ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ σχετικά με τους φραγμούς για την επίτευξη ευρείας πρόσβασης σε νέες υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών πλατφορμών ψηφιακής τηλεόρασης και κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

Η ανά χείρας ανακοίνωση αποτελεί την απάντηση της Επιτροπής στο αίτημα για εξέταση του ζητήματος των εμποδίων που απομένουν για την επίτευξη ευρείας πρόσβασης στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών πλατφορμών της ψηφιακής τηλεόρασης και των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και για εκπόνηση σχετικής έκθεσης. Αναγνωρίζοντας, ωστόσο, τις πραγματικές συνθήκες και τις προσδοκίες της αγοράς, η ανακοίνωση δεν περιορίζεται στην εξέταση των εν λόγω δύο πλατφορμών αλλά παρουσιάζει μία πολυπλατφορμική προσέγγιση της παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, η οποία ανταποκρίνεται περισσότερο στις συνθήκες που αναμένεται να δημιουργηθούν μελλοντικά στην αγορά. Η ανακοίνωση εξετάζει ορισμένα γενικά ζητήματα, τα οποία αφορούν όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες καθώς και ορισμένα ζητήματα που σχετίζονται συγκεκριμένα με τις πλατφόρμες των κινητών επικοινωνιών και της ψηφιακής τηλεόρασης. Οι δύο αυτές πλατφόρμες αναμένεται να συμπληρώσουν άλλες πλατφόρμες παροχής υπηρεσιών που επίσης θα προσφέρουν υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας και άλλες ηλεκτρονικές υπηρεσίες.

Η επίτευξη της διαδεδομένης πρόσβασης όλων των πολιτών, περιλαμβανομένων των πολιτών με ειδικές ανάγκες και αναπηρίες, στις νέες υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας είναι ένας από τους σημαντικότερους στόχους της ΕΕ για την επόμενη δεκαετία. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής θα δημιουργηθούν πλατφόρμες πολλαπλής πρόσβασης που θα χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθόδους πρόσβασης για την παροχή υπηρεσιών σε ένα ευρύ φάσμα τερματικών συσκευών τελικών χρηστών.

Σήμερα, το πιο διαδεδομένο μέσο για την πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας είναι οι προσωπικοί υπολογιστές. Οι ψηφιακοί τηλεοπτικοί δέκτες με αποκωδικοποιητές και τα κινητά τηλέφωνα βρίσκονται στη δεύτερη θέση, σε μεγάλη απόσταση από τους προσωπικούς υπολογιστές, ενώ δημιουργούνται συσκευές που καλύπτουν περισσότερες λειτουργίες. Στο μέλλον, όταν το πολυπλατφορμικό περιβάλλον θα είναι ο κανόνας, οι χρήστες αναμένεται ότι θα επιθυμούν να έχουν πρόσβαση στις ίδιες ψηφιακές υπηρεσίες και στο ίδιο ψηφιακό περιεχόμενο σε διάφορες καταστάσεις και από διαφορετικές τοποθεσίες, χρησιμοποιώντας διαφορετικές συσκευές και συνδέσεις δικτύου. Για να επιτευχθεί η ανάπτυξη και διάδοση του πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος καθώς και η συμπληρωματικότητα των διαφόρων πλατφορμών, το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να τηρεί την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας ευνοώντας έτσι τον ανταγωνισμό, χωρίς να δείχνει προτίμηση σε μία πλατφόρμα σε σχέση με άλλες.

Η τεχνολογία και οι αρχιτεκτονικές συστήματος αυτών των πλατφορμών επόμενης γενιάς είναι περίπλοκες και εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς. Καμία ανάλυση δεν μπορεί να είναι οριστική. Σύγκλιση τεχνολογιών σημαίνει ότι αναπτύσσονται νέα συστήματα και υπηρεσίες αξιοποιώντας στοιχεία, πληροφορίες και παραδόσεις πολλών άλλων τομέων - περιλαμβανομένων του τομέα των τηλεπικοινωνιών, του ραδιοτηλεοπτικού τομέα, του τομέα των καλωδιακών δικτύων, της παροχής υπηρεσιών Ίντερνετ, των κλάδων των υπολογιστών και του λογισμικού και του τομέα των μέσων ενημέρωσης και των εκδόσεων - στο πλαίσιο των οποίων η σημασία της τυποποίησης και της διαλειτουργικότητας δεν είναι πάντοτε ίδια. Καθώς η ψηφιακή τεχνολογία εξακολουθεί να εξελίσσεται, οι συγκλίνουσες αγορές θα αντιμετωπίσουν πιέσεις προκειμένου να μεταβούν σε πλήρως διαλειτουργικές υπηρεσίες, ενώ οι τώρα αναπτυσσόμενες και οι αναδυόμενες αγορές θα χρειαστούν χρόνο για να επιτύχουν αυτό το στόχο. Συνήθως τεχνικές δυσκολίες σε σχέση με τη διαλειτουργικότητα ανακύπτουν όταν εισάγονται νέα και προηγμένα συστήματα. Οι νέες υπηρεσίες και τεχνολογίες αιχμής και τα υπερσύγχρονα δίκτυα δεν μπορούν να εγγυηθούν αδιάλειπτη διαλειτουργικότητα με όλα τα δίκτυα όταν αρχίζουν να χρησιμοποιούνται.

Οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην αξιακή αλυσίδα, περιλαμβανομένων εκείνων που δραστηριοποιούνται στους τομείς παροχής υπηρεσιών κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και ψηφιακής τηλεόρασης, αναγνωρίζουν την αξία της διαλειτουργικότητας. Ωστόσο, οι συγκεκριμένοι δύο τομείς δεν είναι συγκρίσιμοι: κάθε τεχνολογία προέκυψε στο πλαίσιο διαφορετικών εμπορικών συνθηκών και με τη χρησιμοποίηση διαφορετικών επιχειρηματικών μοντέλων. Ιδιαίτερες είναι οι προκλήσεις για την επίγεια ψηφιακή τηλεόραση, η οποία πρέπει να αναβαθμίσει τα υπάρχοντα ή να δημιουργήσει βιώσιμα νέα επιχειρηματικά μοντέλα και να διαχειριστεί τη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τεχνολογία. Σε περίπτωση που οι δυνάμεις της αγοράς από μόνες τους δεν κατορθώσουν να υιοθετήσουν συνεκτική προσέγγιση για τη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τεχνολογία, θα χρειαστεί ενδεχομένως η λήψη συγκεκριμένων μέτρων σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η διαλειτουργικότητα αναμένεται ότι θα εξελίσσεται παράλληλα με την εξέλιξη της τεχνολογίας. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις όσον αφορά την πολυπλατφορμική παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών και την πρόσβαση σε αυτές προκειμένου να προσδιορίσει εάν η χρήση αποκλειστικών τεχνολογιών έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ευρεία πρόσβαση των χρηστών σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, σε τέτοιο βαθμό που να περιορίζει αδικαιολόγητα τις δυνατότητες επιλογής τους.

Η προώθηση της διαλειτουργικότητας στην πλατφόρμα της ψηφιακής τηλεόρασης αποτελεί αναγνωρισμένο στόχο της ΕΕ. Ήδη έχουν εγκριθεί συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της διαλειτουργικότητας σε επίπεδο ΕΕ. Περαιτέρω δημόσια διαβούλευση θα πραγματοποιηθεί στα τέλη του 2003 / στις αρχές του 2004 με στόχο η Επιτροπή να φανεί συνεπής σε σχέση με την υποχρέωσή της για υποβολή έκθεσης το αργότερο τον Ιούλιο του 2004 σχετικά με το βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη έχουν επιτύχει τη διαλειτουργικότητα και την ελευθερία επιλογής στις υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης.

Όσον αφορά τις κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς, η σχετική βιομηχανία αναλαμβάνει ενεργά δραστηριότητες τυποποίησης με στόχο την επίτευξη διατερματικής διαλειτουργικότητας υπηρεσιών. Η παρούσα ανακοίνωση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, ενόψει των τρεχουσών πρωτοβουλιών, οι προσπάθειες του κλάδου και η ανεπαρκής πραγματική ανάπτυξη υπηρεσιών καθιστούν αναγκαία την υιοθέτηση μίας προσέγγισης «αναμονής των εξελίξεων» πριν εξεταστεί το ενδεχόμενο νέων πολιτικών πρωτοβουλιών για τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας.

Η παρούσα ανακοίνωση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο «ανοικτός χαρακτήρας» των πλατφορμών κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και ψηφιακής τηλεόρασης δεν αποτελεί παρά ένα μόνο - αν και σημαντικό - παράγοντα, μεταξύ πολλών εμπορικών παραγόντων, που θα επηρεάσουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Άλλες προκλήσεις, όπως η ανάπτυξη ελκυστικών υπηρεσιών, η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος που να εμπνέει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και ασφάλειας δικαίου στον τομέα των νέων ηλεκτρονικών υπηρεσιών, είναι εξίσου σημαντικές για να κριθεί εάν θα επιτευχθεί η διαδεδομένη πρόσβαση στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

Παράλληλα με τους εμπορικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη διεύρυνση της πρόσβασης σε νέες υπηρεσίες, και οι δημόσιες αρχές μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη δημιουργία της κοινωνίας της πληροφορίας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους ως νομοθετικών και ρυθμιστικών αρχών, αναπτυξιακών φορέων και οργανισμών δημοσίων προμηθειών, παρέχοντας απλώς τις υπηρεσίες τους σε ηλεκτρονική μορφή μέσω πολλαπλών πλατφορμών. Το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για τις επιχειρήσεις, προσελκύοντας επενδύσεις και ευνοώντας την καινοτομία και την οικονομική μεγέθυνση και, παράλληλα, περιφρουρώντας τα συμφέροντα των καταναλωτών. Ως πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, οι δημόσιες αρχές πρέπει να προσφέρουν τις δημόσιες υπηρεσίες τους σε απευθείας σύνδεση και να τηρούν, στο πλαίσιο των διαδικασιών δημοσίων προμηθειών, τις αρχές της διαφάνειας και της διαλειτουργικότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Εισαγωγή

1.1. Ένα όραμα για το μέλλον: η υποδομή της κοινωνίας της πληροφορίας και η πολυπλατφορμική πρόσβαση

1.2. «Υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας»

1.3. Διαλειτουργικότητα

1.4. Οικονομικά οφέλη και κόστος της διαλειτουργικότητας

1.5. Διεπαφές προγράμματος εφαρμογής (API)

1.6. Οι ανοικτές πλατφόρμες και τα οφέλη τους

2. Έπισκοπηση των τρεχουσών τάσεων

3. Πλατφόρμες παροχης τηλεοπτικης υπηρεσιας

3.1. Ψηφιακή τηλεόραση

3.2. Εμπόδια για την εγκατάσταση ανοικτής πλατφόρμας παροχής υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης

3.3. Επανεπεξεργασία και πολλαπλή επεξεργασία

3.4. Πρόσβαση τρίτων σε API υπό το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο

4. Κινητες επικοινωνιες τρίτης γενιάς

5. Φραγμοί στη διαδεδομενη πρόσβαση σε νέες υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών πλατφορμών ψηφιακής τηλεόρασης και κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς

5.1. Παράγοντες - εκτός του ανοικτού χαρακτήρα και της διαλειτουργικότητας - που επηρεάζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες

5.1.1. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και λοιπά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας

5.1.2. Εμπιστοσύνη των καταναλωτών για τη δημιουργία μαζικής αγοράς

5.1.3. Επιχειρηματικά μοντέλα

5.1.4. Η ανάπτυξη της ψηφιακής τηλεόρασης και η αξιοποίηση της πολιτισμικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης

5.1.5. Σαφήνεια του κανονιστικού πλαισίου

5.1.6. Ραδιοσυχνότητες: εκχώρηση και ευελιξία

6. Συμπεράσματα και επακολουθεσ ενεργειεσ

6.1. Επακόλουθες ενέργειες - για τις κυβερνήσεις των κρατών μελών

6.1.1. Η κυβέρνηση ως νομοθέτης

6.1.2. Κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές

6.1.3. Η κυβέρνηση ως φορέας παροχής πληροφοριών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας

6.1.4. Η κυβέρνηση ως αγοραστής

6.1.5. Η κυβέρνηση ως αναπτυξιακός φορέας

6.1.6. Η κυβέρνηση ως καταλύτης

6.2. Επακόλουθες ενέργειες - η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

6.2.1. Ορισμένες πρόσφατες δράσεις

6.2.2. Ορισμένες μελλοντικές δράσεις

6.2.3. Κανονιστικά και ερευνητικά μέτρα

6.2.4. Υποστήριξη σε μέτρα του ιδιωτικού τομέα

6.2.5. Μέτρα που αφορούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες

6.2.6. Μέτρα διακρατικού χαρακτήρα

6.3. Μια συνεχής διαδικασία

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελόνης τον Μάρτιο του 2002, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε ότι η ψηφιακή τηλεόραση και οι κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς πρόκειται να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στην παροχή ευρύτατης πρόσβασης σε διαλογικές υπηρεσίες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελόνης κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προωθήσουν τη χρησιμοποίηση ανοικτών προτύπων ώστε να παρέχεται στους πολίτες ελευθερία επιλογής όσον αφορά την πρόσβαση σε εφαρμογές και υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Κάλεσε επίσης την Επιτροπή να υποβάλει, μεταξύ άλλων, έκθεση όπου θα αναλύονται συνολικά τα εμπόδια που απομένουν για:

την επίτευξη διαδεδομένης πρόσβασης σε νέες υπηρεσίες και επιλογές της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών προτύπων της ψηφιακής τηλεόρασης και των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς [1].

[1] Βλ. σημείο 41 των συμπερασμάτων της Προεδρίας του Συμβουλίου στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://ue.eu.int/en/Info/eurocouncil/ index.htm.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλης επανέλαβε το αίτημα προς την Επιτροπή σχετικά με την υποβολή έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Δεκέμβριο του 2002 για τα «εμπόδια που υφίστανται ακόμη όσον αφορά τη χρησιμοποίηση ανοικτών προτύπων στον τομέα της ψηφιακής τηλεόρασης και της κινητής επικοινωνίας τρίτης γενιάς» [2]. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί την απάντηση της Επιτροπής στο αίτημα αυτό και εκπονήθηκε έπειτα από δημόσια διαβούλευση επί ενός παλαιότερου εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που διήρκεσε από τον Δεκέμβριο του 2002 έως τον Φεβρουάριο του 2003. Σε παράρτημα της παρούσας ανακοίνωσης, η Επιτροπή περιγράφει τη δημόσια διαβούλευση που διεξήχθη επί του προηγούμενου εγγράφου εργασίας, τα σχόλια που παρέλαβε και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται στην παρούσα ανακοίνωση. Πρόκειται για μία από τις εκθέσεις σχετικά με την κοινωνία της πληροφορίας και για μία από τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί στον τομέα αυτό. Σε αυτές περιλαμβάνονται το σχέδιο δράσης «eEurope 2005» [3], που έλαβε την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Σεβίλης τον Ιούνιο του 2002, και που αναγνωρίζει τη σημασία της «κοινωνίας της πληροφορίας για όλους» για την επίτευξη του στόχου της Λισαβόνας να καταστεί η Ένωση η ανταγωνιστικότερη κοινωνία της γνώσης στον κόσμο, η ανακοίνωση σχετικά με την ανάπτυξη κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς [4] και η ανακοίνωση για την κατάσταση του τομέα των τηλεπικοινωνιών που υποβλήθηκε ενόψει του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο του 2003 [5].

[2] Βλ. σημείο 54 των συμπερασμάτων της Προεδρίας του Συμβουλίου στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://ue.eu.int/en/Info/eurocouncil/ index.htm.

[3] eEurope 2005: Κοινωνία της πληροφορίας για όλους COM(2002) 263 τελικό.

[4] «Προς την πλήρη ανάπτυξη κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς» COM(2002) 301 τελικό.

[5] COM (2003) 65 τελικό.

Στην παρούσα ανακοίνωση αναλύονται τα εμπόδια όσον αφορά τη διεύρυνση της πρόσβασης σε νέες υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών πλατφορμών για την ψηφιακή τηλεόραση και τις κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς. Για την καλύτερη κατανόηση των κινητήριων δυνάμεων της δημιουργίας μίας κοινωνίας της πληροφορίας, στην ανακοίνωση προσδιορίζονται άλλα ζητήματα που θα επηρεάσουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Τα ζητήματα αυτά έχουν σχέση με εμπορικούς, κανονιστικούς και καταναλωτικούς παράγοντες που επηρεάζουν την κοινωνία της πληροφορίας, εξίσου με τις ανοικτές πλατφόρμες ή και περισσότερο. Από αυτούς θα εξαρτηθεί σε ποιες υπηρεσίες θα είναι δυνατή η πρόσβαση και μέσω ποιων συσκευών.

1. Εισαγωγή

Οι ψηφιακές τεχνολογίες επέφεραν ριζικές αλλαγές στον τρόπο μετάδοσης πληροφοριών καθιστώντας δυνατή την ψηφιακοποίηση των πληροφοριών (φωνής, κειμένου, ήχου, εικόνας) με αποτέλεσμα, γενικά, την αποτελεσματικότερη διανομή υπηρεσιών καλύτερης ποιότητας. Διαφορετικά είδη περιεχομένου μπορούν να μεταδίδονται μέσω διαφορετικών δικτύων και η πρόσβαση σε αυτά να γίνεται μέσω διαφορετικών τερματικών συσκευών τελικού χρήστη. Το αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής είναι η ολοένα αυξανόμενη και πολυπλοκότερη σύγκλιση και συμπληρωματικότητα υπηρεσιών και αγορών.

Ο όρος «κοινωνία της πληροφορίας για όλους» περιγράφει την ιδέα ότι αργά ή γρήγορα θα είναι ιδιαίτερα απλή υπόθεση η πρόσβαση κάθε πολίτη σε ψηφιακές (δηλ. ηλεκτρονικές) υπηρεσίες και η χρησιμοποίησή τους. Κινητήριες δυνάμεις αυτής της μεταμόρφωσης της καθημερινότητάς μας, είτε αφορά τη διοίκηση και τις επιχειρήσεις είτε την καθημερινή ζωή των πολιτών στο σπίτι ή στο σχολείο, θα αποτελέσουν οι επενδύσεις και η καινοτομία στις νέες ψηφιακές τεχνολογίες που θα αξιοποιηθούν για την παροχή στον πολίτη καθημερινών χρήσιμων υπηρεσιών. Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζει στις πλατφόρμες διανομής υπηρεσιών, δηλ. στα μέσα διανομής υπηρεσιών στο σύνολο της αξιακής αλυσίδας, και όχι στις ίδιες τις υπηρεσίες.

1.1. Ένα όραμα για το μέλλον: η υποδομή της κοινωνίας της πληροφορίας και η πολυπλατφορμική πρόσβαση

Ορισμένοι σχολιαστές αναφέρθηκαν σε μία μελλοντική κοινωνία της πληροφορίας στο πλαίσιο της οποίας καθένας θα έχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε κάθε είδους πληροφορία ή επικοινωνίας με οποιονδήποτε ή με οποιαδήποτε συσκευή για επαγγελματικούς, οικογενειακούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς, ανεξαρτήτως της τοποθεσίας στην οποία βρίσκονται, σε κάθε δυνατή μορφή, και με μόνο νομικούς και εμπορικούς περιορισμούς, και τους περιορισμούς που θέτει η λειτουργικότητα τους συστήματος ή του εξοπλισμού που χρησιμοποιούν. Στις ιδανικές αυτές συνθήκες, όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών θα μπορούσαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε όλους τους χρήστες και σε όλους τους οργανισμούς. Στην πράξη, όμως, οι ακριβείς δυνατότητες κάθε πλατφόρμας/τερματικής συσκευής θα καθορίζουν τις υπηρεσίες που μπορούν να παρέχονται μέσω αυτών και τον τρόπο χρησιμοποίησής τους από τους καταναλωτές.

Οι σημερινές υποδομές επικοινωνιών χαρακτηρίζονται από έναν αριθμό απομονωμένων σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό «νησίδων συνδετικότητας». Ορισμένες από τις νησίδες αυτές έχουν (σχεδόν) παγκόσμια εμβέλεια, όπως το τηλεφωνικό δίκτυο, αλλά μπορεί να έχουν περιορισμένη λειτουργικότητα (π.χ. μετάδοση μόνο φωνής ή δεδομένων στενής ζώνης). Άλλες έχουν ευρυζωνική χωρητικότητα αλλά περιορισμένη γεωγραφική εμβέλεια, λόγω του ότι οι υπηρεσίες προσφέρονται σε τοπικό μόνο επίπεδο.

Παρατηρείται μία τάση αύξησης της διαλειτουργικότητας μεταξύ των «νησίδων» αυτών. Η εξέλιξη αυτή έχει εν μέρει τεχνολογικό χαρακτήρα - η ψηφιοποίηση των υφιστάμενων δικτύων διευκολύνει σημαντικά στη διαλειτουργικότητά τους - εν μέρει καθοδηγείται από την αγορά - οι χρήστες επιθυμούν να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες που προσφέρονται από διάφορους φορείς παροχής υπηρεσιών από διαφορετικές συσκευές και τοποθεσίες και σε διαφορετικές συνθήκες - και εν μέρει έχει κανονιστικό χαρακτήρα - στόχος του νέου κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου είναι η δημιουργία ισότιμων συνθηκών με τεχνολογικώς ουδέτερη ρύθμιση ώστε να ενθαρρυνθεί η δημιουργία ανταγωνιστικού πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος.

Η τεχνολογία και οι αρχιτεκτονικές συστήματος αυτών των πλατφορμών παροχής υπηρεσιών είναι αρκετά περίπλοκες και εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς. Οι συγκλίνουσες αγορές και βιομηχανίες έχουν διαφορετικό εμπορικό υπόβαθρο. Αναπτύσσονται νέα συστήματα και υπηρεσίες από συγκλίνοντες τομείς, περιλαμβανομένων του τομέα των τηλεπικοινωνιών, του ραδιοτηλεοπτικού τομέα, του τομέα των καλωδιακών δικτύων, της παροχής υπηρεσιών Ίντερνετ, των κλάδων των υπολογιστών και του λογισμικού και του τομέα των μέσων ενημέρωσης και των εκδόσεων - στους οποίους η σημασία της τυποποίησης και της διαλειτουργικότητας δεν είναι πάντοτε ίδια. Καθώς η ψηφιακή τεχνολογία εξακολουθεί να εξελίσσεται, οι συγκλίνουσες αγορές θα αντιμετωπίσουν πιέσεις προκειμένου να μεταβούν σε πλήρως διαλειτουργικές υπηρεσίες, ενώ οι τώρα αναπτυσσόμενες και οι αναδυόμενες αγορές θα χρειαστούν χρόνο για να επιτύχουν αυτό το στόχο. Όταν εισάγονται νέα και προηγμένα συστήματα, είναι συχνό φαινόμενο η εμφάνιση τεχνικών δυσκολιών. Οι νέες υπηρεσίες και τεχνολογίες και τα νέα δίκτυα δεν μπορούν να εγγυηθούν αδιάλειπτη διαλειτουργικότητα με όλα τα δίκτυα και όλες τις υπηρεσίες από την πρώτη στιγμή της χρησιμοποίησής τους. Από την άλλη, δεν θα ήταν επωφελές ούτε για τους καταναλωτές ούτε για τις επιχειρήσεις να καθυστερήσει η προώθησή τους στην αγορά έως ότου επιτευχθεί πλήρης διαλειτουργικότητα.

1.2. «Υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας»

Ο όρος «υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας» στη νομοθεσία της ΕΕ σημαίνει:

«κάθε υπηρεσία που συνήθως παρέχεται έναντι αμοιβής, με ηλεκτρονικά μέσα εξ αποστάσεως και κατόπιν προσωπικής επιλογής ενός αποδέκτη υπηρεσιών» [6].

[6] Άρθρο 1 της οδηγίας 98/34/EΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 98/48/EΚ, ΕΕ L 217 της 5.8.1998, σ. 18.

Κατά συνέπεια, οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας καλύπτουν ευρύ φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται σε απευθείας σύνδεση, όπως η πώληση αγαθών. Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας δεν περιορίζονται σε υπηρεσίες που ασχολούνται με τη σύναψη συμβάσεων σε απευθείας σύνδεση αλλά επίσης, εφόσον συνιστούν οικονομικές δραστηριότητες, εκτείνονται και σε υπηρεσίες που δεν αμείβονται από τον αποδέκτη τους, όπως είναι η παροχή πληροφοριών σε απευθείας σύνδεση ή εμπορικές επικοινωνίες, ή οι υπηρεσίες αναζήτησης, πρόσβασης και ανάκτησης δεδομένων. Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας καλύπτουν επίσης υπηρεσίες που συνίστανται στη διαβίβαση πληροφοριών μέσω ενός δικτύου επικοινωνίας, στην παροχή πρόσβασης σε δίκτυο επικοινωνίας ή στην καταχώριση πληροφοριών τις οποίες παρέχει ο αποδέκτης της υπηρεσίας. Επίσης, οι υπηρεσίες που διαβιβάζονται από σημείο σε σημείο, όπως το βίντεο κατ' αίτηση ή η παροχή επικοινωνιών εμπορικού χαρακτήρα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αποτελούν υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας [7]. Αντίθετα, δραστηριότητες όπως η υλική παράδοση εμπορευμάτων, η παροχή υπηρεσιών εκτός απευθείας σύνδεσης ή υπηρεσίες οι οποίες εξ ορισμού δεν παρέχονται εξ αποστάσεως και με ηλεκτρονικά μέσα, όπως ο επιτόπιος ανεξάρτητος έλεγχος των λογιστικών εταιρείας ή η παροχή ιατρικών συμβουλών όταν απαιτείται φυσική εξέταση του ασθενούς, δεν αποτελούν υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

[7] Βλ. αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2000/31/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2000 για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά, ΕΕ L 178 της 17.7.2000, σ. 1. Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, ως 'προστατευμένης υπηρεσίας', καλύπτονται επίσης από την οδηγία 98/84/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Νοεμβρίου 1998, για τη νομική προστασία των υπηρεσιών που βασίζονται ή συνίστανται στην παροχή πρόσβασης υπό όρους, ΕΕ L 320 της 28.11.1998, σ. 54, και περιλαμβάνονται επίσης στην οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών αναφορικά με τη διαφήμιση και τη χορηγία καπνικών προϊόντων (προς δημοσίευση).

Οι τηλεοπτικές δραστηριότητες υπό την έννοια της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ [8], καθώς και οι ραδιοφωνικές δραστηριότητες δεν είναι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας γιατί δεν παρέχονται κατόπιν προσωπικής επιλογής του αποδέκτη. Με την ανάπτυξη συγκλινουσών υπηρεσιών, η μετάβαση από την πραγματική στην προσομοιωμένη διαλογικότητα καθίσταται ολοένα ευκολότερη, με αποτέλεσμα να είναι όλο και δυσκολότερη η διάκριση μεταξύ υπηρεσιών ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας για τους τελικούς χρήστες [9]. Σε ένα πολυπλατφορμικό περιβάλλον, πολλοί πάροχοι υπηρεσιών θα χρησιμοποιούν σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό τεχνολογίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων για τη διανομή των υπηρεσιών τους σε συνδρομητές και πελάτες. Το γεγονός αυτό δεν καθιστά τις υπηρεσίες που παρέχονται υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών υπό την έννοια της οδηγίας.

[8] Οδηγία 97/36/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1997 για την τροποποίηση της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, ΕΕ L 202 της 30.7.1997, σ. 60.

[9] Λόγω της ταχύτατης εξέλιξης της σχετικής τεχνολογίας, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις τεχνολογικές εξελίξεις. Θα πραγματοποιούνται περιοδικές αξιολογήσεις των κανονιστικών ρυθμίσεων, όπως η τέταρτη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ, όπου η Επιτροπή δήλωσε ότι δεν αποσκοπούσε σε αμφισβήτηση της διάκρισης στο κοινοτικό κεκτημένο, μεταξύ υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας και υπηρεσιών της οδηγίας 'τηλεόραση χωρίς σύνορα', COM (2002) 778 τελικό. Καθώς η σύγκλιση χαρακτηρίζει όλο και περισσότερο την αγορά, σημαντική αρχή πολιτικής για τις ρυθμιστικές αρχές πρέπει να αποτελεί η «τεχνολογική ουδετερότητα». Αυτό σημαίνει ότι, στην ιδανική περίπτωση, οι ορισμοί πρέπει να βασίζονται στην παρεχόμενη υπηρεσία (π.χ. οπτικοακουστικές υπηρεσίες, μετάδοση δεδομένων) και όχι στο χρησιμοποιούμενο δίκτυο/την χρησιμοποιούμενη πλατφόρμα (π.χ. ψηφιακή τηλεόραση, κινητές επικοινωνίες).

Οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας καλύπτουν, επομένως, τουλάχιστον: (1) υπηρεσίες συναλλαγών σε απευθείας σύνδεση, π.χ. αγορά εμπορευμάτων σε απευθείας σύνδεση, και (2) παροχή πληροφοριών, υπηρεσίες αναζήτησης και άλλες υπηρεσίες σε απευθείας σύνδεση, όπως αναζήτηση ταξιδιωτικών πληροφοριών και καταλόγων, έρευνα σε βιβλιοθήκες και διαλογικά παιχνίδια [10]. Οι καταναλωτές σήμερα είναι εξοικειωμένοι με πολλά διαφορετικά είδη δημόσιων και εμπορικών υπηρεσιών τόσο σε απευθείας σύνδεση όσο και εκτός απευθείας σύνδεσης. Το ανά χείρας έγγραφο εστιάζει κυρίως, όπως ζητήθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Βαρκελόνης και της Σεβίλης, στην πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας [11] μέσω ανοικτών πλατφορμών. Ωστόσο, σε ορισμένα σημεία της παρούσας ανακοίνωσης γίνεται αναφορά και σε άλλες πτυχές του ζητήματος, προκειμένου να αναδειχθεί η ασάφεια που δημιουργούν οι συγκλίνουσες αγορές.

[10] Οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, όπως η ηλεκτρονική μάθηση και η ηλεκτρονική υγεία, δεν παρέχονται έναντι αμοιβής και ενδέχεται επομένως να μην πληρούν τις προϋποθέσεις του ορισμού, αλλά παρ' όλα αυτά πληρούν τα λοιπά κριτήρια για να χαρακτηρίζονται υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Βλέπε υποθέσεις 263/85 [1988] Συλλογή 5365, 352/85 [1988] Συλλογή 2085.

[11] Παρότι η παρούσα ανακοίνωση δεν εξετάζει τα εμπόδια που μπορεί να θέτουν φραγμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων, τα κράτη μέλη πρέπει να επαγρυπνούν προκειμένου να αποτρέψουν τη δημιουργία εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία τεχνικού εξοπλισμού. Η ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη, πέρα από την ευκαιρία παροχής ευρύτερης πρόσβασης σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, και την ανάγκη αποφυγής τεχνικών ή διοικητικών εμποδίων για τον τεχνικό εξοπλισμό.

1.3. Διαλειτουργικότητα

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) στο STF228, ορίζει τη διαλειτουργικότητα (από την πλευρά του προμηθευτή) ως "τη δυνατότητα εξασφάλισης επιτυχούς επικοινωνίας μεταξύ τελικών χρηστών σε περιβάλλον που περιλαμβάνει διαφορετικές περιοχές, δίκτυα, υπηρεσίες, εξοπλισμό κλπ., διαφορετικών κατασκευαστών και (ή) παρόχων. Στο πλαίσιο αυτό, ως επικοινωνία νοείται η επικοινωνία μεταξύ τελικών χρηστών ή μεταξύ ενός τελικού χρήστη και ενός παρόχου υπηρεσίας".

Για έναν φορέα εκμετάλλευσης δικτύου, αυτό σημαίνει την ικανότητα διασυνεργασίας με άλλα δίκτυα και παροχής αδιάλειπτων υπηρεσιών στους χρήστες. Για έναν πάροχο περιεχομένου ή υπηρεσιών, σημαίνει τη δυνατότητα λειτουργίας μίας εφαρμογής ή παροχής μίας υπηρεσίας μέσω κάθε κατάλληλης πλατφόρμας.

Για τον καταναλωτή, διαλειτουργικότητα σημαίνει, στην ιδανική περίπτωση, ότι με την αγορά της σχετικής τερματικής συσκευής θα είναι σε θέση να αρχίσει να καταναλώνει και να πληρώνει για υπηρεσίες χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιες υπηρεσίες θα χρησιμοποιήσει, με απλό τρόπο [12]. Ωστόσο, στα μελλοντικά περιβάλλοντα διαλογικών υπηρεσιών η διάκριση μεταξύ προμηθευτή και καταναλωτή θα είναι ολοένα και λιγότερο σαφής. Αναμένεται ότι οι χρήστες θα αρχίσουν να εμπλουτίζουν τα υπάρχοντα και να δημιουργούν δικό τους περιεχόμενο και υπηρεσίες και κατ' αυτό τον τρόπο θα είναι παράλληλα προμηθευτές και καταναλωτές υπηρεσιών.

[12] Βλέπε τον χάρτη της Open Platform Initiative for Multimedia Access (OPIMA - πρωτοβουλία ανοικτής πλατφόρμας για πολυμεσική πρόσβαση), http://opima.telecomitalialab.com/ opima_charter.htm.

Η διασύνδεση των δικτύων, η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών και η τεχνική συμβατότητα του εξοπλισμού αποτέλεσαν τα βασικά εργαλεία για την ελευθέρωση και την εναρμόνιση του τομέα τηλεπικοινωνιών της ΕΕ κατά την τελευταία εικοσαετία και η σημασία τους παραμένει μεγάλη για την επίτευξη πανευρωπαϊκής αγοράς. Οι τρεις αυτοί παράγοντες - που έχουν αντίκτυπο στα δίκτυα, τις υπηρεσίες και τις τερματικές συσκευές - θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο στο πλαίσιο της δημιουργία «κοινωνίας της πληροφορίας για όλους». Πολλές εργασίες τυποποίησης έχουν ήδη γίνει σε επίπεδο δικτύου ενώ η προσοχή εστιάζεται τώρα στις υπηρεσίες και τις εφαρμογές και στις τερματικές συσκευές τελικού χρήστη. Σε ένα πολυπλατφορμικό περιβάλλον, θα χρειαστεί να επιτευχθούν νέες αρχιτεκτονικές διαλειτουργικότητας: μεταξύ συσκευών του ίδιου είδους στην ίδια πλατφόρμα, π.χ. από κινητό τηλέφωνο σε κινητό τηλέφωνο, μεταξύ διαφορετικών συσκευών σε διαφορετικές πλατφόρμες, π.χ. από κινητό τηλέφωνο σε Η/Υ, από ψηφιακή τηλεόραση σε κινητό τηλέφωνο ή στο Ίντερνετ, μετάδοση δεδομένων ΙΡ σε κινητό τηλέφωνο ή τηλεόραση και μεταξύ συσκευών και εξυπηρετητών με δυνατότητες πρόσβασης από πολλές συσκευές και με πολλούς τρόπους, π.χ. μεταξύ διαφορετικών τερματικών συσκευών τελικού χρήστη, με διαφορετικές μεθόδους πρόσβασης σε έναν ενιαίο εξυπηρετητή ή σε διάφορους εξυπηρετητές.

Αν και η διαλειτουργικότητα και διασυνεργασία δικτύων, υπηρεσιών και τερματικών συσκευών είναι επιθυμητή, η κοινωνία της πληροφορίας δεν εξαρτάται από την πλήρη διασύνδεση/διαλειτουργικότητα/διασυνεργασία μεταξύ όλων των τερματικών συσκευών, υπηρεσιών και δικτύων, στο βαθμό που οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ υπηρεσιών και πλατφορμών μέσω των οποίων τους παρέχεται πρόσβαση στις υπηρεσίες που επιθυμούν. Οι φορείς εκμετάλλευσης στην αξιακή αλυσίδα - περιλαμβανομένων εκείνων που δραστηριοποιούνται στους τομείς των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και των υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης - αναγνωρίζουν την αξία της διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν με εκείνες που προσφέρουν άλλοι φορείς παροχής υπηρεσιών.

Από τη στιγμή που ο σχετικός τομέας καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με την ανάγκη για κοινό πρότυπο ή για κοινά πρότυπα σε ένα δεδομένο τομέα, η Επιτροπή μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία τυποποίησης, για παράδειγμα αναθέτοντας την εκπόνηση των προτύπων στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης. Δεν είναι ωστόσο δέον η Επιτροπή να προσπαθήσει να προκαταλάβει τις εξελίξεις στον τομέα επιβάλλοντας ένα πρότυπο χωρίς την προηγούμενη συναίνεση των ενδιαφερομένων μερών.

1.4. Οικονομικά οφέλη και κόστος της διαλειτουργικότητας

Η επίτευξη διαλειτουργικότητας στο πλαίσιο ενός πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος είναι ιδιαίτερα επιθυμητή. Μπορεί να επιτρέψει τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας και κατά συνέπεια να οδηγήσει σε μείωση του κόστους παραγωγής και διανομής και κατ' επέκταση να έχει ως αποτέλεσμα χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές. Το γεγονός αυτό με τη σειρά του μπορεί να συμβάλει στην κυκλοφορία όλο και περισσότερων νέων προϊόντων και υπηρεσιών επιταχύνοντας παράλληλα την επίτευξη κρίσιμης μάζας. Όπως συχνά συμβαίνει σε σχέση με τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, οι συμπληρωματικές υπηρεσίες μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές για την επιτυχία της αρχικής υπηρεσίας ή του αρχικού προϊόντος όσο και για την επιτυχία των ίδιων. Η διαλειτουργικότητα μεταξύ όλων των συμπληρωματικών πλατφορμών θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη ευρύτερου φάσματος υπηρεσιών και μπορεί να συμβάλει στην δυνατότητα υποκατάστασης καθώς και στην εναλλαξιμότητα των υπηρεσιών. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση των στεγανών στην αγορά και τη δημιουργία μεγαλύτερων αγορών. Τα χαρακτηριστικά αυτά θα έχουν γενικά ως αποτέλεσμα υψηλότερα επίπεδα ανταγωνισμού που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη καινοτομία και χαμηλότερες τιμές καταναλωτή.

Από την άλλη, τα πρότυπα ενδέχεται να οδηγήσουν σε μείωση των κινήτρων για καινοτομία στον τομέα όπου εφαρμόζονται ή και σε μείωση του ανταγωνισμού μεταξύ πλατφορμών και παρόχων υπηρεσιών που επιδιώκουν να κυριαρχήσουν σε ολόκληρη την αγορά με ένα καθετοποιημένο προϊόν.

Η εκ των προτέρων εκτίμηση του κόστους και των ωφελειών συχνά δεν θα είναι δυνατή. Ευτυχώς, ενδεχομένως δεν θα χρειαστεί ποτέ. Οι ιδιοκτήτες πλατφορμών και ο τομέας των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών συχνά έχουν κίνητρα για την επιλογή ανοικτών προτύπων, καθώς τα συμπληρωματικά προϊόντα μπορεί να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτών των αγορών. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του Ίντερνετ, η δυνατότητα πρόσβασης, πώλησης και ανάπτυξης περιεχομένου μέσω του Ίντερνετ υπερισχύει οποιασδήποτε τάσης για ανάπτυξη περιεχομένου ειδικά για κάποιο δίκτυο. Αν και οι ιδιοκτήτες πλατφορμών θα επιθυμούσαν να διαθέτουν ένα κλειστό πρότυπο και τον έλεγχο της αγοράς, συνειδητοποιούν ότι, αν επιχειρούσαν κάτι τέτοιο, πιθανότατα θα κατέληγαν στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.

1.5. Διεπαφές προγράμματος εφαρμογής (API)

Η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών που παρέχονται μέσω δικτύων συνήθως απαιτεί πρόσβαση στο λογισμικό διασύνδεσης της εφαρμογής - τη διεπαφή προγράμματος εφαρμογής (API). Οι τρίτοι που επιθυμούν να αναπτύξουν διαλειτουργικές υπηρεσίες χρειάζονται πρόσβαση [13] (1) στις τεχνικές προδιαγραφές των API και (2) στα εργαλεία που απαιτούνται για το σχεδιασμό νέων υπηρεσιών και για τη λειτουργία τους μέσω της πλατφόρμας. Είναι επίσης σημαντικό ότι μόλις αναπτυχθεί μια διαλειτουργική εφαρμογή, ο τρίτος έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει τις προδιαγραφές χωρίς αδικαιολόγητους νομικούς ή εμπορικούς περιορισμούς. Διαφορετικά, τα οφέλη των νέων υπηρεσιών που αναπτύσσονται ενδέχεται να μην αξιοποιηθούν ευρέως.

[13] Ως πρόσβαση, σε αυτό το πλαίσιο, νοείται η ικανότητα ενός εμπορικού φορέα να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία, το δίκτυο ή την πλατφόρμα που ανέπτυξε άλλη επιχείρηση.

1.6. Οι ανοικτές πλατφόρμες και τα οφέλη τους

Η σύνοδος κορυφής της Βαρκελόνης ενέκρινε τις «ανοικτές πλατφόρμες» επειδή συνδέονται με την παροχή μεγαλύτερης ελευθερίας επιλογής στους πολίτες μεταξύ εφαρμογών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Η έννοια των απομονωμένων «νησίδων συνδετικότητας» που χρησιμοποιήθηκε πιο πάνω σε σχέση με τις υποδομές επικοινωνιών θα μπορούσε σταδιακά να γίνει πιο διαλειτουργική, υπό τον όρο ότι οι τρίτοι θα έχουν την πρόσβαση σε αποκλειστικές API. Εντούτοις, αυτός ενδεχομένως δεν είναι ο καταλληλότερος τρόπος εξέλιξης.

Ο ανοικτός χαρακτήρας μιας πλατφόρμας παροχής υπηρεσιών καθορίζεται από τις API της, που ενδέχεται να χρησιμοποιούν ανοικτά πρότυπα, λογισμικό ανοικτής πηγής ή αποκλειστική τεχνολογία.

Τα ανοικτά πρότυπα βασίζονται στη συναίνεση (όλων των ενδιαφερομένων φορέων, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων οργανώσεων καταναλωτών), είναι διαθέσιμα στο κοινό, συμφωνούνται με διαφανείς διαδικασίες και είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμα σε δίκαιη, εύλογη και ισότιμη βάση. Τα ανοικτά πρότυπα αναπτύσσονται από μια μεγάλη ομάδα διαφόρων εκπροσώπων της βιομηχανίας που συμφωνούν και τηρούν τα πρότυπα. Τα ανοικτά πρότυπα API που έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο τέτοιας διαδικασίας τυποποίησης οδηγούν στη δημιουργία ανοικτών πλατφορμών. Η ανάπτυξη και η εφαρμογή τέτοιων βασισμένων στη συναίνεση, ανοικτών προτύπων εξαρτάται από τη στάση των φορέων της αγοράς που πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι η προσέγγιση αυτή θα ωφελήσει τα εμπορικά συμφέροντά τους, συνήθως επειδή τα κοινά πρότυπα μακροπρόθεσμα προάγουν και διευρύνουν την αγορά.

Οι API μπορεί να βασίζονται σε λογισμικό ανοικτής πηγής. Επιτρέπεται η ελεύθερη χρησιμοποίηση, τροποποίηση, μελέτη, αντιγραφή και αναδιανομή του λογισμικού ανοικτής πηγής (Open Source Software - OSS) όταν ο κώδικας είναι πλήρως ανοικτός. Συχνά η ανάπτυξη και η ανταλλαγή του γίνεται σε εθελούσια βάση [14]. Η πρόσβαση τρίτων στις τεχνικές προδιαγραφές των API που είναι απαραίτητες για το σχεδιασμό νέων υπηρεσιών και τη λειτουργία τους μέσω της πλατφόρμας γίνεται μέσω ανοικτού λογισμικού πηγής, οδηγώντας κατά συνέπεια σε μια πλατφόρμα διανομής ανοικτών υπηρεσιών.

[14] Η ΓΔ INFSO έχει δημιουργήσει μία ιστοσελίδα αφιερωμένη στο λογισμικό ανοικτής πηγής: http://europa.eu.int/information_society/ topics/citizens/index_en.htm.

Οι πλατφόρμες παροχής υπηρεσιών που χρησιμοποιούν αποκλειστικές API θα μπορούσαν, σε εθελοντική βάση ή, εάν απαιτείται από το νόμο, υποχρεωτικά, να καταστήσουν διαθέσιμες τις τεχνικές προδιαγραφές των API σε τρίτους προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση και η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών [15]. Ο αποκλειστικός χαρακτήρας της τεχνολογίας συνεπάγεται ότι ο φορέας που ανέπτυξε την τεχνολογία εξακολουθεί να ελέγχει την εξέλιξη των τεχνικών προδιαγραφών.

[15] Η πρόσβαση σε πλατφόρμες που χρησιμοποιούν ιδιόκτητες API μπορεί, όπου πολιτικοί λόγοι το απαιτούν, να επιβληθεί νομοθετικά, όπως στην περίπτωση της παροχής ανοικτού δικτύου (Open Network Provision) - μια κοινοτική πολιτική που απαιτούσε διαφανή, κοστοστρεφή και ισότιμη πρόσβαση στα δίκτυα ενός κατεστημένου τηλεπικοινωνιακού φορέα εκμετάλλευσης πριν από την πλήρη ελευθέρωση του τομέα τηλεπικοινωνιών το 1998. Το ίδιο ισχύει στην περίπτωση των συστήματων υπό όρους πρόσβασης στην ψηφιακή τηλεόραση και το ψηφιακό ραδιόφωνο στο νέο ρυθμιστικό πλαίσιο. Εντούτοις, η εξουσιοδοτημένη πρόσβαση δεν είναι ενδεδειγμένη στην περίπτωση όλων των αγορών και μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να αποθαρρύνει τις επενδύσεις φορέων εκμετάλλευσης πλατφορμών στην καινοτομία. Βάσει του νέου ρυθμιστικού πλαισίου, υποχρεώσεις πρόσβασης σε δίκτυα μπορούν να επιβληθούν μόνο σε επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά.

Ένα γενικό χαρακτηριστικό γνώρισμα της καινοτομίας στις δικτυωμένες τεχνολογίες είναι συχνά ο επανασυνδυασμός υφιστάμενων τεχνολογιών για την ανάπτυξη νέων εφαρμογών και υποδομών βάσει των υφιστάμενων συστημάτων, σωρευτικά. Με τον τρόπο αυτό, επαναχρησιμοποιούνται υπάρχουσες τεχνολογίες με καινοτόμο και απρομελέτητο τρόπο. Οι προκύπτουσες αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των υπαρχουσών και των νέων δικτυωμένων τεχνολογιών έχουν ως αποτέλεσμα οι αρχές της διασύνδεσης και της διαλειτουργικότητας να βρίσκονται στον πυρήνα των αναδυόμενων δικτύων και υπηρεσιών.

Οι διαφορετικοί φορείς της αγοράς θα δώσουν έμφαση σε διαφορετικές πτυχές της διαλειτουργικότητας και του ανοικτού χαρακτήρα. Αυτές οι έννοιες αντικατοπτρίζουν (1) το βαθμό στον οποίο όλοι οι φορείς παροχής υπηρεσιών μπορούν να εκμεταλλευτούν την πλήρη λειτουργικότητα κάθε πλατφόρμας διανομής υπηρεσιών, (2) τον βαθμό στον οποίο μπορούν να συμβάλουν στη συνεχή ανάπτυξή του και (3) τον βαθμό στον οποίο οι καταναλωτές μπορούν να έχουν τη μέγιστη δυνατή δυνατότητα επιλογής μεταξύ υπηρεσιών και μέσων πρόσβασης στις υπηρεσίες.

Οι φορείς εκμετάλλευσης που αναπτύσσουν σήμερα την επόμενη γενιά υπηρεσιών προεξοφλώντας ένα πολυπλατφορμικό περιβάλλον, αναμένεται να επιτύχουν αποδεκτά επίπεδα εθελούσιας τυποποίησης, είτε στην τεχνολογία διεπαφών είτε στην τεχνολογία μορφών δεδομένων (που περιγράφεται κατωτέρω στην ενότητα 3.3), για να επιτύχουν τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών. Τα επιχειρηματικά μοντέλα τους στηρίζονται στη δημιουργία κρίσιμης μάζας ζήτησης, η οποία θα οδηγήσει στη δημιουργία βιώσιμων νέων αγορών, που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν στην ταχύτερη υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών από τους καταναλωτές, με ενδεχόμενη συνέπεια τον αυξημένο ανταγωνισμό των διαφόρων φορέων, και τουλάχιστον τη δημιουργία διαφορετικών προσφερόμενων υπηρεσιών μεταξύ των πλατφορμών. Κατά συνέπεια, η χρήση μίας συγκεκριμένης τεχνολογίας διεπαφών σε μια πλατφόρμα διανομής υπηρεσιών πρέπει κανονικά να είναι ένα ζήτημα εμπορικής επιλογής.

2. Έπισκοπηση των τρεχουσών τάσεων

Αυτή τη στιγμή, η πρόσβαση των τελικών χρηστών στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες γίνεται συνήθως με προσωπικό υπολογιστή μέσω του Ίντερνετ. Το 40 % περίπου των ευρωπαϊκών νοικοκυριών έχουν πλέον πρόσβαση στο Ίντερνετ. [16] Η πλειονότητα των σημερινών οικιακών χρηστών του Ίντερνετ διαθέτουν προσωπικό υπολογιστή (PC) με (στενοζωνική) πρόσβαση μέσω του τηλεφωνικού δικτύου, αλλά όλο και μεγαλύτερο ποσοστό των χρηστών χρησιμοποιεί σύνδεση xDSL ή καλωδιακό διαποδιαμορφωτή για πρόσβαση στις ευρυζωνικές υπηρεσίες. [17] Στους καταναλωτές προσφέρονται και εναλλακτικές μέθοδοι πρόσβασης: Στο Ίντερνετ, η πρόσβαση μέσω δορυφόρου συνδυάζει κατερχόμενη ζεύξη μεγάλης ταχύτητας από το δορυφόρο στον υπολογιστή (PC) με διαδρομή επιστροφής μέσω του κανονικού τηλεφωνικού ή καλωδιακού δικτύου. Τηλεοπτικοί δέκτες εξοπλισμένοι με αποκωδικοποιητή και σύνδεση PSTN, μπορούν να παρέχουν πρόσβαση στο Ίντερνετ, και παράλληλα υπηρεσίες SMS και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Σταθερά τηλέφωνα με μικρές οθόνες και κάποιο πρόσθετο λογισμικό μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, SMS και στοιχειώδη πρόσβαση στο Ίντερνετ. Για την παροχή υπηρεσιών κινητού Ίντερνετ χρησιμοποιείται σήμερα τεχνολογία GPRS [18] (2.5G) που παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες όπως ειδήσεις, πληροφορίες για ταξίδια, αθλητικές ειδήσεις και ηλεκτρονικό ταχυδρομείο εν κινήσει, ενώ η τεχνολογία τρίτης γενιάς (UMTS - Παγκόσμιο Σύστημα Κινητών Τηλεπικοινωνιών) θα προσφέρει υψηλότερες ταχύτητες δεδομένων.

[16] http://europa.eu.int/comm/eurostat/Public/ datashop/print-product/EN?catalogue=Eurostat&product=1-ir031-EN&mode=download.

[17] Για τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομές των ευρυζωνικών επικοινωνιών, βλέπε την όγδοη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την υλοποίηση της δέσμης κανονιστικών ρυθμίσεων για τις τηλεπικοινωνίες στην ηλεκτρονική διεύθυνση, at: http://europa.eu.int/information_society/ topics/telecoms/implementation/annual_report/8threport/finalreport/com2002_0695en01.pdf.

[18] «Γενική πακετική ραδιοϋπηρεσία»

Οι προσωπικοί υπολογιστές (PC) επιτρέπουν τόσο τη χρήση όσο και τη δημιουργία υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Οι υπολογιστές - πελάτες και εξυπηρετητές - αναμένεται να εξακολουθήσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο της κοινωνίας της πληροφορίας. Χωριστές συστοιχίες PC και καταναλωτικών ηλεκτρονικών συσκευών θα επικοινωνούν όλο και περισσότερο μεταξύ τους, δημιουργώντας περιβάλλοντα «ψηφιακών σπιτιών». Εντούτοις, οι καταναλωτές δεν πρόκειται να καταναλώνουν παθητικά το ψηφιακό περιεχόμενο. Θα δημιουργούν, θα προσαρμόζουν και θα ανταλλάσσουν πολυμεσικό περιεχόμενο. Κατά συνέπεια, ο PC θα είναι και μια πλατφόρμα για τη δημιουργία υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, αλλά και μια σημαντική συσκευή για την πρόσβαση σε αυτές. Τελικά, είναι πιθανό να αποτελέσει μέρος ενός πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος που θα περιλαμβάνει τις κινητές επικοινωνίες, τις ψηφιακές υπηρεσίες ραδιοφώνου και τηλεόρασης καθώς και άλλες τεχνολογίες πρόσβασης, και στο πλαίσιο του οποίου η διαλειτουργικότητα μεταξύ των διαφορετικών αυτών πλατφορμών θα είναι σημαντική.

Η διανομή ορισμένων υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως υπηρεσιών πολυμέσων, θα απαιτήσει ένα ευρυζωνικό σύστημα παροχής υπηρεσιών στον καταναλωτή. Τα ψηφιακά τηλεοπτικά δίκτυα (δορυφορικά, επίγεια και καλωδιακά) προσφέρουν μια τέτοια πλατφόρμα, και τα δίκτυα κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς μία άλλη. [19] Με την εξαίρεση των καλωδιακών, τα τηλεοπτικά δίκτυα είναι παραδοσιακά μονόδρομα συστήματα επικοινωνιών, αλλά ένα κανάλι επιστροφής είναι απαραίτητο στοιχείο μιας υπηρεσίας της κοινωνίας της πληροφορίας, ενώ αναμένεται να εμφανιστούν υβριδικά συστήματα που θα συνδυάζουν στοιχεία και των δύο τεχνολογιών.

[19] Βλέπε COM(2002) 43 τελικό.

Εκτός από τις τεχνολογίες κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και τις τεχνολογίες ψηφιακής τηλεόρασης στις οποίες εστιάζει η παρούσα ανακοίνωση, άλλες τεχνολογίες θα ανταγωνιστούν ως μηχανισμοί διανομής υπηρεσιών, ιδίως οι τεχνολογίες xDSL, Έθερνετ τοπικού βρόχου, οπτική ίνα στον ακραίο διακλαδωτή, οι τεχνολογίες πρόσβασης στο Ίντερνετ μέσω καλωδιακών τηλεοπτικών δικτύων και οι ασύρματες τεχνολογίες των «W- LAN» και ψηφιακής εκπομπής ήχου (DAB).

Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας η χρήση του Ίντερνετ και της κινητής τηλεφωνίας παρουσίασαν τεράστια αύξηση στην Ευρώπη. Εντός των επόμενων δέκα ετών, η ενσύρματη πρόσβαση στο Ίντερνετ μέσω υψηλού ζωνικού εύρους αναμένεται να είναι διαθέσιμη στα περισσότερα νοικοκυριά. Οι τηλεοπτικοί δέκτες και τα κινητά τηλέφωνα, ήδη αρκετά διαδεδομένα, θα συνεχίσουν να παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα διείσδυσης. Λόγω του κόστους και της έλλειψης εξοικείωσης ορισμένων ομάδων, οι PC είναι απίθανο να φθάσουν στα επίπεδα διείσδυσης της τηλεόρασης ή των κινητών επικοινωνιών. Άλλες ηλεκτρονικές καταναλωτικές συσκευές που μπορούν να συνδεθούν με δίκτυα, όπως οι ψηφιακοί προσωπικοί βοηθοί ή υβριδικές συσκευές, είναι επίσης απίθανο να φθάσουν στα ίδια επίπεδα διείσδυσης με τους δέκτες τηλεόρασης ή τα κινητά τηλέφωνα. Εντούτοις, μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας συμπληρωματικής οικιακής πλατφόρμας ή ενός διευρυμένου περιβάλλοντος οικιακών πλατφορμών χρησιμοποιώντας διάφορες πλατφόρμες παροχής υπηρεσιών στα διαφορετικά τερματικά τελικών χρηστών.

Εάν υπάρχει κανάλι επιστροφής, η ψηφιακή τηλεόραση μπορεί να παράσχει πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Παράλληλα με την ψηφιακή τηλεόραση, οι κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς είναι μια εναλλακτική λύση αντί της πρόσβασης στο Ίντερνετ μέσω PC για την πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

Το ψηφιακό σύστημα εκπομπής ήχου (DAB) είναι αποτελεσματικό μέσο για τη μετάδοση δεδομένων «από έναν σε πολλούς» σε ένα περιβάλλον κινητών επικοινωνιών καθώς παρέχει ένα ισχυρό ψηφιακό «πλαίσιο» με δυνατότητα μετάδοσης δεδομένων αντίστοιχη ή μεγαλύτερη από τις κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς. Το DAB μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα συστήματα, π.χ. Ίντερνετ, κινητό τηλέφωνο, απαρτίζοντας μια υβριδική υπηρεσία.

Οι μελλοντικές συσκευές θα συνδυάζουν την ισχύ του PC, ειδικά όσον αφορά τις δυνατότητες διαχείρισης, αποθήκευσης και επεξεργασίας, με την ευκολία και την ευχρηστία των καταναλωτικών ηλεκτρονικών συσκευών. Μια σημαντική μελλοντική πτυχή της διαλειτουργικότητας θα είναι η δυνατότητα αυτών των συνδυασμένων συσκευών να ανακαλύπτουν, να διαμορφώνουν, και να ελέγχουν τις δυνατότητες ομότιμων συσκευών και να διαπραγματεύονται κοινά πρωτόκολλα και μορφές μέσων επικοινωνίας για τη διανομή πολυμεσικού περιεχομένου.

Άλλες πλατφόρμες που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο στην πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας είναι η DAB και η μετάδοση δεδομένων IP. Το DAB βασίζεται σε ανοικτό ευρωπαϊκό πρότυπο για ψηφιακές υπηρεσίες ραδιοφωνικών εκπομπών και μετάδοσης δεδομένων και είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για λήψη σε οχήματα σε κίνηση. Σε συνδυασμό με ένα κανάλι επιστροφής, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Σε ορισμένες περιοχές συχνοτήτων ΑΜ, το ψηφιακό ραδιόφωνο θα μπορούσε να καλύψει όλη την επικράτεια της Ευρώπης με έναν πομπό. Η μετάδοση δεδομένων με IP καθιστά δυνατή τη μετάδοση των διαφορετικών περιεχομένων της ψηφιακής τηλεόρασης, του DAB, των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και άλλων, μέσω ενός πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος μετάδοσης δεδομένων με τη χρήση του πρωτοκόλλου Ίντερνετ (IP). Οι πλατφόρμες τόσο της ψηφιακής τηλεόρασης όσο και των κινητών επικοινωνιών αναμένεται ότι θα χρησιμοποιούν τεχνολογία μετάδοσης δεδομένων IP. Αυτό θα οδηγούσε στη δημιουργία διαλειτουργικών υπηρεσιών και εφαρμογών σε όλα τα δίκτυα που χρησιμοποιούν το πρωτόκολλο.

3. Πλατφόρμες παροχης τηλεοπτικης υπηρεσιας

Για τις τηλεοπτικές εκπομπές χρησιμοποιούνται σήμερα τόσο αναλογικές όσο και ψηφιακές τεχνολογίες. αμφότερες προσφέρονται μέσω καλωδιακών, δορυφορικών και επίγειων τεχνολογιών μετάδοσης. Αυτές οι διαφορετικές τεχνολογίες έχουν φθάσει σε ποικίλα στάδια εμπορικής ωριμότητας, και καταναλωτικής και εμπορικής αποδοχής, εγκατάστασης και διείσδυσης στα νοικοκυριά. Δεδομένου ότι στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι ο εντοπισμός εμποδίων στην ευρεία πρόσβαση στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω της ψηφιακής τηλεόρασης, δεν θα εξεταστούν λεπτομερώς τα σύνθετα ζητήματα της εξέλιξης της ψηφιακής τηλεόρασης. Εντούτοις, η εξέλιξη της ψηφιακής τηλεόρασης θα επηρεάσει τη δυνατότητα της πλατφόρμας ψηφιακής τηλεόρασης - ακόμη εν τη γενέσει, σε ευρωπαϊκή κλίμακα -να εξελιχθεί σε σημαντική πλατφόρμα παροχής διαλογικών υπηρεσιών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.

Οι διαλογικές υπηρεσίες στην ψηφιακή τηλεόραση συνήθως θεωρείται ότι καλύπτουν τόσο τις «εμπλουτισμένες ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές» όσο και την «πραγματική διαλογικότητα». «Εμπλουτισμένες ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές» σημαίνει ότι εφαρμογές, υπηρεσίες δεδομένων και πολυμέσων μπορούν να ενσωματωθούν στη ροή του τηλεοπτικού προγράμματος (άπαξ ή σε συνεχή ροή) και να είναι διαθέσιμες είτε κατ' επιλογή του θεατή σε πραγματικό χρόνο, είτε να αποθηκευθούν στον σκληρό δίσκο, καθιστώντας έτσι δυνατή την «τοπική διαλογικότητα». Αυτή η υπηρεσία δεν θα πληρούσε το κριτήριο της «προσωπικής επιλογής» που πρέπει να πληροί μία υπηρεσία για να χαρακτηρίζεται υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας. Η «πραγματική διαλογικότητα» αναφέρεται σε ένα αίτημα του χρήστη που διαβιβάζεται μέσω ενός «καναλιού επιστροφής» στο οποίο ο φορέας παροχής της υπηρεσίας απαντά παρέχοντας τα δεδομένα και τις υπηρεσίες που επέλεξε ο χρήστης, χωριστά από το βασικό τηλεοπτικό πρόγραμμα. Η μετάβαση από την πραγματική στην προσομοιωμένη διαλογικότητα και αντίστροφα είναι ολοένα και ευκολότερη, με αποτέλεσμα να είναι όλο και δυσκολότερο να διακρίνουν μεταξύ αυτών οι τελικοί χρήστες. Η επιλογή ενός καταναλωτή να αρχίσει να χρησιμοποιεί την ψηφιακή τηλεόραση σήμερα είναι πιθανότερο να οφείλεται στο ενδιαφέρον του για πρόσβαση σε περιεχόμενο (υψηλής ζήτησης ή μεγαλύτερης ποσότητας) και λιγότερο πιθανό να συνδέεται με την επιθυμία του για πρόσβαση σε διαλογικές υπηρεσίες.

3.1. Ψηφιακή τηλεόραση

Η τεχνολογία ψηφιακών ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων καθιστά εφικτές σημαντικές βελτιώσεις όσον αφορά τη χωρητικότητα μετάδοσης (αριθμός καναλιών και υπηρεσιών), την ποιότητα της εικόνας και τη διαχείριση πληροφοριών. Ενώ η ελεύθερη εναέρια μετάδοση [20] αναλογικής τηλεόρασης [21] χρησιμοποιείται σχεδόν από το 100 % των νοικοκυριών, όπως από τον κατωτέρω πίνακα (πίνακας 1) προκύπτει η διείσδυση της ψηφιακής τηλεόρασης υπολείπεται προς το παρόν αρκετά αυτού του επιπέδου [22]. Επίσης προκύπτει ότι η διείσδυση της ψηφιακής τηλεόρασης έχει υπερβεί το 30% σε τρία κράτη μέλη. Η ψηφιακή τηλεόραση έχει μέχρι σήμερα αναπτυχθεί στα πλαίσια της «παραδοσιακής» συνδρομητικής τηλεόρασης, δηλαδή βασίζεται σε πολύ-καναλικό ποιοτικό περιεχόμενο. Η εμπειρία στο Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει ότι το ποσοστό διείσδυσης της συνδρομητικής τηλεόρασης ενδέχεται να σταθεροποιηθεί μόλις φτάσει σε ένα ορισμένο επίπεδο. Εντούτοις, πρόσθετοι παράγοντες, όπως οι βελτιωμένες και διαδραστικές υπηρεσίες τηλεόρασης και η βελτιωμένη ποιότητα της εικόνας, μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα περαιτέρω αύξηση του ποσοστού διείσδυσης

[20] Η ελεύθερη εναέρια τηλεοπτική εκπομπή (χωρίς κωδικοποίηση) καλύπτει μεταδόσεις με χρήση καλωδιακών, δορυφορικών και επίγειων τεχνολογιών αλλά αποκλείει υπηρεσίες στις οποίες η πρόσβαση περιορίζεται από συστήματα πρόσβασης υπό όρους, όπως στην περίπτωση των υπηρεσιών της συνδρομητικής τηλεόρασης.

[21] Οι δέκτες αναλογικής τηλεόρασης είναι συμβατοί με κάθε αναλογική τεχνολογία και μπορούν να λαμβάνουν επίγειες, καλωδιακές ή δορυφορικές εκπομπές.

[22] Η διείσδυση της ψηφιακής τηλεόρασης στο πλαίσιο αυτό καλύπτει τα νοικοκυριά με τουλάχιστον έναν δέκτη ψηφιακής τηλεόρασης οποιουδήποτε είδους (π.χ. αποκωδικοποιητή).

Πίνακας 1: Διείσδυση της ψηφιακής τηλεόρασης στην ΕΕ (εκτίμηση για το 2002)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: Όγδοη έκθεση για την υλοποίηση της δέσμης κανονιστικών ρυθμίσεων για τις τηλεπικοινωνίες [COM(2002) 695 τελικό], παράρτημα 2 ('δεδομένα κανονιστικών ρυθμίσεων'), τμήμα 11 ('ψηφιακή τηλεόραση') βλ. http://europa.eu.int/information_society/ topics/telecoms/implementation/annual_report/8threport/index_en.htm και Strategy Analytics, "Interactive Digital TV market forecast data", Οκτώβριος 2002.

Για την ψηφιακή επίγεια τηλεοπτική λήψη, οι περισσότεροι τελικοί χρήστες έχουν συνδέσει έναν προσαρμογέα στον υπάρχοντα αναλογικό τηλεοπτικό δέκτη τους. Ωστόσο, δεν παρέχουν όλοι οι ψηφιακοί επίγειοι προσαρμογείς κανάλι επιστροφής. Πολλοί προσαρμογείς δεν περιλαμβάνουν διαποδιαμορφωτή και δεν παρέχουν τη δυνατότητα σύνδεσης διαποδιαμορφωτή. Επομένως, τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν τέτοιους προσαρμογείς δεν θα έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, (όπως ορίζονται ανωτέρω), παρότι έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης. Η ύπαρξη καναλιού επιστροφής θα είναι ζήτημα καταναλωτικής επιλογής στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά το καταναλωτικό ενδιαφέρον θα επηρεαστεί από την ελκυστικότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών.

Η ψηφιακή καλωδιακή τηλεόραση έχει το πλεονέκτημα του μονίμως ανοικτού καναλιού επιστροφής και επομένως μπορεί να υποστηρίξει εξαρχής την παροχή των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Εντούτοις, η ψηφιακή καλωδιακή τηλεόραση δεν αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό των 30 εκατομμυρίων ψηφιακών δεκτών τηλεόρασης που είναι σήμερα εγκατεστημένοι στην Ευρώπη. Το λογισμικό API στην ψηφιακή καλωδιακή τηλεόραση είναι κατά κύριο λόγο ιδιόκτητο.

Στη δορυφορική ψηφιακή τηλεόραση, ο τελικός χρήστης θα συνδέει έναν αποκωδικοποιητή στον αναλογικό τηλεοπτικό δέκτη του για τη λήψη προγραμμάτων. Για την παροχή διαλογικών υπηρεσιών θα απαιτείται και πάλι κανάλι επιστροφής. Το λογισμικό API στην ψηφιακή δορυφορική τηλεόραση είναι επίσης κατά κύριο λόγο ιδιόκτητο.

3.2. Εμπόδια για την εγκατάσταση ανοικτής πλατφόρμας παροχής υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης

Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των εμποδίων για την πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω πλατφορμών παροχής υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης και των εμποδίων για την εγκατάσταση της ψηφιακής τηλεόρασης. Τα τελευταία σε μεγάλο βαθμό σχετίζονται με τις εμπορικού και κανονιστικού χαρακτήρα προκλήσεις που περιγράφονται εν συντομία στο κεφάλαιο 5. Η ύπαρξη ανοικτών πλατφορμών είναι επιθυμητή καθώς αυτές διευκολύνουν την πρόσβαση των καταναλωτών και προσφέρουν μεγαλύτερες δυνατότητες επιλογής στον χρήστη. Εάν οι τεχνολογίες διασύνδεσης της ψηφιακής τηλεόρασης είναι ανοικτές, οι υπηρεσίες και οι εφαρμογές μπορούν να λειτουργούν με διαφορετικούς παρόχους υπηρεσιών με αποτέλεσμα να διευκολύνεται η πρόσβαση των τελικών χρηστών στις διαφορετικές υπηρεσίες και το διαφορετικό περιεχόμενο τρίτων με τους οποίους είναι συμβεβλημένος ο φορέας εκμετάλλευσης της πλατφόρμας διανομής υπηρεσιών.

Η ψηφιακή τηλεόραση προσφέρθηκε αρχικά στην Ευρώπη ως υπηρεσία συνδρομητικής τηλεόρασης από καθετοποιημένους πάροχοι υπηρεσιών που χρησιμοποιούσαν δορυφορική τεχνολογία μεταδόσεων και συστήματα υπό όρους πρόσβασης. Δεδομένου ότι όταν πρωτοδημιουργήθηκε η αγορά δεν υπήρχε ευρωπαϊκό πρότυπο για τη διαλογική τηλεόραση, οι πρώτες εφαρμογές στην Ευρώπη χρησιμοποίησαν ιδιόκτητες API στους αποκωδικοποιητές. Η βασισμένη σε ιδιόκτητες ΑΡΙ εγκατάσταση ψηφιακής τηλεόρασης δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο στις δυναμικές και νέες αγορές. Για να δημιουργήσουν επιτυχημένη αγορά, οι φορείς εκμετάλλευσης της συνδρομητικής και της καλωδιακής τηλεόρασης επένδυσαν μεγάλα ποσά στις υπηρεσίες, την υποδομή και τους δέκτες μεταδόσεων.

Με την χρησιμοποιούμενη σήμερα τεχνολογία, ιδιαίτερα στην αγορά ψηφιακής συνδρομητικής τηλεόρασης, ελλείψει ανοικτών API μεταξύ δικτύων και υπηρεσιών, οι φορείς εκμετάλλευσης που χρησιμοποιούν ιδιόκτητη τεχνολογία μπορούν να συγκεντρώσουν όλα τα στοιχεία των ηλεκτρονικών υπηρεσιών και, επειδή η ιδιόκτητη τεχνολογία ενδεχομένως δεν είναι διαθέσιμη σε τρίτους, μπορούν να περιορίζουν τις επιλογές των καταναλωτών.

Αναγνωρίζοντας την αξία μίας ανοικτής API στις ψηφιακές τηλεοπτικές υπηρεσίες που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε όλες τις ψηφιακές τεχνολογίες, το έργο ψηφιακών βιντεοεκπομπών [23] (DVB) ανέπτυξε τις προδιαγραφές της πολυμεσικής οικιακής πλατφόρμας («MHP») που έχουν αναγνωριστεί και επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI). Η διάδοση αυτής της τεχνολογίας βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Η επιχειρηματική επιλογή της μετάβασης από την ιδιόκτητη τεχνολογία σε ανοικτή ΑΡΙ δεύτερης γενιάς, όπως η MHP, θα πρέπει να βασίζεται σε βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τις τρέχουσες επενδύσεις και τις εξελισσόμενες ανάγκες των πελατών.

[23] Το έργο ψηφιακών βιντεοεκπομπών (Digital Video Broadcasting Project - DVB) είναι μία κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν περισσότεροι από 300 φορείς ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, κατασκευαστές εξοπλισμού, φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, κατασκευαστές λογισμικού, ρυθμιστικές αρχές και άλλοι από περισσότερες από 35 χώρες. Στόχος είναι ο καθορισμός καθολικών προτύπων για την παροχή υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης και μετάδοσης δεδομένων.

Οι ανησυχίες για τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης οδήγησαν την ΕΕ στην καθιέρωση εργαλείων πολιτικής σε σχέση με τις υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης. Η Επιτροπή ανέλαβε πρωτοβουλία στο πλαίσιο του άρθρου 17 της οδηγίας 2002/21/EK («οδηγία πλαίσιο») για την προαγωγή της διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης με στόχο τη βελτίωση των δυνατοτήτων επιλογής των χρηστών με τη συμπερίληψη των προτύπων MHP στον «κατάλογο προτύπων ή/και προδιαγραφών για τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών και τις συναφείς ευκολίες και υπηρεσίες» που δημοσιεύεται βάσει του άρθρου 17 [24]. Βάσει του άρθρου 18 της οδηγίας πλαίσιο, τα κράτη μέλη πρέπει τώρα να ενθαρρύνουν τη χρήση ανοικτής API από (1) όλους τους παρόχους διαλογικών υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης και (2) όλους τους φορείς παροχής κάθε προηγμένου ψηφιακού τηλεοπτικού εξοπλισμού [25]. Η βιομηχανία επομένως ενθαρρύνεται ο κλάδος να χρησιμοποιήσει ανοικτές APIs όπως η MHP. Η επιλογή της MHP για τις παρθένες αγορές θα οδηγούσε συγκεκριμένα στην αποφυγή των προβλημάτων μετάβασης και προσαρμογής των υφιστάμενων συστημάτων συνδρομητικής τηλεόρασης. Οι δράσεις μετέπειτα παρακολούθησης της Επιτροπής περιγράφονται στην ενότητα 6.2.2.

[24] ΕΕ C 331 της 31.12.2002, σ. 32.

[25] ΕΕ L 108 της 24.4.2002, σ. 33.

Προκειμένου να διευκολυνθεί η διάδοση της MHP σε εθελοντική βάση, έχουν υπογραφεί σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο διάφορα μνημόνια συμφωνίας και συμφωνίες μετάβασης μεταξύ φορέων ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων και κατασκευαστών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στη χρήση του προτύπου MHP ιδίως για την ελεύθερη εναέρια τηλεοπτική μετάδοση για τις νέες διαδραστικές υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης σε περιοχές όπου δεν έχει ακόμη διεισδύσει η ψηφιακή τηλεόραση. Οι φορείς ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων και εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών και οι κατασκευαστές καταναλωτικού εξοπλισμού διερευνούν ενεργά τις δυνατότητες που θα πρόσφερε η κοινή χρησιμοποίηση των υποδομών τους και η συμπληρωματική παροχή νέων υπηρεσιών που θα μπορούσαν εξίσου να ωφεληθούν από τη χρήση ανοικτών διαλειτουργικών προτύπων (όπως η περίπτωση του GSM, του προτύπου κινητών επικοινωνιών δεύτερης γενιάς) και που περιλαμβάνουν τα οφέλη των οικονομιών κλίμακας.

Επειδή οι δημόσιες αρχές ελέγχουν το επίγειο φάσμα που συνδέεται με την ψηφιακή επίγεια τηλεόραση, έχουν ορίσει πρότυπα προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η αποδοτική χρήση του εν λόγω εν ανεπαρκεία πόρου. Οι δημόσιες αρχές διατηρούν τη δυνατότητα να επιβάλλουν πρότυπα ως όρο για τη χρήση φάσματος στο πλαίσιο του νέου ρυθμιστικού πλαισίου [26]. Το πρότυπο μεταδόσεων DVB-T [27] εξασφαλίζει πλήρη διαλειτουργικότητα της μετάδοσης και της λήψης τηλεοπτικών υπηρεσιών. Η επίγεια τηλεόραση έχει περιορισμένη χωρητικότητα διαθέσιμη για διαλογικές υπηρεσίες και ο εξοπλισμός λήψης πρέπει να διατιμηθεί εύλογα προκειμένου να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας.

[26] Υπό τους όρους του άρθρου 6 και του μέρους Β του παραρτήματος της οδηγίας για την αδειοδότηση (Οδηγία 2002/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ΕΕ L 108 της 24.4.2002, σ. 21.

[27] Σύστημα ψηφιακής επίγειας τηλεοπτικής μετάδοσης που αναπτύχθηκε από το έργο ψηφιακές βιντεοεκπομπές (DVB), που τυποποιήθηκε ως ETSI ΕΝ 300 744.

3.3. Επανεπεξεργασία και πολλαπλή επεξεργασία

Οι δυσκολίες που συνδέονται με την ψηφιακή τηλεόραση σχετίζονται εν μέρει με την παροχή του ίδιου περιεχομένου μέσω διαφορετικών πλατφορμών διανομής υπηρεσιών. Περιεχόμενο που δημιουργείται για τα καλωδιακά, τα δορυφορικά ή τα επίγεια ψηφιακά τηλεοπτικά δίκτυα συνήθως δεν μπορεί να μεταδοθεί χωρίς προσαρμογή σε άλλο δίκτυο. Επιπλέον, σε ορισμένο βαθμό παρατηρείται ασυμβατότητα περιεχομένου και στο πλαίσιο του ίδιου τηλεοπτικού δικτύου όταν χρησιμοποιούνται διαφορετικές API, κάτι που συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις. Στις αγορές όπου χρησιμοποιούνται διαφορετικές API, οι εφαρμογές διαλογικής τηλεόρασης πρέπει να «υποστούν επανεπεξεργασία» (re-authoring) για κάθε API. Αυτό συνεπάγεται πρόσθετο κόστος για τους παρόχους υπηρεσιών και περιεχομένου, γεγονός που αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα για τους φορείς που δραστηριοποιούνται σε μικρές αγορές [28]. Με την χρησιμοποιούμενη σήμερα τεχνολογία, αυτή η προσέγγιση αποτελεί, στην καλύτερη περίπτωση, προσωρινή μόνο λύση στην πρόκληση της διαλειτουργικότητας του περιεχομένου σε διαφορετικές ψηφιακές τηλεοπτικές πλατφόρμες.

[28] Το DVB προσθέτει επιπλέον 5-15% ως σύνηθες κόστος αλλά ορισμένα μέλη του DVB θεωρούν ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να είναι υψηλότερο, ανάλογα, μεταξύ άλλων, και με τον τύπο της εφαρμογής.

Μακροπρόθεσμα, μια εναλλακτική λύση στην επανεπεξεργασία μπορεί να καταστήσει αυτή τη δαπανηρή διαδικασία περιττή. Οι βελτιώσεις στα εργαλεία συγγραφής λογισμικού μπορούν τελικά να καταστήσουν την πολλαπλή επεξεργασία (multi-authoring) ελκυστική και οικονομικά αποδοτική προσέγγιση. Ραδιοτηλεοπτικό περιεχόμενο μπορεί ενδεχομένως μελλοντικά - ως εναλλακτική λύση - να δημιουργείται σε μια τυποποιημένη μορφή, όπως XML, προκειμένου να επιτυγχάνεται μεγαλύτερος βαθμός διαλειτουργικότητας. Αυτή είναι η προσέγγιση που χρησιμοποιείται στο Ίντερνετ για την παροχή διαλειτουργικού περιεχομένου, το οποίο μπορεί να διαβαστεί από φυλλομετρητές ή από μία απλή API που ονομάζεται μηχανή παρουσίασης. Το κόστος της επανεπεξεργασίας των εφαρμογών μπορεί να αποφευχθεί αν για τη δημιουργία περιεχομένου χρησιμοποιηθεί μέθοδος τυποποιημένης μορφής δεδομένων.

3.4. Πρόσβαση τρίτων σε API υπό το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο

Το επίπεδο μεταφοράς ή μετάδοσης, δηλ. το σήμα μετάδοσης αυτό καθαυτό, είναι ήδη τυποποιημένο στην ψηφιακή τηλεόραση - καλωδιακή, δορυφορική ή επίγεια Στο επίπεδο της πρόσβασης των καταναλωτών στις διαλογικές υπηρεσίες, δηλ. API στους αποκωδικοποιητές, οι οποίοι χρησιμεύουν ως πύλες πρόσβασης σε διαλογικές υπηρεσίες, έχει δημιουργηθεί συμφόρηση. τα σχετικά ζητήματα αντιμετωπίζονται από την κοινοτική νομοθεσία. Αυτά τα ρυθμιστικά εργαλεία δημιουργήθηκαν με στόχο την επίτευξη διαφάνειας, διαλειτουργικότητας και πρόσβασης καταναλωτών και τρίτων στις ψηφιακές τηλεοπτικές υπηρεσίες.

Με βάση το νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μπορούν τρίτα μέρη μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην τεχνολογία API στα συστήματα υπό όρους πρόσβασης για την ψηφιακή τηλεόραση και το ψηφιακό ραδιόφωνο. Το άρθρο 5 παράγραφος 1 σημείο (β) της οδηγίας για την πρόσβαση [29] δίνει στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές το δικαίωμα να επιβάλουν υποχρεώσεις υπό δίκαιους, εύλογους και ισότιμους όρους προκειμένου να εξασφαλιστεί, στο βαθμό που αυτό είναι απαραίτητο, η δυνατότητα πρόσβασης των τελικών χρηστών σε υπηρεσίες ψηφιακών ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών. Σε δύο συμπληρωματικές διατάξεις στην οδηγία πλαίσιο απαιτείται από τα κράτη μέλη (1) να ενθαρρύνουν τους φορείς εκμετάλλευσης διαδραστικής ψηφιακής τηλεόρασης να χρησιμοποιούν ανοικτή API για τις διαδραστικές υπηρεσίες και (2), ανεξάρτητα από τις πιθανές πρωτοβουλίες των εθνικών ρυθμιστικών αρχών στο πλαίσιο των ανωτέρω διατάξεων της οδηγίας για την πρόσβαση, να ενθαρρύνουν την πρόσβαση υπό δίκαιους, εύλογους και ισότιμους όρους σε ιδιόκτητες API, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, προκειμένου οι φορείς παροχής διαλογικών υπηρεσιών να παρέχουν τις υπηρεσίες τους κατά πλήρως λειτουργικό τρόπο. Επομένως, όσον αφορά τις ψηφιακές τηλεοπτικές υπηρεσίες, επομένως, η κοινοτική νομοθεσία προβλέπει την πρόσβαση τρίτων σε όλες τις τεχνολογίες API που είναι απαραίτητες για την διανομή πλήρως λειτουργικών υπηρεσιών από τους φορείς παροχής διαδραστικών υπηρεσιών, προάγοντας παράλληλα τη διαλειτουργικότητα των διαδραστικών υπηρεσιών μέσω των διατάξεων των άρθρων 17 και 18 της οδηγίας πλαισίου, που περιγράφονται αναλυτικότερα κατωτέρω.

[29] Οδηγία 2002/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες, καθώς και με τη διασύνδεσή τους, ΕΕ L 108 της 24.4.2002, σ. 7.

4. Κινητες επικοινωνιες τρίτης γενιάς

Η βιομηχανία κινητών τηλεπικοινωνιών εξελίσσεται από την παροχή κυρίως υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας (με πρόσθετες ευκολίες, όπως SMS) στη διανομή των κινητών υπηρεσιών δεδομένων και πολυμέσων. Οι βελτιωμένες τεχνολογίες δικτύων και το λογισμικό στις κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς θα βελτιώσουν το φάσμα των διαθέσιμων υπηρεσιών και εφαρμογών, ιδιαίτερα μέσω της αύξησης της ταχύτητας παροχής υπηρεσιών μέσω αυτών των δικτύων. Αυτό θα ενισχύσει τη χρηστικότητα και το διαλογικό χαρακτήρα υπηρεσιών, όπως η αποστολή μηνυμάτων πολυμέσων, η κράτηση εισιτηρίων, η τηλεφόρτωση βιντεοκλίπ, η διενέργεια τραπεζικών συναλλαγών και πληρωμών και υπηρεσίες τοπικού χαρακτήρα, όπως η αναζήτηση εστιατορίου στην περιοχή. Η διαλειτουργικότητα (από συσκευή σε συσκευή) σε ένα δεδομένο πεδίο, π.χ. μεταξύ ενός ψηφιακού κινητού τηλεφώνου και ενός άλλου, και η διαλειτουργικότητα μεταξύ πλατφορμών, π.χ. μεταξύ ενός προσωπικού ψηφιακού βοηθού ή ενός κινητού τηλεφώνου και ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή θα είναι ιδιαίτερα σημαντική λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρηματικά μοντέλα και την ποικιλία των υπηρεσιών που αναπτύσσονται.

Πρόσθετα, η διαλειτουργικότητα (συσκευής - εξυπηρέτη) μεταξύ ενός εξυπηρέτη (διακομιστή) εφαρμογής (σχετικά με το λογισμικό και το περιεχόμενο) και μιας πληθώρας μεθόδων και συσκευών πρόσβασης θα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διάδοση της χρήσης καινοτόμων κινητών συσκευών, υπηρεσιών και εφαρμογών. Παραδείγματος χάριν, οι τελικοί χρήστες θα ανέμεναν διαλειτουργικότητα μεταξύ των τερματικών συσκευών GPRS που παρέχουν υπηρεσίες μηνυμάτων πολυμέσων (MMS) και των εξυπηρετητών κάθε πάροχο υπηρεσιών. Τα μοντέλα κινητών πληρωμών συνιστούν σημαντική πρόκληση για τους φορείς εκμετάλλευσης κινητών επικοινωνιών. Για τη συστηματική χρήση υπηρεσιών τρίτων θα απαιτηθούν ρυθμίσεις για την κατανομή των εσόδων μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών δικτύου και υπηρεσιών περιεχομένου. Σε αυτό το πλαίσιο, ανοικτές διαλειτουργικές λύσεις απαιτούνται σε όλες τις πλατφόρμες για τις λειτουργίες ασφάλειας, όπως η πιστοποίηση ταυτότητας και η κρυπτοθέτηση για τον έλεγχο και την τήρηση του απορρήτου.

Η Επιτροπή χαιρετίζει την κατευθυνόμενη από τη βιομηχανία προσπάθεια για τη καθιέρωση πρωτοβουλιών δοκιμών της διαλειτουργικότητας (IoT) που στοχεύουν στην υπερνίκηση οποιωνδήποτε φραγμών για τη διαλειτουργικότητα, είτε σε επίπεδο τερματικού (συσκευής) είτε σε επίπεδο δικτύου είτε σε επίπεδο υπηρεσίας και εφαρμογών. Οι δοκιμές διαλειτουργικότητας είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της αποδεκτής ποιότητας των υπηρεσιών και για την αποκόμιση των οφελών μεγάλης κλίμακας που δημιουργεί μια κρίσιμη μάζα ικανοποιημένων χρηστών («φαινόμενο δικτύωσης»).

Η ανακοίνωση της Επιτροπής για την ανάπτυξη των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς επισήμανε τη σημασία του ανοικτού περιβάλλοντος κινητών επικοινωνιών και αναγνώρισε ότι η βιομηχανία αναζητά ήδη λύσεις για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του ανοικτού χαρακτήρα και της διαλειτουργικότητας μέσω της δημιουργίας της Open Mobile Alliance [30]. Η Επιτροπή θα ελέγξει την αξιακή αλυσίδα γύρω από την προσφορά υπηρεσιών κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και θα εξετάσει το ενδεχόμενο ανάληψης δράσης εάν η εξέλιξη των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς προς ανοικτό και ανταγωνιστικό περιβάλλον υπηρεσιών διακυβευθεί από την επιλογή αποκλειστικών (ιδιοτήτων) λύσεων εκ μέρους μεμονωμένων φορέων.

[30] Η Open Mobile Alliance αποτελείται από κατασκευαστές χειροσυσκευών, φορείς εκμετάλλευσης δικτύων και φορείς ανάπτυξης εφαρμογών.

Οι φραγμοί στην πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω πλατφορμών κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς δεν είναι οι ίδιοι με τους φραγμούς στην ανάπτυξη των δικτύων κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς. Γενικά, οι καταναλωτές πρέπει να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας με πλήρη λειτουργικότητα μέσω ενιαίας κινητής τερματικής συσκευής, εφόσον το επιλέξουν, στο πλαίσιο των τεχνικών περιορισμών της συσκευής.

Η ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουνίου του 2002 «Προς την πλήρη ανάπτυξη κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς» [31] επανεξέτασε την κατάσταση του τομέα κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς από οικονομική, τεχνική, εμπορική και ρυθμιστική άποψη. Επισήμανε την ταχεία αύξηση της κυκλοφορίας δεδομένων, υπό μορφή υπηρεσιών σύντομων μηνυμάτων (SMS), η οποία ανοίγει το δρόμο για περιπλοκότερες υπηρεσίες που χρησιμοποιούν κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς. Οι προκλήσεις που συνδέονται κυρίως με την εμπορική εξάπλωση των δικτύων κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς αφορούν κατά κύριο λόγο: ρυθμιστικά εμπόδια, διοικητικές καθυστερήσεις, αβεβαιότητες σε σχέση με την κοινή χρήση υποδομής και τη δευτερογενή εμπορία και περιορισμούς στην τοποθέτηση κεραιών, συνήθως για λόγους προστασίας της υγείας. Η πρόκληση που συνδέεται με τη δημιουργία επιτυχών επιχειρηματικών μοντέλων αφορά κάθε πλατφόρμα διανομής υπηρεσιών.

[31] COM(2002) 301 τελικό.

Η ελκυστικότητα των κινητών τηλεφώνων ως πλατφορμών διανομής υπηρεσιών βασίζεται στα ήδη υψηλά επίπεδα διείσδυσής τους Η διείσδυση των κινητών επικοινωνιών (δεύτερης γενιάς, πρότυπο GSM) πλησιάζει το 80% του πληθυσμού της ΕΕ. Εντούτοις, το μικρό μέγεθος οθόνης έχει επιπτώσεις στη δυνατότητα πρόσβασης σε διαδικτυακό περιεχόμενο και εμφάνισής του μέσω μιας τέτοιας συσκευής. Η τεχνολογία αναμένεται ότι θα αναπτύξει τρόπους για την υπέρβαση αυτού του περιορισμού δεδομένων των εμπορικών κινήτρων για την προσφορά διαδικτυακού και τηλεοπτικού περιεχομένου ως τμήμα των κινητών υπηρεσιών δεδομένων.

Κάθε φορέας εκμετάλλευσης κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς αναμένεται να αναπτύξει και να λειτουργήσει ξεχωριστή διάρθρωση υποδομής δικτύου και υπηρεσιών με στόχο την αναγνωρίσιμη εμπορική παρουσία και την προσφορά υπηρεσιών. Από τους φορείς εκμετάλλευσης κινητών επικοινωνιών αναμένεται να προσφέρουν ποικιλία «πακέτων υπηρεσιών» ανάλογα με τον τύπο του πελάτη-στόχου, δηλ., έναν συνδυασμό υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας, υπηρεσιών SMS, ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, πληροφοριών και πολυμέσων. Αν και κάθε δέσμη προσφερόμενων υπηρεσιών θα περιορίζει τις υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες σε κάθε συνδρομητή, η πρόσβαση στο Ίντερνετ και σε παρεμφερείς υπηρεσίες αναμένεται να αποτελέσει βασικό μέρος κάθε προσφοράς. Οι καταναλωτές αναμένεται ότι θα επιθυμούν πρόσβαση στο Ίντερνετ και σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας - για ορισμένες μάλιστα εξ αυτών θα επιθυμούν επίσης να έχουν πρόσβαση από το σπίτι ή το γραφείο - εν κινήσει ή στα ταξίδια τους. Η πρόσβαση στο Ίντερνετ μέσω κινητού τηλεφώνου (όπου το IPv6 θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη των κινητών υπηρεσιών) αναμένεται επομένως να συμβάλει σημαντικά στη δημιουργία ενός πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος υπηρεσιών στο μέλλον.

Στην πράξη, οι ελκυστικές προσφορές υπηρεσιών εκ μέρους των φορέων εκμετάλλευσης κινητών υπηρεσιών τρίτης γενιάς θα περιλαμβάνουν πρόσβαση στις υπηρεσίες άλλων παρόχων υπηρεσιών, για παράδειγμα, για την τηλεφόρτωση σύντομων βιντεοκλίπ από έναν πάροχο περιεχομένου. Προκειμένου να παρέχουν τέτοιου είδους υπηρεσίες, οι φορείς εκμετάλλευσης κινητών υπηρεσιών τρίτης γενιάς θα πρέπει να διασφαλίσουν διαλειτουργικότητα μεταξύ του λογισμικού της συσκευής κινητής τηλεφωνίας του τελικού χρήστη και του λογισμικού παροχής υπηρεσιών του τρίτου μέρους. Η συσκευή κινητής τηλεφωνίας θα χρειάζεται API για τη διασύνδεσή της με το λογισμικό παροχής υπηρεσιών του τρίτου μέρους. Οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων, οι κατασκευαστές συσκευών κινητής τηλεφωνίας, οι φορείς ανάπτυξης υπηρεσιών και άλλοι συντελεστές της αγοράς μπορούν να αναπτύσσουν δικές τους, μοναδικές εφαρμογές και καινοτόμες υπηρεσίες, που ενδεχομένως δεν θα είναι αρχικά διαλειτουργικές μεταξύ όλων των δικτύων και όλων των φορέων παροχής υπηρεσιών. Για τη διασφάλιση ενός αποδεκτού αρχικά επιπέδου υπηρεσιών, οι φορείς εκμετάλλευσης αναμένεται ότι θα θελήσουν να ελέγχουν στενά όλες τις πτυχές των προσφερόμενων υπηρεσιών από τη δρομολόγησή τους και πιθανώς για μία μεταβατική περίοδο.

Στο πλαίσιο ενός πολυπλατφορμικού περιβάλλοντος, ορισμένοι χρήστες μπορεί να επιθυμούν τη λήψη δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών μέσω πλατφορμών διανομής υπηρεσιών εκτός της ψηφιακής τηλεόρασης. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται συσκευές κινητών επικοινωνιών δεύτερης και τρίτης γενιάς και «γενιάς 2,5». Στο πλαίσιο αυτό, ανακύπτουν ζητήματα που σχετίζονται με τα ανοικτά πρότυπα και τη διαλειτουργικότητα κατά τη χρήση κινητών ψηφιακών συσκευών για την παροχή υπηρεσιών πολυμέσων. Χρειάζονται λειτουργικά συστήματα και διεπαφές προγραμματισμού, όπως και για τις υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών ψηφιακών εκπομπών.

Δραστηριότητες τυποποίησης στον τομέα των κινητών επικοινωνιών πραγματοποιούνται σε πολλά επίπεδα. Η Open Mobile Alliance είναι ένα από τα σημεία αναφοράς και συνεργάζεται με οργανώσεις και ομίλους της βιομηχανίας για τον καθορισμό προδιαγραφών κινητών υπηρεσιών βάσει τεσσάρων βασικών αρχών: (1) τα προϊόντα και οι υπηρεσίες βασίζονται σε ανοικτά, παγκόσμια πρότυπα, πρωτόκολλα και διεπαφές, (2) οι εφαρμογές δεν εξαρτώνται από τον κομιστή (π.χ. GSM, GPRS, EDGE, CDMA, UMTS), (3) το αρχιτεκτονικό πλαίσιο και οι ενεργοποιητές υπηρεσιών είναι ανεξάρτητοι από λειτουργικά συστήματα και (4) οι εφαρμογές και οι πλατφόρμες είναι διαλειτουργικές.

Η βιομηχανία έχει αναγνωρίσει την ανάγκη για διαλειτουργικότητα και οι δραστηριότητες που περιγράφονται ανωτέρω δείχνουν ότι καταβάλλονται ήδη προσπάθειες για τη διασφάλιση της αδιάλειπτης λειτουργίας των υπηρεσιών κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς, ανεξάρτητα από τον φορέα εκμετάλλευσης δικτύου ή τον κατασκευαστή τερματικών συσκευών και παρά τις τυχόν διαφορές των χρησιμοποιούμενων προτύπων. Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από πληθώρα πωλητών εξοπλισμού, φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και παρόχων υπηρεσιών, πρέπει αφενός να επιτευχθεί διαλειτουργικότητα και αφετέρου να διατηρηθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί την παραγωγή ανοικτών προτύπων και προδιαγραφών υψηλής ποιότητας βάσει των απαιτήσεων της αγοράς, να ενθαρρύνει την ευρεία διεξαγωγή ελέγχων διαλειτουργικότητας, περιλαμβανομένης διαλειτουργικότητας πολλαπλών προτύπων για τη διασφάλιση αδιάλειπτης εξυπηρέτησης του χρήστη ανεξαρτήτως τερματικής συσκευής, υποδομών κινητών δικτύων (φορέων εκμετάλλευσης) σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

5. Φραγμοί στη διαδεδομενη πρόσβαση σε νέες υπηρεσίες και εφαρμογές της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω ανοικτών πλατφορμών ψηφιακής τηλεόρασης και κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς

Στην περίπτωση της ψηφιακής τηλεόρασης και των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς υπάρχουν δικαιολογημένοι περιορισμοί οι οποίοι - αν και δεν συνιστούν τεχνικούς φραγμούς - περιορίζουν τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να εισέλθουν και να ανταγωνιστούν στις αγορές αυτές. Σε αυτούς περιλαμβάνονται υποχρεώσεις που επιβάλλονται σε επιχειρήσεις και που έχουν αντίκτυπο στο επίπεδο των βασικών μέσων παραγωγής της αξιακής αλυσίδας, όπως οι προϋποθέσεις αδειοδότησης για την εκχώρηση ραδιοσυχνότητας και οι υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος. Η Επιτροπή έχει ήδη εγκρίνει δύο ανακοινώσεις για τις κινητές επικοινωνίες [32]. Περαιτέρω κατευθύνσεις για τις αρχές της ενιαίας αγοράς και τις διατάξεις του νέου κανονιστικού πλαισίου σχετικά με τις υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος προβλέπεται να δημοσιευθούν εντός του 2003.

[32] COM(2002) 301 τελικό - COM(2001) 141 τελικό.

5.1. Παράγοντες - εκτός του ανοικτού χαρακτήρα και της διαλειτουργικότητας - που επηρεάζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες

Οι παράγοντες που μπορούν να περιορίσουν την ευρύτερη πρόσβαση σε ηλεκτρονικές υπηρεσίες στο μέλλον δεν σχετίζονται μόνο με τις ανοικτές διεπαφές και τις ανοικτές πλατφόρμες. Οι τεχνολογικοί φραγμοί μπορούν να υπερκερασθούν εφόσον υπάρχουν ισχυρά εμπορικά κίνητρα. Ωστόσο, η δημιουργία κοινωνίας της πληροφορίας συνεπάγεται τη θέσπιση σειράς μέτρων τεχνικού και μη τεχνικού χαρακτήρα, για τη δημιουργία των προϋποθέσεων που είναι απαραίτητες για την εξέλιξη της κοινωνίας της πληροφορίας. Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται εν συντομία στη συνέχεια, αλλά εγείρουν άλλα ζητήματα, που υπερβαίνουν τον ανοικτό χαρακτήρα των πλατφορμών και πρέπει να εξεταστούν ενδελεχέστερα, εκτός του παρόντος πλαισίου.

5.1.1. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και λοιπά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας

Καθώς η κοινωνία της πληροφορίας γίνεται σταδιακά πραγματικότητα, η οικονομική μεγέθυνση βασίζεται ολοένα και περισσότερο στην τεχνολογία των πληροφοριών και στην οικονομία της γνώσης. Αυτή η μετατόπιση όσον αφορά τις κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξης έχει δημιουργήσει έναν κύκλο τεχνολογικής καινοτομίας με τη χρήση ιδιόκτητης τεχνολογίας, με αποτέλεσμα περαιτέρω προσπάθειες για επίτευξη διασυνεργασίας και διαλειτουργικότητας, και, τελικά, την ανάπτυξη κοινών προτύπων. Ο κύκλος αυτός επαναλαμβάνεται συχνά στις δικτυωμένες τεχνολογίες.

Η σημασία των όρων και των προϋποθέσεων πρόσβασης σε πληροφορίες αυξάνει διαρκώς όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας και της οικονομίας. Παραδείγματος χάριν, στόχος του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι η μεγιστοποίηση των κοινωνικών οφελών της καινοτομίας, μέσω της εγγύησης περιορισμένων χρονικά μονοπωλίων, με αντάλλαγμα την αποκάλυψη μιας τεχνικής εφεύρεσης. Πρόκειται για ένα εργαλείο πολιτικής που στοχεύει στην τήρηση των ισορροπιών μεταξύ της ανάγκης αφενός για διαφάνεια και για προώθηση της καινοτομίας και αφετέρου για ενθάρρυνση του ανταγωνισμού. Εντούτοις, υπάρχουν ενδείξεις ότι η σημαντική αύξηση της κατοχύρωσης εφευρέσεων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας σχετίζεται περισσότερο με τη δημιουργία ανταγωνιστικών φραγμών και λιγότερο με την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη [33]. Η στρατηγική κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και οι «αγώνες δρόμου για την κατοχύρωση» φαίνεται να έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στους δικτυωμένους τομείς που αναπτύσσουν αλληλοεξαρτώμενα προϊόντα, όπως εκείνα που προσφέρονται στις πλατφόρμες ψηφιακής τηλεόρασης και κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς. Ο αντίκτυπος της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στη δυνατότητα εισόδου στην αγορά σε αυτό τον τομέα παραμένει εντούτοις ασαφής.

[33] «Technology policy in the telecommunications sector», Enterprise papers 8, H. Koski (2002).

Η πρόταση οδηγίας της Επιτροπής σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης, με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, των εφευρέσεων που εφαρμόζονται σε υπολογιστή, επιδιώκει την προαγωγή της καινοτομίας σε αυτό τον τομέα και να εναρμονίσει τις πρακτικές χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και των κρατών μελών [34]. Σε σχέση με τη διαλειτουργικότητα, πρόθεση των συντακτών της οδηγίας είναι η προαγωγή της διαλειτουργικότητας με τη διατήρηση των διατάξεων για την αντίστροφη μεταγλώττιση και τον αντίστροφο τεχνικό σχεδιασμό της οδηγίας 91/250/EK (σχετικά με τη διανοητική ιδιοκτησία) καθώς επίσης η ενθάρρυνση της καινοτομίας και του ανταγωνισμού. Η εν λόγω πρόταση οδηγίας εξετάζεται επί του παρόντος από τα κοινοτικά νομοθετικά σώματα. Μόλις εγκριθεί και τεθεί σε ισχύ, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προτίθενται να εξετάσουν το βαθμό στον οποίο επιτυγχάνονται οι στόχοι των οδηγιών, και ιδίως εάν - σε σχέση με τη διαλειτουργικότητα - τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας που χορηγούνται αποτρέπουν την εκμετάλλευση διαλειτουργικών εφαρμογών.

[34] COM(2002) 92 τελικό - 2002/0047(COD), ΕΕ C 151 της 25.6.2002, σ. 29.

Μία υγιής, δίκαιη και ανταγωνιστική αγορά αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για την πρόσβαση των καταναλωτών στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Ένα αποτελεσματικό καθεστώς συστημάτων διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων (DRMS) είναι αναμφισβήτητα σημαντικό χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας τέτοιας αγοράς και τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τις προσπάθειες των εκπροσώπων του κλάδου και των καταναλωτών για την αναζήτηση διεθνώς αποδεκτών λύσεων. Οι λύσεις αυτές θα πρέπει να εξασφαλίζουν επαρκή προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως αναγνωρίζεται από την οδηγία 2001/29/ΕΚ [35] ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή των αρχών και εγγυήσεων του νόμου, στο πλαίσιο νέων μορφών ψηφιακής εκμετάλλευσης προστατευόμενων έργων. Τα συστήματα και οι υπηρεσίες DRM σχετίζονται στενά με την αντίληψη των καταναλωτών σχετικά με την ελευθερία επιλογής στην πρόσβαση σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας. Η προαγωγή ανοικτών, ευέλικτων και διαλειτουργικών DRMS εξακολουθεί να αποτελεί πολιτική προτεραιότητα για την Επιτροπή.

[35] Οδηγία 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, ΕΕ L 167 της 22.6.2001, σ. 10.

5.1.2. Εμπιστοσύνη των καταναλωτών για τη δημιουργία μαζικής αγοράς

Στις αγορές τόσο της ψηφιακής τηλεόρασης όσο και των κινητών επικοινωνιών, η βιομηχανία, οι δημόσιες αρχές και οι οργανώσεις καταναλωτών διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την προαγωγή της εμπιστοσύνης των χρηστών στις διαλογικές υπηρεσίες, ιδίως σε σχέση με την προστασία της ιδιωτικής ζωής και την προστασία ενάντια στην κοινολόγηση των προσωπικών δεδομένων των καταναλωτών, π.χ. στοιχεία πιστωτικών καρτών. Η εμπιστοσύνη των χρηστών και η χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών θα αυξηθούν κατ' αναλογία προς τον όγκο των διαθέσιμων πληροφοριών (ιδιαίτερα όταν υπάρχει η στήριξη οργανώσεων καταναλωτών) ως προς την ύπαρξη εγγυήσεων του απορρήτου και της ασφάλειας και κατ' αναλογία προς την αποτελεσματικότητα των δημόσιων και ιδιωτικών μέτρων που υιοθετούνται προς αυτό το σκοπό. Η οδηγία για την προστασία των δεδομένων αναφέρεται σε προηγούμενες προσπάθειες δημιουργίας της αναγκαίας εμπιστοσύνης μέσω της επιβολής σε φορείς εκμετάλλευσης και παρόχους υπηρεσιών υποχρεώσεων σχετικά με: (1) την παροχή ασφαλούς περιβάλλοντος για όλες τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (περιλαμβανομένων των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς, του Ίντερνετ και της ψηφιακής τηλεόρασης), (2) την εγγύηση του απορρήτου των επικοινωνιών και των μεταβιβαζόμενων δεδομένων και (3) τον σημαντικό περιορισμό της επανάχρησης των στοιχείων των πελατών για σκοπούς άλλους από αυτούς για τους οποίους παρασχέθηκαν [36].

[36] Οδηγία 2002/58/EΚ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, ΕΕ L 201 της 31.7.2002, σ. 37.

5.1.3. Επιχειρηματικά μοντέλα

Οι υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης προωθούνται συνήθως με βάση το περιεχόμενο υψηλής ζήτησης ή τον αριθμό των καναλιών που προσφέρουν (π.χ. στις χώρες με χαμηλή διείσδυση της καλωδιακής τηλεόρασης όπου πολλά τηλεοπτικά δίκτυα δεν είναι διαθέσιμα στην αναλογική τηλεόραση) ή με βάση τα πλεονεκτήματα της δυνατότητας μετακίνησης της συσκευής τηλεόρασης (π.χ. στις χώρες με υψηλή διείσδυση της καλωδιακής τηλεόρασης). Η πραγματικά διαλογική ψηφιακή τηλεόραση - καλωδιακή, δορυφορική ή επίγεια - βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο στα περισσότερα κράτη μέλη. Γνωρίζοντας πολύ λίγα πράγματα σε σχέση με τη διαλογική ψηφιακή τηλεόραση, οι καταναλωτές είτε έχουν ελλιπή πληροφόρηση είτε δεν έχουν ενδιαφέρον για τη χρήση των νέων αυτών υπηρεσιών, με αποτέλεσμα η μαζική ζήτηση να είναι ακόμη ιδιαίτερα μικρή. Εντούτοις, η εμπειρία ιδιαίτερα του Ηνωμένου Βασιλείου καταδεικνύει ότι η διαλογική ψηφιακή τηλεόραση έχει σημαντικές δυνατότητες.

Ο σημαντικότερος φραγμός για την ευρεία πρόσβαση σε διαλογικές υπηρεσίες μέσω της ψηφιακής τηλεόρασης σήμερα - ιδίως δε μέσω της ψηφιακής επίγειας τηλεόρασης - δεν είναι τεχνικού χαρακτήρα αλλά συνδέεται με τη δυσκολία ανάπτυξης αποδεκτών επιχειρηματικών μοντέλων για την εξάπλωση της απαραίτητης υποδομής (πομποί, τερματικές συσκευές) αποκλειστικά βάσει της δυναμικής της αγοράς. Αυτό έχει επιπτώσεις τόσο από οικονομικής άποψης όσο και από την άποψη των επενδύσεων και της διάθεσης περιεχομένου. Επομένως, η πραγματική πρόκληση για την ανάπτυξη της ψηφιακής τηλεόρασης ως πλατφόρμας παροχής υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας είναι η δημιουργία βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων. Πρέπει επίσης να αναζητηθούν λύσεις σε σχέση με την απαίτηση ύπαρξης καναλιού επιστροφής, ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για σταθερή ή ασύρματη τεχνολογία, προκειμένου μία υπηρεσία να θεωρείται υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας. Για τη διάδοση της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η δημιουργία κρίσιμης μάζας ζήτησης σε συνδυασμό με ελκυστικό περιεχόμενο και ελκυστικές υπηρεσίες, προκειμένου να επιτευχθούν οι οικονομίες κλίμακας που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη μίας επιτυχημένης αγοράς. Η δημιουργία του βιώσιμου αυτού κύκλου είναι δυσκολότερη σε σχέση με την ελεύθερη εναέρια τηλεοπτική μετάδοση από ό,τι σε σχέση με την συνδρομητική τηλεόραση λόγω της μη ύπαρξης επιδοτήσεων εξοπλισμού που συμβάλλουν στην αρχική διείσδυση σε οριζόντιες αγορές λιανικής.

Στην περίπτωση των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς, αντί της θριαμβευτικής εισαγωγής δικτύων και υπηρεσιών τρίτης γενιάς, ο σχετικός κλάδος θα προχωρήσει σταδιακά προς την παροχή ολόκληρου του φάσματος υπηρεσιών πολυμέσων τρίτης γενιάς που αρχικά παρέχονται μέσω δικτύων GPRS. Με τον τρόπο αυτό, η ζήτηση θα αυξηθεί σταδιακά. Οι δημόσιες αρχές μπορούν να υποστηρίξουν την αύξηση της ζήτησης προσφέροντας τις δικές τους υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας μέσω πλατφορμών επικοινωνιών τρίτης γενιάς.

5.1.4. Η ανάπτυξη της ψηφιακής τηλεόρασης και η αξιοποίηση της πολιτισμικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης

Οι διαφορές στο κανονιστικό πλαίσιο και στις αγορές μεταξύ των κρατών μελών είναι σημαντικές στον τομέα της τηλεόρασης, κυρίως για γλωσσικούς και πολιτισμικούς λόγους [37]. Η δυνατότητα της ψηφιακής τηλεόρασης να συμβάλει προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας κοινωνίας της πληροφορίας περιορίζεται κυρίως από την χρονικά ασυντόνιστη εισαγωγή της επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης στα διάφορα κράτη μέλη.

[37] Οι διαφορές αφορούν το μερίδιο αγοράς των διαφόρων ειδών δικτύων τηλεόρασης (επίγεια, καλωδιακά και δορυφορικά) και τα επιχειρηματικά μοντέλα (π.χ. συνδρομητική έναντι χωρίς κωδικοποίηση τηλεόρασης), το επίπεδο ψηφιοποίησης και άλλες πτυχές.

5.1.5. Σαφήνεια του κανονιστικού πλαισίου

Δεδομένου ότι η ψηφιακή τηλεόραση και οι κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς παρέχουν τη δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων χαρακτηριστικών παραδοσιακών υπηρεσιών και παροχής των υπηρεσιών αυτών μέσω μη παραδοσιακής υποδομής, όπως υπηρεσίες μετάδοσης δεδομένων, τόσο για την εμπορική προσφορά τους όσο και για την αποδοχή τους από τους καταναλωτές, απαιτείται η ύπαρξη σαφούς κανονιστικού πλαισίου το οποίο να ρυθμίζει την παροχή των υπηρεσιών αυτών.

Το νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, το οποίο πρόκειται να τεθεί σε ισχύ στις 25 Ιουλίου 2003, προβλέπει ένα κοινό σύνολο κανόνων για τον τομέα [38]. Καλύπτει τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών καθώς και τις συναφείς ευκολίες, οι οποίες υποστηρίζουν την παροχή υπηρεσιών μέσω τέτοιων δικτύων ή υπηρεσιών, όπως τα συστήματα υπό όρους πρόσβασης. Η εμπειρία έχει δείξει ότι τα εθνικά μέτρα μεταφοράς των κοινοτικών οδηγιών μπορεί ενίοτε να διαφέρουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ο κίνδυνος η νομοθεσία μεταφοράς να μην παρέχει την ασφάλεια και την ασφάλεια δικαίου που χρειάζονται οι φορείς της αγοράς για την ανάπτυξη υπηρεσιών ψηφιακής τηλεόρασης, κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς και συγκλινουσών υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.

[38] Οδηγίες 2002/19/EΚ, 2002/20/EΚ, 2002/21/EΚ και 2002/22/EΚ, ΕΕ L 108 της 24.4.2002, σ. 7-77. Οδηγία 2002/58/EΚ, οπ.π., υποσημείωση 53, που εγκρίθηκε στις 12 Ιουλίου 2002.

Ενόψει των διαφορετικών κανονιστικών δομών που υπάρχουν στα διάφορα κράτη μέλη σε σχέση με τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις και τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να διασαφηνίσουν τις αρμοδιότητες των διαφόρων ρυθμιστικών φορέων. Στην περίπτωση των αναδυόμενων αρχιτεκτονικών δικτύου, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να συνεργαστούν προκειμένου να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη εφαρμογή του νέου κανονιστικού πλαισίου και των γενικών διατάξεων του κοινοτικού δικαίου σε νέες υπηρεσίες και ευκολίες που συνδυάζουν χαρακτηριστικά περιεχομένου και υποδομής.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξετάζουν εάν απαιτούνται διευκρινήσεις ή νομοθετικές τροποποιήσεις του νομοθετικού πλαισίου σχετικά με τις πληρωμές εκ μέρους τρίτων, όπως οι πληρωμές για υπηρεσίες πρόσθετου τέλους που παρέχουν οι φορείς εκμετάλλευσης κινητών δικτύων. Η σχετική κοινοτική νομοθεσία, όπως η δεύτερη τραπεζική οδηγία [39] και η οδηγία για τα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος [40] φαίνεται ότι έχει μεταφερθεί και εφαρμοστεί στο σημείο αυτό με πολλές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Προκειμένου να δημιουργηθεί περιβάλλον υγιούς ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο για όλες τις υπηρεσίες πληρωμών, ενδεχομένως θα απαιτηθεί αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου ή, τουλάχιστον, αποσαφήνισή του. Η αναθεώρηση ή αποσαφήνιση του νομοθετικού πλαισίου θα περιληφθεί στις δράσεις παρακολούθησης που θα προταθεί να αναλάβουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής στο κεφάλαιο 6.

[39] Δεύτερη οδηγία του Συμβουλίου 89/646/EOK, της 15ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύματος και την τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ, ΕΕ L 386 της 30.12.1989, σ. 1.

[40] Οδηγία 2000/46/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Σεπτεμβρίου 2000 για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος, ΕΕ L 275 της 27.10.2000, σ. 39.

5.1.6. Ραδιοσυχνότητες: εκχώρηση και ευελιξία

Έως σήμερα, η εκχώρηση φάσματος γίνεται σε γενικές γραμμές μεμονωμένα και εξαρτάται από προϋποθέσεις που σχετίζονται με συγκεκριμένες υπηρεσίες, περιοχές και επιχειρήσεις. Στους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, γενικά, εκχωρείται συχνότητα έναντι μικρής αμοιβής ή και δωρεάν, δεδομένων των υποχρεώσεων που άπτονται του γενικού συμφέροντος οι οποίες τους επιβάλλονται (περιλαμβανομένης της υποχρέωσης παροχής δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας), η συμμόρφωση με τις οποίες συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες. Απαιτείται μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με την αξία του φάσματος που χρησιμοποιούν. Αυτό δεν αποκλείει την παροχή αντισταθμίσματος για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Από την άλλη, η άδεια και τα σχετικά δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνότητας στοίχισαν ακριβά σε ορισμένους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς. Μακροπρόθεσμα μπορεί να χρειαστούν νέα ευέλικτα εργαλεία για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής χρήσης του φάσματος, περιλαμβανομένης ενδεχομένως της δευτερογενούς εμπορίας και της επιβολής τελών χρήσης. [41] Η αποτίμηση της οικονομικής αξίας του φάσματος έχει ιδιαίτερη σημασία, ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί. Το νέο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για το συντονισμό των διαφόρων προσεγγίσεων της διαχείρισης φάσματος μπορεί να αξιοποιηθεί για την αντιμετώπιση των εξελίξεων αυτών.

[41] Όπως προτείνεται στο σχέδιο δράσης eEurope 2005: Κοινωνία της πληροφορίας για όλους και στην ανακοίνωση για την ανάπτυξη των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς, οπ.π., υποσημειώσεις 4 και 5.

Η ανεπάρκεια του φάσματος αποτελεί σημαντικό περιορισμό - η σημασία του περιορισμού αυτού ποικίλλει από χώρα σε χώρα - για την επιτυχή ανάπτυξη των ψηφιακών επίγειων υπηρεσιών στην Ευρώπη. Η κατάσταση θα επιδεινωθεί λόγω της προσωρινής έλλειψης συχνοτήτων που θα δημιουργηθεί από την ταυτόχρονη μετάδοση τόσο αναλογικών όσο και ψηφιακών εκπομπών κατά τη διάρκεια της περιόδου μετάβασης στην ψηφιακή τεχνολογία. Η μεταρρύθμιση του σχεδίου συχνοτήτων της Στοκχόλμης του 1961 έχει ιδιαίτερη σημασία για την αποτελεσματική χρήση του φάσματος επίγειων μεταδόσεων στο πλαίσιο του μελλοντικού πλήρως ψηφιακού περιβάλλοντος.

6. Συμπεράσματα και επακολουθεσ ενεργειεσ

Η δημιουργία μίας «κοινωνίας της πληροφορίας για όλους» παραμένει ως στόχος, παρά την πρόσφατη ύφεση που παρατηρείται στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Τόσο το εμπορικό όσο και το τεχνικό πλαίσιο της ψηφιακής τηλεόρασης και των κινητών επικοινωνιών τρίτης γενιάς είναι ιδιαίτερα σύνθετα. Η διαλειτουργικότητα στο πλαίσιο ανοικτών πλατφορμών αποτελεί ένα μόνο στοιχείο ενός ευρύτερου και περιπλοκότερου συνόλου ζητημάτων που επηρεάζουν την εισαγωγή νέων ψηφιακών υπηρεσιών και αναμένεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη διεύρυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες. Στις κινητές επικοινωνίες τρίτης γενιάς, η βιομηχανία επιδιώκει να επιτύχει τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών, ενώ η εθελοντική υιοθέτηση του προτύπου MHP από το σύνολο του κλάδου μπορεί να αποτελέσει μια μερική τουλάχιστον λύση για την επίτευξη διαλειτουργικότητας στην ψηφιακή τηλεόραση. Η ανάπτυξη υπηρεσιών που θα μπορούν να παρέχονται μέσω και των δύο πλατφορμών μπορεί επίσης να εγείρει ζητήματα διαπλατφορμικής διαλειτουργικότητας.

Οι ανοικτές πλατφόρμες και η διαλειτουργικότητα θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, δεν αρκούν όμως για τη δημιουργία μίας κοινωνίας της πληροφορίας για όλους. Τα μέτρα που εγκρίνονται για την αντιμετώπιση των κανονιστικών, εμπορικών και καταναλωτικών φραγμών για τη δημιουργία κοινωνίας της πληροφορίας πρέπει να αξιολογηθούν συστηματικά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τον κλάδο και από την Επιτροπή. Ο ίδιος ο κλάδος πρέπει να αναζητήσει λύσεις στις εμπορικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει, αλλά χρειάζεται ένα περιβάλλον που να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει τη λειτουργία του.

6.1. Επακόλουθες ενέργειες - για τις κυβερνήσεις των κρατών μελών

Οι δημόσιες αρχές μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις το οποίο θα προσελκύει επενδύσεις και θα ευνοεί την οικονομική ανάπτυξη και, επιπλέον, θα περιφρουρεί τα συμφέροντα των καταναλωτών.

6.1.1. Η κυβέρνηση ως νομοθέτης

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν το πρώτο εξάμηνο του 2002 ένα νέο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, το οποίο τα κράτη μέλη επί του παρόντος μεταφέρουν στην εθνική νομοθεσία. Η πλήρης και έγκαιρη μεταφορά του νομοθετικού αυτού πλαισίου έως τον Ιούλιο του 2003 θα έχει ως αποτέλεσμα ένα συνεκτικό σύνολο κανόνων που θα καλύπτουν όλα τα είδη υποδομών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Το νέο πλαίσιο βασίζεται στο διαχωρισμό της ρύθμισης του περιεχομένου από τη ρύθμιση των υποδομών αλλά, σε αντίθεση με το παλαιότερο ρυθμιστικό πλαίσιο του τομέα τηλεπικοινωνιών, το νέο πλαίσιο καλύπτει και τα δίκτυα που χρησιμοποιούνται για τη διανομή ρ/τ σήματος. Ένας κρίσιμος βραχυπρόθεσμος στόχος είναι να διασφαλίσουν τα κράτη μέλη ότι η εθνική νομοθεσία μεταφοράς του νέου πλαισίου δεν αφήνει περιθώρια σύγχυσης μεταξύ νομοθεσίας για 'ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές' και νομοθεσίας για 'υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών', προκειμένου οι εφαρμοστέοι στις νέες και καινοτόμες υπηρεσίες κανόνες να είναι απολύτως σαφείς.

6.1.2. Κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές

Οι ανεξάρτητες εθνικές ρυθμιστικές αρχές έχουν μεγάλη διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του νέου κανονιστικού πλαισίου στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Για την αποφυγή του κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς προβλέπονται αρκετοί συντονιστικοί μηχανισμοί, τόσο μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών όσο και με την Επιτροπή, καθώς και μηχανισμοί δημόσιας διαβούλευσης για ορισμένα μέτρα. Η εικόνα του ρυθμιστικού πλαισίου των ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων είναι πιο σύνθετη, καθώς τις ρυθμιστικές αρμοδιότητες μοιράζονται τοπικοί, περιφερειακοί και εθνικοί φορείς σε ορισμένα κράτη μέλη και, σε ορισμένα, ένας ενιαίος φορέας είναι επιφορτισμένος με την επίβλεψη τόσο του τομέα των ραδιοτηλεοπτικών δραστηριοτήτων όσο και του τομέα ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Εφόσον παράλληλα με τις ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες ψηφιακής τηλεόρασης θα παρέχονται και διαλογικές τηλεοπτικές υπηρεσίες, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει σαφής οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων και καλή συνεργασία μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών που είναι αρμόδιες για τις ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες και εκείνων που είναι αρμόδιες για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Η Ευρωπαϊκή Ομάδα Ρυθμιστικών Αρχών, που συστάθηκε από την Επιτροπή, είναι ένας πρόσθετος μηχανισμός για τη διασφάλιση της συνέπειας των κρατών μελών στην εφαρμογή του νέου πλαισίου και για τον συντονισμό τους σε επίπεδο ΕΕ. Στόχος του συντονισμού είναι η αποφυγή ανακολουθιών στις προσεγγίσεις και νέων εμποδίων στην εσωτερική αγορά υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Επιπλέον, η ομάδα θα παρέχει εμπειρογνωμοσύνη χρήσιμη για την εφαρμογή των κανονιστικών ρυθμίσεων σε υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας, θα εντοπίσει κενά στα εθνικά καθεστώτα και, τελικά, σε συνεργασία με άλλες σχετικές ρυθμιστικές αρχές, θα συμβάλει στη δημιουργία περιβάλλοντος ισότιμου ανταγωνισμού στην ΕΕ.

6.1.3. Η κυβέρνηση ως φορέας παροχής πληροφοριών και υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας

Οι κυβερνήσεις είναι σημαντικοί φορείς παροχής πληροφοριών στον πολίτη και το σχέδιο δράσης «eEurope 2005» όρισε την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, την ηλεκτρονική υγεία και την ηλεκτρονική μάθηση ως βασικές προτεραιότητες του προγράμματος. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες δραστηριότητες έχουν επικεντρωθεί στην ηλεκτρονική πρόσβαση σε κρατικές πληροφορίες και όχι στην παροχή από την κυβέρνηση υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας. Παρ' όλα αυτά, η κυβέρνηση αποτελεί σημαντικό φορέα παροχής υπηρεσιών και η ανάπτυξη ελκυστικών υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας θα ωθήσει τους χρήστες των υπηρεσιών να χρησιμοποιήσουν το Ίντερνετ και θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη και άλλων υπηρεσιών σε απευθείας σύνδεση. Για την ενθάρρυνση των δημόσιων αρχών να διαθέτουν τις πληροφορίες τους σε ηλεκτρονική μορφή, η Επιτροπή πρότεινε οδηγία για την περαιτέρω χρήση και εμπορική εκμετάλλευση εγγράφων του δημόσιου τομέα [42]. Οι κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν την παροχή των ηλεκτρονικών υπηρεσιών τους σε μορφές κατάλληλες για παροχή υπηρεσιών μέσω διαφόρων πλατφορμών. Το σχέδιο δράσης e-Europe 2005 καλεί τα κράτη μέλη να εκμεταλλευθούν μέχρι τα τέλη του 2004 τις δυνατότητες πολυπλατφορμικής πρόσβασης σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

[42] Προτεινόμενη οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για την περαιτέρω χρήση και εμπορική εκμετάλλευση εγγράφων του δημόσιου τομέα, COM(2002) 207 τελικό, 2002/123 (COD).

Οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που πρόκειται να παρέχονται μέσω της τηλεόρασης πρέπει να σχεδιάζονται κατάλληλα, δηλαδή να καλύπτουν τις ανάγκες τόσο εκείνων που διαθέτουν όσο και εκείνων που δεν διαθέτουν κανάλι επιστροφής στους ψηφιακούς δέκτες τους. Οι χρήστες που δεν διαθέτουν κανάλι επιστροφής πρέπει να έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικές, πιο περιορισμένες, πληροφορίες. Μολονότι δεν πρόκειται για υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας σύμφωνα με τον τρέχοντα ορισμό της κοινοτικής νομοθεσίας, οι υπηρεσίες αυτές είναι χρήσιμες για τους πολίτες. Οι ηλεκτρονικές πύλες της κυβέρνησης, ως πύλες πρόσβασης σε υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, τόσο μέσω της ψηφιακής τηλεόρασης όσο και μέσω του Παγκόσμιου Ιστού, θα πρέπει να προσφέρουν διαλογικές και μη διαλογικές υπηρεσίες.

6.1.4. Η κυβέρνηση ως αγοραστής

Ένα πρόβλημα που συχνά ανακύπτει σε σχέση με καινοτόμες νέες υπηρεσίες είναι ότι, ενώ η ζήτηση είναι μικρή, είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η μαζική παραγωγή, με αποτέλεσμα το κόστος μονάδας να παραμένει υψηλό, εμποδίζοντας την αύξηση της ζήτησης. Οι κυβερνήσεις διαθέτουν σημαντική, αν και συχνά κατακερματισμένη, αγοραστική δύναμη, την οποία μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να αξιοποιήσουν για την αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων, συμβάλλοντας κατ' αυτό τον τρόπο στη δημιουργία «κοινωνίας της πληροφορίας για όλους». Οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων προκειμένου να δώσουν ώθηση σε νέες αγορές και υπηρεσίες και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού σε νέες υπηρεσίες και αγορές, ευνοώντας τον ανοικτό χαρακτήρα και τη διαλειτουργικότητα. [43]

[43] Η πολιτική ανοικτής πηγής αποτελεί επίσης μέρος του πλαισίου διαλειτουργικότητας της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στο Ηνωμένο Βασίλειο, βλέπε: http://www.govtalk.gov.uk/ interoperability/egif.asp και της πολιτικής δημοσίων προμηθειών της Γερμανίας, βλέπε: http://www.bund.de/Service/English/News/ Open-Source-for-Administration-.6482.htm.

Παλαιότερες προσπάθειες της Επιτροπής για τη στήριξη διαλειτουργικών προτύπων δεν είχαν πάντοτε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η εμπειρία αυτών των πρωτοβουλιών δείχνει ότι βασικό συστατικό της επιτυχίας είναι η κλίμακα στην οποία αναλαμβάνεται μία πρωτοβουλία και ότι κάθε πρωτοβουλία πρέπει στο εξής να αναλαμβάνεται σε επίπεδο ΕΕ. Τα κράτη μέλη, για παράδειγμα, θα μπορούσαν κατά την προμήθεια υπηρεσιών να επιλέξουν έναν τομέα στόχο (π.χ. ηλεκτρονικές κάρτες ιατρικής ασφάλισης) και να υιοθετήσουν ένα ενιαίο πρότυπο για όλη την Ευ