Πρωτοβουλία του Βασιλείου της Δανίας για την έκδοση απόφασης πλαισίου του Συμβουλίου για τη δήμευση των οργάνων και των προϊόντων εγκλήματος

(2002/C 184/03)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδίως το άρθρο 29, το άρθρο 31 στοιχείο γ) και το άρθρο 34 παράγραφος 2 στοιχείο β),

την πρωτοβουλία του Βασιλείου της Δανίας,

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Το βασικό κίνητρο του διασυνοριακού οργανωμένου εγκλήματος είναι το κέρδος. Οποιαδήποτε συνεπώς προσπάθεια πρόληψης και καταπολέμησής του, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να στοχεύει στον προσδιορισμό, τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος. Αυτό όμως είναι δυσχερές λόγω των διαφορών στις νομοθεσίες των κρατών μελών.

(2) Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βιέννης, τον Δεκέμβριο του 1998, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε να ενισχυθούν οι προσπάθειες της ΕΕ για την καταπολέμηση του διεθνούς οργανωμένου εγκλήματος σύμφωνα με πρόγραμμα δράσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με την άριστη δυνατή εφαρμογή των διατάξεων της συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης(1).

(3) Σύμφωνα με την παράγραφο 50 στοιχείο β) του προγράμματος δράσης της Βιέννης, εντός πέντε ετών από την έναρξη ισχύος της συνθήκης του Άμστερνταμ θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση και την προσέγγιση των εθνικών διατάξεων στον τομέα της κατάσχεσης και της δήμευσης των προϊόντων του εγκλήματος, λαμβανομένων υπόψη των δικαιωμάτων των καλόπιστων τρίτων.

(4) Η παράγραφος 51 των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999 τονίζει ότι η νομιμοποίηση των εσόδων από παράνομες δραστηριότητες αποτελεί το θεμελιώδες στοιχείο του οργανωμένου εγκλήματος, ότι απαιτείται η εκρίζωσή του όπου εμφανίζεται και ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι αποφασισμένο να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνιστά επίσης στην παράγραφο 55 την προσέγγιση των διατάξεων του ποινικού δικαίου και της ποινικής δικονομίας όσον αφορά τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (π.χ. εντοπισμός, δέσμευση και δήμευση των κεφαλαίων).

(5) Σύμφωνα με τη σύσταση αριθ. 19 στο πρόγραμμα δράσης 2000 με τίτλο "Πρόληψη και έλεγχος του οργανωμένου εγκλήματος: Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αρχή της νέας χιλιετίας", που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 27 Μαρτίου 2000(2), πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον υπάρχει ανάγκη να εκδοθεί μια νομική πράξη η οποία, λαμβάνοντας υπόψη τις καλύτερες πρακτικές που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη και με τον δέοντα σεβασμό των θεμελιωδών αρχών, θα εισαγάγει τη δυνατότητα μετριασμού του βάρους της απόδειξης, στα πλαίσια του ποινικού, αστικού ή φορολογικού δικαίου, όσον αφορά την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων των προσώπων που έχουν καταδικαστεί για αδίκημα που συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα.

(6) Σύμφωνα με το άρθρο 12 σχετικά με τα μέτρα δήμευσης και κατάσχεσης της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών, της 12ης Δεκεμβρίου 2000, κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, τα κράτη μέρη μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να απαιτείται από τον δράστη να αποδεικνύει το νόμιμο της προέλευσης του φερόμενου προϊόντος εγκλήματος ή άλλου υποκείμενου σε δήμευση περιουσιακού στοιχείου, εφόσον αυτή η απαίτηση συμβαδίζει με τις αρχές του εσωτερικού τους δικαίου και με τη φύση της δικαστικής διαδικασίας.

(7) Όλα τα κράτη μέλη έχουν επικυρώσει τη σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, της 8ης Νοεμβρίου 1990, για το ξέπλυμα, την έρευνα, την κατάσχεση και τη δήμευση των προϊόντων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν υποβάλει δηλώσεις κατά το άρθρο 2 της σύμβασης σχετικά με τα μέτρα δήμευσης, προκειμένου να είναι υποχρεωτική η δήμευση των προϊόντων μόνο των καθοριζομένων σε αυτές αδικημάτων.

(8) Η απόφαση πλαίσιο 2001/500/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2001(3), θέτει διατάξεις για το ξέπλυμα χρήματος, τον προσδιορισμό, τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των οργάνων και των προϊόντων εγκλήματος. Σύμφωνα με αυτή την απόφαση πλαίσιο, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να μην διατυπώσουν ούτε να διατηρήσουν επιφυλάξεις όσον αφορά τις διατάξεις της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τη δήμευση, εφόσον το έγκλημα τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή ή μέτρο ασφαλείας διαρκείας άνω του έτους.

(9) Με τα μέσα που υπάρχουν σήμερα στον τομέα αυτό, δεν έχει επιτευχθεί ικανοποιητικώς αποτελεσματική διασυνοριακή συνεργασία όσον αφορά τη δήμευση, διότι συνεχίζουν να υπάρχουν κράτη μέλη όπου η δήμευση των προϊόντων όλων των εγκλημάτων που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους είναι αδύνατη.

(10) Σκοπός της παρούσας απόφασης πλαισίου είναι να εξασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν αποτελεσματικούς κανόνες για τη δήμευση του προϊόντος του εγκλήματος, μεταξύ άλλων και όσον αφορά το βάρος απόδειξης της προέλευσης των περιουσιακών στοιχείων των καταδικασθέντων για αδικήματα συνδεόμενα με το οργανωμένο έγκλημα. Η παρούσα απόφαση συνδέεται με την απόφαση πλαίσιο για την αμοιβαία αναγνώριση, εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των αποφάσεων περί δημεύσεως των προϊόντων εγκλήματος και διανομής των κατασχεθέντων αγαθών,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟ:

Άρθρο 1

Ορισμοί

Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης πλαισίου:

- ως "προϊόν" θεωρείται κάθε οικονομικό πλεονέκτημα προερχόμενο από ποινικά αδικήματα. Το πλεονέκτημα μπορεί να συνίσταται σε κάθε αγαθό,

- η "περιουσία" περιλαμβάνει κάθε είδους περιουσιακό στοιχείο, ενσώματο ή ασώματο, κινητό ή ακίνητο, καθώς και νομικές πράξεις ή έγγραφα που πιστοποιούν έναν τίτλο ή δικαίωμα επ' αυτού,

- ως "όργανα" θεωρούνται κάθε είδους αντικείμενα που χρησιμοποιούνται ή προορίζονται να χρησιμοποιηθούν με οποιονδήποτε τρόπο, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, για να διαπραχθούν ένα ή περισσότερα ποινικά αδικήματα,

- ως "δήμευση" θεωρείται μια ποινή ή ένα μέτρο που διατάσσεται από δικαστήριο κατόπιν διαδικασίας σχετικής με ένα ή περισσότερα ποινικά αδικήματα και καταλήγει στη μόνιμη αποστέρηση του περιουσιακού στοιχείου.

Άρθρο 2

Δήμευση

Τα κράτη μέλη υιοθετούν τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση οργάνων και προϊόντων που προέρχονται από ποινικά αδικήματα που τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή διαρκείας άνω του έτους, ή περιουσιακών στοιχείων η αξία των οποίων αντιστοιχεί στα προϊόντα αυτά.

Άρθρο 3

Εκτεταμένες εξουσίες δήμευσης

1. Τα κράτη μέλη υιοθετούν τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δήμευση, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, περιουσιακών στοιχείων που ανήκουν σε καταδικασθέντα για εγκληματική πράξη, συμπεριλαμβανομένων περιουσιακών στοιχείων που δεν προέρχονται από την εγκληματική πράξη για την οποία καταδικάστηκε το συγκεκριμένο πρόσωπο, εάν:

α) η φύση της πράξεως είναι τέτοια που μπορεί να αποφέρει σημαντικές προσόδους και

β) η πράξη τιμωρείται με ποινή φυλάκισης μέγιστης διάρκειας έξι ετών.

2. Τα κράτη μέλη υιοθετούν επίσης τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δήμευση, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, περιουσιακών στοιχείων κτηθέντων από τον (την) σύζυγο ή τον (την) σύντροφο του προσώπου της παραγράφου 1. Τα κράτη μέλη μπορούν να παραβλέπουν τις περιπτώσεις στις οποίες τα περιουσιακά στοιχεία αποκτήθηκαν τουλάχιστον τρία έτη πριν από τη διάπραξη του αδικήματος που αποτελεί τη βάση για την κατά την παράγραφο 1 δήμευση, ή περιπτώσεις στις οποίες ο γάμος ή η συμβίωση δεν υπήρχαν κατά το χρόνο της απόκτησης.

3. Τα κράτη μέλη υιοθετούν επίσης τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, βάσει της παραγράφου 1, η δήμευση, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, των περιουσιακών στοιχείων που έχουν μεταβιβαστεί σε νομικό πρόσωπο επί του οποίου το εν λόγω πρόσωπο - ενεργώντας είτε μόνο είτε από κοινού με τους στενότερους συγγενείς του - έχει ρυθμιστική επιρροή. Το αυτό ισχύει εάν το εν λόγω πρόσωπο λαμβάνει σημαντικό μέρος από τα έσοδα του νομικού προσώπου. Τα κράτη μέλη μπορούν να παραβλέπουν τις περιπτώσεις στις οποίες τα περιουσιακά στοιχεία μεταβιβάστηκαν στο νομικό πρόσωπο τουλάχιστον τρία έτη πριν από τη διάπραξη του αδικήματος που αποτελεί τη βάση για την κατά την παράγραφο 1 δήμευση.

4. Η κατά τις παραγράφους 1 έως 3 δήμευση μπορεί να μην πραγματοποιηθεί εάν το αφορώμενο πρόσωπο αποδεικνύει ευλόγως ότι τα περιουσιακά στοιχεία εκτήθησαν νομίμως ή με νομίμως αποκτηθέντα μέσα. Για αυτό τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι κατά τη διάρκεια της ποινικής δίωξης παρέχεται στο εν λόγω πρόσωπο η δυνατότητα να προσκομίσει στοιχεία σχετικά με την απόκτηση των περιουσιακών στοιχείων.

5. Τέλος, τα κράτη μέλη υιοθετούν τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δήμευση, αντί των περιουσιακών στοιχείων των παραγράφων 1, 2 και 3, ποσού ισότιμου με την αξία των περιουσιακών στοιχείων ή μέρους αυτών.

Άρθρο 4

Εφαρμογή

1. Τα κράτη μέλη υιοθετούν τα αναγκαία μέτρα ώστε να συμμορφωθούν με την παρούσα απόφαση πλαίσιο έως [...](4).

2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν, ως την ίδια ημερομηνία το αργότερο, στη γενική γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το κείμενο των διατάξεων με τις οποίες μεταφέρονται στο εθνικό τους δίκαιο οι υποχρεώσεις τους οι οποίες απορρέουν από την παρούσα απόφαση πλαίσιο. Σύμφωνα με έκθεση που καταρτίζεται βάσει των πληροφοριών αυτών και με βάση γραπτή έκθεση της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξετάζει, το αργότερο [...](5), κατά πόσον τα κράτη μέλη έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθούν με την παρούσα απόφαση πλαίσιο.

Άρθρο 5

Έναρξη ισχύος

Η παρούσα απόφαση πλαίσιο αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα.

...

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

...

(1) ΕΕ C 19 της 23.1.1999, σ. 1.

(2) ΕΕ C 124 της 3.5.2000, σ. 1.

(3) ΕΕ L 182 της 5.7.2001, σ. 1.

(4) Δύο έτη μετά την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης πλαισίου.

(5) Τρείς μήνες μετά την ημερομηνία εφαρμογής της απόφασης πλαισίου.