Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Οι σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής"

(2002/C 94/10)

Την 28η Φεβρουαρίου και την 1η Μαρτίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Εξωτερικές Σχέσεις", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Ιανουαρίου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernandez.

Κατά την 388η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Φεβρουαρίου 2002 (συνεδρίαση της 21ης Φεβρουαρίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 0 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή: Ιστορικό

1.1. Οι σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής αναπτύχθηκαν ως συνέπεια της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας το 1957. Πρόκειται για σχέσεις που κυοφορήθηκαν αρχικά σε διμερές και καθαρά οικονομικό επίπεδο, επικεντρώνονταν δηλαδή στα εμπορικά θέματα και αντιμετώπιζαν την κάθε χώρα της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής μεμονωμένα. Η ανάπτυξή τους αντιμετώπισε, εξάλλου, αρχικά δυσκολίες.

1.2. Από το 1970 ως τις αρχές της δεκαετίας του '90, η Ευρώπη, η μετέπειτα Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν μια περιοχή επικεντρωμένη στην αφομοίωση της αύξησής της με τρεις διευρύνσεις, που διπλασίασαν τον αριθμό των κρατών μελών, εισήγαγαν πολύ σημαντικές πολιτιστικές και οικονομικές διαφορές και άρχισαν να θέτουν δυσκολίες στα ευρωπαϊκά όργανα, που είχαν σχεδιαστεί αρχικά για έναν μικρότερο αριθμό πολύ πιο ομοιογενών χωρών. Επιπλέον, οι δύο ενεργειακές κρίσεις του 1973 και του 1979 επέβαλαν μια βαθιά προσπάθεια για την αναδιοργάνωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την επίλυση του προβλήματος της υψηλής ανεργίας, με ένα πολύ αλληλέγγυο καθεστώς κοινωνικής προστασίας, που δεν είχε σχεδιαστεί αρχικά για αυτά τα τόσο υψηλά ποσοστά ανέργων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε, επομένως, όλα αυτά τα χρόνια, το βλέμμα της στραμμένο περισσότερο προς το εσωτερικό της παρά προς το εξωτερικό.

1.3. Ωστόσο, ορισμένα στοιχεία έμοιαζαν να προοιωνίζουν την αλλαγή αυτής της κατάστασης. Το πρώτο ήταν η υπογραφή των Συμβάσεων της Λομέ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, με την οποία δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός αλληλεγγύης, που ήταν μεν επικεντρωμένος στην οικονομική πτυχή, αλλά ταυτόχρονα άρχιζε να αποκτά σταδιακά και μια κοινωνική διάσταση. Στο επίπεδο των μεμονωμένων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης άρχισαν επίσης να αναπτύσσονται εμπορικοί μηχανισμοί και συνεργασίες με διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, οι οποίοι άρχισαν να ενισχύουν, αν και με ασυντόνιστο ακόμη τρόπο, την ευρωπαϊκή παρουσία στην περιοχή. Όλα αυτά ώθησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση να ξεκινήσει μια εμβρυακή στρατηγική έναντι της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, επικεντρωμένη σε τρεις άξονες: την αναπτυξιακή συνεργασία ως κεντρικό της στοιχείο, την παραχώρηση ορισμένων εμπορικών προνομίων μέσω του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων και την επιδίωξη της υποπεριφερειακής εναρμόνισης αυτών των ενεργειών. Επίσης, από το 1984 αρχίζουν να καθιερώνονται τακτικές θεσμικές σχέσεις με τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, ο αποκαλούμενος Διάλογος του Σαν Χοσέ, και από το 1990, με την αποκαλούμενη "Ομάδα του Ρίο" μετά τη "Δήλωση της Ρώμης". Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει σιγά-σιγά να αντιλαμβάνεται τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική ως δυνητικό οικονομικό και πολιτικό εταίρο σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

1.4. Από την πλευρά της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, ο οικονομικός προσανατολισμός της δεκαετίας του '70, ο οποίος επικεντρωνόταν σε μια πολιτική αυτάρκειας μέσω της "υποκατάστασης των εισαγωγών", ευνόησε, επίσης, μια εξέλιξη κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπιζόταν ως ιστορικά και πολιτιστικά κοντινό, αλλά οικονομικά και κοινωνικά μακρινό σημείο αναφοράς. Τη δεκαετία αυτή την ακολούθησε η λεγόμενη "χαμένη δεκαετία του '80", κατά την οποία η αποτυχία της προηγούμενης μακροοικονομικής πολιτικής συνοδεύθηκε από μια έντονη αύξηση του κόστους του χρήματος, η οποία, σε συνδυασμό με το υπέρογκο εξωτερικό δημόσιο χρέος της περιοχής σε σύγκριση με τα έσοδα από εξαγωγές, οδήγησε σε αναστολές των διεθνών πληρωμών, που είχαν ως συνέπεια την αδυναμία πρόσβασης των χωρών της περιοχής σε νέα δημόσια ή ιδιωτική χρηματοδότηση. Παράλληλα, πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής ενεπλάκησαν σε μια δυναμική αυταρχικών κυβερνήσεων και λαϊκών εξεγέρσεων, συνοδευόμενων σε πολλές περιπτώσεις από την εμφάνιση αντάρτικων κινημάτων. Το αποτέλεσμα ήταν η διακοπή της λειτουργίας της δημοκρατικής κοινωνίας και η αδυναμία διεξαγωγής ενός κοινωνικού διαλόγου που θα επέτρεπε την αλλαγή της κατάστασης.

1.5. Η κατάσταση αλλάζει ριζικά από τις αρχές της δεκαετίας του '90. Κατ' αρχάς, η ένταξη της Πορτογαλίας και της Ισπανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1986 είχε ως αποτέλεσμα την επίδειξη μεγαλύτερης πολιτικής ευαισθησίας έναντι των χωρών της περιοχής. Κατά δεύτερον, η υπογραφή της Συνθήκης της Ασουνσιόν, με την οποία δημιουργήθηκε η Κοινή Αγορά του Νότου (Mercosur), άνοιξε νέες προοπτικές στη δυνατότητα δημιουργίας περιφερειακών μηχανισμών ολοκλήρωσης, δίνοντας νέα ώθηση σε προηγούμενες παρόμοιες προσπάθειες όπως το Σύμφωνο των Άνδεων ή η Κοινή Αγορά της Κεντρικής Αμερικής. Τρίτον, η επιτυχία του Σχεδίου Μετατρεψιμότητας της Αργεντινής, σε συνδυασμό με το προηγούμενο φιλελεύθερο πείραμα της Χιλής, έδωσαν έμφαση στην μακροοικονομική σταθερότητα και στο άνοιγμα στον ιδιωτικό τομέα πολύ σημαντικών τομέων της οικονομίας, που προηγουμένως επιφυλάσσονταν αποκλειστικά για τον δημόσιο. Αυτός ο νέος οικονομικός προσανατολισμός δημιούργησε σημαντικές ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως λόγω του "μεταδοτικού αποτελέσματος" αυτών των πολιτικών μακροοικονομικής πειθαρχίας και οικονομικής ελευθέρωσης στο σύνολο της περιοχής. Τέταρτον και ιδιαίτερα σημαντικό από ανθρωπιστική και κοινωνική σκοπιά, η σταθεροποίηση ή απλώς η αποκατάσταση της δημοκρατίας σε πολλές χώρες και οι συμφωνίες ειρήνης που υπογράφηκαν με πολλά αντάρτικα κινήματα έδωσαν τέλος σε ολόκληρες δεκαετίες εξέγερσης και υφέρποντος εμφύλιου πολέμου. Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, αφού καθόρισαν την ταυτότητά τους, ήταν έτοιμες πλέον να ανοιχτούν στο εξωτερικό.

1.6. Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης και της αμοιβαίας σύγκλισης ήταν η σύγκληση στο Ρίο ντε Τζανέιρο, τον Ιούνιο του 1999, της Πρώτης Διάσκεψης Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Κατά τη διάσκεψη αυτή καταρτίστηκε ένα Τελικό Ψήφισμα, στο οποίο προβλέπεται η ανάπτυξη εταιρικής σχέσης μεταξύ των δύο περιφερειών και η κατάρτιση ενός σχεδίου δράσης που θα καθορίζει το περιεχόμενό της. Η συνέχεια αυτού του σχεδίου δράσης προβλέπεται να αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης στη 2η Διάσκεψη Κορυφής, που θα πραγματοποιηθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2002 στη Μαδρίτη, με την ευκαιρία της ισπανικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κεντρικοί άξονες αυτής της εταιρικής σχέσης είναι:

i) ευρύτερος πολιτικός διάλογος,

ii) στέρεες οικονομικές και χρηματοδοτικές σχέσεις που θα βασίζονται σε μια γενική και ισόρροπη ελευθέρωση του εμπορίου και των ροών κεφαλαίων και

iii) δυναμική συνεργασία σε βασικούς τομείς και, ειδικότερα, στον εκπαιδευτικό, τον κοινωνικό, τον πολιτιστικό και τον τομέα της επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης.

1.7. Καθοριστικός παράγοντας της επιτυχίας της Διάσκεψης Κορυφής του Ρίο ήταν η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σ' αυτή τη διαδικασία. Πράγματι, η διεξαγωγή στο Ρίο ντε Τζανέιρο, κατόπιν αιτήσεως της ευρωπαϊκής ΟΚΕ, της Συνάντησης των Εκπροσώπων της Κοινωνίας των Πολιτών Ευρώπης-Λατινικής Αμερικής-Καραϊβικής επέτρεψε να ενταχθούν στη Διάσκεψη Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων τα συναισθήματα και οι ανησυχίες της κοινωνίας των πολιτών, τα οποία αντικατοπτρίστηκαν δεόντως στην Τελική Δήλωση. Βασικός παράγοντας στην οργάνωση των συζητήσεων αυτού του Φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών ήταν η προκαταρτική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που εκπονήθηκε από την ευρωπαϊκή ΟΚΕ με τίτλο "Οι σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής: Ο διαπεριφερειακός κοινωνικο-οικονομικός διάλογος".

1.8. Αργότερα, στην Tuusula, με την ευκαιρία της φινλανδικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό το Σχέδιο Δράσης συνοψίσθηκε σε 11 προτεραιότητες, οι οποίες είχαν ήδη προβλεφθεί κατά τα προηγούμενα έτη και για τις οποίες αποφασίσθηκε να διατεθούν 1092 εκατομμύρια EUR κατά την περίοδο 1995-1999. Δεν υπάρχουν δημοσιευμένες λεπτομέρειες σχετικά με την παρακολούθηση αυτού του Σχεδίου Δράσης, αφού η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συνέχεια της Διάσκεψης Κορυφής του Ρίο(1) δεν αναφέρει τίποτε σχετικά, εκτός από τη σύσταση μιας διαπεριφερειακής ομάδας ανώτερων λειτουργών και τις υπουργικές συναντήσεις, εκ των οποίων έχουν διεξαχθεί μέχρι στιγμής δύο, η μία στη Vilamoura τον Φεβρουάριο του 2000 και η άλλη στο Σαντιάγκο της Χιλής τον Μάρτιο του 2001. Τα διαθέσιμα στοιχεία, και ιδιαίτερα οι αποφάσεις που ελήφθησαν στο Σαντιάγκο της Χιλής, καταδεικνύουν την ύπαρξη κάποιας στασιμότητας στην εμβάθυνση των σχέσεων που προέβλεπε το Σχέδιο Δράσης του Ρίο ντε Τζανέιρο.

1.9. Στην προαναφερθείσα ανακοίνωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθορίζει, ενόψει της Διάσκεψης Κορυφής της Μαδρίτης, τρεις βασικούς τομείς ανάληψης δράσης:

- προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

- προώθηση της κοινωνίας των πληροφοριών,

- μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Για όλα τα παραπάνω γίνεται προσπάθεια να εξαχθούν ορισμένα βασικά συμπεράσματα, τα οποία θα συζητηθούν στην προαναφερθείσα Διάσκεψη Κορυφής που θα συγκληθεί το 2002 στην Ισπανία.

1.9.1. Σε σχέση με τον πρώτο στόχο, το έγγραφο της Επιτροπής προσδιόριζε ορισμένους τομείς προτεραιότητας, στους οποίους περιλαμβάνονταν τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα, για τα οποία συνιστάται φόρουμ συζητήσεων ΕΕ-Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής.

1.9.2. Ως προς τον δεύτερο άξονα - την κοινωνία των πληροφοριών - η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία ενός κοινοτικού προγράμματος, του @LIS(2), το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και όχι στις χώρες μέλη της Συμφωνίας της Κοτονού, με τον εξής τριπλό στόχο:

- να προωθήσει τον διάλογο μεταξύ των κυβερνήσεων, των θεσμικών οργάνων, του ιδιωτικού τομέα και των χρηστών,

- να αυξήσει τη δυνατότητα διασύνδεσης μεταξύ των ερευνητικών κοινοτήτων των δύο περιφερειών και

- να θέσει σε λειτουργία εφαρμογές που απορρέουν από προγράμματα επίδειξης στα πεδία της τοπικής δημόσιας διοίκησης, της τηλεκπαίδευσης, της εκπαίδευσης στις πολιτιστικές διαφορές, της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής ένταξης.

Αυτό το πρόγραμμα εγκρίθηκε πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με προϋπολογισμό 63 εκατ. EUR.

1.9.3. Όσον αφορά τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, η δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαρθρώνεται γύρω από δύο δραστηριότητες:

i) Η πρώτη είναι η ονομαζόμενη "Πρωτοβουλία υπέρ των Φτωχών Χωρών με Βαρύ Εξωτερικό Χρέος" (HIPC) και αποσκοπεί στη συντονισμένη ελάφρυνση των χωρών πιστωτών του υψηλού εξωτερικού χρέους αυτών των χωρών, που ανακόπτει εντελώς κάθε προσπάθεια ανάπτυξής τους.

ii) Η δεύτερη είναι η ονομαζόμενη "Κοινωνική Πρωτοβουλία", που επικεντρώνεται στην προσαρμογή και την αύξηση της αποτελεσματικότητας των δράσεων συνεργασίας και στην ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών με στόχο τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και τη στήριξη των πλέον ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού αυτών των χωρών.

1.10. Η απόφαση που ελήφθη στις αρχές του 2001 στο πλαίσιο της συμφωνίας "Τα πάντα πλην των όπλων" επιβεβαιώνει, επίσης, ότι η ΕΕ επιθυμεί πράγματι να ανοίξει ακόμη περισσότερο τα σύνορά της έναντι των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Το μέτρο αυτό, ωστόσο, είναι σαφώς ανεπαρκές. Αναμένονταν περισσότερα αποτελέσματα από το μεγαλύτερο άνοιγμα των συνόρων για τα κατεργασμένα γεωργικά προϊόντα. Άλλωστε, οι εμπορικές παραχωρήσεις που χορηγήθηκαν στις αναπτυσσόμενες χώρες για την αδασμολόγητη εισαγωγή ποσοστώσεων των ακατέργαστων γεωργικών προϊόντων φαίνεται πως αξιοποιήθηκαν σε ποσοστό λιγότερο από 80 % (βλ. στοιχεία του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ). Το γεγονός αυτό περιορίζει τη σημασία της προαναφερθείσας συμφωνίας. Ο κυριότερος λόγος για τον οποίο δεν αξιοποιούνται οι δυνατότητες εξαγωγών προς την ΕΕ είναι κυρίως οι όλο και αυστηρότερες κοινοτικές διατάξεις σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης των αναπτυσσόμενων χωρών στους κόλπους του ΠΟΕ. Οι ιδιωτικές επενδύσεις στη Νότιο Αμερική είναι, επίσης, σήμερα πολύ υψηλότερες των κρατικών ενισχύσεων.

1.11. Ωστόσο, πριν κλείσουμε αυτόν τον απολογισμό του ιστορικού των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής, είναι απαραίτητο να αναφερθούμε σε πέντε θέματα επικαιρότητας: πρώτον, στην πρόσφατη πολιτική και οικονομική εξέλιξη των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής· δεύτερον, στη σημερινή κατάσταση της Πρωτοβουλίας των Χωρών της Αμερικής και του κεντρικού της στοιχείου, της Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών των Χωρών της Αμερικής (FTAA)· τρίτο και συνδεόμενο με το προηγούμενο, στη Συνθήκη Ελεύθερων Συναλλαγών της Βόρειας Αμερικής (TLC)· τέταρτον, στις σχέσεις της Λατινικής Αμερικής με τις χώρες του Ειρηνικού (APEC)· και, τέλος, στις προοπτικές επανέναρξης των Υπουργικών Διασκέψεων του ΠΟΕ και στον συλλογικό ρόλο των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής στο πλαίσιό τους.

1.12. Τόσο η εσωτερική κατάσταση των χωρών της Λατινικής Αμερικής όσο και τα περιφερειακά κινήματα ολοκλήρωσης βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σημείο. Πράγματι, μετά από μια μακρά περίοδο εδραίωσης της δημοκρατίας και αυξανόμενης συνεργασίας των χωρών, η οικονομική κρίση στην Ασία το 1997, που στη συνέχεια επεκτάθηκε σε μεγάλο μέρος του πλανήτη, υπονόμευσε μεγάλο μέρος των προσπαθειών που είχαν αναληφθεί. Έτσι, βλέπουμε, από τη μία πλευρά, την εμφάνιση σε διάφορες χώρες λαϊκιστικών κυβερνήσεων, ενώ σε άλλες χώρες τη διεξαγωγή εκλογών σε κλίμα μεγάλης πολιτικής και κοινωνικής αβεβαιότητας, βραχύβιες ευτυχώς καταστάσεις ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ δύο γειτονικών χωρών και, γενικά, σημαντική αύξηση των κοινωνικών εντάσεων ή της στασιμότητας των προοπτικών εξάλειψης των ένοπλων συγκρούσεων στο εσωτερικό ορισμένων χωρών. Επίσης, πολλές χώρες έχουν να αντιμετωπίσουν βαρύτατο εξωτερικό χρέος, που περιορίζει τις δυνατότητες οικονομικής ανάκαμψής τους ή τους επιβάλλει πολύ αυστηρά προγράμματα εξωτερικής προσαρμογής. Σε αυτά προστίθεται η κατάσταση στην Κεντρική Αμερική, η οποία επλήγη με εξαιρετική ένταση από μια τρομερή σειρά φυσικών καταστροφών, που την έφερε δέκα χρόνια πίσω όσον αφορά την οικονομική της ανάπτυξη. Όλα αυτά είχαν αντίκτυπο στο σχέδιο της περιφερειακής ολοκλήρωσης, όπως φαίνεται από τις τεράστιες δυσκολίες της Mercosur, την επιβράδυνση της ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής και τη νέα υποτονικότητα στην εξέλιξη της διαδικασίας ολοκλήρωσης των χωρών των Άνδεων. Μόνο οι χώρες της Καραϊβικής, παρότι διατηρούν σημαντικά επίπεδα φτώχειας, δεν φαίνεται να υπέστησαν επιδείνωση της κατάστασής τους τα τελευταία χρόνια. Γι' αυτό, μπορούμε να πούμε ότι η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική βρίσκονται σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας τους, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο, επαναφέροντας τις χώρες της περιοχής στον θετικό δρόμο του εκδημοκρατισμού, της ανάπτυξης και της βελτίωσης της κοινωνικής κατάστασης που ξεκίνησε τη δεκαετία του '90.

1.13. Η ανάπτυξη των παναμερικανικών σχέσεων, το πιο σημαντικό αποτέλεσμα της οποίας υπήρξε η Πρωτοβουλία των Χωρών της Αμερικής, που ξεκίνησε το 1984 από τον τότε Πρόεδρο Βill Clinton, έλαβε τους τελευταίους μήνες μετά την ανάληψη της Προεδρίας από τον νέο Πρόεδρο George Bush μια νέα ώθηση, η οποία συγκεκριμενοποιήθηκε στη Διάσκεψη του Κεμπέκ τον Μάρτιο του 2001. Αναμφίβολα, το πιο σημαντικό αποτέλεσμα αυτής της πρωτοβουλίας είναι η πρόταση Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών μεταξύ των Χωρών της Αμερικής (FTAA), η οποία, σύμφωνα με τις αποφάσεις της Δήλωσης του Κεμπέκ, θα πρέπει να τεθεί σε λειτουργία το αργότερο έως το 2006. Πρέπει να σημειωθεί ότι, μετά τη Διάσκεψη Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στο Μαϊάμι το 1994, οι τεχνικές εργασίες προχώρησαν με αξιοσημείωτο ρυθμό και, μολονότι υπάρχουν σημαντικές πολιτικές επιφυλάξεις, ιδίως από τη πλευρά της Βραζιλίας, για μια παναμερικανική συμφωνία που θα παραγκωνίσει τις προσπάθειες υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης, είναι αναμφισβήτητη η μεγάλη πολιτική ώθηση που έλαβε στο Μόντρεαλ, όπως και η πρόσφατη έγκριση, από τη Γερουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, της μεθόδου της "προεδρικής εκτελεστικής εξουσίας", του αποκαλούμενου "fast track". Είναι αναμφισβήτητο ότι η Πρωτοβουλία των Χωρών της Αμερικής είναι μια πρωτοβουλία πολιτικού και εμπορικού χαρακτήρα, που δεν αναφέρεται παρά μόνο επιφανειακά στα κοινωνικά θέματα.

1.14. Επίσης, η πρόσφατη υιοθέτηση του δολαρίου ως νομίσματος από διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής (όπως το Εκουαδόρ και το Ελ Σαλβαδόρ, επιπλέον του Παναμά, όπου το δολάριο χρησιμοποιείται ήδη από την ανεξαρτησία της χώρας στις αρχές του αιώνα), σε συνδυασμό με την καθιέρωση του δολαρίου πριν από μερικές εβδομάδες ως νομίσματος αναφοράς στο σύστημα σταθερής μετατρεψιμότητας της Αργεντινής ("currency board"), έκαναν αυτό το νόμισμα να αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο στις οικονομικές σχέσεις, πολύ ανώτερο από την πραγματική του σημασία από άποψη εμπορίου και επενδύσεων, καθιερώνοντας μία επιπλέον παραίτηση των χωρών που το υιοθετούν από μια αυτόνομη νομισματική πολιτική.

1.15. Η εμπειρία της Συνθήκης της Βορειοαμερικανικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (NAFTA) μπορεί να δώσει κάποια ιδέα των επιπτώσεων μιας μελλοντικής Αμερικανικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (FTAA) στις σχέσεις της περιοχής με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πράγματι, η θέση αυτής της Συνθήκης σε ισχύ το 1994, παρ' όλες τις μεταβατικές περιόδους και τις διασφαλίσεις που προβλέπονταν, προξένησε άμεσα πολύ σημαντικές εμπορικές μεταβολές, τόσο στις εξαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Μεξικό (που αντικαταστάθηκαν από άμεσες εισαγωγές ή από διαμετακομιστικές εισαγωγές από τρίτες χώρες διαμέσου των ΗΠΑ και του Καναδά) όσο - με πιο βραδύ, αλλά εξίσου αμείλικτο ρυθμό - και στις εξαγωγές της Ευρώπης στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, που αντικαταστάθηκαν από την αυξανόμενη κατασκευή προϊόντων με απασχόληση σημαντικού εργατικού δυναμικού στο Μεξικό στα περιβόητα εργοστάσια συναρμολόγησης, τα αποκαλούμενα "empresas maquiladoras". Η υπογραφή της Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών με το Μεξικό, που τέθηκε σε ισχύ το 2000 αποκατέστησε την προηγούμενη κατάσταση.

1.16. Μέχρι την κρίση του 1997, πολλές χώρες της δυτικής ακτής της αμερικανικής ηπείρου που βρέχεται από τον Ειρηνικό ήταν γοητευμένες από το οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης πολλών χωρών της Ασίας. Ωστόσο, η τραυματική εμπειρία της κρίσης του 1997, που αποκάλυψε τις οικονομικές αδυναμίες αυτού του μοντέλου, το οποίο χαρακτηρίζεται από πλήρη έλλειψη κοινωνικής ευαισθησίας, τουλάχιστον όπως αυτή νοείται στον δυτικό πολιτισμό, μείωσε σημαντικά αυτήν την έλξη. Είναι πολύ πιθανό, ωστόσο, μεσοπρόθεσμα να υπάρξει μία επαναδραστηριοποίηση των οικονομικών συναλλαγών με αυτή την περιοχή της Ασίας και της Ωκεανίας, αν και χωρίς τις προοπτικές που προοιωνίζονταν πριν από το 1997.

1.17. Η αρνητική εμπειρία της Υπουργικής Διάσκεψης του ΠΟΕ που στο Σηάτλ το 1999 έφερε στην πρώτη θέση της επικαιρότητας μια διπλή εξέγερση: πρώτον, των μικρών και μεσαίων, από άποψη πλούτου, χωρών, που δεν ήταν διατεθειμένες να αποδεχθούν για άλλη μια φορά την επιβολή χρονοδιαγραμμάτων και μεθόδων ελευθέρωσης, όπως συνέβη στην Υπουργική Διάσκεψη του Μαρακές. Η δεύτερη ήταν η νεοεμφανισθείσα πρόταση της κοινωνίας των πολιτών, όσο και αν ήταν αναμεμειγμένη με συντεχνιακά συμφέροντα, που ζητούσε από τους πολιτικούς ηγέτες περισσότερη προσοχή στα δίκαια αιτήματα της κοινωνίας και περισσότερη διαφάνεια κατά τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων.

1.18. Είναι εμφανές ότι, γενικά, η κοινωνία των πολιτών των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής δεν διαθέτει επί του παρόντος μια οργανωτική βάση που να εγγυάται τον ρόλο της στο πλαίσιο της δημοκρατικής κοινωνίας και να διασφαλίζει την αποτελεσματικότητά της, οπότε η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην εδραίωση της θέσης της. Εντούτοις, οι κατευθυντήριες γραμμές της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το Ρίο βαίνουν προς αυτή την κατεύθυνση, οπότε μπορούμε να περιμένουμε ότι η κοινωνία των πολιτών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής θα αναλάβει πολύ πιο ενεργό ρόλο στο άμεσο μέλλον. Όσον αφορά την κυβερνητική θέση, οι δύο κεντρικές ιδέες που επικρατούν είναι να μην απολεσθούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα, των οποίων απολαύουν σήμερα πολλές χώρες στο πλαίσιο του ΣΓΠ και ΣΓΠ-Ναρκωτικά, και η έναρξη ενός Παγκόσμιου Γύρου Διαπραγματεύσεων που να καλύπτει όλους τους τομείς και ειδικότερα τη γεωργία. Επιπλέον, ορισμένες χώρες, και ιδίως πάλι η Βραζιλία, βλέπουν με ανησυχία τον διαλυτικό αντίκτυπο μίας στρατηγικής πολυμερούς εμπορικής ελευθέρωσης στις εξελισσόμενες διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης. Οι κυβερνήσεις δεν έχουν λάβει σαφή και δημόσια θέση για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές που συνοδεύουν την εμπορική ελευθέρωση, αλλά υπάρχουν φόβοι μήπως τα θέματα αυτά χρησιμοποιηθούν για τη θέσπιση μιας ασυμμετρικής προστασίας των αγορών των πιο ανεπτυγμένων χωρών.

1.19. Συνοψίζοντας το κεφάλαιο αυτό, που είναι αφιερωμένο στο ιστορικό των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, μπορούμε να υπογραμμίσουμε τα εξής:

1.19.1. Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής διανύουν μία κρίσιμη περίοδο της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής τους εξέλιξης. Καλούνται όχι μόνο να επιβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους στις δημοκρατικές αξίες και στην καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά και να αναζητήσουν τρόπους συμβιβασμού των μοντέλων της υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης, της παναμερικανικής εμπορικής ολοκλήρωσης και του πλαισίου των εμπορικών σχέσεων και της εταιρικής τους σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση και να εντάξουν όλα αυτά τα πιθανά μοντέλα στη διαδικασία της πολυμερούς εμπορικής ελευθέρωσης στο πλαίσιο του ΠΟΕ.

1.19.2. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να επιβεβαιώσει την σημασία και την προτεραιότητα που αποδίδει στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής στο πλαίσιο της παγκόσμιας στρατηγικής της, να προβεί στη διάθεση πόρων ανάλογων προς αυτή τη σημασία, να θεσπίσει μια ουσιαστική εταιρική σχέση με σημαντική οικονομική και εμπορική διάσταση, αλλά και με θεμελιώδη συμβολή στις κοινωνικές και πολιτιστικές αξίες και, τέλος, να εντάξει αυτή τη σχέση στο ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεών της με τις χώρες του αποκαλούμενου "διατλαντικού διαλόγου" ή με τη διαδικασία της πολυμερούς εμπορικής ελευθέρωσης.

1.19.3. Τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι μια ενιαία στρατηγική για τις περιοχές μας, που θα πολλαπλασιάζει τις δυνατότητές μας και θα περιορίζει τις αδυναμίες μας, είναι μια ευκαιρία να ενισχυθεί ο ιδιαίτερος ρόλος μας στο νέο διεθνές οικονομικό πλαίσιο. Ενωμένοι, θα είμαστε πιο δυνατοί και λιγότερο ευάλωτοι.

2. Βασικά στοιχεία της εταιρικής σχέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χώρων της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής

2.1. Η έννοια της εταιρικής σχέσης πρέπει να ρυθμίζει πλήρως τις σχέσεις μεταξύ των δύο περιοχών. Η σχέση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει έννοιες όπως η εγγύτητα στους πολίτες, η ορατότητα και η αποδοχή. Με αυτές τις βάσεις, η εταιρική σχέση πρέπει να στηρίζεται στις ακόλουθες αρχές:

2.2. Πρέπει να στηρίζεται στην αρχή της ισότιμης σχέσης και του σεβασμού των ιδιαιτεροτήτων κάθε χώρας και περιοχής, αν και αναγνωρίζεται ότι στις διαπραγματεύσεις δεν είναι απαραίτητο να ζητούνται απολύτως ισοδύναμες παραχωρήσεις για τα δύο μέρη.

2.3. Πρέπει να στηρίζεται στην αειφόρο ανάπτυξη, επιδιώκοντας συγκεκριμένα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

2.4. Πρέπει να υπερβαίνει την απλή αμοιβαία διάθεση παραγωγικών δυνατοτήτων ή το άνοιγμα αγορών και να ευνοεί την ανταγωνιστικότητα και των δύο περιφερειών.

2.5. Πρέπει να στηρίζεται στην οργανωμένη κοινωνία των πολιτών ως μέθοδο συμμετοχής των πολιτών σ' αυτό το κοινό σχέδιο. Και οι δύο πλευρές θεωρούν τα ανθρώπινα (οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, πολιτικά) δικαιώματα των μειονοτήτων, ιδίως των αυτοχθόνων, ως θέμα ουσιαστικού ενδιαφέροντος. Μετά από αιώνες κοινωνικού αποκλεισμού, σήμανε η ώρα της συμφιλίωσης, της κοινωνικής ένταξης και της ευημερίας όλων.

2.6. Πρέπει να ενισχύει αμοιβαία τις δυνατότητες των περιφερειών μας σε παγκόσμιο επίπεδο και να συμβάλλει στην επίτευξη μιας νέας παγκόσμιας ισορροπίας, πιο δίκαιης από πολιτιστική και κοινωνική άποψη και με μεγαλύτερο σεβασμό των διάφορων κοινωνικών προτύπων.

2.7. Πρέπει να επιδιώκει τη δημιουργία μίας πραγματικής ευρωπαϊκής και λατινοαμερικανικής κοινότητας εθνών, που θα αναγνωρίζει ωστόσο τις διαφορές μεταξύ των περιφερειών ή και των χωρών, θα είναι δημοκρατική και κοινωνικά δίκαιη, θα διαθέτει αποτελεσματική οικονομία και θα ενσωματώνει έννοιες όπως η μετανάστευση ή ο πολιτισμός, αποδίδοντας ρόλο αποφασιστικής σημασίας στην κοινωνία των πολιτών.

3. Στρατηγικές γραμμές δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις σχέσεις της, με τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική

3.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.1. Το πρώτο στοιχείο είναι η ανάγκη να υπάρχει μία σαφώς προσδιορισμένη και σταθερή στο χρόνο στρατηγική, με σχέδιο και χρονοδιάγραμμα συγκεκριμένων στόχων, που θα εξαλείφει το αίσθημα της προσωρινότητας που χαρακτηρίζει αυτές τις σχέσεις τα τελευταία χρόνια.

3.1.2. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται στις ιδέες του αποκαλούμενου "Σχεδίου Δράσης του Ρίο", το οποίο επιβεβαιώθηκε κατόπιν στη Tuusula κατά τη διάρκεια της φινλανδικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά να διευρυνθεί, στο μέτρο του δυνατού, και σε άλλους τομείς.

3.1.3. Πρέπει να βασίζεται σε υποπεριφερειακές στρατηγικές, που θα προσαρμόζουν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση τις διάφορες δυνατότητες - πολιτικές, εμπορικές, στρατηγικές - που μπορεί να προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.1.4. Πρέπει να λαμβάνει συνεχώς υπόψη την ανάγκη να επιτευχθεί μια κοινή για τις δύο περιφέρειες αειφόρος ανάπτυξη, η οποία θα στηρίζεται σε ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις, αλλά και στην αυξανόμενη μεταφορά ευρωπαϊκών τεχνολογιών που σέβονται το περιβάλλον, υπό βιώσιμες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

3.1.5. Πρέπει ακόμη να στηρίζεται στην αποδοχή των θεμελιωδών αξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως στην έννοια του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, που συνδυάζει πτυχές της ελεύθερης αγοράς με τον κοινωνικό διάλογο και τη συμμετοχή των πολιτών μέσω της κοινωνίας των πολιτών, υπερβαίνοντας τις απλές συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου.

3.1.6. Πρέπει να υποστηρίζει τους πειραματισμούς υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική σύμφωνα με το πρότυπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν και εφόσον υπερβαίνουν την απλή εμπορική ανάπτυξη που αποτελεί την προτεραιότητα της Συνθήκης FTAA.

3.1.6.α. Πρέπει να ενισχύει τη θεσμική διάρθρωση και τους μηχανισμούς λειτουργίας και ελέγχου του κράτους και της δημόσιας διοίκησης σε όλα τα επίπεδα, διαθέτοντάς τους επαρκείς δημοσιονομικούς πόρους ώστε να μπορούν να διαδραματίζουν τον θεμελιώδη ρόλο που τους αναλογεί σ' αυτή τη διαδικασία.

3.1.7. Κάθε όργανο και αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να διαδραματίσει τον δικό του ρόλο στην οικοδόμηση αυτής της εταιρικής σχέσης. Έτσι, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ως αποστολή να αποτελέσει πρότυπο αναφοράς για τη δημιουργία ή την ενίσχυση διάφορων παρεμφερών οργάνων - όπως το Συμβουλευτικό Φόρουμ της Mercosur - που έχουν συσταθεί ή τελούν υπό μελέτη τόσο στο υποπεριφερειακό επίπεδο όσο και σε διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Στην ανάπτυξη αυτής της στρατηγικής είναι, επίσης, απαραίτητη η ενεργός συμμετοχή και συνεργασία των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και των δύο περιφερειών.

3.1.8. Θα πρέπει να μελετηθεί η δυνατότητα δημιουργίας ενός ειδικού οργάνου για την παρακολούθηση αυτών των σχέσεων, καθώς και η δυνατότητα θέσπισης συγκεκριμένων δράσεων στο πλαίσιό της.

3.2. Σχέσεις με το Μεξικό

3.2.1. Είναι προφανές ότι, στο οικονομικό επίπεδο, οι βασικές γραμμές της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να είναι η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών και η προσαρμογή της στις μεταβολές που ενδέχεται να επέλθουν, τόσο σε σχέση με τις διάφορες εμπορικές συμφωνίες που αναπτύσσει αυτόν τον καιρό το Μεξικό με το σύνολο της Κεντρικής Αμερικής όσο και λόγω των πιθανών τροποποιήσεων που θα επιφέρει η ενδεχόμενη υπογραφή της Συνθήκης FTAA στη Συνθήκη της Βορειοαμερικανικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (NAFTA).

3.2.2. Στο κοινωνικό επίπεδο, είναι προφανές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει στην καθιέρωση ενός νέου πλαισίου για τις σχέσεις μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών, το οποίο θα βασίζεται στον κοινωνικό διάλογο και θα είναι προσαρμοσμένο στις εσωτερικές και διεθνείς αλλαγές που αντιμετώπισε η χώρα κατά τα τελευταία έτη.

3.2.3. Στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολό της, είναι απαραίτητο να αναζητηθούν μέθοδοι προσαρμοσμένες στην πραγματικότητα του Μεξικού, όπου συνυπάρχουν ταυτόχρονα υψηλά ποσοστά περιθωριακού πληθυσμού με προβλήματα ένταξης διαφόρων μειονοτήτων. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συμμερίζεται ως ένα βαθμό αυτά τα προβλήματα, μπορεί να ωφεληθεί από τις εμπειρίες της επίλυσής τους στο Μεξικό.

3.3. Σχέσεις με την Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική

3.3.1. Στο οικονομικό επίπεδο, οι μορφές συνεργασίας που εφαρμόζονταν μέχρι σήμερα πρέπει να εγκαταλείψουν την κατά προτεραιότητα εστίαση στις μικρές δράσεις και να επικεντρωθούν σε περιφερειακές στρατηγικές γραμμές, που θα αναπτυχθούν σε συνεργασία με τους κοινωνικοοικονομικούς φορείς και θα προωθούν την ανάπτυξη οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμων δραστηριοτήτων, την ενίσχυση των οικονομικών και εμπορικών δεσμών μεταξύ των διαφόρων χωρών και την υποστήριξη των εξωτερικών περιφερειακών πρωτοβουλιών, όπως στην περίπτωση του προγράμματος Puebla-Panama.

3.3.2. Στο κοινωνικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να ενισχυθούν και να υποστηριχθούν οι κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις, ώστε να αποτελέσουν, αφενός, έναν παράγοντα προσανατολισμού των κυβερνήσεων προς το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, γεγονός που θα επιτρέψει την πλήρη ενσωμάτωση στο νομοθετικό πλαίσιο και τον σεβασμό των Θεμελιωδών Συμβάσεων της ΔΟΕ, και, αφετέρου, να διαρθρώσουν, μέσω της έναρξης κοινωνικού διαλόγου, μερικές κοινωνίες που χαρακτηρίζονται έντονα, ιδίως στην Κεντρική Αμερική, από το κλίμα βίας των προηγούμενων δεκαετιών.

3.3.3. Με ανάλογο τρόπο, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί ο ρόλος και άλλων φορέων της κοινωνίας των πολιτών των χωρών αυτών, ώστε να αποτελέσουν παράγοντα στήριξης του δημοκρατικού κλίματος, του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου και του προσανατολισμού των χωρών αυτών προς μια σταθερή πορεία ανάπτυξης και μεταγενέστερης κατανομής του πλούτου, που θα μετριάσει τα υψηλά επίπεδα ένδειας και περιθωριοποίησης που υπάρχουν σήμερα.

3.4. Σχέσεις με τις χώρες της Κοινότητας Εθνών των Άνδεων

3.4.1. Στο οικονομικό επίπεδο, η πιο εμφανής ανάγκη είναι να αναζητηθούν μέθοδοι μακροοικονομικής σταθερότητας και εδραίωσης της ελεύθερης αγοράς, που θα αποφεύγουν την προσφυγή σε οικονομικές μεθόδους λαϊκίστικου χαρακτήρα, που επαναφέρουν την περιοχή στους αποτυχημένους πειραματισμούς της δεκαετίας του '70. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να ενισχυθούν τα όργανα της δημόσιας διοίκησης κατά τρόπο που να βελτιώνει τη διαφάνεια της λειτουργίας τους.

3.4.2. Στο κοινωνικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν και να εκσυγχρονισθούν οι οργανώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών, πολλές από τις οποίες έχουν μακροχρόνια παράδοση, για να αποφευχθεί η άσκηση οιασδήποτε μορφής βίας εναντίον των διευθυντών ή των οικογενειών τους ή η εμφάνιση νόθων μεθόδων συμμετοχής, που αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις συμβάσεις της ΔΟΕ και εμποδίζουν την εδραίωση του γνήσιου κοινωνικού διαλόγου. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της, για να συμβάλει στον τερματισμό αυτής της βίας και να προωθήσει τον πλήρη σεβασμό των σχετικών διεθνών συμβάσεων.

3.4.3. Στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολό της, αν και η κατάσταση είναι διαφορετική σε καθεμία από τις πέντε χώρες της περιοχής, είναι προφανές ότι η υπερνίκηση του κλίματος ένοπλης βίας, που διασπά τις παραδοσιακές μορφές συμμετοχής των πολιτών ή απλώς καθιστά ανύπαρκτη τη διάρθρωσή τους, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να διασφαλισθεί το μέλλον της περιοχής. Μόνο αυτή η οργάνωση των πολιτών δύναται να επιλύσει τα σοβαρά προβλήματα που δημιουργούνται εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια και τα οποία παρακωλύουν την ανάπτυξη της περιοχής στο σύνολό της.

3.5. Σχέσεις με τη Mercosur και τη Χιλή

3.5.1. Στο οικονομικό επίπεδο, είναι προφανές ότι είναι αδύνατο, σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, να αναπτυχθούν ολοκληρωμένες περιφερειακές ζώνες χωρίς συντονισμό των βασικών οικονομικών παραμέτρων. Για το σκοπό αυτό, η πιο επείγουσα λύση είναι να υποστηριχθεί η διεργασία εδραίωσης της Mercosur, τόσο στις εξωτερικές δασμολογικές πτυχές της όσο και στην πρόοδο της οικοδόμησης της εσωτερικής αγοράς και την αναζήτηση ενός νέου συστήματος συντονισμού μακροοικονομικών πολιτικών, που θα επιτρέψει να αντιμετωπιστούν οι ασυμμετρικοί κραδασμοί που σημειώθηκαν κατά τα τρία τελευταία έτη. Θα χρειαστεί, επίσης, να καταβληθούν προσπάθειες για να αποκτήσει η Mercosur ευρύτερη θεσμική βάση. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν οι νομικές και διοικητικές προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν να διατηρηθεί η απαραίτητη ροή νέων άμεσων παραγωγικών επενδύσεων εξωτερικής προέλευσης.

3.5.2. Στο κοινωνικό επίπεδο, είναι εμφανής η ανάγκη σύνδεσης με τους κοινωνικο-επαγγελματικούς συνομιλητές σ' αυτή την πολύπλοκη διεργασία οικονομικής σύγκλισης. Στη διεργασία αυτή, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στην περιοχή μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για τη βελτίωση του κλίματος κοινωνικού διαλόγου. Ταυτόχρονα, τόσο το Συμβουλευτικό Φόρουμ της Mercosur σε περιφερειακό επίπεδο όσο και οι οργανώσεις των εργοδοτών και των εργαζόμενων στο εθνικό, οφείλουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για την επιτυχία της εδραίωσης της Mercosur.

3.5.3. Όσον αφορά την κοινωνία των πολιτών, είναι προφανές ότι η Mercosur υπήρξε μία ιδέα που εμφυτεύθηκε στους ιθύνοντες πολιτικούς κύκλους, έγινε δεκτή από τους κοινωνικούς συνομιλητές, αλλά δεν διαδόθηκε επαρκώς μεταξύ των πολιτών. Χρειάζεται, όπως ακριβώς συνέβη στην Ευρώπη κατά τη δεκαετία του '70, να μεταβιβασθεί αυτός ο ενθουσιασμός για ένα κοινό μέλλον στους πολίτες των διάφορων χωρών, και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω των διαρθρωτικών οργανώσεων της κοινωνίας.

4. Ο ρόλος της Κοινωνίας των πολίτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής στη διεργασία αυτή

4.1. Είναι προφανές ότι η ιστορική βάση των σχέσεων των δύο περιφερειών ήταν πρωταρχικά ένα εγχείρημα πολιτικού χαρακτήρα και ότι, παρά τα αναμφισβήτητα συλλογικά του πλεονεκτήματα, οι πολίτες δεν ήταν επαρκώς πληροφορημένοι και γι' αυτό ούτε στην απαραίτητη προσπάθεια συμμετείχαν ούτε μπορούν να της δώσουν τον κατάλληλο προσανατολισμό μέσω των αντιπροσωπευτικών τους οργάνων. Παράλληλα, δεν υπάρχουν συνολικά στατιστικά στοιχεία για πολλές περιοχές, πράγμα που δυσχεραίνει τον προσδιορισμό και την ανάλυση του αντίκτυπου των δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σ' αυτές τις χώρες.

4.2. Γι' αυτό, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πρότεινε να διεξαχθεί, πριν από τη Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο ντε Τζανέιρο το 1999, η Συνάντηση των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών στην ίδια πόλη, μια πρωτοβουλία που πρόκειται να επαναληφθεί στις 17-19 Απριλίου 2002, μερικές εβδομάδες πριν από τη Δεύτερη Διάσκεψη Κορυφής, που θα πραγματοποιηθεί στη Μαδρίτη φέτος τον Μάιο.

4.3. Αυτή η 2η Συνάντηση των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών απαιτεί, πάντως, την πρόβλεψη συγκεκριμένων ενεργειών, που θα εξασφαλίζουν ότι οι συζητήσεις και τα συμπεράσματα της Διάσκεψης Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων θα συμπεριλάβουν τα συναισθήματα της πλειοψηφίας των πολιτών, τις προτεραιότητες τους και, ειδικότερα, ένα σχέδιο εργασίας για το μέλλον, το οποίο θα εγγυάται ότι αυτές οι συναντήσεις δεν θα παραμείνουν μόνο σποραδικές πράξεις και ότι θα εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο δράσης που συνοδεύει την παρούσα ανακοίνωση.

4.3.α. Οι συναντήσεις αυτές πρέπει να αποκτήσουν θεσμοθετημένο χαρακτήρα πριν από τις Διασκέψεις Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων και η ημερήσια διάταξή τους πρέπει επιπλέον να έχει, εκτός από τα θέματα προτεραιότητας που κρίνονται σκόπιμα από την κοινωνία των πολιτών, αντιστοιχία με τα θέματα κοινωνικο-οικονομικού χαρακτήρα που θα συζητηθούν στη Διάσκεψη.

4.4. Γι' αυτό η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να μελετηθούν προηγουμένως οι ακόλουθες ενέργειες στα πεδία της ενημέρωσης, της σύνδεσης των Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων και παρεμφερών οργανισμών και της προετοιμασίας θεματικών εκθέσεων που θα συνδέονται με την ημερήσια διάταξη της Διάσκεψης Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων στη Μαδρίτη.

4.5. Όπως αξιολογήθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο, η ενημέρωση και η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, μέσω του συνόλου των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων, είναι απαραίτητο στοιχείο για την υποστήριξη της διεργασίας ενίσχυσης της δημοκρατίας, της ειρήνης και της οικονομικής ευημερίας. Χωρίς τη συμβολή της και χωρίς επαρκή κοινωνικό διάλογο, είναι προφανές πως όλη η πρόοδος που έχει σημειωθεί στον τομέα της οικονομικής και εμπορικής ολοκλήρωσης δεν θα έχει διάρκεια και δεν θα είναι βιώσιμη λόγω των αδυναμιών που έχουν οι εν λόγω χώρες.

4.6. Η Ευρώπη χρειάστηκε πολλές δεκαετίες για να μπορέσει να δημιουργήσει αυτό που είναι γνωστό ως "ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο", το οποίο βασίζεται στην έννοια της κοινής ευημερίας και της αλληλεγγύης, σε μια οικονομία της αγοράς που συνοδεύεται από υψηλό επίπεδο προστασίας και κοινωνικό διάλογο, στην παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας προς όφελος του κοινωνικού συνόλου και στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, η οποία νοείται ως αποτελεσματικότερη κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εδαφικών διοικήσεων όλων των επιπέδων, αλλά και στην κατανομή των ρόλων του κράτους και του ιδιωτικού τομέα κατά τρόπο που να διασφαλίζει την αποτελεσματικότερη λειτουργία τους.

4.7. Σε αυτό ακριβώς το πεδίο, στην επιδίωξη της διασφάλισης της βιωσιμότητας αυτών των σχέσεων, οι εμπειρίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ειδικότερα το "ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο" μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον εμπλουτισμό του διαλόγου. Από την πλευρά τους, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής μπορούν να διδάξουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον δυναμισμό και τη φαντασία τους σε αντίξοες συνθήκες, τον πολυεθνικό και πολυπολιτισμικό πλούτο τους και την ικανότητά τους να ενσωματώνουν αυτές τις αξίες σε μία νέα κοινωνία με φιλοδοξία για πρόοδο και δικαιοσύνη.

5. Πρώτες σκέψεις για την προετοιμασία της δήλωσης της 2ης συνάντησης, των εκπρόσωπων της Κοινωνίας των πολίτων Ευρώπης-Λατινικής Αμερικής-Καραϊβικής

Η ακρόαση που διεξήχθη στο Σαντιάγκο της Χιλής με τους εκπροσώπους των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής έδωσε τη δυνατότητα να προσδιοριστούν ορισμένα θέματα που θα μπορούσαν να περιληφθούν στην προσεχή Δήλωση της 2 ης Συνάντησης της Κοινωνίας των Πολιτών. Τα θέματα αυτά είναι τα εξής:

5.1. Οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν κεντρικό στοιχείο της δημοκρατικής και κοινωνικής σταθεροποίησης των χωρών των δύο περιφερειών και είναι απαραίτητο να συμμετέχουν, με ενεργητικό και αποτελεσματικό τρόπο, στις διαπραγματεύσεις πολιτικού επιπέδου.

5.2. Η οικονομική και κοινωνική ευπάθεια των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής καθιστά απαραίτητη την αναζήτηση τρόπων εξασφάλισης μιας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και μιας δικαιότερης κατανομής του παραγόμενου πλούτου, με σκοπό τη μείωση των αφόρητων επιπέδων φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.

5.3. Η ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου και, κατ' επέκταση, του διαλόγου με τους πολίτες αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία μίας δικαιότερης και περισσότερο αλληλέγγυας κοινωνίας.

5.4. Είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί η ελευθερία των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής να επιλέξουν το μοντέλο διεθνούς οικονομικής ολοκλήρωσης που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συγκεκριμένες ανάγκες τους και η δυνατότητά τους να συνάπτουν μη συμμετρικές συμφωνίες, ως προς τις αμοιβαίες παραχωρήσεις, ώστε να ληφθεί υπόψη αυτή η οικονομική και κοινωνική τους ευπάθεια.

5.5. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναπτύξουν η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής ενεργούς πολιτικές σε τομείς όπως η μετανάστευση, η γενική εκπαίδευση και η διαμόρφωση τάξεων ιθυνόντων, η θέση σε εφαρμογή μοντέλων βιώσιμης ανάπτυξης ή η μεγαλύτερη και καλύτερη μεταφορά τεχνολογιών.

5.6. Είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν τρόποι ενίσχυσης των κάθε είδους οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, χωρίς ωστόσο να περιορίζεται η ελεύθερη λειτουργία τους, προκειμένου να καταστεί δυνατή η δημιουργία φόρουμ διαλόγου σε εθνικό επίπεδο, που θα μπορούν αργότερα να διευρυνθούν σε περιφερειακό και διεθνές.

5.7. Στο πλαίσιο αυτού του εθνικού και περιφερειακού διαλόγου, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η δημιουργία Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων ή παρεμφερών οργανισμών που θα επισημοποιήσουν και θα θεσμοθετήσουν αυτόν τον διάλογο και θα επιτρέψουν την ουσιαστική ενσωμάτωσή του στις νομοθετικές διαδικασίες και στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων που αφορούν άμεσα την κοινωνία των πολιτών.

6. Μέτρα προτεραιότητας για την οργάνωση της 2ης συνάντησης των εκπρόσωπων της Κοινωνίας των πολίτων Ευρώπης-Λατινικής Αμερικής-Καραϊβικής

6.1. Δράσεις ενημερωτικού χαρακτήρα: Δημιουργία ειδικής ιστοσελίδας, που θα συνδέεται με όλες τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συμμετείχαν στο Ρίο ντε Τζανέιρο και θα είναι ανοικτή στη λήψη παρατηρήσεων και συστάσεων. Συμπληρωματικά, θα μπορούσε να εξετασθεί η δημοσίευση ενός ηλεκτρονικού διμηνιαίου δελτίου. Επίσης, θα πρέπει να ζητηθεί η συνεργασία των αντιπροσωπειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διάφορες χώρες, για την κινητοποίηση και άλλων οργανώσεων σε κάθε χώρα.

6.2. Δράσεις μέσω των Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων ή άλλων παρεμφερών οργανισμών: Τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Ο στόχος είναι η ενίσχυση της παρουσίας της κοινωνίας των πολιτών των εν λόγω χωρών και η παραγωγή αμοιβαίας προστιθέμενης αξίας χάρη στη συμμετοχή τους σ' αυτή την εκδήλωση.

6.3. Προετοιμασία τεσσάρων θεματικών εκθέσεων για τα σημαντικότερα θέματα που αφορούν άμεσα την κοινωνία των πολιτών και θα εξεταστούν κατά τη Διάσκεψη Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων στη Μαδρίτη. Στις εκθέσεις αυτές θα πρέπει να προστεθεί άλλη μία σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη των περιφερειών μας και τη δυνατότητα ανάληψης συλλογικών δράσεων ή ανταλλαγής των βέλτιστων σχετικών πρακτικών.

Βρυξέλλες, 21 Φεβρουαρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) CΟΜ(2000) 670 τελικό.

(2) Alliance for the Information Society.