Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: "Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών τεχνολογιών των πληροφοριών και επικοινωνιών ΤΠΕ"»

(98/C 73/01)

Στις 21 Απριλίου 1997 η Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών κατήρτισε την γνωμοδότησή του στις 5 Νοεμβρίου 1997 βάσει της εισηγητικής έκθεσης του εισηγητή κ. Burani.

Κατά την 350ή σύνοδο ολομέλειας της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το έγγραφο που αποτελεί το αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής αντιπροσωπεύει την πρώτη συμβολή της Επιτροπής στη συζήτηση που έχει προταθεί από την κυβέρνηση της Ολλανδίας και από το Άτυπο Συμβούλιο την άνοιξη του 1997, σχετικά με την κατάσταση των βιομηχανιών ΤΠΕ () στην Ευρώπη. Με το έγγραφο αυτό επιδιώκεται η προώθηση περαιτέρω συνεισφορών σε ένα πρόβλημα μεγάλης επικαιρότητας και το οποίο απαιτεί ταχείες και αποτελεσματικές λύσεις. Η ΟΚΕ, από την πλευρά της, κρίνει ότι το ζήτημα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως και με την πρόθεση να επιτευχθούν συγκεκριμένες λύσεις 7 στο πνεύμα αυτό προτίθεται να διατυπώσει προτάσεις και παρατηρήσεις.

1.2. Δεδομένου ότι οι βιομηχανίες ΤΠΕ αποτελούν «σημαντικό στοιχείο» της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι διαπιστώνονται «ανησυχητικά σημάδια» αδυναμίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι των άλλων χωρών. Προειδοποιητικά σημάδια αδυναμίας είναι η υπερβολικά αργή αύξηση της αγοράς, η μείωση των μεριδίων της αγοράς που κατέχουν οι ευρωπαίοι παραγωγοί, οι ανεπαρκείς αντιδράσεις στις εξελίξεις της αγοράς και στις τεχνολογίες. Το φαινόμενο είναι γνωστό και οι ίδιες σκέψεις ισχύουν και για άλλες παρόμοιες βιομηχανίες.

1.3. Το έγγραφο επισημαίνει την αναγκαιότητα να διαθέτει η Ευρώπη μια «ανταγωνιστική και δυναμική βιομηχανία ΤΠΕ» προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική εξάρτησή της από «σημαντικές» τεχνολογίες, να μπορέσει να συμμετάσχει στην επέκταση των παγκόσμιων αγορών και να συμβάλει στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Προτείνεται τέλος ο φιλόδοξος στόχος να βρεθεί η Ευρώπη στην πρωτοπορία της μελλοντικής καινοτομίας.

1.4. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι οι στόχοι που εξαγγέλθηκαν είναι απόλυτα αποδεκτοί 7 όσον αφορά το στόχο της επίτευξης μιας πρωτοποριακής θέσης, το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική, η κατάσταση ωστόσο απαιτεί σήμερα άμεσες και συνεκτικές δράσεις, ως προς τις στρατηγικές αυτές, όπως εξάλλου είναι λογικό και αναγνωρίζεται και από την ίδια την Επιτροπή.

1.5. Το έγγραφο αναφέρει την αναγκαιότητα άμεσης δράσης εκ μέρους της ίδιας της βιομηχανίας, των κρατών μελών και της Επιτροπής προκειμένου να υλοποιηθεί ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα δράσης. Η επιτυχία εξαρτάται βεβαίως, πέρα από την πρωτοβουλία της βιομηχανίας, και από την κατάλληλη νομοθετική και κανονιστική υποδομή. Το έγγραφο πολύ λίγο θίγει το ρόλο του νομοθέτη () 7 η ΟΚΕ επιθυμεί να τονισθεί περισσότερο η πρωταρχική ευθύνη των δημόσιων αρχών ως προς τη δημιουργία των προϋποθέσεων για καλύτερη ανταγωνιστικότητα, για καλύτερες δυνατότητες εκμετάλλευσης της καινοτομίας, για βελτιωμένη ικανότητα της βιομηχανίας να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας.

2. Οι βιομηχανίες ΤΠΕ: παγκόσμιες δομές/ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης

2.1. Διάρθρωση της αγοράς (Κεφάλαιο 2.1 της Ανακοίνωσης)

2.1.1. Με στόχο τη συστηματική εξέταση, η Επιτροπή χωρίζει την αγορά σε τρία τμήματα: υποδομές, βιομηχανικά και επαγγελματικά προϊόντα, ευρύ κοινό. Οι τρείς τομείς είναι διαφορετικοί ως προς τα χαρακτηριστικά και τους τρόπους λειτουργίας, πράγμα που απαιτεί διαφορετικές ενέργειες και παρεμβάσεις, τόσο στο νομοθετικό όσο και στο πολιτικό πεδίο. Υφίσταται ωστόσο, σύμφωνα με την ΟΚΕ, ένας κοινός παρανομαστής: σε λίγους από τους τομείς αυτούς η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη θέση. Η ανάλυση των λόγων αυτής της αδυναμίας αποτελεί το πρώτο βήμα προς μια συνείδηση των προβλημάτων.

2.1.2. Η αγορά των υποδομών περιλαμβάνει τα μεγάλα συστήματα με μακρόχρονους σχετικά κύκλους ζωής, που απειλούνται όμως από την διακίνηση προς τα μικρά συστήματα καθώς και από την φιλελευθεροποίηση. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι εάν από τη μια πλευρά οι παραδοσιακοί προμηθευτές «που υπάγονται στην Ευρώπη», βρίσκονται σε καλή ανταγωνιστική θέση σε ορισμένα πεδία όπως είναι το πεδίο των τηλεπικοινωνιών, από την άλλη πλευρά βρίσκονται αντιμέτωποι με τη φιλελευθεροποίηση και την προοδευτική απορύθμιση.

2.1.3. Οι βιομηχανικές και επαγγελματικές αγορές προσελκύουν πολυάριθμους παραγωγούς που ξεκινώντας από ασήμαντες θέσεις έχουν δημιουργήσει αρκετά μεγάλες αγορές. Πρόκειται συχνά για επιχειρήσεις που βασίζονται σε προωθημένες τεχνολογίες αλλά που εξαρτώνται σημαντικά από τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων κινδύνου. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι στο πεδίο αυτό η αμερικανική βιομηχανία καταλαμβάνει τις πρώτες θέσεις.

2.1.4. Οι αγορές «ευρύτερου κοινού» απαιτούν συνεχή καινοτομία και έγκυρα προϊόντα 7 οι αγορές αυτές καθίστανται ο «τεχνολογικός κινητήρας» των βιομηχανιών ΤΠΕ. Το κυριότερο πρόβλημα αποτελεί η συνεχής διάβρωση των τιμών, πράγμα που επιβάλει την αναγκαιότητα των συγκεντρώσεων. Η αγορά πράγματι χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία ενός σχετικά περιορισμένου αριθμού γνωστών παραγωγών που διαθέτουν όλες τις παραγωγικές διαρθρώσεις που επεκτείνονται σε όλο τον κόσμο. Τα πρωτεία κατέχουν κυρίως οι Ιάπωνες και οι Κορεάτες, μολονότι οι παραγωγοί «ευρωπαϊκής ιθαγένειας» αντέχουν αρκετά καλά στον ανταγωνισμό 7 η θέση τους ωστόσο απειλείται από τους Αμερικανούς, που κερδίζουν κυρίως έδαφος στο πεδίο των μικροεπεξεργαστών.

2.1.5. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι η συνεχώς πιο προωθημένη παγκοσμιοποίηση των αγορών σε σημείο που δεν έχει πλέον έννοια να μιλάμε για «ευρωπαϊκές βιομηχανίες» με τη στενή έννοια. Σε όλες τις περιοχές του κόσμου παρατηρείται αλληλοδιείσδυση των αγορών και των κεφαλαίων: αυτή η τάση θα ενταθεί στο μέλλον. Χρειάζεται για το λόγο αυτό να υπάρξει σοβαρός προβληματισμός ως προς τα αποτελέσματα: δεν πρέπει πράγματι να παραγνωρισθεί ότι οι βιομηχανίες ΤΠΕ είναι σε μεγάλο βαθμό ευαίσθητοι τομείς, όπως για παράδειγμα ή Ε& Α στις αμυντικές εφαρμογές της. Στους τομείς αυτούς η τάση της παγκοσμιοποίησης πρέπει να μετριασθεί από την ανάγκη διατήρησης των παγκόσμιων πολιτικών ισορροπιών.

2.1.6. Το έγγραφο της Επιτροπής σκιαγραφεί ένα συγκεκριμένο και αληθοφανές πλαίσιο της κατάστασης 7 από την πλευρά της η ΟΚΕ θα ήθελε να προσθέσει την θεώρηση ότι δύσκολα η Ευρώπη θα καταστεί ανταγωνιστική εάν δεν είναι σε θέση να υιοθετήσει πολιτικές και διαρθρώσεις που θα είναι κατάλληλες για την παγκοσμιοποίηση των αγορών. Συνεπώς, οι καθαρά ευρωπαϊκού χαρακτήρα λύσεις και προσεγγίσεις υπάρχει κίνδυνος να την οδηγήσουν σε θέσεις αναπόφευκτης αδυναμίας.

2.1.7. Η κατάσταση της απασχόλησης: από τη μια πλευρά η απώλεια θέσεων εργασίας ακολουθείται από ισχυρή αύξηση της παραγωγικότητας και σε ορισμένες περιπτώσεις από τη μετακίνηση των εγκαταστάσεων προς τρίτες χώρες 7 από την άλλη πλευρά η αύξηση της βιομηχανίας λογιστικού και υπηρεσιών γενικότερα. Η Επιτροπή κρίνει, ωστόσο, ότι το συνολικό αποτέλεσμα αποτελεί «κατάσταση μέτριας μακροπρόθεσμης ανάπτυξης».

2.1.8. Η ΟΚΕ θα ήθελε να εισάγει ένα στοιχείο επιφύλαξης ως προς αυτή την αξιολόγηση. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τις μετακινήσεις εγκαταστάσεων, είναι δύσκολο να καθοριστεί εάν το καθαρό υπόλοιπο από την άποψη της απασχόλησης, μεταξύ των αντίθετων τάσεων είναι θετικό ή αρνητικό. Χρειάζεται πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση για να επιβεβαιωθεί εάν ορισμένες νέες ή επεκτεινόμενες βιομηχανίες (π.χ. οι τηλεπικοινωνίες) θα δώσουν θετικό αποτέλεσμα εξισορροπώντας τα αρνητικά υπόλοιπα από τις άλλες βιομηχανίες. Εν πάση περιπτώσει, είναι δύσκολο να κριθούν οι απώλειες απασχόλησης που δημιουργούνται στις εξαρτώμενες βιομηχανίες (μεταφορές, φιλοξενίας, εμπόριο, υπηρεσίες) από τις μετακινούμενες βιομηχανίες. Λαμβάνοντας υπόψη τα τελευταία αυτά στοιχεία καθίσταται προφανές ότι το κυριότερο πρόβλημα - και αυτό όχι μόνο από την άποψη της απασχόλησης - παραμένει το ζήτημα της εξεύρεσης ενός διορθωτικού της τάσης δημιουργίας παραγωγικών μονάδων εκτός της Ευρώπης. Το διορθωτικό αυτό μπορεί να βρεθεί με την εφαρμογή της «κοινωνικής ρήτρας».

2.1.9. Η τάση αυτή από την άλλη πλευρά ενθαρρύνει την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, και ειδικότερα έναντι των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Δεν μπορεί να μην αναγνωριστεί ότι η αναγκαιότητα της υποστήριξης της ανάπτυξης των χωρών αυτών -ενόψει επίσης της προσχώρησης ορισμένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση- δικαιολογείται από πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές θεωρήσεις. Ωστόσο, στη σημερινή συγκυρία παραμένει δύσκολο να συμβιβαστούν οι δυο απαιτήσεις, δημιουργία απασχόλησης στο εσωτερικό της ΕΕ και διατήρηση σταθερής ροής των επενδύσεων στις τρίτες χώρες.

3. Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών ΤΠΕ (Κεφάλαιο 2.2 της Ανακοίνωσης)

3.1. Το έγγραφο της Επιτροπής παραθέτει μια σειρά στοιχείων που επισημαίνουν αρκετά καλά την εντυπωσιακή ανάπτυξη των βιομηχανιών ΤΠΕ: αυτές αποτελούν σήμερα έναν τομέα που είναι πιο σημαντικός από τον χημικό τομέα ή τον τομέα των αυτοκινήτων από την άποψη του κύκλου εργασιών, της παραγωγής και της προστιθέμενης αξίας. Ο συντελεστής ανάπτυξης (7 % ετησίως με τάση να διατηρηθεί σταθερός) είναι ακόμη πιο σημαντικός, αλλά θα πρέπει να υπάρξει επιφύλαξη ως προς τις υπερβολικές αισιοδοξίες: ο συντελεστής αυτός είναι πράγματι κατώτερος από τον αντίστοιχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των αναπτυσσόμενων σχετικών χωρών. Επιπλέον, το ευρωπαϊκό εμπορικό ισοζύγιο του συνόλου των προϊόντων αρχίζει να μειώνεται.

3.2. Η παρουσίαση ανά τομέα των βιομηχανιών ΤΠΕ καθιστά φανερή την κατωτερότητα της Ευρώπης στο πεδίο των λογισμικών, κατωτερότητα που τείνει να γίνει σοβαρή στο πεδίο της ηλεκτρονικής συναρμολόγησης - ενώ αντίθετα διατηρεί σχετικά καλή ανταγωνιστικότητα στον τομέα των ημιαγωγών χάρις στις διεθνείς στρατηγικές συμμαχίες. Μόνο στο πεδίο του υλικού τηλεπικοινωνιών η Ευρώπη καταλαμβάνει προωθημένη θέση, που αποδεικνύεται από την επιτυχία του GSM. Συνολικά, το πανόραμα δεν είναι τελείως αρνητικό, και αξίζει να υποστηριχθεί η προσπάθεια της Επιτροπής να αναλυθούν οι λόγοι της κατωτερότητας και να διερευνηθούν τα μέσα αντιμετώπισης.

4. Κυριότερες προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες ΤΠΕ (Κεφάλαιο 3 της Ανακοίνωσης) ()

4.1. Βελτίωση αφομοίωσης από την αγορά

4.1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής αναλύει τις ελλείψεις της αγοράς από διάφορες σκοπιές:

- οι επιχειρήσεις πολύ λίγο προσανατολίζονται στο μέλλον: πολλές θεωρούν ακόμη τις επενδύσεις στις ΤΠΕ ως στοιχεία κόστους και υποτιμούν τη συμβολή των ΤΠΕ στη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητά τους,

- οι ιδιώτες καταναλωτές, όπως και οι δημόσιες διοικήσεις, παρουσιάζουν βραδύτητα ως προς την υιοθέτηση των τεχνολογιών ΤΠΕ (αναφέρεται το σχετικά χαμηλό ποσοστό χρήσης του Internet),

- το κυριότερο όμως εμπόδιο συγκροτεί ο διαφορετικός ρυθμός φιλελευθεροποίησης των αγορών στο σύνολο των κρατών μελών.

Τα μέσα για την αντιμετώπιση της κατάστασης που πρέπει σύμφωνα με την Επιτροπή να υιοθετηθούν συνίστανται συνεπώς:

- στη μεγαλύτερη προσπάθεια εμπορίας και επικοινωνίας εκ μέρους των προμηθευτών,

- στην προώθηση της ανάληψης ΤΠΕ από κρατικές υπηρεσίες,

- στην επιταχυνόμενη εναρμόνιση των κανόνων και των κανονισμών.

4.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση και γενικότερα με τα μέσα που αναγγέλονται από την Επιτροπή. Θεωρεί για το λόγο αυτό ότι θα πρέπει να επιστήσει την προσοχή κατά των λύσεων που εμφανίζονται αρκετά προφανείς, οι οποίες όμως μπορούν να αποτελέσουν δίκοπο μαχαίρι: εάν δεν υπάρξει προηγουμένως κατάσταση ανταγωνιστικότητας, οι επενδύσεις από την άποψη των δράσεων εμπορίας και επικοινωνίας μπορούν να διευκολύνουν τους προμηθευτές τρίτων χωρών 7 το ίδιο ισχύει για την εναρμόνιση των κανόνων και των κανονισμών, που θα προμηθεύσουν μια μεγαλύτερη αγορά στη διάθεση εκείνων που θα είναι σε καλύτερη θέση να την εκμεταλλευτούν. Αυτές οι θεωρήσεις δεν σχετίζονται καθόλου με τον προστατευτισμό: πρόκειται απλώς για την ανάγκη να αξιολογηθούν προσεκτικά ποιές πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία και ποιές αντιθέτως αποβαίνουν υπέρ των πιο ισχυρών τρίτων χωρών. Τελικά, το πρόβλημα παραμένει στη βάση η δημιουργία προϋποθέσεων για τη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών ΤΠΕ στους πιο «ασθενείς» τομείς και για τη διαχείριση των θέσεων στους πιο «ισχυρούς».

4.2. Μετασχηματισμός των βιομηχανικών δομών

4.2.1. Η ανάλυση του εγγράφου της Επιτροπής ως προς το σημείο αυτό φανερώνει ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία ΤΠΕ καθυστερεί στην αναδιοργάνωσή της: γενικότερα, δεν έχει ακολουθήσει την τάση για έξωθεν πορισμό, ανάπτυξη δικτύων παραγωγής εξαρτημάτων όπως έχουν πραγματοποιήσει οι αμερικανοί και οι ιάπωνες κατασκευαστές που έχουν συγκροτήσει δίκτυα παραγωγής εξαρτημάτων στην Ασία. Η λύση για την Ενωμένη Ευρώπη θα ήταν να στραφεί προς τις ΧΚΑΕ, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό μια ολοκληρωμένη βιομηχανική συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.2.2. Η λύση αυτή φαίνεται θετική και από την άλλη πλευρά ήδη έχει αρχίσει να υλοποιείται 7 η ΟΚΕ ωστόσο υποστηρίζει τις δράσεις που αποσκοπούν στη στενότερη συνεργασία των ΤΠΕ μεταξύ των βιομηχανιών της ΕΕ και των ΧΚΑΕ. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλίες στους τομείς της κατάρτισης των προμηθευτών, της δημιουργίας δικτύων, της διαχείρισης της ποιότητας, κ.λπ.

4.2.3. Η ανακοίνωση δεν αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα το οποίο εξάλλου συνδέεται και με τον μετασχηματισμό των βιομηχανικών διαρθρώσεων: δηλαδή τις συγκεντρώσεις, συγχωνεύσεις και συμφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ή των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων με επιχειρήσεις τρίτων χωρών. Από τη μια πλευρά αναγνωρίζεται () ότι η Ευρώπη χρειάζεται βιομηχανικά συγκροτήματα με διαστάσεις ικανές να μπορέσουν να συναγωνισθούν τους αμερικανούς, ιαπωνικούς και ασιατικούς κολοσσούς 7 από την άλλη εκφράζεται ορθώς η ανησυχία για την προστασία των κανόνων ανταγωνισμού στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς, με σεβασμό των άρθρων 85-86 της Συνθήκης. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εμβαθύνει το ζήτημα αυτό ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την έννοια «κατάλληλης αγοράς» για τις βιομηχανίες ΤΠΕ. Οι σχετικές αποφάσεις θα πρέπει να εμπνευστούν από την ανάγκη επίτευξης ισορροπίας στις περιπτώσεις που είναι αντιφατικές. Δεν θα πρέπει ποτέ να εφαρμοστεί στον τομέα ο κανόνας «περίπτωση με περίπτωση» χωρίς προκαθορισμένες θέσεις.

4.3. Ανάπτυξη ταχέως αυξανόμενων εταιρειών

4.3.1. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατάφερε να δημιουργήσει μια δυναμική ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων, ειδικότερα των ΜΜΕ, και ότι χρειάζεται να βελτιωθεί η διαρκής επιμόρφωση και κινητικότητα του εργατικού δυναμικού.

4.3.2. Η ΟΚΕ διερωτάται ως προς τους λόγους αυτής της ανεπάρκειας, τους οποίους άλλωστε εξετάζει στη συνέχεια και η Επιτροπή (βλ. επιπλέον, σημείο 4.7). Το ζήτημα της ανάπτυξης των ΜΜΕ έχει γενικό χαρακτήρα 7 για το λόγο αυτό χρειάζεται να γίνουν ορισμένες παρατηρήσεις οι οποίες αν και ισχύουν για το σύνολο των επιχειρήσεων, αποκτούν ειδική αξία για τις βιομηχανίες ΤΠΕ:

- η Ευρώπη υποφέρει από έλλειψη κεφαλαίων venture και από σχετική ανεπάρκεια των συμπληρωματικών κινητών αξιών αγορών 7

- ο μέσος όρος των φόρων και των κοινωνικών εισφορών είναι, λόγω του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, υψηλότερος από ό,τι σε άλλες χώρες. Για να έχουν νόημα οι μειώσεις των φόρων ή των κοινωνικών εισφορών, πρέπει να συμβιβάζονται με τις δραστηριότητες στον τομέα της εκπαίδευσης των εργαζομένων ή με τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Όσον αφορά την κατανομή των επενδύσεων στον τομέα των ΤΠΕ μεταξύ διαφόρων χωρών της ΕΕ, ο προσεχής κώδικας συμπεριφοράς για φορολογικά θέματα έχει μεγάλη σημασία, προκειμένου να βασίζονται οι επενδύσεις στις πραγματικές διαφορές και όχι στις φορολογικές.

4.4. Πραγμάτωση ευρωπαϊκής αριστείας στο λογισμικό

4.4.1. Το έγγραφο της Επιτροπής εξαγγέλει μία αρχή η οποία εάν γίνει δεκτή με απόλυτη έννοια, θα απειλήσει στη βάση της την ίδια την εγκυρότητα πολλών από τις εξαγγελόμενες λύσεις: «κανένα μέτρο αναδιάρθρωσης δεν μπορεί να τροποποιήσει το γεγονός ότι η Ευρώπη αποτελεί περιφέρεια με αρκετά υψηλό κόστος κατασκευής». Η ΟΚΕ παρατηρεί σχετικά ότι η αποδοχή αυτής της δήλωσης ισοδυναμεί ουσιαστικά με αποδοχή της μόνιμης κατωτερότητας της Ευρώπης στο πεδίο της κατασκευαστικής βιομηχανίας ΤΠΕ. Χρειάζεται συνεπώς, να δοθεί στη δήλωση αυτή η σημασία που πιθανότατα θέλει να έχει στο πλαίσιο στο οποίο διαπιστώνεται η σημασία του λογισμικού, στο οποίο η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει πρωτοποριακό ρόλο από την άποψη της ποιότητας.

4.4.2. Η Επιτροπή κρίνει δικαίως ότι η Ευρώπη μπορεί να αφιερώσει ειδική προσοχή στο λογισμικό, που είναι σημαντικό από άποψη ανταγωνιστικότητας, πρόσθετης αξίας και δημιουργίας απασχόλησης. Αναφέρει ως ενδεχόμενες αγορές τις δημοσιονομικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες γενικότερα, τις αεροναυτικές εφαρμογές και πολυάριθμες άλλες βιομηχανικές διαδικασίες 7 η ΟΚΕ προσθέτει από την πλευρά της την αναφορά στην αγορά που θα δημιουργηθεί με το πέρασμα στο ενιαίο νόμισμα, πράγμα που θα απαιτήσει την προσαρμογή απειράριθμων δημοσιονομικών λογιστικών και διοικητικών προγραμμάτων και θα αποτελέσει την ευκαιρία για μια σφαιρική αναθεώρηση των επιχειρηματικών διαδικασιών και των δημόσιων διοικήσεων. Άλλος παράγοντας πρόκλησης που αναφέρεται από την Επιτροπή είναι το ζήτημα των γλωσσικών διαφορών, που μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία όσον αφορά την παροχή προγραμμάτων στις εθνικές γλώσσες. Ως προς το τελευταίο αυτό σημείο η ΟΚΕ εκφράζει κάποια επιφύλαξη (βλ. επίσης παράγραφο 4.6.3).

4.4.3. Στα πλαίσια μιας αγοράς διασπασμένης σε διάφορες εθνικές γλώσσες μπορεί να συμφωνήσει κανείς με την ανάλυση της Επιτροπής, αναγνωρίζοντας όμως ότι υπάρχουν και παραγνωρισμένες δυσχέρειες άλλου χαρακτήρα (βλ. επιπλέον, 4.6.3). Δεν μπορεί όμως κανείς να παραγνωρίσει ότι η ιδιαίτερα μεγάλη διαφοροποίηση των γλωσσικών προγραμμάτων θα οδηγήσει σε αύξηση του κόστους των καταναλωτών των μικρότερων χωρών, με αναπόφευκτη ζημιά στις ανταγωνιστικές τους θέσεις. Εξάλλου, η αγορά έχει ήδη αντιληφθεί αυτό το σκέλος του θέματος: τα προγράμματα στις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες είναι σπάνια και οπωσδήποτε δαπανηρά.

4.5. Βελτιστοποίηση της ανάπτυξης και διάδοσης της τεχνολογίας

4.5.1. Η Επιτροπή ξεκινά από τη διαπίστωση ότι το κόστος Ε& Α αυξάνεται σε σχέση με τη σχετική συντομία του κύκλου ζωής των προϊόντων και καλεί τις παραγωγικές επιχειρήσεις να επιταχύνουν την εισδοχή των προϊόντων στην αγορά, έννοια που κατά τα άλλα έχει ήδη εξαγγελθεί στο προηγούμενο σημείο 4.1. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι εάν η απαίτηση ταχείας αντίδρασης στις απαιτήσεις της αγοράς είναι σημαντική, άλλη τόση σημασία έχει η καινοτομία: όπως διδάσκει η εμπειρία η επιτυχία δεν έγκειται τόσο στην παρακολούθηση των τάσεων της αγοράς αλλά κυρίως στη δημιουργία νέων προϊόντων που προκαταλαμβάνουν τις απαιτήσεις και δημιουργούν νέες αγορές.

4.5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί τις ανεπαρκείς επενδύσεις στον τομέα της Ε& Α ως έναν από τους κυριότερους λόγους της περιορισμένης ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ΤΠΕ 7αυτές οι επενδύσεις από την άποψη της σχέσης με το ΑΕΠ είναι κατώτερες από τις αντίστοιχες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας. Η μόνιμη επιτυχία στις παγκόσμιες αγορές δεν εξαρτάται τόσο από την προσφορά προϊόντων σε ανταγωνιστικές τιμές, αν ληφθεί υπόψη η ταχεία εξέλιξη της καινοτομίας και η τάση για μείωση των τιμών 7 προκύπτει κυρίως από την προσφορά πρωτότυπων και καινοτόμων προϊόντων, νέων και συνεπώς μοναδικών.

4.5.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα Ε& Α, που προωθείται ως συνεργασία της βιομηχανίας και των δημόσιων αρχών, θα πρέπει να έχει την απόλυτη προτεραιότητα. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί για το λόγο αυτό όχι μόνο από τις επενδύσεις, αλλά και από τη διαθεσιμότητα ανθρώπινων πόρων. Πρέπει να τονισθεί ότι το τελευταίο αυτό πρόβλημα δεν τίθεται τόσο από την άποψη της αύξησης της απασχόλησης όσο κυρίως ως έρευνα επαγγελματικών ικανοτήτων υψηλότατου επιπέδου. Λόγω της έλλειψης επαρκούς και ικανού προσωπικού, η βιομηχανία των ΤΠΕ έχει τόσο χειρότερες προοπτικές ανάπτυξης όσο και υψηλότερο επίπεδο κόστους σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο, εφόσον επικρατεί ανταγωνισμός για την πρόσληψη του ανεπαρκούς εργατικού δυναμικού. Η έντονη εξάρτηση της βιομηχανίας των ΤΠΕ από καλά εκπαιδευμένο τεχνικό προσωπικό, το οποίο πρέπει συνεχώς να ανανεώνει και να αναπτύσσει τις ικανότητές του, καθιστά την έλλειψη αυτή δυναμικού ακόμη πιο προβληματική. Πρόκειται πράγματι για την πιο σοβαρή απειλή κατά του τομέα αυτού, η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία παθητική μείωση του γενικού επιπέδου του κόστους αλλά με άμεσα μέτρα για την αύξηση του αριθμού των εκπαιδευμένων ατόμων.

4.5.4. Ειδική προσοχή αξίζει να δοθεί στις επενδύσεις Ε& Α στην αμυντική βιομηχανία, η οποία - όπως και η ηλεκτρονική - μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία «πολιτιστικών αποθεμάτων» που είναι χρήσιμα για την έρευνα στις μη πολεμικές εφαρμογές. Ωστόσο, αυτό το σκέλος εξέρχεται του πεδίου της γνωμοδότησης στο βαθμό που υπεισέρχεται σε ένα διαφορετικό ζήτημα, που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης CES 326/97 () «Αμυντική βιομηχανία» (Εισηγητής: ο κ. Sepi)

4.6. Αξιοποίηση του δυναμικού για αύξηση της απασχόλησης

4.6.1. Η Επιτροπή προσδιορίζει τρία σημαντικά αποτελέσματα των βιομηχανιών ΤΠΕ επί της απασχόλησης:

- άμεσο αποτέλεσμα στις βιομηχανίες ΤΠΕ και στις συνδεόμενες βιομηχανίες,

- έμμεσο αποτέλεσμα στους άλλους κλάδους της οικονομίας,

- άλλα αποτελέσματα, που συνδέονται με την αυξανόμενη αξία των υπηρεσιών και τις μεταβολές που θα προκύψουν στον «διεθνή καταμερισμό της εργασίας».

Οι μελέτες που έγιναν ως τώρα για ορισμένες μακροπρόθεσμες συνέπειες δεν φαίνεται να έχουν δώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα, από την άλλη πλευρά αναγνωρίζεται ότι πρόκειται για αρκετά δύσκολες ασκήσεις. Τα σενάρια κυμαίνονται από την «πεσιμιστική» αξιολόγηση με καθαρή απώλεια τριών εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης ως την «αισιόδοξη» με καθαρή δημιουργία έξι εκατομμυρίων. Χρειάζεται ως προς αυτό πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση βάσει μιας προκαταρκτικής συζήτησης των θεμελιωδών κριτηρίων για την κατάρτιση των διαφόρων σεναρίων.

4.6.2. Συνεχίζοντας την ανάλυση, το έγγραφο της Επιτροπής παραθέτει το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών στις οποίες οι βιομηχανίες ΤΠΕ έχουν από καιρό τώρα αρχίσει να αναδιοργανώνονται με τη δημιουργία πολυάριθμων νέων θέσεων εργασίας. Επαναλαμβάνεται η ενθάρρυνση στη δημιουργία των προϋποθέσεων για ταχεία ανάπτυξη των επιχειρήσεων (βλ. 4.3.1 και τα σχόλια της ΟΚΕ στο σημείο 4.3.2).

4.6.3. Στο θέμα της απασχόλησης, με ειδική αναφορά στις βιομηχανίες ΤΠΕ, η ΟΚΕ επιθυμεί να αρχίσει ο προβληματισμός για ένα πρόβλημα που είναι ειδικό για την Ευρώπη: το πρόβλημα της γλωσσικής ποικιλίας. Ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες η κινητικότητα της εργασίας είναι υψηλή για διάφορους λόγους, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνεται το γεγονός ότι οπουδήποτε στη χώρα αυτή μιλιέται η ίδια γλώσσα, στην Ευρώπη η ύπαρξη έντεκα διαφορετικών γλωσσών αποτελεί από μόνη της ένα εμπόδιο. Είναι αλήθεια ότι η γλωσσική ποικιλία συγκροτεί τον πολιτιστικό πλούτο της Ευρώπης και ότι στο πεδίο των βιομηχανιών ΤΠΕ μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες εργασίας καθώς θα παρέχει πρόγραμμα προσαρμοσμένο στην κάθε χώρα. Από την άλλη πλευρά, είναι αναμφισβήτητο ότι η ποικιλία αυτή γενικά δρα και ως τροχοπέδη στην κινητικότητα των εργαζομένων στην ΕΕ 7 ειδικότερα για τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας η μη γνώση της κυρίαρχης γλώσσας του τομέα αυτού αποτελεί πρόσθετο μειονέκτημα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην τρέχουσα πρακτική η κοινή γλώσσα που ενώνει επιστήμονες και τεχνικούς, όπως επίσης και το ειδικευμένο προσωπικό, είναι τα αγγλικά, και ότι η γλώσσα αυτή είναι γνωστή, τουλάχιστον σε ένα επιχειρησιακό επίπεδο, από το μεγαλύτερο μέρος τους. Στην επιχειρηματική ζωή ωστόσο η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι πάντα η εθνική γλώσσα: για να μπορεί κανείς να ενταχθεί στην επιχείρηση που εργάζεται θα πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει τη γλώσσα αυτή.

4.6.4. Η προσφορά θέσεων εργασίας στο εσωτερικό της ΕΕ μπορεί συνεπώς να ικανοποιηθεί μόνο από τους τοπικούς εργαζομένους ή από εκείνους που γνωρίζουν τη γλώσσα της εν λόγω χώρας και συχνά τη βασική γλώσσα των τεχνολογιών: αυτό αποτελεί περιορισμό δυνατοτήτων που αποβαίνει εις βάρος τόσο των εργαζομένων όσο και των επιχειρήσεων. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει, ως απόδειξη αυτής της δήλωσης, το παράδειγμα του Λουξεμβούργου όπου η υπάρχουσα γλωσσική ποικιλία διευκολύνει τη χρήση ανθρώπινων πόρων που προέρχονται από γειτονικές χώρες. Το παράδειγμα αυτό μπορεί ωστόσο να επεκταθεί μόνο σε λίγες άλλες χώρες: σε γενικές γραμμές, το γλωσσικό εμπόδιο αποτελεί αρνητικό φαινόμενο για τα περισσότερα κράτη μέλη, ειδικότερα τα μικρότερα.

4.6.5. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι το ξεπέρασμα αυτής της δυσχέρειας είναι δύσκολο και αποφεύγει να επαναλάβει την τετριμμένη σύσταση να συσταθεί στα σχολικά προγράμματα η γλωσσική διδασκαλία. Η γλωσσική πτυχή θα πρέπει ωστόσο να λαμβάνεται συνεχώς υπόψη κατά τη σύνταξη των συγκριτικών αναλύσεων της ανταγωνιστικότητας (βλ. επίσης σημείο 6.8).

5. Τομείς προτεραιότητας για πρωτοβουλίες άσκησης πολιτικής (Κεφάλαιο 4 της Ανακοίνωσης)

5.1. Υπό εξέλιξη πρωτοβουλίες άσκησης πολιτικής που απαιτείται να πραγματοποιηθούν επειγόντως (Κεφάλαιο 4.1 της Ανακοίνωσης)

5.1.1. Υπό τον τίτλο αυτό η Επιτροπή αναφέρει τις πρωταρχικές ενέργειες που έχουν ήδη αναληφθεί ή προγραμματίζονται στο άμεσο μέλλον σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που χάραξε το Νοέμβριο του 1996 το Πρόγραμμα Συνολικής Δράσης για την Κοινωνία των Πληροφοριών (). Η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη γνωμοδότησή της επί ορισμένων ενεργειών, ενώ για τις άλλες οι παρατηρήσεις της βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας 7 στη γνωμοδότηση αυτή συνεπώς θα περιοριστεί στην επανάληψη των σημείων που αναφέρθηκαν, με ορισμένες σύντομες παρατηρήσεις. Οι προτεραιότητες που εξαγγέλονται είναι εννέα και αποτελούν στο σύνολό τους ένα σύνθετο πρόγραμμα παρέμβασης η επιτυχία του οποίου θα εξαρτηθεί από τον ρεαλισμό και την ευελιξία με την οποία θα καταρτισθεί και θα εφαρμοστεί.

5.1.2. Η υλοποίηση της απελευθέρωσης των τηλεπικοινωνιακών αγορών θα πρέπει να επιτευχθεί πριν από τα τέλη του τρέχοντος έτους. Η ΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να παρέμβει αποφασιστικά για να διορθώσει τις ενδεχόμενες αποκλίσεις ή αντιστάσεις και για να πετύχει ότι η προθεσμία θα γίνει σεβαστή από όλα τα κράτη μέλη.

5.1.3. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί σύμφωνα με τα λόγια της ίδιας της Επιτροπής «το πρώτο στοιχείο της εφαρμογής της κοινωνίας της πληροφορίας, την πρώτη μαζική εφαρμογή της». Για την πρόσφατα δημοσιευμένη ανακοίνωση () η ΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδότηση.

5.1.4. Άλλο πρόγραμμα δράσης επιχειρεί την ενίσχυση και τον έλεγχο της παρατήρησης των κανόνων και αρχών που συμφωνούνται σε διεθνές επίπεδο στα θέματα του ανταγωνισμού, των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας, των ατομικών δικαιωμάτων και της ιδιωτικής ζωής, της ασφάλειας των πληροφοριών, της διαλειτουργικότητας των κανόνων. Η ΟΚΕ εκφράζει τη συμφωνία της ως προς τα θέματα αυτά 7 επίσης έχει την εντύπωση ότι η έμφαση πρέπει να δοθεί στη δράση που θα απευθύνεται κυρίως στην προσπάθεια διασφάλισης της τήρησης των κανόνων εκ μέρους των ευρωπαϊκών φορέων. Ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί για το λόγο αυτό στον έλεγχο των συμπεριφορών των φορέων τρίτων χωρών 7 η τήρηση των ευρωπαϊκών και διεθνών κανόνων εκ μέρους των φορέων αυτών δεν είναι πάντοτε προφανής.

5.1.5. Γίνεται λόγος επίσης και για πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης και για δράσεις που αποβλέπουν στην ενθάρρυνση της χρήσης τεχνολογιών ΤΠΕ. Λόγω έλλειψης πιο λεπτομερών πληροφοριών δεν μπορεί να γίνουν παρατηρήσεις.

5.1.6. Ένα πρόγραμμα δράσης στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των υπηρεσιών προσωπικής επικοινωνίας μέσω δορυφόρου έχει ήδη κατατεθεί 7 η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη γνωμοδότησή της ().

5.1.7. Βρίσκονται στη φάση προετοιμασίας προγράμματα δράσης για την εφαρμογή ΤΠΕ στις μεταφορές: πανευρωπαϊκά δίκτυα (RTE), συστήματα αεροπορικού ελέγχου και πολυάριθμες εφαρμογές για το ευρύ κοινό. Η ΟΚΕ αναμένει να λάβει γνώση των σχετικών εγγράφων.

5.1.8. Ένα πρόγραμμα πλαίσιο Ε& Α το οποίο θα αρχίσει το 1998 προβλέπει ότι οι ενισχύσεις στην ανάπτυξη των τεχνολογιών θα ενσωματωθούν σε ενιαίο πρόγραμμα που θα αφορά τέσσερις τομείς: τις υπηρεσίες στους πολίτες, το ηλεκτρονικό εμπόριο, το περιεχόμενο των πολυμέσων και τις τεχνολογίες κλειδιά. Επίσης στην περίπτωση αυτή, δεν είναι δυνατόν να γίνουν παρατηρήσεις εάν δεν γνωστοποιηθούν τα περιεχόμενα, εκτός από τις παρατηρήσεις γενικού χαρακτήρα που αναφέρονται στο σημείο 4.5.2.

5.1.9. Η κατάρτιση και η επιμόρφωση ο εκσυγχρονισμός και η ανακύκλιση των γνώσεων έχουν θεμελιώδη σημασία για να επιτραπεί στους εργαζομένους να αποκτήσουν τις ικανότητες και τις αναγκαίες ευελιξίες για τη χρήση των τεχνολογιών. Στο πεδίο αυτό η Επιτροπή προώθησε διάφορες πρωτοβουλίες, με τις οποίες η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει 7 προσθέτει όμως ότι στα προγράμματα επιμόρφωσης δεν πρέπει να παραγνωριστεί η βασική διδασκαλία των γλωσσών που χρησιμοποιούνται στη πληροφορική, βάσει των παρατηρήσεων που εκφράζονται στο ακόλουθο σημείο 5.1.10.

5.1.10. Το γλωσσικό πρόβλημα γίνεται ειδικά αισθητό στο ευρωπαϊκό λογισμικό, και εξετάστηκε στο αντίστοιχο πρόγραμμα (). Η ΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό 7 προσθέτει ότι μολονότι σέβεται τις γλωσσικές διαφοροποιήσεις, χρειάζεται να αξιολογηθούν οι πρωτοβουλίες από την άποψη επίσης του κόστους/οφέλους και να αποφευχθεί το γεγονός οι χώρες που χρησιμοποιούν γλώσσες μικρής διάδοσης να υποστούν διακρίσεις από την προσαρμογή των προγραμμάτων, που γίνεται με βάση τον χαμηλό αριθμό χρηστών.

6. Νέοι τομείς στους οποίους απαιτείται να δοθεί προσοχή (Κεφάλαιο 4.2 της Ανακοίνωσης) ()

6.1. Βελτίωση του παγκόσμιου ανταγωνισμού

6.1.1. Το έγγραφο της Επιτροπής υπενθυμίζει τα δύο σημαντικά στάδια της διαδικασίας φιλελευθεροποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο: τη Διάσκεψη του ΠΟΕ στη Σιγκαπούρη τον Δεκέμβριο του 1996, με τη θέσπιση της συμφωνίας ΙΤΑ () για τις τεχνολογίες της πληροφορικής και τη συμφωνία ΠΟΕ για τις τηλεπικοινωνίες τον περασμένο Φεβρουάριο. Υπενθυμίζει την προοπτική της πλήρους κατάργησης των τελωνειακών τελών στα προϊόντα ΤΠΕ έως το 2000, προτίθεται να αναλάβει δράσεις για τη συμμετοχή άλλων χωρών στη συμφωνία ΙΤΑ και τέλος κρίνει ότι όλες αυτές οι διαδικασίες θα συμβάλουν στη μείωση του κόστους παραγωγής των προϊόντων ΤΠΕ στην Ευρώπη, βελτιώνοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα εξαγωγής των ευρωπαϊκών προϊόντων.

6.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής και τις βασικές αρχές που εξαγγέλει 7 ωστόσο, επιθυμεί να προβεί σε ορισμένες συμπληρωματικές παρατηρήσεις που αναφέρονται στην προσοχή και την προκαταρκτική αξιολόγηση των συνεπειών κάθε επιμέρους πρωτοβουλίας. Μολονότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτός είναι ο δρόμος που θα πρέπει να ακολουθηθεί, δηλαδή η ελευθερία της κυκλοφορίας, που συμβάλλει στη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και στη μείωση των τιμών, δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί ότι στην κατάκτηση των αγορών κερδίζει όποιος είναι σε καλύτερη θέση από άποψη ανταγωνιστικότητας. Η φιλελευθεροποίηση ευνοεί βεβαίως την ευρωπαϊκή διείσδυση στις εξωτερικές αγορές, η άλλη όμως πλευρά του νομίσματος είναι ότι το ίδιο ισχύει για τους παραγωγούς των τρίτων χωρών έναντι της Ευρώπης σε μία αγορά όπου σε μεγάλο τμήμα της είναι ήδη ανοιχτή. Θα ήταν αναγκαίο να πραγματοποιηθεί μια μεσοπρόθεσμη προβολή των αποτελεσμάτων της φιλελευθεροποίησης των αγορών από την ευρωπαϊκή σκοπιά, εκφράζοντας σε ποσοτικούς όρους το αναμενόμενο κόστος/όφελος, την αύξηση της παραγωγής και των εξαγωγών/εισαγωγών, την πορεία της απασχόλησης.

6.1.3. Η φιλελευθεροποίηση των αγορών θα πρέπει, τέλος, να είναι συνεκτική και ως προς την επιδίωξη να μη βλαφθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας 7 προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσει ορισμένες πτυχές των αποφάσεων ή των ενεργειών που έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν. Καταρχάς πρέπει να επανεξεταστούν οι κανόνες γι τους πλειστηριασμούς που αφορούν τις προμήθειες που γίνονται από τις κυβερνητικές διοικήσεις, αποκλείοντας από τους κανόνες αυτούς τους ιδιωτικούς φορείς τηλεπικοινωνιών που δρουν σε χώρες που έχει καθιερωθεί πλέον ο ελεύθερος ανταγωνισμός μεταξύ των φορέων. Σε ένα άλλο πεδίο, στα πλαίσια του Συμφώνου ΠΟΕ για τις βασικές υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών, πρέπει να ασκηθούν πιέσεις επί των ΗΠΑ για να αποσύρουν το «Effective Competitive Opportunity Test (ECO-Test)», που δεν συμβιβάζεται με τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στα πλαίσια του Συμφώνου.

6.2. Επιτάχυνση της αφομοίωσης ΤΠΕ και προώθηση της εγρήγορσης

6.2.1. Το έγγραφο της Επιτροπής περιλαμβάνει τις πρωτοβουλίες αυτές στις νέες πρωτοβουλίες αλλά θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι αυτές περιλαμβάνονται ήδη στις υπό εξέλιξη πρωτοβουλίες (βλ. 5.1.5). Κατά πρώτο λόγο γίνεται λόγος για το ρόλο των δημόσιων διοικήσεων στην προώθηση της αφομοίωσης των ΤΠΕ από τις ίδιες τις υπηρεσίες της, από τα σχολεία, από τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Η Επιτροπή αναφέρεται στην κατάσταση καθυστέρησης πολλών κρατών μελών του Νότου και ορισμένων της περιφέρειας, εκφράζοντας την άποψη ότι η υιοθέτηση των ΤΠ θα αποτελέσει «σημαντικό παράγοντα συνοχής με την άρση των εμποδίων». Δεν μπορεί κανείς παρά να εκφράσει τη συμφωνία του, πρέπει όμως να υπενθυμίσουμε σχετικά ότι σημαντικά εμπόδια αποτελούν επίσης και οι γλωσσικές διαφορές των οποίων όμως υποστηρίζεται η διατήρηση.

6.2.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει επίσης ότι, εκτός της αγοράς των δημόσιων διοικήσεων, χρειάζεται να καταβληθεί προσπάθεια για την αποφασιστική αύξηση της ανά κεφαλήν δαπα'νης των χρηστών (επιχειρήσεις και ιδιώτες) σε προϊόντα ΤΠΕ, μέσω των κατάλληλων πολιτικών στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και των εφαρμογών στην υγεία. Πρέπει να αξιολογηθούν προσεχτικά οι συνέπειες των αρνητικών φορολογικών πολιτικών, όπως για παράδειγμα η ήδη συζητηθείσα «bit-tax»: ακόμη και η απλή προοπτική της επιβολής της θα έχει αρνητικές συνέπειες όχι μόνο στην αγορά, αλλά επίσης στις επενδυτικές στρατηγικές στον τομέα.

6.3. Δημιουργία νέων αγορών μέσω έγκαιρων προτύπων

6.3.1. Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία της υιοθέτησης γενικότερων κανόνων ως στρατηγική για το άνοιγμα νέων αγορών. Προς το σκοπό αυτό ζητεί τη συνεργασία των παραγωγών σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς να παραγνωριστεί για το λόγο αυτό ότι υπάρχουν περιφερειακές διαφοροποιήσεις που αιτιολογούνται από την απαίτηση κατάκτησης νέων αγορών ή διατήρησης των παραδοσιακών. Στο πεδίο αυτό, η άποψη της Επιτροπής είναι ευέλικτη: από τη μια πλευρά είναι «υπέρ της δημιουργίας των διαρθρώσεων που θα επιτρέψουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στη διαδικασία διεθνούς τυποποίησης» και από την άλλη επισημαίνει ότι «οι διαρθρώσεις αυτές θα πρέπει να επιτρέψουν την υιοθέτηση κανόνων που είναι διεθνώς αποδεκτές και λαμβάνουν υπόψη τις ευρωπαϊκές ιδιαιτερότητες».

6.3.2. Στα θέματα των τεχνικών κανόνων, η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι χρειάζεται να γίνει διάκριση μεταξύ των διαφόρων τύπων, και ότι η χρήση που γίνεται από την Επιτροπή αυτού του όρου είναι υπέρμετρα γενική και δεν εκφράζει καταλλήλως την αναγκαιότητα της βιομηχανίας να είναι έτοιμη να αντιδράσει εγκαίρως στους κανόνες που υπαγορεύονται από την αγορά, οι οποίοι μπορούν να διαφέρουν από τους επισήμως ισχύοντες. Στο σημείο αυτό η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή της Επιτροπής στις παρατηρήσεις που έχουν γίνει σε προηγούμενη γνωμοδότηση ().

6.3.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η λεπτή ισορροπία μεταξύ των γενικών κανόνων και των ευρωπαϊκών θα πρέπει να καθοριστεί περίπτωση προς περίπτωση. Οι γενικές αρχές δεν φτάνουν για να επιλύσουν τις ενδεχόμενες συγκρούσεις με τους κανόνες ανταγωνισμού, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης. Οι συγκρούσεις αυτές θα πρέπει να επιλύονται από τις δημόσιες αρχές με την απαραίτητη ευελιξία και σαφή οπτική των διακυβευόμενων συμφερόντων, λαμβάνοντας επίσης υπόψη όσα αναφέρονται στο σημείο 4.2.3.

6.3.4. Προκειμένου να διασφαλιστεί «η συνοχή και η βέλτιστη χρήση των ευρωπαϊκών πόρων στα θέματα της τυποποίησης» προτείνεται η επείγουσα δημιουργία ενός ενιαίου κέντρου εξέτασης των θεμάτων υπό την αιγίδα των ευρωπαϊκών οργανισμών τυποποίησης. Οι στόχοι που αναγγέλονται είναι αρκετά γενικόλογοι για να μπορέσει η ΟΚΕ να εκθέσει σχετική άποψη, και από την άλλη πλευρά λείπουν οι πληροφορίες σχετικά με τη φύση, τα καθήκοντα και το ρόλο της υπηρεσίας αυτής. Ωστόσο, επιφυλάσσεται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της όταν θα υπάρξουν περαιτέρω λεπτομέρειες.

6.4. Αξιοποίηση του δυναμικού της διεύρυνσης

6.4.1. Η διεύρυνση της ΕΕ θα προσφέρει στις ευρωπαϊκές ΤΠΕ μια επεκτεινόμενη αγορά σε υψηλή ανάπτυξη, που θα επιτρέψει ισχυρές οικονομίες κλίμακος στην παραγωγή. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συνεπώς, θα έχουν τη δυνατότητα να αναδιαρθρώσουν τις δομές κατασκευής, όπως έχουν πράξει οι Αμερικάνοι και οι Ιάπωνες έναντι των ασιατικών χωρών. Η διαδικασία - παρατηρεί η Επιτροπή - έχει ήδη αρχίσει σε σημείο που διάφοροι παραγωγοί «επαναπατρίζουν» ορισμένες εγκαταστάσεις από την Άπω Ανατολή προς τις ΧΚΑΕ.

6.4.2. Οι ομοιότητες μεταξύ των ΧΚΑΕ και ορισμένων Ασιατικών χωρών είναι περισσότερο επιφανειακές παρά πραγματικές. Τα πλεονεκτήματα των ΧΚΑΕ από την άποψη του ελάχιστου κόστους παραγωγής πρόκειται να μειωθούν με το χρόνο, όταν αυτές θα ενσωματωθούν στην ΕΕ 7 εάν αρνηθεί κανείς την αρχή της εξειδίκευσης ανά χώρα των παραγωγικών διαρθρώσεων (βλ. 4.2.2) είναι προφανές επιπλέον ότι ο ρόλος των χωρών αυτών δεν μπορεί να περιοριστεί - ούτε μπορεί να τον περιορίσουμε εμείς - μόνο στις βοηθητικές παραγωγές. Η πολιτική της Επιτροπής είναι η ενθάρρυνση «μιας πραγματικής εκπροσώπησης της βιομηχανίας των ΧΚΑΕ», έτσι όμως όπως εκφράζεται εδώ λαμβάνει το χαρακτήρα αποικιοκρατικής διείσδυσης. Βεβαίως αυτό δεν συγκαταλέγεται στις προθέσεις: η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επαναδιατυπώσει αυτό το τμήμα της ανακοίνωσης έτσι ώστε να μην υπάρξουν εσφαλμένες εντυπώσεις.

6.5. Προαγωγή της βιομηχανικής συνεργασίας

6.5.1. Η Επιτροπή αναφέρει τις υπό εξέλιξη ή τις προτεινόμενες πρωτοβουλίες, βιομηχανικής συνεργασίας με τις χώρες πρόσφατης ανεξαρτησίας, της περιοχής της Μεσογείου, της Νότιας Αμερικής και της Ασίας, και εκφράζεται υπέρ της μεγαλύτερης προσπάθειας για την ενημέρωση των επιχειρήσεων, και ειδικότερα των ΜΜΕ ως προς τις ευκαιρίες που προσφέρονται στο πεδίο αυτό.

6.5.2. Η ΟΚΕ λαμβάνει γνώση των δηλώσεων αυτών. Δεν μπορεί ωστόσο να αποκρύψει ότι στην πράξη η πρόσκληση για συνεργασία ισοδυναμεί με διευκόλυνση της μετακίνησης των εγκαταστάσεων των επιχειρήσεων ή τμήματός τους, με τις πολύ γνωστές συνέπειες για την απασχόληση (βλ. 2.1.9). Μακροπρόθεσμα, η πολιτική αυτή θα δώσει θετικά αποτελέσματα: μεγαλύτερη διείσδυση στις αγορές, μεγαλύτερη παρουσία των ευρωπαϊκών συμφερόντων στον υπόλοιπο κόσμο, και τελικά αύξηση της απασχόλησης. Δεν υπάρχει όμως καμία αμφιβολία ότι βραχυπρόθεσμα η μετακίνηση των εγκαταστάσεων συνεπάγεται μείωση των δυνατοτήτων εργασίας για τους ευρωπαίους: συνέπεια που πρέπει να αντιμετωπισθεί με μία πολιτική που θα αποφύγει τα κοινωνικά τραύματα, αλλά θα γίνει αποδεκτή ως το τίμημα που πρέπει να καταβληθεί για την ευημερία των μελλοντικών γενεών.

6.6. Διευκόλυνση της ανάδειξης ΜΜΕ

6.6.1. Η ανακοίνωση αναγνωρίζει τον ρόλο των ΜΜΕ ως προωθημένο στοιχείο της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης και καινοτομίας, και αναφέρει τους λόγους της κατωτερότητας και της καθυστέρησης της Ευρώπης, σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως προς την παροχή προϋποθέσεων δημιουργίας νέων ΜΜΕ: ανεπάρκεια κεφαλαίων κινδύνου και συνεργασία με τους χρηματοδοτικούς οργανισμούς. Προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο, τις υπερβολικά πολύπλοκες διοικητικές διαδικασίες στην Ευρώπη, που θα αποτελέσουν ένα από τα κυριότερα εμπόδια. Προτείνεται η σύνταξη ενός «benchmarking» που θα συγκρίνει τις συνθήκες των ευρωπαϊκών ΜΜΕ με τις ανάλογες αμερικανικές, τις Silicon Valley ειδικότερα. Η ΟΚΕ συμφωνεί αλλά δεν μπορεί παρά να υπενθυμίσει ότι για να επιτευχθεί αποτελεσματική και διαφανής σύγκριση δεν θα πρέπει να παραγνωριστούν οι πτυχές που σχετίζονται με το πρότυπο και τη φορολογία.

6.7. Εστίαση στην απασχόληση: δεξιότητες, εκπαίδευση και κατάρτιση

6.7.1. Η Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή ενός συστήματος «κανόνων αρμοδιότητας» που θα αποτελέσει τη βάση μιας συνεχούς διαδικασίας προσαρμογής των επαγγελματικών ικανοτήτων στην εξέλιξη των τεχνολογιών και της επιστήμης. Ο καθορισμός των χαρακτηριστικών επαγγελματικής ικανότητας σε συνάρτηση με τις κύριες δραστηριότητες της βιομηχανίας θα επιτρέψουν την κατάρτιση «χαρακτηριστικών» επαγγελματικών ικανοτήτων που μεταξύ των άλλων θα επιτρέψουν να καταρτίζονται προγράμματα επιμόρφωσης. Οι κανόνες συνεπώς θα καταστούν η βάση αναφοράς για τη βελτίωση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στα σχολεία.

6.7.2. Η πρόταση χρειάζεται να μελετηθεί σοβαρά. Φαίνεται για το λόγο αυτό προφανές ότι κανένα χαρακτηριστικό πρόγραμμα που προκύπτει από επίσημους κανόνες ικανότητας δεν μπορεί να προσαρμόζεται συνέχεια και ταχύτατα για να ακολουθεί τις συνεχείς εξελίξεις της έρευνας και της τεχνολογίας. Η άμεση συνεργασία βιομηχανίας και σχολείου σε κάθε επίπεδο είναι συνεπώς αναγκαία. Θα πρέπει να αποτελέσει καθήκον των κρατών μελών να δημιουργήσουν τις αναγκαίες βάσεις αυτής της συνεργασίας, σύμφωνα με τις τοπικές αιτήσεις αλλά λαμβάνοντας συνεχώς υπόψη την αναγκαιότητα αύξησης του αριθμού των υπό κατάρτιση ερευνητών και τεχνικών στον τομέα των ΤΠ, και βελτίωσης της κινητικότητας των εργαζομένων στην ευρωπαϊκή αγορά.

6.7.3. Πέρα από όλα αυτά, η ΟΚΕ κρίνει ότι αναμφίβολα οφέλη θα προκύψουν από κοινοτικές πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν τη βιομηχανική μετατροπή και από την επανειδίκευση του προσωπικού της βιομηχανίας ΤΠΕ, από τον τομέα του υλικού στους τομείς του λογισμικού και των υπηρεσιών. Αυτοί οι δύο τομείς βρίσκονται σε συνεχή επέκταση και θα αυξάνουν συνεχώς στο μέλλον: αυτοί είναι οι τομείς στους οποίους η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας μπορεί να αντισταθμίσει τη μείωση του αριθμού των απασχολούμενων στον τομέα του υλικού, και μάλιστα να δημιουργήσει ένα καθαρό θετικό υπόλοιπο από την άποψη της απασχόλησης.

6.7.4. Τέλος πρέπει να παρατηρηθεί ότι η δυνατότητα δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας στον τομέα ΤΠΕ συνδέεται στενώς με την ανάπτυξη στην Ευρώπη των σφαιρικών δικτύων και της κοινωνίας των πληροφοριών, εννοώντας με αυτό τις υποδομές τύπου Internet, υπηρεσιών ανταλλαγής πληροφοριών on line, τις υπηρεσίες πολυμέσων, τις εφαρμογές ηλεκτρονικού εμπορίου, την τηλεργασία, την τηλεκπαίδευση κ.λπ.

6.8. Προώθηση της σύγκρισης επιδόσεων

6.8.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί τη σύγκριση επιδόσεων (benchmarking) ως αποτελεσματικό και ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, προτίθεται δε να προωθήσει τη χρήση του στις επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ. Το ζήτημα αυτό εξετάσθηκε ήδη στο κατάλληλο έγγραφο της Επιτροπής και η ΟΚΕ έχει εκφράσει τη σχετική γνωμοδότησή της (). Η εφαρμογή της στη βιομηχανία ΤΠΕ ακολουθώντας το παράδειγμα της εφαρμογής του από την ολλανδική κυβέρνηση, θα είναι αρκετά χρήσιμη. Η ανακοίνωση επιβεβαιώνει ότι η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και με τις επιχειρήσεις για να καθορίσει τις συνθήκες πλαίσιο που είναι απαραίτητες. Η ΟΚΕ υποδεικνύει, όταν γίνεται λόγος για «επιχειρήσεις», να ληφθούν δεόντως υπόψη οι εμπειρίες και οι υποδείξεις που προέρχονται από τις ΜΜΕ.

6.8.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή δεν έχασε καθόλου χρόνο: μετά από την πρώτη ανακοίνωση () κατήρτισε την επόμενη ανακοίνωση () με την οποία αναγγέλλει την προώθηση πειραματικού σχεδίου για τις βιομηχανίες ΤΠΕ.

7. Συμπεράσματα

7.1. Ως συμπέρασμα της ανακοίνωσης η Επιτροπή επισημαίνει το κοινό στοιχείο που συνδέει τις διάφορες προτάσεις δράσης οι οποίες παρουσιάζονται: το επείγον. Επίσης επισημαίνει ότι θα συνεχίσει καθορίζοντας, από κοινού με τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις, τις ειδικές ενέργειες που θα πρέπει να αναληφθούν, καθορίζοντας επίσης και το χρονοδιάγραμμα δράσης.

7.2. Η ΟΚΕ έχει ήδη σχολιάσει κάθε φορά τις επιμέρους πτυχές, και ως δικό της συμπέρασμα συμφωνεί με την εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης, που θα πρέπει να είναι οργανικό και κυρίως ευέλικτο για να προσαρμοστεί στα δεδομένα και στην άκρως ευμετάβλητη συγκυρία, χωρίς ιδιαίτερη γραφειοκρατία και εμπνεόμενο κυρίως από τον τελικό στόχο της ανάκτησης της ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

7.3. Είναι πολύ θετικό ότι η Επιτροπή προσδιόρισε συγκεκριμένους τομείς στους οποίους θα πρέπει να υπάρξει δράση. Η ΟΚΕ υποδεικνύει να επικεντρωθούν οι προσπάθειες ειδικότερα στις δράσεις εκείνες που είναι δυνατόν να δημιουργήσουν νέα απασχόληση: κίνητρα στις ΜΜΕ - και ειδικότερα για τη δημιουργία νέων ΜΜΕ στους πιο υποσχόμενους τομείς (λογισμικό, περιεχόμενο πολυμέσων κ.λπ.) -, υποστήριξη στην επιμόρφωση των νέων και των εργαζομένων, κίνητρα στα σχολεία για τη χρήση νέων τεχνολογιών και για τη σύνδεσή τους με τα δίκτυα.

7.4. Τέλος μία υπόδειξη: πέρα από τις άλλες ανακοινώσεις για τις συγκριτικές αναλύσεις, η Επιτροπή υπήρξε ιδιαίτερα δραστήρια σε ανακοινώσεις και σχέδια σχετικά με την κοινωνία των πληροφοριών (): κάθε σχέδιο έχει την αξία του αλλά θα πρέπει να υπάρξει προσεκτικός συντονισμός για να αποφευχθούν οι ενδεχόμενες επικαλύψεις, και για να αναζητηθούν τα ενδεχόμενα στοιχεία συνεργίας μεταξύ των διαφόρων σχεδίων.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Το έγγραφο της Επιτροπής διευκρινίζει ότι η εξέταση περιορίζεται στους ακόλουθους τομείς: ηλεκτρονικός τομέας ευρύτερου κοινού, υλικό πληροφορικής και μηχανογράφησης γραφείων, εξοπλισμοί για τηλεπικοινωνίες, ανταλλακτικά, λογισμικά. Το έγγραφο αυτό με τη μορφή των εξαρτημάτων των προϊόντων, όσο και τη μορφή υπηρεσιών που συνδέονται με την παροχή λογισμικού. Αποκλείονται οι τομείς που συχνά περιλαμβάνονται στις βιομηχανίες αυτές, όπως είναι η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση και οι βιομηχανίες περιεχομένου.

() Έγγραφο της Επιτροπής, σημείο 2.1, πρώτη παράγραφος.

() Οι παράγραφοι από το 4.1 έως και το 4.6 ακολουθούν τη σειρά των μη αριθμημένων υποτίτλων της Ανακοίνωσης.

() Βλ. Ciampi, Ιούνιος 1996.

() ΕΕ C 158 της 26.5.1997, σ. 32.

() COM(96) 607 της 27.11.1996 7 Γνωμοδότηση CES: ΕΕ C 296 της 29.9.1997.

() COM(97) 157 τελικό της 14.4.1997 7 Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

() COM(95) 529 τελικό - Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 204 της 15.7.1996.

() COM(96) 456 της 2.10.1996 που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο στις 18.10.96: Πολυετές πρόγραμμα για την προώθηση της γλωσσικής διαφοροποίησης στην κοινωνία των πληροφοριών. Γνωμοδότηση ΟΚΕ: ΕΕ C 212 της 22.7.1996.

() Οι παράγραφοι από 6.1 έως 6.8.2 ακολουθούν τη σειρά των μη αριθμημένων υποτίτλων της Ανακοίνωσης.

() ΙΤΑ = Information Technology Agreement.

() Έγγραφο COM(96) 359 τελικό - Γνωμοδότηση για την τυποποίηση και τη σφαιρική κοινωνία των πληροφοριών της ΟΚΕ: ΕΕ C 89 της 19.3.1997.

() Έγγραφο COM(97) 153 τελικό. Γνωμοδότηση της ΟΚΕ: ΕΕ C 296 της 29.9.1997.

() COM(96) 463 της 9.10.1996.

() COM(97) 153 της 16.4.1997.

() Αναφέρονται μεταξύ των άλλων η «Ανακοίνωση για την Ευρώπη στην πρώτη γραμμή της κοινωνίας της σφαιρικής πληροφόρησης: εξελικτικό πρόγραμμα δράσης», COM(96) 607 τελικό και ΕΕ C 296 της 29.9.1997.