Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Οι προκλήσεις που προβάλλει η ΟΝΕ για τις χρηματοπιστωτικές αγορές"

(2000/C 367/14)

Στις 2 Μαρτίου 2000 και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "Οι προκλήσεις που προβάλλει η ΟΝΕ για τις χρηματοπιστωτικές αγορές".

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Σεπτεμβρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pelletier.

Κατά την 375η σύνοδο ολομέλειας, της 20ής και 21ης Σεπτεμβρίου 2000 (συνεδρίαση της 21ης Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 73 ψήφους υπέρ, 13 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η υλοποίηση της Νομισματικής Ένωσης αποτέλεσε διπλή πρόκληση για τους φορείς των χρηματοπιστωτικών αγορών: σε τεχνικό επίπεδο, έπρεπε να συμφωνηθούν κοινοί κανόνες λειτουργίας, ενώ οι διάφορες εθνικές αγορές λειτουργούσαν μέχρι τότε σύμφωνα με μεθόδους και αρχές που προέκυψαν από μακρόχρονη προσαρμογή σε εθνικές συνήθειες.

1.2. Η δεύτερη πρόκληση αφορά τις σύντομες προθεσμίες για την υλοποίηση των βασικότερων στοιχείων, όπως η έκφραση του συνόλου των τίτλων υπό διαπραγμάτευση στις διάφορες αγορές (μετοχές - ομολογίες - τίτλοι δημοσίου χρέους) σε ένα ενιαίο νόμισμα, το ευρώ, ή η ταχεία υιοθέτηση κοινών κανόνων λειτουργίας των αγορών, που θέτει διάφορα προβλήματα όπως, μεταξύ άλλων, οι αργίες που διαφέρουν από τη μία χώρα στην άλλη της ζώνης του ευρώ.

1.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε την πρόνοια να εμπιστευθεί σε ομάδες εμπειρογνωμόνων, υπό την προεδρία του κ. Giovannini και του κ. Brouhns, τη μελέτη των συνεπειών της εισαγωγής του ευρώ επί των χρηματοπιστωτικών αγορών και επί των συμβατικών όρων της αγοράς κατά την τρίτη φάση της ΟΝΕ(1).

1.4. Οι εκθέσεις των εν λόγω ομάδων μελέτης υπήρξαν πολύτιμες για την εκπόνηση του παρόντος σχεδίου γνωμοδότησης.

1.5. Πολύ γρήγορα κατέστη προφανές ότι η ΟΚΕ δεν μπορούσε να υιοθετήσει τις ίδιες μεθόδους με τους διακεκριμένους μελετητές στους οποίους προσέφυγε η Επιτροπή.

1.6. Το να διεξαγάγει εκ νέου μια μελέτη των προβλημάτων που δεν θα μπορούσε να αποκλίνει και πολύ από εκείνη της έκθεσης Giovannini ή Brouhns - δεν θα είχε καμιά πρακτική χρησιμότητα για την ΟΚΕ, ο ρόλος της οποίας είναι να παρέχει μια χρήσιμη προστιθέμενη αξία με τις γνωμοδοτήσεις που εκδίδει.

1.6.1. Η ΟΚΕ έχει εκδώσει τουλάχιστον 10 γνωμοδοτήσεις(2) για την ΟΝΕ και το ευρώ, καλύπτοντας τις διάφορες πτυχές μιας εξέλιξης που είναι αποφασιστική για την περαιτέρω ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης. Στις διάφορες αυτές γνωμοδοτήσεις, η ΟΚΕ έχει σαφώς εκφράσει την υποστήριξή της για την καθιέρωση του ευρώ και τη Νομισματική Ένωση. Το αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης δεν είναι να αμφισβητηθούν οι θέσεις που έχει υιοθετήσει η ΟΚΕ, ή να ξαναρχίσει η συζήτηση για τα πλεονεκτήματα ή τα μειονεκτήματα του ευρώ - αυτού του είδους οι συζητήσεις έχουν λήξει. Το αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, που εκφράζεται σαφώς από τον τίτλο της, είναι να εξετασθούν οι προκλήσεις, δηλαδή τα προβλήματα που θέτει η ΟΝΕ στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

1.7. Κατά συνέπεια, κρίθηκε πιο φρόνιμο να μην αναφερθεί παρά μόνο συνοπτικά στις διάφορες τεχνικής φύσεως προκλήσεις, υπογραμμίζοντας τις αξιόλογες προσπάθειες των διαφόρων χρηματοοικονομικών κέντρων για την υιοθέτηση κοινών λύσεων, καθώς και τον αυθόρμητο και καθοριστικό ρόλο των αγορών για την υλοποίηση αυτών των προσαρμογών.

1.8. Κρίθηκε, αντίθετα, χρήσιμο να αναφερθεί στα προβλήματα που δεν έχουν επιλυθεί ακόμη, ή τουλάχιστον όχι ικανοποιητικά, κυρίως σε σχέση με την τελική προθεσμία κατάργησης των εθνικών νομισμάτων, του Ιανουαρίου του 2002.

1.9. Εξάλλου, διαπιστώθηκε ότι, ενώ η τεχνική ανάλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών έχει διεξαχθεί ικανοποιητικά, η μελέτη, αντίθετα,των οικονομικών συνεπειών της δημιουργίας μιας ευρείας ενοποιημένης αγοράς του ευρώ είναι πολύ λιγότερο αναλυτική και εμπεριστατωμένη.

1.10. Επίσης, η παρούσα ανάλυση επιβάλλεται να επανατοποθετηθεί, με βάση το ευρύτερο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, της σχεδόν πλήρους ελευθέρωσης των κινήσεων κεφαλαίων και της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών.

1.11. Τόσο στο επίπεδο των συμμετεχόντων φορέων όσο και σε εκείνο των χρησιμοποιούμενων μέσων, ιδίως με την εξαιρετική κίνηση συγκέντρωσης τραπεζών, χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, χρηματιστηρίων αξιών, με την αύξηση της δύναμης των ηλεκτρονικών μέσων διαπραγμάτευσης (Internet) κ.λπ., είναι οπωσδήποτε εντυπωσιακό το γεγονός ότι η ζώνη του ευρώ, όσο σημαντική και αν είναι για τα κράτη μέλη, δεν αποτελεί παρά υποσύνολο μιας παγκόσμιας αγοράς όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες διαδραματίζουν τον πρωταρχικό ρόλο και ρίχνουν όλο τους το βάρος στις μεθόδους και πρακτικές για τη λειτουργία μιας παγκόσμιας χρηματοοικονομικής αγοράς.

1.12. Το σημαντικότερο χρηματοοικονομικό κέντρο στην Ευρώπη, το Λονδίνο, παρότι ακόμη βρίσκεται εκτός της ζώνης ευρώ, διαδραματίζει στην πράξη κεφαλαιώδη ρόλο στα διάφορα τμήματα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

1.13. Πρέπει άραγε να δεχθούμε, χωρίς περαιτέρω προβληματισμούς, ένα από τα καθοριστικά συστατικά της έγκριτης επιχειρηματολογίας σύμφωνα με το οποίο η ολοκλήρωση της αγοράς, η αυξημένη ρευστότητά της, η ενίσχυση του διακρατικού ανταγωνισμού, θα έχουν αναμφισβήτητα ευνοϊκή επίδραση για τη χρηματοδότηση όλων των επιχειρήσεων, χωρίς διάκριση ανάλογα με το μέγεθος ή με τους τομείς δραστηριότητάς τους;

1.14. Τέλος, πρέπει να τονισθεί ότι μια χρηματοοικονομική αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει ικανοποιητικά παρά μόνον εάν οι φορείς που συμμετέχουν σ' αυτήν έχουν προσαρμοσθεί πλήρως στην επανάσταση που συνεπάγεται η καθιέρωση του ευρώ. Παρότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία για το σύνολο της ζώνης του ευρώ, φαίνεται ότι - πέρα από τους μεγάλους ομίλους επιχειρήσεων, τις ισχυρές εταιρείες, που είναι ήδη κατά πολύ διεθνοποιημένες, και, φυσικά, από τον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό κλάδο - οι υπόλοιπες επιχειρήσεις, μικρές και μεσαίες, πρέπει να πραγματοποιήσουν ακόμη μεγάλη πρόοδο μέχρι το 2000, για να καταστούν γνώστες της μεταβολής της λειτουργίας των αγορών(3).

1.15. Όσον αφορά τους ιδιώτες - η συμμετοχή των οποίων στη λειτουργία των αγορών είναι καθοριστική - σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις και παρά τις δράσεις ενημέρωσης ή ακόμη και κατάρτισης που αναπτύχθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους διάφορους επαγγελματικούς ή δημόσιους φορείς, δεν έχει σαφώς επιτευχθεί η πλήρης προσαρμογή των μεθόδων και της κοινής γνώμης στην ιδέα της τελικής προθεσμίας, και τούτο στο σύνολο της ζώνης του ευρώ, αν και πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν διαφορές στον τομέα αυτόν ανάλογα με τα κράτη(4).

1.16. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθύμισε στα κράτη μέλη τις υποχρεώσεις τους σχετικά με την πληροφόρηση για το ευρώ: "Η πρώτη μας ανησυχία είναι μήπως η μετάβαση στο ευρώ δημιουργήσει στις ΜΜΕ την εντύπωση ότι δεν θέτει προβλήματα, ενώ πολλές από αυτές δεν έχουν ενσωματώσει τη στρατηγική διάσταση. Πρέπει να αποτραπεί το ενδεχόμενο να ξαναβρεθούν οι επιχειρήσεις στην κατάσταση του big bang (του απότομου εκσυγχρονισμού του χρηματιστηρίου του Λονδίνου με την εισαγωγή ηλεκτρονικών υπολογιστών το 1986). Η δεύτερη ανησυχία μας αφορά την ευαισθητοποίηση των καλούμενων 'ευπαθών' ατόμων"(5).

2. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τραπεζικός κλάδος

2.1. Μέσα σε ένα περιβάλλον ευρείας διεθνοποίησης των αγορών, οι τράπεζες της ηπειρωτικής Ευρώπης μοιάζουν να βρίσκονται σε σχετικά άσχημη θέση στο πλαίσιο του ενισχυμένου ανταγωνισμού με τις βρετανικές και τις αμερικανικές τράπεζες, δεδομένου ότι, κατά τα τελευταία έτη, αντιμετώπισαν μια συνολικά δυσμενέστερη συγκυρία. Η μειονεκτική αυτή θέση μπορεί να εκφραστεί σε αριθμούς σε συνάρτηση με την αποδοτικότητα των δεσμευμένων στοιχείων του ενεργητικού(6) και τη συνακόλουθη αύξηση της αξίας των χρηματιστηριακών τιμών. Οι αδυναμίες αυτές είναι, ωστόσο, πολύ λιγότερο σημαντικές, αν αναλογισθεί κανείς το σύνολο του τραπεζικού συστήματος της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των τραπεζών τρίτων χωρών που είναι εγκατεστημένες στο Λονδίνο.

2.2. Παρότι παρατηρείται σαφής ανάκαμψη, τα περιθώρια επί των συναλλαγών εξακολουθούν να μειώνονται και οι εγγυήσεις για ανάληψη κινδύνων αυξήθηκαν σημαντικά κατά τις πρόσφατες κρίσεις, κυρίως στον τομέα των ακινήτων, της χρηματοδότησης της Ρωσίας ή της Ασίας. Ομοίως, ο ευνοϊκότατος οικονομικός κύκλος των Ηνωμένων Πολιτειών δημιούργησε για τις αμερικανικές τράπεζες, σε σύγκριση με τις τράπεζες της ζώνης ευρώ, μικρότερες ανάγκες εγγυήσεων για τις ΜΜΕ και τους ιδιώτες.

2.3. Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας στην Ευρώπη από το 1999 και μετά επιτρέπει τη σταδιακή απόσβεση των συνεπειών της κρίσης αυτής στα ισοζύγια. Οι τελευταίες πληροφορίες του κέντρου μελέτης και βαθμολογίας των τραπεζικών επιχειρήσεων (Fitch) δείχνουν ισχυρή ανάκαμψη των αποτελεσμάτων κατά το τελευταίο τρίμηνο του 1999 και το πρώτο τρίμηνο του 2000.

2.4. Το 1999, τα διαχειριζόμενα στοιχεία του ενεργητικού, οι ίδιοι πόροι και τα κέρδη μετά τους φόρους του συνόλου του τραπεζικού τομέα της ΕΕ υπερέβαιναν τα αντίστοιχα δεδομένα του τραπεζικού τομέα των ΗΠΑ.

2.5. Ένας επιπρόσθετος παράγων μείωσης του ενδιαφέροντος των επενδυτών είναι η αίσθηση ότι, παρά την τεχνολογική πρόοδο που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια, οι ευρωπαϊκές τράπεζες φέρουν ακόμη πολύ έντονα τα σημάδια της "παλαιάς οικονομίας", σε αντίθεση με τους κλάδους υψηλής τεχνολογίας και με τις νέες μεθόδους ηλεκτρονικής πρόσβασης στις αγορές από μη τράπεζες.

2.6. Νέοι εκκολαπτόμενοι και εξωτραπεζικοί παράγοντες προσπαθούν να υποκαταστήσουν τις πολύπλοκες και πεπαλαιωμένες μεθόδους προσέλκυσης πελατείας. Ο επιθετικός αυτός ανταγωνισμός βοηθά το σύνολο του χρηματοπιστωτικού κλάδου να συνειδητοποιήσει την ανάγκη ριζικών αλλαγών, και ως προς την εσωτερική διαχείριση και ως προς τις δομές του επαγγέλματος(7).

2.7. Οι προσεγγίσεις μεταξύ τραπεζών, οι συγχωνεύσεις και, ακόμη περισσότερο, οι συμφωνίες εξειδίκευσης αποτελούν τις πλέον εμφανείς εκφάνσεις της συνειδητοποίησης των προκλήσεων.

2.8. Μεταξύ των αλλαγών στρατηγικής, παρατηρείται - ιδίως στη Γερμανία - ανακατανομή των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού, με αποδέσμευση από τις παραδοσιακές μορφές χρηματοδοτικής στήριξης της βιομηχανίας και, γενικότερα, των επιχειρήσεων από τον τραπεζικό τομέα. Το φαινόμενο αυτό ευνοήθηκε ιδιαίτερα από την πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση της Γερμανίας για τη φορολόγηση των υπεραξιών χαρτοφυλακίου.

3. Στα πλαίσια της ευρείας αυτής κίνησης αναδιάρθρωσης, ποια είναι η ευθύνη που πρέπει να αποδοθεί στην έλευση της Νομισματικής Ένωσης και του ευρώ;

3.1. Η πλειονότητα των παρατηρητών εκτιμά ότι οι πραγματικοί παράγοντες που ενεργοποίησαν τις διαδικασίες αυτές ήταν:

- η γενίκευση της ελευθέρωσης των κινήσεων κεφαλαίων, τα κυριότερα στάδια της οποίας ήταν η Ενιαία Πράξη του Φεβρουαρίου του 1988 και η Συνθήκη του Μάαστριχτ, που όρισε την Ευρωπαϊκή Ένωση ως χώρο χωρίς σύνορα, συμπεριλαμβανομένων και των μεταφορών κεφαλαίων, την 1η Ιουνίου 1990·

- η σχεδόν πλήρης ελευθέρωση του δικαιώματος εγκατάστασης από 1ης Ιανουαρίου 1993, με την αμοιβαία αναγνώριση των εγκρίσεων που χορηγούν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Διαβατήριο). Άνοιγμα των αγορών της Ένωσης, το οποίο επεκτάθηκε εκ των πραγμάτων και αυτοδικαίως στις θυγατρικές των πιστωτικών ιδρυμάτων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας κ.λπ.

3.2. Με βάση τα στοιχεία αυτά, ο δρόμος ήταν πλέον ελεύθερος για την ανάπτυξη, σε κλίμακα που υπερβαίνει τη ζώνη του ευρώ, της παντοδυναμίας του ανταγωνισμού και της παγκόσμιας αγοράς κεφαλαίων.

3.3. Η δημιουργία της ζώνης ευρώ, η οποία, από ό,τι φαίνεται, θα αφορά πλέον 12 από τα 15 κράτη, επιτάχυνε τη συνειδητοποίηση του ότι "τίποτε δεν θα είναι πλέον όπως πρώτα".

3.4. Εντούτοις, είναι πιθανότατο, με ή χωρίς τη Νομισματική Ένωση των 11, τα ρεύματα που ωθούσαν προς την παγκοσμιοποίηση των κινήσεων κεφαλαίων και της τραπεζικής δραστηριότητας να είχαν επιφέρει τα ίδια αποτελέσματα.

4. Η πρόκληση της εναρμόνισης των διαδικασιών εποπτείας του τραπεζικού τομέα

4.1. Ο έλεγχος και η παρακολούθηση της τήρησης των κανόνων προληπτικής εποπτείας είναι ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα των κρατών, τα οποία εκχωρούν την ευθύνη αυτή κατά κανόνα στις κεντρικές τράπεζες ή σε παρεμφερείς οργανισμούς και σπανιότερα (όπως π.χ. στη Γερμανία) σε μια αρχή που διαθέτει μεγάλη αυτονομία.

4.2. Σε όλες τις περιπτώσεις, πρόκειται για ισχυρά ελεγκτικά σώματα, που διαθέτουν πολλούς συνεργάτες με υψηλή κατάρτιση και άριστη γνώση των μεθόδων διαχείρισης των τραπεζών, των ιδιαιτεροτήτων τους και των δυνατών και αδύνατων σημείων τους, ιδίως στον τομέα της ανάληψης κινδύνων.

4.3. Η επιρροή των μεγάλων τραπεζών στις εθνικές αγορές είναι τόσο μεγάλη - λόγω του αριθμού των καταθετών τους, του ύψους των στοιχείων ενεργητικού που διαχειρίζονται, της στενής διασύνδεσης των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών σχέσεων κ.λπ. - ώστε οι πιθανές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ενδέχεται να έχουν επίδραση επί της εθνικής (ακόμη και της διεθνούς) οικονομίας, και βέβαια επί της απασχόλησης.

4.4. Σ' αυτό το επίπεδο κινδύνου, τα προβλήματα των τραπεζών που έχουν ηγετική θέση αφορούν άμεσα τις κυβερνήσεις και το ρητό "too big to fail" (= πολύ ισχυρός για να αποτύχει) εφαρμόζεται κατά τρόπο παραδειγματικό.

4.5. Οι επιτροπές ελέγχου των τραπεζών αποτελούν ανεξάρτητες δομές, που οφείλουν ωστόσο, σε περίπτωση μείζονος προβλήματος, να ενημερώνουν τις κυβερνήσεις και να λαμβάνουν υπόψη τις συστάσεις τους.

4.6. Η παρέμβαση των δημοσίων αρχών στον τραπεζικό έλεγχο δεν είναι αποκλειστικότητα της Ευρώπης. Όταν κλονίστηκε το ιαπωνικό τραπεζικό σύστημα, η κυβέρνηση, στηριζόμενη στην Τράπεζα της Ιαπωνίας, επενέβη μαζικά για να διασώσει τις ιαπωνικές τράπεζες, πολλές από τις οποίες ήταν στα πρόθυρα της πτώχευσης.

4.6.1. Η αμερικανική κυβέρνηση και το FED (σύστημα ομοσπονδιακών αποθεματικών) παρενέβησαν επίσης δυναμικά κατά την κρίση ορισμένων "hedge funds" όπως της μακροπρόθεσμης διαχείρισης κεφαλαίων (Long-Term Capital Management - LTCM), που θα μπορούσε να επιφέρει αλυσιδωτές αντιδράσεις, λόγω της πληθώρας των αμοιβαίων δεσμεύσεων μεταξύ τραπεζών και μη κατοχυρωμένων ιδρυμάτων.

4.7. Οι σοβαρές δυσχέρειες της τράπεζας Crédit Lyonnais εντοπίσθηκαν έγκαιρα από την Επιτροπή Ελέγχου των Τραπεζών και από τη Διεύθυνση του Δημοσίου Ταμείου της Γαλλίας. Ο κίνδυνος κλονισμού ολόκληρου του χρηματοοικονομικού κέντρου ήταν βέβαιος.

4.8. Το να κατηγορηθούν οι ελεγκτικές αρχές - οι οποίες, στις περιπτώσεις αυτές, υπάγονται στην πολιτική εξουσία - ότι δεν ενημερώνουν πλήρως την κοινή γνώμη για τη σοβαρότητα των καταστάσεων δεν είναι ούτε λογικό ούτε εύστοχο, εάν ληφθεί υπόψη το εύρος των συστημικών κινδύνων.

4.9. Σε περίπτωση σοβαρών δυσκολιών μιας τράπεζας που κατέχει ηγετική θέση, το καθήκον των ελεγκτικών αρχών είναι η διαφύλαξη της εμπιστοσύνης του κοινού στη σταθερότητα των υφισταμένων ιδρυμάτων.

5. Πορεία προς τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού οργανισμού ελέγχου των τραπεζών;

5.1. Με τη δημιουργία του ευρώ, τη θεαματική αύξηση των συγκεντρώσεων και συμφωνιών διασυνοριακής συνεργασίας, την εντατικοποίηση των σχέσεων μεταξύ των κεφαλαιαγορών, ο έλεγχος των τραπεζών καθίσταται πλέον κοινοτικό ζήτημα.

5.2. Η αρχή της ενισχυμένης συνεργασίας των οργανισμών ελέγχου περιλαμβάνεται στο σχέδιο δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 11 Μαΐου 1999.

5.3. Το γεγονός ότι οι θεμελιώδεις κανόνες προληπτικής εποπτείας, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται και εκείνοι που αφορούν τους συντελεστές φερεγγυότητας, καθορίζονται πλέον σε παγκόσμιο επίπεδο από την Επιτροπή της Βασιλείας, ενισχύει σημαντικά την άποψη ότι οι κοινοί κανόνες πρέπει και να αποτελούν αντικείμενο κοινής εποπτείας.

5.4. Με πρωτοβουλία της ΕΚΤ οι εκπρόσωποι των επιτροπών τραπεζών των χωρών της ΕΕ συμφώνησαν να ιδρύσουν ένα φόρουμ εποπτείας των τραπεζών. Ο φορέας αυτός θα επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις μεθόδους ελέγχου και θα κινήσει τις διαδικασίες εναρμόνισής τους.

5.5. Με δεδομένη την εξαιρετική πολυπλοκότητα του τραπεζικού ελέγχου, την πληθώρα των εθνικών ιδιαιτεροτήτων και την εμμονή των εθνικών αρχών στην ανεξαρτησία τους, δεν έχει φθάσει ακόμη η στιγμή για τη θέσπιση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού οργάνου εποπτείας, πολλοί όμως από τους αρμοδίους του τραπεζικού τομέα εκτιμούν ότι η πορεία έχει ήδη χαραχθεί και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για το που θα οδηγήσει, υπό τον όρο να μη δημιουργηθεί μια πυραμίδα ελέγχων: εθνικών, ευρωπαϊκών, διεθνών (ΤΔΔ) κ.λπ., με αποτέλεσμα την παράλυση του όλου συστήματος.

5.6. Ένα από τα προς επίλυση προβλήματα αφορά την υπαγωγή στους ίδιους κανόνες προληπτικής εποπτείας με τις τράπεζες των νέων δομών διαπραγματεύσεων μέσω Ιnternet και των εξωτραπεζικών φορέων, η παρουσία των οποίων αυξάνεται στις διάφορες αγορές. Η ανησυχία αυτή έχει εκφραστεί εντονότατα σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ(8).

6. Βελτίωση του θεσμικού ρυθμιστικού πλαισίου της χρηματιστηριακής δραστηριότητας στην Ευρώπη

6.1. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται υπέρ της θέσπισης ευρωπαϊκής αρχής για την εποπτεία των τραπεζών μπορούν να χρησιμοποιηθούν εξίσου εύστοχα, σίγουρα όμως με μεγαλύτερη οξύτητα, για τη ρύθμιση και την επίβλεψη των κεφαλαιαγορών και των χρηματιστηριακών κέντρων.

6.2. Οι ενώσεις χρηματιστηρίων και η ανάπτυξη των ΕCN(9) στην ευρωπαϊκή αγορά θέτουν το ζήτημα της ρύθμισης της χρηματιστηριακής δραστηριότητας στην Ευρώπη.

6.3. Οι βάσεις για τη ρύθμιση της χρηματιστηριακής δραστηριότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο τίθενται στις οδηγίες που παρέχουν ελάχιστους ορισμούς για την έννοια της ελεγχόμενης αγοράς, για τους κανόνες καλής λειτουργίας των αγορών και για την προστασία των επενδυτών. Η κάθε εθνική χρηματιστηριακή αρχή θεσπίζει, στο επίπεδο της εθνικής της αγοράς, τους δικούς της κανόνες. Οι διάφορες εθνικές αρχές μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους.

6.4. Εδώ και δυόμισι χρόνια, με τη σύσταση του FESCO (Forum of European Securities Commissions - Φόρουμ Ευρωπαϊκών Επιτροπών Χρεογράφων), οι ρυθμιστές της Ευρώπης εντατικοποίησαν, εντός κοινού θεσμικού πλαισίου, τη συνεργασία τους, κυρίως για τη διευκρίνιση των κανόνων συμπεριφοράς στους οποίους υπόκεινται οι φορείς παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, όταν παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες στους επενδυτές.

6.5. Το FESCO πρότεινε λοιπόν έναν εναρμονισμένο ορισμό των επαγγελματιών επενδυτών στους οποίους θα επιβληθούν αποκλειστικά ορισμένοι "κανόνες ορθής συμπεριφοράς". Στόχος της προσέγγισης αυτής είναι να ξεπεραστεί το ζήτημα της αντιπαράθεσης των κανόνων της χώρας προέλευσης και της χώρας υποδοχής.

6.6. Παράλληλα, προκειμένου να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση των ενημερωτικών φυλλαδίων έκδοσης, μελετήθηκε η κατάρτιση ενός εναρμονισμένου εγγράφου αναφοράς, προκειμένου να μπορεί ένας εκδότης, μετά την έγκριση του εγγράφου αυτού στη χώρα εισαγωγής του στο χρηματιστήριο, να επεκτείνει την προσφορά του με βάση ένα απλό σημείωμα συναλλαγής και μια περίληψη στην εθνική γλώσσα.

6.7. Στα ίδια πλαίσια, θα ήταν ευκταίο να υπάρξει η ιδέα της δημιουργίας ενός υπερεθνικού ρυθμιστικού οργάνου που να μην αποτελεί άλλη μια βαθμίδα της εθνικής κλίμακας, αλλά να ασκεί σταδιακά ορισμένες αρμοδιότητες που θα αποφασίσουν να του αναθέσουν τα κράτη μέλη, αφαιρώντάς της από τις εθνικές αρχές.

6.8. Το δίκτυο των εθνικών ρυθμιστών θα μπορούσε να εξετάζει γρήγορα τις αποκλίσεις κατά την εφαρμογή των οδηγιών, με μεγαλύτερη ευελιξία. Θα χρειαστεί μάλλον να αποδοθεί νομική ισχύς στους κανόνες που θα καταρτίζουν οι ρυθμιστές και να καθοριστεί μηχανισμός επίκλησης των αποκλίσεων αυτών ο οποίος να μπορεί να ανταποκρίνεται εντός σύντομης προθεσμίας. Το corpus αυτό δεν θα υποκαθιστά τις οδηγίες, αλλά θα τις συμπληρώνει.

7. Η Νομισματική Ένωση τροποποιεί τις διαδικασίες χρηματοδότησης των επιχειρήσεων

7.1. Παρότι διαπιστώνεται σύγκλιση ως προς τη χρηματοδότηση που προσανατολίζεται προς τις αγορές, κυρίως για τις μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, το πρότυπο αναφοράς παραμένει ακόμη αισθητά διαφορετικό μεταξύ της ηπειρωτικής Ευρώπης αφενός και του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών αφετέρου (αγγλοσαξονικό πρότυπο).

7.2. Στην ηπειρωτική Ευρώπη, ο συνηθέστερος τρόπος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων - πέρα από τη μειοψηφική συνήθως συμμετοχή των τραπεζών - βασίζεται ακόμη στην πίστωση με μεσολαβητή.

7.3. Η προσφυγή στη χρηματοπιστωτική αγορά ή στα κοινοπρακτικά δάνεια για την άμεση χρηματοδότηση των επιχειρήσεων παραμένει λιγότερο ανεπτυγμένη από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Μεγάλη Βρετανία, κυρίως για τις ΜΜΕ. Το κόστος έκδοσης (κανονισμοί, λογιστική προσαρμογή, επικοινωνιακή πολιτική) παραμένει ακόμη αποτρεπτικό για τις μικρότερες επιχειρήσεις της παλαιάς οικονομίας.

7.4. Η διεθνοποίηση των αγορών και η δημιουργία της ζώνης του ευρώ παρέχουν στα χρηματιστήρια αξιών την ευκαιρία να αναλάβουν ένα νέο ρόλο, παίρνοντας τη σκυτάλη από το τραπεζικό σύστημα. Στην ετήσια έκθεσή της για το 1999, η ΕΚΤ σημειώνει ότι "σε γενικές γραμμές, ο ρόλος των χρηματοπιστωτικών αγορών για την παροχή χρηματοδοτικών πόρων αυξάνεται σε σύγκριση μ' εκείνον των ενδιάμεσων χρηματοδοτικών οργανισμών"(10). Οι τράπεζες διαδραματίζουν ωστόσο αποφασιστικό ρόλο βοηθώντας τις επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση στις αγορές.

7.5. Οι εισαγωγές στο χρηματιστήριο, οι εκδόσεις μετοχών με αύξηση κεφαλαίου και οι εκδόσεις ομολογιών τροποποιούν τις μεθόδους χρηματοδότησης.

7.6. Οι θεσμικοί επενδυτές, διαχειριστές αμοιβαίων κεφαλαίων και συνταξιοδοτικά ταμεία (πολύ συχνά αμερικανικής προέλευσης), έχουν αναδειχθεί σε αναγκαίους παράγοντες των χρηματοπιστωτικών αγορών. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενθαρρύνει την ανάπτυξη των συνταξιοδοτικών ταμείων στην Οικονομική Ένωση.

7.7. Επίσης, παρατηρείται θεαματική ανάπτυξη των επενδυτών που ειδικεύονται στις επενδύσεις που παρουσιάζουν κινδύνους, ο μικρός αριθμός των οποίων αποτελούσε μέχρι πολύ πρόσφατα μια από τις αναγνωρισμένες αδυναμίες της Ευρώπης έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών.

7.8. Η ίδρυση στις ΗΠΑ το 1971 της Νasdaq (National Association of Securities Dealers Automated Quotation) έδωσε το παράδειγμα και εμφανίστηκαν στην Ευρώπη νέες δομές διαπραγμάτευσης αξιών (Νέες Αγορές), με κύρια αποστολή τη χρηματοδότηση νεοεμφανιζόμενων επιχειρήσεων ειδικευμένων στο χώρο της "νέας οικονομίας" και της υψηλής τεχνολογίας, τις οποίες εκτιμούν όλως ιδιαιτέρως οι επενδυτές που πραγματοποιούν συναλλαγές μέσω Ιnternet.

7.9. Η δημιουργία της ζώνης του ευρώ, καταργώντας τον κατακερματισμό που οφειλόταν στα εθνικά νομίσματα, προσφέρει στην αγορά ένα εύρος και μια ρευστότητα που δεν έχει προηγούμενο στο πρόσφατο παρελθόν.

8. Πρέπει, εντούτοις να επιδειχθεί επαγρύπνηση σχετικά με τις προϋποθέσεις χρηματοδότησης των ΜΜΕ

8.1. Η εντεινόμενη εξάρτηση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από την αγορά, έχει σημαντικές συνέπειες στις σχέσεις δανειοδοτών/δανειοληπτών.

8.2. Στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το 1999(11) αναφέρονται τα εξής "Στο παρελθόν, οι τράπεζες στη ζώνη του ευρώ ήταν οι κυριότεροι φορείς που παρείχαν χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες στις μάλλον κατατμημένες και προστατευμένες από τον ανταγωνισμό εγχώριες αγορές. Ωστόσο, καθώς έχουν περιοριστεί τα στεγανά μεταξύ των διαφόρων εγχώριων ή τοπικών αγορών, οι τράπεζες αντιμετωπίζουν εντονότερο ανταγωνισμό η μία από την άλλη, καθώς και από άλλες εταιρείες παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών".

8.3. Η πρόοδος των τεχνολογιών των πληροφοριών τροποποιεί τις παραδοσιακές μορφές των σχέσεων τράπεζας/πελατών. Η ταχεία λήψη των απαραίτητων πληροφοριών για τις αποφάσεις χρηματοδότησης έχει γίνει εύκολη και λιγότερο δαπανηρή.

8.4. Οι τεχνικές διαχείρισης των πιστωτικών κινδύνων μέσω υπολογιστή, που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις, που όμως βασίζονται στις μεθόδους αξιολόγησης της πιστωτικής αξιοπιστίας που χρησιμοποιούνται για την καταναλωτική πίστη ή για τα στεγαστικά δάνεια, τροποποιούν τις παραδοσιακές τραπεζικές πρακτικές. Αυτός ο τυποποιημένος τρόπος εκτίμησης των κινδύνων είναι λιγότερο ευνοϊκός για τις ΜΜΕ.

8.5. Όσον αφορά τις τράπεζες, η ενίσχυση των κανόνων προληπτικής εποπτείας που συνδέονται με τις εργασίες της Επιτροπής της Βασιλείας για τον έλεγχο των τραπεζών ωθεί τις τράπεζες να επιδεικνύουν μεγαλύτερη σύνεση κατά τη διαχείριση των εκκρεμών απαιτήσεών τους. Αναζητούν τις "καλές ΜΜΕ", που διαθέτουν ισχυρές υπογραφές.

8.6. Η αδυναμία πολλών οφειλετών να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, κατά την πρόσφατη κρίση, έχει καταγραφεί στη μνήμη των ηγετικών στελεχών, που τείνουν όλο και περισσότερο να εμπιστεύονται τα ειδικά λογισμικά για τον υπολογισμό των κινδύνων.

8.7. Η ανάπτυξη των διασυνοριακών χρηματοπιστωτικών σχέσεων περιορίζεται ακόμη - με εξαίρεση τις όμορες περιοχές - στις μεγάλες και τις μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν περίμεναν τη Νομισματική Ένωση για να αναπτύξουν διακρατικές σχέσεις.

8.8. Αντίθετα, διαπιστώνεται σημαντική αύξηση των συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών, οι οποίες στηρίζονται σε ανταλλαγές διασυνοριακών υπηρεσιών.

8.9. Ένας από τους λόγους που προβάλλονται γενικά για την καθυστέρηση αυτή ως προς την ενίσχυση του ενδοκοινοτικού και διασυνοριακού ανταγωνισμού, που συνδέεται με την Νομισματική Ένωση, είναι η βραδύτητα των διαδικασιών και το υψηλό κόστος της διείσδυσης στις σχετικά κορεσμένες αγορές της Οικονομικής Ένωσης.

8.10. Τα θεσμικά εμπόδια αναφέρονται όλο και λιγότερο, οι εμπειρογνώμονες όμως τονίζουν τη σημασία των πολιτισμικών συνηθειών και την εμμονή των εθνικών ιδιαιτεροτήτων(12). Οι γλωσσικές διαφορές, οι διαφορές που συνδέονται με τη φορολογία, τις λογιστικές μεθόδους και το μη εναρμονισμένο πτωχευτικό δίκαιο κ.λπ. αποτελούν τροχοπέδη στις διασυνοριακές εγκαταστάσεις και χρηματοδοτήσεις.

9. Η Νομισματική Ένωση μεταβάλλει τους διαύλους παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών

9.1. Η χρήση του Ιnternet για την πώληση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θέτει το πρόβλημα της προστασίας των επενδυτών.

9.2. Είναι ιδιαίτερα επιθυμητό η προστασία αυτή να εξακολουθήσει να είναι η μέγιστη δυνατή. Η πρόταση οδηγίας για την πώληση εξ αποστάσεως χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών λαμβάνει υπόψη το μέλημα αυτό, και προτείνει την λεγόμενη αρχή της μέγιστης εναρμόνισης.

9.3. Η μέγιστη εναρμόνιση συνίσταται στη δημιουργία ενός κοινού υπόβαθρου κανόνων δικαίου για όλα τα κράτη μέλη, τα οποία δεν θα μπορούν ούτε να αφαιρέσουν ούτε να προσθέσουν τίποτε σ' αυτούς.

9.4. Η διαδικασία αυτή προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα ένα επίπεδο προστασίας των επενδυτών που είναι απαραίτητο, εφόσον οι επαγγελματίες επενδυτές θα μπορούσαν να υπάγονται σε διαφορετικούς κανόνες, ανάλογα με το επίπεδο αποδοτικότητας και πληροφόρησης του καθενός.

10. Η επίδραση της Νομισματικής Ένωσης στην αγορά ομολόγων

10.1. Ήταν γενικά αποδεκτό ότι το ευρώ θα δημιουργούσε μια ενοποιημένη αγορά των επιτοκίων για το σύνολο της ενδιαφερόμενης ζώνης, με ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των εκδοτών και με αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους για τους δανειολήπτες. Οι αποταμιευτές αναμενόταν να επωφεληθούν από τη σημαντική μείωση του κόστους των συναλλαγών και, αντίστοιχα, οι παραδοσιακές τράπεζες θα υφίσταντο τη μείωση του όγκου των προμηθειών τους.

10.2. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή(13), "...ο όγκος των νέων εκδόσεων ομολογιών εκφρασμένων σε ευρώ ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Για την ακρίβεια, οι διεθνείς ομολογίες σε ευρώ αντιπροσώπευαν περίπου το 40 % του συνόλου των ομολογιών που εκδόθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999 σε όλα τα νομίσματα μαζί, έναντι 30 % κατά το 1998 και 20 % το 1997 για τα νομίσματα που συμμετέχουν στην ΟΝΕ και το Εcu. Εάν προστεθούν δε και οι εσωτερικές εκδόσεις σε ευρώ, η συνολική αξία των εκδόσεων σε ευρώ μπορεί να συγκριθεί με το ύψος των εκδόσεων σε δολάρια ΗΠΑ, γεγονός που αποδεικνύει τη συνεκτικότητα και την αυξανόμενη ρευστότητα των ευρωπαϊκών ομολογιακών αγορών και που θα ευνοήσει τις διασυνοριακές συναλλαγές των ευρωπαίων επενδυτών". Το 1999 η αξία των ομολογιών σε ευρώ υπερέβη την αξία των ομολογιών σε δολάρια. Πρέπει, εντούτοις, να σημειωθεί ότι οι ομολογίες σε ευρώ αποτελούν τις περισσότερες φορές το αντικείμενο Swaps σε δολάρια, γεγονός που επηρεάζει σαφώς την τιμή του δολαρίου στην αγορά συναλλάγματος. Σύμφωνα με τις στατιστικές του "Capital Data Bondware", το δολάριο ανακατέλαβε την κυριαρχική του θέση στην ομολογιακή αγορά (43,87 % του μεριδίου της αγοράς με 342,9 δις δολάρια έναντι 40,68 % και 317,9 δις για τις εκδόσεις σε ευρώ).

10.3. Πρέπει να σημειωθεί, ως στοιχείο που επιβεβαιώνει την προτίμηση της αγοράς για τις επενδύσεις χαμηλού κινδύνου, η μαζική υπεροχή των τίτλων που μπορούν να εξομοιωθούν με κρατικά ομόλογα, με εκδόσεις κατηγορίας ΑΑΑ κατά 43 % και κατηγορίας ΑΑ κατά 44 %, κατά το δεύτερο τρίμηνο του 1999. Η Επιτροπή επισημαίνει, ως στοιχείο ενθαρρυντικό σχετικά με τη διεύρυνση της αγοράς, το γεγονός ότι οι εκδόσεις που τα διεθνή γραφεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έχουν κατατάξει στην κατηγορία Α, αυξήθηκαν από λιγότερο από 2 % τον Ιανουάριο του 1999 σε 10 % κατά το δεύτερο τρίμηνο του 1999.

11. Η ΟΝΕ τροποποιεί τη δομή της ευρωπαϊκής αγοράς κρατικών ομολόγων

11.1. Η πανευρωπαϊκή αγορά κρατικών ομολόγων κατέχει πλέον την πρώτη θέση, και προηγείται της αντίστοιχης αγοράς των ΗΠΑ.

11.2. "Με την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου και των αποκλίσεων των επιτοκίων που επήλθε με τη μετάβαση στο ευρώ, η ρευστότητα των διαφόρων ομολογιών έχει καταστεί καθοριστικός παράγοντας για την αξιολόγηση της απόδοσης των κρατικών ομολόγων, ενώ έχει μειωθεί το μέγεθος του ίδιου του κινδύνου της πίστωσης"(14).

11.3. Οι όροι χρηματοδότησης των κρατών εξαρτώνται πλέον από τη ρευστότητα, δηλαδή από τον όγκο των εκδόσεων που πραγματοποιούν στην αγορά του ευρώ. Έχει μειωθεί, επομένως, η σημασία της ανάλυσης των δημοσίων οικονομικών του εκδίδοντος κράτους. Η εξέλιξη αυτή ελάχιστα ευνοεί τις εκδόσεις των μικρών χωρών.

11.4. Παρατηρείται, παράλληλα, αύξηση των ιδιωτικών εκδόσεων και αποκλίσεις τιμών που, αντίθετα, επιτείνουν τις διαφορές στην υπογραφή(15).

12. Oι επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης στη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών

12.1. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθούν σοβαρά οι συνέπειες της επανάστασης που έλαβε χώρα την 1η Ιανουαρίου 1999 με την μετατροπή του συνόλου των κινητών αξιών, μετοχών, ομολόγων και άλλων αντιπροσωπευτικών τίτλων του δημοσίου χρέους ή των ιδιωτικών χρεών σε ευρώ.

12.2. Ο όγκος συναλλαγών της αγοράς του ευρώ προσέγγισε κατά τον τρόπο αυτό τον αντίστοιχο όγκο των ΗΠΑ, διαθέτοντας μία αξιόπιστη "κρίσιμη μάζα", και, παρά το γεγονός ότι υπολείπονται ακόμη να γίνουν πολλά για την ολοκλήρωση του μετασχηματισμού των αγορών, είναι ήδη δυνατόν να έχουμε μία σχετικά αξιόπιστη εικόνα των κυριότερων τάσεων που παρατηρούνται.

12.3. Οι περισσότεροι εμπειρογνώμονες συμφωνούν ως προς τα θετικά αποτελέσματα που θα έχει η ΟΝΕ:

- αύξηση των διασυνοριακών συναλλαγών κινητών αξιών,

- επιτάχυνση της ενοποίησης των εθνικών αγορών και αύξηση της ρευστότητας των αγορών,

- ανάπτυξη μίας αγοράς εμπορικών τίτλων (εταιρική δανειακή αγορά) στο πλαίσιο της οποίας οι εκδότες των τίτλων θα εφαρμόζουν τις μεθόδους αξιολόγησης των κινδύνων που εφαρμόζονται στις ΗΠΑ,

- πλήρης αναθεώρηση των κανόνων λειτουργίας των αγορών (διακανονισμός-παράδοση, συμψηφισμός κ.λπ.).

12.4. Επιδιώχθηκε κατά τρόπο επιθετικό η ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των χρηματοπιστωτικών αγορών και ιδιαίτερα των χρηματιστηρίων αξιών βάσει δύο αξόνων οργάνωσης:

- της υιοθέτησης ενός προτύπου συνεργασίας τμηματικού χαρακτήρα ανάμεσα στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου (London Stock Exchange - LSE) και το χρηματιστήριο της Φραγκφούρτης (που θα συνοδεύεται από συνεργασία και με το Νasdaq)· το σχέδιο αυτό φαίνεται πως τέθηκε υπό αμφισβήτηση λόγω της αρνητικής αντίδρασης αξιόλογου τμήματος των μελών του LSE,

- της υιοθέτησης ενός πολύ προχωρημένου προτύπου ενοποίησης μεταξύ των χρηματιστηρίων των Παρισίων, των Βρυξελλών και του Άμστερνταμ (Euronext) που θα συνοδεύεται από διασύνδεση των συστημάτων συναλλαγών, και θα περιλαμβάνει, εκτός από το Εuronext, επτά διεθνή χρηματιστηριακά κέντρα, μεταξύ των οποίων το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, τα χρηματιστήρια του Τόκιο, του Ηοng Kong κ.λπ., σε μια Παγκόσμια Αγορά Μετοχών (Global Equity Market) που θα λειτουργεί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, σε παγκόσμια κλίμακα. Σε αυτή την ευρεία αγορά θα γίνονται πράξεις ύψους 20000 δις $, δηλαδή το 60 % της παγκόσμιας χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης. (Συμφωνία αρχών που ανακοινώθηκε στις 7 Ιουνίου 2000 στο Τόκιο)(16).

12.5. Οι εμπειρογνώμονες εκτιμούν γενικά ότι ο αριθμός των χρηματιστηρίων που λειτουργούν στο πλαίσιο της ΟΝΕ είναι υπερβολικός και ότι επιβάλλεται η ενοποίησή τους, η οποία θα βοηθηθεί από τον ενοποιητικό ρόλο του ευρώ. Πρέπει, εντούτοις, αυτή η αναπόφευκτη συγκέντρωση να σεβαστεί τους κανόνες του ανταγωνισμού.

12.6. Αυτές οι ενοποιήσεις βασίζονται στην εξειδίκευση των καθηκόντων, στο πλαίσιο της οποίας, παραδείγματος χάρη, το χρηματιστήριο του Λονδίνου θα έχει προεξάρχουσα θέση στη αγορά των τίτλων μεγάλης αξίας, ενώ το χρηματιστήριο της Φρανκφούρτης στην αγορά των παραγώγων και των αξιών υψηλής τεχνολογίας.

12.7. Οι ενοποιήσεις στην ηπειρωτική Ευρώπη θα πραγματοποιηθούν βάσει της εξειδίκευσης κάθε χρηματιστηρίου, αλλά η λειτουργία τους θα βασίζεται σε ένα ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα συναλλαγών.

12.8. Τον κινητήριο μοχλό της διαδικασίας ενοποίησης που εφαρμόζεται αποτελούν οι τεχνολογικές καινοτομίες. Η ηλεκτρονική διαπραγμάτευση των μετοχών και η μεταβίβαση εντολών μέσω του Διαδικτύου οδηγούν στην μερική απαξίωση της έννοιας του γεωγραφικού προσδιορισμού ενός χρηματιστηρίου.

12.9. Οι μηχανισμοί μεταβίβασης των εντολών, συμψηφισμού και διακανονισμού-παραδόσεων των τίτλων διαδραματίζουν ρόλο καθοριστικής σημασίας στο πλαίσιο του ανταγωνισμού που λαμβάνει χώρα και ο οποίος έχει πλέον οριστικά περισσότερο διεθνή και λιγότερο ευρωπαϊκό χαρακτήρα.

12.10. Δεν μπορεί βεβαίως να αποκλεισθεί εντελώς το ενδεχόμενο ένα σημαντικό μέρος των συναλλαγών να πραγματοποιείται μέσω των μη ρυθμιζόμενων αγορών είτε άμεσα είτε μέσω των διαρκώς αυξανόμενων ευρωπαϊκών δικτύων επικοινωνιών (ECN) ο ρόλος των οποίων δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί επαρκώς.

12.11. Οι εξωχρηματιστηριακές αγορές παράγωγων (OTC) προϊόντων(17) στην Ευρώπη είναι πολύ δυναμικές. Είναι απαραίτητο οι συμβάσεις - πλαίσιο για τα χρηματοοικονομικά μέσα που διέπουν τη πραγματοποίηση των εν λόγω δραστηριοτήτων να βασίζονται σε ένα ευρωπαϊκό πρότυπο. Η Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Tραπεζών (FBE) δημιούργησε μία ευρωπαϊκή σύμβαση-πλαίσιο, το Εuromaster, η οποία έγινε αποδεκτή από όλες τις ευρωπαϊκές ενώσεις τραπεζών. Κατά τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η ενοποίηση των ρητρών για το σύνολο της Ένωσης. Η χρήση της εν λόγω σύμβασης αναφοράς στην Κοινότητα θα πρέπει να προωθηθεί.

13. Η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου αποτελεί πρόκληση για τις αγορές

13.1. Η διεθνοποίηση της αγοράς ευρωπαϊκών κινητών αξιών, πέραν των παραδοσιακών μετοχών μεγάλων επιχειρήσεων ("blue chips"), ενισχύθηκε σημαντικά από την ομοιόμορφη προσφορά τιμών σε ευρώ.

13.2. Η θέση που κατέχουν τα αμερικανικά συνταξιοδοτικά ταμεία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης αποτελεί ένα πολύ θετικό στοιχείο για τη Νομισματική Ένωση.

13.3. Εντούτοις, ένα στοιχείο που προκαλεί ανησυχίες είναι ο υπερβολικά υψηλός βαθμός μεταβλητότητας των εν λόγω τοποθετήσεων.

13.4. Η απόκλιση του ευρώ από το δολάριο έφτασε μέχρι το 25 %. Το γεγονός αυτό προκάλεσε σημαντική μείωση του ενδιαφέροντος των διεθνών επενδυτών για τις ευρωπαϊκές αξίες. Το ισοζύγιο πληρωμών που αφορά τις συναλλαγές σε κινητές αξίες είναι αρνητικό. Οι ευρωπαϊκές επενδύσεις σε αμερικανικές αξίες υπερβαίνουν τις αντίστοιχες αμερικανικές σε ευρωπαϊκές.

13.5. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί παράγοντες που εξηγούν την ύπαρξη του εν λόγω ελλείμματος, μεταξύ των οποίων θα πρέπει να επισημανθεί η διαφορά δυναμισμού των οικονομιών των δύο πλευρών του Ατλαντικού, θα πρέπει να τονισθεί ότι η καθιέρωση του ευρώ συνέβαλε στην αύξηση του βαθμού μεταβλητότητας των αγορών, σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε στις σημαντικότερες εθνικές χρηματιστηριακές αγορές, διότι οι εν λόγω αγορές, παρά το γεγονός ότι ήταν ανοικτές στις διεθνείς αγορές, απολάμβαναν της πιστής υποστήριξης των τοπικών επενδυτών και επωφελούνταν από την εμπιστοσύνη των εν λόγω επενδυτών προς τις συναλλαγματικές ισοτιμίες των εθνικών νομισμάτων (φράγκο και γερμανικό μάρκο).

13.6. Η πρόκληση στην οποία δεν έχουμε μπορέσει προσωρινά (;) να ανταποκριθούμε είναι να υπάρξει μια ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο που να αντιπροσωπεύει καλύτερα τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη. Η παράδοξη αυτή απόκλιση αιφνιδίασε την πλειονότητα των εμπειρογνωμόνων και ανέτρεψε τις προβλέψεις τους.

13.7. Η νομισματική πολιτική που ακολούθησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (BCE), για να αντιμετωπίσει την εν λόγω απρόβλεπτη κατάσταση, έχει δημιουργήσει αυτό που οι αγορές απεχθάνονται περισσότερο, δηλαδή κλίμα αβεβαιότητας.

13.8. Η διαφαινόμενη προοπτική της αντίδρασης της ΕΚΤ αποκλειστικά μέσω της αύξησης των επιτοκίων με στόχο την ενίσχυση της ισοτιμίας του ευρώ ή τουλάχιστον την παρεμπόδιση της περαιτέρω πτώσης του δεν θεωρείται η πλέον κατάλληλη για τους κυριότερους παράγοντες της οικονομικής ζωής. Η ΕΚΤ έλαβε υπόψη της αυτήν την ανησυχία, προβαίνοντας σε πολύ μετρημένες αυξήσεις του επιτοκίου αναχρηματοδότησης που εφαρμόζει (+0,25 % στα τέλη Αυγούστου 2000).

13.9. Πράγματι, ο πληθωρισμός είναι χαμηλός και η τόσο προσδοκώμενη ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας επιβεβαιώνεται. Οι αγορές θα μπορούσαν έτσι να ερμηνεύσουν λανθασμένα την περίπτωση που η ΕΚΤ, λόγω των πληθωριστικών πιέσεων που ασκεί η αύξηση της τιμής του πετρελαίου, η οποία δεν έχει καμία σχέση με τα θεμελιώδη μεγέθη της ζώνης ευρώ, αντιδράσει υιοθετώντας την άποψη ότι οι πληθωριστικοί κίνδυνοι θα πρέπει να αντιμετωπισθούν συνολικά. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ουσιαστική η καλή ενημέρωση από την ΕΚΤ για την πολιτική της.

13.10. Από ορισμένους πολιτικούς τέθηκε, σχεδόν απερίφραστα, το ζήτημα του κατά πόσον η ΕΚΤ έχει την ικανότητα να ασκήσει μία συνεκτική πολιτική που θα διασφαλίζει τόσο την αναγκαία ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας και τη μείωση της ανεργίας όσο και τη στήριξη του ευρώ. Με όλο το σεβασμό προς την ανεξαρτησία της ΕΚΤ, εναπόκειται πλέον στο Συμβούλιο και στην Προεδρία η κατάρτιση ενός συμπληρωματικού συνεκτικού κειμένου.

14. Η πρόκληση της αγοράς συναλλάγματος

14.1. Η διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας μίας ελεύθερης αγοράς, η οποία επηρεάζεται άμεσα από ποικίλες μεταβολές, ακόμη και της ψυχικής διάθεσης, ενός μεγάλου αριθμού παραγόντων που δραστηριοποιούνται σε αυτή, δεν μπορεί να θεωρηθεί πρόκληση στην κυριολεξία, στο βαθμό που αποτελεί μέρος της φυσιολογικής κίνησης της οικονομίας της αγοράς, που υπόκειται, κατ' αρχήν, στη λογική των συμπεριφορών.

14.2. Τα αίτια της εξασθένησης του ευρώ έναντι του δολαρίου αναλύθηκαν σε υπερβολικό βαθμό από τους οικονομολόγους και τις εφημερίδες. Αν και δεν είναι δυνατόν να προβούμε στο παρόν κείμενο στην εξαντλητική ανάλυση των παρατηρήσεων που διατυπώθηκαν, μπορούμε εντούτοις να επισημάνουμε τα ακόλουθα:

- τη συνεχιζόμενη υστέρηση των οικονομικών επιδόσεων της ζώνης ευρώ σε σχέση με τις αντίστοιχες των ΗΠΑ κατά την τελευταία τετραετία. Το μέσο ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους υπολογίζεται σε 3,40 % για την Ευρώπη το 2000 έναντι 5,30 % για τις ΗΠΑ (2ο τρίμηνο του 2000)·

- τη διαφορά μεταξύ των επιτοκίων που ισχύουν στην αμερικανική νομισματική αγορά και των επιτοκίων της ευρωπαϊκής αγοράς που έχει ως αποτέλεσμα την προσέλκυση της μάζας των μετακινούμενων συνεχώς στη διεθνή αγορά κεφαλαίων με αρνητικές συνέπειες για το ευρώ(18)·

- την εμπιστοσύνη που εμπνέει στους χρηματοοικονομικούς επενδυτές η πολιτική της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Federal Reserve), η οποία επιδιώκει τόσο τη διατήρηση του ρυθμού ανάπτυξης όσο και τον έλεγχο των πληθωριστικών πιέσεων που συνδέονται άμεσα με την πλήρη απασχόληση·

- τη θεαματική ανάκαμψη των αμερικανικών δημόσιων οικονομικών μέσω της οικονομικής ανάπτυξης, η οποία είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνον την εξάλειψη του παραδοσιακού ελλείμματος, αλλά και την εμφάνιση δημοσιονομικού πλεονάσματος·

- τη μεγάλη ευκολία με την οποία οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν το σημαντικό έλλειμμα που παρουσιάζει το ισοζύγιο τρεχουσών πληρωμών (339 δισ. δολάρια κατά το 1999) μέσω της αξιοποίησης της διεθνούς αποταμίευσης και του τεράστιου όγκου των αποταμιευμένων δολαρίων ανά τον κόσμο, που αντιστοιχούν σε πίστωση 0 % για την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στους Αμερικανούς να διατηρήσουν την αυτονομία τους στον τομέα της εφαρμογής της οικονομικής τους πολιτικής χωρίς να ανησυχούν για την εξισορρόπηση των εξωτερικών τους λογαριασμών.

14.2.1. Συνοψίζοντας, οι εξελίξεις των μακροοικονομικών μεγεθών της αμερικανικής οικονομίας, εξαιρουμένου του εξωτερικού ελλείμματος, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, μεσοπρόθεσμα, θα διατηρηθούν οι έντονες πιέσεις για ανατίμηση του δολαρίου έναντι του ευρώ.

14.3. Στο πλαίσιο της διαχείρισης του ευρώ δεν ισχύουν οι ίδιοι ευνοϊκοί παράγοντες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δεν έχει, σύμφωνα με τις Συνθήκες, την ευθύνη της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ. Πράγματι, διαθέτει τα μέσα ανάληψης δράσης στο πλαίσιο των αγορών συναλλάγματος, προβαίνοντας στην πώληση δολαρίων, μέσω των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών ή άλλων φιλικά διακείμενων ενδιάμεσων παραγόντων, αλλά η εν λόγω παρέμβαση έχει γενικά υψηλό κόστος ενώ η αποτελεσματικότητά της είναι σχετική. Στην τελευταία μηνιαία έκθεσή της (Αύγουστος 2000, η ΕΚΤ δείχνει να αναγνωρίζει κάποια αδυναμία της να ελέγξει την σχέση ισοτιμίας ευρώ-δολαρίου.

14.4. Η υποτίμηση του ευρώ ευνοεί τις εξαγωγές της ζώνης ευρώ και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην τρέχουσα οικονομική ανάκαμψη. Η ανάμνηση των προσπαθειών που κατέβαλαν οι ευρωπαϊκές νομισματικές αρχές για τη διατήρηση σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών στο εσωτερικό της ζώνης ευρώ μετά το Μάαστριχτ, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη δραματική, σε ορισμένες περιπτώσεις, μείωση της οικονομικής δραστηριότητας, επηρέασε σημαντικά τη στάση τόσο των κυβερνήσεων όσο και των δημόσιων αρχών. Αντιθέτως, η υποτίμηση του ευρώ παρέχει σημαντικές ευκαιρίες στα αμερικανικά συνταξιοδοτικά ταμεία και τις αμερικανικές επιχειρήσεις για την εξαγορά σε ικανοποιητικές τιμές ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Τα αμερικανικά και τα βρετανικά συνταξιοδοτικά ταμεία αντιπροσωπεύουν το 50% της κεφαλαιοποίησης του χρηματιστηρίου της Γαλλίας. Το εν λόγω φαινόμενο δεν παρουσιάζεται μόνον στη Γαλλία.

14.5. Η άποψη ότι η συμπεριφορά της αγοράς συναλλάγματος οφείλεται στην αδυναμία των κυβερνήσεων των χωρών της ζώνης ευρώ δεν είναι ορθή. Η "εκκωφαντική σιωπή" των κυβερνήσεων όσον αφορά την ανάληψη πολιτικών αποσκοπεί στον περιορισμό του άγχους που έχει καταλάβει τους παράγοντες της αγοράς. Η σιωπή αποτελεί τον χρυσό κανόνα αντιμετώπισης παρόμοιων καταστάσεων, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι οι υπουργοί οικονομικών της Νομισματικής Ένωσης αδιαφορούν για την εξασθένηση του ευρώ, όπως άλλωστε αποδεικνύεται και από τη στενή και συνεχή συνεργασία που υπάρχει στο πλαίσιο του Συμβουλίου Ευρώ 11.

14.6. Έχει ήδη καταδειχθεί η ελάχιστη αποτελεσματικότητα ή και αντιπαραγωγικότητα των δηλώσεων των ανώτατων νομισματικών αρχών σχετικά με τη σταθερότητα του ευρώ και τις δυνατότητες ανάκαμψής του εντός συντόμου χρονικού διαστήματος. Στο πλαίσιο μίας αγοράς σε πυρετώδη κατάσταση, παρόμοιες δηλώσεις αυξάνουν το άγχος και τον σκεπτικισμό των παραγόντων της αγοράς.

14.7. Η Bundesbank, στη μηνιαία έκθεσή της του Μαΐου, εξέφραζε το γενικότερο αίσθημα που επικρατεί: "Μία τέτοια μείωση της αξίας ενός νέου νομίσματος (του ευρώ) δεν είναι καθόλου θετική για τη φήμη του". Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τον περιορισμό του ψυχολογικού αντίκτυπου που έχει η μείωση της εξωτερικής αξίας του ευρώ καταδεικνύει την ολοένα και μεγαλύτερη πολιτικοποίηση του προβλήματος.

14.8. Η αποδοχή της παγκοσμιοποίησης της κίνησης των κεφαλαίων σημαίνει ότι γίνεται αποδεκτή η απώλεια του ελέγχου των τιμών της αγοράς, δηλαδή του ελέγχου των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Σε κάθε περίπτωση, οι νομισματικές αρχές και οι κυβερνήσεις δεν διαθέτουν πλέον επαρκή μέσα για την ανάληψη δράσης στο πλαίσιο της λειτουργίας των αγορών, εκτός από την εφαρμογή μίας πολιτικής που θα αποσκοπεί στην αποκατάσταση του κλίματος εμπιστοσύνης ως προς τον δυναμισμό των 11.

14.9. Το μοναδικό όπλο που διαθέτει η ΕΚΤ είναι η αύξηση των επιτοκίων, που μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστικές αποδόσεις σε σχέση με το δολάριο, αλλά τούτο δεν της παρέχει μεγάλη ελευθερία κινήσεων εάν δεν θέλει να διακινδυνεύσει τη συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης, γεγονός που αποτελεί για την ΕΚΤ βαρύτατη ευθύνη.

14.10. Είναι σαφές ότι καμία δράση σταθεροποίησης της παγκόσμιας αγοράς δεν μπορεί να αποδειχθεί αξιόπιστη εάν δεν εξασφαλισθεί η συμβολή των ΗΠΑ και της ΕΚΤ στις προσπάθειες που καταβάλλουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες. Οι ίδιες ενδείξεις μας οδηγούν στη διαπίστωση ότι οι ΗΠΑ αντιτίθενται ουσιαστικά σε οποιαδήποτε προσπάθεια παρέμβασης που μπορεί να παρεμβάλει εμπόδια στην ελεύθερη λειτουργία της αγοράς, ενώ όσον αφορά την τιμή του δολαρίου έχει υιοθετηθεί μία στάση γενικότερης αποφυγής των παρεμβάσεων ("Benign neglect").

15. Η θεσμοθέτηση της αλληλεγγύης

15.1. Το ζήτημα της επίδειξης αλληλεγγύης εκ μέρους των χρηματιστηριακών αγορών έχει αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένων μέτρων σε θεσμικό επίπεδο. Έχει συσταθεί μία μόνιμη Επιτροπή ευρωνομισμάτων υπό την αιγίδα της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BRI) στόχος της οποίας είναι η πρόληψη των κρίσεων με βάση την ενίσχυση της διαφάνειας ως προς τα θεμελιώδη μεγέθη που αφορούν τις θέσεις των κεντρικών τραπεζών, του δημόσιου τομέα και του ιδιωτικού τομέα των χωρών της ζώνης ευρώ.

15.2. Τέλος, η ΟΚΕ έχει συνειδητοποιήσει ότι η αγορά του ευρώ είναι αδύνατο να απομονωθεί από την υπόλοιπη νομισματική και χρηματοοικονομική δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο. Στις αρχές Φεβρουαρίου του 1999 αποφασίσθηκε η μετατροπή της μόνιμης Επιτροπής Ευρωνομισμάτων σε Επιτροπή του Παγκόσμιου Χρηματοοικονομικού Συστήματος (Committee on the global financial system).

15.3. Η προαναφερθείσα εξέλιξη καταδεικνύει ότι έχει πλέον αναγνωρισθεί ότι αποτελεί ψευδαίσθηση να θεωρούμε ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε μία ζώνη ευρώ που θα διαθέτει αυτονομία δράσης και αυτόνομες εξουσίες.

16. Μία πρόκληση μείζονος σημασίας: η θέσπιση μίας συνεκτικής με την ΟΝΕ φορολογικής πολιτικής

16.1. Η σημασία της φορολογίας για τη δημιουργία μίας πραγματικά ενοποιημένης αγοράς της ΕΕ είχε συνειδητοποιηθεί ήδη από τα πρώτα στάδια υλοποίησης της Ένωσης.

16.2. Είναι αδύνατον να αναφέρουμε όλες τις ανακοινώσεις και τις εκθέσεις της Επιτροπής ή των ομάδων εμπειρογνωμόνων σχετικά με το εν λόγω θέμα. Θα πρέπει επίσης να αναφερθούν και διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ που είχαν ως αντικείμενο μία από τις, αναμφισβήτητα, δυσκολότερες πτυχές της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.

16.3. Στο έγγραφο που δημοσίευσε η Επιτροπή στις 22 Οκτωβρίου 1996 με θέμα "Η φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Έκθεση για την εξέλιξη των φορολογικών συστημάτων"(19), αναφέρονταν τα ακόλουθα: "Καθώς οι κανονιστικής φύσεως περιορισμοί εξαφανίζονται, τα υφιστάμενα φορολογικά εμπόδια και στρεβλώσεις καθίστανται συνεχώς εμφανέστερα ενώ η φορολογία θεωρείται ευρέως ως ένας από τους σημαντικότερους τομείς όπου η οικοδόμηση της ενιαίας αγοράς παραμένει ανολοκλήρωτη".

16.4. Η δημιουργία της ΟΝΕ αυξάνει την επίδραση των φορολογικών στρεβλώσεων λόγω της κατάργησης των συναλλαγματικών κινδύνων, της σύγκλισης των επιτοκίων και της μείωσης του κόστους των συναλλαγών. Η λειτουργία μίας πλήρως ελεύθερης αγοράς, καθιστά το ζήτημα της φορολόγησης των τοποθετήσεων στοιχείο καθοριστικής σημασίας σε σχέση με τη συμπεριφορά των επενδυτών.

16.5. Η φορολογία όμως που επιβάλλεται στα εισοδήματα που προέρχονται από κινητές αξίες, παρά το γεγονός ότι διαδραματίζει ιδιαίτερα αποφασιστικό ρόλο, δεν αποτελεί το μοναδικό στοιχείο που επηρεάζει την κατανομή των πόρων και την επιλογή του τόπου πραγματοποίησης των επενδύσεων.

16.6. Το ποσοστό των υποχρεωτικών εισφορών, φορολογικών και κοινωνικών, ο τρόπος υπολογισμού της φορολογικής βάσης και οι κανόνες που διέπουν τον υπολογισμό του φόρου που επιβάλλεται στις εταιρείες - όλα τους εξίσου σημαντικά με τα ονομαστικά ποσοστά - οπωσδήποτε επιδρούν στον τρόπο άσκησης του ανταγωνισμού και στην εύρυθμη λειτουργία της ΟΝΕ. Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των φορολογικών συστημάτων, αντί να περιοριστεί, έχει την τάση να αυξάνεται.

17. Μία ρεαλιστική προσέγγιση της Επιτροπής που σέβεται την εθνική κυριαρχία των κρατών μελών

17.1. Η φορολογία συνδέεται άμεσα με τα ίδια τα θεμέλια της έννοιας της εθνικής κυριαρχίας. Υφίστανται ακόμη σημαντικές αποκλίσεις τόσο ως προς το ποσοστό που αντιστοιχεί στις εισφορές σε σχέση με το ΑΕΠ όσο και ως προς την κατανομή του ποσοστού μεταξύ άμεσων φόρων, έμμεσων φόρων και κοινωνικών εισφορών.

17.2. Σύμφωνα με τις τρέχουσες εξελίξεις, η ενοποίηση και η ουσιαστική εναρμόνιση των διατάξεων που αφορούν τα ζητήματα της φορολογικής βάσης και των ποσοστών που αντιστοιχούν στις υποχρεωτικές εισφορές, μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν ουτοπία.

17.3. Η Επιτροπή, έχοντας συνειδητοποιήσει τα εν λόγω προβλήματα, καθώς και αυτά που συνδέονται άμεσα με την ανάγκη ύπαρξης ομοφωνίας στο Συμβούλιο για θέματα που άπτονται των διατάξεων για τη φορολογία, προέβη στην υιοθέτηση μίας ρεαλιστικής προσέγγισης(20):

1) αποφάσισε να θέσει τέλος στον αθέμιτο ανταγωνισμό, καθορίζοντας, στο πλαίσιο ενός κώδικα ορθής συμπεριφοράς, τις πρακτικές που θεωρεί αποδεκτές και τις πρακτικές που θεωρεί απαράδεκτες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που ανήκουν στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων φορολογικού χαρακτήρα (απόφαση του Συμβουλίου της 1ης Δεκεμβρίου 1997)·

2) αποφάσισε να λάβει υπόψη το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο (πρόβλημα μείζονος σημασίας λόγω των φορολογικών παραδείσων που υφίστανται εκτός της ΕΕ, θέμα το οποίο αποτελεί αντικείμενο διαβουλεύσεων στο εσωτερικό του ΟΟΣΑ)·

3) αποφάσισε να προβεί στη λήψη μέτρων με στόχο την εξάλειψη των στρεβλώσεων που παρατηρούνται σε επίπεδο φορολόγησης των εσόδων κεφαλαίου:

- ο σχετικός μηχανισμός θα πρέπει να αφορά μόνον τους τόκους που καταβάλλονται σε ένα κράτος μέλος στα φυσικά εκείνα πρόσωπα που δεν θεωρούνται από φορολογική άποψη ως μόνιμοι κάτοικοι του εν λόγω κράτους μέλους αλλά ενός άλλου·

- προβλέπεται η συνύπαρξη δύο συστημάτων στο πλαίσιο των οποίων είτε θα υπάρξει μία ελάχιστη παρακράτηση στην πηγή είτε θα παρέχονται πληροφορίες σχετικά με έσοδα που προέρχονται από αποταμίευση στα άλλα κράτη μέλη·

18. Προς την εξεύρεση μίας μινιμαλιστικής λύσης

18.1. Η λύση που πρότεινε η Επιτροπή και η οποία έτυχε της σύμφωνης γνώμης μίας αρκετά μεγάλης πλειοψηφίας των ενδιαφερομένων απερρίφθη τόσο κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι το Δεκέμβριο του 1999 όσο και κατά το Συμβούλιο Οικονομικών της Λισσαβώνας που πραγματοποιήθηκε στις 7 και 8 Απριλίου 2000.

18.2. Το Συμβούλιο της Φέιρα τον Ιούνιο του 2000 έδωσε τη δυνατότητα επίτευξης συμφωνίας για τη συνύπαρξη των δύο συστημάτων για μια δεκαετία:

- παρακράτηση στην πηγή, που επιτρέπει τη διατήρηση του τραπεζικού απορρήτου, για επταετή μεταβατική περίοδο·

- άρση του τραπεζικού απορρήτου, με ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων - σύστημα το οποίο θα πρέπει να έχει γενικευτεί μέχρι το 2010.

18.3. Εξάλλου, η συμφωνία της Φέιρα θα πρέπει να επιτρέψει την ανάπτυξη ενός "κώδικα ορθής συμπεριφοράς" ο οποίος θα πρέπει να θέσει ένα κατώτατο όριο πειθαρχίας στη φορολογία των επιχειρήσεων.

18.4. Η έγκριση ενός κώδικα ορθής συμπεριφοράς σχετικά με το ζημιογόνο για τις επιχειρήσεις φορολογικό ανταγωνισμό φαίνεται να εξαρτάται από τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας λήψης των αποφάσεων για το φορολογικό τομέα, που επί του παρόντος βασίζεται στη λήψη απόφασης με ειδική πλειοψηφία, που προβλέπεται να εξετασθεί στο πλαίσιο της μεγάλης θεσμικής μεταρρύθμισης που θα συζητηθεί κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Νίκαιας το Δεκέμβριο του 2000.

18.5. Η συμφωνία της Φέιρα συνοδεύεται από δεσμευτικούς όρους, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ευθυγράμμιση της Ελβετίας, του Λίχτενσταϊν και των άλλων διεθνών χρηματοοικονομικών κέντρων με τις λύσεις που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή 'Ενωση. Θα πρέπει να αρχίσουν διαπραγματεύσεις "προκειμένου να ευνοηθεί η υιοθέτηση αντίστοιχων μέτρων" στις τρίτες χώρες και στις συνδεδεμένες με τις χώρες της ΕΕ επικράτειες (νήσος Μαν - αγγλο-νορμανδικές νήσοι - Μονακό κ.λπ.).

18.6. Μια οδηγία με βάση τη συμφωνία της Φέιρα θα υποβληθεί στο Συμβούλιο στα τέλη του 2002. Μέχρι τότε θα πρέπει να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις, κυρίως όσον αφορά τα επιτόκια επί της παρακράτησης στην πηγή που θα ισχύουν στις χώρες που θα έχουν επιλέξει τη λύση αυτή.

18.7. Για τα αποτελέσματα του Συμβουλίου της Φέιρα εκφράστηκαν αντιφατικές γνώμες. Φαίνεται ότι, σε κάθε περίπτωση, η τελική επίτευξη μιας φορολογικής εναρμόνισης στην ΕΕ αποτελεί απόμακρο στόχο.

19. Συμπεράσματα

19.1. Τελικά η κύρια πρόκληση που θα πρέπει να αντιμετωπισθεί στο πλαίσιο της ΟΝΕ είναι η επιτυχής ολοκλήρωση μίας Νομισματικής 'Ενωσης που δεν συνοδεύεται από πολιτική ένωση με αποτέλεσμα να μην υπάρχει εκ των πραγμάτων κανένα ιστορικό σημείο αναφοράς.

19.2. Η πλειοψηφία των οικονομολόγων και των ιδρυμάτων οικονομικών αναλύσεων διεθνούς φήμης, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου σχεδόν των οικονομολόγων που έχουν τιμηθεί με το βραβείο Νόμπελ της Οικονομίας(21), θεωρούσαν ότι η διαδικασία καθιέρωσης του ευρώ είχε ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας.

19.3. Το χρονικό περιθώριο που υπάρχει για να κριθεί η επιτυχία της Νομισματικής Ένωσης είναι αυτή τη στιγμή πολύ μικρό. Θα πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι έχει αντιμετωπισθεί επιτυχώς η τεράστια τεχνική πρόκληση της δημιουργίας του ευρώ και ότι το ίδιο ισχύει και για την καταπολέμηση του πληθωρισμού και την ευθυγράμμιση, χωρίς δραματικές συνέπειες, των οικονομιών των 11 κρατών μελών με τα κριτήρια και τις αρχές του Μάαστριχτ(22).

19.4. Δεκαοκτώ μήνες μετά από τη μετάβαση των χρηματοοικονομικών αγορών στο ευρώ, τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια προσέγγισαν πρωτόγνωρα επίπεδα συναλλαγών χάρη στην ταυτόχρονη επίδραση του ανακτηθέντος αναπτυξιακού ρυθμού, του δυναμισμού που προσέδωσε η ανάπτυξη της "νέας οικονομίας" στην Ευρώπη και της τεχνολογικής επανάστασης που συνετελέσθη στο χώρο των μέσων ηλεκτρονικής πρόσβασης στις αγορές. Είναι γενικά αποδεκτό ότι τα χρηματιστήρια αξιών βασίζονται στις προβλέψεις για την μελλοντική κατάσταση των οικονομιών. Επισημαίνεται στην περίπτωση αυτή ότι η ζώνη ευρώ έχει εισέλθει σε έναν μεγάλο κύκλο έντονης οικονομικής ανάπτυξης.

19.5. Η ΟΝΕ άντεξε τόσο στην ασιατική κρίση του Αυγούστου 1997 όσο και στην κρίση της Ρωσίας και της Βραζιλίας που ακολούθησαν κατά το 1998.

19.6. Οι ανησυχίες που εκφράσθηκαν σχετικά με την υπερβολική ανατίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου και του γιέν δεν έχουν μέχρι στιγμής αποδειχθεί βάσιμες, εκτός εάν υπάρξει κάποια απρόβλεπτη αντιστροφή των υφιστάμενων τάσεων.

19.7. Δεν θα ήταν όμως φρόνιμο να θεωρήσουμε ότι οι προκλήσεις που θέτει η ΟΝΕ έχουν αντιμετωπισθεί οριστικά. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι οι εν λόγω προκλήσεις συνδέονται άμεσα με τις εξελίξεις στην υπόλοιπη παγκόσμια οικονομία, γεγονός που καθιστά τεχνητή τη διάκριση μεταξύ των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης των συναλλαγών και της απελευθέρωσης της κίνησης των κεφαλαίων, αφενός, και των προκλήσεων που συνδέονται με τη Νομισματική Ένωση, αφετέρου.

19.8. Σημειωτέον ότι η Οικονομική και Νομισματική Ένωση αντλεί οφέλη από μια πολύ ευνοϊκή οικονομική συγκυρία και δεν έχει ακόμη αναγκαστεί να αποδείξει την ικανότητα αντίστασής της στην περίπτωση ενός ισχυρού συστημικού κλονισμού, και μάλιστα σε περίπτωση κρίσης του διεθνούς νομισματικού συστήματος. Η ίδια πρόκληση υφίσταται επίσης σε ό,τι αφορά την ικανότητα της ΟΝΕ να ανταγωνισθεί τον δυναμισμό της αμερικανικής οικονομίας και τη δυναμική άνοδο των αναδυομένων χωρών. H ΟΚΕ έχει εντούτοις εκφράσει κατ' επανάληψη την εμπιστοσύνη της στην ικανότητα της ΟΝΕ να ξεπεράσει τα προβλήματα αυτά. Για την αξιοπιστία του ευρώ και συνεπώς την ικανότητα της ζώνης αυτής να προσελκύει επενδυτές, είναι ουσιαστικός ο ρόλος που διαδραματίζει η ΕΚΤ και το κατά πόσον οι αγορές θα θεωρήσουν τη νομισματική πολιτική της βάσιμη. Η ΕΚΤ οφείλει λοιπόν να υιοθετήσει την τακτική της διαφάνειας στην παρουσίαση των αποφάσεών της ώστε να μπορούν οι αγορές να τις ερμηνεύουν. Άλλωστε, εάν ο βασικός της στόχος είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, είναι επίσης σαφές ότι υποστηρίζει τις γενικές οικονομικές πολιτικές στην Κοινότητα. Πρέπει, επομένως, οι τοποθετήσεις σε θέματα νομισματικής πολιτικής να λαμβάνουν υπόψη αυτόν τον προβληματισμό ώστε να αποφεύγεται κάθε αμφισβήτηση που παραβλάπτει τη σταθερότητα του ευρώ.

19.9. Είναι απαραίτητο να επωφεληθεί η Ευρώπη από αυτήν τη συγκυρία για να δημιουργηθεί σύντομα ένα εναρμονισμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοπιστωτικών αγορών το οποίο να σεβαστεί τους τρόπους χρηματοδότησης που υπάρχουν στην Κοινότητα και να συμβάλει έτσι στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού προτύπου ανάπτυξης.

19.9.1. Δεκαοκτώ μήνες μετά από τη μετάβαση των χρηματοοικονομικών αγορών ένδεκα κρατών στο ευρώ και τις συγχωνεύσεις που προέκυψαν, διαπιστώνεται ότι η τελευταία οδηγία που υιοθετήθηκε στον τομέα αυτόν (η οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες του 1993) είναι 7 ετών.

19.9.1.1. Είναι επείγουσα η τροποποίηση της διαδικασίας υιοθέτησης του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου με τη δημιουργία μιας διαδικασίας επεξεργασίας, στο επίπεδο των εθνικών ρυθμιστικών οργάνων, που να είναι πιο ευέλικτη και πιο γρήγορη από τις οδηγίες σε σημεία που δεν διευκρινίζονται ή αναπτύσσονται ανεπαρκώς σε αυτές. Πρέπει συνεπώς να βελτιωθούν οι προϋποθέσεις της προσφοράς κεφαλαίων και διαμεσολάβησης στην Ευρώπη:

- με καθορισμό του καθεστώτος ηλεκτρονικών συστημάτων διαπραγμάτευσης "Alternative Trade System" σε σχέση με τις ρυθμισμένες αγορές,

- με τη δημιουργία ενός ενημερωτικού φυλλαδίου έκδοσης,

- με τον ορισμό κατά τρόπο ρεαλιστικό ενός καθεστώτος ενημερωμένων επενδυτών,

- με την υιοθέτηση προσαρμοσμένων ευρωπαϊκών λογιστικών κανόνων για τις εισηγμένες εταιρείες.

19.9.1.2. Παράλληλα, πρέπει να ενθαρρυνθεί και η ζήτηση κεφαλαίων στην Ευρώπη. Δύο προτάσεις οδηγιών πρέπει να υιοθετηθούν σύντομα:

- η γρήγορη δημιουργία συνταξιοδοτικών ταμείων που θα αποτελέσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πηγή κεφαλαίων για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις·

- η υιοθέτηση ενός ανανεωμένου ευρωπαϊκού διαβατηρίου για τη διαχείριση των ΟΣΕΚΑ (Οργανισμοί Συλλογικών Επενδύσεων σε Κινητές Αξίες) που να λαμβάνει υπόψη τα εργαλεία σύγχρονης διαχείρισης (παράγωγα μέσα, αρχικά κεφάλαια κ.λπ.) θα καθιστούσε ανταγωνιστική τη διαχείριση των ευρωπαϊκών στοιχείων ενεργητικού σε σχέση με τα αμερικανικά ανταγωνιστικά τους.

19.9.2. Η χρηματοδότηση με πίστωση παραμένει ακόμη ο προτιμότερος τρόπος χρηματοδότησης για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ. Αποτελεί συχνά, για τις επιχειρήσεις ενός ορισμένου μεγέθους, χρηματοδοτική πηγή που είναι λιγότερο δαπανηρή από τις αγορές.

19.9.2.1. Είναι επομένως σημαντικό οι συντελεστές που έχουν δημιουργηθεί προληπτικά στο πλαίσιο του συντελεστή φερεγγυότητας να μη θέτουν σε μειονεκτική θέση την πίστωση σε σχέση με τις χρηματοδοτήσεις από την αγορά. Στο πνεύμα αυτό, θα ήταν ευκταίο η Επιτροπή να προβληματισθεί επί του θέματος της εκ των προτέρων καταβολής προκειμένου να εξομαλυνθούν οι οικονομικοί κύκλοι και κατά συνέπεια οι προϋποθέσεις χορήγησης πιστώσεων στις ΜΜΕ.

19.9.2.2. Για τις ΠΜΕ (πολύ μικρές επιχειρήσεις), που αποτελούν σημαντική πηγή δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη, οι προληπτικοί συντελεστές που εφαρμόζονται σε αυτήν την κατηγορία τραπεζικού χαρτοφυλακίου θα πρέπει να μειωθούν ώστε να συνεκτιμάται και ο επιμερισμός των κινδύνων που οφείλεται στη διαφοροποίηση των τομέων και τα μεμονωμένα μικρά ποσά.

19.9.2.3. Επί του τελευταίου αυτού θέματος, οι ευρωπαϊκές τράπεζες, μέσω της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Τραπεζών, υπέβαλαν συγκεκριμένες προτάσεις κατά τη διαβούλευση για τον ευρωπαϊκό συντελεστή φερεγγυότητας που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη της αυτόν τον προβληματισμό.

19.9.3. Το πρότυπο της ευρωπαϊκής ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι μόνον ένα πρότυπο χονδρεμπορίου. Η προστασία των καταναλωτών απαιτεί τη δημιουργία κανόνων για τους λιγότερο ενημερωμένους καταναλωτές. Στα πλαίσια της λογικής αυτής, είναι ορθή η προσέγγιση της μέγιστης εναρμόνισης που υιοθέτησε η Επιτροπή για την οδηγία σχετικά με την πώληση εξ αποστάσεως χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Είναι συνεκτική και πρέπει να συμβαδίσει με τον εναρμονισμένο ορισμό των ενημερωμένων επενδυτών που προτείνεται σε άλλο σημείο.

19.10. Γενικότερα και μεσοπρόθεσμα, δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί οι συνέπειες της διεύρυνσης της ΕΕ, ενώ ο κίνδυνος κατακερματισμού της είναι δυνατόν να καταστήσει τις χώρες της ζώνης ευρώ έναν απομονωμένο θύλακα χωρών που λειτουργούν με διαφορετικούς κανόνες και έχουν διαφορετικές φιλοδοξίες από την υπόλοιπη 'Ενωση. Το ζήτημα αυτό αποτελεί αναμφισβήτητα μία νέα πρόκληση η σημασία της οποίας υπερβαίνει κατά πολύ τις συνέπειες που θα υπάρξουν για τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

19.11. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει με την άποψη του Προέδρου Duisenberg, ο οποίος, στην τελευταία ετήσια έκθεση της ΕΚΤ(23), υποστηρίζει ότι "το ευρώ είχε καλή εκκίνηση, αλλά, για να στεφθούν με επιτυχία και το ευρώ και η Οικονομική και Νομισματική Ένωση, χρειάζεται σαφώς μια μακροχρόνια διαδικασία".

Βρυξέλλες, 21 Σεπτεμβρίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Οι επιπτώσεις της εισαγωγής του ευρώ στις κεφαλαιαγορές αποτέλεσαν αντικείμενο ανακοίνωσης της Επιτροπής με ημερομηνία 2 Ιουλίου 1997 (COM(97) 337 τελικό), όπου επαναλαμβάνονταν οι κυριότερες συστάσεις της έκθεσης Giovannini, σχετικά με τις ενέργειες που έπρεπε να αναληφθούν για τις αγορές ομολόγων, μετοχών και παράγωγων προϊόντων. Η ΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση για αυτήν την ανακοίνωση, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. R. Pelletier, ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 141.

(2) Γνωμοδότηση της 26ης Οκτωβρίου 1995 με θέμα το "Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος", ΕΕ C 18 της 22.1.1996, σ. 112, Γνωμοδότηση της 26ης Σεπτεμβρίου 1996 με θέμα τις "Επιπτώσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: οικονομικές και κοινωνικές πτυχές της σύγκλισης και ευαισθητοποίηση σχετικά με το ενιαίο νόμισμα", ΕΕ C 30 της 30.1.1997, σ. 73, Γνωμοδότηση της 31ης Οκτωβρίου 1996 με θέμα τις "Επιπτώσεις που θα έχουν στην αγορά η νομοθεσία και οι ρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα", ΕΕ C 56 της 24.2.1997, σ. 65, Γνωμοδότηση της 29ης Μαΐου 1997 με θέμα τις "Προβλεπόμενες διατάξεις για την τρίτη φάση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης: σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, μέτρα ενισχυμένης σύγκλισης και νέος μηχανισμός των συναλλαγματικών ισοτιμιών", ΕΕ C 287 της 22.9.1997, σ. 74, Γνωμοδότηση της 11ης Δεκεμβρίου 1997 με θέμα τις "Πρακτικές πτυχές της εισαγωγής του ευρώ", ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 130, Γνωμοδότηση της 26ης Μαρτίου 1998 με θέμα "Οι εξωτερικές πτυχές της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης", ΕΕ C 157 της 25.5.1998, σ. 65, Γνωμοδότηση της 9ης Σεπτεμβρίου 1998 με θέμα "Απασχόληση και ευρώ", ΕΕ C 407 της 28.12.1998, σ. 282, Γνωμοδότηση της 2ας Δεκεμβρίου 1998 με θέμα "Η πολιτική της απασχόλησης και ο ρόλος των κοινωνικοεπαγγελματικών οργανώσεων κατά την τρίτη φάση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης", ΕΕ C 40 της 15.2.1999, σ. 37, Γνωμοδότηση της 21ης Οκτωβρίου 1999 με θέμα "Οι συνέπειες από την εφαρμογή της ΟΝΕ για την οικονομική και κοινωνική συνοχή", ΕΕ C 368 της 20.12.1999, σ. 87, και Γνωμοδότηση της 2ας Μαρτίου 2000 με θέμα "Απολογισμός των πρώτων μηνών εφαρμογής του ενιαίου νομίσματος", ΕΕ C 117 της 26.4.2000, σ. 20.

(3) Σύμφωνα με την έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1999, το ευρώ αντιπροσωπεύει κατά μέσον όρο το 1,9 % των εθνικών πληρωμών των επιχειρήσεων και το 0,8 % των πληρωμών σε αξίες που πραγματοποιούν οι πολίτες.

(4) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την "Επικοινωνιακή στρατηγική που πρέπει να υιοθετηθεί για τα τελικά στάδια της ΟΝΕ" (CΟΜ(2000) 57 τελικό).

(5) Ο Ευρωπαίος Επίτροπος κ. Pedro Solbes έκρουσε για άλλη μία φορά τον κώδωνα του κινδύνου στις 13 Ιουλίου 2000 σχετικά με τις καθυστερήσεις προσαρμογής των επιχειρήσεων και των ιδιωτών στο ευρώ. Το Συμβούλιο Εcofin της 17ης Ιουλίου 2000 επέστησε την προσοχή στην ανεπαρκή συνειδητοποίηση της επικείμενης αλλαγής στις χώρες της ζώνης ευρώ.

(6) Τα κέρδη προ των φόρων των ευρωπαϊκών τραπεζών από το 1995 έως το 1998 ανέρχονται στο 0,68 % του ενεργητικού, έναντι ποσοστού 1,58 % στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το καθαρό προϊόν των πιστοδοτικών και πιστοληπτικών πράξεων ανέρχεται αντίστοιχα σε 1,83 στην ΕΕ και σε 2,96 στις ΗΠΑ - βλέπε Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής - SEC(2000) 190.

(7) Σύμφωνα με μια μελέτη της DG Bank, από το 1985 έως το Νοέμβριο του 1999 ο αριθμός των τραπεζών στη ζώνη του ευρώ έπεσε από 18851 σε 8312 μονάδες. Η γερμανική τράπεζα εκτιμά ότι ο συνολικός αριθμός τραπεζικών ιδρυμάτων των ένδεκα χωρών θα πέσει στις 7700 μονάδες μέχρι το τέλος του 2000.

(8) Γνωμοδότηση της 28ης Ιανουαρίου 1998 με θέμα "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή: Ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής στην Ενιαία Αγορά", ΕΕ C 95 της 30.3.1998, σ. 15. Γνωμοδότηση της 27ης Ιανουαρίου 1999 με θέμα "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας επιχείρησης ηλεκτρονικού χρήματος", και "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύματος", ΕΕ C 101 της 12.4.1999, σ. 64.

(9) ECN: Electronic communication network - ηλεκτρονικό δίκτυο επικοινωνιών.

(10) Έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το 1999, σ. 4.

(11) Έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το 1999, σ. 16.

(12) Πρβλ. W.R. White - The euro and European financial markets - ΔΝΤ, 1997.

(13) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2000) 190 της 8ης Φεβρουαρίου 2000, σ. 71-72.

(14) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2000) 190 της 8ης Φεβρουαρίου 2000, σ. 73.

(15) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τον "Ρόλο της ΕΤΕ στην ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική", σχετικά με τον ρόλο της ΕΤΕ στη στήριξη της αγοράς ομολόγων σε ευρώ, CES 1001/2000.

(16) Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Χρηματιστηρίων Αξιών, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση της ζώνης ευρώ ανερχόταν στα τέλη του 1999 σε 4274430 εκ. δολλάρια έναντι 13935045 εκ. δολλαρίων του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης και του Νasdaq από κοινού.

(17) Over the counter market (εξωχρηματιστηριακή αγορά).

(18) Η εν λόγω απόκλιση τείνει να μειωθεί σε σημαντικό βαθμό. Έτσι, στα μέσα Μαΐου 2000 η απόδοση των δεκαετών Τ-BUND ανερχόταν σε 5,40 %, των ΟΑΤ σε 5,50 %και των δεκαετών FED-FUNDS σε 6,40%. Στη συνέχεια η αύξηση των επιτοκίων της FED και η σταθεροποίηση των τιμών της ΕΚΤ αύξησαν λίγο τη διαφορά. Στις 8 Ιουνίου 2000, η ΕΚΤ ανέβασε το κόστος αναχρηματοδότησης των τραπεζών σε 4,25 % (+0,50 %). Το επιτόκιο των καταθέσεων τριμήνου ανέρχεται τον Ιούνιο του 2000 σε 6,52 % στις ΗΠΑ έναντι 4,3% στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εάν ληφθούν υπόψη τα αντίστοιχα επίπεδα πληθωρισμού, τα πραγματικά επιτόκια είναι συγκρίσιμα.

(19) COM(96) 546 τελικό της 22ας Οκτωβρίου 1996, σ. 6.

(20) Βλ. Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο με τίτλο "Προς ένα φορολογικό συντονισμό στην Ευρωπαϊκή 'Ενωση - Πακέτο μέτρων για την αντιμετώπιση του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού", COM(97) 495 τελικό της 1.10.1997.

(21) Η μόνη αξιοσημείωτη εξαίρεση είναι η γνωμοδότηση του καθηγητή Robert Mundell υπέρ του ευρώ.

(22) Ο Πρόεδρος της Bundesbank φρονεί ότι η επιτυχία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πρέπει να μετράται μάλλον με βάση τη σταθερότητα των τιμών παρά τις τιμές συναλλάγματος.

(23) Έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το 1999, σ. 5.