όλους του εργαζομένους 
στα καταστήματα της χώρας (διατάξεις των Ν. 1892/92 και 1957/91, άρθρο 
23). Σύμφωνα με τον Ν. 1892/90 (άρθρο 40), προβλέπεται για τις 
επιχειρήσεις που δεν είναι από τη φύση τους συνεχούς λειτουργίας, και 
προκειμένου να μπορούν να λειτουργήσουν σε 24ωρη βάση και επί επτά 
ημέρες την εβδομάδα, τους παρέχεται η ευχέρεια να προσλάβουν προσωπικό 
το οποίο να απασχολείται κατά το Σάββατο και Κυριακή ή την Κυριακή και 
Δευτέρα, κατ'εναλλαγή σε δύο ομάδες επί 12 ώρες την ημέρα. Η συνολική 
αμοιβή που οφείλεται για υπερωριακή εργασία 24 ωρών, συμπεριλαμβανομένης 
και εκείνης που προβλέπεται για υπερωριακή εργασία ή εργασία κατά τις 
Κυριακές, αργίες και νυκτερινές ώρες, είναι (ση με την αμοιβή που 
αντιστοιχεί σε απασχόληση 40 ωρών, εκτός εάν εφαρμόζεται βραχύτερο 
ωράριο εβδομαδιαίας εργασίας. Οι εργαζόμενοι με αυτό το σύστημα εργασίας 
ασφαλίζονται για 6 ημέρες εργασίας. 
Σχετικά με την προστασία των ήδη απασχολουμένων με κανονικό ωράριο 
εργασίας (Ν. 1892/90, άρθρο 38), κηρύσσεται άκυρη η καταγγελία της 
σχέσης εργασίας, όταν αυτή είναι συνέπεια άρνησης του εργαζομένου να 
δεχθεί πρόταση του εργοδότη για μερική απασχόληση. Επίσης, καθιερώνεται 
ο έγγραφος τύπος για την κατάρτιση σχέσης εργασίας μερικής απασχόλησης, 
είτε κατά την έναρξη είτε κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης. Με το 
έδιο άρθρο κατοχυρώνονται τα δικαιώματα των μερικώς απασχολουμένων στα 
ελάχιστα όρια απασχόλησης, στις ετήσιες άδειες με αποδοχές και γενικά 
στην εφαρμογή όλων των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας. Τέλος, 
τακτοποιείται το θέμα της ασφαλιστικής προστασίας των μερικώς 
απασχολουμένων δεδομένου ότι κάθε ημέρα εργασίας, άσχετα προς τη 
διάρκεια της, αναγνωρίζεται και ως ημέρα ασφάλισης. 
Για τους εργαζόμενους στα εμπορικά καταστήματα, καταστήματα τροφίμων και 
άλλες διατάξεις ορίζεται, ότι με επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις 
εργασίας ή συμφωνίες του εργοδότη και του Συμβουλίου των εργαζομένων, 
επιτρέπεται να καθορίζεται για διάστημα έως τρείς (3) μήνες, αυξημένος 
αριθμός ωρών εργασίας έως εννέα (9) την ημέρα και έως 48 την εβδομάδα 
και μειωμένος αριθμός ωρών εργασίας κατά το επόμενο αντίστοιχο διάστημα. 
Περαιτέρω ορίζεται ότι ο μέσος όρος εργασίας για το συνολικό διάστημα, 
το οποίο δεν υπερβαίνει τους έξη μήνες, θα είναι 50 ώρες την εβδομάδα. 
Εκτός των αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης συμβάσεων υπάρχουν οι 
συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου που διέπονται για μεν τους μισθωτούς 
του καθαρά ιδιωτικού τομέα από τις διατάξεις των άρθρων 669-674 Α.Κ. , 
για δε τους μισθωτούς που απασχολούνται με σχέση εργασίας ιδιωτικού 
δικαίου στο Δημόσιο, ΝΠΔΔ και ΟΤΑ, από τις διατάξεις του Π.Δ.410/88 και 
επικουρικά από τον Α.Κ. Υπάρχουν επίσης συμβάσεις εργασίας μερικής 
απασχόλησης που διέπονται από τις διατάξεις του Ν.1892/90 και του Π.Δ. 
410/88. 
1ZS> 
Οσον αφορά την Πληροφόρηση και Διαβούλευση στην περίπτωση των ομαδικών 
απολύσεων, που εμπίπτει στην αρμοδιότητα της υπηρεσίας μας, ισχύουν τα 
εξής : 
Σύμφωνα με το Ν.1387/83 (άρθρα 3 & 5) : 
0 εργοδότης πριν προχωρήσει σε ομαδικές απολύσεις, οφείλει να προέλθει 
σε διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των εργαζομένων με σκοπό να 
ερευνηθεί η δυνατότητα αποφυγής ή μείωσης των απολύσεων και των δυσμενών 
επιπτώσεων τους. 
0 εργοδότης οφείλει : α) να γνωστοποιεί εγγράφως στους εκπροσώπους των 
εργαζομένων τους λόγους για τους οποίους σχεδιάζει να προγματοποιήσει 
ομαδικές απολύσεις, τον αριθμό εκείνων που θέλει να απολύσει κατά φύλο, 
ηλικία και ειδικότητα και τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολεί και 
β) να παρέχει κάθε πληροφορία που μπορεί να τους διευκολύνει στη 
διατύπωση εποικοδομητικών προτάσεων. 
Αντίγραφα των εγγράφων αυτών υποβάλλονται απο τον εργοδότη στον Νομάρχη 
και τον Επιθεωρητή Εργασίας. 
Η προθεσμία των διαβουλεύσεων μεταξύ των εργαζομένων και του εργοδότη 
είναι είκοσι ημερών και αρχίζει απο την πρόσκληση του εργοδότη για 
διαβουλεύσεις στους εκπροσώπους των εργαζομένων. Το αποτέλεσμα των 
διαβουλεύσεων διατυπώνεται σε πρακτικό που υπογράφεται απο τα δύο μέρη 
και υποβάλλεται από τον εργοδότη στον Νομάρχη ή τον Υπουργό Εργασίας. 
Απο 1/1/1982 οι εργαζόμενοι σε όλη τη χώρα δικαιούνται άδεια τεσσάρων 
εβδομάδων. Η άδεια αυτή επαυξάνεται κάθε χρόνο κατά μια ημέρα και φτάνει 
με συμπληρωμένα τα τρία χρόνια στο ανώτατο όριο των είκοσι δύο (22) ή 
είκοσι έξη (26) εργάσιμων ημερών, με σύστημα πενθήμερης ή εξαήμερης 
εβδομαδιαίας εργασίας αντίστοιχα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη στην πρώτη 
περίπτωση η ημέρα ανάπαυσης λόγω πενθημέρου. 
Τα ανωτέρω προβλέπονται απο τις διατάξεις της Πράξης Νομοθετικού 
περιεχομένου της 19/5/1982, του Ν.1346/83 και του Ν.1288/82. 
Περαιτέρω με το άρθρο 4 της ΕΓΣΣΕ της 21/2/1990 ορίζεται ότι εργαζόμενοι 
που έχουν συμπληρώσει υπηρεσία ή προϋπηρεσία 25 ετών δικαιούνται άδεια 3 
εργάσιμων ημερών επί πλέον της νόμιμης, αν εργάζονται πενθήμερο και 4 
εργασίμων αν εργάζονται εξαήμερο. 
Οι ανήλικοι εργαζόμενοι που σπουδάζουν δικαιούνται επί πλέον της 
κανονικής, σπουδαστική άδεια τουλάχιστον 14 ημερών, σύμφωνα με τον 
Ν.1837/1989. 
Κατά κανόνα για την κατάρτιση σύμβασης εργασίας ισχύει η γενική αρχή του 
άτυπου της σύμβασης (Α.Π.1054/76). Η σύμβαση καταρτίζεται με τη σύμπτωση 
της βούλησης των μερών στο ίδιο θέμα. Η ατομική σύμβαση εργασίας μπορεί 
να περιέχει διατάξεις και όρους που αφορούν τις υποχρεώσεις, τα 
καθήκοντα κλπ. των μισθωτών αρκεί να μην αντιβαίνουν σε διατάξεις νόμων, 
σ.σ.ε. κλπ. κανόνων δημόσιας τάξης και αναγκαστικού δικαίου ή στα χρηστά 
ήθη. Απο τον κανόνα του άτυπου της σύμβασης εργασίας υπάρχουν εξαιρέσεις 
που επιβάλλουν τον έγγραφο τύπο όπως π.χ. μετά του Δημοσίου, ΝΠΔΔ, ΟΤΑ, 
στις συμβάσεις εργασίας των ηθοποιών μετά των θεατρικών επιχειρηματιών, 
στις συμβάσεις εργασίας τεχνικών ασφάλειας και ιατρών εργασίας κλπ. 
13ο 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Στην Ελληνική κοινωνική ασφάλιση αρμόδιος φορέας για την ενάσκηση της 
γενικής κοινωνικής πολιτικής έχει καθοριστεί το Ι ΚΑ, ο οποίος αποτελεί 
τον κυριώτερο φορέα ασφάλισης μισθωτού. Σύμφωνα με την νομοθεσία η οποία 
διέπει την λειτουργία του εν λόγω ασφαλιστικού φορέα (Α.Ν.1846/1951) και 
συγκεκριμένα με τις διατάξεις του άρθρου 5 του ανωτέρου νόμου, υπάρχει 
δυνατότητα διατήρησης άλλων ταμείων ασφάλισης μισθωτών (ειδικά ταμεία) 
υπο την προϋπόθεση όμως ότι εξασφαλίζουν ισοδύναμη ασφαλιστική προστασία 
με εκείνη την οποία παρέχει στους ασφαλισμένους του το Ι ΚΑ. 
Η ισοδύναμη ασφαλιστική προστασία αναφέρεται σε όλους τους ασφαλιστικούς 
κινδύνους που καλύπτει η νομοθεσία του Ι ΚΑ (γήρας, αναπηρία, θάνατος, 
εργατικά ατυχήματα, ασθένεια). 
Στην υλοποίηση της η διάταξη συνεπάγεται τα εξής : 
α) Οι μισθωτοί εργαζόμενοι οι οποίοι ασφαλίζονται είτε στο ΙΚΑ είτε σε 
κάποιο άλλο φορέα μισθωτών, δικαιούνται τις αυτές τουλάχιστον σε 
ύψος κατηγορίας και έκτασης παροχές ασθένειας και μητρότητας, σε 
χρήμα και σε είδος, όπως αυτές προβλέπονται απο την νομοθεσία του 
ΙΚΑ. 
β) Οι μισθωτοί εργαζόμενοι οι οποίοι θεμελιώνουν δικαίωμα σύνταξης, το 
ποσό της οποίας ανάγεται στα κατώτα όρια τα οποία έχει προσδιορίσει 
η νομοθεσία του ΙΚΑ (άρθρο 28 ΑΝ 1846/1951) με ελάχιστη 
συνταξιοδοτική παροχή, λαμβάνουν το ποσό αυτό είτε είναι 
ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ είτε σε άλλο φορέα ασφάλισης μισθωτών. 
Η εν λόγω προστασία αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές λόγω γήρατος, 
αναπηρίας (απο κοινή νόσο ή συνέπεια εργατικού ατυχήματος) και θανάτου. 
Οι ίδιες ελάχιστες προϋποθέσεις οι οποίες προβλέπονται από την νομοθεσία 
του ΙΚΑ (άρθρο 28 ΑΝ 1846/1951) για την θεμελίωση συνταξιοδοτικού 
δικαιώματος για όλους τους προβλεπόμενους όπως ανωτέρω κινδύνους, 
εφαρμόζονται σε όλους τους μισθωτούς εργαζόμενους είτε ασφαλίζονται στο 
ΙΚΑ είτε σε φορέα ασφάλισης μισθωτών (ειδικό ταμείο μισθωτών). 
Τα ανωτέρω αφορούν ως συνάγεται απο την ανάπτυξη και εγγύηση εκ μέρους 
του Κράτους, ενός αξιοπρεπούς επίπεδου κοινωνικοασφαλιστικής προστασίας 
του υπό συνταξιοδότηση προσώπου. 
Ως προς την οργάνωση της κοινωνικής ασφάλισης, για εξασφάλιση των 
απορρεουσών εκ του δεσμού δικαιωμάτων, παρατηρούμε τα εξής : 
Με τις πρόσφατες ρυθμίσεις που επέφερε στον ασφαλιστικό χώρο ο 
Ν.1902/1990 καθιερώνεται ο χαρακτήρας δημοσίου δικαίου του δικαιώματος 
για κοινωνική ασφάλιση κάθε απασχολούμενου στην Ελληνκή επικράτεια. 
Σύμφωνα με την ερμηνευτική διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 43 του 
ανωτέρου νόμου, στην έννοια των συνταξιοδοτικών θεμάτων που δεν μπορούν 
να αποτελέσουν περιεχόμενο συλλογικής σύμβασης εργασίας περιλαμβάνονται 
και η μεταβολή αμέσως ή εμμέσως της σχέσης ασφαλίστρου εργαζομένου και 
εργοδότη, η μεταβίβαση του βάρους εν όλω ή εν μέρει τακτικών εισφορών 
για αναγνώριση προϋπηρεσιών από τον ένα στον άλλο καθώς και η σύσταση 
ειδικών ταμείων ή λογαριασμών που χορηγούν περιοδικές παροχές συντάξεων 
ή εφάπαξ βοήθημα με επιβάρυνση του εργοδότη. 
Λ 2,^ 
Επίσης προς ασφαλιστική κάλυψη κάθε απασχολούμενου στον ελληνικό χώρο 
προσώπου, καθιερώνεται η υποχρεωτική ασφάλιση του (παρ. 1 άρθρου 
24Ν.1902/1990) ανεξάρτητα από εθνικότητα, φύλο, ηλικία ή θρησκεία (αρχή 
της εδαφικότητας της ασφάλισης). 
Η εν λόγω εξίσωση αλλοδαπών προσώπων με τους Ελληνες, εφόσον 
απασχολούνται στην Ελλάδα, τους εξασφαλίζει την ίδια ασφαλιστική 
προστασία κατά την εμφάνιση του ασφαλιστικού κινδύνου (ατύχημα, 
αναπηρία, ασθένεια, μητρότητα κλπ.). 
Οι ανωτέρω ρυθμίσεις αφορούν τους μισθωτούς εργαζομένους στον ιδιωτικό 
τομέα καθώς και εκείνους που απασχολούνται στον ευρύτερο δημόσιο τομέα 
και οι οποίοι ασφαλίζονται σε ειδικά ταμεία μισθωτών επιχειρήσεων 
(τομέας τηλεπικοινωνιών, ηλεκτρισμού, τράπεζες κλπ.). 
Δεν υφίσταται γενικευμένο σύστημα προστασίας για τις παροχές κοινωνικής 
ασφάλισης που χορηγούνται από τον ΟΑΕΔ, αφού βασική προϋπόθεση για τις 
παροχές αυτές (ανεργίας, στράτευσης, οικογενειακών επιδομάτων, 
διαθεσιμότητας, αφερεγγυότητας, μητρότητας) είναι η ιδιότης του/της 
μισθωτού/τής (παροχή εξαρτημένης εργασίας) και η καταβολή εισφορών είτε 
από μέρους του εργοδότη και μισθωτού είτε μόνο από την πλευρά του 
εργοδότη. 
Με τον Ν. 1140/81 (άρθρο 42 παρ. 1) καθιερώθηκε ειδικό επίδομα 
τετραπληγίας-παραπληγίας για τους πάσχοντες από την ασθένεια αυτή, 
ασφαλισμένων σε ασφαλιστικούς οργανισμούς αρμοδιότητος Υπουργείου Υγείας 
Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. 
Η παροχή του ανωτέρω επιδόματος επεκτάθηκε στους συνταξιούχους γήρατος, 
αναπηρίας και θανάτου των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης και στα μέλη 
της οικογενείας τους (ΑΥΚΥ Φ.7/1104/81), και στους υπαλλήλους και 
συνταξιούχους ν.π.δ.δ. που υπάγονται στο συνταξιοδοτικό καθεστώς του Ν. 
3163/55, το οποίο τους εξωμοιώνει με δημοσίους υπαλλήλους και στα μέλη 
της οικογενείας τους (Ν. 1902/90, άρθρο 40 παρ.7) καθώς και στους 
δημοσίους υπαλλήλους (πολιτικούς, στρατιωτικούς) εν ενεργεία και 
συνταξιούχους και στα πάσχοντα μέλη της οικογενείας τους (Ν. 1284/82, 
Κοινή Υπουργική Απόφαση 61384/1683/83). Το ειδικό αυτό επίδομα έχει 
χαρακτηριστεί τύπου σύνταξης (ΑΥΚΥ Φ.7/1342/13423/81) και καταβάλλεται 
για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται ο ενδιαφερόμενος τετραπληγικό-
παραπληγικός και για 14 μήνες (12 μήνες, συν δώρο Χριστουγέννων, Πάσχα, 
συν επίδομα αδείας). 
Για την καταβολή του ανωτέρω επιδόματος απαιτείται: 
α) ιατρική αναπηρία (που καθορίζεται από ειδική υγειονομική επιτροπή) 
σε ποσοστό τουλάχιστον 67% (Ν. 2042/92), 
β) απόκτηση ασφαλιστικής ικανότητας για παροχές ασθενείας σύμφωνα με 
την εσωτερική νομοθεσία του κάθε ασφαλιστικού οργανισμού, 
γ) ένας ελάχιστος αριθμός ημερών ή ετών ασφάλισης, και 
δ) οι συνταξιούχοι να μη λαμβάνουν επίδομα απολύτου ασφάλισης. 
Το επίδομα καταβάλλεται ανεξάρτητα από τη βιοποριστική ικανότητα του 
ενδιαφερομένου προσώπου. 
Τέλος, οι τετραπληγικο(-παραπληγικοί δικαιούνται σύνταξη λόγω 35ετίας 
(Ν. 1902/90 άρθρο 40 παρ. 8 χωρίς όριο ηλικίας και με τη συμπλήρωση 4050 
ημερών ασφάλισης ή 15 ετών. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ TOY ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 
Στην Ελλάδα η ισχύουσα νομοθεσία δεν παρεμβάλλει εμπόδια ούτε και 
κυρώσεις στη σύσταση συνδικαλιστικών οργανώσεων εκ μέρους των 
εργαζομένων, αντίθετα διασφαλίζει και ενθαρρύνει με σειρά διατάξεων την 
ελευθερία άσκησης του δικαιώματος αυτού. 
Πεδίο εφαρμογής των κατωτέρω παρατιθεμένων διατάξεων αποτελούν οι 
οργανώσεις οι οποίες έχουν ως μέλη μισθωτούς παρέχοντες εξαρτημένη 
εργασία και απασχολούμενους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου τόσο 
στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα. 
Ειδικότερα η αρχή του δικαιώματος συλλογικής οργάνωσης των εργαζομένων 
στην χώρα μας εξασφαλίζεται από τις διατάξεις των άρθρων 12 & 23 του 
Συντάγματος, με τον περιορισμό του άρθρου 25 περί καταχρηστικής άσκησης 
δικαιώματος, το άρθρο 78 του Αστικού Κώδικα και ειδικότερα από τις 
διατάξεις του Ν. 1264/82, άρθρα 7 & 14 παρ.1 & 2 του Νόμου αυτού καθώς 
και απο τις ΔΣΕ 87/1948 και 98/1949 που κυρώθηκαν με νόμο. 
Συγκεκριμένα : 
Με το άρθρο 7 του Ν. 1264/82 κάθε εργαζόμενος που έχει συμπληρώσει 
ένα δίμηνο μέσα στον τελευταίο χρόνο στην επιχείρηση ή εκμετάλλευση 
ή τον κλάδο απασχόλησης του, έχει το δικαίωμα να γίνει μέλος μιας 
οργάνωσης της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης και μιας του 
επαγγελματικού κλάδου απασχόλησης του, εφόσον έχει τις νόμιμες 
προϋποθέσεις, που ορίζουν τα καταστατικά τους. 
Με το ίδιο άρθρο παρέχεται το δικαίωμα στις συνδικαλιστικές 
οργανώσεις να καταστούν μέλη των υπερκείμενων αυτών οργανώσεων. 
Σε περίπτωση άρνησης εγγραφής εργαζόμενου σε συνδικαλιστική οργάνωση 
ή και συνδικαλιστικής οργάνωσης, ως μέλους σε υπερκείμενη, ο αιτών 
μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο, το οποίο είναι δυνατόν 
με απόφαοή του να διατάξει την εγγραφή του προσφεύγοντος ως μέλους 
στη συνδικαλιστική οργάνωση. 
Με το άρθρο 14 παρ.1 & 2 του Ν. 1264/82, ορίζεται ότι τα κρατικά 
όργανα έχουν υποχρέωση να εφαρμόζουν μέτρα απαραίτητα για τη 
διασφάλιση της ανεμπόδιστης άσκησης του δικαιώματος για την ίδρυση 
και αυτόνομη λειτουργία των συνδικαλιστικών οργανώσεων και 
απαγορεύεται γενικά η με οιονδήποτε τρόπο παρεμπόδιση άσκησης των 
συνδ/κων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων και το δικαίωμα ίδρυσης 
συνδ/κών οργανώσεων προβλεπομένων και ποινικών κυρώσεων σύμφωνα με 
το άρθρο 23 του ίδιου νόμου. 
Σύμφωνα με τον Ν.1876/90 οι συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων 
και εργοδοτών και οι μεμονωμένοι εργοδότες έχουν δικαίωμα και 
υποχρέωση να διαπραγματεύονται για την κατάρτιση συλλογικής σύμβασης 
εργασίας. Η πλευρά που ασκεί το δικαίωμα για διαπραγμάτευση οφείλει 
να γνωστοποιεί στην άλλη πλευρά με έγγραφο, το τόπο των 
διαπραγματεύσεων και τα υπό διαπραγμάτευση θέματα. Εφόσον οι 
συλλογικές διαπραγματεύσεις καταλήξουν σε συμφωνίες, αυτή 
καταρτίζεται έγγραφα και υπογράφεται απο τους αντιπροσώπους των 
μερών. Αν οι διαπραγματεύσεις των μερών αποτύχουν, τα ενδιαφερόμενα 
μέρη μπορούν να ζητήσουν τις υπηρεσίες μεσολαβητή ή να προσφύγουν 
στη διαιτησία. 
13J 
Ο μεσολαβητής επιλέγεται από τα μέρη, από ειδικό κατάλογο 
μεσολαβητών. Σε περίπτωση ασυμφωνίας τους, ο μεσολαβητής ορίζεται με 
κλήρωση. 
0 μεσολαβητής καλεί τα μέρη σε συζητήσεις, προβαίνει στην κατ ιδίαν 
ακρόαση των μερών σε εξετάσεις προσώπων ή σε οποιαδήποτε έρευνα 
σχετική με τους όρους εργασίας ή την οικονομική κατάσταση της 
επιχείρησης. 
Αν τα μέρη, παρά την προσπάθεια των μεσολαβητών, δεν καταλήξουν σε 
συμφωνία μέσα σε προθεσμία 20 ημερών, ο μεσολαβητής υποβάλλει την 
δική του πρόταση, η οποία εφόσον γίνει δεκτή από τα μέρη, 
υπογράφεται και εξομοιούται με ΣΣΕ. 
Σε περίπτωση αποτυχίας της μεσολαβητικής προσπάθειας, γίνεται 
προσφυγή με ορισμένες προϋποθέσεις στη Διαιτησία. 
0 διαιτητής επιλέγεται με κοινή συμφωνία των μερών από ειδικό 
κατάλογο διαιτητών. 
0 διαιτητής μελετά όλα τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στο στάδιο 
μεσολάβησης και εκδίδει μέσα σε 10 μέρες απο την ανάληψη των 
καθηκόντων του, την διαιτητική απόφαοη. 
Οι προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος απεργίας, 
καθορίζονται στα άρθρα 19,20 & 21 του Ν.1264/82, όπως τροποποιήθηκαν 
με τα άρθρα 3 & 4 του Ν.1915/90. Συγκεκριμμένα : 
α) Η απεργία ασκείται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. 
β) Για την άσκηση του δικαιώματος της απεργίας απαιτείται 
προειδοποίηση του εργοδότη ή της συνδικαλιστικής του οργάνωσης 
24 τουλάχιστον ώρες πριν από τη πραγματοποίηση της και 
προκειμένου για εργαζόμενους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου 
στον ευρύτερο δημόσιο τομέα η λειτουργία του οποίου έχει ζωτική 
σημασία για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού 
συνόλου (άρθρο 19 παρ.2 του Ν.1264/82, όπως διαμορφώθηκε μετά 
τις μεταβολές του άρθρου 3 του Ν.1915/90), η κήρυξη απεργίας δεν 
μπορεί να πραγματοποιηθεί πρίν περάσουν (4) τέσσερις πλήρεις 
ημέρες από τη γνωστοποίηση των αιτημάτων και των λόγων που τα 
θεμελιώνουν. 
γ) Η απεργία στις συνδικαλιστικές οργανώσεις κηρύσσεται με απόφαοτ) 
της Γενικής Συνέλευσης ή του Δι οι κ. συμβουλίου αναλόγως της 
μορφής και έκτασης της συνδ/κης οργάνωσης κατά τα ειδικότερα 
οριζόμενα στο έρθρο 20 του ίδιου Νόμου. 
Η απεργία ως εκδήλωση αλληλεγγύης κηρύσσεται μόνο από την πιό 
αντιπροσωπευτική τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση. 
Ενώσεις προσώπων κατά την έννοια του άρθρου 1 παρ.3 περ.α' 
υποπερίπτωση γγ' του Ν.1264/82 μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμα 
απεργίας ύστερα από απόφαση, με μυστική ψηφοφορία, της 
πλειοψηφίας των εργαζομένων σε εκμετάλλευση, επιχείρηση, δημόσια 
υπηρεσία, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ. Για τους εργαζόμενους σε εκμετάλλευση, 
επιχείρηση, δημόσια υπηρεσία, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ, εάν δεν υπάρχει ένωση 
προσώπων ή επιχειρησιακό σωματείο ή κλαδικό σωματείο με μέλη 
13V 
τους περισσότερους από αυτούς, την απόφαση για απεργία μπορεί να 
πάρει το πιο αντιπροσωπευτικό Εργατικό Κέντρο της περιοχής που 
εργάζονται. 
δ) Η συνδικαλιστική οργάνωση η οποία κηρύσσει απεργία φροντίζει 
κατά την διάρκεια της απεργίας να υπάρχει το αναγκαίο προσωπικό 
για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων της επιχείρησης και την 
πρόληψη καταστροφών ή ατυχημάτων και όταν πρόκειται για 
συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων, που αναφέρονται στο 
άρθρο 19 παρ.2 του Ν.1264/82, όπως διαμορφώθηκαν μετά τις 
μεταβολές του άρθρου 3 του Ν.1915/90 πρέπει να διαθέτουν 
επιπλέον και το αναγκαίο προσωπικό για την αντιμετώπιση 
στοιχειωδών αναγκών του κοινωνικού συνόλου. 
Το άρθρο 21 του ανωτέρω νόμου αναφορικά με τον ορισμό του 
προσωπικού ασφάλειας αρμόδια για την επίλυση του θέματος είναι η 
επιτροπή του άρθρου 15 του Ν.1264/82 όπως αντικαταστάθηκε από το 
άρθρο 25 του Ν.1545/85. Η επιτροπή αυτή είναι τριμελής, 
προεδρεύεται από δικαστικό και ως μέλη έχει έναν εκπρόσωπο των 
εργαζομένων και ένα εργοδοτικό. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
1) Οι διατάξεις που διέπουν την πρόσβαση στην Επαγγελματική Κατάρτιση 
είναι οι εξής : 
Β.Δ. από 6/6/52 Περί εκπ/σεως μαθητών τεχνιτών. 
Ν.709/77 
Ν.1346/83 
Ν.1404/83 
Ν.1545/85 
Ν.1566/85 
Ν.1836/89 Περί καθιερώσεως κινήτρων επαγγ. κατάρτισης 
εργατικού δυναμικού και ρυθμίσεως συναφών 
θεμάτων. 
Τροποποίηση και συμπλήρωση διατάξεων της 
Εργατικής Νομοθεσίας και ρύθμιση διαφόρων 
θεμάτων. 
Προγράμματα Εκπαιδευτικών Μονάδων ΟΑΕΔ (αρ50) 
Εθνικό σύστημα προστασίας από την ανεργία και 
άλλες διατάξεις (Κεφάλαιο Ε). 
Περί δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 
Προώθηση της απασχόλησης και επαγγελματικής 
κατάρτισης και άλλες διατάξεις. 
Με την εφαρμογή αυτού του νόμου συνεστήθει και λειτουργεί ήδη το εθνικό 
Συμβούλιο Επαγγελματικής Κατάρτισης και Απασχόλησης (Ε.Σ.Ε.Κ.Α.) το 
οποίο "εισηγείται στην Κυβέρνηση τις κατευθυντήριες γραμμές της 
επαγγελματικής κατάρτισης και απασχόλησης σε εθνικό επίπεδο, προωθεί τον 
συντονισμό φορέων που εφαρμόζουν προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης 
και απασχόλησης και γενικά κατευθύνειτις δραστηριότητες τους σύμφωνα με 
τα εθνικά προγράμματα ανάπτυξης". Στα πλαίσια του Ε.Σ.Ε.Κ.Α. λειτουργούν 
αντίστοιχες Περιφερειακές (Π.Ε.Ε.Κ.Α.) και Νομαρχιακές (Ν.Ε.Ε.Κ.Α.) 
Επιτροπές, με έργο την προώθηση του δημοκρατικού διαλόγου και την 
αποκέντρωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σε θέματα σχεδιασμού της 
πολιτικής για την επαγγελματική κατάρτιση και την απασχόληση. 
To Ε.Σ.Ε.Κ.Α. στα πλαίσια των προαναφερομένων αρμοδιοτήτων του, και 
λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις τόσο σε εθνικό όσο και Ευρωπαϊκό 
επίπεδο, αποφάσισε να προχωρήσει στη διατύπωση ενός "πλαισίου αρχών και 
κατευθύνσεων για την αξιοποίηση των ανθρωπίνων πόρων" με στόχο: 
την καθιέρωση, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, μιας διαδικασίας 
διαβούλευσης σε θέματα χάραξης πολιτικής για την αξιοποίηση των 
ανθρωπίνων πόρων στην οποία θα συμμετέχουν τα συναρμόδια Υπουργεία 
Εργασίας και Παιδείας καθώς και ο Ο.Α.Ε.Δ., οι Κοινωνικοί Εταίροι, η 
Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι Παραγωγικές Τάξεις, 
τον καθορισμό των προτεραιοτήτων στον τομέα των δομών κατάρτισης, 
και την διατύπωση των γενικών κατευθύνσεων και προτεραιοτήτων στα 
πλαίσια της προετοιμασίας για το νέο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης 
1994-1998, βάσει της έρευνας της αγοράς εργασίας σε τοπικό και 
περιφερειακό επίπεδο. 
Παράλληλα, σε συνεργασία με την ανωτέρω δομή σχεδιασμού, με πρόσφατη 
νομοθετική ρύθμιση, Ν. 2009/14.02.92 καθιερώνεται το "Εθνικό Σύστημα 
Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Ε.Σ.Ε.Ε.Κ.) και άλλς 
διατάξεις" και ιδρύεται ο Οργανισμός Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και 
Κατάρτισης (Ο.Ε.Ε.Κ.) που έχει ως σκοπό α) την οργάνωση και λειτουργία 
των δημοσίων Ινστιτούτων Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.), β) την 
εποπτεία των ιδιωτικών Ι.Ε.Κ. και γ) την πραγματοποίηση των σκοπών του 
Ε.Σ.Ε.Ε.Κ., όπως αυτές περιγράφονται στο άρθρο 1 του σχετικού νόμου. 
Τα Ι.Ε.Κ. παρέχουν κάθε είδους επαγγελματική κατάρτιση, αρχική ή 
συμπήρωματική, και εξασφαλίζουν στους εκπαιδευόμενους κατάλληλες 
δεξιότητες και προσόντα για την εύκολη κοινωνική και επαγγελματική 
ενσωμάτωση τους. Τα Ι.Ε.Κ. καλούνται να καλύψουν ένα σημαντικό κενό στο 
χώρο της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, τον επαγγελματικό 
δηλαδή προσανατολισμό και την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση των 
αποφοίτων της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και απέτυχαν να εισαχθούν στα 
Α.Ε.Ι. ή Τ.Ε.Ι.. Στα Ι.Ε.Κ. μπορούν να εγγραφούν απόφοιτοι γυμνασίου, 
αξπόφοιτοι Τ.Ε.Ι., απόφοιτοι Λυκείων, απόφοιτοι της σχολής μαθητείας του 
Ο.Α.Ε.Δ. καθώς και ενήλικες. Τα Ι.Ε.Κ. θα λειτουργήσουν από την 1η 
Φεβρουαρίου 1993, αν και πειραματικά θα ιδρυθούν 15 από την 1η 
Σεπτεμβρίου 1992. 
Η επαγγελαμτική εκπαίδευση και κατάρτιση που θα παρέχεται στα Ι.Ε.Κ. θα 
έχει κατάλληλη χρονική κλιμάκωση, ανάλογα με το είδος της κατάρτισης και 
το εκπαιδευτικό επίπεδο των καταρτιζομένων. 
Τέλος, με την σύσταση του Εθνικού Ινστιτούτου Εργασίας, του οποίου ο 
ιδρυτικός νόμος τελεί υπό ψήφιση, προωθείται ο Κοινωνικός Διάλογος, η 
μελέτη και επεξεργασία προτάσεων σε θέματα πολιτικής της απασχόλησης και 
επαγγελματικής κατάρτισης, η επιμόρφωση των υπηρεσιακών στελεχών των 
φορέων υλοποίησης ποργραμμάτων και η διαχείρηση της τεχνικής βοήθειας 
για την υποστήριξη των υλοποιούμενων προγραμμάτων. 
Ν.4009/89 Απόφαση Υπ. Εργασίας Καθορισμός όρων ανάθεσης 
και συνεργασίας του ΟΑΕΔ με τους φορείς της 
παρ.1 & 2 του άρθρου 8 του Ν.1836/89, για την 
εκπαίδευση προγραμμάτων επαγγ.κατάρτισης κτλ. 
Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι στη χώρα μας, όλοι οι νέοι 
ανεξαρτήτως εθνικότητας, δικαιούνται στο τέλος της υποχρεωτικής 
σχολικής φοίτησης να τύχουν, εφόσον επιθυμούν, αρχικής 
i3>ê 
επαγγελματικής κατάρτισης, είτε σε Λύκεια είτε σε Τεχνικές 
-Επαγγελματικές Σχολές με στόχο την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις 
της μελλοντικής τους επαγγελματικής ζωής. 
2) Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες οι οποίες συνδέονται με την τροποποίηση 
του άρθρου 6 του Ν.709/77 και που η αρμόδια Δ/νση επαγγ.κατάρτισης 
του Υπουργείου Εργασίας ήδη επεξεργάζεται. 
3) Συγκεκριμένες δομές από πλευράς ΟΑΕΔ δεν υπάρχουν παρά μόνο από τον 
πρόσφατο νόμο 1892/90, που αντικατέστησε τον Α.Ν.1262/82, δίνεται 
δικαίωμα της επανακατάρτίσης των απολυομένων από τις προβληματικές 
επιχειρήσεις και του προσωπικού των ιδιωτικών επιχειρήσεων πάνω στη 
νέα τεχνολογία. 0 ΟΑΕΔ δεν απορρίπτει επίσης προτάσεις σωματείων, 
ομοσπονδιών κλπ. για την επιμόρφωση των μελών τους βάσει του 
Ν.709/77. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Η (ση μεταχείριση ανδρών και γυναικών στις εργασιακές σχέσεις 
εξασφαλίζεται με το Σύνταγμα (άρθρα 4 παρ.2 και 22 παρ.1), με την Εθνική 
Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας του 1975, η οποία καθιέρωσε την αρχή 
(σης αμοιβής αρρένων και θηλέων εργαζομένων που ολοκληρώθηκε το 1978, με 
την επικύρωση της Διεθνούς Συμβάσεως Εργασίας 100 "περί ίσης αμοιβής 
αρρένων και θηλέων εργαζομένων δι εργασίαν (σης αξίας", με τον Νόμο 
46/75. 
Με το Νόμο 1414/84 "εφαρμογή της ισότητας των φύλων στις εργασιακές 
σχέσεις και άλλες διατάξεις" (ΦΕΚ Α/2-2-84) απαγορεύεται κάθε διάκριση 
με βάση το φύλο και την οικογενειακή κατάσταση στην πρόσβαση, στο 
περιεχόμενο και στην εφαρμογή προγραμμάτων ή συστημάτων επαγγελματικού 
προσανατολισμού, επαγγελματικής κατάρτισης, μαθητείας, μετεκπαίδευσης, 
επιμόρφωσης, εκπαίδευσης για αλλαγή επαγγέλματος, λαϊκής επιμόρφωσης, 
ενημέρωσης και πληροφόρησης των εργαζομένων (άρθρο 2). 
Η πρόσβαση σε όλους τους κλάδους και βαθμίδες κάθε απασχόλησης γίνεται 
αδιακρίτως φύλου και οικογενειακής κατάστασης (άρθρο 3). 
Ανδρες και γυναίκες δικαιούνται ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας (άρθρο 
4). 
Απαγορεύεται κάθε διάκριση με βάση το φύλο του εργαζομένου, όσον αφορά 
τους όρους, τις συνθήκες εργασίαςκαι την επαγγελματική του εξέλιξη και 
σταδιοδρομία (άρθρο 5). 
Απαγορεύεται η καταγγελία της σχέσης εργασίας για λόγους που αναφέρονται 
στο φύλο (άρθρο 6). 
0 εργοδότης που παραβαίνει τις διατάξεις του νόμου αυτού τιμωρείται με 
πρόστιμο απο 20.000 δρχ. έως 300.000 δρχ. (άρθρο 12). 
Εχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες για την εντατικοποίηση των ενεργειών υπέρ 
της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών με την εκπόνηση προγραμμάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων γυναικών, επανένταξης γυναικών στην 
αγορά εργασίας κλπ. από τον Οργανισμό Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού, 
τη Γενική Γραμματεία Ισότητας των δύο φύλων και άλλους φορείς. 
Αξιοσημείωτη είναι και η Κοινοτική Πρωτοβουλία NOW (προγράμματα 
διακρατικής συνεργασίας κλπ.). 
•13 3-
Με το Νόμο 1483/84 "Προστασία και διευκόλυνση των εργαζομένων με 
οικογενειακές υποχρεώσεις" (ΦΕΚ 153/Α/8-10-84) παρέχεται το δικαίωμα 
γονικής άδειας στους εργαζόμενους και των δύο φύλων προκειμένου να 
εξασφαλίσουν τη φροντίδα των παιδιών τους. Η άδεια αυτή έχει τρίμηνη 
διάρκεια για κάθε γονέα και δίδεται για κάθε παιδί από τότε που 
τελειώνει η άδεια μητρότητας μέχρι να γίνει το παιδί 2J6 ετών. 
Επίσης χορηγείται στους γονείς άδεια απουσίας για ασθένεια παιδιών ή 
εξαρτημένων μελών της οικογένειας, μειωμένο ωράριο κατά μία ώρα την 
ημέρα εφόσον έχουν παιδιά με σωματική ή ψυχική ή πνευματική αναπηρία και 
τέλος άδεια για την παρακολούθηση της σχολικής επίδοσης των παιδιών 
τους. 
0 Ν. 1483/84 έχει επίσης επεκταθεί στον Δημόσιο τομέα με το Π.Δ. 193/88 
ενώ ο Ν. 1835/89 προβλέπει επιχορηγήσεις σε γυναικείες οργανώνσεις και 
ίδρυση ενός Κέντρου Ερευνών για θέματα ισότητας, το οποίο δεν έχει γίνει 
ακόμη. 
Τέλος, ο Ν. 1892/90 καλύπτει την μερική απασχόληση και προβλέπει 
καταβολή επιδομάτων στην μητέρα που αποκτά τρίτο παιδί. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ,ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Στη χώρα μας προβλέπεται σύστημα πληροφόρησης, διαβούλευσης και 
συμμετοχής των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων που αφορούν τις 
επιχειρήσεις οι οποίες λειτουργούν στην Ελλάδα. 
Τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες για την υλοποίηση των ανωτέρω 
μέτρων προβλέπει ο Ν.1767/88 "Περί συμβουλίων εργαζομένων" με τον οποίο 
κυρώθηκε και η 135 ΔΣΕ. 
Πεδίο εφαρμογής του Νόμου αυτού είναι όλες οι επιχειρήσεις που 
απασχολούν τουλάχιστον 50 άτομα. Στις περιπτώσεις που στην επιχείρηση 
δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση αρκεί να απασχολούνται 20 
εργαζόμενοι για την εφαρμογή του νόμου. 
0 Νόμος 1767/88 παρέχει το δικαίωμα στους εργαζόμενους μέσω των 
συμβουλίων τους να παίρνουν πληροφορίες και να αποφασίζουν από κοινού με 
τη διεύθυνση της επιχείρησης πάνω σε μία σειρά θεμάτων που αφορούν τους 
εργαζόμενους στην επιχείρηση καθώς επίσης και την οικονομική 
δραστηριότητα και τον προγραμματισμό της. 
Ειδικότερα : α) Με το άοθοο 12 τα συμβούλια των εργαζομένων : 
1.- Αποφασίζουν από κοινού με τον εργοδότη για τα παρακάτω θέματα, 
εφόσον αυτά δε ρυθμίζονται με νόμο ή συλλογική σύμβαση εργασίας. 
Επίσης, αποφασίζουν για τα (δια παρακάτω θέματα όταν δεν υπάρχει 
συνδικαλιστική οργάνωση της επιχείρησης : 
αα) την κατάρτιση εσωτερικού κανονισμού της επιχείρησης, 
ββ) τον κανονισμό υγιεινής και ασφάλειας της επιχείρησης, 
γγ) την κατάρτιση ενημερωτικών προγραμμάτων για τις νέες 
μεθόδους οργάνωσης της επιχείρησης και τη χρήση νέων 
τεχνολογιών, 
13 % 
δδ) τον προγραμματισμό της επιμόρφωσης, της διαρκούς εκπαίδευσης 
και της μετεκπαίδευσης του προσωπικού, ιδιαίτερα μετά απο 
κάθε μετατροπή της τεχνολογίας, 
εε) τον τρόπο ελέγχου της παρουσίας και της συμπεριφοράς του 
προσωπικού στα πλαίσια της προστασίας της προσωπικότητας των 
εργαζομένων και απέναντι στα οπτικοακουστικά μέσα, 
στστ) τον προγραμματισμό των κανονικών αδειών, 
ζζ) την επανένταξη των αναπήρων από εργατικό ατύχημα που έγινε 
στην επιχείρηση σε κατάλληλες γι αυτούς θέσεις απασχόλησης, 
ηη) τον προγραμματισμό και τον έλεγχο πολιτιστικών, ψυχαγωγικών, 
κοινωνικών εκδηλώσεων και κοινωνικού εξοπλισμού. 
2.- Μελετούν και προτείνουν τρόπους βελτίωσης της παραγωγικότητας όλων 
των συντελεστών της παραγωγής. 
3.- Προτείνουν μέτρα για τη βελτίωση των όρων και συνθηκών εργασίας. 
4.- Υποδεικνύουν τα μέλη της Επιτροπής Υγιεινής και Ασφάλειας απο τα 
μέλη τους. 
Η συμφωνία επί των ανωτέρω θεμάτων είναι γραπτή και έχει κανονιστική 
ισχύ. Σε περίπτωση διαφωνίας η διαφορά επιλύεται από νομαρχιακή 
επιτροπή με αιτιολογημένη απόφαση της. 
Βΐ Με το άοθοο 13 :1) ο εργοδότης οφείλει να πληροφορεί τα συμβούλια 
εργαζομένων για τα παρακάτω θέματα, πριν από την εφαρμογή των 
σχετικών αποφάσεων του : 
αα) αλλαγή νομικού καθεστώτος της επιχείρησης, 
ββ) ολική ή μερική μεταφορά, επέκταση ή περιορισμό των 
εγκαταστάσεων της, 
γγ) εισαγωγή νέας τεχνολογίας, 
δδ) αλλαγή στη διάρθρωση προσωπικού, μείωση ή αύξηση του αριθμού 
των εργαζομένων και θέση σε διαθεσιμότητα ή εκ περιτροπής 
εργασίας, 
εε) ετήσιος προγραμματισμός επενδύσεων για μέτρα υγιεινής και 
ασφάλειας στην επιχείρηση, 
στστ) παρέχει στα συμβούλια εργαζομένων κάθε στοιχείο που θα 
ζητηθεί από αυτά και αναφέρεται στα θέματα του άρθρου 12 του 
νόμου αυτού. 
ζζ) τον προγραμματισμό τυχόν υπερωριακής απασχόλησης. 
2) Τα συμβούλια εργαζομένων έχουν επίσης δικαίωμα να πληροφορούνται για 
αα) τις γενικές τάσεις της επιχείρησης στον οικονομικό τομέα και 
στον προγραμματισμό της παραγωγής, 
Ί32> 
ββ) τον ισολογισμό και απολογισμό της επιχείρησης, 
γγ) το λογαριασμό εκμετάλλευσης της επιχείρησης. 
ν) Ms το άοθοο 14 τα συμβούλια εργαζομένων διαβουλεύονται με τον 
εργοδότη αν δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση στην επιχείρηση : 
αα) στις περιπτώσεις ομαδικών απολύσεων, σύμφωνα με όσα 
προβλέπονται από τη νομοθεσία που ισχύει κάθε φορά για τον 
έλεγχο των ομαδικών απολύσεων, 
ββ) στις περιπτώσεις κατά τις οποίες προβλέπονται διαβουλεύσεις 
με τους εργαζομένους από γενικούς ή ειδικούς νόμους. 
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τον ανωτέρω νόμο η λειτουργία των 
συμβουλίων δεν αναιρεί σε κανένα σημείο το σκοπό, τα μέσα και τα 
δικαιώματα των συνδικαλιστικών οργανώσεων. Αντίθετα ο ίδιος νόμος 
προβλέπει συνεργασία και ενημέρωση της συνδ/κης οργάνωσης της 
επιχείρησης. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Κοινοτικές Οδηγίες για θέματα Υγιεινής & Ασφάλειας με διατάξεις πιό 
ευνοϊκές από εκείνες που ισχύουν σήμερα στη χώρα μας 
Η Εθνική μας νομοθεσία μέχρι στιγμής δεν έχει εναρμονισθεί με τις εξής 
Οδηγίες : 
1. Οδηγία 88/642 
2. 
3. 
4. 
5. 
6. 
7. 
8. 89/391 
89/392 
89/654 
89/656 
90/270 
90/269 
90/394 
Για την Οδηγία 88/642 επισημαίνουμε ότι έχει ήδη ετοιμασθεί το 
αντίστοιχο Ελληνικό νομοθέτημα το οποίο και βρίσκεται στην τελική 
διαδικασία έκδοσης ενώ οι υπόλοιπες βρίσκονται στο στάδιο της 
επεξεργασίας. 
Συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων για θέματα Υγείας & 
Ασφάλειας 
Σε επίπεδο επιχείρησης 
Σύμφωνα με το άρθρο 1 του Νόμου 1767/88 οι εργαζόμενοι έχουν 
δικαίωμα να εκλέγουν και να συγκροτούν συμβούλια εργαζομένων για 
την εκπροσώπηση τους στην επιχείρηση εφόσον ο αριθμός των 
εργαζομένων είναι τουλάχιστον 20 άτομα. Σύμφωνα με το άρθρο 12 
του ίδιου νόμου η λειτουργία των συμβουλίων αυτών είναι 
συμμετοχική και γνωμοδοτική και σκοπεύει στην βελτίωση των 
συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε συνάρτηση με την ανάπτυξη 
της επιχείρησης. 
-Wo 
Σύμφωνα με το Νόμο 1568/85 οι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που 
απασχολούν πάνω από εκατό πενήντα άτομα (150) έχουν δικαίωμα να 
συνιστούν Επιτροπή υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας, 
αποτελούμενη από εκλεγμένους αντιπροσώπους στην επιχείρηση. 
Σε Νομαρχιακό Επίπεδο 
Σε κάθε Νομαρχία συνίσταται συλλογικό γνωμοδοτικό όργανο για θέματα 
προστασίας της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων στους τόπους 
εργασίας, με την ονομασία Νομαρχιακή Επιτροπή Υγιεινής & Ασφάλειας 
της Εργασίας (ΝΕΑΥΕ). Μεταξύ των μελών υπάρχουν πάντα δύο εκπρόσωποι 
του αντιπροσωπευτικότερου εργατικού κέντρου του νομού. 
Σε Εθνικό Επίπεδο 
Τρείς εκπρόσωποι της πιο αντιπροσωπευτικής τριτοβάθμιας 
συνδικαλιστικής οργάνωσης εργαζομένων συμμετέχουν ως μέλη στο 
Συμβούλιο Υγιεινής & Ασφάλειας της Εργασίας (ΣΥΑΕ). Εργο του ΣΥΑΕ 
είναι η γνωμοδότηση και εισήγηση προς τον Υπουργό Εργασίας, επί 
θεμάτων Υγιεινής & Ασφάλειας (Προεδρικά Διατάγματα, Υπουργικές 
Αποφάσεις κλπ.). 
Τέλος επισημαίνεται ότι υπάρχει δυνατότητα στις εκάστοτε συναπτόμενες 
συλλογικές συμβάσεις, οι συμβαλλόμενοι να συναποφασίζουν επί θεμάτων 
Υγιεινής & Ασφάλειας. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
Με το άρθρο 2 του Ν. 1837/89 "Για την προστασία των ανηλίκων κατά την 
απασχόληση και άλλες διατάξεις", ως κατώτερο όριο ηλικίας εισόδου στην 
εργασία ανηλίκων καθορίζεται το 15° έτος της ηλικίας τους για 
οποιαδήποτε εργασία, με εξαίρεση τη δυνατότητα απασχόλησης ανηλίκων κάτω 
του 15ου έτους της ηλικίας σε θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκτελέσεις 
ή άλλες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, εφόσον για τις εργασίες αυτές δεν 
βλάπτεται η σωματική και ψυχική τους υγεία και η ηθική τους. Η άδεια για 
την απασχόληση των ανηλίκων κάτω του 15ου έτους της ηλικίας στις ανωτέρω 
περιπτώσεις χορηγείται από την αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας και με τους 
περιορισμούς που αναφέρονται στο άρθρο αυτό. 
Επίσης, με την υπ'αριθμ. 130627/90 απόφαση του Υπουργού Εργασίας, που 
εκδόθηκε κατ'εξουσιοδότηση του άρθρου 2 παρ.2 του Ν. 1837/89, 
καθορίστηκαν αναλυτικά οι επιδύνδυνες, βαριές και ανθυγιεινές εργασίες, 
καθώς και οι εργασίες που βλάπτουν την ψυχική υγεία και γενικά 
εμποδίζουν την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας των ανηλίκων στις 
οποίες απαγορεύεται να απασχοληθούν άτομα που δεν συμπλήρωσαν το 18ο 
έτος της ηλικίας τους. 
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Ν.1837/89 οι ανήλικοι εργαζόμενοι αμείβονται 
με βάση το κατώτατο τουλάχιστον ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη που 
προβλέπεται από την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας κατ 
αναλογία των ωρών απασχόλησης τους. Ευνοϊκότερες συνθήκες εργασίας και 
μεγαλύτερη αμοιβή ρυθμίζονται με συλλογικές συμβάσεις εργασίας. 
Με το άρθρο 5 του Ν.1837/89 καθορίζεται : 
Λ ψ 1 
α) Ωράριο ημερησίας απασχόλησης ανηλίκων, που δεν έχουν συμπληρώσει το 
16* έτος της ηλικίας καθώς και για τους ανήλικους που φοιτούν σε 
Γυμνάσια, Λύκεια κάθε τύπου ή Τεχνικές Επαγγελματικές Σχολές, 
Δημόσιες ή Ιδιωτικές αναγνωρισμένες απο το Κράτος, μέχρι 6 ώρες την 
ημέρα και 30 ώρες την εβδομάδα και απαγόρευση της υπερωριακής 
απασχόλησης αυτών. 
Ειδικά για τους ανήλικους που απασχολούνται σε καλλιτεχνικές ή 
παρεμφερείς δραστηριότητες προβλέπεται από τις οικίες διατάξεις 
περαιτέρω μειωμένο ωράριο εργασίας, το οποίο κυμαίνεται με βάση την 
ηλικία (για ανήλικους από 3-15 ετών ωράριο από δύο (2) έως πέντε (5) 
ώρες την ημέρα). 
β) Ημερήσια ανάπαυση εργαζομένων ανηλίκων 12 τουλάχιστον συνεχών ωρών, 
περιλαμβανομένων υποχρεωτικά μεταξύ του χρονικού διαστήματος από τις 
10 το βράδυ μέχρι τις 6 το πρωί. Απο τη διάταξη αυτή διαφαίνεται 
έμμεσα η απαγόρευση της νυκτερινής εργασίας των ανηλίκων. 
γ) Διευκόλυνση των εργαζομένων ανηλίκων μαθητών-σπουδαστών σε ότι αφορά 
τον χρόνο προσέλευσης και απασχόλησης από την εργασία τους. 
Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν.1387/89 οι ανήλικοι μισθωτοί πριν 
απασχοληθούν σε οποιαδήποτε εργασία πρέπει να παρακολουθήσουν 
προγράμματα εξωσχολικού-επαγγελματικού προσανατολισμού. Τα προγράμματα 
αυτά εκπονούνται και εφαρμόζονται από τον ΟΑΕΔ που χορηγεί στον ανήλικο 
βεβαίωση για το πρόγραμμα που παρακολούθησε. 
Απο τις διατάξεις των άρθρων 6-9 του Ν.1566/85 όλοι οι νέοι ανεξαρτήτως 
εθνικότητας δικαιούνται στο τέλος της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης να 
τύχουν, εφ όσον το επιθυμούν, αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης, είτε σε 
Λύκεια είτε σε Τεχνικές-Επαγγελματικές Σχολές, με στόχο την προσαρμογή 
τους στις απαιτήσεις της μελλοντικής τους επαγγελματικής ζωής. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ 
Οι διατάξεις που εξασφαλίζουν σε κάθε εργαζόμενο της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας παροχές, που του εγγυώνται αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο κατά τη 
συνταξιοδότηση του, αναφέρθησαν στο κεφάλαιο Δ Κοινωνική Προστασία. 
Σε ότι αφορά το σύστημα προστασίας των ατόμων που βρίσκονται σε ηλικία 
συνταξιοδότησης αλλά που αποκλείονταν από το δικαίωμα αυτό, σας κάνουμε 
γνωστό ότι, κανένας Ελληνας πολίτης δεν στερείται ιατροφαρμακευτικής 
περίθαλψης. 
Τις πιό πάνω παροχές, εφ όσον δεν τις εξασφαλίζει ο ασφαλιστικός φορέας 
τις παρέχει η Κρατική μέριμνα με τη χορήγηση πιστοποιητικού οικονομικής 
αδυναμίας. Επίσης εάν το ηλικιωμένο άτομο, αντιμετωπίζει ειδικά 
προβλήματα στέγης, αναπηρίας κλπ., δικαιούται ανάλογης κοινωνικής 
βοήθειας (επίδομα στεγαστικό και αναπηρίας) είτε εφάπαξ είτε έκτακτο. 
Ακόμη σε περίπτωση που έχει αποκλεισθεί από το δικαίωμα συνταξιοδότησης 
απο το δικαίωμα συνταξιοδότησης από οποιονδήποτε ασφαλιστικό φορέα 
δικαιούται σύνταξη ανασφαλίστου. 
Οι παραπάνω παροχές έχουν μορφή βοηθήματος που όμως δεν επαρκεί για να 
καλύψει το κατώτερο όριο διαβίωσης. 
/]Li< 
ΑΤΟΜΑ ME ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Τα μέτρα που έχουν ληφθεί από την Πολιτεία για την επαγελματική και 
κοινωνική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες είναι : 
1.α) Με την υπ'αριθμ. 30965/14.05.91 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής 
Αμύνης και Εργασίας, τροποποιήθηκε εν μέρει η παρ. 1 του άρθρου 2 
του Ν. 1648/86 "περί προστασίας πολεμιστών αναπήρων και θυμάτων 
πολέμου και μειονεκτούντων προσώπων" σύμφωνα με τον οποίο 
επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις ελληνικές ή ξένες που λειτουργούν 
στην Ελλάδα εφόσον απασχολούν απασχολούν πάνω από 50 άτομα, 
υποχρεούτνται να προσλαμβάνουν σε ποσοστό 2% άτομα που έμειναν 
ανάπηρα ή τα τέκνα αυτών και των αποθανόντων κατά την πολεμική 
περίοδο 1940-1950, στον πόλεμο της Κορέας, στα πολεμικά γεγονότα 
της Κύπρου και έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση (άρθρο 1 παρ.1) 
και 5% από τα πρόσωπα της παρ. 4 του άρθρου 1. 
Η απόφαση αυτή ισχύει στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα και 
εφαρμόζεται σε κάθε Νομό αφότου εξαντηληθούν οι αιτήσεις των 
προσώπων της παρ. 1 του άρθρου 1 του Ν. 1648/86 που εκκρεμούν στην 
οικεία Επιτροπή κατά τη δημοσίευση (1.06.91). 
1.β) Οι Δημόσιες υπηρεσίες ΝΠΔΔ και ΟΤΑ υποχρεούνται να προσλαμβάνουν 
χωρίς διαγωνισμό και σε αναλογία πέντε (5) στις εκατό (100) κενές 
θέσεις, άτομα προστατευόμενα από τον Ν.1648/86, καθώς και σε κενές 
θέσεις κλητήρων, νυχτοφυλάκων, καθαριστών, καθαριστριών, θυρωρών, 
κηπουρών και τραπεζοκόμων σε αναλογία ενός (1) προστατευομένου 
ατόμου για πέντε (5) θέσεις. 
Με το άρθρο 13 του Ν. 2026/92 "Ρύθμιση θεμάτων οργάνωσης και 
προσωπικού της δημόσιας διοίκησης και άλλες διατάξεις" για την 
υπαγωγή αναπήρων ατόμων στις διατάξεις του πρώτου εδαφίου της παρ. 
4 του άρθρου 1 του Ν. 1648/86 ορίζεται κατώτατο ποσοστό αναπηρίας 
40%. 
2. Η αριθμ. 30133/5.2.92 απόφαση του Υπουργού Εργασίας με την οποία 
καταρτίζουμε προγράμματα που αφορούν την συμμετοχή του Οργανισμού 
Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ) στη δαπάνη του εργοδότη για 
τη στοιχειώδη εργονομική διευθέτηση του χώρου εργασίας των 
απασχολούμενων σ'αυτόν ατόμων με ειδικές ανάγκες που προστατεύονται 
από την παρ.4 του άρθρου 1 του Ν.1648/86. 
3. Η αριθμ.30134/18.2.92 κοινή απόφαση Υπουργών Οικονομικών και 
Εργασίας σχετικά με κατάρτιση προγραμμάτων επιχορήγησης Ιδιωτικών 
Επιχειρήσεων, Οργανισμών και Επιχειρήσεων Τοπικής Αυτοδιοίκησης και 
Κοινής Ωφέλειας, Συνεταιρισμών Επαγγελματικών Σωματείων και Ενώσεων 
αυτών, που προσλαμβάνουν άτομα με ειδικές ανάγκες με την διαδικασία 
της υποχρεωτικής πρόσληψης (αρθρ.2 Ν.1648/86) και γενικά εργοδοτών 
για την πρόσληψη ατόμων με ειδικές ανάγκες. 
4. Κατά την Υπουργική απόφαση αριθμ. 2065/89, τα άτομα με ειδικές 
ανάγκες δικαιούνται 6 επιπλέον εργάσιμες ημέρες άδειας με αποδοχές. 
1LJ3 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ TOY ΧΑΡΤΗ 
Τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα που περιλαμβάνονται στον Κοινωνικό 
Χάρτη ταυτίζονται με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα που 
περιλαμβάνονται στο Σύνταγμα της Ελλάδας, το οποίο και τα προστατεύει. 
Οι Συνταγματικές αυτές διατάξεις δεν παρέχουν αγώγιμη αξίωση στον πολίτη 
κατά του Κράτους για την ικανοποίηση του συγκεκριμένου κοινωνικού 
δικαιώματος. Δίνουν όμως τη δέουσα κατεύθυνση στην Ελληνική Πολιτεία να 
μεριμνήσει, κατά κανόνα, την προστασία τους με νόμο που θα θεσπίσει. 
Πράγματι υπάρχουν αντίστίχοι νόμοι και προεδρικά διατάγματα που 
προστατεύουν πάσης φύσεως κοινωνικά δικαιώματα. 
t/y 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Ί 4 J~ 
Η αγορά εργασίας ' 
Ε ισαγωγή 
Το εργατικό δυναμικό του 1992 διαφέρει πολύ από εκείνο εδώ και 10 χρόνια. Η 
δεκαετία του 1980 γνώρισε μεγαλύτερες αλλαγές στη διάρθρωση και τις μορφές 
απασχόλησης απ'ό,τι γνώρισαν οι δύο προηγούμενες δεκαετίες. Νέα επαγγέλματα 
δημιούργησαν την ανάγκη νέων δεξιοτήτων. Διαδόθηκαν ποικίλες και ευέλικτες 
ρυθμίσεις εργασίας. Αναφάνηκε νέα έμφαση στο ρόλο και τη σημασία του 
επιμέρους εργαζομένου. Για το μέλλον η δεκαετία του 1990 υπόσχεται ότι θα 
είναι μια δεκαετία διεθνούς ανταγωνισμού άνευ προηγουμένου, αλλά επίσης και 
δεκαετία νέων ευκαιριών. Η συνεχιζόμενη τεχνολογική αλλαγή, οι "προς το 
εσωτερικό" επενδύσεις και ο αυξημένος ανταγωνισμός ανάγουν σε προϋποθέσεις 
ύψιστης σημασίας τις δεξιότητες, την ικανότητα προσαρμογής και την ευελιξία 
του εργατικού δυναμικού. 
Αλλαγές στην αγορά εργασίας του ΗΒ 
Αύξηση της απασχόλησης 
Κατά τη δεκαετία του 1980 το ΗΒ γνώρισε ταχεία αύξηση της απασχόλησης. Μεταξύ 
Ιουνίου 1979 και Ιουνίου 1990 το απασχολούμενο εργατικό δυναμικό του ΗΒ 
αυξήθηκε κατά 1,6 εκατομμύρια για να φθάσει τα 26,9 εκατομμύρια, μια διαρκής 
άνοδος. 
Αλλαγές στις μορφές απασχόλησης 
Προέκυψαν νέες μορφές απασχόλησης. Σημειώθηκε ουσιαστική αύξηση της 
απασχόλησης μερικού χρόνου και άλλων ευέλικτων μορφών εργασίας. Πάνω από το 
ένα τέταρτο όλων των θέσεων απασχόλησης είναι θέσεις με μερική απασχόληση. 
Είναι προφανές ότι η απασχόληση ατόμων σ'αυτές τις θέσεις εργασίας είναι 
μάλλον απόρροια επιλογής παρά έλλειψης ευκαιριών. Ενα στα οκτώ απασχολούμενα 
άτομα είναι σήμερα αυτοαπασχολούμενος, ενώ το 1979 η αναλογία αυτή ήταν ένα 
στα 13 άτομα. 
Αλλαγές στη διάρθρωση της βιομηχανίας 
Στις περισσότερες βιομηχανικές χώρες, παρατηρήθηκε κατά την τελευταία 
δεκαετία μείωση των θέσεων απασχόλησης στη μεταποιητική βιομηχανία. Στο ΗΒ το 
φαινόμενο αυτό συνοδεύθηκε από αύξηση της αναλογίας των εργαζομένων στον 
τομέα των υπηρεσιών, από 58% τον Ιούνιο του 1979 σε 71% όλων των 
απασχολουμένων εργαζομένων σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία. Σήμερα ο τομέας 
αυτός καλύπτει το 66% του συνόλου των θέσεων απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης 
της αυτοαπασχόλησης, σε σύγκριση με 60% το 1979. Παρατηρήθηκε επίσης 
σημαντική ανάπτυξη στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων. 
Αλλαγές στη διάρθρωση της απασχόλησης 
Εξίσου σημαντικές αλλαγές επήλθαν και στη διάρθρωση της απασχόλησης. Ο 
αριθμός των ατόμων σε θέσεις στελεχών επιχειρήσεων ή με απασχόληση υψηλού 
επιπέδου καλύπτει σήμερα το ένα τρίτο των εργαζομένων σε σύγκριση με το ένα 
τέταρτο κατά το 1979. Οι εργαζόμενοι σε χειρωνακτικά επαγγέλματα ανέρχονται 
σήμερα μόνο σε 45%, σε σύγκριση με 52% το 1979. 
Περισσότερες απασχολούμενες γυναίκες 
Ο αριθμός των εργαζομένων γυναικών αυξήθηκε και αναμένεται να αυξηθεί 
περισσότερο. Το 1979 το απασχολούμενο γυναικείο εργατικό δυναμικό μόλις 
υπερέβαινε τα 10 εκατομμύρια. Σήμερα ανέρχεται σχεδόν σε 11,5 εκατομμύρια. 
Σήμερα οι γυναίκες καλύπτουν το 44% του εργατικού δυναμικού. Από ολόκληρη την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μόνο στο ΗΒ το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι 
κατώτερος από τον αντίστοιχο των ανδρών. Οι αλλαγές αυτές αντικατοπτρίζουν 
την αυξημένη, εκ μέρους των γυναικών, ζήτηση θέσεων απασχόλησης και την 
ανάπτυξη τύπων ευκαιριών απασχόλησης που ζητούσαν οι γυναίκες, ιδιαίτερα 
εκείνων που διέπονται από ελαστικές ρυθμίσεις εργασίας. 
Η προσέγγιση του ΗΒ όσον αφορά τις υποθέσεις απασχόλησης 
Οι κυβερνητικές πολιτικές του ΗΒ όσον αφορά την αγορά εργασίας 
αντικατοπτρίζουν τις σημαντικές αλλαγές που επήλθαν στην αγορά εργασίας στη 
διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και προετοιμάζουν το έδαφος για τις 
σημαντικές προκλήσεις του μεγαλύτερου διεθνούς ανταγωνισμού και των 
τεχνολογικών και δημογραφικών αλλαγών κατά τη δεκαετία του 1990 και πέρα. 
Εχουν σχεδιαστεί για να δημιουργήσουν μια αποτελεσματική, αποκεντρωμένη και 
εύκαμπτη αγορά εργασίας, η οποία να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της απασχόλησης 
και να προωθεί την επιλογή και τις ευκαιρίες. 
Κατά την άποψη της κυβέρνησης του ΗΒ, μια αγορά εργασίας λειτουργεί πλέον 
αποτελεσματικά με όσο το δυνατόν μικρότερη κυβερνητική παρέμβαση. Οι 
πολιτικές κατευθύνονται στην άρση των εμποδίων της ελεύθερης λειτουργίας των 
αγορών και στην εξισορρόπηση των αναγκών εργοδότη και εργαζομένου. 
Καταργήθηκαν οι μη απαραίτητοι κανονισμοί και κατά συνέπεια μειώθηκε το βάρος 
της κυβερνητικής παρέμβασης στις επιχειρήσεις, πράγμα το οποίο κατέστησε 
ευκολότερη τη σύσταση νέων επιχειρήσεων. 
Το ΗΒ πιστεύει ότι οι όροι και οι συνθήκες απασχόλησης καθορίζονται καλύτερα 
από τους εργοδότες και τους εργαζομένους· αυτοί είναι οι πλέον ικανοί να 
κρίνουν τι ενδείκνυται, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της δικής τους 
εταιρίας στην αγορά εργασίας. 
Εντούτοις, το ΗΒ δεν αντιτίθεται καταρχήν σε μια συνολική ρύθμιση της αγοράς 
εργασίας· ορισμένες φορές, η νομοθεσία καθίσταται αναγκαία προκειμένου να 
διασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς, να προστατευθούν οι 
ιδιαίτερα ευπρόσβλητες ομάδες ή να πραγματωθεί μια θεμελιώδης αρχή δημόσιας 
τάξης, π.χ. η καταπολέμηση των διακρίσεων. Στο ΗΒ έχει θεσπιστεί περιεκτική 
νομοθεσία για θέματα όπως η υγεία και η ασφάλεια, η ισότητα των ευκαιριών, τα 
δικαιώματα μητρότητας, οι παράνομες απολύσεις και οι αποζημιώσεις λόγω 
απόλυσης πλεονάζοντος προσωπικού. Η νομοθεσία όμως πρέπει να περιορίζεται στο 
ελάχιστο αναγκαίο που απαιτείται για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των 
αναγκών εργοδοτών και εργαζομένων. 
Οι παρακάτω ενότητες σκιαγραφούν την πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική 
πολιτική του ΗΒ. Πολλές από τις περιγραφόμενες νομοθετικές διατάξεις πληρούν 
ή εφαρμόζουν τις ισχύουσες κοινοτικές οδηγίες. 
Το πλαίσιο της προστασίας της απασχόλησης 
Εχει θεσπιστεί περιεκτική νομοθετική δέσμη όσον αφορά την προστασία της 
απασχόλησης των εργαζομένων στο ΗΒ. 
Ολοι οι εργαζόμενοι καλύπτονται από νομοθεσία, η οποία άπτεται ορισμένων 
σημαντικών εργατικών δικαιωμάτων. Τα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνουν την ίση 
αμοιβή, την προστασία κατά των διακρίσεων λόγω φύλου, φυλής ή ιδιότητας 
μέλους ή μη μέλους ένωσης εργαζομένων, την προστασία κατά της αφερεγγυότητας 
του εργοδότη, καθώς και το δικαίωμα να μην υπόκειται ο μισθός σε παράνομες 
κράτησε ι ς. 
; if :) 
Επιπλέον, οι περισσότεροι εργαζόμενοι διεκδικούν και άλλα νόμιμα δικαιώματα, 
όπως η χορήγηση αποζημίωσης λόγω απόλυσης πλεονάζοντος προσωπικού, η 
αποκατάσταση ζημίας λόγω παράνομης απόλυσης και το δικαίωμα επανόδου στην 
εργασία μετά την απόκτηση τέκνου. 
Εν ολίγοις, τα κύρια ατομικά δικαιώματα είναι: 
γραπτή παγίωση των κύριων όρων και συνθηκών 
δικαίωμα χορήγησης αναλυτικού εκκαθαριστικού σημειώματος των 
αποδοχών· 
δικαίωμα ελάχιστης προθεσμίας καταγγελίας της σύμβασης· 
δικαίωμα μη απόλυσης κατά παράνομο τρόπο· 
δικαίωμα χορήγησης γραπτής αιτιολογίας της απόλυσης· 
- δικαίωμα μη διάκρισης λόγω φυλής, φύλου, οικογενειακής κατάστασης ή 
ιδιότητας μέλους ή μη μέλους ενώσεως εργαζομένων 
δικαίωμα αδείας για την άσκηση δημοσίων καθηκόντων 
δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση απόλυσης λόγω πλεονάζοντος 
προσωπικού· 
δικαίωμα αδείας (σε εργαζομένους που έχουν κριθεί πλεονάζοντες) με 
σκοπό την αναζήτηση εργασίας ή τη ρύθμιση θεμάτων κατάρτισης· 
δικαιώματα μητρότητας, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας κατά της 
αδικαιολόγητης άρνησης άδειας μετ'αποδοχών για προ του τοκετού 
περίθαλψη· προστασία κατά της απόλυσης λόγω εγκυμοσύνης ή για λόγους 
που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη· δικαίωμα επανόδου στην εργασία 
μετά την απόκτηση τέκνου· 
προστασία κατά των παρανόμων κρατήσεων επί των μισθών 
δικαίωμα αμοιβής κατά την αναστολή της εργασίας για λόγους υγείας. 
Μέσα αποκατάστασης 
Οι εργαζόμενοι που θεωρούν ότι τα δικαιώματα τους καταπατήθηκαν μπορούν να 
λαμβάνουν δωρεάν συμβουλές από την Υπηρεσία Παροχής Συμβουλών, Συμβιβασμού 
και Διαιτησίας, τα γραφεία παροχής συμβουλών στους πολίτες και τους νομικούς 
φορείς. Καταγγελίες μπορούν εν γένει να ασκούνται ενώπιον των εργατικών 
δικαστηρίων. 
Τα εργατικά δικαστήρια είναι ανεξάρτητα δικαστικά σώματα, που συστάθηκαν με 
σκοπό να παρέχουν ταχεία, άτυπη και οικονομική μέθοδο επίλυσης των διαφορών 
μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Οι διαδικασίες τους θεσπίστηκαν έτσι, ώστε 
να μην είναι απαραίτητη η νομική εκπροσώπηση των διαδίκων. 
Στις περισσότερες περιπτώσεις το εργατικό δικαστήριο εκδίδει απόφαση 
χορήγησης χρηματικής αποζημίωσης στον δικαιωθέντα ενάγοντα· ανάλογα με τη 
νομική βάση της αγωγής, το δικαστήριο μπορεί εναλλακτικά να αποφανθεί υπέρ 
της επαναπασχόλησης ή να προβεί σε προσδιορισμό των δικαιωμάτων των διαδίκων. 
Κατά των δικαστικών αποφάσεων μπορεί να ασκηθεί έφεση ως προς τη νομιμότητα 
αυτών, κατά πρώτον στο εργατικό εφετείο και εν συνεχεία στο εφετείο και τη 
βουλή των Λόρδων. 
Προστασία σε περιπτώσεις απόλυσης πλεονάζοντος προσωπικού και αφερεγγυότητας 
Το ΗΒ πιστεύει ότι όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούνται αποτελεσματικής κοινωνικής 
προστασίας σε περίπτωση απόλυσης αυτών ως πλεοναζόντων ή αφερεγγυότητας του 
εργοδότη. Οι ρυθμίσεις του ΗΒ υπερκαλύπτουν το πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών 
οδηγιών σχετικά με την αφερεγγυότητα και τις ομαδικές απολύσεις πλεοναζόντων: 
Σε περίπτωση απόλυσης πλεοναζόντων, οι περισσότεροι εργαζόμενοι έχουν 
εκ του νόμου δικαίωμα αποζημίωσης, η οποία υπολογίζεται σε συνάρτηση 
με τις αποδοχές και το χρόνο υπηρεσίας. 
- Πρέπει να γίνεται διαβούλευση των αναγνωρισμένων εκπροσώπων των 
ενώσεων εργαζομένων σχετικά με τις προβλεπόμενες απολύσεις 
πλεοναζόντων και τις μεταφορές επιχειρηματικών δραστηριοτήτων· σε 
περίπτωση απολύσεων πλεοναζόντων σε ευρεία κλίμακα πρέπει επίσης να 
ενημερώνεται εκ των προτέρων και η κυβέρνηση. 
Για τους απολυθέντες πλεονάζοντες εργαζομένους εφαρμόζεται περιεκτική 
δέσμη μέτρων, με σκοπό να μπορέσουν να απασχοληθούν εκ νέου. 
Η νομοθεσία του ΗΒ ευνοεί την εξόφληση των οφειλών προς τους 
εργαζομένους σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη. Περαιτέρω, η 
κυβέρνηση του ΗΒ εγγυάται την καταβολή ορισμένων οφειλόμενων μισθών 
και άλλων οφειλών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη. 
Κατά την περίοδο 1990/91 η κυβέρνηση κατέβαλε συνολικό ποσό 283 
εκατομμυρίων £, βάσει των διατάξεων περί απολύσεων πλεοναζόντων και 
αφερεγγυότητας και συνέστησε μια σειρά υπηρεσιών για την παροχή 
δωρεάν συμβουλών σε άτομα, σχετικά με τα δικαιώματα τους. 
Συνθήκες εργασίας 
Δεν υπάρχει γενικό νομοθετικό πλαίσιο που να καθορίζει τους όρους και τις 
συνθήκες εργασίας. Κατά κανόνα οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι ή οι 
οργανώσεις που τους εκπροσωπούν είναι ελεύθεροι να συμφωνήσουν για ό,τι 
ανταποκρίνεται πληρέστερα στις ανάγκες τους. 
Χρόνος εργασίας 
Στο ΗΒ ο χρόνος εργασίας καθορίζεται στις περισσότερες περιπτώσεις βάσει 
συμφωνίας μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Ο μέσος όρος ωρών εργασίας ανά 
εβδομάδα ανέρχεται σε 37,8 ώρες για το ΗΒ, είναι δηλαδή οριακά υψηλότερος από 
τον κοινοτικό μέσο όρο των 37,4 ωρών, παρόλο που η ισχύουσα μεγαλύτερη 
ευκαμψία καταλήγει σε ευρύ φάσμα μορφών χρόνου εργασίας και δεδουλευμένων 
ωρών. Η μη θεσμική προσέγγιση του ΗΒ επιτρέπει στους εργοδότες και τους 
εργαζομένους μεγαλύτερη ελευθερία όσον αφορά τη διερεύνηση νέων τύπων 
προτύπων εργασίας και την ταχεία ανταπόκριση στις οικονομικές περιστάσεις και 
τις απαιτήσεις των καταναλωτών. Το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ'αποδοχών 
θεσπίζεται από συλλογική σύμβαση και ανέρχεται σε 23 ημέρες περίπου. Τα 
επίπεδα αυτά είναι συγκρίσιμα με εκείνα των άλλων κρατών μελών της ΕΚ. 
Σε έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στο ΗΒ, οι εργαζόμενοι εξέφρασαν υψηλά 
επίπεδα ικανοποίησης όσον αφορά τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας τους: πάνω 
από 80% είναι ικανοποιημένοι ή πολύ ικανοποιημένοι και μόλις το 9% 
δυσαρεστημένοι. Τα επίπεδα ικανοποίησης είναι υψηλά μεταξύ όλων των βασικών 
κατηγοριών εργαζομένων συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων με μερική 
απασχόληση και αυτών που οι ώρες εργασίας τους υπερβαίνουν το μέσο όρο. 
Μισθοί 
Οι πραγματικές αποδοχές έχουν αυξηθεί από το 1979 για όλες τις εισοδηματικές 
ομάδες (κατά μέσο όρο κατά 30% για τους άνδρες και 43% για τις γυναίκες). Για 
τους χαμηλότερα αμοιβόμενους έχουν θεσπιστεί παροχές κοινωνικής ασφάλισης 
«κατά την εργασία», που προορίζονται ιδιαίτερα για όσους έχουν δυσβάστακτα 
οικογενειακά βάρη. 
Η κυβέρνηση πιστεύει ότι η επιβολή των κατώτατων μισθών παρεμποδίζει την 
ελεύθερη λειτουργία της αγοράς εργασίας και μειώνει τις θέσεις απασχόλησης. 
Ο καλύτερος τρόπος ενίσχυσης των χαμηλότερα αμοιβόμενων είναι να 
δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια ευημερούσα και αναπτυσσόμενη οικονομία 
και να καταργηθούν οι φραγμοί στην απασχόληση. Η βασική αιτία της φτώχειας 
είναι n έλλειψη απασχόλησης και η καλύτερη απάντηση είναι οι ρεαλιστικές 
αμοιβές που δημιουργούν τις σωστές προϋποθέσεις για την αύξηση των θέσεων 
απασχόλησης. 
Εργασιακές σχέσεις και ενώσεις εργαζομένων 
Ελευθερία του συνετάιρίζεσθαι 
Σε γενικές γραμμές, οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι είναι ελεύθεροι να 
συστήνουν και να μετέχουν σε ενώσεις, εφόσον κρίνουν ότι είναι ενδεδειγμένο. 
Τα διαβήματα της κυβέρνησης, στη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας, με σκοπό 
τη μεταρρύθμιση της σχετικής νομοθεσίας παρέχουν ένα νομικό πλαίσιο, το οποίο 
διασφαλίζει την ελευθερία των ατόμων να είναι μέλη ή όχι των ενώσεων 
εργαζομένων. Εκτός ορισμένων εξαιρέσεων, όλοι οι εργαζόμενοι έχουν σήμερα τα 
ακόλουθα δικαιώματα: 
(i) να μην απολύονται λόγω του ότι έχουν ή όχι την ιδιότητα του 
μέλους ένωσης εργαζομένων ή λόγω της πρόθεσης ή της άρνησης 
συμμετοχής τους· 
(ii) να προστατεύονται κατά της δράσης που αναλαμβάνει ο εργοδότης, 
λόγω απαγόρευσης της απόλυσης, με σκοπό να αποτρέψει ή να 
αποθαρρύνει τη συμμετοχή τους σε ένωση εργαζομένων ή να τους 
επιβάλει ποινή για τη συγκεκριμένη ενέργεια ή να τους αναγκάσει 
να είναι ή να γίνουν μέλη· 
(iii) να μην επιλέγονται ως πλεονάζοντες προς απόλυση λόγω της 
συμμετοχής τους ή όχι σε ένωση εργαζομένων ή της πρόθεσης τους 
να είναι μέλη. 
Επιπλέον, τα άτομα που ζητούν εργασία προστατεύονται κατά της άρνησης του 
εργοδότη να τα απασχολήσει, στην περίπτωση που η άρνηση οφείλεται στο γεγονός 
ότι το ενδιαφερόμενο άτομο υπήρξε ή δεν υπήρξε μέλος ένωσης εργαζομένων ή 
διότι αρνήθηκε να γίνει ή έπαψε να είναι μέλος. 
Αν ένας εργαζόμενος ή ένα άτομο που ζητεί εργασία θεωρεί ότι καταπατήθηκαν τα 
δικαιώματα που του παρέχονται βάσει του νόμου, μπορεί να προσφύγει στα 
εργατικά δικαστήρια. ΊΗ3 
15 Ο 
Συλλογικές συμβάσεις 
Στο ΗΒ υπήρξε αυξανόμενη τάση για σύναψη ατομικών συμβάσεων μεταξύ εργοδότη 
και εργαζομένου. Υποχωρεί η αντίληψη να νοείται ο ενεργός πληθυσμός ως μια 
αδιαφοροποίητη μάζα, με πανόμοιους στόχους και συμφέροντα. Κάθε εργαζόμενος 
επιθυμεί να ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο στη συνολική πορεία της σταδιοδρομίας 
του. Εχει τη δική του άποψη για την αναγκαία κατάρτιση και τις απαιτούμενες 
δεξιότητες. Αναζητεί και παραμένει με τον εργοδότη που του παρέχει κατάρτιση 
και τον βοηθά στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας του. 
Η κυβέρνηση πιστεύει ότι η σύναψη συλλογικών συμβάσεων πρέπει να είναι 
εκούσια πράξη μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών. Η νομοθεσία του ΗΒ δεν 
αποτρέπει του εργοδότες, τις ενώσεις εργοδοτών ή τις ενώσεις εργαζομένων από 
τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη τέτοιων συμβάσεων. 
Σημειώθηκε έντονη μείωση του αριθμού των ατόμων των οποίων η αμοιβή 
καθορίζεται από εθνικές μισθολογικές συμφωνίες. Δεδομένα από τη νέα έρευνα 
αμοιβών δείχνουν ότι το ποσοστό που καλύπτεται από τις σημαντικότερες εθνικές 
συλλογικές συμβάσεις μειώθηκε ουσιαστικά από 47% το 1983 σε 34% το 1991. 
Παρατηρείται αυξανόμενη τάση απομάκρυνσης από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις 
εντελώς. Σύμφωνα με εξωτερικές έρευνες, το 1990, 42% περίπου του εργατικού 
δυναμικού δεν καλυπτόταν, άμεσα ή έμμεσα, από συλλογικές διαπραγματεύσεις. 
Ακόμη και στις περιπτώσεις που εξακολουθεί να ισχύει η συλλογική 
διαπραγμάτευση, ο καθορισμός της αμοιβής γίνεται όλο και περισσότερο σε 
τοπικό επίπεδο. 
Νέες μορφές αμοιβής της απόδοσης, αμοιβής της αξίας και άλλα κίνητρα όπως η 
ιδιοκτησία της επιχείρησης από κοινού με τον εργοδότη και η συμμετοχή στα 
κέρδη εξαπλώνονται όλο και περισσότερο σε όλα τα επίπεδα. Μια πρόσφατη έρευνα 
έδειξε ότι 47% των εταιριών που εξετάστηκαν χρησιμοποιούν την αμοιβή σε σχέση 
με την απόδοση για όλους τους διοικητικούς υπαλλήλους τους και 30% 
συμπερι ελάμβαναν την αμοιβή της αξίας στις αμοιβές των χειρονακτών 
εργαζομένων. 
Εντούτοις, η νομοθεσία του ΗΒ δεν αποτρέπει έναν εργοδότη από το να 
αναγνωρίσει μια ένωση εργαζομένων ή να συνάψει μια συλλογική σύμβαση. Οσον 
αφορά αυτά τα θέματα οι εργοδότες είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν, με γνώμονα 
τις ιδιαίτερες ανάγκες και περιστάσεις της επιχείρησης τους. 
Η απόφαση, σχετικά με το κατά πόσον οι συμφωνίες πρέπει να είναι βάσει του 
νόμου αναγκαστικού χαρακτήρα, πρέπει να ληφθεί από τα συμβαλλόμενα μέρη των 
συλλογικών συμβάσεων. 
Διαφορές 
Οι μεταρρυθμίσεις που επεδίωξε η κυβέρνηση στις εργασιακές σχέσεις οδήγησαν 
στο χαμηλότερο αριθμό στάσεων εργασίας κατά τα τελευταία 58 έτη (ημερολογιακό 
έτος 1991), ενώ ο αριθμός των χαμένων ημερών εργασίας είναι σήμερα ο 
χαμηλότερος (στο σύνολο του ημερολογιακού έτους), αφότου άρχισαν οι σχετικές 
μετρήσεις, εδώ και 100 έτη. Σε περίπτωση συλλογικής ή ατομικής διαφοράς, το 
ΗΒ διαθέτει ήδη καθιερωμένες διατάξεις σχετικά με διαδικασίες συμβιβασμού και 
διαιτησίας για τη διευθέτηση των διαφορών, στο πλαίσιο της Υπηρεσίας Παροχής 
Συμβουλών, Συμβιβασμού και Διαιτησίας (Αάνΐ9θΓγ, Οοησϊΐίδΐίοη £ηά ΑΓθίτ:Γ3ΐτ:ίοη 
δθΓνχσβ -ΑΟΑ5). 
Η Α0Α5 δημιουργήθηκε ως ανεξάρτητο θεσμικό σώμα βάσει του νόμου περί 
ns-1 
προστασίας της απασχόλησης του 1975, με γενική αρμοδιότητα τη βελτίωση των 
εργασιακών σχέσεων. Τα ειδικά της καθήκοντα περιλαμβάνουν τη συμβιβαστική 
διαδικασία σε περίπτωση εργατικών διαφορών (κατόπιν αίτησης ή με τη σύμφωνη 
γνώμη των ενδιαφερομένων μερών) και τη διευθέτηση των διαιτησιών. Η υπηρεσία 
απολαύει της βαθειάς εκτίμησης των κοινωνικών εταίρων. 
Το 1991, η ACAS διεκπεραίωσε 1306 αιτήσεις συλλογικού συμβιβασμού, 60.605 
αιτήσεις ατομικού συμβιβασμού και διευθέτησε 157 διαδικασίες διαιτησίας και 
μεσολάβησης. Περαιτέρω, ολοκλήρωσε 947 σε βάθος προγράμματα και 
πραγματοποίησε 6.266 επισκέψεις στα πλαίσια του προγράμματος της υποστήριξης 
των εργασιακών σχέσεων στη βιομηχανία και μεταξύ ατόμων. 
Σε περίπτωση μη επίλυσης των διαφορών, η νομοθεσία του ΗΒ παρέχει το δικαίωμα 
σε κάθε εργαζόμενο να επιλέξει ως δράση τη συλλογική απεργία. 
Ειδικότερα, η νομοθεσία του ΗΒ αποτρέπει οιοδήποτε δικαστήριο -ανεξαρτήτως 
των περιστάσεων- από το να εκδόσει απόφαση, η οποία θα υποχρέωνε έναν 
εργαζόμενο να εκτελέσει οποιαδήποτε εργασία ή να μεταβεί σε άλλο τόπο προς 
εργασία, ακόμη και στην περίπτωση που η εργασία ή η μετάβαση απαιτούνται από 
τη σύμβαση εργασίας του εργαζομένου. 
Επίσης οι διατάξεις του εργατικού δικαίου αποτρέπουν έναν εργοδότη από το να 
επιλέξει προς απόλυση μόνο εργαζομένους που έχουν αναλάβει «επίσημη» 
συνδικαλιστική δράση (είναι δηλαδή μέλη ένωσης εργαζομένων), καθόσον ο 
απολυθείς για το λόγο αυτό εργαζόμενος δύναται να εγείρει αγωγή κατά 
παράνομης απόλυσης. 
Αλλες διατάξεις του εργατικού δικαίου προβλέπουν ειδική προστασία για κάθε 
εργαζόμενο που αναλαμβάνει απεργιακή δράση, διατηρώντας οιαδήποτε 
«απαιτούμενη περίοδο απασχόλησης» που ενδεχομένως έχει συσσωρεύσει ο 
εργαζόμενος πριν αναλάβει την εν λόγω δράση -προστατεύοντας έτσι ορισμένα 
καταστατικά δικαιώματα προστασίας της απασχόλησης (π.χ. αποζημίωση λόγω 
απόλυσης πλεονάζοντος), ακόμα και στην περίπτωση που ο εργαζόμενος επέλεξε να 
απεργήσει παραβιάζοντας τους όρους της σύμβασης εργασίας του. 
Επιπλέον, οιοσδήποτε (συμπεριλαμβανομένων των ενώσεων εργαζομένων) υποκινεί ή 
άλλως οργανώνει εργατική δράση, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τις συμβάσεις, 
προστατεύεται από την αστική ευθύνη (και την ενδεχόμενη άσκηση προσφυγής 
αποζημίωσης ή/και δικαστικής εντολής) με ειδικές καταστατικές «ασυλίες». 
Συμμετοχή των εργαζομένων 
Η κυβέρνηση του ΗΒ συνάδει σταθερά προς την αρχή της πληροφόρησης και της 
διαβούλευσης, εφόσον είναι αναγκαίο, των εργαζομένων σε θέματα που τους 
αφορούν. Αντιτίθεται εντούτοις στην επιβολή στις βρετανικές οργανώσεις 
κατευθυντήριας νομοθεσίας σχετικά με τη συμμετοχή των εργαζομένων. Αυτό θα 
αποτελούσε αντίφαση στην παράδοση του εθελοντικού χαρακτήρα των εργασιακών 
σχέσεων στο ΗΒ. 
Η κυβέρνηση του ΗΒ πιστεύει ότι δεν υπάρχει προσχέδιο για επιτυχή συμμετοχή 
εργαζομένου και ότι, στο ΗΒ, η επέκταση των ουσιαστικών μέσων της συμμετοχής 
των εργαζομένων πρέπει να διασφαλίζεται σε εθελοντική βάση. Η δύναμη της 
εθελοντικής προσέγγισης είναι η ευκαμψία που επιτρέπει στις εταιρίες, έτσι 
ώστε αυτές να αναπτύσσουν και να εφαρμόζουν ρυθμίσεις που να είναι άριστα 
προσαρμοσμένες στις ανάγκες τους και στις ανάγκες των εργαζομένων τους. 
Η κυβέρνηση όμως αναγνωρίζει ότι πρέπει να συμβάλει στην προώθηση της 
εθελοντικής συμμετοχής των εργαζομένων 
•Λ S Ζ 
παραδε ίγματος χάρη : 
(i) Ορθή πρακτική: η κυβέρνηση εφιστά την προσοχή και ενθαρρύνει την 
υιοθέτηση ορθής πρακτικής εκ μέρους των εταιρειών. Η κυβέρνηση 
υποστήριξε, για παράδειγμα, τον κοινό κώδικα πρακτικής για τη 
συμμετοχή των εργαζομένων, που εξέδωσαν το Institute of 
Personnel Management και η Involvement and Participation 
Association. 
(ii) Πρωτοβουλίες επιχειρήσεων: η κυβέρνηση υποστηρίζει τις 
πρωτοβουλίες επιχειρήσεων (και άλλων οργανώσεων και φορέων) που 
έχουν προγραμματιστεί για να ενισχύσουν τις πρακτικές συμμετοχής 
των εργαζομένων. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση υποστηρίζει από 
κοινού με τη συνομοσπονδία των βρετανικών βιομηχανιών 
(Confederation of British Industry - η κύρια οργάνωση εργοδοτών 
του ΗΒ) μια κοινή εκστρατεία για την προώθηση μεγαλύτερης 
επίγνωσης της ανάπτυξης ορθής πρακτικής της συμμετοχής των 
εργαζομένων. 
(iii) Ερευνα: η κυβέρνηση υποστηρίζει και ενισχύει μια ποικιλία 
ερευνητικών εργασιών σχετικά με τη συμμετοχή των εργαζομένων. Τα 
αποτελέσματα των προγραμμάτων αυτών διαδίδονται σε ευρεία 
κλ ίμακα. 
(ίν) Οικονομική συμμετοχή: η κυβέρνηση είναι πεπεισμένη ότι ένας από 
τους πλέον αποτελεσματικούς τρόπους για την αύξηση της 
συμμετοχής και της αφοσίωσης των εργαζομένων είναι η οικονομική 
συμμετοχή. Η συμμετοχή αυτή παρέχει στους εργαζομένους άμεσο 
κίνητρο για την ιδιοκτησία και την ευημερία της επιχείρησης στην 
οποία εργάζονται και αποτελεί σημαντικό στοιχείο των ρυθμίσεων 
συμμετοχής των εργαζομένων σε πολλές βρετανικές εταιρείες. Ως 
μέτοχοι, οι εργαζόμενοι πληροφορούνται τακτικά σχετικά με τους 
στόχους και την απόδοση της εταιρείας τους. 
Η κυβέρνηση εισήγαγε ένα φάσμα φορολογικών κινήτρων για τη θέσπιση 
προγραμμάτων οικονομικής συμμετοχής (11 από τους τελευταίους 13 
προϋπολογισμούς που υπέβαλε ο Υπουργός Οικονομικών περιελάμβαναν φορολογικά 
κίνητρα για τον εν λόγω τομέα). Το ΗΒ είναι πρωτοπόρο στην Ευρώπη όσον αφορά 
την ενθάρρυνση της θέσπισης σχεδίων οικονομικής συμμετοχής των εργαζομένων. 
Κατά το τέλος του Μαρτίου 1992 είχαν καταχωρηθεί 2.070 σχέδια συμμετοχής των 
εργαζομένων στο κεφάλαιο της επιχείρησης και είχαν εγκριθεί 5.038 σχέδια της 
εν λόγω συμμετοχής με δυνατότητα επιλογής. Επίσης κατά το τέλος του Μαρτίου 
1992, είχαν καταχωρηθεί 2.597 σχέδια αμοιβής εξαρτώμενης από τα κέρδη της 
επιχείρησης, που κάλυπταν 718.000 περίπου εργαζομένων. 
Ελεύθερη κυκλοφορία 
Η κυβέρνηση του ΗΒ αναγνωρίζει ότι η ελευθερία άσκησης εργασίας και παροχής 
υπηρεσιών σε οποιοδήποτε μέρος της Κοινότητας είναι ζωτικής σημασίας, τόσο 
για κάθε υπήκοο της Κοινότητας, όσο και για τις επιχειρήσεις της ελεύθερης 
αγοράς. 
Ολοι οι υπήκοοι των κρατών μελών της ΕΚ έχουν δικαίωμα εισόδου και διαμονής 
στο Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να αναζητήσουν ή να αναλάβουν αμειβόμενη 
εργασία, να απασχοληθούν ως αυτοαπασχολούμενοι ή να παρέχουν ή να λαμβάνουν 
υπηρεσίες έναντι αμοιβής. 
">5_ί 
Τα άτομα δεν υπόκεινται σε περιορισμούς ως προς τη φύση και τον τύπο της 
δραστηριότητας που θα αναλάβουν (με εξαίρεση τις περιπτώσεις που και οι 
Βρετανοί υπήκοοι υπόκεινται σε περιορισμούς) και έτσι έχουν πλήρεις και ίσες 
ευκαιρίες στον τομέα της απασχόλησης ή της επιχειρηματικής δραστηριότητας και 
των ελεύθερων επαγγελμάτων. Καλύπτονται επίσης από τα ίδια, με τους 
εργαζομένους του ΗΒ, δικαιώματα προστασίας της απασχόλησης, διασφαλίζοντας 
συνεπώς την ίση και δίκαιη μεταχείριση. 
Επιπλέον το ΗΒ υποστηρίζει πλήρως την κοινοτική δράση που αποσκοπεί στην 
κατάργηση των κωλυμάτων που προκύπτουν από τη μη αναγνώριση διπλωμάτων ή 
αντιστοίχων επαγγελματικών τίτλων. Οι κανονισμοί του ΗΒ που μεταφέρουν πλήρως 
την οδηγία 89/48/ΕΟΚ (σχετικά με ένα νέο γενικό σύστημα αναγνώρισης 
διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση 
και κατάρτιση ελάχιστης διάρκειας 3 ετών) τέθηκαν σε ισχύ στις 17 Απριλίου 
1991. Το ΗΒ είναι το δεύτερο κράτος μέλος που εφαρμόζει πλήρως την εν λόγω 
οδηγ ία. 
Πέρυσι οι επαγγελματικές οργανώσεις του ΗΒ που καλύπτονται από την οδηγία 
αποδέχθηκαν πάνω από 1.200 αιτήσεις από άλλες χώρες της ΕΟΚ· οι υποψήφιοι 
αυτοί είναι πλέον σε θέση να ασκήσουν το επάγγελμα τους στο ΗΒ. Τα άτομα αυτά 
είναι άλλα από τους επαγγελματίες, των οποίων οι τίτλοι σπουδών 
αναγνωρίστηκαν στη χώρα μας πριν να τεθεί η οδηγία σε ισχύ. 
Το ΗΒ μετέσχε ενεργά στις διαπραγματεύσεις σχετικά με το σχέδιο οδηγίας για 
ένα δεύτερο γενικό σύστημα αναγνώρισης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και 
κατάρτισης, που συμπληρώνει την οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Αυτές οι οδηγίες, από 
κοινού, παρέχουν σε κάθε πολίτη της Κοινότητας ορισμένα δικαιώματα για την 
αναγνώριση ή την αποδοχή των τίτλων σπουδών και της εμπειρίας που απέκτησε 
αυτός σε ένα κράτος μέλος και σε άλλα κράτη μέλη, στα οποία η απόκτηση 
ορισμένων θέσεων εργασίας ρυθμίζεται με βάση ειδικούς εθνικούς τίτλους 
σπουδών. 
Το ΗΒ είναι από τους πρωτεργάτες του ERASMUS, του ευρωπαϊκού προγράμματος 
δράσης σχετικά με την κινητικότητα των σπουδαστών, το οποίο αποσκοπεί να 
προωθήσει ακόμη περισσότερο την ελεύθερη κυκλοφορία των σπουδαστών που 
παρακολουθούν ήδη τριτοβάθμια εκπαίδευση εντός της Κοινότητας και να αυξήσει 
τη συνεργασία στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Από το ακαδημαϊκό έτος 
1992/93, το ERASMUS θα επεκταθεί και στις χώρες της ΕΖΕΣ. Στα πλαίσια του 
ERASMUS, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα μεταφοράς πιστώσεων (ECTS) προωθεί τη 
μεταφορά πιστώσεων μεταξύ συμμετεχόντων κρατών μελών, απαιτώντας όμως τα 
ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να παρέχουν πλήρεις πιστώσεις για 
ακαδημαϊκές εργασίες που αναλαμβάνουν οι συμμετέχοντες σπουδαστές. 
Επαγγ ε λματική κατάρτιση 
Το ΗΒ αποσκοπεί εν γένει να αναπτύξει συστήματα που θα καταστήσουν τα άτομα 
ικανά και θα τα ενθαρρύνουν να στηρίζονται στα προσόντα και την εμπειρία 
τους, καθόλη τη διάρκεια του ενεργού βίου, να ικανοποιούν τις ανάγκες των 
εργοδοτών και των μεμονωμένων ατόμων, να είναι σε θέση να αποδίδουν μέσω ενός 
ευρέως φάσματος αποτελεσματικών από άποψη κόστους μέσων και να μπορούν να 
ανταποκρίνονται με ευκαμψία στη μεταβαλλόμενη ζήτηση. 
Για την επίτευξη αυτού του στόχου, καθορίστηκαν οι ακόλουθες έξι βασικές 
προτεραιότητες σχετικά με την κατάρτιση και τις επιχειρήσεις στο ΗΒ για τη 
δεκαετία του 1990: 
οι εργοδότες πρέπει να επενδύουν αποτελεσματικότερα στις δεξιότητες 
που απαιτούν οι επιχειρήσεις τους· 
οι νέοι πρέπει να έχουν κίνητρα ώστε να εκμεταλλεύονται τις πλήρεις 
ικανότητες τους και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες τους· 
τα άτομα πρέπει να πεισθούν για τον κερδοφόρο χαρακτήρα της 
κατάρτισης και, επιπλέον, ότι πρέπει να επιδείξουν μεγαλύτερη 
υπευθυνότητα όσον αφορά την εξέλιξη τους· 
οι άνεργοι και όσοι ευρίσκονται σε μειονεκτική θέση στην αγορά 
εργασίας πρέπει να ενισχυθούν, ώστε να επαναπασχοληθούν και να 
αναπτύξουν πλήρως τις ικανότητες τους· 
- οι φορείς που παρέχουν εκπαίδευση και κατάρτιση πρέπει να προσφέρουν 
υψηλή ποιότητα και να επιδείξουν ικανότητες ευκαμψίας, που να 
ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ατόμων και των εργοδοτών 
η ανάληψη επιχειρηματικής δραστηριότητας πρέπει να ενθαρρύνεται σε 
ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας, ιδιαίτερα μέσω της συνεχούς 
ανάπτυξης των μικρών επιχειρήσεων και της αυτοαπασχόλησης. 
Αποτελεί προτεραιότητα για το ΗΒ η ανάπτυξη συστημάτων που να μπορούν να 
ανταποκρίνονται με ευκαμψία στη μεταβαλλόμενη ζήτηση, μάλλον παρά να 
στηρίζονται σε μια «πυροσβεστική» προσέγγιση δηλαδή στην αντίδραση σε κάθε 
επί μέρους θέμα σε ατομική βάση. Τα συστήματα που έχουν ήδη καθιερωθεί ή 
πρόκειται σύντομα να ολοκληρωθούν περιλαμβάνουν: 
ένα εθνικό δίκτυο λειτουργικών TEC (Tranining and Enterprise 
Councils: συμβούλια κατάρτισης και επιχείρησης) και LEC (Local 
Enterprise Companies: τοπικοί όμιλοι εταιριών), οργανώσεων 
καθοδηγούμενων από τους εργοδότες σε τοπική βάση, που προσαρμόζουν 
την κατάρτιση και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες στη διαρκώς 
μεταβαλλόμενη ζήτηση του καταναλωτή· 
ένα περιεκτικό δίκτυο, καθοδηγούμενο από τους εργοδότες, εθελοντικών 
ανεξάρτητων οργανισμών βιομηχανικής κατάρτισης, το οποίο βρίσκεται 
υπό σύσταση· μεταξύ των βασικών καθηκόντων του είναι η δημιουργία 
ενός μηχανισμού ενημέρωσης των TEC σχετικά με τις τομεακές ανάγκες 
της αγοράς εργασίας· 
ένα εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο διέπεται από ένα σημαντικό 
πρόγραμμα αναμόρφωσης, έτσι ώστε να αποτελέσει κατάλληλο θεμέλιο των 
δεξιοτήτων που θα απαιτηθούν κατά το τέλος της δεκαετίας του 1990· 
ένα εθνικό πλαίσιο εθνικών επαγγελματικών τίτλων, το οποίο βασίζεται 
σε πρότυπα ειδικοτήτων που καθόρισαν οι αντιπροσωπευτικοί μείζονες 
φορείς των τομέων της βιομηχανίας και του εμπορίου, διασφαλίζει τη 
συνάφεια της κατάρτισης με τις ανάγκες της απασχόλησης και τη συμβολή 
των ατόμων στην πρόοδο. 
Στο επίκεντρο της στρατηγικής του ΗΒ για την απόκτηση δεξιοτήτων βρίσκεται η 
εμπλοκή, η παροχή κινήτρων και η ανάπτυξη της ικανότητας στα άτομα να 
αυξήσουν ή να ενημερώσουν τις δεξιότητες τους. Η διαθεσιμότητα και η ποσότητα 
πληροφοριών και καθοδήγησης, που αποσκοπούν να βοηθήσουν τα άτομα να 
καταρτίζουν ρεαλιστικά και εφικτά προσωπικά σχέδια δράσης για μελλοντική 
ανάπτυξη της σταδιοδρομίας τους, εξακολουθούν να βελτιώνονται. Μια νέα 
πρωτοβουλία αναγγέλθηκε πρόσφατα, η οποία θα διαδοθεί μέσω των TEC και των 
LEC. Η πρωτοβουλία αυτή: 
θα αναπτύξει τις υπηρεσίες αποτελεσματικής και περιεκτικής τοπικής 
πληροφόρησης, εκτίμησης και καθοδήγησης για τους εργαζομένους· 
θα δώσει στα άτομα τον έλεγχο της ανάπτυξης τους, προσφέροντας τους 
δάνεια, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να «αγοράσουν» τις 
υπηρεσίες καθοδήγησης και εκτίμησης της επιλογής τους. 
Η κυβέρνηση του ΗΒ προγραμματίζει να δαπανήσει πάνω από 2,7 δισεκατομμύρια £ 
για την κατάρτιση και την επιχειρηματική και επαγγελματική εκπαίδευση κατά 
την περίοδο 1992/93 - δηλαδή δύο φορές περισσότερο από ό,τι δαπάνησε κατά την 
περίοδο 1978/79. Οι εργοδότες, που έχουν τη βασική ευθύνη για την κατάρτιση, 
εκτιμάται ότι θα δαπανήσουν 20 δισεκατομμύρια £ περίπου κατ'έτος για την 
κατάρτιση και την ανάπτυξη. Την άνοιξη του 1991 το ποσοστό των εργαζομένων 
που παρακολουθούν κατάρτιση σημείωσε αύξηση κατά 73%, σε σύγκριση με την 
αντίστοιχη περίοδο προ 7 ετών. 
Ισότητα ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες 
Η κυβέρνηση του ΗΒ αναγνωρίζει την ουσιαστική συνεισφορά των γυναικών στην 
οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας και υποστηρίζει ολόψυχα την ισότητα 
ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων σε όλες τις πτυχές της ζωής. Τα τελευταία 
χρόνια σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στον τομέα της ισότητας ευκαιριών μεταξύ 
ανδρών και γυναικών και καθίσταται σαφώς προφανές ότι η πολιτική του ΗΒ όσον 
αφορά την ισότητα ευκαιριών είναι αποτελεσματική. 
Η Βρετανία σήμερα έχει το υψηλότερο ποσοστό εργαζομένων γυναικών μεταξύ των 
κρατών μελών της ΕΚ εκτός της Δανίας. Η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών 
στο εργατικό δυναμικό σημειώνεται ιδιαίτερα σε ορισμένα επαγγέλματα κλειδιά. 
Ο αριθμός των γυναικών που αναζητούν εργασία ανήλθε από 5.17 5 το 19 84 σε 
14.000, δηλαδή 20% του συνόλου. Ο 1 στους 4 εργαζομένους σε επαγγέλματα 
υψηλού επιπέδου είναι γυναίκα σε σύγκριση με 1 προς 7 το 1982. To Chartered 
Institute of Management Accountants απαριθμεί σήμερα 2.599 γυναίκες ως μέλη 
σε σύγκριση με μόλις 300 δέκα χρόνια πριν. 
Το νομικό πλαίσιο 
Το ΗΒ διαθέτει πλήρες νομικό πλαίσιο για την καταπολέμηση των αδικαιολόγητων 
διακρίσεων φύλου. 
Στη Μεγάλη Βρετανία, ο νόμος για την καταπολέμηση των διακρίσεων φύλου του 
1975 (Sex Discrimination Act) διακηρύσσει τις διακρίσεις φύλου γενικά ως 
παράνομες όσον αφορά την απασχόληση, την εκπαίδευση, την παροχή αγαθών, 
διευκολύνσεων και υπηρεσιών, καθώς και τη χρήση και τη διαχείριση 
εγκαταστάσεων. Στην απασχόληση, αυτό σημαίνει ισότητα όσον αφορά την 
πρόσληψη, την κατάρτιση, την προαγωγή και τη συνταξιοδότηση. Ο νόμος αυτός 
προβλέπει επίσης αποκατάσταση για κάθε είδους κατατρεγμό και ενδέχεται επίσης 
να έχει εφαρμογή και για την προστασία από τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις. 
Επίσης προβλέπει μέτρα «θετικής δράσης», όπως κατάρτιση για άτομα ενός μόνο 
φύλου, έτσι ώστε να βοηθηθούν να βρουν εργασία άτομα των οποίων το φύλο δεν 
εκπροσωπείται επαρκώς, καθώς και άτομα τα οποία επιστρέφουν στην εργασία 
ύστερα από χρονικό διάστημα παραμονής κατ'οίκον για τη φροντίδα των 
οικογενειών τους. Ομως η θετική διάκριση είναι παράνομη. 
Ο νόμος κατά των διακρίσεων φύλου συμπληρώνεται από το νόμο περί ίσης αμοιβής 
του 1970 (Equal Pay Act). Ο νόμος αυτός τέθηκε σε ισχύ στις 29 Δεκεμβρίου 
1975 και καταπολεμεί την άδικη διάκριση φύλου όσον αφορά την αμοιβή και τους 
υπόλοιπους όρους και συνθήκες απασχόλησης. Ο νόμος αυτός προβλέπει ίση αμοιβή 
εφόσον ένας άνδρας και μια γυναίκα που εργάζονται για τον ίδιο ή συναφή 
εργοδότη, ασκούν την ίδια ή περίπου ίδια εργασία ή εργασία που κρίνεται ότι 
είναι ισότιμη μέσω μιας έρευνας αξιολόγησης επαγγελμάτων ή (από το 1984) 
εργασία ίσης αξίας. Αφότου τέθηκε σε ισχύ η εν λόγω νομοθεσία, οι μέσες ι S S 
1X6 
αποδοχές των γυναικών (εκτός των υπερωριών), σε σχέση με αυτές των ανδρών, 
αυξήθηκαν σημαντικά -από 63,1% το 1970 σε 78,2% το 1991. 
Κάθε άτομο που πιστεύει ότι υπήρξε θύμα διάκρισης κατά την εργασία, λόγω του 
φύλου του, μπορεί να προσφύγει σε εργατικό δικαστήριο. 
Αντίστοιχη νομοθεσία υφίσταται στη Βόρειο Ιρλανδία. 
Αλλες πρωτοβουλίες 
Η νομοθεσία δεν δύναται αφεαυτής να δημιουργήσει κοινωνία ίσων ευκαιριών. 
Πράγματι, ο κανονισμός που αυξάνει δυσανάλογα για τους εργοδότες το κόστος 
απασχόλησης γυναικών καθίσταται τροχοπέδη για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης, χωρίς παράλληλα να ενεργήσει ως κίνητρο για μεγαλύτερη ισότητα 
ευκαιριών. Εξίσου σημαντικές είναι και οι μη νομοθετικές προσεγγίσεις· η 
αύξηση της ενημέρωσης θα συμβάλει σημαντικά στην αλλαγή της συμπεριφοράς. 
Η επιτροπή περί ισότητας ευκαιριών (Εαιιβΐ Ορροιττ:ιιηχ·εχβ3 Οοιηπιχββχοη) έχει 
επιφορτιστεί το έργο της κατάργησης των διακρίσεων και της προώθησης της 
ισότητας ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες εν γένει. Η επιτροπή αυτή παρέχει 
δωρεάν βοήθεια και συμβουλές σε κάθε άτομο που θεωρεί ότι κατέστη αντικείμενο 
διάκρισης. Εξετάζει επίσης συστηματικά καταγγελίες και έχει αρμοδιότητα να 
επιδίδει προειδοποιήσεις «μη διάκρισης» στους εργοδότες. 
Η κυβέρνηση διαδραματίζει επίσης το ρόλο της ενθαρρύνοντας τις γυναίκες να 
λαμβάνουν υπόψη το πλήρες φάσμα ευκαιριών απασχόλησης και κατάρτισης και, 
επιπλέον, καταβάλλοντος σημαντικές προσπάθειες στον τομέα της σχετικής με την 
απασχόληση κατάρτισης. Για παράδειγμα, τα προγράμματα επαγγελματικής 
κατάρτισης και κατάρτισης νέων συμβάλλουν στην επάνοδο των γυναικών στην 
εργασία ή στην απασχόληση τους με μη παραδοσιακά επαγγέλματα. 
Νέα πρότυπα εργασίας, όπως η από κοινού ανάληψη μιας θέσης απασχόλησης, η 
εργασία με μερική απασχόληση, η διακοπτόμενη σταδιοδρομία και η εκούσια 
γονική άδεια, βοηθούν τις γυναίκες να συνδυάσουν επιτυχώς την εργασία και την 
οικογενειακή ζωή και ενθαρρύνονται από την κυβέρνηση. Ασφαλώς δεν πρέπει να 
υποτιμάται το έργο των γυναικών που επιθυμούν να παραμείνουν στα σπίτια τους 
για να αναθρέψουν τα παιδιά τους - αυτό που έχει σημασία είναι η ελευθερία 
επι λογής. 
Πρόσφατες πρωτοβουλίες 
Το 1986 θεσπίστηκε η υπουργική ομάδα γυναικείων υποθέσεων, με σκοπό να 
συντονίζει την κυβερνητική πολιτική σχετικά με ζητήματα που αφορούν τις 
γυναίκες. Εκπροσωπούνται δεκατρία υπουργεία. 
Οι διατάξεις περί ισότητας ευκαιριών του νόμου ενημέρωσης του 1990 
(ΒΓθ3άσ33τ;ϊησ, Αστ;) βασίζονται στις ισχύουσες πολιτικές σχετικά με την ισότητα 
ευκαιριών, αποσκοπούν να δημιουργήσουν κλίμα εντός του οποίου οι γυναίκες θα 
κατέχουν περισσότερες ανώτερες διευθυντικές θέσεις και να διασφαλίσουν τη 
δίκαιη και ευμενή εκπροσώπηση των γυναικών. Ο όρος της ισότητας ευκαιριών θα 
καταστεί εκτελεστός κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οιοσδήποτε άλλος όρος 
χορήγησης άδειας. 
Φροντίδα των παιδιών και συμβιβασμός επαγγελματικών και οικογενειακών ευθυνών 
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει τη σημασία που έχει για τους γονείς η δυνατότητα να 
συνδυάζουν τις επαγγελματικές και τις οικογενειακές ευθύνες τους. Το πώς αυτό 
επιτυγχάνεται κατά τον καλύτερο τρόπο αποφασίζεται από τις επί μέρους 
οικογένειες και τους ίδιους τους εργοδότες. 
Η κυβέρνηση άπτεται κάθε ευκαιρίας για να ενθαρρύνει τους εργοδότες να 
υιοθετήσουν μέτρα, τα οποία καθιστούν ικανούς άνδρες και γυναίκες να 
συμβιβάζουν την εργασία τους με τη φροντίδα της οικογένειας τους. Τέτοια 
μέτρα περιλαμβάνουν διάφορες μορφές εύκαμπτων ρυθμίσεων εργασίας και, εφόσον 
είναι απαραίτητο, παροχή βοήθειας για τη φροντίδα των παιδιών. 
Το ενδιαφέρον για τα θέματα αυτά αυξάνεται συνεχώς και το εγχειρίδιο που 
εξέδωσε η κυβέρνηση με τον τίτλο «Best of both Worlds», που προβάλλει τα 
πλεονεκτήματα της εύκαμπτης εργασίας στους εργοδότες, εξαίρει το ευρύ φάσμα 
των μέτρων που έχουν ήδη καθιερωθεί. 
Υγεία και ασφάλεια 
Το ΗΒ υπήρξε πρωτοπόρος στην προστασία της υγείας και της ασφάλειας των 
εργαζομένων με τη θέσπιση νομοθεσίας εδώ και 150 χρόνια. Η παρούσα νομοθεσία 
προβλέπει περιεκτικό και αποτελεσματικό πλαίσιο για τη διατήρηση, τη βελτίωση 
και την ενίσχυση των κανόνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας. Οσοι 
συμμετέχουν στον τομέα της εργασίας έχουν νόμιμη υποχρέωση να προστατεύουν 
όχι μόνο τους μισθωτούς εργαζομένους, αλλά και τους αυτοαπασχολούμενους και 
το κοινό από κινδύνους, που ενδεχομένως συνεπάγονται οι επαγγελματικές 
δραστηριότητες για την υγεία και την ασφάλεια. 
Η νομοθεσία του ΗΒ για την υγεία και την ασφάλεια βασίζεται στην προϋπόθεση 
ότι κάθε άτομο που έχει σχέση με τον τομέα της εργασίας (εργοδότες, 
εργαζόμενοι, αυτοαπασχολούμενοι κλπ.) πρέπει να συμπράττει όσον αφορά την 
τήρηση των υποχρεώσεων του προκειμένου να διασφαλίζεται η υγεία και η 
ασφάλεια. Κατά συνέπεια, η νομοθεσία περιλαμβάνει γενικές προϋποθέσεις 
σχετικά με την πληροφόρηση, την κατάρτιση και τη διαβούλευση, καθώς και 
ειδικότερες προϋποθέσεις, εφόσον είναι αναγκαίο. Σε έκθεση που δημοσίευσε η 
Επιτροπή των ΕΚ το 1991 εκτιμά το σύστημα του ΗΒ σχετικά με τη συμμετοχή των 
εργαζομένων στην προστασία της υγείας και της ασφάλειας, ως ένα από τα 
αποτελεσματικότερα στην Κοινότητα. 
Η νομοθετική προσέγγιση του ΗΒ βασίζεται σε ορθές εκτιμήσεις των κινδύνων και 
σε σοβαρά ιατρικά και τεχνικά κριτήρια, που καταλήγουν στη θέσπιση συναφών 
και αποτελεσματικών ελέγχων. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ευρείας κλίμακα 
διαβούλευση σχετικά με προτάσεις για νέα νομοθεσία. 
Τα πρότυπα υγείας και ασφάλειας του ΗΒ συγκαταλέγονται μεταξύ των υψηλότερων 
της Κοινότητας. Αυτό επιβεβαιώνεται από μελέτη της εκτελεστικής υπηρεσίας 
υγείας και ασφάλειας (HSE) που δημοσιεύτηκε το 1991, η οποία κατέδειξε ότι οι 
βρετανικές στατιστικές ατυχημάτων βρίσκονται, από πολλές απόψεις, σε 
πλεονεκτική θέση σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των σημαντικότερων εταίρων 
της ΕΚ. 
Ειδικές ομάδες 
Ι - Οι νέοι •-\s% 
Εργαζόμενοι νέοι 
Ολοι οι εργαζόμενοι στο ΗΒ, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων νέων και 
παιδιών, καλύπτονται από την ίδια ισχύουσα περιεκτική νομοθεσία προστασίας 
της υγείας και της ασφάλειας. 
Οσον αφορά τους νέους εργαζομένους έχει θεσπιστεί περαιτέρω προστασία μέσω 
κανονισμών που διέπουν την έκταση της απασχόλησης τους σε ιδιαίτερα 
επικίνδυνες εργασίες ή σε εργασίες που απαιτούν τη χρήση ιδιαίτερα 
επικίνδυνων ουσιών. 
Οι στατιστικές ατυχημάτων δείχνουν ότι οι νέοι εργαζόμενοι (16-19 ετών) έχουν 
λιγότερα ατυχήματα απ'ό,τι οι εργαζόμενοι εν γένει. 
Η ελάχιστη ηλικία για την ανάληψη εργασίας με πλήρη απασχόληση είναι η ηλικία 
των 16 ετών, κατά την οποία ολοκληρώνεται η υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση. 
Παιδιά ηλικίας άνω των 13 ετών μπορούν να απασχοληθούν σε ελαφρές μη 
βιομηχανικές εργασίες, οι οποίες δεν τα θέτουν σε κίνδυνο και δεν 
παρεμποδίζουν την εκπαίδευση τους. 
Οι νέοι και τα παιδιά σχολικής ηλικίας καλύπτονται επίσης από περιεκτική 
νομοθετική δέσμη προστασίας της απασχόλησης και από τη νομοθεσία περί 
ισότητας των ευκαιριών, με μόνη εξαίρεση τις διατάξεις περί απολύσεων 
υπεραρίθμων. 
Κατάρτιση των νέων 
Η κυβέρνηση αποδίδει ύψιστη προτεραιότητα στην κατάρτιση των νέων. Την 
τελευταία δεκαετία επήλθαν στη Βρετανία ριζοσπαστικές αλλαγές στον τομέα της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Εισήχθησαν μακρόπνοες μεταρρυθμίσεις, που 
συνοδεύτηκαν από αύξηση των χορηγούμενων πόρων. Σήμερα οι γονείς, τα παιδιά 
τους και οι νέοι έχουν δυνατότητες επιλογών που πριν από μια γενιά ήσαν 
ανύπαρκτες. 
Οι κυβερνητικές πολιτικές αποσκοπούν να καταρρίψουν τα εμπόδια στις ευκαιρίες 
και να δημιουργήσουν υψηλότερα πρότυπα. Στόχος είναι να παρασχεθεί σε όλους 
τους νέους η ευκαιρία να αξιοποιήσουν κατά το δυνατόν επωφελέστερα τις 
ικανότητες τους και να ξεκινήσουν τη ζωή τους με τις καλύτερες δυνατές 
προϋπόθεσεις. 
Στις 2 0 Μαίου 1991, η κυβέρνηση παρουσίασε τη Λευκή Βίβλο «εκπαίδευση και 
κατάρτιση για τον εικοστό πρώτο αιώνα». Οι βασικές πολιτικές που καθορίζει 
ε ί να ι : 
να επισπευθεί η θέσπιση των εθνικών επαγγελματικών τίτλων (NVQ), στη 
συμπληρωματική κατάρτιση και ανάπτυξη ενός φάσματος NVQ γενικού 
χαρακτήρα· 
να εκτιμώνται εξίσου οι ακαδημαϊκοί και επαγγελματικοί τίτλοι και να 
δημιουργηθούν σαφέστερες και περισσότερο ευπρόσιτες δίοδοι μεταξύ 
τους · 
-υ Θ 
να επεκταθεί το φάσμα των υπηρεσιών που παρέχει το εξατάξιο σχολείο 
και το κολλέγιο, έτσι ώστε οι νέοι να αντιμετωπίζουν λιγότερους 
περιορισμούς, όσον αφορά την επιλογή της εκπαίδευσης ή της κατάρτισης 
και του ανάλογου εκπαιδευτικού ιδρύματος· 
να διευρυνθεί το πεδίο των TEC προκειμένου να προωθηθεί η επιρροή των 
εργοδοτών στον τομέα της εκπαίδευσης και η αμοιβαία υποστήριξη μεταξύ 
εργοδοτών και εκπαίδευσης-
- να προωθηθεί η συμμετοχή περισσότερων νέων σε προγράμματα κατάρτισης 
με τη χορήγηση πιστώσεων κατάρτισης· 
- να προαχθούν οι σχέσεις μεταξύ σχολείων και εργοδοτών, προκειμένου οι 
μαθητές να αποκτήσουν επαρκή αντίληψη του κόσμου της εργασίας στη 
διάρκεια της φοίτησης τους· 
- να διασφαλιστεί η πληρέστερη ενημέρωση όλων των νέων και ο 
προσανατολισμός τους σχετικά με τις επιλογές που τους προσφέρονται 
στην ηλικία των 16 ετών και σε συνάρτηση με την πρόοδο τους μέσω 
συμπληρωματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης-
να παρέχονται ευκαιρίες και κίνητρα για νέους που επιτυγχάνουν 
υψηλότερες επιδόσεις-
να δοθεί στα κολλέγια μεγαλύτερη ελευθερία, με σκοπό την επέκταση των 
παροχών τους και την ελαστικότερη ανταπόκριση στις ανάγκες των 
πελατών τους. 
Η εφαρμογή των πρωτοβουλιών που περιγράφονται στο Λευκό Βιβλίο έχει πλέον 
προχωρήσει αρκετά. Κατά το τέλος του 1992 το εθνικό πλαίσιο των τίτλων 
σπουδών που βασίζονται σε πρότυπα θα καλύπτει 80% του απασχολούμενου 
πληθυσμού σε επίπεδα 1 έως 4, συμπεριλαμβανομένων όλων των πλέον σημαντικών 
από οικονομική άποψη τίτλων. Οι πρώτοι γενικοί NVQ αναπτύχθηκαν σε επίπεδα 2 
και 3 και θα εισαχθούν σε περιορισμένο αριθμό σχολείων και κολλεγίων από το 
Σεπτέμβριο του 1992. Οι νέοι τίτλοι θα είναι διαθέσιμοι σε ευρύτερη κλίμακα 
από το Σεπτέμβριο του 1993. 
Τα πρώτα "προχωρημένα διπλώματα" θα χορηγηθούν το 1994 σε νέους που θα έχουν 
αρχίσει σχετικά προγράμματα σπουδών το Σεπτέμβριο του 1992. Το "προχωρημένο 
δίπλωμα" θα καθιερώσει ένα νέο ορόσημο επίτευξης, που θα αναγνωρίζει εξίσου 
την απόκτηση ακαδημαϊκών και επαγγελματικών γνώσεων και επίσης θα αποδεικνύει 
ένα δεδομένο επίπεδο βασικών γνώσεων αγγλικής γλώσσας, μαθηματικών και 
σύγχρονης ξένης γλώσσας, που είναι απαραίτητες για την πραγματική πρόοδο στην 
τριτοβάθμια εκπαίδευση και την απασχόληση. 
Τα TEC διεύρυναν την εμβέλεια τους προωθώντας την επίδραση των εργοδοτών στην 
εκπαίδευση. Σήμερα υπάρχουν 111 σχήματα συνεργασίας εκπαίδευσης/επιχειρήσεων, 
δηλαδή ένα τουλάχιστον σε κάθε τομέα TEC. 
Πιστώσεις κατάρτισης χρησιμοποιούνται σήμερα σε 10 TEC και 1 LEC, που 
καλύπτουν περίπου το 10% του εθνικού συνόλου των νέων 16 και 17 ετών στους 
τομείς τους. Ακόμη 7 TEC και 2 LEC αναπτύσσουν σήμερα τον επόμενο γύρο 
χρηματοδοτούμενων με πιστώσεις σχεδίων, που καλύπτουν ακόμη 10% των απόφοιτων 
του σχολείου. Στόχος της κυβέρνησης είναι το 1996 κάθε νέος ηλικίας 16 ή 17 
ετών που ολοκληρώνει τη φοίτηση του στο σχολείο να έχει πίστωση στη διάθεση 
του. 
η 6ο 
Εχουν συσταθεί 62 ιδρύματα σε περιοχές του κέντρου του Λονδίνου για την 
προώθηση της σύνδεσης μεταξύ σχολείων και εργοδοτών. Σχέδια για την επέκταση 
των ιδρυμάτων στις επαρχίες μελετώνται, με τη συμμετοχή των TEC, με σκοπό την 
προσαρμογή της προσέγγισης των ιδρυμάτων στις τοπικές ανάγκες. 
Συστάθηκαν 56 οργανώσεις συνεργασίας για την υποστήριξη της σταδιοδρομίας με 
τη συμμετοχή 57 TEC και 80 LEA. Χορηγήθηκαν 6,13 εκατομμύρια £ στα TEC για 
την αύξηση των πόρων των βιβλιοθηκών σταδιοδρομίας και την ενημέρωση των 
συστημάτων ΗΥ στα σχολεία και τα κολλέγια. 
Ο νόμος για τη συμπληρωματική και την τριτοβάθμια εκπαίδευση του 1992 
(Further and Higher Education Act) διασφαλίζει την ελευθερία όλων των 
κολλεγίων συμπληρωματικής εκπαίδευσης και των εξατάξιων κολλεγίων να 
χειρίζονται τις υποθέσεις τους ως ανεξάρτητα όργανα. Από την 1η Απριλίου 1993 
τα κολλέγια θα εξαιρεθούν από τον έλεγχο των τοπικών αρχών και θα υπαχθούν σε 
ένα νέο τομέα συμπληρωματικής εκπαίδευσης που θα παρέχει στα κολλέγια την 
ελευθερία να ανταποκρίνονται άμεσα και με ευκαμψία στις απαιτήσεις των 
πελατών τους. Συστάθηκαν συμβούλια χρηματοδότησης της συμπληρωματικής 
εκπαίδευσης για την Αγγλία και την Ουαλία και, επίσης, στην Αγγλία, τη Σκωτία 
και την Ουαλία συστάθηκαν συμβούλια χρηματοδότησης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
Μια άλλη κυβερνητική πρωτοβουλία είναι η κατάρτιση των νέων (Youth Training), 
ένα πρόγραμμα κατάρτισης, το οποίο αποσκοπεί να παράσχει ευρεία βασική 
εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, κυρίως για νέους ηλικίας 16 και 17 
ετών και, επιπλέον, να προσφέρει αρτιότερα καταρτισμένους νέους υποψήφιους 
στην αγορά εργασίας. 
Στο πλαίσιο της εγγύησης κατάρτισης των νέων, όλοι οι άνεργοι νέοι ηλικίας 
16-17 ετών έχουν δικαίωμα συμμετοχής σε ένα ενδεδειγμένο πρόγραμμα κατάρτισης 
των νέων και παρακολούθησης της εν λόγω κατάρτισης. 
Περίπου 300.000 νέοι στη Μεγάλη Βρετανία καταρτίζονται σήμερα σε σύγκριση με 
7.000 το 1979. Αφότου άρχισε να εφαρμόζεται το πρόγραμμα κατάρτισης των νέων 
(Youth Training Scheme) το 1983, καταρτίστηκαν πάνω από 3,1 εκατομμύρια νέοι. 
Το ποσοστό των νέων ηλικίας 16 ετών που παρακολουθούσαν μερική ή πλήρη 
εκπαίδευση ή κατάρτιση το 1989 ήταν 93%. Για άτομα ηλικίας 16 έως 18 ετών το 
ποσοστό ήταν 70% σε σύγκριση με 64% το 1984. 
II - Ατομα με ειδικές ανάγκες 
Οι υγειονομικές και τοπικές αρχές, οι φιλανθρωπικές οργανώσεις, τα συμβούλια 
κατάρτισης και επιχειρήσεων, οι τοπικοί επιχειρηματικοί όμιλοι και η υπηρεσία 
απασχόλησης του ΗΒ παρέχουν υπηρεσίες ευρείας κλίμακας στα άτομα με ειδικές 
ανάγκες. Καλύπτουν ευρύ φάσμα -ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα, 
αποκατάσταση, εργοθεραπεία, παροχή εξοπλισμού, υπηρεσίες βοήθειας κατ'οίκον, 
διακοπές, χορήγηση ενισχύσεων στους συνοδούς ατόμων που χρήζουν βοήθειας, 
πρόσβαση στην πληροφόρηση σχετικά με τις τοπικές υπηρεσίες και ειδικές 
υπηρεσίες απασχόλησης για τους εργαζομένους και ανέργους με ειδικές ανάγκες. 
Επιπλέον έχει θεσπιστεί περιεκτικό σύστημα ευεργετημάτων για τους ασθενείς 
και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. 
Απασχόληση και κατάρτιση 
Οι υπηρεσίες και τα προγράμματα κατάρτισης και απασχόλησης του ΗΒ αποσκοπούν 
να ενθαρρύνουν την ισότητα πρόσβασης και ευκαιριών, να συμβάλλουν στην πρόοδο 
προς την ανοικτή απασχόληση και να προωθήσουν την παραμονή και την προαγωγή 
των ατόμων με ειδικές ανάγκες στις θέσεις εργασίας τους. Πολλά από τα άτομα 
με ειδικές ανάγκες χρησιμοποιούν τις παραδοσιακές υπηρεσίες αλλά υπάρχει 
επίσης ευρύ φάσμα ειδικών παροχών με σκοπό τη χορήγηση βοήθειας μέσω 
τοποθετήσεων σε θέσεις εργασίας, προώθησης ορθών πρακτικών στον τομέα της 
απασχόλησης, παροχής συμβουλών, εκτίμησης, αποκατάστασης και κατάρτισης. 
Εχουν θεσπιστεί ειδικά προγράμματα που αποσκοπούν να συμβάλουν στην εξάλειψη 
ορισμένων ιδιαίτερων φραγμών στην απασχόληση και την κατάρτιση- επίσης 
παρέχεται βοήθεια σε άτομα με σοβαρή αναπηρία μέσω του προγράμματος 
προστατευόμενης απασχόλησης. 
Τα προγράμματα και οι υπηρεσίες αναπτύσσονται προκειμένου να ανταποκρίνονται 
τόσο στις τοπικές όσο και στις μεμονωμένες ανάγκες. Από τον Απρίλιο του 1991, 
η κυβέρνηση είχε ως στόχο να διασφαλίσει τη συμμετοχή ανέργων με ειδικές 
ανάγκες σε ένα από τα τέσσερα βασικά προγράμματα απασχόλησης και κατάρτισης. 
Υστερα από εκτεταμένες διαβουλεύσεις στα πλαίσια των υπηρεσιών απασχόλησης 
και κατάρτισης για άτομα με ειδικές ανάγκες του Υπουργείου Απασχόλησης, 
ελήφθησαν αποφάσεις οι οποίες βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα των 
υφιστάμενων εξειδικευμένων υπηρεσιών. Στη διάρκεια του 1992 οι ομάδες 
τοποθέτησης, εκτίμησης και παροχής συμβουλών (Placements, Assessment and 
Counselling Teams) θα αναλάβουν όλα τα σημερινά καθήκοντα των υπαλλήλων που 
είναι αρμόδιοι για την αποκατάσταση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και 
παρέχουν εξειδικευμένη βοήθεια στα εν λόγω άτομα, της συμβουλευτικής 
υπηρεσίας για άτομα με ειδικές ανάγκες η οποία παρέχει συμβουλές σε εργοδότες 
και τα καθήκοντα εκτίμησης της υπηρεσίας επανατοποθέτησης στην απασχόληση. Οι 
νέες ομάδες θα παρέχουν πιο ολοκληρωμένες υπηρεσίες τόσο στους εργοδότες όσο 
και στα άτομα με ειδικές ανάγκες. 
Παροχές 
Το ΗΒ προσφέρει ευρύ φάσμα κρατικών παροχών σε ασθενείς και άτομα με ειδικές 
ανάγκες, το κόστος των οποίων ανέρχεται συνολικά σε 14,8 δισεκατομμύρια £ 
κατ' έτος. Οι δαπάνες για παροχές υπέρ μακροχρονίως ασθενών και ατόμων με 
ειδικές ανάγκες υπολογίζεται ότι θα φτάσει τα 14,2 δισεκατομμύρια £ κατά την 
περίοδο 1992-93, δηλαδή θα σημειώσει αύξηση κατά 9 δισεκατομμύρια περίπου £, 
σε απόλυτο αριθμό, σε σχέση με την περίοδο 1978-79. Επίσης παρέχεται ενίσχυση 
με τη διατήρηση του εισοδήματος μέσω ανταποδοτικών και μη ανταποδοτικών 
παροχών. Πρόσθετη βοήθεια με τις επιπρόσθετες δαπάνες αναπηρίας παρέχεται 
μέσω μη ανταποδοτικών παροχών σε δύο περίπου εκατομμύρια ατόμων με ειδικές 
ανάγκες. Ειδική βοήθεια προβλέπεται και για τα άτομα με ανάγκες 
κινητικότητας. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι οι παροχές από επιπρόσθετες 
δαπάνες είναι πολύ αποτελεσματικός τρόπος για να βοηθηθεί η κάλυψη των 
αναγκών ατόμων με σοβαρή αναπηρία. 
Κατά τα τελευταία έτη 850.000 άτομα επωφελήθηκαν από τη βελτίωση του πλαισίου 
παροχών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, έτσι ώστε επήλθε μεγαλύτερη 
προσαρμογή στις ανάγκες τους και την κατάσταση τους. Στα πλαίσια των 
βελτιώσεων αυτών τον Απρίλιο του 1992 θεσπίστηκαν δύο νέες παροχές, το 
επίδομα διαβίωσης ατόμων με ειδικές ανάγκες, που παρέχει βοήθεια μέσω των 
πρόσθετων δαπανών αναπηρίας και το επίδομα εργασίας ατόμων με ειδικές 
ανάγκες, με σκοπό την προώθηση της ανεξαρτησίας και την κοινωνική ένταξη των 
εν λόγω ατόμων, ενισχύοντας όσους είναι ικανοί και επιθυμούν να εργαστούν να 
το πράξουν. 
III - Ηλικιωμένα άτομα 
Η κυβέρνηση του ΗΒ χορηγεί βασική σύνταξη γήρατος σε όλες τις γυναίκες 
ηλικίας άνω των 6 0 ετών και σε όλους τους άνδρες άνω των 6 5 ετών που 
ικανοποίησαν τις ελάχιστες απαιτήσεις εισφορών καθ'όλη τη διάρκεια του 
ενεργού βίου τους. Επίσης χορηγεί στις γυναίκες σύνταξη η οποία βασίζεται 
εξ'ολοκλήρου ή εν μέρει στις εισφορές του νυν, πρώην ή αποβιώσαντος συζύγου 
τους, εφόσον η σύνταξη αυτή είναι μεγαλύτερη από αυτή που βασίζεται στις 
δικές τους εισφορές. Επιπλέον μπορούν να καταβάλλονται επικουρικές συντάξεις 
που εξαρτώνται από το επίπεδο ορισμένων εισοδημάτων που αποκτήθηκαν από το 
1978 και μετά. 
164 
Αυτό αποτελεί όλο και περισσότερο ένα πολύτιμο μέρος των παροχών κρατικών 
συντάξεων όσο προχωρεί το πρόγραμμα σχετικά με τα εισοδήματα. Επιπλέον 
σύνταξη καταβάλλεται σε συνταξιούχους άνω των 80 ετών, ενώ μπορεί επίσης να 
χορηγηθεί αύξηση της σύνταξης σε εκείνους που συντηρούν άλλον ενήλικα ή έχουν 
συντηρούμενα τέκνα. 
Προβλέπεται από το νόμο ότι η κυβέρνηση υποχρεούται να προβαίνει, κατ'έτος, 
σε αυξήσεις των συντάξεων γήρατος ανάλογα με τον τιμάριθμο, έτσι ώστε να 
διατηρούν την αξία τους. 
Η κυβέρνηση έχει αναλάβει την υποχρέωση εξίσωσης των ηλικιών συνταξιοδότησης 
ανδρών και γυναικών και με το σκοπό αυτό δημοσίευσε έκθεση προς συζήτηση το 
Δεκέμβριο του 1991. Υστερα από μια περίοδο συζητήσεων που έληξε τον Ιούνιο 
του 1992 η κυβέρνηση πρόκειται να διατυπώσει συγκεκριμένες προτάσεις. 
Εκτός της κρατικής σύνταξης, η κυβέρνηση ενθαρρύνει συστήματα χορήγησης 
πρόσθετων παροχών, ούτως ώστε η συνταξιοδότηση να μην επιφέρει απότομη μείωση 
του εισοδήματος, για παράδειγμα, προσωπικές συντάξεις, επαγγελματικές 
συντάξεις και εισοδήματα από αποταμίευση. Τα άτομα, που έχουν υπερβεί την 
ηλικία συνταξιοδότησης και δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους, μπορούν να ζητήσουν 
στήριξη εισοδήματος, επίδομα στέγης και εισφορές κοινής ωφελείας. Πρόσθετες 
χρηματικές παροχές διατίθενται σε συνταξιούχους με χαμηλότερο εισόδημα. 
Μεταξύ των ετών 1989 και 1992 (Οκτώβριος) σημειώθηκαν αυξήσεις σχεδόν 700 
εκατομμυρίων £ κατ'έτος, σε απόλυτο αριθμό, στα ποσά των παροχών στήριξης 
εισοδήματος και άλλων παροχών που έχουν σχέση με το εισόδημα υπέρ των 
συνταξιούχων. Διατίθενται υψηλά επίπεδα στήριξης εισοδήματος για ηλικιωμένα 
άτομα που ζουν σε οίκους ευγηρίας. 
Κατά την περίοδο 1979 - 1988, το μέσο καθαρό εισόδημα των ατόμων που είχαν 
υπερβεί την ηλικία συνταξιοδότησης αυξήθηκε κατά 34%, ενώ το ήμισυ όλων των 
εγγάμων και αγάμων συνταξιούχων εισέπραττε επαγγελματική σύνταξη από 
προγενέστερο εργοδότη. Το 1988 οι επαγγελματικές συντάξεις κάλυπταν πάνω από 
το ένα τέταρτο του μέσου εισοδήματος των συνταξιούχων, ενώ το εισόδημα από 
αποταμίευση κάλυπτε σχεδόν το ένα πέμπτο. 
Ko ινωνική προστασ ία 
Στόχος του προγράμματος κοινωνικής προστασίας του ΗΒ είναι να παράσχει ένα 
αποτελεσματικό και ανταποκρινόμενο στις ανάγκες σύστημα οικονομικής βοήθειας, 
το οποίο να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις ευρύτερες οικονομικές και κοινωνικές 
πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των μακροπρόθεσμων επιδράσεων στη δημόσια 
δαπάνη. Η διάρθρωση του επιτρέπει την αποτελεσματική διοχέτευση των πόρων 
προς τα πλέον ενδεή άτομα, ενθαρρύνοντας την ανεξαρτησία και την προσωπική 
ευθύνη και παρέχοντας κίνητρα για την επάνοδο στην αγορά εργασίας. Ενα εθνικό 
πρόγραμμα κοινωνικής αρωγής παρέχει εγγυημένο εισόδημα χωρίς χρονικούς 
περιορισμούς στους μόνους γονείς και τους ηλικιωμένους, ασθενείς ή ανέργους. 
Ο χάρτης των πολιτών που κατάρτισε η κυβέρνηση ισχύει για την παροχή 
κοινωνικής προστασίας. Πρόκειται για ένα νέο υποστηριζόμενο πρόγραμμα για τη 
βελτίωση της ποιότητας των δημοσίων υπηρεσιών με την προσφορά επιλογής, 
εφόσον είναι δυνατόν, την παροχή στους πολίτες της δυνατότητας να ενεργούν 
όταν οι υπηρεσίες είναι απαράδεκτες και με την αξιοποίηση του χρήματος που 
πληρώνουν οι φορολογούμενοι. Οι συνολικές δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης 
ανέρχονταν σε 70,6 δισεκατομμύρια £ το 1991/92, δηλαδή αυξήθηκαν κατά τα 
τελευταία δέκα έτη κατά 17,9 δισεκατομμύρια £ σε απόλυτο αριθμό ή κατά 34%. 
Για τους εργαζομένους ή αυτούς που έχουν συνάψει πρόσφατες συμβάσεις 
απασχόλησης προβλέπονται ανταποδοτικές παροχές για την κάλυψη των περιόδων 
μητρότητας, ασθένειας και ανεργίας. Επίσης μη ανταποδοτικές παροχές αποτελούν 
1G3 
πρόσθετη οικονομική ενίσχυση για άτομα με σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία 
(συμπεριλαμβανομένης της αναπηρίας που προκαλείται από εργατικό ατύχημα) και 
σε συνοδούς ασθενών και ατόμων με ειδικές ανάγκες. Επίσης παρέχεται 
οικονομική ενίσχυση για οικογένειες, με την καταβολή εβδομαδιαίας παροχής σε 
μετρητά για όλα τα συντηρούμενα τέκνα- η εν λόγω παροχή συνεπήγετο δαπάνη 
5,46 δισεκατομμυρίων £ κατά την περίοδο 1991-92. Επιπλέον, η οικογενειακή 
πίστωση βοηθά εργαζομένους και αυτοαπασχολουμένους με παιδιά, συμπληρώνοντας 
τα χαμηλά ή πενιχρά εισοδήματα. Αυτό αποσκοπεί στη διασφάλιση της καλύτερης 
διαβίωσης για τα περισσότερα άτομα ως εργαζομένων παρά ως ανέργων, παρέχοντας 
έτσι στους γονείς ένα κίνητρο για να επιστρέψουν στην εργασία ή να 
εξακολουθήσουν να εργάζονται. Τον Απρίλιο του 1992 ο ελάχιστος αριθμός ωρών 
που χρειαζόταν να έχει εργαστεί ένας γονέας για να υποβάλει αίτηση 
οικογενειακής πίστωσης μειώθηκε από 24 ώρες την εβδομάδα σε 16. Αυτό διηύρυνε 
το πεδίο εφαρμογής της παροχής και έδωσε τη δυνατότητα σε πολύ περισσότερες 
οικογένειες να υποβάλουν αίτηση. Η αλλαγή αυτή βοήθησε ιδιαίτερα τους μόνους 
γονείς, τους οποίους οι ευθύνες για τη φροντίδα του παιδιού συχνά εμπόδιζαν 
από το να εργάζονται πάνω από 24 ώρες την εβδομάδα. 
Η στήριξη εισοδήματος παρέχει εισόδημα σε εκείνους που δεν εργάζονται με 
πλήρη απασχόληση. Παρέχει βοήθεια σε εκείνους που ορίζονται ως έχοντες 
ειδικές ανάγκες, με υψηλότερα ποσά για οικογένειες, μόνους γονείς και 
ηλικιωμένους, ασθενείς ή άτομα με ειδικές ανάγκες. 5 εκατομμύρια άτομα 
εισπράττουν στήριξη εισοδήματος. Πρωτοβουλίες κατά τα τελευταία 3 έτη αφορούν 
βελτιώσεις ύψους 700 εκατομμυρίων £ κατ'έτος, σε απόλυτο αριθμό, στα ποσά 
στήριξης εισοδήματος και άλλων παροχών που σχετίζονται με το εισόδημα για 
συνταξιούχους. Επίσης μια νέα αύξηση για συνοδούς ασθενών ή αναπήρων 
εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 1990. Το επίδομα στέγης και το επίδομα εισφορών 
κοινής ωφελείας είναι σχήματα που συνδέονται με το εισόδημα και παρέχουν 
βοήθεια με 100% λογικού κόστους στέγης και 80% εισφορών κοινής ωφελείας 
(τοπικοί φόροι) σε εκείνους που δικαιούνται στήριξη εισοδήματος. Οι παροχές 
αυτές είναι ακόμη διαθέσιμες σε εκείνους με εισοδήματα πάνω από τα επίπεδα 
που αιτιολογούν στήριξη εισοδήματος, με μείωση του ποσού ανάλογη με την άνοδο 
του επιπέδου εισοδήματος. 
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι οι τακτικές καταβολές διατροφής από απόντες 
γονείς παρέχουν στους μόνους γονείς και τα παιδιά τους αξιόπιστη πηγή 
εισοδήματος, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τη μη εξάρτηση από 
παροχές που έχουν σχέση με το εισόδημα. Εφαρμόζει επομένως ένα πρόγραμμα 
αναμόρφωσης για να διασφαλίσει την κανονική καταβολή από απόντες γονείς 
οικονομικής παροχής για τα παιδιά και τους γονείς που τα φροντίζουν. Η 
υπηρεσία υποστήριξης του παιδιού θα συσταθεί τον Απρίλιο του 1993 και θα 
συγκεντρώσει εργασίες που διεκπεραιώνουν οι τοπικές υπηρεσίες του Υπουργείου 
Κοινωνικών Ασφαλίσεων και μια σειρά πολιτικών δικαστηρίων του ΗΒ. θα παρέχει 
«διαρκείς υπηρεσίες» με διαδικασίες χωρίς αντιδικία για τον υπολογισμό και τη 
συλλογή των παροχών διατροφής παιδιών για όλες τις οικογένειες, θα λειτουργεί 
ένα ανεξάρτητο σύστημα εφέσεων, ενώ τα συμβούλια για τη λήψη αποφάσεων θα 
ελέγχονται ανεξάρτητα και τα αποτελέσματα θα δημοσιεύονται κατ'έτος. Η 
υπηρεσία θα παρέχει στους δικαιούχους ουσιαστικότερη και αποτελεσματικότερη 
εξυπηρέτηση απ'ό,τι το σημερινό σύστημα. 
1&H 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
Στην Ιρλανδία η κυβέρνηση και ο οργανισμός για τα κυριότερα κοινωνικά και 
οικονομικά συμφέροντα συνήψαν συμφωνία τον Ιανουάριο του 1991 σχετικά με το 
Πρόγραμμα για την Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο. Η συμφωνία αυτή περιγράφει 
συνοπτικά μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, η οποία έχει ως κύριους στόχους: 
υποστηριζόμενη οικονομική ανάπτυξη και παραγωγή μεγαλύτερου εισοδήματος, έτσι 
ώστε να μειωθεί το κενό μεταξύ του βιοτικού επιπέδου της Ιρλανδίας και της 
υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Κοινότητας, μέσω της αύξησης της αποτελεσματικότητας και 
της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της διατήρησης μιας οικονομίας με 
χαμηλό πληθωρισμό-
ουσιαστική αύξηση της απασχόλησης-
ευρύτερη καταπολέμηση της μακροχρόνιας ανεργίας-
την ανάπτυξη των κοινωνικών δικαιωμάτων, μέσω των υπηρεσιών υγείας, 
εκπαίδευσης, κοινωνικής πρόνοιας και στέγασης· 
την προαγωγή της συλλογικής και ατομικής κοινωνικής ευθύνης όσον αφορά την 
απαλλαγή από φορολογικά βάρη, τη δίκαιη μεταχείριση Μαιά τις εργασιακές 
διαπραγματεύσεις, τη λογική μεταχείριση του περιβάλλοντος και τη λογική χρήση 
των δημοσίων υπηρεσιών 
την ανάπτυξη της συμμετοχής των εργαζομένων, των δικαιωμάτων των γυναικών και 
των δικαιωμάτων των καταναλωτών. 
Η κυβέρνηση και οι κοινωνικοί εταίροι αποδέχονται ομόφωνα ότι οι στόχοι αυτοί 
πρέπει επιτευχθούν στο πλαίσιο των πολύ ριζικών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα σήμερα 
στο διεθνές περιβάλλον . Οι εξελίξεις εντός της ΕΟΚ, ιδιαίτερα η δημιουργία της 
Ενιαίας Αγοράς και της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης, σημαίνουν ότι η 
Ιρλανδία θα ενσωματωθεί περισσότερο στη διεθνή οικονομία. 
Το πρόγραμμα προβλέπει ότι, όσον αφορά την κοινωνική πολιτική, η Ιρλανδία 
υποστηρίζει την κοινοτική δράση, η οποία κατευθύνεται στην προώθηση της 
κοινωνικής συνοχής ως ουσιαστικής βάσης για τη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς και 
για την υποστηρίξιμη οικονομική ολοκλήρωση γενικά. 
Η Ιρλανδία θα προωθήσει την κοινοτική δράση που κατευθύνεται στην προοδευτική 
σύγκλιση της κοινωνικής πολιτικής σε ανοδική κατεύθυνση. Σημαντικός στόχος της 
ιρλανδικής πολιτικής είναι η διασφάλιση της ικανοποιητικής προσαρμογής της 
ειδικής κοινοτικής δράσης σ' αυτό τον ευρύ τομέα, στις επιμέρους συνθήκες και 
ανάγκες της Ιρλανδίας, ιδιαίτερα στην ανάγκη αύξησης του αριθμού των εργαζομένων 
με βιώσιμη απασχόληση. Η Ιρλανδία έχει αναλάβει την υποχρέωση να υποστηρίξει την 
πρακτική έκφραση των δικαιωμάτων, που διακηρύσσονται στον Κοινωνικό Χάρτη, με την 
υιοθέτηση κοινοτικών μέτρων που να σέβονται το επιτακτικό πρόβλημα της 
απασχόλησης και τις ποικίλες πρακτικές των κρατών μελών. 
Στη διάρκεια της περιόδου που καλύπτει το παρόν έγγραφο εκδόθηκαν δύο νόμοι, οι 
οποίοι βελτιώνουν σημαντικά τα δικαιώματα των εργαζομένων. Ο πρώτος από αυτούς 
είναι ο Νόμος για την Προστασία των Εργαζομένων (τακτικοί υπάλληλοι με μερική 
απασχόληση) του 1991. Ο νόμος αυτός θα διασφαλίσει την προστασία εκ του νόμου των 
ατόμων που εργάζονται με μερική απασχόληση, όσον αφορά την εργασία τους. Ο 
δεύτερος είναι ο Νόμος για την Πληρωμή των Αμοιβών του 1991, ο οποίος αναγνώρισε 
σε όλους τους εργαζομένους ένα φάσμα δικαιωμάτων σχετικών με την πληρωμή των 
αμοιβών τους. 
16G 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ 
Το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο εγγυάται την ελεύθερη διακίνηση και απασχόληση 
των υπηκόων κρατών μελών της ΕΟΚ και δεν προβλέπονται νέες πρωτοβουλίες ως προς 
το θέμα αυτό. 
Μέτρα για την ενθάρρυνση της οικογενειακής επανένωσης, της αναγνώρισης τίτλων 
σπουδών και της βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. 
Η Ιρλανδία τηρεί τις απαιτήσεις του κανονισμού του Συμβουλίου ΕΟΚ 16/2/18 όσον 
αφορά την οικογενειακή επανένωση. 
Η Ιρλανδία υποστηρίζει ενεργά τις προσπάθειες σε κοινοτικό επίπεδο για την 
ενθάρρυνση της αναγνώρισης διπλωμάτων κλπ. 
Μια Διαμεθοριακή Επιτροπή, υπό την αιγίδα της ΕΟΚ, συστάθηκε από την Ιρλανδία και 
το ΗΒ το 1991. Η επιτροπή αυτή περιλαμβάνει εκπροσώπους της Υπηρεσίας Απασχόλησης 
του ΗΒ και της Διεύθυνσης Κατάρτισης του Υπουργείου Απασχόλησης, της FAS (Εθνική 
Υπηρεσία Κατάρτισης και Απασχόλησης στην Ιρλανδία) και εκπροσώπους από τον 
εθελοντικό τομέα και των δύο χωρών. Τα καθήκοντα της επιτροπής περιλαμβάνουν: 
την παροχή κατάλληλης υποστήριξης στους εργαζομένους που ζητούν να 
διακινηθούν μεταξύ Ιρλανδίας και ΗΒ-
την ελαχιστοποίηση των δυσκολιών πρόσβασης στην αγορά απασχόλησης και 
κατάρτισης που συναντούν αφικνούμενοι ή επιστρέφοντες διακινούμενοι. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΗ 
Δίκαιη αμοιβή των εργαζομένων 
Κοινές επιτροπές εργαζομένων, οι οποίες καθορίζουν τα κατώτατα όρια αμοιβής και 
άλλες συνθήκες απασχόλησης λειτουργούν για έναν περιορισμένο αριθμό βιομηχανιών 
και επιχειρήσεων. Τα όρια αυτά αμοιβών καθίστανται δεσμευτικά εκ του νόμου, 
εφόσον επικυρωθούν από το εργατοδικείο υπό τη μορφή διαταγμάτων που απορρέουν από 
τον κανονισμό απασχόλησης. Οι εργαζόμενοι στους τομείς που καλύπτονται από τις 
κοινές επιτροπές εργαζομένων, κατά κανόνα, δεν είναι μέλη ενώσεων εργαζομένων και 
θεωρούνται ως χαμηλόμισθοι. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Μέτρα σχετικά με τη διάρκεια και την οργάνωση του ωραρίου εργασίας και με τις 
μορφές απασχόλησης εκτός των συμβάσεων αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης 
Μια έρευνα της αγοράς εργασίας που δημοσιεύθηκε το 1989 έδειξε ότι ο μέσος 
αριθμός δεδουλευμένων ωρών από εργαζομένους με πλήρη απασχόληση στη βιομηχανία 
στην Ιρλανδία ήταν 41 ώρες. 
Η συμφωνία πλαίσιο σχετικά με τις ώρες εργασίας, για την οποία οι 
διαπραγματεύσεις έγιναν με βάση το Πρόγραμμα για την Εθνική Ανάκαμψη (1987-1990), 
εξασφάλισε τη μείωση των εργάσιμων ωρών κατά μία ώρα, σε περιπτώσεις που η 
κανονική εβδομάδα εργασίας φθάνει ή υπερβαίνει τις 40 ώρες. Η μείωση αυτή των 
εργάσιμων ωρών έχει εφαρμοστεί κατά κανόνα σε ολόκληρη την οικονομία. 
Το ζήτημα της περαιτέρω μείωσης των εργάσιμων ωρών συζητήθηκε στις πρόσφατες 
διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης και των κοινωνικών εταίρων, σχετικά με το 
Πρόγραμμα για την Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο αλλά δεν επιτεύχθηκε συμφωνία. 
Το πρόγραμμα αναφέρει ότι το Ιρλανδικό Συνέδριο Ενώσεων Εργαζομένων (ICTU) έχει 
δηλώσει ότι, στην περίπτωση διαπραγματεύσεων για περαιτέρω συμφωνία αμοιβών και 
συνθηκών εργασίας, θα αναζητήσει γενική μείωση των εργάσιμων ωρών λαμβάνοντας 
υπόψη τα διεθνή επιτεύγματα και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση στην 
Ιρλανδία. 
Ο νόμος περί συνθηκών απασχόλησης του 1936 προβλέπει ορισμένες διατάξεις 
ελάχιστων προϋποθέσεων, οι οποίες πρέπει να διέπουν την εργασία κατά βάρδιες και 
την υπερωριακή εργασία στη βιομηχανία, καθώς επίσης και το δικαίωμα για 
διαλείμματα. Οι νόμοι περί καταστημάτων (συνθήκες απασχόλησης) του 1938 και του 
1942, ρυθμίζουν και ελέγχουν τις συνθήκες και τις ώρες εργασίας στα καταστήματα 
χονδρικού και λιανικού εμπορίου, τις αποθήκες, τα ξενοδοχεία (μόνο στην πόλη του 
Δουβλίνου), τα καταστήματα που έχουν άδεια πώλησης οινοπνευματωδών και τα 
αναψυκτήρια, (εστιατόρια, καφενεία ή ζαχαροπλαστεία). 
Σύμφωνα με δέσμευση που ανέλαβε ο Υπουργός Εργασίας στο Πρόγραμμα για την 
οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο (για το οποίο έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ 
κυβέρνησης και κοινωνικών εταίρων) διενεργείται επανεξέταση της νομοθεσίας 
αυτής. 
Ο νόμος για την προστασία των εργαζομένων (τακτική εργασία με μερική απασχόληση) 
του 1991 
Ο νόμος αυτός θα επεκτείνει στους τακτικά εργαζόμενους με μερική απασχόληση το 
πεδίο εφαρμογής των ακόλουθων νόμων: 
Νόμος περί αδειών (εργαζόμενοι), 1973. 
Νόμος περί προστασίας της μητρότητας των εργαζομένων, 1981. 
Νόμος περί ελάχιστης προθεσμίας καταγγελίας της σύμβασης και περί όρων 
απασχόλησης, 1973 και 1984. 
Νόμοι περί προστασίας των εργαζομένων (αφερεγγυότητα του εργοδότη) 1984 και 1990. 
Νόμος περί αποζημίωσης λόγω απόλυσης πλεοναζόντων, 196 7 έως 1990. 
Νόμος περί παρανόμων απολύσεων, 1977. 
Νόμος περί συμμετοχής των εργαζομένων (κρατικές επιχειρήσεις), 1977 και 1988. 
Τακτικοί εργαζόμενοι με μερική απασχόληση θεωρούνται εκείνοι που εργάζονται 
συνήθως οκτώ ώρες ανά εβδομάδα και επί 13 συνεχείς εβδομάδες. Πριν από την 
εισαγωγή της νομοθεσίας αυτής υπήρχε ένα κατώφλιο 18 ωρών ανά εβδομάδα, 
προκειμένου να καλύπτεται ο εργαζόμενος από τους νόμους αυτούς, με εξαίρεση το 
νόμο περί αδειών των εργαζομένων, του 1973, ο οποίος απαιτούσε 120 δεδουλευμένες 
ώρες ανά μήνα. 
Το μεγαλύτερο μέρος της εργατικής νομοθεσίας παρέχει προστασία στους εργαζομένους 
που έχουν συνάψει "συμβάσεις παροχής υπηρεσιών". Οι προσωρινοί εργαζόμενοι με 
διαμεσολάβηση τρίτου δεν εμπίπτουν σ* αυτή την κατηγορία. Ο Υπουργός Εργασίας 
έχει αναλάβει, στο πλαίσιο του Προγράμματος για Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο, 
να εξετάσει τη θέση των προσωρινών εργαζομένων με διαμεσολάβηση τρίτου. 
Δικαιώματα ετήσιας άδειας μετ' αποδοχών και περιόδων εβδομαδιαίας ανάπαυσης 
Ο νόμος περί αδειών (απασχολούμενοι) του 1973 προβλέπει ότι ένας απασχολούμενος ο 
οποίος εργάζεται τουλάχιστον 1400 ώρες (1300 ώρες αν είναι κάτω των 18 ετών) για 
ένα ολόκληρο έτος π.χ. από 1η Απριλίου έως 31 Μαρτίου, δικαιούται τρείς εβδομάδες 
άδεια μετ' αποδοχών, εκτός εάν έχει αλλάξει απασχόληση κατά τη διάρκεια αυτού του 
έτους. Ενας απασχολούμενος, ο οποίος δεν έχει εργαστεί το απαιτούμενο σύνολο ωρών 
κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου έτους ή ο οποίος άλλαξε απασχόληση κατά τη 
διάρκεια του έτους αυτού, δικαιούται άδεια μετ' αποδοχών η οποία ισοδυναμεί με 
•16 g' 
3/4 μιας εβδομάδας για κάθε ημερολογιακό μήνα κατά τη διάρκεια του οποίου 
εργάστηκε τουλάχιστον 120 ώρες (110 ώρες αν είναι κάτω των 18 ετών). 
Ο Υπουργός Εργασίας ανέλαβε στο πλαίσιο του Προγράμματος για την Οικονομική και 
Κοινωνική Πρόοδο να επανεξετάσει τη νομοθεσία σχετικά με τις αργίες. 
Ενώ η νομοθεσία καθορίζει τα ελάχιστα νόμιμα δικαιώματα, στην πράξη, το δικαίωμα 
ετήσιας άδειας αποτελεί συνήθως αντικείμενο συλλογικών διαπραγματεύσεων και το 
μέσο ετήσιο δικαίωμα είναι περίπου τέσσερις εβδομάδες. Το ζήτημα της περιόδου 
εβδομαδιαίας ανάπαυσης αποτελεί επίσης αντικείμενο διαπραγμάτευσης, πέραν των 
ελάχιστων ωρών που καθορίζονται στο νόμο περί συνθηκών απασχόλησης του 1936 και 
στους νόμους περί καταστημάτων του 1938 και του 1942. 
Καθορισμός των συνθηκών απασχόλησης 
Οι συνθήκες απασχόλησης των ιρλανδών εργαζομένων καθορίζονται με διάφορους 
τρόπους. Τα ελάχιστα νόμιμα δικαιώματα καθορίζονται σε μια σειρά εργατικών νόμων, 
σχετικά με τις αργίες, την απόλυση, την άδεια μητρότητας, την προθεσμία 
καταγγελίας της σύμβασης, την απόλυση πλεοναζόντων κλπ. Επιπλέον πολλοί 
εργαζόμενοι έχουν δικαιώματα που κατοχυρώνονται με γραπτή σύμβαση εργασίας ή με 
συλλογική συμφωνία βάσει διαπραγματεύσεων με τον εργοδότη. 
Ο νόμος περί ελάχιστης προθεσμίας καταγγελίας της σύμβασης και περί όρων 
απασχόλησης του 1973, προβλέπει ότι ένας εργαζόμενος ο οποίος καλύπτεται από το 
νόμο αυτό μπορεί να ζητήσει από τον εργοδότη του γραπτή συμφωνία, η οποία να 
περιέχει όλα ή ορισμένα από τα εξής στοιχεία: 
(α) ημερομηνία έναρξης της εργασίας, 
(β) ποσοστό ή μέθοδος υπολογισμού της αμοιβής, 
(γ) περιοδικότητα καταβολής της αμοιβής, π.χ. ανά εβδομάδα, ανά μήνα ή άλλη, 
(δ) όρους ή συνθήκες που αφορούν τις ώρες εργασίας ή τις υπερωρίες, 
(ε) όρους ή συνθήκες που αφορούν: 
(1) άδειες και επίδομα αδείας, 
(2) ανικανότητα προς εργασία που οφείλεται σε ασθένεια ή σε σωματική 
βλάβη και επίδομα ασθενείας, 
(3) συντάξεις και συνταξιοδοτικά συστήματα, 
(στ) την προθεσμία καταγγελίας της σύμβασης, την οποία υποχρεούται να δίνει 
και δικαιούται να λαμβάνει ο εργαζόμενος και η οποία καθορίζεται από τη 
σύμβαση εργασίας ή (αν η σύμβαση εργασίας είναι ορισμένου χρόνου) την 
ημερομηνία κατά την οποία λήγει η σύμβαση. 
Ο εργοδότης υποχρεούται να παράσχει τα παραπάνω στοιχεία μέσα σε προθεσμία ενός 
μηνός, αφότου αυτό ζητήθηκε. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Οργάνωση του συστήματος κοινωνικής προστασίας 
Οι υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης στην Ιρλανδία είναι οργανωμένες υπό το γενικό 
έλεγχο του Υπουργού Κοινωνικής Πρόνοιας. Το Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας είναι 
"763 
αρμόδιο για την παροχή υπηρεσιών υποχρεωτικής και μη υποχρεωτικής κοινωνικής 
ασφάλισης από το κράτος. Πρώτο καθήκον του Υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας είναι η 
διατήρηση του εισοδήματος στα πλαίσια της οποίας προβλέπονται για ορισμένα άτομα 
παροχές σε χρήμα, για την κάλυψη αναγκών σε συγκεκριμένες περιόδους της ζωής τους 
ή όταν συμβαίνουν απρόβλεπτα γεγονότα όπως ασθένεια ή ανεργία. 
Οι υπηρεσίες διαιρούνται σε δύο κατηγορίες: κοινωνική ασφάλιση και κοινωνική 
αρωγή. Το φάσμα των παρεχόμενων υπηρεσιών καλύπτει όλους τους διεθνώς 
αναγνωρισμένους κλάδους κοινωνικής ασφάλισης, π.χ. σύνταξη γήρατος κάθε είδους, 
χηρεία, ασθένεια, ανεργία, μητρότητα και σωματική βλάβη οφειλόμενη στην εργασία. 
Στην αρμοδιότητα του εμπίπτουν επίσης τα συστήματα οικογενειακής στήριξης που 
αφορούν το επίδομα τέκνου και το συμπλήρωμα του οικογενειακού εισοδήματος. Εκτός 
από τις παροχές σε χρήμα χορηγούνται και παροχές σε είδος, όπως οδοντιατρικές και 
οφθαλμολογικές παροχές, δωρεάν μετακίνηση και δωρεάν παροχή ηλεκτρικού ρεύματος 
για τους ηλικιωμένους και τους αναπήρους. Το Υπουργείο αυτό είναι επίσης αρμόδιο 
για ένα σύστημα παροχών υπέρ εθελοντικών οργανώσεων του τομέα των κοινωνικών 
υπηρεσιών και είναι υπεύθυνο για τον Οργανισμό Καταπολέμησης της Φτώχειας που 
ιδρύθηκε το 1986. 
Εισφορές κοινωνικής ασφάλισης 
Όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα από το επίπεδο των αποδοχών τους, ασφαλίζονται 
υποχρεωτικά από την ηλικία των 16 ετών έως την ηλικία των 66 ετών. Οι 
ασφαλιστικές εισφορές εξαρτώνται από τις αποδοχές αλλά το πληρωτέο ποσοστό επί 
του μισθού ποικίλλει ανάλογα με τη φύση της απασχόλησης. Το δικαίωμα στις 
διάφορες παροχές είναι συνάρτηση της κατηγορίας εισφορών. Από τον Απρίλιο του 
1988 τα άτομα που ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα υποχρεούνται να καταβάλλουν 
εισφορές κοινωνικής ασφάλισης που τους παρέχουν δικαίωμα σε ορισμένες 
μακροπρόθεσμες παροχές. 
Ολες οι παροχές κοινωνικής πρόνοιας σχετίζονται με τις ανάγκες. Κατά τα τελευταία 
έτη, το ποσοστό των αυξήσεων των παροχών κοινωνικής πρόνοιας, που ανακοινώθηκε 
στον ετήσιο προϋπολογισμό, ήταν ίσο ή μεγαλύτερο από το ποσοστό πληθωρισμού που 
επικρατούσε τότε. Επιπλέον, προβλέφθηκαν ειδικές ανάγκες για τα άτομα που 
εισπράττουν τις κατώτατες αποδοχές, όπως είναι οι μακροχρονίως άνεργοι. 
Παροχέ ς κοινωνικής ασφάλισης 
Για να δικαιούται ο αιτών παροχές κοινωνικής ασφάλισης πρέπει να έχει καταβάλει 
ορισμένου ύψους εισφορές κοινωνικής ασφάλισης συνδεόμενες με την αμοιβή 
(Ρ.Κ.5.Ι). 
Ανάλογα με τις σχετικές νομικές προϋποθέσεις (και ανεξάρτητα από τις δυνατότητες 
των αποδεκτών) διατίθενται οι εξής πάγιες ασφαλιστικές παροχές: παροχές 
ανικανότητας προς εργασία, σύνταξη αναπηρίας, παροχές ανεργίας, παροχές 
μητρότητας, σύνταξη χηρείας, παροχές εγκαταλελειμμένων συζύγων, επίδομα ορφανών, 
παροχές θεραπείας και επίδομα θανάτου. Οι συνδεόμενες με τις αποδοχές παροχές 
καταβάλλονται μαζί με τις παροχές ανικανότητας, τις παροχές ανεργίας και τις 
παροχές ασθενείας ή ατυχήματος στα άτομα των οποίων η απασχόληση είναι ασφαλίσιμη 
για ένα ορισμένο ποσοστό ασφαλιστικής εισφοράς. Το κόστος των πάγιων και των 
συνδεόμενων με τις αποδοχές παροχών καλύπτεται με εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, 
συνδεόμενες με τις αποδοχές, από τους εργοδότες, τους εργαζόμενους και τους 
αυτοαπασχολούμενους, ενώ οι υπόλοιπες δαπάνες καλύπτονται από το Δημόσιο Ταμείο. 
Παροχές εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών 
Οι ασφαλιστικές υπηρεσίες προβλέπουν επίσης την καταβολή παροχών για ατύχημα, 
αναπηρία ή θάνατο, καθώς και για ιατρική περίθαλψη λόγω εργατικού ατυχήματος ή 
επαγγελματικής ασθένειας. Οι παροχές αυτές διατίθενται στους εργαζομένους, 
ανεξαρτήτως ηλικίας. Δεν υπάρχουν προϋποθέσεις συνεισφοράς εκ του νόμου σχετικά 
με το δικαίωμα στις παροχές αυτές. 
Συστήματα κοινωνικής αρωγής 
Κοινωνική αρωγή παρέχεται σε εκείνους, οι οποίοι δεν ικανοποιούν τις απαραίτητες 
προϋποθέσεις εισφοράς για να λαμβάνουν παροχές κοινωνικής ασφάλισης ή σε άτομα 
που έχουν εξαντλήσει το δικαίωμα τους για ασφαλιστικές παροχές. Για να έχει 
δικαίωμα κοινωνικής αρωγής, ο αιτών πρέπει να ικανοποιεί ένα κριτήριο μέσων 
διαβίωσης. Συμπληρωματικό επίδομα πρόνοιας χορηγείται συνήθως σε άτομα που δεν 
διαθέτουν καθόλου ή διαθέτουν ανεπαρκή μέσα για να ικανοποιήσουν βασικές ανάγκες 
και σε άτομα τα οποία δεν ικανοποιούν τις προϋποθέσεις για να λάβουν παροχές 
αναπηρίας και παροχές/επίδομα ανεργίας. Το επίδομα είναι ένα μέτρο διασφάλισης 
της απόκτησης από το εν λόγω άτομο δικαιώματος για τη διατήρηση του βασικού 
εισοδήματος. 
Το επίδομα τέκνου για το οποίο δεν υπάρχει κριτήριο μέσων διαβίωσης καταβάλλεται 
για τέκνα κάτω των 16 ετών και τέκνα ηλικίας μεταξύ 16 και 18 ετών, τα οποία 
παρακολουθούν σχολική εκπαίδευση πλήρους χρόνου ή έχουν σωματική ή διανοητική 
αναπηρ ία. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ 
Νόμοι που διέπουν το σχηματισμό επαγγελματικών οργανώσεων ή ενώσεων εργαζομένων 
Η σχετική θέση στο Σύνταγμα, όσον αφορά την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, είναι 
το άρθρο 40.6.1. Στο άρθρο αυτό, το Κράτος εγγυάται ελευθερία για την άσκηση, υπό 
την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για τη δημόσια πράξη και ηθική, μεταξύ 
άλλων, "του δικαιώματος των πολιτών να σχηματίζουν ενώσεις". Το άρθρο ορίζει ότι 
μπορούν να ψηφιστούν νόμοι για τη ρύθμιση και τον έλεγχο, προς το δημόσιο 
συμφέρον, της άσκησης αυτού του δικαιώματος. Το άρθρο 40.6.2 ορίζει ότι οι νόμοι 
που διέπουν τον τρόπο, με τον οποίο μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα σχηματισμού 
ενώσεων, δεν πρέπει να προβλέπουν πολιτικές, θρησκευτικές ή ταξικές διακρίσεις. 
Το δικαίωμα συμμετοχής σε ενώσεις, αντίθετα προς το δικαίωμα σχηματισμού ενώσεων 
δεν εξασφαλίζεται από το Σύνταγμα. Αν και η εξουσία του Oireachtas (Κοινοβούλιο) 
να ρυθμίζει την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι είναι περιορισμένη, οι ενώσεις 
εργαζομένων μπορούν από μόνες τους να επιβάλουν περιορισμούς όσον αφορά το 
δικαίωμα συμμετοχής. Μια ένωση εργαζομένων δεν υποχρεούται, συνταγματικά ή με 
άλλο τρόπο, να δεχθεί οποιοδήποτε υποψήφιο να γίνει μέλος. Μια σειρά νομικών 
περιπτώσεων είχε ως αποτέλεσμα να θεσπιστεί ότι δεν υπάρχει συνταγματικό δικαίωμα 
συμμετοχής σε ένωση εργαζομένων προσωπικής επιλογής. 
Τα δικαστήρια θέσπισαν την αρχή ότι η ελευθερία ή το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι 
συνεπάγεται, κατ' ανάγκη, ένα παράλληλο δικαίωμα μη συμμετοχής σε οποιαδήποτε 
ένωση εργαζομένων. 
Ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων π.χ. μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων και της Garda 
siochana (Αστυνομία) απαγορεύεται διά νόμου να συμμετέχουν σε συνήθεις ενώσεις 
εργαζομένων και να αναλαμβάνουν συνδικαλιστική δράση προκειμένου να αλλάξουν τους 
όρους και τις συνθήκες απασχόλησης τους. 
Διαδικασίες διαπραγμάτευσης και συναφής συλλογικών συμβάσεων 
Η αρχή της ελεύθερης συλλογικής διαπραγμάτευσης αποτελεί τη βάση του συστήματος 
εργασιακών σχέσεων στην Ιρλανδία. Οι όροι και οι συνθήκες απασχόλησης της 
πλειονότητας των εργαζομένων διέπονται από συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες 
προκύπτουν μέσω της διαδικασίας της συλλογικής διαπραγμάτευσης σε τοπικό επίπεδο 
μεταξύ εργοδοτών ή εργοδοτικών συνδέσμων και μιας ή περισσοτέρων ενώσεων 
εργαζομένων. Ορισμένα βασικά δικαιώματα, που καλύπτουν θέματα όπως ωράριο 
εργασίας, ελάχιστη προθεσμία καταγγελίας της σύμβασης, απόλυση και δικαίωμα 
άδειας, προβλέπονται στη νομοθεσία. Οι όροι των συλλογικών συμβάσεων δεν 
δεσμεύουν νομικά τα μέρη να τηρούν το ανεπίσημο σύστημα συλλογικής 
διαπραγμάτευσης στην Ιρλανδία. Εντούτοις, σύμφωνα με το νόμο περί εργασιακών 
σχέσεων του 1946, τα μέρη που έχουν υπογράψει σύμβαση έχουν τη δυνατότητα να την 
καταχωρήσουν στα μητρώα του εργατοδικείου και, κατά συνέπεια, να της δώσουν 
νομική ισχύ. Η κάλυψη της σύμβασης μπορεί να επεκταθεί στους εργοδότες και 
εργαζομένους του ίδιου κλάδου, ακόμη και αν δεν συμμετείχαν στις 
διαπραγματεύσεις, εφόσον το εργατοδικείο κρίνει ότι τα διαπραγματευθέντα μέρη 
είναι ουσιαστικά εκπρόσωποι της τάξης, του είδους ή της ομάδας εργαζομένων στους 
οποίους εφαρμόζεται η σύμβαση. 
Ενας εργοδότης δεν υποχρεούται εκ του νόμου να διαπραγματεύεται με μια ένωση 
εργαζομένων και μπορεί να αρνηθεί να την αναγνωρίσει για το λόγο αυτό. Εντούτοις, 
τα ιρλανδικά δικαστήρια θεωρούν ότι μια διαμάχη, η οποία αφορά την αναγνώριση 
ένωσης εργαζομένων, αποσκοπεί στο να επιτραπεί η ανάληψη απεργιακής δράσης. Μια 
ένωση εργαζομένων μπορεί επίσης, σύμφωνα με το νόμο περί εργασιακών σχέσεων του 
1969, να φέρει μονομερώς μια διαμάχη αναγνώρισης ενώπιον του εργατοδικείου 
συμφωνώντας να δεσμευθεί από την απόφαση του. Το εργατοδοκείο γενικά συνιστά στον 
εργοδότη και την ένωση εργαζομένων να συμφωνήσουν να διαπραγματευτούν μια 
συλλογική σύμβαση, ακόμη και αν η ένωση εργαζομένων που βρίσκεται σε διαμάχη δεν 
έχει εξασφαλίσει την πλειονότητα των εργαζομένων ως μέλη της. 
Κανονισμοί που διέπουν την άσκηση του δικαιώματος της απεργίας και πρόβλεψη 
διαδικασιών συμβιβασμού, διαμεσολάβησης και διαιτησίας 
Το ιρλανδικό δίκαιο δεν προβλέπει θετικό απεργιακό δικαίωμα- προβλέπει μάλλον ένα 
σύστημα ασυλιών, ώστε να εξασφαλίζει την προστασία, σε ορισμένες περιπτώσεις, των 
ενώσεων εργαζομένων που έχουν διαπραγματευτικό δικαίωμα και των μελών τους, δια 
νόμου, αν αναλάβουν συνδικαλιστική δράση. Η νομιμότητα των ενώσεων εργαζομένων 
και η ασυλία τους από συνωμοσία ποινικού και αστικού δικαίου, στην περίπτωση 
εργασιακής διαμάχης, διασφαλίστηκαν, από το νόμο περί εργασιακών διαμαχών του 
1906. Ο νόμος αυτός καταργήθηκε και ουσιαστικά αντικαταστάθηκε από νόμο περί 
εργασιακών σχέσεων του 1990. Ο νόμος του 1990 προστατεύει από την ευθύνη όσον 
αφορά τη συνωμοσία, την ειρηνική πικετοφορία, την παρακίνηση για διακοπή σύμβασης 
απασχόλησης ή την παρενόχληση της εμπορικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας ή 
απασχόλησης τρίτων, υπό την προϋπόθεση ότι, σε όλες τις περιπτώσεις, η ενέργεια 
γίνεται από ένα άτομο "προς αντιμετώπιση ή υποβοήθηση μιας εργασιακής διαμάχης". 
Ο νόμος περί ενώσεων εργαζομένων του 1941, υποχρεώνει κάθε ένωση ατόμων, η οποία 
1^ 
επιθυμεί να διεξάγει διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό μισθών ή άλλων συνθηκών 
απασχόλησης, να έχει άδεια διαπραγμάτευσης, η οποία χορηγείται από τον Υπουργό 
Εργασίας. Οι όροι τους οποίους πρέπει να πληροί ένας φορέας προκειμένου να του 
χορηγηθεί άδεια, τροποποιήθηκαν από το νόμο περί ενώσεων εργαζομένων το 1971 και 
το νόμο περί εργασιακών σχέσεων του 1990. 
Οι βασικοί όροι είναι οι εξείς: 
(i) πρέπει να έχει καταχωρηθεί ως ένωση εργαζομένων σύμφωνα με το νόμο περί 
ενώσεων εργαζομένων, στο Μητρώο Φιλικών Εταιρειών (Registar of Friendly 
Societies) ή, στην περίπτωση ένωσης εργαζομένων που εδρεύει στο 
εξωτερικό, να είναι ένωση εργαζομένων η οποία έχει ιδρυθεί σύμφωνα με τη 
νομοθεσία της χώρας στην οποία εδρεύει η κεντρική διοίκηση της· 
(ii) πρέπει να απαριθμεί τουλάχιστον 1.000 μέλη-
(iii) πρέπει να έχει γνωστοποιήσει την πρόθεση της για υποβολή αίτησης έδειας 
18 μήνες πριν 
(iv) πρέπει να καταθέσει στο Ανώτατο Δικαστήριο χρηματικό ποσό μεταξύ 20.000 
και 60.000 ιρλανδικών λιρών ανάλογα με τα μέλη της. 
Οι ενώσεις εργαζομένων που εδρεύουν στο εξωτερικό δεν είναι απαραίτητο να έχουν 
καταχωρηθεί στο Μητρώο Φιλικών Εταιριών προκειμένου να αποκτήσουν άδεια 
διαπραγμάτευσης. Εντούτοις, μια ένωση εργαζομένων που εδρεύει στο εξωτερικό 
πρέπει να έχει μια ελεγκτική αρχή, της οποίας όλα τα μέλη να κατοικούν στη Βόρεια 
Ιρλανδία και η οποία να έχει την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις σε σχέση με θέματα 
που αφορούν άμεσα τα μέλη της ένωσης εργαζομένων, που κατοικούν στη Βόρεια 
Ιρλανδία. Εκτός αυτού, μια ένωση εργαζομένων που εδρεύει στο εξωτερικό πρέπει να 
πληροί τους ίδιους όρους για την απόκτηση άδειας διαπραγμάτευσης με τις ενώσεις 
εργαζομένων που εδρεύουν στην Ιρλανδία. 
Η αρχή της ελεύθερης συλλογικής διαπραγμάτευσης αποτελί τη βάση του συστήματος 
εργασιακών σχέσεων στην Ιρλανδία. Το σύστημα αυτό εξασφαλίζει στους εργαζόμενους 
την ελευθερία οργάνωσης και διαπραγμάτευσης με τον εργοδότη, ενώ καθήκον του 
κράτους είναι η εξασφάλιση των απαραίτητων νομοθετικών και θεσμικών στηριγμάτων. 
Οι βασικοί κρατικοί φορείς διευθέτησης διαφορών είναι η Επιτροπή Εργασιακών 
Σχέσεων και το Εργατοδικείο. 
Α. Η Επιτροπή Εργασιακών Σχέσεων 
Η Επιτροπή Εργασιακών Σχέσεων, η οποία συστάθηκε το 1991 βάσει του νόμου περί 
εργασιακών σχέσεων του 1990 έχει τη συνολική ευθύνη για την προαγωγή καλών 
εργασιακών σχέσεων. Καθοδηγείται από ένα τριμερές συμβούλιο, το οποίο αποτελείται 
από εκπροσώπους των εργοδοτών των ενώσεων εργαζομένων και από ανεξάρτητους 
εκπροσώπους που διορίζονται από τον Υπουργό Εργασίας. 
Τα κύρια καθήκοντα της επιτροπής αυτής είναι 
(α) να παρέχει υπηρεσίες διαιτησίας, που συμβάλλουν στην επίλυση μιας 
διαμάχης, εφόσον οι άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ της ένωσης εργαζομένων 
και της διοίκησης αποτύχουν 
(β) να παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες με στόχο τον εντοπισμό των 
προβλημάτων στα οποία ενδέχεται να οφείλεται συνεχής διαταρραχή των 
εργασιακών σχέσεων και την συμβολή στην εξεύρεση λύσεων στα προβλήματα 
αυτά-
(γ) να διαδραματίζει ρόλο επιτρόπου δικαιωμάτων, που βοηθά στην επίλυση των 
διενέξεων, στις οποίες ενέχονται μεμονωμένοι εργαζόμενοι-
(δ) να διεξάγει ή να αναθέτει έρευνες σχετικά με τις εργασιακές σχέσεις-
Ή 3 
(ε) να επανεξετάζει και να παρακολουθεί τις εξελίξεις των εργασιακών σχέσεων 
(στ) να προετοιμάζει και να παρέχει καθοδήγηση για κώδικες πρακτικής, σχετικά 
με ζητήματα εργασιακών σχέσεων, που θεσπίζονται μετά διαβουλεύσεις με 
ενώσεις εργαζομένων, οργανώσεις εργοδοτών και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. 
Δεν υπάρχει νομική δέσμευση όσον αφορά τους όρους ενός κώδικα πρακτικής. 
Εντούτοις, τα δικαστήρια και οι φορείς εργασιακών σχέσεων δύνανται να 
λάβουν υπόψη κάθε διάταξη ενός κώδικα πρακτικής που θεωρούν ότι έχει 
σχέση με την υπόθεση που εξετάζουν. 
Β. Το Εργατοδικείο 
Το Εργατοδικείο, το οποίο συστάθηκε το 1946, είναι δικαστήριο τελευταίου βαθμού 
για την επίλυση διαφορών. Είναι ανεξάρτητος τριμερής και ισομερής φορέας με μέλη 
που διορίζονται από τις ενώσεις εργοδοτών και εργαζομένων, ενώ ο πρόεδρος και ο 
αντιπρόεδρος διορίζονται από τον υπουργό. Οι εργασιακές διαφορές πρέπει πρώτα να 
αναφέρονται στην Επιτροπή Εργασιακών Σχέσεων. Εφόσον η επιτροπή αυτή εκτιμήσει 
ότι περαιτέρω προσπάθειες εκ μέρους της δεν πρόκειται να συμβάλουν στην επίλυση 
της διαφοράς, οι διάδικοι μπορούν να φέρουν τη διαφορά ενώπιον του εργατοδικείου, 
το οποίο θα εκδώσει σύσταση. 
Κανονισμοί που διέπουν το δικαίωμα της απεργίας στο δημόσιο τομέα, τις ένοπλες 
δυνάμεις και την αστυνομία 
Οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα, όσον αφορά την απεργιακή δράση, 
με τα μέλη των συνήθων ενώσεων εργαζομένων. 
Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και της Garda Siochana απαγορεύεται δια νόμου να 
συμμετέχουν σε συνήθεις ενώσεις εργαζομένων και να αναλαμβάνουν συνδικαλιστική 
δράση που αποσκοπεί στην αλλαγή των όρων και των συνθηκών απασχόλησης τους. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
Οργάνωση των υπηρεσιών επαγγελματικής κατάρτισης στην Ιρλανδία 
Στην Ιρλανδία την βασική ευθύνη για την κατάρτιση φέρουν οι εργοδότες. Εντούτοις 
η αρμόδια για την κατάρτιση και την απασχόληση αρχή (FAS) ενθαρρύνει τις 
εταιρείες, μέσω της συμβουλευτικής υπηρεσίας της για την κατάρτιση να παρέχουν 
κατάρτιση στους εργαζομένους τους. Επίσης εφαρμόζει πρόγραμμα επιδότησης εισφορών 
για εταιρείες, ενός συγκεκριμένου μεγέθους και άνω, σε ορισμένους βιομηχανικούς 
κλάδους, π.χ. κλωστοϋφαντουργία, χημικά και συναφή προϊόντα, τρόφιμα, ποτά, 
καπνός κλπ., στο πλαίσιο του οποίου οι εταιρείες αυτές δικαιούνται καθαρή 
επιδότηση ίση με το 9 0% των εισφορών τους για την κατάρτιση προς το FAS και 
καταβάλλουν σ' αυτό τη διαφορά, αν παρέχουν κατάρτιση ενός ικανοποιητικού 
επιπέδου για τους εργαζομένους τους. 
Εκτός από τα προγράμματα μαθητείας, ο FAS διαχειρίζεται επίσης μια σειρά 
μαθημάτων κατάρτισης που απευθύνονται σε διάφορες κατηγορίες ατόμων, κυρίως σε 
ανέργους, σε νέους που αναζητούν την πρώτη τους απασχόληση και σε ώριμα άτομα 
(κυρίως γυναίκες) που ενδιαφέρονται να επανενταχθούν στο εργατικό δυναμικό. 
Επίσης παρέχει κατάρτιση στο πλαίσιο του Προγράμματος Κατάρτισης για τη 
Ί ^ 
Βιομηχανική Αναδιάρθρωση που απευθύνεται σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, 
προκειμένου να συμβάλει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους μέσα στην Ενιαία 
Ευρωπαϊκή Αγορά. 
Οι υπήκοοι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας έχουν πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση 
στην ίδια βάση με τους ιρλανδούς υπηκόους. 
Το κράτος μέσω του FAS παρέχει ορισμένα προγράμματα κατάρτισης για 
απασχολουμένους. Επιπλέον, υπάρχουν αρκετοί ιδιωτικοί φορείς, οι οποίοι παρέχουν 
κατάρτιση έναντι αμοιβής για μεμονωμένα άτομα ή για εργαζομένους των οποίων την 
κατάρτιση ζητούν οι εργοδότες τους. 
Οπως προαναφέρθηκε, τη βασική ευθύνη για την κατάρτιση φέρουν οι εργοδότες. 
Εντούτοις, ο FAS, ο οποίος είναι δημόσιος φορέας, παρέχει επίσης κατάρτιση. Το 
συμβούλιο του FAS αποτελείται από εκπροσώπους της κυβέρνησης, των εργοδοτών και 
των ενώσεων εργαζομένων και, κατά συνέπεια, η πολιτική του διαμορφώνεται από τους 
εκπροσώπους των τριών αυτών τομέων. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Νομοθεσία σχετικά με την αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών 
Ο νόμος κατά των διακρίσεων (όσον αφορά την αμοιβή) του 1974, θέσπισε το δικαίωμα 
της ίσης αμοιβής για τις γυναίκες, οι οποίες απασχολούνται από τον ίδιο εργοδότη, 
στον ίδιο χώρο απασχόλησης και εκτελούν την "ίδια εργασία με τους άνδρες". 
Ο νόμος περί ισότητας της απασχόλησης του 1977, καθιστά παράνομες τις διακρίσεις 
βάσει του φύλου ή της οικογενειακής κατάστασης, όσον αφορά την πρόσβαση στην 
απασχόληση, τις συνθήκες εργασίας (εκτός της αμοιβής ή των συστημάτων 
επαγγελματικής συνταξιοδότησης), την επαγγελματική κατάρτιση ή την επαγγελματική 
πείρα ή όσον αφορά τις ευκαιρίες για την εξέλιξη της σταδιοδρομίας. 
Βάσει της νομοθεσίας περί ισότητας οποιοσδήποτε θεωρεί ότι έχει αδικηθεί δύναται 
να κινήσει διαδικασία ενώπιον των αρμόδιων για την ισότητα υπαλλήλων, του 
Εργατοδικείου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, των αστικών δικαστηρίων. 
Η Υπηρεσία για την Ισότητα της Απασχόλησης δημιουργήθηκε βάσει του νόμου περί 
ισότητας της απασχόλησης το 1977. Εχει ταυτόχρονα διερευνητικό και εποπτικό ρόλο 
και της έχουν ανατεθεί τρία βασικά καθήκοντα: 
να δρά προς την κατεύθυνση της εξάλειψης των διακρίσεων όσον αφορά την 
απασχόληση· 
να προωθεί την ισότητα ευκαιριών απασχόλησης-
να αναθεωρεί τους νόμους του 1974 και του 1977. 
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 
Α Προώθηση της ισότητας ευκαιριών στο δημόσιο τομέα 
Δεδομένου ότι ο δημόσιος τομέα μπορεί να αποτελέσει έδαφος για τη δοκιμή 
νέων εννοιών θετικής δράσης και ότι έχει υποχρέωση να καθοδηγεί τον 
ιδιωτικό τομέα, η διαδικασία των πρωτοβουλιών ελέγχου της ισότητας 
ευκαιριών άρχισε στο δημόσιο τομέα από τις ενώσεις εργαζομένων και τη 
διοίκηση το 1987. Το 1989 η διαδικασία αυτή επεκτάθηκε και στους 
ημικρατικούς οργανισμούς. Σύμφωνα με υποχρέωση που αναλήφθηκε στα 
πλαίσια του Προγράμματος για την Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο (PESP) 
αυτή η διαδικασία ελέγχου επεκτάθηκε στους υγειονομικούς οργανισμούς και 
στις τοπικές αρχές από το 1990. Για να βοηθήσει τους οργανισμούς αυτούς 
στη συνέχιση των πρωτοβουλιών τους της ίσης μεταχείρισης, το Υπουργείο 
Εργασίας από κοινού με την Υπηρεσία Ισότητας της Απασχόλησης (ΕΕΑ) 
συνεργάστηκε με το Ιδρυμα Δημόσιας Διοίκησης κατά τον σχεδιασμό και την 
οργάνωση σεμιναρίου για την ισότητα ευκαιριών στις δημόσιες υπηρεσίες το 
1991. Η ΕΕΑ υποστήριξε επίσης σεμινάρια για την ισότητα ευκαιριών στις 
υπηρεσίες των τοπικών αρχών, τους υγειονομικούς οργανισμούς και τα 
εθελοντικά νοσοκομεία το 1991. 
Β Ρόλος της κυβέρνησης στην καθοδήγηση του ιδιωτικού τομέα 
Στα πλαίσια του ιδωτικού τομέα, ορισμένες εταιρείες εφαρμόζουν 
προγράμματα θετικής δράσης, ενώ οι οργανισμοί ΐοτυ και ΓΙΕ έχουν παράσχει 
σαφή καθοδήγηση ως προς το θέμα αυτό. 
Το Πρόγραμμα του Υπουργού Εργασίας για την Προώθηση της Ισότητας έχει 
οργανωθεί σε διετή βάση από την Υπηρεσία για την Ισότητα της Απασχόλησης. 
Το πρόγραμμα αυτό αποβλέπει στην ενθάρρυνση των ιρλανδών εργαζομένων, 
τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, να αναπτύξουν θετικές να 
αναπτύξουν προσεγγίσεις όσον αφορά την ισότητα κατά την εργασία· 
προσφέρει αναγνώριση σε εκείνες τις επιχειρήσεις που έχουν ήδη υιοθετήσει 
πολιτική ισότητας ευκαιριών· συμβάλλει στην επίγνωση από τους ιρλανδούς 
εργοδότες του ότι η θετική δράση σημαίνει κέρδος ανθρώπινων πόρων. 
Εκτακτη χρηματοδότηση διατέθηκε στην Υπηρεσία για την Ισότητα της 
Απασχόλησης το 1992, ειδικά για να βοηθηθεί αυτή στην ανάπτυξη του 
προγράμματος για την προώθηση της ισότητας ως μέσου για την ενθάρρυνση 
των εργοδοτών να εφαρμόζουν μέτρα θετικής δράσης. 
Γ Κατάρτιση 
Ο ΡΑ5, η εθνική αρχή για την κατάρτιση και την απασχόληση, εισήγαγε ένα 
πρόγραμμα θετικής δράσης το 1990. Το πρόγραμμα, το οποίο αναθεωρείται 
κατ' έτος, αποσκοπεί στην προώθηση της εξάλειψης των παραδοσιακών 
σχημάτων διαχωρισμού της απασχόλησης, ενθαρρύνοντας περισσότερες γυναίκες 
να εισέρχονται σε μη παραδοσιακούς τομείς εργασίας και, γενικότερα, στην 
προώθηση της πλήρους συμμετοχής των γυναικών σε όλα τα επίπεδα της αγοράς 
εργασίας. 
Δ Αρση των ορίων ηλικίας για την πρόσληψη στον δημόσιο τομέα 
Η κυβέρνηση έχει αναλάβει υποχρέωση στα πλαίσια του Προγράμματος για την 
Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο να εφαρμόσει πολιτική ουσιαστικής άρσης 
των ορίων ηλικίας για την πρόσληψη σε όλο το δημόσιο τομέα, έχοντας όμως 
υπόψη την ανάγκη να επιφυλάσσονται διαγωνισμοί για τους απόφοιτους 
σχολείων, τους καταρτιζόμενους και τους διπλωματούχους. Η υποχρέωση αυτή 
εφαρμόστηκε στα πλαίσια των δημοσίων υπηρεσιών, των τοπικών αρχών και των 
υγειονομικών οργανισμών. Ως αποτέλεσμα, τα όρια ηλικίας για πολλές θέσεις 
σ'αυτές τις οργανώσεις του δημόσιου τομέα φθάνουν τώρα τα 50 έτη. 
Ε Προστασία της αξιοπρέπειας γυναικών και ανδρών κατά την εργασία 
Λαμβάνουν χώρα διαβουλεύσεις, μεταξύ του Υπουργείου Εργασίας, των 
κοινωνικών εταίρων, της Υπηρεσίας για την Ισότητα στην Απασχόληση και της 
Επιτροπής Εργασιακών Σχέσεων, σχετικά με τον καλύτερο τρόπο για την 
εφαρμογή του Κώδικα Πρακτικής της ΕΟΚ για την προστασία της αξιοπρέπειας 
γυναικών και ανδρών κατά την εργασία. 
') •=) G 
Μέτρα για τη δυνατότητα συμβιβασμού επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων 
από άνδρες και γυναίκες 
Οι περισσότεροι οργανισμοί του δημόσιου τομέα και οι δημόσιες υπηρεσίες 
προβλέπουν εύκαμπτα ωράρια εργασίας, "μοίρασμα" της απασχόλησης και διακοπή 
σταδιοδρομ ίας. 
Με το PESP η κυβέρνηση παραδέχθηκε την ανάγκη μιας πολιτικής για την ενθάρρυνση 
της ανάπτυξης υπηρεσιών φροντίδας παιδιών ως συλλογικής ευθύνης. 
Μια ομάδα εργασίας για την φροντίδα παιδιών εργαζομένων γονέων συστάθηκε από τον 
Υπουργό Εργασίας το 1990, για την έκδοση ειδικών συστάσεων σχετικά με την 
ανάπτυξη σταθμών παιδικής φροντίδας, μεταξύ γονέων, τοπικών εργοδοτών και 
κοινοτικών ομάδων. Ο ρόλος της ομάδας εργασίας επεκτάθηκε το 1991, έτσι ώστε να 
λαμβάνεται υπόψη η σύσταση του Συμβουλίου της ΕΟΚ σχετικά με την παιδική 
φροντίδα. Η ομάδα εργασίας, στην οποία μετέχουν εκπρόσωποι των FIE, ISTU, FAS, τα 
Υπουργεία Υγείας και Εργασίας και ο ιρλανδός εμπειρογνώμονας του δικτύου παιδικής 
φροντίδας της ΕΟΚ, πρέπει να παρουσιάσει την τελική έκθεση της σύντομα. Η έκθεση 
αυτή θα ληφθεί υπόψη από την κυβέρνηση κατά την ανάπτυξη ειδικής πολιτικής και 
μηχανισμών, για τη βελτίωση της φροντίδας παιδιών εργαζομένων γονέων. 
Ορισμένες οργανώσεις του δημόσιου τομέα και ορισμένα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά 
ιδρύματα διαθέτουν εγκαταστάσεις βρεφικού σταθμού ή μελετούν το θέμα δημιουργίας 
τέτοιων εγκαταστάσεων. Στα πλαίσια του Προγράμματος για την Οικονομική και 
Κοινωνική Πρόοδο η κυβέρνηση ανέλαβε την υποχρέωση να εξακολουθήσει να ενθαρρύνει 
την παροχή, σε προοδευτική βάση, υπηρεσιών φροντίδας παιδιών για τους 
εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες, με την παροχή εκ μέρους του κράτους 
εγκαταστάσεων και προσωπικού και με την πληρωμή των τρεχουσών δαπανών, ο πρώτος 
βρεφικός σταθμός δημοσίων υπηρεσιών άρχισε να λειτουργεί πρόσφατα. 
Από το 1990 άρχισαν να λειτουργούν δύο βρεφικοί σταθμοί που διέθεσαν εργοδότες 
του ιδιωτικού τομέα. 
Πληροφόρηση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων 
Μια κοινή δήλωση σχετικά με τη συμμετοχή των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα 
εγκρίθηκε από την Ομοσπονδία Ιρλανδών Εργοδοτών και το Ιρλανδικό Συνέδριο Ενώσεων 
Εργαζομένων η οποία διατυπώθηκε στη διάρκεια της Διάσκεψης Εργοδοτών και 
Εργαζομένων. Η δημοσίευση της δήλωσης αυτής προβλέφθηκε στα πλαίσια του 
Προγράμματος για την Οικονομική και Κοινωνική Πρόοδο, που συμφωνήθηκε τον 
Ιανουάριο του 1991 από την κυβέρνηση και τους κοινωνικούς εταίρους. 
Το έγγραφο αυτό δίνει έμφαση στην αρχή του εθελοντισμού και στην αναγνώριση των 
διαφερουσών αναγκών των οργανώσεων. Δεν προδιαγράφεται αυστηρή μορφή συμμετοχής, 
ενώ οι οργανώσεις είναι ελεύθερες να αναπτύξουν ρυθμίσεις οι οποίες αρμόζουν 
καλύτερα στις συνθήκες τους. 
Η κύρια ευθύνη για τη διασφάλιση της μεγαλύτερης ανάπτυξης της συμμετοχής των 
εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα εξακολουθεί να βαρύνει τα μέρη που ενδιαφέρονται 
άμεσα. Το Ιρλανδικό Κέντρο Παραγωγικότητας έχει ορισθεί ως Εθνική Υπηρεσία 
Συμμετοχής και θα παρέχει συμβουλές και βοήθεια σε οργανώσεις οι οποίες 
καθιερώνουν ρυθμίσεις. Η Διάσκεψη Εργοδοτών και Εργαζομένων θα ελέγχει τις 
εξελίξεις. 
ΙΌ-
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΟΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ο νόμος του 19 89 για την ασφάλεια, την υγεία και την ευεξία στο χώρο εργασίας, 
περιλαμβάνει πολλές από τις διατάξεις της "οδηγίας-πλαισίου" 89/391/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου, σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την ενθάρρυνση της βελτίωσης της 
ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία. Η εν λόγω οδηγία αφορά 
ζητήματα όπως το πεδίο εφαρμογής, οι υποχρεώσεις των εργοδοτών, τα μέτρα 
προστασίας και πρόληψης, η ενημέρωση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων, 
οι υποχρεώσεις των εργαζομένων κλπ. 
Πριν από την εισαγωγή του νόμου του 1989, μόνο ορισμένοι τομείς δραστηριοτήτων 
αποτελούσαν αντικείμενο νομικών διατάξεων. Σ'αυτούς περιλαμβάνονταν η 
μεταποιητική βιομηχανία, οι κατασκευές, τα ορυχεία και τα λατομεία, καθώς και η 
χρήση, αποθήκευση, μεταφορά κλπ. επικίνδυνων ουσιών. Αλλες νομοθετικές διατάξεις, 
που ισχύουν μόνο για τους παραπάνω τομείς (π.χ. οι νόμοι του 1955 και του 1980 
για την ασφάλεια στη βιομηχανία, ο νόμος του 1965 για τα ορυχεία και τα λατομεία, 
οι νόμοι του 1972 και του 1979 για τις επικίνδυνες ουσίες), εμπεριέχουν επίσης 
πολλά από τα χαρακτηριστικά των ειδικών οδηγιών που εκδόθηκαν βάσει της οδηγίας-
πλαισίου 89/391/ΕΟΚ. Νέοι κανονισμοί σχεδιάζονται σήμερα, σύμφωνα με το νόμο του 
19 89, έτσι ώστε να εφαρμόζονται πλήρως οι διατάξεις των εν λόγω οδηγιών. 
Σύμφωνα με την ενότητα 13 (1) του νόμου του 1989, απαιτείται από τον εργοδότη να 
διαβουλεύεται με τους εργαζομένους γι'αυτόν, με σκοπό την κατάρτιση και τη 
διατήρηση ρυθμίσεων οι οποίες επιτρέπουν σ'αυτόν και στους εργαζομένους του να 
συνεργάζονται αποτελεσματικά, για την προώθηση και την ανάπτυξη μέτρων που 
διασφαλίζουν την ασφάλεια τους, την υγεία τους και την ευεξία τους κατά την 
εργασία και για την επιβεβαίωση της αποτελεσματικότητας των μέτρων αυτών. Οφείλει 
επίσης, εφόσον αυτό είναι λογικά εφικτό, να λαμβάνει υπόψη όλες τις παρατηρήσεις 
που διατυπώνουν οι εργαζόμενοι γι'αυτόν. 
Σύμφωνα με την ενότητα 13 (2) του νόμου του 19 89, οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα 
να υποβάλουν προτάσεις και να διαβουλεύονται με τον εργοδότη τους για θέματα που 
αφορούν την ασφάλεια, την υγεία και την ευεξία στο χώρο εργασίας τους. 
Οι εργοδότες έχουν επίσης δικαίωμα να ορίζουν εκπροσώπους για θέματα ασφάλειας οι 
οποίοι, μεταξύ άλλων, μπορούν να διεξάγουν έρευνες στο χώρο εργασίας. 
Στόχος των επίσημων διαβουλεύσεων μεταξύ εργοδότη και εργαζομένων είναι: 
η εξασφάλιση ενεργού συμμετοχής των εργαζομένων στην πρόληψη ατυχημάτων 
και ασθενειών· 
η προσέγγιση μεταξύ διοίκησης και εργαζομένων προκειμένου να εξετάζονται 
και να αντιμετωπίζονται τα προβλήματα ασφάλειας και υγείας· 
η δημιουργία μέσου επικοινωνίας, ώστε να μπορούν οι εργαζόμενοι να 
επισημαίνουν τους κινδύνους για την ασφάλεια ή να προτείνουν κατάλληλα 
μέτρα ασφάλειας. 
Προστασία των παιδιών και των εφήβων 
Η νομοθεσία που διέπει την απασχόληση των νέων είναι ο νόμος για την 
προστασία των νέων ατόμων (απασχόληση) του 1977. Σύμφωνα με το νόμο αυτό 
η απασχόληση παιδιών κάτω των 15 ετών κατά κανόνα απαγορεύεται. 
Εντούτοις, προβλέπεται η απασχόληση παιδιών άνω των 14 ετών κατά τη 
διάρκεια των σχολικών διακοπών. Ο νόμος διέπει επίσης το ωράριο εργασίας, 
τις ώρες κατά τις οποίες μπορεί να παρέχεται εργασία κατά τη νύχτα και 
τις ώρες κατά τις οποίες μπορεί να παρέχεται υπερωριακή εργασία. 
M3 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
η* ^ 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
1. Ο κανονισμός 2194/91 του Συμβουλίου ΕΟΚ της 25ης Ιουνίου, μετέθεσε 
για την 31η Δεκεμβρίου 1991 (με γενικό χαρακτήρα) και τον κανονισμό 
της 31ης Δεκεμβρίου 1992 (σχετικά με τους λουξεμβούργιούς υπηκόους) 
την προθεσμία που προβλέπουν τα άρθρα 55 και 60 της πράξης 
προσχώρησης της Ισπανίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, σχετικά με την 
αποτελεσματικότητα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και του 
δικαιώματος τους να κατοικούν στην Ισπανία χωρίς περιορισμούς, αν 
δεν υπάρχουν περιορισμοί εκτός όσων υπαγορεύονται από λόγους 
δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας και υγείας, εξαιρουμένων των 
λουξεμβούργιων υπηκόων για τους οποίους συνεχίζουν να ισχύουν οι 
κανόνες της μεταβατικής περιόδου μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 1992. 
Οπως αναφέρθηκε προηγουμένως, δυνάμει του κανονισμού 2194/91 του 
Συμβουλίου ΕΟΚ της 25ης Ιουνίου, η προθεσμία της μεταβατικής 
περιόδου μετατέθηκε σε ένα χρόνο (με γενικό χαρακτήρα) και σε τρία 
χρόνια (σχετικά με τους λουξεμβούργιούς υπηκόους), χωρίς όμως να 
καθοριστεί προηγούμενη άδεια για την εργασία στην Ισπανία, 
εξαιρουμένων των λουξεμβούργιων υπηκόων για τους οποίους θα 
συνεχίσουν να ισχύουν μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 1992 οι ειδικοί και 
μεταβατικοί κανόνες σχετικά με τις άδειες εργασίας και την κατοικία 
των μισθωτών εργαζομένων που προβλέπονται στο κεφάλαιο III του 
βασιλικού διατάγματος 1099/86 της 26ης Μαρτίου, σχετικά με την 
είσοδο, την παραμονή και την εργασία στην Ισπανία των πολιτών των 
κρατών μελών της ΕΟΚ, στο οποίο αναφέρεται η πρώτη ισπανική έκθεση. 
Στην Ισπανία εξάλλου ορίστηκε μία σειρά κανόνων, ώστε από την 1η 
Ιανουαρίου 1992 να πραγματοποιηθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των 
εργαζομένων, κατ' εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68- οι κανόνες 
αυτοί είναι οι ακόλουθοι: 
Εγκύκλιος της Γενικής Διεύθυνσης Μετανάστευσης και της Γενικής 
Διεύθυνσης του Εθνικού Ιδρύματος Απασχόλησης, της 21ης 
Ιανουαρίου 1992, σχετικά με την εγγραφή αλλοδαπών στα γραφεία 
εργασ ίας. 
Εγκύκλιος της Γενικής Διεύθυνσης του Εθνικού Ιδρύματος 
Απασχόλησης, της 22ης Ιανουαρίου 1992, που εναρμονίζει τους 
κανονισμούς σχετικά με την προστασία των ανέργων στην Ισπανία 
και με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. 
Εγκύκλιος του Γενικού Ταμείου Κοινωνικής Ασφάλισης, της 22ης 
Ιανουαρίου 1992, σχετικά με την εγγραφή και την παραμονή σε 
ενεργό κατάσταση των εγγεγραμμένων στην Κοινωνική Ασφάλιση που 
είναι υπήκοοι κρατών μελών της ΕΟΚ. 
Τέλος, η δημοσίευση του βασιλικού διατάγματος 766/1992 της 26ης 
Ιουνίου, σχετικά με την είσοδο και την παραμονή στην Ισπανία υπηκόων 
των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, κατήργησε το βασιλικό 
διάταγμα 1099/86 της 26ης Μαίου, εξαιρουμένων των ειδικών και 
μεταβατικών κανόνων σχετικά με τις άδειες εργασίας και κατοικίας που 
προβλέπονται στο κεφάλαιο III, οι οποίες συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι 
την 31η Δεκεμβρίου 1992 για τους λουξεμβούργιούς υπηκόους, όπως 
προαναφέρθηκε στο σημείο 2. 
Το βασιλικό διάταγμα 766/1992 αφενός εφαρμόζει τη σχετική κοινοτική 
νομοθεσία και αφετέρου ρυθμίζει τις απαραίτητες διοικητικές 
διατυπώσεις για τη χρήση των δικαιωμάτων εισόδου και παραμονής στην 
Ισπανία για τους υπηκόους των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, καθιερώνοντας (άρθρο 4.2) το δικαίωμα των υπηκόων των 
κρατών μελών της ΕΟΚ να ασπούν οποιαδήποτε, μισθωτή ή μη μισθωτή, 
δραστηριότητα, με τις συνθήκες που ισχύουν για τους ισπανούς 
υπηκόους, με την επιφύλαξη του περιορισμού που θέτει η παράγραφος 4 
του άρθρου 48 της Συνθήκης ΕΟΚ, όπου γίνεται αναφορά στις θέσεις 
εργασίας στη δημόσια διοίκηση. 
3. Οσον αφορά την οικογενειακή επανένωση, εφαρμόζονται οι κοινοτικοί 
κανόνες που ρυθμίζουν το θέμα αυτό, εκτός από τους περιορισμούς που 
έχουν επιβληθεί για τη μεταβατική περίοδο για τους λουξεμβούργιούς 
υπηκόους. 
Το βασιλικό διάταγμα 766/1992 της 26ης Ιουνίου, σχετικά με τον 
εναρμονισμό των δικαιωμάτων της οικογενείας του εργαζομένου με τα 
δικαιώματα που προβλέπουν οι οδηγίες της 28ης Ιουνίου 1990 για τα 
μέλη της οικογενείας των ομάδων τις οποίες αφορά η οδηγία, 
αναγνωρίζει το δικαίωμα άσκησης μισθωτής ή μη μισθωτής 
δραστηριότητας, με τις ίδιες συνθήκες που ισχύουν για τους ισπανούς 
υπηκόους, στην/στον σύζυγο και τα τέκνα ηλικίας κάτω των 21 ετών ή 
σε τέκνα μεγαλύτερης ηλικίας που αποτελούν προστατευόμενα μέλη του 
εργαζομένου, καθώς και στους κατιόντες συγγενείς (εκτός των τέκνων) 
που αποτελούν προστατευόμενα μέλη της οικογενείας του εργαζομένου. 
Συνεχίζει εξάλλου να ισχύει το διάταγμα της 9ης Ιανουαρίου 1991 
σχετικά με τα προγράμματα δραστηριοτήτων που αποσκοπούν στην 
κοινωνική ένταξη και την επαγγελματική προώθηση των μεταναστών και 
των οικογενειών τους, όπως αναφέρθηκε και στην πρώτη ισπανική 
έκθεση. 
Όσον αφορά την αναγνώριση ισοδύναμων διπλωμάτων ή τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης, οι ισπανικές αρχές προχώρησαν στη 
μεταφορά της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ, περί του γενικού συστήματος 
αναγνώρισης των τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης που πιστοποιούν 
επαγγελματική κατάρτιση ελάχιστης διάρκειας τριών ετών, μέσω της 
επικύρωσης του βασιλικού διατάγματος 1665/91 της 25ης Οκτωβρίου, το 
οποίο ρυθμίζει το γενικό σύστημα αναγνώρισης των τίτλων ανώτατης 
εκπαίδευσης των κρατών μελών της ΕΟΚ, που πιστοποιούν κατάρτιση 
ελάχιστης διάρκειας τριών ετών. 
Οσον αφορά τους μεθοριακούς εργαζομένους, εφαρμόζονται οι σχετικοί 
κοινοτικοί κανόνες, και συγκεκριμένα το άρθρο 8.1.β του κανονισμού 
(ΕΟΚ) 1612/68, σύμφωνα με το οποίο παρέχεται στην αρμόδια αρχή του 
κράτους για την απασχόληση, το δικαίωμα χορήγησης ειδικής κάρτας 
στους μεθοριακούς εργαζομένους, με πενταετή ισχύ, που θα ανανεώνεται 
αυτόματα- η διάταξη αυτή περιέχεται επίσης στο βασιλικό διάταγμα 
766/1992 της 26ης Ιουνίου που προαναφέρθηκε. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΕΣ 
Οπως ήδη εξηγήσαμε στην πρώτη ισπανική έκθεση, το Σύνταγμα και η 
εργατική νομοθεσία της Ισπανίας κατοχυρώνουν το δικαίωμα ελεύθερης 
επιλογής επαγγελματικού τομέα και θέσης. Επομένως, και λόγω της ίσης 
μεταχείρισης των ισπανών εργαζομένων και των εργαζομένων που είναι 
υπήκοοι κρατών μελών της ΕΟΚ, οι τελευταίοι μπορούν να εργάζονται σε 
οποιοδήποτε επαγγελματικό τομέα και θέση στην Ισπανία, αν δεν 
υπάρχει κάποιος σχετικός περιορισμός. 
Η ισπανική εργατική νομοθεσία, λαμβάνοντας υπόψη ότι για τους 
ανήλικους, (δηλ. εργαζομένους ηλικίας 16-18 ετών που δεν έχουν 
συμπληρώσει το 18ο έτος) απαγορεύεται ή δεν συνιστάται να 
εφαρμόζονται ορισμένοι κανόνες γενικού χαρακτήρα, για διάφορους 
λόγους, (όπως π.χ. μικρότερη μυϊκή δύναμη, περιορισμένη εμπειρία και 
συνήθεια εργασίας, ή μεγαλύτερες ανάγκες για ολοκληρωμένη 
κατάρτιση), προβλέπει ιδιαίτερους κανόνες γ ι'αυτήν την ομάδα ατόμων. 
Το άρθρο 6.2 του καταστατικού των εργαζομένων απαγορεύει σε άτομα 
που δεν έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος να απασχολούνται σε νυκτερινές 
εργασίες (μεταξύ 22.00 και 06.00), καθώς και σε δραστηριότητες ή 
θέσεις εργασίας τις οποίες η κυβέρνηση, ύστερα από διαβούλευση με 
τις αντιπροσωπευτικότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις, έχει 
χαρακτηρίσει ως ανθυγιεινές, επαχθείς, βλαβερές ή επικίνδυνες, τόσο 
για την υγεία, όσο και για την επαγγελματική και προσωπική τους 
κατάρτιση. 
5. Στις ετήσιες διατάξεις που ορίζουν τον ελάχιστο μισθό για όλα τα 
επαγγέλματα γενικά, καθορίζεται και ο ελάχιστος μισθός για όλα τα 
επαγγέλματα για τους έκτακτους και εποχιακούς εργαζομένους που 
απασχολούνται στην ίδια επιχείρηση για διάστημα μικρότερο των 120 
ημερών. Στο ημερομίσθιο αυτό συμπεριλαμβάνεται το αναλογικό τμήμα 
της αποζημίωσης για Κυριακές και αργίες, καθώς και των δύο εκτάκτων 
επιδομάτων (μπόνους) που δικαιούται κατ'ελάχιστον κάθε εργαζόμενος. 
Τα παραπάνω αποτελούν εξισωτικούς μισθούς αναφοράς με την 
ίδια βάση, ανεξάρτητα από το χρόνο εργασίας και τη διάρκεια της 
σύμβασης και με την επιφύλαξη των διατάξεων της συλλογικής 
διαπραγμάτευσης, που πρέπει επίσης να τηρεί την αρχή της απαγόρευσης 
των διακρίσεων. 
Αναφορικά με την απαγόρευση κατάσχεσης του ελάχιστου μισθού, πρέπει 
να διευκρινιστεί ότι σύμφωνα με τον νόμο είναι δυνατή η κατάσχεση 
του όταν αυτή γίνεται με σκοπό την καταβολή διατροφής στην/στον 
σύζυγο ή τα τέκνα δυνάμει των συμφωνηθέντων με δικαστική απόφαση σε 
περιπτώσεις διαζυγίου, διάστασης ή ακύρωσης του γάμου- σ'αυτές τις 
περιπτώσεις ο δικαστής είναι αρμόδιος για τον καθορισμό του 
κατακρατούμενου ποσού. 
6. Η εθνική και δωρεάν δημόσια υπηρεσία που οργανώνει την τοποθέτηση 
ιων εργαζομένων σε θέσεις εργασίας μπορεί να χρησιμοποιείται τόσο 
από άνεργους όσο και από απασχολούμενους εργαζόμενους οι οποίοι 
επιθυμούν να λαμβάνουν ενημέρωση, προσανατολισμό, επαγγελματική 
κατάρτιση ή τοποθέτηση σε μιά θέση εργασίας επειδή είναι άνεργοι ή 
επειδή επιζητούν θέση με διαφορετικές συνθήκες και χαρακτηριστικά 
από αυτή που κατέχουν. 
1fJ 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Από τις ισχύουσες συμβάσεις εργασίας, εκτός των συμβάσεων πλήρους 
απασχόλησης και αορίστου χρόνου που αναφέρονται στην πρώτη ισπανική 
έκθεση, η σύμβαση έκτακτης πρόσληψης για ενίσχυση της απασχόλησης 
τροποποιήθηκε πρόσφατα από το βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 1/92 της 
3ης Απριλίου, περί επειγόντων μέτρων για την ενίσχυση της 
απασχόλησης και την προστασία των ανέργων- σύμφωνα με τις 
τροποποιήσεις αυτές, η ελάχιστη διάρκεια της σύμβασης παρατάθηκε από 
6 μήνες σε ένα έτος, ώστε το σύστημα να προσαρμοστεί στις διάφορες 
παραλλαγές που έχουν εισαχθεί στο σύστημα προστασίας των ανέργων. 
Εξάλλου, το προαναφερόμενο βασιλικό νομοθετικό διάταγμα τροποποίησε 
τις συμβάσεις πρακτικής εξάσκησης και κατάρτισης, με προσωρινό 
χαρακτήρα, λόγω κατάργησης της μείωσης των εισφορών κοινωνικής 
ασφάλισης που εφαρμόζονταν για τους εργαζόμενους με πλήρη 
απασχόληση, μολονότι διατηρείται η δημόσια χρηματοδότηση του κόστους 
της επαγγελματικής κατάρτισης και προωθείται η οριστική ένταξη του 
εργαζομένου στην επιχείρηση, που θεωρείται ο καλύτερος τρόπος 
συνεισφοράς για την εκπλήρωση του στόχου αυτών των συμβάσεων δηλ. 
για την κατάρτιση των εργαζομένων. 
Το άρθρο 38 του Καταστατικού Χάρτη των εργαζομένων αναφέρει το 
δικαίωμα των εργαζομένων για ελάχιστη περίοδο άδειας μετ'αποδοχών 
τριάντα ημερολογιακών ημερών, που μπορεί να γίνει αντικείμενο 
διαπραγμάτευσης μέσω σύμβασης. Η περίοδος θα ορίζεται με κοινή 
συμφωνία μεταξύ του εργοδότη και του εργαζομένου και σε περίπτωση μη 
επίτευξης συμφωνίας εφαρμόζονται όσα ορίζουν οι συλλογικές 
συμβάσεις, ενώ είναι απαραίτητο να γίνονται σεβαστά τα εξής 
κριτήρια: 
Με συμφωνία μεταξύ των εκπροσώπων των εργαζομένων και του 
εργοδότη, ο εργοδότης θα μπορεί να εξαιρεί από την περίοδο 
αδειών τη χρονική περίοδο η οποία συμπίπτει με τη μεγαλύτερη 
εποχιακή παραγωγική δραστηριότητα της επιχείρησης, ενώ οι 
περίοδοι αδειών όλου του προσωπικού θα μπορούν να ορίζονται είτε 
εκ περιτροπής, είτε με ολική αναστολή των εργασιακών 
δραστηριοτήτων. 
Σε περίπτωση αδειών εκ περιτροπής, οι εργαζόμενοι με 
οικογενειακές υποχρεώσεις έχουν προτεραιότητα όταν η περίοδος 
των αδειών τους συμπίπτει με την περίοδο των σχολικών διακοπών. 
Σε περίπτωση ασυμφωνίας μεταξύ των δύο μερών, η ημερομηνία των 
αδειών ορίζεται από το αρμόδιο δικαστήριο, κατά της απόφασης του 
οποίου δεν χωρεί έφεση. 
Για την ενδυνάμωση της πολιτικής της απασχόλησης που αποσκοπεί στην 
παροχή κινήτρων για προσλήψεις με σύμβαση αορίστου χρόνου, το 
βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 1/1992, ρυθμίζει με ενιαίο τρόπο όλα τα 
δημόσια κίνητρα για τις προσλήψεις, εκτός από όσα αφορούν 
εργαζόμενους με αναπηρίες, σε σχέση με τις συμβάσεις αορίστου χρόνου 
1 t y 
εργαζομένων που ανήκουν στις ομάδες που εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά 
ανεργίας και μακροχρόνια παραμονή σε κατάσταση ανεργίας- πρόκειται 
δηλαδή για τους νέους κάτω των 25 ετών, που είναι εγγεγραμμένοι ως 
άνεργοι τουλάχιστον για ένα χρόνο, ή για νέους ανέργους ηλικίας 25-
29 ετών. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, οι νέοι δεν πρέπει να 
εργάζονταν προηγουμένως για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών. 
Στην ίδια κατηγορία ανήκουν οι εργαζόμενοι άνω των 45 ετών που είναι 
εγγεγραμμένοι ως άνεργοι τουλάχιστον για ένα χρόνο και οι γυναίκες 
που είναι εγγεγραμμένες ως άνεργες τουλάχιστον για ένα χρόνο και 
προσλαμβάνονται στους επαγγελματικούς τομείς και θέσεις όπου οι 
γυναίκες υποεκπροσωπούνται. Οι συμβάσεις πρέπει να αφορούν εργασία 
πλήρους απασχόλησης, για εργασίες που απαιτούν την παροχή υπηρεσιών 
όλες τις εργάσιμες ημέρες του έτους, και πρέπει να σημειώνεται 
αύξηση αναφορικά με το σταθερό προσωπικό του προηγουμένου 
ημερολογιακού έτους. Οι συμβάσεις αυτές διατυπώνονται πάντοτε 
γραπτά. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
10.1 Οπως αναφέρεται στην πρώτη ισπανική έκθεση, η βασική διάρθρωση 
του ισπανικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης θεμελιώνεται στη 
βασική διάκριση μεταξύ: 
-ενός δημόσιου συστήματος με υποχρεωτικό χαρακτήρα και 
-ενός πεδίου συμπληρωματικής προστασίας με ελεύθερο χαρακτήρα. 
Το πρώτο σύστημα είναι δημόσιο και υποχρεωτικό για όσα άτομα 
ασπούν μια επαγγελματική δραστηριότητα που περιλαμβάνεται στο 
γενικό σύστημα ή σε ένα από τα ειδικά συστήματα της κοινωνικής 
ασφάλίσης. 
Αναφορικά με τα ειδικά συστήματα, το νομοθετικό διάταγμα 9/1991 
της 11ης Ιανουαρίου, που καθορίζει τους κανόνες καταβολής 
εισφορών στην κοινωνική ασφάλιση, στο ταμείο ανεργίας, στο 
ταμείο εγγύησης των μισθών και επαγγελματικής κατάρτισης για το 
1991, εκτός από την ρύθμιση των θεμάτων που αφορούν την καταβολή 
εισφορών, ασχολείται με άλλα ζητήματα όπως π.χ. τροποποιήσεις 
συγκεκριμένων πλευρών της νομοθεσίας σε θέματα συντάξεων στα 
πλαίσια του ειδικού συστήματος των μη μισθωτών εργαζομένων, και 
ορίζει ότι οι παροχές θανάτου και επιβίωσης στο ειδικό σύστημα 
των μη μισθωτών εργαζομένων, θα καταβάλλονται με τις ίδιες 
προθεσμίες και συνθήκες που ισχύουν για το γενικό σύστημα, όσον 
αφορά τις περιόδους χάριτος, τους δικαιούχους, τον υπολογισμό 
των βάσεων ρύθμισης και τα ποσοστά. 
Το διάταγμα της 16ης Ιανουαρίου 1992, που αναπτύσσει τους 
κανόνες καταβολής εισφορών στην κοινωνική ασφάλιση, στο ταμείο 
ανεργίας και στο ταμείο εγγύησης των μισθών και επαγγελματικής 
κατάρτισης, καθορίζει τα ανώτατα και τα κατώτατα όρια των 
καταβαλλόμενων εισφορών για το 1992 ως εξής: το ανώτατο όριο 
της βάσης καταβολής εισφορών στο γενικό σύστημα της κοινωνικής 
ασφάλισης είναι 321.420 πεσέτες το μήνα· το κατώτατο όριο 
καταβολής εισφορών για περιπτώσεις εργατικών ατυχημάτων και 
επαγγελματικών ασθενειών, για τους εργαζομένους μετά τη 
συμπλήρωση του 18ου έτους: 65.670 πεσέτες το μήνα. Για τους 
εργαζομένους κάτω των 18 ετών: 43.350 πεσέτες το μήνα. 
•I* J 
Οσον αφορά την προσωρινή ανικανότητα για εργασία, στίς 2 
Σεπτεμβρίου 1991 δημοσιεύτηκε ένα ψήφισμα της γενικής διεύθυνσης 
της νομικής διάρθρωσης και των συνεργαζόμενων φορέων της 
κοινωνικής ασφάλισης, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών 
Ασφαλίσεων, σχετικά με τις ημερομηνίες έναρξης της προσωρινής 
ανικανότητας για εργασία λόγω μητρότητας. 
Με το ψήφισμα αυτό διαχωρίζονται οι έννοιες της προσωρινής 
ανικανότητας για εργασία λόγω ασθενείας και λόγω μητρότητας, με 
την έννοια ότι όταν η έγκυος πάσχει από μία ασθένεια ή πρόβλημα 
υγείας, η απουσία της δεν θα χαρακτηρίζεται ως άδεια μητρότητας. 
Αντίθετα, σε τέτοιες περιπτώσεις θα κινείται η διαδικασία της 
αναρρωτικής αδείας λόγω προσωρινής ανικανότητας για εργασία, που 
θα συνεχίζεται μέχρι την ημερομηνία του τοκετού, μετά την οποία 
αναγκαστικά θα κινείται νέα διαδικασία χορήγησης αδείας 
προσωρινής ανικανότητας για εργασία λόγω μητρότητας. 
Οσον αφορά την προστασία των ανέργων, το βασιλικό νομοθετικό 
διάταγμα 1/1992 της 3ης Απριλίου, περί επειγόντων μέτρων για την 
ενίσχυση της απασχόλησης και την προστασία των ανέργων, 
τροποποίησε ορισμένα άρθρα του νόμου 31/1984 της 2ης Αυγούστου, 
περί προστασίας των ανέργων, με σκοπό την ορθολογική οργάνωση 
των δαπανών για την προστασία των ανέργων, που εξασφαλίζει τη 
μελλοντική χρηματοδοτική ισορροπία του συστήματος και την 
αποτελεσματική προστασία των ανέργων οι οποίοι αναζητούν ενεργά 
μία θέση απασχόλησης. 
Συνοψίζοντας, τα μέτρα που επιβλήθηκαν είναι τα ακόλουθα: 
η ελάχιστη περίοδος εισφορών που είναι απαραίτητη για τη λήψη 
των παροχών του ανταποδοτικού επιπέδου ορίζεται σε δώδεκα 
μήνες. 
τροποποιείται η κλίμακα που συνδέει τις περιόδους καταβολής 
εισφορών με την διάρκεια της παροχής, ώστε να 
επαναπροσανατολίζεται ο στόχος της με σκοπό την προστασία 
προσωρινών και ακούσιων καταστάσεων ανεργίας. 
το δικαίωμα παροχών ή επιδομάτων ανεργίας παύει εάν οι 
δικαιούχοι αρνούνται να συμμετέχουν σε δραστηριότητες 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
εισάγεται η δυνατότητα καταβολής επιδόματος ανεργίας στα 
άτομα τα οποία δεν έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις, 
θεωρούνται άνεργα από το νόμο και δεν έχουν συμπληρώσει την 
ελάχιστη περίοδο καταβολής εισφορών για τη λήψη των παροχών 
του ανταποδοτικού επιπέδου. 
Εξάλλου, η Ισπανία επικύρωσε την σύμβαση 165 της ΔΟΕ, περί της 
κοινωνικής ασφάλισης των ναυτικών, αποδεχόμενη, μεταξύ άλλων 
παροχών που προβλέπονται από το διεθνές όργανο, το τμήμα που 
αντιστοιχεί σε παροχές ανεργίας, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να 
εφαρμόζει τους κανόνες του ελάχιστου επιπέδου που 
περιλαμβάνονται στο άρθρο 9. 
10.2. Οσον αφορά τις μη ανταποδοτικές οικονομικές παροχές, ο νόμος 
22/1991 της 28ης Ιουνίου, προβλέπει την παροχή ενός έκτακτου 
ποσού ύψους 65 δις πεσετών για την χρηματοδότηση των μη 
ανταποδοτικών οικονομικών παροχών που προαναφέρθηκαν. 
-m 
Οσον αφορά τους ανέργους, το ποσό του επιδόματος ανεργίας είναι, 
κατά γενικό λόγο, ίσο με το 75% του ελάχιστου μισθού για όλα τα 
επαγγέλματα και μπορεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις (ειδικό 
επίδομα διάρκειας έξι μηνών για άτομα άνω των 45 ετών) να 
ανέλθει στο 125% του μισθού που προαναφέρθηκε, σε συνάρτηση με 
τις οικογενειακές υποχρεώσεις. Η διάρκεια του επιδόματος είναι, 
κατά γενικό λόγο, έξι μήνες που μπορούν να παρατείνονται ανά 
εξάμηνο μέχρι ένα ανώτατο όριο 18 μηνών. Σ'αυτό το χρονικό 
διάστημα μπορεί να περιλαμβάνεται η περίοδος λήψης του 
επιδόματος υπό ορισμένες προϋποθέσεις, σε συνάρτηση με τις 
περιόδους καταβολής εισφορών, τις οικογενειακές υποχρεώσεις και 
την ηλικία του δικαιούχου- η περίοδος αυτή ορίζεται μεταξύ 3 και 
36 μηνών. Τα άτομα άνω των 52 ετών μπορούν να λαμβάνουν το 
επίδομα για αόριστο χρόνο, μέχρις ότου συμπληρώσουν το όριο της 
ηλικίας συνταξιοδότησης. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ 
11. Στην Ισπανία δεν υπάρχουν εμπόδια για τη σύσταση επαγγελματικών ή 
συνδικαλιστικών οργανώσεων εκ μέρους των εργοδοτών και των 
εργαζομένων. Το άρθρο 7 του ισπανικού συντάγματος ορίζει ότι οι 
συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι ενώσεις των εργοδοτών συμβάλλουν 
στην προάσπιση και την προώθηση των οικονομικών και κοινωνικών τους 
συμφερόντων και ότι η σύσταση τους, όπως και η άσκηση των 
δραστηριοτήτων τους είναι ελεύθερες εφόσον ασκούνται στα πλαίσια 
του συντάγματος και του νόμου. Εξάλλου, το άρθρο 28.1 του 
συντάγματος ορίζει ότι όλοι έχουν το δικαίωμα ελεύθερου 
συνδικαλισμού, με τους περιορισμούς ή τις εξαιρέσεις που μπορεί να 
αφορούν τις ένοπλες δυνάμεις ή σώματα ή φορείς που υπάγονται σε 
στρατιωτικό καθεστώς, προσθέτοντας ότι η εγγραφή σε συνδικαλιστικές 
οργανώσεις δεν μπορεί ποτέ να είναι υποχρεωτική. 
Επίσης, ο οργανικός νόμος 11/85 της 2ας Αυγούστου, περί 
συνδικαλιστικών ελευθεριών, στο άρθρο 1 ορίζει ότι "όλοι οι 
εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα για ελεύθερη άσκηση συνδικαλιστικής 
δραστηριότητας για την προώθηση και προάσπιση των οικονομικών και 
κοινωνικών τους συμφερόντων από την άσκηση του δικαιώματος αυτού 
εξαιρούνται τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων 
στρατιωτικού χαρακτήρα". 
Το άρθρο 2.β. ορίζει ότι "η συνδικαλιστική ελευθερία περιλαμβάνει το 
δικαίωμα του εργαζομένου να γίνεται μέλος συνδικαλιστικών 
οργανώσεων, ενώ κανείς δεν μπορεί να υποχρεωθεί να εγγραφεί σε μιά 
συνδικαλιστική οργάνωση". 
Το άρθρο 12 ορίζει εξάλλου ότι "θεωρούνται άκυρες οι κανονιστικές 
εντολές, οι ρήτρες των συλλογικών συμβάσεων, οι ατομικές συμβάσεις 
και οι μονομερείς αποφάσεις του εργοδότη που περιέχουν ή υποκρύπτουν 
οποιαδήποτε μορφή διακρίσεων στην απασχόληση ή στις συνθήκες 
εργασίας, είτε αυτές είναι ευνοϊκές είτε το αντίθετο, λόγω 
ιιροσχώρησης ή μη προσχώρησης σε μία συνδικαλιστική οργάνωση, στις 
συμφωνίες της ή της άσκησης συνδικαλιστικών δραστηριοτήτων γενικά". 
4 2Γ-? 
Εξάλλου, όποιος εργαζόμενος θεωρεί ότι θίγονται τα δικαιώματα της 
συνδικαλιστικής του ελευθερίας λόγω δραστηριοτήτων του εργοδότη, 
μπορεί να ζητεί νομική προστασία από το αρμόδιο δικαστήριο μέσω της 
διαδικασίας δικαστικής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του 
ατόμου, και από τα αρμόδια δικαστήρια επίλυσης των διαφορών μέσω 
μιας διαδικασίας που έχει επείγοντα χαρακτήρα (άρθρο 174 του νόμου 
περί εργατικής δικονομίας). 
12. Η ελευθερία των συλλογικών διαπραγματεύσεων κατοχυρώνεται από το 
ισπανικό σύνταγμα στο άρθρο 37.1 το οποίο ορίζει ότι ο νόμος 
εγγυάται το δικαίωμα ελεύθερων εργατικών συλλογικών 
διαπραγματεύσεων, καθώς και τη δεσμευτική ισχύ των συμβάσεων, η 
οποία είναι δεδομένη εφόσον υπάρχει εκπεφρασμένη θέληση και σχετική 
νομιμοποίηση για τη σύναψη τους, σε συνάρτηση με το λειτουργικό και 
εδαφικό πεδίο της σύμβασης- το πεδίο αυτό καθορίζει αν η εν λόγω 
σύμβαση έχει κλαδικό χαρακτήρα ή αν ισχύει για συγκεκριμένες 
επιχειρήσεις, για όλο το κράτος ή για συγκεκριμένη αυτόνομη 
κοινότητα ή αν έχει χαρακτήρα δ ι επαρχιακό, περιφερειακό ή τοπικό. 
Ομοίως, το άρθρο 3 του Καταστατικού Χάρτη των εργαζομένων, που αφορά 
την προέλευση της εργασιακής σχέσης, θεωρεί ότι "τα δικαιώματα και 
οι υποχρεώσεις που αφορούν την εργασιακή σχέση ρυθμίζονται... από 
τις συλλογικές συμβάσεις". Και το άρθρο 82. 2 και 3 του 
προαναφερθέντος κανονισμού αναφέρει ότι: "μέσω των συλλογικών 
συμβάσεων και στο αντίστοιχο πεδίο τους, οι εργαζόμενοι και οι 
εργοδότες ρυθμίζουν τις συνθήκες εργασίας και παραγωγικότητας, καθώς 
και, σε ανάλογες περιπτώσεις,την εργασιακή ειρήνη- οι σχετικές 
συμφωνίες έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα για όλους τους εργοδότες και 
τους εργαζόμενους που περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής των 
συμβάσεων και κατά τη συνολική διάρκεια του χρόνου ισχύος τους." 
13. Το δικαίωμα της απεργίας αναγνωρίζεται στο άρθρο 28.2 του ισπανικού 
συντάγματος και ρυθμίζεται από το ΒΝΔ περί εργασιακών σχέσεων της 
4ης Μαρτίου 1977, εφόσον το είδος της απεργίας δεν έχει κηρυχθεί 
ρητά αντισυνταγματικό με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου 
της 8ης Απριλίου 1981. 
Η αναστολή της σύμβασης εργασίας ως συνέπεια της άσκησης του 
δικαιώματος απεργίας επέρχεται μόνο σε περιπτώσεις νόμιμων απεργιών 
(απεργιών που πραγματοποιούνται για παραδεκτούς λόγους, όπως αυτοί 
καθορίζονται a contrario στο άρθρο 11 του προαναφερθέντος ΒΔ και 
σύμφωνα με τη διαδικασία που αναφέρεται σ'αυτό). 
Ως παράνομες απεργίας νοούνται: 
οι απεργίες που αρχίζουν ή συνεχίζονται για πολιτικούς λόγους 
οι απεργίες αλληλεγγύης ή υποστήριξης 
οι απεργίες που αποσκοπούν στην τροποποίηση των συμφωνηθέντων 
στη συλλογική σύμβαση. 
Οι διαδικασίες επίλυσης των εργασιακών διαμαχών, τις οποίς προβλέπει 
η ισπανική νομοθεσία, είναι οι εξής: 
α) Ιδια ρύθμιση : τη διαφορά επιλύουν τα ίδια τα αντιμαχόμενα μέρη 
μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων. 
Uï 
β) Ρύθμιση μέσω τρίτων: στην περίπτωση αυτή η επίλυση της διαμάχης 
πραγματοποιείται μέσω της παρέμβασης τρίτου, ανεξάρτητου από τα 
αντιμαχόμενα μέρη. Η διαδικασία που ακολουθείται στην περίπτωση 
αυτή μπορεί να είναι: 
Μεσολάβηση και συμβιβασμός: και στις δύο περιπτώσεις, ο 
παρεμβαλλόμενος τρίτος δεν έχει ρυθμιστική εξουσία. Η 
μεσολάβηση και ο συμβιβασμός διαφέρουν στο ότι κατά την πρώτη 
ο τρίτος προτείνει λύση, ενώ αυτό δεν ισχύει για το δεύτερο. 
- Διαιτησία: ο τρίτος προτείνει μία λύση η οποία, αφού γίνει 
αποδεκτή από τα δύο μέρη, έχει την ίδια αποτελεσματικότητα με 
μία συμφωνία μεταξύ των δύο μερών. 
Αν τα δύο μέρη δεν καταφέρουν να συμφωνήσουν, η αρμόδια για 
την εργασία αρχή παραπέμπει την υπόθεση στα δικαστήρια 
επίλυσης κοινωνικών διαφορών, τα οποία, αφού μελετήσουν το 
θέμα μέσω μιας διαδικασίας με επείγοντα χαρακτήρα εκδίδουν 
μέσα σε τρείς ημέρες απόφαση στην οποία προσδιορίζονται και 
οι προσφυγές που μπορούν να ασκηθούν εναντίον της. 
Σύμφωνα με το ισπανικό δίκαιο, ο συμβιβασμός, η μεσολάβηση και η 
διαιτησία προϋποθέτουν κίνηση της αποκαλούμενης "διαδικασίας 
διευθέτησης εργασιακών διαμαχών" σαν εναλλακτική λύση της 
απεργίας. Η διαδικασία αυτή προβλέπεται τόσο για τις διαμάχες 
για συμφέροντα ή για κανονιστικές ρυθμίσεις, που αφορούν 
τροποποίηση ενός κανόνα ή την αντικατάσταση του από άλλον, όσο 
και για τις διαμάχες που προκύπτουν κατά την εφαρμογή ή την 
ερμηνεία του κανόνα. 
14. Οσον αφορά τη δημόσια διοίκηση, ο νόμος περί μέτρων αναμόρφωσης της 
δημόσιας διοίκησης, της 2ας Αυγούστου 19 84, αναφέρεται στο δικαίωμα 
απεργίας των δημόσιων υπαλλήλων και θεωρεί πολύ σοβαρό παράπτωμα 
"την πραγματοποίηση ενεργειών που στοχεύουν στην παρεμπόδιση της 
ελεύθερης άσκησης του δικαιώματος της απεργίας" το παράπτωμα αυτό 
συνεπάγεται την επιβολή μίας από τις παρακάτω κυρώσεις: 
οριστική απομάκρυνση από την υπηρεσία . Μπορεί να επιβάλλεται 
μόνο από το Υπουργικό Συμβούλιο μετά από πρόταση του υπουργού 
Εσωτερικών. 
θέση σε διαθεσιμότητα, με μέγιστη διάρκεια 6 ετών και ελάχιστη 
τριών. 
μετάθεση με αλλαγή τόπου διαμονής και με απαγόρευση τοποθέτησης 
σε νέα θέση εργασίας στην τοποθεσία από την οποία 
πραγματοποιήθηκε. 
Στις τρεις παραπάνω περιπτώσεις είναι απαραίτητη η προηγούμενη 
έναρξη της αντιστοιχούσας διαδικασίας κυρώσεων, στα πλαίσια της 
οποίας δίνεται στο δημόσιο υπάλληλο που είναι υπεύθυνος για την 
διάπραξη του πειθαρχικού παραπτώματος η δυνατότητα να διατυπώσει τις 
απόψε ι ς του. 
Από την πλευρά του, ο οργανικός νόμος 2/86 της 13ης Μαρτίου, περί 
ενόπλων δυνάμεων και σωμάτων ασφαλείας, απαγορεύει την απεργία στα 
μέλη των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας. 
1*3 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
15.1 Ο νόμος 51/80 της 18ης Οκτωβρίου αποτελεί το βασικό νόμο περί 
απασχόλησης. 
Το Βασιλικό Διάταγμα 1618/90 της 14ης Δεκεμβρίου ρυθμίζει το 
εθνικό πρόγραμμα κατάρτισης και επαγγελματικής ένταξης. 
Ο Οργανικός νόμος 1/1990 της 3ης Οκτωβρίου, περί γενικής 
ρύθμισης του εκπαιδευτικού συστήματος, πραγματοποιεί βαθιά 
μεταρρύθμιση των κανόνων που διέπουν την επαγγελματική 
κατάρτιση, αρμόδιες για την οποία είναι οι αρχές του Υπουργείου 
Παιδείας και Επιστημών. Βάσει της μεταρρύθμισης αυτής, η 
επαγγελματική κατάρτιση περιλαμβάνει βασική επαγγελματική 
κατάρτιση που θα αποκτάται από όλους τους μαθητές στη 
δευτεροβάθμια εκπαίδευση, και μια ειδική επαγγελματική κατάρτιση 
που θα οργανώνεται σε κύκλους μαθημάτων κατάρτισης μέσου και 
ανώτερου επιπέδου. Για την πρόσβαση στους κύκλους μέσου 
επιπέδου, θα είναι απαραίτητο να έχει ολοκληρωθεί η βασική 
εκπαίδευση και συνεπώς ο σπουδαστής να είναι κάτοχος απολυτηρίου 
δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 
15.2 Από την 1η Ιανουαρίου 1992, καταργήθηκαν όλοι οι κανόνες που 
αφορούσαν διακρίσεις μεταξύ κοινοτικών εργαζομένων, επειδή 
τέθηκε σε πλήρη ισχύ η ελευθερία κυκλοφορίας των εργαζομένων. 
Κατά συνέπεια, οι εργαζόμενοι των χωρών μελών της ΕΟΚ, μπορούν 
να έχουν πρόσβαση στα επιμέρους προγράμματα του Προγράμματος 
Κατάρτισης και Επαγγελματικής Ενταξης με τις συνθήκες που 
ισχύουν για τους ισπανούς εργαζομένους. 
15.3 Το πρόγραμμα Επαγγελματικής Κατάρτισης Προσωπικού Επιχειρήσεων 
του προγράμματος FIP, προβλέπει ότι το Εθνικό Ίδρυμα 
Απασχόλησης, τα κέντρα που συνεργάζονται με αυτό και οι 
επιχειρήσεις, μέσα από τις συμβάσεις συνεργασίας που έχουν 
συναφθεί με τις επιχειρήσεις ή με τις εργοδοτικές ή 
συνδικαλιστικές τους οργανώσεις, θα διοργανώνουν κύκλους 
μαθημάτων με τους οποίους θα καθίσταται δυνατή η συνεχής 
κατάρτιση του προσωπικού των επιχειρήσεων, ανεξαρτήτως επιπέδου-
σκοπός θα είναι να διευκολυνθεί η προσαρμογή του προσωπικού στις 
επαγγελματικές μεταβολές που προέρχονται από την εισαγωγή νέας 
τεχνολογίας στις παραγωγικές διαδικασίες ή από την εφαρμογή νέων 
τεχνικών διοίκησης επιχειρήσεων. 
15.4 Οι επιχειρήσεις με εργαζομένους οι οποίοι συμμετέχουν σε κάποια 
από τις ενέργειες κατάρτισης, που προβλέπονται στο πρόγραμμα 
κατάρτισης, είναι υποχρεωμένες να πληροφορούν σχετικά με το 
περιεχόμενο του τους νόμιμους εκπροσώπους των εργαζομένων. 
Στο σημείο αυτό, μπορεί να σημειωθεί η ανησυχία της ισπανικής 
κυβέρνησης σχετικά με το θέμα της συνεχούς επαγγελματικής 
κατάρτισης των εργαζομένων. Πρέπει να παρατηρήσουμε εδώ ότι 
επειδή εκτιμάται ότι η αρμοδιότητα αυτή ανήκει από κοινού στους 
εργοδότες και στις συνδικαλιστικές οργανώσεις, αποτελεί 
αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου 
μεταξύ της διοίκησης και των κοινωνικών εταίρων. 
49o 
Ο κατά προτεραιότητα στόχος του Γραφείου Διαβουλεύσεων είναι η 
σύναψη μιας εθνικής συμφωνίας σχετικά με την συνεχή 
επαγγελματική κατάρτιση στις επιχειρήσεις· η συμφωνία αυτή είναι 
απαραίτητη για την προώθηση της συνεχούς κατάρτισης στις 
επιχειρήσεις, γιατί αποτελεί ένα αναγκαίο παράγοντα για την 
ανταγωνιστικότητα της ισπανικής οικονομίας και για την επίτευξη 
μεγαλύτερης ευελιξίας και αποκέντρωσης της προαναφερόμενης 
κατάρτίσης. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
16.1 Μετά την κύρωση του ισπανικού Συντάγματος του 197 8, που 
αναγνωρίζει στο άρθρο 14 την ισότητα ανδρών και γυναικών 
ενώπιον του νόμου, και στο άρθρο 35.1 την απαγόρευση διακρίσεων 
σε θέματα απασχόλησης, ακολούθησαν νομοθετικές διατάξεις και 
θεσμικές προσπάθειες με σκοπό την εγγύηση της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης: υπό την έννοια αυτή, το άρθρο 17 του Καταστατικού 
Χάρτη των εργαζομένων κηρύσσει άκυρες τις κανονιστικές 
διατάξεις, τις ρήτρες συλλογικών συμβάσεων, τα ατομικά 
συμφωνητικά και τις μονομερείς αποφάσεις του εργοδότη που 
περιέχουν δυσμενείς διακρίσεις λόγω φύλου, ή όταν περιέχουν 
ευνοϊκές ή μη ευνοϊκές διακρίσεις για την εργασία. Για την 
εγγύηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, αναφορικά με την 
πρόσβαση στην απασχόληση, ο νόμος 8/88 περί παραβάσεων και 
κυρώσεων της κοινωνικής νομοθεσίας, θεωρεί πολύ σοβαρή παράβαση 
τη διαμόρφωση συνθηκών μέσω δημοσιότητας, γνωστοποίησης 
προσφορών εργασίας ή οποιουδήποτε άλλου μέσου, που συνιστούν 
αρνητικές διακρίσεις λόγω φύλου για την πρόσβαση στην εργασία. 
Εξάλλου, ο νόμος περί εργατικής δικονομίας, που κυρώθηκε με το 
ΒΝΔ 521/90 της 27ης Απριλίου ορίζει στο άρθρο 96, όσον αφορά το 
βάρος της απόδειξης στις δίκες στις οποίες έχει τεθεί ζήτημα 
διακρίσεων λόγω φύλου, ότι ο εναγόμενος είναι εκείνος που πρέπει 
να παρουσιάσει αντικειμενική και λογική αιτιολόγηση, που θα 
αποδεικνύεται επαρκώς, όσον αφορά τα μέτρα που έχει λάβει και 
την αναλογικότητα τους. 
16.2 Οσον αφορά την ενίσχυση της απασχόλησης, το βασιλικό νομοθετικό 
διάταγμα 1/1992 της 3ης Απριλίου, περί επειγόντων μέτρων για την 
ενίσχυση της απασχόλησης και την προστασία των ανέργων, στα 
πλαίσια του δημόσιου προγράμματος ενίσχυσης των προσλήψεων με 
σύμβαση αορίστου χρόνου, εξετάζει την ενίσχυση του μισθού για 
τις προσλήψεις με σύμβαση αορίστου χρόνου για γυναίκες που είναι 
εγγεγραμμένες ως άνεργες για διάστημα μικρότερο του έτους, ή 
εργάζονται βάσει σύμβασης σε επαγγελματικούς τομείς και θέσεις 
όπου το γυναικείο φύλο υποεκπροσωπείται. 
Εχει εξάλλου εισαχθεί ένα νέο μέτρο που παρέχει κίνητρα, μέσω 
της αντίστοιχης επιδότησης, για προσλήψεις με σύμβαση αορίστου 
χρόνου ανέργων γυναικών άνω των 25 ετών οι οποίες, έχοντας 
εργαστεί στο παρελθόν, επιθυμούν να επανανταχθούν στην αγορά 
εργασίας ύστερα από διακοπή της δραστηριότητας τους για 5 
τουλάχιστον έτη, σε περιπτώσεις όπου η ένταξη στην επιχείρηση 
δεν είναι υποχρεωτική δυνάμει νομικών ή συμβατικών κανόνων. 
Οσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, στις 5 Ιουνίου 1991 
άρχισε να ισχύει η καταγγελία της Ισπανίας κατά του άρθρου 
8.4.β), του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, το οποίο απαγορεύει την 
γυναικεία απασχόληση σε εργασίες σε υπόγεια μεταλλεία, και σε 
οποιεσδήποτε άλλες εργασίες που δεν είναι κατάλληλες για την 
γυναίκα, λόγω του επικίνδυνου, επαχθούς και ανθυγιεινού τους 
χαρακτήρα. 
Ταυτόχρονα υποβλήθηκε καταγγελία κατά της σύμβασης 89 της 
Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, σχετικά με την νυκτερινή εργασία 
των γυναικών στη βιομηχανία· η καταγγελία αυτή θα τεθεί σε ισχύ 
στις 27 Φεβρουαρίου 1993. 
Όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση, το βασιλικό διάταγμα 
1618/1990 της 14ης Δεκεμβρίου, το οποίο ρυθμίζει το εθνικό 
Πρόγραμμα Κατάρτισης και Επαγγελματικής Ένταξης, μελετά ένα 
πρόγραμμα συγκεκριμένων δραστηριοτήτων κατάρτισης κατά 
προτεραιότητα, ένταξης και επαγγελματικού προσανατολισμού, που 
απευθύνονται στις περισσότερο υποβαθμισμένες ομάδες της αγοράς 
εργασίας, δηλαδή τις ομάδες χωρίς τίτλους εκπαίδευσης και με 
χαμηλό επίπεδο εξειδίκευσης. 
Με σκοπό την παροχή εγγυήσεων για την ισότητα ανδρών και 
γυναικών, που αναγνωρίζεται τόσο σε συνταγματικό επίπεδο όσο και 
στο επίπεδο της απλής νομοθεσίας, η ομάδα των γυναικών με χαμηλό 
επίπεδο εξειδίκευσης θεωρείται ομάδα προτεραιότητας στα πλαίσια 
των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης που απευθύνονται στις 
γυναίκες. 
Το προαναφερόμενο βασιλικό διάταγμα θεωρεί τις γυναίκες ως ομάδα 
με ιδιαίτερες δυσκολίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας, και για 
τον λόγο αυτό δημιούργησε ένα πρόγραμμα επαγγελματικής 
κατάρτισης που απευθύνεται σε γυναίκες που επιθυμούν να 
επανανταχθούν στην επαγγελματική δραστηριότητα, με σκοπό την 
κατάρτιση τους για τις δραστηριότητες εκείνες όπου 
υποεκπροσωπούνται και τη διευκόλυνση της επαγγελματικής ένταξης 
των γυναικών με οικογενειακές υποχρεώσεις και ιδιαίτερες 
δυσκολίες κατά την αναζήτηση απασχόλησης. 
Τα μέτρα που υιοθετήθηκαν για τη διευκόλυνση της κατάρτισης 
προβλέπουν την διενέργεια κύκλων μαθημάτων, που οργανώνονται από 
το Εθνικό Ιδρυμα Απασχόλησης (ΙΝΕΜ) σε συνεργασία με το Ίδρυμα 
της Γυναίκας και με τις αντίστοιχες εργοδοτικές οργανώσεις. 
Αυτοί οι κύκλοι μαθημάτων θα απευθύνονται σε γυναίκες άνω των 25 
ετών οι οποίες, ύστερα από διακοπή της εργασίας για 5 
τουλάχιστον έτη μετά τη λήξη της προηγούμενης σύμβασης τους, 
επιθυμούν να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας και αναζητούν μιά 
θέση απασχόλησης. 
Επίσης, το Εθνικό Ίδρυμα Απασχόλησης, σε συνεργασία με τους 
αρμόδιους φορείς, θα οργανώσει κύκλους μαθημάτων κατάρτισης για 
άνεργες γυναίκες, με σκοπό να ευνοηθεί η ένταξη ή η επανένταξη 
τους στην αγορά εργασίας, στους τομείς, τις δραστηριότητες και 
τις θέσεις εργασίας όπου το γυναικείο φύλο υποεκπροσωπείτα ι. 
191 
Τα μέτρα αυτά που λήφθηκαν με σκοπό την εγγύηση της ισότητας 
ανδρών και γυναικών σε θέματα επαγγελματικής κατάρτισης, 
αντικατοπτρίζονται στην συνεχή και προοδευτική αύξηση του 
αριθμού των γυναικών που παρακολουθούν κύκλους μαθημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης από το 1984· το ποσοστό, από 29,4% το 
1984 αυξήθηκε σε 51,8% το 1991. 
Αν, εξάλλου, αναλυθεί ο αριθμός των ατόμων που έλαβαν κατάρτιση 
σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό, παρατηρούμε ότι ο βαθμός 
κάλυψης, που μετράται από τον αριθμό ατόμων που έλαβαν κατάρτιση 
με θετική αξιολόγηση, το 1991 ήταν 15,51 για τους άνδρες και 
30,21 για τις γυναίκες. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν αύξηση κατά 
26,1% για τις γυναίκες και κατά 11,4% για τους άνδρες, αναφορικά 
με τις τιμές που καταγράφηκαν το 19 85. 
Ο βαθμός κάλυψης των γυναικών που έλαβαν κατάρτιση ανά 1000 
ανέργους, αυξήθηκε επίσης το 1991- το γεγονός αυτό δείχνει την 
αύξηση της ένταξης των γυναικών στην ενεργό επαγγελματική ζωή, 
ύστερα από την απόκτηση της κατάλληλης εξειδίκευσης μέσω κύκλων 
μαθημάτων κατάρτισης. 
Κατά την ανάλυση της κατανομής ανά επαγγελματικό κλάδο και φύλο 
των ατόμων που παρακολουθούν τους κύκλους μαθημάτων, το 1991 
παρατηρήθηκε μια σχετική μείωση του αριθμού των γυναικών που 
έλαβαν κατάρτιση σε «παραδοσιακά γυναικείους» κλάδους (ομορφιά, 
χειροτεχνία...) και αύξηση της ομοιογένειας μεταξύ ανδρών και 
γυναικών που παρακολούθησαν τα μαθήματα. 
Σε θέματα κοινωνικής προστασίας, το βασιλικό διάταγμα 1670/1990 
της 28ης Δεκεμβρίου, περί νέας αξιολόγησης των συντάξεων του 
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και άλλων παροχών δημόσιας 
κοινωνικής προστασίας το 1991, περιλαμβάνει μία διάταξη σχετικά 
με την κατάργηση των διαφορών λόγω φύλου, των δικαιούχων 
προσωρινών επιδομάτων υπέρ των μελών της οικογενείας του 
δικαιούχου, συνταξιούχων που λαμβάνουν κανονική ή αναπηρική 
σύνταξη. 
Τέλος, πρέπει να αναφερθεί το σύνολο των θεσμικών δραστηριοτήτων 
που ανέπτυξε το Ίδρυμα της Γυναίκας, μετά τη λήξη της προθεσμίας 
εφαρμογής του Πρώτου Προγράμματος Ισότητας των Ευκαιριών. 
Οι δραστηριότητες αυτές, που καθορίστηκαν σε σχέση με το 
κοινοτικό πλαίσιο και την πραγματική κατάσταση που επικρατεί 
στην Ισπανία, κατευθύνθηκαν κατά προτεραιότητα σε ορισμένους 
τομείς: απασχόληση και κατάρτιση, εκπαίδευση, υγεία, κοινωνικές 
υπηρεσίες και συνεργασία σε εδαφικό επίπεδο και μέσω συλλόγων, 
ενώ έχουν εισαχθεί και μέτρα ένταξης για ομάδες γυναικών με 
προβλήματα περιθωριοποίησης ή για γυναίκες οι οποίες λόγω 
προβληματικών συνθηκών διαβίωσης, συναντούν δυσχέρειες στην 
πρόσβαση όσων προβλέπονται γενικά για ολόκληρη την ομάδα. 
Η> . ί υ νόμος, 3/1989 ιης 3ης Μαρτίου, ιιου επεκτείνει σε 16 εβδομάδες 
ι ην άδεια μητρόιητας, εξομοιώνει ι ην υιοθεσία παιδιών κάτω των 5 
ετών με τη μητρότητα, και προβλέπει άδεια με μέγιστη διάρκεια 6-
8 εβδομάδες, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού που υιοθετείται-
χρήση της άδειας αυτής μπορεί να κάνει χωρίς διάκριση ο πατέρας 
ή η μητέρα, αν εργάζονται και οι δύο και η άδεια συνοδεύεται 
19 2, 
από το δικαίωμα λήψης των παροχών μητρότητας, στα πλαίσια του 
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις 
που ισχύουν για την περίπτωση αυτή. 
Εξάλλου, σε περίπτωση άδειας μητρότητας, ο προαναφερόμενος νόμος 
δίνει τη δυνατότητα χρήσης τμήματος της άδειας αυτής (έως 4 
εβδομάδες πριν από τη λήξη της άδειας) από τον πατέρα, ύστερα 
από αίτηση της μητέρας και όταν η επάνοδος της μητέρας στην 
εργασία δεν συνεπάγεται κίνδυνο για την υγεία της. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
17. Το δικαίωμα πληροφόρησης και διαβούλευσης των εργαζομένων ή των 
αντιπροσώπων τους κατοχυρώνεται στο ισπανικό εργατικό δίκαιο, 
σύμφωνα με όσα ορίζει το άρθρο 54 του Καταστατικού Χάρτη των 
εργαζομένων, σε σχέση με τα προβλεπόμενα από το άρθρο 62.2 του ίδιου 
νομοθετικού κειμένου και από τον οργανικό νόμο 11/85 της 2ας 
Αυγούστου, περί συνδικαλιστικών ελευθεριών, για τις επιχειρήσεις με 
έδρα στην Ισπανία. 
18. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Καταστατικό Χάρτη των εργαζομένων, η 
επιτροπή της επιχείρησης έχει τις εξής αρμοδιότητες: 1) Λαμβάνει 
πληροφορίες τουλάχιστον σε τριμηνιαία βάση, σχετικά με τη γενική 
εξέλιξη του οικονομικού τομέα στον οποίο υπάγεται η επιχείρηση, 
σχετικά με την κατάσταση της παραγωγής και των πωλήσεων της 
εταιρίας, σχετικά με το πρόγραμμα της για την παραγωγή και την 
πιθανή εξέλιξη στην απασχόληση. 2) Λαμβάνει γνώση του ισολογισμού, 
της έκθεσης αποτελεσμάτων, του απολογισμού και, στην περίπτωση που η 
επιχείρηση έχει νομική μορφή εταιρίας που λειτουργεί βάσει μετοχών ή 
μεριδίων, λαμβάνει των υπόλοιπων εγγράφων που τίθενται υπόψη των 
εταίρων, και με τις ίδιες συνθήκες που ισχύουν γ ι'αυτούς. 3) 
Συντάσσει έκθεση πριν από την εκτέλεση, εκ μέρους του εργοδότη, των 
αποφάσεων που έχουν εγκριθεί από αυτόν σχετικά με αναδιαρθρώσεις του 
προσωπικού, ολικές ή μερικές απολύσεις με οριστικό ή προσωρινό 
χαρακτήρα, περιορισμούς της συμβατικής διάρκειας εργασίας, καθώς και 
σχετικά με ολική ή μερική μεταφορά των εγκαταστάσεων, με προγράμματα 
επαγγελματικής κατάρτισης στην επιχείρηση, με την εφαρμογή ή την 
αναθεώρηση των συστημάτων οργάνωσης και ελέγχου της εργασίας, με 
κινησ ιοχρονομετρ ικές μελέτες, εγκατάσταση συστημάτων και αξιολόγηση 
των θέσεων εργασίας. 4) Συντάσσει εκθέσεις όταν η συγχώνευση, η 
εξαγορά της επιχείρησης ή η τροποποίηση του νομικού της καθεστώτος 
συνεπάγεται οποιοδήποτε αποτέλεσμα το οποίο θα επηρεάσει το μέγεθος 
ι ης απασχόλησης. 
Ασκεί επίσης καθήκοντα: 
επίβλεψης της συμμόρφωσης με τους ισχύοντες κανόνες σε 
εργασιακά θέματα, θέματα κοινωνικής ασφάλισης και απασχόλησης-
επίβλεψης και ελέγχου των συνθηκών ασφάλειας και υγιεινής κατά 
την εργασία στην επιχείρηση· 
συνεργασίας για την διοίκηση της επιχείρησης, σύμφωνα με τα 
συμφωνηθέντα στις συλλογικές συμβάσεις-
συμμετοχής στη διαχείριση των κοινωνικών έργων στην επιχείρηση 
υπέρ των εργαζομένων ή των οικογενειών τους. 
>I3VJ 
Από την πλευρά του ο οργανικός νόμος περί συνδικαλιστικών 
ελευθεριών, στο άρθρο 10.3 ορίζει ότι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι που 
δεν συμμετέχουν στην επιτροπή της επιχείρησης, θα διαθέτουν τις 
ίδιες εγγυήσεις που ισχύουν σύμφωνα με το νόμο για τα μέλη της εν 
λόγω επιτροπής, καθώς και τα εξής δικαιώματα: 
δικαίωμα πρόσβασης στις ίδιες πληροφορίες και έγγραφα που η 
επιχείρηση θέτει στη διάθεση της επιτροπής της επιχείρησης-
δικαίωμα να παρευρίσκονται στις συσκέψεις των επιτροπών που 
προαναφέρονται και των εσωτερικών οργάνων της επιχείρησης όταν 
συζητούνται θέματα ασφάλειας και υγιεινής-
δικαίωμα ακρόασης από την επιχείρηση, πριν από την έγκριση 
μέτρων ομαδικού χαρακτήρα που πλήττουν τους εργαζομένους γενικά 
και ιδιαίτερα όσον αφορά απολύσεις και κυρώσεις. 
Οι συνδικαλιστικοί τομείς των πλέον αντιπροσωπευτικών συνδικάτων και 
εκείνων που εκπροσωπούνται στις επιτροπές επιχείρησης, έχουνδικαίωμα 
διεξαγωγής συλλογικών διαπραγματεύσεων σύμφωνα με τους όρους που 
καθορίζονται στην ειδική τους νομοθεσία. 
Το δικαίωμα ενημέρωσης, που αναγνωρίζεται στον Καταστατικό Χάρτη των 
εργαζομένων για τους αντιπροσώπους των εργαζομένων στην επιχείρηση, 
ενισχύθηκε από τον νόμο 2/91 της 7ης Ιανουαρίου, όσον αφορά τα 
θέματα προσλήψεων, θεσπίζοντας μεταξύ άλλων, την υποχρέωση του 
εργοδότη να παραδίδει στους εκπροσώπους των εργαζομένων στον τομέα 
της επιχείρησης ένα βασικό αντίγραφο όλων των συμβάσεων που πρέπει 
να συνάπτονται γραπτώς. 
Πρέπει ακόμη να γίνει αναφορά στο νομοσχέδιο περί επαγγελματικής 
υγείας, το οποίο στον τίτλο V ("συμμετοχή και εκπροσώπηση") 
προβλέπει ότι "οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα συμμετοχής στα θέματα 
που σχετίζονται με την προστασία της υγείας και της σωματικής τους 
ακεραιότητας κατά την εκτέλεση της εργασίας τους μέσω των εκπροσώπων 
τους στα εσωτερικά ειδικά όργανα τα οποία ρυθμίζονται από τον 
παρόντα τίτλο". 
Ομοίως ορίζει ότι "ευθύνη των οργάνων εκπροσώπησης του προσωπικού 
και των συνδικαλιστικών εκπροσώπων, σύμφωνα με όσα ορίζονται στον 
Καταστατικό Χάρτη των εργαζομένων και στον οργανικό νόμο περί 
συνδικαλιστικών ελευθεριών, είναι η επίβλεψη και ο έλεγχος της 
πρακτικής εφαρμογής των εφαρμοστέων διατάξεων σε θέματα ασφάλειας, 
υγείας και συνθηκών εργασίας· τα όργανα αυτά σε δεδομένη περίπτωση 
και με την ιδιότητα τους ως εκπροσώπων, προβαίνουν στις κατάλληλες 
νομικές ενέργειες ενώπιον της επιχείρησης και των αρμόδιων οργάνων 
και δικαστηρίων, για τις οποίες θα συνεργάζονται με τους εκπροσώπους 
γιά την πρόληψη, οι οποίοι θα παρέχουν όλες τις πληροφορίες στις 
οποίες έχουν πρόσβαση σαν συνέπεια της άσκησης των καθηκόντων τους" 
Τέλος, με το νόμο 21/1991 της 17ης Ιουνίου, δημιουργήθηκε το 
Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο, σαν όργανο ενίσχυσης της 
συμμετοχής των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων στην οικονομική 
και κοινωνική ζωή. Στηρίζεται στην παρουσία συνδικαλιστικών και 
εργοδοτικών οργανώσεων που έχουν το στοιχείο της 
αντιπροσωπευτικότητας, καθώς και άλλων οργανώσεων ή κοινωνικών 
δυνάμεων που αντιπροσωπεύουν διάφορα συμφέροντα (γεωργικός τομέας, 
τομέας ναυτιλίας - αλιείας, καταναλωτές και χρήστες), έχει δε 
ευρείες εξουσίες αυτονομίας και οργάνωσης που κατοχυρώνουν την 
ανεξαρτησία του. Η συμβουλευτική λειτουργία, που εισάγεται μέσω του 
προαναφερθέντος οργάνου, θα αφορά την κανονιστική δραστηριότητα της 
κυβέρνησης σε κοινωνικοοικονομικά και εργασιακά θέματα- η συμμετοχή 
θα πραγματοποιείται βασικά με την διατύπωση γνωμών υποχρεωτικού ή 
προαιρετικού χαρακτήρα, ανάλογα με την περίπτωση. Προβλέπεται 
επίσης η δυνατότητα διατύπωσης γνωμών με πρωτοβουλία του εν λόγω 
Συμβουλ ίου. 
Σχετικά με τους μεθοριακούς εργαζόμενους, οι εκπρόσωποι των 
εργαζομένων έχουν τα ίδια δικαιώματα ενημέρωσης και συμμετοχής με 
εκείνα που αναγνωρίζονται στους λοιπούς εργαζομένους όσον αφορά τα 
μέτρα ή τις πολιτικές απασχόλησης που μπορούν να επηρεάζουν τις 
συνθήκες εργασίας τους. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
19. Εκτός από τις οδηγίες σχετικά με την ασφάλεια και την υγιεινή, η 
προθεσμία μεταφοράς των οποίων δεν έχει λήξει ακόμη, πρέπει να 
αναφερθεί η οδηγία 90/269/ΕΟΚ, περί της χειρωνακτικής διακίνησης 
φορτίων που συνεπάγεται κινδύνους ιδίως για τη ράχη και την οσφυϊκή 
χώρα των εργαζομένων. 
Η μεταφορά της οδηγίας αυτής δεν θα επιφέρει σημαντικές μεταβολές 
στην ισπανική νομοθεσία, επειδή η Ισπανία έχει επικυρώσει από το 
1967 τη σύμβαση 127 της Διεθνούς Οργάνωσης Υγείας, περί «του 
μέγιστου φορτίου που μπορεί να μεταφέρει ένας εργαζόμενος». Η 
σύμβαση αυτή εφαρμόζεται άμεσα και αποτελεί τμήμα της εσωτερικής 
ισπανικής νομοθεσίας, δυνάμει του άρθρου 96.1 του ισπανικού 
συντάγματος που ορίζει ότι: «οι διεθνείς συνθήκες που συνάπτονται 
έγκυρα, ύστερα από την επίσημη δημοσίευση τους στην Ισπανία, 
αποτελούν τμήμα της εσωτερικής νομοθεσίας της χώρας». 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
20. Σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 7 του Καταστατικού Χάρτη των εργαζομένων, 
η κατώτατη νόμιμη ηλικία εισόδου στην απασχόληση είναι το 16ο έτος, 
με εξαίρεση την εργασία νέων κάτω των 16 ετών σε δημόσια θεάματα, 
μετά από άδεια των αρμόδιων γιά την εργασία αρχών- η άδεια αυτή 
πρέπει να είναι γραπτή και να ισχύει μόνο για τα καθήκοντα που 
καθορίζονται σ'αυτήν, πάντα με την προϋπόθεση ότι δεν συνεπάγεται 
κίνδυνο για την σωματική υγεία ούτε για την επαγγελματική κατάρτιση 
και ηθική παιδεία. 
21. Σύμφωνα με το βασιλικό διάταγμα 3/1992 της 10ης Ιανουαρίου, ο 
ελάχιστος μισθός για όλα τα επαγγέλματα για εργαζομένους κάτω των 18 
ετών ορίζεται σε 1239 πεσέτες ημερησίως ή 37.170 πεσέτες το μήνα, 
ανάλογα με το αν πρόκειται για μισθό ή ημερομίσθια. 
Στον ελάχιστο αυτό μισθό υπολογίζεται η αμοιβή σε χρήμα και σε 
είδος, που αφορά το νόμιμο ημερήσιο χρόνο εργασίας για κάθε 
δραστηριότητα και δεν περιλαμβάνει, στην περίπτωση των ημερομισθίων, 
idi 
το τμήμα που αντιστοιχεί σε Κυριακές και εορτές. Σε περίπτωση μη 
συμπλήρωσης του νόμιμου ημερήσιου χρόνου εργασίας, καταβάλλεται το 
τμήμα του μισθού που αναλογεί. 
Σιον ελάχιστο μισθό που αναφέρθηκε προηγουμένως προστίθενται τα 
ακόλουθα επιδόματα: 
ατομικό επίδομα αρχαιότητας, 
επιδόματα με περιοδική μορφή και προθεσμία, άνω του ενός μήνα, 
όπως π.χ. 13ος μισθός ή συμμετοχή στα κέρδη, 
οδοιπορικά έξοδα και έξοδα μεταφοράς με τα δημόσια μέσα 
συγκοινών ίας. 
το ποσό που αντιστοιχεί στην εγγυημένη αναπροσαρμογή του μισθού 
κατά την αμοιβή με μπόνους ή με κίνητρα για αύξηση της 
παραγωγικότητας. 
22. Το βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 1/1992 της 3ης Απριλίου, περί 
επειγόντων μέτρων για την ενίσχυση της απασχόλησης και την προστασία 
των ανέργων, παρέχει κίνητρα για προσλήψεις, με σύμβαση αορίστου 
χρόνου, νέων κάτω των 2 5 ετών που είναι εγγεγραμμένοι ως άνεργοι για 
διάστημα μικρότερο του έτους- στην περίπτωση αυτή, οι νέοι 
εξομοιώνονται με την ομάδα των νέων 25-29 ετών που δεν διαθέτουν 
προϋπηρεσία άνω των 3 μηνών. 
Οσον αφορά τις συμβάσεις πρακτικής εξάσκησης και κατάρτισης, με 
προσωρινό χαρακτήρα, το προαναφερόμενο βασιλικό νομοθετικό διάταγμα, 
προωθεί την οριστική ενσωμάτωση του εργαζομένου στην επιχείρηση, την 
οποία θεωρεί ως τον καλύτερο τρόπο συνεισφοράς για την επίτευξη των 
σκοπών της κατάρτισης που έχουν οι συμβάσεις αυτές. 
23. Σχετικά με τους νέους, το πρόγραμμα PIP περιλαμβάνει τα εξής 
ειδικότερα προγράμματα: 
1.- Πρόγραμμα εγγύησης της παροχής υποστήριξης για την κατάρτιση των 
νέων με σύμβαση κατάρτισης. 
2.- Πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης για άνεργους νέους κάτω των 
25 ετών. 
3.- Πρόγραμμα εναλλακτικής κατάρτισης για νέους κάτω των 25 ετών που 
παρακολουθούν μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης. 
4.- Πρόγραμμα αντισταθμιστικής κατάρτισης για νέους κάτω των 16 
ετών. 
5.- Πρόγραμμα εναλλακτικής κατάρτισης νέων που παρακολουθούν 
μαθήματα δευτεροβάθμιας επαγγελματικής κατάρτισης ή πειραματικά 
αυτοτελή τμήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης ή πανεπιστημιακά 
μαθήματα. 
6.- Πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης κατά τη διάρκεια της 
στρατιωτικής θητείας. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
24. Το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και τα διάφορα ειδικά 
συστήματα καλύπτουν τους συνταξιούχους περιλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων 
παροχών, την καταβολή σύνταξης που συνοδεύεται από υγειονομική 
19 > 
περίθαλψη. Η παροχή αυτή, δυνάμει των κανονισμών 1408/71 και 574/72 
ΕΟΚ, σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης, εξασφαλίζεται για τους 
εργαζομένους που είναι υπήκοοι των κρατών της ΕΟΚ, με τις συνθήκες 
που ισχύουν για τους ισπανούς υπηκόους. 
Οι προϋποθέσεις που κατά γενικό λόγο απαιτούνται για την έγερση 
δικαιώματος συνταξιοδότησης είναι οι εξής: 
-συμπλήρωση του 65ου έτους ηλικίας 
-πιστοποίηση μιας περιόδου καταβολής εισφορών με διάρκεια 
τουλάχιστον 15 έτη, δύο από τα οποία πρέπει να συγκαταλέγονται στα 8 
τελευταία έτη. 
25. Σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας ή κοινωνικών υπηρεσιών, το σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης παρέχει στους συνταξιούχους τις εξής υπηρεσίες: 
Οίκοι ευγηρίας. 
Πρόκειται για κέντρα που παρέχουν ολική περίθαλψη και μόνιμη 
κατοικία σε άτομα άνω των 60 ετών τα οποία λόγω της οικογενειακής, 
κοινωνικής ή οικονομικής τους κατάστασης δεν μπορούν να κατοικούν 
στην οικία τους. Στους οίκους ευγηρίας παρέχεται στους ηλικιωμένους 
ιατρική περίθαλψη, και παρακολούθηση από ψυχολόγους· οι ηλικιωμένοι 
συμμετέχουν στον έλεγχο του οίκου ευγηρίας μέσω της γενικής 
συνέλευσης και της επιτροπής διαχείρισης. Στις 31 Δεκεμβρίου 1991 η 
Ισπανία διέθετε 17 οίκους ευγηρίας που ανήκουν στην κοινωνική 
ασφάλιση ή είναι συμβεβλημένοι με άλλους φορείς, και αριθμούν 
συνολικά 18.880 θέσεις. 
Εστίες και λέσχες τρίτης ηλικίας. 
Πρόκειται για δημόσια κέντρα όπου προωθείται η συγκατοίκηση των 
ηλικιωμένων μιας πόλης, συνοικίας ή περιοχής. Στα κέντρα αυτά 
προσφέρονται υπηρεσίες πληροφόρησης, τραπεζαρία, περιποίηση των 
ποδιών, υπηρεσίες υγειονομικής πρόληψης, πολιτιστικές 
δραστηριότητες, αναψυχή, δραστηριότητες κοινωνικής συνεργασίας. Ο 
συνολικός αριθμός των μελών των κέντρων αυτών στις 31 Δεκεμβρίου 
1991 ανερχόταν σε 1.228.505. 
Κατ'οίκον περίθαλψη. 
Η υπηρεσία συνίσταται σε μιά σειρά δραστηριοτήτων βασικής περίθαλψης 
και μέριμνας με ατομικό χαρακτήρα, κατ'οίκον και κοινωνική 
περίθαλψη, με σκοπό την διευκόλυνση της αυτονομίας του ατόμου και 
την παραμονή του στο συνηθισμένο του χώρο. Η κατ'οίκον περίθαλψη 
βοηθά στην πρόληψη δύσκολων προσωπικών και κοινωνικών καταστάσεων 
όπως π.χ. σοβαρά προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας, μοναξιά 
και κίνδυνος ατυχημάτων στο σπίτι και στη βελτίωση της ποιότητας 
ζωής, και προσφέρει μια εναλλακτική λύση αντί για εγκλεισμό σε 
οίκους ευγηρίας. 
Διακοπές για την τρίτη ηλικία. 
Μέσω του προγράμματος αυτού, προσφέρονται στους ηλικιωμένους 
δεκαπενθήμερες διακοπές σε μέρη με τουριστικό ενδιαφέρον και θερμό 
κλίμα, με μειωμένη τιμή. Στόχοι του προγράμματος είναι η συνεισφορά 
στην ευεξία των ηλικιωμένων, η γνωριμία τους με νέους τόπους, η 
καλύτερη εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου τους και η διατήρηση ή 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον τουριστικό κλάδο, μέσω της 
αύξησης του βαθμού πληρότητας των ξενοδοχείων σε χαμηλές τουριστικές 
σαιζόν. Το 1991, περισσότερα από 72.038 άτομα έκαναν τις διακοπές 
τους μέσω του προγράμματος αυτού. 
Υγειονομική περίθαλψη 
Οι ηλικιωμένοι έχουν δικαίωμα παροχών υγειονομικής περίθαλψης στα 
πλαίσια του Εθνικού Συστήματος Υγείας αν είναι συνταξιούχοι της 
κοινωνικής ασφάλισης, είτε με ανταποδοτικό είτε με μη ανταποδοτικό 
χαρακτήρα. Η υγειονομική περίθαλψη παρέχεται στις υπηρεσίες ιατρικών 
συμβουλών της κοινωνικής ασφάλισης (γενικός παθολόγος, παιδίατρος, 
τεχνικός υγειονομικός βοηθός), στα εξωτερικά ιατρεία (γιατροί 
διαφόρων ειδικοτήτων) και στα νοσοκομεία για επείγουσες περιπτώσεις, 
χειρουργικές επεμβάσεις και ειδικές θεραπείες. 
Οσον αφορά την ατομική περίθαλψη, αυτή γίνεται με χρήση υγειονομικής 
κάρτας τρίτης ηλικίας, που διευκολύνει τον συντονισμό της 
υγειονομικής μέριμνας για τους ηλικιωμένους και τις κοινωνικές 
υπηρεσ ίες. 
θερμά λουτρά κοινωνικής πρόνοιας για την τρίτη ηλικία. 
Μέσω του προγράμματος αυτού, παρέχονται στους ηλικιωμένους θεραπείες 
σε εγκαταστάσεις θερμών λουτρών, που περιλαμβάνουν προηγούμενη 
ιατρική γνωμάτευση, θεραπεία με θερμά λουτρά υπό ιατρική 
παρακολούθηση, καθώς και δραστηριότητες αναψυχής και ελεύθερου 
χρόνου. Οι θεραπείες διαρκούν 15 μέρες, ενώ η προηγούμενη συνταγή 
ιατρού είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Το 1991, περισσότερα από 36.000 
άτομα έκαναν χρήση του προγράμματος αυτού. 
ΑΝΑΠΗΡΟΙ 
26. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ 
Το Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων, μέσω του INSERSO, διαθέτει ένα 
δίκτυο κέντρων και υπηρεσιών για τον επαγγελματικό προσανατολισμό 
και την επαγγελματική κατάρτιση των αναπήρων, που επεξηγούνται στη 
συνέχεια. 
Επαγγελματικός προσανατολισμός σε κέντρα-βάσεις του INSERSO. 
Τα κέντρα-βάσεις του INSERSO, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, παρέχουν 
επαγγελματικό προσανατολισμό για τον καθορισμό των επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων που κρίνονται καταλληλότερες για το είδος της 
αναπηρ ίας. 
os>3 
Επαγγελματική κατάρτιση που οργανώνεται από το INSERSO. 
Ευρωπαϊκό Ko ινωνικό Ταμε ίο. 
Το INSERSO στη διάρκεια του 1991 οργάνωσε συνολικά 168 κύκλους 
μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης για αναπήρους που 
συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, με συμμετοχή 
2.127 αναπήρων. Το συνολικό κόστος αυτών των κύκλων μαθημάτων ανήλθε 
σε 615.655.000 πεσέτες. 
Επαγγελματική κατάρτιση που οργανώνεται και χρηματοδοτείται από το 
INSERSO. 
16 κύκλοι μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης που χρηματοδοτούνται 
ολοκληρωτικά από το INSERSO οργανώθηκαν το 1991, με την συμμετοχή 
204 μαθητών συνολικά. Το ολικό κόστος ανήλθε σε 25.868.332 πεσέτες. 
Κέντρα αποκατάστασης ατόμων με σωματικές αναπηρίες του INSERSO. 
Πρόκειται για εγκαταστάσεις σ' ολόκληρη τη χώρα, όπου παρέχεται ένα 
σύνολο υπηρεσιών αποκατάστασης με ιατρική φροντίδα, ψυχοκοινωνική 
μέριμνα και μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης. Οι υπηρεσίες αυτές 
παρέχονται σε άτομα που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας, και πάσχουν 
από σωματικές αναπηρίες ή από μειονεξίες των αισθητηρίων οργάνων. 
Οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται σύμφωνα με το σύστημα της διαμονής στο 
ίδρυμα, της πρωινής επίσκεψης ή της επίσκεψης σε εξωτερικά ιατρεία, 
ανάλογα με την κάθε συγκεκριμένη περίπτωση και το συμφέρον του 
δικαιούχου. 
ο INSERSO διοικεί τέσσερα κέντρα τα οποία του ανήκουν και διαθέτουν 
490 θέσεις συνολικά. 
Κέντρα απασχόλησης του INSERSO 
Τα ιδρύματα αυτά έχουν σκοπό την επαγγελματική ειδίκευση και την 
κοινωνική προσαρμογή ατόμων με μειονεξίες που εμποδίζουν την 
προσωρινή ή οριστική τους ένταξη, σε ένα ειδικό κέντρο απασχόλησης ή 
μιά επιχείρηση. Η επαγγελματική και κοινωνική αποκατάσταση 
περιλαμβάνει την πραγματοποίηση εργασιών σύμφωνα με ένα σύστημα που 
μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο με το σύστημα που επικρατεί σε 
οποιοδήποτε κέντρο εργασίας, χωρίς όμως κερδοσκοπικούς σκοπούς και 
μέσω της εφαρμογής ειδικής μεταχείρισης που επιβάλλεται λόγω της 
μειονεξίας των ατόμων αυτών. 
Το INSERSO διαθέτει επτά κέντρα του είδους αυτού, με 611 θέσεις 
συνολικά. 
Επαγγελματικά κέντρα ιδιωτικών φορέων χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα. 
To INSERSO διαχειρίζεται το Μητρώο Επαγγελματικών Κέντρων ιδιωτικών 
φορέων με μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, δυνάμει των διατάξεων του 
βασιλικού διατάγματος 2274/1985 της 4ης Δεκεμβρίου, και του 
διατάγματος της 23ης Ιουλίου 1986. Στο μητρώο αυτό εγγράφονται τα 
ιδρύματα εκείνα που έχουν σκοπό την παροχή υπηρεσιών επαγγελματικής 
θεραπείας, προσωπικής και κοινωνικής προσαρμογής των αναπήρων 
ατόμων, όταν λόγω του βαθμού αναπηρίας τους τα άτομα αυτά δεν 
μπορούν να ενταχθούν σε μιά επιχείρηση ή σε ένα ειδικό κέντρο 
απασχόλησης. 
Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από το νόμο, το 1991 επτά επαγγελματικά 
κέντρα προχώρησαν σε εγγραφή στο Μητρώο αυτό. 
Στις 31.12.91, το Μητρώο περιλαμβάνει 154 εγγεγραμμένα επαγγελματικά 
κέντρα. Το 1991, το INSERSO χρηματοδότησε συνολικά 47 επαγγελματικά 
κέντρα, με ποσό 168.179.500 πεσετών για 767 θέσεις. 
Επαγγελματική κατάρτιση που παρέχεται από άλλους φορείς. 
Η πραγματικότητα σε ό,τι αφορά την επαγγελματική κατάρτιση και την 
απασχόληση των αναπήρων ατόμων στην Ισπανία περιλαμβάνει εξάλλου 
πολύ περισσότερες περιπτώσεις και αφορά ένα ευρύτερο αριθμό ατόμων, 
και κατά συνέπεια στα στοιχεία της έκθεσης αυτής πρέπει να 
προστεθούν οι παρακάτω οργανισμοί: 
Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών, όσον αφορά την επαγγελματική 
κατάρτιση που ρυθμίζεται από και σχετίζεται με την ειδική 
εκπα ίδευση. 
Εθνικό Ιδρυμα Απασχόλησης, όσον αφορά το μητρώο των αναπήρων 
ατόμων που είναι άνεργα και τον έλεγχο της εύρεσης απασχόλησης 
των ατόμων αυτών και σε ειδικά κέντρα απασχόλησης, καθώς και για 
τους κύκλους μαθημάτων κατάρτισης που οργανώνονται στα πλαίσια 
του προγράμματος FIP, στα οποία συνήθως εντάσσονται άτομα με 
με ιονεξ ί ες. 
αυτόνομες κοινότητες, όσον αφορά την διατήρηση κέντρων 
επαγγελματικής κατάρτισης και άλλων σχετικών θεμάτων. 
επαρχιακές και δημοτικές αρχές και ιδιαίτερα δήμοι άνω των 
20.000 κατοίκων, που διαθέτουν αρμοδιότητες για τη δημιουργία 
και τη λειτουργία κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης και άλλων 
παρόμοιων κέντρων. 
εταιρείες αμοιβαίου ενδιαφέροντος σχετικά με εργατικά ατυχήματα, 
που μεριμνούν για την επαγγελματική αποκατάσταση και την 
επανένταξη στην αγορά εργασίας των εργαζομένων που υπήρξαν 
θύματα ατυχήματος. 
2 ο Λ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ 
Εργονομ ία 
Σε θέματα εργονομίας, οι εργοδότες μπορούν να λαμβάνουν επιδοτήσεις 
για την προσαρμογή της θέσης εργασίας τις ανάγκες του συγκεκριμένου 
ατόμου, καθώς και επιδοτήσεις για την προμήθεια των μέσων ατομικής 
προστασίας του εργαζομένου. 
Δυνατότητα πρόσβασης 
Στην περίπτωση αυτή διευκολύνεται η αυτόνομη κίνηση των αναπήρων 
ατόμων, υπάρχουν δε κανόνες που ρυθμίζουν την κατασκευή των δημόσιων 
κτιρίων ή τον περιορισμό των αρχιτεκτονικών εμποδίων των ήδη 
υφιστάμενων κτιρίων. 
Δυνατότητα μετακίνησης 
Οι δραστηριότητες που πραγματοποιούνται για την διευκόλυνση της 
μετακίνησης των ατόμων με μειονεξίες, ρυθμίζονται από κανόνες 
διαφορετικής τάξης και πεδίου εφαρμογής. 
Φορολογικά μέτρα 
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι στο φόρο ατομικής απόδοσης των φυσικών 
προσώπων, στη δήλωση που αντιστοιχεί στη χρήση του 1991, για άτομα 
με αναπηρία που αναγνωρίζεται από τον νόμο, εκπίπτει το 10% του 
ολικού εισοδήματος, όσον αφορά έξοδα με δύσκολη δικαιολόγηση και τη 
μετακίνηση προς το χώρο εργασίας, ενώ για τους λοιπούς πολίτες και 
εργαζομένους εκπίπτει μόνον το 2%. 
Ισχύουν εξάλλου οικονομικές επιδοτήσεις για την αγορά αναπηρικών 
αμαξιδίων, καθώς και για την προσαρμογή αυτοκινήτων στις ανάγκες του 
αναπήρου ατόμου. Τα άτομα με μειονεξίες, που αγοράζουν ένα 
αυτοκίνητο για προσωπική τους χρήση, καταβάλλουν 12% φόρο 
προστιθέμενης αξίας επί της αξίας του αυτοκινήτου, ενώ για τους 
υπόλοιπους πολίτες το ποσοστό του φόρου προστιθέμενης αξίας είναι 
33%. 
Μέσα συγκοινων ίας 
Διάφορες δημόσιες επιχειρήσεις έχουν προβεί σε προσαρμογή των 
τραίνων (RENFE και σιδηρόδρομοι της χώρας των Βάσκων) ώστε αυτά να 
μπορούν να χρησιμοποιούνται από άτομα με αναπηρικά αμαξίδια- το ίδιο 
ισχύει για τα αστικά και υπεραστικά λεωφορεία. Οσον αφορά τα 
αεροπλάνα, ο εθνικός αερομεταφορέας Iberia έχει εκδόσει ένα 
εγχειρίδιο που προορίζεται για τους χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων, 
και εγγυάται τη σωστή μετακίνηση τους από το κτίριο του αεροδρομίου 
μέχρι το αεροπλάνο και αντίστροφα. 
Ζ ο Ζ_ 
Στέγαση 
Οσον αφορά τη στέγαση, το 3% των οικιών της κοινωνικής πρόνοιας 
κρατείται υπέρ των αναπήρων· αυτό σημαίνει ότι στις προδιαγραφές 
ανοικοδόμησης θα διευκολύνεται η πρόσβαση, καθώς και οι καθημερινές 
δραστηριότητες και η προσαρμογή του ατόμου στο χώρο κατοικίας. 
Για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τις πέντε 
τελευταίες παραγράφους της έκθεσης αυτής, το Υπουργείο Κοινωνικών 
Υποθέσεων διαθέτει ένα Εθνικό Κέντρο προσωπικής αυτόνομης κίνησης 
και τεχνικής βοήθειας, που υπάγεται στο INSERSO. Στο κέντρο αυτό 
προσφέρεται τεχνική καθοδήγηση για καθημερινές δραστηριότητες, για 
την πρόσβαση, την στέγαση και την προσαρμογή της κατοικίας, για τη 
βελτίωση των συγκοινωνιών, και για την κοινώνικοεργασιακή ένταξη. 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
27. Σύμφωνα με τις δραστηριότητες εποπτείας και εφαρμογής των διατάξεων 
της κοινωνικής νομοθεσίας, η επιθεώρηση εργασίας και κοινωνικών 
ασφαλίσεων πραγματοποίησε δραστηριότητες που εμφανίζονται στον 
επισυναπτόμενο πίνακα, ο οποίος αντιστοιχεί στις εθνικές 
δραστηριότητες για το 1990 και το 1991. 
Οσον αφορά την εφαρμογή των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται στο χάρτη 
μέσω των διεθνών συνθηκών, η Ισπανία, μέσω της πράξης κύρωσης της 
2ης Ιουλίου 1991, επικύρωσε τη συνθήκη 165 της ΔΟΕ περί κοινωνικών 
ασφαλίσεων των ναυτικών (αναθ.), 1987. 
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 
ΕΘΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ 
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ : 1990-1991 
ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ 
ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ 1990 1991 (*) ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ 1990 1991 (*) 
1-ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
1.1 ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
1.2 ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ: 
ΛΗΞΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 
ΑΝΑΣΤΟΛΗ-ΜΕΙΩΣΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 
1.3 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 
1.4 ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ 
ΣΥΝΟΛΟ 
2. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ 
2.1 ΕΓΓΡΑΦΗ, ΕΝΕΡΓΟΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ 
ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΕΙΣΦΟΡΩΝ 
2.2 ΠΑΡΟΧΕΣ 
2.3 ΦΟΡΕΙΣ 
2.4 ΑΛΛΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 
ΣΥΝΟΛΟ 
3-ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 
3.1 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ 
3.2 ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
3.3 ΗΜΕΡΗΣΙΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΩΡΑΡΙΟ, 
ΑΝΑΠΑΥΣΗ ΚΟΚ. 
3.4 ΑΝΗΛΙΚΟΙ 
3.5 ΜΙΣΘΟΙ 
3.6 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΜΑΧΕΣ 
3.7 ΑΝΤΑΠΕΡΓΙΕΣ (LOCKOUT) 
3.8 ΑΠΕΡΓΙΕΣ 
3.9 ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ 
ΣΥΝΘΗΚΩΝ 
3.10 ΑΛΛΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 
ΣΥΝΟΛΟ 548.825 
4.958 
1.586 
105 
6.462 
561.936 
603.095 
29.054 
379 
52.660 
685.188 
5.731 
1.612 
12.026 
698 
13.143 
1.978 
392 
1.075 
6.210 
29.207 
72.072 559.513 
4.889 
3.058 
117 
10.264 
577.841 
664.059 
15.241 
292 
73.950 
753.542 
5.738 
1.329 
11.248 
880 
14.536 
1.617 
494 
1.142 
6.122 
45.053 4-ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ 
4.1 ΔΗΛΩΣΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 
ΚΕΝΤΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
4.2 ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ (ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ, 
ΠΟΛΥ ΣΟΒΑΡΑ, ΣΟΒΑΡΑ, ΑΝΗΛΙΚΩΝ) 
4.3 ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ (ΑΛΛΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ) 
4.4 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ 
4.5 ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ 
ΣΥΝΟΛΟ 
5.2 5-ΔΙΑΦΟΡΕΣ Η ΚΟΙΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 
5.1 ΠΑΡΟΧΗ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ 
ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΝΩΝΥΜΕΣ 
ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ 
ΑΓΩΓΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ ΔΗΜ.ΕΓΓΡΑΦΩΝ 
ΑΥΤΕΠΑΓΓΕΛΤΕΣ ΑΓΩΓΕΣ 
ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΩΝ 
ΕΛΕΓΚΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΑΓΑΘΩΝ 
5.7 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ 
5.8 ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ 
5.9 ΑΛΛΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ 
ΣΥΝΟΛΟ 5.6 26.139 
17.365 
8.676 
632 
118.958 
171.770 
24.044 
955 
63.540 
1.786 
351.476 
1.103 
15.604 
5.602 
42.961 
507.071 26.411 
15.543 
10.613 
710 
135.667 
188.944 
11.569 
559 
61.826 
1.435 
372.236 
1.084 
19.238 
3.761 
15.273 
486.981 
88.159 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ 1.998.037 2.095.467 Ι 
Ο 
Ι/1 
(*) Προσωρινά στοιχεία 
Ζ o^j 
ΙΤΑΛΙΑ 
Ελεύθερη κυκλοφορία ? —\ ^ 
(σημε ία 1 - 2 - 3) 
•Οπως καταδείχθηκε ήδη στην προηγούμενη πρώτη έκθεση, τα προβλήματα που 
υποδείχθηκαν εκεί αναμένουν ακόμη, από ορισμένη άποψη, τη λύση τους, εφόσον 
το πρώτο μέρος του κοινοτικού κανονισμού 1612/68 βρίσκεται ακόμα σε στάδιο 
λεπτομερούς μελέτης από τις αρμόδιες κοινοτικές αρχές. 
Απασχόληση και αμοιβές 
(σημεία 4-5 και 6) 
Αποκλειστικά για τον κλάδο της απασχόλησης, ακόμη και αν στην ουσία τα βασικά 
ζητήματα παραμένουν όσα έχουν ήδη περιγραφεί, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν 
αμέσως στη συνέχεια οι ακόλουθες διατάξεις, που αφορούν το μελετώμενο έτος. 
Νομοθετικό διάταγμα 29ης Μαρτίου 1991, αριθ. 108, που μετατράπηκε στο 
νόμο της 1ης Ιουνίου 1991, αριθ. 169, που ορίζει «επείγουσες διατάξεις σε 
ζητήματα ενίσχυσης για την απασχόληση» (σε ΕΕ 25.6.1991 αριθ. 147-
συνημμένο κείμενο): 
Το νομοθετικό αυτό διάταγμα αποτέλεσε στιγμή ουσιώδους σύνδεσης με την 
οργανική πρόβλεψη μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας, εφόσον ρυθμίζει την 
ενδεχόμενη στιγμή των παρεμβάσεων του ταμείου ένταξης και απασχόλησης, ενώ 
σχετίζεται παράλληλα με τις μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις (δηλαδή με εκείνων που 
πραγματοποιούνται υπέρ εργαζομένων που εξαρτώνται από τις εταιρίες που 
συγκροτήθηκαν από την ΟΕΡΙ - βιομηχανικές επιχειρήσεις και συμμετοχές). 
Το διάταγμα περιλαμβάνει εξάλλου μια σειρά παρεμβάσεων σε θέματα πρόωρης 
σύνταξης, ταμείου επιδομάτων ανεργίας, χρηματοδότησης για κοινωνικά χρήσιμα 
2 c G 
έργα στις περιοχές της Νάπολης και του Παλέρμου, καθώς και πρότυπα για 
ζητήματα συμβάσεων κατάρτισης - εργασίας. 
Νόμος 223, 23 Ιουλίου 1991, που ορίζει «κανόνες για τα ζητήματα του 
ταμείου ένταξης, κινητικότητας, επιδομάτων ανεργίας, εφαρμογής οδηγιών 
των ΕΚ, επαγγελματικού προσανατολισμού και άλλες διατάξεις σχετικά με την 
αγορά εργασίας» (ΕΕ 175 της 27.7.1991): 
Στην παράγραφο ο νόμος αυτός, που αναφέρθηκε ήδη στην πρώτη έκθεση αναφορικά 
με τις ομαδικές απολύσεις, εισήγαγε το θεσμό της κινητικότητας και μια νέα 
ρύθμιση της πρόωρης σύνταξης, καθώς και τη σημαντική μεταρρύθμιση στις 
διαδικασίες επαγγελματικού προσανατολισμού μέσω της εισαγωγής της αρχής της 
ονομαστικής αίτησης. Η μεταρρύθμιση αποσκοπεί στην υπέρβαση μιας πολιτικής 
που αποτελεί κυρίως πολιτική πρόνοιας, προωθώντας μια ενεργή πολιτική της 
απασχόλησης. 
Νόμος 22 της 20ης Ιανουαρίου 1992, περί «έκτακτων μέτρων σε ζητήματα 
απασχόλησης»: 
ο νόμος ανταποκρίνεται σε απαιτήσεις που εκδηλώνονται από αρκετές πολιτικές 
και κοινωνικές παρατάξεις αναφορικά με τη διατήρηση των επιπέδων απασχόλησης 
που επετεύχθησαν μέσω προηγούμενων διατάξεων του νόμου. Το μέτρο επιβάλλει τη 
συνέχιση των κρατικών παρεμβάσεων για τη χρηματοδότηση σχεδίων στην περιοχή 
της Νάπολης και του Παλέρμου και υπαγορεύει κανόνες σχετικά με την 
αντιμετώπιση της μισθολογικής ολοκλήρωσης για τους τομείς που βρίσκονται σε 
κρίση της περιοχής της Σικελίας και για τους εργαζόμενους GEPI. 
Νόμος 59 της 31.1.1992, περί «νέων κανόνων για θέματα συνεταιρισμών (ΕΕ 
31 της 7.2.1991): 
Το μέτρο επιφέρει τροποποιήσεις στη νομοθεσία για ζητήματα συνεταιρισμών. Ο 
επιδιωκόμενος στόχος είναι να ενισχυθούν οι συνεταιρισμοί στο οικονομικό -
χρηματοπιστωτικό επίπεδο, μέσω της αύξησης της αναλογίας ή των μετοχών που 
μπορεί να έχει ένας συνέταιρος, της εισαγωγής της μορφής του χρηματοδότη 
συνέταιρου και των «μετοχών συνεταιρικής συμμετοχής», καθώς και μέσω της 
καθιέρωσης μετοχικών ταμείων για την προώθηση και την ανάπτυξη της 
συνεργασ ίας. 
z-> ^ 
Οσον αφορά ειδικότερα τις αμοιβές, πρέπει να υπογραμμίσουμε, ολοκληρώνοντας 
όσα αναφέρθηκαν στην πρώτη έκθεση, ότι συνεχίζεται κατά το 1991 η 
αντιπαράθεση (κυβέρνηση - συνδικάτα - επιχειρηματίες) για τον καθορισμό του 
κόστους εργασίας και τη συνακόλουθη τροποποίηση του συστήματος της κινητής 
κλίμακας και των μισθολογικών αυτοματισμών. 
Οσον αφορά ειδικά την προστασία του εισοδήματος των εργαζομένων: 
Νομοθετικό διάταγμα 23.1.1992, σε εφαρμογή της οδηγίας 80/987 στο θέμα 
της προστασίας των πιστώσεων των εξαρτημένων εργαζομένων σε περίπτωση 
αφερεγγυότητας του εργοδότη κατά την έννοια του άρθρου 48 του νόμου 428 
της 29.12.1990 (κοινοτικός νόμος για το 1990) (ΕΕ 36, 13.2.1992). 
Το μέτρο εισάγει μέτρα που αποσκοπούν να εξασφαλίσουν, σε περίπτωση 
αφερεγγυότητας του εργοδότη: 
α) τις πιστώσεις των υπαλλήλων του που σχετίζονται με τις αμοιβές που 
αφορούν τους τελευταίους τρεις μήνες της εργασιακής σχέσης που 
περιλαμβάνονται στους δώδεκα μήνες που προηγούνται της ημερομηνίας της 
ρύθμισης που ορίζει την έναρξη της διαδικασίας πτώχευσης ή της αρχής της 
αναγκαστικής εκτέλεσης· 
β) τις παροχές πρόνοιας ή υποχρεωτικής περίθαλψης σε περίπτωση παράλειψης 
καταβολής εισφορών ή έναρξη της παραγραφής: στην περίπτωση αυτή, για να 
μη θιγούν τα δικαιώματα των εργαζομένων, οι παραληφθείσες εισφορές 
θεωρούνται ως καταβληθείσες· 
γ) τις παροχές γήρατος στα συμπληρωματικά συστήματα πρόνοιας σε περίπτωση 
παράλειψης καταβολής εισφορών: ένα ειδικό ταμείο εγγυήσεων προβλέπεται 
στα πλαίσια του INPS (εθνικού ινστιτούτου κοινωνικής πρόνοιας). 
Βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας 
(σημεία 7-8-9) 
Αν και στο νομικό και συμβασιακό επίπεδο δεν σημειώθηκαν σημαντικές μεταβολές 
στα κανονιστικά επίπεδα που καταδείχθηκαν στην πρώτη έκθεση, πρέπει να 
επισημανθούν ωστόσο, όσον αφορά το έτος 1991, οι ακόλουθες τάσεις προς μία 
2 -, f 
λειτουργικότερη και συναινετικότερη οργάνωση του ωραρίου εργασίας. 
Μορφές και διαρθρώσεις του ωραρίου (ελαστικότητα) 
Στη βιομηχανία οι εθνικές συμβάσεις εισήγαγαν γενικά σημαντικές 
καινοτομίες. Στην ουσία εδραιώθηκαν οι θεσμοί που καθορίστηκαν από τις 
τελευταίες συμβάσεις όπου, μεταξύ άλλων, εισήχθη το πολυπεριοδικό ωράριο 
και ρυθμίστηκε λεπτομερέστερα η εργασία μερικής απασχόλησης. 
Στις συμβάσεις του 1990 και 1991 δεν έγιναν τροποποιήσεις στη ρύθμιση του 
έκτακτου ωραρίου, οι οποίες να ενθαρρύνουν την πραγματική χρήση του, σε 
επίπεδο μιας ελαστικότητας συμφωνημένης μεταξύ των πλευρών, η προσφυγή 
στην πρόσθετη εργασία περιορίζεται γενικά στα συμβασιακά πρότυπα που 
αντιπροσωπεύουν ανώτατα όρια για τους εργαζομένους, εκτός από περιπτώσεις 
ανωτέρας βίας οι οποίες όμως υπόκεινται σε προληπτική συμβασιακή έγκριση 
σε επιχειρησιακό επίπεδο, όπου τίθεται, συγκεκριμένα και/ή περιστασιακά ο 
στόχος της καλύτερης χρήσης των εγκαταστάσεων. 
Στις συμβάσεις που δεν αφορούν τις βιομηχανίες, η ελαστικότητα του 
ωραρίου αποτέλεσε αντικείμενο λεπτομερέστερης εξέτασης. Για τους 
εργαζόμενους στη γεωργία επεκτάθηκε στις 90 ημέρες η μέγιστη περίοδος 
κατά την οποία το εβδομαδιαίο ωράριο μπορεί να φθάσει στις 44 ώρες, με 
ανάκτηση σε άλλη περίοδο του έτους (βάση της ρύθμισης αυτής αποτελούν οι 
συμβάσεις σε επαρχιακό επίπεδο). Το πρόβλημα της εποχιακής αιχμής εξάλλου 
αντιμετωπίζεται από τη σύμβαση για τον τουρισμό μέσω του πολυεβδομαδιαίου 
ωραρ ίου. 
Στον κλάδο των πιστώσεων, απέναντι στον περιορισμό του εβδομαδιαίου 
ωραρίου, που εισήχθη από τη σύμβαση του 1990, επεκτάθηκε κατά μισή ώρα 
ημερησίως το μέγιστο ωράριο γκισέ (από 6 σε 6^ ώρες), για να επιτρέψει τη 
μεγαλύτερη ροή των τραπεζικών υπηρεσιών, ειδικότερα το απόγευμα. 
Οι δημόσιες συμβάσεις που έληξαν το 1990 δεν ανανεώθηκαν μέχρι στιγμής. 
Οι γενικές γραμμές, που καθορίστηκαν στην περιφερειακή σύμβαση αναμένεται 
2o5J 
να προσανατολίζουν ακόμη αυτές τις καινοτομίες, ιδιαίτερα όσον αφορά το 
ωράριο εργασίας. 
Πράγματι, η σύμβαση σχετικά με το ωράριο εργασίας αποκτά ουσιώδη σημασία για 
την υπέρβαση της οργανωτικής ακαμψίας, που παρακωλύει τη λειτουργία της 
Δημόσιας Διοίκησης (κράτος, τοπικές αρχές, ημικρατικοί οργανισμοί, αυτόνομες 
επιχειρήσεις, τοπικές υγειονομικές μονάδες κλπ.), περιορίζοντας ειδικότερα τη 
δυνατότητα να επωφεληθούν οι πολίτες των υπηρεσιών. 
Τα σημαντικότερα σημεία είναι τα ακόλουθα: 
η μείωση του εβδομαδιαίου ωραρίου σε 36 ώρες για όλες τις περιφέρειες, με 
εξαίρεση των τοπικών οργανισμών, η οποία αποσκοπώντας να διευρύνει την 
ωφελιμότητα, εκτείνει το διάστημα κατά το οποίο είναι ανοικτά τα γραφεία 
ως τις 6 ώρα· 
το εβδομαδιαίο ωράριο μπορεί να διαρθρώνεται σε έξι ή πέντε ημέρες 
εργασίας. Ετσι διευρύνεται για τους υπαλλήλους η δυνατότητα να απολαύσουν 
το πενθήμερο· 
το ελαστικό ωράριο προσέλευσης και αναχώρησης συνίσταται στη δυνατότητα 
καθυστερημένης προσέλευσης και/ή ενωρίτερης αναχώρησης. Η συμπλήρωση του 
ωραρίου μπορεί να προγραμματιστεί για τις απογευματινές ώρες. 
Οσον αφορά ειδικότερα το καθεστώς που ρυθμίζει τους ανεξαρτήτους 
εργαζομένους, δεν εντοπίζονται ουσιώδεις καινοτομίες, εκτός από ορισμένες 
διατάξεις που αναφέρονται στη συνέχεια οι οποίες αφορούν, κυρίως, τα σχετικά 
«ταμεία πρόνοιας»: 
Νομοθετικό διάταγμα 103 της 29ης Μαρτίου 1991, που μετετράπη στο νόμο 166 
της 1ης Ιουνίου περί «εκτάκτων διατάξεων σε ζητήματα πρόνοιας». 
Το νομοθετικό διάταγμα περιλαμβάνει σειρά διατάξεων σχετικά με την προσαρμογή 
του ποσοστού συνεισφοράς των ταμείων συντάξεων, καθώς και άλλες διατάξεις σε 
ζητήματα πρόνοιας για τους υπαλλήλους υπηρεσιών τηλεφωνίας, για τους Ιταλούς 
πολίτες που επαναπατρίστηκαν από τη Λιβύη, για τους εργαζομένους που 
απασχολούνται στην ΕΟΚ και για τους εργαζομένους στη γεωργία. 
Ζ-ιο 
Περιλαμβάνονται εντέλη διάφορες διατάξεις που αφορούν μεμονωμένες παρεμβάσεις 
σχετικά με θεσμούς πρόνοιας. 
Νόμος 249 της 5ης Αυγούστου 1991, περί «μεταρρύθμισης του φορέα πρόνοιας 
και περίθαλψης για τους συμβούλους εργασίας». 
Νόμος 414 της 30 Δεκεμβρίου 1991, περί «μεταρρύθμισης του εθνικού ταμείου 
πρόνοιας και περίθαλψης υπέρ των λογιστών και των εμπορικών 
εμπειρογνωμόνων». 
Οι νόμοι που τροποποιούν την ισχύουσα νομοθεσία προκύπτουν από απαιτήσεις 
εξορθολογισμού και ομοιογενοποίησης της σχετικής με την πρόνοια νομοθεσία 
αυτών των επαγγελματικών κατηγοριών, σε ζητήματα καταβολής εισφορών και 
χορήγησης παροχών, ενώ προφανώς παραμένουν σταθεροί οι ειδικοί κανόνες 
για κάθε μεμονωμένο επαγγελματικό καθεστώς. 
Κοινωνική προστασία 
(σημείο 10) 
ολοκληρώνοντας όσα αναφέρθηκαν στην πρώτη έκθεση, σημειώνονται τα ακόλουθα 
όσον αφορά το έτος 1991. 
Ο προαναφερθείς νόμος 223 της 23 Ιουλίου 1991 καθόρισε νέα κριτήρια για 
θέματα μισθολογικής ένταξης σε συνέχεια της κρίσης της αγοράς εργασίας. 
Ειδικότερα, προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης κινητικότητας για τους 
εργαζομένους που απολύονται από την επιχείρηση. 
Η παροχή αυτή προβλέπει αναλογία ίση με 100% του CIG (Cassa Intergrazione 
Guadagni), που μειώνεται προοδευτικά και διαρκεί περισσότερο από δύο χρόνια. 
Εξάλλου, στον ίδιο νόμο υπάρχει δυνατότητα της προσφυγής σε σταδιακή πρόωρη 
σύνταξη στους παραγωγικούς κλάδους που βρίσκονται σε κρίση. 
Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και συλλογικές διαπραγματεύσεις, 
(σημεία 11 - 12 - 13 - 14) 
Στην παράγραφο δεν διαπιστώνονται σχετικά ουσιώδεις μεταβολές σε κανονιστικό 
επίπεδο και σε επίπεδο συμβάσεων. Ωστόσο, για να ολοκληρώσουμε όσα 
αναφέρθηκαν στην πρώτη έκθεση, σημειώνουμε για το έτος 1991, τις ακόλουθες 
τάσεις που πιστοποιούνται προοδευτικά κατά τα τελευταία δέκα χρόνια στην 
Ιταλία, κατά την έννοια της απαίτησης της μεγαλύτερης θεσμοποίησης του 
συστήματος των συλλογικών διαπραγματεύσεων, μέσω της τάσης για σταθερή 
αναζήτηση (κυρίως στα υψηλότερα επίπεδα διαπραγμάτευσης) ενός ολοένα και 
υψηλότερου βαθμού αμοιβαίας αναγνώρισης, σταθερότητας και ρύθμισης μεταξύ 
κοινωνικών εταίρων. 
Η διαπιστωνόμενη τάση που αναμφίβολα επηρεάστηκε θετικά από δεσμούς που 
επιβάλλονται στη χώρα μας από την κοινοτική ένωση εντάσσεται στη λογική της 
καταπολέμησης (κυρίως σε επιχειρησιακό επίπεδο) αμοιβαία αφερέγγυων 
συμπεριφορών και κατά συνέπεια στην ευνόηση διαδικασιών σχετικής 
σταθεροποίησης, σε ένα πλαίσιο στο οποίο η αναφορά στην ανταγωνιστικότητα 
(και στην ίδια την επιβίωση) των επιχειρήσεων δεν είναι πλέον ξένη στις 
συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων. Συχνά ωστόσο η διαδικασία αυτή 
ορθολογικοποίησης δεν αναπτύχθηκε με ευχέρεια αλλά αναπτύχθηκε συχνά, στη 
συγκεκριμένη πραγματικότητα, αργά, κουραστικά και αντιφατικά. 
Σε ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο στα τρία επίπεδα συμβάσεων, το οποίο, σήμερα 
ακόμη, παρουσιάζει πολύ έντονες συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις, φαίνεται 
ωστόσο να μπορεί κανείς να διαβεβαιώσει, με σχετική φερεγγυότητα, ότι, ακόμη 
και αν ο δρόμος για τη σύμβαση σχετικά με το «κόστος εργασίας» δεν είναι 
εύκολος, η μεταρρύθμιση της διάρθρωσης των μισθών και του συστήματος των 
συμβάσεων βρίσκεται πλέον σε μία καμπή. 
Επαγγελματική κατάρτιση 
(σημείο 15) 
Δεν μπορεί να αναφερθεί τίποτα νέο σε νομοθετικό και πραγματικό επίπεδο. 
Γνωστοποιούμε όμως ότι από τις 5 έως τις 7 Φεβρουαρίου 1992 έγινε στη Ρώμη το 
εθνικό συνέδριο για την επαγγελματική κατάρτιση, του οποίου προηγήθηκαν τρία 
προπαρασκευαστικά σεμινάρια, αντίστοιχα στη Φλωρεντία (4-6 Νοεμβρίου, 
«προσφορά και ζήτηση κατάρτισης»), στο Κάπρι (27-29 Νοεμβρίου, «συστήματα 
πιστοποίησης και αξιολόγησης»), στο Μιλάνο (16-18 Δεκεμβρίου «χρηματοδότηση 
της επαγγελματικής κατάρτισης»). 
Στην πρωτοβουλία συμμετείχαν, σε όλα τα στάδια, είτε τα σχετικά ιδρύματα, 
είτε οι οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες είτε, τέλος, οι φορείς 
κατάρτισης. Η ευκαιρία στάθηκε κατάλληλη για να εξαχθεί ωφέλεια από τις 
εμπειρίες που ωρίμασαν και για να αναθεωρηθούν αυτές σε σχέση με τις 
εξελεγκτικές απαιτήσεις, έτσι ώστε να καθοριστεί μια ακριβέστερα συστηματική 
προσέγγιση της κατάρτισης. Φυσικά, η ενέργεια αυτή επιχειρείται και εξαιτίας 
της παρούσας νομικής-διοικητικής άποψης σχετικά με τις νέες απαιτήσεις που 
προκλήθηκαν από τις τεχνολογικές καινοτομίες στους διάφορους παραγωγικούς 
τομείς καθώς, τέλος, και σχετικά με τις ευκαιρίες εργασίας που προβλέπεται να 
προσφέρονται από την προσεχή υλοποίηση της εσωτερικής ενιαίας αγοράς. 
Το Υπουργείο Εργασίας αποδίδει στην πρωτοβουλία ιδιαίτερη σημασία και ισχύ 
και θεωρεί σημαντικό κυρίως να εξαχθούν προσανατολισμοί, υποδείξεις και ιδίως 
προτάσεις τις οποίες θα υποβάλουν οι διάφορες δημόσιες και ιδιωτικές πλευρές, 
με στόχο την επιβολή ενός ανανεωμένου πολιτικού-νομοθετικού πλαισίου το οποίο 
να μελετηθεί από τη νέα κυβέρνηση κατά την προσεχή νομοθεσία. Σε αυτό πρέπει 
προφανώς να προστεθεί η συγκεκριμένη προοπτική ενός ενδεδειγμένου συντονισμού 
σε κοινοτικό επίπεδο (βλέπε σχέδιο απόφασης σχετικά με την επαγγελματική 
κατάρτιση). 
Ιση μεταχείριση ανδρών και γυναικών 
(σημε ίο 16) 
Στο λεπτό αυτό ζήτημα διαπιστώνονται τα ακόλουθα σημαντικά μέτρα. 
Το 1991 εγκρίθηκε ο νόμος σχετικά με τις «θετικές ενέργειες για την υλοποίηση 
της ισότητας ανδρών-γυναικών κατά την εργασία» (νόμος 125, 10 Απριλίου 1991), 
στόχος του οποίου είναι να πραγματοποιηθεί η ουσιώδης ισότητα μεταξύ ανδρών 
και γυναικών, ισότητα την οποία εγγυάται ήδη επισήμως το σύνταγμα και ο νόμος 
903/77, αναιρώντας τα εμπόδια που στην πραγματικότητα παρακωλύουν την 
υλοποίηση των ίσων ευκαιριών για την πρόσβαση στην εργασία, για την εξέλιξη 
της σταδιοδρομίας, για την κινητικότητα και την κατανομή της εργασίας, καθώς 
και μέσω του σχολικού προσανατολισμού και της επαγγελματικής κατάρτισης. 
Ο νόμος αυτός, που εξάλλου αναφέρθηκε στην πρώτη έκθεση, δίνει τη δυνατότητα 
να ευνοηθεί η ισορροπία μεταξύ οικογενειακών και επαγγελματικών ευθυνών και η 
καλύτερη κατανομή των ευθυνών αυτών μεταξύ των δύο φύλων, μέσω της 
•2.13 
διαφορετικής οργάνωσης της εργασίας, των συνθηκών και του χρόνου εργασίας. 
Για την επίτευξη του σκοπού αυτού ιδρύθηκε πρόσφατα, στα πλαίσια του 
Υπουργείου Εργασίας, η «Εθνική Επιτροπή για την εφαρμογή της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης και των ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων», 
στο οποίο προεδρεύει ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Πρόνοιας και 
συμμετέχουν εκπρόσωποι των συνδικαλιστικών οργανώσεων των εργαζομένων και των 
εργοδοτών, εκπρόσωποι των γυναικείων ενώσεων και κινημάτων, καθώς και ο 
«σύμβουλος ισότητας», που αποτελεί την κεντρική επιτροπή στην οποία 
αναφέρεται ο νόμος 56/1987. 
Εξάλλου, στις συνεδριάσεις της Επιτροπής συμμετέχουν, χωρίς δικαίωμα ψήφου, 
εμπειρογνώμονες επί νομικών, οικονομικών και κοινωνιολογικών θεμάτων, 
εκπρόσωποι των Υπουργείων δημόσιας εκπαίδευσης, χάριτος και δικαιοσύνης, 
εξωτερικών υποθέσεων, βιομηχανίας, εμπορίου και βιοτεχνίας και του τμήματος 
δημόσιας διοίκησης. 
Σε εφαρμογή του νόμου αυτού, ο Υπουργός εργασίας εξέδωσε, με ημερομηνία 8 
Ιουλίου και 22 Ιουλίου 1991, δύο διατάγματα. Το πρώτο δίνει υποδείξεις στις 
επιχειρήσεις με στόχο την κατάρτιση έκθεσης που οφείλουν να συνθέτουν 
τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια σχετικά με το ανδρικό και γυναικείο προσωπικό. Το 
δεύτερο καθορίζει τις προθεσμίες για την υποβολή σχεδίων εκ μέρους των 
επιχειρήσεων και τους τρόπου χορήγησης συνεισφορών για τα σχέδια αυτά. 
Εξάλλου, η Επιτροπή έχει το καθήκον της προώθησης θετικών ενεργειών εκ μέρους 
των δημόσιων φορέων που είναι υπεύθυνοι για την πολιτική της εργασίας, της 
εξακρίβωσης της κατάστασης εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με την ισότητα, 
της επεξεργασίας κωδίκων συμπεριφοράς που αποσκοπούν στη συγκεκριμενοποίηση 
κανόνων συμπεριφοράς συμμορφώναμενων με την ισότητα και στην εξακρίβωση των 
άμεσων εκδηλώσεων διάκρισης. Μπορεί επίσης να ζητήσει από την επιθεώρηση 
εργασίας να συλλέξει πληροφορίες στους χώρους εργασίας, παρεμβαίνει στις 
συλλογικές διαμάχες προτείνοντας λύσεις και παρακινώντας θετικές ενέργιες, 
προωθεί την κατάλληλη εκπροσώπηση των γυναικών στους αρμόδιους για ζητήματα 
επαγγελματικής κατάρτισης δημόσιους οργανισμούς, και, γενικότερα, διατυπώνει 
προτάσεις, πληροφορεί και ευαισθητοποιεί την κοινή γνώμη και υιοθετεί κάθε 
και οποιαδήποτε άλλη πρωτοβουλία που θεωρεί, κατά την κρίση της, χρήσιμη για 
το στόχο της κατάργησης των πραγματικών, ακόμη και των έμμεσων διακρίσεων. 
^ ι LJ 
ολόκληρη αυτή η σειρά αρμοδιοτήτων και ενεργειών που ανατίθενται στην 
επιτροπή αυτή μπορούν να συγκεκριμενοποιηθούν βάσει της ουσιώδους ενίσχυσης 
που χορηγείται από την τεχνική γραμματεία, στην οποία αναφέρεται το άρθρο 7 
του νόμου 125, η οποία ιδρύθηκε με διάταγμα του Υπουργού εργασίας και 
κοινωνικής πρόνοιας στις 2 Δεκεμβρίου 1991. 
Πάντοτε σχετικά με το ζήτημα αυτό, θεωρείται καίριο να αναφερθεί ο νόμος 215 
της 25 Φεβρουαρίου 1992, περί «θετικών ενεργειών για τη γυναικεία 
επιχειρηματική δραστηριότητα». 
ο νόμος αυτός αποσκοπεί στο να προωθήσει τη δημιουργία και ανάπτυξη 
επιχειρήσεων στους κλάδους της γεωργίας, της βιοτεχνίας, του εμπορίου και της 
βιομηχανίας, τις οποίες συγκροτούν και διαχειρίζονται κυρίως οι γυναίκες, 
καθώς και συνεταιριστικών ενώσεων ατόμων, μεταξύ των οποίων οι γυναίκες 
αντιπροσωπεύουν περισσότερο από την πλειοψηφία των εταίρων, ή συνθέτουν, 
τουλάχιστον κατά τα δύο τρίτα, τα διοικητικά όργανα. 
Αυτές οι επιχειρήσεις ή συνεταιριστικές ενώσεις τυγχάνουν της χορήγησης 
συνεισφορών σε λογαριασμό κεφαλαίων, καθώς και ευχερέστερων δανείων για την 
εισαγωγή τεχνικών-τεχνολογικών καινοτομιών ή διαχείρισης ή για τη δρομολόγηση 
ή την έναρξη δραστηριότητας. Στην κατάσταση πρόβλεψης των δαπανών του 
υπουργείου βιομηχανίας θεσπίζεται ένα εθνικό ταμείο για την ανάπτυξη της 
γυναικείας επιχειρηματικής δραστηριότητας, που αποσκοπεί στη χρηματοδότηση 
των διευκολύνσεων που προαναφέρθηκαν. 
Πληροφόρηση, διαβούλευση και συμμετοχή των εργαζομένων 
(σημεία 17 και 18) 
Δεν σημειώνονται ουσιώδεις τροποποιήσεις νομοθετικής και/ή συμβασιακής φύσης. 
θεωρείται σκόπιμο, για να ολοκληρωθεί η πρώτη έκθεση, να καταδειχθούν οι 
ακόλουθες τάσεις. 
Η νέα αντιπαράθεση μεταξύ των κοινωνικών πλευρών υπέφερε, κατά τη διαχείριση 
του παράγοντα εργασία, οι παροχές του υπαλλήλου να μην μπορούν πλέον να 
συνίστανται στην απλή εκπλήρωση της υποχρέωσης που προβλέπεται από τη 
σύμβαση, όπως στο παρελθόν, αλλά αντίθετα, σε μια ενεργητική και ενσυνείδητη 
συνεισφορά, που αποσκοπεί στο κοινό συμφέρον, και στην κοινή ευνο'ία. 
Η νέα αυτή τάση που έγκειται στη μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων στη 
δραστηριότητα της επιχείρησης, ως σχεδόν υποχρεωτική επιλογή, έχει το 
σημαντικότερο άμεσο προηγούμενο της στα πρωτόκολλα IRI-CGIL-CISL-UIL το 1985 
και 1986 σχετικά με τα «δικαιώματα πληροφόρησης» και τις νέες εργασιακές 
σχέσεις και επεκτείνεται σιγά-σιγά στην πρακτική των δημοσίων σχέσεων. Στο 
υψηλότερο επίπεδο διαπραγματεύσεων η τάση αυτή πιστοποιήθηκε εκ νέου στη 
δ ιομοσπονδιακή συμφωνία της 20ης Ιανουαρίου 1990 σχετικά με το κόστος 
εργασίας και στο συνημμένο πρωτόκολλο σχετικά με τις δημόσιες σχέσεις, που 
περιλαμβάνει κανόνες σχετικά με τη σύνθεση των διενέξεων, τη μεταρρύθμιση των 
συμβάσεων (με τη συγκεκριμένη και δεσμευτική εξακρίβωση των υποκειμένων, των 
χρόνων και των θεμάτων των διαφόρων επιπέδων). 
Ειδικότερα σε επίπεδο κατηγοριών το ζήτημα της «συμμετοχής» έγινε αντικείμενο 
πιο εκτεταμένων και γενικευμένων συμβάσεων στο «πρώτο μέρος των CCNL (εθνικών 
συλλογικών συμβάσεων εργασίας) (δικαιώματα κατάρτισης και συμμετοχής). Στο 
πλαίσιο αυτό τοποθετούνται και οι συμβάσεις επιχειρήσεων ή ομίλων (FIAT, 
OLIVETTI, PIAGGIO, MARELLI, ZANUSSI κλπ.) που συνέδεσαν ένα μέρος, αν και 
ελάχιστο ακόμη (2-3%), της αμοιβής με την πορεία της επιχείρησης και τα 
αποτελέσματα της δραστηριότητας της. 
Πρέπει να σημειωθεί για ακόμη μια φορά ότι ο ήδη προαναφερθείς νόμος 
223/91 αναθέτει στις δημόσιες αρχές και στους κοινωνικούς εταίρους 
ουσιώδη ρόλο κατά τη δύσκολη διαχείριση των κρίσεων των κλάδων. 
Η νέα νομοθεσία επιχείρησε πράγματι παράλληλα να εισαγάγει περισσότερο 
ορθολογιστικές και νεωτεριστικές ρυθμίσεις στις παλαιότερες σχετικές 
διατάξεις, για να αντιμετωπίσει τις διάφορες επιχειρησιακές καταστάσεις που 
απαιτούν αποφασιστικότητα για τους ακόλουθους στόχους: αναδιοργάνωση, 
αναδιάρθρωση, μεταστροφή, μετατροπή ή επαναπροσδιορισμός των δραστηριοτήτων ή 
της εργασίας, που αποσκοπούν στην προώθηση των διαδικασιών εκσυγχρονισμού του 
παραγωγικού συστήματος και παράλληλα στη διατήρηση των επιπέδων απασχόλησης. 
Η βασική απαίτηση είναι ωστόσο να διατηρηθεί το εισόδημα των εργαζομένων που 
θίγονται άμεσα και να αποφευχθεί η μαζική προσφυγή στις απολύσεις μέσω των 
κριτηρίων ελαστικότητας-εναλλαγής θέσεων για την CIGS, της προσφυγής στις 
συμβάσεις μερικού χρόνου, στις συμβάσεις κατάρτισης-εργασίας, στις συμβάσεις 
αλληλεγγύης, κλπ.. 
Z-16 
Προστασία της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας 
(σημείο 19) 
Δεν σημειώνονται ουσιώδεις μεταβολές στη νομοθεσία σχετικά με το ζήτημα αυτό. 
Οσον αφορά το έτος 1991, διαπιστώνονται οι ακόλουθες νομοθετικές ρυθμίσεις 
που αφορούν ιδίως την εφαρμογή ορισμένων οδηγιών σχετικά με την ασφάλεια κατά 
την εργασία. 
νομοθετικό διάταγμα 2^Lf-, 15ης Αυγούστου 1991 περί «εφαρμογής των οδηγιών 
80/1107/ΕΟΚ, 82/605/ΕΟΚ, 83/477/ΕΟΚ, 86/188/ΕΟΚ και 88/642/ΕΟΚ, σχετικά 
με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που προκαλούνται από 
την έκθεση σε χημικούς, φυσικούς και βιολογικούς παράγοντες κατά την 
εργασία, δυνάμει του άρθρου 7 του νόμου 212 της 30ης Ιουλίου 1990». 
Πρόκειται για την εφαρμογή της προαναφερθείσης οδηγίας πλαισίου και της 
οδηγίας που την τροποποιεί, 88/642, οι οποίες καθορίζουν, όπως σημειώθηκε, 
κανόνες προγραμματικού χαρακτήρα και γενικευμένης άμεσης εφαρμογής, καθώς 
και ειδικές οδηγίες που καθιερώνουν οριακές τιμές και μέτρα πρόληψης και 
υγειονομικού ελέγχου σε περίπτωση έκθεσης στο μόλυβδο (82/605), στον αμίαντο 
(83/477) και στο θόρυβο (86/188). 
Ειδικότερα το διάταγμα καθορίζει τις υποχρεώσεις των διαφόρων υποκειμένων στα 
οποία απευθύνεται η νομοθεσία και κατά συνέπεια των διευθυντών, των 
εργοδοτών, των αρμοδίων, των εργαζομένων και, κυρίως, του γιατρού που είναι 
υπεύθυνος για τον έλεγχο της υγείας των τελευταίων, δηλαδή του «αρμόδιου 
γ ιατρού». 
Η νομοθεσία συμπληρώνεται εξάλλου με αναφορά στην πρόβλεψη του άρθρου 13 του 
νόμου 300 της 20ης Μαίου 1970, όσον αφορά τα δικαιώματα αμοιβής και αναθέτει 
στις συλλογικές συμβάσεις τον καθορισμό μέγιστων περιόδων προσωρινής 
απομάκρυνσης από την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου. 
Νομοθετικό διάταγμα εφαρμογής της οδηγίας 88/364/ΕΟΚ σχετικά με το ζήτημα 
της προστασίας των εργαζομένων μέσω της απαγόρευσης ορισμένων παραγόντων 
και/ή δραστηριοτήτων, δυνάμει του άρθρου 49 του νόμου 428 της 29ης 
Δεκεμβρίου 1990. 
zi=f 
To μέτρο εφαρμόζει την προαναφερθείσα οδηγία. Ειδικότερα, εισάγει τους 
ορισμούς και ορίζει τις διατάξεις αυτές για την προστασία των εργαζομένων από 
τους κινδύνους που προέρχονται από την έκθεση σε χημικούς, φυσικούς και 
βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία, προβλέποντας κυρίως την απαγόρευση 
παραγωγής και χρήσης ορισμένων ουσιών με αυξημένες καρκινογόνες ιδιότητες. 
νόμος 142 της 19/2/1992 (κοινοτικός νόμος για το 1991). 
Το άρθρο 43 του νόμου αυτού αναθέτει στην κυβέρνηση την εφαρμογή οκτώ οδηγιών 
ΕΟΚ που αφορούν το όλο ζήτημα της ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων κατά 
την εργασία, είτε στις γενικές πλευρές του είτε στα συγκεκριμένα σημεία του, 
και οι οποίες θα περιλαμβάνουν τον επαναπροσδιορισμό ολόκληρης της 
νομοθεσ ίας. 
Σημειώνεται εξάλλου ότι το καθήκον αυτό περιλαμβάνει και τη λήψη μέτρων που 
αποσκοπούν να καταστήσουν περισσότερο αποτελεσματική την επαγρύπνηση και την 
πρόληψη μέσω, ειδικότερα, του συντονισμού των διαφόρων οργάνων που είναι 
αρμόδια επί του θέματος και μέσω της ανάθεσης στην Επιθεώρηση Εργασίας της 
δραστηριότητας ελέγχου στους κλάδους με αυξημένους κινδύνους που πρέπει να 
εξακριβωθούν με διυπουργικό διάταγμα (Εργασίας και υγείας). 
νόμος 257 27 Μαρτίου 1992 που προβλέπει τους κανόνες σχετικά με την παύση 
της χρήσης του αμιάντου. 
Προστασία των παιδιών και των εφήβων 
(σημεία 20-21-22-23) 
Δεν σημειώνονται 
συμβασιακές. τροποποιήσεις επί της ουσίας, ούτε νομοθετικές ούτες 
Ολοκληρώνοντας τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην πρώτη έκθεση, 
κρίνεται αναγκαίο να σημειώσουμε το νόμο 216/91 «πρώτες παρεμβάσεις υπέρ 
ατόμων που ενδέχεται να εμπλακούν σε εγκληματικές δραστηριότητες» ο οποίος, 
μεταξύ των μέτρων για την εφαρμογή των παρεμβάσεων πρόληψης της 
εγκληματικότητας, μελετά την υποχρεωτική σχολική παρακολούθηση. Η διάταξη 
αυτή ενισχύει έτσι τους κανόνες του νόμου 977/67 που σημειώθηκε ήδη, 
2/ % 
όπου για να γίνουν δεκτοί σε εργασία οι ανήλικοι αναφέρεται συχνά ότι δεν 
πρέπει να υπάρχει παράβαση της σχολικής υποχρέωσης. 
Σημειώνεται εξάλλου η εφαρμογή εκ μέρους του Υπουργείου Εργασίας σειράς 
παρεμβάσεων των οργάνων επιθεώρησης στους χώρους εργασίας, με στόχο την 
απόκτηση δεδομένων σχετικά με την απασχόληση των ανηλίκων και με την έννοια 
της λεγόμενης «λαθραίας εργασίας», επίσης και κυρίως εξαιτίας του συντονισμού 
των πρωτοβουλιών των διαφόρων ιδρυμάτων που είναι αρμόδιες για το ζήτημα. 
Τρίτη ηλικία 
(σημεία 24 και 25) 
Σε όσα αναφέρθηκαν ήδη στην πρώτη έκθεση πρέπει να σημειωθούν οι ακόλουθες 
καινοτομ ίες. 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε πρόσφατα θετική γνώμη σχετικά με το «σχέδιο 
στόχου ηλικιωμένων», που υποβλήθηκε από το Υπουργείο Υγείας στα πλαίσια του 
εθνικού υγειονομικού σχεδίου. Το σχέδιο αυτό προβλέπει την ενεργοποίηση 
υπηρεσιών που είναι ικανές να ευνοήσουν την αποϊδρυματοποίηση και την 
απονοσοκομειοποίηση του προβλήματος της περίθαλψης των ηλικιωμένων τέτοιες 
υπηρεσίες είναι η μονάδα γηριατρικών αναλύσεων και η ενταγμένη κατ'οίκον 
περ ίθαλψη. 
ο νόμος 266 της 11/8/91 σχετικά με τους εθελοντές προβλέπει οφέλη για τους 
ηλικιωμένους στο ζήτημα των φορολογικών διευκολύνσεων. Εξάλλου, υποβλήθηκαν 
τρία σημαντικά νομοσχέδια που αφορούν ρητώς τους ηλικιωμένους έστω και αν δεν 
έχουν ακόμη εγκριθεί από το Κονοβούλιο. Το πρώτο σχετίζεται με την καθιέρωση 
ενός «συμβολαίου αλληλεγγύης που μπορεί να συνάπτεται με διάφορες 
επαγγελματικές μορφές- το δεύτερο αφορά τη ρύθμιση της πρόνοιας και την 
καθιέρωση «ταμείων συντάξεων»· το τρίτο προβλέπει την κρατική παρέμβαση στις 
ενέργειες των περιφερειών και των αυτόνομων επαρχείων του Trento και του 
Bolzano, αποσκοπώντας να ρυθμίσει την υπηρεσία της κατ'οίκον περίθαλψης υπέρ 
των ηλικιωμένων. 
Z\9 
Ατομα με ειδικές ανάγκες 
(σημε ίο 26) 
Αναφέρονται στη συνέχεια οι νομοθετικές καινοτομίες ως το έτος 1991. 
Νόμος 104 της 5/2/92 περί «περίθαλψης, κοινωνικής ένταξης και δικαιωμάτων 
των ατόμων με ειδικές ανάγκες). 
ο νόμος αυτός ρυθμίζει, στο άρθρο 17, όσα προβλέπονται από τα άρθρα 3 και 8 
του νόμου 845/78 σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση των μειονεκτούντων 
ατόμων και στο άρθρο 19 την υποχρεωτική τοποθέτηση των ατόμων με ψυχικές 
μειονεξίες, σχετικά με τις διατάξεις του νόμου 842/68. 
Νόμος 381 της 8/11/91, «ρύθμιση των κοινωνικών συνεταιρισμών». 
Ο νόμος αυτός στρέφεται στον καθορισμό της οργανωτικής νομικής πλευράς, όπου 
τοποθετείται η διεξαγωγή των δραστηριοτήτων αλληλεγγύης- αποσκοπεί επίσης να 
δώσει τη δυνατότητα ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα πλαίσια των 
μεμονωμένων συνεταιρισμών. 
Σημειώνεται τέλος ότι η προβλεπόμενη μεταρρύθμιση του νόμου πλαισίου σχετικά 
με την «υποχρεωτική πρόσληψη των αναπήρων» θα αποτελεί έναν από τους 
πρωταρχικούς στόχους της προσεχούς κυβέρνησης. 
Εφαρμογή του χάρτη 
(σημείο 27) 
Εξακολουθούν να ισχύουν τα όσα αναφέρθηκαν στην πρώτη έκθεση. 
Μολονότι πρέπει να υπογραμμιστεί ακόμη ότι πολλά σχέδια οδηγιών που 
υποβλήθηκαν από την Επιτροπή πρέπει να συζητηθούν ακόμη, κατά το έτος 1991 
εγκρίθηκαν οι ακόλουθες οδηγίες, ασφαλώς σημαντικές στο κοινωνικό επίπεδο, 
δηλαδή : 
η «δοκιμή ύπαρξης μιας εργασιακής σχέσης»· οι «συνθήκες ασφάλειας κατά 
την εργασία των άτυπα εργαζομένων» (δυνάμει του άρθρου 118Α) καθώς και 
άλλες οδηγίες που σχετίζονται με τον κλάδο της ασφάλειας και της υγιεινής 
κατά την εργασία. 
Κατά το 1992 αναμένεται να ψηφιστούν οδηγίες όπως «ομαδικές απολύσεις», 
«τροποποίηση της οδηγίας για την προστασία των εγκύων», «υπεργολαβία», 
«οργάνωση του χρόνου εργασίας». 
Οι οδηγίες αυτές πράγματι, μαζ ί με άλλες που βρίσκονται ακόμα σε 
προκαταρκτική φάση συζήτησης όπως είναι οι «ευρωπαϊκές επιτροπές 
επιχειρήσεων» και όπως η «προστασία των νέων κατά την εργασία» θεωρούνται 
ουσιώδεις για τη συγκεκριμένη έναρξη της εφαρμογής του κοινοτικού κοινωνικού 
χάρτη. 
2 I 1 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ι ζζ 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
Ερώτηση αριθ. 1 
Το δικαίωμα των υπηκόων ενός κράτους μέλους να μεταβαίνουν σε ένα κράτος 
μέλος με σκοπό την αναζήτηση εργασίας εξαρτάται μόνον από τους όρους που 
απαιτούνται για την είσοδο στο έδαφος του Λουξεμβούργου. 
Ερώτηση αριθ. 2 
α) Προς το παρόν δεν προβλέπεται ουδεμία νέα πρωτοβουλία σχετικά με τη 
ρύθμιση του δικαιώματος διαμονής στους εργαζόμενους που ασκούν το 
δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Κοινότητας. 
β) Ιδιωτικός τομέας : ο εργαζόμενος που ασκεί το δικαίωμα του για την 
ελεύθερη κυκλοφορία εξομειούται, όσον αφορά την άσκηση ενός επαγγέλματος, 
με τους εθνικούς υπηκόους. 
Δημόσιος τομέας : βλ. απάντηση στην ερώτηση 4 
γ) αρνητική απάντηση 
Ερώτηση αριθ. 3 
α) Τα ισχύοντα μέτρα δεν θίγουν την οικογενειακή επανένωση των κοινοτικών 
εργαζόμενων που απασχολούνται στο Λουξεμβούργο. 
Η Υπηρεσία Μετανάστευσης του Υπουργείου Οικογένειας ενισχύει τις 
οικογένειες προκειμένου να επιτευχθεί η οικογενειακή επανένωση τόσο όσον 
αφορά τα νομικά ή διοικητικά προβλήματα όσο και τα ουσιώδη προβλήματα που 
αντιμετωπίζουν οι οικογένειες. 
Εξάλλου το Υπουργείο Οικογένειας προτίθεται να τροποποιήσει την αποστολή 
της Υπηρεσίας Μετανάστευσης, επεκτείνοντας την αποστολή της και 
παρέχοντας της περισσότερα μέσα ιδίως όσον αφορά τον αντίκτυπο που θα 
έχει η δημιουργία της Μεγάλης Εσωτερικής Αγοράς στην οικογένεια. 
β) Σε όλες τις περιπτώσεις όπου η αναγνώριση διπλωμάτων ή τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης, που έχουν αποκτηθεί σε κάποιο άλλο κράτος 
μέλος, βασίζεται σε διεθνείς συνθήκες, διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών, 
ή νόμους ή κανονισμούς που απορρέουν από τη μεταφορά κοινοτικής διάταξης 
στο εθνικό δίκαιο, έχουν ληφθεί ad hoc αποφάσεις, κατ'εφαρμογή της 
ισχύουσας ρύθμισης, από τα όργανα στα οποία έχει δοθεί σχετική εντολή. 
Η αναγνώριση των διπλωμάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων και ανώτατων σχολών 
εμφανίζεται εξάλλου στο Λουξεμβούργο ως ανάγκη τρέχουσας πρακτικής 
εξαιτίας του γεγονότος ότι η χώρα δεν διαθέτει πανεπιστημιακό σύστημα 
πλήρους κατάρτισης. Νομικές βάσεις : νόμος της 17ης Ιουνίου 1963 που έχει 
ως αντικείμενο την προστασία των τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης· 
τροποποιημένος νόμος της 18ης Ιουνίου 1969 για την ανώτατη εκπαίδευση και 
την κύρωση των τίτλων και διπλωμάτων αλλοδαπών ανώτατων εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων. 
LZ3 
Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου 
Εθνικής Παιδείας χορηγούν, κατά περίπτωση, κατόπιν εξέτασης του φακέλλου 
που υποβάλλει ο διπλωματούχος, τη βεβαίωση ισοτιμίας του πιστοποιητικού ή 
του διπλώματος αλλοδαπού εκπαιδευτικού ιδρύματος βάσει των εθνικών τίτλων 
σπουδών ή επαγγελματικής κατάρτισης. 
Η εξέταση των φακέλλων πραγματοποιείται ταχέως και χωρίς ιδιαίτερες 
διατυπώσεις. Ανάλογα με την περίπτωση, ζητείται η συνεργασία των 
αντίστοιχων ξένων πρεσβειών ή/και η γνώμη των αρμόδιων επαγγελματικών 
επιμελητηρίων. 
γ) 'Οσον αφορά τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, οι μεθοριακοί 
εργαζόμενοι εξομοιούνται πλήρως με τους εργαζόμενους που διαμένουν εντός 
της επικράτειας του Λουξεμβούργο. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΕΣ 
Ερώτηση αριθ. 4 
Η ελεύθερη επιλογή και άσκηση του επαγγέλματος δεν υφίσταται για ορισμένες 
θέσεις απασχόλησης που προβλέπουν την άμεση ή έμμεση συμμετοχή στην άσκηση 
της δημόσιας εξουσίας και τη συμμετοχή στα καθήκοντα που έχουν ως αντικείμενο 
τη διαφύλαξη των γενικών συμφερόντων του κράτους και των δημόσιων οργανισμών. 
Αφορά ιδίως : 
τις ένοπλες δυνάμεις, την αστυνομία και τα λοιπά όργανα της τάξης 
το δικαστικό σώμα, τη φορολογική διοίκηση και το διπλωματικό σώμα 
θέσεις απασχόλησης που υπάγονται σε υπηρεσίες υπουργείων, σε τοπικούς και 
άλλους εξομειούμενους οργανισμούς, στην κεντρική τράπεζα στο βαθμό που 
πρόκειται για προσωπικό το οποίο ασκεί διατεταγμένες δραστηριότητες γύρω 
από μία κρατική νομική αρχή ή κάποιο άλλο νομικό πρόσωπο δημόσιου 
δικαίου, όπως η κατάρτιση νομικών πράξεων, η εκτέλεση αυτών των πράξεων, 
ο έλεγχος της εφαρμογής τους και η εποπτεία των εξαρτώμενων οργανισμών. 
Υπενθυμίζεται εν προκειμένω ότι η Επιτροπή ενημέρωσε την κυβέρνηση του 
Λουξεμβούργου για την έναρξη της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 169 της 
συνθήκης ΕΟΚ (προσφυγή λόγω παράβασης υποχρέωσης), όσον αφορά την 
ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στους ακόλουθους έξι τομείς: 
-οδικές μεταφορές, αστικές και υπεραστικές μεταφορές 
-υπηρεσίες υδροδότησης, διανομής φυσικού αερίου και ηλεκτροδότησης 
-διοίκηση ταχυδρομείων και τηλεπικοινωνιών 
-λειτουργικές υπηρεσίες δημόσιας υγείας 
-εκπαίδευση στα νηπιαγωγεία, σχολεία πρωτοβάθμιας και 
δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και στις ανώτατες σχολές 
-δημόσια ιδρύματα έρευνας για μη στρατιωτικούς σκοπούς. 
Ερώτηση αριθ. 5 
α) Σε γενικές γραμμές, το επίπεδο των αποδοχών, βασικό στοιχείο της σύμβασης 
εργασίας, καθορίζεται ελεύθερα από τα μέρη της σύμβασης. 
Εντούτοις ισχύουν ορισμένοι δεσμευτικοί κανόνες που αφορούν τους μισθούς 
και οι οποίοι επιβάλλονται τόσο στον εργοδότη όσο και στον εργαζόμενο. 
1. Ορισμός της έννοιας "μισθός" 
Ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα 
περιλαμβάνει ένα γενικό ορισμό των όρων "ημερομίσθιο, αποδοχές ή μισθός" 
που χρησιμοποιούνται από το νόμο. 
Η έννοια καλύπτει τη συνολική αμοιβή του μισθωτού εργαζόμενου που 
περιλαμβάνει : 
- την αριθμητική τιμή 
-τις λοιπές ενδεχόμενες συμπληρωματικές παροχές και αμοιβές όπως 
τα δώρα 
τα ποσοστά επί των κερδών 
τις πριμοδοτήσεις 
τη δωρεάν στέγη 
τις λοιπές αξίες ίδιου χαρακτήρα 
2. Κατώτατος κοινωνικός μισθός 
Το νομικό καθεστώς του κατώτατου κοινωνικού μισθού απορρέει από το νόμο 
της 12ης Μαρτίου 1973, που τροποποιήθηκε από τους νόμους της 27ης Μαρτίου 
1981, της 28ης Μαρτίου 1986 και της 28ης Δεκεμβρίου 1988. 
Ο νόμος αναγνωρίζει το ευεργέτημα του κατώτατου κοινωνικού μισθού για όλα 
τα άτομα που διαθέτουν κανονική σωματική και διανοητική επάρκεια, 
ανεξαρτήτως φύλου, και τα οποία απασχολούνται από έναν εργοδότη στο 
πλαίσιο σύμβασης μίσθωσης υπηρεσιών. 
Ο κατώτατος κοινωνικός μισθός εφαρμόζεται εν γένει. 
Ο νόμος δεν λαμβάνει υπόψη ουδεμία παρέκκλιση λόγω του οικονομικού τομέα 
ή κλάδου στον οποίο υπάγεται ο εργοδότης. 
Ο νόμος αναθέτει στο νομοθέτη τον καθορισμό του επιπέδου του κατώτατου 
κοινωνικού μισθού σε συνάρτηση με την οικονομική εξέλιξη. 
Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των εργαζομένων στην οικονομική 
ανάπυξη της χώρας, ο κατώτατος κοινωνικός μισθός αναπροσαρμόζεται 
ιουλάχιστον ανά διετία, εφόσον η εν λόγω αναπροσαρμογή αιτιολογείται από 
ι ην εξέλιξη ίων γενικών οικονομικών συνθηκών και των εισοδημάτων. 
Για το σκοπό αυτό, η κυβέρνηση υποχρεούται να υποβάλει ανά διετία στη 
Βουλή έκθεση συνοδευόμενη, κατά περίπτωση, από σχέδιο αύξησης του 
κατώτατου κοινωνικού μισθού. 
?) 
a) 3. Κινητή μισθολογική κλίμακα 
Ο νόμος της 27ης Μαίου 1975 γενίκευσε την κινητή μισθολογική κλίμακα που 
εφαρμόζεται ήδη στον κατώτατο κοινωνικό μισθό και στις αποδοχές που 
προέρχονται από συλλογική σύμβαση εργασίας. 
Η αυτόματη αναπροσαρμογή των μισθών και των αποδοχών πραγματοποιείται 
σύμφωνα με τους μηχανισμούς που θεσπίζει ο νόμος της 28ης Απριλίου 1972. 
Αρχίζει να εφαρμόζεται μόλις υπερβεί το όριο του σταθμισμένου δείκτη 
τιμών του παταναλω-ϊή, που θεσπίστηκε βάσει δέσμης 269 άρθρων (Κανονισμός 
του Μεγάλου Δούκα της 24ης Δεκεμβρίου 1984). 
Ο εν λόγω όρος πληρούται, εφόσον ο μέσος όρος του δείκτη, υπολογιζόμενος 
στη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών, υπερβαίνει το 2,5%. 
ο νόμος του 1975 καθιστά ποινικό αδίκημα την καταβολή από έναν εργοδότη 
αμοιβής κατώτερης από τις τιμές που προκύπτουν βάσει της εφαρμογής της 
κινητής μισθολογικής κλίμακας. 
Οι προαναφερόμενες νομικές διατάξεις (σημείο α) εφαρμόζονται επίσης και 
στις συμβάσεις εργασίας εκτός αυτών της πλήρους απασχόλησης και αορίστου 
χρόνου. 
Η κατάσχεση σε χέρια τρίτου και η εκχώρηση μισθού αποτελεί αντικείμενο 
ειδικής ρύθμισης, στην οποία δεσπόζει η ιδέα της προστασίας του μισθωτού 
για τον οποίο οι αποδοχές αποτελούν συχνά το μοναδικό μέσο επιβίωσης. 
Τοιουτοτρόπως ο νόμος της 11ης Νοεμβρίου καθιστά το μισθό κατά τμήμα μη 
διαθέσιμο, πράγμα που αποσκοπεί να περιορίσει όχι μόνο το κατασχέσιμο 
αλλά και το εκχωρήσιμο ποσοστό του. 
Ο νόμος της 23ης Δεκεμβρίου 197 8 τροποποίησε και συμπλήρωσε το βασικό 
κείμενο σε ορισμένα σημεία. 
Εξάλλου, ο κανονισμός του Μεγάλου Δούκα της 9ης Ιανουαρίου 1979 
επανακαθόρισε τη διαδικασία της κατάσχεσης σε χέρια τρίτου, ορίζοντας 
τους τύπους και την ποσόστωση των κατασχέσεων αμοιβών, συντάξεων και 
προσόδων. 
1. Προστατευόμενες αξιώσεις 
Η ειδική ρύθμιση όσον αφορά την κατάσχεση σε χέρια τρίτου και την 
κατάσχεση των μισθών εφαρμόζεται σε όλους αδιακρίτως τους μισθούς, υπό 
την προϋπόθεση ότι προκύπτουν από αμειβόμενη δραστηριότητα. Εφαρμόζεται 
αδιακρίτως σε αποδοχές υπαλλήλων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ή 
εργατών. Τέλος, δεν λαμβάνει υπόψη το ποσό και το χαρακτήρα της αμοιβής, 
ούτε τον τύπο και το χαρακτήρα των σχέσεων μεταξύ του εργαζομένου και του 
εργοδότη του. 
Η ρύθμιση εφαρμόζεται επίσης στις συντάξεις και τις προσόδους, καθώς και 
στα επιδόματα πλήρους ανεργίας. 
2 z £ 
2. Κατ'αναλογία υπολογιζόμενο κατασχέσιμο και εκχωρήσιμο ποσό 
Ο κανονισμός του Μεγάλου Δούκα της 18ης Ιανουαρίου 1988 καθορίζει τα όρια 
κάθε τμήματος της αμοιβής το οποίο μπορεί να αποτελέσει εν μέρει 
αντικείμενο κατάσχεσης ή εκχώρησης. 
Ο νόμος της 11ης Νοεμβρίου 1970 καθορίζει το διαθέσιμο ποσοστό εκάστου 
των εν λόγω τμημάτων. Λαμβάνει υπόψη την αρχή της μη ανάμιξης των 
κατασχέσιμων και των εκχωρήσιμων μερών, με εξαίρεση το πέμπτο τμήμα που 
ορίζει ως συνολικά κατασχέσιμο και εκχωρήσιμο. 
3. Βάση των διαθέσιμων μεριδίων 
Για τον καθορισμό των διαθέσιμων ποσών,ο νόμος επιτρέπει την αφαίρεση των 
φορολογικών και κοινωνικών κρατήσεων. 
4. Ιδιαίτεροι κανόνες για οφειλές που αφορούν τη διατροφή 
Σε περίπτωση εκχώρησης ή κατάσχεσης σε χέρια τρίτου που πραγματοποιείται 
για την εξασφάλιση αξίωσης διατροφής, η τρέχουσα μηνιαία δόση της 
διατροφής θα προαφαιρείται κάθε μήνα εξ ολοκλήρου από τα μη δυνάμενα να 
εκχωρηθούν και να κατασχεθούν τμήματα του μισθού. 
Αντίθετα, οι καθυστερημένες δόσεις της διατραφής και τα έξοδα 
προστίθενται, μαζί με τις άλλες αξιώσεις, στο εκχωρήσιμο και κατασχέσιμο 
τμήμα. 
Ερώτηση αριθ. 6 
Οι υπήκοοι κράτους μέλους που ζητούν εργασία στο Λουξεμβούργο τυγχάνουν της 
ίδιας αρωγής με αυτή που παρέχουν τα γραφεία εργατικού δυναμικού στους 
εθνικούς υπηκόους που ζητούν εργασία. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ερώτηση αριθ. 7 
1) Κανονική διάρκεια 
Η κανονική διάρκεια εργασίας για τους μισθωτούς εργαζόμενους ανέρχεται σε 
8 ώρες ημερησίως και 40 ώρες εβδομαδιαίως. 
Παρεκκλίσεις αντισταθμιστικού χαρακτήρα 
Επιτρέπονται ορισμένες υπερβάσεις των ορίων της κανονικής διάρκειας, υπό 
την προϋπόθεση ότι αντισταθμίζονται, σε άλλες χρονικές περιόδους, με 
άδειες που καλύπτουν τις επιτρεπόμενες υπερβάσεις. 
οι κατ'αυτόν τον τρόπο παρεχόμενες ώρες εργασίας δεν υπόκεινται σε 
προσαύξηση της αμοιβής. 
Άνευ αδείας του υπουργού εργασίας : 
Ο εργοδότης έχει το δικαίωμα, τόσο όσον αφορά τους εργάτες όσο και τους 
υπαλλήλους, να καθορίσει το ημερήσιο όριο σε 9 ώρες, υπό την προϋπόθεση 
όμως ότι η εβδομαδιαία διάρκεια δεν υπερβαίνει την κανονική διάρκεια (40 
ώρες). 
Κατόπιν αδείας του υπουργού εργασίας : 
για τομεακούς ή τεχνικούς λόγους, επιτρέπονται παρεκκλίσεις για 
ορισμένη περίοδο αναφοράς (καθορίζεται από τον υπουργό όσον αφορά 
τους εργάτες και ορίζεται σε δύο εβδομάδες για τους υπαλλήλους), υπό 
την προϋπόθεση ότι η μέση εβδομαδιαία διάρκεια δεν υπερβαίνει τις 40 
ώρες, ούτε τις 10 ώρες ημερησίως. 
για τη συνεχή εργασία και την εργασία με βάρδιες : περίοδος αναφοράς 
4 εβδομάδες κατ'ανώτατο όριο. 
για τις εποχιακές και ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. 
Για τους υπαλλήλους : μέγιστη περίοδος αναφοράς, ένα έτος· επιτρέπεται η 
υπέρβαση του ορίου των 40 ωρών για ορισμένες εβδομάδες, υπό την 
προϋπόθεση ότι η προσωρινή αυτή υπέρβαση αντισταθμίζεται από ισοδύναμη 
μείωση στη διάρκεια ορισμένων άλλων εβδομάδων. 
Υπερωριακή εργασία 
Ο νόμος επιτρέπει, κατόπιν προηγούμενης υπουργικής αδείας, την παροχή 
υπερωριακής εργασίας στις ακόλουθες περιπτώσεις : 
για να προληφθεί η απώλεια αλλοιούμενων υλικών ή για να μην τεθεί σε 
κίνδυνο το τεχνικό αποτέλεσμα της εργασίας 
για να καταστεί δυνατή η εκτέλεση ειδικών εργασιών (απογραφή, 
ισολογισμός, κλπ.) 
για να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν επιπρόσθετη 
έκτακτη εργασία 
σε εξαιρετικές περιπτώσεις που επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον και σε 
περίπτωση γεγονότων που παρουσιάζουν εθνικό κίνδυνο. 
Ο νόμος επιτρέπει επιπλέον την αυτόματη προσφυγή στην υπερωριακή εργασία 
(χωρίς προηγούμενη άδεια) για όλες τις εργασίες που αναλαμβάνονται με 
σκοπό να αντιμετωπισθεί ένα ατύχημα που επήλθε ή επίκειται, καθώς και για 
επείγουσες εργασίες που πρέπει να πραγματοποιηθούν στον μηχανολογικό 
εξοπλισμό ή εργασίες που οφείλονται σε ανωτέρα βία στο βαθμό που 
καθίσταται αναγκαίο προκειμένου να αποφευχθούν σοβαρά εμπόδια στην ομαλή 
πορεία της επιχείρησης. 
Μοναδική υποχρέωση : να ενημερώνεται η Επιθεώρηση εργασίας και ορυχείων. 
Το ημερήσιο όριο της υπερωριακής εργασίας ορίζεται σε δύο ώρες, εκτός ειδικών 
παρεκκλ ίσεων. 
2. Νυχτερινή εργασία 
Δεν υφίσταται γενική ρύθμιση· η ειδική ρύθμιση αφορά : 
τον τομέα της αρτοποίας: 
- απαγορεύεται η παρασκευή άρτου και προϊόντων ζαχαροπλαστικής από 
της 19ης νυχτερινής έως της 5ης πρωινής. 
η ημερησία εργασία στα αρτοποιεία μπορεί να διαρκεί από της 4ης 
πρωινής έως της 9ης νυχτερινής, εφόσον ο εργοδότης υποβάλλει 
γραπτή δήλωση στην Επιθεώρηση εργασίας και ορυχείων. 
ο 
c '. 2.% 
Τις έγκυες και τις λεχώνες που θηλάζουν το τέκνο τους: 
Απαγορεύεται να εργάζονται από της 10ης νυχτερινής έως της 6ης πρωινής. 
Οι έφηβοι εργαζόμενοι : 
Η χρονική περίοδος εργασίας τους δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τις 12 
συνεχείς ώρες. Η εν λόγω περίοδος πρέπει να περιλαμβάνει κατ'ανάγκη 
διακοπή από της 8ης νυχτερινής έως της 6ης πρωινής. 
β) συμβάσεις εργασίας εκτός των συμβάσεων αορίστου χρόνου και πλήρους 
απασχόλησης 
1. Σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου 
1.1. Η προσφυγή στη σύμβαση ορισμένου χρόνου 
Ο νόμος υπογραμμίζει τον εξαιρετικό χαρακτήρα της προσφυγής στη σύμβαση 
ορισμένου χρόνου. Πράγματι, η σύμβαση εργασίας πρέπει να συνάπτεται χωρίς 
να καθορίζεται η διάρκεια της. 
Μόνο στις περιπτώσεις και υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος, η 
σύμβαση εργασίας μπορεί να περιλαμβάνει τη λήξη που καθορίζεται επακριβώς 
κατά τη σύναψη της ή προκύπτει από την υλοποίηση του αντικειμένου για το 
οποίο συνήφθη. 
Επίσης, ο νόμος της 24ης Μαίου 19 89 σχετικά με τη σύμβαση εργασίας 
καθορίζει το νομικό πεδίο της σύμβασης ορισμένου χρόνου. 
Παρέχει στα μέρη το δικαίωμα να συνάπτουν σύμβαση ορισμένου χρόνου "για 
την εκτέλεση συγκεκριμένου και μεμονωμένου έργου". 
Ο νόμος προσθέτει ότι η σύμβαση ορισμένου χρόνου δεν μπορεί να έχει ως 
αντικείμενο την μόνιμη τοποθέτηση σε θέση απασχόλησης που συνδέεται με 
την κανονική και μόνιμη δραστηριότητα της επιχείρησης. 
Παρέχει την ενδεικτική αμοιβή των καθηκόντων που θεωρεί ως συγκεκριμένα 
και μεμονωμένα καθήκοντα κατά την έννοια του νόμου: 
τις αντικαταστάσεις 
την εποχιακή εργασία 
την εργασία για την οποία είθισται η προσφυγή στη σύμβαση ορισμένου 
χρόνου (π.χ. : ο οππτικοακουστικός τομέας, ο οικοδομικός τομέας, 
κλπ. ) 
την εκτέλεση περιστασιακής, μεμονωμένης και ορισμένης εργασίας 
τις επείγουσες εργασίες 
τις συμβάσεις που συνδέονται με την πολιτική της απασχόλησης 
1.2. Ο τύπος της σύμβασης ορισμένου χρόνου 
Ο νόμος απαιτεί όπως η σύμβαση εργασίας που έχει συναφθεί για ορισμένο 
χρόνο περιλαμβάνει, εκτός από τον ορισμό του αντικειμένου της, ορισμένα 
ενδεικτικά στοιχεία σχετικά με το χρονικό περιορισμό της σύμβασης. 
Η σύμβαση που συνάπτεται για ορισμένο χρόνο πρέπει να αναφέρει την 
ημερομηνία λήξης του ορίου. 
Στην περίπτωση όπου η σύμβαση δεν αναφέρει την ημερομηνία λήξης του 
ορίου, πρέπει να ορίζει την ελάχιστη διάρκεια για την οποία έχει 
συναφθε ί. 
2Z3 
Στην περίπτωση όπου η σύμβαση συνάπτεται για την αντικατάσταση ενός 
απόντος μισθωτού, πρέπει να αναφέρει το όνομα του απόντος μισθωτού 
που αποτελεί τη βάση της αντικατάστασης ή των διαδοχικών 
αντικαταστάσεων. 
Η σύμβαση μπορεί ενδεχομένως να αναφέρει τη διάρκεια της δοκιμαστικής 
περιόδου της σύμβασης ορισμένου χρόνου. 
Κατά περίπτωση, μπορεί να περιλαμβάνει ρήτρα ανανέωσης. 
Ελλείψει εγγράφου ή ελλείψει εγγράφου το οποίο να ρυθμίζει ότι η 
σύμβαση συνήφθη για ορισμένο χρόνο, η σύμβαση εργασίας εικάζεται ως 
συναφθείσα για αόριστο χρόνο. 
Ο νόμος αρνείται την ανταπόδειξη. 
1.3. Η διάρκεια της σύμβασης ορισμένου χρόνου 
1.3.1. Η λήξη της σύμβασης 
Ο νόμος προβλέπει δυο τύπους συμβάσεων ορισμένου χρόνου, ήτοι τη 
σύμβαση της οποίας η διάρκεια καθορίζεται επακριβώς και τη σύμβαση 
που συνάπτεται για ορισμένη επιχείρηση ή για μεμονωμένο έργο, του 
οποίου η ακριβής ημερομηνία περάτωσης είναι a priori γνωστή. 
Κατ'αρχήν, ο νόμος απαιτεί τη σύναψη σύμβασης με συγκεκριμένη 
ημερομηνία έναρξης και λήξης. 
Επιτρέπει ωστόσο στα μέρη να επιλέξουν τις λεπτομέρειες λήξης σε 
τρεις περιπτώσεις, ήτοι : 
για την αντικατάσταση απόντος μισθωτού ή μισθωτού του οποίου έχει 
ανασταλεί η σύμβαση 
- για την εργασία εποχιακού χαρακτήρα 
- για τις θέσεις απασχόλησης για τις οποίες σε ορισμένους τομείς 
δραστηριότητας είθισται η μη προσφυγή στη σύμβαση αορίστου χρόνου 
λόγω της φύσης της ασκούμενης δραστηριότητας και του έκτακτου 
χαρακτήρα της απασχόλησης. 
1.3.2. Η μέγιστη διάρκεια της σύμβασης 
Η μέγιστη διάρκεια της σύμβασης ορισμένου χρόνου δεν μπορεί, για τον 
ίδιο μισθωτό, να υπερβαίνει τους 24 μήνες, συμπεριλαμβανομένων των 
ανανεώσεων. 
Λαμβανομένου υπόψη του δικαιώματος συμβαλλομένων των μερών να 
προβλέπουν την παράταση της σύμβασης εποχιακής εργασίας από εποχή σε 
εποχή, ο νόμος ορίζει ότι το ανώτατο όριο των 24 μηνών δεν 
εφαρμόζεται στις διαδοχικές συμβάσεις εποχιακού χαρακτήρα. 
Ο νόμος εξαιρεί του κανόνος που ορίζει την ανώτατη διάρκεια της 
σύμβασης σε 24 μήνες, τους μισθωτούς που ασκούν δραστηριότητες, το 
αντικείμενο των οποίων απαιτεί υψηλά εξειδικευμένες γνώσεις και 
αναγνωρισμένη επαγγελματική εμπειρία στον εν λόγω εξειδικευμένο 
τομέα. 
230 
Εξαιρεί επίσης του κανόνος που ορίζει το ανώτατο όριο των θέσεων 
απασχόλησης που προσφέρονται σε αιτούντες εργασία στο πλαίσιο μέτρου 
ένταξης ή επανένταξης που εφαρμόζεται δυνάμει του νόμου, τις θέσεις 
απασχόλησης που αποσκοπούν να ευνοήσουν την πρόσληψη ορισμένων 
κατηγοριών αιτούντων εργασία και τις θέσεις απασχόλησης που 
πληρούνται με σκοπό να εξασφαλίσουν στο μισθωτό εργαζόμενο 
συμπληρωματική επαγγελματική κατάρτιση. Ας σημειωθεί ότι οι εν λόγω 
τύποι απασχόλησης αποτελούν αντικείμενο προγενέστερης συμφωνίας με το 
Υπουργέ ίο Εργασ ίας. 
1.4. Η ανανέωση της σύμβασης ορισμένου χρόνου 
Ο νόμος προβλέπει ότι η σύμβαση ορισμένου χρόνου μπορεί να ανανεωθεί 
δύο φορές για ορισμένη διάρκεια. 
Η αρχή της ανανέωσης και, κατά περίπτωση, οι όροι της ανανέωσης, 
πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ρήτρας της αρχικής σύμβασης 
εργασίας ή μεταγενέστερης της σύμβασης τροποποίησης. 
Ελλείψει εγγράφου σύμφωνου με την απαίτηση αυτή, η ανανεωμένη σύμβαση 
εργασίας εικάζεται ως συναφθείσα για αόριστη χρονική διάρκεια. Ο 
νόμος αρνείται την ανταπόδειξη. 
Η σύμβαση εργασίας εποχιακού χαρακτήρα μπορεί να παραταθεί για την 
επόμενη εποχή, περίπτωση κατά την οποία η σύμβαση που συνήφθη για 
ορισμένο χρόνο στη διάρκεια μιας εποχής αποτελεί σύμβαση ορισμένου 
χρόνου, ακόμα και αν ανανεωθεί για τις επόμενες εποχές. 
Σε περίπτωση ρήτρας παράτασης, η επανάληψη των συμβατικών σχέσεων στη 
διάρκεια πλέον των δυο εποχών μεταξύ εργοδότη και του ίδιου 
εργαζόμενου μετατρέπει το σύνολο των εποχιακών συμβάσεων σε μία σχέση 
αορίστου συνολικού χρόνου. Έκτοτε, τη στιγμή όπου η επιχείρηση δεν 
επιθυμεί πλέον να προσφύγει στον εργαζόμενο για τις ανάγκες μιας νέας 
εποχής, η διακοπή των σχέσεων εποχιακής εργασίας εξομειούται με 
απόλυση. 
1.5. Η διαδοχή των συμβάσεων 
Σε περίπτωση σιωπηρής παράτασης της σύμβασης εργασίας ορισμένου 
χρόνου που έχει λήξει, ο νόμος προβλέπει ότι η εργασιακή σχέση 
συνεχίζεται με σύμβαση αορίστου χρόνου. 
Όσον αφορά τη συνέχιση των συμβατικών σχέσεων με σύμβαση 
ορισμένου χρόνου, ο νόμος ορίζει ότι η ίδια θέση απασχόλησης δεν 
μπορεί κατ'αρχήν να πληρούται με διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου 
χρόνου 
Όταν μια θέση απασχόλησης πληρούται από μισθωτό βάσει σύμβασης 
ορισμένου χρόνου, απαγορεύεται στον εργοδότη κατά τη λήξη της 
σύμβασης να απασχολήσει, στην εν λόγω θέση απασχόλησης, τον ίδιο ή 
άλλο μισθωτό βάσει σύμβασης ορισμένου χρόνου ή βάσει σύμβασης 
προσωρινής απασχόλησης πριν από τη λήξη προθεσμίας ίσης με το ένα 
τρίτο της διάρκειας της προηγούμενης σύμβασης, συμπεριλαμβανομένων 
των ανανεώσεων (κανόνας του ενός τρίτου του χρόνου). 
Ο νόμος, κατά παρέκκλιση αυτής της γενικής αρχής, εξετάζει τη 
δυνατότητα σύναψης με τον ίδιο ή άλλον εργαζόμενο διαδοχικών 
συμβάσεων ορισμένου χρόνου χωρίς ρήξη της συνέχειας. 
Οι εξαιρέσεις από την αρχή της τήρησης της προθεσμίας αναμονής 
αφορούν κατ'αρχήν, ανεξαρτήτως του λόγου προσφυγής στη σύμβαση 
ορισμένου χρόνου, τις περιπτώσεις όπου η διακοπή της σύμβασης 
καταλογίζεται στον μισθωτό. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση πρόωρης 
ρήξης υπαιτιότητι του μισθωτού κατόπιν πρωτοβουλίας του ή ρήξης που 
συνδέεται με βαρύ παράπτωμα εκ μέρους του ή την άρνηση του μισθωτού 
να ανανεώσει σύμβαση η οποία περιλαμβάνει ρήτρα ανανέωσης. 
Επιτρέπεται η αδιάλλειπτη διαδοχή συμβάσεων ορισμένου χρόνου με 
διαφορετικούς ή τον ίδιο εργαζόμενο, για θέσεις απασχόλησης 
εποχιακού χαρακτήρα, για θέσεις απασχόλησης για τις οποίες είθισται η 
μη προσφυγή σε σύμβαση αορίστου χρόνου και για συμβάσεις που 
συνδέονται με την πολιτική της απασχόλησης. 
Η δυνατότητα αυτή παρέχεται επίσης και για την άσκηση εργασιών 
επείγοντος χαρακτήρα. 
Τέλος, ο νόμος εξετάζει την περίπτωση νέας απουσίας του 
αντικατασταθέντος μισθωτού, ιδίως όσον αφορά την υποτροπή σε 
περίπτωση ασθένειας. Ανεξαρτήτως της προθεσμίας που μεσολάβησε από τη 
λήξη της πρώτης σύμβασης, ο εργοδότης μπορεί να προσλάβει άλλο 
μισθωτό εργαζόμενο βάσει σύμβασης ορισμένου χρόνου εφόσον ο αρχικά 
αντικατασταθείς μισθωτός απουσιάζει εκ νέου. 
Ο νόμος προβλέπει τον εκ νέου καθορισμό της σύμβασης αορίστου χρόνου 
σε περίπτωση παραβίασης ορισμένων νομικών διατάξεων που διέπουν τη 
σύμβαση ορισμένου χρόνου. 
Πρόκειται ιδίως για συμβάσεις που ανανεώθηκαν υπό όρους που δεν 
επιτρέπονται από το νόμο και διαδοχικές συμβάσεις που συνήφθηκαν για 
την ίδια θέση απασχόλησης χωρίς να τηρηθεί η προθεσμία υποβολής 
ένστασης. 
Σε περίπτωση παράτασης της σύμβασης ορισμένου χρόνου, ο μισθωτός 
εργαζόμενος διατηρεί την προϋπηρεσία που έχει αποκτήσει κατά τη λήξη 
της σύμβασης ορισμένου χρόνου. 
Σε όλες τις περιπτώσεις, ο νόμος απαγορεύει να συμπεριληφθεί στη νέα 
σύμβαση εργασίας ρήτρα δοκιμασίας. 
1.6. Η δοκιμαστική περίοδος 
Η σύμβαση εργασίας που συνήφθη για ορισμένο χρόνο μπορεί να προβλέπει 
ρήτρα δοκιμασίας σύμφωνα με το κοινό δίκαιο που εφαρμόζεται όσον 
αφορά τη σύμβαση αορίστου χρόνου (βλ. σημείο 1.6. Η δοκιμαστική 
περίοδος). 
Η δοκιμαστική περίοδος λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της 
μέγιστης διάρκειας της σύμβασης ορισμένου χρόνου. 
Αμφότερα τα μέρη της σύμβασης μπορούν να λύσουν τη σύμβαση που 
περιλαμβάνει ρήτρα δοκιμασίας σύμφωνα με τους κανόνες που 
εφαρμόζονται όσον αφορά τη σύμβαση αορίστου χρόνου. 
Ζ S Ζ 
Στην περίπτωση όπου η σύμβαση που συνάπτεται κατόπιν δοκιμαστικής 
περιόδου δεν λύεται σύμφωνα με το νόμο πριν από τη λήξη της 
συμφωνηθείσας από τα μέρη συμβαλλόμενα δοκιμαστικής περιόδου, η 
σύμβαση εργασίας θεωρείται ως συναφθείσα για τη συμφωνηθείσα στη 
σύμβαση χρονική διάρκεια, υπολογιζόμενης από την ημέρα που 
αναλαμβάνει υπηρεσία ο μισθωτός εργαζόμενος. 
1.7. Η διακοπή της σύμβασης ορισμένου χρόνου 
Η σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου λήγει αυτοδικαίως με τη λήξη του 
χρονικού ορίου. 
Η αναστολή της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου δεν αποτελεί 
εμπόδιο στη λήξη της σύμβασης. 
Ο νόμος επιτρέπει ωστόσο την πρόωρη καταγγελία της σύμβασης ορισμένου 
χρόνου σε περίπτωση σοβαρού λόγου εκ του γεγονότος ή παραπτώματος του 
ετέρου μέρους. 
Η πρόωρη καταγγελία της σύμβασης ορισμένου χρόνου εκ μέρους του 
εργοδότη θεμελιώνει, για τον μισθωτό εργαζόμενο, δικαίωμα αποζημίωσης 
ποσού ίσου με τους μισθούς και τις αποδοχές που θα εισέπραττε μέχρι 
τη λήξη της σύμβασης με ανώτατο όριο ίσο προς την αμοιβή που 
αντιστοιχεί στη διάρκεια της προθεσμίας προειδοποίησης που υποχρεούτο 
να καθορίσει ο εργοδότης σε περίπτωση σύναψης σύμβασης αορίστου 
χρόνου. 
Όσον αφορά τον εργοδότη, η πρόωρη καταγγελία της σύμβασης ορισμένου 
χρόνου εκ μέρους του μισθωτού εργαζόμενου θεμελιώνει για τον εργοδότη 
δικαίωμα αποζημίωσης που αντιστοιχεί στη ζημίας που πραγματικά 
υφίσταται, ενοουμένου ωστόσο ότι το επίπεδο της αποζημίωσης δεν 
μπορεί να υπερβαίνει το αντίστοιχο των μισθών και των αποδοχών που 
αντιστοιχούν στην προθεσμία παραίτησης που υποχρεούτο να καθορίσει ο 
μισθωτός εργαζόμενος σε περίπτωση σύναψης σύμβασης αορίστου χρόνου. 
2. Η σύμβαση κατόπιν δοκιμαστικής περιόδου 
Η ρήτρα δοκιμασίας μπορεί να συμπεριληφθεί τόσο στη σύμβαση αορίστου 
χρόνου όσο και στη σύμβαση ορισμένου χρόνου. 
Οι συμβάσεις που δεν περιλαμβάνουν στο κείμενο τους τη ρήτρα δοκιμασίας 
θεωρούνται ως συναφθείσες για σύμβαση αορίστου χρόνου. Η ανταπόδειξη δεν 
είναι δυνατόν να γίνει δεκτή. 
2.1. Η δοκιμαστική περίοδος 
Η κατώτερη διάρκεια της ορίζεται σε δύο εβδομάδες 
Η διάρκεια της είναι 
- 2 εβδομάδες έως 3 μήνες κατ'ανώτατο όριο για τον μισθωτό 
εργαζόμενο, του οποίου το επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης είναι 
κατώτερο του CATP 
2 εβδομάδες έως 6 μήνες κατ'ανώτατο όριο για τον μισθωτό 
εργαζόμενο που διαθέτει ένα επίπεδο CATP ή ισοδύναμο ή ανώτερο 
επίπεδο κατάρτισης 
2 εβδομάδες έως 12 μήνες κατ'ανώτατο όριο για τον μισθωτό 
εργαζόμενο του οποίου οι μηνιαίες αποδοχές ανέρχονται ή 
υπερβαίνουν το ποσό των 21.622 φράγκων (δείκτης 100) 
Z.-5 2 
Η δοκιμαστική περίοδος που δεν υπερβαίνει τον ένα μήνα πρέπει να 
εκφράζεται σε ολόκληρες εβδομάδες και η δοκιμαστική περίοδος που 
υπερβαίνει τον ένα μήνα, σε ολόκληρους μήνες. 
2.2. Η λήξη της σύμβασης 
2.2.1. Η καταγγελία 
—Απαγορεύεται, εκτός σοβαρών λόγων, η μονομερής καταγγελία στη 
διάρκεια των δύο πρώτων εβδομάτων. 
- Μετά την πάροδο δυο εβδομάδων, η καταγγελία εκ μέρους του ενός ή του 
ετέρου των συμβαλλομένων μερών πρέπει να πραγματοποιηθεί με 
συστημμένη επιστολή, κατόπιν υπογραφής επί του αντιγράφου της 
επιστολής καταγγελίας. 
— Δεν καθίσταται υποχρεωτική η αναφορά των λόγων της καταγγελίας. 
2.2.2. Η προειδοποίηση 
Εκφράζεται σε ημέρες και υπολογίζεται σε σχέση με τη διάρκεια της 
δοκιμαστικής περιόδου. Περιλαμβάνει τόσες ημέρες όσες εβδομάδες 
απαριθμεί η δοκιμαστική περίοδος. Σε περίπτωση όπου η δοκιμαστική 
περίοδος εκφράζεται σε μήνες, η προθεσμία καταγγελίας της σύμβασης 
ανέρχεται σε 4 ημέρες ανά μήνα δοκιμασίας, χωρίς να υπερβαίνει τον 
ένα μήνα. 
Σε περίπτωση όπου η σύμβαση κατόπιν δοκιμαστικής περιόδου λυθεί πριν 
από τη λήξη της συμφωνηθείσας δοκιμαστικής περιόδου, η σύμβαση 
εργασίας θεωρείται ως συναφθείσα για αόριστο χρόνο από την ημέρα που 
ανέλαβε υπηρεσία ο μισθωτός εργαζόμενος. 
γ) Διαδικασίες ομαδικής απόλυσης και πτωχεύσεων 
Ο νόμος χαρακτηρίζει ως ομαδική απόλυση, την απόλυση τουλάχιστον 10 
μισθωτών εργαζομένων εντός της ίδιας περιόδου 30 ημερών ή την απόλυση 
20 μισθωτών εργαζομένων εντός της ίδιας περιόδου 6 0 ημερών. 
Ο εργοδότης υποχρεούται να προβεί σε εκ των προτέρων διαπραγματεύσεις 
με τους εκπροσώπους του προσωπικού του και να τους ενημερώσει, μέσω 
γραπτής κοινοποίησης, σχετικά με τους λόγους της απόλυσης, τον αριθμό 
των προς απόλυση εργαζομένων, τον αριθμό των συνήθως απασχολούμενων 
εργαζομένων και τη χρονική περίοδο όπου πρόκειται να πραγματοποιηθούν 
οι απολύσεις. 
Ο εργοδότης υποχρεούται επίσης να υποβάλει αντίγραφο της εν λόγω 
κοινοποίησης στην Υπηρεσία Απασχόλησης, η οποία το διαβιβάζει στην 
Επιθεώρηση εργασίας και ορυχείων. 
Η ομαδική απόλυση που κοινοποιείται εκ των προτέρων στην Υπηρεσία 
Απασχόλησης αποκτά ενέργεια έναντι των εργαζομένων που εξετάζονται 
μεμονωμένα μόνον μετά την πάροδο προθεσμίας 60 ημερών. 
^ 3. W 
Ερώτηση αριθ. 8 
1. H άδεια ψυχαγωγίας 
Το δικαίωμα άδειας ψυχαγωγίας παρέχεται μετά από τρεις μήνες αδιάλλειπτης 
εργασίας στον ίδιο εργοδότη. 
Διάρκεια : 25 εργάσιμες ημέρες ετησίως, ανεξάρτητα από την ηλικία του 
μισθωτού εργαζόμενου. 
. Συμπληρωματική άδεια 
εργαζόμενοι με ειδικές ανάγκες : 6 ημέρες 
σε περίπτωση εβδομαδιαίας ανάπαυσης κατώτερης των 44 ωρών : μία 
εργάσιμη μέρα για κάθε περίοδο 8 εβδομάδων, διαδοχικών ή μη, στη 
διάρκεια της οποίας δεν έχει χορηγηθεί εβδομαδιαία ανάπαυση. 
Ο εργοδότης μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση άδειας στον εργαζόμενο για 
περίοδο ίση με την αντίστοιχη των αδικαιολόγητων απουσιών του, 
υπολογιζόμενων ως μέρος του ήδη παρελθόντος έτους, εφόσον υπερβαίνουν 
το 10% του χρόνου κατά τον οποίον όφειλε κανονικά να εργαστεί. 
Η άδεια πρέπει να χορηγείται άπαξ, εκτός εάν οι ανάγκες της υπηρεσίας 
ή αιτιολογημένοι λόγοι του μισθωτού εργαζόμενου απαιτούν τμηματική 
χορήγηση. Στην περίπτωση αυτή, ένα τμήμα της άδειας πρέπει να είναι 
τουλάχιστον 12 συνεχών ημερών. 
Για τον πρώτο χρόνο εργασίας, η άδεια αντιπροσωπεύει το 1/12 κάθε 
ολόκληρου μήνα εργασίας. Τα τμήματα του μήνα εργασίας που υπερβαίνουν 
το δεκαπενθήμερο υπολογίζονται ως ολόκληρος μήνας. Τα τμήματα των 
ημερών άδειας που υπερβαίνουν το ήμισυ θεωρούνται ως ολόκληρες 
ημέρες. 
Σε περίπτωση κλεισίματος της επιχείρησης για ετήσια διακοπή εργασιών, 
η περίοδος της συλλογικής άδειας καθορίζεται κατόπιν κοινής συμφωνίας 
μεταξύ του εργοδότη και των μισθωτών εργαζομένων (ή των 
αντιπροσωπειών τους) της επιχείρησης. 
Σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης στη διάρκεια του έτους, ο 
μισθωτός εργαζόμενος δικαιούται το 1/12 της ετήσιας άδειας του ανά 
ολόκληρο μήνα εγασίας. 
Για κάθε ημέρα άδειας ο μισθωτός εργαζόμενος δικαιούται επιδόματος 
ίσου με το μέσο ημερομίσθιο των τριών μηνών που προηγούνται της 
έναρξης της άδειας. Το επίδομα του μισθωτού εργαζόμενου πρέπει να 
αντιστοιχεί με την αμοιβή τόσων ωρών εργασίας όσων και στην περίπτωση 
όπου θα εργαζόταν κανονικά. Πρέπει να χορηγείται τη στιγμή όπου 
καταβάλλεται κανονικά ο μισθός. 
Ο εργοδότης υποχρεούται να τηρεί βιβλία σχετικά με τη νόμιμη άδεια 
των μισθωτών εργαζομένων που απασχολεί. 
23>S 
2. Η εβδομαδιαία ανάπαυση 
Απαγορεύεται στους εργοδότες να απασχολούν τις κυριακές, από τα 
μεσάνυχτα του σαββάτου έως τα μεσάνυχτα της επομένης, όλους τους 
μισθωτούς εργαζόμενους (υπαλλήλους και εργάτες) που συνδέονται με 
σύμβαση εργασίας ή σύμβαση μαθητείας. 
2.1. Οι παρεκκλίσεις που αφορούν τους μισθωτούς εργαζόμενους 
Οι ανιόντες και κατιόντες, αδελφοί και αδελφές ή συγγενείς εξ 
αγχιστείας ίδιου βαθμού του εργοδότη, όταν απασχολούνται μόνοι στην 
επιχε ίριση. 
Η παρέκκλιση αυτή αφορά τις προσωπικές επιχειρήσεις, αλλά επίσης και 
τις εταιρείες των οποίων ο εργοδότης υπάγεται στο Ταμείο ασφάλισης 
ασθένειας για τα ελεύθερα και ανεξάρτητα επαγγέλματα. 
— Οι ταξιδιώτες και οι εμπορικοί αντιπρόσωποι, στο μέτρο όπου ασκούν 
την εργασία τους εκτός των καταστημάτων 
Οι μισθωτοί που ασκούν ουσιαστικά διευθυντικά καθήκοντα, καθώς και τα 
ανώτερα στελέχη, των οποίων η παρουσία στην επιχείρηση καθίσταται 
απαραίτητη για την εξασφάλιση της λειτουργίας και της επίβλεψης. 
2.2. Οι παρεκκλίσεις που σχετίζονται με τις εργασίες 
Οι εργασίες επίβλεψης των χώρων της εκμετάλλευσης 
Οι εργασίες καθαρισμού, επισκευών και συντήρησης που απαιτούνται 
για την κανονική λειτουργία της εκμετάλλευσης· εργασίες, εκτός 
αυτών της παραγωγής, από τις οποίες εξαρτάται η κανονική 
επαναλειτουργία της εκμετάλλευσης τις επόμενες ημέρες. 
Οι αναγκαίες εργασίες προς αποφυγήν της φθοράς πρώτων υλών ή 
προϊόντων 
Οι επείγουσες εργασίες των οποίων η εκτέλεση καθίσταται απαραίτητη 
για την οργάνωση των μέτρων διάσωσης, την πρόληψη επικείμενων 
ατυχημάτων ή την επισκευή ζημιών στον υλικό και μηχανολογικό 
εξοπλισμό, στις εγκαταστάσεις ή τα κτίρια της επιχείρησης. 
2.3. Οι παρεκκλίσεις που αφορούν τις επιχειρήσεις 
Τα καταστήματα λιανικής πώλησης· στην περίπτωση όπου το κλείσιμο 
του καταστήματος κατά τις κυριακές θέτει σε κίνδυνο την κανονική 
λειτουργία εξαιτίας της σημασίας του αριθμού κύκλου εργασιών που 
πραγματοποιεί το κατάστημα τις κυριακές και της μη δυνατότητας 
επαρκούς εξυπηρέτησης της πελατείας τις λοιπές ημέρες της 
εβδομάδας. Το Υπουργείο Εργασίας μπορεί να εγκρίνει παρεκκλίσεις, 
σε προσωρινή ή μόνιμη βάση, της απαγόρευσης της κυριακάτικης 
εργασίας, σε δεόντως αιτιολογημένες καταστάσεις με την επιφύλαξη 
των νομικών διατάξεων που διέπουν την κανονική διάρκεια της 
εργασ ίας. 
Η διάρκεια της εργασίας αυτής δεν μπορεί να υπερβαίνει την 4η 
απογευματινή. Παρατείνεται κατ'ανώτατο όριο μέχρι της 8ης 
εσπερινής για έξι κυριακές το χρόνο, κατόπιν κανονισμού του 
Μεγάλου Δούκα. 
^3C 
Οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν το ύδωρ ως αποκλειστική ή 
βασική κινητήρια δύναμη· η άσκηση δραστηριοτήτων που απαιτούν 
την κυριακάτικη απασχόληση για την ικανοποίηση των αναγκών του 
κοινού που ανακύπτουν είτε σε καθημερινή βάση, είτε κυρίως τις 
κυριακές· οι δραστηριότητες που ασκούνται μόνον ορισμένη 
περίοδο του χρόνου ή που απαιτούν εντατικότερη εκμετάλλευση 
ορισμένες εποχές· οι δραστηριότητες που ασκούνται για λόγους 
κοινής ωφέλειας. Οι όροι και οι λεπτομέρειες των εν λόγω 
παρεκκλίσεων καθορίζονται με κανονισμό του Μεγάλου Δούκα. 
Οι επιχειρήσεις που εξαιρούνται αυτοδικαίως της γενικής 
απαγόρευσης της κυριακάτικης εργασίας : 
ξενοδοχεία, εστιατόρια, κυλικεία, ποτοπωλεία και λοιπά καταστήματα 
όπου σερβίρονται ποτά. 
φαρμακεία, καταστήματα χημικοφαρμακευτικών προϊόντων και ειδών 
οικιακής χρήσης και καταστήματα ιατρικών και χειρουργικών 
εργαλε ίων 
υπαίθρια καταστήματα 
οι γεωργικές επιχειρήσεις και οι επιχειρήσεις του αμπελοοινικού 
τομέα 
οι επιχειρήσεις δημοσίων θεαμάτων 
οι επιχειρήσεις ηλεκτροδότησης, υδροδότησης και παροχής κινητήριας 
ενέργειας 
οι επιχειρήσεις του τομέα των μεταφορών 
νοσοκομεία, κλινικές, εξωτερικά ιατρεία, θεραπευτήρια, 
αναπαυτήρια, οίκοι ευγηρίας, παιδικοί σταθμοί, παιδικοί σταθμοί 
διακοπών, ορφανοτροφεία και οικοτροφεία 
οι επιχειρήσεις στις οποίες η εργασία, λόγω του χαρακτήρα της, δεν 
επιδέχεται ούτε διακοπή ούτε καθυστέρηση. Οι επιχειρήσεις, καθώς 
και οι εργασίες των οποίων η εκτέλεση επιτρέπεται τις κυριακές, 
καθορίζονται με κανονισμό του Μεγάλου Δούκα. 
το προσωπικό των οικιακών υπηρεσιών. 
Οι επιχειρήσεις που λειτουργούν με βάρδιες συνεχούς κύκλου και 
οι οποίες δεν υπάγονται στην κατηγορία των επιχειρήσεων στις 
οποίες η εργασία, λόγω της φύσης της, δεν επιδέχεται ούτε 
διακοπή ούτε καθυστέρηση. Πρόκειται συνεπώς για επιχειρήσεις 
που επιθυμούν να εισαγάγουν την κυριακάτικη εργασία, όχι μόνον 
εξαιτίας παραγόντων συναφών με τη μέθοδο της παραγωγής, αλλά 
και για οικονομικούς λόγους (καλύτερη χρησιμοποίηση των 
εξοπλισμών παραγωγής, αύξηση ή παγιοποίηση των υφιστάμενων 
θέσεων απασχόλησης). Η παρέκκλιση αυτή ρυθμίζεται κατόπιν 
συμφωνίας της επιχείρησης, χωριστής από τη συλλογική σύμβαση 
εργασίας. Η εν λόγω συμφωνία πρέπει να συναφθεί για ορισμένη 
επιχείρηση με το σύνολο των αντιπροσωπευτικών συνδικαλιστικών 
οργανώσεων σε εθνικό πλαίσιο. 
Άδεια αντισταθμιστικού χαρακτήρα 
Ο εργοδότης υποχρεούται να χορηγήσει άδεια αντισταθμιστικού χαρακτήρα 
στους μισθωτούς εργαζομένους που απασχολούνται τις κυριακές· δεν πρέπει 
κατ'ανάγκη να ορίζεται τις κυριακές, ούτε την 
-2 3 3 
ίδια ημέρα για όλους τους μισθωτούς της ίδιας επιχείρησης. Πρέπει να 
είναι ολόκληρη ημέρα εφόσον η κυριακάτικη εργασία διήρκησε πλέον της 4ης 
απογευματινής και μισή τουλάχιστον ημέρα εφόσον δεν υπερέβη την 4η 
απογευματινή· στην τελευταία αυτή περίπτωση, η άδεια αντισταθμιστικού 
χαρακτήρα πρέπει να χορηγείται πριν ή μετά την 13η μεσημβρινή και την 
ημέρα εκείνη η διάρκεια της εργασίας δεν μπορεί να υπερβεί την 5η 
απογευματινή. 
Ερώτηση αριθ. 9 
Ο νόμος προβλέπει υποχρεωτικά γραπτή σύμβαση εργασίας σε δύο αντίτυπα. Το ένα 
αντίτυπο κρατά ο εργοδότης και το άλλο αντίτυπο παραδίδεται στον μισθωτό 
εργαζόμενο, το αργότερο τη στιγμή που αναλαμβάνει υπηρεσία. 
Στη σύμβαση εργασίας, πρέπει να καθορίζονται : 
η φύση της πληρούμενης θέσης 
το κανονικό ωράριο εργασίας 
ο βασικός μισθός ή οι βασικές αποδοχές και, κατά περίπτωση, τα 
συμπληρωματικά ποσά του μισθού ή των αποδοχών, τα συμπληρώματα της 
αμοιβής, οι συμφωνηθείσες συμπληρωματικές αποδοχές ή συμμετοχές 
η διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου 
οι λοιπές συμφωνηθείσες μεταξύ των μερών ρήτρες 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Ερώτηση αριθ. 10 
Το σύστημα κοινωνικής προστασίας του Λουξεμβούργου εκπονήθηκε κατά τρόπον 
ώστε να εξασφαλίζει στους εργαζόμενους ένα εισόδημα αντικατάστασης όταν η 
άσκηση της επαγγελματικής τους δραστηριότητας παρεμποδίζεται από λόγους 
ασθένειας/μητρότητας/γήρατος/αναπηρίας/θανάτου/ανεργίας. Ως βάση του 
υπολογισμού των παροχών κοινωνικής ασφάλισης εκλαμβάνονται οι κατά το 
παρελθόν καταβληθείσες αποδοχές. Το σύστημα καλύπτει το σύνολο του πληθυσμού 
που ασκεί επαγγελματική ή ανεξάρτητη δραστηριότητα· εξάλλου υφίστανται 
δυνατότητες προαιρετικής ασφάλισης σε περίπτωση παύσης της επαγγελματικής 
δραστηριότητας. 
Παράλληλα με αυτούς τους παραδοσιακούς μηχανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, 
υφίσταται ένας μηχανισμός εγγύησης των πόρων που παρέχει στον πληθυσμό τη 
δυνατότητα να διαθέτει ένα κατώτατο εγγυημένο εισόδημα με σκοπό να τον 
διαφυλάττει από την ένδεια. 
Το κατώτατο εγγυημένο εισόδημα είναι μία κοινωνική παροχή του κράτους, που 
επιτρέπει την αύξηση του μηνιαίου εισοδήματος όλων των κατοίκων της χώρας που 
δεν είναι σε θέση να ζήσουν με ίδια μέσα, μέχρι ενός ορισμένου επίπεδου που 
καθορίζει ο νόμος, μέσω της καταβολής συμπληρωματικού ποσού. 
Σε ό,τι αφορά τις οικογενειακές παροχές, τα οικογενειακά επιδόματα αποτελούν, 
μετά το νόμο της 19.06.1985, ατομικό δικαίωμα του παιδιού και παραχωρούνται 
χωρίς επαγγελματικούς όρους και χωρίς προϋποθέσεις πόρων. 
Μαζί με τις φορολογικές εκπτώσεις, οι οικογενειακές παροχές συνιστούν ένα 
συνολικό σύστημα κοινωνικής αναγνώρισης. 
ΖΖ* 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 
Ερώτηση αριθ. 11 
Η ελευθερία σύστασης επαγγελματικών οργανώσεων, εκτός του ότι κατοχυρώνεται 
από το Σύνταγμα, απορρέει από τη διεθνή σύμβαση εργασίας αριθ. 87 σχετικά με 
τη συνδικαλιστική ελευθερία και την προστασία των συνδικαλιστικών 
δικαιωμάτων, που κυρώθηκε το 1958. 
Η εν λόγω σύμβαση παρέχει αδιακρίτως, τόσο στους εργαζόμενους όσο και στους 
εργοδότες, το δικαίωμα σύστασης, άνευ προγενέστερης αδείας, οργανώσεων της 
επιλογής τους, καθώς και το δικαίωμα να είναι εγγεγραμμένοι στις οργανώσεις 
αυτές, υπό την προϋπόθεση μόνον της συμμόρφωσης προς τα καταστατικά των 
τελευταίων. 
Καθορίζοντας το καταστατικό των συνδικαλιστικών οργανώσεων, ορίζει ότι 
μπορούν να καταρτίζουν ελεύθερα τα καταστατικά και τους διοικητικούς 
κανονισμούς τους, να εκλέγουν ελεύθερα τους εκπροσώπους τους και, τέλος, να 
οργανώνουν ελεύθερα τη διαχείριση και τις δραστηριότητες τους και να εκπονούν 
ελεύθερα τα προγράμματα δράσης τους. 
Απαγορεύει ακόμα τη διάλυση ή την αναστολή λειτουργίας μιας επαγγελματικής 
οργάνωσης δια της διοικητικής οδού. 
Υποχρεώνει τους εργαζόμενους, τους εργοδότες και τις αντίστοιχες οργανώσεις 
τους να σέβονται τη νομιμότητα. 
Ερώτηση αριθ. 12 
1. Ορισμός 
Ο νόμος ορίζει ως συλλογική σύμβαση, τη σύμβαση που αφορά τις γενικές 
σχέσεις και συνθήκες εργασίας και η οποία συνάπτεται, αφενός, μεταξύ μίας 
ή περισσότερων συνδικαλιστικών οργανώσεων εργατών ή υπαλλήλων και, 
αφετέρου, είτε μίας ή περισσότερων συνδικαλιστικών οργανώσεων εργοδοτών, 
είτε μίας συγκεκριμένης επιχείρησης, είτε ομάδας επιχειρήσεων, με ομοειδή 
παραγωγή ή δραστηριότητα, είτε συνόλου επιχειρήσεων του ιδίου 
επαγγέ λματος. 
2. Εκπόνηση 
Ο νόμος υποχρεώνει τον εργοδότη στον οποίον υπεβλήθη αίτηση διεξαγωγής 
διαπραγματεύσεων με σκοπό τη σύναψη συλλογικής σύμβασης να αρχίσει τις 
σχετικές διαπραγματεύσεις. 
Ωστόσο, απαλλάσσει τον εργοδότη από την υποχρέωση διεξαγωγής 
διαπραγματεύσεων στην περίπτωση όπου εκδηλώσει βούληση να διαπραγματευτεί 
στα πλαίσια ομάδας εργοδοτών ή από κοινού με άλλους εργοδότες του ίδιου 
επαγγέλματος. Εφόσον, στην περίπτωση αυτή, οι δ ι ενεργούντες τις 
διαπραγματεύσεις δεν προβαίνουν σε αυτές εντός εξήντα ημερών από την 
πρώτη αίτηση, ο εργοδότης υποχρεούται να προβεί σε ξεχωριστές 
διαπραγματεύσεις. 
Σε περίπτωση όπου ο εργοδότης αρνείται να αρχίσει διαπραγματεύσεις, η 
διχογνωμία υποβάλλεται στην Εθνική Υπηρεσία συμβιβασμού. 
^33 
Ομοίως και στην περίπτωση όπου, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, τα 
μέρη δεν συμφωνήσουν επί του συνόλου ή μέρους του περιεχομένου της 
σύμβασης. 
Τέλος, ο νόμος επιτρέπει στα μέρη να αναθέσουν την επίλυση της διαφοράς 
στη διαιτησία είτε πριν από την αποτυχία της απόπειρας συμβιβασμού, είτε 
κατόπιν αυτής. 
3. Τύπος και δημοσιότητα 
Σε περίπτωση που η σύμβαση δεν είναι γραπτή και υπογεγραμμένη θεωρείται 
άκυρη. 
Πρέπει να κατατεθεί στην Επιθεώρηση εργασίας και ορυχείων και να 
τοιχοκολληθεί στις κύριες εισόδους των χώρων εργασίας. 
4. Ημερομηνία έναρξης ισχύος και χρονική διάρκεια 
Η σύμβαση εφαρμόζεται από την επομένη της κατάθεσης της στην Επιθεώρηση 
εργασίας και ορυχείων. 
Ελάχιστη διάρκεια : 6 μήνες 
Μέγιστη διάρκεια : 3 χρόνια 
Η σύμβαση μπορεί να καταγγελθεί μέσω προειδοποίησης κατόπιν συμφωνίας 
μεταξύ των μερών. Η χρονική διάρκεια της προειδοποίησης ορίζεται μεταξύ 
15 ημερών και 3 μηνών κατ'ανώτατο όριο. 
5. Κυρώσεις 
Η μή εκπλήρωση εκ μέρους του εργοδότη ή του εργαζόμενου των υποχρεώσεων 
που απορρέουν από τη σύμβαση συνεπάγεται την επιβολή προστίμου το οποίο 
κυμαίνεται μεταξύ 2.501-250.000 φράγκων. 
Ερώτηση αριθ. 13 
1. Το δικαίωμα απεργίας 
Το δικαίωμα απεργίας των μισθωτών εργαζομένων δεν προβλέπεται ρητώς ούτε 
από το Σύνταγμα, ούτε από το νόμο. Απορρέει από τη διασταλτική δικονομική 
ερμηνεία της έννοιας της συνδικαλιστικής ελευθερίας που αναφέρεται στο 
άρθρο 11, εδάφιο 5 του Συντάγματος το οποίο, μετά την αναθεώρηση του 
1948, ορίζει ότι "ο νόμος... διασφαλίζει τη συνδικαλιστική ελευθερία". 
Οιαδήποτε απεργία που κηρύσσεται πριν από την εξάντληση των συμβιβαστικών 
μέσων κατόπιν σύνταξης πρακτικού μη συμβιβασμού, είναι παράνομη. 
2. Ο συμβιβασμός 
Όλες οι συλλογικές διαφορές αποτελούν αντικείμενο συνεδρίασης της 
Εθνικής Υπηρεσίας Συμβιβασμού. Ο πρόεδρος συγκαλεί : 
αυτ επαγγέ λτως 
κατόπιν αίτησης που υποβάλλουν τα μέρη της διαφοράς 
κατόπιν αίτησης δύο μελών της επιτροπής ίσης εκπροσώπησης 
Ζ if ο 
Συμφωνία συμβιβασμού 
Η ρύθμιση μιας διαφοράς προκύπτει από τη συμφωνία των ομάδων. Ο 
γραμματέας συντάσσει πρακτικά που υπογράφονται από τον πρόεδρο και τα 
μέρη. 
Οι συμφωνημένοι διακανονισμοί ρυθμίζουν τις σχέσεις και τις συνθήκες 
εργασίας στις υπογράφουσες επιχειρήσεις. 
Επίσης, δυνατόν να κηρυχθούν γενικής ισχύος για το σύνολο των εργοδοτών 
και του προσωπικού του ενδιαφερόμενου επαγγέλματος. 
Αποτυχία του συμβιβασμού 
Σε περίπτωση όπου ο πρόεδρος εκτιμήσει ότι έχουν εξαντληθεί τα 
συμβιβαστικά μέσα, η επιτροπή καταρτίζει λεπτομερή πρακτικά του μη 
συμβιβασμού στα οποία εκθέτει τα επίμαχα σημεία. Ο νόμος ορίζει ότι 
καθίσταται υποχρεωτική η συμβιβαστική διαδικασία ενώπιον της Εθνικής 
Υπηρεσίας συμβιβασμού. 
α) Χαρακτηρίζει ως παράπτωμα 
- την πρόκληση παύσης ή συλλογικής διακοπής της εργασίας χωρίς 
προγενέστερη προσφυγή στην εθνική υπηρεσία συμβιβασμού 
- την άρνηση χωρίς νόμιμο κίνητρο της συμμετοχής στις συμβιβαστικές 
απόπειρες που αναλαμβάνει η εθνική υπηρεσία συμβιβασμού 
την παρεμπόδιση της εκπλήρωσης της αποστολής των εκπροσώπων των μερών 
στη συμβιβαστική διαδικασία 
β) Χαρακτηρίζει ως παράπτωμα το γεγονός της μη εκπλήρωσης, εκ μέρους των 
εργοδοτών και των εργαζομένων, των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις 
συμφωνίες που επήλθαν στα πλαίσια της Υπηρεσίας. 
Ερώτηση αριθ. 14 
Ορισμένες κατηγορίες υπαλλήλων μπορούν να προσφεύγουν σε απεργία μέσα στα 
πλαίσια και υπό τους όρους του νόμου της 16ης Απριλίου 1979 που ρυθμίζει το 
θέμα της απεργίας στις κρατικές υπηρεσίες και στα δημόσια ιδρύματα που 
βρίσκονται υπό τον άμεσο έλεγχο του κράτους. 
α) Ενεχόμενα πρόσωπα 
Μπορούν να λάβουν μέρος σε απεργία όλοι οι μόνιμοι υπάλληλοι, ασκούμενοι, 
μισθωτοί και επικουρικοί υπάλληλοι του κράτους και των δημοσίων 
οργανισμών που βρίσκονται υπό τον άμεσο έλεγχο του κράτους, εκτός από : 
1. Υπαλλήλους των οποίων τα καθήκοντα έχουν συσταθεί με βάση το άρθρο 76 
του Συντάγματος (Σύμβουλοι της κυβέρνησης). 
2. Εκτάκτους απεσταλμένους και εντεταλμένους πρέσβεις, συμβούλους 
αποστολών και άλλων διπλωματικών υπαλλήλων, εάν ασκούν στο εξωτερικό, 
μονίμως ή προσωρινώς, καθήκοντα προϊσταμένου αποστολής. 
-2-Wi 
3. Δικαστές του δικαστικού σώματος. 
4. Προϊσταμένους διοίκησης και των βοηθών τους. 
5. Διοικητές εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των βοηθών τους. 
6. Προσωπικό δικαστικών και σωφρονιστικών διοικήσεων. 
7. Υπαλλήλους δημοσίων υπηρεσιών ασφαλείας. 
8. Ιατρικό και παραϊτρικό προσωπικό των υπηρεσιών επιφυλακής. 
9. Προσωπικό ασφαλείας και προσωπικό στο οποίο έχει ανατεθεί η ασφάλεια 
στις υπηρεσίες. 
β) Διαδικασίες συνδιαλλαγής 
* Οι συλλογικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ του προσωπικού και των 
προαναφερομένων οργανισμών αποτελούν αντικείμενο υποχρεωτικής 
διαδικασίας συνδιαλλαγής ενώπιον μιας επιτροπής συνδιαλλαγής. 
* Πέραν του προέδρου της, ο οποίος είναι δικαστής του δικαστικού 
σώματος, στην επιτροπή συνδιαλλαγής εκπροσωπούνται ισομερώς πέντε 
εκπρόσωποι της δημόσιας αρχής και πέντε εκπρόσωποι της 
συνδικαλιστικής οργάνωσης ή οργανώσεων, από τις οποίες εξαρτάται το 
εν διαμάχη προσωπικό. 
* ο πρόεδρος διορίζεται από τον Μέγα Δούκα για μια περίοδο τριών ετών. 
Οι εκπρόσωποι της δημόσιας αρχής διορίζονται από τον αρμόδιο υπουργό. 
Οι εκπρόσωποι της συνδικαλιστικής οργάνωσης ή οργανώσεων ορίζονται 
από αυτές, με βάση τα κάτωθι κριτήρια: 
Σε περίπτωση που η συλλογική διαφορά είναι γενικευμένη, η πλέον 
αντιπροσωπευτική οργάνωση ή οργανώσεις σε εθνικό επίπεδο, για τους 
τομείς που προβλέπει ο προαναφερόμενος νόμος, έχουν το 
αποκλειστικό δικαίωμα να ορίζουν τους πέντε εκπροσώπους μεταξύ των 
μελών τους. 
Σε περίπτωση που η συλλογική διαφορά δεν είναι γενικευμένη αλλά 
περιορίζεται σε μια διοίκηση ή σταδιοδρομία, η 
αντιπροσωπευτικότερη σε εθνικό επίπεδο συνδικαλιστική οργάνωση ή 
οργανώσεις ορίζουν τρεις εκπροσώπους, η δε συνδικαλιστική οργάνωση 
ή οργανώσεις του τομέα που εκπροσωπούν ειδικότερα το εν διαμάχη 
προσωπικό ορίζουν τους δύο άλλους. 
* θεωρείται συνδικαλιστική οργάνωση, με την έννοια του παρόντος νόμου, 
κάθε επαγγελματική ένωση που διαθέτει εσωτερική οργάνωση που έχει ως 
σκοπό την υποστήριξη των επαγγελματικών συμφερόντων και εκπροσωπεί 
αποκλειστικά το προσωπικό του δημοσίου και των δημόσιων οργανισμών 
που βρίσκονται υπό την άμεση εποπτεία του κράτους. 
* θεωρείται ως πλέον αντιπροσωπευτική συνδικαλιστική οργάνωση σε εθνικό 
επίπεδο ή σε επίπεδο τομέα η οργάνωση που διακρίνεται για το μεγάλο 
αριθμό των μελών της, για τις δραστηριότητες της και την ανεξαρτησία 
της. 
&yz> 
γ) Διαδικασία μεσολάβησης 
Σε περίπτωση που η διαδικασία συνδιαλλαγής δεν έχει αποτέλεσμα η 
διαφορά υποβάλλεται, μετά από αίτημα ενός των μερών και μέσα σε 
σαράντα οκτώ ώρες στον πρόεδρο του Συμβουλίου του Κράτους ή σε μέλος 
του Συμβουλίου του Κράτους που αυτό το ίδιο ορίζει ως μεσολαβητή. 
Ο μεσολαβητής δοκιμάζει να συμφιλιώσει τα μέρη. Εάν αυτό δεν 
καταστεί δυνατό υποβάλλει στα μέρη, μέσα σε οκτώ μέρες προτάσεις, υπό 
την μορφή σύστασης, για την επίλυση της διαφοράς. 
δ) Προειδοποίηση 
Όταν σε περίπτωση αποτυχίας της διαδικασίας συνδιαλλαγής και, 
ενδεχομένως, της διαδικασίας μεσολάβησης το προσωπικό αποφασίζει να 
απεργήσει, της παύσης εργασίας προηγείται γραπτή προειδοποίηση της 
συνδικαλιστικής οργάνωσης ή οργανώσεων που προαναφέρονται. Η 
προειδοποίηση αυτή πρέπει να φθάσει στον πρόεδρο της κυβέρνησης δέκα 
μέρες πριν από την έναρξη της απεργίας. Αναφέρει τις αιτίες, τον 
τόπο, την ημερομηνία, την ώρα έναρξης καθώς και τη διάρκεια της 
απεργίας και δεν μπορεί να προστεθεί σε μια άλλη προειδοποίηση 
απεργ ίας. 
ε) Περιορισμοί 
Σε περίπτωση συντονισμένης παύσης της εργασίας, η ώρα παύσης και η 
ώρα επανέναρξης της εργασίας δεν μπορούν να διαφέρουν μεταξύ των 
διαφόρων κατηγοριών ή των μελών του ενδιαφερόμενου προσωπικού. 
Δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν στάσεις εργασίας, με διαδοχική 
κλιμάκωση ή με συνδυασμένη εναλλαγή, που αφορούν διάφορους τομείς ή 
διάφορες επαγγελματικές κατηγορίες της ίδιας υπηρεσίας ή οργανισμού ή 
διαφορετικών υπηρεσιών ή οργανισμών του ίδιου ιδρύματος. 
Απαγορεύονται συντονισμένες παύσεις εργασίας που δεν έχουν ως 
αποκλειστικό στόχο την προάσπιση των επαγγελματικών, οικονομικών ή 
κοινωνικών συμφερόντων. 
Παύσεις εργασίας που συνοδεύονται είτε από πράξεις βίας εναντίον 
προσώπων είτε από πράξεις καταστροφής αγαθών είτε από ενέργειες που 
εμποδίζουν την ελευθερία της εργασίας είναι παράνομες και βαρύνουν 
τους δράστες των πράξεων αυτών. 
στ) Επιστράτευση 
Με απόφαση της κυβέρνησης, που λαμβάνεται από το υπουργικό συμβούλιο, 
οι υπουργοί μπορούν να εξουσιοδοτηθούν να πραγματοποιήσουν ή να 
αναθέσουν την πραγματοποίηση της επιστράτευσης του συνόλου ή μέρους 
των προσώπων που είναι αναγκαία για τη λειτουργία υπηρεσιών που έχουν 
ζωτική σημασία για την εξυπηρέτηση των αναγκών της χώρας. 
Οι εντολές επιστράτευσης μπορεί να είναι ατομικές ή ομαδικές. 
Γνωστοποιούνται στους ενδιαφερόμενους με τα κατάλληλα μέσα, όπως 
είναι η ατομική κοινοποίηση, η αφισοκόλληση, δημοσίευση στο Mémorial 
και στον ημερήσιο γραπτό και προφορικό τύπο. 
^V3 
η) Κυρώσεις 
1. Ποινικές 
* Το μέλος του προσωπικού, καθώς και ο εκπρόσωπος της συνδικαλιστικής 
οργάνωσης που δεν συμμορφούται προς τους προαναφερόμενους κανόνες 
τιμωρείται με πρόστιμο δύο χιλιάδων πεντακοσίων έως πενήντα χιλιάδων 
φράγκων. 
* Εφαρμόζονται οι διατάξεις του Ιου τόμου του ποικού κώδικα και του 
νόμου της 18ης Ιουνίου 1879 που αναθέτουν στα δικαστήρια την εκτίμηση 
ελαφρυντικών περιστάσεων, που τροποιήθηκαν με το νόμο της 16ης Μαίου 
1904. 
* Σε περίπτωση υποτροπής μέσα σε διάστημα δύο ετών η προβλεπόμενη ποινή 
μπορεί να καθορισθεί στο διπλάσιο της μεγίστης. 
* Οι ανωτέρω διατάξεις εφαρμόζονται χωρίς να προδικάζεται η ενδεχόμενη 
εφαρμογή άλλων διατάξεων του ποινικού κώδικα. 
2. Χρηματικές 
* Η απουσία από την υπηρεσία λόγω συντονισμένης παύσης εργασίας έχει ως 
αποτέλεσμα τη στέρηση από το μισθό του, εκτός από τα οικογενειακά 
επιδόματα, του ενός τριακοστού ημερησίως του μηνιαίου μισθού του. 
Για την εφαρμογή της διάταξης αυτής τα τμήματα μιας ημέρας 
λαμβάνονται ως ολόκληρη ημέρα. 
* Η αποστολή στον ενδιαφερόμενο του δικαιολογητικού εγγράφου της 
κράτησης ισοδυναμεί με κοινοποίηση της απόφασης, από δε την 
ημερομηνία που αναφέρεται στο απόσπασμα λογαριασμού τρέχει η 
προθεσμία για την άσκηση προσφυγής στο Συμβούλιο του Κράτους, 
Επιτροπή Δ ιαφορών. 
3. Πειθαρχικές 
* Πέραν των ποινικών και χρηματικών κυρώσεων η μη τήρηση των ανωτέρω 
διατάξεων επιφέρει την εφαρμογή, σύμφωνα με τη συνήθη πειθαρχική 
διαδικασία, των κυρώσεων που προβλέπουν οι κανονισμοί και οι 
ρυθμίσεις για το ενδιαφερόμενο προσωπικό. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
Ερώτηση αριθ. 15 
α) Οι όροι πρόσβασης στην επαγγελματική κατάρτιση καθορίζονται από τον 
κανονισμό του Μεγάλου Δούκα της 8ης Φεβρουαρίου 1991 ο οποίος ορίζει τα 
κριτήρια προαγωγής στις τάξεις του κατώτερου κύκλου, του μέσου κύκλου, 
τεχνικό σύστημα, και του ανώτερου κύκλου δευτεροβάθμιας τεχνικής 
εκπαίδευσης. 
Έχουν ως ακολούθως : 
1. Οι μαθητές που περάτωσαν επιτυχώς την ένατη τάξη τεχνικής εκπαίδευσης 
(ένατη τάξη δέσμης Ι) σύμφωνα με το σύστημα προαγωγής Α γίνονται 
δεκτοί στη δέκατη τάξη του μέσου κύκλου. 
2. Οι μαθητές που περάτωσαν επιτυχώς 
την ένατη τάξη τεχνικής εκπαίδευσης (ένατη τάξη δέσμης Ι) σύμφωνα 
με το σύστημα προαγωγής Β 
την ένατη τάξη πολυκλαδικής εκπαίδευσης (ένατη τάξη δέσμης II) 
σύμφωνα με το σύστημα προαγωγής Α και Β 
την ένατη τάξη επαγγελματικής εκπαίδευσης (ένατη τάξη δέσμης III) 
σύμφωνα με το σύστημα προαγωγής Α, 
γίνονται δεκτοί στη δέκατη τάξη του μέσου κύκλου σύμφωνα με τη γνώμη 
προσανατολισμού που εκφράζει το συμβούλιο της τάξης. 
Για να εκδοθεί η γνώμη προσανατολισμού για τους μαθητές που 
αναφέρονται στο προγενέστερο εδάφιο, το συμβούλιο της τάξης λαμβάνει 
υπόψη 
τους βαθμούς που συγκέντρωσε ο μαθητής 
την αποκτηθείσα γνώση και επάρκεια που απαιτείται για την 
παρακολούθηση της κατάρτισης σε διάφορους τομείς και τμήματα του 
μέσου κύκλου 
- τη γνώμη της Υπηρεσίας ψυχολογίας και σχολικού προσανατολισμού. 
3. Οι διατάξεις που αναφέρονται στο άρθρο 25 του νόμου της 4ης 
Σεπτεμβρίου όσον αφορά την μεταρρύθμιση της δευτεροβάθμιας τεχνικής 
εκπαίδευσης και της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης σχετικά με το 
χαρακτήρα του προσανατολισμού, εφαρμόστηκαν κατόπιν της δημοσίευσης 
του κανονισμού του Μεγάλου Δούκα που καθορίζει τους τρόπους θέσπισης 
και εφαρμογής του χαρακτήρα του προσανατολισμού. 
Ας σημειωθεί ότι 
το σύστημα προαγωγής Α ρυθμίζει την πρόοδο των σπουδών των μαθητών 
που συνεχίζουν στον ίδιο τομέα κατάρτισης. 
το σύστημα προαγωγής Β ρυθμίζει την πρόοδο των σπουδών των μαθητών 
που αλλάζουν τομέα κατάρτισης. 
ο χαρακτήρας του προσανατολισμού βασίζεται κυρίως στους βαθμούς που 
συγκέντρωσε ο μαθητής, οι οποίοι σταθμίζονται σύμφωνα με ένα σύστημα 
που λαμβάνει υπόψη τον υπό μελέτη σχολικό και επαγγελματικό 
προσανατολισμό και υποδεικνύει, κατά περίπτωση, τα μέσα στήριξης που 
επιτρέπουν στο μαθητή να συνεχίσει την κατάρτιση του. 
β) Το ερώτημα στερείται αντικειμένου εφόσον το εκπαιδευτικό σύστημα του 
Λουξεμβούργου δεν αποδέχεται διακρίσεις που βασίζονται στην εθνικότητα 
όσον αφορά την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση. 
γ) Ο νόμος της 4ης Σεπτεμβρίου 1990 που αφορά, μεταξύ άλλων, την 
μεταρρύθμιση της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης, παρέχει, άνευ 
περιορισμών, δυνατότητες επαγγελματικής επανεκπαίδευσης, τελειοποίησης 
και επανειδίκευσης. 
zys 
Η συμμετοχή στους κύκλους μαθημάτων είναι δωρεάν η καταβάλλεται χαμηλό 
ποσό συμβολικού χαρακτήρα, ως δικαίωμα εγγραφής. 
Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την κατάρτιση των ενηλίκων, η οποία παρέχει τη 
δυνατότητα προετοιμασίας για την απόκτηση πιστοποιητικών και διπλωμάτων 
δημόσιας εκπαίδευσης μέσω της "δεύτερης ευκαιρίας". Αυτός ο τύπος 
κατάρτισης, ο οργανικός νόμος της οποίας ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο 
στις 4 Ιουνίου 1991, προσφέρει επίσης ένα ευρύ φάσμα μαθημάτων στους 
τομείς των ξένων γλωσσών και της γενικής κουλτούρας. 
Οι λοιπές πρωτοβουλίες στον τομέα της συνεχούς κατάρτισης που 
αναλαμβάνονται κυρίως από τα επαγγελματατικά επιμελητήρια και τις ίδιες 
τις επιχειρήσεις απευθύνονται, σε γενικές γραμμές, σε ορισμένο κοινό. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Ερώτηση αριθ. 16 
α) Η ίση μεταχείριση αναφέρεται στα διάφορα νομικά κείμενα που ψηφίστηκαν τα 
τελευταία χρόνια (ίση αμοιβή, ισότητα όσον αφορά την πρόσβαση στην 
απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση και προαγωγή, τις συνθήκες 
εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση). Δεν υφίστανται άμεσες διακρίσεις 
όσον αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην κατάρτιση και την 
απασχόληση. 
β) Έχουν ληφθεί διάφορα μέτρα σε επίπεδο εκπαίδευσης και επαγγελματικής 
κατάρτισης, αφενός, με σκοπό να ευαισθητοποιηθούν οι νέες γυναίκες 
απέναντι στις νέες τεχνολογίες και στα μη παραδοσιακά επαγγέλματα και, 
αφετέρου, να διασφαλιστεί η κατάρτιση και η κονωνική ένταξη των 
επανεντασσόμενων στην αγορά εργασίας γυναικών. 
γ) Ο νόμος της 1ης Αυγούστου 19 88, όσον αφορά τη θέσπιση εκπαιδευτικού 
επιδόματος, προβλέπει ότι του εν λόγω επιδόματος δικαιούνται τα ακόλουθα 
άτομα : 
ο γονέας που ασχολείται κυρίως με την εκπαίδευση των παιδιών στην 
οικογενειακή εστία και δεν ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα 
ο γονέας που, καίτοι ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα, διαθέτει, από 
κοινού με τον σύζυγο, εισόδημα που δεν υπερβαίνει κάποιο όριο το 
οποίο ποικίλλει σε συνάρτηση με την οικογενειακή σύνθεση. 
Σήμερα, συζητείται η επέκταση του εκπαιδευτικού επιδόματος στα άτομα που 
ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα μερικής απασχόλησης. 
Ο νόμος της 24ης Απριλίου 1991, που έχει ως αντικείμενο τη βελτίωση των 
συντάξεων του ανταποδοτικού συστήματος, προβλέπει την επέκταση από ένα σε 
δύο έτη του χρόνου ανατροφής των παιδιών ως περιόδου ουσιαστικής 
ασφάλισης για τον υπολογισμό των συντάξεων στο ανταποδοτικό σύστημα. 
21/6 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Ερώτηση αριθ. 17 
Οι νόμοι της 6ης Μαίου 1974 και της 18ης Μαΐου 1979, που προβλέπουν την 
πληροφόρηση, τις διαβουλεύσεις και τη συμμετοχή των εργαζομένων μέσω των 
μικτών επιτροπών της επιχείρησης, την εκπροσώπηση του προσωπικού σε επίπεδο 
επιχείρησης και τις αντιπροσωπείες του προσωπικού, εφαρμόζονται αποκλειστικά 
στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στο έδαφος του Λουξεμβούργου. 
Ερώτηση αριθ. 18 
1. Οι εκπρόσωποι του προσωπικού 
Ο νόμος της 18ης Μαίου 1979 αναθέτει στις αντιπροσωπείες του 
προσωπικού την αποστολή της διαφύλαξης και της υπεράσπισης των 
συμφερόντων των μισθωτών εργαζομένων της επιχείρησης στους ακόλουθους 
τόμε ίς : 
-συνθήκες εργασίας 
-ασφάλεια κατά την απασχόληση 
-KO ινωνικό καθ εστώς 
Ο νόμος εξαιρεί της εν λόγω αρχής την περίπτωση όπου η αποστολή αυτή 
άπτεται της αρμοδιότητας της μικτής επιτροπής της επιχείρησης, εφόσον 
υπάρχ ε ι. 
1.1. Καθήκοντα κοινωνικού και επαγγελματικού χαρακτήρα 
Η αντιπροσωπεία του προσωπικού καλείται να γνωμοδοτήσει και να 
διατυπώσει προτάσεις για κάθε ζήτημα που σχετίζεται με τη βελτίωση 
των συνθηκών εργασίας και απασχόλησης, καθώς και την κοινωνική 
κατάσταση του αμειβόμενου προσωπικού. 
Στο πλαίσιο αυτό ο νόμος καλεί την αντιπροσωπεία του προσωπικού να 
γνωμοδοτήσει σχετικά με την κατάρτιση ή την τροποποίηση του 
υπηρεσιακού κανονισμού ή ενός κανονισμού του καταστήματος και να 
επιβλέπει αυστηρά την εφαρμογή του. 
Ομοίως, η αντιπροσωπεία του προσωπικού δικαιούται να προτείνει 
τροποποιήσεις στον εσωτερικό κανονισμό· η διεύθυνση ή, εφόσον 
υπάρχει, η μικτή επιτροπή της επιχείρησης, πρέπει να λάβει απόφαση 
όσον αφορά τη σχετική πρόταση πριν από την πάροδο της προθεσμίας των 
δύο μηνών, η δε απόφαση αυτή πρέπει να κοινοποιηθεί στην 
αντιπροσωπε ία. 
1.2. Αρμοδιότητες οικονομικού χαρακτήρα 
1.2.1 Ετήσια πληροφόρηση 
Στις εταιρείες που έχουν συσταθεί υπό μορφή εταιρείας μετοχικού 
κεφαλαίου, ο νόμος υποχρεώνει τη διεύθυνση ή τη διαχείριση να 
ενημερώνει τους εκπροσώπους του προσωπικού, τουλάχιστον άπαξ του 
έτους σχετικά με τη χρηματοοικονομική εξέλιξη της επιχείρησης. 
2-HÏ 
Για το σκοπό αυτό, η διεύθυνση ή η διαχείριση υποβάλλει στους 
εκπροσώπους γενική έκθεση σχετικά με τη δραστηριότητα της 
επιχείρησης, τον αριθμό κύκλου εργασιών, τα συνολικά αποτελέσματα της 
παραγωγής και της εκμετάλλευσης, τις παραγγελίες, την εξέλιξη της 
διάρθρωσης και του ποσού των αμοιβών του προσωπικού, καθώς και τις 
υλοποιηθείσες επενδύσεις. 
Σε περίπτωση όπου υπάρχει μικτή επιτροπή επιχείρησης, η υποβολή της 
έκθεσης στους εκπροσώπους του προσωπικού πρέπει να πραγματοποιείται 
κατόπιν της υποβολής της στη μικτή επιτροπή. 
1.2.2. Περιοδική πληροφόρηση 
Ο νόμος υποχρεώνει τον επικεφαλή της επιχείρησης να κοινοποιεί στους 
εκπροσώπους του προσωπικού πληροφοριακά στοιχεία προκειμένου να 
ενημερώνονται σχετικά με το παρόν και το μέλλον της επιχείρησης. 
Η εν λόγω κοινοποίηση πραγματοποιείται : 
στις επιχειρήσεις που υπάρχει μικτή επιτροπή : κάθε μήνα 
στις επιχειρήσεις που δεν υπάρχει μικτή επιτροπή : επ'ευκαιρία των 
συνεδριάσεων της αντιπροσωπείας του προσωπικού με τη διεύθυνση του 
καταστήματος. 
2. Οι μικτές επιτροπές 
Ο νόμος της 6ης Μαίου 1974 θέσπισε τις μικτές επιτροπές της 
επιχείρησης που απαρτίζονται βάσει ίσης εκπροσώπησης από εκπροσώπους 
του εργοδότη και εκπροσώπους του προσωπικού. 
Ο νόμος ορίζει τα καθήκοντα της μικτής επιτροπής προβαίνοντας σε 
διάκριση μεταξύ των αρμοδιοτήτων γνωμοδότησης, των αρμοδιοτήτων λήψης 
αποφάσεων και των αρμοδιοτήτων εποπτείας. 
2.1. Αρμοδιότητες πληροφόρησης και γνωμοδότησης 
2.1.1. Εξαμηνιαία ενημέρωση 
Ο νόμος υποχρεώνει τον επικεφαλή της επιχείρησης να ενημερώνει 
γραπτώς και να συμβουλεύεται τη μικτή επιτροπή, τουλάχιστον δύο φορές 
το χρόνο, σχετικά με τη χρηματοοικονομική εξέλιξη της επιχείρησης. 
Για το σκοπό αυτό, καθιστά υποχρεωτική την υποβολή γενικής έκθεσης 
σχετικά με τη δραστηριότητα της επιχείρησης, τον αριθμό κύκλου 
εργασιών, τα συνολικά αποτελέσματα παραγωγής και εκμετάλλευσης, την 
εξέλιξη της διάρθρωσης και του ποσού των αμοιβών του προσωπικού, 
καθώς και τις υλοποιηθείσες επενδύσεις. 
Συμπληρώνει την υποχρέωση αυτή, υποχρεώνοντας τη διεύθυνση των 
εταιρειών μετοχικού κεφαλαίου να κοινοποιεί επιπλέον στη μικτή 
επιτροπή το λογαριασμό κερδών και ζημιών, τον ετήσιο ισολογισμό, την 
έκθεση των ελεγκτών, κατά περίπτωση, την έκθεση του διοικητικού 
συμβουλίου, καθώς και οιοδήποτε έγγραφο που υποβάλλεται στη γενική 
συνέλευση των μετόχων. 
Η κοινοποίηση όλων αυτών των εγγράφων πρέπει να προηγείται της 
υποβολής της στη γενική συνέλευση προκειμένου η μικτή επιτροπή να 
είναι σε θέση να στηρίξει τη γνώμη της στα υποβαλλόμενα στοιχεία. 
2.1.2 Ετήσια πληροφόρηση 
Ο επικεφαλής της επιχείρησης υποχρεούται να ενημερώνει και να 
συμβουλεύεται την μικτή επιτροπή τουλάχιστον άπαξ του έτους σχετικά 
με τις παρούσες και προβλεπόμενες ανάγκες σε εργατικό δυναμικό της 
επιχείρησης, καθώς και σχετικά με τα μέτρα ιδίως επαγγελματικής 
κατάρτισης, τελειοποίησης και επανεκπαίδευσης, που μπορούν κατά 
περίπτωση να προκύψουν για το προσωπικό της επιχείρησης. 
2.1.3 Ειδική πληροφόρηση και ειδικές διαβουλεύσεις 
Εν γένει, ο νόμος παρέχει στη μικτή επιτροπή αρμοδιότητα γνωμοδότησης 
σχετικά με αποφάσεις χρηματοοικονομικού χαρακτήρα που ενδεχομένως 
έχουν καθοριστική επίπτωση στη διάρθρωση της επιχείρησης ή στο 
επίπεδο της απασχόλησης. 
Παραθέτει ενδεικτικά τις αποφάσεις όσον αφορά τον όγκο της παραγωγής 
και των πωλήσεων, το πρόγραμμα και τον προσανατολισμό της παραγωγής, 
την πολιτική των επενδύσεων, τα σχέδια περιορισμού ή επέκτασης της 
δραστηριότητας της επιχείρησης, τα σχέδια συγχώνευσης επιχειρήσεων 
και, τέλος, τα σχέδια τροποποίησης της οργάνωσης της επιχείρησης. 
Επιπλέον, ο νόμος ορίζει ότι η μικτή επιτροπή έχει συμβουλευτική 
αρμοδιότητα στον τομέα των μέτρων που σχετίζονται με τις 
εγκαταστάσεις παραγωγής ή διοίκησης, τον εξοπλισμό, καθώς και τους 
τρόπους και τις μεθόδους κατασκευής. 
Ορίζει ότι η πληροφόρηση και οι διαβουλεύσεις δεν περιορίζονται στην 
περιγραφή των υπό μελέτη αποφάσεων, αλλά θα πρέπει να αφορούν τις 
επιπτώσεις των μέτρων στον όγκο και τη διάρθρωση του προσωπικού, 
καθώς και τις συνθήκες απασχόλησης και εργασίας· κατά περίπτωση, 
αφορούν ακόμα τα μέτρα κοινωνικής τάξης που λαμβάνονται ή εξετάζονται 
από τον επικεφαλή της επιχείρησης προκειμένου να εξισορροπηθεί η 
επίπτωση αυτών των μέτρων στις συνθήκες των εργαζομένων ιδίως στον 
τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και επανεκπαίδευσης. 
Η πληροφόρηση και οι διαβουλεύσεις πρέπει κατ'αρχήν να προηγούνται 
της υπό μελέτην απόφασης. 
Ο νόμος επιτρέπει ωστόσο παρεκκλίσεις του κανόνα, εφόσον οι εκ των 
προτέρων διαβουλεύσεις κινδυνεύουν να παρεμποδίζουν τη διαχείριση της 
επιχείρησης ή να θέτουν σε κίνδυνο την υλοποίηση σχεδιαζόμενων 
ενεργειών· στις περιπτώσεις αυτές, ο επικεφαλής της επιχείρησης 
υποχρεούται, εντός τριών ημερών, να παράσχει στην μικτή επιτροπή όλες 
τις απαραίτητες πληροφορίες και εξηγήσεις. 
^°) 
2.2. Αρμοδιότητες συναπόφασης 
Ο νόμος παρέχει στη μικτή επιτροπή αρμοδιότητα συναπόφασης όσον 
αφορά κατ'αρχήν την εισαγωγή ή τη χρήση τεχνικών εγκαταστάσεων που 
αποσκοπούν να ελέγξουν τη συμπεριφορά και την απόδοση του εργαζομένου 
στη θέση απασχόλησης του. 
Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τη θέσπιση ή την τροποποίηση μέτρων σχετικά 
με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, καθώς και την πρόληψη 
των επαγγελματικών νόσων. 
Ο νόμος αποδίδει ακόμα αρμοδιότητα συναπόφασης στη μικτή επιτροπή για 
τη θέσπιση ή την τροποποίηση των γενικών κριτηρίων που αφορούν την 
προσωπική επιλογή σε περίπτωση πρόσληψης, προαγωγής, μετάταξης και 
απόλυσης των εργαζομένων, καθώς και για τη θέσπιση ή την τροποποίηση 
των γενικών κριτηρίων αξιολόγησης των εργαζομένων. Οι μεμονωμένες 
αποφάσεις πρόσληψης, προαγωγής, μετάταξης και απόλυσης άπτονται 
ωστόσο της αποκλειστικής αρμοδιότητας του εργοδότη. 
Τέλος, παρέχει αρμοδιότητα συναπόφασης στη μικτή επιτροπή όσον αφορά 
τη χορήγηση επιμισθίου στους εργαζόμενους οι οποίοι, μέσω 
πρωτοβουλιών τους ή προτάσεων τεχνικής βελτίωσης, παρείχαν στην 
επιχείρηση μία ιδιαίτερη πρόσφορη συνεργασία, με την επιφύλαξη των 
διατάξεων που διέπουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τις εφευρέσεις. 
2.3. Αρμοδιότητες επίβλεψης 
Η μικτή επιτροπή είναι επιφορτισμένη με την επίβλεψη των κοινωνικών 
έργων της επιχείρησης- για το σκοπό αυτό ο επικεφαλής της επιχείρησης 
της κοινοποιεί, τουλάχιστον άπαξ του έτους, τον απολογισμό της 
διαχε ίρισης. 
Αποφάσεις της μικτής επιτροπής . 
Όλες οι αποφάσεις και γνωμοδοτήσεις της μικτής επιτροπής εκδίδονται 
εφόσον συγκεντρώσουν την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων της ομάδας των 
εκπροσώπων του εργοδότη και αυτήν της ομάδας των εκπροσώπων του 
προσωπικού. 
Σε περίπτωση διχογνωμίας των δύο ομάδων σχετικά με την έγκριση 
ενός μέτρου το οποίο εμπίπτει στο πεδίο της αρμοδιότητας 
συναπόφασης, ο νόμος επιτρέπει στην πλέον δραστήρια ομάδα να 
κινήσει διαδικασία συμβιβασμού και, κατά περίπτωση, διαιτησίας 
ενώπιον της Εθνικής υπηρεσίας συμβιβασμού 
Σε περίπτωση διχογνωμίας των δύο ομάδων όσον αφορά την έκδοση 
γνώμης της μικτής επιτροπής, ο νόμος καθιστά υποχρεωτική την 
κοινοποίηση εκάστης των δύο γνωμών στο διοικητικό συμβούλιο της 
εταίρε ίας. 
Ο επικεφαλής της επιχείρησης ή το διοικητικό συμβούλιο υποχρεούνται 
να γνωρίζουν κατά αιτιολογημένο τρόπο τη συνέχεια των γνωμών που 
εκδίδει η μικτή επιτροπή. 
ZSO 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ερώτηση αριθ. 19 
α) Στους τομείς ή κλάδους που καλύπτονται από τις κοινοτικές οδηγίες, δεν 
ισχύουν εν γένει σε εθνικό επίπεδο διατάξεις πιο ευνοϊκές ούτως ώστε το 
Λουξεμβούργο να προσπαθήσει να μεταφέρει τις εν λόγω οδηγίες στο εθνικό 
δίκαιο πριν από τη λήξη των προβλεπόμενων ημερομηνιών εφαρμογής τους. 
β) Ο νόμος της 18ης Μαίου 1979 όσον αφορά τη μεταρρύθμιση των αντιπροσωπειών 
του προσωπικού προβλέπει στο άρθρο 10, στο κεφάλαιο με τίτλο "Εξουσίες 
των εκπροσώπων του προσωπικού", ότι η αντιπροσωπεία του προσωπικού 
καλείται ιδίως να συμμετέχει στην προστασία της εργασίας και του 
περιβάλλοντος της, καθώς και στην πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και 
των επαγγελματικών νόσων. 
Το άρθρο 11 του ίδιου νόμου προβλέπει ότι κάθε αντιπροσωπεία τμήματος 
ορίζει μεταξύ των μελών της ή μεταξύ των άλλων εργαζομένων του 
καταστήματος έναν εκπρόσωπο υπεύθυνο για την ασφάλεια του προσωπικού. 
Ο νόμος της 6ης Μαίου 1974 που θεσπίζει τις μικτές επιτροπές στις 
επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα προβλέπει στο άρθρο 7 ότι η μικτή 
επιτροπή της επιχείρησης έχει αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων όσον αφορά τη 
θέσπιση ή την τροποποίηση μέτρων που σχετίζονται με την υγεία και την 
ασφάλεια των εργαζομένων, καθώς και την πρόληψη των επαγγελματικών νόσων. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
Ερώτηση αριθ. 2 0 
Ο νόμος απαγόρευε ι την απασχόληση : 
σε παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος ηλικίας για όλες τις 
εργασ ι ες 
σε εφήβους μέχρι ηλικίας 18 χρόνων για εργασίες που δεν ανταποκρίνονται 
στο βαθμό ανάπτυξης του εφήβου, και οι οποίες απαιτούν από αυτόν 
δυσανάλογες προσπάθειες ή θέτουν σε κίνδυνο τη σωματική ή ψυχική του 
υγε ία. 
Ερώτηση αριθ. 21 
Για ισάξια εργασία ο νόμος χορηγεί στους έφηβους που έχουν 
συμπληρώσει το 18ο έτος ηλικίας την ίδια αμοιβή με τον ενήλικο 
εργαζόμενο που έχει συμπληρώσει το 20 έτος ηλικίας και κατέχει την 
ίδια θέση. Αρνείται εντούτοις το ευεργέτημα των συμπληρωματικών 
αποδοχών που βασίζονται στην προϋπηρεσία και των οποίων μπορεί 
ενδεχομένως να απολαύει ο ενήλικος. 
Προβαίνει στις ακόλουθες περικοπές : 
έφηβοι ηλικίας 17 έως 18 χρόνων : 80% 
έφηβοι ηλικίας 16 έως 27 χρόνων : 70% 
έφηβοι ηλικίας 15 έως 16 χρόνων : 60% 
25Ί 
C p u) Γηζ? η SflC^ Ζ Ζ 
1. Διάρκεια του χρόνου εργασίας 
Η κανονική εβδομαδιαία διάρκεια του χρόνου εργασίας για τους έφηβους 
ορίστηκε, από την 1η Νοεμβρίου 1969, σε 40 ώρες. 
2. Νυχτερινή εργασία 
2.1. Αρχή 
Ο νόμος της 28ης Οκτωβρίου 1969 απαγορεύει κατ'αρχήν την απασχόληση 
των εφήβων τη νύχτα, ήτοι στη διάρκεια περιόδου τουλάχιστον 12 
συνεχών ωρών, εφόσον η εν λόγω περίοδος περιλαμβάνει κατ'ανάγκη το 
διάστημα από της 8ης εσπερινής έως της 5ης πρωινής 
2.2. Παρεκκλίσεις 
1. Η απασχόληση των εφήβων επιτρέπεται αυτοδικαίως μέχρι της 10ης 
νυχτερινής στις επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας. 
2. Η απασχόληση εφήβων μπορεί να επιτραπεί από τον διευθυντή της 
επιθεώρησης εργασίας μέχρι την 10η νυχτερινή στο μέτρο όπου 
πρόκειται για εφήβους που καλύπτονται από σύμβαση μαθητείας και 
απασχολούνται στα ξενοδοχεία, εστιατόρια και ποτοπωλεία. 
3. Επίσης, η απασχόληση εφήβων κατά τη νύχτα μπορεί να επιτραπεί από 
τον διευθυντή της επιθεώρησης εργασίας όσον αφορά ορισμένα 
παραϊατρικά επαγγέλματα. 
3. Επαγγελματική κατάρτιση 
Η απόφαση του Μεγάλου Δούκα της 8ης Οκτωβρίου 1945 ορίζει τη σύμβαση 
μαθητε ίας. 
Καθορίζει τις αρμοδιότητες και τα μέσα δράσης του εργοδοτικού 
επαγγελματικού επιμελητηρίου και του αρμόδιου επαγγελματικού 
επιμελητηρίου για τον μαθητευόμενο όσον αφορά τη μαθητεία. 
Καθορίζει επιπλέον τους όρους σύμφωνα με τους οποίους δεν παρέχεται 
το δικαίωμα αποδοχής ή κατάρτισης ενός μαθητευόμενου. 
3.1. Ισχύς της σύμβασης 
Η σύμβαση μαθητείας ή δήλωση μαθητείας είναι υποχρεωτικές και, σε 
περίπτωση που δεν έχουν καταρτισθεί σε ιδιωτική βάση, θεωρούνται 
άκυρες. 
3.2. Υποχρεώσεις του εργοδότη 
Οι υποχρεώσεις του εργοδότη έναντι του μαθητευόμενου του συνίστανται 
στο : 
να χορηγεί τα επιδόματα μαθητείας που καθορίζονται κατόπιν 
υπουργικής απόφασης 
να εξασφαλίζει τη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση του 
μαθητ ευόμενου 
να επιδεικνύει κατανόηση, να επιβλέπει τη συμπεριφορά και το ήθος 
του μαθητευόμενου, να ενημερώσει το νόμιμο εκπρόσωπο του 
μαθητευόμενου σε περίπτωση όπου ο τελευταίος διαπράξει σοβαρό 
παράπτωμα 
zsz 
να χορηγεί στον μαθητευόμενο τον αναγκαίο χρόνο για να 
παρακολουθεί τα μαθήματα της επαγγελματικής ή μετασχολικής σχολής 
στην οποία τον έχει εγγράψει το εργοδοτικό επαγγελματικό 
επιμελητήριο 
να μην απασχολεί τον μαθητευόμενο σε εργασίες ή υπηρεσίες εκτός 
αυτών που σχετίζονται με το επάγγελμα που αποτελεί αντικείμενο της 
σύμβασης 
να μην επιβάλει στον μαθητευόμενο κατ'οίκον εργασία. 
3.3. Καθήκοντα του μαθητευόμενου 
Ο μαθητευόμενος οφείλει στον εργοδότη : αφοσίωση, υπακοή και σεβασμό. 
Υποχρεούται να τον βοηθά με την εργασία του και να του υποβάλει τα 
δικαιολογητικά εγγραφής και κανονικής παρακολούθησης των μαθημάτων 
της επαγγελματικής σχολής. 
3.4. Διακοπή και καταγγελία της σύμβασης 
α. κατόπιν επιτυχών εξετάσεων στο τέλος της μαθητείας 
β. σε περίπτωση θανάτου του εργοδότη ή διακοπής της άσκησης του 
επαγγέλματος του 
γ. σε περίπτωση όπου υπάρχουν καταδίκες εις βάρος του εργοδότη ή του 
μαθητευόμενου 
δ. σε περίπτωση ανωτέρας βίας. 
Η καταγγελία της σύμβασης μαθητείας πραγματοποιείται : 
1. από το εργατικό επαγγελματικό επιμελητήριο στην περίπτωση όπου το ένα 
από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν πληροί εμφανώς τους εργοδοτικούς όρους 
μαθητείας ή τις διατάξεις της παρούσας απόφασης. 
2. από τα συμβαλλόμενα μέρη 
εξαιτίας σοβαρής παραβίασης των όρων της σύμβασης 
κατόπιν καταδίκης σε ποινή που συνεπάγεται δυσφήμιση 
σε περίπτωση όπου το ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη αλλάξει κατοικία 
υπό συνθήκες τέτοιες ώστε να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η 
συνέχιση της μαθητείας. Εντούτοις, στην περίπτωση αυτή, η 
καταγγελία μπορεί να λάβει χώρα στη διάρκεια του μήνα που 
ακολουθεί της αλλαγής κατοικίας. 
3. από τον εργοδότη 
α. όταν ο μαθητευόμενος θεωρηθεί ένοχος για δόλια πράξη ή ανάρμοστη 
συμπεριφορά, 
β. σε περίπτωση όπου διαπιστωθεί ότι, ακόμα και μετά τη δοκιμαστική 
περίοδο, ο μαθητευόμενος αδυνατεί να μάθει το επάγγελμα, 
γ. κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης, σε περίπτωση όπου, κατόπιν ασθένειας 
άνω των 3 μηνών ή ατυχήματος, ο μαθητευόμενος δεν δύναται να 
ασκήσει το επιλεχθέν επάγγελμα, 
δ. κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης, σε περίπτωση όπου ο μαθητευόμενος 
προβληθεί από απωθητική ή λοιμώδη ασθένεια, 
ε. σε περίπτωση θανάτου της συζύγου του εργοδότη εφόσον ο 
μαθητευόμενος διαμένει και διατρέφεται από αυτόν. 
zs3> 
4. από τον μαθητευόμενο ή το νόμιμο εκπρόσωπο του 
α. κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης, σε περίπτωση όπου η συνέχιση της 
μαθητείας καθίσταται επιβλαβής για την υγεία του μαθητευόμενου 
β. σε περίπτωση γάμου της μαθητευόμενης 
γ. εφόσον η μαθητευόμενη διαμένει στην οικία του εργοδότη, σε 
περίπτωση θανάτου της συζύγου ή οιασδήποτε άλλης γυναίκας της 
οικογένειας που διηύθυνε το νοικοκυριό. 
Ο εργοδότης ο οποίος προσλαμβάνει μαθητευόμενο γνωρίζοντας ότι 
παρακολουθούσε μαθητεία και του οποίου η σύμβαση δεν έχει κανονικά 
καταγγελθεί, υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση στον προηγούμενο 
εργοδότη. 
3.5. Διαφορές και προσφυγές 
Οι διαφορές μεταξύ εργοδοτών και μαθητευομένων δυνάμει της παρούσας 
απόφασης επιλύονται ενώπιον επιτροπής ίσης εκπροσώπησης που 
απαρτίζεται από : 
α. τον διευθυντή της Επιθεώρησης εργασίας και ορυχείων ως πρόεδρο 
β. δύο εκπροσώπους του εργοδοτικού επαγγελματικού επιμελητηρίου 
γ. δύο εκπροσώπους του αρμόδιου, για τον μαθητευόμενο, επαγγελματικού 
επιμελητηρίου 
δ. ισάριθμα αναπληρωματικά μέλη. 
Προσφυγές 
Η άσκηση προσφυγής κατά των αποφάσεων της επιτροπής ίσης εκπροσώπησης 
είναι δυνατή ενώπιον της εθνικής υπηρεσίας συμβιβασμού εντός 10 
ημερών από της κοινοποίησης της απόφασης. 
Επίβλεψη και εξετάσεις 
Η επίβλεψη της μαθητείας άπτεται της αρμοδιότητας των ενδιαφερομένων 
επαγγελματικών επιμελητηρίων. 
Οι μαθητευόμενοι υποχρεούνται να υποβληθούν σε εξετάσεις μετά από 
περίοδο μαθητείας, οι οποίες πραγματοποιούνται βάσει κανονισμών και 
προγραμμάτων που εκπόνησαν τα ενδιαφερόμενα επαγγελματικά 
επιμελητήρια και ενέκρινε η κυβέρνηση. 
Ερώτηση αριθ. 23 
βλ. απάντηση στην ερώτηση 15 
2 SU 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ 
Ερώτηση αριθ. 24 και 25 
Τα τελευταία χρόνια έχει βελτιωθεί το σύστημα συνταξιοδότησης προκειμένου να 
διασφαλιστεί ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής. Τοιουτοτρόπως, ο νόμος της 24ης 
Απριλίου 1991, που έχει ως αντικείμενο τη βελτίωση των συντάξεων του 
ανταποδοτικού συστήματος, αύξησε ουσιαστικά τις συντάξεις γήρατος. 
Τα ηλικιωμένα άτομα που δεν δικαιούνται σύνταξης, μπορούν να επωφεληθούν είτε 
πόρων που χορηγούνται βάσει της νομοθεσίας σχετικά με το κατώτατο εγγυημένο 
εισόδημα, είτε της νομοθεσίας σχετικά με τους οίκους ευγηρίας 
Οι δημοτικές κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και οι πολυκλαδικές κοινωνικές 
υπηρεσίες του τομέα ασχολούνται με τα ενδεή ηλικιωμένα άτομα. 
Εξάλλου, το Υπουργείο Οικογένειας πρότεινε ένα εθνικό πρόγραμμα για τα 
ηλικιωμένα άτομα, το οποίο εγκρίθηκε από το υπουργικό συμβούλιο στις 11 
Μαρτίου 1988. 
Το πρόγραμμα προβλέπει ισότιμη κατανομή των υπηρεσιών που παρέχονται στα 
ηλικιωμένα άτομα. Ας σημειωθεί ότι οι υπηρεσίες παροχής γευμάτων κατ'οίκον 
καλύπτουν άνω του 80% της χώρας- οργανώνεται ήδη η υπηρεσία αρωγής (Υπουργείο 
Οικογένειας) και περίθαλψης (Υπουργείο Υγείας) κατ'οίκον, προκειμένου να 
καλύψει ολόκληρη την επικράτεια. 
Παρέχεται, σε συνάρτηση με το εισόδημα, ένα επίδομα περίθαλψης στα ηλικιωμένα 
άτομα άνω των 65 ετών (νόμος της 22.05.1989) ύψους 2.288 φρ. Λουξ. (δείκτης 
100)* που επιτρέπει στο ηλικιωμένο άτομο να απολαμβάνει μιας σταθερής 
βοήθειας και περίθαλψης. 
Τέλος, οι κρατικές και δημοτικές δομές υποδοχής (εστίες αναψυχής, οίκοι 
ευγηρίας, οίκοι παροχής περίθαλψης και γηριατρικής κλπ.) δέχονται όλα τα 
ηλικιωμένα άτομα ανάλογα με την κατάσταση τους και ανεξαρτήτως των 
οικονομικών τους πόρων. 
Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων ή του κράτους καταβάλλουν τη διαφορά μεταξύ 
των πόρων που διαθέτει το ηλικιωμένο άτομο και του κόστους στέγασης και 
περίθαλψης. Ας σημειωθεί ότι εξασφαλίζεται ένα κατώτατο ποσό διαθέσιμων πόρων 
στα ηλικιωμένα άτομα καθώς και το κόστος τοποθέτησης σε έναν οργανισμό 
υποδοχής ηλικιωμένων (π.χ. εστία) ή στέγασης και περίθαλψης. 
•Σημερινή τιμή δείκτη: 497,09 
zss 
To ανώτατο Συμβούλιο για τα ηλικιωμένα άτομα ανέλαβε εξάλλου να αναλύσει και 
να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για την εφαρμογή των άρθρων 24 και 25 του 
Χάρτη. 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ *SÇ, 
Ερώτηση αριθ. 26 
Νόμος της 12ης Νοεμβρίου 1991 για τους εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες. 
1. Ορισμός του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες 
Για την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά την κατάρτιση, την τοποθέτηση 
σε εργασία, την επαγγελματική επανεκπαίδευση και την ένταξη των 
εργαζομένων με ειδικές ανάγκες, ο νόμος θεωρεί ως άτομα με ειδικές 
ανάγκες 
τα θύματα εργατικών ατυχημάτων 
τους αναπήρους 
τα άτομα με αναπηρία σωματική, διανοητική ή των αισθήσεων. 
2. Αναγνώριση της ιδιότητας του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες 
Η ιδιότητα του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες αναγνωρίζεται από την 
επιτροπή επαγγελματικού προσανατολισμού και ανακατάταξης. 
Οταν η Υπηρεσία Απασχόλησης ή ένα από τα γραφεία της δέχονται αίτηση για 
αναγνώριση της ιδιότητας του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες, διαβιβάζουν 
την αίτηση στην Υπηρεσία εργαζόμενων με ειδικές ανάγκες, η οποία την 
υποβάλει για οδηγίες και απόφαση στην επιτροπή επαγγελματικού 
προσανατολισμού και ανακατάταξης. 
3. Μέτρα που αφορούν τους εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες 
Οταν αναγνωριστεί η ιδιότητα του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες, η 
επιτροπή επαγγελματικού προσανατολισμού και ανακατάταξης μπορεί να 
προτείνει στο διευθυντή της Υπηρεσίας Απασχόλησης, ανάλογα με την ηλικία 
του υποψηφίου, το βαθμό αναπηρίας ή τη φύση της αναπηρίας του και βάσει 
των παλαιότερων ικανοτήτων του, μέτρα τοποθέτησης σε εργασία, 
επαγγελματικής κατάρτισης ή επανεκπαίδευσης, μέτρα έναρξης ή περιόδων 
δοκιμασίας προσαρμογής ή αναπροσαρμογής στην εργασία. 
Ο διευθυντής της Υπηρεσίας απασχόλησης καθορίζει τα μέτρα που πρέπει να 
ληφθούν ενόψει της επαγγελματικής ένταξης ή επανένταξης. 
4. Υποχρεωτική παροχή απασχόλησης στους εργαζομένους με ειδικές ανάγκες 
4.1 Εργοδότες υποκείμενοι στην υποχρέωση 
Υποχρεούνται να παραχωρούν προτεραιότητα απασχόλησης στους εργαζόμενους 
με ειδικές ανάγκες: 
ι s 9-
4.1.1. Δημόσιος τομέας 
-το κράτος 
-η τοπική αυτοδιοίκηση 
-ο Εθνικός Οργανισμός Σιδηροδρόμων του Λουξεμβούργου 
-ο ι δημόσιο ι οργανισμο ί 
4.1.2. Ιδιωτικός τομέας 
-οι επιχειρήσεις που απασχολούν σε τακτική βάση τουλάχιστον 25 
εργαζομένους 
4.2. Αριθμός προληπτέων εργαζομένων με ειδικές ανάγκες 
Ο νόμος καθορίζει το ποσοστό εντός του οποίου παραχωρείται 
προτεραιότητα απασχόλησης στους εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες ως 
ακολούθως : 
Οι υποχρεούμενες επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα οφείλουν να 
παραχωρούν στους εργαζόμενους με ειδικές ανάγκες τουλάχιστον το 5% 
του συνολικού δυναμικού του προσωπικού τους. 
Οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που απασχολούν σε τακτική βάση 25 
τουλάχιστον εργαζόμενους υποχρεούνται να απασχολούν, με πλήρη 
απασχόληση τουλάχιστον ένα εργαζόμενο που έχει αναγνωριστεί ως 
εργαζόμενος με ειδικές ανάγκες. 
Για τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που απασχολούν σε τακτική 
βάση τουλάχιστον 50 εργαζόμενους, ο αριθμός των εργαζομένων με 
ειδικές ανάγκες που υποχρεούται να απασχολεί ο οργανισμός είναι ίσος 
με το 2% τουλάχιστον του συνολικού αριθμού του προσωπικού τους. 
Για τους εργοδότες του ιδιωτικού τομέα που απασχολούν τουλάχιστον 300 
μισθωτούς, το ποσοστό ορίζεται σε 4% του δυναμικού των μισθωτών. 
5. Συνθήκες απασχόλησης των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες 
Η αμοιβή του εργαζόμενου με ειδικές ανάγκες δεν μπορεί να είναι κατώτερη 
από εκείνη που προκύπτει από την εφαρμογή των νομικών, κανονιστικών ή 
συμβατικών δ ιατάξ εων. 
Ο νόμος προβλέπει ωστόσο ότι ο εργαζόμενος με ειδικές ανάγκες του οποίου 
η επαγγελματική απόδοση είναι εμφανώς μειωμένη μπορεί να υπόκειται σε 
ανάλογη περικοπή της αμοιβής. 
Σε περίπτωση διαφωνίας των μερών για το επίπεδο της περικοπής, ο 
διευθυντής της Επιθεώρησης Εργασίας και των Ορυχείων, καθορίζει το 
ποσοστό περικοπής αφού ζητήσει τη γνώμη της επιτροπής επαγγελματικού 
προσανατολισμού και ανακατάταξης. 
Οι πρόσοδοι λόγω ατυχήματος τις οποίες μπορεί να δικαιούται ο εργαζόμενος 
με ειδικές ανάγκες δεν υπόκεινται σε καμία περικοπή λόγω του γεγονότος 
ότι λαμβάνει αμοιβή για την εργασία του. Ομοίως, η αμοιβή του 
εργαζόμενου, δεν μπορεί να υπόκειται σε περικοπή λόγω του γεγονότος ότι ο 
εργαζόμενος με ειδικές ανάγκες μπορεί να είναι δικαιούχος προσόδου λόγω 
ατυχήματος. 
^st 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ TOY ΧΑΡΤΗ 
Ερώτηση αριθ. 27 
Το σύνολο σχεδόν των νόμων που εφαρμόζουν σε εθνικό επίπεδο τα θεμελιώδη 
κοινωνικά δικαιώματα των εργαζομένων, συνεπάγονται διοικητικές ή/και 
ποινικές κυρώσεις. 
IS°) 
ΟΛΛΑΝΔ I A 
I Go 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
Ερώτηση 1 
οχ-
Σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν 
προβάλλουν εμπόδια. Οι διατάξεις του άρθρου 1 του κανονισμού 1612/6 8 
εφαρμόζονται επίσης στους Ισπανούς και Πορτογάλους υπηκόους, από την 
1η Ιανουαρίου 1992. 
Για την κατάληψη θέσεων στο χώρο της δικαιοσύνης, της αστυνομίας, του 
στατού και της αντιπροσωπείας της Ολλανδίας αλλά και για τις 
εμπιστευτικές θέσεις, νομική προϋπόθεση αποτελεί η ολλανδική ιθαγένεια. 
Και τούτο διότι πρόκειται κυρίως για θέσεις της δημόσιας διοίκησης στις 
οποίες η εξουσία ασκείται άμεσα επί των πολιτών και οι αρμοδιότητες 
συνδέονται με τα εθνικά συμφέροντα, κυρίως με θέματα εσωτερικής και 
εξωτερικής κρατικής ασφάλειας. Το άρθρο 48, παράγραφος 4 της συνθήκης 
ΕΟΚ ορίζει ότι τα εν λόγω καθήκοντα αντίθενται σε Ολλανδούς. 
Ερώτηση 2 
- Όχι. Δεν είναι γνωστή καμία προσπάθεια αυτού του είδους στην Ολλανδία. 
-Δεν υπάρχει κανένας περιορισμός, πλην όσων απορρέουν από τις διατάξεις 
του άρθρου 48, παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΟΚ, οι οποίοι είναι, εξάλλου, 
ήδη πολύ λ ίγοι. 
- Καμία. 
Ερώτηση 3 
— Η Ολλανδία εφαρμόζει ήδη ελαστική πολιτική της συνένωσης της 
οικογένειας, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο. Δεν λαμβάνεται κανένα 
ειδικό μέτρο για τη διευκόλυνση της συνένωσης της οικογένειας. Τα μέλη 
της οικογένειας δεν αντιμετωπίζουν καμία δυσκολία να ενταχθούν στην 
αγορά εργασ ίας. 
-Για να ενισχυθούν τα γραφεία τοποθέτησης, έχουν συσταθεί συμβούλια για 
τον καθορισμό της πρακτικής χρησιμότητας (για την αγορά εργασίας) των 
διπλωμάτων κλπ. άλλων χωρών (συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της 
ΕΟΚ) . 
Για λόγους εφαρμογής της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ (γενικό σύστημα αναγνώρισης 
των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης), ετοιμάζεται γενικός νόμος 
σχετικός με την αναγνώριση των διπλωμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 
των κρατών μελών της ΕΟΚ. 
— Ο νόμος για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης (Arbeidsvoorzieningswet) 
αναγνωρίζει στους μεθοριακούς εργαζομένους υπηκόους κράτους μέλους ίσα 
δικαιώματα με τους Ολλανδούς υπηκόους. 
Σύμφωνα με τις διατάξεις του τροποποιημένου άρθρου 24 του βασιλικού 
διατάγματος περί επεκτάσεων και περιορισμών του αριθμού των υποκειμένων 
στην κοινωνική ασφάλιση (kb. 164), ο κάτοικος που απολαύει παροχών, 
δυνάμει διάταξης της νομοθεσίας περί ξένων για θέματα κοινωνικής 
ασφάλισης είναι απαλλαγμένος, υπό ορισμένους όρους και κατ'αίτητή του, 
της υποχρέωσης να εγγραφεί σε ολλανδικό κρατικό ασφαλιστικό ταμείο. 
2. (ο Ί 
Το ανωτέρω μέτρο ελήφθη στο παρελθόν προκειμένου να απαλλάξει τους 
δικαιούχους των παροχών, κυρίως τους μεθοριακούς εργαζομένους, από την 
υποχρέωση καταβολής διπλών ασφαλιστικών εισφορών που είναι δαπανηρές και 
δυσανάλογες. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΗ 
Ερώτηση 4 
Καμ ία. 
Ερώτηση 5 
Στον ιδιωτικό τομέα, οι εργαζόμενοι από 23 έως 65 ετών που απασχολούνται 
τουλάχιστον κατά το ένα τρίτο της κανονικής διάρκειας εργασίας 
(εβδομαδιαίας ή μηνιαίας) δικαιούνται, βάσει του νόμου περί κατώτατου 
μισθού και κατώτατου επιδόματος υγείας, - αναλογικά - τουλάχιστον τον 
νόμιμο κατώτατο μισθό. 
Ο νόμιμος κατώτατος μισθός αποτελεί αμοιβή η οποία κρίθηκε δίκαιη για 
την εκτελούμενη εργασία και, σε περίπτωση πλήρους απασχόλησης, επαρκής 
για τη συντήρηση του νοικοκυριού. 
Κανονική διάρκεια εργασίας σημαίνει διάρκεια εργασίας η οποία, σε 
ανάλογες περιπτώσεις, αποτελεί πλήρη απασχόληση. 
ο αριθμός των ωρών εργασίας που καθορίζουν την πλήρη απασχόληση δεν 
ορίζεται από το νόμο αλλά, κατά κανόνα, από τη συλλογική σύμβαση στην 
οποία υπάγεται ο εργαζόμενος. Αν δεν υφίσταται συλλογική σύμβαση, πρέπει 
να ρυθμίζεται το θέμα αυτό στην ατομική σύμβαση εργασίας. 
η διάρκεια ισχύος της σύμβασης δεν επηρεάζει τη διασφάλιση των κατώτατου 
νόμιμου μισθού. 
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αμοιβή των εργαζομένων η εργασία των 
οποίων διέπεται από συλλογική σύμβαση, ορίζεται σαφώς στη σύμβαση 
αυτή. Συνήθως, οι συλλογικές συμβάσεις περιλαμβάνουν επίσης ρήτρες που 
ρυθμίζουν την αμοιβή των εργαζομένων με μερική απασχόληση και των 
εργαζομένων με σύμβαση ορισμένου χρόνου. Η ύπαρξη συλλογικής σύμβασης 
δεν συνεπάγεται την άρση της εφαρμογής του προαναφερθέντος νόμου. 
ο νόμος σχετικά με τον κατώτατο μισθό και το κατώτατο επίδομα αδείας δεν 
εφαρμόζεται για εργαζομένους με χρόνο εργασίας μικρότερο από το ένα 
τρίτο της κανονικής διάρκειας εργασίας. Ωστόσο, είναι σήμερα υπό 
επεξεργασία στη Βουλή των Κάτω Χωρών μια πρόταση της Κυβέρνησης για την 
κατάργηση του λεγόμενου κριτηρίου του 1/3. Οταν θα θεσπιστεί η πρόταση 
αυτή με νόμο (αναμένεται το φθινόπωρο του 1992), θα ισχύει το δικαίωμα 
αυτό για (ανάλογο) κατώτατο μισθό και για τους μισθωτούς. 
Σύμφωνα με το άρθρο 1638ζ του Αστικού Κώδικα, δεν επιτρέπεται η ολική 
κατάσχεση του μισθού- πρέπει ο εργαζόμενος να διαθέτει, ανά πάσα στιγμή, 
ένα τμήμα - το υπόλοιπο - του μισθού προκειμένου να ανταποκριθεί στις 
βασικές του ανάγκες. Το τμήμα αυτό του μισθού δεν υπόκειται σε κατάσχεση 
και πρέπει να καταβάλλεται από τον εργοδότη στον εργαζόμενο, παρά την 
απόφαση κατάσχεσης. 
ZGL· 
To ίδιο ισχύει και για τη διακοπή μισθοδοσίας, την κράτηση ως εγγύηση ή 
την εκχώρηση από τον εργαζόμενο σε τρίτο πρόσωπο οποιουδήποτε 
δικαιώματος επί της αμοιβής του. Ο εργοδότης παρακρατεί και αφαιρεί από 
το μισθό αρχικά το φόρο, τις ασφαλιστικές εισφορές και τις εισφορές για 
τη συνταξιοδότηση. Από το υπόλοιπο, το μη υποκείμενο σε κατάσχεση τμήμα 
αντιπροσωπεύει το 90% της ενίσχυσης την οποία, στην ιδιάζουσα κατάσταση 
στην οποία βρίσκεται, μπορεί να διεκδικήσει ο εργαζόμενος δυνάμει των 
διατάξεων του Διατάγματος περί της εθνικής νομοθεσίας της κοινωνικής 
ασφάλίσης. 
Για τους υπαλλήλους, όλα τα θέματα διευθετούνται από το νόμο περί 
δημοσίων υπαλλήλων (Ambtenarenwet), και ειδικότερα στα άρθρα 15 και 
εξής- ο νόμος ορίζει τα ανώτατα ποσοστά των νόμιμων τμημάτων μισθών και 
συντάξεων των υπαλλήλων που μπορούν να παρακρατηθούν, κατασχεθούν, 
περικοπούν, διακοπούν, να κρατηθούν ως εγγύηση κλπ. Οι επιφυλάξεις αυτές 
δεν ισχύουν σε ορισμένες ειδικές κατηγορίες παρακρατήσεων, κατασχέσεων 
και περικοπών, όπως αυτές που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της 
υποκατάστασης ή δυνάμει προστίμου το οποίο επιβάλλει το ποινικό 
δικαστήριο (άρθρο 20 του νόμου περί υπαλλήλων). 
Ερώτηση 6 
°ι αιτούντες εργασία και οι εργοδότες μπορούν να κάνουν δωρεάν χρήση των 
υπηρεσιών των δημοσίων γραφείων τοποθέτησης (άρθρο 7 9 του νόμου περί 
γράφε ίων τοποθέτησης). 
Εισφορά μπορεί να απαιτηθεί μόνο για (συμπληρωματικές) δαπάνες που 
πραγματοποιήθηκαν με ρητή αίτηση του εργοδότη ή του αιτούντος εργασία. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ερώτηση 7 
Η ανώτατη διάρκεια εργασίας είναι 8.30 ώρες ημερησίως. Οι εργοδότες 
μπορούν να υπερβούν το εν λόγω όριο, ζητώντας όμως προηγουμένως άδεια 
από την επιθεώρηση εργασίας. 
Ότων το ωράριο έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο συλλογικής σύμβασης ή 
διαβούλευσης μεταξύ του εργοδότη και του συμβουλίου της επιχείρησης, 
χορηγείται αυτόματα ετήσια άδεια, υπό τον όρο ότι τηρούνται οι ακόλουθες 
αρχές: 
ημερήσια διάρκεια : 9,5 ώρες κατ'ανώτατο όριο 
μηνιαία διάρκεια : 190 ώρες κατ'ανώτατο όριο 
τριμηνιαία διάρκεια : 552,2 ώρες κατ'ανώτατο όριο 
η ημερήσια ανάπαυση πρέπει να είναι τουλάχιστον ενδεκάωρη 
η διάρκεια της ανάπαυσης μεταξύ δύο εργάσιμων εβδομάδων πρέπει να 
είναι τουλάχιστον τριανταοκτάωρη 
βάσει της ετήσιας άδειας, οι εργάσιμες ημέρες καλύπτουν το διάστημα 
από Δευτέρα μέχρι και Σάββατο 
η ημερήσια παρουσία στην εργασία τοποθετείται μεταξύ 6ης πωινής και 
7ης βραδινής ή 8ης πρωινής και 9ης βραδινής. 
ZG5 
Στην άδεια αυτή προστίθεται και η επονομαζόμενη άδεια εμπιστοσύνης, η 
οποία εφαρμόζεται στις υπερωρίες που πραγματοποιούνται σε έκτακτες και 
επείγουσες περιπτώσεις και είναι βραχείας διάρκειας. Η ανώτατη ημερήσια 
διάρκεια είναι 11 ώρες- η ανώτατη εβδομαδιαία διάρκεια είναι 48 ώρες και 
η μηνιαία 180 ώρες. 
Τέλος, υπάρχει ακόμη μια ad hoc άδεια για περιπτώσεις οι οποίες δεν 
καλύπτονται από τις προαναφερθείσες άδειες. Χορηγείται για ένα τρίμηνο 
κατ'ανώτατο όριο. Η ανώτατη ημερήσια διάρκεια είναι 11 ώρες, η 
εβδομαδιαία 62 ώρες, η μηνιαία 200 ώρες και η τριμηνιαία 585 ώρες. 
Η πολιτική των δημοσίων αρχών έχει εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα ως 
στόχο τη βελτίωση της νομικής κατάστασης των εργαζομένων με μερική 
απασχόληση. 
Οι Κάτω Χώρες επιδιώκουν, για παράδειγμα, την κατάργηση των κατώτατων 
ορίων της επικουρικής σύνταξης για εργαζομένους με μερική απασχόληση. 
Ηδη τα συνταξιοδοτικά ταμεία πιέζουν για λεπτομερή επανεξέταση των εν 
λόγω ορ ίων. 
Γενικά, πρέπει να αναγνωριστεί ότι στις συλλογικές συμβάσεις και στην 
πράξη, η νομική κατάσταση των εργαζομένων με μερική απασχόληση 
προσεγγίζει όλο και περισσότερο την κατάσταση των εργαζομένων με πλήρη 
απασχόληση. Οσον αφορά τις "ελαστικές εργασιακές σχέσεις", η κυβέρνηση, 
ύστερα από γνωμοδότηση του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου τον 
Ιούνιο του 1992, έλαβε συγκεκριμένη θέση. Οι Κάτω Χώρες, θα 
εγκαταλείψουν το σχέδιο που προαναφέρθηκε για νομοθετική ρύθμιση 
σχετικά με τη αμοιβή εργαζομένων με ελαστικό ωράριο εργασίας. Αντί 
αυτού, θα βελτιωθεί σημαντικά η νομική κατάσταση των εργαζομένων αυτών 
μέσω, μεταξύ άλλων, της ευρείας εφαρμογής της κοινοτικής οδηγίας "που 
αφορά την υποχρέωση του εργοδότη να πληροφορεί τον εργαζόμενο σχετικά με 
τους όρους της σύμβασης και των σχέσεων εργασίας" (91/533/ΕΟΚ), με 
αποτέλεσμα να αυξηθεί η σημασία της για την εν λόγω κατηγορία 
εργαζομένων. Επιπλέον, η γνωμοδότηση της Κυβέρνησης περιέχει προτάσεις 
που θα οδηγήσουν σε τροποποίηση του νόμου περί συνθηκών εργασίας, με 
βελτίωση της ασφάλειας της υγείας και της πρόνοιας για τους λεγόμενους 
κατ'οίκον απασχολούμενους- η Κυβέρνηση αναλαμβάνει επίσης τη δέσμευση να 
ερευνήσει κατά ποιο τρόπο μπορεί να βελτιωθεί η θέση των εργαζομένων με 
ελαστικές εργασιακές σχέσεις καθώς και των εργαζομένων που αμοίβονται με 
το κομμάτι, όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση. 
Το Κοινοβούλιο εξετάζει επί του παρόντος σχέδιο νόμου το οποίο 
τροποποιεί το δικαίωμα της απόλυσης- για τους εργαζομένους με σύμβαση 
ορισμένου χρόνου, εφόσον η σύμβαση εργασίας δεν λυθεί ή δεν λυθεί 
έγκαιρα, δεν μπορεί - όπως προβλέπει σήμερα ο Αστικός Κώδικας - να 
παραταθεί για ορισμένο διάστημα, αλλά θεωρείται σύμβαση αορίστου χρόνου 
και υπόκειται, συνεπώς, στις ισχύουσες διατάξεις όσον αφορά την 
προειδοπο ίηση. 
Για την εφαρμογή της οδηγίας 75/129/ΕΟΚ, η Ολλανδία θέσπισε, το 1978, το 
Νόμο περί γνωστοποίησης των συλλογικών απολύσεων. Ο νόμος ορίζει ότι 
ένας εργοδότης που προτίθεται να απολύσει, ενός τριμήνου, τουλάχιστον 20 
εργαζομένους της αρμοδιότητας του Περιφερειακού Διευθυντή Απασχόλησης, 
οφείλει να ενημερώσει και να συμβουλευθεί τις αρμόδιες οργανώσεις 
εργαζομένων. Ο νόμος διευκρινίζει ακόμη ποιες πληροφορίες πρέπει να 
κοινοποιηθούν σχετικά. Ο Περιφερειακός Διευθυντής εξετάζει τις αιτήσεις 
απόλυσης ένα μήνα μετά την κοιονοποίηση των προτάσεων, εφόσον έχουν 
ενημερωθεί οι συνδικαλιστικές οργανώσεις. Η προθεσμία αυτή δεν ισχύει 
στην περίπτωση που διαφαίνεται πτώχευση. Ο νόμος περί συμβουλίων των 
επιχειρήσεων του 1971 συμπληρώνει το νόμο για τη γνωστοποίηση των 
συλλογικών απολύσεων. Ο συμπληρωματικός δήλωση αυτός νόμος υποχρεώνει 
τον εργοδότη να ενημερώσει και να συμβουλευθεί το συμβούλιο της 
επιχείρησης σχετικά με τη διακοπή λειτουργίας, για παράδειγμα, του 
συνόλου ή τμήματος της επιχείρησης. 
Το κοινό δίκαιο απολύσεων, όπως προβλέπεται στον Αστικό Κώδικα και το 
Διάταγμα εξαιρέσεων για τις εργασιακές σχέσεις του 1945, διαφέρει σε 
ορισμένα σημεία εφόσον πρόκειται για πτώχευση. Ο εργαζόμενος που 
επιθυμεί να λύσει τη σύμβαση εργασίας του δεν χρειάζεται, σε αυτή την 
περίπτωση, την άδεια του Περιφερειακού Διευθυντή. Δεν ισχύει ούτε η 
ειδική απαγόρευση απόλυσης που προβλέπεται στο άρθρο 16 39η του Αστικού 
Κώδικα. 
Επιπλέον, η γνωστοποίηση πτώχευσης του εργοδότη τροποποιεί τις 
προθεσμίες προειδοποίησης (άρθρο 40 του νόμου περί πτώχευσης). 
Ερώτηση 8 
Στην Ολλανδία, τα ελάχιστα δικαιώματα για ετήσια άδεια του εργαζομένου 
ρυθμίζονται από τα άρθρα 1638ββ και 1638μμ του Αστικού Κώδικα. Στην 
ουσία, προβλέπεται ότι ένας εργαζόμενος που απασχολείται 5 ημέρες 
εβδομαδιαίως δικαιούται ετησίως τουλάχιστον 20 ημέρες άδεια μετ'αποδοχών 
(άρθρο 1638μμ). Αν η εργασιακή σχέση καλύπτει μόνο τμήμα του έτους, ο 
αριθμός ίων ημερών αδείας διαμορφώνεται τουλάχιστον αναλογικά. 
Ο ελάχιστος αριθμός ημερών ορίζεται από το νόμο της 9ης Ιουνίου 1988 
(Stb. 1988, 281) και ισχύει από 1ης Αυγούστου 19 88. Το ελάχιστο αυτό 
όριο θεμελιώνεται στη διαπιστωθείσα στην πράξη εξέλιξη, καθώς και στη 
σύσταση του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που εκδόθηκε στα μέσα 
του 1975 και η οποία ορίζει την ελάχιστη διάρκεια άδειας σε τέσσερις 
εβδομάδες. Μπορεί να υπάρξει παρέκκλιση από την αρχή της ελάχιστης 
διάρκειας άδειας, προς το συμφέρον του εργαζομένου, με συλλογική 
σύμβαση, ρύθμιση του δημόσιου δικαίου ή μεμονωμένη σύμβαση εργασίας. Το 
1991, οι συλλογικές συμβάσεις προέβλεπαν άδεια μέσης διάρκειας 24 
ημερών. 
Στη δημόσια διοίκηση, το δικαίωμα για ετήσια άδεια και εβδομαδιαία 
ανάπαυση διέπεται από το νόμο. Η ελάχιστη διάρκεια ετήσιας άδειας είναι 
2 3 ημέρες και κάθε επταήμερη περίοδος παρέχει το δικαίωμα εβδομαδιαίας 
ανάπαυσης τουλάχιστον δύο ημερών, συνήθως συνεχόμενων. 
Ερώτηση 9 
Τα άρθρα 1637-1639 του Αστικού Κώδικα αφορούν κυρίως το μισθό, τις 
άδειες και την απόλυση. Πρόκειται, στο σύνολο, για τις ελάχιστες 
διατάξεις από τις οποίες μπορούν οι συλλογικές συμβάσεις ή οι 
μεμονωμένες συμβάσεις να παρεκκλίνουν προς το συμφέρον του εργαζομένου. 
Η συλλογική σύμβαση πρέπει να είναι γραπτή, ενώ η μεμονωμένη σύμβαση 
μπορεί να είναι και προφορική. 
Οι συνθήκες εργασίας των δημόσιων υπαλλήλων καθορίζονται με νομική 
διάταξη βάσει του νόμου του 1929 για τους δημόσιους υπαλλήλους. Τη 
εφαρμογής των εν λόγω νομικών διατάξεων προηγείται διαβούλευση των 
οργανώσεων και των δημόσιων υπαλλήλων. Η πρόσληψη των υπαλλήλων 
πραγματοποιείται με γραπτή πράξη, σύμφωνα με τις νομικές διατάξεις. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Ερώτηση 10 
Όποιος ασκεί μισθωτή εργασία στην Ολλανδία είναι ασφαλισμένος, δυνάμει 
των νόμων για την κοινωνική ασφάλιση των μισθωτών (Νόμος περί ασθενείας 
- Ziektewet- Νόμος περί ασφάλισης για ανικανότητα προς εργασία - Wet op 
de Arbeidsongeschiktheidsverzekering- Νόμος περί ανεργίας 
Werkloosheidswet και Νόμος περί ασφαλιστικών ταμείων υγείας 
ziekenfondswet, μέχρι του ανώτατου καθορισμένου μισθού) και δυνάμει των 
νόμων περί κοινωνικής ασφάλισης (Γενικός νόμος περί γήρατος - Algemene 
ouderdomswet· Γενικός νόμος περί χηρών και ορφανών - Algemene Weduwen 
Wezenwet· Γενικός νόμος περί οικογενειακών επιδομάτων - Algemene 
Kinderbijslagwet- Γενικός νόμος περί ειδικού κόστους ασθενείας 
Algemene wet bijzondere Ziekenkosten και Γενικός νόμος περί ανικανότητας 
προς εργασία - Algemene Arbeidsongeschiktheidswet). Το ανώτατο ποσό των 
παροχών στο πλαίσιο του τελευταίου καταβληθέντος μισθού, ενώ οι παροχές 
στο πλαίσιο της δημόσιας ασφάλισης αποτελούν καθορισμένο ποσό, ένα είδος 
"κατ'αποκοπή παροχής", που συνδέεται με το νόμιμο κατώτατο μισθό. 
Αν το ποσό της κοινωνικής παροχής που προβλέπεται στο πλαίσιο των νόμων 
περί ασθενείας, ανεργίας, του γενικού νόμου περί ανικανότητας προς 
εργασία, δεν είναι - αδιάφορο για ποιο λόγο - τουλάχιστον ίσο με το 
κοινωνικό ελάχιστο, εξασφαλίζεται, υπό ορισμένες συνθήκες, παροχή 
δυνάμει του νόμου περί συμπληρωματικών παροχών (Toeslagenwet). 
Ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση του δικαιούχου, το ποσό της 
συμπληρωματικής παροχής ποικίλλει από τη διαφορά μεταξύ του εισοδήματος 
και το 70% του κατώτατου μισθού ώς τη διαφορά μεταξύ του εισοδήματος και 
του 100% του κατώτατου μισθού. 
Οι δημόσιοι υπάλληλοι υπόκεινται στο Νόμο περί γενικού ταμείου πολιτικών 
συντάξεων της δημόσιας διοίκησης (ABP-wet) που τους συνδράμει στην 
αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών του γήρατος, της αναπηρίας και 
του θανάτου (σύνταξη επιζώντος). Ο εν λόγω νόμος θέτει όρια ανώτερα από 
το νόμιμο ζωτικό κατώτατο όριο που προβλέπουν οι κοινωνικές ασφαλίσεις. 
Ο κίνδυνος της ανεργίας των υπαλλήλων αποτελεί αντικείμενο χωριστής 
ρύθμισης που παρεκκλίνει, αλλά όχι κατά τρόπο επιζήμιο, από τις 
ισχύουσες στην αγορά εργασίας νομοθετικές διατάξεις. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ 
Ερώτηση 11 
Η σύσταση επαγγελματικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων από τον εργοδότη 
και τους εργαζομένους στην Ολλανδία δεν προσκρούει σε κανένα εμπόδιο. Η 
ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι διασφαλίζεται από το άρθρο 8 του 
Συντάγματος. Επιπλέον, η Ολλανδία επικύρωσε τη Συμφωνία 87 της ΔΟΕ 
σχετικά με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και τη Συμφωνία 151 σχετικά 
με την προστασία του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι και τις διαδικασίες 
προσδιορισμού των συνθηκών εργασίας στις δημόσιες υπηρεσίες. Οι 
εγγυήσεις της Συμφωνίας 151 της ΔΟΕ μεταφέρθηκαν στον Νόμο του 1929 περί 
δημόσιων υπαλλήλων και στον Νόμο του 1937 περί μονίμων στρατιωτικών, 
καθώς και στα διατάγματα που εξεδόθησαν δυνάμει των εν λόγω νόμων. 
ίβς 
Ο εργοδότης και ο εργαζόμενος έχουν τη δυνατότητα να εγγραφούν ή όχι σε 
συνδικαλιστική ή επαγγελματική οργάνωση χωρίς να αντιμετωπίσουν 
προβλήματα. 
Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι των υπαλλήλων θεμελιώνεται στο άρθρο 
125α του Νόμου του 1929 περί δημόσιων υπαλλήλων. 
Ερώτηση 12 
Στην Ολλανδία, δεν υφίσταται νομική υποχρέωση όσον αφορά τις συλλογικές 
συμβάσεις ή τους κανόνες των συναφών διαδικασιών. Οι συλλογικές 
συμβάσεις διέπονται από την αρχή της ελεύθερης ανάθεσης συμβάσεων. 
Κατ'αρχήν, κάθε συνδικαλιστική οργάνωση και, ενδεχομένως, κάθε εργοδότης 
ή οργάνωση εργοδοτών, έχει απόλυτο και σαφές δικαίωμα να συνάπτει 
συλλογικές συμβάσεις και απόλυτη ελευθερία απόφασης σχετικά με το αν και 
ποιος μπορεί να συνάψει συλλογική σύμβαση. Τα συμβαλλόμενα μέρη είναι 
επίσης ελεύθερα να καθορίσουν το περιεχόμενο της συλλογικής σύμβασης, 
όπως το εννοούν. Η εν λόγω σύμβαση πρέπει να επικυρωθεί ως επίσημη 
πράξη. 
Ο Νόμος του 1927 περί συλλογικής σύμβασης (Wet op de collectieve 
arbeidsovereenkomst) και ο Νόμος του 1937 περί της δήλωσης του 
υποχρεωτικού και προαιρετικού χαρακτήρα των ρητρών των συλλογικών 
συμβάσεων (Wet op het algemeen verbindend en onverbindend verklaren van 
bepalingen van arbeidsovereenkomsten) καθορίζουν το περιεχόμενο και τις 
νομικές επιπτώσεις της συλλογικής σύμβασης. Με τον υποχρεωτικό χαρακτήρα 
ορισμένων ρητρών της συλλογικής σύμβασης, είναι δυνατές η ομοιομορφία 
των συνθηκών εργασίας στο συγκεκριμένο τομέα δραστηριότητας και η 
προστασία της συλλογικής σύμβασης από τις επιζήμιες παρεμβάσεις ατόμων 
άσχετων με τον τομέα. Ο υποχρεωτικός χαρακτήρας της συλλογικής σύμβασης 
συνιστά υποστήριξη και σημαντική ενθάρρυνση της διαβούλευσης μεταξύ των 
κοινωνικών εταίρων. 
Κατά το 19 85, ο Νόμος περί βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στους επι­
δοτούμενους τομείς τέθηκε σε ισχύ. ο νόμος αυτός επιτρέπει στις δημόσιες 
Αρχές να καθορίζουν κάθε χρόνο το ποσό της οικονομικής ενίσχυσης που 
χορηγείται στον εν λόγω τομέα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Τα 
μέρη της συλλογικής σύμβασης μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ενίσχυση για 
τη σύναψη συγκεκριμένων συμφωνιών στο πλαίσιο της συλλογικής σύμβασης. 
Συνάπτονται συμφωνίες με τους υπαλληλικούς συλλόγους σχετικά με τις 
συνθήκες εργασίας. 
Επίσημα, οι συμφωνίες αυτές εφαρμόζονται μονομερώς από τις δημόσιες 
Αρχές, λαμβανομένων υπόψη των αποφάσεων του Συμβουλίου των Υπουργών και 
του Κοινοβουλίου. 
Ερώτηση 13 
Δεν υφίσταται σχετική νομική διάταξη στην Ολλανδία. 
Από τη νομολογία (βάσει του άρθρου 1401 του Αστικού Κώδικα που αφορά το 
αθέμιτο) προκύπτει ότι : 
* το άρθρο 6, παράγραφος 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (CES) 
εφαρμόζεται αυτοδικαίως-
2<o^ 
* οι απεργίες που διοργανώνουν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις 
προκειμένου να διαμαρτυρηθούν κατά των συνθηκών εργασίας είναι 
αθέμιτες μόνο : 
εφόσον δεν τηρούνται οι κυριότεροι διαδικαστικοί κανόνες ή 
(λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών πυ επιβάλλονται από άρθρο 31 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (CES)), αν αποδειχθεί, κατόπιν 
επισταμένης εξέτασης, ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις δεν 
έπρεπε να οδηγηθούν στη λήψη τέτοιων μέτρων. 
Στο θέμα αυτό, η Ολλανδία δεν διαθέτει νομοθεσία, στον ιδιωτικό τομμέα 
τουλάχιστον. Οι συλλογικές συμβάσεις όμως περιλαμβάνουν χρήσιμες 
διατάξεις σχετικά με το θέμα. 
Επισημαίνεται ότι, στο τέλος του 1986, το Ίδρυμα Εργασίας (Stichting 
van de arbeid) εξέδωσε απόφαση που παρέχει στα ενεχόμενα σε εργασιακή 
διαφορά μέρη τη δυνατότητα να υποβάλουν κοινή προσφυγή για μεσολάβηση ή 
διαιτησία μέσω ενός ή περισσοτέρων αντιπροσώπων που έχουν επιλέξει από 
ονομαστικό κατάλογο 12 (επί του παρόντος) προσώπων εμπιστοσύνης. 
Για την επίλυση των εργασιακών διαφορών, οι δημόσιες Αρχές σύστησαν 
Επιτροπή Διαβούλευσης και Διαιτησίας η οποία γνωμοδοτεί και εξετάζει τις 
διαφορές που της υποβάλλονται (κεφ. XI - Γενικός κανονισμός περί 
δημοσίων υπαλλήλων). 
Ερώτηση 14 
Επί του παρόντος, δεν υπάρχει, για τη δημόσια διοίηση, νομική ρύθμιση 
του δικαιώματος της απεργίας σε εθνικό επίπεδο. Σε επίπεδο διεθνούς 
δικαίου, η Ολλανδία εξέφρασε επιφυλάξεις για το άρθρο 6, παράγραφος 4 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη για τους δημόσιους υπαλλήλους, βάσει του 
οποίου οι υπάλληλοι δεν έχουν δικαίωμα να προσφύγουν συλλογικά στη 
δικαιοσύνη, ούτε να κάνουν απεργία. Στην πράξη όμως, σε εθνικό επίπεδο, 
το δικαίωμα αναγνωρίζεται ταυτόχρονα στη νομολογία και de facto. Οι όροι 
που θέτει η νομολογία για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος είναι 
πανομοιότυποι με εκείνους προς τους οποίους πρέπει να συμμορφούται ο 
ιδιωτικός τομέας. 
Συστάθηκαν επιτροπές διαβούλευσης και διαιτησίας για τις 
διαπραγματεύσεις σχετικά με τις συνθήκες εργασίας στους διάφορους τομείς 
της κεντρικής και τοπικής διοίκησης. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 
Ερώτηση 15 
Από αυτή την άποψη, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των εξής εννοιών: 
α) Συνήθης αρχική εκπαίδευση 
Για άτομα έως 27 ετών, η εν λόγω εκπαίδευση χρηματοδοτείται εξ 
ολοκλήρου από το Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών. Κατ'αρχήν, η 
επαγγελματική εκπαίδευση του κατώτερου και του μέσου κύκλου 
χρηματοδοτείται ανάλογα με τις ανάγκες. Οι ενδιαφερόμενοι που 
ικανοποιούν τα κριτήρια μπορούν να εγγραφούν και να παρακολουθήσουν 
μαθήματα. Τα κριτήρια αποδοχής αφορούν κυρίως την προηγούμενη 
εκπαίδευση. 
^étf 
H ιθαγένεια δεν αποτελεί αυτή καθαυτή κριτήριο αποδοχής. Τα ιδρύματα 
ανώτερης επαγγελματικής και πανεπιστημιακής εκπαίδευσης διαθέτουν 
προϋπολογισμό με τον οποίο καταρτίζουν το φάσμα των εκπαιδευτικών 
προγραμμάτων. Μπορούν να αποφασίζουν αυτόνομα για τα κριτήρια 
αποδοχής. Στο επίπεδο αυτό, η προηγούμενη εκπαίδευση αποτελεί το 
κύριο κριτήριο επιλογής. Οι σπουδαστές έχουν κατ'αρχήν το δικαίωμα 
να πραγματοποιήσουν εξαετείς σπουδές ανώτερου ή πανεπιστημιακού 
επιπέδου με δαπάνες του κράτους. Κατά τη λήξη της περιόδου αυτής, 
οφείλουν να επιστρέψουν ένα ποσό έναντι των δαπανών τους. Το 
δικαίωμα της χρηματοδότησης σπουδών αποτελεί συνάρτηση της ηλικίας. 
β) Εκπαίδευση ενηλίκων 
Το Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών εφάρμοσε σύστημα εκπαίδευσης 
ενηλίκων που παρέχει μια δεύτερη δυνατότητα για την απόκτηση 
συγκεκριμένων προσόντων. Όλο και περισσότερο οι αρμοδιότητες για 
τον προγραμματισμό και την επιλογή αυτού του τύπου εκπαίδευσης 
ανατίθενται στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η τάση αυτή διαπνέεται από τη 
φιλοσοφία σύμφωνα με την οποία η τοπική αυτοδιοίκηση είναι σε θέση 
να γνωρίζει τις προτεραιότητες της περιοχής στον τομέα της 
εκπαίδευσης ενηλίκων, όσον αφορά τις ομάδες-στόχους και το 
περιεχόμενο της εκπαίδευσης. 
γ) Εκπαίδευση στο πλαίσιο της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης 
Οι υπηρεσίες για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης διευθύνονται, σε 
περιφερειακό επίπεδο, από τριμερή υπηρεσία που απαρτίζεται από 
εργοδότες, εργαζομένους και εκπροσώπους του κράτους. Η εκπαίδευση 
δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μέσο για την ταχεία και πάγια 
επαγγελματική ένταξη. Οι υπηρεσίες για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης αποφασίζουν αν οι εγγεγραμμένοι σε αυτές αιτούντες 
εργασία έχουν ανάγκη εκπαίδευσης. 
δ) Εκπαίδευση εργαζομένων 
Η ευθύνη της εκπαίδευσης κατ'αρχήν εμπίπτει στους εργοδότες. Οι 
εργαζόμενοι διαδραματίζουν επίσης ρόλο στην εκπαίδευση τους στο 
μέτρο που, σε πολλούς τομείς, τα ταμεία από τα οποία χρηματοδοτείται 
η εκπαίδευση των εργαζομένων υπόκεινται σε διμερή διαχείριση. Οι 
αποφάσεις σχετικά με την εκπαίδευση λαμβάνονται επίσης στις 
συλλογικές συμβάσεις. 
Οι εργοδότες επιλέγουν, με τη σύμφωνη γνώμη των οργανώσεων των 
εργαζομένων, τους εργαζομένους που θα ανακυκλωθούν με δαπάνες των 
επιχειρήσεων. 
Οι δημόσιες αρχές προέβλεψαν συμπληρωματικό προϋπολογισμό προκειμένου να 
εξασφαλίσουν στους μειονεκτούντες από εκπαιδευτική άποψη τα βασικά 
προσόντα. 
^63 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Ερώτηση 16 
Υπάρχουν νομοθετικές διατάξεις σχετικά με την ίση μεταχείριση ανδρών και 
γυναικών - άρθρο 1637, παρ. θ και ι του Αστικού Κώδικα (BW- Burgerlijk 
Wetboek) και ο νόμος περί ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών (Wet 
gelijke behandeling van mannen en vrouwen) που απαγορεύει οποιαδήποτε 
διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών στο πλαίσιο της εργασίας. Το Πρώτο 
Τμήμα του Κοινοβουλίου εξετάζει επί του παρόντος σχέδιο νόμου για την 
ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών σε συνταξιοδοτικά θέματα. 
Μια επιτροπή για την ισότητα ευκαιριών (Commissie gelijke behandeling) 
συστάθηκε προκειμένου να ενδυναμώσει την εφαρμογή των σχετικών 
νομοθετικών διατάξεων. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα υλοποίησης ομαδικής 
δράσης. Για την αξιολόγηση της επίδρασης της εν λόγω νομοθεσίας, 
πραγματοποιούνται έρευνες για τον καθορισμό του μέτρου στο οποίο γίνεται 
σεβαστή η εν λόγω νομοθεσία. 
Εκτός των προαναφερθέντων μέτρων για την προώθηση της εφαρμογής των 
ισχυουσών σχετικά νομοθετικών διατάξεων, το κράτος εφαρμόζει πολιτική η 
οποία ευνοεί και ενθαρρύνει τις ενέργειες για τη βελτίωση της κατάστασης 
των γυναικών στις επιχειρήσεις. Υφίσταται νομοθεσία για την ενίσχυση της 
εφαρμογής θετικών ενεργειών υπέρ των γυναικών (Stimuleringsregeling 
positieve actie voor vrouwen). Η εν λόγω νομοθεσία προβλέπει την 
ενδεχόμενη κάλυψη των εξόδων που συνδέονται με την εφαρμογή και/ή την 
εκτέλεση των προγραμμάτων θετικών ενεργειών. 
Επιπλέον, οι δημόσιες αρχές θέτουν σε λειτουργία άλλα μέσα στήριξης της 
πολιτικής αυτής, υπό τη μορφή ενημερωτικής δράσης και ερευνητικών 
προσπαθειών που αποσκοπούν να χρησιμεύσουν ως θετικά παραδείγματα στον 
εν λόγω τομέα. 
Ο νόμος περί γονικής αδείας (Wet op het ouderschapsverlof) τέθηκε σε 
ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1991. Η ελάχιστη ρύθμιση παρέχει στους 
εργαζομένους που απασχολούνται τουλάχιστον ένα χρόνο το δικαίωμα να 
ζητήσουν άδεια άνευ αποδοχών - εξάμηνης διάρκειας - εφόσον το τέκνο 
δεν είναι ακόμη 4 ετών. Υπάρχει δυνατότητα παρέκκλισης από τη νομοθεσία 
αυτή μέσω της συλλογικής σύμβασης εργασίας· μπορούν επίσης να συναφθούν 
συμπληρωματικές συμβάσεις ώστε να είναι ίση η διάρκεια με τη διάρκεια 
που προβλέπεται από τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις. Η φύλαξη των 
παιδιών αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την αρμονική συνύπαρξη 
επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων. Η Κυβέρνηση προωθεί από το 
1990 τη διεύρυνση των δυνατοτήτων για τη φύλαξη των παιδιών. Με ένα 
τετραετές πρόγραμμα για την προώθηση της φύλαξης των παιδιών 
(Stimuleringsmaatregel Kinderopfang) θα αυξηθεί η προσφορά κατά την 
περίοδο 1990-1993 από 50.000 θέσεις σε 70.000 θέσεις περίπου. Σύμφωνα με 
εκτιμήσεις, 100.000 παιδιά από 0 έως 12 ετών θα επωφεληθούν από τις 
θέσεις αυτές. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Ερώτηση 17 
Η απάντηση στην ακόλουθη ερώτηση (ερώτηση 18) ισχύει κατ'αρχήν για όλες 
τις ολλανδικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων όσων συμμετέχουν σε 
όμιλο που διαθέτει θυγατρικές στο εξωτερικό - άρθρα 31 και 31α του νόμου 
περί επιτροπών επιχειρήσεων (WOR-Wet op de ondernemingsraden). 
Όσον αφορά το δικαίωμα διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 25 του WOR, 
υπογραμμίζεται (τελευταία πρόταση της πρώτης παραγράφου) ο σχετικός 
περιορισμός για τους μεθοριακούς εργαζομένους, που ονομάζεται 
"buitenlandsclausule" (ρήτρα σχετική με το εξωτερικό). 
Ερώτηση 18 
Το θέμα ρυθμίζεται, σε νομοθετικό επίπεδο, από το WOR. Επιπλέον, αρκετές 
συλλογικές συμβάσεις εργασίας περιλαμβάνουν σχετικές διατάξεις. 
Ο WOR υπαγορεύει τα ακόλουθα. 
Κάθε εγκατεστημένη στην Ολλανδία επιχείρηση που απασχολεί τουλάχιστον 35 
άτομα πρέπει να διαθέτει επιτροπή επιχείρησης, η οποία αποτελείται από 
αριθμό εργαζομένων που εκπροσωπούν το σύνολο του προσωπικού που 
εργάζεται σε εγκατεστημένη στην Ολλανδία επιχείρηση στο πλαίσιο των 
διαβουλεύσεων με τον εργοδότη σχετικά με τη γενική πολιτική της 
επιχείρησης και ιδιαίτερα τα συμφέροντα του προσωπικού. 
Η επιτροπή επιχείρησης έχει ιδιαίτερες αρμοδιότητες που της επιτρέπουν 
να επηρεάζει την πολιτική του εργοδότη. Οι σημαντικότερες αρμοδιότητες 
της είναι οι ακόλουθες : η πληροφόρηση, η διαβούλευση και η αίρεση 
αποδοχής. 
ο εργοδότης οφείλει να παρέχει αυθόρμητα ορισμένες πληροφορίες που 
διευκρινίζει ο νόμος, όπως οι ετήσιοι λογαριασμοί, ο κοινωνικός 
απολογισμός, τα σχέδια που αφορούν την υιοθετηθείσα πολιτική κλπ. 
Οφείλει επίσης να παρέχει τις πληροφορίες που του ζητά η επιτροπή 
επιχείρησης εφόσον τις χρειάζεται στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους. 
Πρβλ. άρθρα 31, 31α και 31β του WOR. 
Ο εργοδότης πρέπει επίσης να ζητά έγκαιρα τη γνώμη της επιτροπής 
επιχείρησης όταν θέλει να λάβει σημαντική απόφαση για την επιχείρηση σε 
χρηματοπιστωτικό, οικονομικό ή οργανωτικό επίπεδο, όπως, για παράδειγμα, 
η συγχώνευση με άλλη επιχείρηση, η ολοκληρωτική ή μερική 
διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης ή κάποια σημαντική επένδυση (άρθρο 
25 του WOR). Αν η επιτροπή επιχείρησης δεν εγκρίνει το σχέδιο του 
εργοδότη, ο εργοδότης οφείλει να μεταθέσει κατά ένα μήνα την εκτέλεση 
της απόφασης του. Κατά την περίοδο αυτή, η επιτροπή επιχείρησης μπορεί 
να υποβάλει την υπόθεση στο Τμήμα Επιχειρήσεων (Ondernemingskamer) του 
"Gerechtshof" (Δικαστήριο) του Άμστερνταμ. Το εν λόγω Τμήμα εξετάζει το 
βάσιμο της απόφασης του εργοδότη και μπορεί να τον υποχρεώσει να 
μεταθέσει την απόφαση του ή να εξαλείψει τις συνέπειες της. 
29Ί 
Αν ο εργοδότης επιθυμεί να θεσπίσει ή να τροποποιήσει ορισμένους 
κανονισμούς σχετικά με την κοινωνική πολιτική της επιχείρησης και εφόσον 
δεν δεσμεύεται, προς τούτο, από συλλογική σύμβαση εργασίας ή, στο 
πλαίσιο του νόμου περί συνθηκών εργασίας (Arbeidsomstandighedenwet), με 
εντολή ή υποχρέωση της επιθεώρησης εργασίας, πρέπει να εξασφαλίσει τη 
σύμφωνη γνώμη της επιτροπής επιχείρησης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, 
πρόκειται για κανονισμούς που αφορούν, για παράδειγμα, το χρόνο 
εργασίας, τις άδειες, τις συνθήκες εργασίας, την εκπαίδευση του 
προσωπικού και τις προσλήψεις, την προαγωγή ή την απόλυση εργαζομένων 
(άρθρο 27 του WOR). Αν η επιτροπή επιχείρησης διαφωνήσει, ο εργοδότης 
μπορεί να ζητήσει διαιτησία της τομεακής επιτροπής (Bedrijfscommissie). 
Αν η διαιτησία δεν αποδώσει το αναμενόμενο αποτέλεσμα, ο εργοδότης 
μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο (Kantonrechter) να του επιτρέψει να 
λάβει απόφαση. Το δικαστήριο παρέχει την άδεια μόνο αν κρίνει ότι η 
επιτροπή επιχείρησης δεν έπρεπε να διαφωνήσει ή αν η απόφαση που 
προτίθεται να λάβει ο εργοδότης οφείλειται σε σοβαρούς οικονομικούς ή 
κοινωνικούς λόγους ή λόγους οι οποίοι συνδέονται με την οργάνωση της 
επιχείρησης. Ο εργοδότης δεν μπορεί να θέσει σε ισχύ τον εν λόγω 
κανονισμό χωρίς να λάβει τη σύμφωνη γνώμη της επιτροπής επιχείρησης ή 
χωρίς την άδεια του δικαστηρίου. 
Ο WOR δεν περιλαμβάνει καμία ειδική διάταξη για τους μεθοριακούς 
εργαζομένους. Περιλαμβάνει, ωστόσο, μερικά στοιχεία που μπορούν να 
χρησιμεύσουν ως βάση σε σχετική συζήτηση (βλ. για παράδειγμα το άρθρο 25 
παράγραφος 1 στ και ζ). 
Το κεφάλαιο XI Α του Γενικού Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης των 
Δημοσίων Υπαλλήλων (ARAR- Algemene Rijksamtenarenreglement) προβλέπει τη 
συμμετοχή των δημόσιων υπαλλήλων μέσω διοικητικών επιτροπών 
(dienstcommissies). Οι εν λόγω επιτροπές των οποίων τα μέλη εκλέγονται 
από τους υπαλλήλους, μπορούν να εκδώσουν γνώμη σχετικά με τις συνθήκες 
εργασίας στην υπηρεσία, την πολιτική προσωπικού, την οργάνωση της 
υπηρεσίας κλπ. 
Ωστόσο, πρέπει να γίνει διαβούλευση μεταξύ της διεύθυνσης της υπηρεσίας 
και της διοικητικής επιτροπής πριν αυτή εκδώσει τη γνώμη της (άρθρο 
1276-ARAR). 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ερώτηση 19 
Ο νόμος περί συνθηκών εργασίας (Arbeitsomstandighedenwet - που καλείται 
εφεξής arbowet) συνιστά το σημαντικότερο νομικό πλαίσιο της νομοθεσίας 
περί συνθηκών εργασίας. Οι διατάξεις αυτού του νόμου δεν διαφέρουν από 
εκείνες των κοινοτικών οδηγιών. 
Οι οδηγίες που βασίζονται στην οδηγία-πλαίσιο σχετικά με την ασφάλεια 
και την υγιεινή στο χώρο εργασίας (άρθρο 118Α) προβλέπουν ορισμένες 
διατάξεις πιο ευνοϊκές από εκείνες του Arbowet. Αυτή καθαυτή η οδηγία-
πλαίσιο συνεπάγεται την προσαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με την 
οργάνωση της πρόληψης για το σύνολο των εργαζομένων. 
Με την εφαρμογή ενιαίων κριτηρίων για το σχεδιασμό και την παραγωγή 
μηχανημάτων και εξοπλισμών ατομικής προστασίας για παράδειγμα (άρθρο 
ΙΟΟΑ-οδηγίες), η Ολλανδία μπροεί να αντιμετωπίσει ώς τώρα. Εξάλλου, χάρη 
2^<d 
στην πολιτική της ρύθμισης και της πιστοποίησης των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, θα αντιμετωπιστούν, σε μεγάλο ποσοστό, οι συνέπειες της 
κατάστασης αυτής. 
Στον τομέα αυτό, το κόστος εκτέλεσης καλύπτεται κατά κύριο λόγο από τις 
επιχειρήσεις. Η απαραίτητη νομική βάση εξασφαλίζεται από το νόμο περί 
επικίνδυνου εξοπλισμού (wet Gevaarlijke werktuiger). 
1. Δυνάμει του Arbowet, η ασφάλεια, η υγεία και οι καλές συνθήκες στο 
χώρο εργασίας συνιστούν κοινό έργο του εργοδότη και των εργαζομένων, 
που προϋποθέτει συνεργασία και διαβούλευση, η οποία εκτείνεται σε 
πολλά επίπεδα. 
Στο επίπεδο της υπηρεσίας στην οποία απασχολείται ο εργαζόμενος 
συμμετέχει ενεργά στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στο πλαίσιο της 
προβλεπόμενης από το άρθρο 16 του Arbowet διαβούλευσης. 
Στο επίπεδο της επιχείρησης, το άρθρο 13 του Arbowet επιβάλλει μια 
γενική υποχρέωση συνεργασίας μεταξύ του εργοδότη και των 
εργαζομένων. Η απαραίτητη προς τούτο διαβούλευση πραγματοποιείται 
κυρίως στο πλαίσιο της επιτροπής επιχείρησης. Ο Arbowet (άρθρο 14) 
αποδίδει στο όργανο αυτό ουσιώδη ρόλο. Ο Arbowet συμπληρώνει το WOR 
(βλ. σημείο 2 παρακάτω) διευκρινίζοντας και επεκτείνοντας τα 
δικαιώματα της επιτροπής επιχείρησης. Αναφέρονται το δικαίωμα της 
ενημέρωσης και το δικαίωμα συνοδείας των υπαλλήλων της επιθεώρησης 
εργασίας κατά τις επισκέψεις τους στις επιχειρήσεις. Σε ό,τι αφορά 
την προετοιμασία και την έγκριση αποφάσεων, καθώς και τη δημοσίευση 
τους, ο Arbowet παρέχει ορισμένα δικαιώματα στην επιτροπή επιχείρη­
σης ή, εφόσον δεν υπάρχει επιτροπή, στους ενδιαφερόμενους 
εργαζομένους. Όσον αφορά το θέμα της εξεύρεσης τρόπου συμμετοχής 
των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων, επισημαίνεται ότι εκπονείται 
σημαντική απόφαση σχετικά. 
Αναφέρεται, από αυτή την άποψη, το δικαίωμα της επιτροπής επιχείρησης να 
γνωμοδοτήσει πριν ο διευθυντής τμήματος της Επιθεώρησης Εργασίας ή ο 
γενικός διευθυντής εργασίας λάβει απόφαση σχετικά με : 
α. την έκθεση περί ασφάλειας της εργασίας (άρθρο 5 παράγραφος 5)· 
β. την υποχρέωση της επιχείρησης ή του ιδρύματος να συστήσει επιτροπή 
συνθηκών εργασίας (Arbocommissie) (άρθρο 15 παράγραφος 3)· 
γ. την υποχρέωση της επιχείρησης ή του ιδρύματος να δημιουργήσει 
υπηρεσία ιατρικής της εργασίας (άρθρο 18 παράγραφος 2)· 
δ. την υποχρέωση της επιχείρησης ή του ιδρύματος να δημιουργήσει 
υπηρεσία ασφάλειας της εργασίας (άρθρο 19 παράγραφος 2)· 
ε. την εντολή της Επιθεώρησης Εργασίας να τηρηθούν οι διατάξεις του 
Arbowet (άρθρο 3 παράγραφος 1)· 
στ. την απαλλαγή (άρθρο 41 παράγραφος 8). 
Επισημαίνεται επίσης το δικαίωμα της Επιτροπής επιχείρησης να 
απευθύνεται στην Επιθεώρηση Εργασίας για να ζητήσει την εφαρμογή του 
νόμου (άρθρο 40). Πρόκειται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την 
εφαρμογή των άρθρων 35 (υποχρέωση), 36 (εντολή), 37 (διάταγμα 
εργασίας), 5 παράγραφος 2 (έκθεση περί ασφάλειας της εργασίας), 18 
παράγραφος 2 (δημιουργία ιατρικής υπηρεσίας της εργασίας) και 19 
παράγραφος 2 (δημιουργία υπηρεσίας ασφάλειας της εργασίας). 
Τέλος, σε εθνικό επίπεδο, η διαβούλευση μεταξύ του κράτους και των 
εργοδοτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων πραγματοποιείται στο 
πλαίσιο του Συμβουλίου συνθηκών εργασίας (Arboraad), του 
συμβουλευτικού οργάνου της κυβέρνησης για θέματα συνθηκών εργασίας. 
t=t3 
2. Ο WOR διασφαλίζει επίσης και με άλλο τρόπο τη μεγαλύτερη συμμετοχή 
των επιτροπών επιχείρησης και, κατά συνέπεια, των εργαζομένων, στις 
αποφάσεις που αφορούν τις συνθήκες εργασίας. Το άρθρο 27 παράγραφος 
1ε προβλέπει ότι η επιτροπή επιχείρησης μπορεί να ασκήσει το 
δικαίωμα της για αποδοχή σε όλους τους κανονισμούς που θέτει ο 
εργοδότης σε θέματα ασφάλειας, υγείας και καλών συνθηκών στο χώρο 
εργασ ίας. 
Μολονότι δεν πρόκειται για "συμμετοχή" υπό την αυστηρή έννοια του 
όρου, επισημαίνεται ότι το άρθρο 31 παράγραφος 1 του WOR 
περιλαμβάνει διάταξη η οποία παρέχει στην επιτροπή επιχείρησης το 
δικαίωμα να ζητά από τον εργοδότη όλες τις πληροφορίες τις οποίες 
χρειάζεται για την εκπλήρωση των καθηκόντων της. Πρόκειται 
συγκεκριμένα για πληροφορίες που περιέχονται στο άρθρο 14 παράγραφος 
1 υπό αϊ* του Arbowet. 
Δυνάμει του εν λόγω άρθρου, η επιτροπή επιχείρησης δικαιούται 
πρόσβασης στις πληροφορίες των ειδικών υπηρεσιών και των αρμόδιων 
για τις συνθήκες στο χώρο εργασίας. 
Το εν λόγω άρθρο θεσπίζει την επίσημη βάση της παρεχόμενης από τις 
ειδικές υπηρεσίες βοήθειας στην επιτροπή επιχείρσησης. 
Σε ό,τι αφορά τους υπαλλήλους, οι διοικητικές επιτροπές είναι, δυνάμει 
του Arbowet, τα όργανα διαβούλευσης για όλα τα θέματα σχετικά με την 
ασφάλεια και τις καλές συνθήκες στο χώρο εργασίας (άρθρα 2-5, 
συμπεριλαμβανομένου του διατάγματος περί συνθηκών εργασίας στη δημόσια 
διοίκηση - Arbobesluit burgerlijke openbare dienst). 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
Ερώτηση 2 0 
Το θέμα του κατώτατου ορίου ηλικίας για την είσοδο στον επαγγελματικό 
στίβο και των συναφών εξαιρέσεων ρυθμίζεται από το Νόμο περί νομοθεσίας 
της εργασίας του 1919 (Arbeidswet-EE 624), το Νόμο περί εργασίας των 
λιμενεργατών του 1914 (Stuwadoorswet-EE 486) και το νόμο περί κατ'οίκον 
εργασίας του 1933 (Huisarbeidwet-EE 597). 
Το άρθρο 9 παράγραφος 1 του Νόμου περί νομοθεσίας της εργασίας του 1919 
απαγορεύει την εργασία των παιδιών. Σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 8, 
"πα ιδ ί" ε ίνα ι : 
1. όποιος δεν βρίσκεται ή δεν υπόκειται ακόμη στην υποχρέωση 
εκπαίδευσης βάσει της παραγράφου 2 του Νόμου περί υποχρεωτικής 
εκπαίδευσης του 1969 (Leerplichtwet-EE 303). Ο νόμος ορίζει ότι η 
υποχρέωση εκπαίδευσης αρχίζει την 1η σχολική ημέρα του μήνα που 
επέται εκείνου στη διάρκεια του οποίου το παιδί είναι 5 ετών και 
λήγει με το τέλος του σχολικού έτους, μετά την παρέλευση δωδεκαετούς 
περιόδου, ή στο τέλος του σχολικού έτους οπότε ο μαθητής είναι 16 
ετών · 
2. όποιος απαλλάσσεται, δυνάμει του άρθρου 5 ή 15 του Νόμου περί 
υποχρεωτικής εκπαίδευσης, η οποία περιλαμβάνεται στην παράγραφο 2 
του εν λόγω νόμου-
3. όποιος είναι κάτω των 16 ετών και διαμένει στο εξωτερικό. 
2--τ V 
Η παράγραφος 2 του άρθρου 9 προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις σε αυτή την 
απαγόρευση σε ό,τι αφορά την εκτέλεση ειδικών ελαφρών εργασιών για πολύ 
περιορισμένο χρόνο ημερησίως. Επιπλέον, σε ελάχιστες περιπτώσεις, μπορεί 
να χορηγηθεί γραπτή εξαίρεση από το διευθυντή του τμήματος της 
Επιθεώρησης Εργασίας σχετικά με την απαγόρευση εργασίας των παιδιών. 
Το άρθρο 4 παράγραφος 1 του Νόμου περί εργασίας των λιμενεργατών ορίζει 
κυρίως ότι ο τύπος αυτός εργασίας δεν μπορεί να εκτελείται από άτομα 
κάτω των 18 ετών, εκτός από ορισμένες καθορισμένες από τον κανονισμό 
δημόσιας διοίκησης εργασίες. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σχετικός 
κανονισμός της δημόσιας διοίκησης. 
Η απαγόρευση της εργασίας των παιδιών που επιβάλλει ο Νόμος περί 
νομοθεσίας της εργασίας του 1919, καθώς και όλες οι συναφείς διατάξεις 
εφαρμόζονται αναλογικά στην κατ'οίκον εργασία. 
Όσον αφορά το δημόσιο τομέα, δεν υφίσταται ειδική διάταξη σχετικά με το 
νόμιμο κατώτατο όριο ηλικίας για την είσοδο στον επαγγελματικό στίβο. 
Όταν ένα παιδί εισέλθει στην αγορά εργασίας, χαρακτηρίζεται "νέος" και 
διέπεται, συνεπώς, από τις διατάξεις του διατάγματος για την απασχόληση 
των νέων (Arbeidsbesluit) ώς την ηλικία των 18 ετών. 
Ερώτηση 21 
Δυνάμει του Νόμου περί των κατώτατων μισθών και επιδομάτων αδειών (Wet 
minimumloon en minimum vakantiebijslag), οι εργαζόμενοι κάτω των 23 ετών 
δικαιούνται του κατώτατου μισθού των νέων εργαζομένων, ήτοι καθορισμένο 
ποσοστό του κατώτατου μισθού. Το ποσοστό αυτό, που καθορίζεται από τον 
κανονισμό διοίκησης, ποικίλλει αναλόγως ηλικίας. 
Δεδομένου ότι, στη δημόσια διοίκηση, η μισθολογική κλίμακα καθορίζεται 
ανάλογα με τη φύση και το επίπεδο του επαγγέλματος (βάσει της 
αξιολόγησης των καθηκόντων), ο μισθός των νέων δημόσιων υπαλλήλων 
καθορίζεται γενικά κατά τον ακόλουθο τρόπο : με βάση τον κατώτατο μισθό 
ενηλίκου υπαλλήλου (ήτοι άνω των 22 ετών), εφαρμόζεται μείωση της τάξης 
του 10% - 50% κατά ανώτατο όριο - κατ'έτος ηλικίας για τα κλιμάκια 1-5. 
Ερώτηση 22 
Ο νόμος περί νομοθεσίας της εργασίας του 1919 καθορίζει το χρόνο 
εργασίας των νέων σε 8 ώρες ημερησίως επί πέντε ημέρες κατ'ανώτατο όριο 
εβδομαδιαίως. Προβλέπει επίσης περίοδο συνεχούς ανάπαυσης τουλάχιστον 
δώδεκα ωρών ημερησίως. Τέλος, ορίζει ότι κανένας νέος δεν μπορεί να 
εργάζεται μεταξύ 7ης βραδινής και 7ης πρωινής. 
Το άρθρο 9η παράγραφος 2 του Νόμου περί νομοθεσίας της εργασίας του 1919 
ορίζει ότι, με παρέκκλιση από την απαγόρευση εργασίας των νέων μεταξύ 
7ης βραδινής και 7ης πρωινής, οι νέοι μπορούν να διανέμουν τον τύπο 
στους συνδρομητές μεταξύ 6ης βραδινής και 7ης πρωινής. 
Όσον αφορά την εργασία σε νοσοκομεία και άλλα θεραπευτικά ιδρύματα, 
είναι δυνατή παρέκκλιση από την απαγόρευση εργασίας μεταξύ 7ης βραδινής 
και 7ης πρωινής με κανονισμό της δημόσιας διοίκησης, λαμβανομένων υπόψη 
των συναφών διατάξεων. Ωστόσο, απαγορεύεται η εργασία μετά τις 11 το 
βράδυ. 
ζ =ts 
Το διάταγμα περί του χρόνου εργασίας και ανάπαυσης των νέων (Werk-en 
rusttijdenbesluit jeugdigen) ορίζει επίσης ότι ο διευθυντής τμήματος της 
Επιθεώρησης Εργασίας μπορεί να αποφασίσει για εξαίρεση από την 
απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας των νέων. Σε συμφωνία με τις 
εργοδοτικές, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις οργανώσεις νέων 
εργαζομένων, σε ό,τι αφορά τη βραδινή εργασία των νέων στον ξενοδοχειακό 
τομέα, εξαίρεση χορηγείται μόνο στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και υπό το 
σαφή όρο ότι ο εργοδότης μπορεί να αποδείξει ότι η εξαίρεση είναι 
αναγκαία στο πλαίσιο της εκπαίδευσης. Η εξαίρεση εφαρμόζεται επίσης στη 
νυχτερινή εργασία των νέων καλλιτεχνών. 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
Ερώτηση 24 
Ολοι οι ασφαλισμένοι στο πλαίσιο του Γενικού νόμου περί ασφάλισης 
γήρατος (AOW-Algemene ouderdomswet) μπορούν, σε ηλικία 65 ετών, να 
διεκδικήσουν παροχή σύμφωνα με τον προαναφερθέντα νόμο, της οποίας το 
ύψος καθορίζεται βάσει της διάρκειας της περιόδου ασφάλισης, βάσει 
δηλαδή του αριθμού των ετών κατά τα οποία ο ενδιαφερόμενος διέμενε και 
εργαζόταν στην Ολλανδία. Στην περίπτωση αυτή, κάθε ένας από τους 
συζύγους δικαιούται το 50% του συνολικού ποσού της σύνταξης. Σε 
περίπτωση όμως που ο ένας δεν έχει συμπληρώσει τα 65 έτη, δικαιούται ο 
νεώτερος από τους συζύγους επιχορήγηση το ύψος της οποίας εξαρτάται από 
τη διάρκεια της ασφάλισης και τα ενδεχόμενα έσοδα από ή σε σχέση με την 
εργασία του νεώτερου συζύγου. 
Αν ο ενδιαφερόμενος ασκούσε μισθωτή εργασία στην Ολλανδία, και ήταν 
εγγεγραμμένος κατά συνέπεια σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό ταμείο ή στο 
ταμείο της επιχείρησης, μπορεί να ζητήσει, εκτός της (νόμιμης) σύμφωνα 
με τον AOW παροχής, επικουρική σύνταξη της οποίας το ύψος καθορίζεται 
κατά κανόνα βάσει του τελευταίου μισθού και της διάρκειας της ασκηθείσας 
δραστηριότητας ή των δραστηριοτήτων. 
Ερώτηση 2 5 
Οι κάτοικοι της χώρας οι οποίοι δεν διαθέτουν επαρκείς για την 
αντιμετώπιση του κόστους ζωής πόρους δικαιούνται ενίσχυσης σύμφωνα με το 
Γενικό νόμο κοινωνικής ενίσχυσης (ABW-Algemene bijstandswet). 
Η εν λόγω ενίσχυση χορηγείται υπό μορφή χρηματικής παροχής η οποία 
ποικίλλει ανάλογα με την ατομική κατάσταση του αιτούντα και τα μέλη της 
οικογενείας του και είναι συνάρτηση του νόμιμου κατώτατου μισθού. 
ζ '-τ ς 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Ερώτηση 26 
Στην Ολλανδία, όλα τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ασχέτως προέλευσης και 
φύσης της αναπηρίας, μπορούν να επωφεληθούν συγκεκριμένων 
συμπληρωματικών μέτρων τα οποία αποσκοπούν στη διευκόλυνση της 
επαγγελματικής και κοινωνικής τους ένταξης, στο μέτρο που δεν καθίσταται 
δυνατή με ίδια μέσα. Ο Νόμος περί εργασίας των ατόμων με ειδικές ανάγκες 
(WAGW-Wet Arbeid Gehandicapte Werknemers) ορίζει ότι η Κοινή Ιατρική 
Υπηρεσία (GMD-Gemeenschappelijke Medische Dienst) για τον ιδιωτικό τομέα 
και το Γενικό Ταμείο Πολιτικών Συντάξεων της Δημόσιας Διοίκησης (ΑΒΡ-
Algemene Burgelijk Pensioensfonds) για το δημόσιο τομέα αποσκοπούν στην 
προώθηση της επαγγελματικής ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Προς 
τούτο, οι δύο αυτοί οργανισμοί μπορούν να κάνουν χρήση : 
του δικαιώματος δραστηριοτήτων τοποθέτησης βάσει του WAGW-
των νομοθετικών μέσων που προβλέπουν τη χορήγηση βοήθειας για την 
εκπαίδευση και την αντιστάθμιση των επιβαρύνσεων του μισθού. 
Αντίθετα με το παρελθόν, δεν χρειάζεται πλέον παρέμβαση άλλου 
οργάνου γ ι'αυτόν το σκοπό· 
της δυνατότητας παροχών σύμφωνα με το Γενικό νόμο περί ανικανότητας 
προς εργασία (AAW-Algemene Arbeidsongeschiktheidswet) για τον 
ιδιωτικό τομέα και το Γενικό νόμο περί συντάξεων των δημοσίων 
υπαλλήλων (ABPW-Algemene Burgerlijke Pensioenwet) για το δημόσιο 
τομέα. Πρόκειται συγκεκριμένα για τα έξοδα μετακίνησης από την 
κατοικία στο χώρο εργασίας, το κόστος προσαρμογής των θέσεων 
εργασίας και τις δαπάνες που αφορούν την αγορά του αναγκαίου για τα 
άτομα με ειδικές ανάγκες ειδικού εξοπλισμού προκειμένου να ασκήσουν 
την επαγγελματική τους δραστηριότητα. Στο πλαίσιο του WAGW, είναι 
επίσης δυνατή η (μερική) χρηματοδότηση, σύμφωνα με τον AAW ή τον 
ABPW, ορισμένων εξοπλισμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από 
αναπήρους. Σε ό,τι αφορά τις παροχές αυτές, η απόφαση ανήκει στις 
'ΐομεακούς συλλόγους των επιχειρήσεων ως οργανισμούς αρμόδιους για 
την εφαρμογή του AAW για τον ιδιωτικό τομέα και στο Γενικό Ταμείο 
Πολιτικών Συντάξεων της δημόσιας διοίκησης ως οργανισμού αρμοδίου 
για την εφαρμογή του ABPW για το δημόσιο τομέα. 
Η ένταξη στην κοινωνική ζωή ευνοείται από τα ακόλουθα συγκεκριμένα 
μέτρα : 
παροχές στα άτομα με ειδικές ανάγκες για τη βελτίωση των συνθηκών 
διαβίωσης τους. Η διαδικασία των εν λόγω παροχών είναι ίδια με τη 
διαδικασία που ακολουθείται για τις παροχές που αποσκοπούν στην 
προώθηση της επαγγελματικής ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, 
τα μέτρα αυτά όμως αποφασίζονται και ανεξάρτητα από τη διαδικασία 
αυτήν. Η σημαντικότερη παροχή είναι η αποζημίωσης με συλλογική 
μεταφορά ατόμων με προβλήματα κινητικότητας. Επιπλέον, τα αναπηρικά 
καθίσματα και τα όργανα επικοινωνίας εκχωρούνται στα άτομα με 
ειδικές ανάγκες, οι οποίοι μπορούν επίσης να λάβουν αποζημίωση για 
ειδικό οικογενειακό επίδομα που συμπληρώνει το κανονικό οικογενειακό 
επίδομα. Αιτήσεις μπορούν να υποβάλουν μόνο άτομα κάτω των 6 5 ετών. 
Οι ηλικιωμένοι άνω των 65 μπορούν να επωφεληθούν των διατάξεων του 
ABW εφόσον οι προβλεπόμενες από τον εν λόγω νόμο θεωρούνται ότι 
συνιστούν μέσα απαραίτητα για την επιβίωση τους. Για τον καθορισμό 
Z-l^ 
του ύψους των παροχών, λαμβάνονται υπόψη το εισόδημα και η περιου­
σία των ενδιαφερομένων. Η κυβέρνηση προτίθεται να εισαγάγει νέο 
καθεστώς παροχών στο πλαίσιο του οποίου θα καταργηθεί η υφιστάμενη 
διάκριση μεταξύ ηλικιωμένων άνω των 65 και ατόμων κάτω των 65· θα 
πρέπει όλοι να καταβάλλουν καθορισμένη ατομική εισφορά. 
Όσον αφορά τη στέγαση ατόμων με προβλήματα κινητικότητας, τα άτομα 
αυτά μπορούν να επωφεληθούν, μέσω των δήμων, της ρύθμισης που ορίζει 
την οικονομική ενίσχυση για τη στέγαση των αναπήρων (RGSHG-Regeling 
Geldelijke Steun Huisvesting Gehandicapten). H εν λόγω ρύθμιση 
προβλέπει κυρίως την κάλυψη εξόδων που πραγματοποιούνται για την 
εξάλειψη εμποδίων εργονομικής φύσης ή τα οποία απορρέουν από την 
εγκατάσταση σε πλέον κατάλληλη κατοικία. 
Η σχετική νομοθεσία για τη στέγαση ορίζει ότι τα άτομα με ειδικές 
ανάγκες πρέπει να έχουν πρόσβαση στα δημόσια κτίρια, όπως δημαρχεία 
κλπ. 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
Ερώτηση 27 
Τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα που περιλαμβάνονται στον Χάρτη 
διασφαλίζονται από την προαναφερθείσα νομοθεσία, την εφαρμοζόμενη από 
τις δημόσιες Αρχές πολιτική και τη νομολογία των δικαστηρίων. 
2-9 % 
ΟΜΟΣΠ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 
Γ Ε ΡΜΑΝ ΙΑΣ 
Ερώτηση 1: 
Υπάρχουν άλλα εμπόδια εκτός από αυτά που σχετίζονται με λόγους της δημόσιας 
τάξης, ασφάλειας και υγείας, τα οποία να παρακωλύουν τους εργαζόμενους από 
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στην άσκηση του δικαιώματος τους για ελεύθερη 
κυκλοφορ ία; 
Απάντηση : 
Αλλοδαποί εργαζόμενοι, που είναι υπήκοοι ενός κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας απολαμβάνουν στην ΟΔ της Γερμανίας του δικαιώματος της 
ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το νόμο περί είσοδου και διαμονής στη χώρα 
υπηκόων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας 
(Aufenthaltsgesetz/EWG - Νόμος περί διαμονής/ΕΟΚ). Περιοριστικά μέτρα όσον 
αφορά την άδεια εισόδου στη χώρα, τη χορήγηση άδειας διαμονής ΕΟΚ ή την 
ανανέωση της είναι, κατά το νόμο, επιτρεπτά μόνο για λόγους δημόσιας τάξης, 
ασφάλειας ή υγείας. Αλλοδαποί οι οποίοι είναι κάτοχοι απεριόριστης άδειας 
διαμονής ΕΟΚ μπορούν να απελαθούν μόνο για σοβαρούς λόγους δημόσιας ασφάλειας 
ή τάξης. 
Ερώτηση 2.1: 
Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες όσον αφορά τη διασφάλιση του δικαιώματος διαμονής 
στους εργαζόμενους που κάνουν χρήση του δικαιώματος της ελεύθερης 
κυκλοφορ ίας; 
Απάντηση : 
Σύμφωνα με το γερμανικό δίκαιο, μπορεί να χορηγηθεί στους κοινοτικούς 
εργαζόμενους και στους συζύγους τους, σύμφωνα με την § 7α του νόμου περί 
διαμονής/ΕΟΚ, απεριόριστη άδεια διαμονής ΕΟΚ η οποία είναι ισοδύναμη ως προς 
το περιεχόμενο και ως προς την υψηλή προστασία από απέλαση με το 
2&o 
δικαίωμα διαμονής βάσει της § 27 του νόμου περί αλλοδαπών (§ 7α, εδ. 4, § 12 
εδ. 1 φράση 2 του νόμου περί διαμονής/ΕΟΚ). Αυτός ο κανονισμός έχει θεωρηθεί 
από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ότι συγκρούεται με το κοινοτικό 
δίκαιο με αποτέλεσμα να προβλέπεται πλέον η χωρίς αντικατάσταση διαγραφή 
αυτής της διάταξης. 
Ερώτηση 2.2: 
Υπάρχουν εμπόδια για τον εργαζόμενο που έχει κάνει χρήση του δικαιώματος της 
ελεύθερης κυκλοφορίας, τα οποία δεν του επιτρέπουν να ασκήσει ένα επάγγελμα ή 
μια απασχόληση με τους ίδιους όρους όπως και οι υπήκοοι της χώρας; 
Απάντηση: 
Οχι, με εξαίρεση τα εμπόδια που επάρχουν ακόμα και τα οποία προσπαθεί η 
Κοινότητα να ρυθμίσει με τη βοήθεια νομικών διατάξεων π.χ. σχετικά με την 
αμοιβαία αναγνώριση πιστοποιητικών επαγγελματικών προσόντων. 
Ερώτηση 2.3: 
Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας και της 
ισότιμης μεταχείρισης κατά την άσκηση ενός επαγγέλματος ή μιας απασχόλησης 
καθώς και της κοινωνικής προστασίας; 
Απάντηση : 
Ο ομοσπονδιακός Υπουργός εργασίας και κοινωνικών υποθέσεων προωθεί στη 
Γερμανία μέσω διακρατικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων με την Ελλάδα από το 
1988, με την Ισπανία από το 1991 και την Ιταλία από το 1993, νέους από αυτές 
τις χώρες. Παράλληλα προς την εκπαίδευση στο δυαδικό εκπαιδευτικό σύστημα 
της ΟΔ της Γερμανίας, που λαμβάνει χώρα στα πεδία των επαγγελμάτων του 
μεταλλουργού, του ηλεκτρολόγου και του εμπόρου, οι νέοι παρακολουθούν 
μαθήματα ειδικής ορολογίας στη μητρική τους γλώσσα και κάνουν πρακτική 
εξάσκηση -ενισχυόμενοι από την εκάστοτε χώρα- που διαρκεί 5 εβδομάδες ή 2x3 
εβδομάδες στην πατρίδα τους. Στόχος είναι να μπορούν οι νέοι αυτοί να 
ασκήσουν το επάγγελμα τους στη Γερμανία και στην πατρίδα τους. Οι επιπλέον 
αποκτηθείσες γνώσεις πιστοποιούνται και από τη χώρα προέλευσης. 
Ερώτηση 3.1: 
Ποια μέτρα προωθούν την επανασύνδεση οικογενειών; 
Απάντηση: 
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προωθεί από χρόνια την ένταξη των αλλοδαπών 
εργαζομένων και των μελών της οικογένειας τους. Αυτός ο σκοπός εξυπηρετείται 
κυρίως από μέτρα στους τομείς των γλωσσικών γνώσεων και της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Παράλληλα προς την παροχή κοινωνικών συμβουλών που 
χρηματοδοτείται από το ομοσπονδιακό κράτος και τα Lander, οι τομείς αυτοί 
απέκτησαν τα τελευταία χρόνια μια διαρκώς αυξανόμενη σημασία. 
Μόνο μέσα στο έτος 1991 διατέθηκαν 46 εκατ. DM για την επαγγελματική και 
κοινωνική ένταξη αλλοδαπών στην ΟΔ της Γερμανίας. Κύριο βάρος δόθηκε στους 
τομείς της επαγγελματικής κατάρτισης, της ένταξης αλλοδαπών γυναικών, της 
προώθησης της συμβίωσης γερμανών και αλλοδαπών, της βελτίωσης της κατάστασης 
αλλοδαπών προχωρημένης ηλικίας. 
Ερώτηση 3.2: 
Ποια μέτρα 
προωθούν την αναγνώριση διπλωμάτων ή ισότιμων αποδεικτικών επαγγελματικών 
προσόντων που αποκτήθηκαν σε ένα άλλο κράτος μέλος; 
Απάντηση : 
Οι κανονισμοί της Κοινότητας σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων, 
πτυχίων και άλλων αποδεικτικών προσόντων ισχύουν και για τους εργαζόμενους. 
Με την έκδοση της οδηγίας σχετικά με ένα δεύτερο γενικό κανονισμό περί 
αναγνώρισης αποδεικτικών επαγγελματικών προσόντων έχουν ολοκληρωθεί οι 
προαναφερθείσες εργασίες σε κοινοτικό επίπεδο. Με την επικείμενη μεταφορά 
των οδηγιών σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση στο γερμανικό δίκαιο 
2-SZ 
διασφαλίζεται ότι οι διακινούμενοι εργαζόμενοι απολαμβάνουν πλεόν του 
δικαιώματος αναγνώρισης των διπλωμάτων τους με σκοπό την πρόσβαση σε ένα 
επάγγελμα. 
Ερώτηση 3.3: 
Ποια μέτρα 
βελτιώνουν τους όρους διαβίωσης και εργασίας των παραμεθόριων 
εργαζόμενων; 
Απάντηση : 
Για τον τομέα των παραμεθόριων εργαζομένων υπάρχουν πολυάριθμοι ειδικοί 
κανονισμοί στη νομοθεσία των Ε.Κ. (καν. 1408/71). Στο μέλλον προβλέπονται 
περαιτέρω μέτρα. 
Ειδικά για τους παραμεθόριους εργαζόμενους υπογράφηκε με το Λουξεμβούργο στις 
25.1.90 μια συμφωνία σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 20 του καν. (ΕΟΚ) 
αριθ. 1408/71. 
Η συμφωνία αυτή προσφέρει τη δυνατότητα και στα μέλη της οικογένειας των 
παραμεθόριων εργαζομένων της κατ'επιλογή ιατρικής περίθαλψης στη Γερμανία ή 
στο Λουξεμβούργο. 
Αντίστοιχη συμφωνία υπάρχει και με τις Κάτω Χώρες (συμφωνία της 15.2.82). 
Απασχόληση και αμοιβή 
Ερώτηση 4: 
Εκτός από τις διατάξεις που ισχύουν για το εκάστοτε επάγγελμα, υπάρχουν 
ιδιαίτερες διατάξεις που στερούν από ορισμένες ομάδες προσώπων το δικαίωμα 
ι ης ελεύθερης άσκησης του επαγγέλματος; 
ZS3, 
Απάντηση : 
Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι δεδομένη εφόσον πρόκειται για υπηκόους της 
Koινότητας. 
Ερώτηση 5.1: 
Υπάρχουν νόμοι ή άλλες ρυθμίσεις, πρακτικές ή δικαστικές αποφάσεις με βάση 
τις οποίες διασφαλίζεται στους εργαζόμενους μια δίκαια αμοιβή; 
Απάντηση: 
Στην ΟΔ της Γερμανίας δεν υπάρχουν "δίκαιες" αμοιβές που να καθορίζονται από 
το κράτος. Βασικά είναι καθήκον των εταίρων των συλλογικών συμβάσεων και των 
εργοδοτών και εργαζομένων να ρυθμίζουν το ύψος των αμοιβών. 
Ερώτηση 5.2: 
Υπάρχουν κάποιες δίκαιες αποδοχές βάσης για τους εργαζόμενους που υπόκεινται 
σε άλλη ρύθμιση εργασίας από τη σχέση πλήρους ωραρίου αορίστου χρόνου; 
Απάντηση: 
Αυτό ισχύει χωρίς περιορισμούς επίσης για συμβάσεις ορισμένου χρόνου εργασίας 
πλήρους απασχόλησης και μερικής απασχόλησης. Ακόμη είναι κατοχυρωμένο ότι ο 
εργοδότης δεν μπορεί να μεταχειρίζεται διαφορετικά έναν εργαζόμενο με μερική 
απασχόληση σε σχέση προς τους εργαζόμενους με πλήρες ωράριο, εκτός αν 
υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούν μια διαφορετική μεταχείριση. 
Ερώτηση 5.3: 
Προβλέπουν οι μεμονωμένες κρατικές διατάξεις μέτρα για την περίπτωση που 
κατακρατείται, υποθηκεύεται ή εκχωρείται η αμοιβή εργασίας, ώστε να απομένουν 
στον εργαζόμενο τα μέσα που απαιτούνται για τη διασφάλιση της δικής του 
διαβίωσης και της διαβίωσης της οικογένειας του; 
Απάντηση: 
Το εισόδημα των εργαζομένων από σχέσεις εργασίας, συντάξεις ή παρόμοιες 
αποδοχές που καταβάλλεται σε χρήμα υπόκειται σε περιορισμένη μόνο έκταση στην 
υποθήκευση. Τα όρια υποθήκευσης προσαρμόζονται από το νομοθέτη σε τακτά 
διαστήματα στην οικονομική εξέλιξη, κλιμακώνονται με βάση το καθαρό εισόδημα 
και λαμβάνουν υπόψη τον αριθμό των συντηρούμενων προσώπων. 
Ερώτηση 6: 
Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται για να υπάρχει δικαίωμα δωρεάν 
χρησιμοποίησης των υπηρεσιών των γραφείων εργασίας; 
Απάντηση : 
Η δωρεάν χρησιμοποίηση της μεσίτευσης εργασίας είναι στη διάθεση του καθένα, 
ανεξάρτητα από το αν απασχολούνταν ως εκείνη τη στιγμή ως εργαζόμενος, 
ελεύθερος επαγγελματίας ή προσέφερε βοήθεια ως μέλος της οικογένειας ή αν δεν 
ασκούσε καμία απασχόληση. Επίσης, είναι αδιάφορο αν έχουν καταβληθεί 
εισφορές στο Ομοσπονδιακό ίδρυμα εργασίας. Μοναδική προϋπόθεση είναι η 
πρόθεση του αναζητούντος εργασία να απασχοληθεί στο μέλλον ως εργαζόμενος. 
Ζ % J 
Βελτίωση των όρων διαβίωσης και εργασίας 
Ερώτηση 7: 
Περιγράψτε σύντομα τα μέτρα που ισχύουν στους εξής τομείς: 
Ερώτηση 7.1: 
διάρκεια και διαμόρφωση του χρόνου εργασίας· 
Απάντηση: 
Αποφάσεις σχετικά με τη διάρκεια και τη διαμόρφωση του χρόνου εργασίας 
λαμβάνουν οι εταίροι των συλλογικών συμβάσεων καθώς και οι εργοδότες και 
εργαζόμενοι στό ατομικό συμβόλαιο εργασίας. 
Είναι αρχή να μην επιτρέπεται, ο κανονικός χρόνος εργασίας κατά τις εργάσιμες 
ημέρες να υπερβαίνει τις 8 ώρες. 
Το εργατικό συμβούλιο έχει το δικαίωμα να συναποφασίζει για τη ρύθμιση της 
έναρξης και του τέλους του καθημερινού χρόνου εργασίας συμπεριλαμβανομένων 
των διαλειμμάτων καθώς και για την κατανομή του χρόνου εργασίας στις ημέρες 
της εβδομάδας. 
Ερώτηση 7.2: 
σχέσεις εργασίας μη πλήρους ωραρίου και μη αορίστου διαρκείας· 
Ζ H> 
Απάντηση : 
α) Συμβάσεις μερικής απασχόλησης (συμβάσεις μη πλήρους ωραρίου) 
Στους νόμους περί συμβάσεων εργασίας της ΟΔ της Γερμανίας οι 
απασχολούμενοι με μερική απασχόληση έχουν απέναντι στους εργοδότες τα 
ίδια δικαιώματα με τους απασχολούμενους με πλήρες ωράριο. Επίσης σε 
συμφωνίες ή άλλα μέτρα του εργοδότη, αυτός υποχρεούται να μεταχειρίζεται 
ισότιμα τους απασχολούμενους με μερική απασχόληση, εκτός εάν υπάρχουν 
αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούν κατ'εξαίρεση διαφορετική 
μεταχείριση. Ακόμη, ρυθμίζεται βάσει κοινωνικών συμβάσεων η δυνατότητα 
να συμφωνείται από τα μέρη των συμβάσεων εργασίας ένα ελαστικό ωράριο 
ανάλογα με τις ανάγκες ή να μοιράζονται περισσότεροι εργαζόμενοι μια θέση 
εργασ ίας. 
β) Συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου 
Η θέση προθεσμίας σε μια σύμβαση εργασίας επιτρέπεται κατ'αρχήν όταν κατά 
την υπογραφή της σύμβασης υπάρχει αντικειμενικός λόγος για την 
προβλεπόμενη προθεσμία (π.χ. ενός χρονικά περιορισμένου καθήκοντος). 
Πέρα απ'αυτό, υπάρχει η δυνατότητα μέχρι τις 31.12.95 να υπογραφεί μια 
σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και με μέγιστη διάρκεια 18 μήνες, όταν 
πρόκειται για νέο ή όταν εξακολουθεί να απασχολείται ένας μαθητευόμενος 
μετά το πέρας της επαγγελματικής του κατάρτισης. Σε νεοϊδρυθείσες 
επιχειρήσεις είναι δυνατόν, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, να 
υπογραφούν συμβάσεις εργασίας, που κανονικά επιτρέπεται να έχουν ισχύ ως 
18 μήνες, για διάρκεια μέχρι και 2 ετών. 
Οταν συνεχιστεί από τον εργαζόμενο, εν γνώση του εργοδότη, μια σχέση 
εργασίας ορισμένου χρόνου που έληξε, τότε θεωρείται ότι αυτή παρατείνεται 
για αόριστο χρόνο, εφόσον δεν αντιτεθεί αμέσως ο εργοδότης. 
Ερώτηση 7.3: 
Διαδικασίες μαζικών απολύσεων και πτωχεύσεων. 
Απάντηση: 
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία εξακολουθεί ουσιαστικά να ισχύει και μετά 
την κήρυξη μιας διαδικασίας πτώχευσης το εργατικό δίκαιο. Η προθεσμία 
απόλυσης είναι συντετμημένη. 
Ερώτηση 8.1: 
Υπάρχει πληρωμένη ετήσια άδεια και εβδομαδιαίος χρόνος ανάπαυσης που να 
δικαιούται κάθε εργαζόμενος της Κοινότητας; 
Απάντηση: 
Η πληρωμένη, νόμιμη ελάχιστη άδεια που στην πράξη παίζει πλέον ένα μικρό ρόλο 
σε σχέση με την εκτενέστερη άδεια που συμφωνείται με βάση τις συλλογικές 
συμβάσεις, ανέρχεται στα παλαιά ομοσπονδιακά Lander σε 3 εβδομάδες και στα 
νέα ομοσπονδιακά Lander σε 4 εβδομάδες. 
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής, στην οδηγία 
για τη διαμόρφωση του χρόνου εργασίας, να θεσπιστεί σε όλη την Κοινότητα 
πληρωμένη ελάχιστη άδεια 4 εβδομάδων. Υπάρχουν εκτενέστερες νομικές 
ρυθμίσεις αδειών για νέους και άτομα με σοβαρές μειονεξίες. 
Ερώτηση 8.2: 
Οι άδειες ρυθμίζονται βάσει νόμου ή βάσει συλλογικών συμβάσεων; 
Απάντηση : 
Παράλληλα προς τη νόμιμη ελάχιστη άδεια υπάρχουν κατά κανόνα δικαιώματα 
άδειας, που βασίζονται σε συμφωνίες συλλογικών συμβάσεων, τα οποία 
υπερβαίνουν σημαντικά τη νόμιμη ελάχιστη διάρκεια. 
Ερώτηση 8.3: 
Ποια είναι η διάρκεια τους; 
Απάντηση: 
Βάσει συλλογικών συμβάσεων, δεν έχουν για τους μισούς και πλέον εργαζομένους 
η ηλικία ή η αρχαιότητα στην επιχείρηση σημασία όσον αφορά τη διάρκεια της 
άδειας. Η ενιαία διάρκεια της άδειας ανέρχεται εδώ σε 6 εβδομάδες 
αντ ίστοιχα. 
Η μέση διάρκεια άδειας ανέρχεται επί του παρόντος σε 29 εργάσιμες ημέρες. 
Ερώτηση 8.4: 
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση τους; 
Απάντηση : 
Το δικαίωμα του εργαζομένου για εβδομαδιαία ανάπαυση προκύπτει άμεσα από το 
γεγονός ότι δεν επιτρέπεται κατ'αρχήν η εργασία κατά τις Κυριακές και αργίες 
Εφόσον, κατ'εξαίρεση επιτρέπεται η εργασία τις Κυριακές και τις αργίες, 
συμφωνούνται συνήθως με συλλογικές συμβάσεις ή μεμονωμένες συμβάσεις οι 
χρόνοι αντιστάθμισης. 
Ερώτηση 9: 
Πώς καθορίζονται συγκεκριμένα οι όροι εργασίας για τους ημερομίσθιους και 
τους μισθωτούς; 
Απαιτείται γραπτή απόδειξη; 
Ορίζονται με νόμο; 
Ρυθμίζονται με συλλογική σύμβαση; 
Ρυθμίζονται με σύμβαση εργασίας; 
Υπάρχουν εξαιρέσεις; 
Απάντηση: 
Επί του παρόντος, δεν υπάρχει στην ΟΔ της Γερμανίας από το νόμο γενική 
υποχρέωση για γραπτό καθορισμό των συμφωνηθέντων όρων εργασίας (εξαίρεση: 
εργασιακές σχέσεις μαθητείας, σχέσεις δάνειας εργασίας, σχέσεις εργασίας 
ναυτικού). Ωστόσο, πολλές συλλογικές συμβάσεις ή ατομικές συμφωνίες 
προβλέπουν την υποχρέωση έγγραφης μορφής για την υπογραφή μιας σύμβασης 
εργασίας. Η μεταφορά της οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την υποχρέωση του 
εργοδότη να πληροφορεί τον εργαζόμενο σχετικά με τους όρους που ισχύουν για 
τη σύμβαση εργασίας του ή για τη σχέση εργασίας του, θα δημιουργήσει 
αντίστοιχες ρυθμίσεις για τις υπόλοιπες σχέσεις εργασίας. 
Ko ινωνική προστασ ία 
Ερώτηση 10.1: 
Πώς είναι οργανωμένη η κοινωνική προστασία των εργαζομένων, ώστε να τους 
εξασφαλίζονται σε επαρκή βαθμό οι παροχές της κοινωνικής ασφάλειας; 
Πάνω σε ποια βάση και με ποια κριτήρια; 
Υπάρχει γενικό σύστημα κοινωνικής προστασίας; 
Για ποιες κατηγορίες προσώπων; 
Απαν ιηση: 
Η υποχρεωτική ασφάλιση σύνταξης είναι κατ'αρχήν ένα σύστημα πρόνοιας για 
πρόσωπα που απασχολούνται έναντι αμοιβής. Οι ομάδες προσώπων που ανήκουν σε 
άλλου είδους σύστημα πρόνοιας (π.χ. δημόσιοι υπάλληλοι), δεν είναι 
υποχρεωτικά ασφαλισμένες. Στους εργαζόμενους που είναι υποχρεωτικά 
2 9o 
ασφαλισμένοι επιβάλλονται εισφορές επί της αμοιβής εργασίας ως ένα όριο 
υπολογισμού εισφοράς και με βάση ορισμένο συντελεστή εισφοράς με βάση 
ορισμένο συντελεστή εισφοράς (επί του παρόντος 17,7%), οι οποίες βαρύνουν 
κατά το ήμισυ τον εργοδότη και τον εργαζόμενο. 
Η υποχρεωτική ασφάλιση συνταξιοδότησης εξασφαλίζει βασικά τους πόρους 
διαβίωσης του εργαζόμενου κατά το γήρας καθώς και για την περίπτωση 
ανικανότητας προς εργασία ή ανικανότητας βιοπορισμού, και σε περίπτωση 
θανάτου του εργαζομένου τους πόρους διαβίωσης των επιζώντων. Η σύνταξη 
εξαρτάται από την αμοιβή και τις εισφορές, δηλαδή το ποσό της καθορίζεται 
ανάλογα με τον αριθμό και το ύψος των καταβληθέντων εισφορών. 
Η υποχρεωτική ασφάλιση κατά ατυχημάτων εξασφαλίζει την κοινωνική προστασία 
όλων των εργαζομένων σε περίπτωση εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών 
ασθενειών. Ο κυριότερος στόχος είναι η αποφυγή επέλευσης των κινδύνων με 
διαρκή παροχή συμβουλών και έλεγχο των εργοδοτών. Μετά την επέλευση του 
κινδύνου οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να λαμβάνουν, εφόσον υπάρχει ανικανότητα 
προς εργασία, από τον εργοδότη κατά κανόνα για περίοδο 6 εβδομάδων την αμοιβή 
τους, και στη συνέχεια, ενδεχομένως, ένα επίδομα τραυματισμού, το ύψος του 
οποίου συνήθως αντιστοιχεί στην εκπίπτουσα καθαρή αμοιβή. Οταν υπάρχει 
παρατεταμένη μείωση της ικανότητας βιοπορισμού κατά 2 0% τουλάχιστον 
καταβάλλεται μια σύνταξη τραυματισμού. Σε περίτωση επέλευσης θανατηφόρων 
κινδύνων οι επιζώντες αποζημιώνονται με την καταβολή συντάξεων. Παράλληλα, 
στα καθήκοντα της υποχρεωτικής ασφάλισης κατά ατυχημάτων συγκαταλέγονται η 
εφαρμογή μέτρων για την επαναπροσαρμογή από ιατρική, επαγγελματική και 
κοινωνική άποψη, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο βάσει των συνεπειών από την 
επέλευση ενός κινδύνου. 
Η κοινωνική ασφάλιση σε περίπτωση ασθένειας καλύπτεται από την υποχρεωτική 
ασφάλιση ασθενείας. Σ'αυτή ασφαλίζονται υποχρεωτικά όλοι εργαζόμενοι ως το 
ετήσια καθοριζόμενο όριο αμοιβής εργασίας (75% του ορίου υπολογισμού των 
εισφορών της ασφάλισης συνταξιοδότησης). Για πρόσωπα που απαλλάσσονται της 
υποχρέωσης να ασφαλιστούν προσφέρεται η δυνατότητα εκούσιας ασφάλισης υπό τον 
όρο ότι τηρούνται ορισμένες περίοδοι προηγούμενης ασφάλισης. Τα μέλη της 
οικογένειας συνασφαλίζονται κατά κανόνα χωρίς την καταβολή εισφορών και 
αυτόνομα. 
Ζ9Ί 
Η υποχρεωτική ασφάλιση ασθενείας καλύπτει μέσω των ταμείων ασθενείας 
παράλληλα προς τις παροχές για περίθαλψη και για την περίπτωση ανικανότητας 
προς εργασία λόγω ασθενείας κυρίως παροχές μητρότητας, περιποίησης βαρέων 
ασθενών και θανάτου, καθώς και προληπτικά μέτρα υγείας. 
Ερώτηση 10.2: 
Ποια μέτρα προσφέρουν τη δυνατότητα στους ευρισκόμενους εκτός αγοράς 
εργασίας, που δεν διαθέτουν τους πόρους για τη διαβίωση τους, να 
λαμβάνουν επαρκείς παροχές και επιδόματα; 
Απάντηση: 
Μετά τη συμπλήρωση του χρόνου αναμονής ο άνεργος δικαιούται επιδόματος 
ανεργ ίας. Για ανέργους με ένα τέκνο το ύψος του επιδόματος ανέρχεται σε 68%, 
για τους υπόλοιπους σε 63% της τελευταίας καθαρής αμοιβής. 
Το βοήθημα ανεργίας συμπληρώνει ως βοηθητική αντισταθμιστική παροχή -που 
εξαρτάται από το βαθμό απορίας του ανέργου- την ασφάλιση ανεργίας. Αυτό 
προβλέπεται βασικά για ανέργους που εισέπρατταν προηγουμένως επίδομα ανεργίας 
ή που ασκούσαν μια απασχόληση με υποχρέωση καταβολής εισφορών. Η ασφάλιση 
αυτή ανέρχεται για ανέργους με ένα παιδί σε 58%, για τους υπόλοιπους σε 56% 
της τελευταίας καθαρής αμοιβής. 
Οταν οι άνεργοι δεν δικαιούνται επιδόματος ή βοηθήματος ανεργίας, μπορούν να 
διεκδικήσουν την είσπραξη κοινωνικού βοηθήματος σύμφωνα με τον ομοσπονδιακό 
νόμο περί κοινωνικής αρωγής. 
zs>z 
Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και συλλογικές διαπραγματεύσεις 
Ερώτηση 11.1: 
Υπάρχουν εμπόδια όσον αφορά τη σύμπραξη επαγγελματικών ή συνδικαλιστικών 
ενώσεων των εργοδοτών και των εργαζομένων από την Ε.Κ.; 
Απάντηση: 
Ο συνταγματικός χάρτης (Grundgezetz) διασφαλίζει για κάθε άτομο και για όλα 
τα επαγγέλματα το δικαίωμα για τη διαφύλαξη και προώθηση των εργασιακών και 
οικονομικών όρων σύστασης ενώσεων (θεμελιώδες δικαίωμα της ελευθερίας του 
συνετά ιρ ίζεσθαι). 
Ερώτηση 11.2: 
Εχει ένας εργοδότης ή εργαζόμενος το δικαίωμα να προσχώρησε ι ή 6χι σε 
αυτές τις οργανώσεις χωρίς να προκύπτουν κάποια μειονεκτήματα εξ αυτού 
του λόγου; 
Απάντηση: 
Το δικαίωμα αυτό συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων την ευχέρεια τόσο της σύστασης 
και προσχώρησης σε μια ένωση, όσο και την ελευθερία της μη συμμετοχής. Κάθε 
ρήτρα που τείνει να περιορίσει ή να εμποδίσει αυτό το δικαίωμα είναι 
ανυπόστατη, μέτρα με αυτό το στόχο, παράνομα. 
Ερώτηση 12: 
Σύμφωνα με ποιες διαδικασίες γίνονται οι διαπραγματεύσεις και η υπογραφή 
συλλογικών συμβάσεων; 
Υπάρχουν εμπόδια που παρακωλύουν τους εργοδότες ή τις οργανώσεις των 
εργοδοτών και των εργαζομένων στη διαπραγμάτευση και υπογραφή συλλογικών 
συμβάσεων; 
^33 
Απάντηση : 
Βάσει της συνταγματικά κατοχυρωμένης αυτονομίας των συλλογικών 
διαπραγματεύσεων, ο καθορισμός των μισθών και των υπόλοιπων όρων εργασίας 
στην ΟΔ της Γερμανίας επαφίεται στους ίδιους τους εμπλεκόμενους εργοδότες και 
στους εργαζόμενους ή στις οργανώσεις τους, στις ενώσεις των εργοδοτών και στα 
συνδικάτα. Αυτοί αποφασίζουν ελεύθερα και χωρίς κρατικό έλεγχο ή έγκριση, αν 
θα υπογράψουν μια συλλογική σύμβαση και με ποιο περιεχόμενο. Δεν υπάρχουν 
νομικές διατάξεις ως προς τη διαδικασία διεξαγωγής των συλλογικών 
δ ιαπραγματ εύσεων. 
Ερώτηση 13.1: 
Ποιες είναι οι διαδικασίες για την άσκηση του απεργιακού δικαιώματος; 
Απάντηση : 
Οταν οι εταίροι των συλλογικών συμβάσεων δεν μπορούν να συμφωνήσουν για την 
υπογραφή μιας συλλογικής σύμβασης, τα συνδικάτα, σύμφωνα με τη νομολογία του 
Ομοσπονδιακού Εργατικού Δικαστηρίου που βασίζεται στη συνταγματικά 
κατοχυρωμένη ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, έχουν στη διάθεση τους την 
απεργία ως αγωνιστικό μέσο, ώστε να παρακινούν τους εργοδότες στην υπογραφή 
μιας συλλογικής σύμβασης. Μια απεργία είναι νόμιμη μόνο όταν διεξάγεται υπό 
την αιγίδα ενός συνδικάτου. Επιπλέον, οι απεργίες πρέπει να έχουν ως στόχο 
την υπογραφή συλλογικών συμβάσεων και να μη στρέφονται κατά συλλογικών 
συμβάσεων που ισχύουν ακόμη. Επίσης, πρέπει να έχουν εξαντληθεί όλες οι 
διαπραγματευτικές δυνατότητες προτού μπει σε εφαρμογή το μέσο της απεργίας. 
Τέλος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της έντιμης αγωνιστικότητας· το 
συνδικάτο δεν επιτρέπεται να ανέχεται παράνομες δράσεις όπως π.χ. η 
χρησιμοποίηση βίας ενάντια σε όσους επιθυμούν να εργαστούν. 
Ερώτηση 13.2: 
Ποια είναι τα μέτρα για τη διευκόλυνση των διαδικασιών επίλυσης διαφορών, 
μεσολάβησης και διαιτησίας με σκοπό τη διευθέτηση εργασιακών διενέξεων; 
2 9y 
Απάντηση: 
Στην ΟΔ της Γερμανίας υπάρχει κρατική αναγκαστική επίλυση των διαφορών μεταξύ 
των εταίρων των συλλογικών συμβάσεων. Κατά κανόνα, υπάρχουν συμφωνίες 
επίλυσης των διαφορών βάσει συλλογικών συμβάσεων που υποχρεώνουν τα 
εμπλεκόμενα μέρη να προβούν σε επίλυση των διαφορών πριν την έναρξη ενός 
εργατικού αγώνα. 
Ερώτηση 14: 
Ποια νομοθεσία ισχύει όσον αφορά το απεργιακό δικαίωμα στον κοινωφελή 
τομέα γενικότερα και ειδικότερα στην αστυνομία και στις ένοπλες δυνάμεις; 
Απάντηση: 
Για τους εργαζόμενους στον κοινωφελή τομέα ισχύει εξίσου το δίκαιο περί 
εργατικών αγώνων που έχει αναπτυχθεί ειδικά από τη νομολογία του 
Ομοσπονδιακού Εργατικού Δικαστηρίου, όπως και για τους εργαζόμενους στην 
κερδοσκοπική οικονομία. Κάτω από τους όρους που ορίζονται σε αυτή τη 
νομοθεσία, επιτρέπονται οι εργατικοί αγώνες, συμπεριλαμβανομένης της 
απεργίας, για τους εργαζόμενους όλων των κλάδων του κοινωφελούς τομέα. Στις 
ένοπλες δυνάμεις είναι φυσικό τα δικαιώματα αυτά να αφορούν μόνο τους 
πολιτικούς υπαλλήλους. Ωστόσο, οι απεργίες απαγορεύονται για τους δημόσιους 
υπαλλήλους καθώς και για τους υπηρετούντες στην αστυνομία και στις ένοπλες 
δυνάμεις. 
Επαγγελματική κατάρτιση 
Ερώτηση 15.1: 
Ποιοι όροι ισχύουν για την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση; 
Απάντηση: 
Στην ΟΔ της Γερμανίας η πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση, εφόσον δεν 
αφορά πανεπιστημιακό επίπεδο, είναι κατ'αρχήν ανοικτή. Κυρίως η πρόσβαση σε 
αναγνωρισμένες μορφές επαγγελματικής κατάρτισης στο δυαδικό σύστημα ( 
εμπορικά, βιοτεχνικά επαγγέλματα) δεν τίθεται καν σε εξάρτηση από σχολικές 
προϋποθέσεις. Μόνη προϋπόθεση είναι να συνάψει αυτός που πρόκειται να 
μαθητεύσει με έναν εκπαιδευτή μια σύμβαση επαγγελματικής κατάρτισης που 
ρυθμίζει τα βασικά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης. 
Ερώτηση 15.2: 
Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες για τη μείωση ή τη συγκράτηση των διακρίσεων που 
απορρέουν από την υπηκοότητα όσον αφορά την πρόσβαση στην επαγγελματική 
κατάρτιση κάθε είδους; 
Απάντηση : 
Η πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση είναι τόσο για γερμανούς όσο και για 
αλλοδαπούς υπηκόους κατ'αρχήν ανοικτή. 
Ερώτηση 15.3: 
Υπάρχουν μέτρα όσον αφορά την επιμόρφωση και τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση 
που προσφέρουν τη δυνατότητα στον καθένα να μετεκπαιδευτεί; 
Τα μέτρα αυτά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του δημοσίου, των επιχειρήσεων ή 
των κοινωνικών εταίρων; 
Απάντηση : 
Στα προγράμματα επιμόρφωσης μπορεί να συμμετέχει βασικά ο καθένας εφόσον, 
στην κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, πληροί της προϋποθέσεις πρόσβασης ως προς 
την ειδικότητα (π.χ. επαγγελματική εμπειρία/εκπαίδευση) που απαιτούνται για 
την απόκτηση συγκεκριμένων επαγγελματικών διπλωμάτων. Η επιμόρφωση στην 
ειδικότητα των εργαζομένων εμπίπτει κυρίως στην αρμοδιότητα των επιχειρήσεων. 
Ανάλογα με τις απαιτήσεις των θέσεως εργασίας και τις γνώσεις που διαθέτει 
ήδη ο εργαζόμενος, η επιμόρφωση προσφέρεται απευθείας από τις παραγωγικές 
23& 
μονάδες ή από εξωτερικούς εκπαιδευτικούς φορείς με επιβάρυνση των 
επιχειρήσεων. Παράλληλα, προσφέρονται προγράμματα επιμόρφωσης τόσο από 
ιδιωτικές επιχειρήσεις όσο και από εκπαιδευτικά ιδρύματα των κοινωνικών 
εταίρων καθώς και του δημοσίου. 
Οικονομική ενίσχυση από το Ομοσπονδιακό Ίδρυμα Εργασίας (π.χ. προσπορισμού, 
εκπαιδευτικά έξοδα) χορηγείται όταν η επιμόρφωση είναι απαραίτητη για να 
μπορεί ο υποβάλλων την αίτηση, που είναι άνεργος ή απειλείται άμεσα από την 
ανεργία ή δεν διαθέτει επαγγελματικό πτυχίο, να αποκτήσει μια επαγγελματική 
ειδίκευση, και εφόσον πληρούνται οι περαιτέρω προϋποθέσεις χορήγησης (π.χ. 
προηγούμενη επαγγελματική δραστηριότητα, περίοδοι καταβολής εισφορών). Αν η 
επιμόρφωση δεν είναι αναγκαία, αλλά σκόπιμη από την άποψη πολιτικής της 
αγοράς εργασίας, η οικονομική ενίσχυση είναι χαμηλότερου επιπέδου 
(περιορισμένες επιδοτήσεις, επίδομα προσπορισμού με τη μορφή δανείου). 
Μεταξύ των προϋποθέσεων για την ενίσχυση συμπεριλαμβάνεται κατά κανόνα και ο 
όρος ότι ο αιτών έχει καταβάλει εισφορές στο Ομοσπονδιακό Ιδρυμα Εργασίας 
και προβλέπεται επίσης ότι στο μέλλον θα ασκήσει δραστηριότητα με υποχρέωση 
καταβολής εισφορών. 
Ιση μεταχείριση ανδρών και γυναικών 
Ερώτηση 16.1: 
Πώς εφαρμόζεται η ίση μεταχείριση ανδρών ρυθμίζεται νομοθετικά και 
γυναικών και πώς κατοχυρώνεται; 
Ποιες πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί για την ενίσχυση των μέτρων υπέρ της 
ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών; 
Απάντηση : 
Στην εργασιακή ζωή, η ίση μεταχείριση γυναικών και ανδρών ρυθμίζεται με νόμο 
και έχει επιβληθεί τα τελευταία χρόνια έντονα στην πράξη με πολύπλευρα 
προγράμματα διαφώτισης και πλατειάς ενημέρωσης, κυρίως στο πλαίσιο πολιτικών 
πρωτοβουλιών για τις γυναίκες. 
2 9 ? 
Το άρθρο 3 του συνταγματικού χάρτη ορίζει ότι άνδρες και γυναίκες έχουν τα 
ίδια δικαιώματα και ότι απαγορεύεται κάθε διάκριση εναντίον οποιουδήποτε 
ατόμου λόγω του φύλου του. Για τον τομέα της εργασιακής ζωής, ο γερμανός 
νομοθέτης προέβη το 1980 στη μεταφορά της κοινοτικής οδηγίας 76/207/ΕΟΚ περί 
ίσης μεταχείρισης γυναικών και ανδρών με το "νόμο περί ίσης μεταχείρισης 
ανδρών και γυναικών στο χώρο εργασίας" της 13.08.19 80 (τον αποκαλούμενο νόμο 
προσαρμογής στο κοινοτικό εργατικό δίκαιο). Σύμφωνα με τον εν λόγω νόμο, 
ένας εργοδότης δεν επιτρέπεται να κάνει διακρίσεις σε βάρος ενός εργαζομένου 
λόγω του φύλου του ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τη θεμελίωση μιας εργασιακής 
σχέσης, για μια επαγγελματική προαγωγή και μια απόλυση. Η απαγόρευση των 
διακρίσεων συμπληρώθηκε με μια ρύθμιση περί αποζημίωσης, που προβλέπει την 
αποκατάσταση του διαφέροντος εμπιστοσύνης για την περίπτωση που δεν 
πραγματοποιείται η θεμελίωση μιας εργασιακής σχέσης ή μια επαγγελματική 
προαγωγή λόγω παραβίασης της απαγόρευσης διακρίσεων για την οποία ευθύνεται ο 
εργοδότης. Η αποζημίωση ως κύρωση για ι ην τιαραβίαση της απαγόρευσης 
διακρίσεων πρέπει ωστόσο να βρίσκεται σε εύλογη σχέση προς την προξενηθείσα 
ζημία (κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σε δύο αποφάσεις του 1984). Με βάση 
αυτές τις αποφάσεις του Ευρ. Δικαστηρίου, τα γερμανικά εργατικά δικαστήρια, 
εφαρμόζοντας το εθνικό δίκαιο με σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο ερμηνεία, 
αναγνώρισαν αξιώσεις αποζημίωσης μέχρι και 6 μηνιαίων αποδοχών. Σύμφωνα με 
δύο αποφάσεις αρχής του Ομοσπονδιακού Εργατικού Δικαστηρίου το Μάρτιο του 
1989, θεωρήθηκαν οι διακρίσεις που γίνονται λόγω του φύλου όσον αφορά την 
πρόσβαση στην απασχόληση ως βαρειά προσβολή του δικαιώματος επί της 
προσωπικότητας που σε κανονική περίπτωση οδηγεί σε αξίωση αποζημίωσης ύψους 
ενός μηνιαίου μισθού. 
Για να διευκολυνθεί η επιβολή αξιώσεων αποζημίωσης, ο νόμος προβλέπει ακόμη 
ότι, αν οι θιγόμενοι διαθέτουν τα πειστήρια, που δημιουργούν την υπόνοια ότι 
γίνεται διάκριση λόγω φύλου, φέρει ο εργοδότης το βάρος της απόδειξης ότι μια 
άνιση μεταχείριση δικαιολογείται βάσει αντικειμενικών λόγων και όχι λόγω του 
φύλου. 
Z-9% 
Αυτή η ρύθμιση αφορά επίσης περιπτώσεις έμμεσων διακρίσεων. Εμμεσες 
διακρίσεις υφίστανται, όταν η ενέργεια του εργοδότη είναι μεν απόλυτα 
ουδέτερη όσον αφορά το φύλο, αλλά λόγω της συνηθιζόμενης στην πράξη κατανομής 
των ρόλων ή άλλων περιστάσεων διαπράττονται διακρίσεις σε βάρος ιδίως ατόμων 
που ανήκουν σε ένα συγκεκριμένο φύλο. 
Ακόμη, ορίζεται από το νόμο ότι απαγορεύεται η καταβολή χαμηλότερου μισθού 
για ίση ή ισότιμη εργασία λόγω του φύλου του εργαζομένου. Προστατευτικές 
διατάξεις ειδικά για γυναίκες (π.χ. προστασία μητρότητας) δεν δικαιολογούν 
χαμηλότερη αμοιβή. Τέλος, ο εργοδότης οφείλει κατ'αρχή να προκηρύσσει με 
ουδέτερο τρόπο την κάλυψη θέσεων εργασίας. 
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει την πρόθεση, ως τα τέλη του 1992, να υποβάλει 
νομοσχέδιο για τη βελτίωση της ίσης μεταχείρισης γυναικών και ανδρών στο χώρο 
εργασίας με ρυθμίσεις, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την αποκατάσταση ζημίας εξ 
αιτίας διακρίσεων που διαπράττονται από τον εργοδότη ειδικά λόγω του φύλου 
και όσον αφορά την επιταγή να προκηρύσσονται οι θέσεις εργασίας με ουδέτερο 
τρόπο όσον αφορά το φύλο. 
Το νομοσχέδιο αυτό θα αποτελέσει μέρος ευρύτερου νόμου της ομοσπονδιακής 
κυβέρνησης σχετικά με την ίση μεταχείριση, το σχέδιο του οποίου πρόκειται 
επίσης να ψηφιστεί έως το τέλος του 1992. Αλλα κεντρικά σημεία του νόμου 
περί ίσης μεταχείρισης αφορούν τη βελτίωση της προώθησης των γυναικών και της 
εναρμόνισης οικογένειας και επαγγέλματος στην ομοσπονδιακή διοίκηση, την 
τοποθέτηση αρμόδιων για τις γυναίκες στις ομοσπονδιακές αρχές, την ενίσχυση 
των αρμοδιοτήτων των εργατικών συμβουλίων και των συμβουλίων προσωπικού όσον 
αφορά την προώθηση των γυναικών και ένα νόμο για την προστασία από τη 
σεξουαλική όχληση στο χώρο εργασίας. 
Ερώτηση 16.2: 
Υπάρχουν μέτρα που προσφέρουν τη δυνατότητα στους άνδρες και στις 
γυναίκες να συμβιβάσουν τα επαγγελματικά και οικογενειακά τους καθήκοντα; 
2-99 
Απάντηση : 
Τέτοια μέτρα είναι π.χ. ο ομοσπονδιακός νόμος περί γονικού επιδόματος, η 
αποδέσμευση από τη εργασία όταν ασθενεί ένα μέλος της οικογένειας καθώς και η 
μερική εργασία. 
α) Ομοσπονδιακός νόμος περί γονικού επιδόματος 
Ο ομοσπονδιακός νόμος περί γονικού επιδόματος του 1986 χορηγεί στις 
μητέρες και στους πατέρες γονικό επίδομα και γονική άδεια. Επιδιωκόμενος 
στόχος είναι να προσφερθεί η δυνατότητα ή να διευκολυνθεί ένας από τους 
γονείς ώστε να μπορεί να αφιερωθεί στην πρώτη ακόμη, αποφασιστική για τη 
μελλοντική εξέλιξη ενός παιδιού φάση, κατά κύριο λόγο στη μέριμνα και τη 
διαπαιδαγώγισή του. Με το γονικό επίδομα αναγνωρίζονται οι υπηρεσίες 
διαπαιδαγώγίσης στην οικογένεια και προσφέρεται σημαντική βοήθεια στη νέα 
οικογένεια. Το 1992 αυξήθηκε η διάρκεια της γονικής άδειας σε τρία έτη 
και η περίοδος καταβολής του γονικού επιδόματος σε δύο έτη. 
Ρ) Αποδέσμευση από την εργασία σε περίπτωση ασθένειας ενός μέλους της 
οικογένειας 
Ενας εργαζόμενος έχει δικαίωμα από το νόμο να αποδεσμευθεί από την 
εργασία εισπράττοντας τις αποδοχές του, όταν πρέπει να φροντίσει ένα 
άρρωστο παιδί και δεν είναι δυνατή ή είναι ανεπίτρεπτη η μέριμνα μέσω 
ενός άλλου προσώπου. Η αποδέσμευση από την εργασία μπορεί να φθάσει 
μέχρι και 5 εργάσιμες ημέρες. 
Το νόμιμο αυτό δικαίωμα μπορεί να περιορισθεί από μία συλλογική σύμβαση ή 
μια σύμβαση εργασίας ή να διαγραφεί -αυτό ισχύει τουλάχιστον για τη 
συλλογική σύμβαση. 
Οταν δεν παραχωρείται αυτό το δικαίωμα βάσει αυτής της ρύθμισης, τότε 
μπορεί να γίνει χρήση του δικαιώματος αποδέσμευσης από την εργασία άνευ 
αποδοχών όσον αφορά τον εργοδότη και για επίδομα ασθενείας απέναντι στο 
ταμείο ασθενείας, όταν 
είναι αναγκαίο βάσει ιατρικής βεβαίωσης να απέχει ο εργαζόμενος από την 
εργασία για την εποπτεία, τη μέριμνα ή τη φροντίδα ενός ασθενούς παιδιού, 
όταν αναλάβει ένα άλλο πρόσωπο που ζει μέσα στο νοικοκυριό του 
εργαζόμενου, την εποπτεία, τη μέριμνα ή τη φροντίδα και 
το παιδί δεν έχει συμπληρώσει το 12ο έτος ηλικίας. 
Το δικαίωμα αυτό ισχύει σε κάθε ημερολογιακό έτος για κάθε παιδί μέχρι και 10 
εργάσιμες ημέρες, για ασφαλισμένους που μεγαλώνουν μόνοι τους παιδί μέχρι και 
20 εργάσιμες ημέρες. Οταν υπάρχει μέριμνα για περισσότερα παιδιά το δικαίωμα 
αυτό ανέρχεται σε 25 εργάσιμες ημέρες και για τους ασφαλισμένους που τα 
μεγαλώνουν μόνοι τους σε 50 εργάσιμες ημέρες για κάθε ημερολογιακό έτος. 
γ) Μερική εργασία 
Κατά την αντίληψη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, η μερική εργασία αποτελεί 
μια μορφή χρόνου εργασίας πλήρους αξίας, που προσφέρει τη δυνατότητα 
συνδυασμού των οικογενειακών και επαγγελματικών καθηκόντων. Για το λόγο 
αυτό, η μερική εργασία έχει καθιερωθεί στην ΟΔ της Γερμανίας με 
κοινωνικές συμβάσεις. Οι απασχολούμενοι με μερική εργασία έχουν 
συγκεκριμένα τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις όπως οι εργαζόμενοι με 
πλήρες ωράριο. Αυτό ισχύει για όλες τις νομικές διατάξεις. Ο νόμος περί 
προαγωγής της απασχόλησης στην § 2 ορίζει επίσης για όλες τις συμφωνίες 
και τα μέτρα του εργοδότη την απαγόρευση άνισης μεταχείρισης εργαζομένων 
με μερική απασχόληση (βλ. σχετικά 7.2). 
3o1 
Ενημέρωση, σύμπραξη και ακρόαση των εργαζομένων 
Ερώτηση 17 : 
Υπάρχει ένα σύστημα για την ενημέρωση, ακρόαση και σύμπραξη των εργαζομένων, 
κυρίως για επιχειρήσεις με εγκαταστάσεις σε περισσότερα κράτη μέλη; 
Απάντηση : 
Ο καταστατικός νόμος των επιχειρήσεων του 1972 θέτει στη διάθεση των 
εργαζομένων ή των εκλεγμένων από αυτούς εκπροσώπων, των εργατικών συμβουλίων, 
ένα ευρύ σύστημα δικαιωμάτων συμμετοχής, που καλύπτουν συνολικά σχεδόν όλο το 
φάσμα των αποφάσεων μέσα στις επιχειρήσεις που είναι αποφασιστικής σημασίας 
για τους εργαζόμενους. Τα δικαιώματα συμμετοχής περιλαμβάνουν το δικαίωμα 
ενημέρωσης, ακρόασης, συμβούλευσης και γνήσια δικαιώματα συμμετοχής στις 
αποφάσεις, όπου οι υποθέσεις που αφορούν την επιχείρηση μπορούν να ρυθμιστούν 
μόνο με την έγκριση του εργατικού συμβουλίου. 
Το πεδίο ισχύος του καταστατικού νόμου των επιχειρήσεων του 1972 είναι φυσικό 
να περιορίζεται μόνο στην επικράτεια της ΟΔ της Γερμανίας. Για να 
εξασφαλίσει την ενημέρωση και την παροχή συμβουλών όσον αφορά τους 
εκπροσώπους των εργαζομένων σε επιχειρήσεις ή ομίλους επιχειρήσεων που δρουν 
σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποστηρίζει το σχέδιο 
οδηγίας της Επιτροπής σχετικά με την "τοποθέτηση ευρωπαϊκών εργατικών 
συμβουλ ίων". 
Ερώτηση 18.1: 
Ποιες είναι οι διατάξεις ή οι συνήθειες για τη ρύθμιση της ενημέρωσης, 
ακρόασης και σύμπραξης των εργαζομένων; 
Ποιες περιπτώσεις εμπίπτουν ειδικότερα σε αυτές τις ρυθμίσεις; 
Απάντηση : 
Σύμφωνα με τις διατάξεις του καταστατικού νόμου των επιχειρήσεων 1972, το 
εργατικό συμβούλιο οφείλει γενικότερα να εκπροσωπεί τα συμφέροντα των 
εργαζομένων μέσα στην επιχείρηση και να επαγρυπνεί όσον αφορά την τήρηση 
νόμων, συλλογικών συμβάσεων και διατάξεων για την πρόληψη ατυχημάτων. Πέραν 
τούτου, το εργατικό συμβούλιο έχει ειδικά δικαιώματα σύμπραξης και συμμετοχής 
στις αποφάσεις κυρίως όσον αφορά: 
κοινωνικές υποθέσεις: π.χ. θέματα τάξης μέσα στην επιχείρηση, χρόνου 
εργασίας (συμπεριλ. των υπερωριών και του μειωμένου χρόνου εργασίας) και 
της διαμόρφωσης των μισθών στην επιχείρηση· 
υποθέσεις προσωπικού: π.χ. προγραμματισμός προσωπικού, προκήρυξη θέσεων 
εργασίας, επαγγελματική κατάρτιση μέσα στην επιχείρηση, μεμονωμένα 
ατομικά μέτρα όπως η ένταξη σε ομάδες, η μετάθεση, ή ο διορισμός· σχετικά 
με τις απολύσεις, το εργατικό συμβούλιο έχει δικαίωμα ακρόασης και 
ένστασης· 
οικονομικές υποθέσεις: σε επιχειρήσεις με περισσότερους από 100 
απασχολούμενους, το εργατικό συμβούλιο τοποθετεί μια οικονομική επιτροπή, 
που πρέπει να ενημερώνεται από τον εργοδότη σχετικά με τις οικονομικές 
υποθέσεις (π.χ. την οικονομική κατάσταση της επιχείρησης, το παραγωγικό 
και επενδυτικό πρόγραμμα, τα σχέδια ορθολογικοποίησης κ.λπ.)· όταν 
γίνονται αλλαγές μέσα στην επιχείρηση (π.χ. παύσεις λειτουργίας 
επιχειρήσεων), το εργατικό συμβούλιο μπορεί να επιβάλει ένα κοινωνικό 
πρόγραμμα για την εξάλειψη ή τη μείωση των οικονομικών μειονεκτημάτων των 
εμπλεκόμενων εργαζομένων. 
Ερώτηση 18.2: 
Λαμβάνει χώρα ενημέρωση, ακρόαση και σύμπραξη τουλάχιστον στις ακόλουθες 
περιπτώσεις: 
3o3 
όταν γίνονται τεχνολογικές αλλαγές στις επιχειρήσεις· 
όταν γίνεται αναδιάρθρωση επιχειρήσεων 
όταν γίνονται μαζικές απολύσεις· 
όταν θίγονται εργαζόμενοι, κυρίως μεθοριακοί, από μέτρα για την 
απασχόληση που λαμβάνονται από την επιχείρηση στην οποία εργάζονται. 
Απάντηση: 
Στην περίπτωση τεχνολογικών αλλαγών ο εργοδότης οφείλει να ενημερώσει 
εγκαίρως το εργατικό συμβούλιο ήδη στο στάδιο προγραμματισμού. Ο εργοδότης 
οφείλει να συζητήσει με το εργατικό συμβούλιο τόσο έγκαιρα τα προβλεπόμενα 
μέτρα ώστε να μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά το σχεδιασμό οι προτάσεις ή οι 
ενδοιασμοί του εργατικού συμβουλίου. Ακόμη, ο εργοδότης έχει την υποχρέωση 
απέναντι σε καθένα εργαζόμενο να τον ενημερώνει σχετικά με τα μέτρα που 
προβλέπονται με βάση τον προγραμματισμό τεχνικών εγκαταστάσεων, μεθόδων και 
διαδικασιών εργασίας ή θέσεων εργασίας. Εφόσον έχει αποφασιστεί ότι θα 
αλλάξει η δραστηριότητα του εργαζόμενου, ο εργοδότης οφείλει να προσδιορίσει 
από κοινού με τον εργαζόμενο τον τρόπο με τον οποίο θα προσαρμοστούν στο 
πλαίσιο των επιχειρησιακών δεδομένων οι επαγγελματικές του γνώσεις και 
ικανότητες με τις μελλοντικές απαιτήσεις. Το εργατικό συμβούλιο έχει το 
δικαίωμα συμμετοχής στις αποφάσεις όταν πρόκειται για τεχνικές εγκαταστάσεις 
που είναι αντικειμενικά ικανές να ελέγχουν τη συμπεριφορά και την απόδοση του 
εργαζόμενου. 
Η αναδιάρθρωση μιας επιχείρησης κρίνεται, όπως και μια μαζική απόλυση, ως 
μετατροπή της επιχείρησης είτε αυτή προκύπτει από βασικές αλλαγές στην 
επιχειρησιακή οργάνωση είτε από την εισαγωγή τελείως νέων εργασιακών μεθόδων 
ή διαδικασιών παραγωγής. Σ'αυτές τις περιπτώσεις, τα δικαιώματα των 
εκπροσωπήσεων των εργαζομένων εκτείνονται από την έγκαιρη, εκτεταμένη 
ενημέρωση και συζήτηση σχετικά με την προγραμματιζόμενη μετατροπή στην 
επιχείρηση έως και την κατάρτιση κοινωνικών προγραμμάτων, όπου είναι 
υποχρεωτική η συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις, τα οποία προγράμματα 
αποσκοπούν στην εξάλειψη ή μείωση των οικονομικών μειονεκτημάτων για τους 
εμπλεκόμενους εργαζόμενους. 
Οι μεθοριακοί (επίσης αλλοδαποί εργαζόμενοι) εμπίπτουν επίσης στο 
προστατευτικό πεδίο του καταστατικού νόμου των επιχειρήσεων, εφόσον 
εργάζονται σε μια επιχείρηση με τουλάχιστον 5 εργαζόμενους μέσα στην 
επικράτεια της ΟΔ της Γερμανίας. 
Προστασία της υγείας και ασφάλεια στο εργασιακό περιβάλλον 
Ερώτηση 19.1: 
Σε ποια πεδία ή τομείς προβλέπουν οι οδηγίες της Κοινότητας ευνοϊκότερους 
όρους από αυτούς που ισχύουν επί του παρόντος στη χώρα σας; 
Απάντηση: 
Οσον αφορά τις βελτιώσεις στις οποίες οδηγούν οι οδηγίες της Κοινότητας στη 
Γερμανία πρέπει να γίνει η εξής διάκριση: 
Στις οδηγίες για την εσωτερική αγορά έχουμε να κάνουμε με την κατάργηση 
εμπορικών εμποδίων που δημιουργούνται λόγω των διαφορετικών εθνικών 
προστατευτικών διατάξεων με απαιτήσεις προς τα προϊόντα. Στη συγκεκριμένη 
περίπτωση πρόκειται για εναρμόνιση επί υψηλού προστατευτικού επιπέδου (άρθρο 
100α § 3 EOK-V). Ωστόσο αυτό δε σημαίνει ότι το υψηλότερο επίπεδο που 
υπάρχει σε ένα κράτος μέλος χρησιμοποιείται σαν μέτρο για όλη την Κοινότητα. 
Στην ΟΔ της Γερμανίας, οι σημερινές οδηγίες, εκτοπίζουν κυρίως στον τομέα των 
τεχνικών μέσων εργασίας ένα εκτεταμένο σύστημα ρυθμίσεων, κατά κοινή ομολογία 
υψηλού επιπέδου. Παράλληλα, διακρίνονται σε ορισμένα σημεία βελτιώσεις που 
προέρχονται από τις οδηγίες. 
Αντίθετα, είναι δεδομένες οι βελτιώσεις στον τομέα της προστασίας της 
εργασίας μέσα στην επιχείρηση, που άπτεται των οδηγιών για ελάχιστες 
προδιαγραφές σύμφωνα με το άρθρο 118α της Συνθήκης της ΕΟΚ. Οι πιο αξιόλογες 
ε ί να ι : 
3oJ" 
α) Η οδηγία πλαίσιο περί προστασίας της εργασίας (89/391/ΕΟΚ) περιέχει 
διατάξεις που ισχύουν για όλους τους τομείς δραστηριότητας και για όλους 
τους απασχολούμενους. Ως προς τούτο, οι διατάξεις που ισχύουν μέχρι τώρα 
στη Γερμανία δεν είναι εφαρμόσιμες σε όλους τους τομείς της 
επαγγελματικής ζωής. Για το λόγο αυτό, η μεταφορά της οδηγίας οδηγεί σε 
ένα ευρύτερο πεδίο εφαρμογής των προδιαγραφών περί προστασίας της 
εργασίας, κυρίως στον κοινωφελή τομέα. Η οδηγία πλαίσιο επιφέρει και από 
υλική άποψη μια σειρά βελτιώσεων, όπως π.χ. η διευκρίνιση ότι στο πεδίο 
προστασίας της εργασίας περιλαμβάνονται και μέτρα για την αποφυγή 
μονότονης εργασίας και το βασικό καθήκον του εργοδότη να διαπιστώνει και 
να αξιολογεί τους κινδύνους για την υγεία που περικλείουν οι θέσεις 
εργασ ίας. 
Η οδηγία περί χώρων εργασίας (89/654/ΕΟΚ) αντιστοιχεί σε γενικές γραμμές 
προς το γερμανικό κανονισμό περί χώρων εργασίας. Ως εκ τούτου δεν 
αναμένεται ότι αυτή θα ανεβάσει σημαντικά το επίπεδο προστασίας που έχει 
επιτευχθεί σήμερα στη Γερμανία. Ωστόσο πρέπει να τονιστεί το γεγονός ότι 
συμπεριλαμβάνεται και ο κοινωφελής τομέας. 
β) Για την εργασία επί της οθόνης δεν έχουν θεσπισθεί κανονιστικές 
διατάξεις. Υπάρχουν οι "κανόνες ασφάλειας για θέσεις εργασίας επί της 
οθόνης στον γραφειακό τομέα" του Επαγγελματικού σωματείου διοικητικών 
εργασιών, που δεν είναι δεσμευτική, αλλά που στην πράξη λαμβάνονται συχνά 
υπόψη από τους κατασκευαστές των συσκευών. Αυτοί οι κανόνες ασφάλειας 
θέτουν απαιτήσεις στις συσκευές και στη θέση εργασίας (επονομαζόμενη 
εργονομία εξοπλισμού υπολογιστών). Σε αντιπαράθεση προς τους κανόνες 
αυτούς, η οδηγία περί οθονών (90/270/ΕΟΚ) περιέχει επίσης απαιτήσεις όσον 
αφορά το λογισμικό (ποιο πρόγραμμα επιβαρύνει λιγότερο τον χρήστη) και 
απαιτήσεις προς την οργάνωση της εργασίας (διαμόρφωση της καθημερινής 
εργασίας με χαμηλή επιβάρυνση). Οταν εφαρμοστεί η οδηγία, θα προκύψουν 
δύο πλεονεκτήματα: 
νομικά δεσμευτικός και, κατά συνέπεια, εκτελεστός κανονισμός· 
επέκταση του κανονιστικού πεδίου. 
3o6 
γ) Με την εφαρμογή της οδηγίας περί της προστασίας της εργασίας στις 
οικοδομές καθορίζεται για πρώτη φορά δεσμευτικά ότι η προστασία της 
εργασίας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ήδη στη φάση σχεδιασμού. Σήμερα, η 
επιβολή ορισμένων προστατευτικών μέτρων όπως π.χ. η τοποθέτηση ενός 
προστατευτικού κιγκλιδώματος για την προστασία από πτώση σε υψηλές 
προσόψεις, προσκρούει συχνά σε δυσκολίες μόνο για το λόγο ότι δεν 
προγραμματίστηκαν έγκαιρα οι απαιτούμενοι μηχανισμοί. 
Ερώτηση 19.2: 
Υπάρχει κάποια διαδικασία για τη συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη 
αποφάσεων όσον αφορά τα θέματα υγείας και ασφάλειας και ποιες είναι οι 
προϋποθέσεις αυτής της συμμετοχής; 
Απάντηση : 
Συμμετοχή των εργαζομένων όσον αφορά τα θέματα υγείας και ασφάλειας 
προβλέπεται στις εξής περιπτώσεις: 
α) Σε επίπεδο επιχείρησης 
Το εργατικό συμβούλιο έχει το δικαίωμα συμμετοχής στις αποφάσεις όσον 
αφορά τις ρυθμίσεις σχετικά με την πρόληψη εργατικών ατυχημάτων και 
επαγγελματικών ασθενειών καθώς και σχετικά με την προστασία της υγείας 
στο πλαίσιο των νομικών διατάξεων ή των διατάξεων περί πρόληψης 
ατυχημάτων. Ο διορισμός και η παύση των επιχειρησιακών γιατρών και των 
ειδικών επί της ασφάλειας της εργασίας γίνεται με έγκριση του εργατικού 
συμβουλίου. Εκτός αυτού, το εργατικό συμβούλιο συμμετέχει στο διορισμό 
του αρμοδίου επί της ασφάλειας. 
Ακόμη, ο εργοδότης οφείλει να ζητά τη γνώμη των εμπλεκόμενων εργαζομένων 
ή, όταν υπάρχει, τη γνώμη του εργατικού συμβουλίου ή του συμβουλίου 
προσωπικού, π.χ. κατά τη διαπίστωση και αξιολόγηση κινδύνων, που έχουν 
σχέση με επικίνδυνες ύλες ή κατά την επιλογή του κατάλληλου ατομικού 
εξοπλισμού προστασίας. Το εργατικό συμβούλιο έχει επίσης το δικαίωμα να 
3o^ 
προτείνει κατά περίπτωση συμπληρωματικά προστατευτικά μέτρα. 
β) Στο εκτός επιχείρησης επίπεδο 
Παράλληλα προς τις κρατικές διατάξεις προστασίας της εργασίας, υπάρχουν 
στη Γερμανία οι διατάξεις περί πρόληψης ατυχημάτων των επαγγελματικών 
σωματείων τα οποία τις θεσπίζουν με την ιδιότητα τους ως φορέων της 
υποχρεωτικής ασφάλισης ατυχημάτων. Μια διάταξη για την πρόληψη 
ατυχημάτων αποφασίζεται από τη συνέλευση των εκπροσώπων ενός 
επαγγελματικού σωματείου η οποία αποτελείται κατά κανόνα από ίσο αριθμό 
εκπροσώπων των επιχειρηματιών και των ασφαλισμένων. 
Προστασία των παιδιών και των εφήβων 
Ερώτηση 20: 
Ποια είναι για τους εφήβους η κατώτατη νόμιμη ηλικία για την ανάληψη 
εργασ ίας; 
Απάντηση : 
Η κατώτατη νόμιμη ηλικία για την ανάληψη εργασίας από εφήβους είναι η ηλικία 
των 15 χρόνων. 
Ερώτηση 21: 
Υπάρχουν ειδικές διατάξεις που ρυθμίζουν την αμοιβή για την εργασία εφήβων; 
Ποιες είναι οι βασικές ρήτρες αυτών των διατάξεων; 
Απάντηση: 
Οταν οι αμοιβές των εφήβων εργαζομένων ρυθμίζονται από συλλογικές συμβάσεις 
περιέχουν κατά κανόνα διατάξεις που προβλέπουν μια ποσοστιαία μείωση 
διαφορετικού ύψους στη βάση μιας ορισμένης επαγγελματικής ομάδας. 
Ερώτηση 22: 
Υπάρχουν ειδικές διατάξεις για τη ρύθμιση του ωραρίου εργασίας των νέων, της 
νυκτερινής εργασίας και της επαγγελματικής κατάρτισης; 
Απάντηση : 
Ο νόμος περί προστασίας της εργασίας των νέων προβλέπει ειδικές ρυθμίσεις για 
το ωράριο εργασίας, τη νυκτερινή εργασία και την επαγγελματική κατάρτιση. 
Οι νέοι δεν επιτρέπεται να εργάζονται περισσότερο από 8 ώρες την ημέρα και 40 
ώρες την εβδομάδα. Επίσης δεν επιτρέπεται να εργάζονται περισσότερο από 5 
ημέρες την εβδομάδα. 
Μόνο σε λίγες εξαιρετικές περιπτώσεις επιτρέπεται να εργάζονται οι νέοι στο 
διάστημα από 20.00 έως 06.00. Η νυκτερινή εργασία για νέους απαγορεύεται 
απόλυτα από 23.00 έως 04.00. 
Για να μπορούν οι νέοι κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης τους να 
ανταποκρίνονται στα σχολικά τους καθήκοντα, προβλέπεται η αποδέσμευση τους 
από την εργασία για τη συμμετοχή στα μαθήματα της επαγγελματικής σχολής. Οι 
χρόνοι παρακολούθησης επαγγελματικής σχολής συνυπολογίζονται στο χρόνο 
εργασ ίας. 
Ερώτηση 23: 
Μετά την υποχρεωτική εκπαίδευση, υποβάλλονται οι νέοι σε βασική εκπαίδευση 
όσον αφορά την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις της μελλοντικής επαγγελματικής 
ζωής; 
3=3 
Απάντηση: 
Οι περισσότεροι νέοι στη Γερμανία -περίπου 70%- όταν αποφοιτήσουν από το 
σχολείο εκπαιδεύονται σε ένα κρατικά αναγνωρισμένο επάγγελμα του δυαδικού 
συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης. Κατά τη διάρκεια αυτής της τριετούς 
κατά κανόνα εκπαίδευσης προσφέρονται όλες οι αναγκαίες γνώσεις και 
προϋποθέσεις. Το περιεχόμενο της εκπαίδευσης καθορίζεται σε στενή συνεργασία 
κρατικών αρχών και κοινωνικών εταίρων και προσαρμόζεται διαρκώς στις 
απαιτήσεις του συστήματος απασχόλησης. 
Παράλληλα προς το δυαδικό σύστημα και την πανεπιστημιακή εκπαίδευση υπάρχουν 
και καθαρά σχολικές μορφές επαγγελματικής κατάρτισης. Αυτές οι μορφές 
εκπαίδευσης παίζουν στη Γερμανία ένα σχετικά ένα δευτερεύοντα ρόλο και 
περιορίζονται σε επαγγέλματα που δεν περιλαμβάνονται στο δυαδικό σύστημα. 
Από άποψη περιεχομένου, τα επαγγέλματα αυτά προσανατολίζονται επίσης με βάση 
τις απαιτήσεις του εργασιακού κόσμου. 
Ηλικιωμένα άτομα 
Ερώτηση 24: 
Ποιοι είναι οι όροι που διασφαλίζουν στον εργαζόμενο από την Κοινότητα που 
αποσύρεται στη σύνταξη το δικαίωμα για επαρκείς πόρους διαβίωσης; 
Απάντηση : 
Σύνταξη γήρατος λαμβάνουν: 
Οι γυναίκες ασφαλισμένες ηλικίας 60 ετών, όταν έχουν εγκαταλείψει την 
απασχόληση και μετά το 40ό έτος ηλικίας έχουν καταβάλει πάνω από 10 έτη 
τις υποχρεωτικές εισφορές. Ο χρόνος αναμονής ανέρχεται σε 180 μήνες. 
Ασφαλισμένοι ηλικίας 60 ετών εφόσον ήταν άνεργοι για διάστημα τουλάχιστον 
52 εβδομάδων μέσα στον τελευταίο ενάμισυ χρόνο και είχαν καταβάλει μέσα 
3ι^ 
στα τελευταία 10 έτη τουλάχιστον 96 υποχρεωτικές εισφορές. Ο χρόνος 
αναμονής ανέρχεται σε 180 μήνες. 
Ατομα με βαρειά μειονεξία, με ανικανότητα προς εργασία ή ανικανότητα 
βιοπορισμού, ηλικίας 60 ετών, όταν έχουν παραιτηθεί από την εργασία τους. 
Ο χρόνος αναμονής ανέρχεται σε 35 ασφαλιστικά έτη. 
Ασφαλισμένοι ηλικίας 63 ετών, όταν παύσουν να εργάζονται. Ο χρόνος 
αναμονής ανέρχεται σε 35 ασφαλιστικά έτη. 
Ασφαλισμένοι ηλικίας 65 ετών. ο χρόνος αναμονής ανέρχεται σε 60 μήνες. 
Ερώτηση 25: 
Υπάρχει ένα σύστημα κοινωνικής προστασίας που επιτρέπει στον καθένα που έχει 
συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης, αλλά δεν δικαιούται σύνταξης, να 
διαθέτει επαρκείς πόρους και/ή να λαμβάνει παροχές κοινωνικής αρωγής και 
παροχές ασθενείας σε είδος, οι οποίες να είναι προσαρμοσμένες στις δικές του 
ανάγκες; 
Απάντηση: 
Καθένας -ανεξάρτητα από το αν είναι γερμανός ή υπήκοος της Κοινότητας- ο 
οποίος διαμένει συνήθως στην ΟΔ της Γερμανίας και ο οποίος δεν μπορεί να 
αυτοβοηθηθεί, δικαιούται κοινωνικού βοηθήματος. Το κοινωνικό βοήθημα 
καταβάλλεται σαν βοήθημα για τη διαβίωση ή σαν βοήθημα σε ιδιαίτερες 
καταστάσεις της ζωής. 
Δικαίωμα βοηθήματος για τη διαβίωση έχει όποιος δεν μπορεί να καλύψει με 
δικές του δυνάμεις ή δεν μπορεί να καλύψει επαρκώς τις βασικές ανάγκες της 
καθημερινής ζωής. 
Η αρωγή σε ιδιαίτερες καταστάσεις της ζωής συνίσταται κυρίως στο βοήθημα 
ασθενείας και στη βοήθεια μέριμνας που χορηγείται όταν το εισόδημα και η 
περιουσία του δικαιούχου βοηθήματος δεν επαρκούν. 
3D 
Το βοήθημα ασθενείας περιλαμβάνει ιατρική και οδοντιατρική περίθαλψη, 
φάρμακα, επιδέσμους και προσθετική οδόντων, νοσοκομειακή περίθαλψη καθώς και 
οποιεσδήποτε άλλες απαραίτητες παροχές για την ανάρρωση ή την καταπράϋνση από 
την ασθένεια. 
Το βοήθημα μέριμνας χορηγείται σε πρόσωπα που λόγω ασθένειας ή μειονεξίας 
είναι ανίκανα να παραμείνουν χωρίς περιποίηση. Το βοήθημα αυτό περιλαμβάνει 
επίσης τη χορήγηση των βοηθητικών μέσων που συμβάλλουν απτελεσματικά στην 
ανακούφιση των ενοχλήσεων. 
Ερώτηση 26: 
Ποια είναι τα συγκεκριμένα μέτρα που προσφέρουν στα άτομα με ειδικές ανάγκες 
τη δυνατότητα επαγγελματικής και κοινωνικής ένταξης; 
Απάντηση : 
Η κύρια νομική βάση για την κοινωνική ένταξη ατόμων με ειδικές ανάγκες είναι 
ο ομοσπονδιακός νόμος περί κοινωνικής αρωγής με τις ρυθμίσεις σχετικά με το 
βοήθημα ένταξης και το βοήθημα μέριμνας. 
Η εφαρμογή του νόμου συμπεριλαμβανομένης της οικοδόμησης των αναγκαίων 
κοινωνικών δομών, μεταξύ άλλων εξωτερικά ιατρεία, θεραπευτήρια και 
νοσηλευτικά ιδρύματα, εμπίπτει στην αρμοδιότητα των Lander και των 
KO ινοτήτων. 
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποστηρίζει και προωθεί την περαιτέρω εξέλιξη 
σχεδίων για την κοινωνική ένταξη με την οικονομική ενίσχυση πρότυπων σχεδίων 
και ερευνητικών προγραμμάτων, π.χ. στους τομείς της αυτόνομης διαμονής 
ενηλίκων με βαρειά και πολλαπλή μειονεξία και με εξωτερικούς βοηθούς για την 
ελάφρυνση της οικογένειας καθώς και με την ανάπτυξη ειδικών βοηθημάτων για 
ορισμένες ομάδες μειονεκτούντων ατόμων (μεταξύ άλλων τυφλών, κουφών, 
πνευματικά μειονεκτούντων ατόμων). Επίσης, ενισχύονται οργανώσεις 
αυτοβοήθειας των μειονεκτούντων ατόμων σε ομοσπονδιακό επίπεδο οι οποίες 
λαμβάνουν επιδοτήσεις για την ενημέρωση του πλατειού κοινού (ημερίδες, 
3m 
σεμινάρια, πληροφοριακό υλικό) καθώς και για τις τρέχουσες εργασίες των 
σωματείων τους. 
Κάθε άτομο που έχει σωματική, πνευματική ή ψυχική μειονεξία ή απειλείται από 
μια τέτοια μειονεξία, έχει "κοινωνικό δικαίωμα" ανεξάρτητα από την αιτία της 
μειονεξίας του, να δέχεται τη βοήθεια που είναι αναγκαία για να 
αποτρέψει, εξαλείψει, βελτιώσει, αποφύγει τη χειροτέρευση ή απαλύνει τις 
συνέπειες της μειονεξίας, και για να 
διασφαλίσει μια θέση στην κοινωνία, κυρίως στην εργασιακή ζωή που να 
αντιστοιχεί στις κλίσεις και τις ικανότητες του. 
Οι αναγκαίες παροχές και τα άλλα βοηθήματα για την ένταξη, είναι ενσωματωμένα 
στα γενικότερα καθήκοντα μιας πληθώρας φορέων. Αυτό συμπεριλαμβάνει τόσο 
ιατρικές παροχές όσο και ενισχύσεις επαγγελματικής προώθησης καθώς και 
παροχές για τη γενικότερη επαγγελματική ένταξη. Αυτό το διαφοροποιημένο 
σύστημα ιδρυμάτων και υπηρεσιών προσφέρει τη δυνατότητα προσφοράς της 
αναγκαίας αρωγής αντίστοιχα προς τις ατομικές ανάγκες με τα κατάλληλα και τα 
αντίστοιχα προσαρμοσμένα μέσα και μέτρα. 
Τα άτομα με βαρειά μειονεξία είναι δυνατό να λάβουν για την επαγγελματική 
τους ένταξη -εκτός από τις παροχές για την προώθηση της επαναπροσαρμογής τους 
στο επάγγελμα, όταν υπάρχουν οι προϋποθέσεις- ιδιαίτερες παροχές· οι δαπάνες 
αυτές αντλούνται από την αντισταθμιστική εισφορά που καταβάλλουν οι εργοδότες 
όταν δεν ανταποκρίνονται επαρκώς ή καθόλου στο καθήκον τους να απασχολούν 
άτομα με βαρειά μειονεξία. 
Μέτρα για την επαγγελματική ένταξη 
Τα άτομα με ειδικές ανάγκες λαμβάνουν για την επαγγελματική τους ένταξη κάθε 
βοήθεια που είναι απαραίτητη για τη διατήρηση, βελτίωση, απόκτηση ή 
επανάκτηση της βιοποριστικής τους ικανότητας, κυρίως 
βοήθεια για τη διατήρηση ή απόκτηση μιας θέσης εργασίας, π.χ. συμβούλευση 
πάνω σε επαγγελματικά θέματα από ειδικούς, συμπεριλαμβανομένων των 
ιατρικών και ψυχολογικών υπηρεσιών που προσφέρουν οι υπηρεσίες εύρεσης 
εργασ ίας· 
επαγγελματική προσαρμογή, συνεχιζόμενη εκπαίδευση, εκπαίδευση και 
μετεκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένου και σχολικού απολυτηρίου που 
απαιτείται για τη συμμετοχή σε τέτοια προγράμματα. 
Οι παροχές που απαιτούνται για την κατά περίπτωση επαγγελματική ένταξη 
αποτελούν νόμιμο δικαίωμα. 
Ωστόσο, πυρήνα των βοηθημάτων για την επαγγελματική ένταξη των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες αποτελούν τα μέτρα επαγγελματικής κατάρτισης. 
Πρωταρχικός στόχος της επαγγελματικής κατάρτισης για μειονεκτούντα άτομα 
είναι η εκπαίδευση σε ένα αναγνωρισμένο επάγγελμα- αυτό ισχύει και για την 
συνεχιζόμενη εκπαίδευση ή μετεκπαίδευση ενηλίκων σε μια άλλη επαγγελματική 
δραστηριότητα και σε συνάρτηση με την εκάστοτε μειονεξία. 
Εφόσον το απαιτούν το είδος και η βαρύτητα της μειονεξίας ή η διασφάλιση της 
επιτυχίας των μέτρων επαναπροσαρμογής, η επαγγελματική κατάρτιση διεξάγεται 
σε ειδικά ιδρύματα επαγγελματικής αναπροσαρμογής. Αυτά τα ιδρύματα βασικής 
εκπαίδευσης νέων ατόμων με ειδικές ανάγκες ή μετεκπαίδευσης ενήλικων 
μειονεκτούντων ατόμων προσφέρουν όλες τις αναγκαίες, ειδικές υπηρεσίες 
(ιατρικές, ψυχολογικές, παιδαγωγικές και κοινωνικές). 
Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων επαγγελματικής προώθησης για την 
επαναπροσαρμογή, ο αρμόδιος φορέας καταβάλλει κατά κανόνα παροχές σε χρήμα 
και αναλαμβάνει τις εισφορές για την κοινωνική ασφάλιση. 
3» vy 
Ειδικές βοήθειες προς τα άτομα με βαρείες μειονεξίες για την ένταξη στην 
επαγγελματική ζωή 
ο νόμος για τα άτομα με βαρείες μειονεξίες υποχρεώνει όλους τους εργοδότες 
συμπεριλαμβανομένου του κοινωφελούς τομέα, να εξετάζουν, κατά την κάλυψη 
ελεύθερων θέσεων, αν είναι δυνατόν να απασχολήσουν άτομα με βαρειά μειονεξία. 
Για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, που παρά τις άλλες βοήθειες, δεν μπορούν να 
απασχοληθούν στην αγορά εργασίας λόγω του είδους ή της βαρύτητας της 
μειονεξίας τους, υπάρχουν εργαστήρια για άτομα με ειδικές ανάγκες που 
προσφέρουν τη δυνατότητα άσκησης μιας κατάλληλης δραστηριότητας. Τα 
εργαστήρια αυτά είναι στη διάθεση όλων των ατόμων με ειδικές ανάγκες, 
-ανεξάρτητα από το είδος και τη βαρύτητα της μειονεξίας- που μπορούν να έχουν 
κάποιο ελάχιστο ποσοστό οικονομικά αξιοποιήσιμης εργασιακής απόδοσης. Εχουν 
το καθήκον να προσφέρουν στα άτομα με ειδικές ανάγκες τη δυνατότητα να 
αναπτύξουν, να αυξήσουν ή να επανακτήσουν την ικανότητα προσφοράς έργου και 
να λάβουν μια αντίστοιχη προς την απόδοση τους αμοιβή. Για να προετοιμασθεί 
η άσκηση μιας δραστηριότητας στα εργαστήρια, χορηγούνται παροχές για τη 
συμμετοχή σε προγράμματα σχετικά με τη διαδικασία πρόσβασης και σχετικά με 
τον τομέα εξάσκησης στην εργασία αναγνωρισμένων εργαστηρίων για άτομα με 
ειδικές ανάγκες που διαρκούν μέχρι και δύο έτη και οργανώνονται κυρίως από το 
Ομοσπονδιακό Ιδρυμα Εργασίας. Η προώθηση στον τομέα της εργασίας είναι ένα 
από τα καθήκοντα της κοινωνικής αρωγής. 
Μέτρα για την κοινωνική επαναπροσαρμογή και ένταξη 
Η εκτεταμένη ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των απειλούμενων από 
κάποια μειονεξία μέσα στην κοινωνία είναι ο κύριος στόχος όλων των μέτρων και 
προσπαθειών επαναπροσαρμογής. Συγκεκριμένες βοήθειες για την ένταξη στην 
κοινωνία -εκτός από τους φορείς της ασφάλισης ατυχημάτων και της μέριμνας 
θυμάτων πολέμου στο πλαίσιο του κοινωνικού δικαιώματος αποζημίωσης για τον 
εκάστοτε κύκλο προσώπων- προσφέρονται από τους φορείς της κοινωνικής αρωγής. 
2>\s 
Η βοήθεια για τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή περιλαμβάνει κυρίως μέτρα που 
προσφέρουν τη δυνατότητα ή διευκολύνουν το άτομο με ειδικές ανάγκες να 
συναντά και να συναναστρέφεται άτομα χωρίς μειονεξία, περιλαμβάνει ακόμη τη 
βοήθεια για την επίσκεψη εκδηλώσεων ή διοργανώσεων που προσφέρουν κοινωνικές 
επαφές, διασκέδαση ή πολιτιστική καλλιέργεια, καθώς και τη διάθεση βοηθητικών 
μέσων για την ενημέρωση σχετικά με τα επίκαιρα και πολιτιστικά γεγονότα. 
Η διάθεση βοηθητικών μέσων και τεχνικών βοηθημάτων με την ευρύτερη έννοια 
εξυπηρετεί την επιδίωξη για όσο το δυνατό μεγαλύτερη ατομική αυτονομία και 
ανεξαρτησία. 
Βασική προϋπόθεση για την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες γενικότερα 
είναι η αρμόζουσα για αυτά τα άτομα διαμόρφωση του περιβάλλοντος. Μεταξύ 
άλλων συγκαταλέγεται η δημιουργία κατοικιών προσαρμοσμένων στις ανάγκες των 
μειονεκτούντων ατόμων. Για το λόγο αυτό επιδοτούνται ειδικά κατοικίες για 
άτομα με βαρειά μειονεξία. Ο νόμος περί επιδόματος κατοικίας περιέχει επίσης 
ιδιαίτερα βοηθήματα για αυτά τα άτομα. Στα καθήκοντα της βοήθειας ένταξης 
συμπεριλαμβάνεται και η βοήθεια για την εξεύρεση και διατήρηση μιας κατοικίας 
που ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των μειονεκτούντων ατόμων. 
Η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή ενισχύεται επίσης με την εξάλειψη των εμποδίων 
κινητικότητας. Νομικές διατάξεις, πρότυπα DIN και διατάξεις επιδότησης 
επιδιώκουν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των μειονεκτούντων ατόμων στους 
τομείς της "κατασκευής", "κατοικίας" και "συγκοινωνίας" με τον αρμόζοντα 
τρόπο. Ετσι διαμορφώθηκαν π.χ. ήδη πολλές οδοί, μονοπάτια και πλατείες 
συμφωνά με τις ανάγκες των μειονεκτούντων ατόμων και δημιουργήθηκαν οι 
οικοδομικές προϋποθέσεις για την ελεύθερη πρόσβαση των μειονεκτούντων ατόμων 
στα περισσότερα δημόσια κτήρια. 
Ρυθμίσεις όπως η δωρεάν χρησιμοποίηση των μαζικών μέσων μεταφοράς στοχεύουν 
στη βελτίωση της κινητικότητας των ατόμων με βαρείες μειονεξίες. Για τα 
μειονεκτούντα άτομα που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα δημόσια μέσα 
μεταφοράς ή τα ταξί, προσφέρονται ιδιαίτερες υπηρεσίες μεταφοράς από 
κοινοτικά ιδρύματα, οργανώσεις αρωγής και κοινοτικά ιδρύματα. 
3iG 
Εφαρμογή του Χάρτη 
Ερώτηση 27: 
Με ποιο τρόπο διασφαλίζεται η εφαρμογή των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων 
που κατοχυρώνονται από το Χάρτη; 
Απάντηση: 
Οπως προκύπτει από τις απαντήσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, οι 
θεμελιώδεις αρχές που κατοχυρώνονται από τον Κοινοτικό Χάρτη διασφαλίζονται 
μέσα από το εργατικό και κοινωνικό νομικό σύστημα της ΟΔ της Γερμανίας. 
Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις η διασφάλιση τους γίνεται μέσω της νομοθεσίας, 
των εταίρων των συλλογικών συμβάσεων καθώς και των εργατικών και των 
κοινωνικών δικαστηρίων. 
3 ) } 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙ Α 
3-1 S 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
To 1990 σφραγίσθηκε από την ενδυνάμωση του κοινωνικού διαλόγου, ο οποίος 
κορυφώθηκε τον Οκτώβριο με τη σύναψη Οικονομικής και Κοινωνικής Συμφωνίας που 
συγκεκριμενοποιεί τη δέσμευση την οποία ανέλαβαν η πορτογαλική κυβέρνηση και 
οι κοινωνικοί εταίροι, στο πλαίσιο του Μόνιμου Συμβουλίου Κοινωνικής 
Συνεννόησης, να συμβάλλουν αποφασιστικά στον εκσυγχρονισμό της πορτογαλικής 
οικονομίας ώστε να καταστεί λιγότερο ευάλωτη στις προκλήσεις τις οποίες θα 
μπορούσε να αντιμετωπίσει βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, να διασφαλιστεί η 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και να βελτι ωθούν προοδευτικά και σταθερά 
οι σννθήχες διαβίωσης των πορτογάλων. 
Η προαναφερθείσα Συμφωνία καλύπτει αρκετούς τομείς της κοινωνικής πολιτικής 
και καθορίζει τους προς επίτευξη στόχους και τα μέτρα τα οποία πρέπει να 
ληφθούν από τον Ιανουάριο του 1991 τα οποία, λαμβανομένης υπόψη της 
πραγματικότητας της πορτογαλικής οικονομίας, εκφράζουν τη βούληση για μια 
σύγκλιση με τα άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, στην προοπτική της 
σταδιακής εφαρμογής του Χάρτη των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των 
Εργαζομένων. 
Στα πλαίσια της εφαρμογής της Οικονομικής και Κοινωνικής Συμφωνίας 
υπογράφηκαν, στις 30 Ιουλίου 1991, από την κυβέρνηση και όλες τις 
αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών μια Συμφωνία 
για την Πολιτική Επαγγελματικής Κατάρτισης και μια Συμφωνία για την Ασφάλεια, 
την Υγιεινή και την Υγεία στο χώρο εργασίας. 
Με το νόμο 108/91, της 17ης Αυγούστου, δημιουργήθηκε το Οικονομικό και 
Κοινωνικό Συμβούλιο (ΟΚΣ), το οποίο αποτελεί όργανο διαβουλεύσεων και 
συνεννόησης στον τομέα της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. 
Οι αρμοδιότητες του προαναφερθέντος Μόνιμου Συμβουλίου Κοινωνικής Συνεννόησης 
μεταβιβάζονται στην Μόνιμη Επιτροπή Κοινωνικής Συνεννόησης η οποία 
δημιουργήθηκε ως όργανο του ΟΚΣ, με κύριες αρμοδιότητες να προωθήσει το 
διάλογο και τη συνεννόηση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, να συμβάλει στον 
καθορισμό των πολιτικών εισοδήματος και τιμών, απασχόλησης και επαγγελματικής 
κατάρτίσης. 
3 13 
Η ανάπτυξη της διαδικασίας κοινωνικής συνεννόησης οδήγησε στην υπογραφή, στις 
15 Φεβρουαρίου 1992, της Συμφωνίας σχετικά με την πολιτική εισοδήματος για το 
1992, μεταξύ της κυβέρνησης, της Γενικής Συνομοσπονδίας των Πορτογάλων 
Εργαζομένων (CGTP), της Γενικής Ενωσης Εργαζομένων (UGT), της Συνομοσπονδίας 
Αγροτών της Πορτογαλίας (CAP), της Συνομοσπονδίας του Πορτογαλικού Εμπορίου 
(CCP) και της Συνομοσπονδίας της Πορτογαλικής Βιομηχανίας (CIP). 
Με βάση τη συμφωνία αυτή θεσπίστηκαν συστάσεις για τις συλλογικές 
διαπραγματεύσεις το 1992, κυρίως όσον αφορά τη μέση αύξηση του μισθολογικού 
πίνακα που προβλέπεται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και του κατώτατου 
μισθού, καθώς και συστάσεις για τις τιμές. Επίσης συμφωνήθηκαν κάποιοι 
συντελεστές αύξησης των οικογενειακών παροχών, καθώς και φορολογικές 
διατάξεις - και συγκεκριμένα μείωση του φόρου μισθωτών υπηρεσιών - και μέτρα 
σχετικά με τη στέγαση, την εργασία και την υγεία. 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Στις 24 Φεβρουαρίου 1992 δημοσιεύτηκε μια ανακοίνωση του Υπουργού Εργασίας 
και Κοινωνικών Ασφαλίσεων η οποία ορίζει ότι στους εργαζομένους υπηκόους των 
κρατών μελών και στα μέλη της οικογένειας τους εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς 
η εθνική νομοθεσία σχετικά με την πρόσβαση στην εργασία, καθώς και την άσκηση 
οποιασδήποτε επαγγελματικής δραστηριότητας, σύμφωνα με τον κανονισμό 1612/68 
του Συμβουλίου. Εξαιρούνται οι λουξεμβούργιανοί εργαζόμενοι οι οποίοι 
επιθυμούν να εργαστούν για πρώτη φορά στην Πορτογαλία. 
Το Σεπτέμβριο του 1992 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών ένα νομοθετικό 
διάταγμα και ένα ρυθμιστικό διάταγμα για το θέμα εισόδου και παραμονής 
υπηκόων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Τα διατάγματα αυτά καλύπτουν τους μισθωτούς και τους αυτοτελώς 
απασχολούμενους - ενεργούς και μη ενεργούς - τους σπουδαστές και τους 
υπηκόους των κρατών μελών οι οποίοι δεν έχουν δικαίωμα κατοικίας δυνάμει 
3^o 
άλλων διατάξεων της Συνθήκης, καθώς και τα μέλη των οικογενειών τους, σύμφωνα 
με τις διατάξεις των κοινοτικών οδηγιών και κανονισμών. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΗ 
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, ο πολίτης έχει το 
δικαίωμα να επιλέγει ελεύθερα το επάγγελμα ή την απασχόληση του, με εξαίρεση 
τους νόμιμους περιορισμούς που επιβάλλονται από το συλλογικό συμφέρον ή από 
τις ικανότητες του ενδιαφερομένου- όλοι οι εργαζόμενοι, αδιακρίτως ηλικίας, 
φύλου, φυλής, ιθαγένειας, καταγωγής, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων ή 
φρονημάτων δικαιούνται αμοιβής για την εργασία τους η οποία αποτελεί 
συνάρτηση της ποσότητας, της φύσης και της ποιότητας της, τηρούμενης της 
αρχής "ίση αμοιβή για ίση εργασία", με τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η 
αξιοπρεπής διαβίωση. 
Η πορτογαλική νομοθεσία προβλέπει κατώτατες μηνιαίες αποδοχές που 
διασφαλίζονται για όλους τους εργαζομένους οι οποίοι ασκούν δραστηριότητα για 
λογαριασμό τρίτου, που εφαρμόζονται ανεξάρτητα από τη φύση της σχέσης 
εργασίας. Οι καθορισμένες κατώτατες αποδοχές δεν αποτελούν κώλυμα για την 
καταβολή των ανώτατων ποσών που προβλέπονται από τα Οργανα Συλλογικών 
Ρυθμίσεων της Εργασίας (IRCT) ή έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των μερών. 
Οσον αφορά τη μερική απασχόληση, οι αποδοχές δεν μπορούν να είναι κατώτερες 
του τμήματος των αποδοχών για την πλήρη απασχόληση που αντιστοιχεί στη 
συμφωνηθείσα περίοδο εργασίας. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Συμφωνία προβλέπει ότι η αύξηση των καθορισμένων 
κατώτατων αποδοχών πρέπει να είναι ανώτερη του μέσου όρου των μισθών. Το 1992 
οι κατώτατες αποδοχές έχουν καθοριστεί σε 44.500 εσκούδος το μήνα και 38.000 
εσκούδος το μήνα, αντίστοιχα για τους εργαζομένους στη γεωργία, τη βιομηχανία 
και τον τομέα των υπηρεσιών καθώς και για το οικιακό προσωπικό, ποσά τα οποία 
αντιπροσωπεύουν αυξήσεις του 11% και 13% περίπου έναντι του 9,75% που είχε 
εγκριθεί ως σημείο αναφοράς για τη μέση αύξηση του μισθολογικού πίνακα των 
συλλογικών διαπραγματεύσεων. 
Σε περίπτωση παρακράτησης, κατάσχεσης μισθού ή διακοπής μισθοδοσίας δεν 
προβλέπεται εθνικό επίδομα στο πλαίσιο του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. 
Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η διακοπή μισθοδοσίας παρέχει το δικαίωμα 
επιδόματος ανεργίας ή παροχών κοινωνικής πρόνοιας σε περίπτωση οικονομικής 
δυσχέρειας- όσο για την παρακράτηση, είναι αποδεκτή μόνο σε περίπτωση οφειλών 
του εργαζομένου και δεν μπορεί να υπερβεί το 1/6 των αποδοχών του- όσον αφορά 
την κατάσχεση, είναι δυνατή μόνο με δικαστική απόφαση και δεν μπορεί να 
υπερβεί το 1/3 των αποδοχών, αλλά το Δικαστήριο έχει το δικαίωμα να ορίσει 
χαμηλότερο ποσοστό. 
Οι υπηρεσίες των δημόσιων κέντρων απασχόλησης παρέχονται οπωσδήποτε δωρεάν. 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Οι Συνθήκες εργασίες των εργαζομένων απορρέουν τόσο από το νόμο όσο και από 
τα όργανα συλλογικών ρυθμίσεων της εργασίας (IRCT), τους εσωτερικούς κανόνες 
και τις μεμονωμένες γραπτές συμβάσεις εργασίας (αυτή η μορφή είναι 
υποχρεωτική για τις συμβάσεις έκτακτης εργασίας, τις συμβάσεις ορισμένου 
χρόνου, τις συμβάσεις αλλοδαπών εργαζομένων που δεν απολαύουν του δικαιώματος 
της ελεύθερης πρόσβασης στην απασχόληση, τις συμβάσεις εργαζομένων στον τομέα 
των θεαμάτων και για τις συμβάσεις εργασίας σε πλοίο). 
Ως τον Ιανουάριο του 1991, η κανονική διάρκεια εργασίας που ορίζει ο νόμος 
δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 48 ώρες εβδομαδιαίως και τις 8 ώρες ημερησίως. 
Ωστόσο, στο πλαίσιο της Οικονομικής και Κοινωνικής Συμφωνίας, συμφωνήθηκε να 
μειωθεί η εν λόγω διάρκεια στις 44 ώρες εβδομαδιαίως τον Ιανουάριο του 1991 
(εγκρίθηκε ήδη σχετική νομοθεσία) με προοπτική τις 40 ώρες το 1995, με ρυθμό 
μείωσης 1 ώρα ανά έτος ή άλλο ρυθμό που καθορίζεται από συλλογική σύμβαση. 
Αξίζει να σημειωθεί ότι για τους υπαλλήλους γραφείου και τη δημόσια διοίκηση 
η κανονική εβδομαδιαία διάρκεια είναι, αντίστοιχα, 42 και 35 ώρες. Εξάλλου, 
είναι δυνατός ο καθορισμός διάρκειας μικρότερης από τη νομικά προβλεπόμενη, 
όπως συνέβε ι με τον τομέα των υπηρεσιών, όπου το ωράριο είναι περίπου 35 
ώρες. Οσον αφορά τα IRCT η κανονική διάρκεια εργασίας μπορεί να καθοριστεί σε 
μέσους όρους, περίπτωση στην οποία η κανονική περίοδος καθημερινής εργασίας 
μπορεί να αυξηθεί κατά 2 ώρες κατ' ανώτατο όριο, χωρίς η εβδομαδιαία διάρκεια 
εργασίας να υπερβεί τις 50 ώρες. Η υπερωριακή εργασία που παρέχεται για 
λόγους ανωτέρας βίας δεν λαμβάνεται υπόψη στο όριο αυτό. Η περίοδος αναφοράς 
για τον υπολογισμό μέσων όρων καθορίζεται από συλλογική σύμβαση ή, ελλείψει 
ρητής σχετικής διάταξης, η περίοδος αναφοράς είναι 3 μήνες. 
Τον Οκτώβριο του 1991 υπογράφηκε μια Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, μεταξύ της 
Συνομοσπονδίας των Αγροτών της Πορτογαλίας (CAP) και του Συνδικάτου Γεωργίας, 
Ειδών Διατροφής και Δασών, σύμφωνα με την οποία η μέγιστη διάρκεια κανονικής 
εργασίας, εβδομαδιαίως, καθορίζεται σε 42 ώρες από την 1η Ιανουαρίου 1992 και 
σε 40 ώρες από την 1η Ιανουαρίου 1994. 
Μελετάται η ενδεχόμενη διοικητική επέκταση της προαναφερθείσας σύμβασης σε 
άλλους γεωγραφικούς τομείς που δεν καλύπτονται άμεσα. 
Με την επιφύλαξη των παρεκκλίσεων που προβλέπονται από τα IRCT, η περίοδος 
καθημερινής εργασίας πρέπει να διακόπτεται για μία ώρα τουλάχιστον και για 
δύο ώρες κατά ανώτατο όριο, ώστε να αποφεύγεται η απασχόληση για περίοδο 
μεγαλύτερη των 5 συνεχών ωρών. 
Δυνάμει του νόμου, η εβδομαδιαία ανάπαυση είναι μία ημέρα, συνήθως την 
Κυριακή. Τα IRCT μπορούν να χορηγήσουν μία ή μισή μέρα επιπλέον. 
Η εργασία με βάρδιες ρυθμίζεται δια νόμου και από τα IRCT. Η διάρκεα εργασίας 
κάθε βάρδιας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα ανώτατα όρια των κανονικών περιόδων 
εργασίας και η αλλαγή βάρδιας πραγματοποιείται μόνο μετά την εβδομαδιαία 
ανάπαυση. 
Η νυχτερινή εργασία είναι η εργασία μεταξύ 8ης βραδινής και 7ης πρωινής- τα 
IRCT μπορούν να δεχθούν περιόδους 11 συνεχών ωρών μόνο εφόσον 7 από τις ώρες 
αυτές είναι μεταξύ 10ης βραδινής και 7ης πρωινής. 
Η υπερωριακή εργασία δεν μπορεί να υπερβαίνει, κατά κανόνα, τις δύο ώρες 
ημερησίως και τις 200 ώρες ετησίως- παρέχει δικαίωμα σε υψηλότερη ωριαία 
αμοιβή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε αντισταθμιστική άδεια μετ' αποδοχών. 
Η προσαύξηση των συντελεστών ασφαλιστικών εισφορών που ίσχυε για τις 
υπερωρίες καταργήθηκε το 1991. 
Η σύμβαση ορισμένου χρόνου είναι αποδεκτή μόνο σε περιπτώσεις που 
καθορίζονται από το νόμο, και συγκεκριμένα i) προσωρινή αντικατάσταση 
εργαζομένου ο οποίος αδυνατεί να εργαστεί, ii) προσωρινή αύξηση της 
δραστηριότητας της επιχείρησης, iii) εποχιακές δραστηριότητες, iv) εκτέλεση 
συγκεκριμένου έργου, ν) έναρξη των εργασιών μιας επιχείρησης ή εγκατάστασης, 
IJL3 
vi) έναρξη νέας δραστηριότητας απροσδιόριστης διάρκειας, νϋ) πρόσληψη 
ανέργων μακράς διαρκείας ή που αναζητούν για πρώτη φορά εργασία· πρέπει να 
είναι γραπτή και ο εργοδότης οφείλει να κοινοποιήσει στην επιτροπή των 
εργαζομένων την αποδοχή εκ μέρους των εργαζομένων του εν λόγω καθεστώτος. 
Οσον αφορά τη σύμβαση ορισμένου χρόνου με καθορισμένη ημερομηνία λήξης της 
οποίας η ελάχιστη νόμιμη διάρκεια είναι εξάμηνη (εκτός από τις περιπτώσεις 
που προσδιορίζονται στα προαναφερθέντα σημεία i) έως iv), όπου η διάρκεια 
μπορεί να είναι μικρότερη), δεν μπορεί να ανανεωθεί περισσότερο από δύο φορές 
και η διάρκεια της περιορίζεται, στην περίπτωση αυτή, σε τρία συνεχή έτη 
(εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στα προαναφερθέντα σημεία ν) και 
vi), όπου η διάρκεια δεν μπορεί να υπερβεί τα δύο έτη με ή χωρίς ανανέωση). 
Ο εργοδότης οφείλει να κοινοποιήσει στον εργαζόμενο, εντός της προβλεπόμενης 
προθεσμίας, τη μη ανανέωση της σύμβασης με καθορισμένη ημερομηνία λήξης ή τη 
λήξη της σύμβασης απροσδιόριστης διάρκειας· διαφορετικά, οι συμβάσεις αυτές 
μετατρέπονται σε συμβάσεις αορίστου χρόνου. Η εκπνοή της σύμβασης εξασφαλίζει 
στον εργαζόμενο δικαίωμα αποζημίωσης που αντιστοιχεί σε αποδοχές δύο ημερών 
για κάθε πλήρη μήνα απασχόλησης. Σε περίπτωση λύσης της σύμβασης με 
πρωτοβουλία του εργοδότη ο νόμος ορίζει τους σχετικούς όρους αποζημίωσης. 
Η εργασία με μερική απασχόληση ρυθμίζεται κυρίως από τα IRCT, με εξαίρεση 
ό,τι αφορά την αρχή της αναλογικής αμοιβής που καθορίζεται από το νόμο. 
Η έκτακτη εργασία (προσωρινή) υπόκειται στο καθεστώς των συμβάσεων ορισμένου 
χρόνου, με μερικές ιδιαιτερότητες που προβλέπονται στο διάταγμα το οποίο 
ρυθμίζει την άσκηση της δραστηριότητας των επιχειρήσεων προσωρινής εργασίας. 
Ο έκτακτος εργαζόμενος (προσωρινός) υπόκειται στο καθεστώς εργασίας που 
ισχύει για το συμβαλλόμενο, όσον αφορά τον τρόπο, τον τόπο, τη διάρκεια 
εργασίας και τη διακοπή της παροχής εργασίας, την υγιεινή, την ασφάλεια, την 
ιατρική της εργασίας και την πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες. 
Ο αριθμός των επίσημων αργιών είναι ΙΟ υποχρεωτικές και 2 προαιρετικές, με 
τις αντίστοιχες αποδοχές. 
Η ετήσια διάρκεια της άδειας είναι 22 εργάσιμες ημέρες. Το δικαίωμα άδειας 
αποκτάται αυτοδικαίως με τη σύναψη της σύμβασης και εκπνέει την 1η Ιανουρίου, 
εκτός και αν η έναρξη εργασίας τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 
ημερολογιακού έτους, οπότε το δικαίωμα εκπνέει ύστερα από 6 μήνες εργασίας· 
αν η ανάληψη καθηκόντων γίνεται κατά το πρώτο εξάμηνο, ο εργαζόμενος 
3<^ 
δικαιούται 8 εργάσιμες ημέρες άδεια ύστερα από 6 0 ημέρες εργασίας. 
Σε περίπτωση που η επιχείρηση ή η εγκατάσταση κλείνει για διακοπές, οι 
εργαζόμενοι που δικαιούνται άδεια μεγαλύτερη από την περίοδο που θα 
παραμείνει κλειστή η επιχείρηση και λαμβάνουν την άδεια τους κατά την περίοδο 
αυτή μπορούν να ζητήσουν την καταβολή των αποδοχών και του επιδόματος που 
αντιστοιχούν στη διαφορά, αφαιρουμένων των 15 εργάσιμων ημερών, ή να λάβουν 
την υπόλοιπη άδεια τους. 
Το ποσό των αποδοχών που αντιστοιχεί στην περίοδο άδειας δεν μπορεί να είναι 
μικρότερο από το ποσό που θα εισέπραταν οι εργαζόμενοι αν εργάζονταν κανονικά 
και πρέπει να καταβληθεί στην αρχή της εν λόγω περιόδου. Οι εργαζόμενοι 
δικαιούνται επίσης επίδομα άδειας ίσο με τις αποδοχές. 
Οι εργαζόμενοι που έχουν προσληφθεί με σύμβαση ορισμένου χρόνου, της οποίας η 
αρχική η ανανεωθείσα διάρκεια είναι κατώτερη του έτους, δικαιούνται άδεια που 
αντιστοιχεί σε δύο εργάσιμες ημέρες για κάθε μήνα πλήρους απασχόλησης. 
Οι δικαιολογημένες ή αδικαιολόγητες απουσίες δεν επηρεάζουν την άδεια. 
Ωστόσο, στην περίπτωση που οι απουσίες συνεπάγονται στέρηση των αποδοχών, ο 
εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει σαφώς να του αφαιρεθούν οι μέρες άδειας, με την 
προϋπόθεση ότι διατηρεί 15 εργάσιμες ημέρες για άδεια ή 5 εργάσιμες ημέρες αν 
πρόκειται για άδεια την οποία λαμβάνει στη διάρκεια του έτους που 
προσελήφθη. 
Αν ο εργαζόμενος ασθενήσει κατά τη διάρκεια της άδειας του, η άδεια 
διακόπτεται, εφόσον ενημερωθεί ο εργοδότης, και συνεχίζεται μετά την 
ασθένεια. 
Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία θεωρείται ομαδική απόλυση η λύση των 
μεμονωμένων συμβάσεων εργασίας με απόφαση του εργοδότη, ταυτόχρονα ή 
διαδοχικά σε μια περίοδο τριών μηνών που αφορά τουλάχιστον 2 ή 5 
εργαζομένους, ανάλογα με το αν πρόκειται για επιχείρηση 2 έως 50 εργαζομένων 
ή άνω των 50 εργαζομένων και υπό τον όρο ότι η εν λόγω λύση οφείλεται σε 
οριστική διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης, ή ενός ή περισσοτέρων τμημάτων 
της ή τη μείωση του προσωπικού για διαρθρωτικούς, τεχνολογικούς ή 
συγκυριακούς λόγους. Κοινοποιείται γραπτώς στην αντιπροσωπευτική οργάνωση των 
εργαζομένων, ενώ αντίγραφο αποστέλεται στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών 
Ασφαλίσεων και ακολουθεί μια φάση διαπραγματεύσεων στις οποίες συμμετέχει και 
το εν λόγω Υπουργείο, με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας για την έκταση και τις 
3<tS 
επιπτώσεις των προς εφαρμογή μέτρων. Μετά την επίτευξη συμφωνίας, η ελλείψει 
αυτής, 30 ημέρες ύστερα από την προαναφερόμενη κοινοποίηση, ο εργοδότης 
κοινοποιεί γραπτώς σε κάθε απολυόμενο εργαζόμενο την απόφαση απόλυσης· η 
κοινοποίηση αυτή πρέπει να γίνει τουλάχιστον 6 0 ημέρες πριν από την 
προβλεπόμενη ημερομηνία λύσης της σύμβασης. 
Οι εργαζόμενοι των οποίων η σύμβαση λήγει λόγω απόλυσης δικαιούνται 
αποζημίωση που αντιστοιχεί σε ένα μήνα βασικών αποδοχών για κάθε χρόνο 
εργασίας ή τμήμα του χρόνου εργασίας που δεν είναι ποτέ κατώτερο του 
τριμήνου. Ο εργαζόμενος μπορεί, κατά την περίοδο της προειδοποίησης, να λύσει 
τη σύμβαση του, χωρίς να απώλεσε ι το δικαίωμα αποζημίωσης. 
Σε περίπτωση κήρυξης πτώχευσης ή αφερεγγυότητας του εργοδότη με δικαστική 
απόφαση, οι συμβάσεις εργασίας δεν λύονται, εφόσον δεν υφίσταται οριστική 
διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης. Ο διαχειριστής πρέπει να ανταποκριθεί 
απόλυτα στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συμβάσεις εργασίας εφόσον η 
εγκατάσταση δεν κλείνει οριστικά. 
Αν πριν την οριστική διακοπή λειτουργίας της εγκατάστασης παύει να είναι 
απαραίτητη η απασχόληση όλων των εργαζομένων, λόγω βαθμιαίας μείωσης της 
δραστηριότητας, ο διαχειριστής μπορεί να λύσει τις συμβάσεις εργασίας των 
εργαζομένων που δεν θεωρούνται απαραίτητοι και η λύση αυτή γίνεται σύμφωνα με 
το νομικό καθεστώς της ομαδικής απόλυσης, με μοναδική καινοτομία ότι δεν 
είναι υποχρεωτική η προκαταβολή των αποζημιώσεων λόγω απόλυσης. 
Οι συνακόλουθες οφειλές προς τους εργαζομένους συμπεριλαμβανομένων των 
αποζημιώσεων λόγω απόλυσης, που δεν έχουν πληρωθεί, πρέπει να ζητηθούν κατά 
τη διάρκεια της πτωχευτικής διαδικασίας και αφού αναγνωριστούν κατατάσσονται 
σύμφωνα με τα άρθρα 737, 747 και 748 του Αστικού Κώδικα, πράγμα που σημαίνει 
ότι εξοφλούνται αμέσως μετά τις οφειλές προς το κράτος. 
Σε όλες τις περιπτώσεις, εφόσον λυθεί η σύμβαση εργασίας, ένα Εγγυητικό 
Ταμείο Μισθοδοσίας (που χρηματοδοτείται εξ' ολοκλήρου από τη Δημόσια 
Διοίκηση) διασφαλίζει την πληρωμή των εργαζομένων για τους τελευταίους 
τέσσερις μήνες πριν από την κήρυξη πτώχευσης ή αφερεγγυότητας. Το ανώτατο 
μηνιαίο ποσό δεν μπορεί να υπερβαίνει το τριπλάσιο του κατώτατου εγγυημένου 
μισθού που καθορίζει ο νόμος για τον εν λόγω τομέα δραστηριότητας. 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
Η κοινωνική προστασία των εργαζομένων διασφαλίζεται από το γενικό σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης που καλύπτει υποχρεωτικά το σύνολο των μισθωτών και των 
ελεύθερων επαγγελματιών και από τα συστήματα δημόσιας διοίκησης, των 
δικηγόρων και νομικών συμβούλων καθώς και από το συμβατικό σύστημα των 
τ ραπ ε ζοϋπα λ λ ή λων. 
Για όσους δεν καλύπτονται υποχρεωτικά από τα προαναφερθέντα συστήματα υπάρχει 
η προαιρετική κοινών ική ασφάλιση. 
Η προστασία κατά των εργατικών ατυχημάτων εμπίπτει στην αρμοδιότητα των 
εργοδοτών, μπορεί όμως να μεταφερθεί στις ασφαλιστικές εταιρίες. 
Για τους μισθωτούς, καλύπονται οι ακόλουθοι κίνδυνοι: ασθένεια, μητρότητα, 
ανεργία, επαγγελματικές ασθένειες, αναπηρία, γήρας και θάνατος καθώς και 
οικογενειακά βάρη. 
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι δημόσιοι υπάλληλοι προστατεύονται από τους 
ίδιους κινδύνους, με εξαίρεση την ανεργία ενώ η προστασία από τις 
επαγγελματικές ασθένειες είναι προαιρετική για τους ελεύθερους επαγγελματίες. 
Οσον αφορά την προαιρετική κοινωνική ασφάλιση, προστατεύει τους ασφαλισμένους 
σε περίπτωση αναπηρίας, γήρατος, θανάτου και, για ορισμένες ομάδες, σε 
περίπτωση επαγγελματικής ασθένειας και οικογενειακών βαρών. 
Γενικά και με την επιφύλαξη των ελάχιστων ποσών που ορίζονται δια νόμου, οι 
παροχές που υποκαθιστούν τους μισθούς υπολογίζονται σε ποσοστά επί των 
αποδοχών που συνιστούν τη βάση των εισφορών και κυμαίνονται, στην περίπτωση 
των άμεσων παροχών, μεταξύ 65% και 100% και, στην περίπτωση των προθεσμιακών 
παροχών, μεταξύ 30% και 80% των αποδοχών. Το ποσό των οικογενειακών παροχών 
είναι καθορισμένο. 
3 X> 
Στην κοινωνική προστασία των εργαζομένων συμβάλλουν επίσης τα συμπληρωματικά 
συστήματα ασφαλιστικών εταιριών, συνταξιοδοτικών ταμείων, ενώσεων 
αλληλασφάλίσης, ιδρυμάτων και άλλων οργανισμών. 
Η κοινωνική προστασία των ατόμων που είναι αποκλεισμένα από την αγορά 
εργασίας και δεν διαθέτουν μέσα συντήρησης διασφαλίζεται από το μη 
ανταποδοτικό σύστημα το οποίο συγκεκριμενοποιείται με τη χορήγηση παροχών σε 
χρήμα για την προστασία σε περίπτωση αναπηρίας, γήρατος και θανάτου, καθώς 
και για την κάλυψη των οικογενειακών βαρών, παροχές οι οποίες αποτελούν 
συνάρτηση του ελέγχου των μέσων συντήρησης. Αξίζει ακόμη να αναφερθεί ότι 
στους νέους μεταξύ 18 και 25 ετών, που αναζητούν για πρώτη φορά εργασία, 
χορηγείται επίδομα για την ένταξη στον ενεργό βίο, αφού γίνει έλεγχος των 
μέσων συντήρησης. 
Επιπλέον, προβλέπονται παροχές κοινωνικής πρόνοιας, η χορήγηση των οποίων 
εξετάζεται κατά περίπτωση. 
Ενα Εθνικό Πρόβλημα Καταπολέμησης της Φτώχειας βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη 
και αποτελείται από ένα σύνολο ενεργειών προγραμματισμένων σε τοπική βάση -
σχεδίων - που αποβλέπουν στην κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ένταξη 
των περισσότερων με ιονεκτούντων ατόμων, ομάδων και κατηγοριών, μέσω της 
κινητοποίησης τοπικών και εθνικών πόρων, της εκμετάλλευσης και αξιοποίησης 
των δυνατοτήτων του πληθυσμού και της ανάπτυξης της αλληλεγγύης των τοπικών 
KO ινών ιών. 
Υπεύθυνοι για το συντονισμό και τη διαχείριση του προγράμματος είναι δύο 
Επίτροποι, ένας για το βόρειο και ένας για το νότιο τμήμα της χώρας, οι 
οποίοι λογοδοτούν απευθείας στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. 
Η προστασία της υγείας διασφαλίζεται από το Σύστημα Υγείας το οποίο 
αποτελείται από την Εθνική Υπηρεσία Υγείας και από όλους τους δημόσιους 
φορείς που αναπτύσσουν δραστηριότητες προώθησης, πρόληψης και θεραπείας στον 
τομέα της υγείας, όπως επίσης και από όλους τους δημόσιους φορείς και τους 
ελεύθερους επαγγελματίες που έχουν συμφωνήσει με το Σύστημα Υγείας την άσκηση 
όλων ή ορισμένων από τις δραστηριότητες αυτές. Η Εθνική Υπηρεσία Υγείας 
περιλαμβάνει όλους τους επίσημους φορείς και υπηρεσίες περίθαλψης που 
εξαρτώνται από το Υπουργείο Υγείας, διαθέτει δικό της καταστατικό και τελεί 
υπό την εποπτεία του Υπουργού Υγείας. Η Εθνική Υπηρεσία Υγείας καλύπτει τους 
πολίτες της Πορτογαλίας και των άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, 
ααθώς και τους απάτριδες και, υπό όρους αμοιβαιότητας, τους πολίτες τρίτων 
χωρών που κατοικούν στην Πορτογαλία. 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ TOY ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ 
Σύμφωνα με την πορτογαλική νομοθεσία, οι εργοδότες έχουν το δικαίωμα να 
συστήνουν οργανώσεις για την προάσπιση και την προαγωγή των συμφερόντων τους 
και να εγγράφονται στις οργανώσεις οι οποίες, στον τομέα της δραστηριότητας 
τους, αντιπροσωπεύουν την κατηγορία τους, εφόσον πληρούν τους καταστατικούς 
όρους· η αποχώρηση από την οργάνωση είναι ελεύθερη και δεν υπόκειται σε 
όρους. 
Οσον αφορά τους εργαζομένους, το πορτογαλικό σύνταγμα διασφαλίζει την άσκηση 
της συνδικαλιστικής ελευθερίας, χωρίς διακρίσεις, δηλαδή την ελευθερία 
σύστασης συνδικαλιστικών οργανώσεων όλων των επιπέδων και την ελευθερία 
εγγραφής σε αυτές· κανένας εργαζόμενος δεν μπορεί να εξαναγκαστεί να 
καταβάλει εισφορές σε εργατική οργάνωση της οποίας δεν είναι μέλος. 
Ο πορτογαλικός νόμος διασφαλίζει επίσης στους εργαζομένους το δικαίωμα του 
συνδικαλισμού για την προάσπιση και την προώθηση των κοινώνικοεπαγγελματικών 
συμφερόντων τους, καθώς και το δικαίωμα προσχώρησης σε εργατικές οργανώσεις 
οι οποίες, στον τομέα της δραστηριότητας τους, αντιπροσωπεύουν την κατηγορία 
τους και το δικαίωμα να αποχωρίσουν ανά πάσα στιγμή από την οργάνωση στην 
οποία ανήκουν. 
Απαγορεύεται και θεωρείται ανυπόστατη και άκυρη οποιαδήποτε σύμβαση ή πράξη 
που θέτει στον εργαζόμενο όρους εγγραφής του ή όχι σε συνδικαλιστική οργάνωση 
ή αποχώρησης του από την οργάνωση στην οποία ανήκει και κάθε σύμβαση ή πράξη 
η οποία συνεπάγεται την απόλυση, μετάθεση ή οποιαδήποτε επιζήμια γι' αυτόν 
ενέργεια λόγω της συμμετοχής του ή μη συμμετοχής του σε συνδικάτο ή λόγω των 
συνδικαλιστικών του δραστηριοτήτων. 
Οι εργασιακές σχέσεις ρυθμίζοντα με συλλογική σύμβαση, με απόφαση διαιτησίας 
ή συμφωνία προσχώρησης. 
Συλλογικές συμβάσεις εργασίας (cet) συνάπτονται από τις εγκεκριμένες 
συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων και εργοδοτών, σύμφωνα με το 
αντίστοιχο νομικό καθεστώς τους, καθώς και από τους εργοδότες. 
Με τον όρο συλλογικές συμβάσεις εργασίας νοούνται οι συλλογικές συμβάσεις που 
συνάπτονται μεταξύ των επαγγελματικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων με τον 
όρο συλλογικές συμφων ίες, νοούνται οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ 
συνδικαλιστικών οργανώσεων και πολλών επαγγελματικών οργανώσεων για 
3>Z3 
λογαριασμό πολλών επιχειρήσεων Με τον όρο συμφωνίες επιχειρήσεων νοούνται οι 
συμβάσεις μεταξύ συνδικαλιστικών οργανώσεων και μιας επαγγελματικής οργάνωσης 
για λογαριασμό μίας και μόνης επιχείρησης. 
Η διαδικασία σύναψης ή αναθεώρησης αρχίζει με την υποβολή πρότασης και 
αντιπρότασης εντός καθορισμένων από το νόμο προθεσμιών και ακολουθεί μια φάση 
που ονομάζεται "φάση άμεσων διαπραγματεύσεων" μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών 
προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία. Σε περίπτωση που δεν επιτυγχάνεται 
συμφωνία, η διένεξη για τη σύναψη ή αναθεώρηση της cet επιλύεται με 
συνδιαλλαγή, μεσολάβηση ή διαιτησία. 
Οι ρυθμίσεις που έχουν καθοριστεί για κάθε μία από τις προαναφερθείσες 
διαδικασίες δεν είναι δυνατόν να ακυρωθούν με ατομική σύμβαση εργασίας, εκτός 
εάν προβλέπει συνθήκες ευνοϊκότερες για τους εργαζομένους. 
Το μόνο εμπόδιο το οποίο μπορεί να παρακωλύσει τα ενδιαφερόμενα μέρη στην 
αναθεώρηση ή την αντικατάσταση των συλλογικών συμβάσεων και των αποφάσεων 
διαιτησίας είναι το γεγονός της ελάχιστης διάρκειας των IRCT (ένα έτος)· η 
καταγγελία των συμβάσεων αυτών μπορεί να γίνει μόνο 10 μήνες μετά την 
ημερομηνία της κατάθεσης τους στο MESS (Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών 
Ασφαλίσεων της Πορτογαλίας). 
Το δικαίωμα της απεργίας διασφαλίζεται από το Σύνταγμα- οι εργαζόμενοι 
οφείλουν να καθορίσουν τον τομέα των προς προάσπιση συμφερόντων τους, τον 
οποίο ο νόμος δεν μπορεί να περιορίσει. 
Η πορτογαλική νομοθεσία ορίζει σχετικούς κανόνες, θεσπίζοντας, κυρίως, τους 
όρους κήρυξης της απεργίας, την υποχρέωση προειδοποίησης, τα αποτελέσματα της 
απεργίας, τις υποχρεώσεις κατά τη διάρκεια της και τις συνέπειες για τους 
εργαζομένους λόγω της μη τήρησης των καθορισμένων από το νόμο κανόνων. Το 
δικαίωμα της απεργίας διασφαλίζεται επίσης, υπό τις προαναφερθείσες συνθήκες, 
στους δημόσιους υπαλλήλους, ενώ δεν διασφαλίζεται στις ένοπλες δυνάμεις και 
τα σώματα ασφαλείας. 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
Η Συμφωνία για την Πολιτική Επαγγελματικής Κατάρτισης που αναφέρεται στην 
εισαγωγή προβλέπει "τη βελτίωση της σχέσης μεταξύ κατάρτισης και ενεργού 
ζωής", "την ένταξη στην αγορά εργασίας των περισσότερο μειονεκτούντων 
ομάδων", "την ενίσχυση της συνεχούς κατάρτισης", "την κοινωνική συνεννόηση 
3 3= 
στον ορισμό, την ανάπτυξη και την εφαρμογή των πολιτικών απασχόλησης και 
κατάρτισης", "την προώθηση της έρευνας και συστηματικοποίησης των στατιστικών 
κατάρτισης και απασχόλησης" και "τη συνεργασία στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής 
Koινότητας". 
Η Συμφωνία περιλαμβάνει ένα σύνολο μέτρων, η εκτέλεση των οποίων συνεπάγεται 
τη στενή συνεργασία μεταξύ των δημόσιων υπηρεσιών και των κοινωνικών εταίρων. 
Ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στον ορισμό, την 
ανάπτυξη και την εφαρμογή των πολιτικών απασχόλησης και επαγγελματικής 
κατάρτισης, διαπερνά ολόκληρο το κείμενο της Συμφωνίας, κυρίως όσον φορά την 
τριμερή διαχείριση των αντίστοιχων δομών. 
Για τη συγκεκριμενοποίηση των μέτρων που προβλέπει η Συμφωνία, τέθηκαν σε 
ισχύ νομικές διατάξεις σχετικά με την πλαισίωση της επαγγελματικής 
κατάρτισης, την περίοδο πριν από τη μαθητεία, την επαγγελματική πληροφόρηση, 
τα επαγγελματικά προσόντα, τις υποτροφίες κατάρτισης και τους φορείς ένταξης 
στον ενεργό βίο. 
Ετσι, το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 401/91, της 16ης Οκτωβρίου, ρυθμίζει τις 
δραστηριότητες επαγγελματικής κατάρτισης οι οποίες εισάγονται είτε στο 
εκπαιδευτικό σύστημα είτε στην αγορά εργασίας, ορίζοντας τις βασικές πτυχές 
της όπως έννοιες, στόχοι, εξέταση των επαγγελματικών επιπέδων και προσόντων, 
αξιολόγηση κ.τ.λ., πλαισιώνοντας όλη την κατάρτιση μέσω ενός ενιαίου και 
αποτελεσματικού νομικού καθεστώτος. 
Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 405/91, της 16ης Οκτωβρίου, ορίζει ειδικότερα το 
νομικό καθεστώς της κατάρτισης που εισάγεται στην αγορά εργασίας και 
διευκρινίζει το ρόλο του κράτους, των επιχειρήσεων και άλλων εργοδοτικών ή 
εκπαιδευτικών φορέων. 
Το εν λόγω διάταγμα ορίζει, ακόμη, τα κριτήρια για τον καθορισμό των 
προτεραιοτήτων που πρέπει να τηρηθούν κατά την υποστήριξη της κατάρτισης 
καθώς και τους πόρους χρηματοδότησης της. 
Μεταξύ των μορφών αυτού του τύπου κατάρτισης, διακρίνεται, κυρίως, η 
μαθητεία, η οποία αποτελεί εναλλακτική κατάρτιση μέγιστης διάρκειας τεσσάρων 
ετών και αφορά νέους μεταξύ 14 και 24 ετών οι οποίοι έχουν ολοκληρώσει τον 
33 1 
κύκλο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και της οποίας το νομικό καθεστώς, με 
ορισμένες τροποποιήσεις, υφίσταται από το 19 84. 
Το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 383/91, της 9ης Οκτωβρίου, επικυρώνει το 
καθεστώς προμαθητείας με το οποίο θεσπίζεται μια διαδικασία κατάρτισης που 
έχει ως στόχο την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης, και, 
ταυτόχρονα, τη δημιουργία προϋποθέσεων πρόσβασης σε μαθήματα ειδικευμένης 
κατάρτισης. Με τον τρόπο αυτό καλύπτεται ένα κενό όσον αφορά τους νέους οι 
οποίοι εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς να έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο της 
υποχρεωτικής εκπαίδευσης. 
Το νομοθετικό διάταγμα 59/92, της 13ης Απριλίου, σχετικά με την επαγγελματική 
πληροφόρηση, έχει ως στόχο να επιτραπεί η διάδοση της πληροφόρησης, όχι μόνο 
μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών του Ινστιτούτου Απασχόλησης και Επαγγελματικής 
Κατάρτισης (IEFP), αλλά και μέσω άλλων δημόσιων, ιδιωτικών και συνεργατικών 
φορέων, επιτρέποντας, με τον τρόπο αυτό, τη μέγιστη πληροφόρηση για τη 
θεμελίωση των κοινώνικοεπαγγελματικών επιλογών. 
Το καθεστώς των επαγγελματικών προσόντων που βασίζονται στην κατάρτιση η 
οποία εισάγεται στην αγορά εργασίας ή στην κτηθείσα επαγγελματική πείρα είναι 
μια καινοτομία στην εθνική έννομη τάξη και θεσπίστηκε με το νομοθετικό 
διάταγμα 95/92, της 23ης Μαίου. 
Δυνάμει του νομοθετικού αυτού διατάγματος συστήνεται μια τριμερής Μόνιμη 
Επιτροπή στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ινστιτούτου Απασχόλησης και 
Επαγγελματικής Κατάρτισης, με καθήκον να βοηθήσει την κυβέρνηση στο 
συντονισμό της επαγγελματικής κατάρτισης. 
Για να συμπληρωθεί το θεσμικό πλαίσιο μιας αποτελεσματικής πολιτικής της 
κατάρτισης, αξίζει ακόμη να αναφερθούν τα κανονιστικά διατάγματα 86/92 και 
87/92, της 5ης Ιουνίου, τα οποία θεσπίζουν, αντίστοιχα, το νομικό καθεστώς 
χορήγησης υποτροφιών κατάρτισης με πρωτοβουλία του εργαζομένου και τη 
δημιουργία φορέων ένταξης στον ενεργό βίο (UNIVA). 
Το πρώτο από τα δύο αυτά διατάγματα θεσπίζει το ατομικό δικαίωμα στη 
κατάρτιση με διασφάλιση της λειτουργίας της επιχείρησης και καθορίζει τις 
προτεραιότητες που πρέπει να τηρηθούν στην παροχή της καθώς και τους όρους 
χρηματοδότησης. 
33Z. 
Το προαναφερθέν κανονιστικό διάταγμα 87/92, συγκεκριμενοποιεί τη δημιουργία 
φορέων ένταξης στον ενεργό βίο των οποίων στόχος είναι η ενδυνάμωση της 
σχέσης μεταξύ κατάρτισης και ενεργού βίου. 
Οσον αφορά τη συνεχή εκπαίδευση, επισημαίνεται ότι, το 1985, θεσπίστηκε το 
νομικό καθεστώς των τεχνικοχρηματοδοτικών ενισχύσεων τις οποίες χορηγεί το 
IEFP για την επαγγελματική κατάρτιση σε συνεργασία με άλλους δημόσιους, 
ιδιωτικούς ή συνεργατικούς φορείς, για την υλοποίηση ειδικών ενεργειών ή την 
ικανοποίηση μόνιμων αναγκών ενός ή περισσότερων οικονομικών τομέων. 
Παρατηρείται σήμερα μια σημαντική ανάπτυξη της επαγγελματικής κατάρτισης, 
ιδιαίτερα στον ενεργό πληθυσμό (συνεχής κατάρτιση). Για τη βελτίωση των 
προσόντων των εργαζομένων, χορηγήθηκε το δικαίωμα άδειας άνευ αποδοχών, 
τουλάχιστον 60 ημερών, προκειμένου να διευκολυνθεί η παρακολούθηση μαθημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης και ο εργοδότης μπορεί να αρνηθεί μόνο στις 
περιπτώσεις που προβλέπονται από το νόμο. 
Οσον αφορά την αρχή της συμμετοχής των ενδιαφερομένων στην αποτελεσματική 
διαχείριση των υπηρεσιών δημόσιας διοίκησης και βάσει της συμφωνίας για την 
πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης, βρίσκεται στο τελικό στάδιο προετοιμασίας 
το διάταγμα σχετικά με τη δημιουργία τριμερών συμβουλευτικών συμβουλίων, στα 
κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης τα οποία διαχειρίζεται άμεσα το IEFP. 
Τέλος, πρέπει να αναφερθεί η επαγγελματική κατάρτιση που εισάγεται στο 
εκπαιδευτικό σύστημα, της οποίας οι βασικές διατάξεις περιέχονται στο βασικό 
νόμο για το εκπαιδευτικό σύστημα και η οποία, όσον αφορά την αρχική 
κατάρτιση, κάνει διάκριση μεταξύ τεχνικοεπαγγελματικής εκπαίδευσης και 
επαγγελματικών σχολών. 
Η τεχνικοεπαγγελματική εκπαίδευση τριετούς διάρκειας που απευθύνεται σε νέους 
με 9ετή σχολική φοίτηση, εξασφαλίζει δίπλωμα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 
πιστοποιητικό τεχνικοεπαγγελματικής κατάρτισης. 
Οι επαγγελματικές σχολές που απευθύνονται σε νέους με 9ετή ή 6ετή σχολική 
φοίτηση και περιλαμβάνουν κύκλους μαθημάτων οργανωμένους σε ενότητες 
ποικίλλης διάρκειας που αυξάνουν, προοδευτικά, τα επίπεδα σχολικής φοίτησης 
και επαγγελματικής ειδίκευσης, εξασφαλίζουν πιστοποιητικό ειδίκευσης Ιου, 2ου 
3 33 
ή 3ου επιπέδου και δίπλωμα που αντιστοιχεί στο 10ο, 11ο ή 12ο έτος σπουδών 
του κανονικού εκπαιδευτικού συστήματος. 
Υπογραμμίζεται ότι κάθε ξένος που διαμένει στην Πορτογαλία και έχει 
ενσωματωθεί στην εθνική αγορά εργασίας, έχει πρόσβαση στην επαγγελματική 
κατάρτιση. 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Η αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών θεσπίζεται από το Σύνταγμα 
και εφαρμόζεται από το νόμο, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ισότητα των 
ευκαιριών και της μεταχείρισης στην εργασία και την απασχόληση, τόσο στον 
ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα. Από το 1979 υπάρχει μια τριμερής Επιτροπή 
για την Ισότητα στην Εργασία και την Απασχόληση, που έχει ως στόχο την 
προώθηση της εφαρμογής της εν λόγω νομοθεσίας. Η επιτροπή αυτή, η οποία 
υπάγεται στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αναπτύσσει διάφορες 
ενέργειες στις οποίες συγκαταλέγεται και η ανάλυση και εξέταση των 
καταγγελιών των συνδικάτων και των εργαζομένων καθώς και η διάδοση 
πληροφοριών και η ευαισθητοποίηση στον εν λόγω τομέα. 
Ο έλεγχος της τήρησης του νόμου εναπόκειται στη Γενική Επιθεώρηση Εργασίας. 
Οι εργαζόμενοι ή οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, μπορούν να προσφύγουν στα 
αρμόδια δικαστήρια σε περίπτωση διακρίσεων. 
Πρέπει ακόμη να αναφερθεί η ύπαρξη της Επιτροπής για την Ισότητα των 
Δικαιωμάτων των Γυναικών, που υπάγεται επίσης στον Υπουργό Εργασίας και 
Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η οποία έχει ως αποστολή την προάσπιση της ισότητας 
των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας ανδρών και γυναικών σε όλα τα επίπεδα 
της οικογενειακής, επαγγελματικής, κοινωνικής, πολιτιστικής, οικονομικής και 
πολιτικής ζωής. Μεταξύ άλλων, η επιτροπή αυτή αναπτύσσει δράσεις πληροφόρησης 
και ευαισθητοποίησης. 
Εγκρίθηκαν διάφορα θετικά μέτρα υπέρ των γυναικών με στόχο την καταπολέμηση 
των διακρίσεων και την αντιστάθμιση τους με προτιμησιακή μεταχείριση. Μεταξύ 
των μέτρων αυτών, υπογραμμίζονται όσα αφορούν την προσαύξηση των δημόσιων 
ενισχύσεων στις επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν ή εκπαιδεύουν γυναίκες σε 
παραδοσιακά ανδρικά επαγγέλματα, καθώς και στις γυναίκες που δημιουργούν 
επιχειρήσεις ή θέσεις απασχόλησης. Αξίζει ακόμη να αναφερθεί η έναρξη του 
3 3V 
προγράμματος "Bem-me-quer" που αποσκοπεί στη δημιουργία και την εγκατάσταση, 
σε μια πρώτη φάση, "χώρων πληροφόρησης" σε 6 αυτόνομες περιοχές με στόχο i) 
την υποστήριξη των γυναικών στην αναγνώριση των προσωπικών και επαγγελματικών 
τους προσόντων, στην αναζήτηση απασχόλησης ή δημιουργία θέσεων απασχόλησης, 
επιχειρήσεων ή συνεταιρισμών, και ii) την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ 
εταίρων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο με τρόπο ώστε να διευκολυνθεί η 
επανένταξη των γυναικών στον ενεργό βίο. 
Στα πλαίσια της προοπτικής αυτής, η Συμφωνία για την Πολιτική Επαγγελματικής 
Κατάρτισης αποβλέπει, επίσης, στην ενίσχυση των μέτρων για την απασχόληση και 
την κατάρτιση των γυναικών με στόχο τη διευκόλυνση την ένταξης τους στην 
αγορά εργασ ίας. 
Για τη διασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών, η πορτογαλική νομοθεσία 
προβλέπει τη δυνατότητα καταμερισμού των οικογενειακών ευθυνών ορίζοντας, 
κυρίως, ότι η γονική άδεια μπορεί να χορηγηθεί είτε στον πατέρα είτε στη 
μητέρα. Ετσι, οι γυναίκες έχουν δικαίωμα άδειας μητρότητας διάρκειας 90 
ημερών, 60 εκ των οποίων οπωσδήποτε μετά τον τοκετό. Σε περίπτωση θανάτου της 
μητέρας κατά τη διάρκεια της άδειας αμέσως μετά τον τοκετό, ο πατέρας έχει 
δικαίωμα άδειας, για τη φύλαξη του τέκνου, διάρκειας ίσης με εκείνη στην 
οποία είχε δικαίωμα η μητέρα και οπωσδήποτε όχι μικρότερη των 10 ημερών. Σε 
περίπτωση υιοθεσίας τέκνου κάτω των 3 ετών, ο εργαζόμενος ή η εργαζόμενη 
έχουν δικαίωμα άδειας 6 0 ημερών για τη φύλαξη του τέκνου. 
Οι εργαζόμενο ι/ες που βρίσκονται στην κατάσταση αυτή έχουν δικαίωμα 
επιδόματος το οποίο ισοδυναμεί με τη μέση αμοιβή που υπολογίζεται όπως και 
το επίδομα ασθενείας, εφόσον καλύπτονται από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης 
και με την αμοιβή εφόσον καλύπτονται από το σύστημα κοινωνικής προστασίας των 
δημοσίων υπαλλήλων. 
Οι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες έχουν δικαίωμα απουσίας από την εργασία 
μέχρι 30 ημέρες το χρόνο για την παροχή έκτακτης και αναγκαίας φροντίδας, σε 
περίπτωση ασθένειας ή ατυχήματος, σε τέκνα, υιοθετημένα ή σε πρόγονους κάτω 
των 10 ετών. Εάν υπάρχει ανάγκη εισαγωγής στο νοσοκομείο, το δικαίωμα 
απουσίας παρατείνεται καθ'όλη την περίοδο κατά την οποία διαρκεί η παραμονή 
στο νοσοκομείο, εάν πρόκειται για παιδιά κάτω των 10 ετών, αλλά δεν μπορεί να 
ασκηθεί ταυτόχρονα από τον πατέρα και τη μητέρα. Στην περίπτωση αυτή, και 
εφόσον δεν καταβάλλονται αποδοχές, οι φορείς κοινωνικής ασφάλισης χορηγούν 
ένα επίδομα του οποίου το ποσό δεν υπερβαίνει το επίδομα ασθενείας του 
εργαζομένου ή της εργαζομένης και το οποίο εξαρτάται από τις βιοτικές 
συνθήκες. 
33S 
Οι εργαζόμενοι γονείς έχουν δικαίωμα να διακόψουν την παροχή εργασίας, για 
περίοδο 6 μηνών, που μπορεί να παραταθεί μέχρι 2 έτη το πολύ, η οποία αρχίζει 
αμέσως μετά την άδεια μητρότητας, για τη φύλαξη του τέκνου. Η άδεια αυτή 
αναστέλλει τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες των μερών της 
σχέσης εργασίας που αποκαθίστανται αμέσως μετά τη λήξη της άδειας. Οι 
περίοδοι της άδειας λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό των παροχών που 
χορηγούνται από τα συστήματα κοινωνικής προστασίας σε περίπτωση αναπηρίας και 
γήρατος. 
Οι εργαζόμενο ι/ες με ένα ή περισσότερα τέκνα κάτω των 12 ετών έχουν δικαίωμα 
εργασίας με μειωμένο ή ελαστικό ωράριο. 
Με στόχο τη διασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών, καταβλήθηκε προσπάθεια για 
τη δημιουργία υποδομής και την παροχή υπηρεσιών όσον αφορά τη φύλαξη των 
παιδιών και την παροχή βοήθειας σε ηλικιωμένα άτομα. 
Εκτός της προαναφερθείσας θεσμικής αρχής, υπάρχει στο γενικό σύστημα 
κοινωνικής ασφάλισης μια ανισότητα σχετικά με το κατώτατο όριο ηλικίας για τη 
συνταξιοδότηση. Εντούτοις, μελετώνται μέτρα ελαστικότητας για την ηλικία 
συνταξιοδότησης που θα διασφαλίσουν την ισότητα ανδρών και γυναικών στο θέμα 
αυτό. 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Οι αντιπροσωπευτικοί φορείς που επιτρέπουν την άσκηση των δικαιωμάτων 
πληροφόρησης, διαβούλευσης και συμμετοχής των εργαζομένων είναι οι επιτροπές 
εργαζομένων. Το πορτογαλικό Σύνταγμα διασφαλίζει στους εργαζομένους το 
δικαίωμα σύστασης επιτροπών εργαζομένων για την προάσπιση των συμφερόντων 
τους και τη δημοκρατική παρέμβαση στη ζωή της επιχείρησης. 
Οι επιτροπές εργαζομένων έχουν τα ακόλουθα δικαιώματα: δέχονται όλες τις 
πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τη δραστηριότητα τους- ασκούν 
διαχειριστικό έλεγχο στις επιχειρήσεις- παρεμβαίνουν στην αναδιοργάνωση των 
μονάδων παραγωγής- συμμετέχουν στην εκπόνηση της νομοθεσίας σχετικά με την 
εργασία και των οικονομικοκοινωνικών προγραμμάτων που αφορούν το συγκεκριμένο 
τομέα- διαχειρίζονται ή συμμετέχουν στη διαχείριση των κοινωνικών έργων της 
επιχείρησης- προωθούν την εκλογή εκπροσώπων των εργαζομένων στα κοινωνικά 
33Q 
όργανα των κρατικών επιχειρήσεων ή σε άλλους κρατικούς φορείς, σύμφωνα με το 
νόμο. 
Το δικαίωμα της πληροφόρησης των επιτροπών των εργαζομένων καλύπτει τους 
ακόλουθους τομείς: τα γενικά προγράμματα δραστηριότητας και τον 
προϋπολογισμό- τους εσωτερικούς κανονισμούς- την οργάνωση της παραγωγής και 
των συνεπειών της στη χρησιμοποίηση εργατικού δυναμικού και εξοπλισμού- την 
κατάσταση των προμηθειών την πρόβλεψη του αριθμού και την κατανομή των 
πωλήσεων- τη διοίκηση προσωπικού· τη λογιστική κατάσταση της επιχείρησης· 
τους όρους χρηματοδότησης- τις φορολογικές και συναφείς επιβαρύνσεις· τα 
σχέδια αλλαγής του αντικειμένου και του κοινωνικού κεφαλαίου και τα σχέδια 
μετατροπής της παραγωγικής δραστηριότητας της επιχείρησης. 
Οσον αφορά το δικαίωμα διαβούλευσης, οι επιτροπές το ασκούν αφού 
ανακοινώσουν προηγουμένως υποχρεωτικά τη λήψη αποφάσεων στα ακόλουθα θέματα: 
σύναψη συμβάσεων για την εξυγίανση της επιχείρησης· διάλυση της επιχείρησης ή 
αίτηση κήρυξης πτώχευσης· κλείσιμο της επιχείρησςης ή τμημάτων παραγωγής- όλα 
τα μέτρα που συντείνουν σε αισθητή μείωση του ανθρώπινου δυναμικού της 
επιχείρησης ή σε σημαντική επιδείνωση των νέων συνθηκών εργασίας· κατάρτιση 
ετήσιου προγράμματος αδειών τροποποίηση του ωραρίου εργασίας· τροποποίηση 
των βασικών κριτηρίων για την επαγγελματική κατάταξη και τις προαγωγές· 
αλλαγή του τόπου δραστηριότητας της επιχείρησης ή της εγκατάστασης. 
Είναι επίσης υποχρεωτικές οι διαβουλεύσεις με τις επιτροπές των εργαζομένων 
στα ακόλουθα θέματα: μεμονωμένες και ομαδικές απολύσεις, λύση της σύμβασης 
εργασίας ή μείωση της κανονικής περιόδου εργασίας και κοινωνικός ισολογισμός. 
Σχετικά με το δικαίωμα διαχειριστικού ελέγχου και με ελάχιστες εξαιρέσεις για 
δραστηριότητες κοινής ωφέλειας, οι επιτροπές των εργαζομένων: γνωμοδοτούν επί 
του προϋπολογισμού και των οικονομικών προγραμμάτων της επιχείρησης· 
υποβάλλουν συστάσεις ή εκτιμήσεις όσον αφορά τη μάθηση, την επιμόρφωση και 
την επαγγελματική τελειοποίηση των εργαζομένων, καθώς και τη βελτίωση των 
συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, υγιεινής και ασφάλειας- προασπίζουν τα 
συμφέροντα των εργαζομένων στα διαχειριστικά και ελεγκτικά όργανα της 
επιχείρησης και τις αρμόδιες αρχές. 
33 + 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Σύμφωνα με το Σύνταγμα όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούνται να εργάζονται υπό 
συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας. Βάσει της αρχής αυτής ο εργοδότης οφείλει να 
εξασφαλίζει στον εργαζόμενο καλές συνθήκες εργασίας, συνθήκες υγιεινής και 
ασφάλειας και πρόληψης των κινδύνων επαγγελματικής ασθένειας και εργατικών 
ατυχημάτων. 
Από αυτήν την άποψη, η υφιστάμενη νομοθεσία, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει 
βασικά νομοθετικά κείμενα που καθορίζουν τις συνθήκες εγκατάστασης και 
λειτουργίας των βιομηχανικών επιχειρήσεων, των εμπορικών καταστημάτων, των 
γραφείων και των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της δημόσιας διοίκησης, καθώς 
και το γενικό κανονισμό υγιεινής και ασφάλειας στις βιομηχανικές 
εγκαταστάσει ς. 
Οι κοινοτικές οδηγίες, στο σύνολο τους, περιέχουν ευνοϊκότερες διατάξεις όσον 
αφορά τις πτυχές που συνδέονται με την κατάρτιση και την πληροφόρηση των 
εργαζομένων. 
Η βελτίωση των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας συνιστά μία 
από τις σημαντικότερες μέριμνες της πορτογαλικής κυβέρνησης και των 
κοινωνικών εταίρων και αποτέλεσε ένα από τα θέματα που καλύπτονται από την 
Οικονομική και Κοινωνική Συμφωνία του 1990. Οπως προβλέπει η εν λόγω 
συμφωνία, υπογράφηκε στις 30 Ιουλίου 1991 Συμφωνία για την Υγιεινή, την Υγεία 
και την Ασφάλεια στο Χώρο Εργασίας, της οποίας οι κυριότερες κατευθυντήριες 
γραμμές είναι οι εξής: i) διασφάλιση του γεγονότος ότι η επαγγελματική 
προετοιμασία των ανηλίκων περιλαμβάνει κατάρτιση για τους επαγγελματικούς 
κινδύνους και την πρόληψη τους· ii) παροχή πληροφοριών στους εργαζομένους 
κατά τον ενεργό βίο τους και κατάρτισης σχετικά με τους επαγγελματικούς 
κινδύνους και την πρόληψη τους· iii) προώθηση της κατάρτισης από ειδικούς 
στους τομείς της υγιεινής, της ασφάλειας και της υγείας στο χώρο εργασίας-
iv) πλήρης ενημέρωση για τους επαγγελματικούς κινδύνους και τις τεχνικές 
πρόληψης- ν) δημιουργία δομών πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων, με 
συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων- vi) προώθηση των διαπραγματεύσεων σε 
επίπεδο τομέα και επιχείρησης, κυρίως σε ό,τι αφορά τη σύσταση ισομερών 
επιτροπών υγιεινής, ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία στις επιχειρήσεις, 
τις εγκαταστάσεις ή τους οργανισμούς. 
Το Συμβούλιο των Υπουργών ενέκρινε το νομοθετικό διάταγμα 441/91, της 14ης 
Νοεμβρίου, για την πλαισίωση της Ασφάλειας, Υγιεινής και Υγείας στο Χώρο 
Εργασίας, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Συμφωνίας αυτής και ικανοποιεί, 
στο εσωτερικό δίκαιο, τις απαιτήσεις των κοινοτικών οδηγιών και ειδικότερα 
της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ καθώς και της Σύμβασης 155 της ΔΟΕ. 
Το διάταγμα αυτό εξασφαλίζει στον εργαζόμενο εργασία υπό συνθήκες ασφάλειας, 
υγιεινής και προστασίας της υγείας. Για το σκοπό αυτό επιβάλλει μια πολιτική 
πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων βασισμένη στον καθορισμό των τεχνικών 
όρων που πρέπει να πληρούν τα υλικά στοιχεία της εργασίας, στον εντοπισμό των 
ουσιών ή διαδικασιών που πρέπει να απαγορευτούν, να περιοριστούν ή να τεθούν 
υπό την έγκριση ή τον έλεγχο της αρμόδιας αρχής, στην προαγωγή και τον έλεγχο 
της υγείας των εργαζομένων, στην ενίσχυση της έρευνας στον τομέα της 
ασφάλειας, της υγιεινής και της υγείας στο χώρο εργασίας. 
Το διάταγμα αυτό παρέχει στον εργαζόμενο το δικαίωμα ενημέρωσης για τους 
κινδύνους που διατρέχει η ασφάλεια και η υγεία του, για τα μέτρα και τις 
οδηγίες που πρέπει να ακολουθούνται σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου. Απαριθμεί 
τις καταστάσεις κατά τις οποίες πρέπει να γίνεται η ενημέρωση αυτή στον 
εργαζόμενο. Πέραν της ενημέρωσης εξασφαλίζεται στον εργαζόμενο η δέουσα και 
επαρκής κατάρτιση στον τομέα της ασφάλειας, της υγιεινής και της υγείας. 
Για να καταστεί δυνατή η υλοποίηση όλων των υποχρεώσεων το διάταγμα προβλέπει 
ότι ο εργοδότης εξασφαλίζει την οργάνωση των δραστηριοτήτων σε θέματα 
ασφάλειας, υγιεινής και υγείας στο χώρο εργασίας, που πρέπει να 
πραγματοποιούνται με τη συμμετοχή των εργαζομένων. 
Επιβάλλεται υποχρεωτική διαβούλευση με τους εργαζομένους ή τους εκπροσώπους 
τους για: i) τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας πριν από την εφαρμογή τους- ii) 
τα μέτρα τα οποία, λόγω των επιπτώσεων τους ή της τεχνολογίας τους, έχουν 
επιπτώσεις στην ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία- iii) το πρόγραμμα 
και την οργάνωση της κατάρτισης στον τομέα της ασφάλειας, της υγιεινής και 
της υγείας κατά την εργασία. 
Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους έχουν δικαίωμα να υποβάλλουν προτάσεις 
για την ελαχιστοποίηση των επαγγελματικών κινδύνων. 
Πρέπει ακόμη να αναφερθεί ότι βρίσκονται στην τελική φάση προετοιμασίας τα 
σχέδια νομοθετικού κειμένου που θεσπίζουν ειδικούς κανόνες για ομάδες 
εργαζομένων εκτεθειμένες σε ειδικούς κινδύνους - νέοι και έγκυες γυναίκες -
το οποίο νομοθετικό κείμενο καθορίζει τους κανόνες εφαρμογής της 
προαναφερθείσας ρύθμισης στη δημόσια διοίκηση (αναφέρεται στα εδάφια γ) και 
δ) του άρθρου 23 του νομοθετικού διατάγματος 441/91), καθώς και τα σχέδια 
νομοθετικού κειμένου τα οποία, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά των 
δραστηριοτήτων που συνδέονται με τη γεωργία, την αλιεία και την εμπορική 
ναυτιλία, προβαίνουν στις αντίστοιχες προσαρμογές του νομοθετικού διατάγματος 
441/91. Σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στο τελευταίο αυτό νομοθετικό 
διάταγμα βρίσκονται επίσης στην τελική φάση προετοιμασίας τα σχέδια 
νομοθετικού κειμένου που εξηγούν την υποχρέωση του εργοδότη να εξασφαλίζει 
3 33 
την οργάνωση των δραστηριοτήτων για την ασφάλεια, την υγιεινή και την υγεία 
στο χώρο εργασίας, δραστηριότητες τις οποίες μπορούν να αναλάβουν εσωτερικές 
ή εξωτερικές προς την επιχείρηση υπηρεσίες, καθώς και το σχέδιο νομοθετικού 
κειμένου το οποίο καθορίζει τη διαδικασία εκλογής των εκπροσώπων των 
εργαζομένων για την ασφάλεια, την υγιεινή και την υγεία στο χώρο εργασίας. 
Στις 28 Απριλίου 1992, δημοσιεύτηκαν το νομοθετικό διάταγμα 72/92 και το 
κανονιστικό διάταγμα 9/92 σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους 
κινδύνους έκθεσης στο θόρυβο κατά τη διάρκεια της εργασίας. 
Υπογραμμίζεται, επίσης, ότι στο πλαίσιο της Συμφωνίας για την Ασφάλεια, την 
Υγιεινή και την Υγεία στο Χώρο Εργασίας, αποφασίστηκε η δημιουργία του 
Ιδρύματος για την Ασφάλεια, την Υγιεινή και την Υγεία, το οποίο θα αναπτύξει, 
κυρίως, δραστηριότητες στον τομέα της εφαρμοσμένης έρευνας, της πρόληψης των 
επαγγελματικών κινδύνων, της κατάρτισης και πληροφόρησης, είτε άμεσα είτε με 
την προώθηση σχεδίων που θα υλοποιούνται από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς 
ή συνεταιρισμούς. 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
Το νόμιμο κατώτατο όριο ηλικίας εισόδου στον επαγγελματικό στίβο καθορίζεται: 
i) στα 16 έτη, από την 1η Ιανουαρίου του έτους που ακολουθεί τη χρονιά κατά 
την οποία πρέπει να ολοκληρώσουν το κύκλο 9ετούς υποχρεωτικής εκπαίδευσης οι 
πρώτοι μαθητές στους οποίους εφαρμόζεται η εν λόγω διάρκεια σπουδών, ii) στα 
15 έτη, πριν από την ανωτέρω ημερομηνία. 
Ωστόσο, οι ανήλικοι μεταξύ 14 και 16 ετών μπορούν, μετά το τέλος της 
υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης, να χρησιμοποιούνται σε ελαφρές εργασίες χωρίς 
όμως να κινδυνεύει η σωματική και πνευματική τους ανάπτυξη. 
οι ανήλικοι που έχουν το κατώτατο όριο ηλικίας εισόδου στον επαγγελματικό 
στίβο αλλά δεν ολοκλήρωσαν τον κύκλο υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης, δύνανται 
να προσληφθούν σε εργασία εφόσον παρακολουθούν μαθήματα σε εκπαιδευτικό 
ίδρυμα, σχολή μαθητείας ή επαγγελματικής κατάρτισης με ισότιμο εκπαιδευτικό 
επίπεδο. Στις περιπτώσεις αυτές, το ωράριο εργασίας δεν μπορεί να 
παρεμποδίζει τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες και πρέπει να δοθεί στο νέο 
άδεια για εργασία από τους νόμιμους εκπροσώπους του. 
Οι ανήλικοι εργαζόμενοι διασφαλίζονται με μια επιπρόσθετη εγγύηση προστασίας 
της υγείας και της εκπαίδευσης, που μεταφράζεται σε: ιατρική εξέταση κατά την 
πρόσληψη και στη συνέχεια σε ετήσια βάση- απαγόρευση εργασιών που εμποδίζουν 
3Ί <~) 
τη φυσική, ψυχική ή πνευματική του ανάπτυξη- χορήγηση άδειας άνευ αποδοχών 
για την παρακολούθηση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης· άσκηση 
δραστηριότητας με μερική απασχόληση, σε περίπτωση που παρακολουθούν μαθήματα 
σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, σχολή μαθητείας ή επαγγελματικής κατάρτισης 
ισοδύναμου επιπέδου με εκείνο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και έχουν δικαίωμα 
αποζημίωσης λόγω απώλειας αμοιβής. 
Η πορτογαλική νομοθεσία καθορίζει έναν κατώτατο εγγυημένο μισθό (rmmg) για 
τους εργαζομένους κάτω των 18 ετών, ο οποίος είναι κατά 25% μικρότερος από 
εκείνον που καθορίζεται για τους άνω των 18 ετών. Ο rmmg για τους 
εργαζομένους που είναι δόκιμοι, μαθητευόμενοι ή ανήκουν σε ανάλογη κατηγορία 
και έχουν πρακτική κατάρτιση για εξειδικευμένο ή πολύ εξειδικευμένο 
επάγγελμα, με ηλικία μεταξύ 18 και 25 ετών, κατά τα 2 πρώτα έτη άσκησης των 
καθηκόντων αυτών ή κατά το πρώτο έτος, εφόσον έχουν παρακολουθήσει μαθήματα 
σε τεχνική επαγγελματική σχολή ή διαθέτουν την κατάλληλη επαγγελματική 
κατάρτιση, θα είναι κατώτερη κατά 20% από τον κατώτατο εγγυημένο μισθό για το 
σύνολο των εργαζομένων άνω των 18 ετών. 
Υπογραμμίζεται, ωστόσο, ότι οι μειώσεις αυτές δεν υπερισχύουν της αρχής 
σύμφωνα με την οποία στην ίση εργασία αντιστοιχεί ίση αμοιβή. 
Ο νόμος προβλέπει ρητά ότι τα IRCT οφείλουν να μειώνουν, όποτε είναι εφικτό, 
τα ανώτατα κανονικά όρια εργασίας των ατόμων κάτω των 18 ετών. Επισημαίνεται 
επίσης ότι οι εργαζόμενοι σπουδαστές (ανεξαρτήτως ηλικίας) δικαιούνται κατά 
ανώτατο όριο εξάωρη άδεια εβδομαδιαίως χωρίς απώλεια αποδοχών ή άλλου 
δικαιώματος, εφόσον το απαιτεί το ωράριο των μαθημάτων τους. 
Οσον αφορά τη νυχτερινή εργασία, ορίζεται ότι οι κάτω των 16 ετών δεν 
επιτρέπεται να παρέχουν νυχτερινή εργασία σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και 
ότι μπορούν να απασχολούνται, υπό το εν λόγω καθεστώς, μόνο σε δραστηριότητες 
που δεν έχουν βιομηχανικό χαρακτήρα, εφόσον αυτό είναι απαραίτητο για την 
επαγγελματικής τους κατάρτιση. 
Οι ανήλικοι μεταξύ 16 και 18 ετών μπορούν να εργάζονται κατά τη διάρκεια της 
νύχτας σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις μόνο σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας όπου 
διακυβεύεται η κανονική λειτουργία της επιχείρησης. 
Οσο για την υπερωριακή εργασία, είναι απαγορευμένη για τους ανηλίκους. 
3W' 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
Τα ηλικιωμένα άτομα έχουν μια σειρά δικαιωμάτων, όπως: έκπτωση στα μεταφορικά 
μέσα και στο τιμολόγιο τηλεφώνου· δωρεάν είσοδος στα μουσεία· απαλλαγή από 
φόρους στις τραπεζικές καταθέσεις μέχρι 1.500.000 εσκούδος· επισημαίνεται 
επίσης ότι οι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να καταγγείλουν συμβόλαιο μίσθωσης 
διαμερίσματος ατόμων 65 ετών και άνω ή που κατοικούν σ' αυτό 30 τουλάχιστον 
έτη. 
Τα άτομα που φτάνουν σε ηλικία συνταξιοδότησης χωρίς να τους αναγνωρίζεται 
συνταξιοδοτικό δικαίωμα από το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης μπορούν να 
λάβουν σύνταξη γήρατος από το μη ανταποδοτικό σύστημα, μετά από εξέταση των 
βιοτικών συνθηκών. 
Στο πλαίσιο της προοδευτικής αναβάθμισης των συντάξεων θεσπίστηκε, από τον 
Ιούνιο του 1990, εκτός από τον 13ο μισθό, η χορήγηση στους συνταξιούχους μιας 
πρόσθετης παροχής που καταβάλλεται τον Ιούλιο κάθε έτους, η οποία αντιστοιχεί 
στο μηνιαίο ποσό της σύνταξης. Το μέτρο αυτό έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την 
αύξηση της αντίστοιχης αγοραστικής δύναμης. 
Επίσης τα ηλικιωμένα άτομα έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε: Κέντρα Συναναστροφής 
κοινωνική υποστήριξη με συμμετοχή των ίδιων των ηλικιωμένων σε 
δραστηριότητες συναναστροφής, αναψυχής, ψυχαγωγίας και απασχόλησης· Κέντρα 
Ημέρας - κοινωνική υποστήριξη μέσω μιας σειράς υπηρεσιών, όπως συναναστροφή, 
αναψυχή, ψυχαγωγία, απασχόληση, διατροφή, φροντίδες υγιεινής και ανακούφισης 
και καθάρισμα ρούχων Κέντρα Ανάρρωσης - συλλογική υποστήριξη για τους 
ηλικιωμένους που δεν μπορούν να παραμείνουν στο οικογενεικό ή κοινωνικό τους 
περιβάλλον, που περιλαμβάνει διαμονή, διατροφή, φροντίδες υγείας, υγιεινής 
και ανακούφισης, συναναστροφή, αναψυχή, ψυχαγωγία και απασχόληση-
Κατασκηνώσεις - προσωρινή κοινωνική υποστήριξη, με διαμονή ή όχι (μέσω ενός 
συνόλου δραστηριοτήτων συναναστροφής, αναψυχής και ψυχαγωγίας), που έχει ως 
στόχο τη βελτίωση των συνθηκών σωματικής και ψυχικής υγείας καθώς και την 
κοινωνική ένταξη μέσω ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ των ηλικιωμένων ή με άλλες 
ομάδες ηλικιών. 
Τα τελευταία έτη αυξήθηκαν οι ενέργειες ενίσχυσης ηλικιωμένων ατόμων σε ό,τι 
αφορά την κατοικία, με την παροχή διαφόρων υπηρεσιών, τις οποίες δεν θα 
μπορούσαν να πραγματοποιήσουν οι ίδιοι. 
3V2-
Δημιουργήθηκε ένα νέο μέτρο κοινωνικής πολιτικής που ορίζεται στο νομοθετικό 
διάταγμα αριθ. 391/91 της 10ης Οκτωβρίου, που συνίσταται στην προσωρινή ή 
μόνιμη ένταξη, σε οικογένειες που θεωρούνται κατάλληλες, ηλικιωμένων ατόμων 
ή ατόμων που απέκτησαν ειδικές ανάγκες σε μεγάλη ηλικία. Η πληρωμή για τις 
παρεχόμενες υπηρεσίες επιβαρύνει τον ηλικιωμένο ή την αντίστοιχη οικογένεια, 
εφόσον έχουν την οικονομική δυνατότητα και, στην περίπτωση που δεν 
διαπιστώνεται τέτοια δυνατότητα, το φορέα πλαισίωσης (Περιφερειακά Κέντρα 
Κοινωνικής Ασφάλισης, Santa Casa da Misericordia de Lisboa και Ειδικά 
Ιδρύματα Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε συνάρτηση με τους πρώτους φορείς). 
Η ιατρική περίθαλψη παρέχεται, όπως προαναφέρθηκε, από το Εθνικό Σύστημα 
Υγε ίας. 
Για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής υπέρ των ηλικιωμένων ατόμων, 
υπάρχει από το 1988 μια Εθνική Επιτροπή για μια Πολιτική Υπέρ της Τρίτης 
Ηλικίας η οποία έχει εφαρμόσει και υποστηρίξει πολυάριθμες ενέργειες, κυρίως 
έρευνας για το γήρας, ανίχνευσης των καταστάσεων υψηλού κινδύνου, 
ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης σχετικά με τα προβλήματα της τρίτης 
ηλ ικ ίας. 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Η ανάπτυξη μιας πολιτικής με στόχο να ευνοήσει την κοινώνικοεπαγγελματική 
ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες οδήγησε στον καθορισμό διαφόρων 
προγραμμάτων στο πλαίσιο της επαγγελματικής αποκατάστασης. 
Ετσι και έχοντας ως στόχο τη δημιουργία συνθηκών που ευνοούν τη λήψη 
κατάλληλων επαγγελματικών αποφάσεων και την απόκτηση επαγγελματικών 
προσόντων, αναπτύσσονται προγράμματα επαγγελματικού προσανατολισμού/ελέγχου 
και επαγγελματικής κατάρτισης/επανένταξης. 
Για τη δημιουργία συνθηκών που διευκολύνουν την πρόσβαση στην κανονική αγορά 
εργασίας χορηγείται τεχνικοοικονομική υποστήριξη σε επιχειρήσεις 
(αντισταθμιστική ενίσχυση, εξάλειψη των αρχιτεκτονικών εμποδίων, προσαρμογή 
των θέσεων εργασίας, προσωπική υποδοχή, πριμ για την ένταξη και πριμ κατ'αξία 
και, ακόμη, φορολογικά πλεονεκτήματα και μείωση κατά 50% των ασφαλιστικών 
εισφορών για την κοινωνική ασφάλιση) και στα άτομα με ειδικές ανάγκες που 
σκοπεύουν να ασκήσουν, για δικό τους λογαριασμό, οικονομικά βιώσιμη 
δραστηριότητα (επίδομα για εγκατάσταση). 
373 
Χορηγείται τεχνική και οικονομική υποστήριξη για τη δημουργία και λειτουργία 
κέντρων και χώρων προστατευόμενης απασχόλησης και επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων, καθώς και για τη δημιουργία Κέντρων Επαγγελματικής 
Αποκατάστασης. 
Παράλληλα με τα προγράμματα επαγγελματικής αποκατάστασης και για τη συμβολή 
στην πλήρη κοινωνική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες υπάρχουν και άλλα 
μέτρα, όπως: 
- παροχή τεχνικής βοήθειας στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, 
της επαγγελματικής κατάρτισης, της απασχόλησης και της κοινωνικής 
δράσης· 
φορολογικά πλεονεκτήματα για την ένταξη ατόμων με ειδικές ανάγκες, 
κυρίως στην εισαγωγή αυτοκινήτων, τρίκυκλων και αναπηρικών 
καθισμάτων εκπτώσεις στον υπολογισμό του φόρου εισοδήματος- ειδικοί 
όροι για χορήγηση πιστώσεων προκειμένου για αγορά ή κατασκευή 
κατοικίας· 
τεχνικές συστάσεις σχετικά με τις κατασκευές και τα κτίρια για 
βελτίωση της πρόσβασης σε δημόσια κτίρια, δημιουργία θέσεων αναπήρων 
στα δημόσια μέσα μεταφοράς και θέσεων στάθμευσης οχημάτων 
προσωπική υποδοχή στις δημόσιες υπηρεσίες για τα άτομα με προβλήματα 
κινητικότητας και άλλες ειδικές ανάγκες και δημιουργία ειδικών 
συνθηκών για την πρόσβαση, την υποδοχή και την επίσκεψη σε ορισμένα 
μουσεία και άλλους εκθεσιακούς χώρους καθώς και σε πολιτιστικές και 
ψυχαγωγικές δραστηριότητες. 
3 V V 
ΠΑΡΑΡ ΤΗΜΑ 
3yJ" 
ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΟΥ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΣΧΕΤΙΚΑ 
ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ 
ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Σύμφωνα με την παράγραφο 29 του Χάρτη, "Η Επιτροπή συντάσσει έκθεση το 
τελευταίο τρίμηνο κάθε έτους με θέμα την εφαρμογή του Χάρτη από τα κράτη 
μέλη και από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα". 
3 η G 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
1. Υπάρχουν άλλα εμπόδια εκτός από εκείνα που πηγάζουν από λόγους 
δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας, που 
εμποδίζουν τους εργαζομένους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να 
κυκλοφορούν ελεύθερα; 
2. Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες για να εξασφαλίζεται το δικαίωμα διαμονής 
στους εργαζομένους οι οποίοι χρησιμοποιώντας το δικαίωμα της 
ελεύθερης κυκλοφορίας έχουν βρεί οποιαδήποτε θέση εργασίας; 
Υπάρχουν εμπόδια για τον εργαζόμενο ο οποίος έχει ασκήσει το 
δικαίωμα του για την ελεύθερη κυκλοφορία, να ασκήσει οποιοδήποτε 
επάγγελμα σύμφωνα με τους ίδιους κανόνες που υπάρχουν και για τους 
εθνικούς υπηκόους; 
Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες για να ενισχυθεί η ελεύθερη κυκλοφορία 
και η ισότητα της μεταχείρισης σε κάθε εργασιακή ή επαγγελματική 
μορφή, καθώς και η κοινωνική προστασία; 
3. Ποια είναι τα μέτρα: 
που ευνοούν την οικογενειακή επανένωση; 
για να ενθαρρυνθεί η αναγνώριση ισοδύναμων διπλωμάτων ή τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης που απονέμει κάποιο άλλο κράτος μέλος; 
που βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των 
μ ε θ οριακών εργαζομ έ νων. 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΑΜΟΙΒΕΣ 
4. Υπάρχουν ειδικές διατάξεις που απαγορεύουν σε ορισμένες κατηγορίες 
ατόμων την ελεύθερη επιλογή και την άσκηση του επαγγέλματος εκτός 
από τις διατάξεις που διέπουν κάθε επάγγελμα; 
Υπάρχουν νομοθετικές ή συμβατικές διατάξεις, διάφορες πρακτικές 
ή τέλος δικαστικές αποφάσεις που εξασφαλίζουν στους εργαζομένους 
δίκαιες αποδοχές; 
Υπάρχει δίκαιος μισθός αναφοράς που να τον δικαιούνται οι 
εργαζόμενοι που υπάγονται σε άλλο σύστημα εργασίας εκτός από 
εκείνο της πλήρους απασχόλησης και αορίστου χρόνου; 
Σε περίπτωση κρατήσεων, κατάσχεσης ή εκχώρησης μισθού, 
προβλέπουν οι σχετικές εθνικές διατάξεις τα μέτρα που 
εξασφαλίζουν στον εργαζόμενο να διατηρήσει τα αναγκαία μέσα ώστε 
να αποζούν αυτός και η οικογένεια του; 
3Μ'·> 
6. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις ώστε να μπορεί να δικαιούται κάποιος 
δωρεάν τις δημόσιες υπηρεσίες τοποθέτησης σε εργασία; 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Δώστε συνοπτική περιγραφή των μέτρων στους εξής τομείς: 
διάρκεια και διευθέτηση του χρόνου εργασίας, 
άλλες συμβάσεις εργασίας εκτός από αορίστου χρόνου και πλήρους 
απασχόλησης, 
διαδικασίες συλλογικών απολύσεων και πτωχεύσεις. 
8. Υπάρχει ετήσια άδεια μετ' αποδοχών και εβδομαδιαίος χρόνος ανάπαυσης 
που να δικαιούνται όλοι οι εργαζόμενοι της Κοινότητας; 
Τα παραπάνω διέπονται από το νόμο ή από συλλογική σύμβαση; 
Ποια είναι η διάρκεια; 
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις χορήγησης; 
Με ποιο τρόπο διευκρινίζονται οι συνθήκες εργασίας κάθε μισθωτού; 
Είναι αναγκαίο κάποιο έγγραφο; 
Προβλέπεται μέσα στο νόμο; 
Μέσα σε συλλογική σύμβαση; 
Σε σύμβαση εργασίας; 
Υπάρχουν εξαιρέσεις; 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ 
10. - Πώς οργανώνεται η κοινωνική προστασία των εργαζομένων ώστε να 
τους εξασφαλίζεται επαρκές επίπεδο παροχών κοινωνικής ασφάλισης; 
Σε ποια βάση και σύμφωνα με ποια κριτήρια; 
Υπάρχει γενικευμένο σύστημα κοινωνικής προστασίας; 
Για ποιες κατηγορίες ατόμων; 
- Ποιες είναι οι διατάξεις που επιτρέπουν στα άτομα τα οποία 
αποκλείονται από την αγορά και δεν διαθέτουν βιοποριστικά μέσα, 
να δικαιούνται επαρκείς παροχές και πόρους; 
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 
11. - Υπάρχουν εμπόδια για τη σύσταση, από τους εργοδότες και τους 
εργαζομένους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, επαγγελματικών ή 
συνδικαλιστικών οργανώσεων; 
Εχει ο εργοδότης ή ο εργαζόμενος το δικαίωμα να ε ίνα ι μέλος ή 
όχι αυτών των οργανώσεων χωρίς να υφίσταται ζημίες; 
3V» 
12. Ποιοι είναι οι τρόποι διαπραγμάτευσης και σύναψης των συλλογικών 
συμβάσεων; 
Υπάρχουν εμπόδια στις διαπραγματεύσεις και στη σύναψη των συλλογικών 
συμβάσεων μεταξύ εργοδοτών ή οργανώσεων εργοδοτών και οργανώσεων 
εργαζομένων; 
13. - Ποιες είναι οι προϋποθέσεις όσον αφορά την άσκηση του 
δικαιώματος απεργίας; 
Ποια είναι τα μέτρα που ευνοούν τις διαδικασίες συμβιβασμού, 
μεσολάβησης και διαιτησίας ενόψει ρύθμισης των εργατικών 
δ ιαφορών; 
14. - Ποιες είναι οι εφαρμοστέες διατάξεις όσον αφορά το δικαίωμα 
απεργίας στη δημόσια διοίκηση γενικά και στην αστυνομία και στις 
ένοπλες δυνάμεις ειδικά; 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ 
15. - Ποιες είναι οι διατάξεις που διέπουν την πρόσβαση στην 
επαγγελματική κατάρτιση; 
Υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες για την άμβλυνση ή την κατάργηση των 
διακρίσεων που βασίζονται στην εθνικότητα όσον αφορά την 
πρόσβαση σε κάθε μορφή επαγγελματικής κατάρτισης; 
Υπάρχουν δομές συνεχιζόμενης και διαρκούς κατάρτισης που να 
επιτρέπουν σε κάθε άτομο να επανεκπαιδεύεται ; 
Οι δομές αυτές εξαρτώνται από τις δημόσιες αρχές, από τις 
επιχειρήσεις ή από τους κοινωνικούς εταίρους; 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
16. - Με ποιο τρόπο εφαρμόζεται και εξασφαλίζεται η ίση μεταχείριση 
ανδρών και γυναικών; 
Ποιες είναι οι πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί γα ι την 
εντατικοποίηση των ενεργειών υπέρ της ίσης μεταχείρισης ανδρών 
και γυναικών; 
Υπάρχουν μέτρα που επιτρέπουν στους άνδρες και στις γυναίκες να 
συνταιριάζουν τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους 
υποχρέωσεις; 
3V 2) 
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
17. Υπάρχει σύστημα που να επιτρέπει την πληροφόρηση, τις διαβουλεύσεις 
και τη συμμετοχή των εργαζομένων ειδικά στο πλαίσιο των επιχειρήσεων 
που είναι εγκατεστημένες σε πολλά κράτη μέλη; 
Ποιες είναι οι διατάξεις ή οι πρακτικές που αφορούν την πληροφόρηση, 
τις διαβουλεύσεις και τη συμμετοχή των εργαζομένων; 
Ποιες είναι οι περιπτώσεις που καλύπτονται ειδικότερα από 
τέτοιες διατάξεις; 
Εφαρμόζονται η πληροφόρηση, οι διαβουλεύσεις και η συμμετοχή των 
εργαζομένων τουλάχιστον στις περιπτώσεις: 
εισαγωγής τεχνολογικών αλλαγών στις επιχειρήσεις; 
- αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων; 
διαδικασιών συλλογικών απολύσεων; 
όπου οι εργαζόμενοι, ιδίως οι μεθοριακοί, πλήττονται από τις 
πολιτικές απασχόλησης που ασκεί η επιχείρηση όπου 
εργάζονται ; 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
19. - Σε ποιους τομείς ή κλάδους προβλέπουν οι κοινοτικές οδηγίες 
διατάξεις πιο ευνοϊκές από εκείνες που ισχύουν σήμερα στη χώρα 
σας; 
Οσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια, υπάρχει τρόπος συμμετοχής 
των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων και ποιες είναι οι σχετικές 
λεπτομέρει ες; 
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ 
20. Για τους νέους, ποια είναι η κατώτατη νόμιμη ηλικία εισόδου στην 
απασχόληση; 
21. Υπάρχουν ειδικές διατάξεις που ρυθμίζουν το μισθό των νέων; 
Ποιες είναι οι σημαντικές λεπτομέρειες; 
22. Υπάρχουν ειδικές ρυθμιστικές διατάξεις για τη διάρκεια του χρόνου 
εργασίας των νέων, τη νυχτερινή εργασία, την επαγγελματική 
κατάρτιση; 
23. Δικαιούνται οι νέοι, στο τέλος της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης, 
αρχική επαγγελματική κατάρτιση με στόχο να διευκολύνεται η 
προσαρμογή τους στις απαιτήσεις της μελλοντικής τους επαγγελματικής 
ζωής; 
3^ 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ 
24. Ποιες είναι οι διατάξεις που εξασφαλίζουν σε κάθε εργαζόμενο της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας παροχές που του εγγυώνται αξιοπρεπές βιοτικό 
επίπεδο κατά τη συνταξιοδότηση του; 
25. Υπάρχει σύστημα προστασίας που επιτρέπει σε κάθε άτομο που έχει 
φθάσει στην ηλικία συνταξιοδότησης αλλά που αποκλείεται από το 
δικαίωμα για συνταξιοδότηση, να δικαιούται επαρκείς πόρους και/ή 
ιατρική και κοινωνική βοήθεια προσαρμοσμένη στις ανάγκες του; 
Ποιες είναι οι σχετικές ουσιώδεις λεπτομέρειες; 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
26. Ποια είναι τα συγκεκριμένα μέτρα που επιτρέπουν στα άτομα με ειδικές 
ανάγκες να ενταχθούν από επαγγελματική και κοινωνική άποψη; 
ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ 
27. Με ποιο τρόπο εξασφαλίζεται η προστασία των θεμελιωδών κοινωνικών 
δικαιωμάτων που περιλαμβάνονται μέσα στο Χάρτη; 

BSN 0254-1483 
COM(92) 562 τελικό' 
\jriwx 
Ap toléra ta λ όγου ι CBrCO-92-58'4-GR-C. 
ISBN 92-77-50780-2 • 
Υπηρεσία ΕΛίστίμων Εκδόσεων των r*..•»./.* ι*, Μ ν Kr»». *• . Mfav 
L-2985 Luxembourg