ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας

ΣΧΕΔΙΟ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 8

1.1. Σκοπός και δομή των κατευθυντήριων γραμμών 8

1.2. Εφαρμογή του άρθρου 101 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας 9

1.2.1. Εισαγωγή 9

1.2.2. Αναλυτικό πλαίσιο 11

1.2.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 12

1.2.4. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 13

1.2.5. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 14

1.2.6. Παρεπόμενοι περιορισμοί 15

1.2.7. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 15

1.2.8. Συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που δεν εμπίπτουν κατά γενικό κανόνα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 παράγραφος 1 16

1.3. Σχέση με άλλες κατευθυντήριες γραμμές και νομοθετικές πράξεις 17

2. Συμφωνίες Έρευνας και Ανάπτυξης 18

2.1. Εισαγωγή 18

2.2. Σχετικές αγορές 19

2.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 20

2.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 20

2.3.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 20

2.3.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 20

2.4. Συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α 22

2.4.1. Διάκριση μεταξύ «από κοινού Ε&Α» και «αμειβόμενης Ε&Α» και έννοια της «εξειδίκευσης στον τομέα της Ε&Α» 23

2.4.2. Από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α και έννοια της εξειδίκευσης στο πλαίσιο της από κοινού εκμετάλλευσης 23

2.4.3. Εκχώρηση ή παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας 25

2.5. Προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α 25

2.5.1. Πρόσβαση στα τελικά αποτελέσματα 25

2.5.2. Πρόσβαση σε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία 26

2.5.3. Προϋποθέσεις που συνδέονται με την από κοινού εκμετάλλευση 26

2.5.4. Κατώτατα όρια, μερίδια αγοράς και διάρκεια της απαλλαγής 26

2.6. Περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας και αποκλειόμενοι περιορισμοί 32

2.6.1. Περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας 32

2.6.2. Αποκλειόμενοι περιορισμοί 34

2.7. Άρση του ευεργετήματος του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α 35

2.8. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 των συμφωνιών Ε&Α που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α 37

2.8.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 37

2.8.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 37

2.8.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 37

2.8.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 37

2.9. Χρόνος της αξιολόγησης 37

2.10. Παράδειγμα 38

3. Συμφωνίες Παραγωγής 40

3.1. Εισαγωγή 40

3.2. Σχετικές αγορές 41

3.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 41

3.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 41

3.3.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 42

3.3.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 43

3.4. Συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 46

3.4.1. Συμφωνίες εξειδίκευσης 46

3.4.2. Άλλες διατάξεις σε συμφωνίες εξειδίκευσης 47

3.4.3. Από κοινού διανομή και η έννοια «από κοινού» στο πλαίσιο του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 48

3.4.4. Υπηρεσίες στο πλαίσιο του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 48

3.4.5. Ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις: πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές 48

3.4.6. Όριο μεριδίου αγοράς και διάρκεια της απαλλαγής 48

3.4.7. Περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 50

3.4.8. Άρση του ευεργετήματος του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 50

3.5. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 των συμφωνιών παραγωγής που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση 51

3.5.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 51

3.5.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 51

3.5.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 51

3.5.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 52

3.6. Συμφωνίες κοινής χρήσης υποδομών κινητής τηλεφωνίας 52

3.7. Παραδείγματα 54

4. Συμφωνίες προμήθειας 57

4.1. Εισαγωγή 57

4.2. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 58

4.2.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 58

4.2.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 58

4.2.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 59

4.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 63

4.3.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 63

4.3.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 63

4.3.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 63

4.3.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 63

4.4. Παραδείγματα 64

5. Συμφωνίες εμπορίας 66

5.1. Εισαγωγή 66

5.2. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 67

5.2.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 67

5.2.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 67

5.2.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 68

5.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 69

5.3.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 69

5.3.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 70

5.3.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 70

5.3.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 70

5.4. Προσφέρουσες κοινοπραξίες 70

5.5. Παραδείγματα 72

6. Ανταλλαγή πληροφοριών 76

6.1. Εισαγωγή 76

6.2. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 78

6.2.1. Εισαγωγή 78

6.2.2. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού σε σχέση με την ανταλλαγή πληροφοριών 79

6.2.3. Η φύση των ανταλλασσόμενων πληροφοριών 80

6.2.4. Τα χαρακτηριστικά της ανταλλαγής 82

6.2.5. Χαρακτηριστικά της αγοράς 86

6.2.6. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 87

6.2.7. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 88

6.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 89

6.3.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 89

6.3.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 89

6.3.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 89

6.3.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 90

6.4. Παραδείγματα 90

7. Συμφωνίες τυποποίησης 92

7.1. Εισαγωγή 92

7.2. Σχετικές αγορές 92

7.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 92

7.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 92

7.3.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 94

7.3.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 94

7.4. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 99

7.4.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 99

7.4.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 99

7.4.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 101

7.4.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 101

7.5. Παραδείγματα 101

8. Τυποποιημένοι όροι 102

8.1. Ορισμοί 102

8.2. Σχετικές αγορές 102

8.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 102

8.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού 102

8.3.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας 103

8.3.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού 103

8.4. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 104

8.4.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 104

8.4.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 104

8.4.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 105

8.4.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 105

8.5. Παραδείγματα 105

9. Συμφωνίες βιωσιμότητας 106

9.1. Εισαγωγή 106

9.2. Συμφωνίες βιωσιμότητας που δεν προκαλούν προβλήματα ανταγωνισμού 108

9.3. Αξιολόγηση των συμφωνιών βιωσιμότητας βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 108

9.3.1. Αρχές 108

9.3.2. Συμφωνίες τυποποίησης της βιωσιμότητας 109

9.4. Αξιολόγηση των συμφωνιών βιωσιμότητας βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 112

9.4.1. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας 112

9.4.2. Αναγκαιότητα των περιορισμών 112

9.4.3. Μετακύλιση στους καταναλωτές 113

9.4.4. Μη κατάργηση του ανταγωνισμού 117

9.5. Συμμετοχή των δημόσιων αρχών 117

9.6. Παραδείγματα 117

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Σκοπός και δομή των κατευθυντήριων γραμμών

1. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ( 1 ) αποσκοπούν στην παροχή ασφάλειας δικαίου, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να αξιολογούν τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας τους με βάση τους κανόνες ανταγωνισμού της Ένωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική προστασία του ανταγωνισμού. Επίσης, έχουν ως στόχο να διευκολύνουν τη συνεργασία των επιχειρήσεων με οικονομικά επιθυμητούς τρόπους και, ως εκ τούτου, να συμβάλουν, για παράδειγμα, στην πράσινη και στην ψηφιακή μετάβαση και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της εσωτερικής αγοράς ( 2 )

2. Οι κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν τις αρχές σύμφωνα με τις οποίες αξιολογούνται οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας και οι εναρμονισμένες πρακτικές βάσει του άρθρου 101 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( *1 ) (στο εξής: άρθρο 101) και αποτελούν ένα αναλυτικό πλαίσιο για τις συνηθέστερες μορφές συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας: — συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων των κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. […] της Επιτροπής, της […] Δεκεμβρίου 2022, για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών έρευνας και ανάπτυξης (στο εξής: κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α) (κεφάλαιο 2), — συμφωνίες παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. […] της Επιτροπής, της […] Δεκεμβρίου 2022, για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης (στο εξής: κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση) (κεφάλαιο 3), — συμφωνίες προμήθειας (κεφάλαιο 4), — συμφωνίες εμπορίας (κεφάλαιο 5), — ανταλλαγή πληροφοριών (κεφάλαιο 6), — συμφωνίες τυποποίησης (κεφάλαιο 7), — τυποποιημένοι όροι (κεφάλαιο 8).

3. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει δεσμευτεί για την επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση ( 3 ) , οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογούνται οι συνηθέστερες μορφές συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας με βάση το άρθρο 101 όταν επιδιώκουν την επίτευξη στόχων βιωσιμότητας (κεφάλαιο 9).

4. Λόγω του δυνητικά μεγάλου αριθμού μορφών και συνδυασμών οριζόντιας συνεργασίας και των συνθηκών της αγοράς στην οποία μπορεί να εφαρμόζονται, είναι δύσκολο να δοθούν συγκεκριμένη καθοδήγηση για κάθε ειδική περίπτωση. Οι κατευθυντήριες γραμμές δεν αποτελούν «κατάλογο ελέγχου», ο οποίος μπορεί να εφαρμόζεται αυτόματα. Κάθε υπόθεση πρέπει να αξιολογείται με βάση τα δικά της πραγματικά δεδομένα.

5. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται σε συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που αφορούν αγαθά, υπηρεσίες και τεχνολογίες.

6. Οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μπορεί να συνδυάζουν διάφορα στάδια συνεργασίας, π.χ. έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) με την παραγωγή και/ή την εμπορία των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές. Οι συμφωνίες αυτές καλύπτονται επίσης από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Κατά την χρήση των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών για την ανάλυση τέτοιου είδους ολοκληρωμένης συνεργασίας, κατά κανόνα, θα λαμβάνονται ως βάση για την ανάλυση αυτή όλα τα κεφάλαια που αφορούν τα διάφορα μέρη της συνεργασίας. Ωστόσο, όταν αξιολογείται αν μια συγκεκριμένη συμπεριφορά θεωρείται κατά κανόνα ότι έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού, αυτά που ορίζονται στο κεφάλαιο που αφορά το τμήμα μιας ολοκληρωμένης συνεργασίας το οποίο θεωρείται ως το «κέντρο βάρους» αυτής, ισχύουν για το σύνολο της συνεργασίας.

7. Δύο παράγοντες έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον προσδιορισμό του κέντρου βάρους μιας ολοκληρωμένης συνεργασίας: πρώτον, το αρχικό στάδιο της συνεργασίας, και δεύτερον, ο βαθμός ενοποίησης των διαφόρων λειτουργιών που συνδυάζονται. Παρότι δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί ακριβής και οριστικός κανόνας που να ισχύει για όλες τις περιπτώσεις και όλους τους δυνατούς συνδυασμούς, σύμφωνα με την αποκτηθείσα πείρα, είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι γενικά: — το κέντρο βάρους μιας συμφωνίας οριζόντιας συνεργασίας, η οποία αφορά τόσο την από κοινού Ε&Α όσο και την από κοινού παραγωγή των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές, θα είναι η από κοινού E&A, εφόσον η από κοινού παραγωγή πραγματοποιείται μόνον εάν έχουν επιτυχή κατάληξη οι κοινές δραστηριότητες Ε&Α. Αυτό συνεπάγεται ότι τα αποτελέσματα της από κοινού Ε&Α έχουν αποφασιστική σημασία για την επακόλουθη από κοινού παραγωγή. Στην προκειμένη περίπτωση υπερισχύουν οι κατευθυντήριες γραμμές που ορίζονται στο κεφάλαιο για τις συμφωνίες Ε&Α. Το αποτέλεσμα της αξιολόγησης του κέντρου βάρους θα ήταν διαφορετικά σε περίπτωση που τα μέρει είχαν ούτως ή άλλως προβεί στην από κοινού παραγωγή, δηλαδή ανεξάρτητα από την από κοινού E&A. Αυτό σημαίνει ότι οι εν λόγω συμφωνίες θα πρέπει να αξιολογούνται ως συμφωνίες από κοινού παραγωγής και ότι υπερισχύουν οι κατευθυντήριες γραμμές που ορίζονται στο κεφάλαιο για τις συμφωνίες παραγωγής. Στην περίπτωση που η συμφωνία προβλέπει πλήρη ολοκλήρωση στον τομέα της παραγωγής και μόνον μερική ολοκλήρωση σε ορισμένες δραστηριότητες E&A, το κέντρο βάρους της συνεργασίας θα είναι επίσης η από κοινού παραγωγή· — ομοίως, το κέντρο βάρους μιας συμφωνίας οριζόντιας συνεργασίας, η οποία αφορά εξειδίκευση και από κοινού εμπορία των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές, θα είναι κατά κανόνα η εξειδίκευση, δεδομένου ότι η από κοινού εμπορία θα πραγματοποιηθεί μόνον λόγω της συνεργασίας στη δραστηριότητα εξειδίκευσης· — το κέντρο βάρους μιας συμφωνίας οριζόντιας συνεργασίας, η οποία αφορά από κοινού παραγωγή και από κοινού εμπορία των προϊόντων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες αυτές, θα είναι κατά κανόνα η από κοινού παραγωγή, δεδομένου ότι η από κοινού εμπορία θα πραγματοποιηθεί μόνον λόγω της συνεργασίας στη βασική δραστηριότητα της από κοινού παραγωγής.

8. Ο έλεγχος του κέντρου βάρους ισχύει μόνον για την σχέση των διαφόρων κεφαλαίων των κατευθυντήριων γραμμών και όχι για την σχέση μεταξύ των διαφόρων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Το πεδίο ενός κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία καθορίζεται στις διατάξεις εκάστου κανονισμού. Βλέπε κεφάλαιο 2 για τις συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α και κεφάλαιο 3 για τις συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση.

9. Η διάρθρωση των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών είναι η ακόλουθη: — Το πρώτο κεφάλαιο συνιστά μια εισαγωγή, στην οποία καθορίζεται το πλαίσιο εντός του οποίου εφαρμόζεται το άρθρο 101 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας. Το κεφάλαιο αυτό παρέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τη σχέση μεταξύ των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών και άλλων νομοθετικών πράξεων και κατευθυντήριων γραμμών που θίγουν τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας. — Στα κεφάλαια 2 έως 8 παρέχεται καθοδήγηση για τη διευκόλυνση της αυτοαξιολόγησης με βάση το άρθρο 101 για τις συνηθέστερες μορφές συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας. Το κεφάλαιο 9 παρέχει πρόσθετη καθοδήγηση σε περίπτωση που οι εν λόγω συμφωνίες επιδιώκουν την επίτευξη στόχων βιωσιμότητας. Η καθοδήγηση που παρέχεται στα κεφάλαια 2 έως 9 συμπληρώνει τη γενικότερη καθοδήγηση που παρέχεται στην παρούσα εισαγωγή. Ως εκ τούτου, συνιστάται να διαβάζεται πάντα πρώτα η εισαγωγή και στη συνέχεια να αντλούνται πληροφορίες από τα συγκεκριμένα κεφάλαια.

1.2. Εφαρμογή του άρθρου 101 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας

1.2.1. Εισαγωγή

10. Ένας από τους στόχους του άρθρου 101 είναι να εξασφαλίσει ότι οι επιχειρήσεις δεν θα χρησιμοποιούν τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας για την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στην αγορά σε βάρος εντέλει των καταναλωτών.

11. Το άρθρο 101 εφαρμόζεται σε επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων. Η επιχείρηση καλύπτει κάθε οντότητα αποτελούμενη από προσωπικά, υλικά και άυλα στοιχεία και ασκούσα οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος της οντότητας αυτής και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς της ( 4 ) . Η ένωση επιχειρήσεων είναι ένας φορέας μέσω του οποίου επιχειρήσεις του ιδίου κλάδου συντονίζουν τη συμπεριφορά τους στην αγορά ( 5 ) . Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται σε συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και σε αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων.

12. Όταν μια εταιρεία ασκεί αποφασιστική επιρροή σε άλλη εταιρεία, τότε οι δύο αυτές εταιρείες αποτελούν ενιαία οικονομική οντότητα και, επομένως, ανήκουν στην ίδια επιχείρηση ( 6 ) . Οι εταιρείες οι οποίες ανήκουν στην ίδια επιχείρηση δεν θεωρούνται ανταγωνιστές για τους σκοπούς των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών, ακόμη και αν δραστηριοποιούνται αμφότερες στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων και στην ίδια σχετική γεωγραφική αγορά.

13. Προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ευθύνη για παράβαση του άρθρου 101 παράγραφος 1, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι οι μητρικές εταιρείες και η κοινή τους επιχείρηση αποτελούν οικονομική ενότητα και, ως εκ τούτου, μία και μόνη επιχείρηση όσον αφορά το δίκαιο του ανταγωνισμού και τη σχετική αγορά ή αγορές, εφόσον αποδεικνύεται ότι οι μητρικές εταιρείες μιας κοινής επιχείρησης ασκούν αποφασιστική επιρροή στην εν λόγω κοινή επιχείρηση ( 7 ) . Ως εκ τούτου, όταν αποδεικνύεται ότι οι μητρικές εταιρείες ασκούσαν αποφασιστική επιρροή στην κοινή επιχείρηση, η Επιτροπή κατά κανόνα δεν θα εφαρμόζει το άρθρο 101 παράγραφος 1 σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ της μητρικής ή των μητρικών εταιρειών και της κοινής επιχείρησης όσον αφορά τη δραστηριότητά τους στη σχετική αγορά ή αγορές όπου δραστηριοποιείται η κοινή επιχείρηση. Ωστόσο, η Επιτροπή θα εφαρμόζει, κατά κανόνα, το άρθρο 101 παράγραφος 1 σε συμφωνίες: — μεταξύ των μητρικών εταιρειών για τη δημιουργία της κοινής επιχείρησης· — μεταξύ των μητρικών εταιρειών για την τροποποίηση του πεδίου εφαρμογής της κοινής επιχείρησης· — μεταξύ των μητρικών εταιρειών και της κοινής επιχείρησης εκτός του προϊόντος και του γεωγραφικού πεδίου της δραστηριότητας της κοινής επιχείρησης· και — μεταξύ των μητρικών εταιρειών χωρίς τη συμμετοχή της κοινής επιχείρησης, ακόμη και όσον αφορά τη σχετική αγορά στην οποία δραστηριοποιείται η κοινή επιχείρηση.

14. Το γεγονός ότι μια κοινή επιχείρηση και οι μητρικές εταιρείες της θεωρούνται ως ανήκουσες στην ίδια και την αυτή επιχείρηση σε μια συγκεκριμένη αγορά, δεν εμποδίζει τις μητρικές εταιρείες να παραμένουν ανεξάρτητες σε όλες τις λοιπές αγορές ( 8 )

15. Για να εφαρμόζεται το άρθρο 101 στην οριζόντια συνεργασία, πρέπει να υπάρχει μια μορφή συντονισμού μεταξύ των ανταγωνιστών, δηλαδή: συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, απόφαση ένωσης επιχειρήσεων ή εναρμονισμένη πρακτική. Η οριζόντια συνεργασία μπορεί να λάβει τη μορφή συμφωνίας, στο πλαίσιο της οποίας δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις έχουν εκφράσει τη σύμπτωση βουλήσεων συνεργασίας (9). Η εναρμονισμένη πρακτική είναι μορφή συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων η οποία δεν κατέληξε σε συμφωνία, αλλά αντικαθιστά τους εκ του ανταγωνισμού κινδύνους με μεταξύ τους συνεργασία στην πράξη (10). Η έννοια της εναρμονισμένης πρακτικής ενέχει, εκτός από τη συνεννόηση μεταξύ των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, και συμπεριφορά στην αγορά συνακόλουθη προς αυτή τη συνεννόηση και αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων (11).

16. Η διαπίστωση συμφωνίας, εναρμονισμένης πρακτικής ή απόφασης ένωσης επιχειρήσεων δεν αποτελεί αφ’ εαυτής ένδειξη ύπαρξης περιορισμού του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1. Για λόγους διευκόλυνσης των παραπομπών, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά, ο όρος «συμφωνία» στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές καλύπτει επίσης τις εναρμονισμένες πρακτικές και τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων.

17. Συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μπορούν να συνάπτονται μεταξύ πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών. Δύο επιχειρήσεις λογίζονται ως πραγματικοί ανταγωνιστές, εάν δραστηριοποιούνται στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων και στην ίδια σχετική γεωγραφική αγορά. Μια επιχείρηση θεωρείται δυνητικός ανταγωνιστής μιας άλλης επιχείρησης, εάν, απουσία της συμφωνίας, είναι πιθανό ότι η πρώτη εταιρεία θα πραγματοποιήσει, εντός σύντομου χρονικού διαστήματος ( 12 ) , τις αναγκαίες πρόσθετες επενδύσεις ή άλλες δαπάνες για τις αναγκαίες μετατροπές προκειμένου να εισέλθει στη σχετική αγορά στην οποία δραστηριοποιείται η άλλη επιχείρηση. Η εκτίμηση αυτή πρέπει να γίνεται σε ρεαλιστική βάση και δεν αρκεί η απλή θεωρητική δυνατότητα εισόδου στην αγορά ( 13 ) . Όταν οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αναφέρονται σε ανταγωνιστές, εννοούνται οι πραγματικοί και οι δυνητικοί ανταγωνιστές, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά. Για την αξιολόγηση αν μια επιχείρηση μπορεί να θεωρηθεί δυνητικός ανταγωνιστής άλλης επιχείρησης, μπορεί να έχουν σημασία οι ακόλουθες εκτιμήσεις: — εάν η επιχείρηση έχει σαφή πρόθεση και εγγενή ικανότητα να εισέλθει στην αγορά εντός σύντομου χρονικού διαστήματος και δεν συναντά ανυπέρβλητους φραγμούς εισόδου στην αγορά (14)· — αν η επιχείρηση έχει προβεί σε επαρκείς προπαρασκευαστικές ενέργειες ώστε να μπορέσει να εισέλθει στη σχετική αγορά· — οι πραγματικές και συγκεκριμένες δυνατότητες της επιχείρησης που δεν δραστηριοποιείται ακόμη στη σχετική αγορά να εισέλθει στην εν λόγω αγορά και να ανταγωνιστεί μία ή περισσότερες από τις άλλες επιχειρήσεις — δεν αρκεί η απλή θεωρητική δυνατότητα εισόδου σε μια αγορά· — η δομή της αγοράς και το οικονομικό και νομικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί· — η αντίληψη της εγκατεστημένης επιχείρησης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την εκτίμηση της ύπαρξης ανταγωνιστικής σχέσης μεταξύ του εν λόγω μέρους και μιας επιχείρησης εκτός της αγοράς, δεδομένου ότι, εάν η επιχείρηση αυτή θεωρείται δυνητικός νέος ανταγωνιστής στην αγορά, μπορεί, απλώς και μόνο λόγω της ύπαρξης αυτής, να ασκήσει ανταγωνιστική πίεση στον φορέα εκμετάλλευσης που είναι εγκατεστημένος στην εν λόγω αγορά· — η σύναψη συμφωνίας μεταξύ διαφόρων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο ίδιο επίπεδο στην αλυσίδα παραγωγής, ορισμένες από τις οποίες δεν είχαν παρουσία στη σχετική αγορά (15).

1.2.2. Αναλυτικό πλαίσιο

18. Η αξιολόγηση με βάση το άρθρο 101 γίνεται σε δύο στάδια. Κατά το πρώτο στάδιο, αξιολογείται, βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1, αν μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, έχει αντιανταγωνιστικό αντικείμενο ή πραγματικά ή δυνητικά ( 16 ) αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού.

19. Κατά το δεύτερο στάδιο, βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3, που υφίσταται μόνον εφόσον διαπιστώνεται ότι μια συμφωνία περιορίζει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1, εξετάζεται εάν από τη συμφωνία προκύπτουν ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα και αν αυτά υπερτερούν έναντι των αποτελεσμάτων περιορισμού του ανταγωνισμού ( 17 ) . Αυτή η στάθμιση των αποτελεσμάτων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και εκείνων που ευνοούν τον ανταγωνισμό διεξάγεται αποκλειστικά στο πλαίσιο του άρθρου 101 παράγραφος 3 ( 18 ) . Στην περίπτωση που τα ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα δεν υπερτερούν ενός περιορισμού του ανταγωνισμού, το άρθρο 101 παράγραφος 2 ορίζει ότι η συμφωνία είναι αυτοδικαίως άκυρη.

20. Το άρθρο 101 δεν εφαρμόζεται όταν η θίγουσα τον ανταγωνισμό συμπεριφορά επιχειρήσεων επιβάλλεται από την εθνική νομοθεσία ή από εθνικό νομικό πλαίσιο το οποίο αποκλείει κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής δραστηριότητας των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων ( 19 ) . Στις περιπτώσεις αυτές, απαγορεύεται στις επιχειρήσεις να υιοθετούν αυτόνομη συμπεριφορά η οποία θα μπορούσε να παρεμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ( 20 ) . Το γεγονός ότι κρατικές αρχές παροτρύνουν μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας δεν σημαίνει ότι αυτή επιτρέπεται βάσει του άρθρου 101 ( 21 ) . Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να υπάγονται στο άρθρο 101 εάν η εθνική νομοθεσία ενθαρρύνει ή απλώς διευκολύνει την υιοθέτηση αυτόνομης αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις παροτρύνονται από κρατικές αρχές να συνάπτουν συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, προκειμένου να επιτευχθεί ένας στόχος δημόσιας πολιτικής μέσω αυτορρύθμισης.

1.2.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1

1.2.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού σε σχέση με την οριζόντια συνεργασία

21. Οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μπορούν να αποφέρουν σημαντικά οικονομικά οφέλη, συμπεριλαμβανομένων των οφελών βιωσιμότητας, ιδίως εάν συνδυάζουν συμπληρωματικές δραστηριότητες, δεξιότητες ή περιουσιακά στοιχεία. Η οριζόντια συνεργασία μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για την κατανομή των κινδύνων, την εξοικονόμηση δαπανών, την αύξηση των επενδύσεων, την από κοινού εκμετάλλευση τεχνογνωσίας, τη βελτίωση της ποιότητας και της ποικιλίας των προϊόντων και την ταχύτερη προώθηση της καινοτομίας. Αντιστοίχως, η οριζόντια συνεργασία μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για την αντιμετώπιση των ελλείψεων και των διαταραχών στις αλυσίδες εφοδιασμού ή για τη μείωση των εξαρτήσεων από ορισμένα προϊόντα, υπηρεσίες και τεχνολογίες.

22. Ωστόσο, οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας ενδέχεται επίσης να περιορίζουν τον ανταγωνισμό με περισσότερους από έναν τρόπους. Η συμφωνία μπορεί, για παράδειγμα, να προκαλέσει απώλεια ανταγωνισμού στη σχετική αγορά, κίνδυνο αθέμιτων συμπράξεων μεταξύ των μερών ή ανησυχίες για αντιανταγωνιστικό αποκλεισμό.

1.2.3.2. Απώλεια ανταγωνισμού στη σχετική αγορά

23. Δυνητικό αποτέλεσμα μιας συμφωνίας οριζόντιας συνεργασίας μπορεί να είναι η απώλεια ανταγωνισμού μεταξύ των μερών της συμφωνίας. Οι ανταγωνιστές μπορούν να επωφεληθούν από τη μείωση των ανταγωνιστικών πιέσεων που προκύπτει από τη συμφωνία και μπορούν, επομένως, να θεωρήσουν επικερδές να αυξήσουν τις τιμές τους ή να επηρεάσουν αρνητικά τις άλλες παραμέτρους του ανταγωνισμού στην αγορά.

24. Για την αξιολόγηση της συμφωνίας ως προς τον ανταγωνισμό εξετάζεται αν: — τα μέρη της συμφωνίας κατέχουν υψηλά μερίδια αγοράς· — είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές· — οι πελάτες διαθέτουν επαρκή δυνατότητα αλλαγής προμηθευτών· — οι ανταγωνιστές είναι πιθανό να αυξήσουν την προσφορά εάν αυξηθούν οι τιμές, και — κάποιο από τα μέρη της συμφωνίας αποτελεί σημαντική ανταγωνιστική δύναμη.

1.2.3.3. Κίνδυνος αθέμιτων συμπράξεων

25. Μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας μπορεί επίσης να μειώσει την ανεξαρτησία των μερών όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων και, ως εκ τούτου, να αυξήσει την πιθανότητα συντονισμού της συμπεριφοράς τους προκειμένου να καταλήξουν σε συμπαιγνιακό αποτέλεσμα. Ωστόσο, μπορεί επίσης να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τα μέρη τα οποία συντόνιζαν ήδη τη συμπεριφορά τους προηγουμένως, είτε καθιστώντας τον συντονισμό πιο εύρωστο είτε επιτρέποντάς τους να επιτύχουν ακόμη υψηλότερες τιμές. Η οριζόντια συνεργασία μπορεί, για παράδειγμα, να έχει ως αποτέλεσμα τη γνωστοποίηση στρατηγικών πληροφοριών αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό το ενδεχόμενο συντονισμού μεταξύ των μερών εντός ή εκτός του πεδίου της συνεργασίας. Επιπλέον, τα μέρη μπορούν να επιτύχουν σημαντικό επίπεδο από κοινού ανάληψης κόστους (δηλαδή το μέρος του μεταβλητού κόστους το οποίο φέρουν από κοινού τα μέρη), παρέχοντας τους τη δυνατότητα να συντονίζονται ευκολότερα μεταξύ τους όσον αφορά τις τιμές και την παραγωγή.

26. Για την αξιολόγηση της συμφωνίας ως προς τον ανταγωνισμό εξετάζεται αν: — τα μέρη της συμφωνίας κατέχουν υψηλά μερίδια αγοράς· — είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές· — τα χαρακτηριστικά της αγοράς ευνοούν τον συντονισμό· — ο τομέας συνεργασίας καταλαμβάνει μεγάλο μερίδιο του μεταβλητού κόστους των μερών σε δεδομένη αγορά· και — τα μέρη συνδυάζουν τις δραστηριότητές τους στον τομέα της συνεργασίας σε σημαντικό βαθμό. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί, για παράδειγμα, εάν κατασκευάζουν ή αγοράζουν από κοινού ένα σημαντικό ενδιάμεσο προϊόν ή εάν κατασκευάζουν ή διανέμουν από κοινού υψηλό ποσοστό της συνολικής παραγωγής ενός τελικού προϊόντος.

1.2.3.4. Αποκλεισμός από την αγορά

27. Ορισμένες συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, για παράδειγμα συμφωνίες παραγωγής και τυποποίησης, ενδέχεται επίσης να προκαλέσουν ανησυχίες για αντιανταγωνιστικό αποκλεισμό. Τα αντιανταγωνιστικά μέσα θα παρεμπόδιζαν τους ανταγωνιστές να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά, για παράδειγμα, με την άρνηση της πρόσβασής τους σε σημαντικές εισροές ή αποκλείοντας μια σημαντική διαδρομή προς την αγορά. Η ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών ή δεδομένων μπορεί επίσης να τοποθετήσει τους μη συμμετέχοντες ανταγωνιστές σε σημαντικά μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού σε σύγκριση με τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο σύστημα ανταλλαγής.

1.2.4. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας

28. Ορισμένες μορφές συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων μπορούν να λογίζονται, ως εκ της φύσεώς τους, ως παραβλάπτουσες την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού ( 22 ) . Στις περιπτώσεις αυτές, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστούν τα πραγματικά ή δυνητικά αποτελέσματα της συμπεριφοράς στην αγορά από την στιγμή που έχει διαπιστωθεί ότι το αντικείμενό της έχει αντιανταγωνιστικό χαρακτήρα ( 23 )

29. Προκειμένου να θεωρηθεί ότι μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας έχει αντιανταγωνιστικό αντικείμενο, πρέπει να μπορεί να έχει αρνητικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα. Με άλλα λόγια, η συμφωνία πρέπει απλώς να είναι εκ των πραγμάτων ικανή, λαμβανομένου υπόψη του νομικού και οικονομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, να παρεμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς ( 24 )

30. Για να διαπιστωθεί ότι μια συμφωνία έχει αντιανταγωνιστικό αντικείμενο, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει άμεσος δεσμός μεταξύ της συμφωνίας και των τιμών καταναλωτή ( 25 ) . Το άρθρο 101 δεν αποσκοπεί μόνο στην προστασία των άμεσων συμφερόντων μεμονωμένων ανταγωνιστών ή καταναλωτών, αλλά και στην προστασία της δομής της αγοράς και, ως εκ τούτου, του ίδιου του ανταγωνισμού ( 26 )

31. Η έννοια του περιορισμού του ανταγωνισμού «ως αντικειμένου συμφωνίας» μπορεί να εφαρμοστεί σε πρακτικές για τις οποίες αποδεικνύεται, κατόπιν εξατομικευμένης και εμπεριστατωμένης εξέτασης, ότι θίγουν επαρκώς τον ανταγωνισμό ( 27 )

32. Προκειμένου να αξιολογηθεί αν μια συμφωνία έχει αντιανταγωνιστικό αντικείμενο, λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: — το περιεχόμενο της συμφωνίας, — οι στόχοι που επιδιώκει να επιτύχει, — το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται.

33. Κατά τον προσδιορισμό του εν λόγω νομικού και οικονομικού πλαισίου, πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη ( 28 ) — η φύση των αγαθών ή των υπηρεσιών που θίγονται, — οι πραγματικές συνθήκες της λειτουργίας και διάρθρωσης της οικείας αγοράς ή των οικείων αγορών (29).

34. Όταν τα μέρη επικαλούνται πιθανά ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα της συμφωνίας, τα οποία δεν θα πρέπει μόνον να είναι αποδεδειγμένα και να ασκούν επιρροή, αλλά να προσιδιάζουν επίσης στην οικεία συμφωνία και να είναι επαρκώς σημαντικά, η Επιτροπή θα λαμβάνει δεόντως υπόψη το γεγονός αυτό ( 30 )

35. πρόθεση των μερών δεν αποτελεί αναγκαίο στοιχείο για τον προσδιορισμό αν το αντικείμενο της συμφωνίας έχει αντιανταγωνιστικό χαρακτήρα, αλλά μπορεί να λαμβάνεται υπόψη των μερών δεν αποτελεί αναγκαίο στοιχείο για τον προσδιορισμό αν το αντικείμενο της συμφωνίας έχει αντιανταγωνιστικό χαρακτήρα, αλλά μπορεί να λαμβάνεται υπόψη ( 31 )

1.2.5. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού

36. Μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας, η οποία δεν αποδεικνύεται από μόνη της επαρκώς επιζήμια για τον ανταγωνισμό, μπορεί παρόλα αυτά να έχει αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού. Για να έχει μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, πρέπει να έχει, πραγματικό ή ενδεχόμενο, αισθητά δυσμενή αντίκτυπο σε μία τουλάχιστον από τις παραμέτρους του ανταγωνισμού στην αγορά, όπως η τιμή, η παραγωγή, η ποιότητα του προϊόντος, η ποικιλία των προϊόντων ή η καινοτομία. Για να διαπιστωθεί αν συντρέχει τέτοια περίπτωση, είναι αναγκαίο να αξιολογηθεί ο ανταγωνισμός εντός του πραγματικού πλαισίου στο οποίο θα διεξαγόταν εάν δεν υπήρχε η εν λόγω συμφωνία ( 32 ) . Οι συμφωνίες μπορούν να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα μειώνοντας αισθητά τον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που είναι μέρη της συμφωνίας ή μεταξύ αυτών και τρίτων ( 33 )

37. Για να αξιολογηθεί αν μια συμφωνία έχει περιοριστικά αποτελέσματα, έχουν σημασία τα ακόλουθα στοιχεία: — η φύση και περιεχόμενο της συμφωνίας· — το πραγματικό πλαίσιο εντός του οποίου πραγματοποιείται η συνεργασία, και ειδικότερα το οικονομικό και νομικό πλαίσιο εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι οικείες επιχειρήσεις, η φύση των επηρεαζόμενων αγαθών ή υπηρεσιών, καθώς και οι πραγματικές συνθήκες λειτουργίας και η διάρθρωση της οικείας αγοράς ή των οικείων αγορών (34)· — ο βαθμός στον οποίο τα μέρη, μεμονωμένα ή από κοινού, έχουν ή αποκτούν κάποιο βαθμό ισχύος στην αγορά και ο βαθμός στον οποίο η συμφωνία συμβάλλει στη δημιουργία, στη διατήρηση ή στην ενίσχυση της συγκεκριμένης ισχύος στην αγορά ή επιτρέπει στα μέρη να εκμεταλλευθούν την εν λόγω ισχύ στην αγορά (35)· — τα αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού μπορεί να είναι πραγματικά και δυνητικά, αλλά, σε κάθε περίπτωση, επιβάλλεται να είναι επαρκώς αισθητά (36).

38. Ορισμένες φορές οι επιχειρήσεις συνάπτουν συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, επειδή δεν είναι σε θέση να εκτελέσουν ανεξάρτητα το έργο ή τη δραστηριότητα που καλύπτεται από τη συνεργασία βάσει αντικειμενικών παραγόντων, για παράδειγμα, λόγω των περιορισμένων τεχνικών δυνατοτήτων των μερών. Οι εν λόγω συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας δεν θα έχουν, κατά κανόνα, αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1, εκτός εάν τα μέρη θα μπορούσαν να υλοποιήσουν το έργο με λιγότερο αυστηρούς περιορισμούς ( 37 )

1.2.6. Παρεπόμενοι περιορισμοί

39. Μια συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας που συμμορφώνεται με το άρθρο 101 παράγραφος 1 μπορεί παρόλα αυτά να περιορίζει την εμπορική αυτονομία των μερών της εν λόγω συμφωνίας. Ο συγκεκριμένος επονομαζόμενος «παρεπόμενος περιορισμός» μπορεί και αυτός να συμμορφώνεται με το άρθρο 101 παράγραφος 1 εάν είναι αντικειμενικά αναγκαίος για την υλοποίηση της συμφωνίας οριζόντιας συνεργασίας και ανάλογος με τους σκοπούς που αυτή επιδιώκει ( 38 ) . Στις περιπτώσεις αυτές, πρέπει να εξετάζεται αν η υλοποίηση της συμφωνίας θα ήταν αδύνατη χωρίς τον επίμαχο περιορισμό ( 39 ) . Το γεγονός ότι η έλλειψη του οικείου περιορισμού απλώς θα δυσχέραινε την υλοποίηση της επίμαχης πράξης ή δραστηριότητας ή θα την έκανε λιγότερο επικερδή, δεν καθιστά τον εν λόγω περιορισμό «αντικειμενικά αναγκαίο» και, ως εκ τούτου, παρεπόμενο ( 40 )

1.2.7. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3

40. Η αξιολόγηση των περιορισμών που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 αποτελεί μία μόνο πτυχή της ανάλυσης. Η άλλη πτυχή, που διατυπώνεται στο άρθρο 101 παράγραφος 3, είναι η αξιολόγηση των ευνοϊκών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων που έχουν οι περιοριστικές συμφωνίες ( 41 ) . Όταν, σε μια μεμονωμένη περίπτωση, αποδεικνύεται η ύπαρξη περιορισμού που έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1, μπορεί να γίνει επίκληση του άρθρου 101 παράγραφος 3. Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης ( 42 ) , η απόδειξη ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 101 παράγραφος 3 βαρύνει την επιχείρηση ή τις επιχειρήσεις που επικαλούνται τη διάταξη αυτή. Επομένως, τα πραγματικά επιχειρήματα και οι αποδείξεις που επικαλούνται οι επιχειρήσεις πρέπει να επιτρέπουν στην Επιτροπή να διαπιστώσει με βεβαιότητα αν η υπό εξέταση συμφωνία είναι αρκετά πιθανό να έχει αποτελέσματα ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό ( 43 )

41. Η εφαρμογή της απαλλαγής του άρθρου 101 παράγραφος 3 υπόκειται σε τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις, δύο θετικές και δύο αρνητικές: — η συμφωνία πρέπει να συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, δηλαδή να έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της αποδοτικότητας· — οι περιορισμοί πρέπει να είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων αυτών, δηλαδή τη βελτίωση της αποδοτικότητας· — πρέπει να εξασφαλίζει στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος που προκύπτει, δηλαδή η βελτίωση της αποδοτικότητας, ακόμη και από άποψη ποιότητας, που επιτυγχάνεται από τους αναγκαίους περιορισμούς πρέπει να μετακυλίεται επαρκώς στους καταναλωτές ώστε να αποζημιώνονται τουλάχιστον για τα περιοριστικά αποτελέσματα της συμφωνίας. Επομένως, δεν αρκεί η βελτίωση της αποδοτικότητας που ωφελεί μόνον τα μέρη της συμφωνίας. Για τους σκοπούς των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών, η έννοια των «καταναλωτών» περιλαμβάνει τους πελάτες, δυνητικούς και/ή πραγματικούς, των μερών της συμφωνίας (44)· και — η συμφωνία δεν πρέπει να παρέχει στα μέρη τη δυνατότητα κατάργησης του ανταγωνισμού επί σημαντικού τμήματος των σχετικών προϊόντων.

42. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α και ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την εξειδίκευση βασίζονται στο άρθρο 101 παράγραφος 3. Οι εν λόγω κανονισμοί βασίζονται στην υπόθεση ότι ο συνδυασμός συμπληρωματικών δεξιοτήτων ή περιουσιακών στοιχείων μπορεί να παραγάγει σημαντική βελτίωση της αποδοτικότητας στις συμφωνίες Ε&Α και στις συμφωνίες εξειδίκευσης. Το ίδιο μπορεί επίσης να ισχύει για άλλους τύπους συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας. Επομένως, η ανάλυση της βελτίωσης της αποδοτικότητας βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 3 αφορά σε μεγάλο βαθμό τον εντοπισμό των συμπληρωματικών δεξιοτήτων και περιουσιακών στοιχείων που συνεισφέρει καθένα από τα μέρη στη συμφωνία και την αξιολόγηση αν η προκύπτουσα βελτίωση της αποδοτικότητας είναι τέτοια ώστε να πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 101 παράγραφος 3. Το στοιχείο της συμπληρωματικότητας ενδέχεται να προκύπτει από συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας με διάφορους τρόπους. Μια συμφωνία Ε&Α μπορεί να συγκεντρώνει διαφορετικές ερευνητικές ικανότητες και να συνδυάζει συμπληρωματικές δεξιότητες και περιουσιακά στοιχεία, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη και εμπορία βελτιωμένων ή νέων προϊόντων και τεχνολογιών. Άλλες συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μπορεί να επιτρέπουν στα μέρη να συνδυάζουν τις δυνάμεις τους για τον σχεδιασμό, την παραγωγή και την εμπορία προϊόντων ή την από κοινού αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών που ενδέχεται να χρειάζονται για τις δραστηριότητές τους.

43. Οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που δεν περιλαμβάνουν συνδυασμό συμπληρωματικών δεξιοτήτων ή περιουσιακών στοιχείων είναι λιγότερο πιθανό να έχουν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της αποδοτικότητας προς όφελος των καταναλωτών. Τέτοιες συμφωνίες μπορούν να μειώσουν την επανάληψη ορισμένων δαπανών, για παράδειγμα επειδή ορισμένες πάγιες δαπάνες μπορούν να εξαλειφθούν. Ωστόσο, γενικά, η εξοικονόμηση παγίου κόστους είναι λιγότερο πιθανό να έχει ως αποτέλεσμα οφέλη για τους καταναλωτές από ό,τι η εξοικονόμηση, για παράδειγμα, μεταβλητού ή οριακού κόστους.

1.2.8. Συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που δεν εμπίπτουν κατά γενικό κανόνα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 παράγραφος 1

44. Συμφωνίες που δεν μπορούν να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών (απουσία επηρεασμού του εμπορίου) ή που δεν περιορίζουν αισθητά τον ανταγωνισμό (συμφωνίες ήσσονος σημασίας) δεν εμπίπτουν στο άρθρο 101 παράγραφος 1 ( 45 ) . Η Επιτροπή έχει παράσχει κατευθύνσεις για την απουσία επηρεασμού του εμπορίου στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τον επηρεασμό του εμπορίου) ( 46 ) και για τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό σύμφωνα με το άρθρο 101 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ανακοίνωση de minimis) ( 47 ) . Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών για τον επηρεασμό του εμπορίου και της ανακοίνωσης de minimis, καθώς και τυχόν μελλοντικών κατευθύνσεων της Επιτροπής σχετικά με το θέμα αυτό.

45. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τον επηρεασμό του εμπορίου παρουσιάζουν τις αρχές που ανέπτυξαν τα δικαστήρια της Ένωσης για την ερμηνεία της έννοιας του επηρεασμού του εμπορίου και διευκρινίζουν πότε δεν είναι πιθανό οι συμφωνίες να μπορούν να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Περιλαμβάνουν μαχητό αρνητικό τεκμήριο που εφαρμόζεται σε όλες τις συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1, ανεξάρτητα από τη φύση των περιορισμών που περιέχουν συμφωνίες αυτού του είδους, και, ως εκ τούτου, εφαρμόζονται επίσης σε συμφωνίες που περιέχουν περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας ( 48 ) . Σύμφωνα με το τεκμήριο αυτό, οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας δεν δύνανται καταρχήν να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών όταν: — το συνολικό μερίδιο αγοράς των μερών σε οποιαδήποτε σχετική αγορά της Ένωσης που επηρεάζεται από τη συμφωνία δεν υπερβαίνει το 5 %· και — ο συνολικός ετήσιος ενωσιακός κύκλος εργασιών των οικείων επιχειρήσεων που πραγματοποιείται με τα προϊόντα που καλύπτει η συμφωνία δεν υπερβαίνει τα 40 εκατ. EUR (49). — Στην περίπτωση συμφωνιών που αφορούν την από κοινού αγορά προϊόντων, ο σχετικός κύκλος εργασιών είναι οι συγκεντρωτικές προμήθειες των μερών όσον αφορά τα προϊόντα που καλύπτονται από τη συμφωνία. Η Επιτροπή μπορεί να ανατρέψει αυτό το τεκμήριο μόνον εάν η ανάλυση των χαρακτηριστικών της συμφωνίας και του οικονομικού της πλαισίου αποδεικνύει το αντίθετο.

46. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση de minimis, θεωρείται κατά γενικό κανόνα ότι οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας που έχουν συναφθεί από πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1 εάν το συνολικό μερίδιο αγοράς που κατέχουν τα μέρη της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 10 % σε καμία από τις σχετικές αγορές που επηρεάζονται από τη συμφωνία ( 50 ) . Αυτός ο γενικός κανόνας υπόκειται σε δύο εξαιρέσεις. Πρώτον, όσον αφορά τους περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας, το άρθρο 101 παράγραφος 1 εφαρμόζεται ανεξάρτητα από τα μερίδια αγοράς των μερών ( 51 ) . Και τούτο διότι συμφωνία η οποία ενδέχεται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχει αντιανταγωνιστικό αντικείμενο συνιστά, από τη φύση της και ανεξάρτητα από τυχόν συγκεκριμένα αποτελέσματά της, αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού ( 52 ) . Δεύτερον, το όριο του μεριδίου αγοράς του 10 % μειώνεται στο 5 % όταν, σε μια σχετική αγορά, ο ανταγωνισμός περιορίζεται από το σωρευτικό αποτέλεσμα παράλληλων δικτύων συμφωνιών ( 53 )

47. Επιπλέον, δεν υπάρχει τεκμήριο ότι οι οριζόντιες συμφωνίες που συνάπτονται από επιχειρήσεις των οποίων το ατομικό μερίδιο αγοράς δεν υπερβαίνει το 10 % εμπίπτουν αυτομάτως στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 παράγραφος 1. Ωστόσο, οι συμφωνίες αυτές μπορεί να μην έχουν αισθητές επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ή να μην επιφέρουν αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού ( 54 ) . Επομένως, τέτοιου είδους συμφωνίες πρέπει να αναλύονται στο νομικό και οικονομικό τους πλαίσιο. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνουν κριτήρια για τη μεμονωμένη αξιολόγηση συμφωνιών τέτοιου είδους.

1.3. Σχέση με άλλες κατευθυντήριες γραμμές και νομοθετικές πράξεις

48. Οι συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικό επίπεδο της αλυσίδας παραγωγής ή διανομής, δηλαδή κάθετες συμφωνίες, αποτελούν καταρχήν αντικείμενο του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. …/2022 της Επιτροπής της ΧΧ Απριλίου 2022 για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών ( 55 ) (στο εξής: «κανονισμός (ΕΕ) αριθ. …/2022» ή «ΚΑΚΚΣ») και της ανακοίνωση της Επιτροπής — Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς) ( 56 ) . Ωστόσο, στον βαθμό που ορισμένες κάθετες συμφωνίες, όπως για παράδειγμα συμφωνίες διανομής, συνάπτονται μεταξύ ανταγωνιστών, τα αποτελέσματα της συμφωνίας στην αγορά και τα ενδεχόμενα προβλήματα ανταγωνισμού μπορεί να είναι παρόμοια με εκείνα των οριζόντιων συμφωνιών. Συνεπώς, οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών υπάγονται στις διατάξεις των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών ( 57 ) . Εάν υπάρχει ανάγκη να εξετασθούν επίσης οι εν λόγω συμφωνίες με βάση τον ΚΑΚΚΣ και τις κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς, αυτό θα αναφέρεται ρητά στο σχετικό κεφάλαιο των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών. Απουσία τέτοιας αναφοράς, εφαρμόζονται μόνον οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σε κάθετες συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών.

49. Όταν οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αναφέρονται στη σχετική αγορά: η ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του ενωσιακού δικαίου ανταγωνισμού (στο εξής: ανακοίνωση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς) παρέχει κατευθύνσεις σχετικά με τους κανόνες, τα κριτήρια και τα αποδεικτικά στοιχεία που συνεκτιμά η Επιτροπή όταν εξετάζει ζητήματα ορισμού της αγοράς ( 58 ) . Επομένως, η σχετική αγορά για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 101 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας θα πρέπει να ορίζεται με βάση τις εν λόγω κατευθύνσεις, καθώς και τυχόν μελλοντικές κατευθύνσεις που αφορούν τον ορισμό των σχετικών αγορών για τους σκοπούς του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης.

50. Παρότι οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν αναφορές σε συμπράξεις, δεν προορίζονται να παρέχουν οποιαδήποτε καθοδήγηση σχετικά με το τι συνιστά σύμπραξη και τι όχι, όπως ορίζεται από την πρακτική των αποφάσεων της Επιτροπής και τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

51. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται στις συνηθέστερες μορφές συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας, ανεξάρτητα από τον βαθμό ολοκλήρωσης που συνεπάγονται, με εξαίρεση τις πράξεις που συνιστούν συγκέντρωση κατά την έννοια του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων ( 59 ) (στο εξής: κανονισμός συγκεντρώσεων), όπως η περίπτωση κοινών επιχειρήσεων που εκτελούν σε μόνιμη βάση όλες τις λειτουργίες μιας αυτόνομης οικονομικής οντότητας (στο εξής: λειτουργικά αυτόνομες κοινές επιχειρήσεις) ( 60 )

52. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν εφαρμόζονται σε συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές παραγωγών γεωργικών προϊόντων που σχετίζονται με την παραγωγή ή την εμπορία γεωργικών προϊόντων και αποσκοπούν στην εφαρμογή προτύπου βιωσιμότητας υψηλότερου από το προβλεπόμενο στο ενωσιακό ή εθνικό δίκαιο και εξαιρούνται από το άρθρο 101 παράγραφος 1 σύμφωνα με το άρθρο 210α του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων ( 61 ) . Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη των κατευθυντήριων γραμμών που θα εκδώσει η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 210α παράγραφος 5 του εν λόγω κανονισμού. Ωστόσο, οι συμφωνίες, οι αποφάσεις και οι εναρμονισμένες πρακτικές παραγωγών γεωργικών προϊόντων που σχετίζονται με την παραγωγή ή την εμπορία γεωργικών προϊόντων και δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 210α, υπόκεινται στο άρθρο 101 παράγραφος 1.

53. Η αξιολόγηση δυνάμει του άρθρου 101, όπως περιγράφεται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, δεν θίγει τη δυνατότητα παράλληλης εφαρμογής του άρθρου 102 της συνθήκης στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας ( 62 )

54. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ισχύουν με την επιφύλαξη της ερμηνείας που ενδέχεται να δώσουν το Γενικό Δικαστήριο και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην εφαρμογή του άρθρου 101 στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας.

55. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αντικαθιστούν τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας ( 63 ) , που δημοσιεύθηκαν από την Επιτροπή το 2011 και δεν έχουν εφαρμογή εφόσον ισχύουν ειδικοί κανόνες για κάθε συγκεκριμένο κλάδο, όπως στην περίπτωση ορισμένων συμφωνιών που αφορούν τη γεωργία ( 64 ) ή τις μεταφορές ( 65 ) . Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τη λειτουργία των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&A και την εξειδίκευση, καθώς και των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών με βάση πληροφορίες για την αγορά προερχόμενες από ενδιαφερόμενα μέρη και τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, και δύναται να προβεί σε αναθεώρηση των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών υπό το πρίσμα μελλοντικών εξελίξεων και της πείρας που θα αποκτηθεί.

2. ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

2.1. Εισαγωγή

56. Σκοπός του παρόντος κεφαλαίου είναι η παροχή καθοδήγησης σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και την αξιολόγηση των συμφωνιών Ε&Α όσον αφορά τον ανταγωνισμό.

57. Οι συμφωνίες Ε&Α ποικίλλουν όσον αφορά τη μορφή και το πεδίο εφαρμογής τους. Περιλαμβάνουν συμφωνίες εξωτερικής ανάθεσης ορισμένων δραστηριοτήτων Ε&Α σε τρίτους, συμφωνίες που καλύπτουν την από κοινού βελτίωση υφισταμένων τεχνολογιών ή τη συνεργασία για την έρευνα, την ανάπτυξη και την εμπορία εντελώς νέων προϊόντων. Οι συμφωνίες Ε&Α μπορεί να λάβουν τη μορφή συμφωνίας συνεργασίας ή τη μορφή συνεργασίας σε από κοινού ελεγχόμενη επιχείρηση ( 66 ) . Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται επίσης η συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών σε πιο ευέλικτες μορφές, όπως η τεχνική συνεργασία σε ομάδες εργασίας.

59. Η συνεργασία στον τομέα της Ε&Α δεν μπορεί να επηρεάσει μόνο τον ανταγωνισμό στις υφιστάμενες αγορές προϊόντων ή τεχνολογίας, αλλά και τον ανταγωνισμό στην καινοτομία.

60. Για τους σκοπούς του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α και του παρόντος κεφαλαίου των κατευθυντήριων γραμμών, ο όρος «ανταγωνισμός στην καινοτομία» ( 69 ) αναφέρεται στις προσπάθειες Ε&Α για νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες που δημιουργούν τη δική τους νέα αγορά ( 70 ) και σε πόλους Ε&Α, δηλαδή προσπάθειες Ε&Α που κατευθύνονται κυρίως προς συγκεκριμένο σκοπό ή στόχο που απορρέει από τη συμφωνία Ε&Α ( 71 ) . Ο ειδικός σκοπός ή στόχος ενός πόλου Ε&Α δεν μπορεί να οριστεί ακόμη ως προϊόν ή τεχνολογία ή περιλαμβάνει έναν σημαντικά ευρύτερο στόχο από ένα συγκεκριμένο προϊόν ή τεχνολογία σε συγκεκριμένη αγορά.

61. Η αξιολόγηση των συμφωνιών Ε&Α βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1 καλύπτεται από την ενότητα 2.3 των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών. Οι συμφωνίες Ε&Α μπορούν να επωφεληθούν από το όριο ασφαλείας που θεσπίστηκε με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α ( 72 ) . Η απαλλαγή κατά κατηγορία βασίζεται στο σκεπτικό ότι, στον βαθμό που οι συμφωνίες Ε&Α εμπίπτουν στο άρθρο 101 παράγραφος 1 και πληρούν τα κριτήρια που καθορίζονται στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, πληρούν κατά κανόνα τις τέσσερις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 101 παράγραφος 3. Στην ενότητα 2.4 των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών περιγράφονται οι συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α. Οι προϋποθέσεις για την απαλλαγή των συμφωνιών Ε&Α επεξηγούνται στην ενότητα 2.5 — Προϋποθέσεις απαλλαγής. Οι περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας και οι αποκλειόμενοι περιορισμοί που περιγράφονται στην ενότητα 2.6 των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν ότι από την απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α επωφελούνται μόνο οι περιοριστικές συμφωνίες που μπορεί εύλογα να αναμένεται ότι πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 101 παράγραφος 3.

62. Το όριο ασφαλείας εφαρμόζεται εφόσον η Επιτροπή ή η αρχή ανταγωνισμού κράτους μέλους (ΕΑΑ) δεν έχει ανακαλέσει το ευεργέτημα της απαλλαγής κατά κατηγορία σε συγκεκριμένη περίπτωση σύμφωνα με το άρθρο 29 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης ( 73 ) (ενότητα 2.7 των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών).

63. Όταν το όριο ασφαλείας που προβλέπεται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α δεν εφαρμόζεται σε μια συμφωνία Ε&Α, πρέπει να εξετάζεται αν η συμφωνία Ε&Α, στη συγκεκριμένη περίπτωση, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 101 παράγραφος 1 και, στην περίπτωση αυτή, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 101 παράγραφος 3. Η εξέταση αυτή περιγράφεται στην ενότητα 2.8 των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών, ενώ στην ενότητα 2.9 καθορίζεται ο σχετικός χρόνος της αξιολόγησης.

2.2. Σχετικές αγορές

64. Η ανακοίνωση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τους κανόνες, τα κριτήρια και τα αποδεικτικά στοιχεία που χρησιμοποιεί η Επιτροπή όταν εξετάζει ζητήματα που αφορούν τον ορισμό της αγοράς ( 74 ) . Επομένως, η σχετική αγορά για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 101 στις συμφωνίες Ε&Α θα πρέπει να ορίζεται με βάση τις εν λόγω κατευθύνσεις ή τυχόν μελλοντικές κατευθύνσεις που αφορούν τον ορισμό των σχετικών αγορών για τους σκοπούς του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης, κατά περίπτωση.

65. Στο πλαίσιο του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, σχετική αγορά προϊόντος ή τεχνολογίας είναι η αγορά για τα προϊόντα ή τις τεχνολογίες που μπορούν να βελτιωθούν, να υποκατασταθούν ή να αντικατασταθούν από τα προϊόντα ή τις τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ( 75 )

2.3. Αξιολόγηση βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1

2.3.1. Κύρια προβλήματα ανταγωνισμού

66. Οι συμφωνίες Ε&Α μπορεί να προκαλέσουν διαφορετικά προβλήματα ανταγωνισμού, ειδικότερα μπορούν να περιορίσουν άμεσα τον ανταγωνισμό μεταξύ των μερών, να οδηγήσουν σε αντιανταγωνιστικό αποκλεισμό τρίτων ή σε συμπαιγνιακό αποτέλεσμα στην αγορά.

67. Όταν η συνεργασία Ε&Α μειώνει ή περιορίζει άμεσα τον ανταγωνισμό μεταξύ των μερών ή διευκολύνει ένα συμπαιγνιακό αποτέλεσμα στην αγορά , μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές, λιγότερες επιλογές για τους καταναλωτές ή χαμηλότερη ποιότητα προϊόντων ή τεχνολογιών. Αυτό μπορεί επίσης να μειώσει ή να επιβραδύνει την καινοτομία, με αποτέλεσμα να εισέρχονται στην αγορά λιγότερα ή λιγότερο καλής ποιότητας προϊόντα ή τεχνολογίες. Μπορεί επίσης να οδηγήσει στην είσοδο προϊόντων ή τεχνολογιών στην αγορά αργότερα από ό,τι θα εισέρχονταν υπό διαφορετικές συνθήκες.

68. Ειδικότερα, μπορεί να προκύψει αντιανταγωνιστικός αποκλεισμός τρίτων , όταν τουλάχιστον ένα μέρος της συμφωνίας Ε&Α έχει το δικαίωμα αποκλειστικής εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων της Ε&Α και τουλάχιστον ένα μέρος κατέχει σημαντικό βαθμό ισχύος στην αγορά.

2.3.2. Περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο συμφωνίας

69. Οι συμφωνίες που σχετίζονται με την Ε&Α έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, εάν ο κύριος σκοπός τους δεν είναι η Ε&Α, αλλά χρησιμεύουν ως εργαλείο για τη συμμετοχή σε σύμπραξη ή σε άλλες εξ αντικειμένου παραβάσεις βάσει του άρθρου 101 παράγραφος 1, όπως ο καθορισμός των τιμών, ο περιορισμός της παραγωγής, η κατανομή της αγοράς ή οι περιορισμοί της τεχνικής ανάπτυξης.

70. Μια συμφωνία Ε&Α μπορεί να περιορίζει την τεχνική ανάπτυξη όταν τα μέρη, αντί να συνεργάζονται για την προώθηση της τεχνικής και οικονομικής προόδου, χρησιμοποιούν τη συνεργασία Ε&Α για α) να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν την είσοδο προϊόντων ή τεχνολογιών στην αγορά, β) να συντονίσουν τα χαρακτηριστικά προϊόντων ή τεχνολογιών που δεν καλύπτονται από τη συμφωνία Ε&Α ή γ) να περιορίσουν τις δυνατότητες ενός από κοινού αναπτυγμένου προϊόντος ή τεχνολογίας όταν εισάγουν ένα τέτοιο προϊόν ή τεχνολογία μεμονωμένα στην αγορά.

2.3.3. Αποτελέσματα περιορισμού του ανταγωνισμού

2.3.3.1. Εισαγωγή — συμφωνίες που δεν περιορίζουν κατά κανόνα τον ανταγωνισμό

71. Πολλές συμφωνίες Ε&Α δεν εμπίπτουν στο άρθρο 101 παράγραφος 1 όταν συνάπτονται από επιχειρήσεις με συμπληρωματικές δεξιότητες οι οποίες διαφορετικά δεν θα ήταν σε θέση να διεξαγάγουν από μόνες τους δραστηριότητες Ε&Α.

72. Επιπλέον, η συνεργασία Ε&Α μεταξύ μη ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων ( 76 ) δεν έχει γενικά αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό.

73. Η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μερών πρέπει να αναλυθεί στο πλαίσιο των επηρεαζόμενων υφιστάμενων αγορών ( 77 ) και στο πλαίσιο της καινοτομίας ( 78 )

74. Εάν, με βάση αντικειμενικούς παράγοντες, τα μέρη δεν είναι σε θέση να διεξαγάγουν ανεξάρτητα την απαραίτητη Ε&Α, η συμφωνία Ε&Α δεν θα έχει κανονικά κανένα αποτέλεσμα που περιορίζει τον ανταγωνισμό. Ένα μέρος ενδέχεται να μην είναι σε θέση να διεξαγάγει δραστηριότητες Ε&Α ανεξάρτητα, για παράδειγμα, όταν διαθέτει περιορισμένες τεχνικές ικανότητες ή περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ειδικευμένους εργαζομένους, τεχνολογίες ή άλλους πόρους.

75. Η ανάθεση σε τρίτους δραστηριοτήτων Ε&Α οι οποίες προηγουμένως πραγματοποιούνταν εντός της επιχείρησης αποτελεί ειδική μορφή συνεργασίας Ε&Α. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ε&Α πραγματοποιείται συχνά από ειδικευμένες επιχειρήσεις, ερευνητικά ιδρύματα ή πανεπιστημιακούς φορείς, που δεν συμμετέχουν στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων. Κατά κανόνα, τέτοιες συμφωνίες συνδυάζονται με τη μεταφορά τεχνογνωσίας και/ή ρήτρα αποκλειστικής προμήθειας όσον αφορά τα ενδεχόμενα αποτελέσματα. Λόγω του συμπληρωματικού χαρακτήρα των συνεργαζόμενων μερών (για παράδειγμα όσον αφορά τις δεξιότητες ή τις τεχνολογίες τους) σε ένα τέτοιο σενάριο, οι συμφωνίες αυτές δεν έχουν συνήθως αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1.

76. Η συνεργασία στον τομέα της Ε&Α που δεν περιλαμβάνει από κοινού εκμετάλλευση των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων μέσω της παροχής αδειών εκμετάλλευσης, της παραγωγής και/ή της εμπορίας, σπανίως έχει αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1. Ωστόσο, οι εν λόγω συμφωνίες Ε&Α μπορούν να έχουν αντιανταγωνιστικά αποτελέσματα, για παράδειγμα εάν μειώνεται σημαντικά ο ανταγωνισμός σε επίπεδο καινοτομίας, ως αποτέλεσμα της συμφωνίας Ε&Α.

2.3.3.2. Ισχύς στην αγορά

77. Οι συμφωνίες Ε&Α είναι πιθανό να έχουν αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό μόνον όταν τα μέρη της συνεργασίας Ε&Α διαθέτουν ισχύ στην αγορά.

78. Δεν υπάρχει κανένα απόλυτο όριο πέραν του οποίου μπορεί να τεκμαίρεται ότι μια συμφωνία Ε&Α δημιουργεί ή διατηρεί ισχύ στην αγορά και είναι, επομένως, πιθανό να έχει αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 101 παράγραφος 1. Ωστόσο, οι συμφωνίες Ε&Α μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται για υφιστάμενα προϊόντα και/ή τεχνολογίες καλύπτονται από την απαλλαγή βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, υπό την προϋπόθεση ότι το οικείο συνδυασμένο μερίδιο αγοράς δεν υπερβαίνει το 25 % στις σχετικές αγορές προϊόντων και τεχνολογίας και ότι πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α.

79. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α καλύπτει επίσης τις συμφωνίες Ε&Α μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας. Οι εν λόγω συμφωνίες καλύπτονται από την απαλλαγή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχουν τρεις ή περισσότερες ανταγωνιστικές προσπάθειες Ε&Α ( 79 ) , επιπλέον αυτών των μερών της συμφωνίας και συγκρίσιμες με αυτές. Θα πρέπει επίσης να πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α. Με την επιφύλαξη των προϋποθέσεων αυτών, μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας ( 80 ) δεν είναι πιθανό να έχει αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι τα μέρη είναι πιθανό να μην είναι σε θέση να διατηρήσουν επικερδώς την καινοτομία κάτω από το επίπεδο του ανταγωνισμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

80. Όσο ισχυρότερη είναι η θέση που κατέχουν αθροιστικά τα μέρη στις υφιστάμενες αγορές και/ή όσο μικρότερος είναι ο αριθμός των ανταγωνιστικών προσπαθειών Ε&Α επιπλέον αυτών των μερών της συμφωνίας και συγκριτικά με αυτές, τόσο πιθανότερο είναι η συμφωνία Ε&Α να έχει αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό ( 81 )

2.3.3.3. Ε&Α με στόχο τη βελτίωση, την υποκατάσταση ή την αντικατάσταση υφιστάμενων προϊόντων ή τεχνολογιών

81. Εάν η Ε&Α αποσκοπεί στη βελτίωση υφιστάμενων προϊόντων ή τεχνολογιών, τα ενδεχόμενα αποτελέσματά της αφορούν τη σχετική αγορά ή τις σχετικές αγορές αυτών των υφιστάμενων προϊόντων ή τεχνολογιών. Ωστόσο, τα αποτελέσματα όσον αφορά τις τιμές, την παραγωγή, την ποιότητα των προϊόντων, την ποικιλία των προϊόντων ή την τεχνική ανάπτυξη στις υφιστάμενες αγορές είναι πιθανά μόνον εάν τα μέρη διαθέτουν από κοινού ισχυρή θέση, εάν είναι δυσχερής η είσοδος στις αγορές αυτές και εάν οι άλλοι εναπομένοντες ανταγωνιστές είναι ελάχιστοι. Επιπλέον, εάν η Ε&Α αφορά μια σχετικά ήσσονος σημασίας εισροή σε τελικό προϊόν, τα αποτελέσματα αποκλεισμού όσον αφορά αυτά τα τελικά προϊόντα είναι, εάν υπάρχουν, πολύ περιορισμένα.

82. Εάν η Ε&Α έχει ως στόχο την υποκατάσταση ή αντικατάσταση υφιστάμενου προϊόντος ή τεχνολογίας, τα πιθανά αποτελέσματα μπορεί να αφορούν την επιβράδυνση της ανάπτυξης του προϊόντος ή της τεχνολογίας που αντικαθίσταται. Αυτό ισχύει ειδικότερα εάν τα μέρη διαθέτουν ισχύ στην αγορά του υφιστάμενου προϊόντος ή τεχνολογίας και είναι επίσης τα μόνα που συμμετέχουν σε δραστηριότητες Ε&Α για την ανάπτυξη υποκατάστατου του εν λόγω υφιστάμενου προϊόντος ή τεχνολογίας. Ανάλογα αποτελέσματα ενδέχεται να προκύψουν εάν μια σημαντικότερη επιχείρηση σε υφιστάμενη αγορά συνεργάζεται με πολύ μικρότερο ή με δυνητικό ανταγωνιστή ο οποίος μόλις έχει κάνει την εμφάνισή του στην αγορά με ένα προϊόν ή τεχνολογία που μπορεί να απειλήσει τη θέση της καθιερωμένης επιχείρησης.

83. Εάν τα μέρη συμπεριλάβουν επίσης στη συμφωνία τους την από κοινού εκμετάλλευση (π.χ. παραγωγή και/ή διανομή) των προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, θα πρέπει να εξετάζονται διεξοδικότερα τα αποτελέσματα στον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, εάν τα μέρη είναι ισχυροί ανταγωνιστές, είναι πιθανότερο να υπάρξουν αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό με τη μορφή αύξησης των τιμών ή μείωσης της παραγωγής στις υφιστάμενες αγορές. Εάν, ωστόσο, η από κοινού εκμετάλλευση πραγματοποιείται μόνο μέσω χορήγησης αδειών σε τρίτους, τα περιοριστικά αποτελέσματα, όπως ο αποκλεισμός της αγοράς, δεν είναι πιθανά.

2.3.3.4. Πόλοι Ε&Α και προσπάθειες Ε&Α που έχουν ως στόχο προϊόν ή τεχνολογία που δημιουργεί νέα αγορά

84. Οι προσπάθειες Ε&Α που αφορούν την Ε&Α νέων προϊόντων ή τεχνολογιών, καθώς και τους πόλους Ε&Α, καλύπτονται από την έννοια του ανταγωνισμού στον τομέα της καινοτομίας για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου.

85. Ένα νέο προϊόν ή τεχνολογία δεν βελτιώνει, υποκαθιστά ή αντικαθιστά απλώς υφιστάμενα προϊόντα ή τεχνολογίες. Η ζήτηση για το νέο προϊόν ή την τεχνολογία, εφόσον προκύπτει, θα δημιουργήσει μια νέα χωριστή αγορά.

86. Οι πόλοι Ε&Α είναι προσπάθειες Ε&Α που επιδιώκουν πρωτίστως συγκεκριμένο σκοπό ή στόχο. Ο ειδικός σκοπός ή στόχος ενός πόλου Ε&Α δεν μπορεί να οριστεί ακόμη ως προϊόν ή τεχνολογία ή περιλαμβάνει έναν σημαντικά ευρύτερο στόχο από προϊόντα ή τεχνολογίες σε συγκεκριμένη αγορά.

87. Οι επιπτώσεις στις τιμές και την παραγωγή στις υφιστάμενες αγορές είναι μάλλον απίθανες για τέτοιες προσπάθειες Ε&Α κατά τον χρόνο της αξιολόγησης της συνεργασίας Ε&Α, δεδομένου ότι δεν μπορεί να οριστεί ακόμη ότι η προσπάθεια Ε&Α έχει ως στόχο ένα προϊόν ή τεχνολογία. Ως εκ τούτου, η ανάλυση θα πρέπει να επικεντρώνεται στους πιθανούς περιορισμούς του ανταγωνισμού σε επίπεδο καινοτομίας όσον αφορά, για παράδειγμα, την ποιότητα και την ποικιλία των ενδεχόμενων μελλοντικών προϊόντων ή τεχνολογιών και/ή την ταχύτητα ή το επίπεδο καινοτομίας. Τα εν λόγω περιοριστικά αποτελέσματα μπορεί να προκύψουν όταν δύο ή περισσότερες από τις λίγες επιχειρήσεις που συμμετέχουν ανεξάρτητα (για παράδειγμα) στην Ε&Α ενός νέου προϊόντος (ειδικότερα όταν πλησιάζουν στο στάδιο κυκλοφορίας του νέου προϊόντος), αρχίζουν να συνεργάζονται αντί να αναπτύσσουν χωριστά το νέο προϊόν. Τέτοια αποτελέσματα απορρέουν κατά κανόνα άμεσα από τη συνεργασία των μερών.

88. Περιορισμός της καινοτομίας μπορεί να προκύψει ακόμη και από μια συμφωνία που αφορά αποκλειστικά Ε&Α. Ωστόσο, η συνεργασία Ε&Α σχετικά με νέα προϊόντα ή τεχνολογίες ή πόλους Ε&Α δεν είναι πιθανό να έχει, γενικά, αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, εκτός εάν ο αριθμός ανταγωνιστικών προσπαθειών Ε&Α που υπολείπεται επιπλέον εκείνων των μερών της συνεργασίας Ε&Α είναι περιορισμένος.

2.4. Συμφωνίες που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α

89. Το ευεργέτημα της απαλλαγής που θεσπίστηκε με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α καλύπτει τις συμφωνίες Ε&Α για τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι πληρούν τους όρους του άρθρου 101 παράγραφος 3 ( 82 )

90. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α καλύπτει τις συμφωνίες Ε&Α που συνάπτονται μεταξύ δύο ή περισσότερων μερών και αφορούν τους όρους υπό τους οποίους τα εν λόγω μέρη επιδιώκουν να επιτύχουν ( 83 ) α) κοινή Ε&Α προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει ή αποκλείει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της εν λόγω Ε&Α· ή β) «αμειβόμενη» Ε&Α προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει ή αποκλείει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της εν λόγω Ε&Α· ή γ) από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων Ε&Α προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας που έχει διεξαχθεί βάσει προγενέστερης συμφωνίας με στόχο την από κοινού Ε&Α —όπως ορίζεται στο στοιχείο α) ανωτέρω— μεταξύ των ιδίων μερών· ή δ) από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων Ε&Α προϊόντων ή τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας που έχει διεξαχθεί βάσει προγενέστερης συμφωνίας με στόχο την «αμειβόμενη» Ε&Α —όπως ορίζεται στο στοιχείο β) ανωτέρω— μεταξύ των ιδίων μερών.

91. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α κάνει διάκριση μεταξύ των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας: α) «προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας» (84): προϊόν (85) που προκύπτει από την από κοινού ή αμειβόμενη Ε&Α ή παράγεται ή παρέχεται με την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας. Περιλαμβάνει προϊόντα που αποκτώνται μέσω πόλου Ε&Α, καθώς και νέα προϊόντα (86)· β) «τεχνολογία που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας» (87): τεχνολογία ή διαδικασία που προκύπτει από την από κοινού ή αμειβόμενη Ε&Α. Περιλαμβάνει τεχνολογίες ή διαδικασίες που αποκτώνται μέσω πόλου Ε&Α, καθώς και νέες τεχνολογίες ή διαδικασίες.

92. Σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, ως «έρευνα και ανάπτυξη» νοούνται δραστηριότητες που αποσκοπούν στην απόκτηση τεχνογνωσίας επί υφιστάμενων ή νέων προϊόντων, τεχνολογιών ή διαδικασιών, στη διεξαγωγή θεωρητικής ανάλυσης, συστηματικής μελέτης ή πειραμάτων, συμπεριλαμβανομένης της πειραματικής παραγωγής, στην τεχνική δοκιμή προϊόντων ή διαδικασιών, στη δημιουργία των αναγκαίων εγκαταστάσεων και στην κατοχύρωση των αποτελεσμάτων με δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

2.4.1. Διάκριση μεταξύ «από κοινού Ε&Α» και «αμειβόμενης Ε&Α» και έννοια της «εξειδίκευσης στον τομέα της Ε&Α»

93. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α κάνει διάκριση μεταξύ της «από κοινού Ε&Α» και της «αμειβόμενης Ε&Α».

94. από κοινού Ε&Α , η συμφωνία τους μπορεί να προβλέπει έναν από τους ακόλουθους τρόπους διεξαγωγής των δραστηριοτήτων Ε&Α Όταν τα μέρη επιδιώκουν, η συμφωνία τους μπορεί να προβλέπει έναν από τους ακόλουθους τρόπους διεξαγωγής των δραστηριοτήτων Ε&Α ( 88 ) α) οι δραστηριότητες Ε&Α διεξάγονται από μεικτή ομάδα, οργανισμό ή επιχείρηση· β) τα μέρη αναθέτουν από κοινού σε τρίτο μέρος τις δραστηριότητες Ε&Α· ή γ) τα μέρη κατανέμουν τις δραστηριότητες μεταξύ τους μέσω «εξειδίκευσης στον τομέα της Ε&Α». Αυτό σημαίνει ότι καθένα από τα μέρη συμμετέχει στις δραστηριότητες Ε&Α και οι εργασίες Ε&Α κατανέμονται μεταξύ τους με οποιονδήποτε τρόπο κρίνουν καταλληλότερο. Στο πλαίσιο αυτό δεν περιλαμβάνεται η αμειβόμενη Ε&Α (89).

95. Ως αμειβόμενη Ε&Α νοείται η Ε&Α που πραγματοποιείται από τουλάχιστον ένα μέρος, ενώ τουλάχιστον ένα άλλο μέρος χρηματοδοτεί την Ε&Α αλλά δεν διεξαγάγει το ίδιο καμία από τις δραστηριότητες Ε&Α (χρηματοδοτούν μέρος).

96. Η διάκριση μεταξύ από κοινού Ε&Α και αμειβόμενης Ε&Α στον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α έχει σημασία για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς. Όσον αφορά την αμειβόμενη Ε&Α, τα μέρη θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν συμφωνίες Ε&Α που συνάπτει το χρηματοδοτούν μέρος με τρίτους, όσον αφορά τα ίδια προϊόντα ή τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας, για τους σκοπούς του υπολογισμού των συνδυασμένων μεριδίων αγοράς — βλ. ενότητα 2.5.4.2 κατωτέρω.

2.4.2. Από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α και έννοια της εξειδίκευσης στο πλαίσιο της από κοινού εκμετάλλευσης

97. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α καλύπτει ρητά τις συμφωνίες που περιλαμβάνουν την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α. Ωστόσο, οι εν λόγω συμφωνίες υπόκεινται σε ειδικές διατάξεις.

98. έννοια της «εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων» είναι αρκετά ευρεία και περιλαμβάνει την παραγωγή ή διανομή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εκχώρηση ή παροχή άδειας για την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ή την παροχή τεχνογνωσίας απαραίτητης για τη συγκεκριμένη παραγωγή ή εφαρμογή είναι αρκετά ευρεία και περιλαμβάνει την παραγωγή ή διανομή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εκχώρηση ή παροχή άδειας για την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ή την παροχή τεχνογνωσίας απαραίτητης για τη συγκεκριμένη παραγωγή ή εφαρμογή ( 90 )

99. Στο πλαίσιο του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, η από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α μπορεί να αφορά μόνον αποτελέσματα, τα οποία: α) είναι αναγκαία για την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή για την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας· και β) προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή συνιστούν τεχνογνωσία.

100. Αντιστρόφως, αυτό σημαίνει ότι, προκειμένου να εφαρμόζεται το ευεργέτημα της απαλλαγής του άρθρου 2 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, το πεδίο εφαρμογής μιας συμφωνίας Ε&Α που περιλαμβάνει την από κοινού εκμετάλλευση δεν μπορεί να αφορά αποτελέσματα που δεν προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή δεν συνιστούν τεχνογνωσία και τα οποία δεν είναι αναγκαία για την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.

101. αρχικής συμφωνίας Ε&Α είτε στο πλαίσιο μεταγενέστερης συμφωνίας που καλύπτει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων προγενέστερης συμφωνίας Ε&Α μεταξύ των ίδιων μερών Η από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της από κοινού ή της αμειβόμενης Ε&Α μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε στο πλαίσιο τηςσυμφωνίας Ε&Α είτε στο πλαίσιοσυμφωνίας που καλύπτει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων προγενέστερης συμφωνίας Ε&Α μεταξύ των ίδιων μερών ( 91 ) . Εάν τα μέρη επιλέξουν να προβούν σε από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων προγενέστερης συμφωνίας Ε&Α βάσει μεταγενέστερης συμφωνίας, η προγενέστερη συμφωνία Ε&Α πρέπει επίσης να πληροί τους όρους του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, ώστε η μεταγενέστερη συμφωνία από κοινού εκμετάλλευσης να καλύπτεται από την απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 2 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α.

102. τρεις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να πραγματοποιηθεί η από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α προβλέπειμε τους οποίους μπορεί να πραγματοποιηθεί η από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α ( 92 ) α) Πρώτον, η εκμετάλλευση μπορεί να πραγματοποιείται από κοινού από τα μέρη στο πλαίσιο μεικτής ομάδας, μεικτού οργανισμού ή κοινής επιχείρησης. β) Δεύτερον, τα μέρη μπορούν να αναθέσουν από κοινού σε τρίτο τις δραστηριότητες εκμετάλλευσης. γ) Τέλος, τα μέρη μπορούν να κατανέμουν μεταξύ τους τις εργασίες μέσω εξειδίκευσης στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης, γεγονός που σημαίνει ότι (93): i) τα μέρη κατανέμουν μεταξύ τους μεμονωμένα καθήκοντα, όπως η παραγωγή ή η διανομή· ή ii) αλληλεπιβάλλουν περιορισμούς όσον αφορά την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, όπως οι περιορισμοί που αφορούν ορισμένα εδάφη, πελάτες ή πεδία χρήσης· αυτό περιλαμβάνει την περίπτωση κατά την οποία μόνο ένα μέρος παράγει και διανέμει τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας βάσει αποκλειστικής άδειας που χορηγείται από τα άλλα μέρη.

103. Οι πρακτικές που συνιστούν εξειδίκευση στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης δεν θα αντιμετωπίζονται ως περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας ( 94 ) . Επιπλέον, όταν τα μέρη εξειδικεύονται στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης, μπορούν να περιορίσουν αναλόγως την πρόσβαση στα αποτελέσματα για τους σκοπούς της εν λόγω εκμετάλλευσης ( 95 ) . Αυτό σημαίνει ότι μια συμφωνία Ε&Α μπορεί, για παράδειγμα, να περιορίζει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των μερών για ορισμένες περιοχές, πελάτες ή πεδία χρήσης. Αν τα μέρη συμφωνούν ότι καθένα από αυτά μπορεί να διανείμει τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας (και, ως εκ τούτου, δεν έχουν επιλέξει ένα μοντέλο από κοινού διανομής και δεν έχουν συμφωνήσει ότι μόνο ο παραγωγός των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης μπορεί να τα διανείμει), τα μέρη που είναι επιφορτισμένα με την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας μέσω εξειδίκευσης πρέπει να υποχρεούνται να εκτελούν παραγγελίες για την προμήθεια των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης από τα άλλα μέρη ( 96 )

104. Τέλος, όπως αναφέρεται στην ενότητα 2.5.4 κατωτέρω, εάν η συμφωνία Ε&Α καλύπτει την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α, εφαρμόζεται η απαλλαγή βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α: i) για τη διάρκεια της Ε&Α και ii) για πρόσθετη περίοδο επτά ετών αφότου τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατεθούν για πρώτη φορά προς πώληση στην εσωτερική αγορά ( 97 )

2.4.3. Εκχώρηση ή παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας

105. Η απαλλαγή του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α εφαρμόζεται επίσης σε συμφωνίες που περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με την εκχώρηση ή την παραχώρηση αδειών εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω διατάξεις δεν αποτελούν το πρωταρχικό αντικείμενο της συμφωνίας Ε&Α, αλλά συνδέονται άμεσα και είναι αναγκαίες για την εφαρμογή των εν λόγω συμφωνιών ( 98 )

106. Η απαλλαγή αυτή καλύπτει την εκχώρηση ή την παραχώρηση άδειας σε ένα ή περισσότερα από τα μέρη ή σε οντότητα την οποία συστήνουν τα μέρη για τη διενέργεια της από κοινού Ε&Α, της αμειβόμενης Ε&Α ή της από κοινού εκμετάλλευσης ( 99 )

107. Στις περιπτώσεις αυτές, η εκχώρηση ή η παραχώρηση άδειας θα υπόκειται επομένως στις διατάξεις του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α και όχι στις διατάξεις του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για τη μεταφορά τεχνολογίας ( 100 ) . Ωστόσο, στο πλαίσιο των συμφωνιών Ε&Α, τα μέρη μπορούν επίσης να καθορίσουν τους όρους για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων της Ε&Α σε τρίτους. Οι εν λόγω συμφωνίες παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης δεν καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, αλλά μπορούν να καλύπτονται από την απαλλαγή κατά κατηγορία του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για τη μεταφορά τεχνολογίας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται σε αυτόν ( 101 )

2.5. Προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α

2.5.1. Πρόσβαση στα τελικά αποτελέσματα

108. Η πρώτη προϋπόθεση για τη χορήγηση απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α είναι ότι όλα τα μέρη έχουν πλήρη πρόσβαση στα τελικά αποτελέσματα της Ε&Α για δύο σκοπούς ( 102 ) α) για τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας· και β) για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε&Α.

109. Σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, η πλήρης πρόσβαση στα τελικά αποτελέσματα της Ε&Α περιλαμβάνει επίσης τυχόν απορρέοντα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και τεχνογνωσία. Χορηγείται μόλις καταστούν διαθέσιμα τα αποτελέσματα της Ε&Α ( 103 )

110. Ανάλογα με τις ικανότητες και τις εμπορικές ανάγκες τους, τα μέρη μπορούν να συνεισφέρουν ανισομερώς στη συνεργασία τους στον τομέα της Ε&Α. Ως εκ τούτου, προκειμένου να αντικατοπτρίζονται και να αντισταθμίζονται οι διαφορές στην αξία ή τη φύση της συνεισφοράς των μερών, μια συμφωνία Ε&Α μπορεί να ορίζει ότι ένα συμβαλλόμενο μέρος πρέπει να αποζημιώνει το άλλο μέρος για την απόκτηση πρόσβασης στα αποτελέσματα με σκοπό την περαιτέρω έρευνα ή εκμετάλλευση. Η αποζημίωση δεν είναι υποχρεωτική, αλλά εφόσον προβλέπεται στη συμφωνία Ε&Α, η αποζημίωση δεν πρέπει να είναι τόσο υψηλή ώστε να εμποδίζει εκ των πραγμάτων την πλήρη πρόσβαση στα αποτελέσματα.

111. δεν μπορεί να περιορίζεται όταν η πρόσβαση αυτή είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας ( 104 ). Για να τύχει απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, το δικαίωμα πρόσβασης στα αποτελέσματα της Ε&Αόταν η πρόσβαση αυτή είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή

112. Ωστόσο, υπό ορισμένες συνθήκες, η πρόσβαση στα αποτελέσματα για σκοπούς εκμετάλλευσης μπορεί να περιορίζεται και η συμφωνία Ε&Α μπορεί να συνεχίσει να τυγχάνει απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α. Αυτό ισχύει για τις συμφωνίες Ε&Α με τα ακόλουθα μέρη, τα οποία μπορούν να συμφωνήσουν να περιορίσουν τη χρήση των αποτελεσμάτων μόνο για σκοπούς περαιτέρω έρευνας (και, ως εκ τούτου, όχι για σκοπούς εκμετάλλευσης): α) ερευνητικά ιδρύματα· β) πανεπιστημιακούς φορείς· ή γ) επιχειρήσεις που παρέχουν Ε&Α ως εμπορική υπηρεσία χωρίς να δραστηριοποιούνται κατά κανόνα στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων (105).

113. Επιπλέον, η πρόσβαση στα αποτελέσματα για σκοπούς εκμετάλλευσης μπορεί επίσης να περιορίζεται όταν τα μέρη περιορίζουν τα δικαιώματα εκμετάλλευσής τους σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, ιδίως όταν εξειδικεύονται στον τομέα της εκμετάλλευσης ( 106 ) . Αυτό σημαίνει ότι τα μέρη θα έχουν να επιβάλλουν περιορισμούς μεταξύ τους όσον αφορά την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων (όπως οι περιορισμοί που αφορούν ορισμένες περιοχές, πελάτες ή πεδία χρήσης).

2.5.2. Πρόσβαση σε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία

114. Η δεύτερη προϋπόθεση για τη χορήγηση απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α αφορά την πρόσβαση σε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία. Η προϋπόθεση αυτή ισχύει μόνο για τις συμφωνίες Ε&Α που αποκλείουν την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α και περιορίζεται στην τεχνογνωσία που είναι απαραίτητη για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α ( 107 )

115. Οι συμφωνίες αυτές πρέπει να προβλέπουν ότι κάθε μέρος πρέπει να έχει πρόσβαση σε οποιαδήποτε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία των άλλων μερών, εφόσον η τεχνογνωσία αυτή είναι απαραίτητη για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων από το εν λόγω μέρος. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μέρη πρέπει να περιλαμβάνουν όλη την προϋπάρχουσα τεχνογνωσία τους στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας Ε&Α. Ωστόσο, θα πρέπει να προσδιορίζουν την τεχνογνωσία που είναι απαραίτητη για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων. Η συμφωνία Ε&Α μπορεί να προβλέπει ότι τα μέρη αποζημιώνουν το ένα το άλλο για την παροχή πρόσβασης στην προϋπάρχουσα τεχνογνωσία τους. Ωστόσο, η αποζημίωση αυτή δεν πρέπει να είναι τόσο υψηλή ώστε να εμποδίζεται εκ των πραγμάτων η πρόσβαση στα αποτελέσματα ( 108 )

116. Η προϋπόθεση για την παροχή πρόσβασης σε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία δεν θίγει την προϋπόθεση παροχής πλήρους πρόσβασης στα αποτελέσματα της Ε&Α που προβλέπεται στο άρθρο 3 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α. Αυτό σημαίνει ότι μια δεδομένη συμφωνία Ε&Α μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να πρέπει να περιλαμβάνει διατάξεις όσον αφορά την πρόσβαση σε προϋπάρχουσα τεχνογνωσία και όσον αφορά τα τελικά αποτελέσματα της Ε&Α, προκειμένου να τυγχάνει απαλλαγής.

2.5.3. Προϋποθέσεις που συνδέονται με την από κοινού εκμετάλλευση

117. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α περιλαμβάνει δύο επιπλέον προϋποθέσεις που αφορούν την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε&Α. Όπως ορίζεται στην ενότητα 2.4.2, το πεδίο εφαρμογής της από κοινού εκμετάλλευσης πρέπει να περιορίζεται σε αποτελέσματα Ε&Α που προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή συνιστούν τεχνογνωσία και τα οποία είναι απαραίτητα για την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ή την εφαρμογή των τεχνολογιών που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.

118. Δεύτερον, αν τα μέρη συμφωνούν ότι καθένα από αυτά μπορεί να διανείμει τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας (και, ως εκ τούτου, δεν έχουν επιλέξει ένα μοντέλο από κοινού διανομής και δεν έχουν συμφωνήσει ότι μόνο ο παραγωγός των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης μπορεί να τα διανείμει), τα μέρη που είναι επιφορτισμένα με την παραγωγή των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας μέσω εξειδίκευσης πρέπει να υποχρεούνται να εκτελούν παραγγελίες για την προμήθεια των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης από τα άλλα μέρη ( 109 )

2.5.4. Κατώτατα όρια, μερίδια αγοράς και διάρκεια της απαλλαγής

119. Γενικά, όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 της Συνθήκης μπορεί να θεωρηθεί ότι κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο ισχύος στην αγορά, τα θετικά αποτελέσματα των συμφωνιών Ε&Α θα αντισταθμίσουν τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό ( 110 )

120. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α βασίζεται σε δύο δείκτες μέτρησης για την αποτύπωση των συμφωνιών Ε&Α που παραμένουν κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο ισχύος στην αγορά: i) ένα κατώτατο όριο του μεριδίου αγοράς για επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται για υφιστάμενα προϊόντα και/ή τεχνολογίες· και ii) ένα κατώτατο όριο για επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας με βάση την ύπαρξη ελάχιστου αριθμού ανταγωνιστικών προσπαθειών Ε&Α (τρεις επιπλέον αυτής των μερών της συμφωνίας Ε&Α).

2.5.4.1. Επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται για υφιστάμενα προϊόντα και/ή τεχνολογίες και επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας

121. Για να καθοριστεί η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μερών, είναι αναγκαίο να εξετάζεται αν τα μέρη θα μπορούσαν να είναι ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις απουσία της συμφωνίας Ε&Α ( 111 )

122. Γενικά, οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία και οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για τον ανταγωνισμό σε σύγκριση με τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Οι συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων θα έχουν μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις οριζόντια αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό ( 112 )

Α) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΠΡΟΪΟΝ ΚΑΙ/H ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

123. Για τους σκοπούς του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, ως «επιχείρηση που ανταγωνίζεται για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία» νοείται ένας πραγματικός ή δυνητικός ανταγωνιστής: α) ως «πραγματικός ανταγωνιστής» νοείται επιχείρηση η οποία παρέχει υφιστάμενο προϊόν ή τεχνολογία που μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν ή την τεχνολογία που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας στη σχετική γεωγραφική αγορά· ενώ β) ως «δυνητικός ανταγωνιστής» νοείται επιχείρηση η οποία, απουσία της συμφωνίας Ε&Α, θα μπορούσε για ρεαλιστικούς λόγους και όχι απλώς ως θεωρητική πιθανότητα, να πραγματοποιήσει, το αργότερο εντός 3 ετών, τις αναγκαίες πρόσθετες επενδύσεις ή να επιβαρυνθεί με τις αναγκαίες δαπάνες για την προμήθεια προϊόντος ή τεχνολογίας που μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν ή την τεχνολογία που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας στη σχετική γεωγραφική αγορά.

124. Ο δυνητικός ανταγωνισμός θα πρέπει να αξιολογείται σε ρεαλιστική βάση. Για παράδειγμα, τα μέρη δεν μπορούν να θεωρηθούν δυνητικοί ανταγωνιστές απλώς και μόνον επειδή η συνεργασία τούς παρέχει τη δυνατότητα να προβούν σε δραστηριότητες Ε&Α. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν κάθε μέρος διαθέτει, ανεξάρτητα, τα αναγκαία μέσα από άποψη στοιχείων ενεργητικού, τεχνογνωσίας και άλλων πόρων ( 113 )

125. Οι συμφωνίες Ε&Α που καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α σχετικά με υφιστάμενα προϊόντα και/ή τεχνολογίες μπορούν, για παράδειγμα, να έχουν τις ακόλουθες μορφές: α) συμφωνία Ε&Α μεταξύ δύο επιχειρήσεων που προμηθεύουν ήδη υφιστάμενο προϊόν το οποίο μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν που προκύπτει από τη συνεργασία Ε&Α (πραγματικοί ανταγωνιστές)· β) συμφωνία Ε&Α μεταξύ α) μιας επιχείρησης που προμηθεύει ήδη ένα προϊόν που μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας (πραγματικός ανταγωνιστής) και β) μιας επιχείρησης που πραγματοποιεί Ε&Α σε ένα προϊόν και η οποία είναι πιθανό να πραγματοποιήσει τις αναγκαίες πρόσθετες επενδύσεις για την προμήθεια του εν λόγω προϊόντος που μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν που προκύπτει από τη συνεργασία Ε&Α (προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας) στη σχετική γεωγραφική αγορά (δυνητικός ανταγωνιστής).

Β) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

126. Για τον σκοπό του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, οι επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας είναι επιχειρήσεις οι οποίες δεν ανταγωνίζονται για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία ( 114 ) και συμμετέχουν ανεξάρτητα ή, ελλείψει της συμφωνίας Ε&Α, θα ήταν σε θέση και θα ήταν πιθανό να συμμετέχουν ανεξάρτητα σε προσπάθειες Ε&Α οι οποίες αφορούν: α) Ε&Α των ίδιων ή πιθανών υποκατάστατων νέων προϊόντων και/ή τεχνολογιών με εκείνα που καλύπτονται από τη συμφωνία Ε&Α· ή β) πόλους Ε&Α που επιδιώκουν ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο με εκείνους που καλύπτονται από τη συμφωνία Ε&Α.

127. Όσον αφορά τα νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες, εάν η συμφωνία Ε&Α αφορά νέα προϊόντα και νέες τεχνολογίες, τα μέρη αξιολογούν αν είναι ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις τόσο όσον αφορά την τεχνολογία όσο και το προϊόν που μπορεί να αναπτυχθεί.

128. Η αξιολόγηση της πιθανής δυνατότητας υποκατάστασης νέων προϊόντων και/ή τεχνολογιών θα πρέπει να επικεντρώνεται στο ζήτημα αν, μόλις τα προϊόντα και/ή οι τεχνολογίες εισέλθουν στην αγορά, οι καταναλωτές είναι πιθανό να θεωρήσουν τα νέα αυτά προϊόντα και/ή τεχνολογίες ως εναλλάξιμα ή υποκαταστήσιμα λόγω των χαρακτηριστικών τους ( 115 ) , των προβλεπόμενων τιμών τους και της σκοπούμενης χρήσης τους.

129. Προκειμένου να θεωρηθούν ανταγωνιστές, οι πόλοι Ε&Α πρέπει να επιδιώκουν ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο με εκείνους που καλύπτονται από τη συμφωνία Ε&Α. Αυτό καθορίζεται με βάση αξιόπιστες πληροφορίες που αφορούν, για παράδειγμα, τη φύση και το πεδίο εφαρμογής της προσπάθειας Ε&Α.

130. Οι συμφωνίες Ε&Α μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας και καλύπτονται από τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α μπορούν, για παράδειγμα, να έχουν τις ακόλουθες μορφές: α) συμφωνία Ε&Α μεταξύ α) επιχείρησης που αναπτύσσει νέο προϊόν και β) επιχείρησης που αναπτύσσει το ίδιο ή πιθανό υποκατάστατο αυτού του νέου προϊόντος· β) συμφωνία Ε&Α μεταξύ α) επιχείρησης που αναπτύσσει νέο προϊόν και β) επιχείρησης που είναι σε θέση και είναι πιθανό να συμμετάσχει ανεξάρτητα (αλλά δεν συμμετέχει ακόμη) στην Ε&Α του ίδιου ή πιθανού υποκατάστατου του εν λόγω νέου προϊόντος· γ) συμφωνία Ε&Α μεταξύ α) επιχείρησης που συμμετέχει σε προσπάθεια Ε&Α που αφορά πόλο Ε&Α και β) επιχείρησης που συμμετέχει σε πόλο Ε&Α που επιδιώκει ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο· δ) συμφωνία Ε&Α μεταξύ α) επιχείρησης που συμμετέχει σε πόλο Ε&Α· και β) επιχείρησης που είναι σε θέση και είναι πιθανό να συμμετάσχει ανεξάρτητα (αλλά δεν συμμετέχει ακόμη) σε πόλο Ε&Α που επιδιώκει ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο.

Γ) ΜΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

131. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α ορίζει ως «μη ανταγωνιζόμενη επιχείρηση» μια επιχείρηση που δεν είναι ούτε επιχείρηση που ανταγωνίζεται για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία ούτε επιχείρηση που ανταγωνίζεται στον τομέα της καινοτομίας. Τα μέρη μιας συμφωνίας Ε&Α θα θεωρούνται μη ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις στην περίπτωση, για παράδειγμα, επιχείρησης που συμμετέχει σε προσπάθειες Ε&Α για ένα προϊόν που μπορεί να βελτιωθεί, να υποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί από το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας και επιχείρησης που διεξάγει έρευνα σε πόλο Ε&Α.

2.5.4.2. Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία

Α) ΚΑΤΩΤΑΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΡΙΔΙΟΥ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ/H ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

132. Εάν δύο ή περισσότερα από τα μέρη της συμφωνίας Ε&Α είναι ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις για υφιστάμενα προϊόντα και/ή τεχνολογίες, η απαλλαγή εφαρμόζεται με την επιφύλαξη του κατώτατου ορίου μεριδίου αγοράς του 25 %, υπολογιζόμενου κατά τη σύναψη της συμφωνίας Ε&Α. Το όριο αυτό εφαρμόζεται με τον ακόλουθο τρόπο, αναλόγως αν η συμφωνία Ε&Α περιλαμβάνει από κοινού Ε&Α ή αμειβόμενη Ε&Α ( 116 ) α) για συμφωνίες Ε&Α που αφορούν από κοινού Ε&Α, το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς των μερών της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 25 % στις σχετικές αγορές προϊόντων και τεχνολογίας (117)· β) για συμφωνίες Ε&Α που αφορούν αμειβόμενη Ε&Α, ισχύει το ίδιο όριο μεριδίου αγοράς 25 %, αλλά δεν επεκτείνεται μόνο στο ίδιο το χρηματοδοτούν μέρος, αλλά πρέπει επίσης να περιλαμβάνει όλα τα μέρη με τα οποία έχει συνάψει συμφωνίες Ε&Α το χρηματοδοτούν μέρος όσον αφορά τα ίδια προϊόντα ή τις τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης (118).

133. Εάν τα αποτελέσματα της από κοινού ή της αμειβόμενης Ε&Α δεν αποτελούν αντικείμενο από κοινού εκμετάλλευσης , η απαλλαγή βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α ισχύει για τη διάρκεια της Ε&Α.

134. αποτελούν αντικείμενο από κοινού εκμετάλλευσης , τα μέρη θα συνεχίσουν να επωφελούνται από την απαλλαγή για επτά έτη από τη στιγμή που τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατίθενται για πρώτη φορά προς πώληση στην εσωτερική αγορά Εάν, ωστόσο, τα αποτελέσματα της από κοινού ή της αμειβόμενης Ε&Α, τα μέρη θα συνεχίσουν να επωφελούνται από την απαλλαγή για επτά έτη από τη στιγμή που τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατίθενται για πρώτη φορά προς πώληση στην εσωτερική αγορά ( 119 ) , εφόσον το όριο του μεριδίου αγοράς τηρούνταν i) κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας που επιδιώκει την από κοινού ή την αμειβόμενη Ε&Α και η οποία περιλαμβάνει την από κοινού εκμετάλλευση ( 120 ) ή ii) όταν πρόκειται για συμφωνίες Ε&Α βάσει των οποίων τα μέρη επιδιώκουν την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων προγενέστερης συμφωνίας ( 121 ) , κατά τον χρόνο σύναψης της εν λόγω προγενέστερης συμφωνίας ( 122 )

135. Μετά την παρέλευση της επταετούς περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 4 του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, η απαλλαγή εξακολουθεί να ισχύει για όσο χρονικό διάστημα το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς των μερών δεν υπερβαίνει το 25 % στις αγορές στις οποίες ανήκουν τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας. Αυτό σημαίνει ότι τα μέρη θα πρέπει να αξιολογούν, τη δεδομένη χρονική στιγμή, σε ποια αγορά ανήκει το προϊόν ή οι τεχνολογία που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας και αν το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς τους δεν υπερβαίνει το 25 %. Εάν το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς αυξηθεί πάνω από το 25 % μετά τη λήξη της επταετούς περιόδου, η απαλλαγή βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α εξακολουθεί να ισχύει για δύο συναπτά ημερολογιακά έτη μετά το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε για πρώτη φορά η υπέρβαση του ορίου ( 123 )

Β) ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΕΡΙΔΙΩΝ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΑΓΟΡΕΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

136. Κατά την έναρξη της συνεργασίας Ε&Α για υφιστάμενο προϊόν και/ή τεχνολογία, ως σημείο αναφοράς λαμβάνεται η υφιστάμενη αγορά των προϊόντων ή τεχνολογιών που μπορούν να βελτιωθούν, να υποκατασταθούν ή να αντικατασταθούν από τα προϊόντα ή τις τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας.

137. στη βελτίωση, την αντικατάσταση ή την αντικατάσταση υφιστάμενων προϊόντων ή τεχνολογιών, τα μερίδια αγοράς μπορούν να υπολογίζονται σε σχέση με τα υφιστάμενα προϊόντα ή τεχνολογίες που θα βελτιωθούν, θα υποκατασταθούν ή θα αντικατασταθούν. Εάν η αντικατάσταση υφιστάμενου προϊόντος ή τεχνολογίας αναμένεται να είναι σημαντικά διαφορετική, τα μερίδια αγοράς σε σχέση με τα υφιστάμενα προϊόντα ή τεχνολογίες μπορεί να είναι λιγότερο ενημερωτικά, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατο για την αξιολόγηση της θέσης των μερών στην αγορά. Εναλλακτικά, εάν δεν διατίθεται η αξία των πωλήσεων στην αγορά, ο υπολογισμός του μεριδίου αγοράς μπορεί να βασίζεται σε άλλα αξιόπιστα στοιχεία της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών στον τομέα Ε&Α Εάν η συμφωνία Ε&Α αποσκοπείπροϊόντων ή τεχνολογιών, τα μερίδια αγοράς μπορούν να υπολογίζονται σε σχέση με τα υφιστάμενα προϊόντα ή τεχνολογίες που θα βελτιωθούν, θα υποκατασταθούν ή θα αντικατασταθούν. Εάν η αντικατάσταση υφιστάμενου προϊόντος ή τεχνολογίας αναμένεται να είναι σημαντικά διαφορετική, τα μερίδια αγοράς σε σχέση με τα υφιστάμενα προϊόντα ή τεχνολογίες μπορεί να είναι λιγότερο ενημερωτικά, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατο για την αξιολόγηση της θέσης των μερών στην αγορά. Εναλλακτικά, εάν δεν διατίθεται η αξία των πωλήσεων στην αγορά, ο υπολογισμός του μεριδίου αγοράς μπορεί να βασίζεται σε άλλα αξιόπιστα στοιχεία της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών στον τομέα Ε&Α ( 124 )

138. Σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, τα μερίδια αγοράς πρέπει να υπολογίζονται με βάση τα στοιχεία που αφορούν το προηγούμενο ημερολογιακό έτος ( 125 ) . Για συγκεκριμένες αγορές μπορεί να είναι αναγκαίος ο υπολογισμός των μεριδίων αγοράς με βάση τον μέσο όρο των μεριδίων αγοράς των μερών κατά τα τρία τελευταία ημερολογιακά έτη. Αυτό μπορεί να έχει σημασία, για παράδειγμα, όταν πρόκειται για αγορές που λειτουργούν με το σύστημα της υποβολής προσφορών και τα μερίδια αγοράς ενδέχεται να μεταβληθούν σημαντικά (π.χ. από 0 % σε 100 %) από το ένα έτος στο άλλο, αναλόγως αν ένα μέρος είχε επιτυχία ή όχι στη διαδικασία υποβολής προσφορών. Αυτό μπορεί επίσης να αφορά αγορές που χαρακτηρίζονται από μεγάλες, ογκώδεις παραγγελίες για τις οποίες το μερίδιο αγοράς του προηγούμενου ημερολογιακού έτους ενδέχεται να μην είναι αντιπροσωπευτικό, για παράδειγμα, εάν δεν πραγματοποιήθηκε μεγάλη παραγγελία κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος. Μια άλλη περίπτωση στην οποία μπορεί να είναι αναγκαίος ο υπολογισμός των μεριδίων αγοράς με βάση τον μέσο όρο των τριών τελευταίων ημερολογιακών ετών είναι όταν υπάρχει διαταραχή της προσφοράς ή της ζήτησης στο ημερολογιακό έτος που προηγείται της συμφωνίας συνεργασίας.

139. Όσον αφορά τους δείκτες μέτρησης για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς, ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α προβλέπει ότι ο υπολογισμός των μεριδίων αγοράς βασίζεται στην αξία των πωλήσεων στην αγορά. Εάν δεν υπάρχουν στοιχεία για την αξία των πωλήσεων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτιμήσεις που βασίζονται σε άλλες αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με την αγορά, συμπεριλαμβανομένου του όγκου πωλήσεων, των δαπανών στον τομέα Ε&Α ή των ικανοτήτων Ε&Α προκειμένου να προσδιορισθεί το μερίδιο αγοράς των μερών.

140. Για τις αγορές τεχνολογίας, μία δυνατότητα είναι ο υπολογισμός των μεριδίων αγοράς βάσει του μεριδίου κάθε τεχνολογίας στα συνολικά έσοδα από δικαιώματα εκμετάλλευσης, το οποίο αντιπροσωπεύει το μερίδιο μιας τεχνολογίας στην αγορά στην οποία έχουν χορηγηθεί άδειες εκμετάλλευσης ανταγωνιστικών τεχνολογιών. Μια εναλλακτική μέθοδος είναι να υπολογιστούν τα μερίδια αγοράς στην αγορά τεχνολογίας με βάση τις πωλήσεις των προϊόντων ή υπηρεσιών που ενσωματώνουν την παραχωρούμενη τεχνολογία στις αγορές προϊόντος επόμενου σταδίου. Βάσει της προσέγγισης αυτής, λαμβάνονται υπόψη όλες οι πωλήσεις στη σχετική αγορά προϊόντος, ανεξάρτητα από το αν το προϊόν ενσωματώνει μια τεχνολογία για την οποία χορηγείται άδεια εκμετάλλευσης ( 126 )

2.5.4.3. Συμφωνίες για νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες και πόλους Ε&Α (127)

Α) ΚΑΤΩΤΑΤΟ ΟΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ/H ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΟΥΣ Ε&Α

141. Εάν δύο ή περισσότερα μέρη της συμφωνίας Ε&Α είναι επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας, η απαλλαγή εφαρμόζεται εάν, κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας Ε&Α, υπάρχουν τρεις ή περισσότερες ανταγωνιστικές προσπάθειες Ε&Α επιπλέον των προσπαθειών Ε&Α των μερών της συμφωνίας Ε&Α και συγκρίσιμες με αυτές ( 128 )

142. Μια συμφωνία Ε&Α μεταξύ επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομίας θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει αποτελέσματα τα οποία τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν να εκμεταλλευτούν από κοινού (τα προϊόντα ή τις τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας). Το αν η συμφωνία περιλαμβάνει ή όχι τέτοια από κοινού εκμετάλλευση θα έχει αντίκτυπο στη διάρκεια της απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α.

143. Εάν τα αποτελέσματα της συμφωνίας για από κοινού ή αμειβόμενη Ε&Α σχετικά με νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες ή πόλους Ε&Α δεν αποτελούν αντικείμενο από κοινού εκμετάλλευσης και η συμφωνία πληροί τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α, η απαλλαγή ισχύει για τη διάρκεια της Ε&Α .

144. αποτελούν αντικείμενο από κοινού εκμετάλλευσης , τα μέρη θα συνεχίσουν να επωφελούνται από την απαλλαγή για επτά έτη από τη στιγμή που τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατεθούν για πρώτη φορά προς πώληση στην εσωτερική αγορά Εάν, ωστόσο, τα αποτελέσματα της από κοινού ή αμειβόμενης Ε&Α σχετικά με νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες ή πόλους Ε&Α, τα μέρη θα συνεχίσουν να επωφελούνται από την απαλλαγή για επτά έτη από τη στιγμή που τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας διατεθούν για πρώτη φορά προς πώληση στην εσωτερική αγορά ( 129 ) . Αυτό ισχύει εάν η συμφωνία πληροί τις προϋποθέσεις απαλλαγής βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α ( 130 ) : i) κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας για από κοινού ή αμειβόμενη Ε&Α η οποία περιλαμβάνει την από κοινού εκμετάλλευση ( 131 ) ή ii) για τις συμφωνίες Ε&Α βάσει των οποίων τα μέρη επιδιώκουν την από κοινού εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων προγενέστερης συμφωνίας ( 132 ) , κατά τον χρόνο σύναψης της εν λόγω προγενέστερης συμφωνίας ( 133 )

145. Μετά τη παρέλευση της επταετούς περιόδου, τα μέρη θα πρέπει να είναι σε θέση να υπολογίζουν τα μερίδια αγοράς τους στις αγορές του προϊόντος ή της τεχνολογίας που αποτελεί αντικείμενο της συμφωνίας. Ως εκ τούτου, η απαλλαγή θα συνεχίσει να ισχύει μόνον εφόσον το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς των μερών δεν υπερβαίνει το 25 % στις αγορές στις οποίες ανήκουν τα προϊόντα ή οι τεχνολογίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας ( 134 ) . Εάν το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς αυξηθεί πάνω από το 25 % μετά τη λήξη της επταετούς περιόδου, η απαλλαγή βάσει του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α εξακολουθεί να ισχύει για δύο συναπτά ημερολογιακά έτη μετά το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε για πρώτη φορά η υπέρβαση του ορίου ( 135 )

Β) ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΣΙΜΩΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΩΝ Ε&Α

146. Για την απαλλαγή μιας συνεργασίας Ε&Α στον τομέα της καινοτομίας, το σχετικό κατώτατο όριο βασίζεται στην ύπαρξη τριών ανταγωνιστικών και συγκρίσιμων προσπαθειών Ε&Α.

147. ανταγωνιστικών προσπαθειών Ε&Α πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: Από τον ορισμό των ανταγωνιστικών προσπαθειών Ε&Α στο άρθρο 1 παράγραφος 1 σημείο 19) του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την Ε&Α ( 136 ) προκύπτει ότι για τον προσδιορισμό τωνπρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: α) αν οι προσπάθειες Ε&Α αφορούν Ε&Α των ίδιων ή πιθανών υποκατάστατων νέων προϊόντων και/ή τεχνολογιών ή πόλων Ε&Α που επιδιώκουν ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο με εκείνους που καλύπτονται από τη συμφωνία Ε&Α· β) αν τρίτα μέρη συμμετέχουν ήδη στις προσπάθειες Ε&Α ή είναι ικανά και είναι πιθανό να συμμετάσχουν ανεξάρτητα στις εν λόγω προσπάθειες· και γ) αν τα εν λόγω τρίτα μέρη είναι ανεξάρτητα από τα μέρη της συμφωνίας Ε&Α.

148. Πρώτον, όσον αφορά το ερώτημα αν οι προσπάθειες Ε&Α αφορούν τα ίδια ή πιθανά υποκατάστατα νέα προϊόντα και/ή τεχνολογίες ή πόλους Ε&Α που επιδιώκουν ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό ή στόχο , μπορεί να απαντηθεί όπως και για την αξιολόγηση των επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στον τομέα της καινοτομία, όπως αναφέρεται στο ενότητα 2.5.4.1 ανωτέρω.

149. Δεύτερον, ανταγωνιστικές προσπάθειες Ε&Α μπορεί να είναι εκείνες στις οποίες συμμετέχουν ήδη τ