ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 27.6.2018 COM(2018) 493 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την παρακολούθηση του προγράμματος «Ορίζων 2020» το 2017



ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την παρακολούθηση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» το 2017 1. Ιστορικό της ετήσιας έκθεσης σχετικά με τις δραστηριότητες ΕΤΑ Η ετήσια έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), καθώς και σχετικά με τη διάδοση των αποτελεσμάτων, συντάσσεται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 190 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) και του άρθρου 7 της Συνθήκης Ευρατόμ. Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να παράσχει συνοπτική και μη εξαντλητική επισκόπηση των κύριων μέτρων που ελήφθησαν κατά το έτος αναφοράς. Κατόπιν αιτήματος που απηύθυνε το Συμβούλιο προς την Επιτροπή στις 30 Μαΐου 2017 για τον εξορθολογισμό της στρατηγικής της όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων, λεπτομερή δεδομένα παρακολούθησης σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» δημοσιεύονται στον νέο ιστότοπο του προγράμματος «Ορίζων 2020» (Horizon 2020 Dashboard). 2. Το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο το 2017 Παρότι το 2017 η ΕΕ βρέθηκε αντιμέτωπη με σημαντικές πολιτικές προκλήσεις, σημείωσε επίσης ουσιαστική πρόοδο σε σχέση με τις 10 προτεραιότητες που έθεσε ο Πρόεδρος Juncker στην αρχή της θητείας του. Η έρευνα και η καινοτομία εξακολούθησαν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση του προγράμματος για απασχόληση, ανάπτυξη, δικαιοσύνη και δημοκρατική αλλαγή. Η οικονομία της Ευρώπης εξακολούθησε να επιταχύνεται. Η απασχόληση και οι επενδύσεις επανήλθαν στα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση. Το επενδυτικό σχέδιο για την Ευρώπη της Επιτροπής, με προϋπολογισμό 315 δισ. EUR, καθώς και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) απέφεραν περαιτέρω αποτελέσματα. Το ΕΤΣΕ αναμενόταν να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 256,1 δισ. EUR έως τον Δεκέμβριο του 2017. Σε αυτές τις θετικές εξελίξεις συνέβαλε και το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020». Εκτιμάται ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» επιφέρει αύξηση του ΑΕΠ της τάξης των 6 έως 8,5 EUR (400 δισ. EUR έως 600 δισ. EUR έως το 2030). Η ΕΕ σημείωσε επίσης σημαντική πρόοδο ως προς τη δημιουργία της συνδεδεμένης ψηφιακής ενιαίας αγοράς. Η Επιτροπή πρότεινε νέους κανόνες για την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας, την πολιτισμικής πολυμορφίας και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, με σκοπό να διευκολύνει την καταπολέμηση της τρομοκρατικής προπαγάνδας και της ριζοσπαστικοποίησης στο διαδίκτυο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέβαλε στην υλοποίηση αυτής της πολιτικής προτεραιότητας με τη διάθεση 3 δισ. EUR το 2016 και το 2017 για δραστηριότητες σχετικές με τις τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών σε όλα τα σκέλη του προγράμματος «Ορίζων 2020». Κατά την τελευταία φάση του προγράμματος (2018-2020) θα διατεθεί για ψηφιακή έρευνα και καινοτομία (Ε&Κ) ποσό άνω των 6 δισ. EUR, εκ των οποίων 1,7 δισ. EUR προορίζονται για τον τομέα εστίασης που αφορά την ψηφιοποίηση. Λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων, η ενέργεια και το κλίμα παρέμειναν στην κορυφή των προτεραιοτήτων του θεματολογίου το 2017. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέχισε την υλοποίηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος σε συνέχεια της συμφωνίας του Παρισιού του 2015 για την κλιματική αλλαγή, καθώς και σε σχέση με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης. Η τρίτη έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, η οποία παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του 2017, κατέδειξε ότι η μετάβαση της Ευρώπης σε μια κοινωνία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών εξελίσσεται σε μια νέα πραγματικότητα. Οι εξελίξεις αυτές αντικατοπτρίζονται δεόντως στο πρόγραμμα εργασίας του προγράμματος «Ορίζων 2020» για την περίοδο 2018-2020, το οποίο επενδύει σε μεγάλο βαθμό στη δράση για το κλίμα και στην έρευνα για τη βιωσιμότητα, π.χ. με επιπλέον δαπάνες ύψους 3,3 δισ. EUR στον τομέα εστίασης για ένα μέλλον χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή. 3. Πλαίσιο πολιτικής Το έτος αναφοράς σηματοδοτήθηκε από την επιτυχή έναρξη της τελευταίας φάσης του προγράμματος «Ορίζων 2020» (2018-2020), καθώς και από τις πρώτες ενέργειες για τον σχεδιασμό του επόμενου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία, το οποίο θα ξεκινήσει το 2021. Στις 29 Μαΐου 2017, η Επιτροπή δημοσίευσε την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων 2020», όπως απαιτείται βάσει του άρθρου 32 του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζων 2020». Από τα πορίσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης αποδεικνύεται ότι το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» αποτελεί ένα εξαιρετικά ελκυστικό πρόγραμμα το οποίο παρέχει τη δυνατότητα σύναψης μοναδικών συνεργασιών και συμπράξεων και το οποίο βρίσκεται σε ορθή πορεία όσον αφορά τη συμβολή του στην απασχόληση και την ανάπτυξη. Ωστόσο, στην αξιολόγηση διατυπώνεται αίτημα για μεγιστοποίηση του αντίκτυπου με τον προσανατολισμό προς τις αποστολές και τη συμμετοχή των πολιτών. Η ενδιάμεση αξιολόγηση παρείχε τη βάση τεκμηρίωσης για την έκθεση, καθώς και συστάσεις για το μέλλον από την ανεξάρτητη ομάδα υψηλού επιπέδου για τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων Ε&Κ της ΕΕ, υπό την προεδρία του Pascal Lamy («ομάδα υψηλού επιπέδου Lamy»). Στην έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου, η οποία δημοσιεύτηκε στις 3 Ιουλίου 2017, διαμορφώνεται ένα όραμα για το μέλλον της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ και διατυπώνονται στρατηγικές συστάσεις σχετικά με τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου των μελλοντικών επενδύσεων της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Η έκθεση έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε υψηλά πολιτικά επίπεδα, πέραν της κοινότητας έρευνας και καινοτομίας και εκτός των συνόρων της Ευρώπης, και έχει μετατραπεί σε σημείο αναφοράς για συζητήσεις με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Τόσο στην ενδιάμεση αξιολόγηση όσο και στην έκθεση Lamy διατυπώνεται το αίτημα για «εξέλιξη, όχι επανάσταση», με το οποίο καθορίζεται νέο επίπεδο φιλοδοξίας για παγκόσμια υπεροχή της ΕΕ στην επιστήμη και την καινοτομία. Η δημιουργία κατάλληλων συνθηκών-πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο θεματολόγιο των τριών «Α» του Επιτρόπου Moedas: ανοικτή καινοτομία, ανοικτή επιστήμη, άνοιγμα στον κόσμο. Ανοικτή καινοτομία Με στόχο να συμβάλει στην παραγωγή και την επέκταση ρηξικέλευθων καινοτομιών που δημιουργούν νέες αγορές και, κατ’ επέκταση, στην επίτευξη μεγαλύτερου αντίκτυπου του προγράμματος «Ορίζων 2020», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την πρώτη φάση για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ) στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας 2018-2020. Για την πρώτη φάση διατίθεται προϋπολογισμός ύψους 2,7 δισ. EUR και περιλαμβάνονται διάφορα προγράμματα στήριξης της καινοτομίας: το μέσο για τις ΜΜΕ, η επιτάχυνση της καινοτομίας (FTI), οι ανοικτές μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (ΜΑΤ) και τα βραβεία «Ορίζων». Ανεξάρτητη ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου στον τομέα της καινοτομίας βοήθησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον από κοινού σχεδιασμό της μορφής ενός ολοκληρωμένου ΕΣΚ και διατύπωσε ολοκληρωμένο σύνολο συστάσεων στο πλαίσιο έκθεσης που δημοσιεύτηκε στις 24 Ιανουαρίου 2018 με τίτλο «Europe is back: Accelerating breakthrough innovation » (Η επιστροφή της Ευρώπης: επιτάχυνση της ρηξικέλευθης καινοτομίας). Στο πλαίσιο του θεματολογίου για την ανοικτή καινοτομία, το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής ελέγχθηκε με σκοπό τον εντοπισμό νομοθετικών πρωτοβουλιών σχετικών με την καινοτομία, σύμφωνα με την αρχή της καινοτομίας. Το 2017 η Επιτροπή συνέχισε την υλοποίηση της πιλοτικής φάσης των συμφωνιών καινοτομίας, οι οποίες θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την κυκλική οικονομία: η πρώτη συμφωνία καινοτομίας, με τίτλο «Sustainable wastewater treatment combining anaerobic membrane technology (AnMBR) and water reuse» (Βιώσιμη επεξεργασία των λυμάτων με τη χρήση τεχνολογίας αναερόβιας μεμβράνης σε συνδυασμό με επαναχρησιμοποίηση των υδάτων), ενώ η δεύτερη συμφωνία, με τίτλο «From E-Mobility to recycling: The virtuous loop of electric vehicle: Reuse of batteries from electric cars for stationary energy storage systems» (Από την ηλεκτρική κινητικότητα στην ανακύκλωση: ο ενάρετος κύκλος των ηλεκτρικών οχημάτων: επαναχρησιμοποίηση συσσωρευτών από ηλεκτρικά αυτοκίνητα για σταθερά συστήματα αποθήκευσης ενέργειας), εκδόθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2017.

Ανοικτή επιστήμη Το 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε διάφορες συνιστώσες της πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Νέφους Ανοικτής Επιστήμης (EOSC) με σκοπό την αξιοποίηση της επανάστασης των δεδομένων. Το νέφος ανοικτής επιστήμης θα παράσχει στην επιστήμη, στη βιομηχανία και στις δημόσιες αρχές της Ευρώπης ψηφιακή υποδομή παγκόσμιου κύρους, η οποία θέτει στη διάθεση κάθε επιστήμονα και μηχανικού στην Ευρωπαϊκή Ένωση την πλέον σύγχρονη υπολογιστική ικανότητα και ικανότητα αποθήκευσης δεδομένων. Η Πλατφόρμα Πολιτικής για την Ανοικτή Επιστήμη (OSPP) υπέβαλε τις πρώτες εκθέσεις της με τίτλο «Altmetrics» (Εναλλακτικοί δείκτες μέτρησης) τον Μάρτιο του 2017 και «Open education and skills, Rewards and incentives» (Ανοικτή εκπαίδευση και ανοικτές δεξιότητες, επιβραβεύσεις και κίνητρα) τον Ιούλιο του 2017. Τον Σεπτέμβριο του 2017 η Επιτροπή δημοσίευσε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ερευνητικών υποδομών της Ευρώπης, στην οποία ζητεί από τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να επενδύουν στις υποδομές αυτές, οι οποίες παρέχουν στους επιστήμονες τα απαραίτητα εφόδια για την επέκταση των ορίων της γνώσης. Άνοιγμα στον κόσμο Κατά τη διάρκεια του 2017, η διεθνής συνεργασία της ΕΕ στον τομέα της Ε&Κ συνέβαλε σημαντικά στην προτεραιότητα της Επιτροπής «Η Ευρώπη ως ισχυρότερος παγκόσμιος παράγοντας», ενώ η συνεισφορά της ήταν καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη προόδου όσον αφορά την προτεραιότητα πολιτικής Ε&Κ «Άνοιγμα στον κόσμο». Διοργανώθηκαν διάφορες μεικτές επιτροπές επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας και διάλογοι περιφερειακής πολιτικής, με σκοπό τη διεύρυνση των ευκαιριών συνεργασίας. Στις δραστηριότητες περιλαμβάνονταν επίσης η ενίσχυση του ρόλου της ΕΕ σε διεθνείς πολυμερείς πρωτοβουλίες και η συμμετοχή χωρών εταίρων από όλον τον κόσμο σε κοινά προγράμματα, μια υπουργική διάσκεψη για την ενίσχυση της ευρωμεσογειακής συνεργασίας μέσω της Ε&Κ, συμμετοχές στη διάσκεψη με τίτλο «Our Ocean» (Ο ωκεανός μας) που πραγματοποιήθηκε στη Μάλτα, η διεύρυνση της συμμαχίας για την έρευνα στον Ατλαντικό Ωκεανό μέσω της «δήλωσης του Belém» προς τις χώρες που συνορεύουν με τον Νότιο Ατλαντικό, ιδίως τη Βραζιλία και τη Νότια Αφρική, και η παροχή στήριξης στην αποστολή καινοτομίας. Μία ακόμη εκδήλωση ήταν η διοργάνωση διαλόγου πολιτικής υψηλού επιπέδου μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικανικής Ένωσης. Η ΕΕ ολοκλήρωσε επίσης τις τελευταίες ενέργειες για τη συμμετοχή της στην εταιρική σχέση στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας στην περιοχή της Μεσογείου (PRIMA), πρωτοβουλία που έχει αναληφθεί βάσει του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ, η οποία εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2017. Ο προϋπολογισμός της πρωτοβουλίας ανέρχεται επί του παρόντος σε 494 εκατ. EUR (εκ των οποίων 274 εκατ. EUR προέρχονται από τα συμμετέχοντα κράτη και 220 εκατ. EUR από την ΕΕ). Άλλα μέτρα πολιτικής Στις 22 Φεβρουαρίου 2017, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2017, η Επιτροπή εξέδωσε τις εκθέσεις ανά χώρα, με ουσιαστικό και συναφές περιεχόμενο Ε&Κ. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, εκδόθηκε δέσμη ειδικών ανά χώρα συστάσεων σε θέματα Ε&Κ. Το 2017 η ομάδα υψηλού επιπέδου του μηχανισμού επιστημονικών συμβούλων (ομάδα υψηλού επιπέδου ΜΕΣ) εξέδωσε διάφορες δημοσιεύσεις. Τον Μάρτιο του 2017 δημοσιεύτηκε επιστημονική γνωμοδότηση με τίτλο «Cybersecurity in the European Digital Single Market» (Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο στην ευρωπαϊκή ψηφιακή ενιαία αγορά), η οποία αποτέλεσε μέρος της βάσης τεκμηρίωσης για την κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος τον Σεπτέμβριο του 2017 με τίτλο «Ανθεκτικότητα, αποτροπή και άμυνα: οικοδόμηση ισχυρής ασφάλειας στον κυβερνοχώρο για την ΕΕ»· στην ανακοίνωση παρουσιάζονταν μέτρα για την περαιτέρω ενίσχυση των δομών και των ικανοτήτων της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο. Τον Απρίλιο του 2017 δημοσιεύτηκε το επεξηγηματικό σημείωμα της ομάδας υψηλού επιπέδου ΜΕΣ, με τίτλο «Explanatory Note on New Techniques in Agricultural Biotechnology» (Νέες τεχνικές στον τομέα της γεωργικής βιοτεχνολογίας). Τον Νοέμβριο του 2017 δημοσιεύτηκε η επιστημονική γνωμοδότηση της ομάδας υψηλού επιπέδου ΜΕΣ με τίτλο «Food from the Oceans» (Είδη διατροφής από τους ωκεανούς). Το 2017 συμπληρώθηκαν 10 έτη από την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ). Στο πλαίσιο της επετείου αυτής διοργανώθηκαν περισσότερες από 160 διαφορετικές εκδηλώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, με τη συμμετοχή ερευνητικών ιδρυμάτων, πανεπιστημίων, εθνικών κυβερνήσεων, μουσείων επιστημών, αντιπροσωπειών της ΕΕ και άλλων παραγόντων. Το 2017 συμπληρώθηκαν επίσης η 20 έτη από τη θέσπιση των δράσεων Marie Skłodowska-Curie (MSCA), στο πλαίσιο των οποίων έχουν λάβει χρηματοδότηση περισσότεροι από 100 000 ερευνητές και οι οποίες το 2017 υποστήριξαν την κινητικότητα, την κατάρτιση και την επαγγελματική εξέλιξη 9 000 περίπου κορυφαίων ερευνητών. 14 υποψήφιοι διδάκτορες που έλαβαν χρηματοδότηση στο πλαίσιο των δράσεων MSCA υποστήριξαν τη σημαντική ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων που οδήγησε στην απονομή του βραβείου Νόμπελ Φυσικής του 2017, ενώ το βραβείο Νόμπελ Χημείας για το 2017 απονεμήθηκε σε τρεις υποψηφίους που είχαν συμμετάσχει παλαιότερα ως επιστήμονες σε οκτώ έργα MSCA. Τον Σεπτέμβριο του 2017 η Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, με στόχο να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα είναι καλύτερα προετοιμασμένη για την αντιμετώπιση των απειλών στον κυβερνοχώρο. Η πρωτοβουλία για την ψηφιοποίηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας συνέχισε με επιτυχία τις δραστηριότητές της. Η Επιτροπή προσχώρησε το 2017 στο διεθνές φόρουμ για την προώθηση της καινοτομίας στον τομέα της άμεσης επέμβασης (International Forum to Advance First Responder Innovation), με στόχο τη διασφάλιση της συνοχής και της συμπληρωματικότητας της έρευνας της ΕΕ για την ασφάλεια στον τομέα της άμεσης επέμβασης με τις παγκόσμιες προσπάθειες που καταβάλλονται στον ίδιο τομέα· η προεδρία του εν λόγω φόρουμ ασκείται επί του παρόντος από την Επιτροπή. Το φόρουμ αριθμεί 14 μέλη, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων κρατών μελών και διεθνών εταίρων. Τον Οκτώβριο του 2017 η Επιτροπή δρομολόγησε, από κοινού με τα ευρωπαϊκά μέλη της διακυβερνητικής ομάδας γεωσκόπησης (GEO), την πρωτοβουλία EuroGEOSS. Η πρωτοβουλία αυτή συγκεντρώνει τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων Copernicus και «Ορίζων 2020» για την Ε&Κ στον τομέα της γεωσκόπησης, με σκοπό την παροχή στήριξης για την ανάπτυξη κατάντη υπηρεσιών και προϊόντων. Τον Νοέμβριο του 2017 η Επιτροπή παρουσίασε την επανεξέταση της ευρωπαϊκής στρατηγικής και του σχεδίου δράσης για τη βιοοικονομία του 2012, η οποία καταχωρίστηκε ως έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Έχουν ξεκινήσει εργασίες για την αναθεώρηση της στρατηγικής και του σχεδίου δράσης της Επιτροπής, η οποία αναμένεται να εκδοθεί το 2018. Έχουν αναληφθεί δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών με σκοπό, συγκεκριμένα, τη στήριξη της εκπόνησης προτάσεων για το πρόγραμμα-πλαίσιο και τα εξαμηνιαία προγράμματα εργασίας του. Το 2017 οι δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών επικεντρώθηκαν στην υποστήριξη του προβληματισμού όσον αφορά το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (ΠΠ9). Στα κυριότερα ορόσημα του έτους περιλαμβάνεται η δημοσίευση τριών εκθέσεων: η δημοσίευση της ομάδας εμπειρογνωμόνων σχετικά με τη στρατηγική ανάλυση προοπτικών στην πολιτική της ΕΕ, καθώς και δύο εκθέσεις από το έργο BOHEMIA, οι οποίες αποσκοπούν στη στήριξη της προετοιμασίας των προτάσεων της Επιτροπής για τις μελλοντικές πολιτικές της ΕΕ στον τομέα της Ε&Κ. Ενόψει επίσης του προγράμματος-πλαισίου μετά το 2020, συγκροτήθηκε ομάδα στρατηγικής υψηλού επιπέδου σχετικά με τις βιομηχανικές τεχνολογίες για την επανεξέταση της προσέγγισης πολιτικής όσον αφορά τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής. Η έκθεση προβλέπεται να υποβληθεί τον Απρίλιο του 2018. 4. Υλοποίηση του προγράμματος «Ορίζων 2020» 4.1 Ανταπόκριση σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων Τον Σεπτέμβριο του 2017 η Επιτροπή δρομολόγησε τον νέο ιστότοπο του προγράμματος «Ορίζων 2020» , στον οποίο παρέχονται με διαδραστικό τρόπο δεδομένα παρακολούθησης σχετικά με έργα και προτάσεις, ορισμένα εκ των οποίων συνοψίζονται κατωτέρω. Έως το τέλος του 2017 είχαν ολοκληρωθεί 457 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του προγράμματος «Ορίζων 2020» και είχαν υποβληθεί 151 067 επιλέξιμες προτάσεις, για τις οποίες η αιτούμενη χρηματοδοτική συνεισφορά από την ΕΕ ανερχόταν σε 232 δισ. EUR. Εξ αυτών, χρηματοδότηση έλαβαν 18 059 προτάσεις, και το συνολικό ποσοστό επιτυχίας των επιλέξιμων ολοκληρωμένων προτάσεων που υποβλήθηκαν την πρώτη τετραετία ανήλθε σε 12 %. Έως το τέλος Δεκεμβρίου του 2017 είχαν υπογραφεί συνολικά 16 514 συμφωνίες επιχορήγησης, για τις οποίες το δημοσιονομικό κονδύλι χρηματοδότησης από την ΕΕ ανήλθε σε 29,8 δισ. EUR.

Κατά την περίοδο 2014-2017, οι συμμετέχοντες από τα κράτη μέλη έλαβαν το 92 % της χρηματοδότησης, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό διατέθηκε σε συμμετέχοντες από συνδεδεμένες και τρίτες χώρες. Το ποσοστό των ΗΠΑ, της Κίνας, του Καναδά, της Αυστραλίας και της Νότιας Αφρικής υπερέβη το 50 % της συνολικής συμμετοχής τρίτων χωρών. Το 12,0 % όλων των συμφωνιών επιχορήγησης περιλαμβάνουν έναν ή περισσότερους εταίρους από τρίτες χώρες, ενώ 44 εκατ. EUR επενδύονται ετησίως σε έργα του προγράμματος «Ορίζων 2020» από συμμετέχοντες τρίτων χωρών. Τα πανεπιστήμια εξακολουθούν να κατέχουν την πρώτη θέση όσον αφορά τη ληφθείσα χρηματοδότηση, ενώ ο ιδιωτικός τομέας έχει υπερβεί ελαφρώς τα ποσοστά των πανεπιστημίων από πλευράς συμμετοχής. Το μερίδιο συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στις προσκλήσεις από την έναρξη του προγράμματος και έως το τέλος του έτους αναφοράς ανέρχεται σε 34,4 %. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν ποσοστό 24,5 % των συμμετοχών στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020», με συνολικό ποσό χρηματοδότησης από την ΕΕ ύψους 4,9 δισ. EUR. 4.2 Κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος «Ορίζων 2020» Με την έναρξη του προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2018-2020 στις 27 Οκτωβρίου 2017, ξεκίνησε η τελευταία φάση του προγράμματος «Ορίζων 2020», κατά τη διάρκεια της οποίας η συνολική χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης του ΕΣΕ, θα υπερβεί τα 30 δισ. EUR. Τέσσερις τομείς εστίασης καταργούν τα θεματικά σύνορα και συνενώνουν τις συνεισφορές από διάφορα σκέλη του προγράμματος για την επιδίωξη κοινού στόχου και τη δημιουργία βιώσιμου αντίκτυπου. Για τους τομείς εστίασης διατίθεται συνολικός προϋπολογισμός άνω των 7 δισ. EUR: i) χτίζοντας ένα μέλλον χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή, ii) σύνδεση οικονομικών και περιβαλλοντικών οφελών – η κυκλική οικονομία, iii) ψηφιοποίηση και μετατροπή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των ευρωπαϊκών υπηρεσιών και iv) ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της Ένωσης Ασφάλειας. Το πρόγραμμα εργασίας θα συμβάλλει επίσης στην πολιτική προτεραιότητα της αντιμετώπισης των προκλήσεων στον τομέα της μετανάστευσης, με τη διάθεση άνω των 200 εκατ. EUR για την έρευνα στον τομέα της μετανάστευσης κατά την επόμενη τριετία (προσκλήσεις υποβολής προτάσεων 2, 3, 5, 5, 6, 7 για τις «Κοινωνικές προκλήσεις»). Μέσο για τις ΜΜΕ Κατά τα πρώτα τέσσερα έτη λειτουργίας του προγράμματος «Ορίζων 2020» υποβλήθηκαν περισσότερες από 50 000 αιτήσεις στο πλαίσιο του μέσου για τις ΜΜΕ, αριθμός που αυξανόταν κάθε έτος (15 395 αιτήσεις το 2017). Κατά την πρώτη τετραετία, το μέσο ποσοστό επιτυχίας ολοκληρωμένων προτάσεων στο πλαίσιο του μέσου για τις ΜΜΕ ανήλθε σε 6,9 % (5,6 % το 2017). Έως το τέλος του 2017, το 24,94 % (4,32 δισ. EUR) του συνόλου των συνδυασμένων προϋπολογισμών για τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις γενικής εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» και για τις «Κοινωνικές προκλήσεις» (κατά τη διάρκεια της πρώτης τετραετίας υλοποίησης) του προγράμματος «Ορίζων 2020» είχε διατεθεί σε ΜΜΕ, ποσοστό το οποίο υπερέβη κατά περίπου 25 %, ή 5 εκατοστιαίες μονάδες, τον στόχο του 20 % του προϋπολογισμού που είχε τεθεί από το Συμβούλιο της ΕΕ και το Κοινοβούλιο στην αρχή του προγράμματος. Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας Με την έναρξη του προγράμματος εργασίας 2018-2020 παρασχέθηκε αυξημένη στήριξη για τη διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο των έργων του προγράμματος «Ορίζων 2020», κυρίως όσον αφορά 30 εμβληματικές πρωτοβουλίες μεγάλης κλίμακας και εύρους σχετικά με θέματα που αφορούν ειδικά τη διεθνή συνεργασία σε αμοιβαίως επωφελείς τομείς, με συνολικό προϋπολογισμό άνω του 1 δισ. EUR. Οι συνέργειες με τις εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ εντατικοποιήθηκαν. Για παράδειγμα, τον Μάιο του 2017 ξεκίνησε στην Ιορδανία η λειτουργία του σύγχροτρου SESAME, στην κατασκευή του οποίου η συνεισφορά της ΕΕ ήταν σημαντική. Η Επιτροπή εξακολουθεί να ενεργεί εκ των προτέρων για τη διασφάλιση άρτιων συνθηκών-πλαισίου για διεθνή συνεργασία στον τομέα της Ε&Κ. Συνέχισε να αυξάνει το εύρος των μηχανισμών συγχρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων 2020»· π.χ. στο πλαίσιο του διαλόγου συνεργασίας ΕΕ-Κίνας στον τομέα της καινοτομίας για το 2017 συμφωνήθηκε η ανανέωση του κινεζικού μηχανισμού για την περίοδο 2018-2020. Επιπλέον των δραστηριοτήτων που ασκούνται στο πλαίσιο των δράσεων MSCA, οι οποίες αντιστοιχούν στο ήμισυ του συνόλου των συμμετοχών τρίτων χωρών στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020», υπογράφηκαν εκτελεστικές ρυθμίσεις μεταξύ του ΕΣΕ και φορέων χρηματοδότησης σε δέκα χώρες από ολόκληρο τον κόσμο. Το 2017 δρομολογήθηκαν επίσης οι πρώτοι κόμβοι του ευρωπαϊκού δικτύου κέντρων και κόμβων Ε&Κ στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Βραζιλία. Αναπτύχθηκε, για παράδειγμα, συνεργασία με την Ινδία όσον αφορά τις προκλήσεις στον τομέα των υδάτων, καθώς και με αφρικανικές χώρες στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Διεύρυνση της συμμετοχής Παράλληλα με τον μηχανισμό υποστήριξης πολιτικής (ΜΥΠ) και τη «σφραγίδα αριστείας», 11 έργα έλαβαν χρηματοδότηση στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης του μέσου συνεργασίας μέσω ομαδικών δράσεων («Teaming») για τη δημιουργία κέντρων αριστείας, προκειμένου να συμβάλουν στη βελτίωση των επιδόσεων της έρευνας και στην αύξηση των επενδύσεων σε χώρες με χαμηλότερη κατάταξη όσον αφορά την ερευνητική αριστεία. Η χρηματοδότηση που χορηγήθηκε στα έργα κυμαινόταν από 10 έως 15 εκατ. EUR για το καθένα και ανήλθε συνολικά σε σχεδόν 155 εκατ. EUR. Το 2017 προκηρύχθηκε επίσης πρόσκληση στο πλαίσιο της πρώτης φάσης του μέσου συνεργασίας Teaming, με χρηματοδοτική συνεισφορά από την ΕΕ ύψους σχεδόν 14 εκατ. EUR, η οποία οδήγησε στη χρηματοδότηση 30 έργων. Επιπλέον, εξακολούθησε να παρέχεται στήριξη στην COST (ευρωπαϊκή συνεργασία στην επιστήμη και την τεχνολογία). Στο πλαίσιο πιλοτικής δράσης του προγράμματος εργασίας 2018-2020 θα χορηγηθεί χρηματοδότηση σε περισσότερους από 100 ερευνητές, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, για τη συμμετοχή τους σε πρόγραμμα υποτροφιών σχετικών με τις δράσεις MSCA σε χώρα που αποτελεί αντικείμενο της διεύρυνσης της συμμετοχής. Το 2017 η «σφραγίδα αριστείας» χρησιμοποιήθηκε σε 19 εθνικά προγράμματα 11 χωρών [CY (4), CZ (2), ES (1), HU (1), SI (2), SE (2), NO (1), PL (2), EL (1), UK (1), και σύντομα SK (2)], καθώς και σε 10 περιφερειακά προγράμματα 4 χωρών [IT (6), ES (3), FR (1), CZ (1)]. Κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες Το 2017 οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (ΚΑΕ) συνέχισαν να ενσωματώνονται σε όλες τις δραστηριότητες του προγράμματος «Ορίζων 2020». Σε 114 θέματα των πυλώνων «Βιομηχανική υπεροχή» και «Κοινωνικές προκλήσεις» απαιτούνταν ρητώς συνεισφορές από τις ΚΑΕ. Η κοινωνική πρόκληση 6 «Πολυδεκτικές, καινοτόμες και στοχαστικές κοινωνίες» εξακολούθησε να αποτελεί τον κόμβο κοινωνικοοικονομικής και πολιτισμικής Ε&Κ με γνώμονα τις σχετικές προκλήσεις σε τομείς όπως οι ανισότητες, η ανάπτυξη και ένταξη, και οι διεθνείς σχέσεις. Δεδομένου ότι η προσφυγική κρίση παραμένει σε εξέλιξη, η κατάρτιση θεματολογίου έρευνας σχετικά με τη μετανάστευση προσέφερε ισχυρή βάση τεκμηρίωσης στο πλαίσιο της υποστήριξης μεταναστευτικών πολιτικών και καινοτόμων λύσεων για την ένταξη των μεταναστών. Φύλο Το ζήτημα της ισότητας των φύλων εξετάστηκε ειδικότερα στο πλαίσιο της έκθεσης της ομάδας εμπειρογνωμόνων σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων 2020». Οι θετικές τάσεις όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020» συνεχίστηκαν και οι στόχοι επιτεύχθηκαν: κατά τη διάρκεια των πρώτων τριών ετών του προγράμματος «Ορίζων 2020», το ποσοστό των συμβάσεων που υπογράφηκαν με γυναίκες εμπειρογνώμονες για τη συμμετοχή τους σε επιτροπές αξιολόγησης ανήλθε σε 41 %, ενώ το 55,2 % των μελών των συμβουλευτικών ομάδων ήταν γυναίκες. Καταρτίστηκε ενημερωτικό γράφημα στο οποίο παρουσιάζονται οι βασικές τάσεις και δράσεις που αναλήφθηκαν για την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020». Δράση για το κλίμα και βιώσιμη ανάπτυξη Στον κανονισμό για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» καθορίζονται στόχοι δαπανών της τάξης του 35 % για τη δράση για το κλίμα και 60 % για τη βιώσιμη ανάπτυξη, οι οποίοι πρέπει να επιτευχθούν καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Από την παρακολούθηση των δαπανών του προγράμματος «Ορίζων 2020» προκύπτει ότι, έως το 2017, ο στόχος της βιώσιμης ανάπτυξης βρισκόταν σε ορθή πορεία, ενώ ο στόχος της δράσης για το κλίμα δεν είχε ακόμη επιτευχθεί. Οι δαπάνες που αποτέλεσαν αντικείμενο παρακολούθησης έως το 2017 ανέρχονται σε ποσοστό πλησίον του 30 % για τη δράση για το κλίμα και 69 % για τη βιώσιμη ανάπτυξη (το 2017, έναντι 65 % στην ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων 2020»). Καταβάλλονται επιπλέον προσπάθειες από ολόκληρη την Επιτροπή προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο στόχος της ενσωμάτωσης της δράσης για το κλίμα θα επιτευχθεί έως το τέλος του προγράμματος «Ορίζων 2020».

Συνέργειες με άλλα προγράμματα Τον Ιούλιο του 2017 εκδόθηκε η ανακοίνωση με τίτλο «Ενίσχυση της καινοτομίας στις περιφέρειες της Ευρώπης: στρατηγικές για μια ανθεκτική, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», στην οποία επισημαίνεται η σημασία των συνεργειών και της συμπληρωματικότητας μεταξύ των πολιτικών και των μέσων της ΕΕ ως βασικών στοιχείων για τη βέλτιστη αξιοποίηση του δυναμικού ανάπτυξης των περιφερειών και των κρατών μελών της ΕΕ. Έχουν θεσπιστεί συνολικά πλαίσια σχεδιασμού Ε&Κ και περιφερειακής ανάπτυξης, στα οποία περιλαμβάνονται ενέργειες κατάντη και ανάντη του προγράμματος «Ορίζων 2020» και τα οποία διευκολύνουν τη διακρατική συνεργασία με βάση σχετικές προτεραιότητες έξυπνης εξειδίκευσης. Οι στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης είναι κρίσιμης σημασίας για τις συνέργειες. Υπάρχει επίσης το εργαλείο «Innovation Radar» (ραντάρ καινοτομίας) για την προσέλκυση επενδυτών. Η αξιοποίηση της «σφραγίδας αριστείας» σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο το 2017 και τέθηκε σε εφαρμογή αυξανόμενος αριθμός περιφερειακών/εθνικών προγραμμάτων για τη χρηματοδοτική στήριξη προτάσεων στις οποίες έχει χορηγηθεί η «σφραγίδα» στο πλαίσιο του μέσου για τις ΜΜΕ, μεταξύ άλλων, μέσω των ΕΔΕΤ. Κατά τη διάρκεια του έτους, η «σφραγίδα» επεκτάθηκε ώστε να συμπεριληφθούν ομαδικές δράσεις (Teaming) στο σκέλος του προγράμματος «Ορίζων 2020» που αφορά τη διεύρυνση, καθώς και οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie, ενώ σημειώθηκε επίσης πρόοδος στις προπαρασκευαστικές εργασίες για την επέκτασή της ώστε να καλύπτει και τις προτάσεις απόδειξης της αρχής λειτουργίας (Proof of Concept) του ΕΣΕ. Τον Ιανουάριο του 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε επεξηγηματικές σημειώσεις σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις με σκοπό να εξηγήσει με απλούς όρους τον τρόπο διαμόρφωσης των καθεστώτων δημόσιας στήριξης, ούτως ώστε να χρηματοδοτούνται προτάσεις στις οποίες έχει χορηγηθεί «σφραγίδα» με τη μέγιστη δυνατή χρηματοδοτική ένταση. Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο, τα έργα που έφεραν «σφραγίδα» απαλλάχθηκαν από την υποχρέωση κοινοποίησης. Στο πλαίσιο του μηχανισμού υποστήριξης πολιτικής του προγράμματος «Ορίζων 2020» ξεκίνησε επίσης μια νέα σημαντική δραστηριότητα με έμφαση στις συνέργειες: η δραστηριότητα αμοιβαίας μάθησης για τη διεύρυνση της συμμετοχής και τη διασφάλιση συνεργειών μεταξύ των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ και της πολιτικής συνοχής. 5. Ευρατόμ Σύμφωνα με τη δήλωση προγράμματος του προγράμματος Ευρατόμ, έχει επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά τους ειδικούς στόχους του προγράμματος. Στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, ειδικότερα, το 2017 υπογράφηκαν 23 νέα έργα (κοινές ερευνητικές δράσεις και/ή συντονισμένες δράσεις) που είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε εμφανή βελτίωση των πρακτικών πυρηνικής ασφάλειας στην Ευρώπη. Επιπλέον, το 2017 υπογράφηκαν 10 νέα έργα, τα οποία συμβάλλουν στην ανάπτυξη ασφαλών μακροπρόθεσμων λύσεων για τη διαχείριση των τελικώς παραγόμενων πυρηνικών αποβλήτων. Εγκρίθηκε το πρόγραμμα εργασίας της Ευρατόμ για το 2018, το οποίο περιλαμβάνει προτεινόμενες δράσεις για την αντιμετώπιση σημαντικών ερευνητικών προκλήσεων σχετικών με την πυρηνική ασφάλεια, τη διαχείριση των αποβλήτων και την ακτινοπροστασία. Επιπλέον, στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρατόμ για το 2018 δίνεται έμφαση στην έρευνα για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, καθώς και για την προώθηση της κατάρτισης κ.λπ. Δεδομένου ότι η Συνθήκη Ευρατόμ επιτρέπει τη θέσπιση μόνο πενταετούς ερευνητικού προγράμματος, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος έρευνας και εκπαίδευσης 2019-2020 της Ευρατόμ. Η εν λόγω πρόταση περιλαμβάνει τους ίδιους στόχους και τον ίδιο κατάλογο δραστηριοτήτων που περιλαμβάνονται στο τρέχον πρόγραμμα Ευρατόμ για την περίοδο 2014-2018. Η πρόταση για την παράταση του προγράμματος Ευρατόμ συνοδευόταν από έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ για την περίοδο 2014-2018. Στα έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύουν την πρόταση παρέχεται λεπτομερής αξιολόγηση των άμεσων και των έμμεσων δράσεων του προγράμματος. 6. Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) Πέραν του ότι αποτελεί σκέλος του προγράμματος Ευρατόμ, το 2017 το ΚΚΕρ συνέχισε να παρέχει επιστημονική υποστήριξη σε βασικές πρωτοβουλίες πολιτικής, όπως η ψηφιακή ενιαία αγορά, η ενεργειακή ένωση, η κυκλική οικονομία, η φορολογία, η γεωργία, ο κοινωνικός πυλώνας, η μετανάστευση και η ασφάλεια. Επιπλέον, ανταποκρίθηκε σε ανακύπτοντα ζητήματα, όπως η διπλή ποιότητα των τροφίμων. Το ΚΚΕρ σημείωσε πρόοδο ως προς την εφαρμογή της στρατηγικής του με ορίζοντα το 2030, η οποία εγκρίθηκε το 2016. Το 2017 το ΚΚΕρ ενίσχυσε περαιτέρω την ικανότητά του διαχείρισης γνώσεων για τη χάραξη πολιτικής, με την ίδρυση κέντρου γνώσεων για τη βιοοικονομία και κέντρου ικανοτήτων για τη μοντελοποίηση. Σε ένα σύνολο τεσσάρων κέντρων γνώσεων και τεσσάρων κέντρων ικανοτήτων συνενώνονται εμπειρογνώμονες, ικανότητες, εργαλεία, δεξιότητες, δεδομένα και γνώσεις από ολόκληρη την Επιτροπή. Επιπλέον, το ΚΚΕρ συνέβαλε στη βελτίωση της νομοθεσίας παρέχοντας στήριξη στην Επιτροπή με μεθόδους ποσοτικού προσδιορισμού και σχεδιασμού δεδομένων. Ενίσχυσε τη στήριξη που παρέχει στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, μέσω πλατφορμών ανταλλαγής γνώσεων ανά χώρα και μοντελοποίησης φόρων. Σε συνεργασία με άλλες Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής, το ΚΚΕρ ανέπτυξε εννοιολογικό πλαίσιο για την ανθεκτικότητα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιείται στη χάραξη πολιτικών της ΕΕ. Η στενή συνεργασία με τον μηχανισμό επιστημονικών συμβούλων της Επιτροπής συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2017. Το ΚΚΕρ υποστήριξε την περιφερειακή καινοτομία διευρύνοντας το θεματικό πεδίο εφαρμογής της «κλίμακας αριστείας» και προσθέτοντας νέα εργαλεία στην «πλατφόρμα έξυπνης εξειδίκευσης». Το 2017 το ΚΚΕρ προκήρυξε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, στο πλαίσιο της οποίας παρέχεται ανοικτή πρόσβαση σε αρκετές από τις παγκοσμίου κύρους ερευνητικές υποδομές του. Μία ακόμη νέα πρωτοβουλία που αναλήφθηκε το 2017 ήταν η σύσταση κέντρου προηγμένων σπουδών. Το ΚΚΕρ προέβη επίσης σε σύναψη συμφωνιών με αντίστοιχα ευρωπαϊκά κέντρα στην Εσθονία, τη Σλοβενία, τη Γαλλία, τη Δανία, την Πολωνία, τη Φινλανδία, καθώς και με περιφερειακές οντότητες και διεθνείς εταίρους. Οι σχέσεις με τις αφρικανικές χώρες ήλθαν στο προσκήνιο με τη δημοσίευση έκθεσης με τίτλο «Science for the AU-EU Partnership: building knowledge for sustainable development» (Επιστήμη για την εταιρική σχέση μεταξύ της Αφρικανικής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης: δημιουργία γνώσεων για τη βιώσιμη ανάπτυξη), η οποία καταρτίστηκε στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής ΑΕ-ΕΕ του 2017. Η διοργάνωση διαφόρων εκδηλώσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη συνέβαλε στη δημιουργία στενότερων δεσμών μεταξύ των πολιτών, της επιστημονικής κοινότητας και των φορέων χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι εκδηλώσεις «Science meets parliaments» (Η επιστήμη συναντά τα κοινοβούλια) και «Science meets regions» (Η επιστήμη συναντά τις περιφέρειες), οι οποίες διοργανώθηκαν από κοινού με την επιτροπή αξιολόγησης επιστημονικών και τεχνικών επιλογών (STOA) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την Επιτροπή των Περιφερειών, αντιστοίχως. 7. ΕΙΚΤ Το 2017 το ΕΙΚΤ συνέχισε την εφαρμογή του στρατηγικού θεματολογίου καινοτομίας (ΣΘΚ). Το ΕΙΚΤ εξακολουθεί να αποτελεί το μοναδικό μέσο της ΕΕ το οποίο ενσωματώνει πλήρως την εκπαίδευση, την έρευνα και τις επιχειρήσεις στις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας του (ΚΓΚ) για την αντιμετώπιση προκλήσεων σχετικών με το κλίμα, την ψηφιακή εποχή, την υγεία, την ενέργεια, τα τρόφιμα και τις πρώτες ύλες. Τόσο στην ενδιάμεση αξιολόγηση του ΕΙΚΤ όσο και στην μελέτη επιπτώσεων του ΕΙΚΤ επιβεβαιώνεται ότι το μοναδικό μοντέλο καινοτομίας του ΕΙΚΤ αποφέρει αποτελέσματα και δημιουργεί αντίκτυπο. Απόδειξη των αποτελεσμάτων αυτών συνιστούν οι 18 επιχειρηματίες από την κοινότητα του ΕΙΚΤ τους οποίους το περιοδικό Forbes συμπεριέλαβε στον κατάλογό του με τους 30 πλέον επιτυχημένους επιχειρηματίες της Ευρώπης κάτω των 30 ετών για το 2017. Στα επιτεύγματά τους περιλαμβάνονται ανατρεπτικές καινοτομίες, οι οποίες εκτείνονται από ηλεκτρικά αεροσκάφη μηδενικών εκπομπών έως μια πρωτοποριακή λύση αποθήκευσης ενέργειας με βάση το γραφένιο. Το συνολικό ύψος της επιχορήγησης που διατέθηκε ανήλθε στα 320 εκατ. EUR. Το περιφερειακό πρόγραμμα καινοτομίας του ΕΙΚΤ, το οποίο αποβλέπει στη διεύρυνση της συμμετοχής, στηρίζει επί του παρόντος δραστηριότητες σε 18 χώρες. Το ΕΙΚΤ διαχειρίστηκε τη σύσταση της ΚΓΚ «EIT Food», διασφαλίζοντας την εξέλιξή της σε σταθερή ΚΓΚ, η οποία αναλαμβάνει δράσεις σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα των τροφίμων, στο πλαίσιο των 5 κέντρων συστέγασης που τέθηκαν πρόσφατα σε λειτουργία στην Ευρώπη. 8. Διάδοση, αξιοποίηση και επικοινωνία Για την παροχή συνδρομής σε κοινοπραξίες έργων όσον αφορά τις δραστηριότητες διάδοσης και αξιοποίησης υλοποιήθηκαν δύο συμβάσεις-πλαίσια: μια με τίτλο «Common Exploitation Booster» (κοινές υπηρεσίες υποστήριξης της αξιοποίησης αποτελεσμάτων), η οποία παρείχε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2017 στοχευμένη στήριξη σε 195 έργα, και μια με τίτλο «Common Dissemination Booster» (κοινές υπηρεσίες υποστήριξης της διάδοσης αποτελεσμάτων), η οποία θα παρέχει στήριξη σε 272 έργα και ξεκίνησε το τρίτο τρίμηνο του 2017. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έθεσαν σε εφαρμογή πρόσθετα μέτρα με σκοπό να διευκολυνθεί η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της έρευνας μετά την ολοκλήρωση των έργων, ώστε να μπορεί να διαμορφωθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Για τους εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς, το CORDIS, το οποίο είναι το κύριο δημόσιο αποθετήριο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η πύλη διάδοσης πληροφοριών σχετικά με όλα τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ ερευνητικά έργα, έλαβε στήριξη ύψους 5 εκατ. EUR. Το CORDIS εξακολούθησε να αποτελεί το κύριο εργαλείο για την παροχή φιλικής προς τον χρήστη πρόσβασης σε δεδομένα και αποτελέσματα έργων μέσω της ταχύτερης και ευρύτερης προβολής των εκροών των έργων και βελτιωμένων λειτουργιών αναζήτησης. Από το 2017 ο νέος ιστότοπος του προγράμματος «Ορίζων 2020» διευκολύνει τη χρήση ευρέος φάσματος δεδομένων σχετικά με τα έργα και τις προτάσεις του προγράμματος «Ορίζων 2020», ώστε να καταδεικνύεται ο αντίκτυπός του και να υποστηρίζεται η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής. Λειτουργεί δε συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα μέσα υποβολής εκθέσεων, προσφέροντας ένα ενοποιημένο, διαφανές, φιλικό προς τον χρήστη, διαδικτυακό και ενιαίο σημείο πρόσβασης στα δεδομένα υλοποίησης και αποτελεσμάτων του προγράμματος «Ορίζων 2020», τόσο για τους εξωτερικούς όσο και για τους εσωτερικούς χρήστες. Από το 2017 η ανοικτή πρόσβαση αποτελεί κανόνα γενικής ισχύος στα προγράμματα εργασίας, με δυνατότητα εξαίρεσης υπό ειδικές προϋποθέσεις. Βάσει των συμφωνιών επιχορήγησης που υπογράφηκαν το 2017, έως το τέλος του 2017, το 63 % περίπου των δημοσιεύσεων ήταν ανοικτής πρόσβασης. Όσον αφορά το σύνολο των έργων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020», έως το τέλος του 2017, το 74,85 % όλων των δημοσιεύσεων ήταν ανοικτής πρόσβασης.