Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020»

(πρόσθετη γνωμοδότηση)

[COM(2019) 650 final]

(2021/C 10/16)

Εισηγητής: ο κ. Philip VON BROCKDORFF

Απόφαση του Προεδρείου 28.5.2020 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού και άρθρο 29 παράγραφος α) των διατάξεων εφαρμογής του Εσωτερικού Κανονισμού Αρμόδιο τμήμα Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή Υιοθετήθηκε από το τμήμα 8.9.2020 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 29.10.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 555 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 250/0/6

Προοίμιο

Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί μέρος ενός συνόλου δύο γνωμοδοτήσεων παρακολούθησης, που αφορούν αντιστοίχως την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020 [COM(2019) 650 final] και τη σύσταση σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ [COM(2019) 652 final]. Στόχος είναι η επικαιροποίηση και περαιτέρω ανάπτυξη των προηγούμενων προτάσεων της ΕΟΚΕ (1) , λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων εξελίξεων, των επιπτώσεων της κρίσης τη νόσου COVID-19 και της ανάκαμψης από αυτή, καθώς και των διαφόρων εκθέσεων και συστάσεων που έχουν δημοσιευτεί στα πλαίσια του τρέχοντος Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Το συγκεκριμένο σύνολο γνωμοδοτήσεων συνιστά τη συνολική συμβολή της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική πολιτική για τον προσεχή κύκλο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που αναμένεται να δρομολογηθεί τον Νοέμβριο του 2020. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο να λάβουν υπόψη τη συμβολή αυτή στην προσεχή «φθινοπωρινή δέσμη μέτρων» για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στην επακόλουθη διοργανική διαδικασία λήψης αποφάσεων.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικό το γεγονός ότι με την «Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη» γίνεται ένα σημαντικό βήμα προς την πρόκριση ενός περισσότερο κοινωνικού, βιώσιμου και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικού μοντέλου, προς την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και, ειδικότερα, προς την τήρηση της δέσμευσης για μετατροπή του υφιστάμενου μοντέλου ανάπτυξης σε οικολογικό μοντέλο ανάπτυξης. Η δέσμευση αυτή εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της COVID-19, και πρέπει να αντανακλάται στην επικείμενη φθινοπωρινή δέσμη μέτρων, με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καθορίσει τις οικονομικές και κοινωνικές προτεραιότητες για την ΕΕ.

1.2. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των επιπτώσεων της COVID-19, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να διενεργηθούν τόσο οικονομικές όσο και κοινωνικές εκτιμήσεις επιπτώσεων. Οι εκτιμήσεις αυτές θα επιτρέψουν στα κράτη μέλη να κατανοήσουν πλήρως τον τρόπο με τον οποίο οι επιπτώσεις της COVID-19 έχουν επηρεάσει τις οικονομίες και την κυκλοφορία προσώπων, αγαθών και υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις πρέπει να ενεργήσουν ταχέως και αποφασιστικά για να ξεπεράσουν την πανδημία COVID-19 και τον αντίκτυπό της, και αυτό μπορεί να γίνει μόνο εάν έχουν σαφή εικόνα των επιπτώσεων.

1.3. Οι κυβερνήσεις πρέπει να ανταποκριθούν με τη θέσπιση υποστηρικτικών μακροοικονομικών πολιτικών, προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και να υποστηριχθεί η ανάκαμψη της ζήτησης. Ωστόσο, για να συμβεί αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά να αναθεωρηθούν οι κανόνες του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, έτσι ώστε να δοθεί στήριξη στην οικονομική ανάκαμψη και να δοθεί στις κυβερνήσεις επαρκές περιθώριο ελιγμών καθώς και η ικανότητα υλοποίησης των απαραίτητων επενδύσεων σε υποδομές, ιδίως όσον αφορά την κλιματική αλλαγή. Επίσης, η ελαστικότητα των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις κρίνεται αναγκαία για τη στήριξη των επιχειρήσεων όλων των μεγεθών στη μετάβαση προς μια ψηφιακή και οικολογική οικονομία. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), είναι επίσης ζωτικής σημασίας, όπως και η αναθεώρηση της στρατηγικής για τις ΜΜΕ.

1.4. Η ίδια λογική ισχύει για τον κοινωνικό τομέα, όπου οι κυβερνήσεις χρειάζεται να λάβουν αποτελεσματικά μέτρα δημόσιας υγείας με τη βοήθεια επαρκών πόρων για την πρόληψη περαιτέρω μετάδοσης και —εξίσου σημαντικό— για την εφαρμογή εύστοχων πολιτικών που να προάγουν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και να προστατεύουν τα εισοδήματα των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων που έχουν πληγεί περισσότερο από τη μείωση των εισοδημάτων εξαιτίας της οικονομικής ύφεσης. Η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνεται διότι συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ο οποίος είναι τόσο αναγκαίος σε αυτήν την περίοδο κρίσης.

1.5. Λόγω της κρίσης COVID-19, η δίκαιη φορολογία έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τεράστιες οικονομικές πιέσεις για την υποστήριξη των μέτρων έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η οικονομική ύφεση που προκαλεί η COVID-19 έχει φέρει στο φως τις εγγενείς αδυναμίες και τις ελλείψεις της νομισματικής ένωσης της ΕΕ. Η ΕΕ έχει αναλύσει επί μακρόν τη δημοσιονομική ένωση· η δέσμη μέτρων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα ύψους 750 δισεκατ. ευρώ, παρά τις ελλείψεις της, παρέχει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η ΕΕ λαμβάνει σημαντικά μέτρα προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης. Το κατά πόσον τα μέτρα αυτά θα φέρουν τα κράτη μέλη πιο κοντά στη δημοσιονομική ένωση παραμένει ακόμη άγνωστο. Ωστόσο, δεν αμφισβητείται η ανάγκη επανεξέτασης της φορολογικής πολιτικής εντός της ΕΕ, μεταξύ άλλων, και για τη στήριξη των δημόσιων επενδύσεων στις υποδομές, την εκπαίδευση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και την κοινωνική προστασία.

1.6. Η ΕΟΚΕ τονίζει τον σημαντικό ρόλο της πολιτικής ηγεσίας σε αυτή την εποχή κρίσης. Οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη δέσμη για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα άφησαν να διαφανούν ισχυρές αντιθέσεις στην ΕΕ οι οποίες προμηνύουν δυσκολίες ενόψει της θεσμικής και της συνταγματικής αναθεώρησης, απαραίτητης για τη βελτίωση της σταθερότητας της ΕΕ, με σκοπό να διατηρήσει τούτη τη θέση και τη συνέπειά της στην Ευρώπη και παγκοσμίως.

1.7. Η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικό και έγκαιρο το Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης «ΕΕ — Επόμενη Γενιά». Ωστόσο, για την εφαρμογή του, το μέσο θα απαιτήσει τεράστιες προσπάθειες τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παράλληλα με τον τακτικό γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027. Εξακολουθούν να υφίστανται ερωτήματα σχετικά με τις διαφορετικές δυνατότητες ανά την ΕΕ και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να κληθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει περαιτέρω τη δημιουργία δυνατοτήτων καθώς και τη διαδικασία για τον προσδιορισμό των έργων. Όσον αφορά το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το ύψος της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μειώθηκε από το Συμβούλιο. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε ήδη κριθεί μη ικανοποιητική από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλά και από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο μετά το 2020» ( 2 )

1.8. Ο χρόνος είναι, επίσης, καθοριστικής σημασίας· οποιαδήποτε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην υλοποίηση του εγκεκριμένου αυτού του σχεδίου απειλεί να υπονομεύσει σοβαρά την οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ και την εκπλήρωση των στόχων της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, θέτοντας σε κίνδυνο τον βιοπορισμό και την ευημερία χιλιάδων εργαζομένων και ιδιοκτητών μικρών επιχειρήσεων σε όλη την ΕΕ.

1.9. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί ευκαιρία για να στραφεί η ΕΕ προς ένα οικονομικό μοντέλο που θα αποδίδει την ίδια σημασία τόσο στους οικονομικούς όσο και στους κοινωνικούς στόχους και στην εξάλειψη των αποκλεισμών. Τα οικονομικά προβλήματα που απορρέουν από την COVID-19 δεν θα πρέπει να οδηγήσουν σε παρεκκλίσεις από τους στόχους της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε κάθε περίπτωση, η COVID-19 έχει αποδείξει ότι η κοινωνική διάσταση είναι εξίσου σημαντική με την οικονομική διάσταση της ζωής μας.

1.10. Η ΕΟΚΕ βεβαίως υποστηρίζει τις προσπάθειες για την αύξηση της παραγωγικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ· ωστόσο, τούτη δεν θα πρέπει να επιτευχθεί εις βάρος της οικονομικής βιωσιμότητας ή των συνθηκών εργασίας. Η οικονομική ευημερία είναι ζωτικής σημασίας, και μπορεί να επιτευχθεί εάν η ανάπτυξη προσφέρει προστιθέμενη αξία στην οικονομία και στην κοινωνία, βελτιώνοντας ουσιαστικά τη ζωή των ανθρώπων, ενισχύοντας, παράλληλα, την ανθεκτικότητα σε μελλοντικούς εξωγενείς κλυδωνισμούς και συμβάλλοντας στην επίτευξη σύγκλισης μεταξύ χωρών και περιφερειών.

2. Η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020 και η COVID-19

2.1. Στις 17 Δεκεμβρίου 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τη φθινοπωρινή δέσμη μέτρων, η οποία περιλαμβάνει την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020 και την Κοινή έκθεση για την απασχόληση. Το βασικό μήνυμα που μεταφέρει η ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020 είναι ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν αποτελεί αυτοσκοπό και ότι η οικονομία πρέπει να λειτουργεί προς όφελος των πολιτών και του πλανήτη. Η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης συνάδει με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και, συνεπώς, με μια οικονομία που σέβεται τους περιορισμούς στη χρησιμοποίηση των φυσικών μας πόρων. Το νέο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης συνάδει επίσης με τους στόχους για την απασχόληση όπως καθορίζονται στην κοινή έκθεση για την απασχόληση, όπου η δημιουργία θέσεων εργασίας έχει κυρίως ως αποτέλεσμα την εξασφάλιση διαρκούς ευημερίας στην ΕΕ.

2.2. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία μπορεί να οριστεί ως το «νέο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης» της ΕΕ, που βοηθά να επιτευχθούν οι ΣΒΑ, όπως καταδεικνύει η αλλαγή που αντικατοπτρίζεται μερικώς στις εξής τέσσερις νέες προτεραιότητες της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη: α) περιβαλλοντική βιωσιμότητα, β) αύξηση της παραγωγικότητας, γ) δικαιοσύνη και δ) μακροοικονομική σταθερότητα. Αυτές οι προτεραιότητες έχουν πλέον αντικαταστήσει το προηγούμενο «ενάρετο τρίγωνο» της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης, το οποίο περιλάμβανε επενδύσεις, δημοσιονομική βιωσιμότητα και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

2.3. Γενικά, η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη κάνει ένα σημαντικό βήμα προς ένα περισσότερο κοινωνικό, βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικό μοντέλο, υιοθετώντας τους ΣΒΑ και, ειδικότερα, τη δέσμευση για μετατροπή του υφιστάμενου μοντέλου ανάπτυξης σε οικολογικό μοντέλο ανάπτυξης. Αυτό κρίνεται θετικό από την ΕΟΚΕ. Η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη διευκρινίζει επίσης ότι αναφέρεται στη βιωσιμότητα με κάθε έννοια του όρου, και όχι μόνο στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην πραγματικότητα, δίνει την ίδια βαρύτητα στο περιβάλλον, στην παραγωγικότητα, στη δικαιοσύνη και στη σταθερότητα.

2.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι η νέα οικονομική ατζέντα θα απαιτήσει μια περίοδο μετάβασης που πρέπει να είναι «δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς και [να] δίνει προτεραιότητα στον άνθρωπο», και ότι «το κόστος δεν πρέπει να βαρύνει τους πλέον ευάλωτους», καθώς αναγνωρίζει ότι «[τ]όσο η […] κλιματική αλλαγή όσο και οι συνοδευτικές πολιτικές […] έχουν σημαντικές […] διανεμητικές επιπτώσεις». Αυτή η περίοδος μετάβασης θα επιφέρει αναπόφευκτα ορισμένα βασικά αντισταθμίσματα, όπως αύξηση του κόστους των μεταφορών και πιθανές απώλειες θέσεων εργασίας. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι αυτά τα αντισταθμίσματα θα απαιτήσουν εκτιμήσεις κοινωνικών επιπτώσεων και κατάλληλη αντιμετώπιση από τις κοινωνικές και δημοσιονομικές πολιτικές σε όλη την ΕΕ. Αυτές οι εκτιμήσεις έχουν πλέον λάβει νέα διάσταση λόγω των οικονομικών, των κοινωνικών και, σε μικρότερη κλίμακα, των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της κρίσης COVID-19.

2.5. Ο οικονομικός αντίκτυπος της COVID-19 είναι ουσιαστικά τριπλός: έχει επηρεάσει άμεσα την παραγωγή, έχει προκαλέσει διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού και στην αγορά, και έχει οικονομικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, ο πλήρης αντίκτυπος στις ευρωπαϊκές οικονομίες δεν μπορεί να εκτιμηθεί σε αυτό το στάδιο και θα εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το εάν θα υπάρξει δεύτερο κύμα πανδημίας στην Ευρώπη εντός του έτους. Ωστόσο, είναι προφανές ότι η COVID-19 έχει πλήξει σκληρά τις οικονομίες. Το χρονοδιάγραμμα της επακόλουθης ανάκαμψης παραμένει αβέβαιο και οι ευμετάβλητες συνθήκες μαζί με τις συνέπειες της COVID-19 στις αγορές έχουν οδηγήσει σε συρρίκνωση της οικονομίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Ενώ το συνολικό ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 αναμενόταν να αυξηθεί κατά 1,2 % το 2020, πλέον προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 7,4 % λόγω της COVID-19. Αντιθέτως, η συρρίκνωση που προκλήθηκε από τη χρηματοπιστωτική κρίση το 2009 οδήγησε σε συρρίκνωση κατά 4,5 % για την ΕΕ των 28. Η τρέχουσα κρίση έχει ωθήσει τώρα την ΕΕ στη βαθύτερη ύφεση της ιστορίας της, με τα ποσοστά ανεργίας να αυξάνονται σε 9 % από 6,7 % το 2019.

2.6. Η κρίση της COVID-19 έχει πλήξει τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η ασφάλιση ανεργίας και οι συντάξεις, μεταξύ άλλων, υπόκεινται στην πίεση των επιπτώσεων της πανδημίας και της οικονομικής επιβάρυνσης, ιδίως, εξαιτίας της χρηματοδότησης έκτακτης ανάγκης και της αναβολής της καταβολής των φόρων. Δεδομένου ότι τα άτομα και οι οικογένειες βρίσκονται αντιμέτωπα με μειωμένα επίπεδα και απώλειες εισοδήματος, αναμένεται να αυξηθεί ο αριθμός των ατόμων που ζουν σε συνθήκες σχετικής φτώχειας στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση του κοινωνικού αντικτύπου της COVID-19 είναι εξίσου σημαντική με την αξιολόγηση της επίδρασής της στις οικονομίες.

2.7. Οι κοινωνικές επιπτώσεις θα καταστήσουν επίσης απαραίτητη την επανεξέταση της έμφασης που δίνει η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη στην κοινωνική διάσταση της ΕΕ. Τα κοινωνικά δικαιώματα αναφέρονται συγκεκριμένα στον στόχο «Δικαιοσύνη» της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, όπου δηλώνεται ότι «για να ενισχύσει τις οικονομικές και κοινωνικές της επιδόσεις, η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί πλήρως στις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων». Η εμπειρία της κρίσης της COVID-19 έχει καταδείξει τον σημαντική λειτουργία που θα μπορούσαν να επιτελέσουν το Ευρωπαϊκό σύστημα αντασφάλισης ανεργίας (SURE), όπως περιγράφεται στην Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη, και η ενίσχυση που θα μπορούσαν να λαμβάνουν οι εργαζόμενοι σε καιρούς εξωγενών οικονομικών κλυδωνισμών. Ωστόσο, η κρίση COVID-19 είναι πιθανό να οξύνει τις υφιστάμενες ανισότητες στην αγορά εργασίας της ΕΕ, και ο αρνητικός αντίκτυπος φαίνεται να είναι πιο αισθητός στους εργαζόμενους με λιγότερα προσόντα και σε χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, καθώς και στους νεότερους εργαζόμενους και τις γυναίκες ( 3 ) . Στη σημερινή της μορφή, η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη δεν επιτυγχάνει την εξισορρόπηση της κοινωνικής και της οικονομικής διάστασης εντός της ΕΕ. Ως εκ τούτου, απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στη στόχευση των ενηλίκων με χαμηλά προσόντα, του χάσματος ψηφιακών δεξιοτήτων, της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της απόκτησης νέων, ιδίως λόγω των επιπτώσεων της κρίσης της COVID-19.

2.8. Σε ένα σενάριο ανάκαμψης, η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η Πράσινη Συμφωνία πρέπει να είναι και οικονομική και κοινωνική συμφωνία, έτσι ώστε να παρέχει κίνητρα στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές για τη μετάβαση σε βιώσιμα προϊόντα αλλά και να βελτιώνει την ποιότητα διαβίωσης των πολιτών της ΕΕ, μέσω της πρόληψης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της μετάβασης, όπως προτείνεται από τον μηχανισμό δίκαιης μετάβασης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία η μέγιστη ελαστικότητα στην ερμηνεία των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η παροχή κινήτρων για την πραγματοποίηση επενδύσεων και την άμεση συμμετοχή του Δημοσίου στις επιχειρήσεις με σκοπό την αναζωογόνηση της οικονομικής δραστηριότητας και τη μεγιστοποίηση της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας στις περιοχές που επηρεάζονται από τις ανάγκες μετάβασης. Ταυτόχρονα, μέσω της μετάβασης θα πρέπει να επιδιωχθεί ενεργά η μείωση των ανισοτήτων και η καταπολέμηση της φτώχειας βάσει μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για μια κοινωνική και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.

2.9. Η βιώσιμη και κοινωνικά επωφελής παραγωγικότητα και οικονομική ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τις προσαρμοστικές διαρθρωτικές αλλαγές, είναι επίσης απαραίτητες για την υποστήριξη επαρκούς κοινωνικής προστασίας, ιδίως επαρκών συντάξεων, αξιοπρεπών εισοδημάτων, ποιοτικών θέσεων εργασίας και δημόσιων υπηρεσιών, ιδίως υγείας και στέγασης.

2.10. Η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη, αναφέρεται στη «δίκαιη φορολόγηση», και αναμφίβολα, η φοροδιαφυγή, η φοροαποφυγή, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και ο ενίοτε ακατάπαυστος ανταγωνισμός στη μείωση της φορολογίας έχουν υπονομεύσει την ικανότητα των φορολογικών αρχών να εισπράττουν τους απαιτούμενους φόρους για την κάλυψη των αναγκών της οικονομίας και των ανθρώπων. Η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη επιβεβαιώνει επίσης τη σημασία της φορολογίας στη χρηματοδότηση του κράτους πρόνοιας με την επισήμανση ότι «[τ]α εθνικά συστήματα φορολογίας και παροχών θα πρέπει να βελτιστοποιηθούν για να ενισχυθούν τα κίνητρα για συμμετοχή στην αγορά εργασίας, να ενισχυθούν η δικαιοσύνη και η διαφάνεια και να εξασφαλιστεί η οικονομική βιωσιμότητα και η επάρκεια των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας […]». Πάλι λόγω της κρίσης COVID-19, η δίκαιη φορολόγηση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία όχι μόνο για τη στήριξη των μέτρων έκτακτης ανάγκης αλλά και για την προαγωγή της χρηματοδότησης μεσοπρόθεσμων ως μακροπρόθεσμων εθνικών και ενωσιακών σχεδίων ανάκαμψης, ιδίως μέσω δημόσιων επενδύσεων σε υποδομές, εκπαίδευση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και κοινωνική προστασία.

2.11. Η μακροοικονομική πολιτική παραμένει θεμελιώδης για την επίτευξη βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, όμως η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη διαπίστωσε ανησυχητικές προοπτικές ανάπτυξης, όταν δημοσιεύθηκε στα τέλη του προηγούμενου έτους. Η κατάσταση έχει πλέον επιδεινωθεί εξαιτίας της κρίσης της COVID-19, και αυτό αναδεικνύει εκ νέου τη σημασία των κρατικών εσόδων και δαπανών, όπως ορίζονται από τη δημοσιονομική πολιτική που είναι εξίσου σημαντική με τη νομισματική. Η επιστροφή στη λιτότητα δεν αποτελεί επιλογή, δεδομένων των παρατεταμένων επιπτώσεων μετά την οικονομική κρίση. Ένας ισοσκελισμένος προϋπολογισμός φαίνεται μάλλον αδύνατος για τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα κράτη μέλη, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ως μεσοπρόθεσμα. Όμως, ο στόχος της μακροοικονομικής σταθερότητας είναι το κλειδί για την οικονομική ανάκαμψη. Ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί αν δεν αναθεωρηθεί το σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης πέραν της πρόσφατης προσωρινής ενεργοποίησης της γενικής ρήτρας διαφυγής λόγω της COVID-19. Επιπλέον, κρίνεται αναγκαία η αναθεώρηση των κανονισμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη, μεταξύ άλλων, των πράσινων επενδύσεων.

2.12. Η διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, με την ανταγωνιστική βιωσιμότητα ως βασικό στοιχείο της, θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία ως ευαίσθητος ανιχνευτής και δείκτης των αναγκαίων δράσεων πολιτικής και των μεταρρυθμιστικών μέτρων. Ωστόσο, εξαιτίας της κρίσης της COVID-19 και της ισχυρής έμφασης στην οικονομική ανάκαμψη, ο στόχος της διασφάλισης μακροοικονομικής ανάπτυξης δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κοινωνική συνοχή και βιωσιμότητα. Συνεπώς, είναι σημαντικό να υπάρξει μια ισχυρότερη νομική βάση για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών ως ισότιμου εταίρου στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης πόσο σημαντική θα είναι για την ΕΕ η περίοδος μετά την κρίση της COVID-19. Όλη η σημασία της για τους πολίτες έγκειται στην αποτελεσματικότητα του σχεδίου ανάκαμψης και της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, που στην πράξη συνίσταται στην ικανότητα της ΕΕ να βελτιώσει ουσιαστικά τη ζωή των απλών πολιτών.

3. Η αντίδραση της ΕΕ στην COVID-19 και η συνάφειά της με την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη

3.1. Η κρίση της COVID-19 έχει πλήξει σοβαρά την οικονομία της ΕΕ και την παγκόσμια οικονομία. Η ύφεση απειλεί πλέον αρκετά κράτη μέλη, με το ενδεχόμενο σοβαρών επιπτώσεων και ιστορικών επιπέδων ανεργίας. Τα απαραίτητα μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης της νόσου έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση της προσφοράς και της ζήτησης. Οι οικονομικές δραστηριότητες στον τομέα των μεταφορών, του λιανικού εμπορίου, της μεταποίησης, του ελεύθερου χρόνου, της φιλοξενίας, της ψυχαγωγίας, της χειροτεχνίας και του πολιτισμού έχουν δεχθεί μεγάλο πλήγμα. Είναι επίσης εμφανές ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών στην υγειονομική αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 έχει ευθείες και άμεσες οικονομικές επιπτώσεις.

3.2. Η αποδιοργάνωση των αλυσίδων εφοδιασμού με επιπτώσεις στον μεταποιητικό κλάδο, και η πτώση στις τιμές βασικών προϊόντων σε συνδυασμό με τις έντονες αυξήσεις τιμών στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και στα προϊόντα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) επέτειναν ακόμα περισσότερο τον οικονομικό αντίκτυπο της COVID-19. Επιπροσθέτως, τα πρωτοφανή επίπεδα δανεισμού από κράτη μέλη, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η αρχική ανταπόκριση έκτακτης ανάγκης στην πανδημία, παρεμπόδισαν τη δυνατότητα παροχής δημοσιονομικών κινήτρων στην κλίμακα που απαιτείται για να σταθεροποιηθεί η οικονομία και για να αντιμετωπιστούν η υγειονομική και η ανθρωπιστική κρίση, πόσο μάλλον για να επιτευχθεί η ταχεία οικονομική ανάκαμψη μετά την κρίση.

3.3. Οι ΜΜΕ ( 4 ) , οι αυτοαπασχολούμενοι και οι μισθωτοί με συμβάσεις μηδενικών ωρών εργασίας έχουν πληγεί πιο σοβαρά από όλους. Η κρίση έχει μεταβάλει δραματικά το επιχειρηματικό περιβάλλον των ΜΜΕ με τεράστιο αρνητικό αντίκτυπο για εκατοντάδες χιλιάδες ΜΜΕ σε ολόκληρη την ΕΕ. Η αλλαγή αυτή απειλεί επίσης τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν οι ΜΜΕ στην καθημερινή μας ζωή. Οι ΜΜΕ παρέχουν κοινωνική σταθερότητα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όπου λειτουργούν ως η ραχοκοκαλιά της οικονομικής δραστηριότητας των κοινωνιών. Οι ΜΜΕ βρίσκονται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού μοντέλου κοινωνικής πρόνοιας, με τους ιδιοκτήτες-επιχειρηματίες να ενδιαφέρονται περισσότερο για τη μεσοπρόθεσμη και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της επιχείρησής τους και της τοπικής οικονομίας παρά για τα βραχυπρόθεσμα κέρδη και τον κύκλο εργασιών ( 5 ) . Επιπλέον, οι βιοτεχνίες και οι ΜΜΕ βρίσκονταν ανέκαθεν στην πρώτη γραμμή των πολιτισμικών εξελίξεων σε ολόκληρη την Ευρώπη, και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης αλλαγής και στη διατήρηση της κληρονομιάς, των αξιών και της τεχνογνωσίας. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι ΜΜΕ είναι ουσιαστικές για τη ζωτικότητα των αστικών κέντρων και για τη συνεχιζόμενη ελκυστικότητα των αγροτικών περιοχών, καθώς εξυπηρετούν τις καθημερινές ανάγκες του πληθυσμού και εγγυώνται την κοινωνική σταθερότητα και συνοχή.

3.4. Η τρέχουσα κρίση πλήττει τον καθένα και απειλεί να ανατρέψει όλα όσα έχουν κερδηθεί στον τομέα της ισότητας των φύλων, επιτείνοντας τη «θηλυκοποίηση» της φτώχειας, την ευάλωτη θέση των γυναικών απέναντι στη βία, και διαβρώνοντας την ισότιμη συμμετοχή τους στο εργατικό δυναμικό ( 6 ) . Αν και ο πλήρης αντίκτυπος της κρίσης της COVID-19 είναι υπερβολικά πολύπλοκος για να εκτιμηθεί, μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι οι συνέπειες της κρίσης απειλούν να ανατρέψουν δεκαετίες προόδου στην καταπολέμηση της φτώχειας και να επιδεινώσουν τα επίπεδα ανισότητας σε όλη την ΕΕ. Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη ενδέχεται να κληθούν να διαθέσουν περισσότερους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους από τους προβλεπόμενους, προκειμένου να τηρηθούν οι προθεσμίες που συνδέονται με την επίτευξη των ΣΒΑ.

3.5. Το κλείσιμο των σχολείων και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν ένα ευρύ φάσμα δυσμενών επιπτώσεων στα παιδιά και τους νέους, μεταξύ των οποίων η διακοπή της μάθησης. Όλα αυτά ενδέχεται να έχουν συνέπειες στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, στις επαγγελματικές προοπτικές και τις πιθανές αποδοχές. Ως εκ τούτου, οι προσπάθειες ανάκτησης θα πρέπει επίσης να στηρίζουν νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος για την απόκτηση ευρυζωνικής πρόσβασης και να παρέχουν υλισμικό για εκπαιδευτικούς σκοπούς σε μαθητές.

3.6. Μια θετική πλευρά είναι ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν αποτελέσει θετικό καταλύτη στη διάρκεια αυτής της κρίσης, διευκολύνοντας περισσότερο από ποτέ τη συνέχιση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, τη διαδικτυακή μάθηση και τη σύνδεση των ανθρώπων, βοηθώντας τους παράλληλα να διατηρούν καλή ψυχική υγεία. Ωστόσο, η ανισότητα της πρόσβασης στην ευρυζωνική συνδεσιμότητα και η έλλειψη πρόσβασης στις ΤΠΕ εμποδίζουν την αποτελεσματική εξ αποστάσεως συμμετοχή και την πρόσβαση σε εξ αποστάσεως συστήματα σχολικής εκπαίδευσης.

3.7. Περισσότερο συναφές με την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020 είναι το γεγονός ότι η κρίση της COVID-19 μπορεί να έχει βαθύ και αρνητικό αντίκτυπο στις προσπάθειες για βιώσιμη ανάπτυξη. Μια παρατεταμένη οικονομική επιβράδυνση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο την υλοποίηση της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη όσο και τις δεσμεύσεις ως προς τις προθεσμίες της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή και τους ΣΒΑ. Η πικρή αλήθεια είναι ότι θα ήμασταν καλύτερα προετοιμασμένοι για αυτή την κρίση, εάν τα κράτη μέλη είχαν υιοθετήσει περισσότερο βιώσιμες και οικονομικά ανθεκτικές στρατηγικές πριν από την κρίση. Η κρίση της COVID-19 έχει στην πραγματικότητα αποκαλύψει εγγενείς αδυναμίες των οικονομιών της ΕΕ, ιδίως την υπερβολική τους εξάρτηση από οικονομικές πολιτικές με ροπή στις κυκλικές διακυμάνσεις και από οικονομικούς κλάδους που είναι εξαιρετικά ευάλωτοι σε εξωγενείς οικονομικούς κλυδωνισμούς.

3.8. Σε πολιτικό επίπεδο, η κρίση αυτή απαιτεί πολιτικούς ηγέτες με ικανότητες λήψης αποφάσεων και με πίστη στην αλληλεγγύη, τη διαφάνεια και τη συνεργασία. Δεν υπάρχει χρόνος για ιδιοτέλεια, αλληλοκατηγορίες ή πολιτικοποίηση. Πάνω από όλα, το κράτος δικαίου δεν πρέπει να γίνει ελαστικότερο σε καιρό κρίσης. Γενικά θεωρείται ότι το κράτος δικαίου είναι απαραίτητο για την οικονομική ανάπτυξη ( 7 ) , όμως το κράτος δικαίου αποτελεί σαφώς μια πολυδιάστατη έννοια που περικλείει ποικίλα διακριτά στοιχεία, όπως η ασφάλεια των προσώπων, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, ο έλεγχος των κυβερνώντων ή η αντιμετώπιση της διαφθοράς. Αυτό, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, είναι συμβατό με την οικονομική βιωσιμότητα και, συνεπώς, με την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

3.9. Η αντίδραση της ΕΕ στην κρίση της COVID-19 είναι ευρεία και έχει ως σκοπό να αμβλύνει το πλήγμα της. Σύνοψη των πρωτοβουλιών αυτών παρέχεται στο Γράφημα 1 κατωτέρω. Γράφημα 1 Η ανταπόκριση της ΕΕ στην πανδημία COVID-19

3.10. Όλα τα παραπάνω θα δώσουν τεράστια ώθηση στην οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα παράσχει μεγάλης κλίμακας χρηματοδοτική στήριξη στις δημόσιες επενδύσεις και αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που θα καταστήσουν τις οικονομίες των κρατών μελών ανθεκτικότερες και καλύτερα προετοιμασμένες για το μέλλον. Ο εν λόγω μηχανισμός θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να ανταποκριθούν στα οικονομικά και τις κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, στον απόηχο της κρίσης, σε βασικούς τομείς όπως ο κοινωνικός τομέας, η απασχόληση, οι δεξιότητες, η εκπαίδευση, η έρευνα και η καινοτομία, η υγεία, καθώς και σε ζητήματα που σχετίζονται με το επιχειρηματικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της δημόσιας διοίκησης και του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ωστόσο, ένα ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι η ικανότητα των επιμέρους κρατών μελών να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις και να ενισχύσουν τις επενδύσεις σε υποδομές. Η ικανότητα διαφέρει από το ένα κράτος στο άλλο, και μπορεί να απαιτηθεί συντονισμένη αντίδραση σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων.

3.11. Κυρίως, ο μηχανισμός εγγυάται ότι οι επενδύσεις θα εστιάζουν στα προβλήματα και στις επενδυτικές ανάγκες που σχετίζονται με την οικολογική και την ψηφιακή μετάβαση, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο βιώσιμη ανάκαμψη σε συμφωνία με την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι επενδύσεις σε οικολογικές και ψηφιακές τεχνολογίες θα βοηθήσουν να ενισχυθεί η ενεργειακή απόδοση σε διάφορους βασικούς τομείς της οικονομίας, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη. Τούτο θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει στην ΕΕ το πλεονέκτημα να ενεργήσει ως πρωτοπόρα στον παγκόσμιο αγώνα δρόμου για την ανάκαμψη. Θα μπορούσε, επίσης, να συμβάλει ώστε να καταστεί ανθεκτικότερη και λιγότερο εξαρτημένη μέσω της διαφοροποίησης των βασικών αλυσίδων εφοδιασμού.

3.12. Η επιτυχία αυτού του μηχανισμού θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον προσδιορισμό και την προετοιμασία που απαιτείται για τη δρομολόγηση σχετικών έργων, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που παρουσιάζονται στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Είναι επίσης καίριο να ευθυγραμμιστούν στενά η οικονομική και η κοινωνική πολιτική με τις συστάσεις που παρέχονται στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που θα χρηματοδοτήσει ο μηχανισμός αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας με στόχο την ανταπόκριση στις ανά χώρα συστάσεις, όπως περιγράφονται στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Τα μέσα αυτά θα ενισχύσουν, επομένως, την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας και θα στηρίξουν την υλοποίηση της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020.

3.13. Επίσης, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι τα μέσα ενισχύουν το δυναμικό ανάπτυξης και την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα των οικείων κρατών μελών, και μπορούν έτσι να συντείνουν στην κοινωνική συνοχή. Ακόμη, στηρίζουν τις οικολογικές και τις ψηφιακές μεταβάσεις που είναι τόσο απαραίτητες για την οικονομική βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει και πάλι τον σημαντικό ρόλο των κυβερνήσεων στην ανάπτυξη έργων προς όφελος των κοινοτήτων και της οικονομίας γενικότερα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παρακολουθεί ολόκληρη τη διαδικασία, δηλαδή τον προσδιορισμό, την ανάπτυξη και την εκτέλεση των επιλέξιμων έργων, προκειμένου να διασφαλίζει ότι αυτή η διαδικασία πραγματοποιείται με διαφάνεια. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει έτσι ώστε η διαφάνεια να συνεπάγεται ότι όλοι οι σχετικοί φορείς συμμετέχουν στη διαδικασία αυτή.

3.14. Εν προκειμένω, είναι πολύ σημαντικό, η χρηματοδότηση που θα διατεθεί βάσει του Μέσου ανάκαμψης «ΕΕ — Επόμενη Γενιά», να είναι δίκαιη, προσβάσιμη και διαθέσιμη σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο, ιδίως στις ΜΜΕ, σύμφωνα με τους στόχους που καθορίζει η Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επομένως, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι η χρηματοδότηση και η στήριξη που προορίζονται για αυτούς τους σκοπούς θα διατίθενται μέσω κατάλληλων διαύλων, όπως οι εθνικοί οργανισμοί ανάπτυξης, δεδομένου ότι οι ΜΜΕ κατά κανόνα χρηματοδοτούνται μέσω του τραπεζικού τομέα ( 8 ) . Η δυνατότητα χρηματοδότησης έχει τεράστια σημασία για τις ΜΜΕ, καθότι παρέχει την απαραίτητη ρευστότητα, τόσο κατά το στάδιο έκτακτης ανάγκης εν μέσω κρίσης όσο και κατά τη φάση εξόδου και ανάκαμψης, ενώ τους επιτρέπει να επενδύσουν για να αναπτυχθούν περαιτέρω στο πλαίσιο του μετασχηματισμού σε μια ψηφιακή και πράσινη οικονομία. Οι επενδύσεις αυτές βοηθούν τις ΜΜΕ να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της καθυστέρησης πληρωμών με αποτελεσματικό τρόπο και τους εξασφαλίζουν επαρκή ρευστότητα.

3.15. Λόγω των πρωτοφανών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικαιροποιήσει τη στρατηγική για τις ΜΜΕ, έτσι ώστε τούτη να αντικατοπτρίζει τις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί λόγω COVID-19. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να υπάρξει πολυεπίπεδη και πολυπαραγοντική άσκηση της πολιτικής για τις ΜΜΕ. Ζωτική σημασία κατέχουν η εναρμόνιση των δράσεων και των προϋπολογισμών μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διοίκησης —ενωσιακή, εθνική, περιφερειακή και τοπική— και η αποτελεσματική συμμετοχή των οργανώσεων στήριξης των επιχειρήσεων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

3.16. Οι ΜΜΕ θα χρειαστούν επίσης τη στήριξη των εθνικών αρχών εποπτείας της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία καθώς και αντίστοιχων εξειδικευμένων εξωτερικών υπηρεσιών τόσο για την αξιολόγηση του νέου κινδύνου που συνδέεται με την COVID-19, όσο και για την ορθή εφαρμογή των απαιτούμενων μέτρων και τη μείωση των σχετικών επιβαρύνσεων και δαπανών. Επιπλέον, οι ΜΜΕ θα χρειάζονται υποστήριξη για την παροχή του αναγκαίου εξοπλισμού ατομικής προστασίας στους εργαζομένους στον χώρο εργασίας. Η διαφάνεια και η αποτελεσματική επικοινωνία έχουν καίρια σημασία εξίσου για τους προμηθευτές, τους υπεργολάβους και τους πελάτες.

4. Ανασυγκρότηση της ΕΕ και Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη

4.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικό και έγκαιρο το Ευρωπαϊκό Μέσο Ανάκαμψης «ΕΕ — Επόμενη Γενιά». Ωστόσο, το μέσο θα απαιτήσει τεράστιες προσπάθειες τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παράλληλα με τον τακτικό γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027. Όμως, ο χρόνος είναι καθοριστικής σημασίας· οποιαδήποτε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην έγκριση και την υλοποίηση των συμφωνηθέντων μέτρων απειλεί να υπονομεύσει σοβαρά την οικονομική ανάκαμψη της ΕΕ και την εκπλήρωση των στόχων της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, θέτοντας σε κίνδυνο τον βιοπορισμό και την ευημερία χιλιάδων εργαζομένων και ιδιοκτητών μικρών επιχειρήσεων σε όλη την Ευρώπη. Είναι επίσης σημαντικό να μην υπάρξει παρέκκλιση από τον γενικό στόχο όσον αφορά την εκπλήρωση των στόχων της Ετήσιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, εξαιτίας οικονομικών προβλημάτων ή βραχυπρόθεσμης πολιτικής σκοπιμότητας. Όσον αφορά το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το ύψος της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μειώθηκε από το Συμβούλιο. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε ήδη κριθεί μη ικανοποιητική από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλά και από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο μετά το 2020» ( 9 )

4.2. Τούτο σημαίνει σταθερή πορεία προς ένα αναπτυξιακό μοντέλο που θεωρεί ότι οι μη οικονομικοί και χωρίς αποκλεισμούς στόχοι είναι το ίδιο σημαντικοί με τους οικονομικούς. Είναι καιρός να γίνει η ΕΕ περισσότερο φιλόδοξη και να επιδιώξει έναν στόχο χωρίς αποκλεισμούς: να καλύψει τις ανάγκες όσο το δυνατόν περισσότερων πολιτών της ΕΕ, μεταξύ άλλων, ως προς τη στέγαση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και, παράλληλα, την προστασία των οικοσυστημάτων, από το σταθερό κλίμα και τα γόνιμα εδάφη έως τους υγιείς ωκεανούς και την προστατευτική στοιβάδα του όζοντος. Με άλλα λόγια, πρέπει να μετράται πλέον η οικονομική πρόοδος ως μέσο για τη μετάβαση από ένα μη βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης που παράγει αποκλεισμούς σε ένα αναπτυξιακό, πιο βιώσιμο μοντέλο χωρίς αποκλεισμούς.

4.3. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της άποψης ότι η αποδιοργάνωση που έχει προκαλέσει η κρίση στην οικονομία οδηγεί σε επανεξέταση της χρήσης των πόρων και της ευπάθειας των γραμμών εφοδιασμού. Παράλληλα, η ΕΕ οφείλει να ενισχύσει προσεγγίσεις που βελτιώνουν τόσο την ανθεκτικότητα όσο και την αποτελεσματικότητα, όπως η κυκλική οικονομία, η δράση για το κλίμα και πιθανώς η αύξηση της φιλοδοξίας των εθνικά καθορισμένων συνεισφορών, δηλαδή των επιδιωκόμενων μειώσεων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

4.4. Σε μια νομισματική ένωση όπως η ζώνη του ευρώ, οι μηχανισμοί συντονισμού και αποτελεσματικού επιμερισμού του κινδύνου αποτελούν αναγκαιότητα και θα πρέπει να καθιστούν εφικτή μια μεγάλη δημοσιονομική ώθηση η οποία να είναι αξιόπιστη, ενώ παράλληλα να μειώνει τις αποκλίσεις εντός της νομισματικής ένωσης. Αυτό, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, είναι καίριας σημασίας για την οικονομική ανασυγκρότηση και ανάκαμψη, καθώς και για τη στήριξη των περισσότερο ευάλωτων στην κοινωνία. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανασυγκρότηση και η ανάκαμψη είναι απαραίτητες για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και πλούτος στην ΕΕ, απαιτούνται επίσης μεγάλης κλίμακας δημοσιονομικά κίνητρα, με στοχευμένα μέτρα που να αποσκοπούν στην παροχή βοήθειας στα άτομα που έχουν πληγεί περισσότερο από την COVID-19. Τα μέτρα μπορούν να περιλαμβάνουν διάφορα μέσα για τη διατήρηση της πρόσβασης στην υγεία και σε βασικές συνθήκες διαβίωσης.

4.5. Τα προαναφερθέντα δημοσιονομικά κίνητρα θα διευκολύνονταν με ένα αναθεωρημένο σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ένα αναθεωρημένο σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης θα πρέπει να εστιάζει λιγότερο στην εκτίμηση των κυκλικά προσαρμοσμένων ελλειμμάτων του προϋπολογισμού των κρατών μελών. Αντίθετα, θα πρέπει να εστιάζει στην παρακολούθηση της ανάπτυξης μέσω των δημοσίων δαπανών. Συγκεκριμένα, κάθε κυβέρνηση θα μπορούσε να αναλαμβάνει δαπάνες που συνάδουν με τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και τα αναμενόμενα φορολογικά έσοδα, και σε συμφωνία με έναν μεσοπρόθεσμο στόχο όσον αφορά το χρέος. Αυτό θα έδινε στα κράτη μέλη μεγαλύτερη δημοσιονομική εμβέλεια και μεγαλύτερο περιθώριο για εθνική λήψη αποφάσεων (σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς), προκειμένου να θέσουν σε εφαρμογή σχέδια ανάκαμψης μετά την κρίση της COVID-19, με μεγαλύτερη έμφαση στον ρόλο των κυβερνήσεων στην προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης. Φυσικά, η διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας αποτελεί προαπαιτούμενο για τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της άποψης ότι ο στόχος της μακροοικονομικής πολιτικής είναι η βιωσιμότητα της οικονομικής ανάπτυξης, η διαφύλαξη του περιβάλλοντος και η κοινωνική ευημερία με ισότιμο και ισορροπημένο τρόπο. Ειδικότερα, εφόσον η ανεργία και η υποαπασχόληση αποτελούν τις κύριες αιτίες της φτώχειας, κρίσιμο καθήκον είναι να διατηρηθεί η οικονομία όσο γίνεται πλησιέστερα στην πλήρη απασχόληση.

4.6. Στη φάση της ανασυγκρότησης και της ανάκαμψης, η κοινωνική πτυχή θα πρέπει να τεθεί σε ίση βάση με την οικονομική διάσταση. Η βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα αφορά τη στενή σύνδεση μεταξύ αυτών των δύο διαστάσεων. Η οικονομική βιωσιμότητα, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαιουχικών δαπανών, συνδέεται στενά τόσο με την οικολογική διάσταση (π.χ. συντηρητική χρήση των πόρων και της ενέργειας), όσο και με την κοινωνική διάσταση, όπου η δημιουργία και η διασφάλιση θέσεων εργασίας με δίκαιο μισθό και καλές συνθήκες εργασίας θεωρούνται εξίσου σημαντικές. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης της άποψης ότι οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την απασχόληση πρέπει να επικαιροποιηθούν υπό το πρίσμα της κρίσης της COVID-19, και ότι μια αξιολόγηση των επιπτώσεων στην αγορά εργασίας θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο εκκίνησης.

4.7. Όπως αναφέρεται στο σημείο 4.6, η βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα στηρίζει την οικολογική διάσταση, και η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία μπορεί να θεωρηθεί ευκαιρία για να επιτευχθούν τόσο οικονομικά οφέλη (που προσδιορίζονται ως ιδιωτικά και κοινωνικά) όσο και δημιουργία θέσεων εργασίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να αποτελεί βασική συνιστώσα της ανασυγκρότησης και της ανάκαμψης, η οποία παράλληλα θα αντιμετωπίζει οποιεσδήποτε αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις προκύπτουν από την αλλαγή προς τη βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα.

4.8. Το ίδιο επιχείρημα ισχύει ειδικότερα και στην περίπτωση της ψηφιοποίησης, όπου θα πρέπει να δίνεται έμφαση στην αποτελεσματικότητα και, παράλληλα, να ελαχιστοποιούνται οποιεσδήποτε αρνητικές επιπτώσεις προκαλούνται από τη μετάβαση προς την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών. Η κρίση COVID-19 ανέδειξε τη σημασία του ψηφιακού μετασχηματισμού για τη διατήρηση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Η προώθηση της ψηφιοποίησης των ΜΜΕ σε όλους τους τομείς πρέπει να επιταχυνθεί και να επεκταθεί· οι σχετικές πρωτοβουλίες πρέπει να επικεντρώνονται στην προώθηση και την επέκταση των ψηφιακών επιχειρηματικών διεργασιών στις ΜΜΕ, την ασφάλεια ΤΠΕ και την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων. Επιπλέον, οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας πρέπει να είναι ανοικτής τεχνολογίας και να αποσκοπούν στην ψηφιοποίηση των τοπικών ΜΜΕ. Η ηλεκτρονική δημόσια διοίκηση μπορεί επίσης να διαδραματίσει καίριο ρόλο, επιτρέποντας την ηλεκτρονική διεκπεραίωση διοικητικών διαδικασιών προκειμένου να αρθούν οι φραγμοί και να επιταχυνθούν οι διατυπώσεις. Με τη μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία, μέσω πρωτοβουλιών ηλεκτρονικής δημόσιας διοίκησης και μέσω της μείωσης της γραφειοκρατίας και του κανονιστικού φόρτου για τις ΜΜΕ, οι δημόσιες αρχές θα δημιουργήσουν ένα πιο προσιτό ψηφιακό περιβάλλον για τους επιχειρηματίες.

4.9. Το κράτος δικαίου και, ειδικά, η οικονομική πολιτική διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Η οικονομική πολιτική είναι ένα απαραίτητο μέσο για την εξασφάλιση κοινωνικής και οικονομικής ισότητας, αλλά για τους σκοπούς της βιωσιμότητας απαιτεί κατανόηση και σεβασμό των απόψεων και των θέσεων των διαφόρων ομάδων συμφερόντων στην κοινωνία, καθώς και προσπάθεια συμφιλίωσης αυτών των διαφορών. Ως προς αυτό, απαιτούνται επείγοντα μέτρα για να στηριχθεί η επέκταση της συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και της συμμετοχής αυξημένων τμημάτων του εργατικού δυναμικού που δεν εκπροσωπούνται επί του παρόντος.

4.10. Η αύξηση της παραγωγικότητας είναι καίρια για την αντιστάθμιση των δημογραφικών τάσεων και για τη στήριξη της ανοδικής σύγκλισης μεταξύ χωρών και περιφερειών, ιδίως σε κείνες τις χώρες και περιφέρειες σε ολόκληρη την ΕΕ οι οποίες χρειάζονται ποσοστά ανάπτυξης και παραγωγικότητας άνω του μέσου όρου, έτσι ώστε να επιτύχουν επίπεδα που θα συμβάλλουν στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξή τους. Προκειμένου να συνεχίσει μια οικονομία να αναπτύσσεται με βιώσιμο τρόπο στο μέλλον, πρέπει να αυξήσει την ικανότητά της να μεγεθύνεται, αλλά έως το σημείο όπου η μεγέθυνση αυτή προσθέτει αξία στην οικονομία, στην κοινωνία και στους ανθρώπους της. Η υψηλότερη παραγωγικότητα, συνεπώς, δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μέσο για να επιτευχθούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, περιβάλλοντος και εργασίας ανάλογα με τις δεξιότητες και τα προσόντα κάθε θέσης απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαίο να επιδιωχθούν στρατηγικές για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων στις εγχώριες και τις παγκόσμιες αγορές με την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των εργαζομένων, έτσι ώστε να υποστηριχθεί ευνοϊκό κλίμα για τις εργασιακές σχέσεις.

4.11. Η COVID-19 αποτελεί μια καθοριστική στιγμή για την ΕΕ και η ιστορία θα κρίνει την αποτελεσματικότητα της αντίδρασής μας, όχι με βάση τα άμεσα μέτρα που αποσκοπούν στη στήριξη ατόμων και νοικοκυριών που πλήττονται από τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των περιοριστικών μέτρων, αλλά σύμφωνα με τον βαθμό στον οποίο η μεσοπρόθεσμη και η μακροπρόθεσμη αντίδραση θα οδηγήσει σε ανασυγκρότηση και ανάκαμψη που θα βελτιώσουν πραγματικά την κατάσταση για εκατομμύρια πολιτών της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 2020. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCWHENG

(1) ΕΕ C 120 της 14.4.2020, σ. 1 και ΕΕ C 120 της 14.4.2020, σ. 7.

(2) ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 106.

(3) Fana, M., Tolan, S., Torrejón, S., Urzi Brancati, C., & Fernández-Macías, E, The COVID-19 confinement measures and EU labour markets (Τα περιοριστικά μέτρα λόγω COVID-19 και οι αγορές εργασίας της ΕΕ), αριθ. JRC120578, Κοινό Κέντρο Ερευνών, 2020.

(4) ECCP, European SMEs and the Impact of COVID-19, European Cluster Collaboration Forum, (Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ και ο αντίκτυπος της COVID-19, Ευρωπαϊκή πλατφόρμα συνεργασίας των συνεργατικών σχηματισμών), 2020.

(5) SMEunited, Exit & Recovery Strategy — COVID-19 crisis: Proposals from SMEunited, (Στρατηγική εξόδου και ανάκαμψης από την κρίση COVID-19: Προτάσεις της SMEunited), Έγγραφο πολιτικής, 2020.

(6) 5. Pouliakas, K., & Branka, J, EU Jobs at Highest Risk of COVID-19 Social Distancing: Will the Pandemic Exacerbate Labour Market Divide? (Ύψιστος κίνδυνος για τις θέσεις εργασίας στην ΕΕ εξαιτίας των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης COVID-19. Θα αυξήσει άραγε η πανδημία το χάσμα στην αγορά εργασίας;) Έγγραφο συζήτησης του ΙΖΑ, αριθ. 13281 (Ινστιτούτο Οικονομικών της Εργασίας (IZA), 2020

(7) Dam, K. W, The law-growth nexus: The rule of law and economic development. (Η σύνδεση του νόμου με τη μεγέθυνση — Το κράτος δικαίου και η οικονομική ανάπτυξη). Brookings Institution Press, 2007.

(8) Bénassy-Quéré, A., Marimon, R., Pisani-Ferry, J., Reichlin, L., Schoenmaker, D., & di Mauro, B. W, 16 COVID-19: Europe needs a catastrophe relief plan (COVID-19: Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σχέδιο αντιμετώπισης των καταστροφών). Europe in the Time of Covid-19 (Η Ευρώπη στην εποχή της COVID-19), 2020, σ. 103.

(9) ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 106.