31. 12. 81 Επίσημη Εφημερίδα τών Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 'Αριθ. C 348/5 
Γνώμη γιά την πρόταση αποφάσεως τοΰ Συμβουλίου περί εγκρίσεως προγράμματος ε­
ρευνών καί εκπαιδεύσεως (1982 έως 1986) στον τομέα της ελεγχόμενης θερμοπυρηνι­
κής συντηξεως 
Τό κείμενο πού αποτελεί αντικείμενο αυτής της γνώμης δέν έχει ακόμη δημοσιευθεί 
στην 'Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 
Τό Συμβούλιο αποφάσισε στίς 3 Αυγούστου 1981 νά συμβουλευθεί, σύμφωνα μέ τίς 
διατάξεις τοϋ άρθρου 7 της συνθήκης περί ιδρύσεως τής Ευρωπαϊκής Κοινότητος 'Α­
τομικής 'Ενεργείας, την Οικονομική καί Κοινωνική Επιτροπή γιά τήν ανωτέρω πρό­
ταση. 
Β. ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Ή Οικονομική καί Κοινωνική Επιτροπή διαμόρφωσε τή γνώμη της γιά τό προανα­
φερθέν θέμα κατά τήν 192η σύνοδο τής ολομέλειας της, πού έλαβε χώρα στίς Βρυξέλ­
λες στίς 25 καί 26 Νοεμβρίου 1981. 
Τό κείμενο αύτης της γνώμης είναι τό ακόλουθο: 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, 
"Εχοντας υπόψη: 
τή συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινό­
τητας 'Ατομικής 'Ενεργείας, καί ιδίως τό άρθρο 7, 
τήν αίτηση γνωμοδοτήσεως τοϋ Συμβουλίου των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 3ης Αυγούστου 1981 
για τήν πρόταση αποφάσεως τοΟ Συμβουλίου περί 
εγκρίσεως προγράμματος ερευνών καί εκπαιδεύ­
σεως (1982 έως 1986) στον τομέα τής ελεγχόμενης 
θερμοπυρηνικής συντηξεως, 
τήν απόφαση τοϋ προεδρείου τής Οικονομικής καί 
Κοινωνικής 'Επιτροπής τής 22ας Σεπτεμβρίου 1981 
νά αναθέσει στό τμήμα ενέργειας καί πυρηνικών 
υποθέσεων τήν επεξεργασία γνωμοδοτήσεως καί ει­
σηγητικής εκθέσεως γιά τό θέμα αυτό, 
τή γνωμοδότηση πού ενέκρινε τό προαναφερθέν 
τμήμα κατά τήν 66η συνεδρίαση του τής 6ης Νοεμ­
βρίου 1981, 
τήν προφορική εισήγηση τοϋ εισηγητή κ. von der 
Decken κατά τή συνεδρίαση αυτή, 
τίς συζητήσεις πού έγιναν κατά τήν 192η σύνοδο τής 
ολομέλειας της στίς 25 καί 26 Νοεμβρίου 1981 
(συνεδρίαση τής 25ης Νοεμβρίου 1981), 
ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 
ομόφωνα: Ή Οικονομική καί Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) ε­
πικροτεί καί υποστηρίζει τήν πρόταση τής 'Επιτρο­
πής καί διατυπώνει τίς έξης παρατηρήσεις: 
1. Ή ΟΚΕ φρονεί, δπως διατύπωσε καί σέ προη­
γούμενες γνώμες της(1) δτι ή θερμοπυρηνική 
σύντηξη έχει ιδιαίτερη σημασία σάν δυνατή μελ­
λοντική πηγή ενέργειας καί γι' αυτό είναι αναγκαί­
ες καί δικαιολογημένες έκ μέρους τής Κοινότητος 
μεγάλες προσπάθειες γιά τήν ανάπτυξη τοϋ μελλο­
ντικού αύτοϋ είδους ενέργειας. 
2. Ή ΟΚΕ θεωρεί τήν ανάπτυξη τής θερμοπυρηνι­
κής συντήξεως ώς εξαιρετικό παράδειγμα ευρωπαϊ­
κής συνεργασίας. Όλες οί σημαντικές εθνικές 
δραστηριότητες τών χωρών τής Κοινότητος στον 
τομέα αυτό συνδέονται μέ τό κοινοτικό πρόγραμμα 
καί συντονίζονται ομαδικά. Τά πλεονεκτήματα άπό 
τήν κοινή αυτή δραστηριότητα άλλωστε δείχνουν, 
κατά τή γνώμη τής ΟΚΕ, τά αποτελέσματα ιδίως 
τών τριών πρώτων ετών τοϋ τελευταίου πενταετούς 
προγράμματος (1979-1983). 
3. Ή ΟΚΕ διαπιστώνει μέ ικανοποίηση δτι τό 
σύστημα τοϋ εξελικτικού προγράμματος έχει απο­
δειχθεί αποτελεσματικό. Στά τρία πρώτα έτη τοϋ 
τρέχοντος προγράμματος επιτεύχθηκαν ουσιαστι­
κά αποτελέσματα, πού προσφέρουν τή βάση γιά τήν 
αναθεώρηση καί τόν αναπροσανατολισμό τοϋ 
προγράμματος καί άπό τήν άλλη μεριά καθιστούν 
αναγκαία παρόμοια αναθεώρηση. 
(ΐ) ΕΕ αριθ. C 331 της 17. 12. 1980, καί ΕΕ αριθ. C 171 τής 
9. 7. 1979. 
'Αριθ. C 348/6 Επίσημη Εφημερίδα τών Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12. 81 
4. Ή ΟΚΕ θεωρεί το προτεινόμενο πρόγραμμα 
σαφέστατο, συνεπές, εύστοχο καί ανάλογο προς τη 
σημασία της θερμοπυρηνικής συντήξεως. Ή ΟΚΕ 
συμφωνεί ως προς τοΟτο μέ την Συμβουλευτική Ε­
πιτροπή γιά τό Πρόγραμμα Συντήξεως (ΣΕΠΣ). 
5. Τά μέσα καί τό προσωπικό είναι, κατά τή 
γνώμη τής ΟΚΕ συγκρινόμενα μέ τους σκοπούς, την 
ευρύτητα τοΟ προγράμματος καί τά διεθνή μέτρα 
συγκρίσεως, κατάλληλα. 
6. Σέ σύγκριση μέ τό τελευταίο πενταετές πρό­
γραμμα (1979-1983) διαπιστώνεται δμως αύξηση 
πραγματικής αξίας περίπου 30%. Παρ' δλο, πού 
δπως αναφέρθηκε, ή ΟΚΕ θεωρεί κάτι τέτοιο τε­
λείως δικαιολογημένο, διερωτάται συγχρόνως πώς 
θά συγκεντρώσει ή 'Επιτροπή αυτά τά μέσα. 'Επειδή 
ακριβώς αυτά τά μέσα άποτελοΟν σημαντικό τμήμα 
τοϋ προγράμματος ερευνών καί ενέργειας, πρέπει 
κατά τήν άποψη τής ΟΚΕ, γιά νά αποφευχθεί ή ση­
μαντική μείωση τών άλλων προγραμμάτων Ε+Ε, 
νά αυξηθεί ανάλογα ό συνολικός προϋπολογισμός 
τής Κοινότητος γιά προγράμματα Ε + Ε. Ή ΟΚΕ ε­
πιμένει στην ανάγκη νά κατατεθεί πρίν άπό τή λήψη 
οριστικής αποφάσεως συνολικό πρόγραμμα στην 
Επιτροπή, πού νά ξεκαθαρίζει τά θέματα αυτά τοΟ 
προϋπολογισμοί). 
7. Ή ΟΚΕ θεωρεί τή διάρθρωση τοΟ προγράμμα­
τος καί σύμφωνα μέ τά σημερινά επίπεδα γνώσεως 
λογική, δηλαδή τή συγκέντρωση κατά κύριο λόγο 
σέ μία γραμμή εξελίξεως τής θερμοπυρηνικής 
συντήξεως (Tokamak), μέ παράλληλη περιορισμένη 
(10%) επεξεργασία δύο εναλλακτικών κατευθύν­
σεων (Stellarator καί Pinch ανεστραμμένου πεδίου), 
καί μέ απλή παρακολούθηση τών άλλων εναλλακτι­
κών λύσεων πού θά παρακολουθούνται απλώς καί 
θά καλύπτονται μέ διεθνή συνεργασία. Κάτι τέτοιο 
είναι δυνατό, διότι στον τομέα τής συντήξεως ή 
διεθνής συνεργασία λειτουργεί πολύ καλά. 
8. Ή ΟΚΕ θεωρεί λογικό καί συνεπές νά αρχίσουν 
άπό τώρα οί εργασίες προγραμματισμοϋ πού θά 
προετοιμάσουν τό επόμενο βήμα μετά τό JET, δη­
λαδή τό σχέδιο NET, λόγω τοϋ εξαιρετικά μακρού 
αναγκαίου χρόνου προετοιμασίας. Προφανώς κάτι 
τέτοιο είναι αναγκαίο πρίν άπό τήν εγκατάσταση 
μιας συσκευής DEMO. Φαίνεται επιβεβλημένο νά 
συνδυασθεί ορθολογικά καί συμπληρωματικά αύτη 
ή εργασία γιά τό NET, δηλαδή ή δυνατότητα επόμε­
νου βήματος σέ ευρωπαϊκό επίπεδο, μέ τή συνεργα­
σία γιά τήν επόμενη φάση INTOR σέ διεθνές επί­
πεδο. 
9. Ή ΟΚΕ είχε δηλώσει στή γνώμη πού διατύπωσε 
στό τελευταίο πρόγραμμα Ε + Ε (1979-1983) δτι πρέ­
πει νά δοθεί αυξημένη προσοχή στην ανάπτυξη τών 
τεχνολογικών προβλημάτων. "Ενα μεγάλο μέρος 
τοΟ νέου προγράμματος αφιερώνεται σ' αυτά τά 
προβλήματα, δηλαδή έκτος άπό προβλήματα ύλικοϋ 
αναφέρονται θέματα τής τεχνολογίας τοϋ τριτίου, 
τής τεχνολογίας τών ύπεραγώγιμων μαγνητών, τής 
τεχνολογίας τών γόνιμων στρωμάτων, καί στην τε­
χνολογία της τηλεσυντηρήσεως. Ή τεχνολογία τοϋ 
τριτίου έχει, κατά τή γνώμη της ΟΚΕ, στά πλαίσια τοϋ κοινοτικοϋ προγράμματος ιδιαίτερη σημασία 
άφ' ενός διότι σέ μερικά άπό τά εθνικά προγράμ­
ματα οι εργασίες γιά τήν τεχνολογία τοϋ τριτίου ά­
ποτελοΟν κρατικό απόρρητο άφ' ετέρου γιατί ή τε­
χνολογία τοϋ τριτίου έχει ιδιαίτερη σημασία άπό 
τήν άποψη τών προβλημάτων τής τεχνικής ασφά­
λειας. 
Ή προσαρμογή τοϋ προγράμματος τεχνολογίας 
στίς απαιτήσεις τής επόμενης φάσεως NET θά μπο-
ροϋσε νά είναι πολύ χρήσιμη γιά τόν καθορισμό 
συγκεκριμένων υποχρεώσεων αναπτύξεως. 
10. Ή ΟΚΕ θά ήθελε καί πάλι νά υπενθυμίσει τήν 
ανάγκη γιά έγκαιρη επεξεργασία τών προβλημάτων 
τής τεχνικής ασφάλειας καί τών επιπτώσεων στό 
περιβάλλον. 
11. Ή ΟΚΕ θά ήθελε νά υπογραμμίσει ακόμα μία 
φορά τή γνώμη πού έχει ήδη διατυπώσει γιά προη­
γούμενα προγράμματα: «Ή ΟΚΕ ήδη στό παρόν 
στάδιο θεωρεί απόλυτα απαραίτητο νά ενημερωθεί 
ή κοινή γνώμη μέ λεπτομέρειες γιά τίς δυνατότητες 
καί τά προβλήματα τής θερμοπυρηνικής συντήξεως. 
Συγχρόνως πρέπει νά γίνει σαφές δτι ή θερμοπυρη­
νική σύντηξη μόνο μακροχρόνια θά μποροϋσε νά 
συνεισφέρει στην επίλυση τοϋ ένεργειακοϋ προβλή­
ματος καί δτι δέν αποτελεί οπωσδήποτε καθαρή 
πηγή ενέργειας. 'Ακόμα κι αν ληφθεί υπόψη δτι σέ 
σύγκριση μέ τή διάσπαση τοϋ άτομου ή θερμοπυρη­
νική σύντηξη έχει σημαντικά πλεονεκτήματα σχε­
τικά μέ τό πρόβλημα τής επιβαρύνσεως τοϋ περιβάλ­
λοντος καί τήν ασφάλεια, πρέπει τά προβλήματα τά 
όποια ανακύπτουν άπό τή θερμοπυρηνική σύντηξη 
νά τεθοϋν δημόσια καί νά συζητηθοϋν ανοικτά 
ώστε νά αποφευχθεί ή πρόκληση δυσπιστίας» Ο­
Ι 2. Ή ΟΚΕ στή διατύπωση τής γνώμης της ώς 
προς τό τελευταίο πρόγραμμα έρευνας καί ενέρ­
γειας είχε υπογραμμίσει τήν ανάγκη τοϋ καλοϋ 
συντονισμοϋ καί τής συνεργασίας μεταξύ τοϋ προ­
γράμματος JET καί τοϋ γενικοϋ προγράμματος 
συντήξεως. Ή ΟΚΕ επικροτεί τό δτι ή Επιτροπή μέ 
τή μείωση τής συμβουλευτικής δομής τοϋ προγράμ­
ματος συντήξεως (BAPF) σέ μία καί μοναδική επι­
τροπή έθεσε τίς διοικητικές βάσεις γιά στενότατη 
συνεργασία σέ δλο τό πρόγραμμα. Ή συνεργασία 
έχει προφανώς βελτιωθεί σημαντικά. Ή ΟΚΕ έχει 
δμως τή γνώμη δτι πρέπει νά προσεχθεί ιδιαίτερα τό 
θέμα αυτό. 
13. Ένας τρόπος γιά τό σωστό καταμερισμό τοϋ 
υπάρχοντος προσωπικού καί τών ειδικοτήτων του, 
καθώς καί γιά τή βελτιωμένη χρησιμοποίηση τών ε­
πιστημονικών καί τεχνικών ειδικών γνώσεων 
(know-how), είναι ή ανταλλαγή προσωπικού μεταξύ 
τών διάφορων εργαστηρίων. Πέρα άπ' αυτό ή ΟΚΕ 
έχει τή γνώμη δτι αυτή ή ανταλλαγή προσωπικοϋ α­
ποτελεί σημαντικό καί αποτελεσματικό μέτρο γιά 
τήν προώθηση τής ολοκληρώσεως τής Κοινότητος. 
Γι' αυτό ή ΟΚΕ επικροτεί τήν προβλεπόμενη αύ­
ξηση τοϋ ανώτατου ορίου τής κινητικότητας καί ε­
πιθυμεί νά παρακινήσει τήν 'Επιτροπή νά συνεχίσει 
(!) ΕΕ αριθ. C 171 της 9. 7. 1979. 
31. 12.81 Επίσημη 'Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 'Αριθ. C 348/7 
νά ενθαρρύνει με σύνεση την ανταλλαγή προσωπι­
κού. 
14. Τό πρόβλημα τής προοδευτικής αυξήσεως τού 
μέσου δρου ηλικίας τού προσωπικού, πού επίσης 
έχει ήδη θιγεί από τήν Επιτροπή, εμφανίζεται σέ όλες τίς τεχνολογίες πού απαιτούν μακρύ χρονικό 
διάστημα αναπτύξεως. Ιδανικός τρόπος γιά τή 
λύση τού προβλήματος τούτου σίγουρα δεν υπάρχει. 
Τό μόνο πού είναι δυνατό άλλα καί ιδιαίτερα ση­
μαντικό, είναι ή μείωση τής εκτάσεως τού προβλή­
ματος μέ συνεχείς προσπάθειες στή σχετική μέ τό 
προσωπικό πολιτική. 
Έγινε στίς Βρυξέλλες, στίς 25 Νοεμβρίου 1981. 
Ό Πρόεδρος 
τής Οικονομικής καί Κοινωνικής 'Επιτροπής 
Tomas ROSEINGRAVE