Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Διεθνές εμπόριο και τουρισμός — Ένα παγκόσμιο θεματολόγιο βιώσιμης ανάπτυξης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 14/05)

Εισηγητής: ο κ. Alfred GAJDOSIK

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 24.1.2019 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 5.9.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 26.9.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 546 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 134/0/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) τονίζει με έμφαση τους πολύπλευρους δεσμούς που υπάρχουν εν γένει μεταξύ τουρισμού και διεθνούς εμπορίου. Δεδομένου ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του τουρισμού υπερβαίνει εκείνον της ευρύτερης οικονομίας, ο τουρισμός αποτελεί σαφώς σημαντική κινητήρια δύναμη για την απασχόληση και την οικονομική ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, ο τουρισμός και το διεθνές εμπόριο αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την επίτευξη των στόχων του Θεματολογίου για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 (ΣΒΑ) ( 1 ) . Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί οι αρμόδιοι φορείς στους σχετικούς οικονομικούς τομείς να συμμετέχουν στην επίτευξη των ΣΒΑ μέσω της ανάληψης δεσμεύσεων, όπως π.χ. η δημιουργία αξιοπρεπών και βιώσιμων θέσεων εργασίας σύμφωνα με τον ΣΒΑ 8·

1.2. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη σημασία του δημοσιονομικού προγραμματισμού για την υλοποίηση των πολιτικών προτεραιοτήτων, και υπογραμμίζει τη σημασία των προϋπολογισμών ως το πιο αποτελεσματικό μέσο υλοποίησης πολιτικών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί να συνεκτιμηθεί επίσης η σημασία του τουρισμού, έτσι ώστε, κατά την αναθεώρηση της τελευταίας πρότασης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2021–2027, να δημιουργηθεί χωριστή γραμμή προϋπολογισμού για τον τουρισμό.

1.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι ο τουρισμός δεν έχει συμπεριληφθεί μέχρι σήμερα ως αυτοτελής στόχος στους κανονισμούς των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων, αλλά λαμβάνεται αποκλειστικά υπόψη ως μέσο ή/και ως κλάδος. Μολονότι κρίνεται θετικά ότι οι κανονισμοί προβλέπουν δυνατότητες επενδύσεων στον ευφυή τουρισμό, εντούτοις η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τούτες δεν επαρκούν για να ανταποκριθούν στη μακροοικονομική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία του τουρισμού, καθώς και στην εξωτερική προβολή του. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί ο τουρισμός να συμπεριληφθεί ως θεματικός στόχος στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων.

1.4. Οι σχετικά περιορισμένοι φραγμοί εισόδου στην αγορά του τουριστικού τομέα δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θίγουν από οικονομική και κοινωνική άποψη τους απασχολούμενους στον τουριστικό κλάδο.

1.5. Η ΕΟΚΕ ζητεί να ληφθούν μέτρα για την εναρμόνιση ή/και την αναγνώριση της κατάρτισης, των επαγγελματικών προτύπων και των πιστοποιητικών επαγγελματικής εκπαίδευσης στον τουρισμό, έτσι ώστε να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες για ένα ευρωπαϊκό διαβατήριο επαγγελματικών προσόντων και να ενθαρρυνθεί η διά βίου μάθηση στον τουρισμό.

1.6. Δεν αμφισβητείται ότι ο διεθνής τουρισμός, πέραν του σημαντικού οικονομικού του αντικτύπου, συμβάλλει ουσιαστικά στην αμοιβαία κατανόηση των λαών και στην εξάλειψη των προκαταλήψεων, και ενισχύει σημαντικά την εξωτερική προβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης· συνεπώς, θα πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα για να υποστηριχθούν ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ο πολιτιστικός τουρισμός και ο κοινωνικός τουρισμός. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη προώθησης του τουρισμού υγείας, του αθλητικού τουρισμού, του αγροτουρισμού, και του οικολογικού τουρισμού κ.λπ.

1.7. Είναι εξαιρετικά σημαντικό και επείγον να εξασφαλιστούν αξιοπρεπείς και βιώσιμες θέσεις εργασίας στον κλάδο, μέσω συλλογικών συμβάσεων και σύμφωνα με τον ΣΒΑ 8. Η ΕΟΚΕ ζητεί την εξάλειψη κάθε μορφής παράνομης και/ή επισφαλούς εργασίας στον κλάδο του τουρισμού.

1.8. Η βιωσιμότητα του τουρισμού εξαρτάται επίσης σημαντικά από την επιλογή φιλικών προς το περιβάλλον μέσων μεταφοράς· ως εκ τούτου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συνετή και υπεύθυνη χρήση των μεταφορικών μέσων.

2. Εισαγωγή

2.1. Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στη στενή σχέση που υφίσταται μεταξύ του τουρισμού και του διεθνούς εμπορίου, καθώς και να υπογραμμίσει την κοινή τους σημασία για την επίτευξη των στόχων του Θεματολογίου για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 (ΣΒΑ).

2.2. Το διεθνές εμπόριο έχει μακρά παράδοση· εντούτοις η ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτική του σημασία αυξήθηκε σημαντικά με την πάροδο των ετών. Ενώ το διεθνές εμπόριο ρυθμιζόταν παραδοσιακά μέσω διμερών συνθηκών, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και έπειτα εφαρμόζονται ολοένα και περισσότερο πολυμερείς συμβάσεις. Από την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), θεσπίστηκε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου· το πλαίσιο αυτό αποτελεί, από το 2011, τη βάση στην οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει τις ενωσιακές εξωτερικές συναλλαγές μέσω μιας νέας γενιάς εμπορικών συμφωνιών που αποσκοπούν στην ενίσχυση των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων με συγκεκριμένους εμπορικούς εταίρους.

2.3. Οι εντάσεις μεταξύ ελεύθερου εμπορίου και προστατευτισμού καταδεικνύουν ότι το διεθνές εμπόριο μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί ως στοιχείο πολιτικής επιρροής.

2.4. Ο τουρισμός αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο κλάδο στο διεθνές εμπορικό ισοζύγιο. Η συνεισφορά του στο παγκόσμιο ΑΕΠ ανέρχεται στο 10,4 % (ΕΕ: 10,3 %) και δημιουργεί 313 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης παγκοσμίως. Παγκοσμίως, μία στις έντεκα θέσεις εργασίας συνδέεται με τον τουρισμό. Για το ένα τρίτο των αναπτυσσόμενων χωρών, ο τουρισμός αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα εξαγωγών και, ως εκ τούτου, έχει σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομική κατάσταση των εν λόγω χωρών.

2.5. Επομένως, ο τουρισμός συμβάλλει ουσιαστικά στην επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ παράλληλα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το 8 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου αντιστοιχούν στον παγκόσμιο τουρισμό.

2.6. Ο τουρισμός συμβάλλει παγκοσμίως στην οικονομική και κοινωνική ένταξη στο αγροτικό περιβάλλον και σε ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιοχές. Εντούτοις, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τυχόν ανεπιθύμητες παρενέργειες, όπως η απώλεια χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων, η απειλή για την προστασία της φύσης, η ατμοσφαιρική ρύπανση κ.κ.λπ. και να αποφεύγονται στο μέγιστο δυνατό βαθμό.

2.7. Το 2017, καταγράφηκαν στο πλαίσιο του διεθνούς τουρισμού παγκοσμίως 1,32 δισεκατομμύρια αφίξεις (+ 7 %) και πανευρωπαϊκά 671 εκατομμύρια αφίξεις, πράγμα που σημαίνει ότι η Ευρώπη καταγράφει μερίδιο αγοράς της τάξης του 51 % (+ 8 %). Ωστόσο, από μια μακροπρόθεσμη διερευνητική μελέτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (UNWTO/ United Nations World Tourism Organization ) προκύπτει ότι ο τουρισμός στην Ευρώπη αναμένεται να παρουσιάσει μικρότερη αύξηση έως το 2030, με εκτιμώμενο αριθμό τουριστών στα 744 εκατομμύρια (+ 1,8 %) και συνολικό μερίδιο αγοράς της τάξης του 41,1 %.

2.8. Η Συνθήκη της Λισαβόνας (1η Δεκεμβρίου 2009) θέσπισε ειδική νομική βάση της Ένωσης για τον τουρισμό ( 2 ) . Το 2010, η Επιτροπή δημοσίευσε σχετική ανακοίνωση με τίτλο «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο — ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» ( 3 ) . Εντούτοις, ούτε στο ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2014-2020, αλλά ούτε στην τελευταία πρόταση για την περίοδο 2021-2027 δεν προβλέπεται χωριστή γραμμή προϋπολογισμού για τον τουρισμό.

2.9. Δεδομένου ότι η αύξηση της απασχόλησης και, επομένως, η οικονομική ανάπτυξη του τουρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τα τελευταία έτη ήταν συνεχώς εντονότερη από ό,τι σε άλλους οικονομικούς κλάδους, τότε, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, περαιτέρω ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της τουριστικής πολιτικής αλλά και ανάλογα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής σε ενωσιακό επίπεδο όχι μόνο είναι αιτιολογημένα αλλά και εξαιρετικά επείγοντα.

2.10. Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 27ης Μαΐου 2019 ( 4 ) στα οποία, υπό το πρίσμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο τομέας του τουρισμού (ψηφιοποίηση, βιωσιμότητα, εξειδικευμένος στον κλάδο γνώσεις και δεξιότητες), διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με το θεματολόγιο του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, και ζητεί τη θέσπιση κατάλληλων μέτρων για τη στήριξη του τουρισμού, έτσι ώστε η ΕΕ να συνεχίσει να κατέχει παγκόσμια ηγετική θέση στον εν λόγω τομέα.

2.11. Το δυναμικό του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων εργασίας είναι υψηλό. Το γεγονός ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, ο τομέας του τουρισμού απασχολεί κατά μέσο όρο περισσότερες γυναίκες και νέους από ό, τι άλλοι κλάδοι είναι επίσης σημαντικό για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και ιδίως των στόχων 5 και 10.

2.12. Οι μισθοί και οι αμοιβές στον τουριστικό τομέα και στον τομέα καταλυμάτων και εστίασης υπολείπονται του διάμεσου μισθού στις περισσότερες χώρες. Συνεπώς, πρέπει να εφαρμοστούν κατάλληλες πολιτικές όσον αφορά τις αμοιβές για όλες τις κατηγορίες απασχόλησης των συγκεκριμένων κλάδων. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό δεδομένου ότι οι συνθήκες εργασίας στον τομέα του τουρισμού είναι συχνά εξαιρετικά σκληρές, ενώ οι συμφωνίες των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τον κατώτατο μισθό και τον μέγιστο χρόνο εργασίας, καθώς και οι διατάξεις για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, συχνά, δεν τηρούνται στην πράξη. Ως εκ τούτου, απαιτείται επειγόντως η δημιουργία αξιοπρεπών και βιώσιμων θέσεων εργασίας στον εν λόγω τομέα, όπως ορίζεται στον ΣΒΑ 8. Κατά την ΕΟΚΕ, προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, είναι αναγκαίο να βελτιωθούν οι βασικές συνθήκες, να συναφθούν σαφείς συλλογικές συμβάσεις και να υποστηριχθεί η ψηφιοποίηση του κλάδου.

3. Τουρισμός και οικονομία

3.1. Η σημασία του τουρισμού ως σημαντικής κινητήριας δύναμης για την οικονομική ανάπτυξη υπερβαίνει συνεπώς κατά πολύ αυτόν καθαυτό τον τουριστικό κλάδο και αφορά το διεθνές εμπόριο και τη διανομή, κλάδους του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων της γεωργίας και των μεταφορών.

3.2. Επιπλέον, ο τουρισμός για πολλές περιφέρειες, όπως μικρά νησιά ή απομονωμένες ορεινές περιοχές, αποτελεί μία από τις ελάχιστες και ενίοτε τη μοναδική οικονομική δραστηριότητα στον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας.

3.3. Εξάλλου, ο τουρισμός έχει βοηθήσει πολλές περιφέρειες να συμβάλουν στην αναζωογόνηση περιοχών σε παρακμή.

4. Τουρισμός και βιωσιμότητα

4.1. Η ανταγωνιστικότητα του τουρισμού συνδέεται στενά με τη βιωσιμότητά του, δεδομένου ότι η ελκυστικότητα και η ποιότητα των τουριστικών προορισμών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον τους και την ένταξή του στις τοπικές υποδομές.

4.2. Η βιωσιμότητα του τουρισμού βασίζεται σε διάφορα στοιχεία, όπως: — υπεύθυνη χρήση των φυσικών πόρων (ιδίως των υδάτων), — χρήση «καθαρής»ενέργειας, — συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού αντικτύπου των τουριστικών δραστηριοτήτων·(όπως διάθεση αποβλήτων, πιέσεις αυξημένη πίεση στο έδαφος και τα ύδατα), — διαφύλαξη της βιοποικιλότητας, — προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, — διατήρηση της ποιότητας και της βιωσιμότητας των θέσεων απασχόλησης που δημιουργούνται μέσω του τουρισμού, — συνυπολογισμός του αντικτύπου στον τοπικό πληθυσμό, — ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων, — μεταφορές.

4.3. Ο βιώσιμος τουρισμός αναγνωρίστηκε ως βασικός παράγοντας του 10ετούς πλαισίου προγραμμάτων για τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή (10ετές ΠΠ). Κατά συνέπεια, ο βιώσιμος τουρισμός ως κλάδος στραμμένος προς το μέλλον, διαθέτει το δυναμικό να αναδειχθεί σε πρότυπο για τον συνολικό κλάδο, αλλά και για τις εθνικές οικονομίες παγκοσμίως ( 5 ) Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι φορείς του διεθνούς εμπορίου και του τουρισμού θα πρέπει να αξιοποιήσουν αυτό το δυναμικό προκειμένου να εξεύρουν τρόπους και μέσα για την πιο αποτελεσματική συμβολή τους στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ιδίως των στόχων 3, 6, 7, 12, 14 και 15), καθώς και να καταβάλουν προσπάθειες, κατά την έννοια του στόχου 17, για την επίτευξη κατάλληλων συμπράξεων.

4.4. Το μερίδιο του τουρισμού στην απασχόληση ανέρχεται στο 17 % παγκοσμίως (με τις γυναίκες να αποτελούν το 44 %)· συνεπώς, η οικονομική σημασία του κλάδου είναι καθοριστική σε πολλούς τομείς πολιτικής για τη βιωσιμότητα.

4.5. Ως γενική οικονομική δραστηριότητα, ο τουρισμός, επιπλέον από την οικονομική διάσταση, κατέχει περιβαλλοντική, κοινωνική και πολιτιστική διάσταση· συνεπώς, συνιστά καθοριστικό παράγοντα για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, τα έσοδα από τον τομέα μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη της βιώσιμης διαχείρισης των τουριστικών περιοχών.

4.6. Impact-Tourism » (Τουρισμός και αντίκτυπος), η οποία αναπτύχθηκε στη Σλοβενία και βασίζεται σε 10 + 1 «δείκτες αντικτύπου»( Impact-Indicators ), λαμβάνει επίσης υπόψη τον θετικό αντίκτυπο του τουρισμού σε όλους τους βασικούς τομείς της ζωής Μια προσέγγιση που πρέπει να ακολουθηθεί συνίσταται στην ανάλυση όχι μόνο των αρνητικών επιπτώσεων του τουρισμού αλλά και στη συνεκτίμηση του θετικού του αντίκτυπου σε διάφορους τομείς (περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς κ.λπ.). Αυτή η μορφή του «» (Τουρισμός και αντίκτυπος), η οποία αναπτύχθηκε στη Σλοβενία και βασίζεται σε 10 + 1 «δείκτες αντικτύπου»(), λαμβάνει επίσης υπόψη τον θετικό αντίκτυπο του τουρισμού σε όλους τους βασικούς τομείς της ζωής ( 6 )

4.7. Οι νέες τεχνολογίες οδήγησαν σε διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία, ιδιαίτερα αισθητές στις μικρότερες δομές. Στο πλαίσιο του τουρισμού, αυτό αφορά όχι μόνο τις προσφερόμενες υπηρεσίες αλλά και το μάρκετινγκ και την πολιτική κρατήσεων.

4.8. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα για ολόκληρο τον τουριστικό κλάδο αποτελεί η παγκόσμια αύξηση στις κρατήσεις μέσω ποικίλων ιδιωτικών πλατφορμών. Η νέα μορφή μάρκετινγκ προσφέρει αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα στους μη επαγγελματίες του τουρισμού και για τουριστικά μη ανεπτυγμένες ή λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. Ωστόσο, από μακροοικονομική άποψη, δεν είναι αποδεκτό οι ιδιωτικοί φορείς να αποκτούν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα χάρη στο γεγονός ότι δεν χρειάζεται να καταβάλλουν τα σχετικά τέλη ή μόνο ελάχιστα τέλη ή λόγω του γεγονότος ότι δεν δεσμεύονται από τις αυστηρές απαιτήσεις υγιεινής και ασφάλειας που εφαρμόζονται στον τομέα του τουρισμού. Συνεπώς, είναι απαραίτητο οι υποχρεώσεις καταχώρισης και τα κριτήρια αξιολόγησης που ισχύουν για τους εμπορικούς παρόχους καταλυμάτων να ισχύουν και για τους παρόχους αυτούς.

5. Τουρισμός και περιβάλλον

5.1. Κατ'αρχήν, μια βιώσιμη πολιτικής τουρισμού και η αποτελεσματικότερη προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες, αλλά θα πρέπει να κατανοούνται και να εφαρμόζονται ως μέτρα συμπληρωματικά και αλληλοϋποστηριζόμενα.

5.2. Ένα πρόβλημα που σχετίζεται με τον αναπτυσσόμενο διεθνή τουρισμό είναι η χρήση διαφόρων μεταφορικών μέσων (πλοία, αεροπλάνα, λεωφορεία και αυτοκίνητα) και οι επιπτώσεις τους στο περιβάλλον.

5.3. Θα πρέπει να υπενθυμίζεται στους μεγάλους ταξιδιωτικούς πράκτορες ο ρόλος που διαδραματίζουν στην υπεύθυνη πολιτική για τη βιωσιμότητα, έτσι ώστε να προσλαμβάνουν αρμόδιους για περιβαλλοντικά θέματα συνεργάτες οι οποίοι θα λαμβάνουν υπόψη τους στόχους βιωσιμότητας κατά την παροχή συμβουλών και τις δράσεις σχεδιασμού.

5.4. Ο «υπερτουρισμός»( overtourism ) έχει ήδη εξελιχθεί για ορισμένες περιφέρειες σε πρόβλημα που θέτει σε κίνδυνο τόσο την ποιότητα διαβίωσης του τοπικού πληθυσμού όσο και το περιβάλλον. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει ενιαίος ορισμός για τον « overtourism », η έννοια παραμένει ασαφής και δύσκολα εφαρμόσιμη. Το πρόβλημα ωστόσο δεν είναι νέο. Κατά την περίοδο 1980-1990, το «φαινόμενο Μαγιόρκα»έδωσε το έναυσμα για εκπόνηση σχεδίων για το πώς μια παραλία μπορεί να υποδεχθεί όσο το δυνατόν περισσότερους τουρίστες χωρίς υπερβολικά αρνητικό αντίκτυπο. Οι διεθνείς οργανισμοί τουρισμού εργάζονται κατά κύριο λόγο για την παρουσίαση παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών, προκειμένου να παράσχουν στις ενδιαφερόμενες περιφέρειες χρήσιμα στοιχεία και κατευθυντήριες γραμμές.

5.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά, επίσης, οι μεγάλοι διεθνείς τουριστικοί οργανισμοί να συμφωνήσουν σε έναν κώδικα δεοντολογίας σχετικά με το μάρκετινγκ τουριστικών προορισμών. Ο κώδικας θα πρέπει να συνεκτιμά το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα, αλλά και να αντιμετωπίζει τον «υπερτουρισμό»( overtourism ) ο οποίος, μεταξύ άλλων, έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και στη βιωσιμότητα.

6. Τουρισμός και δεοντολογία

6.1. Ως τουρισμός νοείται η εθνική αλλά και η διακρατική και διεθνής κυκλοφορία προσώπων και υπηρεσιών· εκτός από την οικονομική του σημασία, ο τουρισμός επιδρά, επίσης, στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή και των ατόμων που δεν συμμετέχουν στην τουριστική δραστηριότητα στις χώρες προέλευσης και προορισμού.

6.2. United Nations World Tourism Organization ), ο οποίος αποτελεί ένα διεθνές φόρουμ για την τουριστική πολιτική και μια διεπαφή για τη διεθνή επικοινωνία των αρμοδίων φορέων του δημόσιου τομέα, αναφέρθηκε στο ζήτημα αυτό και εξέδωσε το 1999 έναν «Παγκόσμιο Κώδικα Δεοντολογίας του Τουρισμού»(“ Global Code of Ethics for Tourism ”) Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (UNWTO/), ο οποίος αποτελεί ένα διεθνές φόρουμ για την τουριστική πολιτική και μια διεπαφή για τη διεθνή επικοινωνία των αρμοδίων φορέων του δημόσιου τομέα, αναφέρθηκε στο ζήτημα αυτό και εξέδωσε το 1999 έναν «Παγκόσμιο Κώδικα Δεοντολογίας του Τουρισμού»(“”) ( 7 ) ο οποίος εξετάζει λεπτομερώς, με 10 αρχές και 49 παραγράφους, τις εξαιρετικά ποικίλες πτυχές του παγκόσμιου τουρισμού ( 8 ) . Ως εκ τούτου, ο χαρακτηρισμός που δίνεται στον κώδικα δεοντολογίας είναι «Κανόνες για τη δεοντολογική συμπεριφορά στον τουρισμό».

6.3. Ο κώδικας δεοντολογίας αντικατοπτρίζει την πολυπλοκότητα του κλάδου, καθώς αναφέρεται όχι μόνο στις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές πτυχές, αλλά και στο σεβασμό των θεμελιωδών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων (βλέπε μέτρα κατά της κακοποίησης παιδιών, της παιδικής εργασίας, της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών στο πλαίσιο του τουρισμού).

6.4. International Framework Convention on Tourism Ethics “) Δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος κώδικας δεοντολογίας αποτελεί μόνο σύσταση και η τήρησή του δεν είναι καν δεσμευτική για τους υπογράφοντες, ο ΠΟΤ υπέβαλε τον Σεπτέμβριο του 2017 συμφωνία-πλαίσιο για τη δεοντολογία στον τουρισμό („“) ( 9 ) , την οποία υπέγραψαν πάνω από το ήμισυ των μελών του. Το περιεχόμενο αυτής της συμφωνίας εμπνέεται από τον κώδικα δεοντολογίας και δεν περιλαμβάνει ουσιαστικές αλλαγές, έχει ωστόσο το πλεονέκτημα ότι οι υπογράφοντες δεσμεύονται για την τήρησή της.

7. Τουρισμός και πολιτισμός

7.1. Μία από τις κινητήριες δυνάμεις του τουρισμού είναι τα πολιτιστικά αγαθά της χώρας προορισμού.

7.2. Ο πολιτιστικός τουρισμός αυξάνει το ενδιαφέρον για ξένους πολιτισμούς, διευκολύνει την αμοιβαία κατανόηση των λαών και συμβάλλει καθοριστικά στην εξάλειψη των προκαταλήψεων.

8. Τουρισμός και δημογραφία

8.1. Οι δημογραφικές εξελίξεις επηρεάζουν τον τουρισμό: η ηλικιακή πυραμίδα, με ένα σημαντικό ποσοστό ηλικιωμένων που μετακινούνται όλο και περισσότερο και έχουν ως επί το πλείστον διασφαλισμένα εισοδήματα, έχει οδηγήσει στην ανάκαμψη των ταξιδίων των ηλικιωμένων. Τα εν λόγω ταξίδια αποτελούν πλέον ένα σημαντικό ποσοστό, ιδίως του οργανωμένου ομαδικού τουρισμού, και έχουν οδηγήσει σε ορισμένα θέματα σε διαφοροποιημένη διάρθρωση των προσφορών των τουριστικών επιχειρήσεων. Τούτο οφείλεται στο ότι οι ηλικιωμένοι συχνά αγοράζουν πακέτα διακοπών μακράς διάρκειας και έχουν μόνο εν μέρει εποχικό χαρακτήρα. Το γεγονός αυτό συνεκτιμήθηκε στη σύνοδο κορυφής του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (ΠΟΤ), ενώ συγχρόνως δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στον τουρισμό της τρίτης ηλικίας.

8.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συμβάλει με την πρωτοβουλία της « Calypso – Τουρισμός για όλους »στην ανάπτυξη του κοινωνικού τουρισμού με βιώσιμο τρόπο, υποστηρίζοντας μέτρα για την ενίσχυση του τουρισμού για ηλικιωμένους, αλλά και για μη προνομιούχες ομάδες. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει σε νέες τουριστικές προσφορές, αλλά και στην αυξανόμενη χρήση των μη τουριστικών περιόδων. Σε αυτό το πλαίσιο, θα ήταν σκόπιμο να μοιραστούμε τις εμπειρίες που αποκτήσαμε με εταίρους εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και να ενθαρρύνουμε τον αμοιβαίο τουρισμό.

8.3. Πέρα από τις συνήθεις δημογραφικές παραμέτρους, έχουν αναπτυχθεί και άλλες ειδικές μορφές τουρισμού, όπως π.χ. τα προσκυνήματα.

9. Τουρισμός και κατάρτιση

9.1. Με βάση τις εξελίξεις στην αγορά και τις αυξανόμενες προσδοκίες των καταναλωτών, ο τουρισμός, λόγω της πολυμορφίας του, απαιτεί εξειδικευμένη κατάρτιση, όπως κατάλληλες γλωσσικές γνώσεις, δεξιότητες χρήσης υπολογιστή, γνώσεις στην οικονομία, στη γαστρονομία κ.λπ.

9.2. Σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν διάφορες μορφές εκπαίδευσης και προγράμματα κατάρτισης διαφορετικής διάρκειας, γεγονός που δυσχεραίνει την αμοιβαία αναγνώρισή τους. Η θέσπιση συγκεκριμένων προτύπων κατάρτισης θα μπορούσε να αυξήσει τις δυνατότητες σταδιοδρομίας των διαφόρων επαγγελματιών, τόσο στην ΕΕ όσο και στο εξωτερικό. Η έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στον κλάδο θα μειωθεί μόνο με τη θέσπιση γενικά δεσμευτικών απαιτήσεων όσον αφορά την κατάρτιση καθώς και με τη βελτίωση των προαναφερόμενων βασικών συνθηκών.

9.3. Η αναβάθμιση των τουριστικών επαγγελμάτων ως μακροπρόθεσμη επαγγελματική επιλογή είναι επίσης χρήσιμη, δεδομένου ότι οι συνθήκες εργασίας στον τουρισμό είναι συχνά δυσχερέστερες από ό,τι σε άλλους κλάδους.

10. Τουρισμός και ψηφιοποίηση

10.1. Η ψηφιοποίηση έχει μεγάλη επίδραση στον τουριστικό κλάδο, όχι μόνο στη συμπεριφορά των τουριστών αλλά και στους ίδιους τους τουριστικούς φορείς.

10.2. Ο διαδικτυακός τουρισμός καθίσταται ολοένα και πιο δημοφιλής, όπως και οι διαδικτυακές αξιολογήσεις. Το 2017, μόνο στη Γερμανία το 40 % όλων των ταξιδίων αγοράστηκε στο Διαδίκτυο. Το γεγονός αυτό ανοίγει νέες αγορές για τις ΜΜΕ, οι οποίες όμως χρειάζονται χρηματοδότηση για την υλοποίηση αυτής της καινοτομίας.

10.3. Παράλληλα, η ηλεκτρονική δικτύωση και η ψηφιοποίηση είχαν σημαντικό αντίκτυπο στις εσωτερικές διαδικασίες των τουριστικών επιχειρήσεων. Έτσι, σήμερα ακόμη και οι μικρές επιχειρήσεις καλούνται να προσφέρουν στους επισκέπτες τουλάχιστον πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

10.4. Επίσης, η ψηφιοποίηση αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις καινοτόμες μορφές συνεργασίας στον κλάδο του τουρισμού, γεγονός που με τη σειρά του μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών. Πολλές σύγχρονες τεχνολογίες (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη, εικονική πραγματικότητα, ενισχυμένη πραγματικότητα, αλυσίδα συστοιχιών κ.λπ.) μπορούν να συμβάλουν ώστε οι πιο απομακρυσμένες περιοχές να καταστούν ενδιαφέροντες τουριστικοί προορισμοί. Για να μπορέσει να αξιοποιήσει τις νέες δυνατότητες, ο κλάδος του τουρισμού θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην έρευνα και την ανάπτυξη.

10.5. Ο πολιτιστικός τουρισμός θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί από την ψηφιοποίηση, δεδομένου ότι η εικονική πραγματικότητα θα μπορούσε να προσφέρει ταξιδιωτικά κίνητρα.

Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης:

Στόχος 1: Εξάλειψη της φτώχειας

Στόχος 2: Εξάλειψη της πείνας

Στόχος 3: Υγεία και ευεξία

Στόχος 4: Ποιοτική εκπαίδευση

Στόχος 5: Ισότητα των φύλων

Στόχος 6: Καθαρό νερό και εγκαταστάσεις υγιεινής

Στόχος 7: Οικονομικά προσιτή και καθαρή ενέργεια

Στόχος 8: Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη

Στόχος 9: Βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές

Στόχος 10: Μείωση των ανισοτήτων

Στόχος 11: Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες

Στόχος 12: Βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή

Στόχος 13: Δράση για το κλίμα

Στόχος 14: Ζωή στο νερό

Στόχος 15: Ζωή στη στεριά

Στόχος 16: Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί

Στόχος 17: Συμπράξεις για την επίτευξη των στόχων

(2) Άρθρο 195 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(3) COM(2010) 352 final.

(4) Έγγραφο 9707/19 του Συμβουλίου της 27ης Μαΐου 2019 με τίτλο «Η ανταγωνιστικότητα του τομέα του τουρισμού ως κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή στην ΕΕ κατά την επόμενη δεκαετία».

(5) Βλέπε την έκθεση της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (Unctad-United Nations Conference on Trade and Development) 2017: Tourism for Transformative and Inclusive Growth» (Ο τουρισμός ως παράγοντας μετασχηματιστικής και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης).

(6) https://www.impact-tourism.net/

(7) www.tourism-watch.de/content/globaler-ethik-kodex-für-den-tourismus-der-welttourismus-organisation-wto.

(8) Αρχές του Παγκόσμιου Κώδικα Δεοντολογίας:

Άρθρο 1: Η συμβολή του τουρισμού στην αλληλοκατανόηση και τον σεβασμό μεταξύ των λαών και των κοινωνιών

Άρθρο 2: Ο τουρισμός ως τρόπος για την ατομική και συλλογική εκπλήρωση

Άρθρο 3: Ο τουρισμός ως παράγοντας της βιώσιμης ανάπτυξης

Άρθρο 4: Ο τουρισμός ως χρήστης της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και ως φορέας προώθησής της

Άρθρο 5: Ο τουρισμός ως επωφελής δραστηριότητα για χώρες και κοινότητες υποδοχής

Άρθρο 6: Υποχρεώσεις των φορέων τουριστικής ανάπτυξης

Άρθρο 7: Το δικαίωμα στον τουρισμό

Άρθρο 8: Ελευθερία κυκλοφορίας των τουριστών

Άρθρο 9: Δικαιώματα των απασχολούμενων και των επιχειρηματιών στον τουριστικό κλάδο

Άρθρο 10: Εφαρμογή των αρχών του Παγκόσμιου Κώδικα Δεοντολογίας για τον τουρισμό

(9) UNWTO Framework Convention on Tourism Ethics (Συμφωνία-πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού [ΠΟΤ] για τη δεοντολογία στον τουρισμό)