Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- το «Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής "Προς το 5ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο: Επιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι"»,

- την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το 5ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (1998-2002)», και - την «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το 5ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο δράσεων έρευνας και διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Euratom) (1998-2002)» () (97/C 355/09)

Στις 20 Φεβρουαρίου 1997 και σύμφωνα με το άρθρο 198 και στις 23 Μαΐου 1997 σύμφωνα με το άρθρο 130 Ι, πρώτη και δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και το άρθρο 170 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, η Επιτροπή και το Συμβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω έγγραφο και προτάσεις.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουλίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 348η σύνοδο ολομέλειας, (συνεδρίαση της 1ης Οκτωβρίου 1997), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συστάσεις

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη:

1.1. την ιστορική στιγμή κατά την οποία εμφανίζεται το 5ο ΠΠ, βασικά χαρακτηριστικά της οποίας είναι η παγκοσμιοποίηση και ελευθέρωση των αγορών, η επίσπευση της καινοτόμου διεργασίας και η διεύρυνση της ΕΕ προς νέα κράτη, και η οποία απαιτεί μεγαλύτερη συγκέντρωση, ευελιξία, συντονισμό και συνοχή των κοινοτικών ερευνητικών δράσεων σε όλα τα επίπεδα,

1.2. την επιτακτική ανάγκη ανακαθορισμού της πολυετούς προγραμματικής δράσεως στον τομέα ΕΤΑ+Ε επί τη βάσει συγκεκριμένης κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής με στόχο τη συνεκτική και συντονισμένη ανταπόκριση προς τις απαιτήσεις που προβάλλει η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας όλων των συνιστώσων του συστήματος και της απασχόλησης στα πλαίσια μιας συνεκτικής οπτικής,

1.3. το γεγονός ότι είναι σκόπιμο η άμεση συμμετοχή των φορέων της έρευνας και των τελικών χρησμών, ειδικότερα των ΜΜΕ με τις διάφορες τυπολογίες τους, από το στάδιο της συλλήψεως των ΠΠ έως την καινοτόμο εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας,

1.4. την ανάγκη κατευθύνσεως της δράσεως κοινοτικής έρευνας στο πλαίσιο ενός περιορισμένου αριθμού επιλεγμένων στόχων, που τα καθιστούν εφικτή τη δημιουργία ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης των όρων ζωής και υγείας εξασφαλίζοντας ορατά και απτά αποτελέσματα και τη σύμφωνη γνώμη του πολίτη,

1.5. την απαίτηση μιας αρχιτεκτονικής του προγράμματος που θα συνέχει όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες στα διάφορα επίπεδα σε συνδυασμό με τους στόχους επίλυσης των πολύπλοκων προβλημάτων, διαμέσου διαφανών, αλληλένδετων και ευέλικτων μηχανισμών χαμηλού κόστους,

1.6. την ανάγκη μιας νέας ολοκληρωμένης προσέγγισης που να συντονίζει τις εθνικές, κοινοτικές και ευρωπαϊκές, δημόσιες και ιδιωτικές ερευνητικές προσπάθειες καθώς επίσης και των άλλων κοινοτικών μέσων διαρθρωτικής παρέμβασης και συνεργασίας, δημιουργώντας ένα ενιαίο σύστημα ικανό να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του παγκόσμιου εμπορίου,

1.7. την απαίτηση να εξασφαλισθεί η κριτική μάζα δημοσιονομικών πόρων για το ΠΠ που να ανταποκρίνονται στους φιλόδοξους στόχους καταλύτη των ευρωπαϊκών κέντρων επιστημονικής αριστεία στην υπηρεσία της ανταγωνιστικότητας, της ανάπτυξης και της απασχόλησης όλης της ΕΕ,

συνιστά στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο:

1.8. να ενισχυθούν τα μέσα τεχνολογικής και βιομηχανικής διερεύνησης και αξιολόγησης για τον καθορισμό της στρατηγικής της κοινοτικής ΕΤΑΕ, με την πλήρη συμμετοχή των φορέων και των τελικών χρηστών της έρευνας,

1.9. οι γενικές αρχές και τα κριτήρια του προγραμματισμού του ΠΠ να συνοδεύονται με πιο επιλεγμένα κριτήρια προτεραιότητας καθορισμένα χρονικώς και ποσοτικώς μέσω του διαθεσμικού διαλόγου,

1.10. να πραγματοποιηθεί η απαραίτητη διασύνδεση μεταξύ κοινοτικών και εθνικών δράσεων με την προηγούμενη εφαρμογή του νομικού πλαισίου βάσης που διέπει τα άρθρα 130 Κ, Λ και Ν επί τη βάσει των αποτελεσμάτων του Συμβουλίου του Άμστερνταμ που γενίκευσε τη διαδικασία της ειδικής πλειοψηφίας στο ΠΠ,

1.11. να δημιουργηθεί ένας σφαιρικός πίνακας για τη συστηματική σύγκριση των ευρωπαϊκών κοινοτικών και εθνικών μέτρων που λαμβάνονται στον τομέα ΕΤΑ και επίδειξης που να επιτρέπουν την από κοινού εφαρμογή των μέσων ΕΤΑ στα διάφορα επίπεδα από πλευράς φορέων και τελικών χρηστών της έρευνας,

1.12. να εφαρμοσθεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση με στενή διασύνδεση μεταξύ των οριζόντιων και θεματικών προγραμμάτων με τα άλλα ευρωπαϊκά μέσα διεθνούς διαρθρωτικής παρέμβασης και συνεργασίας, με την θέσπιση ρητών και κατάλληλων μηχανισμών και μεθόδων,

1.13. να συναφθούν ρητά πρωτόκολλα προθέσεως με τους άλλους ευρωπαϊκούς οργανισμούς έρευνας και κατά κύριο λόγο με το πρόγραμμα Eureka, με την ευκαιρία της ταυτόχρονης παρουσίασης του μεσοπρόθεσμου προγράμματος Eureka και του προγράμματος του 5ου ΠΠ.

και προτείνει:

1.14. να διακριθούν με σαφήνεια οι τρεις μορφές παρέμβασης των προγραμμάτων στον τομέα ΕΤΑ και επίδειξης, καίριες δράσεις 7 γενικές και βασικές δραστηριότητες ΕΤΑ 7 ενίσχυση για έργα υποδομής,

1.15. να επικεντρωθεί η έρευνα σε περιορισμένο αριθμό καίριων δράσεων (9/10) με τη μορφή πλέγματος μεγάλων και μικρών δράσεων με ποσοτικώς και χρονικώς καθορισμένους στόχους, με προκαθορισμένη χρονική διάρκεια και εξαρτώμενη από τα αποτελέσματα καθώς επίσης και με κατώτατο όριο συγκεντρώσεως των συνολικών δημόσιων και ιδιωτικών πόρων όχι χαμηλότερο του ενός δισεκατομμυρίου Εcu,

1.16. να προσδιοριστεί το πλαίσιο γενικής και βασικής τεχνολογικής δραστηριότητας επί τη βάσει αλληλεπιδράσεως και συντονισμού με τις καίριες δράσεις, αλλά σε ευρύτερο πλαίσιο για να εξασφαλιστεί η συνέχεια των ΠΠ, η απαραίτητη ελαστικότητα ενόψει νέων στόχων και ευρύτερο άνοιγμα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προς τις νέες τεχνολογίες,

1.17. να ενσωματωθούν σε όλα τα ειδικά προγράμματα και σε επίπεδο καίριων δράσεων μονάδες προβολικής, μονάδες καινοτομίας και μονάδες συντονισμού για να εξασφαλιστεί η κατάλληλη διασύνδεση μεταξύ των διαφορετικών πολιτικών και δράσεων,

1.18. να προβλεφθεί η χρηματοδότηση του 5ου ΠΠ με πόρους όχι κατώτερους των 17 εκατομμυρίων Ecu κατανεμημένους επί ενός περιορισμένου αριθμού θεματικών προγραμμάτων και καίριων δράσεων, ενώ θα δίδεται μεγαλύτερη προσοχή στα μέτρα των οριζόντιων δράσεων στο εσωτερικό και εξωτερικό των προγραμμάτων αυτών,

1.19. να αυξηθούν οι κοινοτικοί πόροι για τις οριζόντιες δράσεις κυρίως όσον αφορά την καινοτομία και την ανάπτυξη των ΜΜΕ κατά τις διάφορες μορφές τους,

1.20. να εξασφαλισθεί η ορατότητα και η συνοχή της δράσεως διεθνούς συνεργασίας στις γεωγραφικές περιοχές, η ανάλυση των αναγκών τους, η επιστημονική αριστεία, η αμοιβαία ωφέλεια και η επίλυση των κοινών προβλημάτων,

1.21. να ενισχυθεί η δράση διάδοσης και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων στο εσωτερικό των θεματικών προγραμμάτων και των καίριων δράσεων αλλά και με την ανάληψη ειδικής στοχοθετημένης δράσης,

1.22. να αναπροσανατολιστεί η δράση για την κατάρτιση και την κινητικότητα των ερευνητών με σκοπό τη στενότερη σχέση μεταξύ βιομηχανίας, ειδικότερα των ΜΜΕ, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων,

1.23. να διευκρινισθεί και ενισχυθεί ο στρατηγικός ρόλος του ΚΚΕρ και των υπηρεσιών του, ειδικότερα του IPTS, ως κέντρου διαθεσμικής αριστείας για την υποστήριξη και τον προσανατολισμό των κοινοτικών κέντρων λήψεως αποφάσεων και ως κέντρου ανάπτυξης της ευρωπαϊκής και διεθνούς διάστασης της δράσεως ΕΤΑ,

1.24. να εξασφαλισθούν πιο διαφανείς, απλοποιημένες και εξορθολογισμένες διαδικασίες διαχείρισης που να εξασφαλίζουν τη δυνατότητα πρόσβασής τους, και να περιορίζουν τις δαπάνες, τις προθεσμίες και τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις σε συνδυασμό με την ανάγκη αποκαταστάσεως της εμπιστοσύνης με τους φορείς και τους τελικούς χρήστες της έρευνας.

2. Εισαγωγή

2.1. Η πρόταση της Επιτροπής ανταποκρίνεται εν μέρει τουλάχιστον στις απαιτήσεις περί συγκεντρώσεως και προσανατολισμού της κοινοτικής έρευνας επί συγκεκριμένων στόχων και περί συντονισμού, ελαστικότητας και διαφάνειας της διαχείρισής της.

2.2. Η Επιτροπή επιχειρεί πράγματι μία «καινοτόμο προσέγγιση» για να επανοργανώσει τις ενέργειες κοινοτικής έρευνας, μεταβαίνοντας από ένα σύστημα που βασίζεται σε τεχνολογίες-κλειδιά προς μία πολυτομεακή και διακλαδική διάρθρωση προσανατολισμένη προς την επίλυση προβλημάτων η οποία θα πρέπει να ενσωματώσει και συγκεντρώσει όλες τις προσπάθειες σε κοινούς και συγκεκριμένους στόχους βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

2.3. Η προσέγγιση χαρακτηρίζεται όμως από μία τάση αυτοδιατήρησης των ειδικών προγραμμάτων των ΠΠ του παρελθόντος, καθώς και από την έλλειψη ικανοποιητικών μέσων για τον εντοπισμό του στρατηγικού πλαισίου αναφοράς, που να νομιμοποιεί και να προσθέτει αντικειμενική αξία σε λιγοστές προτεραιότητες της ΕΤΑ καθώς και στην ανάγκη να αναληφθούν δράσεις επί περιορισμένου αριθμού προβλημάτων προκειμένου να συγκεντρωθούν οι εθνικές και ευρωπαϊκές προσπάθειες με βάση τις αρχές του συντονισμού και της επικουρικότητας όπως ορίζονται εκ νέου στη Συνθήκη του Άμστερνταμ για την εξεύρεση ορατών, απτών και εύληπτων λύσεων για τον πολίτη σε αρμονία με τους στόχους της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

2.4. Απαραίτητη προϋπόθεση μιας αποτελεσματικής χάραξης πολιτικής για ερευνητική δραστηριότητα ποιότητας είναι η εκ των προτέρων εκπόνηση προβολικών αναλύσεων των αγορών και των τεχνολογιών, περιλαμβανομένης της αξιολόγησης των συνεπειών τους, με τη συμμετοχή των χρηστών της έρευνας που να καταγράφουν και να προαναγγέλλουν τις εξελίξεις τους.

2.5. Μόνο επί τη βάσει ποσοτικών και χρονικών στόχων σε αναφορά με το συγκεκριμένο αποτέλεσμα της ερευνητικής δράσης είναι δυνατή η συστηματική και μόνιμη αξιολόγηση της προστιθέμενης αξίας της ερευνητικής δράσεως που πραγματοποιείται από κοινού και μόνον έτσι είναι συνεπώς δυνατόν να επιτευχθούν οι αναγκαίες προσαρμογές κατά τη διάρκεια της πορείας της (ευελιξία), βάσει των συναφών επιτυχιών ή αποτυχιών.

2.6. Η υποδιαίρεση των 3 θεματικών προγραμμάτων σε 16 καίριες δράσεις, 13 γενικές δραστηριότητες ανάπτυξης γενικών τεχνολογιών και βασικής έρευνας και σε 3 δραστηριότητες που συνδέονται με την «υποστήριξη των έργων υποδομής έρευνας» καθώς επίσης και σε 3 οριζόντια προγράμματα με 15 ειδικές δράσεις, ενδέχεται να δημιουργήσουν μεγάλη σύγχυση και να προκαλέσουν σημαντικές δυσχέρειες όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος-πλαίσιο. Σε αυτά ας προστεθεί και η ειδική δράση του ΚΚΕρ και η αυτόνομη διαχείριση των ενεργειών Euratom με μία ειδική καίρια δράση, 5 δράσεις γενικής έρευνας και βασικής έρευνας και μία δράση υποστήριξης των έργων υποδομής. Η έλλειψη στρατηγικού πλαισίου αναφοράς και κριτηρίων ορθώς καθορισμένων και ποσοτικώς εκφρασμένων που να επιτρέπουν τον εντοπισμό των επιλεκτικών δυνατοτήτων επιστημονικής έρευνας αντικατοπτρίζεται στην επιλογή των προτεινόμενων καίριων δράσεων. Κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, οι δράσεις αυτές αποτελούν απλή επανάληψη των ειδικών προγραμμάτων του 4ου Προγράμματος-Πλαίσιο, που καθορίζονται ανάλογα με τον τεχνολογικό τομέα και όχι ανάλογα με περίπλοκα διακλαδικά και πολυτομεακά προβλήματα.

2.7. Ο εντοπισμός κατά την κατάρτιση του προγράμματος-πλαίσιο των εν λόγω καίριων, πολυκλαδικών και διατεχνολογικών δράσεων απαιτεί διαδικασίες συντονισμού, λειτουργικής ολοκλήρωσης και καθορισμού των ευθυνών που θα πρέπει να είναι σαφείς και αναμφίβολες στο εσωτερικό των αρμόδιων για τη διαχείριση του προγράμματος-πλαίσιο υπηρεσιών της Επιτροπής και σε εκείνες που είναι υπεύθυνες για τις λοιπές δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, η αναγκαιότητα δημιουργίας της κρίσιμης μάζας πόρων που θα προορίζεται για τους κοινά προσδιορισμένους στρατηγικούς στόχους απαιτεί πλαίσια συνεργασίας και συνεννόησης με τις πρωτοβουλίες και τα προγράμματα που είναι αντίστοιχα σε εθνικό επίπεδο, μέσω της εφαρμογής των άρθρων 130 Κ, Λ, Ν της Συνθήκης ΕΕ και των άλλων υποδομών έρευνας καθώς και με τις άλλες πρωτοβουλίες και ευρωπαϊκές οργανώσεις επιστημονικής και τεχνικής εργασίας.

2.8. Εξάλλου, ένεκα ελλείψεως ενδείξεων για το συνολικό ποσό των πόρων που προορίζονται για το πρόγραμμα-πλαίσιο και της διάρθρωσής τους ανά μεμονωμένες ειδικές δραστηριότητες, καθίσταται ιδιαιτέρως δύσκολο να εντοπιστεί μία κλίμακα σταθμισμένων προτεραιοτήτων και συνεπώς είναι δύσκολο να διατυπωθεί συνεπής αξιολογική κρίση. Η εκατοστιαία και μόνο κατανομή των θεματικών και οριζόντιων προγραμμάτων που δίδεται από την Επιτροπή δεν επαρκεί. Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται όμως να καταρτίσει μια συμπληρωματική γνωμοδότηση, αφού θα έχουν στο μεταξύ οριστικοποιηθεί οι δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2004 και θα έχει επισημοποιηθεί η πρόταση περί κατανομής των πόρων για το ΠΠ μεταξύ των μεμονωμένων ειδικών δραστηριοτήτων, όπως ορίζεται στο άρθρο 130 Ι της Συνθήκης ΕΕ όπως και των πόρων που προορίζονται για το 5° ΠΠ Euratom (άρθρο 170 της Συνθήκης περί Euratom). Σε γενικές γραμμές πρέπει να προσδιοριστεί ένας πιο περιορισμένος αριθμός καίριων δράσεων (9/10) ικανών να συγκεντρώσουν την ομοφωνία και την εμπιστοσύνη του ευρωπαίου πολίτη, επιτρέποντας συνεπώς στα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τους εθνικούς πόρους τους σε αυτά τα πλαίσια-δράσης ως επιβράβευση.

2.9. Ο καθορισμός καίριων δράσεων που προσανατολίζεται από τις ανάγκες του χρήστη και με μία προσέγγιση επιλύσεως των προβλημάτων εφαρμοσμένης έρευνας σε βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη οπτική θα καταστήσει ακόμη ευκολότερο τον καθορισμό των πεδίων γενικής και βασικής έρευνας, στα οποία θα πρέπει να προστατευθεί και να διατηρηθεί η ερευνητική δραστηριότητα τεχνολογικής πρωτοπορίας σε μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο.

2.10. Οι τεχνολογικοί τομείς της γενικής και βασικής έρευνας πρέπει να εντοπισθούν κατά τρόπο συνεπή στους τομείς εκείνους στους οποίους η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα μπορεί να επιτύχει ανταγωνιστικά επίπεδα σε παγκόσμιο πλαίσιο και να συμβάλει έτσι στην ανάπτυξη τεχνολογιών χρήσιμων και λειτουργικών ως προς τους στόχους των καίριων δράσεων.

2.11. Από την άποψη της σχέσεως μεταξύ των καίριων δράσεων, των προγραμμάτων βασικής και γενικής τεχνολογίας, των ενεργειών υποστήριξης των υποδομών έρευνας αφενός και των τριών μεγάλων οριζόντιων δράσεων σχετικά με τον διεθνή ρόλο της ευρωπαϊκής έρευνας της καινοτομίας και της συμμετοχής των ΜΜΕ και της αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού, αφετέρου, το έγγραφο της Επιτροπής δεν διευκρινίζει τους αναγκαίους μηχανισμούς αλληλεπίδρασης και τη λειτουργία τους.

2.12. Ως προς τα οριζόντια προγράμματα, η ΟΚΕ όχι μόνο έχει εκφραστεί με ιδιαιτέρως θετικό τρόπο αλλά και έχει ζητήσει να διπλασιασθεί η χρηματοδότηση παρόμοιων δράσεων, σε αντίθεση με τα όσα αναφέρονται ως ποσοστά από την Επιτροπή.

2.13. Αυτό ωστόσο επηρεάζεται από συγκεκριμένους μηχανισμούς που θα πρέπει να οριστούν προκειμένου να συμπεριλάβουν πραγματικά την διεθνή καινοτόμο διάσταση, τη διάσταση των ΜΜΕ, της επιμόρφωσης και αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού στα μεγάλα θεματικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων και των καίριων δράσεων, με την εξασφάλιση της δέουσας ορατότητας, διαφάνειας και κύρους.

2.14. Όπως τονίζεται στην έκθεση Davignon, η ποιότητα της κοινοτικής ερευνητικής δραστηριότητας συνδέεται στενά με την διαφανή και αποτελεσματική διαχείριση. Η ενοποίηση και απλοποίηση των διαδικασιών για όλα τα θεματικά προγράμματα και τις δράσεις-κλειδιά, τα συστήματα «prescreening» των προτάσεων που μειώνουν σε μεγάλο βαθμό τη σχέση μεταξύ αυτών που υποβάλλονται και αυτών που επιλέγονται, η μείωση των προθεσμιών μεταξύ επιλογής των σχεδίων και της πραγματικής εφαρμογής τους, αποτελούν ορισμένους από τους στόχους της αναγκαίας αναθεώρησης των διαδικασιών του προγράμματος-πλαίσιο. Στο έγγραφο της Επιτροπής δεν γίνεται καμία διασάφηση, ούτε μάλιστα και για τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων θεματικών προγραμμάτων με τις άλλες πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής ΕΤΑ όπως τα προγράμματα Eureka και Cost, Embo, Esa, Cern, κ.λπ. Από την άποψη του συντονισμού των θεματικών διαπρογραμμάτων, ένα πρώτο θετικό βήμα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τον περιορισμό του αριθμού των ειδικών προγραμμάτων και τον ανακαθορισμό του αριθμού των αντίστοιχων επιτροπών διαχείρισης.

3. Ο καθορισμός κοινής στρατηγικής

3.1. Η μετάβαση από ένα πρόγραμμα-πλαίσιο σκοπός του οποίου ήταν η συμπερίληψη κάθε είδους ερευνητικής δράσεως προς ένα συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ανταγωνιστικότητας του συστήματος και στις ανάγκες της κοινωνίας, των επιχειρήσεων και των πολιτών απαιτεί τον καθορισμό σεναρίων τεχνολογικής και βιομηχανικής προβολής σε κοινοτικό επίπεδο που να συγκεντρώνουν την απαραίτητη ομοφωνία των φορέων και των τελικών χρηστών της έρευνας για κοινούς στόχους προτεραιότητας τεχνολογικής και επιστημονικής ανάπτυξης.

3.2. Μόνον έτσι είναι δυνατό να ανυψωθεί σφαιρικώς η ποιότητα της ευρωπαϊκής έρευνας και να επιταχυνθεί η δυναμική μεταξύ έρευνας, απασχόλησης και αγοράς, με την επικέντρωση επιλεγμένων προτεραιοτήτων υπό την μορφή δραστηριοτήτων που να καθιστούν δυνατή τη συγκέντρωση της κριτικής μάζας των ευρωπαϊκών κοινοτικών και εθνικών προσπαθειών.

3.3. Η έλλειψη παρόμοιων σεναρίων εμπόδισε την Επιτροπή να προσδιορίσει στο πλαίσιο του Παραρτήματος Ι της προτάσεως σαφή και εμπεριστατωμένα κριτήρια και στόχους καθώς και τα κατάλληλα μέσα προκειμένου να εντοπιστούν κατά τρόπο αναντίρρητο τα προβλήματα στα οποία επείγει να δοθεί λύση, καθώς και την διαδρομή για την επίτευξη αποτελεσματικών πρακτικών και ορατών αποτελεσμάτων. Από την άλλη πλευρά στερεί την Κοινότητα από ένα βασικό μέσο για την απαραίτητη ευελιξία που χρειάζεται ο πενταετής προγραμματισμός της.

3.4. Εξάλλου, όπως έχει επανειλημμένως τονισθεί από την ΟΚΕ, η ανάγκη παρόμοιων σεναρίων επιβεβαιώθηκε ήδη στο 4ο ΠΠ με τη δημιουργία μέσων και την ανάληψη πρωτοβουλιών όπως το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Τεχνολογικής Αξιολόγησης ΕΤΑΝ, το Δίκτυο του Ευρωπαϊκού Παρατηρητή Επιστήμης και Τεχνολογίας ΕSTO, το Ίδρυμα Τεχνολογικής Προβολικής της Σεβίλλης IPTS, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Παρακολούθησης των Καινοτομιών EIMS, το ειδικό πρόγραμμα κοινωνικο-οικονομικής έρευνας, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καινοτομίας καθώς και η κατάρτιση της πρώτης ευρωπαϊκής έκθεσης για τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς δείκτες το 1994.

3.5. Όμως όλη αυτή η σειρά μέσων δεν οργανώθηκε κατά τρόπο συστηματικό και συντονισμένο: πολλά από τα μέσα αυτά βρίσκονται σε εμβρυακή κατάσταση όπως αποδεικνύεται από την πρόταση της Επιτροπής που τα απομονώνει σε μία από τις πέντε ειδικές δράσεις του τρίτου οριζόντιου προγράμματος "αύξηση του ανθρώπινου δυναμικού" και επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η ίδια η Επιτροπή στην παρουσίαση του 5ου ΠΠ δεν αναφέρεται στα αποτελέσματα και στις αναλύσεις που προέκυψαν από τα μέσα αυτά κατά τα παρελθόντα χρόνια.

3.6. Τα μέσα αυτά θα πρέπει άλλωστε να ενσωματωθούν μέσα σε εκείνα που εντοπίζουν τις προτεραιότητες βιομηχανικής πολιτικής στους διάφορους τομείς (), με την άμεση συμμετοχή των βιομηχανικών φορέων της έρευνας και των τελικών χρηστών.

3.7. Σύμφωνα με την ΟΚΕ η έλλειψη αντικειμενικών και αποδεκτών δεικτών εγκυμονεί πράγματι τον κίνδυνο να απονομιμοποιηθούν οι προτεινόμενες επιλογές ως επιλογές a priori ή να επαναπροταθούν επιλογές που ήδη έχουν γίνει δεκτές από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο ενός προκαθορισμένου κατά το παρελθόν συμβιβασμού των συμφερόντων.

3.8. Η ΟΚΕ θεωρεί συνεπώς ουσιαστικό να εξορθολογισθούν, εφαρμοσθούν και συντονισθούν στο 5ο ΠΠ τα μέσα προβολής και τεχνολογικής αξιολόγησης και να διασυνδεθούν με τα λοιπά μέσα ανάλυσης και οικονομικής και βιομηχανικής προβολικής που διαθέτει η Κοινότητα.

3.9. Συγκεκριμένα η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητα τα εξής:

- στα τρία μεγάλα θεματικά και στα τρία οριζόντια προγράμματα να προβλεφθεί μία δράση προβολής και αξιολόγησης υπό τη διεύθυνση μίας μονάδας αποτελούμενης από εκπροσώπους της Επιτροπής, της βιομηχανίας, των ερευνητικών κέντρων των κοινωνικών εταίρων και των χρηστών και του ιδρύματος τεχνολογικής προβολικής της Σεβίλλης (IPTS) ώστε να διασφαλίζουν ταυτοχρόνως την αντιπροσωπευτικότητα και την αποτελεσματικότητα. Οι μονάδες αυτές θα κάνουν χρήση των αποτελεσμάτων των σχεδίων στοχοθετημένης κοινωνικο-οικονομικής έρευνας και των αναλύσεων των τεχνολογικών και βιομηχανικών «τάσεων» της Κοινότητας,

- οι μονάδες αυτές θα πρέπει να εξακριβώνουν διαρκώς την αρμονία της ερευνητικής δραστηριότητας όσον αφορά τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις στην αγορά, με ποσοτικώς και χρονικώς καθορισμένους στόχους του ΠΠ και να επανακατευθύνουν τους στόχους αυτούς επί τη βάσει των αναλύσεων προβολικής και αξιολόγησης των τάσεων όλης της Κοινότητας και επί τη βάσει της συνολικής αγοράς. Η δραστηριότητά τους θα πρέπει επιπλέον να παρέχει τη βάση για τον καθορισμό των μεγάλων στρατηγικών στόχων της κοινοτικής έρευνας που τάσσονται από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο του πενταετούς προγραμματισμού προς τους οποίους θα πρέπει να συμμορφωθεί η πρόταση για το ΠΠ και οι προτάσεις δράσεως των άρθρων 130 Κ, Λ και Ν,

- τα αποτελέσματα της δραστηριότητάς τους πρέπει να καταλήγουν σε εμπεριστατωμένη έκθεση που θα συνοδεύει την ετήσια έκθεση η οποία δυνάμει του άρθρου 130 Π της Συνθήκης ΕΕ πρέπει να υποβάλλεται στο Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την ΟΚΕ για την παροχή στα κοινοτικά όργανα των απαραίτητων μέσων τροποποίησης και προσανατολισμού των εκτελούμενων προγραμμάτων εργασίας. Η εν λόγω ετήσια έκθεση θα πρέπει να περιέχει πίνακες επιπτώσεως επί της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, επί της συνοχής των εθνικών και κοινοτικών συναφών πολιτικών, επί της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και επί της αποτελεσματικότητας της δυναμικής μεταξύ έρευνας, καινοτομίας και αγοράς ειδικότερα επί των ΜΜΕ.

4. Γενικές αρχές και κριτήρια

4.1. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη την πρόθεση της Επιτροπής για την θέσπιση γενικών αρχών και συνεπώς κριτηρίων με σκοπό την κατεύθυνση της δράσης κοινοτικής έρευνας προς την επίλυση των προβλημάτων του πολίτη όσον αφορά την ανταπόκριση στην κοινωνική ζήτηση, την απασχόληση, την ποιότητα της ζωής, την υγεία και το περιβάλλον. Στις απαιτήσεις οικονομικής και επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης των τομέων που παρουσιάζουν ανάπτυξη και σε εκείνους στους οποίους πρέπει να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα ή παρουσιάζουν σημαντικές προοπτικές τεχνολογικής ανάπτυξης 7 στην ανάγκη δημιουργίας της κριτικής μάζας όσον αφορά τους ανθρώπινους και τους δημοσιονομικούς πόρους και την ενίσχυση των άλλων πολιτικών της Κοινότητας και στην κοινοτική διάσταση δραστηριοτήτων που μπορούν να αναληφθούν μόνο σε παρόμοιο επίπεδο.

4.2. Οι γενικές αυτές αρχές και τα κριτήρια δεν επιτρέπουν όμως κατά την άποψη της ΟΚΕ την ύπαρξη επαρκούς επιλεκτικότητας για να επιτευχθούν οι στόχοι που εξαγγέλλει η Επιτροπή όσον αφορά την συγκέντρωση της ερευνητικής προσπάθειας σε περιορισμένο αριθμό στόχων μεγαλύτερης διάδοσης και εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων για να τερματισθεί το ευρωπαϊκό παράδοξο της καινοτομίας, ούτε και για την προσαρμογή των πρότυπων κέντρων επιστημονικής και τεχνολογικής δυναμικής προς τις ανάγκες της σφαιρικής ανταγωνιστικότητας του οικονομικού και κοινωνικού κοινοτικού συστήματος.

4.3. Κατά την άποψη της ΟΚΕ ο γενικός χαρακτήρας των αρχών και των κριτηρίων αυτών συνδέεται στενά με την έλλειψη αποδεκτών στρατηγικών σεναρίων και των συνακόλουθων αποφάσεων για τις κοινές στρατηγικές προτεραιότητας. Όπως τονίστηκε ήδη υπάρχει κίνδυνος το 5ο ΠΠ να μην είναι παρά ένας απλός κατάλογος ή ένας εξωτερικός εξωραϊσμός του 4ου ΠΠ.

4.4. Η ΟΚΕ θεωρεί συνεπώς, σκόπιμο πριν από την παρουσίαση των επισήμων προτάσεων της Επιτροπής για τα ειδικά προγράμματα να διεξαχθεί διοργανικός διάλογος για την αντιμετώπιση και τον χρονικό και ποσοτικό προσδιορισμό των πιο επιλεκτικών κριτηρίων προτεραιότητας.

5. Δομή και μέθοδος

5.1. Η δομή και η μέθοδος του 5ου ΠΠ αποτελούν ένα εξαιρετικά λεπτό και θεμελιώδες μεταβατικό στοιχείο, διότι το πρόγραμμα αυτό έρχεται σε μια ιστορική στιγμή βαθύτατης αλλαγής του πλαισίου παγκοσμιοποίησης και εξαΰλωσης των αγορών και συνεπώς, αυξανόμενης αλληλεξάρτησης των πολύπλοκων προβλημάτων. Απαιτούνται αφενός σαφείς ορισμοί, διαφανής διαχείριση, ευελιξία και ανταπόκριση στην εξέλιξη των τεχνικών και των αγορών, σκόπευση προς τη συγκεκριμένη επίλυση των προβλημάτων, και αφετέρου πλήρης συμμετοχή των φορέων και των τελικών χρηστών της έρευνας στα διάφορα επίπεδα. Πρέπει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στους κοινοτικούς μηχανισμούς ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ΕΤΑ σφαιρικής προκλήσεως και όχι απλώς και μόνο μιας επιπρόσθετης περιορισμένης δράσης προορισμένης αναγκαστικώς στην αναπροσαρμογή των διαστάσεων.

5.2. Η δομή και η μέθοδος των μελλοντικών προγραμματικών δράσεων της Κοινότητας στον τομέα της ΕΤΑ πρέπει να δημιουργήσουν βεβαιότητα και ομοφωνία όσον αφορά την πορεία των βιομηχανιών, των επιστημονικών κοινοτήτων και των τελικών καταναλωτών, για να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη των απαραίτητων συνεργιών και η ολοκλήρωση των διάφορων συστατικών στοιχείων που είναι όλα απαραίτητα για την ανταγωνιστικότητα του συστήματος όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.3. Για τον λόγο αυτό η ΟΚΕ επαναλαμβάνει και πάλι ότι είναι ανάγκη να υπάρξει μία αρχιτεκτονική του προγράμματος που θα καθιστά συνεκτικές όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες με σκοπό την επίλυση των πολύπλοκων προβλημάτων της κοινωνίας, του πολίτη και των κοινοτικών επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα λοιπόν η επιλογή στο πλαίσιο των τριών θεματικών προγραμμάτων καίριων δράσεων για την επίλυση των προβλημάτων, δραστηριοτήτων γενικής και βασικής έρευνας και δραστηριοτήτων για την ενίσχυση των μεγάλων επιστημονικών εγκαταστάσεων θα πρέπει να γίνει με βάση την πλήρη αλληλεπίδραση και συμπληρωματικότητα. Αλληλεπίδραση και συμπληρωματικότητα που θα πρέπει να υπάρχει επίσης και μεταξύ των υποτομέων των οριζόντιων προγραμμάτων και της δράσεως του ΚΚΕρ.

5.4. Η πρόταση της Επιτροπής αντιθέτως φαίνεται να στηρίζεται σε διάκριση μεταξύ των τομέων γενικής έρευνας και των τομέων που καλύπτονται από τις καίριες δράσεις χωρίς τον απαραίτητο συντονισμό. Χρειάζεται όμως να διατηρηθούν τα κατάλληλα επίπεδα ευελιξίας που είναι απαραίτητα για την ερευνητική δραστηριότητα με νέες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προοπτικές.

5.5. Αλλά και η αλλεπίδραση μεταξύ των οριζοντίων προγραμμάτων και των θεματικών προγραμμάτων αναγγέλλεται μόνον από την Επιτροπή χωρίς να υποδεικνύεται στη φάση αυτή κανείς σχετικός μηχανισμός ή μέθοδος για να καταστεί απτή. Η ίδια παρατήρηση ισχύει επίσης και για την αναγγελθείσα διασύνδεση μεταξύ του ΠΠ και των ευρωπαϊκών αλλά μη κοινοτικών πλαισίων συνεργασίας (βλ. σημείο 7.1.4).

5.6. Σε ό,τι αφορά τους πραγματικούς μηχανισμούς και μεθόδους διασύνδεσης μεταξύ ΠΠ και των άλλων κοινοτικών δημοσιονομικών μέσων, συγκεκριμένα των διαρθρωτικών ταμείων και των ταμείων συνοχής, Phare, Tacis και Meda, η πρόταση της Επιτροπής περιορίζεται μόνο στην αναγγελία μελλοντικών αλλά όχι σαφών μέτρων. Ενόψει εξάλλου των επισημοποιηθέντων προτάσεων της Επιτροπής αναφορικά με τη συνεργασία στον τομέα της ΕΤΑΕ με τις διάφορες χώρες, η ΟΚΕ επιθυμεί να καταστούν αντικείμενο ευρείας διαβουλεύσεως για να διασφαλισθεί η πρέπουσα συμβολή τους.

5.7. Αναφορικά με την απαραίτητη διασύνδεση μεταξύ κοινοτικών δράσεων και εθνικών δράσεων, η πρόταση της Επιτροπής πρέπει να συμπεριλάβει, όπως συνιστά η ΟΚΕ, τις διατάξεις για τον προσδιορισμό νομικού πλαισίου για τη διευκόλυνση της εφαρμογής συμπληρωματικών προγραμμάτων, κοινής συμμετοχής και κοινών επιχειρήσεων, που να καθιστούν δυνατή την επίτευξη της απαραίτητης κριτικής μάζας για την υλοποίηση των Μεγάλων Σχεδίων Βιομηχανικής Συγκέντρωσης ().

6. Δράση 1: Προγράμματα ΕΤΑ και επίδειξης

6.1. Η καινοτόμος προσπάθεια της Επιτροπής για τον καθορισμό των περιεχομένων της Πρώτης Δράσης ΕΤΑΕ και της οργάνωσής της λαμβάνει σάρκα και οστά στην πρόβλεψη τριών μεγάλων θεματικών προγραμμάτων - επιστήμη της ζωής και οικοσύστημα 7 κοινωνία της πληροφόρησης 7 ανταγωνιστική και αειφόρος ανάπτυξη - τα οποία υποδιαιρούνται σε καίριες δράσεις, δραστηριότητες ΕΤΑ γενικής τεχνολογίας και δραστηριότητας ή ενίσχυσης των έργων υποδομής στον τομέα της έρευνας.

6.2. Η ΟΚΕ μολονότι επικροτεί την απλουστευτική αυτή θεματική προσέγγιση που θα μπορούσε να παράσχει αυτόνομη διάσταση στην περιβαλλοντική θεματική, θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να προσδιοριστούν σαφέστερα οι τρεις αυτές τυπολογίες παρέμβασης προκειμένου να εξασφαλισθεί η σαφήνεια, η διαφάνεια και η ομοφωνία των τεχνολογικών στόχων του ΠΠ.

6.3. Σύμφωνα με την ΟΚΕ η καίρια δράση πρέπει να εντοπίζει ένα σημαντικό πρόβλημα για τον πολίτη, την επιχείρηση και την κοινωνία, να θέτει στόχους ποσοτικώς και χρονικώς καθορισμένους για την αναζήτηση των καταλληλότερων λύσεων, ενσωματώνοντας τη δυνατότητα μετρήσεως της τεχνολογικής και ανταγωνιστικής επιπτώσεως σε προκαθορισμένο χρόνο. Δεδομένου ότι πρόκειται για πολύπλοκα προβλήματα, η καίρια δράση καθιστά αναγκαία μία πολυτομεακή, διατεχνολογική και διακλαδική παρέμβαση, υπό τον συντονισμό των διϋπηρεσιακών μονάδων της Επιτροπής και τη βοήθεια μόνιμης «συμβουλευτικής ομάδας» αποτελούμενης από φορείς και τελικούς χρήστες της έρευνας.

6.4. Στην πρόταση της Επιτροπής, η έλλειψη σαφούς καθορισμού της καίριας δράσεως έχει ως αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος των προτάσεων αυτών να καθίσταται επανάληψη των ειδικών προγραμμάτων του 4ου ΠΠ.

6.5. Η επιλογή επικεντρώσεως της κοινοτικής έρευνας σε επιλεγμένες καίριες δράσεις δικαιολογείται κατά κύριον λόγο από την ανάγκη να καταστούν ορατές κατά τρόπον άμεσο οι πρόοδοι που συντελέστηκαν από την κοινοτική έρευνα που καθιστά συγκεκριμένη και απτή για τον ευρωπαίο πολίτη την προστιθέμενη αξία της από κοινού υλοποίησης ερευνητικών δραστηριοτήτων οι οποίες θα κάνουν αισθητή στην επιχείρηση τόσο στους προωθημένους όσο και στους παραδοσιακούς τομείς, την ανταγωνιστική θέση που έχει επιτευχθεί στην αγορά.

6.6. Η ορατότητα είναι στενά συνδεδεμένη με την πρόβλεψη των κατάλληλων κοινοτικών εθνικών πόρων για κάθε καίρια δράση και εξαρτάται συνεπώς από την πρόβλεψη ενός περιορισμένου αριθμού των δράσεων αυτών. Για να χαρακτηρισθεί καίρια δράση μια δράση πρέπει να υπερβαίνει το κατώτατο όριο της συνολικής συγκέντρωσης δημόσιων και ιδιωτικών πόρων το οποίο να μην είναι χαμηλότερο του 1 δισεκατομμυρίου Ecu για να ανανταποκρίνεται στους στόχους επίλυσης προβλημάτων που τίθενται μεσοπρόθεσμα.

6.7. Για το λόγο αυτό ακριβώς η ΟΚΕ τάσσεται ρητώς υπέρ της μειώσεως του αριθμού των καίριων δράσεων, ώστε να μην υπερβαίνουν τις δέκα και υπέρ του εντοπισμού αυτών στο πλαίσιο των προβληματικών με πιο άμεσες επιπτώσεις όσον αφορά την εφαρμογή και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα, και από την άποψη επίσης της επιδράσεως στα μέσα ενημέρωσης.

6.8. Εν είδει παραδείγματος, για τον εντοπισμό των καίριων δράσεων η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία των θεματικών όπως: η πόλη του μέλλοντος, το νοσοκομείο του μέλλοντος, το ανταγωνιστικό εργοστάσιο του μέλλοντος, το μελλοντικό σπίτι, η μελλοντική βιογεωργία, η δυνητική κινητικότητα, η πολυτομεακή εκπαίδευση, η βιώσιμη και πολλαπλή κινητικότητα, η ολοκληρωμένη χερσαία και θαλάσσια χωροταξία, τα προωθημένα ενεργειακά συστήματα, η καθαρή και ασφαλής ενέργεια χαμηλού κόστους.

6.9. Ως ορισμός εργασίας, η καίρια δράση θα μπορούσε να αποτελεσθεί από «ένα πλέγμα μεγάλων και μικρών δράσεων εφαρμοσμένης και γενικής έρευνας και εν ανάγκη βασικής έρευνας και επίδειξης με άμεσο στόχο την αντιμετώπιση μιας πρόκλησης ή ενός κοινού και ευρωπαϊκού προβλήματος», με ποσοτικώς και χρονικώς καθορισμένους στόχους. Κάθε καίρια δράση πρέπει να έχει περιορισμένη χρονική διάρκεια και να διέπεται από την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων από πλευράς στόχων της αγοράς, να ενσωματώνει δράσεις τυποποιήσεως καινοτομίας, αξιολόγησης και διάδοσης και πρέπει επίσης να διασυνδέεται ιδίως με τις ΜΜΕ ως βασικά και ορατά συστατικά στοιχεία.

6.10. Εάν προσδιοριστούν κατ'αυτήν την έννοια οι καίριες δράσεις, καθίσταται ευκολότερο να εξακριβωθεί το πλαίσιο δραστηριοτήτων γενικής και βασικής τεχνολογίας. Οι δραστηριότητες αυτές δεν πρέπει να εντοπίζονται κατά τρόπο υπολειμματικό, υπό την έννοια ότι καλύπτονται τομείς που δεν καλύπτονται από τις καίριες δράσεις, αλλά τουναντίον πρέπει να βρίσκονται σε σχέσεις αλληλεπιδράσεως και συντονισμού με αυτές. Οι δραστηριότητες γενικής και βασικής έρευνας, θα μπορούσαν να έχουν τη διπλή λειτουργία εντοπισμού νέων χώρων έρευνας και ενόψει επίσης των μελλοντικών καίριων δράσεων και της ανάπτυξης τεχνολογιών γενικής εφαρμογής στην υπηρεσία των τελικών χρηστών, ειδικότερα των ΜΜΕ.

6.11. Όσον αφορά την ενίσχυση για τα έργα υποδομής της έρευνας, η μεγίστη χρησιμοποίηση και εκμετάλλευση αυτών έχει μεγάλη σημασία στο μέτρο που ενδυναμώνουν τη συνοχή της ευρωπαϊκής έρευνας και έτσι υλοποιούν δίκτυα και τράπεζες δεδομένων που τίθενται στη διάθεση όλης της Κοινότητας.

7. Οι οριζόντιες δράσεις

Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη όπως προβλέπεται στη Συνθήκη την απαίτηση να ενδυναμωθεί ο διεθνής ρόλος της κοινοτικής έρευνας, να παρασχεθεί ο κατάλληλος χώρος στην καινοτομία ως παράγων κλειδί της επιτυχίας της ίδιας της ερευνητικής δράσης υπογραμμίζοντας σχετικά τον ρόλο των ΜΜΕ και την ανάγκη να ενισχυθεί και να αυξηθεί το ανθρώπινο δυναμικό της έρευνας της Κοινότητας: για τον σκοπό αυτό προτείνει την οργάνωση οριζόντιων προγραμμάτων που προϋποθέτουν μία κεντρική θέση η οποία όμως δεν απαντά στο έγγραφο. Επιπλέον, από την άποψη της εκατοστιαίας κατανομής του έργου, η ΟΚΕ εκφράζει δυσαρέσκεια διότι οι υποδείξεις της Επιτροπής βαίνουν ακριβώς προς το αντίθετο αυτού που εκφράζεται σχετικά, μειώνοντας αντί να αυξάνουν την κοινοτική προσπάθεια έναντι των καίριων προβλημάτων όπως ειδικότερα η καινοτομία και οι ΜΜΕ που απαιτούν μία κατά πολύ συνεπέστερη δέσμευση.

7.1. Δράση 2: Συνεργασία με τις τρίτες χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς

7.1.1. Σε ό,τι αφορά τη διεθνή συνεργασία που αναφέρεται στην πρόταση της Επιτροπής, θα έπρεπε να αναπτύσσεται η δέουσα ανάλυση για τις διάφορες ενδιαφερόμενες γεωγραφικές περιοχές (ΧΚΑΕ, Μεσογειακές Χώρες, ΝIS, Αναπτυσσόμενες Χώρες) από την άποψη της τεχνολογικής ανάπτυξης και της επιστημονικής αριστείας, που επιτρέπει για κάθε μια τους με προτεραιότητα τις ορεινές περιοχές τον προσδιορισμό δραστηριοτήτων ενίσχυσης για τη συμμετοχή στο 5ο ΠΠ, αμοιβαίου ενδιαφέροντος τόσο για την Κοινότητα όσο και για τις τρίτες χώρες, αποβλέποντας έτσι στην επίλυση κοινών προβλημάτων.

7.1.2. Μία προσέγγιση της συνεργασίας της διεθνούς ΕΤΑ που να λαμβάνει υπόψη τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά κάθε γεωγραφικής περιοχής απαιτεί επιπλέον μέσα ολοκληρώσεως των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στις δράσεις αυτές με όλες τις άλλες δράσεις του ΠΠ και τις άλλες κοινοτικές δράσεις συνεργασίας που να βελτιστοποιούν τα αποτελέσματα όσον αφορά την επίλυση των ειδικών προβλημάτων κάθε μιας περιοχής αμοιβαίου ενδιαφέροντος και να εξασφαλίζουν μια εξωτερική συνεπή δράση της Κοινότητας.

7.1.3. Από την άποψη αυτή η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη τη δημιουργία χώρων ενεργού υποδοχής των προτάσεων ΕΤΑ για κάθε μία από τις τέσσερις γεωγραφικές περιοχές παρέμβασης. Οι χώροι αυτοί δεν θα πρέπει να περιορίζονται στην λήψη και μετάδοση των προτάσεων αλλά θα πρέπει να επωφελούνται από τις διϋπηρεσιακές αρμοδιότητες της Επιτροπής που είναι ικανές να ενσωματώνουν τις μεμονωμένες προτάσεις στο πλαίσιο των δράσεων ΕΤΑ του ΠΠ, διασφαλίζοντας ταυτοχρόνως συνοχή και ορατότητα και να θέτουν σε εφαρμογή όπου είναι σκόπιμο τα λοιπά αρμόδια προγράμματα συνεργασίας της ΕΕ.

7.1.4. Παρομοίως πρέπει να ενεργοποιηθεί η διεθνής διάσταση της καινοτομίας διαμέσου μίας στενότερης αλληλεπιδράσεως με τα πλαίσια ευρωπαϊκής και όχι κοινοτικής συνεργασίας, συγκεκριμένα τα προγράμματα Cost και Eureka κατά τρόπο ώστε να είναι δυνατή η διεύρυνσή της προς άλλες χώρες όπως οι ασιατικές. Κατά το παρελθόν δεν στάθηκε δυνατόν να γίνει πλήρης εκμετάλλευση των δυνατοτήτων συνέργιας και συμπληρωματικότητας μεταξύ του προγράμματος Eureka και των κοινοτικών ΠΠ. Σήμερα όμως η χρονική σύμπτωση μεταξύ της παρουσίασης του μεσοπρόθεσμου προγράμματος Eureka 1996-2000 και της παρουσίασης του ΠΠ μπορεί να παράσχει ικανή ευκαιρία για την εδραίωση συγκεκριμένων σχέσεων των διαφόρων επιπέδων της έρευνας στο πλαίσιο των δύο πρωτοβουλιών, ειδικότερα των καίριων δράσεων. Το ανάλογο πρέπει να ισχύσει και για τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά προγράμματα (Esa, Embl, κ.λπ.).

7.1.5. Η πρόταση της Επιτροπής όμως δεν φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τις συγκεκριμένες προτάσεις του μεσοπρόθεσμου προγράμματος Eureka του 1996 ούτε και τις σχετικές προτροπές της έκθεσης Davignon. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι απαραίτητο να εκπονηθούν ρητά πρωτόκολλα συμφωνίας στο θέμα αυτό.

7.1.6. Άλλωστε η διαδικασία παγκοσμιοποιήσεως που συνεπάγεται η ΕΤΑ πρέπει να λάβει υπόψη το άνοιγμα επί τη βάσει της αμοιβαιότητας και της αμοιβαίας ωφέλειας της ευρωπαϊκής συνεργασίας έναντι των περισσότερο εκβιομηχανισμένων χωρών: με βάση τη λήψη αποφάσεων για κάθε σχέδιο μεμονωμένως, και ειδικών μέτρων για τη διάδοση, την μεταφορά τεχνολογιών και την κινητικότητα, η συμμετοχή των φορέων της έρευνας των χωρών αυτών πρέπει να ενθαρρυνθεί όπου υπάρχει σαφές και προφανές κοινοτικό ενδιαφέρον. Θα μπορούσαν προς τούτο να συναφθούν ειδικές συμφωνίες συνεργασίας, εφόσον παρέχουν σαφή προστιθέμενη αξία ().

7.1.7. Αλλά και στο διεθνές επίπεδο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ πρέπει να λάβει μέτρα για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας, της ανταλλαγής και της εμπορίας τεχνολογιών και για την συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, ειδικότερα των ΜΜΕ. Με τα μέτρα αυτά πρέπει συγκεκριμένως να βελτιωθεί η πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές και να υλοποιηθεί η δέουσα εναρμόνιση των προδιαγραφών και των διατάξεων που διέπουν τα πρότυπα και την πνευματική ιδιοκτησία.

7.2. Δράση 3: Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων

7.2.1. Το οριζόντιο πρόγραμμα «δράση για την καινοτομία και τη συμμετοχή των ΜΜΕ» είναι βασικό για την επιτυχία του ΠΠ, δεδομένου ότι επί μεγάλο χρονικό διάστημα η προσπάθεια της ευρωπαϊκής ΕΤΑ, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, δεν επέτυχε να μετατρέψει τα αποτελέσματα της έρευνας σε βιομηχανικές και εμπορικές επιτυχίες όπως αποδεικνύεται πλήρως από το παράδοξο της καινοτομίας. Η ίδια η θέση του 5ου ΠΠ που σύμφωνα με την Επιτροπή αποτελεί μία ρήξη με το παρελθόν και που σκοπός του είναι να έλθει πλησιέστερα στον πολίτη, στην επιχείρηση και στην κοινωνία, συμβάλλοντας διαμέσου της δράσεως ΕΤΑ στην επίλυση των προβλημάτων τους, θέτει στο επίκεντρο της δυναμικής έρευνα-καινοτομία-εμπόριο τον καινοτομικό ιστό των επιχειρήσεων και ειδικότερα των ΜΜΕ κατά τις διάφορες τυπολογίες τους. Συγκεκριμένα πρέπει να δημιουργηθούν τομεακές τράπεζες δεδομένων των τελικών χρηστών και να αναπτυχθεί σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο ένα σύστημα δικτύου επαφής με τις αγορές κεφαλαίων προκειμένου γα καταστεί απτή η δυναμική αυτή.

7.2.2. Αντιθέτως η Επιτροπή θέτει γενικούς στόχους με ειδικές και συνοδευτικές δράσεις για τις λοιπές δράσεις του ΠΠ που φαίνεται να αποτελούν σε μεγάλο βαθμό συνέχιση των σημερινών μέτρων, εκτός από την πρόβλεψη μίας ενιαίας θυρίδας πρόσβασης, από την οποία λείπει εντούτοις ο προσδιορισμός του ρόλου και των αρμοδιοτήτων της.

7.2.3. Η ΟΚΕ τονίζει με ανησυχία τη συνέχεια αυτή και θεωρεί αντιθέτως ότι παράλληλα με τα μέσα πριμοδοτήσεως της εξερεύνησης και της συνεργασιακής έρευνας, είναι απαραίτητη η ανάληψη πιο επικεντρωμένων δράσεων και η εφαρμογή μηχανισμών που να καθιστούν δυνατή την αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ στα θεματικά προγράμματα και τις καίριες δράσεις και να αίρουν τον κίνδυνο γκετοποιήσεως. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση που εκπονεί με θέμα τις «επιπτώσεις που θα έχει για τις ΜΜΕ η συνεχής και γενικευμένη μείωση των πόρων που προορίζονται για την κοινοτική ΕΤΑ».

7.2.4. Σε ό,τι αφορά τη δράση καινοτομία πρέπει να αναπροσανατολιστεί και να επικεντρωθεί πολύ περισσότερο στη ζήτηση, παρά στα μέσα που παρέχονται γενικότερα στην αγορά. Είναι απαραίτητη λοιπόν μία καταγραφή στην οποία θα εντοπίζονται οι απαιτήσεις καινοτομίας των ΜΜΕ επί των οποίων θα διαρθρώνονται οι δράσεις της Κοινότητας και όχι να συνεχισθεί η δράση επί των χαρακτηριστικών της καινοτόμου δραστηριότητας που παρέχεται κατά τρόπον αδιάφορο και όχι επικεντρωμένο.

7.2.5. Θα πρέπει επίσης να διασαφηνισθεί και ο ρόλος των «μονάδων καινοτομίας» που προτείνονται από την Επιτροπή και να προβλεφθεί η άμεση ευθύνη της καινοτόμου δράσεως όχι μόνο στο εσωτερικό των τριών θεματικών προγραμμάτων αλλά και σε κάθε καίρια δράση με τους απαραίτητους πόρους.

7.2.6. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την πεποίθησή της ότι είναι απαραίτητο να προβλεφθούν στο εσωτερικό του ΠΠ πριμοδοτικοί μηχανισμοί για τα ερευνητικά σχέδια υψηλής καινοτόμου αξίας μέσω της προβλέψεως συστημάτων που προσδιορίζουν τον συντελεστή χρηματοδοτικής συμμετοχής στις Κοινότητες με την πραγματική επίδειξη των προοπτικών της αγοράς που μπορούν να έχουν τα αποτελέσματα της έρευνας.

7.2.7. Τέλος, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι σκόπιμο να καταβληθεί μεγαλύτερη κοινοτική προσπάθεια όσον αφορά τη διαφάνεια, την ενημέρωση και την επιτόπιο αρωγή ώστε οι ΜΜΕ να μπορούν να εκφράζουν πλήρως τις δυνατότητές τους, μέσω της προσβάσεως σε ένα δίκτυο κατάλληλων δεδομένων και της απλοποίησης της προσβάσεως στα κοινοτικά προγράμματα ΕΤΑ.

7.2.8. Όπως έχει επανειλημμένως τονισθεί από την ΟΚΕ, η Κοινότητα θα πρέπει να εξετάσει εμπεριστατωμένα τις δυνατότητες για την εφαρμογή νέων δράσεων τεχνολογικού μάρκετινγκ () υπέρ των ΜΜΕ και νέων χρηματοπιστωτικών μέτρων για την ενθάρρυνση των ΜΜΕ, μέσω κεφαλαίων κινδύνου και αναπτυξιακών κεφαλαίων και της απλοποίησης της πρόσβασης στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τη δημιουργία νέων προϊόντων και τεχνολογιών μέσω της εκμεταλλεύσεως των αποτελεσμάτων της έρευνας. Κατά την έννοια αυτή θα πρέπει να μελετηθούν εμπεριστατωμένα και να ενεργοποιηθούν μηχανισμοί εκκινήσεως και μειώσεως του κόστους κατά την κρίσιμη φάση της μεταβάσεως από το πρωτότυπο στο τελικό προϊόν εγκαινιάζοντας, επί παραδείγματι, τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού δικτύου κέντρων ψηφιακής πρωτοτυποποιήσεως» (), υπέρ του γενικότερου οικονομικού ιστού της Κοινότητας.

7.2.9. Εξάλλου, θα πρέπει να διαρθρωθεί δεόντως μία δράση για τη δημιουργία και τη διάδοση των κωδίκων καλής πρακτικής της καινοτομίας που να προβλέπει δράσεις κατάρτισης και ενημέρωσης των ΜΜΕ. Παρομοίως θα πρέπει να αναπτυχθεί μία δράση ενίσχυσης για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας (IPR cyberlink) που να συνδυάζει ένα «web site» του Internet με μία «help line» των υπηρεσιών πληροφόρησης για την κατάσταση της τεχνικής στον τομέα αυτόν. Η οργανική προσέγγιση της πολιτικής για τη βιομηχανική ιδιοκτησία, σε ό,τι αφορά κυρίως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα ωφέλιμα πρότυπα καθώς επίσης μία δράση ενσωμάτωσης των τεχνικών κανονιστικών προτύπων πρέπει να θεωρηθούν ως σημαντικοί παράγοντες προκειμένου τα αποτελέσματα της έρευνας να λάβουν τη μορφή βιομηχανικών και εμπορικών επιτευγμάτων.

7.3. Δράση 4: Ενθάρρυνση της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών

7.3.1. Στο οριζόντιο πρόγραμμα «κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών» αναπτύσσονται έγκυρες και κατάλληλες έως τώρα δράσεις. Οι άυλες επενδύσεις στην έρευνα και την κατάρτιση αποτελούν πράγματι το απαραίτητο διώνυμο για την αξιοποίηση του ανθρώπου ως βασικού συντελεστή της ανάπτυξης.

7.3.2. Είναι όμως αναγκαίος ένας βαθύτατος αναπροσανατολισμός που να διασυνδέει τον ακαδημαϊκό κόσμο με τη βιομηχανία και να καθιστά δυνατή την κατάρτιση στον τομέα των νέων τεχνολογιών του τεχνικού και λοιπού προσωπικού συμπεριλαμβανομένων των μηχανολόγων που συμμετέχουν στις παραγωγικές διαδικασίες. Παρόμοια, η προσωρινή μετάταξη των ερευνητών του πανεπιστημίου και των ερευνητικών κέντρων στις επιχειρήσεις, και ειδικότερα στις ΜΜΕ, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για τη διάδοση των καλύτερων πρακτικών και τη γενική επαλήθευση των αναγκών και των ευκαιριών τεχνολογικής ανάπτυξης και επιστημονικής συνεργασίας.

7.3.3. Η ΟΚΕ συνιστά και πάλι να καθοριστεί το καθεστώς του ευρωπαίου ερευνητή/ασκουμένου () που να διευκολύνει την κινητικότητα στα δίκτυα συνεχούς ανταλλαγής εμπειριών με την άρση των φορολογικών, διοικητικών και κοινωνικών εμποδίων: χρειάζεται να ενθαρρυνθεί ο συντονισμός της αναπτύξεως των ερευνητικών υποδομών με βάση δίκτυα εργαστηρίων και κέντρα τεχνολογικής διάδοσης με άξονα την συνοχή προκειμένου να εξασφαλιστούν οι θεμελιώδεις βάσεις ενόψει ενός μεσοπρόθεσμου ανταγωνιστικού μέλλοντος του ευρωπαϊκού συστήματος στο σύνολό του.

7.3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο οι δράσεις αυτές να επικεντρωθούν σε τρεις άξονες για την ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου, τη βελτίωση της χρησιμοποιήσεως των μεγάλων έργων υποδομής στην οπτική της συνοχής και για την προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας.

7.3.5. Σε ό,τι αφορά την κοινωνικοοικονομική έρευνα και τις ενισχυτικές δράσεις για την ανάπτυξη των κοινοτικών πολιτικών ΕΤΑ αυτές θα πρέπει να αποτελούν δραστηριότητες που συνέχουν όλο το 5ο ΠΠ με εξασφαλισμένη αυτονομία και να μην είναι απομονωμένες. Συγκεκριμένα, σε αλληλουχία με όσα διατυπώθηκαν στο κεφάλαιο σχετικά με τα τεχνολογικά σενάρια, κάθε θεματική και οριζόντια δράση θα πρέπει να προβλέπει μία δραστηριότητα κοινωνικοοικονομικής έρευνας προς υποστήριξη του μόνιμου επαναπροσανατολισμού των στόχων της κοινοτικής ΕΤΑ στα πλαίσια των καίριων δράσεων και των δραστηριοτήτων γενικής και βασικής έρευνας.

8. Το Κοινό Κέντρο Έρευνας

8.1. Η ΟΚΕ τονίζει ότι έχει σημασία να αποδοθεί νέος και σαφώς προσδιορισμένος διαθεσμικός ρόλος στρατηγικής και επιστημονικής τεχνικής υποστήριξης στο ΚΚΕρ για την υλοποίηση της ερευνητικής πολιτικής και των άλλων κοινοτικών πολιτικών.

8.2. Ο ισχυροποιημένος ρόλος του ΚΚΕρ στην υπηρεσία όλων των οργάνων στην ΕΕ θα διασφαλίζει ανεξαρτησία και ουδετερότητα για την στρατηγική προοπτική της ανάπτυξης του ΠΠ είτε μέσω άμεσων δράσεων είτε μέσω δράσεων ανταγωνιστικών προς τα ΠΠ ή εκτός ΠΠ για δράσεις ΕΤΑ ευρωπαϊκής και διεθνούς διαστάσεως.

8.3. Στο πλαίσιο των άμεσων θεσμικών δραστηριοτήτων, η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να καταστεί το ΚΚΕρ ο πρωτεργάτης της δημιουργίας ενός δικτύου μεταξύ ιδρυμάτων ευρωπαϊκής έρευνας υψηλής ποιότητας παράλληλα με τις σύγχρονες τεχνολογίες επικοινωνίας για τη δημιουργία μεγάλων δυνητικών ιδρυμάτων. Η προσφυγή στις τεχνολογίες της δυνητικής πραγματικότητας θα πρέπει να αποτελέσει συγκεκριμένη δράση με σκοπό την ταχεία ανάπτυξη βοηθητικών τεχνολογιών για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων στην οπτική της υποστηρίξεως της νέας προσέγγισης επιλύσεως προβλημάτων της κοινοτικής έρευνας.

8.4. Εδώ το Ίδρυμα Τεχνολογικής Προβολικής της Σεβίλλης στο πλαίσιο των άλλων οργάνων ΚΚΕρ και με την υποστήριξή τους θα μπορούσε να διαδραματίσει προωθητικό ρόλο με αυτόνομη ευθύνη και τους κατάλληλους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για να παράσχει στα πλαίσια μιας διοργανικής ανεξαρτησίας τα στοιχεία που θα στηρίξουν την διαδικασία λήψεως αποφάσεων και τις στρατηγικές επιλογές του ΕΚ του Συμβουλίου και της ΟΚΕ με σκοπό τη συνεχή στοχοθέτηση και αναπροσανατολισμό των κοινοτικών δράσεων ΕΤΑ.

9. Ο συντονισμός με τις εθνικές πολιτικές στον τομέα ΕΤΑ

9.1. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ακόμη μία φορά ότι είναι απαραίτητο να συστηματοποιηθεί όλη η ευρωπαϊκή έρευνα στα διάφορα επίπεδα προκειμένου να καταβληθεί μία κοινή προσπάθεια που να επιτυγχάνει την κριτική μάζα χρηματοδοτικών πόρων και επιστημονικής αριστείας που είναι απαραίτητη για την επίτευξη θετικών και ορατών αποτελεσμάτων προς απτή επίλυση των προβλημάτων του πολίτη, της επιχείρησης και της κοινωνίας, προκειμένου να δημιουργηθεί πρόσθετη αξία για όλη την Κοινότητα.

9.2. Εξάλλου, η νέα προσέγγιση για την «επίλυση προβλημάτων» που προτείνεται από την Επιτροπή, και που σκοπεύει στην επικέντρωση των προσπαθειών της έρευνας σε επιλεγμένους στόχους με μεγάλη οικονομική και κοινωνική επίπτωση, εκτός από την τεχνολογική και την ανταγωνιστική, δεν μπορεί να υλοποιηθεί παρά μόνον μέσω μηχανισμών συγκέντρωσης των διαθέσιμων πόρων σε εθνικό, κοινοτικό και ευρωπαϊκό επίπεδο που να καθιστούν διαθέσιμη μία κριτική μάζα στο ύψος των φιλόδοξων στόχων που προτείνονται. Οι δράσεις-κλειδιά μπορούν από την άποψη αυτή να έχουν σημαντική επίπτωση για την ενθάρρυνση της εν λόγω διαδικασίας συγκέντρωσης, δεν επαρκούν όμως εάν περιοριστούν σε ένα πλέγμα μικρών και μεγάλων σχεδίων με κόστος κατανεμημένο στο πλαίσιο των πόρων και μόνο του ΠΠ.

9.3. Χρειάζεται συνεπώς να αναληφθούν τρεις επιπλέον βασικές δράσεις τόνωσης:

- ο προκαθορισμός ενός σαφούς και διαφανούς νομοθετικού πλαισίου (πρώην άρθρο 130 Ο της Συνθήκης ΕΕ) που να καθιστά εκ των προτέρων διαθέσιμο το πλαίσιο εφαρμογής των άρθρων 130 Κ, Λ, Ν της Συνθήκης ΕΕ, προσδιορίζοντας τις ιδιάζουσες πτυχές και τις πτυχές διατήρησης της γεωπολιτικής και οικονομικής ισορροπίας σε μία δέσμη μεγάλων σχεδίων βιομηχανικής συγκέντρωσης που θα είναι αποδεκτή από το σύνολο της Κοινότητας.

- ο προκαθορισμός ενός «σφαιρικού πίνακα» που να παρέχει ένα συνοπτικό πλαίσιο και μία συγκεντρωτική άποψη, βάσει του οποίου θα γίνεται δυνατή η συστηματική σύγκριση των μέτρων που υιοθετούνται από κάθε κράτος μέλος από την ΕΕ και από τους λοιπούς μη κοινοτικούς ευρωπαϊκούς οργανισμούς έρευνας. Αυτό θα επιτρέψει στους φορείς και στους χρήστες της έρευνας να εφαρμόζουν αυτόνομα μεγάλα σχέδια βιομηχανικής συγκέντρωσης. Λειτουργικός σκοπός του μέσου αυτού θα είναι επίσης να παρέχει στις ΜΜΕ όλες τις δυνατότητες που προσφέρονται από την ενιαία αγορά της έρευνας και της καινοτομίας.

- η θεσμοποίηση συστηματικής και προληπτικής διαβουλευτικής δραστηριότητας κατά τη συμμετοχή σε προγράμματα παγκόσμιας κλίμακας και συνεχούς ανταλλαγής πληροφοριών επί των διμερών συμφωνιών συνεργασίας στον τομέα της ΕΤΑ μεταξύ των κρατών μελών και των διεθνών οργανώσεων, προκειμένου να συντονίζονται με ανάλογες δραστηριότητες της ΕΕ.

9.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η πρόταση της Επιτροπής στο άρθρο 3, παράγραφος 2 λαμβάνει ρητώς υπόψη σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται στη Συνθήκη τις δυνατότητες αυτές στο πλαίσιο της εφαρμογής του 5ου ΠΠ, θεωρεί όμως ότι τα τρία προαναφερθέντα μέτρα έχουν μεγάλη σημασία για την εκ των προτέρων εξασφάλιση ενός συγκεκριμένου πλαισίου που θα ευνοήσει την υλοποίηση του συντονισμού μεταξύ των εθνικών, κοινοτικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας όπως προβλέπεται στο άρθρο 130 Η της Συνθήκης ΕΕ.

10. Δημοσιονομικές πτυχές και προϋπολογισμός

10.1. Παρά την έλλειψη μίας πρότασης για ένα πλαίσιο συνολικής χρηματοδότησης και χρηματοδότησης για τις μεμονωμένες δράσεις και δραστηριότητες, η Επιτροπή προτείνει να οριστεί μία σταθερή παράμετρος για τους πόρους που θα χορηγηθούν στο ΠΠ κατ'εκατοστιαία αναλογία του ΑΕγχΠ που προβλέπεται κατά μέσον όρο για την περίοδο 1999-2002. Με βάση τη σχέση μεταξύ κοινοτικού ΑΕγχΠ και κοινοτικών δαπανών για την έρευνα που ίσχυσε για το 4ο ΠΠ, μπορεί να υπολογιστεί ενδεικτικώς ένα συνολικό κονδύλιο ύψους 16 000-17 000 εκατ. Ecu περίπου για το 5ο ΠΠ.

10.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το ενδεικτικό αυτό ποσόν αποτελεί το ελάχιστο όριο που είναι απαραίτητο για τη διατήρηση των σημερινών ερευνητικών δράσεων, αλλά εν σχέσει με τους νέους και φιλόδοξους στόχους τους οποίους θέτει η κοινοτική στρατηγική για την ΕΤΑ στα πλαίσια της συνολικής ανταγωνιστικότητας και της ταχείας επίλυσης των αναγκών του πολίτη το κονδύλι αυτό θα πρέπει οπωσδήποτε να αυξηθεί σημαντικά.

10.3. Η Επιτροπή δίδει εντούτοις τα ποσοστά για κάθε προτεινόμενη δράση. Από τις ποσοστιαίες αυτές ενδείξεις η ΟΚΕ εξήγαγε τα δεδομένα που αναφέρονται στη δεύτερη στήλη του πίνακα 1, που καθιστά δυνατή μία ενδεικτική σύγκριση με τα ανάλογα ποσοστά που δίδονται στο πλαίσιο του 4ου ΠΠ, και παρέχει συνεπώς τις κατευθύνσεις των προτεραιοτήτων που η Επιτροπή σκοπεύει να δώσει σε κάθε μία από τις δραστηριότητες κοινοτικής έρευνας, έστω και αν δεν είναι λεπτομερείς σε επίπεδο καίριων δράσεων.

10.4. Από τη σύγκριση αυτή προκύπτει αμέσως μία πρόταση μείωσης των πόρων που προορίζονται για τις οριζόντιες δράσεις διεθνούς συνεργασίας και καινοτομίας και για τις ΜΜΕ πράγμα που έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με τις απαιτήσεις που τόσες φορές έχει επαναλάβει η ίδια η Επιτροπή όσον αφορά την ολοκλήρωση των συστημάτων ΕΤΑ των χωρών των όμορων περιοχών και τη μεγαλύτερη συνέργια με τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς κατά τρόπο σφαιρικό, με επιτάχυνση των διεργασιών καινοτομίας και με ενεργό συμμετοχή των ΜΜΕ στις δράσεις ΕΤΑ.

10.5. Η απαραίτητη διάθεση πόρων για τις οριζόντιες αυτές δράσεις στο πλαίσιο των θεματικών προγραμμάτων και των καίριων δράσεων που αναγγέλλεται από την Επιτροπή, παραμένει ακόμη αόριστη και συνεπώς δεν επιτρέπει την αξιολόγηση. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ παράλληλα με τον ακριβή εντοπισμό και το κατάλληλο ειδικό βάρος των χρηματοπιστωτικών πόρων στα πλαίσια των καίριων δράσεων και των γενικών τεχνολογιών, χρειάζεται να διατηρηθούν και να τεθούν σε ισχύ οι οριζόντιες δράσεις όχι μόνον ως μέτρα συντονισμού και έμμεσης υποστηρίξεως αλλά επίσης και προπάντων ως σύνολο διαρθρωμένο με άμεσα μέτρα για τις επιχειρήσεις, προκειμένου να εξασφαλισθούν πραγματικές επιδράσεις της αγοράς επί των αποτελεσμάτων της έρευνας.

10.6. Χρειάζεται επίσης ο στόχος της διατηρήσεως ενός βαθμού ελαστικότητας, και από χρηματοπιστωτικής πλευράς στο ΠΠ της τάξεως του 3 έως 5 % των συνολικών πόρων για την αντιμετώπιση των επιτακτικών και απρόβλεπτων προβλημάτων να λάβει τη μορφή πρότυπων δράσεων και σχεδίων επίδειξης που να μην είναι αρχικώς προβλέψιμα αλλά να υλοποιούνται στα πλαίσια του ετήσιου ανακαθορισμού των προγραμμάτων εργασίας. Ο εν λόγω ελεύθερος χώρος επικαθορίζεται συνεπώς από την ορθή λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου.

10.7. Αλλά και σε ό,τι αφορά το ΚΚΕΡ, ο ρόλος του οποίου πρέπει να ενισχυθεί και αναπροσδιορισθεί σε διαθεσμική βάση, κυρίως σε ό,τι αφορά το IPTS, η πρόταση προβλέπει ποσοστιαία μείωση των πόρων που χορηγούνται σε αυτό.

10.8. Αυτό δείχνει ότι η Επιτροπή έχει ήδη προβεί σε συγκεκριμένες επιλογές όσον αφορά τις προτεραιότητες και συνεπώς η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να αιτιολογηθούν δεόντως προκειμένου να λάβουν πλήρη θέση τα άλλα κοινοτικά όργανα καθώς και ο βιομηχανικός και επιστημονικός κόσμος της Κοινότητας.

11. Διαχείριση και διαδικασίες

11.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της, διότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ της 16 και 17 Ιουνίου 1997 συμπεριέλαβε στη Συνθήκη της ΕΕ διάταξη περί απλοποιήσεως των διαδικασιών εγκρίσεως του ΠΠ, η οποία προβλέπει συγκεκριμένως την ειδική πλειοψηφία στις ψηφοφορίες του Συμβουλίου. Συνεπώς, παρά τις χρονοβόρες διαδικασίες επικύρωσης της νέας Συνθήκης η ΟΚΕ ελπίζει ότι η διάταξη αυτή θα οδηγήσει ταχέως στην απλοποίηση της εκκίνησης του 5ου ΠΠ για να διασφαλισθεί η συνέχεια της στρατηγικής δράσεως της ΕΕ στον τομέα της ΕΤΑ και Ε.

11.2. Η τελευταία έκθεση 1996 () της ομάδας των ανεξάρτητων εκτιμητών σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα Τηλεματικές Εφαρμογές αποφαίνεται: «στο πρόγραμμα αυτό καθώς και στα άλλα προγράμματα-πλαίσιο η γραφειοκρατική υποδομή έχει αναπτυχθεί σε τέτοιο σημείο ούτως ώστε να ωθεί τις σημαντικότερες επιχειρήσεις και τους δημόσιους χρήστες να τα εγκαταλείπουν και να θεωρούν πράξη ανευθυνότητας το να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των μικρών βιομηχανιών με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης και των νέων υποψηφίων, των οποίων όμως η συμμετοχή θα ήταν και η πιο σκόπιμη».

11.3. Η ίδια κρίση με μεγαλύτερη ή μικρότερη έμφαση απαντά σε όλες τις αξιολογήσεις των ειδικών προγραμμάτων του 4ου ΠΠ και στην έκθεση Davignon και καθιστά απαραίτητη την ριζική μεταβολή θέσεως για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των φορέων της έρευνας ως προς το κοινοτικό προϊόν.

11.4. Η ΟΚΕ είναι βαθύτατα πεπεισμένη ότι δίχως την ριζική αυτή αναθεώρηση των μεθόδων διαχείρισης και των διαδικασιών, ο πολύπλοκος χαρακτήρας της νέας αρχιτεκτονικής και η αβεβαιότητα όσον αφορά την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων με τη μορφή βιομηχανικών και εμπορικών επιτυχιών για τον πολίτη, την επιχείρηση και την κοινωνία ενέχουν τον κίνδυνο να διακυβεύσουν σοβαρά το μέλλον του κοινοτικού πενταετούς προγραμματισμού.

11.5. Κατά την ΟΚΕ, το πρώτο θετικό βήμα γίνεται με τον περιορισμό του αριθμού ειδικών προγραμμάτων και τη συνακόλουθη μείωση του αριθμού των επιτροπών διαχείρισης. Επιπλέον η αναθεώρηση αυτή είναι ουσιαστική και όχι μόνο τυπική. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι καίριες δράσεις πρέπει να διαθέτουν κάθε μια μία υποεπιτροπή της επιτροπής προγράμματος, που θα επιβοηθείται από συμβουλευτική ομάδα των εκπροσώπων των φορέων και των τελικών χρηστών της έρευνας. Εξασφαλίζεται έτσι ο αναγκαίος συντονισμός στο εσωτερικό του προγράμματος και δίδεται η δυνατότητα στους εκπροσώπους των κρατών μελών να πραγματοποιούν τη διασύνδεση μεταξύ εθνικών προγραμμάτων και καίριων δράσεων και να προβαίνουν στις απαραίτητες ετήσιες προσαρμογές προκειμένου να εξασφαλίζεται η ελαστικότητα και η αποτελεσματικότητα.

11.6. Σε τεχνικό λειτουργικό επίπεδο, η διασύνδεση μεταξύ των διαφόρων πολιτικών και των κοινοτικών δράσεων πρέπει να εξασφαλίζεται από τις μονάδες προβολικής (σημείο 3.9), τις μονάδες καινοτομίας (σημείο 7.2.5) και τις μονάδες συντονισμού (σημείο 5.3). Η ΟΚΕ αντιτίθεται ρητώς στη συλλογική ευθύνη διαχείρισης: κάθε θεματικό πρόγραμμα και οριζόντια δράση καθώς και κάθε δράση-καίρια πρέπει να διαθέτει έναν υπεύθυνο που να εξασφαλίζει την ενιαία και ομόφωνη διαχείριση και να αποτελεί το σημείο επαφής μεταξύ φορέων και τελικών χρηστών της έρευνας.

11.7. Οι διαδικασίες που διέπουν τη δημοσίευση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για την εφαρμογή των επιλεγμένων σχεδίων πρέπει να είναι οπωσδήποτε ενιαίες για όλα τα προγράμματα και τις καίριες δράσεις, προκειμένου να αποφευχθεί το φαινόμενο των πολλαπλών προσωποποιημένων μεθόδων διαχείρισης που χαρακτήρισαν έως τώρα το ΠΠ.

11.8. Σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες επιλογής των σχεδίων, πρέπει να είναι ταχύτερες, αποτελεσματικότερες και διαφανείς. Αυτό σημαίνει ότι τα προγράμματα εργασίας πρέπει να περιέχουν αντικειμενικά κριτήρια επιλογής των προτάσεων σαφώς καθορισμένα και εμπεριστατωμένα, με ποσοτικές και χρονικές παραμέτρους, διαδοχικώς επιλεγμένα ώστε να αποφεύγεται η παρουσίαση υπερβολικού αριθμού προτάσεων με λογικό επακόλουθο υπερβολικά ποσοστά αποτυχίας που συνεπάγονται μεγάλη ανάλωση ενέργειας και πόρων εκ μέρους των υποψηφίων και συμβάλλουν στη δημιουργία κλίματος δυσπιστίας. Επιπλέον τα κριτήρια πρέπει να απλοποιηθούν, ειδικότερα όσον αφορά την απαίτηση της διακρατικότητας για τη διευκόλυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ.

11.9. Τα προγράμματα εργασίας πρέπει εξάλλου να εντοπίζουν με σαφήνεια όλα τα άλλα κονδύλια παράλληλης χρηματοδότησης που μπορούν να διατεθούν στο πλαίσιο των άλλων κοινοτικών προγραμμάτων και τα εθνικά προγράμματα αναφοράς σύμφωνα με τη μεθοδολογία που προβλέπεται από τον σφαιρικό πίνακα για τον οποίο γίνεται λόγος στο σημείο 9.3.

11.10. Οι προθεσμίες των διαδικασιών επιλογής του ΠΠ είναι άλλωστε εξαιρετικά μακρόχρονες σε σύγκριση με τις ανάγκες των επιχειρήσεων και των ερευνητικών κέντρων και την ταχύτητα με την οποία απαρχαιώνονται οι τεχνολογίες. Από τη στιγμή της δημοσίευσης έως την εφαρμογή των επιλεγμένων σχεδίων μεσολαβεί κατά μέσον όρο ένας χρόνος: η περίοδος αυτή πρέπει να μειωθεί σε έξι μήνες κατά μέγιστο όρο, όπως τονίζεται και στην έκθεση Davignon, ενώ οι συμβατικές συμφωνίες πρέπει να είναι σαφέστερες, λιγότερο πολύπλοκες και να αποβλέπουν στη διευκόλυνση της μεταλλαγής των αποτελεσμάτων της έρευνας σε οικονομικά και εμπορικά επιτεύγματα μέσω σαφών διατάξεων για τη βιομηχανική ιδιοκτησία που να καθιστούν δυνατή την ευρύτερη δυνατή διάδοσή τους και την οικονομική και εμπορική αξιολόγησή τους.

11.11. Οι διαδικασίες και οι μέθοδοι αξιολογήσεως θα πρέπει να καταστούν πιο διαφανείς και να γνωστοποιούνται εκ των προτέρων στους ενδιαφερομένους από κοινού με τα προγράμματα εργασίας. Ένα ιδιαιτέρως λεπτό θέμα είναι η επιλογή των ανεξάρτητων εκτιμητών, οι οποίοι πρέπει να εξασφαλίζουν και επιστημονική δεινότητα και γνώση της βιομηχανικής και εμπορικής δυναμικής: προς τούτο καλό θα ήταν να εξασφαλιστεί η ετήσια εναλλαγή των εμπειρογνωμόνων εκτιμητών.

11.12. Σε ό,τι αφορά τις προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων, είναι σύμφωνα με την ΟΚΕ απαραίτητο να υπάρξει μία ισορροπημένη σύνθεση των συστημάτων ανοικτών προκηρύξεων για όλη τη διάρκεια του ΠΠ και περιοδικών κλειστών προκηρύξεων. Οι πρώτες είναι ιδιαιτέρως χρήσιμες για την καινοτομία, την τυποποίηση για τις ΜΜΕ με σκοπό την εξασφάλιση μιας διαδικασίας «bottom-up», της συνεχούς ολοκλήρωσης των συστατικών αυτών ειδικότερα στις καίριες δράσεις.

11.13. Τέλος, κατά τη φάση της υλοποίησης των επιλεγμένων σχεδίων πρέπει να μειωθούν τα τυπικά γραφειοκρατικά και διοικητικά κωλύματα που επιβαρύνουν τις εταιρείες αποσπώντας τους χρόνο και πόρους από τη βασική επιστημονική δραστηριότητα, ενώ παράλληλα πρέπει να ενισχυθούν οι δραστηριότητες ελέγχου και παρακολούθησης για την επίτευξη των αποτελεσμάτων και τις προβλέψεις όσον αφορά τη λειτουργία και την αγορά ().

Βρυξέλλες, 1η Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 173 της 7. 6. 1997, σ. 10-30.

() Όπως οι τομεακές αναλύσεις βιομηχανικής πολιτικής, το ετήσιο πανόραμα της κοινοτικής βιομηχανίας, η πρόταση «benchmarking».

() ΕΕ C 18 της 22. 1. 1996, σ. 62.

() Παραδείγματα για τη συμμετοχή ευρωπαϊκών φορέων στα προγράμματα ΑΤΕ τρίτων χωρών είναι τα ιαπωνικά προγράμματα για την ανάπτυξη αεροκίνητων σκαφών, ενεργειών του «ανατέλλοντος ηλίου» και τα διεθνή προγράμματα ανάπτυξης των συστημάτων ρομποτικής (IMS) και θερμοπυρηνικού πειραματισμού (Iter).

() Η λήψη παρόμοιων μέτρων θα μπορούσε να αποβλέπει στην ενίσχυση του «technology watch» των δικτύων μεταξύ των επαγγελματικών και τεχνικών οργανώσεων, της δικτυώσεως των περιφερειακών κέντρων «παροχής τεχνολογικών συμβούλων», του προγράμματος «euromanagement-tech» των εμπειριών «road mapping».

() ΕΕ C 18 της 22. 1. 1996.

() ΕΕ 393 της 31. 12. 1994.

() Έγγρ. COM(97) 149 της 16. 4. 1997.

() Έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για την «Πενταετή αξιολόγηση των προγραμμάτων-πλαισίων ΕΤΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (COM(97) 151 τελ.)».

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

από το 4ο ΠΠ στο 5ο ΠΠ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>