[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 23.12.2005

COM(2005) 701 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PHARE, ΤΑ ΠΡΟΕΝΤΑΞΙΑΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΜΕΣΑ - 2004 {SEC(2005) 1773}

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μαζί με τα άλλα δύο μέσα που χρηματοδοτούν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες, και συγκεκριμένα το ISPA (μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών) και το SAPARD (ειδικό πρόγραμμα ένταξης για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη), το πρόγραμμα Phare σκοπό έχει να βοηθήσει τις υποψήφιες και προσχωρούσες χώρες στις ενταξιακές προετοιμασίες τους. Το 2004, μετά την προσχώρηση των δέκα νέων κρατών μελών, το Phare χορήγησε βοήθεια στις εναπομένουσες δύο υποψήφιες χώρες, δηλαδή τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Η Τουρκία εξακολούθησε να λαμβάνει βοήθεια από το δικό της μέσο προενταξιακής βοήθειας.

Στόχος της προενταξιακής βοήθειας του Phare είναι να βοηθήσει τις υποψήφιες και προσχωρούσες χώρες στις προσπάθειές τους να ενισχύσουν τις δημόσιες διοικήσεις και τα θεσμικά τους όργανα ώστε να λειτουργούν αποτελεσματικά στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να προωθήσουν τη σύγκλιση με τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να μειώσουν την ανάγκη χορήγησης μεταβατικών περιόδων και να προαγάγουν την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Ο προγραμματισμός βασίστηκε στις κατευθυντήριες γραμμές του Phare που αναθεωρήθηκαν το 2004 ώστε να συνεχιστεί η περαιτέρω εναρμόνιση του κανονισμού για τη διασυνοριακή συνεργασία με την πρωτοβουλία INTERREG, να συμπεριληφθεί η απαιτούμενη ενιαία προσέγγιση στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και να δοθεί έμφαση στη μετάβαση προς το Σύστημα Διευρυμένης Αποκεντρωμένης Υλοποίησης (EDIS).

Ο προγραμματισμός και η εφαρμογή της προενταξιακής βοήθειας προς την Τουρκία είχαν ως γνώμονα κατά μέγα μέρος τις διαδικασίες και το περιεχόμενο της βοήθειας του Phare. Για να προετοιμάσει την αποκεντρωμένη προσέγγιση όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος που θεσπίστηκε στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέτεινε την παρεχόμενη βοήθεια προς τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, ούτως ώστε να επιτρέψει την περαιτέρω μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις εθνικές αρχές όσον αφορά τη διαχείριση και την εφαρμογή των προγραμμάτων Phare.

Η παρούσα έκθεση περιέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τη μεταβατική διευκόλυνση που προορίζεται για τα νέα κράτη μέλη, η οποία θεσπίστηκε για να διασφαλιστεί η συνέχεια της στήριξης της θεσμικής ανάπτυξης, ούτως ώστε να ενισχυθούν και να εδραιωθούν οι θεσμικές και διοικητικές ικανότητες για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Ο προγραμματισμός βασίζεται στις ανάγκες που επισημάνθηκαν στη συνολική έκθεση παρακολούθησης που υπέβαλε η Επιτροπή (Νοέμβριος 2003).

1. Απολογισμοσ του ετους

1.1. Κυριότερες εξελίξεις της διαδικασίας διεύρυνσης το 2004

Την 1η Μαΐου 2004, η Ευρώπη των 25 έγινε πραγματικότητα. Η προσχώρηση των 10 νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τη μεγαλύτερη διεύρυνση στην ιστορία της Ένωσης.

Η διαδικασία της διεύρυνσης δεν τελειώνει, προφανώς, εδώ. Στις 6 Οκτωβρίου 2004, η Επιτροπή υιοθέτησε τη συνολική δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση, η οποία προβλέπει περιοδικές εκθέσεις για τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Τουρκία, έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση και εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με τα ζητήματα που προκύπτουν από την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ.

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία ώστε να μπορέσουν αμφότερες οι χώρες να προσχωρήσουν στην ΕΕ το 2007. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου ενέκρινε το κλείσιμο των διαπραγματεύσεων με σκοπό την υπογραφή της συνθήκης προσχώρησης το συντομότερο δυνατό εντός του 2005.

Με βάση τη σύσταση της Επιτροπής, της 6ης Οκτωβρίου 2004, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου αποφάσισε επίσης να αρχίσει διαπραγματεύσεις με την Τουρκία τον Οκτώβριο του 2005. Η απόφαση αυτή ελήφθη ως αναγνώριση της προόδου των μεταρρυθμίσεων που έχει επιτύχει η Τουρκία και υπό τον όρο ότι θα τεθούν σε ισχύ οι βασικές νομοθετικές πράξεις και ότι θα υπογραφεί, πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων, το Πρωτόκολλο σχετικά με την επέκταση της συμφωνίας της Άγκυρας στα νέα κράτη μέλη[1].

Στις 20 Απριλίου 2004, η Επιτροπή συνέστησε την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Κροατία. Με βάση τη σύσταση αυτή, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου αποφάσισε να συγκαλέσει διμερή διακυβερνητική διάσκεψη με την Κροατία στις αρχές του 2005 προκειμένου να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις[2].

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, η Επιτροπή πρότεινε, στις 29 Σεπτεμβρίου 2004, παράλληλα με τις προτάσεις της σχετικά με τις δημοσιονομικές προοπτικές για το διάστημα 2007–2013, τη δημιουργία μέσου προενταξιακής βοήθειας (IPA) για την αντικατάσταση των Phare, ISPA, Sapard και CARDS, και την κάλυψη των σημερινών και μελλοντικών υποψηφίων. Στην ίδια απόφαση, προτάθηκε να δημιουργηθεί πρόγραμμα γειτονίας κατά μήκος των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και των υποψηφίων χωρών, το οποίο θα αφορά τη χρηματοδότηση της διασυνοριακής συνεργασίας του Phare, του προγράμματος TACIS και της πρωτοβουλίας Interreg. Για το διάστημα 2004-2006, το Συμβούλιο καθόρισε γενική προσέγγιση για την ανακατανομή των πόρων που εξακολουθούν να είναι διαθέσιμοι δυνάμει των μέσων Sapard και ISPA. Στο πλαίσιο της προενταξιακής στρατηγικής για την Κροατία, η Επιτροπή πρότεινε να επιτραπεί στη χώρα αυτή η πρόσβαση και στα τρία υφιστάμενα προενταξιακά μέσα.

1.2. Κυριότερα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του 2004

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών (17-18 Ιουνίου 2004):

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε ότι η Βουλγαρία και η Ρουμανία συνιστούν αναπόσπαστο μέρος του συνεχιζόμενου γύρου διαπραγματεύσεων και υπενθύμισε ότι οι κατευθυντήριες αρχές που εφαρμόστηκαν στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης με τα δέκα νέα κράτη μέλη εξακολουθούν να ισχύουν για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, οι οποίες είναι μέρος της ίδιας καθολικής και αμετάκλητης διαδικασίας διεύρυνσης.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε ικανοποίηση για τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειώσει η Τουρκία στη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων, στις οποίες συγκαταλέγονται οι σοβαρές και εκτεταμένες συνταγματικές τροποποιήσεις που εγκρίθηκαν τον Μάιο, καθώς και για τις συνεχείς προσπάθειες της τουρκικής κυβέρνησης να ανταποκριθεί στα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης. Η Ένωση επανέλαβε ότι, σύμφωνα με τη δέσμευσή της, εάν τον Δεκέμβριο του 2004 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφασίσει ότι η Τουρκία πληροί τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης, η ΕΕ θα εγκαινιάσει δίχως καθυστέρηση διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Τουρκία.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών (4-5 Νοεμβρίου 2004):

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παρακολούθησε την παρουσίαση από τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των εκθέσεων προόδου , του εγγράφου στρατηγικής για τη διεύρυνση και των συστάσεων για τις τέσσερις υποψήφιες χώρες καθώς και της μελέτης για τα θέματα που προκύπτουν από την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως δημοσιεύθηκαν από την Επιτροπή στις 6 Οκτωβρίου 2004.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών (16-17 Δεκεμβρίου 2004):

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τα πορίσματα και τις συστάσεις που παρουσίασε η Επιτροπή, στις 6 Οκτωβρίου του 2004, και τα οποία περιλαμβάνονται στις τακτικές εκθέσεις της σχετικά με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Τουρκία, στο έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση, στη σύστασή της σχετικά με την Τουρκία και στην εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με τα ζητήματα που προκύπτουν από την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθύμισε ότι η ικανότητα της Ένωσης να απορροφήσει νέα μέλη, χωρίς να επιβραδυνθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αποτελεί σημαντικό θέμα για το γενικό συμφέρον τόσο της Ένωσης όσο και των υποψήφιων χωρών.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε ότι η Βουλγαρία θα είναι σε θέση να αντεπεξέλθει σε όλες τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται η ιδιότητα του μέλους κατά τον προβλεπόμενο χρόνο της προσχώρησής της, υπό τον όρο ότι θα εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες για το σκοπό αυτό και ότι θα υλοποιήσει επιτυχώς και εγκαίρως όλες τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει σε όλους τους τομείς του κεκτημένου. Ρήτρες διασφάλισης θα προβλέπουν μέτρα για την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων που είναι δυνατόν να ανακύψουν πριν από την προσχώρηση ή κατά τα τρία πρώτα έτη μετά την προσχώρηση.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημείωσε με ικανοποίηση ότι, χάρη στην πρόοδο που έχει σημειώσει η Ρουμανία στην εφαρμογή του κεκτημένου και χάρη στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει, ιδίως όσον αφορά τη Δικαιοσύνη και τις Εσωτερικές Υποθέσεις και τον Ανταγωνισμό, κατέστη δυνατόν να κλείσουν τυπικά όλα τα εκκρεμή κεφάλαια με αυτή την υποψήφια χώρα στις 14 Δεκεμβρίου 2004 και εξέφρασε την επιθυμία να την καλωσορίσει ως νέο κράτος μέλος τον Ιανουάριο του 2007.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθύμισε τα προηγούμενα συμπεράσματά του σχετικά με την Τουρκία , με τα οποία, στο Ελσίνκι, συμφωνούσε ότι η Τουρκία είναι υποψήφιο κράτος που προορίζεται να προσχωρήσει στην Ένωση με βάση τα ίδια κριτήρια τα οποία ισχύουν για τα λοιπά υποψήφια κράτη. Ζήτησε δε από το Συμβούλιο να συμφωνήσει για ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο, που θα υποβάλει η Επιτροπή, προκειμένου να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις στις 3 Οκτωβρίου 2005.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τα επί μέρους υποψήφια κράτη θα βασίζονται σε ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο . Κάθε πλαίσιο, που θα θεσπισθεί από το Συμβούλιο βάσει προτάσεως της Επιτροπής και θα λαμβάνει υπόψη την πείρα από τη διαδικασία της πέμπτης διεύρυνσης και το εξελισσόμενο κεκτημένο, θα αφορά τα ακόλουθα στοιχεία, σύμφωνα με την ιδία αξία και τη συγκεκριμένη κατάσταση και τα χαρακτηριστικά κάθε υποψήφιου κράτους.

2. Προγραμματισμοσ και Εφαρμογη των Προγραμματων: Γενική παρουσιαση

2.1. Phare και προενταξιακή βοήθεια για την Τουρκία και δέσμη ειδικής βοήθειας για το βόρειο τμήμα της Κύπρου

Από το 2004 και μετά, οι οκτώ χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης καθώς και οι δύο μεσογειακές χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 έπαψαν να δικαιούνται προενταξιακών ενισχύσεων. Ωστόσο, θεσπίστηκε ένας ειδικός μηχανισμός για τη σταδιακή κατάργηση του Phare, για ανώτατο χρονικό διάστημα 15 μηνών, ώστε να επιτραπεί η ομαλή μεταβίβαση στις εθνικές αρχές των καθηκόντων των αντιπροσωπειών της ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση των προγραμμάτων Phare.

Το 2004, η Βουλγαρία και η Ρουμανία ήταν οι μοναδικοί αποδέκτες του προγράμματος Phare.

Σύμφωνα με τις σημερινές κατευθυντήριες γραμμές του Phare, το 65% περίπου των πόρων του προορίζεται για τις δράσεις θεσμικής ανάπτυξης και τις συναφείς επενδύσεις (εκ των οποίων 30% τουλάχιστον αφιερώνεται στη θεσμική ανάπτυξη). Τα κυριότερα μέσα που χρησιμοποιούνται για τη θεσμική ανάπτυξη και τη μεταφορά τεχνογνωσίας είναι η αδελφοποίηση και η μερική αδελφοποίηση . Τούτο σημαίνει ότι εμπειρογνώμονες των δημοσίων διοικήσεων των κρατών μελών αποσπώνται στις δημόσιες διοικήσεις των υποψήφιων χωρών για να βοηθήσουν στην ανάπτυξη των ικανοτήτων εφαρμογής ειδικών πτυχών του κεκτημένου. Ένα ανώτατο ποσοστό 35% διατίθεται σε επενδύσεις που αποβλέπουν στην προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής (ΟΚΣ).

Πέρα από τα εθνικά προγράμματα και τα στοιχεία της διασυνοριακής συνεργασίας που χρηματοδοτούνται από το Phare, πραγματοποιήθηκαν διάφορα πολυκρατικά οριζόντια προγράμματα. Τα εν λόγω προγράμματα αφορούσαν την πυρηνική ασφάλεια, τη συνεργασία στον τομέα των στατιστικών και τη συμμετοχή στους οργανισμούς, τη διευκόλυνση δημιουργίας δικτύων, τις δραστηριότητες του TAIEX και ένα πρόγραμμα πληροφόρησης και επικοινωνίας.

Η Τουρκία διαθέτει το δικό της προενταξιακό μέσο και, χάρη σ’αυτό, συμμετέχει στα πολυκρατικά οριζόντια προγράμματα. Το πρόγραμμα προενταξιακής χρηματοδοτικής βοήθειας του 2004 για την Τουρκία αφορούσε κυρίως τα ακόλουθα θέματα: την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων της Κοπεγχάγης, την εναρμόνιση με το κεκτημένο, την ενίσχυση της δημόσιας διοίκησης, τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις καθώς και την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Το πρόγραμμα προέβλεπε επίσης τη συγχρηματοδότηση της τουρκικής συνεισφοράς για τη συμμετοχή στο έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο και στα κοινοτικά εκπαιδευτικά προγράμματα.

Η απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τη δέσμη ειδικής βοήθειας του 2003 για το βόρειο τμήμα της Κύπρου τροποποιήθηκε στις 11 Αυγούστου 2004 (απόφαση C(2004) 3030) με σκοπό τον επαναπροσανατολισμό του προγράμματος βοήθειας σε συνάρτηση με το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων του Απριλίου 2004, με την αύξηση των χορηγούμενων κεφαλαίων για τη βοήθεια του TAIEX και για τις μελέτες σκοπιμότητας. Η Επιτροπή διαχειρίζεται σε κεντρικό επίπεδο τη βοήθεια που χορηγείται στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού. Στα τέλη του 2004, οι συμβάσεις που είχαν υπογραφεί με το Πρόγραμμα ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και το Βρετανικό Συμβούλιο ανέρχονταν σε 10,3 εκατομμύρια ευρώ.

Η χρηματοδότηση που χορηγήθηκε το 2004 ήταν σύμφωνη με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, το οποίο ενέκρινε τον αναθεωρημένο χάρτη πορείας για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και τη μεταφορά βοήθειας για την Τουρκία στο κονδύλιο 7 του προϋπολογισμού (προενταξιακή βοήθεια).

Οι συνολικές επιχειρησιακές αναλήψεις υποχρεώσεων του Phare ανήλθαν σε 757,7 εκατομμ. ευρώ, τα οποία κατανέμονται ως εξής:

Εθνικά Προγράμματα | 577,8 εκατομμ. ευρώ |

Παροπλισμός σταθμών πυρηνικής ενέργειας (Κοζλοντούι) | 85,0 εκατομμ. ευρώ |

Διασυνοριακή Συνεργασία | 64 εκατομμ. ευρώ |

Πολυκρατικά/Οριζόντια προγράμματα | 28,4 εκατομμ. ευρώ |

(ΣΗΜ: τα εναπομένοντα 2,5 εκατομμ. ευρώ αντιπροσωπεύουν τις αναλήψεις υποχρεώσεων του Phare για το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επαγγελματικής Κατάρτισης, του οποίου η διαχείριση υπάγεται στον τομέα της πολιτικής «εκπαίδευση και πολιτισμός».)

Τα εθνικά προγράμματα κατανεμήθηκαν ως εξής:

Βουλγαρία | 172,5 εκατομμ. ευρώ |

Ρουμανία | 405,3 εκατομμ. ευρώ |

Το πρόγραμμα προενταξιακής βοήθειας εγκρίθηκε για την Τουρκία:

Τουρκία | 245,9 εκατομμ. ευρώ |

Τούτο περιλαμβάνει το εθνικό πρόγραμμα (236,7 εκατομμ. ευρώ), τα οριζόντια μέτρα (συμπεριλαμβανομένων των δαπανών TAIEX) και τις δαπάνες στήριξης.

Στο Μέρος Ι του παραρτήματος (τμήμα για τις επιμέρους χώρες) της παρούσας έκθεσης παρέχονται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα Phare ανά χώρα και την προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια για την Τουρκία.

2.2. Μεταβατική Διευκόλυνση

Οι δέκα χώρες που λάμβαναν στο παρελθόν προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια στο πλαίσιο του Phare (ή ειδικές προενταξιακές διευκολύνσεις στην περίπτωση της Κύπρου και της Μάλτας) χρησιμοποίησαν, για πρώτη φορά το 2004, ειδική μεταβατική διευκόλυνση για τη θεσμική ανάπτυξη, της οποίας ο στόχος ήταν να επιτρέψει στα νέα τότε κράτη μέλη να ενισχύσουν και να παγιώσουν τη θεσμική και διοικητική ικανότητά τους για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου και, κατά τον τρόπο αυτό, να συνεχίσουν τα μέτρα θεσμικής ανάπτυξης που είχαν εγκαινιαστεί στο πλαίσιο του Phare.

Η μεταβατική διευκόλυνση δημιουργήθηκε με το άρθρο 34 της πράξης προσχώρησης, ως προσωρινό χρηματοδοτικό προενταξιακό μέσο. Ο προγραμματισμός βασίζεται στις ανάγκες που προσδιορίστηκαν στη συνολική έκθεση παρακολούθησης που υπέβαλε η Επιτροπή (Νοέμβριος 2003). Το άρθρο αυτό παρέχει ενδεικτικό κατάλογο παραδειγμάτων βασικών τομέων του κεκτημένου, στους οποίους εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις, αλλά αποκλείει συγχρόνως κάθε τομέα που είναι επιλέξιμος για χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων. Για να διασφαλιστεί η συνέχεια της στήριξης της θεσμικής ανάπτυξης που χρηματοδοτεί το Phare, μέρος κάθε ετήσιας χρηματοδότησης της μεταβατικής διευκόλυνσης αφιερώθηκε σε ορισμένα προγράμματα πολλαπλών δικαιούχων.

Οι συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων ανήλθαν σε 189,6 εκατ. ευρώ, τα οποία κατανέμονται ως εξής:

Εθνικά Προγράμματα | 166,6 εκατομμ. ευρώ |

Προγράμματα οριζόντια, πολυκρατικά και άλλα | 23,0 εκατομμ. ευρώ |

Τα εθνικά προγράμματα κατανέμονται ως εξής:

Κύπρος | 9 εκατομμ. ευρώ |

Τσεχική Δημοκρατία | 17,1 εκατομμ. ευρώ |

Εσθονία | 8,4 εκατομμ. ευρώ |

Ουγγαρία | 18,4 εκατομμ. ευρώ |

Μάλτα | 11,8 εκατομμ. ευρώ |

Λετονία | 6,7 εκατομμ. ευρώ |

Λιθουανία | 22,4 εκατομμ. ευρώ |

Πολωνία | 49,9 εκατομμ. ευρώ |

Σλοβενία | 8,7 εκατομμ. ευρώ |

Σλοβακία | 14,2 εκατομμ. ευρώ |

2.3. Συντονισμός της κοινοτικής προενταξιακής βοήθειας

Ο στόχος του προγράμματος SAPARD [3] (ειδικό πρόγραμμα ένταξης για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη) είναι να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της διαρθρωτικής προσαρμογής στο γεωργικό τομέα και στις αγροτικές περιοχές, καθώς και να εφαρμόσουν το κοινοτικό κεκτημένο σχετικά με την ΚΓΠ (κοινή γεωργική πολιτική) και τη συναφή νομοθεσία. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες του προγράμματος SAPARD παρέχονται στην ετήσια έκθεση του 2004 για το SAPARD.

Ο κυριότερος στόχος του ISPA [4] (μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών) είναι να εναρμονίσει τα πρότυπα των υποψήφιων χωρών στον τομέα των υποδομών με τα αντίστοιχα κοινοτικά πρότυπα. Επίσης, το πρόγραμμα αυτό χρηματοδοτεί μεγάλα έργα υποδομής στον τομέα του περιβάλλοντος και των μεταφορών. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες του ISPA παρέχονται στην ετήσια έκθεση του 2004 για το ISPA.

Η συντονιστική επιτροπή της Επιτροπής που είναι αρμόδια για τα 3 προενταξιακά μέσα συνεδρίασε μία φορά το 2004 σε επίπεδο διευθυντών.

Στη συνεδρίαση της διαχειριστικής επιτροπής του Phare, που πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουνίου του 2004, υποβλήθηκε στα κράτη μέλη ένα γενικό έγγραφο σχετικά με τη βοήθεια, στο οποίο η Επιτροπή παρείχε πληροφορίες στη διαχειριστική επιτροπή του Phare για τις προενταξιακές ενισχύσεις το 2004. Ειδικότερα, το εν λόγω έγγραφο καθόριζε την ετήσια ενδεικτική χρηματοδοτική κατανομή για κάθε χώρα σε σχέση με τα τρία μέσα και παρείχε πληροφορίες για το συντονισμό με την ΕΤΕ και το ΔΝΤ, καθώς και για την πρόοδο και τις προοπτικές της αποκεντρωμένης διαχείρισης. Σε ξεχωριστή ετήσια έκθεση για το συντονισμό της προενταξιακής βοήθειας παρέχονται λεπτομερέστερα στοιχεία σχετικά με το συντονισμό των προγραμμάτων Phare, ISPA και SAPARD.

2.4. Συντονισμός με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) και τα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα (ΔΧΙ)

Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, η συνεργασία με την ΕΤΕ και άλλα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα (ΔΧΙ) συνεχίστηκε το 2004 στο πλαίσιο του Μνημονίου Συμφωνίας για τη συνεργασία στον τομέα της προενταξιακής βοήθειας.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διοργανώνουν τακτικά συνεδριάσεις με την ΕΤΕ και τα λοιπά ΔΧΙ για το συντονισμό των θεμάτων προγραμματισμού και εφαρμογής καθώς και διαφόρων διαδικαστικών θεμάτων. Επίσης, για να οργανώσει τη μετάβαση των χωρών που επρόκειτο να προσχωρήσουν τον Μάιο του 2004 από την προενταξιακή βοήθεια στο καθεστώς του πλήρους μέλους της ΕΕ, η Επιτροπή προήδρευσε, στις 26 Μαρτίου 2004, της ομάδας εργασίας ΕΚ/ΔΧΙ, καθώς και της ομάδας ανωτέρων στελεχών ΕΚ/ΔΧΙ, στο πλαίσιο των οποίων συνεδριάζουν ανώτερα διοικητικά στελέχη της ΕΚ και όλων των ΔΧΙ.

Επειδή τα μεγάλα έργα υποδομής, τα οποία απαιτούν συνήθως συγχρηματοδότηση σε διεθνές επίπεδο, χρηματοδοτούνται πλέον από το ISPA, η συγχρηματοδότηση στο πλαίσιο του Phare ήταν περιορισμένη.

Το 2004, το κυριότερο μέσο συγχρηματοδότησης υπήρξε για μια ακόμη φορά η χρηματοδοτική διευκόλυνση των ΜΜΕ, στην οποία συμμετέχουν η ΕΤΕ, η ΕΤΑΑ και η Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης/KfW. Στόχος είναι να συνεχιστεί η συγχρηματοδότηση της ανάπτυξης των ικανοτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα με σκοπό να αυξηθεί η χρηματοδότηση των ΜΜΕ (μέσω της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των ΜΜΕ) και της τοπικής αυτοδιοίκησης (μέσω της δανειοδοτικής διευκόλυνσης των Δήμων). Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις προαναφερθείσες διευκολύνσεις παρέχονται στο Μέρος II του παραρτήματος.

3. Διαχειριση του προγραμματοσ

3.1. Μετάβαση στο Σύστημα Διευρυμένης Αποκεντρωμένης Υλοποίησης (EDIS)

Ο στόχος της διαδικασίας διαπίστευσης EDIS είναι να διευκολύνει την πλήρη αποκέντρωση της διαχείρισης και χρησιμοποίησης των κεφαλαίων της ΕΕ στις διοικήσεις των υποψήφιων χωρών. Όταν εφαρμοστεί πλήρως το EDIS, η Επιτροπή δεν θα ασκεί πλέον συστηματικό εκ των προτέρων έλεγχο επί των επιμέρους συναλλαγών, αλλά θα περιορίζεται σε εκ των υστέρων έλεγχο, διατηρώντας συγχρόνως τη συνολική τελική ευθύνη της γενικής εκτέλεσης του προϋπολογισμού.

Όσον αφορά τα δέκα νέα κράτη μέλη, η υποχρέωση εφαρμογής του συστήματος EDIS πριν από την ημερομηνία προσχώρησης προβλέπεται στην Πράξη Προσχώρησης (άρθρο 33) και έδωσε σημαντική ώθηση στην τελική προετοιμασία των τότε προσχωρουσών χωρών ενόψει της μετάβασης στο σύστημα αυτό. Ως εκ τούτου, το 2004 ολοκληρώθηκαν οι προετοιμασίες για το EDIS και στα δέκα νέα κράτη μέλη. Κατά τα τέλη του 2004, το σύστημα αυτό είχε θεσπιστεί επίσημα (υπό μορφή απόφασης της Επιτροπής για την παρέκκλιση από την απαίτηση του εκ των προτέρων ελέγχου της διαχείρισης των προενταξιακών κεφαλαίων) σε εννέα από τα δέκα νέα κράτη μέλη ( Κύπρο, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λιθουανία, Λετονία, Μάλτα, Σλοβακία και Σλοβενία ). Η Πολωνία ήταν το μοναδικό νέο κράτος μέλος που δεν έλαβε διαπίστευση για το EDIS το 2004, παρότι αναμενόταν να ληφθεί σχετική απόφαση στις πρώτες εβδομάδες του 2005[5]. Λεπτομέρειες σχετικά με την απόφαση EDIS σε καθένα από τα δέκα νέα κράτη μέλη παρέχονται στο σημείο 1 κάθε τμήματος για τις επιμέρους χώρες.

Για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, η κατάσταση στα τέλη του 2004 είχε ως εξής: η Βουλγαρία και η Ρουμανία είχαν ολοκληρώσει αμφότερες το στάδιο 1 του EDIS (αξιολόγηση των ελλείψεων) και είχαν αρχίσει το στάδιο 2 (εξάλειψη των ελλείψεων), με στόχο να εφαρμόσουν το EDIS το πρώτο εξάμηνο του 2006. Η Επιτροπή και οι εθνικές διοικήσεις των εν λόγω χωρών εξακολούθησαν να παρακολουθούν τη διαδικασία μέσω των ομάδων εργασίας ανωτέρων υπαλλήλων, οι οποίες συγκροτήθηκαν το 2002 σε όλες τις χώρες του Phare για να εποπτεύουν τη μετάβαση στο σύστημα EDIS και να παρέχουν τις σχετικές κατευθύνσεις.

Η Τουρκία προσχώρησε στο DIS (σύστημα αποκεντρωμένης υλοποίησης) τον Οκτώβριο του 2003, με στόχο να εφαρμόσει ενδεχομένως το EDIS το 2007.

3.2. Παρακολούθηση και Αξιολόγηση

Ο πρώτος στόχος της παρακολούθησης και της αξιολόγησης είναι να παρακολουθείται και να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της χρηματοδοτικής βοήθειας που παρέχεται στις δικαιούχους χώρες για την πραγματοποίηση των προενταξιακών τους στόχων. Τούτο επιτυγχάνεται με την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος και τη άντληση διδαγμάτων. Ο δεύτερος στόχος είναι να προαχθεί η ανάπτυξη των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης, ως μέσου ενίσχυσης των ικανοτήτων της χώρας να διαχειρίζεται και να ελέγχει την προενταξιακή βοήθεια.

3.2.1. Εκ των προτέρων αξιολόγηση

Το 2004, συνεχίστηκαν οι συζητήσεις για την εσωτερική εκ των προτέρων αξιολόγηση του 2003 όσον αφορά τους μηχανισμούς προγραμματισμού του Phare για το 2004 και τα επόμενα έτη, και είχαν ως επίκεντρο τη μοναδική σειρά συστάσεων που εξακολουθεί να εκκρεμεί, δηλαδή των συστάσεων που αφορούν τη δημιουργία πιο συστηματικού και επίσημου μηχανισμού ελέγχου της ποιότητας.

3.2.2. Παρακολούθηση και ενδιάμεση αξιολόγηση

Το 2004, τα προγράμματα εξωτερικής ενδιάμεσης αξιολόγησης οδήγησαν σε 45 εθνικές, τομεακές, ad-hoc ή θεματικές εκθέσεις αξιολόγησης που αφορούν το Phare και άλλα προενταξιακά χρηματοδοτικά μέσα, καθώς και σε συγκεφαλαιωτική έκθεση για τις ενισχύσεις του Phare που χορηγήθηκαν την περίοδο 1999-2002 και εφαρμόστηκαν έως το Νοέμβριο του 2003.

Μεταξύ των συγκεκριμένων δράσεων στον τομέα αυτό περιλαμβάνονται: η ολοκλήρωση, στις περισσότερες υποψήφιες χώρες, των σεμιναρίων σχεδιασμού προγραμμάτων/έργων, με σκοπό την αντιμετώπιση των αδυναμιών στο επίπεδο του σχεδιασμού, και του ειδικού σεμιναρίου με τους ενδιαφερόμενους φορείς που συμμετέχουν σε δράσεις αδελφοποίησης για τον προσδιορισμό δράσεων που αποβλέπουν στην περαιτέρω ενίσχυση του μέσου αδελφοποίησης.

3.2.3. Εκ των υστέρων αξιολόγηση

Η μονάδα αξιολόγησης προκήρυξε διαγωνισμό για ενδελεχή διαδικασία εξωτερικής εκ των υστέρων αξιολόγησης των εθνικών προγραμμάτων Phare που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 1999-2001 με σκοπό να αρχίσει τις εργασίες αξιολόγησης το πρώτο τρίμηνο του 2005. Η εν λόγω διαδικασία αξιολόγησης θα ολοκληρωθεί στα τέλη του 2006, ύστερα από προβλεπόμενη διάρκεια 20 μηνών.

3.3. Άλλες δραστηριότητες

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέλαβαν ορισμένες άλλες δραστηριότητες για να βελτιώσουν την ποιότητα των προγραμμάτων για το 2004, καθώς και για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης. Οι συγκεκριμένες δράσεις περιγράφονται στο μέρος ΙΙ.2.3 του παραρτήματος.

[1] Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 17ης Δεκεμβρίου 2004 ενέκρινε τη σύσταση της Επιτροπής και αποφάσισε να αρχίσει διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, στις 3 Οκτωβρίου του 2005, υπό τον όρο ότι θα υπογραφεί πριν από την ημερομηνία αυτή το Πρωτόκολλο προσαρμογής της Συμφωνίας της Άγκυρας στη σημερινή σύνθεση της ΕΕ. Το εν λόγω πρωτόκολλο υπεγράφη στις 29 Ιουλίου 2005 και, στις 3 Οκτωβρίου 2005, ελήφθη επίσημη απόφαση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων.

[2] Τα κράτη μέλη της ΕΕ αποφάσισαν, στις 3 Οκτωβρίου, στο Λουξεμβούργο να αρχίσουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Κροατία. Η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων κατέστη δυνατή επειδή το Συμβούλιο των Υπουργών εκτίμησε ότι η Κροατία συνεργάζεται πλήρως με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία που συγκρότησε ο ΟΗΕ.

[3] Για γενικές πληροφορίες, βλ. και δικτυακό τόπο της ΓΔ Γεωργίας http://europa.eu.int/comm/agriculture/external/enlarge/index_en.htm

[4] Για γενικές πληροφορίες σχετικά με το ISPA, βλ. και δικτυακό τόπο της ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής http://europa.eu.int/comm/regional_policy/funds/ispa/ispa_en.htm

[5] Η Πολωνία έλαβε τη διαπίστευση για το EDIS τον Ιανουάριο του 2005.