Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής: Η νομική προστασία των κρυπτογραφημένων υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά»

(97/C 30/03)

Στις 12 Μαρτίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το: «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής: Η νομική προστασία των κρυπτογραφημένων υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Ιουλίου 1996, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Pardon.

Κατά την 338η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Σεπτεμβρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 91 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Παρουσίαση των προβλημάτων που θέτει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο

1.1. Η Επιτροπή προβαίνει σε διαβούλευση όσον αφορά την αναγκαιότητα ανάληψης κοινοτικής δράσης για τη διασφάλιση της νομικής προστασίας των κρυπτογραφημένων υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά.

2.2.1. Με τον όρο «κρυπτογραφημένες υπηρεσίες» νοούνται - σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο της - οι υπηρεσίες που προβαίνουν στην κρυπτογράφηση του σήματός τους προκειμένου να εξασφαλίσουν την καταβολή αντιτίμου. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται οι παραδοσιακές κρυπτογραφημένες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης (καλωδιακής, μέσω των ερτζιανών ή δορυφορικής), οι νέες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης (ψηφιακή τηλεόραση, πληρωμή ανά εκπομπή, βιντεοπαραγγελία) και οι υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών, δηλαδή οι υπηρεσίες που παρέχονται ηλεκτρονικά εξ αποστάσεως μετά από ατομική αίτηση του αποδέκτη των υπηρεσιών (κυρίως βιντεοπαραγγελία, παραγγελία για παράδοση παιχνιδιών, ηλεκτρονικό εμπόριο, υπηρεσίες πληροφοριών πολυμέσων).

2.2. Ως συσκευή αποκωδικοποίησης ορίζεται κάθε μηχάνημα, εξοπλισμός ή συσκευή που έχει σχεδιασθεί ή προσαρμοσθεί ειδικά, εν όλω ή εν μέρει, για να καθιστά δυνατή την αποκωδικοποιημένη πρόσβαση σε κρυπτογραφημένη υπηρεσία, δηλαδή χωρίς τροποποίηση ή αλλοίωση των χαρακτηριστικών της.

3. Η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης που κρυπτογραφούν το σήμα τους για να περιορίσουν τη λήψη σε όσους έχει καταβάλει το ανάλογο αντίτιμο τίθεται σε κίνδυνο λόγω της πειρατείας. Παράλληλα με τους επίσημους κατασκευαστές συσκευών αποκωδικοποίησης, αναπτύχθηκε μια ανθηρή βιομηχανία μη εξουσιοδοτημένων κατασκευαστών, οι οποίοι κατασκευάζουν και διαθέτουν στην αγορά, χωρίς την έγκριση του φορέα παροχής της υπηρεσίας, συσκευές που καθιστούν δυνατή τη λήψη της υπηρεσίας χωρίς την καταβολή αντιτίμου. Αυτή η αθέμιτη λήψη προκαλεί σημαντική ζημία στον παρέχοντα την υπηρεσία και, εμμέσως, πλήττει τις δυνατότητες εκμετάλλευσης των προμηθευτών προγραμμάτων και των κατασκευαστών.

4.4.1. Η διάθεση στην αγορά των παράνομων συσκευών που καθιστούν δυνατή την αποκρυπτογράφηση, χωρίς την έγκριση του παρέχοντος την υπηρεσία, έχει αρνητικές επιπτώσεις στις δραστηριότητες των φορέων παροχής κρυπτογραφημένων υπηρεσιών. Οι εν λόγω φορείς, εκτός από τις ζημίες που υφίστανται (από άποψη δυνητικής αγοράς και διαφυγόντος κέρδους), πρέπει να αντιμετωπίσουν τις επιπλέον δαπάνες που συνεπάγεται η ανάγκη υιοθέτησης συστημάτων διανομής συσκευών αποκωδικοποίησης - τα οποία αποδεικνύονται ιδιαιτέρως δαπανηρά - ούτως ώστε να είναι σε θέση να ελέγχουν τη χρησιμοποίηση των συσκευών αυτών.

4.2. Η διάθεση των παράνομων συσκευών στην αγορά συνιστά διαφυγόν κέρδος για τους προμηθευτές των προγραμμάτων που περιέχονται στην εκπομπή, στο βαθμό που οι ιδιώτες οι οποίοι θα λάβουν το πρόγραμμα μέσω παράνομης συσκευής δεν θα έχουν συνυπολογισθεί κατά τη διαπραγμάτευση της αμοιβής για την εκχώρηση των δικαιωμάτων, η οποία μπορεί να λαμβάνει υπόψη τον αριθμό των συνδρομητών της υπηρεσίας.

4.3. Για τους προμηθευτές της τεχνολογίας, η διάθεση παράνομων συσκευών στο εμπόριο υποσκάπτει την εμπιστοσύνη της αγοράς στο σύστημά τους και συνεπάγεται διαφυγόν κέρδος που συνδέεται με τη δυνητική αγορά που καλύπτουν οι συσκευές αυτές.

4.4. Τέλος, η εμπορία παράνομων συσκευών εγκυμονεί κινδύνους για τους καταναλωτές, οι οποίοι ενδέχεται να παραπλανηθούν όσον αφορά την προέλευση της συσκευής αποκωδικοποίησης κατά την αγορά και να θεωρήσουν ότι αγοράζουν εγκεκριμένη συσκευή, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για πειρατικό αποκωδικοποιητή.

5.5.1. Για την αντιμετώπιση αυτής της πειρατικής βιομηχανίας, κρίθηκε αναγκαία η εξεύρεση κανονιστικής λύσεως, γεγονός το οποίο δημιούργησε μια κανονιστική κίνηση στο επίπεδο των κρατών μελών.

5.2. Σήμερα, δεν υπάρχει στην Ευρώπη ενιαία και συστηματική προσέγγιση των προβλημάτων που θέτει η αθέμιτη λήψη κρυπτογραφημένων υπηρεσιών.

5.3. Σε ορισμένες χώρες υφίστανται ειδικές κανονιστικές ρυθμίσεις, σε άλλες χρησιμοποιούνται οι ήδη ισχύουσες διατάξεις - όπως, παραδείγματος χάρη, στην περίπτωση της νομοθεσίας που διέπει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας - και σε άλλες δεν υπάρχει κανένα ένδικο μέσο για την εξασφάλιση της προστασίας.

6. Η γνώμη της ΟΚΕ

6.1. Η ΟΚΕ διερωτάται ποιό θα είναι το πεδίο εφαρμογής της κοινοτικής πράξης η οποία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ.

6.2. Η κρυπτογράφηση των ανακοινώσεων εν γένει καθίσταται απολύτως αναγκαία τόσο για τη διασφάλιση του απορρήτου, της ακεραιότητας και της αυθεντικότητας της ανακοίνωσης όσο και για την παρεμπόδιση της πρόσβασης σε αυτήν ή την αλλοίωσή της εκ μέρους οποιουδήποτε μη εξουσιοδοτημένου προσώπου.

6.3. Το πρόβλημα αυτό εξετάζεται από την επιτροπή του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου για τις πολιτικές στον τομέα της πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών και της πληροφόρησης, η οποία υιοθέτησε πρόσφατα αρχές ως προς τις κατευθυντήριες γραμμές σε θέματα διεθνούς κρυπτογραφίας. Το εν λόγω έγγραφο συνοψίζει τα προβλήματα που ανέκυψαν και δίδει έμφαση στην ανάγκη διεθνούς συνεργασίας για τη σαφή διαμόρφωση συνεκτικής πολιτικής στον τομέα της κρυπτογραφίας.

6.4. Το πρόβλημα βρίσκεται στο στάδιο της μελέτης από τον ΟΟΣΑ και απετέλεσε αντικείμενο σύστασης του Συμβουλίου Υπουργών των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

6.5. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι το Πράσινο Βιβλίο καλύπτει μόνον τον τομέα της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων μέσω της κρυπτογράφησης, καθώς και ότι, επί του παρόντος, επιδιώκει αποκλειστικά και μόνο την επίλυση του προβλήματος της πειρατείας που συνδέεται με τις συσκευές αποκωδικοποίησης.

6.6. Εγκρίνει μεν την προσέγγιση αυτή ως ένα πρώτο βήμα για την κατανόηση των διαφόρων προβλημάτων που θέτει η κρυπτογράφηση εν γένει, αλλά καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εν συνεχεία τα γενικά προβλήματα και να διατυπώσει σχετικές προτάσεις.

6.7. Υπό αυτό το πρίσμα, αποδέχεται τον ορισμό του πεδίου εφαρμογής που προτείνεται από το Πράσινο Βιβλίο, ενώ ταυτόχρονα συνιστά να ορισθούν ως κρυπτογραφημένες υπηρεσίες οι υπηρεσίες για τις οποίες χρησιμοποιείται κρυπτογράφηση και στις οποίες το κοινό έχει πρόσβαση δια της καταβολής αντιτίμου. Για τα περαιτέρω, παραπέμπει στην απάντηση που δίδεται στην πέμπτη ερώτηση.

6.8. Λαμβανομένου υπόψη του καθολικού χαρακτήρα του προβλήματος της αθέμιτης λήψης, θα πρέπει να αναληφθούν εργασίες σε διεθνές επίπεδο - κυρίως, στο πλαίσιο διμερών συμφωνιών και των δραστηριοτήτων του ΠΟΕ - με στόχο την καθιέρωση αποτελεσματικών κανόνων σε παγκόσμια κλίμακα. Πράγματι, οποιαδήποτε παρέμβαση για τη διασφάλιση του κανονιστικού πλαισίου της εσωτερικής αγοράς δεν θα μπορούσε να είναι επαρκής χωρίς να συνοδεύεται από ένα επιπλέον τμήμα, με στόχο τόσο την επίλυση του προβλήματος σε διεθνές επίπεδο όσο και την εξασφάλιση της προστασίας έναντι των εισαγωγών από τρίτες χώρες.

6.9. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται μεν ότι, σε ένα πρώτο στάδιο, το κοινοτικό επίπεδο είναι περισσότερο ενδεδειγμένο, αλλά εμμένει στο γεγονός ότι οι εργασίες σε διεθνή κλίμακα πρέπει να συνεχισθούν ταχέως.

6.10. Θεωρεί ότι, εφεξής, η προστασία που παρέχει η κοινοτική πράξη δεν θα πρέπει να περιορισθεί μόνο στις κρυπτογραφημένες υπηρεσίες που μεταδίδουν σήματα προερχόμενα από ένα κράτος μέλος. Θα πρέπει, ταυτόχρονα, να αναγνωρισθεί το γεγονός ότι κάθε πειρατεία σήματος που σημειώνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση πλήττει σημαντικά συμφέροντα των κατόχων των σχετικών δικαιωμάτων, όποια κι αν είναι η πηγή του σήματος.

7.7.1. Με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων που εκτέθηκαν ανωτέρω, η ΟΚΕ εκτιμά ότι ο υφιστάμενος κατακερματισμός των νομοθετικών ρυθμίσεων, αφενός, ενδέχεται να παρακωλύσει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών και, αφετέρου, πλήττει την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

7.2. Η ανομοιογένεια των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων και η απουσία τους σε ορισμένα κράτη μέλη δύνανται να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

7.3. Η εν λόγω ανομοιογένεια των όρων ανταγωνισμού στα διάφορα κράτη μέλη ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη κρυπτογραφημένων υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά, στο βαθμό που οι φορείς παροχής υπηρεσιών δεν υπόκεινται στις ίδιες συνθήκες αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης.

7.4. Επιπλέον, είναι απολύτως αναγκαία μια κοινοτική πράξη για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων. Για το σκοπό αυτό, το εν λόγω μέτρο δεν θα πρέπει να περιορισθεί στους φορείς παροχής κρυπτογραφημένων υπηρεσιών, αλλά να επεκταθεί και στους κατόχους δικαιωμάτων όσον αφορά προγράμματα που μεταδίδονται και/ή λαμβάνονται με τη χρήση αθέμιτων μέσων.

7.5. Οποιοδήποτε μέσο εναρμόνισης, με στόχο την προαγωγή της ανάπτυξης μιας βιομηχανίας κρυπτογραφημένων υπηρεσιών, θα πρέπει να προβλέπει - κατά τα πρότυπα των κανόνων που διέπουν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας - αστικά ένδικα μέσα και ποινικές κυρώσεις τόσο για την αθέμιτη λήψη και την περαιτέρω διανομή κρυπτογραφημένων υπηρεσιών όσο και για συγκεκριμένες προκαταρκτικές δραστηριότητες οι οποίες διευκολύνουν την πειρατεία του σήματος.

7.6. Μεταξύ των απαγορευμένων προκαταρκτικών δραστηριοτήτων πρέπει να συμπεριλαμβάνονται η κατασκευή, διανομή, πώληση, εισαγωγή, εξαγωγή (και κατασκευή προς εξαγωγή), εμπορία, χρήση και κατοχή μη εγκεκριμένων συσκευών ή συστημάτων αποκωδικοποίησης.

7.7. Επιπλέον, ενδέχεται να είναι σκόπιμη η απαγόρευση της ξεχωριστής δραστηριότητας - η οποία απαντάται ολοένα και συχνότερα στον τομέα της ηλεκτρονικής - που συνίσταται στη δημοσίευση πληροφοριών για τη διευκόλυνση της αποκωδικοποίησης.

8. Τέλος, ένας κίνδυνος που πρέπει να αποφευχθεί είναι να μην υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των κρυπτογραφημένων δικτύων, τα οποία κατέχουν κάθε φορά θέσεις ολιγοπωλίου. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής, ζητείται από την Επιτροπή να προετοιμάσει τις συνθήκες τεχνικής τυποποίησης των συσκευών αποκωδικοποίησης, ούτως ώστε να μην υποχρεούται ο καταναλωτής να αγοράζει συσκευές αποκωδικοποίησης ισάριθμες των καναλιών στα οποία θα ήθελε να έχει πρόσβαση.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

9. (Ερώτηση αριθ. 3 του Πράσινου Βιβλίου)

9.1. Καθίσταται αναγκαίο να αναληφθεί δράση με στόχο την καθιέρωση ενιαίου επιπέδου προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη, προκειμένου να εξαλειφθούν τα εμπόδια που έχουν εντοπισθεί και να συμπληρωθεί το κανονιστικό πλαίσιο του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού χώρου που διαμορφώθηκε δυνάμει των οδηγιών «Τηλεόραση χωρίς σύνορα» (89/552/ΕΟΚ) () και «Καλωδιακή και δορυφορική μετάδοση» (93/83/ΕΟΚ) ().

9.2. Δεδομένου ότι ο επιδιωκόμενος στόχος συνίσταται στην κατάργηση των εμποδίων τα οποία παρακωλύουν την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και οφείλονται στην ανομοιογένεια των εθνικών ρυθμίσεων που άπτονται της νομικής προστασίας των κρυπτογραφημένων υπηρεσιών, ο στόχος αυτός δεν μπορεί να επιτευχθεί κατά τρόπο αποτελεσματικό παρά μόνον μέσω εναρμόνισης σε κοινοτική κλίμακα.

9.3. Ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα διασφαλίζει τόσο τη νομική προστασία κατά της αθέμιτης λήψης της εν λόγω υπηρεσίας στο σύνολο της κοινοτικής επικράτειας, όσο και την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και των εμπορευμάτων, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη των νέων υπηρεσιών.

10. (Ερώτηση αριθ. 4 του Πράσινου Βιβλίου)

10.1. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να προτείνει την έκδοση κανονισμού του Συμβουλίου. Η επιλογή αυτή θα είχε το πλεονέκτημα ότι θα επέφερε αποτελεσματικότερη εναρμόνιση, καθώς ο κανονισμός εφαρμόζεται στα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, η οποία προκαλεί πάντοτε καθυστερήσεις.

11. (Ερώτηση αριθ. 5 του Πράσινου Βιβλίου)

11.1.

11.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι προτιμότερο να μην περιοριστεί το πεδίο εφαρμογής του μέσου εναρμόνισης στις υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, αλλά να επεκταθεί σε όλες τις κρυπτογραφημένες υπηρεσίες.

11.1.2. Το επιλεγέν κριτήριο - δηλαδή, κρυπτογραφημένη υπηρεσία με δυνατότητα πρόσβασης η οποία εξασφαλίζεται δια της καταβολής αντιτίμου - θεωρείται κατάλληλο.

11.2. Κρίνεται σκόπιμο να συμπεριληφθεί στο πεδίο εφαρμογής του μέσου εναρμόνισης η συνειδητή κατοχή μη εγκεκριμένων συσκευών αποκωδικοποίησης από ιδιώτες.

11.3. Εκτιμάται ότι πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα έγερσης αγωγής αποζημίωσης.

11.4.

11.4.1. Από ποινική άποψη, ενδείκνυται να χρησιμοποιηθεί ως πρότυπο η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ποινικές κυρώσεις (βλέπε, επίσης, την τελευταία αιτιολογική σκέψη του άρθρου 2 της οδηγίας του Συμβουλίου της 10ης Ιουνίου 1991, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του οικονομικού συστήματος για τη νομιμοποίηση παράνομων κεφαλαίων (91/308/ΕΟΚ) ().

11.4.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτή η τελευταία σύσταση δεν είναι διόλου ασύμβατη προς την άποψη σύμφωνα με την οποία θα ήταν προτιμότερο να χρησιμοποιηθεί ως μέσο κανονισμός αντί οδηγίας, παρότι - όσον αφορά τις ποινικές κυρώσεις - η εν λόγω διάταξη δεν είναι άμεσα εφαρμοστέα και προϋποθέτει τη λήψη νομοθετικών μέτρων εκ μέρους των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 25 Σεπτεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 301 της 13. 11. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 98 της 21. 4. 1992.

() ΕΕ αριθ. C 166 της 28. 6. 1991.