ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 11.06.1996 
COM(96) 217 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΜΙΤΡΟΜΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ-ΠΛΑΙ Σ ΙΟ ΤΟΥ ΟΗΕ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΉ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ 
Άρθρο 4.2. (β)(γ)(δ) και άρθρο 12 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
2. ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
2.1. Εισαγωγή 
2.2. Γεωγραφική εικόνα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
2.3. Κλιματολογική εικόνα 
2.4. Κοινωνική εικόνα 
2.5. Οικονομική εικόνα 
2.6. Ενεργειακή εικόνα 
3. ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚ 
3.1. Εισαγωγή 
3.2. ηθολογία, απογραφής 
3.3. Πρώτες ύλες 
3.4. Δεξαμενές καυσίμων 
3.5. Αβεβαιότητες 
4. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ 
4.1. Εισαγωγή 
4.2. Κοινοτική στρατηγική για τον περιορισμό των 
εκπομπών C02 και βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης 
4.3. Κοινοτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες 
4.4. Πρόταση για την επιβολή φόρου ενεργέ ι ας/άνθρακα 
4.5. Μηχανισμός παρακολούθησης 
4.6. Πολιτικές κατά τομέα 
4.7. Κείμενο εργασίας της Επιτροπής για τη στρατηγική 
της Εί στο θέμα της αλλαγής του κλίματος: επιλογές 
4.8. Σύνοψη 
5. ΕΘΝΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 
5.1. Εισαγωγή 
5.2. Εθνικές εκθέσεις των κρατών μελών για τον 
περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 
5.3. Σύνοψη 
6. ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ C02 ΤΟ 2000 
6.1. Εισαγωγή 
6.2. Τεχνικές κατάρτισης υποδειγμάτων και σενάρια 
6.3. Τάσεις στις εκπομπές C02 
7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΠΑΘΕΙΑ! ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ 
7.1. Εισαγωγή 
7.2. Πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
7.3. ίψαστηριότητες προσαρμογής. 
8. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
8.1. Εισαγωγή 
8.2. Συνεργασία με τρίτες χώρες 
8.3. Συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες 
8.4. Συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης και τις χώρες της πρώην 
Σοβιετικής Ένωσης 
8.5. Σύνοψη 
9. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
9.1. Εισαγωγή 
9.2. Δεύτερο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας 
και ανάπτυξης 
9.3. Τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας 
και ανάπτυξης 
9.4. Τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας 
και ανάπτυξης 
9.5. Σύνοψη 
10. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ 
10.1. Εισαγωγή 
10.2. Πρόγραμμα ενημέρωσης, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης 
10.3. Διάδοση των αποτελεσμάτων ερευνών 
10.4. Ερευνητικές δραστηριότητες σχετικά με την εκπαίδευση, 
επιμόρφωση και ευαισθητοποίηση του κοινού 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Εθνικές απογραφές εκπομπών αερίων του Θερμοκηπίου 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. Σενάρια 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
1. Εισαγωγή 
1.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή1 υπέγραψε τη Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την 
Αλλαγή του Κλίματος (UN FCCC) στη Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για το Περιβάλλον 
και την Ανάπτυξη (UNCED) στο Ρίο ντε Τζανείρο το 1992 και την επικύρωσε 
την 21/] Δεκεμβρίου 1993. 
1.2. Ος συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύεται 
να υιοθετήσει πολιτικές και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα, μεμονωμένα ή σε 
συνεργασία, με στόχο την επαναφορά των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 
μέχρι το έτος 2000 στα επίπεδα του 1990. Όσον αφορά το C02, Η Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο να σταθεροποιήσει τις εκπομπές μέχρι το έτος 
2000 στα επίπεδα του 1990, βάσει των συμφωνηθέντων από το Κοινό Συμβούλιο 
Ενέργειας/ Περιβάλλοντος τον Οκτώβριο του 1990. 
1.3. Στην παρούσα ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα πλαίσια της UN 
FCCC περιγράφονται λεπτομερώς μέτρα σχετικά με την αλλαγή του κλίματος 
που λαμβάνονται ή θα ληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο την περίοδο 1990-
Αύγουστος 1995. Στην ανακοίνωση αυτή έχουν συμπεριληφθεί και σχετικές 
πληροφορίες από την Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία, χώρες οι οποίες 
εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα την 1η Ιανουαρίου 1995. 0/ δεσμεύσεις 
που έχουν αναληφθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρόκειται να υλοποιηθούν 
με αλληλοσυμπληρούμενα κοινοτικά και εθνικά προγράμματα. Επειδή τα εθνικά 
προγράμματα περιγράφονται λεπτομερώς στις εθνικές ανακοινώσεις των κρατών 
μελών που εκδόθηκαν στα πλαίσια της UN FCCC, στην ανακοίνωση αυτή έχει 
περιληφθεί μόνον μία συνοπτική παρουσίαση των προγραμμάτων αυτών. 
2. Ιδιαίτερες συνθήκες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
2.1. Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας παρουσιάζουν πολύ μεγάλες 
διάφορες όσον αφορά την έκταση, τον πληθυσμό, το γεωγραφικό και οικονομικό 
προφίλ. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1995, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα απετελείτο από 
τα ακόλουθα κράτη μέλη: Βέλγιο, Γα/Μ/α, Γερμανία, Δανία, Ε/Μά(5α, Ηνωμένο 
Βασίλειο. Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Αουξεμβούργο και 
Πορτογαλία. 
Από την 1η Ιανουαρίου 1995, εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η 
Αυστρία, Σουηδία και Φινλανδία. 
2.2. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι σχετικά μέτρια σε έκταση (3.240.153 km2). 
Το σύνολο του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ανέρχεται σε 370 
εκατομμύρια κατοίκους δηλ. η μέση πυκνότητα του πληθυσμού ανέρχεται σε 114 
κατοίκους ανά km2. Τα εδάφη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας εμφανίζουν μία ευρεία 
ποικιλία από π λ ευράς ποιοτικών χαρακ τηρ ιστικών αφού το ένα τεταρ το περ ί που 
Σε όλο το κείμενο χρησιμοποιείται ο όρος "Ευρωπαϊκή Επιτροπή " διότι 
αυτή είναι η ονομασία που κατατέθηκε στα Ηνωμένα Έθνη το 1994. Η 
επίσημη όμως ονομασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπή ς είναι "Επιτροπή των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
είναι καλλιεργήσιμα (28%), το ένα τρίτο περίπου είναι (5ασω/;έ^α (35%) ενώ 
ένα σημαντικό ποσοστό (18%) είναι λειβάδια. 
2.3. Το επίπεδο ανάπτυξης των εθνικών οικονομιών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Το ανά κεφαλή ΑΕΠ στα 
περισσότερα από τα κράτη μέλη είναι μεταξύ 11.500 ECU mi 16.500 ECU 
(στοιχεία του 1992 σε τιμές και συναλλαγματικές ισοτιμίες του 1985). 0 
σημαντικώτερος οικονομικός τομέας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι ο τομέας 
των υπηρεσιών. 0 δεύτερος σημαντικώτερος οικονομικός τομέας είναι οι 
μεταποιητικές βιομηχανίες. Τα τελευταία χρόνια, στον τομέα των μεταφορών 
στην ΕΚ εμφανίστηκε μία άνω του μέσου όρου αύξηση των εκπομπών C02 mi ο 
τομέας αυτός είναι μία από τις βασικές πηγές εκπομπών C02. Από ενεργειακής 
πλευράς, η ΕΚ εξαρτάται κατά το μεγαλύτερο μέρος από εισαγωγές. 
3. Απογραφή των εκπομπών στην ΕΚ 
3.1. Η κοινοτική απογραφή για το έτος 1990 βασίζεται στις απογραφές των 
15 κρατών μελών. Στον Πίνακα. Ε.1 παρουσιάζεται μία σύνοψη των εκτιμήσεων 
για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 1990. Γ/α την εκτίμηση των 
συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 
συνυπολογίστηκαν οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στα 
επιμέρους κράτη μέλη. Τα στοιχεία για τις εκπομπές στα κράτη μέλη 
ελήφθησαν βασικά από τις εθνικές ανακοινώσεις των κρατών μελών στα πλαίσια 
της UN FCCC. Εφόσον δεν υπήρχαν τέτοια στοιχεία, χρησιμοποιήθηκαν εθνικά 
προγράμματα που συντάχθηκαν στα πλαίσια της απόφασης της ΕΚ για τη 
δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης του C02 και των υπολοίπων αερίων 
του θερμοκηπίου. Γενικά, για τις απογραφές στις εθνικές αυτές εκθέσεις 
ακολουθήθηκαν οι οδηγίες της IPCC για τις εθνικές απογραφές αερίων του 
θερμοκηπίου. Εφόσον δεν υπήρχαν διαθέσιμες εκτιμήσεις από πλευράς κρατών, 
χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από το C0RINAIR και Ι ή τη Eurostat. 
3.2. Επειδή δεν υπήρχαν διαθέσιμες εθνικές απογραφές από όλα τα κράτη μέλη 
της ΕΚ και επειδή στο C0RINAIR δεν περιλαμβάνονται δεσμεύσεις C02 , στην 
κοινοτική απογραφή του 1990 δεν γίνεται ποσοτική εκτίμηση των εκπομπών 
και Ι ή δεσμεύσεων C02 από αλλαγές στη χρήση γης. 
3.3. 0/ εκτιμήσεις για τις εκπομπές που περιλαμβάνονται' στον Πίνακα Ε.1 
είναι διαρθρωμένες σύμφωνα με τις γενικές οδηγίες της IPCC για τις 
απογραφές αερίων του θερμοκηπίου. Γ/α να υπάρχει λογική συμφωνία, για τον 
υπολογισμό των εκπομπών από πρώτες ύλες χρησιμοποιήθηκαν για όλα τα κράτη 
μέλη οι επιμέρους εκτιμήσεις της Eurostat. Αυτές αναφέρονται ξεχωριστά 
στην κατηγορία "Τελική Μη Ενεργειακή Κατανάλωση (FNEC)". 
^-
Πίνακας El. Κοινοτική απογραφή για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. 1990. (Gg). Περιληπτικός πίνακας Προσωρινές 
εκτιμήσεις1. 
Εκτιμήσεις για τα αέρια του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (EUR-15)-1990 (Gg) 
1 Κπό κάθε ενεργειακή πηγή 
Ια Ara καύση καυσίμων 
lb kno διαφεύγοντα καύσιμα 
2 βιομηχανικές διαδικασίες 
3 Χρήση διαλυτών 
4 Γεωργία 
5 Μλαγές χρήσης γης 
6 απόβλητα CO, 
3153200 
3145700 
7700 
148300 
300 
500 
ΔΕ2 
25850 CU 
5587 
793 
4795 
42 
0 
10349 
8681 Ν20 
157 
157 
1 
353 
6 
385 
20 Να 
13332 
13243 
88 
154 
0 
50 
71 CO NMV0C 
46184 
46092 
92 
2811 
0 
2763 
327 8422 
7697 
726 
1077 
4043 
738 
93 
Ολικές εκπομπές1 3328350 24660 922 13606 52085 14374 
δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
ΓΜΓΓ·> FNEC 
(FNEC 
ΔΕ Τελική W\ Ενεργειακή Κατανάλωση) 
Δεν εκτιμήθηκαν 113600 
56500 
243600 
ϊημειώσεις: 
1 0/ εκτιμήσεις για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα βασίζονται σε εκτιμήσεις εκπομπών στα κράτη 
μέλη. ενημερωμένες μέχρι τον Ιούνιο του 1995. 
* 0/ εκπομπές του C02 και Ι ή δεσμεύσεις από την αλλαγή χρήσης γης δεν είναι γνωστές για πολλές χώρες και συνεπώς δεν έχουν 
περιληφθεί στον πίνακα αυτό. Δεν έχουν επίσης εκτιμηθεί και οι εκτός C02 εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. 
3 0/ εκπομπές από Τελική Mrj Ενεργειακή Κατανάλωση (συμπερι λαμβανομένων των πρώτων υλών) δεν περιλαμβάνονται στις συνολικές 
εκπομπές. Συνεπώς, οι συνολικές εκπομπές είναι υποεκτιμημένες σε σύγκριση με τη μεθοδολογία IPCC. 0/ εκπομπές από Τελική 
Μη Ενεργειακή Κατανάλωση (FNEC) βασίζονται στη συνολική περιεκτικότητα των σχετικών προϊόντων σε άνθρακα. Η πρόσθεση των 
ενεργειακών εκπομπών και των εκπομπών από FNEC θα οδηγούσε συνεπώς σε υπερεκτίμηση σε σύγκριση με τη μεθοδολογία IPCC. 
3.4. Σύμφωνα με τις αποφάσεις που ελήφθησαν στην έννατη σύνοδο της 
Διακυβερνητικής Διαπραγματευτικής Επιτροπής για τη σύναψη σύμβασης 
πλαισίου για την αλλαγή του κλίματος (INC-9), οι εκπομπές από δεξαμενές 
καυσίμων δεν περιλαμβάνονται στις ολικές εκπομπές στον περιληπτικό πίνακα 
Ε.1. Επειδή εκτιμήσεις για τις εκπομπές από δεξαμενές καυσίμων δόθηκαν από 
λίγα μόνο κράτη μέλη, οι εκτιμήσεις των εκπομπών από δεξαμενές ναυτιλιακών 
καυσίμων βασίζονται σε στοιχεία της Eurostat. 0/ εκπομπές από δεξαμενές 
αεροπορικών καυσίμων εκτιμήθηκαν με συγκερασμό στοιχείων για τις μη οδικές 
μεταφορές που προέρχονταν από τη Eurostat και εκτιμήσεων που προέρχονταν 
από το CORΙΝΑΙR και Ι ή εκθέσεις χωρών. 
3.5. Δεν έχει γίνει ποσοτικός προσδιορισμός της αβεβαιότητας στις 
εκτιμήσεις των εκπομπών, διότι τυχόν ποσοτικές εκτιμήσεις της αβεβαιότητας 
θα ήταν εξαιρετικά αναξιόπιστες. 0/ εκτιμήσεις για τις εκπομπές C02 από 
καύση καυσίμων (με βάση στοιχεία ενεργειακού ισοζυγίου) είναι μάλλον 
αξιόπιστες και παρουσιάζουν πολύ μικρή αβεβαιότητα (περίπου +/- 3%). Η 
αβεβαιότητα στις εκτιμήσεις εκπομπών αερίων εκτός C02 βαίνει αυξανόμενη με 
την ακόλουθη σειρά: C0<N0x<CH4<NMV0C<N20, οι δε διαφορές αντιστοιχούν σε 
αρκετές τάξεις μεγέθους (μερικές εκατοντάδες %). 
4. Προγράμματα, πολιτικές και μέτρα 
4.1. Τον Οκτώβριο του 1991, η Επιτροπή παρουσίασε μία γενική στρατηγική 
για τον περιορισμό των εκπομπών C02 και για τη βελτίωση της ενεργειακής 
απόδοσης με στόχο τη σταθεροποίηση των εκπομπών του C02 στην Κοινότητα το 
2000 στα επίπεδα του 1990. Η κοινοτική στρατηγική στηρίζεται σε τέσσερις 
άξονες : 
- Τα κοινοτικά ποονοάυυατα διατήρησης της ενέργειας και ενεργειακών 
τεχνολογιών 
Το πρόγραμμα THERMIE Ι (1990-1994) είχε ως στόχο την επίδειξη και διάδοση 
καθαρότερων και πιο αποδοτικών ενεργειακών τεχνικών. Το πρόγραμμα JOULE 
II (1991-1995) έχει σχέση με την Ε&Α στον ίδιο τομέα: αφορά επίσης και την 
επεξεργασία της στρατηγικής ΕΑΕ και εξετάζει την ενεργειακή, οικονομική 
και περιβαλλοντική διάσταση στο θέμα της αλλαγής του κλίματος. To SAVE 
(1991-1995) είναι ένα πρόγραμμα νομοθετικής δράσης στο θέμα της 
ενεργειακής απόδοσης και χρηματοδοτικής υποστήριξης για τη δημιουργία 
υποδομής ενεργειακής απόδοσης στα κράτη μέλη. Me το ALTENER (1993-1997) 
παρέχεται χρηματοδοτική υποστήριξη σε δραστηριότητες που συμβάλλουν στην 
εφαρμογή τεχνολογιών σχετικών με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και 
προσβλέπει στη λήψη μέτρων για την ίυποποίηση του εξοπλισμού που 
προορίζεται για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 
-Δπυοσιονουικά μέτρα 
Τον Ιούνιο του 1992, η Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο οδηγίας του Συμβουλίου 
σχετικά με την επιβολή φόρου στα ορυκτά καύσιμα ο οποίος φόρος θα 
στηριζόταν κατά 50% στο ενεργειακό περιεχόμενο και κατά 50% στην 
περιεκτικότητα σε άνθρακα του ενεργειακού προϊόντος. Το Δεκέμβριο του 
1994, το Συμβούλ ι ο συμφώνησε ότι υπήρχε ανάγκη δημιουργίας ενός κοινοτικού 
πλαισίου για τα κράτη μέλη προκειμένου να εφαρμοστεί η εθνική φορολογία 
Ζ02Ιενέργειας. Στις 10 Λαίου 1995 εγκρίθηκε από την Επιτροπή μία 
τροποποιημένη πρόταση. Η κυριώτερη προτεινόμενη αλλαγή είναι ότι της 
εφαρμογής της εναρμονισμένης φορολογίας θα προηγηθεί μία μεταβατική 
περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας τα κράτη μέλη, ακολουθώντας πάντοτε 
μία εναρμονισμένη φορολογική δομή, θα μπορούν να καθορίζουν τον φορολογικό 
συντελεστή κατά προϊόν υπό την προϋπόθεση ότι στη διάρθρωση των 
φορολογικών συντελεστών θα λαμβάνονται υπόψη πλήρως οι κοινοτικοί στόχοι 
για τον περιορισμό των εκπομπών C02 μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής 
απόδοσης και της στροφής από ανθρακούχα καύσιμα προς καύσιμα με χαμηλή ή 
και μηδενική περιεκτικότητα σε άνθρακα. 
- Μπγαι/ / συός παρακολουθήσεως 
Me το μηχανισμό παρακολουθήσεως εποπτεύονται οι ενέργειες της Κοινότητας 
και των κρατών μελών που γίνονται με σκοπό την επίτευξη του κοινοτικού 
στόχου σταθεροποίησης του C02 για το έτος 2000. Η Επιτροπή αξιολογεί τα 
προγράμματα αυτά προκειμένου να εκτιμήσει αν η επιτελούμενη στην Κοινότητα 
πρόοδος ως σύνολο είναι επαρκής για να διασφαλιστεί η σταθεροποίηση των 
εκπομπών του C02 μέχρι το έτος 2000 στα επίπεδα του 1990. Τα αποτελέσματα 
ανακοινώνονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. 
-Εθνικά προγράμματα 
Η κοινοτική στρατηγική απαιτεί την κατάστρωση προγραμμάτων πολιτικής με 
τα οποία να περιορίζονται οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου σε 
επίπεδο κράτους μέλους και τα οποία να είναι συμπληρωματικά των ενεργειών 
που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο. 
Από την 1η Ιανουαρίου 1995 το THERMIE συνεχίζεται ως ένα νέο πρόγραμμα Μ/] 
Πυρηνικής Ενέργειας, γνωστό καλύτερα ως JOULE-THERMIE. Το νέο αυτό 
πρόγραμμα (1995-1998) συνδυάζει για πρώτη φορά τις πλευρές της έρευνας και 
ανάπτυξης του JOULE με τις πρωτοβουλίες επίδειξης και προώθησης του 
THERMIE. 
Την 31/7 Μα/ου 1995, η Επιτροπή, υιοθέτησε πρόταση της σχετικά με ένα νέο 
πρόγραμμα SAVE (SAVE-II). Στο SAVE-ΙΙ θα συγχωνευθούν και δύο άλλα 
προγράμματα με παρόμοιους στόχους και δραστηριότητες, το πρόγραμμα PACE 
για την απόδοση του ηλεκτρισμού και το ετήσιο πρόγραμμα υποστήριξης για 
περιφερειακές και αστικές δράσεις. Το πρόγραμμα αυτό προγραμματίζεται να 
αρχίσει την 1η Ιανουαρίου 1996 και θα διαρκέσει μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 
2000. 0 προτεινόμενος προϋπολογισμός είναι 150 MECU. 
4.2. Εκτός από τις πολιτικές και τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο της 
κοινοτικής στρατηγικής, στον περιορισμό των εκπομπών των αερίων του 
θερμοκηπίου συμβάλλουν και ορισμένες άλλες κατά τομείς πολιτικές. 
- Στην αναδιάρθρωση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) του 1992 
περιλαμβάνονται και μέτρα όπως η μείωση των αγροτικών τιμών στήριξης και 
η εισαγωγή σχεδίων αγρανάπαυσης της αγροτικής γης, που έχουν περιορισμένη 
επίδραση στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Περαιτέρω, και τα αγρο-
περιβαλλοντικά μέτρα, που εγκρίθηκαν ως μέτρα συνοδευτικά της 
ν/ n 
μεταρρύθμισης της ΚΑΠ, συμβάλλουν και αυτά στον περιορισμό των εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου. 
- 0/ κοινοτικές πολιτικές για τα δάση, όπως η χρηματοδοτική υποστήριξη της 
δημιουργίας δασών και η προώθηση της περιβαλλοντικής παραγωγικότητας των 
δασών με την έκδοση κανονιστικών ρυθμίσεων, συμβάλλουν στην απορρόφηση των 
εκπομπών C02. 
- 0/ μεταφορές αποτελούν μία μείζονα και ιδιαίτερα αναπτυσσόμενη πηγή 
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Κοινότητα. Από το 1991 έως το 1994, 
έχουν εκδοθεί μία σειρά οδηγιών του Συμβουλίου στις οποίες καθορίζονται 
πρότυπα για τις εκπομπές CO, υδρογονανθράκων και Ν0Χ από διάφορους τύπους 
οχημάτων. Me τις δημοσιονομικές πολιτικές για τους έμμεσους φόρους στα 
καύσιμα μεταφορών επέρχεται εναρμόνιση των ελαχίστων συντελεστών, στόχος 
δε είναι η προοδευτική αύξηση των φόρων αυτών. 
- Όσον αφορά τα απόβλητα, στις 20 Δεκεμβρίου 1994 εκδόθηκαν η οδηγία για 
τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασιών και η οδηγία για τις 
χωματερές (94/62/ΕΚ). 
4.3. Πριν από την πρώτη διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών στη UN FCCC και 
έπειτα από αίτημα του Συμβουλίου, η Επιτροπή ετοίμασε και δημοσίευσε την 
1η Μαρτίου 1995 "κείμενο εργασίας της Επιτροπής για την κοινοτική 
στρατηγική επί της αλλαγής του κλίματος: διάφορες επιλογές", (SEC 
%/288/τελικό). Στο κείμενο αυτό γίνεται μία προκαταρκτική ανάλυση των 
πολιτικών επιλογών που υπάρχουν για τον περιορισμό του C02 για το 2005-
2010. Στο κείμενο αυτό, μεταξύ των άλλων, αναφέρεται ότι μέχρι το 2010 
υπάρχει η τεχνική δυνατότητα μείωσης των εκπομπών C02 μέχρι 10%, με 
μηδενικό ή χαμηλό κόστος, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, με την 
προϋπόθεση ότι θα υπάρξει κατάλληλη εκμετάλλευση των θετικών συνεργιών που 
υφίστανται μεταξύ των πολιτικών για την αλλαγή του κλίματος και ορισμένων 
άλλων πολιτικών της Κοινότητας. Σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο, η Επιτροπή 
θα προβεί σε λεπτομερέστερη ανάλυση. 
4.4. Στον Πίνακα Ε.2 γίνεται μία επισκόπηση των πολιτικών και των μέτρων 
που έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο. 
Πίνακας Ε.2. Προγράμματα, πολιτικές και μέτρα που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο 
'Ονομα Περίοδός Προϋπολογισμός Περί γραφή 
THERMIE Ι 
SAVE-Πρόγραμμα 
SAME-Ηομοθεσία 
Διαχείριση ενέργειας 
σε περιφερειακό και 
αστικό επίπεδο 
αστικό 
ALTENER-πρόγραμμα 1990-1994 
1991-1995 
1992-.... 
1992-.... 
1994-.... 
1990-1995 
1993-1997 
Συμφωνία αυτοδέσμευσης 
ενέργεια 
ανεμοστρόβιλους Μηχανισμός 
παρακολούθησης 1993-2000 
της 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
μείωση των τιμών 
Ν20) 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
πρόγραμμα 
των αγρανάπαυσης 1992-700 MECU 
35 MECU 
20 MECU 
40 MECU 
1992-Χρηματοδοτική υποστήριξη για καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για προγράμματα ενεργειακής απόδοσης 
Πρότυπα ενεργειακής απόδοσης για νέους λέβητες θερμού ύδατος 
Ενεργειακή επισήμανση των βασικών οικιακών ηλεκτρικών συσκευών, 
Οδηγία-πλαίσιο 
Ενεργειακή επισήμανση των ψυγείων και καταψυκτών 
Ορθολογικοποίηση της χρήσης ενέργειας σε περιφερειακό και 
επίπεδο 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 
Η CEN/CENELEC θα εκπονήσει πρότυπα για θέρμανση με ηλιακή 
με συστήματα CEN/CENELEC, φωτοβολταΐκά και 
Διαδικασίες για την παρακολούθηση της προόδου προς τον στόχο 
σταθεροποίησης των εκπομπών C02 
Η μείωση των αγροτικών τιμών καθιστάλιγώτερο επικερδή τη χρήση 
ανόργανων λιπασμάτων και είναι μία αιτία για τη φθίνουσα χρήση 
των ανόργανων λιπασμάτων (και κατά συνέπεια και των εκπομπών 
τα τελευταία χρόνια. 
Το πρόγραμμα υποχρεωτικής αγρανάπαυσης προάγει την ανάπτυξη 
βιοκαυσίμων 
Πίνακας Ε.2. Προγράμματα, πολιτικές 
Όνομα Περίοδος και μέτρα που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο 
Προϋπολογισμός Περι γραφή 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
εκτατική παραγωγή 
βόειου κρέατος 
Αγρο-περιβαλλοντικά 
συμπερ. 
μέτρα 
Δημιουργία δασών 
Προστασία δασών από 
δένδρων 
τη ρύπανση 
Προστασία των δασών 
από πυρκαιές 
Πρότυπα εκπομπών για 
βαρέα οχήματα 
Πρότυπα εκπομπών για 
ελαφρά οχήματα 
Πρότυπα εκπομπών για 
επιβατηγά οχήματα 
Δημοσιονομικά μέτρα για 
τα καύσιμα μεταφορών 
Οδηγία για χωματερές 
αποβλήτων 1992-
1993-1997 3670 MECU 
1993-1997 
1992-1996 
1992-1996 
1993-... 
1993-... 
1997-... 
1992-... 
1994-... 1260 MECU 
2,9,4 MECU 
70 MECU 0/ πριμοδοτήσεις συναρτώνται με μέγιστους συντελεστές ζωικού 
πληθυσμού, μειουμένων των εκπομπών CH4 από μυρηκαστικά ανά ha 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για προγράμματα κατά ζώνες. 
και περιβαλλοντικών μέτρων 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για δημιουργία δασών 
Μέτρα που αυξάνουν την καθαρή πρωτογενή παραγωγικότητα των 
και συνεπώς και την εν δυνάμει απορρόφηση C02 
Mérpa που συνεισφέρουν στην απορρόφηση C02 
Πρότυπα εκπομπών για CO, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Πρότυπα εκπομπών για CO, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Πρότυπα εκπομπών για CO, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Kar' ελάχιστον έμμεσοι φόροι για τη βενζίνη και το diesel 
Περιβαλλοντικά πρότυπα για την απόρριψη σε χωματερές των 
συμβάλλουν στον περιορισμό των εκπομπών CH4 
-X. 
5. Εθνικά προγράμματα των κρατών μελών 
5.1. Ένας από τους άξονες της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για 
τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου είναι τα εθνικά 
προγράμματα των κρατών μελών. Όλα τα κράτη μέλη, εκτός από το Βέλγιο, 
έχουν ήδη υποβάλει σχετική έκθεση στο πλαίσιο της UN FCCC. Το Βέλγιο, στη 
UN FCCC, υπέβαλε τα εθνικά του προγράμματα στα πλαίσια του κοινοτικού 
μηχανισμού παρακολούθησης για το C02 και άλλα αέρια του θερμοκηπίου. 
5.2. le όλες τις εθνικές εκθέσεις περιλαμβάνεται απογραφή των εκπομπών για 
το 1990, κατάλογος προγραμμάτων, πολιτικών και μέτρων που ελήφθησαν για 
τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και προβλέψεις για τις 
εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 2000. Επειδή όμως οι προβλέψεις που 
περιλαμβάνονται στις εθνικές εκθέσεις έχουν γίνει με διάφορα μέσα 
κατάρτισης υποδειγμάτων (μοντέλων) και διάφορες βασικές υποθέσεις, δεν 
μπορούν να προστεθούν μαζί για να φθάσουμε σε προβλέψεις για την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. 
5.3. Οκτώ κράτη μέλη προβλέπουν αύξηση στις εκπομπές C02 για το 2000 σε 
σύγκριση με το 1990: Τα κράτη αυτά είναι η Αυστρία, η Γα/U/a, η Ε/Μ(Μα, 
η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία. Ένα κράτος 
μέλος, η Σουηδία2, προβλέπει σταθεροποίηση των εκπομπών του C02 το 2000. 
Πέντε κράτη μέλη, το Βέλγιο, η Δαι^/α3, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες* 
και το Αουξεμβουργο προβλέπουν μείωση των εκπομπών C02 το 2000, . Η 
Γερμανία κάνει πρόβλεψη για το 2005 προβλέπονται μείωση των εκπομπών C02 
για το έτος αυτό. 
Ένδεκα κράτη μέλη έκαναν προβλέψεις για τις εκπομπές CH4 και Ν20 το 2000. 
Δύο κράτη μέλη. η Ιρλανδία και το Αουξεμβουργο, προβλέπουν αύξηση των 
εκπομπών CH4, δύο άλλα, η Αυστρία και η ΓαΛλ/α, προβλέπουν σταθεροποίηση 
ενώ τα υπόλοιπα επτά κράτη μέλη, Δανία, Ε/Μάόα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία. 
Κάτω Χώρες. Σουηδία και Φινλανδία, προβλέπουν μείωση των εκπομπών CH4. 'Ef/ 
κράτη μέλη, Δανία, Ε/Μάόα, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Αουξεμβουργο και 
Φινλανδία προβλέπουν μείωση των εκπομπών Ν20, δύο κράτη μέλη, η Αυστρία και 
η Ιταλία, προβλέπουν σταθεροποίηση και τρία άλλα κράτη μέλη, η Γα/U/a, το 
Ηνωμένο Βασίλειο και η Σουηδία, προβλέπουν μείωση των εκπομπών Ν20. Η 
Γερμανία παρέσχε στοιχεία με αναγωγή στο 2005 και προβλέπει μείωση των 
εκπομπών και του CH4 και του Ν20. 
6. Προβλέψεις εκπομπών C02 για το 2000 
6.1. Μία πρώτη προσπάθεια για την πρόβλεψη των σχετιζομένων με την 
ενέργεια εκπομπών C02 στην ΕΚ έγινε με τη χρήση του μοντέλου ενεργειακού 
2Με βάση διορθωμένες ως προς τη θερμοκρασία εκπομπές C02 για το 1990. Εάν τα 
προεκβαλό*μένα στοιχεία συγκριθούν με τις τραυματικές εκπομπές C02 το 1990, 
εκτιμάται ότι θα υπάρξει μία αύξηση των εκπομπών C02 κατά 4%. 
3 Με βάση τις εκπομπές C02 το 1990 που έχουν διορθωθεί ως προς τις διακυμάνσεις 
εισαγωγών ηλεκτρική ς ενέργειας. Εάν τα προεκβαλλο μένα στοιχεία συγκριθου ν 
με τις τραυματικές εκπομπές C02 το 1990, εκτιμάται ότι θα υπάρξει μία αύξηση 
στις εκπομπές C02 κατά 3%. 
4 Με βάση διορθωμένες ως προς τη θερμοκρασία εκπομπές C02 για το 1990. Εάν 
τα προεκβαλλο μένα στοιχεία συγκριθούν με τις πραγματικές εκπομπές C02 το 
1990, οι εκπομπές C02 εκτιμάται ότι θα σταθεροποιηθου'ν. 
Χ) 
σχεδιασμού και πρόβλεψης σε μεγάλη κλίμακα MIDAS (Model Integrating Demand 
and Supply). To μοντέλο αυτό συνδυάζει μία οικονομετρική εξαντλητική 
προσέγγιση με μία μικροοικονομική προσέγγιση. Στο μοντέλο εφαρμόζονται 
διάφορα σενάρια. Το μοντέλο MIDAS και τα εφαρμοσθέντα σενάρια διαφέρουν, 
από πλευράς διάρθρωσης και υποθέσεων ως προς τις εξωγενείς μεταβλητές, από 
τα μοντέλα και τα σενάρια που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για την 
πρόβλεψη των εκπομπών τους C02. Kara συνέπεια, τα αποτελέσματα δεν είναι 
συγκρίσιμα. 
Εντούτοις, πρέπει να τονιστεί ότι οι προσομοιώσεις που περιγράφονται στην 
έκθεση αυτή δεν είναι επίσημες προσομοιώσεις για την εκτίμηση της 
επίπτωσης των πολιτικών αλλαγής κλίματος στην ΕΚ. Τα αποτελέσματα των 
προσομοιώσεων παρέχονται ως μία πρώτη ένδειξη των μελλοντικών εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΚ. Απαιτείται περαιτέρω εργασία για την 
ανάπτυξη ακριβέστερων μέσων κατάρτισης μοντέλων και σεναρίων. 
6.2. 0 πίνακας Ε.3 δείχνει την τάση των σχετιζομένων με την ενέργεια 
εκπομπών C02 στην Ευρώπη των 15. 
Πίνακας Ε.3. Προκαταρκτικά αποτελέσματα τάσεων των σχετιζομένων με την 
ενέργεια εκπομπών C02 στην ΕΚ (15 κράτη μέλη). (1000 Gg). 
1990 2000 2010 2020 
Conventional Wisdom 3.155 3.326 3.557 3.648 
Battlefield 3.155 3.357 3.428 3.368 
Forum 3.155 3.089 2.986 2.855 
Hypermarket 3.155 3.325 3.597 3.686 
6.3. Συμφωνάμε το σενάριο Conventional Wisdom, το οποίο είναι ένα στατικό 
σενάριο (τύπου business as usual) που αντιπροσωπεύει ένα κλασσικό τρόπο 
σκέψης ως προς την πιθανώτερη εξέλιξη των γεγονότων, οι εκπομπές C02 στην 
ΕΚ προβλέπεται να αυξηθούν κατά 5% μέχρι το έτος 2000, κατά 13% μέχρι το 
έτος 2010 και κατά 16% μέχρι το έτος 2020 ( σε σύγκριση με τα επίπεδα του 
1990). Τα αποτελέσματα του σεναρίου Hypermarket που αναγνωρίζει πρωτεύοντα 
ρόλο στις δυνάμεις της αγοράς, στον φιλελευθερισμό και στην ελεύθερη 
αγορά, δείχνουν μία παρόμοια αύξηση: 5%, 14% και 17% για τα έτη 2000, 
2010 και 2020 αντίστοιχα. Με το σενάριο Battlefield στο οποίο υποτίθεται. 
μεταξύ άλλων, ότι ο κόσμος επανέρχεται στην απομόνωση, στα μπλοκ δυνάμεων 
και στον προστατευτισμό, προβλέπεται φθίνουσα αύξηση των εκπομπών C02, ήτοι 
αύξηση κατά 6% το 2000, 9%% το 2010 και 7% το 2020. Σύμφωνα τέλος με το 
σενάριο Forum, στο οποίο υποτίθεται, μεταξύ άλλων, ότι ο κόσμος κινείται 
περισσότερο προς συναινετικές και συνεργατικές διεθνείς δομές στις οποίες 
η δημόσια διοίκηση και παρεμβατισμός παίζουν σοβαρώτατο ρόλο, προβλέπεται 
μία μείωση στις εκπομπές C02 και συγκεκριμένα 2% για το έτος 2000, 5% για 
το 2010 και 10% για το 2020. 
7. Προσαρμογή και ευπάθεια 
7.1. Επειδή το έδαφος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας παρουσιάζει μία πλούσια 
ποικιλία τοπίων ενώ και το κλίμα ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των διαφόρων 
τόπων της Κοινότητας, οι πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος 
μπορεί να διαφέρουν πάρα πολύ εξαρτώμενες από τις τοπικές ή περιφερειακές 
συνθήκες. 
JUL 
7.2. Υποθέτοντας ότι διπλασιάζονται οι συγκεντρώσεις του ατμοσφαιρικού C02, 
οι μέσες θερμοκρασίες του χειμώνα στη Βόρεια Ευρώπη αναμένεται να αυξηθούν 
κατά 2-5°C, ενώ οι χειμώνες στην κεντρική και νότια περιοχή μπορεί να είναι 
1-3°C θερμότεροι. 0/ μέσες θερμοκρασίες του καλοκαιριού αναμένεται να 
αυξηθούν κατά 1-4°C σε όλη την Ευρώπη. Η μεταβολή στις θερμοκρασίες και 
στον υετό έχει τεράστιες επιπτώσεις στη γεωργία. Ανάλογα με την περιοχή, 
οι επιπτώσεις αυτές μπορεί να είναι είτε θετικές είτε αρνητικές. Σε 
γενικές γραμμές όμως. και παρά τις όποιες μερικές θετικές επιπτώσεις, στη 
γεωργία θα δεσπόζουν εν γένει οι αρνητικές επιπτώσεις. Πιθανή απειλή για 
τις παράκτιες περιοχές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (με ακτογραμές που 
φθάνουν σε μήκος τα 89000 km περίπου, χωρίς να υπολογίσουμε τις ακτές των 
μικρών νησιών) και. ιδιαίτερα, για τα χαμηλά εδάφη, αποτελεί η ανύψωση της 
στάθμης της θάλασσας. Όσο ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας, τόσο 
μεγαλύτερες είναι οι επιπτώσεις των μεγάλων καταιγίδων. Ειδικά στη Βόρεια 
θάλασσα και στη Μεσόγειο, οι επιπτώσεις των καταιγίδων αποτελούν πρόβλημα 
ιδιαίτερης σημασίας. Ανάλυση των οικονομικών επιπτώσεων δείχνει ότι, παρά 
το ό,τι ορισμένοι τομείς και περιοχές μπορεί να οφεληθούν, οι συνολικές 
συνέπειες από την αύξηση των θερμοκρασιών θα έχουν πιθανότατα οικονομικό 
κόστος για την ΕΚ. 
7.3. Ένας από τους βασικούς στόχους του Πέμπτου Προγράμματος Δράσης της 
ΕΚ "Me στόχο την αειφορία" είναι η ολοκληρωμένη διαχείριση των 
παράκτιων ζωνών. Η Επιτροπή ετοιμάζει τη στιγμή αυτή μία ανακοίνωση 
για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. Ελέχθη ότι τα 
μέσα υπάρχουν, χρειάζεται όμως καλύτερη εκμετάλλευση τους. Ος ένα 
μέσον για τον σκοπό αυτό εμφανίζεται ο συντονισμός. Προτείνεται ένα 
πρόγραμμα επίδειξης τριών ετών για να ερευνηθούν και να καταδειχθούν 
οι όροι συντονισμού, οριζοντίως μεταξύ των διαφόρων τομέων δράσης 
(ολοκλήρωση) και καθέτως μεταξύ των επιπέδων αρμοδιότητας 
(επικουρικότητα). Η έρευνα και η ανάπτυξη θα αποτελέσουν την 
επιστημονική βάση για τη σωστή οικολογική διαχείριση των παράκτιων 
ζωνών. 
7.4. Τον Ιούνιο του 1994, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπέγραψε ψήφισμα για τις 
στρατηγικές με στόχο μία διαδικασία μακροπρόθεσμης προσαρμογής των 
δασών στην Ευρώπη στις αλλαγές του κλίματος. Εντατικοποιείται επίσης 
η ευρωπαϊκή έρευνα για τη σχέση που υφίσταται μεταξύ αλλαγής 
κλίματος και δασικών οικοσυστημάτων. 
8. Χρηματοδοτική και διεθνής συνεργασία 
8.1. Από την εποχή της υιοθέτησης του Πέμπτου Προγράμματος Δράσης "Με 
στόχο την αειφορία", σημειώθηκε ικανή πρόοδος στο θέμα της 
ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στη συνεργασία με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες με οικονομία σε μεταβατικό 
στάδιο. Στις περισσότερες από τις συμβάσεις συνεργασίας που 
συνάπτονται μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών αυτών λαμβάνονται 
τώρα υπόψη και τα περιβαλλοντικά προβλήματα. 
8.2. Η συνεργασία με τις μη κοινοτικές χώρες, τις καλούμενες "τρίτες 
χώρες", στον τομέα της αλλαγής του κλίματος αναπτύσσεται, μεταξύ 
άλλων, στα πλαίσια της πρωτοβουλίας SYNERGY και του Ευρωπαϊκού Χάρτη 
Ενέργειας. Σε όλα τα έργα συνεργασίας που μπορεί να έχουν επίπτωση 
στο περιβάλλον, απαιτείται σχετική εκτίμηση των περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων. Στόχος της πρωτοβουλίας SYNERGY είναι η βελτίωση της 
μακροπρόθεσμης παγκόσμιας ενεργειακής κατάστασης και συνεπώς και της 
κοινοτικής ενεργειακής ασφάλειας, υποβοηθώντας άλλες χώρες στο να 
. λαμβάνουν αποτελεσματικές αποφάσεις στην ενεργειακή τους πολιτική. 
Ενθαρρύνοντας τον ενεργειακό σχεδιασμό, την ορθολογική χρήση της 
ενέργειας και την παροχή συμβουλών και εκπαίδευσης, η SYNERGY 
συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το 
πρόγραμμα θα διαρκέσει πέντε χρόνια και έχει προϋπολογισμό 50 MECU. 
Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Ενέργειας υπογράφηκε το Δεκέμβριο του 1994. Ο 
χάρτης περιλαμβάνει πολιτική διακήρυξη με την οποία τα συμβαλλόμενα 
μέρη δεσμεύονται να συνεργαστούν στο εμπόριο, στις επενδύσεις και 
άλλες πολιτικές σε όλους τους ενεργειακούς τομείς. 0/ προσπάθειες 
αυτές αποσκοπούν στη δημιουργία μίας πραγματικής αγοράς ενέργειας 
σε όλη την Ευρώπη. Η προστασία του περιβάλλοντος και η αποδοτικώτερη 
χρήση της ενέργειας μέσω συνθηκών και πρωτοκόλλων στα πλαίσια του 
χάρτη θα έχει θετική επίδραση στον περιορισμό των εκπομπών C02 και 
άλλων αερίων του θερμοκηπίου ιδιαίτερα με την προώθηση των τιμών 
αγοράς και, συνεπώς, την αποδοτικώτερη χρήση της ενέργειας. 
8.3. Η συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες πραγματοποιείται στα 
πλαίσια γενικών και ειδικώτερων προγραμμάτων συνεργασίας. Τα ειδικά 
προγράμματα περιλαμβάνουν θέματα σχετικά με τη συνεργασία στην 
έρευνα, ενέργεια και δασοκομία. Η συνεργασία στην έρευνα 
προσανατολίζεται μέσω του προγράμματος "Βιολογικές επιστήμες και 
τεχνολογίες για αναπτυσσόμενες χώρες" σε πεδία σχετικά με θέματα 
πλανητικών αλλαγών, και ιδιαίτερα εκείνα που σχετίζονται με τη χρήση 
και τη διαχείριση οικοσυστημάτων. Η συνεργασία σε θέματα σχετιζόμενα 
με την ενέργεια και τη δασοκομία έκανε δυνατή τη χρηματοδότηση έργων 
σχετικών με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε χώρες της Ασίας και 
της Νατινικής Αμερικής (AAA) και τη διατήρηση και αειφόρο διαχείριση 
τροπικών και υποτροπικών δασών στις χώρες της Αφρικής, της 
Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ). 
0/ πληρέστερες από όλες τις γενικές συμφωνίες με αναπτυσσόμενες 
χώρες είναι εκείνες με τις χώρες ΑΚΕ, οι κοινώς καλούμενες Συμβάσεις 
του Αομέ. Στα πλαίσια της τέταρτης σύμβασης του Αομέ (1990-1995), 
το περιβάλλον αποτελεί ένα από τα βασικά πεδία συνεργασίας. Στα 
πλαίσια των προσπαθειών για την προστασία του περιβάλλοντος και την 
αποκατάσταση των φυσικών ισορροπιών, η συνεργασία αποσκοπεί στην 
προώθηση ειδικών δραστηριοτήτων για τη διατήρηση των φυσικών πόρων, 
ανανεώσιμων και μη, την προστασία των οικοσυστημάτων και τον έλεγχο 
της ξηρασίας, της ερημοποίησης και της αποψίλωσης των δασών. Ένας 
άλλος βασικός τομέας συνεργασίας είναι η ενεργειακή ανάπτυξη, 
ιδιαίτερα η ενεργειακή απόδοση και η προώθηση νέων και ανανεώσιμων 
πηγών ενέργειας. 
Από το 1976, η Κοινότητα επιδιώκει να αναπτύξει και μία πολιτική 
δημοσιονομικής, τεχνικής και. πιο πρόσφατα, οικονομικής επίσης 
συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες ΑΛΑ. Me βάση τις νέες 
κατευθύνσεις για την κοινοτική συνεργασία με τις χώρες ΑΛΑ, η 
προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων καθώς και η 
αειφόρος ανάπτυξη θεωρούνται ως προτεραιότητες μακροπρόθεσμης βάσης. 
Το 10% του συνολικού προϋπολογισμού για την περίοδο 1991-1995 
διατίθεται για έργα που στοχεύουν ειδικά στην προστασία του 
περιβάλλοντος και. ειδικώτερα, των τροπικών δασών. 
8.4. Η συνεργασία της ΕΚ με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης (ΧΚΑΕ) και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης βασίζεται κυρίως στα 
προγράμματα PHARE (Poland and Hungary Assistance to the 
Restructuring of the Economy) mi TACIS (Technical Assistance to the 
Commonwealth of Independent States). To πρόγραμμα PHARE είναι μία 
κοινοτική πρωτοβουλία που υποστηρίζει την πολιτική και οικονομική 
ανάπτυξη των ΧΚΑΕ. Ιδιαίτερη οφαο/α για το πρόβλημα της αλλαγής του 
κλίματος έχουν ειδικώτερα οι δραστηριότητες σχετικά με την ενέργεια. 
Γενικός στόχος του προγράμματος TAC ΙS είναι να συμβάλει στη μετάβαση 
των ανεξαρτήτων κρατών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης στην οικονομία 
της αγοράς. Από το 1993, ο κανονισμός TACIS περιλαμβάνει ειδική 
αναφορά στο περιβάλλον ενώ η ενέργεια καθορίζεται ως ένας από τους 
τομείς προτεραιότητας του προγράμματος TACIS. Αξίζει να σημειωθεί 
ότι κάθε έργο στον τομέα της ενέργειας περιλαμβάνει και ένα τμήμα 
σχετικό με την εξοικονόμηση ενέργειας. 
jix^ 
9. Έρευνα, επίδειξη και ανάπτυξη 
9.1. Η έρευνα για την αλλαγή του κλίματος στηρίζεται στα κοινοτικά 
προγράμματα-πλαίσια για την έρευνας και ανάπτυξη. Σε αυτά τα 
προγράμματα- πλαίσια, ιδιαίτερη ο/7/νασ/α για το θέμα της αλλαγής του 
κλίματος έχουν τα ειδικά προγράμματα έρευνας για περιβαλλοντικά 
θέματα, τη μη πυρηνική ενέργεια και τη θαλάσσια επιστήμη. Οι 
προϋπολογισμοί για την έρευνα και στους τρεις αυτούς τομείς έχουν 
αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. 
9.2. Kara τη διάρκεια του δεύτερου προγράμματος-πλάι σι ου έρευνας και 
ανάπτυξης (1987-1991), τη μεγαλύτερη σχέση με το πρόβλημα της 
αλλαγής του κλίματος είχε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την 
κλιματολογία και τους κινδύνους από φυσικές καταστροφές (EPOCH). Η 
έρευνα εστιάστηκε στο κλίμα του παρελθόντος και την αλλαγή του 
κλίματος, σε κλιματολογικές διαδικασίες και μοντέλα, στις 
κλιματολογικές επιπτώσεις και στους σχετιζόμενους με το κλίμα 
κινδύνους, και στους σεισμικούς κινδύνους. 
9.3. Στο τρίτο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης (1990-1994) δόθηκε 
μεγαλύτερη έμφαση στην περιβαλλοντική έρευνα. Το περιβαλλοντικό 
πρόγραμμα συνίστατο από τους ακόλουθους τομείς έρευνας: συμμετοχή 
σε προγράμματα πλανητικών αλλαγών, περιβαλλοντικές τεχνολογίες και 
μηχανική, έρευνα για τις οικονομικές και κοινωνικές πλευρές των 
περιβαλλοντικών προβλημάτων και τεχνολογικοί και φυσικοί κίνδυνοι. 
9.4. Το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και ανάπτυξη (1994-1998) 
περιλαμβάνει ένα ειδικό πρόγραμμα για το περιβάλλον και το κλίμα. 
Το πρόγραμμα καλύπτει τέσσερα θέματα: το φυσικό περιβάλλον, ποιότητα 
περιβάλλοντος και πλανητική αλλαγή τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες 
τις διαστημικές τεχνικές που εφαρμόζονται στην έρευνα και στην 
παρακολούθηση του περ ι βάλλοντος και τέλος τις ανθρώπινες διαστάσεις 
της περιβαλλοντικής αλλαγής. Στην επίτευξη των στόχων της Κοινότητας 
στους τομείς που καλύπτονται από το πρόγραμμα για το περιβάλλον και 
το κλίμα, θα συμβάλει μέσω του δικού του προγράμματος δραστηριοτήτων 
και το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕ). 
9.5 Για τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες καταστρώθηκαν από την Κοινότητα 
δύο διαδοχικά προγράμματα, το JOULE Ι (1989-1992) και JOULE II 
(1990-1994). Και τα δύο προγράμματα αναφέρονταν στην ανάπτυξη 
καθαρών και αποδοτικών ενεργειακών τεχνολογιών στους τρεις 
ακόλουθους τομείς: ορθολογική χρήση της ενέργειας (στη βιομηχανία, 
στις μεταφορές και στις οικοδομές), προηγμένες τεχνολογίες για 
ορυκτά καύσιμα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αναλήφθηκε επίσης 
και μεγάλη δραστηριότητα στο θέμα του σχεδιασμού υποδειγμάτων 
ενεργείας-οικονομίας-περι βάλλοντος που εστιάστηκε ιδιαίτερα στη 
στρατηγική για το 00?. Η περιβαλλοντική διάσταση που αποτελούσε ήδη 
εγγενές τμήμα του JOULE Ι ενισχύθηκε περισσότερο στο JOULE Π. 
9.6. Ira πλαίσια του τέταρτου προγράμματος συνεχίζεται και ένα ειδικό 
πρόγραμμα για τη μη πυρηνική ενέργεια. Το πρόγραμμα αυτό καλείται 
JOULE-THERMIE. Στο πρόγραμμα αυτό ενσωματώνονται για πρώτη φορά η 
Ε&Α και οι δραστηριότητες Επίδειξης. Η Ε&Α δίνει μεγαλύτερη έμφαση 
στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις μεταφορές, ενώ οι 
δραστηριότητες στα πλαίσια της επίδειξης αναφέρονται περισσότερο 
στην ορθολογική χρήση της ενέργειας, στην τεχνολογία των ορυκτών 
καυσίμων και στη διάδοση, θα εξασφαλιστεί η ουσιαστική υποστήριξη 
της στρατηγικής ΕΑΕ και θα εστιαστεί στην στρατηγική της τεχνολογίας 
χν I 
αλλαγής του κλίματος και στην ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού 
κόστους της ενέργειας. 
9.7. Τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη θαλάσσια επιστήμη 
και τεχνολογία (MAST) στοχεύουν στην εισαγωγή της αναγκαίας 
κοινοτικής διάστασης στις διάφορες εν εξελίξει ερευνητικές 
δραστηριότητες των κρατών μελών. To MAST αποσκοπεί να συμβάλει στη 
θεμελίωση μίας επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης για την 
εξερεύνηση, εκμετάλλευση, διαχείριση και προστασία των ευρωπαϊκών 
παράκτιων υδάτων και ^αΑασσώι/ που περιβάλλουν τα κράτη μέλη της ΕΚ 
και να αποκατασταθεί έτσι καλύτερη ισορροπία στις δυνατότητες της 
θαλάσσιας επιστήμης των διαφόρων περιοχών της ΕΚ. 
10. Εκπαίδευση, επιμόρφωση και ευαισθητοποίηση του κοινού 
10.1. Η επιτυχία των πολιτικών και των μέτρων που αφορούν το πρόβλημα της 
αλλαγής του κλίματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις και 
ενέργειες του κοινού. Σε κοινοτικό επίπεδο, τα προγράμματα 
ενημέρωσης, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης σχετικά με την αλλαγή του 
κλίματος και τη χρήση της ενέργειας υλοποιούνται κυρίως στα πλαίσια 
των προγραμμάτων των (κατά τομέα) πολιτικών όπως η προσφορά 
ενέργειας, οι μεταφορές, η αστική ανάπτυξη και η γεωργία. 
10.2. Η ενημέρωση του κοινού αποτελεί καίριο στοιχείο των προγραμμάτων 
SAVE, ALTENER, THERMIE και της δράσης για τη διαχείριση της 
ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο. Στις δραστηριότητες 
διάδοσης πληροφοριών του THERMIE περιλαμβάνεται και ένα δίκτυο 
σαράντα περίπου οργανισμών για την προώθηση της ενεργειακής 
τεχνολογίας (ΟΡΕΤ) που επικεντρώνουν τις προσπάθειες τους στη 
διάδοση και προώθηση καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών σε όλη την 
Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης και των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
10.3. Η ΕΚ υποστηρίζει πανευρωπαϊκές περιβαλλοντικές εκστρατείες^ τοπικών 
αρχών που αποσκοπούν στην τοπική αειφορία ή σημαντική τοπική συμβολή 
στην αειφορία του πλανήτη, όπως η κίνηση "πόλεις με αειφόρο 
ανάπτυξη", "λέσχη για πόλεις χωρίς αυτοκίνητα" και "πόλεις για την 
προστασία του κλίματος". 
10.4. Η επιμόρφωση και η εκπαίδευση ανήκουν στα συνοδευτικά μέτρα των 
κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας. Ένα παράδειγμα από τις 
δραστηριότητες αυτές αποτελεί η σειρά μαθημάτων που διοργανώνονται 
από την Ευρωπαϊκή Σχολή Κλιματολογίας και Κινδύνων από Φυσικές 
Καταστροφές. 
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η Συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΚ) άρχισε να ισχύει το 1958. 
Από τότε, η συνθήκη έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές ώστε να μπορέσουν να 
προσχωρήσουν νέα μέλη και να ενισχυθούν και διευρυνθούν οι στόχοι της. Τα 
δύο βασικά τροποποιητικά κείμενα της αρχικής συνθήκης είναι η Ενιαία 
Ευρωπαϊκή Πράξη, που άρχισε να ισχύει το 1987, και η Συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση, γνωστή επίσης και ως Συνθήκη του Μάαστριχτ, που άρχισε 
να ισχύει την 1η Ηοεμβρίου 1993. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου του 1995, η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα απετελείτο από τα ακόλουθα κράτη μέλη: Βέλγιο, Γα/U/'a, 
Γερμανία, Νανία, Ελλάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω 
Χώρες, Αουξεμβουργο και Πορτογαλία. Από την 1η Ιανουαρίου 1995 έγιναν μέλη 
της ΕΚ και η Αυστρία. Σουηδία και Φινλανδία. Αν και η παρούσα ανακοίνωση 
αναφέρεται κυρίως στην περίοδο 1990-1994, έχουν περιληφθεί και στοιχεία 
σχετικά με τα τρία νέα κράτη μέλη. Επιπλέον, έχουν περιληφθεί αναφορές 
σχετικές με τις εξελίξεις και στην Κοινότητα και σε εθνικό επίπεδο από την 
1η Ιανουαρίου 1995. 
Σύμφωνα με το άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, βασική 
αποστολή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι "να προαγάγει σε όλη την 
Κοινότητα την αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών 
δραστηριοτήτων, μία σταθερή και διαρκή μη πληθωριστική και σεβόμενη το 
περιβάλλον ανάπτυξη, έναν υψηλό βαθμό σύγκλισης των οικονομικών επιδόσεων, 
ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, την άνοδο του 
βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής, και την οικονομική και κοινωνική 
συνοχή και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών"5. Η Συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε ως βασικό σκοπό την προαγωγή μίας σταθερής^ και 
διαρκούς, μη πληθωριστικής και σεβόμενης το περιβάλλον (αειφόρου) 
ανάπτυξης. Η Συνθήκη αναγνωρίζει ότι οι απαιτήσεις για την προστασία του 
περιβάλλοντος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη χάραξη και εφαρμογή και 
των υπόλοιπων κοινοτικών πολιτικών. Ένας από τους στόχους της κοινοτικής 
πολιτικής στο θέμα του περιβάλλοντος είναι να προωθήσει μέτρα σε διεθνές 
επίπεδο για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ή παγκόσμιων 
περιβαλλοντικών προβλημάτων. 
Το πέμπτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης "Με στόχο την αειφορία" , που 
εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 1992 και η επί του οποίου ακολουθητέα 
στρατηγική συμφωνήθηκε από το Συμβούλιο το 1993 (ΕΕ C138/5, 17.5.1993), 
αποτελεί τη διαδικαστική πορεία πάνω στην οποία κινείται η κοινοτική 
περιβαλλοντική πολιτική. Με το πρόγραμμα αυτό θεσπίζεται μία στρατηγική 
ώστε η οικονομική ανάπτυξη να συμβαδίζει απρόσκοπτα με την προστασία του 
περιβάλλοντος (αειφορία). Για πρώτη φορά, το πρόγραμμα αναγνωρίζει την 
ανάγκη να υπάρχει μία περιεκτική και με συγκεκριμένους στόχους προσέγγιση 
των περιβαλλοντικών προβλημάτων σε κοινοτικό επίπεδο. Ος αφετηρία θέτει 
την ανάγκη συμμετοχής όλων των σχετικών "παραγόντων" της κοινωνίας με 
πνεύμα κοινής ευθύνης για την επίτευξη αειφόρου αναπτύξεως. Το πρόγραμμα 
επικεντρώνεται σε πέντε κύριους τομείς-στόχους - βιομηχανία, γεωργία, 
ενέργεια, μεταφορές και τουρισμός - όπου τα περιβαλλοντικά προβλήματα 
εμφανίζονται σοβαρώτερα και όπου οι αναληφθησόμενες δράσεις μπορούν να 
αποδώσουν περισσότερα οφέλη για το περιβάλλον ως σύνολο. Το πρόγραμμα 
αναγνωρίζει ότι η νομοθετική ή κανονιστική προσέγγιση^ δεν είναι επαρκής 
και συνιστά τη διεύρυνση των χρησιμοποιουμένων μέσων ώστε να περιληφθούν 
οικονομικά/δημοσιονομικά μέσα, μηχανισμοί χρηματοδοτικής υποστήριξης και 
5 Άρθρο 2, Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (όπως 
τροποποιήθηκε από τα άρθρα Ζ σημείο 1 και Ζ σημείο 2 της Συνθήκης για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση). 
μέσα οριζόντιας εφαρμογής όπως η ενημέρωση, η εκπαίδευση, η έρευνα και 
ανάπτυξη και η συγκέντρωση στοιχείων. 
Η εκτέλεση της αποστολής που έχει ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
εξασφαλίζεται μέσω των ακόλουθων θεσμικών οργάνων: το εκλεγμένο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο που αποτελείται από ένα αντιπρόσωπο κάθε κράτους 
μέλους σε επίπεδο υπουργών, την Επιτροπή που αποτελείται από ανεξάρτητα 
μέλη και το Δικαστήριο με το οποίο διασφαλίζεται η ερμηνεία και εφαρμογή 
της Συνθήκης. 
Για να εκτελέσουν την αποστολή τους, η Επιτροπή και το Συμβούλιο 
ενεργώντας από κοινού ή σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορούν 
να καταρτίζουν κανονισμούς, να εκδίδουν οδηγίες, να λαμβάνουν αποφάσεις, 
να κάνουν συστάσεις ή να εκφέρουν γνώμες. 0/ κανονισμοί έχουν γενική 
εφαρμογή. Είναι δεσμευτικοί στο σύνολο τους και έχουν άμεση εφαρμογή σε 
όλα τα κράτη μέλη. Οι οδηγίες είναι δεσμευτικές ως προς το προσδοκώμενο 
αποτέλεσμα, αφήνουν όμως στα κράτη μέλη την επιλογή της μορφής και των 
μεθόδων. Αυτό σημαίνει ότι οι οδηγίες πρέπει να ενσωματώνονται στην εθνική 
νομοθεσία μέσα σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα που καθορίζεται από την 
ίδια την οδηγία. 0/ αποφάσεις είναι δεσμευτικές στο σύνολο τους γι ' αυτούς 
στους οποτους απευθύνονται . Τέλος, οι συστάσεις και οι γνώμες δεν έχουν 
δεσμευτική ισχύ. 
Υπό κανονικές συνθήκες, για τη θέσπιση κοινοτικής νομοθεσίας, απαιτείται 
η υποβολή πρότασης από την Επιτροπή. Με βάση την πρόταση αυτή, τα κατά τη 
Συνθήκη νομοθετικά σώματα (το Συμβούλιο και, σε ένα βαθμό, το 
Κοινοβούλιο), επικουρούμενα από ορισμένα συμβουλευτικά σώματα, εγκρίνουν 
το τελικό κείμενο. 
Η Κοινότητα, σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον, πρέπει να αναλαμβάνει 
δράση σύμφωνα, μεταξύ άλλων, με την αρχή της επικουρικότητας. Η αρχή αυτή 
ορίζει οτι η Κοινότητα δρα μόνον εφόσον και στο βαθμό που οι στόχοι της 
προτεινόμενης δράσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν ικανοποιητικά από τα 
κράτη μέλη και συνεπώς, λόγω των διαστάσεων ή των αποτελεσμάτων της 
προβλεπόμενης δράσης, μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε κοινοτικό 
επίπεδο. 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα6 υπέγραψε τη Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Αλλαγή 
του Κλίματος (UN FCCC) στη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το 
Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED) στο Ρίο ντε Τζανέίρο το 1992. Ε^ 
συνεχεία, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για έκδοση απόφασης του Συμβουλίου 
σχετικά με την κύρωση της UN FCCC το Δεκέμβριο του 1992. Η πρόταση αυτή 
στηρίχτηκε μεταξύ άλλων και στο άρθρο 22 της σύμβασης το οποίο επιτρέπει 
την κύρωση, αποδοχή ή έγκριση από κράτη και από περιφερειακούς οργανισμούς 
οικονομικής ολοκλήρωσης. Στην προταθείσα απόφαση του Συμβουλίου αναφερόταν 
ότι "επειδή η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της φέρουν κοινή ευθύνη στους 
τομείς που καλύπτονται από τη σύμβαση, είναι αναγκαίο κατά την Κοινότητα 
και τα κράτη μέλη της να καταστούν συμβαλλόμενα μέρη έτσι ώστε να μπορούν 
να εκπληρωθούν σωστά όλες οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση". 
Ειδικώτερα κρίθηκε αναγκαίο να γίνει και η Κοινότητα συμβαλλόμενο μέρος 
Σε όλη την έκταση του κειμένου χρησιμοποιείται ο όρος "Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα" αφού στα πλαίσια της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Οικονομική' Κοινότητα ο όρος έχει μετατραπεί σε Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Στην ανακοίνωση αυτή, ο όρος Ευρωπαϊκή Κοινότητα αναφέρεται είτε 
στην Ευρώπη των 12 είτε στην Ευρώπη των 15. Το επίσημο όνομα της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι "Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων". 
στη σύμβαση και να αναλάβει τις σχετικές ευθύνες ώστε να συμμορφωθεί με 
το στόχο της σταθεροποίησης των εκπομπών που θέτει η σύμβαση επειδή δεν 
είχαν όλα τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εκπληρώσουν τον στόχο αυτό 
ανεξαρτήτως. 
Το Δεκέμβριο του 1993, το Συμβούλιο συμφώνησε να εγκρίνει την πρόταση της 
Επιτροπής για την απόφαση του Συμβουλίου, "αναγνωρίζοντας τη ΟΓ/μαο/α που 
έχει για την Κοινότητα η κύρωση της Σύμβασης πριν να αρχίσει να ισχύει και 
παράλληλα με τα κράτη μέλη. έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η εκπλήρωση της 
δέσμευσης σχετικά με τον περιορισμό των εκπομπών C02 στην Κοινότητα από την 
Κοινότητα ως σύνολο μέσω της ανάληψης δράσεως και από την Κοινότητα και 
από τα κράτη μέλη, στα πλαίσια των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους". Έτσι, 
η Ευρωπαϊκή Κοινότητα κύρωσε την UN FCCC στις 21 Δεκεμβρίου 1993. Την ίδια 
ημέρα επιτεύχθηκε ο ελάχιστος απαιτούμενος αριθμός των 50 κυρώσεων με 
αποτέλεσμα η Σύμβαση να αρχίσει να ισχύει στις 21 Μαρτίου 1994. 
Ος συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβασης, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεσμεύεται, 
μεταξύ άλλων, να υιοθετήσει πολιτικές και να λάβει τα απαραίτητα μέτρα, 
μόνη ή σε συνεργασία, με στόχο την επαναφορά, μέχρι το 2000, των εκπομπών 
των αερίων του θερμοκηπίου στα επίπεδα του 1990. Όσον αφορά το C02, στόχος 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι η σταθεροποίηση των εκπομπών έως το έτος 
2000 στα επίπεδα του 1990, με βάση τους όρους που συμφωνήθηκαν από το 
Συμβούλιο Υπουργών της 2%ς Οκτωβρίου 1990. 
Η παρούσα ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα πλαίσια της UN FCCC 
αναλύει τις πολιτικές και τα μέτρα για την αντιμετώπιση του θέματος της 
αλλαγής του κλίματος που ελήφθησαν ή πρόκειται να ληφθούν σε κοινοτικό 
επίπεδο. Πάντως, οι δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας θα υλοποιηθούν 
με αλληλοσυμπληρούμενα κοινοτικά και εθνικά προγράμματα. Στην παρούσα 
ανακοίνωση περιλαμβάνεται μία σύντομη μόνο περίληψη των εθνικών 
ανακοινώσεων/προγραμμάτων για να δοθεί μία πλήρης εικόνα των ενεργειών που 
γίνονται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
2. ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
2.1. Εισαγωγή 
Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας εμφανίζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ 
τους από πλευράς έκτασης, πληθυσμού, γεωγραφικής εικόνας και οικονομικής 
κατάστασης. Στο κεφάλαιο αυτό. γίνεται μία επισκόπηση διαφόρων βασικών 
στοιχείων σχετικών με την παρούσα έκθεση. Δίνονται ορισμένα βασικά 
στοιχεία και χαρακτηριστικά των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων 
στοιχείων σχετικών με τη γεωγραφία, το κλίμα, την κοινωνία, την οικονομία 
και την ενέργεια. 
2.2. Γεωγραφική εικόνα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ως γεωγραφική οντότητα, είναι σχετικά μέτρια σε 
μέγεθος, λόγω όμως της περιορισμένης έκτασης της, της κατάστασης της και 
των ευνοϊκών φυσικών συνθηκών, είναι ένα από τα πιο πυκνοκατοικημένα μέρη 
του πλανήτη. 
Σε μία συγκριτικά μικρή έκταση, η ευρωπαϊκή ήπειρος παρουσιάζει μεγάλη 
ποικιλία τοπίων. Μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις κύριες μορφολογικές 
ζώνες : 
τη βόρεια ευρωπαϊκή πεδιάδα, τόπο με πολλές μεγάλες πόλεις και 
εύφορες γεωργικές εκτάσεις 
τις κεντρικές και νότιες ευρωπαϊκές ορεινές περιοχές, στις οποίες 
περιλαμβάνονται η Σιέρρα Ηεβάδα, τα Πυρηναία και οι Άλπεις 
την περιοχή της παλαιάς Fennoscandian Shield και Καληδονίας, που 
αποτελείται από τα σκανδιναβικά υψίπεδα και το βόρειο και δυτικό 
μέρος της Ιρλανδίας και του Η.Β, και 
την παράλια ζώνη της Μεσογείου. 
Οι παράκτιες ζώνες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αποτελούν μία μοναδική 
περιβαλλοντική κληρονομιά, με σπουδαίους οικολογικούς, πολιτιστικούς και 
οικονομικούς πόρους. Γ/α να δοθεί μία ένδειξη μεγέθους, η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα έχει περίπου 89.000 km ακτογραμμές χωρίς να υπολογίσουμε τα 
μικρά νησιά και τις κλειστές θάλασσες (CEC, 1993). 
Τα εδάφη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους 
από ποιοτικής πλευράς, αφού το ένα τέταρτο περίπου από αυτά είναι 
καλλιεργήσιμο (27%), το ένα τρίτο περίπου είναι δασωμένο (35%) και ένα 
μεγάλο ποσοστό είναι λειβάδια (18%). Στον πίνακα 2.1 δίνεται μία εικόνα 
της χρήσης γης στα κράτη μέλη ενώ στην εικόνα 2.1 εμφανίζεται η σχετική 
συνεισφορά της χρήσης γης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Τα δάση είναι κατανεμημένα ανομοιόμορφα και το ποσοστό του εδάφους που 
καταλαμβάνουν διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η Φινλανδία και η Σουηδία, με 69% 
και 62% αντίστοιχα, εμφανίζουν τη μεγαλύτερη αναλογία σε δασική κάλυψη ενώ 
η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες, με 5% και 8% αντίστοιχα, ευρίσκονται κάτω 
του μέσου κοινοτικού όρου (20%). Η Ιρλανδία εμφανίζει τη μεγαλύτερη 
αναλογία αγροτικής γης: το 80% της συνολικής της έκτασης είναι γεωργικά 
εδάφη. 
Πίνακας 2.1. Αγροτική γη, δασωμένες περιοχές και άλλα εδάφη (km2) ara κράτη 
μέλη (στοιχεία του 1991) 
Αγροτική γη Δασωμένες 
Αγροί Αειβάδια2 περιοχές Άλλα 
εδάφη Σύνολο 
Αυστρία 
Βέλγιο 
ΓαΑλ/α 
Γερμανία 
Δανία 
E/Uaoa 
Ην. Βασίλειο 
Ιρλανδία 
Ισπανία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Αουξεμβουργο 
Πορτογαλία 
Σουηδία 
Φινλανδία 
Ευρ. Κοινότητα 15.060 
8.270 
192.500 
119.100 
25.480 
39.050 
65.910 
9.230 
199.460 
119.700 
9.220 
560 
31.730 
27.680 
25.130 
888.080 19.860 
5.280 
111.040 
52.430 
2.080 
52.550 
111.090 
46.900 
102.600 
48.750 
10.640 
696 
8.380 
5.520 
1.200 
579.010 32.100 
6.170 
148.720 
104.120 
4.450 
26.200 
24.250 
3.200 
159.150 
67.680 
3.500 
890 
33.000 
280.200 
232.220 
1.125.930 16.700 
10.798 
96.826 
81.297 
11.083 
14.157 
42.880 
10.955 
43.585 
65.181 
18.120 
446 
18.876 
136.560 
79.600 
647.133 83.860 
30.518 
549.096 
366.947 
43.093 
131.957 
244.138 
70.285 
504.759 
301.311 
41.480 
2.586 
91.986 
449.960 
338.150 
3.240.153 
1 Καλλιεργήσιμη γη και μόνιμες καλλιέργειες 
2 Μόνιμα λειβάδια και βοσκότοποι 
Πηγή: Eurostat 
Legenda 
Arable land and permanent crops 
Permanent meadows and pastures 
Wooded area 
Other land 
Εικόνα 2.1. Χρήση γης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Πηγή: Eurostat 
2.3. Κλιματολογική εικόνα 
Το τμήμα αυτό αναφέρεται μόνον στα 12 ευρωπαϊκά κράτη γιατί δεν έχουν 
ακόμη ληφθεί στοιχεία από τα τρία νέα κράτη μέλη. 
Στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα απαντώνται τέσσερις βασικοί τύποι κλίματος: 
το ωκεάνιο κλίμα, με ήπιους χειμώνες, ψυχρά καλοκαίρια και σταθερή 
υγρασία. 0 τύπος αυτός κλίματος δεσπόζει στο δυτικό άκρο της 
ευρωπαϊκής ηπείρου 
το ημιηπειρωτικό κλίμα, με ψυχρούς, ξηρούς χειμώνες και θερμά, με 
ισχυρούς ανέμους, καλοκαίρια. 0 τύπος αυτός κλίματος δεσπόζει στις 
ανατολικές παρυφές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
το μεσογειακό κλίμα, με ήπιους, υγρούς χειμώνες, θερμά ξηρά 
καλοκαίρια και αραιές αλλά ισχυρές βροχοπτώσεις. Το κλίμα αυτό 
απαντάται στις παράκτιες περιοχές της Μεσογείου 
το κλίμα που συναντάται στις ορεινές περιοχές, το οποίο εξαρτάται 
από το ύψος και την έκθεση στον ήλιο. τον άνεμο και τη βροχή. 
Η μέση θερμοκρασία και ο υετός διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Μ/α 
εικόνα δίνεται στον πίνακα 2.2. Η ψυχρότερη χώρα είναι το Βέλγιο, με μέσες 
θερμοκρασίες 7,2°C (ελαχίστη) και 9,7°C (μεγίστη). Η θερμότερη χώρα είναι 
η Ε/Μά(5α με μέσες θερμοκρασίες ΙΑ,IX (ελαχίστη) και 18.2°C (μεγίστη). Τη 
μεγαλύτερη διακύμανση στις βροχοπτώσεις παρουσιάζει η Ισπανία στην οποία 
το κατ' ελάχιστο ύψος βροχόπτωσης φθάνει τα 218 mm το χρόνο και το μέγιστο 
τα 1702 mm το χρόνο. 
Πίνακας 2.2. Ελάχιστη και μέγιστη μέση θερμοκρασία και βροχοπτώσεις στη 
EUR-12. Μακροπρόθεσμοι μέσοι όροι. 
Μέση θερμοκρασία 
κατά τη διάρκεια 
του έτους (°C) 
Ελαχίστη Μεγίστη Βροχοπτώσεις (mm Η20) 
Ελάχιστο Μέγιστο 
Βέλγιο 
Γα/U/a 
Γερμανία 
Δαι//α 
Ε/Μά(5α 
Ην. Βασίλειο 
Ιρλανδία 
Ισπανία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Αουξεμβουργο 
Πορτογαλία 7,2 
9,5 
7.8 
7,5 
14,1 
8,4 
9,0 
11.0 
11,5 
8,5 
8,4 
13,2 9.7 
14,9 
10,6 
8,1 
18,2 
10,9 
10,6 
18,5 
18,4 
9,7 
17,2 824 
493 
560 
551 
422 
496 
781 
218 
424 
562 
856 
527 1191 
1236 
979 
874 
1044 
967 
1502 
1702 
1142 
777 
1064 
Πηγή: Eurostat 
Ένας δείκτης για την ανάγκη θέρμανσης ενός τόπου είναι ο αριθμός των 
βαθμοημερών, μέτρο της δριμύτητας του ψύχους κατά τη διάρκεια μίας 
συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. 0 αριθμός των βαθμοημερών ισούται με (18°C 
-T„1)*d, εάν η Tm είναι μικρότερη ή ίση με 15°C (κατώτερο όριο θερμάνσεως) 
ενω είναι μηδέν εάν η Tm είναι μεγαλύτερη από 15°C, όπου Tm είναι η μέση 
θερμοκρασία και d είναι ο αριθμός των ημερών. Στην εικόνα 2.2 δίνεται μία 
εικόνα του αριθμού των βαθμοημερών στα κράτη μέλη. Η εικόνα δείχνει ότι 
τα περισσότερα από τα κράτη μέλη έχουν σχετικώς μεγάλη ανάγκη για 
θέρμανση. Παρόμοια στοιχεία όσον αφορά την ανάγκη για κλιματισμό του αέρα 
δεν υπάρχουν στα κράτη μέλη. 
C3SOO 
3000 
2500 
2000 
IZ>eg ree-days 
1 soo 
1 ooo 
soo 
Εικόνα 2.2. Αριθμός βαθμοημερών1 στη EUR-15 (στοιχεία του 1991). 
Π/7Κ/7: Eurostat: EUR-12 
0 αριθμός των βαθμοημερών ισούται με (18°C -Tm) d, εάν η Tm είναι 
μικρότερη ή ίση με 15°C (κατώτερο όριο θερμάνσεως) ενώ είναι μηδέν 
εάν η Tm είναι μεγαλύτερη από 15°C, όπου Tm είναι η μέση θερμοκρασία 
και d είναι ο αριθμός των ημερών. 
2.4. Κοινωνική εικόνα 
Το 1993, το σύνολο του πληθυσμού των 15 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας ανερχόταν σε 370 εκατομμύρια. 0 αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 
6,5% του συνολικού πληθυσμού της γης, σε σύγκριση με το 9,8% το 1960 και 
το 4,2% που προβλέπεται για το 2020. Η πτώση αυτή οφείλεται στη σχετικά 
χαμηλή αύξηση του πληθυσμού της Κοινότητας σε σύγκριση με την αύξηση που 
παρατηρείται στο συνολικό πληθυσμό του πλανήτη. 
Η μέση πληθυσμιακή πυκνότητα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ανέρχεται σε 114 
κατοίκους ανά km2. Στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές η πυκνότητα φθάνει 
τους 350 κατοίκους ανά km2. Οι ζώνες με υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα είναι 
συγκεντρωμένες κατά μήκος^ μίας διαγωνίου γραμμής που ξεκινά από την 
βορειοδυτική Αγγλία και φθάνει στη βόρειο Ιταλία διαμέσου του Βελγίου, των 
Κάτω Χωρών και των εκβιομηχανισμένων περιοχών του Ρουρ στη Γερμανία. 
0 συνολικός πληθυσμός, η πληθυσμιακή πυκνότητα και η αύξηση στον πληθυσμό 
ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Στατιστικά στοιχεία σχετικά 
με τον πληθυσμό δίνονται στον πίνακα 2.3. Η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι οι Κάτω Χώρες (401 κάτοικοι ανά km2), οι οποίες 
εμφανίζουν και την υψηλώτερη πληθυσμιακή αύξηση (αύξηση 33% μεταξύ 1960 
και 
1990). Η μέση αύξηση του πληθυσμού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα μεταξύ 1960 
και 1990 ανέρχεται στο 17%. 
Ο συνολικός αριθμός των νοικοκυριών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1990 
ανερχόταν σε 137 εκατομμύρια, ενώ το μέσο μέγεθος των νοικοκυριών είναι 
2,7 άτομα. 
Πίνακας 2.3. Πληθυσμιακή εικόνα στα κράτη μέλη 
Κράτος μέλος 
Αυστρία 
Βέλγιο 
Γα/U ία 
Γερμανία 
Δανία 
Ελλόυδα 
Ην. Βασίλειο 
Ιρλανδία 
Ισπανία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Αουξεμβουργο 
Πορτογαλία 
Σουηδία 
Φινλανδία 
EUR-15 Συνολικό 
εμβαδόν (km2) Πληθυσμός 
(1000) 
1993 Πυκνότητα 
πληθυσμού 
1993 Αύξηση 
πληθυσμού % 
1960-1990 
83.860 7.991 95 13 
30.518 10.084 330 11 
549.086 57.655 105 26 
356.947 81.179 227 12 
43.093 5.189 120 13 
131.957 10.380 79 25 
244.138 58.191 238 11 
70.285 3.563 51 26 
504.795 39.083 77 28 
301.311 57.049 189 14 
41.480 15.290 369 33 
2.586 398 154 26 
91.986 9.876 107 11 
449.960 8.719 19 16 
338.150 5.066 15 14 
3.240.153 369.715 114 17 
Πηγή: Eurostat 
2.5. Οικονομική εικόνα 
Το 1993, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
(εκφρασμένο σε σταθερές τιμές του 1985) ανερχόταν περίπου στα 4400 
δισεκατομμύρια ECU. Η οικονομία της ΕΚ εμφανίζεται μάλλον ετερογενής αφού 
αποτελείται από ένα περιορισμένο αριθμό μεγάλων οικονομιών και ορισμένες 
μέσου μεγέθους και μικρότερες οικονομίες. 0 πίνακας 2.4 παρέχει στοιχεία 
για το ΑΕΠ και τον ετήσιο ρυθμό αύξησης στα κράτη μέλη. Η Γερμανία, η 
Γα/U/α, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα τέσσερα κράτη μέλη με το 
υψηλώτερο ΑΕΠ, αποδίδουν το 75% του συνολικού ΑΕΠ στην ΕΚ και επομένως 
είναι οι κινητήριες δυνάμεις των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΚ. 
10 
Το επίπεδο της ανάπτυξης των εθνικών οικονομιών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Στην εικόνα 2.3 φαίνεται το 
ανά κεφαλή ΑΕΠ ora κράτη μέλη το 1993. Το ανά κεφαλή ΑΕΠ ora περισσότερα 
από τα κράτη μέλη είναι μεταξύ 11.500 ECU και 16.500 ECU (τιμές και 
συναλλαγματικές ισοτιμίες του 1985). Τέσσερα κράτη μέλη έχουν ανά κεφαλή 
ΑΕΠ σημαντικά χαμηλωτερο από το μέσο ανά κεφαλή ΑΕΠ της ΕΚ, κυμαινόμενο 
από 4.200 έως 10.500 ECU. Εντούτοις, οι τάσεις στην αύξηση του ΑΕΠ 
δείχνουν ότι οι χώρες αυτές έχουν τον υψηλώτερο ετήσιο ρυθμό αύξησης του 
ΑΕΠ και συνεπώς τείνουν να προφθάσουν τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας. 
Πίνακας 2.4. Ακαθάριστα Εγχώρια Προϊόντα σε τιμές αγοράς στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα (εκφρασμένα σε τιμές και συναλλαγματικές ισοτιμίες 
του 1985) 
Kparoç μέλος ΑΕΠ 1993 
(δ ι σε κ.ECU) Ετήσια % μεταβολή 
1970-1993 
Αυστρία 
Βέλγιο 
Γα/U ία 
Γερμανία 
Δαι^/α 
E/Uada 
Ην. Βασίλειο 
Ιρλανδία 
Ισπανία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Αουξεμβουργο 
Πορτογαλία 
Σουηδία 
Φινλανδία 
EUR-15 104,6 
125,3 
808,0 
1049,6 
85,1 
59,3 
708,7 
37,2 
276,9 
658,5 
204,7 
7,7 
41,2 
141,3 
73,3 
4381,2 2,7% 
2,3% 
2,4% 
2,5% 
2,0% 
2,8% 
2,0% 
4,4% 
2,9% 
2,6% 
2,3% 
4,0% 
3,5% 
1,5% 
2,3% 
2,4% 
Πηγή: Eurostat 
20000 
1 SOOO 
-ι oooo 
sooo I I I I 11 
Ill j !V ι in ι III 111 ι II 
DK ça Ft ISII F» Sl_J UK IEI_I 
Εικόνα 2.3. Αι/ά /ce0a/\r) ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1993 (σε ECU oe 
7"/£/éc- και συναλλαγματικές ισοτιμίες του 1985). 
Πηγή: Eurostat 
0/ σπουδαιότεροι οικονομικοί τομείς στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι οι 
τομείς των υπηρεσιών (αγοραίων και μη). Το σχετικό τους μερίδιο στις 
οικονομικές δραστηριότητες βαίνει αυξανόμενο. 0 δεύτερος σπουδαιότερος 
τομέας είναι οι μεταποιητικές βιομηχανίες. Η σπουδαιότητα του γεωργικού 
τομέα βαίνει μειούμενη. Στον πίνακα 2.5 εμφαίνεται η Ακαθάριστη 
Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ) ανά οικονομικό τομέα. 
Πίνακας 2.5. Σχετική συνεισφορά της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Af/aç κατά 
τομέα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (σε τρέχουσες τιμές και 
συναλλαγματικές ισοτιμίες: EUR-12). 
Τομέας 
μεταβολή 
1992 ΑΠΑ 1992 ΑΠΑ 1992 Ετήσια 
(e/caro/j.ECU) (% του συνόλου) 19Θ0-
Γεωργία/Δασοκομία 131.832 
Ενέργεια 241.028 
Μεταποίηση 1.139.325 
Οικοδομές & Κατασκευές 312.820 2,6% 
4,7% 
22,3% 
6,1% 3,8% 
6,1% 
5,9% 
6,0% 
12 
Υπηρεσίες αγοράς 2.520.722 
Μη αγοραίες υπηρεσίες 753.758 
Σύνολο κλάδων 5.099.491 49,4% 
14,8% 
100 % 8,8% 
7,4% 
7.4% 
Πηγή: Eurostat 
Μεταφορές 
Οι μεταφορές έπαιξαν πολύ μεγάλο ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Εόωσαι/ τη δυνατότητα να επιτευχθούν σημαντικές 
οικονομίες κλίμακας στην παραγωγή και οδήγησαν σε αυξημένο ανταγωνισμό. 
Στην ΕΚ, ο τομέας των μεταφορών καλύπτει το 7-8% περίπου του ΑΕΠ και το 
4-5% του συνόλου των επί μισθώ εργαζομένων (Αευκή βίβλος για την κοινή 
πολιτική επί των μεταφορών, C0M(92)494 τελικό, 2.12.1992). 0 τομέας των 
μεταφορών στην ΕΚ χαρακτηρίζεται από έντονη ανάπτυξη. Από το 1970, η 
συνολική ετήσια αύξηση στις εσωτερικές μεταφορές είναι κατά μέσον όρο 3,1% 
για τους επιβάτες και 2,3% για τα αγαθά (Αευκή βίβλος για την κοινή 
πολιτική επί των μεταφορών, C0M(92)494 τελικό, 2.12.1992). Από το 1980, 
η αύξηση στις αεροπορικές μεταφορές επιβατών είναι κατά μέσον όρο 6,2% το 
χρόνο (CEC, 1993). 
0/ μεταφορές είναι μία βασική πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην 
Κοινότητα. Οι οδικές μεταφορές είναι υπεύθυνες για το 85% των εκπομπών C0? 
και το 90% των εκπομπών CH4 από εσωτερικές μεταφορές. Τα επιβατηγά 
αυτοκίνητα είναι υπεύθυνα για το 45% και τα εμπορικά οχήματα για το 32% 
(Πράσινος Χάρτης για τις Μεταφορές και το Περιβάλλον. COM (92), 46 τελικό. 
20.02.92). Το 1993 στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπήρχαν κατά μέσον όρο 420 
αυτοκίνητα ανά 1000 κατοίκους. Οι αεροπορικές μεταφορές είναι η δεύτερη 
ενιαία πιο σημαντική πηγή εκπομπών C02 με ένα ποσοστό 11%. 0/ 
σιδηροδρομικές μεταφορές και οι μεταφορές μέσω εσωτερικών υδάτινων οδών 
είναι υπεύθυνες για το 1% και 3% αντιστοίχως. 
2.6. Ενεργειακή εικόνα 
Αόγω των εξελίξεων στην τελική ζήτηση ενέργειας και της απορρόφησης για 
την παραγωγή ηλεκτρισμού, η κοινοτική ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση 
(ΑΕΚ) ενέργειας το 1990, ανερχόμενη σε 1239 Mtoe, ήταν κατά 17,7% 
υψηλότερη από εκείνη του 1974. Εντούτοις, στο αριθμό αυτό υποκρύπτονται 
μεγάλες διακυμάνσεις στα μέσα της δεκαετίας του 70 και αρχές του 80, λόγω 
των πετρελαϊκών κρίσεων των εποχών αυτών. 0 πίνακας 2.6 δείχνει την 
ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση στην ΕΚ. 
Πίνακας 2.6. Ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση στην ΕΚ (Mtoe) 
1974 1986 1990 1993* Μέση 
ετήσια 
αύξηση 
Στερεά 235 
Πετρέλαιο 626 
Φυσικό αέριο 137 
Άλλα 56 243 
515 
193 
219 245 
532 
216 
247 247 
561 
252 
271 0.3% 
0,6% 
3,3% 
8,6% 
13 
Σύνολο 1053 1169 1239 1331 1,2% 
Πηγή: Eurostat 
* Τα στοιχεία για το 1993 περιλαμβάνουν και τα νέα Bundeslander της πρώην 
DDR 
Η αύξηση οφείλεται αποκλειστικά στα μη ορυκτά καύσιμα, κυρίως δε στην 
πυρηνική ενέργεια. Περαιτέρω, η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων το 1990 ήταν 
στα ίδια επίπεδα με εκείνα του 1974 (πηγή Eurostat). 
Γ/α τις ενεργειακές της ανάγκες, η ΕΚ εξαρτάται από τις εισαγωγές. 0 
βαθμός αυτάρκειας, δηλ. η συνολική εγχώρια παραγωγή διαιρούμενη δια της 
ΑΕΚ, ανέβηκε από 37% το 1974 σε 57% το 1986 για να πέσει πάλι στο 52% το 
1992. 
Η σύνθεση της ενδογενούς παραγωγής ενέργειας δίνεται στον πίνακα 2.7. 
Πίνακας 2.7. Κοινοτική πρωτογενής παραγωγή (Mtoe) 
1974 1986 1990 1993^ Μέση 
ετήσια 
αύξηση 
Στερεά 189 
Πετρέλαιο 15 
Φυσικό αέριο 130 
Πυρηνική 22 
Ίδατοπτώσει ς 
και αιολική 21 
Γεωθερμική 2 
Άλλες 10 176 
150 
126 
155 
23 
2 
42 155 
115 
131 
180 
23 
2 
42 156 
125 
158 
198 
25 
3 
46 -1,0% 
11,9% 
1,1% 
12,3% 
0,8% 
1,6% 
8,3% 
Σύνολο 389 675 647 709 3,2% 
Πηγή: ΙΕΑ και Eurostat 
* Τα στοιχεία για το 1993 περιλαμβάνουν και τα νέα Bundeslander της πρώην 
DDR 
0 πίνακας 2.8 αφορά την εξέλιξη της έντασης ενέργειας η οποία μετριέται 
ως λόγος της ΑΕΚ προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ). Στον πίνακα, 
δίνεται ακόμη και η εξέλιξη της ΑΕΚ ανά κάτοικο. 
Πίνακας 2.8. Δείκτες 
1974 1986 1990 1993 
ΑΕΚ/ΑΕΠ (toe/1985 MECU) 358 
AEK/Ke0aAr) (kgoe/κάτοικο) 3027 312 
3253 294 
3401 304 
3600 
14 j/lf 
Πηγή: IEA και Eurostat 
* Τα στοιχεία για το 1993 περιλαμβάνουν και τα νέα Bundeslander της πρώην 
DDR 
Από το 197'4 έως το 1993, το συνολικό ΑΕΠ των κρατών μελών της ΕΚ 
παρουσίασε μέση ετήσια αύξηση 2.1%. Η ένταση ενεργείας παρουσίασε μέση 
ετήσια πτώση 0,9%. Η ΑΕΚ ανά κεφαλή παρουσίασε μέση ετήσια αύξηση 0,9%. 
Όσον αφορά την τελική κατανάλωση ενέργειας κατά οικονομικούς τομείς, οι 
εξελίξεις από το 197'4 έως το 1993 δίνονται στον πίνακα 2.9. 
Πίνακας 2.9. Τελική, κατανάλωση ενέργειας (FEC) κατά οικονομικούς τομείς 
(Mtoe) 
1974 1986 1990 1993' 
Βιομηχανία 304 233 251 253 
Mero0opéç 150 208 247 271 
Οικιακή και τριτογενής 281 332 320 367 
ΣΥΝΟΛΟ 736 773 817 890 
Πηγή: ΙΕΑ και Eurostat 
* Τα στοιχεία για το 1993 περιλαμβάνουν και τα νέα Bundeslander της πρώην 
DDR 
Από το 1974 έως το 1993, εμφανίζεται στη βιομηχανία μία κατά 40% βελτίωση 
όσον αφορά την ένταση ενέργειας (EEC/παραγωγή). Η βιομηχανική παραγωγή 
αυξήθηκε κατά 28% ενώ η ΤΚΕ έπεσε. Στις μεταφορές, η ζήτηση ενέργειας 
αυξήθηκε γρηγορώτερα σε σχέση με τη γενική οικονομική δραστηριότητα. 
16 
ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚ 
3.1. Εισαγωγή 
Στο κεφάλαιο αυτό δίνεται μία περίληψη της απογραφής εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου το 1990 στην ΕΚ. Εξετάζονται τα ακόλουθα αέρια:002, CH4, Ν20, 
CO, ΝΓλ και NMVOCs. 0/ εκτιμήσεις σχετικά με τις εκπομπές έγιναν με βάση 
τις εθνικές απογραφές των 15 κρατών μελών και χρησιμοποιώντας κατά το 
δυνατόν τις οδηγίες της IPCC για τις εθνικές απογραφές των αερίων του 
θερμοκηπίου". Μ/α λεπτομερέστερη περιγραφή του τρόπου που εφαρμόστηκε για 
τη σύνταξη της^ απογραφής της ΕΚ δίνεται στο τμήμα 3.2. 0/ απογραφές 
εκπομπών καθενός από τα 15 κράτη μέλη περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι. 
Στην ανακοίνωση αυτή δεν έχουν περιληφθεί λεπτομέρειες όσον αφορά στοιχεία 
δραστηριοτήτων και παράγοντες εκπομπών διότι όλα αναφέρονται στις εθνικές 
εκθέσεις ή σε βάσεις δεδομένων της Eurostat και/ή της C0RINAIR. Στο 
παράρτημα Ι γίνεται αναφορά στις πηγές πληροφοριών. 
3.2. Μεθοδολογία απογραφής 
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1990 
παρουσιάζονται στον πίνακα 3.1. 
Η κοινοτική απογραφή για το 1990 συντάχθηκε με βάση τις απογραφές των 15 
επιμέρους κρατών μελών. Γ/α να συγκεντρωθούν οι απογραφές εκπομπών των 
επιμέρους κρατών μελών χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθες πηγές: 
Εθνικές ανακοινώσεις που έγιναν από τα κράτη μέλη στα πλαίσια της 
Σύμβασης Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Αλλαγή του Κλίματος και Ι ή εθνικά 
προγράμματα στα πλαίσια της απόφασης της ΕΚ για τη δημιουργία 
μηχανισμού παρακολούθησης του C02 και των υπόλοιπων αερίων του 
θερμοκηπίου. 0/ απογραφές στις εθνικές αυτές εκθέσεις ακολουθούν εν 
γένει τις οδηγίες της IPCC για τις εθνικές απογραφές των αερίων του 
θερμοκηπίου. 
Πρόγραμμα απογραφής C0RINAIR. Χρησιμοποιήθηκαν βάσεις δεδομένων του 
1990 που δόθηκαν στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος από τα κράτη 
μέλη. 
Eurostat. 0/ εκτιμήσεις για τις εκπομπές του C02 συγκεντρώθηκαν από 
τα ενεργειακά ισοζύγια της Eurostat και τους εναρμονισμένους 
συντελεστές εκπομπών που προέρχονται από την Eurostat από μία 
ανάλυση συντελεστών εκπομπών που χρησιμοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη 
γύρω στο 1990. 
Γ/α να γίνει η εκτίμηση των ολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα, συνυπολογίστηκαν οι ολικές εκπομπές αερίων του 
θερμοκηπίου σε κάθε κράτος μέλος7.Οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές στα κράτη 
μέλη ελήφθησαν κατά κύριο λόγο από τις εθνικές εκθέσεις. Εφόσον δεν 
υπήρχαν εθνικές εκτιμήσεις για τις εκπομπές, χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από 
το C0RINAIR. 0/ σχετιζόμενες με την καύση καυσίμων εκπομπές C02 που 
Οι εκτιμήσεις που δίνονται στον πίνακα 3.1 είναι προσωρινά στοιχεία, 
ενημερωμένα μέχρι τον Ιούνιο του 1995. 
17 
αναφέρονται στις εθνικές εκθέσεις και/ή στο CORINAIR παραβλήθηκαν με τα 
αντίστοιχα στοιχεία της Eurostat. 0/ εθνικές (όχι του CORINAIR) εκτιμήσεις 
για τις εκπομπές χρησιμοποιήθηκαν εφόσον υπήρχαν και συμφωνούσαν με τα 
στοιχεία της Eurostat. Εάν όμως οι εθνικές εκτιμήσεις ήταν σημαντικά 
χαμηλώτερες από εκείνες της Eurostat τότε, στις περιπτώσεις αυτές, 
χρησιμοποιήθηκαν οι εκτιμήσεις της Eurostat διότι κρίθηκε ότι οι εθνικές 
εκτιμήσεις ήταν πιθανόν να είναι ατελείς. Εάν δεν υπήρχαν διαθέσιμες 
εθνικές εκτιμήσεις, τότε έγινε σύγκριση των στοιχείων του CORINAIR με 
εκείνα της Eurostat. 
θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι εθνικές εκθέσεις των κρατών μελών και Ι ή οι 
βάσεις δεδομένων CORINAIR δεν είναι πλήρεις και συνεπώς οι απογραφές των 
εκπομπών για κάθε κράτος μέλος δεν καλύπτουν πάντοτε όλες τις κατηγορίες 
πηγών που αναφέρονται στις οδηγίες της ICPP για τις εκπομπές των αερίων 
του θερμοκηπίου. Συνεπώς, τα υποσύνολα των διαφόρων κατηγοριών που 
δίνονται στον πίνακα 3.1 δεν μπορούν να προστεθούν για την ανεύρεση των 
κατά κατηγορία συνόλων στον πίνακα 3.1. Η προφανής αυτή ασυνέπεια μπορεί 
να λυθεί μόνον εφόσον υπάρξουν υποσύνολα για όλα τα κράτη μέλη. 
Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν για όλα τα κράτη μέλη διαθέσιμα εθνικά 
απογραφικά στοιχεία και στα στοιχεία του CORINAIR δεν περιλαμβάνονται 
στοιχεία για τη δέσμευση του C02, στην απογραφή αυτή δεν περιλήφθηκαν 
εκπομπές C02 και/ή δεσμεύσεις C02 από αλλαγές χρήσης γης. 
18 
Πίνακας 3.1. Απογραφή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (Gg) στην ΕΚ το 1990 
Προσωρινές εκτιμήσεις 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΚ (EUR-15) - 1990 (Gg) 
1 Όλα τα είδη ενέργειας 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/'δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Β/ομάφ 
10 Εκπομπές από διαφυγή καυσίμων 
101 ΠίΓρελα/α κα/ aép/o 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος & χάλυβας 
2β Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανα χημικά 
Ζδ Οργανικά χημικά 
2ε Μ/7 μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλες 
3 X/j/JOTî διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Αφαίρεση λιπών&στεγνό καθάρισμα 
2γ νάρασκευή/επεξεργασία χημ.προϊόντων 
εδ 'Αλλα 
4 reiipK'ûi 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Απόβλητα ζωών 
Αγ Καλλιέργεια ρυζιού 
4ί Γεωρκ'κά £<5αφ/7 
4ε Καύσ/7 γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύσ/7 λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Κύματα 
6κ Άλλα 3142840 
3134740 
1173200 
606600 
704900 
325000 
265900 
34500 
25400 
13200 
8100 
7800 
0 
130730 
4300 
4800 
8700 
2600 
102400 
20000 
300 
100 
50 
50 
100 
500 
500 
0 
0 
0 
0 
0 
11050 
5400 
0 
14050 5599 
794 
49 
60 
206 
84 
286 
27 
6 
87 
4806 
1485 
2817 
40 
9 
0 
5 
5 
2 
3 
0 
0 ο ο ο 
10361 
6267 
2571 
98 
299 
141 
0 
8669 
7912 
233 
90 156 
156 
66 
29 
36 
12 
12 
0 
0 
2 
1 
0 
0 
351 
0 
2 
90 
234 
0 
0 
6 
0 
0 
0 
6 
393 
0 
15 
1 
277 
64 
0 
20 
0 
9 
11 13290 
13202 
2947 
1412 
7883 
231 
263 
268 
191 
29 
88 
88 
0 
151 
12 
1 
60 
0 
14 
14 
0 
0 
0 ο ο 
50 
0 ο ο ο 
43 
0 
48 
5 
0 
21 46229 
4613 
1215 
3191 
33718 
2164 
4037 
1048 
227 
1711 
92 
59 
0 
2811 
1563 
398 
6 
14 
0 
224 
0 
0 ο ο ο 
2763 
Ο 
Ο 
Ο 
ο 
2362 
0 
125 
58 
0 
51 8422 
7697 
105 
99 
259 
342 
464 
155 
61 
56 
849 
792 
Ο 
1060 
21 
Ο 
31 
584 
Ο 
260 
4045 
1399 
352 
470 
1327 
739 
Ο 
381 
Ο 
178 
131 
Ο 
109 
67 
Ο 
13 
Ολικές εμπομπές 3328350 24671 928 13546 52006 14397 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 113600 
56100 
243600 
Σημειώσεις : 
Οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΚ βασίζονται σε εκτιμήσεις εκπομπών στα 15 κράτη μέλη. 
ενημερωμένες μέχρι τον Ιούνιο του 1995 
Ta υποσύνολα κατηγοριών (.π.χ. 101 και 102) δεν συμποσούνται πάντοτε στις ολικές εκπομπές^ κατά κατηγορία (π.χ. 10). Αυτό 
οφείλεται στο γεγονός ότι οι απογραφές εκπομπών για κάθε κράτος μέλος δεν καλύπτουν πάντοτε όλες τις κατηγορίες όπως 
ορίζονται στο σχέδιο των οδηγιών της IPCC για τις εθνικές απογραφές αερίων του θερμοκηπίου. 
Οι εκπομπές από την τελική μη ενεργειακή κατανάλωση (συμπερι λαμβανομένων και των πρώτων υλών) δεν περιλαμβάνονται στις 
ολικές εκπομπές. Συνεπώς, οι ολικές εκπομπές είναι υποεκτιμημένες σε σχέση με την μεθοδολογία IPCC. 0/ εκπομπές από 
τελική μη ενεργειακή κατανάλωση (FNEC) βασίζονται στη συνολική περιεκτικότητα των προϊόντων σε άνθρακα. Η πρόσθεση των 
συνολικών εκπομπών και των εκπομπών απο FNEC θα οδηγούσε συνεπώς σε υπερεκτίμηση σε σχέση με τη μεθοδολογία της IPCC. 
0/ εκπομπές και Ι ή παγίδευση CCL, από αλλαγές στη χρήση γης δεν είναι γνωστές για πολλές χώρες και συνεπώς δεν έχουν 
περιληφθεί στον πίνακα αυτό. Επίσης, δεν έχουν εκτιμηθεί και οι εκπομπές των υπολοίπων, εκτός C02. αερίων του θερμοκηπίου 
που προέρχονται από αλλαγές στη χρήση γης. 
3.3. Πρώτες ύλες 
0/ εκτιμήσεις εκπομπών του πίνακα 3.1 είναι διαρθρωμένες σύμφωνα με τις οδηγίες 
της IPCC για τις απογραφές των αερίων του θερμοκηπίου. Εντούτοις, η κατηγορία 
"τελική μη ενεργειακή κατανάλωση" (FNEC) προστέθηκε στον πίνακα διότι υπάρχουν 
διαφορές μεταξύ του καθεαυτού τρόπου της IPCC για τον υπολογισμό των 
σχετιζομένων με την ενέργεια εκπομπών C02 και των οδηγιών παρουσίασης της IPCC. 
Kara γενικό κανόνα, οι εθνικές εκθέσεις των κρατών μελών δεν αναφέρουν ρητά τον 
τρόπο υπολογισμού των εκπομπών από πρώτες ύλες. Για να υπάρχει συμφωνία, για 
όλα τα κράτη μέλη χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό των εκπομπών από πρώτες 
ύλες οι εκτιμήσεις της Eurostat. Αυτές αναφέρονται ξεχωριστά στην κατηγορία 
"τελική μη ενεργειακή κατανάλωση (FNEC)". 
θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο τρόπος αυτός οδηγεί σε υπολογισμούς χαμηλωτέρων 
τιμών ολικών εκπομπών C02 σε σχέση με τον τρόπο που προβλέπεται από τις οδηγίες 
της IPCC. Me τον τελευταίο αυτό τρόπο, στις ολικές εκτιμήσεις εκπομπών C02 από 
ενεργειακές πηγές περιλαμβάνεται και ο άνθρακας που εκλύεται από τη χρήση 
πρώτων υλών ενώ με τον παρόντα τρόπο οι εκπομπές από πρώτες ύλες αποκλείονται 
19 /*o 
από τις ολικές εκπομπές. 0/ εκπομπές που αναφέρονται στην κατηγορία "τελική μη 
ενεργειακή κατανάλωση" θα πρέπει να θεωρηθούν ως οι εν δυνάμει εκπομπές από 
πρώτες ύλες και άλλες μη ενεργειακές χρήσεις. Στην κατηγορία αυτή 
περιλαμβάνεται επίσης ο άνθρακας που πράγματι περιέχεται στα προϊόντα και όχι 
αυτός που εκλύεται στην ατμόσφαιρα. Έτσι. οι συνολικές εκπομπές C02 όπως 
εκφράζονται στον πίνακα 3.1 είναι υποεκτιμημένες σε σχέση με τη μεθοδολογία της 
IPCC, ενώ η πρόσθεση των ολικών εκπομπών C02 και των "τελικών μη ενεργειακών 
εκπομπών" θα οδηγούσε σε υπερεκτίμηση. 
3.4. Δεξαμενές καυσίμων 
Σύμφωνα με τις αποφάσεις που ελήφθησαν στην 9η συνάντηση της Διακυβερνητικής 
Διαπραγματευτικής Επιτροπής (INC-9), οι εκπομπές από δεξαμενές καυσίμων δεν 
περιλαμβάνονται στις ολικές εκπομπές στον συνοπτικό πίνακα 3.1. 0/ συνολικές 
εκπομπές C02 από δεξαμενές^ ναυτιλιακών καυσίμων στην ΕΚ αι//)/\^αι/ το 1990 σε 
113.600 Gg ενώ οι συνολικές εκπομπές C02 από δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
aw?Ai;\w σε 59.100 Gg. Επειδή λίγα μόνον κράτη μέλη έδωσαν εκτιμήσεις για τις 
εκπομπές από δεξαμενές καυσίμων, οι εκτιμήσεις των εκπομπών από δεξαμενές 
καυσίμων για τη ναυτιλία βασίζονται σε στοιχεία της Eurostat. 0/ εκπομπές από 
δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων εκτιμήθηκαν με συγκερασμό στοιχείων για τις μη 
οδικές μεταφορές προερχομένων από την Eurostat με εκτιμήσεις που περιέχονται 
στο CORINAIR και Ι ή σε εθνικές εκθέσεις. Στο παράρτημα Ι περιλαμβάνονται οι 
εκτιμήσεις των εκπομπών για κάθε κράτος μέλος. 
3.5. Σχετικές αβεβαιότητες 
Η αβεβαιότητα στις εκτιμήσεις των εκπομπών δεν προσδιορίστηκε ποσοτικά καθώς 
τυχόν ποσοτικές εκτιμήσεις της αβεβαιότητας θα ήταν εξαιρετικά αναξιόπιστες. 
Τυχόν στατιστική προσέγγιση για τον ποσοτικό προσδιορισμό των αβεβαιοτήτων στις 
εκτιμήσεις των εκπομπών δεν θα κατέληγε στη λήψη αξιόπιστων τιμών. Στο στάδιο 
αυτό, για τους λόγους που αναφέρονται παρακάτω, οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές 
CQ2 οπτό καύση καυσίμων (με βάση στοιχεία ενεργειακών ισοζυγίων) είναι μάλλον 
αξιόπιστες και η αβεβαιότητα που εμπεριέχουν είναι κατά πάσαν πιθανότητα πολύ 
μικρή (στα πλαίσια περίπου του +/- 3%. 
Η αβεβαιότητα στις εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, εκτός του C02, 
είναι σημαντικά υψηλότερη λόγω ελλείψεως επαρκών γνώσεων για ορισμένες από τις 
πηγές και για τους κατάλληλους,συντελεστές εκπομπών για τα αέρια αυτά. Κα^ώς" 
μπορεί να υπάρχουν ακόμη και κάποιες άγνωστες πηγές για τα αέρια αυτά, οι 
εκτιμήσεις για τις εκπομπές αυτές είναι πολύ πιθανόν να υποεκτιμώνται. Η 
αβεβαιότητα στις εκτιμήσεις των εκπομπών βαίνει αυξανόμενη με την ακόλουθη 
σειρά: CO < Ν0Χ < CH4 < NMV0C < Ν20, οι δε τιμές διαφοροποιούνται κατά ορισμένες 
τάξεις μεγέθους (μερικές εκατοντάδες στα εκατό) 
21 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ 
4.1. Εισαγωγή 
Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται οι πολιτικές και τα μέτρα που έχουν υιοθετηθεί 
από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου. Στα τμήματα 4.2 έως 4.5 περιγράφονται οι πολιτικές που αποβλέπουν 
ρητά και κατά πρώτο λόγο στον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 
ενώ στο τμήμα 4.6 περιγράφονται ορισμένες κατά τομείς πολιτικές στις οποίες 
περιλαμβάνονται ειδικά περιβαλλοντικά μέτρα και Ι ή οι οποίες πολιτικές 
εμφανίζουν παράπλευρες δράσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, δηλ. οι 
κοινοτικές πολιτικές για τη γεωργία, τη δασοκομία, τις μεταφορές και τα 
απόβλητα. Επίσης παρουσιάζονται, εφόσον υπάρχουν, διάφορες εκτιμήσεις ως προς 
τις επιπτώσεις των πολιτικών στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Στο τμήμα 
4.7 συνοψίζονται οι πολιτικές και τα μέτρα που περιγράφονται στο κεφάλαιο αυτό, 
συγκεκριμενοποιώντας ποιες πολιτικές και μέτρα έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο, 
ποιες έχουν προταθεί από την Επιτροπή και ποιες ευρίσκονται υπό επεξεργασία από 
την Επιτροπή. 
4.2. Κοινοτική στρατηγική για τον περιορισμό των εκπομπών C02 και τη βελτίωση 
της ενεργειακής απόδοσης 
Τον Οκτώβριο του 1991, η Επιτροπή παρουσίασε μία γενική στρατηγική για τον 
περιορισμό των εκπομπών C02 και για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, με 
στόχο την σταθεροποίηση των εκπομπών του C02 στην Κοινότητα μέχρι το 2000 ora 
επίπεδα του 1990 (SEC(91)1744 τελικό). Η στρατηγική αυτή που αποκαλείται κοινώς 
"στρατηγική χωρίς οίκτο" (no-regret) συνίσταται στην εκμετάλλευση των μηδενικού 
ή χαμηλού κόστους δυνατοτήτων για τον περιορισμό των εκπομπών C02 που 
υφίστανται τη στιγμή αυτή σε όλους τους τομείς της οικονομίας, οι οποίες 
άλλωστε δυνατότητες μπορούν να αποδειχθούν επωφελείς και στους τομείς της 
ρύπανσης της ατμόσφαιρας, της ενεργειακής ασφάλειας, της ανταγωνιστικότητας και 
της απασχόλησης. 
Τον Ιούνιο του 1992, υποβλήθηκε στο Συμβούλιο πρόταση (COM(92)246 τελικό) για 
ένα πακέτο αλληλοενισχυτικών μέτρων και προγραμμάτων. Το πακέτο αυτό στηρίζεται 
σε τέσσερις άξονες: 
Κοινοτικά προγράμματα ενεργειακών τεχνολογιών και διευρωπαϊκά δίκτυα 
Τα υφιστάμενα κοινοτικά προγράμματα, το THERMIE και το SAVE, 
ενισχύονται. Από το 1990, έχουν εγκριθεί ένα νέο πρόγραμμα, το ALTENER, 
και μία δράση, η οποία στοχεύει στην ορθολογικοποίηση της χρήσης της 
ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο. Το πρόγραμμα THERMIE είναι 
ένα πρόγραμμα διάδοσης των ενεργειακών τεχνολογιών. Τα SAVE και ALTENER 
παρέχουν χρηματοδοτική υποστήριξη για διάφορες δράσεις στον τομέα της 
ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, περιλαμβάνουν 
όμως επίσης και τη θέσπιση κανονιστικών μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο. Στο 
στόχο του περιορισμού των εκπομπών του C02 συνεισφέρουν επίσης και η 
δράση "διαχείριση της ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο" 
καθώς και η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων (τμήμα 4.3). 
Δημοσιονομικά μέτρα 
Τον Ιούνιο του 1992, η Επιτροπή ανακοίνωσε σχέδιο οδηγίας του Συμβουλίου 
στο οποίο προτείνεται η επιβολή σε επίπεδο κρατών μελών εναρμονισμένου 
φόρου επί των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα και της χρήσης της 
ενέργειας, το οποίο σχέδιο δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Συμβούλιο 
(τμήμα 4.4). 
Συμπληρωματικά εθνικά προγράμματα 
22 
Η στρατηγική της Κοινότητας προβλέπει την κατάρτιση προγραμμάτων 
πολιτικής για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε 
επίπεδο κρατών μελών που θα είναι συμπληρωματικά των ενεργειών που 
γίνονται σε κοινοτικό επίπεδο. Τα εθνικά προγράμματα των κρατών μελών 
περιγράφονται στο κεφάλαιο 5. 
Απόφαση της ΕΚ για τη σύσταση Μηχανισμού Παρακολούθησης του C02 και των 
υπόλοιπων αερίων του θερμοκηπίου 
\\έρος της στρατηγικής της Κοινότητας είναι και ένας μηχανισμός 
παρακολούθησης για να παρακολουθείται αν πράγματι μπορεί να επιτευχθεί 
ο στόχος της Κοινότητας για τη σταθεροποίηση των εκπομπών, του C02. Ira 
πλαίσια αυτού του μηχανισμού παρακολούθησης, τα κράτη μέλη πρέπει να 
υποβάλλουν τα εθνικά τους προγράμματα στην Κοινότητα για αξιολόγηση. Τον 
Ιούνιο του 1993, εγκρίθηκε απόφαση για την ίδρυση του μηχανισμού 
παρακολούθησης (τμήμα 4.5). Τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα εθνικά τους 
προγράμματα και Ι ή ανακοινώσεις που εξέδωσαν στα πλαίσια της Σύμβασης. Η 
πρώτη αξιολόγηση έγινε με βάση τα εθνικά προγράμματα που έλαβε η 
Επιτροπή το 1993. Μ/α δεύτερη αξιολόγηση των ενημερωμένων εθνικών 
προγραμμάτων/ανακοινώσεων στα πλαίσια της Σύμβασης προβλέπεται να γίνει 
το φθινόπωρο του 1995. 
0/ τέσσερις αυτοί άξονες αποτελούν το πρώτο βήμα με στόχο τη μείωση των 
εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. Me τη διαμόρφωση της στρατηγικής αυτής, 
ξεκίνησε μία διαρκής διαδικασία για την αξιολόγηση των λαμβανόμενων μέτρων και 
τη χάραξη νέων πολιτικών και μέτρων για την επίτευξη των στόχων τους οποίους 
έθεσε η Κοινότητα όσον αφορά το διοξείδιο του άνθρακα. 
4.3. Κοινοτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες 
Στο τμήμα αυτό περιγράφονται τα κοινοτικά προγράμματα υποστήριξης ενεργειακών 
τεχνολογιών (THERMIE), ενεργειακής απόδοσης^ (SAVE), χρήσης ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας (ALTENER) και η πρωτοβουλία "διαχείριση της ενέργειας σε περιφερειακό 
και αστικό επίπεδο". Περαιτέρω, γίνεται και μία σύντομη περιγραφή της 
πρόσφατης πρωτοβουλίας για τα διευρωπαϊκά δίκτυα και συστημάτων αυτοδέσμευσης. 
ΤΗΕΡΜΙΕ (Πρόγραμμα υποστήριξης ενεργειακών τεχνολογιών) 
Η μείωση των επιπτώσεων στο περιβάλλον μέσω της ενεργειακής απόδοσης, καθώς και 
η εισαγωγή ανανεώσιμων ή καθαρότερων τρόπων χρήσης των ορυκτών καυσίμων 
εξαρτάται τελικά από την εφαρμογή καλύτερων ενεργειακών τεχνολογιών. Το 
πρόγραμμα THERMIE (κανονισμός αριθ. 2008/90 (ΕΟΚ) του Συμβουλίου), ασχολείται 
με την επίδειξη και τη διάδοση καθαρότερων και αποδοτικότερων ενεργειακών 
τεχνικών για να διευκολυνθεί η ευρεία διείσδυση τους στην αγορά. Το THERMIE 
εστιάστηκε επίσης και σε άλλους κοινοτικούς στόχους: την ασφάλεια της προσφοράς 
ενέργειας, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τη βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης, την ενιαία αγορά και τη συνεργασία με την 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και την ΚΑΚ (Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών). 
Το αρχικό πρόγραμμα THERMIE έληξε το 1994, ay και τα έργα που υποστηρίχθηκαν 
από το 1990 έως το 1994 ευρίσκονται ακόμη υπό παρακολούθηση και προωθούνται. 
0 συνολικός προϋπολογισμός ανήρχετο σε 700 MECU8 ή 140 MECU ετησίως (0,2% του 
κοινοτικού προϋπολογισμού). Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού του THERMIE 
(85%) διατέθηκε για νεωτεριστικές τεχνολογίες και έργα. που έχουν ήδη περάσει 
από το στάδιο της Ε&Α, δεν έχουν όμως εφαρμοστεί σε ευρύτερη κλίμακα λόγω 
τεχνικών και οικονομικών κινδύνων. Το υπόλοιπο μέρος του προϋπολογισμού 
(περίπου 15%) δαπανήθηκε σε ένα μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων προώθησης όπως 
εκτιμήσεις της αγοράς, παρακολούθηση, τεκμηρίωση, βάσεις δεδομένων, ημερίδες, 
διαλέξεις και πρακτική επιμόρφωση. Για την εφαρμογή της ευρείας αυτής σειράς 
1 MECU = 1 εκατομμύριο ECU 
23 
μέτρων, r/ Επιτροπή δημιούργησε το 1991 éva δίκτυο Οργανισμών Προαγωγής 
Ενεργειακών Τεχνολογιών (ΟΡΕΤ), που απετελείτο από 49 οργανισμούς από τα κράτη 
μέλη, τόσον του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Οι οργανισμοί βοηθούν 
στην προώθηση και διάδοση νεωτεριστικών ενεργειακών τεχνολογιών. 
Από το 1990 έως το 1994, χρηματοδοτήθηκαν στα πλαίσια του THERMIE 726 έργα. Την 
περίοδο 1990-1993 χρηματοδοτήθηκε μία ανάλυση κόστους-οφέλους των έργων του 
THERMIE, από την οποία προβλέφθηκε ότι τα έργα αυτά θα οδηγούσαν σε μία μείωση 
των εκπομπών C02 ίση με 42 εκατομμύρια τόννους στην Κοινότητα (αυξανόμενη σε 
περισσότερο από 625 εκατομμύρια τόννους με την προσδοκώμενη αναπαραγωγή) ενώ 
θα συνεισέφεραν επίσης και στη μείωση των άλλων ρυπαντών όπως τα αέρια της 
όξινης βροχής, οι πτητικές οργανικές ενώσεις και το μονοξείδιο του άνθρακα. 
Σύμφωνα με μία εκτίμηση που έγινε από τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της 
Επιτροπής, κάθε ECU που (δαπανάται στο πρόγραμμα θα συνεισφέρει κατά μέσον όρο 
στην αποφυγή σώρρευσης 1,617 kg εκπομπών C02 σε σύγκριση με τις "κανονικές" 
τεχνολογίες στις οποίες χρησιμοποιούνται ορυκτά καύσιμα. Στην εκτίμηση αυτή 
παρεμβάλλονται οι ακόλουθες αβεβαιότητες: 
τα υποστηριζόμενα έργα μπορεί να μην εκτελεστούν όπως είχε 
σχεδιαστεί 
στην εκτίμηση περιλαμβάνεται και μία εκτίμηση της επίπτωσης της 
διάδοσης, δηλ. η αναμενόμενη αναπαραγωγή των τεχνολογιών που 
εφαρμόζονται στα έργα που υποστηρίζονται από το THERMIE και σε 
άλλα έργα. 
Η αναπαραγωγή υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί στο 15πλάσιο του άμεσου 
αποτελέσματος των υποστηριζόμενων έργων. 
Από την 1η Ιανουαρίου 1995, το πρόγραμμα συνεχίζεται ως ένα νέο Πρόγραμμα Mr/ 
Πυρηνικής Ενέργειας, γνωστό περισσότερο ως JOULE-THERMIE, ora πλαίσια του 
τέταρτου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την έρευνα και την 
τεχνολογική ανάπτυξη συμπερ ι λαμβανομένης και της επίδειξης. Το νέο πρόγραμμα 
συνδυάζει για πρώτη φορά τις πλευρές της έρευνας και της ανάπτυξης του JOULE 
με τις πρωτοβουλίες επίδειξης και προώθησης του THERMIE. 
Το Πρόγραμμα αποτελεί ζωτικό τμήμα της στρατηγικής της ΕΚ με στόχο την 
αντιμετώπιση των ενεργειακών προκλήσεων του σήμερα. Στηριζόμενο στις επιτυχίες 
του παρελθόντος, το πρόγραμμα JOULE-THERMIE θα βοηθήσει στη μείωση των 
αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που σχετίζονται με την παραγωγή και χρήση 
της ενέργειας, στην εξασφάλιση διαρκών και αξιόπιστων ενεργειακών πηγών, με 
αντιμετωπίσιμο κόστος και στην ενδυνάμωση της τεχνολογικής βάσης της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας. 
SAVE (ειδικές δράσεις για υψηλή ενεργειακή απόδοση) 
Το πρόγραμμα SAVE εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 1991 (Οδηγία 91/565/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου). θα λήξει στο τέλος του 1995. Στόχος του είναι η αύξηση της 
ενεργειακής απόδοσης και. κατά συνέπεια, η μείωση των εκπομπών C02 μέσω της 
δημιουργίας νομοθετικού πλαισίου για υποχρεωτικά πρότυπα ενεργέ ι ακής απόδοσης, 
σήματα ποιότητας, τυποποίηση, δημιουργία υποδομών, πρότυπες πειραματικές 
(πιλοτικές) δράσεις, επιμόρφωση και διάδοση των πληροφοριών. Δημιουργώντας ένα 
κοινοτικό δίκτυο, το SAVE παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν 
μέτρα ενεργειακής απόδοσης σε εθνικό επίπεδο. 0 προϋπολογισμός του προγράμματος 
για την περίοδο από 1.1.1991 έως 31.12.1995 ανέρχεται σε 35 MECU. 
To SAVE αποτελείται από τρία μέρη: 
1. Ένα πρόγραμμα νομοθετικού έργου για την ενεργειακή απόδοση, που 
αποσκοπεί στην άρση των θεσμικών και διοικητικών εμποδίων για 
επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση και στη δημιουργία προτύπων για 
τον ενεργειακό εξοπλισμό. 
Έχουν εκδοθεί οι παρακάτω οδηγίες: 
Απόδοση νέων λεβήτων θερμού ύδατος (οδηγία 92/42/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου 
24 
Αναγραφή της κατανάλωσης ενέργειας στις κυριώτερες οικιακές 
ηλεκτρικές συσκευές (οδηγία 92/75/ΕΟΚ του Συμβουλίου). Στα 
πλαίσια αυτής της οδηγίας για επισήμανση, εκδόθηκε και μία 
οδηγία εφαρμογής για την ενεργειακή επισήμανση των οικιακών 
ψυγείων και καταψυκτών (94/2/ΕΟΚ). 
Πιστοποίηση κατασκευής, τιμολόγηση σύμφωνα με την πραγματική 
κατανάλωση, χρηματοδότηση από τρίτους, θερμομόνωση των νέων 
κτιρίων, επιθεώρηση λεβήτων και διαχείριση ενέργειας (οδηγία 
93/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου). 
2. Χρηματοδοτική υποστήριξη για τη δημιουργία ενεργέ ι ακώς αποδοτικών 
υποδομών στα κράτη μέλη. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έργα σε τομείς όπως: εκπαίδευση και 
επιμόρφωση, ολοκληρωμένος προγραμματισμός πόρων, χρηματοδότηση από 
τρίτους, συμπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, παρακολούθηση και 
στοχοθέτηση. ενεργειακή απόδοση στους τομείς των μεταφορών και των 
οικοδομών, και ενσωμάτωση της κοινοτικής νομοθεσίας στα κράτη 
μέλη. Ο προϋπολογισμός του χρηματοδοτικού προγράμματος υποστήριξης 
για τα έτη 1991 έως 1995 ανέρχεται σε 35 MECU. Το ποσοστό της 
χρηματοδότησης μπορεί να φθάσει το 50% του συνολικού κόστους του 
έργου. Μέχρι σήμερα έχουν χρηματοδοτηθεί 204 έργα με συνολική 
επιβάρυνση του προϋπολογισμού ανερχόμενη στο ύψος των 21 MECU. 
3. Δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών 
Το δίκτυο περιλαμβάνει βάση δεδομένων για μέτρα ενεργειακής 
απόδοσης και ειδικές δραστηριότητες προώθησης όπως διαλέξεις, 
συμπόσια και ημερίδες. 
Στα πλαίσια του προγράμματος νομοθετικού έργου για την ενεργειακή απόδοση, 
ευρίσκονται υπό εκπόνηση ένας αριθμός οδηγιών: 
Οδηγίες για πρότυπα συσκευών σχετικά με την ενεργειακή απόδοση. 
Το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση (ΕΕ αριθ. L 157) με την οποία 
θεσπίστηκε το PACE, ένα κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για τη βελτίωση 
της απόδοσης κατά τη χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας. Στα πλαίσια 
του PACE, ετοιμάζονται οδηγίες σχετικά με πρότυπα απόδοσης 
συσκευών για ψυγεία, ηλεκτρικούς κινητήρες, εξοπλισμό γραφείων και 
εμπορικό φωτισμό. 
Οδηγία για ολοκληρωμένο προγραμματισμό πόρων. 
Στα πλαίσια της ολοκλήρωσης της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς, 
προωθείται ενεργώς ο ολοκληρωμένος προγραμματισμός πόρων για τον 
ηλεκτρισμό και το φυσικό αέριο. Οι επιχειρήσεις κοινής οφέλειας 
πρέπει συνεπώς να διερευνήσουν επιλογές διαχείρισης τόσο από την 
πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης 
(ενεργειακή απόδοση και ανανεώσιμες πηγές σε επίπεδο καταναλωτή) 
σε ισότιμη βάση. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να 
μπορούν να αποκομίζουν κέρδη όχι μόνον από την πώληση του φυσικού 
αερίου ή του ηλεκτρισμού αλλά και από τις ενεργειακές υπηρεσίες 
που παρέχουν με τη μορφή π.χ. επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης σε 
τομείς τελικής χρήσης. 
Οδηγίες για την επισήμανση των πλυντηρίων και πλυντηρίων πιάτων 
καθώς και των ηλεκτρικών λαμπτήρων. 
Δεν υπάρχει εκτίμηση όσον αφορά τις επιπτώσεις του προγράμματος SAVE από 
πλευράς αποφυγής εκπομπών C02 ή άλλων αερίων του θερμοκηπίου. 
Το πρώτο πρόγραμμα SAVE λήγει στο τέλος του 1995, το θέμα όμως της ενεργειακής 
απόδοσης παραμένει ένα καίριο πολιτικό θέμα, για περιβαλλοντικούς λόγους, για 
λόγους ασφάλειας στην προσφορά, καθώς επίσης και γιατί η προώθηση του συνδέεται 
με σημαντικούς στόχους από την άποψη της Ενιαίας Αγοράς/ ανταγωνιστικότητας 
καθώς και διάφορους συναφείς στόχους. Στην πρόταση της για ένα νέο πρόγραμμα 
SAVE, το SAVE-II (C0M(95)225), η Επιτροπή πρότεινε να ενσωματωθούν σε αυτό και 
το πρόγραμμα τελικής χρήσης του ηλεκτρισμού (PACE) και η πρωτοβουλία 
25 
διαχείρισης της περιφερειακής και αστικής ενέργειας. Όλες αυτές οι δράσεις 
έχουν αλληλοσυμπληρούμενους στόχους και το πρόγραμμα SAVE-ΙΙ αποτελεί ένα 
περιεκτικό πλαίσιο για την ανάληψη όλων αυτών των σχετικών μεταξύ τους 
δραστηριοτήτων. 
Στα πλαίσια του προγράμματος, προτείνεται να χρηματοδοτηθούν οι παρακάτω εννέα 
κατηγορίες δράσεων για μία πολιτική ενεργειακής απόδοσης: 
μελέτες και άλλες δράσεις με στόχο την εφαρμογή και συμπλήρωση της 
κοινοτικής νομοθεσίας για την ενεργειακή απόδοση και τα πρότυπα 
απόδοσης 
πρότυπες πειραματικές κατά τομείς δράσεις για την επιτάχυνση 
επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης και Ι ή βελτίωση σχεδίων χρήσης 
ενέργειας από τους καταναλωτές. που πρόκειται να αναληφθούν βασικά 
από κοινοτικά δίκτυα 
στοχοθετημένες κατά τομείς πρότυπες^ πειραματικές δράσεις για την 
επιτάχυνση των επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης και για τη βελτίωση 
σχεδίων χρήσης της ενέργειας από τους καταναλωτές, που πρόκειται 
να αναληφθούν βασικά από δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις 
μέτρα προτεινόμενα από την Επιτροπή ή από τρίτους για την ενίσχυση 
της ανταλλαγής εμπειριών κυρίως μέσω δικτύων πληροφοριών με στόχο 
την επίτευξη καλύτερου συντονισμού μεταξύ κοινοτικών, διεθνών, 
εθνικών, περιφερειακών και τοπικών δραστηριοτήτων, μέσω. της 
δημιουργίας των κατάλληλων μέσων για αναταλλαγή πληροφοριών 
δράση σχετικά με το συγκεκριμένο τομέα, με παρακολούθηση της 
προόδου στο θέμα της ενεργειακής απόδοσης στην Κοινότητα, στα 
επιμέρους κράτη μέλη και στην οποία να συμπεριλαμβάνεται αυτό 
τούτο το πρόγραμμα SAVE 
ειδικές δράσεις με στόχο τη μεγαλύτερη συνοχή σε κράτη μέλη και 
περιοχές στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης μέσω παροχής 
υποστήριξης για τη δημιουργία υποδομών ενεργειακής απόδοσης σε 
κράτη μέλη και περιοχές όπου δεν έχουν εισέτι αναπτυχθεί επαρκώς 
πολιτικές ενεργειακής απόδοσης 
ειδικές δράσεις για τη βελτίωση της διαχείρισης της ενέργειας σε 
περιφερειακό και αστικό επίπεδο 
μελέτες και άλλες δράσεις για τη στήριξη πρωτοβουλιών ενεργειακής 
απόδοσης, στα πλαίσια άλλων προγραμμάτων ή που αποσκοπούν στην 
ένταξη της ενεργειακής απόδοσης ως κριτηρίου στα πλαίσια 
κοινοτικών στρατηγικών προγραμμάτων, και 
αξιολόγηση και παρακολούθηση των αναλαμβανομένων δράσεων. 
To SAVE-11 προγραμματίζεται να αρχίσει την 1η Ιανουαρίου 1996 και θα διαρκέσει 
μέχρι την 31/7 Δεκεμβρίου του 2000. Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός είναι 150 
MECU. 
ALTENER (Πρόγραμμα για την προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) 
Το πρόγραμμα ALTENER εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Σεπτέμβριο του 1993 
(Απόφαση 93/500/ΕΟΚ του Συμβουλίου). Αντικείμενο του προγράμματος είναι η 
δημιουργία πλαισίου ειδικών δράσεων με στόχο τη μεγαλύτερη διείσδυση των 
ανανεώσιμωνμορφών ενέργειας (μικράυδροηλεκτρικά εργοστάσια, αιολική ενέργεια, 
ηλιακή ενέργεια, βιομάζα, βιοκαύσιμα και βιοαεριο. γεωθερμική ενέργεια) στην 
αγορά. Η ισχύς του προγράμματος είναι από το 1993 έως το 1997 και ο 
προϋπολογισμός του είναι 40 MECU. Μέχρι τώρα έχουν χρηματοδοτηθεί 114 πιλοτικά 
έργα με κόστος 11 MECU. 
0/ ειδικοί στόχοι για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας στα κράτη 
μέλη, βάσει του ALTENER, είναι: 
η αύξηση του μεριδίου αγοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από 
4% το 1991 σε 8% μέχρι το 2005, 
26 
ο τριπλασιασμός της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες 
πηγές ενέργειας. 
η εξασφάλιση μεριδίου αγοράς της τάξεως του 5% για τα βιοκαύσιμα 
επί της κατανάλωσης των οχημάτων με κινητήρα. 
Όπως και το SAVE, το ALTENER συνίσταται από τα εξής στοιχεία: 
Ίπό ετοιμασία: νομοθετικά μέτρα και μέτρα τυποποίησης. 
Προωθούνται μέτρα τυποποίησης για να διασφαλιστεί η ανεμπόδιστη 
κυκλοφορία εξοπλισμών για ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. 
Προβλέπεται επίσης η εναρμόνιση των προτύπων ασφαλείας για τις 
ανεμογεννήτριες και προδιαγραφών για το βιοντήζελ που προορίζεται 
για καύσιμο κινητήρων. 
Πρόγραμμα χρηματοδοτικής υποστήριξης για την ανάπτυξη τεχνικών 
προτύπων και προδιαγραφών, για επιμορφωτικές και ενημερωτικές 
δραστηριότητες. πρότυπα πειραματικά έργα κατά κλάδο 
δραστηριότητας, βιοκαύσιμα, ολοκληρωμένο προγραμματισμό πόρων και 
διαχείριση της ζήτησης, χρηματοδότηση από τρίτους, κατοχύρωση από 
πλευράς χρηματοδοτικών κινδύνων, τοπικά αναπτυξιακά προγράμματα 
και μελέτες σκοπιμότητας. Το 1993 και 1994, χρηματοδοτήθηκαν 
συνολικώς 114 έργα. 
Δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών 
Στις ενημερωτικές και προαγωγικές δραστηριότητες περιλαμβάνονται 
ο συντονισμός των εθνικών, κοινοτικών και διεθνών δραστηριοτήτων, 
συμπόσια, διαλέξεις και ημερίδες και η δημιουργία βάσεων 
δεδομένων. 
Δεν υπάρχει εκτίμηση όσον αφορά τις επιπτώσεις του προγράμματος ALTENER από 
πλευράς αποφυγής εκπομπών C02 ή άλλων αερίων του θερμοκηπίου. 
Διαχείριση της ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο 
Η πρωτοβουλία αυτή που ξεκίνησε το 1990, προωθεί μελέτες για τον καθορισμό και 
εφαρμογή ενεργειακών προγραμμάτων. Αποσκοπεί επίσης στη διάδοση και μεταφορά 
εξειδικευμένων γνώσεων στον τομέα αυτό σε όλη την Ένωση, θεμελιώδης στόχος των 
τοπικών και περιφερειακών έργων που αναλαμβάνονται στα πλαίσια της πρωτοβουλίας 
αυτής είναι η προστασία του περιβάλλοντος με την ανάπτυξη της διαχείρισης της 
ενέργειας, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και με την παροχή εναλλακτι κών 
λύσεων από πλευράς παραγωγής ενέργειας. Η πρωτοβουλία αυτή, με συνολικό 
προϋπολογισμό 20 MECU, θα ενταχθεί στο πρόγραμμα SAVE-II. 
Υ/70 ετοιμασία: Διευρωπαϊκά δίκτυα 
Η στροφή προς καθαρώτερα καύσιμα με χαμηλώτερη περιεκτικότητα σε άνθρακα, 
μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη, ειδικά στις 
περιοχές εκείνες όπου λόγω περιορισμών από πλευράς υποδομής ήταν αδύνατο να 
χρησιμοποιηθούν στο παρελθόν καύσιμα όπως το φυσικό αέριο. Τα διευρωπαϊκά 
δίκτυα παίζουν ζωτικό ρόλο στη μεταφορά καθαρώτερων καυσίμων στην περιφέρεια 
καθώς και στη βελτίωση της προσαρμοστικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος παροχής 
αερίου. Όσο αποτελεσματικώτερη και ευπροσάρμοστη είναι η λειτουργία των 
δικτύων, τόσο λιγώτερη ανάγκη υπάρχει για την αντιμετώπιση θεμάτων ασφάλειας 
στην προμήθεια στην περίπτωση ταχείας στροφής προς το φυσικό αέριο. Το ίδιο 
ισχύει και για τα διευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα που στηρίζουν τη χρήση 
ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από πηγές με χαμηλή ή μηδενική 
περιεκτικότητα σε άνθρακα στην Κοινότητα. 
Συστήματα αυτοδέσμευσης 
Για τον περιορισμό των εκπομπών του C02 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου 
απαιτείται η δραστηριοποίηση και ενεργός συμμετοχή όλων των οικονομικών και 
κοινωνικών παραγόντων. Τα συστήματα αυτοπεριορισμού και αυτοδέσμευσης έχουν να 
παίξουν σημαντικό ρόλο στο μέλλον. Η Επιτροπή έδωσε πρόσφατα εντολή στη 
CEN/CENELEC (που είναι ένας διεθνής οργανισμός για την έκδοση ηλεκτροτεχνικών 
27 
προτύπων) να εκπονήσει ευρωπαϊκά πρότυπα για συστήματα θέρμανσης με ηλιακή 
ενέργεια και για τα συστατικά τους μέρη. Επίσης, ευρίσκονται υπό εκπόνηση 
πρότυπα για τα φωτ'οβολταΐκά στοιχεία και τους ανεμοστρόβιλους. Η διάδοση 
ελάχιστων προτύπων επί τη βάσει της σχέσης κόστους/ αποτελεσματικότητα είναι 
χρήσιμη και από ενεργειακής και από περιβαλλοντικής πλευράς. Οι υπηρεσίες της 
Επιτροπής συνεργάζονται επίσης με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραγωγής 
ηλεκτρισμού για να βρεθούν οι οικονομικά συμφερώτεροι τρόποι για τον περιορισμό 
των εκπομπών C02 μέσω επιλογών σχετικών με την προσφορά και τη ζήτηση της 
ηλεκτρικής ενέργειας. 
Περαιτέρω, τη στιγμή αυτή βρίσκεται στο στάδιο της^ διαπραγμάτευσης ένα 
εθελοντικό πρόγραμμα επισήμανσης για την ενεργειακή απόδοση των ηλεκτρονικών 
υπολογιστών και άλλου εξοπλισμού γραφείων. Το εθελοντικό αυτό πρόγραμμα, στο 
οποίο μπορούν να περιληφθούν κατασκευαστές από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, θα 
μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη ενός συστήματος επισήμανσης σχεδόν 
παγκόσμιας εμβέλειας. 
4.4. Πρόταση για την επιβολή φόρου άνθρακα/ενεργέ ι ας 
Τον Ιούνιο του 1992 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο οδηγίας 
(COM(92)226 τελικό) για την επιβολή φόρου σε όλα τα ενεργειακά προϊόντα, εκτός 
από εκείνα που προέρχονται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο οποίος να 
βασίζεται κατά 50% στο ενεργειακό περιεχόμενο και κατά 50%% στην περιεκτικότητα 
των καυσίμων σε άνθρακα. Στόχος της επιβολής του φόρου αυτού ήταν να βελτιωθεί 
η ενεργειακή απόδοση και να ευνοηθεί η αντικατάσταση των πετρελαϊκών καυσίμων 
από άλλα τα οποία να εκλύουν λιγώτερο ή και καθόλου C02. 
0 φόρος αυτός προτάθηκε να εισαχθεί σταδιακά, ξεκινώντας με ένα συντελεστή 0,21 
ECU/GJ και 2,81 ECU/t C02 τον πρώτο χρόνο (το οποίο ισοδυναμεί με 3$ ανά βαρέλι 
πετρελαίου). 0/ συντελεστές αυτοί θα αυξάνονταν για καθένα από τα επόμενα επτά 
έτη κατά το ένα τρίτο των αρχικών αυτών τιμών, πράγμα που σημαίνει ότι τον 
έβδομο χρόνο οι συντελεστές αυτοί θα ήταν ίσοι με 0,7 ECU/GJ και 9,4 ECU/t C02 
το οποίο και ισοδυναμεί με 10$ ανά βαρέλι. 
Σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια, η παραγωγή των ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών 
θα φορολογείτο ανάλογα με την περιεκτικότητα των χρησιμοποιούμενων καυσίμων σε 
άνθρακα. Όσο για το ενεργειακό τμήμα, ο φόρος θα καθορίζονταν σε ECU/MWh. Τα 
ακατέργαστα υλικά. π.χ. οι ενεργειακές πηγές που χρησιμοποιούνται ως πρώτες 
ύλες, δεν θα φορολογούνταν. 
Γ/α τις ενεργοβόρες βιομηχανίες θα εφαρμόζονταν κλιμακωτές ελαφρύνσεις και 
φοροαπαλλαγές υπό όρους. Οι μειώσεις θα εξαρτώνταν από τη συμμετοχή της 
ενεργειακής δαπάνης στη συνολική προστιθέμενη af/α των προϊόντων που 
παρασκευάζονται με χρήση αυτής της ενέργειας. Πλήρης φοροαπαλλαγή θα παρείχετο 
στις επιχειρήσεις εκείνες που χρησιμοποιούν ενεργοβόρες διαδικασίες παραγωγής 
και εξαρτώνται σημαντικά από το εξωτερικό εμπόριο. 
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο φόρος αυτός θα οδηγούσε σε μία κατά 3,8% μείωση των 
εκπομπών C02 έως το έτος 2000 σε σχέση με εκείνες του 1990. 
Παρούσα θέση της πρότασης 
Για τη θέσπιση φορολογικών μέτρων απαιτείται η ομόφωνη έγκριση από τον 
Συμβούλιο. Στη συνάντηση του στο Έσσεν στις^ 9 Δεκεμβρίου 1994, το Συμβούλιο 
έλαβε υπό σημείωση την πρόθεση της Επιτροπής να παρουσιάσει κατευθυντήριες 
γραμμές για τον καθορισμό κοινών παραμέτρων για όσα κράτη μέλη επιθυμούν να 
εφαρμόσουν φόρο C02lενέργειας. Μετά τις εξελίξεις αυτές, η Επιτροπή στις 10 
Μαίου 1995 αποφάσισε να τροποποιήσει την αρχική της πρόταση για να υπερπηδηθούν 
28 
ra εμπόδια που ανέκυψαν κατά τις προηγούμενες συζητήσεις στο Συμβούλιο 
(C0M(95)172). 
Η βασική αλλαγή που προτάθηκε είναι, πριν από την εφαρμογή εναρμονισμένου 
φόρου, να προηγηθεί μία μεταβατική περίοδος κατά την διάρκεια της οποίας τα 
κράτη μέλη. τηρώντας πάντοτε την εναρμονισμένη δομή. να είναι ελεύθερα να 
καθορίσουν τους συντελεστές του φόρου κατά προϊόν, υπό την προϋπόθεση ότι στη 
διάρθρωση των συντελεστών που θα εφαρμοστούν θα λαμβάνεται πλήρως υπόψη ο 
στόχος της Κοινότητας για περιορισμό των εκπομπών C02 μέσω της βελτίωσης της 
ενεργειακής απόδοσης και της στροφής από την χρήση ανθρακούχων καυσίμων προς 
καύσιμα με χαμηλή ή και μηδενική περιεκτικότητα σε άνθρακα. 
Επιπλέον, οι ελάχιστοι συντελεστές που προβλέπονται στην αρχική πρόταση (3 
US$/bbl) αναθεωρούνται (10USS) και καθίστανται συντελεστές-στόχοι προς τους 
οποίους τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να προσπαθήσουν να κάνουν να 
συγκλίνουν μεσοπρόσθεσμα οι εφαρμοζόμενοι από το καθένα συντελεστές. 
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης σκόπιμο, για λόγους απλοποίησης και μείωσης των 
διοικητικών δαπανών, να γίνει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη χρήση των υφισταμένων 
διατάξεων των οδηγιών για τους έμμεσους φόρους. Φυσικά, η προσέγγιση αυτή, 
καταργεί την ανάγκη για ορισμένες ρήτρες ασφαλείας (εξάρτηση υπό όρους και 
προσωρινή αναστολή του φόρου), οι οποίες και καταργούνται. Περαιτέρω, για να 
εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα των κοινοτικών επιχειρήσεων θα πρέπει τα κράτη 
μέλη να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα από τον φόρο για την μείωση άλλων διαφορικών 
επιβαρύνσεων, ιδιαίτερα των εργασιακών επιβαρύνσεων. 
4.5. Μηχανισμός παρακολούθησης 
Με την απόφαση του Συμβουλίου της 2Αης Ιουνίου 1993 (93/389/ΕΟΚ), θεσπίστηκε 
για τα κράτη μέλη ένας μηχανισμός παρακολούθησης των ανθρωπογενούς αιτιολογίας 
εκπομπών C02 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου που δεν υπάγονται στο Πρωτόκολλο 
του Μόντρεαλ. 
Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου, τα κράτη μέλη εκπονούν, δημοσιεύουν και 
εφαρμόζουν εθνικά προγράμματα περιορισμού των εκπομπών C02 ανθρωπογενούς 
αιτιολογίας. Τα προγράμματα ενημερώνονται περιοδικά. Η Επιτροπή αξιολογεί τα 
εθνικά προγράμματα κατ' έτος για να εκτιμήσει αν η πρόοδος που πραγματοποιείται 
στην Κοινότητα ως σύνολο είναι επαρκής για την κατάκτηση του στόχου της 
σταθερότητας. Τη στιγμή αυτή ετοιμάζεται η δεύτερη έκθεση αξιολόγησης, που 
καλύπτει το 1994-1995. Μόλις τελειώσει. η έκθεση θα σταλεί στο Συμβούλιο και 
στο Ευρωπα "ι κό Ko ι νοβούλ ι ο. 
Με βάση την απόφαση του Συμβουλίου, τα εθνικά προγράμματα πρέπει να 
περιλαμβάνουν τα εξής στοιχεία: τις εκπομπές C02 κατά το έτος αναφοράς 1990, 
απογραφές των εκπομπών από πηγές και δέσμευσης από αποδέκτες, λεπτομέρειες για 
τις εθνικές πολιτικές και μέτρα που στοχεύουν στον περιορισμό και απομόνωση των 
εκπομπών C02, την πορεία των εθνικών εμπομπών από το 1994 έως το 2000, ra μέτρα 
που ελήφθησαν ή πρόκειται να ληφθούν για την εφαρμογή της νομοθεσίας και των 
πολιτικών της Κοινότητας καθώς και μία εκτίμηση των οικονομικών συνεπειών των 
ανωτέρω μέτρων. Η μεθοδολογία για τον προσδιορισμό των εκπομπών και της 
δέσμευσης από αποδέκτες πρέπει γα είναι συμβατή με τη μεθοδολογία της IPCC και 
να λαμβάνονται σε αυτήν υπόψη οι νεώτερες αποφάσεις που ελήφθησαν στα πλαίσια 
της UN FCCC. 
Όσον αφορά τα υπόλοιπα αέρια τα οποία συμβάλλουν στο φαινόμενο του 
θερμοκηπίου, τα κράτη μέλη πρέπει να κοινοποιούν στην Επιτροπή τα σχετικά με 
τις εκπομπές των αερίων αυτών στοιχεία καθώς και περιγραφή των μέτρων που 
ελήφθησαν ή πρόκειται να ληφθούν για τον περιορισμό των εκπομπών. 
Με την απόφαση συνιστάται και μία επιτροπή που αποτελείται από τους 
αντιπροσώπους των κρατών μελών και προεδρευεται από τον αντιπρόσωπο της 
Επιτροπής. Μέχρι τα μέσα του 1995, η επιτροπή παρακολούθησης συνήλθε σε πέντε 
29 
συνεδριάσεις και ενέκρινε δύο κείμενα ("Περιεχόμενο και μορφή των ετήσιων 
απογραφών" και "Μεθοδολογία για την αξιολόγηση της προόδου και του περιεχομένου 
των εθνικών προγραμμάτων"). 
4.6. Πολιτικές κατά τομέα 
Στο μέρος αυτό γίνεται μία ανασκόπηση των κατά τομείς πολιτικών στις οποίες 
περιλαμβάνονται ειδικά περιβαλλοντικά μέτρα και Ι ή συνεισφέρουν στον περιορισμό 
των αερίων του θερμοκηπίου. Γ/α τις πολιτικές αυτές, εκτός της πολιτικής για 
τις μεταφορές, δεν έχουν γίνει εκτιμήσεις όσον αφορά τις ποσοτικές επιπτώσεις 
τους στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. 
Αγροτική πολιτική 
Η μεταρρύθμιση της Κοινής^ Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) που έγινε το 1992 απετέλεσε 
σταθμό για τις αγροτικές πολιτικές της Κοινότητας της δεκαετίας του 90. 
Ορισμένα μέτρα αυτής της ίδιας της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ, που έγινε πρωταρχικά 
για οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους, έχουν επιπτώσεις και στις εκπομπές 
αερίων του θερμοκηπίου. Σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση, εγκρίθηκαν και 
ορισμένα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα, ως μέρος των μέτρων που είναι γνωστά με την 
ονομασία "συνοδευτικά μέτρα". 
Πριν από τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, είχαν ήδη εκδοθεί η οδηγία για την προστασία 
των υδάτων από τη ρύπανση που προκαλείται από νιτρικά προερχόμενα από γεωργικές 
πηγές (ΕΟΚ 676/91) και η οδηγία για το πόσιμο νερό (ΕΟΚ 778/80,) με σκοπό τη 
μείωση των συγκεντρώσεων νιτρικών στο πόσιμο νερό. Και οι δύο αυτές οδηγίες 
έχουν επιπτώσεις στη χρήση νιτρικών λιπασμάτων και συνεπώς μπορούν να οδηγήσουν 
σε μείωση των εκπομπών Ν20. Εντούτοις, η εφαρμογή της οδηγίας για το πόσιμο 
νερό έγινε πριν από το 1990 και συνεπώς οι επιπτώσεις της είναι ήδη κατά το 
πλείστον αισθητές. Επίσης, πριν από την μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, με τον κανονισμό 
ΕΟΚ 2328/91 του Συμβουλίου, ιδρύθηκε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αγροτικής Καθοδήγησης 
και Εγγυήσεων (EAGGF) το οποίο διέθετε, μεταξύ άλλων, κεφάλαια και για μέτρα 
προστασίας του περιβάλλοντος. > 
Όσον αφορά τις συνέπειες αυτής ταύτης της μεταρρύθμισης^ της ΚΑΠ, ένα από τα 
αποτελέσματα της μεταρρύθμισης είναι η μείωση των αγροτικών τιμών. Με τη μείωση 
των τιμών, η χρήση των ανόργανων λιπασμάτων καθίσταται λιγώτερο αποδοτική και 
οδηγεί στην κατά το ένα τρίτο περίπου μείωση της κατανάλωσης τους. Με τον τρόπο 
αυτό μειώνονται και οι συνολικές εκπομπές Ν20 από νιτρικά και άμμων ιακά 
λιπάσματα. Επιπλέον, με το υποχρεωτικό σύστημα αγρανάπαυσης (ΕΟΚ 1765/92) 
μειώνεται η ένταση της όλης αμειψισποράς9. Περαιτέρω, η πιθανότητα καλλιέργειας 
μη βρώσιμων προϊόντων στα υπό αγρανάπαυση εδάφη αποτελεί θετικό παράγοντα για 
τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου αφού υποβοηθεί στην υποκατάσταση 
των ορυκτών καυσίμων από βιοκαύσιμα. 
0 κανονισμός ΕΟΚ (2066/92) αποβλέπει στην εκτατική παραγωγή βοδινού κρέατος 
περιορίζοντας τις πριμοδοτήσεις βάσει μέγιστων συντελεστών ζωΙκού πληθυσμού. 
0 μέγιστος συντελεστής είναι τη στιγμή αυτή 3 μονάδες ζωικού κεφαλαίου ανά 
εκτάριο βοσκής και πρόκειται να μειωθεί σε 2 μονάδες ζωικού κεφαλαίου το 1996. 
Me τον τρόπο αυτό μειώνονται οι εκπομπές CH4 από μυρηκαστικά ανά εκτάριο. Τα 
κράτη μέλη εξουσιοδοτούνται να περιορίζουν την πριμοδότηση για το βοδινό στους 
αγρότες που συμμορφώνονται με ορισμένους περιβαλλοντικούς κανόνες (ΕΟΚ 3611/93) 
Εντατικοποίηση χρήσης των αργούντων εδαφών θα υπάρξει μόνον εφόσον 
παρατηρηθεί αύξηση των τιμών αγοράς λόγω μειωμένης ολικής 
παραγωγής. Κάτι τέτοιο όμως δεν φαίνεται πιθανόν αφού οι αγροτικές 
τιμές είναι ακόμη υπό κανονιστικό καθεστώς και, συνεπώς, συνεχίζουν να 
εμφανίζουν περιορισμέ'νη ανταπόκριση. 
30 
Ος συνοδευτικό μέτρο της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ, a/Uafai/ και οι κανονισμοί για 
το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αγροτικής Καθοδήγησης και Εγγυήσεων (EAGGF) σχετικά με τα 
αγροπεριβαλλοντικά μέτρα (ΕΟΚ 2078/92) και την προώθηση της δημιουργίας δασών 
(ΕΟΚ 2080/92). 
Τα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα προωθούνται με προγράμματα κατά ζώνες που 
καθορίζονται σε επίπεδο κρατών μελών. Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονται : 
- μέθοδοι εκτατικής και περίβαλλοντικώς ορθής παραγωγής 
- μετατροπή αρώσιμων εδαφών σε λιβάδια 
- μείωση της πυκνότητας του ζωικού κεφαλαίου 
- συντήρηση εγκαταλελειμένης αγροτικής γης 
- 20 χρόνια αγρανάπαυση για οικολογικούς λόγους 
- πρόσβαση του κοινού σε αγροτική γη 
- προστασία των γενετικών ποικιλιών 
- πρότυπα πειραματικά έργα και επιμόρφωση των αγροτών. 
Τα αγροπερ ι βαλλοντ ι κά μέτρα συγχρηματοδοτούνται από το EAGGF σε ποσοστό 75% 
στις λιγώτερο ανεπτυγμένες περιοχές και σε ποσοστό 50% στις υπόλοιπες. 0 
διαθέσιμος προϋπολογισμός για την περίοδο 1993-1997 είναι 3670 MECU. Τη στιγμή 
αυτή συνεχίζεται η εκτίμηση από την Επιτροπή 214 συνολικά προγραμμάτων, ενώ 
μέχρι τώρα έχουν εγκριθεί 59 προγράμματα. 
Πολιτική για τα δάση 
Με διάφορους κοινοτικούς κανονισμούς προωθείται- η δημιουργία δασών στα κράτη 
μέλη και η συμβολή των δασών στη βελτίωση του περιβάλλοντος. Με τον κανονισμό 
1610/89 σχετικά με την ανάπτυξη δασών σε αγροτικές περιοχές παρέχεται η 
δυνατότητα κοινοτικής συγχρηματοδότησης για τα ακόλουθα, μεταξύ άλλων, μέτρα: 
- δημιουργία και βελτίωση δασών 
- δημιουργία φυτωρίων 
- αποκατάσταση κατεστραμμένων από πυρκαιές δασών 
- εκστρατείες ευαισθητοποίησης για τα δάση. 
Τα μέτρα αυτά περιορίζονται σε λιγώτερο ανεπτυγμένες περιοχές και πρέπει να 
εφαρμόζονται στα πλαίσια προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης που υποβάλλονται 
από τα κράτη μέλη και εγκρίνονται από την Επιτροπή. Ένα συνοδευτικό μέτρο της 
μεταρρύθμισης της^ ΚΑΠ είναι η προαγωγή της δημιουργίας δασών (ΕΟΚ 2080/92). Το 
μέτρο αυτό συμβάλλει στη βελτίωση της περιβαλλοντικής ισορροπίας με την 
ανάπτυξη δασών σε αγροτικές περιοχές και την αύξηση της ικανότητας απορρόφησης 
του C02. 
Η οικονομική βοήθεια χορηγείται επί τη βάσει συμβάσεως για την κάλυψη των 
δαπανών για: 
- τη δημιουργία δασών σε αγροτικά εδάφη 
- τις απώλειες εισοδήματος από αγροτικά εδάφη (20 χρόνια) 
- τη συντήρηση εδαφών στα οποία αναπτύχθηκαν δάση (5 χρόνια) 
- επενδύσεις για τη βελτίωση των δασών (προστασία από πυρκαΐές). 
Τα μέτρα συγχρηματοδοτούνται από το EAGGF σε ποσοστό 75% στις λιγώτερο 
ανεπτυγμένες περιοχές και σε ποσοστό 50% στις υπόλοιπες. 0 διαθέσιμος 
προϋπολογισμός για την περίοδο 1993-1997 είναι 1260 MECU. 
Τα μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία των δασών από την ατμοσφαιρική ρύπανση 
αυξάνουν εμμέσως την καθαρή πρωτογενή παραγωγικότητα των δένδρων και κατά 
συνέπεια αυξάνουν και την εν δυνάμει απορρόφηση C02 (ΕΟΚ 3528/86 και 2157/92). 
Τα μέτρα αυτά περι λαμβάνουν τη σύνταξη τακτικών καταστάσεων για τις συνθήκες 
των δασών και πιλοτικά έργα για τη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τις 
επιπτώσεις της ρύπανσης του αέρα στα δάση. Επιπλέον, ο κανονισμός ΕΟΚ 2158/92 
αποσκοπεί στην προστασία των δασών από τις πυρκαΐές. Το μέτρο αυτό προβλέπει: 
την επεξεργασία από τα κράτη μέλη προγραμμάτων για την προστασία των 
δασών από τις πυρκαΐές 
κοινοτικό σύστημα πληροφοριών για τις δασικές πυρκαιές 
κοινοτική στήριξη για έργα με στόχο την πρόληψη των πυρκαΐών. 
31 
Πολιτική για τις μεταφορές 
Οι μεταφορές αποτελούν μία μείζονα πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην 
Κοινότητα. Είναι ο δεύτερος πιο σημαντικός τομέας εκπομπών C02, μετά τον τομέα 
της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πριν από τον οικιακό και τριτογενή τομέα 
και τη βιομηχανία. Τη στιγμή αυτή οι μεταφορές ευθύνονται για το ένα τέταρτο 
περίπου των συνολικών εκπομπών C02 στην Κοινότητα. Με βάση το στατικό σενάριο 
(σενάριο business as usual), οι εκπομπές C02 α/7ό τις μεταφορές προβλέπεται να 
αυξηθούν σημαντικά μεταξύ των ετών 1990 και 2000. Το γεγονός αυτό είναι καίριας 
o/?/vao/'aç στην ανάπτυξη οποιασδήποτε στρατηγικής για την καταπολέμηση της 
αλλαγής του κλίματος. 
0 τομέας των μεταφορών στην ΕΚ χαρακτηρίζεται από έντονη ανάπτυξη: 
η αναμενόμενη αύξηση μεταξύ 1990 και 2000 για τα διανυόμενα από οχήματα 
χιλιόμετρα είναι 17% για τα επιβατηγά, 26% για τα μικρού φορτίου φορτηγά 
και 13% για τα δίκυκλα 
οι αεροπορικές μεταφορές στην Ευρώπη (εξαιρουμένων των νεοσύστατων 
κρατών) αναμένεται να αυξηθούν κατά 5,2% κατ' έτος μέχρι το 2003, 
σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας. 
Για την αντιμετώπιση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις μεταφορές, η 
Κοινότητα διαθέτει ουσιαστικά δύο τρόπους αντιμετώπισης: 
Τη θέσπιση κανονιστικών διατάξεων, δηλ. τον καθορισμό προτύπων εκπομπών 
ή άλλων τεχνικών προτύπων για τα οχήματα, τα αεροσκάφη, κλπ. 
Η οδηγία 93/226/ΕΚ της Επιτροπής προβλέπει μέθοδο μέτρησης^ των εκπομπών 
C02 από επιβατηγά οχήματα, δεν έχουν όμως προβλεφθεί πρότυπα για τις 
εκπομπές αυτές. Η Επιτροπή σκοπεύει να εκδώσει ανακοίνωση για το θέμα 
αυτό το φθινόπωρο του 1995. Η Κοινότητα έχει κάνει σημαντικές προόδους 
στο πρόβλημα της μείωσης των υπόλοιπων αερίων που συμβάλλουν στο 
φαινόμενο του θερμοκηπίου και που προέρχονται από τις μεταφορές. Μεταξύ 
των ετών 1990 και 1994 και με βάση υφιστάμενη προγενέστερη νομοθεσία, 
ενισχύθηκαν τα κοινοτικά πρότυπα για τις εκπομπές NO CO και V0C από 
οδικά οχήματα. Τα πρότυπα είναι κατά τη νομοθεσία δεσμευτικά για τα 
κράτη μέλη. Τα στοιχεία που παρατίθενται παρακάτω αναφέρονται στην 
υποχρεωτική εφαρμογή των προτύπων σε όλα τα νέα οχήματα στην Κοινότητα: 
* Για τα βαρέα οχήματα, η οδηγία 91/542/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 
1.10.1991 προβλέπει τη μείωση των ορίων εκπομπών CO, 
υδρογονανθράκων και Ν0Χ σε δύο στάδια, από 1.10.1993 και από 
1.10.1996 και εφεξής. 
* Για τα ελαφρά οχήματα, η οδηγία 93/59/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 
28.6.1993 προβλέπει τη μείωση των ορίων εκπομπών CO, 
υδρογονανθράκων και Ν0Χ από το 1994 και εφεξής. 
* Για τα επιβατηγά οχήματα, η οδηγία 94/12/ΕΚ του Συμβουλίου και του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 23.3.1994 προβλέπει τη μείωση των 
ορίων εκπομπών CO, υδρογονανθράκων και Ν0Χ από το 1997 και εφεξής. 
* Η οδηγία 92/6/ΕΟΚ προβλέπει τον εφοδιασμό των φορτηγών (85 km/h) 
και των λεωφορείων και πούλμαν (100 km/h) με ρυθμιστές ταχύτητας, 
εν μέρει αναδρομικά. Εκτιμάται ότι με τις διατάξεις της οδηγίας 
αυτής μειώνεται η κατανάλωση ενέργειας και συνεπώς μειώνονται κατά 
5% τουλάχιστον και οι εκπομπές C02 από τα οχήματα αυτά. 
* Στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με δοκιμές 
καταλληλότητας κυκλοφορίας, η οδηγία 92/55/ΕΟΚ θεσπίζει ελάχιστα 
πρότυπα και κριτήρια για δοκιμές εκπομπών σε όλα τα οχήματα. 
Δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος των εκπομπών είναι αποτέλεσμα της 
κυκλοφορίας κακοσυντηρημένων οχημάτων, η οδηγία αυτή είναι πιθανόν 
να έχει σημαντικά αποτελέσματα. 
Φορολογικά μέτρα για παρέμβαση στη ζήτηση μεταφορών, στην επιλογή του 
τρόπου και στα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των καυσίμων. 
32 
Από την εμπειρία που αποκτήθηκε μέσα από το πρόβλημα των εκπομπών των 
οχημάτων, καταδείχθηκε η δυνατότητα που υπάρχει για την προώθηση 
περιβαλλοντικών στόχων μέσω φορολογικών κινήτρων. Πολλά κράτη μέλη 
χρησιμοποίησαν φορολογικά κίνητρα για την προώθηση στην αγορά οχημάτων 
που πληρούν τα νέα κοινοτικά πρότυπα πριν από την υποχρεωτική εφαρμογή 
τους ενώ η οδηγία 92/458/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τις εκπομπές από μικρά 
αυτοκίνητα προσδιόρισε ένα σχετικό πλαίσιο για τα κίνητρα αυτά. Η 
επιβολή έμμεσων φόρων στα καύσιμα για μεταφορές αυξάνει τις τιμές των 
μεταφορών και μπορεί συνεπώς να χρησιμοποιηθεί ως μέσον για τη μείωση 
της κατανάλωσης αυτών των προϊόντων και τον περιορισμό επομένως των 
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η οδηγία 92/82/ΕΟΚ του Συμβουλίου 
καθορίζει τους παρακάτω ελάχιστους συντελεστές έμμεσων φόρων στη βενζίνη 
και στο ντήζελ10 
ECU 337 ανά 1000 λίτρα για τη βενζίνη με μόλυβδο 
ECU 287 ανά 1000 λίτρα για την αμόλυβδη βενζίνη 
ECU 245 ανά 1000 λίτρα gas oil χρησιμοποιούμενου ως προωθητικού 
ECU 100 ανά 1000 kg για το υγροποιημένο αέριο και το μεθάνιο που 
χρησιμοποιούνται ως προωθητικό 
ECU 245 ανά 1000 λίτρα κηροζίνης χρησιμοποιούμενης ως προωθητικού. 
Μέχρι τώρα, το μέτρο αυτό δεν έχει χρησιμοποιηθεί με αποκλειστικό σκοπό τη 
μείωση των εκπομπών C02 και άλλων επιβλαβών εκπομπών καθώς η ύπαρξη των 
ελάχιστων συντελεστών έμμεσων φόρων σε κοινοτικό επίπεδο συνδέεται κυρίως με 
τις εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές των κρατών μελών και τις απαιτήσεις της 
εσωτερικής αγοράς. Εντούτοις, η Επιτροπή, στην έκθεση της για την ανά διετία 
ανασκόπηση των ελάχιστων συντελεστών έμμεσων φόρων στα πετρελαιοειδή για το 
1993 και 1994, αναγνώρισε ότι η περιβαλλοντική πολιτική και οι εκπομπές C02 
αποτελούν ζητήματα που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαμόρφωση της 
δημοσιονομικής πολιτικής. 
Η Επιτροπή εξετάζει τώρα το πρόβλημα του προερχομένου από εξωτερικούς 
παράγοντες κόστους των μεταφορών και τον τρόπο με τον οποίο θα το ενσωματώσει 
στο εσωτερικό. Η Επιτροπή σκοπεύει στο εγγύς μέλλον να παρουσιάσει ένα Πράσινο 
Βιβλίο για το θέμα αυτό. 
Η Επιτροπή, για να προωθήσει τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον τομέα 
των μεταφορών, έχει υποβάλει πρόταση οδηγίας σχετικά με τους έμμεσους φόρους 
στα καύσιμα κινήσεως από αγροτικές πηγές ("βιοκαύσιμα"). Η πρόταση αυτή 
προβλέπει μείωση της φορολογίας των βιοκαυσίμων σε σχέση με τα συμβατικά 
καύσιμα (βενζίνη και ντήζελ). 
Η πρόταση για φόρο άνθρακα/ενέργειας (βλ. τμήμα 4.4), εφόσον εγκριθεί, θα έχει 
και αυτή επιπτώσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από μεταφορές. 
Με βάση το στατικό σενάριο, οι ολικές εκπομπές CO? από τις οδικές μεταφορές 
αναμένεται να αυξηθούν κατά 24,5% μεταξύ 1990 και 2000 (ΓΔ XVII, (Ενέργεια): 
Συνέπειες του προτεινόμενου φόρου άνθρακα/ενεργεί ας", 23.10.1992). 
Όσον αφορά τα υπόλοιπα αέρια του θερμοκηπίου, οι προβλέψεις είναι οι 
ακόλουθες: 
εκπομπές το 2000 σε σύνκοιση υε το 1990 
CH4 - 41,3% 
Ν20 +237,6% 
CO - 53,3% 
ΝΟχ - 37,1% 
ΝΜ V0C - 52,9% 
10 Ειδικά για το Λουξεμβούργο ισχύουν ειδικοί (κατώτεροι) συντελεστές 
33 
Πολιτική για τα απόβλητα 
Όσον αφορά τα απορρίμματα από συσκευαυίες, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο εξέδωσαν οδηγία (94/62/ΕΟΚ) με στόχο την εναρμόνιση των εθνικών 
μέτρων σχετικά με τη διαχείριση των συσκευασιών και των απορριμμάτων από 
συσκευασίες και την επίτευξη υψηλού βαθμού προστασίας του περιβάλλοντος. Τα 
μέτρα αποσκοπούν κατά πρώτο λόγο στην πρόληψη της παραγωγής απορριμμάτων 
συσκευασιών και, κατά δεύτερο λόγο, στην επαναχρησιμοποίηση των συσκευασιών, 
στην ανακύκλωση και σε άλλες μορφές ανάκτησης απορριμμάτων συσκευασιών με 
τελικό αποτέλεσμα τη μείωση της διάθεσης τέτοιων απορριμμάτων. Με τον τρόπο 
αυτό θα επέλθει μείωση των εκπομπών C02 και CH4. Ira μέτρα αυτά 
περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η επιβολή υποχρέωσης για τα κράτη μέλη να 
επιτύχουν, μέσα σε πέντε χρόνια από την εφαρμογή της οδηγίας, ένα ποσοστό 50% 
ανάκτησης των απορριμμάτων συσκευασιών11. Το ποσοστό ανακύκλωσης πρέπει να 
είναι μεταξύ 25 και 45%. Γ/α μία δεύτερη πενταετή περίοδο, θα καθοριστούν από 
το Συμβούλιο νέοι στόχοι. Επιπλέον, η οδηγία προβλέπει συστήματα σήμανσης και 
ταυτοποίησης, τυποποίηση, μέγιστες επιτρεπτές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, 
συστήματα πληροφόρησης για την εναρμόνιση των στοιχείων σχετικά με τη 
διαχείριση των απορριμμάτων συσκευασιών μεταξύ των κρατών μελών, ενημέρωση για 
τους χρήστες των συσκευασιών και απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων από μέρους των 
κρατών μελών. 
Το Συμβούλιο της 8/75" και 9ης Ιουνίου 1994. συμφώνησε πάνω σε κοινή θέση για 
οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με τις χωματερές. Η τροποποιημένη πρόταση 
προβλέπει την υποχρέωση για παροχή αδειών, συμπεριλαμβανομένων και απαιτήσεων 
για διαδικασίες παρακολούθησης και ελέγχου. Το περιεχόμενο της άδειας πρέπει 
να πληροί "γενικές απαιτήσεις για όλους τους τύπους χωματερών", μεταξύ των 
οποίων είναι και η λήψη των αναγκαίων μέτρων για τον έλεγχο της συσσώρευσης και 
μετανάστευσης αερίου των χωματερών. Το αέριο των χωματερών πρέπει να 
συλλέγεται, να υφίσταται σχετική επεξεργασία και να χρησιμοποιείται, εκτός αν 
η αρμόδια αρχή, έπειτα από περιβαλλοντική αξιολόγηση, κρίνει διαφορετικά. Με 
τον τρόπο αυτό θα υπάρξει αποτελεσματι κώτερη διαχείριση των χωματερών και, κατά 
συνέπεια, μείωση των εκπομπών μεθανίου. 
4.7. Κείμενο εργασίας της Επιτροπής για τη στρατηγική της ΕΕ στο θέμα 
της αλλαγής του κλίματος: επιλογές 
Πραγματοποιηθείσες αναλύσεις έδειξαν ότι με τις υπάρχουσες προβλέψεις σχετικά 
με τις τιμές της ενέργειας και την οικονομική ανάπτυξη η Κοινότητα μπορεί να 
πέσει έξω στο στόχο της^ για σταθεροποίηση των εκπομπών C02 κατά 5 έως 8%, 
Έγινε λοιπόν αντιληπτό ότι χρειάζεται στιβαρώτερη εφαρμογή των δεσμεύσεων που 
έχουν αναλάβει η Κοινότητα και τα κράτη μέλη. Έπειτα από αίτηση του 
Συμβουλίου, η Επιτροπή ετοίμασε την 1η Μαρτίου 1995 μία προκαταρκτική ανάλυση 
των πολιτικών επιλογών που θα έπρεπε να λάβει υπόψη του το Συμβούλιο για τον 
περιορισμό των εκπομπών C02 εν όψει του 2005-2010 (ΕΕΚ 95/288/Te/\//co). 
Από την προκαταρκτική ανάλυση είναι ήδη σαφές ότι υπάρχουν σημαντικές τεχνικές 
δυνατότητες για τον περιορισμό και μείωση των εκπομπών C02 πέραν του 2000. Γ/α 
να εκμεταλλευθούμε όμως τις δυνατότητες αυτές, θα πρέπει να ληφθούν ουσιαστικά 
μέτρα: η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η διείσδυση στην αγορά 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ολοκλήρωση της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς, 
η αλλαγή των τρόπων μεταφοράς, η εξέταση αύξησης των φόρων στην ενέργεια, η 
καλύτερη εστίαση των πολιτικών της Ε&Α και η ενδυναμωμένη συνεργασία με τρίτες 
χώρες. Επιπλέον, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι πολλά από τα μέτρα αυτά μπορούν να 
ληφθούν με σκοπό την απολαβή ουσιαστικών οφελών και σε άλλους τομείς όπως η 
ενέργεια, η Ε&Α και οι μεταφορές καθώς επίσης και η ανάπτυξη, η 
ανταγωνιστικότητα και η απασχόληση, όπως ήδη αναφέρεται στη Αευκή Βίβλο της 
Επιτροπής του Δεκεμβρίου του 1993. 
Με εξαίρεση την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία 
34 
Εν όψει των συζητήσεων για το κείμενο εργασίας στο Συμβούλιο και της απόφασης 
της πρώτης διάσκεψης των συμβαλλομένων μερών στη UN FCCC, η Επιτροπή 
επεξεργάζεται τη στιγμή αυτή μία πιο λεπτομερή ανάλυση. 
4.8. Ιυνοψη 
Στους πίνακες που ακολουθούν συνοψίζονται τα προγράμματα, οι πολιτικές και τα 
μέτρα που περιγράφονται στο κεφάλαιο αυτό. Γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ 
προγραμμάτων, πολιτικών και μέτρων που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο (Πίνακας 
4.1), που προτάθηκαν από την Επιτροπή (Πίνακας 4.2.) και ευρίσκονται υπό 
επεξεργασία από την Επιτροπή (Πίνακας 4.3). 
Πίνακας 4.1. Προγράμματα, πολιτικές και μέτρα που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο 
'Ονομα 
THERMIE Ι 
SAVE-Πρόγραμμα 
SAME-Ηομοθεσία 
Διαχείριση ενέργειας 
σε περιφερειακό και 
αστικό επίπεδο 
ALTEUER-πρόγραμμα 
Συμφωνία αυτοδέσμευσης 
Μηχανισμός 
παρακολούθησης 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
μείωση των τιμών Περίοδος Προϋπολογισμός 
1990-1994 700 MECU 
1991-1995 35 MECU 
1992-.... 
1992-.... 
1994-.... 
1990-1995 
1993-1997 
1993-2000 
1992-... Περιγραφή 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για προγράμματα ενεργειακής απόδοσης 
Πρότυπα ενεργειακής απόδοσης για νέους λέβητες θερμού ύδατος 
Ενεργειακή επισήμανση των βασικών οικιακών ηλεκτρικών συσκευών. 
Οδηγία-πλαίσιο 
Ενεργειακή επισήμανση των ψυγείων και καταψυκτών 
Ορθολογικοποίηση της χρήσης ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό 
επίπεδο 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 
Η CEN/CENELEC θα εκπονήσει πρότυπα για θέρμανση με ηλιακής ενέργεια 
με συστήματα CEN/CENELEC, φωτοβολταΐκά και ανεμοστρόβιλους 
Διαδικασίες για την παρακολούθηση της προόδου προς τον στόχο της 
σταθεροποίησης των εκπομπών C02 20 MECU 
40 MECU 
Η μείωση των αγροτικών τιμών καθιστά λιγώτερο επικερδή τη χρήση 
ανόργανων λιπασμάτων και είναι μία αιτία για τη φθίνουσα χ ρήση w 
ανόργανων λιπασμάτων (και κατά συνέπεια και των εκπομπών Ν20) τα 
τελευταία χρόνια. 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
πρόγραμμα 
αγρανάπαυσης κ 
1992 Το πρόγραμμα υποχρεωτικής αγρανάπαυσης προάγει την ανάπτυξη των 
βιοκαυσίμων 
Πίνακας 4.1. Προγράμματα, πολιτικές 
Όνομα Περίοδος και μέτρα που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο 
Προϋπολογισμός Περι γραφή 
Μεταρρύθμιση ΚΑΠ, 
εκτατική παραγωγή 
βόειου κρέατος 
Αγρό-περιβαλλοντικά 
μέτρα 
Δημιουργία δασών 
Προστασία δασών από 
τη ρύπανση 
Προστασία των δασών 
από πυρκαΐές 
Πρότυπα εκπομπών για 
βαρέα οχήματα 
Πρότυπα εκπομπών για 
ελαφρά οχήματα 
Πρότυπα εκπομπών για 
επιβατηγά οχήματα 
Δημοσιονομικά μέτρα για 
τα καύσιμα μεταφορών 
Οδηγία για χωματερές 1992-... 
1993-1997 3670 MECU 
1993-1997 
1992-1996 
1992-1996 
1993-... 
1993-... 
1997-... 
1992-... 
1994-... 1260 MECU 
29,4 MECU 
70 MECU 0/ πριμοδοτήσεις συναρτώνται με μέγιστους συντελεστές ζωικού 
πληθυσμού, μειουμένων των εκπομπών CH4 από μυρηκαστικά ανά ha 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για προγράμματα κατά ζώνες, συμπερ. 
και περιβαλλοντικών μέτρων 
Χρηματοδοτική υποστήριξη για δημιουργία δασών 
Μέτρα που αυξάνουν την καθαρή πρωτογενή παραγωγικότητα των δένδρων 
και συνεπώς και την εν δυνάμει απορρόφηση C02 
Mérpa που συνεισφέρουν στην απορρόφηση C02 
Πρότυπα εκπομπών για CO, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Πρότυπα εκπομπών για CO, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Πρότυπα εκπομπών για CO-, υδρογονάνθρακες και Ν0Χ 
Kar' ελάχιστον έμμεσοι φόροι για τη βενζίνη και το diesel 
Περιβαλλοντικά πρότυπα για την απόρριψη σε χωματερές των αποβλήτων 
συμβάλλουν στον περιορισμό των εκπομπών CH4 (/J 
(h 
Πίνακας 4.2. Προγράμματα, πολιτικές και μέτρα που προτάθηκαν από την Επιτροπή 
'Ονομα Περίοδος Περι γραφή 
ΤΗΕΡΜΙΕ II 
Φόρος ενεργεί ας/άνθρακα 
περιεκτικότητα σε άνθρακα 
Οδηγία για απορρίμματα συσκευασιών 1994-1998 Οικονομική στήριξη για καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες 
Φόρος στα ορυκτά καύσιμα με βάση την αναλογία 50/50 για ενέργεια και 
Εναρμόνιση των εθνικών μέτρων σχετικά με τα απορρίμματα συσκευασιών 
την πρόβλεψη ποσοστού ανάκτησης 50% και ποσοστού ανακύκλωσης 25-45% 
Πίνακας 4.3. Προγράμματα, 
'Ονομα 
SAVE-νομοθεσία πολιτικές και μέτρα που επεξεργάζεται η Επιτροπή 
Περιγραφή VA» 
SJ 
ALTENER-νομοθεσία 
Διευρωπαϊκά δίκτυα 
Συμφων ί a au τοδέσμευσης 
Πρότυπα εκπομπών C02 για 
επιβατηγά οχήματα Πρότυπα ενεργειακής απόδοσης συσκευών για ψυγεία, ηλεκτρικούς κινητήρες. 
εξοπλισμό γραφείων και εμπορικό φωτισμό 
Οδηγία για Ολοκληρωμένο Προγραμματισμό Πόρων 
Οδηγίες επισήμανσης για πλυντήρια και πλυντήρια πιάτων και ηλεκτρικούς 
λαμπτήρες 
Εναρμόνιση προτύπων ασφαλείας για τις ανεμογεννήτριες και προδιαγραφές για 
βιοντήζελ 
Δημιουργία υποδομών για τη μεταφορά αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας 
Επισήμανση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και άλλων εξοπλισμών γραφείου ως προς 
την ενεργειακή απόδοση στη βάση εθελοντικής συμφωνίας 
Τα νέα πρότυπα εκπομπών για επιβατηγά οχήματα θα περιλαμβάνουν και πρότυπα 
για εκπομπές C02 
Φορολογικά μέτρα για μεταφορές Αύξηση των ελαχίστων συντελεστών έμμεσων φόρων στα καύσιμα, εξίσωση των 
ελαχίστων συντελεστών έμμεσων φόρων για τη βενζίνη και το ντήζελ, συντελεστές 
στόχοι για τη βαθμιαία αύξηση των έμμεσων φόρων στα πετρελαιοειδή 
3tf~H3 
ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 
5.1. Εισαγωγή 
Τα εθνικά προγράμματα που υιοθετούνται από τα κράτη μέλη αποτελούν έναν από 
τους άξονες της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τον περιορισμό των 
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται εν συντομία 
οι εθνικές εκθέσεις των κρατών μελών για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων 
του θερμοκηπίου. Όλα τα κράτη μέλη, εκτός από το Βέλγιο, έχουν υποβάλει την 
ανακοίνωση τους στην UN FCCC. Στο κεφάλαιο αυτό έχουν περιληφθεί στοιχεία που 
περιλαμβάνονται στις εθνικές τους ανακοινώσεις. Επειδή το Βέλγιο δεν επικύρωσε 
ακόμη την UN FCCC, δίνεται μία σύντομη περιγραφή του εθνικού του προγράμματος 
στα πλαίσια του μηχανισμού παρακολούθησης της ΕΚ για το C02 και για τα 
υπόλοιπα αέρια του θερμοκηπίου. 
Στις συνόψεις των εθνικών εκθέσεων των κρατών μελών, γίνεται μία επισκόπηση 
των εκτιμήσεων για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που περιλαμβάνονται 
στις εθνικές εκθέσεις. Οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές του C02 αντιστοιχούν με 
τις συνολικές εκπομπές C02. Από τις ολικές αυτές εκπομπές δεν έχουν αφαιρεθεί 
οι δεσμεύσεις C02 από κατακράτηση άνθρακα σε αποδέκτες. 0/ εκτιμήσεις εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο αυτό δεν ταυτίζονται 
κατ' ανάγκη με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα του Κεφαλαίου 3 
"απογραφή εκπομπών στην ΕΚ". Τα στοιχεία της Κοινότητας έχουν προσαρμοστεί 
σύμφωνα με τις οδηγίες IPCC για τις εθνικές απογραφές αερίων του θερμοκηπίου 
για λόγους συγκρισιμότητας. Εκτός από τις εκτιμήσεις των εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου κατά το 1990, παρέχονται επίσης και προεκβολές των εκπομπών για 
το έτος 2000. 
Περαιτέρω, για κάθε κράτος μέλος γίνεται μία σύντομη περιγραφή των πολιτικών 
και μέτρων που περιλαμβάνονται στην εθνική του έκθεση. 
5.2. Εθνικές εκθέσεις των κρατών μελών για τον περιορισμό των 
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. 
Αυστρία 
Η Αυστρία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη Γραμματεία της UN FCCC στις 
21 Σεπτεμβρίου 199412. Η Αυστρία υιοθέτησε ως εθνικό της στόχο την κατά 20% 
μείωση των εκπομπών C02 μέχρι το έτος 2005 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1988. 
Εκπομπές το 1990 και το 2000 
Στον πίνακα 5.1 παρουσιάζονται αναλυτικά στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 
και Nop στην Αυστρία το 1990 και το 2000. Σύμφωνα με μία προεκβολή με αφετηρία 
το 1990 (σενάριο αναφοράς), οι εκπομπές C02 αναμένεται να εμφανιστούν 
αυξημένες κατά 10% το έτος 2000 σε σύγκριση με το 1990. Εντούτοις, το σενάριο 
αυτό δεν λαμβάνει υπόψη όλες τις πολιτικές και τα μέτρα που εφαρμόζονται ή θα 
εφαρμοστούν. Δεν πραγματοποιείται πλήρης ποσοτική αποτίμηση τους και μπορεί 
να επιτρέψουν στην Αυστρία να σταθεροποιήσει τις εκπομπές C02 κατά την περίοδο 
12 Εθνική έκθεση γιο; το κλίμα, της Αυστρ ίοικής Ομοσττονδ ιακής 
Κυβέρνησης, συμφωνά με τις υποχρέωσε ις βάσει των αρθρ. 4.2 KOLL 
12 της Σύμβασης Πλαίσιο για την Αλλαγή του Κλίματος (Εφημερίδα 
της Κυβερνήσεως No. 414/1994). Ομοσπονδιακό Υπουργείο για το 
Περ ιβάλλον, την Νεότητα και την Οικογένεια, Αύγουστος 1994 
44 
μεταξύ 2000 και 2005.0/ εκπομπές CH4 και Ν20 αναμένεται να είναι χονδρικά στα 
ίδια επίπεδα με εκείνα του 1990. 
Πίνακας 5.1. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην Αυστρία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 59.2001 63.7002 
CH4 602,8 600 
Ν20 4,1 4,2 
1 Συμπεριλαμβάνονται και εκπομπές σχετικές με διεργασίες (2.100 Gg) 
2 Δεν περιλαμβάνονται εκπομπές σχετικές με διεργασίες 
Πολιτικές και μέτρα 
Η Αυστρία συνέστησε δύο επιτροπές για τη χάραξη αποτελεσματικής στρατηγικής 
προστασίας του κλίματος: την αυστριακή επιτροπή C02 και την διυπουργική 
επιτροπή συντονισμού των μέτρων για την προστασία του παγκόσμιου κλίματος (ΔΕ 
Κλίματος). Με την τελευταία προσωρινή έκθεση της ΔΕ Κλίματος, η Αυστρία 
υιοθέτησε έναν γενικό κατάλογο μέτρων. Στα πλαίσια της στρατηγικής αυτής 
δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στα παρακάτω: 
C02 
Βιομηχανία παραγωγής ενεργεί ας /προσφοράς ηλεκτρισμού: 
Αλλαγή καυσίμου στα θερμικά εργοστάσια παραγωγής (π.χ. από πετρέλαιο σε 
αέριο) 
θέρμανση κτιρίων και θερμοσίφωνες 
Συνδυασμός μέτρων για την ένταση των οικοδομικών κανονισμών και 
προτύπων, εισαγωγή ενεργειακού συντελεστή, περιορισμό των επιδοτήσεων 
για κατοικίες, συντονισμό της επέκτασης της μεταφερόμενης ενέργειας, 
προτεραιότητα για τη χρησιμοποίηση κεντρικής θέρμανσης συνοικιών. 
Ανανεώσιμες μορφές ενέργειας: 
Πλήρης εκμετάλλευση των δυνατοτήτων χρήσης ενέργειας μέσω ανανεώσιμων 
καυσίμων (άνεμος, βιοαεριο, αέριο υπονόμων, αέριο χωματερών, ήλιος). 
Συνδυασμένα εργοστάσια παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας: 
Σε μεγάλη κλίμακα αντικατάσταση των θερμικών εργοστασίων παραγωγής 
ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς εκμετάλλευση της θερμότητας από εργοστάσια 
συνδυασμένης παροχής θερμότητας και ηλεκτρισμού 
Κυκλοφορία: 
Περιεκτικός κατάλογος μέτρων (επέκταση υποδομής για σνδυασμένες 
μεταφορές, οργάνωση της κυκλοφορίας, Ε&Α, άσκοπη κατανάλωση καυσίμων, 
κανονισμοί). 
Οικονομικά μέσα: 
Επιβολή συνδυασμένου φόρου για ενέργεια και C02 αφού ληφθεί καταλλήλως 
υπόψη το ζήτημα της διεθνούς ανταγωνιστικότητας 
CH4 
Έχει ήδη καταρτιστεί σχέδιο διατάγματος για τις χωματερές με στόχο την 
προαγωγή της χρήσης ενέργειας από αέριο χωματερών. Πραγματοποιείται έρευνα και 
ανάπτυξη για την από οικονομικής πλευράς σκοπιμότητα χρήσης του βιοαερίου. 
45 
N20 
Προωθείται η βιολογική καλλιέργεια. Με την επιβολή ορισμένων κανονισμών, 
προωθείται η κατευθυνόμενη χρήση των λιπασμάτων, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα 
την περαιτέρω μείωση των εκπομπών Ν20. 
Βέλγιο 
Το Βέλγιο δεν επικύρωσε ακόμη την UN FCCC. Στο Υπουργικό του Συμβούλιο (6 
Ιουνίου 1991), το Βέλγιο δεσμεύτηκε να επιτύχει μία κατά 5% μείωση των 
εκπομπών C02 μέχρι το 2000 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Τον Ιούνιο του 
1990, υπέβαλε το εθνικό του πρόγραμμα τα πλαίσια του κοινοτικού μηχανισμού 
παρακολούθησης13. 
Εκπομπές το 1990 και το 2000 
Οι εκπομπές C02 στο Βέλγιο αι/Γ/Ασ'αι/ το 1990 ora 114.410 Gg. Η απογραφή έγινε 
με τη μεθοδολογία CORINAIR που προσαρμόστηκε με τις οδηγίες της IPCC για τις 
εθνικές απογραφές αερίων του θερμοκηπίου. Εφόσον εφαρμοστεί το συνολικό πακέτο 
των (προτεινόμενων) πολιτικών και μέτρων, το Βέλγιο προσβλέπει σε μία κατά 8-
9% μείωση των εκπομπών C02 το 2000 σε σύγκριση με το 1990. Η εκτίμηση αυτή 
λαμβάνει ως προϋπόθεση την εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού φόρου ενεργεί ας/άνθρακα 
και βασίζεται σε μία τυποποίηση των θερμοκρασιών το 2000 σε σύγκριση με το 
1990. 
Πολιτικές και μέτρα 
Το βελγικό εθνικό πρόγραμμα περιλαμβάνει διάφορα μέτρα και πολιτικές για την 
αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ήδη 
εγκεκριμένα από την κυβέρνηση καθώς και προτεινόμενα μέτρα. Όσον αφορά την 
ενέργεια, στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η καθιέρωση συνεργασίας μεταξύ των 
αρχών, της επιχειρηματικής κοινότητας και των φορέων διανομής ενέργειας, η 
αποδοτικώτερη παραγωγή ηλεκτρισμού, η προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας, η αυξημένη χρήση φυσικού αερίου και επενδύσεις για τη μείωση της 
ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Στον τομέα του σιδήρου και του χάλυβα γίνονται 
διαρθρωτικές μεταβολές για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Στο φορολογικό 
πεδίο αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την προαγωγή μίας συμπεριφοράς φιλικής 
προς την ενέργεια. Η βελγική κυβέρνηση εισήγαγε την 1η Αυγούστου 1993, ένα 
φόρο ενέργειας που βασίζεται στις ευρωπαϊκές προτάσεις για το φόρο ενέργειας/ 
C02. Άλλα μέτρα είναι η επιβολή ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους, 
σχέδια μεταφοράς του προσωπικού των εταιρειών, προώθηση των δημόσιων 
μεταφορών, ενημερωτικές δραστηριότητες και δραστηριότητες^ αύξησης της 
ευαισθητοποποίησης και προαγωγή της έρευνας. Το Βέλγιο συμμετέχει επίσης στο 
THERMIE, SAVE, PACE και ALTENER. 
Δαι//α 
Η εθνική ανακοίνωση της Δαιζ/aç14 υποβλήθηκε στη Γραμματεία της UN FCCC τον 
Αύγουστο του 1994. 0 εθνικός στόχος της Δανίας για το C02 είναι η μείωση των 
εκπομπών που προέρχονται από τη χρήση ενέργειας έως το 2005 κατά 20% σε σχέση 
με τα επίπεδα του 1988. Επίσης, όσον αφορά τον τομέα της ενέργειας και τον 
τομέα των μεταφορών έχουν τεθεί και στόχοι κατά τομέα. Εκτός από τους εθνικούς 
13 Βελγι/co εθνικό πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών C02 στα 
πλαίσια της " απόφασης του Συμβουλίου για την καθιερωση 
μηχανισμοϋ παρακολούθησης των εκπομπών C02 και άλλων αερίων του 
θερμοκηπίου στην Κοινότητα". Ιούνιος 1994 
14 Προστασία του κλίματος στη Δαι//α. Υπουργείο Περιβάλλοντος. Δανικός 
Οργανισμός Προστασίας του Περιβάλλοντος. Δαι//α, 1994 
46 
στόχους, η Δανία έχει επίσης δεσμευτεί, στα πλαίσια της Σύμβασης για το Κ/\φα, 
να σταθεροποιήσει τις εκπομπές το 2000 ora επίπεδα του 1990 καθώς επίσης και 
να επιτύχει μία μείωση της τάξης του 5% στις εκπομπές του C02, ως συμβολή στο 
στόχο της σταθεροποίησης των εκπομπών C02 στο σύνολο της Κοινότητας, μέχρι το 
2000. 
Εκπομπές το 1990, το 2000 και το 2005 
Στον πίνακα 5.2 παρουσιάζονται αναλυτικά οι εκπομπές C02. CH4 και Ν20 στη Νανία 
το 1990, το 2000 και το 2005. Σύμφωνα με τις δανικές προβλέψεις, ο εθνικός 
στόχος για το C02 για το έτος 2000 έχει κάθε πιθανότητα να επιτευχθεί. Μέχρι 
το έτος 2000 αναμένεται μία μείωση των εκπομπών C02 περίπου 8% σε σχέση με το 
1990. Η εκτίμηση αυτή. τόσο για το έτος-στόχο οσο και για το έτος-βάση, 
στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι καθαρές εισαγωγές ηλεκτρικού ρεύματος είναι 
μηδενικές. Επομένως, η προβλεπόμενη μείωση εκπομπών C02 βασίζεται σε στοιχεία 
του 1990 διορθωμένα για να ληφθούν υπόψη οι κυμαινόμενες^ εισαγωγές ηλεκτρικού 
ρεύματος. Εάν οι εισαγωγές μηδενιστούν, ή μετατραπούν σε εξαγωγές (όπως 
συμβαίνει τις ξηρές εποχές στη Σκανδιναυία), οι εκπομπές μπορεί να υπερβούν 
τα επίπεδα του 1990 κατά 3% ή και περισσότερο. Οι εκπομπές CH4 αναμένεται να 
μειωθούν κατά 13% περίπου μέχρι το 2000. 0/ εκπομπές Ν20 αναμένεται να 
αυξηθούν κατά 10% μέχρι το 2000. 
Πίνακας 5.2. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη Δαι//α το 1990, 2000 και 2005 (Gg) 
1990 2000 · 2005 
C02 58.3531 53.7532 52.051 
CH4 406,32 354,2 353,5 
Ν20 10,53 11,5 12,1 
1 0/ εκπομπές C02 έχουν διορθωθεί για να ληφθούν υπόψη οι εισαγωγές ηλεκτρικού 
ρεύματος. Οι πραγματικές εκπομπές ανέρχονται σε 52.053 Gg 
2 0/ εκπομπές CH4 έχουν διορθωθεί για να ληφθούν υπόψη οι εισαγωγές ηλεκτρικού 
ρεύματος. Οι πραγματικές εκπομπές ανέρχονται σε 406,2 Gg 
3 0/ εκπομπές Ν20 έχουν διορθωθεί για να ληφθούν υπόψη οι εισαγωγές ηλεκτρικού 
ρεύματος. Οι πραγματικές εκπομπές ανέρχονται σε 10,3 Gg 
Πολιτικές και μέτρα 
Οι περιορισμοί των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ιδίως του C02, 
περιελήφθησαν ως ρητοί στόχοι του ενεργειακού σχεδίου δράσης και του σχεδίου 
δράσης για τις μεταφορές, τα οποία υιοθετήθηκαν το 1990. Επίσης, στο σχέδιο 
δράσης "Ενέργεια 2000- Συνέχεια" που δημοσιεύθηκε το Ηοέμβριο του 1993, 
περιελήφθη πακέτο μέτρων για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου. Οι στόχοι της πολιτικής της Δανίας για τα απόβλητα περιγράφονται 
στο σχέδιο δράσης της δανικής κυβέρνησης για τα απόβλητα και την ανακύκλωση 
1993-1997 του 1992. 
Ενέργεια 
Το ενεργειακό σχέδιο δράσης ("Ενέργεια 2000") έδωσε έμφαση στη βελτίωση της 
ενεργειακής απόδοσης τόσο στην τελική χρήση της ενέργειας (ειδικώτερα του 
ηλεκτρισμού) όσο και στην παροχή ενέργειας (ιδιαίτερα με την αυξημένη χρήση 
συνδυασμού θερμότητας και ενέργειας), στη στροφή προς καθαρότερα καύσιμα (όπως 
η βιομάζα και η αιολική ενέργεια) και στην αύξηση της Ε&Α για την ενέργεια. 
Στις αναληφθείσες πρωτοβουλίες περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και οι εξής: 
47 
η εξασφάλιση της συνεχούς αύξησης των μεριδίων αγοράς της κεντρικής 
θέρμανσης συνοικιών και του φυσικού αερίου, 
η μετατροπή τοπικών εργοστασίων κεντρικής θέρμανσης συνοικιών σε 
εργοστάσια συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας 
από φυσικό αέριο ή βιομάζα, 
η αυξημένη χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, 
η μετατροπή του συστήματος φορολόγησης του ηλεκτρικού και των καυσίμων 
προς ένα κατάλληλο σύστημα φόρων ενέργειας και C02. 
η εφαρμογή προτύπων απόδοσης, 
συστήματα επιδοτήσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας από τη βιομηχανία 
και για την εγκατάσταση ανεξάρτητων συστημάτων καταμέτρησης. 
Μεταφορές 
Με το σχέδιο δράσης για τις μεταφορές προωθείται η δημιουργία ενός 
αποτελεσματικού συστήματος μεταφορών, διεγάγονται δε πειράματα με διάφορες 
υπηρεσίες δημόσιων μεταφορών. 
Απόβλητα 
Η πολιτική της Δαν-ίας για τα απόβλητα αποσκοπεί στην ανακύκλωση του 50% 
περίπου της συνολικής ποσότητας αποβλήτων που θα παράγονται το 2000. Το 
υπόλοιπο, κατά πρώτο λόγο, θα αποτεφρώνεται ενώ η ταφή σε χωματερές 
αποσκοπεί τα ι να μειωθεί στο ελάχιστο. Το ενεργειακό περιεχόμενο των 
αποτεφρούμένων αποβλήτων θα χρησιμοποιείται για την αντικατάσταση ορυκτών 
καυσίμων. Οι στόχοι σχετικά με τα απόβλητα θα επιτευχθούν με μία σειρά μέτρων 
όπως συμφωνίες με τη βιομηχανία και τις τοπικές αρχές, αύξηση και 
διαφοροποίηση των επιβαρύνσεων για τα απόβλητα και με νομοθετικό έργο. 
Δασοκομία 
Όσον αφορά τον τομέα των δασών, το δανικό κοινοβούλιο αποφάσισε, μέσα από μία 
χρονική περίοδο αμειψισποράς π.χ. 80-100 χρόνων, να διπλασιαστούν οι δασικές 
περιοχές, πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα ένα ρυθμό δέσμευσης του C02 περίπου 
5% επί της μέγιστης τιμής των ετήσιων εκπομπών του C02. 
Φινλανδία 
Η Φινλανδία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση15 στη Γραμματεία της UN FCCC τον 
Ιανουάριο του 1995. Στην έκθεση της για την ενέργεια που υπέβαλε στο 
Κοινοβούλιο, η φινλανδική κυβέρνηση έθεσε ως εθνικό στόχο την ανακοπή της 
αύξησης των εκπομπών C02 από την παραγωγή και χρήση ενέργειας στα τέλη της 
δεκαετίας του 90. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.3 παρουσιάζονται αναλυτικά στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 
και Ν20 στη Φινλανδία το 1990 και το 2000. Μέχρι το έτος 2000 αναμένεται μία 
αύξηση των εκπομπών C02 κατά 30% σε σχέση με το 1990. Η εκτίμηση αυτή, 
στηρίζεται στην υπόθεση ότι το σύνολο της ηλεκτρικής ενέργειας που θα 
καταναλώνεται το 2000 θα παράγεται στη Φινλανδία. Εντούτοις, το 1990 η 
Φινλανδία κάλυψε το 17% των αναγκών της σε ηλεκτρισμό με εισαγωγές από το 
εξωτερικό, ποσοστό που ισοδυναμεί με 11.000 Gg εκπομπών C02. Για το 2000 
αναμένεται μία μείωση περίπου 10% στις εκπομπές CH4 σε σύγκριση με το 1990 ενώ 
οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να αυξηθούν κατά 20% περίπου. 
15 Εθνική έκθεση της Φινλανδίας σύμφωνα με τη Σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για 
την αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος. Ιανουάριος 1995. 
48 
Πίνακας 5.3. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη Φινλανδία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
COo1 54.200 70.2002 
CH4 252 204 
Ν20 23 28 
1 Εκπομπές C02 από ορυκτά καύσιμα και τύρφη καθώς και από βιομηχανικές 
διεργασίες. 
2 Στις προβλέψεις για τις εκπομπές C02 το 2000 υποτίθεται ότι το σύνολο της 
καταναλισκόμενης ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται στη Φινλανδία. Για να 
συγκριθούν τα στοιχεία αυτά με τα στοιχεία του 1990. πρέπει να ληφθεί υπόψη 
ότι το 1990 η Φινλανδία εισήγαγε το 17% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια, 
ποσοστό που ισοδυναμεί με 11.000 Gg εκπομπών C02. 
Πολιτικές και μέτρα 
Βασικός στόχος της στρατηγικής της Φινλανδίας για το κλίμα είναι η 
εντατικοποίηση των ήδη υφισταμένων προγραμμάτων για τη μείωση των εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου, όπως η βελτίωση της απόδοσης στα συστήματα παραγωγής 
και χρήσης της ενέργειας και η εισαγωγή φόρων για την ενέργεια και τον 
άνθρακα. Στο φινλανδικό πρόγραμμα δράσης περιλαμβάνονται επίσης και μέτρα για 
την ενίσχυση των δεξαμενών και καταβόθρων άνθρακα. 
Ενέργεια 
Η Φινλανδία εισήγαγε το 1990 ένα φόρο για το C02. 0 φόρος αυτός ευνοεί τις 
πηγές ενέργειας με χαμηλές εκπομπές, ενθαρρύνει τη διατήρηση της ενέργειας και 
προωθεί τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων όπως η βιομάζα για την αν τ ι κατάσταση των 
ορυκτών καυσίμων. Το 1992, η φινλανδική κυβέρνηση ενέκρινε ένα πρόγραμμα 
διατήρησης της ενέργειας που αποσκοπούσε στην ορθολογικοποίηση των τελικών 
χρήσεων της ενέργειας σε διάφορους^ επιμέρους τομείς. Υιοθετήθηκαν οι ακόλουθοι 
ειδικώτεροι στόχοι μείωσης διατήτηρησης της ενέργειας (σε σύγκριση με τα 
επίπεδα του 1990): θέρμανση χώρων 10%, οικιακές χρήσεις 15%, υπηρεσίες 15% και 
βιομηχανία 10%. 
Mérpa επίσης λαμβάνονται και για την προώθηση της χρήσης βιοκαυσίμων. Στόχος 
είναι να αυξηθεί η χρήση βιοκαυσίμων κατά 25% μέχρι το έτος 2005. Συνεχίζεται 
επίσης και η έρευνα για τη διατήρηση της ενέργειας ενώ έχουν ξεκινήσει και 
προγράμματα ανάπτυξης νέων ενεργειακών τεχνολογιών. 
Μεταφορές 
Στα αυτοκίνητα με καταλυτικούς μετατροπείς δόθηκαν φορολογικές ελαφρύνσεις. 
Η επιβολή ενός υψηλού σχετικά φόρου στις^ αγορές αυτοκινήτων είχε ως αποτέλεσμα 
τη συγκράτηση της αύξησης των αυτοκινήτων. Άλλα μέτρα είναι επιχορηγήσεις 
στις δημόσιες μεταφορές, επενδύσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο, περικοπή του 
δικαιώματος έκπτωσης από τη φορολογία των εξόδων επαγγελματικών τάξε ιδίων και 
μείωση των επιδοτήσεων μεταφορών στη βιομηχανία στις αναπτυσσόμενες περιοχές. 
Δασοκομία 
Οι δασικοί και οι σχετικοί με την ξυλεία πόροι ευρίσκονται ακόμη στη Φινλανδία 
ουσιαστικά σε ανάπτυξη. Σύμφωνα με το περιβαλλοντικό πρόγραμμα δασοκομίας, 
εκτιμάται ότι κάθε χρόνο, λόγω των τεθέντων στόχων περιβαλλοντικής προστασίας 
όπως π.χ. η διατήρηση της β ι οπο ι κ ι λότητας, παραμένει μακράν εμπορικής 
εκμεταλλεύσεως μία πρόσθετη ποσότητα 5-10 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Η 
δέσμευση C02 από τα δάση το 1990 τοποθετείται γύρω στα 31.000 Gg C02. 
Άλλοι τομείς 
49 
Τπ πρόγραμμα αγροτικού περιβάλλοντος που εγκρίθηκε το 1992 και το 
αγροπεριβαλλοντικό πρόγραμμα στήριξης προβλέπουν μέτρα για τη μείωση των 
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προερχομένων από καλλιέργειες σε αγρούς και 
θερμοκήπια. Το πρόγραμμα ανάπτυξης διαχείρισης των αποβλήτων προβλέπει την 
ουσιαστική μείωση του αριθμού των χωματερών, πράγμα που σημαίνει 
αποτελεσματικώτερη διαχείριση και μείωση συνεπώς των εκπομπών μεθανίου. 
ΓαΜ/α 
Η ΓαΛ/\/α εξέδωσε την εθνική της ανακοίνωση τον Φεβρουάριο του 199516. Εκτός 
από τις δεσμεύσεις της UN FCCC για τις ανεπτυγμένες χώρες και της ευρωπαϊκής 
στρατηγικής για τη σταθεροποίηση των εκπομπών C02 ora επίπεδα του 1990 μέχρι 
το 2000, η Γα/U/α δεσμεύτηκε να διατηρήσει τις κατά κεφαλή ετήσιες εκπομπές 
C02 κάτω από τους 2 τόννους άνθρακα (7,33 τόννοι C02). 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.4 παρέχονται αναλυτικά οι εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη Γα/U/α 
το 1990 και το 2000. 0/ σχετικές με την ενέργεια εκπομπές C02 αναμένεται να 
αυξηθούν κατά 9% το 2000 σε σχέση με το 1990. 0/ συνολικές ετήσιες κατά κεφαλή 
εκπομπές C02 αναμένεται να μην υπερβούν τους 2 τόννους άνθρακα. Για τις 
καθαρές εκπομπές C02 αναμένεται για το 2000 μία σχετική αύξηση κατά 7,5% σε 
σχέση με το 1990. Η σχετική αυτή αύξηση ανέρχεται σε 4,4% εάν οι εκτιμήσεις 
αυτές διορθωθούν για να ληφθούν υπόψη οι διακυμάνσεις του κλίματος. 0/ 
εκπομπές του CH4 το 2000 αναμένεται να φθάσουν στα ίδια χονδρικώς επίπεδα με 
εκείνα του 1990. Όσον αφορά το Ν20, για το 2000 αναμένεται μία μείωση των 
εκπομπών του κατά 47% σε σχέση με το 1990. 
Πίνακας 5.4. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη Γα/U/α το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 367.000 382.0001 
CH4 2.900 2.900 
Ν20 177 93 
1 Εκπομπές C02 σχετικές με την ενέργεια. 0/ σχετικές με την ενέργεια εκπομπές 
C02 το 1990 ανήρχοντο σε 350.000 Gg. 
Πολιτικές και μέτρα 
Το γαλλικό εθνικό πρόγραμμα προσδίδει έμφαση στον τομέα των μεταφορών επειδή 
στον τομέα αυτόν αναμένεται μία σοβαρή αύξηση στις εκπομπές. Επιπλέον, οι 
πιθανότητες μείωσης των εκπομπών C02 στους υπόλοιπους τομείς εμφανίζονται 
περιορισμένες επειδή, από τη δεκαετία ήδη του 80, έχει επιτευχθεί μία 
ουσιαστική μείωση των εκπομπών που ανέρχεται στο 26,5%. Η μείωση αυτή είναι 
αποτέλεσμα, σε μεγάλο βαθμό, του πυρηνικού προγράμματος στον τομέα του 
ηλεκτρισμού. Τη στιγμή αυτή, ο τομέας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ευθύνεται 
για το 10% μόνον περίπου των συνολικών εκπομπών, ποσοστό πολύ μικρότερο από 
εκείνο των άλλων κρατών μελών. 
C02 - Ενέργεια 
Με την εφαρμογή τιμολογιακών πολιτικών που θα αλλάξουν τα πρότυπα στη ζήτηση 
ηλεκτρικής ενέργειας, θα επιτευχθεί η ευρύτερη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. 
16 Εθνικό πρόγραμμα πρόληψης της αλλαγής του κλίματος. Γαλλική Δημοκρατία, 
Φεβρουάριος 1995 
50 
Στα πλαίσια μιας γενικής πολιτικής, ενθαρρύνεται η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας 
προερχόμενης από πυρηνική ενέργεια αντί από ορυκτά καύσιμα. Στην περίπτωση 
απομονωμένων τόπων, λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για την ανεξάρτητη εφαρμογή 
της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως εναλλακτικής λύσης στη δαπανηρή 
σύνδεση με το δίκτυο. Στον τομέα των οικοδομών και των κατασκευών, με τη 
βοήθεια ενός προγράμματος προτύπων, επισήμανσης και ενημέρωσης, ενθαρρύνεται 
η κατά το δυνατόν αποδοτικώτερη τελική χρήση ενέργειας. Τα βιοκαύσιμα 
απαλλάσσονται από φορολογίες ενώ. με την παροχή πιστώσεων, ενθαρρύνεται η 
ανάπτυξη της σχετικής τεχνολογίας. 
C02 - Μεταφορές 
Οι πολιτικές για τις μεταφορές αποσκοπούν στην αύξηση της ενεργειακής 
απόδοσης, στην προώθηση τρόπων μεταφοράς με ευνοϊκά για το περιβάλλον 
χαρακτηριστικά (δημόσιες μεταφορές, συνδυασμένες οδικές μεταφορές 
εμπορευμάτων. ηλεκτρικά αυτοκίνητα), στη βελτίωση της απόδοσης της υποδομής 
των μεταφορών (νέες τεχνολογίες για την ελάττωση της συμφόρησης στους 
δρόμους, καλύτερος συντονισμός των οδικών, σιδηροδρομικών και δι' υδάτινων 
οδών μεταφορών), πολιτικές για τις^ οδικές μεταφορές εμπορευμάτων (διατάξεις 
περιορισμού της ταχύτητας, ενισχυμένη εφαρμογή των κανονισμών μέγιστου χρόνου 
οδήγησης) και τεχνικά μέτρα για την αύξηση της απόδοσης των οχημάτων. 
C02 - Βιομηχανία 
Για τους πλέον ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους συζητάται η εφαρμογή 
συμφωνιών αυτοδέσμευσης ("contrats de branch"). Ήδη εφαρμόζονται μία σειρά 
μέτρων στήριξης: υποχρεωτικοί λογιστικοί έλεγχοι ενέργειας για τις 
βιομηχανικές εγκαταστάσεις, οικονομική βοήθεια στην οποία περιλαμβάνεται 
χρηματοδότηση Ε&Α και φορολογικά κίνητρα. 
Δασοκομία 
Στόχος της πολιτικής για τα δάση είναι η ανάπτυξη δασών σε μία έκταση 30.000 
εκταρίων κατ' έτος. 
CH4 
Η γαλλική πολιτική για τα απόβλητα στοχεύει στην προώθηση της αποτέφρωσης. της 
λιπασματοποίησης και της ανακύκλωσης των αποβλήτων για τον περιορισμό των 
εκπομπών CH4. 0 φόρος για τα οικιακά απόβλητα θα αυξηθεί . Ναμβάνονται επίσης 
τεχνικά μέτρα κατά των διαφυγών αερίου από τα δίκτυα. 
Ν20 
Me την έκδοση κανονιστικών διατάξεων και την εκπόνηση βιομηχανικών προτύπων 
όπου θα γίνεται χρήση των καλύτερων διαθέσιμων τεχνολογιών. θα μειωθούν οι 
εκπομπές Ν20 από την παραγωγή αδιπικού. νιτρικού και γλυοξυλικού οξέος. 
Ευρίσκεται επίσης υπό μελέτη στρατηγική για τον περιορισμό των εκπομπών Ν20 
από γεωργικές εφαρμογές. 
Γερμανία 
Η Γερμανία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη UN FCCC τον Σεπτέμβριο του 
1994 Το γερμανικό υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε να θέσει ως στόχο την 
17 Περιβαλλοντική πολιτική. Προστασία του κλίματος στη Γερμανία. Πρώτη 
έκθεση της κυβερνήσεως της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας 
σύμφωνα με τη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος. 
Κείμενο ενημέρωσης από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Περιβάλλοντος. 
Σεπτέμβριος 1994. 
51 
μείωση των εκπομπών C02 στη Γερμανία μέχρι το 2005 κατά 25-30% σε σχέση με το 
1987. 
Εκπομπές το 1990 και 2005 
Στον πίνακα 5.5 δίνονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη 
Γερμανία το 1990 και το 2005. Στη γερμανική εθνική ανακοίνωση δεν υπήρχαν 
προβλέψεις για το 2000. 0/ εκπομπές CM* αναμένεται να μειωθούν μέχρι το 2005 
κατά 48% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 ενώ οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να 
μειωθούν κατά 25%.0/ εκπομπές C02 για το 2005 αναμένεται να μειωθούν κατά 3% 
σε σύγκριση με το 1990. Εντούτοις, στη γερμανική ανακοίνωση, δεν αναφέρονται 
τα μέτρα που περιλαμβάνονται στην πρόβλεψη αυτή. 
Πολιτικές και μέτρα 
Στη γερμανική εθνική ανακοίνωση περιλαμβάνεται ένας εκτενής κατάλογος μέτρων. 
Στην ανακοίνωση γίνεται διάκριση μεταξύ των μέτρων που έχουν εγκριθεί και 
πρόκειται ή έχουν εφαρμοστεί και των μέτρων που είναι ακόμη στη φάση της 
εγκρίσεως. Παρακάτω, δίνεται μία περί λήψη ορισμένων από τα σημαντ ι κώτ ερα μέτρα 
που έχουν ήδη εγκριθεί . 
Πίνακας 5.5. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη Γερμανία το 1990 και 20051 (Gg) 
1990 2005 
C02 1.012.000 ---2 
CH4 6.218 3.2333 
Ν20 223 1674 
1 Στην εθνική ανακοίνωση της Γερμανίας δεν περιλαμβάνονται προβλέψεις για 
τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 2000. 
2 Στην εθνική ανακοίνωση της Γερμανίας γίνεται μία εκτίμηση για 980000 Gg 
C02 το 2005 (πίνακας 6.15, σελ. ), δεν προσδιορίζεται όμως ποια μέτρα 
περιλαμβάνονται στην πρόβλεψη αυτή. 
3 Στην εθνική ανακοίνωση της Γερμανίας δεν υπάρχει το στοιχείο αυτό, 
δηλώνεται όμως ότι οι εκπομπές CH4 αναμένεται να μειωθούν το 2005 κατά 
48% σε σχέση με το 1990. 
4 Στην εθνική ανακοίνωση της Γερμανίας δεν υπάρχει το στοιχείο αυτό, 
δηλώνεται όμως ότι οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να μειωθούν το 2005 κατά 
25% σε σχέση με το 1990. 
Προσφορά ενέργειας 
προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας και κίνητρα για την εξοικονόμηση 
ηλεκτρικού ρεύματος, 
κίνητρα για την αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, 
πρόγραμμα στήριξης για την αύξηση της συμπαραγωγής θερμότητας/ 
ηλεκτρισμού (συμπεριλαμβανομένων και περικοπών φόρων) και τον 
εκσυγχρονισμό του δικτύου θέρμανσης συνοικιών στην πρώην Ανατολική 
Γερμανία. 
Κυκλοφορία και μεταφορές 
αύξηση της φορολογίας πετρελαιοειδών 
επενδύσεις στην εθνική υποδομή μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των 
εθνικών δρόμων, του σιδηροδρομικού δικτύου και των εθνικών υδάτινων 
οδών, 
ενημέρωση σχετικά με τους τρόπους οδήγησης που προσφέρονται για την 
εξοικονόμηση ενέργειας και είναι φιλικοί για το περιβάλλον. 
52 
Οικοδομές και κατασκευές 
τροποποίηση του Διατάγματος για τις θερμικές μονώσεις και του 
Διατάγματος για τα συστήματα θέρμανσης, 
περικοπές φορολόγησης για περιπτώσεις χρήσης ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας, 
επιδοτήσεις για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων θέρμανσης και των 
θερμικών μονώσεων στην πρώην Ανατολική Γερμανία. 
Ηέες τεχνολογίες 
διάφορα προγράμματα ερευνών σχετικά με φιλικές για το περιβάλλον 
τεχνολογίες, ειδικώτερα στον τομέα της ενέργειας. 
Γεωργία και δάση 
βελτίωση της πεπτικής απόδοσης των ζώων 
διατήρηση των υπαρχόντων δασών και υποστήριξη για δημιουργία νέων. 
Διαχείριση αποβλήτων 
Πράξεις και διατάγματα για τη μείωση της συνολικής ποσότητας αποβλήτων, 
την ενίσχυση της ανακύκλωσης των υλικών και την καλύτερη διαχείριση των 
αποβλήτων. 
Ε/Μάίΐα 
Η ΕΜάόα εξέδωσε την εθνική της ανακοίνωση τον Φεβρουάριο του 199518. Το 
ελληνικό υπουργικό συμβούλιο αποδέχθηκε τον σταθεροποιητικό στόχο της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας με βάση μία δίκαιη κατανομή ευθυνών και βαρών. Η 
ελληνική κυβέρνηση θεωρεί ότι ένας ρεαλιστικός στόχος για το εθνικό της 
πρόγραμμα είναι ο περιορισμός της συνολικής αύξησης των εκπομπών C02 το 2000 
στο 15% (ή 12.400 Gg) σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.6 παρουσιάζονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Νβ στην 
ΕΑΑά(5α το 1990 και προβλεπόμενες εκπομπές για το 2000. Η Ελλάόα πιστεύει ότι 
με την επιτυχή εφαρμογή του προγράμματος δράσης της. η αύξηση των εκπομπών C02 
το 2000 θα μπορούσε να μειωθεί σε 91.800 Gg ή 12% σε σύγκριση με τα επίπεδα 
του 1990. 0/ ολικές εκπομπές μεθανίου το 2000 αναμένεται να είναι χαμηλώτερες 
από εκείνες του 1990 ενώ οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να αυξηθούν. Στην ελληνική 
εθνική ανακοίνωση δεν δίνονται ποσοτικά στοιχεία για τις μελλοντικές εκπομπές 
CH4 και Ν20. 
Πίνακας 5.6. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην ΕΑΑά(5α το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 82.000 91.800 
CH4 343 
Ν20 13.7 
Πολιτικές και μέτρα 
Τα κύρια στοιχεία του ελληνικού εθνικού προγράμματος είναι ο μετασχηματισμός 
του ενεργειακού τομέα και πολιτικές στον τομέα των μεταφορών, των αποβλήτων 
και της δασοκομίας 
18 Αλλαγή του κλίματος. Ελληνικό σχέδιο δράσης για τη μείωση των εκπομπών 
C02 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου. Φεβρουάριος 1995. 
53 
C02 
Τα μέτρα που λαμβάνονται στον ενεργειακό τομέα στοχεύουν στη διατήρηση της 
ενέργειας και στην υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων. Στα μέτρα που αφορούν 
τον τομέα της παροχής ενέργειας περιλαμβάνονται : η αυξημένη χρήση φυσικού 
αερίου, η αυξημένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (όπως η αιολική, η 
ηλιακή, η βιομάζα, η υδροηλεκτρική και η γεωθερμική ενέργεια), η βελτίωση της 
απόδοσης των υφιστάμενων ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών, η προώθηση της 
συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού και η χρήση καθαρότερων 
τεχνολογικών για την καύση του λιγνίτη. Στα μέτρα που λαμβάνονται από πλευράς 
ζήτησης περιλαμβάνονται η αξιολόγηση των ισχυόντων οικοδομικών προτύπων, η 
προώθηση του φυσικού αερίου, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της 
συμπαραγωγής σε υφιστάμενα κτίρια και παρεμβάσεις στον τομέα του φωτισμού. 
Τα μέτρα που λαμβάνονται στον τομέα των μεταφορών είναι η αν τ ι κατάσταση των 
παλαιών αυτοκινήτων, η ανάπτυξη του κλάδου των δημόσιων μεταφορών και η 
καθιέρωση επιθεωρήσεων και προτύπων. Στον τομέα των δασών, ευρίσκονται σε 
εξέλιξη προγράμματα δημιουργίας δασών. 
CH„ και Ν20 
Η È/Ua(5a υιοθέτησε τα παρακάτω μέτρα για τη μείωση των εκπομπών CH4 και Ν20: 
προώθηση της χρήσης βιοαερίου σε ελεγχόμενες θέσεις διάθεσης αποβλήτων, 
μείωση της παραγωγής στερεών αποβλήτων με την εφαρμογή προγραμμάτων 
ανακύκλωσης, 
βελτιώσεις του συστήματος διανομής φυσικού αερίου για την πρόληψη 
διαφυγών, 
υιοθέτηση "Κώδικα ορθών γεωργικών πρακτικών για την προστασία των 
υδάτων", ο οποίος αναφέρεται μεταξύ άλλων στη διάθεση της κοπριάς και 
στην ορθολογική χρήση των λιπασμάτων, 
επιχορήγηση της οικολογικής γεωργίας. 
Ιρλανδία 
Η Ιρλανδία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη UN FCCC τον Οκτώβριο του 
199419. Ος μέλος της ΕΕ, η Ιρλανδία δεσμεύεται για την επίτευξη μέχρι το 2000 
του στόχου της σταθεροποίησης των εκπομπών στο σύνολο της Ένωσης στα επίπεδα 
του 1990. Εθνικός στόχος της Ιρλανδίας είναι ο περιορισμός των εκπομπών C02 
ώστε να μην υπερβούν τα 36,988 Gg κατά το έτος 2000. Αυτό σημαίνει μία αύξηση 
20% πάνω από τα επίπεδα του 1990 ή 11% εάν ληφθεί υπόψη η αυξημένη 
χωρητικότητα χοανών άνθρακα. Συμφωνάμε την εθνική ανακοίνωση της Ιρλανδίας, 
ο εθνικός αυτός στόχος βασίζεται στην πολιτική της ΕΕ η οποία αναγνωρίζει ότι 
ορισμένα κράτη μέλη, μεταξύ αυτών και η Ιρλανδία, χρειάζονται στόχους και 
μέτρα που να συμβιβάζονται με την αναγκαία οικονομική ανάπτυξη. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.7 παρέχονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην 
Ιρλανδία το 1990 και το 2000. 0/ εκπομπές C02 στην Ιρλανδία αναμένεται να 
αυξηθούν το 2000 κατά 20% σε σχέση με το 1990. 0/ εκπομπές CH, αναμένεται να 
αυξηθούν ελαφρά το 2000 σε σχέση με το 1990 ενώ οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να 
αυξηθούν κατά 3%. 
19 Ιρλανδία. Ανακοίνωση σύμφωνα με τη Σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την 
αλλαγή του κλίματος. Συντάχθηκε για τη Διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών 
σύμφωνα με το άρθρο 12 της Σύμβασης πλαίσιο για την αλλαγή του 
κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ιρλανδία. Οκτώβριος 1994. 
54 
Πίνακας 5.7. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην Ιρλανδία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 30.719 36.988 
CH4 795.9 798.6 
Ν20 42,3 43.7 
Πολιτικές και μέτρα 
Στο εθνικό πρόγραμμα της Ιρλανδίας περιλαμβάνονται πολιτικές και μέτρα στον 
τομέα της ενέργειας, των μεταφορών, των αποβλήτων και της δασοκομίας. 
Ενέργεια 
Στον τομέα της ενέργειας ευρίσκονται σε εξέλιξη διάφορα προγράμματα στα οποία 
περιλαμβάνονται : 
η προώθηση της αποδοτ ι κώτερης χρήσης της ενέργειας από τους καταναλωτές 
στον οικιακό, βιομηχανικό και εμπορικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων 
προτύπων συντήρησης και λειτουργίας. 
πρότυπα μονώσεων για τα νέα κτίρια. 
η σύσταση ενός νέου οργανισμού για την ενέργεια, του Ιρλανδικού Κέντρου 
Ενέργειας, για την εφαρμογή ενός ενισχυμένου προγράμματος συντήρησης 
της ενέργειας. 
πρόγραμμα διατήρησης της ενέργειας. 
πρωτοβουλίες στα πλαίσια των κοινοτικών προγραμμάτων SAVE και ALTENER, 
προώθηση της χρήσης φυσικού αερίου και ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. 
Μεταφορές 
Στον τομέα των μεταφορών, το εθνικό σχέδιο ανάπτυξης 1994-1999 και το 
λειτουργικό πρόγραμμα για τις μεταφορές προβλέπουν μείζονες επενδύσεις για τη 
βελτίωση των δημόσιων μεταφορών και της διαχείρισης της κυκλοφορίας. 
Απόβλητα 
Πρόσφατα, ανακοινώθηκε μία στρατηγική για την ανακύκλωση των αποβλήτων. 
Εξετάζονται επίσης και οι δυνατότητες ανάκτησης CH4 από χωματερές. 
Δασοκομία 
Ο ετήσιος στόχος της Ιρλανδίας, στον οποίο περιλαμβάνονται η ανάπτυξη νέων 
δασών και η αναδάσωση, είναι για 30.000 εκτάρια. 
Ιταλία 
Η Ιταλία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη Γραμματεία της UN FCCC στις 16 
Ιανουαρίου 199520. Η Ιταλία συμμορφώνεται με τις αποφάσεις που ελήφθησαν στις 
29 Οκτωβρίου 1990 για τη σταθεροποίηση των εκπομπών C02 μέχρι το 2000 στα 
επίπεδα του 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.8 παρέχονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 το 1990 
και οι προβλεπόμενες εκπομπές για το 2000. Σe σύγκριση με τις πραγματικές 
εκπομπές το 1990, οι εκπομπές C02 αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 αύξηση κατά 
11%, για τις εκπομπές CH4 αναμένεται για το 2000 μία μείωση κατά 15% σε σχέση 
με το 1990 ενώ οι εκπομπές Ν20 αναμένεται για το 2000 να παραμείνουν χονδρικά 
20 Πρώτη ιταλική εθνική ανακοίνωση στα πλαίσια της σύμβαση για το κλίμα 
του ΟΗΕ. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ιανουάριος 1995. 
55 
ora ίδια επίπεδα με εκείνα του 1990. 
Πίνακας 5.8. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην Ιταλία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 20001 
C02 392.213 435.710 
CH4 3.901 3.300 
Ν20 120 119,4 
1 Me βάση το στατικό (business as usual) σενάριο 
Πολιτικές και μέτρα 
Στην ιταλική στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 
περιλαμβάνονται πολιτικές και μέτρα στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών, 
των αποβλήτων, της δασοκομίας και της γεωργίας. 
Ενέργεια 
Το εθνικό πρόγραμμα αποτελείται από πακέτα μέτρων σχετικών με τη βιομηχανία 
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και την ιδιωτική παραγωγή. Έχουν καταρτιστεί 
προγράμματα για τους θερμικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού με στόχο να 
αυξηθεί η χρήση φυσικού αερίου ενώ ταυτόχρονα προωθείται και η ενεργειακή 
απόδοση με την αύξουσα συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού σε 
ιδιωτικούς βιομηχανικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού. Η Ιταλία υιοθέτησε 
επίσης διάφορες βαθμίδες για τη μείωση της ζήτησης ενέργειας στον 
οικιακό/εμπορικό και οικιακό τομέα ενώ, για να βελτιωθεί η περιβαλλοντική 
διαχείριση στις βιομηχανίες, καθιερώθηκε και ένα σύστημα αυτοδέσμευσης. 
Μεταφορές 
Έχει τεθεί σε εφαρμογή σχετικό επενδυτικό πρόγραμμα για την επέκταση του 
σιδηροδρομικού δικτύου και του δικτύου των μετρό. Σε εξέλιξη επίσης βρίσκεται 
και πιλοτικό πρργραμμα με στόχο τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων στα αστικά 
συστήματα μεταφορών ενώ υιοθετούνται και φορολογικές απαλλαγές για τα 
εναλλακτικά καύσιμα. 
Διαχείριση αποβλήτων 
Για την προαγωγή της διαφοροποιημένης κατ' είδος συλλογής αποβλήτων και τη 
διαμόρφωση χώρων διάθεσης αποβλήτων, παρέχοντα ι σχετικά χρηματοδοτ ικάκί νητρα. 
Προωθείται επίσης και η χρήση βιοαερίου από χώρους διάθεσης αποβλήτων. 
Δασοκομία και γεωργία 
Το 1987, η Ιταλία, έθεσε σε εφαρμογή ένα εθνικό σχέδιο δασοκομίας. Το σχέδιο 
αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κίνητρα για την προαγωγή της αναδάσωσης, τη 
βελτίωση της διαχείρισης των δασών καθώς και για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων 
έρευνας και προώθησης στον κλάδο της βιομηχανίας ξύλου. Έχουν επίσης τεθεί 
σε εφαρμογή και ορισμένοι κοινοτικοί κανονισμοί που έχουν ως αποτέλεσμα τη 
μείωση της χρήσης αζωτούχων λιπασμάτων. 
Αουξεμβουργο 
Το Αουξεμβουργο υπέβαλε την εθνική του ανακοίνωση στη Γραμματεία της UN FCCC 
τον Μάρτιο του 199521. Ος εθνικό του στόχο, το Αουξεμβουργο έθεσε τη μείωση 
21 Εθνική έκθεση του Αουξεμβούργου εν όψει της 1ης συνδιάσκεψης^ των 
συμβαλλομένων μερών στη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του 
κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος. Μάρτιος 1995. 
56 
των εκπομπών C02 μέχρι το 2005 κατά 20% σε σχέση με το 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.9 δίνονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στο 
Αουξεμβουργο το 1990 και το 2000. 0/ εκπομπές C02 αναμένεται να εμφανίσουν το 
2000 μείωση κατά 33% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. 0/ εκπομπές CH4 
αναμένεται να αυξηθούν μέχρι το 2000 κατά 5% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 
ενώ οι εκπομπές Ν20 αναμένεται να αυξηθούν κατά 3%. 
Πίνακας 5.9. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στο Αουξεμβουργο το 1990 κα/ 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 11.2441 7.556 
CH4 24,62 26,1 
Ν20 0.6913 0,693 
Περιλαμβάνονται και 105 Gg "φυσικών" εκπομπών 
Περιλαμβάνονται και 0,802 Gg "φυσικών" εκπομπών 
Περιλαμβάνονται και 0,091 Gg "φυσικών" εκπομπών 
Πολιτικές και μέτρα 
Σημαντική θέση στο εθνικό πρόγραμμα του Αουξεμβούργου καταλαμβάνουν η 
διατήρηση της ενέργειας και η προαγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το 1993, 
ψηφίστηκε νόμος σχετικά με την ορθολογική χρήση της ενέργειας. Ο νόμος αυτός 
αποσκοπεί στην προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας και της ορθολογικήςχρήσης 
της σε όλους τους τομείς της οικονομίας, καθώς επίσης και στην προώθηση της 
χρήσης εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Έχουν ήδη εκδοθεί κανονισμοί για τη 
χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την συμπαραγωγή στον τομέα της παραγωγής 
ενέργειας. Το 1991 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ενέργειας για την προώθηση 
νεωτεριστικών και πιλοτικών έργων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 
και την ορθολογική χρήση της ενέργειας. Η προώθηση διαρθρωτικών μεταβολών στη 
βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα για τη μετατροπή συμβατικών εργοστασίων σε 
εργοστάσια με κλιβάνους ηλεκτρικού τόξου, θα συμβάλει σημαντικά στον 
περιορισμό των εκπομπών C02. Στο εθνικό πρόγραμμα του Αουξεμβούργου 
περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και τα ακόλουθα μέτρα τα οποία έχουν ήδη 
εγκριθεί και Ι ή τεθεί σε εφαρμογή: 
Ενέργεια 
δημιουργία σταθμών συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού, 
παροχές για την προαγωγή επενδύσεων σε μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας. 
Μεταφορές 
βελτιώσεις στις δημόσιες μεταφορές και στις σιδηροδρομικές συνδέσεις, 
ανάπτυξη συνδυασμένων υπηρεσιών μεταφοράς για τη μεταφορά φορτίων, 
ανάπτυξη των μεταφορών δια της υδάτινης οδού με την κατασκευή ενός 
καναλιού σε συνεργασία με τη Γα/Μ/α και τη Γερμανία, 
προαγωγή καθαρώτερων τεχνολογιών για τα λεωφορεία. 
Βιομηχανικός τομέας 
στις άδειες ίδρυσης νέων επιχειρήσεων περιλαμβάνονται και υποχρεώσεις 
για την εφαρμογή των "καλύτερων διαθέσιμων τεχνολογιών" ενώ και οι 
υπάρχουσες επιχειρήσεις, πρέπει στο μέλλον να χρησιμοποιήσουν τις 
καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες. 
Οικιακός τομέας 
57 
παροχή επιδοτήσεων για τη μόνωση των κατοικιών. 
διενεργούνται μελέτες σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας και τη 
χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. 
Κάτω Χώρες 
Η εθνική ανακοίνωση των Κάτω Χωρών υποβλήθηκε στη Γραμματεία της UN FCCC στις 
21 Σεπτεμβρίου 199422. Ο εθνικός στόχος των Κάτω Χωρών είναι η σταθεροποίηση 
των εκπομπών κατά την περίοδο 1994-1995 και η μείωση τους μέχρι το 2000 κατά 
3-5% σε σύγκριση με την περίοδο 1989-1990. Για τις εκπομπές CH4, ο στόχος 
είναι οι εκπομπές αυτές να μειωθούν μέχρι το 2000 κατά 10% σε σχέση με τα 
επίπεδα του 1990 ενώ για το, Ν20 ο στόχος είναι να σταθεροποιηθούν οι εκπομπές 
μέχρι το 2000 ora επίπεδα του 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.10 παρέχονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στις 
Κάτω Χώρες το 1990 και το 2000 σύμφωνα με τις οδηγίες^ της IPCC για τις εθνικές 
απογραφές των αερίων του θερμοκηπίου. 0 εθνικός στόχος για το C02 βασίζεται 
σε άλλη μεθοδολογία απογραφής. Έτσι. οι προβλέψεις των εκπομπών C02 για το 
2000 που υπολογίζονται σύμφωνα με τη μεθοδολογία IPCC δεν μπορούν να 
συγκριθούν με τον εθνικό στόχο για το C02. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των Κάτω 
Χωρών (που βασίζονται στη μεθοδολογία IPCC), οι εθνικοί στόχοι για το C02 και 
το CH4 είναι πιθανόν να επιτευχθούν. Μέχρι το έτος 2000 αναμένεται μία μείωση 
των εκπομπών C02 περίπου 4% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Η εκτίμηση 
αυτή βασίζεται σε διορθωμένα ως προς τη θερμοκρασία στοιχεία για τις εκπομπές 
C02 το 1990. Σε σύγκριση με τις πραγματικές εκπομπές C02 το 1990, μέχρι το 
έτος 2000 αναμένεται να επιτευχθεί μία σταθεροποίηση των εκπομπών C02. 0/ 
εκπομπές CH4 αναμένεται να μειωθούν κατά 25% μέχρι το 2000. 0 στόχος της 
σταθεροποίησης των εκπομπών Ν20 δεν φαίνεται πιθανόν να επιτευχθεί και οι 
εκπομπές αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 μία αύξηση 5%. 
Πίνακας 5.10. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στις Κάτω Χώρες το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 174.0001 167.600 
CH4 1.067 786 
Ν20 59,6 62,2 
1 Εκπομπές C02 διορθωμένες για να ληφθούν υπόψη οι θερμοκρασιακές 
επιδράσεις. Οι πραγματικές εκπομπές το 1990 ανέρχονται σε 167.600 Gg. 
Πολιτικές και μέτρα 
Η πολιτική των Κάτω Χωρών για την αλλαγή του κλίματος διαμορφώνεται μέσα από 
έναν αριθμό μνημονίων και σχεδίων (όπως το εθνικό σχέδιο περιβαλλοντικής 
πολιτικής 2 και το δεύτερο μνημόνιο για τη διατήρηση της ενέργειας) και έχει 
εγκριθεί από το Κοινοβούλιο. Στην πολιτική αυτή περιλαμβάνονται μία ευρεία 
σειρά μέτρων και πολιτικών σε διάφορους τομείς και, κατά κύριο λόγο, στον 
τομέα της ενέργειας, των μεταφορών και των αποβλήτων. 
C02 
22 Εθνική ανακοίνωση των Κάτω Χωρών για τις πολιτικές στην αλλαγή του 
κλίματος. Εκδόθηκε για τη συνδιάσκεψη των συμβαλλομένων μερών στα 
πλαίσια στης σύμβασης πλαίσιο για την αλλαγή του κλίματος. Κάτω Χώρες, 
Αύγουστος 1994. 
58 
Η συνολική πολιτική για τη μείωση των εκπομπών C02 στοχεύει, σε μεγάλο βαθμό, 
στη διατήρηση της ενέργειας. Η πολιτική αυτή συνίσταται σε συμφωνίες 
αυτοδέσμευσης (ιδιαίτερα με τη βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων των τομέων 
ενέργειας και μετατροπής και του τομέα διανομής ενέργειας), πρότυπα (ειδικά 
για χρήση σε κατοικίες και κτίρια), επενδύσεις σε έργα υποδομής για τις 
μεταφορές, χρηματοδοτική υποστήριξη για ανανεώσιμες πηγές ενέργειες και 
διατήρηση της ενέργειας και μείωση της ταφής απορριμμάτων πέραν του μέτρου 
της ανάκτησης ενέργειας. Κατά την επιλογή των κατάλληλων μέτρων, ιδιαίτερη 
προτίμηση δίνεται στο μέτρο της "αυτορρύθμισης", δηλ. στις συμφωνίες 
αυτοδέσμευσης. Το μέτρο αυτό παίρνει συνήθως^ τη μορφή μακροπρόθεσμης συμφωνίας 
μεταξύ κυβερνήσεως και ενδιαμέσων οργανισμών, όπως οι κλαδικοί οργανισμοί. Ο 
βασικός λόγος προτίμησης των συμφωνιών αυτοδέσμευσης είναι για να γίνονται τα 
μέτρα αποδεκτά από όλους τους εμπλεκόμενους. 
CH4 
Στα άμεσα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου περιλαμβάνονται κανονισμοί 
για τη διαχείριση των αποβλήτων και τη βελτίωση των δικτύων διανομής φυσικού 
αερίου. Οι αγροπεριβαλλοντικές πολιτικές και η Κοινή Αγροτική Πολιτική της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας θα οδηγήσουν σε μείωση του αριθμού των βοοειδών και της 
παραγωγής κοπριάς. 
την ελάττωση της όξινης βροχής 
Πορτογαλία 
Η Πορτογαλία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη Γραμματεία της UN FCCC ora 
τέλη του 199423. Η στρατηγική της Πορτογαλίας για την άμβλυνση της αλλαγής του 
κλίματος διαμορφώνεται "με βάση τις δεσμεύσεις της χώρας ως μέλους της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με την αρχή των κοινών αλλά διαφοροποιημένων 
ευθυνών". Η Πορτογαλία έθεσε ως εθνικό της στόχο τον περιορισμό των εκπομπών 
C02 το 2000 κατά 40% σε σχέση με το 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.11 παρουσιάζονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH, και Ν20 στην 
Πορτογαλία το 1990 και οι προβλέψεις για το 2000. 0/ εκπομπές CÛ2 από ορυκτά 
καύσιμα αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 αύξηση κατά 29% σε σύγκριση με τις 
εκπομπές του 1990. Στην εθνική ανακοίνωση της Πορτογαλίας δεν υπάρχουν 
προεκβολές για τις μελλοντικές εκπομπές CH4 και Ν20. 
Πίνακας 5.11. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην Πορτογαλία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 42.148 54.2741 
CH4 227 
Ν20 10,6 
1 Αφορά εκπομπές C02 από την καύση ορυκτών καυσίμων. 0/ εκπομπές C02 από 
23 Πορτογαλική έκθεση σύμφωνα με το άρθρο 12 της σύμβασης πλαίσιο του ΟΗΕ 
για την αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, 
Αισσαβώνα, 1994. 
59 
την καύση ορυκτών καυσίμων το 1990 ανέρχονται σε 38.686 Gg. 
Πολιτικές και μέτρα 
Στη στρατηγική της Πορτογαλίας για τη μείωση των εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου περιλαμβάνονται πολιτικές και μέτρα στον τομέα της ενέργειας, της 
βιομηχανίας, των μεταφορών και της γεωργίας. 
Ενέργεια 
Οι κυριώτερες πολιτικές που υιοθετήθηκαν στον τομέα της ενέργειας από την 
Πορτογαλία είναι σύμφωνες με τους στόχους προστασίας του περιβάλλοντος και 
αποσκοπούν σε αύξηση της ενεργειακής διαφοροποίησης και απόδοσης, στη χρήση 
καθαρών τεχνολογιών και στην προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στις 
πολιτικές και μέτρα αυτά περιλαμβάνονται : 
η χρήση φυσικού αερίου για την παραγωγή και τελική χρήση ηλεκτρικής 
ενέργειας (με έναρξη το 1997), 
η προώθηση της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ισχύος 
σε διάφορους βιομηχανικούς κλάδους, 
η προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή ενέργειας, 
βελτιώσεις στην απόδοση των θερμικών σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας, 
η προώθηση της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας σε όλους τους τελικούς 
χρήστες. 
Βιομηχανία 
Στο βιομηχανικό τομέα, η περιβαλλοντική προστασία προωθείται με διάφορα 
οικονομικά μέσα, νομοθετικά μέτρα και εκστρατείες ενημέρωσης. 
Μεταφορές 
Με τη λήψη διαφόρων μέτρων στον τομέα των μεταφορών επιδιώκεται η ενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας των σιδηροδρομικών μεταφορών. Επίσης έχουν γίνει σημαντικές 
επενδύσεις για έργα υποδομής στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο. 
Γεωργία και δασοκομία 
Οι πολιτικές και τα μέτρα στον αγροτικό τομέα σχετίζονται με τη μεταρρύθμιση 
της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) στην ΕΚ, η οποία μεταρρύθμιση στοχεύει 
στη μείωση των κινήτρων για την αγροτική παραγωγή. Μέτρα στήριξης που 
ελήφθησαν στα πλαίσια της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ οδηγούν στη μείωση της χρήσης 
λιπασμάτων και του αριθμού των ζώων και επομένως σε μείωση των εκπομπών CH4 
και Ν20. Me μέτρα που ελήφθησαν στον τομέα της δασοκομίας ενθαρρύνεται η 
διατήρηση, επέκταση και προστασία των δασών. 
Ισπανία 
Η Ισπανία υπέβαλε την εθνική της ανακοίνωση στη UN FCCC τον Σεπτέμβριο του 
199424 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.12 παρουσιάζονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην 
Ισπανία το 1990 και το 2000. 0/ προβλέψεις για τις εκπομπές C02 το 2000 
αναφέρονται μόνον στην ενέργεια. 0/ εκπομπές C02 από την καύση καυσίμων 
αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 αύξηση κατά 24% σε σύγκριση με τις εκπομπές 
του 1990. Σ τ/7 ν εθνική ανακοίνωση της Ισπανίας δεν υπάρχουν προβλέψεις για τις 
μελλοντικές εκπομπές CH4 και Ν20. 
24 Έκθεση της Ισπανίας στα πλαίσια της σύμβασης για την αλλαγή του 
κλίματος. Προσωρινή έκδοση. Εθνική επιτροπή κλίματος. Ισπανία. 
60 
Πίνακας 5.12. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στην Ισπανία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C02 260.6551 276.5042 
CH4 2.129.8 
Ν20 86,5 
1 Ολικές εκπομπές C02. Η Ισπανία, στην ανακοίνωση της. περιέλαβε και 
εκτίμηση για τις ολικές καθαρές εκπομπές, συμπεριλαμβανομένων των 
παγιδεύσεων C02 από την αλλαγή χρήσης γης και τα όαση, που ανέρχονται 
σε 256.476 Gg. 
2 Εκπομπές C02 που έχουν σχέση με την ενέργεια. Οι εκπομπές αυτές το 1990 
ανέρχονταν σε 222.908 Gg. 
Πολιτικές και μέτρα 
Βασικό στοιχείο του ισπανικού εθνικού προγράμματος για τη μείωση των εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου είναι το εθνικό ενεργειακό σχέδιο του 1991. Μέ7ρα 
επίσης λαμβάνονται και στον τομέα της βιομηχανίας, των μεταφορών, της γεωργίας 
και της δασοκομίας. 
Ενέργεια 
Το βασικό όργανο του εθνικού ενεργειακού σχεδίου του 1991 για την αντιμετώπιση 
του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι το σχέδιο εξοικονόμησης και απόδοσης 
ενέργειας. Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει τέσσερις ομάδες μέτρων: 
το πρόγραμμα εξοικονόμησης ενέργειας για τη μείωση της τελικής 
κατανάλωσης ενέργειας χωρίς μείωση της οικονομικής δραστηριότητας, 
το πρόγραμμα υποκατάστασης ενέργειας για την αύξηση της χρήσεως φυσικού 
αερίου ως εναλλακτικής λύσης στη χρήση προϊόντων πετρελαίου και άνθρακα 
στη βιομηχανία και στον τομέα της κατοικίας και του εμπορίου, 
το πρόγραμμα συμπαραγωγής για την προώθηση της συνδυασμένης παραγωγής 
θερμότητας και ηλεκτρικής ισχύος. Τα σχετικά με το πρόγραμμα έργα 
αφορούν ειδικώτερα ενεργοβόρες βιομηχανίες (όπως η βιομηχανία διυλίσεως 
και χημικών προϊόντων) και ξενοδοχεία και ξενώνες, 
το πρόγραμμα ανανεώσιμων ενεργειών για την επέκταση της χρήσεως 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρισμού και για τελική 
χρήση. 
Στο εθνικό ενεργειακό πρόγραμμα του 1991 περιλαμβάνονται επίσης και μέτρα για 
τον τομέα παραγωγής και παροχής ενέργειας. Τα βασικά μέτρα στον τομέα αυτό 
είναι η στροφή στο φυσικό αέριο και η προώθηση καθαρών τεχνολογιών για τον 
άνθρακα. 
Βιομηχανία 
Με το βιομηχανικό και τεχνολογικό πρόγραμμα περιβάλλοντος ενθαρρύνεται η 
βιομηχανία να εφαρμόζει συνεχώς αυστηρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα. 
Μεταφορές 
Για την προώθηση των δημόσιων μεταφορών διατίθενται κρατικές επιχορηγήσεις. 
Το σχέδιο για τις μεταφορές στις μεγάλες πόλεις 1990-1993 στοχεύει στον 
εκσυγχρονισμό των συστημάτων δημόσιων μεταφορών. Επίσης ενθαρρύνεται η 
μεταφορά εμπορευμάτων σιδηροδρομικώς. 
Γεωργία 
Στη σχετική αγροτική πολιτική περιλαμβάνονται μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, 
61 
η χρήση βιομάζας ως πηγής ενέργειας και η ενημέρωση στις ορθές γεωργικές 
πρακτικές σχετικά με την αποθήκευση της κοπριάς και τη χρήση λιπασμάτων. 
Δασοκομία 
Μεταξύ 1990 και 1993 συνάφθηκαν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ της ισπανικής 
κυβέρνησης και των αυτόνομων κοινοτήτων που είχαν ήδη ως αποτέλεσμα την 
αναδάσωση 63.700 εκταρίων. Ακόμη, γίνονται προσπάθειες για την πρόληψη των 
δασικών πυρκαΐών και για την προστασία των διαφόρων οικοσυστημάτων από τους 
επιβλαβείς οργανισμούς και την ατμοσφαιρική ρύπανση. 
Σουηδία 
Η σουηδική κυβέρνηση εξέδωσε την εθνική της ανακοίνωση στις 15 Σεπτεμβρίου 
199425. Από το 1970, οι εκπομπές C02 μειώθηκαν κατά 40% περίπου. Ο εθνικός 
στόχος που τέθηκε από τη σουηδική κυβέρνηση, σύμφωνα με τη UN FCCC. είναι η 
σταθεροποίηση των εκπομπών C02 από ορυκτά καύσιμα το 2000 θ7α επίπεδα του 1990 
και η μετέπειτα μείωση των εκπομπών αυτών. Περαιτέρω, οι εκπομπές CH4 από 
χωματερές θα μειωθούν κατά 30% μεταξύ 1990 και 2000. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.13 παρουσιάζονται στοιχεία για τις εκπομπές C02, CH4 και Ν20 στη 
Σουηδία το 1990 και το 2000. Η Σουηδία τονίζει ότι οι εκτιμήσεις για τις 
εκπομπές C02 το 1990 βασίζονται σε πραγματικές εκπομπές και ότι οι εκτιμήσεις 
αυτές δεν έχουν προσαρμοστεί για να ληφθούν υπόψη οι θερμοκρασιακές 
επιδράσεις. Εάν τα στοιχεία προσαρμοστούν με βάση τις μέσες κλιματολογικές 
συνθήκες, οι εκπομπές C02 70 2000 αναμένεται να είναι στα ίδια επίπεδα με 
εκείνες του 1990. 0/ εκπομπές C02 αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 αύξηση κατά 
4% σε σύγκριση με τις πραγματικές εκπομπές του 1990. 0/ εκπομπές CH4 
αναμένεται να εμφανίσουν το 2000 μείωση κατά 10% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 
1990 και οι εκπομπές Ν20 μείωση κατά 15%. 
Πίνακας 5.13. Εκπομπές C02. CH4 και Ν20 στη Σουηδία το 1990 και 2000 (Gg) 
1990 2000 
C09 61.2561 63.800 
J2 
Ν90 15,2 13 CH4 329 300 
'2V 
1 Πραγματικές εκπομπές C02. 0/ διορθωμένες ως προς τη θερμοκρασία εκπομπές 
C02 ανέρχονται σε 64.000 Gg. 
Πολ/7/κές" και μέτρα 
Στην "κυβερνητική ανακοίνωση σχετικά με τις ενέργειες για την αντιμετώπιση της 
αλλαγής του κλίματος" του 1993 διαμορφώνεται μία πάγια στρατηγική στα πλαίσια 
της σουηδικής^ πολιτικής για το κλίμα. Το βασικό στοιχείο της σουηδικής 
στρατηγικής είναι ο περιορισμός της ζήτησης ορυκτών καυσίμων και η αύξηση της 
συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε συνδυασμό με βελτιωμένη διαχείριση 
και αποτελεσματ ι κώτερη χρήση της ενέργειας. Πυρήνα της πολιτικής για τη μείωση 
των εκπομπών C02 αποτελεί η φορολόγηση των ορυκτών καυσίμων. 
25 Εθνική σουηδική έκθεση στα πλαίσια της σύμβασης πλαίσιο του ΟΗΕ για την 
αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, 
Σεπτέμβριος 1994. 
62 
Ενέργεια και μεταφορές 
Στα μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης περιλαμβάνονται η προμήθεια 
τεχνολογίας και η επίδειξη αποδοτικών προϊόντων, μεθόδων και συστημάτων 
ηλεκτρισμού σε κατοικίες, κτίρια μη προοριζόμενα για κατοικία και στη 
βιομηχανία. Το 1990, και στα πλαίσια μείζονος φορολογικής μεταρρύθμισης, 
επιβλήθηκε ένας φόρος C02 με στόχο τη μείωση της φορολογίας εισοδήματος και 
κεφαλαίου και την αύξηση των περιβαλλοντικών φόρων. Επίσης υπάρχουν και 
διάφορα προγράμματα για την προαγωγή και παρακίνηση της ενεργειακής απόδοσης 
και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στα προγράμματα αυτά 
περιλαμβάνεται το πρόγραμμα για τη διαχείριση της ενέργειας και την προώθηση 
των βιοκαυσίμων, της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας. Στον τομέα των 
μεταφορών, έχουν ξεκινήσει διάφορα ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα 
(σχετικά με τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων και υβριδικών και ηλεκτρικών 
οχημάτων). Επειδή στη Σουηδία η παραγωγή ηλεκτρισμού στηρίζεται μόνον κατά 5% 
θ7α ορυκτά καύσιμα, η δυνατότητα περιορισμού των αερίων του θερμοκηπίου στον 
τομέα του ηλεκτρισμού είναι πολύ περιορισμένη. 
Δασοκομία και γεωργία 
Η Σουηδία έλαβε διάφορα μέτρα για τη μείωση της απελευθέρωσης άνθρακα από το 
έδαφος, π.χ. μέσω περιορισμών σε εργασίες διευθέτησης δασικών περιοχών και 
αποστράγγισης. Ορισμένες από τις πολιτικές της νέας αγροτικής πολιτικής που 
υιοθετήθηκε το 1990 επηρρεάζουν έμμεσα τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. 
Στις πολιτικές αυτές περιλαμβάνονται βελτιωμένες μέθοδοι χρήσης^ αζωτούχων 
λιπασμάτων, αλλαγή χρήσης γης από αρώσιμα εδάφη σε λε ι βόδια ή δάση και 
αυξημένη χρήση καλλιεργούμενων τον χειμώνα εδαφών. 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Η εθνική ανακοίνωση του Ηνωμένου Βασιλείου εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 1994 και 
παρουσιάστηκε στην έννατη σύνοδο της διακυβερνητικής διαπραγματευτικής 
επιτροπής (INC)26. Τον Αύγουστο του 1994 υποβλήθηκε περιληπτική έκθεση και 
πίνακες ελαχίστων για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σύμφωνα με τις 
οδηγίες για τη σύνταξη των πρώτων ανακοινώσεων από χώρες του παραρτήματος Ι 
(Απόφαση 9/2, INC/FCCC, 1994). Το πρόγραμμα του ΗΒ για το C02 τη στιγμή αυτή 
ενημερώνεται με βάση τις νέες προβλέψεις για την ενέργεια που δημοσιεύτηκαν 
τον Μάρτιο του 1995 και άλλες εξελίξεις που παρουσιάστηκαν αφότου 
πρωτοδημοσιεύτηκε το πρόγραμμα. Η ενημέρωση αυτή θα είναι διαθέσιμη το 
φθινόπωρο του 1995. Τα στοιχεία για τις εκπομπές C02 που παρουσιάζονται στο 
κείμενο αυτό βασίζονται στην ενημέρωση αυτή. 
Το ΗΒ αποδέχεται τη δέσμευση της UN FCCC για τη λήψη μέτρων με σκοπό την 
επαναφορά των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2000 θ7α επίπεδα 
του 1990. 
Εκπομπές το 1990 και 2000 
Στον πίνακα 5.14 παρουσιάζονται στοιχεία για τις εκπομπές C02. CH4 και Ν20 Ο7ο 
Ηνωμένο Βασίλειο το 1990 και προβλέψεις για τις εκπομπές το 2000 με βάση τις 
πολιτικές και τα μέτρα του εθνικού προγράμματος. Το πρόγραμμα αναμένεται να 
οδηγήσει σε μία μικρή μείωση των εκπομπών C02, σε μείωση κατά 10% των εκπομπών 
CH4 και σε μείωση κατά 75% των εκπομπών Ν20. 
26 Αλλαγή του κλίματος. Έκθεση του ΗΒ. Έκθεση του Ηνωμένου Βασιλείου στα 
πλαίσια της σύμβασης πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος. 
Ιανουάριος 1994. 
63 
Πίνακας 5.14. Εκπομπές C02, CH4 και Ν20 070 Ηνωμένο Βασίλειο το 1990 και 2000 
(Gg) 
1990 2000 
C02 80.268 551.283 
CH4 4.844 4.400 
Ν20 109 30 
Πολιτικές και μέτρα 
Στην εθνική ανακοίνωση του ΗΒ "Κλιματική αλλαγή. Το πρόγραμμα του ΗΒ", 
περιλαμβάνονται μέτρα που αποσκοπούν στην επαναφορά μέχρι το 2000 των εκπομπών 
όλων των αερίων του θερμοκηπίου, το καθένα ξεχωριστά, στα επίπεδα του 1990. 
C02 
Το πρόγραμμα για το C02 βασίζεται σε ένα συμμετοχικό τρόπο αντιμετώπισης σε 
εθνικό επίπεδο και διαμορφώθηκε μετά από εκτενή δημόσια συζήτηση όπου 
συμμετείχαν επιχειρήσεις, εθελοντικές ομάδες καθώς και ομάδες με 
περ ι βαλλοντ ι κά ή άλλα ενδιαφέροντα. Τα μέτρα εκτείνονται σε όλους τους τομείς: 
στην οικιακή κατανάλωση ενέργειας, με μέτρα όπως η επιβολή φορολογίας 
στην κατανάλωση καυσίμων και ηλεκτρικού ρεύματος για οικιακή χρήση και 
η δημιουργία ενός νέου τραστ εξοικονόμησης ενέργειας, 
στην κατανάλωση ενέργειας από επιχειρήσεις, συμπερ ι λαμβανομένης και της 
ενημέρωσης και παροχής οδηγιών για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, 
στην κατανάλωση ενέργειας από το δημόσιο τομέα, θέτοντας στόχους για 
τους οργανισμούς της κεντρικής και τοπικής διοίκησης και τους 
οργανισμούς του δημόσιου τομέα, και 
στις μεταφορές, με μέτρα όπως η αύξηση των δασμών των καυσίμων οδικών 
μεταφορών και η δέσμευση για πραγματικές αυξήσεις 5% τουλάχιστον κατά 
μέσον όρο σε μελλοντικούς προϋπολογισμούς. 
CH4 
Αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση της χρήσης CH4 για την παραγωγή 
ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών από την παραγωγή άνθρακα. Στο στάδιο της 
προετοιμασίας βρίσκονται επίσης νέες οδηγίες για τον περιορισμό των εκπομπών 
από διάφορους βιομηχανικούς τομείς. 
Ν20 
Μέχρι το 2000 αναμένεται μία μείωση κατά 75% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, 
κυρίως μέσω της μείωσης των εκπομπών από τις βιομηχανίες κατασκευής νάϋλον. 
5.3. Περίληψη 
Όλα τα κράτη μέλη. εκτός από το Βέλγιο, κύρωσαν την UN FCCC και υπέβαλαν τις 
εθνικές τους ανακοινώσεις στη Γραμματεία της UN FCCC. Εκτός από τις δεσμεύσεις 
που απορρέουν από την UN FCCC, 7α περισσότερα κράτη μέλη έθεσαν επίσης και 
εθνικούς στόχους για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, που 
διαφέρουν όμως από πλευράς αντικειμένου και χρονοδιαγράμματος. Όλα τα κράτη 
μέλη, εκτός από το Βέλγιο, δι ενήργησαν απογραφές των εκπομπών C02, CH4 και Ν20 
το 1990. Το Βέλγιο έδωσε μόνον εκτιμήσεις για τις εκπομπές C02 70 1990. 0/ 
εκτιμήσεις για τις εκπομπές του 1990 που περιέχονται στις εθνικές εκθέσεις δεν 
είναι πάντοτε συγκρίσιμες. Για τις εθνικές απογραφές των αερίων του 
θερμοκηπίου χρησιμοποιούνται κατά γενικό κανόνα οι οδηγίες της IPCC, ορισμένες 
όμως χώρες στηρίζουν τις εκτιμήσεις τους στο CORINAIR. Ορισμένες επίσης χώρες 
κάνουν χρήση διορθωτικών συντελεστών για να ληφθούν υπόψη οι θερμοκρασιακές 
διαφορές ή η εισαγωγή/εξαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. 
64 
Τα περισσότερα κράτη μέλη έδωσαν σχετικές προβλέψεις των εκπομπών C02, CH4 και 
Ν20 για το 2000. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι προβλέψεις των εκπομπών αερίων του 
θερμοκηπίου που υπάρχουν στις εθνικές εκθέσεις δεν είναι συγκρίσιμες και δεν 
μπορούν να προστεθούν. 0/ προβλέψεις που περιλαμβάνονται στις εθνικές εκθέσεις 
διαμορφώθηκαν χρησιμοποιώντας διάφορα υποδείγματα, υποθέσεις, προεκβολές 
πηγών, και αναπαράσταση μέτρων και πολιτικών. Ορισμένα κράτη μέλη προέβησαν 
σε εκτιμήσεις για το 2000 μόνο για τις εκπομπές CO? από καύσιμα ενώ ένα κράτος 
μέλος έκανε εκτιμήσεις για το 2005 αντί για το 2000. Περαιτέρω, σε ορισμένες 
προβλέψεις δεν λαμβάνονται υπόψη μόνον τα ληφθέντα μέτρα αλλά και τυχόν 
προτεινόμενα μέτρα. 
Οκτώ κράτη μέλη προβλέπουν αύξηση των εκπομπών CO^ 70 2000 σε σύγκριση με τα 
επίπεδα του 1990. Τα κράτη αυτά είναι η Αυστρία, η Γα/Μ/α, η Ε/Μά(5α, η 
Ιρλανδία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία. Ένα κράτος 
μέλος, η Σουηδία27, προβλέπει σταθεροποίηση των εκπομπών στα επίπεδα του 1990, 
ενώ πέντε κράτη μέλη προβλέπουν μείωση των εκπομπών C02 70 2000. Τα κράτη αυτά 
είναι το Βέλγιο, η Δαν/α28, 70 Αουξεμβουργο, οι Κάτω Χώρες29 και το Ηνωμένο 
Βασίλειο. Οι γερμανικές προβλέψεις αναφέρονται στο έτος 2005 και σύμφωνα με 
αυτές αναμένεται μία μείωση των εκπομπών C02 μέχρι το έτος αυτό. 
Για τις εκπομπές CH4 και Ν20 70 2000, προβλέψεις έδωσαν έντεκα κράτη μέλη. Δύο 
από αυτά, η Ιρλανδία και το Αουξεμβουργο, αναμένουν αύξηση των εκπομπών CH4. 
Δύο άλλα, η Αυστρία και η Γα/Μ/α, αναμένουν σταθεροποίηση ενώ τα υπόλοιπα 
επτά. η Δανία, η Ε/Μάόα, 70 Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες, η 
Σουηδία και η Φινλανδία, αναμένουν μείωση των εκπομπών. 
Έξι κράτη μέλη. η Δανία, η Ε/Μά(5α, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, το Αουξεμβουργο 
και η Φινλανδία αναμένουν αύξηση των εκπομπών Ν^Ο ενώ 2 κράτη μέλη, η Αυστρία 
και η Ιταλία, αναμένουν σταθεροποίηση. Τρία κράτη μέλη, η Γαλ/\/α, 70 Ηνωμένο 
Βασίλειο και η Σουηδία, αναμένουν μείωση των εκπομπών ΗΌ ενώ οι προβλέψεις 
της Γερμανίας αναφέρονται στο 2005 και σύμφωνα με αυτές θα υπάρξει μείωση των 
εκπομπών και για τα δύο. 
27. 
28 
29 Me βάση διορθωμένες ως προς τη θερμοκρασία εκπομπές C02 το 1990. Εάν τα 
προβλεπόμενα μεγέθη συγκριθούν με τις πραγματικές εκπομπές C02 70 1990, 
707e η εκτίμηση είναι για μία αύξηση των εκπομπών κατά 4%. 
Me βάση διορθωμένες ως προς τις διακυμάνσεις εισαγωγών ηλεκτρικής 
ενέργειας εκπομπές C02 70 1990. Εάν 7α προεκβαλλόμενα μεγέθη συγκριθούν 
με τις πραγματικές τιμές εκπομπών C02 το 1990, τότε αναμένεται μία 
αύξηση των εκπομπών κατά 3%. 
Me βάση διορθωμένες ως προς τη θερμοκρασία τιμές εκπομπών CO;, για το 
1990. Εάν οι προεκβαλλόμενες τιμές συγκριθούν με τις πραγματικές τιμές 
εκπομπών C02 το 1990, τότε εκτιμάται ότι θα υπάρξει σταθεροποίηση των 
εκπομπών. 
6S -66 
6. ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ C02 ΓΙΑ TO 2000 
6.1. Εισαγωγή 
Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται ορισμένες πρώτες εκτιμήσεις για τις 
προβλέψεις των μελλοντικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Σε μία πρώτη προσπάθεια για πρόβλεψη (προεκβολή) των εκπομπών 
αερίων του θερμοκηπίου, εφαρμόστηκαν διάφορα σενάρια. Τα σενάρια αυτά, καθώς 
και οι χρησιμοποιηθείσες τεχνικές κατάρτισης υποδειγμάτων (μοντέλων), 
περιγράφονται στο τμήμα 6.2. Στο τμήμα 6.3 παρουσιάζονται εκτιμήσεις για τις 
εκπομπές C02 το 1990, το 2000 και το 2020. 
Τα στοιχεία για το 1990 που παρουσιάζονται στο τμήμα αυτό διαφέρουν από τα 
στοιχεία της απογραφής εκπομπών της ΕΚ για το 1990 που δίνονται στο κεφάλαιο 
3 διότι η εκτίμηση στηρίζεται στην ίδια μεθοδολογία με εκείνη που 
χρησιμοποιείται για τα στοιχεία του 2000, του 2010 και του 2020. Τα εδώ 
στοιχεία για το 1990 παρουσιάζονται μόνον για να καταδειχθεί η τάση που 
επικρατεί στις εκπομπές C02 στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Πρέπει να τονιστεί ότι οι προσομοιώσεις που περιγράφονται στο κεφάλαιο αυτό 
δεν είναι επίσημες προσομοιώσεις για να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις των πολιτικών 
αλλαγής του κλίματος στην ΕΚ. Τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων δίνονται ως 
μία πρώτη ένδειξη των μελλοντικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην 
Κοινότητα. Χρειάζεται και άλλη εργασία για την ανάπτυξη ακριβέστερων μέσων 
προτυποποίησης και σεναρίων. 
Τα υποδείγματα και τα σενάρια που χρησιμοποιούνται για τις προβλέψεις στην 
Κοινότητα διαφέρουν, από πλευράς δομής και υποθέσεων ως προς τις εξωγενείς 
μεταβλητές, από τα υποδείγματα και τα σενάρια που χρησιμοποιούνται από τα 
κράτη μέλη για την πρόβλεψη των εκπομπών τους σε C02 (βλ. κεφάλαιο 5). Κατά 
συνέπεια, τα αποτελέσματα δεν είναι συγκρίσιμα. 
Στο κεφάλαιο 4 παρέχονται εκτιμήσεις για τα αποτελέσματα των πολιτικών και των 
μέτρων στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, εφόσον υπάρχουν. 
6.2. Τεχνικές κατάρτισης υποδειγμάτων και σενάρια 
Οι προβλέψεις για τις μελλοντικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην 
Κοινότητα που παρουσιάζονται στο κεφάλαιο αυτό στηρίζονται στο κοινοτικό 
υπόδειγμα MIDAS (Model Integrating Demand and Supply) και σε διάφορα σενάρια, 
τα οποία διαφέρουν από πλευράς υποθέσεων ως προς τις εξωγενείς μεταβλητές. 
Παρακάτω, δίνεται μία σύντομη περιγραφή του MIDAS και των διαφόρων σεναρίων. 
Μ/α λεπτομερέστερη περιγραφή των χρησιμοποιουμένων σεναρίων δίνεται στο 
παράρτημα 2. 
MIDAS (Model Integrating Demand and Supply) 
To μοντέλο σχεδιασμού και πρόβλεψης για συστήματα ενεργείας μεγάλης κλίμακας 
MIDAS (Model Integrating Demand and Supply) αναπτύχθηκε με χρηματοδότηση από 
το κοινοτικό πρόγραμμα JOULE. To MIDAS πραγματοποιεί μία δυναμική προσομοίωση 
του ενεργειακού συστήματος, το οποίο αναπαριστάνεται με συνδυασμό μηχανικής 
διεργασίας και οικονομετρικών διατυπώσεων. Το μοντέλο χρησιμοποιείται για την 
ανάλυση και πρόβλεψη βάσει σεναρίων. Γίνεται συνδυασμός μίας εξαντλητικής 
οικονομετρικής προσέγγισης με μία μικροοικονομική προσέγγιση. 
To MIDAS καλύπτει όλο το ενεργειακό σύστημα, συμπερι λαμβανομένων της ζήτησης 
ενέργειας κατά τομέα και καύσιμο, της παραγωγής ενέργειας, των διυλιστηρίων, 
του φυσικού αερίου, της παραγωγής στερεών καυσίμων, των εισαγωγών και των 
αγοραίων τιμών ενέργειας. Με το μοντέλο εξασφαλίζεται , σε ετήσια βάση, η 
συνεπής και ταυτόχρονη πρόβλεψη της ζήτησης ενέργειας, της προσφοράς 
67 
ενέργειας, της τιμολόγησης και της κοστολόγησης της ενέργειας έτσι ώστε το 
σύστημα να είναι ισορροπημένο από πλευράς ποσότητας και εξάρτησης από τις 
τιμές. Με βάση εξωγενείς προβλέψεις των τιμών εισαγωγής, μακροοικονομικούς 
δείκτες και τη διαθεσιμότητα πόρων, το MIDAS προβλέπει τη ζήτηση ενέργειας και 
υπολογίζει την αναγκαία επέκταση ικανότητας και λειτουργίας των τομέων 
προσφοράς για την κάλυψη της ζήτησης και των αμοιβαίων ενεργειακών ανταλλαγών. 
Το μοντέλο αξιολογεί το κόστος παραγωγής ενέργειας κατά τομέα και καύσιμο και 
προσδιορίζει τις τιμές καταναλωτή, εξετάζοντας επίσης τις διεθνείς τιμές για 
την ενέργεια, την εθνική τιμολογιακή πολιτική και την κυβερνητική φορολογική 
πολιτική. Οι τιμές καταναλωτή ανατροφοδοτούν το υπομοντέλο ζήτησης που 
αναπροσαρμόζει τις προβλέψεις ζήτησης και, κατά συνέπεια, και τις 
δραστηριότητες προσφοράς. Έτσι χαράσσεται μία πορεία κλειστού βρόχου που 
συγκλίνει σε^ετήσια βάση για να δώσει μία συνεπή προσομοίωση της ζήτησης, 
προσφοράς και των τιμών της ενέργειας. Για τον υπολογισμό των εκπομπών, 
ενσωματώνονται στο μοντέλο συντελεστές εκπομπής ανά εγκατάσταση και καύσιμο. 
Σενάριο Conventional Wisdom 
Το σενάριο Conventional Wisdom είναι ένα στατικό (business as usual) σενάριο, 
αντιπροσωπεύοντας ένα κλασσικό τρόπο σκέψης για την πιθανότερη εξέλιξη των 
γεγονότων. Η οικονομική ανάπτυξη φθίνει βαθμιαίως μακροπρόθεσμα. 0/ ρυθμοί 
ανάπτυξης του ΑΕΠ στην ΕΚ αναμένεται να μειωθούν από 2,9% την περίοδο 1995-
2000 σε 1,8% την περίοδο 2015-2020. Η ενεργειακή πολιτική παραμένει 
κατακερματισμένη λόγω των ανεπίλυτων αντιτιθεμένων στόχων για 
ανταγωνιστικότητα, περιβάλλον, ασφάλεια προσφοράς και των διαφοροποιημένων 
εθνικών στόχων. Αναμένεται μία κάποια διείσδυση νέων. αποδοτικώτερων 
τεχνολογιών ζήτησης και προσφοράς. Όσον αφορά το θέμα της ζήτησης ενέργειας, 
αναμένεται η συνέχιση των τωρινών δράσεων με μία ορισμένη μέριμνα για την 
αύξηση της απόδοσης. Οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται με ομαλό ρυθμό. Οι 
τιμές του φυσικού αερίου είναι σχετικά χαμηλές σε σύγκριση με τις τιμές του 
πετρελαίου, λόγω της άρσης των κανονιστικών μέτρων και της ανάπτυξης δικτύων. 
Η εξέλιξη των τιμών της ενέργειας παρουσιάζεται στον πίνακα 6.1. 
Πίνακας 6.1 Τιμές πρωτογενούς ενέργειας (σε σταθερές τιμές και 
ισοτιμίες του 1993). Σενάριο Conventional Wisdom 
Ακάθαρτο Φυσικό Φυσικό Γαιάνθρακας 
πετρέλαιο αέριο αέριο (ECU/toe) 
(ECU/toe) Β.Ευρώπη Ν.Ευρώπη 
(ECU/toe) (ECU/toe) 
1990 
1995 
2000 
2005 
2010 
2015 
2020 188,1 
128,5 
153,3 
182,5 
211,7 
219,0 
226,3 101,5 
91,5 
123,6 
139,9 
158,3 
161,8 
167,2 111,6 
100,6 
133,5 
148,2 
164,6 
164,9 
167,2 65.0 
54,8 
60,0 
63,0 
64,0 
68,0 
75,0 
Σενάριο Battlefield 
Στο σενάριο Battlefield ο κόσμος επιστρέφει στην απομόνωση, σε μπλοκ δυνάμεων 
και στον προστατευτισμό. Αντιθέσεις και αστάθειες στο παγκόσμιο σύστημα 
καθιστούν την οικονομική ολοκλήρωση ιδιαίτερα δύσκολη. Η παγκόσμια ολοκλήρωση 
εμφανίζεται ως ιδιαίτερα φιλόδοξος στόχος. Το γεωπολιτικό σύστημα κατατμείται 
σε μπλοκ, με εντάσεις και τριβές μεταξύ και μέσα στα μπλοκ. Οι ρυθμοί αύξησης 
του ΑΕΠ στην Κοινότητα αναμένεται να μειωθούν από 3,1% την περίοδο 1995-2000 
68 
σε 1,3 την περίοδο 2015-2020. 0/ ενεργειακές πολιτικές έχουν στόχο τη μείωση 
της εξάρτησης από τις εισαγωγές. Μέτρα σχετικά με την προσφορά ενέργειας είναι 
πιθανόν να είναι πιο επιτυχή από μέτρα σχετικά με τη ζήτηση. Παρά τις 
προσπάθειες για χρήση εναλλακτικών καυσίμων, οι εντάσεις και οι διαμάχες 
παρεμποδίζουν την ανάπτυξη της απόδοσης. Η αύξουσα εξάρτηση από λιγώτερους 
βασικούς προμηθευτές οδηγεί σε έκρηξη των τιμών του πετρελαίου. Αναμένεται μία 
κάποια διείσδυση νέων, αποδοτικώτερων τεχνολογιών ζήτησης και προσφοράς, η 
οποία διείσδυση υποκινείται μερικώς από δημόσια πρότυπα και μερικώς μέσω του 
βιομηχανικού ανταγωνισμού. 
Σενάριο Forum 
Στο Forum, ο κόσμος κινείται περισσότερο προς συναινετικές και συνεργατικές 
διεθνείς δομές όπου η δημόσια διοίκηση και παρέμβαση παίζει σοβαρό ρόλο. Η 
διαδικασία της παγκόσμιας ολοκλήρωσης αναδύει νέες επιτακτικές ανάγκες για 
συλλογική δημόσια δράση. 0/ εθνικοί, ευρωπαϊκοί και διεθνείς θεσμοί 
αναδιαρθρώνονται βαθμιαίως ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν 
αποτελεσματικώτερα τα μεγαλύτερα και πολυπλοκώτερα κοινά προβλήματα και 
συμφέροντα. 0 ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ στην ΕΚ αυξάνει από 2,3% την περίοδο 
1995-2000 σε 2,6% την περίοδο 2010-2015 και μετά την περίοδο αυτή παρουσιάζει 
μία κάποια μείωση. Οι ενεργειακές πολιτικές επηρρεάζονται σημαντικά από τον 
παράγοντα περιβάλλον. Αναμένονται μείζονες μεταβολές πολιτικών λόγω του 
αυξημένου ενδιαφέροντος για το περιβάλλον που οδηγούν σε περιορισμό της 
αύξησης της ζήτησης ενέργειας. Οι τιμές της ενέργειας αναμένεται να 
παραμείνουν σταθερές, θα εμφανιστεί ισχυρή διείσδυση αποδοτικώτερων 
τεχνολογιών ζήτησης και προσσφοράς που θα συμβαδίζει με ένα υψηλό επίπεδο 
μεταφοράς τεχνολογίας. 
Σενάριο Hypermarket 
Στο σενάριο Hypermarket, οι προεξάρχοντες παράγοντες είναι οι δυνάμεις της 
αγοράς, ο φιλελευθερισμός και το ελεύθερο εμπόριο. Υπάρχει ελάχιστη παρέμβαση 
από κυβερνητικούς και δημόσιους λειτουργούς. Η παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση 
είναι αυτοενισχυόμενη και συνεχίζεται. Η κινητήρια δύναμη στο σενάριο αυτό 
είναι η διαρκής εφαρμογή των μηχανισμών της αγοράς που εμφανίζονται ως ο 
καλύτερος τρόπος για την παραγωγή πλούτου και το χειρισμό της πολυπλοκότητας 
και της αβεβαιότητας. 0 φιλελευθερισμός και οι ιδιωτικοποιήσεις αποδίδουν 
αποτελέσματα και δημιουργούν νεοεισερχομένους στην αγορά που αναπαράγουν τη 
ζήτηση. 0/ ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ στην ΕΚ αναμένεται να μειωθούν από 3,2% την 
περίοδο 1995-2000 σε 1,9% την περίοδο 2015-2020. Η ενεργειακή πολιτική 
υποκινείται από την επιθυμία ελαχιστοποίησης του κυβερνητικού ελέγχου και 
μεγιστοποίησης των αποδοτικών λειτουργιών της ελεύθερης αγοράς, παρά για την 
επίτευξη των επιθυμητών προτύπων. Αναμένεται ισχυρή ανάπτυξη της ζήτησης 
ενέργειας. Η διείσδυση νέων, αποδοτ ι κώτερων τεχνολογιών ζήτησης και προσφοράς 
εξαρτάται από τις δυνάμεις της αγοράς και το διεθνή ανταγωνισμό. 0/ τιμές της 
ενέργειας αυξάνονται με ομαλό ρυθμό. 
6.3. Τάσεις στις εκπομπές CO? 
Στον πίνακα 6.2 παρουσιάζονται προβλέψεις των εκπομπών C02 που έχουν σχέση με 
την ενέργεια για τα έτη 2000, 2010 και 2020. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα 
αποτελέσματα αυτά αποτελούν κάποιες πρώτες εκτιμήσεις για τις μελλοντικές 
εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΚ. Γ/α λόγους σύγκρισης, εμφαίνονται 
επίσης και οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές C02 για το 1990, χρησιμοποιώντας την 
ίδια μεθοδολογία υπολογισμού. Επειδή η μεθοδολογία υπολογισμού διαφέρει, οι 
εκτιμήσεις για το 1990 που παρουσιάζονται στο τμήμα αυτό δεν μπορούν να 
συγκριθούν με τις απογραφές των εκπομπών στην ΕΚ που περιλαμβάνονται στο 
κεφάλαιο 3. 
69 
Σύμφωνα με το σενάριο Conventional Wisdom, ο/ εκπομπές C02 στην ΕΚ αναμένεται 
να αυξηθούν κατά 5% μέχρι το έτος 2000, κα7ά 13% μέχρι το έτος 2010 και κατά 
16% μέχρι το έτος 2020 (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990). Παρόμοια αύξηση 
παρουσιάζεται και στα αποτελέσματα του σεναρίου Hypermarket: αναμένεται μία 
αύξηση 5, 14% και 17% για τα έτη 2000. 2010 και 2020. αντίστοιχα. Το σενάριο 
Battlefield οδηγεί σε μία φθίνουσα αύξηση των εκπομπών C02: αύξηση 6% για το 
2000, 9% για το 2010 και 7% για το 2020. Σύμφωνα με το σενάριο Forum, 
αναμένεται μείωση των εκπομπών C02: 2% για το 2000, 5% για το 2010 και 10% για 
το 2020. 
Πίνακας 6.2. Τάσεις των εκπομπών C02 που σχετίζονται με την ενέργεια στην 
EUR-15 (1000 Gg) 
1990 2000 2010 2020 
Conventional Wisdom 3.155(0) 3.326(+5%) 
Battlefield 3.155(0) 3.357(+6%) 
Forum 3.155(0) 3.089(-2%) 
Hypermarket 3.155(0) 3.325(+5%) 3.557(+13%) 3.648(+16%) 
3.428(+9%) 3.368(+7%) 
2.986(-5%) 2.855(-10%) 
3.597(+14%) 3.686(+17%) 
70 
7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΥΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ 
7.1. Εισαγωγή 
Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται οι πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα μέτρα προσαρμογής που λαμβάνονται σε κοινοτικό 
επίπεδο.Το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης, 
περ ι λαμβάνουν ειδικά προγράμματα για την εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων της 
αλλαγής του κλίματος σε διάφορους περιβαλλοντικούς τομείς. Στα προγράμματα για 
τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος περιλαμβάνεται έρευνα για την ανύψωση 
της στάθμης των &α/\αοσώι/ και τις συνεπεία του φαινομένου αυτού επιπτώσεις 
στους ευρωπαϊκούς παράκτιους πόρους καθώς και τις επιπτώσεις της αλλαγής του 
κλίματος στους ευρωπαϊκούς χερσαίους πόρους (γεωργία και δασοκομία). Στα 
ερευνητικά προγράμματα περιλαμβάνεται επίσης και έρευνα σχετικά με την 
"Ερήμωση στις μεσογειακές περιοχές", καθώς επίσης και μελέτες σχετικά με τις 
κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις ακραίων συμβάντων λόγω της αλλαγής του 
κλίματος και τις μέσω εφαρμογής πολιτικών αντιδράσεις. Στο τμήμα 7.2 γίνεται 
μία σύντομη επισκόπηση των πιθανών επιπτώσεων της αλλαγής του κλίματος στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Στο τμήμα αυτό δεν εξετάζονται λεπτομέρειες των 
ερευνητικών προγραμμάτων για την αλλαγή του κλίματος που μπορούν να 
αναζητηθούν στο κεφάλαιο 9 "Έρευνα και Ανάπτυξη". Στο τμήμα 7.3 γίνεται μία 
σύντομη επισκόπηση των μέτρων προσαρμογής που λαμβάνονται σε κοινοτικό 
επίπεδο. 
7.2. Πιθανές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Αύξηση της θερμοκρασίας 
0 χρόνος και η έκταση μ/aç πιθανής ανύψωσης της θερμοκρασίας λόγω του 
φαινομένου του θερμοκηπίου είναι εξαιρετικά αβέβαιος, ιδιαίτερα σε τοπικό ή 
περιφερειακό επίπεδο. Αν και τα αποτελέσματα των μοντέλων βάσει των οποίων 
προβλέπεται αύξηση της θερμοκρασίας μπορούν να θεωρηθούν μόνον ως χονδρικές 
εκτιμήσεις, εντούτοις συνάγεται σαφώς ότι η αύξηση της θερμοκρασίας θα είναι 
μεγαλύτερη στα μεγάλα παρά στα μικρά γεωγραφικά πλάτη. Συνεπώς, αναμένεται ότι 
η αύξηση της θερμοκρασίας στη Β. Ευρώπη θα είναι μεγαλύτερη από την αύξηση της 
θερμοκρασίας στις περιοχές της Μεσογείου. Έχοντας ως υπόθεση ότι οι 
ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις του C02 θα διπλασιαστούν, τα σενάρια δείχνουν ότι 
οι μέσες θερμοκρασίες του χειμώνα στις βορειότερες χώρες μπορεί να αυξηθούν 
κατά 2-5 °C ενώ στις κεντρικές και νότιες περιοχές μπορεί να αυξηθούν κατά 1-3 
°C. Γ/α 70 καλοκαίρι, οι μέσες θερμοκρασίες εμφανίζονται κατά 3-4 °C 
μεγαλύτερες σε όλη την Ευρώπη (Thimbal et al., 1995, Cabasch et al., 1995). 
Τα αερολύματα που εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα έχουν καθαρή αρνητική επδραση 
στην ακτινοβολία. Εντούτοις, οποιαδήποτε αρνητική επίδραση λόγω των 
αερολυμάτων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απλή αντιστάθμιση του φαινομένου του 
θερμοκηπίου διότι τα περιφερειακά πρότυπα της επίδρασης είναι διαφορετικά 
(IPCC, 1994). 
Υετός 
Ος προς τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στον υετό, επικρατεί μεγάλη 
αβεβαιότητα. Το πιθανότερο είναι τα καλοκαίρια να είναι πιο ξηρά. Αυτό 
οφείλεται εν μέρει στο ότι με την ενωρίτερη τήξη του χιονιού επηρρεάζεται ο 
εποχιακός κύκλος των εφεδρειών υγρασίας του εδάφους και εν μέρει στο ότι οι 
υψηλότερες θερμοκρασίες μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη εξάτμιση και 
εξατμισοδιαπνοή (Warrick et al., 1990). 
Η IPCC (Houghton et al., 1992), με βάση το σενάριο "business-as-usual" 
εκτίμησε ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου μπορεί να οδηγήσει σε 15-25% 
λιγώτερη υγρασία το καλοκαίρι στις μεσογειακές χώρες. Επειδή οι χώρες αυτές 
71 
εξαρτώνται ήδη σοβαρά από τις αρδεύσεις, αυτό μπορεί να έχει τεράστιες 
επιπτώσεις στο αγροτικό τους δυναμικό. Η αυξημένη ξηρότητα μπορεί να οδηγήσει 
σε σημαντική υποβάθμιση των εδαφών λόγω αποσύνθεσης της οργανικής ύλης. 
συσσώρευσης αλάτων και σχηματισμού επιφανειακής κρούστας. Έτσι, οι επιπτώσεις 
στη γεωργία μπορεί να είναι ακόμη πιο σοβαρές. 
Υδάτινοι πόροι 
Η αλλαγή του κλίματος έχει επίσης σημαντικές εν δυνάμει επιπτώσεις στους 
υδάτινους πόρους, στη χωρική και χρονική κατανομή τους, στον υδρολογικό κύκλο 
των υδάτινων μαζών, στην ποιότητα του νερού και στα συστήματα ύδρευσης και 
απαιτήσεις για υδάτινους πόρους, διαφόρων περιοχών. Το γεγονός αυτός μπορεί 
να προκαλέσει πολύπλοκες επιπτώσεις στους φυσικούς πόρους και στις ανθρώπινες 
δραστηριότητες, ιδιαίτερα στην αποθήκευση και διανομή νερού, στη γεωργία και 
στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Μ/α από τις ευπαθέστερες περιοχές της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ως προς τις επιπτώσεις στους υδάτινους πόρους, είναι 
η περιοχή της Μεσογείου. 
Ανύψωση της στάθμης της 0άΑασσα£ και ακραία συμβάντα 
Η ανύψωση της στάθμης των θαλασσών είναι μία από τις βασικές επιπτώσεις της 
αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη, λόγω της θερμικής διαστολής του 
θαλάσσιου ύδατος, της τήξης των ορεινών παγετώνων, της τήξης των μόνιμων 
χιόνων της ενδοχώρας και των μεταβολών στο επίστρωμα πάγου της Ανταρκτικής. 
Αποτέλεσμα της ανύψωσης της στάθμης των σ'αΑασοώι/ μπορεί να είναι ο διαρκής 
κατακλυσμός των χαμηλών εδαφών, η αυξημένη συχνότητα πλημμύρων, μεταβολές στη 
διάβρωση παράλιων, απόκρημνων ακτών ή αμμόλοφων, εξαλάτωση και μεταβολές στην 
υδρολογία των ποταμών. Τυχόν αλλαγή της στάθμης των σ'αΑασοώι/ μπορεί επίσης 
ενδεχομένως να έχει επιπτώσεις στις παλίρροιες, αλλοιώνοντας τον συντονισμό 
των θαλάσσιων λεκανών. 
Οι πρόσφατες εκτιμήσεις με το σενάριο business-as-usual για αύξηση της στάθμης 
των σ^ασοώ^ σε παγκόσμιο επίπεδο λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου κατά 45 
cm μέχρι το 2100 αποτελεί μόνον ένα γενικό οδηγό για τις πιθανές αλλαγές στη 
στάθμη της ί?ά/\αοοαζ" κατά μήκος των ευρωπαϊκών ακτών. Η αλλαγή του κλίματος 
επηρρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη συχνότητα και σοβαρότητα των ακραίων συμβάντων. 
0/ πλημμύρες σε συνδυασμό με μεγάλες καταιγίδες έχουν πιθανότατα πολύ 
μεγαλύτερες συνέπειες από την ανύψωση της στάθμης των 0α/\αοσώι/ στην ανθρώπινη 
κλίμακα χρόνου. Εντούτοις, τα πρότυπα και η συχνότητα των καταιγίδων γύρω από 
τις ευρωπαϊκές ακτές είναι γνωστά για λίγες μόνον περιοχές στη Βορειοδυτική 
Ευρώπη και για ορισμένα τμήματα της Μεσογείου. Οι επιπτώσεις των μεγάλων 
καταιγίδων θα γίνουν μεγαλύτερες καθώς αυξάνει η στάθμη των θαλασσών. Ειδικά 
στη Βόρειο και στη Μεσόγειο θάΑαοοα, οι επιπτώσεις των καταιγίδων αποτελούν 
ζήτημα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Τη στιγμή αυτή, η ΕΚ συνάπτει ορισμένα 
συμβόλαια για να εκτιμηθούν οι κίνδυνοι για παράκτιες πλημμύρες κατά μήκος 
επιλεγμένων περιοχών της ευρωπαϊκής ακτογραμμής και για να καταστρωθούν οι 
βάσεις για την παρακολούθηση και χαρτογράφηση των παράκτιων μεταβολών στις 
ευρωπαϊκές ακτές και των επιπτώσεων των μεταβολών. 
Γεωργία 
Αν και παραμένουν ορισμένες αβεβαιότητες ως προς τα αποτελέσματα των ερευνών, 
βρέθηκε ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες θα βραχύνουν τη διάρκεια της 
καλλιεργητικής περιόδου για τις ετήσιες καλλιέργειες (Harrison and Parry, 
1993). Αυτό θα οδηγήσει σε μειωμένη απόδοση των καλλιεργειών, αν και για 
ορισμένες καλλιέργειες το γεγονός αυτό μπορεί να αντισταθμισθεί από τις άμεσες 
ευεργετικές, εν είδει λιπάσματος, επιδράσεις των αυξημένων συγκεντρώσεων C02. 
0/ καιρικές συνθήκες στη Nor/o Ευρώπη θα είναι εν γένει θερμότερες και πιθανόν 
ξηρώτερες, πράγμα που θα έχει αρνητικά αποτελέσματα στην απόδοση των 
72 
καλλιεργειών. Τμήματα της Δυτικής Ευρώπης^ (π.χ. η Βόρειος γαλλία και Γερμανία) 
μπορεί να ευνοηθούν αν υπάρξει μία μέση αύξηση στις κατακρημνίσεις. Οι 
γεωργικές πρακτικές, όπως ο χρόνος σποράς, άρδευσης και η χρήση ειδικών 
ποικιλιών μπορεί να χρειαστεί να αλλάξουν λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών και 
της πιθανής ξηρασίας. 
Η χορτολειβαδική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί σε όλη την Ευρώπη (Jones et 
al. 1993). Η παραγωγή θα ενισχύεται από την άμεση λιπασματική επίδραση roy C02 
και την αύξηση της θερμοκρασίας. Υποθέτοντας ένα διπλασιασμό των 
προβιομηχανικών επιπέδων του C02 , η χορτολειβαδική παραγωγή στην εύκρατη 
ευρωπαϊκή ζώνη θα είναι περίπου 10-15% υψηλώτερη από την παρούσα λόγω της 
άμεσης λιπασματικής επίδρασης και κατά 18% ακόμη υψηλώτερη από την παρούσα 
λόγω της αναμενόμενης αύξησης των θερμοκρασιών. 
Δασοκομία 
0/ μεταβολές στα πρότυπα των θερμοκρασιών και των βροχοπτώσεων είναι πιθανόν 
να αλλοιώσουν τα πρότυπα σύστασης, κατανομής και ανάπτυξης των δασών. Για να 
αποσοβηθούν ανεπανόρθωτες ζημιές και απώλειες στα δάση, ευρίσκονται σε 
εφαρμογή ερευνητικά προγράμματα για τον ποσοτικό υπολογισμό των επιπτώσεων της 
αλλαγής του κλίματος στον δασοκομικό τομέα. Με βάση τις μελέτες αυτές, 
συνάγεται ότι οι αντιδράσεις ποικίλλουν όχι μόνον μεταξύ των ειδών αλλά και 
μεταξύ των νεαρών και ώριμων ιστών. Ένας πολύ σημαντικός παράγοντας στις 
αντιδράσεις των φυτών στις αυξημένες συγκεντρώσεις C02 είναι και η διατροφή. 
Για τις περιφερειακές επιδράσεις της αλλαγής του κλίματος στις ζώνες 
βλαστήσεως υπάρχουν μόνον ενδεικτικές εκτιμήσεις. Εντούτοις, σύμφωνα με τα 
μοντέλα προβλέπεται μία μετακίνηση των ζωνών βλαστήσεως στην Ευρώπη από βόρεια 
προς βορειοανατολικά (Bengisson, 1994). 
Ανάλυση των επιπτώσεων από οικονομικής πλευράς 
Αν και υπάρχουν μεγάλες αβεβαιότητες ως προς τον τύπο και το μέγεθος των 
επιπτώσεων της αλλαγής του κλίματος, οι εμπειρογνώμονες και οι υπεύθυνοι 
χάραξης πολιτικής αναγνωρίζουν ότι τον επόμενο αιώνα θα σημειωθεί αύξηση της 
θερμοκρασίας του πλανήτη. Η αλλαγή του κλίματος είναι πιθανόν να επηρρεάσει 
σχεδόν όλους τους οικονομικούς τομείς. Μία ανάλυση των οικονομικών επιπτώσεων 
για την EUR-12 (ERM, 1992a) δείχνει ότι αν και το πιθανώτερο είναι η αύξηση 
των θερμοκρασιών στον πλανήτη να έχει οικονομικό κόστος για την Κοινότητα ως 
σύνολο, εντούτοις θα υπάρξουν διακυμάνσεις κατά τομείς και περιοχές. Για 
παράδειγμα, είναι πιθανόν να υπάρξει αύξηση του εισοδήματος στον αγροτικό 
τομέα ως σύνολο στην ΕΚ, αλλά αυτό οφείλεται σε μεγάλες αυξήσεις στη Βόρειο 
Ευρώπη που θα υπερσταθμίσουν τις απώλειες εισοδήματος στη Ηότιο Ευρώπη. 
Οικονομικό κόστος μπορεί να υπάρξει και σε άλλους οικονομικούς τομείς, αν και 
σε ορισμένες περιοχές μπορεί να εμφανιστούν οικονομικά οφέλη, π.χ. τουρισμός 
στο Βέλγιο, μεταποίηση στο Αουξεμβουργο και υπηρεσίες στο ΗΒ. Το 90% του 
συνολικού οικονομικού κόστους είναι πιθανόν να εμφανιστεί το δεύτερο ήμισυ του 
επόμενου αιώνα. 
Τα ύψη των οικονομικών επιπτώσεων εκτιμήθηκαν κατά δείκτη επιπτώσεων και κατά 
χώρα (ERM, 1992b). Η εκτίμηση του ετήσιου κόστους έγινε, υποθέτοντας μία 
αύξηση θερμοκρασιών στον πλανήτη κατά 1 και 4 °C. Υποθέτοντας ότι δεν γίνεται 
καμμία ενέργεια προς την κατεύθυνση του ελέγχου των εκπομπών, η αύξηση της 
θερμοκρασίας του πλανήτη μπορεί να είναι κατά προσέγγιση 0,5 °C έως 1 °C το 
2020 και από 1,75 °C έως 4 °C το 2100. Τα ύψη των οικονομικών επιπτώσεων 
σχετίζονται με τα επίπεδα αύξησης των θερμοκρασιών παρά με συγκεκριμένα 
μελλοντικά έτη. Τα έτη στα οποία μπορεί να αναμένεται να εμφανιστούν τέτοιες 
τιμές εξαρτώνται από το επιλεγόμενο σενάριο ελέγχου των εκπομπών. Δεδομένου 
73 
ότι τα ύψη των οικονομικών επιπτώσεων δεν έχουν σχέση με τον χρόνο, στους 
υπολογισμούς δεν λαμβάνεται υπόψη ο προβλεπόμενος ρυθμός οικονομικής 
ανάπτυξης. Το εθνικό εισόδημα υποτίθεται ότι παραμένει σταθερό. 
Ο πίνακας 7.1. δείχνει το ύψος των οικονομικών επιπτώσεων για την EUR-12 για 
1°C και 4°C. Από τον πίνακα φαίνεται ότι το οικονομικό κόστος των ζημιών 
μπορεί να είναι σημαντικό ως αναλογία του ΑΕΠ. Αν και οι δείκτες των αγροτικών 
αποδόσεων, του κατωτέρου ορίου ανέσεως και των βαθμοημερών θέρμανσης και ψύξης 
είναι θετικοί , το σύνολο είναι αρνητικό. Αυτό οφείλεται στο υψηλό οικονομικό 
κόστος της ανύψωσης της στάθμης των θαλασσών. 
Πίνακας 7.1. Ύψος οικονομικών επιπτώσεων για την EUR-12 κατά δείκτη 
επιπτώσεων ανά έτος (δ ι σε κ. ECU 19891) και % του εθνικού 
εισοδήματος του 1989 
Δισεκ. ECU 19891 % του εθν. εισ/τος 
Αύξηση θερμοκρασίας του πλανήτη 1,0 4,0 1,0 4,0 
Ανύψωση της στάθμης των θαΑαοσώι/ -67,6 -272,2 -1,9 -7,6 
Απορροές -5,7 -18,4 -0,2 -0,5 
Όριο ανέσεως 4,7 27,1 0,1 0,8 
Βαθμοημέρες θέρμανσης και ψύξης 13,4 35,5 0,4 1,0 
Αγροτικές αποδόσεις 3.2 12,2 0,1 0,3 
Πηγή: ERM, 1992b 
1 Δισεκατομμύρια ECU, 1989 
2 Δείκτης με βάση τη θερμοκρασία, τον υετό και την ηλιοφάνεια, που 
δείχνει την ελκυστικότητα από πλευράς τουρισμού. 
0 πίνακας 7.2 δείχνει το ύψος των οικονομικών επιπτώσεων για τα κράτη μέλη της 
EUR-12. Από τον πίνακα φαίνεται ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των 
χωρών. Για τις νότιες χώρες της ΕΚ, οι τιμές των οικονομικών επιπτώσεων είναι 
κατά βάση αρνητικές: οι απαιτήσεις ψύξης αυξάνουν και η ελκυστικότητα για τον 
τουρισμό μειώνεται λόγω των αρνητικών επιδράσεων της ανύψωσης της στάθμης των 
^αοσώι/ και της έλλειψης νερού. Εξαίρεση αποτελεί ο δείκτης της αγροτικής 
απόδοσης, ο οποίος είναι θετικός ή μηδέν για όλα τα κράτη μέλη. θα πρέπει να 
σημειωθεί ότι θετικός δείκτης για την γεωργική απόδοση δεν σημαίνει ότι ο 
αγροτικός τομέας ως σύνολο θα έχει οικονομικά οφέλη. Σημαντικό ρόλο επίσης 
παίζουν και άλλοι παράγοντες όπως το συνολικό γεωργικό χερσαίο δυναμικό. 
Πίνακας 7.2. Ύψος οικονομικών επιπτώσεων κατά δείκτη επιπτώσεων για τα κράτη 
μέλη στους 4°C (Δισεκ. 19891). 
Ανύψωση Απορ- Όριο Βαθμό- Γεωργ. Σύνολο 
στάθμης ροές άνεσης ημέρες απόδοση 
0α/\αοοώι/ θ/ψ 
Βέλγιο -2,1 -0,3 4,0 2,4 0,8 4,8 
Δανία -37,1 0,0 1.0 1,1 1,1 -33,9 
Γαλλία -78,2 -1,7 6,0 4,1 2,2 -67,6 
Γερμανία -43,9 -3,7 15,4 11,0 3.0 -18,2 
ΕΜάόα -3,4 -0,6 -2,1 -0.5 0,0 - 6,6 
Ιρλανδία -13,0 0,0 0,0 0.7 0,5 -11,8 
Ιταλία -37,2 -5,4 -2.9 0,6 0,8 -44,1 
Αουξεμβουργο 0,0 0,0 0,2 2.3 0,0 2,5 
74 
Κάτω Χώρες -10,7 0,0 1,4 2,9 1,8 -4.6 
Πορτογαλία -1,5 -1,5 0,7 -0,1 0,1 -2,3 
Ισπανία -18,4 -5.4 2,8 -0,4 0,9 -20,5 
Ην.Βασίλειο -26,6 0,0 0,6 11,4 1,1 -13,5 
Πηγή: ERM, 1992b 
1 Δισεκατομμύρια ECU, 1989 
2 Δείκτης με βάση τη θερμοκρασία, τον υετό και την ηλιοφάνεια, που 
δείχνει την ελκυστικότητα από πλευράς τουρισμού. 
7.3. Μέτρα προσαρμογής 
Παράκτιες ζώνες 
Ένας από τους βασικούς στόχους του πέμπτου προγράμματος δράσης των ΕΚ "Me 
στόχο την αειφορία" (ΕΕΚ, 1993) είναι η ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων 
ζωνών. Μετά από αίτημα του Συμβουλίου των Υπουργών (Περιβάλλοντος), με το 
ψήφισμα της 25ης Φεβρουαρίου 1992, η Επιτροπή ετοιμάζει τη στιγμή αυτή 
ανακοίνωση για την ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης, με στόχο τη 
δημιουργία ενός ενιαίου περιβαλλοντικού πλαισίου για ολοκληρωμένες και 
βιώσιμες μορφές ανάπτυξης. Η ανακοίνωση αυτή θα αφορά το σύνολο των παράκτιων 
ζωνών της ΕΚ, συμπεριλαμβανομένων των διαπαλιρρο'Ίκών εκτάσεων, των παράκτιων 
υδάτων και των εκβολών των ποταμών καθώς και των παράκτιων εδαφών μέχρι το 
όριο όπου υφίσταται θαλάσσια ή παράκτια επιρροή. 0/ ερευνητικές και 
αναπτυξιακές δραστηριότητες, π.χ. τα προγράμματα Περιβάλλον και ΚΑ/μα και 
"MAST" (βλ. κεφάλαιο 8) θα παράσχουν το επιστημονικό υπόβαθρο για την ορθή 
οικολογική διαχείριση των ζωνών αυτών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδεχομένως 
να υπάρξει και χρηματοδοτική στήριξη από υπάρχοντα όργανα εφόσον βάσει κανόνων 
και κριτηρίων επιτρέπεται σε ορισμένους φορείς να υποβάλουν αιτήσεις για έργα 
σύμφωνα με την ανακοίνωση. 
Τον Οκτώβριο του 1995, προβλέπεται από την Επιτροπή να εκδοθεί ανακοίνωση για 
ένα τριετές πρόγραμμα επίδειξης για τη διερεύνηση και κατάδειξη των όρων 
συντονισμού, οριζοντίως μεταξύ των διαφόρων τομέων δραστηριοτήτων (αρχή της 
ολοκλήρωσης) και καθέτως μεταξύ των επιπέδων χωρικής αρμοδιότητας (αρχή της 
επικουρικότητας). Στην πράξη, θα αναφέρει - π.χ. για τις παράκτιες περιοχές -
ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος εφαρμογής στην πράξη των βασικών αρχών του 
πέμπτου περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης. 
Οι φορείς στα διάφορα επίπεδα (τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό) θα 
έχουν τα ακόλουθα καθήκοντα: 
Πεοινοαφή 
- κατάσταση του περιβάλλοντος 
- υφιστάμενα μέτρα για το περιβάλλον 
- σχεδιαζόμενες αναπτυξιακές δράσεις 
Ανάλυση 
- αιτίες των υφιστάμενων περιβαλλοντικών προβλημάτων 
- πιθανές επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων αναπτυξιακών δράσεων 
- πιθανές επιπτώσεις της αξιολόγησης του παγκόσμιου περιβάλλοντος 
- ταυτοποίηση επιλογών διαχείρισης 
ΣυυΦωνία 
- στήσιμο μηχανισμών συντονισμού ή προσαρμογής υφισταμένων 
- αξιολόγηση επιλογών διαχείρισης 
- σύναψη συμφωνιών για σχέδια/προγράμματα: στρατηγικές για αειφόρο ανάπτυξη 
των παράκτιων περιοχών 
75 
Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι πράγματι το πρόγραμμα καταστρώθηκε και 
ότι τα αποτελέσματα εξετάζονται και διασπείρονται ώστε να υπάρξουν πρακτικά 
αποτελέσματα γύρω από τον τρόπο επίτευξης ταχύτερης αειφόρου ανάπτυξης στις 
παράκτιες περιοχές. Το πρόγραμμα θα πρέπει επίσης να αναγνωρίζει τις ανάγκες 
για περαιτέρω δράση σε ευρωπαϊκό και άλλα επίπεδα. 
Δάση 
Τον Ιούνιο του 1993, στην Υπουργική Διάσκεψη του Ελσίνκι για την προστασία των 
δασών στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπέγραψε το ψήφισμα σχετικά με τις 
στρατηγικές για μία δ ι αδ ι κασί α μακροπρόθεσμης προσαρμογής των ευρωπαϊκών δασών 
στην αλλαγή του κλίματος. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμμετέχει ενεργώς στις 
δράσεις που αφορούν το ψήφισμα αυτό. Ένας από τους στόχους του ψηφίσματος για 
την αλλαγή του κλίματος είναι η εντατικοποίηση της ευρωπαϊκής έρευνας και της 
συνεργασίας με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα για τη βελτίωση της 
κατανόησης της σχέσης μεταξύ αλλαγής κλίματος και δασικών οικοσυστημάτων, 
συμπερ ι λαμβανομένων και των ανάστροφων δράσεων από το οικοσύστημα στο σύστημα 
του κλίματος. Με βάση τις έρευνες αυτές, θα μπορέσουν να αναπροσαρμοστούν τα 
συστήματα διαχείρισης των ευρωπαϊκών δασών ώστε να βελτιστοποιηθεί η 
προσαρμογή των δασών στην αλλαγή του κλίματος. Ένας άλλος στόχος του 
ψηφίσματος είναι η προσαρμογή των υπαρχόντων συστημάτων παρακολούθησης των 
δασών ώστε να γίνεται δυνατό να εκτιμάται ποιες μεταβολές στα δάση μπορεί να 
οφείλονται στην αλλαγή του κλίματος. 
76 
8. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
8.1. Εισαγωγή 
Η ΕΚ, ως συμβαλλόμενο μέρος περιλαμβανόμενο στο παράρτημα II της UN FCCC, 
υποχρεούται να κοινοποιεί αναλυτικά τα μέτρα που λαμβάνονται δυνάμει του 
άρθρου 4, παράγραφοι 3, 4 και 5. 
Σ70 κεφάλαιο αυτό περιγράφονται οι πολυμερείς και διμερείς συνεργασίες μεταξύ 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των αναπτυσσόμενων χωρών καθώς και μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των χωρών με οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο. Με το 
πέμπτο πρόγραμμα δράσης σημειώθηκε ικανή πρόοδος στον τομέα της ένταξης 
περιβαλλοντικών απαιτήσεων στη συνεργασία με τις μη κοινοτικές χώρες, τις 
καλούμενες "τρίτες χώρες". Έτσι τώρα, στις περισσότερες από τις διμερείς 
συμβάσεις συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών αυτών, λαμβάνονται 
υπόψη και τα περιβαλλοντικά προβλήματα (ΕΕΚ, 1994d). 
Τα περισσότερα από τα προγράμματα και συστήματα συνεργασίας που αναφέρονται 
στο κεφάλαιο αυτό εμπεριέχουν και στοιχεία που σχετίζονται με το ζήτημα της 
αλλαγής του κλίματος χωρίς όμως και να είναι προσανατολισμένα αποκλειστικώς 
σε αυτό. Επίσης, ορισμένα από τα προγράμματα και συστήματα αυτά δεν είναι 
προσανατολισμένα αποκλειστικά προς τις αναπτυσσόμενες χώρες ή χώρες με 
οικονομία σε μεταβατικό στάδιο, αλλά προς όλες τις "τρίτες χώρες". 
Η πρώτη συνδιάσκεψη των συμβαλλομένων μερών της UN FCCC αποφάσισε, μεταξύ 
άλλων, ότι το αναδιαρθρωμένο Διεθνές Ταμείο για το Περιβάλλον (GEF) θα 
συνεχίσει προσωρινά να είναι το διεθνές όργανο το επιφορτισμένο με τη 
διαχείριση του χρηματοδοτικού μηχανισμού της σύμβασης. Αποφάσισε επίσης να 
αναθεωρήσει τον χρηματοδοτικό μηχανισμό μέσα σε τέσσερα χρόνια και να λάβει 
τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού του οριστικού 
καθεστώτος του GEF θ7α πλαίσια της σύμβασης (Απόφαση 9/CP.1). 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα του για το Διεθνές Ταμείο Περιβάλλοντος 
(Ψήφισμα του ΕΚ, έκθεση Α3-0378/93, 18.01.1994), τάχθηκε υπέρ της συμμετοχής 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στο GEF κρίνοντας ότι αυτό θα διευκόλυνε τον 
συντονιστικό της ρόλο στα διεθνή περιβαλλοντικά ζητήματα. Στις 15 Ιουνίου 1995 
ζητήθηκε από το GEF να καλέσει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ως παρατηρητή στις 
μελλοντικές συνεδριάσεις του συμβουλίου του GEF. Τη στιγμή αυτή ευρίσκονται 
σε εξέλιξη συζητήσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το πώς θα κατανεμηθούν 
τα 3 MECU που προβλέπονται για τη συμμετοχή της ΕΚ O70 GEF. 
8.2. Συνεργασία με τις τρίτες χώρες 
Η συνεργασία με τις τρίτες χώρες σχετικά με την αλλαγή του κλίματος λαμβάνει 
χώρα στα πλαίσια μίας πρωτοβουλίας που ονομάζεται SYNERGY από το 1980, θ7α 
πλαίσια του LIFE από το 1992 και του Ευρωπαϊκού Ενεργειακού Χάρτη από το 1994. 
SYNERGY 
Στις 23 Μαίου 1995 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση στο Συμβούλιο για την παράταση 
και μετατροπή της πρωτοβουλίας SYNERGY σε πρόγραμμα (COM(95)197 τελικό). 
Στόχος της SYNERGY είναι να βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη παγκόσμια ενεργειακή 
κατάσταση και, κατά συνέπεια, την ενεργειακή ασφάλεια της Κοινότητας, 
βοηθώντας τις άλλες χώρες να παίρνουν αποτελεσματικές πολιτικές αποφάσεις στο 
θέμα της ενέργειας. Η SYNERGY ενισχύει τον ενεργειακό σχεδιασμό, την 
ορθολογική χρήση της ενέργειας καθώς και έργα συμβουλευτικού και επιμορφωτικού 
χαρακτήρα συνεισφέροντας έτσι στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. 
Το ποσόν χρηματοδότησης της πρωτοβουλίας ανήρχετο σε 8 MECU κατ' έτος. 
77 
Η συνεργασία σε θέματα ενέργειας στα πλαίσια του προγράμματος αυτού αναφέρεται 
στο σύνολο των τρίτων χωρών και το γεγονός αυτό αποτελεί ένα πλεονέκτημα του 
προγράμματος σε σχέση με τα άλλα κοινοτικά προγράμματα συνεργασίας αφού όλα 
τα άλλα έχουν ένα περιορισμένο πεδίο γεωγραφικής εφαρμογής. 
Στα πλαίσια της πρωτοβουλίας SYNERGY, η ΕΚ συνεισφέρει σε περιφερειακές 
μελέτες σχεδιασμού παρέχοντας κεφάλαια και εμπειρογνώμονες. Στις μελέτες αυτές 
λαμβάνονται υπόψη πάντοτε οι επιπτώσεις της κατανάλωσης ενέργειας στην αλλαγή 
του κλίματος. Η ΕΚ συνεισέφερε στις ακόλουθες μελέτες σχεδιασμού: 
- ενεργειακό σχέδιο για την κατάσταση του Rio Grande do Sul, Βραζιλία. 
- μελέτη για τη βελτίωση των μέσων πρόβλεψης της ζήτησης για τη Βραζιλία, 
- ενεργειακές προοπτικές για τη Νότιο Αμερική, 
- αστικό ενεργειακό σχέδιο για το Bydgoszcz και Gliwice στην Πολωνία, 
- αστικό ενεργειακό σχέδιο για το Miskolc στην Ουγγαρία, 
- μελέτες ενεργειακής πολιτικής για τη Κι να, 
- ενεργειακός σχεδιασμός στις χώρες Maghreb, 
- αστικό ενεργειακό σχέδιο για την Άγκυρα στην Τουρκία, 
- εθνικό ενεργειακό σχέδιο για την Κύπρο. 
Όσον αφορά την ορθολογική χρήση της ενέργειας, τα βασικά μέσα της SYNERGY 
είναι η μεταφορά τεχνολογίας και μεθόδων για την ορθολογική χρήση της 
ενέργειας, η αξιολόγηση από πλευράς δυνατοτήτων εξοικονόμησης ενέργειας σε 
ορισμένους οικονομικούς τομείς ή χώρες και η προώθηση της συμπαραγωγής στην 
παραγωγή ενέργειας. Η ΕΚ υποστήριξε τα ακόλουθα έργα: 
- βελτιστοποίηση της χρήσης ενέργειας σε κτίρια στη Βραζιλία, 
- ενεργειακή απόδοση στις οδικές μεταφορές και στη βιομηχανία στη Βραζιλία, 
- μεθοδολογία για συμπαραγωγή στη Βραζιλία, 
- προώθηση της συμπαραγωγής στη Χιλή, στο Περού και στο Μεξικό, 
- ενεργειακή απόδοση στη βιομηχανία κατεργασίας σπόρων στην Αργεντινή, 
- σεμινάριο για τον λογιστικό έλεγχο της ενέργειας στην Twr/o/a, 
- σχέδιο για την ορθολογική χρήση της ενέργειας στη βιομηχανία, στις μεταφορές 
και σε κτίρια στο Μαρόκο, 
- προαγωγή της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας στο Ισραήλ, 
- εξοικονόμηση ενέργειας σε κτίρια στις μεσογειακές χώρες, 
- λογιστικοί έλεγχοι της ενεργειακής απόδοσης στη βιομηχανία στην Ουγγαρία. 
Ένα σημαντικό στοιχείο της πρωτοβουλίας SYNERGY είναι και η δημιουργία 
θεσμικών οργάνων. 0 στόχος αυτός επιδιώκεται με την ίδρυση ενεργειακών κέντρων 
στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στόχοι των 
κέντρων αυτών είναι η προαγωγή της διείσδυσης στην αγορά αποδοτικών 
ενεργειακών τεχνολογιών, η μόνιμη εκπροσώπηση των περί την ενέργεια ευρωπαίων 
βιομηχάνων και εμπειρογνωμόνων και η υποβοήθηση για τη δημιουργία 
αποτελεσματικής ενεργειακής υποδομής (ΕΕΚ, 1994c). Προς" το παρόν, τέτοια 
ενεργειακά κέντρα έχουν ιδρυθεί στη Σλοβενία, στην Ουγγαρία, στην Α/\/?αι//α και 
στρ Ρουμανία. Για το προσεχές μέλλον, σχεδιάζεται η δημιουργία ενεργειακών 
κέντρων στην Κ/ι/α, στην Ινδονησία, στη Σενεγάλη και στην Αργεντινή. 
Η Επιτροπή πρότεινε το πρόγραμμα να έχει διάρκεια πέντε ετών με συνολικό 
προϋπολογισμό 50 MECU. 
LIFE 
Στις 21 Μαίου 1992 η Κοινότητα ενέκρινε τον κανονισμό για το LIFE (Lending 
Instrument for the Environment)(1992/73/E0K). To πρόγραμμα αυτό προβλέπει 
κο ι νοτική συγχρηματοδότηση για δράσε ι ς επί δε ι ξης, εκστρατε ί ες ευαισθητοπο ίησης 
και έργα τεχνικής βοήθειας στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Η 
χρηματοδότηση διαιρείται σε διάφορα μέρη. Το μεγαλύτερο μέρος αφορά τη 
78 
διατήρηση της φύσεως, ενώ το μικρότερο μέρος αφορά την ποιότητα του 
περιβάλλοντος. 
Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης 
Η συνθήκη για τον Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Χάρτη και το Πρωτόκολλο Ενεργειακής 
Απόδοσης υπογράφτηκαν στη Αισσαβώνα στις 17 Δεκεμβρίου 1994 έπειτα από 
διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετείχαν περίπου 50 χώρες και οι οποίες 
ολοκληρώθηκαν με επιτυχία τον Ιούνιο του 1994. Ο Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης 
(COM(95)440) είναι μία πολιτική διακήρυξη με την οποία τα συνυπογράφοντα μέρη 
δεσμεύονται να συνεργαστούν στο εμπόριο, στις επενδύσεις και σε άλλες 
πολιτικές σε όλους τους ενεργειακούς τομείς. Οι προσπάθειες αυτές αποσκοπούν 
στη δημιουργία μιας πραγματικής ενεργειακής αγοράς στο σύνολο της Ευρώπης. Η 
προστασία του περιβάλλοντος και η αποδοτ ι κώτερη χρήση της ενέργειας που 
επιτυγχάνεται μέσω συνθηκών και πρωτοκόλλων στα πλαίσια του χάρτη θα έχει 
θετική επίδραση στον περιορισμό των εκπομπών CO^ και άλλων αερίων του 
θερμοκηπίου ιδιαίτερα μέσω της προώθησης των τιμών της αγοράς και, κατ' 
επέκταση, της αποδοτικώτερης χρήσης της ενέργειας. 
8.3. Συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες 
Η συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες αναπτύσσεται στα πλαίσια γενικών και 
ε ι δικώτερων προγραμμάτων συνεργασίας. Τα ειδικά προγράμματα περιλαμβάνουν 
συνεργασία σε θέματα έρευνας, ενέργειας και δασοκομίας. 
Ερευνητική συνεργασία 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χρηματοδοτεί την επιστημονική συνεργασία με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες^ από το 1982. Ένα ειδικό πρόγραμμα με στόχο την 
ερευνητική συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες ήταν το πρόγραμμα 
"βιολογικές επιστήμες και τεχνολογίες για τις αναπτυσσόμενες χώρες". Το 
πρόγραμμα αυτό εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια του τρίτου προγράμματος πλαισίου 
για την έρευνα και την ανάπτυξη (1990-1994). 
Το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη (1994-1998) 
καλύπτει και δραστηριότητες οι οποίες επικεντρώνονται στην προώθηση της 
διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας. 0 τομέας αυτός έχει προϋπολογισμό 540 MECU 
(περίπου 5% του συνολικού προϋπολογισμού του τετάρτου προγράμματος). Το 
μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού θα διατεθεί για τη συνεργασία με τις 
χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα ανεξάρτητα κράτη της πρώην 
Σοβιετικής Ένωσης καθώς και αναπτυσσόμενες χώρες. 
Η προσεχής ερευνητική συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες καλύπτει ζητήματα 
που θεωρούνται κοινά σε όλες τις χώρες αυτές και πρωταρχικής or/μαο/ας" για την 
οικονονική και κοινωνική τους ανάπτυξη. Το νέο πρόγραμμα ανοίγει νέους 
ορίζοντες: δίνει ιδιαίτερο βάρος στην έννοια της αειφόρου ανάπτυξης και 
ενισχύει τις διεπιστημονικές προσεγγίσεις. Στους στόχους του προγράμματος 
υπάγονται τρεις τομείς: 
- η διαρκής και βιώσιμη διαχείριση των ανανεώσιμων φυσικών πόρων, 
- η βελτίωση της αγροτικής παραγωγής και της αγροτοβιομηχανικής παραγωγής, 
- η έρευνα στον τομέα της υγείας για την προώθηση της ανάπτυξης. 
0/ τομείς που παρουσιάζουν ιδιαίτερη or/ραο/α για τις διεργασίες μεταβολής του 
πλανητικού περιβάλλοντος απαιτούν και ερευνητικές εργασίες σχετικές με τη 
χρήση και διαχείριση οικοσυστημάτων (π.χ. δάση, παράκτιες ζώνες, υδρότοποι, 
ξηρά εδάφη, ωκεανοί , ορεινές περιοχές και υψίπεδα), θα καλυφθούν επίσης και 
ανθρωπογενείς δυνάμεις που είναι υπεύθυνες για μεταβολές που προκαλούνται κατά 
τη χρήση και διαχείριση οικοσυστημάτων, για παράδειγμα οι επιπτώσεις των 
διαφόρων πολιτικών στα συστήματα χρήσης γης. Επειδή η γεωργία και η 
79 
αγροτοβιομηχανική παραγωγή είναι τομείς με ιδιαίτερη στ/μαο/α για τις 
αναπτυσσόμενες χώρες, χρειάζεται να διεξαχθεί έρευνα για την ανάπτυξη 
συστημάτων αειφόρου παραγωγής στα οποία να λαμβάνονται υπόψη 
κοινωνικοοικονομικοί καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ένα τέτοιο 
παράδειγμα είναι η βελτίωση των συστημάτων επεξεργασίας και χρήσης της 
γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής. Μπορούν επίσης να καλυφθούν και άλλοι 
επιστημονικοί τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. 
Η συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες θα αναπτυχθεί σε στενή σύνδεση με 
άλλες μορφές συνεργασίας όπως η σύμβαση του Αομέ, η νέα μεσογειακή πολιτική 
και οι ρυθμίσεις για χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια και οικονομική 
συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες στην Αο/α και στη Αατινική Αμερική. 
Συνεργασία σε ενεργειακά ζητήματα 
Τα ενεργειακά έργα στης χώρες της Νσίας και της^ Αατινικής Αμερικής 
χρηματοδοτούνται στα πλαίσια της οικονομικής συνεργασίας από τη γραμμή του 
προϋπολογισμού Β7-3013. Από το 1990, από το κονδύλι αυτό του προϋπολογισμού 
έχουν χρηματοδοτηθεί οκτώ έργα που έχουν άμεση σχέση με το πρόβλημα της 
αλλαγής του κλίματος. Η δαπάνη για τα έργα αυτά ανήλθε σε 15 MECU περίπου. 
Από το 1992. δεν υπάρχει ειδικό κονδύλι του προϋπολογισμού για την κάλυψη 
ενεργειακών έργων, τα οποία έργα χρηματοδοτούνται στα πλαίσια της οικονομικής 
συνεργασίας ή της χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας. Για παράδειγμα, στα 
μέσα του 1995 υπήρχαν 16 ενεργειακά έργα υπό εξέλιξη στην Αο/α μe σύνολο 
χρηματοδότησης 56 MECU. 
Συνεργασία σε δασοκομικά ζητήματα 
Όσον αφορά τη δασοκομία, αξίζει να σημειωθεί η καθιέρωση της δαπάνης του 
προϋπολογισμού "Δραστηριότητες για τα τροπικά δάση" (Γραμμή του προϋπολογισμού 
Β7-5041). Το κονδύλι αυτό του προϋπολογισμού προορίζεται για τη χρηματοδότηση 
έργων σχετικών με τη διατήρηση και αειφόρο διαχείριση των τροπικών και 
υποτροπικών δασών. Η γραμμή αυτή του προϋπολογισμού καθιερώθηκε το 1990 και 
είχε ως αποτέλεσμα τη διάθεση 2 MECU σε έργα για τα τροπικά δάση το 1991. Το 
ποσόν αυτό αυξήθηκε σε 50 MECU τα επόμενα έτη. Το ένα τρίτο περίπου του 
κονδυλίου αυτού διατίθεται για έργα στις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και 
του Ειρηνικού υκεανού και τα δύο τρίτα σε έργα στην Ασία και στη Αατινική 
Αμερική. Για τη δημιουργία της νομικής βάσεως του κονδυλίου αυτού του 
προϋπολογισμού έχει υποβληθεί στο Συμβούλιο πρόταση για την έκδοση σχετικού 
κανονισμού. 
Ορισμένες από τις μείζονες δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν μέχρι τώρα ή είναι υπό 
εξέταση στα πλαίσια του κονδυλίου αυτού του προϋπολογισμού για τα τροπικά δάση 
είναι : 
Το πρότυπο πειραματικό ποόνοαυυα νια τη διατήρηση των τροπικών δασών rr?c 
Βραζιλίας: το 1992, η ΕΚ προέβη σε μία πρώτη επιχορήγηση του Ταμείου Δασών και 
Βροχών (Rain Forest trust Fund) ενώ το 1993 ξεκίνησαν συγχρηματοδοτούμενες 
δράσεις με συνεισφορά 11,9 MECU στο σχετικό ερευνητικό μέρος. Το 1994, 
πραγματοποιήθηκε συγχρηματοδότηση 4 MECU για το τμήμα των έργων επίδειξης, για 
την υποστήριξη δραστηριοτήτων των τοπικών κοινοτήτων και ΜΚΟ για τη διατήρηση 
των δασών και την αειφόρο ανάπτυξη ενώ το 1994 δόθηκαν 5 MECU ακόμη για την 
ενίσχυση των ασχολουμένων με τη συλλογή καουτσούκ και άλλων παραδοσιακών 
χρηστών των δασών. Για το 1995, αποφασίστηκε η διάθεση ποσού 16,7 MECU για τυ 
σχέδιο πολιτικής φυσικών πόρων. 
Στην περίπτωση της Κολομβίας, έχει ήδη προβλεφθεί χρηματοδότηση για την ίδρυση 
Ταμείου του Αμαζονίου για την αειφόρο ανάπτυξη, προοριζόμενου για τη 
80 
διοχέτευση πόρων σε τοπικές πρωτοβουλίες μικρής κλίμακας με στόχο την αειφόρο 
χρήση δασικών πόρων. Προβλέπεται επίσης χρηματοδότηση για το πρόγραμμα το 
σχετικό με τη βιόσφαιρα του Alto Orinoco στη Βενεζουέλα ενώ εξετάζεται η 
χρηματοδότηση για το πρόγραμμα βιόσφαιρας στο Περού. Το 1995, ενδέχεται να 
ξεκινήσουν καινούργια έργα στην Παραγουάη και στο Μεξικό. 
Η Κοινότητα παρέχει επίσης υποστήριξη στις χώρες του συμφώνου του Αμαζονίου 
μέσω της Pro Tempore Secretariat αυτού στη Λ/μα. Έχει επίσης ξεκινήσει 
πρόγραμμα για τη θεσμική ενδυνάμωση του συμφώνου μαζί με έργα για το σχεδιασμό 
και τη διαχείριση προστατευομένων περιοχών στην περιοχή καθώς και για την 
παγιοποίηση ιθαγενών περιοχών. Ένα άλλο σημαντικό περιφερειακό έργο με το 
οποίο επιδιώκεται η αντιμετώπιση των βασικών αιτίων της αποψίλωσης των δασών 
αφορά τον έλεγχο της επέκτασης των αγροτικών συνόρων στην Κεντρική Αμερική. 
Πρωτοβουλίες στα πλαίσια του κοινοτικού προγράμματος στήριξης του δασικού 
τομέα έχουν αναληφθεί και στην Ινδονησία ενώ το 1994 εκτελέστηκε έργο αειφόρου 
δασικής διαχείρισης για τα berau στο Ανατολικό Καλιμαντάν. Με την Μα/\α/σ/α 
έχει συμφωνηθεί η εκτέλεση ενός έργου Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών και 
με τις Φιλιππίνες ενός προγράμματος για εθνικά πάρκα. 
Το βασικό κορμό της κοινοτικής αναπτυξιακής συνεργασίας για την περίοδο 1993-
1995 απετέλεσαν οι δράσεις για τα τροπικά δάση που αναλήφθηκαν σε μία 
συγκεκριμένη χώρα, την Ινδονησία, δεδομένου ότι τη στιγμή αυτή ευρίσκονται σε 
εξέλιξη 4 κύρια έργα ενώ άλλα 2 είναι υπό σχεδιασμό (100 MECU). Άλλες χώρες 
που δέχονται κοινοτική βοήθεια στον τομέα των δασών (στα πλαίσια της γραμμής 
του προϋπολογισμού Β7-3000) είναι, μεταξύ άλλων, το Μπανγκλαντές, η Ινδία, το 
Μπουτάν, το Αάος, το Βιετνάμ, η Μαλα/ο/α και οι Φιλιππίνες. 
Στα διάφορα σημαντικά έργα που αναλήφθηκαν στις χώρες της ΑΚΕ περιλαμβάνονται 
ένα περιφερειακό έργο παρακολούθησης των δασών στην Κεντρική Αφρική (3.5 
MECU), ένα έργο για το εθνικό πάρκο Korup στο Καμερούν (7,3 MECU) και διάφορα 
ουσιαστικά προγράμματα στη Ηιγηρία, στην Τα^ζαι//α, στην Ακτή του Ελεφαντοστού, 
στη Γουϊνέα και στην Παπούα Νέα Γουϊνέα. 
Χρηματοδοτήθηκαν επίσης και διάφορα μικρής κλίμακας έργα που αναλήφθηκαν από 
ευρωπαϊκούς, διεθνείς ή τοπικούς ΜΚΟ και ομάδες κοινοτήτων και οργανώσεις 
ιθαγενών πληθυσμών. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις ανθρώπινες πλευρές της 
διατήρησης των δασών, μέσω συμμετοχικών δραστηριοτήτων αειφόρου ανάπτυξης σε 
τοπικό επίπεδο. Η βιόσφαιρα απετέλεσε χρήσιμο πλαίσιο για το συνδυασμό της 
αειφόρου χρήσης πόρων με τη διατήρηση των δασών, υπάρχουν δε γύρω στα 10 έργα 
για βιόσφαιρες που χρηματοδοτήθηκαν ή για τα οποία εξετάζεται η παροχή 
βοήθειας. 
Έχουν επίσης χρηματοδοτηθεί ή η χρηματοδότηση τους είναι υπό εξέταση και 
ορισμένες οριζόντιες δράσεις ή δράσεις που δεν αναφέρονται σε μία συγκεκριμένη 
χώρα. κυρίως στους τομείς της προαγωγής των συστημάτων πιστοποίησης της 
ξυλείας, της αειφόρου παραγωγής χαρτιού, της παρακολούθησης των δασών, των 
πόρων πληροφόρησης για τα τροπικά δάση και τη β ιοποι κ ιλότητα και συμφωνιών 
συνεργασίας μεταξύ της ομοσπονδίας ευρωπαϊκών πάρκων και προστατευομένων 
περιοχών στη Αατινική Αμερική και στην Αο/α. 
Άλλες διμερείς συνεργασίες 
Χώοες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) 
0/ πληρέστερες από όλες τις κοινοτικές περιφερειακές συμφωνίες με 
αναπτυσσόμενες χώρες είναι οι συμφωνίες με τις χώρες της Αφρικής, της 
81 
Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) και, συγκεκριμένα, οι καλούμενες συμβάσεις 
του Αομέ. Η τέταρτη σύμβαση υπογράφτηκε στο Αομέ στις 15 Δεκεμβρίου 1989 (Αομέ 
IV) και θα ισχύει από το 1990 έως το 1995. Βασικό αντικείμενο της σύμβασης 
είναι η συνεργασία μεταξύ ΑΚΕ και κοινοτικών χωρών για την προαγωγή και 
επίσπευση της οικονομικής, πολιτιστικής και κοινωνικής ανάπτυξης των χωρών ΑΚΕ 
και για την εδραίωση και διαμόρφωση των σχέσεων τους μέσα σε πνεύμα 
αλληλεγγύης και αμοιβαίου ενδιαφέροντος. (Αρθρο 1 της Σύμβασης). 
Στα πλαίσια της σύμβασης του Αομέ. το περιβάλλον αποτελεί ένα από τα βασικά 
πεδία συνεργασίας. Στα πλαίσια των προσπαθειών για την προστασία του 
περιβάλλοντος και την αποκατάσταση των φυσικών ισορροπιών, στόχος της 
συνεργασίας είναι η προώθηση ειδικών δραστηριοτήτων για τη διατήρηση των 
φυσικών πόρων, ανανεώσιμων και μη. την προστασία των οικοσυστημάτων και τον 
έλεγχο της ξηρασίας, της ερημοποίησης και της αποψίλωσης των δασών. 
Αναλαμβάνονται επίσης και άλλες δραστηριότητες σε ειδικά ζητήματα όπως ο 
έλεγχος των ακριδών, η προστασία και χρησιμοποίηση των υδάτινων πόρων, η 
διατήρηση των τροπικών δασών και της βιολογικής ποικιλότητας, η επίτευξη 
καλύτερης ισορροπίας μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών και το αστικό 
περιβάλλον (Άρθρο 14 της Σύμβασης). 
Ένα άλλο βασικό πεδίο συνεργασίας είναι η ενεργειακή ανάπτυξη. Οι χώρες ΑΚΕ 
και η Κοινότητα συμφώνησαν να συνεργαστούν εν όψει της σοβαρότητας που 
παρουσιάζει η ενεργειακή κατάσταση στις περισσότερες από τις χώρες αυτές και 
που οφείλεται εν μέρει στην κρίση που προκαλείται σε πολλές χώρες από την 
εξάρτηση από εισαγόμενα προϊόντα πετρελαίου και την αύξουσα σπανιότητα 
καυσόξυλων, και εν όψει των συνεπειών που έχουν τα ορυκτά καύσιμα στο κλίμα 
(Άρθρο 105 της Σύμβασης). Στη συνεργασία ΑΚΕ-ΕΚ, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται 
στον ενεργειακό προγραμματισμό, σε δράσεις για την εξοικονόμηση και 
αποδοτικώτερη χρήση της ενέργειας, στη διερεύνηση του ενεργειακού δυναμικού 
και στην κατάλληλη, από οικονομικής και τεχνικής πλευράς, προώθηση νέων και 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. 
Αναπτυσσόμενες χώρες της Μας και της Αατινικής Αμερικής (ΑΛΑ) 
Από το 1976, η Κοινότητα έχει ξεκινήσει μία πολιτική χρηματοδοτικής, τεχνικής 
και, τελευταία, οικονομικής επίσης συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες της 
Νσίας και της Αατινικής Αμερικής (ΑΛΑ). Σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες 
γραμμές για τη συνεργασία της Κοινότητας με τις ασιατικές και 
λατινοαμερικανικές χώρες (κανονισμός 443/92). η προστασία του περιβάλλοντος 
και των φυσικών πόρων και η αει φόρος ανάπτυξη αποτελούν μακροπρόθεσμες 
προτεραιότητες. Το 10% του συνολικού προϋπολογισμού των 2.750 MECU για την 
περίοδο 1991-1995 δι ετέθη για έργα που προορίζονται ειδικά για την προστασία 
του περιβάλλοντος, ειδικώτερα δε για τα τροπικά δάση (Άρθρο 5 του 
κανονισμού). 
Η αξιολόγηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον αποτελεί παράγοντα που έχει 
ενταχθεί πλήρως στις δράσεις συνεργασίας της ΕΚ μe τις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Ο ολικός όγκος των χρηματοδοτικών πόρων που διετέθησαν για συνεργασία σε 
θέματα αειφόρου ανάπτυξης βαίνει αυξανόμενος από το 1990, φθάνοντας το 1993 
οτα 770 MECU, ποσόν που δι ετέθη για έργα στις χώρες ΑΛΑ, ΑΚΕ και OTIC 
μεσογειακές χώρες σε τομείς σχετικούς με την εφαρμογή της Agenda 21 και άλλων 
συμφωνιών της Συνδιάσκεψης του Ρίο, π.χ. για την ενέργεια, τη β ι οπο ι κ ι λότητα, 
τα δάση, το αγροτικό περιβάλλον και την ερημοποίηση, το υδάτινο και το αστικό 
περιβάλλον. 
82 
Αν και το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων αυτών διοχετεύεται μέσω διμερών (ή 
περιφερειακών) προγραμμάτων, υπάρχουν ακόμη δύο γραμμές του προϋπολογισμού που 
προορίζονται ειδικά για το περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες και τα τροπικά 
δάση. 
Η πρώτη γραμμή (Β7-5040) που προορίζεται για το περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες 
χώρες (13,2 MECU το 1995) χρησιμοποιείται για μικρής κλίμακας συγκεκριμένες 
δραστηριότητες σχετικές με τη διαχείριση του φυσικού και αστικού 
περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης και της ρύπανσης της ατμόσφαιρας. Σημαντικό 
μέρος των κονδυλίων της γραμμής αυτής διατίθεται για να βοηθηθούν οι 
αναπτυσσόμενες χώρες να προαγάγουν τη θεσμική τους ικανότητα για το χειρισμό 
περιβαλλοντικών θεμάτων, την εκπαίδευση στη διαχείριση του περιβάλλοντος και 
την κατάρτιση σχεδίων και στρατηγικών τοπικής αειφόρου ανάπτυξης με ισχυρή 
συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων. 
Η δεύτερη γραμμή του προϋπολογισμού (Β7-5041) αφορά την προστασία των δασών 
σχετικά με την οποία αναφερθήκαμε σε προηγούμενα κεφάλαια. 
8.4. Συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις 
χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης 
Η συνεργασία με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην 
Σοβιετικής Ένωσης στηρίζεται κυρίως στα προγράμματα PHARE (Ενίσχυση της 
οικονομικής αναδιάρθρωσης της Πολωνίας και της Ουγγαρίας) και TACIS (Τεχνική 
ενίσχυση της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών). Το πρόγραμμα PHARE θεσπίστηκε 
το 1989 με κύριο στόχο την άμεση ενίσχυση της Πολωνίας και της Ουγγαρίας. Στη 
συνέχεια το πρόγραμμα επεκτάθηκε και σε άλλες χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολικής Ευρώπης. Το πρόγραμμα TACIS, που αφορά την Κοινοπολιτεία 
Ανεξαρτήτων Κρατών, καθιερώθηκε επίσημα με κανονισμό που εκδόθηκε από το 
Συμβούλιο Υπουργών τον Ιούλιο του 1991 (ΕΟΚ/Ευρατόμ. αριθ. 2157/91). Το 1993 
εκδόθηκε ένας νέος και αναθεωρημένος κανονισμός (ΕΟΚ/Ευρατόμ. αριθ. 20553/93). 
Τα προγράμματα PHARE και TACIS ευρίσκονται σε στενή αλληλοσύνδεση. 
PHARE 
Το πρόγραμμα PHARE αποτελεί κοινοτική πρωτοβουλία για τη στήριξη της πολιτικής 
και οικονομικής ανάπτυξης των χωρών της ΚΑΕ. Το PHARE παρέχει χρηματοδότηση 
για τη στήριξη της διαδικασίας της οικονομικής μεταρρύθμισης και την 
ενδυνάμωση των νεοσύστατων δημοκρατικών κοινωνιών. Το PHARE προβλέπει επίσης 
χρηματοδότηση για την υποβοήθηση των χωρών που έχουν συμφωνίες σύνδεσης με την 
Ευρώπη να ενταχθούν στην ΕΚ. Στα πλαίσια του PHARE, υπάρχει στενή συνεργασία 
μ£ τις χρηματοδοτούμενες χώρες σχετικά με το πώς θα διατεθούν τα κεφάλαια, 
μέσα από ένα πλαίσιο που έχει εγκριθεί από την ΕΚ. 
Αρχικά, το PHARE, στον τομέα του περιβάλλοντος, κάλυπτε επείγουσες δράσεις 
όπως η προμήθεια εξοπλισμού για την παρακολούθηση της ρύπανσης του αέρα και 
των υδάτων, μελέτες για ειδικά προβλήματα και βοήθεια για την εκπόνηση 
προτύπων και νομοθεσίας. Αργότερα, το σημείο επικέντρωσης μετατοπίστηκε προς 
την ανάπτυξη μίας πιο στρατηγικής προσέγγισης, συμπεριλαμβανομένης της 
ανάπτυξης πολιτικών και προγραμμάτων για ειδικούς τομείς όπως η επεξεργασία 
των αποβλήτων. 
Οι κύριες προτεραιότητες^ για χρηματοδότηση από το PHARE είναι κοινές σε όλες 
τις χώρες, αν και κάθε χώρα ευρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο μετασχηματισμού. 
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αναδιάρθρωση των κρατικών 
επιχειρήσεων συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας, η ανάπτυξη του ιδιωτικού 
τομνέα, η μεταρρύθμιση των θεσμών και της δημόσιας διοίκησης, η μεταρρύθμιση 
των κοινωνικών υπηρεσιών, η απασχόληση, η εκπαίδευση και υγεία, η ενεργειακή 
83 
ανάπτυξη, οι υποδομές των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών, η περιβαλλοντική 
και η πυρηνική ασφάλεια. Μέχρι το τέλος των πρώτων πέντε ετών διάρκειας ίου 
προγράμματος το 1994, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μέσω του προγράμματος PHARE, 
διέθεσε 4.284 MECU σε 11 χώρες (ΕΕΚ, 1994b). 
Ιδιαίτερη οτ/μαο/α σχετικά με την αλλαγή του κλίματος έχουν οι δραστηριότητες 
που αναπτύσσονται στους καίριους τομείς της "περιβαλλοντικής και της πυρηνικής 
ασφάλειας" και της "ενεργειακής ανάπτυξης". Συμπληρωματική ενίσχυση στον 
ενεργειακό τομέα προσφέρουν και άλλα κοινοτικά προγράμματα όπως το THERMIE 
(Τμήμα 4.3) και το SYNERGY (Τμήμα 8.2). 
0 Ευρωπαϊκός Ενεργειακός Χάρτης περιλαμβάνει κοινά ενδιαφέροντα στον 
ενεργειακό τομέα, για όλες τις χώρες της ΚΑΕ και την ΕΚ. 
Η στήριξη στον τομέα του περιβάλλοντος παρέχεται είτε με τη μορφή ετήσιων 
εθνικών ή περιφερειακών περιβαλλοντικών προγραμμάτων είτε μέσω της ύπαρξης 
περιβαλλοντικών στοιχείων στα γενικά μέσα τεχνικής βοήθειας. 
Το 1991, ξεκίνησαν στην Πολωνία, στην Τσεχοσλοβακική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, 
στην Ουγγαρία και στις Βαλτικές χώρες, προγράμματα τεχνικής βοήθειας στον 
ενεργειακό τομέα. Το 1992 και 1993, το PHARE επεξέτεινε τη δράση του στον 
ενεργειακό τομέα και στις άλλες συμμετέχουσες χώρες καθώς και σε "πολυεθνικές" 
δραστηριότητες. Στόχος του πολυεθνικού ενεργειακού προγράμματος είναι να 
διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ όλων των συμμετεχουσών στο PHARE χωρών. Τα 
περιφερειακά αυτά έργα καλύπτουν τους εξής τομείς: 
- διασύνδεση ενεργειακών δικτύων, 
- προγράμματα εκπαίδευσης, 
- ενέργεια και περιβάλλον. 
Τη στιγμή αυτή ετοιμάζεται ένα σημαντικό πρόγραμμα σχετικά με το δίδυμο 
"ενέργεια και περιβάλλον", συγκεκριμένα προωθείται η ανάπτυξη συντονισμένης 
στρατηγικής στο πεδίο της καθαρής και ορθολογικής χρήσης άνθρακα στην Κεντρική 
και Ανατολική Ευρώπη (ΕΕΚ, 1994b). 
TACIS 
Γενικός στόχος του προγράμματος TACIS είναι να βοηθήσει στη μετάβαση των 
ανεξάρτητων κρατών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης στην οικονομία της αγοράς. 
Μέχρι το τέλος του 1994, στο TACIS συμμετείχαν 13 χώρες: η Αρμενία, το 
Αζερμπαϊτζάν, η Αευκορρωσία, η Γεωργία, το Καζακστάν, το Κιργιστάν, η 
Μολδαβία, η Μογγολία, η Ρωσσική Ομοσπονδία, το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν. 
η Ουκρανία και το Ουζμπεκιστάν. Το πρόγραμμα TACIS προβλέπει την παροχή 
υποστήριξης με τη μορφή χρηματοδότησης για την ενίσχυση της ανταλλαγής γνώσεων 
και εξειδικευμένων εμπειριών μέσω συνεταιρισμών, δεσμών και δικτύων σε όλα τα 
επίπεδα της κοινωνίας. To TACIS ξεκίνησε το 1991 μe ετήσιο προϋπολογισμό 400 
MECU, που αυξήθηκε σε 510 MECU το 1994 (ΕΕΚ, 1994a). 
0/ Ευρωπαϊκή Κοινότητα και οι συμμετέχουσες χώρες συνεργάζονται στενά για την 
εκτίμηση των μεταρρυθμιστικών στόχων και των αναγκών που υπάρχουν για 
χρηματοδότηση από το TACIS μe βάση την οικονομική κατάσταση και την πρόοδο της 
μεταρρύθμισης. 0/ βασικοί τομείς που χρηματοδοτούνται από το TACIS είναι: 
- η ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, 
- η αναδιάρθρωση και ανάπτυξη των επιχειρήσεων, 
- οι υποδομές 
- η ενέργεια, συμπερι λαμβανομένης και της πυρηνικής ασφάλειας. 
- η παραγωγή, επεξεργασία και διανομή τροφίμων. 
Αν και στον πρώτο κανονισμό για το TACIS, το περιβάλλον δεν αναφερόταν ως 
84 
πεδίο εστίασης, εντούτοις ήδη από την έναρξη του προγράμματος τα 
περιβαλλοντικά προβλήματα έπαιζαν σημαντικό ρόλο σε όλες τις δραστηριότητες 
του TACIS. Η Επιτροπή επέλεξε να εντάξει το περιβάλλον σε όλους τους τομείς 
αντί να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της σε έργα που να είναι καθαρά 
"περιβαλλοντικά". Σε όλα τα μεγάλα έργα, η εκτίμηση και έλεγχος των 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων αποτελούσαν εγγενές τμήμα ή τμήμα της μελέτης 
σκοπιμότητας. Εντούτοις, ο νέος κανονισμός για το TACIS (1993-1995) 
περιλαμβάνει ειδική αναφορά στο περιβάλλον. Στο άρθρο 4, παράγραφος 3 του 
κανονισμού αναφέρεται ότι "κατά τον σχεδιασμό και εφαρμογή των προγραμμάτων 
θα λαμβάνονται υπόψη και οι περιβαλλοντικές πλευρές". 
Στις αρχές του 1995, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ενίσχυσε τη προσφορά της για το 
περιβάλλον στην πρώην Σοβιετική Ένωση μέσω του έργου περιβαλλοντικής 
υποστήριξης (Environmental Support Facility). Κύριος σκοπός του έργου είναι 
να παράσχει ένα πλαίσιο για περιβαλλοντικώς ορθή οικονομική ανάπτυξη στην 
περιοχή και να βοηθήσει στην αποκατάσταση περιοχών που είχαν υποστεί σοβαρά 
περιβαλλοντικά πλήγματα στο παρελθόν. Το έργο θα βοηθήσει τη βιομηχανία, τις 
κυβερνήσεις και τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς στο σχεδιασμό και εφαρμογή 
περιβαλλοντικών έργων. 
Η ενέργεια χαρακτηρίζεται ως ένας από τους τομείς προτεραιότητας του 
προγράμματος TACIS. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε έργο στον ενεργειακό τομέα 
περιλαμβάνει και το στοιχείο της εξοικονόμησης της ενέργειας. Παρέχονται 
επίσης και συμβουλευτικές υπηρεσίες για την εκτίμηση των δυνατοτήτων των 
ανανεώσιμων πόρων, κυρίως των υδροηλεκτρικών αλλά επίσης και της ηλιακής 
ενέργειας, της αιολικής και της γεωθερμικής ενέργειας. 
Από το πρόγραμμα TACIS έχουν χρηματοδοτηθεί μεταξύ άλλων και διάφορα 
ενεργεειακά κέντρα που ιδρύθηκαν με το πρόγραμμα THERMIE (ΕΕΚ, 1994α). Τα 
ενεργειακά αυτά κέντρα αναπτύσσουν στρατηγικές εξοικονόμησης της ενέργειας, 
προάγουν την εμπορική συνεργασία και διευκολύνουν το διάλογο μεταξύ διεθνών 
ενεργειακών εμπειρογνωμόνων. Ος ένα πρώτο βήμα στην επίδειξη τεχνολογιών 
εξοικονόμησης ενέργειας, διεξάγονται επίσης και ενεργειακοί λογιστικοί έλεγχοι 
σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η τεχνική αυτή βοήθεια έχει στόχο τη μείωση της 
ενεργειακής εντάσεως στο βιομηχανικό και εμπορικό τομέα και προσφέρεται απ' 
ευθείας σε συγκεκριμένες ενεργοβόρες επιχειρήσεις μέσω έργων επίδειξης. Σε 
πρόσφατες δράσεις περιλαμβάνονται ενεργειακοί λογιστικοί έλεγχοι σε 
βιομηχανίες αλουμινίου, χάλυβα, τσιμέντου και χαρτιού (ΕΕΚ, 1994d). Τα επόμενα 
χρόνια, το TACIS θα παρέχει συμβουλευτικό έργο στο θέμα της εξοικονόμησης 
ενέργειας στις υπάρχουσες εγκαταστάσεις που ασχολούνται με τη διανομή 
ηλεκτρικής ενέργειας. 
8.5. Σύνοψη 
Στον πίνακα 8.1 γίνεται μία επισκόπηση των ποσών που έχουν δαπανηθεί ή 
διατεθεί για προγράμματα στο πεδίο της διεθνούς συνεργασίας. Εντούτοις, πρέπει 
να τονιστεί ότι τα προγράμματα διεθνούς συνεργασίας περιλαμβάνουν συνήθως 
πολλές και διάφορες προτεραιότητες. Είναι δύσκολο να απομονωθεί το 
περιβαλλοντικό ή ενεργειακό στοιχείο από τα διάφορα ολοκληρωμένα αναπτυξιακά 
έργα. Επομένως, η μελέτη του πίνακα πρέπει να γίνει αφού ληφθεί υπόψη το 
στοιχείο αυτό. Τα έργα που αναφέρονται στην αλλαγή του κλίματος καλύπτουν 
μικρό μόνο ποσοστό των συνολικών προϋπολογισμών. 
85 
Πίνακας 8.1 Σύνοψη των δαπανών για κοινοτικά προγράμματα συνεργασίας με τρίτες 
χώρες, ειδικά με αναπτυσσόμενες χώρες και χώρες με οικονομίες σε 
μεταβατικό στάδιο. 
Πρόγραμμα συνεργασίας Χρονική περίοδος Ολικός προϋπολο­
γισμός σε MECU 
Όλες οι τρίτες χώρες: 
SYNERGY 1990-1994 
LIFE 1991-1995 400 
Αναπτυσσόμενες χώρες: 
Συνεργασία στην έρευνα 1990-1994 
Συνεργασία στην ενέργεια (Β7-3013) 1990-1994 
Συνεργασία για τα δάση (Β7-5041) 1990-1994 
Χώρες ΑΚΕ " 1990-1995 
Χώρες ΑΛΑ 1991-1995 2.750 
Χώρες με οικονομίες υπό μετάβαση: 
PHARE 1990-1994 4.284 
TACIS 1991-1994 1.870 
86 
9. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
9.1. Εισαγωγή 
Στο κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνονται πληροφορίες για τις ερευνητικές προσπάθειες 
που γίνονται στο θέμα των φυσικών , και ανθρώπινων πλευρών της πλανητικής 
αλλαγής του κλίματος ώστε να δημιουργηθεί το απαραίτητο υπόβαθρο για τη 
διαδικασία χάραξης πολιτικών, συμφωνάμε τα άρθρα 4.1 (g). 5 και 12.1 (β) της 
Σύμβασης. Οι ερευνητικές αυτές προσπάθειες παρουσιάζονται στα πλαίσια του 
δεύτερου, τρίτου και τέταρτου κοινοτικού προγράμματος πλαισίου για την έρευνα 
και ανάπτυξη (Τμήμα 9.2 έως 9Λ). Στα πλαίσια αυτών των προγραμμάτων πλαισίων, 
τα ειδικά ερευνητικά προγράμματα για το περιβάλλον, την ενέργεια και την 
επιστήμη της ^άΑαοοας" έχουν ιδιαίτερη or/μαο/α ως προς την αλλαγή του κλίματος 
(μία άλλη δράση σχετικά με τη συνεργασία στην EAT μe τρίτες χώρες, εξίσου 
σημαντική για την αλλαγή του κλίματος και τις αναπτυσσόμενες χώρες, 
παρουσιάζεται στο τμήμα 8.3). 
Τα προγράμματα πλαίσια δίνουν έμφαση στην ένταξη των περιβαλλοντικών 
προβλημάτων στις διαχρονικές δραστηριότητες της ΕΚ. Η προστασία του 
περιβάλλοντος και η βελτίωση της ποιότητας ζωής ήταν ήδη σημαντικοί στόχοι του 
τρίτου προγράμματος πλαισίου. 0/ στόχοι αυτοί ενισχύονται σημαντικά στο 
τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο, τόσο μέσω της γενικής κατεύθυνσης του για την 
προαγωγή της αειφόρου ανάπτυξης όσο και μέσω της ουσιαστικής αύξησης των 
χρηματοδοτικών πόρων που διατίθενται για το περιβάλλον (ΕΕΚ, 1994b). 
9.2, Δεύτερο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη 
Κατά τη διάρκεια του δεύτερου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την 
ανάπτυξη (1987-1991), ερευνητικά έργα για την αλλαγή του κλίματος 
περιελήφθησαν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την κλιματολογία και τους κινδύνους 
φυσικών καταστροφών (EPOCH), στο πρόγραμμα επιστήμη και τεχνολογία για την 
προστασία του περιβάλλοτος (STEP) και στο πρόγραμμα Remote Sensing του Κοινού 
Κέντρου Ερευνών. 
Από τα τρία αυτά προγράμματα, τη μεγαλύτερη σχέση με το θέμα της αλλαγής του 
κλίματος είχε το πρόγραμμα EPOCH. Το πρόγραμμα αναφερόταν στα ακόλουθα 
ερευνητικά πεδία: 
- κλίματα του παρελθόντος και κλιματική αλλαγή, 
- κλιματικές διαδικασίες και μοντέλα, 
- κλιματικές επιπτώσεις και κίνδυνοι που έχουν σχέση με το κλίμα, 
- σεισμικοί κίνδυνοι . 
0/ ερευνητικές δραστηριότητες ως προς τα κλίματα του παρελθόντος και την 
αλλαγή του κλίματος επικεντρώνονταν στη διερεύνηση της λειτουργίας του 
κλιματικού συστήματος (ατμόσφαιρα, ωκεανοί, βιόσφαιρα, κρυόσφαιρα) εκτός από 
τις αλλαγές που οφείλονταν σε ανθρώπινες δραστηριότητες. Γενικός στόχος των 
ερευνών ως προς τις κλιματικές διαδικασίες και μοντέλα ήταν να γίνουν 
κατανοητοί οι μηχανισμοί που διέπουν τα διάφορα στοιχεία που απαρτίζουν το 
κλιματικό σύστημα και οι αλληλεπιδράσεις τους, ώστε να βελτιωθεί η παρουσίαση 
υπό μορφή φυσικών τύπων και η εξαγωγή παραμέτρων για τα κλιματικά μοντέλα και 
συνεπώς και η ικανότητα πρόβλεψης της αλλαγής του κλίματος. 
Οι έρευνες ως προς τις κλιματικές επιπτώσεις και τους κινδύνους που 
σχετίζονταν με το κλίμα αποσκοπούσαν στο να κατανοηθούν σε βάθος οι επιδράσεις 
της αλλαγής του κλίματος στους διάφορους τομείς του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος, 
όπως η γεωργία. Τέλος, η έρευνα για τους σεισμικούς κινδύνους αποσκοπούσε 
στην ανάπτυξη και βελτίωση των μέσων για την πρόβλεψη, πρόληψη και άμβλυνση 
των σεισμικών κινδύνων στην Ευρώπη. 
87 
To EPOCH κάλυψε επίσης και ένα μεγάλο μέρος των ερευνητικών θεμάτων που 
προβλέπονται στο διεθνές πρόγραμμα γεώσφαιρας-βιόσφαιρας (IGBP), στο πρόγραμμα 
έρευνας για το παγκόσμιο κλίμα (WCRP) και το πρόγραμμα επιπτώσεων του 
παγκόσμιου κλίματος (WCIP). 
9.3. Τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη 
Το τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη (1990-1994) 
διαρθρώνεται σε 15 περίπου ειδικά προγράμματα. Τα τρία από τα προγράμματα αυτά 
σχετίζονται με την αλλαγή του κλίματος, συγκεκριμένα το πρόγραμμα για το 
περιβάλλον, την ενεργειακή τεχνολογία και την επιστήμη και τεχνολογία της 
θάΑαοσας". 
Περιβάλλον 
Στο τρίτο πρόγραμμα πλαίσιο δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στην περιβαλλοντική 
έρευνα και έτσι, στο πρόγραμμα για το περιβάλλον, διατέθηκαν 261 MECU. 
.Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕ), μέσω του δικού του προγράμματος, διέθεσε στο 
πρόγραμμα για το περιβάλλον 257 MECU. 
Στο πρόγραμμα αυτό, δόθηκε για πρώτη φορά προσοχή στην κοινωνικοοικονομική 
περιβαλλοντική έρευνα. Το πρόγραμμα για το περιβάλλον περιελάμβανε τέσσερα 
ερευνητικά πεδία: 
- συμμετοχή σε προγράμματα για την πλανητική αλλαγή, 
- περιβαλλοντικές τεχνολογίες και μηχανική, 
- έρευνα ως προς τις οικονομικές και κοινωνικές πλευρές των περιβαλλοντικών 
ζητημάτων, και 
- τεχνολογικοί και φυσικοί κίνδυνοι 
Σημαντικό μέρος^ του περιβαλλοντικού προγράμματος αφιερώνεται σε έρευνα που 
έχει άμεση σχέση με την αλλαγή του πλανητικού κλίματος. Το τμήμα του 
προγράμματος σχετικά με την κλιματολογϊα και τους φυσικούς κινδύνους 
αποτελείται από τα ακόλουθα ερευνητικά θέματα: 
- φυσική αλλαγή του κλίματος, 
- ανθρωπογενής αλλαγή του κλίματος, 
- επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος 
- ερημοποίηση στην περιοχή της Μεσογείου, 
- φυσικοί κίνδυνοι. 
Η έρευνα ως προς τη φυσική αλλαγή του κλίματος επικεντρώθηκε κυρίως στην 
αναπαράσταση των μορφών κλίματος και των περιβαλλοντικών συνθηκών του 
παρελθόντος. 0/ δύο κύριοι σκοποί της έρευνας ήταν να κατανοηθεί καλύτερα το 
σύστημα του πλανητικού κλίματος αναλύοντας και καταρτίζοντας υποδείγματα για 
τα κλίματα του παρελθόντος και την αλλαγή του κλίματος και να ενισχυθεί το 
έργο της κατάστρωσης έγκυρων υποδειγμάτων κλίματος και η βελτίωση τους μέσω 
αναπαραστάσεων υψηλής ποιότητας που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως σημεία 
αναφοράς και εκτέλεσης δοκιμών. 
0/ βασικές επιδιώξεις στα πλαίσια της ανθρωπογενούς αλλαγής του κλίματος ήταν 
η κατανόηση του κλίματος του παρόντος και η πρόβλεψη της αλλαγής του κλίματος. 
Το ζήτημα επικεντρώνονταν κυρίως στην ανάπτυξη και εφαρμογή πλήρων κλιματικών 
υποδειγμάτων για την πρόβλεψη του μελλοντικού κλίματος. 
Η έρευνα για τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος εστιάζετο στην πρόβλεψη 
και ποσοτική έκφραση της αλλαγής του κλίματος, συμπεριλαμβανομένων των 
πρωτογενών φυσικών επιδράσεων καθώς επίσης και των δευτερογενών επιδράσεων σε 
σημαντικούς κοινωνικοοικονομικούς τομείς. 0/ βασικές ερευνητικές εργασίας 
στρέφονταν γύρω από τις συνέπειες της αλλαγής της στάθμης των ^αΑαοσώι/ και τις 
κλιματικές επιπτώσεις στους υδάτινους πόρους, στα δάση και στη γεωργία στην 
88 
Ευρώπη. 
Ένα μέρος του περιβαλλοντικού προγράμματος ήταν π.χ. το έργο ECOCRAFT που 
ξεκίνησε αρχικά το 1991 ora πλαίσια του προγράμματος EPOCH. Το ακρονύμιο 
ECOCRAFT προέρχεται από την αγγλική έκφραση "European Collaboration on C02 
Responses Applied to Forests and Trees". To έργο αφορούσε τις επιπτώσεις της 
αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα και των θερμοκρασιών στις διαδικασίες 
ανάπτυξης των δένδρων, τη χρήση υποδειγμάτων για την αναγωγή των αντιδράσεων 
των διαδικασιών στην κλίμακα των δασών με την παρέλευση δεκαετιών και τη χρήση 
μετρήσεων ροής για να δοκιμαστούν τα υποδείγματα καθώς επίσης και για να 
μετρηθεί απευθείας η δέσμευση του άνθρακα από τα ευρωπαϊκά δάση. 
Η έρευνα για την ερημοποίηση της περιοχής της Μεσογείου αποσκοπούσε στο να 
κατανοηθεί εις βάθος το φαινόμενο της ερημοποιησης, η γένεση του και η εξέλιξη 
του και στο να δοθούν κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση των επιρρεπών 
στο φαινόμενο της ερημοποι ησης περιοχών καθώς επίσης και για την προστασία και 
ανασυγκρότηση των περιοχών αυτών. 
Η έρευνα για τους φυσικούς κινδύνους χωριζόταν αφενός στη μετεωρολογική και 
γήινη έρευνα και αφετέρου στην έρευνα για τις καταστρεπτικές πυρκαιές. Η 
μετεωρολογική και γήινη έρευνα αφορούσε κυρίως τις φυσικές αιτίες, τη 
συχνότητα, τη σοβαρότητα και τα μέσα πρόβλεψης και υποβάθμισης των κινδύνων 
από φυσικές καταστροφές, όπως οι καταιγίδες, οι πλημμύρες, οι κατολισθήσεις, 
οι σεισμοί και οι ηφαιστειακές εκρήξεις. Βασικός στόχος ήταν να εκτιμηθεί η 
ευπάθεια της Ευρώπης στους φυσικούς αυτούς κινδύνους και να βελτιωθεί η 
επιστημονική βάση για τη μείωση των καταστροφών. Η έρευνα για τις 
καταστρεπτικές πυρκαΐές αποσκοπούσε στο να κατανοηθούν οι παράγοντες, φυσικοί 
και ανθρώπινοι, που ευνοούν ή παρεμποδίζουν την εμφάνιση καταστρεπτικών 
πυρκαΐών, για να εξελιχθούν τα κατάλληλα μέσα για την πρόβλεψη, πρόληψη και 
διαχείριση των κινδύνων. 
Για να προωθηθεί και να διευκολυνθεί ο συντονισμός της έρευνας και η χρήση των 
αποτελεσμάτων της στη χάραξη των διαφόρων πολιτικών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, 
η Επιτροπή δημιούργησε το ευρωπαϊκό δίκτυο για την έρευνα της πλανητικής 
αλλαγής (ENRICH). Βασικός ρόλος του ENRICH είναι η υποστήριξη πολιτικών στόχων 
ενεργώντας ως κεντρικό όργανο για την ανταλλαγή πληροφοριών και προωθώντας τη 
συνεργασία στην έρευνα και στην ανάπτυξη ικανοτήτων. Εκτός από την προώθηση 
της συνεργασίας στη Δυτική Ευρώπη, το ENRICH ενισχύει επίσης και τις 
ενδογενείς ερευνητικές προσπάθειες κυρίως, όχι όμως και αποκλειστικά, στην 
Αφρική και στη λεκάνη της Μεσογείου και υποστηρίζει τις σχετικές έρευνες στις 
χώρες της ΑΚΕ και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Για την εκτέλεση της αποστολής 
του το ENRICH διαθέτει Συμβούλιο, Γραφεία, Γραφεία συνδέσμου και ομάδα 
δ ι εξυπηρέτησης. 
Ενεργειακή τεχνολογία 
Για τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες, εφαρμόστηκαν από την Κοινότητα δύο 
διαδοχικά προγράμματα, το JOULE Ι (1989-1992) και το JOULE II (1990-1994). Και 
τα δύο προγράμματα αφορούσαν την ανάπτυξη καθαρών και αποδοτικών ενεργειακών 
τεχνολογιών στους τρεις ακόλουθους τομείς: στην ορθολογική χρήση της ενέργειας 
(στη βιομηχανία, στις μεταφορές και στις οικοδομές), στις προηγμένες 
τεχνολογίες για τα ορυκτά καύσιμα και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειες. Τμτ/μα 
των προγραμμάτων αυτών ήταν επίσης και μία ακόμη δραστηριότητα σχετική με την 
επεξεργασία υποδειγμάτων ενεργεί ας-περ ι βάλλοντος και την ανάλυση στρατηγικών 
Ε&ΤΑ. Μέσα από μία τέτοια δραστηριότητα ελήφθησαν βασικές πληροφορίες για τη 
στρατηγική της Κοινότητας στο πρόβλημα του C02 μέσω μελέτης^ που αποκλήθηκε 
"C02-πρόγραμμα κρούσης", στην οποία μελετήθηκε ο παράγοντας κόστος-
89 
αποτελεσματικότητα των διαφόρων επιλογών και οι οικονομικές επιπτώσεις της 
φορολόγησης. Σε γενικές γραμμές, η περιβαλλοντική διάσταση που αποτελούσε ήδη 
εγγενές στοιχείο του JOULE Ι απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα στα πλαίσια του 
JOULE II. Περαιτέρω, αναλήφθηκε και μία συνοδευτική δράση που συνίστατο στην 
προώθηση της συμμετοχής ομάδων από τις ανατολικές χώρες σε ορισμένα ερευνητικά 
έργα του JOULE Π. 0 προϋπολογισμός για τα δύο προγράμματα ήταν 122 και 258 
MECU, αντίστοιχα. 
To SESAME είναι μία βάση δεδομένων τεκμηρίωσης ή πλήρων κειμένων στην οποία 
περιέχονται πληροφορίες για πάνω από 6.000 κοινοτικά ενεργειακά έργα και 7.000 
ενεργειακά έργα που εκτελούνται από τα κράτη μέλη και τη Ηορβηγία. Η βάση 
δεδομένων SESAME περιέχει διοικητικές και τεχνικές πληροφορίες για έργα Ε&ΤΑ 
στους ακόλουθους τομείς: 
εξοικονόμηση ενέργειας στις οικοδομές, στη βιομηχανία, στις μεταφορές 
και στη βιομηχανία ενέργειας, 
στερεά καύσιμα, 
βιομάζα και ενέργεια από απόβλητα, 
γεωθερμική ενέργεια, 
μικρές υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις. 
ηλιακή ενέργεια (φωτοβολταικά στοιχεία και θερμότητα) 
αιολική ενέργεια, 
τεχνολογία υδρογονανθράκων (πετρέλαιο και αέριο). 
Επιστήμες και τεχνολογία της θάΑασσας-
Τα κοινοτικά προγράμματα επιστήμης και τεχνολογίας της ^άΑαοοας" (MAST) έχουν 
στόχο να εισαγάγουν την κοινοτική διάσταση στα διάφορα υπό εξέλιξη ερευνητικά 
προγράμματα των κρατών μελών. Στόχος του MAST είναι να συμβάλει στη δημιουργία 
επιστημονικής και τεχνολογικής βάσεως για την εξερεύνηση, εκμετάλλευση, 
διαχείριση και προστασία των παράκτιων υδάτων της Ευρώπης και των ^α^αοσώι/ που 
περιβάλλουν τα κράτη μέλη της ΕΚ και να επιτευχθεί έτσι καλύτερη ισορροπία 
στις δυνατότητες της επιστήμης των ^αΑασοώι/ των διαφόρων περιοχών της ΕΚ. 
To MAST II (1991-1994) αντικατέστησε το πρώτο πιλοτικό πρόγραμμα MAST (1989-
1992). Το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του MAST II επεκτάθηκε και περιέλαβε 
επίσης και τον Βόρειο Ατλαντικό Οκεανό και τις κάτωθεν του πόλου Αρκτικές 
θάλασσες. 0 προϋπολογισμός του MAST II ανήρχετο σε 100 περίπου MECU και 
αποσκοπούσε στην οικονομική υποστήριξη συνεργατικών ερευνητικών έργων και τη 
βελτίωση της θαλάσσιας έρευνας στην Ευρώπη, θεμελιώδης στόχος του MAST II 
είναι να σύμβαλε ι στη γνώση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και στη μεταβλητότητα 
του, για να βελτιωθεί η διαχείριση και προστασία του και να προβλέπονται τυχόν 
επερχόμενες αλλαγές. 
Το πρόγραμμα MAST II χωριζόταν σε 5 τομείς: 
θαλάσσιες επιστήμες, 
επιστήμη και μηχανική παράκτιων ζωνών, 
θαλάσσια τεχνολογία, 
υποστήριξη πρωτοβουλιών, 
σχέδια μεγάλης κλίμακας. 
9.4. Τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη 
Το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη (1994-1998/ 
διαρθρώνεται σε δεκαεννέα ειδικά προγράμματα. Τρία από τα προγράμματα αυτά 
έχουν άμεση σχέση με την αλλαγή του κλίματος, συγκεκριμένα τα προγράμματα 
περιβάλλον και κλίμα, καθαρές και αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες και 
θαλάσσια επιστήμη και τεχνολογία. Τα ειδικά προγράμματα που αναφέρονται στη 
90 
γεωργία και την αλιεία, στις μεταφορές, στο Κοινό Κέντρο Ερευνών και στη 
συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς έχουν λιγώτερο άμεση σχέση 
με την αλλαγή του κλίματος. 
Περιβάλλον και κλίμα 
Το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο περιλαμβάνει ένα ειδικό πρόγραμμα έρευνας και 
τεχνολογικής ανάπτυξης, στο οποίο περιλαμβάνεται και επίδειξη, στο πεδίο του 
περιβάλλοντος και του κλίματος (1994-1998). Γ/α το πρόγραμμα αυτό διατίθεται 
ποσόν 532 MECU. Το πρόγραμμα καλύπτει τέσσερις τομείς: 
το φυσικό περιβάλλον, την ποιότητα του περιβάλλοντος και την πλανητική 
αλλαγή, 
περιβαλλοντικές τεχνολογίες, 
διαστημικές τεχνολογίες που έχουν εφαρμογή στην παρακολούθηση και 
έρευνα του περιβάλλοντος, και 
ανθρώπινες διαστάσεις της περιβαλλοντικής αλλαγής. 
Ένας πρώτος στόχος του προγράμματος για το περιβάλλον και το κλίμα είναι να 
κατανοηθούν οι βασικές διεργασίες που είναι υπεύθυνες για την αλλαγή του 
περιβάλλοντος, ιδιαίτερα εκείνες του κλιματικού συστήματος, στο οποίο 
περιλαμβάνονται η ατμόσφαιρα, οι ωκεανοί, οι χερσαίες επιφάνειες, οι 
ηπειρωτικοί πάγοι και η βιόσφαιρα. Παράλληλα με τη μελέτη των δυσικών 
διεργασιών, θα γίνει και λεπτομερής ανάλυση της ανθρώπινης και κοινωνικής 
συμπεριφοράς και των προτύπων οικονομικής ανάπτυξης που ευθύνονται για 
δυσμενείς επιδράσεις στο περιβάλλον 
Ένας δεύτερος στόχος είναι να βελτιωθεί η εκτίμηση των συνεπειών της αλλαγής 
του κλίματος και των υπόλοιπων περιβαλλοντικών αλλαγών, θα εξετασθούν οι 
συνέπειες για το φυσικό περιβάλλον και την κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων των 
οικοσυστημάτων, των κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων, της ζήτησης και 
κατανάλωσης ενέργειας και της χρήσης και διαχείρισης των φυσικών πόρων, 
ειδικώτερα του νερού, της γεωργίας, των δασών και των παράκτιων πόρων. 
Ένας τρίτος στόχος είναι να συμβάλει στην αναγκαία τεχνολογική ανάπτυξη για 
την παρατήρηση. παρακολούθηση και έρευνα του περιβάλλοντος. 
συμπεριλαμβανομένων μεθοδολογιών και τεχνολογιών για την παρακολούθηση, 
προειδοποίηση και διαχείριση των φυσικών κινδύνων. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί 
από την πλευρά αυτή, σε εφαρμοσμένες διαστημικές τεχνολογίες. 
Το ΚΚΕ θα συμβάλει και αυτό με το δικό του πρόγραμμα άμεσων δραστηριοτήτων, 
στην επίτευξη των κοινοτικών στόχων Ε&ΤΑ στους τομείς που καλύπτονται από το 
πρόγραμμα για το περιβάλλον και το κλίμα. Επιπλέον, το ΚΚΕ θα συνεισφέρει 
σημαντικά στην εγκαθίδρυση του Κέντρου Παρατήρησης της Γης (CE0). 
Η ΕΚ ξεκινά τώρα την εφαρμογή του ENRICH 07α πλαίσια του τέταρτου προγράμματος 
πλαισίου. To ENRICH θα αποτελέσει το βασικό μηχανισμό για την υποβοήθηση του 
συντονισμού των ερευνών ως προς την πλανητική αλλαγή στα προγράμματα της ΕΚ, 
κυρίως εκείνα για έρευνες ως προς το περιβάλλον και το κλίμα, τις θαλάσσιες 
επιστήμες και τεχνολογίες και το ειδικό πρόγραμμα για τη συνεργασία με τις 
τρίτες χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς. Σε διεθνές επίπεδο, το ENRICH 
στοχεύει στη συνεργασία με τους διάφορους διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται 
με έρευνες ως προς το ζήτημα της πλανητικής αλλαγής. 0/ διεθνείς ερευνητικές 
προσπάθειες στο πεδίο αυτό απαιτούν, με τη σειρά τους, την εναρμονισμένη 
διάθεση χρηματικών πόρων. 
Καθαρές και αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες 
Στα πλαίσια του τέταρτου προγράμματος πλαισίου θα συνεχιστεί ένα ειδικό 
91 
πρόγραμμα για τις μη πυρηνικές ενέργειες. Το πρόγραμμα αυτό, που ονομάζεται 
"καθαρές και αποδοτικές^ ενεργειακές τεχνολογίες" (CEET), συνδυάζει για πρώτη 
φορά την Ε&Α μe την επίδειξη (για το λόγο αυτό ονομάζεται επίσης και JOULE-
THERMIE, κάνοντας αναφορά στα προηγούμενα προγράμματα). Κίνητρο της 
στρατηγικής Ε&ΤΑ για την υποστήριξη του νέου προγράμματος είναι η διασφάλιση 
της ενεργειακής ασφάλειας, υπό την ευρεία της έννοια δηλ. η εξασφάλιση 
αξιόπιστων ενεργειακών υπηρεσιών με προσιτό κόστος και όρους. Η βασική 
κινητήρια δύναμη για την τεχνολογική αλλαγή είναι οι επιδράσεις στο περιβάλλον 
σπό την παραγωγή και χρήση ενέργειας (ιδιαίτερα το ζήτημα του C02). Ακόμη, η 
πολιτική για την Ε&ΤΑ πρέπει να λαμβάνει υπόψη και την περιφερειακή διάσταση 
και να είναι συντονισμένη με άλλες κοινοτικές πολιτικές, συμπερ ι λαμβανομένης 
της διεθνούς συνεργασίας. 
0 προϋπολογισμός του προγράμματος CEET είναι 967 MECU για την περίοδο 1994-
1998. Το κύριο στοιχείο του προγράμματος είναι η τεχνολογική ανάπτυξη στους 
ίδιους τομείς με εκείνους του JOULE και THERMIE. Σ70 πεδίο της Ε&Α θα δοθεί 
μεγαλύτερη έμφίαση στην εισαγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (με συμμετοχή και 
τρ ί των χωρών ), ενώ με τις δραστηρ ιότητες επ ί δε ι ξης θα υποστηρ ιχθε ί 
ουσιαστικώτερα η ορθολογική χρήση της ενέργειας και τεχνολογιών για τα ορυκτά 
καύσιμα, θα αναληφθεί επίσης ευρεία δράση για τον καθορισμό της στρατηγικής 
Ε&ΤΑ που θα περιλαμβάνει αναλύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, κοινωνικοοικονομική 
έρευνα, ενέργεια, περιβάλλον και κατάρτιση οικονομικών υποδειγμάτων. 0/ 
δραστηριότητες αυτές θα επικεντρωθούν ιδιαίτερα στο ζήτημα της αλλαγής του 
κλίματος και της σχέσης του με την τεχνολογική αλλαγή και την αειφόρο 
ανάπτυξη. Μέρος της δραστηριότητας αυτής θα είναι και η ανταλλαγή πληροφοριών 
με τρίτες χώρες και η διάδοση των μέσων και αποτελεσμάτων σε αυτές. 
θαλάσσια επιστήμη και τεχνολογία 
Με το πρόγραμμα MAST III (1994-1998) επεκτείνονται, αναπτύσσονται και 
επανεστιάζονται οι δραστηριότητες που αναλήφθηκαν στα πλαίσια των πρώτων δύο 
προγραμμάτων MAST δηλ. την πιλοτική φάση του 1989-1992 και το πρόγραμμα MAST 
II 1990-1994. Γ/α την υπό εξέταση περίοδο, το MAST III αποτελεί βήμα για τη 
χάραξη μίας μακροπρόθεσμης στρατηγικής που θα δώσει τη δυνατότητα στην Ευρώπη 
να συμβάλει αποτελεσματικά στην απόκτηση γνώσεων και στη διαχείριση των 
ωκεανών. Γενικός του στόχος είναι να ενισχύσει την επιστημονική γνώση και 
τεχνολογική ανάπτυξη που χρειάζεται για να κατανοηθεί πώς λειτουργούν τα 
θαλάσσια συστήματα στις θαλάσσιες λεκάνες, για να προωθηθεί η αε ι φόρος χρήση 
των ωκεανών σε απόλυτη αρμονία με τη διατήρηση της ποιότητας του θαλάσσιου 
περιβάλλοντος και για να καθοριστεί ο ρόλος τους στην πλανητική αλλαγή. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τέσσερις τομείς δραστητιοτήτων: 
θαλάσσια επιστήμη, 
στρατηγική θαλάσσιας έρευνας, 
θαλάσσια τεχνολογία, 
πρωτοβουλίες υποστήριξης. 
0/ ερευνητικές δραστηριότητες μπορούν, όπου χρειάζεται, να συνδέονται και με 
άλλα διεθνή προγράμματα όπως το IGBP, 70 WCRP και το HDP, καθώς επίσης και 
με ορισμένες πλευρές της ανάπτυξης του συστήματος παρατήρησης των ωκεανών του 
πλανήτη (G00S). 
ETERNE 
Η ΕΚ ξεκίνησε το 1991, μαζί με το αμερικανικό Υπουργείο Ενέργειας, κοινό 
ερευνητικό έργο για να εκτιμηθεί το οφειλόμενο σε εξωτερικούς παράγοντες 
κόστος των κύκλων των καυσίμων. Από ευρωπαϊκής πλευράς, το έργο 
συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα JOULE. Είναι γνωστό ως EXTERNE. Στην πρώτη 
92 
φάση. οι ομάδες ανέπτυξαν από κοινού την εννοιολογική προσέγγιση και τη 
μεθοδολογία και αντάλλαξαν επιστημονικές πληροφορίες για την εφαρμογή του σε 
διάφορους κύκλους καυσίμων. 
Η δεύτερη φάση του έργου συγχρηματοδοτήθηκε περαιτέρω από την ΕΚ από το 
πρόγραμμα JOULE-ΙΙ. -εκίνησε το 1993 και ολοκληρώθηκε το 1995. Βασικοί του 
στόχοι ήταν να εφαρμοστεί η μεθοδολογία σε ένα ευρύ φάσμα διαφόρων κύκλων 
ορυκτών, πυρηνικών και ανανεώσιμων καυσίμων για λύσεις στο θέμα της παραγωγής 
ισχύος και διατήρησης της ενέργειας. Επιπλέον, επεκτάθηκε και το γενικό 
πλαίσιο μεθοδολογίας υπολογισμού για την αξιολόγηση εξωτερικών παραγόντων 
σχετικών με τη χρήση ενέργειας στον τομέα των μεταφορών και στον οικιακό 
τομέα. 
9.5. Σύνοψη 
Στον πίνακα 9.1 γίνεται μία επισκόπηση των ποσών που δαπανήθηκαν ή διατίθενται 
για ερευνητικά προγράμματα στους τομείς της αλλαγής του κλίματος, της μη 
πυρηνικής ενέργειας και των θαλάσσιων επιστημών. Από τον πίνακα φαίνεται ότι 
τα ποσά για τις έρευνες και στους τρεις τομείς αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό κατά 
τη διάρκεια των τελευταίων ετών. 0/ δαπάνες για ερευνητικά έργα που αφορούν 
πρωταρχικά την αλλαγή του κλίματος περιλαμβάνονται στα σύνολα του πίνακα 9.1 
αφού, για τις δαπάνες αυτές, δεν υπάρχουν διαθέσιμα ξεχωριστά στοιχεία. 
Πίνακας 9.1 Σύνοψη δαπανών για κοινοτικά ερευνητικά προγράμματα σχετικά 
με την αλλαγή του κλίματος 
Ερευνητικό πρόγραμμα Χρονική περίοδος Συνολικός 
προϋπολογισμός 
(MECU) 
Περιβάλλον και κλίμα: 
STEP 
EPOCH 
Περιβάλλον 
Περιβάλλον και κλίμα 
Κοινό Κέντρο Έρευνας 1989-1992 
1989-1992 
1991-1994 
1994-1998 
1991-1994 
1994-1998 75 
40 
261 
532 
150 
320 
Μη πυρηνική ενέργεια: 
JOULE Ι 
JOULE II 
CEET 1989-1992 
1990-1994 
1994-1998 122 
258 
967 
θαλάσσιες επιστήμες: 
MAST Ι 
MAST II 
MAST III 1989-1992 
1991-1994 
1994-1998 50 
118 
228 
33-θ^ 
10. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ 
10.1 Εισαγωγή 
Η επιτυχία των πολιτικών και των μέτρων που αφορούν το πρόβλημα της αλλαγής 
του κλίματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις και τις ενέργειες του 
κοινού. Η εκπαίδευση, η επιμόρφωση και η αύξηση της ευαισθητοποίησης του 
κοινού μέσω ενημερωτικών εκστρατειών αποτελούν σημαντικά μέσα για να καταστεί 
δυνατή η αλλαγή της στάσης και των επιλογών του καταναλωτή. Στο πέμπτο 
πρόγραμμα δράσης της ΕΚ "Me στόχο την αειφορία" τονίζεται ότι παίζει 
καθοριστικό ρόλο να ενημερωθεί σωστά το κοινό για τη σχέση μεταξύ των 
δραστηριοτήτων των ατόμων και της ρύπανσης του περιβάλλοντος (π.χ. με 
εκστρατείες ενημέρωσης) και να δωθούν στο κοινό εναλλακτικές λύσεις με στόχο 
τη μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος. Επίσης, στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης 
αποδίδεται ιδιαίτερη or/μαο/α στην ενεργό συμμετοχή μη κυβερνητικών οργανισμών, 
εμπορικών οργανώσεων και επαγγελματικών ενώσεων. 
Με βάση την υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία για ελευθερία πρόσβασης στην 
ενημέρωση για το περιβάλλον (90/313/ΕΟΚ), οι τοπικές και περιφερειακές αρχές 
μπορούν να βοηθήσουν στη μεγαλύτερη συμμετοχή του κοινού στην προστασία του 
περιβάλλοντος. Στόχος της οδηγίας είναι να εξασφαλιστεί η ελευθερία πρόσβασης 
και διάδοση των πληροφοριών για το περιβάλλον που κατέχουν οι δημόσιες αρχές 
και να καθοριστούν οι βασικοί όροι και προϋποθέσεις για την παροχή των 
πληροφοριών αυτών (άρθρο 1 της οδηγίας). 
Το κεφάλαιο αυτό αναφέρεται σε προγράμματα ενημέρωσης, εκπαίδευσης και 
επιμόρφωσης (τμήμα 10.2), διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνητικών εργασιών 
(τμήμα 10.3) και ερευνητικές δραστηριότητες σχετικά με την εκπαίδευση, 
επ ι μόρφωση m ι ευαισθητόποίηση του κοι ν ou (τμήμα 10.4). 
10.2. Προγράμματα ενημέρωσης, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης 
Σε κοινοτικό επίπεδο, τα προγράμματα ενημέρωσης, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης 
σχετικά με την αλλαγή του κλίματος και τη χρήση της ενέργειας 
πραγματοποιούνται κυρίως στα πλαίσια των (κατά τομέα) προγραμμάτων κάθε 
πολιτικής, όπως είναι η παροχή ενέργειας, οι μεταφορές, η αστική ανάπτυξη και 
η γεωργία. 
Παροχή ενέργειας 
Η ενημέρωση του κοινού αποτελεί καίριο στοιχείο των προγραμμάτων SAVE, ALTENER 
και THERMIE/JOULE. Τα προγράμματα αυτά περιγράφτηκαν εκτενώς στο κεφάλαιο 4. 
Σ7ο τμήμα αυτό περιγράφονται μόνον τα μέρη που αφορούν την παροχή πληροφοριών. 
Στα πλαίσια του SAVE έχει δημιουργηθεί δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά 
με την ενεργειακή απόδοση σε όλα τα κοινοτικά επίπεδα, με στόχο να 
ευαισθητοποιηθούν οι πολίτες της Κοινότητας στο γεγονός ότι η ενεργειακή 
απόδοση δεν προσφέρει μόνον οικονομικά οφέλη αλλά προσφέρει επίσης οφέλη και 
στο περιβάλλον. Στα πλαίσια του ALTENER, έχει επίσης δημιουργηθεί δίκτυο 
ανταλλαγής πληροφοριών ενώ το 1994 ξεκίνησε ένα μείζον πρόγραμμα ενημέρωσης 
σχετικά με τα μεγάλα οφέλη που προσφέρει η ένταξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 
στο όλο κοινοτικό ενεργειακό σύστημα και τα προκύπτοντα οφέλη για το 
περιβάλλον, ειδικά από πλευράς επιπέδων εκπομπών C02. Σ7/ς~ δράσεις διάδοσηΓ 
πληροφοριών του THERMIE περιλαμβάνεται δίκτυο από σαράντα περίπου οργανισμούς 
για την προώθηση της ενεργειακής τεχνολογίας (ΟΡΕΤ) που στοχεύει στη διάδοση 
και προώθηση νεωτεριστικών ενεργειακών τεχνολογιών σε όλη την Ευρώπη, 
συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των 
κρατών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
95 
Μεγάλο μέρος της πρωτοβουλίας SYNERGY επικεντρώνεται σε εκπαιδευτικές 
δραστηριότητες (βλ. επίσης τμήμα 8.2) σχετικά με το πρόβλημα της αλλαγής του 
κλίματος και τις εκπομπές αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. 
Από την άποψη αυτή μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθες δραστηριότητες: 
εκπαιδευτικές σειρές μαθημάτων στην Ινδία. 
εκπαιδευτικές σειρές μαθημάτων στην Κίνα, π.χ. σχετικά με την καθαρή 
τεχνολογία καύσης του άνθρακα. 
σεμινάριο σχετικά με την ενέργεια και το περιβάλλον στη Σαγκάη. 
σειρές μαθημάτων για το σχεδιασμό και εξοικονόμηση ενέργειας στη 
Αατινική Αμερική. 
εκπαιδευτικές σειρές μαθημάτων για την εξοικονόμηση ενέργειας στην 
Εσθονία. 
Μεταφορές 
Η σε εξέλιξη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στις μεταφορές αναλύεται 
διεξοδικώς στη λευκή βίβλο για τη μελλοντική ανάπτυξη της κοινής πολιτικής 
μεταφορών: παγκόσμιο πλαίσιο για αειφόρο κινητικότητα. Στην στρατηγική αυτή 
περιλαμβάνεται η προώθηση μιας ορθολογικώτερης από περιβαλλοντικής πλευράς 
χρήσης των ιδιωτικών αυτοκινήτων, μαζί με αλλαγές στους κανόνες και τις 
συνήθειες οδήγησης. 
Αστική ανάπτυξη 
Η ΕΚ υποστηρίζει πανευρωπαϊκές περιβαλλοντικές εκστρατείες τοπικών αρχών που 
έχουν στόχο την τοπική αειφορία. ή τη σημαντική τοπική συμβολή στην παγκόσμια 
αειφορία. όπως η κίνηση "πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη". η "λέσχη για πόλεις 
χωρίς αυτοκίνητα" και η κίνηση "πόλεις για την προστασία του περιβάλλοντος". 
Η κίνηση "πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη" ξεκίνησε από την ομάδα εμπειρογνωμόνων 
για το αστικό περιβάλλον με διάρκεια από το 1993 έως το 1995. Η ομάδα των 
εμπειρογνωμόνων συστήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 1991 μετά τη 
δημοσίευση της πράσινης βίβλου για το αστικό περιβάλλον. Βασικοί στόχοι του 
έργου Πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη είναι η συμβολή στον προβληματισμό σχετικά 
με την αειφόρο ανάπτυξη στις ευρωπαϊκές πόλεις, η ενίσχυση της ευρύτερης 
ανταλλαγής εμπειριών, η διάδοση ορθών πρακτικών γύρω από την αειφόρο ανάπτυξη 
σε τοπικό επίπεδο και, μακροπρόθεσμα, η διατύπωση προτάσεων σχετικά με τη 
χάραξη πολιτικών σε κοινοτικό, εθνικό, περιφέρεικό και τοπικό επίπεδο, όπως 
προβλέπεται στο ψήφισμα του Συμβουλίου του 1991 (Fudge & Mills, 1994). 
0/ ενέργειες που προγραμματίζεται να γίνουν στα πλαίσια του έργου Πόλεις με 
αειφόρο ανάπτυξη είναι η σύνταξη έκθεσης πολιτικών, η έκδοση οδηγού ορθής 
πρακτικής και η δημιουργία βάσης δεδομένων της σχετικής πρακτικής. Η ανταλλαγή 
πληροφοριών και εμπειριών προωθείται περαιτέρω μέσω της ευρωπαϊκής εκστρατείας 
για πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη που ξεκίνησε τον Μάιο του 1994 κατά τη διάρκεια 
της πρώτης ευρωπαϊκής διάσκεψης για πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη που έγινε στο 
Aalborg της Δανίας. Κατά. τη διάσκεψη, στην εκστρατεία αυτή δήλωσαν συμμετοχή 
80 ευρωπαϊκές τοπικές αρχές και 253 αντιπρόσωποι διεθνών οργανισμών, εθνικών 
κυβερνήσεων, επιστημονικών ιδρυμάτων, σύμβουλοι και άτομα που υπέγραψαν τον 
Χάρτη του Aalborg. Σύμφωνα με τον χάρτη, οι υπογράφοντες αναλαμβάνουν τις 
ευθύνες τους για το κλίμα του πλανήτη. Δηλώνεται ότι οι σημαντικοί κίνδυνοι 
που ανακύπτουν για τα φυσικά και δομημένα περιβάλλοντα και για τις μελλοντικές 
ανθρώπινες γενεές από τη θέρμανση του πλανήτη απαιτούν να υπάρξει το 
γρηγορώτερο αντίστοιχη αντίδραση για τη σταθεροποίηση και στη συνέχεια μείωση 
των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα . Ος μόι/τ/ εναλλακτική 
αει φόρος λύση επί του παρόντος κρίνεται η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. 
Μ/α δεύτερη ευρωπαϊκή διάσκεψη για Πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη προγραμματίζεται 
96 
για το 1996 στη Αισσαβώνα της Πορτογαλίας. Στη διάσκεψη αυτή θα γίνει μία 
εκτίμηση της προόδου που έχει επιτευχθεί στην πορεία για αειφόρο ανάπτυξη, θα 
υποβληθεί το δεύτερο σχέδιο έκθεσης πολιτικών από την ομάδα εμπειρογνωμόνων 
και θα εξασφαλιστεί η συνέχιση της εκστρατείας Πόλεις με αειφόρο ανάπτυξη 
(Fudge & Mills, 1994). 
Toi/ Ιούνιο του 1992, ο Επίτροπος για το περιβάλλον πρότεινε τη δημιουργία 
ενός δικτύου πόλεων χωρίς αυτοκίνητα και την οργάνωση διάσκεψης γύρω από αυτό 
το θέμα. Βασικός σκοπός της πρότασης αυτής ήταν να ξεκινήσει μία συζήτηση γύρω 
από τα καθημερινά κυκλοφοριακά προβλήματα στις πόλεις, να δημιουργηθεί μία 
πλατφόρμα για την ανταλλαγή εμπειριών και να ευρεθούν λύσεις για τη βελτίωση 
του αστικού περιβάλλοντος. Η πρόταση αυτή εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή 
Επιτροπή. Τελικά, η διάσκεψη για τις πόλεις χωρίς αυτοκίνητα έγινε στο 
'Αμστερνταμ στις 24 και 25 Μαρτίου 1994. Η διάσκεψη κατέληξε στη σύνταξη ενός 
χάρτη που υπογράφηκε από τους αντιπροσώπους 40 ευρωπαϊκών πόλεων. Σύμφωνα με 
τον χάρτη, ένας από τους βασικούς στόχους είναι η προώθηση της αποδοτικής 
χρήσης της ενέργειας και η μείωση των εκπομπών από την κυκλοφορία που 
συμβάλλουν στα προβλήματα του φαινομένου του όζοντος και του θερμοκηπίου 
(Αέσχη για πόλεις χωρίς αυτοκίνητα, 1994). θεωρείται αναγκαίο να αποθαρρυνθεί 
η χρήση των ιδιωτικών αυτοκινήτων και να ενθαρρυνθεί η χρήση λιγώτερο 
επιβλαβών μεταφορικών μέσων. 
Το 1993, διοργανώθηκε από την ευρωπαϊκή γραμματεία του Διεθνούς συμβουλίου 
τοπικών περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών (ICLEI) το συνέδριο των ευρωπαίων 
δημοτικών ηγετών για την αλλαγή του κλίματος, υπό την αιγίδα της Επιτροπής της 
ΕΚ και του Προγράμματος για το Περιβάλλον του ΟΗΕ (UNEP). Αποτέλεσμα του 
συνεδρίου ήταν το ξεκίνημα της εκστρατείας "Ευρωπαϊκές πόλεις για την 
προστασία του κλίματος". Στόχος της κοινής εκστρατείας για εξοικονόμηση 
ενέργειας και μείωση των εκπομπών CO^ είναι να βοηθήσει τα έθνη να εκπληρώσουν 
τους στόχους που τέθηκαν στη διάσκεψη κορυφής του Ρίο όσο το δυνατόν 
γρηγορώτερα και να υποστηρίξει τις δημοτικές αρχές στις προσπάθειες τους για 
την καταπολέμηση των αιτίων της αλλαγής του κλίματος. 
To ICLEI, μe συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διοργάνωσε επίσης 
τη δεύτερη διάσκεψη κορυφής των τοπικών δημοτικών αρχόντων που έγινε στο 
Βερολίνο αμέσως μετά την πρώτη διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών της UN FCCC. 
Η διάσκεψη αυτή κορυφής για την αλλαγή του κλίματος έδωσε τη δυνατότητα 
ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με νεωτεριστικές τοπικές πολιτικές και 
πρακτικές και διερεύνησης των δυνατών μελλοντικών στρατηγικών. Η διάσκεψη 
κορυφής, που την παρακολούθησαν 159 δημοτικοί άρχοντες, εξέδωσε στις 29 
Μαρτίου 1995 ανακοινωθέν στο οποίο, μεταξύ άλλων, οι τοπικές αρχές καλούνται 
να αναπτύξουν σχέδια τοπικής δράσης για τη μείωση των εκπομπών C02 κα7ά 20% 
μέχρι το 2005. 
Σ7α πλαίσια της πρωτοβουλίας "διαχείριση της ενέργειας σε περιφέρειες και 
πόλεις", η Επιτροπή προώθησε τη δημιουργία του δικτύου ENERGY-CITES μe στόχο 
την αειφόρο χρήση της ενέργειας στις αστικές περιοχές. Με τη δημιουργία των 
Οργανισμών Ενέργειας Πόλεων ελπίζεται ότι οι εκλεγμένοι άρχοντες και οι 
πολίτες θα αντιληφθούν καλύτερη την πρόκληση και τις δυνατότητες που 
παρουσιάζει μία σωστή ενεργειακή διαχείριση. Αυτό θα συμβάλει στη μείωση της 
κατανάλωσης στις πόλεις και στην, προώθηση τοπικών και νέων ενεργειών οι οποίες 
θα συμβάλουν επωφελώς στο αστικό και παγκόσμιο περιβάλλον αλλά και -στη/ 
ποιότητα ζωής στις αστικές περιοχές. Η προσέγγιση αυτή θα ενισχυθεί στα 
πλαίσια του προγράμματος SAVE-II. 
97 
Γεωργία 
Όσον αφορά τα αγροτικά εδάφη, από το 1992 καταβάλλονται προσπάθειες για την 
προαγωγή ενός "ολοκληρωμένου ελέγχου" μέσω. ιδιαίτερα, εκπαιδευτικών 
δραστηριοτήτων για να μπορέσει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ ρίψης λιπασμάτων 
και απορροφητικής ικανότητας των εδαφών και των φυτών. Με τον τρόπο αυτό. θα 
υπάρξει στο μέλλον μείωση εκπομπών Ν20 προερχομένων από τη ρίψη λιπασμάτων. 
10.3. Διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών 
Η εκπαίδευση και η επιμόρφωση είναι επίσης σημαντικά στοιχεία των συνοδευτικών 
μέτρων των ερευνητικών προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Οι 
δραστηριότητες στα πλαίσια του EPOCH, των περιβαλλοντικών προγραμμάτων και των 
προγραμμάτων για το περιβάλλον και το κλίμα (βλ. κεφάλαιο 9) προωθούνται μέσω: 
της Ευρωπαϊκής^ Σχολής Κλιματολογϊας και Κινδύνων από Φυσικές 
Καταστροφές, μέσω ετήσιων ή διετών σειρών μαθημάτων σε επιλεγμένα 
σχετικά θέματα που γίνονται σε συνεργασία με διάφορα ευρωπαϊκά 
ερευνητικά ινστιτούτα. 
χορήγησης υποτροφιών κατά τομείς σε ευρωπαίους αποφοίτους και 
μεταπτυχιακούς σπουδαστές σε τομείς σχετικού με την κλιματολογϊα και 
τους κινδύνους από φυσικές καταστροφές, 
της έκδοσης σειράς βιβλίων και μονογραφιών για θέματα σχετικά με τους 
ερευνητικούς τομείς του προγράμματος, που καλύπτουν τις ανάγκες 
διαφόρων ειδών ενδιαφερομένων αναγνωστών. 
Η Ευρωπαϊκή Σχολή Κλιματολογίας και Κινδύνων από Φυσικές Καταστροφές παίρνει 
τη μορφή σειρών μαθημάτων σχετικών με τρέχοντα ερευνητικά θέματα στον τομέα 
του κλίματος και των κινδύνων από φυσικές καταστροφές. Τα μαθήματα, τα οποία 
διοργανώνονται σε συνεργασία με κορυφαία ευρωπαϊκά ιδρύματα, είναι ελεύθερα 
για αποφοίτους ή μεταπτυχιακούς σπουδαστές που ειδικεύονται σε σχετικούς 
ερευνητικούς τομείς. 
Σειρές μαθημάτων σχετικές με την αλλαγή του κλίματος που διοργανώθηκαν 
από την Ευρωπαϊκή Σχολή Κλιματολογϊας και Κινδύνων από Φυσικές 
Καταστροφές : 
m Κλιματική αλλαγή και επιπτώσεις: Γενική εισαγωγή. 11-18 
Σεπτεμβρίου 1988 
• Κλιματική και πλανητική αλλαγή, 4-12 Απριλίου 1990 
• Κίνδυνοι πυρκαϊάς δασών και διαχείριση, 27 Μαΐου - 4 Ιουνίου 1992 
• Η ερημοποίηση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Φυσικές και κοινωνικο­
οικονομικές πλευρές, 6-13 Οκτωβρίου 1993 
• Στατιστική ανάλυση της μεταβλητότητας του κλίματος. 30 Οκτωβρίου • 
6 Ηοεμβρϊου 1993 
• Προβλέπεται για το 1995: Επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στη 
γεωργία, τα δάση και τους υδάτινους πόρους 
10.4. Ερευνητικές δραστηριότητες σχετικά με την εκπαίδευση, επιμόρφωση και 
ευαισθητοποίηση του κοινού 
Η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος. Πυρηνικής Ασφάλειας και Προστασίας των 
πολιτών (ΓΔ XI) της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων παρήγγειλε μία μελέτη 
για να εξεταστεί το πεδίο που διανοίγεται για τη βελτίωση των δραστηριοτήτων 
εκπαίδευσης, επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με την αλλαγή 
του κλίματος (ΕΕΚ, 1992). Μ ία απογραφή των δραστηριοτήτων που λαμβάνουν χώρα 
στα επιμέρους κράτη μέλη οδηγεί στα ακόλουθα συμπεράσματα: 
στα προγράμματα τους για τη μείωση των εκπομπών C02, πολλές ευρωπαϊκές 
χώρες δεν δίνουν την πρέπουσα έμφαση σε δραστηριότητες εκπαίδευσης και 
98 
προαγωγής για την υποστήριξη των νομοθετικών μέτρων. 
υπάρχουν μεγάλες διαφορές στο επίπεδο της ενεργειακής εκπαίδευσης 
μεταξύ των χωρών της ΕΚ, 
σε όλες τις κοινοτικές χώρες, αναγνωρίζεται η ανάγκη για ενεργειακή 
επιμόρφωση στη βιομηχανία, στο εμπόριο και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. 
Η μελέτη έδειξε ότι. για το χειρισμό του προβλήματος της αλλαγής του κλίματος, 
είναι πιο αποτελεσματικό να υπάρχει ένα ολοκληρωμένο πακέτο κυβερνητικών 
μέτρων για την προώθηση της διατήρησης της ενέργειας, που να υποστηρίζεται και 
να συνδέεται με χρηματοδοτικά κίνητρα και με νομοθετικά μέτρα 
93 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 
Bengtsson, L. (1994). Climate of the 21st century. 1994. Agricultural and Forest 
Meteoroly 72 (1994) 3-29. 
Λέσχη των πόλεων χωρίς αυτοκίνητα (1994). Χάρτα των πόλεων χωρίς 
αυτοκίνητα, Βρυξέλλες 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1992). Μέτρα πολιτικής στο πεδίο 
της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της ενημέρωσης του κοινού και των 
δημοσίων σχέσεων ως συμβολή για την περιστολή των εκπομπών C02, 
ΓΔΧΙ, σύμβαση αριθ. Β91/Β-3046/9493. Βρυξέλλες, Μάρτιος 1992. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1993). Προς την αειφορία: 
Πρόγραμμα πολιτικής και δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά 
με το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη, Βρυξέλλες, 1 
Φεβρουαρίου 1993. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1994a). What is TACIS; Partnerships and 
cooperation with the New Independent States. ΓΔ Ι, Γραφείο πληροφοριών 
TACIS, Βρυξέλλες, Μάϊος 1994. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1994b). Τί είναι το PHARE; Μια 
πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ενωσης για οικονομική ολοκλήρωση των 
χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ΓΔ Ι, Γραφείο 
πληροφοριών PHARE. Βρυξέλλες, Σεπτέμβριος 1994. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1994c). Evaluation of progress on 
integration of the environment into other aeras of Commission policy and action. 
Detailed note, Βρυξέλλες, 20 Οκτωβρίου 1994, XVII/A/2/MD. 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1994d). Ενδιάμεση έκθεση 
υλοποίησης του κοινοτικού προγράμματος πολιτικής και δράσης 
σχετικά με το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη "Προς την 
αειφορία". COM (94) 453 τελικό. Βρυξέλλες, 30 Νοεμβρίου 1994. 
Cubasch, U., J. Waszkewitz, G.C. Hegerl, J. Perlwitz (1995). Regional climate change 
as simulated in time-slice experiments. Ινστιτούτο Μετεωρολογίας Max-Planck. 
Αμβούργο. 
ERM (1992a). Ανάπτυξη πλαισίου αξιολόγησης επιλογών πολιτικής για την 
αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου. Summary report: 
Assessment of strategic options. Εκθεση για την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, ΓΔ για το περιβάλλον, την πυρηνική ασφάλεια και την 
προστασία των πολιτών. Climate Research Unit and Environmental Resources 
Limited. 
ERM (1992b). Ανάπτυξη πλαισίου αξιολόγησης επιλογών πολιτικής για την 
αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου. Economic valuation of 
impacts and adaptive measures in the European community. Εκθεση για την 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ΓΔ για το περιβάλλον, την 
πυρηνική ασφάλεια και την προστασία των πολιτών. Climate Research Unit 
and Environmental Resources Limited. 
^cb^sU* 
Fudge, C. and L. Mills (1994). Ευρωπαϊκές αειφόρες πόλεις. Πρώτη έκθεση της 
ομάδας εμπειρογνωμόνων της ΕΕ για το αστικό περιβάλλον. Εργο 
"αειφόρες πόλεις". XI/822/94-FR. Βρυξέλλες, Οκτώβριος 1994. 
Harrison, Ρ.Α., andM.L. Parry (1993). The effect of climate change on agricultural and 
horticultural potential in Europe. Environmental Change Unit. University of Oxford. 
Εισήγηση που παρουσιάστηκε στο συμπόσιο της ΕΚ για την κλιματική 
αλλαγή και τις επιπτώσεις της, Κοπεγχάγη, 6-10 Σεπτέμβριος 1993. 
Houghton, J.T., Β.Α. Callander, S.K. Varney(eds.) (1992). Climate Change 1992 -The 
IPCC Supplementary Report on the IPCC Scientific Assessment. Cambridge 
University Press, Cambridge. 
IPCC (1994). Radiative forcing of climate change. Εκθεση για το 1994 της ομάδας 
εργασίας για την επιστημονική αξιολόγηση, IPCC (διακυβερνητική 
ομάδα εμπειρογνωμόνων για την εξέλιξη του κλίματος. Περίληψη για 
τους υπεύθυνους για χάραξη πολιτικής. 
Jones, Μ.Β., Τ. Ashenden, A.J. Parsons, Η. Payer, Α. Raschi, J.Η.M. Thornley 
(1993). The effects of rising C02 and changing climate on grassland communities in 
Europe. Εισήγηση που παρουσιάστηκε στο συμπόσιο της ΕΚ για την 
κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της, Κοπεγχάγη, 6-10 
Σεπτεμβρίου 1993. 
Thimbal, Β et al (1995). Ανταπόκριση στις προβλεπόμενες αλλαγές της 
επιφανειακής θαλάσσιας θερμοκρασίας και των θαλασσίων παγετώνων 
σε πειράματα διπλασιασμού του διοξειδίου του άνθρακα. Météo-France, 
αριθ. 42. 
Warrick, R.A., Ε.Μ. Barrow, T.M.L. Wigley (1990). The greenhouse effect and its 
implications for the European Community. Εκθεση για την Επιτροπή των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αριθ. σύμβασης: EU 4C-0098-UK. Climatic 
Research Unit, University of East Anglia, Norwich. 
100 
ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 
ALTENER 
ΚΑΠ 
ΚΑΕ 
CEET 
CEO 
ΚΑΚ 
CORINAIR 
EAGFF 
ΕΚ 
ECOCRAFT 
ECU 
ENRICH 
EUROSTAT 
EPOCH 
FEC 
FNEC 
GCOS 
ΑΕΠ 
AEK 
GOOS 
GTOS 
ΑΠΑ 
HDP 
IGBP 
INC 
IPCC 
JOULE 
KKE 
ΟΟΣΑ 
OPET 
PACE 
PERU 
PHARE 
E&A 
EAE 
SAVE 
STEP 
SYNERGY 
TACIS 
THERMIE 
UN FCCC 
OHE 
WPIC 
WCRP Πρόγραμμα για την προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 
Κοινή Αγροτική Πολιτική 
Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
Πρόγραμμα για καθαρές και αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες 
Κέντρο για την παρατήρηση της γης 
Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών 
Απογραφή εκπομπών CORINE AIR 
Ευρωπαϊκό ταμείο αγροτικής καθοδήγησης και εγγυήσεων 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Έργο για ευρωπαϊκή συνεργασία ως προς τις αντιδράσεις του C02 
σε σχέση με τα δάση και τα δένδρα 
Ευρωπαϊκή Ηομισματική Μονάδα 
Ευρωπαϊκό δίκτυο έρευνας για την πλανητική αλλαγή 
Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Ευρωπαϊκό πρόγραμμα κλιματολογϊας και κινδύνων από φυσικές 
καταστροφές 
Τελική κατανάλωση ενέργειας 
Τελική μη ενεργειακή κατανάλωση 
Σύστημα παρατήρησης του πλανητικού κλίματος 
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν 
Ακαθάριστη ενεργειακή κατανάλωση 
Διεθνές σύστημα παρατήρησης των ωκεανών του πλανήτη 
Διεθνές σύστημα παρατήρησης της γης 
Ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 
Πρόγραμμα ανθρώπινης διάστασης της παγκόσμιας αλλαγής του 
κλϊματος 
Διεθνές πρόγραμμα γεώσφαιρας-βιόσφαιρας 
Διακυβερνητική διαπραγματευτική επιτροπή 
Διακυβερνητική ομάδα για την αλλαγή του κλίματος 
Πρόγραμμα κοινών ευκαιριών για μη συμβατικές ή μακροπρόθεσμες 
μορφές ενέργειας 
Κοινό Κέντρο Ερευνών 
Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως 
Δίκτυο οργανισμών για την προώθηση ενεργειακών τεχνολογιών 
Πρόγραμμα δράσης για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της χρήσης 
της ενέργειας 
Ενεργειακός σχεδιασμός σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο 
Πρόγραμμα ενίσχυσης της αναδιάρθρωσης της οικονομίας της Πολωνίας 
και της Ουγγαρίας 
Έρευνα και Ανάπτυξη 
Έρευνα. Τεχνολογική ανάπτυξη και Επίδειξη 
Πρόγραμμα ειδικών δράσεων για ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης 
Πρόγραμμα επιστήμης και τεχνολογίας για την προστασία του 
περιβάλλοντος 
Πρόγραμμα για ενεργειακή συνεργασία με όλες τις μη κοινοτικές 
χώρες 
Πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας της Κοινοπολιτείας των Ανεξαρτήτων 
Κρατών 
Πρόγραμμα υποστήριξης ενεργειακών τεχνολογιών 
Σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος 
Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών 
Πρόγραμμα για τις επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα 
Πρόγραμμα έρευνας για το παγκόσμιο κλίμα 
101 
Χημικοί τύποι και αναφορές 
CO Μονοξείδιο του άνθρακα 
C02 Διοξείδιο του άνθρακα 
CH4 Μεθάνιο NMV0C Πτητικές οργανικές ενώσεις πλην μεθανίου 
ΝοΟ Υποξεϊδιο του αζώτου 
Ν0Χ Οξείδια του αζώτου 
Gg Γιγαγραμμαριο (1 Gg=l Κιλοτόννος) 
toe ισοδύναμο τόννου πετρελαίου 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΕΘΝΙΚΕΣ ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ 
Ίο 3 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Αυστρία το 1990 (Gg) 
ΑΥΣΤΡΙΑ C02 CH, Ν20 Ν0„ CO NMV0C 
1 Ενέργεια εν γένει 57100 116 1.4 216 1391 269 
Ια Καύση καυσίμων 57100 24 1 216 1391 253 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 16500 <1 <1 12 6 <1 
1α2 Βιομηχανία 12300 1 1 47 27 24 
1α3 Μεταφορές 16200 15 <1 145 582 130 
1α4 Εμπόριο υπηρεσίες 12100 8 <1 12 776 99 
1ο6 Κατοικίες ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ 
1α6 Γεωργία/δασοκομία ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ 
1α7 Αλλα ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ ΠΑ 
1α8 Βιομάζα 
Ιβ Διαφεύγοντα καύσιμα 0 92 1 0 0 16 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 2100 0 0 6 241 8 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
2β Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2ν ανόργανες χημικές ύλες 
2d Οργανικές χημικές ύλες 
2ε W] μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 0 0 0 0 0 130 
3α Βάψιμο 
3β Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3d Άλλα 
4 Γεωργία 0 259 20 0 60 12 
4α Εντερικές ζυμώσεις 230 
4β Ζωικά απόβλητα 28 
Λγ Καλλιέργεια ρυζιού 
4(5 Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 0 228 0 0 <1 26 
6α Χωματερές 
6β Αύματα 
6γ 'ΑΛλα 
Ολικές εκπομπές 59200 6034 
222 1692 445 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 0# 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 1200a 
FNEC 4600* 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
Λ ο ^ 
Πήγες: 
Εθνική έκθεση για το κλίμα της αυστριακής ομοσπονδιακής κυβέρνησης. 
Βάσει των υποχρεώσεων της που απορρέουν από τις διατάξεις των αρθρ. 4.2 
και 12 της Σύμβασης πλαισίου για την αλλαγή του κλίματος (Εφημερίδα της 
Κυβερνήσεως αριθ. 414/1994). Βιέννη, 1994 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται όλες από την εθνική 
έκθεση, εκτός και αν άλλως δηλώνεται. 
Υποσημειώσεις: 
a. Συγκερασμός εκτιμήσεων της Eurostat και του CORINAIR για τις εκπομπές απο 
μεταφορές 
//ο Ο Λ 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του ΘερμοκηιΓιυυ στο Βέλγιο το 1990 (Gg) 
ΒΕΛΓΙΟ C07 CH, Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 ΆΛΛα 
1α8 Βιομάζα 
Ιβ Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο & αέρ/ο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Β/ομηχοίν/jcéç d/epKOovff 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3ί 'ΑΛΑα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ζωικά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4(5 Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Αύματα 
6γ Άλλα 20600 
ΠΑ 
4600 106400 
106400 
33800 
25500 
2600 
ΠΑ 
7200 
2600 14 
ΠΑ 
46 71 
25 
<1 
55 
1 
6 
ΠΑ 
ΠΑ 
14 
900 
900 8 
8 
2 
3 
19 
2 
ΠΑ 
ΠΑ 
55 330 
330 
56 
67 
918 
12 
ΠΑ 
ΠΑ 1085 # 216 # 
1085 203 
2 
110 
291 
55 
ΠΑ 
ΠΑ 
13 
108 ΠΑ 
54 
0 0 0 0 90 
270 9 0 0 1 
5 0 3 16 0 
-Ολικές 
εκπομπές 114500 39 22 338 1219 361 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 13300 
2000 
10200 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
Ίο G 
Πηγές: 
Βελγικό εθνικό πρόγραμμα για τη μείωση των εκπομπών C02. Βάσει της 
"αποφάσεως του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία μηχανισμού 
παρακολούθησης των εκπομπών C02 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου στην 
Κοινότητα". Ιούνιος 1994 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
CORINAIR (υποδεικνύεται με ένα #) 
0/ εκτιμήσεις για το C02 προέρχονται από την εθνική έκθεση, εκτός και αν 
άλλως δηλώνεται. Οι τιμές για τα υπόλοιπα, πλην C02. αέρια αποτελούν 
εκτιμήσεις του CORINAIR. 
Υποσημειώσεις: 
α. Συγκερασμός εκτιμήσεων CORINAIR & Eurosta για τις εκπομπές από 
μεταφορές. 
A<L> 1} 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη Δανία το 1990 (Gg) 
ΔΑΝΙΑ C02 CH4 Ν20 ΝΟχ CO NMV0C 
1 Ενέργεια εν γένει 50900 23 2 269 770 129 
Ια Καύση καυσίμων 50200 α 12 γ 2 γ 269 κ 737 γ 119 ^ 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 25700 2 1 96 39 2 
1α2 Βιομηχανία 6000 1 <1 17 6 1 
1α3 Μεταφορές 11200 3 1 138 547 106 
1α4 Εμπόριο υπηρεσίες 1500 0 0 110 
1α5 Κατοικίες 5000 6 <1 5 139 8 
1α6 Γεωργία!δασοκομία 800 0 0 13 5 2 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 700 #0 11 0 0 33 10 
101 Πετρέλαιο & αέριο 700 8 
102 Εξόρυξη άνθρακα 3 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 1200 0 0 10 4 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 1 
2ί Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 1200 
2σΓ ΆΛλα 
3 Χρήση διαλυτών 0 0 0 0 0 34 
3α Βάψιμο 26 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και ξηρό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 2 
3ί Άλλα 7 
4 Ι~£αρκ'α 0 262 9 0 0 2 4α Εντερικές ζυμώσεις 137 
40 Ιωίκά απόβλητα 125 
4κ Καλλιέργεια ρυζιού 
4ί Αγροτικά εδάφη 9 2 
4e Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση Χειμώνων 
6 Απόβλητα 0 122 0 0 0 0 
6α Χωματερές 120 60 Λύματα 2 
6κ Άλλα 
-Ολικές 
εκπομπές 52100 406 11 270 770 165 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 3000 0 0 5 1 <1 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 1900 <1 <1 66 17 3 
FNEC 1000 * 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ - Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
Πηγές: 
Προστασία του κλίματος στη Δανία. Υπουργείο Περιβάλλοντος. Δανικός 
οργανισμός προστασίας του περιβάλλοντος. Δοινία, 1994. (Εθνική 
ανακοίνωση στα πλαίσια της UN FCCC. 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
CORINAIR (υποδεικνύεται με ένα #) 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός και αν άλλως δηλώνεται . 
Υποσημειώσεις: 
α. Η Δανία, στις εκτιμήσεις της, συμπεριέλαβε και τις εκπομπές C02 από την 
εξαγωγή πετρελαίου/αερίου (συμπεριλαμβανομένων και των αερίων καύσης, 
flaring) Me βάση τα στοιχεία του CORINAIR, ο/ εκπομπές αυτές έχουν 
αφαιρεθεί. Η Δανία διόρθωσε τα στοιχεία της για τις εκπομπές από καύση 
καυσίμων για να ληφθούν υπόψη οι εισαγωγές/εξαγωγές ηλεκτρισμού. Η 
διόρθωση αυτή (6300 Gg C02) αγνοήθηκε για λόγους σύγκρισης. 
β. Η Δανία περιέλαβε τις εκπομπές C0^ από εξαγωγή πετρελαϊο/αερϊο > 
(συμπεριλαμβανομένων και των αερίων καύσης) στην κατηγορία ΙΑ. Συνεπώς, 
χρησιμοποιήθηκαν οι εκτιμήσεις CORINAIR. 
γ. Η διόρθωση ως προς τις εισαγωγές/εξαγωγές ηλεκτρισμού αγνοήθηκαν για 
λόγους σύγκρισης και συμφωνίας με τα υπόλοιπα κράτη μέλη. 
4ο? 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη Φινλανδία το 1990 (Gg) 
C02 CH< NjO NO, CO NMVOC ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 1α7 ΆΛΛα 1α8 Β/ομα£α 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 101 nerpé/ta/o & aép/o 
102 Εξόρυξη άνθρακα 2 Βίομηχανίκές διεργασίες 2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3δ Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 4/ ΚαΛλ/έρ/ε/α ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Αύματα 
6γ Άλλα 11500 
5800 
100 
100 
1100 52600 52600 19500 13700 
ΠΑ 
2100 
1200 
83 
105 19 19 1 2 55 ΠΑ 
94 
11 
139 
34 60 ΠΑ 
12 291 291 64 41 368 ΠΑ 61 18 484 484 9 32 79 ΠΑ 51 14 
17 156 142 0 0 
ΠΑ 
12 
15 
2 48 
-Ολικές 
εκπομπές 53900 252 22 295 487 219 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 2800 1400α 6000* 
ΠΑ ΔΕ Περιλαμβάνεται αλλού 
Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
7^3 
Πηγές: 
Εθνική έκθεση της Φινλανδίας βάσει των προβλεπομένων στη σύμβαση 
πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος. 
Ιανουάριος 1995. 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται. 
Υποσημειώσεις: 
α. Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και CORINAIR για τις εκπομπές από μεταφορές 
-Ί/Ίο 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη Γαλί/α το 1990 (Gg) 
ΓΑΛΛΙΑ CO, CH4 Ν,Ο 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Karo/x/fç 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 Ά/Ua 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 ΠετρέΛα/ο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3(5 Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ζω/κά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4(5 Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση κ£ωρκ'*ώΐ' αποβλήτων 
4στ Καύση Ae/pwiw 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Αύματα 
6γ ' A/Ua 349800 
349700 
60800 
71100 
128100 23 
23700 
58200 126 
7800 
200 
600 
12700 311 
16700 
500 
2500 
500 
0 
1800 8000 
α 
6200 1444 
716 495 
184 
5 
6 
4 
3 
3 
21 
0 
106 
204 
3 
1640 
159 
10 
19 
748 
15 
18 12 
12 
2 
2 
1194 
1 
68 
0 
103 
3 
47 
55 
61 
61 
1 
1 NO. 
1675 
1671 
163 
154 
7062 
18 
1895 
74 
0 
4 
23 
623 
20 
4 
20 
20 
10947 CO 
10047 
10047 
29 
596 
1199 
18 
250 
447 
137 
668 
3 
43 
2 
223 
223 
9 
2424 NMVOC 
1667 
1530 
6 
1 
67 
137 
86 
18 
27 
39 
640 
253 
72 
74 
240 
18 
-Ολικές 
εκπομπές 366500 2896 176 1722 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 8100 
9000 
39800 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
Πηγές: 
Εθνικό πρόγραμμα πρόληψης της αλλαγής του κλίματος. Γαλλική Δημοκρατία, 
Φεβρουάριος 1995. 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
CORINAIR (υποδεικνύεται με ένα #) 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται . 
Υποσημειώσεις: 
α. Υποτίθεται ότι η εκτίμηση των 1800 Gg για τις χωματερές ισχύει για 
εκπομπές από μη οργανικά!μη ανακυκλώσιμα υλικά 
β. Η εθνική έκθεση της Γα/Μ/aç δεν περιέχει εκτιμήσεις για εκπομπές από 
δεξαμενές 
γ. Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και CORINAIR για τις μεταφορές 
ΛΛΖ 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη Γερμανία το 1990 (Gg) 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ CO? CH4 Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 
Ια 
lei 
1α2 
1ο3 
1α4 
1α5 
1α6 
1α7 
Ιαβ 
10 
101 
102 
2 
2α 
20 
2γ 
2δ 
2ε 
2στ 
3 
3α 
3γ 
3δ 
4 
4α 
40 
4γ 
4δ 
4ε 
4στ 
6 
6α 
60 
6/ Ενέργεια εν γένει 
Καύση καυσίμων 
Ενέργεια και μετατροπή 
Βιομηχανία 
Μεταφορές 
Εμπόριο/Υπηρεσίες 
Κατοικίες 
Γεωργία/δασοκομ ί α 
Άλλα 
Βιομάζα 
Διαφεύγοντα καύσιμα 
Πετρέλαιο & αέριο 
Εξόρυξη άνθρακα 
Βιομηχανικές διεργασίες 
Σίδηρος και χάλυβας 
Μη σιδηρούχα μέταλλα 
Ανόργανες χημικές ύλες 
Οργανικές χημικές ύλες 
Μη μεταλλικά ορυκτά 
Άλλα 
Χρήση διαλυτών 
Βάψιμο 
Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
Άλλα 
Γεωργία 
Εντερικές ζυμώσεις 
Ιωίκά απόβλητα 
Καλλιέργεια ρυζιού 
Αγροτικά εδάφη 
Καύση γεωργικών αποβλήτων 
Καύση λειμώνων 
Απόβλητα 
Χωματερές 
Κύματα 
Άλλα 159000 
129000 
1000 984000 
983000 
436000 
169000 
65000 
5000 
21000 
1000 
29000 
1000 
3000 69 
α 
91 
1539 
25000 
ΠΑ 
ΠΑ 1420 
2318 1767 
228 
12 
16 
9 
5 
3 
1 
3 
31 
0 
317 
1222 
11 
2043 
623 
2397 
79 
ΠΑ 33 
33 
15 
4 
1732 
2 
73 
0 
0 
0 
2 
0 
0 
100 
3 
14 
86 
5 
6 
80 
11 
69 
4 
ΠΑ 2923 
2921 
672 
217 
5990 
35 
1483 
2 
183 
7 
26 
2 
0 
21 
549 
13 
ΠΑ 
ΠΑ 10104 
10078 
921 
899 
1252 
183 
96 
35 
224 
234 
205 
26 
0 
664 
9 
113 
2 
ΠΑ 
ΠΑ 
2978 1679 
1474 
11 
15 
10 
2 
60 
28 
205 
0 
129 
59 
61 
1170 
480 
110 
200 
380 
0 
ΠΑ 
ΠΑ 
-Ολικές 
εκπομπές 101300 6218 223 2944 10768 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 8000 
11000 
68400 *Υ ΔΕ 
ΔΕ 155 
50 37 
58 16 
9 
ΠΑ = Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
Tï;j 
Περιβαλλοντική πολιτική. Προστασία του κλίματος στη Γερμανία. Πρώτη 
έκθεση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Σύμφωνα με τα 
προβλεπόμενα στη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του κλίματος. 
Σεπτέμβριος 1994. 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
0/ εκτιμήσεις προέρχονται από την εθνική έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται . 
Υποσημειώσεις: 
α. Στη γερμανική έκθεση αναφέρονται ως "μικροί καταναλωτές" 
β. Η Γερμανία ανέφερε στην εθνική της έκθεση ότι οι εκπομπές C0? από την 
αποτέφρωση αποβλήτων περιλαμβάνονται στις εκπομπές τις σχετικές με την 
ενέργεια, 
γ. Οι εκπομπές FNEC δεν περιελήφθησαν στην εθνική έκθεση της Γερμανίας. 
Συνεπώς, χρησιμοποιούνται τα στοιχεία της Eurostat. 
ΑΛ^ 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ελλάδα το 1990 (Gg) 
ΕΛΛΑΔΑ CO, CH, Ν20 Ν0„ CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία!δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Β/ομά(α 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3(5 Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Αύματα 
6γ Άλλα 15600 
ΠΑ 77400 
77400 
43800 
9700 
*0 8300 
ΠΑ a 
a 
5 
*β 
ΠΑ 
364 
8100 # 
5900 
600 
600 369 
6 
1 
<1 
1 
<1 
ΠΑ 
ΠΑ 
363 
202 8 
8 
7 
<1 
386 
<1 
ΠΑ 
ΠΑ 
13 502 
502 
111 
3 
770 
1 
ΠΑ 
ΠΑ 
0 
34 777 
777 
6 
<1 
184 
1 
ΠΑ 
ΠΑ 
4 
25 
341 189 
185 
1 
<1 
<1 
ΠΑ 
22 
82 
32 
-OAïKéç 
εκπομπές 86100 936 24 543 1143 325 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 8200 
2000 
1800 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# •= Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
/ins 
Πηγές: 
Δλλαγή του κλίματος. Ελληνικό σχέδιο δράσης για τη μείωση των εκπομπών 
C02 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου . Φεβρουάριος 1995. 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
CORINAIR (υποδεικνύεται με ένα #) 
0/ εκτιμήσεις για το C02 προέρχονται από την εθνική έκθεση, εκτός αν άλλως 
δηλώνεται . Τα στοιχεία για τα υπόλοιπα αποτελούν εκτιμήσεις της CORINAIR. 
Υποσημειώσεις: 
α. Ελήφθησαν από τους πίνακες εκπομπών C02 ως ενημέρωση της εθνικής έκθεσης 
του 1992 
β. 0/ εκτιμήσεις για τις εκπομπές C02 που υπάρχουν στην ελληνική έκθεση 
είναι υψηλώτερες από τις τιμές Eurostat/CORINAIR. Σ777ν έκθεση εξηγείται 
ότι οι εκτιμήσεις για την περίπτωση Ενέργεια & Μετατροπή είναι 
υψηλώτερες λόγω του υψηλωτέρου συντελεστή εκπομπών για το λιγνίτη. 
Εντούτοις, δεν παρέχονται εξηγήσεις γιατί και για τις υπόλοιπες 
κατηγορίες καύσεως οι εκτιμήσεις είναι υψηλώτερες. Κατά συνέπεια, 
χρησιμοποιούνται τα στοιχεία της Eurostat. 
γ. Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και εθνικού προγράμματος για τις 
δεξαμενές. 
AAÇy 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ιρλανδία το 1990 (Gg) 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ CO, CH4 Ν,Ο NO. CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Β/ομά£α 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 ΠεΓρέΛα/σ & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3ί Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Λύματα 
6κ Άλλα 4900 
5800 29100 
29100 
10900 
5400 
1400 
700 
1600 10 
50 
50 551 
136 15 
5 
0 
<1 
<1 
<1 
1 
<1 
0 
10 
<1 
ο 
644 
52 
39 
2 
136 2 
2 
1 
<1 
45 
<1 
5 
<1 
40 
40 
0 111 
111 
46 
11 
305 
1 
76 
3 390 
390 
3 
1 
63 
4 
8 
1 
38 
38 
1 
1 
197 74 
71 
<1 
<1 
<1 
<1 
21 
6 
5 
5 
83 
78 
4 
<1 
-Ολικές 
εκπομπές 30720 796 
*α 42 
100 114 
160 429 
5345 Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 0 
1100 
1500 2187 364 
ΠΑ = nep ι λαμβάνεται αλλού 
ΔΕ - Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
AS)2j 
Πηγές: 
Ιρλανδία. Δνακοίνωση στα πλαίσια της UN FCCC- Συντάχθηκε για τη 
διάσκεψη των συμβαλλομένων μερών σύμφωνα με το άρθρο 12 της σύμβασης 
πλαισίου για την αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος. 
Ιρλανδία, Οκτώβριος 1994. 
Eurostat (υποδεικνύεται με ένα *) 
CORINAIR (υποδεικνύεται με ένα #) 
0/ εκτιμηθείς για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται . 
Υποσημειώσεις: 
α. Στην εθνική έκθεση της^ Ιρλανδίας δεν προβλέπονται εκπομπές από 
δεξαμενές θαλάσσιων καυσίμων. 
'Δλλες σημειώσεις: 
Η Ιρλανδία κάνει στην εθνική της ανακοίνωση και εκτίμηση των εκπομπών 
NMV0C από την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοκομία. Εντούτοις, επειδή 
λίγα μόνον κράτη μέλη έκαναν εκτιμήσεις για εκπομπές και Ι ή δεσμεύσεις 
από αλλαγή στη χρήση γης και από τη δασοκομία, η κατηγορία αυτή δεν 
περιλαμβάνεται καθόλου στην απογραφή εκπομπών της ΕΚ. 
Λ*\% 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ιταλία το 1990 (Gg) 
ΙΤΑΛΙΑ CO, CH4 Ν,Ο NO. CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2ί Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3d Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ζωικά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Λύματα 
6κ Άλλα 401400 
401400 
138400 
91300 
95600 27 
26300 
41200 5 
8100 
500 
0 347 
27600 
400 2 
1500 
2300 
0 
23000 
400 
0 
5100 7300 
2200 654 
64 
1526 413 
66 
8 
10 
4 
2 
5 
3 
10 
0 
337 
10 
4 
1860 
887 
1 
158 
97 
1611 
34 
51 42 
42 
20 
10 
967 
3 
34 
<1 
15 
3 
15 
0 
59 
57 
1 
<1 1981 
1981 
462 
377 
5645 
22 
55 
109 
8 
2 
0 
7 
173 
<1 
32 7155 
7155 
41 
656 
996 
27 
8 
535 
3 
193 
140 
371 
3 
182 
2 
14 
20 
0 
1704 
1704 
29 
22 
29 
2401 1276 
1137 
27 
19 
69 
1 
15 
140 
73 
<1 
9 
41 
538 
238 
49 
64 
187 
492 
381 
14 
97 
22 
<1 
-Ολικές 
εκπομπές 436300 3889 116 2034 9258 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 8600 
4800 
30200 
ΓΙΑ = Π£ρ/λαμ0άνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# = Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
>M<5 
Πήγες: 
Πρώτη ιταλική εθνική ανακοίνωση βάσει της σύμβασης πλαισίου για την 
αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ιανουάριος 1995. 
Eurostat 
CORINAIR 
Το εθνικό ιταλικό πρόγραμμα δεν παρέχει εκτιμήσεις σύμφωνα με το σχήμα του 
IPCC. Δπό πλευράς καυσίμων και τελικής χρήσεως παρέχονται πίνακες από εθνικές 
εκθέσεις. Συνεπώς, για τις εκπομπές C02 χρησιμοποιούνται εκτιμήσεις από 
Eurostat και CORINAIR ενώ για τα εκτός C02 αέρια χρησιμοποιούνται εκτιμήσεις 
CORINAIR. 
Υποσημειώσεις: 
α: Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και CORINAIR για τις μεταφορές. 
1Zo 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο Αουξεμβουργο το 1990 (Gg) 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ C02 CH„ Ν20 NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 12600 2 <1 23 154 14 
Ια Καύση καυσίμων 12600 0 23 154 12 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 1900 0 <1 <1 
1α2 Βιομηχανία 6600 11 98 <1 
1α3 Μεταφορές 2900 11 48 Π 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 300 0 1 
1α5 Κατοικίες 800 15] 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 100 1 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 0 2 0 0 0 2 
101 Πετρέλαιο & αέρ/ο 2 2 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 600 0 0 0 17 1 
2α Σίδηρος και χάλυβας 600 17 1 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2(5 Οργανικές χημικές ύλες 1 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ 'Αλλα 
3 Χρήση διαλυτών 0 0 0 0 0 4 
3α Βάψιμο 1 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα <1 
3γ Παρασκευή!επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 1 3(5 Άλλα 2 
4 Γεωργία 0 18 <1 0 0 <1 
4α Εντερικές ζυμώσεις 16 
40 Ζωικά απόβλητα 2 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 100 4 0 <1 0 0 
6α Χωματερές <1 4 60 Λύματα <1 by Άλλα 100 1 
-. , -- Ολικές 
εκπομπές 13300 Α 24 <1 23 171 19 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 0 * 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 300 0 FNEC 0 * 
ΠΑ = Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# = Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
ΛΖ^) 
Πήγες: 
Εθνική έκθεση του Λουξεμβούργου εν όψει της Ιης συνδιάσκεψης της 
συμβαλλομένων μερών στη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την αλλαγή του 
κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος. Μάρτιος 1995. 
Eurostat 
CORINAIR (CORINAIR 1990 - Λουξεμβούργο, τελική έκθεση) 
Οι εκτιμήσεις για το C02 προέρχονται από την εθνική έκθεση του Λουξεμβούργου, 
εκτός αν άλλως δηλώνεται. 0/ εκτιμήσεις για τα υπόλοιπα, πλην C02. αέρια είναι 
εκτιμήσεις της CORINAIR. 
Υποσημειώσεις: 
α. Η εθνική ανακοίνωση του Λουξεμβούργου περιλαμβάνει εκτίμηση για 
εκπομπές από τη "φύση". 0/ εκπομπές αυτές δεν περιλαμβάνονται στις 
ολικές εκπομπές C02. 
b. Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και CORINAIR για τις μεταφορές. 
ιζ^ζ. 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στις Κάτω Χώρες το 1990 (Gg) 
-ΚΑΤΩ 
ΧΩΡΕΣ CO, CH4 Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια ev γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
Ια2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία!δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο Ι αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2δ Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή/επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3(5 Άλλα 
4 Γεωργία 
4α ' Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
Άε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Λύματα 
6γ Άλλα 26900 
19200 
700 
800 14900 
14900 
51400 
33400 
9500 
8600 
1900 
400 
0 149 
900 
900 402 
377 177 
28 
5 
ΠΑ 
0 
149 
508 
106 
382 
5 6 
6 γ 
<1 
<1 
337 
<1 
ΠΑ 
ΠΑ 
0 
16 
22 
22 
15 
4 
11 δ 570 
570 
92 
86 
716 
31 
ΠΑ 
24 800 
800 
6 
10 
195 
68 
ΠΑ 
ΠΑ 
0 
229 231 
231 
19 
1 
16 
ΠΑ 
77 
0 145 
0 3 
0 3 
-Ολικές 
εκπομπές 151800 1067 59 575 1029 459 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 35900 
4500 
28600 
ΠΑ 
ΔΕ Περιλαμβάνεται αλλού 
Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
π Ζ 3 
Πηγές: 
Εθνική ανακοίνωση των Κάτω Χωρών για τις πολιτικές αλλαγής του 
κλίματος. Συντάχθηκε για τη συνδιάσκεψη των συμβαλλομένων μερών στη 
σύμβαση πλαίσιο για την αλλαγή του κλίματος. Κάτω Χώρες, Νυγουστος 
1994. 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται. 
Υποσημειώσεις: 
α. Στην εθνική ανακοίνωση των Κάτω Χωρών περιλαμβάνεται εκτίμηση για τις 
πραγματικές εκπομπές από πρώτες ύλες (14800 Gg) και στατιστικές 
διαφορές (1000 Gg). Για να υπάρχει συνέπεια με τις απογραφές εκπομπών 
από άλλες χώρες, οι εκπομπές αυτές δεν έχουν περιληφθεί. Επίσης, οι 
Κάτω Χώρες προέβησαν σε διορθώσεις όσον αφορά τις θερμοκρασίες. Οι 
δ7 όρθωσε ι ς αυτές αγνοήθηκαν για λόγους σύγκρισης. 
β. Οι Κάτω Χώρες περιλαμβάνουν στην εθνική τους ανακοίνωση μία εκτίμηση 
για 28600 Gg εκπομπών C02 για να ληφθούν υπόψη οι πιθανές εκπομπές από 
πρώτες ύλες. Για να υπάρχει συνέπεια με τις απογραφές εκπομπών από 
άλλες χώρες, η εκτίμηση αυτή χρησιμοποιείται για τις εκπομπές από FNEC. 
γ. 0/ Κάτω Χώρες περιλαμβάνουν στην εθνική τους ανακοίνωση εκτίμηση για 
τις εκπομπές από εμφανίζοντα ρύπανση εσωτερικά και παράκτια ύδατα. Οι 
εκπομπές αυτές δεν έχουν περιληφθεί εδώ διότι η πηγή αυτή δεν 
προβλέπεται στις οδηγίες του IPCC για τις εθνικές απογραφές αερίων του 
θερμοκηπίου και οι υπόλοιπες χώρες δεν έκαναν εκτιμήσεις. 
δ. Εκπομπές Ν20 από παράκτια ύδατα και ύδατα της ενδοχώρας που εμφανίζουν 
ρύπανση. 
Λ ZKJ 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Πορτογαλία το 1990 (Gg) 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ CO, CH4 Ν,Ο NO. CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 
1α4 Εμπόριο/Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2(5 Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή!επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3ί Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικέ? ζυμώσεις 
40 Ζω'/'κά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Λύματα 
6κ Άλλα 9900 
900 
ΔΕ 
<100 
3100 38700 
38700 
19400 
6100 
#a 1 
1000 
3 
1300' 
3400 
<100 
300 
<100 
0 
400 
400 13 
11 
2 
2 
1 
3 
2 
<1 
176 
105 
58 
13 
35 
33 
2 5 
5 
3 
1 
108 210 
210 
60 
18 
614 
2 
54 
21 
4 
11 1072 
1072 
68 
264 
81 
63 
5 
9 
436 
8 
11 
<1 117 
109 
11 
3 
6 
3 
13 
15 
9 
67 
26 
2 
6 
32 
0 
-Ολικές 
εκπομπές 42500 227 11 214 1083 199 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 2100 
1800 
6600 
ΠΑ = Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ - Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
te. r 
Πηγές: 
Πορτογαλική έκθεση βάσει του άρθρου 12 της σύμβασης πλαισίου του ΟΗΕ 
για την αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, 
Λισσαβώνα, 1994. 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για το C02 παρέχονται από την Πορτογαλία έπειτα από αίτημα του 
Συμβουλίου Υπουργών, εκτός αν άλλως δηλώνεται. Ία στοιχεία για τα εκτός C02 
αέρια είναι στοιχεία CORINAIR. 
Υποσημειώσεις: 
α. Οι εκτιμήσεις της εθνικής έκθεσης για τις εκπομπές C02 από τις μεταφορές 
αντιστοιχούν σε 8700 Gg. ενώ οι εκτιμήσεις της Eurostat είναι 10200 Gg 
και της CORINAIR 9800 Gg. Το πιθανώτερο είναι ότι οι εθνικές εκτιμήσεις 
δεν περιλαμβάνουν όλες τις πηγές μεταφορών και, κατά συνέπεια, 
χρησιμοποιήθηκαν οι εκτιμήσεις CORINAIR. 
b. Συγκερασμός εκτιμήσεων Eurostat και εθνικής εκθέσεως 
4ZG 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ισπανία το 1990 (Gg) 
ΙΣΠΑΝΙΑ CO, CH4 Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 63300 
1α4 Εμπόριο!Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες ΠΑ 
1α6 Γεωργία/δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 0 
101 Πίτρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2ί Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 15100 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή!επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3ί Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές- 1800 
60 Λύματα 
6κ Άλλα 222900 
222900 
78400 
52300 
28900 
ΠΑ 
35300 
900 
600 
18600 
0 14 
ΠΑ 
684 
2500 
α 
700 346 
11 
470 758 
74 
11 
6 
2 
44 
ΠΑ 
ΠΑ 
4 
3 
<1 
<1 
0 
0 
<1 ο 
875 
426 
70 
22 
494 
23 21 
21 
11 
5 
723 
3 
ΠΑ 
ΠΑ 
10 ο ο 
10 ο ο ο ο 
55 
55 
0 
28 1158 
1158 
270 
144 
2721 
21 
ΠΑ 
ΠΑ 
15 
2 
0 
29 
261 4032 
4032 
20 
401 
489 
890 
ΠΑ 
ΠΑ 
66 
248 
188 
60 
0 
0 
0 
<1 
0 
397 
397 
272 
2 
12 
1120 634 
568 
11 
9 
59 
ΠΑ 
70 
4 
<1 
3 
16 
48 
302 
87 
38 
38 
138 
95 
74 
22 
10 
<1 
7 
-Ολικές 
εκπομπές 227300 4531 94 1189 4725 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 12200 
4100 
18800 
ΠΑ - ΠΕρ/λαμ0άν6τα/ αλλού 
ΔΕ - Δεν εκτιμήθηκε 
* « Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# - Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
**.! 
Πηγές: 
Έκθεση της 
αλλαγή του 
Ισπανία. 
Eurostat (υποδεικνύεται 
CORINAIR (υποδεικνύεται Ισπανίας σύμφωνα με τη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την 
κλίματος. Προσωρινή έκδοση. Εθνική επιτροπή κλίματος. 
με 
με ένα *) 
ένα #) 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται. 
Υποσημειώσεις: 
α. Η Ισπανία έκανε μία εκτίμηση για 1800 Gg εκπομπών C02. Υποτίθεται ότι 
οι εκπομπές αυτές είναι από μη οργανικά/μη ανακυκλώσιμα υλικά, 
β. Στοιχεία για εκπομπές από δεξαμενές δεν περιλαμβάνονται στην ισπανική 
εθνική έκθεση, 
γ. Συγκερασμός στοιχείων Eurostat και εθνικής εκθέσεως. 
4Z8 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στη Σουηδία το 1990 (Gg) 
ΣΟΥΗΔΙΑ CO, CH4 Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
Ια Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές" 
1α4 Εμπόριο!Υπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 
1α6 Γεωργία!δασοκομία 
1ο7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2(5 Οργανικέ? χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 
2στ 'Αλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάσιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και ξηρό καθάρισμα 
3κ Παρασκευή!επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3(5 Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερ/κέζ· ζυμώσεις 
40 Ζω/κά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4(5 Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση κίωρι//κώ^ αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 
60 Λύματα 
6κ 'Αλλα 23100 
ΠΑ 
<100 
1600 
2500 
500 
300 55200 
55100 
7000 
13400 
11500 
ΠΑ 
ΠΑ 
<100 
0 
5000 
700 
200 
300 
100 
50 
50 
100 
500 
ΠΑ 
300 17 
ΠΑ 33 
33 
1 
4 
10 
ΠΑ 
ΠΑ 
ΠΑ 
188 
100 196 
100 4 
4 
1 
2 
285 
1 
ΠΑ 
ΠΑ 
ΠΑ 
0 362 
362 
20 
39 
1503 
19 
ΠΑ 
ΠΑ 
ΠΑ 
11 
2 
1 
2 1606 
1606 
8 
6 
201 
69 
ΠΑ 
ΠΑ 
ΠΑ 
18 375 
375 
4 
11 
141 
ΠΑ 
ΠΑ 
18 
67 
59 
98 
40 
15 
36 
0 
-Ολικές 
εκπομπές 61300 329 15 373 1612 540 
Δεξαμενές ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 4200 
ΠΑ 
5700* 
ΠΑ - Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* - Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# = Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
ΛΖ 
Πήγες: 
Σουηδική εθνική έκθεση σύμφωνα με τη σύμβαση πλαίσιο του ΟΗΕ για την 
αλλαγή του κλίματος. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων. 
Σεπτέμβριος 1994. 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση, εκτός αν άλλως δηλώνεται. 
13ο 
Εκτιμήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1990 (Gg) 
-ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ CO, CH4 Ν,Ο NO, CO NMVOC 
1 Ενέργεια εν γένει 
la Καύση καυσίμων 
Ιαΐ Ενέργεια και μετατροπή 
1α2 Βιομηχανία 
1α3 Μεταφορές 120600 
1α4 ΕμπόριοΠπηρεσίες 
1α5 Κατοικίες 78900 
1α6 Γεωργία! δασοκομία 
1α7 Άλλα 
1α8 Βιομάζα 
10 Διαφεύγοντα καύσιμα 5700 
101 Πετρέλαιο & αέριο 
102 Εξόρυξη άνθρακα 
2 Βιομηχανικές διεργασίες 
2α Σίδηρος και χάλυβας 
20 Μη σιδηρούχα μέταλλα 
2γ Ανόργανες χημικές ύλες 
2(5 Οργανικές χημικές ύλες 
2ε Μη μεταλλικά ορυκτά 7400 
2στ Άλλα 
3 Χρήση διαλυτών 
3α Βάψιμο 
30 Απομάκρυνση λιπών 
και στεγνό καθάρισμα 
3γ Παρασκευή! επεξεργασία 
χημικών προϊόντων 
3c5 Άλλα 
4 Γεωργία 
4α Εντερικές ζυμώσεις 
40 Ιωίκά απόβλητα 
4γ Καλλιέργεια ρυζιού 
4δ Αγροτικά εδάφη 
4ε Καύση γεωργικών αποβλήτων 
4στ Καύση λειμώνων 
6 Απόβλητα 
6α Χωματερές 2800 
60 Λύματα 
6γ Άλλα 566000 
560400 
231300 
96700 
30200 
2700 
5700 
7400 11 
46 
a 
1238 
4800 
2200 1004 
2007 
V 
4531 1316 
78 
5 
7 
3 
2 
<1 
3 
4 
0 
482 
756 
5 
1141 
125 
12 
2078 
71 6 
6 
3 
1498 
68 
3 
82 
93 
13 
80 
11 
4 
7 2710 
2628 
823 
180 
5884 
56 
269 
4 
33 
82 
21 
12 
0 6317 
6284 
57 
65 
115 
8 
37 
1 
90 
33 
220 
220 
0 
0 
19 1396 
1306 
13 
2 
90 
455 
417 
38 
674 
237 
61 
72 
304 
0 
19 
-Ολικές 
εκπομπές 577000 108 2740 6682 2540 στ 
Δεfαμε/έζ" ναυτιλιακών καυσίμων 
Δεξαμενές αεροπορικών καυσίμων 
FNEC 7200 δ 
1400 ε 
36700 * 
ΠΑ = Περιλαμβάνεται αλλού 
ΔΕ = Δεν εκτιμήθηκε 
* = Χρησιμοποιούνται στοιχεία της Eurostat 
# = Χρησιμοποιούνται στοιχεία του CORINAIR 
<"30 
Πήγες: 
Λλλαγή του κλίματος. Έκθεση του Η.Β. Έκθεση του Ην. Βασιλείου σύμφωνα 
με τη σύμβαση πλαίσιο για την αλλαγή του κλίματος. Ιανουάριος 1994. Τα 
στοιχεία έχουν ενημερωθεί για λόγους συνεπείας με τα τελευταία στοιχεία 
εκπομπών του Η.Β. στη ΙΊη σύνοψη στατιστικών για την προστασία του 
περιβάλλοντος και τα ύδατα. 
Eurostat 
CORINAIR 
0/ εκτιμήσεις για όλα τα αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται από την εθνική 
έκθεση του Η.Β., όπως αναθεωρήθηκε από το βρεταννικό Υπουργείο Περιβάλλοντος 
για λόγους συνέπειας με την ενημερωμένη απογραφή εκπομπών στη \Ίη σύνοψη 
στατιστικών για την προστασία του περιβάλλοντος και τα ύδατα, εκτός αν άλλως 
δηλώνεται . 
Υποσημειώσεις: 
α. Λεν περιλαμβάνονται στις συνολικές εκπομπές 
β. Me βάση τις αναφερόμενες στην εθνική έκθεση εκτιμήσεις για 2500 Gg από 
τις χωματερές και 6051 Gg από αποτέφρωση. Στην έκθεση του Η.Β., η 
τελευταία παρουσιάζεται στην κατηγορία 2F. 
γ. Εκπομπές C02 από αποτέφρωση 
δ. Εκτιμήσεις του Η.Β. για τις εκπομπές από διεθνείς δεξαμενές θαλάσσιων 
καυσίμων 
ε. Εκτιμήσεις του Η.Β. για τις εκπομπές από διεθνείς δεξαμενές αεροπορικών 
καυσίμων 
στ. 0/ εκπομπές NMV0C από αλλαγή χρήσης γης (80 Gg) δεν περιελήφθησαν ως 
μέρος του συνόλου. 
13£ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
2. Σενάρια 
^33 
Σενάριο Conventional Wisdom: ενεργειακοί δείκτες 
ΣΕΝΑΡΙΟ CONVENTIONAL WISDOM 
Γενική Στατικό (γνωστό ως "business as usual") σενάριο που 
περιγραφή: αντιπροσωπεύει τον κλασσικό τρόπο σκέψης σχετικά με την 
πιθανώτερη εξέλιξη των γεγονότων. Η οικονομική ανάπτυξη 
φθίνει βαθμιαίως μακροπρόθεσμα. Αι/ και επιτελείται 
κάποια πρόοδος, πολλά από τα διεθνή διαρθρωτικά 
κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα παραμένουν. Η 
ενεργειακή πολιτική παραμένει κατακερματισμένη, λόγω των 
ανεπίλυτων αντιτιθέμενων στόχων της ανταγωνιστικότητας, 
του περιβάλλοντος και της ασφάλειας της προσφοράς καθώς 
επίσης και των διαφορετικών εθνικών στόχων. 
Μακρό- Κοινοτικοί ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ της τάξης 
οικονομικά: του 2,9% την περίοδο από 1995 έως 2000: 2,4% έως το 2005 
2.2% έως το 2010 1.9% έως το 2015 και 1,8% έως το 2020. 
Πραγματική πτώση ρυθμού 8%. 
Φορολογία: KcpL//a μεταρρύθμιση: Οι ήδη υψηλοί συντελεστές 
φορολογίας δεν αφήνουν ιδιαίτερα περιθώρια για περαιτέρω 
αυξήσεις ώστε να αντιμετωπιστούν τα δημόσια ελλείμματα 
δεν περιλαμβάνεται το εξωτερικό κόστος. 
Περιβάλλον: Α»/ και βρίσκεται σε υψηλή θέση μεταξύ των προτεραιοτήτων 
της ΕΕ, η περιβαλλοντική διάσταση περιορίζεται από τους 
αντιτιθέμενους οικονομικούς στόχους. Σε ορισμένους 
τομείς επιτελείται πρόοδος, ιδιαίτερα ως προς το S02, 
Ν0Χ, κλπ. Τα μέτρα για την αντιμετώπιση της θέρμανσης του 
• πλανήτη συνεχίζονται μόνο σε προληπτική ήπια βάση. 
Τιμές Ομαλή αύξηση, 
ενέργειας: 
Αργό ($1993) Αύξηση σε πραγματική βάση καθώς η παγκόσμια ζήτηση 
καλύπτεται με αυξανόμενο ρυθμό από τους παραγωγούς της 
Μέσης Ανατολής. $17,6/bbl το 1995, $21/bbl το 2000, 
$29/bbl το 2010 και $31/bbl το 2020. 
Αέριο Η άρση των κανονιστικών διατάξεων και το αναπτυσσόμενο 
δίκτυο οδηγεί στην εμφάνιση χαμηλωτέρων τιμών σε σχέση 
με το πετρέλαιο μετά το 2000, φαινόμενο το οποίο 
ενισχύεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό στις τιμές του 
φυσικού αερίου. 
'Ανθρακας Οι διεθνείς τιμές αυξάνουν ελαφρά, ως αποτέλεσμα των 
μακροπρόθεσμα αναμενώμενων οριακών τιμών κόστους 
παραγωγής. Οι τιμές παραδόσεως σταθεροποιούνται καθώς 
φθηνές εισαγωγές αντικαθιστούν τις ακριβές εγχώριες 
προμήθει ες. 
Τεχνολογία: Κάποια διείσδυση νέων, αποδοτικώτερων τεχνολογιών 
ζήτησης και προσφοράς, εν μέρει υποκινούμενη από δημόσια 
πρότυπα και εν μέρει από βιομηχανικούς παράγοντες που 
| στοχεύουν σε αυξημένη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα | 
ΛΖΗ 
Ζήτηση Συνέχιση των τρεχουσών δράσεων με κάποια επίφαση στην 
ενέργειας: αύξηση της απόδοσης. Η ακαθάριστη καταναλωτική δαπάνη 
αναμένεται να αυξηθεί μετρίως και με ακόμη πιο βραδύ 
ρυθμό 
Πετρέλαιο Αναμένεται πολύ μικρή αύξηση της ζήτησης καθώς η χρήση 
του πετρελαίου περιορίζεται με αυξητικούς ρυθμούς στον 
τομέα των μεταφορών. Εντούτοις, παραμένει εν γένει το 
επικρατούν καύσιμο 
Αέριο Ταχύτατη αύξηση ζήτησης όλων των πρωτογενών καυσίμων με 
αύξηση του μεριδίου τους σε όλους τους τομείς τελικής 
χρήσης, ιδιαίτερα στην παραγωγή ενέργειας. Η αύξηση 
μπορεί να επιβραδυνθεί μετά το 2000 καθώς ο άνθρακας 
γίνεται ελκυστικώτερος στον τομέα του ηλεκτρισμού 
Άνθρακας Το μερίδιο του στην αγορά φθίνει μέχρι το 2000 λόγω του 
ανταγωνισμού από το αέριο στην παραγωγή ηλεκτρισμού. Η 
προσφορά του σε διαρκώς ανταγωνιστικότερες τιμές μπορεί 
να οδηγήσει αργότερα σε ανάκτηση του μεριδίου του στην 
αγορά του τομέα της ενέργειας. 
Ηλεκτρισμός Ο ηλεκτρισμός είναι πιθανόν να κερδίσει πόντους στον 
τομέα της κατοικίας, του εμπορίου και της βιομηχανίας σε 
μεσοπρόθεσμη βάση αν και ο κορεσμός της αγοράς και η 
αυξανόμενη απόδοση μπορεί να επι βραδύνουν την αύξηση 
μέχρι το 2020. 
Προσφορά Η εξάρτηση από τις εισαγωγές επιταχύνεται, αυξανόμενη 
ενέργειας: ενδεχομένως από 50# που είναι επί του παρόντος στα δυο 
τρίτα ή και περισσότερο μέχρι το 2020 
Πετρέλαιο Η εγχώρια παραγωγή δεν αναμένεται να μειωθεί σημαντικά 
μέχρι το 2010. Η εξάρτηση από τις εισαγωγές παραμένει 
περίπου στα σημερινά επίπεδα. 
Αέριο Αν και η εγχώρια παραγωγή πιθανόν να διατηρηθεί , η 
ισχυρή αύξηση της ζήτησης σημαίνει ταχεία αύξηση στις 
εισαγωγές. Η φιλελευθεροποίηση και η ανάπτυξη των 
υποδομών αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο για την επέκταση 
της διείσδυσης του φυσικού αερίου στην Ευρώπη. 
Άνθρακας Η άρση των κανονιστικών διατάξεων και οι μειωμένες 
επιδοτήσεις θα οδηγήσουν σε ουσιαστική μείωση της 
εγχώριας παραγωγής άνθρακα στην ΕΕ και σε κλιμάκωση των 
εισαγωγών. 
Ηλεκτρισμός Αεν υπάρχει κρατική πολιτική ως προς την πυρηνική 
ασφάλεια ή την ασφάλεια της προμήθειας εισαγωγών ορυκτών 
καυσίμων. Αεν υπάρχουν όρια για τη χρήση κάθε 
πρωτογενούς πηγής. 
Ανανεώσιμες Η προσφορά μπορεί να αυξηθεί σημαντικά αλλά από πολύ 
πηγές χαμηλή βάση. Η γενική συνεισφορά των ανανεώσιμων 
ενεργειών θα παραμείνει κατά πάσαν πιθανότητα μικρή 
ΛΖ? 
Σενάριο Battlefield: ενεργειακοί δείκτες 
ΣΕΝΑΡΙΟ BATTLEFIELD 
YtviK.ii 
περιγραφή: Αντιθέσεις και αστάθειες στο παγκόσμιο σύστημα καθιστούν την 
οικονομική ολοκλήρωση πολύ δύσκολη. Η παγκόσμια ολοκλήρωση 
εμφανίζεται ως πολύ φιλόδοξος στόχος. Ύο γεωπολιτικό σύστημα 
κατατμείται σε μπλοκ , με εντάσεις και τριβές μεταξύ των μπλοκ 
αλλά και μέσα στα μπλοκ. Αυτό οδηγεί σε μία "Europe a la carte" 
Οι ενεργειακές πολιτικές έχουν στόχο τη μείωση της εξάρτησης από 
τις εισαγωγές μέτρα σχετικά με το θέμα της προσφοράς όπως η 
εκδήλωση προστατευτισμού' για τις εγχώριες βιομηχανίες παραγωγή< 
ενέργειας, είναι πιθανόν να είναι πιο επιτυχή σε σχέση με μέτρα 
που αναφέρονται στη ζήτηση 
Μακρο­
οικονομικά: Κοινοτικοί ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης ΑΕΠ της τάξης του 3,1% την 
περίοδο από 1995 έως 2000: 1,1% έως το 2005-1,8% έως το 2010 
1,4% έως το 2015 και 1,3% έως το 2020. Πραγματική πτώση ρυθμού 
7%. 
Φορολογία: Καμμία μεταρρύθμιση: εναρμόνιση του ΦΠΑ και των έμμεσων φόρων 
όπως ισχύουν σήμερα, χωρίς ισότιμη μεταχείριση των καυσίμων 
μερικός συνυπολογισμός του εξωτερικοί κόστους (τομέας 
μεταφορών) τα φορολογικά μέτρα συνεχίζουν να λαμβάνονται με 
στόχο την αύξηση των κυβερνητικών εσόδων. 
ΤΙεριβάλλον: Αήφη προληπτικών μέτρων για το C02 έως το 2005, αλλά εντούτοις 
το COz αποδεικνύεται ότι συνεχίζει να συμβάλλει στην αύξηση των 
θερμοκρασιών του πλανήτη. Παρ'όλα αυτά, ο περιβαλλοντισμο'ς 
χρησιμοποιούμενος ως μέσον αιτιολόγησης του προστατευτισμού' κφ 
της αποτελεσματικότητας συχνά συμβιβάζεται με τα ανωτέρω. 
Τιμές 
ενέργειας: 
Αργό ($1993) 
Αέριο 
Άνθρακας Αύξουσα εξάρτηση από λιγώτερους κύριους προμηθευτές οδηγεί σε 
έκρηξη των τιμών του πετρελαίου 
Αύξηση από $ 16/bbl το 1995 σε $24/bbl το 2004. Απότομη αύξηση στ( 
$40/bbl το 2005, πτώση στα $ 18/bbl το 2009 και κατόπιν αύξηση πάλι 
στα 28$/bbl το 2020. 
Παραμένει εξαρτώμενο από το πετρέλαιο, με αποτέλεσμα 
αντίστοιχη έκρηξη στις τιμές αλλά με υστέρηση αντίδρασης 
Σταθερότητα των διεθνών τιμών μέχρι την έκρηξη του 2005, αν και 
οι τιμές πέφτουν πάλι αργότερα στα προ της εκρήξεως επίπεδα. Οι 
ευρωπαϊκές τιμές ακολουθούν τις διεθνείς τιμές αλλά διογκώνονται 
από το κόστος διατήρησης της εγχώριας παραγωγής. 
Τεχνολογία: Όπως και στο σενάριο Conventional Wisdom -Κάποια διείσδυση νέων, 
αποδοτικώτερων τεχνολογιών ζήτησης και προσφοράς, εν μέρει 
υποκινούμενη από δημόσια πρότυπα και εν μέρει από βιομηχανικούς 
παράγοντες που έχουν στόχο την αυξημένη βιομηχανική 
ανταγωνιστικότητα 
ΛΖζ 
Ζήτηση Παρά τις προσπάθειες για την είσοδο στην αγορά εναλλακτικών 
ενέργειας: καυσίμων, η ένταση και αντιθέσεις παρεμποδίζουν την αύξηση της 
απόδοσης. Η ενεργειακή ζήτηση πιθανόν να αυξηθεί, για να πέσει 
πάλι αντιδρώντας στην έκρηξη των τιμών της ενέργειας και την 
επακολουθούσα οικονομική ύφεση πριν να αυξηθούν πάλι 
Οι επιπτώσεις από την έκρηξη των τιμών αναμένεται να είναι 
Πετρέλαιο σημαντικές, ιδιαίτερα σε τομείς όπου μπορεί να υπάρξει 
υποκατάσταση. Η ανάπτυξη των μεταφορών πιθανόν να ελεγχθεί 
αλλά μπορεί να αυξηθεί πάλι αργότερα, αν και θα συγκρατείται με 
αύξοντα ρυθμό από κοινωνικά και περιβαλλοντικά' προβλήματα. 
Υποβόσκουσα ισχυρή αύξηση της ζήτησης που αναμένεται να 
Αέριο διακοπεί από την έκρηξη των τιμών. 
Εδραιώνεται όλο και περισσότερο η αντίληψη ότι ο άνθρακας 
Άνθρακας αποτελεί τη σταθερώτερη και ασφαλέστερη ενεργειακή πηγή 
γεγονός που τον ξανακάνει ανταγωνιστικό έναντι του αερίου μετά 
το 2000, ιδιαίτερα στην παραγωγή ενέργειας. 
Κάποια διείσδυση νέων, αποδοτικώτερων τεχνολογιών ζήτησης και 
Ηλεκτρισμός προσφοράς, μερικώς υποκινούμενη από δημόσια πρότυπα και 
μερικώς από βιομηχανικούς παράγοντες που στοχεύουν σε αυξημέν ] 
βιομηχανική ανταγωνιστικότητα 
Προσφορά Πολιτική στην οποία δεσπόζουν άλυτες αντιθέσεις μεταξύ 
ενέργειας: ανταγωνιστικότητας, περιβάλλοντος και γεωπολιτικών παραγόντων 
Πολιτική στοχεύουσα στη διατήρηση της ευρωπαϊκής παραγωγής 
Πετρέλαιο όσο το δυνατόν ψηλώτερα για την αντιμετώπιση του προβλήματος 
της ασφάλειας της προσφοράς, υποβοηθούμενη από την αύξηση τω> 
πραγματικών τιμών. 
Όπως και με το πετρέλαιο, πολιτικές όπως π.χ. φορολογικά μέτρα 
Αέριο στοχεύουν στην ενίσχυση και επέκταση της εγχώριας παραγωγής γκ 
να ελαχιστοποιηθου'ν οι εισαγωγές 
Η παραγωγή φθίνει διαρκώς αλλά με κυβερνητικές παρεμβάσεις 
Άνθρακας μετριάζεται ο ρυθμός της πτώσης. 
Καταβάλλονται προσπάθειες για τη διατήρηση του υφιστάμενου 
Ηλεκτρισμός επιπέδου ικανότητας πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη. Τίθενται 
όρια για τη χρήση κάθε πρωτογενούς πηγής (πετρέλαιο, άνθρακας, 
αέριο) για λόγους ασφαλείας. 
Προσπάθειες του κράτους για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών 
Ανανεώσιμες έχουν περιορισμένη επιτυχία 
πηγές 
4 33 
Σενάριο Forum: ενεργειακοί δείκτες 
ΣΕΝΑΡΙΟ FORUM 
Γενική Η διαδικασία της παγκόσμιας οικονομικής ολοκλήρωσης αναδύει νέες 
περιγραφή: επιτακτικές ανάγκες για συλλογική δημόσια δράση. Οι εθνικοί, 
ευρωπαϊκοί και διεθνείς θεσμοί αναδιαρθρώνονται βαθμιαία ώστε να 
μπορούν να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικώτερα τα διευρυμένα και και 
πολύπλοκα κοινά προβλήματα και συμφέροντα. 
Οι ενεργειακές πολιτικές επηρρεάζονται σημαντικώτατα από τον 
παράγοντα του περιβάλλοντος. Η ενότητα στους στόχους σε 
παγκόσμιο επίπεδο δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης θετικής δράσης 
σε όλο το ενεργειακό φάσμα. 
Μακρό- Κοινοτικοί ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης ΑΕΠ της τάξης του 2,3% την 
οικονομικά περίοδο 1995 έως 2000: 2,5% έως το 2005-2,5% έως το 2010 2,6% έως 
το 2015 και 2,4% έως το 2020. Πραγματική πτώση ρυθμού 5%. 
Φορολογία: Γενική φορολογική μεταρρύθμιση:εναρμόνιστ[ του ΦΠΑ και των 
έμμεσων φόρων και ισότητα μεταχείρισης για όλα τα καύσιμα σε 
ενεργειακή βάση. Συνυπολογίζεται και το εξωτερικό κόστος - σε ένε 
"προληπτικό" τρόπο προσέγγισης στο 2005 και στα πλαίσια ενός 
μετέπειτα κόσμου στον οποίο το θέμα του C02 αποτελεί κινητήρια 
δύναμη, το γεγονός αυτό οδηγεί σε γενική αύξηση της φορολογίας 
των καυσίμων σε πραγματικούς όρους 
Περιβάλλον: Το οικολογικώς υποκινούμενο σενάριο: Το αποδεδειγμένο πρόβλημα 
που υφίσταται με C02 από το 2005 δρα ενισχυτικά στο θέμα της 
προστασίας του περιβάλλοντος σε όλη την κοινωνία και οδηγεί σε 
μείζονες αλλαγές πολιτικών 
Τιμές Στα0ερή εξέλιξη 
ενέργειας: 
Αργό ($1993) Σταθεροποίηση τιμών στα $ 16/bbl κατά μέσον όρο μέχρι το 2020 οι 
οποίες τιμές κυμαίνονται μεταξύ $10 αι 20$/bbl. Η χαμηλή ζήτηση 
εμποδίζει τους παραγωγούς να ελέγξουν την αγορά με μεγάλο 
όφελος για τους καταναλωτές και τις κυβερνήσεις. 
Αέριο Αύξηση σε σχέση με το πετρέλαιο καθώς οι περιβαλλοντικε'ς πιέσεκ 
ευνοούν τη χρήση καθαρών καυσίμων. 
Άνθρακας Διεθνείς τιμές σταθερές σε πραγματικούς όρους λόγω των 
περιβαλλοντικών πιέσεων και της συνεπεία τούτων ασθενούς 
ζήτησης.Οι μέσες τιμές στην ΕΕ πέφτουν σημαντικά με εξοβελισμό 
της δαπανηρής εγχώριας παραγωγής. 
Τεχνολογία: Ισχυρή διείσδυση νέων, αποδοτικώτερων τεχνολογιών ζήτησης και 
προσφοράς, μερικώς υποκινούμενη από δημόσια πρότυπα σε 
παγκόσμια κλίμακα - υψηλό επίπεδο μεταφοράς τεχνολογίας. 
Mï 
Ζήτηση Ριζικές αλλαγές πολιτικής και μείζονες τεχνολογικές εξελίξεις με 
ενέργειας: στόχο τον περιορισμό της αύξησης της ζήτησης ενέργειας. Στόχος η 
ταχεία μείωση, αν και πράγμα δύσκολο στον τομέα των μεταφορών. 
Πετρέλαιο Στόχος είναι να σταθεροποιηθεί η ζήτηση καυσίμων για μεταφορές 
στις αρχές της δεκαετίας του 2000, κατόπιν να πέσουν με κάποια 
αύξηση προς την πλευρά χρήσης ενός αποδοτικώ τερου diesel, πτώστ 
από πλευράς βενζίνης και αυξημένη διείσδυση καθαρών μη 
σχετιζομένων με πετρελαιοειδή' τεχνολογιώ ν μέχρι το 2020. 
Τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει από περιβαλλοντική'ς πλευράς 
Αέριο είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση του μεριδίου τοι 
αν και η χαμηλώτερη εν γένει ζήτηση ενέργειας μπορεί να 
περιορίσει το μέγεθος της αύξησης αυτής 
Συναντά δυσκολίες λόγω περιβαλλοντικών μειονεκτημάτων αλλά 
Άνθρακας αναπτύσσεται η ΕΑΕ ώστε να μπορέσει να αντιμετωπίσει την 
περιβαλλοντική' πρόκληση 
Επηρρεάζεται σημαντικά από τις κρατικές πολιτικές διατήρησης 
Ηλεκτρισμός και τη διαχείριση των εγκαταστάσεων ως προς τη ζήτηση 
ΪΙροσφορά θεμελιώδεις αλλαγές πολιτικής και ισχυρή ώθηση μέσω ΕΑΕ για τον 
ενέργειας: περιορισμό των εκπομπών, ιδίως του C02 
Πετρέλαιο Αν και οι βελτιωμένες τεχνολογίες ανάκτησης εξασφαλίζουν 
επαρκείς ποσότητες για την ικανοποίηση της χαμηλώτερης ζήτησης 
οι χαμηλές τιμές εμποδίζουν την παραγωγή από αποθέματα 
πετρελαίου υψηλώτερου κόστους. 
Αέριο Ισχυρή εγχώρια παραγωγή, βοηθούμενη από την τεχνολογία. Προς 
το έτος 2020 εμφανίζεται δυνατότητα μετατροπής σε υδρογόνο για 
νέες ενεργειακές τεχνολογίες. 
Άνθρακας Ταχεία υποβάθμιση της εγχώριας παραγωγής 
Ηλεκτρισμός Μη παραμερισμός της πυρηνικής ενέργειας με επανάκάμψη σε 
ορισμένες χώρες (Γαλλία, Ιαπωνία, NICs). Ενίσχυση των ευκαιριών 
για νέες τεχνολογίες 
Ανανεώσιμες Μεγάλη αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, 
πηγές που επιταχύνεται προς το τέλος της περιόδου καθώς προωθούνται 
νέες τεχνολογίες και ριζικές αλλαγές στην αγροτική πολιτική. 
139 
Σενάριο Hypermarket: ενεργειακοί δείκτες 
ΣΕΝΑΡΙΟ HYPERMARKET 
Γενική 
περιγραφή: Η παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση είναι αυτοενισχυόμενη και 
συνεχίζεται. Η κινητήρια δύναμη του σεναρίου αυτού είναι η επί 
συνεχούς βάσεως εφαρμογή του μηχανισμού της αγοράς που φαίνεται 
να είναι ο καλύτερος τρόπος για την παραγωγή πλούτου και το 
χειρισμό της πολυπλοκότητας και της αβεβαιότητας. Ο 
φιλελευθερισμός και η ιδιωτικοποίηση αποφέρουν αποτελέσματα και 
δημιουργούν νεοεισερχομένους στην αγορά που αυξάνουν τη ζήτηση. Η 
σταθερή πίστη στις αρχές της ελεύθερης αγοράς οδηγεί σε 
ενεργειακή πολιτική που καθοδηγείται από την επιθυμία για 
ελαχιστοποίηση του κυβερνητικού ελέγχου και μεγιστοποίηση της 
αποδοτικής λειτουργίας των ελεύθερων αγορών, πολιτική που 
εντούτοις επιτυγχάνει τα επιθυμητά πρότυπα. 
Μακρο­
οικονομικά: Κοινοτικοί ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης ΑΕΠ της τάξης του 3,2% την 
περίοδο 1995 έως 2000: 2,8% έως το 2005 2,3% έως το 2010 2,1% έως 
το 2015 και 1,9% έως το 2020. Πραγματική πτώσι^ ρυθμού 10%. 
Φορολογία: Κάποια φορολογική μεταρρύθμιση: εναρμόνιση του ΦΠΑ και των 
έμμεσων φόρων προς την κατεύθυνση των τρεχόντων ορίων, χωρίς 
ισότητα μεταχείρισης για όλα τα καύσιμα δεν συνυπολογίζεται το 
εξωτερικό κόστος 
Περιβάλλον: Προληπτικά μέτρα για το C02 έως το 2005, οπότε μετά 
αποδεικνύεται το πρόβλημα που υπάρχει με το C02. Οι κυβερνήσεις 
δεν μπορούν να σταθούν αδιάφορες απέναντι στα περιβαλλοντικά 
προβλήματα, προσανατολίζονται όμως πρώτα και κατά κύριο λόγο 
προς την· κατεύθυνση της αγοράς για να βρουν λύσεις και μόνο 
δευτερευόντως προς την κρατική πολιτική. Το κρατικό ενδιαφέρον 
ενισχύει την ανάγκη για δημιουργία αγορών για περιβαλλοντική' 
προστασία. 
Τιμές 
ενέργειας: 
Αργό ($1993) 
Αέριο 
Άνθρακας Ομαλή αύξηση. 
Αύξηση σε πραγματική βάση καθώς η παγκόσμια ζήτηση καλύπτετ( ι 
με αυξανόμενο ρυθμό από τους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής. 
$17,6/bbl το 1995, $21/bbl το 2000, $29/bbl το 2010 και $31/bbl το 2020 
Η άρση των κανονιστικών διατάξεων και το αναπτυσσόμενο δίκτυο 
οδηγεί στην εμφάνιση χαμηλωτέρων τιμών σε σχέση με το πετρέλακ||, 
φαινόμενο το οποίο ενισχύεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό 
στις τιμές του φυσικού αερίου. 
Οι διεθνείς τιμές αυξάνουν ελαφρά ως αποτέλεσμα των 
αναμενόμενων οριακών τιμών κόστους παραγωγής. Οι εγχώριες 
τιμές σταθεροποιούνται καθώς φθηνές εισαγωγές αντικαθιστούν τις 
ακριβές εγχώριες προμήθειες. 
4M ο 
Τεχνολογία: Αιείσδυση νέων, αποδοτικώτερων τεχνολογιών ζήτησης και προσφοράς, 
εξαρτώμενη ουσιαστικά από τις δυνάμεις της αγοράς και το διεθνή 
ανταγωνισμό. Μικρή κυβερνητική παρέμβαση. 
Ζήτηση Η μεγάλη οικονομική ανάπτυξη και η απουσία κυβερνητικής 
ενέργειας: παρέμβασης σημαίνει αύξηση απόδοσης αποκλειστικά για λόγους 
ανταγωνισμού. Πιθανή μεγάλη αύξηση της ζήτησης ενέργειας. 
Αύξηση της ζήτησης πετρελαίου παρά τον ισχυρό ανταγωνισμό 
Πετρέλαιο από το φθηνό, μη διεπόμενο από κανονιστικές διατάξεις, φυσικό 
αέριο και τον εισαγώμενο άνθρακα, αν και ο τομέας των μεταφορώλ 
πιθανόν να περιοριστεί μόνο λόγω κορεσμού. 
Η ισχυρή τάση για φυσικό αέριο μετατρέπεται σε πανικό, αν και 
Αέριο υπάρχει αύξων ανταγωνισμός από χαμηλού κόστους εισαγωγές 
άνθρακα μετά το 2000. 
Πιθανή απότομη πτώση σε βραχυπρόθεσμη βάση, οι ανταγωνιστικέ* 
Άνθρακας όμως τιμές του αποτελούν δυναμικό παράγοντα ικανό να οδηγήσει 
σε ανάκαμψη της ζήτησης του στον τομέα της παραγωγής 
ενέργειας 
Μικρή κρατική επίδραση κυρίως στα πλαίσια των πολιτικών 
Ηλεκτρισμό ς διατή ρη ση ς 
Προσφορά Αεν υφίσταται ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο θέμα της^ασφάλειας της 
ενέργειας: προσφοράς. Η εγχώρια παραγωγή ενέργειας αναπτύσσεται μόνον 
εφόσον είναι βιώσιμη στα πλαίσια της διεθνούς ανταγωνιστικότητας 
χωρίς ειδική κυβερνητική υποστήριξη. 
Πετρέλαιο Οι εισαγωγές αυξάνουν αλλά οι κάθετες επενδύσεις από παραγωγές 
χώρες υποβαθμίζουν το πρόβλημα της ασφάλειας της προσφοράς. Η 
εγχώρια παραγωγή αναπτύσσεται αντιδρώντας στην αύξηση των 
τιμών 
Αέριο Η εξάρτηση από τις εισαγωγές αυξάνει αλλά τα αμοιβαία 
εμπορικά συμφέροντα των παραγωγών και των καταναλωτών 
μειώνουν τους κινδύνους ως προς την ασφάλεια. 
Άνθρακας Η περικοπή των επιχορηγή σεων και η άρση των κανονιστικώ ν 
διατάξεων οδηγούν στον εξοβελισμό της εγχώριας παραγωγής 
Ηλεκτρισμός Δεν υπάρχει κρατική πολιτική για την πυρηνική ενέργεια. Δεν 
υπάρχουν όρια στη χρήση κάθε πρωτογενούς πηγής 
Ανανεώσιμες Λόγω των μικρών κρατικών επενδύσεων στην ΕΑΕ ή της ανυπαρξίας 
πηγές κινήτρων, οι ανανεώσιμες πηγές περιορίζονται μόνον όπου 
υπάρχουν ευκαιρίες εμπορικής βιωσιμότητας. 

Λ M 1 BSN 0254-1483 
COM(96) 217 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 14 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-228-GR-C 
ISBN 92-78-04175-0 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβσύργο