Για την επιτυχία της διεύρυνσης - Έγγραφο στρατηγικής Και Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πρόοδο που σημείωσε κάθε υποψήφια χώρα στην πορεία της προς την προσχώρηση [SEC (2001) 1744 ΰ 1756]

I. Γενικό πλαίσιο

1. Εισαγωγή

2. Κοινή γνώμη και διεύρυνση

3. Διαδικασία διεύρυνσης και γειτονικές χώρες

a) Δυτικά Βαλκάνια

β) Οι χώρες ΕΖΕΣ

γ) Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

δ) Μεσόγειος

II. Πρόοδος των υποψηφίων χωρών ως προς την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης

1. Πολιτικά κριτήρια

a) Γενική εξέλιξη

β) Συμπεράσματα

2. Οικονομικά κριτήρια

a) Γενικές εξελίξεις

β) Συμπεράσματα

3. Άλλες υποχρεώσεις του μέλους

a) Υιοθέτηση, εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου

β) Τομεακή επισκόπηση και συμπεράσματα

γ) ΟΝΕ και ΕΥΡΩ

III. Για την επιτυχία της διεύρυνσης

1. Ακολουθώντας τον χάρτη πορείας - εναπομένοντα κεφάλαια

a) Χρηματοδοτικό πλαίσιο και συναφή κεφάλαια

β) Άλλα κεφάλαια

2. Σχέδιο δράσης στον τομέα της διοικητικής και δικαστικής ικανότητας

a) Ενίσχυση των δράσεων για τη δημιουργία θεσμών

β) Καλύτερη παρακολούθηση

γ) Διοικητική ικανότητα μετά την προσχώρηση

3. Προενταξιακή στρατηγική για την Τουρκία - προς μια νέα φάση

4. Τα επόμενα βήματα

a) Για την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης

β) Για τις πρώτες προσχωρήσεις

γ) Άλλες υποψήφιες χώρες στο στάδιο των διαπραγματεύσεων - νέος χάρτης πορείας

IV. Συμπεράσματα

Παραρτήματα

Παράρτημα 1: Συμπεράσματα των περιοδικών εκθέσεων

Βουλγαρία

Κύπρος

Τσεχική Δημοκρατία

Εσθονία

Ουγγαρία

Λεττονία

Λιθουανία

Μάλτα

Πολωνία

Ρουμανία

Σλοβακία

Σλοβενία

Τουρκία

Παράρτημα 2: Υποψήφιες χώρες: κυριότεροι στατιστικοί δείκτες

Παράρτημα 3 : Η προενταξιακή στρατηγική

Παράρτημα 4: Συμβάσεις περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες έχουν κυρωθεί από τις υποψήφιες χώρες 30 Σεπτεμβρίου 2001

Παράρτημα 5: Έργα αδελφοποίησης κατά την περίοδο 1998-2001

Παράρτημα 6: Κατάσταση των διαπραγματεύσεων στις 26 Oκτωβρίου 2001

I. Γενικό πλαίσιο

1. Εισαγωγή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επί μισό σχεδόν αιώνα καταβάλλει προσπάθειες για τον τερματισμό των συγκρούσεων του παρελθόντος και την ενίσχυση της ειρήνης, της ασφάλειας, της δικαιοσύνης και της ευημερίας σ'ολόκληρη την Ευρώπη. Από τη στιγμή που εκλήθησαν οι υποψήφιες χώρες να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η διαδικασία διεύρυνσης έχει συμβάλει καθοριστικά στην επίτευξη πολιτικής σταθερότητας, οικονομικής προόδου και κοινωνικής δικαιοσύνης. Η σταθερότητα των θεσμών, οι αλλαγές κυβερνήσεων με τη διεξαγωγή ελεύθερων και δημοκρατικών εκλογών, η αποτελεσματικότερη προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, καθώς και η επικράτηση των αρχών της οικονομίας της αγοράς αποτελούν σήμερα κοινά χαρακτηριστικά. Η διαδικασία της διεύρυνσης καθιστά την Ευρώπη έναν ασφαλέστερο χώρο για τους πολίτες της και συμβάλλει στην πρόληψη και τον έλεγχο των συγκρούσεων σε παγκόσμια κλίμακα.

Η διεύρυνση θα είναι επωφελής όχι μόνο για τα σημερινά και τα νέα κράτη μέλη αλλά και για τις γειτονικές χώρες, με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί στενούς δεσμούς. Καμία νέα διαχωριστική γραμμή δεν πρέπει να υπάρξει στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Κάθε νέο κράτος μέλος θα συνεισφέρει στην ΕΕ τη δική του πολιτική, οικονομική, πολιτιστική, ιστορική και γεωγραφική κληρονομιά, εμπλουτίζοντας με τον τρόπο αυτό την Ευρώπη στο σύνολό της.

Η ανάγκη για μια ισχυρή και ενωμένη Ευρώπη καθίσταται επιτακτική περισσότερο από κάθε άλλη φορά, λόγω των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου και των μετέπειτα εξελίξεων. Οι υποψήφιες για την προσχώρηση χώρες ευθυγραμμίστηκαν με την ΕΕ στο θέμα της καταδίκης της τρομοκρατίας και συντάχθηκαν αμέσως και πλήρως με τα συμπεράσματα και το σχέδιο δράσης του έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης Σεπτεμβρίου 2001.

Η Επιτροπή επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της για την επιτυχία της διεύρυνσης, η οποία θα συμβάλει στη βελτίωση της ασφάλειας και σταθερότητας όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στις γειτονικές χώρες και αλλού. Το ερχόμενο έτος θα είναι καθοριστικό για την επιτυχημένη ολοκλήρωση των εν εξελίξει ενταξιακών διαπραγματεύσεων, καθώς και για την προετοιμασία των υποψηφίων χωρών ενόψει της προσχώρησης.

Τόσο οι εκθέσεις προόδου όσο και οι προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις του τρέχοντος έτους προσδιορίζουν τους τομείς στους οποίους απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες. Αυτά μαζί με το χάρτη πορείας, που καθορίστηκε από την Επιτροπή τον περασμένο Νοέμβριο και εγκρίθηκε από τα μετέπειτα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, αποτελούν τον οδηγό για μια επιτυχημένη ολοκλήρωση της ενταξιακής διαδικασίας με τις αντίστοιχες χώρες. Η Επιτροπή θα συμπεριλάβει στις εκθέσεις προόδου του προσεχούς έτους την αξιολόγησή της ως προς την ετοιμότητα κάθε υποψήφιας χώρας να αναλάβει τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του μέλους. Μέχρι τα τέλη του 2002 αναμένεται ότι θα μπορέσουν να ολοκληρωθούν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τις χώρες που πληρούν τα κριτήρια προσχώρησης, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι σημερινές τους προσπάθειες. Με τα δεδομένα αυτά, οι εν λόγω χώρες θα είναι, ενδεχομένως, έτοιμες για την προσχώρηση στην ΕΕ το 2004, σύμφωνα με το στόχο που έχει καθοριστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Οι αρχές που διέπουν την εν λόγω διαδικασία παραμένουν αμετάβλητες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου καθόρισε ένα σαφές πλαίσιο για τις χρηματοδοτικές πτυχές της διεύρυνσης. Το πλαίσιο αυτό παρέχει μια επαρκή βάση για την προσχώρηση μέχρι και 10 νέων κρατών μελών το 2004. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας καθόρισε το πλαίσιο της θεσμικής μεταρρύθμισης, το οποίο είναι αναγκαίο για τη διεύρυνση. Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται με βάση το σημερινό κεκτημένο, ανάλογα με τις επιδόσεις κάθε χώρας και τις προσπάθειές της για κάλυψη των καθυστερήσεων, και θα ολοκληρωθούν με εκείνες εκ των υποψηφίων χωρών οι οποίες πληρούν τα κριτήρια προσχώρησης. Αυτές είναι οι αναγκαίες και επαρκείς προϋποθέσεις οι οποίες ορίστηκαν εξαρχής για την πραγματοποίηση των πρώτων προσχωρήσεων. Οι τυχόν συζητήσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη μεταρρύθμιση της πολιτικής ή των θεσμών, θα πρέπει να διαχωριστούν σαφώς και να μην παρεμποδίζουν ούτε να επιβραδύνουν τις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση.

Ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων με κάθε υποψήφια χώρα αντικατοπτρίζει πρωτίστως το ρυθμό προετοιμασίας της για την προσχώρηση. H εφαρμογή της αρχής της διαφοροποίησης, που βασίζεται στις επιδόσεις κάθε υποψήφιας χώρας, καθώς και η εντατική προετοιμασία για την προσχώρηση με την υποστήριξη των κοινοτικών προενταξιακών μέσων, παρέχουν επίσης τη δυνατότητα στις υποψήφιες χώρες που άρχισαν τις διαπραγματεύσεις σε μεταγενέστερο στάδιο να καλύψουν τις καθυστερήσεις τους. Η σημερινή στρατηγική για τη διεύρυνση παρέχει μια υγιή βάση για την έγκαιρη ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με τις υποψήφιες χώρες που είναι επαρκώς προετοιμασμένες.

Οι προϋποθέσεις για την προσχώρηση, που καθορίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης το 1993 και αποσαφηνίστηκαν περισσότερο από τα μετέπειτα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, περιλαμβάνουν σημεία αναφοράς για την εκτίμηση της προόδου που σημείωσε κάθε υποψήφια χώρα. Οι προϋποθέσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα και δεν υφίσταται λόγος τροποποίησής τους. Ωστόσο, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας προσχώρησης, είναι αναγκαίο να εστιαστεί η προσοχή τόσο στην ικανότητα της κάθε υποψήφιας χώρας να εφαρμόσει και να επιβάλει το κεκτημένο όσο και στη μεταφορά του κεκτημένου στην εκάστοτε εθνική νομοθεσία. Για το λόγο αυτό, ιδιαίτερη προσοχή δίδεται επί του παρόντος στη διοικητική και δικαστική ικανότητα των υποψηφίων χωρών. Η Επιτροπή, μέσω ενός σχεδίου δράσης, θα αυξήσει τη βοήθειά της για τη δημιουργία θεσμικής υποδομής και θα παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς τόσο την τήρηση των υποχρεώσεων που ανέλαβαν οι υποψήφιες χώρες κατά τις διαπραγματεύσεις όσο και την τήρηση των προτεραιοτήτων που καθορίστηκαν στις εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εξακολουθήσει να παρέχει την πλήρη υποστήριξή της στην προετοιμασία των υποψηφίων χωρών που δεν είναι σε θέση να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις εντός του προαναφερθέντος χρονοδιαγράμματος. Οι διαπραγματεύσεις με τις χώρες αυτές θα συνεχιστούν με βάση τις αρχές που διέπουν εξαρχής την ενταξιακή διαδικασία. Η Επιτροπή, στο έγγραφο στρατηγικής της του 2002 για τη διεύρυνση, θα παρουσιάσει ένα νέο χάρτη πορείας και, ενδεχομένως, μια αναθεωρημένη προενταξιακή στρατηγική για τις χώρες αυτές, λαμβάνοντας υπόψη την πρόοδο που θα σημειωθεί το ερχόμενο έτος καθώς και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Γκέτεμποργκ.

Για να ενταθεί η προετοιμασία για τη διεύρυνση, οι υποψήφιες χώρες συμμετέχουν όλο και περισσότερο στα προγράμματα και τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα προενταξιακά οικονομικά προγράμματα έχουν καταρτιστεί με βάση τις απαιτήσεις της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, ενώ παράλληλα χαράσσονται εθνικές στρατηγικές στον τομέα της απασχόλησης. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Γκέτεμποργκ καλούνται οι υποψήφιες χώρες να εντάξουν τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της Ένωσης στις εθνικές τους πολιτικές. Επίσης, οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να συμμετάσχουν κατά το δυνατό στη διαδικασία της Λισαβόνας, η οποία αποσκοπεί στην επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Ένωσης για τη δημιουργία μιας βιώσιμης, εξαιρετικά ανταγωνιστικής οικονομίας βασισμένης στη γνώση.

Η συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων θα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία τόσο για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος όσο και για τις πιο μακροπρόθεσμες συζητήσεις με στόχο τη θέσπιση κοινών ρυθμίσεων συνοριακού ελέγχου. Το σύστημα Σένγκεν θα εφαρμοστεί σε όλα τα νέα κράτη μέλη. Η πλήρης συμμετοχή στο σύστημα αυτό θα βασιστεί σε μια διαδικασία που περιλαμβάνει δύο στάδια. Τα νέα κράτη μέλη θα πρέπει πρώτα να εξασφαλίσουν κατά τη στιγμή της προσχώρησης ένα υψηλό επίπεδο ελέγχου των εξωτερικών συνόρων. Η άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα με τα σημερινά κράτη μέλη θα γίνει σ'ένα μεταγενέστερο στάδιο, με ξεχωριστή απόφαση του Συμβουλίου.

Η προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σημαίνει και προσχώρηση στο ευρώ. Αν και η συμμετοχή στο ενιαίο νόμισμα αποτελεί μέρος του κεκτημένου, οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να πληρούν τα κριτήρια σύγκλισης για να συμμετέχουν στο ευρώ. Αυτό θα αποφασιστεί σ'ένα μεταγενέστερο στάδιο, μετά την προσχώρηση, αφού εξεταστεί το κατά πόσον έχει επιτευχθεί υψηλός βαθμός βιώσιμης σύγκλισης, όπως έγινε και με τους πρώτους συμμετέχοντες στη ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, πρώτη προτεραιότητα για κάθε υποψήφια χώρα πρέπει να είναι η συμμόρφωση με τα οικονομικά κριτήρια της Κοπεγχάγης.

Οι υποψήφιες χώρες θα συμμετέχουν όλο και περισσότερο στις συζητήσεις για το μέλλον της Ευρώπης, και ιδίως στη σύμβαση για την προετοιμασία της προσεχούς Διακυβερνητικής Διάσκεψης (ΔΚΔ). Οι εργασίες στο πλαίσιο της σύμβασης και της ΔΚΔ έχουν καθοριστική σημασία για το μέλλον της Ευρώπης, χωρίς όμως και να αποτελούν μια νέα προϋπόθεση για τη διεύρυνση.

Όσο προχωρούν οι συζητήσεις για το μέλλον της Ευρώπης και όσο πλησιάζει η ημερομηνία της διεύρυνσης, οι πολίτες των σημερινών και των μελλοντικών κρατών μελών θα επιθυμούν όλο και περισσότερο να κατανοήσουν τα πιθανά αποτελέσματα της διεύρυνσης. Η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στο αίτημα αυτό και να στηρίξει τις προσπάθειες των πολιτικών ηγετών των αντίστοιχων χωρών για ενημέρωση του κοινού στα διάφορα θέματα.

Θα ήταν πηγή έμπνευσης για όλη την Ευρώπη, και τον κόσμο γενικότερα, αν η Κύπρος μπορούσε να προσχωρήσει ολόκληρη στην Ευρωπαϊκή Ένωση με βάση έναν διακανονισμό που θα λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα και τους προβληματισμούς της κάθε πλευράς. Είναι λυπηρό ότι η τουρκοκυπριακή ηγεσία δεν συμμετέχει επί του παρόντος στη διαδικασία που διεξάγεται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη οφείλουν να επωφεληθούν πλήρως από την ευκαιρία που τους παρέχεται για την επίτευξη ενός τέτοιου διακανονισμού πριν από την ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, στην περίπτωση που ο διακανονισμός αυτός δεν θα έχει επιτευχθεί πριν από την ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, το Συμβούλιο θα αποφανθεί σχετικά με την προσχώρηση - χωρίς ο διακανονισμός να αποτελεί προϋπόθεση - σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι.

Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι, η αίτηση υποψηφιότητας της Τουρκίας θα κριθεί με βάση τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στις άλλες υποψήφιες χώρες. Η προενταξιακή στρατηγική, η οποία προβλέπεται στα συμπεράσματα αυτά, βρίσκεται ήδη εν εξελίξει. Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη αρχίσει. Η Τουρκία πρέπει να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα των μεταρρυθμίσεων αυτών - ιδίως όσον αφορά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων - και να συμβάλει πιο ενεργά στις προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού και των διαφορών που ανέκυψαν σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας.

Η προσεχής διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζεται με ιδιαίτερη προσοχή, σύμφωνα με τη στρατηγική που καθορίζεται στο παρόν έγγραφο. Στηρίζεται σε ξεκάθαρες αρχές, οι οποίες διατυπώθηκαν στα διάφορα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, καθώς και σε μια διαφανή και αντικειμενική μέθοδο που καθορίστηκε από την Επιτροπή στο πρόγραμμα δράσης 2000 και εφαρμόζεται κάθε χρόνο στις εκθέσεις προόδου. Το παρόν έγγραφο και οι εκθέσεις που το συνοδεύουν παρέχουν μια ανάλυση του σταδίου στο οποίο έχει φθάσει η διαδικασία διεύρυνσης το φθινόπωρο του 2001 και υποδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλιστεί η επιτυχία του επόμενου και αποφασιστικού σταδίου της διαδικασίας.

2. Κοινή γνώμη και διεύρυνση

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του σημερινού σταδίου της διεύρυνσης, οι πολιτικοί και οικονομικοί ιθύνοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να αρχίσουν ένα διάλογο με το κοινό σχετικά με τη διεύρυνση, καθώς και να συμβάλουν στις συζητήσεις που διεξάγονται στις υποψήφιες χώρες γύρω από την Ένωση.

Οι διάφορες δημοσκοπήσεις, καθώς και το Ευρωβαρόμετρο, δείχνουν ότι στη σημερινή Ένωση τόσο η πληροφόρηση όσο και η κατανόηση των αποτελεσμάτων της διεύρυνσης πρέπει να βελτιωθούν. Στις υποψήφιες χώρες η κοινή γνώμη σε γενικές γραμμές υποστηρίζει σθεναρά την προσχώρηση, ο βαθμός υποστήριξης όμως μπορεί να ποικίλλει εξαιτίας διαφόρων παραγόντων, όπως οι εξελίξεις στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Τον Μάιο του 2000 η Επιτροπή καθιέρωσε μια στρατηγική επικοινωνίας προκειμένου να θέσει στη διάθεση του κοινού πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία της διεύρυνσης. Για να επιτύχει η στρατηγική αυτή είναι απαραίτητο να συμμετέχουν στο διάλογο τόσο τα ευρωπαϊκά όργανα όσο και οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι, οι πολιτικοί ηγέτες, οι κυβερνήσεις, οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι καθώς και η εν γένει κοινωνία των πολιτών.

Η Επιτροπή αναπτύσσει επί του παρόντος τη στρατηγική της στον τομέα της επικοινωνίας σε μια αποκεντρωμένη βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και συνθήκες των κρατών μελών και των υποψηφίων χωρών. Οι αντιπροσωπείες της Επιτροπής στα 15 κράτη μέλη, καθώς και οι αντιπροσωπείες της στις 13 υποψήφιες χώρες, έχουν την ευθύνη της κατάρτισης προγραμμάτων προσαρμοσμένων στις εκάστοτε ανάγκες. Σε περιφερειακό επίπεδο, προτεραιότητα δίδεται στις περιοχές της σημερινής Ένωσης οι οποίες συνορεύουν με τις υποψήφιες χώρες. Για την ανάπτυξη της εν λόγω στρατηγικής η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα αρμόδια γραφεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Επιτροπή θα ενημερώνει το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με τα αποτελέσματα.

3. Διαδικασία διεύρυνσης και γειτονικές χώρες

Με τη διεύρυνσή της η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποκτήσει νέους γείτονες οι σχέσεις της με τους οποίους θα επαναπροσδιοριστούν με βάση τα νέα δεδομένα. Η ΕΕ έχει αναπτύξει ειδικές πολιτικές για κάθε γειτονική περιοχή, όπως η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης για τα Δυτικά Βαλκάνια, η διαδικασία της Βαρκελώνης για τη Μεσόγειο και το πλαίσιο εταιρικής σχέσης και συνεργασίας για τη Ρωσία, την Ουκρανία και άλλα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ). Οι πολιτικές αυτές συμπληρώνουν τη στενή και ολοκληρωμένη συνεργασία που υπάρχει με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Συμφωνίας Ελευθέρων Συναλλαγών και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

Οι εν λόγω πολιτικές προβλέπουν τη δημιουργία μιας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών, η οποία περιλαμβάνει την ΕΕ και τις γειτονικές της χώρες και όπου επικρατεί η δημοκρατία, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το κράτος δικαίου.

Όσο διευρύνεται η ΕΕ, τόσο διευρύνεται και το φάσμα των κοινών συμφερόντων της ΕΕ και των νέων γειτόνων της. Το γεγονός αυτό θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες και θα αποτελέσει το κίνητρο για οικονομική ανάπτυξη και επενδύσεις. Προβλέπεται ότι η διεύρυνση θα δημιουργήσει μια εσωτερική αγορά άνω των 500 εκατομμυρίων καταναλωτών. Τόσο η ΕΕ όσο και οι νέοι γείτονές της θα έχουν συμφέρον να συνεχίσουν τη συνεργασία τους για την εδραίωση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και την ενίσχυση του εμπορίου με τη δημιουργία ενός διαφανούς κανονιστικού πλαισίου. Η σταδιακή εναρμόνιση με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ και η ύπαρξη ενός κανονιστικού πλαισίου θα διευκολύνουν τις συναλλαγές και θα προσελκύσουν τις επενδύσεις στις γειτονικές περιοχές. Αυτό θα αποβεί επωφελές για την επιχειρηματική δραστηριότητα σε όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες.

Η διεύρυνση θα οδηγήσει συγχρόνως και στην αντιμετώπιση νέων προκλήσεων. Θα καταστήσει πιο επιτακτική την ανάγκη στενής συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της σε θέματα όπως η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις. Είναι πιθανό ότι η ΕΕ θα προσελκύσει μεταναστευτικά ρεύματα από τις γειτονικές χώρες και ότι θα χρειαστεί να εφεύρει μαζί μ'αυτές διαδικασίες νομιμοποίησης της μετανάστευσης καθώς και καταπολέμησης της λαθρομετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων. Η διαχείριση των συνόρων θα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία και θα απαιτήσει στενή συνεργασία σε διάφορους τομείς, από τους τελωνειακούς και κτηνιατρικούς/φυτοϋγειονομικούς ελέγχους μέχρι την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών.

Η διευρυμένη Ένωση θα πρέπει να εμβαθύνει τις σχέσεις της με τις όμορές της χώρες καθώς και να προωθήσει ακόμα περισσότερο την κοινή προσέγγιση. Επίσης, μπορεί να κρίνει ότι είναι σκόπιμο να συνδέσει μεταξύ τους τα κοινά στοιχεία των τριών σημερινών γεωγραφικών πολιτικών. Τα μελλοντικά σύνορα της Ένωσης δεν πρέπει να αποτελέσουν μια νέα διαχωριστική γραμμή. Μια καλά σχεδιασμένη πολιτική γειτονίας, με βάση το σημερινό πλαίσιο πολιτικής, θα έχει ως αποτέλεσμα την εμβάθυνση των κοινών συμφερόντων και δραστηριοτήτων μεταξύ της διευρυμένης ΕΕ και των γειτόνων της.

a) Δυτικά Βαλκάνια

Το 2001 εδραιώθηκε η δημοκρατία στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων. Μετά την εκλογή μιας νέας δημοκρατικής ηγεσίας στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (ΟΔΓ), οι χώρες της περιοχής συνέχισαν τις πολιτικές, οικονομικές και διοικητικές τους μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, δεν σημειώθηκε παντού η ίδια πρόοδος, ενώ η αναζωπύρωση της βίας στις νότιες περιοχές της ΟΔΓ και στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας είχε ως αποτέλεσμα την οπισθοδρόμηση της διαδικασίας για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Η πρόκληση για την ΕΕ συνίσταται στο να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την αστάθεια της περιοχής καταβάλλοντας συγχρόνως προσπάθειες για την επίτευξη του στόχου της ενσωμάτωσης των χωρών της περιοχής στην ΕΕ, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φέιρα.

Η Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ) παρέχει ένα πλαίσιο εντός του οποίου τόσο οι νέες συμβασιακές σχέσεις όσο και το πρόγραμμα παροχής βοήθειας CARDS στηρίζουν κάθε χώρα για να σημειώσει πρόοδο, με το δικό της ρυθμό, ως πιθανή υποψήφια για προσχώρηση στην ΕΕ. Η περιφερειακή συνεργασία έχει καθοριστική σημασία για την εδραίωση της σταθερότητας και, συγχρόνως, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της δέσμευσης της ΕΕ έναντι της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η συνεργασία αυτή θα απαιτήσει επιπλέον προσπάθειες. Όλες οι χώρες της περιοχής πρέπει να βοηθηθούν ώστε να εναρμονίσουν τις προσπάθειές τους για περιφερειακή συνεργασία με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ως προς αυτό, η Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, το Σύμφωνο Σταθερότητας και η χρηματοδοτική βοήθεια παίζουν το ξεχωριστά συμπληρωματικό ρόλο.

β) Οι χώρες ΕΖΕΣ

Τα νέα κράτη μέλη θα προσχωρήσουν στις συμφωνίες της Ένωσης με τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (EΖΕΣ). Οι προσχωρούσες χώρες θα πρέπει να υποβάλουν αίτηση προσχώρησης στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), σύμφωνα με το άρθρο 128 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενημερώνει τους εταίρους της στην ΕΖΕΣ σχετικά με την πρόοδο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

γ) Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαθιδρύει ήδη μια ισχυρότερη εταιρική σχέση με τη Ρωσία ώστε να προκύψουν αμοιβαία οφέλη από την ενισχυμένη συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, η εξωτερική πολιτική, η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις και το περιβάλλον. Η συμφωνία Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας (ΕΣΣ) με τη Ρωσία παρέχει τις προϋποθέσεις για πολιτικό διάλογο και συνεργασία σε ποικίλους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των εργασιών που αφορούν την αίτηση της Ρωσίας για προσχώρηση στον ΠΟΕ. Η ανάπτυξη των σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΣΣ έλαβε νέα ώθηση στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Ρωσίας τον Οκτώβριο του 2001, οπότε επετεύχθη συμφωνία σε επίπεδο ομάδας ανωτέρων υπαλλήλων προκειμένου να καταρτιστεί ένα σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου.

Η Ρωσία χαιρετίζει με ικανοποίηση τη διεύρυνση της ΕΕ και αναμένει από την ΕΕ να εξετάσει προσεκτικά τον αντίκτυπο της διεύρυνσης στη Ρωσία. Τα θέματα αυτά συζητούνται στο πλαίσιο των οργάνων της συμφωνίας ΕΣΣ, με σκοπό την επίλυση κάθε προβλήματος το οποίο θα μπορούσε να ανακύψει πριν από τη διεύρυνση. Στο πλαίσιο αυτό εξετάστηκε και η περίπτωση του Καλίνινγκραντ. Το 2001 η Επιτροπή υπέβαλε έγγραφο προς συζήτηση, στο οποίο εξετάζεται ο αντίκτυπος της διεύρυνσης στο Καλίνινγκραντ και, παράλληλα, θίγονται διάφορα άλλα θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως η προστασία του περιβάλλοντος στην περιοχή της Βαλτικής. Είναι προς το συμφέρον τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και τη Ρωσίας να διασφαλιστεί ότι το Καλίνινγκραντ θα μπορέσει να επωφεληθεί από τα ευνοϊκά οικονομικά αποτελέσματα της διεύρυνσης. Διάφορα πρακτικά θέματα, όπως η έκδοση θεωρήσεων και οι διατυπώσεις στα σύνορα για μετακινήσεις μεταξύ του Καλίνινγκραντ και της υπόλοιπης Ρωσίας πρέπει να συζητηθούν με στόχο την εξεύρεση εποικοδομητικών λύσεων στο πλαίσιο του κεκτημένου.

Επίσης, η ΕΕ έχει υπογράψει συμφωνίες Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας με την Ουκρανία και τη Μολδαβία ενώ, παράλληλα, έχει δεσμευτεί να βοηθήσει την ομαλή πολιτική και οικονομική μετάβαση των δύο αυτών χωρών καθώς και τη σταδιακή εναρμόνισή τους με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και πρακτική. Αμφότερες οι χώρες έχουν κληθεί να συμμετάσχουν στην Ευρωπαϊκή Διάσκεψη και λαμβάνουν ενεργό μέρος στις περιφερειακές και υποπεριφερειακές ομάδες στις οποίες συμμετέχουν κράτη μέλη της ΕΕ, υποψήφιες χώρες και χώρες της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Η Λευκορωσία συνορεύει επίσης με την μελλοντική ΕΕ, αλλά οι σχέσεις με τη χώρα αυτή είναι περιορισμένες λόγω του μη ικανοποιητικού ιστορικού της όσον αφορά το σεβασμό της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

δ) Μεσόγειος

Οι σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Μεσογείου εντάσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης, η οποία φέρνει σε επαφή τις 15 χώρες της ΕΕ με 12 χώρες της Μεσογείου για συνεργασία σε πολιτικά θέματα και θέματα ασφαλείας, για οικονομική συνεργασία που οδηγεί σε ελεύθερες συναλλαγές, καθώς και για συνεργασία στον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέα. Η διαδικασία αυτή υποστηρίζεται από μια σειρά πρωτοβουλιών περιφερειακής συνεργασίας και από ένα δίκτυο διμερών σχέσεων. Αν και η διαδικασία επηρεάζεται από την απουσία μιας διαρκούς ειρήνης στη Μέση Ανατολή, εντούτοις επέτρεψε τη συνέχιση του διαλόγου, από την εγκαθίδρυσή της το 1995, και αποτελεί ένα φόρουμ όπου μπορούν να συνεχίζονται οι συναντήσεις μεταξύ Ισραήλ και αραβικών κρατών.

Έχουν αρχίσει να ισχύουν οι συμφωνίες σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και του Μαρόκου, της Τυνησίας, του Ισραήλ και της Παλαιστινιακής Αρχής. Τέτοιες συμφωνίες έχουν υπογραφεί επίσης και με την Ιορδανία και την Αίγυπτο, ενώ η συμφωνία με την Ιορδανία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ πολύ σύντομα. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται με την Αλγερία, το Λίβανο και τη Συρία, με πολλές πιθανότητες να ολοκληρωθούν με τις δύο πρώτες χώρες πριν από το τέλος του 2001. Οι τρεις άλλοι εταίροι (Κύπρος, Μάλτα και Τουρκία) καλύπτονται από τις προϋπάρχουσες συμφωνίες και βρίσκονται ήδη στην πορεία προς την προσχώρηση. Επιπλέον, η διαδικασία της Βαρκελώνης προβλέπει τη σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ των εταίρων ("συμφωνίες Νότου-Νότου"). Έτσι, η ΕΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της και ταυτόχρονα προσέφερε την υποστήριξή της στη διαδικασία του Αγαδίρ, η οποία εγκαινιάστηκε στις 8 Μαΐου 2001 και στο πλαίσιο της οποίας το Μαρόκο, η Τυνησία, η Αίγυπτος και η Ιορδανία συμφώνησαν να εγκαθιδρύσουν ζώνη ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ τους.

Το Νοέμβριο του 2000, οι 27 υπουργοί Εξωτερικών συμφώνησαν να δώσουν νέα ώθηση στην ευρωμεσογειακή συνεργασία και έθεσαν νέους φιλόδοξους στόχους προκειμένου η διαδικασία της Βαρκελώνης να σημειώσει πρόοδο. Οι εργασίες από τότε συνεχίζονται με γοργό ρυθμό. Ωστόσο, τα τραγικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 έδειξαν ότι υπάρχει ανάγκη για ακόμα στενότερη συνεργασία, ιδίως στον κοινωνικό, πολιτιστικό και εκπαιδευτικό τομέα. Η διαδικασία της Βαρκελώνης παρέχει ένα άριστο πλαίσιο για την επίτευξη του σκοπού αυτού.

II. Πρόοδος των υποψηφίων χωρών ως προς την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης

Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, οι περιοδικές εκθέσεις του τρέχοντος έτους δίνουν περισσότερη έμφαση στις νομοθετικές διατάξεις που έχουν θεσπιστεί παρά σε εκείνες που βρίσκονται στο προπαρασκευαστικό στάδιο. Η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσον υλοποιήθηκαν, από τον Οκτώβριο του 2000 και εντεύθεν, οι εξαγγελθείσες μεταρρυθμίσεις. Για καθένα από τα 29 κεφάλαια του κεκτημένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εκθέσεις αναλύουν την πρόοδο που σημειώθηκε από κάθε υποψήφια χώρα τόσο στον τομέα της υιοθέτησης του κεκτημένου όσο και στον τομέα της εφαρμογής και επιβολής του μέσω των απαιτούμενων διοικητικών δομών. Κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνει όχι μόνο την εκτίμηση της προόδου που σημειώθηκε μετά την έκθεση του περασμένου έτους, αλλά και την εκτίμηση της συνολικής προόδου.

Oι εκτιμήσεις βασίζονται κατά κύριο λόγο στις πληροφορίες που παρέχουν οι ίδιες οι υποψήφιες χώρες. Επίσης, η Επιτροπή χρησιμοποίησε πληροφορίες τις οποίες έλαβε κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις καθώς και κατά τις συνεδριάσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των συμφωνιών σύνδεσης. Εν συνεχεία, προέβη σε σύγκριση των πληροφοριών αυτών με τις πληροφορίες που περιέχονται στα νέα Εθνικά Προγράμματα Υιοθέτησης του Κεκτημένου, τα οποία η Επιτροπή έλαβε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2001. Η Επιτροπή βασίστηκε στις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σε αξιολογήσεις των κρατών μελών, στις εργασίες διεθνών οργανισμών, ιδίως του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΟΑΣΕ, διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, ευρωπαϊκών επιχειρηματικών ενώσεων καθώς και μη κυβερνητικών οργανώσεων.

1. Πολιτικά κριτήρια

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, "για τη συμμετοχή απαιτείται η υποψήφια χώρα να έχει επιτύχει τη σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου και το σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων." Το άρθρο 6 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρει ότι "Η Ένωση βασίζεται στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και του κράτους δικαίου." Οι αρχές αυτές υπογραμμίζονται στο Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η διακήρυξη του οποίου έγινε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας, το Δεκέμβριο του 2000.

a) Γενική εξέλιξη

Στις εκθέσεις του 2000, η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι όλες οι υποψήφιες χώρες συνέχισαν τις προσπάθειές τους για την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων και ότι τα συνολικά αποτελέσματα όσον αφορά την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, το σεβασμό του κράτους δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν βελτιωθεί σε σχέση με τα αποτελέσματα του προηγουμένου έτους. Εντούτοις, η Επιτροπή επεσήμανε την ανάγκη επίσπευσης της μεταρρύθμισης ή ενίσχυσης της δικαστικής εξουσίας, καθώς και την ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος της διαφθοράς. Επιπλέον, η Επιτροπή έκανε έκκληση για τη θέσπιση δραστικών μέτρων καταπολέμησης του συνεχώς οξυνόμενου προβλήματος της εμπορίας γυναικών και παιδιών, και υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης των προσπαθειών για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομ. Η Επιτροπή κάλεσε την Τουρκία να θεσπίσει τις αναγκαίες αποφάσεις προκειμένου να υλοποιήσει τις προθέσεις της για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων.

Μετά τις τελευταίες περιοδικές εκθέσεις οι υποψήφιες χώρες συνέχισαν να ενισχύουν τη λειτουργία των συστημάτων δημοκρατικής διακυβέρνησης. Στη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Μάλτα, την Πολωνία και τη Ρουμανία έγιναν εκλογές σε εθνικό επίπεδο ή σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Η διεξαγωγή των εκλογών έγινε με ελεύθερο και αδιάβλητο τρόπο.

Σημαντικές επιπλέον προσπάθειες καταβλήθηκαν για την εξασφάλιση της ανεξαρτησίας, της διαφάνειας, της υποχρέωσης λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Σε ορισμένες χώρες ενισχύθηκε το νομικό πλαίσιο των δημοσίων υπηρεσιών και συνεχίστηκε η κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων καθώς και ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συνεχιστούν.

Περαιτέρω πρόοδος σημειώθηκε στον τομέα της μεταρρύθμισης και ενίσχυσης του δικαστικού συστήματος, το οποίο παίζει αποφαστικό ρόλο στην εξασφάλιση του σεβασμού του κράτους δικαίου και την αποτελεσματική επιβολή του κεκτημένου. Ορισμένες χώρες σημείωσαν πρόοδο προς την κατεύθυνση αυτή με τη θέσπιση βασικών νομοθετικών διατάξεων, την ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Στον τομέα αυτόν οι προσπάθειες πρέπει να ενταθούν, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας.

Στις προηγούμενες εκθέσεις το πρόβλημα της διαφθοράς χαρακτηρίζεται ως σοβαρό πρόβλημα το οποίο "επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από τους χαμηλούς μισθούς του δημόσιου τομέα και την εκτεταμένη άσκηση γραφειοκρατικών ελέγχων στην οικονομία." Η εκτίμηση αυτή εξακολουθεί να ισχύει σε μεγάλο βαθμό, αν και έχουν γίνει ορισμένα σημαντικά βήματα. Στις περισσότερες χώρες έχουν ενισχυθεί τα όργανα καταπολέμησης της διαφθοράς, ενώ παράλληλα σημειώθηκε πρόοδος στη νομοθεσία τομέων όπως οι δημόσιες συμβάσεις και η πρόσβαση του κοινού στις πληροφορίες. Επίσης, σε ορισμένες χώρες οι ενθαρρυντικές εξελίξεις στον τομέα της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης συμβάλλουν στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Παρά τις προσπάθειες αυτές η διαφθορά, η απάτη και το οικονομικό έγκλημα εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένα σε πολλές υποψήφιες χώρες, πράγμα το οποίο έχει ως αποτέλεσμα να κλονίζεται η εμπιστοσύνη των πολιτών και να θίγεται η αξιοπιστία των μεταρρυθμίσεων. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού απαιτείται η λήψη συνεχών και δραστικών μέτρων.

Κατά τα προηγούμενα έτη, η Επιτροπή είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο πρόβλημα των ιδρυμάτων παιδικής μέριμνας στη Ρουμανία. Οι ρουμανικές αρχές θέσπισαν μια σειρά νομοθετικών, διοικητικών και οικονομικών μέτρων τα οποία υποστηρίζονται από το πρόγραμμα PHARE. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συνεχιστούν για την εξασφάλιση μιας απτής και βιώσιμης βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των παιδιών και των οικογενειών τους, για την αποτροπή των καταχρήσεων και για την αντιμετώπιση του προβλήματος των παιδιών του δρόμου.

Το ανησυχητικό πρόβλημα που επισημαίνεται στις εκθέσεις του περασμένου έτους όσον αφορά την εμπορία γυναικών και παιδιών επιβεβαιώθηκε δυστυχώς και φέτος. Ορισμένες υποψήφιες χώρες εξακολούθησαν να είναι χώρες προέλευσης, διέλευσης και προορισμού, ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις για τη μείωση του προβλήματος. Απαιτούνται δραστικά μέτρα για την καταπολέμηση της τάσης αυτής, στο πλαίσιο του σεβασμού των δικαιωμάτων των θυμάτων.

Περιορισμένη βελτίωση διαπιστώθηκε στα προβλήματα που συνδέονται με την προφυλάκιση σε ορισμένες χώρες. Τα προβλήματα αυτά αφορούν κυρίως την υπερβολική διάρκεια του χρόνου κράτησης, τη μη δυνατότητα εκπροσώπησης από δικηγόρο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την κακοποίηση, και πρέπει να επιλυθούν.

Περαιτέρω πρόοδος σημειώθηκε σε ορισμένες χώρες στον τομέα της ισότητας των φύλων, τόσο από πλευράς νομοθεσίας όσο και από πλευράς θεσμικού πλαισίου. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ισότητας των γυναικών. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί σε πολλές χώρες για την παροχή βοήθειας στα θύματα της βίας αποτελούν θετική εξέλιξη, η οποία όμως θα πρέπει να συνοδευτεί από κατάλληλα προληπτικά μέτρα.

Όσον αφορά τις μειονότητες, μπορούν να αναφερθούν αρκετές ενθαρρυντικές εξελίξεις. Η Εσθονία και η Λετονία σημείωσαν περαιτέρω πρόοδο στον τομέα της ενσωμάτωσης των πολιτών χωρίς υπηκοότητα και συνεχίζουν να εφαρμόζουν τις συστάσεις του ΟΑΣΕ για την υπηκοότητα και την πολιτογράφηση. Και στις δύο χώρες πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλιστεί ότι η νομοθεσία που ισχύει για τις γλώσσες εφαρμόζεται με βάση τις αρχές της αναλογικότητας και του αιτιολογημένου δημοσίου συμφέροντος. Σε ορισμένες χώρες έχουν ληφθεί επιπλέον μέτρα για την ενίσχυση του νομικού και θεσμικού πλαισίου προστασίας των μειονοτήτων. Στη Βουλγαρία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία οι μειονότητες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εθνική πολιτική σκηνή.

Στις χώρες όπου υπάρχουν σημαντικές κοινότητες Ρομ, έχουν καταρτιστεί εθνικά σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, οι οποίες εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένες, και για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης που εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά δυσχερείς. Στις περισσότερες περιπτώσεις η εφαρμογή αυτών των σχεδίων δράσης έχει ήδη ξεκινήσει και σε ορισμένες χώρες έχουν ενισχυθεί οι σχετικοί δημοσιονομικοί πόροι. Στο πλαίσιο του PHARE συνεχίζεται η χρηματοδότηση για τη στήριξη των δράσεων αυτών. Απαιτούνται επιπλέον προσπάθειες για να εξασφαλιστεί, αφενός, ότι τα διάφορα προγράμματα εφαρμόζονται με εντατικούς ρυθμούς και σε στενή συνεργασία με τους εκπροσώπους των Ρομ και, αφετέρου, ότι σε όλες τις χώρες αυτές υπάρχει η κατάλληλη δημοσιονομική στήριξη.

Στην έκθεσή της του 2000, η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία δεν πληρούσε τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης. Παρά το γεγονός ότι σημειώθηκαν ορισμένες θετικές εξελίξεις, η εκτίμηση αυτή εξακολουθεί ακόμα να ισχύει και απαιτούνται επιπλέον προσπάθειες.

Το εθνικό πρόγραμμα της Τουρκίας για την υιοθέτηση του κεκτημένου προβλέπει μια δέσμη σημαντικών συνταγματικών μεταρρυθμίσεων, με βάση τις εργασίες της Επιτροπής Συμβιβασμού του Κοινοβουλίου. Η δέσμη αυτή εγκρίθηκε σε χρόνο ρεκόρ στις 3 Οκτωβρίου 2001 με συντριπτική πλειοψηφία, πράγμα το οποίο έδειξε τη σταθερή βούληση του Κοινοβουλίου να φέρει την Τουρκία πλησιέστερα στα πρότυπα της ΕΕ.

Αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση τόσο της ενίσχυσης των εγγυήσεων στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών όσο και του περιορισμού της θανατικής ποινής. Συγκεκριμένα, οι τροποποιήσεις περιόρισαν το πεδίο επιβολής περιορισμών στην ελευθερία έκφρασης και επικοινωνίας, την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι. Η προσοχή πρέπει τώρα να στραφεί στην αποτελεσματική εφαρμογή αυτών των σημαντικών αλλαγών. Τα νομοθετικά μέτρα εφαρμογής βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας.

Παρά τις αλλαγές αυτές, οι θεμελιώδεις ελευθερίες εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς. Το κατά πόσον η Τουρκία θα μπορέσει να βελτιώσει πραγματικά την άσκηση των θεμελιωδών ελευθεριών θα εξαρτηθεί από την ερμηνεία που θα δοθεί στις συνταγματικές τροποποιήσεις, από τις λεπτομέρειες των νομοθετικών μέτρων εφαρμογής και από την εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη από τις αρμόδιες αρχές.

Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να επιφέρει ουσιαστικές βελτιώσεις, όχι μόνο στις συνταγματικές διατάξεις και τη νομοθεσία για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά κυρίως στην κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που επικρατεί στην πράξη. Αυτό προϋποθέτει τη μεταρρύθμιση πολλών σημερινών δομών και πρακτικών. Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τη συνέχιση της αναστολής της εφαρμογής (μορατόριουμ) της θανατικής ποινής καθώς και για τον περιορισμό της θανατικής ποινής ως αποτέλεσμα της συνταγματικής μεταρρύθμισης, αλλά υπενθυμίζει στην Τουρκία ότι θα πρέπει να καταργήσει την ίδια τη θανατική ποινή προκειμένου να εναρμονιστεί με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή καλεί επίσης την Τουρκία να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να βελτιωθεί σημαντικά η κατάσταση στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας.

β) Συμπεράσματα

Όλες οι υποψήφιες χώρες με τις οποίες σήμερα διεξάγονται διαπραγματεύσεις εξακολουθούν να πληρούν τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης. Η Τουρκία εξακολουθεί να μην πληροί τα κριτήρια αυτά.

Τόσο οι απαιτήσεις στο πλαίσιο των πολιτικών κριτηρίων της Κοπεγχάγης όσο και η περιοδική αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε για την εκπλήρωσή τους εξακολούθησαν να αποτελούν σημαντικά κίνητρα για τις υποψήφιες χώρες. Μετά τις Γνώμες του 1997 και τις μετέπειτα περιοδικές εκθέσεις σημειώθηκε σημαντική συνολική πρόοδος στον τομέα της εδραίωσης και εμβάθυνσης της δημοκρατίας καθώς και του σεβασμού του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Με βάση την πρόοδο αυτή, το περασμένο έτος σημειώθηκαν γενικά και νέες θετικές εξελίξεις, ενώ βελτιώθηκαν ακόμα περισσότερο τα αποτελέσματα στον τομέα της ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών, του σεβασμού του κράτους δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Εντούτοις, παρότι οι προσπάθειες για τη μεταρρύθμιση ή την ενίσχυση της δικαστικής εξουσίας αρχίζουν σιγά σιγά να αποδίδουν καρπούς, θα πρέπει αυτές να ενταθούν ακόμα περισσότερο και να ενισχυθούν, κυρίως για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική επιβολή του κεκτημένου. Η καταπολέμηση της διαφθοράς πρέπει να επιταχυνθεί. Στον τομέα αυτόν χρειάζονται απτά αποτελέσματα που θα καθησυχάσουν τους πολίτες και θα συμβάλουν στην εξασφάλιση της διαφάνειας του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Πρέπει να επιλυθούν τα προβλήματα που εξακολουθούν να υφίστανται σε ορισμένες χώρες όσον αφορά την προφυλάκιση. Η εμπορία γυναικών και παιδιών από, μέσω ή προς ορισμένες υποψήφιες χώρες εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή πηγή ανησυχίας και απαιτεί τη λήψη δραστικών μέτρων. Περαιτέρω προσπάθειες απαιτούνται για την εξασφάλιση της ισότητας των φύλων και της μη διακριτικής μεταχείρισης. Επίσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συνεχιστούν οι προσπάθειες για τη βελτίωση της κατάστασης των Ρομ.

Η Τουρκία πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι σημαντικές συνταγματικές τροποποιήσεις που έγιναν πρόσφατα θα λάβουν συγκεκριμένη μορφή ώστε να σημειωθεί πρόοδος στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τα συμπεράσματα της κάθε περιοδικής έκθεσης περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1. Ο κατάλογος των συμβάσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οποίες κυρώθηκαν από τις υποψήφιες χώρες περιλαμβάνεται στο παράρτημα 4.

2. Οικονομικά κριτήρια

a) Γενικές εξελίξεις

Η φετινή εκτίμηση της προόδου που σημείωσαν οι υποψήφιες χώρες ως προς την εκπλήρωση των οικονομικών κριτηρίων της Κοπεγχάγης γίνεται μέσα σ'ένα κλίμα ταχείας επιδείνωσης των παγκοσμίων οικονομικών συνθηκών. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 2000 και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2001, η οικονομική ανάπτυξη των υποψηφίων χωρών υπήρξε σχετικά σημαντική.

Το έτος 2000 σημειώθηκαν οι καλύτερες αναπτυξιακές επιδόσεις από την καθιέρωση των περιοδικών εκθέσεων. Η μέση πραγματική αύξηση του ΑΕΓΧΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) των υποψηφίων χωρών ήταν περίπου 5%, δηλαδή πολύ μεγαλύτερη από τη μηδενική αύξηση του 1999. Ο μέσος όρος των επιδόσεων των 10 Χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ήταν 3,6%, δηλαδή αισθητά υψηλότερος από το 2,2% του προηγουμένου έτους. Η οικονομική ανάπτυξη επανήλθε στην Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία, ενώ 8 χώρες σημείωσαν υψηλότερους αναπτυξιακούς ρυθμούς. Εξαίρεση αποτέλεσαν η Πολωνία και η Σλοβενία, όπου ο ρυθμός ανάπτυξης μειώθηκε ελαφρά, αν και παραμένει σταθερός στο 4% στην Πολωνία και στο 4,6% στη Σλοβενία. Κατά μέσον όρο, οι υποψήφιες μεσογειακές χώρες ξεπέρασαν σε επιδόσεις τις οικονομίες που βρίσκονται στο μεταβατικό στάδιο, με ρυθμούς πραγματικής αύξησης του ΑΕΓΧΠ 5% στην Κύπρο και τη Μάλτα και 7,2% στην Τουρκία. Από την άλλη πλευρά, η μέση πραγματική αύξηση του ΑΕΓΧΠ στην ΕΕ ήταν 3,3%, πράγμα το οποίο δείχνει ότι η μείωση της διαφοράς, αν και μικρή, υπήρξε μεγαλύτερη από τα προηγούμενα έτη.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2001, με δεδομένη την επιδείνωση των οικονομικών επιδόσεων της ΕΕ, παρατηρήθηκε κατά μέσο όρο επιβράδυνση της αύξησης του ΑΕΓΧΠ στις υποψήφιες χώρες. Μέχρι στιγμής, έχουν θιγεί περισσότερο οι χώρες οι οποίες ακολουθούσαν μια υψηλότερη και σταθερότερη πορεία μέσης οικονομικής ανάπτυξης. Χώρες οι οποίες μόλις είχαν επιστρέψει σε ομαλότερους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης μετά από περίοδο ύφεσης, όπως η Τσεχική Δημοκρατία και η Ρουμανία, δείχνουν να αντεπεξέρχονται καλύτερα. Κατά το ίδιο τρόπο, τα κράτη της Βαλτικής τα οποία διήλθαν περίοδο κυκλικής μείωσης της ανάπτυξης το 2000, φαίνονται να αντεπεξέρχονται καλύτερα στην σημερινή ύφεση, κυρίως λόγω της αύξησης της εξωτερικής ζήτησης που οφείλεται στους μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης της Ρωσίας και των ΝΑΚ. Η Πολωνία διέρχεται μια σοβαρότερη ύφεση η οποία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον ανεπαρκή συντονισμό των διαφόρων πολιτικών, στην επιδείνωση του εξωτερικού περιβάλλοντος και στην εσωτερική πολιτική αβεβαιότητα. Οι αναπτυξιακές επιδόσεις της Τουρκίας σημείωσαν έντονη κάμψη. Στα τέλη του 2000 και στις αρχές του 2001 παρατηρήθηκαν δύο σοβαρές οικονομικές κρίσεις, οι οποίες επηρέασαν αρνητικά την αύξηση του ΑΕΓΧΠ, αλλά συγχρόνως οδήγησαν την κυβέρνηση να λάβει τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα και να επιβάλει τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΓΧΠ, ως ποσοστό του αντίστοιχου μέσου όρου της ΕΕ και εκφραζόμενο σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ), αυξήθηκε σε 39% το 2000 έναντι 38% του 1999 στις 10 ΧΚΑΕ. Για το σύνολο των 13 υποψηφίων χωρών, το ποσοστό αυτό παρέμεινε αμετάβλητο σε σχέση με το 35% του προηγουμένου έτους. Για να γεφυρωθεί το σημερινό μεγάλο εισοδηματικό χάσμα, μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα, πρέπει να επιτευχθούν σταδιακά υψηλότεροι μέσοι αναπτυξιακοί ρυθμοί. Αν συγκρίνουμε την κατάσταση του 2000 με την κατάσταση του 1995, θα διαπιστώσουμε ότι 9 υποψήφιες χώρες σημείωσαν πρόοδο κατά την περίοδο αυτή, ενώ 3 (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία και Ρουμανία) δεν σημείωσαν καμία πρόοδο, η δε Τουρκία παρέμεινε ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα. Η Εσθονία, η Λετονία, η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Σλοβενία σημείωσαν πολύ αισθητή βελτίωση. Όσον αφορά την κατανομή του εισοδήματος, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη τάση ανισοκατανομής, ιδίως στις 10 ΧΚΑΕ. Το αποτέλεσμα αυτό ήταν αναμενόμενο, πρώτον, επειδή με τα παλαιά καθεστώτα υπήρχε σχετική ισοκατανομή του εισοδήματος και, δεύτερον, επειδή η άνιση ανάπτυξη ευνοεί τη ζήτηση συγκεκριμένων ειδικοτήτων εις βάρος άλλων σε ορισμένες περιοχές και τομείς. Ωστόσο, η αύξηση του επιπέδου του εισοδήματος θα αποβεί επωφελής για τους περισσοτέρους. Οι ανισότητες εξακολουθούν να είναι λιγότερο έντονες απ'ό,τι στην ΕΕ.

Παρά τους σχετικά υγιείς συνολικούς συντελεστές ανάπτυξης σε όλες τις υποψήφιες χώρες, πλην της Τουρκίας, πολλές ανισορροπίες έχουν ενταθεί ενώ οι μακροοικονομικές συνθήκες στις διάφορες χώρες παραμένουν ανομοιογενείς.

Oι περιοδικές εκθέσεις του 2001 εμφανίζουν δύο στοιχεία όσον αφορά το υπόλοιπο του κρατικού προϋπολογισμού. Το ένα βασίζεται στην πιο συνηθισμένη εθνική πρακτική και το άλλο έχει υπολογιστεί σύμφωνα με τη μέθοδο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Λογαριασμών (ΕΣΛ 95), η οποία εφαρμόστηκε φέτος για πρώτη φορά από τις υποψήφιες χώρες. Κατά μέσο όρο, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού, σύμφωνα με το ΕΣΛ 95, επιδεινώθηκε ελαφρά από 3% περίπου σε 3,5% του ΑΕΓΧΠ. Στην Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία παρατηρήθηκαν μεγάλες μεμονωμένες αυξήσεις, που οφείλονταν κυρίως στο δημοσιονομικό κόστος εκκαθάρισης πολλών τραπεζών, το οποίο, σύμφωνα με τους κανόνες του ΕΣΛ 95, πρέπει να εγγράφεται στον κρατικό προϋπολογισμό το έτος κατά το οποίο πραγματοποιείται η σχετική δαπάνη.

Πολλές χώρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, οι οποίες έχουν καθοριστική σημασία για τη βιωσιμότητα του δημοσιονομικού συστήματος μεσοπρόθεσμα. Στην Ουγγαρία έκαναν την εμφάνισή τους ξανά ορισμένες δημοσιονομικές πρακτικές που χαρακτηρίζονται από έλλειψη διαφάνειας. Οι μεταρρυθμίσεις στους δήμους και τις κοινότητες της Πολωνίας δεν συνοδεύτηκαν από ένα ρεαλιστικό σχέδιο ανάληψης του κόστους των δημοτικών και κοινοτικών υπηρεσιών. Σε ορισμένες χώρες η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης γίνεται με πολύ βραδείς ρυθμούς ή βρίσκεται ακόμα στο αρχικό στάδιο, όπως στην Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία.

Συνολικά, τα ποσοστά πληθωρισμού παρουσιάζουν ανοδική πορεία σε πολλές υποψήφιες χώρες, ενώ ο μέσος όρος των 10 ΧΚΑΕ, που υπερβαίνει το 15%, είναι αρκετά υψηλότερος από τον αντίστοιχο του περασμένου έτους, που ήταν περίπου 10%. Η κυριότερη άμεση αιτία του πληθωρισμού ήταν οι μεγάλες αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου. Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες το πλαίσιο νομισματικής πολιτικής και τα εγγενή διαρθρωτικά χαρακτηριστικά τροφοδοτούν σε μεγάλο βαθμό την αδράνεια του πληθωρισμού. Υπό την έννοια αυτή, υπήρξαν θετικές εξελίξεις στην Ουγγαρία και την Πολωνία, οι οποίες θέσπισαν ένα νέο πλαίσιο συναλλαγματικών ισοτιμιών και νομισματικής πολιτικής, ενώ η Σλοβενία σημειώνει καθυστέρηση. Η Ρουμανία και η Τουρκία απέτυχαν, για έναν ακόμα χρόνο, να θέσουν υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, πρόσφατα όμως θέσπισαν προγράμματα σταθεροποίησης σε συνεργασία με το ΔΝΤ. Ο υψηλός πληθωρισμός της Σλοβακίας είναι αποτέλεσμα των αυξήσεων στις ελεγχόμενες τιμές, αυξήσεων οι οποίες ήταν απολύτως αναγκαίες και οι οποίες είχαν καθυστερήσει. Η ανοδική πορεία του πληθωρισμού στη Βουλγαρία, στο πλαίσιο του καθεστώτος του νομισματικού συμβουλίου, πρέπει να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς.

Παρά τις καλές αναπτυξιακές επιδόσεις, η ανεργία στις 10 ΧΚΑΕ συνέχισε ανοδική πορεία φθάνοντας από μόλις κάτω του 11% στο 12,5%, πράγμα που δείχνει τις αρνητικές επιπτώσεις τόσο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που συνοδεύτηκαν από απολύσεις όσο και της μεγάλης αύξησης της παραγωγικότητας. Εξαίρεση αποτελούν η Ουγγαρία και η Σλοβενία, στις οποίες η ανεργία σημείωσε κάμψη. Τα ποσοστά συμμετοχής είναι σε γενικές γραμμές σταθερά, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι χαμηλά. Η ακαμψία της αγοράς εργασίας και το πρόβλημα της μη αντιστοιχίας μεταξύ ζητούμενων και προσφερόμενων δεξιοτήτων επηρεάζουν αρνητικά την ανεργία ακόμα και στις οικονομίες με υψηλούς αναπτυξιακούς ρυθμούς. Η Κύπρος και η Μάλτα μπορεί να θεωρηθεί ότι πλησιάζουν τα επίπεδα πλήρους απασχόλησης.

Οι 10 ΧΚΑΕ παρουσίασαν βελτίωση στο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο από 5,6% μειώθηκε σε περίπου 5% του ΑΕΓΧΠ, παρά την επιδείνωση που σημειώθηκε στους όρους εμπορίου. Η βελτίωση υπήρξε σημαντική στη Λετονία και τη Λιθουανία, των οποίων τα ανοίγματα ήταν υπερβολικά μεγάλα. Η Μάλτα σημείωσε σημαντική επιδείνωση στο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, η οποία σε μεγάλο βαθμό υπήρξε περιστασιακή. Η ανάκαμψη είχε ως αποτέλεσμα την επιδείνωση του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών στην Τσεχική Δημοκρατία, η οποία πρέπει να φανεί πρόθυμη όσον αφορά τη λήψη των αναγκαίων διορθωτικών μέτρων. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη χρηματοδότηση του εξωτερικού ελλείμματος. Ο παράγων ΑΞΕ, που συνήθως προέρχεται από ιδιωτικοποιήσεις, φαίνεται ότι εξακολουθεί να κυριαρχεί επί του συνόλου των εισροών σε όλες τις υποψήφιες χώρες. Έτσι, το επίπεδο εξωτερικού χρέους παρέμεινε στο επίπεδο του περασμένου έτους, πλην της Τουρκίας. Η Τουρκία, λόγω της σημαντικής υποτίμησης του νομίσματός της εξαιτίας της οικονομικής της κρίσης, βρίσκεται σε πιο επισφαλή θέση δεδομένου ότι αυξήθηκε κατά πολύ η εγχώρια αξία του σχετικά μεγάλου εξωτερικού της χρέους. Το επίπεδο των ΑΞΕ στην Τουρκία εξακολουθεί να είναι πολύ κατώτερο των υφιστάμενων δυνατοτήτων.

Οι υποψήφιες χώρες, με εξαίρεση την Κύπρο και τη Μάλτα, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά τον καθορισμό ορισμένων στοιχείων του νομικού και θεσμικού πλαισίου που απαιτείται για τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς, όπως είναι η επιβολή των δικαστικών αποφάσεων. Ο βαθμός των δυσκολιών αυτών ποικίλλει από τη σοβαρή περίπτωση της Ρουμανίας και, σε μικρότερο βαθμό, της Βουλγαρίας, μέχρι τις περιπτώσεις χωρών, όπως η Εσθονία και η Ουγγαρία, στις οποίες δεν υπάρχουν σημαντικά εμπόδια εισόδου και εξόδου από την αγορά και όπου επικρατεί υψηλός βαθμός νομικής ασφάλειας. Το κυριότερο πρόβλημα παραμένει η εφαρμογή των νόμων περί πτωχεύσεως. Έχει ιδιαίτερη σημασία να σημειωθεί πρόοδος στον τομέα αυτόν πριν από την προσχώρηση.

Η ιδιωτικοποίηση των μεταποιητικών επιχειρήσεων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί σε πολλές από τις 10 ΧΚΑΕ, εκτός από τη Ρουμανία - όπου το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων εξακολουθεί να είναι μακροσκελές - και, σε μικρότερο βαθμό, τη Βουλγαρία. Η Πολωνία δεν έχει ακόμα καταρτίσει βιώσιμες στρατηγικές στον τομέα της ιδιωτικοποίησης και αναδιάρθρωσης ορισμένων σημαντικών παραδοσιακών τομέων. Οι διάφορες στρατηγικές στον τομέα της ιδιωτικοποίησης προσανατολίζονται τώρα σε τομείς, όπως οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας, οι μεταφορές και η ενέργεια, και συνοδεύονται από προσπάθειες αναδιάρθρωσης των τομέων αυτών. Στο χρηματοπιστωτικό τομέα, το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης των τραπεζών έχει ολοκληρωθεί σε πολλές υποψήφιες χώρες, όπως η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Λετονία και η Τσεχική Δημοκρατία. Επίσης, σημείωσε πρόοδο στη Λιθουανία, τη Ρουμανία, την Πολωνία και τη Σλοβακία, ενώ έχει καθυστερήσει σημαντικά στη Σλοβενία. Όσον αφορά τις κρατικές τράπεζες, οι οποίες δεν προορίζονται για ιδιωτικοποίηση, αξίζει να σημειωθεί ότι οι κυβερνήσεις δεν παρεμβαίνουν στον τρόπο λειτουργίας τους και στην άσκηση της πιστωτικής τους πολιτικής. Σε άλλες πτυχές του χρηματοπιστωτικού τομέα, η πρόοδος των ιδιωτικοποιήσεων είναι μέτρια και ανομοιογενής στις διάφορες υποψήφιες χώρες. Η ολοκλήρωση της έγγειας μεταρρύθμισης, με τη δημιουργία μιας λειτουργούσας κτηματαγοράς, καθυστερεί σε πολλές από τις 10 ΧΚΑΕ. Το γεγονός αυτό παρεμποδίζει την ανάπτυξη της κτηματαγοράς και της αγοράς στο στεγαστικό και κατασκευαστικό τομέα, με δυσμενείς επιπτώσεις στην αγορά εργασίας και στη χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση.

Η χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση παραμένει συνολικά σε χαμηλά επίπεδα στις οικονομίες των 10 ΧΚΑΕ. Ο τομέας αυτός συμβάλλει ελάχιστα στη χρηματοδότηση των επενδύσεων που θα απαιτούσε ένας ακμαίος ιδιωτικός τομέας. Η διαμεσολάβηση είναι ιδιαίτερα χαμηλή και αναποτελεσματική στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Λιθουανία. Γενικά, πρέπει να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος πριν από την προσχώρηση, δεδομένου ότι η ομαλή λειτουργία του μηχανισμού μεταβιβάσεων για την άσκηση νομισματικής πολιτικής προϋποθέτει εντονότερη και αποτελεσματικότερη διαμεσολάβηση. Η ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα συνοδεύτηκε από καλύτερη εποπτεία του τραπεζικού τομέα, αλλά η εποπτεία θα πρέπει να βελτιωθεί και σε άλλα τμήματα, όχι μόνο σε σχέση με την τήρηση των κανονισμών αλλά και σε σχέση με τη διοικητική ικανότητα και την ανεξαρτησία των ασκούντων την εποπτεία.

Η συνολική πρόοδος στον τομέα της οικονομικής ολοκλήρωσης των υποψηφίων χωρών με την ΕΕ έγινε κυρίως μέσω δύο διαύλων, του εμπορίου και των ροών κεφαλαίων, κυρίως με τη μορφή των άμεσων ξένων επενδύσεων.

Όσον αφορά την εμπορική ολοκλήρωση, το έτος 2000 οι εξαγωγές των υποψηφίων χωρών προς την ΕΕ ήταν κατά μέσον όρο 62%, ενώ το 58% των εισαγωγών τους προερχόταν από την ΕΕ. Με εξαίρεση την Τουρκία, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι περίπου 65% για τις εξαγωγές και 62% για τις εισαγωγές. Κατά την περίοδο 1995-2000 καθεμιά από τις 10 ΧΚΑΕ αύξησε το μερίδιο των εξαγωγών της προς την ΕΕ. Επίσης, συνολικά αύξησαν το μερίδιό τους στην αγορά της ΕΕ. Κατά την τελευταία δεκαετία, η περιοχή των 10 ΧΚΑΕ σημείωσε την ταχύτερη αύξηση εμπορικών συναλλαγών με την ΕΕ και το 2000 κατείχε περίπου το 11% των συνολικών συναλλαγών της ΕΕ με τρίτες χώρες, έναντι του 6% που κατείχε το 1992. Στην ΕΕ, η αύξηση αυτή έγινε περισσότερο αισθητή στα κράτη μέλη που βρίσκονται πλησιέστερα στην εν λόγω περιοχή. Οι συναλλαγές μεταξύ των υποψηφίων χωρών εξακολουθούν να είναι σχετικά περιορισμένες, αν και, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, το 2000 αυξήθηκαν ελαφρά σε ορισμένες απ'αυτές.

Όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση, τα δύο τρίτα των καθαρών ροών κεφαλαίων κατά τη δεκαετία του 1990 προέρχονταν από κράτη μέλη της ΕΕ. Το μεγαλύτερο μέρος των καθαρών εισροών κεφαλαίων προς τις υποψήφιες χώρες ήταν ροές άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ). Λόγω ιδιωτικοποιήσεων, το ήμισυ σχεδόν των ροών ΑΞΕ κατευθύνθηκαν σε μη εμπορεύσιμους τομείς, όπως τα πιστωτικά ιδρύματα (τράπεζες) και οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας (π.χ. τηλεπικοινωνίες). Σε ορισμένες χώρες αυξάνονται συνεχώς οι επενδύσεις σε αναξιοποίητες ζώνες. Οι επενδύσεις αυτές, για παράδειγμα, αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ των ΑΞΕ στη Βουλγαρία, ενώ κυριαρχούν στην Ουγγαρία. Στον εμπορεύσιμο τομέα, το ένα πέμπτο των συνολικών ΑΞΕ κατευθύνθηκε σε βιομηχανικούς κλάδους κυρίως εντάσεως εργασίας, όπως η κλωστοϋφαντουργία, τα είδη ένδυσης, οι ηλεκτρικές μηχανές και τα μηχανοκίνητα οχήματα. Στο πλαίσιο της μετάβασης και της πραγματικής οικονομικής σύγκλισης, οι ΑΞΕ έχουν συμβάλει, και θα συνεχίσουν να συμβάλλουν, στην αντικατάσταση του πεπαλαιωμένου κεφαλαιουχικού εξοπλισμού και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και διοικητικών ικανοτήτων.

β) Συμπεράσματα

Η πρόοδος κάθε χώρας αξιολογήθηκε με βάση τα επιμέρους οικονομικά κριτήρια της Κοπεγχάγης - την ύπαρξη μιας λειτουργούσας οικονομίας της αγοράς και την ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης. Αυτά τα επιμέρους κριτήρια είχαν καθοριστεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής για το Πρόγραμμα δράσης 2000.

Η ύπαρξη λειτουργούσας οικονομίας της αγοράς προϋποθέτει την απελευθέρωση των τιμών και των συναλλαγών, καθώς και την καθιέρωση ενός νομικού συστήματος δυνάμενου να επιβληθεί, το οποίο θα προβλέπει και τα δικαιώματα ιδιοκτησίας. Η μακροοικονομική σταθερότητα και συναίνεση στον τομέα της οικονομικής πολιτικής ενισχύουν τις επιδόσεις της οικονομίας της αγοράς. Επίσης, ένας καλά ανεπτυγμένος χρηματοπιστωτικός τομέας και η απουσία σημαντικών εμποδίων εισόδου και εξόδου από την αγορά συμβάλλουν στη βελτίωση των επιδόσεων της οικονομίας. Το δεύτερο κριτήριο ("ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης") εξαρτάται από την ύπαρξη οικονομίας της αγοράς και ενός σταθερού μακροοικονομικού πλαισίου, χάρη στα οποία θα μπορούν οι οικονομικοί παράγοντες να λαμβάνουν αποφάσεις μέσα σ'ένα κλίμα προβλεψιμότητας. Επίσης, προϋποθέτει την ύπαρξη επαρκούς ποσοτικά ανθρώπινου και υλικού κεφαλαίου, συμπεριλαμβανομένης της αναγκαίας υποδομής. Οι δημόσιες επιχειρήσεις πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο αναδιάρθρωσης, ενώ όλες οι επιχειρήσεις πρέπει να προβούν σε επενδύσεις για τη βελτίωση της αποδοτικότητάς τους. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη πρόσβαση έχουν οι επιχειρήσεις στην εξωτερική χρηματοδότηση και όσο αποτελεσματικότερες φανούν στον τομέα της αναδιάρθρωσης και καινοτομίας, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ικανότητα προσαρμογής τους. Γενικά, όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός οικονομικής ολοκλήρωσης μιας χώρας με την Ένωση πριν από την προσχώρηση, τόσο καλύτερα η χώρα αυτή θα είναι σε θέση να αναλάβει τις υποχρεώσεις του μέλους. Αυτό φαίνεται από τον όγκο αλλά και από το φάσμα των προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο εμπορικών συναλλαγών με κράτη μέλη της ΕΕ.

Με βάση τα δύο αυτά κριτήρια, μπορούμε να πούμε ότι η Κύπρος και η Μάλτα επιβεβαίωσαν ότι αποτελούν λειτουργούσες οικονομίες της αγοράς και ότι είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στην Ένωση.

Η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Πολωνία, η Σλοβακία και η Σλοβενία αποτελούν ήδη λειτουργούσες οικονομίες της αγοράς. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των οικονομιών τους, αλλά εφόσον οι χώρες αυτές συνεχίσουν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενισχύσουν την εφαρμογή των διαφόρων μέτρων, τα οποία αναφέρονται λεπτομερώς σε κάθε περιοδική έκθεση, θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν βραχυπρόθεσμα τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης.

Η Βουλγαρία πλησιάζει το στόχο του να καταστεί λειτουργούσα οικονομία της αγοράς. Εφόσον συνεχίσει την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και εντείνει τις προσπάθειες για την άρση των δυσκολιών που εξακολουθούν να υφίστανται, θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει μεσοπρόθεσμα τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τις δυνάμεις της αγοράς στο εσωτερικό της Ένωσης.

Η Ρουμανία δεν πληροί ακόμα κανένα από αυτά τα κριτήρια, αλλά για πρώτη φορά σημείωσε σημαντική πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου αυτού.

Η Τουρκία δεν κατάφερε να σημειώσει περαιτέρω πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου της λειτουργούσας οικονομίας της αγοράς, κυρίως λόγω των πρόσφατων κρίσεων. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος της οικονομίας της είναι ήδη ανταγωνιστικό στην αγορά της ΕΕ, στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Λεπτομερή συμπεράσματα σχετικά με την εκπλήρωση κάθε επιμέρους κριτηρίου παρατίθενται στο παράρτημα 1 κάθε περιοδικής έκθεσης. οι κυριότεροι στατιστικοί δείκτες παρατίθενται στο παράρτημα 2.

3. Άλλες υποχρεώσεις του μέλους

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, για την προσχώρηση απαιτείται "η ικανότητα των υποψηφίων να αναλάβουν τις υποχρεώσεις του μέλους, μεταξύ των οποίων και την υιοθέτηση των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης".

a) Υιοθέτηση, εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου

Η ικανότητα ανάληψης των υποχρεώσεων του μέλους προϋποθέτει την υιοθέτηση, εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου. Η σημασία της εφαρμογής και επιβολής του κεκτημένου εκ μέρους των υποψηφίων χωρών έχει υπογραμμιστεί κατ'επανάληψη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Το 1995 στη Μαδρίτη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της αναπροσαρμογής των διοικητικών δομών των υποψηφίων χωρών, ούτως ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη σταδιακή και ομαλή ενσωμάτωσή τους. Το 2000, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα επανέλαβε ότι "η πρόοδος των διαπραγματεύσεων θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον οι υποψήφιες χώρες θα ενσωματώσουν το κεκτημένο στις εθνικές τους νομοθεσίες και, ιδίως, από την ικανότητά τους να το εφαρμόζουν και να το επιβάλλουν αποτελεσματικά" με την ενίσχυση των διοικητικών και δικαστικών τους δομών. Τον Ιούνιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ τόνισε εκ νέου τη σημασία την οποία αποδίδει, αφενός, στη συνέχιση της προόδου των υποψηφίων χωρών για τη μεταφορά, εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου, και, αφετέρου, στην εγκαθίδρυση των κατάλληλων διοικητικών δομών και τη μεταρρύθμιση των δικαστικών συστημάτων τους και των δημοσίων υπηρεσιών τους.

Η μεταφορά, η εφαρμογή και η επιβολή του κεκτημένου δεν αποτελούν υπόθεση μόνο της κυβέρνησης και της δημόσιας διοίκησης, αλλά και των επιχειρήσεων, των περιφερειακών και τοπικών φορέων καθώς και των επαγγελματικών οργανώσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή Περιφερειών ζήτησαν μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην όλη διαδικασία. Οι εθνικές αρχές των υποψηφίων χωρών πρέπει να ενισχύσουν το διάλογο με τα αντιπροσωπευτικά όργανα για την παροχή επεξηγήσεων σχετικά με το κεκτημένο και για τη διευκόλυνση της εφαρμογής του σε εθνικό επίπεδο.

β) Τομεακή επισκόπηση και συμπεράσματα

Στις περιοδικές εκθέσεις του τρέχοντος έτους διαπιστώνεται εκ νέου, συνολικά, σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη θέσπιση νομοθετικών διατάξεων για την εναρμόνιση με το κεκτημένο στις περισσότερες υποψήφιες χώρες και στους περισσότερους τομείς. Ωστόσο, σε ορισμένους τομείς, όπως οι μεταφορές [1], οι τηλεπικοινωνίες, η ενέργεια και η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις, υιοθετήθηκαν ή θα υιοθετηθούν σύντομα - στις περισσότερες περιπτώσεις με βάση την προηγούμενη κοινοτική νομοθεσία - σημαντικά στοιχεία της νέας κοινοτικής νομοθεσίας.

[1] Η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: Η ώρα των επιλογών [COM (2001) 370 τελικό] συνιστά καλύτερο έλεγχο του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων τρόπων μεταφοράς, παρέχοντας τα μέσα στο σιδηρόδρομο και σε άλλα φιλικά προς το περιβάλλον μεταφορικά μέσα, ώστε να αποτελέσουν εναλλακτικές λύσεις ανταγωνιστικές των οδικών μεταφορών.

Ορισμένες χώρες εξακολουθούν να έχουν δυσκολίες σε σχέση με τη μεταφορά στην εθνική τους νομοθεσία τμημάτων του κεκτημένου. Εντούτοις, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε κατά το περασμένο έτος, το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται τώρα στην εγκαθίδρυση των κατάλληλων διοικητικών δομών και την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας για την εφαρμογή του κεκτημένου.

Για τις περισσότερες ή όλες τις υποψήφιες χώρες, οι περιοδικές εκθέσεις και οι προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις υπογραμμίζουν τα εξής:

* στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, την ανάγκη δημιουργίας ή ενίσχυσης των οριζόντιων διοικητικών υποδομών για την τυποποίηση, τη διαπίστευση, την πιστοποίηση, τη διαπίστωση της συμμόρφωσης, την επιτήρηση της αγοράς, την αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και την εποπτεία των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. επίσης, την ανάγκη ενίσχυσης της εφαρμογής των δικαιωμάτων βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας.

* στον τομέα του ανταγωνισμού, την ανάγκη ανάπτυξης ή ενίσχυσης της ικανότητας επιβολής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις καθώς και των διατάξεων της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας.

* στον τομέα των μεταφορών και της ενέργειας, την ανάγκη ενίσχυσης ή δημιουργίας των κατάλληλων κανονιστικών δομών (και ενόψει της επικείμενης εφαρμογής του νέου κεκτημένου) και κανόνων ελέγχου, ιδίως για την ασφάλεια των οδικών και θαλάσσιων μεταφορών.

* στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και της πολιτικής στον πολιτιστικό και οπτικοακουαστικό τομέα, την ανάγκη δημιουργίας ή ενίσχυσης ανεξάρτητων κανονιστικών δομών, ειδικά για τις τηλεπικοινωνίες, ενόψει και της επικείμενης εφαρμογής του νέου κεκτημένου.

* στον τομέα του περιβάλλοντος, την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας καθώς και της ικανότητας παρακολούθησης και επιβολής της νομοθεσίας, ιδίως στον τομέα των αποβλήτων, των υδάτων και των χημικών ουσιών.

* στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής και της απασχόλησης, την ανάγκη ιδίως εξασφάλισης της επιβολής των κανόνων υγείας και ασφάλειας στον τόπο εργασίας, καθώς και ενίσχυσης των επιθεωρήσεων εργασίας.

* στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, τη γενική ανάγκη ενίσχυσης του δικαστικού συστήματος, την ανάγκη ενίσχυσης της διαχείρισης των συνόρων, με ιδιαίτερη έμφαση στα μελλοντικά εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, την ανάγκη προετοιμασίας για τη συμμετοχή στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν, καθώς και την ανάγκη εξασφάλισης μιας αποτελεσματικότερης συνεργασίας όλων των παραγόντων που εμπλέκονται στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

* στον τομέα των τελωνείων και της φορολογίας, την ανάγκη ανάπτυξης συστημάτων ΤΠ (τεχνολογίας πληροφοριών), τα οποία επιτρέπουν την ανταλλαγή ηλεκτρονικών δεδομένων με την Κοινότητα και τα κράτη μέλη της, καθώς και την ανάγκη ανάπτυξης της ικανότητας των φορολογικών και τελωνειακών υπηρεσιών όσον αφορά τον έλεγχο της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα.

* στον τομέα της γεωργίας, την ανάγκη αναβάθμισης των κανόνων επιθεώρησης σύμφωνα με την κτηνιατρική και φυτοϋγειονομική νομοθεσία, ιδίως για την κατοχύρωση της ασφάλειας των τροφίμων, καθώς και της ικανότητας εφαρμογής και επιβολής των μηχανισμών διαχείρισης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, και ιδίως του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου και του Οργανισμού Πληρωμών (του οποίου η αντίστοιχη υπηρεσία SAPARD μπορεί να αποτελέσει πρόδρομη υπηρεσία στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης).

* στον τομέα της διαρθρωτικής πολιτικής, την ανάγκη ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας σε βασικά υπουργεία καθώς και δημιουργίας κατάλληλων διοικητικών δομών για την εξασφάλιση του προγραμματισμού, της διαχείρισης και του ελέγχου των διαρθρωτικών ταμείων.

* στον τομέα του δημοσιονομικού ελέγχου, την ανάγκη ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας για την εξασφάλιση του εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου και την καταπολέμηση της απάτης.

Σε πολλούς άλλους τομείς, ορισμένες υποψήφιες χώρες πρέπει επίσης να βελτιώσουν τη διοικητική τους ικανότητα. Αυτό για ορισμένες χώρες μπορεί να αφορά την ανάγκη εγκαθίδρυσης ή ενίσχυσης ανεξάρτητων εποπτικών αρχών για την προστασία των δεδομένων, σε σχέση με τα ήδη προαναφερθέντα κεφάλαια ή σε σχέση με άλλα κεφάλαια, όπως π.χ. της αλιείας, των στατιστικών ή της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Οι προτεραιότητες αυτές αναφέρονται ρητά σε κάθε περιοδική έκθεση και έχουν ληφθεί υπόψη στις προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις που έχουν καταρτιστεί για κάθε υποψήφια χώρα.

Οι περιοδικές εκθέσεις εντοπίζουν επίσης τα κεφάλαια που δεν παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα διοικητικής ικανότητας, είτε επειδή στα κεφάλαια αυτά απαιτείται ελάχιστη διοικητική ικανότητα για την εφαρμογή του κεκτημένου, είτε επειδή ο βαθμός προετοιμασίας των χωρών μπορεί να θεωρηθεί σε γενικές γραμμές ικανοποιητικός.

Τα συμπεράσματα των περιοδικών εκθέσεων ανά χώρα περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1.

γ) ΟΝΕ και ΕΥΡΩ

Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να προετοιμαστούν για να συμμετάσχουν στις διαδικασίες συντονισμού της πολυμερούς εποπτείας και της οικονομικής πολιτικής, οι οποίες αποτελούν σήμερα αναπόσπαστο μέρος της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Μία από τις οικονομικές προτεραιότητες των προηγούμενων εταιρικών σχέσεων προσχώρησης ήταν η καθιέρωση μιας ετήσιας προενταξιακής διαδικασίας δημοσιονομικής εποπτείας. Η εν λόγω διαδικασία αποτελείται από δύο στοιχεία: τη δημοσιονομική γνωστοποίηση και το Προενταξιακό Οικονομικό Πρόγραμμα (ΠΟΠ), τα οποία αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων στο πλαίσιο πολυμερών συναντήσεων με τα κράτη μέλη.

Το πλαίσιο των συναλλαγματικών στρατηγικών για τις υποψήφιες χώρες έχει ήδη αποσαφηνιστεί. Επίσης, έχουν καθοριστεί τα τρία διαδοχικά στάδια της μεταβατικής διαδικασίας για την εισαγωγή του ευρώ: το προενταξιακό στάδιο, το στάδιο μετά την προσχώρηση και η εισαγωγή του ευρώ. Οποιαδήποτε μονομερής εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος μέσω "ευρωποίησης" θα ήταν αντίθετη με τη συλλογιστική της ΟΝΕ, σύμφωνα με την οποία η εισαγωγή του ευρώ πρέπει να αποτελεί το τελικό σημείο μιας καλά δομημένης διαδικασίας σύγκλισης σ'ένα πολυμερές πλαίσιο. Συνεπώς, η μονομερής "ευρωποίηση" δεν θα πρέπει να αποτελεί μέσο παράκαμψης των διαφόρων σταδίων που προβλέπονται στη συνθήκη σχετικά με την εισαγωγή του ευρώ.

´Οσον αφορά το Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών ΙΙ (ΜΣΙ-ΙΙ), αναμένεται ότι, λίγο χρόνο μετά την προσχώρηση, τα νέα κράτη μέλη θα συμμετάσχουν σ' αυτόν. Ο εν λόγω μηχανισμός θα έχει τα κύρια χαρακτηριστικά πολλών καθεστώτων συναλλαγματικών ισοτιμιών, υπό την προϋπόθεση ότι οι δεσμεύσεις και οι στόχοι των καθεστώτων αυτών είναι αξιόπιστοι και συμφωνούν με τις αντίστοιχες δεσμεύσεις και στόχους του ΜΣΙ-ΙΙ. Τα μόνα σημεία που έχουν ήδη εντοπιστεί στο στάδιο αυτό ως ασυμβίβαστα σε σχέση με τον ΜΣΙ-ΙΙ είναι οι ελεύθερα κυμαινόμενες συναλλαγματικές ισοτιμίες, οι διολισθαίνουσες ισοτιμίες και οι ισοτιμίες που συνδέονται με άλλα νομίσματα στήριξης πλην του ευρώ.

III. Για την επιτυχία της διεύρυνσης

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ έθεσε πολύ υψηλούς στόχους. Στα συμπεράσματά του αναφέρεται ότι "υπό την προϋπόθεση ότι η πρόοδος προς την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης θα συνεχιστεί με αμείωτο ρυθμό, ο χάρτης πορείας θα πρέπει να καταστήσει δυνατή την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων μέχρι το τέλος του 2002 για τις υποψήφιες χώρες που θα είναι έτοιμες. Ο στόχος είναι να συμμετάσχουν ως μέλη στις εκλογές του 2004 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο".

Η επίτευξη των στόχων αυτών θα απαιτήσει προσπάθειες τόσο από την πλευρά της Ένωσης όσο και από την πλευρά των υποψηφίων χωρών. Η Ένωση πρέπει να υιοθετήσει κοινές θέσεις μέσα στην προθεσμία που προβλέπεται από τον χάρτη πορείας. Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να συνεχίσουν την προετοιμασία τους για να εκπληρώσουν πλήρως τα κριτήρια προσχώρησης, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της διοικητικής τους ικανότητας για την εφαρμογή του κεκτημένου. Πράγματι, η πρόοδος των διαπραγματεύσεων εξαρτάται από την πρόοδο ως προς την υιοθέτηση, εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου.

1. Ακολουθώντας τον χάρτη πορείας - εναπομένοντα κεφάλαια

Oι διαπραγματεύσεις έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο. Οι υποψήφιες χώρες έκαναν γνωστές τις θέσεις τους για το κεκτημένο στο πλαίσιο των διαφόρων κεφαλαίων διαπραγμάτευσης και γνωστοποίησαν τα αιτήματά τους για τη λήψη μεταβατικών μέτρων. Σε πολλές περιπτώσεις όπου οι υποψήφιες χώρες παρείχαν επαρκείς εγγυήσεις για την εφαρμογή του κεκτημένου, τα σχετικά κεφάλαια έκλεισαν προσωρινά (βλέπε παράρτημα 6). Εντούτοις, ο αριθμός των κεφαλαίων που έκλεισαν προσωρινά δεν δίνει πάντα την ακριβή εικόνα όσον αφορά το σημείο στο οποίο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις που βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση, ελάχιστα μόνο θέματα πολιτικής σημασίας παραμένουν σε εκκρεμότητα, τα οποία μπορούν να επιλυθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα, εφόσον ληφθούν οι αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις.

Ο χάρτης πορείας αποδείχθηκε χρήσιμο μέσο προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι όλα τα μέρη που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις δεσμεύονται για την τήρηση ενός ρεαλιστικού χρονοδιαγράμματος. Στην έκθεσή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Γάνδης, η Επιτροπή επανεξέταζε την κατάσταση και ανέφερε ορισμένα θέματα για τα οποία έπρεπε να ληφθούν αποφάσεις στη διάρκεια της βελγικής προεδρίας [2]. Το έγγραφο εντόπιζε ορισμένα επίμαχα θέματα επί των οποίων η ´Ενωση έπρεπε να λάβει θέση στο πλαίσιο των κεφαλαίων για τις μεταφορές, τη φορολογία, τη γεωργία, τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις και την ενέργεια. Η Επιτροπή στο μεταξύ διαβίβασε, όπου αυτό ήταν δυνατό, θέσεις διαπραγμάτευσης για τα κεφάλαια αυτά προς το Συμβούλιο και η βελγική Προεδρία καταβάλλει προσπάθειες προκειμένου να καθοριστούν σύντομα οι σχετικές κοινές θέσεις. Στο πλαίσιο του τελευταίου κεφαλαίου, η ανακοίνωση υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να εξεταστούν οι θέσεις των υποψηφίων χωρών έναντι των συστάσεων της ΕΕ για την πυρηνική ασφάλεια και ότι "όσον αφορά τις μη αναβαθμίσιμες μονάδες [των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής] - Ignalina (στη Λιθουανία), Βοhunνce-V1 (στη Σλοβακία) και ορισμένες μονάδες του Kozluduy (στη Βουλγαρία) - οι δεσμεύσεις για το κλείσιμό τους πρέπει να τηρηθούν και να συμπεριληφθούν δεόντως στις συνθήκες προσχώρησης."

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής - ενημερωτικό σημείωμα προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο : ενδιάμεση αναθεώρηση της εφαρμογής της στρατηγικής για τη διεύρυνση, COM (2001) 553 τελικό της 2ας Οκτωβρίου 2001.

Η δέσμευση της Ένωσης να καθορίσει κοινές θέσεις μέσα σε μια ορισμένη προθεσμία, ακόμα και σε τομείς όπου υπάρχουν ιδιαίτερες δυσκολίες, αντιμετωπίστηκε θετικά από τις υποψήφιες χώρες. Έτσι, η Ένωση έδειξε την απαιτούμενη ευελιξία για την υιοθέτηση θέσεων που έχει ιδιαίτερη σημασία να γίνουν αποδεκτές από την κοινή γνώμη, τόσο στην Ένωση όσο και στις υποψήφιες χώρες. Η προσέγγιση αυτή πρέπει να συνεχιστεί.

Σύμφωνα με το χάρτη πορείας για το πρώτο εξάμηνο του 2002, η Ένωση θα καθορίσει κοινές θέσεις ώστε να κλείσει προσωρινά η τελευταία ομάδα κεφαλαίων: γεωργία, περιφερειακή πολιτική, χρηματοδοτικές και δημοσιονομικές διατάξεις, θεσμοί και "άλλα θέματα". Η Επιτροπή θα υποβάλει τις δέουσες προτάσεις προς το Συμβούλιο εν ευθέτω χρόνω. Για την επεξεργασία των προτάσεών της, η Επιτροπή θα βασιστεί στη μέθοδο που περιγράφεται κατωτέρω.

a) Χρηματοδοτικό πλαίσιο και συναφή κεφάλαια

Τα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων σχετικά με τη γεωργία και την περιφερειακή πολιτική έχουν μια σημαντική δημοσιονομική συνιστώσα και συνδέονται με το κεφάλαιο των χρηματοδοτικών και δημοσιονομικών διατάξεων. Ως εκ τούτου, οι διαπραγματεύσεις για τα τρία αυτά κεφάλαια πρέπει να διεξαχθούν μέσα σ'ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου του Μαρτίου 1999 ενέκρινε το δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2000-2006, συμπεριλαμβανομένων των ρυθμίσεων της διεύρυνσης οι οποίες βασίζονται στην υπόθεση ότι το 2002 θα προσχωρήσουν έξι νέα μέλη. Τα σχετικά αποτελέσματα περιλαμβάνονται στη διοργανική συμφωνία η οποία επετεύχθη μεταξύ του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής.

Η συνολική συμφωνία του Βερολίνου αναφερόταν τόσο στη μεταρρύθμιση της πολιτικής όσο και στη δέσμευση των αναγκαίων πόρων για την προενταξιακή περίοδο και για την προσχώρηση, περιλαμβάνοντας :

* ένα ανώτατο όριο για τις συνολικές πληρωμές (που ορίστηκε σε 1,27% του ΑΕγχΠ) και απόλυτα ανώτατα όρια για τις ετήσιες δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων σε κάθε κατηγορία δαπανών (δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 2000-2006). Το άθροισμα των απόλυτων ανώτατων ορίων θα πρέπει να παραμείνει πολύ χαμηλότερα από το ανώτατο όριο του 1,27%, ακόμα και μετά τη διεύρυνση.

* τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής, των διαρθρωτικών ταμείων και του ταμείου συνοχής.

* το διπλασιασμό της προενταξιακής βοήθειας προς τις υποψήφιες χώρες (3,1 δις EUR ετησίως [3]).

[3] Όλα τα ποσά αφορούν πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων σε σταθερές τιμές 1999.

* τα ποσά που προορίζονται για τη χρηματοδότηση της προσχώρησης, τα οποία αυξάνονται σταδιακά από 6,5 δις EUR το 1002 σε 16,8 δις EUR το 2006.

Οι υποθέσεις στις οποίες βασίστηκε η συμφωνία του Βερολίνου έχουν αλλάξει, κυρίως όσον αφορά τις προβλεπόμενες ημερομηνίες προσχώρησης και τον πιθανό αριθμό των νέων κρατών μελών.

Ωστόσο, αν υποτεθεί ότι οι πρώτες προσχωρήσεις θα πραγματοποιηθούν το 2004, αντί του 2002, και ότι ο αριθμός των νέων κρατών μελών που θα προσχωρήσουν στην Ένωση είναι από 6 μέχρι και 10, το νέο κόστος διεύρυνσης για κάθε έτος της περιόδου 2004-2006 θα παρέμενε χαμηλότερο από τα ποσά που συμφωνήθηκαν στο Βερολίνο. Ο υπολογισμός αυτός λαμβάνει υπόψη τα τελευταία στοιχεία σχετικά με τη γεωργική παραγωγή και την κατανάλωση στις 10 υποψήφιες χώρες.

Τα ετήσια ποσά τα οποία έχουν δεσμευτεί για την προσχώρηση, στο πλαίσιο των δημοσιονομικών προοπτικών, αυξάνονται σημαντικά από το 2002 έως το 2006. Δεδομένου ότι οι πρώτες προσχωρήσεις θα γίνουν αργότερα, τα ετήσια ποσά που απαιτούνται για τα αντίστοιχα έτη είναι μικρότερα από τα ποσά που θα απαιτούνταν αν οι πρώτες προσχωρήσεις γίνονταν το 2002. ´Ετσι, τα αριθμητικά στοιχεία του Βερολίνου θα μπορέσουν να καλύψουν ένα μεγαλύτερο αριθμό νέων κρατών μελών, που μπορεί να φθάσει μέχρι και 10.

Η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις προς το Συμβούλιο για την υιοθέτηση κοινών θέσεων διαπραγμάτευσης στους τομείς της γεωργίας και της περιφερειακής πολιτικής καθώς και σε δημοσιονομικά θέματα, με βάση το σημερινό κεκτημένο και τις αρχές που καθορίστηκαν στη συμφωνία του Βερολίνου. Συνεπώς, οι διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση μπορούν να ολοκληρωθούν ανεξάρτητα από τις αποφάσεις περί χρηματοδότησης της ΕΕ μετά το 2006.

Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε οι δημοσιονομικές επιπτώσεις των προτάσεών της για την υιοθέτηση κοινών θέσεων διαπραγμάτευσης να συμφωνούν με τα ανώτατα όρια δαπανών που συμφωνήθηκαν στο Βερολίνο για την περίοδο μέχρι το 2006, λαμβάνοντας υπόψη τις αναγκαίες αναπροσαρμογές που προβλέπονται για τον πιθανό αριθμό των νέων κρατών μελών. Ειδικότερα, η Επιτροπή, με την επιφύλαξη των μελλοντικών αποφάσεων περί χρηματοδότησης της ΕΕ, θα προβεί στις ακόλουθες ενέργειες:

* στο κεφάλαιο της γεωργίας, θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα σχετικά με τις άμεσες πληρωμές και τα μέσα διαχείρισης της προσφοράς στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

* στον τομέα της διαρθρωτικής πολιτικής, θα καθορίσει τους όρους που πρέπει να πληρούν οι διάφορες χώρες σε επίπεδο οργάνωσης και θεσμών για να κλείσουν προσωρινά οι διαπραγματεύσεις στο συγκεκριμένο κεφάλαιο, επεξηγώντας παράλληλα και τη μέθοδο χορήγησης των διαρθρωτικών κονδυλίων στα νέα κράτη μέλη μέχρι το 2006.

* στο κεφάλαιο του προϋπολογισμού, θα εξετάσει τις πιθανές μεταβατικές ρυθμίσεις.

Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε το Συμβούλιο να μπορέσει να συζητήσει τα θέματα αυτά στις αρχές του 2002 μέσα σ'ένα κοινό πλαίσιο, με στόχο την προετοιμασία της περαιτέρω συνέχισης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων σύμφωνα με τον χάρτη πορείας.

β) Άλλα κεφάλαια

Τα κεφάλαια "Θεσμοί" και "Άλλα θέματα" δεν έχουν ακόμα ανοίξει για καμία από τις υποψήφιες χώρες. Σύμφωνα με το χάρτη πορείας, η Ένωση θα πρέπει να καθορίσει επίσης τις θέσεις της σχετικά με τα κεφάλαια αυτά μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2002.

Το κεφάλαιο σχετικά με τους θεσμούς αφορά την ενσωμάτωση των νέων κρατών μελών στο θεσμικό πλαίσιο της Ένωσης. Όπως υπογραμμίστηκε από την Ένωση ήδη κατά την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η προσχώρηση συνεπάγεται όχι μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις. Η Ένωση αναμένει από τα νέα μέλη να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα του μέλους, με βάση τους όρους που θα έχουν συμφωνηθεί κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Τα νέα κράτη μέλη θα ασκούν τα δικαιώματά τους ισότιμα με τα άλλα κράτη μέλη, μέσω της συμμετοχής τους στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Παραδοσιακά, στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων το κεφάλαιο "Θεσμοί" εξετάζεται μετά από όλα τα άλλα κεφάλαια που αφορούν το κεκτημένο.

Στις παρούσες διαπραγματεύσεις, το κεφάλαιο "Θεσμοί" θα βασιστεί κατά κύριο λόγο στα συμπεράσματα της Διακυβερνητικής Διάσκεψης της Νίκαιας του Δεκεμβρίου 2000, και κυρίως στα εξής:

- στις διατάξεις που περιλαμβάνονται στη συνθήκη της Νίκαιας, και ιδίως σε εκείνες που αφορούν την αναπροσαρμογή των θεσμών ενόψει της διεύρυνσης.

- στις διατάξεις που περιλαμβάνονται στις διακηρύξεις της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, και ιδίως στη δήλωση αριθ. 20 σχετικά με τις κοινές θέσεις που πρέπει να υιοθετηθούν κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις σε θέματα που αφορούν την κατανομή των εδρών στο Κοινοβούλιο, τη στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο και τη σύνθεση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής Περιφερειών.

Με τη σύναψη της νέας συνθήκης της Νίκαιας, η Ένωση επαναβεβαίωσε τη σταθερή βούλησή της για την επιτυχία της διεύρυνσης. Επί του παρόντος, η συνθήκη βρίσκεται στη διαδικασία κύρωσής της από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η συνθήκη έχει ήδη κυρωθεί από τρία κράτη μέλη και, στις περισσότερες από τις άλλες περιπτώσεις, η σχετική διαδικασία προχωρεί ικανοποιητικά. Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, μετά το δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2000, η ιρλανδική κυβέρνηση διοργανώνει μια εθνική σύμβαση προκειμένου να αποσαφηνιστούν διάφορα θέματα που συνδέονται με τη συνθήκη.

Η Επιτροπή ευελπιστεί ότι τα κράτη μέλη θα ολοκληρώσουν τη διαδικασία κύρωσης, όπως προβλέπεται, δηλαδή εντός του 2002. Η Επιτροπή θα προβεί σε διαβουλεύσεις με την Προεδρία για τον καθορισμό του χρονοδιαγράμματος και της διαδικασίας που απαιτούνται για το κεφάλαιο των θεσμών, αφού λάβει υπόψη της την πρόοδο της διαδικασίας κύρωσης της συνθήκης της Νίκαιας.

Το τελευταίο κεφάλαιο των διαπραγματεύσεων, όπως και στις προηγούμενες ενταξιακές διαπραγματεύσεις, είναι το κεφάλαιο "Άλλα θέματα". Στο κεφάλαιο αυτό συγκεντρώνονται τα θέματα που δεν έχουν καλυφθεί από τα προηγούμενα κεφάλαια, και κυρίως προβλήματα τα οποία δεν συνδέονται άμεσα με το κεκτημένο. Για παράδειγμα, στις προηγούμενες ενταξιακές διαπραγματεύσεις οι συζητήσεις του κεφαλαίου "άλλα θέματα" οδήγησαν σε μια σειρά διακηρύξεων σχετικά με τη διαφάνεια, το καθεστώς "ορισμένων εδαφών" κ.λπ., οι οποίες, εν συνεχεία, προστέθηκαν στο παράρτημα της συνθήκης προσχώρησης. Στη διάρκεια του 2002, θα καταστεί σαφές ποια θέματα θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο κεφάλαιο αυτό.

2. Σχέδιο δράσης στον τομέα της διοικητικής και δικαστικής ικανότητας

Tα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν το κατάλληλο επίπεδο διοικητικής και δικαστικής ικανότητας προκειμένου να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν το κεκτημένο. Για το λόγο αυτό τα εκάστοτε Ευρωπαϊκά Συμβούλια έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία θεσμών κατά την προενταξιακή περίοδο.

Μια σταθερή δημόσια διοίκηση με ανεξάρτητες δημόσιες υπηρεσίες αποτελεί κοινό στόχο για όλες τις υποψήφιες χώρες. Οι περισσότερες από αυτές έχουν καταβάλει εντυπωσιακές προσπάθειες για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και έχουν εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις στις δημόσιες υπηρεσίες. Ορισμένες έλαβαν μέτρα για να προσελκύσουν προσωπικό υψηλού επιπέδου και να βελτιώσουν την ποιότητά του μέσω της κατάρτισης και της βελτίωσης των αποδοχών. Εντούτοις, όπως προκύπτει από τις περιοδικές εκθέσεις, πολλές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν ακόμα. Επιπλέον, ορισμένες υποψήφιες χώρες πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Η ύπαρξη ενός αξιόπιστου και αποτελεσματικού δικαστικού συστήματος έχει επίσης καθοριστική σημασία για τους πολίτες και την επιχειρηματική δραστηριότητα. Οι εργασίες στον τομέα της μεταρρύθμισης της δικαστικής εξουσίας έχουν σημειώσει πρόοδο στις περισσότερες υποψήφιες χώρες, αλλά σε ορισμένες απ'αυτές πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας, τη βελτίωση των αποδοχών και των συνθηκών εργασίας καθώς και την επιμόρφωση των δικαστών.

Σε ορισμένα κεφάλαια που έχουν σχέση με το κεκτημένο, τα κυριότερα προβλήματα έχουν ήδη επισημανθεί παραπάνω (τμήμα ΙI 3 β). Τα προβλήματα αυτά αφορούν τη διοικητική ικανότητα προκειμένου να εξασφαλιστούν τα εξής:

* πρώτον, η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Αυτό συχνά προϋποθέτει την ύπαρξη κατάλληλων και αποτελεσματικών κανονιστικών αρχών, όπως οι αρχές στον τομέα του ανταγωνισμού, των τηλεπικοινωνιών, της ενέργειας και των μεταφορών, και την εφαρμογή της κατάλληλης τεχνολογίας πληροφοριών.

* δεύτερον, βιώσιμες συνθήκες διαβίωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό πρέπει να εξασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, μέσω της εφαρμογής περιβαλλοντικών προτύπων, της επιβολής κατάλληλων επιπέδων ασφάλειας και υγείας στον τόπο εργασίας, της εξασφάλισης υψηλού επιπέδου πυρηνικής ασφάλειας καθώς και της βελτίωσης της ασφάλειας στον τομέα των μεταφορών. Τα μέτρα αυτά προϋποθέτουν ρυθμίσεις επιθεώρησης.

* τρίτον, η συνολική προστασία των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προς το σκοπό αυτό πρέπει να εξασφαλιστούν, μεταξύ άλλων, η ασφάλεια των συνόρων για ποικίλους λόγους, η κατάλληλη επιτήρηση της αγοράς για την προστασία των καταναλωτών, η επιβολή ικανοποιητικών επιπέδων ασφάλειας των τροφίμων και η συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Τα μέτρα αυτά συνεπάγονται ποικίλες ρυθμίσεις επιθεώρησης και επιβολής της νομοθεσίας.

* τέταρτον, η χρηστή διαχείριση των κοινοτικών πόρων. Αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη κατάλληλων δομών στις κεντρικές και περιφερειακές διοικήσεις για την εφαρμογή των κανόνων των δημοσίων συμβάσεων, την άσκηση δημοσιονομικού και λογιστικού ελέγχου και την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς.

Οι περιοδικές εκθέσεις και οι προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση επισημαίνουν λεπτομερώς τους τομείς στους οποίους κάθε υποψήφια χώρα πρέπει να αναλάβει συγκεκριμένη δράση προκειμένου να επιτύχει ένα ικανοποιητικό επίπεδο διοικητικής ικανότητας.

Η Επιτροπή θα καταρτίσει ένα σχέδιο δράσης στο οποίο θα καθορίζονται τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν. Στις αρχές του 2002, η Επιτροπή θα εξετάσει, αναφορικά με καθεμιά από τις υποψήφιες χώρες, την προσέγγισή της όσον αφορά την τήρηση των προτεραιοτήτων και, εφόσον κριθεί σκόπιμο, τις προθέσεις της ως προς την ενίσχυση των προσπαθειών για τη δημιουργία θεσμών. Επιπλέον, η Επιτροπή θα αναλάβει, κατά περίπτωση, ειδικές δράσεις παρακολούθησης με τα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες.

Όσον αφορά το σχέδιο δράσης :

* θα βασίζεται στους τομείς προτεραιότητας που επισημαίνονται στις αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση, στις περιοδικές εκθέσεις και στο πλαίσιο των υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί κατά τις διαπραγματεύσεις.

* θα επισημαίνει τις εν εξελίξει δράσεις για την ανάπτυξη της διοικητικής ικανότητας και θα εξασφαλίζει τα επιπλέον μέσα που απαιτούνται για την ενίσχυση των προσπαθειών αυτών (με βάση τους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς, όπως την αδελφοποίηση ή το TAIEX - βλέπε παραρτήματα 3 και 5).

* θα επιβεβαιώνει ή θα καθιερώνει μηχανισμούς παρακολούθησης, όπως οι εκθέσεις παρακολούθησης, οι αξιολογήσεις από ομολόγους κ.λπ., με τα οποία εξακριβώνεται η κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάθε υποψήφια χώρα από πλευράς προετοιμασίας.

Το σχέδιο δράσης - όπως και οι περιοδικές εκθέσεις και οι προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση - θα αντικατοπτρίζει την κατάσταση καθεμιάς από τις χώρες με τις οποίες διεξάγονται διαπραγματεύσεις και θα λαμβάνει υπόψη τις ημερομηνίες προσχώρησης που προβλέπονται από αυτές.

a) Ενίσχυση των δράσεων για τη δημιουργία θεσμών

Σημαντική κοινοτική βοήθεια παρέχεται ήδη στις υποψήφιες χώρες για να μπορέσουν να αναπτύξουν τη διοικητική ικανότητα που απαιτείται για την εφαρμογή και επιβολή του κεκτημένου. Τα δύο τρίτα των εθνικών προγραμμάτων PHARE έχουν διατεθεί για τη δημιουργία θεσμών και συναφείς επενδύσεις. Ο προγραμματισμός έγινε με ταχύτερους ρυθμούς, ενώ το 2002 τα ετήσια εθνικά προγράμματα παροχής βοήθειας αναμένεται να εγκριθούν πολύ νωρίτερα απ'ό,τι τα προηγούμενα έτη.

Επιπλέον, το 2002 η Επιτροπή, εκτός από τις ετήσιες πιστώσεις του προϋπολογισμού οι οποίες καθορίστηκαν το 1999 για καθεμιά από τις 10 χώρες του PHARE, θα διαθέσει μέχρι 250 εκατ. EUR από το σημερινό πρόγραμμα PHARE για τις επιπλέον προσπάθειες δημιουργίας θεσμών. Αυτό το συμπληρωματικό μέσο για τη δημιουργία θεσμών αποτελεί προσφορά προς τις υποψήφιες χώρες, η οποία θα πρέπει να εγκριθεί και να προγραμματιστεί μέχρι το καλοκαίρι του 2002. Ανάλογη βοήθεια θα μπορούσε, ενδεχομένως, να προστεθεί στη χορηγούμενη προενταξιακή βοήθεια για τη δημιουργία θεσμών στην περίπτωση της Μάλτας και της Κύπρου.

Η Επιτροπή θα εξετάσει μαζί με τις υποψήφιες χώρες κατά πόσο είναι σκόπιμο να συνεχιστούν οι επιπλέον προσπάθειες για τη δημιουργία θεσμών κατά το έτος προγραμματισμού 2003. Στην περίπτωση αυτή, τα έργα για τη δημιουργία θεσμών θα μπορούσαν να συνεχιστούν επιτόπου τουλάχιστον για τρία επιπλέον έτη, σύμφωνα με τους συνήθεις κανόνες της Επιτροπής για τις συμβάσεις και τις εκταμιεύσεις.

Οι προσπάθειες αυτές συμπληρώνουν τις μείζονες προσπάθειες που καταβάλλει κάθε υποψήφια χώρα, συχνά με τη βοήθεια του προγράμματος PHARE και διμερών δράσεων με κράτη μέλη, διεθνείς οργανισμούς και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

β) Καλύτερη παρακολούθηση

Οι δράσεις παρακολούθησης βρίσκονται ήδη εν εξελίξει. Η Επιτροπή διαβιβάζει τακτικά στο Συμβούλιο λεπτομερείς πίνακες και εκθέσεις παρακολούθησης, τα οποία δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο έχουν εφαρμοστεί οι αναληφθείσες στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων υποχρεώσεις. Σ' αυτά αναφέρονται επίσης και οι δεσμεύσεις για την κατάλληλη ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας.

Η Επιτροπή δεν διαθέτει πάντα την κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη για να αξιολογεί την ετοιμότητα των διοικήσεων των υποψηφίων χωρών, δεδομένου ότι η εφαρμογή του κεκτημένου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό σε πολλούς τομείς προβλέπονται αξιολογήσεις από ομολόγους. Χάρη στις αξιολογήσεις αυτές, εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή συμμετέχουν στην αξιολόγηση της διοικητικής ικανότητας των υποψηφίων χωρών. Οι αξιολογήσεις από ομολόγους έχουν ήδη ξεκινήσει ή προβλέπονται στους τομείς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, του προϋπολογισμού, της γεωργίας, της πυρηνικής ασφάλειας και του περιβάλλοντος. Η Επιτροπή θα παρέχει πρακτική υποστήριξη, ιδίως μέσω του Γραφείου Ανταλλαγής Πληροφοριών Τεχνικής Βοήθειας (TAIEX) ή μέσω άλλων μηχανισμών (π.χ. SIGMA).

Η Επιτροπή θα ενημερώσει το Συμβούλιο σχετικά με τις αξιολογήσεις από ομολόγους ή με οποιαδήποτε άλλη σχετική δράση αξιολόγησης της διοικητικής ικανότητας των υποψηφίων χωρών μέχρι την άνοιξη του 2002. Έτσι, τα αποτελέσματα των δράσεων αυτών θα μπορέσουν να ενταχθούν στο ενιαίο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Οι αξιολογήσεις από ομολόγους δεν αποτελούν πανάκεια. Συμπληρώνουν την εν εξελίξει διαδικασία παρακολούθησης. Πρέπει να εφαρμόζονται στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται σκόπιμο και να εστιάζονται στους ιδιαίτερα προβληματικούς τομείς οι οποίοι επισημαίνονται στις περιοδικές εκθέσεις, στις προτεινόμενες αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση ή κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.

Οι δραστηριότητες αυτές θα συμβάλουν στην παρακολούθηση της τήρησης των υποχρεώσεων που ανέλαβαν οι υποψήφιες χώρες κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση για το σχέδιο δράσης της, καθώς και για την εν λόγω παρακολούθηση, πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλλης του Ιουνίου 2002.

Οι περιοδικές εκθέσεις του 2002 θα εξετάζουν λεπτομερώς τα όσα έχουν γίνει και κατά πόσον οι υποψήφιες χώρες θα διαθέτουν, στους διάφορους τομείς του κεκτημένου, τις κατάλληλες δομές για την εφαρμογή και επιβολή του πριν από την προσχώρηση.

γ) Διοικητική ικανότητα μετά την προσχώρηση

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσαρμόζουν τακτικά τις διοικητικές τους ικανότητες στις εκάστοτε διαμορφούμενες απαιτήσεις του κεκτημένου. Η δημιουργία της κατάλληλης διοικητικής ικανότητας αποτελεί διαδικασία η οποία δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, αλλά συνεχίζεται μέχρι την προσχώρηση και μετά από αυτήν.

Στο διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της υπογραφής της συνθήκης προσχώρησης και της πραγματικής προσχώρησης των αντιστοίχων χωρών, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την εξέλιξη των διαφόρων θεμάτων τα οποία εντοπίστηκαν στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στα οικονομικά θέματα που επισημάνθηκαν κατά την αξιολόγηση των οικονομικών κριτηρίων. Επίσης, θα υποβάλλει τις σχετικές εκθέσεις το Συμβούλιο.

Τα προενταξιακά προγράμματα θα συνεχιστούν κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Για τις πρώτες χώρες που θα προσχωρήσουν, το 2003 μπορεί να είναι το τελευταίο έτος προγραμματισμού προενταξιακών πόρων. Η κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες ανάγκες της περιόδου αυτής. Η υλοποίηση των προγραμμάτων θα συνεχιστεί κανονικά για τρία χρόνια. Επίσης, πρέπει να καθοριστούν μεταβατικές ρυθμίσεις για τη διαχείριση και, ενδεχομένως, τη διακοπή της εφαρμογής των προγραμμάτων κατά τα πρώτα έτη μετά την προσχώρηση.

Κατά την περίοδο μετά την προσχώρηση, η Επιτροπή θα ελέγχει, με την ιδιότητά της ως θεματοφύλακα των συνθηκών, τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται το κεκτημένο από τα νέα κράτη μέλη, χρησιμοποιώντας τους ίδιους μηχανισμούς που εφαρμόζονται στα σημερινά κράτη μέλη. Οι μηχανισμοί αυτοί περιλαμβάνουν περιοδικές εκθέσεις της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου και των διαδικασιών παράβασης, καθώς και διάλογο μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών για διάφορα προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή (π.χ. κέντρα συντονισμού ή δίκτυο επίλυσης προβλημάτων της εσωτερικής αγοράς).

Η αξιολόγηση των επιδόσεων και οι πιέσεις που ασκούνται λόγω των αξιολογήσεων από ομολόγους χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στο εσωτερικό της Ένωσης, προκειμένου να αναπτυχθούν διαλειτουργικές και συμβατές διοικητικές δομές. Η συμμετοχή των υποψηφίων χωρών σε κοινοτικά προγράμματα και οργανισμούς συμβάλλει ήδη στην αποτελεσματική ολοκλήρωση των χωρών αυτών. Η πρωτοβουλία "e-Europe", οι εθνικές στρατηγικές απασχόλησης ή οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της ΟΝΕ έχουν ήδη επεκταθεί στις υποψήφιες χώρες μέσω του "e-Europe plus", της Κοινής Αξιολόγησης των Προτεραιοτήτων της Πολιτικής για την Απασχόληση, ενόψει της συμμετοχής τους στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική Απασχόλησης, και των προενταξιακών οικονομικών προγραμμάτων. Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να συνεχίσουν προς αυτή την κατεύθυνση, προκειμένου να ενταχθούν στους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς και πολιτικές της ΕΕ.

Επιπλέον, τα νέα κράτη μέλη θα επωφεληθούν από νέους μηχανισμούς, οι οποίοι ενδέχεται να καθιερωθούν προκειμένου να βελτιωθεί η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή, στη Λευκή Βίβλο της για τη Διακυβέρνηση, αναφέρει ότι το 2002 θα προτείνει ρυθμίσεις αδελφοποίησης μεταξύ εθνικών διοικήσεων, με στόχο, αφενός, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών εφαρμογής των μέτρων, με βάση την εμπειρία με τις υποψήφιες χώρες, και, αφετέρου, την καλύτερη γνώση του κοινοτικού δικαίου από πλευράς εθνικών δικαστηρίων και δικηγόρων. Χάρη στην καθιέρωση αυτής της αδελφοποίησης μεταξύ κρατών μελών, οι υποψήφιες χώρες θα μπορέσουν να συνεχίσουν να επωφελούνται από τις ρυθμίσεις αυτές και μετά την προσχώρηση. Αυτό αναμένεται ότι θα συμβάλει στην αποτελεσματική εφαρμογή του κεκτημένου μέσα σε μια διευρυμένη Ένωση.

3. Προενταξιακή στρατηγική για την Τουρκία - προς μια νέα φάση

Η εφαρμογή της προενταξιακής στρατηγικής που καθορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι έχει ήδη ξεκινήσει. Μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, όλα τα στοιχεία της στρατηγικής αυτής θα έχουν αποσαφηνιστεί. Στην επόμενη φάση, η προσοχή θα στραφεί στη λεπτομερέστερη προετοιμασία για την εκπλήρωση των απαιτήσεων της προσχώρησης.

Στη νέα αυτή φάση, η Τουρκία καλείται να ενισχύσει και να επισπεύσει τη διαδικασία των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με τις προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση. Αυτό συνεπάγεται επιπλέον συνταγματικές, νομοθετικές, διοικητικές και δικαστικές μεταρρυθμίσεις που σκοπό έχουν να φέρουν την Τουρκία πλησιέστερα προς τα πρότυπα της ΕΕ. Η πρόσφατη συνταγματική μεταρρύθμιση και η εφαρμογή του νέου οικονομικού προγράμματος αποτελούν ένα ελπιδοφόρο ξεκίνημα προς αυτή την κατεύθυνση.

O ενισχυμένος πολιτικός διάλογος πρέπει να χρησιμοποιηθεί περισσότερο για να σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος σε καίρια θέματα, τα οποία αποτελούν προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Κυπριακό και η ειρηνική διευθέτηση των συνοριακών διαφορών.

H υποστήριξη του πολιτικού διαλόγου, την οποία έχει εκφράσει η Τουρκία σε σχέση με τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα των ΗΕ για εξεύρεση συνολικής λύσης στο Κυπριακό, πρέπει τώρα να ακολουθηθεί από συγκεκριμένα βήματα εκ μέρους της Τουρκίας για τη διευκόλυνση μιας τέτοιας λύσης.

Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (EΠΑΑ), η Τουρκία πρέπει να επιδείξει προθυμία για την επίλυση του προβλήματος της διαδικασίας συμμετοχής στις αποφάσεις περί των επιχειρήσεων υπό την ηγεσία της ΕΕ, ενόψει της απόφασης που πρόκειται να ληφθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν, με βάση τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας.

Στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων προωθούνται επί του παρόντος και εφαρμόζονται μέτρα εμπιστοσύνης. Το γεγονός αυτό αναμένεται να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για την ειρηνική διευθέτηση των συνοριακών διαφορών, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι.

Η χρηματοδοτική βοήθεια θα χορηγηθεί για να μπορέσει η Τουρκία να τηρήσει τις προτεραιότητες της εταιρικής σχέσης για την προσχώρηση. Η Τουρκία καλείται να ενισχύσει τη διοικητική της ικανότητα για την κατάρτιση και διαχείριση προγραμμάτων, με βάση την αποκεντρωμένη προσέγγιση που ακολουθούν όλες οι υποψήφιες χώρες. Η Επιτροπή θα εξασφαλίσει την παροχή συμβουλών και βοήθειας από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, προκειμένου να υποστηρίξει τις προσπάθειες της Τουρκίας. Με βάση τη συμφωνία-πλαίσιο που πρόκειται να υπογραφεί μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας στα κοινοτικά προγράμματα, η Τουρκία καλείται να δημιουργήσει αποτελεσματικές δομές για τη διαχείριση των εν λόγω προγραμμάτων, ιδίως στον τομέα της εκπαίδευσης.

Οι διαπραγματεύσεις για την επέκταση της τελωνειακής ένωσης στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων και των δημοσίων υπηρεσιών πρέπει να ολοκληρωθούν κατά προτεραιότητα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα είχε ζητήσει από την Επιτροπή να συντάξει έκθεση σχετικά με την πρόοδο της προετοιμασίας της αναλυτικής εξέτασης του κεκτημένου. Η έκθεση αυτή παρατίθεται στο παράρτημα της περιοδικής έκθεσης του 2001.

Με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία και τα κενά που έχουν εντοπιστεί στη νομοθεσία και τη διοικητική προετοιμασία της Τουρκίας για την προσχώρηση, συνιστάται τώρα να εισέλθει η προενταξιακή στρατηγική σ'ένα νέο στάδιο. Αυτό προϋποθέτει τη λεπτομερή εξέταση της νομοθεσίας της Τουρκίας καθώς και του χρονοδιαγράμματός της για την εναρμόνιση με το κεκτημένο. Στο στάδιο αυτό, ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί επίσης στην ικανότητα της τουρκικής διοίκησης και δικαστικής εξουσίας να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν αποτελεσματικά το κεκτημένο.

Στο εξής, η ΕΕ και η Τουρκία θα διεξάγουν έναν εκτενέστερο διάλογο σχετικά με τις απαιτήσεις μεταφοράς, εφαρμογής και επιβολής του κεκτημένου, με ιδιαίτερη έμφαση σε συγκεκριμένα τομεακά ζητήματα τα οποία θα εξετάζονται από τους εκάστοτε εμπειρογνώμονες στα ήδη υφιστάμενα φόρουμ. Έτσι, οι ημερήσιες διατάξεις των υποεπιτροπών θα εστιάζονται στις λεπτομέρειες των προτεραιοτήτων για ανάληψη συγκεκριμένης δράσης. Οι Τούρκοι δημόσιοι υπάλληλοι θα λάβουν περισσότερες και λεπτομερέστερες πληροφορίες για ειδικά τμήματα του κεκτημένου. Οι εμπειρογνώμονες της ΕΕ θα αναθεωρήσουν τα νομοσχέδια που ετοιμάζονται επί του παρόντος στην Τουρκία, ενώ το TAIEX θα διοργανώσει σεμινάρια επί συγκεκριμένων θεμάτων.

Η Τουρκία θα κληθεί να συμβάλει ενεργά στη βάση δεδομένων της Επιτροπής σχετικά με την προσέγγιση των νομοθεσιών, με στόχο τη συνεχή και λεπτομερή παρακολούθηση της προόδου.

Συνιστάται να καθοριστούν από την Επιτροπή Σύνδεσης ΕΚ-Τουρκίας, στην προσεχή συνεδρίασή της, τα θέματα που θα αποτελέσουν αντικείμενο αυτής της διαδικασίας καθώς και το χρονοδιάγραμμα των συνεδριάσεων.

4. Τα επόμενα βήματα

a) Για την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης

Για να μπορέσουν οι υποψήφιες χώρες να προσχωρήσουν στην ΕΕ, πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις προσχώρησης, δηλαδή τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια, και να είναι σε θέση να αναλάβουν τις υποχρεώσεις του μέλους. Η Επιτροπή θα διατυπώσει ευνοϊκή γνώμη για την προσχώρηση μιας χώρας, εφόσον πειστεί ότι η χώρα αυτή είναι σε θέση να εκπληρώσει τα κριτήρια πριν από την προσχώρηση.

Οι περιοδικές εκθέσεις αυτού του έτους και το σημερινό στάδιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν επιτρέπουν ακόμα στην Επιτροπή να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις προσχώρησης από κάποια υποψήφια χώρα. Ωστόσο, με δεδομένο το σημερινό ρυθμό και την πρόοδο που έχει σημειωθεί μέχρι στιγμής, η Επιτροπή θα μπορούσε να διατυπώσει συστάσεις για το ποιες υποψήφιες χώρες είναι έτοιμες για την προσχώρηση με βάση τις περιοδικές εκθέσεις της του 2002. Από τις δώδεκα χώρες που διεξάγουν διαπραγματεύσεις, οι δέκα έχουν καθορίσει ημερομηνίες για την προσχώρηση, οι οποίες είναι συμβατές με το χρονοδιάγραμμα του Γκέτεμποργκ.

Οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται ακόμα σε κάθε χώρα επισημαίνονται στις περιοδικές εκθέσεις του έτους αυτού και στις αναθεωρηθείσες εταιρικές σχέσεις για την προσχώρηση. Στις περιοδικές εκθέσεις της του 2002, η Επιτροπή θα συμπληρώσει την αξιολόγηση της προόδου εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων που υπολείπονται, με μια αξιολόγηση των επιδόσεων κάθε χώρας από τις Γνώμες και εντεύθεν. Έτσι, η Ένωση θα είναι προετοιμασμένη, μέχρι το τέλος της δανικής Προεδρίας του 2002, για την ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τις χώρες που πληρούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις, ενόψει της προσχώρησής τους το 2004.

β) Για τις πρώτες προσχωρήσεις

Τα συμπεράσματα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων θα ενσωματωθούν στη συνθήκη προσχώρησης, έτσι ώστε να συγκεντρωθούν τα αποτελέσματα των διαφόρων ενταξιακών συνδιασκέψεων σε μια ενιαία νομική πράξη, όπως ενδεχομένως έγινε και στις προηγούμενες προσχωρήσεις. Η σύνταξη των νομικών κειμένων απαιτεί κατάλληλη προετοιμασία η οποία έχει ήδη ξεκινήσει.

Για την τελευταία διεύρυνση, η νομική αυτή πράξη αποτελείτο από μια σύντομη συνθήκη και μια μακροσκελή πράξη προσχώρησης, αφιερωμένη κυρίως στην τεχνική αναπροσαρμογή του παράγωγου δικαίου που ήταν αναγκαία γι