Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος δράσης για τη νεολαία»

(98/C 410/04)

Την 1η Οκτωβρίου 1998 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 16 Ιουλίου 1998 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Rupp.

Η ΟΚΕ, κατά την 358η σύνοδο ολομέλειας της 13ης,14ης και 15ης Οκτωβρίου 1998 (συνεδρίαση της 15ης Οκτωβρίου), όρισε γενικό εισηγητή τον κ. Rupp και υιοθέτησε με 89 ψήφους υπέρ, 1 κατά και καμία αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για τη νεολαία έχει ως στόχο το συντονισμό των μέχρι τώρα μεμονωμένων και παράλληλων προγραμμάτων της Κοινότητας, ούτως ώστε οι δράσεις αυτές να αποκτήσουν μία νέα ποιότητα με την προσαρμογή τους στην επικαιρότητα, και το συντονισμό τους.

1.2. Το πρόγραμμα στηρίζεται ιδιαιτέρως στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Για μία Ευρώπη της γνώσης» () και παρατείνει κατ' αυτό τον τρόπο το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη» ().

1.3. Επί του θέματος αυτού η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε πρόσφατα:

- τη γνωμοδότηση για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί εγκρίσεως της τρίτης φάσης του προγράμματος "Νεολαία για την Ευρώπη" σχετικά με την προώθηση της ανάπτυξης των ανταλλαγών νέων και των δραστηριοτήτων στον τομέα της νεολαίας στην Κοινότητα» () 7

- τη γνωμοδότηση για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος κοινοτικής δράσης "Ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία των νέων"» () 7

- τη γνωμοδότηση για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, και την Επιτροπή των Περιφερειών - "Για μια Ευρώπη της γνώσης"» ().

1.4. Η πρόταση απόφασης της Επιτροπής στο χώρο της νεότητας παρατείνει και διευρύνει τα τρέχοντα προγράμματα δράσης. Παράλληλα με τις προτάσεις απόφασης για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, η Επιτροπή τονίζει την πρόθεσή της να εφαρμόσει μία ολοκληρωμένη μέθοδο. Ο πολιτικός στόχος της προσπάθειας αυτής είναι να ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό περίγραμμα ο κεντρικός στόχος της δια βίου εκπαίδευσης.

1.5. Η δια βίου γενική και επαγγελματική εκπαίδευση καθώς και η πολιτική για τη νεολαία αποσκοπούν στην υλοποίηση τριών γενικών στόχων, οι οποίοι είναι οι εξής:

α) η προαγωγή της απασχόλησης 7

β) η προαγωγή των γνώσεων 7

γ) η εξοικείωση των πολιτών με το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

1.6. Οι προτάσεις έχουν ως στόχο τη σταδιακή δημιουργία ενός ανοικτού και δυναμικού ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου και περιλαμβάνουν συγκεκριμένες διατάξεις για την ανάληψη κοινών δράσεων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Το σχέδιο της Επιτροπής προσφέρει μια μεγάλη ευκαιρία για την εφαρμογή μιας συντονισμένης και κοινής πολιτικής για τη νεολαία στα κράτη μέλη. Ιδιαιτέρως, με την ευκαιρία αυτή, μπορεί να προωθηθεί η ολοκλήρωση της πολιτικής που ασκείται στο χώρο της νεότητας και της εκπαίδευσης.

2.2. Αυτοί οι σύμφωνα με μια συγκεκριμένη παράδοση, «τεχνητά» διαχωρισμένοι πολιτικοί τομείς πρέπει να συνδυασθούν, επειδή παρατηρείται μια ολοένα και μεγαλύτερη αμοιβαία εξάρτηση των προβλημάτων που εμφανίζονται στο χώρο της νεολαίας και της εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα οι εν λόγω δύο τομείς να μη μπορούν πλέον να διαχωριστούν.

2.3. Η προσπάθεια αυτή αντιστοιχεί και στην εξέλιξη επιστημονικών προτάσεων και της παιδαγωγικής πρακτικής. Έτσι, στους τομείς της πρωτοβάθμιας και ιδιαιτέρως της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στα κράτη μέλη εμφανίζονται ολοένα και περισσότερο μορφές οργάνωσης και προσφορές που στηρίζονται στη δικτύωση των πολιτικών που εφαρμόζονται στο χώρο της νεολαίας και της εκπαίδευσης.

2.4. Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρείται λογικό όταν οι προσπάθειες που καταβάλλει η Κοινότητα,

- να προαγάγει τη γνώση και την περαιτέρω εξέλιξη της μάθησης,

- να διευρύνει το περιεχόμενο της ιδιότητας του ευρωπαίου πολίτη,

- να αναπτύξει περαιτέρω τα επαγγελματικά προσόντα,

- να προαγάγει την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού,

στηρίζονται σε ένα κοινοτικό πρόγραμμα δράση που φέρει την ονομασία «Νεολαία», βάσει του οποίου ο όρος «κοινοτικό» δεν αναφέρεται μόνο στη συνεργασία των κρατών μελών της ΕΕ, αλλά και στη χάραξη μιας κοινής στρατηγικής για τις πολιτικές που ασκούνται στο χώρο της νεότητας και της εκπαίδευσης.

2.5. Ωστόσο, η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα διασύνδεσης των διαφόρων διαρθρώσεων που υφίστανται στις χώρες της Κοινότητας και που αφορούν τις αρμοδιότητες στους τομείς της πολιτικής στο χώρο της νεολαίας και στο χώρο της εκπαίδευσης κατά τρόπο ο οποίος να μη δημιουργεί προστριβές και να αποτρέπει έναν αρνητικό ανταγωνισμό. Η εμπειρία διδάσκει ότι, σε ορισμένες χώρες, το πρόβλημα αυτό έχει ουσιαστική σημασία για το συντονισμό της πολιτικής στο χώρο της νεολαίας και της εκπαίδευσης.

2.6. Ένα άλλο πρόβλημα αφορά τις διαφορές που παρατηρούνται στο χώρο της πολιτικής για τη νεολαία και την εκπαίδευση. Μπορεί να γίνει λόγος για την ύπαρξη διαφορετικών «περιβαλλόντων» τα οποία - παρά το γεγονός ότι απευθύνονται στις ίδιες ομάδες - έχουν αντιτιθέμενο χαρακτήρα. Ωστόσο, η πραγματική ανάπτυξη της υποστήριξης και της εκπαίδευσης της νεολαίας προϋποθέτει τη διασύνδεση διαφόρων προοπτικών. Το κοινοτικό πρόγραμμα «Νεολαία» μπορεί να υποστηρίξει και να προωθήσει την προσπάθεια αυτή.

2.7. Ενισχύοντας παρόμοιες εξελίξεις στο χώρο της νεολαίας και της εκπαίδευσης, το πρόγραμμα θέτει και νέα πρότυπα.

2.8. Επιπλέον, το πρόγραμμα «Νεολαία» εξυπηρετεί τόσο την «προσαρμογή», όσο και το διαχωρισμό των πολιτικών που ασκεί η Κοινότητα στο χώρο της νεολαίας και της εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα εναρμονίζει τη γενική έκταση των εν λόγω πολιτικών τομέων, και ταυτόχρονα προωθεί σε σημαντικό βαθμό την αποκέντρωση και την πολυμορφία στους κόλπους των μεμονωμένων προγραμμάτων δράσης. Δεδομένου ότι το πρόγραμμα απευθύνεται χωρίς εξαίρεση σε όλους τους νέους, η διάρθρωσή του ανταποκρίνεται σε μια σύγχρονη μέθοδο εφαρμογής, η οποία, με την επιδίωξη θεμελιωδών στόχων, προσανατολίζεται στις ανάγκες και τις προσδοκίες της ομάδας στόχου. Δεν γίνεται διάκριση μεταξύ θεσμικών και μη θεσμικών τομέων στους οποίους αναλαμβάνει δράση η νεολαία.

2.9. Ο συνδυασμός τρεχόντων με νέα καινοτόμα προγράμματα δράσης μπορεί - ιδιαίτερα με τη θέσπιση συνοδευτικών μέτρων - να ενισχύσει την κοινοτική πολιτική για τη νεολαία και να προσφέρει νέες προκλήσεις. Κατ' αυτό τον τρόπο δημιουργείται μια ευκαιρία προσέγγισης περισσότερων νέων, ώστε να ενισχυθεί η αίσθηση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας ή αντιστοίχως της ευρωπαϊκής ταυτότητας σε μία ηλικία που έχει καθοριστική σημασία από πολιτική και διαρθρωτική άποψη.

2.10. Τα προγράμματα πρέπει να παρακολουθούνται και να αξιολογούνται όσον αφορά την αποτελεσματικότητά τους, και τα σχετικά πορίσματα να ανακοινώνονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

2.11. Στο εν λόγω πρόγραμμα πρέπει να συμπεριληφθούν και οι νέοι που τελείωσαν τις σπουδές ή την επαγγελματική τους κατάρτιση. Τούτο θα βοηθήσει τους νέους να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο της παραγωγής, ακόμη και εάν πρόκειται για μικρές επιχειρήσεις ή βιοτεχνίες.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ακολουθούν παρατηρήσεις επί των μεμονωμένων άρθρων της πρότασης της Επιτροπής, στο βαθμό που η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτό είναι απαραίτητο.

Άρθρο 1:

3.2. Στην τρίτη πρόταση, οι έννοιες που αφορούν το στόχο της κινητοποίησης των πολιτών ορίζονται με πολύ περιοριστικό τρόπο. Εκτός από τη γνώση και τα προσόντα με τη στενή έννοια των όρων, το πρόγραμμα πρέπει να διευκολύνει ορισμένες συμπεριφορές και νοοτροπίες. Μόνο εφόσον υπάρξει μια θετική αντιμετώπιση της διαρκούς, δια βίου μάθησης θα επιτραπεί η διαμόρφωση και ο προσανατολισμός ανεξάρτητων μεθόδων μάθησης.

Άρθρο 2:

3.3. Παράλληλα με το θέμα των τρεχόντων προγραμμάτων που αναφέρεται στις προτάσεις 1α) και 1β), ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι στόχοι του προγράμματος που αναφέρονται στο σημείο 1γ) δεδομένου ότι κατ' αυτό τον τρόπο δίδεται έμφαση στο συνολικό πρόγραμμα. Στόχος δεν είναι μόνο η διαπαιδαγώγηση των νέων. Οι τελευταίοι συμμετέχουν με δική τους πρωτοβουλία στον κύκλο άτυπων εκπαιδευτικών εμπειριών. Σε τελευταία ανάλυση έτσι αξιοποιείται η δυναμική μιας ομάδας η οποία - όπως προκύπτει από σχετικές έρευνες - επιτρέπει την καθιέρωση πολύ περισσότερο αποτελεσματικών μεθόδων μάθησης από ό,τι συμβαίνει κατά κανόνα με μία εξωτερική παιδαγωγική διδακτική καθοδήγηση ομάδων ().

Άρθρο 3: Πρώτη πρόταση, Δράσεις

3.4. Ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία

3.4.1. Η ένταξη της δράσης στο πρόγραμμα «Νεολαία» θεωρείται ότι προσφέρει πλεονεκτήματα. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις πρέπει να καταστούν περισσότερο ελκυστικές για κάθε μεμονωμένο άτομο. Αυτό μπορεί, εκτός άλλων, να γίνει με την προσφορά μιας κατάλληλης ασφάλισης και αποζημίωσης για την εθελοντική υπηρεσία.

3.4.2. Επιβάλλεται να υπάρξει μέριμνα ώστε πολλά μέτρα να εφαρμοσθούν με τη συμμετοχή τρίτων χωρών.

3.5. Νεολαία για την Ευρώπη

3.5.1. Η ανταλλαγή νέων έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Ιδιαίτερα, δεν πρέπει να υποτιμηθεί η σημασία που έχει η ανταλλαγή νέων με τρίτες χώρες όσον αφορά τη δημιουργία μιας θετικής εικόνας της Ευρώπης.

3.5.2. Η ανταλλαγή νέων μπορεί να ασκήσει καταλυτικές επιδράσεις στην επίτευξη ορισμένων πολιτικών στόχων της Κοινότητας (ειρήνη, ανεκτικότητα, κ.λπ.).

3.5.3. Σε συνδυασμό με τη δράση 3 (μία ευκαιρία για τη νεολαία) χρειάζεται να προωθηθούν πρωτοβουλίες για την οργάνωση των ανταλλαγών από τους ίδιους τους νέους.

3.6. Μία ευκαιρία για τη νεολαία

3.6.1. Η δράση αυτή προσδίδει στο πρόγραμμα μία ιδιαίτερη χροιά, επειδή προωθείται η δραστηριότητα και το καινοτόμο δυναμικό της νεολαίας. Έτσι, η νεολαία δεν καθηλώνεται στο ρόλο του «παθητικού δέκτη», αλλά συμμετέχει ενεργά και αναλαμβάνει ευθύνες για τη διαμόρφωση αντιλήψεων.

3.6.2. Ωστόσο, η δράση δεν πρέπει να αναπτυχθεί ως κατάληξη του προγράμματος για την εθελοντική υπηρεσία, αλλά να διοργανωθεί ως αυτόνομη, ενδεχομένως σε συνδυασμό με άλλες δράσεις. Η σχετική αιτιολογία απορρέει από τη δεύτερη παράγραφο του παραρτήματος της δράσης 3. Είναι απαραίτητο να ορισθούν οι ομάδες στόχοι που θα επωφεληθούν από τη δράση αυτή.

3.6.3. Η Κοινότητα δεν πρέπει να θεωρεί ως μέσα επικοινωνίας μόνο πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, αλλά και κάθε άλλου είδους τομείς δραστηριότητας και μορφές αλληλεπίδρασης όπως:

- προγράμματα που ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και τον αυτοσεβασμό,

- προγράμματα μετάδοσης γνώσεων μεταξύ των γενεών,

- προγράμματα που επικεντρώνονται, για παράδειγμα, στο θέμα «Η νεολαία ερευνά τον κοινωνικό τομέα».

3.7. Κοινές δράσεις

3.7.1. Οι δράσεις αυτές προσφέρουν ένα δεύτερο, περισσότερο πολιτικό διαρθρωτικό τόνο στο πρόγραμμα, επειδή οδηγούν στη σύνδεση εκπαιδευτικών πολιτικών. Ιδιαιτέρως η πρόθεση της Επιτροπής να συνδέσει παραδοσιακές και σύγχρονες μεθόδους μάθησης και εκπαιδευτικά προγράμματα αποτελεί μια προσπάθεια για την υλοποίηση του στόχου αυτού, τουλάχιστον υπό την προϋπόθεση ότι η δράση 3 θα επιτρέψει στους νέους να ασκήσουν αποφασιστική επιρροή στη διαμόρφωση παρόμοιων μέτρων. Η προσπάθεια αυτή μπορεί να σημειώσει ιδιαίτερα αποτελέσματα στον τομέα των νέων μέσων ενημέρωσης (Ίντερνέτ).

3.8. Συνοδευτικά μέτρα

3.8.1. Τα συνοδευτικά μέτρα όχι μόνο υποστηρίζουν τις προαναφερθείσες δράσεις, αλλά αποτελούν και τη βάση τους. Για το λόγο αυτό, πρέπει να υπάρξει η δέουσα χρηματοδότηση. Ιδιαίτερη σημασία από την άποψη αυτή έχει η εκπαίδευση και η επιμόρφωση των διαπαιδαγωγητών. Αυτοί είναι και οι φορείς του δικτύου των δράσεων.

3.8.2. Σε σχέση με τη δράση 3 υπογραμμίζεται κυρίως η παράγραφος 4 του κειμένου του παραρτήματος.

3.8.3. Απαραίτητη θεωρείται επίσης η επιστημονική και πολιτική αξιολόγηση της κοινής πολιτικής για τη νεολαία και την εκπαίδευση. Από τα πορίσματα θα καταστεί σαφές σε ποιο βαθμό είναι δυνατόν να ασκηθεί μια αποτελεσματική πολιτική υπέρ της νεολαίας και για την ολοκλήρωση της Κοινότητας, ενόψει του τεχνητού διαχωρισμού της πολιτικής για τη νεολαία από την εκπαιδευτική πολιτική.

Άρθρο 4:

3.9. Το πρόγραμμα καλύπτει 14 % περίπου του πληθυσμού της ΕΕ, ενώ η πρόσβαση είναι ελεύθερη για όλους τους νέους μεταξύ 15 και 25 ετών. Η διάσταση του προγράμματος απαιτεί και την κατάλληλη χρηματοδότησή του (βλ. σημ. 3.12). Επικροτείται ιδιαιτέρως ο στόχος της συμμετοχής νέων με ειδικές ανάγκες.

Άρθρο 7:

3.10. Στο εδάφιο 5, τελευταία παράγραφος, δεν λαμβάνεται επαρκώς υπόψη η γνωμοδότηση της αναφερόμενης επιτροπής. Η πρόταση πρέπει να αναδιατυπωνθεί ως εξής: «Η Επιτροπή επεξεργάζεται τις προτάσεις που περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση της επιτροπής». Σχετικά, η ΟΚΕ προτείνει τη σύσταση μιας ευρωπαϊκής συμβουλευτικής ομάδας για τους χρήστες.

Άρθρο 8:

3.11. Ο προϋπολογισμός 600 εκατ. Ecu για την εκτέλεση ενός 5ετούς προγράμματος που απευθύνεται σε περισσότερους από 50 εκατομμύρια νέους είναι πολύ περιορισμένος. Έτσι το κατά κεφαλήν ποσό χρηματοδότησης ανέρχεται σε 12 Ecu. Το ποσό αυτό επιβάλλεται να αυξηθεί σε 20 Ecu τουλάχιστον. Για το λόγο αυτό, στον προϋπολογισμό της περιόδου 1999-2003 πρέπει να προβλεφθεί ποσό τουλάχιστον 1 δισεκατ. ευρώ.

Άρθρο 12:

3.12. Είναι απαραίτητο να γίνει μια επιστημονική, πολιτική και πρακτική αξιολόγηση του προγράμματος. Παράλληλα με τα θέματα που αναφέρονται στην περιγραφή της δράσης 5, στο άρθρο 12 πρέπει να συμπεριληφθεί και η εν λόγω αξιολόγηση. Τα πορίσματα της αξιολόγησης αυτής θα πρέπει να περιλαμβάνονται στις εκθέσεις της Επιτροπής.

Βρυξέλλες, 15 Οκτωβρίου 1998.

Η Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

() COM(97) 563 τελικό.

() Απόφαση αριθ. 818/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 σχετικά με την έγκριση της τρίτης φάσης του προγράμματος «Νεολαία για την Ευρώπη», ΕΕ L 87 της 20.4.1995.

() COM(93) 523 τελικό - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 148 της 30.5.1994.

() COM(96) 610 τελικό (ΕΕ C 302 της 3.10.1997) - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 158 της 26.5.1997.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 157 της 25.5.1998.

() Επισήμανση όσον αφορά την επιλογή των όρων στο γερμανικό κείμενο: Η γερμανική λέξη «Unternehmergeist» οδηγεί σε παρανοήσεις. Η χρήση της θα προκαλέσει στους γερμανόφωνους την λανθασμένη εντύπωση ότι πρόκειται για την στήριξη ορισμένων επίλεκτων οικονομικών κύκλων. Ωστόσο, αυτό που το κείμενο εννοεί πραγματικά είναι η ικανότητα κατανόησης των προβλημάτων, η ανάπτυξη της δημιουργικότητας, η εισαγωγή λύσεων και η ανάληψη ευθυνών, έννοιες που αποδίδονται καλύτερα με τον όρο «Unternehmungsgeist».