Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας του Συμβουλίου 68/151/ΕΟΚ σχετικά με τις απαιτήσεις δημοσιότητας για ορισμένες μορφές εταιρειών"

(COM(2002) 279 τελικό - 2002/0122 (COD))

(2003/C 85/03)

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 27 Νοεμβρίου 2002, με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Sanchez.

Κατά την 395η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 2002, (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 91 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η οδηγία 68/151/ΕΟΚ είναι η πρώτη κοινοτική πράξη σχετικά με τις εμπορικές εταιρείες. Ως απώτερο στόχο έχει τη δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την προστασία των συμφερόντων των εταίρων και των τρίτων εντός των εταιρειών, θεμελιώδες χαρακτηριστικό των οποίων είναι η περιορισμένη ευθύνη των εταίρων, δηλαδή των εταιρειών κεφαλαίου, μέσω της υποχρέωσης για δημοσιότητα.

1.2. Η υποχρέωση δημοσιότητας απορρέει από την υποχρέωση εγγραφής των εμπορικών εταιρειών σε δημόσια μητρώα που έχουν προβλεφθεί για το σκοπό αυτό σε κάθε χώρα. Αποκλειστικό στόχο αποτελεί η προστασία των συμφερόντων των εταίρων που συνιστούν αυτές τις εταιρείες, καθώς και των τρίτων που έχουν συμβατική σχέση με αυτές. Η εν λόγω δημοσιότητα εκτείνεται σε τρεις πτυχές: πληροφόρηση για τη συστατική πράξη, φύση της ευθύνης που ορίζεται κατά τη σύσταση της εταιρείας και συνέπειες σε περίπτωση ακύρωσης της συστατικής πράξης.

1.3. Αυτός ο τύπος υποχρεωτικής πληροφόρησης αποτελούσε κάποτε συνέπεια της καταχώρησης των εμπόρων στα αντίστοιχα εταιρικά όργανά τους και, στη συνέχεια, αποτελεί υποχρέωση για τις εμπορικές εταιρείες, προκειμένου αυτές να αποκτήσουν νομική προσωπικότητα. Το περιεχόμενο της υποχρέωσης καταχώρησης περιλαμβάνει μία εσωτερική πτυχή, αναφερόμενη στην ύπαρξη ορισμένων απαραίτητων στοιχείων του περιεχομένου της σύμβασης που βρίσκεται στη βάση της σύστασης των εμπορικών εταιρειών, και μία εξωτερική πτυχή, αναφερόμενη στον ορισμό των προσώπων ή των οργάνων που θα συνδέονται νομικά ή περιουσιακά με τις εν λόγω εταιρείες, βάσει των συστατικών πράξεων.

1.4. Από την έναρξη ισχύος της εν λόγω οδηγίας, το οικονομικό και νομικό καθεστώς μετεβλήθη, με αποτέλεσμα να απαιτείται η τροποποίησή της. Αφενός, οι τύποι των εταιρειών που υπόκεινται στην υποχρέωση καταχώρησης στα μητρώα πολλαπλασιάσθηκαν (άρθρο 1) και, αφετέρου, τα τεχνικά συστήματα συγκέντρωσης και διάδοσης των πληροφοριών (άρθρο 3) κατέστησαν ταχύτερα και δίνουν τη δυνατότητα στο εξής καλύτερης μετάδοσης και γνώσης των καταχωρημένων δεδομένων και πέραν των συνόρων των κρατών.

1.5. Σχετικά, πραγματοποιήθηκε η τέταρτη φάση απλούστευσης(1), κατά τη διάρκεια της οποίας η ομάδα εργασίας για το εταιρικό δίκαιο συνέταξε μία σειρά συστάσεων σχετικών με την πρώτη και τη δεύτερη οδηγία για τις εταιρείες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι ακόλουθες: η βελτίωση της πρόσβασης στα δεδομένα που βρίσκονται στα διάφορα μητρώα, η δυνατότητα χρησιμοποίησης περισσοτέρων της μίας γλωσσών, η ενημέρωση των τύπων των εταιρειών που υπόκεινται στην υποχρέωση καταχώρησης. Θα πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη οι τροποποιήσεις, οι οποίες εισήχθησαν με τους Ενοποιημένους Λογαριασμούς και οι οποίες απαιτούν τη δημοσιότητα των ετήσιων λογαριασμών μέσω της καταχώρησής τους στο εμπορικό μητρώο.

2. Το περιεχόμενο της πρότασης

2.1. Η πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας 68/151/ΕΟΚ αφορά, αφενός, την ανάγκη εισαγωγής σύγχρονων τεχνολογιών για την καταχώρηση και τη διάδοση των δεδομένων και, αφετέρου, την ανάγκη συμμόρφωσης αυτών των νέων μέσων με τις νομικές απαιτήσεις, προκειμένου να διασφαλισθεί η τήρηση των αρχών της νομιμότητας και της νομικής ασφάλειας, οι οποίες είναι αναπόσπαστες από το εμπορικό μητρώο.

2.2. Αρχικά, σ' αυτήν εξετάζονται οι τροποποιήσεις που αποσκοπούν στη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας και που αναφέρονται:

- στους νέους τύπους εταιρειών που υπόκεινται στην υποχρέωση καταχώρησης,

- στις πράξεις των οποίων η καταχώρηση είναι υποχρεωτική (λογιστικά έγγραφα).

Όσον αφορά το πρώτο σημείο, η υποχρέωση καταχώρησης συνδέεται με τις εθνικές διατάξεις που απορρέουν από τη σύσταση νέων τύπων εταιρειών από τις αναφερόμενες χώρες και, όσον αφορά το δεύτερο σημείο, από άλλες κοινοτικές διατάξεις (οδηγία 78/660/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20.7.1078(2), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά από την οδηγία 2001/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(3), οδηγία 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13.6.1983(4), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά από την οδηγία 2001/65/ΕΚ, οδηγία 86/635/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 8.12.1986(5), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά από την οδηγία 2001/65/ΕΚ. οδηγία 91/674/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19.12.1991(6), για την οποία έχει υποβληθεί, επί του παρόντος, πρόταση τροποποίησης COM), οι οποίες επιβάλλουν αυτή την υποχρέωση.

2.3. Όσον αφορά τη σημαντικότερη τροποποίηση, δηλαδή την εισαγωγή σύγχρονων τεχνολογιών στο σύστημα καταχώρησης και δημοσίευσης των δεδομένων των μητρώων, διακρίνονται οι παρακάτω προτάσεις:

- Σύστημα ηλεκτρονικής καταχώρησης από το 2007.

- Ηλεκτρονική πιστοποίηση των καταχωρημένων πράξεων.

- Εγκυρότητα των ηλεκτρονικά δημοσιοποιημένων πράξεων έναντι τρίτων.

- Εισαγωγή περισσοτέρων της μίας γλωσσών στο σύστημα καταχώρησης και δημοσιοποίησης.

- Αριθμός μητρώου στα εμπορικά έγγραφα των εταιρειών.

2.4. Όλες αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν μόνο τυπικά τα μητρώα, καθώς οι αρχές στις οποίες στηρίζονται παραμένουν αμετάβλητες. Θα πρέπει, εξάλλου, να ληφθεί υπόψη ότι η οδηγία 1999/93/ΕΚ(7) για την ηλεκτρονική υπογραφή είναι ήδη σε ισχύ και παρέχει τα εχέγγυα για τη νομική ασφάλεια των ηλεκτρονικών συστημάτων που χρησιμοποιούνται για την πιστοποίηση των δεδομένων που είναι καταχωρημένα σε μητρώα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ κρίνει θετικές τις τροποποιήσεις που σχετίζονται με ισχύουσες διατάξεις, οι οποίες ανταποκρίνονται στις προτάσεις για απλούστευση της κοινοτικής νομοθεσίας και ειδικότερα τις τροποποιήσεις που ενισχύουν την ασφάλεια του εμπορίου και διασφαλίζουν την ορθή πληροφόρηση όλων των εμπλεκόμενων μερών στις οικονομικές δραστηριότητες.

3.2. Επισημαίνεται, πάντως, ότι η απλούστευση, σε καμία περίπτωση, δεν μπορεί να αλλοιώσει τις γενικές αρχές που απορρέουν από τη Συνθήκη, και ιδίως τη γλωσσική ποικιλομορφία που πρέπει να γίνεται σεβαστή όχι μόνο στο εσωτερικό των κρατών μελών που, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαθέτουν περισσότερες αναγνωρισμένες περιφερειακές γλώσσες, αλλά και μεταξύ τους, όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή στην πρότασή της.

3.3. Ένα από τα θέματα που θα μπορούσε να προκαλέσει νομική σύγχυση είναι εκείνο της υποχρέωσης για τη χρησιμοποίηση ενός συστήματος ηλεκτρονικής καταχώρησης από το 2005 και η δεκαετής προθεσμία για τη μηχανογράφηση όλων των πράξεων που καταχωρήθηκαν προηγουμένως. Όντως, ορισμένες πράξεις μεγάλης σημασίας, όπως είναι η πράξη σύστασης εταιρείας, θα μπορούσαν να έχουν καταχωρηθεί προηγουμένως και, συνεπώς, να αποφύγουν την εν λόγω υποχρέωση.

3.4. Προκειμένου να αποφευχθούν αυτές οι περιπτώσεις, θα πρέπει να υπάρξει διάκριση μεταξύ των πράξεων για τις οποίες είναι υποχρεωτική η καταχώρηση (και απαριθμούνται στο άρθρο 2) και των πράξεων για τις οποίες η καταχώρηση είναι προαιρετική και των οποίων το περιεχόμενο είναι σχεδόν πάντοτε ουσιαστικής φύσεως. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι προθεσμίες θα ίσχυαν μόνο για τις πρώτες, ενώ για τις δεύτερες η μηχανογράφηση θα μπορούσε να αναβληθεί.

3.5. Ένα άλλο θέμα, το οποίο κρίνεται ότι θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση, είναι η αναφορά στις συνέπειες των καταχωρημένων πράξεων εναντίον τρίτων (άρθρο 3, παράγραφος 5 της παλαιάς οδηγίας). Η νέα διατύπωση της παραγράφου 4 του άρθρου 3 προϋποθέτει ότι οι τρίτοι έχουν γνώση αυτών των πράξεων, είτε μέσω της δημοσίευσής τους στα επίσημα δελτία που προορίζονται για το σκοπό αυτό, είτε ηλεκτρονικώς. Στην περίπτωση της ηλεκτρονικής ενημέρωσης, θα ήταν δυσκολότερο να αποδειχθεί ότι οι τρίτοι έλαβαν γνώση της σχετικής πράξης, προκειμένου να είναι δυνατό να τους επιρριφθεί ευθύνη, εκτός εάν προβλεφθεί ένα σύστημα επιβεβαίωσης της πρόσβασης στο μητρώο, το οποίο να παρέχει τη δυνατότητα απόδειξης της ηλεκτρονικής πρόσβασης.

3.6. Όσον αφορά το κόστος πιστοποίησης, η ΕΟΚΕ κρίνει ορθή τη διατήρησή του στο ύψος του διοικητικού κόστους και τη μη συνεκτίμηση σε αυτό των δαπανών της ηλεκτρονικής καταχώρησης στο μητρώο.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Σκοπός της πρότασης τροποποίησης του καθεστώτος δημοσιότητας των καταχωρημένων εταιρειών είναι η επέκταση των συνεπειών τους, στο σύνολο της Ενιαίας Αγοράς, κατά διασυνοριακό τρόπο, και για το λόγο αυτό το περιεχόμενό της αναφέρεται στο γλωσσικό καθεστώς και στη χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών συστημάτων για την καταχώρηση και τη δημοσιοποίηση των καταχωρημένων πράξεων. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διαφυλαχθεί η νομική ασφάλεια των επιχειρηματικών σχέσεων που βασίζονται στις αρχές της διαφάνειας και της νομιμότητας των πράξεων.

4.2. Υπό αυτή την έννοια περί της καθολικότητας της πρότασης, απαιτείται η διευκρίνιση πτυχών που θα μπορούσαν να έχουν αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Κατά πρώτον, η διατύπωση του άρθρου 3α), παράγραφος 1 θα μπορούσε να έχει διαφορετικό αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο, σε περίπτωση που θεωρηθεί ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέγουν μία από τις αναγνωρισμένες γλώσσες, σύμφωνα με το γλωσσικό καθεστώς που ισχύει σε κάθε κράτος.

4.3. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή τη βελτίωση της διατύπωσης αυτής της παραγράφου, κατά την έννοια ότι θα απαιτείται από τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά την επίσημη κοινοτική γλώσσα του κράτους για την καταχώρηση των πράξεων που προβλέπονται στο άρθρο 2, με παράλληλη διαφύλαξη της περιφερειακής γλωσσικής ταυτότητας μέσω της χρησιμοποίησης των άλλων γλωσσών, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην παράγραφο 2 του άρθρου 3.

4.4. Όσον αφορά το σύστημα ηλεκτρονικής καταχώρησης, αναφέρεται μόνο ότι προκύπτει πρόβλημα στην παράγραφο 5 του άρθρου 3, όπου δεν τροποποιήθηκε η αρχική διατύπωση της οδηγίας 68/151/ΕΟΚ, δεδομένου ότι η προθεσμία των δεκαέξι ημερών, που ορίζεται προκειμένου να θεωρείται, καλή τη πίστει, ότι έλαβαν γνώση των καταχωρημένων πράξεων οι τρίτοι, είναι ιδιαίτερα μεγάλη για το νέο σύστημα ενημέρωσης. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να περιορίσουν αυτό το διάστημα σε συνάρτηση με την επέκταση της εφαρμογής αυτών των νέων τεχνολογιών.

4.5. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη συμπερίληψη μίας φράσης στην εν λόγω παράγραφο, σύμφωνα με την οποία η εφαρμογή της θα περιορίζεται στα μητρώα που δεν χρησιμοποιούν το ηλεκτρονικό σύστημα καταχώρησης και δημοσιοποίησης των πράξεων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, εξυπηρετείται ένας από τους επιδιωκόμενους στόχους, δηλαδή η ταχύτητα και η καθολικότητα της υποχρέωσης δημοσιότητας.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Βλέπε την Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με θέμα "Αποτελέσματα της τέταρτης φάσης του SLIM", της 4.2.2000 (COM(2000) 56 τελικό).

(2) ΕΕ L 222 της 14.8.1978.

(3) ΕΕ L 283 της 27.10.2001.

(4) ΕΕ L 193 της 18.7.1983.

(5) ΕΕ L 372 της 31.12.1986.

(6) ΕΕ L 374 της 31.12.1991.

(7) ΕΕ L 13 της 19.1.2000.