ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - EΚ/ΕΥΡΑΤΟΜ: ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΓΓΥΟΔΟΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο μηχανισμός του Ταμείου Εγγυήσεων καλύπτει τα δάνεια σε τρίτες χώρες με τρία πολύ διαφορετικά μεταξύ τους μέσα: εγγυήσεις που καλύπτουν τις εξωτερικές δανειοδοτήσεις της ΕΤΕ, τις εξωτερικές δανειοδοτήσεις της Ευρατόμ και τα δάνεια της ΕΚ για χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (ΜΧΣ). Στόχος του Ταμείου Εγγυήσεων είναι τόσο η προστασία του κοινοτικού προϋπολογισμού από τις άμεσες επιπτώσεις που θα είχε η αθέτηση υποχρεώσεων του οφειλέτη δανείων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο ενός από τα προαναφερθέντα μέσα και παράλληλα ο περιορισμός του ύψους των δανειοδοτικών και εγγυοδοτικών πράξεων ΕΚ/Ευρατόμ.

Ο μηχανισμός του Ταμείου Εγγυήσεων λειτούργησε ικανοποιητικά ως μέσο απορρόφησης κρίσεων. Το συνολικό ύψος των εναπομενόντων δανείων ανέρχεται σε περίπου 15 δισεκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 13 δισεκατ. είναι υπό μορφή εγγυημένων δανείων της ΕΤΕ. το Ταμείο Εγγυήσεων κατέβαλε συνολικό ποσό 459 εκατ. ευρώ για την κάλυψη περιπτώσεων αθέτησης υποχρεώσεων, οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση θα έπρεπε να καλυφθούν απευθείας από τον προϋπολογισμό.

Το ετήσιο ύψος των δανειοδοτήσεων και εγγυοδοσιών περιορίζεται από το αποθεματικό τροφοδότησης του Ταμείου Εγγυήσεων, και του οποίου το ανώτατο όριο καθορίζεται στις δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 2000-2006. Το εν λόγω αποθεματικό και οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία του Ταμείου Εγγυήσεων περιορίζουν τη συνολική δανειοδοτική και εγγυοδοτική ικανότητα σε περίπου 3 δισεκατ. ευρώ ετησίως. Καταρχήν, όταν αποφασίζεται η χορήγηση νέου δανείου ή η εγγυητική κάλυψη δανείου, ένα ορισμένο κλάσμα του αρχικού ποσού του δανείου ή της εγγύησης πρέπει να μεταφερθεί από το αποθεματικό στο Ταμείο Εγγυήσεων. Επομένως, ο δείκτης κάλυψης σε συνδυασμό με το ύψος του αποθεματικού προσδιορίζουν τη συνολική δανειοδοτική ή εγγυοδοτική ικανότητα. Εάν, παραδείγματος χάρη, πρέπει να καλυφθούν πλήρως όλα τα δάνεια και οι εγγυήσεις και ο δείκτης κάλυψης είναι 10%, η πρόβλεψη αποθεματικού ύψους 100 νομισματικών μονάδων θα περιορίσει τη δανειοδοτική και εγγυοδοτική ικανότητα σε 1000 νομισματικές μονάδες ετησίως.

Στην πράξη, η κατάσταση είναι λιγότερο απλή.

* Καταρχάς, για τις εγγυημένες εξωτερικές δανειοδοτήσεις της ΕΤΕ η ΕΚ εγγυάται ένα χαρτοφυλάκιο δανείων και όχι μεμονωμένα δάνεια. Δεδομένου ότι η ΕΚ παρέχει μια τέτοια συνολική εγγύηση, δεν θεωρείται απαραίτητο να καθοριστεί το ύψος αυτής της εγγύησης στο 100% του συνολικού ποσού του χαρτοφυλακίου δανείων. Με βάση τους ισχύοντες κανόνες, οι περισσότερες δανειοδοτικές πράξεις υπέρ τρίτων χωρών καλύπτονται μόνο κατά 65% από την ΕΚ και επομένως μόνο το ποσοστό αυτό καλύπτεται από το Ταμείο Εγγυήσεων. Ωστόσο, στην πράξη, αυτό συνεπάγεται ότι τα μεμονωμένα δάνεια της ΕΤΕ καλύπτονται πλήρως με εγγύηση εφόσον οι αθετήσεις υποχρεώσεων δεν υπερβαίνουν το 65% του συνολικού χαρτοφυλακίου δανείων.

* Δεύτερον, οι δανειοδοτικές πράξεις - ακόμη και όταν αφορούν μεμονωμένο σχέδιο ή μεμονωμένη χώρα (περίπτωση ΜΧΣ) - ενδέχεται να καλύπτουν πολυετή περίοδο, γεγονός που συνεπάγεται ότι η κάθε δόση του δανείου θα υπόκειται σε σημαντικό βαθμό βεβαιότητας: επομένως, οι κανόνες όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα τροφοδότησης του Ταμείου καθίστανται περισσότερο περίπλοκοι.

Το 2001 το αποθεματικό για εγγυήσεις εξαντλήθηκε πλήρως ενώ για την περίοδο 2002 έως 2004 - και ενώ η διεύρυνση αναμένεται να περιορίσει κάπως την πίεση - η κατάσταση προβλέπεται ότι θα είναι δυσβάσταχτη. Δεδομένου ότι ασκούνται ισχυρές πιέσεις για αύξηση των δανειοδοτήσεων μέσω των τριών παραπάνω δανειοδοτικών μέσων, θεωρείται πλέον απαραίτητο να εξεταστεί ο τρόπος εξισορρόπησης μεταξύ των διαφόρων προτεραιοτήτων καθώς και το εάν απαιτείται περαιτέρω ευελιξία κατά τη λειτουργία του μηχανισμού εγγυήσεων.

2. Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ

Ο πίνακας του Παραρτήματος 1 παρέχει μια εικόνα της γενικής κατάστασης. Από τα στοιχεία του πίνακα προκύπτει ότι στα προσεχή έτη θα ασκηθούν ισχυρότατες πιέσεις στο αποθεματικό για εγγυήσεις.

Οι δραστηριότητες εξωτερικών δανειοδοτήσεων της ΕΤΕ είχαν ήδη αυξηθεί σημαντικά κατά τα πρόσφατα έτη λόγω της αύξησης των χρηματοδοτήσεων προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τα Δυτικά Βαλκάνια, τη Μεσόγειο και τη Νότιο Αφρική. Πιο πρόσφατα, η γενική εντολή δανειοδοτήσεων της ΕΤΕ επεκτάθηκε και συμπεριέλαβε την Κροατία και μια ειδική δράση τελωνειακής ένωσης με την Τουρκία. Παράλληλα, αναλήφθηκε νέα ειδική δράση δανειοδότησης υπέρ των Βαλτικών περιοχών της Ρωσίας. Έτσι, οι ανάγκες τροφοδότησης αυξήθηκαν και αναμένεται να ανέλθουν σε 3.152 εκατ. ευρώ το 2003 και το 2004, έναντι 2.210 εκατ. ευρώ το 2000. Από τον πίνακα προκύπτει επίσης ότι τα προσεχή έτη θα είναι απαραίτητη η αύξηση των καταβολών προκειμένου να καλυφθεί η επέκταση των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕ προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και η "ειδική διευκόλυνση για την ανοικοδόμηση της Τουρκίας". Επιπλέον, σύμφωνα με κάποιες πρώτες ενδείξεις, ορισμένοι θεωρούν σκόπιμο να επωφεληθεί η Ουκρανία, η Μολδαβία και ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ασίας από τα Δάνεια της ΕΤΕ, ενώ από την πλευρά της η Ρωσία εξακολουθεί να ασκεί πιέσεις ώστε οι δανειοδοτήσεις της ΕΤΕ προς τη χώρα αυτή να παρέχονται χωρίς την επιβολή περιορισμών. Εάν ληφθούν υπόψη όλα τα παραπάνω στοιχεία, ενδέχεται να καταστεί απαραίτητη η πρόβλεψη συμπληρωματικού κονδυλίου εγγυήσεων ύψους 300-400 εκατ. ευρώ ετησίως.

Η κάλυψη περίπου 500 εκατ. ευρώ πραγματοποιήθηκε ήδη στο πλαίσιο του προτεινόμενου δανείου Ευρατόμ ύψους 657 εκατ. για K2/R4 και παράλληλα καλύφθηκε δάνειο Ευρατόμ ύψους περίπου 210 εκατ. ευρώ στη Βουλγαρία. Ωστόσο, καθώς το πρόβλημα της ασφάλειας των σοβιετικής κατασκευής σταθμών ατομικής ενέργειας καθίσταται συνεχώς οξύτερο, αναμένονται νέες πιέσεις για επέκταση της κάλυψης των δανείων Ευρατόμ, γεγονός που θα δημιουργήσει ανάγκη για αύξηση των πόρων του Ταμείου. Οι νέες αυτές αναλήψεις υποχρεώσεων Ευρατόμ ενδέχεται να είναι της τάξης των 200-300 εκατ. ευρώ ετησίως. Κάθε συμπληρωματική δανειοδοτική πράξη Ευρατόμ θα απαιτούσε επίσης την αύξηση του καθορισμένου ανωτάτου ορίου για τα δάνεια Ευρατόμ, δεδομένου ότι τα τελευταία υπάγονται σε ξεχωριστή νομοθετική διαδικασία.

Ο όγκος των δανείων μακροοικονομικής συνδρομής παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις από έτος σε έτος. Σήμερα, η μακροοικονομική συνδρομή τείνει να εστιαστεί στις χώρες με χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα των Δυτικών Βαλκανίων και περιλαμβάνει σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό ένα μέρος μη επιστρεπτέας χρηματοδότησης. Το 2001 ήταν ωστόσο απαραίτητο να καλυφθούν δανειοδοτήσεις ύψους 225 εκατ. ευρώ προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Από πιο μακροπρόθεσμη άποψη, φαίνεται ότι ένα ετήσιο κονδύλιο της τάξης των 400-500 εκατ. ευρώ θα είναι επαρκές για την αντιμετώπιση των δυνητικών αναγκών της μακροοικονομικής βοήθειας, αλλά προς το παρόν δεν έχει πραγματοποιηθεί ουσιαστικά κανένας ενδεικτικός εφοδιασμός για τα έτη 2002-2004. Ένα ιδιαίτερα χαμηλό ποσό περιλήφθηκε στον πίνακα για την Ουκρανία, για το οποίο εκτιμάται ότι ο προηγούμενος εφοδιασμός μπορεί να επανενεργοποιηθεί και ότι μόνο για τα συμπληρωματικά δάνεια ύψους 18 εκατ. ευρώ υπήρχε ανάγκη νέου εφοδιασμού. Επιπλέον έχουν ήδη πραγματοποιηθεί ορισμένες διερευνητικές συζητήσεις για νέες πράξεις δανειοδότησης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Η κάθε μία από τις πράξεις αυτές θα αφορά σχετικά μικρά ποσά, όμως το άθροισμα των εν λόγω ποσών ενδέχεται να προκαλέσει δυσβάσταχτες πιέσεις στο επίπεδο του μηχανισμού εγγύησης, και το ίδιο ισχύει για ενδεχόμενη συνδρομή σε μια οικονομία όπως η τουρκική, για την οποία τα σχετικά ποσά θα ήταν προφανώς πολύ σημαντικότερα, ή για κάθε νέα επέκταση του γεωγραφικού πεδίου που καλύπτει αυτό το χρηματοδοτικό μέσο..

3. Η ΑΝΑΓΚΗ ΑΝΑΛΗΨΗΣ ΔΡΑΣΗΣ

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η πιθανότητα πραγματοποίησης κάποιας από τις προαναφερθείσες νέες δανειοδοτικές ή εγγυοδοτικές πράξεις στο πλαίσιο των τριών χρηματοδοτικών μηχανισμών. Στις συνθήκες αυτές, δεν είναι εύκολο να θεσπιστούν αποτελεσματικές διαδικασίες που θα καθορίζουν τις προτεραιότητες μεταξύ όλων αυτών των πράξεων. Ωστόσο, η στενότητα των υφιστάμενων περιθωρίων - ακόμη και αν ληφθούν υπόψη μόνο οι ήδη αποφασισθείσες πράξεις - επιβάλλει να αναληφθούν δράσεις για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης.

Κατά την άποψη της Επιτροπής, επιβάλλεται καταρχάς να γίνει ένας απολογισμός της χρησιμοποίησης αυτών των τριών μηχανισμών και να πραγματοποιηθεί συζήτηση για τις προτεραιότητες που διέπουν τη λειτουργία τους.

Εάν, στη βάση αυτή, αποφασιστεί να αυξηθεί η δανειοδοτική και εγγυοδοτική ικανότητα, αυτό θα συνεπαγόταν είτε αύξηση του ισχύοντος ανωτάτου ορίου του αποθεματικού εγγυήσεων, είτε τροποποίηση των κανόνων λειτουργίας του μηχανισμού εγγυήσεων. Δεδομένου ότι η ενδεχόμενη αύξηση του ανωτάτου ορίου του αποθεματικού θα απαιτούσε αναθεώρηση των ισχυουσών δημοσιονομικών προοπτικών (2000-2006), κρίνεται σκόπιμο να εξεταστεί περαιτέρω η δεύτερη λύση. Η επιλογή αυτή θα συνεπαγόταν προσαρμογή του μηχανισμού εγγυήσεων, ιδίως για την περίοδο 2002-2004, με σκοπό την αύξηση της δανειοδοτικής και εγγυοδοτικής ικανότητας. Αυτό θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί συνδυάζοντας μια μείωση του ποσοστού εφοδιασμού του Ταμείου Εγγυήσεων με μια παράλληλη μείωση του ποσοστού εγγύησης των δανειοδοτήσεων ΕΤΕ.

Η πρώτη προσαρμογή θα μπορούσε να συνίσταται σε μια μείωση (στο πλαίσιο του κανονισμού του Ταμείου Εγγυήσεων) του ποσοστού εφοδιασμού που εφαρμόζεται σε κάθε νέα πρωτοβουλία δανειοδοσίας ή εγγυοδοσίας υπέρ τρίτων χωρών, και το οποίο, από το σημερινό επίπεδο του 9% θα υποχωρούσε σε 8%. Μια τέτοια μεταβολή δεν θα υπονόμευε κατά κανένα τρόπο το ρόλο που διαδραματίζει το Ταμείο Εγγυήσεων ως μηχανισμός απορρόφησης κρίσεων. Σήμερα, η πόροι του Ταμείου έχουν φθάσει στο επίπεδο - στόχο και, κάθε έτος, σημαντικά ποσά (165 εκατ. ευρώ το 2001) που βρίσκονται στη διάθεση του Ταμείου καθ´ υπέρβαση αυτού του ποσού επανακαταβάλλονται στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Ποσοστό εφοδιασμού (καταβολής) 8% για τις νέες δανειοδοτικές ή εγγυοδοτικές πράξεις θα ήταν επαρκές για να διατηρηθούν οι πόροι του Ταμείου στο προβλεπόμενο επίπεδο, ιδιαίτερα χάρη στους τόκους από την τοποθέτηση των διαθέσιμων κεφαλαίων του Ταμείου.

Όσον αφορά τη δεύτερη προσαρμογή, θα μπορούσε να συνίσταται σε μείωση (στο πλαίσιο της απόφασης που καθορίζει τη γενική εντολή της ΕΤΕ για τις δανειοδοτήσεις σε τρίτες χώρες) της "πλήρους" εγγύησης που χορηγεί η ΕΚ στην ΕΤΕ. Mια ενδεχόμενη μείωση της εγγύησης αυτής από 65% σε 60%, ή ακόμη σε 50%, δεν θα διαφοροποιούσε σημαντικά την υφιστάμενη κατάσταση και κυρίως δεν θα επηρέαζε την πρόσβαση της τράπεζας στις κεφαλαιαγορές με τους ευνοϊκότερους όρους. Ο κίνδυνος να απολέσει η ΕΤΕ ποσό που υπερβαίνει το 50% του εγγυημένου χαρτοφυλακίου παραμένει αμελητέος. Η ΕΤΕ δέχθηκε ήδη παρεμφερείς προτάσεις από την Επιτροπή το 1996 και το 1999.

Ο πίνακας του Παραρτήματος 2 περιλαμβάνει ποσοτικοποιημένα στοιχεία όσον αφορά τις επιπτώσεις που θα έχει μια μεταβολή του ποσοστού καταβολών ή/και του ποσοστού εγγύησης της ΕΤΕ στην δανειοδοτική και εγγυοδοτική ικανότητα της ΕΚ.

Εάν το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εγκρίνουν τις βασικές αυτές κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή θα υποβάλει τις απαραίτητες νομοθετικές προτάσεις.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

Ενδεικτικά ποσά των δανείων και εγγυήσεων δανείων που πρέπει να καλυφθούν στο πλαίσιο του αποθεματικού εγγυήσεων

(σε εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2

Δανειοδοτική και εγγυοδοτική ικανότητα της ΕΚ βάσει του μηχανισμού του Ταμείου Εγγυήσεων (Στοιχεία 2002)

(εκατ. ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>