[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.5.2006

COM(2006) 197 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1830/2003 σχετικά με την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών και την ιχνηλασιμότητα τροφίμων και ζωοτροφών που παράγονται από γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς, και για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/18/ΕΚ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1830/2003 σχετικά με την ιχνηλασιμότητα και την επισήμανση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών και την ιχνηλασιμότητα τροφίμων και ζωοτροφών που παράγονται από γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς, και για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/18/ΕΚ

Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1830/2003[1] (εφεξής “ο κανονισμός”) εκδόθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2003 και τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή στις 16 Απριλίου 2004, μετά τη δημοσίευση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 65/2004 της Επιτροπής για την καθιέρωση συστήματος σχηματισμού και απόδοσης αποκλειστικών αναγνωριστικών κωδικών για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς[2].

Οι σχετικές με την επισήμανση και την ιχνηλασιμότητα απαιτήσεις, που καθορίζονται στον κανονισμό αφορούν προϊόντα που διατίθενται στην αγορά και περιέχουν ή αποτελούνται από γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ). Ο κανονισμός περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για την ιχνηλασιμότητα των τροφίμων και ζωοτροφών που παράγονται από ΓΤΟ.

Οι στόχοι του κανονισμού όσον αφορά την ιχνηλασιμότητα είναι να διευκολυνθούν:

- ο έλεγχος και η επαλήθευση των ισχυρισμών που περιέχει η εκάστοτε επισήμανση,

- η στοχοθετημένη παρακολούθηση των πιθανών επιπτώσεων στο περιβάλλον, κατά περίπτωση,

- η ταυτοποίηση και απόσυρση προϊόντων που περιέχουν ή αποτελούνται από ΓΤΟ, σε περίπτωση διαπίστωσης απρόβλεπτου κινδύνου για την υγεία του ανθρώπου ή για το περιβάλλον.

Βάσει των διατάξεων του κανονισμού, για την εξασφάλιση της ιχνηλασιμότητας και της επισήμανσης απαιτείται από τους φορείς διακίνησης να διαβιβάζουν και να φυλάσσουν συγκεκριμένες πληροφορίες για τα ανωτέρω είδη γενετικώς τροποποιημένων (ΓΤ) προϊόντων, σε όλα τα στάδια της διάθεσής τους στην αγορά. Ειδικότερα:

- οι φορείς διακίνησης οφείλουν να εφαρμόζουν συστήματα και διαδικασίες με σκοπό την ταυτοποίηση του φορέα στον οποίο και του φορέα από τον οποίο διατίθενται τα προϊόντα

- όσον αφορά τους ΓΤΟ που προορίζονται για σκόπιμη ελευθέρωση στο περιβάλλον (π.χ. σπόροι προς σπορά) , οι φορείς διακίνησης οφείλουν να διαβιβάζουν συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με την ταυτότητα (μοναδικός ταυτοποιητής/αποκλειστικός αναγνωριστικός κωδικός) του ή των επιμέρους ΓΤΟ που περιέχει το προϊόν·

- όσον αφορά τους ΓΤΟ που προορίζονται για τρόφιμα ή ζωοτροφές ή για μεταποίηση , οι φορείς διακίνησης μπορούν να διαβιβάζουν είτε τις συγκεκριμένες πληροφορίες που αναφέρονται ανωτέρω, είτε δήλωση ότι το προϊόν θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά ως τρόφιμο ή ζωοτροφή ή για μεταποίηση, συνοδευόμενη από την ταυτότητα του ή των ΓΤΟ που έχουν χρησιμοποιηθεί για να συντεθεί το μείγμα·

- όσον αφορά τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές που παράγονται από ΓΤΟ, οι φορείς διακίνησης οφείλουν να γνωστοποιούν στον επόμενο φορέα της αλυσίδας ότι το προϊόν παράγεται από ΓΤΟ·

- οι φορείς διακίνησης οφείλουν να φυλάσσουν τις πληροφορίες επί μια πενταετία και να τις θέτουν στη διάθεση των αρμοδίων αρχών κατόπιν αιτήσεώς τους·

- έχουν καθοριστεί όρια, κάτω από τα οποία δεν απαιτείται επισήμανση ή ιχνηλασία των τυχαίων ή τεχνικώς αναπόφευκτων ιχνών ορισμένων ΓΤΟ και ΓΤ υλικού σε τρόφιμα, ζωοτροφές και προϊόντα μεταποίησης.

Η διαβίβαση και φύλαξη των ανωτέρω πληροφοριών αποσκοπεί στη μείωση της ανάγκης δειγματοληψίας και διενέργειας δοκιμών στα προϊόντα, εργασίες οι οποίες δεν είναι υποχρεωτικές για τους φορείς διακίνησης βάσει του κανονισμού. Η Επιτροπή, πάντως, προκειμένου να διευκολύνει την υιοθέτηση συντονισμένης προσέγγισης από τα κράτη μέλη για τις επιθεωρήσεις και τους ελέγχους, κατάρτισε τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές[3] για μεθόδους δειγματοληψίας και δοκιμών.

Σε σχέση με τις απαιτήσεις του κανονισμού, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι κατά την ολοκλήρωση της παρούσας έκθεσης εκδόθηκε, στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου της Καρθαγένης για τη βιοασφάλεια (τρίτη σύνοδος των συμβαλλομένων μερών, 13 έως 17 Μαρτίου 2006, Curitiba, Βραζιλία), απόφαση σχετικά με τις απαιτήσεις τεκμηρίωσης που πρέπει να εφαρμόζονται στο διεθνές εμπόριο ΓΤΟ που προορίζονται για τρόφιμα ή ζωοτροφές ή για μεταποίηση [4].

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη απόφαση, τα μέρη του πρωτοκόλλου πρέπει να λάβουν μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι τα έγγραφα τα οποία συνοδεύουν τις διεθνείς αποστολές ΓΤΟ που έχουν παραχθεί για εμπορικούς σκοπούς περιλαμβάνουν την ταυτότητα των μεταφερομένων ΓΤΟ, εφόσον αυτή είναι επακριβώς γνωστή. Εάν αγνοείται η ακριβής ταυτότητα των ΓΤΟ μιας αποστολής, στα αντίστοιχα συνοδευτικά έγγραφα πρέπει να επισημαίνεται ότι το φορτίο "ενδέχεται να περιέχει" ΓΤΟ και να καθορίζεται η ταυτότητα των εν λόγω ΓΤΟ.

Η απόφαση αυτή συνάδει με τις απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας του κανονισμού, ιδίως όσον αφορά το άρθρο 4 παράγραφος 3. Η εφαρμογή της απόφασης θα επανεξετασθεί το 2012[5], όταν αξιολογηθεί η σκοπιμότητα της επέκτασης των απαιτήσεων για ακριβέστερες πληροφορίες σχετικά με την ταυτότητα των ΓΤΟ που περιέχονται στις διεθνείς αποστολές. Η κτηθείσα πείρα κατά την εφαρμογή του κανονισμού θα παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για τον σκοπό αυτό.

Αλληλεπίδραση με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές[6] καταρτίστηκε παράλληλα με τον εξεταζόμενο κανονισμό και εκδόθηκε επίσης στις 22 Σεπτεμβρίου 2003. Οι δύο κανονισμοί σχεδιάστηκαν για να εφαρμόζονται σε συνδυασμό μεταξύ τους και αλληλεξαρτώνται όσον αφορά ορισμένες απαιτήσεις. Συγκεκριμένα, ο εξεταζόμενος κανονισμός καθορίζει απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας για όλα τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003. Οι απαιτήσεις αυτές έχουν ουσιώδη σημασία σε περίπτωση απουσίας ανιχνεύσιμου ΓΤ υλικού στα προϊόντα, οπότε η επισήμανση του τελικού προϊόντος βασίζεται αποκλειστικά στις διαβιβαζόμενες πληροφορίες.

Ομοίως, οι απαιτήσεις επισήμανσης για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές που παράγονται από ΓΤΟ και υπόκεινται στις απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας του άρθρου 5 του εξεταζόμενου κανονισμού, καθορίζονται στο κεφάλαιο II, τμήμα 2 και στο κεφάλαιο III, τμήμα 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003. Επίσης, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 καθορίζει όρια για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, κάτω από τα οποία τα τυχαία ίχνη των προϊόντων αυτών εξαιρούνται από τις οικείες υποχρεώσεις επισήμανσης. Τα ίδια όρια χρησιμοποιήθηκαν και στον εξεταζόμενο κανονισμό, ώστε να ισχύει η ίδια εξαίρεση από τις απαιτήσεις επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας που επιβάλλει, εξασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό μια συνεκτική και συνεπή κοινοτική προσέγγιση.

Το άρθρο 12 του εξεταζόμενου κανονισμού ορίζει ότι “το αργότερο στις 18 Οκτωβρίου 2005 η Επιτροπή διαβιβάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, ειδικότερα όσον αφορά το άρθρο 4 παράγραφος 3”.

Ανταποκρινόμενη στην απαίτηση αυτή, η Επιτροπή κατάρτισε ερωτηματολόγιο για την εφαρμογή του κανονισμού, το οποίο περιλαμβάνει τις εξής πέντε ενότητες:

- Απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας

- Απαιτήσεις επισήμανσης

- Εξαιρέσεις από τις απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης

- Μέτρα σχετικά με τις επιθεωρήσεις και τους ελέγχους

- Άλλα ζητήματα

Το ερωτηματολόγιο εστάλη σε όλες τις αρμόδιες αρχές, καθώς και στoυς εμπλεκόμενους παράγοντες όλων των κλάδων, συμπεριλαμβανομένων των μελών και ενώσεων της βιομηχανίας τροφίμων, ζωοτροφών και σπόρων προς σπορά, στους εμπορικούς εταίρους, σε ΜΚΟ και στις αρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες των κρατών μελών. Στο παράρτημα 1 παρατίθεται κατάλογος των ερωτηθέντων που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο.

Οι απαντήσεις, καθώς και άλλες πληροφορίες που έλαβε και άντλησε η Επιτροπή από την ημερομηνία εφαρμογής του κανονισμού μέχρι τη σύνταξη της έκθεσης, ελήφθησαν υπόψη στην έκθεση, όπως περιγράφεται ακολούθως.

Ανάλογη απαίτηση περιλαμβάνει και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 (άρθρο 48), ο οποίος επιβάλλει στην Επιτροπή να υποβάλει, το αργότερο στις 7 Νοεμβρίου 2005, έκθεση με βάση την κτηθείσα πείρα κατά την εφαρμογή του κανονισμού αυτού. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη την προαναφερόμενη αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο κανονισμών και προσπάθησε να αποφύγει τις επαναλήψεις στις δύο εκθέσεις της.

Οι αλυσίδες παραγωγής και διανομής τροφίμων

Οι ευρωπαϊκοί κλάδοι της παραγωγής τροφίμων και της λιανικής πώλησης παραμένουν επιφυλακτικοί όσον αφορά τη διάθεση στην αγορά ΓΤ τροφίμων και προϊόντων διατροφής, λόγω της αντίληψης ότι η αντίδραση των καταναλωτών θα είναι αρνητική. Κατόπιν τούτου, ένας περιορισμένος μόνο αριθμός προϊόντων κυκλοφορεί τώρα στην αγορά, ενώ η χρήση εισαγόμενου ΓΤ υλικού σε προϊόντα διατροφής δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία αναγνωρίζει ότι οι δυνάμεις της αγοράς άγονται από τις αντιλήψεις των καταναλωτών και του κοινού και ότι για να μπορέσει να διαθέσει ΓΤ προϊόντα στην αγορά πρέπει να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος. Ο κλάδος δείχνει σήμερα ότι ανταποκρίνεται σε αιτήματα του λιανεμπορίου/των καταναλωτών για προϊόντα μη ΓΤΟ και ως εκ τούτου προσπαθεί να αποφεύγει να αγοράζει συστατικά που περιέχουν ή παράγονται από ΓΤΟ.

Οι εμπορικοί εταίροι δεν φαίνεται να συμμερίζονται αυτή την άποψη. Συγκεκριμένα, ένας σημαντικός εξαγωγέας τροφίμων τρίτης χώρας δήλωσε ότι δεν εξάγει πλέον μεταποιημένα προϊόντα διατροφής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ισχυριζόμενος ότι αυτό οφείλεται περισσότερο στην επιβάρυνση που συνεπάγεται το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο και, ειδικότερα, οι σχετικές με την ιχνηλασιμότητα διατάξεις του κανονισμού και όχι στη ζήτηση στην αγορά.

Μια ένωση βιομηχανιών τρίτης χώρας ανέφερε ότι πολλές επιχειρήσεις εμπορίας προϊόντων διατροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν χρησιμοποιούν πλέον εγχωρίως παραγόμενα ΓΤ σογιέλαια και πρωτεϊνούχα συστατικά για να αποφύγουν τις κατά τη γνώμη τους επιβαρυντικές και δαπανηρές απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας που επιβάλλει ο κανονισμός. Η ένωση αυτή ισχυρίστηκε επίσης ότι οι εν λόγω απαιτήσεις οδήγησαν σε μείωση των εξαγωγών πιστοποιημένων βιολογικών προϊόντων που περιέχουν υλικό σπερμάτων σόγιας. Το πρόβλημα αυτό έχει αποδοθεί στο “περιοριστικό” όριο του 0,9% που ισχύει για την τυχαία παρουσία ΓΤΟ.

Άλλη ένωση του κλάδου των τροφίμων υποστηρίζει επίσης ότι οι απαιτήσεις επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας συνεπάγονται πρόσθετο διοικητικό και οικονομικό κόστος που και υπογραμμίζει, ιδιαίτερα, την επακόλουθη απαράδεκτη επιβάρυνση των μικρών εξαγωγέων τροφίμων. Υποστηρίζει επίσης ότι, εξαιτίας των αντιφατικών εθνικών ρυθμίσεων και των διαφορετικών προσεγγίσεων που υιοθετούν τα επιμέρους κράτη μέλη για την επιβολή των απαιτήσεων, οι επιχειρηματικές συναλλαγές επιβαρύνονται με ακόμη περισσότερη γραφειοκρατία.

Στην απάντησή της στο ερωτηματολόγιο, μια υπερπόντια κυβερνητική υπηρεσία ισχυρίζεται ομοίως ότι ο κανονισμός παρεμποδίζει τις συναλλαγές διότι είναι υπερβολικά περιοριστικός και αποτελεί αντικίνητρο για τους παραγωγούς που επιθυμούν να διαθέσουν ΓΤ προϊόντα στην αγορά. Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι τα διαθέσιμα δεδομένα – και ιδίως το μερίδιο της αγοράς των ΓΤ προϊόντων στην αλυσίδα διανομής ζωοτροφών – δεν επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή, ενώ αντίθετα καταδεικνύουν ότι οι εμπορικές πρακτικές όσον αφορά τα ΓΤ τρόφιμα άγονται σε μεγάλο βαθμό από την αγορά (τους καταναλωτές).

Η εν λόγω κυβερνητική υπηρεσία διατείνεται επίσης ότι η απροθυμία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να προσφέρει ΓΤ προϊόντα στους καταναλωτές, η μη εφαρμογή του κανονισμού από ορισμένα κράτη μέλη και οι καθυστερήσεις στις εγκρίσεις νέων προϊόντων παρεμπόδισαν σημαντικά τη συγκέντρωση καταλλήλων πληροφοριών σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού, ιδίως όσον αφορά το άρθρο 4 παράγραφος 3. Στην απάντησή της, η υπηρεσία αυτή υποστηρίζει, επιπλέον, ότι είναι δύσκολο για τους εμπλεκόμενους παράγοντες να συμβάλουν πρακτικά στην παρούσα έκθεση (με σκοπό τη βελτίωση της συνέπειας του κανονισμού), δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την απαιτούμενη πείρα στην εφαρμογή του.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ (και ορισμένες ενώσεις του κλάδου των τροφίμων τρίτων χωρών), ειδικότερα, παρότρυναν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί με τους εμπορικούς εταίρους της για την εναρμόνιση και ένα είδος αμοιβαίας αναγνώρισης του εμπορίου ΓΤ προϊόντων, ώστε να ανακουφιστούν οι μικρές επιχειρήσεις από τις εν λόγω διοικητικές επιβαρύνσεις. Υποστηρίζουν, συγκεκριμένα, ότι υπάρχει ανάγκη καθοδήγησης όσον αφορά τις απαιτήσεις τεκμηρίωσης, προκειμένου να εξασφαλιστεί συνεπής εφαρμογή του κανονισμού. Θα πρέπει να σημειωθεί, σχετικά, ότι η Επιτροπή συμμετείχε ενεργά σε διεθνείς συζητήσεις με εμπορικούς εταίρους και είναι διατεθειμένη να συνεχίσει προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά από το 2002, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει δείξει απροθυμία να συμμετάσχει σε διμερή διάλογο για ζητήματα που αφορούν τους ΓΤΟ.

Όσον αφορά τον περιορισμένο αριθμό προϊόντων διατροφής που κυκλοφορούν επί του παρόντος στην αγορά, ορισμένες ομάδες ΜΚΟ εξέφρασαν την άποψη ότι, εν γένει, οι κανόνες επισήμανσης διευκολύνουν τους καταναλωτές στην ενημερωμένη επιλογή τους.

Ωστόσο, αναφέρουν επίσης ότι θεωρούν απαράδεκτο και παραπλανητικό να μην περιλαμβάνεται στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού η ιχνηλασιμότητα προϊόντων (γάλα, κρέας, αυγά, μαλλί, κλπ.) που λαμβάνονται από ζώα διατρεφόμενα με ΓΤ υλικό. Πρόκειται, κατά την άποψή τους, για “κενό” που υπονομεύει την αξιοπιστία του συστήματος επισήμανσης στο σύνολό του. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η επισήμανση και η ιχνηλασιμότητα των συγκεκριμένων προϊόντων συζητήθηκαν εκτενώς τόσο από το Συμβούλιο, όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά την επεξεργασία του κανονισμού, πλην όμως η ενσωμάτωσή τους στον κανονισμό απερρίφθη.

Οι αλυσίδες παραγωγής και διανομής ζωοτροφών

Η πλειονότητα των ΓΤ προϊόντων που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά προορίζεται για τη διατροφή των ζώων. Πρόκειται για εισαγόμενα προϊόντα, κυρίως σπέρματα σόγιας, που είτε περιέχουν είτε παράγονται από ΓΤΟ. Εκατομμύρια τόνοι υλικού σπερμάτων σόγιας εισάγονται ετησίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ως επί το πλείστον από τις ΗΠΑ, την Αργεντινή και τη Βραζιλία. Οι χώρες αυτές καλλιεργούν μεγάλες ποσότητες ΓΤ σόγιας και, επομένως, είναι αναπόφευκτο τα φορτία που αποστέλλονται στην Κοινότητα να περιέχουν υλικό ΓΤ σόγιας.

Ορισμένοι εμπορικοί εταίροι ανέφεραν ότι συχνά τα σπέρματα σόγιας ενός δεδομένου φορτίου που εξάγονται για να χρησιμοποιηθούν ως ζωοτροφές, ανακατεύονται εντελώς στο σύστημα διεκπεραίωσης εμπορευμάτων των ΗΠΑ (ενδέχεται μάλιστα να περιλαμβάνουν και σπέρματα σόγιας από τον Καναδά) και ότι, για τον λόγο αυτό, η διαβίβαση των απαιτούμενων από τον κανονισμό πληροφοριών δεν είναι εφικτή. Η άποψη αυτή προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι, τόσο η ευρωπαϊκή βιομηχανία ζωοτροφών, όσο και οι αρμόδιες αρχές ανακοίνωσαν ότι διαβιβάστηκαν οι σωστές πληροφορίες (σύμφωνα με τον κανονισμό) για τις πραγματοποιηθείσες εισαγωγές σόγιας. Εξάλλου, μέλη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ζωοτροφών δήλωσαν ότι οι πωλήσεις των προϊόντων τους δεν επηρεάστηκαν από τις απαιτήσεις του κανονισμού, παρόλο που πολλά εξ αυτών θεωρούν ότι οι συγκεκριμένες διατάξεις επιβαρύνουν τη βιομηχανία και είναι περιττές. Ενδιαφέρον προκάλεσαν εκπρόσωποι της βιομηχανίας, οι οποίοι υποστήριξαν ότι ορισμένες επιχειρήσεις σύνθλιψης μη ΓΤ σπερμάτων σόγιας συνάντησαν δυσκολίες στην πώληση του προϊόντος τους επειδή οι αγοραστές δεν ήταν διατεθειμένοι να επιβαρυνθούν με το σχετικό επιπλέον κόστος.

Η σόγια Round-up Ready της εταιρείας Monsanto είναι τώρα η πλέον καλλιεργούμενη ποικιλία ΓΤ σόγιας, όχι μόνο στην αμερικανική ήπειρο, αλλά και παγκοσμίως. Πρόκειται για το μόνο προϊόν ΓΤ σόγιας που έχει λάβει κοινοτική έγκριση (για εισαγωγή και χρήση ως τρόφιμο και ζωοτροφή). Η ικανοποίηση των απαιτήσεων ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης για τις εισαγωγές φορτίων σόγιας χύδην δεν φαίνεται να έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα, δεδομένου ότι εισάγεται κυρίως μια μόνο ποικιλία. Η κατάσταση, όμως, μπορεί να αλλάξει, όταν εγκριθούν περισσότερες ποικιλίες ΓΤ σόγιας στις χώρες εξαγωγής.

Επισήμανση και ιχνηλασιμότητα προϊόντων ΓΤ σπόρων για καλλιέργεια

Στη μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών δεν καλλιεργούνται ΓΤΟ, αν και σε ορισμένες περιοχές της Ισπανίας καλλιεργείται για εμπορική εκμετάλλευση (60.000 εκτάρια περίπου) η ποικιλία ΓΤ αραβοσίτου Bt-maize. Η ποικιλία αυτή, καθώς και ορισμένες άλλες ποικιλίες ΓΤ αραβοσίτου καλλιεργούνται και στη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Τσεχική Δημοκρατία και την Πορτογαλία, όμως σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Τα προϊόντα συγκομιδής των καλλιεργειών αυτών χρησιμοποιούνται ως επί το πλείστον ως ζωοτροφές εντός της εκμετάλλευσης, αν και ένα μέρος προορίζεται για μεταποίηση (στην αμυλοποιία). Οι μετέπειτα εξαγωγές των εν λόγω ΓΤ προϊόντων αραβοσίτου είναι ελάχιστες έως μηδενικές.

Από τις διάφορες αναφορές προκύπτει ότι η εμπορία “εγχωρίως παραγόμενων” ΓΤ προϊόντων δεν έχει δημιουργήσει προβλήματα και ότι αυτό οφείλεται στην πείρα που έχουν αποκτήσει πλέον, τόσο οι γεωργοί, όσο και οι μετέπειτα φορείς διακίνησης (αν και αξίζει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των προϊόντων παραμένει εντός της εκμετάλλευσης). Η επισήμανση των αποθεμάτων ΓΤ σπόρων προς σπορά φαίνεται να ανταποκρίνεται στις ισχύουσες διατάξεις, αν και κατέστησαν εμφανή ορισμένα προβλήματα όσον αφορά την “ερμηνεία” και τον υπολογισμό τυχαίων ιχνών ΓΤΟ σε παρτίδες συμβατικών σπόρων προς σπορά.

Η κτηθείσα πείρα στον κλάδο της φυτικής βιοτεχνολογίας (φορείς παροχής και ενσωμάτωσης τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των εταιριών παραγωγής σπόρων) ήταν σχετικά περιορισμένη μέχρι σήμερα, δεδομένου ότι οι παραγωγοί της ΕΕ δεν είχαν ευρέως πρόσβαση σε ΓΤ ποικιλίες για εμπορική καλλιέργεια. Παρόλα αυτά, η βιομηχανία αναφέρει ότι δεν αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την ερμηνεία του κανονισμού, οι δε χώρες στις οποίες διατίθενται ΓΤ ποικιλίες (ιδίως η Ισπανία) δεν συνάντησαν ιδιαίτερες δυσκολίες κατά την εφαρμογή του κανονισμού. Πράγματι οι απαιτήσεις σχετικά με την τεκμηρίωση των συναλλαγών και την επισήμανση των ΓΤ ποικιλιών φαίνεται να τέθηκαν σε εφαρμογή στο πλαίσιο της συνήθους επιχειρηματικής πρακτικής. Ωστόσο, οι απαιτήσεις αυτές είχαν, κατά τα φαινόμενα, ως αποτέλεσμα την αύξηση των διοικητικών επιβαρύνσεων και του συνεπαγόμενου κόστους (αν και δεν γνωστοποιήθηκαν πραγματικά αριθμητικά στοιχεία).

Επιβολή του κανονισμού

Πολλές εθνικές αρχές, καθώς και οργανισμοί από άλλους τομείς, έκριναν ότι το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε ήταν ανεπαρκές για την απόκτηση κατάλληλης εμπειρίας και τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού. Η μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών, πάντως, θεωρεί ότι οι απαιτήσεις του κανονισμού είχαν θετική επίπτωση στην παροχή κατάλληλων πληροφοριών, επιλογών για τους καταναλωτές, καθώς και των αναγκαίων εγγυήσεων ασφαλείας. Την αναγκαιότητα των απαιτήσεων αυτών επεσήμαναν ιδίως τα κράτη μέλη που θεωρούν σημαντική την παραγωγή βιολογικών προϊόντων. Άλλα κράτη μέλη πιστεύουν ότι πρέπει να ενισχυθούν οι απαιτήσεις του κανονισμού όσον αφορά τα εισαγόμενα προϊόντα και να προβλεφθούν αυστηρότερα μέτρα ελέγχου για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης.

Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν δυσκολίες στη διενέργεια των δειγματοληψιών και δοκιμών, επισημαίνοντας την πολυπλοκότητα των τεχνικών, ιδίως σε περίπτωση που απαιτείται ανίχνευση της τυχαίας παρουσίας ΓΤΟ. Σύμφωνα με τη σύσταση 2004/787/ΕΚ, “τα αποτελέσματα της ποσοτικής ανάλυσης πρέπει να εκφράζονται ως εκατοστιαία αναλογία του αριθμού αντιγράφων του ΓΤ DNA προς τον αριθμό αντιγράφων του DNA της ταξινομικής ομάδας στόχου, υπολογιζόμενη με βάση απλοειδή γονιδιώματα”. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει σύγχυση όσον αφορά τις μονάδες στις οποίες πρέπει να εκφράζεται η περιεκτικότητα σε ΓΤ υλικό, ενώ ορισμένα κράτη μέλη αναφέρθηκαν στην ανάγκη χρησιμοποίησης συντελεστών μετατροπής, ώστε να εξασφαλιστεί εναρμονισμένη προσέγγιση, ανεξαρτήτως του τρόπου έκφρασης της περιεκτικότητας σε ΓΤ υλικό (σε DNA, βάρος ή αριθμό σπόρων). Άλλα ερωτήματα αυτού του είδους αφορούσαν τις ποικιλίες ΓΤ καλλιεργειών που προκύπτουν από πολλαπλές μεταβολές γενετικού υλικού (συσσώρευση γονιδιακών μεταβολών/gene stacking), ζητήθηκαν δε σχετικές διευκρινίσεις.

Στο θέμα των επιθεωρήσεων και των ελέγχων, η προσέγγιση που ακολουθούν πολλά κράτη μέλη συνίσταται στη διενέργεια δειγματοληψιών και δοκιμών, είτε σε τυχαία βάση ή όταν υπάρχουν υπόνοιες για εσφαλμένη επισήμανση προϊόντος. Ενώ αρκετά κράτη μέλη έκριναν χρήσιμη τη σύσταση που εξέδωσε η Επιτροπή για τη δειγματοληψία και τις δοκιμές, άλλα την θεωρούν είτε υπερβολικά λεπτομερή είτε υπερβολικά αόριστη. Ορισμένα κράτη μέλη τόνισαν επίσης ότι είναι προτιμότερη η νομοθεσία από τις κατευθυντήριες γραμμές, για την εξασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης στη δειγματοληψία και τις δοκιμές. Άλλα ζήτησαν την κατάρτιση πρακτικών “οδηγιών χρήσης” για την εξασφάλιση εναρμόνισης και ενιαίας εφαρμογής του κανονισμού. Υπογραμμίστηκε επίσης η ανάγκη ανταλλαγής περισσότερων πληροφοριών και εμπειρίας μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών για να επιτευχθεί εναρμονισμένη προσέγγιση.

Από τις αναφορές που υπέβαλαν τα κράτη μέλη προκύπτει ότι οι φορείς διακίνησης όντως διαβιβάζουν, στο πλαίσιο των συναλλαγών, τις απαιτούμενες από τον κανονισμό πληροφορίες, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να απουσιάζει η εκτυπωμένη τεκμηρίωση. Πέραν τούτου, ένας μικρός αριθμός κρατών μελών ανέφερε ότι η παρεχόμενη από τους εισαγωγείς τεκμηρίωση, που συνοδεύει τις αποστολές χύδην προϊόντων τα οποία περιέχουν ΓΤΟ, δεν περιλαμβάνει πάντα τους μοναδικούς ταυτοποιητές. Ορισμένα κράτη μέλη επισήμαναν επίσης την απροθυμία που επέδειξαν αρχικά ορισμένοι εισαγωγείς να διαβιβάσουν στους μετέπειτα φορείς διακίνησης την απαιτούμενη τεκμηρίωση, δήλωσαν όμως ότι η κατάσταση βελτιώθηκε θεαματικά με την απόκτηση περαιτέρω πείρας.

Ένα κράτος μέλος ανέφερε επίσης μια περίπτωση όπου οι χονδρέμποροι δεν είχαν διαβιβάσει τις αναγκαίες πληροφορίες στα επόμενα μέλη της αλυσίδας διανομής. Αυτό αποδόθηκε και πάλι στην έλλειψη πείρας και το πρόβλημα δεν υφίσταται πλέον. Πράγματι, τα κράτη μέλη φαίνεται να έχουν πλήρη επίγνωση της ανάγκης παροχής ορθών πληροφοριών ήδη από την αρχή της αλυσίδας διανομής, για να είναι το σύστημα αποτελεσματικό καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας. Για ορισμένα κράτη μέλη είναι σαφές ότι ένα εναρμονισμένο υπόδειγμα τεκμηρίωσης θα βοηθούσε, τόσο τους φορείς διανομής, όσο και τις εθνικές αρχές στην εφαρμογή και την επιβολή του κανονισμού και στην αποφυγή των ανωτέρω προβλημάτων. Από την άλλη πλευρά, η βιομηχανία και οι εμπορικοί εταίροι δεν θεωρούν αναγκαία τα εναρμονισμένα έγγραφα και πιστεύουν ότι οι απαιτούμενες πληροφορίες μπορούν να παρέχονται με ικανοποιητικό τρόπο στο πλαίσιο των υφισταμένων εμπορικών τιμολογίων.

Αντιστρόφως, άλλα κράτη μέλη ανέφεραν ότι δεν αντιμετώπισαν κανένα πρόβλημα με την ερμηνεία, εφαρμογή και επιβολή του κανονισμού. Τόνισαν ότι οι βιομηχανίες τροφίμων και ζωοτροφών ακολουθούν προ πολλού γενικούς κανόνες επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας και ότι έχουν αποκτήσει σημαντική σχετική πείρα. Θεωρούν, επομένως, ότι ο κανονισμός συνιστά, κατά βάση, επέκταση των κανόνων αυτών. Δημιουργήθηκε, ωστόσο, κάποια σύγχυση όσον αφορά την επισήμανση των μιγμάτων ΓΤΟ.

Μεταξύ των άλλων ζητημάτων που επισημάνθηκαν περιλαμβάνονται, όπως ανέφεραν και άλλοι κλάδοι, τα μέσα για την αξιόπιστη ανίχνευση της παρουσίας μη εγκεκριμένων ΓΤΟ σε φορτία χύδην και σε άλλα προϊόντα, καθώς και τα μέσα επιβολής των απαιτήσεων επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας σε περίπτωση που τα προϊόντα δεν περιέχουν DNA και πρωτεΐνη. Φαίνεται, επίσης, ότι υπήρξαν ορισμένες δυσκολίες στον εντοπισμό της προέλευσης των εν λόγω προϊόντων, όταν επιχειρήθηκε να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν παραχθεί από ΓΤ υλικό.

Ορισμένα κράτη μέλη αναφέρουν ότι θεωρούν υπερβολικό το κόστος της δειγματοληψίας και των δοκιμών και ζήτησαν την αναθεώρησή του. Άλλες εθνικές αρχές ανέφεραν επίσης ότι, για τη σωστή διενέργεια των δοκιμών στα φορτία χύδην, απαιτείται πολύς χρόνος, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα, ιδίως με τα ευαλλοίωτα προϊόντα. Ορισμένες αρχές έθιξαν επίσης το πρόβλημα της έλλειψης προσιτού υλικού αναφοράς, ως αιτία καθυστερήσεων, χωρίς όμως να αναφερθούν σε συγκεκριμένα προϊόντα. Αξίζει να σημειωθεί σχετικά ότι, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, οι κοινοποιούντες οφείλουν να αναφέρουν στις κοινοποιήσεις τους (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν υφιστάμενα προϊόντα) τον τόπο όπου διατίθεται το κατάλληλο υλικό αναφοράς.

Συμπεράσματα

Η πλειονότητα των εμπλεκόμενων παραγόντων επεσήμανε το γεγονός ότι ο κανονισμός εφαρμόζεται στην πράξη για περιορισμένο χρονικό διάστημα και ότι η κτηθείσα πείρα από την εφαρμογή αυτή είναι ελάχιστη. Αυτό επιτείνεται από τον περιορισμένο αριθμό ΓΤ προϊόντων που κυκλοφορούν επί του παρόντος στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, κατ’ ουσίαν η παρούσα έκθεση δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί προκαταρκτική. Θα απαιτηθούν περαιτέρω πείρα και εκθέσεις, προκειμένου να σχηματισθεί η πραγματική εικόνα της εφαρμογής του κανονισμού.

Παρόλα αυτά, οι διατάξεις του κανονισμού φαίνεται να εφαρμόζονται ορθά. Αν και αναφέρθηκαν ορισμένα προβλήματα “εκκίνησης”, αυτά δείχνουν να έχουν γενικά επιλυθεί κατά μεγάλο μέρος.

Πολλοί εμπλεκόμενοι παράγοντες επεσήμαναν την ανάγκη να εξεταστεί ειδικά το ζήτημα της τυχαίας παρουσίας “μη εγκεκριμένου” ΓΤ υλικού, ιδίως από πλευράς διαθέσιμης μεθοδολογίας ανίχνευσης. Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι ο κανονισμός καλύπτει μόνο ΓΤ προϊόντα για τα οποία έχει εκδοθεί κοινοτική άδεια κυκλοφορίας στην αγορά. Η Επιτροπή εξακολουθεί να ασχολείται με το ζήτημα αυτό μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ), ενώ οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τους ΓΤΟ που εγκρίνονται σε άλλες χώρες θα καταχωρούνται σε κοινοτικό μητρώο, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 3 του κανονισμού.

Ενώ ορισμένοι εμπλεκόμενοι παράγοντες τόνισαν ότι είναι χρήσιμες οι κατευθυντήριες γραμμές δειγματοληψίας και ανίχνευσης που περιλαμβάνονται στη σύσταση της Επιτροπής, άλλοι θεωρούν ότι είναι πολύπλοκοι και δυσχερούς εφαρμογής. Η ουσία είναι ότι, αφενός η δειγματοληψία και η ανίχνευση είναι σύνθετα ζητήματα και, αφετέρου, ο αριθμός των μεθόδων που ήταν διαθέσιμες πριν από την έναρξη της ισχύος του κανονισμού ήταν περιορισμένος. Το ΚΚΕρ και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εργαστηρίων ΓΤΟ (ENGL) ανέπτυξαν στη συνέχεια μεθοδολογία για τη δειγματοληψία σε φορτία σπόρων χύδην. Οι δύο αυτοί φορείς εξακολουθούν να επικυρώνουν ειδικές μεθόδους ανίχνευσης των επιμέρους ΓΤΟ, αλλά η εργασία αυτή είναι χρονοβόρος (και δαπανηρή) λόγω της απαιτούμενης ακρίβειας και επαναληψιμότητας. Είναι πάντως βέβαιο ότι οι προσπάθειες στο συγκεκριμένο τομέα πρέπει να συνεχιστούν.

Ορισμένοι εμπορικοί εταίροι εξακολουθούν να διατείνονται ότι ο κανονισμός συνεπάγεται υπέρμετρη διοικητική επιβάρυνση. Οι εισαγωγές σόγιας και αραβοσίτου, συμπεριλαμβανομένων των παράγωγων προϊόντων, όπως το σογιάλευρο ή η κτηνοτροφική γλουτένη αραβοσίτου, δεν φαίνεται να επηρεάστηκαν από τον κανονισμό. Στην πράξη, η ζήτηση των καταναλωτών και της αγοράς, ιδίως για τρόφιμα, είχε οπωσδήποτε πολύ μεγαλύτερη επίδραση στο εμπόριο προϊόντων που περιέχουν ΓΤ υλικό, απ’ ότι οι διατάξεις του κανονισμού. Η μη συγχρονισμένη έγκριση ΓΤΟ μεταξύ των διαφόρων χωρών συνεχίζει να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τις συναλλαγές. Ενώ ορισμένοι εμπορικοί εταίροι κατόρθωσαν να διευθετήσουν επιτυχώς το ζήτημα, ώστε να αποφευχθεί η διατάραξη των συναλλαγών, άλλοι φαίνονται ανίκανοι ή απρόθυμοι να το επιτύχουν.

Είναι σαφές, πάντως, ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες και η πείρα που έχει αποκτηθεί σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού παραμένουν, επί του παρόντος, περιορισμένες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα καταρτίσει δεύτερη έκθεση μετά την πάροδο 24 μηνών, ώστε να είναι σε θέση να παρουσιάσει μια πληρέστερη εικόνα της εφαρμογής του κανονισμού.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Department for Environment, Food and Rural Affairs, United Kingdom

State Veterinary and Food Administration of the Slovak Republic

Central Control and Testing Institute for Agriculture (Slovak Republic)

Ministry of Agriculture, Forestry and Food (Slovenia)

Ministry of Health (Slovenia)

Ministry for the Environment and Spatial Planning (Slovenia)

National Food Administration (Sweden)

Swedish Board of Agriculture

Swedish Work Environment Authority

Directorate-General for Veterinary Services (Portugal)

Directorate-General for Crop Protection (Portugal)

DGFCQA - Directorate-General of Food Quality Inspection and Control (Portugal)

Ministry of Health, Welfare and Sport (Netherlands)

Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality (Netherlands)

Ministry of Housing, Spatial Planning and the Environment (Netherlands)

Malta Environment and Planning Authority

Malta Standards Authority

Ministry of the Environment (Lithuania)

Ministry of Agriculture and Rural Development (Hungary)

Ministry of Rural Development & Food- Directorate of Processing, Standardization and Quality Inspection (Greece)

Ministry of Development, Hellenic Food Safety Authority (Greece)

Ministry of Economy and Finance, General Chemical State Laboratory, Food Division (Greece)

Board for Gene Technology (Finland)

Ministry of Trade and Industry (Finland)

National Food Agency (Finland)

Customs Laboratory (Finland)

Plant Production Inspection Centre (Finland)

National Product Control Agency for Welfare and Health (Finland)

Sub-directorate-General for the Means of Livestock Production (Spain)

Ministry of Health and Consumer Affairs: Spanish Agency for Food Safety (Spain)

Ministry of Agriculture, Fisheries and Food (Spain)

Veterinary and Food Board (Estonia)

Danish Veterinary and Food Administration

Danish Plant Directorate

German Federation for Food Law and Science

Ministry of the Environment (Czech Republic)

Ministry of Agriculture (Czech Republic)

Central Institute for Supervising and Testing in Agriculture (Czech Republic)

Reference laboratory for GMO identification and DNA fingerprinting (Czech Republic)

Research Institute of Crop Production (Czech Republic)

Ministry of Health (Cyprus)

Department of Agriculture (Cyprus)

Federation of European Food Additives and Food Enzymes (Belgium)

FPS Public Health, Food Chain Safety and Environment (Belgium)

FAVV/AFSCA (Belgium)

Greenpeace

FEDIS – La Fédération belge des entreprises de distribution

FEDIMA (Federation of the European Union Manufacturers and Suppliers of Ingredients to the Bakery, Confectionery and Patisserie Industries)

European Association for Bio-industries (EuropaBio)

ELC – Federation of European Food Additives and Food Enzymes Manufacturers

CIAA - The Confederation of Food and Drink Industries of the European Union

BEUC - The European Consumers’ Organisation

The National Association for the Speciality Food Trade, Inc., New York, USA

Nestlé

US Government

American Soybean Association

Florigene (Australia)

[1] ΕΕ L 268 της 18.10.2003, σ. 24.

[2] ΕΕ L 10 της 16.01.2004, σ. 5.

[3] ΕΕ L 348 της 24.11.2004, σ. 18.

[4] Άρθρο 18 παράγραφος 2 στοιχείο α) του πρωτοκόλλου της Καρθαγένης για τη βιοασφάλεια

[5] 6η σύνοδος των συμβαλλομένων μερών του πρωτοκόλλου της Καρθαγένης για τη βιοασφάλεια

[6] ΕΕ L 268 της 18.10.2003, σ.1.