ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΓΤΑA : Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

ΕΓΤΕ : Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων

ΚΑΔ : Κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης

ΚΓΠ : Κοινή γεωργική πολιτική

ΚΕΕ : Καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης

ΚΕΣΕ : Καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης

ΜMΖ : Μονάδα μεγάλων ζώων

ΜΠ : Μειονεκτική περιοχή

ΟΓΠΣ : Ορθές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες

ΠΟΕ : Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (Γενεύη)

ΣΓΓΟ : Συμφωνία για τη γεωργία του Γύρου της Ουρουγουάης

CATS : Clearance Audit Trail System (σύστημα διαδρομής του ελέγχου της εκκαθάρισης) (βάση δεδομένων, στην οποία συλλέγονται πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις ενισχύσεις στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών γεωργικών ταμείων)

Eurostat : Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αποσύνδεση : Διαδικασία διαχωρισμού των άμεσων ενισχύσεων από την πραγματική γεωργική παραγωγή.

Ατζέντα 2000 : Η εν λόγω μεταρρύθμιση δημιούργησε δύο βασικούς πυλώνες στήριξης της ΚΓΠ, τους οποίους χρηματοδοτεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ μέσω δύο ευρωπαϊκών γεωργικών ταμείων. Ο πρώτος πυλώνας (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ)) προβλέπει μέτρα στήριξης της αγοράς, καθώς και μέτρα για τη στήριξη του εισοδήματος με τη μορφή άμεσων ενισχύσεων. Ο δεύτερος πυλώνας (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)) συγχρηματοδοτεί μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, όπως το γεωργοπεριβάλλον, η προώθηση της ποιότητας των τροφίμων, οι αυστηρότερες τεχνικές προδιαγραφές και η καλή διαβίωση των ζώων.

Γεωργικό εισόδημα συντελεστών παραγωγής : Δηλώνει την καθαρή προστιθέμενη αξία των γεωργικών δραστηριοτήτων (καθώς και των σχετικών μη διαχωρίσιμων μη γεωργικών δευτερογενών δραστηριοτήτων) σε τιμές κόστους των συντελεστών παραγωγής. Υπολογίζεται αφαιρώντας την αξία της ενδιάμεσης κατανάλωσης, της ανάλωσης παγίου κεφαλαίου και των φόρων επί της παραγωγής από την αξία της γεωργικής παραγωγής σε βασικές τιμές και προσθέτοντας την αξία των (λοιπών) επιδοτήσεων της παραγωγής. Συχνά, τα νοικοκυριά εισπράττουν εισόδημα από άλλες πηγές (μη γεωργικές δραστηριότητες, μισθούς, κοινωνικές παροχές, εισόδημα από εκμετάλλευση ακίνητης περιουσίας), με αποτέλεσμα το γεωργικό εισόδημα να μην ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με το πραγματικό εισόδημα των γεωργικών νοικοκυριών.

Γεωργικό επιχειρηματικό εισόδημα : Εισόδημα το οποίο παράγεται από τις γεωργικές δραστηριότητες και χρησιμοποιείται για την ανταμοιβή των ιδίων συντελεστών παραγωγής (εργασία και/ή επιχείρηση, ίδιο κεφάλαιο και ιδιόκτητη γη). Αντιστοιχεί στο εισόδημα των συντελεστών παραγωγής, αφού αφαιρεθούν οι δαπάνες που αφορούν τον δανεισμό κεφαλαίων και την απασχόληση εργατικού δυναμικού.

"Διαγνωστικός έλεγχος" : Αναθεώρηση του 2008 της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003. Έγκριση των προτάσεων της Επιτροπής για περαιτέρω αποσύνδεση των άμεσων ενισχύσεων από την παραγωγή και αύξηση της ευελιξίας του ΚΕΕ, μεγαλύτερες μεταφορές δαπανών σε μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, τροποποιήσεις στο σύστημα παρέμβασης, αύξηση των ποσοστώσεων γάλακτος και άλλα τομεακά μέτρα.

Μεταρρύθμιση του 1992 : Η πρώτη μείζονος σημασίας μεταρρύθμιση της ΚΓΠ ("μεταρρύθμιση MacSharry"), στο πλαίσιο της οποίας μειώθηκαν οι τιμές παρέμβασης στους τομείς των αροτραίων καλλιεργειών και του βοείου κρέατος. Ως αντιστάθμιση των αναμενόμενων απωλειών εισοδήματος, η μεταρρύθμιση εισήγαγε άμεσες ενισχύσεις για τις αροτραίες καλλιέργειες και την απόσυρση γης από την παραγωγή (παύση καλλιέργειας).

Μεταρρύθμιση του 2003 : Μεταρρύθμιση της ΚΓΠ ("ενδιάμεση αναθεώρηση") η οποία αποσκοπούσε στη μείωση της στήριξης των τιμών, αντισταθμίζοντάς την με άμεσες ενισχύσεις του εισοδήματος. Με τη μεταρρύθμιση αυτή συνεχίστηκε η διαδικασία που είχε αρχίσει το 1992 (μεταρρύθμιση MacSharry) και επιβεβαιώθηκε το 1999 (μεταρρύθμιση με την Ατζέντα 2000). Η μεταρρύθμιση του 2003 εισήγαγε την αποσύνδεση των ενισχύσεων από την παραγωγή και την πολλαπλή συμμόρφωση, ενισχύοντας παράλληλα τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης.

Συμφωνία για τη γεωργία του ΠΟΕ : Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης κατά το διάστημα 1986–1994, κατά τις οποίες τα κράτη μέλη του ΠΟΕ συμφώνησαν να βελτιώσουν την πρόσβαση στις αγορές και να μειώσουν τις επιδοτήσεις στον τομέα της γεωργίας οι οποίες στρεβλώνουν το εμπόριο.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Το καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης (ΚΕΕ) συνιστά βασικό χαρακτηριστικό της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής του 2003. Αποσκοπεί, αφενός, στην ενθάρρυνση των γεωργών να ανταποκρίνονται καλύτερα στη ζήτηση των αγορών και, αφετέρου, στη στήριξη των εισοδημάτων τους. Επί του παρόντος, το ΚΕΕ εφαρμόζεται σε 17 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και, το 2009, οι δαπάνες στο πλαίσιο του καθεστώτος ανήλθαν σε 28,8 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου.

II. Ο έλεγχος του Συνεδρίου σχετικά με την εφαρμογή του ΚΕΕ επικεντρώθηκε στα ακόλουθα:

- στους δικαιούχους της πολιτικής, την πρόσβαση στις ενιαίες ενισχύσεις και τον καθορισμό της επιλέξιμης γης·

- στη συνεισφορά του καθεστώτος στους στόχους της στήριξης του εισοδήματος των γεωργών και της διατήρησης της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση·

- στα συγκεκριμένα αποτελέσματα που προκύπτουν από τα διάφορα μοντέλα εφαρμογής του καθεστώτος.

III. Οι δικαιούχοι του ΚΕΕ είναι "γεωργοί" οι οποίοι ασκούν "γεωργικές δραστηριότητες" και έχουν στη "διάθεσή" τους "επιλέξιμη γη". Ωστόσο, η έλλειψη ακρίβειας στον ορισμό αυτών των στοιχείων και ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκαν στη συνέχεια οι σχετικές διατάξεις επέτρεψε σε πρόσωπα ή φορείς που δεν ασκούσαν καθόλου γεωργική δραστηριότητα ή των οποίων η δραστηριότητα μόνον οριακά θα χαρακτηριζόταν γεωργική να λάβουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ.

IV. Το 2008, η Επιτροπή και το Συμβούλιο προέβησαν σε αναθεώρηση της ΚΓΠ, η οποία είναι γνωστή ως "διαγνωστικός έλεγχος" της ΚΓΠ. Η αναθεώρηση κατέληξε στη διαπίστωση ότι οι ενισχύσεις του ΚΕΕ δεν πρέπει να χορηγούνται σε "φυσικό ή νομικό πρόσωπο, του οποίου οι γεωργικές δραστηριότητες αποτελούν ασήμαντο μέρος των συνολικών οικονομικών δραστηριοτήτων ή του οποίου ο κύριος επιχειρηματικός ή εταιρικός σκοπός δεν συνίσταται στην άσκηση γεωργικής δραστηριότητας". Ωστόσο, μέχρι στιγμής, κανένα κράτος μέλος δεν έχει κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας προκειμένου να στοχεύσει καλύτερα τους δικαιούχους των ενισχύσεων του ΚΕΕ.

V. Η πρόσβαση νεοεισερχομένων στο ΚΕΕ ήταν ορισμένες φορές περιορισμένη. Πέραν αυτού, τα κριτήρια επιλεξιμότητας της γης δεν ήταν αρκετά σαφή και η ελάχιστη απαιτούμενη γεωργική δραστηριότητα περιοριζόταν, ενίοτε, σε απουσία δραστηριότητας.

VI. Οι άμεσες ενισχύσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν το ΚΕΕ και τις συνδεδεμένες με την παραγωγή ενισχύσεις, αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό του γεωργικού εισοδήματος. Το μεγαλύτερο τμήμα των ενισχύσεων χορηγείται σε μικρό αριθμό μεγάλων δικαιούχων, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων λαμβάνει ατομικά μόνο ένα μικρό ποσό της ενίσχυσης.

VII. Η χορήγηση της ενίσχυσης του ΚΕΕ εξαρτάται από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης. Εντούτοις, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι ενισχύσεις του ΚΕΕ δεν συνδέονται άμεσα με τις δαπάνες που πραγματοποιούν οι γεωργοί προκειμένου να συμμορφώνονται με τις ανωτέρω υποχρεώσεις. Ομοίως, δεν είναι δυνατή η άμεση σύνδεση των ενισχύσεων που καταβάλλονται στο πλαίσιο του ΚΕΕ με τις θετικές συνέπειες που επιφέρουν για το ευρύ κοινό οι γεωργικές δραστηριότητες.

VIII. Τα κράτη μέλη έχουν στη διάθεσή τους διάφορες εναλλακτικές επιλογές ("μοντέλα") για την εφαρμογή του ΚΕΕ. Η επιλογή μεταξύ των διαθέσιμων μοντέλων επηρέασε σημαντικά την κατανομή των ενισχύσεων εντός των επιμέρους κρατών μελών (μεταξύ των γεωργών). Αυτό σημαίνει ότι, επί του παρόντος, το ΚΕΕ, θεωρούμενο ως μέθοδος στήριξης του εισοδήματος, είναι ελλιπές ως προς τους στόχους του.

IX. Τα περισσότερα κράτη μέλη που έχουν έως τώρα καθιερώσει το ΚΕΕ επέλεξαν το ιστορικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο τα ποσά των ενισχύσεων βασίζονται ουσιαστικά σε παραμέτρους που τέθηκαν μεταξύ του 2000 και του 2002, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται πλέον στην τρέχουσα δραστηριότητα. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αρχές των κρατών μελών δεν έχουν θέσει τους δέοντες περιορισμούς, το μοντέλο αυτό μπορεί επίσης να συνδεθεί με κερδοσκοπικές μεταβιβάσεις και σώρευση δικαιωμάτων ενίσχυσης από τους δικαιούχους.

X. Το περιφερειακό μοντέλο ευνοεί την περισσότερο ισότιμη κατανομή των ενισχύσεων. Ωστόσο, καταδεικνύεται ότι επιδεινώνει την "κεφαλαιοποίηση" των ενισχύσεων στην τιμή αγοράς και μίσθωσης της γης. Τέτοιου είδους κεφαλαιοποίηση υφίσταται σε όλα τα συστήματα ενισχύσεων που βασίζονται στην έκταση της καλλιεργούμενης γης, αλλά ακόμη περισσότερο στην περιφερειακή μορφή εφαρμογής του ΚΕΕ.

XI. Συνολικά, μολονότι το ΚΕΕ έχει συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της ΚΓΠ, ιδίως ενθαρρύνοντας τους γεωργούς ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στη ζήτηση των αγορών και στηρίζοντας το εισόδημα του γεωργικού τομέα στο σύνολό του, το Συνέδριο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εάν πρέπει να αναθεωρηθούν αυτά τα στοιχεία του καθεστώτος, σύμφωνα με όσα παρατίθενται στις κατωτέρω συστάσεις.

XII. Το Συνέδριο συνιστά:

- η ισχύουσα νομοθεσία να τροποποιηθεί, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ότι οι ενισχύσεις του ΚΕΕ χορηγούνται σε ενεργούς γεωργούς, ιδίως με τον αποκλεισμό δικαιούχων που δεν ασκούν καμία ή παρά μόνο ασήμαντες γεωργικές δραστηριότητες·

- η επιλέξιμη γη και οι γεωργικές δραστηριότητες να καθοριστούν με μεγαλύτερη σαφήνεια, με σκοπό να αποκλείονται από τη χορήγηση των ενισχύσεων του ΚΕΕ τα μη γεωργικά αγροτεμάχια και οι δραστηριότητες που δεν συμβάλλουν στην αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας (άρθρο 39 της Συνθήκης, βλέπε υποσημείωση 5) ή στην ενεργό διατήρηση της περιβαλλοντικής αξίας της γης·

- ο υπολογισμός των ενισχύσεων του ΚΕΕ να τροποποιηθεί, ώστε να αντικατοπτρίζονται καλύτερα οι δαπάνες που αφορούν το περιβάλλον και άλλους εξωτερικούς παράγοντες·

- στο πλαίσιο των προτύπων ΟΓΠΣ, να απαιτείται από τους γεωργούς να ασκούν συγκεκριμένες και τακτικές δραστηριότητες, προκειμένου να λαμβάνουν το πλήρες ποσό της ενίσχυσης. Οι μειώσεις των ενισχύσεων για τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης πρέπει να αποκτήσουν περισσότερο αποτρεπτικό χαρακτήρα·

- να επιδιωχθεί μια περισσότερο ισορροπημένη κατανομή των ενισχύσεων μεταξύ των γεωργών είτε διαφοροποιώντας περαιτέρω τις ενισχύσεις, είτε θέτοντας ανώτατο όριο στις υψηλότερες επιμέρους ενισχύσεις, είτε λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις των εκμεταλλεύσεων·

- ως βάση υπολογισμού των δικαιωμάτων να λαμβάνονται οι τρέχουσες συνθήκες που επικρατούν στον τομέα της γεωργίας στις διαφορετικές περιφέρειες.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

1. Η ΚΓΠ, μέχρι τη μεταρρύθμισή της το 1992, βασιζόταν σε σύστημα στήριξης των τιμών στους περισσότερους γεωργικούς τομείς σε συνδυασμό με δημόσια παρέμβαση στις γεωργικές αγορές, καθώς και προστασία των συνόρων [1]. Η στήριξη των τιμών είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία σχεδόν μόνιμων πλεονασμάτων στα βασικά γεωργικά προϊόντα και η σταθεροποίηση της αγοράς μπορούσε να επιτευχθεί μόνο με μέτρα τα οποία είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος όπως η ιδιωτική αποθεματοποίηση, τα μέτρα διάθεσης, οι επιδοτήσεις κατά την εξαγωγή ή ακόμη και η καταστροφή των γεωργικών προϊόντων. Εκτός αυτού, η στήριξη των τιμών είχε αποτελέσει συστηματικά αντικείμενο επικρίσεων στο πλαίσιο πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων.

2. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 1992 μείωσε τις τιμές παρέμβασης για τα σιτηρά και το βόειο κρέας και υποχρέωσε τους μεγαλύτερους γεωργούς να παύσουν την καλλιέργεια τμήματος της γης τους. Ταυτόχρονα, με τη μεταρρύθμιση θεσπίστηκαν συνοδευτικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος, την πρόωρη συνταξιοδότηση των γεωργών και τη δάσωση. Ως αντιστάθμιση για τις αναμενόμενες απώλειες εισοδήματος που επέφερε η μείωση των τιμών των σιτηρών και του βοείου κρέατος, οι παραγωγοί έλαβαν άμεσες ενισχύσεις οι οποίες συνδέονταν με τις σπαρμένες εκτάσεις ή τον αριθμό των ζώων. Τα συνολικά ποσά αυτών των ενισχύσεων περιορίζονταν από τομεακά περιφερειακά ή εθνικά ανώτατα όρια.

ΠΛΑΊΣΙΟ 1

ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ

Το 1994, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου υπέγραψαν τη συμφωνία για τη γεωργία του Γύρου της Ουρουγουάης (ΣΓΓΟ). Η συμφωνία αυτή κατατάσσει τις διάφορες μορφές στήριξης της γεωργίας σύμφωνα με τον αντίκτυπό τους στη στρέβλωση του διεθνούς εμπορίου. Η άμεση στήριξη των τιμών θεωρείται ιδιαιτέρως στρεβλωτική και οι χώρες μέλη του ΠΟΕ δεσμεύτηκαν να μειώσουν αυτή τη μορφή στήριξης. Οι "αποσυνδεδεμένες" από την παραγωγή άμεσες ενισχύσεις θεωρούνται ότι δεν στρεβλώνουν το εμπόριο και, κατά συνέπεια, είναι επιτρεπτές [2].

3. Το 1999, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου συμφώνησε σε περαιτέρω μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Η στήριξη της γεωργίας οργανώθηκε γύρω από δύο βασικούς "πυλώνες", τους οποίους χρηματοδοτεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ μέσω δύο ταμείων. Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) εξακολουθεί να προβλέπει τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης της αγοράς και περιλαμβάνει τη στήριξη του εισοδήματος με τη μορφή άμεσων ενισχύσεων που συνδέονται με την παραγωγή. Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) συγχρηματοδοτεί μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, όπως η προστασία του περιβάλλοντος και η βιώσιμη γεωργία, η προώθηση της ποιότητας των τροφίμων και υψηλότερα τεχνικά πρότυπα και πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων.

Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΓΠ ΤΟΥ 2003 ΚΑΘΙΕΡΩΣΕ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

4. Η εφαρμογή της ΣΓΓΟ και η μεταβολή των πολιτικών προτεραιοτήτων οδήγησε στη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 2003. Σκοπός της μεταρρύθμισης ήταν να ενθαρρύνει τους γεωργούς να ανταποκρίνονται στη ζήτηση της αγοράς και να προάγει γεωργικές πρακτικές που θεωρούνται ότι προστατεύουν το περιβάλλον.

5. Όσον αφορά τον πρώτο πυλώνα της ΚΓΠ (ΕΓΤΕ) που χρηματοδοτεί τις ενισχύσεις των αγορών και τις άμεσες ενισχύσεις, η μεταρρύθμιση του 2003 βασίστηκε σε τέσσερα βασικά στοιχεία:

- Καθιέρωση του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης (ΚΕΕ). Το καθεστώς αυτό αντικαθιστά τις περισσότερες υφιστάμενες άμεσες ενισχύσεις. Στο πλαίσιο του ΚΕΕ, η ενίσχυση "αποσυνδέεται" από κάθε υποχρέωση παραγωγής.

- Η πλήρης καταβολή των άμεσων ενισχύσεων προϋποθέτει ότι οι γεωργοί διατηρούν το σύνολο των εκτάσεών τους σε ορθές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες (ΟΓΠΣ) και τηρούν τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης (ΚΑΔ). Αυτό καλείται "πολλαπλή συμμόρφωση". Οι ΟΓΠΣ και οι ΚΑΔ επιτάσσουν ή απαγορεύουν πρακτικές σχετικά με την προστασία του παραγωγικού δυναμικού της γεωργικής γης, το περιβάλλον, την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων, τα φυτά και την ασφάλεια των τροφίμων.

- Καθιέρωση υποχρεωτικού μηχανισμού για τη μείωση κατά ορισμένο ποσοστό ("διαφοροποίηση") όλων των άμεσων ενισχύσεων που υπερβαίνουν τα 5000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος [3]. Οι πόροι που προκύπτουν από τη διαφοροποίηση μεταφέρονται στο ΕΓΤΑΑ.

- Μηχανισμό δημοσιονομικής πειθαρχίας ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν υπάρχει υπέρβαση των συμφωνηθέντων ποσών για τη χρηματοδότηση του πυλώνα I της ΚΓΠ σε δεδομένο έτος [4]. Ο εν λόγω μηχανισμός τέθηκε σε ισχύ το 2007, αλλά δεν έχει χρησιμοποιηθεί ως τώρα.

6. Το ΚΕΕ έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι συνεπές με τους συνολικούς στόχους της κοινής γεωργικής πολιτικής, ήτοι "να αυξάνει την παραγωγικότητα της γεωργίας" και "να εξασφαλίζει κατ’ αυτό τον τρόπο ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία" [5]. Επομένως, το εισόδημα των γεωργών, το οποίο συνιστούσε ένα από τα κύρια μελήματα της ΚΓΠ από την καθιέρωσή της, παρέμεινε μείζον πολιτικό ζήτημα.

7. Όσον αφορά το έτος εφαρμογής 2008 (οικονομικό έτος 2009), τα εθνικά ανώτατα όρια για την κατανομή των δικαιωμάτων ενίσχυσης στα 17 κράτη μέλη που είχαν καθιερώσει έως τότε το ΚΕΕ ανέρχονταν συνολικά σε 31,5 δισεκατομμύρια ευρώ [6]. Στον προϋπολογισμό του 2009, το ΚΕΕ αντιστοιχούσε στο 72,1 % των άμεσων ενισχύσεων της ΕΕ και στο 49,8 % του προϋπολογισμού για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη.

ΠΊΝΑΚΑΣ 1

ΕΤΗΣΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΑΝΩΤΑΤΑ ΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

(σε χιλιάδες ευρώ) |

Κράτος μέλος | Έτος εφαρμογής |

| 2006 | 2007 | 2008 |

Βέλγιο | 475641 | 488660 | 502200 |

Δανία | 981539 | 987356 | 993338 |

Γερμανία | 5644898 | 5693330 | 5741963 |

Ιρλανδία | 1335311 | 1337919 | 1340752 |

Ελλάδα | 2041887 | 2069049 | 2234039 |

Ισπανία | 3529453 | 3542583 | 3600357 |

Γαλλία | 6060555 | 6107448 | 6159613 |

Ιταλία | 3593132 | 3612988 | 3827342 |

Λουξεμβούργο | 36602 | 37051 | 37051 |

Μάλτα | | 1668 | 3017 |

Κάτω Χώρες | 325103 | 730632 | 743163 |

Αυστρία | 540440 | 643956 | 649473 |

Πορτογαλία | 365645 | 413774 | 434232 |

Σλοβενία | | 50454 | 62902 |

Φινλανδία | 519628 | 521285 | 523362 |

Σουηδία | 630000 | 714201 | 719414 |

Ηνωμένο Βασίλειο | 3914945 | 3931186 | 3947375 |

Σύνολο | 29994779 | 30883540 | 31519593 |

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΕ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

8. Όπως προαναφέρθηκε, το ΚΕΕ αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003 και αντικατέστησε την πλειονότητα των υφιστάμενων άμεσων ενισχύσεων [7]. Επιλέξιμοι για το ΚΕΕ είναι μόνο γεωργοί. Ο γεωργός είναι πρόσωπο που ασκεί γεωργική δραστηριότητα. Ως γεωργική δραστηριότητα ορίζεται η καλλιέργεια γεωργικών προϊόντων, η εκτροφή ζώων ή η διατήρηση της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση [8].

9. Προκειμένου να λάβει ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ, ο γεωργός πρέπει να είναι κάτοχος "δικαιωμάτων ενίσχυσης" και να διαθέτει επιλέξιμη γεωργική γη. Κάθε δικαίωμα ενίσχυσης που δηλώνεται μαζί με ένα εκτάριο επιλέξιμης γης παρέχει δικαίωμα σε καταβολή ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΚΕΕ ίσης με τη μοναδιαία αξία των δηλωθέντων δικαιωμάτων ενίσχυσης [9]. Τα δικαιώματα ενίσχυσης συνιστούν, στην ουσία, δικαίωμα υπό αίρεση για τη χορήγηση στήριξης του εισοδήματος από την ΕΕ, ήτοι στοιχείο ενεργητικού. Μπορούν να διαχωρίζονται από τη γη και να αποτελούν αντικείμενο ανεξάρτητης συναλλαγής.

10. Τα δικαιώματα ενίσχυσης χορηγούνται από τις εθνικές αρχές. Τα εθνικά ανώτατα όρια αντιστοιχούν στην αξία όλων των διαθέσιμων δικαιωμάτων ενίσχυσης, τα οποία οι γεωργοί μπορούν να ενεργοποιήσουν εφόσον κατέχουν επιλέξιμη γη εντός της επικράτειας του ίδιου κράτους μέλους. Η αξία αυτή είναι υψηλότερη από τα ποσά που καταβάλλονται στην πραγματικότητα, επειδή όλες οι άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς, συμπεριλαμβανομένων των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΕ, μειώνονται ως αποτέλεσμα της διαφοροποίησης (για παράδειγμα 5 % το 2008), τα κράτη μέλη δεν έχουν χορηγήσει το σύνολο των διαθέσιμων ποσών, οι γεωργοί δεν έχουν χρησιμοποιήσει ("ενεργοποιήσει") όλα τα δικαιώματα ενίσχυσης (επειδή, για παράδειγμα, ένα δεδομένο έτος έχουν καλλιεργήσει λιγότερα εκτάρια από τον αριθμό των δικαιωμάτων που κατέχουν) ή οι πληρωμές μειώθηκαν ως αποτέλεσμα διοικητικών κυρώσεων (για παράδειγμα, στην περίπτωση αργοπορημένης υποβολής της αίτησης ενίσχυσης). Κατά συνέπεια, το σύνολο των ενισχύσεων που καταβλήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος ανήλθε σε 28,8 δισεκατομμύρια ευρώ για το οικονομικό έτος 2009 [10].

11. Το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία, η Πορτογαλία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο καθιέρωσαν το ΚΕΕ το 2005. Η Ισπανία, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες, η Φινλανδία και η Ελλάδα χρησιμοποίησαν μεταβατική περίοδο και εισήγαγαν το ΚΕΕ ένα έτος αργότερα, ήτοι το 2006.

12. Όσον αφορά τα νέα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 ή το 2007 εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες. Κατ’ αρχήν, μπορούσαν να καθιερώσουν το ΚΕΕ όπως και τα άλλα κράτη μέλη, αλλά μέχρι σήμερα μόνον η Μάλτα και η Σλοβενία το έπραξαν το 2007. Η Βουλγαρία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Κύπρος, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Πολωνία και η Σλοβακία επωφελήθηκαν από την επιλογή που τους επιτρέπει να αναβάλουν την καθιέρωση του ΚΕΕ έως το 2013. Εν τω μεταξύ, εφαρμόζουν ένα απλοποιημένο καθεστώς στήριξης βάσει έκτασης (το ΚΕΣΕ) [11]. Το ΚΕΣΕ δεν συμπεριελήφθη στο πεδίο του ελέγχου τον οποίο πραγματεύεται η παρούσα έκθεση.

13. Οι επιλογές που ήταν διαθέσιμες όσον αφορά τον υπολογισμό και τη χορήγηση των δικαιωμάτων ενίσχυσης ήταν ποικίλες, καθορίζοντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, μια σειρά "μοντέλων" από τα οποία μπορούσαν να επιλέξουν τα κράτη μέλη: το ιστορικό μοντέλο, το περιφερειακό (κατ’ αποκοπήν) μοντέλο και τα μικτά μοντέλα που αποτελούν συνδυασμό των δύο προηγουμένων:

α) Το ιστορικό μοντέλο [12]: Κάθε γεωργός λαμβάνει δικαιώματα ενίσχυσης, τα οποία, κατά κανόνα, βασίζονται στον μέσο όρο των ενισχύσεων που έλαβε κατά την τριετή (2000, 2001 και 2002) περίοδο αναφοράς (ιστορικό ποσό αναφοράς) και τον μέσο αριθμό των εκταρίων που καλλιεργήθηκαν κατά την περίοδο αυτή στο πλαίσιο οποιουδήποτε προηγούμενου καθεστώτος στήριξης συνδεδεμένης με την παραγωγή (έκταση αναφοράς) [13]. Κατά συνέπεια, η μοναδιαία αξία ενός δικαιώματος ενίσχυσης ισούται με το ποσό αναφοράς διαιρούμενο με τον αριθμό των δικαιωμάτων. Ο συγκεκριμένος τρόπος υπολογισμού έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές διαφορές στη μοναδιαία αξία των δικαιωμάτων ενίσχυσης, οι οποίες προκύπτουν από τη διαφορά της στήριξης σε συγκεκριμένους γεωργικούς τομείς κατά την περίοδο αναφοράς.

β) Το περιφερειακό (κατ’ αποκοπήν) μοντέλο [14]: Στο πλαίσιο του περιφερειακού μοντέλου, όλα τα δικαιώματα ενίσχυσης που χορηγούνται σε γεωργούς μιας καθορισμένης περιφέρειας/υποπεριφέρειας έχουν την ίδια ("κατ’ αποκοπήν") αξία και σε κάθε γεωργό χορηγείται ένα δικαίωμα ενίσχυσης για κάθε επιλέξιμο εκτάριο που δηλώθηκε το πρώτο έτος εφαρμογής του ΚΕΕ ή, εναλλακτικά, το τελευταίο έτος πριν από το έτος καθιέρωσής του.

γ) Μικτά ("υβριδικά") μοντέλα: Τα μοντέλα αυτά συνδυάζουν στοιχεία του ιστορικού και του περιφερειακού μοντέλου. Οι γεωργοί λαμβάνουν ένα βασικό κατ’ αποκοπήν ποσό ανά επιλέξιμο εκτάριο, καθώς και ένα καθορισμένο ποσοστό των ενισχύσεων που είχαν λάβει κατά την περίοδο αναφοράς. Τα υβριδικά μοντέλα μπορούν να είναι στατικά ή δυναμικά, δηλαδή ο συνδυασμός των ιστορικών και κατ’ αποκοπήν αξιών μπορεί να παραμένει σταθερός ή μπορεί να μεταβάλλεται συν τω χρόνω και να εξελιχθεί σε ένα πλήρως περιφερειακό, κατ’ αποκοπήν, μοντέλο. Τα μοντέλα τα οποία επέλεξαν τα 17 κράτη μέλη που εφαρμόζουν το ΚΕΕ για τον υπολογισμό και τη χορήγηση των δικαιωμάτων ενίσχυσης παρατίθενται στο παράρτημα I.

14. Τα κράτη μέλη είχαν το δικαίωμα να χορηγήσουν τμήμα των ιστορικών ενισχύσεων σε ένα εθνικό απόθεμα, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη χορήγηση δικαιωμάτων ενίσχυσης σε νέους γεωργούς που άρχισαν τις δραστηριότητές τους μετά την περίοδο αναφοράς, σε γεωργούς που βρίσκονται σε ειδικές περιστάσεις ή σε γεωργούς που θίγονται από προγράμματα αναδιάρθρωσης ή ανάπτυξης.

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΠΕΦΕΡΕ Ο "ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ" ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ 2008

15. Το 2008, η Επιτροπή και το Συμβούλιο προέβησαν σε αναθεώρηση της ΚΓΠ, η οποία είναι γνωστή ως "διαγνωστικός έλεγχος" της ΚΓΠ. Το Συμβούλιο αποδέχτηκε τις προτάσεις της Επιτροπής για περαιτέρω αποσύνδεση από την παραγωγή των καθεστώτων άμεσης στήριξης, τα οποία εξακολουθούσαν να συνδέονται με αυτή [15]. Τα εναπομείναντα καθεστώτα συνδεδεμένης με την παραγωγή ενίσχυσης για τις αποξηραμένες ζωοτροφές, το άμυλο, το λινάρι και την κάνναβη θα αποσυνδεθούν και αυτά και θα ενσωματωθούν στο ΚΕΕ το αργότερο έως το 2013. Επίσης, με τον "διαγνωστικό έλεγχο" απλουστεύτηκαν περαιτέρω οι κανόνες και καταργήθηκε η υποχρέωση των γεωργών να διατηρούν τμήμα των εκτάσεών τους σε αγρανάπαυση (υποχρεωτική παύση καλλιέργειας).

16. Το Συμβούλιο επέτρεψε, επίσης, στα κράτη μέλη να αναθεωρήσουν την αρχική απόφασή τους όσον αφορά την επιλογή ενός συγκεκριμένου μοντέλου για την εφαρμογή του ΚΕΕ. Τα κράτη μέλη που είχαν επιλέξει το ιστορικό μοντέλο μπορούν είτε να μειώσουν τη διαφορά μεταξύ των μοναδιαίων αξιών των δικαιωμάτων ενίσχυσης είτε να υιοθετήσουν ένα (πλήρες ή υβριδικό) περιφερειακό μοντέλο. Τα κράτη μέλη που είχαν ήδη καθιερώσει ένα υβριδικό περιφερειακό μοντέλο μπορούν να αποφασίσουν να μειώσουν την ιστορική συνιστώσα της αξίας των δικαιωμάτων ενίσχυσης και, επομένως, να τα διαμορφώσουν ώστε να είναι εγγύτερα προς την περιφερειακή αξία. Επίσης, τα κράτη μέλη μπορούν να αναθεωρήσουν τη σύνθεση των περιφερειών [16]. Τέλος, επιτράπηκε επίσης στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν έως και το 10 % των "εθνικών ανώτατων ορίων" τους για τη στήριξη συγκεκριμένων θεμάτων [17].

ΕΜΒΕΛΕΙΑ, ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

17. Το Συνέδριο έχει ήδη διενεργήσει έλεγχο της εφαρμογής του ΚΕΕ στα 17 κράτη μέλη που εφαρμόζουν το σύστημα από το 2006. Τα αποτελέσματα αυτών των ελέγχων παρουσιάστηκαν στις αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις.

18. Το Συνέδριο αποφάσισε, επίσης, να πραγματοποιήσει συμπληρωματικές ελεγκτικές εργασίες το 2009 και το 2010 για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης. Αυτές περιλάμβαναν περαιτέρω επισκέψεις ελέγχου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε τρία κράτη μέλη (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία), καθώς και ανάλυση εγγράφων και εξέταση μελετών και αξιολογήσεων.

19. Η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στα ακόλουθα:

- στον καθορισμό των δικαιούχων της πολιτικής, τους όρους πρόσβασης σε ενιαίες ενισχύσεις και τον καθορισμό της επιλέξιμης γης·

- στη συνεισφορά του καθεστώτος στους στόχους της στήριξης του εισοδήματος των γεωργών και της διατήρησης της γης σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση·

- στα συγκεκριμένα αποτελέσματα που προκύπτουν από τα διάφορα μοντέλα εφαρμογής του καθεστώτος·

- στα σφάλματα που προκύπτουν από τους πολύπλοκους υπολογισμούς που απαιτούνται για τον καθορισμό των δικαιωμάτων ενίσχυσης.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, ΟΡΟΙ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ

20. Από τον έλεγχο διαπιστώθηκε έλλειψη ακρίβειας στον ορισμό των δικαιούχων του ΚΕΕ, των επιλέξιμων δραστηριοτήτων και της επιλέξιμης έκτασης, καθώς και μεγάλη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των βασικών στοιχείων του καθεστώτος.

ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ "ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ", ΤΗΣ "ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ" ΚΑΙ ΤΗΣ "ΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΟΥ"

21. Οι δικαιούχοι του ΚΕΕ είναι "γεωργοί" που ασκούν "γεωργική δραστηριότητα" και έχουν στη "διάθεσή" τους "επιλέξιμη γη". Ωστόσο, η έλλειψη ακρίβειας στον ορισμό αυτών των στοιχείων (γεωργός, γεωργική δραστηριότητα κ.λπ.) και ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκαν στη συνέχεια επέτρεψε σε πρόσωπα ή φορείς που δεν ασκούσαν καθόλου γεωργική δραστηριότητα ή των οποίων η δραστηριότητα μόνον οριακά θα χαρακτηριζόταν γεωργική να λάβουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ.

22. Οι νομικές διατάξεις [18] ορίζουν ως εκμετάλλευση το σύνολο των μονάδων παραγωγής που διαχειρίζεται ο γεωργός και οι οποίες βρίσκονται στην επικράτεια του ίδιου κράτους μέλους. Η μονάδα παραγωγής είναι έκταση γεωργικής γης (συμπεριλαμβανομένων των εκτάσεων που καλλιεργούνται για την παραγωγή ζωοτροφών) ή ζώο το οποίο παρέχει δικαίωμα σε άμεσες ενισχύσεις κατά την περίοδο αναφοράς. Γεωργική δραστηριότητα είναι η παραγωγή, η εκτροφή ή η καλλιέργεια γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων της συγκομιδής, της άμελξης, της αναπαραγωγής και εκτροφής ζώων για γεωργικό σκοπό ή της διατήρησης της γης σε ΟΓΠΣ.

23. Επομένως, το νομικό πλαίσιο δεν απαιτεί από τους δικαιούχους

α) να είναι ιδιοκτήτες γης ή οποιουδήποτε άλλου μέσου γεωργικής παραγωγής,

β) να παράγουν γεωργικά προϊόντα και

γ) να εξασφαλίζουν το εισόδημά τους από την πώληση του προϊόντος της γεωργικής δραστηριότητάς τους στην αγορά.

24. Όσον αφορά τη διαθεσιμότητα γης, το αρχικό νομικό πλαίσιο για το ΚΕΕ απαιτούσε από τους υποβάλλοντες αίτηση στο πλαίσιο του ΚΕΕ να έχουν στη διάθεσή τους, για περίοδο τουλάχιστον 10 μηνών [19], επιλέξιμη έκταση η οποία να αντιστοιχεί στον αριθμό των δικαιωμάτων ενίσχυσης που είχαν στην κατοχή τους. Η εν λόγω διάταξη, η οποία θεωρήθηκε υπερβολικά περιοριστική, αντικαταστάθηκε το 2008 με την υποχρέωση τα σχετικά αγροτεμάχια να βρίσκονται στη διάθεση του γεωργού σε καθορισμένη ημερομηνία [20]. Ωστόσο, οι νομικές διατάξεις δεν περιέχουν ορισμό ούτε του όρου "στη διάθεση του γεωργού" ούτε του όρου "διαχείριση των μονάδων παραγωγής". Ως αποτέλεσμα, η δηλωθείσα έκταση μπορεί να βρίσκεται στη διάθεση οποιουδήποτε άλλου προσώπου για οποιαδήποτε χρονική περίοδο κατά το ίδιο ημερολογιακό έτος εκτός της συγκεκριμένης ημερομηνίας, χωρίς το γεγονός αυτό να επηρεάζει την ιδιότητα του αιτούντος ενίσχυση ως "γεωργού".

25. Ορισμένα κράτη μέλη επιχείρησαν να κατευθύνουν τις ενισχύσεις ΚΕΕ σε συγκεκριμένες κατηγορίες γεωργών. Για παράδειγμα, το Λουξεμβούργο απαιτεί από τους αιτούντες ενίσχυση να διαθέτουν τα αναγκαία γεωργικά μηχανήματα ή εξοπλισμό. Στη Γαλλία, οι αρχές θεωρούν ότι γεωργός είναι το πρόσωπο που φέρει τους οικονομικούς κινδύνους των γεωργικών δραστηριοτήτων, τις οποίες ασκεί στην έκταση που δηλώθηκε στο πλαίσιο του ΚΕΕ. Το πρόσωπο αυτό λαμβάνει τις οικονομικές αποφάσεις, ήτοι αγοράζει συντελεστές παραγωγής (όπως γη, μηχανήματα, σπόρους κ.λπ.) και προσπορίζεται το εισόδημά του από την πώληση των προϊόντων της γεωργικής εκμετάλλευσης.

26. Ο δικαιούχος που ασκεί την απαιτούμενη γεωργική δραστηριότητα με μισθωτούς εργαζόμενους θεωρείται γεωργός. Παρ’ όλα αυτά, όταν η γη είναι μισθωμένη και ο μισθωτής φέρει τον οικονομικό κίνδυνο της γεωργικής δραστηριότητας, δεν λαμβάνει ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΕ, εάν οι διατάξεις της σύμβασης μίσθωσης ορίζουν ότι ο ιδιοκτήτης παραμένει ο οικονομικός δικαιούχος της ασκούμενης δραστηριότητας. Με τον έλεγχο εντοπίστηκαν ορισμένες τέτοιου είδους περιπτώσεις [21]. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΕ καταβάλλεται στους ιδιοκτήτες, με την προϋπόθεση ότι οι μισθωτές διατηρούν τη γη σε ΟΓΠΣ για λογαριασμό των ιδιοκτητών.

ΠΛΑΊΣΙΟ 2

ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΕΡΟΥΝ ΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

Με τον έλεγχο του Συνεδρίου αποκαλύφθηκαν ορισμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες ο μισθωτής γεωργός είχε λάβει ενίσχυση στο πλαίσιο καθεστώτος στήριξης για μειονεκτικές περιοχές, αλλά η ενιαία ενίσχυση για το ίδιο αγροτεμάχιο καταβλήθηκε σε άλλο δικαιούχο (τον ιδιοκτήτη). Τέτοιες περιπτώσεις παρουσιάζονταν συχνά στο περιφερειακό (υβριδικό) μοντέλο, επειδή, κατά το έτος καθιέρωσης του καθεστώτος, τα δικαιώματα ενίσχυσης χορηγούνταν σε κάθε πρόσωπο που δήλωνε επιλέξιμη έκταση, ανεξαρτήτως του εάν ήταν ή είχε υπάρξει παλαιότερα παραγωγός γεωργικών προϊόντων.

ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΟΓΠΣ

27. Πριν από την καθιέρωση του ΚΕΕ, ήτοι στο πλαίσιο των προηγούμενων καθεστώτων συνδεδεμένων ενισχύσεων, όταν ένας γεωργός συνταξιοδοτείτο έχανε πλέον το δικαίωμα στις άμεσες ενισχύσεις, καθώς έπαυε η γεωργική παραγωγή. Με την καθιέρωση του ΚΕΕ, οι γεωργοί που είχαν μεταβιβάσει την αρχική εκμετάλλευσή τους μπορούσαν να διατηρήσουν τα δικαιώματά τους και να τα ενεργοποιήσουν σε μισθωμένη γη στην οποία δεν ασκούσαν δραστηριότητα, μετερχόμενοι πολύπλοκους μηχανισμούς προκειμένου να πληρούν τις απαιτήσεις των κανονισμών. Στις περιπτώσεις αυτές, τα πρόσωπα που αναλάμβαναν την αρχική εκμετάλλευση μπορούσαν να λάβουν νέα δικαιώματα από το εθνικό απόθεμα.

28. Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής [22], η καθιέρωση του ΚΕΕ καθυστέρησε, στην πραγματικότητα, τη συνταξιοδότηση των γεωργών, διότι το καθεστώς τους επιτρέπει να διατηρούν τα δικαιώματα ενίσχυσης και τις εκμεταλλεύσεις τους (οι οποίες μπορούν να συνίστανται μόνο σε χαμηλής αξίας μισθωμένη γη με ελάχιστες υποχρεώσεις ΟΓΠΣ). Εντούτοις, οι εθνικές αρχές δεν ήταν σε θέση να υποβάλουν στο Συνέδριο αξιόπιστα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την έκταση αυτού του είδους των περιπτώσεων. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι ένα κράτος μέλος (Γαλλία), προκειμένου να αποφεύγει αυτές τις περιπτώσεις, ορίζει στη νομοθεσία του ότι οι γεωργοί κατοχυρώνουν δικαιώματα στο πλαίσιο του εθνικού συνταξιοδοτικού καθεστώτος τους, μόνον εφόσον μεταβιβάσουν όλα τα δικαιώματα ενίσχυσης και τη γη τους, εξαιρούμενου ενδεχομένως ενός αγροτεμαχίου για λόγους επιβίωσης. Ωστόσο, κατά κανόνα, η αργοπορημένη έξοδος από τη γεωργία, την οποία ενθάρρυνε η καθιέρωση του ΚΕΕ, ενέχει τον κίνδυνο αρνητικής επίδρασης στην αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα.

ΠΛΑΊΣΙΟ 3

ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΕΙ ΤΙΣ ΑΡΧΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥΣ

Στην Ιταλία, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι πρώην παραγωγοί σιτηρών και καπνού κατείχαν μεγάλης αξίας δικαιώματα ενίσχυσης. Τα πρόσωπα αυτά είχαν μεταβιβάσει όλη τη γη τους σε άλλους γεωργούς και μίσθωναν, με χαμηλό κόστος, άγονους ορεινούς βοσκοτόπους σε μεγάλη απόσταση από τις αρχικές εκμεταλλεύσεις τους, καθώς και από την κατοικία τους. Στην πράξη, επέτρεπαν σε γεωργούς της περιοχής να βόσκουν τα ζώα τους δωρεάν στη συγκεκριμένη γη, γεγονός το οποίο εθεωρείτο επαρκές για να διατηρείται η γη σε ΟΓΠΣ. Σε μια άλλη περίπτωση, ένας συνταξιούχος γεωργός είχε μεταβιβάσει την εκμετάλλευσή του σε μέλη της οικογένειάς του και δήλωνε δημόσια γη με μοναδικό σκοπό την ενεργοποίηση των δικαιωμάτων του, χωρίς να διαθέτει δικαίωμα χρήσης της δηλούμενης έκτασης [23].

ΝΕΟΙ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ

29. Έπειτα από την καθιέρωση του ΚΕΕ, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι προστέθηκαν νέοι δικαιούχοι των οποίων οι γεωργικές δραστηριότητες συνιστούν ασήμαντο μόνο μέρος των συνολικών οικονομικών δραστηριοτήτων τους ή των οποίων η κύρια επιχείρηση δεν είναι η άσκηση γεωργικής δραστηριότητας. Στα χαρακτηριστικά παραδείγματα περιλαμβάνονται ψυχαγωγικές και αθλητικές λέσχες, σιδηροδρομικές εταιρείες, φυσικοί βιότοποι, αεροδρόμια και δημοτικά συμβούλια, κυνηγετικές και αθλητικές εκτάσεις, κρατικοί φορείς, σχολεία και χώροι κατασκήνωσης.

30. Μεταξύ αυτών των νέων δικαιούχων, εντοπίστηκαν με τον έλεγχο επενδυτές οι οποίοι αγόρασαν δικαιώματα ενίσχυσης (ορισμένες φορές μεγάλης αξίας) τα οποία ενεργοποίησαν σε χαμηλής αξίας γη, εξασφαλίζοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, ιδιαίτερα ελκυστικές εγγυημένες αποδόσεις των επενδύσεών τους (βλέπε σημεία 66 και 67).

31. Κατά τον "διαγνωστικό έλεγχο", αναγνωρίστηκε ότι η γεωργική εισοδηματική στήριξη δεν πρέπει να χορηγείται "σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο του οποίου οι γεωργικές δραστηριότητες αποτελούν ασήμαντο μέρος των συνολικών οικονομικών δραστηριοτήτων ή του οποίου ο κύριος επιχειρηματικός ή εταιρικός σκοπός δεν συνίσταται στην άσκηση γεωργικής δραστηριότητας" [24]. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κανονισμό, επαφίεται στα κράτη μέλη ο αποκλεισμός αυτών των δικαιούχων με τις κατάλληλες νομικές διατάξεις. Μέχρι στιγμής, κανένα κράτος μέλος δεν έχει κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας και οι δικαιούχοι αυτοί εξακολουθούν να λαμβάνουν ενισχύσεις του ΚΕΕ. Ούτε τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη ούτε η Επιτροπή διαθέτουν ακριβή πληροφοριακά στοιχεία για τον αριθμό αυτού του είδους των δικαιούχων και τα ποσά που έλαβαν ως ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ. Δεδομένου ότι τα εθνικά ανώτατα όρια είναι καθορισμένα, η αποδοχή τέτοιου είδους νέων δικαιούχων μειώνει το ποσό των ενισχύσεων που είναι διαθέσιμες για τους δικαιούχους εκείνους που αποτελούν τον βασικό στόχο των ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΕ.

ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΠΟΙΚΙΛΟΤΡΟΠΩΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΚΕΕ

32. Η λεπτομερής εφαρμογή ορισμένων βασικών στοιχείων του ΚΕΕ επαφίεται στα κράτη μέλη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα περιλαμβάνουν την πρόσβαση των νεοεισερχομένων στον τομέα γεωργών, τον ορισμό των ελάχιστων γεωργικών δραστηριοτήτων που πρέπει να ασκούνται στις δηλούμενες εκτάσεις ή τους όρους που πρέπει να πληρούν οι γεωργοί ώστε να συμμετέχουν στην αναδιανομή των δικαιωμάτων ενίσχυσης.

Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΟ ΚΕΕ ΤΩΝ ΝΕΟΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΓΕΩΡΓΩΝ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

33. Τα πρόσωπα που επιθυμούν να ασκήσουν γεωργικές δραστηριότητες δεν έχουν, κατ’ αρχήν, δικαίωμα είσπραξης ενισχύσεων στο πλαίσιο του ΚΕΕ, εκτός εάν αποκτήσουν επιλέξιμη γεωργική εκμετάλλευση μαζί με τα συνοδευτικά δικαιώματα ενίσχυσης ή αγοράσουν τα δικαιώματα αυτά στην ελεύθερη αγορά. Τα κράτη μέλη εξουσιοδοτούνται, επίσης, να χρησιμοποιούν τα εθνικά αποθέματά τους για να χορηγούν δικαιώματα ενίσχυσης σε νέους γεωργούς που αρχίζουν τη γεωργική δραστηριότητά τους. Αυτό είναι δυνατό υπό τον όρο ότι δεν έχουν ασκήσει γεωργικές δραστηριότητες στο όνομά τους ή για λογαριασμό τους κατά τα πέντε έτη που προηγούνται της έναρξης της γεωργικής τους δραστηριότητας [25].

34. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν το απόθεμα ως μέσο πολιτικής ώστε να προσελκύσουν την είσοδο νέων γεωργών στον γεωργικό τομέα, παρέχοντάς τους δικαιώματα ενίσχυσης.

35. Ωστόσο, σε άλλα κράτη μέλη, παρά τη ζήτηση δικαιωμάτων ενίσχυσης από νέους γεωργούς, δεν υφίσταται συγκεκριμένη πολιτική ούτε διαθέσιμες πιστώσεις στο εθνικό απόθεμα. Επομένως, οι νεοεισερχόμενοι στον τομέα πρέπει να αγοράσουν δικαιώματα ενίσχυσης, γεγονός που, ενδεχομένως, συνεπάγεται σημαντικές επενδύσεις και θέτει σοβαρά εμπόδια στην είσοδο στο επάγγελμα. Με την πάροδο του χρόνου, όλο και περισσότεροι νέοι γεωργοί μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην απόκτηση δικαιωμάτων ενίσχυσης. Εν τω μεταξύ, το 57,5 % των γεωργών στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι άνω των 55 ετών και ένας στους τρεις άνω των 65 ετών [26]. Κατά συνέπεια, είναι προς το συμφέρον ενός δυναμικού και καινοτόμου γεωργικού τομέα να διευκολύνει την είσοδο νέων ενεργών γεωργών στο επάγγελμα.

Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΛΕΞΙΜΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΣΑΦΗΣ

36. Τρία είναι τα είδη επιλέξιμης γης: οι αρόσιμες γαίες, οι μόνιμοι βοσκότοποι και οι μόνιμες καλλιέργειες [27]. Ωστόσο, επαφίεται στα κράτη μέλη να καθορίσουν λεπτομερώς τι συνιστά επιλέξιμο αγροτεμάχιο. Σε ορισμένα κράτη μέλη, περιθωριακές και δασικές εκτάσεις που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για περιστασιακή βόσκηση είναι αποδεκτές ως επιλέξιμες, ενώ, σε άλλα κράτη μέλη τέτοιου είδους εκτάσεις αποκλείονται από τις ενισχύσεις του ΚΕΕ. Τέτοιου είδους περιθωριακές εκτάσεις μπορούν να υπερκαλυφθούν ταχέως με θάμνους και δάση και να καταστούν ακατάλληλες για γεωργική χρήση.

37. Όσον αφορά τον καθορισμό των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων που πρέπει να ασκούν οι γεωργοί προκειμένου να διατηρούν τη γη τους σε ΟΓΠΣ, η νομοθεσία της ΕΕ ορίζει μόνο γενικούς στόχους σχετικά με τη διάβρωση του εδάφους, τις οργανικές ύλες του εδάφους, τη δομή του εδάφους και το ελάχιστο επίπεδο απαιτούμενης συντήρησης. Η τελευταία πτυχή είναι ιδιαιτέρως σημαντική για εκτάσεις που δεν χρησιμοποιούνται πλέον για παραγωγικούς σκοπούς. Ο καθορισμός των ελάχιστων προτύπων που πρέπει να τηρούνται εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, που τα προσαρμόζουν στα ειδικά χαρακτηριστικά των περιφερειών τους. Κατά συνέπεια, οι γεωργοί μπορεί να λαμβάνουν ετήσιες ενισχύσεις χωρίς να απαιτείται κάποια ειδική δραστηριότητα συντήρησης ή ασκώντας σποραδικά μόνον δραστηριότητα, όπως η καταπολέμηση της εξάπλωσης της ανεπιθύμητης βλάστησης ή η κοπή του χόρτου ανά τριετία ή πενταετία. Όταν οι γεωργοί δεν εκπληρώνουν ούτε τις ελάχιστες υποχρεώσεις τους, κινδυνεύουν με περιορισμένη μείωση των ενισχύσεων που λαμβάνουν στο πλαίσιο του ΚΕΕ βάσει των κανόνων της πολλαπλής συμμόρφωσης [28].

ΠΛΑΊΣΙΟ 4

ΕΥΡΥΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΛΕΞΙΜΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Οι διατάξεις σχετικά με τις ΟΓΠΣ έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία), όπου το σημαντικότερο τμήμα της γεωργικής γης είναι άγονοι βοσκότοποι, το ήμισυ σχεδόν των οποίων δηλώνεται στο πλαίσιο του ΚΕΕ [29]. Το μεγαλύτερο τμήμα αυτής της γης βρίσκεται σε μειονεκτικές περιοχές. Οι ισχύοντες εθνικοί κανόνες για τις μειονεκτικές περιοχές ορίζουν ότι η γη πρέπει να καλλιεργείται ενεργά. Αντιθέτως, στο πλαίσιο του ΚΕΕ, η ίδια γη είναι επιλέξιμη με μοναδικό όρο ότι οι αιτούντες ενίσχυση δεσμεύονται να μην ασκούν συγκεκριμένες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να μεταβάλουν τη φυσική κατάσταση της γης, π.χ. εργασίες αποστράγγισης ή όργωμα. Tο Συνέδριο εντόπισε την ύπαρξη μεμονωμένων δικαιούχων οι οποίοι λαμβάνουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ που κυμαίνονται από αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες έως και άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ ετησίως, χωρίς να ασκούν καμία γεωργική δραστηριότητα στις εν λόγω εκτάσεις, συμπεριλαμβανομένου ενός φυσικού βιότοπου ο οποίος δεν έχει καλλιεργηθεί για δεκαετίες. Εκτιμάται ότι, επί του παρόντος, καταβάλλονται ενισχύσεις του ΚΕΕ για 150000 εκτάρια περίπου τέτοιου είδους αγροτεμαχίων.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Στην Ισπανία, εν μέρει δασώδης και βραχώδης ορεινός βοσκότοπος θεωρήθηκε επιλέξιμος, μολονότι δεν υπήρχε απαίτηση από τους γεωργούς να προβούν σε καμία ιδιαίτερη εργασία συντήρησης. Οι απαιτήσεις σχετικά με τον συντελεστή πυκνότητας, ώστε να διασφαλίζεται η διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων στο δέον επίπεδο, ήταν απλώς προαιρετικές.

Στην Ιταλία, οι μόνιμοι βοσκότοποι πρέπει να υποβάλλονται σε θερισμό ή βόσκηση. Η υποχρέωση αυτή καλύπτει επίσης τις δασώδεις ή ορεινές περιοχές που χρησιμοποιούνται για βόσκηση. Οι εθνικές αρχές καθιέρωσαν ένα σύστημα συντελεστών μείωσης, ώστε να προσδιορίζουν τις μη επιλέξιμες εκτάσεις χωρίς βλάστηση. Όπως επεσήμανε ήδη το Συνέδριο στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 2007, οι συντελεστές μείωσης υποεκτιμούν αυτού του είδους τις εκτάσεις.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Επίσης, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι στην Ιταλία οι δικαιούχοι εξακολουθούν να λαμβάνουν ενισχύσεις βάσει εσφαλμένων πληροφοριακών στοιχείων για τη χρήση της γης, μολονότι τα δηλούμενα αγροτεμάχια έχουν επανέλθει στη φυσική κατάστασή τους και δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν για τη βόσκηση εκτρεφόμενων ζώων.

Στη Γαλλία, οι εθνικοί κανόνες υποχρεώνουν τους γεωργούς να διατηρούν τη γη σε ΟΓΠΣ μέσω της βόσκησης ή του ετήσιου θερισμού, μπορούν, ωστόσο, να υιοθετούνται ειδικά πρότυπα σε τοπικό επίπεδο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σε ορισμένες περιφέρειες να μπορεί να καταβληθεί πλήρης ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΕ για αγροτεμάχια που περιλαμβάνουν έως και κατά 30 % μη επιλέξιμες εκτάσεις, όπως βράχους, θάμνους και δένδρα.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ ΓΙΑ ΜΗ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

38. Όταν καθιερώθηκε το ΚΕΕ, η νομοθεσία δεν επέτρεπε την καταβολή ενισχύσεων στην περίπτωση που τα αγροτεμάχια χρησιμοποιούνταν για μη γεωργικές δραστηριότητες. Μετά τον "διαγνωστικό έλεγχο [30]", τέτοιου είδους γη θεωρείται πλέον επιλέξιμη εφόσον είναι δυνατή η άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας χωρίς να παρεμποδίζεται σημαντικά από την ένταση, το είδος, τη διάρκεια και τον χρονικό προγραμματισμό της μη γεωργικής δραστηριότητας [31]. Ωστόσο, ο ακριβής καθορισμός τέτοιων καταστάσεων επαφίεται στα κράτη μέλη. Το Συνέδριο εντόπισε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εθνικές αρχές είχαν χορηγήσει δικαιώματα ενίσχυσης τα οποία είχαν ενεργοποιηθεί σε αγροτεμάχια που χρησιμοποιούνταν πρωταρχικώς για ψυχαγωγικές δραστηριότητες.

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

39. Οι ενισχύσεις του ΚΕΕ συνδέονται με τον στόχο της αποτροπής της εγκατάλειψης της γεωργικής γης [32]. Σύμφωνα με το ιστορικό μοντέλο, οι γεωργοί, προκειμένου να λάβουν το πλήρες θεωρητικό ποσό των ενισχύσεων, πρέπει να εξακολουθήσουν την καλλιέργεια του ίδιου αριθμού εκταρίων που καλλιεργούσαν κατά την περίοδο αναφοράς [33]. Η νομοθεσία [34] προβλέπει εξαιρέσεις για τους γεωργούς που επλήγησαν από προγράμματα αναδιάρθρωσης και ανάπτυξης. Οι γεωργοί που θίγονταν από τέτοιου είδους μέτρα μπορούσαν να ανταλλάξουν τα ιστορικά δικαιώματα ενίσχυσης με μικρότερο αριθμό δικαιωμάτων μεγαλύτερης μοναδιαίας αξίας. Η διαδικασία αυτή καλείται "αναδιανομή". Οι γεωργοί χρειάζονται μικρότερη έκταση για να ενεργοποιήσουν τα δικαιώματά τους, ενώ παράλληλα διατηρούν την ενίσχυση που λαμβάνουν στο ιστορικό επίπεδο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η γεωργική γη που δασώθηκε στο πλαίσιο δημοσίου προγράμματος ή γεωργοί που έχασαν ορισμένα από τα αγροτεμάχιά τους λόγω αναδιοργάνωσης της γεωργικής γης στο πλαίσιο αναδασμού.

40. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι πραγματοποιήθηκε αναδιανομή των δικαιωμάτων ενίσχυσης σε περιπτώσεις άλλες από εκείνες που προβλέπει η νομοθεσία.

41. Εφόσον οι γεωργοί που επωφελήθηκαν από τέτοιου είδους αναδιανομή χρειάζονται λιγότερη έκταση για να λάβουν το ίδιο ποσό ενίσχυσης, είναι δυνατόν την υπόλοιπη έκταση να αναλάβει κάποιος άλλος γεωργός που μπορεί να ενεργοποιήσει τα δικά του δικαιώματα ενίσχυσης ή ένας νέος γεωργός που λαμβάνει δικαιώματα ενίσχυσης από το εθνικό απόθεμα. Κατά συνέπεια, καταβάλλονται περισσότερες ενισχύσεις για την ίδια έκταση. Σε αντίθετη περίπτωση, υφίσταται ο κίνδυνος η επιπλέον γη να εγκαταλειφθεί και να μη διατηρείται πλέον σε ΟΓΠΣ.

ΠΛΑΊΣΙΟ 5

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΝΑΔΙΑΝΟΜΗΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΟΒΛΕΠΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥΣ

Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, στη Γαλλία, οι αρχές δεν έλαβαν υπόψη τους το σύνολο της γεωργικής γης που είχαν στην κατοχή τους ορισμένοι γαλακτοπαραγωγοί όταν η πριμοδότηση της γαλακτοπαραγωγής αποσυνδέθηκε το 2006 και κατένειμαν το ποσό αυτής της πριμοδότησης βάσει πολύ μικρότερης έκτασης γης. Σε μια περίπτωση, τα δικαιώματα ενός γεωργού που χρησιμοποιούσε στο παρελθόν 70 εκτάρια κατανεμήθηκαν σε 2 μόνο εκτάρια. Με την ίδια λογική, δεν ελήφθησαν επίσης υπόψη κοινοί βοσκότοποι τους οποίους δικαιούχοι ενισχύσεων εκτατικοποίησης είχαν χρησιμοποιήσει κατά την περίοδο αναφοράς ως κτηνοτροφικές εκτάσεις. Κατ’ αυτό τον τρόπο, κατέστη στην πραγματικότητα δυνατό δικαιούχοι να αναδιανείμουν τα δικαιώματα ενίσχυσής τους σε μικρότερες εκτάσεις γης σε περιπτώσεις που δεν προβλέπουν οι κανονισμοί.

ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟ ΤΜΗΜΑ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΦΙΛΙΚΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ

ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΕ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΟΥΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ, ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΓΕΩΡΓΩΝ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΑΙ ΥΨΗΛΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ

42. Το 2008, οι δικαιούχοι των ενισχύσεων του ΚΕΕ ανήλθαν σε 4,49 εκατομμύρια, ενώ το σύνολο των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος ανήλθε σε 28,7 δισεκατομμύρια ευρώ για το έτος εφαρμογής 2008 [35]. Εντούτοις, το επίπεδο της στήριξης του εισοδήματος ποικίλλει σημαντικά μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ γεωργών. Η κατανομή των ενισχύσεων του ΚΕΕ μεταξύ των κρατών μελών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος του κράτους μέλους και τη σημασία του γεωργικού τομέα του, κάτι που αντικατοπτρίζεται στα εθνικά ανώτατα όρια. Η κατανομή μεταξύ των επιμέρους δικαιούχων εξαρτάται από το μοντέλο εφαρμογής που επέλεξε το κράτος μέλος, την έκταση της γεωργικής γης που καλλιεργήθηκε κατά την περίοδο αναφοράς, το επίπεδο των επιδοτήσεων στον τομέα στον οποίο δραστηριοποιούνταν οι γεωργοί την περίοδο αναφοράς και τον αριθμό των εκταρίων που καλλιεργούν σήμερα.

ΓΡΆΦΗΜΑ 1

ΆΜΕΣΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΑΝΑ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΟ 2008

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων για τις ενισχύσεις προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

43. Οι άμεσες ενισχύσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν αυτές που καταβάλλονται στο πλαίσιο του ΚΕΕ καθώς και τις συνδεδεμένες ενισχύσεις, αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό του γεωργικού εισοδήματος [36], στοιχείο που υποδεικνύει τον μεγάλο βαθμό εξάρτησης του συνόλου του γεωργικού τομέα από τη στήριξη της ΕΕ. Εντούτοις, το Συνέδριο επισημαίνει ότι το 74,4 % των γεωργών στην ΕΕ εργάζονται με μερική απασχόληση, ήτοι δεν εξασφαλίζουν το πλήρες εισόδημά τους από τη γεωργία [37].

44. Μολονότι το ΚΕΕ φαίνεται ότι επιτυγχάνει τον στόχο του και συμβάλλει σημαντικά στην ενίσχυση του εισοδήματος των γεωργών, η κατανομή των επιδοτήσεων στους επιμέρους δικαιούχους εξακολουθεί να βασίζεται ουσιαστικά στην έκταση της καλλιεργούμενης γης και, επομένως, μεγάλο τμήμα των ενισχύσεων του ΚΕΕ εξακολουθεί να χορηγείται σε μεγάλες εκμεταλλεύσεις, όπως συνέβαινε και με το προηγούμενο σύστημα. Ο σχεδιασμός του ΚΕΕ είναι αντιφατικός, καθώς, από τη μια, το καθεστώς αποσκοπεί στη στήριξη του ατομικού εισοδήματος, αλλά, από την άλλη, κατά την κατανομή τους λαμβάνονται ελάχιστα υπόψη οι ειδικές περιστάσεις του αποδέκτη των ενισχύσεων.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΕ ΩΦΕΛΟΥΝΤΑΙ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΑ ΛΙΓΟΙ, ΑΛΛΑ ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ

45. Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 2003 διατήρησε την έννοια των αντισταθμιστικών αποζημιώσεων, με την έννοια ότι με το νέο ΚΕΕ έπρεπε να διατηρείται κατά προσέγγιση το ποσό των ενισχύσεων που χορηγούνταν στους γεωργούς στο πλαίσιο του προηγούμενου καθεστώτος άμεσων ενισχύσεων. Σε όλα τα μοντέλα, οι μεγάλες εκμεταλλεύσεις λαμβάνουν υψηλότερη στήριξη του εισοδήματος [38].

46. Σε επίπεδο εκμετάλλευσης, το ιστορικό και, ώς έναν βαθμό, τα υβριδικά μοντέλα διατηρούν τις επιμέρους τομεακές διαφορές των προηγούμενων επιπέδων στήριξης. Η ανάλυση, εκ μέρους της Επιτροπής, της κατανομής των δικαιωμάτων ενίσχυσης από την άποψη της αξίας ανά εκτάριο δεικνύει ότι υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών που επέλεξαν το ιστορικό μοντέλο και εκείνων που καθιέρωσαν ένα υβριδικό μοντέλο [39]. Αυτό καθίσταται ιδιαιτέρως εμφανές σε κράτη μέλη με τομείς που επωφελούνταν από υψηλά επίπεδα στήριξης ανά εκτάριο, όπως το ελαιόλαδο, το βαμβάκι ή ο ακατέργαστος καπνός, μολονότι το μέγεθος των επιμέρους εκμεταλλεύσεων μπορεί να ήταν σχετικά μικρό. Σε κράτη μέλη με εντατική κτηνοτροφία, όπως οι Κάτω Χώρες, οι ενισχύσεις του ΚΕΕ ανά εκτάριο μπορεί να είναι επίσης υψηλές όταν οι εκμεταλλεύσεις διαθέτουν λίγη γη σε σχέση με τις κτηνοτροφικές δραστηριότητες, ενώ, σε περιοχές με εκτατική γεωργική δραστηριότητα, οι ενισχύσεις ανά εκτάριο μπορεί να είναι πολύ χαμηλές. Η κατάσταση αυτή πρόκειται να εκλείψει σταδιακά μέχρι το 2013 μόνο στη Δανία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία), επειδή αυτά τα κράτη μέλη αποφάσισαν να μειώσουν την ιστορική συνιστώσα προς όφελος μιας ενιαίας αξίας κάθε δικαίωματος ενίσχυσης.

ΠΛΑΊΣΙΟ 6

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΜΟΝΑΔΙΑΙΕΣ ΑΞΙΕΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ

Στον τομέα του ελαιολάδου, ανάλογα με την ένταση παραγωγής, οι ενισχύσεις στην παραγωγή κυμαίνονταν από αρκετές εκατοντάδες έως αρκετές χιλιάδες ευρώ ανά εκτάριο. Στον τομέα του καπνού, οι ενισχύσεις ανέρχονταν σε αρκετές χιλιάδες ευρώ ανά εκτάριο. Στον τομέα του βαμβακιού, η συνδεδεμένη ενίσχυση που περιλαμβανόταν στο ποσό αναφοράς κυμαινόταν από 966 ευρώ ανά εκτάριο στην Ελλάδα έως 1202 ευρώ ανά εκτάριο στην Πορτογαλία. Τα δικαιώματα ενίσχυσης για πριμοδοτήσεις ζώων μπορεί να έχουν μοναδιαίες αξίες έως και 5000 ευρώ ανά εκτάριο σε περιπτώσεις εντατικής παραγωγής. Αντιθέτως, η μοναδιαία αξία των δικαιωμάτων ενίσχυσης σε περιοχές εκτατικής κτηνοτροφίας αιγοπροβάτων μπορεί να είναι ασήμαντη.

47. Η ανάλυση της κατανομής των ενισχύσεων του ΚΕΕ μεταξύ των δικαιούχων καταδεικνύει ότι μεγάλο τμήμα της στήριξης χορηγείται σε μικρό αριθμό γεωργών. Το 2009 (για το έτος εφαρμογής 2008), το 84 % των δικαιούχων έλαβαν λιγότερα από 10000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 25 % της συνολικής αξίας των ενισχύσεων. Αντιθέτως, το 0,41 % των δικαιούχων έλαβαν περισσότερα από 100000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 12,78 % της συνολικής αξίας των ενισχύσεων [40]. Τα στοιχεία αυτά απεικονίζονται στον πίνακα 2 και το γράφημα 2.

48. Στο πλαίσιο του "διαγνωστικού ελέγχου" της ΚΓΠ, η Επιτροπή εξέτασε το ενδεχόμενο να θέσει ανώτατα όρια στις άμεσες ενισχύσεις που καταβάλλονται στους επιμέρους δικαιούχους. Το Συμβούλιο αποφάσισε τελικώς [41] να αυξήσει οριακά την υποχρεωτική διαφοροποίηση για τους πολύ μεγάλους δικαιούχους και να επιβάλει επιπρόσθετη διαφοροποίηση 4 % σε ενισχύσεις που υπερβαίνουν τα 300000 ευρώ. Αυτή η επιπλέον προσαρμογή, η οποία επηρεάζει πολύ μικρό αριθμό δικαιούχων (2 500 περίπου), δεν έχει σημαντικό αντίκτυπο στη συνολική κατανομή των ενισχύσεων.

ΠΊΝΑΚΑΣ 2

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ (ΕΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 2008)

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων για τις ενισχύσεις προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (CATS).

Ετήσια ενίσχυση στο πλαίσιο του ΚΕΕ (ευρώ) | Αριθμός δικαιούχων | % του συνόλου των δικαιούχων | % του καταβληθέντος ποσού επί του συνόλου των ενισχύσεων |

< 500 | 1395721 | 31,08 % | 1,18 % |

≥ 500 και <5 000 | 1912824 | 42,60 % | 12,48 % |

≥ 5000 και <10 000 | 458464 | 10,21 % | 11,43 % |

≥10 000 και < 50000 | 642954 | 14,32 % | 47,67 % |

≥ 50000 και < 100000 | 62210 | 1,39 % | 14,46 % |

≥ 100000 και < 300000 | 15927 | 0,35 % | 8,30 % |

≥ 300000 και < 500000 | 1500 | 0,03 % | 1,99 % |

≥ 500000 και < 1000000 | 783 | 0,02 % | 1,81 % |

≥ 1000000 | 144 | 0,00 % | 0,68 % |

Γενικό σύνολο | 4490527 | | |

Η ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ ΤΟ ΚΕΕ ΔΕΝ ΑΝΤΙΚΑΤΟΠΤΡΙΖΕΙ ΟΥΤΕ ΤΙΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΟΥΤΕ ΤΙΣ ΘΕΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΥ ΚΟΙΝΟ

49. Με τη μεταρρύθμιση του 2003, οι ενισχύσεις του ΚΕΕ καταβάλλονταν πλήρως στους γεωργούς υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί τηρούσαν τις υποχρεώσεις τους σχετικά με το περιβάλλον και τη βιώσιμη γεωργία (που καλούνται υποχρεώσεις πολλαπλής συμμόρφωσης), οι οποίες θεσπίστηκαν με τη μεταρρύθμιση αυτή. Κατά συνέπεια, η πολλαπλή συμμόρφωση αποτελεί πλέον σημαντικό επιχείρημα που δικαιολογεί την καταβολή ενισχύσεων στους γεωργούς. Τα πρότυπα αυτά, τα περισσότερα από τα οποία υπήρχαν και πριν από τη μεταρρύθμιση του 2003, θεωρείται ότι "συνεπάγονται … αύξηση του κόστους παραγωγής για τις κοινοτικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις" [42].

50. Η διατήρηση της γης σε ΟΓΠΣ είναι προς το δημόσιο συμφέρον, επειδή διατηρείται το παραγωγικό δυναμικό της γης, καθώς και επειδή, από την τακτική συντήρηση, μπορεί να προκύψουν και άλλα θετικά αποτελέσματα, για παράδειγμα η προστασία των υδάτων από την ρύπανση, η πρόληψη πυρκαγιών ή η διατήρηση των χαρακτηριστικών του τοπίου και των βιοτόπων.

ΓΡΆΦΗΜΑ 2

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ ΓΙΑ ΤΟ 2008 (ΣΕ ΕΥΡΩ ΑΝΑ ΕΤΟΣ)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων για τις ενισχύσεις προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (CATS).

51. Οι ενισχύσεις του ΚΕΕ δεν συνδέονται άμεσα με τις δαπάνες στις οποίες υποβάλλονται οι γεωργοί, προκειμένου να συμμορφώνονται με τα υποχρεωτικά πρότυπα των γεωργικών πρακτικών στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης, ούτε οι δαπάνες αυτές έχουν προσδιοριστεί ποσοτικώς. Επομένως, είναι δυνατό γεωργικές εκμεταλλεύσεις σε περιοχές υψηλής απόδοσης να λαμβάνουν υψηλές ενισχύσεις χωρίς ιδιαιτέρως απαιτητικές υποχρεώσεις ΟΓΠΣ, ενώ, αντιθέτως, μια εκμετάλλευση σε περιοχή χαμηλής απόδοσης με επαχθείς υποχρεώσεις ΟΓΠΣ να λαμβάνει μόνο χαμηλή ενίσχυση.

52. Η μη τήρηση των υποχρεώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης έχει, κατά κανόνα, ως αποτέλεσμα απλώς τη μείωση του πλήρους ποσού των ενισχύσεων που καταβάλλονται στο πλαίσιο του ΚΕΕ, καθώς και των λοιπών ενισχύσεων που λαμβάνει ο μη συμμορφούμενος γεωργός. Το Συνέδριο έχει επισημάνει ότι, στην πράξη, τέτοιου είδους μείωση είναι τις περισσότερες φορές αμελητέα και εφαρμόζεται σπανίως (ακόμη και μόνο λόγω του γεγονότος ότι η μη συμμόρφωση συχνά δεν εντοπίζεται, επειδή ο αριθμός των γεωργών οι οποίοι υποβάλλονται ετησίως σε έλεγχο όσον αφορά την πολλαπλή συμμόρφωση είναι πολύ χαμηλός) [43].

53. Εξάλλου, προς το παρόν, δεν είναι δυνατό να συνδεθούν άμεσα οι ενισχύσεις που καταβάλλονται στο πλαίσιο του ΚΕΕ με τις θετικές συνέπειες που επιφέρουν για το ευρύ κοινό οι γεωργικές δραστηριότητες, ήτοι τις υπηρεσίες που παρέχουν οι δικαιούχοι των ενισχύσεων του ΚΕΕ στο ευρύ κοινό τηρώντας τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις στο πλαίσιο της λειτουργίας της εκμετάλλευσής τους και διατηρώντας τη γη σε ΟΓΠΣ.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

ΣΥΝΟΝΘΥΛΕΥΜΑ ΜΟΝΤΕΛΩΝ, ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

54. Όπως προαναφέρθηκε, τα κράτη μέλη έχουν στη διάθεσή τους διάφορες επιλογές εφαρμογής και κάθε μοντέλο περιλαμβάνει πολύπλοκους υπολογισμούς των ατομικών δικαιωμάτων ενίσχυσης.

55. Τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ των 17 επέλεξαν το ιστορικό μοντέλο. Μόνο η Μάλτα και η Σλοβενία επέλεξαν την άμεση μετάβαση σε ένα περιφερειακό, κατ’ αποκοπήν μοντέλο. Στη Δανία, τη Γερμανία και μία περιφέρεια του Ηνωμένου Βασιλείου (Αγγλία), έπειτα από μεταβατική περίοδο προσαρμογής των γεωργών στις νέες συνθήκες, το δυναμικό υβριδικό μοντέλο θα καταλήξει σε ένα πλήρες περιφερειακό μοντέλο, ούτως ώστε οι γεωργοί της ίδιας περιφέρειας να κατέχουν δικαιώματα ενίσχυσης ενιαίας αξίας ανά εκτάριο.

56. Για ορισμένους τομείς, τα κράτη μέλη μπορούσαν να επιλέξουν είτε τη μερική είτε την ολική αποσύνδεση. Μπορούσαν επίσης να καθιερώσουν νέες ειδικές ενισχύσεις που συνδέονταν με την ποιοτική παραγωγή σε συγκεκριμένους γεωργικούς τομείς [44].

57. Λόγω του ευρέος φάσματος επιλογών, καθένα από τα 17 κράτη μέλη εφάρμοσε το καθεστώς με τον δικό του τρόπο. Επί του παρόντος, εφαρμόζονται 20 διαφορετικά μοντέλα και παραλλαγές [45]. Λόγω αυτής της κατάστασης δεν κατέστη δυνατό η επιδιωκόμενη απλούστευση του συστήματος στήριξης του εισοδήματος να αποδώσει πλήρως, ιδίως στα κράτη μέλη όπου τμήμα των άμεσων ενισχύσεων παραμένει συνδεδεμένο με την παραγωγή. Οι νέες επιλογές των κρατών μελών στο πλαίσιο του "διαγνωστικού ελέγχου", οι οποίες τους παρείχαν τη δυνατότητα να κινηθούν περισσότερο προς ένα σύστημα επέκτασης των κατ’ αποκοπήν ενισχύσεων, δεν μετέβαλαν σημαντικά την κατάσταση.

58. Η ευρύτητα του φάσματος επιλογών εφαρμογής του καθεστώτος έχει σημαντικές συνέπειες στην κατανομή των σχετικών ενισχύσεων μεταξύ των γεωργών στα διάφορα κράτη μέλη. Η εν λόγω κατανομή ποικίλλει και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μοντέλο που υιοθετείται. Αυτό σημαίνει ότι, προς το παρόν, το ΚΕΕ, θεωρούμενο ως μέθοδος στήριξης του εισοδήματος, είναι ελλιπές ως προς τους στόχους του.

ΣΥΝ ΤΩ ΧΡΟΝΩ, ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, …

ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΕΕ ΔΕΝ ΒΑΣΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

59. Σύμφωνα με το ιστορικό μοντέλο, οι ενισχύσεις του ΚΕΕ εξαρτώνται από το εάν ο γεωργός λάμβανε άμεσες ενισχύσεις για τη δραστηριότητά του κατά την περίοδο αναφοράς (κατά κανόνα, τα έτη 2000, 2001 και 2002). Ομοίως, σύμφωνα με το υβριδικό μοντέλο, η ιστορική συνιστώσα της αξίας των δικαιωμάτων ενίσχυσης εξακολουθεί να αντικατοπτρίζει το επίπεδο των τομεακών ενισχύσεων που λάμβανε κάθε γεωργός. Όπως προαναφέρθηκε, η έννοια της "αντιστάθμισης" ήταν η κατευθυντήρια αρχή στο πλαίσιο της μείωσης των τιμών παρέμβασης. Ωστόσο, τα ιστορικά επίπεδα στήριξης δεν συνδέονται στενά με την τρέχουσα ζήτηση της αγοράς, το γεωργικό δυναμικό της καλλιεργούμενης γης, τις δομές των εκμεταλλεύσεων και τα περιβαλλοντικά κριτήρια.

60. Οι γεωργοί που δεν έλαβαν δικαιώματα ενίσχυσης, επειδή την περίοδο αναφοράς οι δραστηριότητές τους δεν ήταν επιλέξιμες για άμεσες ενισχύσεις στην παραγωγή, δεν λαμβάνουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ ακόμη και εάν έχουν, εν τω μεταξύ, μεταβάλει την παραγωγή τους. Προκειμένου να λάβουν τέτοιου είδους ενισχύσεις, πρέπει να αγοράσουν δικαιώματα ενίσχυσης στην ελεύθερη αγορά.

61. Το γεγονός αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις κατά τις οποίες δύο γεωργοί, οι οποίοι καλλιεργούν επί του παρόντος τα ίδια προϊόντα σε ίδιου μεγέθους εκτάσεις και στην ίδια περιφέρεια, αντιμετωπίζονται πολύ διαφορετικά, αναλόγως της παραγωγής τους κατά την περίοδο αναφοράς και, συνεπώς, της χορήγησης ή μη δικαιωμάτων ενίσχυσης σε αυτούς.

62. Ως αποτέλεσμα του "διαγνωστικού ελέγχου", το Συμβούλιο αναγνώρισε ότι, συν τω χρόνω, καθίστατο όλο και δυσκολότερη η αιτιολόγηση σημαντικών επιμέρους διαφορών στα επίπεδα στήριξης, τα οποία βασίζονταν μόνο σε προηγούμενες δραστηριότητες. Από την άποψη αυτή, πρόθεση της Επιτροπής ήταν η καθιέρωση ενός συστήματος επέκτασης των κατ’ αποκοπήν ενισχύσεων, ήτοι ενός συστήματος που θα εξομάλυνε τις μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των εκάστοτε δικαιωμάτων ενίσχυσης. Εντούτοις, κανένα κράτος μέλος δεν έχει αποφασίσει ακόμη να εφαρμόσει κάποια από τις εναλλακτικές επιλογές που διαθέτει στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων που εισήγαγε ο "διαγνωστικός έλεγχος" και να αναθεωρήσει το μοντέλο που επέλεξε.

Στο πλαίσιο του ιστορικού μοντέλου, η εμπορία των δικαιωμάτων ενίσχυσης επέτρεψε τις κερδοσκοπικές [46]μεταβιβάσεις και τη σώρευση δικαιωμάτων ενίσχυσης

63. Η καθιέρωση του ΚΕΕ επέφερε τον διαχωρισμό των δικαιωμάτων ενίσχυσης από τη γη: τα δικαιώματα ενίσχυσης μπορούν να αποτελούν αντικείμενο εμπορίας, ανεξαρτήτως από τη μεταβίβαση της γης επί της οποίας βασίζονται και μπορούν να ενεργοποιούνται σε οποιοδήποτε είδος επιλέξιμης έκτασης, ανεξαρτήτως της γεωργικής δραστηριότητας που ασκείται σε αυτή. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκαν αγορές για τα δικαιώματα ενισχύσεων, τα οποία αποτελούν αντικείμενο εμπορίας εντός και εκτός των περιοχών από τις οποίες εκπορεύονται.

64. Η αγορά για τα δικαιώματα ενίσχυσης εθεωρείτο μέσο αύξησης της αποδοτικότητας του καθεστώτος στήριξης. Η οικονομική συλλογιστική που υποστηρίζει την υπόθεση αυτή είναι ότι, από τη στιγμή που έχουν χορηγηθεί τα δικαιώματα ενίσχυσης, οι γεωργοί μπορούν να αυξήσουν το επίπεδο της ενίσχυσής τους μόνο εάν αποκτήσουν επιπρόσθετα δικαιώματα ενίσχυσης από άλλους κατόχους, με ή χωρίς γη. Αναμένεται ότι σε μια ανοικτή και διαφανή αγορά, τα δικαιώματα ενίσχυσης θα καταλήξουν σε εκείνους τους γεωργούς που είναι διατεθειμένοι να καταβάλουν το υψηλότερο τίμημα, στοιχείο που συμβάλλει στην αποδοτική κατανομή της στήριξης.

65. Η νομοθεσία της ΕΕ ορίζει διάφορες επιλογές όσον αφορά τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων ενίσχυσης [47]. Ορισμένα κράτη μέλη περιόρισαν την εμπορία δικαιωμάτων ενίσχυσης χωρίς γη, περιορίζοντας την ενεργοποίηση τέτοιων δικαιωμάτων στις περιφέρειες όπου αυτά δημιουργήθηκαν (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία)) ή επιβάλλοντας "παρακρατήσεις" σε ορισμένες μεταβιβάσεις δικαιωμάτων με ή χωρίς παράλληλη μεταβίβαση γης (π.χ. Γαλλία). Στην τελευταία περίπτωση, η αξία κάθε μεταβιβαζόμενου δικαιώματος ενίσχυσης μειώνεται κατά συγκεκριμένο ποσοστό. Άλλα κράτη μέλη δεν εξέτασαν το ενδεχόμενο περιορισμού των μεταβιβάσεων δικαιωμάτων (Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία)) και μάλιστα κατήργησαν την επιβολή παρακρατήσεων ώστε να ενθαρρύνουν την εμπορία τους [48]. Τα κίνητρα της τελευταίας επιλογής ήταν οι ανησυχίες ότι οι γεωργοί που επιθυμούσαν να πωλήσουν δικαιώματα ενίσχυσης δίσταζαν να το πράξουν, επειδή οι παρακρατήσεις μείωναν σημαντικά την αξία των μελλοντικών ενισχύσεων και, επομένως, την τιμή πώλησης κάθε δικαιώματος ενίσχυσης.

66. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η απουσία ρυθμίσεων για τέτοιου είδους μεταβιβάσεις και το ετερογενές γεωργικό δυναμικό της γης κατέληξαν σε αρνητικά αποτελέσματα: η δυνατότητα μίσθωσης περιθωριακής γης με χαμηλό ευκαιριακό κόστος, για την οποία οι δικαιούχοι δεν πρέπει να εκπληρώνουν ιδιαιτέρως απαιτητικές ΟΓΠΣ, συνέβαλε στην πραγματοποίηση κερδοσκοπικών αγορών και τη σώρευση δικαιωμάτων ενίσχυσης, χωρίς γη, από επενδυτές που ενεργοποιούν τα δικαιώματα αυτά σε αγροτεμάχια που δεν απαιτούν καμία "πραγματική" γεωργική δραστηριότητα.

67. Με τον έλεγχο του Συνεδρίου επιβεβαιώθηκαν περιπτώσεις επενδυτών, οι οποίοι είχαν αποκτήσει υψηλής αξίας δικαιώματα ενίσχυσης τα οποία είχαν δημιουργηθεί σε γόνιμες περιφέρειες και σε τομείς εντατικής παραγωγής, αλλά τα οποία ο επενδυτής ενεργοποίησε σε περιθωριακή γη χαμηλής εμπορικής αξίας, μακριά από τη δική του εκμετάλλευση ή κατοικία, με καμία ή ελάχιστες απαιτήσεις γεωργικής δραστηριότητας. Όπως υπογραμμίστηκε ανωτέρω, αυτό είχε ήδη ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια κατηγορία δικαιούχων, οι οποίοι συμμορφώνονται με ελάχιστες υποχρεώσεις στο πλαίσιο των ΟΓΠΣ, αλλά εξασφαλίζουν σημαντικό και εγγυημένο εισόδημα.

ΠΛΑΊΣΙΟ 7

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 2008, το Συνέδριο ανέφερε περιπτώσεις αιτούντων ενίσχυση στο Ηνωμένο Βασίλειο (Σκωτία), οι οποίοι αγόρασαν υψηλής αξίας δικαιώματα ενίσχυσης και μίσθωσαν σε πολύ χαμηλές τιμές μεγάλες εκτάσεις γης, οι οποίες απαιτούν μόνον ελάχιστες ή και καμία δραστηριότητα συντήρησης. Το 2007 και 2008, το 40 % των δικαιωμάτων ενίσχυσης που μεταβιβάστηκαν χωρίς γη ενεργοποιήθηκε σε άγονους βοσκοτόπους. Όλη σχεδόν η επιπλέον γη που δηλώθηκε στη Σκωτία στο πλαίσιο του ΚΕΕ από το 2007 και μετά (58000 εκτάρια περίπου) ήταν άγονοι βοσκότοποι (50000 εκτάρια περίπου), μολονότι, εδώ και μερικά χρόνια, ο αριθμός των προβάτων μειώνεται στη Σκωτία.

Στην Ιταλία, όπου τα πρότυπα ΟΓΠΣ απαιτούν τον θερισμό ή τη βόσκηση, το Συνέδριο εντόπισε δικαιούχους, οι οποίοι είχαν αποκτήσει δικαιώματα ενίσχυσης και μίσθωναν βοσκοτόπους σε περιθωριακές περιοχές. Για παράδειγμα, ένας δικαιούχος απέκτησε δικαιώματα ενίσχυσης χωρίς γη το 2008, σχεδόν στην ονομαστική τους αξία, ήτοι 197000 ευρώ περίπου. Μετά τη διαφοροποίηση και υπό τις τρέχουσες συνθήκες, τα δικαιώματα ενίσχυσης θα παρέχουν στον δικαιούχο συνολική στήριξη του εισοδήματος ύψους 1088000 ευρώ περίπου μέχρι το 2013. Ο δικαιούχος ενεργοποίησε όλα σχεδόν αυτά τα δικαιώματα ενίσχυσης σε 45 εκτάρια μισθωμένου βοσκότοπου χαμηλής αξίας, ο οποίος βρίσκεται 400 χλμ. μακριά από τη μόνιμη κατοικία του. Το ετήσιο μίσθωμα της γης ήταν 7650 ευρώ. Ο δικαιούχος δεν ασκεί καμία γεωργική δραστηριότητα σε αυτή τη γη, ενώ τα δικαιώματα βόσκησης έχουν παραχωρηθεί δωρεάν σε γεωργό της περιοχής, ούτως ώστε να εκπληρώνονται οι υποχρεώσεις ΟΓΠΣ για λογαριασμό του δικαιούχου.

68. Η νομοθεσία της ΕΕ δίδει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να θεσπίζουν τους κατάλληλους κανόνες ώστε να αποφεύγονται οι κερδοσκοπικές μεταβιβάσεις από δικαιούχους που οδηγούν σε σώρευση δικαιωμάτων ενίσχυσης χωρίς την αντίστοιχη γεωργική βάση [49]. Ωστόσο, τέτοιου είδους διατάξεις είναι προαιρετικές.

ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟΥ ΚΕΡΔΟΥΣ

69. Το ιστορικό και το περιφερειακό (υβριδικό) μοντέλο προβλέπουν ότι μπορεί να εφαρμοστεί η "ρήτρα απροσδόκητου κέρδους" σε γεωργούς που έπαυσαν ή μείωσαν τη δραστηριότητά τους μετά την περίοδο αναφοράς [50]. Η ρήτρα αυτή προβλέπει τη μείωση έως και κατά 90 % των δικαιωμάτων τους τα οποία είχαν υπολογιστεί βάσει της δραστηριότητάς τους κατά την περίοδο αναφοράς. Τα έσοδα αυτών των μειώσεων πιστώνονται στο εθνικό απόθεμα. Εντούτοις, η ρήτρα απροσδόκητου κέρδους εφαρμόστηκε μόνο στις μεταβιβάσεις που πραγματοποιήθηκαν έως τις 15 Μαΐου 2004.

70. Το Βέλγιο, η Γαλλία, η Δανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ελλάδα και η Σουηδία επέλεξαν να εφαρμόσουν αυτή τη ρήτρα, μολονότι περιόρισαν την εφαρμογή της σε γεωργούς ορισμένων τομέων. Στα υπόλοιπα κράτη μέλη, οι γεωργοί είχαν το δικαίωμα να διατηρήσουν όλα τα ιστορικά δικαιώματά τους.

71. Το Συνέδριο εντόπισε περιπτώσεις στην Ιταλία και τη Γαλλία, κατά τις οποίες οι γεωργοί είχαν μεταβιβάσει δικαιώματα πριμοδότησης καπνού μετά τις 15 Μαΐου 2004 και, κατά συνέπεια, έλαβαν τα υψηλής αξίας δικαιώματα ενίσχυσης που απέρρεαν από την παλαιότερη παραγωγή καπνού, χωρίς οι αρχές να έχουν το δικαίωμα να ανακτήσουν μέρος των αντίστοιχων ποσών.

72. Μια άλλη περίπτωση αναφέρεται στην ετήσια έκθεση του Συνεδρίου για το 2006 [51]: "Δικαιώματα από το εθνικό απόθεμα μπορούν να παραχωρούνται σε γεωργούς που πραγματοποιούν επενδύσεις στην παραγωγική τους ικανότητα ή αγοράζουν γη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αύξηση του εισοδήματος κατά 10 % εθεωρείτο επαρκής απόδειξη επένδυσης. Παραδόξως, αυξάνοντας τον αριθμό των βοοειδών που σφάχτηκαν το 2002 (ήτοι μειώνοντας τον ζωικό πληθυσμό), οι γεωργοί κατόρθωσαν να ανταποκριθούν σε αυτό το κριτήριο επένδυσης. Αυτό είχε ως συνέπεια μια μαζική στροφή προς τις πριμοδοτήσεις βοοειδών." Ως αποτέλεσμα, οι γεωργοί που έσφαξαν όλα τα βοοειδή της εκμετάλλευσης πριν από το τέλος της περιόδου αναφοράς δικαιούνταν να διατηρήσουν το σύνολο των ιστορικών ποσών αναφοράς καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος του ΚΕΕ.

73. Το 2009, το Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής να τροποποιηθούν οι κανόνες απροσδόκητου κέρδους και να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να ανακτούν έως και το 100 % των ποσών αναφοράς που συνιστούν απροσδόκητα κέρδη, τα οποία μπορούν να πραγματοποιήσουν οι γεωργοί στους τομείς στους οποίους η υφιστάμενη συνδεδεμένη στήριξη θα ενσωματωθεί στο ΚΕΕ έως το 2012 [52]. Εντούτοις, τέτοιου είδους διατάξεις είναι προαιρετικές και δεν διορθώνουν παλαιότερες περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν εφαρμόστηκε αυτή η ρήτρα.

… ΑΛΛΑ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΠΙΦΕΡΕΙ ΑΛΛΑ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

ΜΟΛΟΝΟΤΙ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΠΟΙΗΣΗ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΙΣΟΤΙΜΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ, ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΕΥΝΟΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ

74. Το περιφερειακό μοντέλο συνδέεται με ενιαίες μοναδιαίες αξίες των δικαιωμάτων ενίσχυσης στη σχετική περιφέρεια, ανεξαρτήτως του είδους της γεωργικής δραστηριότητας που ασκείτο πριν από την καθιέρωση του ΚΕΕ. Σύμφωνα με το δυναμικό υβριδικό μοντέλο, το οποίο προβλέπει τη σταδιακή εισαγωγή του περιφερειακού μοντέλου και εφαρμόζεται επί του παρόντος στη Δανία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία), η ιστορική συνιστώσα μειώνεται σταδιακά και ανακατανέμεται σε όλα τα δικαιώματα ενίσχυσης της περιφέρειας. Το Συνέδριο υπογράμμισε ήδη, στην ετήσια έκθεσή του για το 2006, ότι "αυτό θα έχει ένα σημαντικό αποτέλεσμα ανακατανομής των άμεσων ενισχύσεων της ΕΕ, οι οποίες θα περάσουν από αυτούς που ασκούν πραγματικά γεωργική δραστηριότητα στους ιδιοκτήτες εκμεταλλεύσεων, οι οποίοι θα δουν την αξία των δικαιωμάτων τους να τετραπλασιάζεται στη Δανία και στη Γερμανία και να δεκαπλασιάζεται στην Αγγλία" [53]. Αυτό ισχύει, ιδίως, για νέους δικαιούχους οι οποίοι δεν λάμβαναν άμεσες ενισχύσεις στο πλαίσιο του προηγούμενου καθεστώτος συνδεδεμένης ενίσχυσης.

75. Παρά το συγκεκριμένο αποτέλεσμα της ανακατανομής, τα δικαιώματα ενισχύσεων στο πλαίσιο του περιφερειακού ή υβριδικού μοντέλου χορηγούνται το πρώτο έτος σε αυστηρή ανά εκτάριο βάση, ούτως ώστε οι μεγάλες εκμεταλλεύσεις να παραμένουν οι κύριοι δικαιούχοι των ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, οι γεωργοί που χρησιμοποιούν μικρότερες εκτάσεις, για παράδειγμα οι γεωργοί εντατικής εκτροφής βοοειδών, διαπιστώνουν μείωση της στήριξης του εισοδήματός τους σε σύγκριση με τις ιστορικές συνδεδεμένες ενισχύσεις τους. Πέραν αυτού, σύμφωνα με την Επιτροπή, τομείς που αντιμετωπίζουν επί του παρόντος οικονομικές δυσκολίες, όπως η γαλακτοπαραγωγή, θα υποστούν μείωση της λαμβανόμενης ενίσχυσης, εάν τα κράτη μέλη στα οποία οι εν λόγω γεωργοί ασκούν τις δραστηριότητές τους επιλέξουν την περιφερειοποίηση. Και αυτό, επειδή, κατά μέσο όρο, οι γεωργικές εκτάσεις τις οποίες εκμεταλλεύονται είναι μικρότερες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες σε άλλους τομείς [54].

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

76. Σύμφωνα με το περιφερειακό (και το υβριδικό) μοντέλο, ο αριθμός των δικαιωμάτων ενίσχυσης προσεγγίζει κατά πολύ τον συνολικό αριθμό εκταρίων επιλέξιμης γεωργικής γης [55]. Η κατάσταση αυτή επηρέασε σημαντικά τις τιμές της γης, επειδή οι γεωργοί με περισσότερα δικαιώματα ενίσχυσης από ό,τι γη ενθαρρύνθηκαν να μισθώσουν γη με σκοπό να ενεργοποιήσουν το μεγαλύτερο δυνατό τμήμα των δικαιωμάτων ενίσχυσης που διέθεταν. Το γεγονός αυτό αυξάνει τη συνολική ζήτηση για μίσθωση γης και επιφέρει αύξηση των τιμών μίσθωσης της γης.

77. Μολονότι η "κεφαλαιοποίηση" των ενισχύσεων στις τιμές της γης παρατηρείτο και στα προηγούμενα καθεστώτα στρεμματικών ενισχύσεων, αρκετές μελέτες, ανεξάρτητα η μία από την άλλη, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η καθιέρωση του ΚΕΕ δεν μείωσε, και μάλιστα ορισμένες φορές επιδείνωσε, το φαινόμενο αυτό, ιδίως στα κράτη μέλη που επέλεξαν το περιφερειακό μοντέλο και όπου παρατηρείται μεγάλη εξάρτηση από τη μίσθωση γεωργικής γης. Το γεγονός αυτό μειώνει την αποδοτικότητα των ενισχύσεων στήριξης, επειδή οι γεωργοί πρέπει να καταβάλλουν περισσότερα χρήματα για γεωργική γη σε σύγκριση με τα ισχύοντα πριν από τη μεταρρύθμιση. Ο αντίκτυπος του ΚΕΕ στις μισθώσεις γης θεωρείται ισχυρότερος από τον αντίκτυπο στις τιμές πώλησης της γης και η "κεφαλαιοποίηση" εξαρτάται από το ποσοστό της μισθωμένης γεωργικής γης που είναι διαθέσιμη. Το Συνέδριο διαβλέπει στην κατάσταση αυτή τον κίνδυνο η κερδοφορία των εκμεταλλεύσεων να επηρεαστεί σημαντικά από την επέκταση της περιφερειοποίησης και σε άλλα κράτη μέλη, όπως προβλέπεται στο πλαίσιο του "διαγνωστικού ελέγχου" [56].

Η ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΙΑΙΩΝ ΑΞΙΩΝ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ

78. Με την καθιέρωση του ΚΕΕ, τα κράτη μέλη που προτίμησαν την περιφερειακή μορφή της εφαρμογής του έπρεπε να καθορίσουν την περίμετρο των περιφερειών βάσει αντικειμενικών κριτηρίων. Οι αποφάσεις τους αιτιολογήθηκαν με βάση τη διοικητική δομή τους [57], το γεωργικό δυναμικό των καθορισμένων περιφερειών [58] ή συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής της γεωργίας [59].

79. Ως αποτέλεσμα του "διαγνωστικού ελέγχου", το Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής, η οποία έδιδε το δικαίωμα στα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το ιστορικό μοντέλο να προσεγγίσουν μεταξύ τους τις μοναδιαίες αξίες των δικαιωμάτων ενίσχυσης ή να μεταβούν προς ένα (πλήρες ή υβριδικό) περιφερειακό μοντέλο. Τα κράτη μέλη που είχαν επιλέξει ένα περιφερειακό μοντέλο μπορούν να επανεξετάσουν τις αποφάσεις τους, να αναθεωρήσουν τον σχεδιασμό των περιφερειών και να προσεγγίσουν μεταξύ τους την αξία των δικαιωμάτων των διαφόρων περιφερειών. Οι αποφάσεις αυτές πρέπει να λαμβάνονται "βάσει των στόχων που ορίζει το άρθρο 33 της Συνθήκης" (παρόν άρθρο 39), καθώς και σύμφωνα με αντικειμενικά κριτήρια, τα οποία δεν εισάγουν διακρίσεις, όπως το γεωργικό δυναμικό και η μέριμνα για το περιβάλλον. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στο να αυξήσουν την ευελιξία των κρατών μελών ως προς τη στόχευση της άμεσης στήριξης. Έως σήμερα, κανένα κράτος μέλος δεν έχει αναθεωρήσει το μοντέλο του.

Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΕ ΑΠΑΙΤΗΣΕ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΕ ΣΦΑΛΜΑΤΑ

80. Με τον έλεγχο του Συνεδρίου διαπιστώθηκε ότι, σε γενικές γραμμές, οι εθνικές αρχές υπολόγισαν την αξία των δικαιωμάτων ενίσχυσης σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ. Εντούτοις, εντοπίστηκαν σφάλματα λόγω εσφαλμένων ή ελλιπών ιστορικών στοιχείων αναφοράς, μη επικαιροποίησης τέτοιων στοιχείων όταν υπήρξαν μεταβολές στις εκμεταλλεύσεις ή το καθεστώς των δικαιούχων και πλημμελούς αντιμετώπισης των αιτήσεων δικαιωμάτων ενίσχυσης από το εθνικό απόθεμα. Μέχρι σήμερα, τέτοιου είδους σφάλματα δεν έχουν ακόμη διορθωθεί στο σύνολό τους.

81. Στις ετήσιες εκθέσεις του για τα οικονομικά έτη 2006, 2007 και 2008, το Συνέδριο διαπίστωσε ανεπάρκειες στον υπολογισμό των δικαιωμάτων ενίσχυσης και στην εφαρμογή των κανόνων που διέπουν τη λειτουργία των εθνικών αποθεμάτων [60].

82. Το Συνέδριο εξέτασε τις εργασίες παρακολούθησης που είχε πραγματοποιήσει η Επιτροπή σχετικά με τα σφάλματα που είχαν διαπραχθεί κατά την εφαρμογή του ΚΕΕ. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, οι διαδικασίες βρίσκονταν ακόμη εν εξελίξει και μόνο μία επίσημη απόφαση εκκαθάρισης ως προς τη συμμόρφωση είχε ληφθεί και δημοσιευθεί [61].

83. Το Συνέδριο επισημαίνει ότι το Συμβούλιο έλαβε την απόφαση [62] όλα τα δικαιώματα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2009 να θεωρούνται νόμιμα και κανονικά από την 1η Ιανουαρίου 2010, εκτός εάν χορηγήθηκαν σε γεωργούς βάσει πραγματικά ανακριβών αιτήσεων. Μολονότι η απόφαση αυτή παρέχει ασφάλεια του δικαίου στους γεωργούς, συνεπάγεται ότι οι αποφάσεις για οικονομικές διορθώσεις σύμφωνα με τη διαδικασία εκκαθάρισης ως προς τη συμμόρφωση δεν θα εφαρμοστούν στις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν μετά το 2009 [63]. Κατά συνέπεια, με την απόφαση αυτή θα "νομιμοποιηθούν" και θα καταστούν οριστικά εσφαλμένα δικαιώματα ενίσχυσης και, ως εκ τούτου, οι ετήσιες ενισχύσεις θα καταβάλλονται βάσει αυτών στο μέλλον.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

84. Το ΚΕΕ συνέβαλε στην επίτευξη δύο βασικών στόχων της κοινής γεωργικής πολιτικής: την ενθάρρυνση των γεωργών να ανταποκρίνονται καλύτερα στη ζήτηση της αγοράς και τη στήριξη των εισοδημάτων του γεωργικού τομέα στο σύνολό του. Ωστόσο, το γενικό συμπέρασμα της παρούσας έκθεσης είναι ότι η εφαρμογή του καθεστώτος είχε ως αποτέλεσμα ορισμένα αμφισβητούμενα στοιχεία σχετικά με τον ορισμό των δικαιούχων στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, τη φύση των επιλέξιμων αγροτεμαχίων και δραστηριοτήτων, τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο του καθεστώτος, την κατανομή των ενισχύσεων τόσο στα κράτη μέλη όσο και στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους, καθώς και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα του ιστορικού και του περιφερειακού μοντέλου. Κατά συνέπεια, το Συνέδριο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εάν πρέπει να αναθεωρηθούν αυτά τα στοιχεία, σύμφωνα με όσα παρατίθενται στις κατωτέρω συστάσεις.

ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ, ΕΠΙΛΕΞΙΜΗ ΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

85. Ο ορισμός των δικαιούχων του καθεστώτος διατυπώθηκε και στη συνέχεια εφαρμόστηκε κατά τρόπον ώστε πρόσωπα ή φορείς που δεν ασκούσαν ή ασκούσαν μόνον οριακές γεωργικές δραστηριότητες είχαν το δικαίωμα να λάβουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ.

86. Το Συνέδριο επισήμανε την κατάσταση αυτή και στο παρελθόν, κατά τις ετήσιες εκθέσεις του, και το πρόβλημα αναγνωρίστηκε κατά την εξέταση της ΚΓΠ το 2008 με τον "διαγνωστικό έλεγχο". Ο νομοθέτης τότε χορήγησε στα κράτη μέλη το δικαίωμα αποκλεισμού τέτοιου είδους δικαιούχων από τις ενισχύσεις που καταβάλλονται βάσει του ΚΕΕ. Εντούτοις, κατά τον χρόνο του ελέγχου, κανένα κράτος μέλος δεν είχε χρησιμοποιήσει την επιλογή αυτή, και, ως εκ τούτου, η ανωτέρω κατάσταση εξακολουθεί να υφίσταται.

87. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα κράτη μέλη δεν έθεσαν αποτελεσματικούς περιορισμούς, o πλήρης διαχωρισμός των δικαιωμάτων ενίσχυσης από τη γη από την οποία εκπορεύθηκαν ενθάρρυνε επενδύσεις από φορείς οι οποίοι είχαν μικρό ενδιαφέρον για τη γεωργία ως δραστηριότητα, αλλά που εκμεταλλεύτηκαν τις εγγυημένες αποδόσεις που εξασφαλίζει το ΚΕΕ.

88. Η είσοδος νέων γεωργών στον γεωργικό τομέα δυσχεραίνεται συχνά από τις τρέχουσες συνθήκες πρόσβασης στα δικαιώματα ενίσχυσης.

89. Οι προϋποθέσεις επιλεξιμότητας τόσο των αγροτεμαχίων, ώστε αυτά να εξασφαλίζουν ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΚΕΕ, όσο και των γεωργικών δραστηριοτήτων είναι ασαφείς και δεν συμβάλλουν στην επικέντρωση των εν λόγω ενισχύσεων σε δραστηριότητες και γαίες που "προάγουν τη γεωργική παραγωγικότητα".

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Η ισχύουσα νομοθεσία και οι κανόνες εφαρμογής της πρέπει να τροποποιηθούν, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ότι οι ενισχύσεις του ΚΕΕ χορηγούνται σε ενεργούς γεωργούς και ότι αποκλείονται δικαιούχοι που δεν ασκούν καμία ή παρά μόνο ασήμαντες γεωργικές δραστηριότητες.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Η επιλέξιμη γη και οι γεωργικές δραστηριότητες πρέπει να καθοριστούν με μεγαλύτερη σαφήνεια, με σκοπό να αποκλείονται από τη χορήγηση των ενισχύσεων του ΚΕΕ τα μη γεωργικά αγροτεμάχια και οι δραστηριότητες που δεν προάγουν τη γεωργική παραγωγικότητα [64] ή την ενεργό διατήρηση της περιβαλλοντικής αξίας της γης.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ

90. Με την καθιέρωση της πολλαπλής συμμόρφωσης, ταυτόχρονα με την καθιέρωση του ΚΕΕ, οι ενισχύσεις καταβάλλονταν πλήρως υπό όρους, με κριτήρια που αφορούσαν τις περιβαλλοντικές και λοιπές ορθές γεωργικές πρακτικές. Συνεπώς, η πολλαπλή συμμόρφωση κατέστη βασικό στοιχείο αιτιολόγησης των ενισχύσεων που καταβάλλονται στο πλαίσιο του ΚΕΕ. Εντούτοις, οι ενισχύσεις αυτές συνδέονται μόνον εμμέσως με τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις.

91. Πρώτον, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι ενισχύσεις του ΚΕΕ δεν συνδέονται άμεσα με τις δαπάνες που πραγματοποιούν οι γεωργοί, προκειμένου να διατηρούν τη γη σε ΟΓΠΣ ή να συμμορφώνονται με τις ισχύουσες ειδικές κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης (ΚΑΔ). Ομοίως, δεν αντικατοπτρίζουν την αξία των θετικών συνεπειών που επιφέρουν οι γεωργικές δραστηριότητες.

92. Δεύτερον, η διατήρηση της γης σε ΟΓΠΣ συχνά δεν απαιτεί καμία ή παρά μόνο σποραδικές εργασίες.

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

Ο υπολογισμός των ενισχύσεων του ΚΕΕ πρέπει να τροποποιηθεί, ώστε να αντικατοπτρίζονται καλύτερα οι δαπάνες που αφορούν το περιβάλλον και άλλους εξωτερικούς παράγοντες.

ΣΥΣΤΑΣΗ 4

Στο πλαίσιο των προτύπων ΟΓΠΣ, πρέπει να απαιτείται από τους γεωργούς να ασκούν συγκεκριμένες και τακτικές δραστηριότητες, προκειμένου να λαμβάνουν το πλήρες ποσό της ενίσχυσης. Οι μειώσεις των ενισχύσεων για τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης πρέπει να αποκτήσουν περισσότερο αποτρεπτικό χαρακτήρα.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΤΟΥ ΚΕΕ

93. Ο καθορισμός των ενισχύσεων του ΚΕΕ για τους μεμονωμένους γεωργούς εξακολουθεί να βασίζεται α) στον αριθμό των καλλιεργούμενων εκταρίων και β) όσον αφορά το ιστορικό μοντέλο, στα ποσά που καταβλήθηκαν στο παρελθόν (έτη αναφοράς 2000–2002). Ως εκ τούτου, οι ενισχύσεις εξακολουθούν να ωφελούν, πρωταρχικά, τις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις.

94. Χαρακτηριστικό της κατανομής των ενισχύσεων του ΚΕΕ είναι το γεγονός ότι το μεγαλύτερο τμήμα διοχετεύεται σε μικρό αριθμό μεγάλων δικαιούχων, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων λαμβάνουν ατομικά μόνο ένα περιορισμένο ποσό της ενίσχυσης. Ο μηχανισμός διαφοροποίησης, με τον οποίο μειώνεται το ποσό που καταβάλλεται στους μεγαλύτερους γεωργούς, αφορά πολύ περιορισμένο αριθμό δικαιούχων. Επιπλέον, δεν συμβάλλει στη διόρθωση της παρούσας κατανομής, αφού πρωταρχικός στόχος του είναι ο επαναπροσανατολισμός των κονδυλίων από τις άμεσες ενισχύσεις προς τον πυλώνα της ΚΓΠ, την αγροτική ανάπτυξη.

ΣΥΣΤΑΣΗ 5

Πρέπει να επιδιωχθεί μια περισσότερο ισορροπημένη κατανομή των ενισχύσεων του ΚΕΕ μεταξύ των γεωργών, είτε διαφοροποιώντας περαιτέρω τις ενισχύσεις, είτε θέτοντας ανώτατο όριο στις υψηλότερες επιμέρους ενισχύσεις, είτε λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις των εκμεταλλεύσεων.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

95. Επί του παρόντος, στην ΕΕ εφαρμόζονται είκοσι περίπου διαφορετικές παραλλαγές του ΚΕΕ. Η κατάσταση αυτή δικαιολογεί σε μεγάλο βαθμό τις σημαντικές αποκλίσεις στα επίπεδα των ενισχύσεων ανά εκτάριο μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και στους τρόπους κατανομής εντός του κάθε κράτους μέλους.

96. Εφαρμόζονται δύο βασικά μοντέλα. Από τη μια, το ιστορικό μοντέλο έχει, συν τω χρόνω, απομακρυνθεί από τις τρέχουσες συνθήκες παραγωγής.

97. Από την άλλη, το περιφερειακό μοντέλο συνδέεται με τις ενιαίες μοναδιαίες αξίες των δικαιωμάτων ενίσχυσης στην εκάστοτε περιφέρεια. Εντούτοις, σε κάποιες περιφέρειες, η μετάβαση στο περιφερειακό μοντέλο μπορεί να επηρεάσει αρνητικά ορισμένους τομείς γεωργικής παραγωγής και να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών αγοράς και μίσθωσης γεωργικής γης, ενδεχόμενο που θα μείωνε την αποτελεσματικότητα της βοήθειας.

ΣΥΣΤΑΣΗ 6

Οι τρέχουσες συνθήκες που επικρατούν στον τομέα της γεωργίας στις διαφορετικές περιφέρειες πρέπει να λαμβάνονται ως βάση υπολογισμού των δικαιωμάτων. Εντούτοις, μια μεταστροφή αυτού του είδους πρέπει να εξασφαλίζει τον περιορισμό των ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων, όπως την αύξηση στις τιμές αγοράς και μίσθωσης γης.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Olavi ALANISSILÄ, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 6ης Απριλίου 2011.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Σε ορισμένους γεωργικούς τομείς είχαν θεσπιστεί άμεσες ενισχύσεις με σκοπό τη βελτίωση των εισοδημάτων των παραγωγών. Παράδειγμα αποτελεί ο κανονισμός αριθ. 136/66/EΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών (ΕΕ 172 της 30.9.1966, σ. 3025/66), ο οποίος εισήγαγε την ενίσχυση στην παραγωγή για το ελαιόλαδο και τις επιτραπέζιες ελιές. Στον τομέα του βαμβακιού, οι παραγωγοί στηρίζονταν, εμμέσως, με ενίσχυση παρεχόμενη στους εκκοκιστές.

[2] Η συμφωνία για τη γεωργία (ΕΕ L 336 της 23.12.1994, σ. 22) επιτρέπει τη δημόσια στήριξη της γεωργίας υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Σύμφωνα με το παράρτημα 2 της συμφωνίας, η επιλεξιμότητα των ενισχύσεων στήριξης του εισοδήματος πρέπει να καθορίζεται με κριτήρια όπως το επίπεδο του εισοδήματος, η ιδιότητα του δικαιούχου ως παραγωγού ή ιδιοκτήτη γης, η χρησιμοποίηση των συντελεστών παραγωγής ή το επίπεδο παραγωγής σε μια περίοδο αναφοράς. Το ύψος τέτοιου είδους ενισχύσεων σε δεδομένο έτος δεν συνδέεται με το είδος ή τον όγκο της παραγωγής (συμπεριλαμβανομένων των κτηνοτροφικών μονάδων) μετά την περίοδο αναφοράς ούτε με τις τιμές που ισχύουν για αυτού του είδους την παραγωγή. Επίσης, οι ενισχύσεις δεν πρέπει να βασίζονται σε συντελεστές παραγωγής που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια οποιουδήποτε έτους μετά την περίοδο αναφοράς ούτε πρέπει οι γεωργοί να υποχρεώνονται σε παραγωγή προκειμένου να κατοχυρώσουν δικαίωμα στη στήριξη.

[3] Οι άμεσες ενισχύσεις μειώθηκαν κατά 3 % το 2005, κατά 4 % το 2006 και κατά 5 % από το 2007 και μετά. Από το 2009, οι ετήσιες μειώσεις για τη διαφοροποίηση θα αυξηθούν περαιτέρω, ήτοι από 7 % το 2009 σε 10 % το 2012. Η μεταρρύθμιση της Ατζέντας 2000 είχε ήδη καθιερώσει έναν εθελοντικό μηχανισμό διαφοροποίησης, ο οποίος επέτρεπε στα κράτη μέλη να διαφοροποιούν έως και το 20 % του συνολικού ποσού των άμεσων ενισχύσεων. Μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία επέλεξαν να εφαρμόσουν αυτά τα εθελοντικά μέτρα διαφοροποίησης. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ του 2003, τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν έναν τέτοιο εθελοντικό μηχανισμό διαφοροποίησης επιπροσθέτως της υποχρεωτικής διαφοροποίησης. Επί του παρόντος, αυτό συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Πορτογαλία.

[4] Άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1290/2005 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 2005, για τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΕΕ L 209 της 11.8.2005, σ. 1).

[5] Άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Συνθήκη της Λισσαβώνας):"1.Στόχοι της κοινής γεωργικής πολιτικής είναι:α)να αυξάνει την παραγωγικότητα της γεωργίας με την ανάπτυξη της τεχνικής προόδου, με την εξασφάλιση της ορθολογικής αναπτύξεως της γεωργικής παραγωγής, καθώς και της αρίστης χρησιμοποιήσεως των συντελεστών παραγωγής, ιδίως του εργατικού δυναμικού,β)να εξασφαλίζει κατ’ αυτό τον τρόπο ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στον γεωργικό πληθυσμό, ιδίως με την αύξηση του ατομικού εισοδήματος των εργαζομένων στη γεωργία,γ)να σταθεροποιεί τις αγορές,δ)να εξασφαλίζει τον εφοδιασμό,ε)να διασφαλίζει λογικές τιμές κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές.2.Κατά την εκπόνηση της κοινής γεωργικής πολιτικής και των ειδικών μεθόδων που συνεπάγεται η εφαρμογή της, λαμβάνεται υπόψη:α)ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της γεωργικής δραστηριότητας, που απορρέει από την κοινωνική δομή της γεωργίας και τις διαρθρωτικές και φυσικές ανισότητες μεταξύ των διαφόρων γεωργικών περιοχών,β)η ανάγκη βαθμιαίας εφαρμογής των καταλλήλων προσαρμογών,γ)το γεγονός ότι στα κράτη μέλη η γεωργία αποτελεί έναν τομέα στενά συνδεδεμένο με το σύνολο της οικονομίας."

[6] Άρθρο 41 και παράρτημα VIII του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 του Συμβουλίου (έως 31 Δεκεμβρίου 2008) (ΕΕ L 270 της 21.10.2003, σ. 1) και παράρτημα VIII του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου (από την 1η Ιανουαρίου 2009) (ΕΕ L 30 της 31.1.2009, σ. 16). Τα ποσά στο παράρτημα VIII υπολογίζονται λαμβάνοντας ως βάση την ολική αποσύνδεση από την παραγωγή όλων των άμεσων ενισχύσεων. Εάν ένα κράτος μέλος επιλέξει να εφαρμόσει μόνον μερική αποσύνδεση, το ανώτατο όριο για το ΚΕΕ μειώνεται και το ανώτατο όριο των διαθέσιμων πιστώσεων για συνδεδεμένες με την παραγωγή ενισχύσεις αυξάνεται ανάλογα (βλέπε, για παράδειγμα, το παράρτημα III του κανονισμού (EΚ) αριθ. 674/2008 της Επιτροπής (ΕΕ L 189 της 17.7.2008, σ. 5) για την τροποποίηση του παραρτήματος VIII του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 του Συμβουλίου και τον καθορισμό ανώτατων δημοσιονομικών ορίων για τη μερική ή προαιρετική εφαρμογή του ΚΕΕ).

[7] Για λεπτομέρειες σχετικά με τα καθεστώτα ενίσχυσης που ενσωματώνονται στο ΚΕΕ, βλέπε το παράρτημα VI του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[8] Βλέπε άρθρο 1 και άρθρο 2, στοιχεία α) και γ), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[9] Εξαιρέσεις εφαρμόζονται μόνο για ορισμένους παραγωγούς βοοειδών, γάλακτος και αιγοπροβάτων χωρίς γη. Οι παραγωγοί αυτοί λαμβάνουν στήριξη του εισοδήματος υπό τον όρο ότι διατηρούν ένα ελάχιστο επίπεδο της ιστορικής ζωικής παραγωγής τους. Οι γεωργοί αροτραίων καλλιεργειών έλαβαν ειδικά δικαιώματα για τις υποχρεώσεις τους σχετικά με την παύση της καλλιέργειας.

[10] Για λεπτομέρειες σχετικά με τις ενισχύσεις στήριξης του εισοδήματος που καταβλήθηκαν στην πραγματικότητα στο πλαίσιο του ΚΕΕ, βλέπε το παράρτημα II.

[11] Άρθρο 122 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[12] Άρθρο 43 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1782/2003.

[13] Ειδικές διατάξεις εφαρμόστηκαν στον τομέα του ελαιολάδου, όπου η περίοδος αναφοράς περιλάμβανε τα έτη εμπορίας 1999/2000, 2000/01, 2001/02 και 2002/03.

[14] Άρθρα 58 και 59 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[15] Ωστόσο, επιτράπηκε στα κράτη μέλη τα οποία, από το 2005, είχαν καθιερώσει μόνον εν μέρει το ΚΕΕ να διατηρήσουν τις πριμοδοτήσεις για τις θηλάζουσες αγελάδες και τα αιγοπρόβατα συνδεδεμένες με την παραγωγή.

[16] Άρθρα 45 έως 48 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[17] Άρθρο 68 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου. Για περαιτέρω ανάλυση των λεπτομερειών αυτών των θεμάτων βλέπε το παράρτημα I.

[18] Άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 και άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 795/2004 της Επιτροπής (ΕΕ L 141 της 30.4.2004, σ. 1).

[19] Άρθρο 44, παράγραφος 3, του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1782/2003.

[20] Άρθρο 1, παράγραφος 3, του κανονισμού (EΚ) αριθ. 146/2008 του Συμβουλίου (ΕΕ L 46 της 21.2.2008, σ. 1). Πλην περιπτώσεων ανωτέρας βίας ή εξαιρετικών περιστάσεων, τα αγροτεμάχια βρίσκονται στη διάθεση του γεωργού κατά την ημερομηνία που καθορίζεται από το κράτος μέλος, η οποία δεν μπορεί να είναι μεταγενέστερη από την ημερομηνία που καθορίζεται στο εν λόγω κράτος μέλος για την τροποποίηση της αίτησης ενιαίας ενίσχυσης.

[21] Το Συνέδριο είχε ήδη αναφερθεί σε αυτή την πρακτική στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 2006, σημείο 5.21.

[22] Swinnen, J., Ciaian, P. and Kancs, D: Study on the functioning of land markets in the EU Member States under the influence of measures applied under the common agricultural policy, Βρυξέλλες 2008, σ. 149–150. Στοιχεία από αρκετές μελέτες χωρών (π.χ. Βέλγιο, Φινλανδία, Ιρλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο) υποδεικνύουν ότι το ΚΕΕ μπορεί να αποτρέπει την έξοδο από τη γεωργική δραστηριότητα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πολλοί γεωργοί φαίνεται ότι αποφάσισαν να αναβάλουν την έξοδο από το επάγγελμα τουλάχιστον μέχρι το 2012, καθώς γνωρίζουν ότι το ΚΕΕ θα εφαρμόζεται τουλάχιστον μέχρι τότε. Η μελέτη υποδεικνύει, επίσης, ότι αυτή η επίπτωση του ΚΕΕ συνδυάζεται με πλημμελή εμπορευσιμότητα των δικαιωμάτων.

[23] Βλέπε σημείο 3.21 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 2009.

[24] Άρθρο 28, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[25] Άρθρο 41, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 και άρθρο 2, στοιχείο ιβ), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1120/2009 της Επιτροπής, της 29ης Οκτωβρίου 2009, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης που προβλέπεται στον τίτλο ΙΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου (ΕΕ L 316 της 2.12.2009, σ. 1).

[26] Eurostat pocketbooks —Agricultural statistics — Main results 2007–2008 (έκδοση 2009).

[27] Άρθρο 2, στοιχείο η), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[28] Το Συνέδριο έχει ήδη επισημάνει ότι το σύστημα κυρώσεων της πολλαπλής συμμόρφωσης είναι αδύναμο τόσο ως προς τον σχεδιασμό του όσο και ως προς την εφαρμογή του. Βλέπε την ειδική έκθεση αριθ. 8/2008: "Είναι αποτελεσματική ως πολιτική η πολλαπλή συμμόρφωση;" (http://eca.europa.eu/portal/page/portal/publications/auditreportsandopinions/specialreports).

[29] Το 2008, 2,375 εκατομμύρια εκτάρια περίπου από τα 4,557 εκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης που δηλώθηκαν στο πλαίσιο του ΚΕΕ ήταν άγονοι βοσκότοποι. Τέτοιου είδους εκτάσεις, οι οποίες σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία είναι της τάξεως των 4,027 εκατομμυρίων εκταρίων περίπου, εντοπίζονται σε όρη, λόφους, τυρφώνες και χερσότοπους. Οι άγονοι βοσκότοποι καλύπτονται στο μεγαλύτερο μέρος τους με ρείκια και φτέρες και είναι σχετικώς μη παραγωγικοί. Συνήθως, οι παραδοσιακοί γεωργοί τους χρησιμοποιούν μόνο για εκτατική βόσκηση προβάτων.

[30] Άρθρο 34, παράγραφος 2 α), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[31] Άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1120/2009.

[32] Βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 2 και 3 του προοιμίου του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[33] Ο αριθμός αυτός ήταν, κατά γενικό κανόνα, ο μέσος αριθμός εκταρίων στα οποία είχαν πραγματοποιηθεί επιδοτούμενες καλλιέργειες ή οι κτηνοτροφικές εκτάσεις που ήταν διαθέσιμες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους για τα ζώα για τα οποία είχαν καταβληθεί πριμοδοτήσεις.

[34] Άρθρο 42, παράγραφος 5, του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1782/2003. Το μέτρο αυτό εξακολουθεί να ισχύει για τις άμεσες ενισχύσεις που είναι ακόμη (μερικώς) συνδεδεμένες με την παραγωγή και οι οποίες θα ενσωματωθούν στο ΚΕΕ έως το 2012.

[35] Λεπτομερειακά στοιχεία για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του ΚΕΕ παρατίθενται στο παράρτημα II.

[36] Σύμφωνα με την Eurostat, μεταξύ του 2005 και του 2008 στην ΕΕ των 15, το ποσοστό των άμεσων ενισχύσεων αντιπροσώπευε το 30 % του εισοδήματος των συντελεστών παραγωγής και μεταξύ του 52 και 56 % του επιχειρηματικού εισοδήματος. Το γεωργικό εισόδημα συντελεστών παραγωγής είναι η καθαρή προστιθέμενη αξία σε τιμές κόστους των συντελεστών παραγωγής. Υπολογίζεται αφαιρώντας από την αξία της γεωργικής παραγωγής σε βασικές τιμές [= τιμή παραγωγού + επιδοτήσεις σχετικά με το προϊόν – φόρους επί του προϊόντος] την αξία της ενδιάμεσης κατανάλωσης, την ανάλωση παγίου κεφαλαίου και τους φόρους επί της παραγωγής και προσθέτοντας την αξία άλλων επιδοτήσεων της παραγωγής. Το γεωργικό επιχειρηματικό εισόδημα αντιστοιχεί στο τμήμα του εισοδήματος που παράγεται από τις γεωργικές δραστηριότητες, το οποίο χρησιμοποιείται για την ανταμοιβή των ιδίων συντελεστών παραγωγής (εργασία ή/και επιχείρηση, ίδιο κεφάλαιο και ιδιόκτητη γη).

[37] Σύμφωνα με την Eurostat, το 2007, το ποσοστό των γεωργών με μερική απασχόληση κυμαινόταν από 33 % στο Βέλγιο έως 90 % στη Μάλτα.

[38] Κατ’ αυτόν τον τρόπο, στο πλαίσιο του ιστορικού μοντέλου οι εκμεταλλεύσεις με ιστορικώς υψηλές άμεσες ενισχύσεις εξακολουθούν να λαμβάνουν υψηλή στήριξη του εισοδήματος, υπό τον όρο ότι καλλιεργείται ανάλογος αριθμός εκταρίων. Στο πλαίσιο του υβριδικού και του περιφερειακού μοντέλου, τα δικαιώματα χορηγούνταν κατά το πρώτο έτος αυστηρώς ανά εκτάριο. Μολονότι το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ανακατανομή σε κάποιο βαθμό των δικαιωμάτων μεταξύ γεωργών σε διάφορους τομείς (για παράδειγμα μπορεί να υπήρχαν απώλειες στήριξης του εισοδήματος για εκμεταλλεύσεις εντατικής γαλακτοκομικής παραγωγής και κέρδη όσον αφορά τη στήριξη του εισοδήματος για εκμεταλλεύσεις εκτατικής παραγωγής βοοειδών και προβάτων), ο στενός συσχετισμός των δικαιωμάτων με τη γεωργική γη είχε και πάλι ως αποτέλεσμα οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις να λαμβάνουν υψηλές ενισχύσεις.

[39] Η Επιτροπή ανέλυσε την κατανομή των δικαιωμάτων ενίσχυσης στο πλαίσιο του "διαγνωστικού ελέγχου της ΚΓΠ" το 2008. Βλέπε το παράρτημα I, γράφημα 3, του εγγράφου "Health Check — Impact Assessment Note No 1" ("Διαγνωστικός Έλεγχος — Αξιολόγηση αντικτύπου, σημείωμα αριθ. 1") έγγραφο D (2008) AH/15325CAP της 20ής Μαΐου 2008.

[40] Περισσότερες λεπτομέρειες παρατίθενται στο παράρτημα III.

[41] Άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[42] Αιτιολογική σκέψη αριθ. 24 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[43] Ειδική έκθεση αριθ. 8/2008 "Είναι αποτελεσματική ως πολιτική η πολλαπλή συμμόρφωση;".

[44] Άρθρο 69 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1782/2003.

[45] Βλέπε παράρτημα I.

[46] Στην παρούσα ενότητα, ο όρος "κερδοσκοπικός" χρησιμοποιείται με την έννοια των κερδοσκοπικών μεταβιβάσεων και της σώρευσης δικαιωμάτων ενίσχυσης που δεν ανταποκρίνονται στη γεωργική πραγματικότητα, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη αριθ. 28 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 και στην αιτιολογική σκέψη αριθ. 30 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003.

[47] Άρθρο 46 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 και άρθρο 43 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[48] Από το 2005, η Ιταλία επέβαλε "παρακρατήσεις" έως και 50 % της αξίας των δικαιωμάτων ενίσχυσης που πωλούνταν χωρίς γη (όπως επιτρέπει το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 795/2004). Το 2007, αυτές οι παρακρατήσεις καταργήθηκαν. Κατά συνέπεια, η αξία των δικαιωμάτων ενίσχυσης που μεταβιβάστηκαν χωρίς γη αυξήθηκε από 1,3 εκατομμύρια ευρώ το 2006 σε 65,2 εκατομμύρια ευρώ το 2009.

[49] Βλέπε αιτιολογική σκέψη αριθ. 30 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 και αιτιολογική σκέψη αριθ. 28 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[50] Άρθρο 42, παράγραφος 9, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003 και άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 795/2004.

[51] Ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2006, σημεία 5.33 και 5.34.

[52] Άρθρο 41, παράγραφος 6, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1250/2009 (ΕΕ L 338 της 19.12.2009, σ. 1).

[53] Ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2006, σημείο 5.28.

[54] Ευρωπαϊκή Επιτροπή: CAP Health Check — Impact Assessment — Impact of a change towards flatter rates of direct payments (Διαγνωστικός έλεγχος της ΚΓΠ — Εκτίμηση αντικτύπου — Αντίκτυπος της επέκτασης των κατ’ αποκοπήν ενισχύσεων στις άμεσες ενισχύσεις), Δεκέμβριος 2007.

[55] Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, σύμφωνα με το περιφερειακό και το υβριδικό μοντέλο, όλη σχεδόν η επιλέξιμη γη περιλαμβάνεται στο ΚΕΕ, ενώ σύμφωνα με το ιστορικό μοντέλο, ο αριθμός των δικαιωμάτων ενίσχυσης περιλαμβάνει μόνο τη γη που καλλιεργείται στο πλαίσιο κάποιου καθεστώτος συνδεδεμένης ενίσχυσης και τις κτηνοτροφικές εκτάσεις.

[56] Swinnen, J., Ciaian, P., Kancs, D., "Study on the functioning of land markets in the EU Member States under the influence of measures applied under the common agricultural policy", Βρυξέλλες 2008, σ. 141–145· Salhofer, K., Röder, N., Kilian, S., Henter, S. και Zirnbauer, M., "Märkte für Zahlungsansprüche. Endbericht zum Forschungsauftrag 05HS041 des Bundesministeriums für Ernährung, Landwirtschaft und Verbraucherschutz", Βόννη 2009· von Witzke, H., Noleppa, S. και Kennedy, P. L., "Effects of the EU common agricultural policy and US farm policy on agricultural land markets", Ουάσιγκτον 2007.

[57] Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο.

[58] Στη Σουηδία και τη Φινλανδία, ο σχεδιασμός των περιφερειών βασίστηκε σε αποδόσεις αναφοράς. Στο Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία) η απόφαση να εφαρμοστεί η περιφερειακή μορφή του καθεστώτος είχε πρωταρχικό κίνητρο τις εθνικές στρατηγικές για τη βιώσιμη γεωργία. Ωστόσο, στην Αγγλία, τα επίπεδα στήριξης διαφοροποιήθηκαν μεταξύ των εξαιρετικά μειονεκτικών περιοχών (π.χ. τυρφώνες) και της κανονικής γης, στοιχείο που εμμέσως λαμβάνει υπόψη το γεωργικό δυναμικό της γης.

[59] Ηνωμένο Βασίλειο (Βόρειος Ιρλανδία). Στη Δανία επιλέχθηκε η περιφερειακή εφαρμογή η οποία συνεπαγόταν αρχικώς τη χαμηλότερη ανακατανομή μεταξύ των δικαιούχων των ενισχύσεων.

[60] Στη Γαλλία, οι αρχές ενέκριναν διάφορα μη επιλέξιμα προγράμματα, στο πλαίσιο των οποίων οι γεωργοί έλαβαν δικαιώματα ενίσχυσης, αποδέχθηκαν τη βραχυπρόθεσμη μίσθωση εξοπλισμού ως επενδύσεις και δεν εφάρμοζαν συστηματικά τις υποχρεωτικές διατάξεις για τους νέους γεωργούς που άρχισαν τη γεωργική τους δραστηριότητα κατά την περίοδο αναφοράς. Η αδικαιολόγητη χορήγηση δικαιωμάτων ενίσχυσης που πραγματοποιήθηκε από το 2006 και μετά στις ενισχύσεις αντιστοιχεί ετησίως σε 60 εκατομμύρια ευρώ περίπου (ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2007, σημεία 5.21 έως 5.25). Στην Ιταλία, παράτυπες χορηγήσεις δικαιωμάτων για νέα ελαιόδενδρα που φυτεύτηκαν μετά την καθορισθείσα προθεσμία και δεν καλύπτονταν από συγκεκριμένο πρόγραμμα και η γενναιόδωρη αναγνώριση περιπτώσεων αντίξοων συνθηκών, καθώς και πληρωμές για μη επιλέξιμες περιοχές δεν είχαν διορθωθεί κατά τον χρόνο του ελέγχου (ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2007, σημείο 5.14). Στο Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία), στο τέλος του 2009 οι αρχές εξακολουθούσαν να εργάζονται για τη διόρθωση των δικαιωμάτων που είχαν χορηγηθεί εσφαλμένα το 2005 (ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2006).

[61] Απόφαση 2009/721/EΚ της 24ης Σεπτεμβρίου 2009 περί εξαίρεσης από την κοινοτική χρηματοδότηση ορισμένων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΤΤΠΕ), Τμήμα Εγγυήσεων, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (ΕΕ L 257 της 24.9.2009, σ. 28).

[62] Άρθρο 137 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[63] Άρθρο 137, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009.

[64] Βλέπε υποσημείωση 5.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ, ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

Κράτος μέλος | Έναρξη | Περιφέρεια | Μοντέλο | Τομείς που παραμένουν συνδεδεμένοι | Έτος αποσύνδεσης | Προαιρετική εφαρμογή για συγκεκριμένους τύπους γεωργικών εκμεταλλεύσεων και παραγωγής ποιότητας 2005–2009 (άρθρο 69 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003) | Προαιρετική εφαρμογή της ειδικής στήριξης μετά το 2009 (άρθρο 68 του κανονισμού (ΕΚ) α