ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Διαχείριση των κοινοτικών προγραμμάτων μέσω δικτύου εθνικών φορέων

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Διαχείριση των κοινοτικών προγραμμάτων μέσω δικτύου εθνικών φορέων

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Εισαγωγή

3. Γενικές πλευρές του δικτύου εθνικών φορέων

3.1. Γενικό πλαίσιο και ορισμός

3.2. Περιπτώσεις μη καλυπτόμενες από τον ορισμό

4. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων

4.1. Πλεονεκτήματα

4.1.1. Εγγύτητα

4.1.2. Συμπληρωματικότητα

4.1.3. Ευελιξία

4.1.4. Επανεστίαση των ανθρώπινων πόρων

4.2. Προφυλάξεις

4.2.1. Προστασία της ευρωπαϊκής διάστασης και της ευρωπαϊκής προβολής

4.2.2. Αποφυγή της επιβάρυνσης των δομών και των διαδικασιών

4.2.3. Αύξηση του συντονισμού και του ελέγχου των αποτελεσμάτων με σκοπό την εξασφάλιση της συνοχής της ενέργειας

4.2.4. Αποφυγή της σύγκρουσης ρόλων

4.2.5. Σαφής διάκριση μεταξύ ενδιάμεσων φορέων και δικαιούχων

5. Πλαισίωση της διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων

5.1. Κριτήρια

5.1.1. Ταυτόχρονες και μεθοδικά συντονισμένες ενέργειες στο εθνικό επίπεδο

5.1.2. Μαζικά αποκεντρωμένα προγράμματα

5.1.3. Δημοσιονομική κάλυψη ανά χώρα

5.1.4. Συγχρηματοδότηση

5.1.5. Ύπαρξη κατάλληλων οργανισμών στο εθνικό επίπεδο

5.1.6. Κόστος-αποτελεσματικότητα

5.2. Καθήκοντα

5.3. Νομικό πλαίσιο

5.3.1. Νομική βάση

5.3.2. Ορισμός των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων και διαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών φορέων

5.4. Έλεγχοι

6. Τομείς στους οποίους προβλέπεται η διαχείριση μέσω δικτύου

6.1. Τομέας στατιστικής

6.2. Έρευνα

6.3. Καινοτόμες ενέργειες στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων

7. Δίκτυα εθνικών φορέων και κοινοτικοί εκτελεστικοί οργανισμοί

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Πρότυπο δικτύου στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 Τομέας στατιστικής

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Οδηγός για την προσφυγή σε δίκτυο εθνικών φορέων για τη διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 Σύγκριση μεταξύ δικτύων εθνικών υπηρεσιών και κοινοτικών εκτελεστικών φορέων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Η διαχείριση των κοινοτικών προγραμμάτων από δίκτυα εθνικών φορέων

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων είναι μια μορφή προσφυγής σε εξωτερικούς συνεργάτες που βασίζεται στην ανάθεση, από την Επιτροπή, εκτελεστικών αρμοδιοτήτων σε εθνικές οντότητες με καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας υπό κρατική εγγύηση, και οι οποίοι συμμετέχουν ως εταίροι κατά την εφαρμογή ορισμένων κοινοτικών πολιτικών.

Αυτή η μορφή διαχείρισης βασίζεται σε ένα δίκτυο οντοτήτων που ορίζονται από τα κράτη μέλη και αναλαμβάνουν την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων για λογαριασμό της Επιτροπής. Στο στάδιο αυτό, το πιο ανεπτυγμένο πρότυπο είναι αυτό των προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας, που βασίζεται σε ομοιογενείς και σαφώς προσδιορισμένους κανόνες και μέσα.

Η διαχείριση μέσω δικτύου είναι ιδιαίτερα ενδεδειγμένη για την εφαρμογή μαζικών προγραμμάτων που απαιτούν την εγγύτητα των τελικών δικαιούχων και κατά την εκτέλεση ταυτόχρονων ενεργειών ο συντονισμός των οποίων μεθοδεύεται σε εθνικό επίπεδο. Αυτή η μορφή διαχείρισης καθιστά δυνατή την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων που διαθέτουν τα κράτη μέλη. Η δημοσιονομικής κάλυψης ανά χώρα σχετικά με το κάθε πρόγραμμα και η συγχρηματοδότηση των ενεργειών αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την προσφυγή σε εθνικούς φορείς. Η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων προσφέρει συχνά μεγαλύτερη ευελιξία από την άμεση διαχείριση και ευνοεί την επανεστίαση των ανθρώπινων πόρων της Επιτροπής στα βασικά της καθήκοντα. Ταυτόχρονα, αυτή η μορφή διαχείρισης δίνει τη δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας παρακολούθησης των έργων εξατομικευμένης ή μαζικής δομής.

Επίσης, αυτή η μορφή εξωτερικής ανάθεσης εμπεριέχει, ενδεχομένως, τον κίνδυνο απώλειας συνοχής και ελέγχου της κοινοτικής δράσης. Ωστόσο, ο κίνδυνος αυτός μπορούν να αποφευχθεί με τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων. Έτσι, η εξωτερικής ανάθεση, μολονότι ανακουφίζει τις υπηρεσίες της Επιτροπής από ορισμένα καθήκοντα διαχείρισης, αυξάνει ταυτόχρονα τις προσπάθειες συντονισμού και ελέγχου καθώς και της εκ των υστέρων αξιολόγησης.

Η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων συνεπάγεται τον προσδιορισμό των καθηκόντων, των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων και των σχέσεων μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών φορέων και των κρατών μελών, τα οποία χρειάζονται κατάλληλη πλαισίωση. Το νομικό πλαίσιο πρέπει να περιέχει κανονιστική πράξη που να θεσπίζει το πρόγραμμα ή τη δράση και που να προβλέπει, ως τρόπο διαχείρισης, τη δυνατότητα προσφυγής σε δίκτυο εθνικών φορέων. Το νομικό πλαίσιο συμπληρώνεται επίσης από μεταγενέστερες νομικές πράξεις: δηλαδή, μια σύμβαση μεταξύ της Επιτροπής και του εθνικού φορέα που προσδιορίζει το ρόλο και τις δραστηριότητες του ενλόγω φορέα για την εφαρμογή του προγράμματος και μια απόφαση της Επιτροπής η οποία προσδιορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της Επιτροπής και των κρατών μελών, αντίστοιχα, καθώς και την κατανομή των ευθυνών. Επίσης, η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων μπορεί ενδεχομένως να επεκταθεί κυρίως στον τομέα της στατιστικής και των καινοτόμων ενεργειών (διαρθρωτικά ταμεία).

Λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών αυτής της μορφής διαχείρισης, η έκταση των καθηκόντων και των εξουσιών που η Επιτροπή μπορεί να εκχωρήσει σε εθνικούς φορείς είναι μικρότερο από αυτό που μπορεί να ανατεθεί στους κοινοτικούς εκτελεστικούς οργανισμούς που προτείνονται από την Επιτροπή.

2. Εισαγωγή

Η ανακοίνωση του Δεκεμβρίου 1999, σχετικά με τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής εξωτερικής ανάθεσης [1] της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων και η Λευκή Βίβλος για τη Διοικητική Μεταρρύθμιση [2] έθεσαν τα θεμέλια μιας νέας πολιτικής εξωτερικής ανάθεσης, η οποία προσβλέπει σε μια διοικητική υπηρεσία επανεστιασμένη στα κατά προτεραιότητα καθήκοντα και δραστηριότητές της.

[1] Κατευθυντήριες γραμμές για την πολιτική εξωτερικής ανάθεσης, SEC(1999) 2051/7.

[2] Μεταρρύθμιση της Επιτροπής, COM(2000) 200.

Η Επιτροπή έδωσε εντολή σε μια ομάδα συντονισμού και προγραμματισμού να εκφράσει αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές σε συγκεκριμένα μέτρα. Το πρώτο πεδίο εφαρμογής αυτού του εγχειρήματος ήταν η ελεγχόμενη εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων, και η συνέπεια της, δηλαδή η απορρόφηση των γραφείων τεχνικής βοήθειας (ΓΤΒ) των οποίων οι διαδικασίες και το χρονοδιάγραμμα αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της διορθωτικής επιστολής αριθ. 1 στο προσχέδιο προϋπολογισμού 2001.

Τον Δεκέμβριο 2000, η Επιτροπή υπέβαλε ανακοίνωση [3] στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων, καθώς και πρόταση κανονισμού-πλαισίου του Συμβουλίου για μια νέα μορφή εκτελεστικού οργανισμού, ο οποίος αποτελεί το πλέον καινοτόμο μέσο της στρατηγικής εξωτερικής ανάθεσης της Επιτροπής.

[3] Εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων και υποβολή κανονισμού-πλαισίου για μια νέα μορφή εκτελεστικού φορέα, COM(2000)788 τελικό της 13.12.2000.

Η ανακοίνωση σχετικά με την εξωτερική ανάθεση του Δεκεμβρίου 2000, μεταξύ των μέσων εξωτερικής ανάθεσης, αναφέρει την αποκέντρωση των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων σε εξωτερικούς οργανισμούς εθνικού δικαίου, δημόσιους οργανισμούς ή οργανισμούς επιφορτισμένους με καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας υπό την εγγύηση του κράτους (= τους "εθνικούς φορείς"), και οι οποίοι χρησιμεύουν ως εταίροι για την εφαρμογή ορισμένων κοινοτικών πολιτικών.

Με βάση την κεκτημένη εμπειρία στον τομέα της διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων, η παρούσα ανακοίνωση προσδιορίζει την προσέγγιση, τις λεπτομέρειες εφαρμογής και εναρμονισμένα εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούνται γι'αυτή τη μορφή διαχείρισης.

3. Γενικές πλευρές του δικτύου εθνικών φορέων

3.1. Γενικό πλαίσιο και ορισμός

Η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων ορίζεται στην ανακοίνωση για την εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων [4] ως η αποκέντρωση των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων σε εξωτερικούς οργανισμούς εθνικού δικαίου, δημόσιους οργανισμούς ή οργανισμούς επιφορτισμένους με καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας υπό την εγγύηση του κράτους (= τους "εθνικούς φορείς"), και οι οποίοι χρησιμεύουν ως εταίροι για την εφαρμογή ορισμένων κοινοτικών πολιτικών. Ο εθνικός φορέας (Ε.Φ.) δεν είναι αναγκαστικά μια οντότητα που δημιουργήθηκε εκ του μηδενός για τις ανάγκες αποκέντρωσης του προγράμματος. Η ιδιότητα του εθνικού φορέα μπορεί να αναγνωριστεί επίσης και σε οντότητες που υφίστανται ανεξάρτητα από αυτή την αποστολή. Επίσης, μπορεί να αναγνωριστεί και σε περιφερειακές ή διασυνοριακές οντότητες υπό την προϋπόθεση ότι είναι σε θέση να προσφέρουν τις απαιτούμενες εγγυήσεις.

[4] COM(2000)788 τελικό.

Το δίκτυο εθνικών φορέων είναι ένα δομημένο σύνολο οργανισμών που επικοινωνούν μεταξύ τους και όπου κάθε μέλος αναλαμβάνει ένα μέρος της ευθύνης για την υλοποίηση κοινών στόχων. Αποτελείται από οντότητες οι οποίες ορίζονται από τα κράτη μέλη για την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων για λογαριασμό της Επιτροπής. Οι οντότητες αυτές μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τη διαχείριση των κεφαλαίων ενός κοινοτικού προγράμματος με το οποίο που έχουν επιφορτιστεί (παράδειγμα: πρόγραμμα Leonardo) λόγω της αποστολής τους ως δημόσιας υπηρεσίας. Η Επιτροπή ασχολείται με την ενεργοποίηση και τον συντονισμό του δικτύου και μεριμνά για την εξασφάλιση της κοινοτικής προστιθεμένης αξίας της ενέργειας και για την αξιοποίηση των συνεργιών.

Το πρότυπο δικτύου εθνικών φορέων βασίζεται στο πρότυπο που προβλέφθηκε για την εφαρμογή προγραμμάτων στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας (βλ. παράρτημα 1). Η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου δίνει τη δυνατότητα στις υπηρεσίες της Επιτροπής να διατηρούν τον πολιτικό έλεγχο του προγράμματος και βασίζεται στον σαφή και ισορροπημένο ορισμό των δημοσιονομικών και επιχειρησιακών αρμοδιοτήτων της Επιτροπής, των κρατών μελών και των εθνικών φορέων. Βασικός στόχος είναι η αύξηση της υπευθυνότητας των κρατών μελών όσον αφορά τον προσδιορισμό και τις επιδόσεις των κατάλληλων εθνικών φορέων, εξασφαλίζοντας τη δυνατότητα ισχυρής παρέμβασης του κοινοτικού επιπέδου με σκοπό την εξασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής του προγράμματος σε όλη την Ένωση.

Η πράξη εκχώρησης καθηκόντων πρέπει να περιέχει υποχρεωτικά κατάλληλες διατάξεις για την εξασφάλιση της διαφάνειας των εκτελούμενων πράξεων και για τον σεβασμό των προτύπων χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και ελέγχου που να είναι συμβατά και συγκρίσιμα με αυτά που εφαρμόζονται στις υπηρεσίες της Επιτροπής. Επίσης, η Επιτροπή υποχρεούται να εξασφαλίζει σε τακτά χρονικά διαστήματα την παρακολούθηση την αξιολόγηση και τον έλεγχο της εκτέλεσης των καθηκόντων που έχουν εκχωρηθεί στους εθνικούς φορείς.

3.2. Περιπτώσεις μη καλυπτόμενες από τον ορισμό

Η πρόταση Δημοσιονομικού Κανονισμού που εξέδωσε η Επιτροπή, τον Ιούλιο 2000, όσον αφορά την εκτέλεση του προϋπολογισμού, προβαίνει σε διάκριση μεταξύ κεντρικής διαχείρισης, από κοινού διαχείρισης και αποκεντρωμένης διαχείρισης:

* Στο πλαίσιο της από κοινού διαχείρισης (π.χ.: διαρθρωτικές ενέργειες και γεωργική πολιτική) και της αποκεντρωμένης διαχείρισης (π.χ.: προγράμματα υπέρ των υποψήφιων χωρών για προσχώρηση), η Επιτροπή αναθέτει σε ορισμένα κράτη μέλη την αρμοδιότητα να εκτελούν μόνα τους ορισμένες πράξεις του προϋπολογισμού. Αυτοί οι τρόποι διαχείρισης δεν προβλέπονται στην παρούσα ανακοίνωση.

* Στο πλαίσιο της κεντρικής διαχείρισης, η Επιτροπή μπορεί είτε να εκτελεί τον προϋπολογισμό από τις ίδιες τις υπηρεσίες της (άμεση διαχείριση) είτε να αναθέτει την εκτέλεσή του σε κοινοτικούς εκτελεστικούς οργανισμούς ή οργανισμούς εθνικού δικαίου, δημόσιους οργανισμούς ή οργανισμούς επιφορτισμένους με καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας υπό την εγγύηση του κράτους (έμμεση διαχείριση). Το έγγραφο αυτό δεν καλύπτει άμεσα τους κοινοτικούς εκτελεστικούς οργανισμούς, οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο χωριστής ανακοίνωσης [5].

[5] COM(2000)788 τελικό, βλ. υποσημείωση αριθ. 3

Κατά τον ίδιο τρόπο, η ύπαρξη δικτύου δικαιούχων δεν πρέπει να συγχέεται με τη διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων. Στην πρώτη περίπτωση, οι (μεμονωμένοι) δικαιούχοι προγράμματος ή κοινοτικής δράσης μπορούν να συγκεντρώνονται στο πλαίσιο μιας (διεθνικής) εταιρικής σχέσης με σκοπό την υλοποίηση επιχειρησιακού έργου το οποίο συχνά συγχρηματοδοτούν. Η κατανομή των πιστώσεων δεν είναι γεωγραφική αλλά βασίζεται σε τομεακούς και θεματικούς επιχειρησιακούς στόχους. Αυτή η μορφή εταιρικής σχέσης συναντάται, μεταξύ άλλων, στον τομέα της έρευνας και της στατιστικής [6].

[6] Βλ. παράρτημα 2.

4. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων

Η διαχείριση μέσω δικτύου αποκεντρωμένων εθνικών φορέων παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα τα οποία, όμως, μπορούν να περιοριστούν με τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

4.1. Πλεονεκτήματα

4.1.1. Εγγύτητα

Η προσφυγή σε εθνική οντότητα καθιστά δυνατή τη συστηματική προσέγγιση με τους δικαιούχους, κυρίως στους τομείς που έχουν ιδιαίτερη σχέση με το τοπικό επίπεδο. Για παράδειγμα, στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας, οι εθνικοί φορείς είναι ένα σημαντικό μέσο ενημέρωσης και διάδοσης υπέρ των δυνητικών δικαιούχων. Αυτό το επίπεδο προσέγγισης είναι πιο δύσκολο να επιτευχθεί από την Επιτροπή ή ακόμη από έναν κοινοτικό οργανισμό γιατί, εξ ορισμού, η δομή τους είναι κεντρική.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εγγύτητα όχι μόνο καθιστά δυνατή τη βελτίωση της ποιότητας των έργων αλλά και βελτιώνει την αξιοποίηση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων τους.

4.1.2. Συμπληρωματικότητα

Η διαχείριση μέσω δικτύου είναι ένας ενδιαφέρων τρόπος λειτουργίας εκεί όπου υπάρχουν σημαντικά μέσα υποδομής και αναπτυγμένοι τρόποι επικοινωνίας σε εθνικό επίπεδο, που μπορούν να αξιοποιηθούν κυρίως με τη βοήθεια και τη δέσμευση των κρατών μελών. Αυτή η μορφή διαχείρισης ευνοεί την ανταλλαγή εμπειριών και γνώσεων μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών κατά τη διαχείριση προγραμμάτων αλλά και συνεπάγεται τον καταμερισμό των καθηκόντων και των ευθυνών.

Η εταιρική σχέση και ο διάλογος με εθνικούς συνομιλητές μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα των αποφάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι οι εταίροι (Επιτροπή, εθνικοί φορείς, κράτη μέλη) έχουν αναλάβει τις ευθύνες τους με ισορροπημένο τρόπο.

Επίσης, η προσφυγή σε υπάρχοντα δίκτυα εθνικών φορέων είναι ωφέλιμη γιατί δίνει τη δυνατότητα να εκχώρησης πρόσθετων αλλά συμπληρωματικών καθηκόντων στα δίκτυα αυτά, ώστε η Κοινότητα να επωφελείται από την τρέχουσα τεχνογνωσία, αφενός, και να μην χρειάζεται να αναλαμβάνει όλες τις δαπάνες που συνδέονται με την εφαρμογή εναλλακτικών λύσεων, αφετέρου.

Επιπλέον, όταν παρουσιάζεται ένα σημαντικό και επείγον πρόβλημα δημόσιου συμφέροντος, είναι εξαιρετικά χρήσιμο να εκτελούνται προγράμματα έκτακτης ανάγκης που απευθύνονται σφαιρικά στο σύνολο του εθνικού και ευρωπαϊκού δυναμικού σε πολύ σύντομες προθεσμίες καθώς και στη συλλογική διαχείριση.

Η Επιτροπή, μολονότι εξακολουθεί να διατηρεί τον βασικό έλεγχο του εγχειρήματος και τα καθήκοντα εκτελούνται σύμφωνα με τις διατάξεις και τους κανόνες που θεσπίζονται σε κοινοτικό επίπεδο, η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων της δίνει επιπλέον εγγυήσεις γιατί οι εθνικές αρχές αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους όσον αφορά την πλαισίωση, τον έλεγχο και παρακολούθηση των εθνικών φορέων, με την επιφύλαξη των προνομίων της Επιτροπής.

4.1.3. Ευελιξία

Η διαχείριση μέσω δικτύου παρουσιάζει ενδεχομένως μεγαλύτερη ευελιξία από τη διαχείριση που ασκεί η Επιτροπή άμεσα ή μέσω κοινοτικού εκτελεστικού οργανισμού, δεδομένου ότι μπορεί να προσαρμόζεται ευκολότερα στις ειδικές απαιτήσεις και πόρους κάθε προγράμματος (χρηματοδότηση) καθώς και στις τοπικές καταστάσεις.

4.1.4. Επανεστίαση των ανθρώπινων πόρων

Η συμβατική διαχείριση είναι ένα επάγγελμα αυτό καθαυτό, που συνεπάγεται καθήκοντα οριζόντιας φύσης, και επομένως ανταλλάξιμα, ανεξάρτητα από τον τομέα στον οποίον ασκούνται. Η διαχείριση μέσω δικτύου δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να εξοικονομεί ανθρώπινους πόρους τόσο κατά την εκτέλεση μαζικών ενεργειών όσο και κατά την άμεση παρέμβασή της για την παρακολούθηση έργων με πολλούς συμμετέχοντες σε διάφορες χώρες. Αν και δεν πρόκειται υποχρεωτικά για «καθαρή» οικονομία στο επίπεδο του ενιαίου συστήματος, το σύστημα αυτό καθιστά δυνατή την ελάφρυνση της δημοσιονομικής και διοικητικής διαχείρισης των έργων και τον αναπροσανατολισμό των υπηρεσιών της Επιτροπής προς τα βασικά τους καθήκοντα (σχεδιασμό, πολιτική ώθηση, έλεγχο και αξιολόγηση) με σαφές συγκριτικό πλεονέκτημα και προστιθέμενη αξία για το κοινοτικό όργανο.

4.2. Προφυλάξεις

Κάθε εγχείρημα που εισάγει συμπληρωματικές δομές μεταξύ της διαχείρισης της πολιτικής και της εκτέλεσής της παρουσιάζει επίσης ορισμένα μειονεκτήματα στα οποία οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή όταν προσφεύγουν σ'αυτή τη μορφή εξωτερικής ανάθεσης.

4.2.1. Προστασία της ευρωπαϊκής διάστασης και της ευρωπαϊκής προβολής

Η παρουσία εθνικού ενδιάμεσου φορέα μπορεί να μειώσει την προβολή της Ένωσης στα μάτια των δικαιούχων. Για να αποφευχθεί η αμφισβήτηση του κοινοτικού χαρακτήρα της ενέργειας, οι συμβατικές διατάξεις που συνδέουν τον εθνικό φορέα με την Επιτροπή πρέπει να προβλέπουν ρητά την υποχρέωση να διατηρείται σαφής ο κοινοτικός χαρακτήρας των έργων.

4.2.2. Αποφυγή της επιβάρυνσης των δομών και των διαδικασιών

Η ύπαρξη ενδιάμεσου επιχειρησιακού και συμπληρωματικού επιπέδου μπορεί να περιπλέξει τη διαχείριση και να αυξήσει την ανάγκη διαδικασιών ad-hoc, πράγμα το οποίο μπορεί επίσης να οδηγήσει στην αύξηση του κόστους. Οι σχέσεις μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των εθνικών φορέων καθώς και οι σχετικές διαδικασίες πρέπει να καταρτίζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην εμποδίζουν την καλή εφαρμογή του προγράμματος ή της ενέργειας.

4.2.3. Αύξηση του συντονισμού και του ελέγχου των αποτελεσμάτων με σκοπό την εξασφάλιση της συνοχής της ενέργειας

Η παρουσία μεγάλου αριθμού ενδιάμεσων φορέων απαιτεί την καταβολή αυξημένων προσπαθειών εκ μέρους της Επιτροπής για την εξασφάλιση της συνοχής της ενέργειας. Επίσης, η ανάθεση καθηκόντων σε εξωτερικές υπηρεσίες και απομακρυσμένες από την Επιτροπή επιβάλλει περισσότερες προσπάθειες για την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την εκ των υστέρων αξιολόγηση των έργων και των οντοτήτων αυτών.

4.2.4. Αποφυγή της σύγκρουσης ρόλων

Η διαχείριση μέσω δικτύου, μολονότι γενικά δίνει περισσότερες δυνατότητες ευελιξίας, μπορεί ενδεχομένως να αντιμετωπίσει δυσκολίες εάν, για παράδειγμα, οι εθνικοί φορείς εκφράζουν ορισμένες επιφυλάξεις όσον αφορά τις μεταβολές των προτεραιοτήτων που έχουν οριστεί σε κοινοτικό επίπεδο, ή έχουν την τάση να ασκούν πολιτικές αρμοδιότητες στη θέση της Επιτροπής. Επίσης, ένας άλλος λόγος συγκρούσεων, μπορεί να είναι ο πολλαπλασιασμός των παρεμβαινόντων, κυρίως όταν τα κράτη μέλη παρεμβαίνουν σε ορισμένες αποφάσεις. Για το λόγο αυτό, πρέπει να οριοθετείται με ακρίβεια η έκταση των καθηκόντων.

4.2.5. Σαφής διάκριση μεταξύ ενδιάμεσων φορέων και δικαιούχων

Πρέπει να αποφευχθούν οι περιπτώσεις που ένας εθνικός φορέας είναι συγχρόνως ενδιάμεσος φορέας και δικαιούχος του ιδίου προγράμματος.

5. Πλαισίωση της διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων

5.1. Κριτήρια

Για τον προσδιορισμό των προγραμμάτων ή των κοινοτικών δράσεων, η διαχείριση των οποίων μπορεί να γίνει μέσω δικτύου εθνικών φορέων, απαιτούνται ορισμένα κριτήρια. Τα κριτήρια αυτά αποτελούν ένα είδος καταγραφής (καταλόγου) των θεμάτων που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι υπηρεσίες της Επιτροπής όταν αποφασίζουν να προσφύγουν σ'αυτό τον τρόπο διαχείρισης. Επίσης, πρόκειται για κριτήρια γενικού χαρακτήρα ώστε να καλύπτουν όσο το δυνατό ευρύτερο πεδίο εφαρμογής.

Λόγω του ειδικού χαρακτήρα των προγραμμάτων ή των κοινοτικών δράσεων, τα κριτήρια που αναφέρονται παρακάτω δεν υπάρχει λόγος να καλύπτονται ταυτόχρονα ούτε στον ίδιο βαθμό. Ωστόσο, με εξαίρεση τη δημοσιονομική κάλυψη ανά χώρα και τη συγχρηματοδότηση, όλα τα άλλα κριτήρια φαίνονται κατάλληλα για το σύνολο των προγραμμάτων ή των κοινοτικών δράσεων. Από την άλλη πλευρά, όπως κάθε μορφή εξωτερικής ανάθεσης, η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων πρέπει να παρουσιάζει ευνοϊκή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας σε σύγκριση με τις άλλες λύσεις.

5.1.1. Ταυτόχρονες και μεθοδικά συντονισμένες ενέργειες στο εθνικό επίπεδο

Η διαχείριση μέσω δικτύου φαίνεται να είναι η επιθυμητή λύση όταν η εφαρμογή του προγράμματος απαιτεί ταυτόχρονες και μεθοδικά συντονισμένες ενέργειες σε εθνικό επίπεδο. Αυτή η μορφή διαχείρισης δεν πρέπει να αφορά υποχρεωτικά ένα ολόκληρο πρόγραμμα, αλλά μπορεί να περιορίζεται σε ειδικές ενέργειες στο πλαίσιο του προγράμματος.

5.1.2. Μαζικά αποκεντρωμένα προγράμματα

Μια από τις ανάγκες στις οποίες ανταποκρίνεται η διαχείριση μέσω δικτύου είναι η εφαρμογή μαζικών προγραμμάτων

- που απαιτούν την αποκεντρωμένη παρουσία και πολυάριθμες μικρές παρεμβάσεις, τις οποίες η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να διαχειρίζεται μόνο μέσω των υπηρεσιών της ή ενός εκτελεστικού οργανισμού αρμόδιου για το σύνολο των χωρών που καλύπτει η κοινοτική δράση (π.χ. ενέργειες κινητικότητας στο πλαίσιο εκπαιδευτικών προγραμμάτων ανοικτών στη συμμετοχή 30 χωρών),

- η διαχείριση των οποίων δεν είναι σκόπιμο να γίνεται αποκλειστικά από το κεντρικό επίπεδο αλλά για τα οποία το επίπεδο αυτό πρέπει να έχει επαρκή ικανότητα παρέμβασης, π.χ. με το να διατηρεί την ευθύνη της τελικής επιλογής των έργων, των οποίων τη διαχείριση μπορεί στη συνέχεια να εκχωρήσει στο αποκεντρωμένο επίπεδο.

Στην περίπτωση αυτή, η επιλογή προσφυγής στη διαχείριση μέσω δικτύου υπαγορεύεται κατά κύριο λόγο από τη μέριμνα "κάθετου πολλαπλασιασμού" ή ενδιάμεσου σταθμού, μέσω των οποίων εξασφαλίζεται υψηλός βαθμός εγγύτητας με τους δικαιούχους και βελτιώνεται η ποιότητα εκτέλεσης και παρακολούθησης των έργων. Εξυπακούεται ότι η προσφυγή στον εθνικό φορέα πρέπει να δικαιολογείται επίσης από την κρίσιμη μάζα σε δημοσιονομικούς όρους ή από την πλευρά των προς εκτέλεση καθηκόντων.

Παράλληλα με την αύξηση του βαθμού εξατομίκευσης των προς διαχείριση έργων, η κατανομή των ευθυνών με τα κράτη μέλη μπορεί να είναι επιθυμητή όταν η παρακολούθηση των ενεργειών και των έργων απαιτεί την καταβολή περισσότερων προσπαθειών και όταν υπάρχου κίνδυνοι μη ανάκτησης των κεφαλαίων, πρέπει να υπάρχουν συνομιλητές των κοινοτικών οργάνων ικανοί να εγγυηθούν την κάλυψη αυτών των κινδύνων.

Επίσης, η εμπειρία των κρατών μελών στον τομέα της εφαρμογής συστημάτων ελέγχου στο εθνικό επίπεδο μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη σχετικά με την πρόληψη και την παρακολούθηση όλων των περιπτώσεων απάτης.

Όσον αφορά την επιλογή των εξατομικευμένων έργων, η δέσμευση των εθνικών φορέων στο στάδιο προεπιλογής, μπορεί να μειώσει σημαντικά το φόρτο εργασίας της Επιτροπής και να αυξήσει τη διαφάνεια, την αποδοχή και την ορθολογικότητα της τελικής απόφασης που λαμβάνει η Επιτροπή για το κοινοτικό συμφέρον.

5.1.3. Δημοσιονομική κάλυψη ανά χώρα

Απ'ό,τι φαίνεται, η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου είναι κατάλληλα προσαρμοσμένη στη διαχείριση της δημοσιονομικής κάλυψης που χορηγείται βάσει αντικειμενικών γεωγραφικών κριτηρίων, χωρίς να σημαίνει ότι η απουσία γεωγραφικών κονδυλίων αποκλείει εκ των προτέρων την προσφυγή σε εθνικούς φορείς.

5.1.4. Συγχρηματοδότηση

Η διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων περιλαμβάνει συνήθως ένα στοιχείο συγχρηματοδότησης εκ μέρους της Κοινότητας και του κράτους μέλους. Όσον αφορά τη συνεισφορά του κοινοτικού προϋπολογισμού, θεωρείται ότι η δραστηριότητα του εθνικού φορέα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος και ότι το κόστος της καταλογίζεται στις πιστώσεις που προβλέπονται γι'αυτό.

Η συγχρηματοδότηση εκ μέρους εθνικής οντότητας για την εφαρμογή της κοινοτικής δράσης, με τη μορφή συμμετοχής στις δαπάνες λειτουργίας της, αποτελεί στοιχείο εγγύησης όσον αφορά τη διαχείριση κοινοτικών κεφαλαίων. Γενικά, αυτό συνεπάγεται επίσης ότι η οντότητα πρέπει να δίνει λογαριασμό για τις δραστηριότητές της και για τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων της σύμφωνα με τους ισχύοντες εθνικούς κανόνες και ότι υπάγεται στις εθνικές αρχές ελέγχου. Η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα αυτά, ώστε να μπορεί να περιορίζει τη δραστηριότητα ελέγχου της σε συμπληρωματικές ενέργειες που δεν προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία.

Η εμπειρία που αποκτήθηκε στον τομέα εκπαιδευτικών προγραμμάτων δείχνει ότι η ύπαρξη ενός πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου διευκολύνει σημαντικά τον προγραμματισμό και την εφαρμογή των συγχρηματοδοτούμενων ενεργειών.

5.1.5. Ύπαρξη κατάλληλων οργανισμών στο εθνικό επίπεδο

Κατά γενικό κανόνα, η δυνατότητα προσφυγής σε αυτή τη μορφή εξωτερικής ανάθεσης προϋποθέτει ότι στο εθνικό επίπεδο υπάρχουν οργανισμοί που ασκούν τις δραστηριότητές τους σε έναν αντίστοιχο τομέα με αυτόν του προγράμματος ή της κοινοτικής δράσης και που είναι ικανοί να αναλάβουν συμπληρωματικά καθήκοντα βάσει της υποδομής και της εμπειρίας τους.

5.1.6. Κόστος-αποτελεσματικότητα

Όπως κάθε μορφή εξωτερικής ανάθεσης, η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων πρέπει να βασίζεται σε κριτήρια καλής διαχείρισης και να παρουσιάζει, στο πλαίσιο της εκ των προτέρων αξιολόγησης, ευνοϊκή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας σε σύγκριση με άλλες λύσεις.

Μετά τον προσδιορισμό των προς επίτευξη στόχων, των καθηκόντων που πρέπει να πραγματοποιηθούν και των απαιτούμενων πόρων για την εφαρμογή τους, πρέπει να γίνεται η ανάλυση του κόστους-αποτελεσματικότητας αυτής της μεθόδου, με βάση τους συνολικούς απαιτούμενους πόρους και τις εναλλακτικές λύσεις για την εφαρμογή του προγράμματος ή της δράσης. Ωστόσο, στο κριτήριο κόστους-αποτελεσματικότητας πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη η ενδεχόμενη βελτίωση της ποιότητας της διαχείρισης των κοινοτικών προγραμμάτων.

5.2. Καθήκοντα

Η εφαρμογή των ειδικών κριτηρίων που αναφέρθηκαν παραπάνω οριοθετεί το πεδίο δράσης των εθνικών φορέων. Τα ενλόγω καθήκοντα εκτελούνται πάντα στη αρχή του κύκλου ζωής των ενεργειών. Ο ρόλος του εθνικού φορέα στη διαχείριση είναι αυστηρά περιχαρακωμένος ή/και εφαρμόζεται σε έναν πολύ περιορισμένο τομέα, έτσι ώστε να μην υπάρχει περιθώριο αξιολόγησης των κοινοτικών πλευρών των αποφάσεων που η Επιτροπή καλείται να λάβει κατά την υλοποίηση του προγράμματος ή της δράσης. Τα εκτελεστικά καθήκοντα που ανατίθενται στον εθνικό φορέα δεν μπορούν, σε καμία περίπτωση, να μεταβάλουν τις επιλογές των πολιτικών στις οποίες προβαίνει η Επιτροπή.

Η έκταση της ανάθεσης καθηκόντων είναι επομένως μικρότερη απ'ό,τι στην περίπτωση του προταθέντος προτύπου κοινοτικών εκτελεστικών οργανισμών. Εξάλλου, το γεγονός αυτό, είναι απόλυτα δικαιολογημένο γιατί, μολονότι οι εθνικοί φορείς έχουν καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας όπως και οι εκτελεστικοί οργανισμοί, η Επιτροπή έχει πολύ μεγαλύτερο βαθμό ελέγχου επί των κοινοτικών εκτελεστικών οργανισμών απ'αυτόν που μπορεί να ασκήσει στους εθνικούς φορείς (βλ. σημείο 7 παρακάτω).

Στην πράξη, τα καθήκοντα που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαχείρισης μέσω δικτύου περιλαμβάνουν κυρίως τα εξής:

- ολική ή μερική διαχείριση των διαφόρων σταδίων του κύκλου ζωής των ενεργειών, σε σχέση με ειδικές ενέργειες, στο πλαίσιο της εκτέλεσης του κοινοτικού προγράμματος, με εξαίρεση τη λήψη των αποφάσεων χρηματοδότησης, εκτός από ειδικές περιπτώσεις ιδιαίτερα αποκεντρωμένων μαζικών προγραμμάτων, όπου το κοινοτικό συμφέρον συνίσταται λιγότερο στην επιλογή των δικαιούχων, απ'ό,τι στην εκτεταμένη διάδοση της πρωτοβουλίας. Μεταξύ των ενλόγω καθηκόντων περιλαμβάνεται η διαχείριση των συμβάσεων και η δημοσιονομική διαχείριση (καθώς και πληρωμές), ο συντονισμός και η ενημέρωση και, στις συγκεκριμένες ειδικές περιπτώσεις, η επιλογή των τελικών δικαιούχων,

- συγκέντρωση, ανάλυση και διαβίβαση στην Επιτροπή όλων των απαιτούμενων πληροφοριών για τον προσανατολισμό της εκτέλεσης του κοινοτικού προγράμματος,

- επεξεργασία, για λογαριασμό της Επιτροπής, συστάσεων σχετικά με την εκτέλεση του κοινοτικού προγράμματος.

Οι όροι, τα κριτήρια, οι παράμετροι και οι λεπτομέρειες εφαρμογής που πρέπει να σέβονται οι εθνικοί φορείς κατά την εκτέλεση των παραπάνω καθηκόντων καθώς και οι λεπτομέρειες των ελέγχων που ασκούν οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής για τα κοινοτικά προγράμματα στη διαχείριση των οποίων συμμετέχει ο εθνικός φορέας, ορίζονται από την Επιτροπή στην πράξη ανάθεσης (βλ. σημείο 5.3.2 παρακάτω).

Ο συντονισμός του δικτύου αποτελεί στοιχείο ουσιαστικής σημασίας και, κατ'αρχήν, ο ρόλος ανήκει στην Επιτροπή, η οποία μπορεί να ασκεί πολύ καλύτερα αυτό το ρόλο εφόσον καταναλώνει λιγότερους πόρους σε καθαρά εκτελεστικά καθήκοντα, εφόσον τα καθήκοντα αυτά έχουν εκχωρηθεί στους εθνικούς φορείς στο πλαίσιο της διαχείρισης μέσω δικτύου (αναπροσανατολισμός της κοινοτικής παρέμβασης στο πλαίσιο της διαχείρισης του προγράμματος).

Στα κράτη μέλη που υπάρχουν περισσότεροι του ενός εθνικοί φορείς, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ένας εξ αυτών μπορεί να αναλάβει ρόλο συντονιστή και εμψυχωτή αναγνωρισμένου σε εθνικό επίπεδο με σκοπό την προώθηση της συνεργασία μεταξύ των συμμετεχόντων στο έργο. Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από τις νομικές πιέσεις που μπορεί να ασκηθούν σε εθνικό επίπεδο, για παράδειγμα, στον τομέα του στατιστικού απορρήτου, το "συντονιστικό μέλος" του δικτύου εθνικών φορέων δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει τελείως την Επιτροπή, λόγω των υποχρεώσεων που εμπίπτουν στο κοινοτικό αυτό όργανο βάσει του κοινοτικού δικαίου.

5.3. Νομικό πλαίσιο

5.3.1. Νομική βάση

Η δυνατότητα προσφυγής στη μορφή διαχείρισης μέσω δικτύου πρέπει να αναγνωρίζεται από το νομοθέτη [7]. Η αναγνώριση αυτή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:

[7] Η αναγνώριση αυτή καθιστά δυνατή τόσο την εξασφάλιση της διαφάνειας της μεθόδου διαχείρισης που προτείνει η Επιτροπή για το ενλόγω κοινοτικό πρόγραμμα όσο και την ένταξη όλων των προβλεπόμενων νομικών διατάξεων σε μια νομοθεσία πρώτου βαθμού, που να εξασφαλίζει μεγαλύτερη σταθερότητα. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη και όταν δεν υπάρχει τέτοια νομοθετική αναφορά, θεωρητικά, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η δυνατότητα της Επιτροπής να προσφεύγει σ'αυτόν τον τρόπο διαχείρισης, σε δεδομένες καταστάσεις.

* η κανονιστική πράξη που θεσπίζει το πρόγραμμα ή τη δράση προβλέπει, ως τρόπο διαχείρισης, την προσφυγή σε δίκτυο εθνικών φορέων βάσει νομικών πράξεων, των οποίων η επεξεργασία πρέπει να γίνεται σε μεταγενέστερο στάδιο,

* το ειδικό κανονιστικό-πλαίσιο σχετικά με τη διαχείριση μέσω δικτύου ορίζει, σε γενικές γραμμές, τις αρχές, τις λεπτομέρειες εφαρμογής και τα μέσα αυτού του τρόπου διαχείρισης.

Ωστόσο, φαίνεται ότι είναι δύσκολο να θεσπιστεί νομοθεσία πλαίσιο που να μπορεί να καλύπτει όλες τις πιθανές περιπτώσεις και η οποία συγχρόνως να προβλέπει αρκετά λεπτομερείς κοινούς κανόνες. Επίσης, μπορούμε να αναρωτηθούμε εάν υπάρχουν, στην πράξη, αρκετές συγκεκριμένες περιπτώσεις που να δικαιολογούν τη διοικητική επένδυση καθώς και τις απαιτούμενες διαπραγματεύσεις για την έκδοση κανονισμού πλαισίου.

Συνεπώς, είναι προτιμότερο η κανονιστική πράξη που θεσπίζει το πρόγραμμα ή τη δράση να προβλέπει, ως τρόπο διαχείρισης, τη δυνατότητα προσφυγής σε δίκτυο εθνικών φορέων. Οι νομοθετικές διατάξεις θα συμπληρωθούν με μεταγενέστερες νομικές πράξεις (βλ. παρακάτω).

Όσον αφορά τις ενδεχόμενες ενέργειες χωρίς νομική βάση ή των οποίων η νομική βάση δεν προβλέπει ρητά την προσφυγή σε εθνικούς φορείς, μπορεί να προβλεφθεί, ενδεχομένως, η ένταξή τους σε υφιστάμενα ή νέα προγράμματα των οποίων η νομική βάση προβλέπει την προσφυγή σε εθνικούς φορείς.

5.3.2. Ορισμός των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων και διαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών φορέων

Στο πρότυπο που αναπτύχθηκε στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας (βλ. συνημμένο παράρτημα 1), για να διατεθούν τα κεφάλαια στους εθνικούς φορείς, απαιτείται πάντα η τυποποίηση μέσω συμβάσεων λειτουργίας και αποκεντρωμένων ενεργειών. Από την κεκτημένη εμπειρία στον τομέα αυτό προκύπτει ότι η τυποποίηση των διατάξεων σχετικά με τις αντίστοιχες αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών όσον αφορά τη λειτουργία των εθνικών φορέων αποτελεί σημαντική πρόοδο σχετικά με την έναρξη ισχύος νέων προγραμμάτων: η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου συνοδεύεται σήμερα από τον σαφή ορισμό των ευθυνών του κράτους μέλους όσον αφορά τη λειτουργία του φορέα που έχει ορίσει.

Στο πλαίσιο αυτό, άλλωστε, η ανάθεση υπερβολικών αρμοδιοτήτων στα κράτη μέλη μπορεί να τα καταστήσει ένα είδος "παραπετάσματος" μεταξύ της Επιτροπής και του εθνικού φορέα, πράγμα το οποίο δυσκολεύει τον κοινοτικό έλεγχο.

Συνεπώς, πρέπει να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα για την ισόρροπη κατανομή των ρόλων, πράγμα το οποίο δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να ελέγχει και να παρακολουθεί τα προγράμματα σε πραγματικό χρόνο: οι εθνικοί φορείς πρέπει να λογοδοτούν απευθείας στην Επιτροπή για τις δραστηριότητές που αφορούν την υλοποίηση των προγραμμάτων. Επομένως είναι σκόπιμο να προβλέπονται κατάλληλες διαδικασίες κατάρτισης εκθέσεων ώστε να καταστούν ενιαίες οι πληροφορίες που αφορούν τη διαχείριση του προγράμματος σε κοινοτικό επίπεδο.

Οι νομικές διατάξεις, εκτός από την αναφορά της νομικής βάσης, πρέπει να προβλέπουν τις εξής πράξεις:

* Απόφαση της Επιτροπής για την έγκριση των διατάξεων σχετικά με τις αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών όσον αφορά τους εθνικούς φορείς στο πλαίσιο των γενικών κατευθύνσεων για την εφαρμογή του προγράμματος.

* Σύμβαση λειτουργίας μεταξύ της Επιτροπής και του εθνικού φορέα σχετικά με ετήσιο ή πολυετές πρόγραμμα εργασίας. Η σύμβαση ορίζει κυρίως το ρόλο και τις δραστηριότητες του εθνικού φορέα, την κοινοτική χρηματοδοτική συνεισφορά στις δαπάνες λειτουργίας του εθνικού φορέα και τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής στον τομέα της ενημέρωσης και της διαφάνειας του προγράμματος.

* Σύμβαση «αποκεντρωμένων ενεργειών» σχετικά με τη διαχείριση των κεφαλαίων που προορίζονται για τα έργα που τίθενται σε ισχύ μετά τη σύμβαση λειτουργίας. Η σύμβαση ορίζει τους τρόπους μεταφοράς των επιχειρησιακών κεφαλαίων για την εφαρμογή των αποκεντρωμένων ενεργειών, τους διοικητικούς και δημοσιονομικούς κανόνες διαχείρισης των κεφαλαίων της Ένωσης και τους τρόπους ελέγχου και θεσπίζει ότι τα υπό διαχείριση κεφάλαια προορίζονται αποκλειστικά και μόνο για τους δικαιούχους έργων.

Ο συνοπτικός πίνακας του παραρτήματος 3 παρέχει ένα είδος πρακτικού οδηγού στον ενδεχόμενο χρήστη κατά τα διάφορα στάδια εφαρμογής. Ο οδηγός αυτός ορίζει το ρόλο των τριών βασικών παραγόντων, δηλαδή της Επιτροπή, του εθνικού φορέα και των κρατών μελών βάσει του προτύπου που χρησιμοποιείται στον τομέα της εκπαίδευσης. Φυσικά, το πρότυπο αυτό χρειάζεται ορισμένες προσαρμογές ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ενδεχόμενες ιδιαιτερότητες των ενλόγω τομέων.

5.4. Έλεγχοι

Η Απόφαση της Επιτροπής (βλ. σημείο 5.3.2 παραπάνω) πρέπει να προβλέπει διατάξεις σχετικά με τις αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών όσον αφορά τους εθνικούς φορείς στο πλαίσιο των γενικών κατευθύνσεων για την εφαρμογή του προγράμματος. Η Απόφαση θεσπίζει τις κατευθυντήριες γραμμές για τους εσωτερικούς ελέγχους που πρέπει να διενεργούν οι εθνικοί φορείς και για το δικαίωμα πρόσβασης των εθνικών αρχών, των αρμόδιων υπηρεσιών της Επιτροπής και του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα έγγραφα του εθνικού φορέα που αφορούν τη διοικητική και δημοσιονομική διαχείριση των κοινοτικών κεφαλαίων.

Η Επιτροπή εξασφαλίζει έλεγχο συμβατότητας των δαπανών που πραγματοποιεί ο εθνικός φορέας με τις νομικές διατάξεις. Επίσης, μπορεί να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους - στο πλαίσιο του εθνικού φορέα, των δικαιούχων ή των κρατών μελών - για τα έργα και τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου, πριν/μετά ή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής τους. Η Επιτροπή ενημερώνει την εθνική αρχή για τα αποτελέσματα των ελέγχων που διενεργεί καθώς και για τα ενδεχόμενα μέτρα που λαμβάνει.

Τα νομικά μέσα που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή των προγραμμάτων, κυρίως οι ειδικές και οι τυποποιημένες συμβάσεις, πρέπει να περιέχουν κατάλληλες διατάξεις για την εξασφάλιση της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων.

Οι εθνικές αρχές ελέγχου εξετάζουν τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου, με την επιφύλαξη της αρμοδιότητας της Επιτροπής, κατά την εκτέλεση του γενικού προϋπολογισμού της Ένωσης. Ενημερώνουν την Επιτροπή για τα αποτελέσματα των διενεργούμενων ελέγχων καθώς και για τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο είναι εξουσιοδοτημένο να ελέγχει τα έγγραφα των εθνικών φορέων τα σχετικά με τις δαπάνες που πραγματοποιούν για λογαριασμό των Κοινοτήτων. Οι εθνικές αρχές ελέγχου ή, εάν αυτές δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες αρμοδιότητες, οι αρμόδιες εθνικές υπηρεσίες, θέτουν στη διάθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κατόπιν αιτήσεώς του, όλες τις πληροφορίες που διαθέτουν σχετικά με τις ενέργειες που χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται από τις Κοινότητες, καθώς και σχετικά με τη διαχείριση και τον έλεγχο των ενεργειών αυτών.

6. Τομείς στους οποίους προβλέπεται η διαχείριση μέσω δικτύου

Η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου εθνικών φορέων μπορεί να αναπτυχθεί και να επεκταθεί και σε άλλους τομείς, εκτός από αυτόν της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας. Ακολουθεί ενδεικτικός κατάλογος.

6.1. Τομέας στατιστικής

Στον τομέα της στατιστικής, ο ρόλος του εθνικού φορέα πρέπει κανονικά να ανατίθεται στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (ΕΣΥ), η οποία αναλαμβάνει την διαχείριση της εκτέλεσης των στατιστικών καθηκόντων σε εθνικό επίπεδο. Βάσει ενός μεθοδολογικού πλαισίου με κοινά πρότυπα και χρονοδιαγράμματα, το οποίο αποφασίστηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι ΕΣΥ, συγκεντρωμένες από την Επιτροπή σε συντονισμένο δίκτυο, πρέπει να της δώσουν τη δυνατότητα να έχει ένα μόνο σημείο εισόδου για κάθε χώρα. Αυτό θα επιτρέψει τη βελτίωση του προσδιορισμού των καθηκόντων που συνδέονται με τα κοινοτικά προγράμματα καθώς και τη συνοχή και την ποιότητα των στατιστικών στοιχείων που παράγουν οι διάφοροι εθνικοί φορείς. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μπορεί η Επιτροπή να διατηρεί τον έλεγχο του τελικού αποτελέσματος και της συμβατότητάς του με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ συγχρόνως να αφήνονται περιθώρια συνέργιας με τις εθνικές ενέργειες.

6.2. Έρευνα

Στο πλαίσιο της διαχείρισης του επόμενου προγράμματος-πλαισίου στον τομέα της έρευνας, μπορεί να γίνει προσφυγή σε δίκτυα εθνικών φορέων για τη διαχείριση ορισμένων παρεμβάσεων που προβλέπονται από τα μελλοντικά προγράμματα, κυρίως όταν συντρέχουν λόγοι εγγύτητας και δεν υπάρχει σύγκρουση εποπτείας. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι σε κανένα μέρος των προγραμμάτων αυτών δεν προβλέπεται δεδομένη δημοσιονομική κάλυψη ανά συμμετέχουσα χώρα. Κατά την ενδεχόμενη προσφυγή σε δίκτυο εθνικών φορέων πρέπει, επίσης, να λαμβάνονται υπόψη ορισμένα σημαντικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη διαχείριση αυτών των προγραμμάτων, κυρίως το θέμα του απορρήτου που επιβάλλεται κατά την επεξεργασία των έργων στον τομέα της έρευνας, καθώς και η ενδεχόμενη δυσκολία προσφυγής σε δομές που να μην επιτρέπουν τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ δικαιούχων και εξουσιοδοτούμενων.

6.3. Καινοτόμες ενέργειες στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων

Όσον αφορά τις καινοτόμες ενέργειες μπορεί να αποδειχθεί σκόπιμη η μεταφορά ορισμένων δραστηριοτήτων σε ορισμένους δημόσιους ή ημικρατικούς περιφερειακούς οργανισμούς που θα είναι υπεύθυνοι για την καλή διαχείριση των ενεργειών. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή θα υπογράψει χρηματοδοτική συμφωνία στην οποία θα ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις κάθε συμβαλλόμενου μέρους.

7. Δίκτυα εθνικών φορέων και κοινοτικοί εκτελεστικοί οργανισμοί

Όσον αφορά τους εθνικούς φορείς, το πρότυπο του κοινοτικού εκτελεστικού οργανισμού εξασφαλίζει στην Επιτροπή πολλά περισσότερα στοιχεία ελέγχου: ο διορισμός του Διευθυντή και η εκλογή των μελών της διευθύνουσας επιτροπής βαρύνουν την Επιτροπή. Ο προϋπολογισμός λειτουργίας προέρχεται αποκλειστικά και μόνο από την Κοινότητα.

Επίσης, ο εκτελεστικός οργανισμός χαρακτηρίζεται από την απόσπαση υπαλλήλων της Επιτροπής και την εφαρμογή στο προσωπικό του των κανονιστικών διατάξεων που ισχύουν για τους μόνιμους και λοιπούς υπαλλήλους των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών της μορφής διαχείρισης μέσω δικτύου εθνικών φορέων, η έκταση των καθηκόντων και των εξουσιών που μπορεί να τους εκχωρήσει η Επιτροπή είναι μικρότερη από αυτή που μπορεί να εκχωρήσει στους κοινοτικούς εκτελεστικούς οργανισμούς που η ίδια έχει προτείνει. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι ο έλεγχος που ασκεί η Επιτροπή στους εξωτερικούς οργανισμούς στους οποίους «εκχωρεί» μέρος των καθηκόντων διαχείρισης, τόσο μεγαλύτερη είναι η αποφασιστική εξουσία και η έκταση των εκχωρούμενων καθηκόντων (και παράλληλα μειώνεται ο απαιτούμενος βαθμός προσδιορισμού τους). Αντίθετα, όσο μικρότερος είναι ο έλεγχος που ασκεί η Επιτροπή στον εξουσιοδοτούμενο οργανισμό, τόσο μικρότερη είναι η αποφασιστική εξουσία και η έκταση των καθηκόντων που μπορεί να του εκχωρήσει (και παράλληλα αυξάνεται ο βαθμός προσδιορισμού των καθηκόντων των εθνικών φορέων και των ειδικών τομέων δράσης τους).

Στο παράρτημα 4 συγκρίνονται λεπτομερέστερα οι δύο τρόποι διαχείρισης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Πρότυπο δικτύου στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Το πρότυπο που αναπτύχθηκε στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας βασίζεται στα εξής στοιχεία.

Νομική βάση

Για να μπορεί η Επιτροπή να αναθέτει την εκτέλεση προγράμματος σε δίκτυο φορέων, πρέπει αυτός ο τρόπος διαχείρισης να προβλέπεται στην κανονιστική πράξη για την κατάρτιση του προγράμματος.

Σαφής προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων

* Οι αντίστοιχες αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών που ορίζουν τους αρμόδιους φορείς [8], προβλέπονται στο πλαίσιο απόφασης της Επιτροπής. Η απόφαση αυτή προσδιορίζει, ιδίως, τους ελάχιστους όρους δημιουργίας εθνικού φορέα, τα καθήκοντά του και τις αρμοδιότητες παρακολούθησης και πλαισίωσής του. Επίσης, ορίζει τις διαδικασίες επιλογής των έργων, τους κανόνες ελέγχου του εθνικού φορέα και των έργων καθώς και τη χρηματοδοτική ευθύνη του εθνικού φορέα, κυρίως όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτει με τους τελικούς δικαιούχους. Τα κράτη μέλη, που ορίζουν τους αρμόδιους φορείς, εγγυώνται τη χρηματοδοτική βιωσιμότητα της διαχείρισης μέσω των ενλόγω φορέων. Η απόφαση κοινοποιείται σε κάθε κράτος μέλος [9] σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 254 της Συνθήκης ΕΚ.

[8] "Διατάξεις σχετικές με τις αρμοδιότητες των κρατών μελών και της Επιτροπής όσον αφορά τους εθνικούς φορείς στο πλαίσιο των γενικών κατευθύνσεων εφαρμογής του προγράμματος"

[9] Και σε κάθε τρίτη χώρα που συμμετέχει ενδεχομένως στο πρόγραμμα.

* Ο ρόλος και οι δραστηριότητες του εθνικού φορέα για την εφαρμογή του προγράμματος καθώς και η κοινοτική χρηματοδοτική συνεισφορά στις δαπάνες λειτουργίας του εθνικού φορέα, προσδιορίζονται στη συνέχεια στο πλαίσιο σύμβασης μεταξύ της Επιτροπής και του εθνικού φορέα βάσει προγράμματος εργασίας συνήθως ετήσιου. Η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί τον προϋπολογισμό λειτουργίας των εθνικών φορέων μαζί με τα κράτη μέλη.

* Στη συνέχεια συνάπτονται μεταξύ της Επιτροπής και κάθε εθνικού φορέα συμβάσεις "αποκεντρωμένων ενεργειών" (στην ουσία, πολλές φορές το χρόνο, βάσει των διαφόρων αποκεντρωμένων μερών του προγράμματος, στη διαχείριση του οποίου συμμετέχει ο εθνικός φορέας) για τη διάθεση των κοινοτικών κεφαλαίων τα οποία θα διαχειριστεί ο εθνικός φορέας προς όφελος των δικαιούχων της χώρας του. Με τις συμβάσεις αυτές, η Επιτροπή μεταβιβάζει στους εθνικούς φορείς τα επιχειρησιακά κεφάλαια για την εφαρμογή των αποκεντρωμένων ενεργειών του προγράμματος.

Τα κονδύλια που τίθενται έτσι στη διάθεση των εθνικών φορέων καθορίζονται σύμφωνα με δύο τύπους διαδικασιών: παραδοσιακά, η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου αφορούσε τα μέρη των προγραμμάτων με αντικείμενο την κινητικότητα. Με την έναρξη ισχύος του δεύτερου σταδίου του προγράμματος Leonardo, η διαχείριση μέσω δικτύου αφορά το μέρος που συνίσταται στη χρηματοδότηση πιλοτικών έργων.

Στην πρώτη περίπτωση (γενικά, κινητικότητα), στις αποφάσεις των προγραμμάτων προσδιορίζονται τα κριτήρια (π.χ. μέγεθος του πληθυσμού στόχου, αποστάσεις μεταξύ των πρωτευουσών, διαφορές όσον αφορά το υψηλότερο κόστος διαβίωσης) σύμφωνα με τα οποία η Επιτροπή καθορίζει τη συνολική επιδότηση που χορηγεί σε κάθε εθνικό φορέα με σκοπό τη διανομή τους στους τελικούς δικαιούχους βάσει των κατευθύνσεων του προγράμματος. Στη δεύτερη περίπτωση (πιλοτικά έργα), η Επιτροπή έχει άμεσο συμφέρον όσον αφορά την επιλογή των στηριζόμενων έργων: η επιλογή γίνεται σε κοινοτικό επίπεδο (πρόσκληση υποβολής κοινοτικών προτάσεων, έστω και αν δημοσιεύεται σε εθνικό επίπεδο, υποβολή των έργων στην Επιτροπή, αξιολόγησή τους από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες τους οποίους ορίζει η Επιτροπή μετά από γνωμοδότηση της επιτροπής του προγράμματος) και το συνολικό ποσό που χορηγείται στη συνέχεια σε κάθε εθνικό φορέα ανταποκρίνεται ακριβώς στο ποσό των επιδοτήσεων που θα κληθεί να διαχειριστεί βάσει των επιλεγμένων έργων που υποβλήθηκαν από συμβαλλόμενους της χώρας του.

Η προσφυγή στη διαχείριση μέσω δικτύου δίνει τη δυνατότητα στις υπηρεσίες της Επιτροπής να διατηρήσουν τον πολιτικό έλεγχο του προγράμματος. Επιπλέον, η παρουσία της Επιτροπής είναι έντονη στο επίπεδο της υλοποίησης του προγράμματος: οι χρηματοδοτικές συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ του εθνικού φορέα και του τελικού δικαιούχου (συμβαλλόμενος συντονιστής της εταιρικής σχέσης που εκτελεί το έργο) αντιστοιχούν σε πρότυπα που επεξεργάστηκε η Επιτροπή.

Οι συμβατικές διατάξεις μεταξύ της Επιτροπής και κάθε εθνικού φορέα προβλέπουν τις διαδικασίες ελέγχου (συμπεριλαμβανομένων των επιτόπιων λογιστικών ελέγχων) που πρέπει να θεσπίσει ο εθνικός φορέας σε σχέση με τους τελικούς δικαιούχους. Εάν ο εθνικός φορέας είναι ανεπαρκής, υπεισέρχεται η επικουρική αρμοδιότητα του κράτους μέλους. Το κράτος μέλος μπορεί να έχει άμεσο συμφέρον να δεσμευθεί απευθείας με τη διεξαγωγή των ελέγχων εξετάζοντας τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου κατά τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική και τακτική χρησιμοποίηση των κοινοτικών κεφαλαίων από τον εθνικό φορέα, με την επιφύλαξη της αρμοδιότητας της Επιτροπής.

Οι λογαριασμοί των εθνικών φορέων που είναι υπεύθυνοι για προγράμματα στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας, πρέπει να πιστοποιούνται. Ο εθνικός φορέας, ο οποίος έχει νομική προσωπικότητα σύμφωνη με το εθνικό δίκαιο, υπόκειται, στους εθνικούς κανόνες λογιστικής.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 Τομέας στατιστικής

Δίκτυα στον τομέα της στατιστικής

Στον τομέα της στατιστικής υπάρχει δίκτυο γεγονότων, το οποίο έχει καταρτιστεί από τις εθνικές υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για τις στατιστικές στους διάφορους τομείς, οι οποίες, σε συντονισμό με την Eurostat, παράγουν τα στατιστικά στοιχεία που χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μολονότι, στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει κοινοτικό στατιστικό πρόγραμμα, οι υπηρεσίες αυτές προσφέρουν στην Επιτροπή τα στατιστικά στοιχεία που βασίζονται στις εθνικές έρευνες. Ωστόσο, το δίκτυο αυτό δεν είναι δίκτυο εθνικών φορέων που λειτουργεί ως μέσο διαχείρισης για την υλοποίηση κοινοτικού προγράμματος.

Σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες και την αρχή της επικουρικότητας, οι εργασίες συλλογής και προεπεξεργασίας των στατιστικών στοιχείων γίνονται από τα κράτη μέλη και στη συνέχεια τα αποτελέσματα συγκεντρώνονται, αναλύονται και δημοσιοποιούνται από την Επιτροπή. Οι σχέσεις μεταξύ κοινοτικών και εθνικών διοικητικών υπηρεσιών στον τομέα αυτό είναι τόσο έντονες ώστε, χάρη στα νέα μέσα της τεχνολογίας, καθίσταται δυνατή η στρατηγική λειτουργίας μέσω δικτύων. Ωστόσο, αυτά τα είδη δικτύων αφορούν περισσότερο την επιχειρησιακή εκτέλεση των προγραμμάτων ή των έργων εκ μέρους των δικαιούχων (ΕΣΥ) παρά τις αρμοδιότητες διαχείρισης της Επιτροπής. Εκτός από τις έντονες "παραδοσιακές" δραστηριότητες, αναπτύχθηκαν σε επίπεδο δικτύου διάφορες μορφές εργασίας και άλλες βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο, όπως για παράδειγμα:

- LEGs (Leadership Groups): εκεί όπου δεν αμφισβητείται η κοινοτική δημόσια εξουσία της Επιτροπής, ομάδες ΕΣΥ αναλαμβάνουν διάφορες προπαρασκευαστικές εργασίες (καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης, μεθοδολογικές μελέτες, κ.λπ.) των κοινοτικών έργων. Επίσης, καταρτίζουν έγγραφα, οργανώνουν συνεδριάσεις, συντάσσουν συνοπτικές εκθέσεις. Υποστηρίζονται από την Eurostat, η οποία ενεργεί περισσότερο ως σύμβουλος παρά ως ηγέτης (leader),

- "Ομάδα Εταιρικής Σχέσης": η επιτροπή στατιστικού προγράμματος που συγκεντρώνει τους γενικούς διευθυντές των ΕΣΥ δημιούργησε στο πλαίσιό της μια υποομάδα η οποία συγκροτείται με αυτόματη εναλλαγή κατά την προεδρία του Συμβουλίου. Η "Ομάδα Εταιρικής Σχέσης" λειτουργεί υπό την προεδρία ενός γενικού διευθυντή ο οποίος εκλέγεται από την επιτροπή στατιστικού προγράμματος. Η Eurostat συμμετέχει στην επιτροπή αυτή και εξασφαλίζει τα χρέη γραμματείας. Η "Ομάδα Εταιρικής Σχέσης" προετοιμάζει την ημερήσια διάταξη των ολομελειών δίνοντας έμφαση σε θέματα στρατηγικής φύσεως, την επιλογή των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, την εξέταση της ωριμότητας των προς συζήτησης θεμάτων και σε κάθε άλλο θέμα συντονισμού. Η Eurostat διατηρεί τη δικαιοδοσία της για όλα τα θέματα επιτροπολογίας,

- ηλεκτρονικά φόρουμ: από τη στιγμή που θα διαδοθούν τα έγγραφα της συνεδρίασης μέχρι την ίδια τη συνεδρίαση, οι ΕΣΥ ανταλλάσσουν συνοπτικά τις απόψεις τους μέσω ενός ηλεκτρονικού φόρουμ που οργανώνει η Eurostat. Έτσι, κατά τη συνεδρίαση, οι συμμετέχοντες γνωρίζουν ήδη τις απόψεις των εταίρων τους και μπορούν να συγκεντρωθούν στα υπόλοιπα προβλήματα,

- ανταλλαγές σε επίπεδο τεχνολογίας: όσον αφορά τη συγκέντρωση στοιχείων (που αφορούν περισσότερο το εθνικό παρά το κοινοτικό επίπεδο), ορισμένα κράτη μέλη ανέπτυξαν προγράμματα λογισμικού τα οποία θέτουν στη διάθεση των υπολοίπων. Επίσης, εκτελούν τη συντήρησή τους και ασχολούνται με τη συνολική τους ανάπτυξη,

- δίκτυο διάδοσης (data-shop): η διάδοση των κοινοτικών στατιστικών πληροφοριών πραγματοποιείται μέσω των εθνικών data-shop που είναι πιο κοντά στους πολίτες και τα κοινοτικά όργανα. Τα data-shop είναι επίσης αρμόδια για τη διάδοση των εθνικών δεδομένων. Συνεπώς, μπορούν να αναπτυχθούν συνέργιες,

- διάφορες κοινές δραστηριότητες: δημοσιεύσεις, οργάνωση σεμιναρίων, οργάνωση ομάδων task-force, συνεργασία με τις τρίτες χώρες, κατάρτιση και έρευνα στον στατιστικό τομέα, κ.λπ.

Νομική αρχιτεκτονική για τη δικτυακή λειτουργία του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος (ΕΣΣ)

Πενταετές στατιστικό πρόγραμμα (βασική πράξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)

Αυτή η πράξη προγραμματισμού πρέπει να προβλέπει:

(1) Την κατάρτιση δικτύου που να αναγνωρίζει στις ΕΣΥ την ιδιότητα εθνικού φορέα, την περιγραφή των καθηκόντων καθώς και την ανάθεση στην Επιτροπή της εξουσίας να αποφασίζει για τις λεπτομέρειες εφαρμογής των στατιστικών ενεργειών που πρέπει να υλοποιούνται από το δίκτυο.

(2) Την έκδοση από τα κράτη μέλη των απαιτούμενων μέτρων (νομοθετικών και διοικητικών) ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι ΕΣΥ θα συντονίζουν, θα διαχειρίζονται και θα παρακολουθούν την υλοποίηση των ενεργειών του στατιστικού προγράμματος που έχει εκχωρηθεί στον εθνικό φορέα καθώς και η καλή λειτουργία του δικτύου.

(3) Τη χρηματοδοτική στήριξη που πρέπει να προσδιορίσει και να χορηγήσει η Επιτροπή σχετικά με τις δραστηριότητες διαχείρισης, συντονισμού και εφαρμογής των στατιστικών ενεργειών που εκχωρούνται στο δίκτυο.

Απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τη δημιουργία δικτύου των ΕΣΥ για την εφαρμογή ορισμένων στατιστικών ενεργειών

(1) Η πράξη αυτή θα ορίσει τις ΕΣΥ ως συντονιστές σε εθνικό επίπεδο,

(2) Ο συντονισμός του δικτύου θα εξασφαλιστεί από την Επιτροπή (Eurostat),

(3) Ο προϋπολογισμός διαχείρισης καλύπτει τις δαπάνες λειτουργίας του δικτύου. Ο εθνικός συντονιστής (κάθε ΕΣΥ) του δικτύου πρέπει να μπορεί να θέτει στη διάθεση των άλλων μελών του εθνικού δικτύου τα απαιτούμενα κεφάλαια, μέσω κατάλληλων συμβάσεων που θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί από την Επιτροπή. Ο εθνικός συντονιστής θα είναι υπεύθυνος απέναντι στην Επιτροπή για τη διαχείριση αυτών των κεφαλαίων.

(4) Η διάθεση των απαιτούμενων κεφαλαίων πρέπει να μπορεί να γίνει μέσω πολυετών συμβάσεων-πλαισίων βάσει ενός απλού συστήματος ετήσιων αναλήψεων στο πλαίσιο της δεδομένης δημοσιονομικής κάλυψης. Για την καταβολή των επιδοτήσεων, θα χρησιμοποιηθούν τα υποδείγματα που θέσπισε η Επιτροπή (υποομάδα GMN στο πλαίσιο της αναθεώρησης του οδηγού των επιδοτήσεων).

(5) Οι διατάξεις για τον έλεγχο των κεφαλαίων ορίζονται στις ενλόγω συμβάσεις.

Ωστόσο, αυτό το είδος δικτύων δεν μπορεί να καλύψει τις αυξημένες απαιτήσεις των κοινοτικών πολιτικών και, σε πολλούς τομείς, πρέπει να υιοθετηθεί διαφορετική προσέγγιση η οποία να προβλέπει τον σχεδιασμό των κοινοτικών ερευνών σε κεντρικό επίπεδο και την εκτέλεσή τους σε εθνικό επίπεδο, δηλαδή την ανάθεσή τους σε εθνικό φορέα. Η ανάθεση αυτή θα περιλαμβάνει, ως επί το πλείστον, καθήκοντα διαχείρισης και συντονισμού όλων των εθνικών παραγόντων που συμμετέχουν στις έρευνες αυτές.

Καθήκοντα που μπορεί να εκχωρηθούν στο στατιστικό δίκτυο (ενδεικτικά)

(1) Ευρωπαϊκές έρευνες όπως είναι το σχέδιο δράσης για την ΟΝΕ,

(2) Έρευνες καινοτομίας στον τομέα της των Επιστημών και της Τεχνολογίας,

(3) Συγκριτική αξιολόγηση - "benchmarking" (συνέχειες που δόθηκαν στο Συμβούλιο της Λισσαβόνας),

(4) Έρευνες στον κοινωνικό τομέα (συνέχειες που δόθηκαν στο ειδικό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου)

(5) Κοινωνικό σχέδιο δράσης που αποφασίστηκε στη Νίκαια.

Τα χαρακτηριστικά των ερευνών αυτών είναι τα εξής:

- Κεντρικός προγραμματισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο,

- Κοινή μεθοδολογία,

- Συγχρονισμός κατά την υλοποίηση,

- Προσδιορισμός των προτεραιοτήτων σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες,

- Χρονοδιάγραμμα δημοσιοποίησης σε κοινοτικό επίπεδο,

Οι έρευνες αυτές εξυπηρετούν τα συμφέροντα των προτεραιοτήτων των ευρωπαϊκών πολιτικών.

ΟΔΗΓΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΘΝΙΚΏΝ ΦΟΡΕΩΝ στον τομεα της διαχειρισησ των κοινοτικων προγραμματων

Κατάλογος των κριτηρίων που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των κοινοτικών προγραμμάτων/ενεργειών επί των οποίων μπορεί να εφαρμοστεί διαχείριση από δίκτυο εθνικών φορέων (ΕΦ)

1. Ταυτόχρονες ενέργειες οι οποίες συντονίζονται μεθοδολογικά σε εθνικό επίπεδο

2. Αποκεντρωμένα προγράμματα, ιδίως μαζικού χαρακτήρα, για τα οποία είναι καθοριστικής σημασίας το γεγονός ότι οι δικαιούχοι βρίσκονται κοντά .

3. Μια κρίσιμη μάζα από χρηματοοικονομική άποψη ή καθήκοντα προς εκπλήρωση

4. Ύπαρξη οργανισμών σε εθνικό επίπεδο που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε τομέα συγγενή προς εκείνον του κοινοτικού προγράμματος/ενέργειας και οι οποίοι δύνανται να αναλάβουν πρόσθετα καθήκοντα βασιζόμενοι στην υποδομή τους και στην εμπειρογνωμοσύνη τους

5. Διαθέσιμα κονδύλια ανά χώρα

6. Συγχρηματοδότηση των προβλεπομένων ενεργειών

7. Περιορισμένο πεδίο εφαρμογής η χρησιμοποίηση του οποίου απαιτεί τεχνική εκτίμηση και δεν παρέχει καμία διακριτική ευχέρεια χειρισμών

8. Η χρησιμοποίηση του δικτύου εξασφαλίζει καλύτερη ποιότητα ή/και σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας

Σημείωση :

Λαμβανομένου υπόψη του ειδικού χαρακτήρα των κοινοτικών προγραμμάτων ή ενεργειών, δεν είναι απαραίτητο τα εν λόγω κριτήρια να πληρούνται όλα ταυτοχρόνως ή/και στον ίδιο βαθμό. Ωστόσο, όλα τα κριτήρια εφαρμόζονται στο σύνολο των κοινοτικών προγραμμάτων ή ενεργειών εξαιρουμένων των κριτηρίων 4 (το οποίο δεν χρειάζεται απαραίτητα να εφαρμοστεί ταυτόχρονα σε όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη), 5 και 6.

Εν πάση περιπτώσει, η λύση της διαχείρισης από δίκτυο εθνικών φορέων πρέπει να παρουσιάζει ευνοϊκή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας σε σύγκριση με άλλες λύσεις.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>