[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 3.7.2008

COM(2008) 417 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Σύνοψη δραστηριοτήτων της Επιτροπής κατά το 2007 για την εφαρμογή του τίτλου ΙΙ κεφάλαια 3 έως 10 της συνθήκης Ευρατόμ

1. Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει κατά κύριο λόγο τις δραστηριότητες της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας και Μεταφορών στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής με βάση τη συνθήκη Ευρατόμ (αποκαλούμενη εφεξής «η Συνθήκη»). Η ΓΔ Ενέργειας και Μεταφορών είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή των περισσότερων από τις διατάξεις της συνθήκης Ευρατόμ τίτλος ΙΙ κεφάλαια 3 έως 10, που καλύπτουν την πυρηνική ασφάλεια, τις επενδύσεις, τις κοινές επιχειρήσεις, τον έλεγχο διασφαλίσεων και τις εξωτερικές σχέσεις. Επίσης η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει περίληψη των δραστηριοτήτων του Οργανισμού εφοδιασμού της Ευρατόμ (ESA)[1]. Οι δραστηριότητες οι σχετικές με την πολιτική έρευνας και ανάπτυξης, υπό την ευθύνη της ΓΔ RDT[2] και του ΚΚΕρ[3], καλύπτονται από τις αντίστοιχες εκθέσεις τους[4]. Η προετοιμασία και η εφαρμογή του νέου μηχανισμού για τη συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας εμπίπτει στην αρμοδιότητα των ΓΔ RELEX[5] και ΓΔ AIDCO[6]. Ο μηχανισμός προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ-IPA) διοικείται από τη ΓΔ ELARG[7] ενώ τα δάνεια Ευρατόμ διαχειρίζεται η ΓΔ ECFIN[8]. Οι εργασίες των δύο εργαστηρίων που ενεργούν επιτόπου (Χάγη και Σέλαφιλντ) σε εργοστάσια επανεπεξεργασίας εποπτεύονται από το ΚΚΕρ και χρηματοδοτούνται από τη ΓΔ Ενέργειας και Μεταφορών.

2. Πολιτικές και νομικές εξελιξεις

2.1. Πυρηνική πολιτική

2.1.1. 50 χρόνια συνθήκης Ευρατόμ

Το Μάρτιο του 1957, οι έξι ιδρύτριες χώρες υπόγραψαν τη συνθήκη Ευρατόμ με στόχους την ελαχιστοποίηση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης και τη συμβολή στην οικονομική της ανάπτυξη, την τεχνολογική ανάπτυξη και τη βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης. Για τον εορτασμό της 50ής επετείου της Συνθήκης, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση[9], με επισκόπηση βασικών παραμέτρων της εφαρμογής της συνθήκης κατά την προηγούμενη πεντηκονταετία, ενώ εξέδωσε επετειακή έκδοση[10]. Η ανακοίνωση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Συνθήκη παραμένει απαραίτητο νομικό πλαίσιο για την ΕΕ και τους πολίτες της.

2.1.2. Η ενεργειακή πολιτική και το Ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα (PINC)

Στο πλαίσιο του αυξανόμενου ενδιαφέροντος για την πυρηνική ενέργεια σε παγκόσμιο επίπεδο και στην Ευρώπη, η Επιτροπή τονίζει στην ανακοίνωσή της «Ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη»[11] και στο σχετικό με αυτήν «ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα[12]» τη συμβολή της πυρηνικής ενέργειας στον περιορισμό των εκπομπών CO2. Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τόνισε τη συμβολή της πυρηνικής ενέργειας ως απόκρισης στις εντεινόμενες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και τη μείωση των εκπομπών CO2.

Το ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο βασίζεται στο άρθρο 40 της Συνθήκης, εξέτασε επενδύσεις στον πυρηνικό τομέα που είχαν εκτελεστεί από τα κράτη μέλη κατά το προηγούμενο PINC το 1997, καθώς και τις συνέπειες των πολιτικών σταδιακής κατάργησης της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας που είχαν υιοθετήσει ορισμένες χώρες. Υπογραμμίστηκαν η αποδοχή της πυρηνικής ενέργειας από το κοινό από άποψη προστασίας και ασφάλειας των εγκαταστάσεων, διαχείρισης αποβλήτων και παροπλισμού. Για το σχετικό έγγραφο εξέδωσαν γνωμοδοτήσεις η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καθώς και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[13].

Η ανακοίνωση «Ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη» και το πρόγραμμα PINC προτείνουν τη βελτίωση του πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια στην Ευρώπη βασικά με τη σύσταση ομάδας υψηλού επιπέδου για την πυρηνική ασφάλεια και τη διαχείριση αποβλήτων καθώς και με το Ευρωπαϊκό φόρουμ για την πυρηνική ενέργεια. Άλλες προτάσεις περιλαμβάνουν τη δημιουργία τεχνολογικών πλατφορμών, αν και αυτό εξέρχεται από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας ανακοίνωσης. Πάντως, η τεχνολογική πλατφόρμα για βιώσιμη πυρηνική ενέργεια (Sustainable Nuclear Energy Technology Platform, SNET-TP)[14] δρομολογήθηκε πρόσφατα από τη ΓΔ Έρευνας και, μεταξύ άλλων, αποβλέπει στην ενίσχυση και την τόνωση της ευρωπαϊκής συνεργασίας για την έρευνα και την ανάπτυξη.

Επιπλέον, στο πλαίσιο εκπλήρωσης των στόχων για το 2020 όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που ορίστηκαν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2007 καθώς και το όραμα του 2050 για οικονομία χαμηλών εκπομπών CO2, το Νοέμβριο του 2007 υιοθετήθηκε Ευρωπαϊκό στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών (σχέδιο SET)[15]. Το σχέδιο προτείνει γενικό πλαίσιο άσκησης πολιτικής για τη βελτίωση της έρευνας και της καινοτομίας, με τελικό σκοπό τη διείσδυση στην αγορά όλων των ενεργειακών τεχνολογιών που συνεπάγονται χαμηλή εκπομπή CO2. Αναγνωρίζει ανεπιφύλακτα την πυρηνική σχάση (και σύντηξη) ως τεχνολογία αυτού του είδους.

2.1.3. Ευρωπαϊκή ομάδα υψηλού επιπέδου για την πυρηνική ασφάλεια και τη διαχείριση αποβλήτων (HLG)

Η Επιτροπή συγκρότησε την ομάδα υψηλού επιπέδου[16], με συμμετοχή ανωτέρων στελεχών από εθνικές ρυθμιστικές αρχές και υπαλλήλων που ασχολούνται με την πυρηνική ασφάλεια. Η συγκρότηση της ομάδας εγκρίθηκε από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2007 και είχε την υποστήριξη των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Σκοπός της ομάδας είναι η ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων στην πυρηνική ασφάλεια και τη διαχείριση αποβλήτων και ο ταχύς προσδιορισμός θεμάτων ασφάλειας των οποίων ο χειρισμός έχει προτεραιότητα, καθώς και η διατύπωση συστάσεων για τη λήψη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ. Η αντιπροσώπευση σε υψηλό επίπεδο, τόσο των χωρών που χρησιμοποιούν την πυρηνική ενέργεια όσο και των χωρών που δεν τη χρησιμοποιούν, θα μπορούσε να διευκολύνει τη συναντίληψη σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η ΟΥΕ συνήλθε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 2007. Συστάθηκαν τρεις υποομάδες με αρμοδιότητες: 1) βελτιώσεις ρυθμίσεων για την πυρηνική ασφάλεια· 2) βελτιώσεις στις ρυθμίσεις για τον παροπλισμό, τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και το αναλωμένο καύσιμο· 3) βελτιώσεις στις ρυθμίσεις για τη διαφάνεια.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια, δημιουργήθηκε δικτυακός τόπος[17].

2.1.4. Ευρωπαϊκό φόρουμ για την πυρηνική ενέργεια (το φόρουμ)

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Επιτροπή δημιούργησε το φόρουμ για τη διευκόλυνση του διαλόγου μεταξύ διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών (κυβερνήσεις χωρών της ΕΕ, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πυρηνική βιομηχανία, βιομηχανικοί καταναλωτές ενέργειας και κοινωνία των πολιτών) σχετικά με τις ευκαιρίες που προσφέρει και τους κινδύνους που συνεπάγεται η πυρηνική ενέργεια. Το φόρουμ θα συνέρχεται εναλλάξ στην Μπρατισλάβα και στην Πράγα.

Η εναρκτήρια συνεδρίαση του φόρουμ πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο στη Μπρατισλάβα, παρουσία των πρωθυπουργών των φιλοξενουσών χωρών, διάφορων υπουργών και μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και άλλων σημαντικών παραγόντων στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας[18]. Κατά τρόπο διαφανή συγκροτήθηκαν τρεις ομάδες εργασίας αρμόδιες για τις ευκαιρίες, τους κινδύνους και τη διαφάνεια.

2.2. Νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής

2.2.1. Επιτήρηση και έλεγχος αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένου καυσίμου

Σε συνέχεια της έγκρισης από το Συμβούλιο οδηγίας σχετικά με την επιτήρηση και τον έλεγχο αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένου καυσίμου[19], συγκροτήθηκε συμβουλευτική επιτροπή της οποίας ο ρόλος είναι να επικουρεί την Επιτροπή με γνωμοδοτήσεις σχετικά με τη σύνταξη τυποποιημένου εγγράφου προς χρήση σε όλες τις αποστολές στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, σχετικά με τα κριτήρια που παρέχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εκτιμούν κατά πόσο πληρούνται οι απαιτήσεις που αφορούν τις εξαγωγές ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένου καυσίμου και σχετικά με συστάσεις για ασφαλές και αποτελεσματικό σύστημα διαβίβασης των εγγράφων και των πληροφοριών.

Η επιτροπή γνωμοδότησε θετικά επί του σχεδίου για το τυπικό έγγραφο προς έγκριση από την Επιτροπή στις αρχές του 2008[20].

2.2.2. Παροπλισμός στο Bohunice

Το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος παροχής βοήθειας για παροπλισμό στη Σλοβακία[21], όπου καλύπτεται ποσό 423 εκατ. ευρώ.

Ο κανονισμός παρέχει τη νομική βάση για το πρόγραμμα βοήθειας σε παροπλισμό κατά το χρονικό διάστημα 2007-2013 και απαιτεί τη δημιουργία επιτροπής διαχείρισης η οποία θα συνεπικουρεί την Επιτροπή. Η επιτροπή (επιτροπή προγράμματος βοήθειας για παροπλισμό πυρηνικής εγκατάστασης) συνεδρίασε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 2007.

3. Γενικές εξελίξεις στον πυρηνικό τομέα εντός της ΕΕ

3.1. Εφαρμογή νομοθεσίας – παραβάσεις

Με μία εξαίρεση (τη Δημοκρατία της Τσεχίας), όλες οι διαδικασίες στις οποίες συμμετέχουν τα νέα κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν προσχωρήσει στην τριμερή συμφωνία INFCIRC 193[22], όπως απαιτούν οι πράξεις προσχώρησής τους στην ΕΕ, αρχειοθετήθηκαν λόγω συμμόρφωσης.

Συνεχίστηκαν οι διαπραγματεύσεις με τους φορείς εκμετάλλευσης στο Sellafield όσον αφορά την αντιμετώπιση των ελλείψεων που αποτελούσαν τη βάση της προειδοποίησης[23] που εκδόθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 83 της Συνθήκης (παράλειψη της επιχείρησης πυρηνικής εγκατάστασης να εκπληρώσει ικανοποιητικά τις υποχρεώσεις της) από την Επιτροπή. Επιπλέον, παρακολουθήθηκε η πρόοδος που επιτεύχθηκε στην περίπτωση οδηγίας της Επιτροπής σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 82[24], όσον αφορά άλλη εγκατάσταση στην ίδια θέση.

Στις 18 Ιουλίου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο[25] εξέδωσε απόφαση σύμφωνα με την οποία το Ηνωμένο Βασίλειο δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του με βάση τις διατάξεις του άρθρου 53 της οδηγίας 96/29/Eυρατόμ, της 13ης Μαΐου 1996 (Βασικοί κανόνες ασφάλειας). Η Επιτροπή κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να εκθέσει τα νομοθετικά μέτρα που είχαν προγραμματιστεί για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

3.2. Ειδοποίηση του ΠΗΣ Belene

Στις 27 Φεβρουαρίου υποβλήθηκε από βούλγαρο επενδυτή ειδοποίηση σχετικά με την κατασκευή νέου ηλεκτρικού σταθμού, κατά τις διατάξεις του άρθρου 41 της Συνθήκης.

Σε συνέχεια ανάλυσης και εκτενών συζητήσεων με τον επενδυτή, στις 7 Δεκεμβρίου η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όλες οι παράμετροι της εν λόγω επένδυσης ήταν σύμφωνες με τους σκοπούς της Συνθήκης.

3.3. Παροπλισμός, διαχείριση αποβλήτων και μεταφορά

3.3.1. Παροπλισμός

Η Επιτροπή εξακολούθησε να επιτηρεί την εφαρμογή των προγραμμάτων Ignalina και Bohunice, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και τον εθνικό φορέα της Λιθουανίας. Από τον Ιανουάριο του 2007, η ΓΔ Ενέργειας και Μεταφορών ήταν υπεύθυνη για την υλοποίηση και την παρακολούθηση της κοινοτικής συνδρομής του προγράμματος Kozloduy στη Βουλγαρία. Το έτος 2007, για το πρόγραμμα Ignalina αναλήφθηκε συνολική υποχρέωση 113 εκατ. ευρώ, για το πρόγραμμα Bohunice 56,72 εκατ. ευρώ και για το πρόγραμμα Kozloduy 74,28 εκατ. ευρώ. Όπως προβλέπεται στα πρωτόκολλα των συνθηκών προσχώρησης, η Επιτροπή εξέδωσε εκτελεστικούς κανόνες για τη συνέχιση της βοήθειας κατά το χρονικό διάστημα 2007-2013[26].

Η Επιτροπή δημοσίευσε τη δεύτερη έκθεσή της[27] σχετικά με τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που είχαν ως προορισμό για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, τα αναλωμένα καύσιμα και τα ραδιενεργά απόβλητα.

Στην έκθεση έγινε σύγκριση μεταξύ πρακτικών χρηματοδότησης των πυρηνικών επιχειρήσεων της ΕΕ και των κρατών μελών και των πρακτικών χρηματοδότησης που αναλύονται στη σύσταση της Επιτροπής[28]. Ενώ η πρώτη έκθεση[29] περιοριζόταν στους αντιδραστήρες ισχύος, η δεύτερη έκθεση κάλυπτε όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, με έμφαση σε εκείνες που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο κίνδυνο σε περίπτωση κακού χειρισμού του θέματος της χρηματοδότησης για τον παροπλισμό τους. Η έκθεση εξαίρει παραδείγματα ορθής πρακτικής σε χώρες όπου η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» έχει ενταχθεί στην εθνική νομοθεσία και όπου η χρηματοδότηση παρουσιάζει επιδείξιμες επιδόσεις με διάθεση επαρκών πόρων όπου απαιτείται. Πάντως, παρά την ειδική εθνική νομοθεσία, υπάρχουν περιθώρια προόδου από διάφορες απόψεις όσον αφορά την επάρκεια χρηματοδότησης, τη διαχείριση και τη χρήση της, ειδικότερα με λεπτομερή επιτήρηση και αναφορά σε επίπεδο εθνικό και σε επίπεδο ΕΕ.

Η Επιτροπή θα εξετάσει τα θέματα αυτά στο πλαίσιο δράσης συνέχειας της δημοσίευσης της σύστασης, με τη βοήθεια της συμβουλευτικής ομάδας των κρατών μελών.

3.3.2. Διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων

Η βιώσιμη μακροπρόθεσμη διαχείριση αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας και αναλωμένου καυσίμου εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητική. Κατόπιν τούτου η Επιτροπή συνεχίζει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν μακροπρόθεσμα προγράμματα διαχείρισης αποβλήτων με συγκεκριμένα ορόσημα για όλες τις κατηγορίες αποβλήτων, ειδικότερα των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας και μακρού χρόνου ζωής.

Κατά τη συνάντηση του φόρουμ υπογραμμίστηκε επίσης η ανάγκη να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά μακροπρόθεσμες λύσεις διαχείρισης αποβλήτων (βλ. σημείο 2.1.4). Οι ομάδες εργασίες του για τη διαχείριση επικινδυνότητας και τη διαφάνεια θα εξετάσουν το θέμα αυτό και θα προβούν σε συστάσεις.

3.3.3. Μεταφορά ραδιενεργού υλικού

Το ισχύον νομοθετικό σύστημα της ΕΕ προβλέπει επαρκή ασφάλεια και προστασία της υγείας του κατά τη μεταφορά ραδιενεργών υλικών (TRAM). Όμως η έκθεση της μόνιμης ομάδας εργασίας TRAM[30] υπογραμμίζει κάποιες αδυναμίες, και ειδικότερα το ενδεχόμενο καθυστέρησης διασυνοριακών αποστολών ή την άρνηση αποστολών.

Σε εξέλιξη βρίσκονται εργασίες σχετικά με την εκτίμηση επιπτώσεων προκειμένου να αποφασιστεί το καταλληλότερο νομοθετικό μέτρο για τη συμπλήρωση της αγοράς μεταφορών πυρηνικών υλικών, για την εξασφάλιση της διάθεσης ιατρικής χρήσης ραδιοϊσοτόπων και για την αύξηση των πληροφοριών και τη βελτίωση της διαφάνειας στις διασυνοριακές δραστηριότητες TRAM.

3.4. Έλεγχος πυρηνικών διασφαλίσεων

3.4.1. Επιθεωρήσεις ελέγχου διασφαλίσεων

Η Επιτροπή έχει υποβάλει στο Συμβούλιο την αναθεωρημένη προσέγγισή της για την εφαρμογή των ελέγχων πυρηνικών διασφαλίσεων στην ΕΕ σε έγγραφο εργασίας με τίτλο «Εφαρμογή ελέγχων διασφαλίσεων της συνθήκης Ευρατόμ»[31]. Το προτεινόμενο πλαίσιο βασίζεται σε έγγραφα κατευθυντήριων γραμμών ανά είδος εγκαταστάσεων, που έχουν καταρτιστεί και παρουσιαστεί σε επιτούτου συναντήσεις με ενδιαφερόμενα μέρη. Στις συνεδριάσεις αυτές έχει παρουσιαστεί σχέδιο σύστασης για πυρηνικό υλικό και συστήματα λογιστικής παρακολούθησης επιχειρήσεων. Εφόσον εγκριθεί, η σύσταση θα παρέχει τα σχετικά κριτήρια για μελλοντικές δραστηριότητες ελέγχου.

Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της διότι στην επικράτεια των κρατών μελών τα πυρηνικά υλικά δεν έχουν εκτραπεί από την προοριζόμενη χρήση, όπως αυτή έχει δηλωθεί από τους χρήστες και επειδή τηρήθηκαν οι διεθνείς υποχρεώσεις οι οποίες έχουν αναληφθεί από την Ευρατόμ όσον αφορά τον έλεγχο διασφαλίσεων.

3.4.2. Συμπληρωματικά πρωτόκολλα (AP)

Η Επιτροπή κατάρτισε εκθέσεις σχετικά με πληροφορίες που αφορούν πυρηνικό υλικό για την ΕΕ των 15, την Εσθονία, τη Σλοβακία και την Πολωνία και τις υπέβαλε στον ΔΟΑΕ[32].

Στις δραστηριότητες ελέγχου του ΔΟΑΕ συμμετείχαν επιθεωρητές της Επιτροπής (συμπληρωματικές εκτιμήσεις).

3.4.3. Λογιστική παρακολούθηση πυρηνικού υλικού και συμφωνίες

Πραγματοποιήθηκε η σύνταξη περιοδικών εκθέσεων για δεδομένα λογιστικής παρακολούθησης με βάση τις υποβαλλόμενες στον ΔΟΑΕ εκθέσεις λογιστικής παρακολούθησης, περιλαμβανόμενων των εκθέσεων για τα νέα κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στη συνθήκη ελέγχου διασφαλίσεων Ευρατόμ.

Η διαδικασία για την προσχώρηση της Πολωνίας, της Μάλτας, της Ουγγαρίας και της Λιθουανίας στη συνθήκη ελέγχου διασφαλίσεων και το ΑΡ της οριστικοποιήθηκε[33]. Επίσης έχει οριστικοποιηθεί η διαδικασία για την Κύπρο.

3.5. Ακτινοπροστασία

3.5.1. Δραστηριότητες κατά τις διατάξεις των άρθρων 31, 35 και 37 της Συνθήκης

Οι εργασίες σχετικά με την αναθεώρηση και την αναδιατύπωση των βασικών προτύπων ασφάλειας Ευρατόμ (BSS) εκτελέστηκαν σε στενή συνεργασία με την ομάδα ειδικών επιστημόνων (GoE)[34]. Η αναθεώρηση αυτή βασιζόταν στο σχέδιο συστάσεων[35] της Διεθνούς επιτροπής ακτινοπροστασίας (ICRP). Η ΟΕΕ συναντήθηκε δύο φορές με συμμετοχή των ΔΟΑΕ, ICRP, και του Οργανισμού πυρηνικής ενέργειας ως παρατηρητών. Οι ομάδες εργασίας που ασχολήθηκαν με τις φυσικές πηγές, την ιατρική, την εξαίρεση και το συμψηφισμό, καθώς και με τη σταδιακή προσέγγιση προς κανονιστικό έλεγχο έχουν ήδη ολοκληρώσει σε μεγάλο βαθμό την εργασία τους όσον αφορά τα βασικά θέματα που πρέπει να επιλυθούν για το αναθεωρημένο BSS.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν πραγματοποιήσει επτά αποστολές ελέγχου κατά τις διατάξεις του άρθρου 35 της Συνθήκης[36] στη Βουλγαρία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, τη Φινλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Ρουμανία και την Ισπανία. Ο σκοπός ήταν η ανεξάρτητη εκτίμηση της επάρκειας των ευκολιών επιτήρησης, της συγκρότησης και της χρήσης τους για:

- υγρές και αερόφερτες απορρίψεις ραδιενέργειας από χώρους πυρηνικών εγκαταστάσεων στο περιβάλλον.

- τα επίπεδα ραδιενέργειας στο περιβάλλον (είτε αφορούν χώρους είτε σε επίπεδο κράτους).

Όλοι οι έλεγχοι άρχισαν με προκαταρκτικό έλεγχο των δραστηριοτήτων επιτήρησης και επιθεώρησης που διενεργούν οι αρμόδιες εθνικές αρχές και του ισχύοντος νομικού πλαισίου.

Η Επιτροπή παρουσίασε επισκόπηση όλων των ελέγχων του άρθρου 35 που εκτελέστηκαν από το έτος 1990[37] και εξέτασε την προστιθέμενη αξία τους για τους ευρωπαίους πολίτες, τις ενδιαφερόμενες αρμόδιες εθνικές αρχές και την ίδια την Επιτροπή.

Με βάση τις διατάξεις του άρθρου 37[38], εγκρίθηκαν δώδεκα γνώμες της Επιτροπής με αντικείμενο σχέδια για τη διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων που υποβλήθηκαν από κράτη μέλη.

3.5.2. Ετοιμότητα για περιπτώσεις ανάγκης

Δεν παρουσιάστηκαν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης από ακτινοβολίες που να απαιτούν την ενεργοποίηση του συστήματος ECURIE[39]. Η ετήσια άσκηση για περίπτωση έκτακτης πυρηνικής ανάγκης πραγματοποιήθηκε στην Ιρλανδία. Στην άσκηση συμμετείχαν όλα τα κράτη μέλη και διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής αρμόδιες για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Η Κροατία εντάχθηκε στο σύστημα ECURIE το Σεπτέμβριο του 2007. Επίσης αναπτύχθηκαν επαφές με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (FYROM), προκειμένου η χώρα αυτή να προετοιμαστεί για την προσχώρησή της. Η γεωγραφική κάλυψη του συστήματος ανταλλαγής δεδομένων παρακολούθησης ακτινοβολίας EURDEP[40] επεκτάθηκε στην Τουρκία και στην Κροατία.

3.5.3. Ζωοτροφές

Η Επιτροπή προχώρησε σε προτάσεις κωδικοποίησης[41] της νομοθεσίας μετά το Τσερνομπίλ για τις συνθήκες που διέπουν τις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων και για τη νομοθεσία που ορίζει μέγιστες επιτρεπόμενες στάθμες ραδιενεργού μόλυνσης ζωοτροφών και τροφίμων σε περίπτωση μελλοντικού ατυχήματος.

Τα αποτελέσματα της μελέτης για την επικαιροποίηση της βάσης δεδομένων σχετικά με την ενδεχόμενη ραδιενεργό μόλυνση συγκεκριμένων ζωοτροφών προερχόμενων από τρίτες χώρες υποβλήθηκαν στην επιτροπή δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού αριθ. 737/90/EΟΚ του Συμβουλίου. Η μελέτη έδειξε ότι, για κάποια γεωργικά προϊόντα, οι έλεγχοι για μόλυνση με ραδιενεργό καίσιο στα σύνορα της ΕΕ θα παραμείνουν αναγκαίοι επί εικοσαετία τουλάχιστον.

3.5.4. Διαμαρτυρία Thule

Σε συνέχεια ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου χωρίς νομοθετικό χαρακτήρα[42], η Επιτροπή εξετάζει τη δυνατότητα να προτείνει απαιτήσεις ακτινοπροστασίας σε περιπτώσεις οφειλόμενες σε οποιαδήποτε πηγή εκπομπής ή μόλυνσης.

Η συμβατότητα τέτοιου είδους διάταξης με την ισχύουσα νομολογία πρέπει να εκτιμηθεί ενδελεχέστερα υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου, η οποία αποκλείει στρατιωτικές χρήσεις της πυρηνικής ενέργειας από το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας για την Ευρατόμ[43] .

3.6. Εφοδιασμός με πυρηνικό καύσιμο και πυρηνικά υλικά

Η συμφωνία σχετικά με το κείμενο του νέου κανονισμού του ESA επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο έπειτα από διαβουλεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο ESA τροποποίησε τις διαδικασίες της για το χειρισμό συμβάσεων εμπλουτισμού σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-123/04 και C-124/04. Επίσης ο ESA άρχισε την προετοιμασία σχεδίου των κανόνων της που ορίζουν τον τρόπο κατά τον οποίο πρέπει να εξισορροπείται η ζήτηση όσον αφορά τον εφοδιασμό με μεταλλεύματα, με πρωτογενή υλικά και ειδικά σχάσιμα υλικά.

Η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού εξακολουθεί να είναι σημαντικό θέμα. Ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ρωσία παραμένουν οι σημαντικότεροι προμηθευτές ουρανίου για την ΕΕ. Όμως η Ρωσία έχει επανέλθει σε δεσπόζουσα θέση ως προμηθευτής πυρηνικού υλικού για αντιδραστήρες VVER.

3.7. Μη διάδοση και πολυμερείς προσεγγίσεις στον κύκλο καυσίμου

Το πλήθος χωρών που έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ανάπτυξη πυρηνικών χρήσεων της πυρηνικής ενέργειας έχει αυξηθεί σημαντικά και η διεθνής κοινότητα έχει προβεί σε διάφορες προτάσεις για την αντιμετώπιση του θέματος των πλέον ευαίσθητων από άποψη διάδοσης μερών του κύκλου πυρηνικού καυσίμου – δηλαδή εμπλουτισμός και επανεπεξεργασία του ουρανίου – με προσφορά εγγυήσεων προμήθειας καυσίμου σε χώρες οι οποίες εθελουσίως παραιτούνται από δραστηριότητες των ιδίων σχετικές με τον κύκλο καυσίμου. Ο ΔΟΑΕ και διάφορα κράτη μέλη εξακολούθησαν να εργάζονται για τις προτάσεις αυτές ενώ η Επιτροπή παρακολουθεί τις εξελίξεις εκ του σύνεγγυς. Η Επιτροπή επιμένει ότι, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες σε διεθνή μηχανισμό εφοδιασμού με καύσιμο εμπλέκονται χώρες ή επιχειρήσεις της ΕΕ, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνθήκη. Ο ανταγωνισμός και η κανονική λειτουργία της αγοράς πυρηνικού καυσίμου δεν πρέπει να διαταράσσονται από αυτές τις πρωτοβουλίες.

4. Διεθνής συνεργασια

4.1. Διεύρυνση

Ακολουθώντας τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου[44], η Επιτροπή εξακολούθησε να τονίζει τη σημασία που έχει υψηλό το επίπεδο πυρηνικής ασφάλειας στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕ.

Επέμεινε στην ανάγκη να ευθυγραμμίσουν οι υποψήφιες και οι δυνητικά υποψήφιες χώρες τη νομοθεσία τους και να εφαρμόσουν το κοινοτικό κεκτημένο , περιλαμβανόμενων των διεθνών συμβάσεων πυρηνικής ασφάλειας στις οποίες έχει προσχωρήσει η Κοινότητα.

Εξακολούθησε να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην Κροατία σχετικά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της να δημιουργήσει ταμείο για τον παροπλισμό και τη διαχείριση αποβλήτων όσον αφορά τον κοινό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής με τη Σλοβενία.

Επίσης η Επιτροπή παρακολούθησε την πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί στη FYROM, στην Τουρκία και τις δυνητικά υποψήφιες χώρες[45] όσον αφορά την εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ. Οι αντίστοιχες κατά τακτά διαστήματα υποβαλλόμενες εκθέσεις[46] τονίζουν την ανάγκη βελτίωσης της πυρηνικής ασφάλειας και της ακτινοπροστασίας.

4.2. Ο νέος μηχανισμός συνεργασίας για την πυρηνική ασφάλεια (INSC)

Κατά το χρονικό διάστημα 2007-2013 θα δοθεί στήριξη στην προώθηση υψηλού επιπέδου πυρηνικής ασφάλειας με βάση το νέο INSC [47]. Ο νέος μηχανισμός χρηματοδοτεί μέτρα σε τρίτες χώρες (δεν περιορίζεται πλέον στην ΚΑΚ, όπως στην περίπτωση του προγράμματος Tacis που έληξε το έτος 2006).

Οι τρόποι επέκτασης σε άλλες γεωγραφικές περιοχές της ενίσχυσης που δόθηκε στην ΚΑΚ, όπως προβλέπεται από το μηχανισμό, θα εξαρτηθούν από τις προτεραιότητες και τις κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής, που θα αποφασιστούν με βάση τις λεπτομέρειες εφαρμογής του προγράμματος.

Τα νέα προγράμματα θα περιλαμβάνουν σταδιακή κατάργηση της «τεχνικής βοήθειας» (όπου περιλαμβάνεται ο εφοδιασμός με υλικό) και μετάβαση σε προγραμματισμό και εφαρμογή με μεγαλύτερη συνεργασία. Από τις δικαιούχες χώρες θα ζητηθεί να αναλάβουν περισσότερο προδραστικό ρόλο στον καθορισμό, τη διαχείριση και την εκτέλεση των δραστηριοτήτων. Θα καθοριστούν έργα για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων και θα επιδιωχθεί η συγχρηματοδότηση, με έμφαση στο συντονισμό με άλλα κοινοτικά μέσα όπως το Πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ.

Η χορήγηση βοήθειας θα συντονιστεί με άλλα μέσα, όπως το Ευρωπαϊκό μέσο γειτονίας και εταιρικής σχέσης (ENPI) και το μέσο προενταξιακής βοήθειας (IPA).

4.3. Συμφωνίες με τρίτες χώρες

Η Επιτροπή άρχισε τεχνικού χαρακτήρα συνεννοήσεις με τον Καναδά σχετικά με ενδεχόμενη απλούστευση ή αναδιατύπωση της διμερούς συμφωνίας συνεργασίας για πυρηνικές χρήσεις της ατομικής ενέργειας[48], που υπογράφτηκε το 1959 και έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές.

Οι τεχνικές συνεννοήσεις μεταξύ της Ευρατόμ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας σχετικά με ενδεχόμενη συμφωνία στον τομέα εμπορίας πυρηνικών υλικών προχωρούν.

4.4. Διεθνείς συμβάσεις

4.4.1. Σύμβαση σχετικά με τη φυσική προστασία πυρηνικού υλικού και πυρηνικών εγκαταστάσεων (CPPNM)

Σε συνέχεια της έγκρισης από το Συμβούλιο[49] και της απόφασης της Επιτροπής[50] σχετικά με την προσχώρηση της Κοινότητας Ευρατόμ στη CPPNM, άρχισε η λήψη των αναγκαίων μέτρων.

4.4.2. Σύμβαση για την πυρηνική ασφάλεια (CNS)

Η έκθεση της Κοινότητας Ευρατόμ για την τέταρτη αναθεωρητική συνάντηση των συμβαλλόμενων μερών της CNS, που θα πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο του 2008, εγκρίθηκε από την Επιτροπή[51] και υποβλήθηκε στη Γραμματεία του ΔΟΑΕ για ομότιμη εξέταση από άλλα συμβαλλόμενα μέρη κατά την τέταρτη αναθεωρητική συνεδρίαση.

4.4.3. Σύμβαση Παρισιού για την ευθύνη τρίτου μέρους στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας

Άρχισαν οι εργασίες σχετικά με την εκτίμηση επιπτώσεων όσον αφορά την ενδεχόμενη προσχώρηση της Ευρατόμ στη σύμβαση του Παρισιού. Αφού εκπονήθηκε σχέδιο των όρων εντολής, επιλέχθηκε ανάδοχος για την εκπόνηση της μελέτης. Η έκθεση αναμένεται το έτος 2008.

4.5. Συνεργασία με τον ΔΟΑΕ

Άρχισαν οι προκαταρκτικές εργασίες για πολιτική δήλωση σχετικά με την ενδυνάμωση της συνεργασίας μεταξύ Ευρατόμ και ΔΟΑΕ. Προς το σκοπό αυτό υπογράφτηκε στις 7 Μαΐου 2008 κοινή δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΔΟΑΕ, με την οποία ενισχύεται η συνεργασία σχετικά με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας για την ειρήνη και την ανάπτυξη.

Η Επιτροπή διαχειρίστηκε το «κοινοτικό σύστημα λογιστικής παρακολούθησης και ελέγχου» σύμφωνα με τις συμφωνίες για τον έλεγχο διασφαλίσεων με τον ΔΟΑΕ, με βάση τις οποίες ο ΔΟΑΕ εκτελεί τις επιθεωρήσεις του ταυτοχρόνως με την Επιτροπή. Ο ΔΟΑΕ εκπλήρωσε επιτυχώς τους ελεγκτικούς του στόχους για την ΕΕ.

Κατά τις υψηλού επιπέδου συζητήσεις που διεξήχθηκαν με τον ΔΟΑΕ σχετικά με τις συμφωνίες ελέγχου διασφαλίσεων σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην ανάπτυξη του κοινού καθεστώτος ελέγχου διασφαλίσεων σε επιχειρησιακό επίπεδο.

Προς ενημέρωση του Συμβουλίου υποβλήθηκε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής[52] σχετικά με τη συγχρηματοδότηση των «βασικών αρχών ασφάλειας»[53].

[1] Ετήσια έκθεση που αποστέλλεται όταν ζητηθεί, ή που διατίθεται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/euratom/anreport_en.html.

[2] ΓΔ RTD: Έρευνα.

[3] JRC=ΚΚΕρ= Κοινό Κέντρο Ερευνών.

[4] RTD: http://ec.europa.eu/research/reports/2007/index_en.html

ΚΚΕρ: http://ec.europa.eu/dgs/jrc/index.cfm?id=2530&lang=en.

[5] ΓΔ RELEX: Eξωτερικές σχέσεις.

[6] ΓΔ : AIDCO: Ευρωπαϊκή βοήθεια και συνεργασία.

[7] ΓΔ ELARG: Διεύρυνση.

[8] ΓΔ ECFIN: Οικονομικές και χρηματοοικονομικές υποθέσεις.

[9] Τα 50 χρόνια της συνθήκης Ευρατόμ (COM(2007) 124 τελικό της 20.03.2007.

[10] «Ευρατόμ, 50 έτη πυρηνικής ενέργειας στην υπηρεσία της Ευρώπης». Η έκθεση μπορεί να ζητηθεί από την υπηρεσία εκδόσεων της Επιτροπής.

[11] COM(2007) 1 της 10.01.2007.

[12] COM (2007) 565 της 04.10.2007.

[13] TEN/283 - CESE 990/2007της 12.07.2007 και Έκθεση ITRE A6-0348/2007 της 26.09.2007, αντιστοίχως.

[14] www.snetp.eu.

[15] COM(2007) 723 της 22.11.2007.

[16] Απόφαση αριθ. 2007/530/Eυρατόμ της Επιτροπής, της 17.07.2007, ΕΕ L 195/44 της 27.07.2007.

[17] http://circa.europa.eu/Public/irc/tren/nuclear_safety_and_waste/home.

[18] http://ec.europa.eu/energy/nuclear/forum/bratislava_prague/index_en.htm.

[19] Οδηγία αριθ. 2006/117/Eυρατόμ του Συμβουλίου, της 20.11.2006· ΕΕ L 337/21 της 5.12.2006.

[20] COM(2008) 793 τελικό της 05.03.2008.

[21] Κανονισμός (Eυρατόμ) αριθ. 549/2007 του Συμβουλίου, της 14.5.2007· ΕΕ L 131 της 23.5.2007.

[22] Ενημερωτική εγκύκλιος 193, συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, των κρατών μελών της που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας για την εφαρμογή του άρθρου ΙΙΙ (1) και (4) της συνθήκης για τον περιορισμό της διάδοσης των πυρηνικών όπλων έτους 1977, όπως έχει συμπληρωθεί με το συμπληρωματικό της πρωτόκολλο.

[23] Απόφαση αριθ. 2006/626/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 15.02.2007.

[24] Το άρθρο 82 παρέχει στην Επιτροπή το δικαίωμα έκδοσης οδηγίας με την οποία καλείται το οικείο κράτος μέλος να λάβει μέτρα αναγκαία για την παύση διάπραξης παράβασης. Η μη τήρηση της οδηγίας αυτής είναι δυνατόν να συνεπάγεται την παραπομπή της υπόθεσης στο Δικαστήριο.

[25] Υπόθεση C-155/06.

[26] C(2007)5538.

[27] COM(2007) 794 τελικό της 12.12.2007. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2007)1654 της 12.12.2007.

[28] ΕΕ L 330 της 28.11.2006, σ. 31.

[29] COM(2004) 719 τελικό της 26.10.2004: Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη χρησιμοποίηση των οικονομικών πόρων που προορίζονται για τον παροπλισμό των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.

[30] COM(2006) 102 της 08.03.06.

[31] SEC(2007) 293 (περιορισμένης χρήσης στην ΕΕ ).

[32] Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας.

[33] Δεδομένα προσχώρησης: Πολωνία 01.03.2007, Mάλτα και Ουγγαρία 01.07.2007, Λιθουανία 01.01.2008.

[34] Άρθρο 31 της Συνθήκης.

[35] ICRP, τεύχος 103, Δεκέμβριος 2007.

[36] Το άρθρο 35 απαιτεί κάθε κράτος μέλος να δημιουργεί αναγκαίες διευκολύνσεις για τη συνεχή επιτήρηση των επιπέδων ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα, στο νερό και το έδαφος και να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση προς τα βασικά πρότυπα ασφάλειας.

[37] COM(2007) 847 τελικό της 20.12.2007.

[38] Το άρθρο 37 απαιτεί από την Επιτροπή να γνωμοδοτεί (αφού συμβουλευθεί την ομάδα ειδικών) όσον αφορά όλα τα δεδομένα που αποστέλλονται από τα κράτη μέλη σχετικά με τα σχέδιά τους για τη διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων, εφόσον η εκτέλεση των σχεδίων αυτών θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα ραδιενεργό μόλυνση άλλων κρατών μελών.

[39] Σύστημα έγκαιρης ανταλλαγής πληροφοριών για έκτακτες περιπτώσεις ακτινολογικής ανάγκης.

[40] Ευρωπαϊκή πλατφόρμα ανταλλαγής ακτινολογικών δεδομένων.

[41] COM(2007) 291 τελικό της 04.06.2007 και COM(2007) 302 τελικό 05.06.2007.

[42] Ψήφισμα 2006/2012(INI) της 10.05.2007.

[43] Απόφαση του Δικαστηρίου, της 12.04.2005, Επιτροπή κατά ΗΒ, υπόθεση αριθ. C-61/03, Συλλογή 2005 σ. I-2477, όπως επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο στις 09.03.2006, Επιτροπή κατά ΗΒ, υπόθεση C-65/04, Έκδ. 2006 σ. I-2239.

[44] Συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 1998, Βιέννη, σημείο 67.

Συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 1998, Ελσίνκι, σημείο 7.

[45] Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Σερβία και Κοσσυφοπέδιο (UNSCR 1244).

[46] COM(2007) 663 τελικό της 07.11.2007.

[47] Κανονισμός (ΕΥΡΑΤΟΜ) αριθ. 300/2007 του Συμβουλίου, της 19.02.2007.

[48] ΕΕ αριθ.59 της 24.11.59, σ. 1165-1180.

[49] Απόφαση αριθ. 2007/513 Eυρατόμ του Συμβουλίου, της 10.07.2007, ΕΕ L 190 της 21.7.2007, σ. 12.

[50] C/2007/6385 της 19.12.2007.

[51] C(2007) 4492 τελικό της 01.10.2007.

[52] SEC(2007) 1443 της 23.10.2007.

[53] Βασικές αρχές ασφάλειας αριθ. SF-1, IAEA, Βιέννη 2006.