[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 14.10.2005

COM(2005) 493 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Έκθεση αξιολόγησης του προγράμματος IDA II

1. Εισαγωγη

Το πρόγραμμα IDA (Interchange of Data across Administrations – Ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ διοικήσεων) ξεκίνησε το 1995 σε συνέχεια κοινοτικής απόφασης που συνέβαλε στη δημιουργία υποδομής τεχνολογιών της πληροφορίας (ΤΠ), την καθιέρωση κοινών μορφοτύπων και τη συμμετοχή σε επιχειρηματικές διαδικασίες στο σύνολο της ΕΕ. Το 1999, δύο αλληλένδετες κοινοτικές αποφάσεις σηματοδότησαν την έναρξη της δεύτερης φάσης του προγράμματος IDA, της αναφερόμενης ως IDA II. Στόχος του προγράμματος, το οποίο τελούσε υπό τη διαχείριση της Γενικής Διεύθυνσης «Επιχειρήσεις», ήταν η υποστήριξη ταχειών ηλεκτρονικών ανταλλαγών πληροφοριών μεταξύ των διοικήσεων των κρατών μελών. Αποστολή του ήταν ο συντονισμός της δημιουργίας διευρωπαϊκών τηλεματικών δικτύων για τις δημόσιες διοικήσεις στις συμμετέχουσες χώρες.

Διαθέτοντας ετήσιο προϋπολογισμό της τάξεως των 24 εκατομμυρίων ευρώ περίπου, το IDA II άρχισε να ενθαρρύνει την εφαρμογή των τεχνολογιών της πληροφορίας σε τομεακά πεδία πολιτικής και να προωθεί τη διαλειτουργικότητα των εθνικών υποδομών. Παρά το γεγονός ότι αρχικά το πρόγραμμα επικεντρώθηκε κατά κύριο λόγο στα συστήματα υποστήριξης, κατά την εκπνοή της εφαρμογής του το 2004 ξεκίνησε να εστιάζει στην ανάπτυξη υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις και τους πολίτες.

Η αξιολόγηση του προγράμματος μετά το τέλος της εφαρμογής του, η οποία απαιτείτο σύμφωνα με τη νομική του βάση, ήταν σε μεγάλο βαθμό θετική όσον αφορά τη χρησιμότητα και την αποτελεσματικότητά του. Στην αξιολόγηση επισημάνθηκαν, ωστόσο, και ορισμένες ελλείψεις και διατυπώθηκε η σύσταση να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο του προγράμματος IDABC, το οποίο διαδέχθηκε το IDA II την 1η Ιανουαρίου 2005.

Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι η υποβολή έκθεσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τα αποτελέσματα της τελικής αξιολόγησης του προγράμματος IDA II και τον τρόπο που αυτά ελήφθησαν υπόψη στο πλαίσιο του IDABC.

2. Ιστορικο

Η δεύτερη φάση του προγράμματος IDA (IDA II) τέθηκε σε εφαρμογή μετά την έκδοση των αποφάσεων αριθ. 1719/1999/ΕΚ[1] και 1720/1999/ΕΚ[2] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (εφεξής καλούμενων «αποφάσεις σχετικά με τους προσανατολισμούς και τη διαλειτουργικότητα») στις 12 Ιουλίου 1999.

Αναγνωρίζοντας την ανάγκη των ευρωπαϊκών διοικήσεων να αποκομίσουν τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη από τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες, το IDA II προσανατολίσθηκε στην εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας. Ο στόχος του IDA II ήταν πλέον όχι μόνον να μεγιστοποιήσει την ευελιξία και να ελαχιστοποιήσει το κόστος της ανταλλαγής πληροφοριών, αλλά επίσης να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της παροχής επιγραμμικών (online) υπηρεσιών από τις δημόσιες διοικήσεις προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, ιδίως σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Στα μέσα του προγράμματος, οι αποφάσεις IDA II τροποποιήθηκαν από τις αποφάσεις αριθ. 2046/2002/ΕΚ[3] και 2045/2002/ΕΚ[4], αντίστοιχα, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, έτσι ώστε να ληφθούν υπόψη οι συστάσεις της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος. Οι τροποποιήσεις περιλάμβαναν αναφορές στα συμπεράσματα και τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο δύο υψηλού επιπέδου γεγονότων τα οποία έλαβαν χώρα το 2001: της υπουργικής διάσκεψης για την ηλεκτρονική δημόσια διοίκηση (eGovernment) -η οποία οργανώθηκε από κοινού από την Επιτροπή και τη Βελγική Προεδρία του Συμβουλίου- και της διάσκεψης IDA-Σουηδικής Προεδρίας με τίτλο «Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στην υπηρεσία των πολιτών και των επιχειρήσεων της Ευρώπης - τι απαιτείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο» στο Sandhamn της Σουηδίας. Οι τροποποιήσεις αφορούσαν τον προσδιορισμό και την ανάπτυξη πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Η ανάγκη για την πραγματοποίηση της τελικής αξιολόγησης του προγράμματος IDA II πηγάζει από τις διατάξεις των άρθρων 9 και 13 αντίστοιχα των δύο αποφάσεων δυνάμει των οποίων θεσπίσθηκε το εν λόγω πρόγραμμα. Οι αποφάσεις αυτές απαιτούν επίσης την υποβολή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκθεσης σχετικά με την αξιολόγηση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ξεκίνησε την τελική αξιολόγηση του προγράμματος IDA II το Δεκέμβριο του 2003 και την ολοκλήρωσε το Νοέμβριο του 2004.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή με τη βοήθεια ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων εταιρείας συμβούλων. Στις συνεδριάσεις του συμβουλίου διαχείρισης σχεδίου που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της αξιολόγησης συμμετείχαν, συνεισφέροντας όσον αφορά τη μεθοδολογία και τα συμπεράσματα, αντιπρόσωποι διάφορων ενδιαφερόμενων ομάδων για το IDA καθώς και αντιπρόσωποι των κρατών μελών.

Η πλήρης έκθεση για το έργο αυτό διατίθεται στο Διαδίκτυο στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/idabc/en/document/3536/5588.

3. Εξεταση των επιτευγματων

3.1. Εφαρμογή σχεδίων

Κατά την περίοδο 1999-2004, η ατζέντα των πολιτικών της Ευρώπης διευρύνθηκε σε σημαντικό βαθμό και το γεγονός αυτό αντικατοπτρίσθηκε επίσης στον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκε το πρόγραμμα IDA II. Μεταξύ των περιπτώσεων που ευρύτερες πολιτικές τάσεις είχαν αντίκτυπο σε δραστηριότητες που χρηματοδοτούνταν από το IDA συγκαταλέγονται τα μέτρα για τη βελτίωση των κτηνιατρικών ελέγχων και της υγείας μέσω πληροφοριακών συστημάτων σε συνέχεια των σκανδάλων που αφορούσαν τη ΣΕΒ καθώς και μέτρα για την προστασία των θαλασσών και την πολιτική προστασία ύστερα από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, όπως η βύθιση των δεξαμενόπλοιων Prestige και Erica το 1999 και το 2002. Οι εν λόγω τάσεις προστίθενται σε παραδοσιακά ζητήματα ευρωπαϊκής πολιτικής, όπως η απασχόληση και η κοινωνική ασφάλιση ή οι μεταφορές. Οι πρόσφατες ανησυχίες σχετικά με τη δημόσια ασφάλεια έδωσαν νέα ώθηση στα πληροφοριακά συστήματα στον εν λόγω τομέα, τα οποία, αν και δεν χρηματοδοτούνται από το IDA, έκαναν σε πολλές περιπτώσεις χρήση των οριζόντιων μέτρων του προγράμματος.

Το IDA II χρηματοδότησε συνολικά σχέδια κοινού ενδιαφέροντος σε 19 διαφορετικούς τομείς πολιτικής. Για πολλά από αυτά δημοσιεύθηκαν λεπτομερείς πληροφορίες στον ιστοχώρο του IDA II στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/550. Μεταξύ των πιο επιφανών πληροφοριακών συστημάτων που έλαβαν υποστήριξη από το IDA II συγκαταλέγονται ο ιστοχώρος για ευκαιρίες απασχόλησης EURES, η πύλη PLOTEUS σχετικά με τις ευκαιρίες μάθησης, το σύστημα προειδοποίησης για τις πλημμύρες LISFLOOD, το δίκτυο παροχής πληροφοριών σχετικά με τη δημόσια υγεία EUPHIN, το σύστημα SOLVIT για την επίλυση διαφορών στην εσωτερική αγορά, το DSIS, μια τηλεματική εφαρμογή που χρησιμοποιείται για τη συλλογή στατιστικών, το SAFESEANET για τη ναυτική ασφάλεια και το CARE, η βάση δεδομένων για τροχαία ατυχήματα. Παρά το γεγονός ότι η διεύρυνση της ΕΕ με την υποδοχή δέκα νέων κρατών μελών το 2004 δεν οδήγησε στη δημιουργία νέων πληροφοριακών συστημάτων, καταβλήθηκε σημαντικότατη προσπάθεια για επέκταση των υφιστάμενων σχεδίων στις χώρες αυτές.

Όσον αφορά τα σχέδια που είχαν ως στόχο την πλήρωση των τεχνικών προϋποθέσεων για την ανταλλαγή δεδομένων, τις λεγόμενες οριζόντιες δράσεις και μέτρα, μεγάλο μέρος της προσπάθειας που καταβλήθηκε στο πλαίσιο του IDA II αφορούσε τη δημιουργία βασικής υποδομής για την ανταλλαγή δεδομένων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ασφάλεια των επικοινωνιών. Κεντρικό ρόλο στις πρωτοβουλίες αυτές διαδραμάτισε το δίκτυο TESTA για ασφαλείς επικοινωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών δημόσιων διοικήσεων, ένα δίκτυο που χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για διμερείς ή πολυμερείς ανταλλαγές μεταξύ της ΕΕ. Κατά τη λήξη του προγράμματος IDA II, όλα τα κράτη μέλη είχαν συνδεθεί με το TESTA και το δίκτυο είχε σχεδόν λάβει διαπίστευση ασφάλειας. Λοιπές δραστηριότητες οικοδόμησης ευρωπαϊκής υποδομής για διασυνοριακές ανταλλαγές πραγματοποιήθηκαν τόσο στους τομείς των υπηρεσιών διαβίβασης, της «φιλοξενίας» εφαρμογών, του ενδιάμεσου λογισμικού ανταλλαγής μηνυμάτων και της παροχής ηλεκτρονικών πιστοποιητικών όσο και σε επίπεδο περιεχομένου, μέσω της ενθάρρυνσης, παραδείγματος χάριν, της χρήσης της αυτόματης μετάφρασης.

Η δεύτερη ομάδα οριζόντιων δράσεων και μέτρων περιλάμβανε ορισμένες εφαρμογές για την ικανοποίηση συγκεκριμένων απαιτήσεων του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων του CIRCA, μιας εφαρμογής ομαδικού λογισμικού που ενδείκνυται ιδιαίτερα για την πολύγλωσση λειτουργία των επιτροπών και των ομάδων εμπειρογνωμόνων η οποία απαιτείται για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών, του μέσου IPM για διαλογική χάραξη πολιτικών και ενός διαδικτυακού συνόλου μέσων (portal toolkit) που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τη δημοσίευση πληροφοριών σε πολλές γλώσσες. Προς το τέλος του προγράμματος, η πύλη για την κινητικότητα, η οποία αργότερα μετονομάσθηκε σε δικτυακή πύλη «Η Ευρώπη σου», καθιερώθηκε ως ενοποιημένη πλατφόρμα παροχής πληροφοριών σχετικά με τις απαιτήσεις κινητικότητας των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Η τρίτη ευρεία ομάδα δράσεων που ανέλαβε το IDA II περιλάμβανε τη διατύπωση κατευθυντήριων γραμμών και συστάσεων που αντικατόπτριζαν την αυξανόμενη ανάγκη για ανάπτυξη εθνικών υποδομών ΤΠ και στρατηγικών ανάπτυξης ικανοτήτων διαλειτουργικότητας με αντίστοιχους φορείς στα άλλα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και την ανάγκη να είναι οι δημόσιες υπηρεσίες ανοιχτές και προσβάσιμες στους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Για το σκοπό αυτό, σημαντικός ήταν ο ρόλος του ευρωπαϊκού πλαισίου διαλειτουργικότητας (European Interoperability Framework) και των κατευθυντήριων γραμμών διάρθρωσης (Architecture Guidelines), βάσει των οποίων αναπτύχθηκαν συστάσεις για πιο αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ των δημόσιων διοικήσεων. Επιπροσθέτως, το IDA II επέδειξε από την αρχή ενδιαφέρον για το λογισμικό ανοιχτής πηγής και επιδίωξε να ενθαρρύνει την εφαρμογή του στο δημόσιο τομέα στις περιπτώσεις που κάτι τέτοιο θα ήταν χρήσιμο. Λοιπές κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων μοντέλων για τη διαχείριση ηλεκτρονικών μητρώων (MoReq) και της διαχείρισης πληροφοριακών πόρων για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση (MIReG) καθώς και των συστάσεων για ανοιχτά μορφότυπα εγγράφων, είχαν ως στόχο τη διάδραση μεταξύ του δημόσιου τομέα και της ευρύτερης κοινωνίας. Πρέπει επίσης να αναφερθεί το σημαντικό έργο που επιτέλεσε το IDA II για την προώθηση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής προσέγγισης όσον αφορά τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. Πληροφορίες σχετικά με τις ανωτέρω καθώς και άλλες οριζόντιες δράσεις είναι δυνατόν να βρεθούν στο Διαδίκτυο στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/556.

3.2. Συντονισμός των πολιτικών ΤΠ του ευρωπαϊκού δημόσιου τομέα

Παρά το γεγονός ότι το κέντρο εστίασης του IDA II ήταν τα σχέδια, ο μηχανισμός συντονισμού των ενδιαφερόμενων μερών σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο απέκτησε τη δική του ιδιαίτερη σημασία. Στο επίκεντρο του συντονισμού αυτού βρίσκονταν η επιτροπή διαχείρισης και η τεχνική ομάδα εργασίας της καθώς και ένα πλήθος ομάδων εμπειρογνωμόνων για διάφορα θέματα. Ενδεικτικά αναφέρουμε την εικονοδιάσκεψη, τα δίκτυα δεδομένων, την ασφάλεια των πληροφοριών, τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων ΤΠ, το λογισμικό ανοιχτής πηγής, το ενδιάμεσο λογισμικό και τις τεχνολογίες υπηρεσιών καταλόγου, τις συμφωνίες μεταδεδομένων, τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις και το περιεχόμενο των πυλών. Μόνον κατά το έτος 2004 διοργανώθηκαν 30 συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων τέτοιου είδους, γεγονός που συνέβαλε στη δημιουργία κοινού οράματος για τον τρόπο εφαρμογής των συστημάτων ΤΠ όσον αφορά την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

3.3. Στατιστικά δεδομένα

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, συνολικά 107 σχέδια έλαβαν κάποιου είδους χρηματοδότηση από το IDA II. Από τα σχέδια αυτά, 62 ήταν σχέδια κοινού ενδιαφέροντος, αφορούσαν δηλαδή τις νομοθετικές απαιτήσεις σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής.

Τα περισσότερα σχέδια κοινού ενδιαφέροντος (ΣΚΕ) εντάσσονταν στο τομέα της υγείας και της γεωργίας, αν και ο τομέας της γεωργίας δεν ήταν πρώτος στην κατάταξη από την άποψη του προϋπολογισμού, καθώς οι τομείς στους οποίους χορηγήθηκε το μεγαλύτερο τμήμα των χρηματοδοτήσεων ήταν οι τομείς της υγείας και του περιβάλλοντος και τα σχέδια που ανέλαβαν οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί.

Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η κατάτμηση των χρηματοδοτήσεων ανά τομέα πολιτικής.

Τομέας | Ποσοστό % της χρηματοδότησης ΣΚΕ από το IDA | Αριθμός σχεδίων |

Γεωργία | 4,9% | 9 |

Ανταγωνισμός | 0,2% | 1 |

Εκπαίδευση | 1,7% | 2 |

Απασχόληση | 1,3% | 2 |

Επιχειρήσεις | 3,1% | 1 |

Περιβάλλον | 13,7% | 5 |

Εσωτερική Αγορά | 1,3% | 5 |

Αλιεία | 2,3% | 1 |

Υγεία | 21,9% | 11 |

Ανθρωπιστική βοήθεια | 0,5% | 2 |

Δικαιοσύνη & Εσωτερικές Υποθέσεις | 0,9% | 3 |

Περιφερειακή πολιτική | 0,9% | 1 |

Στατιστικές | 10,9% | 5 |

Υπηρεσίες μετάφρασης | 2,2% | 1 |

Μεταφορές + Ενέργεια | 1,5% | 5 |

Ευρωπαϊκοί οργανισμοί | 20,0% | 4 |

Διοργανικές υποθέσεις | 12,2% | 1 |

Τεχνικοί κανονισμοί | 0,5% | 1 |

Εμπόριο | 0,0% | 1 |

Στον ανωτέρω πίνακα δεν περιλαμβάνονται συστήματα ΤΠ τα οποία – αν και δεν έλαβαν άμεση χρηματοδοτική ενίσχυση – απεκόμισαν οφέλη από το IDA II μέσω της χρήσης των υποδομών και των λύσεων που παρέσχε το πρόγραμμα. Σχετικά παραδείγματα αποτελούν το Eurodac για τη διαχείριση των αιτήσεων ασύλου, το σύστημα πολιτικής προστασίας Prociv-Net και το FIU-Net για την καταπολέμηση της οικονομικής απάτης.

Όσον αφορά τις οριζόντιες δράσεις και μέτρα (ΟΔΜ), το πρόγραμμα εφάρμοσε ένα σύστημα κατάτμησης το οποίο διαχώριζε τις τεχνολογικές λύσεις, τις επιχειρηματικές και οργανωτικές λύσεις, τη διάδοση των ορθών πρακτικών και, τέλος, τη διαχείριση προγράμματος. Το πιο σύνθετο από τα πεδία αυτά ήταν οι τεχνολογικές λύσεις, τις οποίες αφορούσε, κατά συνέπεια, ο μεγαλύτερος αριθμός σχεδίων και οι υψηλότερες πιστώσεις του προϋπολογισμού στις κατηγορίες ΟΔΜ.

Ο πίνακας που παρατίθεται παρακάτω δείχνει την κατάτμηση των χρηματοδοτήσεων ανά κατηγορία.

Κατηγορία ΟΔΜ | Ποσοστό % της χρηματοδότησης ΟΔΜ από το IDA | Αριθμός σχεδίων |

Τεχνολογικές λύσεις | 69,91% | 25 |

Επιχειρηματικές/οργανωτικές λύσεις | 18,28% | 9 |

Διάδοση ορθών πρακτικών | 7,73% | 4 |

Διαχείριση προγράμματος | 4,38% | 7 |

3.4. Δεδομένα προϋπολογισμού

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, οι πιστώσεις του προϋπολογισμού (σε εκατομμύρια ευρώ) είχαν ως εξής:

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

23,44 | 24,36 | 24,00 | 24,00 | 24,92 | 26,50 |

Οι πραγματικές αναλήψεις υποχρεώσεων ανά έτος ήταν οι εξής (σε εκατομμύρια ευρώ, στρογγυλοποιημένα προς τις πλησιέστερες 10.000):

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

21,31 | 20,15 | 19,85 | 19,68 | 17,33 | 22,55 |

Από τις ανωτέρω αναλήψεις υποχρεώσεων, το 52% περίπου απορροφήθηκε από σχέδια κοινού ενδιαφέροντος, ενώ το 48 % διοχετεύθηκε σε οριζόντιες δράσεις και μέτρα.

4. Αξιολογηση αντικτυπου και αποδοσησ

Σε συμφωνία με την ανακοίνωση για τις προδιαγραφές αξιολόγησης και τη χρηστή πρακτική[5], η αξιολόγηση επικεντρώθηκε στα ακόλουθα πέντε κύρια θέματα:

1. Σκοπιμότητα

Σε ποιο βαθμό αφορά το πρόγραμμα IDA II τις ανάγκες, τα προβλήματα και τα ζητήματα που τίθενται προς αντιμετώπιση από τους στόχους του προγράμματος;

2. Αποτελεσματικότητα

Πόσο αποτελεσματικό ήταν το πρόγραμμα IDA II από την άποψη της δημιουργίας αποτελεσμάτων και αντικτύπου που συνάδουν με τους στόχους που αναφέρονται στις αποφάσεις σχετικά με τους προσανατολισμούς και τη διαλειτουργικότητα;

3. Αποδοτικότητα

Ποιος ήταν ο βαθμός της αποδοτικότητας της μετουσίωσης των πηγών και εισροών του προγράμματος IDA II σε αποτελέσματα και αντίκτυπο;

4. Χρησιμότητα

Ποια είναι τα οφέλη που αποκόμισε ο πληθυσμός στόχος από τον αντίκτυπο του προγράμματος IDA II;

5. Βιωσιμότητα

Πόσο βιώσιμες ήταν οι οιεσδήποτε θετικές αλλαγές που επέφερε το πρόγραμμα IDA II;

4.1. Σκοπιμότητα

Οι απαιτήσεις της ΕΕ όσον αφορά την ανταλλαγή δεδομένων δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά με μη συντονισμένες ενέργειες των μεμονωμένων κρατών μελών. Ως εκ τούτου, ήταν απαραίτητο να εξασφαλισθεί ένας γενικότερος συντονισμός έτσι ώστε να επιτευχθεί η ενοποίηση των διοικητικών συστημάτων στο σύνολο της ΕΕ.

Αν και επίκεντρο του προγράμματος IDA II ήταν το πρόγραμμα εργασίας και τα σχέδια για την εφαρμογή του, οι διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν της έγκρισης του προγράμματος εργασίας και διεξάγονταν παράλληλα με την εφαρμογή συγκεκριμένων ενεργειών αποτέλεσαν μια πτυχή του προγράμματος που ήταν εξίσου σημαντική με τις ίδιες τις δραστηριότητές του. Στο πλαίσιο του προγράμματος διοργανώνονταν σχεδόν 40 συνεδριάσεις ομάδων εμπειρογνωμόνων ανά έτος για ευρύ φάσμα θεμάτων που αφορούσαν από τις πολιτικές δικτύωσης έως τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις και από τα ανοιχτά μορφότυπα εγγράφων έως την ασφάλεια των πληροφοριών. Τα εν λόγω φόρα είχαν καίρια σημασία για το συντονισμό των εθνικών πολιτικών ΤΠ και για την εξασφάλιση τόσο μιας κοινής προσέγγισης όσο και της συμμετοχής/συμβολής των κρατών μελών (στο βαθμό που αυτό ήταν δυνατό).

Εκτός από τη δημιουργία ευκαιριών για να συναντηθούν, να συζητήσουν και να αποφασίσουν για θέματα πολιτικής οι εθνικοί εμπειρογνώμονες για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, το IDA II παρέσχε επίσης πολύτιμη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τις πρακτικές της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στην ΕΕ και εκτός ΕΕ μέσω δραστηριοτήτων διάδοσης και πιο συγκεκριμένα του παρατηρητηρίου της ηλεκτρονικής δικτύωσης του κράτους (eGovernment Observatory).

Κατά τη διάρκειά του, το πρόγραμμα IDA II επέκτεινε τις δραστηριότητές του σε νέους τομείς, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει και να προβλέψει τις νεοεμφανιζόμενες ανάγκες και απαιτήσεις πληθυσμών-στόχων του προγράμματος. Ως εκ τούτου, η παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε επιχειρήσεις και πολίτες απέκτησε ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή κατεύθυνσης δεν υποστηρίχθηκε επαρκώς με προσδιορισμό στρατηγικών στόχων και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, αποδυναμώθηκε η δυνητική επίδρασή της στον πληθυσμό-στόχο. Κατά την αξιολόγηση τέθηκαν επίσης ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο είναι δυνατόν να αναμένεται σημαντική εθνική συμμετοχή καθώς δεν υπάρχει νομική βάση για τις δραστηριότητες σε ορισμένους τομείς που αφορούν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

4.2. Αποδοτικότητα

Βάσει των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης, το πρόγραμμα IDA II σημείωσε μεγάλη πρόοδο όσον αφορά τις μεθόδους εργασίας και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων σε σύγκριση με το προηγούμενο πρόγραμμα IDA. Η αξιολόγηση έδειξε ότι, ενώ δαπάνησε ένα μικρό σχετικά προϋπολογισμό, είχε πολλά απτά αποτελέσματα.

Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει περιθώριο για ενίσχυση της αποδοτικότητας σε επιμέρους τμήματα του προγράμματος. Ένα συγκεκριμένο ζήτημα που αναφέρθηκε είναι ότι σε γενικές γραμμές δεν υπήρχαν διαθέσιμες πληροφορίες έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η σωστή παρακολούθηση των σχεδίων από την επιτροπή διαχείρισης.

Όσον αφορά τις χρηματοδοτήσεις, η αξιολόγηση έδειξε ότι οι πόροι θα μπορούσαν να συνδέονται σε μεγαλύτερο βαθμό με την επίτευξη των προτεραιοτήτων του προγράμματος. Στο πλαίσιο του προγράμματος IDA II, έγιναν μικρές προσπάθειες χορήγησης προτιμησιακής χρηματοδότησης σε σχέδια που έχουν μεγαλύτερη σχέση με τους στρατηγικούς στόχους του προγράμματος.

Τέλος, το πρόγραμμα θα μπορούσε να έχει προωθήσει τη μεγαλύτερη εμπλοκή της βιομηχανίας όσον αφορά τις επιλογές με τις οποίες ήταν αντιμέτωπη στον τομέα της τεχνολογίας. Η αξιολόγηση έδειξε ότι, λόγω των ταχειών μεταβολών των τεχνολογιών στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, το πρόγραμμα IDA II αντιμετώπιζε τον κίνδυνο να λάβει μη ικανοποιητικές τεχνολογικές αποφάσεις. Ωστόσο, υπερίσχυσαν οι ανησυχίες σχετικά με τη διαφάνεια και την καταπολέμηση των διακρίσεων.

4.3. Αποτελεσματικότητα

Η αποτελεσματικότητα ενός προγράμματος μετράται με βάση τον αντίκτυπό του στους πληθυσμούς-στόχους. Οι στόχοι, ωστόσο, που τέθηκαν στις αποφάσεις σχετικά με τους προσανατολισμούς και τη διαλειτουργικότητα ήταν ευρείς στόχοι. Σχετικό παράδειγμα αποτελεί ο στόχος της επίτευξης της διαλειτουργικότητας μεταξύ των διοικητικών τομέων. Οι στόχοι αυτοί ήταν δύσκολο να μετρηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος και η αξιολόγηση έδειξε ότι δεν ήταν πιθανόν να επιτευχθούν με τους διαθέσιμους πόρους. Ωστόσο, η επίτευξη της διαλειτουργικότητας είναι επίσης θέμα δέσμευσης σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Ως αποτέλεσμα, η αξιολόγηση έδειξε ένα ευρύ φάσμα από γνώμες σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο του προγράμματος, οι οποίες κυμαίνονταν από πολύ θετικές έως κατά τι πιο επικριτικές. Για το λόγο αυτό, η αξιολόγηση επικεντρώθηκε σε ένα μέτρο υποκατάστασης, πιο συγκεκριμένα την έγκριση οριζόντιων δράσεων και μέτρων (ΟΔΜ), σημειώνοντας ότι αυτό παρέσχε μεικτό αποτέλεσμα καθώς λίγες ΟΔΜ εγκρίθηκαν σε ευρεία κλίμακα στο πλαίσιο των σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος (ΣΚΕ) και πολύ λιγότερο στην υπόλοιπη ΕΕ.

Ωστόσο, ως θετικό στοιχείο, η αξιολόγηση έκρινε ότι το πρόγραμμα IDA II έλαβε τη μέγιστη προσοχή των κρατών μελών που εντάχθηκαν στην ΕΕ μετά τη διεύρυνση του 2004. Συχνά οι χώρες αυτές δεν είχαν δική τους εναλλακτική επιλογή πέρα από το IDA II, αλλά διέθεταν την πολιτική βούληση να δεσμευθούν και να ενταχθούν στην ΕΕ. Όσον αφορά τις νέες προσχωρούσες χώρες, η δυνατότητα απόκτησης αξιοσημείωτων αποτελεσμάτων ήταν πράγματι πολύ σημαντική.

4.4. Χρησιμότητα

Η αξιολόγηση σημειώνει ότι οι επιδόσεις της Ευρώπης όσον αφορά την ανταλλαγή δεδομένων βελτιώθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των προγραμμάτων IDA και IDA II. Σε πολλούς τομείς υπάρχουν δίκτυα που καθιστούν δυνατό το διαμερισμό δεδομένων, γεγονός που αποτελεί σημαντικό επίτευγμα των προγραμμάτων IDA. Δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί το σύνολο της προόδου στο πρόγραμμα IDA II, αλλά δεν θα μπορούσε μόνο του το IDA να επιτύχει τους στόχους που τέθηκαν δυνάμει των αποφάσεων σχετικά με το IDA II του 1999. Αυτό που κατάφερε το IDA είναι να ξεκινήσει και να διευκολύνει τη δημιουργία υποδομής που παρέχει σημαντικά οφέλη στους πληθυσμούς-στόχους της ΕΕ.

Ο στόχος που σύμφωνα με την αξιολόγηση φαίνεται ότι έχει επιτευχθεί σε μεγαλύτερο βαθμό είναι η οικονομικά αποδοτική ανταλλαγή πληροφοριών στο σύνολο της ΕΕ, ενώ η παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης σε πολίτες και επιχειρήσεις είναι ο στόχος που επιτεύχθηκε στο μικρότερο βαθμό. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί έκπληξη δεδομένου του σχετικά σύντομου χρονικού διαστήματος που πέρασε από τις τροποποιήσεις του 2002 με τις οποίες τόσο οι πολίτες όσο και οι επιχειρήσεις συμπεριλήφθηκαν ως δικαιούχοι στο πρόγραμμα IDA II.

Η αξιολόγηση έδειξε επίσης ότι οι υπηρεσίες γενικής χρήσης του IDA δεν είναι ευρέως διαδεδομένες ακόμη και μεταξύ των σχεδίων που χρηματοδοτούνται από αυτό. Το γεγονός αυτό μειώνει τα οφέλη που είναι δυνατόν να αντληθούν από το πρόγραμμα. Παρά το ότι ο κώδικας πηγής ορισμένων λύσεων, όπως το Portal toolkit και το CIRCA, διατέθηκε σε άλλες διοικήσεις, οι περισσότερες λύσεις που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο ενός σχεδίου δεν ήταν διαθέσιμες για εκ νέου χρήση/πηγή έμπνευσης για άλλα σχέδια.

4.5. Βιωσιμότητα

Η βιωσιμότητα στο πλαίσιο του προγράμματος IDA II είναι κάτι παραπάνω από απλή εξασφάλιση της βιωσιμότητας των μεμονωμένων σχεδίων του: αντίθετα, θα πρέπει να θεωρηθεί ως η παροχή βιώσιμων αποτελεσμάτων για τους πληθυσμούς-στόχους. Για το σκοπό αυτό, απαιτούνταν να προσδιορισθεί ο βαθμός στον οποίο τα σχέδια πληρούσαν τους στόχους που τέθηκαν κατά το σχεδιασμό τους καθώς επίσης και να εξασφαλισθεί ότι οι εν λόγω στόχοι προσαρμόζονταν στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των πληθυσμών-στόχων.

Η εμπειρία δείχνει ότι η βιώσιμη χρηματοδότηση είναι σε μεγαλύτερο βαθμό δυνατή εάν οι στόχοι επιτυγχάνονται σε τακτική βάση. Για το λόγο αυτό, ήταν σημαντικό για το σύνολο του προγράμματος IDA να επικεντρώνεται στην ικανοποίηση των αναγκών των πληθυσμών-στόχων. Η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα είναι στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους.

Η αρχική φάση του προγράμματος IDA II δεν επικεντρώθηκε τόσο πολύ στη βιωσιμότητα. Ωστόσο, κατά τα δύο τελευταία έτη κατεβλήθη αξιοσημείωτη προσπάθεια για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας των σχεδίων στο πλαίσιο του προγράμματος IDA II, παρά το γεγονός ότι τελικά δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί μια γενική λύση.

5. Συστασεισ

Η αξιολόγηση του προγράμματος IDA II είχε ως αποτέλεσμα έναν αριθμό συστάσεων. Ενώ πολλές από αυτές δεν κατέστη δυνατόν να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο του προγράμματος IDA II, συμπεριλήφθηκαν εν μέρει στη νομική βάση του IDABC που θεσπίσθηκε τον Απρίλιο του 2004[6] με στόχο την εξασφάλιση της συνέχειας του IDA II. Οι συστάσεις αποτελούν επίσης τις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος IDABC.

5.1. Ανάγκη στρατηγικού πλαισίου

Ίσως η μόνη πιο σημαντική σύσταση της αξιολόγησης ήταν ότι οι δραστηριότητες του προγράμματος θα πρέπει να αναπτυχθούν εντός στρατηγικού πλαισίου το οποίο

- θα ξεκινά από την ανάλυση των προβλημάτων διαλειτουργικότητας και ανταλλαγής δεδομένων στο σύνολο της Ευρώπης, λαμβάνοντας υπόψη την ατζέντα της Λισσαβώνας και τις ανάγκες του σχεδίου δράσης eEurope 2005·

- θα βασίζεται στην ανάλυση των ενδιαφερόμενων μερών, καλύπτοντας τα εμπλεκόμενα μέρη καθώς και τα κίνητρα και τη δέσμευσή τους όσον αφορά τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα·

- θα περιλαμβάνει το στρατηγικό ορισμό των στόχων επίλυσης του προβλήματος·

- θα αξιολογεί τον αντίκτυπο των διαφορετικών δυνατοτήτων εφαρμογής·

- θα δίνει προτεραιότητα στις δραστηριότητες εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη συμβολή στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος και,

- τέλος, θα θεσπίσει σχέδιο δράσης που θα μετουσιώνει τους στρατηγικούς στόχους σε συγκεκριμένες δραστηριότητες ΣΚΕ και ΟΔΜ.

Παρά το γεγονός ότι οι συστάσεις αυτές διατυπώθηκαν αργά για το IDA II, έχουν τεθεί οι βάσεις για την ανάπτυξη στρατηγικού πλαισίου όσον αφορά το πρόγραμμα IDABC:

- Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του IDABC, η Επιτροπή διεξήγαγε εκτεταμένη έρευνα με αντικείμενο τα ενδιαφερόμενα μέρη, έτσι ώστε να προσδιορίσει τις υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις στις οποίες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα. Οργάνωσε επίσης ανοιχτή πρόσκληση για υποβολή ανακοινώσεων και απέστειλε προσκλήσεις σε διάσκεψη στις αρχές του 2005 έτσι ώστε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για περαιτέρω διαβουλεύσεις όσον αφορά την κατεύθυνση που θα πρέπει να ακολουθήσει το πρόγραμμα IDABC. Αποτέλεσμα των προαναφερθεισών δραστηριοτήτων ήταν ο καθορισμός επτά τομέων προτεραιότητας όσον αφορά τις διασυνοριακές υπηρεσίες.

- Η πρώτη επίσημη παρουσίαση του ευρωπαϊκού πλαισίου διαλειτουργικότητας στα τέλη του 2004 δημιούργησε το θεωρητικό πλαίσιο των μελλοντικών δραστηριοτήτων του IDABC με στόχο καλύτερες ηλεκτρονικές επικοινωνίες για τον ευρωπαϊκό δημόσιο τομέα. Οι έννοιες της τεχνικής, της σημασιολογικής και της οργανωτικής διαλειτουργικότητας που καθιέρωσε έγιναν στη συνέχεια κοινή γλώσσα και συνέβαλαν στον εντοπισμό των τομέων εργασίας στους οποίους είναι απαραίτητο να επικεντρωθούν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή. Στις αρχές του 2005, το εν λόγω έγγραφο συμπληρώθηκε από σχέδιο για την τεχνική δομή της παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

5.2. Ικανοποίηση της ανάγκης για βιωσιμότητα

Το ζήτημα της εύρεσης πηγών χρηματοδότησης μετά την ολοκλήρωση της εφαρμογής των σχεδίων δεν επιλύθηκε από το IDA II και παραμένει ανοιχτό για το IDABC. Τα δύο αυτά προγράμματα αποκλείουν το ενδεχόμενο χρηματοδότησης των εργασιών σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος και, στο πλαίσιο του IDABC, υπάρχει ο γενικός περιορισμός της χρηματοδότησης σε τέσσερα έτη.

Όσον αφορά τα ΣΚΕ, η αξιολόγηση έδειξε ότι το IDA δεν θα έπρεπε να εγκρίνει χρηματοδοτήσεις χωρίς την κατάλληλη χρηματοπιστωτική εγγύηση της αντίστοιχης ΓΔ ή οργανισμού για συνέχιση της χρηματοδότησης μετά την εφαρμογή του σχεδίου. Στην περίπτωση των ΟΔΜ, η αξιολόγηση συνέστησε τον προσυμφωνημένο προσδιορισμό δεικτών σε σχέση με τους στόχους/επιδόσεις που θα πρέπει να επιτύχει το σχέδιο εντός συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Η συνέχιση της χρηματοδότησης πρέπει να συνδέεται με την επίτευξη των εν λόγω δεικτών μέτρησης. Τα σχέδια που δεν ικανοποιούν τις ανάγκες που ανέφεραν στους στόχους τους δεν πρέπει να λαμβάνουν περαιτέρω χρηματοδότηση.

Οι συστάσεις αυτές, ωστόσο, δεν είναι πιθανόν να δώσουν λύση στο ζήτημα της χρηματοδότησης, καθώς είναι πρακτικά αδύνατον να παρασχεθούν εγγυήσεις όσον αφορά τη χρηματοδότηση στο μέλλον και η επιτυχής ολοκλήρωση του σχεδίου δεν θα δημιουργήσει πηγές χρηματοδότησης που δεν θα έχουν σχέση με τον προϋπολογισμό του προγράμματος IDABC. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις επιλογές μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης και τη διαχείριση των στοιχείων στρατηγικής υποδομής και στη συνέχεια θα υποβάλει τις προτάσεις της.

5.3. Εκ νέου χρήση τεχνικών λύσεων

Η αξιολόγηση διατύπωσε τη σύσταση ότι η εκ νέου χρήση των τεχνικών λύσεων πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη ή κοντά στην πρώτη θέση της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αποτελεσματικότητα των ΤΠ. Εξέφρασε τη γνώμη ότι πρέπει να ορισθεί σαφής διαδικασία για τα απαιτούμενα μέσα και υπηρεσίες γενικής χρήσης καθώς και για τον τρόπο εξασφάλισης της συμμετοχής των σχετικών ενδιαφερομένων. Οι λύσεις που δημιουργούνται στο πλαίσιο των ΣΚΕ πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμες σε γενική βάση ανοιχτής πηγής, στις περιπτώσεις που αυτό ενδείκνυται.

Παρά το γεγονός ότι η εκ νέου χρήση των γενικών στοιχείων βρισκόταν στο επίκεντρο του προγράμματος IDA II, η εκ νέου χρήση λύσεων που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο ΣΚΕ δεν αποτελούσε στόχο στο παρελθόν. Για τη συμμόρφωση με τη σύσταση για αποτελεσματικότερη χρήση των εφαρμογών ΤΠ που χρηματοδοτήθηκαν από το IDABC, η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη βελτίωση του συντονισμού των ΣΚΕ και την ενημέρωση όσον αφορά τις διαθέσιμες λύσεις, είτε πρόκειται για οριζόντια μέτρα είτε πρόκειται για λύσεις που αναπτύχθηκαν από άλλα τομεακά σχέδια. Ο καθορισμός ενός συνολικού στρατηγικού σχεδίου θα συμβάλει επίσης στον προσανατολισμό των σχεδίων προς στοιχεία τα οποία είναι βέβαιο ότι μπορεί να παράσχει το IDABC.

6. Συμπερασματα

Παρά την επισήμανση ορισμένων αδυναμιών του προγράμματος, η τελική αξιολόγηση του IDA II κατέληξε σε μεγάλο βαθμό σε θετικά συμπεράσματα όσον αφορά τις επιδόσεις του προγράμματος κατά την πενταετή λειτουργία του. Ως επί το πλείστον, οι βελτιώσεις που υπέδειξε εφαρμόσθηκαν ή εφαρμόζονται από το πρόγραμμα IDABC το οποίο διαδέχθηκε το IDA II την 1η Ιανουαρίου 2005. Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ίσως ότι η αξιολόγηση ενίσχυσε ένα πλαίσιο διαχείρισης προγραμμάτων που επιδιώκει την καθιέρωση μετρήσιμων στόχων και τη σύνδεση των μεμονωμένων ενεργειών με τους στόχους αυτούς.

[1] Απόφαση αριθ. 1719/1999/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 1999, σχετικά με ένα σύνολο προσανατολισμών, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος, για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ διοικήσεων (IDA), ΕΕ L 203 της 3.8.1999, σ. 1.

[2] Απόφαση αριθ. 1720/1999/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 1999, για τη θέσπιση μιας σειράς δράσεων και μέτρων με σκοπό την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των διευρωπαϊκών δικτύων ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ διοικήσεων (IDA) και της πρόσβασης σ’ αυτά, ΕΕ L 203 της 3.8.1999, σ. 9.

[3] Απόφαση αριθ. 2046/2002/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2002, για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1719/1999/ΕΚ,ΕΕ L316 της 20.11.2002, σ. 4.

[4] Απόφαση αριθ. 2045/2002/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου,της 21ης Οκτωβρίου 2002, για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1720/1999/ΕΚ ,ΕΕ L316 της 20.11.2002, σ. 1.

[5] C(2002) 5267 - 23.12.2002.

[6] 2004/387/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, περί της διαλειτουργικής παροχής πανευρωπαϊκών υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες (IDABC), ΕΕ L 181 της 18.5.2004, σ. 25.