Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί μέτρων ενθάρρυνσης στον τομέα της απασχόλησης"

(2001/C 139/09)

Στις 3 Νοεμβρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε στις 31 Ιανουαρίου 2001 την γνωμοδότησή του βάσει της εισηγητικής έκθεσης του κ. Vinay.

Κατά την 379η σύνοδο ολομέλειας της 28ης Φεβρουαρίου 2001, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση απόφασης επί της οποίας έχει κληθεί να αποφανθεί η ΟΚΕ αποβλέπει στον ορισμό ενός λειτουργικού μέσου που προορίζεται να υποστηρίξει την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση.

1.2. Προκειμένου να αναπτυχθεί με μεγαλύτερη πάντοτε αποτελεσματικότητα η στρατηγική αυτή είναι απαραίτητες τόσο η κοινή επίγνωση και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί όσο και η διάδοση της πρακτικής που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική. Αυτή η απαίτηση επιβεβαιώνεται ήδη με αποφασιστικότητα στην πρόταση του Συμβουλίου σχετικά με τους προσανατολισμούς για τις πολιτικές των κρατών μελών υπέρ της απασχόλησης το 2001.

1.2.1. Η εν λόγω πρόταση αποτελεί πρόσθετο, έστω και συμπληρωματικό, μέσο στις κατευθυντήριες γραμμές των προσανατολισμών, πενταετούς διάρκειας και χαρακτηρίζεται κυρίως από την πρόθεση να ενθαρρυνθεί ο συντονισμός μεταξύ των πολιτικών των κρατών μελών, όπως προβλέπεται από τον τίτλο της Συνθήκης περί της απασχολήσεως.

1.2.2. Ειδικότερα επιδιώκεται η αύξηση της ανταλλαγής των γνώσεων και η συνεργασία στις ερευνητικές δραστηριότητες, η ανταλλαγή και η παρακολούθηση και συνεπώς υπογραμμίζεται ότι τα μέτρα ενθάρρυνσης της απασχόλησης (ΜΕΑ) αποβλέπουν σε υπερεθνικές δραστηριότητες, που είναι σε μεγάλο βαθμό μεταβιβάσιμες.

1.3. Η νομική βάση της πρότασης είναι το άρθρο 129 της ΣΕΚ που επιτρέπει στο Συμβούλιο την υιοθέτηση άμεσων μέτρων ενθάρρυνσης και προώθησης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στα προαναφερθέντα πεδία. Από την εν λόγω πρόταση, ωστόσο, έχουν αποκλειστεί τα πρότυπα σχέδια, μολονότι περιλαμβάνονται στο άρθρο της Συνθήκης, επειδή χρηματοδοτούνται ήδη από το ΕΚΤ.

1.4. Η Επιτροπή αναφέρει ότι η εν λόγω πρόταση έχει σκοπό να εξασφαλίσει τη συνέχεια των κοινοτικών δραστηριοτήτων στα θέματα της ανάλυσης, έρευνας και συνεργασίας που έχουν πραγματοποιηθεί έως εδώ, βάσει της αποφάσεως 98/171/ΕΚ που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2000, και η οποία την αντίστοιχη χρονική περίοδο είχε ληφθεί στα πλαίσια του άρθρου 235 της ΣΕΚ, βάσει του Συμβουλίου του Έσσεν.

1.4.1. Η παρούσα πρόταση καταρτίστηκε με μια πιο στρατηγικά στοχοθετημένη προσέγγιση, στο φως της σημασίας που έχουν αποκτήσει οι πολιτικές για την απασχόληση με την ενσωμάτωσή τους στην ΣΕΚ μέσω της διαδικασίας του Λουξεμβούργου (1997) και με τον προσδιορισμό επί νομικής βάσεως του mainstreaming στην πολιτική της απασχόλησης (άρθρο 127,2 της ΣΕΚ). Ειδικότερα η πρόταση είναι συνεκτική με τους πολιτικούς και στρατηγικούς προσανατολισμούς που εκφράστηκαν στο πρόσφατο Συμβούλιο της Λισσαβώνας.

1.5. Οι αποδεκτές δραστηριότητες, που μπορούν να επικεντρωθούν είτε στους πυλώνες είτε στους επιμέρους προσανατολισμούς, θα πρέπει να καταρτιστούν "με μια συνεχή προσπάθεια μακροπρόθεσμης εμβέλειας".

1.5.1. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η ενίσχυση στα κράτη μέλη κατά την αξιολόγηση των εθνικών προγραμμάτων, ενόψει επίσης του γεγονότος ότι, με τη λήξη της πενταετίας από τη διάσκεψη κορυφής του Λουξεμβούργου θα πρέπει να προσδιοριστεί ειδική διαδικασία αξιολόγησης. Επιπλέον αναφέρονται η παρακολούθηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση στα κράτη μέλη, η ανάπτυξη κοινών δεικτών, η προοπτική ανάλυσης των στρατηγικών τομέων, και εκδηλώσεις διεθνούς σημασίας. Τα αποτελέσματα των ερευνών θα έχουν τη μέγιστη δυνατή διάδοση είτε μέσω δημοσιεύσεων είτε μέσω συναντήσεων ή τέλος μέσω δημοσιεύσεων στο δίκτυο, κύκλου συζητήσεων και σεμιναρίων.

1.6. Οι δραστηριότητες είναι ανοικτές, πέρα από τις χώρες του ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου, και στις χώρες ΧΚΑΕ, στην Κύπρο, στην Μάλτα και στην Τουρκία καθώς και στις Μεσογειακές χώρες, στα πλαίσια των μορφών του τύπου των σημερινών σχέσεων.

1.7. Έστω και εάν η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων έχει ανατεθεί στην Επιτροπή, προβλέπεται μία ειδική επιτροπή που θα συγκροτηθεί από εκπροσώπους των κρατών μελών και θα υποβοηθεί την ίδια την Επιτροπή. Το συνολικό ποσό της χρηματοδότησης για την πενταετία ισχύος της πρότασης είναι 55 εκατομμύρια ευρώ.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ δέχεται θετικά την πρόταση της Επιτροπής. Η συμβολή που προκύπτει από τις αναλύσεις, γνώσεις και αξιολογήσεις, χάρη στη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, είναι στοιχείο που θεωρείται απαραίτητο για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική όπως αυτή που καταρτίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας για τους τομείς της οικονομίας και της απασχόλησης.

2.2. Αποτελεί μόνιμη φροντίδα της ΟΚΕ, που εκφράστηκε σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις και σε κάθε πεδίο δραστηριότητας, η αναγκαιότητα προσδιορισμού ποσοτικά και ποιοτικά ομοιογενών κοινών δεικτών καθώς και συγκρίσιμων κριτηρίων αξιολόγησης, πέρα από τη διάδοση της ορθής πρακτικής. Η απαίτηση αυτή είναι ακόμη πιο ισχυρή στις πολιτικές της απασχόλησης που είναι σημαντικές για την παγίωση της κοινοτικής οικονομίας και για την κοινωνική συνοχή μεταξύ των πολιτών της Ένωσης.

2.3. Κρίνεται σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η προοπτική πτυχή που απαιτείται ως προσδιοριστικό στοιχείο των δραστηριοτήτων που γίνονται δεκτές στην πρόταση θα πρέπει να είναι πάντοτε συνεκτική με τους προσανατολισμούς που καθορίζονται ετησίως από το Συμβούλιο.

2.3.1. Όσον αφορά επίσης τις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των πυλώνων θα ήταν χρήσιμη η κατανομή της έρευνας έτσι ώστε να ενισχυθεί η συνοχή αυτή. Για παράδειγμα είναι επιθυμητό να δοθεί ειδική προσοχή, το 2001, στα ζητήματα της ισότητας των φύλων, ειδικότερα όσον αφορά τις απολαβές και τις διάφορες μορφές κοινωνικής προστασίας, όπως επίσης και στις πολιτικές της νομιμοποίησης της παράνομης εργασίας, και της αξιολόγησης και ρύθμισης των πολυάριθμων άτυπων μορφών εργασίας που προκύπτουν από τις οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές καθώς και από τις αλλαγές των μορφών απασχόλησης που συνδέονται με την ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών(1).

2.4. Η πρόταση δίδει προσοχή στο ρόλο των κοινωνικών εταίρων στα εν λόγω πλαίσια (άρθρο 8). Αυτό εξάλλου είναι σύμφωνο με τη θέση που έχει ληφθεί από το Συμβούλιο της Santa Maria da Feira στις 19 και 20 Ιουνίου 2000, στο οποίο κλήθηκαν οι κοινωνικοί εταίροι να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον προσδιορισμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των προσανατολισμών στα θέματα της απασχόλησης.

2.4.1. Εξάλλου, στους προσανατολισμούς για το 2001(2), στο παράρτημα "Οριζόντιοι στόχοι - δημιουργία συνθηκών πλήρους απασχόλησης σε μια κοινωνία βασισμένη στη γνώση" και στα σημεία Γ και Ε παροτρύνονται οι κοινωνικοί εταίροι να αναλάβουν καθήκοντα παρακολούθησης, κατάρτισης κοινών δεικτών, τραπεζών στατιστικών στοιχείων κ.λπ. Από τις δραστηριότητες αυτές επίσης μπορεί να προκύψει εμπλουτισμός των δράσεων που προβλέπονται στην εν λόγω πρόταση. Θα πρέπει συνεπώς να προσδιοριστεί σε διάφορα επίπεδα μία μορφή χρηματοδότησης.

2.4.2. Στα πλαίσια πάντοτε του άρθρου 8, μολονότι έχουν προσδιορισθεί ως αναγκαίες οι επαφές διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους, αναφέρεται ότι θα ενημερώνονται για τις δραστηριότητες εφαρμογής μόνον κατόπιν αιτήσεως. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η ενημέρωση θα πρέπει να παρέχεται με τρόπο αυθόρμητο και τακτικό.

2.5. Το έγγραφο της Επιτροπής υπογραμμίζει, στο άρθρο 5, τη συνοχή και συμπληρωματικότητα μεταξύ των προβλεπόμενων από την εν λόγω πρόταση μέτρων και των άλλων κοινοτικών προγραμμάτων και αντίστοιχων πρωτοβουλιών όπως για παράδειγμα το πρόγραμμα σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωση και το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα. Η ΟΚΕ θεωρεί θετική την υπόδειξη αυτή και υποδεικνύει με τη σειρά της να επιδειχθεί μέγιστη προσοχή προκειμένου να αποφευχθεί συγκεκριμένα η περίπτωση επικαλύψεων και επαναλήψεων των δραστηριοτήτων που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν. Ταυτόχρονα υπογραμμίζει ωστόσο ότι το φάσμα των μέσων ή "αντίστοιχων" προγραμμάτων είναι μάλλον ευρύ και συνεπώς θα ήταν χρήσιμη μια σαφέστερη μεθοδολογική διατύπωση σε όσα αναφέρονται στο άρθρο 7.5 προκειμένου να διασφαλιστεί η συνοχή και κυρίως η συμπληρωματικότητα όλων των υπό εξέλιξη σχετικών μέτρων.

2.6. Η ΟΚΕ κρίνει επιπλέον ότι μεταξύ των ενδεχόμενων αλληλεπιδράσεων που η πρόταση προβλέπει ότι θα υπάρξουν μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων, θα πρέπει να αναφερθεί η αναγκαιότητα εξακρίβωσης της συνάφειας που υπάρχει μεταξύ των διαφόρων δεικτών, και η οποία είναι αναγκαία τόσο στα πλαίσια του mainstreaming, όσο και σε συνάρτηση με τον ανοικτό συντονισμό όπως αυτός προσδιορίστηκε στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στην προηγούμενη πρόταση προβλεπόταν επίσης η επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 7. Οι αρμοδιότητές της ήταν ωστόσο πιο σημαντικές. Ειδικότερα η πρόταση έθετε τους γενικούς προσανατολισμούς που θα έπρεπε να διαπνέουν τις δραστηριότητες της επιτροπής. Επιπλέον, το βάρος της γνωμοδότησής της σχετικά με τα προτεινόμενα από την Επιτροπή μέτρα προς υιοθέτηση ήταν τόσο μεγάλο που μπορούσε να επιβάλει, σε περίπτωση που ήταν αρνητική, την ενημέρωση του Συμβουλίου και την παύση της εφαρμογής.

3.1.1. Όπως ήδη υπενθυμίσαμε, αυτή η διατύπωση είχε γίνει πριν από τη διαδικασία του Λουξεμβούργου και την ανάπτυξη των πολιτικών απασχόλησης της Ένωσης. Πράγματι, μολονότι δημοσιεύθηκε στην ΕΕ στις 23.2.1998, τόσο η ΟΚΕ όσο και η Επιτροπή των Περιφερειών είχαν ήδη εκφράσει τη γνωμοδότησή τους αντιστοίχως στις 26 Οκτωβρίου και 8 Νοεμβρίου 1995(3).

3.1.2. Συνεπώς, δεν θεωρείται απαραίτητο να υπάρξει εκ νέου μια επιτροπή η οποία στην πράξη έχει χάσει τον ρόλο της. Η επιτροπή απασχόλησης στην οποία αντιπροσωπεύονται ήδη τα κράτη μέλη φαίνεται να είναι πιο κατάλληλη για να αναλάβει τις λειτουργίες αυτές, έστω και μέσω μιας ad hoc ομάδας εργασίας, σε στενή και σαφώς καθορισμένη συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους.

3.2. Είναι θετικό το γεγονός ότι στις δραστηριότητες μπορούν να συμμετέχουν και τρίτες χώρες, ενώ προηγουμένως αυτό αποτελούσε μόνον μια εν δυνάμει δυνατότητα. Κρίνεται ωστόσο ότι η συμμετοχή τους, και ειδικότερα η συμμετοχή των χωρών ΧΚΑΕ, θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί μέσω κοινοτικών κονδυλίων που έχουν ήδη προσδιορισθεί σε συνάρτηση με τις δραστηριότητες που είναι συνεκτικές με τον τύπο των υφιστάμενων σχέσεων, και δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν τα επιμέρους κράτη μέλη στο βαθμό που το μέλλον της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση θα έχει οπωσδήποτε επιδράσεις στο επίπεδο της προετοιμασίας και της γνώσης που οι υποψήφιες χώρες θα έχουν καταφέρει να επιτύχουν ως προς αυτό. Δεν είναι τυχαίο που το πρόσφατο Συμβούλιο της Νίκαιας υπογράμμισε την ανάγκη "να βοηθηθούν οι υποψήφιες χώρες προκειμένου να υιοθετήσουν την ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης".

3.2.1. Ειδικότερα όσον αφορά την ουσία των δραστηριοτήτων αποδεικνύεται ότι κατά τη συνεργασία με τις χώρες ΧΚΑΕ θα πρέπει να αναπτυχθούν, παράλληλα με τις κάθε είδους αναλύσεις για τις προβληματικές της απασχόλησης και δραστηριότητες συγκριτικής τομεακής παρακολούθησης που εμφανίζονται ιδιαίτερα σκόπιμες ενόψει της διεύρυνσης.

3.2.2. Για τις μεσογειακές χώρες, αντιθέτως, θα είναι κυρίως σκόπιμες, μεταξύ άλλων, οι δραστηριότητες που συνδέονται με την περαιτέρω γνώση των μεταναστευτικών ροών και τις συναφείς προβληματικές για την απασχόληση.

3.3. Η ΟΚΕ διερωτάται εάν οι πιστώσεις που έχουν θεσπιστεί για την εν λόγω πρόταση είναι επαρκείς ενόψει των επιδιωκόμενων στόχων. Ισοδυναμούν πράγματι, εκτός από το έτος 2001, με τις υποδείξεις για την αντίστοιχη περίοδο, της προηγούμενης πρότασης: 10 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο. Η πρόταση εκείνη ωστόσο είχε εγκριθεί όχι βάσει της διαδικασίας του Λουξεμβούργου αλλά, όπως υπενθυμίσαμε ήδη, βάσει των αποφάσεων του Έσσεν και συνεπώς με επίπεδο προσοχής και προτεραιότητας, πέρα από το πεδίο δραστηριότητας, που αναπόφευκτα ήταν λιγότερο πιεστικό και ευρύ απ' όσο επιβάλλει σήμερα η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση.

3.3.1. Σε μια πιο τεκμηριωμένη αξιολόγηση του περιορισμένου χαρακτήρα των εγγεγραμμένων πιστώσεων θα μπορούσε να συμβάλει θετικά, εάν ήταν διαθέσιμη, η τεκμηρίωση για τις δραστηριότητες που προωθήθηκαν βάσει όσων είχαν προβλεφθεί την περίοδο που λήγει. Η απουσία εκθέσεως δραστηριοτήτων δεν επιτρέπει την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, ή της πραγματικής επάρκειας των δαπανών σε σχέση με τους προσδιορισθέντες στόχους. Ωστόσο, ενόψει της σημασίας που έχει η υπό εξέταση πρόταση ως υποστήριξη των πολιτικών για την απασχόληση στην ΕΕ, η ΟΚΕ κρίνει ότι οι πιστώσεις θα πρέπει να υποβάλλονται ετησίως σε επαλήθευση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, βάσει αντικειμενικής αξιολόγησης των στόχων και των αναγκαίων πόρων.

3.3.2. Επισημαίνεται ότι εφεξής είναι αδύνατο η εν λόγω πρόταση να είναι πλήρως λειτουργική στις αρχές του 2001. Συνεπώς, είναι ακόμα πιο σημαντικό να διασφαλισθεί, όχι μόνον κατά το πρώτο έτος ισχύος, παρά την καθυστερημένη εκκίνηση, αλλά και καθ' όλη την διάρκειά της η μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα με την μεγαλύτερη δυνατότητα δαπανών.

3.4. Στην πρόταση φαίνεται να θίγεται παρεπιμπτόντως το ζήτημα της τοπικής ανάπτυξης (πρόλογος σημείο 6 5ο εδάφιο). Ωστόσο, τόσο στους προσανατολισμούς για το 2001 όσο και σε πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής υπογραμμίζεται η σημασία που έχει το να δοθεί τοπική διάσταση στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Για τα θέματα αυτά η ΟΚΕ έχει εκφρασθεί θετικά και ειδικότερα σε ό,τι αφορά την Ανακοίνωση της Επιτροπής(4) συμφώνησε και υποστήριξε την απαίτηση να συμπεριληφθεί το τοπικό επίπεδο στο θετικό κύκλωμα διαδικαστικών πληροφοριών, συγκρίσιμων καταμετρήσεων, και ανταλλαγής της ορθής πρακτικής.

3.4.1. Κρίνεται ότι θα πρέπει να αναγνωρισθεί ρητώς ότι αυτός ο τύπος δραστηριότητας σε τοπικό επίπεδο, που είναι απολύτως συνεκτικός με το περιεχόμενο της υπό εξέταση πρότασης, απορρέει από το άρθρο 129 της Συνθήκης ΕΚ και θα πρέπει συνεπώς να καταστεί σαφέστερη η παρουσία του στα πλαίσια του προορισμού των κινήτρων που προωθούνται στα πλαίσια της εν λόγω αποφάσεως.

Βρυξέλλες, 28 Φεβρουαρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας "Νέες γνώσεις - Νέα επαγγέλματα". ΕΕ C 14 της 16.1.2001.

(2) Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τους προσανατολισμούς για τις πολιτικές των κρατών μελών υπέρ της απασχόλησης το 2001. ΕΕ C 29 της 30.1.2001.

(3) Γνωμοδότηση για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής και την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την δραστηριότητα της Επιτροπής στα θέματα της ανάλυσης, της έρευνας, της συνεργασίας, και της δράσης στον τομέα της απασχόλησης" ΕΕ C 18 της 22.1.1996.

(4) Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής - Δράσεις σε τοπικό επίπεδο σε θέματα της απασχόλησης - να δοθεί τοπική διάσταση στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση - ΕΕ C 14 της 16.1.2001.