Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα το "Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση"

(COM(2001) 531 τελικό)

(2002/C 125/01)

Στις 4 Οκτωβρίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Μαρτίου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Davison.

Κατά την 389η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 20ης Μαρτίου 2002), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 52 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 1 αποχή.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 2 Οκτωβρίου 2001, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε το Πράσινο Βιβλίο για την Προστασία των Καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σκοπός του παρόντος Πράσινου Βιβλίου είναι να αρχίσει μια εκτενής δημόσια διαβούλευση για τη μελλοντική κατεύθυνση όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών της ΕΕ στον τομέα των εμπορικών πρακτικών, και ειδικότερα, για τις δυνατότητες βελτίωσης της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς επιχειρήσεων-καταναλωτών (B2C). Ο υπό εξέταση τομέας της προστασίας των καταναλωτών αφορά τη ρύθμιση των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών σχετικά με την εμπορία, τη διαφήμιση, την πληρωμή και τις υπηρεσίες μετά την πώληση, πλην των θεμάτων υγείας και ασφάλειας και άλλων συναφών θεμάτων που αφορούν τη διαφήμιση.

1.2. Το Πράσινο Βιβλίο ακολουθεί μια ανάλυση που έγινε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και η οποία δείχνει ότι οι ισχύοντες κανόνες της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών δεν ανταποκρίνονται στην πρόκληση που θέτει η ραγδαίως μεταβαλλόμενη αγορά. Εν μέρει λόγω της σύγχυσης για το ποιοι εθνικοί κανόνες προστασίας ισχύουν και του περιορισμένου πεδίου εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών, οι τελευταίοι στερούνται εμπιστοσύνης για να συμμετάσχουν άμεσα σε διασυνοριακές συναλλαγές, οι δε επιχειρήσεις, ιδίως οι μικρομεσαίες, διστάζουν να προσφέρουν τα αγαθά και τις υπηρεσίες τους σε ολόκληρη την ΕΕ. Σήμερα, η "εσωτερική καταναλωτική αγορά" δεν έχει φτάσει ακόμη στο έπακρο των δυνατοτήτων της ούτε στο επίπεδο ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς των συναλλαγών μεταξύ των επιχειρήσεων.

1.3. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κατάσταση αυτή δεν είναι νέα. Ωστόσο, χρειάζεται περαιτέρω δράση για να ολοκληρωθεί τώρα η εσωτερική καταναλωτική αγορά, λόγω της καθιέρωσης του ευρώ, του ηλεκτρονικού εμπορίου, της αναγνώρισης σε πολιτικό επίπεδο της ανάγκης να ενισχυθεί η διάσταση της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τους καταναλωτές, και της ανάγκης να προσεγγίσει περισσότερο η ΕΕ τους πολίτες της.

1.4. Η Επιτροπή αποσκοπεί στην επίτευξη μεγαλύτερου βαθμού εναρμόνισης των κανόνων που διέπουν τις εμπορικές πρακτικές επιχειρήσεων-καταναλωτών όπου υπάρχουν διασυνοριακοί περιορισμοί στο εμπόριο επιχειρήσεων-καταναλωτών. Εν προκειμένω δεν εξετάζονται τα θέματα που έχουν σχέση με το συμβατικό δίκαιο που ισχύει για τους καταναλωτές, τα οποία απαιτούν λεπτομερή ρύθμιση.

1.5. Η Επιτροπή κάλεσε όλα τα ενδιαφερόμενα μέλη να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους για το Πράσινο Βιβλίο, και διοργάνωσε ακρόαση στην οποία οι απόψεις της έτυχαν γενικά ευνοϊκής υποδοχής.

1.6. Η κεντρική επιλογή στρέφεται γύρω από το είδος της μεθόδου που χρειάζεται για την επίτευξη μεγαλύτερης εναρμόνισης. Υπάρχουν ουσιαστικά δύο επιλογές:

- μια ειδική προσέγγιση που βασίζεται στην έκδοση μιας σειράς πρόσθετων οδηγιών, που είναι η προσέγγιση η οποία εφαρμόστηκε στις περισσότερες περιπτώσεις κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ή

- μια μικτή προσέγγιση μιας συνεκτικής οδηγίας-πλαίσιο που θα συμπληρώνεται από στοχοθετημένες οδηγίες, όταν χρειάζεται.

1.7. Ένα από τα βασικά θέματα είναι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, εάν επιλεγεί η δεύτερη λύση. Το Πράσινο Βιβλίο προσφέρει μια επιλογή μεταξύ των εννοιών των "θεμιτών εμπορικών πρακτικών" και των "πρακτικών παραπλάνησης και εξαπάτησης". Αμφότερες οι έννοιες αυτές βασίζονται εν μέρει στην ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ.

1.8. Στο πλαίσιο αυτό, το Πράσινο Βιβλίο παρουσιάζει επίσης νέες ιδέες για την χρησιμοποίηση κωδίκων αυτορρύθμισης εντός ενός νομοθετικού πλαισίου. Η Επιτροπή πιστεύει ότι μια οδηγία-πλαίσιο θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή την ανάληψη προσπαθειών για της θέσπιση μιας αποτελεσματικής αυτορρύθμισης σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών.

1.9. Τέλος, το Πράσινο Βιβλίο αναπτύσσει ιδέες για την καλύτερη εφαρμογή των δικαιωμάτων των καταναλωτών στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Προς το παρόν δεν υπάρχει κανένα νομικό πλαίσιο για διακυβερνητική συνεργασία των φορέων που είναι αρμόδιοι για την εφαρμογή των δικαιωμάτων των καταναλωτών στα κράτη μέλη. Αναπτύσσονται ιδέες για τη δημιουργία ενός συστήματος συνεργασίας των εθνικών οργανισμών προστασίας των καταναλωτών για να καταστεί δυνατή η τήρηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών στα άλλα κράτη μέλη.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής που ανταποκρίνεται εν μέρει στις προτάσεις της ΟΚΕ για απλούστευση της νομοθεσίας και μεγαλύτερη δέσμευση όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών(1). Ο τίτλος του Πράσινου Βιβλίου είναι κάπως παραπλανητικός επειδή καλύπτει μόνο τις εμπορικές πρακτικές, οι δε ιδέες του χρήζουν περαιτέρω διασαφήνισης. Ωστόσο, η ΟΚΕ συμφωνεί ότι η συμμετοχή των καταναλωτών και των μικρών επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά(2) πρέπει να ενθαρρυνθεί και ότι η εφαρμογή είναι ένας εύλογος στόχος για βελτίωση. Είναι επίσης θέμα ανησυχίας το γεγονός ότι οι μικρές επιχειρήσεις, που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία θέσεων εργασίας, συναντούν εμπόδια στη συμμετοχή τους στην Ενιαία Αγορά.

2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι υπάρχουν περιθώρια απλούστευσης και παγίωσης της ισχύουσας νομοθεσίας χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο τα κεκτημένα δικαιώματα των καταναλωτών. Η μερικές φορές κατακερματισμένη και υπερβολικά λεπτομερής φύση της κοινοτικής νομοθεσίας επισημαίνει την ανάγκη ρυθμιστικής μεταρρύθμισης παράλληλα με την καθιέρωση κάθε νέας νομικής διάρθρωσης. Για παράδειγμα, η οδηγία για τη χρονομεριστική ιδιοκτησία απαρχαιώθηκε γρήγορα και προέκυψαν τρόποι υπεκφυγής της. Επειδή ο προτεινόμενος κανονισμός για την εμπορική προώθηση είναι ένας τομεακός κανονισμός, η ΟΚΕ συνιστά την επίσπευση της διαδικασίας διαβουλεύσεων επί των ιδεών του Πράσινου Βιβλίου. Συνεπώς, η αρχή της προώθησης των από κοινού ρυθμίσεων και μιας γενικής ρήτρας θα μπορούσε να προσδιοριστεί πριν από την ολοκλήρωση της εξέτασης του θέματος της εμπορικής προώθησης και να συντονισθούν δεόντως τα δύο αυτά θέματα. Είναι σημαντικό να αποφευχθεί μια περίοδος σύγχυσης και νομικής αβεβαιότητας.

2.3. Η ΟΚΕ εξέτασε τις δυνατότητες αυτορρύθμισης και από κοινού ρύθμισης, και κρίνει ότι μια γενική απαίτηση για θεμιτές εμπορικές πρακτικές θα μπορούσε να παράσχει τη βάση για μία πιο ευέλικτη προσέγγιση όσον αφορά τις λεπτομέρειες της προστασίας των καταναλωτών στον τομέα αυτόν, όχι όμως για τη θέσπιση συμβατικού δικαίου. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να υποστηρίξει την πιο γενική πρόταση παρά έναν περιορισμό στις πρακτικές παραπλάνησης και εξαπάτησης. Η ΕΕ διαθέτει ήδη ένα υπόδειγμα οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων και την παραπλανητική διαφήμιση, η δε Σουηδία εφαρμόζει επιτυχώς το υπόδειγμα αυτό. Είναι δυνατό να ορισθεί η έννοια των θεμιτών ρητρών. Για παράδειγμα, η έννοια αυτή ορίζεται στο πλαίσιο της οδηγίας για τις καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων καθώς και στις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για το ηλεκτρονικό εμπόριο.

2.4. Ωστόσο, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να τονίσει ότι η πρόταση για οδηγία-πλαίσιο και μια γενική ρήτρα δεν μπορεί να αξιολογηθεί πλήρως βάσει του Πράσινου Βιβλίου. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη διασαφηνίσει με ποιο τρόπο το νομοθετικό αυτό σύστημα θα μπορούσε να λειτουργήσει σε επίπεδο Κοινότητας. Στόχος θα πρέπει να είναι η απλούστευση παρά μια πληθώρα νέων νόμων. Ειδικότερα, χρειάζονται περαιτέρω λεπτομέρειες για τους μηχανισμούς που πρέπει να δημιουργηθούν για να εξασφαλιστεί η ενιαία εφαρμογή και η ομαλή υλοποίηση σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ΟΚΕ θα ήθελε να προτείνει τη χρησιμοποίηση του άρθρου 153. Η ΟΚΕ επισημαίνει την ανυπαρξία συντονισμένης έρευνας στην ΕΕ για θέματα καταναλωτών και ζητεί την εξέταση του θέματος αυτού από το νέο Πρόγραμμα-Πλαίσιο.

2.5. Η ΟΚΕ επικροτεί την επιλογή να δοθεί αυξημένη σημασία στην από κοινού ρύθμιση στο πλαίσιο της νέας αυτής προσέγγισης του κανονισμού για τις εμπορικές πρακτικές. Ο ρόλος των κωδίκων συμπεριφοράς, τους οποίους οι επιχειρήσεις μπορούν εθελοντικά να αποδεχτούν, είναι χρήσιμος υπό τον όρο ότι:

- οι συνεπαγόμενοι κώδικες συμπεριφοράς ή κώδικες καλών πρακτικών θα είναι καλής ποιότητας και θα επικεντρώνονται στον προσδιορισμό των καλών πρακτικών εντός των ορίων της οδηγίας-πλαίσιο, και,

- θα διενεργείται έλεγχος από τις κρατικές υπηρεσίες και τις οργανώσεις των καταναλωτών

- οι κώδικες συμπεριφοράς θα συνδυάζονται με μηχανισμούς αποκατάστασης των ζημιών

- η παραβίαση των κανόνων αυτορρύθμισης από τους συμμετέχοντες θα αντιμετωπίζεται πλήρως.

2.6. Η Επιτροπή επιδοκιμάζει το γεγονός ότι στη νέα προσέγγιση γίνεται αναφορά στην ανάληψη μεγαλύτερων προσπαθειών για την αποτροπή διαφορετικών ερμηνειών των υφιστάμενων και μελλοντικών κανονισμών με μη δεσμευτική πρακτική καθοδήγηση σε γλώσσα φιλική προς τον χρήστη προς όφελος των καταναλωτών, των επιχειρήσεων, των δικαστών και των αρμόδιων εκτελεστικών αρχών. Χρειάζεται να αποσαφηνισθεί ο ρόλος της ρυθμιστικής επιτροπής.

2.6.1. Η ΟΚΕ αντιτίθεται στην ιδέα της χρησιμοποίησης της καθοδήγησης αυτής για την επέκταση της νομοθεσίας. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η επίσημη ερμηνεία των οδηγιών ή των κανονισμών αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων και, σε ένα τελευταίο στάδιο, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Ο διαχρονικός στόχος θα είναι η δημιουργία μιας σαφούς δέσμης δικαιωμάτων των καταναλωτών βάσει της οδηγίας-πλαίσιο.

2.7. Για να εξασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των βασικότερων εταίρων, επιχειρήσεων και καταναλωτών, καθώς και η συμμετοχή της υπόλοιπης κοινωνίας των πολιτών, όπου αυτό απαιτείται, η ΟΚΕ θα ήθελε επίσης να προτείνει τη διασαφήνιση του ρόλου του διαλόγου επιχειρήσεων-καταναλωτών, στο πλαίσιο της νέας γενικής ρήτρας για τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές, ιδίως στον ορισμό των κατευθυντήριων γραμμών για την ερμηνεία και την εφαρμογή των "αυστηρών" και των "χαλαρών" κανονισμών. Η καταβολή ή παροχή ερευνητικής ενίσχυσης θα είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση της πλήρους συμμετοχής όλων των μερών.

2.7.1. Η ΟΚΕ αποδέχεται το ρόλο της στην υποστήριξη του διαλόγου παραγωγών-καταναλωτών και καλεί τις κυβερνήσεις να εξασφαλίσουν την ισορροπημένη και πλήρη εκπροσώπηση των καταναλωτών στην ΟΚΕ.

2.7.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών μπορεί να συμπληρώσει το ρόλο της δημοκρατικής κυβέρνησης, αλλά δεν μπορεί ποτέ να τον αντικαταστήσει. Η τεχνική "αποτελεσματικότητα" ή "συνοχή" δεν αποτελεί υποκατάστατο του δημοκρατικού ελέγχου όπως αναφέρεται στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση (Α5-0399/2001 τελικό, 15.11.2001).

2.8. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της μεγαλύτερης εναρμόνισης και κρίνει ότι η προστασία των καταναλωτών βάσει του άρθρου 153 θα πρέπει να είναι όσο το δυνατό μεγαλύτερη.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η Επιτροπή επιζητεί συγκεκριμένες απαντήσεις σε ορισμένες επακριβείς ερωτήσεις. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να συμβάλει στη συζήτηση κάθε βασικής ερωτήσεως.

3.2. Η πρώτη ερώτηση αφορά τα βασικά στοιχεία μιας γενικής ρήτρας, τα γενικά κριτήρια και τους κύριους κανόνες για τη ρύθμιση των εμπορικών πρακτικών.

3.2.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι μια γενική ρήτρα που περιέχει ένα νομικό πρότυπο αποτελεί ευέλικτο και κατάλληλο μέσο ρύθμισης της εμπορικής συμπεριφοράς σε ένα πολύ δυναμικό τομέα, που αναπτύσσεται και μεταλλάσσεται συνεχώς.

3.2.2. Θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι η έννοια των θεμιτών πρακτικών περιλαμβάνει τις ορθές επιχειρηματικές δεοντολογίες και ότι οι κώδικες αυτορρύθμισης παρέχουν ερμηνευτική καθοδήγηση στο πλαίσιο αυτό.

Θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε αυτούς σαφείς, χρήσιμες και κατάλληλες προσυμβατικές πληροφορίες.

3.2.3. Η γενική αυτή ρήτρα θα πρέπει να συμπληρώνεται από μια σειρά ορισμών των πρακτικών οι οποίες θα πρέπει να θεωρούνται ως αθέμιτες.

3.2.3.1. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει:

- την παρακίνηση σε παράνομη συμπεριφορά ή σε ανοχή αυτής

- τις παραπλανητικές προσφορές, συμπεριλαμβανομένων και των αβάσιμων απαιτήσεων

- την εκμετάλλευση (κατάχρηση) της ευπιστίας των παιδιών

- την προμήθεια χωρίς προηγούμενη παραγγελία (προϊόντα που δεν έχουν ζητηθεί).

Ο κατάλογος δεν θα πρέπει να θεωρείται πλήρης και θα μπορεί να τροποποιείται οποτεδήποτε αυτό κρίνεται αναγκαίο.

3.2.4. Παράδειγμα αθέμιτων πρακτικών είναι η εμπορική προώθηση της σκόνης γάλακτος για μωρά εις βάρος του θηλασμού, η παραπλάνηση των καταναλωτών για τις οικονομίες που μπορούν να κάνουν με την αλλαγή παρόχων υπηρεσιών, οι ανακριβείς συμβουλές για τις απαιτούμενες εργασίες.

3.2.5. Το πλαίσιο θα παράσχει τη βάση για την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών, ώστε π.χ. να προωθηθούν τα εθελοντικά συστήματα αξιολόγησης/ελέγχου και "εντοπισμού και εξάλειψης" στο Ιnternet για την προστασία των παιδιών από το επιζήμιο περιεχόμενο που οι έρευνες της ΟΚΕ έχουν δείξει ότι φτάνει σε αυτά σε μεγάλες ποσότητες(3). Αυτό προϋποθέτει επίσης μηνύματα και συστήματα ασφάλειας για τη πρόληψη των "on line" παιδεραστικών προσεγγίσεων και της παιδικής πορνογραφίας.

3.2.6. Θα πρέπει επίσης να συμπεριληφθεί ένας "γκρίζος" κατάλογος πρακτικών, που απαιτούν επαγρύπνηση επειδή πιθανόν να συνεπάγονται αθέμιτες πρακτικές, υπό ορισμένες συγκεκριμένες και ακριβείς συνθήκες. Θα πρέπει να χαραχθούν κατευθυντήριες γραμμές π.χ. για:

- λόγους υγείας και προληπτικής ασφάλειας

- την εκποίηση, εκκαθάριση και πώληση προϊόντων σε τιμές ευκαιρίας

- τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις

- τα λαχεία και τους διαγωνισμούς για την εμπορική προώθηση προϊόντων

- οι επενδυτικές προσφορές οικονομικής και μη οικονομικής φύσεως.

3.2.7. Παραδείγματα "γκρίζων" τομέων, όπου οι κώδικες μπορούν να βοηθήσουν, είναι η προσφορά βραβείων που έχουν συγκεκαλυμμένο κόστος και η χρησιμοποίηση ακριβών τηλεφωνικών γραμμών για την παροχή πληροφοριών/ψυχαγωγίας "on line", η προώθηση προϊόντων σε παιδιά, όπως η προώθηση εμπορικών ειδών, ιδίως γλυκών/ποτών, σε σχολεία μέσω εκπαιδευτικού υλικού και η αποδοχή αλλεπάλληλων παραγγελιών αγαθών ή υπηρεσιών από ένα ηλικιωμένο καταναλωτή που βρίσκεται προφανώς σε κατάσταση σύγχυσης. Διάφορες χώρες διαθέτουν αυτορρύθμιση για τις ακριβές τηλεφωνικές γραμμές. Ο οργανισμός το 1/4 των παιδιών στο ΗΒ και το 1/6 στην Αυστρία που αποτέλεσαν το αντικείμενο έρευνας από το "European Research into Consumer Affairs", LandesAcademie, Lower Austria, ανέφεραν ότι είχαν αγοράσει κάτι από το Ιnternet και είχαν πληρώσει για παιχνίδια και ψυχαγωγίας ΙCSTIS του Η.Β. διαπίστωσε ότι το 50 % των παραγγελιών το 2000 αφορούσαν τηλεκφόρτωση στο Ιnternet από παιδιά.

3.3. Η δεύτερη κύρια ερώτηση έχει σχέση με τη συμπερίληψη στην οδηγία-πλαίσιο μιας βάσης για την αυτορρύθμιση.

3.3.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της αυτορρύθμισης για την ολοκλήρωση των εννοιών του θεμιτού εμπορίου και των καλών εμπορικών πρακτικών, βάσει ενός νομοθετικού πλαισίου, και, με την προοπτική αυτή, επιδοκιμάζει τη συμπερίληψη μιας βάσης για την αυτορρύθμιση στην οδηγία-πλαίσιο.

...

3.4. Η τρίτη ερώτηση αφορά την ανάπτυξη μη δεσμευτικής πρακτικής καθοδήγησης.

3.4.1. Η ΟΚΕ αποδέχεται την ιδέα της συμπλήρωσης της οδηγίας-πλαίσιο με συστάσεις της Επιτροπής με μη δεσμευτική πρακτική καθοδήγηση, που ερμηνεύει το νόημα της οδηγίας και άλλων κανονισμών και συγκεκριμένων οδηγιών με απλή και κατανοητή από το χρήστη γλώσσα.

3.4.2. Η οδηγία-πλαίσιο θα πρέπει να αναφέρει με πολύ συγκεκριμένο τρόπο τον τομέα εφαρμογής και την εμβέλεια της εν λόγω καθοδήγησης. Θα πρέπει επίσης να αναφέρεται σαφώς στην οδηγία-πλαίσιο ότι οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές, που δημοσιεύονται μέσω των συστάσεων της Επιτροπής, δεν αντικαθιστούν τις συγκεκριμένες οδηγίες και κανονισμούς που είναι αναγκαίοι, και δεν θα πρέπει να επηρεάζουν την ύπαρξη των προαναφερόμενων καταλόγων αθέμιτων πρακτικών.

3.5. Η τελευταία κύρια ερώτηση έχει σχέση με το ρόλο της συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών στην ανάπτυξη μη δεσμευτικής νομικής καθοδήγησης.

3.5.1. Υπό τον όρο ότι η θεσμοποίηση του "διαλόγου" δεν σημαίνει την υπονόμευση της ισχύος του νόμου και των αρχών και των διαρθρωτικών στοιχείων της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την αυξημένη συμμετοχή των επιχειρήσεων και των οργανώσεων καταναλωτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που οδηγούν στον καθορισμό κανόνων και πολιτικών προσανατολισμών για την προστασία των καταναλωτών.

3.5.2. Συνεπώς, η οδηγία-πλαίσιο θα πρέπει να ορίζει επακριβώς τα κριτήρια για την εκπροσώπηση των εμπορικών οργανώσεων και των οργανώσεων καταναλωτών, καθώς και τη φύση, την οργάνωση και τη λειτουργία του ρυθμιστικού φορέα που θα είναι αρμόδιος για την προώθηση του διαλόγου και τον καθορισμό των προτύπων και των κανονισμών, καθώς και την ερμηνεία τους.

3.5.3. Τέλος, η οδηγία-πλαίσιο θα πρέπει να αναφέρει σαφώς ότι η διαδικασία αυτή χάραξης κατευθυντήριων γραμμών δεν θα πρέπει ποτέ να αποκλείει τη δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη ή οποιαδήποτε άλλα εναλλακτικά μέσα διευθέτησης των διαφορών, σε ανάλογες περιπτώσεις.

4. Εκτέλεση

4.1. Η Επιτροπή κατέβαλε έντονες προσπάθειες για την πρακτική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με τους καταναλωτές και για τη βελτίωση της πρόσβασης των καταναλωτών στη δικαιοσύνη σε περιπτώσεις διασυνοριακών διαφορών, αλλά τα προβλήματα παραμένουν. Η άνιση εκτέλεση αποτελεί εμπόδιο στο θεμιτό ανταγωνισμό και στην αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, ενώ δεν ικανοποιεί ταυτόχρονα τους καταναλωτές. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι παρατηρήθηκαν αδικαιολόγητες καθυστερήσεις στην εφαρμογή των νόμων για τους καταναλωτές από τα κράτη μέλη. Τα τελευταία πρέπει να ενσωματώσουν τους νόμους αυτούς, το συντομότερο δυνατό, στο εθνικό τους δίκαιο. Συνεπώς, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προτάσεις για τη διοργάνωση τακτικών συνεδριάσεων με κυβερνητικούς εκπροσώπους για τα θέματα αυτά, καθώς και για τη δημιουργία κεντρικών εθνικών γραφείων επικοινωνίας για θέματα εκτέλεσης. Οι διακρατικές επαφές μεταξύ τοπικών εκτελεστικών γραφείων θα πρέπει να ενθαρρυνθούν επίσης.

4.2. Ένα πρόβλημα που χρειάζεται επειγόντως να αντιμετωπιστεί είναι το γεγονός ότι πολλά κράτη μέλη δεν διαθέτουν κανένα κεντρικό εκτελεστικό φορέα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καλούνται, όταν γνωστοποιούν στην Επιτροπή τους εθνικούς τους νόμους με τους οποίους εφαρμόζεται το κοινοτικό δίκαιο, να παρέχουν λεπτομέρειες για τους αρμόδιους εκτελεστικούς φορείς, καθώς επίσης και για την έκταση και το είδος των κυρώσεων που προβλέπονται από τους εθνικούς νόμους, ενώ οι κυρώσεις θα πρέπει να εναρμονισθούν και να είναι αποτελεσματικές. Ένα εκ περιτροπής πρόγραμμα εξέτασης της εφαρμογής και της εκτέλεσης, εκ μέρους των κρατών της ΕΕ, των οδηγιών για την προστασία των καταναλωτών, οι ανταλλαγές προσωπικού και η κοινή επίβλεψη θα διασφαλίσουν πιο συντονισμένες δράσεις.

4.3. Η ΟΚΕ έχει ζητήσει στο παρελθόν περισσότερη συνεργασία μεταξύ των εκτελεστικών αρχών σε ολόκληρη την Ευρώπη, και θεωρεί θετική την ίδρυση, το 1999, του Διεθνούς Δικτύου Εποπτείας της Εμπορίας (IMSN), ενός ανεπίσημου δικτύου εκτελεστικών φορέων. Η παροχή λεπτομερειών για υποθέσεις σε εθνικό επίπεδο θα ήταν χρήσιμη για τις εκτελεστικές αρχές, π.χ. μέσω μιας κοινής ιστοθέσης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν την υποχρέωση να παρέχουν υποστήριξη στα εκτελεστικά όργανα άλλων κρατών μελών, εάν αυτά ζητούν πληροφορίες (ήδη στο δημόσιο τομέα) για τις δραστηριότητες εταιριών των οποίων η έδρα ή τα κεντρικά γραφεία εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων τους.

4.4. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης ελάχιστων προτύπων της ΕΕ στον τομέα της εκτέλεσης βάσει ορισμένων βασικών αρχών, όπως η αποτελεσματικότητα και η ανεξαρτησία, υπό την επίβλεψη της Επιτροπής. Η ΟΚΕ δεν τάσσεται υπέρ ομοιόμορφων εκτελεστικών προτύπων σε ολόκληρη την ΕΕ, επειδή αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλό κοινό παρονομαστή παρά σε γενική βελτίωση. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση σε αποτελεσματικές διαδικασίες λογιστικού ελέγχου για την εξασφάλιση ευρείας αντιστοιχίας από άποψη αποτελέσματος παρά από άποψη τεχνικών. Η Επιτροπή θα πρέπει να καθιερώσει επίσης μια περιοδική αξιολόγηση των συστημάτων από κοινού ρύθμισης και αυτορρύθμισης, κάθε δύο/τρία χρόνια, συντάσσοντας έκθεση για τις εμπειρίες των κρατών μελών από την αυτορρύθμιση και για τις προτεινόμενες βελτιώσεις.

4.5. Οι προσπάθειες για την υποστήριξη μεμονωμένων καταναλωτών με στόχο την αποκατάσταση μέσω του ΕΕJ-ΝΕΤ των ζημιών που έχουν υποστεί κ.λπ., πρέπει να διπλασιαστούν. Η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο κατάρτισης ενός πίνακα επιδόσεων για την εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τους καταναλωτές, παρόμοιου με εκείνον της Γενικής Διεύθυνσης "Ενιαία Αγορά".

4.6. Είναι επίσης αναγκαίο να αναπτυχθεί μια ευρωπαϊκή εκπαίδευση των καταναλωτών ώστε να μπορούν οι ίδιοι να λαμβάνουν μέτρα για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή προσπαθεί να περιορίσει την έννοια της "προστασίας των καταναλωτών" μόνο στα "οικονομικά συμφέροντα". Η ενημέρωση και η εκπαίδευση είναι επίσης πολύ σημαντικές ιδίως για τα άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Η δημιουργία της κοινωνίας των πληροφοριών θα πρέπει να αξιοποιηθεί για την εξασφάλιση της παροχής πληροφοριών σε μεγαλύτερο αριθμό καταναλωτών, αλλά οι ανάγκες εκείνων που δεν έχουν τακτική πρόσβαση δεν θα πρέπει να παραβλέπονται. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι η πρόταση της Επιτροπής θα έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη εξασφάλιση της χρηματοδότησης της εκπαίδευσης των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και την κατάρτιση προγραμμάτων συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ από τις οργανώσεις καταναλωτών.

Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την απλούστευση ΕΕ C 48 της 21.2.2002, σ. 130.

(2) ...

(3) Γνωμοδότηση για ένα πρόγραμμα παιδικής προστασίας στο Ιnternet που παραθέτει έρευνες της "European Research into Consumer Affairs", LandesAcademie, Lower Austria, και της Ένωσης Καταναλωτών Ελλάδας στα πλαίσια του Προγράμματος Δράσης της ΕΕ για το Ιnternet, ΕΕ C 48 της 21.2.2002.