Αριθ. C 250/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος έρευνας σχετικά με την 
ασφάλεια των αντιδραστήρων 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 17 Ιουνίου 1983) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: κούς στόχους που αναφέρονται στο πρόγραμμα-πλαίσιο 
και το πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη της πυρηνι­
κής ενέργειας σχάσης" 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
Ατομικής Ενεργείας, και ιδίως το άρθρο 7, 
την πρόταση που υπέβαλε η Επιτροπή αφού ζήτησε τη 
γνώμη της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: ότι το Συμβούλιο με την απόφαση ... θέσπισε ερευνητικό 
πρόγραμμα άμεσης δράσης για την ασφάλεια των αντι­
δραστήρων" 
ότι είναι σκόπιμο να συμπληρωθεί το πρόγραμμα άμεσης 
δράσης για την ασφάλεια των αντιδραστήρων από πρό­
γραμμα δράσης με από κοινού ανάληψη δαπανών, και 
χρησιμοποίηση της εμπειρίας και των εγκαταστάσεων 
των κρατών μελών, 
ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ: 
ότι το Συμβούλιο εξέδωσε στις 22 Ιουλίου 1975 ψήφισμα 
για τα προβλήματα τεχνολογίας στον τομέα της πυρηνι­
κής ασφάλειας" 
ότι το Συμβούλιο εξέδωσε στις 18 Φεβρουαρίου 1980 
ψήφισμα για τους ταχείς αναπαραγωγικούς αντιδραστή­
ρες" 
ότι το Συμβούλιο, με την απόφαση ..., ενέκρινε τις δομές 
και τις διαδικασίες διαχείρισης και συντονισμού των κοι­
νοτικών δραστηριοτήτων έρευνας, ανάπτυξης και επίδει­
ξης' Άρθρο 1 
Θεσπίζεται πρόγραμμα έρευνας για την ασφάλεια των 
αντιδραστήρων, όπως αυτό εκτίθεται στο παράρτημα, για 
περίοδο τεσσάρων ετών από την 1η Ιανουαρίου 1984. 
Άρθρο 2 
Το ποσό που θεωρείται αναγκαίο για την πραγματοποί­
ηση του προγράμματος αυτού υπολογίζεται σε 81 300 000 
ECU, το δε προσωπικό εκτιμάται σε 17 υπαλλήλους. 
ότι το Συμβούλιο με την απόφαση ... θέσπισε πρό­
γραμμα-πλαίσιο, με το οποίο καθορίζεται η ευρωπαϊκή 
στρατηγική στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολο­
γίας" 
ότι η Επιτροπή ανακοίνωσε στο Συμβούλιο πρόγραμμα 
δράσης για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας σχά­
σης" Άρθρο 3 
Το πρόγραμμα που καθορίζεται στο παράρτημα είναι 
δυνατόν να αναθεωρηθεί κατά το τέλος του τρίτου έτους 
σύμφωνα με τις κατάλληλες διαδικασίες. 
Άρθρο 4 
ότι η εφαρμογή προγραμμάτων έρευνας στον τομέα της 
πυρηνικής ασφάλειας είναι ένα από τα κυριότερα μέσα 
που διαθέτει η Επιτροπή για να συμμετάσχει στην ακίν­
δυνη παραγωγή πυρηνικής ενέργειας και την προστασία 
των εργαζομένων, του πληθυσμού και του περιβάλλοντος' 
ότι η εφαρμογή αυτή καλύπτει τις επιλογές και τους ειδι-Για την εφαρμογή του προγράμματος αυτού η Επιτροπή 
επικουρείται από τη Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρι­
σης και Συντονισμού του προγράμματος «πυρηνική 
σχάση», της οποίας οι αρμοδιότητες και η σύνθεση έχουν 
καθοριστεί με την απόφαση ... (δομές και διαδικασίες 
διαχείρισης και συντονισμού). 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/7 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΑΠΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ 
ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει θεωρητικές και πειραματικές ερευνητικές εργασίες που πρέπει να γίνουν σε 
συνεργασία. Οι εργασίες αυτές αφορούν την πρόληψη ατυχημάτων, τη λεπτομερή μελέτη ατυχημάτων και 
τις συνέπειες τους, καθώς και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την πιθανολογική εκτίμηση κινδύνων. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο μέρη: 
α) τμήμα αφιερωμένο στην ασφάλεια των αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος, όπου θα μελετηθούν τα εξής 
συγκεκριμένα σημεία: 
— ανθρώπινος παράγων και αλληλεπίδραση ανθρώπου/μηχανής, 
— προστασία των πυρηνικών εγκαταστάσεων από την έκρηξη του αερίου νέφους, 
— προβλήματα μηχανικής και υλικών που δημιουργούνται από τα χαλύβδινα μέρη των αντιδραστή­
ρων ελαφρού ύδατος, 
— θερμο-υδραυλική και σοβαρές υποβαθμίσεις που προκαλούνται από το καύσιμο σε περιπτώσεις 
ατυχημάτων, κατά τα οποία λαμβάνει χώρα απώλεια ψυκτικού μέσου του πρωτεύοντος κυκλώμα­
τος, 
— ποοβλήματα της κατανομής της καύσης και του ελέγχου του υδρογόνου σε περιπτώσεις ατυχημά­
των, 
— επίπεδο ακτινοβολιών που οφείλονται στα προϊόντα σχάσης σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημά­
των, 
— ατμοσφαιρική διάδοση των προϊόντων σχάσης μετά από ατυχήματα, 
— μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την πιθανολογική αξιολόγηση των κινδύνων' 
β) τμήμα αφιερωμένο στην ασφάλεια των ταχέων αντιδραστήρων ψυχομένων με νάτριο, όπου θα μελετη­
θούν τα εξής συγκεκριμένα σημεία: 
— όργανα, έλεγχος και προστασία, 
— ανάλυση των μεταβατικών φαινομένων, 
— εναρμόνιση των συστατικών στοιχείων και των δομών, 
— θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια της τεχνολογίας του νατρίου, 
— συμπεριφορά του καυσίμου κατά τα μεταβατικά φαινόμενα και φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα 
μετά από ατυχήματα (πειράματα εντός αντιδραστήρος), 
— πορεία των προϊόντων της σχάσης σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων, 
— κίνηση και αλληλεπίδραση των τετηγμένων υλικών σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων. 
Το πρόγραμμα θα τεθεί σε εφαρμογή με συμβάσεις. 
Αριθ. C 250/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΚΟΙΝΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ 
ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ (1984-1987) 
(Τεχνικό προσάρτημα) 
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ 
1. ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΚΟΙΝΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ ΕΛΑΦΡΟΥ ΥΛΑΤΟΣ (1984-1987) 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Οι πυρηνικοί σταθμοί ελαφρού ύδατος έφθασαν στο στάδιο της βιομηχανικής και εμπορικής ανάπτυξης 
στην αρχή της δεκαετίας του 70. Σήμερα λειτουργούν περισσότεροι από 200 σταθμοί του τύπου αυτού σε 
ολόκληρο τον κόσμο, ενώ περισσότεροι από 130 είναι υπό κατασκευή. Στις χώρες της Κοινότητας περίπου 
40 σταθμοί ευρίσκονται σε λειτουργία και γύρω στους 30 είναι υπό κατασκευή με αντίστοιχη εγκατεστη­
μένη ηλεκτρική ισχύ 40 000 και 37 000 MW. Η εφαρμογή των προγραμμάτων κατασκευής εξαρχής συνοδεύ­
τηκε με την εκτέλεση σημαντικών προγραμμάτων έρευνας στον τομέα της ασφάλειας. Μολονότι μπορεί να 
θεωρηθεί ότι η εκμετάλλευση των υφισταμένων σταθμών έγινε υπό καλές συνθήκες ασφάλειας, τα σχετικά 
προγράμματα έρευνας θα πρέπει να συνεχιστούν για πολλούς λόγους. Τα αποτελέσματα των προγραμμάτων 
αυτών είναι απαραίτητα για να δώσουν στους κατασκευαστές και σε εκείνους που εκμεταλλεύονται τους 
σταθμούς τη δυνατότητα να βελτιώσουν το επίπεδο προστασίας όχι μόνο των εργαζομένων, του πληθυσμού 
και του περιβάλλοντος, αλλά και των ιδίων των εγκαταστάσεων, με τη λήψη κατάλληλων προληπτικών 
μέτρων και μέτρων ασφαλείας. Τα αποτελέσματα των ερευνών αποβλέπουν στην προαγωγή των γνώσεων 
για τα σημαντικότερα φαινόμενα και με τον τρόπο αυτό δίνουν τη δυνατότητα ποσοτικής εκτίμησης και 
αξιολόγησης των περιθωρίων ασφαλείας κατά τη σχεδίαση και την εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων που 
ευρίσκονται σήμερα υπό κατασκευή ή σε λειτουργία. Τα αποτελέσματα της έρευνας για την ασφάλεια είναι 
απαραίτητα στους υπεύθυνους για την άδεια και τους ελέγχους, ώστε να τους επιτρέψουν να καθορίζουν με 
μεγαλύτερη ακρίβεια τα όρια στα οποία πρέπει να λειτουργούν οι εγκαταστάσεις και να προσδιορίζουν τα 
μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται σε περίπτωση ατυχήματος. Στο σημερινό πολιτικο-κοινωνικό πλαίσιο, οι 
έρευνες για την ασφάλεια παίζουν σημαντικό ρόλο στην αποδοχή από το κοινό της χρήσης της πυρηνικής 
ενέργειας, διότι, αφενός, επιτρέπουν ρεαλιστικότερη εκτίμηση των κινδύνων που σχετίζονται με την παρα­
γωγή ηλεκτρικής ενέργειας πυρηνικής προέλευσης και, αφετέρου, διευκολύνουν τη σύγκριση των κινδύνων 
αυτών με τους κινδύνους που σχετίζονται με άλλες βιομηχανικές διαδικασίες. Τέλος, η έρευνα για την ασφά­
λεια αποτελεί αναγκαία στήριξη για να προαχθεί στην Κοινότητα ο τομέας των κριτηρίων και των κανόνων 
ασφαλείας για τους σταθμούς ελαφρού ύδατος. 
Τα προγράμματα έρευνας που διεξάγονται στην Κοινότητα και στις βιομηχανικές χώρες όπου εξελίσσεται η 
κατηγορία των σταθμών ελαφρού ύδατος, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν προχωρήσει σημαντικά 
κατά τα τελευταία έτη. Το ατύχημα που συνέβη το 1979 στο σταθμό των ΗΠΑ ΤΜΙ-2 έδειξε τη σημασία του 
ρόλου και της συμπεριφοράς των χειριστών σε περιπτώσεις ατυχημάτων καθώς και των αλληλουχιών γεγο­
νότων που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρή υποβάθμιση των καυσίμων στοιχείων. 
Εκτός αυτού, καθώς κατανοούνται καλύτερα τα προβλήματα που τίθενται σε τυπικές περιπτώσεις ατυχημά­
των οι οποίες λαμβάνονται υπόψη κατά τη μελέτη των αντιδραστήρων, καταβάλλεται μεγαλύτερη προσπά­
θεια αφενός για τη μελέτη ανώμαλων καταστάσεων που, άσχετα με την έκταση τους, διαταράσσουν τη 
λειτουργία των εγκαταστάσεων, και αφετέρου για τη μελέτη πολύ πιο σοβαρών και λιγότερο πιθανών ατυ­
χημάτων. Οι τάσεις αυτές εκτίθενται στην πρόταση προγράμματος που ακολουθεί κατωτέρω. 
Η κοινοτική έρευνα για την ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος 
Όσον αφορά τα τεχνολογικά προβλήματα της πυρηνικής ασφάλειας, οι ερευνητικές δραστηριότητες σε κοι­
νοτικό επίπεδο εντάσσονται στο πλαίσιο του πολυετούς προγράμματος του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Η 
ασφάλεια των αντιδραστήρων αποτελεί από το 1973 το σημαντικότερο σκέλος του προγράμματος αυτού. Ο 
προϋπολογισμός του εν εξελίξει προγράμματος (1980-1983) ανέρχεται σε 172 εκατομμύρια ECU και το 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/9 
προσωπικό σε 716 άτομα, από τα οποία περισσότερα από τα μισά ασχολούνται με τους αντιδραστήρες ελα­
φρού ύδατος. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει θεωρητικές και πειραματικές δραστηριότητες για την ανά­
λυση των ατυχημάτων και των συνεπειών τους, καθώς και για τη βελτίωση των μεθοδολογιών και τη 
χρησιμοποίηση των αναγκαίων οργάνων για την πρόληψη των ατυχημάτων. Σημαντική προσπάθεια κατα­
βάλλεται για την ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων και προηγμένων μεθοδολογιών, με σκοπό τη μείωση της 
αβεβαιότητας κατά την πιθανολογική αξιολόγηση των κινδύνων. 
Οι αναλυτικές και πειραματικές δραστηριότητες συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον τους κυρίως στη μελέτη 
φυσικών φαινομένων που παίζουν αποφασιστικό ρόλο τόσο σε περιπτώσεις ατυχημάτων απώλειας ψυκτι­
κού μέσου όσο και εν γένει σε μεταβατικά φαινόμενα, που επίσης έχουν σαν αποτέλεσμα σοβαρή υποβάθ­
μιση τόυ πυρήνα. Οι στόχοι των ερευνών αυτών είναι να βελτιώσουν και να επαληθεύσουν τους κώδικες 
ασφαλείας και, αν είναι δυνατόν, να προσφέρουν νέα στοιχεία για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών 
μεθόδων τόσο για την εκμετάλλευση όσο και για περιπτώσεις ανάγκης. 
Στον τομέα αυτό ευρίσκονται σε εξέλιξη δύο σημαντικά σχέδια: η εγκατάσταση εκτός αντιδραστήρα LOBI 
και η εγκατάσταση εντός αντιδραστήρα Super-Sara. 
Οι κύριοι στόχοι τον LO ΒΙ είναι: 
— η εκτέλεση προγραμμάτων απώλειας ψυκτικού μέσου, με την προσομοίωση θραύσης των σωληνώσεων 
με οπές διαφόρων μεγεθών σε τρεις διαφορετικές πιθανές θέσεις του βρόχου LOBI που «έχει υποστεί 
βλάβη». Σκοπός των πειραμάτων είναι η εξέταση της επίδρασης της θερμο-υδραυλικής συμπεριφοράς 
των επιμέρους στοιχείων που αποτελούν το πρωτεύον σύστημα σε περιπτώσεις ατυχημάτων κατά τα 
οποία λαμβάνει χώρα απώλεια ψυκτικού μέσου (φάση της απώλειας της πίεσης), με τη μέτρηση όλων 
των σημαντικών θερμο-υδραυλικών μεγεθών και ιδίως εκείνων που έχουν σχέση με την ψύξη του 
πυρήνα' 
— η εφαρμογή των πειραματικών αποτελεσμάτων για την επαλήθευση και τη βελτίωση των κωδίκων υπο­
λογισμού της απώλειας της πίεσης και των σχετικών με τους κώδικες αυτούς θεωριών, που χρησιμοποι­
ούνται στην ανάλυση της ασφάλειας των αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος. 
Το πρόγραμμα δοκιμών Super-Sara ήταν μια σειρά πειραμάτων εντός αντιδραστήρα (στον αντιδραστήρα 
Essor), τα οποία επανεξετάστηκαν το 1980 και τέθηκαν σε διεθνή βάση. Κατά τη διάρκεια των ετών 1980-
1982 προχώρησε η κατασκευή του βρόχου, η προετοιμασία των πειραματικών δοκιμών και η συζήτηση του 
τεχνικού περιεχομένου των διαφόρων φάσεων του προγράμματος με τους εμπειρογνώμονες και τις εθνικές 
αντιπροσωπείες. 
Οι δραστηριότητες αυτές συμπληρώνονται με δύο άλλα σχέδια: 
— Το σχέδιο Ακεραιότητα του πρωτεύοντος συστήματος, του οποίου το αντικείμενο είναι κυρίως η ανά­
πτυξη των διαδικασιών και των υπολογιστικών μεθόδων για την ανίχνευση ατελειών στις κατασκευές, 
καθώς και για την αξιόπιστη πρόβλεψη της διάρκειας ζωής των κατασκευών και των μερών που αποτε­
λούν τον αντιδραστήρα. Μεταξύ των τελευταίων αυτών το δοχείο του αντιδραστήρα είναι σαφώς το 
σημαντικότερο, πράγμα που λαμβάνεται υπόψη στην επιλογή των παραμέτρων και των οριακών κατα­
στάσεων κατά τις πειραματικές δοκιμές και τους υπολογισμούς. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕ) παί­
ζει το ρόλο του συντονιστή στην εφαρμογή του διεθνούς προγράμματος για την επιθεώρηση των χαλύ­
βδινων στοιχείων (PISC) που διεξάγεται υπό την αιγίδα του CSNI. Το ΚΚΕ επίσης ετοιμάζει νέο 
πειραματικό πρόγραμμα με δοχείο αντιδραστήρα υπό κλίμακα 1/5. Σκοπός του προγράμματος αυτού 
είναι να καθοριστεί μια προσέγγιση του προβλήματος της επαλήθευσης κατά τρόπο συστηματικό. 
— Το σχέδιο Αξιοπιστία και αξιολόγηση κινδύνων, του οποίου οι δύο κύριες στενά αλληλένδετες δραστη­
ριότητες αίναι η ανάλυση της αλληλουχίας γεγονότων σε περιπτώσεις ατυχημάτων και το Ευρωπαϊκό 
Σύστημα Αξιοπιστίας Στοιχείων (ERDS). Η ανάλυση της αλληλουχίας γεγονότων σε περιπτώσεις ατυ­
χημάτων έχει σαν αντικείμενο την αναγνώριση των διαφόρων κατηγοριών των αλληλουχιών αυτών 
πριν και μετά το ατύχημα και την ανάπτυξη σχετικών μοντέλων, έχοντας ιδιαίτερα υπόψη τη χρονική 
διαδοχή των γεγονότων και τη σχέση ανθρώπου/συστήματος. 
Κύριος σκοπός του ERDS είναι η δημιουργία κεντρικού συστήματος τράπεζας δεδομένων, που θα 
παρέχει τις αναγκαίες πληροφορίες για την αξιολόγηση των κινδύνων στους αντιδραστήρες ελαφρού 
ύδατος. Η τράπεζα αυτή, εν μέρει τουλάχιστον, τίθεται ήδη εν χρήσει. Τα στοιχεία προέρχονται από 
διάφορους εθνικούς οργανισμούς και ο σημαντικότερος στόχος προς το παρόν είναι να αναλυθούν τα 
στοιχεία αυτά. 
Το 1979 αποφασίστηκε για την περίοδο 1979-1983 η εκτέλεση ενός μικρού προγράμματος έρευνας με 
κοινές δαπάνες. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος αυτού για την «Ασφάλεια των θερμικών αντι­
δραστήρων ύδατος» ανερχόταν σε 6,3 εκατομμύρια ECU. Θεωρητικά το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε 
κατά 50 °/ο, στην πραγματικότητα όμως κατά 37 °/ο λόγω περιορισμού του προϋπολογισμού, ενώ οι 
έρευνες διεξήχθηκαν σε εθνικά εργαστήρια και οργανισμούς των κρατών μελών πάνω στα εξής τρία 
θέματα: 
Αριθ. C 250/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
— μελέτες επιμέρους επιδράσεων σχετικών με το φαινόμενο απώλειας ψυκτικού μέσου του πρωτεύ­
οντος κυκλώματος, κυρίως στη φάση της επανεμβάπτισης του πυρήνα (σκέλος Α), 
— μελέτες σχετικές με την προστασία των πυρηνικών εγκαταστάσεων από εκρήξεις νεφών αερίων 
(σκέλος Β), 
— μελέτες για την ατμοσφαιρική διάδοση ραδιενεργών ουσιών που αποδεσμεύονται συνεπεία ατυχή­
ματος (σκέλος Γ). 
Το πρόγραμμα αυτό, που ευρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη, θα περατωθεί κατά το τέλος του 1983. Από 
τώρα όμως είναι δυνατό να προβλεφθεί ότι τα αποτελέσματα του, τα οποία θα δημοσιευτούν, θα αντι­
προσωπεύουν για την Κοινότητα σημαντική εμπειρία σχετικά με τα τρία θέματα που περιλαμβάνει. Η 
Επιτροπή αναμένει ότι θα συνεχιστεί και θα ενισχυθεί ο πρωτεύων ρόλος της στον τομέα της πυρηνικής 
ασφάλειας μέσω των δύο τύπων δράσης: την άμεση ενέργεια που θα πραγματοποιηθεί στα εργαστήρια 
του ΚΚΕ, και την ενέργεια με κοινές δαπάνες που θα διεξαχθεί στα εργαστήρια των κρατών μελών. 
Υπό το πρίσμα αυτό, το πρόγραμμα δράσης που προτείνει για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας 
σχάσης, όπου η πυρηνική ασφάλεια αποτελεί πολύ σημαντικό στόχο, λαμβάνει ευρέως υπόψη τα απο­
τελέσματα των δύο εν εξελίξει προγραμμάτων που αναφέρθηκαν εν συντομία ανωτέρω. Όσον αφορά 
την ενέργεια με κοινές δαπάνες σχετικά με την ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος, το δεύτερο 
από τα προτεινόμενα προγράμματα, με τετραετή διάρκεια, συνεχίζοντας τις έρευνες που έγιναν στο 
πλαίσιο του πρώτου προγράμματος θα καλύψει δέσμη τεχνικών θεμάτων σαφώς ευρύτερη. 
Τεχνικά θέματα που περιλαμβάνονται — Επεξεργασία τον προγράμματος 
Όπως συνέβη στο παρελθόν για τον προσδιορισμό του πρώτου προγράμματος «Ασφάλεια των θερμικών 
αντιδραστήρων ύδατος», η Επιτροπή, το 1981 και το 1982, ζήτησε τη γνώμη της κοινοτικής ομάδας εργασίας 
αριθ. 2 «Ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος — Έρευνες», για να επιλέξει τα θέματα που πρέπει να 
ληφθούν υπόψη στο νέο διευρυμένο πρόγραμμα έρευνας. Προκειμένου να γίνει βαθύτερη εξέταση της κατά­
στασης που επικρατεί σε ορισμένους τομείς, με τη σύμφωνη γνώμη της ομάδας εργασίας αριθ. 2, η Επιτροπή 
συγκρότησε ad hoc υπο-ομάδες εργασίας, οι συστάσεις των οποίων αποτελούν τη βάση των προτάσεων που 
εκτίθενται κατωτέρω. Όσον αφορά τη συνέχεια που θα έπρεπε να δοθεί στα τρία θέματα έρευνας, τα οποία 
αποτελούσαν το αντικείμενο του πρώτου προγράμματος, σκόπιμο θα ήταν να υποβληθούν συστάσεις από τις 
τρεις αρμόδιες υπο-ομάδες, που από της εγκρίσεως του πρώτου αυτού προγράμματος ενεργούν για λογαρια­
σμό της ΣΕΔΠ-Ασφάλεια. Κατόπιν τούτου, οι τρεις αυτές υπο-ομάδες υπέβαλαν προτάσεις που επίσης ελή­
φθησαν υπόψη στην παρούσα πρόταση. Τέλος, όσον αφορά ορισμένα θέματα τα οποία σχετίζονται στενό­
τερα με την άμεση ενέργεια που ευρίσκεται σε εξέλιξη στο ΚΚΕ, η Επιτροπή έκανε προτάσεις που 
κοινοποιήθηκαν στην ομάδα εργασίας αριθ. 2 για γνωμοδότηση, ελλείψει χρόνου όμως δεν δόθηκε η ευκαι­
ρία να γίνει εκτεταμένη ανταλλαγή απόψεων στα πλαίσια αυτής της ομάδας εργασίας. Τα πορίσματα και οι 
συστάσεις των διαφόρων ειδικευμένων υπο-ομάδων που αναφέρθηκαν ανωτέρω είναι διαθέσιμα. 
Οι προβλεπόμενες έρευνες είναι δυνατόν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: α) έρευνες για την πρόληψη 
ατυχημάτων, δηλαδή έρευνες που οδηγούν στη λήψη μέτρων κατάλληλων για τη μείωση της πιθανότητας να 
συμβούν ατυχήματα' β) έρευνες για την απόκτηση πληρέστερων γνώσεων σχετικά με τα φαινόμενα που λαμ­
βάνουν χώρα σε περιπτώσεις ατυχημάτων, με σκοπό τον περιορισμό των συνεπειών των ατυχημάτων' και γ) 
έρευνες για την ανάπτυξη μεθόδων πιθανολογικής αξιολόγησης των κινδύνων. Εντούτοις, η ταξινόμηση 
αυτή δεν θα πρέπει να θεωρηθεί αυστηρή και άκαμπτη, διότι, προφανώς, υπάρχουν σχέσεις μεταξύ των τριών 
αυτών κατηγοριών. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένοι από τους τομείς που περιλαμβάνονται στο πρό­
γραμμα δεν αφορούν ειδικά τους πυρηνικούς σταθμούς ελαφρού ύδατος, αλλά είναι δυνατόν να ενδιαφέρουν 
και άλλους τύπους πυρηνικών εγκαταστάσεων. Τέτοιοι τομείς είναι ο ανθρώπινος παράγων και οι αλληλεπι­
δράσεις ανθρώπου-μηχανής, η προστασία των σταθμών από τα νέφη εκρηκτικών αερίων και, σε μικρότερο 
βαθμό, ορισμένα μέρη των ερευνών που προτείνονται για άλλα θέματα. Και όμως, οι τομείς αυτοί περιελή-
φθηκαν στην πρόταση προγράμματος σχετικά με τους αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος, διότι, λόγω του αριθ­
μού τους, οι τελευταίοι είναι εκείνοι που κυρίως θα επωφεληθούν από τα αποτελέσματα της έρευνας στους 
τομείς αυτούς. 
1.1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΠΑΡΑΓΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ-ΜΗΧΑΝΗΣ (βλέπε σημείο 
1 .Α.2.2 του προγράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Ο ρόλος του ανθρώπου και τα προβλήματα αλληλεπίδρασης μεταξύ του ανθρώπου και της μηχα­
νής έχουν από μακρού ήδη χρόνου αναλυθεί και ληφθεί υπόψη σε μη πυρηνικές δραστηριότητες, 
όπου είχε γίνει αντιληπτό ότι είναι οικονομικότερο να ασχολείται κανείς εκ των προτέρων με τα 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/11 
προβλήματα αυτά και να βελτιστοποιείται η επέμβαση του ανθρώπου σε συνάρτηση με τα χαρα­
κτηριστικά, τη συμπεριφορά του και τις δυνατότητες του. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως π.χ. οι εναέ­
ριες μεταφορές, η επέμβαση του ανθρώπου μελετήθηκε υπό το πρίσμα της ασφάλειας. 
Όσον αφορά τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, χωρίς καθόλου να παραβλέπεται ο ρόλος του χειριστή, 
υπήρχε τάση να θεωρείται ότι κατάλληλα μελετημένοι και σχεδιασμένοι αυτοματισμοί θα μπο­
ρούσαν πάντοτε, σαν τελευταία διέξοδος, να ανταποκριθούν σε επικίνδυνες καταστάσεις. Μετά 
το ατύχημα του ΤΜΙ-2 κρίθηκε αναγκαίο να επανεξεταστεί η τάση αυτή, και έκτοτε έλαβαν χώρα 
πολυάριθμες συζητήσεις και μελέτες στα κράτη μέλη, στις ΗΠΑ και σε διεθνές επίπεδο (ΟΟΣΑ-
OAE-Halden κλπ.). 
Σε κοινοτικό επίπεδο, κατά τα έτη 1979, 1980 και 1981, το ΚΚΕ οργάνωσε αρκετές συναντήσεις 
εργασίας για τη συμπεριφορά των χειριστών σε περίπτωση ατυχήματος, και, εκτός αυτού, από το 
.1981 μια ομάδα εμπειρογνωμόνων συνεδρίασε σε πολλές περιπτώσεις υπό την αιγίδα της ομάδας 
εργασίας αριθ. 2 «Ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος — Έρευνες». Στις προτάσεις που 
εκτίθενται κατωτέρω αντικατοπτρίζονται ευρέως τα πορίσματα αυτής της ομάδας εμπειρογνωμό­
νων, η οποία έχει λάβει υπόψη της τα αποτελέσματα των ενεργειών των συναντήσεων εργασίας 
που οργανώθηκαν από το ΚΚΕ. Οι επιδιωκόμενοι στόχοι είναι σαφώς καθορισμένοι και αποβλέ­
πουν στη βελτίωση των προσόντων και της κατάρτισης των χειριστών καθώς και στη βελτίωση 
των μέσων που έχουν στη διάθεση τους, ιδίως στις αίθουσες ελέγχου. Η κατασκευή τελειοποιημέ­
νων ομοιωμάτων και αιθουσών ελέγχου με βελτιωμένη σχεδίαση διευκολύνεται από την τεχνολο­
γική πρόοδο που πραγματοποιήθηκε στον τομέα των στοιχείων της κατασκευής και της πληροφο­
ρικής. Η μελέτη όμως τέτοιου είδους συστημάτων βασίζεται περισσότερο στον τομέα της ανάπτυ­
ξης παρά της έρευνας και γίνεται, σε στενή συνεργασία με τους υπεύθυνους για την εκμετάλλευση, 
από τις βιομηχανίες, οι οποίες θα όφειλαν να διαθέτουν σε μεγαλύτερο βάθος και έκταση τις θεω­
ρητικές γνώσεις για τις αντιδράσεις και την αξιοπιστία του ανθρώπου σε περιπτώσεις που εκφεύ-
γουν από τα όρια του συνηθισμένου. 
Οι στόχοι των ερευνών που προτείνονται στο παρόν τοποθετούνται ειδικότερα σ' εκείνο το μέρος 
του πλαισίου της αλληλεπίδρασης ανθρώπου-μηχανής, όπου περιλαμβάνεται, π.χ., μια αίθουσα 
ελέγχου ή ένα ομοίωμα. Με τις έρευνες αυτές θα πρέπει να καταστεί δυνατή η προαγωγή των 
βασικών γνώσεων για τη συμπεριφορά των χειριστών όσον αφορά τους μηχανισμούς κτήσης των 
πληροφοριών, λαμβανομένων υπόψη των παραγόντων, των περιστάσεων και του περιβάλλοντος, που 
επηρεάζουν τους μηχανισμούς αυτούς. Τα θέματα τα σχετικά με την οργάνωση της εργασίας των 
ομάδων χειριστών καθώς και με τα μέσα επικοινωνίας θα πρέπει να μελετηθούν συστηματικότερα. 
Οι θεωρητικές αυτές γνώσεις θα μπορέσουν στη συνέχεια να εφαρμοστούν για τον προσδιορισμό 
μοντέλων που θα είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για την πιθανολογική αξιολόγηση των κινδύ­
νων και για τη βελτίωση των διαδικασιών και την οργάνωση τους κατά τρόπο ορθολογικό. Θα 
δώσουν επίσης τη δυνατότητα να αναπτυχθούν και να επαληθευθούν εκ νέου πολύπλοκα συστή­
ματα βοήθειας για τη διάγνωση. 
Για την κοινοτική έρευνα ο τομέας αυτός είναι νέος. Οι σχετικές δραστηριότητες στα κράτη μέλη 
είναι περιορισμένες και το σημαντικό πρόγραμμα που προτείνεται κατωτέρω τις συγκεντρώνει και 
τις κατευθύνει. Η εφαρμογή του ERDS από το ΚΚΕ θα διευκολύνει τη συλλογή, την επεξεργασία 
και τη χρησιμοποίηση στοιχείων σχετικών με την ανθρώπινη αξιοπιστία, τα οποία είνα απαραί­
τητα για τις έρευνες που προβλέπονται. Η ανάπτυξη στο ΚΚΕ μεθοδολογιών που χρησιμοποιού­
νται για την πιθανολογική ανάλυση των κινδύνων (PRA) θα διευκολύνει την εφαρμογή των μεθό­
δων αυτών στο θέμα της ανθρώπινης αξιοπιστίας. Συνεπώς, οι προβλεπόμενες κατωτέρω ενέργειες 
με κοινές δαπάνες και η άμεση ενέργεια του ΚΚΕ θα είναι στενά συσχετισμένες. 
Ενέργειες 
Το πρόγραμμα καλύπτει τρεις τομείς, που, από άποψη χρονική, ο ένας αποτελεί συνέχεια του 
άλλου. Έτσι το αρχικό μέρος της εργασίας περιλαμβάνεται στον πρώτο τομέα. Αυτό όμως δεν 
εμποδίζει να εκτελούνται ταυτόχρονα στους άλλους τομείς κάποιες εργασίες. Οι τομείς αυτοί 
είναι: 
— συλλογή και ανάλυση στοιχείων σχετικά με τη συμπεριφορά του ανθρώπου, 
— ανάπτυξη μοντέλων για τη συμπεριφορά του ανθρώπου, 
— εξέταση της καταλληλότητας των μοντέλων αυτών για να χρησιμοποιούνται κατά την πιθα­
νολογική αξιολόγηση κινδύνων και από τους μελετητές. 
Τα θέματα έρευνας εντάσσονται στους τομείς αυτούς. Περισσότερες λεπτομέρειες και γνώμες 
εμπειρογνωμόνων δίδονται στα παραρτήματα. 
Αριθ. C 250/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
1.1.1. Συλλογή και ανάλυση στοιχείων σχετικά με τη συμπεριφορά του ανθρώπου 
Είναι αναγκαία η εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών, ιδίως όσον αφορά τις διαδικασίες από­
κτησης γνώσεων σχετικών με τις καταστάσεις που εμφανίζονται στην πράξη. Η έλλειψη προόδου 
στον τομέα αυτό είναι αποτέλεσμα έλλειψης ποιοτικών και ποσοτικών στοιχείων που προέρχο­
νται από αυθεντικές καταστάσεις. 
Θα πρέπει να δημιουργηθεί για τα στοιχεία κατάλληλη βάση, τέτοια ώστε οι μηχανισμοί που οδη­
γούν σε γενικής φύσεως σφάλματα να περιοριστούν με τη συλλογή στοιχείων σχετικών με τα 
ανθρώπινα σφάλματα σε πυρηνικές και μη εγκαταστάσεις. Πολλά στοιχεία που αφορούν αυτή την 
τελευταία περίπτωση υπάρχουν στις χημικές βιομηχανίες, στα ανθρακωρυχεία, στη χαλυβουργία 
κλπ. (αναφ. στις εργασίες της ΕΚΑΧ): 
— ποσοτικές μέθοδοι, που ευρίσκονται σε εφαρμογή, για τη συλλογή στοιχείων σχετικών με 
την ανθρώπινη συμπεριφορά. Εξέταση και προσδιορισμός ενός ομογενούς συστήματος και 
ενός πρωτοκόλλου για την απόκτηση πληροφοριών του είδους αυτού. Ενδεχόμενη ανάπτυξη 
αυτόματων μηχανημάτων συλλογής στοιχείων επιτόπου, 
— υπάρχουσες πληροφορίες στα αρχεία των πυρηνικών σταθμών, 
— δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν σε εφαρμογές μεγάλου όγκου πληροφοριών που προέρχο­
νται από μη πυρηνικές δραστηριότητες, 
— τεχνικές για την επέκταση της δυνατότητας εφαρμογής αντικειμενικών στοιχείων σε συνθή­
κες άλλες από εκείνες υπό τις οποίες συλλέχτηκαν, 
— οργάνωση σειρών δοκιμών που θα έχουν αποκλειστικό σκοπό την απόκτηση περισσότερων 
ειδικών πληροφοριών, 
— ταξινόμηση σημερινών στοιχείων και σχήματα κατάταξης, 
— μεθοδολογίες για την ανάλυση συμβάντων, στις οποίες θα λαμβάνεται υπόψη η αλληλεπί­
δραση ανθρώπινων αδυναμιών και ελλείψεων των μηχανημάτων, 
— υφιστάμενη σχέση μεταξύ, αφενός, των παραγόντων των σχετικών με την ανθρώπινη αξιοπι­
στία και, αφετέρου, της συνολικής διάρκειας ζωής της εγκατάστασης, 
— επιδράσεις στο άτομο σχετικές με το περιβάλλον, την ευφυΐα και την ψυχοσύνθεση, 
— προβλήματα οργάνωσης και επικοινωνίας στο σύνολο της διάρκειας ζωής των πυρηνικών 
σταθμών. 
1.1.2. Ανάπτυξη μοντέλων για τη συμπεριφορά του ανθρώπου 
Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στον τομέα της αξιοπιστίας των μοντέλων για τη συμπεριφορά του 
ανθρώπου: 
— μελέτη και κριτική αξιολόγηση των υφιστάμενων μοντέλων, 
— εξέταση και εφαρμογή μεθόδων ανάπτυξης σύνθετων μαθηματικών μοντέλων για την ανά­
πτυξη νέων μοντέλων, 
— έλεγχοι για τη σύγκριση μοντέλων: οργάνωση δοκιμών τύπου benchmark, ελεγχόμενων πει­
ραμάτων κλπ., τόσο σε πραγματικές εγκαταστάσεις όσο και σε ομοιώματα. 
1.1.3. Εξέταση της καταλληλότητας μοντέλων του είδους αυτού για να χρησιμοποιηθούν στην πιθανολο-
γική αξιολόγηση κινδύνων και από τους μελετητές 
Προβλέπονται κυρίως δύο τομείς όπου θα χρησιμοποιηθούν τα μοντέλα αυτά: 
— ένταξη και επίδραση τους στην πιθανολογική αξιολόγηση των κινδύνων. Μελέτες πιθανολο-
γικής αξιολόγησης κινδύνων και εφαρμογή των μελετών αυτών στη διαχείριση των κινδύνων 
και στην εξασφάλιση της αξιοπιστίας, 
— χρησιμοποίηση των πληροφοριών στο στάδιο της μελέτης, πράγμα που παρουσιάζει πολλές 
πλευρές στις οποίες περιλαμβάνεται η σχεδίαση των αιθουσών ελέγχου και η ροή της πληρο­
φορίας — διαδικασίες που θα διέπουν την εκμετάλλευση — η ανάπτυξη και η δοκιμή βελτιω­
μένων βοηθητικών εγκαταστάσεων για την εκμετάλλευση του συστήματος. 
Πρόκειται για πολύ μεγάλο τομέα που δεν είναι δυνατόν να καλυφθεί εξ ολοκλήρου από το παρόν 
πρόγραμμα, και συνεπώς θα ακολουθηθεί μια σταδιακή προσέγγιση. 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/13 
Απαιτήσεις του προγράμματος 
— Στενή σχέση με τις δραστηριότητες του ΚΚΕ και τα άλλα προγράμματα έρευνας που υπάγο­
νται στην αρμοδιότητα της ΓΔ V και της ΓΔ III, 
— στενή σχέση με τα εργαστήρια που διαθέτουν επαρκή πείρα (περιλαμβανομένου και του μη 
πυρηνικού τομέα). Συνιστάται ιδιαίτερα η συμμετοχή στο πρόγραμμα Halden, όπως και στα 
αμερικάνικα προγράμματα EPRI και NCR για τον ανθρώπινο παράγοντα, καθώς και στα 
σκανδιναβικά προγράμματα. (Θα πρέπει να σημειωθεί η πρόταση του προγράμματος COST 
για τα κοινωνικο-τεχνολογικά συστήματα και για την ασφάλεια στη βιομηχανία). Είναι 
σημαντικό να αποκτηθούν πληροφορίες για τις δραστηριότητες των εργαστηρίων που εργά­
ζονται στον τομέα αυτό στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 
— στενές σχέσεις εργασίας με τους φορείς που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. Οι τακτικές επα­
φές ειδικών για τον ανθρώπινο παράγοντα και υπευθύνων για την εκμετάλλευση είναι ουσια­
στικής σημασίας και θα πρέπει να ενθαρρυνθούν με θετικές προτάσεις δράσης, 
— υπάρχουν πολλά στοιχεία για τις μεθόδους αξιολόγησης του ανθρώπινου παράγοντα στις μη 
πυρηνικές βιομηχανίες με υψηλό κίνδυνο. Είναι απαραίτητο να μελετηθεί η δυνατότητα να 
μεταφερθούν οι τεχνικές αυτές στις πυρηνικές δραστηριότητες. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινοτικό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 3 600 000 ECU. 
1.2. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΥΡΗΝΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΕΚΡΗΞΕΙΣ ΝΕΦΩΝ ΑΕΡΙΩΝ 
(βλέπε σημείο 1.Α.2.6 του προγράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Στο θέμα της προστασίας πυρηνικών εγκαταστάσεων από τις εξωτερικής προέλευσης εκρήξεις που 
οφείλονται σε ατυχήματα [στην περίπτωση αυτή νεφών βαρέων αερίων (υδρογονανθράκων) που 
εκπέμπονται από θέσεις πλησίον των σταθμών, π.χ. μετά από ένα ατύχημα κατά τη μεταφορά] 
δίνεται, από πολλά ήδη έτη, μεγάλη προσοχή. Αυτά αφορούν επίσης και διάφορους τύπους μη 
πυρηνικών εγκαταστάσεων (εξέδρες, σταθμοί εφοδιασμού με αέριο, εγκαταστάσεις αποθήκευσης 
κλπ.) Στην προστασία του είδους αυτού είναι δυνατό να περιλαμβάνονται ρυθμιστικά μέτρα για 
τη θέση των επικίνδυνων εγκαταστάσεων και τη μεταφορά εύφλεκτων ουσιών, καθώς επίσης και 
προληπτικά μέτρα κατά τη μελέτη των σταθμών και των βοηθητικών εγκαταστάσεων τους. 
Η φαινομενολογία τέτοιων, εξωτερικής προέλευσης, εκρήξεων που δεν συγκρατούνται είναι εξαι­
ρετικά πολύπλοκη και ελάχιστα γνωστή προς το παρόν. Για το λόγο αυτό θεωρείται αναγκαία η 
διεξαγωγή θεωρητικών και πειραματικών ερευνών σχετικά με τις διάφορες πλευρές του θέματος 
των εκρήξεων αυτών (σχηματισμός και μετακίνηση του εκρηκτικού νέφους, δημιουργία και διά­
δοση ωστικού κύματος μετά από ανάφλεξη/εκτόνωση, αλληλεπίδραση τέτοιων κυμάτων κλπ.). Η 
διεξαγωγή μελετών του είδους αυτού επιχειρήθηκε στο πλαίσιο του σκέλους Β του πρώτου προ­
γράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες (1979 -1983). Με τις μελέτες αυτές δόθηκε η δυνατότητα να 
ενοποιηθεί, και σε μερικές περιπτώσεις να τονωθεί, σημαντικό μέρος των εργασιών που διεξήχθη­
σαν στα κράτη μέλη. Η ενέργεια αυτή θα πρέπει τώρα να συνεχιστεί και να συμπληρωθεί, διότι 
τόσο η στενότητα των διαθέσιμων πόρων όσο και το ότι ο τομέας αυτός είναι σχετικά νέος καθι­
στούν απαραίτητη τη συγκέντρωση του ενδιαφέροντος των ερευνών σε μερικά θέματα που έχουν 
προτεραιότητα: όσον αφορά το θέμα της διασποράς, αμοιβαία σύγκριση προσδιοριστικών μοντέ­
λων και επαλήθευση με πρωτότυπο πείραμα στιγμιαίων εκπομπών (2 000 m3) υπό ισοθερμοκρα-
σιακές συνθήκες στη νήσο Thorney' όσον αφορά το θέμα της έκρηξης, ανάπτυξη απλών κωδίκων 
που περιγράφουν το σχηματισμό και τη διάδοση ωστικών κυμάτων (δεν περιλαμβάνονται εδώ 
λεπτομερείς προβλέψεις για την ανάφλεξη), και επαλήθευση με πειράματα μέσης κλίμακας (εκρή­
ξεις μπαλονιών)' όσον αφορά το θέμα της διάδοσης και των αλληλεπιδράσεων των κρουστικών 
κυμάτων, αναλυτική προσπάθεια για την περιγραφή των φαινομένων αυτών όταν συμβαίνουν σε 
κατασκευές, και επαλήθευση με μακέτες ή σε τράπεζα ύδατος. 
Αριθ. C 250/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
Η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με την υπο-ομάδα της ΣΕΔΠ που έχει επιφορτιστεί με τη συνέ­
χιση των εργασιών του σκέλους Β του πρώτου προγράμματος, εξέτασε τη συνέχεια που θα πρέπει 
να δοθεί στις εργασίες αυτές στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματος, λαμβανομένων συγχρόνως 
υπόψη των αποτελεσμάτων που έχουν προκύψει, των θεμάτων που δεν έχουν καλυφθεί και της 
γενικής εξέλιξης του τομέα, καθώς και των εξελίξεων ορισμένων πειραματικών μεθόδων. Τα 
συμπεράσματα της εξέτασης αυτής έχουν ληφθεί υπόψη στον κατάλογο που προτείνεται κατω­
τέρω. 
Ενέργειες 
Οι ενέργειες είναι δυνατόν να καταταχθούν σε πέντε κατηγορίες. Η πρώτη και η τελευταία δεν 
κατέστη δυνατόν να περιληφθούν στο πρώτο πρόγραμμα με κοινές δαπάνες. 
1.2.1. Terme source (*) 
Με τον όρο αυτό νοούνται οι αρχικές συνθήκες και οι παράμετροι της τυχαίας εκπομπής πριν από 
το σχηματισμό και τη μετακίνηση του εκρηκτικού νέφους. Θα πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη προ­
σοχή στη φαινομενολογία και τη φυσική της αρχικής φάσης του σχηματισμού του νέφους, και 
ιδίως εκείνου που προέρχεται από αέρια αρχικώς υγροποιημένα, καθώς και στους μηχανισμούς 
εξάτμισης. 
1.2.2. Διάδοση 
Με τις εκπομπές στη νήσο Thorney έχουν ήδη προκύψει αρκετές πολύτιμες περιπτώσεις για ανα­
φορά. Στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματος θα πρέπει να γίνει λεπτομερής ανάλυση των στοι­
χείων αυτών και σύγκριση τους με τις προβλέψεις που γίνονται με διάφορα μοντέλα και κώδικες. 
Τα αποτελέσματα των αρχικών ενεργειών για μετρήσεις θα μπορούσαν να συμπληρωθούν με 
συμπληρωματικές εκπομπές, π.χ. μη ισοθερμοκρασιακές. Πάντως, σαφής στόχος των πειραματι­
κών αυτών ενεργειών είναι επίσης η εδραίωση της χρησιμοποίησης αεροδυναμικών και υδραυλι­
κών σηράγγων για την προσομοίωση σε μικρή κλίμακα της μετακίνησης στρωμάτων βαρέων 
αερίων στο έδαφος ή στην επιφάνεια του ύδατος, παρουσία εμποδίων ή περιοχών με διαφορετική 
θερμοκρασία. Η δυνατότητα προσομοιώσεων του είδους αυτού επιδείχτηκε κατά τη διάρκεια του 
πρώτου προγράμματος και τέθηκαν σε χρήση εξαιρετικά πολύπλοκες αναλυτικές μέθοδοι. Για το 
λόγο αυτό είναι αναγκαίο να συνεχιστούν οι σημαντικές προσπάθειες σε έναν τομέα που θα πρέ­
πει να καταστήσει δυνατή τη μελέτη πραγματικών περιπτώσεων ή γεωμετριών, με χαμηλό κόστος. 
Εκτός αυτού, όλα τα μοντέλα πρόβλεψης που είναι διαθέσιμα σήμερα είναι προσδιοριστικά και 
δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε τη σημαντική ποικιλία που παρουσιάζεται στο φαινόμενο της διασπο­
ράς ούτε την εξαιρετικά ακανόνιστη δομή των νεφών, που είναι δυνατόν να επηρεάσει σημαντικά 
το φαινόμενο της έκρηξης. 
Θα πρέπει λοιπόν να καταβληθεί μεγάλη προσοχή κατά την ανάπτυξη στοχαστικών μοντέλων και 
κατά τις λεπτομερείς μελέτες και επαληθεύσεις, π.χ. σε αεροδυναμική σήραγγα. Το σημείο αυτό 
προστίθεται στα εκτιθέμενα στο σημείο 1.7 σχετικά με την ατμοσφαιρική διάδοση των ραδιενερ­
γών προϊόντων. 
1.2.3. Ανάφλεξη και δημιουργία οστικού κύματος 
Πολλά μένει ακόμα να γίνουν στον δύσκολο και ελάχιστα γνωστό αυτό τομέα. Εκείνο που λείπει 
είναι κυρίως η θεωρία, μοντέλα και ικανοποιητικοί κώδικες για την ανάφλεξη/διάδοση της φλό­
γας σε ένα περιορισμένο ή μερικώς περιορισμένο νέφος, ενώ το ωστικό κύμα που δημιουργείται 
εξαρτάται αποφασιστικά από τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η διάδοση αυτή. Υπάρχουν αποσπα­
σματικές μόνο πληροφορίες και αποτελέσματα, που ως επί το πλείστον προέρχονται από εργαστη­
ριακού επιπέδου πειράματα για τους μηχανισμούς της επιτάχυνσης της φλόγας και την ενδεχό­
μενη μετάβαση από την ανάφλεξη στην έκρηξη. 
Κατά συνέπεια, η περιορισμένη προσπάθεια που καταβλήθηκε κατά το πρώτο πρόγραμμα θα πρέ­
πει να συνεχιστεί και να ενταθεί, αφενός για να περιλάβει και άλλα θέματα, όπως είναι η επί­
δραση της ακανόνιστης δομής του νέφους, μερικοί περιορισμοί ή τοπογραφικά εμπόδια, και αφε­
τέρου για να ασχοληθεί με συνθήκες πλησιέστερες προς τις πραγματικές: επίδραση του σχήματος 
του εκρηκτικού στρώματος, του σημείου ανάφλεξης, της παρουσίας αεροζόλ κλπ. Ως επί το πλεί­
στον θα πρέπει να περιλάβει μελέτες και προσομοιώσεις επιμέρους επιπτώσεων. Κατά τη διάρκεια 
της εκτέλεσης του προγράμματος θα μπορούσε να προσχωρήσει μια συντονισμένη σειρά επιτόπου 
(*) Σημ. του μετ.: Στοιχεία μαθηματικών υπολογισμών πιθανών αιτίων ραδιενεργού ρύπανσης του περι­
βάλλοντος. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/15 
δοκιμών σε μεγάλη κλίμακα ή, τυχούσης περιστάσεως, να αντικατασταθεί με συμμετοχή σε διε­
θνές πείραμα του τύπου αυτού. Εννοείται ότι οι διάφορες αυτές δραστηριότητες θα συνοδεύονται 
με την ανάπτυξη μοντέλων και κωδίκων πρόβλεψης. 
1.2.4. Διάδοση και αλληλεπιδράσεις οστικών κυμάτων 
Οι περιορισμένες προσπάθειες που καταβλήθηκαν κατά το πρώτο πρόγραμμα θα πρέπει να συνεχι­
στούν. Τουλάχιστον ένας κώδικας καλά επεξεργασμένος θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή (για συν­
θήκες ισεντροπικής μεταβολής). Ο κώδικας αυτός ενδεχομένως θα συνδυαστεί με την περιγραφή 
της καύσης και τη συμπεριφορά των κατασκευών. Θα συνεχιστούν οι επιτόπου δοκιμές ώστε να 
μελετηθεί η περίπτωση πολλαπλών πηγών, η διάδοση υπεράνω της θάλασσας και η επίδραση της 
διαμόρφωσης του εδάφους ή για να γίνει επαλήθευση ορισμένων σημείων των κωδίκων πρόβλε­
ψης. 
1.2.5. Συμπεριφορά των κατασκευών 
Το βασικό αυτό θέμα, που όμως είναι πολύ διαφορετικής φύσεως από τα προηγούμενα, δεν περι­
λαμβανόταν στο πρώτο πρόγραμμα. Το πλήθος των διαθέσιμων στοιχείων σχετικά με την αντί­
δραση συμβατικών κτιρίων και τις ζημιές που συμβαίνουν σ' αυτά σε περιπτώσεις εκρήξεων, με 
δυσκολία θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στις ενισχυμένες κατασκευές των πυρηνικών σταθμών. 
Για το λόγο αυτό θα πρέπει, σε στενή συνεργασία με το ΚΚΕ που διαθέτει ειδική εμπειρία στον 
τομέα αυτό, να διενεργηθούν δοκιμές σε μακέτες ή σε δομικά στοιχεία και να εξεταστούν οι συνέ­
πειες πολλών συγχρόνως ζημιών για την ασφάλεια μιας εγκατάστασης. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινοτικό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 4 200 000 ECU. 
1.3. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΧΑΛΥ­
ΒΔΙΝΑ ΜΕΡΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ ΕΛΑΦΡΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (βλέπε σημείο 1.Α.2.3 του προ­
γράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Η ακεραιότητα των χαλύβδινων στοιχείων των αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος, και ιδίως των 
στοιχείων του πρωτεύοντος κυκλώματος, είναι ουσιαστικός παράγων για την ασφάλεια των εγκα­
ταστάσεων αυτών. Στον τομέα αυτό μέχρι τώρα έχουν αφιερωθεί σημαντικά προγράμματα έρευ­
νας, τα αποτελέσματα των οποίων χρησιμοποιήθηκαν για τη βελτίωση των μεθόδων κατασκευής 
και ελέγχου της ποιότητας. Εν συνεχεία, το ενδιαφέρον στράφηκε προς τη διενέργεια συστηματι­
κών περιοδικών ελέγχων καθ' όλη τη διάρκεια ζωής των εγκαταστάσεων. Η έγκαιρη ανίχνευση 
ελαττωμάτων και η παρακολούθηση της εξέλιξης τους ήταν δικαιολογημένες, ιδίως λόγω της 
αύξησης της ευθραυστότητας που παρουσιάζεται στους χάλυβες κατά την ακτινοβόληση. Τελευ­
ταία, αυτή η τάση να τονίζεται η σημασία του ελέγχου ενισχύθηκε με την ανακάλυψη ελαττωμά­
των κάτω από επιστρώσεις ή επενδύσεις, με τα προβλήματα θερμικών σοκ κλπ. 
Η διεθνής συνεργασία στον τομέα της μηχανικής και των υλικών των χαλύβδινων στοιχείων των 
σταθμών ελαφρού ύδατος υφίσταται από μακρού και συγκεντρώθηκε σε μια ομάδα εργασίας υπό 
την αιγίδα του CSIN (ΟΟΣΑ-ΟΑΕ) και της Επιτροπής. Από το 1976 έως το 1980 πραγματοποιή­
θηκε διεθνές πρόγραμμα για την ανίχνευση ελαττωμάτων που ήδη προϋπήρχαν σε χαλύβδινα 
τεμάχια, τα οποία κυκλοφόρησαν σε πολλά ειδικευμένα εργαστήρια (PISC Ι). Στο πρόγραμμα 
αυτό το ΚΚΕ έπαιξε σημαντικό ρόλο αναλαμβάνοντας την καταστρεπτική ανάλυση των δειγμά­
των και την επεξεργασία και εφαρμογή των αποτελεσμάτων που προέκυψαν στα εργαστήρια. Η 
εμπειρία που αποκτήθηκε κατά το πρόγραμμα αυτό οδήγησε στην κατάρτιση ενός δεύτερου προ­
γράμματος, του PISC II, που ασχολείται ιδίως με την επιβεβαίωση μη καταστρεπτικών μεθόδων 
ανίχνευσης, με τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των βλαβών και τον προσδιορισμό αποτελε­
σματικών και αξιόπιστων διαδικασιών ελέγχου. Και στο πρόγραμμα αυτό το ΚΚΕ έχει αναλάβει 
τον γενικό συντονισμό. 
Κατά την ίδια περίοδο (1976-1980), το ΚΚΕ, η CEA και η Framatome, προώθησαν από κοινού, 
με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών βιομηχανιών κατασκευής δοχείων, μελέτη με στόχο την εκτίμηση 
Αριθ. C 250/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
της πιθανότητας να εμφανιστεί ρήγμα σε δοχεία αντιδραστήρων. Με τη μελέτη αυτή, που είχε σαν 
βάση την πείρα των κατασκευαστών και την επιθεώρηση 15 περίπου δοχείων, δόθηκε η δυνατό­
τητα να προσδιοριστούν οι παραμετρικές σχέσεις μεταξύ των συνθηκών φόρτισης, των ιδιοτήτων 
των υλικών και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων επιθεώρησης. Στο πρόγραμμα 1984 — 
1987 προβλέπεται η συνέχιση στο ΚΚΕ σημαντικής ερευνητικής προσπάθειας στον τομέα της 
έγκαιρης ανίχνευσης ελαττωμάτων, καθώς και της ανάπτυξης μεθοδολογιών για την πρόβλεψη της 
διάρκειας ζωής των στοιχείων του πρωτεύοντος κυκλώματος. 
Η Επιτροπή θεώρησε σκόπιμο να προτείνει τη διεξαγωγή ερευνών σχετικών με προβλήματα μηχα­
νικής και υλικών που δημιουργούνται από τα χαλύβδινα μέρη του πρωτεύοντος κυκλώματος αντι­
δραστήρων ελαφρού ύδατος, στο πλαίσιο ενέργειας με κοινές δαπάνες για τη στήριξη και τη 
συμπλήρωση των ερευνών που προχωρούν στο ΚΚΕ στον τομέα αυτόν. Η ενέργεια με κοινές 
δαπάνες αποτελεί πλαίσιο απόλυτα κατάλληλο, αφενός εν όψει της στενής διεθνούς συνεργασίας 
με την ευκαιρία του προγράμματος PISC, και αφετέρου στο πλαίσιο του θεωρητικού πειραματι­
κού προγράμματος για μοντέλα δοχείων υπό μικρή κλίμακα καθώς και μοντέλα συνδέσμων 
(ασφαλείας) υπό κλίμακα 1:1 που ξεκίνησε το ΚΚΕ. Τα εθνικά εργαστήρια που συμμετέχουν στο 
πρόγραμμα PISC II θα είναι σε θέση να αναλάβουν την εκτέλεση ενεργειών με κοινές δαπάνες, 
που προτείνονται από την ίδια την ομάδα PISC και στηρίζονται από διεθνείς ομάδες εργασίας ως 
επέκταση εκείνου που γίνεται σήμερα με βάση το πρόγραμμα του ΚΚΕ. Οι προβλεπόμενες ενέρ­
γειες αποβλέπουν στα εξής σημεία: Όσον αφορά τον τομέα της αξιολόγησης της αποτελεσματικό­
τητας και της αξιοπιστίας των μη καταστρεπτικών μεθόδων ελέγχου, διεξαγωγή μελετών παραμέ­
τρων ευαισθησίας των μεθόδων αυτών σχετικά με διάφορους παράγοντες καθώς και συγκρίσεις 
και επιβεβαίωση (benchmark) των μεθόδων αυτών. Όσον αφορά τον τομέα της μηχανικής της 
θραύσης, οι εργασίες που θα γίνουν πάνω στο θέμα των παραμενουσών τάσεων και των τάσεων 
λόγω θέρμανσης, θα συμπληρώσουν και θα αξιοποιήσουν τις εν εξελίξει δραστηριότητες στο ΚΚΕ. 
Όσον αφορά τη μηχανική της θραύσης από πλευράς ελαστοπλαστικής, επιδιώκεται η ανάπτυξη 
προγραμμάτων επιβεβαίωσης των κωδίκων που εφαρμόζονται στην περίπτωση δοχείων υπό μικρή 
κλίμακα στο ΚΚΕ καθώς και προγραμμάτων συγκριτικής σχεδίασης. 
Ένας τελευταίος τομέας σχετικά ανεξάρτητος από τους προηγούμενους περιλαμβάνει τα μηχα­
νικά προβλήματα που προκαλούνται λόγω ατυχημάτων εξωτερικής προέλευσης, ιδίως λόγω σει­
σμών. Σχετικά θα πρέπει, σε πρώτο στάδιο, να συγκεντρωθούν οι απαραίτητες γνώσεις, να πραγ­
ματοποιηθούν συγκρίσεις των διαφόρων μεθόδων έρευνας και να γίνει επιβεβαίωση κώδικα 
εφαρμοζόμενου στη στοιχειώδη περίπτωση. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες από τις 
έρευνες που προτείνονται στη συνέχεια, αν και εφαρμόζονται άμεσα σε σταθμούς ελαφρού ύδα­
τος, παρουσιάζουν γενικότερο ενδιαφέρον. 
Ενέργειες 
1.3.1. Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μη καταστρεπτικών μεθόδων ελέγχου 
Το πρόγραμμα επιθεώρησης των χαλύβδινων στοιχείων (PISC II) είναι δυνατόν να συμβάλει απο­
τελεσματικά σε πολλούς τομείς. Οι τομείς αυτοί εμφανίστηκαν κατά το τέλος του 1982 με την 
ονομασία «Μελέτες παραμέτρων», στο πλαίσιο ενός πολύ περιορισμένου προγράμματος που απο­
τελούσε τμήμα του προγράμματος του ΚΚΕ, αλλά που θα έπρεπε να ακολουθήσει τις κατευθύν­
σεις που προτάθηκαν από τις διεθνείς ομάδες εμπειρογνωμόνων. Οι ενέργειες που απαιτούνται 
είναι τυπική περίπτωση ενεργειών με κοινές δαπάνες, διότι θα πρέπει γι' αυτές να χρησιμοποιηθεί 
ο εξοπλισμός, η εμπειρία και το ειδικευμένο προσωπικό των οργανισμών που αναπτύσσουν και 
χρησιμοποιούν μη καταστρεπτικές μεθόδους ελέγχου και εφαρμόζουν τις μεθόδους επιθεώρησης 
που προορίζονται για την πυρηνική βιομηχανία εν γένει και για τα μέρη των αντιδραστήρων ειδι­
κότερα. 
Καθορίζονται έξι ομάδες παραμέτρων, για τις οποίες απαιτούνται παράλληλες προσπάθειες: 
— επίδραση των χαρακτηριστικών των ελαττωμάτων, της γεωμετρίας και της θέσης τους στην 
ανίχνευση τους, στον προσδιορισμό του σημείου όπου ευρίσκονται και του μεγέθους τους, 
— επίδραση των χαρακτηριστικών του εξοπλισμού στην ανίχνευση των ελαττωμάτων και στον 
προσδιορισμό του σημείου στο οποίο ευρίσκονται καθώς και του μεγέθους τους, 
— επίδραση των χαρακτηριστικών της επένδυσης στον προσδιορισμό του μεγέθους των ελαττω­
μάτων, 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/17 
— παράμετροι που παρεμβαίνουν κατά τη χρησιμοποίηση ηλεκτρομαγνητικών μεθόδων ανί­
χνευσης ελαττωμάτων που ευρίσκονται πλησίον της επιφάνειας, 
— επίδραση παραμενουσών τάσεων στην ανίχνευση ελαττωμάτων και στον προσδιορισμό του 
σημείου στο οποίο ευρίσκονται τα ελαττώματα αυτά καθώς και του μεγέθους τους, 
— αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, περιλαμβανομένης της επεξεργασίας του σήματος και της 
παραστατικής απεικόνισης του. 
Οι διεθνείς οργανισμοί που είναι αρμόδιοι για την πραγματοποίηση ενεργειών σχετικών με αυτές 
τις μελέτες παραμέτρων, θα χρησιμοποιούν τόσο τις ισχύουσες σήμερα συνήθεις διαδικασίες επι­
θεώρησης όσο και βελτιωμένες τεχνικές ελέγχου, μη καταστρεπτικές. 
Το εξεταζόμενο υλικό είναι γενικά χάλυβας για δοχεία αντιδραστήρων και τα ελαττώματα είναι 
ελαττώματα πραγματικά που εισάγονται με τρόπο τεχνητό, ή προκαλούμενα ώστε να δοθεί η 
δυνατότητα να γίνουν όλες οι συγκριτικές δοκιμές τύπου «benchmark» που μπορεί να γίνουν. 
Σαν συνέπεια των αποτελεσμάτων του προγράμματος PISC, θα προκύψει η ανάγκη επιδείξεων και 
διαδικασιών επιβεβαίωσης και ενδεχομένως προγραμμάτων πληροφόρησης και ενεργειών στήρι­
ξης και συντονισμού. 
Πρόκεται δηλαδή για ενέργειες όπως: 
— πληροφόρηση και ενημέρωση για τους κώδικες, τους κανόνες και τους ρυθμιστικούς οργανι­
σμούς που έχουν σχέση με την Επιθεώρηση εν Λειτουργία, 
— ετοιμασία/συγκέντρωση δειγμάτων και κατασκευών για τα εργαστήρια επιβεβαίωσης, 
— συντονισμός με σκοπό την καλύτερη χρησιμοποίηση του διαθέσιμου υλικού στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα, πράγμα που τυπικά αποτελεί αρμοδιότητα της Επιτροπής. 
1.3.2. Ανίχνευση, παρακολούθηση και προσδιορισμός του μεγέθους των ελαττωμάτων που αποκαλύπτο­
νται κατά τη λειτουργία σε κατασκευές που λειτουργούν υπό πίεση και εκτίμηση της διάρκειας 
ζωής των κατασκευών αυτών 
Το πρόγραμμα εν γένει επιδιώκει την εκτίμηση της δυνατότητας να προβλέπεται με περιοδική ή 
συνεχή παρακολούθηση η υπόλοιπη ζωή κατασκευών που λειτουργούν υπό πίεση, με τη χρησιμο­
ποίηση μη καταστρεπτικών, συνδυασμένων τεχνικών ελέγχου. 
Το 1982-1983 ξεκίνησε στο ΚΚΕ θεωρητικό και πειραματικό πρόγραμμα για τα δοχεία αντιδρα­
στήρων ύδατος υπό πίεση PWR, υπό κλίμακα 1/5, καθώς και για τα στοιχεία σωληνώσεων υπό 
κλίμακα 1/1 και ειδικότερα για τους συνδέσμους. Το πρόγραμμα αυτό προβλέπεται να εξελιχτεί 
κατά τα έτη 1984- 1987. Στις διαθέσιμες για τα πειράματα εγκαταστάσεις είναι δυνατόν να προ­
γραμματίζονται ιστογράμματα φορτίου, να εξετάζεται αυτόματα με υπερήχους το εσωτερικό των 
δοχείων των αντιδραστήρων, να λαμβάνονται και να αναλύονται αυτομάτως σήματα υπερήχων, 
και να χρησιμοποιούνται μέθοδοι ακουστικών συχνοτήτων, μετρητές εντατικών καταστάσεων και 
ολογραφία λέηζερ. Η ενέργεια με κοινές δαπάνες, συμπληρώνοντας τις εργασίες που διεξάγονται 
από το ΚΚΕ, θα πρέπει να δώσει τη δυνατότητα σε ειδικευμένες ομάδες ορισμένων εργαστηρίων 
των κρατών μελών αφενός να πραγματοποιήσουν μετρήσεις στα δοχεία αντιδραστήρων και στις 
εγκαταστάσεις του ΚΚΕ και αφετέρου να εκτελέσουν προπαρασκευαστικές εργασίες στήριξης 
που θα αφορούν κυρίως: 
— την αξιολόγηση των δυνατοτήτων να προσδιορίζεται το μέγεθος ελαττωμάτων, καθώς και το 
μέγεθος του κινδύνου ύπαρξης ελαττωμάτων, με μεθόδους ακουστικών συχνοτήτων, 
— τη συγκριτική αξιολόγηση των διαφόρων μεθόδων που χρησιμοποιούν υπερήχους και των 
διαφόρων κωδίκων αναλυτικής επεξεργασίας των ελαττωμάτων που αποκαλύπτονται κατά 
τη διάρκεια της λειτουργίας, 
— το συσχετισμό των διαφόφων μεθόδων μη καταστρεπτικού ελέγχου (υπέρηχοι, εκπομπή 
ακουστικών συχνοτήτων, ακτίνες Χ), 
— τη δοκιμή και σύγκριση πειραματικών τεχνικών ανάλυσης των τάσεων με τους κώδικες FEM 
(π.χ. συμβολόμετρο λέηζερ, θερμική εκπομπή), 
— τη δοκιμή «benchmark» για τη μηχανική της θραύσης στην ελαστοπλαστική περιοχή, όσον 
αφορά τρισδιάστατες κατασκευές υπό φορτίο (σωληνίσκοι σύνδεσης). 
Αριθ. C 250/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
1.3.3. Μηχανική της θραύσης 
Παραμένουσες και θερμικές τάσεις 
Εξέταση υφιστάμενων προβλημάτων στους τομείς: 
— μετρήσεις για τη διανομή των παραμενουσών τάσεων στις συγκολλήσεις και στις γειτονικές 
προς αυτές περιοχές, 
— παραμένουσες τάσεις που έχουν σχέση με την επένδυση και ρωγμές κάτω από την επένδυση, 
— επίδραση των τρόπων κατασκευής και της θερμικής κατεργασίας στις εσωτερικές τάσεις και 
σύγκριση κωδίκων και προδιαγραφών, 
— επίδραση της υδροστατικής δοκιμής στις παραμένουσες τάσεις, 
— επίδραση των παραμενουσών τάσεων στη συμπεριφορά της μετατροπής του υλικού από ελα­
στικό σε ψαθυρό. 
Αριθμητική ανάλυση των προβλημάτων μηχανικής της θραύσης στην ελαστοπλαστική περιοχή 
Προτείνεται η πραγματοποίηση «κυκλικού» υπολογισμού, ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητό 
ποιες μέθοδοι είναι οι καταλληλότερες να εφαρμοστούν, ειδικότερα όσον αφορά τα εξής προβλή-
. ματα: 
— τύπος ανάπτυξης μοντέλων για την περιοχή περί το άκρο των ρωγμών, 
— βέλτιστη επιλογή των παραμέτρων διαδοχικών προσεγγίσεων στην ελαστοπλαστική ανά­
λυση, 
— αντιμετώπιση της διάδοσης των σταθερών ρωγμών. 
Επιπλέον, προτείνεται να πραγματοποιούνται συγκρίσεις των απολετεσμάτων των αριθμητικών 
αναλύσεων εν μέρει ή στο σύνολο τους με τα αποτελέσματα που προκύπτουν πειραματικά, καθο­
ρίζοντας τα όρια και τις ιδιομορφίες της ανάλυσης που χρησιμοποιείται. 
1.3.4. Μηχανικά προβλήματα τα οποία δημιουργούνται εξαιτίας κρουστικών κυμάτων οφειλομένων σε 
εξωτερικής προέλευσης αίτια (ειδικότερα σε σεισμούς) 
Η έρευνα σχετικά με τα όρια εφαρμογής των διαφόρων μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τον 
υπολογισμό των συνεπειών των φορτίσεων των κατασκευών (περιλαμβανομένων των μερών του 
αντιδραστήρα και των σωληνώσεων) λόγω σεισμών (ή άλλων εξωτερικών αιτίων), θα πρέπει να 
προχωρήσει σε τρία στάδια: 
— καταγραφή των υφιστάμενων μεθόδων ανάλυσης και δοκιμής, 
— σύγκριση των διαφόρων μεθόδων για τον προσδιορισμό συγκλίσεων και αποκλίσεων, 
— ανάπτυξη βελτιωμένων μεθόδων. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 4 800 000 ECU. 
1.4. ΘΕΡΜΟ-ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ ΚΑΙ ΣΟΒΑΡΕΣ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩ­
ΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΛΑΜΒΑΝΕΙ ΧΩΡΑ ΑΠΩΛΕΙΑ ΨΥΚΤΙΚΟΥ 
ΜΕΣΟΥ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΟΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ (βλέπε σημεία 1.Α.2.4 και 1.Α.2.5 του προ­
γράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Το ατύχημα που συνέβη στο σταθμό ΤΜΙ-2 των ΗΠΑ ήταν ένας από τους κυριότερους παράγο­
ντες που οδήγησαν στη χάραξη νέων κατευθύνσεων για προγράμματα έρευνας στους τομείς από 
το 1979 και μετά. 
Ενώ κατά το παρελθόν η προσοχή ήταν στραμένη στη λεπτομερή μελέτη της περίπτωσης ατυχήμα­
τος κατά το οποίο συμβαίνει απώλεια ψυκτικού μέσου από το πρωτεύον κύκλωμα («μεγάλη διαρ-
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/19 
ροή») και εθεωρείτο ότι όλες οι άλλες καταστάσεις ήταν λιγότερο επικίνδυνες από αυτό το 
σοβαρό ατύχημα, από τότε και στο εξής αποδίδεται μεγάλη σημασία σε άλλες πιθανές περιπτώ­
σεις που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ζημίες του καυσίμου και ενδεχομένως να οδηγήσουν σε 
καταστάσεις μη αναστρέψιμες. Οι μικρές διαρροές που επηρεάζουν το πρωτεύον κύκλωμα ήταν η 
χαρακτηριστικότερη από τις ενδεχόμενες περιπτώσεις του τύπου αυτού, που μελετήθηκαν λεπτο­
μερώς λόγω των συνεπειών τους για την εγκατάσταση, το περιβάλλον, τους εργαζόμενους και τον 
πληθυσμό. Σε κοινοτικό επίπεδο, στο πλαίσιο του προγράμματος άμεσης.ενέργειας που διεξάγεται 
στο ΚΚΕ, ο εκτός αντιδραστήρα βρόχος LOBI που προβλέφθηκε αρχικά για τη μελέτη των μεταβα­
τικών φαινομένων κατά τη φάση της απώλειας της πίεσης, τα οποία έχουν σχέση με ατυχήματα 
απώλειας ψυκτικού μέσου από το πρωτεύον κύκλωμα τύπου «μεγάλης διαρροής» και μέσου μεγέ­
θους διαρροής, τροποποιήθηκε για να δώσει τη δυνατότητα πραγματοποίησης μεταβατικών φαι­
νομένων που εμφανίζονται σε περιπτώσεις «μικρών διαρροών». 
Το σκέλος LOCA-ECCS (σκέλος Α) του εκτελούμενου προγράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες 
ασχολείται με την εκτέλεση πειραμάτων εκτός αντιδραστήρα για επιμέρους επιπτώσεις σχετικές 
με τη θερμο-υδραυλική και τις εναλλαγές θερμότητας κατά τη φάση της επανεμβάπτισης του 
πυρήνα. Πρόκειται για έρευνες γενικού ενδιαφέροντος σε μία ή δύο διαστάσεις όταν συνυπάρχουν 
δύο φάσεις. Οι επιδράσεις τόσο της γεωμετρίας του παραμορφωμένου αγωγού, με τον οποίο προ­
σομοιάζεται η διόγκωση της επένδυσης, όσο και της σύνθεσης των ράβδων έχουν ληφθεί υπόψη σε 
πολλά πειράματα, και θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι το μέρος αυτό του προγράμματος βρισκόταν 
στα όρια μεταξύ θερμο-υδραυλικής και θερμομηχανικής. 
Το 1982 η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με την υπο-ομάδα της ΣΕΔΠ που ήταν επιφορτισμένη 
με την παρακολούθηση της εκτέλεσης του πρώτου προγράμματος στον τομέα αυτό, εξέτασε τον 
τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να συνεχιστεί το εν λόγω πρόγραμμα μετά το 1983. Το συμπέρασμα 
στο οποίο κατέληξε ήταν ότι θα έπρεπε να συνεχιστούν οι βασικής σημασίας εργασίες που διενερ­
γούνται στον τομέα της θερμο-υδραυλικής και της μεταφοράς θερμότητας σε διφασικές καταστά­
σεις. Με τις έρευνες αυτές θα πρέπει να καταστεί δυνατός ο προσδιορισμός συσχετισμών και 
μοντέλων που είναι άμεσα χρησιμοποιήσιμα για την ανάπτυξη ρεαλιστικών κωδίκων (βέλτιστη 
εκτίμηση). 
Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις περιπτώσεις απώλειας ψυκτικού μέσου «μικρές διαρροές» και 
στην ανάπτυξη πρόσφορων τεχνικών μέτρησης για διφασικές καταστάσεις. Τα πορίσματα από 
την προσομοίωση των φαινομένων υπό μειωμένη κλίμακα θα πρέπει να αποδειχθούν ώστε να επι­
βεβαιώσουν την εφαρμογή των συμπερασμάτων που προκύπτουν στις πραγματικές περιπτώσεις 
αντιδραστήρων. Η υπο-ομάδα πρότεινε επίσης προοδευτική συνέχιση των ερευνών για τις κατα­
στάσεις που οδηγούν σε υποβάθμιση του πυρήνα, ιδίως όσον αφορά την ψύξη παραμορφωμένου 
καυσίμου, περιλαμβανομένης και της επαναδιαβροχής των καταλοίπων μετά την τήξη της επένδυ­
σης. Ο ειδικός αυτός τομέας έρευνας για τα υποβαθμισμένα καύσιμα εξετάστηκε λεπτομερέστερα 
κατά τα έτη 1981 και 1982 από ομάδα ειδικών που συνεδρίασαν υπό την αιγίδα της ομάδας εργα­
σίας αριθ. 2: «Ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος — Έρευνες». Η ομάδα αυτή εξέτασε 
πολλές εν εξελίξει ή προγραμματισμένες εργασίες τόσο στις χώρες της Κοινότητας όσο και σε 
χώρες εκτός Κοινότητας και ιδίως στις ΗΠΑ, καθώς και σε διεθνές επίπεδο στο πλαίσιο του CSNI 
(ΟΟΣΑ-ΟΑΕ), και προέβη σε συστάσεις, τις οποίες η Επιτροπή έλαβε υπόψη προτείνοντας σειρά 
πειραμάτων του τύπου των επιμέρους επιπτώσεων, που αναφέρονται σε δύο κατηγορίες καταστά­
σεων. Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται οι καταστάσεις στις οποίες λαμβάνει χώρα υπο­
βάθμιση πυρήνα, που μπορεί να φθάσει μέχρι τον σχηματισμό καταλοίπων (στρώμα υπολειμμά­
των — rubble bed) και μάλιστα, τοπικά, στην τήξη των δισκίων του καυσίμου. Στην περίπτωση 
αυτή, οι καταστάσεις που προκύπτουν είναι δυνατόν να αποκατασταθούν ή έστω να σταθεροποι­
ηθεί η εξέλιξη τους με την αποκατάσταση της ψύξης με κάποιο τρόπο. Στον τομέα αυτό κυρίως θα 
πρέπει να συγκεντρωθούν οι προσπάθειες, και ειδικότερα στον τρόπο σχηματισμού και στο χαρα­
κτηρισμό των καταλοίπων σε σχέση με τα διάφορα συστήματα ψύξης, στην ψύξη υποβαθμισμέ­
νων πυρήνων σε μονοφασικές και διφασικές καταστάσεις και στη συμπεριφορά και τις φυσικές 
ιδιότητες των υλικών σε πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες. Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται 
καταστάσεις που δεν είναι δυνατόν να αποκατασταθούν, δηλαδή καταστάσεις στις οποίες λαμβά­
νει χώρα τήξη του πυρήνα και των ελασμάτων που ενισχύουν το εσωτερικό του δοχείου και δίο­
δος του χορίου μέσω του δοχείου και του περιβλήματος. Οι περιπτώσεις της κατηγορίας αυτής θα 
πρέπει επίσης να εξεταστούν, αλλά να θεωρηθούν χαμηλότερης προτεραιότητας από εκείνες που 
είναι δυνατό να αποκατασταθούν. Στο αρχικό στάδιο θα έπρεπε να μελετηθεί η προσβολή της 
βάσης από τον πυρήνα. Εντούτοις, για τον λεπτομερή προσδιορισμό των εργασιών που πρέπει να 
εκτελεστούν, είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη τα πρώτα αποτελέσματα της εξέτασης του καυσί­
μου και των εσωτερικών μερών του δοχείου του ΤΜΙ-2. 
Τα αποτελέσματα πειραμάτων του τύπου «επιμέρους επιπτώσεις» θα πρέπει να συγκριθούν, να 
συσχετιστούν και να επιβεβαιωθούν με μεγάλης κλίμακας γενικά πειράματα εντός αντιδραστήρα, 
Αριθ. C 250/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
με τα οποία προσομοιάζονται ή αναπαράγονται στο σύνολο τους τα φαινόμενα που παρουσιάζο­
νται σε ενδεχόμενες περιπτώσεις ατυχημάτων. Οι υφιστάμενες σχέσεις μεταξύ βασικών φαινομέ­
νων που μελετώνται ξεχωριστά και φαινομένων που παρακολουθούνται στο σύνολο τους σε πει­
ράματα εντός αντιδραστήρα είναι δυνατό να αποδειχτούν μόνο με λεπτομερείς θεωρητικές εργα­
σίες ανάλυσης και ανάπτυξης μοντέλων. 
Η Επιτροπή, η οποία έχει πειστεί για την ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που έχουν 
σχέση με τις ζημιές του καυσίμου σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων και στα τρία επίπεδα, 
δηλαδή πειράματα επιμέρους επιπτώσεων, γενικά πειράματα εντός αντιδραστήρα και θεωρητικά 
θέματα ανάλυσης και ανάπτυξης μοντέλων, πρότεινε να συγκροτηθεί, στο πλαίσιο της άμεσης 
ενέργειας, ομάδα ειδικών πάνω στα θέματα της ανάλυσης και της ανάπτυξης μοντέλων. Η ομάδα 
αυτή θα πρέπει να έχει στη διάθεση της αποτελέσματα σημαντικών πειραμάτων εντός αντιδρα­
στήρα, όσον αφορά τις σοβαρές ζημίες των καυσίμων. Μετά την εγκατάλειψη του σχεδίου Super-
Sara, το γαλλικό πρόγραμμα Phebus είναι, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το καταλληλότερο πρόγραμμα 
για την απόκτηση των απαιτούμενων πληροφοριών. Εκτός από αυτό θα πρέπει επίσης να ληφθούν 
υπόψη αμερικανικά προγράμματα, όπως το PBF, καναδικά, όπως το NRU, ή διεθνή όπως το 
LOFT κλπ. Ο τρόπος με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν τα αποτελέσματα του προγράμματος 
Phebus θα πρέπει λογικά να ερευνηθεί στο πλαίσιο της ενέργειας με κοινές δαπάνες, ενώ οι δια­
πραγματεύσεις με τις τρίτες χώρες για την πρόσβαση στα αποτελέσματα των άλλων προγραμμά­
των που αναφέρονται ανωτέρω θα πρέπει επίσης να εξετάζονται σύμφωνα με τους τρόπους που 
προτείνονται στο σημείο 4 κατωτέρω. Είναι φανερό ότι η προτεινόμενη ενέργεια με κοινές δαπά­
νες στον τομέα αυτό και η άμεση ενέργεια θα συνδέονται στενά και θα αλληλοσυμπληρώνονται. 
Γενικά, κατά την πρόταση των ενεργειών αυτών, στόχος της Επιτροπής ήταν να τονωθούν ορισμέ­
νες ειδικής φύσεως εργασίες (επιμέρους επιπτώσεις) και συγχρόνως να καταστεί δυνατό να γίνουν 
διαθέσιμα σε κοινοτικό επίπεδο τα αποτελέσματα σημαντικών προγραμμάτων εντός αντιδρα­
στήρα, που ευρίσκονται σε εξέλιξη ή προβλέπονται σε ορισμένα κράτη μέλη ή σε ορισμένες τρίτες 
χώρες, με τη χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων ανάλυσης του Κ.Κ.Ε στον τομέα αυτό. 
Ενέργειες 
1.4.1. Ατύχημα απώλειας ψυκτικού μέσου — Θερμο-υδραυλική (θερμοκρασία καυσίμου < 1 200° C) 
Συνέχεια του τομέα Α του πρώτου προγράμματος (1979- 1983): 
α) βασικές μελέτες οι οποίες στηρίζονται σε πειραματικές εργασίες υπό μειωμένη κλίμακα, με 
λεπτομερή αξιολόγηση που θα οδηγήσει στην ανάπτυξη μοντέλων. Τα μοντέλα αυτά θα χρη­
σιμοποιηθούν στους κώδικες «βέλτιστης εκτίμησης» και θα διευκολύνουν την ερμηνεία 
μεγάλης κλίμακας πειραμάτων όπως: 
— μελέτη φαινομένων που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή του σημείου όπου γίνεται μετά­
δοση του βρασμού, 
— βασική μεταφορά θερμότητας στις δέσμες σε περιπτώσεις μικρών διαρροών LOCA με 
απλές γεωμετρίες, υπό συνθήκες υψηλής πίεσης-χαμηλής παροχής μάζης, 
— φαινόμενα συμπύκνωσης, που έχουν σχέση με τον ψεκασμό νερού από το κύκλωμα 
επειγούσης ανάγκης του συστήματος ασφαλείας του πυρήνα, 
— μελέτες φαινομένων διαχωρισμού των φάσεων σε συνδέσμους οριζοντίων σωληνώσεων, 
κατά τη διφασική ροή με χαμηλή ταχύτητα, ιδίως σε περιπτώσεις υψηλών πιέσεων, 
— πρότυπα διφασικής ροής, περιοχές αλληλεπίδρασης, σχετική ταχύτητα των φάσεων, 
ιδίως σε περιπτώσεις μεγάλων διαμέτρων (D > 200 mm)" 
β) εργασίες αξιολόγησης και ανάπτυξης μοντέλων για τα διαθέσιμα στοιχεία, που προέρχονται 
από πειράματα επιμέρους επιπτώσεων σε μεγάλη κλίμακα καθώς και από πειράματα συνολι­
κών επιπτώσεων, με σκοπό την επαλήθευση και την αξιολόγηση κωδίκων και την κατάταξη 
των στοιχείων, για την προσαρμογή τους στις συνθήκες της κλίμακας των αντιδραστήρων. 
Στον τομέα αυτό οι εργασίες θα είναι στενά συντονισμένες με τις δραστηριότητες που περι­
λαμβάνονται στο πλαίσιο της άμεσης ενέργειας και οι εξειδικευμένες εμπειρίες του ΚΚΕ θα 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη των ενεργειών με κοινές δαπάνες που θα αφο­
ρούν κυρίως: 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/21 
— την παρεμπόδιση της ροής από διφασικό μίγμα σε αντιρροή και κύκλωμα «by-pass» για 
την ταχεία ψύξη του πυρήνα σε περίπτωση ανάγκης (περιοχή του πυρήνα), 
— την παρεμπόδιση της ροής από διφασικό μίγμα σε αντιρροή στις σωληνώσεις, 
— φαινόμενο φυσικής μεταφοράς θερμότητας σε περιπτώσεις μιας ή δύο φάσεων (σχημα­
τισμός μικρών διαρροών LOCA), 
— ανάπτυξη μοντέλων για τους σωλήνες σχήματος U των ατμοπαραγωγών που λειτουρ­
γούν υπό συνθήκες δύο φάσεων τόσο στην πλευρά του πρωτεύοντος όσο και του δευτε­
ρεύοντος. 
1.4.2. Μελέτες για υποβαθμισμένους πυρήνες και για σοβαρές ζημίες του καυσίμου (καταστάσεις που 
είναι δυνατόν να αποκατασταθούν) 
Η εξέλιξη καταστάσεων του είδους αυτού, κατά τις οποίες εμφανίζονται κατάλοιπα και ενδεχομέ­
νως τοπικές συντήξεις σε μικρή κλίμακα, είναι πιθανόν να σταματήσει με την αποκατάσταση 
των συστημάτων ψύξεως και με κατάλληλες ενέργειες. (Ας σημειωθούν οι σχέσεις με τη φαινομε­
νολογία LMFBR.) - / 
Οι μελέτες στον τομέα αυτό θα πρέπει να αποβλέπουν στον καθορισμό των οριακών καταστά­
σεων, στα πλαίσια των οποίων η αποκατάσταση της ψύξης κατά τρόπο μόνιμο θα μπορούσε να 
επιτευχθεί ανεπιφύλακτα. Η γνώση των ορίων μεταξύ των οποίων είναι δυνατή η ψύξη, είναι 
αναγκαία για να μπορούν να προσδιοριστούν οι επιβαλλόμενες ενέργειες και να εδραιωθούν οι 
διαδικασίες με τις οποίες θα καταστεί δυνατή η σταθεροποίηση της κατάστασης. 
α) Αντίδραση των υλικών, φυσικοχημικές μέθοδοι και η κινητική τους 
— οξείδωση των επενδύσεων 
οξείδωση του zircaloy και του ανοξείδωτου χάλυβα από διαφορετικά μίγματα ατμού/ 
υδρογόνου 
επίδραση της πίεσης στην κινητική της οξείδωσης 
επίδραση των ενδόθερμων αντιδράσεων στη χρονική εξέλιξη της τήξης 
— ρευστοποίηση επένδυσης/καυσίμου, «candling» και επανατοποθέτηση 
σχηματισμός ευτηκτικού U02/Zr02 σε χαμηλή θερμοκρασία, μηχανισμοί της εξέλιξης 
της σύντηξης 
— αλληλεπίδραση υλικών 
έκλυση απορροφητικού κράματος συναρτήσει της θερμοκρασίας και επίδραση του 
στην έμφραξη των υπόγειων αγωγών 
β) Σχηματισμός και ψύξη στρωμάτων καταλοίπων 
— σχηματισμός καταλοίπων υπό διάφορες συνθήκες ψύξης 
επίδραση της βαφής στην ακεραιότητα των συγκροτημάτων του καυσίμου, συναρτήσει 
του ρυθμού της θέρμανσης, του χημικού περιβάλλοντος και των τρόπων με τους οποίους 
γίνεται η βαφή 
χημικά χαρακτηριστικά των καταλοίπων λόγω βαφής 
— θερμο-υδραυλικά θέματα της ψύξης υποβαθμισμένων πυρήνων 
υδραυλικά φαινόμενα σε μονοφασικές και διφασικές καταστάσεις, στα στρώματα 
καταλοίπων. Διαπερατότητα, σχηματισμός οχετών για τη ροή, ρευστοποίηση, χαρακτη­
ρισμός των καταλοίπων. Ισχύς των μελετών για ομοιόμορφη και απλή γεωμετρική 
κατανομή καταλοίπων. Εξέταση συνθετότερων στρωμάτων καταλοίπων 
μετάδοση θερμότητας σε στρώμα καταλοίπων ψυχόμενο από διφασικό μίγμα. Βαφή 
στρώματος καταλοίπων που υπέστη υπερθέρμανση με ψεκασμό νερού από το κάτω ή το 
άνω μέρος του πυρήνα, και προσδιορισμός των περιοριστικών παραγόντων, π.χ. σύνδε­
σμοι ατμού. 
Αριθ. C 250/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
γ) Ανάπτυξη μαθηματικών μοντέλων 
Μέχρις ενός σημείου, προβλέπεται συνεχής διεξαγωγή εργασιών ανάπτυξης θεωρητικών 
μοντέλων για τους εξελιγμένους κώδικες υπολογισμού που αφορούν τα σοβαρά ατυχήματα. 
Οι εργασίες αυτές περιλαμβάνουν δοκιμές «benchmark» με τη χρησιμοποίηση ενός σχεδίου 
πυρηνικού σταθμού ως σχέδιο αναφοράς (όχι ειδικού). Θα μπορούσε να οργανωθεί συνά­
ντηση εργασίας για τη συζήτηση των αποτελεσμάτων και τη διατύπωση συστάσεων. 
1.4.3. Μελέτες για υποβαθμισμένους πυρήνες και για σοβαρές ζημίες του καυσίμου (καταστάσεις που δεν 
είναι δυνατόν να αποκατασταθούν) 
Ο τομέας αυτός αρχίζει όταν γίνει υπέρβαση των ορίων στα οποία είναι δυνατό να επιτευχθεί η 
ψύξη, και τα οποία αναφέρθηκαν ανωτέρω. Αν γινόταν ψεκασμός διά ψυκτικού μέσου δεν θα 
ήταν αρκετά αποτελεσματικός ώστε να αποφευχθεί η σύντηξη του συνόλου και η κατάρρευση του 
καυσίμου πάνω στα ελάσματα στήριξης. 
Η εξέλιξη του ατυχήματος θα μπορούσε να φθάσει μέχρι την τήξη των ελασμάτων στήριξης, τη 
βλάβη του δοχείου και αλληλεπιδράσεις των καταλοίπων με το περίβλημα. 
Η εργασία που προτείνεται εδώ αφορά προβλήματα σχετικά με την προσβολή της βάσης. Η αρχή 
θα πρέπει να γίνει με την κατάρτιση προδιαγραφών για πειραματικές εγκαταστάσεις και, στο 
μέτρο του δυνατού, με το να ληφθούν υπόψη υφιστάμενες ήδη εγκαταστάσεις. 
Το πρόγραμμα θα καθοριστεί με λεπτομέρειες μετά την εξέταση του ΤΜΙ-2 το 1983 -1984. 
Ειδικά προβλήματα είναι: 
— δυνατότητα ψύξης των καταλοίπων με νερό στην κοιλότητα του αντιδραστήρα, λαμβανομέ­
νης υπόψη της πραγματικής γεωμετρίας των καταλοίπων, 
— πιθανότητα και αποτελέσματα έκρηξης ατμού, μετά την άφιξη των καταλοίπων στην κοιλό­
τητα του αντιδραστήρα, 
— υδροδυναμική της ψύξης των καταλοίπων κατά τον κατακλυσμό τους με νερό που έρχεται εκ 
των άνω (π.χ. νερό από δεξαμενές), και διαχωρισμός της ενέργειας σε ενέργεια ατμοπαραγω-
γής και σε ενέργεια απορροφώμενη από το σκυρόδεμα, 
— προσβολή του πυθμένα και των τοιχωμάτων της κοιλότητας του αντιδραστήρα από τα κατά­
λοιπα του τετηγμένου πυρήνα, και εκτίμηση των ορίων της διείσδυσης, 
— επιπτώσεις λόγω των χημικών αντιδράσεων μεταξύ των εκλυόμενων αερίων και της φάσης 
του χάλυβα στα τετηγμένα κατάλοιπα, στη σύνθεση των αερίων που φθάνουν στο περίβλημα 
και στη φυσική και χημική σύσταση των τετηγμένων καταλοίπων, 
— η ψύξη μακροπρόθεσμα και η τελική μορφή των καταλοίπων του πυρήνα μετά τη διείσδυση 
στην εκ σκυροδέματος βάση. 
1.4.4. Πειράματα εντός αντιδραστήρα — Συμπεριφορά του καυσίμου υπό συνθήκες σοβαρών ατυχημάτων 
Συμμετοχή της Επιτροπής στο πρόγραμμα Phebus και σε άλλα διεθνή προγράμματα ή σε προγράμ­
ματα που διεξάγονται σε τρίτες χώρες: LOFT, PBF, NRU, EPRI κλπ. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινοτικό πρόγραμμα ερευνών 
αναγκαία κεφάλαια: 14 200 000 ECU. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/23 
1.5. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ, ΤΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟ­
ΝΟΥ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ (βλέπε σημείο 1.Α.2.6 του προ­
γράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Υπό το πρίσμα της μελέτης ενός ατυχήματος απώλειας ψυκτικού μέσου του πρωτεύοντος κυκλώ­
ματος, κατά το οποίο λειτούργησε σωστά το σύστημα ψύξης του πυρήνα που προβλέπεται για 
περίπτωση ανάγκης, τα φαινόμενα παραγωγής υδρογόνου, είτε με αντίδραση ζιρκονίου-ύδατος-
ατμού είτε με ραδιόλυση, εξελίσσονται αρκετά βραδέως και δίνουν στα συστήματα διάλυσης ή 
ανασύνθεσης τη δυνατότητα να επέμβουν πριν η εξέλιξη αυτή φθάσει μέχρι το όριο της ανάφλε­
ξης. Οι προβλεπόμενες σχετικές διατάξεις αρκούνται γενικά στον καθορισμό μέγιστου ποσοστού 
οξείδωσης του περιβλήματος, ώστε να περιοριστεί η ποσότητα του υδρογόνου που παράγεται 
κατά τη διάρκεια του ατυχήματος που οφείλεται στη σχεδίαση (design basis accident). 
Κατά τη μελέτη ενδεχόμενων ατυχημάτων, στα οποία είναι δυνατόν να συμβεί αφενός υπερθέρ­
μανση των εκτιθέμενων καύσιμων στοιχείων σε θερμοκρασία άνω των 1 200 °C και αφετέρου όλο 
και σοβαρότερες ζημίες του πυρήνα, το φαινόμενο παραγωγής υδρογόνου είναι πολύ ταχύτερο και 
σοβαρότερο. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι για την ακεραιότητα 
του περιβλήματος και των συστημάτων ασφαλείας που ευρίσκονται στο εσωτερικό του και να 
προβλεφθούν κατάλληλα μέτρα. Αυτό αποδείχτηκε με το ατύχημα του ΤΜΙ-2, μετά το οποίο τέθη­
καν σε εφαρμογή φιλόδοξα προγράμματα έρευνας, ιδίως στις Η ΠΑ, από την EPRI και Sandia. 
Ήδη από το 1979, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας αριθ. 2 «Ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού 
ύδατος—' Ερευνες», η Επιτροπή αποφάσισε να συστήσει υπο-ομάδα ειδικών, η οποία, τον Αύγουστο 
1981, υπέβαλε έκθεση σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στον τομέα αυτό. Με τα συμπερά­
σματα της έκθεσης αυτής και τις συζητήσεις που ακολούθησαν στους κόλπους της υπο-ομάδας 
αυτής, λαμβανομένων υπόψη των εν εξελίξει προγραμμάτων στην Κοινότητα και στις Ηνωμένες 
Πολιτείες, αποδείχτηκε η ανάγκη να αναληφθεί κοινοτική δράση έρευνας. Οι τομείς που επελέγη­
σαν είναι: η κατανομή του υδρογόνου στο περίβλημα, λόγω της οποίας δημιουργούνται σημα­
ντικά προβλήματα σχετικά με την αξιολόγηση και τον περιορισμό των κινδύνων, η καύση και η 
μελέτη των πιθανοτήτων έκρηξης μιγμάτων υδρογόνου-αέρα-ατμού, και ο έλεγχος, ιδίως όσον 
αφορά το θέμα των μετρήσεων, της συγκέντρωσης υδρογόνου, οξυγόνου και ατμού. 
Καθώς τα θέματα σχετικά με την παραγωγή υδρογόνου έχουν εξεταστεί ήδη στο σημείο 1.4.2 
ανωτέρω, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη μελέτη της διανομής και της καύσης, χωρίς όμως 
να παραμεληθεί ο τομέας του ελέγχου. Η ενέργεια με κοινές δαπάνες προσαρμόζεται πολύ καλά 
σε αυτόν τον τύπο των εργασιών που άπτονται πολλών επιστημονικών ειδικοτήτων, για ορισμένες 
από τις οποίες το ΚΚΕ διαθέτει ειδική εμπειρία. Οι σχέσεις με τα υπόλοιπα θέματα έρευνας που 
προβλέπονται στο πλαίσιο της πρότασης αυτής είναι στενές — και μάλιστα με τις εργασίες πάνω 
στις συνθήκες του υποβαθμισμένου πυρήνα και τις έρευνες σχετικά με τα terme source. Όσον 
αφορά την καύση του υδρογόνου, αν και τα τιθέμενα προβλήματα είναι διαφορετικά λόγω της 
πυκνότητας των αερίων που εμφανίζονται, υφίστανται σχέσεις μεταξύ του τομέα αυτού και των 
ερευνών που προτείνονται στο σημείο 1.4.2 για τις εκρήξεις νεφών αερίων, και θα πρέπει να δη­
μιουργηθούν κατάλληλες επαφές μεταξύ των εργαστηρίων που ασχολούνται με τις έρευνες αυτές. 
Ενέργειες 
Στον τομέα αυτό είναι ουσιαστικής σημασίας η στενή συνεργασία με τα προγράμματα EPRI και 
Sandia των Η ΠΑ. 
Το προτεινόμενο πρόγραμμα αρχίζει με πειραματικές και θεωρητικές μελέτες της διανομής των 
αερίων σε πραγματικά περιβλήματα. Στη συνέχεια εξετάζονται οι πιθανότητες καύσης με σκοπό 
να καταστεί δυνατός ο προσδιορισμός ικανοποιητικών μεθόδων τεχνικού ελέγχου των αερίων 
προϊόντων κατά τη διάρκεια ατυχήματος. 
1.5.1. Διανομή του υδρογόνου και άλλων αερίων 
Τα προβλήματα διανομής των αερίων στην ατμόσφαιρα του περιβλήματος κατά LOCA επικρα­
τούν όσον αφορά τον έλεγχο των αερίων αυτών σε τεχνικό επίπεδο και της αξιολόγησης του κιν­
δύνου. 
Αριθ. C 250/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
Για τη γνώση της ατμοσφαιρικής διανομής στο εσωτερικό των διαμερισμάτων των περιβλημάτων 
εκείνων που είναι χωρισμένα, είναι αναγκαία η εκτέλεση αναλυτικών και πειραματικών μελετών 
της διανομής του υδρογόνου, του οξυγόνου, του ατμού και του αζώτου στα διαμερίσματα αυτά. 
Οι έρευνες θα πρέπει να αρχίσουν με βασικές μελέτες (π.χ. μελέτες τύπου επιμέρους επιπτώσεων) 
και να φθάσουν μέχρι γενικά πειράματα. Των πειραμάτων αυτών θα πρέπει να προηγηθούν αναλυ­
τικές μελέτες που θα ασχοληθούν με τη βελτιστοποίηση του προγράμματος για τη διανομή στο 
σύνολο του. Ο διαχωρισμός του υδρογόνου και του οξυγόνου με φυσική διαδικασία παρουσιάζει 
ιδιαίτερο ενδιαφέρον κατά τις πρώτες φάσεις ενός ατυχήματος. 
Είναι αναγκαία η διεξαγωγή εργασιών για την ακρίβεια των θεωρητικών αναλύσεων και τη 
μέτρηση στην πράξη συγκεντρώσεων υπό συνθήκες ατυχήματος. 
Είναι αναγκαία η ανάπτυξη απλής και αξιόπιστης μεθόδου για τη μέτρηση των συγκεντρώσεων 
υδρογόνου και οξυγόνου. 
Για τις προχωρημένες καταστάσεις υποβαθμισμένων πυρήνων και τις περιπτώσεις τελείως τετηγ­
μένων πυρήνων, είναι αναγκαία η πραγματοποίηση συγκρίσεων και πειραματικής επιβεβαίωσης 
συμπληρωματικών κωδίκων. 
Θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά τα σχετικά με τη διανομή θέματα που εμφανίζονται σε όλες 
τις μεθόδους αραίωσης, αν θέλει κανείς να είναι σε θέση να αξιολογήσει τα πλεονεκτήματα των 
μεθόδων αυτών (βλέπε τεχνικό έλεγχο). 
1.5.2. Διαδικασία της καύσης 
Αν αναλογιστεί κανείς τις εν εξελίξει εργασίες θα συμπεράνει ότι πολλοί τομείς θα μπορούσαν να 
επωφεληθούν από τις έρευνες που διεξάγονται στα ευρωπαϊκά εργαστήρια. 
Ενώ είναι πολύ γνωστά τα όρια ανάφλεξης και έκρηξης των διμερών μιγμάτων υδρογόνου-αέρα, 
είναι πολύ περιορισμένα τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τριμερή ή πολυμερή μίγματα παρουσία 
ατμού, αδρανών αερίων και αεροζόλ. Είναι αναγκαία η απόκτηση αξιόπιστων στοιχείων αναφο­
ρικά με τα όρια έκρηξης μιγμάτων υδρογόνου-αέρα-ατμού, ιδίως για την περίπτωση πραγματικών 
περιβλημάτων που χωρίζονται σε διαμερίσματα. 
Εκτός από τα θέματα που αφορούν τις επιδράσεις της διανομής στα φαινόμενα της καύσης, θα 
έπρεπε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις φυσικές συνθήκες πριν και μετά από πιθανή ανάφλεξη. 
Για τον σκοπό αυτό είναι απαραίτητη η διεξαγωγή συνδυασμένης εργασίας σε αναλυτικό και πει­
ραματικό επίπεδο. Στο μέτρο του δυνατού, από τα πειράματα θα πρέπει να προκύψουν αξιόπιστες 
εξηγήσεις, που θα δώσουν τη δυνατότητα πρόβλεψης της κινητικής των αντιδράσεων της καύσης, 
και ιδίως τη δυνατότητα πραγματοποίησης μεταβάσεων από την ανάφλεξη στην έκρηξη υπό πραγ­
ματικές συνθήκες. Εδώ θα περιλαμβάνονται οι επιδράσεις των παραγομένων ωστικών κυμάτων 
καθώς και οι αλληλεπιδράσεις με τις κατασκευές. Το σύνολο όλων αυτών θα πρέπει να εισαχθεί 
στους κώδικες για το υδρογόνο, ώστε να μελετηθούν πιθανές καταστάσεις τυπικής μορφής. 
1.5.3. Τεχνικός έλεγχος 
Για πολλές διαφορετικές διαδικασίας και αρχές διεξάγονται σήμερα συζητήσεις και αξιολογήσεις, 
ενώ ορισμένες από αυτές θα εξεταστούν στο αμερικανικό πρόγραμμα. 
Δεν είναι δυνατόν να γίνουν οριστικές προτάσεις για τις συγκεκριμένες τεχνικές εφόσον δεν θα 
έχει αναλυθεί σε βάθος κάθε διαδικασία, δεν θα έχουν πραγματοποιηθεί σχετικά πειράματα και 
δεν θα είναι διαθέσιμα τα αποτελέσματα τους. Συνιστάται θερμά η πραγματοποίηση σε ευρω­
παϊκό επίπεδο εργασιών συμπληρωματικών προς τις εργασίες του αμερικανικού προγράμματος 
στον τομέα αυτό (ιδιαίτερα πάνω στα θέματα διανομής). Οι εργασίες αυτές θα εκτελεστούν στο 
τελευταίο μέρος του προτεινόμενου προγράμματος. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινοτικό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 3 600 000 ECU. 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/25 
1.6. TERME SOURCE ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΧΑΣΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΟΒΑ­
ΡΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ (βλέπε σημείο 1.Α.2.5 του προγράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Για την αξιολόγηση των terme source είναι αναγκαία η γνώση των προϊόντων σχάσης, τα οποία 
ενδεχομένως υφίστανται σε έναν πυρηνικό σταθμό την ώρα που συμβαίνει ένα ατύχημα και κατά 
τις διάφορες φάσεις του, καθώς και η γνώση των τρόπων με τους οποίους γίνεται ο σχηματισμός 
και η μεταφορά των προϊόντων της σχάσης στο πρωτεύον κύκλωμα, εν συνεχεία στο περίβλημα 
και τελικά στο περιβάλλον. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να είναι αφενός ποιοτική — και για τον 
σκοπό αυτό να προσδιορίζει τους διάφορους φυσικούς και χημικούς τύπους, κατά τους οποίους 
σχηματίζονται και εξελίσσονται τα προϊόντα σχάσης — και αφετέρου ποσοτική. Οι γνώσεις για 
τα terme source παίζουν θεμελιώδη ρόλο στη ρεαλιστική αξιολόγηση των κινδύνων των εξεταζο­
μένων ατυχημάτων και δίνουν τη δυνατότητα προσδιορισμού των μέτρων επέμβασης και των δια­
τάξεων ασφαλείας που πρέπει να προβλεφθούν για την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών. 
Σε επίπεδο κανονισμών, οι προϋποθέσεις που έχουν τεθεί σχετικά με τα terme source για την αξιο­
λόγηση των ακτινολογικών επιδράσεων στα ατυχήματα αναφοράς είναι εξαιρετικά συντηρητικές, 
ιδίως σε ό,τι αφορά την αποδέσμευση στερεών και ημιπτητικών προϊόντων σχάσης. Μόνο οι 
εκπομπές ευγενών αερίων έχουν μελετηθεί ρεαλιστικά. Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης Wash 
1400, αμερικανοί ειδικοί, όπως ο Levenson και ο Rahn, επέστησαν την προσοχή στο συντηρητι-
-σμό των υποθέσεων και των μοντέλων που χρησιμοποιούνται καθώς και στο ρόλο που παίζει το 
νερό στην κατακράτηση του ιωδίου και του καισίου. Η άποψη τους ενισχύθηκε με τις πρώτες δια­
πιστώσεις που έγιναν στην περίπτωση του ατυχήματος ΤΜΙ-2, μετά το οποίο αποφασίστηκε η 
εκτέλεση σημαντικών ερευνητικών πειραμάτων στις ΗΠΑ από την NRC και EPRI και στην 
Ευρώπη. Τα προγράμματα αυτά άπτονται τόσο της χημείας ορισμένων προϊόντων σχάσης όσο και 
του σχηματισμού και της συμπεριφοράς πυκνών αεροζόλ. Στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας, 
οι Σουηδοί πρότειναν τη χρησιμοποίηση των εγκαταστάσεων Marviken για τη διεξαγωγή ενός 
φιλόδοξου ερευνητικού προγράμματος σχετικά με τα αεροζόλ. Το πρόγραμμα αυτό θα ξεκινήσει 
το 1984 και πολλά κράτη μέλη^ έκαναν ήδη γνωστή την πρόθεση τους να συμμετάσχουν. Εκτός 
αυτού, η ειδικευμένη ομάδα εργασίας του CSIN (ΟΟΣΑ-ΟΑΕ) είχε συντάξει έκθεση για την υφι­
στάμενη κατάσταση στον τομέα των πυρηνικών αεροζόλ. Η έκθεση αυτή, πρόσφατα, αναθεωρή­
θηκε και προσαρμόστηκε στους σταθμούς ελαφρού ύδατος, διότι στην αρχική της μορφή ασχο-
λείτο κατά μεγάλο μέρος με ταχείς αντιδραστήρες ψυχόμενους με νάτριο. Το 1982 η κοινοτική 
ομάδα εργασίας αριθ. 2 «Ασφάλεια αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος — Έρευνες» διατύπωσε την 
άποψη ότι έμεναν ακόμη να λυθούν πολλά προβλήματα στον τομέα των terme source και ότι θα 
ήταν σκόπιμο να προβλεφθούν σχετικές έρευνες στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματος με κοι­
νές δαπάνες. 
Τον Ιούλιο 1982 η Επιτροπή σύστησε μικρή ομάδα ειδικών, που έκανε ανασκόπηση των εργασιών 
που διεξάγονται ή έχει προγραμματιστεί να διεξαχθούν εντός ή εκτός της Κοινότητας. Όι ειδικοί 
αυτοί συνέστησαν την εκτέλεση εργασιών βασικής φύσεως, οι οποίες θα περιορίζονται στη μελέτη 
επιμέρους επιπτώσεων που δεν απαιτούν μεγάλες εγκαταστάσεις. Οι ερευνητικές εργασίες θα αφο­
ρούν τον τρόπο με τον οποίο αποδεσμεύονται τα προϊόντα σχάσης από καύσιμα υψηλής θερμο­
κρασίας, τα προβλήματα της χημείας του ιωδίου σε υδάτινο περιβάλλον, τη μεταφορά των προϊό­
ντων σχάσης στο πρωτεύον κύκλωμα και κυρίως πολλές έρευνες για τη μεταφορά και τη 
συμπεριφορά των προϊόντων σχάσης και των αεροζόλ στο περίβλημα. Από το 1983 θα πρέπει να 
διεξαχθούν από τις υπηρεσίες της Επιτροπής προκαταρκτικές μελέτες, εις τρόπον ώστε να προσδι­
οριστεί ακριβέστερα αριθμός θεμάτων που ενδεχομένως θα ερευνηθούν, και να ληφθούν υπόψη τα 
αποτελέσματα πειραμάτων που εξελίσσονται στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Για το λόγο αυτό είναι 
απαραίτητη κάποια ευελιξία στην εξέλιξη των ενεργειών που προτείνοναι εδώ. Κυρίως θα ήταν 
σκόπιμο να προβλεφθεί η συγκέντρωση των προσφορών σε πολλές φάσεις. 
Με τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών θα καταστεί δυνατή η βελτίωση των μοντέλων που χρη­
σιμοποιούνται μέχρι τώρα στους ειδικούς κώδικες για τα διάφορα φαινόμενα. Επίσης, με τις μελέ­
τες που προτείνονται εδώ θα μπορέσουν να προσδιοριστούν καλύτερα τα αναγκαία αρχικά δεδο­
μένα για τη μελέτη των προβλημάτων ατμοσφαιρικής διάδοσης των ραδιενεργών αποβλήτων, τα 
οποία θα εξεταστούν στο επόμενο σημείο (1.7). 
Αριθ. C 250/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
Ενέργειες 
1.6.1. Αποδέσμευση των προϊόντων σχάσης από το καύσιμο 
— Σαφής αναγνώριση της χημικής μορφής του ιωδίου και των άλλων προϊόντων σχάσης κατά 
τη στιγμή της αποδέσμευσης από το καύσιμο σε υψηλές θερμοκρασίες. Λόγω των πολύπλο­
κων χημικών αντιδράσεων που είναι δυνατές, οι εργασίες αυτές θα πρέπει να γίνουν σε ακτι-
νοβολούμενα καύσιμα συνήθων τύπων, σε περιβάλλον ατμού/υδρογόνου. 
— Ρυθμός με τον οποίο αποδεσμεύονται ημιπτητικά προϊόντα σχάσης από ακτινοβοληθέντα 
καύσιμα, των οποίων η θερμοκρασία είναι της τάξης των 1 200 — 2 100 °C. 
1.6.2. Χημεία των προϊόντων σχάσης 
— Θερμοχημικά στοιχεία για υψηλή θερμοκρασία και ισορροπία φάσεων πολλών ειδών προϊό­
ντων σχάσης. Αντιδράσεις με τα υλικά του αντιδραστήρα, με τα άλλα προϊόντα σχάσης 
καθώς και με τα συστατικά στοιχεία του ατμού σε υψηλή θερμοκρασία. Φυσικές και χημικές 
επιδράσεις της καύσης του υδρογόνου. 
— Χημεία του ιωδίου σε υδάτινη φάση, ιδίως σε υψηλές θερμοκρασίες (έως 300 CC), επιδράσεις 
στην κινητική γνωστών αντιδράσεων και στη σταθερότητα ενδιάμεσων ειδών που υποτίθεται 
ότι εμφανίζονται. Ειδική μελέτη του σχηματισμού οργανικού ιωδίου σε χαμηλές συγκεντρώ­
σεις. Ενδεχόμενη ανάπτυξη κώδικα. 
1.6.3. Μεταφορά των προϊόντων σχάσης στο πρωτεύον κύκλωμα, έως το περίβλημα 
— Κριτική ανασκόπηση των μοντέλων που παραλείπονται στο TRAP-MELT και ανάπτυξη ορι­
σμένων από αυτά συναρτήσει των μελλοντικών αναγκών και προβλέψεων. Συγκριτική εξέ­
ταση κωδίκων κατά το 1985. 
— Πειραματικές έρευνες για τις μεθόδους πήξης λόγω βαρύτητας. 
— Σαν πιθανά αντικείμενα των εργασιών θα πρέπει να θεωρούνται οι εξής τομείς: 
Επιδράσεις μικρών εκρήξεων ατμού στο εσωτερικό του πρωτεύοντος κυκλώματος. 
Αεροζόλ που παράγονται κατά το θρυμματισμό του συστήματος του πρωτεύοντος κυκλώμα­
τος και την εξώθηση του από την υψηλή πίεση. 
Σημασία ενδεχόμενης μείωσης της ραδιενέργειας που περιέχεται στα προϊόντα σχάσης στο 
σχετικό χώρο όπου συγκεντρώνονται. 
Ενδεχόμενη εμφάνιση πολύ πυκνών αεροζόλ σε ορισμένες αλληλουχίες ατυχήματος, και 
περαιτέρω σταθεροποίηση των αεροζόλ αυτών. 
1.6.4. Μεταφορά των προϊόντων σχάσης και συμπεριφορά των αεροζόλ μέσα στο περίβλημα (να ληφθούν 
υπόψη τα προηγούμενα και τα εν εξελίξει προγράμματα LMFBR στον τομέα αυτό) 
— Τρόποι με τους οποίους γίνεται η συμπύκνωση, επίδραση της θερμότητας που παράγεται 
κατά τη διάσπαση των ευγενών αερίων, ανάπτυξη και συσχετισμός των θερμο-υδραυλικών 
κωδίκων και των κωδίκων για αεροζόλ, δυνατότητα ανάπτυξης συνδυασμένου κώδικα. 
— Σημασία και ανάπτυξη μοντέλων για τους τρόπους απόθεσης με διαχυσιοφόρηση. 
— Ανάπτυξη συζευγμένων μοντέλων, όπου περιλαμβάνονται μηχανισμοί απομάκρυνσης με 
φυσικές μεθόδους και με τη βοήθεια ειδικών συστημάτων. Συγκριτική εξέταση κωδίκων και 
δοκιμή «benchmark». 
— Πειραματική επαλήθευση των τρόπων με τους οποίους γίνεται η συσσωμάτωση, και ιδίως 
της πήξης με τη βαρύτητα. 
— Μελέτες για τους πιθανούς τρόπους με τους οποίους γίνεται η εκ νέου προσκόλληση στα τοι­
χώματα και τα πώματα κατά τα διάφορα στάδια του ατυχήματος. 
— Μείωση του περιεχομένου σε ραδιενέργεια (αραίωση) κατά την πορεία που ακολουθούν οι 
διαρροές. Μελέτες σκοπιμότητας για τον προσδιορισμό της αραίωσης που συνδέεται με ορι­
σμένους τύπους οδών διαρροής και των σημαντικότερων παραμέτρων. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/27 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 6 000 000 ECU. 
1.7. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΧΑΣΗΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ 
(βλέπε σημείο 1 Λ.2.7. του προγράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Τα προβλήματα σχετικά με την εκπομπή ραδιενεργών προϊόντων από έναν πυρηνικό σταθμό σε 
περίπτωση ατυχήματος και η ατμοσφαιρική διάδοση των αποβλήτων αυτών είναι ουσιαστικά για 
τον προσδιορισμό των ακτινολογικών συνεπειών που προκύπτουν τόσο για τις αμέσως γειτονικές 
στο σταθμό περιοχές όσο και σε περιφερειακή κλίμακα. Τα προβλήματα αυτά παρουσιάζουν ιδι­
αίτερη οξύτητα στην Ευρώπη, όπου λόγω του μεγέθους των κρατών και της εγκατάστασης πολλών 
πυρηνικών σταθμών σε μεθοριακές περιοχές, οι συνέπειες από τα απόβλητα ξεπερνούν το εθνικό 
πλαίσιο. 
Κυρίως για το λόγο αυτό η Επιτροπή είχε προτείνει ερευνητική δραστηριότητα στον τομέα αυτό 
στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες (1979-1983) (σκέλος Γ του 
προγράμματος εκείνου). 
Θα ήταν σκόπιμο να υπογραμμιστεί ότι οι εν εξελίξει μελέτες στο σκέλος Γ του πρώτου προγράμ­
ματος με κοινές δαπάνες, όπως ακριβώς και οι μελέτες που προτείνονται για το δεύτερο πρό­
γραμμα, περιορίζονται σε θέματα της μεταφοράς μέσω της ατμόσφαιρας ενεργών ρυπαντών, και 
με τον τρόπο αυτό δεν περιλαμβάνουν τα terme source που εξετάζονται στο σημείο 1.6 ανωτέρω 
και την αξιολόγηση των ακτινολογικής φύσεως συνεπειών, με τις οποίες ασχολούνται άλλες ειδι­
κότητες (')· Εξάλλου, οι μελέτες της παραγράφου αυτής αναφέρονται κυρίως σε σημαντικά υποθε­
τικά ατυχήματα, τα οποία δεν περιλαμβάνονται στα ατυχήματα εκείνα που μπορούν να συμβούν 
εξαιτίας της σχεδίασης και τα οποία έχουν ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση της ασφάλειας των 
σταθμών. Για τις υπόψη κατηγορίες ατυχημάτων έχουν αισθητά μεγαλύτερη σημασία οι περιοχές 
που βρίσκονται σε κίνδυνο, το ύψος του πλουμίου από το έδαφος και η διάρκεια της κίνησης του, 
από ό,τι για ένα ατύχημα που οφείλεται στη σχεδίαση. Για το λόγο αυτό οι εν λόγω κατηγορίες 
ξεφεύγουν από την οικεία περιοχή της μετεωρολογίας/ατμοσφαιρικής διάδοσης σε «τοπική» κλί­
μακα (μέχρι 10 περίπου χιλιόμετρα) και περνούν τουλάχιστον στην «περιφερειακή» κλίμακα 
(αρκετές δεκάδες χιλιομέτρων). Λόγω του γεγονότος αυτού, καθώς επίσης και της μεγάλης σημα­
σίας των επιμέρους επιπτώσεων (τοπογραφία, αναστροφές/σχηματισμοί στρωμάτων, γεωστρο-
φική απόκλιση, αλληλεπίδραση ξηράς-θάλασσας κλπ.) στην ατμοσφαιρική διάδοση, δεν είναι 
δυνατόν να γίνουν μεγάλης εκτάσεως απλοποιήσεις όπως για την τοπική κλίμακα, και οι γνώσεις, 
τα μοντέλα και οι επιβεβαιώσεις για την περίπτωση αυτή είναι πολύ λιγότερα και εν γένει ανε­
παρκή. Εκτός αυτού θα πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα διαθέσιμα μοντέλα είναι προσδιοριστικά. 
Συνεπώς η «μεταβλητότητα», ο ημιστοχαστικός χαρακτήρας της ατμοσφαιρικής μεταφοράς, είναι 
πολύ βασικό θέμα που δεν έχει παρά ελάχιστα μελετηθεί μέχρι τώρα. Η μεταβλητότητα με την 
έννοια αυτή θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις μικρής διάρκειας εκπομπές ή στις εκπομπές 
μεταβλητής έντασης συναρτήσει του χρόνου, που είναι χαρακτηριστικές των περιπτώσεων ατυχη­
μάτων. 
Στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος με κοινές δαπάνες λίγες εργασίες ήταν δυνατό να εκτελε­
στούν. Ευθύς εξαρχής φάνηκε ότι τόσο οι πόροι όσο και ο χρόνος που διατέθηκαν, θα επέτρεπαν 
στην καλύτερη περίπτωση, να τεθούν οι βάσεις και μόνο μιας συντονισμένης μακροπρόθεσμης 
ενέργειας. Επίσης φάνηκε ότι μετά το 1984 θα ήταν οπωσδήποτε αναγκαία η συνέχιση των εργα­
σιών, άποψη που υποστηρίχτηκε άλλωστε και από τη ΣΕΔΠ (γνωμοδότηση της 27ης Μαρτίου 
1980). Για το λόγο αυτό το πρώτο πρόγραμμα αφιερώθηκε κυρίως στην καταγραφή και στην 
καλύτερη αξιολόγηση των προβλημάτων που τέθηκαν, καθώς και στη σχετική σημασία, σε περιφε­
ρειακή κλίμακα, των πολλών απόψεων και επιμέρους παραγόντων που σχετίζονται με τη διάδοση. 
Έτσι εκτελέστηκαν ορισμένες θεωρητικές και πειραματικές εργασίες για τους στροβιλισμούς που 
προκαλούνται λόγω των κτιρίων, το ύψος του πλουμίου πάνω από το έδαφος και την επίδραση 
των νησίδων θερμότητας που αποτελούν οι αστικές περιοχές, καθώς, επίσης, για τη θαλάσσια 
αύρα και τη διάδοση λόγω ασθενών ανέμων, δεν ήταν όμως δυνατόν να προβλεφτεί κανένα σημα­
ντικό επιτόπου πείραμα στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος. Τέτοιου είδους σχέδια θα προτα­
θούν στο πλαίσιο αυτού του δεύτερου προγράμματος. 
(») Βλέπε πρόταση προγράμματος προστασίας από ακτινοβολίες. 
Αριθ. C 250/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
Οι προτεινόμενες ερευνητικές ενέργειες είναι εναρμονισμένες με τις συστάσεις της υπο-ομάδας της 
ΣΕΔΠ, στην οποία έχει ανατεθεί η συνέχιση της εκτέλεσης του σκέλους Γ του πρώτου προγράμ­
ματος. Κατά την έναρξη τους θα ληφθεί υπόψη η διάθεση που εξέφρασαν διάφοροι μέτοχοι του 
εν εξελίξει προγράμματος να πραγματοποιήσουν από κοινού ορισμένες σειρές πειραμάτων τόσο 
επιτόπου όσο και σε αεροδυναμική σήραγγα. 
Προφανής είναι η σχέση που υπάρχει μεταξύ των ερευνών αυτών στο πλαίσιο της πυρηνικής 
ασφάλειας και των εργασιών που διεξάγονται σε κοινοτικό επίπεδο βάσει του άρθρου 37 για το 
περιβάλλον και την προστασία από ακτινοβολίες. Οι υφιστάμενοι δεσμοί θα παγιωθούν και οι 
σχεδιασθείσες εργασίες θα αποτελέσουν σημαντική συμβολή ευρέος ενδιεφέροντος σε έναν τομέα 
που δεν έχει ακόμη επαρκώς ερευνηθεί. 
Ενέργειες 
1.7.1. Χαρακτηριστικά των αποβλήτων 
Οι παράμετροι αποβλήτων που αποδεσμεύονται σε περιπτώσεις ατυχημάτων (διάρκεια, ύψος υπε­
ράνω του εδάφους κλπ.) καθορίζουν μερικές φορές σε πολύ σημαντικό βαθμό την πορεία της 
περαιτέρω ατμοσφαιρικής διάδοσης. Το θέμα αυτό, που, εκτός από την ανάπτυξη μοντέλων για τα 
θερμά ακροφύσια, δεν έχει περιληφθεί στο εν εξελίξει πρόγραμμα, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί 
στο δεύτερο. 
1.7.2. Επιμέρους επιδράσεις 
Θα είναι αναγκαία η εκτέλεση μελετών συμπληρωματικών προς εκείνες που ευρίσκονται σήμερα 
σε εξέλιξη. Οι μελέτες αυτές θα αφορούν τη διάδοση πάνω από τη θάλασσα και την εναλλαγή 
ξηρά-θάλασσα-ξηρά, την επίδραση των ψαλιδισμών του ανέμου στην κατά πλάτος διάδοση, τα 
ξηρά ή υγρά υποστρώματα, την επίδραση της διάρκειας εκπομπής και μεταφοράς. Στις διάφορες 
αυτές μελέτες θα περιλαμβάνονται απαραιτήτως πειραματικές επιβεβαιώσεις σε περιορισμένη κλί­
μακα επιτόπου ή/και σε αεροδυναμική ή υδραυλική σήραγγα (περιστρεφόμενη). 
1.7.3. Ανάπτυξη μοντέλων διάδοσης και επιβεβαίωση τους 
Στο πρώτο πρόγραμμα εκπονήθηκαν, και σε μερικές περιπτώσεις επιβεβαιώθηκαν, διάφορα 
μοντέλα με βάση στατιστικά στοιχεία πολλών ετών. Εντούτοις, η σημασία ορισμένων παραγό­
ντων και ιδιαίτερα της τοπογραφίας και του ψαλιδισμού, θα πρέπει να κατανοηθεί καλύτερα και 
για το σκοπό αυτό είναι ανάγκη να πραγματοποιηθούν επιμέρους δοκιμές επιτόπου ή σε αεροδυ­
ναμική και σε υδραυλική σήραγγα. 
Εκτός αυτού, στο εν εξελίξει πρόγραμμα, σε μια μελέτη σε αεροδυναμική σήραγγα, φάνηκαν οι 
δυνατότητες που παρέχουν οι μέθοδοι ψηφιακής ανάλυσης εικόνας για τη μελέτη της εξέλιξης και 
της λεπτής δομής προσομοιουμένων πλουμίων υπό διάφορες ατμοσφαιρικές συνθήκες. Τέτοιου 
είδους μελέτες θα έπρεπε να συνεχιστούν σε θεωρητικό επίπεδο και να είναι περισσότερο βασικής 
σημασίας. Είναι πιθανό ότι οι εργασίες αυτές θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη πιθανολογικών μοντέ­
λων ατμοσφαιρικής μεταφοράς. 
1.7.4. Πειραματική επιβεβαίωση σε φυσικά μέγεθος 
Στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος διεξήχθηκαν περιορισμένης έκτασης πειράματα (ιχνηθέτες 
και μετεωρολογικές εξακριβώσεις), που ουσιαστικά αφορούν επιμέρους επιπτώσεις ή την επιβεβαί­
ωση μοντέλων σε τοπική κλίμακα, δεν εκτελέστηκε όμως κανένα «επιτόπου» σημαντικό πείραμα. 
Τέτοιου είδους σχέδια θα πρέπει να προβλεφθούν τώρα. Για τη διεξαγωγή τους οπωσδήποτε θα 
απαιτηθεί η συνδυασμένη χρήση των μέσων πολλών εργαστηρίων και πιθανόν τα σχέδια αυτά να 
μην ξεκινήσουν από την αρχή του δεύτερου προγράμματος. 
Ορισμένες πλευρές, όπως η διάδοση πάνω από τη θάλασσα, η εναλλαγή ξηρά-θάλασσα-ξηρά, η 
επίδραση της μορφής του εδάφους τοπικά ή περιφερειακά, έχουν ήδη αναφερθεί στα σημεία 1.7.2 
και 1.7.3 ανωτέρω. 'Αλλες, τουλάχιστον εν μέρει, επιβεβαιώσεις μοντέλων σε περιφερειακή κλί­
μακα (ακτές και χερσαίες περιοχές) είναι οπωσδήποτε αναγκαίες για να συμπληρώσουν τις διάφο-
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/29 
ρες προσομοιώσεις που προβλέπονται. Για τις επιβεβαιώσεις όμως αυτές θα απαιτηθούν λεπτομε­
ρείς προκαταρκτικές συζητήσεις με την αρμόδια υπο-ομάδα και σε άλλους. Η επέκταση τους στην 
ενδιάμεση κλίμακα (άνω των 50 έως 100 χιλιόμετρα) θα χρησιμεύσει σε απώτερο στάδιο σε σχέση 
και με άλλες ενέργειες (πρόγραμμα προστασίας από ακτινοβολίες κλπ.). 
Κοινοτική συμμετοχή 
Στη χρηματοδότηση των μελετών ή των πειραματικών επιβεβαιώσεων που προβλέπονται, θα πρέ­
πει να ληφθούν υπόψη οι δυσκολίες των επιτόπου πειραμάτων λόγω της αβεβαιότητας για τις 
μετεωρολογικές και κλιματολογικές συνθήκες. 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 6 500 000 ECU. 
1.8. ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΠΑ ΤΗΝ ΠΙΘΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ 
ΚΙΝΔΥΝΩΝ (βλέπε σημείο 1.Α.2.1 του προγράμματος δράσης) 
Στόχοι 
Κατά τα τελευταία έτη υπήρξε σημαντική η πρόοδος των εργασιών που διεξάγονται στον τομέα 
της ανάλυσης των κινδύνων με βάση τις πιθανολογικές μεθόδους. 
Οι μελέτες στον τομέα αυτό συνεχίστηκαν κατόπιν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αυτή η μέθο­
δος ανάλυσης γνώρισε μια πρώτη σημαντική εφαρμογή στην ανάλυση της ασφάλειας αντιδραστή­
ρων ελαφρού ύδατος (Wash 1400 ή «έκθεση Rasmussen»). Ακολούθησαν άλλες ανάλογες εργασίες, 
όπως η γερμανική μελέτη για τους κινδύνους των πυρηνικών σταθμών (GRS 1980 ή «έκθεση Birk-
hofer») και έκτοτε παρόμοιες εργασίες έγιναν και σε άλλες χώρες. Μολονότι οι ποσοτικές εκτιμή­
σεις των κινδύνων βάσει της ανάλυσης των πιθανοτήτων χαρακτηρίζονται ακόμη από σοβαρή 
αβεβαιότητα, η μεθοδολογία αποτελεί τη βάση της «Proposed policy statement on safety goals for 
nuclear power plants» (προτεινόμενη πολιτική για στόχους που αποβλέπουν στην ασφάλεια των 
πυρηνικών σταθμών) που εξέδωσε η Nuclear Regulatory Commission (Πυρηνική Κανονιστική Επι­
τροπή) τον Φεβρουάριο 1982. Η πιθανολογική αυτή προσέγγιση της ανάλυσης της ασφάλειας είναι 
πολύ μεγάλης σημασίας, διότι για πρώτη φορά γίνεται προσπάθεια να αναπτυχθεί μεθοδολογία 
κατάλληλη για την αξιολόγηση του μεγέθους του κινδύνου που σχετίζεται με μια τεχνικής φύσεως 
απόφαση. 
Εάν η εφαρμογή της μεθοδολογίας αυτής επιτύχει, η σημασία της θα υπερβεί τον πυρηνικό τομέα. 
Μπορεί να θεωρήσει κανείς ότι, μακροπρόθεσμα, θα εφαρμοστεί για την ποσοτική αξιολόγηση 
και τη σύγκριση κινδύνων που σχετίζονται με διαφορετικές σημαντικές δραστηριότητες στη βιο­
μηχανική κοινωνία μας. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσει να συντελέσει στον αντικειμενικότερο 
καθορισμό του κατά πόσον μπορούν να θεωρηθούν παραδεκτοί οι κίνδυνοι. Στην Ευρώπη έχει 
εδραιωθεί γόνιμη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων ιδρυμάτων που έχουν αναπτύξει πιθανολογι-
κές μεθόδους αξιολόγησης των κινδύνων. Τη συνεργασία αυτή διευκολύνει ο ρόλος που έπαιξε το 
ΚΚΕ, το οποίο στον τομέα αυτό διαθέτει μια ομάδα με αναγνωρισμένη εμπειρία που χρησιμοποι­
ήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «ανάλυση αξιοπιστίας, αξιολόγηση του κινδύνου και τρά­
πεζα δεδομένων». Όμως κατά το μέτρο που οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται διαφέρουν 
από τη μια χώρα στην άλλη, τίθεται το πρόβλημα αν θα γίνει αποδεκτή η ίδια πιθανολογική προ­
σέγγιση. Το πρόβλημα αυτό δεν θα λυθεί παρά μόνο όταν τα μοντέλα και οι μέθοδοι που χρησιμο­
ποιούνται γίνουν σε μεγαλύτερο βαθμό εναλλάξιμα. Μετά από μια συνάντηση εργασίας που έλαβε 
χώρα στην Ispra τον Μάιο 1982 με θέμα «US PRA Procedures Guide Analysis and Impact on 
European Practices», οι ευρωπαίοι ειδικοί που ήσαν παρόντες, με σκοπό την καλύτερη προσέγγιση 
του στόχου αυτού, συνέστησαν επιβεβαιώσεις και συγκρίσεις πάνω στα ειδικά θέματα πιθανολο-
γικής αξιολόγησης των κινδύνων με την εκτέλεση δοκιμών «benchmark». Παραδείγματος χάριν, 
ήδη ευρίσκεται σε εξέλιξη η εκτέλεση μιας πρώτης δοκιμής του είδους αυτού, στην οποία συμμετέ­
χουν δέκα οργανισμοί. Το ΚΚΕ παρέχει την τεχνική γραμματεία και θα συναγάγει τα αναγκαία 
συμπεράσματα και στοιχεία από τον έλεγχο αυτό. 
Στο εξής το πείραμα αυτό θα πρέπει να συνεχιστεί με τρόπο περισσότερο συστηματικό. Η ενέρ­
γεια με κοινές δαπάνες ενδείκνυται γι' αυτές τις δοκιμές τύπου «benchmark», στις οποίες θα πρέ­
πει να λάβουν μέρος όσες ειδικευμένες ομάδες της Κοινότητας μπορούν. Το ΚΚΕ, σε στενή συνερ-
Αριθ. C 250/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
γασία με τους υπεύθυνους του προγράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες, θα εξακολουθήσει να 
παίζει κύριο ρόλο τόσο στην οργάνωση όσο και στην επεξεργασία των αποτελεσμάτων. Η αρχική 
επιλογή των θεμάτων για τις δοκιμές που προβλέπονται θα γίνει τον Μάιο 1983 κατά τη συνε­
δρίαση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την αξιοπιστία (υπο-ομάδα της ΣΕΔΠ-ασφάλεια των 
αντιδραστήρων). 
Ενέργειες 
Προτείνονται πέντε έως δέκα δοκιμές «benchmark» (BE), των οποίων η διεξαγωγή θα γίνει κλι­
μακωτά κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Τα αντικείμενα αναφέρονται κατωτέρω με τρόπο 
γενικό και θα καθοριστούν λεπτομερέστερα κατά τις συζητήσεις με τις ομάδες εμπειρογνωμόνων 
και τις ομάδες που συμμετέχουν. 
— Δένδρο γεγονότων: αυτή η δοκιμή «benchmark» αποβλέπει στην ανάλυση των διαφόρων 
μεθόδων, με τις οποίες οι εκτιμήσεις της αξιοπιστίας ενός συστήματος συσχετίζονται μεταξύ 
τους στην πιθανολογική ανάλυση μιας περίπτωσης ατυχήματος. 
— Ανάλυση των συνεπειών ατυχήματος: η ανάλυση που αναφέρεται ανωτέρω γίνεται επίσης σε 
αυτή τη δοκιμή «benchmark». Εδώ εξετάζεται η αλληλεπίδραση της εξέλιξης του ατυχήματος 
όσον αφορά τις συνέπειες ή/και τη συμπεριφορά των φυσικών παραμέτρων και της ανάλυ­
σης της αξιοπιστίας του συστήματος. 
— Κοινό σφάλμα αιτίου/μεθόδου: με αυτή τη δοκιμή «benchmark» το πρόβλημα προσεγγίζεται 
αφενός όσον αφορά την αναγνώριση και την ταξινόμηση των σφαλμάτων και αφετέρου 
όσον αφορά την αναλυτική επεξεργασία τους. 
— Στοιχεία αξιοπιστίας: με αυτή τη δοκιμή «benchmark» δίδεται η δυνατότητα να εξεταστούν 
οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη συγκέντρωση των ποικίλης προέλευσης στοιχείων, 
έτσι ώστε να εκτιμηθούν οι παράμετροι αξιοπιστίας για τα μέρη των κατασκευών. 
— Ανάπτυξη μοντέλων για την ανθρώπινη συμπεριφορά: αυτή η δοκιμή «benchmark» ασχολεί­
ται με το σημαντικότερο πρόβλημα των στοιχείων και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. 
— Πιθανότητα αστοχίας και συμπεριφορά των κατασκευών κατά τους σεισμούς: οι δύο αυτές 
δοκιμές «benchmark» αναφέρονται στην ανάλυση των μεθόδων, με τις οποίες είναι δυνατόν 
να εξεταστεί η διανομή της αντίστασης των κατασκευών συναρτήσει της φόρτισης. 
— Ανάλυση των συνεπειών: σκοπός αυτής της δοκιμής «benchmark» είναι η σύγκριση των δια­
φόρων μεθόδων ανάλυσης της μεταφοράς ραδιενεργών ουσιών προς το περιβάλλον. 
Κοινοτική συμμετοχή 
Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή, με συμβάσεις έρευνας, κοινό πρόγραμμα ερευνών: 
αναγκαία κεφάλαια: 1 800 000 ECU. 
1.9. ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ή ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΕ­
ΞΑΓΟΝΤΑΙ ΕΚΤΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Το υψηλό κόστος των ερευνών για την ασφάλεια, κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται μεγάλες 
εγκαταστάσεις για πειράματα, και η ενεργός διεθνής συνεργασία που έχει αναπτυχθεί στον τομέα 
αυτό, αναπόφευκτα οδηγούν στην πραγματοποίηση διεθνών σχεδίων έρευνας, εκτός από εκείνα 
που εφαρμόστηκαν και προτάθηκαν προ πολλού στο πλαίσιο της Κοινότητας. 
Προς το παρόν υπάρχουν τρεις δυνατότητες: 
— το πρόγραμμα LOFT του USDOE (Αμερικανικό Υπουργείο Ενέργειας), για το οποίο οργα­
νώθηκε κονσόρτσιουμ υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ-ΟΑΕ. Με το σχέδιο αυτό παρατείνεται η 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/31 
χρησιμοποίηση του αντιδραστήρα δοκιμών LOFT μετά την εκτέλεση του προγράμματος που 
τελεί υπό την αιγίδα του NRC. Προβλέπεται σειρά συμπληρωματικών δοκιμών στους εξής 
τομείς: απώλειες ψυκτικού μέσου του πρωτεύοντος κυκλώματος του τύπου μικρή ή μεγάλη 
διαρροή, βλάβες του δευτερεύοντος κυκλώματος, αποδέσμευση των προϊόντων σχάσης σε 
περίπτωση απώλειας ψυκτικού μέσου, θερμο-υδραυλικές μελέτες σε περίπτωση παραμόρφω­
σης του καυσίμου λόγω απώλειας ψυκτικού μέσου. Το κονσόρτσιουμ είναι ανοικτό για τα 
κράτη μέλη της Κοινότητας και πολλά από αυτά έχουν ήδη αποφασίσει να συμμετάσχουν, 
το σουηδικό πρόγραμμα Marviken V για τη συμπεριφορά στο πρωτεύον κύκλωμα αντιδρα­
στήρα ελαφρού ύδατος πτητικών προϊόντων σχάσης και βαρέων αεροζόλ που παράγονται 
κατά την τήξη του πυρήνα. Έχει αναγγελθεί η συμμετοχή πολλών οργανισμών της Κοινότη­
τας ή τρίτων χωρών, όπως EPRI και Ontario-Hydro, 
το πρόγραμμα «Clean-up ΤΜΙ-2» του USDOE που αφορά πολλά θέματα όπως: προβλή­
ματα προσδιορισμού και μεταφοράς των προϊόντων σχάσης στο περίβλημα, μέθοδοι απομό-
λυνσης, εξέταση του πυρήνα και των ενδότερων μερών. Οι οργανισμοί των κρατών μελών 
έχουν αποφασίσει να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα αυτό με διάφορους τρόπους: στήριξη με 
τη διάθεση προσωπικού, εξέταση δειγμάτων κλπ. 
Όπως φαίνεται από τα ανωτέρω, στα τρία αυτά διεθνή σχέδια καλύπτονται τεχνικά θέματα 
που συνδέονται στενά ή άμεσα με τις προτάσεις έρευνας που εκτέθηκαν στα προηγούμενα 
για το δεύτερο πρόγραμμα έρευνας με κοινές δαπάνες, ιδίως στον τομέα της θερμο-υδραυλι-
κής και των σοβαρών υποβαθμίσεων του καυσίμου σε περίπτωση LOCA (LOFT, ΤΜΙ-2) 
καθώς και στην περίπτωση των terme source που οφείλονται στα προϊόντα σχάσης σε περι­
πτώσεις ατυχημάτων (LOFT, ΤΜΙ-2, Marviken). Εκτός αυτού, η εκτέλεση των τριών αυτών 
σχεδίων θα γίνει κατά την περίοδο 1983 - 1986, παράλληλα προς το δεύτερο πρόγραμμα 
δράσης με κοινές δαπάνες (1984-1987). 
Η ενεργός συμμετοχή της Επιτροπής στο σύνολο ή σε ορισμένα μέρη ενός ή περισσοτέρων από τα 
διεθνή αυτά σχέδια παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα: 
— θα εξασφαλιστεί, στα κράτη μέλη που δεν συμμετέχουν διμερώς στα σχέδια αυτά, πλήρης 
πληροφόρηση σχετικά με τα αποτελέσματα και την πρόοδο των εργασιών, 
— όσον αφορά ορισμένα σημεία, θα ωφεληθούν οι εν εξελίξει ενέργειες με κοινές δαπάνες από 
αποτελέσματα και πληροφορίες που είναι χρήσιμα για την επιτυχή διεξαγωγή τους, 
— θα δοθεί η δυνατότητα χρησιμοποίησης των αποτελεσμάτων για τη διεξαγωγή σε κοινοτικό 
επίπεδο, στο πλαίσιο της ενέργειας με κοινές δαπάνες, δοκιμών «benchmark» αξιολόγησης 
κωδίκων και μοντέλων. 
Εκτός από την ελεύθερη πρόσβαση της Επιτροπής στα αποτελέσματα των διεθνών αυτών 
σχεδίων, με την ενεργό συμμετοχή της Επιτροπής θα καταστεί δυνατή η απασχόληση στο 
σχέδιο αυτό επιστημονικού προσωπικού που ανήκει σε συμβασιούχους, οι οποίοι συμμετέ­
χουν στο πρόγραμμα έρευνας με κοινές δαπάνες, η συμμετοχή στην ανάλυση των αποτελε­
σμάτων, η εξέταση δειγμάτων και η ανάπτυξη εξελιγμένου εξοπλισμού για εκτέλεση μετρή­
σεων στα εργαστήρια των συμβασιούχων του προγράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες. 
Οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέτασαν τις διάφορες δυνατότητες για την ενεργό συμμετοχή ή τη 
στενή συνεργασία της Επιτροπής και των σχεδίων αυτών στο πλαίσιο της ενέργειας με κοινές 
δαπάνες που προτείνεται στο παρόν. Αντιμετωπίζονται δύο δυνατές περιπτώσεις: 
— συμμετοχή με οικονομική συνεισφορά της Επιτροπής. Η συνεισφορά αυτή θα είναι περιορι­
σμένη και ανάλογη με τα κεφάλαια που διατίθενται στους υπόψη τομείς. Στην περίπτωση 
αυτή η Επιτροπή θα μπορούσε να συμβληθεί με τους υπεύθυνους φορείς των σχεδίων, αφού 
προηγουμένως συμβουλευθεί τη «ΣΕΔ-πυρηνική σχάση» (')· Οι αναγκαίες πιστώσεις για 
την υπογραφή των συμβάσεων αυτών θα ληφθούν από τα κεφάλαια που διατίθενται για το 
αντίστοιχο σκέλος του προγράμματος με κοινές δαπάνες που προτείνεται εδώ. Με τον τρόπο 
αυτό η Επιτροπή θα μπορούσε να έχει πλήρη συμμετοχή στο κονσόρτσιουμ LOFT. Από προ­
καταρκτικές επαφές με το USDOE προέκυψε ότι η συμμετοχή της Επιτροπής θα μπορούσε 
να υπολογίζεται με βάση συνολική συνεισφορά 1 εκατομμυρίου ECU, 
(') Συμβουλευτική Επιτροπή για τη Διαχείριση και το Συντονισμό, που αντικατέστησε τη «ΣΕΔΠ-ασφά-
λεια αντιδραστήρων». 
Αριθ. C 250/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
συμμετοχή που θα μεταβάλλεται ανάλογα με την περίπτωση και η οποία θα είναι δυνατόν να 
εξελιχθεί σε πλήρη προσχώρηση στο σχέδιο, και συνεπώς πρόσβαση στα αποτελέσματα του. 
Η προσχώρηση αυτή όμως θα αποτελέσει το αντικείμενο διαπραγματεύσεων που θα έχουν 
σαν βάση την ανταλλαγή τεχνικών πληροφοριών. Η Επιτροπή θα πλήρωνε για τη συμμετοχή 
της σε κάποιο σχέδιο θέτοντας στη διάθεση των υπευθύνων φορέων των σχεδίων τα αποτελέ­
σματα και τις εκθέσεις προόδου ορισμένων μερών του παρόντος προγράμματος δράσης με 
κοινές δαπάνες. Τα μέρη αυτά έχουν σχέση με τον τομέα που εξετάζεται στο υπόψη σχέδιο. 
Ανάλογα με την περίπτωση, η παροχή των τεχνικών αυτών πληροφοριών θα μπορούσε να 
συνδυαστεί και με οικονομική συμμετοχή, της οποίας το ύψος και στην πρώτη περί­
πτωση, θα πρέπει να είναι ανάλογο με τα διατιθέμενα ποσά στον υπόψη τεχνικό τομέα. Ο 
τρόπος εφαρμογής λύσης του τύπου αυτού συνεπάγεται την κατάρτιση συμβάσεων μεταξύ 
της Επιτροπής και των υπευθύνων φορέων για τα σχέδια. Η υπογραφή των συμβάσεων αυτών 
θα εξαρτάται από τη γνώμη της «ΣΕΔ-πυρηνική σχάση». Η ίδια λύση θα μπορούσε να εφαρ­
μοστεί για τη συμμετοχή της Επιτροπής ενόλω ή εν μέρει στο σχέδιο Marviken V. 
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η λύση που θα έχει σαν βάση την παροχή πρόσβασης στις εκθέ­
σεις προόδου και στα αποτελέσματα των κοινοτικών προγραμμάτων, δεν παραβλάπτει τα 
συμφέροντα των κρατών μελών και ιδίως εκείνων που ήδη συμμετέχουν επί διμερούς βάσης 
στα διεθνή σχέδια που αναφέρθηκαν. Πράγματι, τα αποτελέσματα και η πρόοδος των κοινο­
τικών εργασιών αναφέρονται σε διεθνείς συναντήσεις, στα συνέδρια και σε διάφορες διαλέ­
ξεις και ανακοινώσεις, και, εκτός αυτού, εφόσον τα αποτελέσματα των κοινοτικών προγραμ­
μάτων δημοσιεύονται επίσημα, είναι προσιτά σε όλους. Οι τρόποι που προτάθηκαν παρα­
πάνω επιταχύνουν μόνο τη διάδοση των αποτελεσμάτων της κοινοτικής έρευνας, πράγμα 
που συμβάλλει στην παραγωγή της ανταλλαγής τεχνικών πληροφοριών μεταξύ των κρατών 
μελών και τρίτων χωρών. 
Η συμμετοχή της Επιτροπής στο πρόγραμμα «Clean-up ΤΜΙ-2» θα μπορούσε να αντιμετωπι­
στεί με οποιονδήποτε από τους δύο τρόπους που αναφέρθηκαν ανωτέρω. Ας σημειωθεί όμως 
ότι η συμμετοχή των εργαστηρίων του ΚΚΕ έχει ήδη από τώρα προβλεφτεί. 
Οι δύο τρόποι που αναφέρονται σχετικά με την εξασφάλιση της συμμετοχής της Επιτροπής στα 
διεθνή σχέδια έρευνας θα μπορούσαν να εφαρμοστούν κατά τις διαπραγματεύσεις για την πρό­
σβαση στα αποτελέσματα ερευνών που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο σε ορισμένες τρίτες χώρες. 
Τέτοιες περιπτώσεις είναι π.χ. τα προγράμματα EPRI και Sandia για το υδρογόνο, Sandia για τα 
terme source και Rosa IV για τη θερμο-υδραυλική, που συνδέονται στενά με τα σημεία 1.5 και 1.6 
και 1.4 ανωτέρω, και ειδικότερα τα προγράμματα για τις σοβαρές ζημιές του καυσίμου, όπως τα 
PBF, EPRI (USA), NRU (Καναδάς) κλπ., που ήδη αναφέρθηκαν ανωτέρω στα σημεία 1.4 και 1.4.4. 
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ 
2. ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΑΧΕΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΑΝΉΔΡΑΣΤΗΡΩΝ ΨΥΧΟΜΕΝΩΝ ΜΕ 
ΜΕΤΑΛΛΑ ΣΕ ΥΓΡΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (LMFBR) 
ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΚΟΙΝΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Τα περισσότερα από τα κράτη μέλη της Κοινότητας κατέβαλαν την τελευταία εικοσιπενταετία σημαντικές 
προσπάθειες για την ανάπτυξη των ταχέων αναπαραγωγικών αντιδραστήρων ψυχομένων με μέταλλα σε 
υγρή κατάσταση. Κατά την περίοδο αυτή αφιερώθηκε στο σκοπό αυτό πολύ μεγάλη οικονομική προσπά­
θεια. Σήμερα, οι δαπάνες για την ανάπτυξη των ταχέων αντιδραστήρων αντιπροσωπεύουν ακόμη περίπου το 
20 ο/ο των συνολικών δαπανών Ε, Α και Ε στον ενεργειακό τομέα. Αποτέλεσμα των προσπαθειών αυτών θα 
πρέπει να θεωρηθεί μια σειρά εντυπωσιακών τεχνικών επιτευγμάτων. Κατασκευάστηκαν και λειτούργησαν 
επιτυχώς όχι μόνο διάφοροι πειραματικοί και πρωτότυποι αντιδραστήρες αλλά πλησιάζει η ολοκλήρωση της 
κατασκευής ενός μεγάλου σταθμού [1 200 MW (e)].Ta επιτεύγματα αυτά μέχρι τώρα δεν έχουν όμοια σε 
καμία άλλη περιοχή του κόσμου. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 
Στον κατωτέρω πίνακα περιλαμβάνονται τα σχέδια αντιδραστήρων που περατώθηκαν ή προβλέπονται σε 
διάφορες χώρες ή σε ομάδες συνεργαζομένων χωρών. Η χρονολογία που δίδεται σε παρενθέσεις είναι το 
έτος έναρξης της λειτουργίας. 
Χώρα 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Γαλλία 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της 
Γερμανίας 
Ιταλία Πειραματικοί και δοκιμα­
στικοί αντιδραστήρες 
DFR(1963) 
Rapsodie(1967) 
ΚΝΚΗ(2)(1977) 
PEC (1986) Πρωτότυπα (200-300 MW) 
PFR(1974) 
Phenix(1974) 
SNR 300 (3) (1986) Μονάδες επίδειξης 
[l,200MW(e)J 
CFR σχέδιο που δεν 
έχει ακόμη εγκριθεί 
Super- Phenix(·) 
(1984) 
SNR 2 (4) σχέδιο 
που δεν έχει ακόμη 
εγκριθεί 
(') Σε συνεργασία με την Ιταλία, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, το Βέλγιο και την Ολ­
λανδία. 
(2) Σε συνεργασία με το Βέλγιο και την Ολλανδία. 
(3) Σε συνεργασία με το Βέλγιο και την Ολλανδία. 
(4) Σε συνεργασία με τη Γαλλία, την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. 
Ο πίνακας δείχνει ότι έχει αναπτυχθεί μεταξύ των κρατών μελών τάση συνεργασίας για την κατασκευή 
μονάδων επίδειξης. Έχουν συναφθεί σημαντικές συμφωνίες για συνεργασία μεταξύ οργανισμών έρευνας και 
βιομηχανικών εταίρων (εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εταιρείες μελετών και κατασκευών) 
από διάφορα κράτη μέλη. 
Εκτός Κοινότητας, οι περισσότερες βιομηχανικές χώρες του κόσμου έχουν επίσης αφιερώσει μεγάλες προ­
σπάθειες στην κατασκευή ταχέων αναπαραγωγικών αντιδραστήρων. 
Στις ΗΠΑ αποκτήθηκε πολύτιμη πείρα για τα διάφορα συστήματα των αντιδραστήρων με τον πειραματικό 
αντιδραστήρα EFFBR 200 MW(th), που λειτούργησε από το 1963 έως το 1972. Ο πειραματικός αντιδραστή­
ρας EBR-II 62,5 MW(th), ευρίσκεται σε λειτουργία από το 1965. Η κατασκευή του πειραματικού αντιδρα­
στήρα FFTF, 400 MW(th), ο οποίος λόγω της ισχύος του θα λειτουργήσει σαν μονάδα επίδειξης, ολοκληρώ­
θηκε το 1980. Οι μελέτες ανάπτυξης καθώς και τα πειράματα σχετικά με την εξέλιξη του εξοπλισμού, την 
τεχνολογία του νατρίου, τον κύκλο του καυσίμου, και οι διαδικασίες για την άδεια λειτουργίας του έχουν 
περατωθεί. Η κατασκευή του αναπαραγωγικού αντιδραστήρα στον ποταμό Clinch (CRBR) διακόπηκε από 
την κυβέρνηση Κάρτερ και οι προοπτικές του σχεδίου αυτού είναι ακόμη σήμερα αβέβαιες. 
Στην Ιαπωνία ο ταχύς πειραματικός αντιδραστήρας «JOYO», με προβλεπόμενη στο σχέδιο ισχύ 100 MW(th), 
(Άνοιξη 1983), λειτουργεί από το 1977. Η μελέτη του πρωτότυπου αντιδραστήρα «MONJU», 300 MW(e), 
ολοκληρώθηκε και η κατασκευή του αποφασίστηκε πρόσφατα. Έγιναν επίσης τα προσχέδια ενός μεγαλύτε­
ρου αντιδραστήρα επίδειξης. Η κατασκευή ενός τέτοιου αντιδραστήρα προβλέπεται να ξεκινήσει ένα έτος 
μετά την έναρξη της λειτουργίας του «MONJU» και θα ακολουθήσει, εν σειρά, κατασκευή πολλών σχεδόν 
εμπορικών αντιδραστήρων, που θα είναι όμοιοι με τον αντιδραστήρα επίδειξης και στο μέγεθος και στη σχε­
δίαση. 
Στην ΕΣΣΔ η ανάπτυξη και η κατασκευή ταχέων αντιδραστήρων αποτελεί παράγοντα προόδου της ενεργεια­
κής οικονομίας της χώρας. Σήμερα λειτουργούν δύο πειραματικοί αντιδραστήρες, ο BOR-60, ισχύος 60 
MW(th), και ο BR-10, ισχύος 10 MW(th). Ο αντιδραστήρας επίδειξης ΒΝ-350 λειτουργεί επιτυχώς με ισχύ 
350 MW(e), και χρησιμοποιείται για την αφαλάτωση θαλασσινού νερού από το 1973. Ο δεύτερος αντιδρα­
στήρας επίδειξης ΒΝ-600 MW(e) λειτουργεί από το 1981. Η σχεδίαση του εμπορικού ταχέος αντιδραστήρα 
ΒΝ-1600, ισχύος 1 600 MW(e), ευρίσκεται στο στάδιο της ανάπτυξης. Μελετάται η δυνατότητα αύξησης της 
ισχύος του αντιδραστήρα τύπου ΒΝ-600 σε 800 MW(e). 
ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΑΧΕΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΑΝΤΙ­
ΔΡΑΣΤΗΡΩΝ 
Για να είναι δυνατή η λειτουργία των ταχέων αντιδραστήρων θα πρέπει να αποδειχτεί ότι οι αντιδραστήρες 
αυτοί πληρούν, τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό με τους θερμικούς αντιδραστήρες που ευρίσκονται σήμερα σε 
λειτουργία, τις προϋποθέσεις ασφαλείας, προστασίας από ακτινοβολίες και προστασίας του περιβάλλοντος 
τόσο υπό συνθήκες κανονικής λειτουργίας όσο και σε περίπτωση ατυχήματος. 
Αριθ. C 250/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
Πρωταρχικός στόχος των προγραμμάτων επίδειξης και ασφαλείας των ταχέων αντιδραστήρων, που διεξάγο­
νται σήμερα σε διάφορες χώρες της Κοινότητας, είναι να αποδειχθεί ότι μπορούν να ικανοποιηθούν οι προϋ­
ποθέσεις αυτές. 
Η πείρα που αποκτήθηκε κατά την εκμετάλλευση των πρωτότυτων ταχέων αντιδραστήρων (Phenix, PFR) 
αποδεικνύει ότι είναι δυνατό ένας ταχύς αντιδραστήρας να λειτουργήσει μέσα στο γενικό πλαίσιο των περι­
ορισμών, σχετικά με την ελεγχόμενη απόρριψη ραδιενέργειας, που εφαρμόζονται κανονικά για τους θερμι­
κούς αντιδραστήρες. Οι δόσεις ραδιενέργειας που δέχονται οι χειριστές είναι επίσης ικανοποιητικά χαμηλές. 
Όμως, προκειμένου να προχωρήσει σε βάθος η έρευνα των διαφόρων θεμάτων ασφαλείας που θα μπορούσαν 
να επηρεάσουν τους ταχείς αντιδραστήρες στο μέλλον, απαιτείται η καταβολή συνεχών και πολύπλευρων 
προσπαθειών στον τομέα της ανάπτυξης του software καθώς και της συγκέντρωσης και της επεξεργασίας 
αξιόπιστων φυσικών δεδομένων για τη σχεδίαση και τη λειτουργία. Τέτοιου είδους θέματα ασφαλείας είναι: 
— παρεμπόδιση της εξέλιξης μικρής σημασίας γεγονότων σε ατυχήματα, 
— προσδιορισμός του σταδίου κατά το οποίο αρχίζει το ατύχημα, περιγραφή των μεταβατικών καταστά­
σεων που ακολουθούν και επιδράσεις των καταστάσεων αυτών σε βασικά μέρη της μονάδας, 
— ραδιολογικά επακόλουθα των ατυχημάτων, δηλαδή αναδιανομή της ραδιενέργειας μετά από ατύχημα 
και καθορισμός των source terms για την αξιολόγηση του εξωτερικού κινδύνου. 
Η εκτέλεση προγραμμάτων ασφαλείας με τους στόχους που εκτίθενται ανωτέρω είναι ζωτικής σημασίας 
συμπλήρωμα της κατασκευής και της λειτουργίας πρωτότυπων αντιδραστήρων και αντιδραστήρων επίδει­
ξης· 
Η Κοινότητα μέχρι τώρα στήριξε την ασφάλεια των ταχέων αναπαραγωγικών αντιδραστήρων με δύο τρό­
πους: 
α) με την εκτέλεση δικού της ερευνητικού προγράμματος στο Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕ)' 
β) με ενέργειες μέσω της Επιτροπής Συντονισμού Ταχέων Αντιδραστήρων ('), που είχαν σαν στόχο τη βελ­
τίωση του συντονισμού και της συνεργασίας, αφενός μεταξύ εθνικών προγραμμάτων και αφετέρου 
μεταξύ των προγραμμάτων αυτών και του προγράμματος του ΚΚΕ. 
Όσον αφορά την περίπτωση α) οι εν εξελίξει ενέργειες στο ΚΚΕ, δηλαδή οι ενέργειες που διεξάγονται στο 
πλαίσιο του πολυετούς προγράμματος 1980-1983, υποδιαιρούνται σε τρία βασικά κεφάλαια: 
Γένεση των ατυχημάτων και μεταβατική φάση 
Στόχους των ενεργειών αποτελούν οι θεωρητικές και πειραματικές μελέτες για τον βρασμό υγρού μετάλλου, 
η ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ατυχημάτων και η έρευνα της αλληλεπίδρασης καυσίμου/ψυκτικού 
μέσου. Σκοπός των μελετών για τον βρασμό υγρού μετάλλου είναι η απόκτηση στοιχείων σχετικών με τη 
συμπεριφορά του ψυκτικού μέσου σε περίπτωση ανώμαλων συνθηκών λειτουργίας, όπως εμπλοκή δέσμης 
ράβδων, διακοπή της ροής λόγω βλάβης της αντλίας ή διαταραχές της ισχύος. Ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Ατυ­
χημάτων είναι σπονδυλωτό σύστημα κωδίκων υπολογιστή, που περιγράφει τις διάφορες φάσεις υποθετικών 
ατυχημάτων. Δοκιμαστική παραλλαγή του κώδικα αυτού ευρίσκεται ήδη εν χρήσει. Τα αντικείμενα της 
έρευνας για την αλληλεπίδραση καυσίμου/ψυκτικού μέσου είναι η ανάπτυξη φυσικών μοντέλων και κωδί­
κων, εκτέλεση πειραματικών μελετών για τους παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία της αλληλεπίδρασης 
ή την πρόκληση εκρήξεων ατμού και η επαλήθευση των θεωρητικών υποθέσεων σχετικά με τους μηχανι­
σμούς με τους οποίους γίνονται οι εκρήξεις ατμών. 
(') Επιτροπή που συστήθηκε από το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 1970 με την εντολή «να μελετήσει και να 
εφαρμόσει σχέδια συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων, στον μέγιστο 
δυνατό βαθμό, με τους προσφορότερους τρόπους, και να υποβάλει οιαδήποτε πρόταση θεωρεί ότι προά­
γει τον σκοπό αυτό». 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/35 
Φάση μετά την αποσυναρμολόγηση συνεπεία ατυχήματος 
Οι ενέργειες στον τομέα αυτό αποβλέπουν στη ρεαλιστικότερη περιγραφή της φάσης που ακολουθεί την 
αποσυναρμολόγηση, την ανάλυση της συμπεριφοράς του συστήματος του πρωτεύοντος περιβλήματος και 
την απαγωγή της θερμότητας μετά από ατύχημα (PAHR). Έχει αρχίσει η αξιολόγηση των δυνατοτήτων και 
των μοντέλων του αμερικανικού κώδικα Simmer 2, στο πλαίσιο υπολογισμών για τη φάση που ακολουθεί 
την αποσυναρμολόγηση, ενώ εξετάζεται η δυνατότητα εκτέλεσης πειραματικού προγράμματος για την επι­
βεβαίωση του κώδικα αυτού. 
Το πρόγραμμα επιβεβαίωσης του κώδικα για το περίβλημα (Code Validation Programme for Containment — 
Cova) έχει πρακτικά ολοκληρωθεί. Εφαρμόστηκαν οι κώδικες απειροστών στοιχείων για να επιτευχθεί 
καλύτερη συμφωνία μεταξύ των πειραμάτων και των αναλυτικών αποτελεσμάτων. Συνεχίζεται η επιβεβαί­
ωση του κώδικα για τα υπο-συγκροτήματα (Covas), που έχει στόχο την επιβεβαίωση των κωδίκων κατα­
σκευής για τη δυναμική πλαστική ανάλυση. 
Οι μελέτες απαγωγής της θερμότητας μετά από ατύχημα στηρίζονται με πειράματα εντός και εκτός αντι­
δραστήρα. Τα πειράματα εκτός αντιδραστήρα θα διεξαχθούν στις εγκαταστάσεις Faro, που τώρα τελειώ­
νουν, και θα έχουν στόχο τη μελέτη της αλληλεπίδρασης καυσίμου/ψυκτικού μέσου και των φαινομένων 
PAHR με χρήση πραγματικών υλικών αντιδραστήρων και υπό συνθήκες όμοιες με εκείνες που παρουσιάζο­
νται σε ατυχήματα. Τα εντός αντιδραστήρα πειράματα (Sandia στις ΗΠΑ, αντιδραστήρας Melusine στην 
Grenoble, και αντιδραστήρας BR 2 στο Μολ) έχουν στόχο την επίδειξη της δυνατότητας ψύξης καταλοίπων 
πυρήνα που είναι δυνατόν να σχηματιστούν σε περίπτωση σοβαρού υποθετικού ατυχήματος και να προ­
σκολληθούν στα διάφορα μέρη του δοχείου αντιδραστήρα. Ετοιμάζεται επίσης εκτεταμένο πρόγραμμα, αφε­
νός για την ανάπτυξη και την επιβεβαίωση φυσικών μοντέλων και κωδίκων που χρησιμοποιούνται για την 
πρόβλεψη του πεδίου των θερμοκρασιών που αναπτύσσονται σε στρώμα καταλοίπων και αφετέρου για την 
ανάπτυξη διατάξεων συγκράτησης των καταλοίπων. 
Έρευνα για τα υλικά 
Η έρευνα, ιδίως για τον ανοξείδωτο χάλυβα, εκτελείται στο ΚΚ.Ε και αφορά διάφορους τομείς: μηχανική της 
θραύσης με ιδιαίτερη έμφαση σε υλικά που έχουν ακτινοβοληθεί, μελέτη της επέκτασης των ρωγμών λόγω 
ερπυσμού σε ωστενιτικούς χάλυβες τύπου A1SI 304 και 316 υπό τυπικές συνθήκες λειτουργίας (φορτίο, θερ­
μοκρασία, σχέση ελατότητας και ερπυσμού κλπ.), μελέτες για τη δυναμική συμπεριφορά των υλικών και 
προσδιορισμός των αντίστοιχων βασικών νόμων. Οι μελέτες που αναφέρθηκαν τελευταίες ήταν βασικές για 
τα προγράμματα Cova και Covas. Τελικά θα πρέπει με τις έρευνες αυτές να κατανοηθεί καλύτερα η συμπερι­
φορά των πραγματικών κατασκευών των αντιδραστήρων υπό διαφορετικές συνθήκες φορτίου (θερμοκρασία, 
εντατικές καταστάσεις) καθώς και όταν έχουν υποστεί υποβάθμιση σε διάφορους βαθμούς (συγκόλληση, 
ερπυσμός, μηχανική κόπωση, ακτινοβόληση). Μια μεγάλη εγκατάσταση δοκιμών σε υψηλή δυναμική φόρ­
τιση ευρίσκεται υπό κατασκευή στην Ispra. Η εγκατάσταση αυτή θα χρησιμοποιηθεί για να ερευνηθεί ο τρό­
πος με τον οποίο τα αποτελέσματα που αποκτώνται με δοκίμια μικρών διαστάσεων (διατομής έως 20 mm2) 
είναι δυνατόν να εφαρμοστούν σε μεγάλες κατασκευές (έως 5 000 mm2) με υλικά που έχουν υποστεί αλλοιώ­
σεις. 
Οι ενέργειες συντονισμού διεξάγονται στο διοικητικό κέντρο στις Βρυξέλλες και συγκεντρώνουν το ενδια­
φέρον τους κυρίως στους εξής σχετικούς με την ασφάλεια τομείς: 
— Με τη βοήθεια της Ομάδας Εργασίας για την Ασφάλεια (Safety Working Group — SWG), η οποία είναι 
ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Συντονισμού Ταχέων Αντιδραστήρων, έχει επιτευχθεί πρόοδος 
στην ανάπτυξη κοινών κριτηρίων ασφαλείας και τη χάραξη κατευθυντηρίων γραμμών για τους ταχείς 
αντιδραστήρες. 
Η υπο-ομάδα της SWG για τα καθολικά ατυχήματα στον πυρήνα (Whole Core Accident — WAC), που 
επίσης εργάζεται σαν ομάδα εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Δια­
χείριση του Προγράμματος στον τομέα της Ασφάλειας, δημιούργησε τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ατυχημά­
των και συνέχισε να υποβάλλει προτάσεις για την τελειοποίηση του. Η WAC προήγαγε επίσης τους 
συγκριτικούς υπολογισμούς ευρωπαϊκών και αμερικανικών κωδίκων για ορισμένα ατυχήματα στον 
πυρήνα (προσωρινή υπερπαραγωγή ισχύος και διακοπή της ροής). Η υπο-ομάδα της- SWG για τη φόρ­
τιση και τη συμπεριφορά του περιβλήματος (CONT), η οποία επίσης εργάζεται σαν ομάδα εμπειρογνω­
μόνων στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Διαχείριση του Προγράμματος στον τομέα 
της Ασφάλειας, έχει ασχοληθεί με τα προβλήματα της συμπεριφοράς του πρωτεύοντος περιβλήματος 
και των εσωτερικών κατασκευών σε περίπτωση υποθετικού ατυχήματος αποδιοργάνωσης του πυρήνα. 
Σχετικά έγινε κριτική αξιολόγηση της επάρκειας των δυνατοτήτων που θέτουν στη διάθεση μας τα 
μαθηματικά. Επίσης, η υπο-ομάδα αυτή παρακολούθησε εκ του πλησίον τις εν εξελίξει εργασίες αξιολό­
γησης των συνεπειών ατυχημάτων σε υποσυγκροτήματα παρακειμένων κατασκευών, και ακόμη πιο 
πρόσφατα εξέτασε προβλήματα του δευτερεύοντος περιβλήματος, με σκοπό τη ρεαλιστική αξιολόγηση 
των terme source. 
Αριθ. C 250/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
— Με τη βοήθεια της Ομάδας Εργασίας για τους Κώδικες και τους Κανόνες (Codes and Standards 
Working Group-WGCS), που είναι άλλη μία ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Συντονισμού των 
Ταχέων Αντιδραστήρων, επιτυγχάνεται σταθερή πρόοδος τόσο στη σταδιακή αξιολόγηση των υφιστά­
μενων αποκλίσεων μεταξύ των διαφόρων κωδίκων και κανόνων που εφαρμόζονται στην Κοινότητα 
κατά τη σχεδίαση, την κατασκευή και τον ποιοτικό έλεγχο των μερών των ταχέων αντιδραστήρων, όσο 
και στις προδιαγραφές των υλικών. Η ομάδα αυτή συστηματικά συγκρίνει και αξιολογεί κανόνες, 
κώδικες μελέτης, προδιαγραφές υλικών και στοιχεία για υλικά από τα κράτη μέλη καθώς και από τρί­
τες χώρες, όταν αυτό είναι δυνατόν. Εξέτασε επίσης την υφιστάμενη κατάσταση στον τομέα των μη 
καταστρεπτικών μεθόδων με σκοπό την επιθεώρηση των LMFBR εν λειτουργία. 
ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΚΟΙΝΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ 
Η Επιτροπή προτείνει ότι και μελλοντικά θα πρέπει επίσης να εκτελεστεί ενέργεια με κοινές δαπάνες. Η 
ενέργεια αυτή είναι μέσον για την τόνωση του συντονισμού των εθνικών προγραμμάτων και τη συμπλήρωση 
της ήδη υφιστάμενης δράσης του ΚΚΕ. 
Η εκπόνηση του προγράμματος έρευνας με κοινές δαπάνες 1984-1987 για τους LMFBR, άρχισε κατά το 
τέλος του 1982 με τη βοήθεια της Ομάδας Εργασία για την Ασφάλεια της Επιτροπής Συντονισμού Ταχέων 
Αντιδραστήρων. Κατά την επιλογή των θεμάτων απώτερος σκοπός ήταν η κατάρτιση προγράμματος σύμφω-
νον με τους στόχους της απόφασης του Συμβουλίου της 18ης Φεβρουαρίου 1980 για τους ταχείς αναπαραγω­
γικούς αντιδραστήρες ('), και ιδίως προγράμματος που θα μπορούσε να συμβάλει στη συμπλήρωση και την 
αξιοποίηση των ερευνών που έχουν ήδη διεξαχθεί στα κράτη μέλη και ενδεχομένως να καλύψει τα υπάρχο­
ντα κενά. 
Στην απόφαση του Συμβουλίου που αναφέρθηκε ανωτέρω υπογραμμίζεται η σημασία της επιλογής των 
ταχέων αναπαραγωγικών αντιδραστήρων για τη μελλοντική κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Κοινό­
τητας, τονίζεται η σημασία της συνέχισης των προσπαθειών για την ανάπτυξη και επίδειξη του συστήματος, 
επιβεβαιώνεται εκ νέου η υπεράνω όλων σημασία που έχει η ασφάλεια σαν στόχος της προσπάθειας για την 
ανάπτυξη και επίδειξη και καλείται η Κοινότητα να παράσχει τη στήριξη της στην πραγματοποίηση των 
ανωτέρω στόχων. 
'Αλλα κριτήρια για την επιλογή των θεμάτων ήταν: 
— να αποδώσει στο μέγιστο βαθμό η κοινοτική στήριξη με την επιλογή λίγων σημαντικών τομέων, όπου 
με τη στήριξη αυτή μπορεί να τονωθεί καλύτερα ο συντονισμός και η συνεργασία των εθνικών προ­
γραμμάτων, 
— να αναζητηθούν τομείς κοινού ενδιαφέροντος και να αποφευχθούν εξειδικευμένα θέματα, 
— να δοθεί επαρκής έμφαση στους τομείς που έχουν σχέση με την πρόληψη ατυχημάτων, χωρίς εντούτοις 
να παραμελούνται οι τομείς που έχουν σχέσει με την ανάλυση των ατυχημάτων και την αντιμετώπιση 
των συνεπειών τους (περιλαμβανομένων και των σοβαρών ατυχημάτων), 
— να εξασφαλιστεί ότι δεν θα γίνουν άσκοπες επαναλήψεις προσπαθειών όσον αφορά τα θέματα εκείνα 
με τα οποία ασχολείται το ΚΚΕ, και ότι η άμεση ενέργεια και η ενέργεια με κοινές δαπάνες συμπληρώ­
νουν και ενισχύουν η μία την άλλη. 
Το προτεινόμενο πρόγραμμα περιλαμβάνει τα εξής επτά κεφάλαια: 
1. Όργανα, έλεγχος και προστασία 
2. Ανάλυση μεταβατικών καταστάσεων (ασφάλεια κατά τη λειτουργία) 
3. Ακεραιότητα μερών και κατασκευών 
4. Θέματα ασφαλείας σχετικά με την τεχνολογία του νατρίου 
5. Συμπεριφορά του καυσίμου και φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα μετά από βλάβες (πειράματα εντός 
αντιδραστήρα) 
6. Η πορεία των προϊόντων σχάσης σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων 
7. Κίνηση και αλληλεπίδραση των τετηγμένων υλικών σε περιπτώσεις σοβαρών ατυχημάτων. 
(') ΕΕ αριθ. C 51 της 29. 2. 1980, σ. 5. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/37 
Στα κεφάλαια 1, 2 και 3 του προγράμματος, που βασικά ασχολούνται με την πρόληψη των ατυχημάτων, 
δίνεται έμφαση: 
— στην έγκαιρη ανίχνευση των ελαττωμάτων και τη λήψη μέτρων που θα τα εμποδίσουν να εξελιχτούν σε 
αίτια ατυχημάτων, 
— στην βελτιωμένη περιγραφή των θερμο-υδραυλικών μεταβατικών καταστάσεων κατά τη λειτουργία, με 
σκοπό τον προσδιορισμό των περιθωρίων εκμετάλλευσης κατά τρόπο ορθότερο, 
— στη μελέτη των κατασκευών με τρόπο που να εξασφαλίζει την αξιοπιστία τους, η οποία είναι σημαντι­
κός παράγων ασφαλείας, με σκοπό την καλύτερη πρόβλεψη της διάρκειας ζωής των μερών που αποτε­
λούν τις κατασκευές καθώς και των περιθωρίων ασφαλείας. 
Τα κεφάλαια 4 και 5 ασχολούνται με ενέργειες που σχετίζονται με ειδικά θέματα ανάλυσης των ατυχημά­
των, τα οποία, αν και πολλές φορές είναι σοβαρά, δεν ανήκουν κατ' ανάγκη στην κατηγορία των καθολικών 
ατυχημάτων στον πυρήνα. Οι στόχοι συνεπώς είναι: 
— μελέτη των θεμάτων που έχουν σχέση με την ασφάλεια του νατρίου σαν ψυκτικού μέσου, με σκοπό 
αφενός την εκμετάλλευση στον μέγιστο βαθμό των ιδιοτήτων του σαν καλού ψυκτικού μέσου διά της 
βελτίωσης της ανάπτυξης μοντέλων για τη ροή, και ιδίως υπό ανώμαλες συνθήκες (φυσική μετάδοση), 
και αφετέρου την καλύτερη αξιολόγηση ενδεχόμενων συνεπειών της χρησιμοποίησης μεγάλων ποσοτή­
των νατρίου, το οποίο τυχαία είναι δυνατόν να έλθει σε επαφή με τον αέρα, το νερό και το σκυρόδεμα, 
— προαγωγή των γνώσεων για τη συμπεριφορά του καυσίμου κατά τις μεταβατικές καταστάσεις και 
διάφοροι τύποι βλαβών του καυσίμου. Επίσης, προαγωγή της γνώσης για τα φαινόμενα που συμβαί­
νουν στον πυρήνα μετά από βλάβη, με κύρια προοπτική την επιβεβαίωση των συνθηκών υπό τις οποίες 
ατύχημα που συνέβη σε κάποιο υποσυγκρότημα θα μπορούσε να επεκταθεί σε παρακείμενα υποσυ-
γκροτήματα. 
Στα κεφάλαια 6 και 7 περιγράφονται οι συνέπειες σοβαρών ζημιών του πυρήνα. Στόχοι των κεφαλαίων 
αυτών είναι: 
— περιγραφή της διανομής των ραδιενεργών υλικών στο περίβλημα μετά από σοβαρά ατυχήματα, αξιολό­
γηση του περιβλήματος και συγκέντρωση των terme source, τα οποία είναι απαραίτητα για τους κώδι­
κες που χρησιμοποιούνται σε υπολογισμούς σχετικούς με κάθε είδους ζημιές εκτός του χώρου της 
μονάδας, 
— περιγραφή της κίνησης των τετηγμένων υλικών του πυρήνα και αλληλεπιδράσεις των υλικών αυτών 
μετά από σοβαρές ζημιές του καυσίμου. 
2.1. ΟΡΓΑΝΑ, ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ (βλέπε σημείο 1.Β.2.1 του ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Πρωταρχικός στόχος του κεφαλαίου αυτού είναι η βελτίωση της ασφάλειας με την πρόληψη των 
ατυχημάτων. Αυτό θα επιτευχθεί αφενός με τη μείωση του μεγέθους και της συχνότητας των εντα­
τικών καταστάσεων στις οποίες υποβάλλονται οι κατασκευές του αντιδραστήρα, και αφετέρου με 
τη βελτίωση της δυνατότητας των αντιδραστήρων να ανταποκρίνονται και να αναλαμβάνουν 
μετά τη φόρτιση και μετά από άλλου είδους μεταβατικές καταστάσεις, χωρίς να γίνονται υπερβά­
σεις των ορίων ασφαλείας και αντοχής των υλικών. 
Οι σχεδιαστές των συστημάτων ελέγχου και προστασίας των LMFBR αντιμετωπίζουν προβλή­
ματα χώρου και πολυπλοκότητας: προβλήματα χώρου, διότι το μέγεθος του πυρήνα είναι μικρό σε 
σχέση με το πλήθος των οργάνων που απαιτούνται για να πληρούνται οι προϋποθέσεις τόσο από 
πλευράς ασφαλείας όσο και πληροφόρησης για το περιβάλλον των LMFBR" προβλήματα πολυ­
πλοκότητας, διότι είναι σκόπιμη η εκτέλεση συνδυασμένων μετρήσεων διάφορων μεταβλητών 
έτσι ώστε να επιτευχθεί η βέλτιστη ισορροπία μεταξύ αλληλοσυγκρουόμενων κινδύνων βλάβης 
αφενός και η αποφυγή περιττών ενεργειών αφετέρου. 
Με την ανάπτυξη μικρών, σχετικά απλών και χαμηλού κόστους προγραμματιζόμενων λογικών 
στοιχείων προσφέρεται η ευκαιρία αφενός να αυξηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό η ευελιξία στο χειρι­
σμό, την επεξεργασία και τη δυνατότητα συσχετισμού των σημάτων, και αφετέρου να επιτευχθεί 
υψηλή αξιοπιστία και ευκολία πρόσβασης στα σήματα αυτά με μικρό κόστος, ενώ συγχρόνως 
λύνονται ορισμένα προβλήματα αχρήστευσης μερών λόγω παλαίωσης, όπως π.χ. προβλήματα 
ύπαρξης ανταλλακτικών. 
Αριθ. C 250/38 Επίίτημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19 
Όμως, για να επιτευχθεί η μέγιστη ωφέλεια από τη μικροηλεκτρονική, δεν αρκεί να αντικαταστα­
θούν τα συνήθη λογικά στοιχεία με μικροϋπολογιστές. Θα πρέπει να επανεξεταστεί εξολοκλήρου 
ο τρόπος μελέτης των συστημάτων ελέγχου και προστασίας καθώς και οι απαιτήσεις οι σχετικές 
με τα θέματα παροχής αδειών. 
Εξάλλου, τα συστήματα που έχουν σαν βάση τους υπολογιστές παρουσιάζουν τα δικά τους προ­
βλήματα, μεταξύ των οποίων ευρέως γνωστή είναι η εξειδίκευση και η αξιοπιστία του software. 
Άλλα προβλήματα είναι η χρησιμοποίηση ασυνηθών στις πυρηνικές εφαρμογές υλικών και νέων 
μεθόδων μετάδοσης σημάτων. 
Οι δυνατότητες που προσφέρουν τα συστήματα αυτά καταγράφηκαν για λογαριασμό της Επιτρο­
πής και το 1980 ενημερώθηκε σχετικά η Ομάδα Εργασίας για την Ασφάλεια των LMFBR. Έκτοτε 
πραγματοποιήθηκαν τέσσερις μελέτες με αντικείμενο την επιβεβαίωση του ενδιαφέροντος και 
των προσφερομένων δυνατοτήτων, την εκπόνηση προγράμματος δράσης και την ανάπτυξη 
δεσμών μεταξύ των ειδικών της ηλεκτρονικής και των πυρηνικών βιομηχανιών αφενός, και άλλων 
τομέων που χρησιμοποιούν υπολογιστές με υψηλή αξιοπιστία αφετέρου. Με μια πέμπτη μελέτη 
αποδείχθηκε ότι η εφαρμογή των μεθόδων τεχνητής ευφυίας είναι δυνατόν να αναμένεται στον 
τομέα της λήψης αποφάσεων και των συστημάτων διάγνωσης καθώς και στην ανάπτυξη μοντέλων 
\ για τη συμπεριφορά των χειριστών. Τα δύο τελευταία θέματα αποτελούν τώρα μέρος του προ­
γράμματος δράσης για την ασφάλεια των LWR υπό τον τίτλο «Ανθρώπινος παράγων και αλληλε­
πίδραση ανθρώπου-μηχανής». Το μέρος αυτό έχει καταρτιστεί έτσι ώστε να συμπληρώσει τις 
ενέργειες που περιγράφονται κατωτέρω. 
Το πρόγραμμα διαιρείται σε επιμέρους θέματα, τα οποία καλύπτουν τη βελτίωση των αισθητηρίων 
στοιχείων, την επεξεργασία σημάτων και τη μελέτη συστημάτων. Θα δοθεί έμφαση στην επιβεβαί­
ωση και την επέκταση των εφαρμογών της επιστήμης των υπολογιστών στην πυρηνική ασφάλεια. 
Βελτίωση αισθητηρίων στοιχείων 
Ανάπτυξη βελτιωμένων αισθητηρίων στοιχείων για τη μέτρηση της στάθμης θερμοκρασιών, της 
ροής, της ποσότητας ακαθαρσιών, της ροής νετρονίων, των ακτινοβολιών, του θορύβου, των μετα­
κινήσεων κλπ. 
Οι επιδιωκόμενες ειδικής φύσεως βελτιώσεις είναι: 
— όσον αφορά τα θερμοστοιχεία και τους αισθητήριους μηχανισμούς παροχής, μεγαλύτερη 
διάρκεια ζωής ώστε να μειωθεί ο αριθμός των ανταλλακτικών που είναι αναγκαία για να 
εξασφαλιστεί τόσο η επαρκής περίσσεια τους μεταξύ των περιόδων κατά τις οποίες υπάρχει 
πρόσβαση όσο και θετική ένδειξη για τις βλάβες, έτσι που να καταστεί γνωστή η πραγματική 
περίσσεια. Σχετικά με τα όργανα στο δοχείο του πυρήνα, ευκολότερη δυνατότητα επέμβασης 
με τη μείωση των ηλεκτρικών αγωγών που διέρχονται από την οροφή του αντιδραστήρα 
καθώς και από την περιοχή μεταξύ της κορυφής του πυρήνα και της οροφής, και περιορισμός 
των επιδράσεων του περιβάλλοντος, 
— όσον αφορά τα αισθητήρια στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των 
ατυχημάτων, έλεγχος της επαναφοράς στην κανονική κατάσταση και εκτίμηση των ζημιών, 
μεγάλος εύρος μετρήσεων, αντοχή σε δυσμενές περιβάλλον και εγκεκριμένες μέθοδοι ελέγ­
χου ποιότητας. 
Μέθοδοι επεξεργασίας σημάτων με χρήση υπολογιστών και εφαρμογές 
Εφαρμογή της πληροφορικής, που αναπτύχθηκε σε μη πυρηνικές βιομηχανίες, στα προβλήματα 
των LMFBR με την ανάπτυξη μεθόδων επεξεργασίας σημάτων για την παρακολούθηση, την επιθε­
ώρηση, τον έλεγχο και 'την προστασία. Επιβεβαίωση της εφαρμογής αυτής στο πλαίσιο των 
LMFBR. Η ποιότητα των αποτελεσμάτων επιδιώκεται να είναι τέτοιας στάθμης ώστε με τη χρήση 
των σημάτων αυτών να καταστεί δυνατή η αυτοματοποίηση σε υψηλό βαθμό και να απαλλαγεί 
έτσι ο χειριστής από το έργο της επεξεργασίας μεγάλου όγκου στοιχείων. 
Μελέτη συστημάτων 
Ανάπτυξη των αρχών που εφαρμόζονται κατά τη μελέτη συστημάτων. Οι αρχές αυτές αφενός 
αντικατοπτρίζουν γενικές τάσεις όσον αφορά την κατανομή του ελέγχου, εφαρμογή περισσότερο 
εξελιγμένων δομών ελέγχου, καθώς και υψηλότερη στάθμη παρακολούθησης, και αφετέρου αντα­
ποκρίνονται στις εξής απαιτήσεις: αξιοπιστία που μπορεί να αποδειχθεί, ασφάλεια, ταχύτητα, λει­
τουργία και αύξηση του χρόνου κατά τον οποίο οι εγκαταστάσεις είναι διαθέσιμες για εκμετάλ­
λευση. 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/39 
Ενέργειες 
2.1.1. Βελτίωση αισθητηρίων στοιχείων 
Όσον αφορά τα όργανα του πυρήνα, τέσσερις τρόποι θεωρούνται κατάλληλοι για τη βελτίωση 
του επιπέδου ασφαλείας και αξιοπιστίας καθώς και την ευκολία επεμβάσεων και τοποθέτησης: 
— ανάπτυξη αισθητηρίων στοιχείων με βάση καινούργιες, διαφορετικές αρχές: νέα αισθητήρια 
στοιχεία για τη ροή, τη θερμοκρασία και την πίεση, 
— περαιτέρω μείωση της επίδρασης των ακτινοβολιών στα αισθητήρια στοιχεία ροής νετρο­
νίων, βελτιώσεις των λεπτών φύλλων που προφυλάσσουν τα θερμοστοιχεία, τα όργανα 
μέτρησης εντατικών καταστάσεων ή τους ακουστικούς ανιχνευτές από το νάτριο, 
— συγκέντρωση πολλών οργάνων σε ένα μόνο αισθητήριο, με απλό και εύκολο χειρισμό, 
— διευρεύνηση των δυνατοτήτων χρησιμοποίησης ασύρματων μέσων, με μαγνητισμό, υπερή­
χους ή άλλου είδους, για τη μετάδοση πληροφοριών από αισθητήριο στοιχείο τοποθετημένο 
σε απρόσιτο συγκρότημα ή σημείο, προς δέκτη τοποθετημένο σε θέση περισσότερο προσιτή. 
2.1.2. Μέθοδοι επεξεργασίας σημάτων με χρήση υπολογιστών και εφαρμογές 
Ο στόχος είναι η μετάδοση περισσότερων πληροφοριών από υφιστάμενα αισθητήρια στοιχεία. Εν 
γένει θα δοθεί έμφαση στην εφαρμογή μεθόδων όπως ο προσδιορισμός προτύπου και ο προσαρμο­
ζόμενος έλεγχος ώστε να επιδειχθεί η σημασία της εφαρμογής των μεθόδων αυτών στην περί­
πτωση των LMFBR: 
— ανάλυση θερμικής και ακουστικής προέλευσης θορύβων, π.χ. θορύβων που προέρχονται από 
βρασμό ή από χαλαρά αντικείμενα, 
— βελτίωση του τρόπου διάκρισης των βλαβών και των ελαττωμάτων που υπάρχουν από κατα­
σκευής, κατά τον ακουστικό έλεγχο και τον έλεγχο Φουκώ, 
— αυτόματος προσδιορισμός της θέσης όπου έχουν συμβεί ζημίες στο καύσιμο, με τη χρήση 
ανιχνευτών καθυστερημένων νετρονίων και άλλων κατάλληλων στοιχείων, 
— παρακολούθηση του ισοζυγίου επαγωγικής αντίστασης και της κατάστασης των υποσυγκρο-
τημάτων. 
Το πρόγραμμα καλύπτει την έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη μέχρι το στάδιο του πρωτοτύπου. 
Θα ληφθεί υπόψη η εμπειρία που έχει ήδη αποκτηθεί σε υπάρχουσες πειραματικές εγκαταστάσεις. 
2.1.3. Μελέτη συστημάτων 
— Τοπικά δίκτυα. 
Με τα τοπικά δίκτυα ελαττώνονται κατά πολύ οι καλωδιώσεις και οι απαιτήσεις σε χώρο 
και επιτυγχάνεται υψηλού βαθμού αποτελεσματικότητα και δυνατότητα επιλογής σημάτων 
με πολύ μεγάλη ευελιξία με σκοπό το συσχετισμό των σημάτων αυτών. 
Προτείνεται η εξής κλιμάκωση που θα καταλήγει (χωρίς να την περιλαμβάνει) στην επίδειξη 
δοκιμαστικού συστήματος: 
— εξέταση των συμβιβασμών που μπορούν να γίνουν στο θέμα των δικτύων. Ανοχές ελατ­
τωμάτων που βασίζονται στην περίσσεια και διάγνωση ελαττωμάτων και αυτόματη 
απεικόνιση. Συστήματα ασφάλειας που βασίζονται στην έλλειψη. Καθυστέρηση λόγω 
δυσχερειών πρόσβασης και διάρκεια μετάδοσης της πληροφορίας: ευχέρεια συντήρη­
σης, απαιτούμενος χρόνος και κόστος, 
— εκτιμήσεις όσον αφορά τον τύπο σημάτων που θα πρέπει να εισαχθούν στο δίκτυο σε 
σχέση με την έκταση της αρχικής επεξεργασίας, ανάγκη αμοιβαίου συσχετισμού, 
— εκτίμηση περιβαλλοντολογικών περιορισμών στη χρήση οπτικών ινών, 
Αριθ. C 250/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
— κατασκευή πειραματικού δικτύου τριών κόμβων για την αξιολόγηση της αποτελεσματι­
κότητας των δικτύων αυτών με χρήση υφισταμένων εγκαταστάσεων δοκιμών στον 
τομέα των επικοινωνιών. 
— Συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου που θα βασίζονται στους ολοκληρωμένους μικροϋ­
πολογιστές. 
Για το λεπτομερή προσδιορισμό και την κατασκευή πειραματικού συστήματος παρακολούθησης 
του πυρήνα θα πραγματοποιηθεί σειρά δοκιμών σύγκρισης και βελτιστοποίησης. Με τις δοκιμές 
αυτές θα εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα και θα αιτιολογηθεί η εφαρμογή των διαφόρων τεχνι­
κών που έχουν προταθεί για τη χρησιμοποίηση ολοκληρωμένων συστημάτων. Είναι απαραίτητο 
επίσης να γίνει δεκτή κατόπιν συμφωνίας η ισχύς δέσμης στοιχείων δοκιμών που προσομοιάζουν 
βλάβες, οι οποίες εξελίσσονται σε κάποιο υποσυγκρότημα. 
Στο ολοκληρωμένο πειραματικό σύστημα παρακολούθησης του πυρήνα θα χρησιμοποιηθούν απο­
τελέσματα από όλες τις άλλες ενέργειες καθώς και από την εργασία στον τομέα της μετάδοσης 
πληροφοριών που περιγράφεται ανωτέρω. Θα περιληφθεί επίσης σύστημα εξόδου και απεικόνισης 
κατάλληλο για ταχείς αντιδραστήρες. Για τη δοκιμή του συστήματος θα χρησιμοποιηθούν προσο­
μοιωμένα δοκιμαστικά σήματα και στοιχεία που θα έχουν καταγραφεί από πραγματικούς αντι­
δραστήρες. Ίσως καταστεί δυνατόν να τροφοδοτηθεί το σύστημα με σήματα από αντιδραστήρα. 
Κοινοτική συμμετοχή 
3 εκατομμύρια ECU. 
2.2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ. ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ (ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ) (βλέπε 
σημείο 1.Β.2.3 του ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Η ακριβής γνώση των παραμέτρων που εμφανίζονται στις μεταβατικές καταστάσεις και οι μετα­
βολές των παραμέτρων κατά την εξέλιξη των καταστάσεων αυτών είναι σημαντική προϋπόθεση 
τόσο για τη μελέτη του ενδεχόμενου να εξελιχθεί η μεταβατική αυτή κατάσταση σε ατύχημα, όσο 
και για την αξιολόγηση των επιδράσεων της στις κατασκευές: π.χ., ακριβής προσδιορισμός του 
τρόπου μεταβολής των θερμοκρασιών σε ορισμένο σημείο της εγκατάστασης αποτελεί ορθό 
αρχικό δεδομένο για την εκτίμηση των επιδράσεων της παραμέτρου αυτής στην κατασκευαστική 
ακεραιότητα των αντίστοιχων μερών της εγκατάστασης. 
Λόγω των περιορισμένων πόρων που διατίθενται για το σχέδιο αυτό, μικρό μόνο μέρος του όλου 
θέματος είναι δυνατόν να εξεταστεί. Το θέμα αυτό είναι ενδεχομένως πολύ ευρύ, αν ληφθεί υπόψη 
ότι η κατασκευή των μονάδων είναι πολύπλοκη και ότι κάθε τμήμα τους επηρεάζει τόσο τα άλλα 
τμήματα όσο και τα συστήματα ελέγχου. 
Έτσι, κύριος στόχος είναι η εξέταση της θερμο-υδραυλικής κατά τις μεταβατικές καταστάσεις 
ολίγων βασικών μερών, όπως τα μεγάλα δοχεία, οι σωληνώσεις και τα συστήματα εναλλαγής θερ­
μότητας. Όσον αφορά τα μέρη αυτά, προς το παρόν οι υπολογισμοί για την κατανομή ταχυτήτων 
και θερμοκρασιών κατά τις μεταβατικές καταστάσεις της λειτουργίας (ξεκίνημα, σταμάτημα, δια­
κυμάνσεις φορτίου) βασίζονται σε υποθέσεις που τείνουν να υποβάλουν τις κατασκευές αυτές σε 
θερμικές φορτίσεις υψηλές σε βαθμό που δεν είναι αναγκαίος. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να βελ­
τιωθούν και να επιβεβαιωθούν με πειραματικά αποτελέσματα οι υφιστάμενοι κώδικες. 
Θα πρέπει επίσης να αρχίσουν εργασίες βελτίωσης των υφισταμένων σπονδυλωτών κωδίκων που 
χρησιμοποιούνται για την προσομοίωση της συμπεριφοράς εγκαταστάσεων αντιδραστήρων με 
δεξαμενή ή με κύκλωμα, ψυχομένων με νάτριο, μετά από θερμο-υδραυλικές διαταραχές ή διατα­
ραχές της ισχύος, και ιδίως όταν πρόκειται για στοιχεία των κωδίκων που αντιστοιχούν στα 
βασικά μέρη της εγκατάστασης που αναφέρθηκαν ανωτέρω. 
Ενέργειες 
Θερμο-υδραυλικά φαινόμενα σε δοχεία μεγάλων διαστάσεων, σε σωληνώσεις και εναλλάκτες θερ­
μότητας: 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/41 
— βελτίωση, ανάπτυξη και επιβεβαίωση υφισταμένων κωδίκων για την ανάμιξη και το σχηματι­
σμό στρωμάτων διαφορετικής θερμοκρασίας σε πλήρεις θαλάμους μεγάλων διαστάσεων, σε 
σωληνώσεις και σε συλλέκτες, 
— εφαρμογή των μοντέλων για πλήρεις θαλάμους στους δυναμικούς κώδικες εγκαταστάσεων, 
— θεωρητικές και πειραματικές έρευνες σχετικές με προβλήματα απαγωγής θερμότητας, 
— βελτίωση υφισταμένων σπονδυλωτών κωδίκων για την ανάλυση των μεταβατικών καταστά­
σεων. 
Κοινοτική συμμετοχή 
1,7 εκατομμύρια ECU. 
2.3. ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΡΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ (βλέπε σημείο 1.Β.2.2 του ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Η ακεραιότητα των κατασκευών τόσο υπό κανονικές όσο και υπό μη κανονικές συνθήκες είναι 
σοβαρό στοιχείο για την ασφάλεια των αντιδραστήρων. Η ακεραιότητα των κατασκευών πρέπει 
να είναι εξασφαλισμένη αφενός για επαρκώς μακρές χρονικές περιόδους υπό κανονικές συνθήκες 
και αφετέρου για σαφώς προσδιορισμένο σύνολο μη κανονικών καταστάσεων. 
Τα μέρη και οι κατασκευές των ταχέων αντιδραστήρων ψυχομένων με μέταλλα σε υγρή κατά­
σταση, που εξετάζονται στην πρόταση αυτή, είναι εκείνα που έρχονται ή είναι δυνατόν να έλθουν 
σε επαφή με το υγρό μέταλλο, τους ατμούς του ή τα υπερκείμενα αέρια. 
Αόγω του συνδυασμού χαμηλής πίεσης λειτουργίας της εγκατάστασης και υψηλής θερμικής αγω­
γιμότητας του ψυκτικού μέσου, τα τοιχώματα των κατασκευών και των μερών των ταχέων αντι­
δραστήρων είναι λεπτά και σχετικά εύκαμπτα. Επιπλέον χρησιμοποιούνται ωστενιτικοί χάλυβες 
πολύ συχνότερα από όσο στους αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος και οι θερμοκρασίες λειτουργίας 
είναι επίσης υψηλότερες από ό,τι εκεί. Έτσι στους κώδικες μελέτης και υπολογισμού καθώς και 
στις μη καταστρεπτικές μεθόδους επιθεώρησης, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη φαινόμενα και ιδιό­
τητες υλικών για τα οποία η υπάρχουσα πείρα στον τομέα της σχεδίασης, κατασκευής και λει­
τουργίας μερών αντιδραστήρων ελαφρού ύδατος δεν είναι κατ' ανάγκη επαρκής ή σχετική. 
Αν και έχει καταβληθεί μεγάλη ερευνητική προσπάθεια στο θέμα των υλικών και της κατασκευής 
των LMFBR, παραμένουν ακόμη ορισμένοι τομείς που θα πρέπει να προσεχθούν. 
Η Ομάδα Εργασίας Κώδικες και Κανόνες της Επιτροπής Συντονισμού Ταχέων Αντιδραστήρων 
ασχολείται συστηματικά με τη σύγκριση και αξιολόγηση κανόνων, κωδίκων σχεδίασης, κωδίκων 
υπολογισμού, προδιαγραφών υλικών και στοιχείων για υλικά από τα κράτη μέλη και, όταν είναι 
δυνατόν, από τρίτες χώρες. Προχώρησε επίσης στην εξέταση της υφιστάμενης κατάστασης όσον 
αφορά την ανάπτυξη μη καταστρεπτικών μεθόδων δοκιμής, με στόχο την εκτέλεση επιθεωρήσεων 
εν λειτουργία σε ταχείς αντιδραστήρες ψυχόμενους με μέταλλα σε υγρή κατάσταση, στην Κοινό­
τητα. Αυτή η ομάδα εργασίας πραγματοποίησε επαρκή πρόοδο στον τομέα του προσδιορισμού 
πειραματικών προγραμμάτων, που θα μπορούσαν επωφελώς να εκτελεστούν με ενέργειες με κοι­
νές δαπάνες. 
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων CONT (Containment Loading and Response — Φόρτιση και συμπερι­
φορά του περιβλήματος) της Ομάδας Εργασίας για την Ασφάλεια των Ταχέων Αντιδραστήρων, 
εξέτασε τις εν εξελίξει δραστηριότητες στον τομέα της δυναμικής συμπεριφοράς των υλικών και 
των κωδίκων κατασκευής, σε σχέση με σοβαρά ατυχήματα. 
Θα πρέπει να τονιστεί ότι, για όλες τις ενέργειες που προτείνονται στο κεφάλαιο αυτό του προ­
γράμματος, απαιτούνται δοκιμές σε μεγάλα δείγματα (ή/και σε κατασκευές μοντέλων) που μπο­
ρούν να πραγματοποιηθούν μόνο σε μεγάλα, ειδικευμένα μηχανήματα δοκιμώνα τα οποία είναι 
διαθέσιμα στα κράτη μέλη. 
Η προτεινόμενη έρευνα αποτελεί σημαντική επέκταση του άμεσου προγράμματος έρευνας του 
ΚΚΕ που χρηματοδότησε η Επιτροπή. Το πρόγραμμα αυτό ασχολείται κυρίως με φαινόμενα ερπυ­
σμού, την αλληλεπίδραση ερπυσμού-κόπωσης, μηχανική της θραύσης, δυναμική συμπεριφορά των 
Αριθ. C 250/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
υλικών και ανάλυση κατασκευών. Προβλέπεται ότι οι ειδικοί του ΚΚ.Ε θα συνεργαστούν στενά με 
τα εθνικά εργαστήρια που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αυτό. 
Κατωτέρω εκτίθενται οι στόχοι και η αιτιολόγηση των προτεινόμενων ενεργειών για το πρό­
γραμμα με κοινές δαπάνες 1984-1987. 
Ιδιότητες υλικών, ανάλυση κατασκευών και επιβεβαίωση κωδίκων 
— Ανάπτυξη διαστατικών μοντέλων στην περιοχή των μη ελαστικών παραμορφώσεων 
Για τη σχεδίαση ταχέων αντιδραστήρων απαιτούνται πολλές αναλύσεις μη ελαστικών παρα­
μορφώσεων ώστε να καταστεί δυνατή η πρόβλεψη της συμπεριφοράς των κατασκευών, οι 
οποίες έχουν πολύπλοκο σχήμα και λειτουργούν σε υψηλή θερμοκρασία και υπό σημαντική 
εναλλασσόμενη φόρτιση. 
Οι βασικές αρχές της μεθόδου της ανάλυσης των μη ελαστικών παραμορφώσεων περιλαμβά­
νονται στις μαθηματικές περιγραφές της συμπεριφοράς των υλικών (διαστατικές εξισώσεις) 
και τη μέθοδο εφαρμογής τους. Οι διαστατικές εξισώσεις, μολονότι η έρευνα έχει ασχοληθεί 
πολύ με αυτές, δεν έχουν επαληθευθεί απόλυτα στην πράξη, διότι η συμπεριφορά των υλικών 
σε υψηλή θερμοκρασία είναι αρκετά πολύπλοκη. 
— Πρόβλεψη της διάρκειας ζωής κατά τη λειτουργία 
Η συμπεριφορά των μερών των κατασκευών σε υψηλή θερμοκρασία επηρεάζεται σημαντικά 
από το ιστορικό της λειτουργίας και την αρχική κατανομή των τάσεων. Η μελέτη εκτελείται 
με δαπανηρά υπολογιστικά μοντέλα και τα αποτελέσματα που προκύπτουν εξαρτώνται πολύ 
από τα χρησιμοποιούμενα στοιχεία για τα υλικά. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει κανείς 
ακριβώς, πώς είναι δυνατόν να προβλεφτεί η υπόλοιπη ζωή των μερών των κατασκευών με 
κατάλληλη παρακολούθηση του υλικού κατά τη λειτουργία, με πρόγραμμα δοκιμών και με 
υπολογισμούς. Αυτό θα αποτελέσει σημαντική βοήθεια για τη σωστή εκτίμηση των περιθω­
ρίων ασφαλείας των μερών των κατασκευών κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους. Η 
σχέση των αποτελεσμάτων τέτοιου είδους δοκιμών σε δείγματα ή μέρη κατασκευών (δομή, 
μηχανικές ιδιότητες, ρωγμές, παραμορφώσεις, μη καταστρεπτική δοκιμή) στο πλαίσιο ενός 
αυστηρού προγράμματος παρακολούθησης της ζωής τους, ελάχιστα έχει επαληθευτεί. Επίσης 
ο συσχετισμός μεταξύ των αποτελεσμάτων αυτών και των μεθόδων υπολογισμού θα πρέπει 
να καθοριστεί και να επιβεβαιωθεί. Αυτό αφορά όλως ιδιαιτέρως τις συγκολλήσεις. 
— Δυναμική ανάλυση (μόνο για την παράγραφο αυτή βλέπε σημείο 1 .Β.2.5) 
Σε περίπτωση εσωτερικής ή εξωτερικής προέλευσης γεγονότων, όπως ατυχήματα στο χώρο 
ατμοπαραγωγής, ατυχήματα του πυρήνα, σεισμοί κλπ., τα μέρη του αντιδραστήρα και ιδίως 
το δοχείο, τα συστήματα σωληνώσεων και οι φέρουσες κατασκευές, είναι δυνατόν να υπο­
στούν σοβαρές μηχανικές φορτίσεις. Ήδη είναι διαθέσιμα εξελιγμένα μέσα που ανήκουν 
στον τομέα της πληροφορικής, χρειάζεται όμως να καταβληθεί και άλλη προσπάθεια για τη 
βελτίωση της περιγραφής ορισμένων θεμάτων. 
Επέκταση κατασκευαστικών ατελειών 
Στο θέμα της επέκτασης των ρωγμών σε υψηλή θερμοκρασία έχει δοθεί λίγη προσοχή σε σχέση με 
τον όγκο της εργασίας που έχει εκτελεστεί για φαινόμενα που παρουσιάζονται στις κατασκευές 
κάτω από την περιοχή ερπυσμού. 
Για τα μέρη των κατασκευών LMFBR, τα οποία λειτουργούν σε υψηλές θερμοκρασίες, η επέ­
κταση των ρωγμών λόγω ερπυσμού (ή, όπου τα μέρη της κατασκευής υπόκεινται σε βαρεία ενα-
λασσόμενη φόρτιση λόγω συνδυασμού ερπυσμού και κόπωσης), είναι σοβαρό φαινόμενο που 
πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εκπόνηση ασφαλών μελετών. 
Μολονότι ενδιαφέρει η απόκτηση, μέσω εργαστηριακών πειραμάτων, στοιχείων που αφορούν την 
επέκταση ρωγμών σε υλικά που χρησιμοποιούνται στα μέρη των κατασκευών, μόνη η απόκτηση 
των στοιχείων αυτών δεν είναι αρκετή. Για την αξιολόγηση της ακεραιότητας των μερών των 
κατασκευών, είναι απαραίτητο να γίνει εφαρμογή των στοιχείων αυτών σε πολυπλοκότερα σχή­
ματα, όπου η κατανομή των τάσεων διαφέρει σημαντικά από εκείνη και εμφανίζεται στις εργα­
στηριακές δοκιμές. 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/43 
Ενέργειες 
2.3.1. Ιδιότητες υλικών, ανάλυση κατασκευών και επιβεβαίωση κωδίκων 
— Ανάπτυξη διαστατικών μοντέλων για την περιοχή των μη ελαστικών παραμορφώσεων 
— Βελτίωση των διαστατικών εξισώσεων που έχουν αναπτυχθεί μέχρι τώρα και εφαρμογή 
τους στην ανάλυση των κατασκευών των αντιδραστήρων, λαμβανομένων υπόψη των 
βασικών ιδιοτήτων των υλικών και της εξέλιξης τους με το χρόνο, τη θερμοκρασία, τη 
φόρτιση και την ακτινοβόληση. 
— Επιβεβαίωση των μεθόδων ανάλυσης που θα αναπτυχθούν κατά αυτόν τον τρόπο πειρα­
ματικές δοκιμές για διάφορα σχήματα και υλικά (περιλαμβανομένων και των συγκολ­
λήσεων), κατά τις οποίες θα εφαρμοσθούν συνδυασμοί φορτίσεων αντιπροσωπευτικοί 
εκείνων που πραγματικά συναντώνται στους ταχείς αντιδραστήρες. 
Η ενέργεια αυτή θα διεξαχθεί σε συνεργασία με το ΚΚΕ όπου ήδη ευρίσκεται σε εξέλιξη προ­
σπάθεια για την ανάπτυξη των διαστατικών εξισώσεων (ιδίως σχετικά με τις προϋποθέσεις 
που ισχύουν στην περίπτωση υλικών τα οποία έχουν υποστεί αλλοιώσεις). 
— Πρόβλεψη της διάρκειας ζωής κατά τη λειτουργία 
Σαν περιπτώσεις αναφοράς προτείνεται να ληφθούν, λόγου χάρη, ένα στοιχείο του πρωτεύο­
ντος ή του δευτερεύοντος κυκλώματος από ανοξείδωτο χάλυβα (π.χ. βαρέως καταπονούμενη 
γωνία σωλήνωσης) και ένα στοιχείο λέβητα από φερριτικό υλικό (π.χ. από το τμήμα των 
αυλών). 
Και για τις δύο περιπτώσεις θα πρέπει να εκτελεστούν τα εξής προγράμματα: 
— δοκιμή σε ερπυσμό των βασικών υλικών καθώς και των υλικών των συγκολλήσεων, μετά 
από μακρά έκθεση σε θερμοκρασίες δοκιμή σε κόπωση στις θερμοκρασίες λειτουργίας, 
και οι δύο αυτές δοκιμές θα πρέπει να εκτελεστούν τόσο για μέρη κατασκευών με αντι­
προσωπευτική γεωμετρία και μέγεθος, όσο και για αντίστοιχα δείγματα που χρησιμο­
ποιούνται στο πλαίσιο προγράμματος τυπικής παρακολούθησης της διάρκειας ζωής, 
— προσδιορισμός των ιδιοτήτων αντοχής που παραμένουν μετά από κόπωση, ερπυσμό ή 
έκθεση σε θερμοκρασίες, 
— εν λειτουργία εκτίμηση της διάρκειας ζωής μερών των κατασκευών, διά της συγκρίσεως 
τιμών που προέκυψαν θεωρητικά και τιμών που θα προκύψουν σαν αποτελέσματα των 
πειραμάτων που αναφέρονται ανωτέρω. 
— Δυναμική ανάλυση (μόνο για την παράγραφο αυτή βλέπε σημείο 1 .Β.2.5) 
— Ανάπτυξη και βελτίωση κωδίκων για τη μελέτη μεγάλων δοχείων με λεπτά τοιχώματα 
και συστημάτων σωληνώσεων που λειτουργούν υπό δυναμική φόρτιση (ιδίως υπό το 
πρίσμα των αλληλεπιδράσεων υγρού/κατασκευών και των προβλημάτων λυγισμού). 
— Πειραματική επαλήθευση των ανωτέρω κωδίκων με σκοπό ιδίως τον προσδιορισμό των 
συνεπειών των δυναμικών καταπονήσεων σε αντιπροσωπευτικές κατασκευές και των 
ορίων φόρτισης που μπορούν να αναλάβουν οι κατασκευές αυτές. 
Κατά τα τελευταία έτη έχει προχωρήσει σημαντικά η ανάπτυξη κωδίκων για την εκτίμηση της 
συμπεριφοράς των κατασκευών υπό δυναμική φόρτιση σε περιπτώσεις όπου πρέπει να ληφθεί 
υπόψη και η αλληλεπίδραση υγρού/κατασκευής. Εντούτοις, προκειμένου να αναπτυχθούν 
μοντέλα για ειδικά θέματα, π.χ. επιδράσεις στην οροφή κατά τη διάρκεια HCDA, ανάπτυξη 
μοντέλων για τις κατασκευές που ευρίσκονται εντός του δοχείου, περιγραφή των φαινομένων 
λυγισμού, απαιτείται περαιτέρω ανάπτυξη κωδίκων και πειραματική επιβεβαίωση κλιμακωτών 
μοντέλων. 
Το ΚΚΕ μέσω του προγράμματος Cova, και στο πλαίσιο διάφορων συνεργασιών σε διεθνές επί­
πεδο, απέκτησε σημαντικές εμπειρίες στον τομέα αυτό. Όσον αφορά τους άλλους τομείς, το ΚΚΕ 
θα αναλάβει τον βασικό ρόλο κατά τη χάραξη της χάραξης των ερευνών ώστε να εξασφαλιστεί ο 
συντονισμός των διάφορων προσπαθειών. 
2.3.2. Επέκταση κατασκευαστικών ατελειών 
— Επίδραση παραμενουσών και θερμικών τάσεων στο σχηματισμό και τη διάδοση ρωγμών 
λόγω κόπωσης, υπό ελαστοπλαστικές συνθήκες 
Αριθ. C 250/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
— Μελέτη των αιτίων που προκαλούν τις ρωγμές (όπως π.χ. συγκολλήσεις, επικαλύψεις 
κλπ.) και ταξινόμηση των αιτίων αυτών ανάλογα με τη σημασία τους. 
— Μελέτη και πειραματικές δοκιμές αντίστασης των μερών ή των κατασκευών σε 
κόπωση. 
— Επέκταση των ρωγμών που δημιουργούνται λόγω κόπωσης 
— Μελέτη και πειραματικές δοκιμές για την επέκταση ρωγμών στα τοιχώματα ωστενιτι-
κών σωλήνων υπό πραγματικές συνθήκες φόρτισης. Εκτίμηση των διαρροών μέσω των 
ρωγμών Kat της επίδρασης τους στην κατασκευαστική ακεραιότητα των σωληνώσεων 
(κριτήριο των διαρροών πριν από τη θραύση). 
— Δοκιμές σε μεγάλα δοκίμια και μοντέλα κατασκευών, που αντιπροσωπεύουν μεγάλες συ­
γκολλητές κατασκευές σε αντιδραστήρες, τα οποία έχουν υποστεί τις τυπικές συνθήκες φόρ­
τισης στις οποίες υποβάλλονται οι αντιδραστήρες 
— Διαξονική φόρτιση, συνδυασμό φόρτισης μεμβράνης και διαξονικής φόρτισης, συνδυα­
σμό κυρίων (μηχανικών) και δευτερευουσών (θερμικών, παραμενουσών) τάσεων, εναλ­
λασσόμενη φόρτιση. 
Κοινοτική συμμετοχή 
7,7 εκατομμύρια ECU. 
2.4. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΑΤΡΙΟΥ (βλέπε σημεία 
1.Β.2.3και1.Β.2.6τουΠΕΔ) 
Στόχοι 
Οι στόχοι που εκτίθενται στο κεφάλαιο αυτό είναι η εξέταση θεμάτων ασφαλείας σχετικών με το 
νάτριο σαν ψυκτικό μέσο, με σκοπό αφενός την εκμετάλλευση στο μέγιστο βαθμό των ιδιοτήτων 
του σαν καλού ψυκτικού μέσου διά της ανάπτυξης μοντέλων για τη ροή και ιδίως υπό ανώμαλες 
συνθήκες, και αφετέρου την καλύτερη αξιολόγηση ενδεχόμενων επιπτώσεων της χρησιμοποίησης 
μεγάλων ποσοτήτων νατρίου, το οποίο, τυχαία, είναι δυνατό να έλθει σε επαφή με τον αέρα, το 
νερό και το σκυρόδεμα. 
Ανάπτυξη μοντέλων ροής του νατρίου (σημείο 1.Β.2.3) 
Πειράματα που εκτελέστηκαν μεταξύ 1978 και 1980 σε πρωτότυπους LMFBR, ασχολήθηκαν με τη 
φυσική απαγωγή θερμότητας. Αποτέλεσμα των πειραμάτων ήταν η διεξαγωγή συζητήσεων σε διε­
θνές επίπεδο σχετικά με τα όρια στα οποία θα μπορούσε να φθάσει η εκμετάλλευση της φυσικής 
απαγωγής. Πιστεύεται ότι είναι δυνατή η περαιτέρω διεύρυνση των πολύ σημαντικών περιθωρίων 
ασφαλείας που προσφέρει η φυσική απαγωγή, με τη βελτίωση της ανάπτυξης μοντέλων για τη ροή, 
ιδίως σε μεγάλους πλήρεις θαλάμους και σε υποσυγκροτήματα καυσίμου που έχουν υποστεί 
έμφραξη. Έναρξη βρασμού σε ένα υποσυγκρότημα είναι δυνατό να αποδειχθεί σημαντικός παρά­
γων για τη δημιουργία φυσικής κυκλοφορίας. Θα απαιτηθεί πειραματική επαλήθευση νέων μοντέ­
λων ροής. 
Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη ενός επιβεβαιωμένου κώδικα, που θα μπορεί να 
χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη κατά τρόπο ασφαλή συστημάτων ψύξης LMFBR. 
Αναμένεται ότι το Κοινό Κέντρο Ερευνών θα συνεχίσει την εργασία του πάνω στα φαινόμενα 
βρασμού σε υποσυγκροτήματα, αναπαράγοντας τις συνθήκες υπό τις οποίες γίνεται η απαγωγή 
θερμότητας υπό πλήρη ισχύ και πιθανόν υπό συνθήκες αποσύνθεσης. 
Αντιδράσεις του νατρίου με τον αέρα, το νερό και το σκυρόδεμα (σημείο 1.Β.2.6) 
Για την αξιολόγηση των κινδύνων που σχετίζονται με τη χρησιμοποίηση νατρίου σε μεγάλη κλί­
μακα είναι αναγκαία η γνώση των συνεπειών της τυχαίας επαφής του νατρίου με τον αέρα, το 
νερό και το σκυρόδεμα και μάλιστα υπό συνθήκες που μπορεί να διαφέρουν ευρύτατα. 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/45 
Αν και οι πυρκα'ίές του νατρίου ερευνήθηκαν για κάποιο διάστημα, δεν υπάρχει γενικευμένος 
κώδικας με τον οποίο είναι δυνατό να περιγραφούν με τρόπο όχι υπερβολικά συντηρητικό πυρ­
κα'ίές νατρίου σε λεπτό καταμερισμό ή σαν μάζα σε δοχεία διαφόρων διαστάσεων. Στόχος του 
καταρτισθέντος προγράμματος πειραμάτων είναι η περιγραφή κατά τρόπο γενικευμένο των ενδε­
χόμενων ζημιών από πυρκαϊά που εκρήγνυται λόγω εισχώρησης νατρίου υπό λεπτό κατεμερισμό ή 
εκτοξευομένου με πίεση σε χώρο που καταλαμβάνεται από αέρα. Παράμετροι που πρέπει να 
ληφθούν υπόψη είναι η μέση θερμοκρασία, στοιχεία σχετικά με την πίεση και τη σύνθεση, η γεω­
μετρία του δοχείου, βαθμός της διασποράς του υπό λεπτό καταμερισμό ή εκτοξευομένου υπό 
πίεση νατρίου. 
Το κύριο σημείο των αντιδράσεων νατρίου και νερού που πρέπει να μελετηθεί είναι τα φαινόμενα 
που λαμβάνουν χώρα κατά την είσοδο του νατρίου σε δεξαμενή ύδατος, ευρισκόμενη σε κλειστό 
χώρο πλήρη αέρος, όπως είναι ο χώρος που περιβάλλει τη μονάδα ατμοπαραγωγής ενός LMFBR. 
Είναι απαραίτητο να αποκτηθούν πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά των μιγμάτων υδρογό-
νου-οξυγόνου καθώς και με τα όρια έκρηξης και τις αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα σε αέρια 
μίγματα κεκορεσμένα με μόρια οξειδίου (ή υδροξειδίου) του νατρίου. Επίσης, σχετικά με την επί­
δραση της πίεσης που προκαλείται από τα προϊόντα της αντίδρασης στην ταχύτητα της αντίδρα­
σης νατρίου-νερού και στο ρυθμό παραγωγής υδρογόνου, και με τις επιδράσεις της μεταβολής του 
λόγου νατρίου/νερού, της γεωμετρίας της δεξαμενής, του σχήματος του χώρου όπου εξελίσσεται η 
αντίδραση και του μοντέλου της ανάμιξης. 
Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη κώδικα με τον οποίο θα είναι δυνατόν να περιγρα­
φεί αυτή η εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία κατά τρόπο αρκετά ικανοποιητικό ώστε να μπορέ­
σουν να αξιολογηθούν οι κίνδυνοι πρόκλησης ζημιών στις κατασκευές και οι κίνδυνοι διαφυγής 
νατρίου. 
Στόχος της ενέργειας για τις αντιδράσεις νατρίου και σκυροδέματος είναι η δυνατότητα πρόβλε­
ψης της διείσδυσης στις κατασκευές. Θα γίνουν πειραματικές μελέτες και θα αναπτυχθούν 
μοντέλα για το γυμνό σκυρόδεμα και το σκυρόδεμα με ανεπαρκή χαλύβδινη επένδυση, λαμβανο­
μένης υπόψη της περιεκτικότητας του σκυροδέματος σε νερό, της πίεσης καθώς και των θερμοκρα­
σιών του νατρίου, της επένδυσης και του σκυροδέματος. 
Η ενέργεια που περιγράφεται εδώ αφορά μόνο το νάτριο και όχι τα μίγματα νατρίου και καυσί­
μου. Η περιγραφή της συμπεριφοράς του αεροζόλ που σχηματίζεται συνεπεία πυρκαϊάς νατρίου, 
γίνεται στο κεφάλαιο που ασχολείται με τη μεταφορά των προϊόντων της σχάσης, λόγω της σημα­
σίας του αεροζόλ αυτού σαν φορέα ραδιενέργειας. 
Ενέργειες 
2.4.1. Ανάπτυξη μοντέλων γιο τη ροή του νατρίου (βλέπε σημείο 1 .Β.2.3) 
— Βελτιώσεις στον τρόπο ανάπτυξης μοντέλων φυσικής κυκλοφορίας και βρασμός νατρίου 
κατά τη στάση του αντιδραστήρα. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην περιγραφή 
της οδού που ακολουθεί η θερμότητα κατά την πορεία της από τον πυρήνα στον ενδιάμεσο 
εναλλάκτη θερμότητας, στο πεδίο των θερμοκρασιών του άνω μέρους της πλήρους δεξαμενής 
και στην απόδοση του συστήματος εξωτερικής απαγωγής της θερμότητας και του ενδιάμε­
σου εναλλάκτη. 
— Επιβεβαίωση των μοντέλων που περιγράφονται ανωτέρω. 
— Επιβεβαίωση κωδίκων που περιγράφουν την ψύξη κανονικών υποσυγκροτημάτων, καθώς και 
υποσυγκροτημάτων που έχουν υποστεί βλάβη ή απόφραξη σε περιπτώσεις: 
— ελαφρά εξαναγκασμένης ροής, 
— φυσικής κυκλοφορίας, 
όταν ο αντιδραστήρας βρίσκεται εν στάσει. 
Η ενέργεια αυτή θα πρέπει να συντονιστεί απόλυτα με την εργασία του ΚΚΕ πάνω στο θέμα 
του βρασμού του νατρίου. 
2.4.2. Αντίδραση του νατρίου με τον αέρα, το νερό και το σκυρόδεμα (βλέπε σημείο 1 .Β.2.6) 
— Πειραματική μελέτη και ανάπτυξη μοντέλων για τις πυρκαϊές νατρίου, που εκρήγνυνται με 
ψεκαζόμενο ή εκτοξευόμενο υπό πίεση νάτριο. 
Αριθ. C 250/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
— Πειραματική μελέτη των αντιδράσεων νατρίου-νερού-αέρα σε κλειστό χώρο. Θα περιληφθεί 
μελέτη των ορίων έκρηξης μιγμάτων υδρογόνου-οξυγόνου παρουσία πυκνού μίγματος ατμών 
και αεροζόλ «νατρίου». 
— Ανάπτυξη γενικευμένου μονοδιάστατου μοντέλου. 
— Πειραματική μελέτη και ανάπτυξη μοντέλου για την αντίδραση νατρίου με γυμνό σκυρόδεμα 
και με σκυρόδεμα που καλύπτεται από ανεπαρκή χαλύβδινη επένδυση. 
Κοινοτική συμμετοχή 
3,8 εκατομμύρια ECU. 
2.5. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΝΤΟΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ ΠΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ 
ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΛΑΜ­
ΒΑΝΟΥΝ ΧΩΡΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΒΛΑΒΕΣ (βλέπε σημεία 1.Β.2.3 και 1.Β.2.4 του ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Συμπεριφορά του καυσίμου κατά τις μεταβατικές καταστάσεις 
Για τον προσδιορισμό των ζημιών του καυσίμου και την περαιτέρω αξιολόγηση του ατυχήματος 
είναι αναγκαία η γνώση της συμπεριφοράς του καυσίμου κατά τις μεταβατικές καταστάσεις. Ενώ 
υπάρχουν αρκετοί κώδικες για τη λεπτομερή περιγραφή της συμπεριφοράς του καυσίμου υπό συν­
θήκες κανονικής λειτουργίας, οι κώδικες για τη συμπεριφορά του καυσίμου κατά τις μεταβατικές 
καταστάσεις δεν έχουν ακόμα φθάσει στον ίδιο βαθμό ανάπτυξης. Ουσιαστικά αυτό οφείλεται 
στο γεγονός ότι η συμπεριφορά του καυσίμου πριν από τη βλάβη είναι ήσσονος σημασίας για την 
ανάλυση υποθετικών ατυχημάτων αποδιοργάνωσης του πυρήνα στην οποία είχε επί μακρό χρόνο 
αφιερωθεί το κύριο μέρος της προσπάθειας. Τώρα, καθώς αποδίδεται συνεχώς μεγαλύτερη έμφαση 
στη ρεαλιστικότερη αξιολόγηση των ατυχημάτων, τα φαινόμενα που προηγούνται της βλάβης 
αποκτούν μεγαλύτερη προτεραιότητα. 
Οι κώδικες που έχουν μέχρι τώρα αναπτυχθεί για τη συμπεριφορά του καυσίμου κατά τις μεταβα­
τικές καταστάσεις επιβεβαιώθηκαν με τη χρήση αποτελεσμάτων των πειραμάτων που εκτελέστη­
καν σε αντιδραστήρες τύπου pulsed reactors όπως ο Cabri ή Treat. Στα περισσότερα από τα 
πειράματα αυτά προσομοιώνονται μεταβατικές καταστάσεις που εξελίσσονται μάλλον ταχέως. Οι 
καταστάσεις αυτές αντιστοιχούν σε ατυχήματα όπως η πτώση παροχής ή η υπερπαραγωγή ισχύος, 
που έχουν σαν αποτέλεσμα βλάβες στις ράβδους του καυσίμου. Για τη μελέτη μεταβατικών κατα­
στάσεων που εξελίσσονται βραδύτερα απαιτούνται και άλλα πειραματικά δεδομένα. Προτείνεται 
η πραγματοποίηση βραδέων μεταβατικών καταστάσεων με βραδεία υπερφόρτιση στον αντιδρα­
στήρα HFR στο Petten, όπου ήδη έχουν διεξαχθεί παρόμοια πειράματα για την περίπτωση της 
πτώσης της παροχής. Ο HFR είναι εξαιρετικά κατάλληλος για μεταβατικές καταστάσεις με ένα 
στοιχείο καυσίμου, με χρόνο διπλασιασμού της ισχύος από 1 έως 10 sec. Στον αντιδραστήρα αυτό 
υπάρχει δυνατότητα να ρυθμίζονται εκ των προτέρων οι ράβδοι του καυσίμου επί ορισμένο χρόνο 
πριν αρχίσει η μεταβατική κατάσταση, σε θέση που αντιστοιχεί στην ονομαστική ισχύ. 
Ο αναγκαίος βρόχος για τα πειράματα υπάρχει ήδη. To ECN του Petten διαθέτει επίσης τις ανα­
γκαίες εγκαταστάσεις για την εκτέλεση μετρήσεων μετά την ακτινοβόληση, που είναι απαραίτη­
τες στα πειράματα του τύπου αυτού. 
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τους κώδικες «καθολικών ατυχημάτων του πυρήνα» (Whole Core 
Accident Code — WAC) που ανήκει στην Ομάδα Εργασίας για την Ασφάλεια των Ταχέων Αντι­
δραστήρων (Fast Reactor Safety Working Group — SWG), έχει υπογραμμίσει την ανάγκη να βελτι­
ωθεί η ανάπτυξη κωδίκων για τα στοιχεία του καυσίμου. Η ομάδα WAC σύστησε επίσης την 
περαιτέρω ανάπτυξη ενός από τους υπάρχοντες κώδικες για τη συμπεριφορά του καυσίμου, με 
τελικό σκοπό την ένταξη του στον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ατυχημάτων, του οποίου σύνταξη προχω­
ρεί στην Ispra. 
Κατά τις πρώτες επαφές μεταξύ κρατών μελών φάνηκε ότι τα προβλεπόμενα στον HFR πειράματα 
είναι γενικού ενδιαφέροντος. Οι συζητήσεις που έλαβαν χώρα στους κόλπους της Ομάδας Εργα­
σίας για την Ασφάλεια των Ταχέων Αντιδραστήρων οδήγησαν στο ίδιο συμπέρασμα. 
Φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα μετά από βλάβες 
Προβλέπονται δύο τύποι πειραμάτων εντός αντιδραστήρα, που αναφέρονται αντίστοιχα σε απώ­
λειες από την ψυχρή πλευρά και σε περίπτωση τοπικού ατυχήματος σε υποσυγκρότημα. Κύριος 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/47 
σκοπός των πειραμάτων αυτών είναι η έρευνα των φαινομένων επαναφοράς των υλικών καθώς 
και των δυνατοτήτων ψύξης των καταλοίπων. 
α) Απώλεια από την ψυχρή πλευρά 
Με πρόσφατες μελέτες κινδύνου αποδείχτηκε ότι η απώλεια θερμότητας από την ψυχρή 
πλευρά μετά τη στάση του αντιδραστήρα δεν είναι δυνατόν να αποκλειστεί εντελώς. Είναι 
δυνατόν να υπάρξουν περιπτώσεις, όπως π.χ. σταμάτημα για λόγους ασφαλείας σε περί­
πτωση σεισμού, κατά τις οποίες η απώλεια από την ψυχρή πλευρά έχει πιθανότητα της τάξης 
10-7/α. Προτείνεται η εκτέλεση πειράματος για την εξέταση της συμπεριφοράς του πυρήνα 
υπό τοιούτες συνθήκες, ιδίως σε σχέση με την επαναφορά του υλικού και τη διατήρηση της 
συμπαγούς κατάστασης του καυσίμου. 
β) Τοπικά ατυχήματα σε υποσυγκροτήματα 
Στην περίπτωση τοπικού ατυχήματος σε υποσυγκρότημα, η κίνηση των υλικών και η αλληλε­
πίδραση τους προσδιορίζει το ενδεχόμενο της επέκτασης των ζημιών σε παρακείμενα υπο­
συγκροτήματα. Η επέκταση είναι δυνατόν να γίνει είτε με μηχανική καταπόνηση του εξαγω-
νικού σωλήνα συνεπεία της πίεσης που αναπτύσσεται λόγω της αλληλεπίδρασης του τετηγ­
μένου καυσίμου και του ψυκτικού μέσου είτε με την επίδραση της θερμότητας. Η επίδραση 
της θερμότητας εξαρτάται από διάφορα φαινόμενα, όπως π.χ. η μόνωση του τοιχώματος του 
εξαγωνικού σωλήνα από στερεοποιημένο καύσιμο και οι δυνατότητες ψύξης της δέσμης του 
καυσίμου που έχει υποστεί ζημία. 
Σκοπός των προτεινόμενων πειραμάτων είναι η εξέταση του τετηγμένου στοιχείου, η εξέταση 
του τρόπου με τον οποίο προκλήθηκε η έμφραξη, και η εξέταση της συμπεριφοράς του λου­
τρού των τετηγμένων υλικών. 
Ενέργειες 
2.5.1. Συμπεριφορά του καυσίμου κατά τις μεταβατικές καταστάσεις (βλέπε σημείο 1.Β.2.3) 
Για μία διετία προβλέπονται οι εξής ενέργειες: 
1. προσδιορισμός λεπτομερούς προγράμματος δοκιμών που θα εκτελεστούν στον HFR, ο 
οποίος ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των κρατών μελών που σχετίζονται με την 
εκτέλεση προγράμματος ανάπτυξης ταχέων αντιδραστήρων και 
2. διεξαγωγή μιας πρώτης σειράς πειραμάτων. 
Τα αποτελέσματα της φάσης προετοιμασίας του προγράμματος καθώς και τα αποτελέσματα της 
πρώτης σειράς πειραμάτων θα αποτελέσουν τη βάση για τη λήψη απόφασης σχετικά με την πραγ­
ματοποίηση εκτενέστερου προγράμματος ακτινοβολήσεων κατά τα επόμενα έτη. 
2.5.2. Φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα μετά από βλάβες (βλέπε σημείο 1.Β.2.4) 
α) Απώλεια θερμότητας από την ψυχρή πλευρά 
Προβλέπεται η προσομοίωση ατυχήματος απώλειας θερμότητας από την ψυχρή πλευρά με 
δέσμη 37 ράβδων. Η ενέργεια θα αρχίζει με μείωση της παροχής του ψυκτικού μέσου και θα 
καταλήγει στη βραδεία τήξη των στοιχείων του καυσίμου. Η επαναφορά της επένδυσης και 
της συμπαγούς κατάστασης του καυσίμου παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον κατά τη φάση 
της τήξης. 
Με προκαταρκτικές μελέτες έχει δειχθεί ότι ο αντιδραστήρας BR 2 στο Cen Mol είναι 
κατάλληλος για πειράματα του είδους αυτού. Στον αντιδραστήρα αυτόν έχουν ήδη εκτελε­
στεί επιτυχώς πειράματα τοπικής έμφραξης (πειράματα Mol 7C). 
β) Τοπικά ατυχήματα σε υποσυγκροτήματα 
Προβλέπονται δύο σειρές πειραμάτων: η μία στον αντιδραστήρα BR 2 και η άλλη στον αντι­
δραστήρα Scarabee. 
Στα πειράματα που προβλέπεται να εκτελεστούν στον αντιδραστήρα BR 2 θα εξεταστεί ένα 
ατύχημα σε όλες του τις φάσεις, από την τοπική έμφραξη μέχρι την τήξη ενός υποσυγκροτή-
ματος, τη δημιουργία λουτρού τετηγμένων υλικών και την ενδεχόμενη επέκταση σε παρακεί­
μενα υποσυγκροτήματα. Με την προσομοίωση ολόκληρου του κύκλου του ατυχήματος θα 
Αριθ. C 250/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.9.83 
πρέπει, εκτός από τα φαινομενολογικά δεδομένα, να αποκτηθούν πληροφορίες σχετικές με 
την εξέλιξη του ατυχήματος. Οι πληροφορίες αυτές είναι σημαντικές για την εκτίμηση των 
δυνατοτήτων ανίχνευσης μιας τοπικής βλάβης. Προβλέπονται πειράματα αφενός με μία μόνο 
δέσμη καυσίμου και αφετέρου με δύο τομείς που θα έχουν από δύο δέσμες. 
Παρόμοια πειράματα προτείνονται στο πλαίσιο του προγράμματος Scarabee που αφορά απο­
κλειστικά τη μελέτη της συμπεριφοράς του λουτρού τετηγμένων υλικών και τη δυνατότητα 
να ψυχθεί το λουτρό αυτό. Το πλεονέκτημα πειραμάτων σαν αυτά, που ασχολούνται με ένα 
μόνο φαινόμενο, είναι, αφενός, ότι οι διάφορες παράμετροι είναι δυνατόν να μεταβάλλονται 
ευκολότερα (π.χ. UO2, ανοξείδωτος χάλυβας, αναλογίες προϊόντων σχάσης) και, αφετέρου, 
ότι είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται συστήματα οργάνων περισσότερο πολύπλοκα. Όπως 
είναι εμφανές και τα δύο πειράματα (BR 2 και Scarabee) αλληλοσυμπληρώνονται. 
Λαμβανομένου υπόψη ότι: 
— η εκτέλεση σε όλη τους την έκταση των πειραμάτων που προτείνονται θα απαιτούσε σχετικά 
σημαντικούς χρηματικούς πόρους, 
καθώς και ότι 
— δεν έχουν ακόμα συμπληρωθεί για όλα τα πειράματα οι μελέτες οι σχετικές με τη δυνατό­
τητα εκτέλεσης τους από πλευράς τεχνικής (BR 2 και μερικώς Scarabee), 
προτείνεται διετής προκαταρκτική φάση, κατά την οποία θα συζητηθούν περαιτέρω οι λεπτομέ­
ρειες των πειραμάτων με τη συνεργασία εμπειρογνωμόνων των κρατών. Όπου χρειαστεί θα εκπο­
νηθούν συμπληρωματικές μελέτες της δυνατότητας πραγματοποίησης των πειραμάτων. 
Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, σχεδιάζεται η εκτέλεση δύο πειραμάτων στον αντιδρα­
στήρα Scarabee και μια πρώτης σειράς πειραμάτων στον αντιδραστήρα HFR. 
Περί το τέλος του 1985, με βάση τις περαιτέρω εργασίες προπαρασκευής, θα ληφθούν αποφάσεις 
σχετικά με την εκτέλεση ενός άλλου πειράματος στον Scarabee καθώς επίσης και με τη συνέχιση 
του προγράμματος στους HFR και BR 2. 
Κοινοτική συμμετοχή 
4,8 εκατομμύρια ECU. 
2.6. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΧΑΣΗΣ (βλέπε σημείο 1.Β.2.6του ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Το κεφάλαιο αυτό ασχολείται με την περιγραφή της διανομής των ραδιενεργών υλικών μετά από 
σοβαρά ατυχήματα, στην αξιολόγηση του περιβλήματος και τα terme source που είναι απαραίτητα 
στους κώδικες που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό ζημιών οι οποίες προκαλούνται εκτός 
της περιοχής της μονάδας. Μολονότι το περίβλημα σπάνια αποτελεί το αίτιο, για την ανάλυση 
των κινδύνων είναι απαραίτητη η ρεαλιστική αξιολόγηση των soucre terme. Επίσης η μελέτη του 
περιβλήματος και των συστημάτων που αναλαμβάνουν τον έλεγχο μετά από ατύχημα προϋποθέτει 
ρεαλιστικές εσωτερικές κατανομές. 
Ο ρεαλισμός αυτός σημαίνει ότι θα αποφευχθεί ο υπερβολικός συντηρητισμός και ότι θα ληφθούν 
υπόψη φαινόμενα που συντελούν στην αντιμετώπιση των συνεπειών ενός συμβάντος όπως, π.χ., 
μειώσεις του χημικού δυναμικού που έχουν σχέση με τον σχηματισμό, την απορρόφηση και τη 
διάλυση ενώσεων και πτώση της κινητικότητας λόγω συμπύκνωσης και συσσωμάτωσης αεροζόλ. 
Σημαίνει επίσης ότι από ενέργειες που περιγράφονται σε άλλα κεφάλαια του προγράμματος ή από 
οπουδήποτε αλλού, θα εξασφαλιστούν ρεαλιστικά στοιχεία για τις θερμοκρασίες καθώς και ρεαλι­
στικές περιγραφές σχετικά με τον τρόπο και το χρόνο κατά τον οποίο οι διατάξεις συγκράτησης 
των προϊόντων σχάσης παύουν να ενεργούν σε περίπτωση υπερφόρτισης. Εξάλλου δεν θα πρέπει 
να γίνει σύγχυση μεταξύ της επιδίωξης να προσεγγιστεί η ανάλυση των συνεπειών ατυχημάτων 
κατά τρόπο περισσότερο μηχανιστικό και της ανάγκης για μεγαλύτερη ακρίβεια. Η γενικότερη 
προσβολή του περιβλήματος θα πρέπει να εξακολουθήσει να θεωρείται σπάνιο ενδεχόμενο. 
Η Ομάδα Εργασίας για την Ασφάλεια και η Ομάδα Εργασίας για τις Φορτίσεις και τη Συμπερι­
φορά του Περιβλήματος, από το 1978 εξετάζουν θέματα σχετικά με τη μεταφορά και την κατα­
κράτηση των προϊόντων σχάσης, και ανέθεσαν μελέτες για τον περαιτέρω προσδιορισμό του 
προγράμματος εργασίας τους. 
19. 9. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/49 
Αποτέλεσμα των μελετών αυτών είναι ότι αποδίδεται έμφαση στη σημασία ακόμη και μικρών 
καθυστερήσεων μεταξύ προσβολής του περιβλήματος και οποιασδήποτε βλάβης. Για να προσανα­
τολιστεί η επιλογή των περαιτέρω ενεργειών αναμένεται η εκτέλεση κατευθυντήριας μελέτης σχε­
τικά με τη σημασία χημικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ προϊόντων σχάσης και άλλων υλικών που 
υπάρχουν στους LMFBR. 
Για να προκύψει η μέγιστη δυνατή ωφέλεια από τις τεχνολογικές γνώσεις που αποκτήθηκαν κατά 
τη μελέτη των θερμικών αντιδραστήρων, στο πρόγραμμα για τους LMFBR κατ' ανάγκη δίνεται 
έμφαση σε ενέργειες που έχουν τη βάση τους στην παρουσία του νατρίου ως ψυκτικού μέσου και 
του οξειδίου του νατρίου ως μέσου μεταφοράς των προϊόντων σχάσης στο δευτερεύον περίβλημα. 
Η αξιολόγηση βασικών θερμοχημικών στοιχείων, η εφαρμογή μεθόδων ανάλυσης της σύνθεσης 
των φάσεων και η μελέτη των βασικότερων θεμάτων φυσικής των αεροζόλ αποτελούν ενέργειες 
κοινές. 
Το πρόγραμμα αυτό αποβλέπει στην ανάπτυξη αποδεκτού κώδικα (ή κωδίκων) για την περιγραφή 
του τρόπου διάδοσης της ραδιενέργειας σε δύο διαστάσεις (στο επίπεδο) μετά από σοβαρό ατύ­
χημα και στην ανάπτυξη κατάλληλης δέσμης στοιχείων εισόδου και δεδομένων για την ανάλυση 
των εκτός εγκατάστασης συνεπειών των ατυχημάτων. 
Ενέργειες 
— Προσδιορισμός δέσμης θερμοδυναμικών στοιχείων για τα υλικά που εμφανίζονται μετά την 
τήξη πυρήνα LMFBR σε περίπτωση ατυχήματος HCDA. Τα στοιχεία αυτά θα χρησιμοποιη­
θούν στον υπολογισμό του ρυθμού αποδέσμευσης προϊόντων σχάσης και στην ανάλυση προ­
βλημάτων αλληλεπίδρασης τετηγμένου υλικού και περιβλήματος. 
Η ενέργεια αυτή θα περιλαμβάνει θεωρητική ανάλυση, πειραματική επαλήθευση διαγραμμά­
των φάσεων και πειραματική επαλήθευση ταχυτήτων ατμοποίησης, που έχουν προκύψει 
αναλυτικά, για δείγματα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον από πλευρά ακτινολογική και τα 
οποία περιέχουν π.χ. πλουτώνιο, ανώτερες ακτινίδες, ιώδιο, καίσιο, ρουθήνιο. 
Για την περιγραφή αντιδράσεων μεταξύ τετηγμένου πυρήνα και σκυροδέματος θα απαιτη­
θούν επιπλέον οι ταχύτητες των αντιδράσεων. 
Κατά τις πειραματικές εργασίες για την απόκτηση πληροφοριών σχετικά με καταστάσεις 
ισορροπίας θα προκύψουν ορισμένα στοιχεία κινητικής για μερικά επακριβώς καθορισμένα 
υλικά. Πάντως έχει γίνει πρόβλεψη για την αξιολόγηση υφιστάμενων στοιχείων σχετικά με 
τις αντιδράσεις ουρανίου και σκυροδέματος, την εκτέλεση συμπληρωματικών πειραμάτων με 
μίγματα ουρανίου-πλουτωνίου και, στο μέτρο που κρίνεται αναγκαίο, με συνθετότερα μίγ­
ματα. 
— Διανομή της ραδιενέργειας στο πρωτεύον κύκλωμα LMFBR κατά τη διάρκεια σοβαρού ατυ­
χήματος του πυρήνα και μετά από αυτό. 
Η ενέργεια αυτή καλύπτει την κατανομή της ραδιενέργειας μεταξύ καυσίμου, τετηγμένου 
υλικού (περιλαμβανομένου του νατρίου) και αερίων φάσεων, όπως φυσαλλίδων ή υπερκείμε­
νων αερίων. 
Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο για την περιγραφή του ρυθμού με τον οποίο 
η ραδιενέργεια αποδεσμεύεται από το πρωτεύον κύκλωμα μέσω τυχόν διαρροών που θα μπο­
ρούσαν να λάβουν χώρα, π.χ. από την παχεία και σχετικά πολύπλοκη κατασκευή της ορο­
φής. Λόγω του ότι ορισμένες οδοί διαρροών είναι δυνατόν να έχουν σημαντικό μήκος, θα 
πρέπει να ληφθεί υπόψη η ανακατανομή των ειδών ραδιενέργειας κατά τη διαρροή. 
Τα υφιστάμενα μοντέλα θα αναπτυχθούν περαιτέρω καθώς θα προκύπτουν συνεχώς περισσό­
τερα πειραματικά δεδομένα. Οι κώδικες για αεροζόλ που πρέπει να επιβεβαιωθούν (βλέπε 
επόμενη παράγραφο), είναι ανάγκη να προσαρμοστούν για την περιγραφή συστημάτων 
φυσαλλίδων με μετακινούμενα όρια. Μετά την πραγματοποίηση ανασκόπησης με στόχο την 
εξασφάλιση του συντονισμού με υφιστάμενες δραστηριότητες στα κράτη μέλη, θα εκτελε­
στούν πειραματικές εργασίες σχετικά με τη μεταφορά των ειδών ραδιενέργειας από θερμές 
φυσαλλίδες στο νάτριο. 
— Διανομή της ραδιενέργειας στο πρωτεύον περίβλημα. 
Η προσπάθεια θα συγκεντρωθεί στα αεροζόλ, διότι αυτά είναι οι κύριοι φορείς ραδιενέρ­
γειας, καθώς και στην εκτίμηση των μεταβολών θερμοκρασίας και πίεσης κατά τη διάρκεια 
ατυχημάτων. 
Αριθ. C 250/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 9. 83 
Η επίτευξη ακριβέστερης εκτίμησης των μεταβολών θερμοκρασίας και πίεσης απαιτεί περαι­
τέρω ανάπτυξη μοντέλων, αφενός για τις πυρκαϊές του νατρίου (που καλύπτονται στο κεφά­
λαιο «Θέματα ασφάλειας σχετικά με την τεχνολογία του νατρίου»), και αφετέρου για την εν 
συνεχεία μεταφορά θερμότητας προς διαθέσιμους αποδέκτες. 
Στο κεφάλαιο που αναφέρεται παραπάνω προβλέπεται πειραματική επιβεβαίωση των κινητι­
κών κωδίκων για τις πυρκαϊές -νατρίου. Με ορισμένα από τα πειράματα αυτά θα προκύψουν 
στοιχεία για την επιβεβαίωση των κωδίκων των αεροζόλ, οι οποίοι ήδη ευρίσκονται στο στά­
διο της ανάπτυξης στα κράτη μέλη. 
Η μελλοντική ανάπτυξη των κωδίκων για τα αεροζόλ θα περιλαμβάνει: 
— μοντέλα για την περιγραφή πολύ πυκνών αεροζόλ, 
— εξασθένηση της ραδιενέργειας στις οδούς που ακολουθούν οι διαρροές, 
— επανεξέταση των βασικών εξισώσεων που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή συσσω­
ματωμάτων, περιγραφή σχηματισμού στρωμάτων λόγω βαρύτητας και σχήματος των 
σωματιδίων, 
— κατά την ανασκόπηση των εργασιών που έχουν εκτελεστεί πρόσφατα, είναι δυνατόν να 
αποδεχθεί αναγκαία η περαιτέρω πειραματική επιβεβαίωση της ορθής ανάπτυξης των 
μοντέλων για τις αλλαγές στη σύνθεση των αεροζόλ λόγω αλλαγών στη σύνθεση των 
πηγών τους. 
Οι κώδικες αεροζόλ για τους LMFBR παρουσιάζουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τους 
κώδικες που χρησιμοποιούνται για την ανάλυση ατυχημάτων σε LWR. 
— Αξιολόγηση του περιβλήματος LMFBR. 
Στην ενέργεια αυτή συνδυάζονται τα αποτελέσματα των ενεργειών που περιγράφονται ανω­
τέρω με περιγραφές των κατασκευών περιβλημάτων, πωμάτων, καθώς και συστημάτων και 
υλικών για τον καθαρισμό του αέρα. Με τον τρόπο αυτό θα αποκτηθούν τα terme source που 
είναι αναγκαία για την αξιολόγηση ζημιών εκτός του χώρου των εγκαταστάσεων. 
Στις περιπτώσεις που πρέπει να εξεταστούν περιλαμβάνονται οι βλάβες των συστημάτων του 
περιβλήματος και, όταν χρειάζεται, των κατασκευών. 
Κοινοτική συμμετοχή 
2,9 εκατομμύρια ECU. 
2.7. ΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙ ΤΕΤΗΓΜΕΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ (βλέπε σημείο 1.Β.2.4 του 
ΠΕΔ) 
Στόχοι 
Στα ατυχήματα σε LMFBR, κατά τα οποία λαμβάνει χώρα σοβαρή βλάβη του καυσίμου, η κίνηση 
των τετηγμένων υλικών και οι αλληλεπιδράσεις τους με το ψυκτικό μέσον και τις κατασκευές παί­
ζουν σημαντικό ρόλο στην περαιτέρω εξέλιξη του ατυχήματος. Εάν π.χ. κατά τη διάρκεια σοβα­
ρού ατυχήματος εκβάλλονται από την περιοχή του πυρήνα σημαντικές ποσότητες τετηγμένου 
καυσίμου, είναι δυνατόν να μειωθεί η ισχύς του αντιδραστήρα μέχρι μηδενισμού, πριν υποστούν 
βλάβη μεγαλύτερα μέρη του πυρήνα. Εάν, εξάλλου, σχάσιμο υλικό εισχωρήσει σε περιοχές του 
πυρήνα με μεγαλύτερη δυνατότητα αντιδράσεων, η ισχύς του αντιδραστήρα είναι δυνατόν να 
αυξηθεί και να φθάσει στο σημείο να προκαλέσει ζημία σε ολόκληρο τον πυρήνα και πιθανόν την 
αποσύνθεση του. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στις περιπτώσεις αυτές προϋποτίθεται ότι τα συστή­
ματα διακοπής δεν θα λειτουργήσουν και συνεπώς η πιθανότητα να συμβούν είναι πολύ μικρή. 
Από αυτά συνάγεται ότι σε όλες τις φάσεις ατυχήματος όπου λαμβάνει χώρα σοβαρή ζημία του 
καυσίμου, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η κίνηση του υλικού. Δοθέντος ότι στις περιπτώσεις 
αυτές εξελίσσονται αρκετά και μάλλον πολύπλοκα φαινόμενα, είναι ανάγκη να αναπτυχθούν σύν­
θετα μαθηματικά μοντέλα. Πρωταρχικής σημασίας φαινόμενα που πρέπει να εξεταστούν είναι η 
19.9.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/51 
ανταλλαγή ενέργειας, μάζας και ορμής μεταξύ διαφόρων μερών της κατασκευής (χάλυβας, καύ­
σιμο, ψυκτικό, προϊόντα σχάσης) και φάσεων (στερεάς, υγράς, αέριας). Τα φαινόμενα αυτά επηρε­
άζουν π.χ. τη μετατροπή της θερμικής σε μηχανική ενέργεια, η οποία με τη σειρά της καθορίζει τη 
φόρτιση και τις πιθανές ζημιές των κατασκευών του πυρήνα και του περιβλήματος. Η προσβολή 
των κατασκευών του πυρήνα από τετηγμένο υλικό είναι μία ακόμα αιτία ζημιών των κατασκευών 
αυτών. 
Κατά τις αρχικές φάσεις ατυχήματος, φαινόμενα όπως η στερεοποίηση τετηγμένων υλικών είναι 
σημαντικά στο μέτρο που μειώνεται ή παύει η διοχέτευση καυσίμων από τον πυρήνα στον πλήρη 
θάλαμο εξαιτίας ορισμένων εμφράξεων που συμβαίνουν. 
Τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις ΗΠΑ καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια στον τομέα της ανά­
πτυξης μοντέλων για την κίνηση των τετηγμένων υλικών και τις αλληλεπιδράσεις που προκαλού­
νται. Παρά τις προσπάθειες αυτές, τα μέχρι τώρα αποτελέσματα δεν είναι ακόμα απολύτως ικανο­
ποιητικά, διότι οι περιγραφές δεν θεωρούνται αρκετά ρεαλιστικές. Γενικά, οι προϋποθέσεις που 
τίθενται είναι συντηρητικές και με βάση αυτές προκύπτει ότι οι ποσότητες της μηχανικής ενέρ­
γειας που απελευθερώνεται κατά τα ατυχήματα, στα οποία συμβαίνει πτώση της παροχής ή παρο­
δική υπερφόρτιση, είναι πολύ υψηλές. Σήμερα θεωρείται φυσικώς αδύνατο.να απελευθερωθούν 
κατά τα ατυχήματα που αναφέρθηκαν τόσο υψηλές ποσότητες ενέργειας. 
Κύριος σκοπός της „προτεινόμενης έρευνας είναι η ρεαλιστικότερη περιγραφή των φαινομένων 
αυτών, ώστε να δικαιολογείται η μείωση του υπερβολικού συντηρητισμού. 
Εκτός από την άμεση προσφορά της στην έρευνα στον τομέα αυτό, η κοινοτική ενέργεια συμβάλ­
λει επίσης στην εναρμόνιση των εν εξελίξει προσπαθειών και στην τόνωση της ανταλλαγής πληρο­
φοριών μεταξύ όλων των χωρών που ασχολούνται με παρόμοιες δραστηριότητες. 
Οι εργασίες που διεξάγονται σήμερα στο ΚΚΕ και οι προβλεπόμενες ενέργειες στο πλαίσιο του 
επόμενου πολυετούς προγράμματος για την ανάπτυξη του EAC (Ευρωπαϊκού Κώδικα Ατυχημά­
των), τη βελτίωση και επιβεβαίωση του κώδικα Simmer, το FCI, τα φαινόμενα έμφραξης και πήξης 
και την απαγωγή θερμότητας μετά από ατυχήματα, αποτελούν πολύτιμη βάση για περισσότερο 
εκτεταμένη κοινοτική δράση. 
Οι ομάδες εμπειρογνωμόνων WAC (Whole Core Accident Code) και CONT (Containment Loading 
and Response) της Ομάδας Εργασίας για την Ασφάλεια των Ταχέων Αντιδραστήρων (SWG), 
παρακολούθησαν και οι δύο από κοντά τα εν εξελίξει προγράμματα στον τομέα που αναφέρθηκε 
και υπέβαλαν προτάσεις για μελλοντικές ενέργειες. 
Ενέργειες 
— Προσδιορισμός δέσμης θερμοφυσικών και θερμομηχανικών στοιχείων που έχουν σχέση με 
υλικά, τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ανάλυση σοβαρών ατυχημάτων. 
— Ανάπτυξη και επιβεβαίωση κωδίκων για φαινόμενα, στα οποία συμμετέχουν πολλές φάσεις 
και πολλά στοιχεία κατασκευών. 
— Πειραματική μελέτη ειδικών προβλημάτων για τετηγμένα υλικά, π.χ. εκτόξευση από τον 
πυρήνα και αλληλεπιδράσεις με τις κατασκευές. 
Κοινοτική συμμετοχή 
6 εκατομμύρια ECU.