ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" :

Η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" έχει την προέλευσή της στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη του 1992, η οποία όρισε τα ακόλουθα: "Οι εθνικές αρχές θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την προώθηση της διεθνοποίησης των περιβαλλοντικών εξόδων και της χρήσης οικονομικών εργαλείων, λαμβάνοντας υπόψη την προσέγγιση κατά την οποία ο ρυπαίνων θα πρέπει, κατά κανόνα, να βαρύνεται με το κόστος της ρύπανσης, λαμβανομένου υπόψη του δημοσίου συμφέροντος και χωρίς στρέβλωση του διεθνούς εμπορίου και επένδυσης."

Η αρχή αυτή εντάσσεται στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ (βλέπε άρθρο 191, παράγραφος 2, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Κρίσιμη διαδρομή :

Συνήθης πρακτική η οποία εφαρμόζεται στη διαχείριση έργων και περιλαμβάνει την εκπόνηση λεπτομερών προγραμμάτων έργου, στα οποία προσδιορίζονται όλα τα απαιτούμενα καθήκοντα για την επίτευξη των στόχων του έργου εντός του καθορισμένου χρονοδιαγράμματος, καθώς και οι συσχετίσεις μεταξύ αυτών των προσδιορισθέντων καθηκόντων.

Στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων, η κρίσιμη διαδρομή περιλαμβάνει τα καθήκοντα των οποίων η εκτέ- λεση μπορεί να επηρεάσει το συνολικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του έργου.

Μη αναβαθμίσιμοι πυρηνικοί αντιδραστήρες οι οποίοι υπάγονται στα προγράμματα που ελέγχθηκαν :

Σε συνέχεια μελέτης την οποία διεξήγαγε η Επιτροπή το 1993 (COM(93) 635 τελικό), δύο συγκεκριμένοι τύποι αντιδραστήρων κρίθηκαν ανεπαρκώς ασφαλείς και μη αναβαθμίσιμοι: οι πυρηνικοί αντιδραστήρες RBMK και VVER 440/230:

"RBMK" σημαίνει Reaktor Bolschoi Moschnosti Kanalnij, δηλαδή αντιδραστήρας με διαύλους υψηλής ισχύος. Ο αντιδραστήρας στον οποίο συνέβη το πυρηνικό ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ ανήκε στον συγκεκριμένο τύπο.

"VVER" σημαίνει Vodo-Vodyanoi Energetichesky Reaktor, δηλαδή αντιδραστήρας πεπιεσμένου ύδατος.

Moνάδες και τεχνολογίες διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων : Οι μονάδες και οι τεχνολογίες διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων είναι ο εξοπλισμός, οι δεξιότητες στον τομέα της μηχανικής και οι εγκαταστάσεις που απαιτούνται για την ανάκτηση, τη μορφοποίηση, την επεξεργασία, τη μεταφορά, την αποθήκευση και (όποτε είναι δυνατό) τη διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων.

Σταθμός πυρηνικής ενέργειας : Σταθμοί παραγωγής ενέργειας οι οποίοι χρησιμοποιούν ως καύσιμα σχάσιμα πυρηνικά υλικά.

Σχέδιο παροπλισμού : Το σχέδιο παροπλισμού είναι το βασικό έγγραφο το οποίο υποστηρίζει το σύνολο της διαδικασίας παροπλισμού. Περιέχει τις πληροφορίες που περιγράφουν τη γενική ιδέα παροπλισμού η οποία προτείνεται για τον πυρηνικό σταθμό. Συνήθως εκπονείται πριν από τη μόνιμη παύση της λειτουργίας της εγκατάστασης και απαιτεί την έγκριση του ρυθμιστικού φορέα.

Τεστ αντοχής : Στοχοθετημένη επαναξιολόγηση των περιθωρίων ασφάλειας των πυρηνικών σταθμών οι οποίοι λειτουργούν στην ΕΕ σε περίπτωση ακραίων συμβάντων που θα μπορούσαν να πλήξουν τις λειτουργίες ασφά- λειας του σταθμού και να έχουν ως συνέπεια σοβαρό ατύχημα.

Υλικά που προκύπτουν από τη διαδικασία παροπλισμού :

Από τον παροπλισμό ενός πυρηνικού σταθμού προκύπτουν διάφορα υλικά. Διακρίνουμε τις ακόλουθες ευρείες κατηγορίες:

Μη μολυσμένα υλικά με εμπορική αξία

Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει συνήθως συγκεκριμένο τεχνολογικό εξοπλισμό και καύσιμα ή πρώτες ύλες, όπως είναι ο σίδηρος ή ο χάλυβας.

Συμβατικά απόβλητα

Μετά τον έλεγχο της απουσίας ραδιενεργού μόλυνσης, διατίθενται μέσω των συνήθων μονάδων και εγκαταστάσεων επεξεργασίας αποβλήτων.

Ραδιενεργά απόβλητα

Στην κατηγορία αυτήν υπάγονται όλα τα υλικά που έχουν υποστεί ραδιενεργό μόλυνση. Υποδιαιρούνται περαιτέρω ανάλογα με το επίπεδο ραδιενέργειας (πολύ χαμηλό, χαμηλό, μέσο ή υψηλό) και την κατάστασή τους (υγρά, στερεά ή αέρια). Κάθε κατηγορία αποβλήτων πρέπει να διατίθεται μέσω ειδικών ροών ραδιενεργών αποβλήτων.

Πυρηνικά καύσιμα

Ανεξάρτητα από το κατά πόσον είναι νέα (μη χρησιμοποιημένα) ή αναλωμένα (χρησιμοποιημένα), τα πυρηνικά καύσιμα συσσωρεύουν το μεγαλύτερο μέρος της ραδιενέργειας κάθε πυρηνικού σταθμού. Τα καύσιμα χρειάζονται επανεπεξεργασία σε εξειδικευμένες μονάδες.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης στην ΕΕ και λόγω της αυξημένης πυρηνικής ασφάλειας, η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Σλοβακία δεσμεύθηκαν να θέσουν πρόωρα εκτός λειτουργίας οκτώ μη αναβαθμίσιμους πυρηνικούς αντιδραστήρες και εν συνεχεία να τους παροπλίσουν. Αναγνωρίζοντας τη σημαντική κοινωνική, οικονομική και δημοσιονομική επιβάρυνση των τριών αυτών χωρών λόγω των δεσμεύσεων που ανέλαβαν, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να τους παράσχει οικονομική συνδρομή.

II. Ο κύριος στόχος του ελέγχου του Συνεδρίου ήταν να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ (1999-2010) όσον αφορά τη συμβολή τους στον παροπλισμό των πυρηνικών αντιδραστήρων και στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας τους.

III. Το Συνέδριο κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

α) Λόγω του σχετικά χαλαρού πλαισίου πολιτικής, τα προγράμματα δεν διαθέτουν συνολική εκτίμηση αναγκών, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και καθορισμό συγκεκριμένων στόχων και αποτελεσμάτων προς επίτευξη. Οι ευθύνες είναι κατακερματισμένες, ιδίως όσον αφορά την παρακολούθηση και την επίτευξη των συνολικών στόχων των προγραμμάτων. Η εποπτεία εκ μέρους της Επιτροπής επικεντρώνεται στην εκτέλεση του προϋπολογισμού και στην υλοποίηση του έργου.

β) Δεν υπάρχει συνολική αξιολόγηση όσον αφορά την πρόοδο της διαδικασίας παροπλισμού και των μέτρων περιορισμού των επιπτώσεων. Σε βασικά έργα υποδομής παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους.

γ) Μολονότι οι αντιδραστήρες έκλεισαν μεταξύ 2002 και 2009, τα προγράμματα δεν έχουν οδηγήσει ακόμη στις απαιτούμενες οργανωτικές αλλαγές ώστε οι φορείς εκμετάλλευσης να μπορέσουν να μετατραπούν σε αποτελεσματικούς οργανισμούς παροπλισμού.

δ) Οι επί του παρόντος διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι (συμπεριλαμβανομένης συνεισφοράς της ΕΕ έως το 2013 ύψους 2,85 δισεκατομμυρίων ευρώ) δεν θα είναι επαρκείς, και το χρηματοδοτικό έλλειμμα είναι σημαντικό (περί τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ).

IV. Το Συνέδριο διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

α) Η Επιτροπή πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την αποτελεσματική, αποδοτική και οικονομική χρήση των κονδυλίων της ΕΕ. Πρέπει να προβεί σε λεπτομερή εκτίμηση των αναγκών, η οποία θα περιγράφει τη μέχρι στιγμής πρόοδο των προγραμμάτων, τις δραστηριότητες που απομένουν να εκτελεστούν, και θα περιέχει ένα συνολικό σχέδιο χρηματοδότησης το οποίο θα προσδιορίζει τις σχετικές πηγές. Πριν από την πραγματοποίηση περαιτέρω δαπανών, η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει τους διαθέσιμους πόρους και τα αναμενόμενα οφέλη. Η ανάλυση αυτή θα οδηγήσει, με τη σειρά της, στην εναρμόνιση των στόχων με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό και στον καθορισμό ουσιαστικών δεικτών επιδόσεων, οι οποίοι θα μπορέσουν, ακολούθως, να αποτελέσουν αντικείμενο της επιβαλλόμενης παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων.

β) Εάν η ΕΕ αποφασίσει, όπως προτείνει η Επιτροπή, τη χορήγηση περαιτέρω χρηματοδοτικής συνδρομής με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η παροχή της εν λόγω συνδρομής πρέπει να τεθεί υπό την προϋπόθεση της εκ των προτέρων αξιολόγησης της προστιθέμενης αξίας μιας τέτοιου είδους παρέμβασης για την ΕΕ, προσδιορίζοντας τις συγκεκριμένες δραστηριότητες οι οποίες πρόκειται να χρηματοδοτηθούν μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη άλλες χρηματοδοτικές διευκολύνσεις, όπως τα διαρθρωτικά ταμεία.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΛΑΊΣΙΟ

1. Ο παροπλισμός είναι το τελικό στάδιο στον κύκλο ζωής ενός σταθμού πυρηνικής ενέργειας, η διάρκεια της οποίας είναι συνήθως 30-40 έτη και έως 60 έτη για τις νεότερες εγκαταστάσεις (βλέπε παράρτημα I). Ο παροπλισμός περιλαμβάνει τις προπαρασκευαστικές ενέργειες πριν από την οριστική παύση της λειτουργίας (όπως την κατάρτιση ενός σχεδίου παροπλισμού, τη συγκέντρωση της τεκμηρίωσης για τη χορήγηση αδειών και την προπαρασκευή έργων υποδομής για τα απόβλητα), καθώς και όλες τις δραστηριότητες μετά την παύση της λειτουργίας των αντιδραστήρων, όπως την αφαίρεση στοιχείων αναλωμένου καυσίμου, την απολύμανση, την αποξήλωση και/ή την κατεδάφιση των πυρηνικών εγκαταστάσεων, τη διάθεση των εναπομενόντων ραδιενεργών αποβλήτων και την περιβαλλοντική αποκατάσταση του ρυπασμένου χώρου. Η διαδικασία παροπλισμού λήγει όταν η εγκατάσταση απαλλαγεί από κάθε ρυθμιστικό έλεγχο και ραδιολογικό περιορισμό.

2. Η διαδικασία παροπλισμού παράγει μεγάλες ποσότητες υλικών. Η διάθεσή τους ως αποβλήτων έχει πολύ σημαντικό περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος [1]. Για τον λόγο αυτό, βάσει της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει" και σύμφωνα με την αποδεκτή διεθνή πρακτική, συνιστάται στους φορείς εκμετάλλευσης να διασφαλίζουν, κατά τη μόνιμη παύση της δραστηριότητας μιας πυρηνικής μονάδας, τη διαθεσιμότητα επαρκών χρηματοοικονομικών πόρων για τον ασφαλή παροπλισμό της. Οι εν λόγω πόροι πρέπει να στοχεύουν στην κάλυψη όλων των πτυχών του παροπλισμού, από τον τεχνικό παροπλισμό της εγκατάστασης έως τη διαχείριση των αποβλήτων. Εάν, κατά την υλοποίησή του, το έργο παροπλισμού αποδειχθεί περισσότερο δαπανηρό από την εγκεκριμένη εκτίμηση κόστους, ο φορέας εκμετάλλευσης οφείλει να καλύψει τις πρόσθετες δαπάνες [2].

3. Σε περίπτωση πρόωρης παύσης της λειτουργίας, οι χώρες αντιμετωπίζουν περαιτέρω κοινωνικές, οικονομικές και δημοσιονομικές επιπτώσεις. Αυτές οφείλονται κυρίως στην πτώση της αναμενόμενης παραγωγής και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας και στην αναγκαιότητα χρηματοδότησης εναλλακτικών πηγών.

4. Ο παροπλισμός πυρηνικών αντιδραστήρων θα αποτελεί ολοένα και σημαντικότερο πρόβλημα τα επόμενα έτη. Ο αριθμός των πυρηνικών σταθμών που ήδη τελούν υπό παροπλισμό ή θα παροπλισθούν βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα στην Ευρώπη αυξάνεται. Στα τέλη του Ιουνίου του 2011, υπήρχαν 220 πυρηνικοί αντιδραστήρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως φαίνεται στο σχήμα 1, 77 από τους αντιδραστήρες αυτούς έχουν παύσει τη λειτουργία τους και οι περισσότεροι εξ αυτών βρίσκονται σε στάδιο παροπλισμού. Επίσης, περίπου το ένα τρίτο των 143 αντιδραστήρων που λειτουργούν σε 14 κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να παύσουν τη λειτουργία τους έως το 2025 [3]. Τέλος, τα κράτη μέλη και οι φορείς εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών ενδέχεται να κληθούν να αντιμετωπίσουν την πρόωρη παύση της λειτουργίας και άλλων σταθμών ως αποτέλεσμα των "τεστ αντοχής" που πρόκειται να διενεργηθούν σε πυρηνικούς αντιδραστήρες έως το τέλος του 2011 [4].

ΣΧΗΜΑ 1

ΠΥΡΗΝΙΚΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΕ ΤΟΝ ΙΟΥΝΙΟ ΤΟΥ 2011

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Σύστημα πληροφοριών για αντιδραστήρες του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΙΚΟΥ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, ΤΗ ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ

5. Το ατύχημα του Τσερνομπίλ το 1986 και οι διασυνοριακές του επιπτώσεις ανέδειξαν την παγκόσμια σημασία της πυρηνικής ασφάλειας. Το γεγονός αυτό δημιούργησε ευρύτερο προβληματισμό όσον αφορά τη λειτουργία μη αναβαθμίσιμων πυρηνικών αντιδραστήρων στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Επομένως, με σκοπό την αύξηση της πυρηνικής ασφάλειας, η διεθνής κοινότητα, και η Ευρωπαϊκή Ένωση ειδικότερα, αποφάσισαν, από τις αρχές της δεκαετίας του '90, να παράσχουν διάφορες μορφές χρηματοδοτικής συνδρομής σε αρκετές χώρες [5].

6. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Σλοβακία δεσμεύθηκαν για την πρόωρη παύση της λειτουργίας και τον συνακόλουθο παροπλισμό οκτώ αντιδραστήρων (βλέπε σχήμα 2).

ΣΧΗΜΑ 2

ΠΥΡΗΝΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΤΕΘΗΚΑΝ ΠΡΟΩΡΑ ΕΚΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει του συστήματος πληροφοριών για αντιδραστήρες του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας και την τεχνική τεκμηρίωση που συγκεντρώθηκε κατά τον έλεγχο.

Σταθμός πυρηνικής ενέργειας | Μονάδα αντιδραστήρα (και τύπος) | Έναρξη εμπορικής λειτουργίας | Θεωρητική ημερομηνία παύσης λειτουργίας (βάσει σχεδιασμού) | Πραγματική ημερομηνία παύσης λειτουργίας (βάσει συμφωνίας) | Ολοκλήρωση παροπλισμού (τρέχουσα πρόβλεψη) |

Kozloduy (Βουλγαρία) | Μονάδα 1 (VVER 440 / 230) | 1974 | 2004 | 2002 | 2035 |

Μονάδα 2 (VVER 440 / 230) | 1975 | 2005 | 2002 | 2035 |

Μονάδα 3 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2011 | 2006 | 2035 |

Μονάδα 4 (VVER 440 / 230) | 1982 | 2011 | 2006 | 2035 |

Ignalina (Λιθουανία) | Μονάδα 1 (RBMK 1500) | 1984 | 2013 | 2004 | 2029 |

Μονάδα 2 (RBMK 1500) | 1987 | 2017 | 2009 | 2029 |

Bohunice V1 (Σλοβακία) | Μονάδα 1 (VVER 440 / 230) | 1980 | 2008 | 2006 | 2025 |

Μονάδα 2 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2010 | 2008 | 2025 |

7. Η ΕΕ αναγνώρισε ότι, λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό ποσοστό απώλειας παραγωγικής ικανότητας, η εν λόγω δέσμευση συνιστούσε εξαιρετική επιβάρυνση για τις οικείες χώρες. Για τον λόγο αυτό, προκειμένου να τις βοηθήσει να αντεπεξέλθουν στη δέσμευσή τους, η ΕΕ αποφάσισε να τους παράσχει χρηματοδοτική συνδρομή η οποία είχε τον ακόλουθο διττό στόχο:

α) τη στήριξη των προσπαθειών των χωρών-αποδεκτών όσον αφορά τον παροπλισμό των πυρηνικών αντιδραστήρων τους που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας ("μέτρα παροπλισμού"), και

β) τη συμβολή στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας ("μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων").

8. Το πρόγραμμα χρηματοδότησης που υπέβαλε η Επιτροπή δεν αποτέλεσε αντικείμενο μιας συνολικής εκ των προτέρων αξιολόγησης [6]. Η χρηματοδότηση επρόκειτο να είναι διαθέσιμη ως γενική επιχορήγηση, βασισμένη στις πραγματικές ανάγκες πληρωμών και στην ικανότητα απορρόφησης των δικαιούχων χωρών. Τα προγράμματα σχεδιάστηκαν για να στηρίξουν ευρέως καθορισμένες προτεραιότητες: παροπλισμό, περιβαλλοντική αναβάθμιση, εκσυγχρονισμό και αντικατάσταση συμβατικής παραγωγικής ικανότητας, άλλα συνακόλουθα μέτρα που συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό της παραγωγής, της μεταφοράς και της διανομής ενέργειας, καθώς και στη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού και στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Το συνολικό κόστος και η σχετική σημασία των ως άνω προτεραιοτήτων, το μερίδιο της ΕΕ στο εν λόγω κόστος και οι προθεσμίες για την παρέμβαση της ΕΕ δεν προσδιορίστηκαν. Για κάθε δημοσιονομικό πλαίσιο καθορίστηκαν ανώτατα όρια ως προς τη διαθέσιμη χρηματοδότηση [7].

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΤΗΣ ΕΕ

9. Όπως φαίνεται στον σχήμα 3, η συνολική χρηματοδότηση της ΕΕ ανέρχεται σε 2850 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 1999-2013. Στις 31 Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή είχε αναλάβει άνω του 70 % της χρηματοδοτικής συνεισφοράς της ΕΕ (ήτοι 2066 εκατομμύρια ευρώ). Οι πληρωμές σε αναδόχους ανέρχονταν σε 1030 εκατομμύρια ευρώ και αντιπροσώπευαν το ήμισυ σχεδόν των ποσών για τα οποία είχε αναληφθεί δέσμευση [8]. Από το ποσό αυτό, περίπου το 60 % διατέθηκε σε μέτρα παροπλισμού και το 40 % σε μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων. Μια επισκόπηση των χρηματοοικονομικών ροών των προγραμμάτων παρουσιάζεται στο παράρτημα II.

10. Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις [9], η Επιτροπή ανέθεσε τη διαχείριση του μεγαλύτερου μέρους (83 %) της χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ για τα προγράμματα των χωρών στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), η οποία διαχειρίζεται έργα πυρηνικής ασφάλειας και διευκολύνσεις παροπλισμού από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Για τον σκοπό αυτό, το 2001, σε συνεργασία με ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, συστάθηκαν τρία Διεθνή Ταμεία Στήριξης του Παροπλισμού [10]. Μεταξύ των δικαιούχων χωρών, της ΕΤΑΑ και των χορηγών υπεγράφη συμφωνία-πλαίσιο (βλέπε υποσημείωση 10).

ΣΧΗΜΑ 3

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΑΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Πηγή: Νομικές βάσεις και λογιστική της Επιτροπής.

Πρόγραμμα | Συνεισφορά της ΕΕ (εκατ. ευρώ) | Ποσοστό επί του συνόλου |

Kozloduy | 870 | 30,5 % |

Ignalina | 1367 | 48,0 % |

Bohunice | 613 | 21,5 % |

Σύνολο | 2850 | 100 % |

11. Βάσει του πλαισίου των κανονισμών του Συμβουλίου, η ΕΤΑΑ υποχρεούται να διαχειρίζεται τα δημόσια κεφάλαια που διατίθενται στα προγράμματα παροπλισμού πυρηνικών σταθμών και να παρακολουθεί την οικονομική διαχείριση των εν λόγω προγραμμάτων για τη βελτιστοποίηση της χρήσης των δημόσιων κονδυλίων. Επιπλέον, η ΕΤΑΑ πρέπει να εκτελεί τα δημοσιονομικά καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί από την Επιτροπή σύμφωνα με τις απαιτήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού [11].

12. Επιπλέον, για τη Λιθουανία, η Επιτροπή ανέθεσε μέρος της διαχείρισης της συνδρομής σε μια παράλληλη δομή, την κεντρική υπηρεσία διαχείρισης έργων (Central Project Management Agency, CPMA) [12]. Αυτό έγινε αφού ελήφθη υπόψη ότι η χώρα διέθετε κατάλληλη εθνική δομή υλοποίησης. Οι διαχειριστικές αρμοδιότητες της υπηρεσίας είναι παρόμοιες με εκείνες της ΕΤΑΑ.

13. Οι τρεις δικαιούχοι χώρες προτείνουν έργα για χορήγηση συνδρομής κατόπιν διαβούλευσης με την ΕΤΑΑ ή τη CPMA. Στην περίπτωση των τριών ταμείων στήριξης, οι συνελεύσεις των χορηγών (στις οποίες εκπροσωπείται η Επιτροπή) εγκρίνουν τα έργα. Στην περίπτωση χορήγησης της συνδρομής διά του διαύλου της CPMA, η Επιτροπή εγκρίνει απευθείας τα έργα. Το 2007 συστάθηκε επιτροπή διαχείρισης με τη συμμετοχή των κρατών μελών, η οποία συνεπικουρεί την Επιτροπή κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων βοήθειας. Η συνεισφορά μπορεί να ανέρχεται σε ποσοστό έως και 100 % του κόστους του έργου. Ωστόσο, αναμένεται να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε να συνεχιστεί η πρακτική της συγχρηματοδότησης που θεσπίστηκε στο πλαίσιο της προενταξιακής συνδρομής [13].

14. Τα έργα εκτελούνται συνήθως από εξωτερικούς αναδόχους υπό την ευθύνη των αποδεκτών των επιχορηγήσεων [14]. Οι αρμόδιες εθνικές αρχές, η ΕΤΑΑ και η CPMA παρακολουθούν την εκτέλεση του έργου. Βάσει των εκθέσεών τους, οι συνελεύσεις των χορηγών και η Επιτροπή, αντίστοιχα, επιβλέπουν την υλοποίηση των έργων.

15. Η Επιτροπή είναι τελικά υπεύθυνη για τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων της ΕΕ, τα οποία διαχειρίζεται η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

16. Ο έλεγχος του Συνεδρίου κάλυψε την υλοποίηση των τριών προγραμμάτων παροπλισμού από το 1999 έως το τέλος του 2010. Ο κύριος στόχος ήταν να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων πυρηνικού παροπλισμού που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ σε σχέση με τον διττό στόχο τους (βλέπε σημείο 7). Ο έλεγχος επεδίωξε να απαντήσει στα τρία ακόλουθα ερωτήματα:

α) Ανταποκρινόταν ο σχεδιασμός των δράσεων των προγραμμάτων παροπλισμού στις προσδιορισθείσες ανάγκες και ήταν η εκτέλεσή τους σύμφωνη με τα έως τώρα προβλεφθέντα;

β) Ανταποκρινόταν ο σχεδιασμός των δράσεων των προγραμμάτων περιορισμού των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας των αντιδραστήρων στις προσδιορισθείσες ανάγκες και ήταν η εκτέλεσή τους σύμφωνη με τα έως τώρα προβλεφθέντα;

γ) Ήταν κατάλληλες οι ρυθμίσεις περί λογοδοσίας και διαχείρισης ώστε να διασφαλίζεται αποτελεσματική χρήση των κεφαλαίων της ΕΕ;

17. Το ελεγκτικό έργο περιλάμβανε τα ακόλουθα:

επισκόπηση των προπαρασκευαστικών και νομοθετικών εγγράφων που σχετίζονταν με τα προγράμματα, και ανάλυση των σχετικών τεχνικών και οικονομικών πληροφοριών·

συνεντεύξεις στην Επιτροπή, στην ΕΤΑΑ και στη CPMA, στα αρμόδια υπουργεία των δικαιούχων χωρών και στους πυρηνικούς σταθμούς·

επισκόπηση διεθνών προτύπων και περιπτώσεων βέλτιστης πρακτικής, και ειδικότερα της διαδικασίας παροπλισμού του πυρηνικού σταθμού του Greifswald [15]·

διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες στον τομέα των έργων παροπλισμού·

επισκόπηση του εύρους και του χρονοδιαγράμματος των 149 έργων που περιλαμβάνονται στα τρέχοντα χαρτοφυλάκια σε σχέση με τις προσδιορισθείσες ανάγκες και τους συνολικούς στόχους των προγραμμάτων· και

αξιολόγηση των αποτελεσμάτων υποκειμενικού δείγματος 22 έργων (16 έργων που αφορούσαν "παροπλισμό" και 6 έργων που αφορούσαν "περιορισμό των επιπτώσεων") με επισκέψεις και στις τρεις χώρες-αποδέκτες της συνδρομής [16].

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙΣΑ ΠΡΟΟΔΟΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ

18. Όπως αναφέρεται στο σημείο 6, ο στόχος της βελτίωσης της πυρηνικής ασφάλειας επρόκειτο να επιτευχθεί μέσω της πρόωρης παύσης της λειτουργίας οκτώ μη αναβαθμίσιμων αντιδραστήρων και του συνακόλουθου παροπλισμού τους. Η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Σλοβακία έθεσαν τους εν λόγω αντιδραστήρες εκτός λειτουργίας σύμφωνα με τη δέσμευση που είχαν αναλάβει. Όσον αφορά τον παροπλισμό, έχουν επιτευχθεί σημαντικοί στόχοι, εντούτοις η κύρια διαδικασία δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ

19. Ο λεπτομερής σχεδιασμός και η διαχείριση όλων των δραστηριοτήτων που πρόκειται να πραγματοποιηθούν κατά τη διαδικασία του παροπλισμού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία του. Τα διεθνή πρότυπα προβλέπουν ότι, πριν από τη φάση της υλοποίησης δραστηριοτήτων παροπλισμού, ένα σχέδιο παροπλισμού πρέπει να καθορίζει τον τρόπο διαχείρισης του έργου. Το σχέδιο πρέπει να βασίζεται σε στρατηγική παροπλισμού και να προσδιορίζει τις συνακόλουθες δράσεις που πρόκειται να αναληφθούν, από την παύση της λειτουργίας των αντιδραστήρων έως την τελική διάθεση ή την αποθήκευση των αποβλήτων [17].

20. Η αξιολόγηση των εγγράφων σχεδιασμού του παροπλισμού για τους τρεις σταθμούς συνοψίζεται στον σχήμα 4. Διαπιστώθηκαν πολλές αδυναμίες:

α) Για τον ορθό καθορισμό των δραστηριοτήτων παροπλισμού απαιτούνται η ταξινόμηση και ο ποσοστικός προσδιορισμός των αποβλήτων που πρόκειται να υποβληθούν σε επεξεργασία. Στην περίπτωση του σταθμού Bohunice V1, η απογραφή των αποβλήτων ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2010. Ωστόσο, στην περίπτωση των σταθμών Ignalina και Kozloduy, η απογραφή των ραδιενεργών αποβλήτων δεν ήταν πλήρης, καθώς δεν ήταν ακόμη γνωστές οι ακριβείς ποσότητες κάθε είδους ραδιενεργού υλικού προοριζόμενου για επεξεργασία (δεν είχε ολοκληρωθεί ο ραδιολογικός χαρακτηρισμός). Τα έγγραφα σχεδιασμού που χρησιμοποιούσαν οι φορείς εκμετάλλευσης των σταθμών βασίζονταν ακόμη σε προσωρινά δεδομένα σχετικά με τα ραδιενεργά απόβλητα.

β) Τα σχέδια παροπλισμού πρέπει να περιέχουν σχέδια διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων, τα οποία να προσδιορίζουν τις συγκεκριμένες δραστηριότητες, εγκαταστάσεις και τεχνολογίες που απαιτούνται για την αποξήλωση, τη μορφοποίηση, τη μεταφορά, την αποθήκευση και την τελική διάθεση όλων των τύπων αποβλήτων, και ιδίως των πλέον κρίσιμων υλικών (δοχεία αντιδραστήρα, κύρια κυκλώματα ψύξης και άλλα ραδιενεργά στοιχεία μεγάλου όγκου και υψηλού επιπέδου ραδιενεργά απόβλητα). Ακόμη και στη μοναδική περίπτωση στην οποία η απογραφή ολοκληρώθηκε (Bohunice V1), αυτή δεν έχει ενσωματωθεί ακόμη σε ένα λεπτομερές σχέδιο παροπλισμού, το οποίο να καθορίζει λεπτομερώς τον τρόπο επεξεργασίας και διάθεσης των καθορισθέντων αποβλήτων καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας παροπλισμού. Το τρέχον σχέδιο εστιάζει μόνον στο πρώτο στάδιο του παροπλισμού, το οποίο καλύπτει σχεδόν αποκλειστικά μη ραδιενεργά υλικά.

γ) Τα σχέδια παροπλισμού πρέπει να περιλαμβάνουν εκτίμηση του πλήρους κόστους της διαδικασίας παροπλισμού στο σύνολό της και να επικαιροποιούνται όσο συχνά απαιτείται, προκειμένου να διασφαλίζεται η εγκυρότητα των εκτιμήσεων. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις που περιέχονται στα σχέδια παροπλισμού που ήταν διαθέσιμα στα τέλη του 2010 δεν είναι πλήρεις, καθώς δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τον τύπο και την ποσότητα των ραδιενεργών αποβλήτων που πρόκειται να υποβληθούν σε επεξεργασία και/ή των εγκαταστάσεων και των τεχνολογιών που απαιτούνται για την επεξεργασία τους. Επιπλέον, τα εν λόγω σχέδια δεν καλύπτουν το σύνολο των διαδικασιών παροπλισμού των πυρηνικών σταθμών.

δ) Για την κατάλληλη παρακολούθηση της διαδικασίας παροπλισμού, πρέπει να υπάρχει ένας σύνδεσμος μεταξύ των επιμέρους έργων, των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στα σχέδια παροπλισμού και του εκτιμώμενου κόστους τους. Κανένα από τα τρία προγράμματα δεν πληροί το κριτήριο αυτό.

ΣΧΗΜΑ 4

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ

Ερώτημα ελέγχου | ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ |

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ KOZLODUY (Βουλγαρία) | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ IGNALINA (Λιθουανία) | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BOHUNICE V1 (Σλοβακία) |

Πραγματοποιήθηκε πλήρης απογραφή αποβλήτων; | Όχι | Όχι | Ναι |

Καθορίστηκαν σχέδια διαχείρισης αποβλήτων; | Εν μέρει | Εν μέρει | Εν μέρει |

Εκτιμήθηκε ορθά το κόστος παροπλισμού; | Εν μέρει | Εν μέρει | Εν μέρει |

Υπήρξαν ικανοποιητικές ρυθμίσεις για την παρακολούθηση της υλοποίησης των σχεδίων παροπλισμού; | Όχι | Όχι | Όχι |

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΕΜΦΑΝΙΖΟΥΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΕΙΣ ΚΟΣΤΟΥΣ

21. Στις 31 Δεκεμβρίου 2010, τα προγράμματα είχαν δρομολογήσει 101 έργα, τα οποία συνέβαλαν στον παροπλισμό των οκτώ αντιδραστήρων. Η συνολική αξία των εν λόγω έργων, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν σχεδόν αποκλειστικά από την ΕΕ, ήταν 1125 εκατομμύρια ευρώ. Στον σχήμα 5 παρέχεται μια επισκόπηση των έργων παροπλισμού που χρηματοδοτήθηκαν από τα προγράμματα που υποβλήθηκαν σε έλεγχο.

22. Η ανάλυση των έργων υποδομών στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη (βλέπε παράρτημα III) καταδεικνύει καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους. Ειδικότερα, βασικά έργα στην κρίσιμη διαδρομή της διαδικασίας παροπλισμού εμφανίζουν καθυστέρηση, για παράδειγμα εγκαταστάσεις διαχείρισης αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων (δηλαδή εγκαταστάσεις αποθήκευσης αναλωμένων καυσίμων και εγκαταστάσεις για την επεξεργασία, την αποθήκευση και την τελική διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων).

ΣΧΗΜΑ 5

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ ΑΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΥΛΟ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει των πληροφοριών που παρασχέθηκαν από την ΕΤΑΑ και την CPMA.

Πρόγραμμα | Δίαυλος χρηματοδότησης | Αριθμός έργων | Συνολική αξία έργου (εκατ. ευρώ) | Συνολική στήριξη ΕΕ (εκατ. ευρώ) |

Kozloduy | KIDSF | 30 | 334,1 | 318,4 |

Ignalina | IIDSF CPMA | 17 21 | 421,9 146,9 | 390,7 135,3 |

Bohunice V1 | BIDSF | 33 | 222,2 | 203,7 |

| Σύνολο | 101 | 1125,1 | 1048,1 |

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ

23. Τον Μάρτιο του 2011 τα δικαιούχα κράτη μέλη επικαιροποίησαν τις εκτιμήσεις κόστους του παροπλισμού, οι οποίες ανήλθαν πλέον σε 5,3 δισεκατομμύρια ευρώ [18]. Από τη σύγκριση με τους επί του παρόντος διαθέσιμους πόρους για τον παροπλισμό σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο προγράμματος προκύπτει έλλειμμα της τάξεως των 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ (βλέπε σχήμα 6).

24. Η Σλοβακία δεσμεύθηκε να συμπληρώσει τη χρηματοδότηση που απαιτείται για τον παροπλισμό [19] και δημιούργησε έναν ειδικό μηχανισμό χρηματοδότησης (έναν φόρο επί της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας), ο οποίος θα συμβάλει στη μείωση του χρηματοδοτικού ελλείμματος. Η Λιθουανία και η Βουλγαρία δεν έχουν θεσπίσει ανάλογο μηχανισμό. Η απουσία επαρκών μηχανισμών χρηματοδότησης θέτει σε κίνδυνο την ολοκλήρωση των διαδικασιών παροπλισμού.

ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙΣΑ ΠΡΟΟΔΟΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΥΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ

ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

25. Σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, είναι ορθή πρακτική για κάθε πρόγραμμα δαπανών να θέτει τους στόχους του βάσει εκτίμησης των αναγκών [20]. Αυτό συνεπάγεται την αξιολόγηση, βάσει διεθνών προτύπων, των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας (π.χ. απώλεια ηλεκτρικής ενέργειας, ασφάλεια του εφοδιασμού). Ο σχεδιασμός των δυνητικών μέτρων που πρέπει να ληφθούν πρέπει να εξετάζει το κόστος τους σε σχέση με τις συνέπειές τους όσον αφορά τον περιορισμό των επιπτώσεων [21]. Η έκταση του μετριασμού των επιπτώσεων που εξασφάλισαν τα χρηματοδοτηθέντα έργα πρέπει να αξιολογηθεί, προκειμένου να αποφασιστεί κατά πόσον μπορεί να θεωρηθεί ότι εκπληρώθηκαν οι στόχοι περιορισμού των επιπτώσεων.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΕΙΣ ΚΟΣΤΟΥΣ

Για το Kozloduy, στη Βουλγαρία, επελέγη πειραματική τεχνολογία τήξης πλάσματος χωρίς κατάλληλη επίδειξη της αποτελεσματικότητάς της και χωρίς να ληφθεί δεόντως υπόψη το κόστος σχεδιασμού και κατασκευής (περί τα 30 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι παραδοσιακές τεχνολογίες κοστίζουν το ένα πέμπτο του ποσού αυτού).

Στη Λιθουανία, κατά τον χρόνο της επίσκεψης ελέγχου, τα μεγάλα έργα υποδομής που αποτελούν προϋπόθεση για τον παροπλισμό του πυρηνικού σταθμού Ignalina εμφάνιζαν σημαντική καθυστέρηση σε σύγκριση με τις αρχικές συμβατικές ημερομηνίες ολοκλήρωσης. Οι καθυστερήσεις αφορούν ειδικότερα: την προσωρινή εγκατάσταση αναλωμένων καυσίμων —άνω των 32 μηνών· την εγκατάσταση ανάκτησης στερεών αποβλήτων —44 μήνες· την εγκατάσταση επεξεργασίας και αποθήκευσης στερεών αποβλήτων για τη διαχείριση βραχύβιων και μακρόβιων χαμηλού και μεσαίου επιπέδου ραδιενεργών αποβλήτων —34 μήνες. Το συνολικό κόστος έργου της προσωρινής εγκατάστασης αναλωμένων καυσίμων αυξήθηκε κατά 22 εκατομμύρια ευρώ (15,6 %).

Στη Σλοβακία, η προσωρινή εγκατάσταση αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων στον σταθμό Bohunice, η οποία επρόκειτο αρχικά να τεθεί σε λειτουργία το 2010, κατά τον χρόνο του ελέγχου βρισκόταν ακόμη στη διαδικασία ανάθεσης της σύμβασης. Ως εκ τούτου, υπήρχε ο κίνδυνος οι χώροι προσωρινής αποθήκευσης να φτάσουν σε κορεσμό. Η εγκατάσταση για την ελεύθερη αποδέσμευση υλικών παροπλισμού έχει καθυστερήσει άνω του ενός έτους. Μέχρις ότου η εγκατάσταση τεθεί σε λειτουργία, δεν είναι δυνατή η αποδέσμευση υλικών από τον πυρηνικό σταθμό Bohunice V1.

ΣΧΉΜΑ 6

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ

Πηγή: Σχέδια παροπλισμού και πληροφορίες που παρασχέθηκαν κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής προγράμματος βοήθειας για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων (Nuclear Decommissioning Assistance Programme Committee), τον Μάρτιο του 2011.

| Εκτιμήσεις στα προγράμματα παροπλισμού (εκατ. ευρώ) | Τελευταία εκτίμηση κόστους (εκατ. ευρώ) | Διαθέσιμη χρηματοδότηση (όλες οι πηγές) (εκατ. ευρώ) | Χρηματοδοτικό έλλειμμα (εκατ. ευρώ) |

Σταθμός Kozloduy Μονάδες 1 έως 4 | 1118 | 1243 | 664 | 579 |

Σταθμός Ignalina Μονάδες 1 και 2 | 2019 | 2930 | 1450 | 1480 |

Bohunice V1 Μονάδες 1 και 2 | 950 | 1146 | 720 | 426 |

ΣΥΝΟΛΟ | 4087 | 5319 | 2834 | 2485 |

26. Στον σχήμα 7 συνοψίζονται τα αποτελέσματα της επισκόπησης, εκ μέρους του Συνεδρίου, των εκτιμήσεων αναγκών στις οποίες βασίστηκαν τα στρατηγικά σχέδια που καθορίστηκαν για τα προγράμματα που υποβλήθηκαν σε έλεγχο. Εκτίμηση αναγκών σε επίπεδο προγράμματος, η οποία οδήγησε σε συγκεκριμένη στρατηγική περιορισμού των επιπτώσεων, διενεργήθηκε αρχικά μόνο για το πρόγραμμα του Kozloduy. Ωστόσο, η εν λόγω εκτίμηση είναι παρωχημένη και δεν είναι πλέον λυσιτελής. Κατά συνέπεια, οποιοδήποτε έργο συνάδει με την εθνική στρατηγική για την ενέργεια θεωρείται εξ ορισμού ως συνέπεια της παύσης της λειτουργίας των σταθμών.

27. Σε εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων των σχεδιαζόμενων έργων προέβη η ΕΤΑΑ μόνο στην περίπτωση του Kozloduy. Όσον αφορά τα επιτεύγματα των δράσεων περιορισμού των επιπτώσεων και τη συμβολή τους στους στόχους του προγράμματος, δεν αξιολογήθηκαν ούτε από τους φορείς υλοποίησης (ΕΤΑΑ, CPMA) ούτε από την Επιτροπή.

ΣΧΗΜΑ 7

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Ερώτημα ελέγχου | ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ |

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ KOZLODUY (Βουλγαρία) | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ IGNALINA (Λιθουανία) | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BOHUNICE (Σλοβακία) |

Πραγματοποιήθηκε εκτίμηση των αναγκών σε επίπεδο προγράμματος; | Ναι | Όχι | Όχι |

Αξιολογήθηκε ο επιτευχθείς από τα προγράμματα περιορισμός των επιπτώσεων; | Εν μέρει | Όχι | Όχι |

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΑΔΥΝΑΜΗ ΣΥΝΑΦΕΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΩΡΗΣ ΠΑΥΣΗΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ

Στη Βουλγαρία, το πρόγραμμα χρηματοδότησε βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης δημόσιων κτηρίων (σχολείων, νοσοκομείων, υπουργείων, θεάτρων). Η σχέση-σύνδεσμος με την παύση της λειτουργίας των μονάδων 1 έως 4 του Kozloduy είναι ότι η ενεργειακή αναβάθμιση θα αντισταθμίσει κατά μικρό μέρος την απώλεια παραγωγής, εφόσον διατηρηθούν τα πρότυπα κατανάλωσης.

Στη Λιθουανία, το πρόγραμμα συνεισέφερε στον μηχανισμό ανακαίνισης πολυκατοικιών της υπηρεσίας στέγασης και αστικής ανάπτυξης, η οποία δημιουργήθηκε για την αναβάθμιση της ενεργειακής αποδοτικότητας 24000 κτηρίων κατοικιών. Το πρόγραμμα υποστήριξε το ένα τρίτο των περίπου 570 επιμέρους έργων που δρομολογήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω μηχανισμού. Η σχέση με την παύση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού Ignalina είναι ότι οι ενεργειακές αναβαθμίσεις θα μειώσουν την κατανάλωση και, επομένως, θα αντισταθμίσουν εν μέρει την απώλεια παραγωγής. Τον Σεπτέμβριο του 2009, ο μηχανισμός καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από ένα μέσο χρηματοδοτικής τεχνικής που χρηματοδοτείται από τα διαρθρωτικά ταμεία.

Στη Σλοβακία, ο εγκσυγχρονισμός του δικτύου μεταφοράς 220 kV χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα με το σκεπτικό ότι ο σταθμός Bohunice V1 ήταν ο κύριος προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας του δικτύου. Ωστόσο, το δίκτυο ήταν ήδη παρωχημένο όταν αποφασίστηκε η παύση της λειτουργίας του σταθμού και ο εκσυγχρονισμός του θα ήταν απαραίτητος ακόμη και αν αυτός είχε παραμείνει σε λειτουργία. Η αναβάθμιση ωφέλησε κυρίως τους υπόλοιπους συνεισφέροντες στο δίκτυο μεταφοράς (για παράδειγμα, άλλους πυρηνικούς σταθμούς).

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΥΡΕΟΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

28. Τα προγράμματα υποστήριξαν διάφορα μέτρα για τον περιορισμό των επιπτώσεων από την απώλεια στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ως επακόλουθο της πρόωρης παύσης της λειτουργίας πυρηνικών σταθμών. Στις 31 Δεκεμβρίου 2010, στο πλαίσιο των προγραμμάτων είχαν δρομολογηθεί 48 έργα, τα οποία συνέβαλαν στον περιορισμό των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας των τριών σταθμών. Η συνολική αξία των εν λόγω έργων ανήλθε σε 1,34 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ΕΕ χρηματοδότησε περισσότερο από το ήμισυ του ποσού αυτού. Στον σχήμα 8 παρέχεται μια επισκόπηση των έργων περιορισμού των επιπτώσεων που χρηματοδοτήθηκαν από τα τρία προγράμματα που υποβλήθηκαν σε έλεγχο.

29. Οι επιτόπιες επισκέψεις επιβεβαίωσαν ότι τα επιμέρους έργα ήταν σύμφωνα προς τις ευρέως καθορισθείσες προτεραιότητες των προγραμμάτων και συνέβαλαν στον περιορισμό των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας των οκτώ πυρηνικών αντιδραστήρων (βλέπε παράρτημα IV). Ωστόσο, δεν είναι γνωστός ο επιτευχθείς βαθμός του περιορισμού των επιπτώσεων. Επιπλέον, δεν κατέστη πάντοτε εφικτό να διαπιστωθεί η ύπαρξη άμεσης συνάφειας με την πρόωρη παύση της λειτουργίας των αντιδραστήρων ούτε να αποδειχθεί η ύπαρξη ιεράρχησης κατά προτεραιότητα των δραστηριοτήτων μετριασμού των επιπτώσεων (βλέπε πλαίσιο 2). Όταν οι πόροι είναι ήδη ανεπαρκείς, αυτό θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων των προγραμμάτων και καθυστερεί την ολοκλήρωση της διαδικασίας παροπλισμού.

ΣΧΗΜΑ 8

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΥΛΟ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει των πληροφοριών που παρασχέθηκαν από την ΕΤΑΑ και τη CPMA.

Πρόγραμμα | Δίαυλος χρηματοδότησης | Αριθμός έργων | Συνολική αξία έργου (εκατ. ευρώ) | Συνολική στήριξη ΕΕ (εκατ. ευρώ) |

Kozloduy | KIDSF | 28 | 454,8 | 241,8 |

Ignalina | IIDSF CPMA | 3 10 | 475,5 36,1 | 260,4 36,1 |

Bohunice V1 | BIDSF | 7 | 376,8 | 190,4 |

| Σύνολο | 48 | 1343,2 | 728,8 |

ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

30. Η αποτελεσματική διαχείριση απαιτεί τη σαφή οριοθέτηση των ευθυνών για τη χρήση των πόρων των προγραμμάτων και την επίτευξη των στόχων τους. Όποια μέθοδος διαχείρισης και αν εφαρμόζεται, η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνει την τελική ευθύνη για την υλοποίηση των προγραμμάτων και να είναι υπόλογη για τη χρήση των κεφαλαίων [22].

31. Η διαχείριση των προγραμμάτων περιλαμβάνει περισσότερα επίπεδα. Ειδικότερα, οι αρμοδιότητες για τη θέσπιση των προγραμμάτων περιλαμβάνουν την Επιτροπή, την ΕΤΑΑ, τη CPMA, τη συνέλευση των χρηματοδοτών των διεθνών ταμείων υποστήριξης του παροπλισμού, τους φορείς εκμετάλλευσης των πυρηνικών σταθμών και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει ότι οι ευρείες προτεραιότητες που θεσπίζονται στις συνθήκες προσχώρησης και στους μετέπειτα κανονισμούς του Συμβουλίου (βλέπε σημείο 8) μεταφράστηκαν σε ένα συνεκτικό σύνολο λεπτομερών στόχων και δεικτών.

32. Κανένας από τους προαναφερθέντες φορείς δεν θέσπισε ένα σύστημα για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της προόδου προς την επίτευξη των συνολικών στόχων των προγραμμάτων, του παροπλισμού των οκτώ αντιδραστήρων και του περιορισμού των επιπτώσεων από την παύση της λειτουργίας τους. Επομένως, η παρακολούθηση και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα επιτεύγματα του προγράμματος ήταν δυσχερής σε όλα τα επίπεδα.

33. Τον Ιούλιο του 2011, η Επιτροπή κατάρτισε έκθεση σχετικά με το πρόγραμμα παροπλισμού της Λιθουανίας, της Σλοβακίας και της Βουλγαρίας, ιδίως δε αναφορικά με τη διαχείρισή του, τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες και την πρόοδο που είχαν σημειώσει τα βασικά έργα [23]. Ορισμένες πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο των τριών προγραμμάτων παροπλισμού παρασχέθηκαν επίσης προς υποστήριξη των ετήσιων αποφάσεων της Επιτροπής περί χρηματοδότησης, καθώς και των δύο γενικών εκθέσεων τις οποίες κατάρτισε η Επιτροπή το 2004 και το 2007 σχετικά με τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων και στα 27 κράτη μέλη [24].

34. Η έκθεση του 2011 αποτελεί την πρώτη ενοποιημένη αξιολόγηση της χρησιμοποίησης των οικονομικών πόρων που διατέθηκαν για τη Βουλγαρία, τη Λιθουανία και τη Σλοβακία ή της προόδου των προγραμμάτων. Ωστόσο, δεν αναφέρεται με σαφήνεια στην επίτευξη των συνολικών στόχων του παροπλισμού και του περιορισμού των επιπτώσεων. Πριν από τη δημοσίευση αυτής της έκθεσης, η μόνη διαθέσιμη πηγή εν προκειμένω είναι η ενδιάμεση αξιολόγηση η οποία δημοσιεύθηκε το 2007 [25], αλλά δεν συμπεριλάμβανε το πρόγραμμα του Kozloduy για τον λόγο ότι ερείδετο σε διαφορετική νομική βάση.

35. Η έλλειψη επαρκών πληροφοριών σε συνδυασμό με το πλήθος των επιπέδων διαχείρισης είχε ως αποτέλεσμα τον κατακερματισμό των ευθυνών. Δεν είναι σαφές ποιος είχε τη συνολική ευθύνη υλοποίησης του προγράμματος, και ιδίως κατά πόσον τα κεφάλαια της ΕΕ επέφεραν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η εποπτεία, εκ μέρους της Επιτροπής, επικεντρώθηκε στην εκτέλεση του προϋπολογισμού των χρηματοδοτικών πιστώσεων, καθώς και στην υλοποίηση των έργων και όχι στοn βαθμό της προόδου που είχε πραγματοποιηθεί προς την κατεύθυνση της επίτευξης των συνολικών στόχων του προγράμματος.

36. Η ανεπαρκής μέτρηση της προόδου όσον αφορά την υλοποίηση των στόχων των προγραμμάτων και η ακατάλληλη παρακολούθηση της αποτελεσματικής χρήσης των πόρων σημαίνουν ότι κανείς δεν είναι υπόχρεος σε λογοδοσία για τις συνολικές επιδόσεις του προγράμματος.

ΑΤΕΛΕΙΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ

37. Η επιτυχία της διαδικασίας παροπλισμού όσον αφορά την επίτευξη των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων, εμπρόθεσμα και με εύλογο κόστος, εξαρτάται από την ικανότητα προσαρμογής στις εξελισσόμενες ανάγκες. Αυτό σημαίνει ειδικότερα την επίτευξη ομαλής μετάβασης των πυρηνικών σταθμών από το στάδιο της λειτουργίας σε κατάσταση παροπλισμού [26]. Για τον σκοπό αυτόν, μια εσωτερική δομή διαχείρισης πρέπει:

να ιεραρχεί τις προτεραιότητες με σκοπό την ορθή κατανομή των διαθέσιμων πόρων·

να συντονίζει και να παρακολουθεί όλες τις δραστηριότητες έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας παροπλισμού, και

να καθοδηγεί τις ομάδες παροπλισμού, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα ως προς το κόστος του έργου.

38. Ένα σημαντικό μέρος των δαπανών των προγραμμάτων (26 %) διατέθηκε για την προώθηση του σχεδιασμού και της υλοποίησης της διαδικασίας παροπλισμού, ειδικότερα μέσω:

της πλήρους κάλυψης των εξόδων εξειδικευμένων υπηρεσιών παροχής συμβουλών σε θέματα παροπλισμού, οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των οργανισμών των φορέων εκμετάλλευσης των σταθμών, ύψους 125 εκατομμυρίων ευρώ, και

της χρηματοδότησης των εξόδων προσωπικού, ύψους 147 εκατομμυρίων ευρώ, για περίπου 1500 υπαλλήλους και στους τρεις σταθμούς.

Τα έξοδα αυτά προστίθενται στα λειτουργικά έξοδα της ΕΤΑΑ (16,8 εκατατομμύρια ευρώ) και της CPMA (1,5 εκατατομμύρια ευρώ).

39. Οι αντιδραστήρες τέθηκαν εκτός λειτουργίας μεταξύ 2002 και 2009. Ωστόσο, τα προγράμματα δεν έχουν επιφέρει ακόμη τις απαιτούμενες οργανωτικές αλλαγές για τη μετατροπή των φορέων εκμετάλλευσης σε αποτελεσματικούς οργανισμούς παροπλισμού. Ειδικότερα, σημειώνονται τα ακόλουθα:

οι οργανισμοί ή οι υπηρεσίες παροπλισμού ασκούν περιορισμένη επιρροή στον καθορισμό των προτεραιοτήτων και στη συνακόλουθη κατανομή των διαθέσιμων πόρων·

λόγω της απουσίας κατάλληλων εργαλείων σχεδιασμού και παρακολούθησης, δεν μπορούν να αξιολογήσουν την πρόοδο που επιτυγχάνεται ως προς την υλοποίηση των σχεδίων παροπλισμού, και

τα αρμόδια τμήματα εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το έργο εξωτερικών συμβούλων, ακόμη και για αμιγώς διοικητικής φύσης καθήκοντα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

40. Η χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΕ για τη στήριξη μέτρων παροπλισμού και περιορισμού των επιπτώσεων στη Βουλγαρία, τη Λιθουανία και τη Σλοβακία βοήθησε τα εν λόγω κράτη μέλη να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει όσον αφορά την πρόωρη παύση της λειτουργίας οκτώ πυρηνικών αντιδραστήρων. Οι αντιδραστήρες δεν λειτουργούν πλέον και τα καύσιμά τους έχουν αφαιρεθεί εν μέρει, έχουν υλοποιηθεί σημαντικές προπαρασκευαστικές εργασίες, ενώ έχουν ξεκινήσει οι εργασίες αποξήλωσης. Ωστόσο, μετά από περισσότερα από δέκα έτη παροχής συνδρομής από την ΕΕ, η πρόοδος είναι αργή, καθώς πολλά έργα αφορούν ακόμη προπαρασκευαστικές δραστηριότητες. Επιπλέον, η κατάσταση είναι μάλλον ασαφής όσον αφορά τις ανάγκες οι οποίες πρέπει ακόμη να καλυφθούν λόγω της πρόωρης παύσης της λειτουργίας, καθώς δεν υπάρχει καμία συνολική εκτίμηση των αναγκών.

41. Ως αποτέλεσμα του σχετικά χαλαρού πλαισίου πολιτικής, τα προγράμματα δεν διαθέτουν συνολική εκτίμηση των αναγκών, ιεράρχηση των προτεραιοτήτων και καθορισμό των συγκεκριμένων στόχων και των αποτελεσμάτων που πρέπει να επιτευχθούν. Βασικά δεδομένα σχετικά με τις απογραφές της διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων (και τους χαρακτηρισμούς τους) είτε απουσιάζουν είτε δεν έχουν ακόμη εξελιχθεί σε λεπτομερή σχέδια παροπλισμού. Οι απαιτούμενες τεχνολογίες και εγκαταστάσεις επεξεργασίας και αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων δεν έχουν ακόμη σχεδιαστεί πλήρως. Οι ευθύνες είναι κατακερματισμένες. Η εποπτεία εκ μέρους της Επιτροπής επικεντρώνεται στην εκτέλεση του προϋπολογισμού και στην υλοποίηση των έργων και όχι στην επίτευξη των συνολικών στόχων του προγράμματος.

42. Παρότι το συνολικό κόστος της ολοκλήρωσης των προγραμμάτων είναι άγνωστο, είναι σαφές ότι υπάρχει σημαντικό χρηματοδοτικό έλλειμμα, το οποίο θέτει σε κίνδυνο την ολοκλήρωση του παροπλισμού.

ΣΥΣΤΑΣΗ —

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΜΕ ΑΞΟΝΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

α) Η Επιτροπή πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για αποτελεσματική, αποδοτική και οικονομική χρησιμοποίηση των κεφαλαίων της ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό:

πρέπει να προβεί σε λεπτομερή εκτίμηση των αναγκών, η οποία θα καταδεικνύει τη μέχρι στιγμής πρόοδο των προγραμμάτων και τις δραστηριότητες που απομένουν να εκτελεστούν και θα περιέχει ένα συνολικό σχέδιο χρηματοδότησης το οποίο θα προσδιορίζει τις πηγές χρηματοδότησης από τους διάφορους ενδιαφερομένους·

πριν από την πραγματοποίηση περαιτέρω δαπανών, η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει τους διαθέσιμους πόρους και τα αναμενόμενα οφέλη. Η ανάλυση αυτή θα οδηγήσει, με τη σειρά της, στην εναρμόνιση των στόχων με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό και στον καθορισμό ουσιαστικών δεικτών επιδόσεων, οι οποίοι θα μπορέσουν, ακολούθως, να αποτελέσουν αντικείμενο της απαιτούμενης παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων για την υλοποίηση του προγράμματος στο σύνολό του.

β) Εφόσον η ΕΕ αποφασίσει, όπως προτείνει η Επιτροπή, τη χορήγηση περαιτέρω χρηματοδοτικής συνδρομής με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η εν λόγω συνδρομή πρέπει να βασίζεται σε μια εκ των προτέρων αξιολόγηση της προστιθέμενης αξίας μιας τέτοιου είδους παρέμβασης για την ΕΕ, προσδιορίζοντας τις συγκεκριμένες δραστηριότητες που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν μέσω του προϋ-πολογισμού της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη άλλες χρηματοδοτικές διευκολύνσεις, όπως τα διαρθρωτικά ταμεία, και τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση πόρων από την ΕΕ.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Harald NOACK, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 26ης Οκτωβρίου 2011.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα ποσά που χρειάζονται για να επιτευχθεί η αποκατάσταση χώρου πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής εκτιμάται σήμερα ότι είναι της τάξεως του 10 έως 15 % του κόστους της αρχικής επένδυσης ανά προς παροπλισμό αντιδραστήρα (βλέπε COM(2004) 719 τελικό της 26ης Οκτωβρίου 2004 0151 — Έκθεση σχετικά με τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον παροπλισμό των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής).

[2] Βλέπε παραγράφους 3, 4 και 13 της σύστασης 2006/851/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 24ης Οκτωβρίου 2006, σχετικά με τη διαχείριση των οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, τα αναλωμένα καύσιμα και τα ραδιενεργά απόβλητα (ΕΕ L 330 της 28.11.2006, σ. 31). Τον Ιούλιο του 2003, σε διοργανική δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, τονίστηκε η αναγκαιότητα διάθεσης επαρκών χρηματοδοτικών πόρων για τις δραστηριότητες παροπλισμού και διαχείρισης αποβλήτων (βλέπε ΕΕ L 176 της 15.7.2003, σ. 56). Βλέπε, επίσης, τεχνικό έγγραφο αριθ. 1476 του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) σχετικά με τις οικονομικές πτυχές του παροπλισμού (http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1476_web.pdf).

[3] Βλέπε COM(2007) 794 τελικό της 12ης Δεκεμβρίου 2007, σ. 10 - Δεύτερη έκθεση σχετικά με τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, τα αναλωμένα καύσιμα και τα ραδιενεργά απόβλητα.

[4] Μετά το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό της Fukushima Daiichi τον Μάρτιο του 2011, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε ότι η ασφάλεια όλων των πυρηνικών εγκαταστάσεων της ΕΕ πρέπει να επανεξεταστεί, βάσει συνολικής και διαφανούς αξιολόγησης κινδύνων και ασφάλειας (τεστ αντοχής). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να αξιολογήσει τα αρχικά πορίσματα έως το τέλος του 2011, βάσει έκθεσης της Επιτροπής (βλέπε συμπεράσματα της Προεδρίας της 24ης και της 25ης Μαρτίου 2011, σημείο 31).

[5] Τα κύρια μέσα χρηματοδότησης από την ΕΕ ήταν το πρόγραμμα TACIS (για την παροχή τεχνικής βοήθειας στις χώρες-εταίρους της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας) και το πρόγραμμα Phare (για την υποστήριξη της χρηματοοικονομικής και τεχνικής συνεργασίας με τις υποψήφιες για ένταξη χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης). Πολλές χώρες επωφελήθηκαν από αυτή τη συνδρομή (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Λιθουανία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Αρμενία, Καζαχστάν, Ρωσία και Ουκρανία). Το Συνέδριο εξέτασε τη χρήση των εν λόγω κεφαλαίων στην ειδική του έκθεση αριθ. 25/98 (ΕΕ C 35 της 9.2.1999, σ. 1).

[6] Σύμφωνα με νομική απαίτηση της ΕΕ, πριν από την κινητοποίηση των πόρων της ΕΕ, πραγματοποιείται αξιολόγηση ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα αποκομιζόμενα οφέλη είναι αντίστοιχα με τους διατιθέμενους πόρους (βλέπε κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ, ΕΚΑΧ) αριθ. 2333/95 του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 1995, για τροποποίηση του δημοσιονομικού κανονισμού της 21ης Δεκεμβρίου 1977 που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 240 της 7.10.1995, σ. 1)· βλέπε, επίσης, άρθρο 27, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) του Συμβουλίου αριθ. 1605/2002, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 248 της 16.9.2002, σ. 1).

[7] Στο έγγραφό της με τίτλο "Προϋπολογισμός για την Ευρώπη 2020", Μέρος I, COM(2011) 500 τελικό της 29ης Ιουνίου 2011, η Επιτροπή προτείνει τη συνέχιση της παροχής χρηματοδοτικής στήριξης από την ΕΕ για τον παροπλισμό κατά την περίοδο 2014-2020 (Τίτλος — Έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη).

[8] Η Επιτροπή δεσμεύει πιστώσεις για τις συγκεκριμένες συμφωνίες που υπογράφονται με τους ενδιάμεσους φορείς (ή, σε μερικές περιπτώσεις, με τους δικαιούχους) μέσω της έγκρισης μεμονωμένων αναλήψεων υποχρεώσεων. Ακολούθως, εγκρίνονται στη βάση αυτή οι πληρωμές στους ενδιάμεσους φορείς, οι οποίοι κατανέμουν τότε τους εν λόγω πόρους σε συγκεκριμένα έργα και συμβάσεις. Τελικά, οι πόροι εκταμιεύονται από τους ενδιάμεσους φορείς στους αναδόχους.

[9] Ο δημοσιονομικός κανονισμός αριθ. 1605/2002 (βλέπε άρθρα 53 έως 57) ορίζει ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η Επιτροπή δύναται να αναθέσει τα καθήκοντα εκτέλεσης που της ανήκουν. Επιπλέον, οι συνθήκες προσχώρησης και οι συναφείς κανονισμοί του Συμβουλίου προβλέπουν ρητά ότι η Επιτροπή μπορεί να πράξει κάτι τέτοιο.

[10] Η ΕΕ είναι ο κύριος χρηματοδότης των τριών Διεθνών Ταμείων Στήριξης του Παροπλισμού (96 % του συνόλου). Οι υπόλοιποι ευρωπαίοι χορηγοί συνεισέφεραν 60 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία, την Πολωνία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και την Ελβετία. Από το 2004, η ΕΕ είναι ο μόνος χρηματοδότης.

[11] Βλέπε κανονισμό αριθ. 647/2010 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2010 (Βουλγαρία), κανονισμό αριθ. 1990/2006 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 2006 (Λιθουανία), και κανονισμό αριθ. 549/2007 του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2007 (Σλοβακία). Η ΕΤΑΑ διαχειρίζεται κεφάλαια της ΕΕ βάσει της μεθόδου της "από κοινού διαχείρισης" της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, η οποία συνεπάγεται την ανάθεση καθηκόντων διαχείρισης σε διεθνείς οργανισμούς. Προϋπόθεση για την ανάθεση είναι οι οργανισμοί να εφαρμόζουν στη λογιστική τους και στις διαδικασίες διαχείρισης και εσωτερικού ελέγχου καθώς και ανάθεσης συμβάσεων τα πρότυπα που εξασφαλίζουν εγγυήσεις ισοδύναμες με εκείνες των διεθνώς παραδεκτών προτύπων (άρθρο 53δ του κανονισμού αριθ. 1605/2002).

[12] Η CPMA διαχειρίζεται κεφάλαια της ΕΕ στο πλαίσιο της "έμμεσης κεντρικής διαχείρισης" της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, η οποία αφορά την ανάθεση επιλεγμένων καθηκόντων από την Επιτροπή σε εθνική υπηρεσία. Προϋπόθεση για την ανάθεση είναι η υπηρεσία να εφαρμόζει στη λογιστική της και στις διαδικασίες διαχείρισης και εσωτερικού ελέγχου καθώς και ανάθεσης συμβάσεων τα πρότυπα που εξασφαλίζουν εγγυήσεις ισοδύναμες με εκείνες των διεθνώς παραδεκτών προτύπων (άρθρα 53α, 54 έως 57 του κανονισμού αριθ. 1605/2002). Η CPMA διαχειρίζεται 332 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι το 16 % της συνολικής στήριξης για την οποία ανελήφθη δέσμευση για τις τρεις χώρες έως το τέλος του 2010.

[13] Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από τους κανονισμούς του Συμβουλίου οι οποίοι εγκρίθηκαν το 2006, το 2007 και το 2010 (βλέπε υποσημείωση 11).

[14] Οι φορείς εκμετάλλευσης των σταθμών είναι οι κύριοι αποδέκτες των επιχορηγήσεων των έργων παροπλισμού. Κύριοι δικαιούχοι των έργων περιορισμού των επιπτώσεων είναι δημόσιοι φορείς ή ιδιωτικές εταιρείες.

[15] Ο παροπλισμός του σταθμού του Greifswald (Γερμανία) θεωρείται ως βέλτιστη πρακτική από διάφορους διεθνείς οργανισμούς (τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, τον Οργανισμό Πυρηνικής Ενέργειας και την Επιτροπή).

[16] Οι διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων υποβλήθηκαν σε περιορισμένη επισκόπηση βάσει των διαδικασιών των εκάστοτε φορέων υλοποίησης. Οι συμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν μέσω των Διεθνών Ταμείων Στήριξης του Παροπλισμού που διαχειρίζεται η ΕΤΑΑ αποτελούν αντικείμενο διαγωνισμού από τους αποδέκτες της επιχορήγησης. Οι εταιρείες επιλέγονται σύμφωνα με τους κανόνες ανάθεσης συμβάσεων της ΕΤΑΑ. Ως διαχειριστής των Ταμείων, η ΕΤΑΑ παρακολουθεί τη διαδικασία. Η CPMA προβαίνει στην ανάθεση των συμβάσεων σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες περί ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων.

[17] Σε αυτές περιλαμβάνονται το πρόγραμμα διαχείρισης του σταθμού, οι ρόλοι και οι αρμοδιότητες των εμπλεκόμενων οργανώσεων, τα μέτρα ασφάλειας και προστασίας από την ακτινοβολία, η διασφάλιση ποιότητας, ένα πρόγραμμα διαχείρισης των αποβλήτων, απαιτήσεις τεκμηρίωσης και τήρησης στοιχείων, εκτίμηση ασφάλειας και περιβαλλοντική εκτίμηση, καθώς και τα απαιτούμενα σχετικά κριτήρια, μέτρα επίβλεψης κατά τη διάρκεια της φάσης υλοποίησης, απαιτούμενα μέτρα φυσικής προστασίας και κάθε άλλη απαίτηση η οποία θεσπίζεται από τον ρυθμιστικό φορέα (βλέπε την απαίτηση ασφάλειας του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας αριθ. WS-R-5, "Decommissioning of facilities using radioactive material" ("Παροπλισμός εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν ραδιενεργά υλικά"), σ. 10, Βιέννη, 2006, καθώς και το τεχνικό έγγραφο αριθ. 1394, "Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned" ("Σχεδιασμός, διαχείριση και οργάνωση του παροπλισμού πυρηνικών μονάδων: αντληθέντα διδάγματα"), Βιέννη, Μάιος 2004).

[18] Βλέπε εισηγήσεις στη συνεδρίαση της επιτροπής του προγράμματος βοήθειας για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων (Nuclear Decommissioning Assistance Programme Committee, NDPAC), η οποία πραγματοποιήθηκε στις 16 Μαρτίου 2011.

[19] COM(2004) 624 τελικό της 29ης Σεπτεμβρίου 2004, σ. 3.

[20] Υποσημείωση 9.

[21] Σύσταση 2006/851/Ευρατόμ της Επιτροπής

[22] Η Συνθήκη ορίζει ότι η Επιτροπή εκτελεί τον προϋπολογισμό της ΕΕ με δική της ευθύνη (άρθρο 17, παράγραφος 1, ΣΕΕ και άρθρο 317 ΣΛΕΕ). Απαίτηση για ποσοτικοποίηση των στόχων και παρακολούθηση της προόδου της επίτευξής τους προβλέπεται στη νομοθεσία της ΕΕ από το 1990 (βλέπε κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚΑΧ, ΕΟΚ) αριθ. 610/90 του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 1990, για την τροποποίηση του δημοσιονομικού κανονισμού της 21ης Δεκεμβρίου 1977 που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων). Η ιδέα αναπτύχθηκε περαιτέρω το 2002 με τη θέσπιση του προτύπου SMART (βλέπε άρθρο 27, παράγραφος 3, του κανονισμού αριθ. 1605/2002).

[23] Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τη χρήση των χρηματοοικονομικών πόρων κατά την περίοδο 2004-2009 που διατέθηκαν στη Λιθουανία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία για τον παροπλισμό και την επίσπευση του κλεισίματος πυρηνικών σταθμών βάσει των πράξεων προσχώρησης (COM(2011) 432).

[24] COM(2004) 719 και COM(2007) 794. Μια τρίτη έκθεση τελεί επί του παρόντος υπό εκπόνηση.

[25] Ενδιάμεση αξιολόγηση της βοήθειας για τον παροπλισμό προς τη Λιθουανία και τη Σλοβακία βάσει των πρωτοκόλλων της συνθήκης προσχώρησης, τελική έκθεση, Σεπτέμβριος 2007. Το συνολικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι τα αποτελέσματα του προγράμματος της ΕΕ για την παροχή βοήθειας για τον παροπλισμό στις οικείες χώρες είναι ανάμεικτα. Ξεχωρίζει ένα καίριο στοιχείο, και συγκεκριμένα ότι η βοήθεια της ΕΕ για τον παροπλισμό δεν βασίζεται σε μια συνεκτική στρατηγική.

[26] Βλέπε ΔΟΑΕ, "Organization and management for decommissioning of large nuclear facilities, Technical reports series No 399" ("Οργάνωση και διαχείριση του παροπλισμού μεγάλων πυρηνικών εγκαταστάσεων, σειρά τεχνικών εκθέσεων αριθ. 399"), Βιέννη, 2000· "Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned" ("Σχεδιασμός, διαχείριση και οργάνωση του παροπλισμού πυρηνικών εγκαταστάσεων: διδάγματα"), IAEA-TECDOC-1394, Βιέννη, Μάιος 2004· "Decommissioning of facilities using radioactive material, Safety requirements No WS-R-5" ("Παροπλισμός εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν ραδιενεργά υλικά, Απαιτήσεις ασφάλειας αριθ. WS-R-5"), Βιέννη, 2006.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΚΥΚΛΟΣ ΖΩΗΣ ΕΝΟΣ ΠΥΡΗΝΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει υλικού γενικής καθοδήγησης που έχει δημοσιευθεί από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας και τον Οργανισμό Πυρηνικής Ενέργειας.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΡΟΩΝ ΣΤΙΣ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Πρόγραμμα Kozloduy (Βουλγαρία)

+++++ TIFF +++++

Πρόγραμμα Ignalina (Λιθουανία)

+++++ TIFF +++++

Πρόγραμμα Bohunice V1 (Σλοβακία)

+++++ TIFF +++++

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 16 ΕΡΓΩΝ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ

Πυρηνικός σταθμός | Έργο | Αξιολόγηση του Συνεδρίου |

Bohunice | Ελεγχθέν έργο 1 Μονάδα διαχείρισης έργου — Υπηρεσίες παροχής συμβουλών για την υποστήριξη της μονάδας διαχείρισης έργου (ΜΔΕ) στον πυρηνικό σταθμό Bohunice V1 για την ασφαλή και αποδοτική από άποψη κόστους υλοποίηση όλων των δραστηριοτήτων στήριξης του παροπλισμού που χρηματοδοτούνται από το Διεθνές ταμείο στήριξης του παροπλισμού του Bohunice (BIDSF) κατά την περίοδο 2003-2011, καθώς και για τη συνέχιση της συστηματικής ανάπτυξης μιας σειράς έργων στήριξης του παροπλισμού του πυρηνικού σταθμού Bohunice V1, με ιδιαίτερη έμφαση στην περίοδο 2007-2013. | Ο σύμβουλος της ΜΔΕ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση της διαδικασίας παροπλισμού, αλλά η πρόοδος που επιτεύχθηκε ως προς τη διαμόρφωση και την υλοποίηση της στρατηγικής παροπλισμού ήταν ανεπαρκής. Υπάρχουν επίσης αδυναμίες στην οργανωτική δομή. |

Ελεγχθέν έργο 2 Αξιόπιστη παροχή θερμικής ενέργειας και ατμού και ανακατασκευή του βοηθητικού λέβητα στον σταθμό Bohunice: τροποποίηση των βοηθητικών συστημάτων ατμού για την εξασφάλιση εφεδρικής ενέργειας για τον πυρηνικό σταθμό Bohunice V2 και τον VYZ μετά την παύση της λειτουργίας του σταθμού Bohunice V1. | Οι στόχοι του έργου επιτεύχθηκαν πλήρως. Ωστόσο, το έργο αυτό δεν συνδέεται σαφώς με τη διαδικασία παροπλισμού. Αφορά περισσότερο τη λειτουργία του σταθμού Bohunice V2 παρά την παύση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού Bohunice V1. |

Ελεγχθέν έργο 3 Βυτία αποθήκευσης αναλωμένων καυσίμων: προμήθεια 26 συμπαγών δοχείων αποθήκευσης αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων (ΑΠΚ) και εκτέλεση κάθε συναφούς υπηρεσίας παραγωγής, μεταφοράς, δοκιμής και αποδοχής δοχείων. | Ο έλεγχος επιβεβαιώνει την πλήρη επίτευξη των στόχων του έργου σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα και τον προϋπολογισμό του. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι τα αγορασθέντα δοχεία δεν θα χρησιμοποιηθούν για αναλωμένα πυρηνικά καύσιμα τα οποία έχουν απομακρυνθεί τελικά από τις μονάδες του σταθμού Bohunice V1 και, επομένως, δεν ήταν αναγκαία προκειμένου να υπάρξει πρόοδος στη διαδικασία παροπλισμού του σταθμού. |

Ελεγχθέν έργο 4 Μελέτη σκοπιμότητας της επέκτασης του εθνικού χώρου εναπόθεσης στο Mochovce. | Παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση στο συγκεκριμένο έργο λόγω της μη παροχής από τον σταθμό των πληροφοριών που απαιτούνται για την πραγματοποίηση της μελέτης. Διάφοροι παράγοντες απειλούν να περιορίσουν τη δυνητική χρήση της μελέτης σκοπιμότητας. |

Ελεγχθέν έργο 5 Υλοποίηση του προγράμματος παροπλισμού με τη χρήση των ανθρώπινων πόρων που είναι διαθέσιμοι στον πυρηνικό σταθμό Bohunice V1: χρηματοδότηση προσωπικού που συμμετέχει στην προετοιμασία και στην εκτέλεση των δραστηριοτήτων παροπλισμού, με σκοπό τη διατήρηση της πείρας και των γνώσεων του προσωπικού του σταθμού. | Η χρηματοδότηση του προσωπικού που συνέβαλε στην εκτέλεση των καθηκόντων προ του παροπλισμού δεν επέφερε οργανωτική αλλαγή, η οποία: να επιτρέπει τον σαφή διαχωρισμό των υπαλλήλων που συνέβαλαν στη μετάβαση προς έναν οργανισμό παροπλισμού, καινα διασφαλίζει μια κεντρική και κατάλληλη παρακολούθηση των προ του παροπλισμού δραστηριοτήτων. |

Ignalina | Ελεγχθέν έργο 6 Προσωρινή αποθήκευση διατάξεων αναλωμένων καυσίμων από τις μονάδες 1 και 2 του πυρηνικού σταθμού Ignalina: μελέτη και κατασκευή μιας προσωρινής εγκατάστασης αποθήκευσης για 19000 διατάξεις αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων που παρέμεναν στις μονάδες 1 και 2 του πυρηνικού σταθμού Ignalina, ώστε να αποθηκευτούν σε βυτία (τα οποία θα σχεδιαστούν και θα κατασκευαστούν στο πλαίσιο του έργου). | Παρατηρούνται σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου. Οι καθυστερήσεις αυτές έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην πυρηνική ασφάλεια, έως ότου όλα τα στοιχεία αναλωμένων καυσίμων τοποθετηθούν σε βυτία, καθώς και στα λειτουργικά έξοδα του σταθμού (πρόσθετα έξοδα συντήρησης). |

Ελεγχθέν έργο 7 Εγκατάσταση διαχείρισης και αποθήκευσης στερεών αποβλήτων: μελέτη, στήριξη για την εξασφάλιση άδειας, ανάθεση της σύμβασης, κατασκευή και θέση σε λειτουργία νέων εγκαταστάσεων διαχείρισης και αποθήκευσης στερεών αποβλήτων που πρόκειται να κατασκευαστούν στον πυρηνικό σταθμό Ignalina. | Παρατηρούνται σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου (το επιμέρους έργο B2 (SWRF) εμφανίζει καθυστέρηση 44 μηνών και το επιμέρους έργο B3/4 (SWTSF) εμφανίζει καθυστέρηση 34 μηνών). Οι καθυστερήσεις αυτές είναι κρίσιμες για τη συνολική υλοποίηση του προγράμματος παροπλισμού, καθώς οι διαδρομές στο πλαίσιο της διαχείρισης αποβλήτων είναι απαραίτητες σε πρόωρο στάδιο με σκοπό την υλοποίηση των πρώτων έργων αποξήλωσης και απορρύπανσης, και είναι πιθανό να έχουν ως αποτέλεσμα πρόσθετη χρηματοδότηση από το Διεθνές ταμείο στήριξης του παροπλισμού του σταθμού Ignalina (IIDSF) για την ολοκλήρωση του έργου. |

Ελεγχθέν έργο 8 Αξιόπιστες πηγές θερμικής ενέργειας και ατμού για τον πυρηνικό σταθμό Ignalina και την πόλη Visaginas: αποκατάσταση/αντικατάσταση και επέκταση του παρωχημένου προσωρινού εφεδρικού λέβητα ατμού και θερμότητας, με σκοπό να διασφαλιστεί, μετά την παύση της λειτουργίας της μονάδας 2, η συνεχής και αξιόπιστη παροχή θερμικής ενέργειας και ατμού στον πυρηνικό σταθμό Ignalina, κατά τον παροπλισμό του, καθώς και στο σύστημα τηλεθέρμανσης της πόλης Visaginas. | Το έργο πέτυχε τους αρχικούς στόχους του, όσον αφορά τη φύση, το χρονοδιάγραμμα και τον προϋπολογισμό του, καθώς και τη συμβολή του στην υλοποίηση της διαδικασίας παροπλισμού. Το έργο ήταν πρωτίστως αναγκαίο επειδή τα υφιστάμενα συστήματα ήταν πεπαλαιωμένα. Η συμμετοχή της "Μονάδας διαχείρισης έργου παροπλισμού" στο παρόν έργο δεν ήταν αναγκαία, επειδή η κατασκευή δεν συνδεόταν άμεσα με προβληματισμούς σχετικούς με τον πυρηνικό παροπλισμό. |

Ελεγχθέν έργο 9 Μηχανική, προγραμματισμός και έκδοση άδειας για τις δραστηριότητες αποξήλωσης και απορρύπανσης και εργαλεία για την αποξήλωση και την απορρύπανση στο κτήριο στροβίλου της μονάδας 1 του πυρηνικού σταθμού Ignalina: προετοιμασία των σημαντικών έργων μηχανικής, σχεδιασμός και έγγραφα έκδοσης άδειας, τα οποία απαιτούνται για την εξασφάλιση άδειας για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων αποξήλωσης και απορρύπανσης στο κτήριο στροβίλου (G1) στη μονάδα 1 του πυρηνικού σταθμού Ignalina, και προσδιορισμός και προμήθεια των εργαλείων που απαιτούνται για την εκτέλεση των εν λόγω δραστηριοτήτων αποξήλωσης και απορρύπανσης. | Η εξωτερική ανάθεση των δραστηριοτήτων του εν λόγω έργου δεν βασίστηκε σε κατάλληλη αξιολόγηση της διαθεσιμότητας των απαιτούμενων δεξιοτήτων και τεχνικών ικανοτήτων μεταξύ των μελών του προσωπικού του σταθμού, ούτε σε εκτίμηση της σχέσης κόστους-αποδοτικότητας της επιλογής της εξωτερικής ανάθεσης. |

Ignalina | Ελεγχθέν έργο 10 Παροχή υποστήριξης στη μονάδα διαχείρισης έργου ("Μονάδα διαχείρισης έργου παροπλισμού"): η παροχή υποστήριξης σε θέματα διαχείρισης και μηχανικής προς τη "Μονάδα διαχείρισης έργου" της υπηρεσίας παροπλισμού στον πυρηνικό σταθμό Ignalina. | Ο σύμβουλος της μονάδας διαχείρισης έργου συνέβαλε σημαντικά στην πρόοδο του έργου παροπλισμού. Ωστόσο, εντοπίστηκαν αρκετές αδυναμίες: το εύρος των εργασιών του συμβούλου συντελεί στην αύξηση του κόστους των (εκτέλεση γενικών καθηκόντων διαχείρισης έργου και διοικητικών καθηκόντων αντί της επικέντρωσης σε συγκεκριμένη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα πυρηνικού παροπλισμού)·ανεπαρκής ανάπτυξη της οργανωτικής δομής του πυρηνικού σταθμού Ignalina. |

Ελεγχθέν έργο 11 CPMA Υποδομές του χώρου του πυρηνικού σταθμού Ignalina: προετοιμασία του χώρου και ανάπτυξη υποδομών (καθαρισμός του χώρου, παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, θέρμανσης, τηλεπικοινωνίες, υδροδότηση) για την υποστήριξη της υλοποίησης των μεγάλων έργων παροπλισμού. | Γενικά, το εν λόγω έργο υλοποιήθηκε με ικανοποιητικό τρόπο. Ωστόσο, οι σημαντικές καθυστερήσεις που σημειώθηκαν στην υλοποίηση των κύριων έργων παροπλισμού (και ιδίως του έργου B3/4, βλέπε ελεγχθέν έργο 2) είχαν επιπτώσεις στην υλοποίηση των επιμέρους έργων υποδομών στον συγκεκριμένο χώρο. |

Ελεγχθέν έργο 12 Εγκατάσταση εναπόθεσης αποβλήτων πολύ χαμηλής ραδιενέργειας: μελέτη, κατασκευή και έκδοση άδειας για την κατασκευή εγκατάστασης εναπόθεσης βραχύβιων στερεών αποβλήτων πολύ χαμηλής ραδιενέργειας. | Πρέπει να σημειωθούν τα εξής: το αντικείμενο του εν λόγω έργου δεν περιλαμβάνει όλες τις αναγκαίες φάσεις για την αποθήκευση ραδιενεργών αποβλήτων στην εγκατάσταση — περιλαμβάνεται μόνον η μελέτη της εγκατάστασης εναπόθεσης και η κατασκευή χώρου προσωρινής αποθήκευσης, ο οποίος προορίζεται για τη συγκέντρωση και την ασφαλή προσωρινή αποθήκευση ραδιενεργών αποβλήτων κατά το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ περιόδων διάθεσης·το έργο εμφάνισε σημαντικές καθυστερήσεις στη διαδικασία έκδοσης άδειας κατασκευής. |

Kozloduy | Ελεγχθέν έργο 13 Μονάδα διαχείρισης του έργου — Συμβουλευτικές υπηρεσίες: συμβουλευτική υποστήριξη στον πυρηνικό σταθμό Kozloduy για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων υποστήριξης του παροπλισμού για τις μονάδες 1 έως 4. | Μολονότι ο σύμβουλος της μονάδας διαχείρισης του έργου συνέβαλε καθοριστικά στην τροποποίηση της στρατηγικής παροπλισμού, η διαχείριση του εν λόγω έργου εμφανίζει διάφορες αδυναμίες: καθυστερήσεις στο έργο·ανεπαρκώς αξιόπιστες εκτιμήσεις του κόστους του παροπλισμού·ανεπαρκής προσδιορισμός των δραστηριοτήτων παροπλισμού που πρόκειται να εκτελεστούν·απουσία απογραφών ραδιενεργών αποβλήτων·πολύ σημαντικό μέρος των συμβουλευτικών εργασιών αφορούσε τη διαχείριση του έργου αντί για την παροχή τεχνικών συμβουλών σχετικά με την εφαρμογή της διαδικασίας παροπλισμού. |

Ελεγχθέν έργο 14 Εγκατάσταση αποθήκευσης ξηρών αναλωμένων καυσίμων: μελέτη και κατασκευή εγκατάστασης ξηρών αναλωμένων καυσίμων για την αποθήκευση διατάξεων αναλωμένων καυσίμων σε βυτία. | Στο εν λόγω έργο παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση και υπέρβαση του προϋπολογισμού: η ολοκλήρωση της εγκατάστασης αποθήκευσης ξηρών αναλωμένων καυσίμων έχει καθυστερήσει κατά 2,5 έτη·οι τροποποιήσεις των αρχικών απαιτήσεων επέφεραν αυξήσεις των τιμών και τροποποίηση της βάσης της τιμής της σύμβασης, με αποτέλεσμα υπέρβαση του προϋπολογισμού κατά 19 % έως τώρα. |

Ελεγχθέν έργο 15 Εγκατάσταση για την επεξεργασία και τη μορφοποίηση στερεών αποβλήτων με υψηλό συντελεστή μείωσης όγκου: μελέτη, κατασκευή και θέση σε λειτουργία εγκατάστασης τήξης πλάσματος για την επίτευξη υψηλού συντελεστή μείωσης όγκου αποβλήτων χαμηλής και μεσαίας ραδιενέργειας. | Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος υπέρβασης του κόστους του εν λόγω έργου. Επελέγη πειραματική τεχνολογία χωρίς: κατάλληλη απόδειξη της αποτελεσματικότητάς της·και δέουσα εκτίμηση του κόστους λειτουργίας της εγκατάστασης. |

Ελεγχθέν έργο 16 Ανθρώπινοι πόροι: προώθηση της αποδοτικής χρήσης των διαθέσιμων ανθρώπινων πόρων στις μονάδες 1 έως 4 στον πυρηνικό σταθμό Kozloduy για την υλοποίηση της επικαιροποιημένης στρατηγικής παροπλισμού, διατηρώντας τις γνώσεις των υπαλλήλων του σταθμού και διασφαλίζοντας μια δυναμική μετάβαση από τη λειτουργία στον παροπλισμό. | Η χρηματοδότηση του προσωπικού που συνέβαλε στην εκτέλεση των προ παροπλισμού καθηκόντων δεν επέφερε οργανωτική αλλαγή, η οποία: να επιτρέπει τον σαφή διαχωρισμό των υπαλλήλων που συνέβαλαν στη μετάβαση προς έναν οργανισμό παροπλισμού· καινα διασφαλίζει μια κεντρική και κατάλληλη παρακολούθηση των προ παροπλισμού δραστηριοτήτων. |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 6 ΕΡΓΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Πυρηνικός σταθμός | Έργο | Αξιολόγηση του Συνεδρίου |

Bohunice | Ελεγχθέν έργο 1 Ανακατασκευή του υποσταθμού Križovany: ασφαλής και αξιόπιστος εφοδιασμός σε ηλεκτρική ενέργεια του εθνικού συστήματος μεταφοράς, μετά την οριστική παύση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού Bohunice V1, με την ανακατασκευή υποσταθμού 400 kV στο Križovany, συμπεριλαμβανομένων της παροχής εξοπλισμού, της εγκατάστασης, της δοκιμής και της θέσης σε λειτουργία, καθώς και των σχετικών μηχανικών και τεχνικών εργασιών κατά την περίοδο 2004-2009. | Ο έλεγχος επιβεβαίωσε την αποτελεσματική ολοκλήρωση των σκοπούμενων εργασιών ανακατασκευής εντός της ορισθείσας προθεσμίας και του διατεθέντος προϋπολογισμού. Ωστόσο, ο σύνδεσμος μεταξύ του εν λόγω έργου και της παύσης της λειτουργίας του σταθμού Bohunice V1 είναι αδύναμη. |

Ignalina | Ελεγχθέν έργο 2 IIDSF Αναβάθμιση του λιθουανικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής και κατασκευή του αεριοστροβίλου συνδυασμένου κύκλου: περιβαλλοντική αναβάθμιση και αναβάθμιση της ενεργειακής απόδοσης και της αξιοπιστίας του λιθουανικού σταθμού 1800 MWe, με σκοπό την παράταση της διάρκειας ζωής του και τη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της Λιθουανίας και της σταθερότητας των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας. | Ο έλεγχος επιβεβαίωσε ότι το έργο απέφερε τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, αν και με περιορισμό του αντικειμένου του (μείωση των αναβαθμισμένων μονάδων του σταθμού). Σημειώνεται ότι μεταγενέστερα γεγονότα τροποποίησαν τους αρχικούς στρατηγικούς παράγοντες που είχαν ληφθεί υπόψη για τα έργα περιορισμού των επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, ο σταθμός θα λειτουργεί μόνον ως απόθεμα παραγωγικής ικανότητας και όχι με σκοπό την αντικατάσταση της παραγωγικής ικανότητας, όπως είχε προβλεφθεί αρχικά. |

Ελεγχθέν έργο 3 CPMA Τοποθέτηση υποσταθμών για τη θέρμανση των οικιστικών περιοχών 1 και 2+3 της πόλης Visaginas: μετατροπή του συστήματος θέρμανσης της Visaginas (περιοχές 1 και 2) από "ανοικτού τύπου" σε "κλειστού τύπου", με σκοπό τη βελτίωση της απόδοσης και της ασφάλειας της παροχής θέρμανσης μετά την οριστική παύση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού Ignalina. | Με τον έλεγχο διαπιστώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου. Η δεύτερη φάση, ειδικότερα, η οποία αφορά τη δεύτερη και την τρίτη οικιστική περιοχή της Visaginas, έχει συσσωρεύσει καθυστέρηση σχεδόν 18 μηνών σε σύγκριση με το σχέδιο υλοποίησής της, με αποτέλεσμα η CPMA να εξετάσει το ενδεχόμενο τερματισμού του έργου στην παρούσα μορφή του. |

Ελεγχθέν έργο 4 Συνεισφορά στον μηχανισμό της "Υπηρεσίας στέγασης και αστικής ανάπτυξης" για την υποστήριξη της αναβάθμισης της ενεργειακής απόδοσης κτηρίων πολυκατοικιών. | Οι επιτόπιες επισκέψεις επιβεβαίωσαν τα θετικά αποτελέσματα που ανέφερε η "Υπηρεσία στέγασης και αστικής ανάπτυξης": επιτεύχθηκε εξοικονόμηση θερμικής ενέργειας από 30 % έως 60 % της αρχικής κατανάλωσης στα συγχρηματοδοτηθέντα έργα. Ωστόσο, το περιορισμένο ποσοστό της συνεισφοράς της ΕΕ στον μηχανισμό της "Υπηρεσίας στέγασης και αστικής ανάπτυξης" μέσω του διαύλου της CPMA στο πλαίσιο του συνολικού μηχανισμού της Υπηρεσίας (180 πολυκατοικίες σε σύγκριση με τον πληθυσμό-στόχο των 24000 κτηρίων κατοικιών) περιόρισε τη σημασία των θετικών αυτών αποτελεσμάτων. |

Kozloduy | Ελεγχθέν έργο 5 Πιστωτική διευκόλυνση ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμης ενέργειας της Βουλγαρίας (BEERECL): σκοπός της θέσπισης της πιστωτικής διευκόλυνσης (BEERECL) ήταν η χρηματοδότηση εταιρειών του ιδιωτικού τομέα για έργα βιομηχανικής ενεργειακής απόδοσης και μικρά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. | Η πιστωτική διευκόλυνση παρήγαγε αποτελέσματα σύμφωνα με τους τεθέντες στόχους, συμβάλλοντας στον περιορισμό των επιπτώσεων της συμφωνηθείσας πρόωρης παύσης της λειτουργίας των μονάδων 1 έως 4 του πυρηνικού σταθμού Kozloduy. Ωστόσο, η αναγκαιότητα χορήγησης περαιτέρω χρηματοδότησης από το Διεθνές ταμείο στήριξης του παροπλισμού του Kozloduy (KIDSF) στην εγκατάσταση δεν αιτιολογείται πλήρως, καθώς τα χρηματοδοτηθέντα επιμέρους έργα εμφανίζουν οικονομική βιωσιμότητα και υπάρχουν άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα με παρόμοιους στόχους. Οι αρμόδιες δημόσιες αρχές στη Βουλγαρία δεν εμπλέκονται στη διαχείριση της εγκατάστασης. Η πλήρης εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης του έργου δυσχεραίνει τον συντονισμό των μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο της πιστωτικής διευκόλυνσης με εκείνα που υλοποιούνται στο πλαίσιο άλλων εθνικών ή ευρωπαϊκών προγραμμάτων. |

Ελεγχθέν έργο 6 Μέτρα ενεργειακής απόδοσης (από την πλευρά της ζήτησης) σε δημόσια κτήρια: αναβάθμιση της ενεργειακής απόδοσης δημόσιων κτηρίων (νοσοκομείων, σχολείων κ.λπ.). | Το έργο απέφερε αποτελέσματα που συμβάλλουν στον περιορισμό των επιπτώσεων της πρόωρης παύσης της λειτουργίας των αντιδραστήρων 1 έως 4 του πυρηνικού σταθμού Kozloduy. Ωστόσο, η ύπαρξη άλλων εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων με τους ίδιους στόχους θέτει εν αμφιβόλω την αναγκαιότητα χρηματοδότησης από το KIDSF προκειμένου να βελτιωθεί η ενεργειακή απόδοση δημόσιων κτηρίων. |

--------------------------------------------------