Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - 'Το πρόγραμμα 'Καθαρός αέρας για την Ευρώπη' (CAFE): Προς μια θεματική στρατηγική για την ποιότητα του αέρα'"

(2002/C 107/24)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής - Το πρόγραμμα "Καθαρός αέρας για την Ευρώπη (CAFE): Προς μία θεματική στρατηγική για την ποιότητα του αέρα" - COM(2001) 245 τελικό·

έχοντας υπόψη το εσωτερικό έγγραφο εργασίας της Επιτροπής με τίτλο "Καθαρός αέρας για την Ευρώπη" (CAFE) SEC(2001) 688)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 5ης Μαΐου 2001 να υποβάλει αίτηση γνωμοδότησης στην Επιτροπή των Περιφερειών, σύμφωνα με το άρθρο 265, πρώτο εδάφιο της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της Επιτροπής των Περιφερειών της 12ης Ιουνίου 2001, να ανατεθεί η προετοιμασία της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή 4 - "Χωροταξία, αστικά θέματα, περιβάλλον, ενέργεια"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών για ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους και την Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το όζον στον ατμοσφαιρικό αέρα (CdR 358/1999 fin(1)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης CdR 203/2001 rev., που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 8 Οκτωβρίου 2001 (Εισηγητής: ο κ. A. Paiva, Πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου της πόλης Tomar, P,PPE)·

κατά την 41η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 15ης Νοεμβρίου) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Παρατηρήσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1.1. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην Ευρώπη εξακολουθεί να είναι απαραίτητη. Τόσο η ανθρώπινη υγεία όσο και το περιβάλλον απειλούνται από τη συνεχιζόμενη ρύπανση του αέρα. Για το λόγο αυτό, επιβάλλεται ο καλύτερος συντονισμός του 6ου προγράμματος δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος ώστε να δοθεί έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη και να αναγνωρισθεί η ανάγκη καταβολής περισσότερων προσπαθειών για τη δημιουργία "βιώσιμων πόλεων" στις οποίες μία υγιής οικονομία θα συνυπάρχει με έναν αέρα καλής ποιότητας (καθώς και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον). Το πρόγραμμα CAFE θα πρέπει να αντιμετωπίσει το εν λόγω πρόβλημα μέσω της υιοθέτησης μίας συνολικής προσέγγισης που θα επικεντρώνεται στις αστικές περιοχές, δεδομένου ότι μόνον κατά τον τρόπο αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί η καθαρότητα του αέρα τόσο για τους πολίτες όσο και για το περιβάλλον της Ευρώπης.

1.2. Για το λόγο αυτό, είναι απολύτως απαραίτητη η θέσπιση ενός θεματικού προγράμματος για την ποιότητα του αέρα, στόχος του οποίου θα είναι να καταστεί το κυριότερο μέσο βελτίωσης του επιπέδου διαβίωσης, συντονισμού των διαφόρων δραστηριοτήτων και, ιδιαίτερα, διασφάλισης της βιώσιμης ανάπτυξης των αστικών περιοχών.

1.3. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να εξετασθούν τα ακόλουθα καθοριστικής σημασίας θέματα:

- η ολοκλήρωση των ειδικών πολιτικών στον τομέα της ποιότητας του αέρα προκειμένου να αποτελέσουν ένα ενιαίο συνεκτικό κορμό και η σύνδεσή τους με τις τομεακές πολιτικές·

- η επανεπιβεβαίωση της αρχής της παροχής επιστημονικής στήριξης κατά την ανάπτυξη των πολιτικών·

- η συμμετοχή των διαφόρων φορέων·

- η αναγνώριση της ανάγκης να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις πλέον ευάλωτες στη ρύπανση του περιβάλλοντος ομάδες του πληθυσμού (ιδιαίτερα στα παιδιά, στους ηλικιωμένους και στα άτομα που έχουν αναπνευστικά προβλήματα)·

- η αναγνώριση της άμεσης σχέσης που συνδέει την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση με τη χωροταξία και την επιρροή της στους καταναλωτές·

- η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, υπό την έννοια ότι πολλές από τις δράσεις θα πρέπει να αναληφθούν σε επίπεδο τοπικών και περιφερειακών αρχών·

- η αναγνώριση της ανάγκης διάθεσης περισσότερων μέσων προκειμένου να διασφαλισθεί η εφαρμογή της στρατηγικής και η επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων·

- η θέσπιση ενός συστήματος παρακολούθησης των αποτελεσμάτων με σκοπό την εξασφάλιση και τον έλεγχο της ποιότητας.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

2.1. Γενική εκτίμηση

2.1.1. Η παρούσα πρόταση είναι απογοητευτική, αφενός, λόγω της υπερβολικά γενικής προσέγγισης που υιοθετείται και, αφετέρου, λόγω της έλλειψης συγκεκριμένων στοιχείων και διατάξεων σχετικά με τον τρόπο σύνδεσης του νέου προγράμματος με τις διάφορες τρέχουσες δράσεις που αφορούν την ποιότητα του αέρα.

2.1.2. Εκτός από την αναγνώριση της σημασίας που έχει η διασύνδεση των πολιτικών για την ποιότητα του αέρα και των ειδικών τομεακών πολιτικών, δεν προτείνεται καμία μεθοδολογία σύνδεσης που θα επιτρέψει τον καθορισμό των προτεραιοτήτων και την επίλυση ενδεχομένων συγκρούσεων που θα προκύψουν κατά την εφαρμογή των διαφόρων προγραμμάτων.

2.1.3. Το πρόγραμμα κατά την πρώτη φάση του επικεντρώνεται υπέρμετρα στα αιωρούμενα σωματίδια και στο όζον. Παρά το γεγονός ότι οι δύο αυτές ρυπαντικές ουσίες συνιστούν σημαντικό πρόβλημα, για την αντιμετώπιση του οποίου απαιτείται η ανάληψη βραχυπρόθεσμης δράσης, και αφορούν, άμεσα ή έμμεσα, ένα ευρύ φάσμα πηγών εκπομπής ρύπων, η υπερβολική εστίαση του ενδιαφέροντος σ' αυτές περιορίζει τις προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων ολοκλήρωσης του προγράμματος. Παραδείγματος χάρη, δεν εξετάζονται τα προβλήματα που συνδέονται με την μεταβολή των κλιματολογικών συνθηκών και τους έμμονους οργανικούς ρύπους, τα οποία θέτουν μία σειρά διαφορετικών ζητημάτων και απαιτούν διαφορετικού επιπέδου παρεμβάσεις.

2.2. Η επιστημονική βάση των πολιτικών για την ποιότητα του αέρα

2.2.1. Γίνεται αναφορά, με υπερβολικά ασαφείς όρους, στην ανάπτυξη ήδη υφιστάμενων μηχανισμών αξιοποίησης των διαθέσιμων επιστημονικών γνώσεων κατά την χάραξη των πολιτικών, των προτεραιοτήτων, και των στρατηγικών.

2.2.2. Όσον αφορά τη σύνδεση με το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την Έρευνα και την ΤΑ, παρά γεγονός ότι στο θέμα αυτό σημειώνεται πρόοδος, διατηρούνται και ορισμένες επιφυλάξεις. Το συζητούμενο 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο δεν περιλαμβάνει στις ερευνητικές προτεραιότητές του τον τομέα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Απλώς εξετάζεται η σύνδεση της έκθεσης σε ατμοσφαιρικούς ρύπους και της υγείας, με την έννοια της έκθεσης σε μικρές ποσότητες ρύπων. Επιπλέον, αναφέρεται ότι, σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα, τα σχέδια που θα χρηματοδοτηθούν από το 6ο πρόγραμμα - πλαίσιο δεν θα ολοκληρωθούν μέχρι το 2004, ημερομηνία που έχει ορισθεί για την ανάπτυξη του εν λόγω θεματικού προγράμματος.

2.2.3. Στον τομέα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης υπάρχουν διάφορες ομάδες και πρωτοβουλίες που συμβάλλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος και δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των ερευνητικών προγραμμάτων - πλαισίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα μπορούσαν να αναφερθούν, παραδείγματος χάρη, οι πρωτοβουλίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εφαρμοσμένων Επιστημών και Μηχανικής (Euro-CASE), του Ευρωπαϊκού Επιστημονικού Ιδρύματος (ESF), το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Επιστημονικής και Τεχνολογικής Συνεργασίας (COST), ή η πρωτοβουλία ΕUREKA, που περιλαμβάνει το πρόγραμμα για την ατμοσφαιρική ρύπανση ΕUROTRAC.

2.2.4. Κρίνεται απαραίτητος ο καθορισμός μηχανισμών που θα διασφαλίσουν την ουσιαστική πρόσβαση στις πλέον σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις.

2.3. Οι φορείς

2.3.1. Δεν αποσαφηνίζεται ο ρόλος που θα διαδραματίσουν στο πλαίσιο του CAFE τα διάφορα θεσμικά όργανα που υφίστανται ήδη, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και το Θεματικό Κέντρο για την Ποιότητα του Αέρα (ETC-AQ). Οι εν λόγω οργανισμοί συμβάλλουν σημαντικά στη συλλογή στοιχείων, στην ενημέρωση και στις τεχνικές αναλύσεις.

2.3.2. Η συμμετοχή του κοινού βασίζεται υπερβολικά σε μία προσέγγιση "από την κορυφή προς τη βάση" με αποτέλεσμα το κοινό να αποτελεί βασικά τον παραλήπτη των πληροφοριών που παράγονται.

2.3.3. Η αναγνώριση της άμεσης σχέσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με τη χωροταξία, τόσο από πλευράς εκπομπών όσο και από πλευράς ενδεχόμενων συνεπειών για την υγεία και το περιβάλλον, θα πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την ανάθεση στις τοπικές και περιφερειακές αρχές ενός σημαντικότερου ρόλου στον εν λόγω τομέα, γεγονός αναφέρεται ελάχιστα μόνο στο υφιστάμενο έγγραφο.

2.3.4. Κρίνεται απαραίτητη η διασφάλιση της ενεργού συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε διάφορα επίπεδα:

- στην περίπτωση που οι υπηρεσίες χωροταξίας έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τους κανόνες διανομής των πηγών εκπομπής ρύπων και των πληθυσμών που εκτίθενται σε αυτούς·

- στην περίπτωση που οι υπηρεσίες χωροταξίας μπορούν να επηρεάσουν τον καθορισμό των τοπικών μεταφορικών δικτύων και την ανάπτυξη βιώσιμων εναλλακτικών λύσεων·

- στο πλαίσιο των δράσεων προγραμματισμού που αναλαμβάνονται και σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από την εξεταζόμενη πρόταση, θα πρέπει να επιδειχθεί ειδική προσοχή στις πλέον ευάλωτες στην ατμοσφαιρική ρύπανση ομάδες·

- όσον αφορά την αμφίδρομη επικοινωνία με τους πολίτες τόσο στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών όσο και στον τομέα της προώθησης της συμμετοχής του κοινού·

- όσον αφορά τη συμμετοχή των διαφόρων τοπικών φορέων στη διαδικασία κατάρτισης και εφαρμογής των πολιτικών που αφορούν την ποιότητα του αέρα·

- όσον αφορά το συντονισμό πολιτικών και δράσεων το πεδίο των οποίων υπερβαίνει τα όρια των δήμων αλλά είναι πιθανόν να έχει συνέπειες για την ποιότητα του αέρα σε περιφερειακό επίπεδο.

2.3.5. Η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, πέραν των αρμοδιοτήτων που ήδη διαθέτουν, θα πρέπει, ενδεχομένως, να συνοδευτεί από την ανάθεση νέων αρμοδιοτήτων και τη διάθεση των μέσων που είναι απαραίτητα για την εκπλήρωση των νέων αρμοδιοτήτων τους.

2.3.6. Σε μία στρατηγική που υποτίθεται ότι αποσκοπεί στην κινητοποίηση των ενδιαφερομένων και αφορά ένα αποδεδειγμένα πολύπλοκο ζήτημα, είναι απολύτως απαραίτητη η ορθή μετάδοση των επιστημονικών γνώσεων στους υπεύθυνους για τη λήψη των αποφάσεων και στο κοινό όσο και η ενημέρωση τους για την αβεβαιότητα που υπάρχει σχετικά με ορισμένα ζητήματα. Στον τομέα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προωθηθεί η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας, των υπεύθυνων για τη λήψη των αποφάσεων, των τοπικών φορέων και των φορέων κοινωνικής ενημέρωσης.

2.3.7.

2.4. Επιστημονικές, τεχνικές και οργανωτικές πτυχές

2.4.1. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι παραμένουν ανοικτά ορισμένα ζητήματα επιστημονικού, τεχνικού, και οργανωτικού χαρακτήρα που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την ορθή εκτέλεση του προγράμματος, όπως τα ακόλουθα:

- ο καθορισμός των διαδικασιών και των αρμοδιοτήτων συλλογής, επεξεργασίας, και επαλήθευσης των στοιχείων που αφορούν την ποιότητα του αέρα και τις εκπομπές στην ατμόσφαιρα·

- η πρόβλεψη της δυνατότητας περίληψης και στοιχείων από άλλες πηγές ("μη επίσημες"), αφού υποβληθούν προηγουμένως σε έλεγχο ποιότητας·

- η δημιουργία βάσεων δεδομένων στις οποίες θα διαθέτουν πρόσβαση τόσο η επιστημονική κοινότητα όσο και οι συμμετέχοντες στις διαδικασίες λήψης των στρατηγικών αποφάσεων·

- η χρήση υποδειγμάτων προσομοίωσης της ποιότητας του αέρα με σκοπό την υποστήριξη της διαδικασίας λήψης των αποφάσεων, παραδείγματος χάρη μέσω της υιοθέτησης ενός συστήματος υποδειγμάτων που θα χρησιμοποιούνται στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

- η προώθηση της ανάπτυξης και της χρήσης υποδειγμάτων πρόβλεψης των εκπομπών και της ποιότητας του αέρα, ως μέσων υποστήριξης της διαχείρισης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

- η σύνδεση των διαδικασιών παρακολούθησης και προτυποποίησης της ποιότητας του αέρα με τις διαδικασίες συγκέντρωσης των πληροφοριών που είναι αναγκαίες για την ανάλυση ενδεχόμενων συνεπειών για την ανθρώπινη υγεία·

- η ανάπτυξη συστημάτων συγκέντρωσης πληροφοριών που αφορούν το περιβάλλον και την υγεία που θα επιτρέψουν τον καθορισμό σχέσεων αιτίας-αποτελέσματος και την ανάληψη προληπτικών ή θεραπευτικών δράσεων·

- η σύσταση θεματικών ομάδων εργασίας με στόχο τη συνεχή υποστήριξη της ανάπτυξης πολιτικών που θα διαθέτουν την κατάλληλη χρηματοοικονομική υποστήριξη·

- ο καθορισμός μηχανισμών εφαρμογής του προγράμματος (οργάνωση, τεχνικοί και ανθρώπινοι πόροι, χρηματοδότηση).

2.5. Αρχές διαχείρισης

2.5.1. Για τη δημιουργία ενός προγράμματος αποτελεσματικού που θα επιτρέπει συνεχείς και βιώσιμες παρεμβάσεις με στόχο την βελτίωση της ποιότητας του αέρα είναι απαραίτητη η εφαρμογή ενός συνόλου αρχών που αφορούν τη διαχείρισή του:

- το CAFE θα πρέπει να είναι ένα ολοκληρωμένο και μακροπρόθεσμο πρόγραμμα που θα έχει ως στόχο την ανάπτυξη μέτρων για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην ΕΕ·

- το CAFE δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην εναρμόνιση των τρεχουσών διαδικασιών (ιδιαίτερα σε νομικό επίπεδο) αλλά να αποτελέσει ένα δυναμικό πρόγραμμα ενεργού διαχείρισης των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων στην ΕΕ·

- κατά την υλοποίηση του προγράμματος CAFE θα πρέπει να καθοριστούν στάδια εφαρμογής συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας (παραδείγματος χάρη 5 έτη), που θα αφορούν την ανάπτυξη μέτρων/μηχανισμών, την παρακολούθηση, την επιστημονική αναθεώρησή του και τη στρατηγική ανάπτυξη·

- το πρόγραμμα CAFE θα πρέπει να αποτελέσει ένα συνεκτικό σύστημα αναφοράς σε επίπεδο ΕΕ για τον καθορισμό υποχρεωτικών στόχων στον τομέα της ποιότητας του αέρα που θα πρέπει να επιτευχθούν σε σχέση με μία σειρά από συγκεκριμένους ρύπους·

- στο πλαίσιο του προγράμματος CAFE θα πρέπει να ζητηθεί από τα κράτη μέλη ή τις αρχές που αυτά θα ορίσουν η δημιουργία συστημάτων αξιολόγησης της ποιότητας του αέρα στην επικράτειά τους·

- το πρόγραμμα CAFE πρέπει να διασφαλίσει την κατάρτιση από τα κράτη μέλη σχεδίων και προγραμμάτων δράσης στην περίπτωση που το επίπεδο της ποιότητας του αέρα δεν ανταποκρίνεται στα κριτήρια που έχουν θεσπισθεί·

- κατά την εκτέλεση του προγράμματος CAFE πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή ένα σύστημα παρακολούθησης που θα βασίζεται στη επαλήθευση και τον έλεγχο της ποιότητας των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμών αποτελεσμάτων και θα ισχύει για όλους τους φορείς·

- στο πλαίσιο του προγράμματος CAFE θα πρέπει να θεσπισθούν διατάξεις που θα προβλέπουν την δημιουργία ενός πλήρους και συνεκτικού συστήματος παραγωγής, συγκέντρωσης, επεξεργασίας, μετάδοσης και διάδοσης πληροφοριών. Η ροή των πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων φορέων θα μπορούσε, σχηματικά, να έχει την ακόλουθη μορφή:

Έρευνα

>PIC FILE= "C_2002107EL.008101.TIF">

Τεχνική ανάλυση

>PIC FILE= "C_2002107EL.008102.TIF">

Στρατηγική

>PIC FILE= "C_2002107EL.008103.TIF">

Λήψη απόφασης

Βρυξέλλες, 15 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 317 της 6.11.2000, σ. 35.