Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου περί της εφαρμογής των ειδικών καθεστώτων ενθάρρυνσης της προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της προστασίας του περιβάλλοντος, που προβλέπονται στα άρθρα 7 και 8 των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 3281/94 και (ΕΚ) αριθ. 1256/96 του Συμβουλίου για την εφαρμογή των πολυετών συστημάτων γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων όσον αφορά ορισμένα βιομηχανικά και γεωργικά προϊόντα καταγωγής των αναπτυσσόμενων χωρών»

(98/C 73/15)

Στις 14 Νοεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε κατά πλειοψηφία (μια αποχή), τη γνωμοδότησή του στις 25 Νοεμβρίου 1997 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 350ή σύνοδο ολομέλειάς της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 112 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 11 αποχές.

1. Γενικές παρατηρήσεις

Στη γνωμοδότησή της για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την εφαρμογή ενός πολυετούς συστήματος γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων για την περίοδο 1995-1997 σε ορισμένα βιομηχανικά προϊόντα καταγωγής αναπτυσσόμενων χωρών» και την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την παράταση, το 1995,της των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 3833/90, (ΕΟΚ) αριθ. 3835/90 και (ΕΟΚ) αριθ. 3900/90 περί εφαρμογής των γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα καταγωγής αναπτυσσόμενων χωρών» (CES 1159/94), η ΟΚΕ είχε ήδη εκφράσει την υποστήριξή της προς τις ειδικές ενθάρρυντικές ρυθμίσεις, τις οποίες η Επιτροπή έχει μεταφράσει τώρα σε συγκεκριμένες προτάσεις. Η ΟΚΕ επικροτεί απόλυτα τις προτάσεις της Επιτροπής, διότι συνιστούν μια εξαιρετικά ενδεδειγμένη και αποτελεσματική παροχή θετικών μέτρων για την προαγωγή του σεβασμού των κανόνων για την εργασία και το περιβάλλον στις δικαιούχους χώρες των ΓΔΠ.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Όσον αφορά τα προτεινόμενα μέτρα για την ενίσχυση της συμμόρφωσης με ορισμένους διεθνείς κανόνες εργασίας, η ΟΚΕ επικροτεί την έντονη έμφαση που δίδει η Επιτροπή (στα άρθρα 3, 4 και 5) στο γεγονός ότι, ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στις πρόσθετες προτιμήσεις, οι επίδοξες δικαιούχοι χώρες πρέπει να καταδείξουν ότι τόσο η νομοθεσία όσο και η πρακτική τους παρέχουν ένα πλαίσιο με ρεαλιστική δυνατότητα εγγύησης της συνδικαλιστικής ελευθερίας και της κατάργησης της παιδικής εργασίας, όπως και την έμφαση στη σημασία των αυστηρών διαδικασιών ελέγχου και συνεργασίας, των επιτόπιων ελέγχων και της παροχής αποτελεσματικής τεχνικής βοήθειας στις δικαιούχους χώρες, ώστε να μπορέσουν να συγκροτήσουν την κατάλληλη διοικητική υποδομή και να αναπτύξουν τις αναγκαίες τεχνικές ελέγχου (άρθρα 6 και 7).

H ΟΚΕ θα ήθελε να υπογραμμίσει επ' αυτού τη σημασία της παραπομπής στις εκθέσεις των αρμόδιων αρχών του ΟΗΕ για τους εν λόγω τομείς, συγκεκριμένα της Επιτροπής της ΔΟΕ για τη Συνδικαλιστική Ελευθερία, της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την Εφαρμογή των Συμβάσεων και των Συστάσεων της ΔΟΕ και της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

2.2. Επίσης η ΟΚΕ ανησυχεί μήπως η πρακτική εφαρμογή του νέου συστήματος κινήτρων περιορίσει και πάλι τα πλεονεκτήματα του μεταρρυθμισθέντος το 1995 Γενικού Συστήματος, δηλαδή την απλότητα, τη διαφάνεια και τη προβλεψιμότητα.

Ύστερα από δεκαετίες συνεργασίας με τις «προτιμησιακές» χώρες οι παράγοντες αυτοί αποτελούν αποφασιστικό βήμα για την αποτελεσματικότητα των μέτρων που αφορούν την ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών.

Δεν επιτρέπεται κατά κανένα τρόπο να τεθούν σε κίνδυνο.

2.3. Ταυτόχρονα, όμως, η ΟΚΕ εκφράζει την έκπληξη και τη απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η πρόταση της Επιτροπής περιορίζει το νέο μέσο σε αυτές τις τρεις Συμβάσεις της ΔΟΕ σχετικά με την ελευθερία διαπραγμάτευσης και την προστασία του δικαιώματος οργάνωσης (αριθ. 87), σχετικά με το δικαίωμα οργάνωσης και συλλογικής διαπραγμάτευσης (αριθ. 98) και σχετικά με την κατώτατη ηλικία για την έναρξη απασχόλησης (αριθ. 138). Η επιλογή αυτή αποκλίνει από προηγούμενες θέσεις της Επιτροπής αναφορικά με το διεθνές εμπόριο και τα εργασιακά πρότυπα, τις οποίες είχε υποστηρίξει η ΟΚΕ και οι οποίες περιελάμβαναν επίσης τις Συμβάσεις της ΔΟΕ σχετικά με την καταναγκαστική εργασία και σχετικά με την κατάργηση της καταναγκαστικής εργασίας (αριθ. 29 και 105) και σχετικά με τις διακρίσεις (στην απασχόληση και το επάγγελμα) (αριθ. 111). Αυτές οι τρεις Συμβάσεις, μαζί με τις Συμβάσεις αριθ. 87 και 98, θεωρούνται οι βασικές συμβάσεις της ΔΟΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην πρόταση αυτή η Επιτροπή τις αγνοεί χωρίς καμία εξήγηση. Μολονότι αντιλαμβάνεται ότι το άρθρο 7 του ισχύοντος Κανονισμού περί του ΣΓΠ πραγματεύεται ήδη την καταναγκαστική εργασία, η ΟΚΕ, εντούτοις, κρίνει ότι η εξάλειψη της παιδικής εργασίας πρέπει να ανταμειφθεί με πρόσθετες προτιμήσεις.

2.4. Ένα άλλο, συναφές σημείο που απαιτεί διευκρίνιση είναι ότι η Επιτροπή συμπεριέλαβε τη Σύμβαση σχετικά με την κατώτατη ηλικία (αριθ. 138) χωρίς κανένα περαιτέρω σχόλιο. Ένα σχόλιο που επιθυμεί να κάνει η ΟΚΕ είναι πως, αν και συμφωνεί απόλυτα ότι το πρόβλημα της παιδικής εργασίας πρέπει να ληφθεί υπόψη στον προτεινόμενο κανονισμό του Συμβουλίου, είναι λυπηρό το γεγονός ότι μόνο 4 από τα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν κυρώσει τη Σύμβαση της ΔΟΕ για την κατώτατη ηλικία. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει για άλλη μια φορά ότι σε τέτοιες περιπτώσεις οι απαιτήσεις της ΕΕ θα είναι πολύ πιο αξιόπιστες αν όλα τα κράτη μέλη της πληρούν και τα ίδια τα κριτήρια τα οποία ζητούν από τις άλλες χώρες να πληρούν. Σε σχέση με τη Σύμβαση αριθ. 111 (διακρίσεις, απασχόληση και επάγγελμα), η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τις παλαιότερες διαπιστώσεις της ότι 3 κράτη μέλη (η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο) δεν έχουν ακόμη κυρώσει αυτό το μέσο της ΔΟΕ. Γι' αυτό η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει την πρωτοβουλία να προβεί σε διαβουλεύσεις με όσα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη κυρώσει τη Σύμβαση αριθ. 138, με σκοπό την προσπάθεια για υπερνίκηση των σχετικών εμποδίων στο προβλέψιμο μέλλον. Επιπλέον, η ΟΚΕ ελπίζει ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ θα συμβάλουν ενεργά στις εργασίες για τη μελλοντική Σύμβαση της ΔΟΕ σχετικά με τις πιο επικίνδυνες μορφές εκμετάλλευσης της παιδικής εργασίας, η οποία θα κυρωθεί από τα κράτη μέλη όσο το δυνατόν συντομότερα μετά την υιοθέτησή της από τη Διεθνή Διάσκεψη Εργασίας το 1999 και στη συνέχεια θα συμπεριληφθεί από το Συμβούλιο στον παρόντα προτεινόμενο κανονισμό παράλληλα με τη Σύμβαση αριθ. 138.

2.5. Όσον αφορά τα προτεινόμενα μέτρα για την ενθάρρυνση της συμμόρφωσης με τους διεθνείς κανόνες για το περιβάλλον, η ΟΚΕ ναι μεν κατανοεί τις δυσκολίες που επισημαίνονται σχετικά με τον καθορισμό περιβαλλοντικών ρητρών, αλλά πιστεύει ότι αυτού του τύπου τα κίνητρα είναι παρόλα αυτά επιθυμητά, εφόσον είναι πρακτικώς εφικτά. Συμφωνεί με την επιλογή της Επιτροπής να χρησιμοποιηθεί ως κριτήριο η συμμόρφωση με τους κανόνες του ΔΟΤΞ (Διεθνούς Οργανισμού για την Τροπική Ξυλεία).

2.6. Η ΟΚΕ επικροτεί, επίσης, την πρόταση της Επιτροπής (στα άρθρα 3-4 και 10- 11) να δημοσιεύει όλες τις αιτήσεις για τις πρόσθετες προτιμήσεις στην Επίσημη Εφημερίδα, ούτως ώστε όλοι οι ενδιαφερόμενοι που διαθέτουν εμπειρογνωμοσύνη και σχετικές πληροφορίες να έχουν τη δυνατότητα να γνωστοποιήσουν τα στοιχεία τους. Ιδιαίτερα επικροτεί την αναγνώριση, στην αιτιολογική έκθεση της Επιτροπής, της σημασίας των διαβουλεύσεων με αρμόδιους οργανισμούς και, συγκεκριμένα, με τη ΔΟΕ, εθνικές και διεθνείς αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις και οργανώσεις εργοδοτών και ειδικευμένους ΜΚΟ (ανθρώπινα δικαιώματα, θέματα περιβάλλοντος), συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων των καταναλωτών. Εκτός από τη συμβολή τους στην παροχή πληροφοριακών στοιχείων, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση, η ΟΚΕ θα πρότεινε να παρέχεται με τις νέες ρυθμίσεις η δυνατότητα στις διεθνείς συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις οργανώσεις εργοδοτών να συμμετέχουν στις επισκέψεις σε χώρες για τις οποίες υπάρχουν ιδιαίτερες αμφιβολίες όσον αφορά τον σεβασμό των εργατικών δικαιωμάτων. Αυτό φαίνεται σκόπιμο ενόψει του ρόλου τους και της εμπειρίας που διαθέτουν στον μηχανισμό εποπτείας της ΔΟΕ.

2.7. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι οι πρόσθετες προτιμήσεις χρειάζεται να ορισθούν σε υψηλό επίπεδο, για να αποτελέσουν πραγματικό κίνητρο για την τήρηση των σκοπούμενων εργασιακών και περιβαλλοντικών κανόνων. Για τον ίδιο λόγο, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση για την παραχώρηση των πρόσθετων προτιμήσεων ακόμη και στις χώρες που έχουν παύσει πλέον να υπόκεινται στο βασικό καθεστώς. Όσον αφορά το πιθανό κόστος αυτών των μέτρων, η ΟΚΕ συμφωνεί με την εκτίμηση της Επιτροπής ότι, δεδομένης της έλλειψης σεβασμού των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της προστασίας του περιβάλλοντος που υπάρχει σε πολλές δικαιούχους χώρες των ΓΔΠ, η συνολική επίπτωση στην ΕΕ είναι απίθανο να είναι εξαιρετικά υψηλή και οπωσδήποτε θα είναι πολύ χαμηλότερη από το μέγιστο θεωρητικό όριο των 787,7 εκατ. Ecu, που αναφέρει η Επιτροπή στο δημοσιονομικό δελτίο, το οποίο συνοδεύει την πρόταση κανονισμού.

2.8. Η ΟΚΕ λυπάται, εντούτοις, για την έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς της Επιτροπής, στην πρόταση κανονισμού ή έστω στην αιτιολογική της έκθεση, στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ). Για τις ΛΑΧ, φυσικά, δεν θα υπήρχε δυνατότητα παροχής βελτιωμένων προτιμησιακών δασμών, αφού το επίπεδο των δασμών για αυτές τις χώρες έχει ήδη ορισθεί σε μηδέν. Αυτό ενδέχεται να περιορίσει σοβαρά το πεδίο εφαρμογής των νέων διατάξεων, αφού οι ΛΑΧ δεν θα έχουν έτσι κανένα κίνητρο για να βελτιώσουν τη συμμόρφωσή τους με τα δικαιώματα των εργαζομένων και την προστασία του περιβάλλοντος. Στην περίπτωσή τους, η ΟΚΕ προτείνει να ληφθούν πρόσθετα μέτρα, ώστε να τους παρασχεθεί ένα κίνητρο για να τηρούν τα δικαιώματα των εργαζομένων και να εφαρμόζουν περιβαλλοντική προστασία. Συγκεκριμένα, το καθεστώς ΓΔΠ για αυτές τις χώρες θα πρέπει να συμπεριληφθεί στις συζητήσεις σχετικά με τη δυνατότητα πρόσθετων αναπτυξιακών ενισχύσεων. Η ΟΚΕ παραπέμπει, επίσης, σχετικά στη γνωμοδότησή της για την «Αναπτυξιακή βοήθεια, τη χρηστή διακυβέρνηση και τον ρόλο των κοινωνικοοικονομικών ομάδων συμφερόντων» () και στις παρατηρήσεις που διατυπώνει εκεί σχετικά με τα πρότυπα χρηστής διακυβέρνησης.

2.9. Οι προτάσεις της Επιτροπής είναι ελαφρώς ασαφείς όσον αφορά τις διαδικασίες αναστολής ή απόσυρσης των πρόσθετων πλεονεκτημάτων ΓΔΠ (άρθρο 14). Η ΟΚΕ θα πρότεινε η διαδικασία διαμαρτυρίας να συνίσταται στη δυνατότητα κάθε μέρους με έννομο συμφέρον στην υπόθεση, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων των οικονομικών και κοινωνικών ομάδων συμφερόντων, να υποβάλει στην Επιτροπή πρόταση για έναρξη έρευνας. Για να εξασφαλισθεί η καλή λειτουργία του νέου μηχανισμού, η ΟΚΕ προτείνει η αίτηση έρευνας να συνεπάγεται αυτόματα την έναρξη της έρευνας εντός 30 ημερών, εκτός εάν δύναται να υποδειχθεί βάσιμος λόγος αμφισβήτησης της καλής πίστης του μέρους από το οποίο προέρχεται η διαμαρτυρία. Προτείνει επίσης να προβλεφθούν, όπως συμβαίνει στις διαδικασίες αντιντάμπιγκ, προσωρινά μέτρα για την αναστολή των πρόσθετων πλεονεκτημάτων ΓΔΠ της χώρας κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της έρευνας, η οποία θα χρειαστεί κάποιο χρόνο για να τηρηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.

2.10. Η ΟΚΕ ερμηνεύει το άρθρο 14 παράγραφος 1, που αφορά την πλήρη ή μερική αναστολή των πρόσθετων δασμολογικών προτιμήσεων με την επιφύλαξη της «εφαρμογής του άρθρου 9 των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 3281/94 και 1256/96 του Συμβουλίου», ως αναφερόμενο προπάντων στην περίπτωση «απάτης». Η ΟΚΕ φρονεί ότι αυτή η διάταξη θα πρέπει να σημαίνει ότι κάθε αναληθής παρουσίαση ενός προϊόντος ως παραχθέντος με σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων ή/και των περιβαλλοντικών προτύπων, χωρίς αυτό να ισχύει στην πραγματικότητα, θα πρέπει να θεωρείται όσον αφορά τις ΓΔΠ περίπτωση «απάτης» και να συνεπάγεται, για τις χώρες στις οποίες έχουν χορηγηθεί αρχικά πρόσθετες προτιμήσεις, αλλά διαπιστώνεται στη συνέχεια ότι παραβιάζουν τα δικαιώματα των εργαζομένων στους σχετικούς τομείς, απώλεια όχι μόνο των πρόσθετων δασμολογικών τους πλεονεκτημάτων, αλλά της γενικής πρόσβασής τους στις δασμολογικές απαλλαγές των ΓΔΠ.

2.11. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι τρέχουσες προσπάθειες σχετικά με την κοινωνική επισήμανση και τους κώδικες δεοντολογίας για ορισμένα προϊόντα, οι οποίες περιλαμβάνουν παρόμοιους εργασιακούς και περιβαλλοντικούς κανόνες με αυτούς που προτείνονται στον νέο κανονισμό του Συμβουλίου, ενδέχεται να θιγούν από την κατά χώρα προσέγγιση του τελευταίου. Αν και η ΟΚΕ πιστεύει ότι η κατά χώρα προσέγγιση είναι η πιο πρακτική, ζητεί από την Επιτροπή να σκεφθεί τρόπους και μέσα για την εξαίρεση της επιτυχούς αυτορύθμισης από τις διαδικασίες αναστολής ή απόσυρσης που προβλέπονται στην παρούσα πρόταση και να θεσπίσει μια συμπληρωματική διαδικασία.

2.12. Ενόψει του μεγάλου αριθμού των δικαιούχων χωρών, αν όλες οι χώρες που ενδιαφέρονται για το νέο καθεστώς υποβάλουν ταχέως και λίγο-πολύ ταυτόχρονα αίτηση για τα νέα πλεονεκτήματα, μπορεί να αναμένεται ένας τεράστιος όγκος εργασίας για την Επιτροπή. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη προσεκτικής προσέγγισης από πλευράς της Επιτροπής ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, που θα της δώσει το χρόνο να αξιολογήσει σωστά τη συμμόρφωση των επίδοξων δικαιούχων χωρών με τις νέες ρυθμίσεις. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης, ως εκ τούτου, την ανάγκη για αξιολόγηση του σημερινού επιπέδου των ανθρώπινων πόρων που αφιερώνει η Επιτροπή στις ΓΔΠ και, αν κριθεί απαραίτητο από αυτήν την αξιολόγηση, για αύξηση του αριθμού των υπαλλήλων της Επιτροπής που ασχολούνται με τους μηχανισμούς εποπτείας των ΓΔΠ, καθώς και της προσπάθειας για κατάλληλη κατάρτιση αυτών των υπαλλήλων.

2.13. Εν κατακλείδι, η ΟΚΕ συνιστά εμφατικώς να ληφθούν βεβαίως υπόψη οι ανωτέρω παρατηρήσεις της όσον αφορά την πρακτική ερμηνεία των νέων ρυθμίσεων για τις ΓΔΠ, αλλά κατά τα άλλα η παρούσα πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό του Συμβουλίου να υιοθετηθεί από το Συμβούλιο με την υφιστάμενη μορφή της χωρίς καθυστέρηση. Ελπίζει δε ότι η Επιτροπή θα σκεφθεί σοβαρά να συμπεριλάβει στο προσεχές μέλλον στο μέτρο που προτείνει τις θεμελιώδεις Συμβάσεις της ΔΟΕ για την καταναγκαστική εργασία και τις διακρίσεις καθώς και τις νέες συμβάσεις της ΔΟΕ, που θα συναφθούν το 1999, σχετικά με τη παιδική εργασία.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 287 της 22.9.1997, σ. 44.