EL  ECB -PUBLIC  
 
 
ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ  
της 20ής Νοεμβρίου 2019  
σχετικά με φορολογικά αντικίνητρα όσον αφορά τη χρήση μετρητών  
(CON/2019/ 39) 
 
Εισαγωγή και νομική βάση  
Στις 19 Νοεμβρίου 2019 η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ ) έλαβε από  το ελληνικό Υπουργείο 
Οικονομικών αίτημα για τη διατύπωση γνώμης αναφορικά με  σχέδιο νόμου για την τροποποίηση 
ορισμένων διατάξεων του εθνικού  νόμου περί φορολογίας εισοδήματος  (εφεξής ο «ΝΦΕ»)1, με σκοπό την 
περαιτέρω επέκταση των υφιστάμενων φορολογικών αντικινήτρων όσον αφορά τη χρήση μετρητών 
(εφεξής το «σχέδιο νόμου »).  
Η γνωμοδοτική αρμοδιότητα της ΕΚΤ βασίζεται, αφενός, στα άρθρα 127 παράγραφος 4 και 282 
παράγραφος 5 της Συνθήκης και, αφετέρου, στο άρθρο  2 παράγραφος  1 δεύτερη περίπτωση της 
απόφασης  98/415/ΕΚ του Συμβουλίου2, καθώς το σχέδιο νόμου  αφορά μέσα πληρωμ ής. Η παρούσα 
γνώμη εκδόθηκε από το διοικητικό συμβούλιο, σύμφωνα με το άρθρο 17.5 πρώτη πρόταση του 
εσωτερικού κανονισμού τ ης Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.  
 
1. Σκοπός του σχεδίου νόμου  
1.1 Σύμφωνα με την αιτιολογική του έκθεση, σκοπός  του σχεδίου νόμου είναι η παροχή κινήτρων για 
την απόκτηση αγαθών και τη λήψη υπηρεσιών μέσω της διενέργεια ς ηλεκτρονικών συναλλαγών με 
στόχο i) τη μείωση της φοροδιαφυγής και ii) τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, για λόγους 
δημόσιου συμφέροντος.  
1.2 Το σχέδιο νόμου  βασίζεται σε ισχύοντα  νομοθετικά μέτρα που θεσπίστηκαν  το 2016  και προωθούν 
την ευρύτερη χρήση  των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμ ής στην Ελλάδα.  Ένα εκ των μέτρων αυτών  
που παραμένει σε ισχύ3 προβλέπει ότι το δικαίωμα μείωση ς του  φόρου εισοδήματος από μισθωτ ή 
εργασία  και συντάξεις συνα ρτάται προς  τη συμμόρφωσ η του φορολογούμενου με την υποχρέωση 
εξόφλησης συγκεκριμένου  ποσού δαπαν ών, οριζόμενου ως  ελάχιστου ποσοστού του ετήσιου 
φορολογητέου εισοδήματ ός του , με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής . Εφόσον  δεν καλύπτεται το 
ελάχιστο αυτό απαιτούμενο ποσοστό, ο φόρος προσαυξάνεται κατά το ποσό που προκύπτει από 
τη διαφορά πολλαπλασιαζόμενη με συντελεστή 22%4 και ο φορολογούμενος παύει να δικαιούται τις 
                                                 
1  Νόμος 4172/2013, «Φορολογία εισοδήματος, επείγοντα μέτρα εφαρμογής των νόμων 4046/2012, 4093/2012, 
4127/2013 και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α 167/23.7.2013).  
2  Απόφαση 98/415/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1998, σχετικά με τη διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής 
Τράπεζας με τις εθνικές αρχές για τα σχέδια νομοθετικών διατάξεων (ΕΕ L 189 της 3.7.1998, σ.  42). 
3  Άρθρο 16 του ΝΦΕ.  
4  Ο συγκεκριμένο φόρος συνιστά  πρόσθετη φορολογικ ή «ποινή» καταβ λητέα  επιπλέον των άλλων ειδών φόρου 
εισοδήματος στα οποία υπόκειται ο φορολογούμενος.   
ECB -PUBLIC  
2 μειώσεις φόρου εισοδήματος , όπως αυτές  ισχύουν5. Επί του παρόντος το ποσοστό ελάχιστης 
δαπάνης με ηλεκτρονική συναλλαγή καθορίζεται  σε αύξουσα βάση , με εφαρμογή προοδευτικής 
εισοδηματική ς κλίμακα ς, ως ακολούθως : 10% για εισόδημα από 1 έως 10.000 ευρώ ∙ 15% για 
εισόδημα από 10.001 ως 30.000 ευρώ ∙ και 20% για εισόδημα πάνω από 30.001, αλλά με 
χαμηλότερο ανώτατο  όριο τις 30.000  ευρώ6. 
1.3 Σύμφωνα με έ να άλλο νομοθετικό μέτρο που θεσπίστηκε  το 2016 και παραμένει σε ισχύ , 
απαγορεύεται η εξόφληση με μετρητά οποιασδήποτε συναλλαγ ής μεταξύ καταναλωτών και 
επιχειρήσεων για την απόκτηση αγαθών και τη λήψη υπηρεσιών αξίας 500 ευρώ και άνω∙ η 
εξόφληση  είναι δυνατή αποκλειστικά με τη χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής7.  
1.4 Το σχέδιο νόμου  προτείνει την αύξηση σε 30% του ποσοστού ελάχιστης δαπάνης  με ηλεκτρονικ ή 
συναλλαγή  που θα πρέπει να καλύπτει ο  φορολογούμενο ς και την ομοιόμορφη εφαρμογή του σε 
όλες τις εισοδηματικές κλίμακες μέχρι τις 20.000  ευρώ8. Ο πρόσθετος φόρος ύψους 22% επί της 
διαφοράς μεταξύ του απαιτούμενου αυξημένου ποσοστού ελάχιστης δαπάνης με ηλεκτρονική 
συναλλαγή  και του δηλωθέντος παραμένει αμετάβλητος. Ο ορισμός των ηλεκτρον ικών 
συναλλαγών  ή των δαπανών με ηλεκτρονικ ά μέσα  πληρωμής για τους σκοπούς του σχεδί ου νόμου  
παραμένει αμετάβλητος. Στο πεδίο του  ορισμού αυτού περιλαμβάν ονται οι  δαπάνες που ορισμένος 
φορολογούμενο ς καταβάλλει για την απόκτηση αγαθών και τη λήψη υπηρεσιών στην Ελλάδα ή σε 
κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου με χρήση 
ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής, όπως πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες, μεταφορές πίστωσης , 
ηλεκτρονικ ό πορτοφόλι και πληρωμές μέσω λογαριασμού πληρωμών παρόχ ων υπηρεσιών 
πληρωμών9. Οι επιλέξιμες δαπάνες για σκοπούς  υπολογισμού του ποσοστού ελάχιστης δαπάνης 
με ηλεκτρονική συναλλαγή  παραμένουν αμετάβλητες. Αυτές π εριλαμβάνουν τις δαπάνες για την 
απόκτηση αγαθών και τη λήψη υπηρεσιών που εμπίπτουν στις δώδεκα  ομάδες του δείκτη τιμών 
καταναλωτή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής10.  
1.5 Το σχέδιο νόμου  ορίζει ακόμη ότι το απαιτούμενο ποσοστό ελάχιστης δαπάνης με ηλεκτρονική 
συναλλαγή ανέρχεται στο 20% του πραγματικού εισοδήματος σε περίπτωση που οι δαπάνες οι 
οποίες  έχουν πραγματοποιηθεί και αφορούν καταβολές φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων 
                                                 
5  Η εφαρμοστέα  σήμερα μείωση φόρου εισοδήματος είναι: α) για φορολογητέο εισόδημα έως 20.000  ευρώ: i) 1.900 
ευρώ για τον φορολογούμενο χωρίς εξαρτώμενα τέκνα∙ ii) 1.950 ευρώ για τον φορολογούμενο με 1 εξαρτώμενο 
τέκνο∙ iii) 2.000 ευρώ για τον φορολογούμενο με 2 εξαρτώμενα τέκνα και iv) 2.100 ευρώ για τον φορολογούμενο με 3 
εξαρτώμενα τέκνα και άνω∙ β) για φορολογητέο εισόδημα που υπερβαίνει τις 20.000 ευρ ώ, το ποσό της μείωσης του 
στοιχείου α) μειώνεται κατά 10 ευρώ ανά 1.000 ευρώ φορολογητέου εισοδήματος από μισθωτή εργασία και 
συντάξεις (παράγραφοι 1 και 2 του άρθρου 16 του ΝΦΕ).  
6  Άρθρο 16 παράγραφος 3 του ΝΦΕ.  
7  Άρθρο 20 παράγραφος 3 του ν. 3842/201 0, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 69 του ν. 4446/2016.  
8  Άρθρο 7 παράγραφος 1 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 15 του ΝΦΕ.  
9  Για τον σκοπό αυτό οι όροι «λογαριασμός πληρωμών» και «πάροχος υπηρεσιών πληρωμών» ορίζονται στην οδηγία 
2015/2366 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική 
αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 20 09/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 
1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (ΕΕ L  337 της 23.12.2015, σ.  35).  
10  Πρόκειται για τις ακόλουθες: ομάδα 1: διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά∙ ομάδα 2: αλκοολούχα ποτά και καπνός∙ 
ομάδ α 3: ένδυση και υπόδηση∙ ομάδα 4: στέγαση, εξαιρουμένων των ενοικίων∙ ομάδα 5: διαρκή αγαθά, είδη 
νοικοκυριού και υπηρεσίες∙ ομάδα 6: υγεία∙ ομάδα 7: μεταφορές, εξαιρουμένης της δαπάνης για τέλη κυκλοφορίας 
και της αγοράς οχημάτων, πλην των ποδηλάτων∙ ομάδ α 8: επικοινωνίες∙  ομάδα 9: αναψυχή, πολιτιστικές 
δραστηριότητες, εξαιρουμένης της αγοράς σκαφών, αεροπλάνων και αεροσκαφών∙ ομάδα 10: εκπαίδευση∙ ομάδα 
11: ξενοδοχεία, καφέ, εστιατόρια∙ ομάδα 12: άλλα αγαθά και υπηρεσίες.  
ECB -PUBLIC  
3 και ακίνητης περιουσίας , ενοίκια και δανειακές υποχρεώσεις προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα 
υπερβαίνουν το 60% του πραγματικού εισοδήματος11.  
1.6 Το σχέδιο νόμου  προτείν ει μικρότερες  μειώσε ις φόρου εισοδήματος  σε σχέση με τις  ισχύου σες 
σήμερα12, αλλά ορίζει  ότι οι φορολογούμενοι θα εξακολουθήσουν  να έχουν δικαίωμα στις 
μικρότερες αυτές μειώσεις  φόρου ακόμη και αν δεν καλύπτουν  το αναθεωρημένο ποσοστό 
ελάχιστης δαπάνης με ηλεκτρονική συναλλαγή13. Το σχέδιο νόμου προτείνει επίσης μείωση  των 
φορολογικών  συντελεστ ών για το φορολογητέο εισόδημα από μισθωτ ή εργασία  και συντάξεις14 και 
διατήρηση σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητ ων των ισχυουσών σήμερα κατηγοριών  φορολογο ύμενων  
οι οποίες  εξαιρούνται  από την υποχρέωση κάλυψης  του αναθεωρημένου ποσοστού ελάχιστης 
δαπάνης με ηλεκτρονική συναλλαγή .  
1.7 Το σχέδιο νόμου  προτείνει την επέκταση της υποχρέωσης κάλυψης του ποσοστού  ελάχιστης 
δαπάνης με ηλεκτρονική συναλλαγή και στο εισόδημα  από ακίνητ η περιουσία15. Σύμφωνα με τις 
διατάξεις του  σχεδίου νόμου , σε περίπτωση μη κάλυψης του εν λόγω ποσοστού  ο 
φορολογούμενος θα υποχρεούται να καταβάλ λει πρόσθετο φόρο 22  % επί της διαφοράς , μέχρι  την 
κάλυψη  και του ποσοστού ελάχιστης δαπάνης που ισχύει για τη συγκεκριμένη  κατηγορία 
εισοδήματος.  
1.8 Το σχέδιο νόμου  εξαιρ εί από τις εκπιπτόμενες επιχειρηματικές δαπάνες  τις ακόλουθες δαπάνες , 
εφόσον  δεν έχουν εξοφληθεί με χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή μέσω παρόχου 
υπηρεσιών πληρωμών : i) όλες τις δαπάνες που αφορούν απόκτηση αγαθών ή λήψη υπηρεσιών 
αξίας άνω των 300 ευρώ  και ii) δαπάνες ενοικίων16·. 
1.9 Το σχέδιο νόμου  ορίζει  ότι θα παρέχονται ορισμένες εκπτώσεις  φόρου για δαπάνες που αφορούν 
λήψη υπηρεσιών για ενεργειακή, λειτουργική και αισθητική αναβάθμιση κτιρίων μόνο εάν η 
εξόφλησή τους έχει πραγματοποιηθεί με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής 17 . 
1.10 Γίνεται αντιληπτό ότι το σχέδιο νόμου  πρόκ ειται να εφαρμ όζεται για εισοδήματα που αποκτώνται 
από την 1 η Ιανουαρίου 2020  και μετά .  
                                                 
11  Άρθρο 7 παράγραφος 1 του σχεδί ου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 15 του ΝΦΕ.  
12  Προτείνεται μείωσή τους κατά τα ακόλουθα ποσά: α) i) 777 ευρώ για τον φορολογούμενο χωρίς εξαρτώμενα τέκνα∙ 
ii) 810 ευρώ για τον φορολογούμενο με 1 εξαρτώμενο τέκνο∙ iii) 900 ευρώ για τον φορολογούμενο με 2 εξαρτώμενα 
τέκνα∙ iv) 1.120 ευρώ για τον φορολογούμενο με 3 εξαρτώμενα τέκνα∙ και v) 1.340 ευρώ για τον φορολογούμενο με 4 
εξαρτώμενα τέκνα∙ για κάθε επιπλέον εξαρτώμενο τέκνο μετά το τέταρτο, η μείωση του φόρου αυξάνε ται κατά 220 
ευρώ για κάθε επόμενο τέκνο∙ β) για φορολογητέο εισόδημα άνω των 12.000 ευρώ, το ποσό της μείωσης φόρου 
υπό α) μειώνεται κατά 20 ευρώ ανά 1.000 ευρώ φορολογητέου εισοδήματος από μισθούς και συντάξεις μέχρι του 
ποσού της μείωσης του φόρου του σ τοιχείου α)∙ ωστόσο, οι μειώσεις υπό το παρόν στοιχείο β) δεν εφαρμόζονται σε 
φορολογούμενους με 5 εξαρτώμενα τέκνα και άνω (άρθρο 9 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 16 του 
ΝΦΕ).  
13  Άρθρο 7 παράγραφος 1 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 1 5 του ΝΦΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 9 του 
σχεδίου νόμου  που τροποποιεί το άρθρο 16 του ΝΦΕ.  
14  Προτείνεται μείωσή τους κατά τα ακόλουθα ποσοστά: από 22% σήμερα σε 9% για εισόδημα από 0 – 10.000 ευρώ∙ 
για εισόδημα από 10.001 – 20.000 ευρώ ο φόρος παραμένει αμετάβλητος στο 22%∙ από 29% σήμερα σε 28% για 
εισόδημα από 20.001 – 30.000 ευρώ∙ από 37% σήμερα σε 36% για εισόδημα από 30.001 – 40.000 ευρώ∙ από 45% 
σήμερα σε 44% για εισόδημα άνω των 40.001 ευρώ (άρθρο 6 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 15 του 
ΝΦΕ).  
15  Άρθρο 7 παράγραφος 2 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 40 του ΝΦΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 40 
παράγραφος 4 του ΝΦΕ, το εισόδημα από ακίνητη περιουσία φορολογείται χωριστά σύμφωνα με την ακόλουθη 
κλίμακα: το εισόδημα από 0 – 12.000 ευρώ φορολο γείται με συντελεστή 15 %, το εισόδημα από 12.001 – 35.000 
ευρώ φορολογείται με συντελεστή 35% και το εισόδημα άνω των 35.001 ευρώ φορολογείται με συντελεστή 45%.  
16  Άρθρο 13 του σχεδίου νόμου που τροποποιεί το άρθρο 23 του ΝΦΕ.  
17  Άρθρο 16 του σχεδίου νό μου που τροποποιεί το άρθρο 39Α του ΝΦΕ.  
ECB -PUBLIC  
4  
2. Γενικές παρατηρήσεις  
2.1 Αναφορικά με τις ισχύουσες σήμερα διατάξεις του ΝΦΕ, οι οποίες εκδόθηκαν το 2016 με σκοπό 
την προώθηση της ευρύτερης χρήσης των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής στην Ελλάδα, η  ΕΚΤ 
υπενθυμίζει ότι οι ελληνικές αρχές δεν είχαν υποβάλει αίτημα  διαβούλευση ς στην ίδια σύμφωνα με 
τα άρθρα 127 παράγραφος 4 και 282 παράγραφος 5 της Συνθήκης.  
2.2 Σύμφωνα με τη Συνθήκη, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) πρέπει να ενεργεί, 
μεταξύ άλλων, σύμφωνα με την αρχή της οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο 
ανταγωνισμό, που ευνοεί την αποτελεσματική κατανομή των πόρων18. Το ΕΣΚΤ έχει ως βασικό 
καθήκον να προωθεί την ομαλή λειτουργία των συστημάτων πληρωμών19 και η ΕΚΤ έχει το 
αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει την έκδοση τραπεζογραμματίων ευρώ εντός της Ένωσης20. Τα 
τραπεζογραμμάτια ευρώ π ου εκδίδονται από την ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης 
του ευρώ είναι τα μόνα τραπεζογραμμάτια που έχουν την ιδιότητα νόμιμου χρήματος εντός της 
ζώνης του ευρώ21. 
2.3 Αν και η  σύσταση 2010/191/ΕΕ της Επιτροπής (εφεξής η «σύσταση της Επιτροπής»)22 αναφέρει 
ότι η αποδοχή των μετρητ ών ως  μέσου πληρωμής θα πρέπει να αποτελεί τον κανόνα, αναγνωρίζει 
τη δυνατότητα απόρριψης της χρήσης τους  για λόγους συναφείς με την «αρχή της καλής πίστης», 
χωρίς αυτό να αντιβαίνει στην  ιδιότητ ά τους ως  νόμιμου χρήματος . Ούτε το δίκαιο της Ένωσης ούτε 
η σύσταση της Επιτροπής προβλέπουν  ρητά αν και σε ποιο βαθμό μπορεί να επιτρ έπεται  η 
θέσπιση ενός γενικότερου περιορισμού στην υποχρέωση αποδοχής μετρητών σε ευρώ ως μέσου 
πληρωμ ής. Για τον λόγο αυτό  το δίκαιο της Ένωσης πρ έπει να ερμηνεύεται , προκειμένου να 
εξακριβώνονται οι όροι τους οποίους θα πρέπει να πληροί κάθε τέτοιος περιορισμός στ η διενέργεια 
πληρωμ ών με χρήση τραπεζογραμματίων και κερμάτων  ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των όρων 
που θα πρέπει να πληρούνται ως προς  τη διατήρηση της ιδιότητα ς νόμιμου χρήματος των 
τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ όταν εισάγονται γενικοί περιορισμοί στην υποχρέωση 
αποδοχής των μετρητών ως μέσου πληρωμ ής23 . 
2.4 Το σχέδιο νόμου  πρέπει να τηρεί  το ενωσιακό δίκαιο ∙ ειδικότερα, κάθε  περιορισμός στις πληρωμές 
με χρήση  μετρητ ών πρέπει να συνάδει με την ιδιότητα ν όμιμου χρήματος των τραπεζογραμματίων 
ευρώ24. Στο πλαίσιο αυτό  η αιτιολογική σκέψη 19 του κανονισμ ού (ΕΚ) αριθ. 974/98 του 
Συμβουλίου25, σύμφωνα με την οποία « οι περιορισμοί που θεσπίζουν για λόγους δημοσίας τάξεως 
                                                 
18  Βλ. άρθρο 127 παράγραφος 1 της Συνθήκης και άρθρο 2 του καταστατικού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών 
Τραπεζών και της Ευρωπαϊκής  Κεντρικής Τράπεζας (εφεξής το «καταστατικό του ΕΣΚΤ»).  
19  Άρθρο 127 παράγραφος 2 της Συνθήκης και άρθρο 3.1 του καταστατικού του ΕΣΚΤ.  
20  Άρθρο 128 παράγραφος 1, πρώτη πρόταση, της Συνθήκης και άρθρο 16 πρώτη πρόταση του καταστατικού του 
ΕΣΚΤ.  
21  Άρθρο 128 παράγραφος 1, τρίτη πρόταση, και άρθρο 282 παράγραφος 3, δεύτερη πρόταση, της Συνθήκης και 
άρθρο 16 τρίτη πρόταση του καταστατικού του ΕΣΚΤ.  
22 Σύσταση της Επιτροπής , της 22ας Μαρτίου 2010 , σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και τις έννομες συνέπειες του 
καθεστώτος νομίμου χρήματος των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων σε ευρώ (ΕΕ L 83 τ ης 30.3.2010, σ. 70).   
23  Βλ. παράγραφο 2.1 της γνώμης  CON/2017/18, παράγραφο  3.1 της γνώμης  CON/2017/20, παράγραφο  2.3 της 
γνώμης  CON/2017/27, παράγραφο  2.2 της γνώμης  CON/2017/40 και παράγραφο 2.2 της γνώμης CON/2019/04 .  
24 Βλ. επίσης παράγραφο 2.4 της γνώμης CON/2017/18, παράγραφο 2.5 της γνώμης CON/2017/40 και παράγραφο 
2.3 της γνώμης CON/2019/04 .  
25  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 974/98 του Συμβουλίου, της 3ης Μαΐου 1998, για την εισαγωγή του ευρώ (ΕΕ L 139 της 
11.5.1998, σ. 1).   
ECB -PUBLIC  
5 τα κράτη μέλη ως προς τις πληρωμές σε κέρματα και χαρτονομίσματα δεν αντιβαίνουν στην 
ιδιότητα νομίμου χρήματος των εκφρασμένων σε ευρώ χαρτονομισμάτων και κερμάτων, εφόσον 
υπάρχουν άλλα νόμιμα μέσα γ ια το διακανονισμό των νομισματικών οφειλών »26, λαμβάνεται 
υπόψη σε προηγούμενες γν ώμες  της ΕΚΤ  που εξετάζουν τ η θέσπιση περιορισμών στη χρήση 
μετρητ ών στο πλαίσιο σχεδίων εθνικ ής νομοθεσίας . Αν και  η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι στην Ελλάδα 
υπάρχουν εν γένει νόμιμα  μέσα διακανονισμού νομισματικών οφειλών  πέραν των  μετρητών27, θα 
πρέπει να εξακριβώνεται προσεκτικά από τις ελληνικές αρχές η πρόσβαση όλων των τμημάτων της 
κοινωνίας στα εν λόγω μέσ α με κόστος συγκρίσιμο με εκείνο των μετρητών . Τούτο , διότι τα 
συγκεκριμέν α άλλα μέσα ενδέχεται να έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σύγκριση με τα 
μετρητά  και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να μην αποτελούν πλήρως ισοδύναμες εναλλακτικές 
δυνατότητες . 
2.5 Εν προκειμένω η ΕΚΤ σημειώνει ότι η οδηγία 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου28 κατέστησε ευκολότερ η για τους καταναλωτές της Ένωσης τη χρήση  λογαριασμ ών 
πληρωμών και συναφ ών υπηρεσ ιών ηλεκτρονικών πληρωμών ως λύσ η εναλλακτική  της χρήσης 
μετρητών29. Η οδηγία 2014/92/ΕΕ μεταφέρθηκε στο ε σωτερικό δίκαιο της Ελλάδας με τον νόμο 
4465/2017, ο οποίος θεσπίζει το νομικό πλαίσιο δημιουργία ς των προϋποθέσεων που καθιστούν 
προσιτή σε όλους τους καταναλωτές μια ελάχιστ η δέσμη  τραπεζικών υπηρεσιών. Ωστόσο, οι εν 
λόγω τραπεζικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες ηλεκτρονικών πληρωμών τις οποίες  παρέχουν  οι 
εμπορικές οντότητες ενδέχεται να υπόκεινται σε επιβαρύνσεις.  
2.6 Η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι οι στόχ οι του σχεδίου νόμου , δηλαδή i) η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής 
και ii) η διεύρυνση της φορολογικής βάσης, με παράλληλη διατήρηση της δημοσιονομικής 
ισορροπ ίας κατόπιν των μειώσεων τ ου φόρου εισοδήματος εταιρειών και του φόρου εισοδήματος 
φυσικών προσώπων , μπορ ούν εν γένει να συνιστούν «λ όγους  δημόσιας τάξης » που δικαιολογούν 
την εισαγωγή αντικινήτρων μέσω της φορολόγησης  των πληρωμών με χρήση  μετρητ ών και του 
συνακόλουθου περιορισμού τους . Ωστόσο, κάθε τέτοιος περιορισμός δεν πρέπει να αντιβαίνει σ την 
ιδιότητα  νόμιμου χρήματος των τραπεζο γραμματίων ευρώ που κατοχυρώνεται στα άρθρα 128 
παράγραφος 1 και 282 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Έτσι, θα πρέπει να καταδει κνύεται ότι οι 
προτεινόμενοι περιορισμοί στη διενέργεια πληρωμών με χρήση μετρητών που αφορούν  την 
ιδιότητα  νόμιμου χρήματος των τραπε ζογραμματίων ευρώ θα είναι αποτελεσματικοί από την 
άποψη της επίτευξη ς των δημ όσιου χαρακτήρα  στόχων που δικαιολογημένα επιδιώκουν . Συνεπώς , 
                                                 
26 Βλ., για παράδειγμα, γνώμες  CON/2013/18, CON/2014/4 και CON/2014/37.  
27  Βλ. παράγραφο 2.1 της γνώμης CON/2012/33 και παράγραφο 3.1 της γνώμης CON/2010/36 .  
28 Οδηγία 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23 ης Ιουλίου 2014, για τη 
συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και 
την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (ΕΕ L  257 της 28.8.2014, σ.  214).  
29 Στο πλαίσιο που είχε δημιουργηθεί προηγουμένως με την οδηγία 2007/64/ΕΚ του Ευρωπαϊκ ού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των 
οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ (ΕΕ L 319 της 
5.12.2007, σ. 1), η οποία εισήγαγε τη νομική βάση για τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς πληρωμών εντός της 
Ένωσης και επέτρεψε τη δημιουργία του ενιαίου χώρου πληρωμών σε ευρώ (SEPA) (οδηγία για τις υπηρεσίες 
πληρωμών 1). Η οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών 1 έχει πλέον αντικ ατασταθεί από την οδηγία 2015/2366 του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην 
εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού 
(ΕΕ) αριθ. 109 3/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (ΕΕ L 337 της 23.12.2015, σ. 35) (οδηγία για τις 
υπηρεσίες πληρωμών 2 ). 
ECB -PUBLIC  
6 θα πρέπει να αποδε ικνύεται σαφώς  ότι οι περιορισμοί αυτοί είναι πιθανό ν στην πράξη να 
επιτύχουν τον δεδηλωμένο , δημόσιου χαρακτήρα στόχο της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής.  
2.7 Τυχόν  άμεσοι ή έμμεσοι περιορισμοί στη διενέργεια  πληρωμών με χρήση μετρητών θα πρέπει 
ακόμη  να είναι ανάλογοι προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς  και να μην υπερβαίνουν τα αναγκαία 
για την επίτευξ ή τους  μέτρα , λαμβανομένου ιδίως υπόψη του ότι  τα μέτρα που προβλέπει το  σχέδι ο 
νόμου  επηρεάζουν τις συναλλαγές των φορολογο ύμενων -φυσικών προσώπων  και βασίζονται σε 
υφιστάμενα νομοθετικά μέτρα τα οποία  είχαν θεσπιστεί  το 2016 και επιβάλλουν άμεσους 
περιορ ισμούς στις πληρωμές με  χρήση μετρητ ών, απαγ ορεύοντας κάθε τέτοια πληρωμ ή αξίας  άνω 
των 500 ευρώ στο πλαίσιο  συναλλαγ ών μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων30. Για τον λόγο 
αυτό τυχόν αρνητικές επιπτώσεις των προτεινόμενων περιορισμών θα πρέπει να σταθμίζονται 
προσ εκτικά σε σχέση με τα προσδοκώμενα δημόσια οφέλη. Κατά την εξέταση της αναλογικότητας 
ενός περιορισμ ού θα πρέπει πάντοτε να λαμβάν ονται υπόψη οι αρνητικές του επιπτώσει ς και η 
δυνατότητα εκπλήρωσης του σκοπού του μέσω της  θέσπιση ς εναλλακτικ ών μέτρων με λιγότερο  
αρνητικές επιπτώσεις31 .  
2.8 Επιπλέον, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η δυνατ ότητα διενέργειας πληρωμ ών τοις μετρητοίς 
παραμένει ιδιαίτερα σημαντική για ορισμένες κοινωνικές ομάδες που για διάφορους  θεμιτ ούς 
λόγους προτιμούν να χρησιμοποιούν μετρητά έναντι  άλλων μέσων πληρωμής. Γενικά, τα μετρητά 
ως μέσο πληρωμής εκτιμώνται επίσης διότι, ως νόμιμο χρήμα, γίνονται ευρέως και γρήγορα 
αποδεκτά και διευκολύνουν τον πληρωτή στην παρακολούθηση τ ων δαπανών του. Επιπλέον, 
πρόκειται για μέσο πληρωμής που επιτρέπει στους πολίτες να διακανονίζουν στιγμιαία μια 
συναλλαγή , είναι δε η μόνη μέθοδος διακανονισμού σε χρήμα κ εντρικής τράπεζας , και στην 
ονομαστική αξία, της οποίας η χρήση δεν υπόκειται από νομική άποψη στην  επιβολή τελών . 
Εξάλλου , οι πληρωμές με χρήση μετρητών δεν απαιτούν λειτουργική τεχνική υποδομή και 
συναφείς επενδύσεις και είναι πάντα διαθέσιμες· αυτό είνα ι ιδιαίτερα σημαντικό σε περίπτωση 
διακοπής της δυνατότητας ηλεκτρονικών πληρωμών. Ακόμη , διευκολύνουν τη  συμμετοχή του 
συνόλου του πληθυσμού στην οικονομία, επιτρέποντας τ ον διακανονισμό  κάθε είδους 
χρηματοοικονομικής  συναλλαγ ής32. 
2.9 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αν και η οδηγία (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου33 επιβεβαιώνει τον ευάλωτο  χαρακτήρα των συναλλαγών με χρήση  μεγάλων ποσών 
μετρητ ών από την άποψη της νομιμοποίηση ς εσόδων από παράνομες δραστηριότητες κ αι τη ς 
χρηματοδότηση ς της τρομοκρατίας, ορίζει ότι  τα πρόσωπα που εμπορεύονται αγαθά  και που κατά 
τα λοιπά δεν αποτελούν υπόχρεες οντότητες κατά την έννοιά  της πρέπει να ταξινομούνται ως 
                                                 
30  Βλ. ως άνω παράγραφο 1.2.  
31 Βλ., για παράδειγμα, παράγραφο 2.3 της γνώμης CON/2014/4, παράγραφο 2.3 της γνώμης CON/2014/37, 
παραγράφους 2.6 και 2.7 της γνώμης CON/2017/8, παραγράφους 2.5 και 2.6 της γνώμης CON/2017/18, 
παράγραφο 3.3 της γνώμης CON/2017/20, παράγραφο 2.7 της γνώμης CON/2017/27, παράγραφο 2.6 της γνώμης 
CON/2017/40 και παράγραφο 2.5 της γνώμης CON/2019/04 .  
32  Βλ. παράγραφο 2.6 της γνώμης  CON/2017/18, παράγραφο  3.4 της γνώμης  CON/2017/20, παράγραφο  2.8 της 
γνώμης  CON/2017/27, παράγραφο  2.7 της γνώμης  CON/2017/40 και παράγραφο 2.6 της γνώμης CON/2019/04 .  
33 Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Σ υμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την 
πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες 
δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ L 141 της 5.6.2015, σ. 73).  
ECB -PUBLIC  
7 υπόχρεες οντότητες και να εφαρμόζουν μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη μόνο στον 
βαθμό που η οικεία πληρωμή καταβάλλεται ή εισπράττεται σε μετρητά και αφορά ποσό ίσο ή 
μεγαλύτερο των 10.000 ευρώ . Αυτό σημαίνει ότι το σχέδιο νόμου  θα πρέπει να θεσ πίσει ένα 
αναλογικό κατώτατο όριο όσον αφορά τα όρια στη διενέργεια πληρωμών με χρήση  μετρητ ών, 
λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους των εν λόγω ορίων34. 
2.10 Ενόψει των παραπάνω η ΕΚΤ θεωρεί ότι το ισχύον  όριο των 500 ευρώ στη διενέργεια πληρωμών 
με χρήση μετρητών σε  συναλλαγές μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων  και τα νέα φορολογικά 
αντικίνητρα προς  αποθάρρυνση των εταιρειών να πραγματοποιούν δαπάνες  σε μετρητ ά αξίας άνω 
των 300 ευρώ  δεν τελούν σε σχέση αναλογίας προς  τις πιθανές αρνητικές τους επιπτώσεις στο 
σύστημα πληρωμών  με χρήση μετρητών . Εφόσον ο νομοθέτης επιθυμεί να διατηρηθούν οι 
περιορισμοί στη διενέργεια πληρωμών με χρήση μετρητών , θα πρέπει να επιλεγούν υψηλότερα 
κατώτατα όρια και να προβλεφθεί ορισμένος  βαθμός ευελιξίας στ ο σχέδι ο νόμου . Οι συναλλ αγές 
τοις μετρητοίς καθ’ υπέρβαση των  καθορισμέν ων ορίων  θα πρέπει να επιτρέπονται εφόσον οι 
συναλλασσόμενοι  είναι σε θέση να διασφαλί ζουν την ιχνηλασιμότητα της πληρωμής , 
προσδιορίζοντας το ποσό  της συναλλαγής , την αιτιολογία και τ α υποκείμενά της. Επιπλέ ον, οι 
αρμόδιες αρχές καλούνται να αξιολογήσουν την αναλογικότητα και συμβατότητα των  υπόλοιπ ων 
περιορισμ ών που ισχύουν για τις πληρωμές με χρήση μετρητών σε σχέση με την ιδιότητα νόμιμου 
χρήματος των τραπεζογραμματίων35, προκειμένου  να διασφαλιστεί ότι τα αποτελέσματα των 
μέτρων αυτών δεν υπερβαίνουν τα αναγκαία για την επίτευξη του στόχου της καταπολέμησης της 
φοροδιαφυγής.  
 
Η παρούσα γνώμη θα δημοσιευ θεί στον δικτυακό τόπο της ΕΚΤ.  
 
 
Φρανκφούρτη,  20 Νοεμβρίου 2019.  
 
[υπογραφή]  
 
Η Πρόεδρος τ ης ΕΚΤ  
Christine LAGARDE  
                                                 
34 Βλ., για παράδειγμα , παράγραφο 3.2 της γνώμης CON/2017/18, παράγραφο 2.10 της γνώμης CON/2017/27 και 
παράγραφο 3.2 της γνώμης CON/2019/04.   
35   Βλ. επίσης παραγράφους 2.2 και 2.3 της γνώμης CON /2015/55.