Γνωμοδότηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΚΑΧ για την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού"

(εγκρίθηκε ομόφωνα κατά την 356η σύνοδο της 21ης Ιουνίου 2001)

(2001/C 220/02)

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ διατυπώνει με το παρόν τη γνωμοδότησή της για την Πράσινη Βίβλο που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 29 Νοεμβρίου 2000 με θέμα "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού"(1), λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα:

- το ψήφισμά της της 27ης Ιουνίου 1996 σχετικά με τη Λευκή Βίβλο "Μια ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης"(2),

- το ψήφισμα του Συμβουλίου της 8ης Ιουλίου 1996 σχετικά με τη Λευκή Βίβλο "Ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση"(3),

- την απόφαση του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1998 για τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος-πλαισίου για δράσεις στον τομέα της ενέργειας (1998-2002) και συναφή μέτρα(4),

- τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 14ης και 15ης Μαΐου 2001 για την Πράσινη Βίβλο με θέμα "Προς μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού"(5),

- τη δήλωσή της για το ρόλο του άνθρακα στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, της 29ης Ιουνίου 1999(6), καθώς και τη δήλωσή της για το ρόλο του άνθρακα στην Ευρώπη στο κατώφλι του 21ου αιώνα, της 5ης Απριλίου 2001(7),

- το ψήφισμά της του 1997(8) καθώς και τη γνωμοδότησή της του 2001(9) για την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων,

- την πιο πρόσφατη γνωμοδότησή της για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα κατά της αλλαγής του κλίματος και την εμπορία εκπομπών(10), και

- διάφορες γνωμοδοτήσεις για την Πράσινη Βίβλο "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού" που εκδόθηκαν από ενώσεις άνθρακα και χάλυβα, επιχειρήσεις κ.λπ. και οι οποίες έχουν ήδη διαβιβασθεί στην Επιτροπή ή βρίσκονται σε στάδιο εκπόνησης.

Η πράσινη Βίβλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού που δημοσιεύθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2000 υπήρξε αποτέλεσμα της συνειδητοποίησης ότι η ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζει διαρθρωτικές αδυναμίες τόσο όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος όσο και την ικανοποιητική ασφάλεια εφοδιασμού. Στην Πράσινη Βίβλο αναφέρεται ότι "εάν δεν ληφθούν μέτρα, μέσα σε 20 με 30 χρόνια, η Ένωση θα καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες κατά 70 % με εισαγόμενα προϊόντα, ενώ σήμερα η αντίστοιχη εξωτερική εξάρτησή της ανέρχεται σε 50 %. Η εξάρτηση είναι εμφανής σε όλους τους οικονομικούς τομείς".

Η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ επικροτεί την επανέναρξη ενός διαλόγου για την ενεργειακή πολιτική ο οποίος αποσκοπεί στην εξασφάλιση μιας μεγαλύτερης ασφάλειας εφοδιασμού στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης στην Ευρώπη και της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας που επιβεβαιώθηκε με την αναθεώρηση της συνθήκης στη Νίκαια. Η Συμβουλευτική Επιτροπή υποστηρίζει ρητά τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να στρέψει το επίκεντρο του πολυδιάστατου πολιτικού διαλόγου στην ποικιλομορφία των ενεργειακών πόρων καθώς και στους μακροπρόθεσμους κινδύνους όσον αφορά την αλυσίδα εφοδιασμού.

Για την προστασία των συμφερόντων μιας οικονομίας που χαρακτηρίζεται από την κατανάλωση ενέργειας καθώς και των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο βασικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής πρέπει να είναι ο ασφαλής, διαφοροποιημένος και αειφόρος ενεργειακός εφοδιασμός υπό όρους θεμιτού ανταγωνισμού και τιμών ελεύθερης αγοράς.

ΙΙ. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΑΝΘΡΑΚΑ ΚΑΙ ΧΑΛΥΒΑ ΚΑΙ Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Γενικές παρατηρήσεις

Οι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης είναι η ασφάλεια του εφοδιασμού, η οικονομική βιωσιμότητα και η προστασία του περιβάλλοντος. Οι στόχοι αυτοί αντιστοιχούν επίσης στους τρεις παράγοντες της αειφορίας - οικονομικό, κοινωνικό και οικολογικό - οι οποίοι διαδραματίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στον τομέα της ενέργειας. Για μια αντίστοιχη πολυδιάστατη προσέγγιση, είναι αναγκαίο να επιτευχθεί και να διατηρηθεί μια βιώσιμη ισορροπία μεταξύ των τριών στόχων.

Οι καταναλωτές πρέπει να έχουν την ευχέρεια αγοράς ενέργειας στην οικονομικότερη δυνατή τιμή σε ένα πλαίσιο που πληροί τους περιβαλλοντικούς στόχους. Μακροπρόθεσμα, τούτο μπορεί να διασφαλισθεί μόνο μέσω της πρόσβασης σε διαφοροποιημένο και ανταγωνιστικό ενεργειακό εφοδιασμό από το εσωτερικό της ΕΕ αλλά και έξω από αυτή. Αν επιτραπεί στους προμηθευτές να αποκτήσουν τον έλεγχο της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, οι καταναλωτές κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλές τιμές και μειωμένους πόρους. Η επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει την προστασία των καταναλωτών μέσω της χάραξης μιας ασφαλούς, διαφοροποιημένης και αειφόρου ενεργειακής πολιτικής.

Οι ανωτέρω στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη δημιουργία και τη συνεπή χρήση ενεργειακών συστημάτων τα οποία θα είναι όσο το δυνατό πιο ευέλικτα και θα λειτουργούν αποτελεσματικά ακόμη και σε περιόδους κρίσεων. Ως εκ τούτου, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ υποστηρίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σύμφωνα με την οποία όλοι οι ενεργειακοί πόροι και οι διαθέσιμες δυνατότητες στα πλαίσια της ΕΕ θα χρησιμοποιηθούν για την επίλυση των προβλημάτων μακροπρόθεσμου εφοδιασμού της Ευρώπης.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χάραξη ολοκληρωμένων στρατηγικών που θα οδηγήσουν στη μεταστροφή της παρούσας ενεργειακής χρήσης καθώς και των τάσεων στις μεταφορές, λαμβάνοντας υπόψη τους αυστηρούς στόχους για την προστασία του κλίματος καθώς και την αυξανόμενη εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις εισαγωγές. Η πολιτική παρέμβαση καθώς και τα άλλα ληπτέα μέτρα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στη ζήτηση.

Δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας από τους καταναλωτές

Χάρη σε εκτεταμένες επενδύσεις, οι περισσότερες βιομηχανίες έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά την ενεργειακή τους απόδοση, αν και η μεγαλύτερη πίεση στις δαπάνες λόγω των δυνάμεων της αγοράς ασκείται στους κλάδους της βιομηχανίας που καταναλώνουν την περισσότερη ενέργεια. Η προαναφερθείσα εξοικονόμηση ενέργειας εκ μέρους των βιομηχανιών έχει ως αποτέλεσμα ο βιομηχανικός τομέας να αντιπροσωπεύει πλέον μόνο το ένα τέταρτο περίπου της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας.

Ως εκ τούτου, η ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει σχεδιασθεί ώστε να λαμβάνει υπόψη τους περιβαλλοντικούς στόχους και την ασφάλεια του εφοδιασμού, πρέπει στο μέλλον να επικεντρωθεί στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των μεταφορών, των νοικοκυριών και του τριτογενούς τομέα, όπου εμφανίζονται οι περισσότερες δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης των εκπομπών, δεδομένου ότι τα νοικοκυριά και ο τριτογενής τομέας αντιπροσωπεύουν το 75 % της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας ενώ υπολείπονται κατά πολύ της βιομηχανίας όσον αφορά τη χρήση τεχνολογίας για την εξοικονόμηση ενέργειας. Η συμφωνία που συνάφθηκε από την αυτοκινητοβιομηχανία της ΕΕ για τη βελτίωση της ενεργειακής κατανάλωσης των οδικών οχημάτων αποτελεί εξαίρετο παράδειγμα για την επίτευξη των ανωτέρω.

Ως εκ τούτου, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ υποστηρίζει τα μέτρα για την ενίσχυση της θερμικής απόδοσης τόσο των νέων όσο και των υπαρχόντων κτιρίων καθώς και την ενθάρρυνση εκτενέστερων επενδύσεων στις μεταφορές και στα έργα υποδομής.

Όσον αφορά τη φορολογία των ενεργειακών προϊόντων, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ υπενθυμίζει τις απόψεις που εξέφρασε στη γνωμοδότησή της της 5ης Απριλίου 2001, σχετικά με την προτεινόμενη οδηγία για την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων.

Η επίδραση της αγοράς

Το πλαίσιο αναφοράς της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής πρέπει να είναι η αγορά. Η ύπαρξη μιας ενιαίας αγοράς ενέργειας καθιστά υποχρεωτική τη συμφωνία με τους κανόνες της αγοράς όλων των δραστηριοτήτων και πράξεων των προμηθευτών ενέργειας.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ:

- υποστηρίζει τη συνεπή εφαρμογή των κανόνων της ενιαίας αγοράς και απορρίπτει τις κανονιστικές διατάξεις που οδηγούν σε στρεβλώσεις της αγοράς,

- συνιστά την επιτάχυνση της διαδικασίας λήψης μέτρων για την απελευθέρωση των οικονομικών δραστηριοτήτων στον τομέα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου,

- υποστηρίζει την παροχή ίσων ευκαιριών όσον αφορά την πρόσβαση στις αγορές ενέργειας,

- συνιστά τη δημιουργία ενός γενικού πλαισίου οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής σταθερότητας που θα λειτουργεί ως κίνητρο για σημαντικές, μακροπρόθεσμες επενδύσεις,

- τάσσεται υπέρ της μείωσης των κινδύνων που σχετίζονται με ορισμένες πηγές εφοδιασμού, μέσω της εντατικοποίησης του διεθνούς διαλόγου και της σύναψης εμπορικών συμφωνιών καθώς και συμφωνιών συνεργασίας με τις κύριες προμηθεύτριες χώρες.

Η Επιτροπή, οι εθνικές κυβερνήσεις και οι δημόσιοι οργανισμοί πρέπει να περιορίσουν τις παρεμβάσεις τους στο ελάχιστο όριο που απαιτείται προκειμένου να διασφαλισθεί η απόδοση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας καθώς και η απαραίτητη ασφάλεια όσον αφορά τον εφοδιασμό και την προστασία του περιβάλλοντος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προωθήσει συμφωνίες με χώρες μη μέλη, γεγονός που θα επιτρέψει στη βιομηχανία ενέργειας να λειτουργεί σε ένα σύστημα αγοράς το οποίο παρέχει ικανοποιητική προστασία στους επενδυτές.

Έρευνα για το μέλλον

Οι δημόσιες αρχές, περιλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, διαδραματίζουν συχνά αποφασιστικό ρόλο όταν επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της κοινοτικής έρευνας πρέπει να αποφασίσουν αν θα αναλάβουν τον μείζονα χρηματοοικονομικό κίνδυνο τον οποίο συνεπάγεται η ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών και η βελτίωση των τεχνολογιών για την εξοικονόμηση ενέργειας. Εν προκειμένω, η Επιτροπή πρέπει να παρέχει στα ερευνητικά της προγράμματα-πλαίσια την ευχέρεια υποστήριξης φιλικών προς το περιβάλλον καινοτομιών στον τομέα της ενέργειας, στο πλαίσιο της έρευνας και ανάπτυξης.

Η βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα πρέπει να διαθέτει ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στα εν λόγω ερευνητικά προγράμματα ώστε να συμβάλει στην αντιμετώπιση ενός ευρέος φάσματος θεμάτων ενεργειακής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα οποία παρατίθενται στην Πράσινη Βίβλο.

ΟΙ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΑΝΘΡΑΚΑ

Η γενική - και απόλυτη - διαπίστωση ότι η παραγωγή γαιάνθρακα στην Ευρώπη είναι αντιοικονομική και μη ανταγωνιστική και ως εκ τούτου δεν έχει μέλλον, αποτελεί πηγή βαθειάς ανησυχίας για τη Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ. Η Πράσινη Βίβλος δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η χρήση εγχώριου γαιάνθρακα μπορεί να συμβάλει τόσο στη μείωση των κινδύνων εφοδιασμού όσο και στην προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος.

Η συμβολή του άνθρακα στο περιβάλλον

Προκειμένου να διασφαλισθεί η συμβολή του άνθρακα στον ασφαλή και φιλικό προς το περιβάλλον ενεργειακό εφοδιασμό στην Ευρώπη, η απάντηση από οικολογικής πλευράς βρίσκεται στην προώθηση σύγχρονων, ακόμη αποτελεσματικότερων αντιρρυπαντικών τεχνολογιών παραγωγής και χρήσης άνθρακα. Η θέσπισή τους και η περαιτέρω διάδοσή τους πρέπει να υποστηριχθεί από την Κοινότητα σε κάθε επίπεδο.

Οι σύγχρονες τεχνολογίες άνθρακα σε συνδυασμό με τις νέες κανονιστικές ρυθμίσεις για την ποιότητα του αέρα, τις νέες οριακές τιμές εκπομπών για τις μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης και τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών θα οδηγήσουν τα επόμενα έτη - μετά τη σημαντική και ενίοτε τεράστια πρόοδο κατά το παρελθόν - σε ευρείες μειώσεις του διοξειδίου του θείου, του αζώτου και άλλων ρύπων τόσο στις υπάρχουσες όσο και στις νέες εγκαταστάσεις.

Παράλληλα με άλλες σύγχρονες τεχνολογίες χρήσης του άνθρακα, η αεριοποίηση του άνθρακα αποτελεί ένα περιβαλλοντικά αποδεκτό μέσο για τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ. Δεδομένης της σημαντικής ευελιξίας της αεριοποίησης, οι αεριογόνες συσκευές άνθρακα μπορούν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση στη συμβατική τροφοδοσία αερίου. Η δυνατότητα αξιοποίησης του φωταερίου σε αντιρρυπαντικούς σταθμούς άνθρακα ή σε συμβατικές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρισμού με φυσικό αέριο θα θέσει ένα όριο στις τιμές του αερίου παρέχοντας, ως εκ τούτου, ένα προβλέψιμο κόστος για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Οι καινοτόμες τεχνολογίες άνθρακα αντιπροσωπεύουν, λοιπόν, ένα τεράστιο αλλά σχεδόν ανεξερεύνητο πεδίο έρευνας για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι μεσοπρόθεσμα οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα θα μπορούν να δεσμεύουν το διοξείδιο του άνθρακα ώστε μελλοντικά να εξαλειφθούν οι εκπομπές. Δεσμευμένο διοξείδιο του άνθρακα χρησιμοποιείται ήδη στα ελαιουργία για την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής παραγωγής. Ως εκ τούτου, το διοξείδιο του άνθρακα που ανακτάται από τις εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και στον εν λόγω τομέα προκειμένου να αυξηθεί η διάρκεια των πετρελαϊκών αποθεμάτων (στη Βόρεια Θάλασσα, παραδείγματος χάριν). Στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία καταβάλλονται ήδη εντατικές προσπάθειες έρευνας και ανάπτυξης στον εν λόγω τομέα, ενώ και η Ευρώπη πρέπει να μεριμνήσει σχετικά.

Παράλληλα, πρέπει να τονισθεί ότι η κατανάλωση υδρογονανθράκων και φυσικού αερίου στην ΕΕ έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα που προέρχεται από τη χρήση άνθρακα εμφανίζει διαρκή μείωση (το ποσοστό μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που προέρχεται από τη χρήση άνθρακα ανέρχεται από το 1990 σε 26,2 %), αντίθετα με τα ισχύοντα παγκοσμίως.

Πεδίο λήψης εθνικών μέτρων

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Πράσινης Βίβλου, ο άνθρακας θα εξακολουθήσει να αποτελεί σημαντική πηγή ενέργειας στην Ευρώπη, ως μέσο ενός ασφαλούς και ιδιαίτερα οικονομικού ενεργειακού εφοδιασμού.

Πρέπει να επισημανθεί ότι η οικονομία που στηρίζεται στους φυσικούς πόρους έχει εισέλθει παγκοσμίως σε μια διαδικασία εκτενούς αναδιάρθρωσης και συγκέντρωσης. Μεταξύ των παραγωγών άνθρακα που δραστηριοποιούνται σε παγκόσμια κλίμακα παρατηρείται μια ενοποίηση καθώς και μια παγκόσμια αύξηση της ζήτησης άνθρακα (σύμφωνα με το παγκόσμιο συμβούλιο για την ενέργεια η ζήτηση θα ανέλθει σε ποσοστό 55 % μέχρι το 2020). Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί το μεγαλύτερο εισαγωγέα ενέργειας και άνθρακα παγκοσμίως.

Όπως τονίζει η Επιτροπή, η αφθονία του άνθρακα (αποθέματα που υπερβαίνουν τα 200 έτη), η γεωγραφική και γεωπολιτική ποικιλομορφία των πόρων (περισσότεροι από τους αντίστοιχους άλλων ορυκτών καυσίμων), η εν γένει σταθερότητα των τιμών καθώς και η ασφάλεια και ευχέρεια της μεταφοράς αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ υποστηρίζει την επιθυμία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διατηρήσει, ως μέρος του κοινού στόχου διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ, ένα ελάχιστο επίπεδο εγχώριας παραγωγής γαιάνθρακα. Το γεγονός αυτό θα συμβάλει ενεργώς στη διαφοροποίηση ενώ θα διασφαλισθεί η πρόσβαση στα εγχώρια αποθέματα άνθρακα τα οποία, δεδομένου του μεγέθους τους, θα εξακολουθήσουν να αποτελούν το μεγαλύτερο αξιόπιστο ενεργειακό απόθεμα της Ευρώπης.

Ως εκ τούτου, τα εγχώρια αποθέματα άνθρακα θα συνεχίσουν να έχουν στρατηγική σημασία. Εξάλλου, η βιομηχανία άνθρακα εν γένει αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης καθώς και εγγυητή της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στις σχετικές περιφέρειες. Διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο ως βάση ενός φάσματος τεχνολογιών από τους οποίους ευνοούνται και άλλοι τομείς, με κυριότερο το περιβάλλον.

Για τη διατήρηση μιας αποτελεσματικής βιομηχανίας άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει - για λόγους συμβατότητας με την κοινή αγορά - να παρέχεται η ευχέρεια στα κράτη μέλη να καθορίζουν την αντίστοιχη παραγωγή τους καθώς και τα επίπεδα κατανάλωσης. Ως εκ τούτου, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη τόσο η κατάσταση των υπόψη φυσικών πόρων όσο και οι προτεραιότητες της εθνικής ενεργειακής πολιτικής. Πάντως, τα εν λόγω μέτρα δεν πρέπει να δημιουργούν περαιτέρω μειονεκτήματα και στρεβλώσεις για τους χρήστες άνθρακα στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

Για μια αειφόρο ελάχιστη παραγωγή εγχώριου άνθρακα καθώς και για τα συνοδευτικά μέτρα κοινωνικής και περιφερειακής πολιτικής όσον αφορά τη διαδικασία αναπροσαρμογής των περιοχών εξόρυξης άνθρακα είναι αναγκαίο να θεσπισθεί προσεχώς ένας νέος ειδικός κώδικας ενισχύσεων στον τομέα του άνθρακα που θα βασίζεται στη συνθήκη ΕΚ, δεδομένου ότι η ισχύς της συνθήκης ΕΚΑΧ λήγει το 2002. Εν προκειμένω, όπως και σε άλλα θέματα που αφορούν τη διαδοχή της ΕΚΑΧ, ο χρόνος πιέζει κυρίως λόγω του ότι στις διαπραγματεύσεις για τη διεύρυνση οι τομείς του άνθρακα και του χάλυβα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

Η πρόταση που διατυπώνεται στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής σχετικά με ένα εθνικό μηχανισμό πρωτογενούς ενέργειας για τους εγχώριους ενεργειακούς πόρους (κυρίως γαιάνθρακας και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) ενδέχεται να αποτελέσει ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Θα μπορούσε να συμβάλει στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού της Κοινότητας σε μόνιμη βάση, κατά τρόπο συμβατό με τις εξουσίες των κρατών μελών καθώς και με την αρχή της επικουρικότητας. Εντούτοις, εν προκειμένω, το εν λόγω μέτρο πρέπει να είναι ανάλογο των πραγματικών αναγκών και να μην συνεπάγεται υπερβολική επιβάρυνση των καταναλωτών ενέργειας.

Ένας παράγοντας που πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη στα ανωτέρω πλαίσια είναι η ποσόστωση προτεραιότητας του 15 % για τους εγχώριους ενεργειακούς πόρους που έχει ήδη θεσπισθεί βάσει της οδηγίας για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού και η οποία πρέπει, όταν χρειάζεται, να επεκτείνεται και στη χρήση στερεών καυσίμων σε άλλες αγορές.

ΕΙΔΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΧΑΛΥΒΑ

Για τους τομείς που χαρακτηρίζονται από την κατανάλωση ενέργειας όπως η βιομηχανία χάλυβα, η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού μακροπρόθεσμα, ενισχυόμενη από ένα ευρύ ενεργειακό συνδυασμό, είναι ζωτικής σημασίας. Εξίσου σημαντικό για τις επιχειρήσεις είναι οι πολιτικές να μην εστιάζονται υπερβολικά στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στην προστασία του περιβάλλοντος αγνοώντας την οικονομική βιωσιμότητα. Μια πολιτική ενεργειακής ζήτησης που αποσκοπεί στην αειφορία πρέπει να μεριμνά εξίσου για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων σε παγκόσμια κλίμακα.

Εν προκειμένω, πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί η αύξουσα σημασία της ασφάλειας του εφοδιασμού σε όλο το φάσμα των μεταλλευτικών πόρων.

Ο άνθρακας ως αναγωγικό μέσο

Στις πολιτικές συζητήσεις - όπως, δυστυχώς, και στην Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - συχνά παραβλέπεται το γεγονός ότι ο άνθρακας αποτελεί μια πηγή ενέργειας που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία χάλυβα κυρίως ως αναγωγικό μέσο και όχι αποκλειστικά ως καύσιμο· ο άνθρακας αποτελεί κυρίως πρώτη ύλη. Εν προκειμένω, η δράση άλλων αναγωγικών μέσων είναι περιορισμένης έκτασης. Ο άνθρακας, ζωτικής σημασίας στην διαδικασία παραγωγής χάλυβα σε υψικάμινο ή με οξυγονοέμφυση, αναμένεται ότι στο εγγύς μέλλον θα εξακολουθήσει να αποτελεί πρωταρχική πηγή ενέργειας καθώς και χημική πρώτη ύλη για τη βιομηχανία χάλυβα.

Όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, η βιομηχανία χάλυβα θεωρεί ότι είναι σημαντική η εξασφάλιση ενεργειακών πόρων (π.χ. άνθρακας, φυσικό αέριο, πετρέλαιο, ηλεκτρισμός) τόσο από την πλευρά της ποσότητας όσο και από την πλευρά της ποιότητας που απαιτείται για τις συναφείς παραγωγικές διαδικασίες. Τα ανωτέρω αφορούν ειδικότερα το μεταλλουργικό άνθρακα.

Τα πρότυπα ενεργειακής κατανάλωσης της βιομηχανίας χάλυβα δεν αναμένεται να μεταβληθούν κατά τα επόμενα έτη. Σήμερα ταξινομούνται περίπου ως εξής: άνθρακας 60 %, ηλεκτρισμός 20 %, φυσικό αέριο 15 % και πετρέλαιο 5 %. Η προβλεπόμενη αύξηση της παραγωγής χάλυβα με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ δεν θα επηρεάσει σημαντικά την εξάρτηση της βιομηχανίας χάλυβα από τον άνθρακα.

Για την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων διαδικασιών παραγωγής χάλυβα, είναι αναγκαία η ισότιμη φορολογική απαλλαγή των ενεργειακών πηγών που χρησιμοποιούνται τόσο για τη μείωση με χημικά μέσα σε υψικαμίνους όσο και για την ηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή χάλυβα με ηλεκτρισμό.

Εκδήλωση ενδιαφέροντος για την εξοικονόμηση ενέργειας

Η βιομηχανία χάλυβα αποτελεί ένα τομέα της βιομηχανίας που χαρακτηρίζεται από την κατανάλωση ενέργειας και ο οποίος ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ελαχιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης, μεταξύ άλλων για λόγους αποδοτικότητας. Το θέμα της οικονομικής χρήσης ενεργειακών πρώτων υλών για την παραγωγή χάλυβα αποτελεί, παράλληλα με τις διαρθρωτικές μεταβολές και την τεχνολογική επανάσταση στην τεχνολογία επεξεργασίας, μια από τις βασικές προκλήσεις για τη βελτίωση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας καθώς και για τη μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης. Η λήψη μονομερών κανονιστικών ή φορολογικών μέτρων από τα κράτη μέλη ή την ΕΕ - π.χ. υπό τη μορφή ενεργειακών φόρων - δεν ενδείκνυται. Αντίθετα, είναι αντιπαραγωγική, δεδομένου ότι στερεί τους παραγωγούς χάλυβα από τους χρηματοοικονομικούς πόρους που απαιτούνται για την εξεύρεση αποτελεσματικότερων τρόπων εξοικονόμησης ενέργειας σε όλους τους τομείς τεχνολογικής ανάπτυξης.

Επίτευξη του στόχου όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας

Επιτυγχάνοντας αξιοσημείωτη αύξηση της αποτελεσματικότητας σε ολόκληρη την αλυσίδα χρήσης ενέργειας, η βιομηχανία χάλυβα συνέβαλε ουσιαστικά στην προστασία του περιβάλλοντος καθώς και στη μείωση της πίεσης από πλευράς ενεργειακής κατανάλωσης. Κατά την τελευταία 25ετία η ειδική ενεργειακή κατανάλωση μειώθηκε κατά 40 % περίπου μέσω της βελτιστοποίησης των παραγωγικών διαδικασιών και της αύξησης τόσο της πρώτης ύλης όσο και της ενεργειακής απόδοσης. Με τον τρόπο αυτό η βιομηχανία χάλυβα κατάφερε να φθάσει στο ελάχιστο επίπεδο που είναι σήμερα τεχνικώς δυνατό.

ΙΙΙ. ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Δεδομένων των εξωτερικών παραγόντων κινδύνου τους οποίους η ΕΕ δεν δύναται να ελέγξει (τιμές στην παγκόσμια αγορά, διανομή αποθεμάτων πρώτης ύλης, οικονομικές εξελίξεις και επενδύσεις στις παραγωγούς χώρες, γεωπολιτικοί παράγοντες κ.λπ.), η καλύτερη εγγύηση για την ασφάλεια εφοδιασμού είναι η διατήρηση της διαφοροποίησης των πόρων ενέργειας και εφοδιασμού. Σύμφωνα με τις προτάσεις της Πράσινης Βίβλου, τα ανωτέρω περιλαμβάνουν τη διασφάλιση/επέκταση των εγχώριων ενεργειακών πόρων (κυρίως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και εγχώριος άνθρακας), τη διαφοροποίηση των πόρων ενέργειας και εφοδιασμού, την καλλιέργεια σχέσεων με τις εξωτερικές προμηθεύτριες χώρες, την ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς και την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.

Δεδομένων των υφιστάμενων γενικών συνθηκών και προβλέψεων, η Ένωση δεν δύναται να μειώσει ουσιαστικά την εξάρτησή της από πλευράς ποσότητας και πολύ περισσότερο να επιτύχει αυτονομία. Ως εκ τούτου, η εκτεταμένη διαφοροποίηση καθίσταται όλο και πιο σημαντική. Ωστόσο, υπό την πίεση των δράσεων για την προστασία του περιβάλλοντος, τα στερεά καύσιμα και η πυρηνική ενέργεια έχουν αρχίσει να χάνουν έδαφος στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, εντούτοις, η μείωση των μεριδίων των δύο εν λόγω ενεργειακών πόρων θα οδηγήσει σε ακραίες οικονομικές εντάσεις και πίεση όσον αφορά τον εφοδιασμό στην Ευρώπη, όπως σωστά υπογραμμίζεται στην Πράσινη Βίβλο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν μπορούν από μόνες τους να επιλύσουν τα προβλήματα εφοδιασμού - κυρίως όταν δημιουργούνται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και μειονεκτήματα σε βάρος άλλων ενεργειακών πόρων. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο η μελλοντική ζήτηση να αντιμετωπισθεί από το σύνολο των ενεργειακών πόρων ώστε να εξομαλυνθούν οι εντάσεις όσον αφορά τον ενεργειακό εφοδιασμό.

Εν προκειμένω, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ επιθυμεί να τονίσει ότι, από πλευράς ασφάλειας εφοδιασμού καθώς και κοινωνικών συνθηκών και συνθηκών απασχόλησης, κανένας ενεργειακός πόρος δεν πρέπει να αποκλείεται μακροπρόθεσμα από την αγορά για ιδεολογικούς ή μονομερείς περιβαλλοντικούς λόγους. Π.χ. η παύση λειτουργίας σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα ή πυρηνικών σταθμών στο εγγύς μέλλον θα έχει ως αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις είτε σοβαρές ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας είτε ελλείμματα που θα οφείλονται στην κατασκευή πρόσθετων σταθμών παραγωγής ηλεκτρισμού με αέριο ή σε εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από τρίτες χώρες. Το γεγονός αυτό θα επηρεάσει αρνητικά τις τιμές του αερίου που δεν πρέπει να υποτιμούνται ενώ θα αυξήσει δραστικά την εξάρτηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, με όλους τους συνεπαγόμενους κινδύνους.

Όσον αφορά την ενέργεια, είναι αναγκαία μια σφαιρική και ισόρροπη μελλοντική προσέγγιση που θα λαμβάνει υπόψη τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά. Αντί για μια ακραία λύση ενεργειακού εφοδιασμού, είναι προτιμότερη μια διαφοροποιημένη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη συνδυασμένη χρήση άνθρακα, άλλων ορυκτών καυσίμων, της πυρηνικής καθώς και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με την κατάλληλη τεχνολογία ώστε να αντιμετωπισθούν τα βασικά θέματα ενεργειακής πολιτικής, αλλαγής του κλίματος και ασφάλειας εφοδιασμού.

(1) COM(2000) 769 τελικό.

(2) ΕΕ C 232 της 10.8.1996, σ. 3.

(3) ΕΕ C 224 της 1.8.1996, σ. 1.

(4) ΕΕ L 7 της 13.1.1999, σ. 16.

(5) 2347η σύνοδος του Συμβουλίου στις 14 και 15 Μαΐου 2001.

(6) Έγγρ. 1675/1/1999.

(7) Έγγρ. 2151/4/2000.

(8) ΕΕ C 356 της 22.11.1997, σ. 3.

(9) ΕΕ C 170 της 14.6.2001.

(10) ΕΕ C 170 της 14.6.2001.