EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 211/48

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για τη θέσπιση κοινών αρχών όσον αφορά την ευελιξία με ασφάλεια: περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας μέσω της ευελιξίας με ασφάλεια»

COM(2007) 359 τελικό

(2008/C 211/15)

Στις 27 Ιουνίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για τη θέσπιση κοινών αρχών όσον αφορά την ευελιξία με ασφάλεια: περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας μέσω της ευελιξίας με ασφάλεια».

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Απριλίου 2008 με βάση εισηγητική έκθεση των κκ. Janson (εισηγητή) και Ardhe (συνεισηγητή).

Κατά την 444η σύνοδο ολομέλειας της 22ας και 23ης Απριλίου 2008 (συνεδρίαση της 22ας Απριλίου 2008), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 147 ψήφους υπέρ, μία ψήφο κατά και 8 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις ποικίλες συμβολές εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων στη συζήτηση για την ευελιξία με ασφάλεια. Σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο, ενέχει ζωτική σημασία το να συζητηθεί ο τρόπος με τον οποίο η εξισορρόπηση της ευελιξίας και της ασφάλειας στο επίπεδο της ΕΕ και των κρατών μελών μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία νέων και περισσότερων θέσεων εργασίας.

1.1.1 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι η έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια δεν σημαίνει το μονομερή και παράνομο περιορισμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Οι κοινωνικοί εταίροι της Ευρώπης έχουν ήδη ζητήσει από τα κράτη μέλη να αναθεωρήσουν, και εάν χρειάζεται να αναπροσαρμόσουν, το σχεδιασμό της εργατικής νομοθεσίας, τα συστήματα προστασίας των θέσεων εργασίας και, από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους, τις πρακτικές των συλλογικών συμβάσεων, π.χ. προκειμένου να «διασφαλισθεί η βέλτιστη δυνατή ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας για όλες τις εργασιακές σχέσεις, να κατοχυρωθεί επαρκής ασφάλεια για τους εργαζομένους βάσει όλων των τύπων συμβάσεων για να αντιμετωπισθεί ο κατακερματισμός των αγορών εργασίας» και να «προβλεφθούν όλα τα μέτρα που έχουν σχέση με το γενικό πλαίσιο της ευελιξίας με ασφάλεια», με την αγορά εργασίας.

1.2 Οι διαβουλεύσεις για την ευελιξία με ασφάλεια προκάλεσαν επίσης συζητήσεις στα κράτη μέλη και συντονισμένη δράση σε ορισμένα από αυτά. Αυτό καταδεικνύει τη σπουδαιότητα της ενεργού συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στη συζήτηση και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

1.3 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ευελιξία με ασφάλεια δεν είναι δυνατόν να εξετάζεται χωρίς τη συνεκτίμηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ. Η παγκοσμιοποίηση, η ταχεία ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και η δημογραφική εξέλιξη, αφενός, και οι περιβαλλοντικές προκλήσεις, αφετέρου, μεταβάλλουν την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Η ευελιξία με ασφάλεια πρέπει να αποτελεί μέρος μίας απάντησης στις εν λόγω εξωτερικές και εσωτερικές τάσεις και πιέσεις, έχοντας ως στόχο την έντιμη και ισόρροπη σχέση μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών.

1.4 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εστιάσει το ενδιαφέρον της στην ικανότητα καινοτομίας, στην υψηλή ποιότητα των προϊόντων και υπηρεσιών της, στο υψηλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό της και στο κοινωνικό της πρότυπο και θα πρέπει να ανταγωνίζεται τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της σε ποιότητα. Αυτό θα πρέπει να ανακλάται στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την εισαγωγή αλλαγών στις κατευθυντήριες γραμμές βάσει των συζητήσεων για την ευελιξία με ασφάλεια και συγκεκριμένα όσον αφορά την ποιότητα των θέσεων εργασίας.

1.5 Τέλος, η ΕΟΚΕ διατυπώνει ορισμένες συστάσεις σχετικά με την εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια. Συγκεκριμένα: — συνιστά στην Επιτροπή να προβεί σε απολογισμό των διαφορετικών συμβολών και απόψεων σε σχέση με την ανακοίνωσή της, όπως επίσης να προβεί σε διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους των κρατών μελών σε όλα τα επίπεδα· — ενθαρρύνει την Επιτροπή να παρακολουθήσει τη διαδικασία εφαρμογής και να συστήσει μία πλατφόρμα για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, στην οποία θα συμμετέχουν και οι κοινωνικοί εταίροι· στηρίζει την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια στα κράτη μέλη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας· — επισημαίνει ότι η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των εμπλεκόμενων παραγόντων έχει μεγάλη σημασία· — υπογραμμίζει ότι τόσο οι υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές, οι οποίες προωθούν την ανάπτυξη της απασχόλησης, όσο και το ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον, το οποίο υλοποιεί και υποστηρίζει την πλήρη ανάπτυξη του δυναμικού, αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις προκειμένου να λειτουργήσει η ευελιξία με ασφάλεια· ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και την ΕΕ να θεσπίσουν και να τηρούν ένα νομικό πλαίσιο που να χαρακτηρίζεται από προσαρμοστικότητα, απλότητα, διαφάνεια και προβλεπτικότητα και να ενισχύσουν και να υπερασπίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων, να διασφαλίζουν το σεβασμό τους καθώς και την ένδικη προστασία τους και να προωθήσουν παντού στην ΕΕ τη δημιουργία σταθερού νομικού πλαισίου για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον κοινωνικό διάλογο κατά την εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια· — σημειώνει ότι τα γενικά συστήματα κοινωνικής ασφάλειας μπορούν να βελτιώσουν την κινητικότητα, διασφαλίζοντας ότι τα συμφέροντα των εργαζομένων δεν θίγονται, όταν οι τελευταίοι αντιμετωπίζουν αλλαγές οι οποίες έχουν επίδραση στον τόπο εργασίας τους· η παρακολούθηση των εθνικών και κοινοτικών κανόνων, όσον αφορά την ενημέρωση και τη διαβούλευση, είναι σημαντική για την πρόβλεψη αλλαγών και για τον μετριασμό των επιπτώσεών τους· υπογραμμίζει τη σημασία διάθεσης οικονομικών πόρων για την ευελιξία με ασφάλεια που να περιλαμβάνουν την παροχή κρατικής και ιδιωτικής βοήθειας στους εργαζόμενους που αναζητούν νέα θέση απασχόλησης· — επισημαίνει ότι όλες οι σχετικές πολιτικές θα πρέπει να αλληλοενισχύονται· — επιθυμεί μία ολοκληρωμένη και πολυεπίπεδη προσέγγιση· δεδομένης της πολυδιάστατης φύσης της ευελιξίας με ασφάλεια, είναι σημαντικό να επιδιωχθεί η ενσωμάτωση διαφορετικών πολιτικών επιπέδων· — φρονεί ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι νέοι κίνδυνοι και να προβλεφθούν μεταβατικές περίοδοι κατά την εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια καθώς και ότι δεν θα πρέπει να καταργούνται συστηματικά οι συμβάσεις μόνιμης απασχόλησης· — κρίνει ότι σε πέντε χρόνια η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί στην αξιολόγηση των συστημάτων της ευελιξίας με ασφάλεια που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη και ιδιαιτέρως στην αξιολόγηση του αντικτύπου τους στο επίπεδο της απασχόλησης τόσο στα επιμέρους κράτη μέλη όσο και σε κοινοτικό επίπεδο.

2. Ιστορικό

2.1 Η ευελιξία με ασφάλεια αποτελεί θέμα εξέτασης ήδη από την υιοθέτηση των πρώτων κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Ωστόσο, η τρέχουσα συζήτηση άρχισε τον Ιανουάριο του 2006 με μία ανεπίσημη συνεδρίαση του Συμβουλίου με θέμα την ευελιξία με ασφάλεια. Σε δύο Τριμερείς Κοινωνικές Συνόδους σε σύνδεση με τις Ευρωπαϊκές Συνόδους Κορυφής του Δεκεμβρίου 2006 και του Μαρτίου 2007, συζητήθηκε το θέμα της ευελιξίας με ασφάλεια. Η Επιτροπή δημοσίευσε ανακοίνωση για την ευελιξία με ασφάλεια, τον Ιούνιο του 2007, η οποία συζητήθηκε και εξετάσθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, η δε απόφαση του Συμβουλίου ήταν ομόφωνη. Επιπλέον, τον Οκτώβριο του 2007, οι κοινωνικοί εταίροι ολοκλήρωσαν μία κοινή ανάλυση των καίριων προσκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και συστάσεις για την ευελιξία με ασφάλεια. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει όλες τις συμβολές και ιδίως την κοινή ανάλυση των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων (1).

2.2 Οι διαβουλεύσεις για την ευελιξία με ασφάλεια προκάλεσαν επίσης συζητήσεις στα κράτη μέλη και πρόσφατα συντονισμένη δράση σε ορισμένα από αυτά. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτές τις συζητήσεις και τις δραστηριότητες, αλλά επισημαίνει ότι είναι ζωτικής σημασίας η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη συζήτηση και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

2.3 Λαμβάνοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την ευελιξία με ασφάλεια, του Ιουλίου 2007 (2), η οποία ακόμη αποτελεί μία στερεή βάση, η παρούσα γνωμοδότηση έχει ως στόχο: — την παρουσίαση των απόψεων της ΕΟΚΕ επί σημαντικών σημείων με σκοπό τη διευκόλυνση της εφαρμογής της ευελιξίας με ασφάλεια στα κράτη μέλη και την εξέταση των συνεπειών της για τις πολιτικές της ΕΕ, — τη διατήρηση των απόψεων της ΕΟΚΕ σχετικά με τον καίριο ρόλο των κοινωνικών εταίρων και την περαιτέρω επισήμανση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών σε αυτή τη διαδικασία.

3. Η εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια

3.1 Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις ποικίλες συμβολές στη συζήτηση για την ευελιξία με ασφάλεια. Σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να συζητηθεί ο τρόπος με τον οποίο η εξισορρόπηση της ευελιξίας και της ασφάλειας στο επίπεδο της ΕΕ και των κρατών μελών μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία νέων και περισσότερων θέσεων εργασίας.

3.2 Προκλήσεις για την αγορά εργασίας

3.2.1 Η ευελιξία με ασφάλεια δεν είναι δυνατόν να εξετάζεται χωρίς τη συνεκτίμηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ. Η παγκοσμιοποίηση, η ταχεία ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και η δημογραφική εξέλιξη μεταβάλλουν την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε, ωστόσο, να προσθέσει ότι και οι περιβαλλοντικές προκλήσεις φαίνεται να έχουν αντίκτυπο στις αγορές εργασίας. Η ευελιξία με ασφάλεια πρέπει να αποτελεί μέρος μίας απάντησης στις εν λόγω εξωτερικές και εσωτερικές τάσεις και πιέσεις, έχοντας ως στόχο την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της κοινωνικής, περιβαλλοντικής και οικονομικής προόδου.

3.2.2 Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι περιβαλλοντικές προκλήσεις θα επηρεάσουν τις αγορές εργασίας της Ευρώπης. Θα αυξήσουν την πίεση για την εξοικονόμηση ενέργειας και την εισαγωγή συστημάτων για ένα πιο βιώσιμο περιβάλλον. Αλλά μπορούν επίσης να παρακινήσουν για τεχνολογική καινοτομία, συμβάλλοντας κατ` αυτόν τον τρόπο στην οικονομική ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης.

3.2.3 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να επιτείνει τις κοινωνικές στρεβλώσεις και ανισότητες (3) τόσο στην ΕΕ όσο και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Έχει υποστηρίξει ακόμη ότι ο στόχος πρέπει να συνίσταται στη διαχείριση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και στο μετριασμό της χωρίς την πρόκληση ανεργίας και κοινωνικών στρεβλώσεων (4).

3.2.4 Η παγκοσμιοποίηση και η απορρέουσα ολοκλήρωση των αγορών επηρεάζουν τις αγορές εργασίας της Ευρώπης. Τα πρότυπα κατανάλωσης, παραγωγής και επενδύσεων μεταβάλλονται. Αυτές οι εξελίξεις δεν είναι ούτε αναπόφευκτες ούτε αδύνατον να επηρεασθούν ή να διαμορφωθούν. Η νομοθεσία η σχετική με την υγεία και την ασφάλεια και τα δικαιώματα των εργαζομένων βελτιώνει την επαγγελματική ζωή και διαμορφώνει παγκόσμιους κανόνες. Οι προδιαγραφές των προϊόντων μπορούν να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα λαμβάνοντας δεόντως υπόψη την προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας θα πρέπει να αναπροσαρμοσθούν για να ανταποκρίνονται τις προκλήσεις ενός παγκοσμιοποιημένου κόσμου. Από πολλές απόψεις η Ευρώπη επωφελήθηκε από την παγκοσμιοποίηση. Η ενιαία αγορά συνέβαλε στη δημιουργία στην ΕΕ παγκοσμίως ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, η ΕΕ είναι σε θέση να πωλεί προϊόντα και υπηρεσίες στην κορυφή της αλυσίδας αξίας.

3.2.5 Η παγκοσμιοποίηση και οι τεχνολογικές αλλαγές δεν υπονόμευσαν την ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρώπη. Κατά την περίοδο 1995-2005, η ΕΕ σημείωσε καθαρή αύξηση της απασχόλησης, με τη δημιουργία 18,5 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας. Ο αριθμός των απωλεσθεισών θέσεων εργασίας που οφείλονται στις προσαρμογές τις σχετιζόμενες με το εμπόριο είναι περιορισμένος σε σύγκριση με το γενικό ποσοστό δημιουργίας θέσεων εργασίας στην οικονομία. Πράγματι, το άνοιγμα στο εμπόριο μπορεί να μεγιστοποιήσει τις δυνατότητες απασχόλησης, όπως καταδεικνύουν πρόσφατες εξελίξεις στην ΕΕ.

3.2.6 Αλλά η παγκοσμιοποίηση μπορεί να προκαλέσει και την ενίσχυση της τρωτότητας. Οι επιχειρήσεις είναι εκτεθειμένες σε ενισχυμένο ανταγωνισμό. Θέσεις εργασίας που προηγουμένως θεωρούντο προστατευμένες, επί του παρόντος εκτίθενται στο διεθνή ανταγωνισμό. Υπηρεσίες που για πολλά χρόνια θεωρούντο ως τοπικές, επί του παρόντος είναι δυνατόν να παρέχονται διασυνοριακά. Οι αναδιαρθρώσεις πραγματοποιούνται πιο συχνά και με ταχύτερο ρυθμό. Οι εργαζόμενοι που χάνουν την εργασία τους στο εμπόριο, όταν απασχολούνται σε άλλους τομείς συνήθως λαμβάνουν χαμηλότερες αποδοχές. Συνεπώς για πολλούς, η παγκοσμιοποίηση σημαίνει απώλεια εισοδημάτων όταν αλλάζουν εργασία. Στην πραγματικότητα, το ποσοστό συμμετοχής των μισθών στην οικονομία έχει υποχωρήσει. Οι κοινωνικοί εταίροι έχουν επίσης παρατηρήσει ότι, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, η ΕΕ έχει δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας σε τομείς που κατατάσσονται στη χαμηλότερη βαθμίδα της κλίμακας της παραγωγικής ανάπτυξης, ενώ η απασχόληση σε τομείς με υψηλές επιδόσεις όσον αφορά την παραγωγικότητα έχει μειωθεί (5).

3.2.7 Οι αλλαγές στην αγορά εργασίας προκάλεσαν την αύξηση του ποσοστού μερικής και ορισμένου χρόνου απασχόλησης. Αυτοί οι τύποι απασχόλησης έχουν ενδεχομένως συμβάλει στη διευκόλυνση της εισόδου στην αγορά εργασίας και στην αύξηση των ποσοστών απασχόλησης στην Ευρώπη. Όμως οι εργαζόμενοι σε προσωρινές θέσεις εργασίας τείνουν να είναι λιγότερο παραγωγικοί, τους παρέχεται λιγότερη κατάρτιση (6) χρηματοδοτούμενη από τους εργοδότες και είναι περισσότερο επιρρεπείς σε εργατικά ατυχήματα (7). Κινδυνεύουν ακόμη να παραμείνουν εγκλωβισμένοι σε προσωρινή απασχόληση. Μετά από μία εξαετία, μόνο οι μισοί περίπου από τους εργαζομένους που έχουν προσωρινές συμβάσεις συνάπτουν συμβάσεις αορίστου χρόνου, σε σύγκριση με περισσότερο από τα τρία τέταρτα των εργαζομένων που άρχισαν με συμβάσεις αορίστου χρόνου (8).

3.2.8 Προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι δημογραφικές προκλήσεις, χρειάζεται να δημιουργηθούν νέες υπηρεσίες και ευκαιρίες απασχόλησης στον τομέα, παραδείγματος χάρη, της φροντίδας των παιδιών και των ηλικιωμένων. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρώπη οφείλει επίσης να βελτιώσει την οργάνωση της εργασίας, την ισότητα των φύλων και τον συνδυασμό επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής.

3.2.9 Η φορολογική πολιτική τείνει σε πολλά κράτη μέλη να είναι χαλαρή σε περιόδους ευνοϊκής συγκυρίας και αυστηρή στο χαμηλό τμήμα του οικονομικού κύκλου. Τούτο συμβαίνει κυρίως στα μεγαλύτερα κράτη της ευρωζώνης. Επιπλέον, το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ υπό το φώς της γήρανσης του πληθυσμού (9).

3.3 Η στρατηγική απασχόλησης και η ευελιξία με ασφάλεια

3.3.1 Κατά την εφαρμογή πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια στα κράτη μέλη, οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση θα δώσουν στα κράτη μέλη ενδείξεις για το είδος των αγορών εργασίας και της οικονομίας που επιδιώκει η Ευρώπη. Εν προκειμένω, η άποψη της ΕΟΚΕ είναι σαφής: η Ευρώπη πρέπει να εστιάσει στην ικανότητά της για καινοτομία, στην υψηλή ποιότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών της, στο άρτια καταρτισμένο εργατικό δυναμικό και στο κοινωνικό της μοντέλο και να συναγωνιστεί τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της με στόχο την ποιότητα αντί να συμμετέχει σε έναν αγώνα δρόμου για τους χαμηλότερους μισθούς και τα κατώτατα κοινωνικά πρότυπα, στον οποίο η Ευρώπη θα είναι σαφώς ο «χαμένος» (10).

3.3.2 Ορισμένες από τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση της συζήτησης για ευελιξία με ασφάλεια, αλλά η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε την εισαγωγή αλλαγών στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες να ανακλούν τις συστάσεις της, και συγκεκριμένα όσον αφορά την ποιότητα των θέσεων απασχόλησης, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότησή της με θέμα τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση (11).

3.3.3 Σε διάφορες περιπτώσεις, η ΕΟΚΕ εξέφρασε τις παρατηρήσεις της για την αναθεωρημένη διαδικασία της Λισσαβώνας και τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση (12). Η ΕΟΚΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση καθώς και τον πολυετή νέο κύκλο διακυβέρνησης υπογραμμίζοντας, ωστόσο, μεταξύ άλλων: — ότι σε ορισμένα σημεία διαπιστώνεται έλλειψη συνοχής μεταξύ των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών και των κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση· — ότι η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται πρωτίστως από το εάν τα κράτη μέλη λαμβάνουν στα σοβαρά τις δεσμεύσεις τους και από την πρακτική εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο των προτεραιοτήτων που έχουν συμφωνηθεί· — ότι πρέπει να διασφαλιστεί η ουσιαστική συμμετοχή των κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων, και της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα στάδια της διαδικασίας συντονισμού της πολιτικής απασχόλησης.

3.3.4 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υπογραμμίσει ότι καθοριστικό στοιχείο για την επιτυχία των εθνικών μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων αποτελεί η όσο το δυνατόν ευρύτερη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων κοινωνικών φορέων —ειδικά των κοινωνικών εταίρων— σε όλα τα στάδια της διαδικασίας (13). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να επισημάνει τη σημασία της διαβούλευσης με τις εθνικές οικονομικές και κοινωνικές επιτροπές.

3.4 Η έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια

3.4.1 Η ευελιξία με ασφάλεια μπορεί να διαδραματίσει μείζονα ρόλο για την επίτευξη των στόχων της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας, πλαισιώνοντας τις εθνικές μεταρρυθμίσεις και της επιλογές πολιτικής. Εντούτοις, ούτε η ιδέα ούτε τα συστατικά στοιχεία της ευελιξίας με ασφάλεια είναι νέα. Στις πρώτες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, οι οποίες υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση το 1998, ήδη καλούνταν οι κοινωνικοί εταίροι να διαπραγματευτούν για την εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της ευελιξίας και της ασφάλειας.

3.4.2 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι η σχετική συζήτηση περιορίσθηκε, μέχρι σήμερα, κυρίως στην αυξανόμενη εξωτερική ευελιξία και στους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντισταθμιστεί η αύξηση αυτή, όπως με την ενίσχυση των πολιτικών απασχόλησης ή με τη λήψη μέτρων στον τομέα της κοινωνικής προστασίας. Αντίθετα, ο στόχος θα έπρεπε να επικεντρώνεται σε άλλα θέματα, προκειμένου το όφελος να είναι αμοιβαίο (14). Η ευέλικτη ασφάλεια έχει ως αποτέλεσμα την ισορροπία δικαιωμάτων και υποχρεώσεων μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, μεταξύ των οποίων θα πρέπει να συζητηθούν ισόρροπες και δίκαιες δέσμες μέτρων (15).

3.4.3 Η ευελιξία με ασφάλεια χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, από την Επιτροπή κατά την αξιολόγηση των εθνικών μεταρρυθμιστικών σχεδίων και από την Προεδρία κατά τη συζήτηση των προκλήσεων της αγοράς εργασίας. Έχει καταστεί ένα πλαίσιο για την αξιολόγηση των αγορών εργασίας των κρατών μελών. Η Επιτροπή οφείλει να λάβει υπό σημείωση όλες τις πρόσφατες εξελίξεις και συμβολές. Προκειμένου να αξιολογηθούν οι —συχνά πολύ περίπλοκες— προϋποθέσεις στα διάφορα κράτη μέλη, απαιτείται μία στενή συνεργασία με τους σχετικούς φορείς. Θα πρέπει να υπάρξει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους πριν την παρουσίαση των Εθνικών Σχεδίων Μεταρρυθμίσεων από τις κυβερνήσεις.

3.5 Στοιχεία της εφαρμογής της ευελιξίας με ασφάλεια

3.5.1 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι η έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια δεν σημαίνει το μονομερή και παράνομο περιορισμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων, μία ιδέα την οποία απορρίπτει η ΕΟΚΕ (16). Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι (17) ζήτησαν από τα κράτη μέλη να αναθεωρήσουν, και εάν χρειάζεται να αναπροσαρμόσουν, το σχεδιασμό της εργατικής νομοθεσίας, τα συστήματα προστασίας των θέσεων εργασίας και, από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους, τις πρακτικές των συλλογικών συμβάσεων, προκειμένου να: — «διασφαλισθεί η βέλτιστη δυνατή ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας για όλες τις εργασιακές σχέσεις· — προβλεφθεί επαρκής ασφάλεια για τους εργαζομένους βάσει όλων των τύπων συμβάσεων για να αντιμετωπισθεί ο κατακερματισμός των αγορών εργασίας· — αναπτυχθούν συμπληρωματικά μέτρα για την ασφάλεια της απασχόλησης που να προωθούν τη μετάβαση προς παραγωγικές και ικανοποιητικές θέσεις εργασίας· — προωθηθεί η νομική ασφάλεια και διαφάνεια τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζόμενους όσον αφορά το πεδίο, την κάλυψη και την επιβολή της εργατικής νομοθεσίας· — εφαρμόζονται και τηρούνται σε εθνικό επίπεδο οι αρχές και οι κανόνες των ευρωπαϊκών κοινωνικών οδηγιών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που απορρέουν από τη συμφωνία πλαίσιο μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των βασικών αρχών της ίσης και μη διακριτικής μεταχείρισης· — προωθηθούν σταθερές σχέσεις απασχόλησης και βιώσιμες πρακτικές όσον αφορά την αγορά εργασίας· — θεσπιστεί το πλαίσιο για την ανάπτυξη πρακτικών στους χώρους εργασίας που να βελτιώνουν την εξισορρόπηση του ιδιωτικού και του εργασιακού βίου και, κατά αυτόν τον τρόπο, να αξιοποιούν πλήρως το παραγωγικό δυναμικό της ευρωπαϊκής εργατικής δύναμης».

3.5.2 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η σημασία των ολοκληρωμένων στρατηγικών δια βίου μάθησης και της βελτίωσης της επένδυσης σε ανθρώπινους πόρους είναι καίρια για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Ωστόσο, τα στοιχεία της Eurostat καταδεικνύουν ότι σημειώθηκε ελάχιστη ή ανύπαρκτη πρόοδος όσον αφορά της αύξηση της συμμετοχής των εργαζομένων στη δια βίου μάθηση. Η σπουδαιότητα της δια βίου μάθησης για τη βελτίωση των δεξιοτήτων, των δυνατοτήτων σταδιοδρομίας και της παραγωγικότητας των εργαζομένων έχει επισημανθεί σε μία σειρά πρόσφατων γνωμοδοτήσεων της ΕΟΚΕ. Αν και στο παρελθόν έχουν αναληφθεί πολυάριθμες δεσμεύσεις όσον αφορά τη δια βίου μάθηση, στην πράξη πολλά απομένουν να γίνουν από τα κράτη μέλη και άλλους παράγοντες. Το 2002, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συμφώνησαν στη θέσπιση ενός πλαισίου ενεργειών σχετικά με τη διά βίου ανάπτυξη προσόντων και ικανοτήτων.

3.5.3 Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να σημειώσει ότι τα συστήματα πρόνοιας χωρίς αποκλεισμούς σε συνδυασμό με ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας βελτιώνουν τις δυνατότητες εξεύρεσης της κατάλληλης απασχόλησης και ενθαρρύνουν την καινοτομία και την αύξηση της παραγωγικότητας σε ευπαθείς βιομηχανικούς τομείς γεγονός που είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Σημαντικό τμήμα της ευελιξίας με ασφάλεια αποτελούν τα επιδόματα ανεργίας με υψηλά ποσοστά επανατοποθέτησης, τα οποία είναι αποτελεσματικά και προσανατολισμένα προς την απασχόληση, προσφέροντας πρόσθετες δυνατότητες για την εξεύρεση της κατάλληλης απασχόλησης σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, ενώ παράλληλα ενισχύουν της ασφάλεια της απασχόλησης. Ως εκ τούτου, δεν πρόκειται μόνο για την προσφορά «κατάλληλων» επιπέδων επανατοποθέτησης, αλλά και για τη διασφάλιση ότι μέσω αυτών διατηρείται ένα κατάλληλο επίπεδο διαβίωσης, που μπορεί να είναι βιώσιμο, όπως επίσης και για τη σύνδεσή τους με στρατηγικές ενεργοποίησης και υπηρεσίες απασχόλησης υψηλής ποιότητας.

3.5.4 Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει και προηγουμένως τη σημασία της ισότητας των φύλων (18). Θα πρέπει να εφαρμόζονται πολιτικές για τον συνδυασμό του επαγγελματικού, ιδιωτικού και οικογενειακού βίου, καθώς και μέτρα που επιτρέπουν σε γυναίκες και άνδρες να αναπτύξουν το επαγγελματικό δυναμικό τους και να καταστούν οικονομικά ανεξάρτητοι. Η ΕΟΚΕ προτρέπει το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για την Ισότητα των Φύλων να εξετάσει την ευελιξία με ασφάλεια από την προοπτική της διάστασης του φύλου.

3.5.5 Η γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα των εργαζομένων είναι απαραίτητο μέσον για τη διασφάλιση αποτελεσματικών αγορών εργασίας και για την εξομάλυνση της αναντιστοιχίας μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, με τον περιορισμό των συμφορήσεων σε ειδικούς τομείς και επαγγέλματα. Η γεωγραφική κινητικότητα μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της σύγκλισης των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης. Επιπλέον, η γεωγραφική και επαγγελματική κινητικότητα έχουν επίσης σημαντικές συνέπειες στα επίπεδα ανάπτυξης και απασχόλησης. Κατά τα πρόσφατα έτη, τα κράτη μέλη με τα υψηλότερα επίπεδα κινητικότητας σημείωσαν επίσης υψηλή οικονομική ανάπτυξη και χαμηλά —ή σημαντικά μειωμένα— ποσοστά ανεργίας. Αυτό καταδεικνύει ότι τα υψηλά επίπεδα κινητικότητας και οι υψηλές επιδόσεις όσον αφορά την οικονομική πρόοδο και την αγορά εργασίας αλληλοσυνδέονται.

3.6 Η ευελιξία με ασφάλεια και οι διάφοροι φορείς

3.6.1 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου και της ενεργού συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων σε όλα τα σημαντικά στάδια του σχεδιασμού και της εφαρμογής των πολιτικών για την ευελιξία με ασφάλεια (19). Όπως επισήμανε η ΕΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ενίσχυση των συστημάτων εργασιακών σχέσεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο είναι ζωτικής σημασίας για οποιαδήποτε συζήτηση επί της ευελιξίας με ασφάλεια.

3.6.2 Η ευελιξία με ασφάλεια προϋποθέτει την ύπαρξη κλίματος εμπιστοσύνης και διαλόγου ευρείας βάσης μεταξύ όλων των φορέων, στο πλαίσιο του οποίου όλοι είναι έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη για αλλαγή με σκοπό την επίτευξη κοινωνικά ισορροπημένων πολιτικών. Αυτό συμπεριλαμβάνει και τις δυνατότητες παρακολούθησης και αξιολόγησης της εφαρμογής, καθώς και των αποτελεσμάτων των πολιτικών.

3.6.3 Η κοινωνία των πολιτών, επίσης, έχει να διαδραματίσει ένα ρόλο στην εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια. Οι κοινωνικές ΜΚΟ παρέχουν ουσιώδεις υπηρεσίες για εκείνους που κινδυνεύουν ή έχουν ήδη περιθωριοποιηθεί και συμβάλλουν στη συμφιλίωση του οικογενειακού και επαγγελματικού βίου. Εκπαιδευτικές ενώσεις ενθαρρύνουν και παρέχουν δια βίου μάθηση για ενηλίκους. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης και στο μετριασμό των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι πλέον ευπαθείς ομάδες που βρίσκονται αντιμέτωπες στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας με διακρίσεις, όπως είναι οι νέοι, οι ηλικιωμένοι, οι γυναίκες, οι μετανάστες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

4. Συστάσεις

4.1 Η ΕΟΚΕ ζητεί επειγόντως από την Επιτροπή να εξετάσει τις ποικίλες συμβολές και απόψεις επί της ανακοίνωσης της Επιτροπής, όπως επίσης άλλες πρόσφατες εξελίξεις. Τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι σε όλα τα επίπεδα διαδραματίζουν επίσης έναν ρόλο στη διαμόρφωση της έννοιας της ευελιξίας με ασφάλεια κατά την εφαρμογή της. Αυτό είναι ουσιώδους σημασίας δεδομένου ότι η ευελιξία με ασφάλεια χρησιμοποιείται κατά τη διαδικασία αξιολόγησης των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών.

4.2 Όταν τα κράτη μέλη ενσωματώνουν τις κοινές αρχές στα Εθνικά Προγράμματα Μεταρρυθμίσεών τους, προβλέποντας ένα μίγμα εθνικών πολιτικών, ανάλογα με τις συνθήκες και πρακτικές τους, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να παρακολουθεί την όλη διαδικασία και να δημιουργήσει μία βάση για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη συγκριτική αξιολόγηση, με τη συμμετοχή ειδικά των κοινωνικών εταίρων, αλλά και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΕΟΚΕ εκφράζει ως εκ τούτου την ικανοποίησή της για τη διερευνητική «Αποστολή για την ευελιξία με ασφάλεια», η οποία συστάθηκε από την Επιτροπή.

4.3 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ενεργότερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στο σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών της ευελιξίας με ασφάλεια σε όλα τα στάδια της διαδικασίας. Στο παρελθόν, η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει την ανάγκη «ισχυρού και ζωτικού κοινωνικού διαλόγου στον οποίο οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν ενεργά και είναι σε θέση να διαπραγματευθούν, να επηρεάσουν και να αναλάβουν την ευθύνη του ορισμού των συνιστωσών και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ευέλικτης ασφάλειας» (20).

4.4 Η αμοιβαία εμπιστοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντική μεταξύ των εμπλεκόμενων παραγόντων. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αύξηση της εμπιστοσύνης, όπως επίσης στην προσφορά εφαλτηρίων για εκείνους που απέχουν επί μακρόν από την αγορά εργασίας.

4.5 Σημαντικές προϋποθέσεις για την ευελιξία με ασφάλεια στην εργασία είναι η ύπαρξη υγιών μακροοικονομικών πολιτικών που ενισχύουν την ανάπτυξη της απασχόλησης, καθώς και ένα ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον που να υλοποιεί και να υποστηρίζει την πλήρη ανάπτυξη του δυναμικού.

4.6 Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη και την ΕΕ να θεσπίσουν και να τηρούν ένα νομικό πλαίσιο που να χαρακτηρίζεται από προσαρμοστικότητα, απλότητα, διαφάνεια και προβλεπτικότητα και να ενισχύσουν και να υπερασπίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων, να διασφαλίζουν το σεβασμό τους καθώς και την ένδικη προστασία τους και να προωθήσουν παντού στην ΕΕ τη δημιουργία σταθερού νομικού πλαισίου για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον κοινωνικό διάλογο κατά την εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια. Η βάση όλων των μοντέλων ευελιξίας με ασφάλεια είναι μία πολιτική ικανή να διασφαλίζει υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας, την ανάληψη της ευθύνης από επαρκώς χρηματοδοτούμενες δημόσιες υπηρεσίες και ένα σταθερό νομικό πλαίσιο για τις συλλογικές συμβάσεις και τον κοινωνικό διάλογο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εργασιακοί κανόνες της ΔΟΕ και η νομοθεσία της ΕΕ έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή είναι διαφανείς και προβλέψιμοι.

4.7 Τα συστήματα γενικής πρόνοιας μπορούν να βελτιώσουν την κινητικότητα, διασφαλίζοντας ότι οι εργαζόμενοι δεν ζημιώνονται όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με αλλαγές που επηρεάζουν το χώρο εργασίας τους. Σημαντική για την πρόληψη των αλλαγών και το μετριασμό των συνεπειών τους είναι η τήρηση των εθνικών και ευρωπαϊκών κανόνων ενημέρωσης και διαβούλευσης. Η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (21) έχει προτείνει την αναθεώρηση της οδηγίας για τις Ευρωπαϊκές Επιτροπές Επιχειρήσεων, η δε Επιτροπή δρομολόγησε πρόσφατα μία δεύτερη φάση διαβουλεύσεων, η οποία δίνει στους κοινωνικούς εταίρους της ευκαιρία να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με σκοπό την αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας. Η ΕΟΚΕ προτρέπει επίσης το Συμβούλιο και την Επιτροπή να επιχειρήσουν να ολοκληρώσουν την εκκρεμούσα κοινωνική νομοθεσία.

4.8 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της διάθεσης οικονομικών πόρων για την ευελιξία με ασφάλεια. Η εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια χωρίς επενδύσεις σε υποστηρικτικά όργανα, σε ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας και σε δια βίου μάθηση δεν πρόκειται να δημιουργήσει μία ποιοτική αγορά εργασίας. Σε αυτό θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και η επέκταση της ασφάλειας επί των επισφαλών θέσεων εργασίας. Οι πολιτικές θα πρέπει να εστιάζονται στην ενσωμάτωση των γυναικών, των νέων και των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας. Η ευελιξία με ασφάλεια θα πρέπει να εφαρμόζεται βάσει μίας ολιστικής και συνεκτικής προσέγγισης. Από την άποψη αυτή, είναι απαραίτητη η διάθεση κατάλληλων πόρων στα ευρωπαϊκά ταμεία, όπως στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

4.9 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι όλες οι σχετικές πολιτικές θα πρέπει να αλληλοενισχύονται. Η ανάπτυξη, η απασχόληση, η κοινωνική συνοχή και το περιβάλλον είναι το ίδιο σημαντικοί τομείς και αλληλοεξαρτώμενοι. Η βιώσιμη ανάπτυξη συνεπάγεται υψηλότερες προσδοκίες πρόνοιας και καλύτερο περιβάλλον.

4.10 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την πρόβλεψη μίας ολοκληρωμένης και πολυεπίπεδης προσέγγισης. Δεδομένης της πολυδιάστατης φύσης της ευελιξίας με ασφάλεια, είναι σημαντικό να καταβληθούν προσπάθειες για την ενσωμάτωση διαφόρων επιπέδων πολιτικής. Για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής απαιτούνται μία περισσότερο συνεκτική πολιτική για την αντιμετώπιση του θέματος και ενισχυμένη αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων παραγόντων και επιπέδων.

4.11 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι νέοι κίνδυνοι και θα πρέπει να επιβραβεύεται η μετάβαση κατά την εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια. Η παγκοσμιοποίηση θα ενισχύσει τους κινδύνους για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις. Για την αντιμετώπιση της πρόκλησης της παγκοσμιοποίησης θα πρέπει να συνεκτιμηθούν αυτοί οι νέοι κίνδυνοι. Είναι ζωτικής σημασίας η προώθηση της επαγγελματικής κινητικότητας κατά ένα θετικό και ποιοτικό τρόπο μέσω της επένδυσης στο ανθρώπινο δυναμικό και της βελτίωσης της δυνατότητας μεταφοράς των δικαιωμάτων.

Βρυξέλλες, 22 Απριλίου 2008. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) «Key challenges facing European labour markets: A joint analysis of European social partners», Οκτώβριος 2007.

URL: http://www.ceep.eu/media/right/publications/key_market_challenges_facing_european_labour_markets

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 11ης Ιουλίου 2007, με θέμα «Ευέλικτη ασφάλεια (διάσταση εσωτερικής ευελιξίας — συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου ως μέσα ρύθμισης και μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας», εισηγητής: ο κ. Janson (ΕΕ C 256, 27.10.2007).

(3) Βλέπε http://www.etuc.org/a/3356, Κλιματική αλλαγή και απασχόληση.

(4) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 24ης Οκτωβρίου 2007 με θέμα «Κλιματική αλλαγή και στρατηγική της Λισσαβώνας», εισηγητής: ο κ. Ehnmark (NAT/362, ΕΕ C 44, 16.2.2008), σημ. 1.11.

(5) Βλέπε υποσημείωση 1.

(6) «Assessing the impact of labour market policies on productivity: a difference-in-differences approach». OECD Social, Employment and Migration Working Papers No 54, 2007.

URL: http://www.oecd.org/dataoecd/27/20/38797288.pdf

(7) European Working Conditions Survey (Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβιώσεως και Εργασίας).

(8) Joint analysis (βλέπε υποσημείωση 1).

(9) Βλ. ανωτέρω.

(10) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 13ης Σεπτεμβρίου 2006, με θέμα «Ποιότητα της επαγγελματικής ζωής, παραγωγικότητα και απασχόληση ενόψει της παγκοσμιοποίησης και των δημογραφικών μεταβολών», εισηγήτρια: η κ. Engelen-Kefer (ΕΕ C 318, 23.12.2006), σημ. 1.1.

(11) «Κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση» (SOC 303), εισηγητής ο κ. Greif (η υιοθέτησή της έχει προγραμματισθεί για το Μάρτιο του 2008). Η νέα δέσμη κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση για την περίοδο 2008-2010 που προτάθηκε από την Επιτροπή το Δεκέμβριο του 2007 είναι όμοια με την προηγούμενη δέσμη για την περίοδο 2005-2008.

(12) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 31ης Μαΐου 2005, με θέμα «Κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση: 2005-2008», εισηγητής: ο κ. Malosse (EE C 286, 17.11.2005), Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 17ης Μαΐου 2006 με θέμα: «Κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση», εισηγητής: ο κ. Greif (ΕΕ C 195, 18.8.2006) και Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 24ης Απριλίου 2007, με θέμα «Κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης», εισηγήτρια: η κ. O'Neill (ΕΕ C 168, 20.7.2007).

(13) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 17ης Μαΐου 2006, με θέμα «Κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση», εισηγητής: ο κ. Greif (ΕΕ C 195, 18.8.2006).

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 11ης Ιουλίου 2007, με θέμα «Ευέλικτη ασφάλεια (διάσταση εσωτερικής ευελιξίας — συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου ως μέσα ρύθμισης και μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας», εισηγητής: ο κ. Janson (ΕΕ C 256, 27.10.2007), σημ. 1.1.

(15) Όπου και προηγουμένως, σημ. 4.1.

(16) Όπου και προηγουμένως, σημ. 1.4.

(17) Βλέπε υποσημείωση 1.

(18) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 11ης Ιουλίου 2007, με θέμα Ευέλικτη ασφάλεια (συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου), εισηγητής: ο κ. Janson (ΕΕ C 256, 27.10.2007).

(19) Όπου και προηγουμένως, σημ. 4.1.

(20) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 11ης Ιουλίου 2007, με θέμα Ευέλικτη ασφάλεια (συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου), εισηγητής: ο κ. Janson (ΕΕ C 256, 27.10.2007), σημείο 1.3.

(21) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, της 13ης Σεπτεμβρίου 2006, με θέμα «Ευρωπαϊκές Επιτροπές Επιχειρήσεων: ένας νέος ρόλος για την προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», Εισηγητής ο κ. Iozia (ΕΕ C 318, 23.12.2006).