Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς"

(2000/C 317/15)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής τίτλο "Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς" (CΟΜ(2000) 79 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 2ας Ιουνίου 1999, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 5, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ως άνω θέμα και να αναθέσει στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 84/2000 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 18 Απριλίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Hanham (ΗΒ/ΕΛΚ)·

εκτιμώντας το γεγονός ότι η ανακοίνωση αυτή απευθύνεται στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας·

εκτιμώντας ότι η ανακοίνωση αυτή αποτελεί μέρος των τριών ανακοινώσεων που αναφέρονται, αντιστοίχως, στην ένταξη, τις κοινωνικές τάσεις και την απασχόληση και ότι σ' αυτές αναπτύσσονται οι προσεχείς δράσεις για την επίτευξη του κοινού στόχου που είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της συνοχής της Ένωσης·

υιοθέτησε κατά την 34η σύνοδο ολομέλειάς της, της 14ης και 15ης Ιουνίου 2000 (συνεδρίαση της 14ης Ιουνίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. Επικροτεί την πρωτοβουλία της ανακοίνωσης με την οποία προτείνεται η προώθηση κοινωνιών και οικονομιών χωρίς αποκλεισμούς, η οποία μάλιστα αντικατοπτρίζει τις ισχυρές φιλοδοξίες που έχουν εκφράσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί, οι κοινωνικοί εταίροι και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές.

2. Εκφράζει την ικανοποίηση της για τη σημαντική αναγνώριση στην οποία προβαίνει η Επιτροπή με την ανακοίνωσή της, ότι δηλαδή ο αγώνας κατά του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί, κατά πρώτο και κύριο λόγο, ευθύνη των κρατών μελών και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών τους αρχών

3. Τονίζει με έμφαση το βασικό ρόλο που διαδραματίζουν οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης όσον αφορά την εφαρμογή των πολιτικών που σχεδιάζονται για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, χάρη στο ρόλο τους ως:

- τοπικοί άρχοντες και σημαντικοί παράγοντες για την ανάπτυξη των τοπικών εταιρικών σχέσεων, συμβάλλοντας στη συνεργασία μεταξύ των τοπικών δημόσιων φορέων και των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για την υγεία και τη δίωξη του εγκλήματος όπως επίσης και μεταξύ τοπικών και εθελοντικών ομάδων,

- πάροχοι και διοργανωτές υπηρεσιών για όλους τους κατοίκους της Κοινότητας,

- παράγοντες της οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησης,

- εργοδότες,

- πάροχοι τοπικών πληροφοριών και έρευνας.

4. Συμφωνεί ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελεί πολυδιάστατο φαινόμενο το οποίο προχωρεί και πέρα από τα προβλήματα της απασχόλησης και της πρόσβασης στην αγορά εργασίας και επεκτείνεται, επίσης, στην εκπαίδευση (στην οποία συμπεριλαμβάνεται η κοινωνία των πληροφοριών και ο αναλφαβητισμός), στην υγεία, στο περιβάλλον, στη στέγη, στον πολιτισμό, στην πρόσβαση σε δικαιώματα ή και σε οικογενειακά επιδόματα. Πρόκειται για τομείς στους οποίους οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συμμετέχουν ενεργώς, συχνά σε συνεργασία είτε με άλλες δημόσιες αρχές ή υπηρεσίες είτε με τοπικές και εθελοντικές ομάδες.

5. Συμφωνεί ότι στόχος της πολιτικής για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού πρέπει να είναι οι ίσες ευκαιρίες για όλους. Εντούτοις, τονίζει ότι ο στόχος πρέπει να είναι η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας.

6. Επικροτεί το στόχο να δοθεί σε όλους πρόσβαση στην κοινωνία των γνώσεων και τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να διαδραματίσουν ένα ρόλο, αφενός, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού και, αφετέρου, δημιουργώντας μία συνολική εικόνα των υπηρεσιών της περιοχής τους χάρη στη χρησιμοποίηση της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών προκειμένου να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά με τους πολίτες, να διευκολύνουν τη συμμετοχή τους σε ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και πολιτιστικές δραστηριότητες, να προωθούν τη ενεργό συμμετοχή στα κοινά, και να διασφαλίζουν ότι οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στις δημοκρατικές διαδικασίες.

7. Εκφράζει την ικανοποίησή της διότι στην ανακοίνωση αναγνωρίζεται ότι η πρόκληση αναφέρεται τόσο στην παροχή καλύτερης βοήθειας στους κοινωνικά αποκλεισμένους ή σ' αυτούς που διατρέχουν τον κίνδυνο να αποκλειστούν κοινωνικά όσο και στην ενεργό εξάλειψη των διαρθρωτικών φραγμών που εμποδίζουν την κοινωνική ένταξη με στόχο τη μείωση των φαινομένων του κοινωνικού αποκλεισμού.

8. Επιδοκιμάζει την έμφαση που δίνεται στην ανακοίνωση και στα συμπεράσματα της διάσκεψης κορυφής της Λισσαβόνας σχετικά με τη συμπερίληψη της κοινωνικής ένταξης στις πολιτικές για την απασχόληση, την παιδεία και κατάρτιση, την υγεία και τη στέγη που ακολουθούν τα κράτη μέλη.

9. Υποστηρίζει την αντίληψη ότι οι πολιτικές σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης (τοπικό, εθνικό, και ευρωπαϊκό) πρέπει να εκτιμούν, από τα πρώτα ήδη στάδια της κατάστρωσής τους, τον αντίκτυπό τους στην φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

10. Αναγνωρίζει τη σημασία των τεσσάρων ευρύτερων στόχων που προτείνονται από την Επιτροπή, οι οποίοι είναι οι εξής:

- ενίσχυση της ενεργού προσέγγισης της κοινωνικής ένταξης και ιδιαίτερα ενσωμάτωση της διάστασης της κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο των πολιτικών της ΕΕ,

- ανάπτυξη κοινών δεικτών κοινωνικού αποκλεισμού και κοινωνικής ένταξης με στόχο την ανάλυση και την παρακολούθηση των τάσεων και των πολιτικών,

- παροχή πρόσβασης στην κοινωνία της γνώσης για όλους,

- προώθηση της ανάπτυξης και της αξιοποίησης της οικονομικής ανάπτυξης που προσδοκάται την επόμενη δεκαετία,

και τονίζει τα ακόλουθα σημεία που αφορούν τους στόχους αυτούς:

- την αξία που έχει η ανάπτυξη εθνικών, τοπικών, και περιφερειακών δεικτών οι οποίοι θα καταστήσουν δυνατή τη σύγκριση των πληροφοριών που προέρχονται από τις αρχές αυτές σε όλη την επικράτεια της Ευρώπης,

- τη σημασία που έχει να αναπτυχθούν δεξιότητες σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να χρησιμοποιηθούν και να ερμηνευτούν οι κοινοί δείκτες,

- τη σημασία να διασφαλισθεί ότι η οικονομική ανάπτυξη ενισχύεται από τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης έτσι ώστε να τηρούνται τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια.

11. Τονίζει ότι οι ακόλουθοι παράγοντες θα διευκολύνουν την ανάπτυξη δεικτών σύγκρισης για τα κράτη μέλη:

- η ανταλλαγή των πληροφοριών σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης - τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, και ευρωπαϊκό,

- η ανάπτυξη διασταυρούμενων δεικτών,

- η ανάπτυξη τοπικών και περιφερειακών (και εθνικών) δεικτών,

- η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ανάληψη της εν λόγω πρωτοβουλίας (οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν αξιόλογες γνώσεις και εμπειρίες τις οποίες μπορούν να προσφέρουν για την ανάπτυξη των κοινών δεικτών για τον κοινωνικό αποκλεισμό και την κοινωνική ένταξη και γνωρίζουν, επίσης, το πως εναρμονίζονται με τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες),

- η ανάπτυξη δεξιοτήτων για να διασφαλισθεί ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και άλλοι φορείς και ομάδες έχουν τη δυνατότητα να ερμηνεύουν και να χρησιμοποιούν τα στοιχεία των δεικτών (σχετικά με το πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο στο οποίο περιλαμβάνεται μια βασική δράση για την "αύξηση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού και των βασικών κοινωνικοοικονομικών γνώσεων"),

και ζητεί ιδιαίτερα από την Επιτροπή να συμμετάσχουν επίσημα εκπρόσωποι των αρχών της τοπικής αυτοδιοίκησης στις διαβουλεύσεις για την ανάπτυξη της εν λόγω πρωτοβουλίας.

12. Αναγνωρίζει ότι μολονότι για τους περισσότερους η απασχόληση αποτελεί την έξοδο από τον κοινωνικό αποκλεισμό, εντούτοις, πρέπει να υπάρχει η κατάλληλη κοινωνική προστασία για όσους είναι ανίκανοι να συμμετάσχουν στην αγορά εργασίας και για εκείνους που διανύουν περιόδους απασχόλησης σε εργασίες με χαμηλή αμοιβή και ανεργίας.

13. Θεωρεί ευπρόσδεκτη την αναγνώριση ότι οι τάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού είναι εμφανείς τόσο στις αγροτικές όσο και στις αστικές περιοχές και συνιστά να αναφερθεί στην ανακοίνωση ότι η εφαρμογή, από τα κράτη μέλη και την ΕΕ, των τεσσάρων ευρύτερων προσανατολισμών πρέπει να ισχύει τόσο για τις αγροτικές όσο και τις αστικές περιοχές.

14. Συμφωνεί ότι "Οι διακρίσεις και η ξενοφοβία μπορούν να οξύνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό, ιδίως για τους μετανάστες" και συνιστά να συμπεριληφθούν στην ανακοίνωση τα εξής θέματα:

- η άγνοια της γλώσσας ως εμπόδιο για την κοινωνική ένταξη,

- η σημασία της πρόσβασης σε υπηρεσίες ποιότητας στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, και της κοινωνικής προστασίας για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες,

- η ανάγκη να εφαρμοσθεί η πρωτοβουλία αυτή στους αιτούντες άσυλο και στους πρόσφυγες οι οποίοι πρέπει να θεωρούνται ως ομάδα εντός της κοινωνίας.

15. Συμφωνεί ότι η πρωτοβουλία πρέπει να ενισχύσει την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών και προτείνει να συμπεριληφθούν στο σημείο αυτό της ανακοίνωσης οι ιδιαίτερες ανάγκες που αντιμετωπίζουν οι μονογονικές οικογένειες και ο αποκλεισμός που οφείλεται στις διακρίσεις λόγω φύλου, ηλικίας, αναπηριών, θρησκείας ή πεποιθήσεων και σεξουαλικού προσανατολισμού, όσον αφορά τη δέσμη των μέτρων κατά των διακρίσεων που δημοσιεύθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1999. Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, εάν υιοθετηθεί, θα αποτελέσει το καταλληλότερο νομικό μέσο για τον προσδιορισμό όλων των διακρίσεων.

16. Συμφωνεί ότι οι νέοι πρέπει να έχουν εκτεταμένη πρόσβαση στις βασικές δεξιότητες (ενότητα 4). Προτείνει, όμως, να γίνει αναφορά στις ανάγκες των ηλικιωμένων όχι μόνο για την τεχνολογία των πληροφοριών και των επικοινωνιών αλλά και για τη δέουσα κοινωνική προστασία και υγειονομική περίθαλψη [η Επιτροπή των Περιφερειών, στη γνωμοδότησή της CdR 442/98(1) με θέμα "1999 - Διεθνές έτος των ηλικιωμένων" (εισηγητές: Keymer και Ηaijanen), απευθύνει έκκληση για μια θετική προσέγγιση σχετικά με την "πολιτική παράτασης του επαγγελματικού βίου" στην οποία συμπεριλαμβάνονται: μορφές προοδευτικής και ευέλικτης συνταξιοδότησης προκειμένου να διευκολυνθεί η μετάβαση από την πλήρη απασχόληση, γενικές στρατηγικές για τη ευέλικτη απασχόληση και επανεκπαίδευση, η δια βίου κατάρτιση, η διατήρηση του εισοδήματος, η στέγη, η μέριμνα και η συμμετοχή, δραστικά μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων, και η προώθηση μιας θετικής προσέγγισης χωρίς αποκλεισμούς όσον αφορά τη γήρανση και τη βελτίωση των κοινωνικών αντιλήψεων για τους ηλικιωμένους και την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών]. Η ΕΤΠ εκφράζει την επιθυμία να επιβεβαιωθεί πλήρως στο εν λόγω πλαίσιο ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών σχετικά με την υποστήριξη των πολιτών κάθε ηλικίας. Πράγματι, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, μέσω των δράσεων που αναλαμβάνουν, συμβάλλουν στην ενίσχυση της συμμετοχής των διαφόρων γενεών στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Επίσης, στο εν λόγω πλαίσιο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το ζήτημα της επίδειξης αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών.

17. Προτείνει στην Επιτροπή, προκειμένου να διευκολυνθεί ο εντοπισμός και η ανταλλαγή των ορθών πρακτικών:

- να αναπτύξει μια ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για τις ορθές πρακτικές για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης, συμπεριλαμβανομένης μιας τράπεζας δεδομένων εθνικών, τοπικών, και περιφερειακών δεικτών,

- να συμβουλευθεί την Επιτροπή των Περιφερειών για τη διάρθρωση της εν λόγω τράπεζας δεδομένων,

- να ζητήσει πληροφορίες και στατιστικά στοιχεία από τις ενώσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών των κρατών μελών που διαθέτουν τις εν λόγω βάσεις δεδομένων,

- να εφαρμόσει μια ανοικτή μέθοδο συντονισμού συνδυάζοντας εθνικές και περιφερειακές πολιτικές με τον προσδιορισμό συγκεκριμένων στόχων και με τη λήψη μέτρων στα οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές και οι περιφερειακές διαφορές, όπως συνιστάται στα συμπεράσματα της διάσκεψης κορυφής της Λισσαβόνας.

18. Ζητεί οι αρχές της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης να εκπροσωπούνται στις υψηλού επιπέδου ομάδες εργασίας για την κοινωνική προστασία και να συμμετέχουν στον από κοινού καθορισμό δεικτών.

19. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει τα θέματα που εγείρονται στην παρούσα γνωμοδότηση όταν θα εξετάσει τη λήψη οποιωνδήποτε μέτρων - συμπεριλαμβανομένης και της κατάρτισης σχεδίου προγράμματος δράσης - που θα αποτελούν συνέχεια της ανακοίνωσης αυτής και της διάσκεψης κορυφής της Λισσαβόνας.

20. Καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αναγνωρίσουν τη συμβολή των περιφερειακών και τοπικών αρχών ούτως ώστε να διασφαλισθεί δεόντως η αναγνώριση του ρόλου τους στην εν λόγω τομεακή πολιτική.

Βρυξέλλες, 15 Ιουνίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 374 της 23.12.1999, σ. 36.