Γνώμη του Συμβουλίου

της 12ης Μαρτίου 2001

για το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Πορτογαλίας, 2001-2004

(2001/C 109/04)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών(1), και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 3,

τη σύσταση της Επιτροπής,

Μετά από διαβούλευση με την οικονομική και δημοσιονομική επιτροπή,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΗ:

Στις 12 Μαρτίου 2001, το Συμβούλιο εξέτασε το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας της Πορτογαλίας που καλύπτει την περίοδο 2001-2004. Το Συμβούλιο σημειώνει ότι, στο εν λόγω επικαιροποιημένο πρόγραμμα, διατηρούνται οι δημοσιονομικοί στόχοι που είχαν τεθεί στο προηγούμενο πρόγραμμα, δηλαδή το αποτέλεσμα του ευρύτερου δημόσιου τομέα προβλέπεται να βελτιωθεί φθάνοντας, από έλλειμμα που εκτιμάται σε 1,4 του ΑΕΠ για το 2000, σε ισοσκελισμένη θέση το 2004, ενώ το ενοποιημένο ακαθάριστο χρέος του ευρύτερου δημόσιου τομέα θα πρέπει να περιοριστεί σε ποσοστό χαμηλότερο του 50 % του ΑΕΠ μέχρι το τέλος της περιόδου που καλύπτει το πρόγραμμα. Το παρόν επικαιροποιημένο πρόγραμμα προβλέπει μέση ετήσια αύξηση της παραγωγής ύψους 3,25 % κατά τη διάρκεια της περιόδου 2001-2004, ποσοστό ελαφρά χαμηλότερο από τις προβλέψεις του αναπτυξιακού ρυθμού του προηγούμενου επικαιροποιημένου προγράμματος.

Όσον αφορά την εφαρμογή του προϋπολογισμού το 2000, το Συμβούλιο σημειώνει ότι, οι υπερβάσεις των τρεχουσών πρωτογενών δαπανών και τα χαμηλότερα των αναμενομένων έσοδα από τους φόρους πετρελαιοειδών (0,5 % του ΑΕΠ) αντισταθμίστηκαν εν μέρει μόνο από τις χαμηλότερες των προβλεπομένων κεφαλαιουχικές δαπάνες και τα υψηλότερα σε σχέση με τις προβλέψεις του προϋπολογισμού, φορολογικά έσοδα σε ορισμένους τομείς (φόροι εισοδήματος, ΦΠΑ). Ο στόχος του 1,5 % του ΑΕΠ για το έλλειμμα επιτεύχθηκε μόνο χάρη στα έσοδα από τις πωλήσεις των αδειών του Παγκόσμιου Συστήματος Κινητών Τηλεπικοινωνιών (UMTS), οι οποίες δεν είχαν αρχικά προβλεφθεί στον προϋπολογισμό και ανήλθαν στο 0,4 % του ΑΕΠ. Οι υπερβάσεις των τρεχουσών πρωτογενών δαπανών το 2000 δεν ήταν σύμφωνες με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών του 2000, οι οποίοι συνιστούσαν αυστηρή προσήλωση στους δημοσιονομικούς στόχους με σημαντική περικοπή των δαπανών. Το Συμβούλιο εκφράζει την ανησυχία του για τις υπερβάσεις αυτές που παρατηρήθηκαν κατά την εκτέλεση του προϋπολογισμού τα προηγούμενα έτη. Το Συμβούλιο σημειώνει περαιτέρω ότι, η βασική δημοσιονομική θέση, αν δεν ληφθούν υπόψη τα έσοδα από το UMTS, μεταβλήθηκε ελάχιστα από το 1999 έως το 2000. Λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες συνθήκες υπερβάλλουσας ζήτησης στην πορτογαλική οικονομία και την ανάγκη επίτευξης δημοσιονομικής θέσης που θα συμφωνεί με το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, η εξέλιξη αυτή επιβάλλει την εφαρμογή μιας αυστηρότερης δημοσιονομικής πολιτικής, όπως άλλωστε συνιστάται στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι, το αναπτυξιακό σενάριο στο οποίο στηρίζεται το παρόν επικαιροποιημένο πρόγραμμα είναι πιο ρεαλιστικό σε σύγκριση με το προηγούμενο. Το Συμβούλιο θεωρεί ότι, οι τρέχουσες συνθήκες υπερβάλλουσας ζήτησης, που αποτυπώθηκαν σε ένα μεγάλο και διευρυνόμενο εξωτερικό έλλειμμα, δημιουργούν κινδύνους όσον αφορά τη διατηρησιμότητα της οικονομικής ανάπτυξης. Κατά συνέπεια, για να επιτευχθεί μια πιο ισόρροπη και διατηρήσιμη αναπτυξιακή πορεία έχει επιτακτική σημασία να υλοποιηθεί ο προβλεπόμενος νέος προσανατολισμός της ανάπτυξης που θα στραφεί από την εγχώρια ζήτηση προς τις εξαγωγές. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο καλεί τις πορτογαλικές αρχές να παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις των τιμών και των μισθών στην οικονομία προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. Ειδικότερα, έχει αποφασιστική σημασία η παρούσα επιτάχυνση του πληθωρισμού τιμών καταναλωτή να μην οδηγήσει σε μία σπειροειδή αύξηση μισθών-τιμών. Το Συμβούλιο συνιστά ότι οι πορτογαλικές αρχές θα πρέπει να είναι έτοιμες να εφαρμόσουν περιοριστικότερη δημοσιονομική πολιτική, εάν συνεχιστούν οι πληθωριστικές πιέσεις.

Όσον αφορά τα δημόσια οικονομικά, το Συμβούλιο σημειώνει ότι, αν δεν ληφθούν υπόψη τα έσοδα από το UMTS, η προγραμματισμένη βελτίωση του αποτελέσματος το 2001 εκτιμάται σε 0,7 % του ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή καθιστά απαραίτητη μία αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική το 2001 του ευρύτερου δημόσιου τομέα και επιβάλλει τον έλεγχο των τρεχουσών δαπανών, ιδίως με την ενίσχυση των διαδικασιών του προϋπολογισμού. Εάν δεν εφαρμοστούν αυτοί οι αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου, υπάρχει κίνδυνος να συνεχιστούν οι υπερβάσεις σε επίπεδο δαπανών, ιδίως στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των μισθολογικών δαπανών του δημοσίου. Το Συμβούλιο χαιρετίζει τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν στον τομέα αυτό και καλεί την Κυβέρνηση της Πορτογαλίας να εφαρμόσει με αποφασιστικότητα και χωρίς καθυστέρηση τα σχεδιαζόμενα μέτρα στο πλαίσιο του προβλεπόμενου προγράμματος εξυγίανσης των δημοσίων οικονομικών. Επιπλέον, το Συμβούλιο θεωρεί ότι, ο έλεγχος της συνολικής δαπάνης δεν θα πρέπει να στηρίζεται σε περικοπές των δημοσίων επενδύσεων, λαμβανομένων υπόψη των κενών που πρέπει να καλυφθούν σε αυτόν τον τομέα της πορτογαλικής οικονομίας και των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών για το 2000, οι οποίοι ζητούν τον αναπροσανατολισμό των κρατικών δαπανών ώστε να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στις επενδύσεις σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, ανθρώπινο δυναμικό, καινοτομίες και τεχνολογίες της πληροφορίας.

Το Συμβούλιο σημειώνει ότι, σύμφωνα με το επικαιροποιημένο πρόγραμμα, η συνολική προσπάθεια εξυγίανσης κατανέμεται αρκετά ομοιόμορφα κατά τη διάρκεια της περιόδου 2001-2004. Επιπλέον, η μείωση του δείκτη του ελλείμματος απορρέει από αντίστοιχες σωρευτικές μεταβολές ύψους της εκατοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ τόσο από πλευράς εσόδων όσο και δαπανών του προϋπολογισμού. Το Συμβούλιο σημειώνει την πρόθεση των πορτογαλικών αρχών να αυξήσουν περαιτέρω τα φορολογικά έσοδα κατά τα επόμενα έτη, με τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και την αποτελεσματικότερη είσπραξη των φόρων, χάρις στην εφαρμοζόμενη μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική δημοσιονομικής εξυγίανσης θα πρέπει να είναι συμβατή με τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης, όπως συνιστάται στους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών και έχει ήδη επισημανθεί από το Συμβούλιο στη γνώμη του σχετικά με το προηγούμενο επικαιροποιημένο πρόγραμμα(2). Πράγματι, η φορολογική επιβάρυνση στην Πορτογαλία αυξήθηκε με ταχύ ρυθμό κατά τα πρόσφατα έτη και ενδέχεται να έχει φθάσει σε ένα επίπεδο που θα μπορούσε να αποτελέσει φραγμό για μία πιο δυναμική ανάπτυξη. Επιπλέον, μολονότι το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι επιτεύχθηκε αύξηση του δείκτη εσόδων παρά τις συνεχιζόμενες μειώσεις των φορολογικών συντελεστών, θεωρεί ότι είναι επικίνδυνο να συνεχίσει να εξαρτάται η υλοποίηση του στόχου αυτού από την προσδοκία μιας υψηλότερης αποτελεσματικότητας όσον αφορά την είσπραξη των φόρων, δεδομένου ότι τα σχετικά μέτρα για την αύξηση της αποτελεσματικότητας ενδέχεται να έχουν μειωμένη απόδοση.

Το Συμβούλιο θεωρεί ότι, η δημοσιονομική κατάσταση στην οποία στηρίζονται οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι του επικαιροποιημένου πορτογαλικού προγράμματος σταθερότητας σχετικά με το έλλειμμα, είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης μόνο μετά το 2002. Επομένως, το Συμβούλιο επαναλαμβάνει τη σύσταση που είχε διατυπώσει στη γνώμη του σχετικά με το προηγούμενο επικαιροποιημένο πρόγραμμα, και συγκεκριμένα ότι θα έπρεπε καταβληθούν προσπάθειες για την ταχύτερη μείωση του δείκτη ελλείμματος, έτσι ώστε να αυξηθεί το απαραίτητο περιθώριο ασφάλειας που θα επέτρεπε στην Πορτογαλία να ενεργοποιήσει τους αυτόματους σταθεροποιητές σε περίπτωση κυκλικής επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Συνεπώς, οι πορτογαλικές αρχές θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων από ό,τι σχεδιάζεται. Το Συμβούλιο αναμένει ότι, κατά την επόμενη επικαιροποίηση του προγράμματος, η πορτογαλική κυβέρνηση θα θεσπίσει συγκεκριμένα μέτρα για να επιτύχει ένα πιο φιλόδοξο ρυθμό δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Το Συμβούλιο χαιρετίζει τα σχεδιαζόμενα μέτρα δημοσιονομικής και διαρθρωτικής μεταρρύθμισης που περιγράφονται στο πρόγραμμα και τα οποία εναρμονίζονται με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών. Η εφαρμογή του νέου βασικού νόμου για τον προϋπολογισμό συγκαταλέγεται μεταξύ των μεταρρυθμίσεων με τον πιο επείγοντα χαρακτήρα. Είναι επίσης απαραίτητη η θέσπιση πρόσθετων μέτρων στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για τη βελτίωση του ελέγχου των δαπανών και της αποτελεσματικότητας έτσι ώστε να ενισχυθεί η διαδικασία δημοσιονομικής εξυγίανσης. Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η διατηρησιμότητα των δημοσίων οικονομικών πιο μακροπρόθεσμα, το Συμβούλιο ενθαρρύνει τις πορτογαλικές αρχές να εφαρμόσουν, όσο το δυνατόν ταχύτερα, τη νομοθεσία που προβλέπει ο νόμος πλαίσιο για την κοινωνική ασφάλιση που ψηφίστηκε πρόσφατα. Η ταχεία και αποφασιστική εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων αυτών, ορισμένες από τις οποίες είχαν ήδη ανακοινωθεί στις προηγούμενες επικαιροποιήσεις του προγράμματος, είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της συνολικής αξιοπιστίας της στρατηγικής οικονομικής πολιτικής. Επίσης, η Πορτογαλία χρειάζεται να αναπτύξει μια συνολική στρατηγική για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προκλήσεων από τη γήρανση του πληθυσμού. Κατά συνέπεια, το Συμβούλιο καλεί τις πορτογαλικές αρχές να ασχοληθούν με το θέμα αυτό εκτενέστερα στην επόμενη επικαιροποίηση του προγράμματος σταθερότητας.

(1) ΕΕ L 209 της 2.8.1997, σ. 1.

(2) ΕΕ C 111 της 18.4.2000, σ. 3.