[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.7.2006

COM(2006) 386 τελικό

2006/0131 (AVC)

Σχέδιο πρότασης

ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας για τη συνοχή {SEC(2006) 929}

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης: Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας, 2007-2013

“Η Ευρώπη πρέπει να ανανεώσει τη βάση της ανταγωνιστικότητάς της, να αυξήσει τις δυνατότητες ανάπτυξής της και την παραγωγικότητά της και να ενισχύσει την κοινωνική της συνοχή, δίνοντας έμφαση κυρίως στη γνώση, την καινοτομία και την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η Ένωση πρέπει να κινητοποιήσει όλα τα κατάλληλα εθνικά και κοινοτικά μέσα – συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής της συνοχής – στους τρεις στρατηγικούς τομείς (οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό), ώστε να αξιοποιήσει καλύτερα τις συνέργειες σε ένα γενικό πλαίσιο αειφόρου ανάπτυξης”[1].

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η τέταρτη έκθεση προόδου για τη συνοχή[2] επιβεβαίωσε ότι η διεύρυνση της Ένωσης σε 25 κράτη μέλη, και αργότερα σε 27 ή περισσότερα, αποτελεί μια πρόκληση χωρίς προηγούμενο όσον αφορά την ενίσχυση τόσο της οικονομικής ανταγωνιστικότητας όσο και της εσωτερικής συνοχής στην Ευρώπη. Μολονότι η διεύρυνση αντιπροσωπεύει ουσιαστική αύξηση των περιφερειακών διαφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η έκθεση σημείωσε ότι, παράλληλα, ορισμένα από τα φτωχότερα μέρη των νέων κρατών μελών παρουσιάζουν κάποια από τα υψηλότερα ποσοστά ανάπτυξης.

Για την επίτευξη των στόχων της Συνθήκης[3]και ειδικότερα αυτού που αφορά την προώθηση της πραγματικής οικονομικής σύγκλισης, οι ενέργειες που υποστηρίζονται από τους περιορισμένους πόρους τους οποίους διαθέτει η πολιτική της συνοχής πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης[4] της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, όπως προβλέπει η ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας.

Είναι επίσης σαφές ότι η μακροοικονομική σταθερότητα και οι διαρθρωτικές αλλαγές αποτελούν προϋπόθεση για την επιτυχία της πολιτικής της συνοχής, παράλληλα με ένα φάσμα άλλων όρων οι οποίοι ευνοούν τις επενδύσεις (αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς, πραγματοποίηση διοικητικών μεταρρυθμίσεων, καλή διακυβέρνηση, ευνοϊκό επιχειρηματικό κλίμα και εργατικό δυναμικό με υψηλές δεξιότητες)[5]

Αυτές είναι επίσης οι ιδέες που προωθούν το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τη μεταρρύθμιση της πολιτικής της συνοχής για την περίοδο 2007-2013.

Πράγματι, το νέο πλαίσιο αποσκοπεί σε βελτιώσεις σε δύο κύριους τομείς. Πρώτον, η στρατηγική διάσταση της πολιτικής της συνοχής ενισχύεται προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κοινοτικές προτεραιότητες θα ενσωματωθούν καλύτερα στα εθνικά, περιφερειακά και τοπικά αναπτυξιακά προγράμματα. Δεύτερον, καταβάλλονται προσπάθειες ώστε οι επιτόπιοι φορείς να εκλάβουν την πολιτική της συνοχής ως δική τους υπόθεση. Αυτό αντικατοπτρίζεται στις διατάξεις για έναν εν εξελίξει διάλογο στις εταιρικές σχέσεις όπου συμμετέχουν η Επιτροπή, τα κράτη μέλη, οι περιφέρειες και οι δήμοι, καθώς και στη σαφέστερη και πιο αποκεντρωμένη κατανομή αρμοδιοτήτων σε τομείς όπως η χρηματοοικονομική διαχείριση και ο έλεγχος.

Οι κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν τη βάση για την προετοιμασία των εθνικών στρατηγικών ή των εθνικών στρατηγικών πλαισίων αναφοράς και, σε δεύτερη φάση, των ατομικών επιχειρησιακών προγραμμάτων. Βασίζονται στους ακόλουθους στόχους και αρχές:

- η πολιτική της συνοχής έχει καταστεί βασικό μέσο, σε κοινοτικό επίπεδο, για την υλοποίηση της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, όπως καθορίσθηκε με τις ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

- το νέο πλαίσιο για την πολιτικής της συνοχής 2007-2013 βασίζεται τόσο στη συγκέντρωση χρηματοοικονομικών πόρων στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές όσο και στην ισχυρή θεματική συγκέντρωση στο πλαίσιο των νέων προγραμμάτων για την ανανεωμένη ατζέντα για την ανάπτυξη και την απασχόληση·

- τα χρηματοδοτικά μέσα που διατίθενται για την πολιτική της συνοχής είναι τα Διαρθρωτικά Ταμεία (το EΤΠΑ και το EΚΤ) καθώς και το Ταμείο Συνοχής. Πρέπει να σημειωθεί σ’αυτό το πλαίσιο ότι στις κατευθυντήριες γραμμές που ακολουθούν δεν γίνεται, εκουσίως, ανάλυση κατά ταμείο. Το πλέον κατάλληλο μέσο για κάθε τομέα είναι ένα θέμα που πρέπει να διευκρινιστεί κατά την περίοδο προγραμματισμού και εξαρτάται από τη φύση της προγραμματιζόμενης δαπάνης (υποδομή, παραγωγική επένδυση, ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων κ.λπ.)·

- οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν μόνο το μέρος των εθνικών και περιφερειακών επενδύσεων που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής·

- οι κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να εξετασθούν σε συνδυασμό με το νομοθετικό πλαίσιο. Αυτό προσδιορίζει τον στόχο και το εύρος της ενίσχυσης από κάθε ταμείο, ενώ οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας έχουν ως στόχο τον εντοπισμό εντός αυτού του πλαισίου των τομέων όπου η πολιτική της συνοχής μπορεί να συμβάλει κατά τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο στην πραγματοποίηση των κοινοτικών προτεραιοτήτων, ιδίως αυτών της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση·

- στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών, η διακυβέρνηση είναι ένα εγκάρσιο στοιχείο που υποστηρίζει όλες τις ενέργειες με σκοπό την καλύτερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση των προγραμμάτων της πολιτικής της συνοχής και τη βελτίωση της ποιότητας της χάραξης δημόσιας πολιτικής·

- εντός του νέου πλαισίου για την πολιτική της συνοχής το 2007-2013, η εδαφική διάσταση θεωρείται επίσης εγκάρσιο στοιχείο το οποίο απαιτεί να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον αντίκτυπο των προγραμμάτων όσον αφορά την προώθηση της ισόρροπης αειφόρου ανάπτυξης και την αξιοποίηση των ευκαιριών στις πόλεις, τις αγροτικές περιοχές και τις περιοχές που παρουσιάζουν φυσικά μειονεκτήματα.

2. ΣΥΝΟΧΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

2.1. Η ανανεωμένη ατζέντα της Λισαβόνας

Το 2005 η Επιτροπή πρότεινε μία νέα εταιρική σχέση για την ανάπτυξη και την απασχόληση[6] στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου του 2005. Το Συμβούλιο επιβεβαίωσε τους στόχους του και επεσήμανε την ανάγκη να δοθεί μια νέα ώθηση στη στρατηγική της Λισαβόνας.

Στο πλαίσιο αυτής της νέας προσπάθειας, «η Ένωση πρέπει να κινητοποιήσει όλα τα κατάλληλα εθνικά και κοινοτικά μέσα – συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής της συνοχής»[7]. Επιπλέον, επισημάνθηκε ότι οι περιφερειακοί και οι τοπικοί φορείς καθώς και οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να θεωρήσουν ότι οι στόχοι της Λισαβόνας είναι και δικοί τους στόχοι. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τομείς όπου η γειτνίαση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, όπως είναι η καινοτομία και η γνώση, η απασχόληση, το ανθρώπινο κεφάλαιο, η επιχειρηματικότητα, η ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) ή η πρόσβαση στις πηγές επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Προκειμένου να προωθηθούν οι εργασίες, αναπτύχθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για την ατζέντα για την ανάπτυξη και την απασχόληση έτσι ώστε να βοηθηθούν τα κράτη μέλη στην ανάπτυξη των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων[8]. Στο πλαίσιο του νέου κύκλου διακυβέρνησης για τη στρατηγική ανάπτυξης και απασχόλησης, τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων το 2005 και ακολούθησε η αξιολόγηση εκ μέρους της Επιτροπής των εθνικών αυτών στρατηγικών με τη μορφή της ετήσιας έκθεσης προόδου, η οποία εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 2006[9].

Η πρώτη ετήσια έκθεση προόδου (ΕΕΠ) περιελάμβανε διάφορες συστάσεις σχετικά με την πολιτική της συνοχής. Κατ’ αρχάς, συνέστησε να εξασφαλίσουν τα κράτη μέλη ότι οι κοινοτικές δαπάνες για τη συνοχή και την αγροτική ανάπτυξη προορίζονται για την υποστήριξη της στρατηγικής της Λισαβόνας γενικά. Με άλλα λόγια, οι στόχοι της πολιτικής της συνοχής θα πρέπει να εξορθολογιστούν με βάση τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων. Ειδικότερα, η ΕΕΠ συνέστησε, στο πλαίσιο των νέων προγραμμάτων της πολιτικής της συνοχής, να ενθαρρύνονται τα νέα κράτη μέλη ώστε να θέτουν στόχους για διάθεση πόρων με συγκεκριμένο σκοπό όσον αφορά την πολιτική της συνοχής σύμφωνα με τους στόχους της Λισαβόνας, όπως είχε ήδη συμφωνηθεί από την ΕΕ-15 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου του 2005.

Δεύτερον, η ΕΕΠ υπογράμμισε την ανάγκη για μεγαλύτερες προσπάθειεις προκειμένου να αναπτυχθούν μηχανισμοί συντονισμού μεταξύ των υπευθύνων για τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων και εκείνων που καταρτίζουν τα προγράμματα για την πολιτική της συνοχής, 2007-2013. Οι δεσμοί αυτοί πρέπει να δημιουργηθούν γρήγορα καθώς εντείνεται η προετοιμασία των προγραμμάτων αυτών, αρχίζοντας με την έγκριση εθνικών στρατηγικών πλαισίων αναφοράς. Τρίτον, η ΕΕΠ υπογράμμισε ότι τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν υπόψη τους τον μακροοικονομικό αντίκτυπο των μεταβιβάσεων από τους πόρους της πολιτικής της συνοχής. Τέλος, η ΕΕΠ συνέστησε ότι η νέα γενιά των προγραμμάτων της πολιτικής της συνοχής εξετάζει τις τέσσερις ενέργειες προτεραιότητας: 1) μεγαλύτερη επένδυση στη γνώση και την καινοτομία, 2) αξιοποίηση του επιχειρηματικού δυναμικού, ιδίως των ΜΜΕ· 3) αντιμετώπιση της παγκοσμιοποίησης και της γήρανσης· και 4) πραγματοποίηση μιας αποτελεσματικής και ολοκληρωμένης ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ. Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2006 επιβεβαίωσε τις συστάσεις της ΕΕΠ και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις προτεραιότητες των εθνικών τους προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων κατά την κατάρτιση των εθνικών στρατηγικών πλαισίων αναφοράς (ΕΣΠΑ). Επίσης, προσδιόρισε ειδικές αρμοδιότητες στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη και την απασχόληση, οι οποίες αφορούν την επένδυση στη γνώση και την κανοντομία, το επιχειρηματικό δυναμικό και ιδίως των ΜΜΕ, την απασχόληση και την ενεργειακή πολιτική.

2.2. Η συμβολή της πολιτικής της συνοχής στην ανάπτυξη και την απασχόληση

Η πολιτική της συνοχής συμβάλλει ήδη στην υλοποίηση της στρατηγικής της Λισαβόνας. Ανεξάρτητες αξιολογήσεις δείχνουν ότι η πολιτική έχει σημαντικό μακροοικονομικό αντίκτυπο, ειδικά στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα όσον αφορά το σύνολο της ΕΕ[10]. Αξιοποιώντας τις δυνατότητες ανάπτυξης που υπάρχουν σε όλες τις περιοχές, η πολιτική της συνοχής βελτιώνει τη γεωγραφική ισορροπία της οικονομικής ανάπτυξης και αυξάνει τους ρυθμούς ανάπτυξης στο σύνολο της ΕΕ. Για να επιτύχει η ΕΕ τους στόχους της στρατηγικής της Λισαβόνας, θα πρέπει όλες οι περιοχές – ιδίως αυτές με τις μεγαλύτερες δυνατότητες παραγωγικότητας και απασχόλησης –να κάνουν την ανάλογη προσπάθεια.

Επιπλέον, η πολιτική της συνοχής συμβάλλει στην ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής ενοποίησης μέσω, π.χ., της ανάπτυξης δικτύων υποδομών και της πρόσβασης σε υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος, της βελτίωσης των δεξιοτήτων των πολιτών της Κοινότητας, της βελτίωσης της πρόσβασης στις απομακρυσμένες περιοχές και της προώθησης της συνεργασίας.

Η πολιτική της συνοχής στο μέλλον μπορεί να εξακολουθήσει να συμβάλει σημαντικά στις προτεραιότητες της Λισαβόνας, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση:

- στις επενδύσεις σε τομείς με μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης. Υψηλές αποδόσεις παρουσιάζουν οι επενδύσεις σε περιοχές που έχουν τη δυνατότητα να φθάσουν γρήγορα στο επίπεδο των υπόλοιπων χωρών της ΕΕ, αλλά η εγχώρια χρηματοδότηση ενδέχεται να είναι ανεπαρκής για την αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών·

- στις επενδύσεις στους μοχλούς της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Η πολιτική της συνοχής επιδιώκει κυρίως επενδύσεις στο ανθρώπινο και υλικό κεφάλαιο, που συμβάλλουν αποφασιστικά στην αύξηση των δυνατοτήτων ανάπτυξης και απασχόλησης και περιλαμβάνουν τις φυσικές υποδομές και τις υποδομές ΤΠΕ, την έρευνα και την καινοτομία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση καθώς και την προσαρμοστικότητα του εργατικού δυναμικού·

- στη στήριξη της εφαρμογής των στρατηγικών της συνοχής μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η πολιτική της συνοχής είναι η μόνη πολιτική που παρέχει σταθερά επταετή πλαίσια επενδύσεων·

- στην ανάπτυξη συνεργειών και συμπληρωματικότητας με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. Η πολιτική της συνοχής αποτελεί ένα σημαντικό μέσο για την εφαρμογή των άλλων κοινοτικών πολιτικών. Για παράδειγμα, τα προγράμματα διευρωπαϊκών δικτύων χρηματοδοτούνται άμεσα από το Ταμείο Συνοχής στις χώρες που καλύπτονται από αυτό, γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της πρόσβασης στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η συμμόρφωση προς το περιβαλλοντικό κεκτημένο και προς τους ευρύτερους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης ενισχύεται σημαντικά από την πολιτική της συνοχής. Η πολιτική για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ) καθώς και οι στόχοι της, που αφορούν ειδικότερα τις υποδομές έρευνας και ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων στον τομέα της έρευνας, ενισχύονται επίσης από την πολιτική της συνοχής, όπως και οι κοινοτικές πολιτικές και ενέργειες για την καινοτομία και τις ΜΜΕ·

- στην κινητοποίηση πρόσθετων πόρων. Οι δραστηριότητες που συγχρηματοδοτούνται από την πολιτική της συνοχής αυξάνουν σημαντικά τους πόρους της ΕΕ, καθώς μεταφέρονται πόροι για επενδύσεις σε τομείς όπου η δαπάνη μπορεί να έχει το μεγαλύτερο αντίκτυπο και τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία. Εξασφαλίζουν πρόσθετους εθνικούς πόρους, τόσο δημόσιους όσο και ιδιωτικούς, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο εναρμονισμένων εθνικών και περιφερειακών αναπτυξιακών στρατηγικών. Κάθε ευρώ που δαπανάται στο επίπεδο της ΕΕ στο πλαίσιο της πολιτικής της συνοχής προκαλεί και άλλες δαπάνες, ύψους 0,9 ευρώ κατά μέσο όρο στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές (σημερινός στόχος 1) και 3 ευρώ στις περιοχές που βρίσκονται σε φάση αναδιάρθρωσης (σημερινός στόχος 2)·

- στη βελτίωση της διακυβέρνησης. Το ενιαίο σύστημα εφαρμογής για τα προγράμματα συνοχής ευνοεί τη βελτίωση των θεσμικών δυνατοτήτων όσον αφορά τη χάραξη και την εφαρμογή της πολιτικής· τη διάδοση ενός πνεύματος αξιολόγησης· τις ρυθμίσεις σχετικά με τις εταιρικές σχέσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα· τη διαφάνεια· την περιφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία· και την ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών. Συμβάλλει επίσης στην καλύτερη διακυβέρνηση σε όλα τα επίπεδα, βελτιώνοντας την υπευθυνότητα και την οικειοποίηση της στρατηγικής της Λισαβόνας σε υποεθνικό επίπεδο και αξιοποιώντας τις συνέργειες μεταξύ διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης·

- στην προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την εδαφική συνοχή. Η πολιτική της συνοχής μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία βιώσιμων τοπικών κοινωνιών μέσω της αντιμετώπισης των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων με ολοκληρωμένες στρατηγικές που θα έχουν ως στόχο την ανανέωση, την αναζωογόνηση και την ανάπτυξη τόσο των αστικών όσο και των αγροτικών περιοχών·

- στην καλύτερη προσέγγιση των πολιτών της ΕΕ στη στρατηγική της Λισαβόνας. Η πολιτική της συνοχής κατέστησε τη στρατηγική της ΕΕ πιο ορατή και κατανοητή στους πολίτες της. Η ευθυγράμμιση των προτεραιοτήτων της Λισαβόνας με την πολιτική της συνοχής θα αυξήσει τη νομιμότητα της στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση και θα εμπλέξει τους πολίτες στενότερα προς την κατεύθυνση της επίτευξη των στόχων της.

Η πολιτική της συνοχής θα διατηρήσει μια ισόροπη προσέγγιση όσον αφορά την επιδίωξη της επίτευξης των στόχων «ανάπτυξης» και «απασχόλησης» και θα συμβάλει σε μια ισόρροπη, οικονομική, κοινωνική και αειφόρο ανάπτυξη. Το τμήμα που ακολουθεί παραθέτει τις βασικές αρχές του νέου πλαισίου για την πολιτική της συνοχής 2007-2013, ενόψει των διαφόρων τρόπων με τους οποίου μπορεί να συμβάλει στην ατζέντα της Λισαβόνας.

3. TΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ 2007-2013

3.1. Συγκέντρωση

Στο τμήμα αυτό το νέο πλαίσιο για την πολιτική της συνοχής εξετάζεται σε σχέση με την ανάγκη για θεματική και γεωγραφική συγκέντρωση. Δεδομένου ότι η συγκέντρωση πόρων αποτελεί και διαδικαστικό θέμα, εξετάζεται επίσης και η διάσταση της διακυβέρνησης.

Η αύξηση της οικονομικής παραγωγής αποτελείται κυρίως από δύο στοιχεία: την αύξηση της απασχόλησης και την αύξηση της παραγωγικότητας. Τα στοιχεία αυτά είναι αλληλένδετα και θα πρέπει να ενισχυθούν ταυτόχρονα για να έχουν το μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο. Για να προωθηθεί, στο πλαίσιο εθνικών και περιφερειακών αναπτυξιακών προγραμμάτων κατά την περίοδο 2007-2013, η αειφόρος ανάπτυξη και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας που βασίζεται στη γνώση, θα πρέπει να διατεθούν πόροι κατά κύριο λόγο για βασικές υποδομές, για το ανθρώπινο κεφάλαιο και για την έρευνα και την καινοτομία καθώς και για την πρόσβαση και τη στρατηγική χρησιμοποίηση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ). Χρειάζονται τόσο υλικά όσο και άυλα μέσα.

Οι πολιτικές που χρησιμοποιεί ένα κράτος μέλος ή μια περιφέρεια για την επίτευξη του κατάλληλου συνδυασμού επενδύσεων με στόχο την ανάπτυξη εξαρτάται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του/της, από τη διάρθρωση των οικονομικών δραστηριοτήτων και από τη φύση και την έκταση των διαρθρωτικών του/της αδυναμιών καθώς και από τα συγκριτικά του/της πλεονεκτήματα. Οι χρησιμοποιούμενες πολιτικές είναι αναπόφευκτο να εξελίσσονται με το πέρασμα του χρόνου, με συνέπεια να αλλάζει το είδος των χρησιμοποιούμενων πολιτικών και μέσων. Κάθε κράτος μέλος και κάθε περιφέρεια πρέπει να βρει το σωστό συνδυασμό πολιτικών για την ανάπτυξή του/της με βάση την ιδιαίτερη οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντική, πολιτιστική και θεσμική κατάστασή του/της.

Εντούτοις, μολονότι ο συνδυασμός πολιτικών ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο, η συγκέντρωση μπορεί να εξασφαλιστεί στο επίπεδο των προγραμμάτων και των έργων μέσω της επιλογής κυρίως μόνο των στοιχείων που μπορούν να συμβάλουν στη στρατηγική για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Αυτή είναι η αρχή την οποία θα εφαρμόσει η Επιτροπή κατά τη διαπραγμάτευση των διάφορων εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων.

Στοχοθέτηση των δαπανών της Λισαβόνας

Κατά τη συμφωνία της δημοσιονομικής προοπτικής για το 2007-2013, τα κράτη μέλη αποφάσισαν επίσης ότι ένα ορισμένο ποσοστό των πόρων για τα προγράμματα της επόμενης γενιάς πρέπει να διατεθεί για επενδύσεις για τομείς που συνδέονται άμεσα με την ατζέντα για την ανάπτυξη και την απασχόληση, συμπεριλαμβανομένου του ειδικού καταλόγου στοχοθετημένων κατηγοριών δαπανών. Η «στοχοθέτηση» κατ’ αυτόν τον τρόπο επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια στο σχέδιο κανονισμού. Το σχέδιο κανονισμού θέτει τους στόχους της στοχοθέτησης στο 60% των δαπανών για το στόχο της σύγκλισης και στο 75% των δαπανών για το στόχο της περιφερειακής ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, με τη μορφή μέσου όρου για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού όλων των κρατών μελών της Ένωσης όπως ήταν πριν από την 1η Μαΐου 2004. Μολονότι οι στόχοι για κάθε κράτος μέλος θα λαμβάνουν υπόψη το σημείο εκκίνησης με βάση τα στοιχεία για το 2000-2006, επιδιώκεται όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να επιτύχουν το στόχο της στοχοθέτησης ως μέσο όρο κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. Μολονότι τα νέα κράτη μέλη και οι προσχωρούσες χώρες δεν καλύπτονται από τη στοχοθέτηση, ενθαρρύνονται και αυτά να θέσουν στόχους και να αυξήσουν τις προσπάθειές τους σχετικά με τη βασική κατάσταση στο διάστημα 2000-2006. Οι στόχοι της στοχοθέτησης θα εφαρμοσθούν με ευέλικτο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες και τις προτεραιότοτητες που προσδιορίζονται στο εθνικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα.

Το χρονοδιάγραμμα αποτελεί επίσης ένα σημαντικό στοιχείο της πολιτικής της συνοχής στα κράτη μέλη όπου οι μεταφερόμενοι κοινοτικοί πόροι προσλαμβάνουν μακροοικονομική διάσταση. Βραχυπρόθεσμα, οι μεταφορές αυτές μπορεί να προκαλέσουν πληθωριστικές πιέσεις σε ορισμένους τομείς (π.χ. στον τομέα των κατασκευών) και ενδέχεται να επηρεάσουν τον τρέχοντα λογαριασμό (π.χ. ως αποτέλεσμα εισαγωγών κεφαλαιουχικού εξοπλισμού), ενώ θα πρέπει να προβλεφθούν σημαντικά ποσά στους εθνικούς δημόσιους προϋπολογισμούς προκειμένου να συγχρηματοδοτηθούν οι μεταφορές από την ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει τα κράτη μέλη και οι διάφορες περιοχές να καταρτίσουν τα επενδυτικά τους προγράμματα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αντιμετωπιστούν οι στενότητες από την πλευρά της προσφοράς και να αυξηθεί η παραγωγικότητα προκειμένου να αντισταθμιστούν οι πιέσεις στην ονομαστική οικονομία από την πλευρά της ζήτησης.

Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη και οι άλλες προτεραιότητες της κοινοτικής πολιτικής, πρώτον λόγω των δυνατοτήτων που έχουν να συμβάλουν στην ανάπτυξη και την απασχόληση στο πλαίσιο των προγραμμάτων της πολιτικής της συνοχής και δεύτερον προκειμένου να δημιουργηθούν συνέργειες με άλλες πολιτικές της ΕΕ.

3.2. Σύγκλιση

Για τις περιφέρειες και τα κράτη μέλη που είναι επιλέξιμα για ενίσχυση μέσα από την πολιτική της συνοχής στο πλαίσιο του νέου στόχου για τη σύγκλιση, ο βασικός στόχος θα πρέπει να είναι η τόνωση των δυνατοτήτων ανάπτυξης, ώστε να διατηρηθούν και να αυξηθούν οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης. Ο στόχος αυτός πρέπει να εξεταστεί υπό το φως της άνευ προηγουμένου αύξησης των ανισοτήτων εντός της διευρυμένης Ένωσης, και των μακροπρόθεσμων προσπαθειών που θα χρειαστούν για τη μείωσή τους.

Οι στρατηγικές για το 2007-2013 θα πρέπει να επικεντρωθούν στις επενδύσεις και στις ομαδικές υπηρεσίες που χρειάζονται για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας μακροπρόθεσμα, για τη δημιουργία απασχόλησης και για την αειφόρο ανάπτυξη. Θα πρέπει να δημιουργηθούν, να αναβαθμιστούν και να διευρυνθούν βασικές υποδομές και υπηρεσίες, ώστε να είναι διαθέσιμες στις περιφερειακές και στις τοπικές οικονομίες, καθώς και ένα κατάλληλο πλαίσιο ενίσχυσης των επιχειρήσεων και αξιοποίησης των δυνατοτήτων που παρέχει η ενιαία αγορά. Επιπλέον, απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να επεκταθούν οι επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο, να αυξηθεί η πρόσβαση στην απασχόληση, να προωθηθεί η κοινωνική ένταξη και να εισαχθούν και να εφαρμοστούν μεταρρυθμίσεις στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Μαζί με τις προσπάθειες που έχουν ως στόχο τις βασικές υποδομές, απαιτείται δράση για τον εκσυγχρονισμό και την αναδιάρθρωση της παραγωγής ικανότητας των περιφερειών, παρέχοντας υπηρεσίες στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, βελτιώνοντας την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, προωθώντας την ΕΤΑ και την καινοτομία, αναπτύσσοντας τους ανθρώπινους πόρους και προωθώντας την εισαγωγή, τη διάδοση και την ανάπτυξη των ΤΠΕ.

Η ενίσχυση των θεσμικών δυνατοτήτων και της συνταγματικής τάξης αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες σχεδιασμού και εφαρμογής αποτελεσματικών πολιτικών.

3.3. Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση

Η ανάγκη συγκέντρωσης σε έναν περιορισμένο αριθμό βασικών προτεραιοτήτων, και ιδιαίτερα στην έρευνα, στην καινοτομία, στην προσβασιμότητα και στη δημιουργία απασχόλησης, είναι επιτακτική για την επίτευξη αυτού του στόχου, προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των περιορισμένων χρηματοοικονομικών πόρων. Οι επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για την ομαλή προσαρμογή ως συνέπεια των οικονομικών αλλαγών και αναδιαρθρώσεων.

Σκοπός του νέου στόχου ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης είναι η πρόβλεψη και η προώθηση οικονομικών αλλαγών με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της ελκυστικότητας των περιφερειών και των πόλεων της ΕΕ μέσω επενδύσεων στην οικονομία της γνώσης, στην επιχειρηματικότητα, στην έρευνα, στη συνεργασία πανεπιστημίων-επιχειρήσεων και στην καινοτομία· στην πρόσβαση σε υποδομές μεταφορών και τηλεπικοινωνιών, στην ενέργεια και στην υγεία· στο περιβάλλον και στην πρόληψη των κινδύνων· στη βελτίωση της ικανότητας προσαρμογής των εργαζομένων και των επιχειρήσεων· στην αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας και στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης και των βιώσιμων κοινοτήτων.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη διάφορες ανάγκες. Οι βιομηχανικές περιφέρειες παρουσιάζουν διάφορες μορφές. Πολλές από αυτές χαρακτηρίζονται από την παρουσία μεγάλων παραγωγικών επιχειρήσεων, από την υψηλή πυκνότητα πληθυσμού και από τους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, ενώ σε άλλες παρατηρείται η συνύπαρξη σύγχρονων βιομηχανιών, ιδίως ΜΜΕ, και ενός τομέα υπηρεσιών που αναπτύσσεται σχετικά γρήγορα. Εντούτοις, και στα δύο αυτά είδη περιφερειών ενδέχεται να υπάρχουν τομείς με διαρκή παρακμή, φτώχεια, προβλήματα συμφόρησης, περιβαλλοντικές πιέσεις και προβλήματα δημόσιας υγείας, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης και την ανάγκη προσαρμογής στις ταχείες οικονομικές αλλαγές. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν πολλές βιομηχανικές περιφέρειες που αρχίζουν με δυσκολία να προσαρμόζονται στις αλλαγές και η κατάρρευση της παλιάς βιομηχανικής τους βάσης δεν έχει ακόμη αντισταθμιστεί από επαρκή αριθμό νέων δραστηριοτήτων.

Εν τω μεταξύ, σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού η οικονομική ανάπτυξη είναι συχνά έργο μικρών επιχειρήσεων, αλλά οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν είναι παρόμοιες. Η χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού καθιστά δυσκολότερη την αντιμετώπιση των προκλήσεων με συνέπεια να μην έχει αλλάξει η οικονομική τους κατάσταση κατά την τελευταία δεκαετία.

Είναι μεγάλη η ποικιλία που παρουσιάζει η οικονομική κατάσταση των αγροτικών περιοχών . Ορισμένες έχουν καλούς δεσμούς με τα αστικά κέντρα και, με τη γεωργία να εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, χαρακτηρίζονται από την αυξανόμενη οικονομική διαφοροποίηση και από την αύξηση των δραστηριοτήτων στον τομέα των υπηρεσιών, όπως π.χ. στον τουρισμό. Άλλες πιο απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές χαρακτηρίζονται από το ότι είναι αραιοκατοικημένες, από τη γήρανση του πληθυσμού τους, από τις περιορισμένες τεχνικές και κοινωνικές υποδομές, από τις ανεπαρκείς υπηρεσίες και από τους περιορισμένους δεσμούς με την υπόλοιπη οικονομία.

Η αντιμετώπιση αυτής της ποικιλίας προβλημάτων και η ενίσχυση των προσπαθειών αυτών των περιφερειών για αναδιάρθρωση και δημιουργία νέων οικονομικών δραστηριοτήτων σύμφωνα με την ανανεωμένη ατζέντα της Λισαβόνας είναι η νέα πρόκληση για τη νέα γενιά προγραμμάτων υπέρ της περιφερειακής ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης.

Όπου το εν λόγω έδαφος καλύπτεται επίσης από το Ταμείο Συνοχής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώξουν να εξασφαλίσουν κατά το δυνατόν ότι τα στηριζόμενα έργα θα συμβάλουν στην ατζέντα για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

3.4. Ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία

Ο νέος στόχος για τη συνεργασία αποσκοπεί στην προώθηση της περαιτέρω ενοποίησης της επικράτειας της Ένωσης σε όλες τις διαστάσεις της. Στο πλαίσιο αυτό, η πολιτική της συνοχής ενισχύει την ισόρροπη και αειφόρο ανάπτυξη της επικράτειας της Ένωσης στο επίπεδο των μεγάλων περιφερειών και μειώνει τις “επιπτώσεις των εμποδίων” μέσω της διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας και της ανταλλαγής των βέλτιστων πρακτικών.

Αυτές οι ενέργειες βασίζονται σε κοινές αναπτυξιακές στρατηγικές των σχετικών εδαφών (εθνικών, περιφερειακών, τοπικών) και στη δικτύωση των κυριότερων παραγόντων. Κατ΄αυτόν τον τρόπο, είναι προφανές ότι αποκτούν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία η οποία αυξάνεται ακόμη περισσότερο στη διευρυμένη και πιο ποικιλόμορφη Ένωση

3.5. Διακυβέρνηση

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών το πλαίσιο για την πολιτική της συνοχής άλλαξε ενόψει των νέων προκλήσεων τις οποίες έθεσε η παγκοσμιοποίηση. Σήμερα είναι σαφές, σε μια ανοικτή και παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ότι η αντιμετώπιση της ατζέντας για την ανάπτυξη και την απασχόληση πρέπει να βασίζεται σε στρατηγικές περιφερειακής και, ακόμη και, τοπικής ανάπτυξης. Αυτό είναι το επίπεδο στο οποίο δημιουργούνται τα περισσότερα επιχειρηματικά δίκτυα και καθιερώνονται δεσμοί με κέντρα εκμάθησης και τεχνολογίας και στο οποίο η τοπική γνώση και εμπειρογνωμοσύνη μπορούν να κινητοποιηθούν καλύτερα. Επίσης, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι έχουν πολλές αρμοδιότητες, τόσο κανονιστικές όσο και με βάση τις δαπάνες, για την εφαρμογή των δημόσιων πολιτικών οι οποίες μπροούν να βοηθήσουν στην υλοποίηση της στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Στο πλαίσιο της πολιτικής της συνοχής, το θέμα της διακυβέρνησης προσλαμβάνει διαφορετικές διαστάσεις.

Η πρώτη αφορά ένα σύνολο χαρακτηριστικών δημόσιων οργανισμών που έχουν σχέση με την απόδοση και την επιτυχία των δημόσιων πολιτικών . Για τις χώρες και τις περιφέρειες, ειδικά αυτές που είναι επιλέξιμες για το στόχο της σύγκλισης, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα είναι σημαντικές για τη διασφάλιση των μεταρρυθμίσεων και της καλής διακυβέρνησης, ειδικά στον οικονομικό, εργασιακό, κοινωνικό, εκπαιδευτικό, περιβαλλοντικό και δικαστικό τομέα. Δεν θα διευκολύνει μόνο την υλοποίηση της πολιτικής της συνοχής της ΕΕ αλλά θα βελτιώσει και τις οικονομικές επιδόσεις γενικά.

Η ενίσχυση των θεσμικών δυνατοτήτων και της διακυβέρνησης στις περιπτώσεις που θεωρούνται αδύναμες πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η οικονομική ανταγωνιστικότητα και μια ισχυρότερη κοινωνία των πολιτών δεν εξαρτώνται μόνο από τα αποτελεσματικά δίκτυα υποδομής αλλά και από την εφαρμογή της νομοθεσίας χωρίς διακρίσεις, με προβλέψιμο και διαφανή τρόπο· από τον προσδιορισμό και την εφαρμογή των εμπορεύσιμων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας· από ένα ανοικτό σύστημα δημόσιων συμβάσεων· και από μια διοίκηση η οποία ελαχιστοποιεί το διοικητικό φόρτο στους οικονομικούς παράγοντες.

Κατά συνέπεια, όταν αναπτύσσουν τις εθνικές τους στρατηγικές, τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάζουν συστηματικά πόσο μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα παραγωγικότητας η δημόσια διοίκηση όταν είναι πιο αποτελεσματική, πιο υπεύθυνη και πιο διαφανής. Η βελτίωση των δυνατοτήτων των δημόσιων διοικήσεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, προκειμένου να βελτιωθεί το διοικητικό πλαίσιο της οικονομικής δραστηριότητας, η επεξεργασία και η εφαρμογή ικανοποιητικών πολιτικών, η βελτίωση της νομοθεσίας, η αξιολόγηση και η ανάλυση του αντικτύπου των πολιτικών προτάσεων και ο τακτικός έλεγχος των μηχανισμών υλοποίησης θα πρέπει, συνεπώς, να αποτελέσουν στόχους για ενίσχυση από τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

Η δεύτερη διάσταση αφορά τα μέτρα και τις ενέργειες που χρειάζονται ειδικά για τη βελτίωση της ικανότητας των κρατών μελών ώστε να διαχειριστούν και να υλοποιήσουν την πολιτική της συνοχής . Η σωστή και αποτελεσματική διαχείριση των ταμείων απαιτεί κατάλληλες, αποτελεσματικές και διαφανείς δομές στις κεντρικές και περιφερειακές διοικήσεις, οι οποίες είναι ικανές να ασκούν τα καθήκοντα που έχουν σχέση με την εφαρμογή των ταμείων, όπως είναι οι δημόσιες συμβάσεις, ο δημοσιονομικός έλεγχος, η παρακολούθηση, η αξιολόγηση και η πρόληψη ή η καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς. Η αποτελεσματική χρησιμοποίηση των ταμείων εξαρτάται επίσης και από τις δυνατότητες των φορέων υλοποίησης των έργων να σχεδιάζουν και να υλοποιούν υψηλής ποιότητας έργα. Στις περιπτώσεις που οι πόροι χρησιμοποιούνται κατά τρόπο αποτελεσματικό και διαφανή, η επιτυχία και μόνο ενθαρρύνει τους ιδιώτες επιχειρηματίες και τους ωθεί να επενδύσουν. Κατά συνέπεια, και στον τομέα αυτό θα πρέπει να αναληφθεί κάποια δράση και να υποστηριχθεί με τη διάθεση τεχνικής βοήθειας.

Ένας συναφής και πολύ σημαντικός παράγοντας που καθορίζει την αποτελεσματικότητα της πολιτικής της συνοχής είναι η ποιότητα της εταιρικής σχέσης όλων των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένων αυτών που βρίσκονται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, για την προετοιμασία και την υλοποίηση των προγραμμάτων. Οι στρατηγικές που σχεδιάζονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο πρέπει επίσης να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της προσπάθειας για την προώθηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Ο ρόλος των ΜΜΕ, η ανάγκη να καλυφθούν οι τοπικές ανάγκες σε δεξιότητες, η σπουδαιότητα της δημιουργίας ομίλων, η ανάγκη για τοπικά κέντρα καινοτομίας είναι πολύ σημαντικά θέματα και, για το λόγο αυτό, σε αρκετές περιπτώσεις οι στρατηγικές πρέπει να σχεδιάζονται σε περιφερειακό και σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, αυτό ισχύει όχι μόνο για το οικονομικό πρόγραμμα δράσης αλλά και για τη γενικότερη προσπάθεια συμμετοχής των πολιτών, οι οποίοι, μέσω της εταιρικής σχέσης και των πολυεπίπεδων ρυθμίσεων της διακυβέρνησης στο πλαίσιο της οποίας γίνεται η διαχείριση της πολιτικής της συνοχής, μπορούν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη στρατηγική της Ένωσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Μια ισχυρή εταιρική σχέση μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών των κρατών μελών αποτελεί τη βάση για τον καθορισμό μιας στρατηγικής της συνοχής η οποία θα αντιμετωπίζει τις προτεραιότητες της Κοινότητας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και την εφαρμογή της μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος.

Η ανάπτυξη καινοτόμων έργων μέσω της δημιουργίας εταιρικών σχέσεων, η προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στη διαμόρφωση και την υλοποίηση των δημόσιων πολιτικών καθώς και η βελτίωση της συνεργασίας μέσα και ανάμεσα στις κοινότητες μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου που θα έχει ως συνέπεια τη διαρκή απασχόληση, την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή. Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι κυριότεροι ενδιαφερόμενοι, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο θα πρέπει να υποστηρίξουν το πρόγραμμα μεταρρύθμισης, ούτως ώστε οι πόροι να χρησιμοποιηθούν πράγματι για την προώθηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης και να δημιουργηθούν τα απαραίτητα δίκτυα εταιρικών σχέσεων προς τον σκοπό αυτό. Οι εταιρικές σχέσεις, οι συμφωνίες και οι πρωτοβουλίες που βασίζονται στη δημιουργία δικτύων σχετικών ενδιαφερομένων, όπως οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΜΚΟ, έχουν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον τομέα της απασχόλησης και της συμμετοχής στην αγορά εργασίας.

Οι περιφέρειες ενθαρρύνονται να αναπτύσσουν στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης, οι οποίες επιτρέπουν την επίτευξη ομοφωνίας όσον αφορά τους επιδιωκόμενους στόχους χάρη στον τακτικό και συστηματικό διάλογο με τους βασικούς ενδιαφερομένους. Η εταιρική σχέση είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχής διαχείριση της περιπλοκότητας και αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για την επεξεργασία και την υλοποίηση των στρατηγικών ανάπτυξης. Βασίζεται στις διαβουλεύσεις και στη συμμετοχή των ενδιαφερομένων, όπως οι αρμόδιες αρχές, οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι και οι αντιπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Η εταιρική σχέση παρέχει τη βάση για την ενεργοποίηση της καλύτερης τοπικής γνώσης και εμπειρογνωμοσύνης, για τον ανοικτό χαρακτήρα και τη διαφάνεια στην προετοιμασία και την υλοποίηση των προγραμμάτων. Έχει εν προκειμένω ιδιαίτερη σημασία για τη βελτίωση της γνώσης και της καινοτομίας και πρέπει να βασίζεται στις μεθόδους οι οποίες έχουν αναπτυχθεί κατά το παρελθόν με τις περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας και τα περιφερειακά προγράμματα καινοτόμων ενεργειών.

Εταιρικές σχέσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα

Η εταιρική σχέση δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΕΣΔΙΤ) μπορεί να αποτελέσει μία από τις κατάλληλες μεθόδους για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων όπου δεν υπάρχουν σημαντικά περιθώρια συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα, ειδικά σε τομείς όπου δεν είναι εφικτό ή σκόπιμο να αποκλεισθεί ο δημόσιος τομέας ή να λειτουργήσει μόνο η αγορά. Εκτός από τους οικονομικούς πόρους που εξασφαλίζει η εταιρική σχέση δημόσιου-ιδιωτικού τομέα σε επίπεδο έργου, βελτιώνει επίσης την ποιότητα της υλοποίησης και τη μεταγενέστερη διαχείριση των έργων. Για το λόγο αυτό, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να επιδιώκουν τέτοιες εταιρικές σχέσεις στις περιπτώσεις που αυτό είναι εφικτό. Τα σημαντικότερα οφέλη των ΕΣΔΙΤ είναι τα ακόλουθα:

- ο δημόσιος τομέας εξασφαλίζει την πρόσβασή του σε ένα φάσμα δεξιοτήτων του ιδιωτικού τομέα που του επιτρέπουν να παρέχει αποτελεσματικότερες και λιγότερο δαπανηρές υπηρεσίες∙

- ο ιδιωτικός τομέας αναλαμβάνει μια σειρά από κινδύνους τους οποίους, στο πλαίσιο μιας παραδοσιακής δημόσιας σύμβασης, θα τους ανελάμβανε ο δημόσιος τομέας∙

- μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα μπορεί να επιτευχθεί στις περιπτώσεις στις οποίες ένας και μόνο φορέας είναι υπεύθυνος για το σχεδιασμό, την κατασκευή, τη διαχείριση και τη χρηματοδότηση ενός έργου ως μέρους ενός ολοκληρωμένου πακέτου.

Για να αποφασιστεί εάν κάποιο έργο θα εκτελεστεί στο πλαίσιο μιας ΕΣΔΙΤ, θα πρέπει να εξεταστεί εάν συντρέχουν ορισμένοι όροι πριν ανατεθεί η παροχή αγαθών και υπηρεσιών και ειδικά εάν υπάρχει το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο.

Οι συμφωνίες ΕΣΔΙΤ λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει ρητή πολιτική δέσμευση των εθνικών κυβερνήσεων να συμμετάσχει ο ιδιωτικός τομέας σε έργα του δημόσιου τομέα. Απαιτούνται σαφή και συγκεκριμένα πλαίσια για τις ΕΣΔΙΤ σε διάφορους τομείς πολιτικής. Αυτά ποικίλλουν, π.χ. σύμφωνα με το πώς μπορούν να ανακτηθούν οι δαπάνες μέσω των χρεώσεων χρήσης, καθώς και με την έκταση των κοινωνικών στόχων. Υπάρχουν διάφορες επιλογές πολιτικής προκειμένου να εξασφαλιστεί ο ανταγωνισμός για τις ΕΣΔΙΤ χωρίς να περιορίζεται αδικαιολόγητα η ευελιξία που απαιτείται για το σχεδιασμό καινοτόμων και συχνά περίπλοκων σχεδίων[11].

Η ΕΕ θα υποστηρίξει αυτές τις ΕΣΔΙΤ παρέχοντας χρηματοδότηση, μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής, στις περιπτώσεις που τα έργα πληρούν όλα τα απαραίτητα κριτήρια. Για τα μεγάλα έργα, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να υποβάλουν και μια εκτίμηση σχετικά με την καταλληλότητα κάποιας ΕΣΔΙΤ. Προβλέπεται η παροχή κάποιας επιχειρησιακής καθοδήγησης όσον αφορά την προετοιμασία των ΕΣΔΙΤ στο πλαίσιο της τεχνικής βοήθειας που αναπτύσσεται σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ.) και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Αναδιάρθρωσης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) (το μέσο JASPERS). Η ΕΤΕπ. και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων θα μπορούσαν να παράσχουν πολύτιμη βοήθεια προς την κατεύθυνση αυτή.

4. ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ, 2007-2013

Ενόψει των προαναφερομένων και της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, τα προγράμματα που συγχρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της πολιτικής της συνοχής θα πρέπει να επιδιώκουν τη διάθεση πόρων για τις ακόλουθες τρεις προτεραιότητες[12]:

- βελτίωση της ελκυστικότητας των κρατών μελών, των περιφερειών και των πόλεων μέσω της βελτίωσης της πρόσβασης, της εξασφάλισης επαρκών υπηρεσιών υψηλής ποιότητας και της διατήρησης του περιβάλλοντος∙

- ενθάρρυνση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της ανάπτυξης της οικονομίας της γνώσης μέσω των δυνατοτήτων έρευνας και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας· και

- δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας με την προσέλκυση περισσότερων ανθρώπων στην αγορά εργασίας ή την ενθάρρυνση για την ανάληψη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, τη βελτίωση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και την αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

Στα τμήματα που ακολουθούν εξετάζονται βασικές πτυχές καθενός απ΄αυτούς τους μεγάλους τομείς με ειδικές κατευθυντήριες γραμμές κάτω από κάθε κεφάλαιο. Φυσικά, οι εν λόγω λεπτομερέστερες κατευθυντήριες γραμμές δεν αφορούν όλες τις περιφέρειες. Ο πλέον κατάλληλος συνδυασμός επενδύσεων εξαρτάται τελικά από την ανάλυση των δυνατών και αδύνατων σημείων κάθε κράτους μέλους και κάθε περιφέρειας και από τις ιδιαίτερες εθνικές και περιφερειακές συνθήκες. Οι κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν μάλλον ένα απλό πλαίσιο που καλούνται να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες όταν καταρτίσουν τα εθνικά και περιφερειακά τους προγράμματα, ιδίως προκειμένου να εκτιμήσουν τη συνεισφορά τους στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης όσον αφορά τη συνοχή, την ανάπτυξη και την απασχόληση. Οι κατευθυντήριες γραμμές είναι μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις, αλλά δεν είναι η μόνη, για την επίτευξη του κατάλληλου επιπέδου συγκέντρωσης σε βασικές προτεραιότητες σε κάθε κράτος μέλος και περιφέρεια, σύμφωνα με την ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας. Όσον αφορά τη συνεκτίμηση της στρατηγικής της Λισαβόνας στα νέα προγράμματα, εφιστάται η προσοχή στις ακόλουθες αρχές:

Πρώτον, σύμφωνα με την ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας, η πολιτική της συνοχής θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στη γνώση, την έρευνα και την καινοτομία καθώς και στο ανθρώπινο κεφάλαιο . Κατά συνέπεια, η συνολική χρηματοδοτική προσπάθεια για την ενίσχυση αυτών των τομέων δράσης θα πρέπει να αυξηθεί σημαντικά, όπως απαιτείται από τις νέες διατάξεις περί στοχοθέτησης. Επιπλέον, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τις βέλτιστες πρακτικές στις περιπτώσεις που έχει αποδειχθεί ότι αποφέρουν θετικά αποτελέσματα όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Δεύτερον, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα πρέπει να επιτύχουν το στόχο της αειφόρου ανάπτυξης και να προωθήσουν τις συνέργειες μεταξύ της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής διάστασης. Η ανανεωμένη στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση και τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων δίνουν έμφαση στο ρόλο του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να ληφθεί υπόψη στην προετοιμασία των προγραμμάτων και των έργων με σκοπό την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης.

Τρίτον, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα πρέπει να επιδιώκουν τον στόχο της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε όλα τα στάδια της προετοιμασίας και της υλοποίησης των προγραμμάτων και των έργων. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ειδικών ενεργειών για την προώθηση της ισότητας καθώς και μέσω της προσεκτικής εξέτασης του τρόπου με τον οποίο τα άλλα έργα και η διαχείριση των ταμείων μπορούν να επηρεάσουν τους άνδρες και τις γυναίκες.

Τέταρτον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν στις κατάλληλες ενέργειες προκειμένου να εμποδίσουν οποιαδήποτε διάκριση με βάση το φύλο, τη φυλή ή την εθνική καταγωγή, τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, την αναπηρία, την ηλικία ή το σεξουαλικό προσανατολισμό κατά τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων εφαρμογής των ταμείων. Ειδικότερα, η προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία είναι ένα από τα κριτήρια που πρέπει να τηρούνται κατά το σχεδιασμό των ενεργειών που συγχρηματοδοτούνται από τα ταμεία και να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων εφαρμογής.

4.1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: Να γίνουν η Ευρώπη και οι περιφέρειές της πιο ελκυστικοί τόποι για επενδύσεις και απασχόληση

Μία από τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη και την απασχόληση είναι η εξασφάλιση των απαραίτητων υποδομών (π.χ. μεταφορικών, περιβαλλοντικών, ενεργειακών) για τις επιχειρήσεις. Μια σύγχρονη και ασφαλής υποδομή αποτελεί σημαντικό παράγοντα όσον αφορά την επίδοση πολλών επιχειρήσεων και επηρεάζει την οικονομική και κοινωνική ελκυστικότητα των περιφερειών και των πόλεων. Οι επενδύσεις στις υποδομές σε καθυστερημένες περιοχές, ιδίως στα νέα κράτη μέλη, θα ενθαρρύνουν την ανάπτυξη και έτσι θα ενισχυθεί η σύγκλιση με τις υπόλοιπες χώρες της Ένωσης και θα βελτιωθεί η ποιότητα ζωής. Οι πόροι πρέπει να προέρχονται όχι μόνο από επιδοτήσεις αλλά, επίσης, όπου είναι δυνατόν, από τον ιδιωτικό τομέα και από δάνεια, για παράδειγμα από την ΕΤΕπ. Για την επόμενη περίοδο, οι αρχές προγραμματισμού των κρατών μελών θα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν μεγαλύτερη χρήση της εμπειρογνωμοσύνης που έχει η ΕΤΕπ. στην προετοιμασία κατάλληλων για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έργων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας JASPERS.

JASPERS: Μια νέα εταιρική σχέση παροχής τεχνικής βοήθειας

Το JASPERS, «Joint Assistance in Supporting Projects in European Regions» - Κοινή βοήθεια για τη στήριξη έργων στις ευρωπαϊκές περιφέρειες», είναι μια νέα εταιρική σχέση παροχής τεχνικής βοήθειας μεταξύ της Επιτροπής, της ΕΤΕπ. και της ΕΤΑΑ. Πρόκειται για ένα μέσο στη διάθεση των κρατών μελών που έχει ως σκοπό να βοηθήσει στην προετοιμασία μεγάλων έργων τα οποία θα υποστηριχθούν από το Ταμείο Συνοχής και το ΕΤΠΑ. Βασίζεται στην πείρα της ΕΤΕπ. και της ΕΤΑΑ όσον αφορά την προετοιμασία μεγάλων έργων και άλλους σημαντικούς τομείς, όπως η ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Οι συνδυασμένες προσπάθειες των τριών οργανισμών αποσκοπούν στη στήριξη της επιτυχημένης υλοποίησης της πολιτικής της συνοχής κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, αυξάνοντας κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους για την προετοιμασία των σχεδίων. Η τεχνική βοήθεια θα παρασχεθεί από τα αρχικά στάδια του κύκλου ανάπτυξης των έργων. Το JASPERS θα προσφέρει συνολική βοήθεια για όλα τα στάδια του κύκλου ενός έργου, από την αρχική σύλληψή του μέχρι την υποβολή του σχεδίου στην Επιτροπή για λήψη σχετικής απόφασης.

4.1.1. Eπέκταση και βελτίωση των μεταφορικών υποδομών

Η διάθεση αποτελεσματικών, ευέλικτων και ασφαλών μεταφορικών υποδομών μπορεί να θεωρηθεί μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη, καθώς βελτιώνει την παραγωγικότητα και, συνεπώς, τις προοπτικές ανάπτυξης των σχετικών περιοχών μέσω της διευκόλυνσης της μετακίνησης των προσώπων και των αγαθών. Τα μεταφορικά δίκτυα αυξάνουν τις δυνατότητες των εμπορικών συναλλαγών καθώς και την αποτελεσματικότητα. Παράλληλα, η ανάπτυξη διευρωπαϊκών μεταφορικών υποδομών (και συγκεκριμένα τα σχετικά μέρη των τριάντα έργων προτεραιότητας όσον αφορά τα διευρωπαϊκά μεταφορικά δίκτυα), με ιδιαίτερη έμφαση στα διασυνοριακά έργα, είναι σημαντική για την επίτευξη μεγαλύτερης ενοποίησης των εθνικών αγορών, ειδικά στο πλαίσιο της διευρυμένης Ένωσης.

Οι επενδύσεις στις υποδομές πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες και στο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης των σχετικών περιφερειών και χωρών. Οι ανάγκες αυτές είναι γενικώς μεγαλύτερες στις περιφέρειες που εμπίπτουν στον στόχο της σύγκλισης και στις χώρες που καλύπτονται από το Ταμείο Συνοχής. Έχει παρατηρηθεί ότι οι επενδύσεις στις υποδομές (καθώς και οι άλλες επενδύσεις) παρουσιάζουν φθίνοντα ποσοστά απόδοσης πάνω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο χρηματοδότησης. Οι οικονομικές αποδόσεις τέτοιων επενδύσεων είναι υψηλές όταν οι υποδομές είναι ανεπαρκείς και δεν έχουν ολοκληρωθεί τα βασικά δίκτυα, αλλά είναι πιθανόν να αρχίσουν να μειώνονται μόλις θα έχουν φθάσει σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο.

Πρέπει, συνεπώς, να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης και το μέγεθος των υφιστάμενων υποδομών. Στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και χώρες οι διεθνείς και διαπεριφερειακές συνδέσεις ενδέχεται να έχουν υψηλότερες αποδόσεις μακροπρόθεσμα υπό τη μορφή αυξημένης ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και ενδέχεται επίσης να διευκολύνουν την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού. Αντίθετα, στις περιφέρειες με διασκορπισμένη και μικρής κλίμακας οικονομική βάση και μεγάλο αριθμό μικρών πόλεων ενδέχεται να είναι καταλληλότερη η κατασκευή μιας περιφερειακής μεταφορικής υποδομής. Στις περιφέρειες με ανεπαρκή οδικά δίκτυα, οι πόροι θα πρέπει να διατίθενται για την κατασκευή οικονομικά βιώσιμων οδικών συνδέσεων. Οι προκλήσεις της κινητικότητας και της προσβασιμότητας στις αστικές περιοχές πρέπει να αντιμετωπιστούν επίσης, υποστηρίζοντας τα ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης και τις καθαρές μεταφορικές λύσεις.

Προκειμένου να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη από τις επενδύσεις στις μεταφορές, η βοήθεια που προέρχεται από τα ταμεία θα πρέπει να διέπεται από ορισμένες αρχές.

Πρώτον, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν αντικειμενικά κριτήρια προκειμένου να προσδιοριστεί το επίπεδο και η φύση των επενδύσεων που θα πρέπει να γίνουν στις υποδομές. Για παράδειγμα, τα πιθανά ποσοστά απόδοσης θα πρέπει να μετρώνται με βάση το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης και τη φύση των οικονομικών δραστηριοτήτων στις σχετικές περιφέρειες, την πυκνότητα και την ποιότητα των υποδομών ή τον βαθμό της συμφόρησης. Στο πλαίσιο του προσδιορισμού του κοινωνικού οφέλους που προβλέπεται να προκύψει από τέτοιες επενδύσεις, θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη οι περιβαλλοντικές και οι κοινωνικές επιπτώσεις των προβλεπόμενων έργων υποδομής.

Δεύτερον, η αρχή της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας θα πρέπει να γίνεται σεβαστή στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο[13]. Πρέπει να επιδιωχθεί η στροφή προς τρόπους πιο φιλικούς προς το περιβάλλον. Εντούτοις, πρέπει να βελτιστοποιηθεί η περιβαλλοντική και η γενική απόδοση κάθε τρόπου μεταφορών, ιδίως όσον αφορά τη χρήση υποδομών εντός και μεταξύ των διαφόρων τρόπων[14].

Tρίτον, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις περιφέρειες που εμπίπτουν στον στόχο της σύγκλισης και στις χώρες που καλύπτονται από το Ταμείο Συνοχής, ώστε να εκσυγχρονιστεί το σιδηροδρομικό δίκτυο μέσω της προσεκτικής επιλογής των τομέων προτεραιότητας και της εξασφάλισης της διαλειτουργικότητάς τους στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης των Σιδηροδρομικών Μεταφορών (ERTMS).

Τέταρτον, οι επενδύσεις στις μεταφορικές υποδομές θα πρέπει να συνοδεύονται και από την κατάλληλη διαχείριση της κυκλοφορίας, με ιδιαίτερη προσοχή στην ασφάλεια σύμφωνα με τα εθνικά και κοινοτικά πρότυπα. Οι εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους την ανάγκη επίτευξης ισόρροπης (και φιλοπεριβαλλοντικής) κατανομής των τρόπων μεταφοράς που θα ικανοποιεί τόσο τις οικονομικές όσο και τις περιβαλλοντικές ανάγκες. Οι στρατηγικές θα πρέπει π.χ. να περιλαμβάνουν ευφυή συστήματα μεταφοράς, πολυτροπικές πλατφόρμες και ιδίως τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για το ERTMS, το οποίο προαναφέρθηκε, και για το Single European Sky ATM Research Programme (SESAR - για ένα ομοιόμορφo σύστημα διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας στην Ευρώπη).

Με βάση τις ανωτέρω αρχές, οι κατευθυντήριες γραμμές για την ανάληψη δράσης είναι οι ακόλουθες:

- τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες που είναι επιλέξιμα/ες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του στόχου της σύγκλισης[15] ή του Ταμείου Συνοχής θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα σε εκείνα από τα 30 έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος που αφορούν το έδαφός τους. Μέσα σ΄αυτό το σύνολο έργων θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις διασυνοριακές συνδέσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν τους συντονιστές ως μέσο μείωσης του χρόνου που διαρρέει ανάμεσα στο σχεδιασμό του δικτύου και στην υλοποίησή του. Άλλα έργα TEN και στρατηγικές μεταφορικές συνδέσεις θα πρέπει να στηρίζονται όταν συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα.

- οι συμπληρωματικές επενδύσεις στις δευτερεύουσες συνδέσεις είναι επίσης σημαντικές στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης περιφερειακής στρατηγικής μεταφορών και επικοινωνιών που θα καλύπτει τόσο αστικές όσο και αγροτικές περιοχές, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι περιφέρειες θα επωφελούνται από τις δυνατότητες που παρέχουν τα βασικά δίκτυα·

- οι ενισχύσεις για τη δημιουργία σιδηροδρομικών υποδομών θα πρέπει να έχουν ως στόχο την βελτίωση της πρόσβασης. Το κόστος των σιδηροδρομικών μεταφορών θα πρέπει να διευκολύνει την πρόσβαση των ανεξάρτητων φορέων. Θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τη δημιουργία ενός διατροπικού δικτύου που θα καλύπτει ολόκληρη την ΕΕ. Η συμμόρφωση και οι εφαρμογές της διατροπικότητας και η εφαρμογή του ERTMS θα πρέπει να αποτελούν μέρος όλων των χρηματοδοτούμενων έργων·

- η προώθηση περιβαλλοντικά βιώσιμων δικτύων μεταφορών , ιδίως στις αστικές περιοχές. Αυτό συνεπάγεται εγκαταστάσεις δημόσιων μεταφορών (συμπεριλαμβανομένων των υποδομών στάθμευσης και μετεπιβίβασης), σχέδια κινητικότητας, περιμετρικούς δακτυλίους, βελτίωση της ασφάλειας στους οδικούς κόμβους, ποδηλατόδρομους και πεζόδρομους. Συνεπάγεται επίσης ενέργειες για την πρόσβαση στις συνήθεις δημόσιες μεταφορικές υπηρεσίες ορισμένων κοινωνικών ομάδων (όπως οι ηλικιωμένοι και οι ανάπηροι) καθώς και τη δημιουργία δικτύων διανομής εναλλακτικών καυσίμων οχημάτων. Οι οδοί εσωτερικής ναυσιπλοΐας μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βιωσιμότητα των δικτύων·

- για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής αποτελεσματικότητας των μεταφορικών υποδομών, ώστε να προωθηθεί κατ΄αυτό τον τρόπο η περιφερειακή ανάπτυξη, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στη βελτίωση της δυνατότητας σύνδεσης των απομονωμένων, νησιωτικών ή πλέον απομακρυσμένων περιοχών με το διευρωπαϊκό μεταφορικό δίκτυο (ΤEN-Τ). Κατά συνέπεια, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των δευτερευουσών συνδέσεων με ιδιαίτερη έμφαση στη διατροπικότητα και στις βιώσιμες μεταφορές. Ειδικότερα, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια θα πρέπει να συνδεθούν με την ενδοχώρα τους·

- περισσότερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη « θαλάσσιων αυτοκινητοδρόμων » και στις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, ως βιώσιμων εναλλακτικών λύσεων σε σχέση με τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές μεγάλων αποστάσεων.

Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη λαμβάνουν ενίσχυση τόσο από το Ταμείο Συνοχής όσο και από τα Διαρθρωτικά Ταμεία, θα πρέπει να γίνεται διάκριση στα προγράμματα μεταξύ των διάφορων ειδών ενεργειών που χρηματοδοτούνται από κάθε ταμείο, με το Ταμείο Συνοχής να διαδραματίζει τον βασικό ρόλο όσον αφορά την ενίσχυση των διευρωπαϊκών μεταφορικών δικτύων.

Εξάλλου, τα Διαρθρωτικά Ταμεία θα πρέπει γενικά να επικεντρώνουν την προσοχή τους στην ανάπτυξη υποδομών που έχουν σχέση με μέτρα για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης (όπως είναι η ανάπτυξη του τουρισμού, οι βελτιώσεις για την αύξηση της ελκυστικότητας των βιομηχανικών ζωνών κ.λπ.). Όσον αφορά τις οδικές υποδομές, οι επενδύσεις θα πρέπει επίσης να επιδιώκουν το γενικό στόχο της οδικής ασφάλειας.

Η συγχρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής και τα Διαρθρωτικά Ταμεία θα πρέπει να είναι συμπληρωματική των επιδοτήσεων που χορηγούνται από τον προϋπολογισμό των διευρωπαϊκών δικτύων, αποφεύγοντας τη διπλή χρηματοδότηση όσον αφορά την παροχή κοινοτικής βοήθειας. Τα κράτη μέλη θα χρειαστεί να προσδιορίσουν ατομικά εκ των προτέρων το πλέον κατάλληλο μέσο για τα προβλεπόμενα έργα. Η χρηματοδότηση της πολιτικής της συνοχής μπορεί να συνδυαστεί με την εγγύηση δανείων, που αποτελεί μέρος των μέσων χρηματοδότησης των διευρωπαϊκών δικτύων.

4.1.2. Ενίσχυση των συνεργειών μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και ανάπτυξης

Οι περιβαλλοντικές επενδύσεις μπορούν να βοηθήσουν την οικονομία κατά τρεις τρόπους: μπορούν να εξασφαλίσουν τη μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη, να μειώσουν το εξωτερικό περιβαλλοντικό κόστος για την οικονομία (π.χ. το κόστος για την υγεία, το κόστος καθαρισμού και το κόστος επανόρθωσης των ζημιών) και να τονώσουν την καινοτομία και τη δημιουργία απασχόλησης. Τα μελλοντικά προγράμματα για τη συνοχή θα πρέπει να έχουν ως στόχο την ενίσχυση των πιθανών συνεργειών μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της ανάπτυξης. Η παροχή περιβαλλοντικών υπηρεσιών, όπως είναι η υδροδότηση, οι υποδομές επεξεργασίας αποβλήτων και λυμάτων, η διαχείριση των φυσικών πόρων και της βιοποικιλότητας, η απολύμανση της γης ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για νέες οικονομικές δραστηριότητες και η προστασία από ορισμένους περιβαλλοντικούς κινδύνους, θα πρέπει να λάβουν απόλυτη προτεραιότητα στο πλαίσιο αυτό.

Προκειμένου να μεγιστοποιηθούν τα οικονομικά οφέλη και να ελαχιστοποιηθεί το κόστος, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής ρύπανσης στις πηγές της. Στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, αυτό συνεπάγεται την εστίαση στην πρόληψη, την ανακύκλωση και τη βιοαποικοδόμηση των αποβλήτων, οι οποίες έχουν καλή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας και βοηθούν στη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Οι αναπτυξιακές στρατηγικές θα πρέπει να βασίζονται σε μια εκ των προτέρων αξιολόγηση των αναγκών και των ειδικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες με τη χρησιμοποίηση, στο μέτρο του δυνατού, των κατάλληλων δεικτών. Θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να ενθαρρυνθεί η διεθνοποίηση του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους, ενώ, παράλληλα, θα πρέπει να ενισχύεται και η δημιουργία και η ανάπτυξη μέσων που θα βασίζονται στην αγορά (βλέπε, π.χ., τα μέσα που προτείνονται με το σχέδιο δράσης σχετικά με τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες). Σ’αυτό το πλαίσιο, δίνεται προσοχή στην πρωτοβουλία «Παγκόσμια παρακολούθηση για την ασφάλεια και το περιβάλλον», η οποία από το 2008 θα παρέχει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο πληροφόρηση σχετικά με την κάλυψη/χρήση της γης και τις ιδιότητες των ωκεανών, καθώς και χάρτες γεγονότων σε περίπτωση καταστροφών και ατυχημάτων.

Βάσει των προαναφερομένων, προτείνονται οι ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάληψη δράσης:

- κάλυψη των σημαντικών αναγκών για επενδύσεις στις υποδομές , ιδίως στις περιοχές που εμπίπτουν στο στόχο της σύγκλισης και κυρίως στα νέα κράτη μέλη, ώστε να υπάρξει συμμόρφωση προς την περιβαλλοντική νομοθεσία όσον αφορά τα ύδατα, τα απόβλητα, τον αέρα, τη φύση και την προστασία των ειδών καθώς και τη βιοποικιλότητα·

- εξασφάλιση ελκυστικών συνθηκών για τις επιχειρήσεις και το προσωπικό τους με υψηλή ειδίκευση . Αυτό μπορεί να γίνει με την προώθηση ενός προγράμματος χρησιμοποίησης των γαιών που θα περιορίζει την άναρχη αστική επέκταση και με την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης και της διαφύλαξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι επενδύσεις σ΄αυτό τον τομέα θα πρέπει να έχουν ως άμεσο στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων και τη δημιουργία απασχόλησης στις σχετικές περιοχές·

- εκτός από τις επενδύσεις στη βιώσιμη ενέργεια και στις μεταφορές στο πλαίσιο άλλων στρατηγικών, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και οι επενδύσεις που συμβάλλουν στην τήρηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η ΕΕ στο Κιότο·

- λήψη μέτρων για την πρόληψη των κινδύνων μέσω της καλύτερης διαχείρισης των φυσικών πόρων, της πιο στοχοθετημένης έρευνας και της καλύτερης χρήσης των ΤΠΕ, καθώς και μέσω πιο καινοτόμων δημόσιων πολιτικών διαχείρισης, συμπεριλαμβανομένης, π.χ., της προληπτικής εποπτείας.

Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη λαμβάνουν ενίσχυση τόσο από το Ταμείο Συνοχής όσο και από τα Διαρθρωτικά Ταμεία θα πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση στα προγράμματα των ενεργειών που χρηματοδοτούνται από κάθε ταμείο, αντίστοιχα.

4.1.3. Aντιμετώπιση του θέματος της εντατικής χρησιμοποίησης παραδοσιακών πηγών ενέργειας στην Ευρώπη

Συναφής προτεραιότητα είναι η ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τις παραδοσιακές πηγές ενέργειας μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και της χρησιμοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι επενδύσεις σ’ αυτούς τους τομείς συμβάλλουν στην εξασφάλιση του εφοδιασμού σε ενέργεια με στόχο την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη ενώ, παράλληλα, δρουν ως πηγή καινοτομιών και παρέχουν δυνατότητες εξαγωγών και έχουν καλή σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας, ιδίως εάν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές.

Χρειάζονται επίσης επενδύσεις σε παραδοσιακές πηγές ενέργειας ώστε να εξασφαλιστεί ο εφοδιασμός σε ενέργεια. Ειδικότερα, τα ταμεία πρέπει να επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους – στις περιπτώσεις που δεν μπορεί να το κάνει η αγορά και στον βαθμό που αυτό δεν είναι αντίθετο προς την απελευθέρωση των αγορών – στην ολοκλήρωση των διασυνδέσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στα διευρωπαϊκά δίκτυα, στη βελτίωση των ηλεκτρικών δικτύων καθώς και στη βελτίωση των δικτύων μεταφοράς και διανομής αερίου, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των νησιωτικών και των πλέον απομακρυσμένων περιφερειών.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για ανάληψη δράσης στον τομέα αυτό είναι οι ακόλουθες:

- ενίσχυση για έργα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, π.χ. στα κτίρια, και διάδοση αναπτυξιακών μοντέλων με χαμηλή ένταση ενέργειας·

- στήριξη της ανάπτυξης και χρήσης ανανεώσιμων και εναλλακτικών τεχνολογιών (όπως ο αέρας, ο ήλιος, η βιομάζα), συμπεριλαμβανομένων εκείνων στον τομέα της θέρμανσης και της ψύξης, που μπορούν να αποτελέσουν πλεονέκτημα για την ΕΕ και, ως εκ τούτου, να την καταστήσουν πιο ανταγωνιστική. Τέτοιες επενδύσεις συμβάλλουν επίσης στην επίτευξη του στόχου της Λισαβόνας, να παράγεται δηλαδή μέχρι το 2010 το 21% του ηλεκτρικού ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας·

- συγκέντρωση των επενδύσεων σε παραδοσιακές πηγές ενέργειας ώστε να αναπτυχθούν δίκτυα στις περιπτώσεις που αδυνατεί να το κάνει αυτό η αγορά. Αυτές οι επενδύσεις αφορούν κυρίως τις περιφέρειες σύγκλισης.

4.2. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: Βελτίωση των γνώσεων και της καινοτομίας με στόχο την ανάπτυξη

Οι στόχοι της Ένωσης για την ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης απαιτούν διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία και αναπροσανατολισμό προς δραστηριότητες που να βασίζονται στη γνώση. Προς τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να αναληφθεί δράση σε πολλά μέτωπα: αντιμετώπιση των χαμηλών επιπέδων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ), ιδίως στον ιδιωτικό τομέα, προώθηση της καινοτομίας μέσω νέων ή βελτιωμένων προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών που να μπορούν να αντεπεξέλθουν στο διεθνή ανταγωνισμό, αύξηση των περιφερειακών και τοπικών δυνατοτήτων να δημιουργούν και να απορροφούν νέες τεχνολογίες (και ιδίως ΤΠΕ) και παροχή μεγαλύτερης στήριξης για την ανάληψη κινδύνου.

Το ποσοστό του ΑΕγχΠ που χρησιμοποιείται για δαπάνες ΕΤΑ έχει αυξηθεί, αλλά η αύξηση αυτή είναι πάρα πολύ μικρή και ανέρχεται στο 1,9% του ΑΕγχΠ, που απέχει πολύ από το στόχο της Λισαβόνας, ο οποίος ανέρχεται στο 3%[16]. Εκτιμάται ότι η αύξηση του ποσοστού των δαπανών για ΕΤΑ από 1,9% σε 3% του ΑΕγχΠ (προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της Λισαβόνας μέχρι το 2010) θα έχει ως συνέπεια να αυξηθεί κατά 1,7% το ΑΕγχΠ μέχρι το 2010[17]. Εκτός του ότι τα ποσά που επενδύουν οι επιχειρήσεις στην έρευνα και την τεχνολογία είναι περιορισμένα, υπάρχουν ενδείξεις ότι και οι δημόσιες επενδύσεις στον τομέα αυτό τείνουν να περιοριστούν. Το χάσμα όσον αφορά την ΕΤΑ εντός και μεταξύ των χωρών, ειδικά σε σχέση με τα ποσά που δαπανούν οι επιχειρήσεις για ΕΤΑ, είναι πολύ μεγαλύτερο από το χάσμα που παρουσιάζουν τα έσοδα. Εκτός από τις εθνικές και κοινοτικές πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί από κοινού, οι δημόσιοι και οι ιδιωτικοί φορείς θα πρέπει να αναλάβουν περισσότερη δράση στον τομέα της ΕΤΑ ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των επιχειρήσεων για ΕΤΑ. Η υστέρηση της Ευρώπης όσον αφορά την καινοτομία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη: ο πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της καινοτομίας δείχνει ότι η Ευρώπη υστερεί έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών σε 9 από τους 11 δείκτες καινοτομίας[18]. Και εντός της Ευρώπης το χάσμα καινοτομίας εξακολουθεί να επιμένει λόγω του ότι η Ένωση αδυνατεί συχνά να μετατρέπει την τεχνολογική ανάπτυξη σε εμπορεύσιμα προϊόντα και διαδικασίες. Η πολιτική της συνοχής μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων που έχουν σχέση με τις χαμηλές επιδόσεις της Ευρώπης όσον αφορά την καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων των αναποτελεσματικών συστημάτων καινοτομίας, τον ανεπαρκή επιχειρηματικό δυναμισμό και τον αργό ρυθμό υιοθέτησης των ΤΠΕ από τις επιχειρήσεις.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα πρέπει να βελτιωθούν οι εθνικές και περιφερειακές δυνατότητες όσον αφορά την ΕΤΑ, να ενισχυθούν οι επενδύσεις σε υποδομές ΤΠΕ και να διαδοθούν η τεχνολογία και οι γνώσεις μέσω των κατάλληλων μηχανισμών μεταφοράς τεχνολογίας και ανταλλαγής γνώσεων. Η ευαισθητοποίηση όσον αφορά την προώθηση της καλύτερης χρήσης των υφισταμένων δυνατοτήτων ΕΤΑ θα μπορούσε να προωθηθεί μέσω περιφερειακών μεθόδων «πρόβλεψης» καθώς και άλλων περιφερειακών μεθόδων στρατηγικού σχεδιασμού, οι οποίες περιλαμβάνουν τον τακτικό και συστηματικό διάλογο με τους βασικούς ενδιαφερομένους. Είναι επίσης σημαντικό να βελτιωθεί η δυνατότητα των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, μέσω ενεργειών για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων, να απορροφούν τα αποτελέσματα της ΕΤΑ, να ενθαρρυνθεί η δημιουργία και η αξιοποίηση ευρύτερων πόλων έρευνας υψηλής ποιότητας στην Ευρώπη, να αυξηθούν οι ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις στον τομέα της ΕΤΑ και της καινοτομίας και να ενθαρρυνθούν οι εταιρικές σχέσεις στον τομέα της ΕΤΑ στις διάφορες περιοχές της Ένωσης. Οι Ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες π.χ. προσφέρουν το δυναμικό για καλύτερα σχεδιασμένα ερευνητικά προγράμματα με βάση τις ανάγκες των επιχειρήσεων· η πολιτική της συνοχής μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη στήριξη της εφαρμογής των στρατηγικών ερευνητικών προγραμμάτων τους σε ολόκληρη την Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών.

Μολονότι οι άμεσες επιδοτήσεις παραμένουν υψηλές, ειδικά στις περιοχές σύγκλισης, είναι ανάγκη να δοθεί προσοχή στο θέμα της παροχής μαζικών οικονομικών και τεχνολογικών υπηρεσιών στους ομίλους επιχειρήσεων, προκειμένου να βελτιώσουν την καινοτόμο δραστηριότητα τους. Οι άμεσες επιδοτήσεις στις επιμέρους επιχειρήσεις θα πρέπει μάλλον να έχουν ως στόχο τη βελτίωση των δυνατοτήτων ΕΤΑ και καινοτομίας παρά την προσωρινή μείωση του παραγωγικού τους κόστους που προκαλεί ανέλπιστα υψηλά οφέλη. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους παραδοσιακούς τομείς, ειδικά γι αυτούς που είναι εκτεθειμένοι στον παγκόσμιο ανταγωνισμό και χρειάζονται πρόσθετες προσπάθειες για να παραμείνουν ανταγωνιστικοί, καθώς και για τις ΜΜΕ, οι οποίες συχνά αποτελούν τις κυριότερες πηγές απασχόλησης σε περιφερειακό επίπεδο. Αυτές οι πολιτικές μάλιστα θα πρέπει να προσαρμοστούν στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιφέρειας, και ειδικά στις ανάγκες των ΜΜΕ. Οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές στρατηγικές θα πρέπει να βασίζονται σε μια συνολική ανάλυση των δυνατοτήτων για επενδύσεις στον τομέα της ΕΤΑ.

Οι γνώσεις και η καινοτομία βρίσκονται στο επίκεντρο των προσπαθειών της Ένωσης για την επιτάχυνση της ανάπτυξης και για περισσότερη απασχόληση. Δύο συναφή προγράμματα-πλαίσια προτείνονται στο επίπεδο της Ένωσης: Το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την ΕΤΑ και το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Η συνέργεια μεταξύ της πολιτικής της συνοχής και των εν λόγω μέσων είναι σημαντική προκειμένου η πολιτική έρευνας και η πολιτική της συνοχής να αλληλοενισχυθούν σε περιφερειακό επίπεδο με γνώμονα επίτευξης αυτού του στόχου τις στρατηγικές εθνικής και περιφερειακής ανάπτυξης. Η πολιτική της συνοχής μπορεί να βοηθήσει όλες τις περιφέρειες να βελτιώσουν τις δυνατότητές τους για έρευνα και καινοτομία, συμβάλλοντας έτσι στην αποτελεσματική συμμετοχή αυτών των περιφερειών στον ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο και στις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης γενικά. Ειδικότερα, έχει να διαδραματίσει δύο σημαντικούς ρόλους. Κατ΄αρχάς πρέπει να βοηθήσει τις διάφορες περιφέρειες να υλοποιήσουν περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας και σχέδια δράσης που έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν σημαντικά την ανταγωνιστικότητα τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και στο επίπεδο ολόκληρης της Ένωσης. Ο δεύτερος ρόλος συνίσταται στη συμβολή της για τη βελτίωση των δυνατοτήτων έρευνας και καινοτομίας των διάφορων περιφερειών σε σημείο που να μπορούν να συμμετέχουν σε διεθνικά ερευνητικά προγράμματα.

Συνεπώς, οι περιφερειακές στρατηγικές θα πρέπει να επικεντρωθούν στις επενδύσεις στην ΕΤΑ, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα· στην εξασφάλιση ότι οι εν λόγω επενδύσεις ανταποκρίνονται στις ανάγκες οικονομικής ανάπτυξης της περιφέρειας και μπορούν να μετατραπούν σε εμπορεύσιμη καινοτομία προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών· στην ενίσχυση της μεταφοράς τεχνολογίας και της ανταλλαγής γνώσεων· στην προώθηση της ανάπτυξης, της διάδοσης και της εφαρμογής των ΤΠΕ στις επιχειρήσεις και στην εξασφάλιση ότι οι επιχειρήσεις που είναι πρόθυμες να επενδύσουν σε προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας έχουν πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Οι στρατηγικές αυτές θα πρέπει να προβλέπουν ιδιαίτερα τον πειραματισμό, με στόχο την αύξηση της ικανότητας των παρεμβάσεων πολιτικής και των διαμεσολαβούντων οργανισμών ώστε να ενθαρρυθνούν οι περιφερειακοί και τοπικοί παράγοντες, και ιδίως οι ΜΜΕ, να καινοτομήσουν.

4.2.1. Αύξηση και καλύτερη επικέντρωση των επενδύσεων στην ΕΤΑ

Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά τους να διαθέσουν στην αγορά νέες γνώσεις το συντομότερο δυνατόν. Η ικανότητα αυτή ενισχύεται από τη δημόσια στήριξη για την ΕΤΑ η οποία μπορεί να δικαιολογηθεί στις περιπτώσεις που εντοπίζεται αποτυχία της αγοράς και από το δημόσιο χαρακτήρα ορισμένων επενδύσεων ΕΤΑ. Επιπλέον, τα προβλήματα των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας των αποτελεσμάτων της έρευνας και η ανάγκη επίτευξης κρίσιμης μάζας σε ορισμένους τομείς της έρευνας δικαιολογούν τη χορήγηση δημόσιας ενίσχυσης για την ΕΤΑ.

Η ειδική φύση της ΕΤΑ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την υλοποίηση της περιφερειακής πολιτικής. Ειδικότερα, η ΕΤΑ απαιτεί στενή αλληλεπίδραση μεταξύ των φορέων προκειμένου να ενθαρρυνθεί η δημιουργία πόλων αριστείας, οι οποίοι απαιτούνται προκειμένου να επιτευχθεί η κρίσιμη μάζα. Η γεωγραφική γειτνίαση μέσω της ύπαρξης ομίλων ΜΜΕ και πόλων καινοτομίας γύρω από τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα, για παράδειγμα, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Κατά συνέπεια, οι ενέργειες ΕΤΑ θα πρέπει να είναι κατ΄ανάγκη συγκεντρωμένες σε ορισμένα σημεία και θα πρέπει να ενισχυθεί επίσης η απορροφητική ικανότητα των περιοχών με δραστηριότητες ΕΤΑ χαμηλής έντασης.

Η ΕΤΑ στα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη μέλη και στις αντίστοιχες περιφέρειες θα πρέπει να αναπτυχθεί γύρω από τους υφιστάμενους πόλους αριστείας, ώστε να αποφευχθεί ο υπερβολικός γεωγραφικός διασκορπισμός των πόρων. Επίσης, εν προκειμένω, οι ευρωπαϊκές πλατφόρμες τεχνολογίας μπορούν να βοηθήσουν στην εστίαση των επενδύσεων σε τομείς προτεραιότητας για έρευνα. Οι επενδύσεις θα πρέπει επίσης να συμπληρώνουν τις ευρωπαϊκές δραστηριότητες που προβλέπει το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο και να ενισχύουν τους στόχους του ανανεωμένου προγράμματος δράσης της Λισαβόνας. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη νέων και εμπορεύσιμων προϊόντων, υπηρεσιών και δεξιοτήτων.

Οι ενέργειες στον τομέα της ΕΤΑ θα πρέπει να προσαρμοστούν προς την πολιτική της ΕΕ στον τομέα της ΕΤΑ και να εξυπηρετούν τις ανάγκες των σχετικών περιφερειών. Όσον αφορά τη μέθοδο, αυτή πρέπει να βασίζεται σε μια σωστή αναλυτική προσέγγιση, όπως η πρόβλεψη· καθώς και στη χρήση δεικτών, όπως τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας· στους ανθρώπινους πόρους της ΕΤΑ· στη θέση των ιδιωτικών και δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων· και στην ύπαρξη ομίλων καινοτόμων επιχειρήσεων.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για ενέργειες στον τομέα της ΕΤΑ είναι οι ακόλουθες:

- ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων καθώς και μεταξύ των επιχειρήσεων και των δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων/εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, π.χ., μέσω της στήριξης της δημιουργίας περιφερειακών και διαπεριφερειακών συσπειρώσεων αριστείας·

- στήριξη των δραστηριοτήτων ΕΤΑ των ΜΜΕ και τεχνολογική μεταφορά (ώστε να μπορούν οι ΜΜΕ να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες ΕΤΑ των ερευνητικών ιδρυμάτων που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο)·

- στήριξη των περιφερειακών διασυνοριακών και διεθνικών πρωτοβουλιών με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και την αύξηση των δεξιοτήτων στους τομείς προτεραιότητας της ερευνητικής πολιτικής της ΕΕ·

- ενίσχυση της δημιουργίας δεξιοτήτων Ε&A , συμπεριλαμβανομένων των ΤΠΕ, της ερευνητικής υποδομής και του ανθρώπινου κεφαλαίου σε περιοχές με σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό.

Τα προγράμματα, ιδίως στις περιφέρειες που είναι επιλέξιμες στο πλαίσιο του στόχου της σύγκλισης, μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη υποδομών ΕΤΑ (συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών δικτύων δεδομένων υψηλής ταχύτητας μέσα και ανάμεσα στα ερευνητικά ιδρύματα), εκπαιδευτικών υποδομών (στις περιφέρειες που είναι επιλέξιμες στο πλαίσιο του στόχου της σύγκλισης), εξοπλισμού και οργάνων τόσο στα ερευνητικά ιδρύματα που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο όσο και στις επιχειρήσεις, υπό τον όρον ότι οι επενδύσεις αυτές θα έχουν άμεση σχέση με τους στόχους της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης. Ενδέχεται να αφορούν επίσης και τις ερευνητικές υποδομές των οποίων οι μελέτες εφικτότητας χρηματοδοτήθηκαν από προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια. Η ενίσχυση για τις προτεραιότητες του 7ου προγράμματος-πλαισίου θα πρέπει να έχει ως στόχο την ανάπτυξη του συνόλου των δυνατοτήτων των δημιουργούμενων και υφιστάμενων πόλων αριστείας και την αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο, ιδίως με την επιμόρφωση των ερευνητών σε εθνικό επίπεδο και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για την προσέλκυση ερευνητών που έχουν σπουδάσει στο εξωτερικό.

4.2.2. Διευκόλυνση της καινοτομίας και προώθηση της επιχειρηματικότητας

Η καινοτομία είναι το αποτέλεσμα περίπλοκων και αλληλένδετων διαδικασιών, όπως η ικανότητα των επιχειρήσεων να αποκτούν πρόσβαση σε συμπληρωματικές γνώσεις που προέρχονται από άλλους παράγοντες της αγοράς, από άλλους οργανισμούς και από άλλα ιδρύματα.

Οι επενδύσεις στην καινοτομία έχουν απόλυτη προτεραιότητα για την πολιτική της συνοχής στο πλαίσιο τόσο του προγράμματος για τη σύγκλιση και την περιφερειακή αναταγωνιστικότητα όσο και του προγράμματος για την απασχόληση. Η συγχρηματοδότησή τους θα πρέπει να είναι η βασική προτεραιότητα στις περιφέρειες που εμπίπτουν στο νέο περιφερειακό στόχο για την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, όπου οι περιορισμένοι χρηματοοικονομικοί πόροι θα πρέπει να διατεθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να επιτευχθεί η κρίσιμη μάζα και να προκύψουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.

Ο κύριος στόχος θα πρέπει να είναι η προώθηση ενός επιχειρηματικού κλίματος που θα ευνοεί την παραγωγή, τη διάδοση και τη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις. Για να δημιουργηθούν αποτελεσματικά συστήματα καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο, οι οικονομικοί, κοινωνικοί και πολιτικοί φορείς θα πρέπει να έρθουν σε επαφή με τις καλύτερες τεχνολογικές και επιχειρησιακές πρακτικές στον κόσμο, οι οποίες υπερβαίνουν τα εθνικά και περιφερειακά όρια. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να επιδιωχθεί επίσης συνεργασία με τα κέντρα αναδιανομής της καινοτομίας καθώς και με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης (Euro Info Centers) τα οποία χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP), ειδικότερα στον τομέα της διεθνικής τεχνολογίας και της διάδοσης των πληροφοριών.

Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις, ειδικά αυτές που έχουν σχέση με την ΕΤΑ, θα πρέπει να ενισχυθούν με στόχο τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων με ερευνητικά ιδρύματα που θα έχουν μακροχρόνια προοπτική και σαφή προσανατολισμό προς την αγορά. Η πολιτική της συνοχής θα πρέπει να έχει ως στόχο την κάλυψη των αδυναμιών της αγοράς που παρεμποδίζουν την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα. Οι ενέργειες θα πρέπει να βασίζονται σε υφιστάμενους πόλους δραστηριότητας προκειμένου να γίνει αξιοποίηση των περιφερειακών δυνατοτήτων για ΕΤΑ και να ενισχυθεί η δημιουργία δικτύων και η τεχνολογική συνεργασία εντός και μεταξύ των περιφερειών.

Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε τα ερευνητικά ιδρύματα και ο ιδιωτικός και ο δημόσιος τομέας να εκμεταλλευθούν στο έπακρο τις συνέργειες που ενδέχεται να υπάρξουν μεταξύ τους.

Από την άποψη της μεθόδου, οι στρατηγικές οικονομικής ανάπτυξης θα μπορούσαν να εμπλουτιστούν με τη συλλογή στοιχείων σχετικά με τις υφιστάμενες καινοτόμες δραστηριότητες στις σχετικές περιφέρειες, π.χ. όσον αφορά τις ευρεσιτεχνίες ή τη φύση, το εύρος και τις δυνατότητες ανάπτυξης των υφισταμένων πόλων καινοτόμων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων αυτών στις οποίες συμμετέχουν τόσο τα ιδιωτικά όσο και δημόσια ερευνητικά ιδρύματα. Οι έρευνες για την κοινοτική καινοτομία και ο πίνακας ευρωπαϊκών καινοτομιών μπορούν επίσης να βοηθήσουν ως προς το θέμα αυτό.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για δράση στον τομέα αυτό είναι οι ακόλουθες:

- προσφορά περισσότερων δυνατοτήτων ΕΤΑ, καινοτομίας και εκπαίδευσης στις περιφέρειες και ευκολότερη πρόσβασή τους εκ μέρους των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, π.χ. μέσω της δημιουργίας πόλων αριστείας , της συγκέντρωσης των ΜΜΕ στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας γύρω από τα ερευνητικά και τεχνολογικά ιδρύματα ή μέσω της ανάπτυξης και της δημιουργίας περιφερειακών συσπειρώσεων γύρω από μεγάλες εταιρείες·

- παροχή υπηρεσιών στήριξης στις επιχειρήσεις προκειμένου να μπορέσουν, ιδίως οι ΜΜΕ, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να διεθνοποιηθούν, εκμεταλλευόμενες τις δυνατότητες που παρέχει η εσωτερική αγορά. Οι υπηρεσίες που θα παρέχονται στις επιχειρήσεις πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση των συνεργειών (π.χ. μεταφορά τεχνολογίας, επιστημονικά πάρκα, κέντρα επικοινωνίας σχετικά με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας, κέντρα εκκόλαψης και συναφείς υπηρεσίες, συνεργασία με τους ομίλους-συσπειρώσεις) και να παρέχουν περισσότερη παραδοσιακή στήριξη στους τομείς της διαχείρισης, της εμπορίας, της τεχνικής βοήθειας, των προσλήψεων και των άλλων επαγγελματικών και εμπορικών υπηρεσιών·

- εξασφάλιση της πλήρους αξιοποίησης των ευρωπαϊκών πλεονεκτημάτων στον τομέα των οικολογικών καινοτομιών . Οι οικολογικές καινοτομίες θα πρέπει να ενθαρρύνονται, παράλληλα με τη βελτίωση των πρακτικών των ΜΜΕ, μέσω της καθιέρωσης φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης. Εάν επενδύσουν σήμερα σ΄αυτό τον τομέα, οι επιχειρήσεις της ΕΕ θα βρεθούν σε σχέση ισχύος στο άμεσο μέλλον όταν οι άλλες περιοχές του κόσμου θα κατανοήσουν την ανάγκη για τέτοιες τεχνολογίες. Πρόκειται για έναν τομέα που έχει άμεση σχέση με το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία·

- προώθηση της επιχειρηματικότητας , διευκόλυνση της δημιουργίας και ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων και ενθάρρυνση της διατήρησης ή της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρήσεων από ερευνητικά ιδρύματα ή επιχειρήσεις με τη χρησιμοποίηση διάφορων τεχνικών (π.χ. ευαισθητοποίηση, πρωτοτυποποίηση, διδασκαλία και παροχή διαχειριστικής και τεχνολογικής στήριξης σε μελλοντικούς επιχειρηματίες).

Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, θα είναι σε θέση να κάνουν εμπορική χρήση των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Οι υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις είναι προτιμότερο να παρέχονται από τον ιδιωτικό τομέα ή από ένα μείγμα δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών. Οι σχετικές υπηρεσίες θα πρέπει να είναι πρώτης ποιότητας, να διατίθενται με ευκολία, να είναι εύκολη η πρόσβαση σ΄αυτές και να ικανοποιούν τις ανάγκες των ΜΜΕ. Πρέπει να καθορίζεται και να ελέγχεται η ποιότητα των υπηρεσιών και οι πάροχοι υπηρεσιών θα πρέπει να έχουν επαφή μεταξύ τους με τη δημιουργία π.χ. εταιρικών σχέσεων μεταξύ των δημόσιων και των ιδιωτικών φορέων και ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης.

Οι διοικητικές διαδικασίες είναι συχνά περίπλοκες. Οι πληροφορίες και η αρχική στήριξη θα πρέπει να παρέχονται από ένα δίκτυο ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει το σημείο επαφής μεταξύ του δημόσιου τομέα και του αιτούντα επιδότηση. Θα πρέπει εν προκειμένω να περιλαμβάνονται οι διάφορες ενέργειες που συγχρηματοδοτούνται από την πολιτική της συνοχής. Αυτοί οι πάροχοι θα πρέπει να είναι υπεύθυνοι για ολόκληρο το φάσμα των κρατικών ενισχύσεων – ανεξαρτήτως εθνικής ή περιφερειακής αρμοδιότητας –και, για να εποπτεύεται η αποτελεσματικότητά τους, θα πρέπει να καθοριστούν στόχοι που θα αποτελούν αντικείμενο τακτικού ελέγχου.

Όταν το επιτρέπουν οι περιστάσεις, θα πρέπει να παρέχεται η κατάλληλη στήριξη σε ορισμένες κατηγορίες επιχειρήσεων (π.χ. σε νεοσύστατες ή σε νεοεγκατασταθείσες επιχειρήσεις) ή σε επιχειρηματίες (π.χ. νέοι, γυναίκες, μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι ή άτομα που ανήκουν σε εθνικές μειονοτικές κοινότητες). Στα σχολεία θα πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί η εκπαίδευση σχετικά με την επιχειρηματικότητα.

4.2.3. Προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας για όλους

Η διάδοση των ΤΠΕ σε ολόκληρη την οικονομία της Ένωσης αποτελεί σημαντικό μέσο βελτίωσης τόσο της παραγωγικότητας όσο και της ανταγωνιστικότητας των περιφερειών. Η διάδοση των ΤΠΕ ενθαρρύνει επίσης την αναδιοργάνωση των μεθόδων παραγωγής και την εμφάνιση νέων επιχειρήσεων και ιδιωτικών υπηρεσιών. Η παροχή αποδοτικών και αποτελεσματικών δημόσιων υπηρεσιών – και ειδικά ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ηλεκτρονικής υγείας – μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη και την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών. Η διάδοση των τεχνολογιών μπορεί να συμβάλει στην περιφερειακή ανάπτυξη, ευνοώντας τη δημιουργία και την επέκταση πόλων αριστείας σε δραστηριότητες που έχουν σχέση με τις ΤΠΕ και αναπτύσσοντας την σύνδεση και την δικτύωση των επιχειρήσεων και ιδίως των ΜΜΕ. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που θα έχουν ως στόχο να διευκολύνουν και να τονώσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις στις ΤΠΕ, εξασφαλίζοντας, παράλληλα, τον ανταγωνισμό στον τομέα των ΤΠΕ.

Συνεπώς, τα μέτρα πολιτικής θα πρέπει να επικεντρωθούν στη συνδετικότητα. Συμπεριλαμβάνεται εν προκειμένω η βελτίωση των υπηρεσιών στήριξης της καινοτομίας για τις ΜΜΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας μεταξύ των ερευνητικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων. Απαιτείται επίσης η ανάπτυξη των δεξιοτήτων που χρειάζονται στην οικονομία της γνώσης και η ανάπτυξη του περιεχομένου κάνοντας χρήση εφαρμογών και υπηρεσιών (όπως η ηλεκτρονική διακυβέρνηση, οι ηλεκτρονικές επιχειρηματικές δραστηριότητες, η ηλεκτρονική μάθηση, η ηλεκτρονική υγεία), που αποτελούν ενδιαφέροντα υποκατάστατα άλλων, συχνά πιο δαπανηρών, μοντέλων παροχής υπηρεσιών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές, καθώς και για τις πλέον απομακρυσμένες περιφέρειες, τα νησιά ή τις περιοχές με φυσικά μειονεκτήματα. Είναι σαφές ότι δεν μπορεί να γίνει χρησιμοποίηση και ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών με βάση το περιεχόμενο εάν δεν υπάρχει η κατάλληλη υποδομή που θα μπορεί να υποστηρίζει τις υπηρεσίες ευρέως φάσματος. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να υπάρχει μια κατάλληλη υποδομή επικοινωνιών ευρέως φάσματος σε ολόκληρη την Ένωση με χαμηλό κόστος.

Κατά γενικό κανόνα, όταν πραγματοποιούνται επενδύσεις στις υποδομές ΤΠΕ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ταχείες τεχνολογικές εξελίξεις και να τηρούνται οι αρχές της τεχνολογικής ουδετερότητας και της ανοιχτής πρόσβασης. Επιτακτική είναι επίσης και η συμμόρφωση προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και προς το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Οι ενέργειες πρέπει να βασίζονται σε δείκτες περιεχομένου που θα σχετίζονται με την υπάρχουσα οικονομική δομή (συμπεριλαμβανομένων της βιομηχανικής ειδίκευσης, του επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης, της ποιότητας της συνδετικότητας με τις ΤΠΕ και των δυνητικών συνεργειών μεταξύ των περιφερειακών πόλων οικονομικής δραστηριότητας). Κατά τον εντοπισμό των περιφερειακών αλλαγών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι υφιστάμενες κοινοτικές πρωτοβουλίες υπέρ των ΤΠΕ, ιδίως δε η i2010 – Ευρωπαϊκή Κοινωνία της Πληροφορίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση[19].

Δεδομένου ότι οι ΤΠΕ αφορούν όλους τους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες επιβάλλεται να αναπτύσσουν συμβατές στρατηγικές σχετικά με την κοινωνία της πληροφορίας, οι οποίες θα εγγυώνται τη συνοχή και την ενοποίηση των διάφορων τομέων, εξισορροπώντας την προσφορά και τη ζήτηση με βάση τις τοπικές απαιτήσεις, τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων και την ισχυρή πολιτική στήριξη.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για δράση είναι οι ακόλουθες:

- εξασφάλιση της χρησιμοποίησης των ΤΠΕ από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και προώθηση της ανάπτυξης μέσω της ισόρροπης ενίσχυσης της προσφοράς και της ζήτησης προϊόντων ΤΠΕ και δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών καθώς και μέσω της αύξησης των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Οι ενέργειες αυτές θα πρέπει να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να προωθήσουν την ανοικτή και ανταγωνιστική ψηφιακή οικονομία και μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς (π.χ. βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων) και να δώσουν έτσι ώθηση στην ανάπτυξη και στη δημιουργία απασχόλησης·

- εξασφάλιση διαθέσιμων υποδομών ΤΠΕ και σχετικών υπηρεσιών τις περιπτώσεις που η αγορά αδυνατεί να προσφέρει προσιτές και επαρκείς υπηρεσίες που να καλύπτουν όλες τις ανάγκες, ιδίως στις απομακρυσμένες και τις αγροτικές περιοχές καθώς και στα νέα κράτη μέλη.

4.2.4. Βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση

Ένα άλλο βασικό στοιχείο για την προώθηση της γνώσης και της καινοτομίας είναι η διευκόλυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση. Για να τονωθεί η ανάπτυξη και η δημιουργία απασχόλησης θα πρέπει να είναι επαρκώς συμφέρον για τους επιχειρηματίες και τις επιχειρήσεις να επενδύσουν μάλλον στην ανάπτυξη και στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών παρά να επικεντρώσουν την προσπάθειά τους σε κερδοσκοπικές δραστηριότητες.

Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση σ΄αυτό το πλαίσιο είναι συχνά δύσκολη, γεγονός που παρεμποδίζει την ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης. Η βελτίωση της πρόσβασης σε κεφάλαια τόσο για τις δραστηριότητες ΕΤΑ όσο και για τις επιχειρηματικές εκκινήσεις είναι σημαντική. Οι αγορές επιχειρηματικού κεφαλαίου που σχετίζεται με δραστηριότητες καινοτομίας χρειάζεται να αναπτυχθούν σε συνδυασμό με ένα καλύτερο κανονιστικό περιβάλλον που θα διευκολύνει την επιχειρηματικότητα.

Tα προγράμματα αυτά θα μπορούσαν να υλοποιηθούν σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ) στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας JEREMIE προκειμένου να αναπτυχθούν πηγές χρηματοδότησης σε τομείς όπου η επιχειρηματικότητα παρεμποδίζεται από τις ελλείψεις της αγοράς που οφείλονται στους υψηλούς κινδύνους οι οποίοι σχετίζονται με τις δραστηριότητες ΕΤΑ. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί δεόντως υπόψη ο αντίκτυπος των κρατικών ενισχύσεων για τη δημιουργία επιχειρήσεων, προκειμένου να παρεμποδισθεί ο παραγκωνισμός των ιδιωτικών επενδύσεων και η λήψη μέτρων που βλάπτουν τον ανταγωνισμό. Θα πρέπει επίσης να ενισχυθεί ο συντονισμός μεταξύ των ταμείων.

Τα μετοχικά κεφάλαια και τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, καθώς και τα ταμεία δανειοδότησης για τη σύσταση καινοτόμων επιχειρήσεων θα πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο και να αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη για την επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και τη δημιουργία απασχόλησης. Τα ιδρύματα του δημόσιου τομέα δεν είναι πάντοτε οι πλέον κατάλληλοι φορείς για την ανάληψη κινδύνων. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη δημιουργία και την αύξηση του αριθμού των ειδικευμένων παρόχων επιχειρηματικών κεφαλαίων και τραπεζικών εγγυήσεων στις περιπτώσεις αδυναμίας της αγοράς. Η πείρα έχει αποδείξει μάλιστα ότι είναι πιο αποτελεσματικοί στις περιπτώσεις που παρέχουν ολοκληρωμένο πακέτο ενισχύσεων, αρχίζοντας από την κατάρτιση πριν ακόμη δημιουργηθεί και επεκταθεί η επιχείρηση.

Με βάση αυτές τις αρχές, οι κατευθυντήριες γραμμές για δράση είναι οι ακόλουθες:

- στήριξη των χρηματοδοτικών μέσων εξαιρουμένων των επιδοτήσεων , όπως τα δάνεια, οι εγγυήσεις δευτερευόντων δανείων, οι μετατρέψιμοι τίτλοι (χρέος υβριδικής μορφής) και τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (π.χ. τα κεφάλαια εκκίνησης και τα επιχειρηματικά κεφάλαια). Οι επιδοτήσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή και τη διατήρηση υποδομών που διευκολύνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση (π.χ. γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας, εκκολαπτήρια επιχειρήσεων, δίκτυα μεμονωμένων επενδυτών («επιχειρηματικοί άγγελοι») και τα προγράμματα προώθησης των επιχειρήσεων). Θα μπορούσαν επίσης να ενισχυθούν οι μηχανισμοί εγγύησης και αμοιβαίας εγγύησης προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ στις μικροπιστώσεις. Η ΕΤΕπ. και το ΕΤΕ θα μπορούσαν να παράσχουν πολύτιμη βοήθεια προς την κατεύθυνση αυτή·

- ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης η οποία παράλληλα θα στηρίζει την καινοτομία, τη μεταφορά της σε νέες εμπορικές δραστηριότητες και τη διαθεσιμότητα επιχειρηματικών κεφαλαίων.

- προσέγγιση ορισμένων ειδικών ομάδων , όπως οι νέοι και οι γυναίκες επιχειρηματίες καθώς και οι μειονεκτικές ομάδες.

Έχει ιδιαίτερη σημασία η στενή συνεργασία με το ΕΤΕ ενόψει της εμπειρίας που έχει αποκτήσει με την πάροδο των ετών, προκειμένου να δοθεί στις ΜΜΕ η απαιτούμενη στήριξη, ενώ παράλληλα θα αναπτύσσεται η ευρωπαϊκή αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων. Θα μπορούσε εν προκειμένω να υπάρξει συμμετοχή της πρωτοβουλίας JEREMIE.

JEREMIE: βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση

Προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης των επιχειρήσεων ξεκίνησε μια νέα πρωτοβουλία σε συνεργασία με το ΕΤΕ. Οι εργασίες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας αυτής που ονομάζεται “Κοινοί ευρωπαϊκοί πόροι για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μεσαίες επιχειρήσεις” (JEREMIE) άρχισαν το 2006 με την αξιολόγηση των κενών που εντοπίζονται στην παροχή προϊόντων χρηματοοικονομικής τεχνικής στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες (όπως είναι τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα δάνεια και οι εγγυήσεις).

Με τον τρόπο αυτό προετοιμάζεται το έδαφος για ένα δεύτερο στάδιο κατά το οποίο το ΕΤΕ, ή άλλος ανάλογος χρηματοπιστωτικός οργανισμός, θα στηρίξει τις αρμόδιες για τα προγράμματα συνοχής αρχές ώστε να μπορέσουν να καλύψουν τα συγκεκριμένα κενά. Η στήριξη αυτή θα έχει τη μορφή της ειδικής διαχείρισης των πόρων που προορίζονται από το πρόγραμμα για τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση, καθώς και την προσέλκυση και διαπίστευση χρηματοοικονομικών μεσαζόντων οι οποίοι θα παρέχουν τα δάνεια για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Προβλέπεται ότι η συμβολή των επιδοτήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος θα αποτελέσει μοχλό για σημαντικά πρόσθετα κεφάλαια δανειοδότησης από τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και το χρηματοπιστωτικό τομέα γενικά. Η επιτυχής εφαρμογή της πρωτοβουλίας JEREMIE απαιτεί την πλήρη στήριξη και συνεργασία εκ μέρους των αρχών των κρατών μελών και των περιφερειών.

4.3. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: Περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας

Δίνοντας νέα ώθηση στη στρατηγική της Λισαβόνας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε μια ενιαία σειρά κατευθυντήριων γραμμών, που περιλαμβάνουν τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές των οικονομικών πολιτικών και τις κατευθυντήριες γραμμές της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση[20], και συνενώνει κατ΄αυτό τον τρόπο τις μακροοικονομικές και τις μικροοικονομικές πολιτικές με την πολιτική της απασχόλησης με στόχο την προώθηση της ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Σύμφωνα με τους κανονισμούς σχετικά με τα ταμεία[21], στον τομέα της απασχόλησης και των ανθρώπινων πόρων, οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας σχετικά με τη συνοχή είναι εκείνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση[22] συμπληρωνόμενες από τις συστάσεις της ΕΕ για την απασχόληση, οι οποίες προβλέπουν συγκεκριμένες προτεραιότητες ανά χώρα.

Η επιτυχία της προσπάθειας για πλήρη απασχόληση και αύξηση της παραγωγικότητας εξαρτάται από ένα ευρύ φάσμα ενεργειών στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι προαναφερθείσες. Οι επενδύσεις στις υποδομές, η ανάπτυξη επιχειρήσεων και η έρευνα αυξάνουν τις ευκαιρίες απασχόλησης τόσο βραχυπρόθεσμα, ως αποτέλεσμα των άμεσων επιπτώσεών τους, όσο και βραχυπρόθεσμα, ως αποτέλεσμα του θετικού τους αντικτύπου στην ανταγωνιστικότητα. Για να μεγιστοποιήσουν την απασχόληση και να δημιουργήσουν μόνιμες θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας, οι εν λόγω επενδύσεις θα πρέπει να αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο και να ενισχυθούν οι ανθρώπινοι πόροι.

Όσον αφορά την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση υπογραμμίζουν τρεις προτεραιότητες δράσης για τις πολιτικές των κρατών μελών:

- προσέλκυση και διατήρηση περισσότερων ατόμων στην αγορά εργασίας και εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας·

- βελτίωση της ικανότητας προσαρμογής των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και αύξηση της ευελιξίας των αγορών εργασίας·

- αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο με τη βελτίωση της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων.

Παράλληλα μ΄αυτές τις προτεραιότητες, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στις επενδύσεις για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, καθώς και στην εκπαίδευση και στις υποδομές υγείας.

Η πολιτική της συνοχής θα πρέπει να έχει ως επίκεντρό την αντιμετώπιση των ειδικών προκλήσεων της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε κάθε κράτος μέλος, στηρίζοντας τις ενέργειες που εμπίπτουν στους στόχους της σύγκλισης, της περιφερειακής ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, λαμβάνοντας υπόψη το πεδίο των δραστηριοτήτων που καθορίζονται στο νομοθετικό πλαίσιο. Το φάσμα των επιλέξιμων ενεργειών και των χρηματοδοτικών πόρων είναι μεγαλύτερο για τον πρώτο στόχο. Για τον τελευταίο, οι πόροι της ΕΕ θα πρέπει να είναι πολύ πιο επικεντρωμένοι ώστε να προκύψουν σημαντικότερα αποτελέσματα.

Τα προγράμματα για την απασχόληση και την ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις προκλήσεις και τις προτεραιότητες που σχετίζονται με την κάθε συγκεκριμένη χώρα, όπως υπογραμμίζεται στις συστάσεις για την απασχόληση. Τα προγράμματα, είτε διευθύνονται σε εθνικό είτε σε περιφερειακό επίπεδο, θα πρέπει να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις εδαφικές διαφορές και να είναι προσαρμοσμένα στις διάφορες περιοχές.

Τέλος, μία από τις εμφανέστερες πτυχές της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας στην περίοδο 2000-2006 των διαρθρωτικών ταμείων ήταν η στήριξη των κρατών μελών και των περιφερειών όσον αφορά την ανταλλαγή εμπειριών και τη δημιουργία δικτύων, προωθώντας έτσι την καινοτομία. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η πείρα που αποκτήθηκε με την κοινοτική πρωτοβουλία EQUAL θα πρέπει να αξιοποιηθεί μέσω του εξορθολογισμού των αρχών στις οποίες βασίστηκε – καινοτομία, διεθνικότητα, εταιρική σχέση, ένταξη της διάστασης του φύλου.

4.3.1. Προσέλκυση και διατήρηση περισσότερων ανθρώπων στην αγορά εργασίας και εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας

Η διεύρυνση της βάσης των οικονομικών δραστηριοτήτων, η αύξηση της απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης, την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και την καταπολέμηση της φτώχειας. Η αύξηση της απασχόλησης γίνεται ακόμη πιο επιτακτική ενόψει της αναμενόμενης μείωσης του ενεργού πληθυσμού. Στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, οι κατευθυντήριες γραμμές για δράση είναι εν προκειμένω οι ακόλουθες:

- να εφαρμόσουν πολιτικές απασχόλησης που θα έχουν ως στόχο την πλήρη απασχόληση, τη βελτίωση της ποιότητας και της παραγωγικότητας της εργασίας και την ενίσχυση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής·

- να προωθήσουν τη διά βίου πρόσβαση στην εργασία·

- να εξασφαλίσουν τη δημιουργία αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς, να αυξήσουν την ελκυστικότητα και τις αποδοχές εργασίας για όσους αναζητούν εργασία, συμπεριλαμβανομένων των μειονεκτούντων ατόμων και των αέργων·

- να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Οι ενέργειες θα πρέπει να βασίζονται στον εκ των προτέρων εντοπισμό των αναγκών μέσω π.χ. της χρησιμοποίησης των σχετικών εθνικών ή/και περιφερειακών δεικτών, όπως είναι τα ποσοστά ανεργίας και απασχόλησης, τα ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας, τα ποσοστά του πληθυσμού που απειλείται με φτώχεια και το επίπεδο των εισοδημάτων. Θα πρέπει να δοθεί προσοχή στο τοπικό επίπεδο, όπου ενδέχεται μεγάλες διαφορές να μην φαίνονται στις στατιστικές περιφερειακού επιπέδου.

Η παρουσία αποτελεσματικών οργανισμών απασχόλησης εργατικού δυναμικού, και ιδίως γραφείων εύρεσης εργασίας, που μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ταχείας οικονομικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης και της γήρανσης του πληθυσμού, είναι σημαντική για την παροχή υπηρεσιών στα άτομα που αναζητούν εργασία, στους ανέργους και στα μειονεκτούντα άτομα και θα μπορούσε να ενισχυθεί από τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Οι οργανισμοί αυτοί μπορούν να διαδραματίσουν πιλοτικό ρόλο για την εφαρμογή των πολιτικών αναζωογόνησης της αγοράς εργασίας και για την παροχή υπηρεσιών σε προσωπική βάση με στόχο την προώθηση της επαγγελματικής και γεωγραφικής κινητικότητας και την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης εργασίας ακόμη και σε τοπικό επίπεδο . Θα πρέπει επίσης να βοηθούν στην πρόβλεψη των ελλείψεων και των στενοτήτων στην αγορά εργασίας και των αναγκών σε επαγγέλματα και ειδικότητες. Κατ΄αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε επίσης να ενισχυθεί καλύτερα η καταπολέμηση της οικονομικής μετανάστευσης. Γι΄αυτό το λόγο, έχει μεγάλη σημασία η εύκολη πρόσβαση και η διαφάνεια των υπηρεσιών. Το δίκτυο EURES αποτελεί σημαντικό μέσο για την βελτίωση της επαγγελματικής και γεωγραφικής κινητικότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο[23].

Μία από τις σημαντικές προτεραιότητες θα πρέπει να είναι η ενίσχυση των δραστικών και προληπτικών μέτρων στην αγορά εργασίας, ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια πρόσβασης και παραμονής στην αγορά εργασίας και να προωθηθεί η κινητικότητα των ατόμων που αναζητούν εργασία, των ανέργων και των ανεπαγγέλτων, των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων καθώς και αυτών που διατρέχουν κίνδυνο να μείνουν άνεργοι, με ιδιαίτερη προσοχή στους εργαζομένους με χαμηλά προσόντα. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην παροχή εξατομικευμένων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της παροχής βοήθειας στην αναζήτηση εργασίας, στην τοποθέτηση προς εργασία και κατάρτιση με σκοπό την προσαρμογή των δεξιοτήτων των ατόμων που αναζητούν εργασία και των εργαζομένων στις ανάγκες των τοπικών αγορών εργασίας. Οι δυνατότητες αυτοαπασχόλησης και δημιουργίας επιχειρήσεων, οι ΤΠΕ και η ικανότητα χρησιμοποίησης ψηφιακών μέσων θα πρέπει επίσης να ληφθούν δεόντως υπόψη. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα ακόλουθα:

- στην υλοποίηση του Eυρωπαϊκού Συμφώνου για τη Νεολαία, μέσω της διευκόλυνσης της πρόσβασης των νέων στην απασχόληση, της διευκόλυνσης της μετάβασης από την εκπαίδευση στην απασχόληση μέσω του επαγγελματικού προσανατολισμού, της παροχής ενίσχυσης για την ολοκλήρωση των σπουδών και της πρόσβασης στην κατάλληλη κατάρτιση και μαθητεία·

- στην υλοποίηση του Eυρωπαϊκού Συμφώνου για την Ισότητα των Φύλων μέσω της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου και της ανάληψης ειδικής δράσης για την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην απασχόληση, της εξάλειψης των επαγγελματικών διακρίσεων και της μείωσης των διαφορών στους μισθούς μεταξύ αντρών και γυναικών, των στερεοτύπων σε σχέση με τα δύο φύλα καθώς και της προώθησης φιλικού προς την οικογένεια περιβάλλοντος εργασίας με στόχο την εναρμόνιση της επαγγελματικής με την ιδιωτική ζωή. Σημαντική είναι επίσης και η διευκόλυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες φύλαξης των παιδιών και στις υπηρεσίες περίθαλψης εξαρτώμενων προσώπων, παράλληλα με την ένταξη των θεμάτων της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων στις διάφορες πολιτικές και στα μέτρα που λαμβάνονται σε διάφορα επίπεδα, με τις διάφορες εκστρατείες ευαισθητοποίησης και με την ενίσχυση του διαλόγου ανάμεσα στους ενδιαφερομένους·

- στην ανάληψη ειδικής δράσης για την ενίσχυση της πρόσβασης των μεταναστών στην αγορά εργασίας και τη διευκόλυνση της κοινωνικής τους ένταξης μέσω της κατάρτισης και της αναγνώρισης των δεξιοτήτων που απέκτησαν στην αλλοδαπή, της προσωπικής καθοδήγησης, της γλωσσικής κατάρτισης, της κατάλληλης στήριξης για την ανάληψη επιχειρηματικής δράσης, της βελτίωσης της ενημέρωσης τόσο των εργοδοτών όσο και των διακινούμενων εργαζομένων σχετικά με τα δικαιώματά και τις υποχρεώσεις τους, καθώς και μέσω της αυστηρότερης εφαρμογής των νομοθετικών κανόνων για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Μια άλλη σημαντική προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η δημιουργία αλληλέγγυων αγορών εργασίας ώστε να μην αποκλείονται τα μειονεκτούντα άτομα και τα άτομα που κινδυνεύουν με κοινωνικό αποκλεισμό, όπως εκείνοι που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, οι μακροχρόνια άνεργοι, οι μειονότητες και τα άτομα με αναπηρία. Όλα αυτά προϋποθέτουν την παροχή ενός ευρύτερου φάσματος ενισχύσεων για να ανοίξουν οι δρόμοι της ένταξης και να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις. Οι στόχοι θα πρέπει να είναι οι ακόλουθοι:

- βελτίωση της απασχολησιμότητάς τους μέσω της αύξησης της συμμετοχής στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, της επαγγελματικής τους επιμόρφωσης και των κατάλληλων κινήτρων και εργασιακών ρυθμίσεων, καθώς και των απαραίτητων υπηρεσιών κοινωνικής στήριξης και φροντίδας, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης της κοινωνικής οικονομίας·

- καταπολέμηση των διακρίσεων και προώθηση της αποδοχής της διαφορετικότητας στο χώρο εργασίας με μέτρα κατάρτισης σχετικά με τη διαφορετικότητα και με εκστρατείες ευαισθητοποίησης, στις οποίες θα πρέπει να συμμετέχουν πλήρως οι τοπικές κοινωνίες και επιχειρήσεις.

4.3.2. Βελτίωση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και αύξηση της ευελιξίας της αγοράς εργασίας

Ενόψει των αυξανόμενων πιέσεων λόγω της παγκοσμιοποίησης, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι απότομες και απρόσμενες εμπορικές αναταράξεις και η συνεχιζόμενη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών, η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει την ικανότητά της να προβλέπει, να προκαλεί και να αφομοιώνει τις οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές. Στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, οι κατευθυντήριες γραμμές για δράση είναι εν προκειμένω οι ακόλουθες:

- να προωθήσουν την ευελιξία σε συνδυασμό με την ασφάλεια της απασχόλησης και να μειώσουν τον κατακερματισμό της αγοράς εργασίας, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη το ρόλο των κοινωνικών εταίρων·

- να εξασφαλίσουν την εξέλιξη του κόστους εργασίας κατά τρόπο φιλικό προς την απασχόληση και την ύπαρξη μηχανισμών καθορισμού των μισθών.

Η κύρια έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην προώθηση των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους εκ μέρους των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, και στους εργαζομένους μέσω στρατηγικών και συστημάτων δια βίου μάθησης που εξασφαλίζουν στους εργαζομένους, ειδικά σ΄αυτούς με χαμηλή ειδίκευση και στους μεγαλύτερης ηλικίας, τις απαραίτητες δεξιότητες προκειμένου να προσαρμοστούν στην οικονομία της γνώσης και να παρατείνουν τον επαγγελματικό τους βίο. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα ακόλουθα:

- στην ανάπτυξη στρατηγικών και συστημάτων διά βίου μάθησης καθώς και μηχανισμών όπως τα περιφερειακά και τα τομεακά ταμεία, με στόχο την αύξηση των επενδύσεων εκ μέρους των επιχειρήσεων και τη συμμετοχή των εργαζομένων στην κατάρτιση·

- στην υλοποίηση αυτών των στρατηγικών μέσω της συμβολής στη χρηματοδότηση προγραμμάτων και ενεργειών κατάρτισης. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις ΜΜΕ, διευκολύνοντας επίσης την πρόσβασή τους σε εξωτερικ