ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Ενδιάμεση αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1655/2000 LIFE

1. Περίληψη

Το άρθρό 12 του κανονισμού LIFE III ορίζει πως η Επιτροπή θα εξετάσει την εφαρμογή και τα αποτελέσματα του LIFE III τον Σεπτέμβριο του 2003 και θα δημοσιεύσει έκθεση καθώς και προτάσεις, εάν αυτό είναι απαραίτητο, σχετικά με το μέλλον του χρηματοδοτικού μέσου.

Η Επιτροπή πραγματοποίησε την εξέταση αυτή με βάση πληροφορίες σχετικά με τα έργα LIFE και με την εμπειρία της. Ωστόσο, προκειμένου να εξασφαλιστεί διαφάνεια και αντικειμενικότητα, η Επιτροπή θεώρησε σκόπιμο να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες εξωτερικού συμβούλου, που επιλέχθηκε με βάση διαδικασία δημοπράτησης, προκειμένου να συμπληρώσει τη δική της αξιολόγηση.

Το πρώτο έτος της εφαρμογής του προγράμματος LIFE III (2000) διαταράχθηκε από την καθυστερημένη έκδοση του κανονισμού τον Ιούλιο του 2000. Η επιλογή των νέων έργων δεν έγινε δυνατό να ξεκινήσει παρά μόνο το 2001.

Στις αρχές του 2001 πραγματοποιήθηκε μείζων αναδιοργάνωση της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος. Δημιουργήθηκε μία μονάδα για τη διαχείριση του χρηματοδοτικού μέσου LIFE, η διαχείριση του οποίου στο παρελθόν αποτελούσε ευθύνη πέντε διαφορετικών μονάδων σε θεματική βάση.

Το 2001 και το 2002 αφιερώθηκαν στη βελτίωση της διαχείρισης του LIFE μέσω της καθιέρωσης μηχανισμών και της υιοθέτησης μεθόδων εργασίας που μείωσαν σημαντικό βάρος από το παρελθόν (μείωσαν τον αριθμό των έργων τα οποία είχαν ολοκληρωθεί αλλά δεν είχαν κλείσει και το ποσό των αναλήψεων υποχρεώσεων που εκκρεμούσαν) και βοήθησαν να βελτιωθεί η υλοποίηση των έργων που βρισκόταν σε εξέλιξη. Ταυτόχρονα βελτιώθηκε η δημοσιονομική υλοποίηση του χρηματοδοτικού μέσου.

Στο τέλος του 2002 μετά την αναδιοργάνωση, ελευθερώθηκαν δυνατότητες διαχείρισης για την ενίσχυση της πολιτικής όσον αφορά την δημοσιοποίηση και την χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων καθώς η πρώτη προτεραιότητα αφορούσε την εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής διαδικασίας διαχείρισης για την επιλογή και την υλοποίηση των έργων.

Το πρόγραμμα LIFE III έχει τώρα προχωρήσει πολύ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εξωτερικής αξιολόγησης, πρόκειται για χρήσιμο πρόγραμμα όσον αφορά την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος. Είναι επιθυμητό η συνέχεια να εξασφαλισθεί με ένα ειδικό μέσο για το περιβάλλον, αλλά ενδείκνυται να γίνουν αρκετές προσαρμογές προκειμένου να:

* απλοποιηθεί η διαχείριση του.

* βελτιωθεί η εστίασή του στις προτεραιότητες του Έκτου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον. και να

* βελτιωθεί η χρήση και η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων.

2. Εισαγωγή

Ο κανονισμός του LIFE III άρχισε να ισχύει το 2000 και θα ισχύει μέχρι το τέλος του 2004. Κατά συνέπεια ενδείκνυται η αξιολόγηση των επιδόσεων στο μέσον του 2003, όπως προβλέπεται στο άρθρο 12 του κανονισμού.

Η αξιολόγηση αυτή αφορά τη διοικητική λειτουργία του χρηματοδοτικού μέσου και τη συμβολή του στην Κοινοτική πολιτική περιβάλλοντος. Στηρίζεται στις διαθέσιμες στατιστικές πληροφορίες που παρουσίασε η Επιτροπή και στα συγκεκριμένα αποτελέσματα των έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη. Η αξιολόγηση αυτή υποστηρίζεται από εξωτερική αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε από εξωτερικό σύμβουλο τον Ιούλιο του 2003.

Εκτός από την εξασφάλιση του γεγονότος πως τα δημόσια κονδύλια χρησιμοποιούνται σωστά, ο κύριος στόχος της παρούσας αξιολόγησης είναι να συμβάλει στη βελτίωση της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος με την εξαγωγή διδαγμάτων από το παρελθόν προκειμένου να υποβοηθήσει την πραγματοποίηση επιλογών για το μέλλον. Ουσιαστική σημασία έχει η εξέταση των αποτελεσμάτων του προγράμματος σε σχέση με τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος προκειμένου να αποφασισθεί κατά πόσον θα πρέπει το πρόγραμμα να συνεχισθεί ή όχι και στην περίπτωση που θα συνεχισθεί τι χρήσιμες προσαρμογές είναι δυνατό να γίνουν.

2.1. Το πλαίσιο

Όταν το 1992 δημιουργήθηκε το «Χρηματοδοτικό Μέσο για το Περιβάλλον» (LIFE) απετέλεσε συνέχεια των προγραμμάτων ACNAT (Κοινοτικές Δράσεις για την Προστασία της Φύσης), MEDSPA (Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Προστασία του Περιβάλλοντος στην Περιοχή της Μεσογείου) και NORSPA (Δράση για την προστασία του περιβάλλοντος στις παράκτιες περιοχές και στα παράκτια ύδατα της Θάλασσας της Ιρλανδίας, της Βόρειας Θάλασσας, της Βαλτικής και της Βορειοανατολικής περιοχής του Ατλαντικού Ωκεανού) μέσω των οποίων χρηματοδοτήθηκαν έργα στους τομείς της προστασίας της φύσης, του περιβάλλοντος της Μεσογείου και του περιβάλλοντος στις ακτές του Ατλαντικού και της Βόρειας Θάλασσας αντίστοιχα. Το LIFE εξασφάλισε συνεκτικό, σταθερό και καλύτερα χρηματοδοτούμενο πλαίσιο για αυτές τις περιβαλλοντικές δραστηριότητες.

Η παρούσα φάση του Χρηματοδοτικού Μέσου για το Περιβάλλον (LIFE III) απετέλεσε αντικείμενο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1655/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 2000. Ο κανονισμός αυτός καταργεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1973/92 (LIFE I), με τον οποίο καθιερώθηκε για πρώτη φορά το χρηματοδοτικό μέσο LIFE, ο οποίος στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό του Συμβουλίου ΕΚ αριθ. 1404/96 της 15ης Ιουλίου 1996 (LIFE II).

2.2. Περιγραφή του προγράμματος LIFE

Στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης και σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 2179/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και του Συμβουλίου ο γενικός στόχος του LIFE είναι να συμβάλει στην εφαρμογή, ανάπτυξη και ενίσχυση της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας. Το LIFE θα πρέπει επίσης να υποστηρίξει την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στις άλλες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να οδηγήσει στην εξεύρεση νέων λύσεων για τα περιβαλλοντικά προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκονται υπό εξέταση.

Το LIFE συγχρηματοδοτεί περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες στα κράτη μέλη, στις προσχωρούσες χώρες, στις υποψήφιες για ένταξη χώρες και σε ορισμένες συγκεκριμένες τρίτες χώρες. Το χρηματοδοτικό μέσο στηρίζεται σε πρακτική προσέγγιση, με στόχο την εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής που καθορίστηκε αρχικά στο Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον.

Το LIFE υλοποιήθηκε σε τρεις φάσεις:

* κατά την πρώτη φάση (1992-1995) διετέθησαν 400 εκατομμύρια ευρώ,

* κατά τη δεύτερη φάση (1996-1999) διετέθησαν 450 εκατομμύρια ευρώ,

* για την παρούσα φάση «LIFE ΙΙΙ» (2000-2004) διετέθησαν 640 εκατομμύρια ευρώ.

Το LIFE αποτελείται από τρία θεματικά σκέλη: «LIFE-Φύση», «LIFE-Περιβάλλον» και «LIFE-Τρίτες Χώρες».

Ο συγκεκριμένος στόχος του LIFE-Φύση είναι να συμβάλει στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία της φύσης (οδηγία 79/409/ΕΟΚ για τα «Πτηνά» και οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τους «Οικότοπους»). Υποστηρίζει ιδίως την δημιουργία του δικτύου «Natura 2000».

Στόχος του LIFE-Περιβάλλον είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη καινοτόμων και ολοκληρωμένων τεχνικών και στην περαιτέρω ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος. Αυτό θα πρέπει να επιτευχθεί μέσω της οικονομικής ενίσχυσης έργων επίδειξης, την πραγματοποίηση προκαταρκτικών έργων με στόχο την ανάπτυξη νέων κοινοτικών περιβαλλοντικών δράσεων και οργάνων και την οργάνωση συνοδευτικών μέτρων.

Τα LIFE-Φύση και LIFE-Περιβάλλον συγχρηματοδοτούν έργα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα πλαίσια των συμφωνιών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών που έχουν προσχωρήσει ή είναι υποψήφιες για προσχώρηση, εξασφαλίζουν τη στήριξη της συμμετοχής των χωρών αυτών σε προγράμματα περιβάλλοντος και διατήρησης της φύσης στα πλαίσια δραστηριοτήτων που προηγούνται της προσχώρησης.

Το LIFE-Τρίτες Χώρες λειτουργεί στα πλαίσια των συμφωνιών σύνδεσης που έχουν συναφθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τρίτων χωρών που γειτονεύουν με τη Μεσόγειο και τη Βαλτική Θάλασσα εκτός από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που έχουν προσχωρήσει ή είναι υποψήφιες για προσχώρηση. Στόχος του είναι να συμβάλει στη δημιουργία των δυνατοτήτων και των διοικητικών δομών που απαιτούνται στον περιβαλλοντικό τομέα και για την ανάπτυξη περιβαλλοντικής πολιτικής και προγραμμάτων δράσης.

Μια ετήσια πρόσκληση για υποβολή προτάσεων δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και τα κράτη μέλη και οι τρίτες χώρες υποβάλουν στην Επιτροπή προτάσεις για έργα. Η Επιτροπή δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα την προθεσμία υποβολής και αξιολογεί τις προτάσεις. Η Επιτροπή φέρει την ευθύνη για τον δημοσιονομικό έλεγχο και την παρακολούθηση της υλοποίησης των έργων του LIFE καθώς και για τη συλλογική αξιολόγηση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων.

Τα έργα που συγχρηματοδοτούνται από το LIFE είναι ανοικτά σε όλα «τα φυσικά και νομικά πρόσωπα» και θα πρέπει να ανταποκρίνονται στα ακόλουθα γενικά κριτήρια:

* θα πρέπει να αντιστοιχούν στις προτεραιότητες που έχουν καθιερωθεί σε κοινοτικό επίπεδο και να συμβάλλουν στους στόχους που αναφέρθηκαν παραπάνω και στους ιδιαίτερους στόχους που περιγράφονται παρακάτω,

* θα πρέπει να υποβάλλονται από συμμετέχοντες που διαθέτουν επαρκή τεχνική και οικονομική επιφάνεια,

* θα πρέπει να είναι υλοποιήσιμα από πλευράς τεχνικού περιεχομένου, χρονοδιαγράμματος και προϋπολογισμού και να εξασφαλίζουν καλή σχέση αποτελέσματος προς κόστος.

Από το 1992 έως το 2002 έλαβαν οικονομική στήριξη 1992 συνολικά έργα LIFE:

* 665 έργα LIFE-Φύση, συν 79 το 2003.

* 1166 έργα LIFE-Περιβάλλον συν 104 το 2003.

* 161 έργα LIFE-Τρίτες Χώρες συν 17 το 2003.

2.3. Σκοπός της αξιολόγησης.

Η αξιολόγηση γίνεται σύμφωνα με τον κανονισμό. Πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα τόσο από την Επιτροπή όσο και από εξωτερικό σύμβουλο.

2.3.1. Σκοπός της αξιολόγησης και αντίδραση της Επιτροπής

Το άρθρο 12 του κανονισμού LIFE προβλέπει πως η αξιολόγηση του LIFE III θα εστιασθεί:

* «Στην εφαρμογή του κανονισμού και τη χρήση των πιστώσεων».

Προς τον σκοπό αυτό η Επιτροπή παρουσιάζει στην παρούσα έκθεση τα τεχνικά και οικονομικά δεδομένα που σχετίζονται με την εφαρμογή του κανονισμού και με τη χρήση των πιστώσεων (τμήμα 3). Τονίζει τις πλευρές που υπογραμμίζονται στην εισαγωγή του κανονισμού και συγκεκριμένα: την ενίσχυση του LIFE ως ιδιαίτερου χρηματοδοτικού μέσου. στη βελτίωση της αποτελεσματικότητα και της διαφάνειας των διαδικασιών. στην εξασφάλιση αποτελεσματικής παρακολούθησης των δράσεων. στην απλοποίηση της διαχείρισης. και στη βελτίωση της δημοσιοποίησης των πληροφοριών και της μεταφοράς των αποτελεσμάτων.

* «Στη συμβολή του στην ανάπτυξη κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής».

Προκειμένου να αξιολογηθεί η συμβολή του LIFE στην ανάπτυξη της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής, η Επιτροπή χρησιμοποίησε τις υπηρεσίες εξωτερικού συμβούλου. Τα καθήκοντα του συμβούλου και τα κύρια συμπεράσματά του συνοψίζονται στο κεφάλαιο 4.

* «Κατά περίπτωση προτάσεις για τις ενδεχόμενες προσαρμογές που πρέπει να γίνουν, προκειμένου να συνεχισθεί η δράση και μετά την τρίτη φάση».

Στη συνέχεια η Επιτροπή εξάγει τα συμπεράσματα (κεφάλαιο 5) με βάση τις προηγούμενες αξιολογήσεις όσον αφορά το κατά πόσον ενδείκνυται η συνέχιση της δράσης και εάν ναι υπό ποία μορφή.

Λόγω της ομοιότητας μεταξύ του LIFE II και του LIFE ΙΙΙ, εξαιτίας του λίγου χρόνου που διέρρευσε από την έναρξη εφαρμογής του κανονισμού LIFE ΙΙΙ, και εξαιτίας του γεγονότος πως τα έργα που συγχρηματοδοτήθηκαν στα πλαίσια του LIFE ΙΙΙ δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, η ανάλυση των αποτελεσμάτων και οι επιπτώσεις τους στην κοινοτική πολιτική περιβάλλοντος στηρίζονται κατά μεγάλο μέρος στα έργα που χρηματοδοτήθηκαν στα πλαίσια του LIFE ΙΙ τα οποία είναι όμοια με τα τρέχοντα έργα.

2.3.2. Εξωτερική αξιολόγηση

Επιπλέον της δικής της αξιολόγησης, το 2003 η Επιτροπή προκήρυξε δημοπρασία όσον αφορά την εξωτερική ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος LIFE ΙΙΙ. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η διαφάνεια και αντικειμενικότητα η αξιολόγηση ανατέθηκε σε εξωτερικό σύμβουλο. Μια ομάδα συντονισμού παρακολούθησε τις εργασίες του συμβούλου προκειμένου να εξασφαλίσει την ουδετερότητα της αξιολόγησης των εργασιών του συμβούλου.

Στόχος της αξιολόγησης ήταν η εκτίμηση της έκτασης στην οποία το πρόγραμμα LIFE συνέβαλε στην εφαρμογή, επικαιροποίηση και ανάπτυξη της περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας και κατά πόσον πέτυχε τους στόχους του.

Ζητήθηκε από τον αξιολογητή να υποβάλει στην Επιτροπή αντικειμενική ανασκόπηση των ισχυρών και αδύνατων σημείων του παρόντος προγράμματος συμπεριλαμβανομένων και συστάσεων για τη συνεχή του βελτίωση. Οι κύριοι στόχοι αξιολόγησης ήταν: η έκταση, η αποτελεσματικότητα, η αποδοτικότητα, η χρησιμότητα και η αειφορία.

Η παρούσα αξιολόγηση αφορά το πρόγραμμα LIFE III και δεν εστιάζεται στην αξιολόγηση των μεμονωμένων έργων. Ωστόσο, καθώς αποτελεί ενδιάμεση αξιολόγηση και καθώς λίγα μόνο έργα του LIFE III είχαν ολοκληρωθεί, ο αξιολογητής εξέτασε τα αποτελέσματα των έργων του LIFE ΙΙ δεδομένου ότι οι στόχοι του LIFE ΙΙ και του LIFE ΙΙΙ είναι πολύ όμοιοι.

Η αξιολόγηση στηρίζεται σε συνεντεύξεις των διάφορων εμπλεκόμενων φορέων στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη.

3. Υλοποίηση του προγράμματος life-iii

Λόγω της καθυστερημένης έγκρισης του κανονισμού LIFE το 2000, η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2000 δεν κατέστη δυνατή και πραγματοποιήθηκε μία μόνο επιλογή προτάσεων για το 2000 και το 2001.

3.1. Life-Φύση

Εισαγωγή

Από το 1992 που άρχισε, το LIFE-Φύση έπαιξε έναν πολύ ιδιαίτερο ρόλο στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία της φύσης. Χρηματοδότηση διατίθεται μόνον για έργα που ανταποκρίνονται στους στόχους της νομοθεσίας για τη διατήρηση της φύσης, συγκεκριμένα στις οδηγίες «Πτηνά» και «Οικότοποι».Από πρακτικής πλευράς τα έργα θα πρέπει να υποβοηθούν την δημιουργία του δικτύου Natura 2000 των προστατευόμενων περιοχών και να διασφαλίζουν τα καταγεγραμμένα είδη που συναντώνται τόσο εντός όσο και εκτός των περιοχών αυτών. Ο κύριος στόχος της παρέμβασης του LIFE-Φύση περιλαμβάνεται στο άρθρο 3 της οδηγίας Οικότοποι και αφορά «τη διατήρηση ή όπου ενδείκνυται, την αποκατάσταση σε ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης των τύπων φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων των σχετικών ειδών».

3.1.1. Έργα διατήρησης της φύσης που χρηματοδοτούνται από το LIFE

Το χρηματοδοτικό μέσο LIFE-Φύση - παρόλο που είναι σχετικά μικρό από οικονομικής πλευράς (περίπου το 0,07% του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού) - ήταν το μόνο χρηματοδοτικό μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απευθύνθηκε αποκλειστικά στη διατήρηση της φύσης και ενσωμάτωσε όλες τις πλευρές της προστασίας της φύσης σε ενιαία έργα.

Τυπικά τα έργα του LIFE III-Φύση περιλαμβάνουν τις περισσότερες ή όλες από τις ακόλουθες δράσεις:

* συμμετοχή των διαφόρων εμπλεκομένων φορέων που σχετίζονται με τους οικότοπους ή τα είδη.

* αποκατάσταση των υποβαθμισμένων ζωνών, και σε εξαιρετικές περιπτώσεις δημιουργία ζωνών.

* σύνταξη και εκτέλεση προγραμμάτων διαχείρισης ζωνών ή προγραμμάτων δράσης για συγκεκριμένα είδη.

* διασφάλιση υφιστάμενων και αποκατεστημένων ζωνών (συμπεριλαμβανομένης αγοράς και μακροπρόθεσμης χρονομίσθωσης).

* ευαισθητοποίηση των διοικήσεων, των εμπειρογνωμόνων και του ευρέως κοινού.

* επιστημονική παρακολούθηση των οικοτόπων και των ειδών.

Στο LIFE III συμπεριελήφθησαν και νέοι όροι που συμπίπτουν με την πρόοδο στον προσδιορισμό των ζωνών. Προκειμένου να χρηματοδοτηθεί, το μεγαλύτερο μέρος ενός έργου LIFE ΙΙΙ - Φύση πρέπει να συμπεριλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις, όπως την αποκατάσταση ή βελτίωση της ζώνης. Όλα τα έργα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν δραστηριότητες ευαισθητοποίησης.

Με τη σταδιακή υλοποίηση της πολιτικής για την προστασία της φύσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το LIFE-Φύση εξελίχθηκε επίσης. Παρόλο που ο εκ των προτέρων προσδιορισμός της ζώνης δεν αποτελούσε προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση στα πλαίσια του LIFE Ι, αυτό εφαρμόστηκε αυστηρά στις μεταγενέστερες φάσεις. Τα καθαρά θεωρητικά έργα, για παράδειγμα η σύνταξη προγραμμάτων διαχείρισης χωρίς εφαρμογή, δεν είναι πλέον επιλέξιμα στα πλαίσια του LIFE ΙΙΙ [1].

[1] Εξαιρούνται οι συνδεδεμένες υποψήφιες χώρες και τα νέα κράτη μέλη το 2004.

Στα πλαίσια των τριών κύκλων επιλογής έργων LIFE ΙΙΙ που πραγματοποιήθηκαν μέχρι σήμερα, υποβλήθηκαν 680 αιτήσεις, από τις οποίες 243 (36%) επιλέχθηκαν για συγχρηματοδότηση.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στον πίνακα Α το παραρτήματος περιέχονται λεπτομέρειες και συγκρίσεις με τις προηγούμενες φάσεις του LIFE.

Στα πλαίσια του LIFE ΙΙΙ χρηματοδοτούνται 80 περίπου έργα μέσης αξίας 1,8 εκατ. EUR κάθε χρόνο. Το μέσο ποσοστό συγχρηματοδότησης για το LIFE ΙΙΙ - Φύση είναι μέχρι σήμερα 54%.

Με βάση τους παραδοσιακούς φορείς διατήρησης της φύσης, οι κύριοι δικαιούχοι είναι οι δημόσιες και ιδιαίτερα οι περιφερειακές αρχές (73%). Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις καλύπτουν το 25% αλλά μαζί με τα επιστημονικά ιδρύματα συμμετέχουν συχνά ως εταίροι στα έργα (βλέπε πίνακα Γ στο παράρτημα).

Προκειμένου να αξιολογηθεί η επιτυχία του LIFE-Φύση σε σχέση με τους στόχους του απαιτείται η εξέταση της ζώνης στην οποία πραγματοποιήθηκαν τα έργα και του είδους των δράσεων που αναλήφθηκαν.

3.1.2. Τύπος έργων και κάλυψη (από την αρχή του LIFE)

Τα έργα του Life-Φύση καλύπτουν πτηνά σε ζώνες Natura 2000 (18%), οικότοπους σε ζώνες Natura 2000 (74%) ή τέλος είδη εκτός ζωνών Natura 2000 (8%) [2].

[2] Οι αριθμοί αφορούν έργα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το 1998 έως και το 2001.

Ζώνες Natura 2000

Μέχρι το τέλος του 2001, το δέκα τοις εκατό των περίπου 18 000 προτεινόμενων ζωνών Natura 2000 είχαν αποτελέσει αντικείμενο ενός έργου LIFE-Φύση. Μόνο το 2,5% των ζωνών αποτέλεσαν αντικείμενο περισσοτέρων του ενός έργου. Αυτό ευθυγραμμίζεται με την «επαναδραστηριοποιητική» λειτουργία του LIFE. Τα προτεινόμενα έργα επιλέγονται όσον αυτό είναι δυνατόν προκειμένου να καλύψουν νέες ζώνες του Natura 2000 και τα συνεχιζόμενα έργα θεωρούνται χαμηλότερης προτεραιότητας όσον αφορά τη χρηματοδότηση.

Οικότοποι και είδη

Η λεπτομερής ανάλυση των έργων για περίοδο τεσσάρων ετών δείχνει ότι στόχος του LIFE-Φύση ήταν τουλάχιστον μία φορά το 87% των τύπων οικοτόπων που θεωρούνται ότι είναι κοινοτικού ενδιαφέροντος [3]. Τα δύο τρίτα των τύπων οικοτόπων απετέλεσαν αντικείμενο τριών ή περισσοτέρων έργων.

[3] δηλ. που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του παραρτήματος Ι της οδηγίας «Οικότοποι».

Η πλειοψηφία των έργων αφορά - τουλάχιστον εν μέρει - υγροβιότοπους. Με τον τρόπο αυτό το LIFE συμβάλλει επίσης στην επίτευξη των στόχων της Διεθνούς Σύμβασης για τους Υγροβιότοπους του 1971 (Σύμβαση Ramsar) και της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τους υγροβιότοπους του 1995 [4].

[4] Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 1995. Συνετή χρήση και διατήρηση των υγροβιότοπων. Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (COM(95)0189 C4-0224/95).

Το 28% σχεδόν των ειδών που περιλαμβάνονται στις οδηγίες «Οικότοποι» και «Πτηνά» απετέλεσαν άμεσο αντικείμενο ενός ή περισσότερων έργων LIFE-Φύση. Η κάλυψη των ειδών είναι μεταβλητή. Στη μια άκρη του φάσματος, 31 καταγεγραμμένα είδη καλύφθηκαν από τουλάχιστον πέντε έργα το καθένα. Τα είδη που απετέλεσαν άμεσο αντικείμενο περισσότερων από τέσσερα έργα ήταν κυρίως θηλαστικά και πτηνά, αλλά περιελάμβαναν επίσης και ένα ανώτερο φυτικό είδος.

Παρόλο που το ποσοστό των ερπετών, των αμφιβίων, των ψαριών, των ασπόνδυλων και των φυτών της οδηγίας Οικότοποι που απετέλεσαν άμεσο αντικείμενο έργων LIFE παραμένει σχετικά χαμηλό, ωστόσο, η μεγάλη πλειοψηφία των ειδών της οδηγίας Οικότοποι επωφελήθηκαν έμμεσα από δράσεις αποκατάστασης ή βελτίωσης που είχαν στόχο οικότοπους και ζώνες από τους οποίους εξαρτώνται τα είδη αυτά.

Αρκετά έργα LIFE-Φύση είχαν ως αντικείμενο δράσεις έκτακτης ανάγκης που καλύπτουν το συνολικό παγκόσμιο πληθυσμό ειδών που βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης.

Τα έργα με αντικείμενο είδη εκτός ζωνών Natura 2000 πραγματοποιούνται κυρίως σε χώρες με υψηλό βαθμό βιοποικιλότητας, ιδίως την Ισπανία.

Η κάλυψη από έργα LIFE ήταν σχετικά ευρεία και επαρκώς σημαντική προκειμένου να συμβάλει στην ανακοπή της επιδείνωσης της βιοποικιλότητας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Χώρες (LIFE III)

Η κατανομή των έργων LIFE-Φύση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ως ακολούθως:

Αριθμός και μέσος προϋπολογισμός των έργων LIFE-Φύση στα κράτη μέλη, 2001 - 2003

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Τα έργα στα βόρεια κράτη μέλη τείνουν να είναι μεγαλύτερα. Τα νότια κράτη μέλη, ιδίως η Ιταλία και η Ισπανία έχουν μεγάλους αριθμούς μικρών έργων. Η προϋπόθεση του εκ των προτέρων καθορισμού των ζωνών για τη χρηματοδότηση είχε ως αποτέλεσμα στα κράτη μέλη στα οποία η διαδικασία Natura 2000 καθυστέρησε να έχουν λιγότερες δυνατότητες υποβολής προτάσεων. Αυτό ίσχυσε ιδίως για τη Γαλλία και τη Γερμανία.

3.1.3. Συνοδευτικά μέτρα

Στα πλαίσια του LIFE ΙΙΙ διετέθη για πρώτη φορά ένα μικρό κονδύλιο για συνοδευτικά μέτρα συνεργασίας (Co-op) και έναρξης νέων έργων (Starter) για το LIFE-Φύση.

Τα έργα συνεργασίας υποστηρίζουν την ανταλλαγή εμπειρίας μεταξύ έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη και παλαιών έργων ενώ τα έργα έναρξης εξασφαλίζουν την προετοιμασία για διεθνή έργα LIFE-Φύση.

Κατά το πρώτο έτος πρόσκλησης υποβολής προτάσεων (2002) εγκρίθηκαν τέσσερα έργα συνεργασίας και 12 έργα έναρξης από αντίστοιχα 12 και 46 αιτήσεις. Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για έργα συνεργασίας επαναλαμβάνονται το 2003 και το 2004.

3.2. LIFE-Περιβάλλον

Εισαγωγή

Από το 1992 που ξεκίνησε, το LIFE-Περιβάλλον είχε στόχο την προώθηση των περιβαλλοντικών πολιτικών της ΕΕ στα κράτη μέλη μέσω της υλοποίησης συγκεκριμένων έργων επίδειξης. Τα έργα αυτά είχαν επιλεγεί κανονικά με βάση τον καινοτόμο τους χαρακτήρα και τις δυνατότητες τους για δημοσιοποίηση και μεταφορά.

Το κύριο χαρακτηριστικό των έργων του LIFE-Περιβάλλον είναι η δυνατότητα για επίδειξη νέων μεθόδων, τεχνικών και προγραμμάτων που ανοίγουν το δρόμο για την εφαρμογή υφιστάμενων πολιτικών της ΕΕ σε διάφορα περιβαλλοντικά πεδία ή για τη μελλοντική ανάπτυξη της πολιτικής.

3.2.1. Δράσεις που χρηματοδοτούνται από το LIFE-Περιβάλλον

Παρόλο που ο αριθμός των προτάσεων που υποβάλλονται κυμαίνεται, η μέση χρηματοδότηση ανά έργο παρέμεινε σταθερή με την πάροδο των ετών.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι δράσεις LIFE III Περιβάλλον συνίστανται σε έργα επίδειξης που καλύπτουν τα θέματα που καθορίζονται στον κανονισμό. Η κατανομή ανά θέμα των έργων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του LIFE-Περιβάλλον από το 2002 έως το 2003 αποκαλύπτει ομοιόμορφη μάλλον κατανομή των πόρων στους ευρείς τομείς των έργων «αστικές περιοχές και χωροταξία», «νερό», «καθαρές τεχνολογίες», «απόβλητα» και «προϊόντα». Τα δύο θέματα που έλαβαν το μεγαλύτερο ποσοστό χρηματοδότησης ήταν τα απόβλητα και τα προϊόντα (αντιστοιχούν στο 23% και το 22% αντίστοιχα της δαπάνης).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

3.2.2. Τύπος έργων / γεωγραφική κατανομή

Όσον αφορά τη γεωγραφική κατανομή, τα έργα από τα βόρεια κράτη μέλη τείνουν να είναι μεγαλύτερα σε σχέση με εκείνα που προέρχονται από νότια κράτη μέλη. Η Ισπανία και η Ιταλία συνεχίζουν να είναι οι χώρες με τον υψηλότερο αριθμό χρηματοδοτούμενων έργων, παρόλο που η τάση τείνει προοδευτικά να εξισωθεί.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

3.3. LIFE-Τρίτες Χώρες

Εισαγωγή

LIFE-Τρίτες Χώρες ενθαρρύνει τις χώρες που γειτονεύουν με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες που γειτονεύουν με τη Βαλτική Θάλασσα και τη Μεσόγειο να προτείνουν και να πραγματοποιήσουν περιβαλλοντικές δράσεις. Από το 1992 ως το 2003 χρηματοδοτήθηκαν 178 έργα. η συνολική συμμετοχή ήταν 60,7 εκατομμύρια ευρώ. 84 έργα ολοκληρώθηκαν και 94 βρίσκονται σε εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένων και 17 νέων για τα οποία η απόφαση ελήφθη το 2003.

3.3.1. Δράσεις που χρηματοδοτούνται στα πλαίσια του LIFE III

Ο συγκεκριμένος στόχος του LIFE-Τρίτες χώρες μεταβλήθηκε σε σχέση με το LIFE II. Στόχος είναι τώρα η συμβολή στη δημιουργία διοικητικών δυνατοτήτων και δομών και την ανάπτυξη πολιτικών και προγραμμάτων δράσης. Η επιλεξιμότητα με βάση τη γεωγραφική θέση δεν άλλαξε σε σχέση με το LIFE II, αλλά η Κύπρος και η Μάλτα, οι οποίες προβλέπεται να γίνουν κράτη μέλη, δεν θα είναι πλέον επιλέξιμες για το LIFE-Τρίτες Χώρες από το 2004 και μετά. Από την αρχή του LIFE ΙΙΙ, υποβλήθηκαν 236 προτάσεις και χρηματοδοτήθηκαν 61 έργα. Η συνολική συμμετοχή του LIFE ήταν 21,3 εκατομμύρια ευρώ με μέση συμμετοχή 347.000 ευρώ ανά έργο.

LIFE III - Προτάσεις που υποβλήθηκαν, χρηματοδοτήθηκαν και σύνολο της συμμετοχής της ΕΚ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.3.2. Γεωγραφική κατανομή και τύποι έργων LIFE III

Τα έργα LIFE III κατανέμονται γεωγραφικά ανάμεσα στη Βαλτική θάλασσα (Ρωσικές περιοχές Πετρούπολης και Καλίνιγκραντ: 5 έργα. συμμετοχή LIFE 1,6 εκατ. ευρώ) και τη Μεσόγειο (από την Κροατία ως το Μαρόκο: 56 έργα. συμμετοχή LIFE 19,7 εκατ. ευρώ). Η κατανομή ανά χώρα περιλαμβάνεται στον Πίνακα Θ του παραρτήματος. Οι χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό έργων είναι η Κροατία (7), η Τουρκία (7), η Βοσνία και Ερζεγοβίνη (6) και η Κύπρος (6). Ωστόσο δεν υπάρχουν έργα στην Αίγυπτο και μόνο ένα στη Συρία. Τα 7 έργα που υπεβλήθησαν από διεθνείς οργανισμούς υλοποιούνται στη Μέση Ανατολή (ιδιαίτερα στο Λίβανο) και την περιοχή του Μαγκρέμπ. Υπάρχουν περισσότερα έργα LIFE-Τρίτες Χώρες στο βόρειο τμήμα της Μεσογείου παρά στο νότιο.

Εντός του ευρέος πλαισίου της «δημιουργίας ικανοτήτων» τα περισσότερα από τα έργα LIFE-Τρίτες Χώρες συνίστανται σε σύνολο διαφορετικών μέτρων, ανάλογα με τις τοπικές ή εθνικές ανάγκες. Όλα τα έργα LIFE ΙΙΙ-Τρίτες Χώρες καλύπτουν ένα ή περισσότερα από τα μέτρα των ακόλουθων τύπων:

* ανάπτυξη ή προσαρμογή νομοθεσίας.

* εκπαίδευση προσωπικού.

* δημιουργία ή ενίσχυση δομών περιβαλλοντικής διαχείρισης.

* δημιουργία ή ενίσχυση δομών για τη συλλογή δεδομένων, απογραφή, αποθήκευση, παρακολούθηση ή δημοσιοποίηση.

* καθορισμός διαδικασιών προγραμματισμού συμπεριλαμβανομένων πολιτικών, στρατηγικών ή προγραμμάτων δράσης.

* σύνταξη προτύπων ή κανονισμών.

* ευαισθητοποίηση. ή/και

* ανάπτυξη τεχνικών εργαλείων συμπεριλαμβανομένων τεχνικών κατευθυντηρίων γραμμών, μεταφοράς τεχνογνωσίας και προσδιορισμού βέλτιστων πρακτικών.

Η στήριξη είναι δυνατόν να γίνεται σε τοπικό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Είναι δυνατό να εστιάζεται στην εναρμόνιση με πρότυπα ή νομοθεσία της ΕΕ ή στην εφαρμογή υφιστάμενων περιβαλλοντικών εργαλείων της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένου του κοινοτικού συστήματος οικολογικής διαχείρισης και οικονομικού ελέγχου - EMAS, του συστήματος CORINE, του Natura 2000...).

Τα έργα LIFE-Τρίτες Χώρες καλύπτουν τα περισσότερα ζωτικά περιβαλλοντικά ζητήματα. Κατανέμονται γενικά σε τρεις ομάδες: ρύπανση (23%), βιοποικιλότητα (20%) και απόβλητα (11%). Όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα, η μεγαλύτερη κοινή κατηγορία έργων είναι αυτή που καλύπτει τις γενικές δομές περιβαλλοντικής διαχείρισης (23% ή 10 έργα). Η κατηγορία αυτή καλύπτει τη γενική στήριξη δομών που ευθύνονται για περιβαλλοντική διαχείριση. Μία στενά συνδεδεμένη κατηγορία έργων εστιάζεται σε συγκεκριμένα περιβαλλοντικά εργαλεία όπως η οικο-διαχείριση και το EMAS. Η κατηγορία «άλλα» αντιπροσωπεύει έξι έργα που καλύπτουν ζητήματα όπως περιβαλλοντική εκπαίδευση, τοπογραφία και εδαφικοί πόροι.

Τα έργα του 2003 σχετίζονται με περιβαλλοντικά εργαλεία και δομές (6), βιοποικιλότητα και διαχείριση φυσικών πόρων (5), στερεά απόβλητα (3), νερό (1), ρύπανση του αέρα (1) και περιβαλλοντική εκπαίδευση (1).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

3.4. Διαχείριση των έργων LIFE από την Επιτροπή

3.4.1. Τεχνική διαχείριση

Απλοποίηση της διαχείρισης.

Στα πλαίσια του LIFE ΙΙ, η δομή διαχείρισης κατανέμονταν σε πέντε μονάδες οι οποίες παρακολουθούσαν ανεξάρτητα το LIFE-Περιβάλλον, το LIFE-Φύση, το LIFE-Τρίτες Χώρες, το LIFE-Υποψήφιες Χώρες και την οικονομική διαχείριση του LIFE.

Το Φεβρουάριο του 2001, όταν άρχισε η πρώτη επιλογή για έργα LIFE ΙΙΙ, η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος αναδιαρθρώθηκε και όλες οι δραστηριότητες που αφορούσαν το LIFE συγκεντρώθηκαν μαζί σε μια μονάδα (μονάδα Περιβάλλον D1, LIFE) προκειμένου να απλοποιηθεί η διαχείριση του προγράμματος.

Η διοικητική μονάδα που διαχειρίζεται το LIFE υποβοηθείται από εξωτερικές ομάδες που εξασφαλίζουν την επιτόπου παρακολούθηση των έργων.

Συνάφθηκαν συμφωνίες προκειμένου να καθοριστούν οι σχέσεις μεταξύ της μονάδας LIFE και των θεματικών μονάδων της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι τελευταίες να συμμετέχουν στην επιλογή των έργων και στη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων.

Η μονάδα διαχείρισης διευκόλυνε τη βαθμιαία εναρμόνιση της διαχείρισης των τριών σκελών του LIFE μέσω της δημιουργίας παρόμοιων εργαλείων και προτύπων, ιδιαίτερα για τα ακόλουθα: οδηγοί υποβολής αιτήσεων. τυποποιημένοι διοικητικοί όροι. κριτήρια επιλογής έργων. μέθοδοι υποβολής και παρακολούθησης έργων. εργαλεία διοικητικής διαχείρισης. υπηρεσίες εξωτερικών ομάδων. παρουσίαση και χρήση των αποτελεσμάτων.

Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια των διαδικασιών

Τα κριτήρια και οι κανόνες επιλογής κοινοποιούνται πριν από τη διαδικασία επιλογής και διατίθενται στο διαδίκτυο. Οργανώθηκαν παρουσιάσεις του προγράμματος σε όλα τα κράτη μέλη με την υποστήριξη της Επιτροπής.

Από τα κράτη μέλη ζητείται να δώσουν τη γνώμη τους για τα έργα πριν από το τέλος της διαδικασίας επιλογής και να συναντηθούν με την Επιτροπή προκειμένου να υποβάλουν τα σχόλιά τους σχετικά με τις αξιολογήσεις πριν να δώσουν τη γνώμη τους στα πλαίσια της επίσημης διαδικασίας διαβουλεύσεων της επιτροπής LIFE για τα έργα LIFE-Περιβάλλον και LIFE-Τρίτες χώρες και στην επιτροπή Οικότοποι για τα έργα LIFE-Φύση.

Τα σχόλια των εμπειρογνωμόνων και της Επιτροπής σχετικά με τις αξιολογήσεις των έργων και οι βαθμολογίες τους διατίθενται στο διαδίκτυο (σύστημα ESAP). Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σε αυτά.

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της δράσης.

Δημιουργήθηκε μία μοναδική βάση διαχείρισης - BUTLER. Αυτό σημαίνει ότι είναι δυνατόν να υπάρχει εικόνα της ακριβούς κατάστασης κάθε έργου ανά πάσα στιγμή και είναι δυνατό να συλλεχθούν στατιστικά στοιχεία για τα έργα προκειμένου να πραγματοποιηθούν τομεακές αναλύσεις των επιπτώσεών τους.

Υιοθετήθηκε τυπική μορφή παρουσίασης λογιστικών δεδομένων. Από το 2003 διατέθηκε στους διαχειριστές των έργων πληροφορικό εργαλείο προκειμένου να τους υποβοηθήσει στη συμπλήρωση των δηλώσεων δαπανών που υποβάλλουν.

Οι διοικητικοί κανόνες προσαρμόστηκαν προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με το νέο δημοσιονομικό κανονισμό της Επιτροπής.

Οι (τεχνικοί και οικονομικοί) έλεγχοι τυποποιήθηκαν και έγιναν πιο συστηματικοί για τις εξωτερικές ομάδες και για την Επιτροπή.

Παράγονται τώρα τυποποιημένα δελτία για την τελική αξιολόγηση για όλα τα έργα που διατίθενται επίσης και στις ιστοσελίδες του LIFE προκειμένου τα αποτελέσματα να δημοσιοποιούνται ευρύτερα και να συμβάλουν στη δημιουργία δικτύων.

Η συγκέντρωση των τεχνικών και οικονομικών ομάδων στην ίδια μονάδα διευκολύνει τη μόνιμη επαφή μεταξύ των τεχνικών και οικονομικών αξιολογητών.

Η Επιτροπή ξεκίνησε εκ των υστέρων αξιολογήσεις για μερικά έργα προκειμένου να προσμετρήσει τις μεταγενέστερες επιπτώσεις τους.

Αποτελέσματα

Η πολιτική που ακολουθήθηκε βελτίωσε την οικονομική κατάσταση του προγράμματος (βλέπε το επόμενο κεφάλαιο) και είχε ως αποτέλεσμα τα ακόλουθα:

* Μόνιμη παρακολούθηση της κατάστασης κάθε έργου με τη χρησιμοποίηση του εργαλείου παρακολούθησης BUTLER. Η αυστηρότερη πολιτική όσον αφορά τα έργα τα οποία δεν υπέβαλαν τις απαιτούμενες πληροφορίες εντός των προθεσμιών μείωσε τον αριθμό των έργων για τα οποία δεν έχει καταβληθεί το υπόλοιπο. Η Επιτροπή εκδίδει αυτόματα εντολές ανάκτησης μετά την αποστολή δύο συστημένων επιστολών και τη μη λήψη απάντησης εντός περιόδου τριών μηνών. Ο συνολικός αριθμός των εν εξελίξει έργων μειώθηκε με τον τρόπο αυτό από 1.100 που ήταν στις αρχές του 2001 στα 800 στις αρχές του 2003.

* μείωση στις εκκρεμούσες αναλήψεις υποχρεώσεων.

* μείωση της διάρκειας των περιόδων αξιολόγησης και του χρόνου πληρωμής.

* μικρό αριθμό αμφισβητήσεων και επίσημων παραπόνων.

* η τεχνική και διοικητική παρακολούθηση των έργων είναι υποχρεωτική και το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπινων πόρων διατέθηκε για το σκοπό αυτό μετά την αναδιοργάνωση. Η δράση δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων και προώθησης και δημιουργίας δικτύων για το χρηματοδοτικό μέσο άρχισε προς τις αρχές του 2002 μετά την έγκριση επικοινωνιακής στρατηγικής.

3.4.2. Οικονομική διαχείριση

Πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος σε σχέση με την οικονομική διαχείριση του προγράμματος LIFE. Μέχρι το 2001 η οικονομική μονάδα εκτελούσε την οικονομική διαχείριση σε συγκεντρωτική βάση, αλλά κατά τη διάρκεια του 2001 πραγματοποιήθηκε η οικονομική μεταρρύθμιση και προτάθηκε αναδιοργάνωση της οικονομικής διαχείρισης.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της μονάδας LIFE με πλήρως αποκεντρωμένη οικονομική δομή (μοντέλο 1). Αυτό σήμαινε πως από εκείνη τη στιγμή και μετά ολόκληρη η διαδικασία οικονομικής διαχείρισης του προγράμματος LIFE πραγματοποιείται από την νεοδημιουργηθείσα μονάδα LIFE. Ο επικεφαλής της μονάδας LIFE είναι διατάκτης μέσω υπεξουσιοδότησης για το πρόγραμμα LIFE και φέρει πλήρη ευθύνη για όλες τις πράξεις που συνδέονται με την εφαρμογή του προϋπολογισμού του LIFE ο οποίος αντιπροσωπεύει τα δύο τρίτα περίπου του συνολικού προϋπολογισμού λειτουργίας της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος.

Η αναδιοργάνωση της οικονομικής διαχείρισης οδήγησε σε βελτιώσεις σε όλα τα επίπεδα όπως φαίνεται από τα ακόλουθα δεδομένα.

Προϋπολογισμός LIFE III

Το δημοσιονομικό πλαίσιο καθορίζεται για την περίοδο 2000 έως 2004 σε 640 εκατομμύρια EUR.

Τα ποσά που έχουν διατεθεί [5] για τις διάφορες δράσεις έχουν ως ακολούθως:

[5] Δεν συμπεριλαμβάνονται τα ποσά που προβλέπονται για τη διεύρυνση.

ΦΥΣΗ: 47% ή 300,8 εκατομμύρια

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: 47% ή 300,8 εκατομμύρια

ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ: 6% ή 38,4 εκατομμύρια.

Οι ετήσιες πιστώσεις που έχουν εγκριθεί από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή περιέχονται στον πίνακα για τις πιστώσεις του προϋπολογισμού (βλέπε πίνακα Ι στο παράρτημα).

Οι πιστώσεις του προϋπολογισμού κατανέμονται μεταξύ των μέτρων υποστήριξης μέχρι ορίου 5% των διαθέσιμων πιστώσεων και των επιδοτήσεων για τα προγράμματα.

Οι πίνακες στο παράρτημα δίνουν γενική εικόνα των πιστώσεων του προϋπολογισμού και των πιστώσεων υποχρεώσεων που εκταμιεύθηκαν για τα μέτρα υποστήριξης και τα έργα ανά έτος και ανά δράση.

Μέχρι το 2003, είχε διατεθεί το 75% του συνόλου των πόρων του προϋπολογισμού που προβλέπονταν στον κανονισμό αριθ. 1655/2000 σχετικά με το Χρηματοδοτικό Μέσο για το Περιβάλλον.

Πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων

Η έναρξη του LIFE III συνάντησε μερικά προβλήματα εξαιτίας της καθυστερημένης έκδοσης του νέου κανονισμού LIFE. Οι δυσκολίες αυτές αντικατοπτρίζονται στις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων το 2000 και το 2001. Το 2000 δεν ήταν δυνατό να προκηρυχθεί πρόσκληση για υποβολή προτάσεων. Ως αποτέλεσμα το ποσό μεταφέρθηκε στο 2001 και οι πιστώσεις για τα έργα κατά το 2001 ήταν πολύ υψηλότερες για το ποσό που διατέθηκε το 2002.

Οι οικονομικοί πίνακες στο παράρτημα δείχνουν πως από την αρχή του LIFE ΙΙΙ είναι δυνατόν να διαπιστωθεί θετική εξέλιξη για τις πιστώσεις πληρωμών που χρησιμοποιήθηκαν: το 2000, μόνο το 83,18% χρησιμοποιήθηκε ενώ τι 2002 χρησιμοποιήθηκε το 99,73% και αναμένεται πως για το 2003 θα επιτευχθεί αντίστοιχο επίπεδο με αυτό του 2002. Για το LIFE-Φύση και Περιβάλλον η απορρόφηση έφθασε σχεδόν το 100% αλλά για το LIFE-Τρίτες Χώρες δεν ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί πλήρως όλος ο διαθέσιμος προϋπολογισμός λόγω έλλειψης έργων επαρκούς ποιότητας. Ωστόσο, το τελευταίο αυτό κομμάτι του προϋπολογισμού αντιπροσωπεύει ένα μικρό μόνο ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού (6%). Το συνολικό επίπεδο της απορρόφησης των πιστώσεων είναι ικανοποιητικό.

Πληρωμές

Οι πιστώσεις πληρωμών που απορροφήθηκαν και εκτελέστηκαν δείχνουν επίσης ανοδική τάση, παρόλο που μόνο μια σύγκριση μεταξύ του 2001 και του 2002 έχει σημασία για τους λόγους που ήδη αναφέρθηκαν.

Οι πίνακες (πίνακας ΙΔ) δείχνουν σαφώς πως για όλες τις δράσεις έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στην εκτέλεση των πληρωμών από το 2002 και μετά. Παρόλο που το LIFE-Φύση είχε ήδη ποσοστό 96,57% το 2001, τα αποτελέσματα για το LIFE-Περιβάλλον και Τρίτες Χώρες θα μπορούσαν να είναι πολύ καλύτερα. Ωστόσο, το 2002 το LIFE-Περιβάλλον πήγε από 76,51% στο 99,78% και το LIFE-Τρίτες Χώρες σχεδόν διπλασίασε το ποσοστό του ανεβαίνοντας από τα 47,28% στα 98,84%.

Καθυστερήσεις πληρωμών

Η μείωση των καθυστερήσεων στις πληρωμές αποτελεί επίσης καλό κριτήριο για να κριθεί η αποτελεσματικότητα της οικονομικής διαχείρισης.

Από το 2000 έως το 2002 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος καθώς φαίνεται από τους αριθμούς.

Η εξέλίξη είναι σημαντική αφού το 2002, το 71% των πληρωμών καταβάλλονταν εντός 60 ημερών, γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση της τάξεως του 69% σε σχέση με το 2000.

Το 2000, μόνο το 64% των πληρωμών πραγματοποιούνταν εντός 90 ημερών, ενώ το 2002 το 82% των πληρωμών πραγματοποιούνταν εντός 90 ημερών, αύξηση 28%.

Εκκρεμούσες αναλήψεις υποχρεώσεων

Το Μάρτιο του 2001 ήταν γνωστές 187 εκκρεμούσες αναλήψεις υποχρεώσεων. Ένα χρόνο αργότερα παραμένουν μόνο 83 εκκρεμούσες αναλήψεις υποχρεώσεων και το 2003 για την ίδια περίοδο 21 μόνο αναλήψεις υποχρεώσεων εξέπνευσαν για λόγους που περιλαμβάνουν εντολές ανάκτησης, αιτήματα για πρόσθετες πληροφορίες κλπ. Όλες παρακολουθούνται στενά.

Χώρες που έχουν προσχωρήσει και Υποψήφιες χώρες

Από το 1999 (LIFE II) η Ρουμανία προσχώρησε στο πρόγραμμα LIFE και κατέβαλε την ετήσια «εισφορά» της προκειμένου να συμμετάσχει σε έργα του προγράμματος LIFE.

Το 2001 ακολούθησαν και άλλες χώρες: Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία και Σλοβενία. Η συμβολή αυτών των χωρών καθορίζεται στο μνημόνιο συνεργασίας, έγγραφο που υπογράφεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος της χώρας και το μέλος της Επιτροπής με αρμοδιότητα στο Περιβάλλον. Από το 2003, και μετά η Σλοβακία προσχώρησε επίσης στο πρόγραμμα LIFE και συμμετέχει πλήρως υποβάλλοντας έργα.

Οι πέντε από τις έξι χώρες που έχουν προσχωρήσει / που είναι υποψήφιες για προσχώρηση αντλούν ωφελήματα από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα LIFE όπως προκύπτει από τους πίνακες στον πίνακα ΙΣΤ του παραρτήματος.

Το ποσοστό συμμετοχής στο πρόγραμμα LIFE σε έργα από τις χώρες αυτές, το οποίο συνδέεται με τη δική τους συμμετοχή (συμπεριλαμβανομένου και του PHARE) αυξήθηκε κάθε χρόνο (2001: 151%. 2002: 265%. 2003: 312% για το LIFE-Φύση και 105%, 150% και 221% για το LIFE-Περιβάλλον). Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί πως ορισμένες χώρες επωφελούνται περισσότερο από άλλες και ότι η Ρουμανία έχει καταβάλει περισσότερα από όσα έχει λάβει από το πρόγραμμα LIFE. Αυτό ερμηνεύεται από το γεγονός πως κατά τη διάρκεια της περιόδου επιλογής η εθνικότητα του έργου δεν λαμβάνεται υπόψη και επιλέγονται μόνον τα έργα με την υψηλότερη βαθμολογία.

Από το 2004 και μετά όλες οι χώρες που θα προσχωρήσουν θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα LIFE.

3.5. Νέα «επικοινωνιακή στρατηγική»

Ο κανονισμός LIFE III δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της δημοσιοποίησης ως μέσου κυκλοφορίας και μεταφοράς των αποτελεσμάτων των έργων LIFE σε άλλα παρόμοια έργα και των διδαγμάτων του προγράμματος σε άλλες πολιτικές ή κοινοτική νομοθεσία στον περιβαλλοντικό τομέα.

Ωστόσο, οι επικοινωνιακές δραστηριότητες του παρελθόντος δεν τόνισαν επαρκώς τα θετικά στοιχεία του προγράμματος, τα οποία συμπεριλαμβάνουν τα πολυάριθμα θετικά περιβαλλοντικά αποτελέσματα των έργων, την ανάπτυξη μιας «προσέγγισης βασισμένης στη γνώση», την εφαρμογή της υφιστάμενης περιβαλλοντικής νομοθεσίας και την ανάπτυξη νέων νομοθετικών μέσων.

Προκειμένου να ικανοποιηθούν οι νέες νομοθετικές απαιτήσεις, το Μάρτιο του 2002 εγκαινιάστηκε νέα επικοινωνιακή στρατηγική LIFE. Η επικοινωνιακή αυτή στρατηγική έχει ως κύριο στόχο την αξιοποίηση του δυναμικού του προγράμματος LIFE μέσω της καλύτερης χρήσης των περιορισμένων διαθέσιμων χρηματικών και ανθρώπινων πόρων. Αποβλέπει στην ενίσχυση της επικοινωνίας τόσο προς τους άμεσους συμμετέχοντες (οργανισμούς, δικαιούχους, κλπ.) όσο και προς τους έμμεσους αποδέκτες (πιθανοί αξιοποιητές των αποτελεσμάτων, πιθανοί δικαιούχοι, περιβαλλοντικές οργανώσεις, ενημερωμένα τμήματα του κοινού) καθώς και τον ευρωπαίο πολίτη / φορολογούμενο.

Η επικοινωνιακή στρατηγική στοχεύει στην απόδειξη της σκοπιμότητας του χρηματοδοτικού μέσου και την κατάδειξη της δυναμικότητας για μεταφορά των αποτελεσμάτων των έργων καθώς και τη σχέση τους με το Έκτο Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον.

Η εφαρμογή της επικοινωνιακής στρατηγικής, οδήγησε στην εισαγωγή ευρέος συνόλου επικοινωνιακών δράσεων.

* Η ιστοσελίδα του LIFE (http://europa.eu.int/comm/environment/ life/home.htm) ξανασχεδιάστηκε τον Ιούνιο του 2002 και απέκτησε νέα όψη, ενημερώθηκαν περίπου 350 δελτία έργων στη βάση δεδομένων των έργων LIFE, η οποία τώρα περιέχει τα αποτελέσματα των έργων, αναφορές στη νομοθεσία και σύνολο λέξεων κλειδιών για έρευνα. Μια δημοσκόπηση απέδειξε πως οι ιστοσελίδες LIFE έγιναν οι δημοφιλέστερες από τις ιστοσελίδες της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και μια από τις σελίδες που δέχτηκαν τους περισσότερους επισκέπτες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2002, με μέσο αριθμό 65.000 επισκέπτες μηνιαίως, 20% περισσότεροι από ό,τι το 2001.

* Αρκετά έργα LIFE παρουσιάστηκαν το 2002 σε τέσσερις σημαντικές εξειδικευμένες περιβαλλοντικές εκθέσεις (Greenweek-Βρυξέλλες, TemTecma-Μαδρίτη, Open Day-Βρυξέλλες, Aquatech-Άμστερνταμ), στις οποίες συμμετείχε το πρόγραμμα LIFE με περίπτερο και στις οποίες οργάνωσε διαλέξεις και προβολές.

* Το Νοέμβριο του 2002 η μονάδα LIFE εγκαινίασε ένα ηλεκτρονικό μηνιαίο δελτίο που αποστέλλεται σε πάνω από 3000 ενδιαφερόμενους (κυρίως δικαιούχους, οργανισμούς και εξειδικευμένο κοινό) και περιέχει πληροφορίες σχετικά με τα επιτυχή έργα LIFE, γεγονότα και δημοσιεύσεις.

* Κατά τη διάρκεια του 2002, δημοσιεύθηκε το ενημερωτικό δελτίο «LIFE, το Χρηματοδοτικό Μέσο για το Περιβάλλον» με στόχο την παροχή βασικής πληροφόρησης για το ευρύ κοινό.

* Επίσης κατά τη διάρκεια του 2002, εγκαινιάστηκε η σειρά των δημοσιεύσεων με τίτλο «Focus» (Εστία) με το φυλλάδιο «LIFE και Νερό» το οποίο συνοψίζει τα επιτεύγματα των έργων LIFE στον τομέα της διαχείρισης του νερού.

* Το 2003, τα δελτία «LIFE και Natura 2000», «LIFE και ανάπτυξη της υπαίθρου» και «LIFE και EMAS» κατέδειξαν τη συμβολή του χρηματοδοτικού μέσου στους τομείς αυτούς.

* Το 2003 ολοκληρώθηκε σύνολο τυποποιημένων διαφανειών για το LIFE-Περιβάλλον με στόχο την πληροφόρηση του εξειδικευμένου κοινού στα πλαίσια παρουσιάσεων στα κράτη μέλη και στις χώρες που συνδέονται με το LIFE.

* Το 2002 και το 2003 δημοσιεύθηκε «Ετήσια συλλογή» των νεοεπιλεγμένων έργων LIFE μαζί με τις ανακοινώσεις Τύπου, προκειμένου να πληροφορηθεί το κοινό για τα αποτελέσματα των διαδικασιών επιλογής.

* Το προσωπικό της μονάδας LIFE συμμετείχε σε αρκετές εκδηλώσεις και σε σεμινάρια LIFE στα κράτη μέλη, τις χώρες που προσχώρησαν, τις υποψήφιες για ένταξη χώρες και άλλες χώρες που συνδέονται με το LIFE.

Για το 2003 και 2004, η ανάπτυξη της επικοινωνιακής στρατηγικής προβλέπεται να περιλαμβάνει:

* τη δημιουργία βιβλιοθήκης οπτικοακουστικού υλικού με βίντεο, CD και φωτογραφίες από τα έργα LIFE.

* τη δημοσίευση τεσσάρων νέων φυλλαδίων («LIFE και καθαρές τεχνολογίες», LIFE και ξένα είδη» «LIFE και απόβλητα» και «LIFE και η οδηγία για τα πτηνά») και τη νέα «Ετήσια συλλογή» των νεοεπιλεγμένων έργων με τα δελτία τύπου.

* τη συμπλήρωση της επικαιροποίησης της βάσης δεδομένων των έργων και τη βελτίωση των δυνατοτήτων έρευνας.

* τη συνεχή επικαιροποίηση των ιστοσελίδων του LIFE.

* τη συνέχιση της δημοσίευσης του ενημερωτικού δελτίου LIFE.

4. Αποτελέσματα της αξιολόγησης

Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται καταρχάς η ανάλυση των αποτελεσμάτων από την Επιτροπή και στη συνέχεια τα κύρια συμπεράσματα του εξωτερικού συμβούλου με βάση τη δομή του κανονισμού που περιλαμβάνει τρία διαφορετικά θεματικά σκέλη.

4.1. Διαπιστώσεις της Επιτροπής

Προκειμένου να αξιολογήσει το LIFE-Φύση, η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τη βάση δεδομένων που δημιουργήθηκε το 2001. Αυτή η βάση δεδομένων περιέχει εξειδικευμένα δεδομένα σχετικά με τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την αρχή του LIFE και κατά συνέπεια μπορεί να δώσει συνολική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Ωστόσο, η βάση δεδομένων αναπτύσσεται προς το παρόν για το LIFE-Περιβάλλον και έτσι η Επιτροπή χρησιμοποίησε τομεακό παράδειγμα (βυρσοδεψία) για την αξιολόγηση.

Καθώς οι περισσότερες χώρες που προσχώρησαν ή που είναι υποψήφιες για προσχώρηση, άρχισαν να συμμετέχουν στα προγράμματα LIFE Περιβάλλον και LIFE-Φύση μόνο από το 2001 και μετά, η παρούσα αξιολόγηση στηρίζεται κυρίως σε έργα που χρηματοδοτήθηκαν στα 15 κράτη μέλη.

4.1.1. Life-Φύση

Το LIFE-Φύση δεν θα μπορέσει ποτέ να αντικαταστήσει τη γενική χρηματοδοτική στήριξη για τη διατήρηση της φύσης. Ένα μέτριο ποσό 47 εκατ. EUR διατέθηκε κατά μέσο όρο κάθε χρόνο από το 1992 μέχρι το 2003. Με βάση το γεγονός ότι το εκτιμώμενο ετήσιο κόστος του Natura 2000 [6] εκτιμήθηκε από 3.400 έως 5.700 εκατομμύρια EUR ετησίως, η απόδοση του LIFE-Φύση για 10% των ζωνών Natura 2000 θα πρέπει να θεωρηθεί ως σημαντική.

[6] Αναφορά στο άρθρο 8 της έκθεσης της ομάδας εργασίας.

Τα έργα του LIFE-Φύση οδήγησαν σε βελτιώσεις των επιστημονικών δεδομένων σχετικά με τις ζώνες και σε διορθώσεις σχετικά με τα σύνορα των ζωνών.

Τα έργα του LIFE-Φύση συνέβαλαν στην κατανόηση και την προοδευτική αποδοχή του Natura 2000, ιδίως σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία, όπου οι τοπικοί φορείς είχαν αμφιβολίες σχετικά με το Natura 2000.

Η προϋπόθεση εκ των προτέρων προσδιορισμού των ζωνών τη χρηματοδότηση από το LIFE-Φύση ενεθάρρυνε τα κράτη μέλη να προσδιορίσουν ταχύτερα τις ζώνες Natura 2000.

Κατά την πρώτη και δεύτερη φάση το LIFE-Φύση υποστήριξε τα κράτη μέλη όσον αφορά την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους στα πλαίσια του άρθρου 6 της οδηγίας «Οικότοποι» δηλαδή στην ανάπτυξη προγραμμάτων διαχείρισης για όλες τις ζώνες Natura 2000. Το LIFE-Φύση έκανε επίσης δυνατή τη συμμετοχή σε αρκετά προγράμματα δράσης που δημοσιεύθηκαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της Ευρώπης. Οι εργασίες αυτές συνέχισαν στα πλαίσια της σύνταξης και επικαιροποίησης των προγραμμάτων διαχείρισης ζωνών στην πλειοψηφία των έργων LIFE ΙΙΙ.

Το LIFE-Φύση συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη και εφαρμογή προγραμμάτων παρακολούθησης προκειμένου να ελεγχθούν οι επιπτώσεις των δράσεων διατήρησης και να εξαχθούν κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τη διαχείριση. Αυτό βοήθησε τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν την υποχρέωσή τους για παρακολούθηση στα πλαίσια της οδηγίας «Οικότοποι». Η εμπειρία που αποκτήθηκε από τα έργα οδήγησε σε αιτήματα για τη διασύνδεση των ζωνών μέσω βιολογικών διαδρόμων, που είναι ζωτικοί για την εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης συνοχής του δικτύου Natura 2000. Τα έργα παρέχουν γενικώς πολύτιμες «επιτόπου» πληροφορίες για την κατάσταση του Natura 2000 και της βιοποικιλότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το LIFE-Φύση εργάστηκε επίσης σε συνδυασμό με άλλη χρηματοδότηση και μέτρα. Πολλά έργα είχαν σαν αποτέλεσμα την εφαρμογή (φαινόμενο επαναδραστηριοποίησης) και προσαρμογής των αγροπεριβαλλοντικών μέτρων στις ζώνες Natura 2000 [7]. Οι σχετικές πληρωμές είναι δυνατό να εξασφαλίσουν τη συνεχή διαχείριση των σχετικών ζωνών. Άλλα έργα LIFE-Φύση συμβάλουν στη διαχείριση λεκανών απορροής στα πλαίσια της οδηγίας-πλαίσιο της ΕΕ για το νερό.

[7] LIFE και αγροπεριβάλλον ........

Η κάλυψη των ειδών και των ζωνών παραμένει μερική (βλέπε παράγραφο 3.1.2) ανάλογα με τον τύπο των έργων που υποβάλλονται και τις οικονομικές δυνατότητες του προγράμματος.

Σε ορισμένους τομείς υπάρχει ακόμη έλλειψη εμπειρογνωμόνων και τεχνικών δυνατοτήτων για τη λειτουργία του δικτύου και τα έργα του LIFE-Φύση θα πρέπει να συμβάλλουν στη δημιουργία των απαραίτητων δυνατοτήτων.

Η δικτύωση, η διαβίβαση των πληροφοριών ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς που εργάζονται στις διάφορες ζώνες - βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Η ανάπτυξη των έργων συνεργασίας (από το 2002 και μετά), έχει ωστόσο, διαμορφωθεί ειδικώς για να καλύψει αυτό το κενό.

Στο παρελθόν δόθηκε σχετικά λίγη προσοχή στις μεθοδεύσεις επίτευξης μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης προκειμένου να συνεχισθούν οι εργασίες διατήρησης που άρχισαν στα πλαίσια των έργων LIFE. Για το θέμα αυτό καταβάλλεται μεγαλύτερη προσοχή στα πλαίσια του LIFE ΙΙΙ αλλά έχουν γίνει πολύ λίγα από πλευράς μακροπρόθεσμης παρακολούθησης των έργων μετά την ολοκλήρωσή τους.

Λόγω των ενδογενών δεσμών με την δημιουργία του Natura 2000, ο ρόλος του LIFE-Φύση εξετάζεται στα πλαίσια της ευρύτερης συζήτησης για τη χρηματοδότηση του Natura 2000.

4.1.2. LIFE-Περιβάλλον

Μέχρι τώρα τα μόνα έργα που συγχρηματοδοτήθηκαν ήταν έργα επίδειξης όπως ορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 α) του κανονισμού. Το 2004 η Επιτροπή σχεδιάζει να εγκαινιάσει σειρά προπαρασκευαστικών έργων για νέες κοινοτικές δράσεις και εργαλεία σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 β) του κανονισμού.

Μέχρι τώρα δεν έγινε δυνατή η χρήση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων ανά τομέα, επειδή τα αποτελέσματα των έργων αξιολογήθηκαν πάντα μεμονωμένα. Η δημιουργία κεντρικής βάσης δεδομένων που θα ενσωματώνει τα αποτελέσματα όλων των έργων η οποία βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη θα κάνει κάτι τέτοιο σύντομα δυνατό.

Παρά το σχετικά μέτριο οικονομικό του βάρος, το LIFE-Περιβάλλον απέδειξε πως έχει τεχνική αξία. Το LIFE-Περιβάλλον επέδρασε θετικά όσον αφορά την απόδειξη της επιτόπου βιωσιμότητας της περιβαλλοντικής πολιτικής. Αυτή η «επιτόπου προσέγγιση» μαζί με την στρατηγική ανάλογα με τον τομέα επέτρεψε στο LIFE-Περιβάλλον να εξελιχθεί σε αποτελεσματικό εργαλείο ενίσχυσης της εφαρμογής των κοινοτικών πολιτικών σε εθνικό και τομεακό επίπεδο και άνοιξε νέους δρόμους. Ίσως το πιο σημαντικό επίτευγμα του LIFE-Περιβάλλον ήταν η ικανότητά του να εγκαινιάσει αλλαγές σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την εφαρμογή λύσεων για αρκετά μείζονα περιβαλλοντικά προβλήματα (π.χ. αριθμός επιτυχιών στον τομέα της επεξεργασίας αποβλήτων ιδίως σε τοπικό επίπεδο, καθαρές τεχνολογίες ....). Η επιτόπου προσέγγιση των έργων του LIFE-Περιβάλλον βοήθησε τους τοπικούς και περιφερειακούς τομείς να ενσωματώσουν τις περιβαλλοντικές απόψεις στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Το LIFE-Περιβάλλον έχει ριζώσει ιδίως στις τοπικές κοινότητες, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στις περιφερειακές κυβερνήσεις.

Η παρακάτω περίπτωση περιγράφει σαφώς το σημείο αυτό.

Μελέτη περίπτωσης: Η επίπτωση του LIFE-Περιβάλλον στον τομέα της βυρσοδεψίας.

Από τα πρώτα στάδια, το LIFE-Περιβάλλον ήταν ιδιαίτερα δραστήριο στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων που δημιουργεί ο κλάδος της βυρσοδεψίας. Από το 1993 το LIFE-Περιβάλλον έχει χρηματοδοτήσει 25 έργα τα οποία έχουν διαχειριστεί 21 διαφορετικοί δικαιούχοι σε αυτόν τον τομέα δραστηριότητας.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η συμμετοχή των 9,2 εκατομμυρίων EUR από το LIFE-Περιβάλλον είχε ως αποτέλεσμα συνολική επένδυση ύψους 35,5 εκατομμυρίων EUR.

Τα έργα αυτά κατανέμονται στα διάφορα κράτη μέλη και ιδίως σε εκείνα στα οποία υπάρχει βυρσοδεψία.

Τα έργα του LIFE-Περιβάλλον που αναπτύχθηκαν στον τομέα της βυρσοδεψίας καλύπτουν όλους τους τομείς εφαρμογής των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών (ΒΔΤ) προκειμένου να ενισχυθεί η εφαρμογή στον κλάδο αυτό της οδηγίας 96/61 σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (IPPC).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η άμεση επίπτωση του LIFE-Περιβάλλον εκτιμάται πως είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που καταδεικνύουν τα παραπάνω σχήματα. Οι περισσότερες από τις τεχνικές και μεθοδολογίες που επιδείχθηκαν στα πλαίσια των έργων αυτών αναπτύσσονται τώρα πλήρως στα κράτη μέλη.

4.1.3. LIFE-Τρίτες Χώρες

Το LIFE-Τρίτες Χώρες αποτελεί μέσο που δημιούργησε ευρύ ενδιαφέρον στις χώρες που γειτονεύουν με την Ευρωπαϊκή Ένωση όπως δείχνουν οι πολυάριθμες προτάσεις για τα έργα που υποβλήθηκαν.

Ανταποκρίνεται στις ανάγκες των χωρών αυτών να εγκαινιάσουν και να αναπτύξουν νέες δράσεις προκειμένου να αντιμετωπίσουν την υποβάθμιση του περιβάλλοντός τους. Η προσέγγιση που καθορίζεται στον κανονισμό LIFE III (στόχος ανάπτυξης ικανοτήτων, έργα που διαμορφώνονται από τις τρίτες χώρες, ευρύς θεματικός τομέας που καλύπτει τόσο τις πλευρές της φύσης όσο και της βιομηχανίας) ανταποκρίνεται επακριβώς στα προβλήματα των χωρών αυτών.

Οι δυνατότητες σύνταξης καλών προτάσεων για έργα φαίνεται να είναι καλύτερη στον Βορρά (Βαλτική, Βόρειος Μεσόγειος) από ό,τι στο Νότο (Μαγκρέμπ, Μασρέκ). Κατά συνέπεια θα πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες προώθησης του LIFE-Τρίτες Χώρες στις χώρες της Νότιας και Ανατολικής Μεσογείου. Αυτή ή διαδικασία επιλογής πραγματοποιείται σε στενή συνεργασία με άλλα τμήματα της Επιτροπής, ιδίως τις αντιπροσωπείες της Επιτροπής στις αντίστοιχες τρίτες χώρες, γεγονός που διευκολύνει τη συνοχή με άλλα προγράμματα συνεργασίας (SMAP, MEDA, CARDS, TACIS, κλπ.).

Το LIFE-Τρίτες Χώρες εξασφαλίζει σημαντική στήριξη στην ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων περιβαλλοντικών δράσεων στις χώρες που γειτονεύουν με την Ευρωπαϊκή Ένωση. οι υφιστάμενες δομές στις χώρες αυτές δεν είναι επαρκώς πλήρεις ή αποτελεσματικές. Ωστόσο θα πρέπει να καταβληθούν αυξημένες προσπάθειες προκειμένου να μετρηθεί η επίπτωση των έργων κατά πιο αποτελεσματικό τρόπο και να βελτιωθεί η δημοσιοποίηση των διδαγμάτων από τα επιτυχή έργα προκειμένου να αυξηθεί η παρακίνηση που εξασφαλίζει το LIFE-Τρίτες Χώρες.

4.1.4. Το LIFE και η ανάπτυξη πολιτικής

Από την ίδια τους τη φύση τα έργα LIFE εξασφαλίζουν στήριξη στην τρέχουσα και τη μελλοντική πολιτική. Η αλληλεπίδραση του LIFE-Φύση και της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διατήρηση της φύσης και τη γεωργία καταγράφεται σε 2 δημοσιεύματα.

Το «LIFE για το Nature 2000» αξιολογεί την έκταση στην οποία το LIFE-Φύση κάλυψε τις ζώνες Natura 2000 (βλέπε 3.1.2. παραπάνω). Αυτό είχε ως συνέπεια την εφαρμογή κατάλληλης διαχείρισης σε τουλάχιστον 10% των ζωνών Natura 2000 που καθορίστηκαν στα πλαίσια της οδηγίας «Οικότοποι», την ανάπτυξη εθνικών και περιφερειακών κατευθυντήριων γραμμών για τη διαχείριση των ζωνών και τη γενική εξοικείωση με τους στόχους του Natura 2000. Η δημοσίευση «Natura 2000 και τα αγροπεριβαλλοντικά μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης» περιγράφει τη συνέργια μεταξύ του LIFE και της πολιτικής ανάπτυξης της υπαίθρου μέσω της περιγραφής μιας σειράς από «επιτόπιες» περιπτώσεις. Κατά σταθερό τρόπο τα έργα LIFE αυτού του τύπου είχαν σαν αποτέλεσμα την προσαρμογή της διαχείρισης των ζωνών Natura 2000 σε γεωργικές περιοχές έτσι ώστε να είναι δυνατό να επωφεληθούν από μακροπρόθεσμη οικονομική στήριξη που διατίθεται μέσω των αγροπεριβαλλοντικών μέτρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα ίδια τα μέτρα προσαρμόστηκαν προκειμένου να εξυπηρετήσουν καλύτερα τη διατήρηση της φύσης ή προτάθηκαν εντελώς νέα μέτρα.

Το LIFE-Περιβάλλον έχει περισσότερες άυλες επιπτώσείς για ευρύτερο τομέα πολιτικών. Ένα παράδειγμα είναι η επίδειξη τεχνικών μείωσης του επιπέδου τοξικών αποβλήτων από την βυρσοδεψία (βλέπε 4.1.2).

4.2. Εξωτερική αξιολόγηση και πρακτικές συστάσεις

Η εξωτερική αξιολόγηση υπογράμμισε ορισμένα εμφανή θέματα που σχετίζονται με τη διαχείριση του χρηματοδοτικού μέσου και τα παραδοτέα και τα ωφελήματα που προκύπτουν από τα τρία σκέλη του.

Γενικά

Σύμφωνα με την εξωτερική αξιολόγηση, το πρόγραμμα LIFE παραμένει το μόνο χρηματοδοτικό μέσο που αφορά κατά κύριο λόγο την υποστήριξη της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής. Το LIFE είναι συμπληρωματικό άλλων Κοινοτικών προγραμμάτων που υποστηρίζουν επίσης την Κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική, όπως τα προγράμματα έρευνας, διαρθρωτικών ταμείων και ανάπτυξης της υπαίθρου.

Υπάρχουν άφθονες ενδείξεις πως το πρόγραμμα συμβάλει στην εφαρμογή της πολιτικής. Ωστόσο είναι λιγότερο σαφές κατά πόσο το LIFE συμβάλλει στην τόνωση της συζήτησης και την ανάπτυξη πολιτικής ή νομοθεσίας. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη αφού του πρόγραμμα αποτελείται από τρεις πολύ διαφορετικές θεματικές ενότητες κάθε μια από την οποία έχει τους δικούς της στόχους. Από τις ενότητες αυτές μόνον το LIFE-Περιβάλλον έχει ως στόχο την ανάπτυξη κοινοτικής πολιτικής. Οι υπόλοιπες δύο ενότητες, το LIFE-Φύση και το LIFE-Τρίτες Χώρες ασχολούνται με την εφαρμογή υφιστάμενων πολιτικών ή/και την ανάπτυξη των δυνατοτήτων για την εφαρμογή τους. Σύμφωνα με την εξωτερική αξιολόγηση, και τα τρία σκέλη του LIFE εκπληρώνουν χρήσιμους ρόλους και συνεχίζουν να είναι χρήσιμα.

Διαχείριση

Οι διαπιστώσεις της έκθεσης δείχνουν πως η διαχείριση του προγράμματος LIFE φαίνεται να είναι αποτελεσματική από πλευράς κόστους σε σχέση με άλλα προγράμματα της ΕΚ. Γενικώς η διαχείριση του προγράμματος LIFE είναι αποτελεσματική μέσω της χρήσης συστηματικών και αυστηρών διαδικασιών που εισήχθησαν από τη μονάδα LIFE. Η μονάδα έχει επίσης υιοθετήσει μερικά εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία διαχείρισης, ιδιαίτερα της βάσης δεδομένων ESAP και Butler. Αυτές οι βάσεις δεδομένων θα πρέπει να θεωρούνται ότι αντιπροσωπεύουν βέλτιστες πρακτικές και θα πρέπει να υιοθετηθούν ή να χρησιμοποιηθούν ως υποδείγματα για το μελλοντικό πρόγραμμα LIFE ή τον διάδοχό του.

Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις, πολλοί εμπλεκόμενοι φορείς έχουν την εντύπωση πως οι διαδικασίες διαχείρισης γίνονται γραφειοκρατικές και ότι ίσως υπάρχει ευκαιρία απλοποίησής τους.

Η εξωτερική αξιολόγηση διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Η ομάδα διαχείρισης της μονάδας LIFE πρέπει να εξετάζει περιοδικώς τις διαδικασίες στα πλαίσια συνεχούς δραστηριότητας βελτίωσης με στόχο τον προσδιορισμό της έκτασης ορθολογικότερης οργάνωσής τους.

Οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι φορείς δεν είχαν ιδιαίτερες απόψεις ως προς το κατά πόσον η ίδια μονάδα θα έπρεπε να διαχειρίζεται και τους τρεις θεματικούς τομείς του LIFE. Ωστόσο οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι φορείς θεώρησαν ότι το πρόγραμμα LIFE και οι τρεις του συνιστώσες ή οι διάδοχοί τους θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαχείρισης στα πλαίσια της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος.

Η εξωτερική αξιολόγηση διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Η αλλαγή της δομής διαχείρισης δεν αποτελεί πλεονέκτημα προς το παρόν, αλλά θα πρέπει να μελετηθεί η διαχείριση του LIFE-Τρίτες Χώρες μετά τη διεύρυνση.

Υποβολή και διαδικασία επιλογής προτάσεων

Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι φορείς θεωρούσαν πως η ετήσια πρόσκληση για υποβολή προτάσεων είναι σωστή, αλλά θεώρησαν ότι αυτό θα μπορούσε να γίνεται κατά τη διάρκεια συγκεκριμένου μήνα στις αρχές κάθε χρόνου. Αυτό θα διευκόλυνε τους αιτούντες να προγραμματίσουν χρονικά τις προτάσεις τους. Η εξωτερική αξιολόγηση πιστεύει ότι η ετήσια πρόσκληση υποβολής προτάσεων είναι σωστή αλλά η διαδικασία θα πρέπει να πραγματοποιηθεί δύο μήνες νωρίτερα εάν αυτό είναι δυνατό.

Πολλοί εμπλεκόμενοι φορείς θεωρούν πως η διαδικασία υποβολής και επιλογής των προτάσεων είναι πολύ γραφειοκρατική και πως θα μπορούσε να επωφεληθεί από κάποια απλοποίηση.

Η εξωτερική αξιολόγηση διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην εξασφάλιση του γεγονότος ότι τα κριτήρια επιλογής των προτάσεων συσχετίζονται με τις οδηγίες για την υποβολή πρότασης και επίσης με τη δομή των εντύπων υποβολής προτάσεων.

Αυτό θα εξασφαλίσει στους αιτούντες τη δυνατότητα να καταλάβουν τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθούν οι προτάσεις τους και θα απλοποιήσει την εργασία των αξιολογητών.

Άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς, ιδιαίτερα στα κράτη μέλη ζήτησαν μεγαλύτερη διαφάνεια στη διαδικασία επιλογής των έργων. Ωστόσο, ο αξιολογητής θεωρεί ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στη βάση δεδομένων ESAP, η οποία διατίθεται μέχρι τώρα μόνο στις εθνικές αρχές για το LIFE-Περιβάλλον, σε όλες τις εθνικές αρχές, θα δώσει απάντηση σε όλα τα προβλήματα των κρατών μελών.

LIFE-Φύση

Οι διαπιστώσεις της έκθεσης δείχνουν ως το LIFE-Φύση ήταν ιδιαίτερα επιτυχές στον καθορισμό και στη ενίσχυση της δημιουργίας των 20.000 ζωνών διατήρησης Natura 2000 σε όλη την ΕΕ. Η κύρια επίπτωση του προγράμματος ήταν ο καθορισμός των ζωνών, δραστηριότητα που έχει τώρα ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό, και η ανάπτυξη προγραμμάτων διαχείρισης. Ωστόσο, μέχρι σήμερα το LIFE είχε τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει πρακτικά μέτρα διατήρησης σε περίπου 10% των ζωνών Natura.

Ο εξωτερικός αξιολογητής υποδεικνύει πως παρά το γεγονός ότι αυτό αποτελεί από μόνο του σημαντικό και αξιόλογο επίτευγμα, η κύρια πρόκληση του LIFE-Φύση είναι να επιτύχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα παρακινώντας τη δραστηριότητα στο υπόλοιπο 90%.

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς που ερωτήθηκαν θεώρησαν πως το LIFE-Φύση απετέλεσε αναγκαίο και εξαιρετικά αποδοτικό μέσο για την εφαρμογή των οδηγιών «Πτηνά» και «Οικότοποι». Θεώρησαν ότι θα ήταν δυνατό να πραγματοποιηθούν περισσότερες δράσεις αν διαθέτονταν πρόσθετος προϋπολογισμός αλλά οι περισσότεροι θεώρησαν πως το LIFE-Φύση είναι πιο κατάλληλο για τη χρηματοδότηση έργων επαναδραστηριοποίησης. Ζωτικό πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι δεν υπάρχει στην Ευρώπη ικανός αριθμός έμπειρου και καταρτισμένου προσωπικού στη διατήρηση για την εκτέλεση πολύ περισσότερων έργων.

Κατά συνέπεια, ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

- Το LIFE-Φύση θα πρέπει να συνεχίσει να παίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της εφαρμογής του Natura 2000 ή στη δημιουργία υποδομής για την εφαρμογή του Natura 2000.

- Το πρόγραμμα θα μπορούσε να παίξει σημαντικότερο ρόλο στον εντοπισμό τυχόν χρηματοδότησης για διατήρηση και στην υποβοήθήση της ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού για όσους εργάζονται στον τομέα της διατήρησης της φύσης. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με τη μορφή οδηγών ή συλλογών εργαλείων και θα μπορούσε να συμπληρώσει τις δραστηριότητες επίδειξης που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

- Θα πρέπει να υποστηριχθεί η υποβολή αιτήσεων για περισσότερα έργα συνεργασίας προκειμένου να ενισχυθεί η ανάπτυξη του Natura 2000 ως δικτύου ζωνών και θα πρέπει να προωθηθούν περισσότερο τα οφέλη των έργων LIFE.

Οι διαπιστώσεις δείχνουν πως οι οδηγίες «Πτηνά» και «Οικότοποι» είναι το ίδιο σημαντικές για τις χώρες που προχώρησαν και οι οποίες θα γίνουν σύντομα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα επέκτασης του πεδίου εφαρμογής του LIFE-Φύση προκειμένου να συμπεριληφθούν επιπλέον χώρες που γειτονεύουν με τη Μαύρη Θάλασσα.

Επιπλέον, ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει τη σύσταση:

- Τα έργα LIFE θα πρέπει να παρακολουθούνται συστηματικά επί αρκετά χρόνια μετά την ολοκλήρωσή τους, προκειμένου να διευκολυνθεί η αξιολόγηση του βαθμού της αειφορίας ή του βαθμού της πιθανής αντιγραφής. Κάτι τέτοιο θα εξασφαλίσει την προσδιορισμό της ταυτότητας και τη δημοσιοποίηση των κρίσιμων συντελεστών επιτυχίας καθώς και των φραγμών στην μακροπρόθεσμη επιτυχία των έργων.

Η μόνη σημαντική κριτική της έκθεσης για το LIFE-Φύση σχετίζεται με τις δραστηριότητες δημοσιοποίησης. Κατά τη διάρκεια της τρίτης φάσης του LIFE σημαντικές προσπάθειες φαίνεται πως καταβλήθηκαν προκειμένου να βελτιωθεί η επικοινωνία μεταξύ των δικαιούχων του LIFE και η διαφάνεια όσον αφορά τα αποτελέσματα των έργων, ιδίως μέσω της ανάπτυξης και εφαρμογής επικοινωνιακής στρατηγικής.

Ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Η επικοινωνιακή στρατηγική θα πρέπει να αποτελεί ζωτικό τμήμα κάθε παρόμοιου μελλοντικού προγράμματος. Θα πρέπει να μελετηθεί η δυνατότητα σύναψης συμβάσεων με ειδικούς στον τομέα της εμπορίας για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων δημοσιοποίησης του προγράμματος.

Τα δελτία πληροφοριών «NEWSFLASH» και «Natura 2000» φαίνεται πως αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμα εργαλεία για τη δημοσιοποίηση των τελευταίων εξελίξεων και τη διευκόλυνση της επαφής μεταξύ των διαχειριστών των έργων. Αυτό θα μπορούσε επίσης να θεωρηθεί ως τομέας βέλτιστης πρακτικής.

LIFE-Περιβάλλον

Η εξωτερική αξιολόγηση υποδεικνύει ότι υπάρχουν περιορισμένες μόνο ενδείξεις πως το LIFE-Περιβάλλον υποστηρίζει «προπαρασκευαστικές δράσεις» οι οποίες υποβοηθούν τη δοκιμή, επικαιροποίηση και ανάπτυξη πολιτικής της ΕΕ ή των κρατών μελών. Ωστόσο υπάρχουν επαρκή στοιχεία πως το LIFE-Περιβάλλον επέδειξε και βοήθησε στην πιστοποίηση ποικιλίας καθαρών τεχνολογιών σε ζωτικούς τομείς όπως η βελτίωση της ποιότητας του νερού και η ανακύκλωση των αποβλήτων, η υιοθέτηση των οποίων θα βοηθήσει στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ.

Οι διαπιστώσεις δείχνουν πως τα κράτη μέλη εκτιμούν το πρόγραμμα και θεωρούν πως το LIFE συμπληρώνει και καλύπτει τα κενά των εθνικών προγραμμάτων. Θεωρείται πως τα έργα LIFE είναι πιο αποτελεσματικά στις περιπτώσεις όπου ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας εργάζονται μαζί και στις περιπτώσεις που συμμετέχουν μεγαλύτερες ΜΜΕ.

Σημαντική συζήτηση πραγματοποιήθηκε τόσο στην Επιτροπή όσο και μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τον ορισμό της καινοτομίας και του κατά πόσον θα έπρεπε να θεωρούνται κατάλληλα για υποστήριξη μόνον τα έργα τα οποία είναι καινοτόμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Κατά συνέπεια, ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Θα πρέπει να μελετηθεί ο τρόπος επίτευξης μεγαλύτερης επίπτωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μία πιθανή εναλλακτική λύση είναι να εστιαστεί η χρηματοδότηση του LIFE-Περιβάλλον σε μεγαλύτερα έργα από πολλές χώρες με πανευρωπαϊκή διάσταση, ενώ θα αφήνονται τα κράτη μέλη να χρηματοδοτήσουν τα μικρότερα έργα στα πλαίσια των δικών τους προγραμμάτων. Μια άλλη εναλλακτική λύση είναι η συνέχιση της στήριξης των έργων του τύπου που χρηματοδοτούνται προς το παρόν αλλά η διάθεση ενός τμήματος του προϋπολογισμού για την παρακολούθηση της τεχνικής επιτυχίας του έργου και της «εμπορίας» των αποτελεσμάτών του για αντιγραφή σε ολόκληρη την Κοινότητα.

- Εάν το LIFE-Περιβάλλον συνεχίσει υπό την παρούσα του μορφή θα πρέπει να προσδιοριστούν δύο διακριτοί τύποι έργων:

«Καινοτόμα» έργα που υποστηρίζουν την πρώτη εμπορική χρήση μιας τεχνολογίας ή πρακτικής στην Ευρώπη και έργα «δημοσιοποίησης» που διευκολύνουν τη μεταφορά τεχνολογίας σε όλη την Ευρώπη με τη στήριξη της πρώτης εμπορικής χρήσης τεχνολογίας ή πρακτικής σε μία χώρα ακόμη και αν η τεχνολογία έχει ήδη επιδειχθεί κάπου αλλού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα έργα καινοτομίας θα πρέπει να χρηματοδοτούνται σε υψηλότερο ποσοστό από ό,τι τα έργα δημοσιοποίησης και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναλάβουν δέσμευση δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων των δικών τους έργων δημοσιοποίησης.

Το επίπεδο των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων θεωρείται από πολλά κράτη μέλη ότι είναι εξαιρετικά μεταβλητό. Ωστόσο, οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι φορείς αναγνώρισαν την ανάγκη για τη χρήση εξωτερικών εμπειρογνωμόνων καθώς θεωρήθηκε ότι δεν υπάρχει στα πλαίσια της Επιτροπής όλη η εμπειρογνωμοσύνη και η εμπειρία που απαιτείται για την αξιολόγηση όλων των προτάσεων.

Ο εξωτερικός αξιολογητής διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Η Επιτροπή θα πρέπει να αναθεωρήσει τα κριτήρια για την επιλογή των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων.

Όλοι σχεδόν οι εμπλεκόμενοι φορείς θεωρούν πως για το LIFE-Περιβάλλον, η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των έργων σε κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να βελτιωθεί. Παρά το γεγονός πως όλα τα έργα περιλαμβάνουν κάποιο στοιχείο δημοσιοποίησης και παράγουν δημοσιοποιήσιμα αποτελέσματα όπως μελέτες περιπτώσεων και βίντεο, είναι σπάνιο για τις ομάδες των έργων να περιλαμβάνουν επαγγελματίες της εμπορίας και είναι σαφές πως τα αποτελέσματα δεν χρησιμοποιούνται στο μέγιστο δυνατό τρόπο. Κατά συνέπεια υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία όσον αφορά την αντιγραφή των έργων.

Η εξωτερική αξιολόγηση διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικοί στην εμπορία προκειμένου να υποβοηθηθεί η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των επιτυχών έργων του LIFE-Περιβάλλον.

LIFE-Τρίτες Χώρες

Η αξιολόγηση υπογραμμίζει πως υπάρχουν ικανοποιητικά στοιχεία που δείχνουν πως η διαχείριση του LIFE-Τρίτες Χώρες είναι σωστή και πως τα έργα αυτά συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων των τρίτων χωρών. Το LIFE καλύπτει έναν σημαντικό τομέα καθόσον έχει τη δυνατότητα να ανταποκρίνεται σχετικά γρήγορα και ευέλικτα στις περιβαλλοντικές ανάγκες και προτεραιότητες των τρίτων χωρών. Το πρόγραμμα συντονίζεται επίσης καλά με τα μεγαλύτερα προγράμματα ενισχύσεων όπως το SMAP, το CARDS και το TACIS μέσω στενής επαφής με την αντιπροσωπεία της ΕΕ στις χώρες στόχους.

Η εκ των κάτω προς τα πάνω φύση του προγράμματος, στα πλαίσια του οποίου οι ιδέες για τα έργα αναπτύσσονται από τους παραλήπτες, είχε ως αποτέλεσμα το LIFE να αντιμετωπίσει ζωτικά περιβαλλοντικά ζητήματα στις χώρες-στόχους έγκαιρα.

Η γεωγραφική κάλυψη του LIFE-Τρίτες Χώρες θα χρειασθεί να αλλάξει μετά τη διεύρυνση το 2004 όταν δέκα χώρες συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου και της Μάλτας προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η μελλοντική γεωγραφική κάλυψη του LIFE-Τρίτες Χώρες θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία με τους ευρωπαίους γείτονές της, που καθορίστηκε στην ανακοίνωση για την πανευρωπαϊκή περιβαλλοντική συνεργασία μετά το συνέδριο το 2003 στο Κίεβο.

Η εξωτερική αξιολόγηση διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση:

- Θα πρέπει να μελετηθεί η επέκταση της κάλυψης του LIFE-Τρίτες Χώρες προκειμένου να συμπεριλάβει τη Σερβία-Μαυροβούνιο, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και τις δυτικές χώρες των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών που γειτονεύουν με τη Μαύρη Θάλασσα.

5. Συμπεράσματα

Τα ακόλουθα συμπεράσματα προέκυψαν από την εσωτερική αξιολόγηση και ανάλυση καθώς και από τις συστάσεις της εξωτερικής μελέτης.

* Η διαχείριση του LIFE θα πρέπει να απλοποιηθεί. Ιδιαίτερα η διαδικασία επιλογής που παραμένει ακόμη εξαιρετικά επίπονη. Η παρακολούθηση των έργων δημιουργεί επίσης πολύ μεγάλο διοικητικό βάρος. Οι ανθρώπινοι πόροι που χρησιμοποιούνται από την Επιτροπή για τις εργασίες αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν καλύτερα εάν αφιέρωναν περισσότερο χρόνο στη δημοσιοποίηση και τη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων προκειμένου να βελτιωθεί το περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

- Ενδείκνυται κατά συνέπεια η αναθεώρηση των υφιστάμενων διαδικασιών επιλογής και διαχείρισης και η εξέταση τρόπων απλοποίησής τους χωρίς να μειωθεί η αξιοπιστία τους ή η αποδοτικότητά τους.

- Ο αριθμός των καινοτόμων έργων θα πρέπει να περιοριστεί (θα πρέπει να ευνοούνται προγράμματα που συγκεντρώνουν αρκετά εθνικά ή υπερεθνικά έργα και εξασφαλίζουν έτσι τη δημιουργία δικτύων ήδη από τη φάση του σχεδιασμού). Η εναλλακτική αυτή λύση θα πρέπει να συνδυάζει τα πλεονεκτήματα πιο αποκεντρωμένης διαχείρισης με καλύτερη δημοσιοποίηση και χρήση των αποτελεσμάτων.

- Για το LIFE-Περιβάλλον, η πραγματοποίηση προπαρασκευαστικών δράσεων (βλέπε παραπάνω), μπορεί επίσης να συμβάλει στην ενίσχυση της προσέγγισης του προγράμματος και στην απλοποίηση της κεντρικής διοικητικής διαχείρισης.

* Το LIFE-Φύση έχει μέχρι τώρα καλύψει μικρό τμήμα του δικτύου για την εισαγωγή της διαχειριστικής προσέγγισης του Natura 2000. Η θετική αξιολόγηση του προγράμματος υποδεικνύει ότι θα ήταν δυνατό να συνεχισθεί πάνω στις ίδιες κατευθύνσεις.

Για μια μικρή μεταβατική περίοδο, δεν κρίνεται αναγκαία η τροποποίηση του κανονισμού. Εντούτοις:

- τα κριτήρια για την επιλογή των έργων θα πρέπει να προσαρμοστούν, χωρίς να απαιτηθεί αναθεώρηση του άρθρου 2 του κανονισμού LIFE προκειμένου να προωθηθούν έργα τα οποία έχουν:

- τις μεγαλύτερες επιπτώσεις και ευρεία γεωγραφική κάλυψη (έναρξη περιφερειακών ή διεθνών προγραμμάτων διαχείρισης),

- αυξημένη δυνατότητα εκπαίδευσης προκειμένου να εξασφαλιστεί η εν συνεχεία παρακολούθηση, και

- επιπτώσεις όσον αφορά τη δικτύωση (ενίσχυση των έργων συνεργασίας).

Τέλος, θα πρέπει να βελτιωθεί η δημοσιοποίηση και η χρήση των αποτελεσμάτων.

* Το δυναμικό του LIFE-Περιβάλλον δεν έχει ακόμη πλήρως αξιοποιηθεί. Ο υφιστάμενος κανονισμός είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί καλύτερα με την προώθηση προγραμμάτων που προπαρασκευάζουν την ανάπτυξη νέων κοινοτικών δράσεων και μέσων σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον.

Τα υφιστάμενα έργα επίδειξης αφορούν πολλά ζητήματα, γεγονός που περιπλέκει την εργασία επιλογής και δεν διευκολύνει την αξιολόγηση ή την ορθολογική χρήση των αποτελεσμάτων.

- Έχει σημασία να περιοριστεί ο τομέας των επιλέξιμων έργων στα ζητήματα για τα οποία υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για προκήρυξη προσκλήσεων υποβολής προτάσεων οι οποίες να εστιάζονται περισσότερο με βάση τις τρέχουσες πολιτικές προτεραιότητες. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται ήδη στα πλαίσια των κατευθυντηρίων γραμμών αλλά δεν έχει μέχρι σήμερα χρησιμοποιηθεί.

- Το κριτήριο της καινοτομίας θα πρέπει να οριστεί καλύτερα και να αφορά μόνο τις καινοτόμες τεχνολογίες και όχι τη μεταφορά υφιστάμενων τεχνολογιών οι οποίες θα πρέπει να καλύπτονται από άλλα χρηματοδοτικά μέσα που είναι πλέον κατάλληλα από το LIFE

* Το LIFE-Τρίτες Χώρες μπορεί επίσης να συνεχίσει υπό την παρούσα του μορφή με ενίσχυση της δράσης υποστήριξης της προετοιμασίας των έργων.

* Για τα τρία θεματικά σκέλη του LIFE θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν περισσότερο τα αποτελέσματα, ιδιαίτερα με αύξηση της επικοινωνίας και της δικτύωσης. Θα πρέπει να προβλεφθεί η διάθεση περισσότερων οικονομικών πόρων και πιθανότητα η βοήθεια από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες

Το συμπέρασμα της Επιτροπής, το οποίο στηρίζεται και από την εξωτερική αξιολόγηση είναι ότι:

* Το LIFE είναι ένα χρήσιμο χρηματοδοτικό μέσο και η συνέχισή του είναι δικαιολογημένη.

* Οι προσπάθειες σχετικά με την οργάνωση και τη διαχείριση του προγράμματος που ξεκίνησαν από την έναρξη του LIFE ΙΙΙ θα πρέπει να συνεχισθούν.

* Οι δυνατότητες του LIFE-Περιβάλλον θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως στα πλαίσια του Έκτου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον.

* Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν περισσότερο τα αποτελέσματα προκειμένου να υποστηριχθεί περαιτέρω η αειφόρος ανάπτυξη.

Κατά συνέπεια προτείνεται η παράταση του κανονισμού για περίοδο τριών ετών, λαμβανομένων υπόψη των βελτιώσεων που εντοπίστηκαν κατά την αξιολόγηση. Η παράταση θα πρέπει να λάβει υπόψη την ανάγκη για συνέχεια και θα πρέπει επίσης να εξασφαλίσει τη μετάβαση στις νέες δημοσιονομικές προοπτικές μετά το 2006.

Για την περίοδο μετά το 2006, θα απαιτηθεί να ληφθούν υπόψη οι νέοι στόχοι της Κοινότητας και οι πόροι που θα διατεθούν για τους στόχους αυτούς καθώς και η έκταση στην οποία το περιβάλλον θα συμπεριληφθεί στα άλλα κοινοτικά ταμεία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Life-Φύση

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: (έτη Ευρώπη των 12/15/Υποψήφιες Χώρες)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: διεθνή. μέγεθος έργου. προϋπολογισμός πρότασης

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

LIFE-Περιβάλλον

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο πίνακας περιλαμβάνει την κατανομή ανά θέμα για τις δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το 2000 μέχρι το 2002. Δεν είναι πλήρης και αφορά μόνο τα έργα που έχουν ολοκληρωθεί.

Πίνακας ΣΤ - LIFE-Περιβάλλον Αριθμός έργων που χρηματοδοτήθηκαν ανά έτος και χώρα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας Ζ - LIFE-Περιβάλλον Οικονομική συμβολή στα έργα του LIFE-Περιβάλλον (ευρώ ανά χώρα)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή δεδομένων: Αποφάσεις της Επιτροπής

LIFE Τρίτες Χώρες

Πίνακας Η LIFE-Τρίτες Χώρες Επιλογή έργων

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΠ = ετήσιες πιστώσεις πληρωμών

ΚΠΠ = πίστωση πληρωμών που απορροφήθηκε από το πρόγραμμα LIFE III

% Π = ποσοστό πληρωμών που απορροφήθηκε σε σχέση με την ετήσια πίστωση πληρωμών

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή δεδομένων : Σύστημα SINCOM - αναλήψεις υποχρεώσεων για έργα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

σε εκατομ. EUR