ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ προς την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από το Γενικό Προϋπολογισμό - κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2001

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Μέρος πρώτο: Τα γεγονότα που ακολούθησαν την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2001, η κατάσταση των κινδύνων και οι εγγυητικές παρεμβάσεις του προϋπολογισμού

1. Εισαγωγη: Φυση των συγκεκριμενων πραξεων

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

2. Τα γεγονότα που ακολουθησαν την υποβολή τησ εκθεσησ στισ 30 Ιουνίου 2001

2.1. Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

2.2. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τα δάνεια υπέρ σχεδίων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

2.3. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τα δάνεια υπέρ σχεδίων στη ρωσική Λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας

3. Η κατασταση των κινδυνων

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2001

3.2. Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που έχουν εκταμιευθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2001

3.3. Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

4. Ενεργοποιηση των εγγυησεων του προϋπολογισμου

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

4.3. Καθυστερημένες οφειλές στις 31 Δεκεμβρίου 2001

5. Αναλυση τησ θεωρητικησ ικανοτητασ τησ Κοινοτητασ για δανειοδοτησεισ και εγγυησεισ υπερ τριτων χωρων

6. Κατασταση του Ταμειου Εγγυησησ στισ 31 Δεκεμβρίου 2001

7. Σχετικη σταθερότητα

Μέρος Δεύτερο: Εκτίμηση των Δυνητικών Κινδύνων: Οικονομική και Χρηματοπιστωτική Συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

2. Υποψήφιες για ένταξη χώρες

2.1. Βουλγαρία

2.2. Λιθουανία

2.3. Ρουμανία

3. Δυτικά βαλκάνια

3.1. Βοσνία και Ερζεγοβίνη

3.2. Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

3.3. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

4. Νεα ανεξαρτητα κρατη

4.1. Αρμενία

4.2. Λευκορωσία

4.3. Γεωργία

4.4. Μολδαβία

4.5. Τατζικιστάν

4.6. Ουκρανία

5. Άλλες τρίτες χώρες

5.1. Αλγερία

Κατάλογος συντομογραφιών

Παραρτημα

1. Ερμηνευτικες σημειωσεις σχετικα με την κατασταση των κινδυνων που καλυπτει ο κοινοτικοσ προϋπολογισμοσ

1.1. Πίνακες 1 έως 3

1.1.1. Επιτρεπόμενο ανώτατο όριο (πίνακας 1)

1.1.2. Τρέχον υπόλοιπο (πίνακας 1)

1.1.3. Ετήσιος κίνδυνος (πίνακες 2 και 3)

1.2. Δανειοδοτικές πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του προϋπολογισμού

1.3. Προβλέψεις σχετικά με τις υπογραφές και τις εκταμιεύσεις των δανείων ΕΤΕπ

1.4. Καταβολή της εγγύησης του προϋπολογισμού

1.4.1 Για τις δανειοδοτήσεις/δανειοληψίες

1.4.2. Για τις εγγυήσεις προς τρίτους

2. Μεθοδολογικό σημείωμα σχετικά με την αναλυση τησ προβλεπομενησ ικανοτητασ δανειοδοτησησ τησ Κοινοτητασ προσ τριτεσ χωρεσ κατα την περιοδο 1999-2001 συμφωνα με το μηχανισμο του Ταμειου Εγγυησησ (πινακασ 4)

2.1. Αποθεματικό για τις εγγυήσεις των δανείων προς τρίτες χώρες

2.2. Βάσεις υπολογισμού της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης

2.3. Βάση τροφοδότησης του Ταμείου σε περίπτωση μερικής εγγύησης

2.4. Τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης

2.5. Εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης

2.6. Εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης

3. Eπεξηγηματικές σημειώσεις για τους δείκτες κινδύνου χώρας (+ Πινακες)

Μέρος πρώτο: Τα γεγονότα που ακολούθησαν την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2001, η κατάσταση των κινδύνων και οι εγγυητικές παρεμβάσεις του προϋπολογισμού

1. Εισαγωγη: Φυση των συγκεκριμενων πραξεων

Οι κίνδυνοι που καλύπτει ο κοινοτικός προϋπολογισμός αφορούν διάφορες δανειοληπτικές πράξεις και πράξεις εγγύησης που μπορούν να συγκεντρωθούν σε δύο κατηγορίες: τα δάνεια μακροοικονομικού και τα δάνεια μικροοικονομικού χαρακτήρα.

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

Οι πράξεις αυτές περιλαμβάνουν κατ' αρχάς δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών, που προορίζονται για κράτη μέλη ή τρίτα κράτη και συνδυάζονται με την επιβολή οικονομικών όρων και την ανάληψη συγκεκριμένων υποχρεώσεων.

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

Πρόκειται για τη χορήγηση δανείων με σκοπό τη χρηματοδότηση σχεδίων, τα οποία συνήθως αποπληρώνονται μακροπρόθεσμα από τα έσοδα που αναμένονται από τα σχέδια αυτά. κατά κανόνα, τα δάνεια αυτά χορηγούνται σε επιχειρήσεις, σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή σε τρίτα κράτη και, εκτός από την εγγύηση της Κοινότητας, καλύπτονται από τις συνήθεις τραπεζικές εγγυήσεις.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα δάνεια Ευρατόμ και ΝΚΜ στα κράτη μέλη, καθώς και τα δάνεια που χορηγούνται από την Ευρατόμ και την ΕΤΕπ εκτός Κοινότητας (χώρες της Μεσογείου, χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής).

2. Τα γεγονότα που ακολουθησαν την υποβολή τησ εκθεσησ στισ 30 Ιουνίου 2001

2.1. Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

Στις 23 Μαΐου 2001, η Επιτροπή παρουσίασε μια πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την παροχή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Το ποσό που θα χορηγηθεί είναι 225 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου με ανώτατη διάρκεια 15 ετών και 75 εκατ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεφομένων χορηγήσεων. Στις 16 Ιουλίου 2001, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Το ποσό που θα χορηγηθεί είναι 225 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου και 75 εκατ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεφομένων επιχορηγήσεων. Στις 10 Δεκεμβρίου 2001 το Συμβούλιο αποφάσισε να τροποποιήσει την απόφαση αυτή με την παροχή ενός συμπληρωματικού ποσού 45 εκατ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεφομένων επιχορηγήσεων. Η συνιστώσα των επιχορηγήσεων αυτής της συνδρομής θα ανέλθει τώρα στο ανώτατο όριο των 120 εκατ. ευρώ .

2.2. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τα δάνεια υπέρ σχεδίων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

Στις 6 Νοεμβρίου 2001, το Συμβούλιο αποφάσισε να τροποποιήσει την απόφαση 2000/24/ΕΚ για να επεκταθεί η κοινοτική εγγύηση προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για να καλυφθούν τα δάνεια για σχέδια στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Το ύψος των δανείων αυτών έχει ένα ανώτατο όριο 350 εκατ. ευρώ . Η εγγύηση περιορίζεται στο 65% του συνολικού ανωτάτου ορίου των 350 εκατ. ευρώ που αποφάσισε το Συμβούλιο.

2.3. Εγγύηση της Κοινότητας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τα δάνεια υπέρ σχεδίων στη ρωσική Λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας

Στις 6 Ιουνίου 2001, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη χορήγηση κοινοτικής εγγύησης στην Ευρωπαϊκή Τράπεζας Επενδύσεων έναντι ζημιών στο πλαίσιο μιας ειδικής δράσης δανειοδότησης για επιλεγμένα περιβαλλοντικά σχέδια στη ρωσική Λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης. Το ανώτατο όριο των πιστώσεων που ανοίχθηκαν θα είναι 100 εκατ ευρώ . Η κοινοτική εγγύηση όσον αφορά τις πιστώσεις που άνοιξε η ΕΤΕπ στο πλαίσιο της απόφασης αυτής θα έχει τη μορφή επέκτασης της συνολικής κοινοτικής εγγύησης 65 % που χορηγείται στην ΕΤΕπ υπό τη γενική εντολή εξωτερικής δανειοδότησης. Στις 6 Νοεμβρίου 2001, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων εγγύηση για επενδυτικά σχέδια που εκτελούνται στο πλαίσιο αυτής της ειδικής δράσης δανειοδότησης στη ρωσική Λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας υπό τη Βόρεια Διάσταση. Το συνολικό ανώτατο όριο των πιστώσεων που ανοίχθηκαν θα είναι 100 εκατ. ευρώ . Η ΕΤΕπ θα έχει μια έκτακτη κοινοτική εγγύηση ύψους 100%. Η εγγύηση θα καλύπτει τα δάνεια που υπογράφονται για περίοδο 3 ετών από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης αυτής. Η περίοδος αυτή θα παραταθεί αυτομάτως κατά 6 μήνες εάν, κατά τη λήξη αυτών των τριών ετών, τα δάνεια που θα έχει υπογράψει η ΕΤΕπ δεν θα έχουν φτάσει το ανώτατο όριο των 100 εκατ. ευρώ .

3. Η κατασταση των κινδυνων

Η εκτίμηση των κινδύνων που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους:

- Τη μέθοδο, που χρησιμοποιείται συχνά από τους τραπεζικούς κύκλους, του συνόλου των τρεχόντων υπολοίπων των κεφαλαίων που αφορούν τις συγκεκριμένες πράξεις σε μία δεδομένη ημερομηνία (η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 1 κατωτέρω),

- Την περισσότερο δημοσιονομική προσέγγιση του υπολογισμού των μέγιστων ποσών που ενδέχεται να αναγκαστεί να καταβάλει η Κοινότητα σε κάθε οικονομικό έτος.

Η δεύτερη προσέγγιση έχει εφαρμοστεί κατά δύο διαφορετικούς τρόπους:

- Με βάση μόνο τις πράξεις οι οποίες έχουν εκταμιευθεί μέχρι την ημερομηνία σύνταξης της έκθεσης, με την προϋπόθεση της απουσίας πρόωρων εξοφλήσεων (βλέπε πίνακα 2 κατωτέρω που παρουσιάζει το κατώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

- από την άποψη των προοπτικών, με βάση όλες τις πράξεις οι οποίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου ή πρότασης της Επιτροπής, προκειμένου να εκτιμηθεί η επίπτωσή τους στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς, με την προϋπόθεση ότι θα γίνονταν αποδεκτές οι προτάσεις της Επιτροπής (βλέπε πίνακα 3 κατωτέρω που παρουσιάζει το ανώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

Ο τελευταίος τρόπος παρέχει μια εικόνα σχετικά με το μέγεθος των μελλοντικών κινδύνων που συνδέονται με τις υπό εξέταση προτάσεις. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν ορισμένες υποθέσεις όσον αφορά τις ημερομηνίες εκταμίευσης και τους τρόπους αποπληρωμής (παρουσιάζονται λεπτομερώς στο παράρτημα) καθώς και όσον αφορά τα επιτόκια [1] και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες [2].

[1] Υποτίθεται ότι το μέσο επιτόκιο είναι 8% για τα δάνεια της ΕΤΕ. Για τις δανειοληψίες/δανειοδοτήσεις λαμβάνεται ως μέσο επιτόκιο το 4,4%. Για τις νέες πράξεις του πίνακα 3, το εφαρμοζόμενο επιτόκιο είναι 4,89%.

[2] Για τα δάνεια σε άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ, ελήφθησαν υπόψη οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου 2001.

Τα αποτελέσματα περιλαμβάνονται στους πίνακες 1 έως 3, όπου γίνεται ξεχωριστή αξιολόγηση των κινδύνων που αφορούν τις χώρες της Κοινότητας και αυτών που αφορούν τις χώρες εκτός Κοινότητας.

Τα αναφερόμενα στους πίνακες συνολικά ποσά καλύπτουν κινδύνους διαφορετικής φύσης. δανειοδότηση μίας χώρας υπό τη μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής και δανειοδοτήσεις προγραμμάτων για τα οποία έχουν δοθεί εγγυήσεις εκ μέρους των δανειζομένων, όπως στην περίπτωση των πράξεων του ΝΚΜ και της ΕΤΕπ για παράδειγμα.

Στην ανάλυση που ακολουθεί γίνεται διαχωρισμός μεταξύ του συνολικού κινδύνου, του κινδύνου για τα κράτη μέλη και του κινδύνου για τις τρίτες χώρες.

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2001

Η κατάσταση του υπολοίπου περιγράφεται στον πίνακα 1.

Ο συνολικός κίνδυνος στις 31 Δεκεμβρίου 2001 ανήλθε σε 15.443 εκατ. ευρώ, έναντι 15.041 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2001, δηλαδή αυξήθηκε κατά 2.7 % [3].

[3] Ένα μέρος της μεταβολής κατά τη διάρκεια του περασμένου εξαμήνου οφείλεται στις διακυμάνσεις των τιμών συναλλάγματος για τα δάνεια σε άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ.

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις πράξεις που επηρεάζουν την εξέλιξη του τρέχοντος υπολοίπου από την ημερομηνία της προηγούμενης έκθεσης.

// σε εκατ. ευρώ

Τρέχον υπόλοιπο στις 30 Ιουνίου 2001 // 15 041.00

Αποπληρωμές δανείων

Ευρατόμ

ΝΚΜ

Χρηματοδοτική ενίσχυση

ΕΤΕπ //

0.00

- 83.50

- 252.00

- 533.00

Εκταμίευση δανείων

Ευρατόμ

Χρηματοδοτική ενίσχυση

ΕΤΕπ //

0.00

225.00

900.00

Μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας των άλλων νομισμάτων σε σχέση με το ευρώ // 145.50

Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2001 // 15 443.00

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ των κρατών μελών ανερχόταν σε 52 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2001, με ποσοστό μείωσης 59.0 % σε σχέση με τις 30 Ιουνίου 2001.

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ τρίτων χωρών στις 31 Δεκεμβρίου 2001 ανερχόταν σε 15.391 εκατ. ευρώ, με ποσοστό αύξησης 3.2 % σε σχέση με τις 30 Ιουνίου 2001.

3.2. Μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πράξεις που έχουν εκταμιευθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2001

Οι μέγιστοι ετήσιοι κίνδυνοι παρουσιάζονται στον πίνακα 2.

Ο συνολικός ετήσιος κίνδυνος για το πρώτο εξάμηνο του 2002 ανέρχεται σε 1.602 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στα κράτη μέλη ανέρχεται σε 11 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.591 εκατ. ευρώ.

3.3. Μέγιστοι θεωρητικοί ετήσιοι κίνδυνοι για τον κοινοτικό προϋπολογισμό

Η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα 3.

Ο κίνδυνος αυτός αντιπροσωπεύει 1.859 εκατ. ευρώ κατά το 2002. Από το 2003 ο κίνδυνος αυξάνει, φθάνοντας έως το ποσό των 4.675 εκατ. ευρώ το 2010.

- Η τάση των μέγιστων κινδύνων για τα κράτη μέλη είναι ίδια με του πίνακα 2.

- Ο κίνδυνος για τις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.843 εκατ. ευρώ για το 2002. Από το 2003 ο κίνδυνος θα αυξηθεί και θα φθάσει τα 4.675 εκατ. ευρώ το 2010.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

4. Ενεργοποιηση των εγγυησεων του προϋπολογισμου

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή προσφεύγει στα ταμειακά διαθέσιμα βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 88/376/ΕΟΚ, Ευρατόμ σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων, για να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις πληρωμών και τα σχετικά έξοδα για την εξυπηρέτηση δανείων σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής από τον οφειλέτη.

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 συνέστησε το Ταμείο Εγγύησης, το οποίο αφορά τις εξωτερικές ενέργειες. Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής οφειλών εκ μέρους του δικαιούχου του δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα, το Ταμείο Εγγύησης παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής για να αντιμετωπίσει την καθυστέρηση αυτή. Σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής δανείου χορηγηθέντος από την ΕΤΕπ και υπό την εγγύηση του Κοινοτικού προϋπολογισμού, η Κοινότητα παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της επιστολής που αποστέλλει η ΕΤΕπ ζητώντας την ενεργοποίηση της εγγύησης. Η Επιτροπή εξουσιοδοτεί τότε την ΕΤΕπ να προβεί σε ανάληψη των αντιστοίχων ποσών από το Ταμείο Εγγύησης.

Για τους τόκους υπερημερίας από την ημερομηνία διάθεσης του ποσού από τα ταμειακά διαθέσιμα μέχρι την ημερομηνία παρέμβασης του Ταμείου Εγγύησης γίνεται προσφυγή στο Ταμείο Εγγύησης και οι τόκοι αυτοί αποδίδονται στα ταμειακά διαθέσιμα.

Κατά τη διάρκεια των έξι τελευταίων μηνών, το Ταμείο παρενέβη ως εγγυητής για τους παρακάτω οφειλέτες:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

4.3. Καθυστερημένες οφειλές στις 31 Δεκεμβρίου 2001

Στις 31 Δεκεμβρίου 2001, όλα τα ποσά τα οφειλόμενα από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας είχαν αποπληρωθεί προς την ΕΤΕπ στο πλαίσιο των εγυημένων δανείων. Στις 23 Οκτωβρίου 2001, πραγματοποιήθηκε μεταφορά πίστωσης στο λογαριασμό συνδέσμου ΕΕ του Ταμείου Εγγύησης, συνολικού ύψους 162.345.253,00 ευρώ.

5. Αναλυση τησ θεωρητικησ ικανοτητασ τησ Κοινοτητασ για δανειοδοτησεισ και εγγυησεισ υπερ τριτων χωρων

Ο μηχανισμός του Ταμείου Εγγύησης και του αποθεματικού εγγύησης περιορίζει στην πράξη την ικανότητα δανειοδότησης και εγγυήσεων της ΕΕ προς τις τρίτες χώρες, λόγω του ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις για την τροφοδότηση του Ταμείου με τη λήψη κάθε νέας απόφασης δανειοδότησης (ή κάθε ετήσιας δόσης στην περίπτωση εγγύησης για πολυετή δάνεια) περιορίζονται από το ποσό που είναι εγγεγραμμένο στις δημοσιονομικές προοπτικές στα πλαίσια του αποθεματικού εγγύησης [4].

[4] Το ποσό που είναι εγγεγραμμένο στις δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2006 ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ σε τιμές 1999.

Σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, η ικανότητα δανειοδότησης αποτελεί το ισόποσο σε δάνεια του περιθωρίου που απομένει στο αποθεματικό εγγύησης. Το περιθώριο αυτό ισούται με τη διαφορά μεταξύ του αποθεματικού και του εκτιμώμενου ύψους της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης στο πλαίσιο των πράξεων που έχουν ήδη αποφασισθεί ή που βρίσκονται υπό εκπόνηση.

Ο πίνακας 4 παρουσιάζει εκτίμηση της ικανότητας δανειοδότησης της Κοινότητας προς τρίτες χώρες για την περίοδο 2001-2004, η οποία είναι συμβατή με το μηχανισμό του Ταμείου Εγγύησης. Ο τρόπος υπολογισμού και οι αναφορές σε νομικά κείμενα περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης.

Με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο, καθώς και εκείνες που έχουν προταθεί ή που προετοιμάζονται (βλ. πίνακα 4), οι προβλέψεις χρησιμοποίησης του αποθεματικού εγγύησης κατά το 2002 ανέρχονται σε 163,74 εκατ. ευρώ, ποσό που θα αφήσει διαθέσιμα 49,26 εκατ. ευρώ στο τέλος του έτους.

Συνυπολογίζοντας τις επιπτώσεις που επιφέρει στο αποθεματικό εγγυήσεων η τροφοδότηση του Ταμείου σχετικά με τα δάνεια που έχουν αποφασιστεί προηγουμένως και τα δάνεια που έχουν προταθεί και προετοιμάζονται το 2002, η ετήσια ικανότητα που παραμένει διαθέσιμη για δάνεια είναι η εξής:

- 547,33 εκατ. ευρώ για δάνεια με 100% εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, ή

- 842,05 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση 65% (κατ' εφαρμογή της απόφασης 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999).

Στις 31 Δεκεμβρίου 2001, το τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών, προσαυξημένο κατά τους ληξιπρόθεσμους τόκους, ανερχόταν συνολικά σε 15.391,00 εκατ. ευρώ.

σε εκατ. ευρώ

// Κατάσταση στις 31.12.01

1. Τρέχον υπόλοιπο δανειοδοτικών / δανειοληπτικών πράξεων // 1 654.00

2. Τρέχον υπόλοιπο ΕΤΕ // 13 737.00

3. Τρέχον υπόλοιπο αδυναμιών πληρωμής // 0.00

4. Τόκοι υπερημερίας // 0.00

- Ληξιπρόθεσμοι τόκοι [5] // 0.00

[5] Ληξιπρόθεσμοι τόκοι, υπό την έννοια που καθορίζεται στον κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου Εγγύησης.

ΣΥΝΟΛΟ // 15 391.00

Ο λόγος μεταξύ των πόρων του Ταμείου και του τρέχοντος υπολοίπου, κατά τον ορισμό που δίδεται στον Κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου , ήταν 11,39%, ποσό που υπερβαίνει το 9% που ορίζεται για το ποσό-στόχο στον κανονισμό αριθ. 1149/1999 για την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 2728/94 σχετικά με την ίδρυση Ταμείου Εγγύησης. Σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, το υπερβάλλον ποσό στο τέλος του έτους εγγράφεται σε ειδική γραμμή της κατάστασης εσόδων του γενικού προϋπολογισμού των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Το υπερβάλλον ποσό ύψους 372,46 εκατ. ευρώ κατά το τέλος του οικονομικού έτους 2001 θα εγγραφεί εκ νέου στον προϋπολογισμό κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002.

6. Κατασταση του Ταμειου Εγγυησησ στισ 31 Δεκεμβρίου 2001

Στις 31 Δεκεμβρίου 2001, το Ταμείο Εγγύησης ανερχόταν σε 1.774 εκατ. ευρώ. Οι ακόλουθες κινήσεις καταγράφηκαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2001:

- ανάληψη 9,75 εκατ. ευρώ από το Ταμείο για νέες αθετήσεις υποχρεώσεων.

- καθυστερημένη αποπληρωμή μη καταβληθεισών οφειλών από την ΟΔΓ ύψους 162,34 εκατ. ευρώ .

- καθαρά έσοδα ύψους περίπου 74,07 εκατ. ευρώ από επενδύσεις των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου.

- μεταβίβαση 207,2 εκατ. ευρώ από το αποθεματικό του 2001.

- επιστροφή 372,46 εκατ. ευρώ στον προϋπολογισμό ως πλεόνασμα του Ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2001.

7. Σχετικη σταθερότητα

Ο λόγος μεταξύ του ποσού του Ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2001 (1.774 εκατ. ευρώ) και του μέγιστου ετήσιου κινδύνου των δανειοδοτήσεων προς τις τρίτες χώρες (που ορίζεται ως το συνολικό ύψος των καταβολών αποπληρωμής), όπως προβλέπεται για το 2002 στον πίνακα 3 (1.843 εκατ. ευρώ) είναι 96 %.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μέρος Δεύτερο: Εκτίμηση των Δυνητικών Κινδύνων: Οικονομική και Χρηματοπιστωτική Συγκυρία στις τρίτες χώρες με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

Τα στοιχεία που δίνονται στο πρώτο μέρος παρέχουν πληροφορίες για τις ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον γενικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να σταθμιστούν βάσει των ποιοτικών πτυχών του κινδύνου, που εξαρτώνται από το είδος της πράξης και την ποιότητα του δανειζομένου. Τα πλέον πρόσφατα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο χώρας σε σχέση με το χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων αναλύονται κατωτέρω.

Η εκτίμηση του κινδύνου χώρας που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος του παρόντος εγγράφου παρέχει ένα σύνολο δεικτών κινδύνου χώρας (βλ. παραρτήματα) για όλες τις τρίτες χώρες που έχουν λάβει από την Κοινότητα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και έχουν ανεξόφλητες οφειλές απέναντι στην ΕΚ. Οι πίνακες αυτοί συμπληρώνονται με αναλυτικά σχόλια για τις χώρες για τις οποίες, στο διάστημα που μεσολάβησε από τη σύνταξη της προηγούμενης έκθεσης που κάλυπτε το πρώτο εξάμηνο του 2001, συγκεντρώθηκαν νέες σημαντικές πληροφορίες που επηρεάζουν την αξιολόγηση του κινδύνου.

Η εκτίμηση στο παρόν Μέρος δεν αφορά άλλες περιοχές από εκείνες που αναφέρονται ανωτέρω, κυρίως διότι τα ανοίγματα της Κοινότητας σε άλλες περιοχές (κυρίως υπό μορφή εγγυήσεων δανείων της ΕΤΕπ) αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος του συνόλου των ανοιγμάτων της και είναι επαρκώς διαφοροποιημένα από γεωγραφική άποψη.

2. Υποψήφιες για ένταξη χώρες

2.1. Βουλγαρία

Το 2001 συνεχίστηκε η ταχύρυθμη ανάπτυξη, παρότι ο ρυθμός ήταν κάπως βραδύτερος σε σχέση με το 2000 (4,7% κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2001 έναντι 5,8% το 2000). Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 9% τους πρώτους 9 μήνες του 2001. Ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις κινήθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με το 2000, οι εγχώριες επενδύσεις κινούνται ανοδικά, αντικατοπτρίζοντας την αυξανόμενη επιχειρηματική εμπιστοσύνη η οποία οφείλεται στην οικονομική σταθεροποίηση και στις μεταρρυθμίσεις. Η ανεργία μειώθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους κατά περίπου μισή εκατοστιαία μονάδα, αλλά εξακολουθεί να παραμένει υψηλή (περίπου 17%).

Η συναλλαγματική ισοτιμία (1 EUR = 1,96 BGN) διατηρήθηκε σταθερή κατά την υπό εξέταση περίοδο και η κυβέρνηση σχεδιάζει να διατηρήσει το καθεστώς νομισματικού συμβουλίου τουλάχιστον μέχρι την προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε στα τέλη του 2000 και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2001, φθάνοντας κάποια στιγμή στο 12% ετησίως, αλλά στη συνέχεια υποχώρησε με σταθερό ρυθμό στο 5% περίπου (φθινόπωρο 2001).

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπολογίζεται στο 6,5% του ΑΕγχΠ το 2001, ελαφρώς υψηλότερο δηλαδή σε σχέση με το 2000. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου υπηρεσιών συνέχισε να αυξάνει κυρίως λόγω των εσόδων από τον τουρισμό, ενώ το εμπορικό ισοζύγιο παρουσίασε ελαφρά επιδείνωση.

Τα βουλγαρικά δημόσια οικονομικά παραμένουν υγιή. Το έλλειμμα του δημοσίου ανήλθε στο 1,1% του ΑΕγχΠ το 2000 ενώ σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία για το 2001, το οποίο ήταν έτος εκλογών, το έλλειμμα αυτό αναμένεται να υποχωρήσει σε επίπεδο κατώτερο του 1% του ΑΕγχΠ. Για το 2002 αναμένεται έλλειμμα 0,8% ενώ, σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο προϋπολογισμός θα είναι σχεδόν ισοσκελισμένος το 2003. Εν τω μεταξύ, το δημόσιο χρέος υποχωρεί με ταχύ ρυθμό, και από επίπεδο αρκετά υψηλότερο του 100% του ΑΕγχΠ το 1997 υποχώρησε στο 69% περίπου (72,2% στο τρίτο τρίμηνο του 2001) του ΑΕγχΠ στο τέλος του 2001.

Στα μέσα Δεκεμβρίου 2001, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η νέα βουλγαρική κυβέρνηση κατέληξαν σε συμφωνία για ένα νέο πρόγραμμα. Παρότι η συμφωνία stand-by εγκρίθηκε από το διοικητικό συμβούλιο του ΔΝΤ το Φεβρουάριο, οι οργανισμοί αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας είχαν ήδη αναβαθμίσει το κρατικό χρέος της Βουλγαρίας (το τμήμα επενδυτικών υπηρεσιών της Moody's αύξησε το βαθμό φερεγγυότητας της Βουλγαρίας από B2 σε B1 στις 19 Δεκεμβρίου 2001. η Fitch and Standard & Poor's αύξησε τον σχετικό δείκτη από B+ σε BB- στις 14 Ιανουαρίου 2002).

2.2. Λιθουανία

Πολλοί δείκτες μαρτυρούν βελτίωση της οικονομικής κατάστασης στην Λιθουανία. Η προηγούμενη εκτίμηση για το ρυθμό αύξησης του ΑΕγχΠ το 2000 αναθεωρήθηκε προς τα πάνω κατά 0,6 εκατοστιαία μονάδα σε 3,9%. Η ανάπτυξη το 2000 στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στις ισχυρές εξαγωγικές επιδόσεις, και η τάση αυτή συνεχίστηκε παρά την οικονομική επιβράδυνση που σημειώθηκε σε πολλούς εμπορικούς εταίρους της Λιθουανίας. Χάρη στην εξέλιξη αυτή, η Λιθουανία κατόρθωσε να διατηρήσει υψηλό δείκτη ανάπτυξης το 2001. Με βάση προσωρινά στοιχεία, ο δείκτης ανάπτυξης αναμένεται να ανέλθει στο 5,8%. Μια σημαντική ωστόσο αλλαγή στις οικονομικές επιδόσεις σε σύγκριση με προηγούμενα έτη είναι η αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου το 2001, η οποία αποτελεί σημαντικό στοιχείο για το αναπτυξιακό δυναμικό των επομένων ετών.

Παρά τον υψηλό δείκτη ανάπτυξης, ο πληθωρισμός παρέμεινε σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Κατά μέσο όρο, οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 1,3% το 2001. Η ανατίμηση του λίτας έναντι του ευρώ διευκόλυνε την διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, δεδομένου ότι από το Φεβρουάριο του 2002 ισχύει σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ του λίτας και του ευρώ ενώ παράλληλα η εγχώρια ζήτηση κινείται ανοδικά, ο πληθωρισμός ενδέχεται στο μέλλον να ανέλθει σε κάπως υψηλότερα επίπεδα.

Παρότι η ανεργία υποχώρησε κάπως σε σχέση με το υψηλότερο επίπεδο στο οποίο είχε φθάσει στις αρχές του 2001, δεν διακρίνονται ακόμη ενδείξεις για σαφή καθοδική τάση. Ο δείκτης ανεργίας ανήλθε το δεύτερο τρίμηνο του 2001 σε 16,5% σύμφωνα με την έρευνα για το εργατικό δυναμικό, και το ζήτημα αυτό παραμένει ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της οικονομίας. Ο κατακερματισμός της αγοράς εργασίας ενδέχεται να παρεμποδίσει τις αναπτυξιακές προοπτικές τα επόμενα έτη.

Οι ιδιαίτερα θετικές επιδόσεις στον τομέα των εξαγωγών, σε συνδυασμό με την σχετικά χαμηλή εγχώρια ζήτηση, οδήγησαν σε σημαντική υποχώρηση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Για τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2001, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε στο 3,3% του ΑΕγχΠ, σε σύγκριση με το 5,0% το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους. Ταυτόχρονα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις αυξήθηκαν και κάλυψαν πλήρως το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών για τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2001.

Η Λιθουανία εφάρμοσε αυστηρή πολιτική για τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το οποίο ανήλθε στο ανώτατο επίπεδό του το 1999 και συγκεκριμένα έφθασε στο 7,8% του ΑΕγχΠ. Το 2000 υποχώρησε στο 2,8% και φαίνεται ότι ο στόχος για το 2001, δηλαδή 1,4% του ΑΕγχΠ, μπορεί να επιτευχθεί δεδομένου ότι τόσο ο κρατικός προϋπολογισμός όσο και ο προϋπολογισμός κοινωνικής ασφάλισης παρουσιάζουν υπόλοιπα καλύτερα από τα αναμενόμενα. Έλλειμμα 1,5% του ΑΕγχΠ είναι ο στόχος για το 2002. Κατά τα επόμενα έτη, το έλλειμμα του προϋπολογισμού θα παραμείνει μάλλον σε αυτό το επίπεδο, δεδομένου ότι κάθε περαιτέρω υποχώρησή του παρεμποδίζεται από δαπάνες που συνδέονται με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις όπως η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, η επιστροφή των αποταμιεύσεων κλπ.

2.3. Ρουμανία

Η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων συνεχίστηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2001. Οι αρχές εξασφάλισαν την ανανέωση της στήριξης εκ μέρους του ΔΝΤ ενώ η μέχρι τώρα υπερβολικά επεκτατική δημοσιονομική πολιτική άρχισε να γίνεται πιο περιοριστική. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε αλλά η χρηματοδότησή του ήταν εύκολη καθώς οι μεγαλύτεροι οργανισμοί αξιολόγησης αναβάθμισαν το χρέος της Ρουμανίας. Παρά την πρόσφατη πρόοδο, οι μακροοικονομικές προοπτικές παραμένουν αβέβαιες ενόψει των ασθενέστερων επιδόσεων στο σκέλος των εξαγωγών, οι οποίες οφείλονται στην επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και στις επανειλημμένες ανεπιτυχείς προσπάθειες των αρχών να εφαρμόσουν μια πιο περιοριστική εισοδηματική πολιτική και δημοσιονομική πειθαρχία σε μόνιμη βάση.

Το ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 5,1% τους πρώτους εννέα μήνες του 2001 λόγω της συνεχώς μεγαλύτερης σώρευσης των αποθεμάτων και της αυξανόμενης κατανάλωσης των νοικοκυριών. Η δημοσιονομική και η εισοδηματική πολιτική ήταν αρχικά χαλαρές, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ανάκαμψης, αλλά κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους οι εφαρμοσθείσες πολιτικές ήταν πιο περιοριστικές. Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε στις αρχές να επιτύχουν το στόχο τους για έλλειμμα 3,5% του ΑΕγχΠ, να επιβραδύνουν την διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το οποίο ανερχόταν στο 5% του ΑΕγχΠ το Νοέμβριο του 2001, και να μειώσουν τον πληθωρισμό σε ετήσια βάση κατά 10 περίπου εκατοστιαίες μονάδες στο 30,3% στα τέλη του 2001, παρά τις έντονες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας. Λόγω των βελτιωμένων οικονομικών επιδόσεων, και οι τρεις μεγάλοι οργανισμοί βαθμολόγησης αναβάθμισαν το χρέος της Ρουμανίας επιτρέποντας έτσι στη χώρα να αναζητήσει η ίδια κεφάλαια από τις διεθνείς αγορές με βελτιωμένους όρους. Το εξωτερικό χρέος της χώρας αυξήθηκε στο 30,2% του προβλεπόμενου ΑΕγχΠ στα τέλη Οκτωβρίου αλλά παρέμεινε χαμηλό σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα.

Στις 31 Οκτωβρίου του 2001, το εκτελεστικό συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε 18μηνη συμφωνία Stand-By ύψους 300 εκατ. ΕΤΔ (383 εκατ. USD) για τη στήριξη προγράμματος που αποσκοπεί στη σταδιακή μείωση του πληθωρισμού και σε συγκρατημένη εξωτερική προσαρμογή ενώ παράλληλα θα διατηρείται ένας σταθερός ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης.

Κατά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη της συμφωνίας με το ΔΝΤ, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις τέθηκαν εκ νέου σε εφαρμογή, κυρίως στον ενεργειακό τομέα όπου οι ρουμανικές αρχές άρχισαν να αυξάνουν τις τιμές με τελικό στόχο την κάλυψη του κόστους. Η πώληση του μεγάλου και ζημιογόνου εργοστασίου χάλυβα SIDEX, αποτέλεσε μια σημαντική επιτυχία του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων που εφαρμόζουν οι ρουμανικές αρχές. Ωστόσο, ο συνολικός ρυθμός παρέμεινε βραδύς καθότι οι αρχές δεν επέτυχαν τους ενδεικτικούς στόχους για τις ιδιωτικοποιήσεις που καθορίστηκαν σε συνεργασία με το ΔΝΤ. Αποκλίσεις σημειώθηκαν επίσης όσον αφορά την βελτίωση του δείκτη εισπράξεων των επιχειρήσεων του ενεργειακού τομέα καθώς και τη μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς την κυβέρνηση.

3. Δυτικά βαλκάνια

3.1. Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι κυβερνήσεις των νέων κρατικών οντοτήτων που σχηματίστηκαν στις αρχές του 2001 συνέχισαν με εντατικό ρυθμό τις μεταρρυθμιστικές τους προσπάθειες. Τα μακροοικονομικά στοιχεία για το 2001 δείχνουν ότι συνεχίστηκε η μείωση του ρυθμού αύξησης του ΑΕγχΠ, και οι αρχές αναμένουν αναπτυξιακό ρυθμό της τάξης του 5-6% για το 2001 συνολικά, σε σύγκριση με την αρχική εκτίμηση για αύξηση 8%. Η ανεργία εκτιμάται ότι ανέρχεται στο 40% περίπου του εργατικού δυναμικού, ποσοστό που συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων στα Δυτικά Βαλκάνια. Από τις αρχικές εκτιμήσεις για το δείκτη εξωτερική χρηματοδότηση/ΑΕγχΠ το 2001 προκύπτει ότι σημειώθηκε ραγδαία υποχώρηση στο 23%, από το υψηλό επίπεδο του δείκτη αυτού το 2000 (44%). Ο πληθωρισμός παρέμεινε υπό έλεγχο (εκτιμάται στο 4,5% περίπου για το 2001) και η συναλλαγματική ισοτιμία του Konvertible Marka (ΚΜ) παρέμεινε σταθερή 1 προς 1 με το γερμανικό μάρκο/ευρώ, χάρη στην αυστηρή τήρηση των κανόνων του νομισματικού συμβουλίου. Οι δαπάνες του δημοσίου παρέμειναν σε πολύ υψηλά επίπεδα και εκτιμώνται στο 44% περίπου του ΑΕγχΠ το 2001. Ελλείμματα μεγαλύτερα από τα αναμενόμενα υποχρέωσαν το κράτος να αναλάβει προς τα τέλη του έτους δράση για την επαναφορά των τρεχουσών δαπανών εντός των ορίων των διαθέσιμων πόρων.

Συνεχίζεται η τάση ανάκαμψης των εξαγωγών που πρωτοεμφανίστηκε το 2000 (εν μέρει λόγω του ότι άνοιξε εκ νέου η γιουγκοσλαβική αγορά), σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση των εισαγωγών (κυρίως λόγω μείωσης των χρηματοδοτήσεων των δωρητών για ανασυγκρότηση της οικονομίας). Ως εκ τούτου, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών συρρικνώθηκε, με χαμηλό όμως ρυθμό, από 22,2% του ΑΕγχΠ το 2000 στο 20,8% του 2001, μη περιλαμβανομένων των μεταβιβάσεων). Το αφιλόξενο επιχειρηματικό περιβάλλον εξηγεί τις ασθενείς επιδόσεις της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όσον αφορά την προσέλκυση των υπεραναγκαίων ξένων επενδύσεων, επίδοση που συγκαταλέγεται μεταξύ των χειρότερων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (μόνο 164 εκατ. USD το 2001).

Το Μάιο του 2001 το ΔΝΤ ολοκλήρωσε την τελική του αναθεώρηση της συμφωνίας Stand-By που υπεγράφη το Μάιο του 1998 και συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με τις αρχές τις Βοσνίας-Ερζεγοβίνης για την υπογραφή νέας συμφωνίας Stand-By. Η βραδεία πρόοδος των αρχών της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης σε καθοριστικής σημασίας βασικές δράσεις, καθώς και τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, καθυστέρησαν την υπογραφή της νέας συμφωνίας Stand-By, η οποία αναμένεται πλέον να ολοκληρωθεί κατά τους πρώτους μήνες του 2002.

Το εξωτερικό χρέος παραμένει σε υψηλά επίπεδα (περίπου 55,7% του ΑΕγχΠ το 2001), εν μέρει λόγω του σημαντικού χρέους που κληρονομήθηκε από την πρώην Γιουγκοσλαβία. Ο δείκτης εξυπηρέτηση του χρέους/εξαγωγές είναι ωστόσο σχετικά χαμηλός αντικατοπτρίζοντας την ανταποδοτική φύση μεγάλου μέρους του χρέους και την ευνοϊκή αναδιάταξη του χρέους. Κανένας από τους οργανισμούς βαθμολόγησης δεν παρέχει δείκτες κινδύνου για την Βοσνία Ερζεγοβίνη. Οι μεταβατικοί δείκτες της ΕΤΑΑ, οι οποίοι αντικατοπτρίζουν την πρόοδο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τοποθετούσαν το 2001 τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη προς το τέλος της κλίμακας, παρότι ήταν ορατή κάποια πρόοδος όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων. Παρότι το 2001 η Βοσνία Ερζεγοβίνη ανταποκρίθηκε στις εξωτερικές της υποχρεώσεις όσον αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους, τα υψηλά επίπεδα του εξωτερικού της χρέους και το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, σε συνδυασμό με τις προβλέψεις για μείωση της ξένης βοήθειας υποδηλώνουν ότι ο κίνδυνος χώρας παραμένει σημαντικός. Στο πλαίσιο της εξυπηρέτησης του χρέους, πρέπει να ενισχυθούν οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν τις μεταφορές πόρων από τις οντότητες στο κράτος.

3.2. Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας

Συνολικά, φαίνεται ότι ένα έτος μετά τις πολιτικές μεταβολές που έλαβαν χώρα στις ΟΔΓ στα τέλη του 2000, οι αρχές πραγματοποίησαν σημαντική πρόοδο όσον αφορά την αποκατάσταση της μακροοικονομικής σταθερότητας, την ελευθέρωση του συναλλαγματικού, τιμολογιακού και εμπορικού καθεστώτος και τη βελτίωση της εμπιστοσύνης στην αγορά στο πλαίσιο των προγραμμάτων που υποστηρίζονται από το ΔΝΤ. Το 2001 το πραγματικό ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά περίπου 5,5% (συμπεριλαμβάνεται ο ρυθμός ανάπτυξης περίπου 3,5% του Μαυροβουνίου). Η νομισματική πολιτική παρέμεινε αυστηρή κατά τη διάρκεια του 2001 και το 30% της πραγματικής νομισματικής βάσης προήλθε κυρίως από αγορές της Εθνικής Τράπεζας της Γιουγκοσλαβίας στην αγορά ξένου συναλλάγματος. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού ήταν σημαντική και από 115% στα τέλη του 2000 υποχώρησε σε περίπου 40% στα τέλη του 2001 (στο Μαυροβούνιο ανήλθε στο 25% σε σχέση με το 22% το 2000), και το ενοποιημένο έλλειμμα (προ μη επιστρεπτέων ενισχύσεων) του δημοσίου συγκρατήθηκε στο 2,4% του ΑΕγχΠ, σε σύγκριση με το 6,1% που είχε τεθεί ως στόχος στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος.

Ωστόσο, χάρη στο μεγάλο ύψος εμβασμάτων από το εξωτερικό και στα έσοδα από την παροχή υπηρεσιών το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών συγκρατήθηκε σε περίπου 1.075 εκατ. USD προ μη επιστρεπτέων ενισχύσεων. Από τις προσωρινές προβλέψεις των αρχών σχετικά με το ισοζύγιο πληρωμών το 2002 προκύπτει ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου των τρεχουσών συναλλαγών θα διαμορφωθεί σε περίπου 1.500 εκατ. USD (προ μη επιστρεπτέων ενισχύσεων) το οποίο αντικατοπτρίζει αύξηση της εξυπηρέτησης του χρέους και των χρηματοδοτούμενων από το εξωτερικό εισαγωγών που αφορούν την υλοποίηση σχεδίων στη χώρα. Το δηνάριο παρέμεινε σταθερό στα 30 YuD το ένα γερμανικό μάρκο ενώ τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα ανήλθαν σε περίπου 1.300 εκατ. USD τον Ιανουάριο 2002 (σε σύγκριση με 605 εκατ. USD τον Ιανουάριο του 2001).

Σημαντική πρόοδος επιτεύχθηκε όσον αφορά την αναδιάρθρωση του εναπομένοντος εξωτερικού χρέους της ΟΔΓ ύψους περίπου 12,2 δισ. USD στα τέλη του 2001 ή 140% του ΑΕγχΠ. Όσον αφορά τον πολυμερή δανεισμό, η ΟΔΓ εξόφλησε πλήρως τις ληξιπρόθεσμες οφειλές έναντι του ΔΝΤ και της ΕΤΕπ και κατέληξε σε συμφωνία αναδιάταξης του χρέους με την Παγκόσμια Τράπεζα. Επίσης η συμφωνία μεταξύ της Λέσχης του Παρισιού και των αρχών της ΟΔΓ πρέπει να θεωρηθεί ως ένα σημαντικό βήμα προς την βελτίωση της βιωσιμότητας της εξωτερικής θέσης της χώρας. Η συμφωνία αυτή προβλέπει τη σταδιακή μείωση κατά 66%, μέχρι το 2005, της καθαρής παρούσας αξίας των υποχρεώσεων έναντι των πιστωτών της Λέσχης του Παρισιού (περίπου 4,5 δισ. USD) και αναδιάταξη αποπληρωμής του εναπομένοντος χρέους σε 22 έτη με εξαετή περίοδο χάριτος. Για να τηρηθεί η συμφωνία αυτή, η ΟΔΓ οφείλει να διαπραγματευθεί και να ολοκληρώσει επιτυχώς μια νέα τριετή συμφωνία στο πλαίσιο του διευρυμένου πιστωτικού μηχανισμού. Οι αρχές ελπίζουν ότι θα είναι σε θέση να συνάψουν διμερείς συμφωνίες με τους πιστωτές της Λέσχης του Παρισιού στις αρχές το 2002 ενώ παράλληλα καταβάλλουν έντονες προσπάθειες για τη σύναψη παρεμφερούς συμφωνίας με τους πιστωτές της Λέσχης του Λονδίνου. Δεν επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία μεταξύ της Σερβίας και του Μαυροβουνίου για τον διαχωρισμό των εναπομενουσών εξωτερικών υποχρεώσεων, με εξαίρεση το χρέος που οφείλεται στην ΕΤΕπ και στην Παγκόσμια Τράπεζα. Ωστόσο, στους προϋπολογισμούς τους για το 2002, και οι δύο δημοκρατίες έχουν εγγράψει πιστώσεις εξυπηρέτησης του χρέους, τις οποίες θεωρούν συντηρητικές.

3.3. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

Ως αποτέλεσμα της κρίσης που σημειώθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο όσον αφορά την ασφάλεια της χώρας, το ΑΕγχΠ υποχώρησε αισθητά το 2001 κατά περίπου 4,6%. Το δημοσιονομικό έλλειμμα για το 2001 εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 6,7% του ΑΕγχΠ. Η ανεργία, η οποία ανερχόταν στο 29,5% στα τέλη του 2001, παρέμεινε ιδιαίτερα υψηλή και αντικατοπτρίζει το χαμηλό επίπεδο παραγωγής. Παρά την κρίση, διατηρήθηκε κάποιος βαθμός μακροοικονομικής σταθερότητας. Ο πληθωρισμός μετρούμενος βάσει του ΔΤΚ παρέμεινε στο 5,3% περίπου το 2001, χάρη στη συντηρητική νομισματική πολιτική που βασίστηκε στην σταθερή ισοτιμία με το ευρώ και η οποία αποσόβησε τον κίνδυνο να εισέλθει η χώρα σε ένα σπείρωμα υψηλού πληθωρισμού.

Το εξωτερικό εμπόριο διαταράχθηκε σοβαρά λόγω της κρίσης. Σε σύγκριση με το 2000, η μείωση των εισαγωγών (-348 εκατ. USD) ήταν μεγαλύτερη από την πτώση των εξαγωγών (-161 εκατ. USD) γεγονός που είχε συνέπεια την μείωση του εμπορικού ελλείμματος (κατά 187 εκατ. USD). Αντίθετα, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε σημαντικά και ανήλθε στο 10,6% του ΑΕγχΠ. Τα συναλλαγματικά αποθέματα σε σκληρό νόμισμα παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα και συγκεκριμένα στα τέλη του έτους ανέρχονταν σε περίπου 779 εκατ. USD, ή κάλυπταν 4,9 μήνες εξαγωγών. τα αποθέματα αυτά προέκυψαν σε μεγάλο βαθμό από τα σημαντικά έσοδα που προήλθαν από την πώληση (ιδιωτικοποίηση) του 51% του τηλεπικοινωνιακού φορέα τον Ιανουάριο του 2001.

Στα τέλη του 2001, και αφού το προηγούμενο πρόγραμμα του ΔΝΤ είχε ήδη εξέλθει των συμφωνηθέντων στόχων του χρονοδιαγράμματός του από την άνοιξη, οι αρχές κατέληξαν σε νέα συμφωνία με το ΔΝΤ για ένα εξαμηνιαίο πρόγραμμα υπό την εποπτεία του ΔΝΤ (Staff Monitored Programme) το οποίο καθορίζει ένα μακροοικονομικό πλαίσιο και θα αρχίσει να εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2002. Οι αρχές δήλωσαν ότι αργότερα, εντός του 2002, θα επιδιώξουν τη σύναψη με το ΔΝΤ νέας συμφωνίας για χορήγηση υψηλότερης δόσης.

Στα τέλη του 2001, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας παρουσίαζε δείκτη εξωτερικό χρέος/ΑΕγχΠ 39% και τηρούσε τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της εξυπηρέτησης του χρέους. Γενικά, ο κίνδυνος χώρας παρέμενε ιδιαίτερα υψηλός το δεύτερο εξάμηνο του 2001. Στο οικονομικό επίπεδο, το εφαρμοζόμενο υπό την εποπτεία του ΔΝΤ πρόγραμμα αποσκοπεί στη βελτίωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας και αποτελεί ένα πρώτο βήμα για μια πιο φιλόδοξη συμφωνία. Στο πολιτικό επίπεδο σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, όπως η συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφηκε στις 13 Αυγούστου και παρέχει μια βάση για ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης, η υπερψήφιση από το Κοινοβούλιο, στις 16 Νοεμβρίου, της αναθεώρησης του συντάγματος καθώς και ο νόμος για την τοπική αυτονομία που ψηφίσθηκε τον Ιανουάριο του 2002. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες, οι εντάσεις μεταξύ των εθνοτήτων συνεχίζονται και η κατάσταση παραμένει ασταθής.

4. Νεα ανεξαρτητα κρατη

4.1. Αρμενία

Η Αρμενική οικονομία γνώρισε ανάπτυξη-ρεκόρ 9 % περίπου το 2001 (έναντι 6% το 2000). Οι εξαγωγές και οι εγχώριες δαπάνες αποτέλεσαν τις κινητήριες δυνάμεις αυτής της ανάπτυξης. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 14% ενώ οι εισαγωγές παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Από την άλλη πλευρά, οι λιανικές πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 13%. Λόγω της απομόνωσής της από τις διεθνείς αγορές, η Αρμενία δεν επηρεάστηκε από την σημερινή επιβράδυνση της οικονομίας.

Το 2001, τα δημοσιονομικά έσοδα αυξήθηκαν στο βαθμό που βελτιώθηκε η είσπραξη των φόρων, αλλά η θετική αυτή εξέλιξη δεν συνεχίσθηκε καθ' όλο το έτος και η εκτέλεση του προϋπολογισμού ήταν δύσκολη στα τέλη του 2001. Αυτή η αύξηση των εσόδων επέτρεψε στην κυβέρνηση να μειώσει κάπως τις καθυστερήσεις πληρωμής των συντάξεων. Το έλλειμμα του δημοσίου δεν μειώθηκε αισθητά το 2001 και εξακολουθεί να ανέρχεται στο 5% περίπου του ΑΕγχΠ. Η νομισματική πολιτική σταδιακά χαλάρωσε το 2001 και η αύξηση των τιμών καταναλωτή από 0,4% το 2000 ανήλθε σε 2,9% το 2001. ωστόσο, παραμένει κατώτερη του προβλεπόμενου 3,5%. Το αρμενικό dram παρέμεινε μάλλον σταθερό το 2001 με ισοτιμία περίπου 560 dram ανά USD. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (περιλαμβανομένων των μεταβιβάσεων) υποχώρησε κάπως και ανήλθε στο 11% του ΑΕγχΠ (έναντι 14% του 2000). Το επίπεδο των ακαθάριστων συναλλαγματικών αποθεμάτων είναι ικανοποιητικό καθότι καλύπτει περισσότερο από 3 μήνες εισαγωγών. Το εξωτερικό χρέος ανερχόταν σε 860 εκατ. USD (δηλ. 45% του ΑΕγχΠ) στην αρχή του 2001 και δεν υπέστη ουσιαστικές μεταβολές κατά τη διάρκεια του έτους. Στα τέλη του 2001, η Αρμενία διαπραγματεύθηκε συμφωνία μετοχοποίησης του χρέους με τη Ρωσία για το χρέος της ύψους 94 εκατ. USD. Η συμφωνία αυτή τέθηκε σε ισχύ το 2002.

4.2. Λευκορωσία

Το πραγματικό ΑΕγχΠ αυξήθηκε κατά 3% τους εννέα πρώτους μήνες του 2001 σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2000. Παρά την συνέχιση της ανάπτυξης στον βιομηχανικό τομέα, οι βιομηχανικές επιχειρήσεις της Λευκορωσίας δεν έπαυσαν να εξασθενούν, με συνεχώς αυξανόμενα αποθέματα και μειωμένα κέρδη. Ο πληθωρισμός μειώθηκε αισθητά και η συναλλαγματική ισοτιμία παρέμεινε σχετικά σταθερή.

Η οικονομική πολιτική εξακολουθεί πάντα να βασίζεται σε μακροπρόθεσμα προγράμματα αμφίβολης αξιοπιστίας. Οι νομισματικές αρχές κατόρθωσαν να επιβραδύνουν σημαντικά τον πληθωρισμό και να διατηρήσουν σταθερή την συναλλαγματική ισοτιμία, αλλά συνέχισαν να χορηγούν πιστώσεις στην κυβέρνηση, η οποία προκειμένου να συγκρατήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα συσσώρευσε τις ληξιπρόθεσμες οφειλές για εγχώριες δαπάνες. Παρότι οι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί στήριξαν ορισμένα πρόσφατα μέτρα πολιτικής, δεν έδωσαν καμιά ένδειξη ότι προσεχώς θα εκπονηθούν και θα εφαρμοστούν βιώσιμα δανειοδοτικά προγράμματα.

Οι επιδόσεις στο σκέλος των εξαγωγών παραμένουν ασθενείς από το πρώτο τρίμηνο του 2001: οι πωλήσεις στη Ρωσία μειώνονται σε ετήσια βάση και οι εξαγωγές προς τις χώρες που δεν ανήκουν στην Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών αυξάνονται με συγκρατημένο ρυθμό. Θεωρείται δύσκολο να κατορθώσει η Λευκορωσία να αντισταθμίσει την εξέλιξη αυτή με αύξηση των εξαγωγών της προς τις μη παραδοσιακές αγορές: για να γίνει αυτό θα έπρεπε η χώρα να βελτιώσει την παραγωγικότητα, την εμπορία και τη διανομή των αγαθών της στις χώρες Δυτικής Ευρώπης, ενώ ελάχιστες είναι και οι πιθανότητές της να προσελκύσει τις απαραίτητες για το σκοπό αυτό επενδύσεις. Η κατάργηση των εισαγωγών και τα προγράμματα υποκατάστασής τους, στα οποία οφείλεται σήμερα το πλεόνασμα που παρουσιάζει το εμπορικό ισοζύγιο, δεν θα κατορθώσουν μακροπρόθεσμα να αναχαιτίσουν την αύξηση της ζήτησης για εισαγωγές. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ενδέχεται επομένως να σημειώσει σημαντική άνοδο σε μεσοπρόθεσμη βάση. Ωστόσο, λαμβανομένου υπόψη του χαμηλού επιπέδου του εξωτερικού χρέους (μικρότερο από 10% του ΑΕγχΠ), η αποπληρωμή των υποχρεώσεων αυτών δεν απειλείται στο άμεσο μέλλον.

4.3. Γεωργία

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης επιταχύνθηκε το 2001 με αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ κατά 4,5% (1,9% το 2000). Το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται ουσιαστικά στη γεωργία, η οποία ανέκαμψε μετά από την ξηρασία του περασμένου έτους. Αντίθετα, η βιομηχανική παραγωγή υποχώρησε κατά 1%.

Το έλλειμμα του δημοσίου μειώθηκε αισθητά (από -7% το 1999 σε -4 % το 2000 και σε -2 % το πρώτο εξάμηνο το 2001). Λόγω των απογοητευτικών αποτελεσμάτων στον τομέα της κινητοποίησης των εσόδων, η δημοσιονομική εξυγίανση επιτεύχθηκε μέσω συνεχιζόμενης συμπίεσης των δαπανών. Επομένως, η κυβέρνηση δεν ήταν σε θέση να μειώσει, όπως προβλεπόταν, την συσσώρευση των ληξιπρόθεσμων οφειλών στο πλαίσιο των κοινωνικών δαπανών. Τα συνολικά έσοδα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκαν ελαφρώς και ανήλθαν στο 14,5% του ΑΕγχΠ, το οποίο αποτελεί έναν από τους χαμηλότερους δείκτες στην περιοχή.

Οι νομισματικές αρχές συνέχισαν τις προσπάθειές τους για διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα. Η αύξηση των τιμών καταναλωτή ήταν ελαφρώς μικρότερη σε σχέση με τις προβλέψεις, και ανήλθε σε 3,4% στο τέλος του έτους (4,6% στο τέλος του 2000). Το 2001, η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία του λάρι υποχώρησε κατά 7%, λόγω της τουρκικής οικονομικής κρίσης κατ' αρχάς, και στη συνέχεια λόγω της παραίτησης της κυβέρνησης το Νοέμβριο του 2001. Στο τέλος του έτους, το δολάριο ισοδυναμούσε με 2,15 λάρι. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε περαιτέρω το 2001 σε σχέση με το 5,5% του ΑΕγχΠ το 2000, συμπεριλαμβανομένων των επίσημων μεταβιβάσεων. Μετά από την αύξηση που σημείωσαν το 2000, οι άμεσες ξένες επενδύσεις υποχώρησαν κατά τη διάρκεια του υπό εξέταση έτους. για το 2002 δεν προβλέπεται καμία ανατροπή αυτής της αρνητικής τάσης, και αυτό διότι το γενικότερο επενδυτικό κλίμα παραμένει δυσμενές. Τα συναλλαγματικά αποθέματα σημείωσαν ελαφρά αύξηση αλλά παραμένουν χαμηλά σε όρους κάλυψης των εισαγωγών (λιγότερο από ενάμισι μήνα). Στο τέλος του έτους, το εξωτερικό χρέος της Γεωργίας ανερχόταν σε 1,7 δισ. USD, (περίπου 52% του ΑΕγχΠ). Συνεχίστηκαν οι διμερείς συζητήσεις με τους πιστωτές μετά τη συμφωνία που συνήφθη με τη Λέσχη του Παρισιού το Μάρτιο του 2001. Όλες οι διμερείς συζητήσεις αναμένεται να ολοκληρωθούν στις αρχές του 2002, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων με το Τουρκμενιστάν, το οποίο είναι ο κυριότερος πιστωτής της Γεωργίας που δεν ανήκει στη Λέσχη του Παρισιού.

4.4. Μολδαβία

Η αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ της Μολδαβίας αναμένεται να παραμείνει σχετικά ισχυρή, στο επίπεδο περίπου που καταγράφηκε το 2001 (4-5%), αλλά θα συγκρατηθεί λόγω της βραδύτητας των μεταρρυθμίσεων και της έλλειψης διαφοροποίησης της εθνικής οικονομίας. Το σχετικά χαμηλό επίπεδο του πληθωρισμού και η συγκρατημένη εξασθένιση του νομίσματος θα αποτρέψουν κάθε νέα πραγματική ανατίμηση. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα παραμείνει υψηλό μεταξύ 5-7% του ΑΕγχΠ. Από το τέταρτο τρίμηνο του 2001 εφαρμόζεται μια αισθητά πιο χαλαρή δημοσιονομική πολιτική.

Tο εξωτερικό χρέος της χώρας αυξήθηκε έντονα κατά τη διάρκεια των 8 τελευταίων ετών. Σήμερα ανέρχεται σε 1,5 δισ. USD, δηλ. στο 120% του ΑΕγχΠ. Μόνο το 9% των πιστώσεων αυτών επενδύθηκαν στην οικονομία ενώ το υπόλοιπο ποσό διατέθηκε για την κάλυψη των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού και του ισοζυγίου πληρωμών.

Το 2001 η Μολδαβία κατέβαλε 110 εκατ. USD για την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους, ποσό που αντιστοιχεί στο 1/3 των δημοσιονομικών εσόδων. Η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να ζητήσει νέα αναδιάταξη του χρέους, κυρίως επειδή οι σχετικές υποχρεώσεις θα ανέλθουν στο ανώτατο επίπεδό τους το 2002 (το ποσό που πρέπει να καταβληθεί ανέρχεται σε 200 εκατ. USD). Η δομή του χρέους (20% αντίστοιχα στο ΔΝΤ, στην Παγκόσμια Τράπεζα, στο ρωσικό μονοπώλιο αερίου Gazprom και στους επίσημους πιστωτές της Λέσχη του Παρισιού, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται μεταξύ διαφόρων πολυμερών και διμερών πιστωτών μικρότερου μεγέθους) αποκλείει κάθε πιθανότητα ταχείας και μεγάλης εμβέλειας αναδιάταξης. Η χώρα αντιμετώπισε ήδη δυσκολίες πληρωμής το 2001 και κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για την εξόφληση ευρωομολογιών ύψους 3,7 εκατ. USD τον Ιούνιο. Το Κοινοβούλιο υποχρέωσε μάλιστα την Κεντρική Τράπεζα να ανοίξει πίστωση ύψους 30 εκατ. USD για την αποπληρωμή του εξωτερικού χρέους, γεγονός το οποίο οδήγησε σε ολοένα και πιο αρνητικές εξωτερικές αξιολογήσεις του χρέους της χώρας. Η εταιρεία αξιολόγησης Moody's μείωσε την βαθμολογία των εξωτερικών υποχρεώσεων της χώρας σε Caa1 και των τραπεζικών της καταθέσεων σε Caa2, ενώ η εταιρεία αξιολόγησης Fitch ανακοίνωσε ότι ήταν μάλλον απίθανο να κατορθώσει η χώρα να εξοφλήσει το σύνολο των ευρωομολογιών ύψους 75 εκατ. USD που λήγουν τον Ιούνιο του 2002.

Οι μολδαβικές αρχές ζήτησαν από τους πιστωτές τους της Λέσχης του Παρισιού να συναντηθούν το Μάρτιο του 2002, ελπίζοντας να επιτύχουν αναδιάταξη του χρέους. Αυτό προϋποθέτει ωστόσο την επανεφαρμογή του προγράμματος του ΔΝΤ, για το οποίο γίνονται την περίοδο αυτή νέες διαπραγματεύσεις όσον αφορά τους τρόπους αποπληρωμής του χρέους της Μολδαβίας έναντι της Gazprom και ιδίως την απόσυρση της εγγύησης που προηγουμένως παρείχε το κράτος.

4.5. Τατζικιστάν

Η αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ εκτιμάται σε 6% το 2001 (8,3% το 2000). Πέρα από τους βασικούς τομείς του βάμβακος και του αλουμινίου, η ανάπτυξη επεκτάθηκε προοδευτικά και σε πολλούς άλλους τομείς της οικονομίας (όπως η μεταποίηση τροφίμων, η δασοκομία και τα δομικά υλικά). Η παραγωγή αλουμινίου συνέχισε την ανοδική της πορεία και οι συγκομιδή βάμβακος ήταν επίσης ικανοποιητική, αλλά τα θετικά αυτά αποτελέσματα μετριάστηκαν από την πτώση των τιμών αυτών των πρώτων υλών στις διεθνείς αγορές. Οι επιπτώσεις από την σοβαρή ξηρασία που έπληξε την περιοχή το 2000-2001 είναι ακόμη αισθητές. Επηρέασαν την συγκομιδή των σιτηρών και τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς, γεγονός που οδήγησε σε αύξηση των καθαρών εισαγωγών ηλεκτρικής ενεργείας.

Το έλλειμμα του δημοσίου εκτιμάται στο 0,5 % του ΑΕγχΠ για το 2001 (δηλ. σε επίπεδο σχεδόν παρεμφερές με εκείνο του 2000). Η επιδείνωση των όρων εμπορίου, η ξηρασία και η αύξηση των δαπανών στον τομέα της ασφάλειας (λόγω της κατάστασης που επικρατεί στο γειτονικό Αφγανιστάν) άσκησαν συμπληρωματικές πιέσεις στον προϋπολογισμό κατά τη διάρκεια του έτους.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε στο 7% περίπου του ΑΕγχΠ το 2001 (έναντι 6,3% το 2000). Τα συνεχώς αυξανόμενα συνοριακά προβλήματα επηρέασαν τις διασυνοριακές συναλλαγές. Δεδομένου ότι το αλουμίνιο και το βαμβάκι εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν ποσοστό μέχρι και 65% των συνολικών εσόδων από εξαγωγές, το εμπορικό ισοζύγιο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις διακυμάνσεις των τιμών αυτών των πρώτων υλών στις διεθνείς αγορές.

Μετά την εφαρμογή αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής, ο πληθωρισμός υποχώρησε ταχέως το 2001 και ανήλθε σε 10% περίπου κατά τη διάρκεια των 9 πρώτων μηνών προ έτους (έναντι μέσου πληθωρισμού 33% το 2000). Το νόμισμα του Τατζικιστάν, το σομόνι, σταθεροποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2001, αφού αρχικά υποτιμήθηκε μετά την εισαγωγή του τον Οκτώβριο του 2000. Το εξωτερικό χρέος του Τατζικιστάν παρέμεινε συνολικά σταθερό το 2001, και ανήλθε σε περίπου 1,3 δις. USD (εκτιμάται σε 116% του ΑΕγχΠ). Ο δείκτης της καθαρής παρούσας αξίας του εξωτερικού χρέους προς τα δημοσιονομικά έσοδα ήταν περίπου 400% το 2001. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας κάλυπταν λιγότερο από 2 ½ μήνες εισαγωγών.

4.6. Ουκρανία

Παρά την επιβράδυνση του συνολικού ρυθμού μεγέθυνσης, το ΑΕγχΠ της Ουκρανίας αυξήθηκε σε πραγματικούς όρους κατά 9% κατά τη διάρκεια των 11 πρώτων μηνών του 2001, σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2000. Από την πλευρά της προσφοράς, η μεγέθυνση τροφοδοτήθηκε από την βιομηχανική και γεωργική παραγωγή, με την τελευταία να επωφελείται από ακόμη μια εξαιρετική εσοδεία σιτηρών. Στο σκέλος της ζήτησης, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτισαν οι καταναλωτικές δαπάνες και οι επενδύσεις. Ο ρυθμός ανάπτυξης εμφανίζει ωστόσο ορισμένες ενδείξεις κόπωσης λόγω της κάμψης της ζήτησης από τη Ρωσία και από τους υπόλοιπους κύριους εμπορικούς εταίρους της χώρας. Το 2002, η μεγέθυνση του ΑΕγχΠ αναμένεται να υποχωρήσει στο 5% περίπου, αντικατοπτρίζοντας την αρνητική επίπτωση που είχε στις καθαρές εξαγωγές η ανατίμηση της πραγματικής ισοτιμίας, καθώς και την περιορισμένη πιθανότητα να επαναληφθούν οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες των δύο τελευταίων ετών.

Παρά την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας, ο πληθωρισμός παρουσίασε πτωτική τάση. Το Νοέμβριο του 2001, η άνοδος των τιμών καταναλωτή σε ετήσια βάση ανήλθε στο χαμηλότερο επίπεδο από την ανεξαρτησία της χώρας (4,5%), αφού είχε φθάσει στο 32% τον Ιούλιο του 2000. Αυτή η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού εξηγείται από ένα συνδυασμό παραγόντων, όπως η συγκρατημένη ανατίμηση του hrvynia σε ονομαστικούς όρους, η εφαρμογή συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, οι καλές εσοδείες το 2000 και το 2001 και οι χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου. Ωστόσο, η κατακόρυφη άνοδος των πραγματικών μισθών και συντάξεων και ο ταχύς ρυθμός επέκτασης των νομισματικών συγκεντρωτικών μεγεθών αναμένεται ότι θα οδηγήσουν σε νέα αύξηση του πληθωρισμού το 2002. Το Δεκέμβριο του 2001 σημειώθηκε χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής με την έκτη μείωση του επιτοκίου αναχρηματοδότησης της Κεντρικής Τράπεζας το οποίο από 15% υποχώρησε σε 12,5% (έναντι 27% στα τέλη του 2000).

Το έλλειμμα του ευρύτερου δημόσιου τομέα ανερχόταν στο 1,5% του ΑΕγχΠ το 2001. Ο προϋπολογισμός του 2002 προβλέπει έλλειμμα 1,8% του ΑΕγχΠ, ικανοποιώντας την απαίτηση του ΔΝΤ, αλλά κατά την κατάρτισή του δεν ελήφθη σωστά υπόψη η ανάγκη εξόφλησης των ληξιπρόθεσμων οφειλών που αφορούν επιστροφές ΦΠΑ ούτε το κόστος που θα έχει η απόφαση του Κοινοβουλίου για εκ νέου χορήγηση, σε ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού, προνομίων στους τομείς της κατοικίας, των μεταφορών και των δημοτικών υπηρεσιών.

Η πρόοδος όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ιδίως τις ιδιωτικοποιήσεις, επιβραδύνθηκε σημαντικά κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2001. Ωστόσο, ελήφθησαν ορισμένα ενθαρρυντικά μέτρα, όπως η αφαίρεση της τραπεζικής άδειας λειτουργίας από την Banka Ukraina (μια αφερέγγυα δημόσια τράπεζα), η θέσπιση νέου κώδικα εγγείου ιδιοκτησίας και η βελτίωση των δεικτών πληρωμής των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος.

Λόγω της ισχυρής αύξησης των εισαγωγών, η οποία στηρίχθηκε στην εγχώρια ζήτηση, και της επιβράδυνσης του ρυθμού αύξησης των εξαγωγών που οφείλεται στη μείωση της εξωτερικής ζήτησης και στην ανατίμηση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών συρρικνώνεται. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, από το 4,7% του ΑΕγχΠ το 2000 υποχώρησε στο 3% το προηγούμενο έτος και αναμένεται ότι θα υποχωρήσει φέτος στο 1½ % του ΑΕγχΠ. Παρότι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών συνεχίζει να είναι πλεονασματικό, το ισοζύγιο πληρωμών παραμένει ευάλωτο. Η χώρα δεν έχει πλέον πρόσβαση στις διεθνείς αγορές ομολόγων μετά τη ρωσική κρίση του 1998 και οι εισροές για άμεσες ξένες επενδύσεις συνεχίζουν να είναι απογοητευτικές. Έτσι, τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα παραμένουν χαμηλά (περίπου 2,9 δισ. USD ή 7,5 εβδομάδες εισαγωγών, στα τέλη Ιουνίου 2001), μολονότι εμφανίζεται ελαφρώς ανοδική τάση από την άνοιξη του 2000. Με τη Λέσχη του Παρισιού συμφωνήθηκε αναδιάταξη του χρέους της Ουκρανίας τον Ιούλιο του 2001. Το ΔΝΤ επανενεργοποίησε τον ΔΠΜ το φθινόπωρο του 2001 αλλά διαφωνίες σχετικά με τον προϋπολογισμό καθυστέρησαν την ολοκλήρωση της έβδομης αναθεώρησης του προγράμματος, η οποία αρχικά προγραμματιζόταν για τον Ιανουάριο 2002. Το εξωτερικό χρέος της Ουκρανίας αντιστοιχούσε στο 30% περίπου του ΑΕγχΠ στα τέλη του 2001.

5. Άλλες τρίτες χώρες

5.1. Αλγερία

Ο χαμηλός ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης το 2001, ο οποίος αποδίδεται στις μέτριες επιδόσεις του μη πετρελαϊκού τομέα, παρακίνησε τις αρχές να θέσουν σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα οικονομικής ανάκαμψης (2001-2004) με σκοπό την τόνωση της ζήτησης και των δραστηριοτήτων υψηλής έντασης εργασίας, την ανασυγκρότηση των δημόσιων υποδομών και την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων. Αυτή η δέσμη μέτρων αντιπροσωπεύει περίπου το 13% του ΑΕγχΠ για τέσσερα χρόνια και θα επιταχύνει προσωρινά τη μεγέθυνση. Η αύξηση του ΑΕγχΠ ήταν περίπου 3%. Η αύξηση των τιμών παρέμεινε περιορισμένη, και η άνοδος του δείκτη τιμών καταναλωτή ανήλθε κατά μέσο όρο σε 3,4%. Ο προϋπολογισμός παρέμεινε πλεονασματικός το 2001 (4% του ΑΕγχΠ) χάρη στα σημαντικά έσοδα του πετρελαϊκού τομέα και παρά την αύξηση των δαπανών για την εφαρμογή του προαναφερθέντος προγράμματος κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Οι διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εξακολουθούν να ασκούν σημαντική επίδραση στους εξωτερικούς λογαριασμούς, και αυτό λόγω της σημασίας του τομέα των υδρογονανθράκων (ο οποίος αντιπροσωπεύει το 95% και πλέον των εξαγωγών και το 30% του ΑΕγχΠ). Οι εξωτερικοί λογαριασμοί παρέμειναν υψηλοί το 2001 χάρη στην μέση τιμή του πετρελαίου (24USD/βαρέλι) παρά την πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά τις 11 Σεπτεμβρίου. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν 8,6% του ΑΕγχΠ το 2001, έναντι 17% του 2000, γεγονός το οποίο είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθούν τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα σε 18 δισ. USD, δηλαδή κάλυπταν 17 μήνες εισαγωγών στα τέλη του έτους.

Ο δείκτης χρέους/ΑΕγχΠ βελτιώθηκε και από 48% το 2000 υποχώρησε στο 40% στα τέλη του 2001. Ωστόσο, ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους επιδεινώθηκε και ανήλθε στο 26% λόγω της μείωσης των εξαγωγών. Οι αρχές δήλωσαν ότι προτίθενται να εφαρμόσουν μια συνετή πολιτική όσον αφορά το χρέος και να παρατείνουν το χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής του υφιστάμενου χρέους.

Κατά τους τελευταίους δύο μήνες του 2001, η Αλγερία χρειάστηκε να αντιμετωπίσει φυσικές καταστροφές (πλημμύρες) και μια αύξηση των εμφύλιων ταραχών. Ο βαθμός ευαισθησίας του χρηματοοικονομικού συστήματος και το επίπεδο των κινδύνων θα εξακολουθούν να εξαρτώνται κυρίως από την αγορά πετρελαίου. Οι εξελίξεις μετά την 11η Σεπτεμβρίου ήταν δυσμενείς. Οι τιμές του πετρελαίου ακολούθησαν πτωτική τάση και έκτοτε δεν ανέκαμψαν, αντίθετα με τις προβλέψεις πολλών παρατηρητών. Η συνολική ζήτηση παρέμεινε χαμηλή, παρά την συμφωνηθείσα μείωση της παραγωγής, και οι προοπτικές όσον αφορά την εξέλιξη των τιμών είναι δυσμενείς. Αυτό θα επηρεάσει την δημοσιονομική κατάσταση και το εξωτερικό σκέλος της οικονομίας, και τούτο παρά το γεγονός ότι το ταμείο σταθεροποίησης του πετρελαϊκού τομέα μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση των επιπτώσεων αυτών. Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των θετικών αποτελεσμάτων της πολιτικής που ακολουθείται στο εσωτερικό της χώρας, η αλγερινή οικονομία είναι πλέον ικανή να αντιμετωπίσει εξωτερικές κρίσεις όπως η πτώση των τιμών του πετρελαίου.

Κατάλογος συντομογραφιών

DM // Γερμανικό μάρκο

EΚ // Eυρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΠΜ // Διευρυμένος πιστωτικός μηχανισμός (EFF)

ΕΤΕπ // Eυρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΙΒ)

EΕ // Eυρωπαϊκή Ένωση

EUR // Eυρώ

ΑΞΕ // Άμεσες ξένες επενδύσεις

ΑΕγχΠ // Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

SBA // Συμφωνία Stand-By

US$, USD // Δολάριο ΗΠΑ

Παραρτημα

1. Ερμηνευτικες σημειωσεις σχετικα με την κατασταση των κινδυνων που καλυπτει ο κοινοτικοσ προϋπολογισμοσ

1.1. Πίνακες 1 έως 3

Σκοπός των πινάκων 1 έως 3 είναι η παρουσίαση του τρέχοντος υπολοίπου σε κεφάλαιο των εγγυήσεων και των ετήσιων αποπληρωμών κεφαλαίων και τόκων σχετικά με τις δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις που ενέχουν κίνδυνο για τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Τα στοιχεία τους αντιπροσωπεύουν τον μέγιστο πιθανό κίνδυνο των εν λόγω πράξεων για την Κοινότητα και δεν πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι τα ποσά αυτά θα αναληφθούν στην πραγματικότητα από τον προϋπολογισμό. Ειδικότερα, όσον αφορά τον πίνακα 3, δεν είναι βέβαιο ότι θα εκταμιευθούν όλα τα ποσά τα σχετικά με τις περιγραφόμενες πράξεις.

1.1.1. Επιτρεπόμενο ανώτατο όριο (πίνακας 1)

Πρόκειται για το άθροισμα των ανώτατων ορίων των ποσών σε κεφάλαιο τα οποία επιτρέπεται να χορηγηθούν για πράξεις που έχουν ήδη αποφασισθεί από το Συμβούλιο.

Για να εκτιμηθεί πλήρως ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν για τον κοινοτικό προϋπολογισμό, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθοι παράγοντες που επιδρούν στον ενδεχόμενο κίνδυνο:

- Παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο: οι τόκοι των δανείων πρέπει να προστεθούν στα επιτρεπόμενα ανώτατα όρια

- Παράγοντες που μειώνουν τον κίνδυνο:

* περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕπ στο 75% των δανείων τα οποία συνάπτονται με τις χώρες της Μεσογείου.

* περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕπ στο 70% των δανείων τα οποία συνάπτονται στο πλαίσιο πράξεων δανειοδότησης ορισμένων τρίτων χωρών εγκεκριμένων με την απόφαση του Συμβουλίου της 14ης Απριλίου 1997 και ανάληψη των κινδύνων από κοινού από την Κοινότητα και την ΕΤΕπ, ενώ η εγγύηση του προϋπολογισμού σε ορισμένες περιπτώσεις καλύπτει μόνο τους πολιτικούς κινδύνους.

* περιορισμός της εγγύησης που δίδεται στην ΕΤΕπ στο 65% των δανείων τα οποία συνάπτονται στο πλαίσιο πράξεων δανειοδότησης ορισμένων τρίτων χωρών εγκεκριμένων με την απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999 και με ανάληψη των κινδύνων από κοινού από την Κοινότητα και την ΕΤΕπ, ενώ η εγγύηση του προϋπολογισμού σε ορισμένες περιπτώσεις καλύπτει μόνο τους πολιτικούς κινδύνους.

* τα δάνεια που έχουν ήδη αποπληρωθεί, εφόσον τα σχετικά ποσά, εκτός από τα δάνεια για στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών (κράτη μέλη), είναι τα ανώτατα ποσά χορηγηθέντων δανείων και όχι ποσά εγκριθέντα προς εκταμίευση.

* τα εγκριθέντα ποσά δεν εκταμιεύονται κατ' ανάγκη εξ ολοκλήρου.

1.1.2. Τρέχον υπόλοιπο (πίνακας 1)

Πρόκειται για το μέρος του κεφαλαίου ενός εκταμιευθέντος δανείου που δεν έχει ακόμη επιστραφεί, σε μια δεδομένη ημερομηνία, από τον οφειλέτη.

Σε σχέση με το προηγούμενο οικονομικό μέγεθος, το τρέχον υπόλοιπο δεν περιλαμβάνει τα δάνεια που δεν έχουν ακόμα εκταμιευθεί ούτε το μέρος των εκταμιευθέντων δανείων που έχει ήδη αποπληρωθεί. Μπορεί να περιγραφεί ως το ύψος των δανείων που υπάρχουν σε μια δεδομένη ημερομηνία.

1.1.3. Ετήσιος κίνδυνος (πίνακες 2 και 3)

Κατ' εκτίμηση ύψος του κεφαλαίου και των τόκων που πρέπει να καταβληθούν κατά τη διάρκεια ενός οικονομικού έτους.

Το ποσό αυτό υπολογίζεται:

α) είτε μόνο για τα εκταμιευθέντα δάνεια (πίνακας 2) οπότε το κεφάλαιο που πρέπει να αποπληρωθεί είναι ίσο με το ύψος του τρέχοντος υπολοίπου.

β) είτε για τα δάνεια που έχουν εκταμιευθεί, για τα δάνεια που έχουν εγκριθεί αλλά δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί και για τα δάνεια που έχουν προταθεί από την Επιτροπή αλλά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί (πίνακας 3)

οπότε το αποπληρωτέο κεφάλαιο είναι ίσο με το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο των δανείων, συν, ενδεχομένως, τα ποσά των δανείων που έχουν προταθεί από την Επιτροπή αλλά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί.

1.2. Δανειοδοτικές πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του προϋπολογισμού

Πίνακες 5α, 5β(1), 5β(2) και 6.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

1.3. Προβλέψεις σχετικά με τις υπογραφές και τις εκταμιεύσεις των δανείων ΕΤΕπ

Τα ποσά που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό των υποθέσεων βάσει των οποίων έγινε η επεξεργασία του πίνακα 3, (δάνεια της ΕΤΕπ προς τρίτες χώρες από τους ίδιους πόρους της) προέρχονται από την ΕΤΕπ.

Προβλέψεις σχετικά με τις υπογραφές

Στις 31 Δεκεμβρίου 2001 απομένουν προς υπογραφή δάνεια συνολικού ύψους 14.433 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της νέας εντολής δανείων της ΕΤΕπ (2000-2007) που εξέδωσε το Συμβούλιο στις 22 Δεκεμβρίου 1999:

σε εκατ. ευρώ

Μεσόγειος // 4.969

Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη // 7.300

Ασία και Λατινική Αμερική // 1.541

ΠΓΔΜ // 623

Προβλέψεις σχετικά με τις εκταμιεύσεις

Όσον αφορά τις εκταμιεύσεις των δανείων που απομένουν προς υπογραφή, υποτίθεται ότι το έτος υπογραφής δεν θα καταβληθεί κανένα ποσό, και θα καταβληθούν 10% το δεύτερο έτος, 25% ετησίως από το τρίτο έως το πέμπτο έτος και 15% το έκτο έτος.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2001, απέμεναν προς εκταμίευση 3.914 εκατ. ευρώ σχετικά με τα δάνεια που είχαν υπογραφεί μέχρι την ημερομηνία αυτή στο πλαίσιο της νέας εντολής δανείων της ΕΤΕπ (2000-2007) που εξέδωσε το Συμβούλιο στις 22 Δεκεμβρίου 1999:

Το συνολικό ποσό κατανέμεται ως εξής [6]:

[6] Λαμβάνεται ως υπόθεση εργασίας ότι ο ετήσιος ρυθμός εκταμίευσης θα είναι 25% για διάρκεια τεσσάρων ετών και η μέση διάρκεια των δανείων 15 έτη με 3ετή περίοδο χάριτος.

σε εκατ. ευρώ

Χώρες Μεσογείου // 1.786

Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη // 1.622

Ασία και Λατινική Αμερική // 306

Νότια Αφρική // 200

1.4. Καταβολή της εγγύησης του προϋπολογισμού

1.4.1 Για τις δανειοδοτήσεις/δανειοληψίες

Για τα λαμβανόμενα και τα χορηγούμενα δάνεια, η Κοινότητα δανείζεται στις χρηματοδοτικές αγορές προκειμένου να καταβάλει το προϊόν αυτού του δανεισμού, υπό τους ίδιους όρους όσον αφορά το επιτόκιο και τη διάρκεια, στα κράτη μέλη (ισοζύγιο πληρωμών), σε τρίτες χώρες (μεσοπρόθεσμη χρηματοδοτική συνδρομή) ή σε επιχειρήσεις (Νέο Κοινοτικό Μέσο, Ευρατόμ).

Οι πληρωμές για την εξόφληση του δανείου είναι προγραμματισμένες ώστε να αντιστοιχούν με τις πληρωμές που οφείλει η Κοινότητα για το σχετικό δάνειο. Σε περίπτωση που ο δικαιούχος καθυστερήσει να εξοφλήσει το δάνειο, η Επιτροπή αποπληρώνει η ίδια το δάνειο, στην καθορισμένη προθεσμία, χρησιμοποιώντας τους δικούς της πόρους.

Η συγκέντρωση των απαραίτητων κεφαλαίων για την καταβολή της εγγύησης του προϋπολογισμού σε περίπτωση καθυστέρησης της πληρωμής εκ μέρους του δικαιούχου ενός δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα γίνεται ως εξής:

α) το απαιτούμενο ποσό λαμβάνεται προσωρινά από τα ταμειακά διαθέσιμα, σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ, σχετικά με το σύστημα ίδιων πόρων των Κοινοτήτων. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται προκειμένου η Κοινότητα να πληρώνει το δάνειο αμέσως, στην προβλεπόμενη προθεσμία, σε περίπτωση καθυστέρησης της καταβολής εκ μέρους του δικαιούχου του δανείου.

β) εάν η καθυστέρηση της πληρωμής φθάνει τους τρεις μήνες μετά τη σχετική προθεσμία, η Κοινότητα προσφεύγει στο Ταμείο Εγγύησης για την αντιμετώπιση της αθέτησης υποχρέωσης. Οι πόροι που λαμβάνονται χρησιμοποιούνται για την τροφοδότηση των ταμειακών διαθεσίμων της Επιτροπής.

γ) μπορεί να χρησιμοποιηθεί η διαδικασία μεταφοράς πιστώσεων, που επιτρέπει τη χορήγηση στη γραμμή εγγύησης του προϋπολογισμού των απαραίτητων πιστώσεων για την κάλυψη της διαπιστωθείσας αθέτησης. πρώτα εξαντλούνται τυχόν διαθέσιμα περιθώρια του αποθεματικού εγγύησης. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται όταν τα διαθέσιμα του Ταμείου Εγγύησης δεν επαρκούν και επιβάλλεται η προηγούμενη έγκριση της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής.

δ) η επαναχρησιμοποίηση ανακτηθέντων ποσών από οφειλέτες που βρέθηκαν σε αδυναμία πληρωμής, και στη θέση τους παρενέβη εγγυητικά η Κοινότητα, επιτρέπει την πληρωμή των οφειλών σε σύντομο χρονικό διάστημα, πάντοτε φυσικά υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι διαθέσιμες ανακτηθείσες πιστώσεις.

1.4.2. Για τις εγγυήσεις προς τρίτους

Όσον αφορά τις εγγυήσεις προς τρίτους, η Κοινότητα εγγυάται τα δάνεια που χορηγούν οι χρηματοδοτικοί οργανισμοί, π.χ. η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Όταν ο δικαιούχος ενός εγγυημένου δανείου δεν πληρώνει εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας, η ΕΤΕπ ζητεί από την Κοινότητα να πληρώσει τα οφειλόμενα ποσά αντί του αδυνατούντος οφειλέτη, σύμφωνα με τις συμβάσεις εγγυοδοσίας. Η καταβολή της εγγύησης πρέπει να γίνει το αργότερο εντός τριών μηνών από την παραλαβή της αίτησης της ΕΤΕπ. Η ΕΤΕπ διαχειρίζεται το δάνειο με τη δέουσα κατά τα τραπεζικά ήθη επιμέλεια και υποχρεούται να απαιτήσει τα οφειλόμενα ποσά μετά την κατάπτωση της εγγύησης.

Μετά την έναρξη της ισχύος του κανονισμού περί συστάσεως Ταμείου Εγγύησης σχετικά με τις εξωτερικές δράσεις, οι διατάξεις της σύμβασης μεταξύ της Κοινότητας και της ΕΤΕπ σχετικά με τη διαχείριση του Ταμείου προβλέπουν ότι, μετά την ενεργοποίηση της εγγύησης εκ μέρους της ΕΤΕπ σε περίπτωση διαπιστωθείσας αδυναμίας πληρωμής, η Επιτροπή εξουσιοδοτεί την Τράπεζα να εισπράξει εντός τριών μηνών από το Ταμείο Εγγύησης τα σχετικά ποσά.

Σε περίπτωση που δεν μπορεί να αντεπεξέλθει το Ταμείο, εφαρμόζεται η διαδικασία εγγυητικής κάλυψης που προβλέπεται για τις δανειοληπτικές/δανειοδοτικές πράξεις.

Στις 20 και 22 Ιανουαρίου 1999, υπεγράφη συμφωνία μεταξύ της Κοινότητας και της ΕΤΕπ, η οποία διέπει τις διαδικασίες καταβολής και επιστροφής των κοινοτικών εγγυήσεων που χορηγούνται υπέρ της ΕΤΕπ.

2. Μεθοδολογικό σημείωμα σχετικά με την αναλυση τησ προβλεπομενησ ικανοτητασ δανειοδοτησησ τησ Κοινοτητασ προσ τριτεσ χωρεσ κατα την περιοδο 1999-2001 συμφωνα με το μηχανισμο του Ταμειου Εγγυησησ (πινακασ 4)

2.1. Αποθεματικό για τις εγγυήσεις των δανείων προς τρίτες χώρες

Η διοργανική συμφωνία της 29ης Οκτωβρίου 1993 σχετικά με τη δημοσιονομική πειθαρχία και τη βελτίωση της διαδικασίας του προϋπολογισμού προέβλεπε, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Εδιμβούργου, την εγγραφή, ως πρόβλεψης στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ενός αποθεματικού για την εγγύηση των δανείων προς τρίτες χώρες. Το αποθεματικό αυτό προορίζεται για την τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης και, ενδεχομένως, για την καταβολή των ενεργοποιημένων εγγυήσεων που υπερβαίνουν το διαθέσιμο ποσό του Ταμείου, έτσι ώστε τα ποσά αυτά να μπορούν να καταλογισθούν στον προϋπολογισμό.

Το ποσό του αποθεματικού εγγύησης είναι αυτό που προβλέπεται από τις δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2006, δηλαδή το ποσό των 200 εκατ. ευρώ, σε τιμές 1999. Το ποσό του αποθεματικού αυτού ανερχόταν σε 203 εκατ. ευρώ το 2000 και θα φθάνει τα 208 εκατ. ευρώ το 2001.

Οι όροι εγγραφής, χρησιμοποίησης και χρηματοδότησης του αποθεματικού εγγύησης προσδιορίζονται από τις ακόλουθες αποφάσεις:

* Απόφαση 94/729/ΕΚ του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 που αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία.

* Κανονισμός (ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2730/94 του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 για την τροποποίηση του δημοσιονομικού κανονισμού της 21ης Δεκεμβρίου 1977 που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

* Απόφαση 94/728/ΕΚ του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

2.2. Βάσεις υπολογισμού της τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης

Οι βάσεις τροφοδότησης του Ταμείου υπολογίζονται με την εφαρμογή των ισχυόντων ποσοστών εγγυητικής κάλυψης (65%, 70%, 75% ή 100%):

- στις εγγυήσεις δανείων που έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο και στις εγγυήσεις δανείων που έχουν προταθεί ή προετοιμάζονται από την Επιτροπή, βάσει των εκτιμώμενων ποσών των προς υπογραφή δανείων που περιλαμβάνονται στα δημοσιονομικά δελτία (δάνεια ΕΤΕπ και Ευρατόμ).

- στα ποσά των εγκεκριμένων από το Συμβούλιο δανείων (δάνεια χρηματοδοτικής συνδρομής) και των δανείων που έχουν προταθεί ή προετοιμάζονται από την Επιτροπή.

Το παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 περί ιδρύσεως του Ταμείου εγγύησης για τις εξωτερικές ενέργειες, το οποίο αφορά τους τρόπους τροφοδότησης του Ταμείου, αναφέρει ότι για τις πράξεις δανειοληψίας/δανειοδότησης ή για τις πράξεις εγγυοδοσίας προς χρηματοδοτικούς οργανισμούς βάσει ενός μηχανισμού-πλαισίου, διάρκειας πολλών ετών, μικροοικονομικού ή διαρθρωτικού χαρακτήρα, η τροφοδότηση του Ταμείου γίνεται με ετήσιες δόσεις, οι οποίες υπολογίζονται με βάση τα ετήσια ποσά που αναφέρονται στο δημοσιονομικό δελτίο που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής, αφού γίνει ενδεχομένως προσαρμογή βάσει της απόφασης του Συμβουλίου.

Όσον αφορά τις άλλες πράξεις δανειοληψίας/δανειοδότησης της Κοινότητας, όπως είναι τα δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών τρίτων χωρών, που χορηγούνται σε μια ή περισσότερες δόσεις, τα ποσά τροφοδότησης του Ταμείου υπολογίζονται με βάση το συνολικό ποσό που έχει αποφασίσει το Συμβούλιο για κάθε πράξη.

Το παράρτημα του κανονισμού περί ιδρύσεως του Ταμείου εγγύησης αναφέρει ότι από το δεύτερο έτος (για τις πράξεις που διαρκούν πολλά έτη) τα ποσά που πρέπει να καταβληθούν στο ταμείο διορθώνονται με βάση τη διαφορά που διαπιστώνεται στις 31 Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους μεταξύ των εκτιμήσεων που χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για την προηγούμενη καταβολή και των δανείων που υπεγράφησαν και χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια του ιδίου έτους. Η τυχόν απόκλιση σχετικά με το προηγούμενο έτος αποτελεί αντικείμενο καταβολής κατά το επόμενο έτος.

Το παράρτημα αυτό ορίζει ότι, όταν η Επιτροπή κινεί μια διαδικασία τροφοδότησης, ελέγχει την εκτέλεση των πράξεων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενων καταβολών και, στην περίπτωση που οι αρχικά προβλεπόμενες προθεσμίες ανάληψης δεν έχουν τηρηθεί, προτείνει να ληφθεί υπόψη το γεγονός αυτό κατά τον υπολογισμό της πρώτης καταβολής που πρόκειται να γίνει στην αρχή του επόμενου οικονομικού έτους στο πλαίσιο των τρεχουσών πράξεων.

Κατά τη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του 2001, η Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό Αρχή ενέκρινε τέσσερις μεταφορές πιστώσεων:

- Μεταφορά πίστωσης 10/2001: 169.151.000 ευρώ. Αυτή η μεταφορά πίστωσης στην αρχή του έτους αφορούσε πληρωμές προς το Ταμείο σχετικές με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της 24 Ιανουαρίου 1994, της 19 Μαΐου 1998 και της 22 Δεκεμβρίου 1999 σύμφωνα με τις διευθετήσεις που ορίζονται στο Παράρτημα του κανονισμού για την ίδρυση του Ταμείου.

- Μεταφορά πίστωσης 24/2001: 20.250.000 ευρώ. Αυτή η δεύτερη μεταφορά πίστωσης αφορούσε πληρωμές προς το Ταμείο σχετικές με πράξεις δανειοδότησης που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 16 Ιουλίου 2001

- Μεταφορά πίστωσης 49/2001: 8.775.000 ευρώ . Αυτή η τρίτη μεταφορά πίστωσης αφορούσε πληρωμές προς το Ταμείο σχετικές με πράξεις δανειοδότησης που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 6 Δεκεμβρίου του 2001

- Μεταφορά πίστωσης 48/2001: 9.000.000 ευρώ. Αυτή η τέταρτη μεταφορά πίστωσης αφορούσε πληρωμές προς το Ταμείο σχετικές με πράξεις δανειοδότησης που ενέκρινε το Συμβούλιο στις 6 Νοεμβρίου 2001.

2.3. Βάση τροφοδότησης του Ταμείου σε περίπτωση μερικής εγγύησης

Για τα δάνεια ΕΤΕπ, τα οποία αποτελούν αντικείμενο εγγύησης κατά 75%, το Ταμείο τροφοδοτείται με βάση το 75% του συνολικού ποσού των εγκεκριμένων πράξεων.

Τα δάνεια ΕΤΕπ που ενεκρίθησαν από το Συμβούλιο στις 14 Απριλίου 1997, στις 19 Μαΐου 1998 και στις 14 Δεκεμβρίου 1998 αποτελούν αντικείμενο εγγύησης περιοριζόμενης στο 70% του συνολικού ύψους των πιστώσεων που ανοίχθηκαν. Η χρησιμοποιούμενη βάση τροφοδότησης ανέρχεται στο 70% των προβλεπόμενων σε ετήσια βάση υπογραφών δανείων.

Τα δάνεια ΕΤΕπ που ενεκρίθησαν από το Συμβούλιο στις 29 Νοεμβρίου 1999 και στις 22 Δεκεμβρίου 1999 αποτελούν αντικείμενο εγγύησης περιοριζόμενης στο 65% του συνολικού ύψους των πιστώσεων που ανοίχθηκαν. Η χρησιμοποιούμενη βάση τροφοδότησης ανέρχεται στο 65% των προβλεπόμενων σε ετήσια βάση υπογραφών δανείων.

2.4. Τροφοδότηση του Ταμείου Εγγύησης

Τα ποσά τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης προκύπτουν από την εφαρμογή του σχετικού συντελεστή (14%) στις βάσεις υπολογισμού που προσδιορίζονται ανωτέρω.

Ο κανονισμός που διέπει το Ταμείο Εγγύησης ορίζει στα άρθρα 2 και 4 ότι το Ταμείο τροφοδοτείται με ποσά καταβαλλόμενα από τον γενικό προϋπολογισμό και ανερχόμενα στο 14% του ποσού σε κεφάλαιο των πράξεων, και μέχρι τα κεφάλαια του Ταμείου να φθάσουν το ποσό-στόχο. Δεδομένου δε ότι το ποσό αυτό είχε καλυφθεί στις 31.12.1997, η Επιτροπή υπέβαλε, σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, προτάσεις επανεξέτασης του ποσοστού τροφοδότησης. Οι προτάσεις αυτές έχουν ενταχθεί στη γενική έκθεση περί λειτουργίας του Ταμείου Εγγύησης, την οποία κατήρτισε η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού περί ιδρύσεως του Ταμείου (COM(1998) 168 τελικό της 18ης Μαρτίου 1998). Ο κανονισμός αριθ. 2728/94 περί ιδρύσεως του Ταμείου Εγγύησης για τις εξωτερικές ενέργειες τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1149/1999 του Συμβουλίου της 25ης Μαΐου 1999 σύμφωνα με τον οποίο το ποσοστό τροφοδότησης του Ταμείου και το ποσοστό του ποσού-στόχου ορίζονται στο 9% από την 1η Ιανουαρίου 2000.

2.5. Εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης

Το εναπομένον περιθώριο στο αποθεματικό εγγύησης προσδιορίζεται από τη διαφορά μεταξύ του ποσού του αποθεματικού και του ποσού τροφοδότησης του Ταμείου Εγγύησης.

2.6. Εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης

Η εναπομένουσα ικανότητα δανειοδότησης ισούται με το ποσό σε δάνεια του εναπομένοντος περιθωρίου στο αποθεματικό, λαμβανομένων υπόψη των ισχυόντων ποσοστών εγγύησης.

3. Eπεξηγηματικές σημειώσεις για τους δείκτες κινδύνου χώρας (+ Πινακες) //

//

Υποσημειώσεις //

//

(1) // Περιλαμβάνονται μόνο τα δάνεια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της ΕΤΕπ (εκρεμμούσες εκταμιεύσεις) προς ΧΚΑΕ, ΝΑΚ και MED

(2) // Όσο υψηλότερη είναι η κατάταξη, τόσο χαμηλότερη είναι η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας. Δεν δημοσιεύθηκε κατάταξη στο Euromoney τον Μάρτιο του 1998.

(3) // Οι χώρες βαθμολογούνται σε κλίμακα από 0 έως 100. το 100 αντιπροσωπεύει τη μικρότερη πιθανότητα χρεοκοπίας. Μία δεδομένη χώρα μπορεί να βελτιώνει τη βαθμολογία της και ταυτόχρονα να χάνει θέσεις στην κατάταξη αν βελτιωθεί η συνολική βαθμολόγηση όλων των εξεταζομένων χωρών.

//

Συντμήσεις και αγγλικές λέξεις στους πίνακες //

//

S&P // Standard and Poor's

//

CCFF= // Μηχανισμός Αντισταθμιστικής Χρηματοδότησης και Χρηματοδότησης για Απρόβλεπτα

EFF= // Διευρυμένος Πιστωτικός Οργανισμός

SBA = // Συμφωνία Stand-By

STF= // Διευκόλυνση Συστημικής Μετατροπής

//

est.= // Εκτιμήσεις

n.a. = // Δεν είναι διαθέσιμα

prelim.= // Προσωρινά

//

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>