EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 215/190

P8_TA(2016)0417

Trans-λιπαρά

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 26ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με τα trans-λιπαρά (2016/2637(RSP))

(2018/C 215/28)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1169/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές (1), και ιδίως το άρθρο 30 παράγραφος 7,

— έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, της 3ης Δεκεμβρίου 2015, σχετικά με τα trans-λιπαρά στα τρόφιμα και στην εν γένει διατροφή του πληθυσμού της Ένωσης (COM(2015)0619),

— έχοντας υπόψη την έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών «Trans fatty acids in Europe: where do we stand? A synthesis of the evidence: 2003-2013» (Trans-λιπαρά οξέα στην Ευρώπη: πού βρισκόμαστε; Μια σύνθεση των στοιχείων: 2003-2013),

— έχοντας υπόψη την επιστημονική γνώμη της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) του 2009 που παρέχει συστάσεις για την πρόσληψη trans-λιπαρών διά της τροφής,

— έχοντας υπόψη τις δημοσιεύσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ): «The effectiveness of policies for reducing dietary transfat: a systematic review of the evidence» (Η αποτελεσματικότητα των πολιτικών για τη μείωση των trans-λιπαρών στη διατροφή: μια συστηματική ανάλυση των στοιχείων) (2), «Eliminating trans fats in Europe — A policy brief» (Κατάργηση των trans-λιπαρών στην Ευρώπη — Σύνοψη πολιτικής) (3), και «Effects of trans-fatty acid intake on blood lipids and lipoproteins: a systematic review and meta-regression analysis» (Επιπτώσεις της πρόσληψης trans-λιπαρών οξέων στα λιπίδια και τις λιποπρωτεΐνες του αίματος: μια συστηματική επισκόπηση και ανάλυση της μετα-παλινδρόμησης) (4),

— έχοντας υπόψη τις ερωτήσεις προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή σχετικά με τα trans-λιπαρά (O-000105/2016 — B8-1801/2016 και O-000106/2016 — B8-1802/2016),

— έχοντας υπόψη την πρόταση ψηφίσματος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων,

— έχοντας υπόψη το άρθρο 128 παράγραφος 5 και το άρθρο 123 παράγραφος 2 του Κανονισμού,

Α. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα trans-λιπαρά οξέα είναι ένα ιδιαίτερο είδος ακόρεστων λιπαρών·

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι, παρόλο που τα trans-λιπαρά υπάρχουν εκ φύσεως σε τρόφιμα τα οποία προέρχονται από μηρυκαστικά, όπως είναι για παράδειγμα τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας, και σε ορισμένα φυτά και σε προϊόντα φυτικής προέλευσης (πράσα, μπιζέλια, μαρούλια και κραμβέλαιο), περιέχονται κυρίως σε μερικώς υδρογονωμένα φυτικά έλαια βιομηχανικής παρασκευής (φυτικά έλαια που διαφοροποιούνται με προσθήκη ατόμων υδρογόνου και χρησιμοποιούνται στο τηγάνισμα και στο ψήσιμο, καθώς και στα μεταποιημένα τρόφιμα προκειμένου να παραταθεί η διάρκεια ζωής των προϊόντων)·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, ως εκ τούτου, η πρόσληψη trans-λιπαρών συνδέεται κυρίως με την κατανάλωση μερικώς υδρογονωμένων φυτικών ελαίων βιομηχανικής παρασκευής που χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία σε ένα ευρύ φάσμα ποτών και τροφίμων (τόσο σε προσυσκευασμένα όσο και σε μη προσυσκευασμένα προϊόντα, όπως τα τρόφιμα που πωλούνται χύμα και τα τρόφιμα που σερβίρονται σε υπηρεσίες τροφοδοσίας και εστίασης)·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το 2010 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) απεφάνθη ότι τα trans-λιπαρά οξέα που προέρχονται από μηρυκαστικά έχουν παρόμοια αποτελέσματα με εκείνα που προέρχονται από βιομηχανικά προϊόντα·

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα λιπαρά των μηρυκαστικών περιέχουν 3-6 % trans-λιπαρά οξέα·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανθρώπινη κατανάλωση φυσικών trans-λιπαρών οξέων που προέρχονται από μηρυκαστικά κυμαίνεται γενικά σε χαμηλά επίπεδα, και ότι ο ΠΟΥ επισημαίνει πως είναι απίθανο τα εν λόγω φυσικά trans-λιπαρά οξέα να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία στο πλαίσιο των σημερινών πραγματικών τρόπων διατροφής, λόγω της συγκριτικά χαμηλότερης πρόσληψης·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το παρόν ψήφισμα αφορά μόνο τα λιπαρά οξέα βιομηχανικής παρασκευής·

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι πολλά εστιατόρια και καταστήματα ταχείας εστίασης χρησιμοποιούν trans-λιπαρά οξέα για το τηγάνισμα τροφίμων επειδή είναι φθηνά και μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές σε επαγγελματικές φριτέζες·

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι επιπλέον trans-λιπαρά οξέα προστίθενται ή παράγονται κατά την προετοιμασία ορισμένων τροφίμων (όπως μπισκότα, κέικ, αλμυρά πρόχειρα γεύματα και τηγανισμένα τρόφιμα)·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι η συχνή κατανάλωση μερικώς υδρογονωμένων φυτικών ελαίων βιομηχανικής παρασκευής έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακού νοσήματος (περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο μακροπρόθεσμο παράγοντα), υπογονιμότητα, ενδομητρίωση, χολολιθίαση, νόσο του Alzheimer, διαβήτη, παχυσαρκία και ορισμένους καρκίνους·

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ευρωπαϊκές αρχές θα πρέπει να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να καταπολεμήσουν τα αίτια της παχυσαρκίας·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η υψηλή πρόσληψη trans-λιπαρών επιτείνει τον κίνδυνο ανάπτυξης στεφανιαίας νόσου (περισσότερο από κάθε άλλο θρεπτικό στοιχείο ανά θερμίδα), μιας ασθένειας η οποία, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, ευθύνεται για περίπου 660 000 θανάτους ετησίως στην ΕΕ, ήτοι περίπου για το 14 % της συνολικής θνησιμότητας·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η EFSA συνιστά η πρόσληψη trans-λιπαρών να είναι κατά το δυνατό χαμηλότερη στο πλαίσιο μιας διατροφής κατάλληλης ως προς τα θρεπτικά στοιχεία (5)·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ΠΟΥ συνιστά, πιο συγκεκριμένα, η κατανάλωση trans-λιπαρών να αντιστοιχεί σε ποσοστό χαμηλότερο από το 1 % της ημερήσιας πρόσληψης ενέργειας (6)·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ κατέληξε, τον Ιούνιο 2015, στο συμπέρασμα ότι τα μερικώς υδρογονωμένα έλαια δεν «αναγνωρίζονται εν γένει ως ασφαλή» για χρήση στα τρόφιμα που προορίζονται για τον άνθρωπο·

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, παρά την περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, πρόσφατη μελέτη που συγκεντρώνει δεδομένα από εννέα χώρες της ΕΕ αναφέρει ότι η μέση ημερήσια πρόσληψη trans-λιπαρών αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1 % της ημερήσιας πρόσληψης ενέργειας, αλλά σημειώνονται υψηλότερες τιμές πρόσληψης σε συγκεκριμένους υποπληθυσμούς σε ορισμένα από αυτά τα κράτη μέλη (7)·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανάλυση των πιο πρόσφατων δεδομένων που είναι διαθέσιμα στο κοινό επιβεβαιώνει ότι, παρά την αναφερόμενη μείωση των trans-λιπαρών σε συγκεκριμένα τρόφιμα, σε ορισμένες αγορές προϊόντων διατροφής της ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν διάφορα τρόφιμα με υψηλά επίπεδα trans-λιπαρών, δηλ. με περισσότερα από 2 γρ. trans-λιπαρά ανά 100 γρ. λιπαρών (όπως μπισκότα ή ποπ-κορν με περίπου 40-50 γρ. trans-λιπαρά/100 γρ. λιπαρών, καθώς και μη προσυσκευασμένα τρόφιμα, όπως προϊόντα αρτοποιίας)·

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, οι πολιτικές που αποσκοπούν στη μείωση της περιεκτικότητας των τροφίμων σε trans-λιπαρά συνεπάγονται μείωση των επιπέδων των trans-λιπαρών χωρίς αύξηση της συνολικής περιεκτικότητας σε λιπαρά· λαμβάνοντας υπόψη ότι τέτοιες πολιτικές είναι ρεαλιστικές, εφικτές και ενδέχεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στη δημόσια υγεία·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το γεγονός ότι δυστυχώς μόλις ένας στους τρεις καταναλωτές στην ΕΕ είναι ενήμερος σχετικά με τα trans-λιπαρά δείχνει ότι τα μέτρα επισήμανσης δεν είναι αποτελεσματικά και ότι πρέπει να αναληφθεί δράση για την ευαισθητοποίηση μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και εκστρατειών στα μέσα ενημέρωσης·

Κ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η νομοθεσία της ΕΕ δεν ρυθμίζει την περιεκτικότητα των τροφίμων σε trans-λιπαρά ούτε και απαιτεί σχετική επισήμανση·

ΚΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Αυστρία, η Δανία, η Λετονία και η Ουγγαρία έχουν θεσπίσει νομοθεσία για τον περιορισμό της περιεκτικότητας των τροφίμων σε trans-λιπαρά, ενώ τα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη έχουν επιλέξει εθελοντικά μέτρα, όπως είναι η αυτορρύθμιση, οι διατροφικές συστάσεις ή κριτήρια σύνθεσης για συγκεκριμένα παραδοσιακά προϊόντα·

ΚΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με στοιχεία, η θέσπιση νόμιμων ορίων για τα βιομηχανικής παρασκευής trans-λιπαρά στη Δανία, που εισήγαγε ένα εθνικό όριο της τάξης του 2 % για τα trans-λιπαρά σε έλαια και λίπη το 2003, ήταν επιτυχής και επέφερε σημαντική μείωση των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα (8)·

ΚΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο έλεγχος του καταλόγου συστατικών των προσυσκευασμένων τροφίμων για μερικώς υδρογονωμένα έλαια είναι για τους καταναλωτές ο μοναδικός τρόπος να εντοπίσουν προϊόντα που ενδέχεται να περιέχουν trans-λιπαρά· λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ, ενδέχεται να δημιουργηθεί σύγχυση στους καταναλωτές σχετικά με τη διαφορά μεταξύ των μερικώς υδρογονωμένων ελαίων (που περιέχουν trans-λιπαρά, μεταξύ άλλων λιπαρών οξέων) και των πλήρως υδρογονωμένων ελαίων (που περιέχουν μόνο κορεσμένα λιπαρά οξέα και καθόλου trans-λιπαρά), καθώς ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1169/2011 απαιτεί να αναγράφεται αυτή η πληροφορία στον κατάλογο συστατικών των προσυσκευασμένων τροφίμων·

ΚΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, τα άτομα με καλύτερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση ακολουθούν πιο υγιεινή διατροφή σε σύγκριση με τα κοινωνικοοικονομικά ασθενέστερα άτομα, και ότι το χάσμα αυτό διευρύνεται όσο ενισχύονται οι κοινωνικές ανισότητες·

ΚΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, συγκεκριμένα, τα trans-λιπαρά τείνουν να χρησιμοποιούνται σε φθηνότερα τρόφιμα και ότι, δεδομένου ότι τα άτομα με χαμηλότερα εισοδήματα καταναλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό τα φθηνότερα τρόφιμα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε trans-λιπαρά, μεγαλώνουν οι πιθανότητες ενίσχυσης των ανισοτήτων όσον αφορά την υγεία·

ΚΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι θα πρέπει να ληφθούν κατάλληλες αποφάσεις σε επίπεδο ΕΕ για τη μείωση της πρόσληψης trans-λιπαρών βιομηχανικής παρασκευής·

ΚΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι οργανισμοί υγείας, οι ομάδες καταναλωτών, οι ενώσεις επαγγελματιών του τομέα της υγείας και οι εταιρείες τροφίμων έχουν καλέσει (9) την Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση που περιορίζει την ποσότητα των βιομηχανικών trans-λιπαρών οξέων στα τρόφιμα σε επίπεδο παρόμοιο με εκείνο που έχουν θεσπίσει οι δανικές αρχές (δηλαδή 2 γρ. trans-λιπαρών οξέων ανά 100 γρ. λίπους)·

1. υπενθυμίζει ότι το θέμα των trans-λιπαρών αποτελεί προτεραιότητα για το Κοινοβούλιο και εκφράζει εκ νέου την ανησυχία του για τους κινδύνους που ενέχουν τα trans-λιπαρά για την ανθρώπινη υγεία·

2. επισημαίνει το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν ανακοινώσει ήδη ότι οι παρασκευαστές τροφίμων θα πρέπει, από τα μέσα του 2018, να αφαιρέσουν τα μερικώς υδρογονωμένα έλαια από τα προϊόντα που πωλούνται στην εσωτερική αγορά, δεδομένου του συμπεράσματος του 2015 ότι τα trans-λιπαρά δεν αναγνωρίζονται εν γένει ως ασφαλή·

3. υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με στοιχεία, η θέσπιση ορίων για τα trans-λιπαρά μπορεί να έχει άμεσα και σημαντικά οφέλη για την υγεία· επισημαίνει, στο πλαίσιο αυτό, την επιτυχία που σημειώθηκε στη Δανία με την εισαγωγή εθνικού ορίου της τάξης του 2 % όσον αφορά την παρουσία trans-λιπαρών σε έλαια και λίπη το 2003·

4. τονίζει ότι για το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού της ΕΕ -ιδίως δε για τα πιο ευάλωτα άτομα- δεν υπάρχει ενημέρωση σχετικά με τα trans-λιπαρά και τις επιπτώσεις που έχει η κατανάλωσή τους στην υγεία, γεγονός που μπορεί να εμποδίσει τους καταναλωτές να προβαίνουν σε ενημερωμένες επιλογές·

5. εκφράζει ανησυχία για το γεγονός ότι οι ευάλωτες ομάδες, μεταξύ άλλων οι πολίτες με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης και κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και τα παιδιά, έχουν μεγαλύτερη τάση να καταναλώνουν τρόφιμα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε trans-λιπαρά·

6. αναγνωρίζει ότι όλες οι υπάρχουσες στρατηγικές για τη μείωση των trans-λιπαρών φαίνεται να συνδέονται με σημαντικές μειώσεις των επιπέδων των trans-λιπαρών στα τρόφιμα και εκφράζει τη λύπη του για την απουσία εναρμονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τα trans-λιπαρά σε επίπεδο ΕΕ· τονίζει ότι οι μεμονωμένες δράσεις από τα κράτη μέλη θα έχουν ως αποτέλεσμα μια συρραφή κανονιστικών ρυθμίσεων, που θα οδηγήσει ενδεχομένως σε διαφορετικές επιπτώσεις στην υγεία από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και, επιπλέον, στην παρεμπόδιση της ομαλής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και της καινοτομίας στη βιομηχανία τροφίμων·

7. πιστεύει ότι τα μέτρα δεν πρέπει, επομένως, να λαμβάνονται μόνο σε εθνικό επίπεδο και ότι για να μειωθεί σημαντικά η μέση πρόσληψη trans-λιπαρών είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα από την ΕΕ·

8. σημειώνει ότι, σύμφωνα με τον ΠΟΥ ( 10 ) , μια πολιτική επισήμανσης των trans-λιπαρών είναι πιθανόν το μέτρο που συνεπάγεται τη μεγαλύτερη δαπάνη για την αποτελεσματική εφαρμογή του, ενώ ο οικονομικός αντίκτυπος της απαγόρευσης των trans-λιπαρών ήταν ελάχιστος σε χώρες που έχουν εφαρμόσει τέτοιες απαγορεύσεις, δεδομένου του χαμηλού κόστους εφαρμογής και παρακολούθησης·

9. πιστεύει ότι η έλλειψη ευαισθητοποίησης των καταναλωτών όσον αφορά τις αρνητικές επιπτώσεις των trans-λιπαρών στην υγεία καθιστά την υποχρεωτική επισήμανση των trans-λιπαρών σημαντικό αλλά λιγότερο αποτελεσματικό μέσο σε σύγκριση με τη θέσπιση υποχρεωτικών ορίων για την προσπάθεια μείωσης της πρόσληψης trans-λιπαρών όσον αφορά τους πολίτες της ΕΕ·

10. επισημαίνει ακόμα, στο πλαίσιο αυτό, ότι μια στρατηγική επισήμανσης των trans-λιπαρών οξέων επηρεάζει μόνο συγκεκριμένα τρόφιμα, χωρίς καμία επίπτωση για τα μη συσκευασμένα τρόφιμα ή τα τρόφιμα σε εστιατόρια·

11. καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει το συντομότερο δυνατό ένα νόμιμο όριο σε επίπεδο ΕΕ για τα βιομηχανικά trans-λιπαρά (τόσο σε επίπεδο συστατικών όσο και σε επίπεδο τελικού προϊόντος) σε όλα τα τρόφιμα, προκειμένου να μειωθεί η πρόσληψή τους σε όλες τις ομάδες πληθυσμού·

12. ζητεί η εν λόγω πρόταση να υποβληθεί εντός δύο ετών·

13. ζητεί η εν λόγω πρόταση να συνοδεύεται από εκτίμηση αντικτύπου στην οποία θα αξιολογείται το κόστος βιομηχανικής ανασύνθεσης των προϊόντων που θα προκύπτει από την υποχρεωτική θέσπιση ορίου, καθώς και το ενδεχόμενο μετακύλισης του κόστους αυτού στους καταναλωτές·

14. επικροτεί, ως προς αυτό, την ανακοίνωση της Επιτροπής για τη διενέργεια ενδελεχούς εκτίμησης αντικτύπου προκειμένου να αξιολογηθούν οι δαπάνες και τα οφέλη διαφορετικών επιλογών κατώτατου ορίου και ζητεί από την Επιτροπή να λάβει ειδικότερα υπόψη της τις επιπτώσεις στις ΜΜΕ·

15. καλεί τον κλάδο της βιομηχανίας τροφίμων να δώσει προτεραιότητα σε εναλλακτικές λύσεις που τηρούν τα πρότυπα υγείας και τα περιβαλλοντικά πρότυπα, όπως η χρήση βελτιωμένων ελαίων, οι νέες διεργασίες μεταποίησης λιπών ή ακόμη και ο συνδυασμός υποκατάστατων των trans-λιπαρών οξέων (ίνες, κυτταρίνη, άμυλο, πρωτεϊνικά μείγματα, κ.λπ.)·

16. καλεί επιπλέον την Επιτροπή να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για να ενισχυθούν οι γνώσεις σχετικά με τη διατροφή, να ενθαρρυνθούν οι καταναλωτές και να είναι σε θέση να πραγματοποιούν πιο υγιείς επιλογές όσον αφορά τα τρόφιμα, καθώς και για τη συνεργασία με τη βιομηχανία για να ενθαρρύνει την ανασύνθεση των προϊόντων της ώστε να καταστούν πιο υγιεινά·

17. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.

(1) ΕΕ L 304 της 22.11.2011, σ. 18.

(2) Bulletin of the World Health Organization 2013· 91:262–269H.

(3) http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/288442/Eliminating-trans-fats-in-Europe-A-policy-brief.pdf?ua=1

(4) http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/246109/1/9789241510608-eng.pdf

(5) EFSA Journal. 2010· 8(3):1461.

(6) http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42665/1/WHO_TRS_916.pdf?ua=1 pg89, WHO/FAO technical report series 916.

(7) Mouratidou et al. «Trans Fatty acids in Europe: where do we stand?» JRC Science and Policy Reports 2014 doi: 10.2788/1070.

(8) Brandon J. et al. Denmark’s policy on artificial trans fat and cardiovascular disease, Am J Prev Med 2015 (έντυπη έκδοση).

(9) http://www.beuc.eu/publications/open_letter_industrially_produced_tfas_freeeu.pdf

(10) Eliminating trans fats in Europe: A policy brief, σελίδα 6.