Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εναρμόνιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που διέπουν τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές"

(COM(2002) 443 τελικό - 2002/0222 (COD))

(2003/C 234/01)

Στις 8 Οκτωβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, στις 25 Ιουνίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. J. Pegado Liz.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 91 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρωτοβουλία της Επιτροπής να αναθεωρήσει την Οδηγία για την καταναλωτική πίστη είναι σκόπιμη, και ότι το μόνο μειονέκτημά της είναι ότι καθυστέρησε, και συμφωνεί ως προς την ανάλυση που αφορά την αναγκαιότητά της για την αντιμετώπιση των μεταβολών που διενεργήθηκαν στους τομείς που επιχειρεί να ρυθμίσει, καθώς και ως προς τους στόχους που τίθενται. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για την έγκριση και υιοθέτηση της εν λόγω πρότασης ως έχει, εάν αυτή δεν υποστεί πρώτα ορισμένες τροποποιήσεις εις βάθος, οι οποίες υπαγορεύονται κυρίως από την ανάγκη:

- να εξασφαλιστεί η συμβατότητά της με τα προβλεπόμενα σε άλλα κοινοτικά νομοθετικά μέσα που αφορούν συναφή θέματα·

- να διεξαχθεί λεπτομερής προσομοιωτική μελέτη του αντίκτυπου των προτεινόμενων μέτρων, υπό όλες τις πτυχές και διαστάσεις τους, ιδιαίτερα δε όσον αφορά την πρόοδο της υλοποίησης της ενιαίας αγοράς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και την αύξηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών·

- να βελτιωθεί μια ολόκληρη σειρά προβλεπόμενων διατάξεων, υπό το φως των αρχών της αναλογικότητας, καθώς και της ανάγκης να διασφαλιστεί ότι η επιλογή της συνολικής εναρμόνισης δεν θα σημαίνει ενδεχόμενο περιορισμό του επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, έτσι όπως αυτό επιτυγχάνεται σήμερα με τη διατήρηση ελάχιστης ρήτρας.

Οι σημαντικότερες πτυχές που αξίζουν μια εξέταση που να εξυπηρετεί καλύτερα τους στόχους της πρότασης, έτσι όπως προκύπτουν από την εκτίμηση στην οποία προέβη η ΕΟΚΕ, είναι οι ακόλουθες:

- η νομική βάση που χρησιμοποιείται για την υιοθέτηση της Οδηγίας·

- το πεδίο εφαρμογής της, όσον αφορά και τα όσα καλύπτονται, αλλά και τα όσα εξαιρούνται·

- ο τρόπος κατά τον οποίο χρησιμοποιείται η μέθοδος της συνολικής εναρμόνισης, χωρίς να διασφαλίζεται η διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών·

- ο τρόπος κατά τον οποίο αποφεύγεται η εξέταση του φαινομένου της υπερχρέωσης, ωσάν να μπορούσαν να λυθούν όλα τα προβλήματα με έναν ακατάλληλο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυσανάλογο κατάλογο υποχρεώσεων ενημέρωσης, με κατάργηση άλλων, πραγματικά σημαντικών, υποχρεώσεων·

- η ανάγκη λεπτομερέστερης μελέτης της δομής, της λειτουργίας και των εγγυήσεων χρήσης των κεντρικών βάσεων δεδομένων·

πέρα από μια ολόκληρη σειρά τεχνικών νομικών ζητημάτων, τα οποία αναφέρονται -και μάλιστα όχι εξαντλητικά- στις ειδικές παρατηρήσεις.

1. Εισαγωγή: λόγος ύπαρξης της οδηγίας

1.1. Η υπό εξέταση πρόταση οδηγίας, την οποία η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, και για την οποία είναι υποχρεωτική η διαβούλευση με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (άρθρο 95 της Συνθήκης), ανταποκρίνεται στην ανάγκη αναθεώρησης της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, της 22ας Δεκεμβρίου 1986, όπως τροποποιήθηκε διαδοχικά από τις οδηγίες 90/68/ΕΟΚ της 22ας Φεβρουαρίου 1990 και 98/7/ΕΚ της 16ης Φεβρουαρίου 1998.

1.1.1. Πράγματι, ήδη εδώ και καιρό, διάφοροι λόγοι, ορισμένοι από τους οποίους αναγνωρίζονται και στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης, ενώ άλλοι αναφέρονται σε ποικίλες εκθέσεις και γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ(1), επαναλαμβάνονται τακτικά από την κοινωνία των πολιτών και από τις αρχές των κρατών μελών υπέρ της αναθεώρησης της προαναφερόμενης οδηγίας του 1987(2).

1.1.2. Από την Επιτροπή επισημάνθηκαν, κυρίως, οι εξής:

α) η ανάγκη να περιληφθούν νέες μορφές καταναλωτικής πίστωσης, οι οποίες ήταν άγνωστες το 1987·

β) η ανάγκη νέας εξισορρόπησης των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων καταναλωτών και πιστωτικών φορέων·

γ) τεχνικές δυσκολίες για τη διείσδυση σε άλλες αγορές.

1.1.3. Από την πλευρά της ΕΟΚΕ, είχαν εντοπισθεί κυρίως οι εξής:

α) η ίδια η αύξηση του όγκου των καταναλωτικών πιστώσεων·

β) η εμφάνιση του φαινομένου της υπερχρέωσης·

γ) οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας του 1987 και των τροποποιήσεών της·

δ) το γεγονός ότι οι ρυθμίσεις της οδηγίας δεν ήταν ικανές να εξασφαλίσουν την πραγματική συγκρισιμότητα του πραγματικού κόστους της καταναλωτικής πίστωσης (ΣΕΠΕ - Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο)·

ε) η απουσία, σε κοινοτικό επίπεδο, παραμέτρων που να παρέχουν τη δυνατότητα εντοπισμού, κατά ομοιόμορφο τρόπο, των φαινομένων κατάχρησης για την ενδεχόμενη πρόληψη και καταστολή τους·

στ) η ανάγκη να καταστεί η σχετική με την πίστωση νομοθεσία συμβατή με τη δημοσίευση των πρόσφατων οδηγιών που αφορούν τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων (οδηγία 97/5/ΕΚ της 27ης Ιανουαρίου 1997), το ηλεκτρονικό εμπόριο (οδηγία 2000/31/ΕΚ, της 8ης Ιουνίου 2000) και την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών (οδηγία 2002/65/ΕΚ, της 23ης Σεπτεμβρίου 2002).

1.1.4. Αυτές οι ανεπάρκειες, μεταξύ άλλων, του κοινοτικού καθεστώτος για την καταναλωτική πίστωση θεωρήθηκαν ανησυχητικές από ορισμένα κράτη μέλη και την κοινωνία των πολιτών, στο μέτρο που:

α) αποτελούν αιτία σημαντικών διαφορών όσον αφορά το επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και χαμηλού βαθμού εμπιστοσύνης εκ μέρους των καταναλωτών προς την ενιαία αγορά των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών·

β) προκαλούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και αποσταθεροποιούν την ευρωπαϊκή αγορά πίστωσης·

γ) παρεμποδίζουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

1.2. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον κύριο στόχο που επιδιώκεται με την πρόταση, δηλαδή "να δοθεί η δυνατότητα δημιουργίας μίας αγοράς με μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, η οποία θα προσφέρει τέτοιο βαθμό προστασίας στους καταναλωτές ώστε η ελεύθερη κυκλοφορία των προσφορών πιστώσεων να μπορεί να πραγματοποιείται με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες τόσο γι' αυτούς που προσφέρουν όσο και γι' αυτούς που ζητούν."

Πράγματι, η σημασία της καταναλωτικής πίστωσης για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς προϋποθέτει, αφενός, τον καθορισμό κανόνων συμπεριφοράς των διαφόρων παρεμβαινόντων, με βάση την εντιμότητα και τη διαφάνεια, και, αφετέρου, τη θέσπιση αμοιβαίων υποχρεώσεων ορθής και πλήρους ενημέρωσης, τόσο από την πλευρά των επαγγελματιών όσο και των καταναλωτών.

1.3. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, επομένως, με τις βασικές κατευθύνσεις που επιδιώκει η πρωτοβουλία και που, εν συντομία, είναι:

α) ο καλύτερος προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας·

β) η ελαχιστοποίηση των κινδύνων για τους πιστωτικούς φορείς·

γ) η πληρέστερη ενημέρωση τόσο των καταναλωτών όσο και των εγγυητών τους·

δ) η πιο ισόρροπη κατανομή των ευθυνών μεταξύ των διαφόρων συναλλασσομένων·

ε) η θέσπιση κοινών κανόνων για την ανάκτηση των πιστώσεων που δεν αποπληρώνονται.

1.4. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που προαναφέρονται, η πρόταση οδηγίας συνιστά, συνοπτικά και ως κύριες καινοτομίες, να εισαχθούν στο υφιστάμενο καθεστώς τα ακόλουθα:

α) μία προσπάθεια συνολικής εναρμόνισης, που να διασφαλίζει υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και να εξασφαλίζει την ομοιομορφία των καθεστώτων στα διάφορα κράτη μέλη (άρθρα 1 και 30)·

β) η επέκταση της εφαρμογής του καθεστώτος προσωπικά στους εγγυητές και τους μεσίτες της πίστωσης (άρθρο 2, παράγραφοι δ) και στ) και άρθρα 10, 23, 28 και 29)·

γ) η επέκταση του πεδίου εφαρμογής σε όλες τις μορφές πιστώσεων που χορηγούνται στους καταναλωτές και στις εγγυήσεις τους, τόσο τις προσωπικές όσο και τις εμπράγματες, συμπεριλαμβανομένων και των συμβάσεων εγγύησης και της πίστωσης που αφορά παροχή υπηρεσιών, με την εξαίρεση της ενυπόθηκης πίστωσης για την απόκτηση κατοικίας (άρθρα 2, παράγραφοι β) και ε), 3 και 5)·

δ) η έννοια "υπεύθυνος δανεισμός" (άρθρο 9), με στόχο να καταστούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα υπεύθυνα για την αξιολόγηση των δυνατοτήτων αποπληρωμής του καταναλωτή-δανειζόμενου και να ενημερώνουν σχετικά τον καταναλωτή πελάτη τους ή τον εγγυητή του·

ε) η ρητή απαγόρευση της διαπραγμάτευσης πιστώσεων εκτός των εμπορικών καταστημάτων (άρθρο 5)·

στ) μία νέα μέθοδος υπολογισμού του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου (ΣΕΠΕ) (άρθρο 12), η οποία συμπεριλαμβάνει όλες τις δαπάνες της πίστωσης, προκειμένου να διασφαλίζεται διαφάνεια και συγκρισιμότητα·

ζ) η ενίσχυση του ρόλου της πληροφόρησης που πρέπει να παρέχεται στους καταναλωτές, είτε πριν είτε κατά τη σύναψη των συμβάσεων, ο οποίος εναρμονίζεται με τα θεσπιζόμενα από τις οδηγίες 2000/31/ΕΚ, της 8ης Ιουνίου 2000, σχετικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο, και 2002/65/ΕΚ, της 23ης Σεπτεμβρίου 2002, σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών (άρθρα 6, 10 και 21)·

η) η απαγόρευση χρησιμοποίησης οποιουδήποτε πιστωτικού τίτλου (συναλλαγματικής, γραμματίου, μεταχρονολογημένης επιταγής) ως εγγύησης, κατά τρόπο ασαφή, της εξόφλησης του χρέους (άρθρο 18)·

θ) η εισαγωγή μίας ειδικής υποχρέωσης για την παροχή συμβουλών στους καταναλωτές για την επιλογή μεταξύ των διαφόρων μορφών χορήγησης πίστωσης (άρθρο 6, παράγραφος 3)·

ι) η εισαγωγή του δικαιώματος υπαναχώρησης εντός προθεσμίας 14 ημερών, η οποία αρχίζει από την ημέρα κατά την οποία διαβιβάζεται στον καταναλωτή αντίτυπο της συναφθείσας σύμβασης πίστωσης (άρθρο 11)·

ια) η υποχρέωση για όλα τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν την ύπαρξη και την πρόσβαση σε μία κεντρική βάση δεδομένων, όπου θα καταχωρούνται οι διαπιστωνόμενες περιπτώσεις προβλημάτων καταβολής των πληρωμών, και η προκύπτουσα από την προηγούμενη υποχρέωση για τους πιστωτικούς οργανισμούς να συμβουλεύονται την κεντρική βάση δεδομένων πριν από οποιαδήποτε χορήγηση πίστωσης (άρθρο 8)·

ιβ) η ευθύνη των πιστωτικών φορέων για τη μη προμήθεια, τη μερική προμήθεια ή την ασύμφωνη προς τη χρηματοδοτούμενη σύμβαση προμήθεια αγαθών, στην περίπτωση όπου οι προμηθευτές αγαθών παρεμβαίνουν παράλληλα και ως μεσίτες πιστώσεων (άρθρο 19)·

ιγ) ο καθορισμός ενός συνόλου γενικών συμβατικών ρητρών, θεωρούμενων ως καταχρηστικών, οι οποίες είναι ειδικές για τις συμβάσεις πιστώσεων στους καταναλωτές (άρθρο 15), σύμφωνα εξάλλου με σχετικές συστάσεις που έχει διατυπώσει η ΕΟΚΕ(3).

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Όσον αφορά τις πτυχές που προαναφέρονται, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις εισαγόμενες καινοτομίες στο καθεστώς της πίστωσης που χορηγείται στους καταναλωτές, οι οποίες αντιπροσωπεύουν, ειδικότερα:

2.1.1. πρόοδο σε σύγκριση με το καθεστώς που είχε θεσπιστεί με την οδηγία 87/102/ΕΟΚ, ακόμη και μετά από τις τροποποιήσεις που εισήχθησαν με τις οδηγίες 90/88/ΕΟΚ και 87/7/ΕΚ·

2.1.2. αισθητή βελτίωση του ορισμού των μηχανισμών και των μέσων πληροφόρησης, είτε πρόκειται για τους πιστωτικούς φορείς, είτε για τους δανειζόμενους και τους εγγυητές τους·

2.1.3. ιδιαίτερη προσοχή κατά τον ορισμό και την ενσωμάτωση των διαφόρων σημερινών πτυχών της πραγματικότητας της πίστωσης για τους καταναλωτές, οι οποίες εντούτοις θα μπορούσαν να βελτιωθούν·

2.1.4. ιδιαίτερη μέριμνα ως προς τον ορισμό θεμελιωδών εννοιών, όπως το "συνολικό χρεωστικό επιτόκιο", το "χρεωστικό επιτόκιο" και τα "ποσά που εισπράττονται από τον πιστωτικό φορέα", εντούτοις η πληθώρα εννοιών ενδέχεται να δημιουργήσει σύγχυση στον καταναλωτή και να μην συμβάλλει στη διαφάνεια της πληροφόρησης·

2.1.5. προσπάθεια για την καθιέρωση μίας μεθόδου υπολογισμού του ΣΕΠΕ, η οποία θα το καθιστά πραγματικά διαφανές και συγκρίσιμο σε οποιοδήποτε κράτος μέλος·

2.1.6. περιορισμό των εξαιρέσεων από το καθεστώς που θεσπίζεται·

2.1.7. αυστηρότερη καθιέρωση των υποχρεώσεων ενημέρωσης του πιστωτικού φορέα έναντι του καταναλωτή και του εγγυητή·

2.1.8. επιλογή της πλήρους κατάργησης της χρήσης συναλλαγματικών, γραμματίων και επιταγών ως εγγυητικών μέσων στις συμβάσεις πίστωσης.

2.2. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν αξιοποίησε την παρούσα ευκαιρία για να προχωρήσει περισσότερο προς την επίτευξη του στόχου της και τη συγκεκριμενοποίηση των θεμελιωδών κατευθύνσεων που χάραξε, σε μία σειρά πτυχών τις οποίες θεωρεί εξίσου σημαντικές, όπως είναι:

2.2.1. ο λεπτομερέστερος καθορισμός της φύσης και του τρόπου λειτουργίας των βάσεων δεδομένων για τα προβλήματα στην καταβολή των πληρωμών, με τη θέσπιση ομοιόμορφων κανόνων με σκοπό τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των καταναλωτών - δικαίωμα πρόσβασης, δικαίωμα διόρθωσης, ρητή και αδιαμφισβήτητη ατομική έγκριση, καθορισμός του πλαισίου και των ορίων χρήσης των δεδομένων, κ.λπ.·

2.2.2. η καθιέρωση, κατά αδιαμφισβήτητο τρόπο, της υποχρέωσης αναφοράς του ΣΕΠΕ και άλλων ουσιαστικών στοιχείων που καθορίζουν το είδος της χορηγούμενης πίστωσης, σε όλες τις μορφές εμπορικής επικοινωνίας που αφορούν πιστώσεις για καταναλωτές·

2.2.3. η προσπάθεια καθορισμού μίας τυπολογίας ορισμένων συμβάσεων πίστωσης για καταναλωτές, η οποία να εναρμονίζει τους διάφορους τρόπους χορήγησης πιστώσεων και να προβλέπει ορισμένες μεθόδους, όπως είναι το "σύστημα άμεσων χρεώσεων", σε συνδυασμό με τη χρηματοδότηση που χορηγείται στο δανειζόμενο και με την έγκριση του εν λόγω χρέους·

2.2.4. η καθιέρωση, σε επίπεδο ΕΕ, κριτηρίων για τον καθορισμό των μέγιστων επιτοκίων και των τοκογλυφικών επιτοκίων, σε συνάρτηση με τις ίδιες μεταβλητές, ακόμη και αν δεν πρόκειται κατ' ανάγκη για τα ίδια απόλυτα ποσά.

Το θέμα αυτό, λόγω της σπουδαιότητάς του, χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη. Πράγματι:

2.2.4.1. Τοκογλυφικό είναι το υπερβολικά υψηλό επιτόκιο, σε σχέση με το επιτόκιο που ορίζει ο νόμος ή σε σχέση με την εμπορική εντιμότητα και νομιμότητα, καθώς και σε σχέση με τις έννοιες της δημόσιας τάξης και των χρηστών ηθών, ή το υπερβολικά υψηλό επιτόκιο που επιβάλλει ο δανειστής εκμεταλλευόμενος την κατάσταση ανάγκης του δανειολήπτη.

2.2.4.2. Οι σχετικές με την τοκογλυφία διατάξεις, ως αναπόσπαστο μέρος της νομοθεσίας που ρυθμίζει την οικονομική οργάνωση της αγοράς, θεωρούνται από τα κράτη θέμα δημόσιας τάξης. Παράλληλα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των κανόνων του γενικού κοινοτικού συμφέροντος. Στην πραγματικότητα, οι πιστωτικοί φορείς οφείλουν να τηρούν τους νόμους που ισχύουν στο κράτος φιλοξενίας όσον αφορά την τοκογλυφία, ειδικότερα στις περιπτώσεις των διασυνοριακών συμβάσεων. Δεδομένου του χαρακτήρα δημόσιας τάξης της ρύθμισης για την τοκογλυφία, είναι δυνατόν να προκύψουν διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών.

2.2.4.3. Ενάντια στην τάση εναρμόνισης της νομοθεσίας για την τοκογλυφία προβάλλεται το επιχείρημα ότι η τήρηση της υποχρέωσης ενημέρωσης εκ μέρους των πιστωτικών φορέων, και συγκεκριμένα της ενημέρωσης για το εφαρμοζόμενο επιτόκιο, αρκεί, καθώς προσφέρει στον καταναλωτή το δικαίωμα της επιλογής. Εντούτοις, διαπιστώνεται ότι στην πράξη η τοκογλυφία συναντάται σε περιπτώσεις όπου ο καταναλωτής δεν διαθέτει την ελευθερία της επιλογής. Προβάλλεται ακόμη το επιχείρημα ότι η ρύθμιση της τοκογλυφίας μπορεί να επιβάλει περιορισμούς στην αγορά, και να στερήσει την πίστωση από τους καταναλωτές που την χρειάζονται περισσότερο. Όμως, οι καταναλωτές που βρίσκονται σε δυσχερή κατάσταση πρέπει να προστατεύονται από τους ανέντιμους δανειοδότες.

2.2.4.4. Επιπλέον, με την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, οι διακυμάνσεις των διαφόρων εφαρμοζόμενων επιτοκίων τείνουν να διαφοροποιούνται όλο και λιγότερο, ευνοώντας την εναρμόνιση των σχετικών νομοθετικών ρυθμίσεων.

2.2.4.5. Επομένως, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σκόπιμη η ρύθμιση της αγοράς σε αυτόν τον τομέα και ότι η παρέμβαση πρέπει να αναληφθεί σε κοινοτικό επίπεδο, με σκοπό να αποφευχθούν καταστάσεις στρέβλωσης και περιορισμού του ανταγωνισμού, ενώ κρίνει ότι το αποτελεσματικότερο μέσον θα μπορούσε να είναι ο καθορισμός των μέγιστων επιτοκίων για τα διάφορα είδη καταναλωτικών πιστώσεων.

2.2.5. Τέλος, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη πρόβλεψης ενιαίων ειδικών προϋποθέσεων για τους καταναλωτές με ειδικές ανάγκες, κυρίως όσον αφορά την πρόσβαση στην πίστωση.

2.3. Ακόμη, η ΕΟΚΕ επωφελείται της ευκαιρίας για να εισηγηθεί στην Επιτροπή την αναγκαιότητα δημιουργίας αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας των καταναλωτών στον τομέα των ενυπόθηκων πιστώσεων για την απόκτηση ιδιόκτητης και μόνιμης κατοικίας, έναν τομέα που αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 70 % του συνολικού ύψους των πιστώσεων που χορηγούνται στους καταναλωτές.

2.4. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να μην εκφράσει την αντίρρησή της όσον αφορά τον τρόπο κατά τον οποίο επελέγησαν ορισμένες λύσεις και διευθετήθηκαν ορισμένες καταστάσεις, ο οποίος θεωρείται ασύμβατος με τον ίδιο το στόχο που ετέθη.

Εν προκειμένω, πρόκειται:

2.4.1. Κατά πρώτο λόγο, για τη νομική βάση που επελέγη για την υιοθέτηση της πρότασης - το άρθρο 95 της Συνθήκης - τη στιγμή που αυτή, από τη φύση της, δεν σχετίζεται αποκλειστικά με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και, κατά συνέπεια, θα έπρεπε να επιλεγεί ως βάση το άρθρο 153 της Συνθήκης, καθώς αυτό περιλαμβάνει μέτρα στον τομέα της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, αλλά εντάσσεται περισσότερο στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών.

2.4.2. Αφετέρου, για τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να προβεί σε μία πλήρη εναρμόνιση, δηλαδή συνολική και επιτακτική, χωρίς την προσφυγή στην έκδοση κανονισμού και χωρίς τη διασφάλιση του υψηλότερου δυνατού βαθμού προστασίας των καταναλωτών, αλλά αφήνοντας, αντίθετα, στα κράτη μέλη τη δυνατότητα επιλογής της λήψης ή της μη λήψης μέτρων εφαρμογής, σε ουσιαστικές πτυχές, όπως είναι:

α) η αντιστροφή του βάρους της απόδειξης (άρθρα 30, παράγραφος 1, εδάφιο β), και 33),

β) η συμπερίληψη στις διαφημίσεις των χρεωστικών επιτοκίων, του συνολικού χρεωστικού επιτοκίου και του ΣΕΠΕ (άρθρο 4),

γ) το καθεστώς των κυρώσεων (άρθρο 31),

δ) το περιεχόμενο των κεντρικών βάσεων δεδομένων (άρθρα 8, παράγραφος 4, και 30, παράγραφος 1, εδάφιο α)),

ε) η υποχρέωση παράδοσης ενός αντιτύπου της σύμβασης πίστωσης στον καταναλωτή ως προαπαιτούμενου για την εγκυρότητά της (άρθρο 10, παράγραφος 1),

γεγονός που δημιουργεί περιστάσεις που ευνοούν την πραγματική διαφοροποίηση των εθνικών νομικών καθεστώτων, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε στρεβλώσεις στην αγορά και σε διαφορετικά επίπεδα προστασίας των καταναλωτών.

2.4.3. Προστίθεται ότι η πρόταση οδηγίας διέπεται από μία γενική φιλοσοφία σύμφωνα με την οποία η "προστασία των καταναλωτών" ταυτίζεται με την "ενημέρωση των καταναλωτών". Η ΕΟΚΕ, αντίθετα, έχει επανειλημμένως υποστηρίξει ότι, αν και η ενημέρωση των καταναλωτών είναι ουσιώδους σημασίας, εντούτοις θα πρέπει να συμπληρώνεται από θετικούς τρόπους προστασίας και υπεράσπισης των καταναλωτών. Φρονεί, επομένως, ότι, εάν δεν καθιερωθούν ρητώς τέτοια μέτρα, η δέουσα προστασία των καταναλωτών μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη διατήρηση ελάχιστης ρήτρας, ενδεχομένως σε σχέση με ορισμένες πτυχές της οδηγίας που θα πρέπει να διευκρινιστούν.

2.4.4. Θα πρέπει, επίσης, να προβλεφθούν πρόσθετα μέτρα για την παροχή συμβουλών, μέσω κατάλληλων τρόπων, στους καταναλωτές με περιορισμένες χρηματοοικονομικές γνώσεις και χαμηλότερο επίπεδο μόρφωσης.

2.4.5. Ακόμη, δεν υπάρχει επαρκής αναφορά στο φαινόμενο της υπερχρέωσης(4), ωσάν να ήταν θέμα παντελώς άσχετο με την υπόθεση της πίστωσης για κατανάλωση και να μπορούσε να διευθετηθεί απλά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων σχετικά με την ενημέρωση που επιδιώκει να επιβάλει η πρόταση, ενώ είναι γνωστό ότι η σταθερή απουσία βούλησης εκ μέρους της Επιτροπής όσον αφορά την υποβολή προτάσεων νομοθετικής εναρμόνισης στον εν λόγω τομέα συμβάλλει στην επίταση των ανισοτήτων μεταξύ των εθνικών καθεστώτων, οι οποίες παρεμποδίζουν την πραγματική υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, και οι οποίες θα γίνουν ακόμη περισσότερο αισθητές με την ένταξη των νέων κρατών μελών, όπου το φαινόμενο ήδη εξαπλώνεται.

2.4.6. Εξίσου απαράδεκτη είναι η διατήρηση της δυνατότητας απαίτησης αποζημίωσης σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης, χωρίς να καθορίζονται επακριβώς οι όροι σύμφωνα με τους οποίους προσδιορίζεται η αποζημίωση αυτή, αλλά αφήνοντας, αντίθετα, στα κράτη μέλη τη μέριμνα για τον ορισμό της αποζημίωσης που θα θεωρείται "αντικειμενική, δίκαιη και υπολογιζόμενη βάσει των μαθηματικών αρχών" (άρθρο 16). Το γεγονός αυτό, πέρα από τις σημαντικές διαφορές μεταχείρισης μεταξύ των καταναλωτών, ενδέχεται να δημιουργήσει ακόμη και συνθήκες στρέβλωσης της χρηματοπιστωτικής αγοράς μεταξύ των διαφόρων κρατών.

2.4.7. Γενικότερα, δεν φαίνεται αποδεκτός ούτε ο καθορισμός των παραμέτρων, τις οποίες, ενόψει της συνολικής εναρμόνισης, δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνουν τα κράτη μέλη και με τις οποίες θεσπίζονται λύσεις προστασίας των καταναλωτών χαμηλότερου επιπέδου από εκείνες που ήδη εφαρμόζονται σε ορισμένα κράτη μέλη - ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα, είναι η υποχρέωση επιστροφής του ποσού προσαυξημένου με τόκους μετά από την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης, ή η εξάλειψη της υποχρεωτικής αναφοράς του ΣΕΠΕ στη διαφήμιση.

2.4.8. Ας προστεθεί ακόμη ότι η πρόταση προβάλλει ορισμένους κανόνες, οι οποίοι έχουν ως στόχο την απόδοση ευθυνών στους μεσίτες πιστώσεων σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά αυτό γίνεται με τρόπο αποσπασματικό και μη συστηματικό.

2.4.8.1. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η θέσπιση ρυθμίσεων για τους μεσίτες πιστώσεων συνιστά προτεραιότητα και ότι πρέπει να ολοκληρωθεί κατ' αναλογίαν με τα όσα ισχύουν για την ασφαλιστική διαμεσολάβηση(5).

2.4.8.2. Πολλοί λόγοι στηρίζουν αυτή τη θέση. Κατά πρώτον, το γεγονός ότι οι μεσίτες έχουν σημαντική θέση στην καταναλωτική σχέση, καθώς μεσολαβούν στις σχέσεις μεταξύ του πιστωτικού φορέα και του καταναλωτή. Κατά δεύτερον, οι ρυθμίσεις για τους μεσίτες πιστώσεων είναι ιδιαίτερα ετερογενείς στα διάφορα νομικά συστήματα των κρατών μελών.

Επιπλέον, η νομολογία των ευρωπαϊκών δικαστηρίων δεν συγκλίνει όσον αφορά την ευθύνη των μεσιτών, και κυρίως στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου και των εξ αποστάσεως πωλήσεων.

2.4.9. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, δεν θεωρείται αποδεκτή η κατάργηση ενός ελάχιστου ποσού πίστωσης για την υπαγωγή στην προτεινόμενη νομοθεσία, στο μέτρο που κάτι τέτοιο θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τη χορήγηση μικροπιστώσεων σε καταναλωτές για την απόκτηση αγαθών ή υπηρεσιών πρώτης ανάγκης, δεδομένου ότι οι απαιτήσεις της οδηγίας είναι δυσανάλογες σε σχέση με τα εμπλεκόμενα συμφέροντα.

2.4.9.1. Επομένως, η ΕΟΚΕ προτείνει την υιοθέτηση της αρχής που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 2 της προηγούμενης οδηγίας, με τον καθορισμό ελάχιστου ορίου εφαρμογής 500 ευρώ.

2.4.10. Εξάλλου, η σύναψη συμβάσεων για ορισμένα είδη καταναλωτικών πιστώσεων, και ειδικότερα για τις συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing), δεδομένου ότι εξακολουθούν αυτές να περιλαμβάνονται στις ρυθμίσεις της οδηγίας, θα πρέπει να διέπεται από διατάξεις που να προσαρμόζουν συγκεκριμένες συνέπειες του προτεινόμενου καθεστώτος στην ιδιαιτερότητα της νομικής υφής των συμβάσεων αυτών ως προς πτυχές όπως το δικαίωμα υπαναχώρησης, ο υπολογισμός του ΣΕΠΕ, ο πίνακας χρεολυσίων, η πρόωρη εξόφληση ή η ανάκτηση του αγαθού σε περίπτωση μη εκτέλεσης της σύμβασης.

2.5. Τέλος, υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες όσον αφορά τη συμβατότητα ορισμένων διατάξεων της πρότασης, ή τουλάχιστον ενδεχόμενων ερμηνειών των διατάξεων αυτών, με το καθεστώς άλλων οδηγιών, κυρίως εκείνων που αφορούν την προστασία δεδομένων, τις πωλήσεις εξ αποστάσεως, το ηλεκτρονικό εμπόριο, την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και τις καταχρηστικές ρήτρες, και η πτυχή αυτή αξίζει μια προσεκτική τεχνική και νομική εξέταση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ορισμοί

3.1.1. Ο ορισμός του μεσίτη πιστώσεων (άρθρο 2, εδάφιο (δ))

Ο ορισμός του μεσίτη πιστώσεων, στο άρθρο 2, εδάφιο δ), πρέπει να διατυπωθεί ως εξής:

"'μεσίτης πιστώσεων': είναι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που, έναντι αμοιβής, ασκεί κανονικά μια δραστηριότητα διαμεσολάβησης έναντι του καταναλωτή, στο πλαίσιο της οποίας προβάλλει ή προτείνει συμβάσεις πίστωσης, εκτελεί τις άλλες προπαρασκευαστικές εργασίες για τη σύναψή τους ή τις συνάπτει."

3.1.2. Ο ορισμός της σύμβασης εγγύησης (άρθρο 2, εδάφιο (ε))

Στον ορισμό της σύμβασης εγγύησης πρέπει να διευκρινισθεί ότι, κατά την σύνταξή της, είναι δυνατόν να συμπεριληφθεί στην ίδια τη σύμβαση πίστωσης, καθώς κάτι τέτοιο δεν είναι σαφές.

3.1.3. Ο ορισμός της "ανάληψης πίστωσης" (άρθρο 2, εδάφιο (λ))

Στην έννοια "ανάληψη πίστωσης" θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η στιγμή της πραγματικής ανάληψης (ή των πραγματικών αναλήψεων) του ποσού (των ποσών) της πίστωσης και όχι της "διάθεσης στον καταναλωτή".

3.2. Πεδίο εφαρμογής (εξαιρούμενες συμβάσεις)

3.2.1. Να διαγραφεί η λέξη "εφάπαξ" από το εδάφιο γ) της παραγράφου 2 του άρθρου 3.

3.2.2. Να διαγραφεί το εδάφιο δ), της παραγράφου 2, του άρθρου 3, ή να καταστεί σαφές ότι οι όροι που προβλέπονται στα σημεία (i), (ii) και (iii) είναι σωρευτικοί.

3.3. Ενημέρωση πριν από τη σύναψη σύμβασης

3.3.1. Διαφήμιση (άρθρο 4)

Να επιβληθεί η υποχρέωση αναφοράς του ΣΕΠΕ και του συνολικού χρεωστικού επιτοκίου σε όλες τις μορφές εμπορικής επικοινωνίας που σχετίζονται με την πίστωση για καταναλωτές.

3.3.2. Απαγόρευση της σύναψης συμβάσεων πίστωσης εκτός των εμπορικών καταστημάτων (άρθρο 5)

Να διευκρινισθεί ότι η απαγόρευση αφορά αποκλειστικά τις περιπτώσεις προσφορών που δεν ζητήθηκαν.

3.3.3. Εκ των προτέρων ενημέρωση (άρθρο 6)

3.3.3.1. Να διαγραφεί η εξαίρεση που προβλέπεται στην παράγραφο 4, ή διαφορετικά να διευκρινισθεί τουλάχιστον η φράση "στο πλαίσιο δευτερεύουσας δραστηριότητας", η οποία είναι διφορούμενη και απαιτεί κατάλληλη διασαφήνιση.

3.3.3.2. Στο πρώτο μέρος των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 6, να αντικατασταθεί η λέξη "ενδεχομένως" από τη φράση "κατά περίπτωση".

3.3.3.3. Στο δεύτερο μέρος της παραγράφου 2 του άρθρου 6, η φράση "των πλεονεκτημάτων του και, ενδεχομένως, των μειονεκτημάτων του" να αντικατασταθεί από την εξής: "των σημαντικών πτυχών του και των χαρακτηριστικών του".

3.3.3.4. Στην παράγραφο 3 του άρθρου 6, να αντικατασταθεί η λέξη "ενδεχομένως" από τη φράση "κατά περίπτωση".

3.3.3.5. Στην παράγραφο 3 του άρθρου 6, να αντικατασταθεί, η φράση "τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που συνδέονται με το προτεινόμενο προϊόν" από τη φράση "τις σημαντικές πτυχές και χαρακτηριστικά του προϊόντος".

3.4. Ενημέρωση από την κεντρική βάση δεδομένων (άρθρο 8)

3.4.1. Η οδηγία πρέπει να ορίζει σαφώς τις συνέπειες της μη ενημέρωσης από την κεντρική βάση δεδομένων και της μη λήψης υπόψη των δεδομένων που περιλαμβάνονται στη βάση αυτή, υπό την έννοια της ευθύνης του πιστωτικού φορέα(6), κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα της υποχρέωσης της σχετικής ενημέρωσης.

3.4.2. Πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη η πραγματικότητα της μικροπίστωσης, με τον καθορισμό ενός ελάχιστου ποσού για την επιβολή της υποχρέωσης ενημέρωσης από τις βάσεις δεδομένων, ως εναλλακτική λύση στην περίπτωση όπου δεν θα γίνει αποδεκτός ο καθορισμός ελάχιστου ορίου εφαρμογής, όπως συνιστάται στο σημείο 2.4.9.1.

3.4.3. Η υποχρέωση διάθεσης στον καταναλωτή των αποτελεσμάτων της ενημέρωσης από τις βάσεις δεδομένων πρέπει να συμπληρώνεται από το δικαίωμα διόρθωσης εκ μέρους του καταναλωτή, το οποίο να προστατεύεται δεόντως από κατάλληλες κυρώσεις σε περίπτωση μη εκτέλεσης.

3.4.4. Η άμεση και αυτόματη διαγραφή των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν ενδέχεται να εμποδίζει τον καθορισμό των χαρακτηριστικών του πελάτη και να καθιστά αδύνατη την υπόδειξη των καταλληλότερων προϊόντων.

3.4.4.1. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συμμορφωθεί η διάταξη αυτή με τα προβλεπόμενα στην αναθεωρημένη Συμφωνία της Βασιλείας, δηλαδή με τον καθορισμό ανώτατης προθεσμίας διατήρησης των δεδομένων, εκτός εάν ο καταναλωτής εκφράσει την επιθυμία του για άμεση καταστροφή τους.

3.5. Υπεύθυνος δανεισμός (άρθρο 9)

3.5.1. Δεν ισχύει για το ελληνικό κείμενο.

3.5.2. Να προστεθεί νέα πρόταση στο τέλος του κειμένου της Επιτροπής:

"Προϋποτίθεται επίσης ότι τόσο ο καταναλωτής όσο και ο εγγυητής έχουν γνωστοποιήσει με ακρίβεια την οικονομική τους κατάσταση."

3.6. Πληροφορίες που πρέπει να αναφέρονται στη σύμβαση πίστωσης ή εγγύησης (άρθρο 10)

3.6.1. Η υποχρέωση παράδοσης ενός αντίτυπου της σύμβασης στον καταναλωτή πρέπει να θεσπιστεί ως βάση της εγκυρότητας της σύμβασης.

3.7. Δικαίωμα υπαναχώρησης (άρθρο 11)

3.7.1. Να αντικατασταθεί, στην παράγραφο 1, η φράση "κατά την οποία διαβιβάζεται στον καταναλωτή" από τη φράση "κατά την οποία παρελήφθη από τον καταναλωτή".

Η προθεσμία μπορεί να αρχίσει να υπολογίζεται μόνο από την επιβεβαιωμένη ημερομηνία παραλαβής.

3.7.2. Είναι απαραίτητη η διασαφήνιση της διατύπωσης της παραγράφου 3, κυρίως όσον αφορά τη δυνατότητα επιστροφής αγαθών, η οποία φαίνεται να έχει νόημα αποκλειστικά για τις πιστώσεις που συνδέονται με πώληση αγαθών.

3.7.2.1. Επιδοκιμάζεται, κατ' αρχήν, ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο η χρηματοδοτούμενη σύμβαση δεν πρέπει να υπόκειται στις συνέπειες υπαναχώρησης από τη σύμβαση πίστωσης, αλλά είναι σημαντικό να υπάρξει πρόβλεψη για περιπτώσεις απάτης εκ μέρους κακόπιστων καταναλωτών.

3.7.2.2. Η επιλογή που συνίσταται στη διατήρηση της κυριότητας του χρηματοδοτηθέντος αγαθού μέχρι την εκπνοή της προθεσμίας υπαναχώρησης, ανεξάρτητα εάν το αγαθό έχει περιέλθει στην κατοχή του καταναλωτή, αντιβαίνει στον κανόνα της μεταβίβασης της κυριότητας ως συνέπειας της αμοιβαιότητας που συνδέει τα συμβαλλόμενα μέρη, πράγμα το οποίο δεν συμφωνεί με την αρχή της επικουρικότητας, η οποία διέπει αυτό το θέμα.

Κρίνεται σκοπιμότερο να εξαρτάται η άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης όσον αφορά τη σύμβαση πίστωσης από την προηγούμενη εξόφληση του χρηματοδοτηθέντος αγαθού ή από την πραγματική εξόφληση της πίστωσης εάν αυτή χορηγήθηκε κατευθείαν στον αγοραστή-καταναλωτή του αποκτηθέντος αγαθού.

3.8. Πρόωρη εξόφληση (άρθρο 16)

3.8.1. Στην πρόταση διατηρείται η δυνατότητα να απαιτείται από τον καταναλωτή η καταβολή αποζημίωσης, τα πλαίσια της οποίας δεν καθορίζονται με την απαιτούμενη ακρίβεια και αντικειμενικότητα.

3.8.1.1. Η λύση που προτείνεται είναι να καταργηθεί η δυνατότητα απαίτησης καταβολής οποιασδήποτε αποζημίωσης.

3.8.1.2. Σε αντίθετη περίπτωση, πρέπει να προβλέπεται ότι η δυνατότητα επιβολής αποζημιώσεων για την πρόωρη εξόφληση πρέπει να καθορίζεται εκ των προτέρων στη σύμβαση πίστωσης, και ότι η αποζημίωση πρέπει να αφορά αποκλειστικά τις επιβαρύνσεις έναρξης και διαχείρισης της πίστωσης κατανεμημένες στις συνολικές παροχές, τους κινδύνους που συνδέονται με το επιτόκιο αναχρηματοδότησης του δανειολήπτη και τον κίνδυνο της ανάγκης επανατοποθέτησης του κεφαλαίου με χαμηλότερο επιτόκιο -πέραν του ότι πρέπει να προβλέπονται μειωμένες κυρώσεις σε περίπτωση σύναψης νέας συμφωνίας πίστωσης ενόψει της εξόφλησης της προηγούμενης πίστωσης.

3.9. Αλληλέγγυα ευθύνη (άρθρο 19)

3.9.1. Η διάταξη πρέπει να συμπληρωθεί με τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 2 του άρθρου 11 της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ(7).

3.9.2. Δεν αφορά το ελληνικό κείμενο.

3.10. Εκτέλεση της σύμβασης εγγύησης (άρθρο 23)

3.10.1. Απαιτείται να διευκρινιστεί η έννοια του όρου "προσφεύγω" στην ισπανική έκδοση, ώστε να καταστεί σαφές ότι πρόκειται για δικαστική προσφυγή. Επίσης, η προθεσμία πρέπει να συντομευθεί σε τριάντα ημέρες.

3.10.2. Ακόμη, στην παράγραφο 3, πάλι δεν δικαιολογείται ο περιορισμός του εγγυημένου ποσού στο υπόλοιπο της πίστωσης και στις καθυστερούμενες οφειλές, αφού η εγγύηση πρέπει να μπορεί να επεκτείνεται σε οποιοδήποτε ποσό πρέπει να αναλάβει ο καταναλωτής ως συνέπεια της αθέτησης της σύμβασης (π.χ. τα έξοδα εκτέλεσης).

3.11. Συνολική εναρμόνιση (άρθρο 30)

3.11.1. Το ζήτημα της πλήρους εναρμόνισης και οι προϋποθέσεις προκειμένου η ΕΟΚΕ να συμφωνήσει με την εν λόγω λύση αναφέρονται παραπάνω, στις γενικές παρατηρήσεις.

3.11.2. Εδώ πρέπει απλώς να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο σημείο 3.13 σχετικά με το άρθρο 33, θα πρέπει να διαγραφεί το εδάφιο β) της παραγράφου 1 του άρθρου 30.

3.12. Κυρώσεις (άρθρο 31)

3.12.1. Επί της ουσίας, το θέμα του καθεστώτος των κυρώσεων εξετάσθηκε στις γενικές παρατηρήσεις.

3.12.2. Εν προκειμένω, πρέπει απλώς να αναφερθεί ότι οι φράσεις:

"Οι κυρώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Μπορούν ειδικότερα να προβλέπουν την απώλεια τόκων και εξόδων ..."

πρέπει να αντικατασταθούν από τη φράση:

"Οι κυρώσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές και να προβλέπουν την απώλεια τόκων και εξόδων...".

3.13. Το βάρος της απόδειξης (άρθρο 33)

3.13.1. Η φράση:

"Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι το βάρος απόδειξης ..."

να αντικατασταθεί από τη φράση:

"Τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν ότι το βάρος απόδειξης...".

4. Συμπεράσματα

4.1. Στόχος της πρότασης οδηγίας είναι να ανταποκριθεί σε μία σειρά προσδοκιών και αναγκών σε σχέση με την προστασία των καταναλωτών, και συγκεκριμένα την επέκταση του πεδίου εφαρμογής στις συμβάσεις εγγύησης, την πρόβλεψη νέων μορφών πίστωσης, αλλά και τη διασαφήνιση βασικών εννοιών που αφορούν τη σχέση πίστωσης, πράγμα που αναγνωρίζεται ότι μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στην ενιαία αγορά των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

4.2. Εντούτοις, είναι λυπηρό το γεγονός ότι της πρωτοβουλίας για την αναθεώρηση δεν προηγήθηκε προσομοιωτική μελέτη για να διαπιστωθεί ο αντίκτυπος της εφαρμογής της σε όρους αγοράς (όγκος συναλλαγών, ποσά και είδη πίστωσης, κ.λπ.), τόσο επί της ζήτησης όσο και επί της προσφοράς.

4.3. Επίσης, δεν θεωρείται αποδεκτό το γεγονός ότι η πρόταση, κατά το πρότυπο της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, διατηρεί ως πρωτεύουσα μέριμνα την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και ότι η προστασία των καταναλωτών έχει σημασία μόνο στο μέτρο που διευκολύνει την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας της προσφοράς πίστωσης, και άρα η εν λόγω προστασία δεν αποτελεί ίδιο στόχο, αλλά απλά και μόνο μέσον για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς.

4.3.1. Κατά συνέπεια, ως νομική βάση της πρότασης προτείνεται το άρθρο 153 της Συνθήκης.

4.4. Ωστόσο, αναγνωρίζονται ως θετικά ορισμένα επιμέρους μέτρα που έχουν επίδραση επί του προβλήματος της υπερχρέωσης, και κυρίως η αρχή του υπεύθυνου δανεισμού, η υποχρέωση παροχής συμβουλών, η ρύθμιση του δικαιώματος υπαναχώρησης, η υποχρέωση διάθεσης ενός πίνακα χρεολυσίων και η ρύθμιση των εξωδικαστικών διαδικασιών είσπραξης.

4.5. Θα ήταν, εντούτοις, ευκταίο να είχε αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία για να υπάρξει περισσότερη πρόοδος, δηλαδή να προβλεφθούν μηχανισμοί δράσης για να αντιμετωπισθούν οι προφανείς καταστάσεις υπερχρέωσης.

4.6. Επίσης, η πρόταση εξακολουθεί να μην ρυθμίζει ένα σημαντικό μερίδιο της πίστωσης, δεν προβλέπει ρύθμιση του φαινομένου της τοκογλυφίας, εξακολουθεί να μην προσδιορίζει μια τυποποίηση των συμβάσεων και διατηρεί την απουσία ευθύνης για τους μεσίτες πιστώσεων.

4.7. Ακόμη παρατηρείται μία υποχώρηση σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς όσον αφορά ορισμένες πτυχές, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η απάλειψη της υποχρεωτικής αναφοράς του ΣΕΠΕ στη διαφήμιση, με αποτέλεσμα να αφαιρείται από τον καταναλωτή η δυνατότητα σύγκρισης των τιμών της πίστωσης πριν από τη φάση της διαπραγμάτευσής της, πέρα από το γεγονός ότι το προτεινόμενο καθεστώς, στο σύνολό του και από διάφορες απόψεις, προστατεύει τον καταναλωτή πολύ λιγότερο από τα ήδη ισχύοντα σε πολλά κράτη μέλη.

4.8. Δεν είναι αποδεκτό η επιβολή των υποχρεώσεων ενημέρωσης στον πιστωτικό φορέα να τον απαλλάσσει από τις ευθύνες του έναντι του καταναλωτή, δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, η προστασία του καταναλωτή δεν εξαντλείται με τα δικαιώματα ενημέρωσης.

4.9. Συνιστάται η εφαρμογή στην πράξη του καθεστώτος της πρότασης οδηγίας στην εσωτερική αγορά να συμπληρωθεί με μία προσπάθεια κατάρτισης, και δη για τους μεσίτες πιστώσεων γενικά, και ειδικότερα για τους εμπόρους, αλλά επίσης και για τους ίδιους τους καταναλωτές, και κυρίως εκείνους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, για τους οποίους η παροχή προσωπικά προσαρμοσμένων συμβουλών και η μόρφωση από τις πλέον στοιχειώδεις βαθμίδες της εκπαίδευσης διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο για την κατανόηση των μηχανισμών και των συνεπειών της προσφυγής σε πιστώσεις για καταναλωτές, ιδιαίτερα δε όσον αφορά τη συνετή διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού.

4.10. Συνιστάται, επίσης, η μελέτη του αντίκτυπου, η οποία αναφέρεται στο σημείο 4.2, να επεκταθεί, επί του παρόντος, και στα υπό ένταξη κράτη μέλη, και προτείνεται στην εν λόγω μελέτη, την οποία θα πρέπει να πραγματοποιήσει η Επιτροπή και να την υποβάλει στην ΕΟΚΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να περιλαμβάνονται οι παρακάτω πτυχές:

- ο οικονομικός αντίκτυπος του προτεινόμενου καθεστώτος στον τραπεζικό τομέα, το εμπόριο και τη βιομηχανία·

- ο αντίκτυπος στους καταναλωτές, και ειδικότερα στους λιγότερο ευνοημένους καταναλωτές·

- εξέταση των συνεπειών της πρότασης για την ενδεχόμενη ανάπτυξη του διασυνοριακού εμπορίου.

4.11. Η επιλογή της συνολικής εναρμόνισης αξίζει να υποστηριχθεί μόνο εφόσον θα αντιστοιχεί σε πραγματική εξίσωση με το υψηλότερο δυνατό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και εφόσον δεν θα επιφέρει οποιαδήποτε πραγματική μείωση των εγγυήσεων που τους προσφέρονται, σε αντίθεση με αυτό που προκύπτει από την πρόταση.

4.12. Προτείνεται, ακόμη, η διατήρηση της ελάχιστης ρήτρας, συνοδευόμενης από τον ακριβή καθορισμό των τομέων στους οποίους τα κράτη μέλη θα μπορούν να προστατεύουν αποτελεσματικότερα τους καταναλωτές στις συναλλαγές που αφορούν πιστώσεις για καταναλωτές.

4.13. Συνοπτικά και στο παρόν στάδιο της πρότασης οδηγίας, συνιστάται στο Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να μην την υιοθετήσουν, πριν η Επιτροπή επανεξετάσει δεόντως τις προτεινόμενες λύσεις, υπό το φως κυρίως των παρατηρήσεων της ΕΟΚΕ, πριν εξακριβώσει τη συμβατότητα των ρυθμίσεων της πρότασης με όσα προβλέπονται σε διάφορα κοινοτικά νομικά μέσα που αφορούν συναφή θέματα, και πριν εκτιμήσει λεπτομερώς τον αντίκτυπο των προτεινόμενων μέτρων, υπό όλες τις πτυχές και τις διαστάσεις τους, και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις προόδους για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και την πραγματική αύξηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στη διασυνοριακή χρήση τους.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Επισημαίνονται, μεταξύ αυτών, οι σημαντικότερες:

- η ενημερωτική έκθεση του τμήματος ΙΝT για την "Υπερχρέωση των νοικοκυριών"·

- η γνωμοδότηση για την "Υπερχρέωση των νοικοκυριών" (ΕΕ C 149 της 21.6.2002)·

- η γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, (ΕE C 337 της 31.12.1988)·

- η γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο "Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: οι προσδοκίες των καταναλωτών", (ΕΕ C 56 της 24.2.1997)·

- η γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας σχετικά με ορισμένες νομικές πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου στην εσωτερική αγορά, (ΕΕ C 169 της 16.6.1999)·

- η γνωμοδότηση για την έκθεση εφαρμογής της οδηγίας 90/88 και την πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 90/88/ΕΚ (ΕΕ C 30 της 30.1.1997)·

- η γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές (ΕΕ C 169 της 16.6.1999).

(2) Μεταξύ των βασικών εκδηλώσεων, στις οποίες προβλήθηκε η εν λόγω ανάγκη για αναθεώρηση, αναφέρονται:

- η ακρόαση που διοργανώθηκε με τους κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες στις 4 Ιουλίου 2001, και με τις οργανώσεις των καταναλωτών στις 5 Ιουλίου 2001, στις Βρυξέλλες (κέντρο Borschette),

- η ακρόαση που διοργανώθηκε από την ΟΚΕ στη Στοκχόλμη, στις 18 Ιουλίου 2001,

- η διάσκεψη που διοργανώθηκε από το ιταλικό εθνικό συμβούλιο καταναλωτών και χρηστών, στις 2 Ιουλίου 2001, στο Μιλάνο,

- το συνέδριο με θέμα "Οι καταναλωτικές πιστώσεις και η κοινοτική εναρμόνιση", το οποίο διοργανώθηκε από τη βελγική προεδρία, στις 13 και 14 Νοεμβρίου 2001, στο Σαρλερουά.

(3) Βλέπε τη γνωμοδότηση σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 93/13/ΕΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993 (ΕΕ C 116, της 20.4.2001) και τη γνωμοδότηση για τους καταναλωτές και την αγορά ασφαλειών (ΕΕ C 95, της 30.3.1998).

(4) Η οποία αποτελεί αντικείμενο γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ, στην οποία παραπέμπει η σημείωση 1.

(5) Οδηγία 2002/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2002, ΕΕ L 9 της 15.1.2003. Για την εν λόγω οδηγία, (ΕΕ C 221 της 7.8.2001).

(6) Βλέπε σχετικά Bernard Stauber "La consécration légale d'un devoir de diligence du donneur de crédit",στο "La responsabilité du donneur de crédit aux particuliers", Observatoire du Crédit et de l'Endettement, Οκτώβριος 1996 και "La prévention du surendettement du consommateur: la nouvelle approche de la LCC 2001" στο "La nouvelle loi fédérale sur le crédit à la consommation", εκδ. CEDIDAC, αριθ. 51, Λοζάννη 2002.

(7)

"2. Στις περιπτώσεις που:

α) ο καταναλωτής συνάπτει σύμβαση πίστωσης για την αγορά αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών με πρόσωπο διαφορετικό από αυτό που παρέχει τα αγαθά ή τις υπηρεσίες, και

β) ο πιστωτικός φορέας και ο προμηθευτής των αγαθών ή των υπηρεσιών συνδέονται με προϋπάρχουσα σύμβαση βάσει της οποίας η παροχή πίστωσης στους καταναλωτές γίνεται αποκλειστικά από αυτόν τον πιστωτικό φορέα με σκοπό την απόκτηση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών από τον εν λόγω προμηθευτή, και

γ) ο καταναλωτής που αναφέρεται στο στοιχείο α), λαμβάνει την πίστωση του βάσει της προϋπάρχουσας σύμβασης, και

δ) τα αγαθά ή οι υπηρεσίες που καλύπτονται από τη σύμβαση πίστωσης δεν παρασχεθούν μόνο εν μέρει ή δεν ανταποκρίνονται κατά οποιοδήποτε τρόπο στους όρους της σύμβασης παροχής τους, και

ε) ο καταναλωτής έχει στραφεί κατά του προμηθευτή αλλά χωρίς να ικανοποιηθούν οι βάσιμες απαιτήσεις του, ο καταναλωτής δικαιούται να στραφεί κατά του πιστωτικού φορέα. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν την έκταση και τους όρους άσκησης αυτού του δικαιώματος."