ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη: η επιλογή του πολυμερισμού

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

1. Να διασφαλιστει ότι οι πολυμερείς στόχοι και πράξεις του ΟΗΕ έχουν τον αρμόζοντα αντίκτυπο: η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής ένωσης

1.1. Η δέσμευση του πρωτοπόρου: υιοθέτηση φιλόδοξης προσέγγισης στον τομέα των διαπραγματεύσεων και της εφαρμογής των πράξεων του ΟΗΕ

1.2. Αλληλοϋποστήριξη πολυμερών και διμερών πολιτικών

2. Η ΕΕ και ο ΟΗΕ: Συνεργασία για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και εντονότερο αντίκτυπο

2.1. Δημιουργία των θεμελίων για ευρύτερη συνεργασία

2.2. Πέρα από την ανάπτυξη: βελτίωση της συνεργασίας σε θέματα ειρήνης και ασφάλειας

3. Αποτελεσματική προώθηση των αξιών και συμφερόντων της ΕΕ στο πλαίσιο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών

3.1. Η ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη: ικανοποιητική πρόοδος μέχρι στιγμής

3.2. Παροχή στην ΕΕ των μέσων για αποτελεσματικότερη συμβολή στις συζητήσεις του ΟΗΕ

Συμπέρασμα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: Σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της ανακοίνωσης

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: Το σύστημα του ΟΗΕ - κύρια όργανα και ακρωνύμια

Εισαγωγή

Η προσήλωση της ΕΕ στον πολυμερισμό αποτελεί μια από τις αρχές που καθορίζουν την εξωτερική πολιτική της. Δεδομένου ότι η διεθνής συνεργασία αποτελεί προαπαιτούμενο για την αντιμετώπιση πολυάριθμων παγκόσμιων προκλήσεων, είναι αναμφισβήτητα προς το συμφέρον της ΕΕ να υποστηρίξει τη συνεχή εξέλιξη και βελτίωση των μέσων παγκόσμιας διακυβέρνησης. Η δημιουργία και διατήρηση παγκόσμιων θεσμών είναι δύσκολο έργο. Η επιτυχία εξαρτάται από την αποφασιστικότητα των κρατών να τηρούν τους κανόνες που τα ίδια έχουν θεσπίσει, και από τη θέλησή τους να πείθουν και τους άλλους να τους τηρούν, όταν οι τελευταίοι επιχειρούν να τους παραβιάσουν. Επειδή το πεδίο δράσης των θεσμικών μας οργάνων διευρύνεται σιγά-σιγά, οι δυσκολίες για τη διατήρηση των παγκόσμιων αυτών θεσμών πολλαπλασιάζονται αντί να μειώνονται.

Συνεπώς, τα επόμενα χρόνια η προσήλωση της Ευρώπης στον πολυμερισμό - και στα Ηνωμένα Έθνη ως άξονα του πολυμερούς συστήματος - θα συμβάλει στο να καθοριστεί αν και κατά ποιον τρόπο η θεσμική αρχιτεκτονική που καθορίστηκε την περίοδο που διαδέχθηκε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο θα μπορέσει να εξακολουθήσει να λειτουργεί ως βάση του διεθνούς συστήματος. Μια διαφορετική επιλογή θα ήταν ολέθρια - όχι μόνο για τις επιπτώσεις της στη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, αλλά και για τις ευρύτερες πολυμερείς δραστηριότητες, από τη συνέχεια που θα δοθεί στις πρόσφατες διεθνείς διασκέψεις έως την ανάπτυξη ενός διεθνούς εμπορικού συστήματος βασιζόμενου σε κανόνες.

Οι επιλογές αυτές είναι ακόμη περισσότερο σκόπιμες και σημαντικές τη στιγμή αυτή που είναι αναγκαίο να ανανεώσει η Ένωση τη στήριξή της προς τον πολυμερισμό και το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως ενόψει των ιδιαίτερα ανησυχητικών πράξεων βίας που διαπράττονται κατά του προσωπικού των ανθρωπιστικών οργανώσεων, του ΟΗΕ και του συνδεδεμένου με αυτόν προσωπικού, όπως τελευταία στο Ιράκ.

Η θέληση συμμετοχής σε ένα πραγματικό πολυμερές σύστημα δεν περιορίζεται σε μεγαλόσχημες εξαγγελίες πίστεως. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι παγκόσμιοι κανόνες, είτε πρόκειται για τη διατήρηση της ειρήνης, είτε για τον περιορισμό των εκπομπών άνθρακα. να παρέχεται βοήθεια στις άλλες χώρες για την εφαρμογή και τήρηση των κανόνων αυτών. να εξασφαλίζεται η ενεργός συμμετοχή σε πολυμερή φόρουμ, καθώς και η προώθηση μελλοντοστραφούς προγράμματος που ξεφεύγει από την απλή υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Η ΕΕ, η οποία μπορεί να αποτελέσει κεντρικό άξονα του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών [1], έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα προς την ανάπτυξη του δυναμικού της. Όλα τα σημαντικότερα θεσμικά όργανά της έχουν τονίσει κατ'επανάληψη πόσο σημαντικό είναι για την ΕΕ να βελτιώσει τη συνεργασία της με τα Ηνωμένα Έθνη και να ισχυροποιήσει τη θέση της στο πλαίσιο αυτών [2]. Ωστόσο, πολλά πρέπει να γίνουν ακόμη.

[1] Στην παρούσα ανακοίνωση, ως «σύστημα των Ηνωμένων Εθνών» νοούνται τα κυριότερα όργανα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, και συγκεκριμένα η Γενική Συνέλευση και το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένων των επικουρικών τους οργάνων, του Συμβουλίου Ασφαλείας, της Γραμματείας, καθώς και των προγραμμάτων, των ταμείων και των ειδικευμένων οργανώσεων των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως των οργάνων του Bretton Woods.

[2] Βλέπε και τα συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Γκέτεμποργκ του Ιουνίου 2001.

Το σημείο εκκίνησης: η ΕΕ θα πρέπει να αντιμετωπίσει μεγάλες προκλήσεις για να αξιοποιήσει το δυναμικό της στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών

Ενώ η ΕΕ έχει αποκτήσει σταδιακά μια φωνή στις συζητήσεις του ΟΗΕ, η πραγματική επιρροή της, και η ικανότητά της να προβάλλει ευρωπαϊκές αξίες, στην παγκόσμια σκηνή εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά σε σχέση με την οικονομική και πολιτική βαρύτητά της συνολικά ή με τη συμβολή της στη χρηματοδότηση των οργανισμών του ΟΗΕ [3]. Η προώθηση του Πρωτοκόλλου του Κυότο, η προετοιμασία της Διεθνούς Διάσκεψης για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης και η ίδρυση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου αποτελούν δείγματα των περιπτώσεων όπου η ΕΕ έχει ενεργήσει με αποφασιστικότητα και συνοχή και καταδεικνύουν τα αποτελέσματα που θα μπορούσε να επιτύχει η ΕΕ σε πολυάριθμους τομείς. Ωστόσο, πολύ συχνά η ΕΕ αρκείται στο να δίνει απλώς απαντήσεις. Η υιοθέτηση μιας πιο δυναμικής στάσης θα επέτρεπε να επεκταθούν ο διάλογος και οι προπαρασκευαστικές εργασίες με άλλες χώρες και ομάδες. Επιπλέον, παρότι η ΕΕ προβαίνει σε συστηματικό συντονισμό των θέσεών της στο πλαίσιο των κυριότερων θεσμικών οργάνων του ΟΗΕ που αναλαμβάνουν τη χάραξη των πολιτικών, εξακολουθεί να υπάρχει διχασμός στις ψηφοφορίες και έλλειψη ενιαίας γραμμής της ΕΕ, κυρίως για τα ζητήματα που αφορούν την ΚΕΠΠΑ. Οι αποκλίνουσες αυτές ψήφοι είχαν μεν οριακές, εν γένει, πρακτικές επιπτώσεις, κατά το παρελθόν, έχουν θίξει σοβαρά την αξιοπιστία της ΕΕ - κυρίως σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν παγιωμένες κοινές θέσεις ΚΕΠΠΑ για συγκεκριμένα ζητήματα. Επιπλέον, μετά τον εσωτερικό διχασμό που σημειώθηκε στην περίπτωση του Ιράκ, είναι σκόπιμο να ξεκινήσει σοβαρός προβληματισμός εντός της ΕΕ.

[3] Η ΕΕ (η ΕΚ και τα κράτη μέλη) αντιπροσωπεύουν περίπου το 55% της διεθνούς επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας. Τα κράτη μέλη της ΕΕ συνεισφέρουν το 37% περίπου του κανονικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ και το 50% περίπου όλων των συνεισφορών των κρατών μελών του ΟΗΕ σε ταμεία και προγράμματα του ΟΗΕ. Επιπλέον, τόσο τα κράτη μέλη όσο και η ΕΚ παρέχουν σημαντικές εθελοντικές συνεισφορές.

Είναι σκόπιμος ένας γενικός προβληματισμός σχετικά με τον ρόλο της ΕΕ στο πλαίσιο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών

Ένας από τους τρεις στρατηγικούς στόχους της Στρατηγικής Ασφαλείας που υποβλήθηκε από τον Ύπατο Εκπρόσωπο της ΕΕ για την ΚΕΠΠΑ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης στις 20 Ιουνίου 2003 είναι η ανάγκη για τη δημιουργία διεθνούς τάξης βασιζόμενης σ'ένα πραγματικό πολυμερές σύστημα. Επίσης υποστηρίζει ότι το θεμελιώδες πλαίσιο για τις διεθνείς σχέσεις είναι ο Χάρτης του ΟΗΕ. Η ενίσχυση του ΟΗΕ, ο εφοδιασμός του με μέσα που του επιτρέπουν να ασκεί τις δικές του αρμοδιότητες και να ενεργεί με αποτελεσματικότητα, πρέπει να αποτελεί ευρωπαϊκή προτεραιότητα.

Τα αποτελέσματα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, και η έκβαση της μεταγενέστερης Διακυβερνητικής Διάσκεψης, θα μπορούσαν να μεταβάλουν άρδην τον τρόπο με τον οποίον η ΕΕ συμβάλλει στο έργο των πολυμερών θεσμικών οργάνων. Η διεύρυνση της ΕΕ θα δημιουργήσει μεγάλες ευκαιρίες αλλά και μεγάλες προκλήσεις για τον τρόπο λειτουργίας της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη: θα αυξήσει τη βαρύτητα της ΕΕ από αριθμητικής πλευράς, θα δημιουργήσει νέες προκλήσεις για τον καθημερινό συντονισμό των θέσεων της ΕΕ, και θα θίξει νέα ζητήματα όπως η σύνθεση των περιφερειακών ομάδων στα Ηνωμένα Έθνη. Ο ρόλος της ΕΕ στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών είναι ένα από τα κύρια θέματα των διεξαγόμενων εργασιών στο Συμβούλιο σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ - και η αποτελεσματικότητα της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη αποτελεί κατ'ανάγκη ουσιαστική πτυχή του [4]. Τέλος, το ίδιο το σύστημα του ΟΗΕ υπόκειται σε σημαντική μεταρρύθμιση και βρίσκεται αντιμέτωπο με τεράστιες προκλήσεις, όπως η ειρήνη και η ασφάλεια, καθώς και η τήρηση των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί σε πρόσφατες μείζονες διασκέψεις. Η συνεισφορά της ΕΕ σε αυτές τις διαδικασίες ενέχει ουσιαστική σημασία για την επιτυχία τους.

[4] Βλέπε συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της 18ης και 19ης Φεβρουαρίου 2002, που, μεταξύ άλλων, αφορούν την ενίσχυση του ρόλου της ΕΕ στους διεθνείς οργανισμούς και κυρίως στον ΟΗΕ.

Εν συντομία, έχει έλθει πλέον η στιγμή να προβεί η ΕΕ σε απολογισμό της σημαντικής προόδου που έχει ήδη επιτύχει για την επιβολή της κοινής παρουσίας της στον ΟΗΕ και στις σχέσεις της με αυτόν, και να προβληματιστεί σχετικά με τα μέτρα που θα της επιτρέψουν να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές προκλήσεις με εμπιστοσύνη. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει κατ'αρχάς τον τρόπο με τον οποίον η ΕΕ μπορεί να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται στα πλαίσια του πολυμερούς συστήματος ακολουθούνται και εφαρμόζονται στην πράξη. Δεύτερο, προτείνει τον τρόπο με τον οποίον η ΕΕ και τα Ηνωμένα Έθνη μπορούν να συνεργαστούν πιο αποτελεσματικά. Τρίτο, εξετάζει πιθανές προσαρμογές του τρόπου λειτουργίας της ΕΕ στο πλαίσιο του ΟΗΕ - απαραίτητη προϋπόθεση για την υιοθέτηση μιας περισσότερο δραστήριας, και στρατευμένης, πολυμερούς στάσης.

1. Να διασφαλιστει ότι οι πολυμερείς στόχοι και πράξεις του οηε έχουν τον αρμόζοντα αντίκτυπο: η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής ένωσης

Η πρόκληση: συμβολή στην επίτευξη των θεμελιωδών στόχων του πολυμερούς συστήματος

Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν σήμερα τα Ηνωμένα Έθνη είναι σαφής: η «παγκόσμια διακυβέρνηση» θα παραμείνει ανίσχυρη αν τα πολυμερή όργανα δεν είναι σε θέση να διασφαλίσουν την πραγματική εφαρμογή των αποφάσεων και των κανόνων τους - τόσο στη σφαίρα «υψηλής πολιτικής» της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, όσο και κατά την πρακτική εφαρμογή των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί στις πρόσφατες διασκέψεις του ΟΗΕ στον κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό τομέα. Εν προκειμένω, η ΕΕ έχει ιδιαίτερη ευθύνη. Από τη μια πλευρά, έχει καταστήσει τον πολυμερισμό σταθερή αρχή που διέπει τις εξωτερικές της σχέσεις. Από την άλλη, θα μπορούσε και θα όφειλε να αποτελεί πρότυπο για τους άλλους εφαρμόζοντας - ή ακόμη και ξεπερνώντας - τις διεθνείς της δεσμεύσεις.

Ειδικότερα, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω δύο πτυχές της συμβολής της ΕΕ στην αποτελεσματικότητα των πολυμερών νομικών πράξεων και δεσμεύσεων που λαμβάνονται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Πρώτον, η δυνατότητα της ΕΕ να επιτελεί "πρωτοποριακό ρόλο" αναπτύσσοντας και εφαρμόζοντας πολυμερείς πράξεις και δεσμεύσεις. Και δεύτερον, η υποστήριξη, ενδεχομένως, της δυνατότητας των λοιπών χωρών να εφαρμόζουν τις πολυμερείς δεσμεύσεις τους στην πράξη.

1.1. Η δέσμευση του πρωτοπόρου: υιοθέτηση φιλόδοξης προσέγγισης στον τομέα των διαπραγματεύσεων και της εφαρμογής των πράξεων του ΟΗΕ

α) Πέραν από την ώθηση της διεθνούς κοινότητας προς φιλόδοξους κοινούς στόχους, η ΕΕ πρέπει να αποδείξει τη δική της δέσμευση ως προς αυτούς με έγκαιρα και συγκεκριμένα μέτρα. Στις περιπτώσεις όπου η ΕΕ έχει παράσχει την ενεργό και απόλυτη υποστήριξή της για τη θέσπιση και αποτελεσματική εφαρμογή βασικών πολυμερών νομικών μέσων - όπως το Πρωτόκολλο του Κυότο ή το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο - η φωνή της ήταν συχνά αποφασιστικής σημασίας προκειμένου να διασφαλιστεί η «κρίσιμη μάζα» για την διευκόλυνση της θέσης τους σε ισχύ. Η ΕΕ απέδειξε πρόσφατα τη προθυμία της να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο με μια φιλόδοξη προσέγγιση όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων για την υποστήριξη των συνολικών στόχων (του ΟΗΕ) σε πολυάριθμους τομείς. Η πρωτοβουλία "τα πάντα εκτός από όπλα", η άρση όλων των δασμών και ποσοστώσεων στις εισαγωγές που προέρχονται από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, και ο κανονισμός σχετικά με την κλιμακωτή τιμολόγηση των φαρμάκων για την προώθηση της πώλησης φαρμακευτικών προϊόντων σε αναπτυσσόμενες χώρες σε σημαντικά μειωμένες τιμές. οι πρωτοβουλίες της ΕΕ για το νερό και την ενέργεια, καθώς και ο συνασπισμός για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειες, που εγκαινιάστηκαν κατά την Παγκόσμια Διάσκεψη για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΠΔΑΑ) του Γιοχάνεσμπουργκ αποτελούν δείγματα των πρωτοβουλιών που θα μπορούσαν να αναφερθούν. Ειδικότερα, αξίζει να αναφερθούν στο πλαίσιο αυτό οι δεσμεύσεις που ανέλαβε η ΕΕ κατά τη διάσκεψη του Μοντερρέυ για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης, ιδίως οι δεσμεύσεις που συνίστανται στη λήψη απτών μέτρων έως το 2007 για την επίτευξη του στόχου του ΟΗΕ να αυξηθεί σε 0,7% η δημόσια βοήθεια για την ανάπτυξη, να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της βοήθειας με τον καλύτερο συντονισμό των πολιτικών και την εναρμόνιση των διαδικασιών, να ενισχυθεί η αποδέσμευση της βοήθειας, να δημιουργηθούν οι υποδομές στον τομέα του εμπορίου και να αναληφθούν πρωτοβουλίες για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους.

Στον τομέα της κοινωνίας των πληροφοριών, η ΕΕ έχει συμβάλει σημαντικά στις προπαρασκευαστικές εργασίες της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για την Κοινωνία των Πληροφοριών, η οποία θα διεξαχθεί σε δύο φάσεις, από τις 10 έως τις 12 Δεκεμβρίου 2003 στη Γενεύη και το Νοέμβριο του 2005 στην Τύνιδα. Ο τομέας αυτός μπορεί να προσφέρει νέες δυνατότητες διεθνούς συνεργασίας.

β) Η ΕΕ πρέπει επίσης να διαδραματίσει περισσότερο ενεργό ρόλο στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, να υποστηρίξει τη θεσμική ικανότητα του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών να διασφαλίσει την τήρηση των κυριότερων στόχων του, και να προωθήσει τη μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ όλων των κλάδων παγκόσμιας διακυβέρνησης. Προς το σκοπό αυτό, θα πρέπει ειδικότερα:

* να αναληφθούν νέες πρωτοβουλίες για την προώθηση του προγράμματος μεταρρύθμισης του ΟΗΕ: η δράση της ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί στα κυριότερα όργανα λήψεως αποφάσεων (στη Γενική Συνέλευση, το ECOSOC και τις τεχνικές επιτροπές του), λαμβανομένης υπόψη όχι μόνο της ανάγκης να καταστούν τα Ηνωμένα Έθνη αποτελεσματικότερα και να προσαρμοστούν περισσότερο σε έναν ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο, αλλά και του αντικτύπου της μεταρρύθμισης στην εφαρμογή του αναπτυξιακού προγράμματος. Θα είναι επίσης σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι της διαδικασίας μεταρρύθμισης θα συνεκτιμώνται περισσότερο υπόψη στον ετήσιο προϋπολογισμό του ΟΗΕ, και στους μελλοντικούς δημοσιονομικούς κύκλους. Είναι προς το συμφέρον της ΕΕ να συμβάλει περαιτέρω στην ανάπτυξη των υφιστάμενων θεσμών και να υποστηρίξει τους αναφαινόμενους θεσμούς, όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Ένα νέο πνεύμα εταιρικής σχέσης μεταξύ του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, της ΕΕ και των κρατών μελών της θα επιτρέψει να προωθηθεί το πρόγραμμα μεταρρύθμισης του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Οι προσπάθειες για τη συνολική μεταρρύθμιση όλων των πτυχών του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού του ΟΗΕ θα πρέπει να ενταθούν. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ΕΕ μπορεί και οφείλει να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο στην πρόοδο των συζητήσεων αυτών.

* να διασφαλιστεί ολοκληρωμένη παρακολούθηση των μειζόνων διασκέψεων και των στόχων του Διαγγέλματος για τη Νέα Χιλιετία, καθώς και η παρακολούθηση της προόδου για την επίτευξη των στόχων. Ο ρόλος της ΕΕ θα είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της επιτυχίας της διαδικασίας αυτής - τόσο με τη διατήρηση της πολιτικής δυναμικής στα Ηνωμένα Έθνη, όσο και με την εξασφάλιση της ύπαρξης συντονισμένης και εναρμονισμένης παρακολούθησης αντί της σωρείας αποσπασματικών αποφάσεων και διαδικασιών.

* να προωθηθεί μεγαλύτερη συνεκτικότητα και ισορροπία μεταξύ θεσμικών οργάνων παγκόσμιας διακυβέρνησης στον οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό τομέα. Για το σκοπό αυτό:

- πρέπει να συνεχιστεί η προώθηση της συνοχής μεταξύ του κεντρικού συστήματος του ΟΗΕ, των θεσμικών οργάνων του Bretton Woods και του ΠΟΕ [5]. Για να μπορέσει η ΕΕ να διαδραματίσει ρόλο "πρωτοπόρου" στον τομέα αυτό, θα απαιτηθεί, στο πλαίσιο εξέτασης της διακυβέρνησης των οργάνων του Bretton Woods, να ληφθεί υπόψη η ενίσχυση της εκπροσώπησης της ΕΕ στην Παγκόσμια Τράπεζα και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

[5] Βλέπε και ανακοίνωση της Επιτροπής για το Εμπόριο και την Αειφόρο Ανάπτυξη για να μπορέσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες να επωφεληθούν από τις εμπορικές συναλλαγές, COM (2002) 513 τελικό της 18ης Σεπτεμβρίου 2002.

- πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (ΠΗΕΠ) και των γραμματειών πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών (ΠΠΣ), αφενός, και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), αφετέρου. Οι σχέσεις μεταξύ των ΠΠΣ και των κανόνων του ΠΟΕ πρέπει να διασαφηνιστεί ώστε εξασφαλιστεί η αλληλοϋποστήριξη των νομικών αυτών πράξεων.

- απαιτείται συνεκτική προσέγγιση των θεμάτων κοινωνικής διακυβέρνησης από όλα τα ενδιαφερόμενα όργανα του ΟΗΕ και ενδυνάμωση των κύριων θεσμικών οργάνων που αποτελούν τον «κοινωνικό άξονα» της παγκόσμιας διακυβέρνησης (συγκεκριμένα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας), καθώς και η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ της ΔΟΕ και του ΠΟΕ [6]. Πρέπει να εξεταστεί διεξοδικότερα η δημιουργία Συμβουλίου Οικονομικής και Κοινωνικής Ασφάλειας.

[6] Μεταξύ των οργάνων του ΟΗΕ που ασχολούνται με κοινωνικά θέματα περιλαμβάνονται η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο (ECOSOC), η Επιτροπή για την Κοινωνική Ανάπτυξη, η Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (UNGA), καθώς και οι μείζονες διασκέψεις. Η Επιτροπή έχει ενισχύσει σε σημαντικό βαθμό τη συνεργασία της με τη ΔΟΕ και έχει υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για τη θεσμική ενίσχυση της ΔΟΕ στην ανακοίνωση για την προαγωγή βασικών κανόνων εργασίας και βελτίωση της κοινωνικής διαχείρισης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, COM(2001) 416 τελικό της 18ης Ιουλίου 2001.

γ) Επιπλέον, δεδομένης της μακροπρόθεσμης προόδου της ΕΕ προς μια αποτελεσματικότερη και συνεκτικότερη κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει έναν εξίσου δραστήριο ρόλο σε τομείς που συνδέονται με πολιτικά θέματα, την ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα:

* Με τη δημιουργία ευρωπαϊκής στρατιωτικής ικανότητας, το ζήτημα της ενδεχόμενης συμμετοχής της ΕΕ στις επιχειρήσεις, κατόπιν εντολής του ΟΗΕ, για τη διατήρηση της ειρήνης και την ειρήνευση καθίσταται περισσότερο επιτακτική όσο ποτέ άλλοτε. Δεδομένου ότι η ΚΕΠΠΑ και το ΕΠΑΑ βασίζονται στην επιθυμία για δράση με σκοπό την υποστήριξη των αρχών και του Χάρτη του ΟΗΕ, η παροχή δραστήριας και έγκαιρης υποστήριξης σε επιχειρήσεις που διεξάγονται με εντολή ή υπό τη διεύθυνση του ΟΗΕ, θα οδηγήσει στη σταδιακή πλαισίωση και ανάπτυξη της πολιτικής και των δυνατοτήτων της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας (η παράγραφος 2.2 εξετάζει το θέμα αυτό διεξοδικότερα). Στο πλαίσιο ιδίως των προσφάτων γεγονότων στο Ιράκ, και την επομένη της έκδοσης της απόφασης 1502 του Συμβουλίου Ασφαλείας για την ασφάλεια του προσωπικού του ΟΗΕ, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να υποστηρίξει απερίφραστα τις προσπάθειες που καταβάλλονται επί του παρόντος στη Νέα Υόρκη για την ενίσχυση της προστασίας που προβλέπει το διεθνές δίκαιο για το προσωπικό των ανθρωπιστικών οργανώσεων, τους υπαλλήλους του ΟΗΕ και το συνδεόμενο με αυτόν προσωπικό.

* Στα πλαίσια της παγκόσμιας καταπολέμησης της τρομοκρατίας, η ΕΕ πρέπει να επιτελέσει σημαντικό καθοδηγητικό ρόλο για την εφαρμογή των κυριότερων πράξεων του ΟΗΕ - τόσο λόγω του μοναδικού βαθμού ολοκλήρωσης των εσωτερικών πολιτικών της σε πολλούς τομείς που καλύπτονται από τα αντιτρομοκρατικά μέτρα του ΟΗΕ, όσο και λόγω του δυνητικού ρόλου της ως προτύπου και καταλύτη για άλλες περιοχές του κόσμου. Εν προκειμένω, η ΕΕ έχει ήδη επιτύχει αναμφισβήτητα αποτελέσματα, δεδομένου ότι δεν καθυστέρησε να θέσει σε εφαρμογή την απόφαση 1373 του Συμβουλίου Ασφαλείας εντός της Ένωσης, και συνεργάζεται πλήρως με τα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ [7].

[7] Βλέπε τις δύο εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης 1373 που υπέβαλε ΕΕ στην Αντιτρομοκρατική Επιτροπή, S/2001/1297 και S/2002/928. η Ευρωπαϊκή Ένωση έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για την εφαρμογή συγκεκριμένων πτυχών της απόφασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, και συνεργάστηκε στενά με την Αντιτρομοκρατική Επιτροπή του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και με τομεακά όργανα όπως ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΔΝΟ).

* Στη σύνοδο κορυφής της Θεσσαλονίκης, η ΕΕ υιοθέτησε σειρά θεμελιωδών αρχών και πρόγραμμα δράσης για τη θέσπιση ευρωπαϊκής στρατηγικής με σκοπό την καταπολέμηση της διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής. Η απόφαση αυτή προέρχεται από την αναγνώριση της απειλής που αποτελούν τα όπλα μαζικής καταστροφής και οι φορείς τους όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι, κατά της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Η κτήση όπλων μαζικής καταστροφής ή παρόμοιων εξοπλισμών από τρομοκράτες αποτελεί μια επιπλέον απειλή που μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Η ΕΕ θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον καθορισμό πολιτικής που θα διασφαλίζει περισσότερο τη συμμόρφωση προς τα καθεστώτα που εγκαθιδρύονται με την πολυμερή συνθήκη. Μια τέτοια πολιτική πρέπει να περιστρέφεται γύρω από την ενίσχυση των μέσων που επιτρέπουν τον εντοπισμό σημαντικών παραβιάσεων και την ενίσχυση της επιβολής των κανόνων που θεσπίζονται από τα καθεστώτα αυτά. Ο ρόλος του ΟΗΕ και ειδικότερα του Συμβουλίου Ασφαλείας ως τελικού διαιτητή για τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης - όπως προβλέπεται στα πολυμερή καθεστώτα - πρέπει να ενισχυθεί αποτελεσματικά.

* Σχετικά με την επιβολή των κυρώσεων του ΟΗΕ, σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να αναληφθεί δράση σε επίπεδο ΕΚ/ΕΕ. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό όσον το δυνατόν αποτελεσματικότερα και ομαλότερα, θα ήταν επιθυμητό να καθιερωθεί υψηλότερο επίπεδο συντονισμού της ΕΕ, σύμφωνα με το άρθρο 19 της συνθήκης για την ΕΕ (ΣΕΕ), παράλληλα με την τήρηση των ειδικών αρμοδιοτήτων των κρατών μελών της ΕΕ στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

* Ως προς την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η πρακτική δέσμευση της ΕΕ για συνεργασία με τα Ηνωμένα Έθνη είναι προφανής με τον ιδιαίτερα ενεργό ρόλο που διαδραματίζει στις εργασίες των κυριότερων φόρουμ, διασκέψεων και πρωτοβουλιών του ΟΗΕ στον εν λόγω τομέα [8]. Στο πλαίσιο της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων συγκεκριμένα, η δέσμευση του «πρωτοπόρου» εκφράζεται με τις πολυάριθμες εθνικές και θεματικές πρωτοβουλίες στις οποίες συμμετέχει η ΕΕ. Οι προτάσεις για την αποτελεσματικότερη συνεισφορά της ΕΕ στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και σε άλλους φορείς παρατίθενται στην παράγραφο 3.2. παρακάτω.

[8] Ειδικότερα, πρόκειται για την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και την Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης, την Επιτροπή για την κατάσταση της γυναίκας, την Παγκόσμια Διάσκεψη κατά του Ρατσισμού του 2001, την ειδική συνεδρίαση για τα παιδιά της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών 2002 και την ενεργή υποστήριξη της προς τον Ύπατο Αρμοστή για τα Ανθρώπινα δικαιώματα και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

* Όσον αφορά τις πρωτοβουλίες των ΗΕ για την καταπολέμηση του διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών, η ΕΕ έχει υποστηρίξει δραστήρια τις εργασίες οργάνων του ΟΗΕ, όπως των UNDCP, UNCND, UNODC, καθώς και της Επιτροπής, για την πρόληψη του εγκλήματος και την ποινική δικαιοσύνη. Η ΕΚ έχει συμμετάσχει ενεργά σε διαπραγματεύσεις για τη σύμβαση των ΗΕ κατά του διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος και των τριών πρωτοκόλλων του για τη λαθρομετανάστευση, την εμπορία προσώπων και τη διακίνηση πυροβόλων όπλων. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τις εργασίες των θεσμών αυτών και να τους ενθαρρύνει να συνεργάζονται αποτελεσματικά.

* Στον τομέα της πολιτικής περί προσφύγων και ασύλου (η οποία έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό κοινή πολιτική σε επίπεδο ΕΕ), τα μέσα και τα θεσμικά όργανα του ΟΗΕ διαδραματίζουν ήδη καθοριστικό ρόλο για την ΕΕ τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) αποτελεί σημαντικό εταίρο της Επιτροπής, τόσο για τη δημιουργία του κοινού ευρωπαϊκού καθεστώτος στον τομέα του ασύλου, όσο και για την ενίσχυση της δημιουργίας υποδομών στον τομέα του ασύλου και της προστασίας των προσφύγων στις υποψήφιες και άλλες τρίτες χώρες παγκοσμίως. Η ΕΕ (ΕΚ και κράτη μέλη) αποτελεί τον κύριο χρηματοδότη του προϋπολογισμού της UNHCR. Οι τωρινές κοινές προκλήσεις για την ΕΕ και την UNHCR είναι ο εκσυγχρονισμός του διεθνούς συστήματος προστασίας και η εφαρμογή του θεματολογίου της UNHCR που επιδιώκει να βελτιώσει την παγκόσμια διακυβέρνηση των θεμάτων που έχουν σχέση με τους πρόσφυγες [9].

[9] Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής «σχετικά με την κοινή πολιτική για το άσυλο και την Ατζέντα για την προστασία» COM(2003) 152 της 26.3.2003 και ανακοίνωση της Επιτροπής «για την εγκαθίδρυση πιο προσιτών, πιο δίκαιων και καλύτερα οργανωμένων συστημάτων χορήγησης ασύλου», COM(2003) 315 της 3.6.2003.

* Η ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στα Ηνωμένα Έθνη για την ανάπτυξη διαλόγου μεταξύ των πολιτισμών και των πολιτιστικών αξιών - μια προσπάθεια που έλαβε νέα ώθηση μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και για την οποία δόθηκε στην UNESCO ειδική εντολή. Εν προκειμένω, η συνεισφορά της ΕΕ θα μπορούσε να επικεντρωθεί στο να διασφαλίσει πρακτικά αποτελέσματα με το διάλογο αυτό στο επίπεδο του πληθυσμού και στο να αναγάγει την εκπαίδευση και τις επαφές μεταξύ πολιτών σε μέσο προώθησης της διαπολιτισμικής κατανόησης. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ΕΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στο διεθνή διάλογο για την πολιτιστική πολυμορφία, ως συνέχεια της διακήρυξης και του προγράμματος δράσης που υιοθέτησε η UNESCO το Νοέμβριο 2001 για την πολιτιστική πολυμορφία, ιδίως σχετικά με το ενδεχόμενο δημιουργίας νέου μέσου κατάρτισης προτύπων στον τομέα της πολιτιστικής πολυμορφίας.

* Η ΕΕ πρέπει να καταβάλει σύντονες προσπάθειες ως πρωτοπόρος για τη διαπραγμάτευση και εφαρμογή σημαντικών πρωτοβουλιών του ΟΗΕ στους τομείς της αειφόρου ανάπτυξης, της μείωσης της φτώχιας και της διεθνούς ασφάλειας, με μια περισσότερο δραστήρια προσέγγιση για την εκπόνηση διεθνών πράξεων και την ανάπτυξη ειδικών δράσεων εφαρμογής. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να δώσει νέα ώθηση στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ.

Ο ρόλος του πρωτοπόρου συνεπάγεται την ταχύτερη δυνατή επικύρωση των πράξεων του ΟΗΕ από τα κράτη μέλη (και ενδεχομένως από την Κοινότητα), και εν συνεχεία την ανάληψη αποφασιστικής δράσης για την ταχεία εφαρμογή στο επίπεδο της ΕΕ των κυριότερων μέτρων του ΟΗΕ - δίνοντας έτσι το παράδειγμα και επιδεικνύοντας «καλή διαγωγή». Στο εξωτερικό μέτωπο, τούτο σημαίνει τον προσδιορισμό, εφόσον είναι δυνατόν, συγκεκριμένων πρωτοβουλιών της ΕΕ που θα έχουν ως βάση και θα προωθούν τους στόχους που έχουν συμφωνηθεί στα Ηνωμένα Έθνη, και τη διασφάλιση ότι τα σημαντικά πολυμερή θεσμικά όργανα διαθέτουν τα μέσα για την πραγματική επίτευξη αποτελεσμάτων. Εν προκειμένω, η προσέγγιση της ΕΕ για την εφαρμογή των στόχων της ΠΔΑΑ θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως πρότυπο. Η ΕΕ θα έπρεπε επίσης να ενθαρρύνει τα Ηνωμένα Έθνη να υιοθετήσουν πιο συστηματική προσέγγιση, βασιζόμενη στη συγκριτική αξιολόγηση και σε σαφείς στόχους, όσον αφορά τη συνέχεια που θα δοθεί στις μείζονες διασκέψεις, όπως η ΠΔΑΑ.

Επιλέγοντας το ρόλο του πρωτοπόρου, η ΕΕ θα πρέπει επιπλέον να καθορίσει το ταχύτερο δυνατό κοινές θέσεις σε μείζονες εκδηλώσεις και συναντήσεις του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Συμβουλίου Ασφαλείας, και να δημιουργήσει συμμαχίες με τους εταίρους της ώστε να δημιουργήσει την "κρίσιμη μάζα" που απαιτείται για την επιτυχία μειζόνων πολυμερών πρωτοβουλιών.

Για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων στις τρέχουσες δραστηριότητες μεταρρύθμισης του ΟΗΕ, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει, με πνεύμα εταιρικής σχέσης, να υποστηρίξουν ενεργά τη μεταρρυθμιστική διαδικασία και να αναλάβουν νέες πρωτοβουλίες, ιδίως με την προώθηση μεγαλύτερης συνοχής και ισορροπίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της παγκόσμιας διακυβέρνησης, όπως του κεντρικού συστήματος του ΟΗΕ, των οργάνων του Bretton Woods και του ΠΟΕ. Στη συνάρτηση αυτή, θα πρέπει να μελετηθεί η ενίσχυση της εκπροσώπησης της ΕΕ στην Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ.

1.2. Αλληλοϋποστήριξη πολυμερών και διμερών πολιτικών

α) Συχνά υπάρχει τεράστιο κενό μεταξύ των στόχων που υιοθετούνται σε παγκόσμιο επίπεδο και της επιτόπιας εφαρμογής τους. Στην προσπάθεια κάλυψης του «ελλείμματος εφαρμογής», η ΕΕ πρέπει να εξετάσει τις ικανότητες των εταίρων της στον αναπτυσσόμενο κόσμο, κυρίως όσον αφορά την τήρηση των διεθνών τους δεσμεύσεων, και να διερευνήσει τις πιθανότητες συστηματικής σύνδεσης της βοήθειας με συγκεκριμένους στόχους και δεσμεύσεις παγκοσμίως. Η ΕΚ, ως ένας από τους μεγαλύτερους χορηγούς αναπτυξιακής βοήθειας παγκοσμίως, συμβάλλει ήδη σημαντικά στο θέμα αυτό με την ενσωμάτωση της απαιτούμενης στήριξης για την εφαρμογή των κεντρικών στόχων και δεσμεύσεων στα προγράμματα παροχής βοήθειας προς τις τρίτες χώρες.

* Η ΕΚ θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο θα ληφθούν πράγματι υπόψη οι παγκόσμιοι στόχοι και πράξεις κατά τον προγραμματισμό και την παροχή της βοήθειας που προορίζεται για τις τρίτες χώρες.

Οι σχετικοί τομείς ποικίλλουν από τις υφιστάμενες προτεραιότητες εξωτερικής βοήθειας - η οποία θα πρέπει ενδεχομένως να προσαρμοστεί ώστε να λάβει υπόψη του νέους στόχους που έχουν καθοριστεί με το Διάγγελμα για τη Νέα Χιλιετία, την ΠΔΑΑ, τη Διάσκεψη Κορυφής για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης και το αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ντόχα - έως τα ζητήματα τα σχετικά με τις πολιτικές, την ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα που εμπίπτουν σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό στο πεδίο αρμοδιοτήτων της ΕΕ:

- Η Επιτροπή προσπαθεί επί του παρόντος να ενσωματώσει στην εξωτερική της βοήθεια τους στόχους της αειφόρου ανάπτυξης που καθορίστηκαν στη σύνοδο κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ. Η Επιτροπή εξετάζει νέες δραστηριότητες για την υποστήριξη των πρωτοβουλιών της ΕΕ στον τομέα του νερού και της ενέργειας που καθορίστηκαν στο Γιοχάνεσμπουργκ, και για αυτόν τον σκοπό, θα συνεργαστεί στενά τόσο με τα κράτη μέλη της ΕΕ όσο και με την κοινωνία των πολιτών. Κατά τον ίδιο τρόπο, πρέπει να συνεχιστούν η βελτίωση της βοήθειας στον εμπορικό τομέα και η δημιουργία υποδομών, ιδίως στο πλαίσιο του εμπορίου και του περιβάλλοντος, παράλληλα με την πρόοδο του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα.

- Για να διασφαλιστεί ότι το έργο των οργάνων του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα (συγκεκριμένα της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) συνοδεύεται από απτές επιτόπιες βελτιώσεις, η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει περισσότερο τις προσπάθειες για την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (και του εκδημοκρατισμού) στις τρίτες χώρες. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή σκοπεύει να καταφύγει περισσότερο στις πολυμερείς πράξεις της, σε συνάρτηση με τις προτεραιότητες για τα ανθρώπινα δικαιώματα που προσδιορίζονται στα Έγγραφα Στρατηγικής ανά Χώρα, καθώς και στην Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (EIDHR). Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τρόπους για τη σημαντική αύξηση της χορήγησης βοήθειας για τη δημιουργία υποδομών, δίνοντας έμφαση στην προώθηση των βασικών κανόνων εργασίας.

- Προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική η απόφαση 1373 του Συμβουλίου Ασφαλείας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, πρέπει να εφαρμοστεί παγκοσμίως, χωρίς να αφήνει περιθώρια διεξόδου στους τρομοκράτες και τους υποστηρικτές τους. Η ΕΕ είναι αποφασισμένη να βοηθήσει τις λοιπές χώρες να δημιουργήσουν τις απαιτούμενες δυνατότητες για την εφαρμογή της απόφασης 1373, και η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη, υλοποιεί μια νέα στρατηγική για την παροχή στοχοθετημένης βοήθειας σε χώρες εκτός της Ένωσης ώστε να δημιουργήσουν τις υποδομές για τη στήριξη της εφαρμογής της απόφασης 1373. Οι προσπάθειες αυτές θα συμπληρώσουν τα μακροπρόθεσμα προγράμματα ανάπτυξης και τα προγράμματα δημιουργίας θεσμικής υποδομής που παραμένουν το θεμελιώδες μέσο για τη μείωση της απειλής της δυσαρέσκειας και της τρομοκρατίας.

- Στη συνάρτηση αυτή, η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει σθεναρά τις προσπάθειες του ΟΗΕ για την καταπολέμηση του διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών, όχι μόνο συνεργαζόμενη ενεργά με την Επιτροπή των ΗΕ για την πρόληψη του εγκλήματος και την Ποινική Δικαιοσύνη και με την Επιτροπή Ναρκωτικών, αλλά και βοηθώντας άλλες χώρες να εφαρμόσουν θεμελιώδεις πράξεις του ΟΗΕ, όπως η Σύμβαση για το διακρατικό οργανωμένο έγκλημα. Για αυτόν τον σκοπό, η Επιτροπή εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις δυνατότητες ανάπτυξης της συνεργασίας με το Γραφείο του ΟΗΕ για τον 'Ελεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (ODC).

β) Αυτό που απαιτείται μακροπρόθεσμα είναι η συστηματική ολοκλήρωση των πολυμερών και διμερών πολιτικών στόχων.

Πολύ συχνά, το θεματολόγιο των διμερών συναντήσεων μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της δεν αντανακλά τους στόχους που επιδιώκει η Ένωση σε πολυμερή φόρουμ και τανάπαλιν. Θα έπρεπε να γίνεται συχνότερη προσφυγή στις τακτικές συναντήσεις που διεξάγονται μεταξύ της ΕΕ και χωρών ή ομάδων χωρών στο πλαίσιο των διμερών συμφωνιών της ΕΕ, με σκοπό τη γεφύρωση των θέσεων και στόχων της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη με τις θέσεις και τους στόχους των εταίρων της. Τούτο θα μπορούσε να συμβάλει τόσο στην προετοιμασία ψηφισμάτων ή άλλων πολιτικών πρωτοβουλιών όσο και στη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Κατά τον ίδιο τρόπο, στις διαβουλεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της στο περιθώριο ή κατά την προετοιμασία εκδηλώσεων του ΟΗΕ, η Ένωση δεν χρησιμοποιεί επαρκώς τις δυνατότητες επιρροής που θα έπρεπε να τις παρέχουν οι διμερείς της σχέσεις. Θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για να αντιμετωπιστεί αυτή η έλλειψη αποτελεσματικότητας και διασπορά της επιρροής.

* Η ΕΕ πρέπει να εισάγει σημεία του πολυμερούς προγράμματός της πιο συστηματικά στις τακτικές διμερείς συζητήσεις με τους εταίρους της και να χρησιμοποιεί το χρόνο που αφιερώνεται προς το παρόν στον εσωτερικό συντονισμό για να επωφελείται περισσότερο από τους προνομιακούς διμερείς δεσμούς της στα μείζονα όργανα του ΟΗΕ.

Συγκεκριμένα, η Γραμματεία του Συμβουλίου και η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσουν ώστε τα θεματολόγια των διμερών συναντήσεων με τρίτες χώρες ή ομάδες χωρών να λαμβάνουν συστηματικά υπόψη το πολυμερές πλαίσιο - όπως σύνοδοι κορυφής και υπουργικές συναντήσεις, συνεδριάσεις των συμβουλίων σύνδεσης ή των μικτών επιτροπών, καθώς και συνεδριάσεις της τρόικα. Δεδομένου ότι οι υφιστάμενες διμερείς διαβουλεύσεις της ΕΕ με τους εταίρους της σε πολυμερή φόρουμ διεξάγονται πολύ συχνά λίγο πριν από τις σχετικές εκδηλώσεις του ΟΗΕ ώστε να έχουν σημαντικό αντίκτυπο και, συνήθως, δεν συνδέονται με το διμερές πλαίσιο, η επιρροή της οποίας χαίρει η ΕΕ χάρη στους στενούς δεσμούς της με άλλες χώρες και ομάδες χωρών θα μπορούσε συνεπώς να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στο πολυμερές θεματολόγιο. Όσο περισσότερο εντατικός και συστηματικός είναι ο «desk-to-desk» διάλογος που περιγράφεται παρακάτω μεταξύ των Ηνωμένων Εθνών και της Επιτροπής, τόσο περισσότερο θα συμβάλει στο στόχο αυτό.

2. Η ΕΕ ΚΑΙ Ο ΟΗΕ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΝΤΟΝΟΤΕΡΟ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ

2.1. Δημιουργία των θεμελίων για ευρύτερη συνεργασία

Τα τελευταία χρόνια, έχει αλλάξει σημαντικά ο τρόπος κατά τον οποίον η ΕΕ και τα Ηνωμένα Έθνη αντιλαμβάνονται το ένα το άλλο. Ο συνδυασμός του μοναδικού θεσμικού σχήματος και ρόλου της ΕΕ (και πριν από αυτό της ΕΟΚ και της ΕΚ) με το σύστημα του ΟΗΕ που βασίζεται σε κυρίαρχα κράτη μέλη μπορεί να είχε δημιουργήσει αρχικά προβλήματα και για τους δύο οργανισμούς. Ωστόσο, τα οφέλη της συνεργασίας, η οποία συνδυάζει την παγκόσμια νομιμότητα του ΟΗΕ με το οικονομικό και πολιτικό κύρος της ΕΕ, είναι πλέον αναμφισβήτητα και έχουν οδηγήσει τόσο σε τακτικές επαφές υψηλού επιπέδου όσο και σε στενή επιτόπια συνεργασία. Έχουν αρχίσει εξαμηνιαίες συναντήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ του ΟΗΕ και της ΕΕ που επιτρέπουν τακτικές επαφές μεταξύ του Γενικού Γραμματέα και του Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, του Συμβουλίου και της Επιτροπής. Σήμερα, τα μέρη προβαίνουν σε διαβουλεύσεις και συνεργάζονται συστηματικά σε πολλούς πολιτικούς τομείς.

Η ίδια η Επιτροπή έχει αρχίσει να προωθεί περισσότερο τις σχέσεις με το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών, ξεκινώντας από τα αναπτυξιακά και ανθρωπιστικά θέματα, όπως καταδεικνύει η ανακοίνωση του 2001 με τίτλο "Οικοδόμηση μιας αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης με τα Ηνωμένα Έθνη στους τομείς της ανάπτυξης και των ανθρωπιστικών υποθέσεων" [10]. Πολλές από τις εισηγήσεις της που αφορούν τον διάλογο για τις πολιτικές, το γενικό πλαίσιο επιχειρησιακής συνεργασίας και τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις έχουν ήδη εφαρμοστεί ή πρόκειται να εφαρμοστούν.

[10] COM(2001) 231 τελικό, της 2ας Μαΐου 2001.

* Στα πλαίσια της έντασης του πολιτικού διαλόγου, τόσο οι συνεδριάσεις υψηλού επιπέδου όσο και οι συνεδριάσεις εργασίας αποτελούν συνήθη πρακτική και είναι πιο μελλοντοστραφείς, προβαίνουν στον απολογισμό της υφιστάμενης συνεργασίας και προσδιορίζουν κοινές βάσεις για τη διεύρυνσή της. Σε πολλές περιπτώσεις, η Επιτροπή έχει συνάψει συμφωνίες με οργανισμούς, ταμεία ή προγράμματα του ΟΗΕ που καθορίζουν ένα γενικό πλαίσιο συνεργασίας [11]. Όσον αφορά τη συνεργασία με τον ΠΟΕ, για παράδειγμα, αναπτύσσονται κοινές στρατηγικές για την εξέταση μεγάλου φάσματος θεμάτων στον τομέα της υγείας [12].

[11] Συγκεκριμένα, η ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της ΕΚ και της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, της 6ης Ιουλίου 2000, η ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της ΕΚ και της ΠΟΥ, της 14ης Δεκεμβρίου 2000, και η ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της ΕΚ και της ΔΟΕ, της 14ης Μαΐου 2001.

[12] Για παράδειγμα, οι κοινές προσπάθειες της Επιτροπής και του ΠΟΕ επέτρεψαν να εκπονηθεί σημαντική και δεσμευτική σύμβαση-πλαίσιο για την καταπολέμηση του καπνίσματος (ΣΠΕΚ) παγκοσμίως. Έτσι, η συνεργασία επεκτάθηκε στην πρωτοβουλία που ανελήφθη πρόσφατα από την ΕΚ σχετικά με τη δημιουργία πλατφόρμας για τα κλινικά πειράματα.

* Έχουν καταβληθεί μεγάλες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η τακτική παρουσία υπαλλήλων των ΕΚ στις συνεδριάσεις των διευθυνόντων και αρμόδιων για την χάραξη πολιτικών οργάνων του ΟΗΕ, καθώς και στο ευρύτερο πλαίσιο των διασκέψεων του ΟΗΕ. Ωστόσο, είναι σκόπιμο να ενισχυθεί περαιτέρω η εκπροσώπηση της ΕΚ στα φόρουμ του ΟΗΕ.

* Η συνοχή μεταξύ των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εκείνων του ΟΗΕ επιτόπου έχει ενισχυθεί με την καθιέρωση διαβουλεύσεων και συνεργασίας με τους οργανισμούς του ΟΗΕ που παρίστανται στην εκάστοτε χώρα κατά την κατάρτιση των Εγγράφων Στρατηγικής ανά Χώρα της Επιτροπής. Διεξάγονται εργασίες με σκοπό να εξευρεθούν τρόποι στενότερης συνεργασίας για την ανάλυση σε επίπεδο χώρας και την ανταλλαγή στοιχείων. Το θέμα αυτό πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη κατά την ενδιάμεση επανεξέταση των Εγγράφων Στρατηγικής Ανά χώρα.

* Η Επιτροπή έχει κατορθώσει να βελτιώσει τις απαιτούμενες συνθήκες για τη χρηματοδοτική συνεργασία μεταξύ της ΕΚ και του ΟΗΕ. Πρόκειται για τη νέα χρηματοδοτική και διοικητική συμφωνία-πλαίσιο, η οποία υπογράφηκε στις 29 Απριλίου 2003, σχετικά με την κοινοτική χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του ΟΗΕ από την ΕΚ. Η συμφωνία προβλέπει την εφαρμογή της ρήτρας επαλήθευσης, η οποία καλύπτει τη Γραμματεία του ΟΗΕ και τα σχετικά ταμεία και προγράμματα. Επιτρέπει τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων του ΟΗΕ από πολλούς χορηγούς βοήθειας και υιοθετεί μια προσέγγιση βασιζόμενη στα αποτελέσματα μάλλον παρά στους αρχικούς πόρους. Η συμφωνία βελτιώνει το πλαίσιο για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του ΟΗΕ από την ΕΚ και για την επίσπευση της διαχείρισης των διεξαγόμενων έργων. Η Επιτροπή θα προτείνει επίσης στις ειδικευμένες οργανώσεις του ΟΗΕ που επιθυμούν να επωφεληθούν από τους πόρους της Επιτροπής να εφαρμόσουν την εν λόγω συμφωνία. Η ΔΟΕ υπέγραψε σχετική συμφωνία στις 8 Ιουλίου 2003 και ο Οργανισμός Επισιτισμού και Γεωργίας έπραξε το ίδιο στις 17 Ιουλίου 2003.

* Η Επιτροπή λαμβάνει επί του παρόντος συγκεκριμένα μέτρα για την εγκαθίδρυση στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με τους οργανισμούς, τα ταμεία και τα προγράμματα του ΟΗΕ (UNAFP) στους τομείς της ανάπτυξης και των ανθρωπιστικών υποθέσεων. Έχει διεξαχθεί προεπιλογή των στρατηγικών εταίρων βάσει ανάλυσης της αντιστοιχίας της αποστολής των UNAFP προς τους κοινοτικούς στόχους, την επιχειρησιακή τους ικανότητα, την ικανότητα διαχείρισης, τα αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητά τους και την υπευθυνότητα, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των προτεραιοτήτων των πολιτικών της ΕΚ. Η Επιτροπή έχει αρχίσει συνομιλίες με τις επιλεγμένες UNAFP [13] για την εγκαθίδρυση στρατηγικών εταιρικών σχέσεων, των οποίων τα κυριότερα χαρακτηριστικά θα είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΚ στον πολιτικό διάλογο και στα διευθυντικά όργανα, η σταθερότερη, πιο προβλέψιμη χρηματοδοτική συνεργασία σε επιχειρησιακές δραστηριότητες και η στήριξη των βασικών ικανοτήτων των επιλεγμένων UNAFP. Η δημιουργία στρατηγικών εταιρικών σχέσεων αποτελεί ανοικτή και εξελικτική διαδικασία. Στο μέλλον, η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να εξετάσει τη δυνατότητα σύναψης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με άλλες UNAFP.

[13] Επί του παρόντος, έχουν αρχίσει συνομιλίες για στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με το UNDP, τον FAO, τη ΔΟΕ, την ΠΟΥ, την UNCTAD, την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, το ΠΕΠ, τη UNICEF, τον Οργανισμό Βιομηχανικής Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και την Υπηρεσία Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες της Παλαιστίνης (UNRWA). Παράλληλα, διεξάγονται παρόμοια διαβήματα για την ενίσχυση της συνεργασίας με το UNEP.

* Παράλληλα, η Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECHO) έχει αναπτύξει διαλόγους στρατηγικού προγραμματισμού σε ανθρωπιστικές υποθέσεις για να διασφαλιστεί ότι η χρηματοδότηση από την ECHO των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται από τα Ηνωμένα Έθνη επικεντρώνεται σε δραστηριότητες όπου τα Ηνωμένα Έθνη διαθέτουν αποδεδειγμένη πείρα ή συγκριτικό πλεονέκτημα, σύμφωνα με τις εισηγήσεις της ανακοίνωσης. Το πεδίο εφαρμογής των διαλόγων στρατηγικού προγραμματισμού έχει επεκταθεί από το 2001, από τη συζήτηση διοικητικών κατ'εξοχήν θεμάτων στη συζήτηση οριζόντιων θεμάτων, πολιτικών θεμάτων και θεμάτων τακτικής. Οι διάλογοι στρατηγικού προγραμματισμού έχουν επίσης επιτρέψει στην ECHO και στους εταίρους της στα Ηνωμένα Έθνη να βελτιώσουν σταδιακά την αμοιβαία γνώση τους και έτσι να δημιουργήσουν μια αποτελεσματικότερη σχέση.

2.2. Πέρα από την ανάπτυξη: βελτίωση της συνεργασίας σε θέματα ειρήνης και ασφάλειας

Η επόμενη πρόκληση είναι η επέκταση ενός αξιόπιστου και συστηματικού πλαισίου συνεργασίας σε άλλους τομείς που είναι ουσιαστικής σημασίας για την αποτελεσματική παγκόσμια διακυβέρνηση - και κυρίως σε εκείνους που συνδέονται με τον αυξανόμενο ρόλο της ΕΕ στον τομέα της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Η εξέλιξη των ΚΕΠΠΑ/ΕΠΑΑ έχει αυξήσει σημαντικά τις δυνατότητες της ΕΕ να συμμετάσχει στο πολιτικό, διπλωματικό και στρατιωτικό πλαίσιο, με την παροχή νέας ώθησης στις κοινοτικές πράξεις που μέχρι τώρα παρείχαν το κυριότερο μέσο για τη στήριξη των πολιτικών στρατηγικών στις περιοχές που έχουν ξεσπάσει κρίσεις.

Η διασφάλιση της συνεκτικής και αποτελεσματικής χρήσης όλων των μέσων που διαθέτει επί του παρόντος η Ένωση απαιτεί ήδη σημαντικό συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων παραγόντων στο επίπεδο της ΕΕ - των κρατών μελών και της Προεδρίας, του Ύπατου Εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ και της Επιτροπής. Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα θα είναι σχεδόν πάντα συμβατές προς τις αποφάσεις και τα πλαίσια που αναπτύσσουν τα Ηνωμένα Έθνη, και σε πολλές περιπτώσεις συμπληρωματικές προς αυτά, είναι επίσης ζωτικής σημασίας να εξασφαλιστεί αποτελεσματική συμπληρωματικότητα με τις δραστηριότητες του ΟΗΕ.

Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος έχει ήδη οδηγήσει σε εντατικοποίηση του διαλόγου υψηλού επιπέδου από το 2001: για παράδειγμα, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ ή ο αναπληρωτής του συναντώνται τουλάχιστον δύο φορές ετησίως με την τρόικα της ΕΕ. ο Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, κ. Frιchette, έχει παραστεί δύο φορές στην Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας (ΕΠΑ) του Συμβουλίου, και, τέλος, η ΕΕ συμμετέχει ενεργά στις εξαμηνιαίες συναντήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ του ΟΗΕ και των περιφερειακών οργανώσεων. Οι τελευταίες αυτές συναντήσεις επιτρέπουν να γίνει απολογισμός της προόδου που έχει επιτευχθεί ως προς την εφαρμογή των «13 κανόνων» που διέπουν την πρακτική συνεργασία. Μια τέτοια δράση ήταν η περιφερειακή διάσκεψη της ΕΕ τον Αύγουστο του 2002 στο Helsingborg, Σουηδία, για την πρόληψη των συγκρούσεων. Αυτές οι επαφές υψηλού επιπέδου θα πρέπει να βελτιώσουν της επαφές σε επιχειρησιακό επίπεδο σχετικά με θέματα όπως η ανάλυση της κατάστασης των χωρών, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και η συνεργασία για τη διαχείριση κρίσεων. Για να μετατραπεί ένας στενότερος συντονισμός σε πιο απτά αποτελέσματα απαιτούνται, για παράδειγμα, τολμηρές αποφάσεις όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών και την υιοθέτηση κοινών επιχειρησιακών κανόνων. Tα δυνητικά πλεονεκτήματα μιας αρμονικής και αποτελεσματικής συνεργασίας είναι αναμφισβήτητα.

Η πρόληψη των συγκρούσεων και η διαχείριση των κρίσεων βρίσκονται στην τομή του αναπτυξιακού προγράμματος και του προγράμματος ασφαλείας. Επιπλέον, πρόκειται για τομείς στους οποίους η σύγκλιση των στόχων και των δραστηριοτήτων της ΕΕ και του ΟΗΕ δικαιολογούν αναμφισβήτητα τον πολυμερισμό και τη διεθνή συνεργασία. Επομένως, η ανάγκη συμπληρωματικότητας των στόχων και των δραστηριοτήτων είναι αναμφισβήτητη [14]. Ειδικότερα, στα συμπεράσματά του της 21ης Ιουλίου 2003, το Συμβούλιο της ΕΕ επαναβεβαίωσε ιδίως τη θέληση της ΕΕ και των κρατών μελών της να συμβάλουν στους στόχους του ΟΗΕ όσον αφορά την πρόληψη των συγκρούσεων και τη διαχείριση των κρίσεων.

[14] Την ανάγκη αυτή έχουν αναγνωρίσει η Επιτροπή, το Συμβούλιο και ο ΟΗΕ, ιδίως στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων στις 11-12 Ιουνίου 2001, στο πρόγραμμα της ΕΕ για την πρόληψη των βίαιων συγκρούσεων που υιοθετήθηκε στο Γκέτεμποργκ στις 15-16 Ιουνίου 2001, στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πρόληψη συγκρούσεων, COM(2001) 211 τελικό της 11ης Απριλίου 2001, και στην Έκθεση του 2001 του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την πρόληψη των συγκρούσεων, η οποία προβαίνει ρητώς σε έκκληση για συνεργασία με περιφερειακές οργανώσεις. Η πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος της ΕΕ για την πρόληψη βίαιων συγκρούσεων κοινοποιείται ετησίως, και τελευταία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης, της 20ής Ιουνίου 2003.

Όσον αφορά την παροχή βοήθειας στις χώρες, η Επιτροπή και ο ΟΗΕ έχουν ήδη λάβει τα πρώτα μέτρα για τον καλύτερο συγχρονισμό των δραστηριοτήτων τους για την πρόληψη των συγκρούσεων. Έτσι, η Επιτροπή και η Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ συμφώνησαν, στις αρχές του τρέχοντος έτους, να αρχίσουν «desk-to-desk» διάλογο για την πρόληψη των συγκρούσεων και την εκτίμηση των κινδύνων σε ορισμένες χώρες-στόχους. Ο στόχος του διαλόγου αυτού, ο οποίος θα πρέπει επίσης να αρχίσει με τις αρμόδιες ειδικευμένες οργανώσεις, θα είναι να διασφαλίσει τακτική προηγούμενη ανταλλαγή πληροφοριών στο επιχειρησιακό επίπεδο όσον αφορά την ακολουθητέα πολιτική, τον προγραμματισμό και την αξιολόγηση των έργων. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να επιτρέψουν να συντονιστούν οι δράσεις στις χώρες-στόχους, και, ενδεχομένως, να προσδιοριστούν οι δυνατότητες κοινής δράσης σχετικά με την πρόληψη των συγκρούσεων και την αποκατάσταση της ειρήνης. Ο ΟΗΕ και η Επιτροπή έχουν ήδη προσδιορίσει σειρά χωρών-στόχων.

Για την Επιτροπή που διαχειρίζεται το μεγαλύτερο μέρος των μέσων που χρησιμοποιούνται στις επιχειρήσεις της ΕΕ για τη μη στρατιωτική διαχείριση κρίσεων, η ανάγκη για ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας με τα Ηνωμένα Έθνη γίνεται ακόμη πιο αισθητή με τη δημιουργία του μηχανισμού ταχείας αντίδρασης, που χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για την απευθείας στήριξη των επιχειρήσεων του ΟΗΕ [15].

[15] Μεταξύ των παραδειγμάτων δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται στα πλαίσια αυτού του ταμείου εκκίνησης (30 εκατ. ευρώ για το 2003) περιλαμβάνονται η συνεισφορά στο καταπιστευματικό ταμείο που διαχειρίζεται το UNDP για την προσωρινή διοίκηση του Αφγανιστάν και η χρηματοδότηση διαδικασίας αφοπλισμού και αποστρατικοποίησης υπό τη διεύθυνση του UNDP στο Κονγκό (Μπραζαβίλ). Άλλα κοινοτικά μέσα έχουν επίσης συμβάλει στις δραστηριότητες του ΟΗΕ για την πρόληψη των συγκρούσεων, όπως οι συνεισφορές της Eυρωπαϊκής Πρωτοβουλίας για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (EIDHR) στο καταπιστευματικό ταμείο του ΟΗΕ για προληπτική δράση και σε ένα σχέδιο της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα σχετικά με τις ποινικές διαδικασίες σε καταστάσεις κρίσης.

Είναι σκόπιμο να αξιοποιηθούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε εταίρου ως προς την εμπειρία ή την επιτόπια παρουσία του [16]. Όσον αφορά τη διαχείριση των κρίσεων, η βελτίωση της συμβατότητας των πρακτικών θα επεκταθεί στην πρόσληψη και κατάρτιση του επιτόπιου προσωπικού [17], στις προσπάθειες για τη διευκόλυνση ανταλλαγών υπαλλήλων μεταξύ των εδρών, και σε κοινές δραστηριότητες κατάρτισης [18]. Όλες αυτές οι δραστηριότητες εταιρικής σχέσης πρέπει πάνω από όλα να είναι πρακτικές, τόσο σε επίπεδο χάραξης πολιτικής όσο και επιτόπου.

[16] Λεπτομερέστερη ανασκόπηση της πείρας της Επιτροπής σε αυτούς τους τομείς περιλαμβάνεται στις ανακοινώσεις για την πρόληψη συγκρούσεων και για τη σύνδεση αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης, COM(2001) 153 τελικό της 23ης Απριλίου 2001.

[17] Τα εκπαιδευτικά προγράμματα του πειραματικού σχεδίου της Επιτροπής σχετικά με την κατάρτιση για πολιτικές πτυχές της διαχείρισης κρίσεων λαμβάνουν ήδη υπόψη τα εκπαιδευτικά πρότυπα και το εκπαιδευτικό υλικό που έχει αναπτύξει ο ΟΗΕ, ο οποίος έχει διαθέσει ορισμένους ομιλητές στα εκπαιδευτικά προγράμματα. Το προσωπικό θα εκπαιδευτεί για τις ειρηνευτικές αποστολές και τις επιτόπιες δραστηριότητες των Ηνωμένων Εθνών, του ΟΑΣΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και άλλων διεθνών οργανισμών, καθώς και για πιθανές αποστολές υπό τη διεύθυνση της ΕΕ. Η ιταλική Προεδρία του Συμβουλίου θα διοργανώσει διάσκεψη σχετικά με τις προδιαγραφές κατάρτισης, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2003, με τη συμμετοχή του ΟΗΕ.

[18] Οι αποσπάσεις προσωπικού έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε ατομικό επίπεδο σε άλλους τομείς της συνεργασίας ΕΚ-ΟΗΕ, όπως μεταξύ της Επιτροπής και της ΠΟΥ ή μεταξύ της Επιτροπής και της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Επιπλέον, το προσωπικό της Επιτροπής έχει ήδη συμμετάσχει σε εκπαιδευτικά προγράμματα των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη των συγκρούσεων.

Κατά τα τελευταία έτη, σημειώθηκε σαφής εξέλιξη των κοινών δραστηριοτήτων της ΕΕ και του ΟΗΕ στους τομείς παρεμβάσεων σε περιπτώσεις κρίσεων και αποκατάστασης μετά από κρίσεις. Η εμπειρία της συνεργασίας εκτείνεται τώρα από την ανασυγκρότηση κρατών και περιοχών που έχουν αποδυναμωθεί από τις συγκρούσεις έως την ανάπτυξη στρατιωτικής ειρηνευτικής δύναμης.

Στο Αφγανιστάν υπήρξε στενή συνεργασία μεταξύ της Αποστολής Βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών στο Αφγανιστάν, του UNDP και άλλων οργανώσεων. Η αστυνομική αποστολή της ΕΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη πήρε τη σκυτάλη από τον προκάτοχό της, την ειδική ομάδα του ΟΗΕ. Ο κοινοτικός άξονας της Αποστολής των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο (UNMiK) αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της προσωρινής διοίκησης, ενώ η Επιτροπή και ο ΟΗΕ επιδιώκουν αποτελεσματική συνεργασία για την εφαρμογή κανόνων και νομοθεσίας συμβατών με την ΕΕ. Πιο πρόσφατα, η ΕΕ άρχισε τη στρατιωτική επιχείρηση εκτάκτου ανάγκης "Artemis" στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (Μπούνια), σύμφωνα με την απόφαση 1484 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και κατόπιν αιτήματος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, εν αναμονή μιας ενισχυμένης στρατιωτικής ανάπτυξης του ΟΗΕ.

Πέρα από τα βασικά αυτά δείγματα συνεργασίας ΕΕ-ΟΗΕ σε δραστηριότητες ειρήνευσης και ασφάλειας, έχει επίσης υπάρξει σημαντικός συντονισμός μεταξύ της ΕΕ και του ΟΗΕ για προγράμματα αφοπλισμού, αποστρατικοποίησης και επανένταξης, από τις Μεγάλες Λίμνες της Αφρικής έως την Καμπότζη. Από την πλευρά της, η Επιτροπή εργάζεται πλέον τακτικά από κοινού με τον ΟΗΕ κατά την εφαρμογή των μέσων αποκατάστασης μετά από συγκρούσεις, από την άρση ναρκοπεδίων έως στρατηγικές πλήρους ανασυγκρότησης και συνδρομής, όπως στην περίπτωση των Δυτικών Βαλκανίων.

Οι μαρτυρίες για τη θετική συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και του ΟΗΕ όσον αφορά την πρόληψη των συγκρούσεων και τη διαχείριση των κρίσεων, τόσο επί τόπου όσο και μεταξύ των εδρών, πληθαίνουν ολοένα και περισσότερο. Για να διατηρηθεί η δυναμική αυτή στη διαδικασία συνεννόησης θα απαιτηθούν επιπλέον συστηματικά μέτρα. Για παράδειγμα, οι προαναφερόμενοι εθνικοί διάλογοι για την πρόληψη των συγκρούσεων πρέπει να καλύπτουν και θέματα διαχείρισης κρίσεων και διατήρησης της ειρήνης, γεγονός που θα ωθούσε τη Γραμματεία του Συμβουλίου και την Επιτροπή να συμμετάσχουν ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο του ΟΗΕ σε αυτούς τους τομείς. Μόνο με τη μακροπρόθεσμη βελτίωση της αμοιβαίας γνώσης και εμπιστοσύνης θα μπορέσουν η ΕΕ και τα Ηνωμένα Έθνη να καταστήσουν πιο αποτελεσματικές τις συμπληρωματικές απαντήσεις που δίνουν βραχυπρόθεσμα σε περιπτώσεις έκτασης ανάγκης και κρίσεων.

Για να εξακολουθήσει να είναι εναρμονισμένος ο διάλογος, ο οποίος καθίσταται ολοένα και πιο συχνός και επιχειρησιακός, πρέπει να οργανωθεί με ακρίβεια βάσει των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων των οικείων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και του ΟΗΕ. Μεταξύ των κυριότερων εταίρων του ΟΗΕ περιλαμβάνονται το Τμήμα Πολιτικών Υποθέσεων (DPA), το Τμήμα Επιχειρήσεων για τη Διατήρηση της Ειρήνης (DPKO), το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), το Γραφείο για την Πρόληψη και την Αποκατάσταση Κρίσεων, και το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA). Από την πλευρά της ΕΕ συμμετέχουν η Γραμματεία του Συμβουλίου, η Επιτροπή, η Προεδρία και τα κράτη μέλη [19]. Σε αυτόν τον τομέα, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, είναι σημαντικό οι μελλοντικές εξελίξεις στις ρυθμίσεις εξωτερικής εκπροσώπησης της ΕΕ να διευκολύνουν και όχι να παρεμποδίζουν τη σαφή και παραγωγική επικοινωνία με τους ομολόγους του ΟΗΕ.

[19] Το πρόγραμμα του Γκέτεμποργκ δεσμεύει την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη ως προς την εφαρμογή των μέτρων στον τομέα αυτό και ορίζει ότι σύμφωνα με το άρθρο 19 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της θα συντονίζουν τις δράσεις τους για την προώθηση της πρόληψης των συγκρούσεων στους διεθνείς οργανισμούς των οποίων είναι μέλη.

* Η ΕΕ (Προεδρία, Επιτροπή και Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου) πρέπει να εμβαθύνουν τον τακτικό διάλογο με τη Γραμματεία του ΟΗΕ σχετικά με τους αντίστοιχους ρόλους τους στη συμβολή της ΕΕ στις ειρηνευτικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των μη στρατιωτικών πτυχών διαχείρισης των κρίσεων.

* κατά περίπτωση) για την καθιέρωση αποτελεσματικού προηγούμενου διαλόγου σχετικά με τις αξιολογήσεις σε κάθε χώρα, με βάση τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της εξωτερικής βοήθειας της Επιτροπής για την εξασφάλιση της συμπληρωματικότητας με άλλους χορηγούς βοήθειας.

* Η ΕΕ και ο ΟΗΕ θα πρέπει να συνεργαστούν ούτως ώστε να διασφαλίσουν τη συμβατότητα των επιτόπιων προδιαγραφών κατάρτισης του προσωπικού (και, ενδεχομένως, με εκείνους του ΟΑΣΕ). Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται με τον ΟΗΕ για να διασφαλίσει τη συμβατότητα των προδιαγραφών πρόσληψης στις περιπτώσεις όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει προσωπικό σε επιχειρήσεις διαχείρισης των κρίσεων.

* Η Επιτροπή θα διερευνήσει τρόπους για την περαιτέρω προώθηση της ανταλλαγής προσωπικού και τη διευκόλυνση κοινών δραστηριοτήτων κατάρτισης με τις οργανώσεις του συστημάτος των Ηνωμένων Εθνών.

* Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει στενότερες και τακτικότερες επαφές μεταξύ του προσωπικού του ΟΗΕ που εργάζεται σε περιοχές όπου έχουν ξεσπάσει κρίσεις (συγκεκριμένα τα DPA, DPKO, OCHA και UNDP) και της Επιτροπής τόσο στην έδρα όσο και επιτόπου. Αυτός ο «desk-to-desk» διάλογος θα επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές που εμπνέουν σοβαρές ανησυχίες.

Τέλος, πρέπει να συνεχιστούν τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί για τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ της ΕΕ, του ΟΗΕ και των περιφερειακών οργανώσεων όπως ο ΟΑΣΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης [20]. Προς το σκοπό αυτό, η αποτελεσματική παρακολούθηση της περιφερειακής διάσκεψης της ΕΕ στο Helsingborg σχετικά με την πρόληψη ενόπλων συγκρούσεων θα είναι ουσιαστικής σημασίας.

[20] Η ΕΕ χαιρέτισε τη συνάντηση υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου Ασφαλείας, της 11ης Απριλίου 2003, με θέμα "Το Συμβούλιο Ασφαλείας και οι περιφερειακές οργανώσεις: αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια".

* Η ΕΕ και ο ΟΗΕ πρέπει να μεριμνούν για το συστηματικό συντονισμό με τις περιφερειακές οργανώσεις σε περιπτώσεις πρόληψης συγκρούσεων και διαχείρισης καταστάσεων κρίσης ή καταστάσεων που έπονται των κρίσεων, και να αλληλοσυμπληρώνουν ενδεχομένως τους πόρους τους.

3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ

Για να μπορέσει να συμβάλει αποτελεσματικά η ΕΕ στην ισχυροποίηση του πολυμερούς συστήματος, πρέπει να είναι σε θέση να συμμετέχει ενεργά και δυναμικά στις πολιτικές συζητήσεις των πολυμερών φόρουμ. Όπως τονίστηκε στην αρχή του παρόντος εγγράφου, η ΕΕ θεμελιώνεται σε αξίες που ευνοούν εκ των πραγμάτων ένα ευρύτερο πολυμερές σύστημα. Ωστόσο, για να προωθήσει τις αξίες της στην παγκόσμια σκηνή πρέπει να αρχίσει εποικοδομητικό και τακτικό διάλογο με άλλες χώρες και ομάδες χωρών. Κατά τα τελευταία χρόνια, έχει ήδη σημειωθεί σημαντική πρόοδος για να επιβληθεί στις πολιτικές συζητήσεις του ΟΗΕ συνεκτική ευρωπαϊκή παρουσία. Για να υποστηριχθούν καλύτερα οι αξίες και τα συμφέροντα της ΕΕ, η θετική αυτή εξέλιξη πρέπει να συνεχιστεί, λαμβανομένων υπόψη της πρότασης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης να εκχωρηθεί νομική προσωπικότητα στην ΕΕ, καθώς και των εργασιών που διεξάγονται παράλληλα για την παγίωση της εξωτερικής εκπροσώπησης της Ένωσης βάσει των προτάσεων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης [21]. Η προσχώρηση δέκα νέων κρατών μελών θα δημιουργήσει τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες για τον ρόλο της ΕΕ στο πλαίσιο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών - και ενδεχομένως θα απαιτήσει σοβαρές προσπάθειες εκ μέρους της ΕΕ για τη διατήρηση αποτελεσματικής και άμεσης παρουσίας. Επιπλέον, υπάρχουν θέματα που θα πρέπει ενδεχομένως να εξετάσει η ΕΕ ανεξάρτητα από τις ακριβείς θεσμικές προσαρμογές που ενδέχεται να προκύψουν από τη Σύμβαση και τη Διακυβερνητική Διάσκεψη - όπως η ενίσχυση του ρόλου των ομάδων του Συμβουλίου στις Βρυξέλλες κατά την παροχή στρατηγικών κατευθύνσεων στους εκπροσώπους της ΕΕ επιτόπου ή η δημιουργία αποτελεσματικότερων διαδικασιών εσωτερικού συντονισμού της ΕΕ.

[21] Ειδικότερα, βλέπε άρθρα III-188 και III-201.

3.1. Η ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη: ικανοποιητική πρόοδος μέχρι στιγμής

Από τη στιγμή ήδη που θεσπίστηκε η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας, η παρουσία της ΕΕ στις πολιτικές συζητήσεις του ΟΗΕ αποτελεί θεσμό. Χάρη στις προσπάθειες των διαδοχικών Προεδριών του Συμβουλίου και των Αρχηγών Αποστολών της ΕΕ στα κυριότερα όργανα του ΟΗΕ, η ΕΕ συντονίζει πλέον τη θέση της αποτελεσματικά στα σημαντικότερα πολιτικά φόρουμ του ΟΗΕ, όπως η Γενική Συνέλευση (στην οποία η ΕΕ επιτυγχάνει κοινή θέση στο 95% περίπου των ψηφισμάτων), το ECOSOC (Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο), οι κύριες επιτροπές και οι τεχνικές επιτροπές, άλλα επικουρικά όργανα όπως η Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη, και οι περισσότερες ειδικευμένες οργανώσεις καθώς και μείζονες διασκέψεις. Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες ενημέρωσης του κοινού που έχουν αναληφθεί από κοινού από το Συμβούλιο και την Επιτροπή έχουν αυξήσει αισθητά την προβολή της ΕΕ από αυτήν την άποψη [22]. Τα τελευταία χρόνια έχει επίσης σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών και το συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ στις υποθέσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τον πολιτικό ρόλο της ΕΕ έχει αυξηθεί με τη συχνή συμμετοχή της Προεδρίας - και σε ορισμένες περιπτώσεις του Ύπατου Εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ - στις ανοιχτές συνεδριάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η πλήρης εφαρμογή του άρθρου 19 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης βελτιώσει τη συνοχή μεταξύ της ΚΕΠΠΑ και των θέσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας [23].

[22] Ιδίως, το διοργανικό δικτυακό τόπο 'EU@UN' (http:// europa-eu-un.org), ο οποίος λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2002.

[23] Το άρθρο 19 της ΣΕΕ ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι «τα κράτη μέλη που είναι επίσης μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών θα συνεννοούνται μεταξύ τους και θα τηρούν πλήρως ενήμερα τα άλλα κράτη μέλη. Όσα κράτη μέλη είναι μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας φροντίζουν, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, να υπερασπίζονται τις θέσεις και τα συμφέροντα της Ένωσης, με την επιφύλαξη των ευθυνών τους δυνάμει των διατάξεων του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.»

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει αποκτήσει σημαντικό ρόλο στις πολιτικές συζητήσεις στα Ηνωμένα Έθνη, ιδίως σε τομείς κανονιστικών δραστηριοτήτων στους οποίους η ΕΚ διαθέτει ειδικές αρμοδιότητες στη θεσμική αρχιτεκτονική της ΕΕ, συμβάλοντας έτσι στη συνοχή μεταξύ των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της Ένωσης. Η ΕΚ είναι πλήρες μέλος μιας ειδικευμένης οργάνωσης του ΟΗΕ, του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO). Η ΕΚ θα είναι σύντομα πλήρες μέλος του Codex Alimentarius, μετά την τροποποίηση του καταστατικού που εγκρίθηκε πρόσφατα από την επιτροπή Codex και τη Γενική Διεύθυνση του FAO και του ΠΟΕ. Η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να εξεταστεί και για άλλες οργανώσεις του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Εν προκειμένω, η Επιτροπή έχει υποβάλει σύσταση στο Συμβούλιο για να γίνει πλήρες μέλος της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ) και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ) [24]. Επιπλέον, η ΕΚ συμμετέχει ενεργά σε αυξανόμενο αριθμό άλλων φόρουμ και εκδηλώσεων του ΟΗΕ [25].

[24] Βλέπε έγγραφο SEC(2002) 381 τελικό.

[25] Η ΕΚ έχει συμμετάσχει πλήρως στις εργασίες πολλών οργάνων του ΟΗΕ και στην προετοιμασία μειζόνων διασκέψεων, όπως στη Διάσκεψη ΛΑΧ-ΙΙΙ, στην ΠΔΑΑ και στη Διάσκεψη για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης, καθώς και στις διαπραγματεύσεις για πολλές νομικές πράξεις του ΟΗΕ.

Ο εξελισσόμενος ρόλος των αντιπροσωπιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα κυριότερα όργανα του ΟΗΕ έχει συμβάλει σημαντικά σε αυτήν τη διαδικασία.

3.2. Παροχή στην ΕΕ των μέσων για αποτελεσματικότερη συμβολή στις συζητήσεις του ΟΗΕ

α) Καλύτερη προηγούμενη προετοιμασία των θέσεων της ΕΕ

Πολύ συχνά, η ΕΕ εξακολουθεί να αρκείται στο να δίνει απλώς απαντήσεις στα πολυμερή φόρουμ, η δε ημερήσια διάταξη καθορίζεται από άλλους παράγοντες. Η ΕΕ πρέπει να προωθεί πιο δυναμικά τους θεμελιώδεις στόχους της στα Ηνωμένα Έθνη - μια στάση που όχι μόνο θα εξυπηρετήσει καλύτερα τα δικά της συμφέροντα, αλλά και θα προωθήσει τις εργασίες του ΟΗΕ στο σύνολό τους [26]. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο πρέπει να εξεταστεί ο ρόλος και η λειτουργία των οργάνων του Συμβουλίου που είναι αρμόδια για θέματα του ΟΗΕ, και συγκεκριμένα της ομάδας εργασίας για τα Ηνωμένα Έθνη (CONUN) και της ομάδας εργασίας για την προετοιμασία των μειζόνων διασκέψεων του ΟΗΕ. Επομένως, πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα όργανα αυτά διαθέτουν τα μέσα για την εξέταση ορισμένων πολιτικών θεμάτων ουσίας και για τον καθορισμό των στόχων της ΕΕ ενόψει σημαντικών εκδηλώσεων του ΟΗΕ. Τούτο σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι εν λόγω ομάδες θα πρέπει να συναντώνται με επαρκή συχνότητα ώστε να δύνανται να διαχειρίζονται δραστήρια σημαντικές εκδηλώσεις του ΟΗΕ και να καθοδηγούν τη συντονιστική διαδικασία αποτελεσματικότερα.

[26] Εν προκειμένω, το έγγραφο σχετικά με τις προτεραιότητες της ΕΕ που καταρτίζεται για κάθε σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση.

Η ενδυνάμωση του ρόλου των οργάνων του Συμβουλίου θα πρέπει επίσης να επιτρέψει στην ΕΕ να αντιμετωπίσει το φαινόμενο, σπάνιο μεν αλλά επιζήμιο για την επιρροή της, της απόκλισης των ψήφων των κρατών μελών της ΕΕ στα φόρουμ του ΟΗΕ [27]. Οι αποκλίνουσες αυτές ψήφοι οφείλονται συνήθως στην έλλειψη συναίνεσης μεταξύ των κρατών μελών στις Βρυξέλλες. Θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ιδίως με την εντατικοποίηση του συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών στο θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ. Ειδικότερα, στις περιπτώσεις που οι προτάσεις που εξετάζονται στον ΟΗΕ αφορούν τομείς που καλύπτονται από την ΚΕΠΠΑ, θα πρέπει να γίνεται όσο το δυνατό μεγαλύτερη προσφυγή στα αρμόδια όργανα του Συμβουλίου για τη διασφάλιση της συνοχής. Κατ'αρχάς, τούτο σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν αποκλίνουσες ψήφοι στην ΕΕ επί θεμάτων που καλύπτονται από κοινή θέση. Εν προκειμένω, η Προεδρία, ο Ύπατος Εκπρόσωπος για την ΚΕΠΠΑ και η Επιτροπή έχουν ιδιαίτερη ευθύνη δυνάμει των υφιστάμενων συνθηκών. Ο διορισμός Ευρωπαίου Υπουργού Εξωτερικών Υποθέσεων, όπως προβλέπεται στο σχέδιο της συνταγματικής συνθήκης, θα πρέπει να δώσει επιπλέον νέα ώθηση στην εκπόνηση συνεκτικών κοινών θέσεων εντός της ΕΕ και της εκπροσώπησής τους στον ΟΗΕ, σύμφωνα με το άρθρο III-206 του εν λόγω σχεδίου [28].

[27] Πρόσφατα, τούτο σημειώθηκε ορισμένες φορές στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και κατ'επανάληψη στις ψηφοφορίες της Επιτροπής των ΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις ορισμένοι εταίροι αποποιήθηκαν την κοινή θέση που είχε ήδη υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

[28] Το άρθρο III-206 του σχεδίου Συντάγματος ορίζει ιδίως ότι όταν η Ένωση έχει καθορισμένη θέση ως προς ένα θέμα της ημερήσιας διάταξης του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Υπουργός Εξωτερικών καλείται, από τα μέλη της ΕΕ που είναι μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, να παρουσιάσει τη θέση της Ένωσης.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ στο Συμβούλιο Ασφαλείας, και συγκεκριμένα τα δύο μόνιμα μέλη της Ένωσης, πρέπει να διερευνήσουν πιο συστηματικά μέσα εκπλήρωσης των υποχρεώσεών τους βάσει του άρθρου 19 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις περιπτώσεις που υπάρχει κοινή θέση της ΕΕ σχετικά με κάποιο θέμα της ημερήσιας διάταξης, τα μέσα αυτά μπορούν να συνίστανται στο ότι ένα από τα δύο μόνιμα μέλη (εκ περιτροπής) θα παρουσιάζει ρητώς τη θέση αυτή. Τα κράτη μέλη της ΕΕ που είναι μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους σύμφωνα με το άρθρο 19, όσον αφορά τις διαβουλεύσεις και τη συννενόηση κατά τις συζητήσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, με βάση τις πρόσφατες προσπάθειες που έχουν καταβληθεί στο πλαίσιο αυτό από τις σημερινές χώρες της ΕΕ που είναι μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι δυνατότητες βελτίωσης της πρακτικής εφαρμογής του άρθρου 19 είναι ακόμη σημαντικές, γεγονός που θα επιτρέψει να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα και η συνοχή της εξωτερικής δράσης της ΕΕ.

* Είναι σκόπιμο να δοθεί στις ομάδες εργασίας του Συμβουλίου που είναι αρμόδιες για θέματα του ΟΗΕ σημαντικότερος ρόλος καθοδήγησης σχετικά με θέσεις της ΕΕ στα κυριότερα όργανα του ΟΗΕ. Η EE πρέπει να υποβάλλει ολοένα και περισσότερο κοινές θέσεις σε όλα τα όργανα του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Στις περιπτώσεις που ένα θέμα που εξετάζεται σε φόρουμ του ΟΗΕ καλύπτεται από την ΚΕΠΠΑ, ο ρόλος των αρμόδιων οργάνων του Συμβουλίου στις Βρυξέλλες πρέπει να ενισχύεται ενεργά όσον αφορά την παρακολούθηση και, ενδεχομένως, την επαρκή προετοιμασία της συντονισμένης εφαρμογής των πολιτικών που έχουν συμφωνηθεί.

- Η ομάδα εργασίας για τα Ηνωμένα Έθνη (CONUN) πρέπει να ενισχυθεί. Προς το σκοπό αυτό πρέπει:

- να εξασφαλιστεί ότι το πρόγραμμα εργασίας της ομάδας ανταποκρίνεται πιο συστηματικά στα πολιτικά θέματα ουσίας που εξετάζονται στα φόρουμ του ΟΗΕ, ούτως ώστε η εν λόγω ομάδα να παρέχει σαφείς και κατάλληλες κατευθύνσεις στους εκπροσώπους της ΕΕ επιτόπου προς το σκοπό αυτό ο συντονισμός μεταξύ της CONUN και των αρμόδιων τεχνικών ομάδων εργασίας του Συμβουλίου πρέπει να ενισχυθεί.

- να γίνεται συστηματικότερη προσφυγή στην εν λόγω ομάδα για τον καθορισμό των στόχων της ΕΕ κατά τις συνεδριάσεις οργάνων, όπως των κύριων ή τεχνικών επιτροπών.

- να προσαρμόζεται το χρονοδιάγραμμα των συνεδριάσεων ώστε να συμπίπτει με τις δραστηριότητες του ΟΗΕ. και

- να συγκαλείται η εν λόγω ομάδα σε επίπεδο διευθυντών του ΟΗΕ δύο φορές ετησίως για την εκπλήρωση του καθοδηγητικού της ρόλου.

- Καθοδηγητικό ρόλο υψηλού επιπέδου θα μπορούσε επίσης να επιτελέσει η Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας - με την εξασφάλιση της συνοχής μεταξύ των θέσεων της ΚΕΠΠΑ και των θέσεων της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη - ανάλογα με τη σπουδαιότητα και τον επείγοντα χαρακτήρα των θεμάτων που διακυβεύονται. Ένας σημαντικός στόχος είναι να αποφεύγονται οι αποκλίνουσες ψήφοι επί θεμάτων για τα οποία υπάρχει κοινή θέση της ΕΕ.

Ο στόχος της καλύτερης προηγούμενης προετοιμασίας θα μπορούσε επίσης να επιτευχθεί με τη μεγαλύτερη χρήση των εγγράφων θέσης, των κατευθυντήριων γραμμών ή των εγγράφων επιχειρηματολογίας της ΕΕ. Κατά τον ίδιο τρόπο, η σημερινή πρακτική των μονοθεματικών συνεδριάσεων εμπειρογνωμόνων που διοργανώνονται πριν από τις μείζονες εκδηλώσεις του ΟΗΕ - όπως συμβαίνει επί του παρόντος κατά την προετοιμασία ορισμένων μειζόνων διασκέψεων - θα μπορούσε να επεκταθεί ενδεχομένως σε διάφορες άλλες εκδηλώσεις του ΟΗΕ.

* Η ΕΕ πρέπει να παγιώσει και να ενισχύσει την πρακτική των συνοπτικών ενημερωτικών σημειωμάτων, των κατευθυντήριων γραμμών ή των εγγράφων θέσης για ορισμένες εκδηλώσεις και συνεδριάσεις του ΟΗΕ. ενδεχομένως, θα μπορούσαν να διοργανωθούν προπαρασκευαστικές σύνοδοι για τον καθορισμό των κεντρικών ζητημάτων και προτεραιοτήτων της ΕΕ. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να συμβάλει σε αυτή τη διαδικασία με έγγραφα προσανατολισμού.

Επιπλέον, ενώ η πρακτική του συντονισμού έχει επιτρέψει στην ΕΕ να εδραιώσει την παρουσία της στα περισσότερα σημαντικά όργανα με έδρα τη Νέα Υόρκη, καθώς και στις περισσότερες ειδικευμένες οργανώσεις, μια συνεκτική προσέγγιση της ΕΕ θα απαιτούσε επέκταση του συντονισμού της ΕΕ για την καλύτερη κάλυψη ολόκληρου του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και άλλων συνδεόμενων με αυτόν οργάνων παγκόσμιας διακυβέρνησης.

* Η ΕΕ πρέπει να παγιώσει και να ενισχύσει το συστηματικό εσωτερικό συντονισμό της σε ολόκληρο το σύστημα των ΗΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο συντονισμός αυτός είναι επικεντρωμένος και όσο το δυνατό λιγότερο γραφειοκρατικός, καθώς και ότι επιτρέπει στην ΕΕ να ξεκινήσει εποικοδομητικό διάλογο με άλλους παράγοντες.

Στην περίπτωση διεθνών θεμάτων κοινωνικής πολιτικής, η ΕΕ πρέπει να επιδιώκει πιο συστηματικά να μιλάει με μια φωνή. Το να μιλάει με μια φωνή σε φόρουμ όπως η Τρίτη Επιτροπή και η Επιτροπή για την Κοινωνική Ανάπτυξη ενώ εξετάζει παρόμοια θέματα μόνο από εθνικής πλευράς στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας έρχεται σε αντίφαση με τη συνολική δέσμευση της ΕΕ για μια περισσότερο συνεκτική διεθνή προσέγγιση στον τομέα της κοινωνικής ανάπτυξης και θίγει την αποτελεσματική προώθηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η αξιοπιστία και η επιρροή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε θέματα υγείας και έρευνας στον τομέα της υγείας, όπως η καταπολέμηση του HIV/AIDS και άλλων μεταδοτικών νόσων, θα ενισχυόταν επίσης με έναν πιο συστηματικό συντονισμό σε ολόκληρο το σύστημα του ΟΗΕ (κοινές στρατηγικές με την ΠΟΥ, Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και Επιτροπή για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη). Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει υιοθετήσει ισχυρό, ενιαίο και δυναμικό τρόπο αντιμετώπισης των διεθνών ζητημάτων στον τομέα της υγείας και της δημογραφίας στο πλαίσιο των «νέων» πολυμερών οργάνων (π.χ. ΠΟΕ - πρόσβαση στα φάρμακα, παγκόσμιο ταμείο για την καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας). Ο τρόπος αυτός αντιμετώπισης, ο οποίος συμφωνεί με τις οικείες δηλώσεις και συμπεράσματα του ΟΗΕ, θα πρέπει να συνεχιστεί με το ίδιο σθένος εντός του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, ιδιαίτερα σε μια στιγμή όπου οι κοινοί διεθνείς στόχοι πρέπει να ενισχυθούν περισσότερο όσο ποτέ.

Επιπλέον, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την καθιέρωση συντονισμού της ΕΕ σε ορισμένα φόρουμ που εξετάζουν τη συνεργασία για την ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, όπως το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (ΠΕΠ).

Η ανάγκη για ικανοποιητική προηγούμενη προετοιμασία των θέσεων της ΕΕ και αποτελεσματικό συντονισμό είναι ιδιαίτερα έντονη στην περίπτωση των οργάνων του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα - τομέας στον οποίον τα αρμόδια όργανα του Συμβουλίου έχουν ήδη επιτελέσει σημαντικό έργο, ιδίως μετά τα απογοητευτικά αποτελέσματα της 58ης συνόδου της Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (CHR).

Είναι ζωτικής σημασίας να εργαστεί η ΕΕ για τη ενίσχυση της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα επιδεικνύει πρόσφατα συνεχώς μεγαλύτερη τάση να απορρίπτει ψηφίσματα που αφορούν μια χώρα, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των μελών του ΟΗΕ διστάζει να προσφύγει στις ειδικές διαδικασίες [29] που θα οδηγούσαν σε διεξοδική εξέταση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε μια συγκεκριμένη χώρα ή ενός δεδομένου θέματος.

[29] Οι ειδικές διαδικασίες συνίστανται στη σύσταση ομάδων εργασίας (αποτελούμενων από εμπειρογνώμονες που ενεργούν ως ιδιώτες).

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θα πρέπει να χρησιμοποιεί περισσότερο τα μέσα που διαθέτει, αξιοποιώντας τον πολιτικό διάλογο με τις τρίτες χώρες και τις περιφερειακές ομάδες για την προώθηση μεγαλύτερης συνεργασίας στην Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και άλλα φόρουμ. H ρήτρα «ουσιωδών στοιχείων» των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που περιέχουν οι κοινοτικές συμφωνίες μπορεί να αποτελέσει μοχλό για έναν τέτοιο διάλογο. Δεν πρόκειται μόνο για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μια τρίτη χώρα σε εθνικό επίπεδο, αλλά και για τις επιπτώσεις της προσέγγισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την τρίτη αυτή χώρα σε διεθνές επίπεδο [30].

[30] Η Συμφωνία του Κοτονού, για παράδειγμα (που τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2003) προβλέπει στο άρθρο 9 ότι «ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου, των δημοκρατικών αρχών και του κράτους δικαίου, επί του οποίου βασίζεται η εταιρική σχέση ΑΚΕ-ΕΕ, αποτελούν τη βάση των εσωτερικών και διεθνών πολιτικών των μερών και ουσιώδη στοιχεία της παρούσας συμφωνίας».

Ειδικότερα, θα πρέπει να κληθούν οι χώρες που έχουν εκλεγεί ή επιθυμούν να εκλεγούν στην Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα να υποστηρίζουν τις ειδικές διαδικασίες που δημιουργεί το εν λόγω όργανο και να επιβλέπουν εκ του σύνεγγυς την κύρωση και εφαρμογή, από τις χώρες αυτές, των κυριότερων διεθνών πράξεων στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ενίσχυση αυτή του πολιτικού διαλόγου για τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να συμπληρωθεί με μια προσεκτική εξέταση του τρόπου κατά τον οποίον η εξωτερική βοήθεια μπορεί να βοηθήσει τις τρίτες χώρες να εκπληρώσουν τις διεθνείς τους υποχρεώσεις ή να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που έχουν προκύψει από τις ειδικές διαδικασίες της Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Με τη σειρά τους, οι θέσεις που υιοθετούνται από την ΕΕ στην Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα πρέπει να αντανακλούν τις βελτιώσεις στην κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε μια συγκεκριμένη χώρα, αφού εξεταστεί δεόντως αν απαιτείται πρωτοβουλία της ΕΕ και, αν ναι, υπό ποία μορφή [31].

[31] Για παράδειγμα, ένα ψήφισμα μπορεί να μεταφερθεί από το σημείο 9 της ημερήσιας διάταξης (ψηφίσματα σχετικά με τις χώρες) στο σημείο 19 που εξετάζει την τεχνική βοήθεια.

* Η ΕΕ πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της ώστε να ενεργεί κατά τρόπο συντονισμένο και ενιαίο στα όργανα του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει μεγαλύτερη συνοχή στην εφαρμογή του πολιτικού διαλόγου, στον προγραμματισμό της σχετικής βοήθειας και στις θέσεις που υιοθετούνται στα φόρουμ του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Εν προκειμένω, έχουν ήδη επέλθει ορισμένες βελτιώσεις στο Συμβούλιο, μεταξύ των οποίων ένα χρονοδιάγραμμα των δραστηριοτήτων της ΕΕ, συνοπτικότερα σχέδια ψηφισμάτων για τα κυριότερα προβλήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επίσπευση της οριστικοποίησης των κειμένων και κατανομή των καθηκόντων. Οι προσπάθειες αυτές αξιολογούνται την επαύριο της 59ης συνεδρίασης της Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Επίσης, εξετάζονται περαιτέρω πρωτοβουλίες, μεταξύ των οποίων η ορθολογική οργάνωση του αριθμού και της έκτασης των δηλώσεων της ΕΕ. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συμπληρωθούν με συνεισφορά της ΕΕ για την ενίσχυση της αξιοπιστίας της Επιτροπής των ΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UNCHR).

Κατά τον ίδιο τρόπο, για να συμβάλει αποτελεσματικότερα η ΕΕ στην ισχυροποίηση του πολυμερούς συστήματος στο δημοσιονομικό, οικονομικό και αναπτυξιακό τομέα και να διασφαλίσει ότι λαμβάνονται συστηματικότερα υπόψη οι προτιμήσεις της σε θέματα πολιτικής, πρέπει να εξεταστεί ο χαρακτήρας της εκπροσώπησης της ΕΕ στην Παγκόσμια Τράπεζα και στο ΔΝΤ. Δεδομένων των επιπτώσεων των εργασιών των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο εμπόριο και τις πολιτικές για την αειφόρο ανάπτυξη, και λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής ολοκλήρωσης της ΕΕ, ειδικά στη ζώνη του ευρώ, η έλλειψη αποτελεσματικής παρουσίας της ΕΕ στα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι ολοένα και πιο αναχρονιστική.

* Η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει να ενισχύσει σταδιακά την εκπροσώπησή της στα διοικητικά συμβούλια των οργάνων του Bretton Woods.

Κατ' αρχάς, πρέπει να προβλεφθεί καλύτερος συντονισμός της ΕΕ στο πλαίσιο των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για να καταλήξει τελικά σε ενοποιημένη εκπροσώπηση της ΕΕ (ή της ζώνης του ευρώ).

Τέλος, όπως και για τις άλλες πτυχές του ρόλου της ΕΕ στον ΟΗΕ, η επικείμενη διεύρυνση της ΕΕ μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στη λειτουργία του συντονισμού της ΕΕ. Με την προσχώρηση των νέων κρατών, η ΕΕ θα αντιπροσωπεύει περίπου το 15% των μελών του ΟΗΕ. Η αριθμητική αυτή αύξηση θα δημιουργήσει τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις - ιδίως όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα του συντονισμού της ΕΕ. Η διεύρυνση πρέπει να ωθήσει την ΕΕ να εξετάσει τη δυνατότητα γενικής μεταβολής του τρόπου συντονισμού της: αντί να συγκεντρώνεται στη χρονοβόρα προετοιμασία επακριβών δηλώσεων, θα μπορούσε να προσφεύγει συχνότερα σε εντολές και κατευθυντήριες γραμμές για τις συζητήσεις στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

* Η Προεδρία (ή άλλοι εκπρόσωποι της ΕΕ) πρέπει να διαθέτουν μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών ώστε να προάγουν αποτελεσματικά τις θέσεις της ΕΕ στα φόρουμ του ΟΗΕ, βάσει των εντολών ή κατευθυντήριων γραμμών που έχουν συμφωνηθεί, αντί βάσει λεπτομερών δηλώσεων της ΕΕ.

Με την παροχή μεγαλύτερου περιθωρίου ελιγμών στον εταίρο που εκπροσωπεί την ΕΕ σε ένα συγκεκριμένο φόρουμ κατά την παρουσίαση και την υποστήριξη των θέσεών της, η ΕΕ θα μπορούσε να συμμετάσχει πιο ενεργά και συγκεκριμένα στις συζητήσεις του ΟΗΕ.

Στο πλαίσιο πάντα της διεύρυνσης, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει τη σύνθεση των περιφερειακών ομάδων στα Ηνωμένα Έθνη, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη της θα κατανεμηθούν σε διάφορες περιφερειακές ομάδες. Θα ήταν σκόπιμο να εκπονηθεί κοινή θέση της ΕΕ επί του θέματος αυτού το συντομότερο δυνατό.

* Η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει το συντομότερο δυνατό κοινή θέση ως προς τη μελλοντική μορφή των περιφερειακών ομάδων του ΟΗΕ.

Ένα άλλο επίπεδο συντονισμού που θα πρέπει να εξετάσει η ΕΕ αφορά τις εκλογές και τις υποψηφιότητες για θέσεις στα Ηνωμένα Έθνη. Παρότι είχε μέχρι στιγμής αποκλειστεί σε μεγάλο βαθμό από το πεδίο του συντονισμού της ΕΕ, το ζήτημα αυτό έχει τεθεί από ορισμένες πρόσφατες εκλογές στο πλαίσιο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι με έναν συνεκτικότερο συντονισμό όσον αφορά τις προβλεπόμενες θέσεις και τις προτεινόμενες υποψηφιότητες - χωρίς να μειώνεται ο ρόλος των περιφερειακών ομάδων - θα μπορούσε να ενισχυθεί η συνολική επιρροή της ΕΕ στα κυριότερα όργανα του ΟΗΕ και να αυξηθεί σαφώς η αξιοπιστία της Ένωσης.

β) Βελτίωση των δυνατοτήτων διαλόγου και επαφών

Οι παραπάνω βελτιώσεις του εσωτερικού συντονισμού θα επιτρέψουν στην ΕΕ να αφιερωθεί συστηματικότερα στο διάλογο με άλλους κεντρικούς παράγοντες, ιδίως άλλες ομάδες, ώστε να καταστήσει πιο κατανοητούς τους στόχους της ΕΕ και να δημιουργήσει συμμαχίες στα φόρουμ του ΟΗΕ. Όπως προτείνεται στο κεφάλαιο 1, τούτο θα πρέπει να συνοδεύεται με καλύτερη ενσωμάτωση των πολυμερών ζητημάτων στους τακτικούς διμερείς διαλόγους της ΕΕ. Υπό τη μορφή της τρόικα, η ΕΕ συμμετέχει ήδη σε εκτεταμένο τακτικό διάλογο με άλλες χώρες και ομάδες χωρών σχετικά με θέματα του ΟΗΕ, και οι διαδοχικές Προεδρίες έχουν καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την επιβολή της ΕΕ ως αξιόπιστου συνομιλητή έναντι των εταίρων της στον ΟΗΕ. Ωστόσο, είναι δυνατό να αναπτυχθεί ισχυρότερη πολυμερής διάσταση στα πλαίσια των προνομιακών διμερών σχέσεων των οποίων απολαύει ήδη η ΕΕ με συγκεκριμένες χώρες και ομάδες χωρών, ιδιαίτερα στα πλαίσια σημαντικών εκδηλώσεων του ΟΗΕ.

* Η ΕΕ πρέπει να ξεκινήσει εκτενέστερο και τακτικότερο διάλογο με άλλες ομάδες και χώρες στον ΟΗΕ και να εξασφαλίσει ότι ο εν λόγω διάλογος είναι καλύτερα επικεντρωμένος και περισσότερο έγκαιρος ως προς τα κεντρικά ζητήματα που εξετάζονται σε μείζονες εκδηλώσεις και συνεδριάσεις του ΟΗΕ.

Ειδικότερα, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει τακτικότερες άτυπες επαφές πριν από τη διεξαγωγή και στο περιθώριο σημαντικών εκδηλώσεων του ΟΗΕ - πράγμα που μπορεί να επιτραπεί με τη συχνότερη προσφυγή στην πρακτική των εντολών στον τομέα του συντονισμού. Επίσης, εφόσον είναι δυνατό και συχνότερα απ'ό,τι σήμερα, θα πρέπει να προσπαθήσει να καθιερώσει την πιο μακροπρόθεσμη προετοιμασία των υποθέσεων που εξετάζονται στα φόρουμ του ΟΗΕ, σε συνεργασία με τους κυριότερους εταίρους της από άλλες περιοχές και σε μεγάλο φάσμα πολιτικών.

Μια συνεκτικότερη προσπάθεια διαλόγου με τους εταίρους της εκτός της ΕΕ, θα μπορούσε να οδηγήσει την ΕΕ στο να εξετάσει τη δυνατότητα συστηματικότερης κατανομής των καθηκόντων μεταξύ της Προεδρίας, των διαφόρων κρατών μελών και της Επιτροπής, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους δυνάμει της συνθήκης.

Η αρχή της «κατανομής των καθηκόντων» που θα επέτρεπε σε ορισμένα κράτη μέλη ή στην Επιτροπή να διαδραματίσουν διευκολυντικό ρόλο για ειδικές εργασίες, ιδίως κατά την προετοιμασία πρωτοβουλιών της ΕΕ και τις επαφές με άλλες χώρες και ομάδες, έχει ήδη εφαρμοστεί μετά την ΠΔΑΑ στον τομέα των υδάτινων πόρων και της ενέργειας.

* Πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να παγιωθεί η πρακτική της κατανομής των καθηκόντων μεταξύ της Προεδρίας, των κρατών μελών, και της Επιτροπής στις σχέσεις με τις τρίτες χώρες και άλλες ομάδες στα φόρουμ του ΟΗΕ.

Η ΕΕ έχει ήδη διερευνήσει την πρακτική κατανομής των καθηκόντων στο πλαίσιο ορισμένων μειζόνων διασκέψεων του ΟΗΕ, όπως η διάσκεψη κορυφής για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης και η ΠΔΑΑ, με την ανάθεση σε ορισμένα κράτη μέλη και στην Επιτροπή ειδικών καθηκόντων, καθώς και στο πλαίσιο της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Θα πρέπει να εξεταστεί αν η προσέγγιση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί και αλλού στο σύστημα του ΟΗΕ. Χωρίς να αποδυναμώνεται ο σημερινός κεντρικός ρόλος της Προεδρίας στην εκπροσώπηση της ΕΕ και χωρίς να επιδιώκεται συσσώρευση των φορέων που ομιλούν εξ ονόματος της ΕΕ, θα ήταν έτσι δυνατό να αξιοποιηθούν καλύτερα η εμπειρία και η τεχνογνωσία ορισμένων εταίρων.

γ) Διασφάλιση αποτελεσματικών αλληλεπιδράσεων με πολιτικές που συμφωνούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι τα μέτρα που λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι συνεκτικά με τα μέτρα που λαμβάνονται σε παγκόσμιο επίπεδο και ότι συμπληρώνονται, ενδεχομένως, από αυτά. Προς το παρόν, τα μέσα και οι δραστηριότητες του ΟΗΕ άπτονται πολιτικών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΚ) σε πολυάριθμους τομείς, από το διεθνές εμπόριο έως την προστασία του περιβάλλοντος, από την υγεία και την προστασία του καταναλωτή έως την ενεργειακή πολιτική. Πολλοί από αυτούς είναι τομείς στους οποίους η παγκοσμιοποίηση επιτείνει την ανάγκη για αποτελεσματικά διεθνή μέσα, και είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η Επιτροπή συμμετέχει όσο το δυνατό περισσότερο στις εργασίες του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών για θέματα για τα οποία είναι υπεύθυνη εντός της Ένωσης.

Το καθεστώς παρατηρητή της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (προδρόμου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας) στα Ηνωμένα Έθνη είχε εκχωρηθεί αρχικά το 1974, σε μια περίοδο που η ΕΟΚ ήταν σχεδόν η μόνη που είχε καθεστώς μόνιμου παρατηρητή (σήμερα υπάρχουν 41). Έκτοτε, έχουν αυξηθεί σημαντικά οι αρμοδιότητες της ΕΚ. Συνεπώς, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το γενικό καθεστώς της ΕΚ στα Ηνωμένα Έθνη δεν αντανακλά πλέον το επίπεδο της ολοκλήρωσης που έχει επιτύχει η Κοινότητα. Έχει ήδη επιτευχθεί πρόοδος προς την εξεύρεση πρακτικών λύσεων σε πλήθος συγκεκριμένων περιπτώσεων, και μακροπρόθεσμα, η εξωτερική εκπροσώπηση της ΕΕ θα ενισχυθεί μέσω του Ευρωπαίου Υπουργού Εξωτερικών Υποθέσεων. Εν τω μεταξύ, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για να διασφαλιστεί ότι η ΕΚ είναι σε θέση να συμβάλει στο έργο των οργάνων του ΟΗΕ, σε στενή συνεννόηση με τα κράτη μέλη.

* Πρέπει να δοθεί στην ΕΚ η δυνατότητα πλήρους συμμετοχής στις εργασίες των οργάνων του ΟΗΕ για θέματα της αρμοδιότητάς της ενώ τα κράτη μέλη πρέπει να συμβάλλουν αποτελεσματικά προς αυτόν τον σκοπό.

Για να αναφέρουμε συγκεκριμένα παραδείγματα, η ΕΚ πρέπει να είναι σε θέση να συμμετέχει αποτελεσματικά στις διαπραγματεύσεις σχετικά με τις παγκόσμιες περιβαλλοντικές συμβάσεις στις οποίες θα πρέπει να προσχωρήσει εν συνεχεία και να συμμετέχει στις εργασίες του Παγκόσμιου Ταμείου Προστασίας του Περιβάλλοντος [32] ή να συμμετέχει αποτελεσματικά σε όργανα του ΟΗΕ που ασχολούνται με θέματα προσφύγων και ασύλου. Ειδικότερα, πρέπει να εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες που θα της επιτρέψουν να συμβάλλει πλήρως και αποτελεσματικά στο έργο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, μέσω ενισχυμένου καθεστώτος παρατηρητή στην Εκτελεστική Επιτροπή της εν λόγω ύπατης αρμοστείας [33].

[32] Το Παγκόσμιο Ταμείο Προστασίας του Περιβάλλοντος είναι πολυμερές ταμείο που χρηματοδοτεί δραστηριότητες για την καταπολέμηση των έξι μεγάλων απειλών του πλανήτη, και συγκεκριμένα της απώλειας της βιολογικής ποικιλομορφίας, των κλιματικών μεταβολών, της υποβάθμισης των διεθνών υδάτων, της καταστροφής της στιβάδας του όζοντος, της υποβάθμισης των εδαφών και των έμμονων οργανικώνρ ρύπων (POP).

[33] Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει ήδη υποστηρίξει μια τέτοια μετάβαση προς ένα ενισχυμένο καθεστώς παρατηρητή για την ΕΚ (βλ. συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της 11ης Μαρτίου 2002).

Συμπέρασμα

Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως αφετηρία δύο βασικές προϋποθέσεις. Πρώτον, είναι περισσότερο αναγκαίο όσο ποτέ άλλοτε να ευνοηθεί ο πολυμερισμός, ο οποίος πρέπει, επομένως, να παραμένει στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ. Δεύτερον, ο ρόλος του ΟΗΕ ως κύριου άξονα του πολυμερούς συστήματος και η ανάγκη να παρέχει συγκεκριμένες λύσεις σε πολλές μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις είναι στοιχεία αναμφισβήτητα. Στη συνάρτηση αυτή, στόχος της ανακοίνωσης ήταν να εξετάσει ευρέως τη συνεισφορά της ΕΕ στις δραστηριότητες του ΟΗΕ και τη συνεργασία της με αυτόν για να καθοριστεί αν και με ποιόν τρόπο μπορεί να προσφέρει πιο εποικοδομητική βοήθεια στον ΟΗΕ για τον καθορισμό αποτελεσματικής παγκόσμιας διακυβέρνησης, ιδίως στους τομείς της αειφόρου ανάπτυξης, της μείωσης της φτώχιας, της ασφάλειας και της ειρήνης. Εν προκειμένω, η ανακοίνωση περιέχει ένα θετικό συμπέρασμα: η αλληλεπίδραση και η συνεργασία με τις οργανώσεις του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών έχουν ήδη επιτύχει πρωτοφανή επίπεδα σε πολυάριθμους τομείς. Συγχρόνως, η ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει αποτελεσματικότερα στη διαμόρφωση των πολιτικών στο πλαίσιο του ΟΗΕ. Τόσο η ΕΕ όσο και ο ΟΗΕ έχουν κάθε συμφέρον να βελτιώσουν περαιτέρω τη συνεργασία τους και να επιτύχουν μεγαλύτερη συνέργεια στην επιχειρησιακή τους συνεργασία.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει σειρά πρακτικών προτάσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίον η ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει αποτελεσματικότερα στην παγκόσμια διακυβέρνηση στο πλαίσιο του ΟΗΕ. Ορισμένες μόνο από αυτές εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής. Οι περισσότερες απαιτούν δράση του Συμβουλίου και των κρατών μελών ενώ σε πολλές περιπτώσεις απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια πολλών θεσμικών οργάνων και σε διάφορα επίπεδα. Για να διασαφηνιστούν οι επιπτώσεις και οι αντίστοιχοι ρόλοι των διαφόρων παραγόντων, προσαρτάται στο παρόν κείμενο σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της παρούσας ανακοίνωσης.

Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να εξετάσουν την ανάλυση και τις εισηγήσεις της παρούσας ανακοίνωσης, και εκφράζει τη ζωηρή ελπίδα ότι θα μπορέσει να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη και τα Ηνωμένα Έθνη για να προωθήσει τον κοινό στόχο μιας αποτελεσματικότερης παγκόσμιας διακυβέρνησης και ενίσχυσης της αρχιτεκτονικής του πολυμερούς συστήματος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: Σχέδιο δράσης για την εφαρμογή της ανακοίνωσης

1. Να διασφαλιστεί ότι οι πολυμερείς στόχοι και πράξεις του ΟΗΕ έχουν τον αρμόζοντα αντίκτυπο: η συνεισφορά της ΕΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2. Η ΕΕ και ο ΟΗΕ: συνεργασία για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και εντονότερο αντίκτυπο

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3. Αποτελεσματική προώθηση των αξιών και συμφερόντων της ΕΕ στο πλαίσιο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Συντομογραφίες και ακρωνύμια:

AFP: Οργανισμοί, ταμεία και προγράμματα του ΟΗΕ CHR: Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

CONUN: Ομάδα εργασίας για τα Ηνωμένα Έθνη COHOM: Ομάδα εργασίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα

ΕΠΑ: Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας ΑΑ: Αρχηγός Αποστολής

UNDAF: Πλαίσιο Αναπτυξιακής Βοήθειας του ΟΗΕ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: Το σύστημα του ΟΗΕ - κύρια όργανα και ακρωνύμια

Κύρια όργανα και κύριοι επικουρικοί φορείς

Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) και Κύριες Επιτροπές

Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (UNSC)

Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο (ECOSOC) και τεχνικές επιτροπές

Συμβούλιο Κηδεμονίας

Διεθνές Δικαστήριο

Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών

Οικονομική Επιτροπή για την Αφρική (ECA)

Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη (ECΕ)

Οικονομική Επιτροπή για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (ECLAC)

Οικονομική Επιτροπή για την Ασία και τον Ειρηνικό (ESCAP)

Οικονομική Επιτροπή για τη Δυτική Ασία (ESCWA)

Προγράμματα, ταμεία και γραφεία των Ηνωμένων Εθνών

Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP)

Ταμείο Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για τις Γυναίκες (UNIFEM)

Εθελοντές των Ηνωμένων Εθνών (UNV)

Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD)

Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP)

Κέντρο των Ηνωμένων Εθνών για τις πόλεις και την κατοικία (Habitat)

Διεθνής Ινστιτούτο Έρευνας και Κατάρτισης για την Προώθηση της Γυναίκας (INSTRAW)

Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF)

Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (ΠΕΠ)

Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τη Δημογραφία (UNFPA)

Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών (UNDCP)

Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα (UNHCHR)

Υπηρεσία Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες της Παλαιστίνης (UNRWA)

Πανεπιστήμιο των Ηνωμένων Εθνών (UNU)

Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για την Κατάρτιση και την Έρευνα (UNITAR)

Ινστιτούτο Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για την Κοινωνική Ανάπτυξη (UNRISD)

Διαπεριφερειακό Ινστιτούτο Ερευνών των Ηνωμένων Εθνών για το Έγκλημα και τη Δικαιοσύνη (UNICRI)

Ίδρυμα των Ηνωμένων Εθνών για την Έρευνα Αφοπλισμού (UNIDIR)

Κοινό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το HIV/AIDS (UNAIDS)

Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για Υπηρεσίες Έργων (UNOPS)

Ειδικευμένες Οργανώσεις

Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ)

Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας (FAO)

Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών· (UNESCO)

Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ)

Παγκόσμια Τράπεζα

Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)

Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ)

Παγκόσμια Ταχυδρομική Ένωση (UPU)

Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ITU)

Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (ΠΜΟ)

Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΔΝΟ)

Παγκόσμιος Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΠΙ)

Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης (IFAD)

Οργανισμός Βιομηχανικής Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNIDO)

Συναφείς οργανισμοί

Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ)

Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (WTO)

Οργάνωση της Συνθήκης για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών (CTBTO)

Οργανισμός για την απαγόρευση των χημικών όπλων (OPCW)

Κύρια τμήματα και γραφεία της Γραμματείας

Γραφείο του Γενικού Γραμματέα (OSG)

Γραφείο υπηρεσιών εσωτερικού ελέγχου (OIOS)

Γραφείο Νομικών Υποθέσεων (OLA)

Τμήμα Πολιτικών Υποθέσεων (DPA)

Τμήμα Υποθέσεων Αφοπλισμού (DOA)

Τμήμα Επιχειρήσεων για τη Διατήρηση της Ειρήνης (DPKO)

Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA)

Τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων (DESA)

Τμήμα Υποθέσεων της Γενικής Συνέλευσης και Υπηρεσιών Διάσκεψης (DGAACS)

Τμήμα Ενημέρωσης του Κοινού (DPI)

Τμήμα Διαχείρισης (DM)

Γραφείο του Συντονιστή Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (UNSECOORD)

Γραφείο για τα ναρκωτικά και το έγκλημα (ODC)

Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη (UNOG)

Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στη Βιέννη (UNOV)

Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στο Ναϊρόμπι (UNOΝ)