8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/39 
Γνωμοδότηση για την κοινωνική εξέλιξη στην Κοινότητα —1987 
(88/C 208/12) 
Η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, σύμφωνα με το 
άρθρο 198 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να γνωμοδοτήσει 
για την κοινωνική εξέλιξη στην Κοινότητα, 1987. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε 
προκαταβολικά η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 18 Μαΐου 
1988 με βάση την έκθεση της εισηγήτριας κ. Rangoni-Machiavelli. 
Στη 256η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 2ας Ιουνίου 1988) η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά πλειοψηφία και με 2 ψήφους κατά. 
Πρόλογος 
Το γεγονός ότι αυτή η γνωμοδότηση εξετάζει εμπεριστα­
τωμένα τις κοινωνικές πτυχές και την κοινωνική εξέλιξη 
της Κοινότητας ενώ οι οικονομικές πτυχές εξετάζονται στη 
γνωμοδότηση για την οικονομική κατάσταση δεν έρχεται σε 
αντίθεση με την πεποίθηση, που τόσες φορές έχει εκφράσει 
η ΟΚΕ, ότι οι δύο πολιτικές αλληλοσυμπληρώνονται. 
Κατά τη διατύπωση μιας παρατήρησης ή μιας πρότασης 
λαμβάνεται πάντοτε υπόψη το γεγονός ότι αφενός η κοινω­
νική πολιτική μπορεί να προσανατολισθεί, με την απαραί­
τητη ευελιξία, στην υποστήριξη της οικονομίας, και ότι 
αφετέρου η οικονομία μπορεί να αποτελεί εγγύηση όσον 
αφορά την προστασία και τη βελτίωση των κοινωνικών συν­
θηκών. 
1. Στοιχεία και εκτιμήσεις σχετικά με την κοινωνική εξέλιξη 
1.1. Το 1987 η ΕΟΚ στο σύνολο της παρουσίασε οικονο­
μική αύξηση ελαφρά υψηλότερη του 2,5%, ο πληθωρισμός 
μειώθηκε στο μέσο επίπεδο του 3 %, τα κέρδη και η παραγωγι­
κότητα αυξήθηκαν σε γενικές γραμμές· το κόστος εργασίας 
παρέμεινε λίγο ώς πολύ σταθερό, οι επενδύσεις παρουσίασαν 
αύξηση η οποία ωστόσο δεν σχετίσθηκε με ουσιαστική βελ­
τίωση της απασχόλησης. 
Πράγματι, η απασχόληση αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 
0,8 % σε σύγκριση με το 1986, έστω και αν σε ορισμένα κράτη 
μέλη επιτεύχθηκαν πιο σημαντικές βελτιώσεις. Εξάλλου, όλα 
τα στοιχεία που αναφέρονται στη συνέχεια δείχνουν ότι υπάρ­
χουν αισθητές διαφορές μεταξύ των κρατών, και στο εσωτε­
ρικό των κρατών μεταξύ των διαφορετικών γεωγραφικών 
περιοχών. 
1.2. Επειδή μέχρι σήμερα τα στατιστικά δεδομένα στα 
κράτη μέλη δεν είναι τυποποιημένα και συγκρίσιμα, η 
ανάγνωση τους δεν επιτρέπει μια συγκεκριμένη ερμηνεία της 
διάρθρωσης της ανεργίας. Κανείς ωστόσο δεν αμφισβητεί τη 
διατήρηση μιας μεγάλης ανεργίας που αφορά περισσότερα 
από 16 εκατομμύρια άτομα τα οποία αναζητούν απασχόληση. 
Το στοιχείο αυτό αποτελεί τον πιο σημαντικό οικονομικό 
δείκτη της κοινωνικής περιθωριοποίησης. 1.3. Οι προσπάθειες που έχουν γίνει έως σήμερα για τη 
μείωση της ανεργίας και το μετριασμό των άλλων κοινωνικών 
προβλημάτων δεν έχουν δώσει ουσιαστικά αποτελέσματα στο 
σύνολο της Κοινότητας, παρόλο που τα σχέδια επιμόρφωσης-
εργασίας και άλλα ειδικά μέτρα έχουν περιορίσει την ανεργία 
τνω νέων κατά 4%. 
Ταυτόχρονα όμως η ανεργία των ενηλίκων αυξήθηκε κατά 
2,5% και η ανεργία μεγάλης διάρκειας επιδεινώθηκε σε 
σημείο που περισσότερο από το 50% των εγγεγραμμένων 
στους καταλόγους εύρεσης εργασίας είναι εγγεγραμμένοι για 
διάστημα μεγαλύτερο από ένα χρόνο. 
1.4. Ο ενεργός πληθυσμός όπως επίσης η συνολική 
απασχόληση και η γυναικεία απασχόληση στην Κοινότητα 
αυξήθηκαν σε απόλυτους όρους. Ωστόσο η γυναικεία ανεργία 
αυξήθηκε κατά 7 % επειδή περισσότερες γυναίκες αναζητούν 
εργασία στην κανονική αγορά. Πράγματι, από τον γυναικείο 
ενεργό πληθυσμό, το 12,1 % βρίσκεται σε αναζήτηση εργα­
σίας, έναντι 9,9% του αντίστοιχου ανδρικού πληθυσμού. Στο 
επίπεδο των νέων, αναζητά εργασία το 39,4 % των νέων γυναι­
κών έναντι του 32 % των νέων ανδρών. 
1.5. Η μερική απασχόληση αυξήθηκε σημαντικά και 
αντιπροσωπεύει μία σημαντική συνιστώσα της συνολικής 
αύξησης απασχόλησης που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια 
του 1987. Κατά μέσο όρο αποτελεί το 15% της συνολικής 
απασχόλησης στην Κοινότητα, με αξιοσημείωτες διαφορές 
μεταξύ των διάφορων κρατών μελών. 
Έστω και αν σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν ευρεθεί ενδια­
φέρουσες λύσεις (συμβατικές ή και νομοθετικές) για να 
εξασφαλισθεί η κοινωνική ασφάλιση αυτών των εργαζομέ­
νων, υπάρχουν εργαζόμενοι κατά μερική απασχόληση που 
αποκλείονται από τα οφέλη της κοινωνικής προστασίας. 
1.6. Εξάλλου επισημαίνεται ότι αυτή η κατάσταση αφορά 
έναν αυξανόμενο αριθμό εργαζομένων που συμμετέχουν σε 
διάφορες μορφές προσωρινής και επισφαλούς εργασίας. Σ'αυ-
τές προστίθεται η παράνομη εργασία και η εκμετάλλευση των 
ανήλικων με τις επακόλουθες σημαντικές αρνητικές 
επιπτώσεις κοινωνικού χαρακτήρα πέρα από τις πιθανές 
επιπτώσεις ως προς τον αθέμιτο ανταγωνισμό. 
Αριθ. C 208/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
1.7. Τα διαθέσιμα στατιστικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι 
σε ορισμένα κράτη μέλη οι εθνικές μειονότητες έχουν πληγεί 
ακόμα πιο σκληρά από την κατάσταση της απασχόλησης και 
συχνά απασχολούνται σε συνθήκες εκμετάλλευσης. 
Υπογραμμίζεται επίσης ο αλγεινός χαρακτήρας των συνθη­
κών διαβίωσης μεγάλου μέρους των μεταναστών που προέρ­
χονται από τις αναπτυσσόμενες χώρες και οι οποίοι είναι 
συχνά υποχρεωμένοι να δεχθούν αντίξοες σχέσεις εργασίας. 
1.8. Ακόμη και οι γεωγραφικές διαφορές ως προς την ανερ­
γία επιδεινώθηκαν: στις 25 πιο μειονεκτικές περιοχές της 
Κοινότητας η ανεργία πλησιάζει μια μέση τιμή που φθάνει 
το 25%, έναντι του 6,6% για τις πιο ανεπτυγμένες περιοχές. 
Προφανώς οι διαφορές αυτές εμφανίζονται και στο κατά 
κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) το οποίο για 
παράδειγμα στην Ελλάδα και την Πορτογαλία είναι κατά 
45 % κατώτερο, στην Ιρλανδία 35 % και στην Ισπανία 25 % 
κατώτερο από το μέσο κοινοτικό όρο. 
1.9. Οι απώλειες σε θέσεις απασχόλησης σε όλους σχεδόν 
τους παραδοσιακούς τομείς δραστηριότητας, αγροτικούς και 
βιομηχανικούς υπήρξαν σημαντικές· έστω και αν δημιουργή­
θηκαν νέες θέσεις εργασίας στις υπηρεσίες, αυτές δεν υπήρ­
ξαν από ποσοτική και ποιοτική άποψη επαρκείς για να έχουν 
αισθητή επίπτωση στη συνολική ανεργία και στη διάρθρωση 
της. 
1.10. Σ'αυτή την κατάσταση αυξάνεται ο αριθμός των 
ατόμων χωρίς εργασία, χωρίς εισόδημα, και πολλές φορές 
χωρίς την ελάχιστη κοινωνική προστασία. Παρά το γεγονός 
ότι παράχθηκε περισσότερος πλούτος, αυτό προκαλεί, εκτός 
από την επανεμφάνιση της παλαιάς φτώχειας, την επιδείνωση 
των ανισοτήτων ως προς τις συνθήκες και ως προς τις οικονο­
μικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ευκαιρίες. 
2. Ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική 
2.1. Το 1987 η κοινοτική πολιτική πρωτοβουλία όσον 
αφορά τα -κοινωνικά θέματα βρήκε την πιο σημαντική 
έκφραση της στις αποφάσεις του Συμβουλίου. Αυτές αφορούν: 
την επαγγελματική κατάρτιση των νέων, των ενήλικων και 
των γυναικών την προσαρμοστικότητα της οικονομίας· την 
καταπολέμηση της ανεργίας μεγάλης διάρκειας· την προώ­
θηση των τοπικών πρωτοβουλιών για την απασχόληση και 
την ενθάρρυνση των μικρών επιχειρήσεων τις διατάξεις που 
αποβλέπουν στο να ευνοήσουν την απασχόληση των μειονε-
κτούντων την προώθηση των ανταλλαγών σπουδαστών την 
υγεία και ασφάλεια στον τόπο εργασίας. Το μεγαλύτερο μέρος 
αυτών των αποφάσεων δεν είναι δεσμευτικό για τα κράτη 
μέλη, και πολλές από αυτές έχουν τον καθαρά ενημερωτικό 
χαρακτήρα των ανακοινώσεων ενώ άλλες επέβαλαν περικοπές 
στον προϋπολογισμό (Έρασμος). 
Το πιο επείγον θέμα — η καταπολέμηση της ανεργίας μεγά­
λης διάρκειας — εξετάσθηκε από την άποψη της «ανταλλαγής 
εμπειριών» και κυρίως με την προώθηση «σχεδίων επίδει­
ξης». Οι διατάξεις σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια στον 
τόπο εργασίας αντιπροσωπεύουν αντιθέτως την επιδίωξη μιας 
συγκεκριμένης κοινοτικής δέσμευσης. 
2.2. Το 1987 παρέμειναν ακόμη εκκρεμείς στο Συμβούλιο 
πολυάριθμες προτάσεις οδηγίας (') που καταρτίσθηκαν από 
την Επιτροπή και εμπλουτίσθηκαν με τις γνωμοδοτήσεις του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Οικονομικής και Κοινω­
νικής Επιτροπής. Αυτό, ακόμη μια φορά, οφείλεται στην 
αδυναμία των κοινοτικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων, 
στην έλλειψη πόρων, και στα ανεπαρκή κεφάλαια των διαρ­
θρωτικών ταμείων. 
2.3. Ο κοινωνικός διάλογος, που επίσημα αναλαμβάνεται 
από την Ενιαία Πράξη, και μετατρέπεται συνεπώς σε σημα­
ντικό μέσο της κοινοτικής πολιτικής έχει επιφέρει θετικές 
συγκλίσεις στα θέματα της μακροοικονομίας και όσον αφορά 
τις «νέες τεχνολογίες και την επιμόρφωση, την παροχή κινή­
τρων, την ενημέρωση, και διαβούλευση». 
Στα πλαίσια της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής 
σύγκλισης ο κοινωνικός διάλογος ωστόσο χρειάζεται την 
υποστήριξη των πρωτοβουλιών των κοινοτικών οργάνων, με 
σκοπό να οριστούν τα ελάχιστα κοινά δικαιώματα στα οποία 
θα βασισθεί η προώθηση μιας βαθμιαίας προσέγγισης των 
συνθηκών εργασίας και διαβίωσης στην Κοινότητα (προοίμιο 
της Συνθήκης), όπως επίσης και η ανάπτυξη των διαδικασιών 
διαπραγμάτευσης μεταξύ των παραγωγικών τάξεων στα διά­
φορα επίπεδα. 
Στα πλαίσια αυτά θα πρέπει επίσης να καθοριστούν νομοθε­
τικά μέτρα για την προστασία της εργασίας (που ήδη υπάρ­
χουν σε ορισμένα κράτη μέλη) και για να εξασφαλίσουν την 
κάλυψη όλων των εργαζομένων από τις συλλογικές διαπραγ­
ματεύσεις ή τις επαγγελματικές συμφωνίες (συμπεριλαμβανο­
μένων δηλαδή, όλων των μη παραδοσιακών μορφών εργασίας: 
κατά μερική απασχόληση, με σύμβαση ορισμένου χρόνου, 
απασχόληση κατ'εναλλαγή (job-sharing) κατ'οίκον εργασία 
κτλ). 
2.4. Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι η επίτευξη της εσωτερικής 
αγοράς είναι αδιαφιλονίκητο μέσο για την πορεία προς την 
ευρωπαϊκή ενότητα, και ουσιαστική προϋπόθεση για την 
οικονομική ανάπτυξη της Κοινότητας. Σύμφωνα με τις προ­
βλέψεις της έκθεσης «Ευρώπη 1992 — η συνολική πρόκληση 
(έκθεση Cecchini), οι δυνατότητες που θα προκύψουν από 
την ενοποίηση της αγοράς θα είναι σημαντικές κυρίως όσον 
αφορά τη μείωση του κόστους και των τιμών, την αναθέρμαν­
ση της οικονομίας, την ώθηση προς την καινοτομία και τη 
δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Ωστόσο οι εμπειρο­
γνώμονες υπογραμμίζουν ότι αυτοί οι στόχοι μπορούν να 
επιτευχθούν κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και οπωσδή­
ποτε μόνο αν τα μέτρα οικονομικού χαρακτήρα συνοδεύονται 
από τα αναγκαία μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα που θα βοη­
θήσουν να ξεπεραστούν οι δυσκολίες που προκύπτουν από 
(') Προτάσεις οδηγίας που αφορούν για παράδειγμα: 
— την παράνομη απασχόληση (1978), 
— την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους εργαζομένους 
(1980), 
— την εργασία κατά μερική απασχόληση (1982), 
— την προσωρινή εργασία (1983), 
— τις άδειες γονέων (1983), 
— διάφορες οδηγίες για την προστασία των εργαζομένων στον 
τόπο εργασίας — και πολυάριθμες προτάσεις υποδείξεων σχε­
τικά με τη μείωση και την αναδιοργάνωση του χρόνου εργα­
σίας (1983). 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/41 
την ανεργία και τις ανισότητες μεταξύ των διάφορων περιο­
χών της Κοινότητας, μεταξύ των διάφορων κατηγοριών πολι­
τών και μεταξύ των διάφορων εθνικών και κοινωνικών 
ομάδων. 
2.5. Ως προς το σημείο αυτό, τα αποτελέσματα της Διάσκε­
ψης Κορυφής της 11ης/12ης Φεβρουαρίου αποτελούν 
επανάκτηση της αξιοπιστίας και δημιουργούν νέους χώρους 
για την κοινοτική πολιτική πρωτοβουλία. Ειδικότερα η 
απόφαση να διπλασιασθούν το 1993 οι πιστώσεις των διαρ­
θρωτικών ταμείων μπορεί να βοηθήσει να χρησιμοποιηθούν 
οι αυξανόμενες προοδευτικά πιστώσεις για να γίνει η κοινω­
νική πολιτική πιο δραστική. Η ΟΚΕ κρίνει πράγματι ότι δεν 
πρόκειται μόνο για αύξηση των χρηματοδοτικών υποστη­
ρίξεων, αλλά επίσης και για βελτίωση και επανακαθορισμό 
των παρεμβάσεων μέσω της εφαρμογής της μεταρρύθμισης 
των ταμείων όπως έχει υποδειχθεί από την Επιτροπή. 
2.6. Η μετάβαση από την υποστήριξη των επιμέρους 
σχεδίων στην υποστήριξη ολοκληρωμένων πολυετών 
προγραμμάτων στο χώρο επιτρέπει να φανούν ορισμένες εν­
διαφέρουσες δυνατότητες. Αυτό συμβαίνει κατά πρώτο για να 
υπάρχει θετική και συγκεκριμένη ανταπόκριση στις πέντε 
προτεραιότητες του προγράμματος της Επιτροπής, δηλ.: τις 
διαρθρωτικές καθυστερήσεις, την παρακμή των παλαιών 
τομέων, την αναπροσαρμογή των γεωργικών δομών, την ανερ­
γία μεγάλης διάρκειας, την επαγγελματική προετοιμασία των 
νέων που ανταποκρίνεται στην εξέλιξη της αγοράς της εργα­
σίας και ευνοεί την απασχόληση τους. Κατά δεύτερο, για να 
επιτρέψουν τη συμμετοχή των πολιτών οι οποίοι μέσα από 
τις οργανωμένες εκπροσωπήσεις τους στα διάφορα επίπεδα 
θα μπορούν να συμμετέχουν στην κατάρτιση και την εφαρ­
μογή των προγραμμάτων παρέμβασης, ασκώντας τις 
αναγκαίες ως προς την επίτευξη των πρόσθετων υποστη­
ρίξεων από τους προϋπολογισμούς των περιφερειακών αρχών 
και των εθνικών κυβερνήσεων. 
Σ'αυτό το πλαίσιο μπορούν να εγγραφούν οι πρωτοβουλίες 
για το άνοιγμα νέων κλάδων δραστηριότητας που να αντα­
ποκρίνονται στο ολοένα και πιο διαδεδομένο αίτημα για βελ­
τίωση των συνθηκών του περιβάλλοντος μέσω της 
προστασίας των φυσικών πόρων, της εξυγίανσης των αστικών 
κέντρων, της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών σε όλους τους 
τομείς παραγωγής και μιας μεγαλύτερης ασφάλειας των γεωρ­
γικών και βιομηχανικών προϊόντων και των προϊόντων της 
παροχής υπηρεσιών. 
Γι'αυτό πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή για να απλοποιη­
θεί και να επιταχυνθεί η όλη διαδικασία εγκρίσεων και εφαρ­
μογών με σκοπό να ξεπεραστούν οι δυσκολίες που σημειώθη­
καν ώς τώρα. 
3. Προς την Ευρώπη των πολιτών: προσανατολισμοί και προ­
τάσεις 
3.1. Η διατήρηση της ανεργίας σε ανησυχητικά επίπεδα 
είναι η κύρια αιτία της φτώχειας, κυρίως στις νέες μορφές 
της της περιθωριοποίησης, των οποίων οι ανθρώπινες, κοινω­
νικές, εκπαιδευτικές και ψυχολογικές επιπτώσεις είναι πολύ 
σοβαρές. Με τη σειρά τους αυτές οδηγούν σε ανεργία, φτώ­
χεια και διακριτική μεταχείριση. 
Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη διάδοση της εγκληματικότη­
τας, και των ναρκωτικών (που συχνά περιλαμβάνουν τον κίνδυνο του ΕΗΤΖ), απαιτούν απαντήσεις σε όλα τα επίπεδα 
με πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα που θα ενισχυθούν μέσω 
μιας κοινοτικής πολιτικής που θα είναι ικανή να αναπτύξει 
όλες τις δυνατότητες που μπορούν να προκύψουν από μια 
πραγματική συνοχή, από μεγαλύτερη συνεργασία και από μια 
δυναμική πρακτική διαβουλεύσεων. 
Σχετικά η ΟΚΕ τονίζει εκ νέου την αναγκαιότητα να παραχω­
ρήσουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στα κοινοτικά όργανα 
την πολιτική ικανότητα και τα κατάλληλα μέσα για την 
ανάπτυξη μιας πραγματικά αποτελεσματικής πρωτοβουλίας 
στις εν λόγω διαδικασίες. 
3.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι, ήδη στις σημερινές συνθήκες, είναι 
δυνατό να βελτιωθεί η ποιότητα της κοινοτικής παρέμβασης, 
και θεωρεί δυνατές και αναγκαίες βραχυπρόθεσμα τις πρω­
τοβουλίες που θα πρέπει να αναληφθούν, προς τις κατευθύν­
σεις που αναφέρονται στη συνέχεια και οι οποίες έχουν 
υποδειχθεί από την Επιτροπή και το Συμβούλιο στα πλαίσια 
των αρμοδιοτήτων τους. 
3.2.1. Χρειάζεται, σε ένα πρώτο στάδιο να καθορισθεί ένα 
διαφορετικό σύστημα για τη συλλογή και επεξεργασία των 
στατιστικών στοιχείων τα οποία θα αναφέρονται σε όλες τις 
κοινωνικές παραμέτρους και ιδιαίτερα στην απασχόληση, 
της οποίας η διάρθρωση μπορεί να ελεγχθεί με μεγαλύτερη 
ακρίβεια. Η τεχνολογική και κοινωνικολογική εξέλιξη, η 
διάδοση μη παραδοσιακών και μη προστατευόμενων μορφών 
εργασίας, η σταθερή προσφυγή στην ευκαιριακή εργασία και 
στις παράνομες δραστηριότητες, πολύ πιθανόν δεν επιτρέπει 
πλέον να γίνεται όπως στο παρελθόν απόλυτη διάκριση 
μεταξύ απασχολούμενων και ανέργων, και απαιτεί αντιθέτως 
να δοθεί φως σε μια ολόκληρη σειρά δραστηριοτήτων που 
πολλές φορές αναπτύσσονται στα όρια της νομιμότητας, για 
να κατασθεί δυνατή, ανάλογα με τις περιπτώσεις η καταπολέ­
μηση ή η ρύθμιση τους. Χρειάζεται επιπλέον να επισημαν­
θούν με τον πιο κατάλληλο τρόπο οι διαφορετικές εδαφικές 
πτυχές των διάφορων κοινωνικών παραμέτρων. Οι παρατηρή­
σεις αφορούν και τους διακινούμενους εργαζόμενους που 
προέρχονται από μη κοινοτικές χώρες και τις συνθήκες κάτω 
από τις οποίες ζουν και εργάζονται. 
3.2.2. Κι αυτό δεν είναι μόνο σημαντικό για την καλύτερη 
εκτίμηση της αγοράς εργασίας αλλά επίσης και προς το 
σκοπό της εσωτερικής συμβατότητας των συστημάτων κοινω­
νικής ασφάλισης. Δεν είναι τυχαίο πράγματι που σε πολλά 
κράτη μέλη βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για την 
αναμόρφωση αυτών των συστημάτων, που έχουν τεθεί σε 
δοκιμασία από τις προαναφερθείσες πτυχές του προβλήματος 
όπως επίσης και από τη δημογραφική εξέλιξη και κυρίως 
από τη θετική βέβαια γήρανση του πληθυσμού. Ειδικότερα 
σ'αυτήν τη φάση είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί ότι ο κοινω­
νικός ιστός της Κοινότητας θα διατηρηθεί επιτυγχάνοντας 
τη μεγαλύτερη δυνατή σύγκλιση μεταξύ των διάφορων συστη­
μάτων κοινωνικής προστασίας. 
Γι'αυτό το σκοπό θα είναι σημαντικό να ακολουθηθεί ένας 
προσανατολισμός που θα επιδιώξει να τονίσει τις ίδιες τις 
αξίες αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών και μεταξύ των διάφο­
ρων κατηγοριών πολιτών. Έτσι αυτά τα συστήματα θα 
Αριθ. C 208/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
μπορούν να διαδραματίσουν το ρόλο τους, ο οποίος από τη 
μια μεριά αφορά την προστασία των πολιτών και από την 
άλλη την υποστήριξη των οικονομικών και παραγωγικών 
δραστηριοτήτων. 
3.2.3. Η αναγκαιότητα να διατηρηθεί, να επεκταθεί και να 
καταστεί αποτελεσματικό το «δίκτυο προστασίας» και το 
πρόβλημα του πως να διαρθρωθεί και να χρηματοδοτηθεί 
ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον απαιτούν 
επείγουσα και προσεκτική θεώρηση. Αυτά τα προβλήματα, 
ακόμα και λόγω των επιπτώσεων όσον αφορά τη συμβατότητα 
με τις άλλες οικονομικές επιλογές, αποτελούν τη μεγαλύτερη 
πρόκληση για τα κράτη μέλη και για την Ευρωπαϊκή Κοινό­
τητα στο σύνολο της. Θα πρέπει να αντιμετωπισθούν με 
αίσθηση ευθύνης αφού ληφθεί υπόψη ότι μεταξύ των ιδρυ­
τικών αρχών της ΕΟΚ συγκαταλέγεται η δέσμευση για την 
αύξηση της ευημερίας όλων των πολιτών καθώς και για την 
αύξηση της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής. 
3.3. Οι αρχές και οι προτεραιότητες στις οποίες βασίζεται 
η οικοδόμηση μιας ελεύθερης και δημοκρατικής Ευρώπης, 
απαιτούν ομοψυχία και κοινωνική δικαιοσύνη. Σ'αυτή την 
οπτική, η ΟΚΕ ζητεί να επιδειχθεί ιδιαίτερη πρωτοβουλία σε 
τρεις κατευθύνσεις: 
3.3.1. Να υποστηριχθεί η πρόταση που περιέχεται στο 
σχέδιο δήλωσης του Συμβουλίου Κοινωνικών Υποθέσεων της 
26ης Μαΐου 1987 με την οποία 11 κράτη μέλη εκφράσθηκαν 
υπέρ μιας σειράς «θεμελιωδών κοινωνικών εγγυήσεων»('). 
Να ασχοληθεί κατευθείαν το «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο» με 
αυτά τα ζητήματα τα οποία οπωσδήποτε θα συγκαταλέγονται 
στα κυριότερα θέματα των προσεχών ευρωπαϊκών εκλογών. 
3.3.2. Να εντατικοποιηθεί σ'αυτή την προοπτική η ενημέ­
ρωση που στρέφεται σε διάφορα τμήματα της κοινής γνώμης 
με σκοπό την προώθηση της συμμετοχής των ευρωπαίων 
πολιτών στις θεσμικές διαδικασίες διαμόρφωσης των αποφά­
σεων. 
(') Έγγραφο 6736/87 (Presse 85). Σύμφωνα με το σχέδιο της δήλωσης 
του Συμβουλίου γαι την προσαρμοστικότητα της οικονομίας στην 
Ευρώπη η καταπολέμηση της ανεργίας και οι νέες τεχνολογικές 
προκλήσεις απαιτούν να γίνουν προσαρμογές στην οργάνωση της 
εργασίας. Επιβεβαιώνεται η υποστήριξη του Συμβουλίου για τον 
κοινωνικό διάλογο. Υποστηρίζεται ότι η ευελιξία πρέπει να 
αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κοινωνικών 
εταίρων. Επαναλαμβάνεται ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα εργαζο­
μένων δεν μπορούν να τεθούν υπό αμφισβήτηση λόγω των πιέσεων 
του ανταγωνισμού και της αναζήτησης της ανταγωνιστικότητας. 
Βρυξέλλες, 2 Ιουνίου 1988. 3.3.3. Να διευρυνθεί η συζήτηση στα θέματα που αφορούν 
την Ευρώπη των πολιτών για μια μεγαλύτερη πρωτοβουλία 
της Κοινότητας που θα αποβλέπει στην εξασφάλιση της 
διεύρυνσης και της σωστής εφαρμογής των δικαιωμάτων των 
ευρωπαίων πολιτών. 
3.4. Πριν από σαράντα χρόνια εγκρίνονταν από τα 
Ηνωμένα Έθνη η παγκόσμια διακήρυξη των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου, την οποία ακολούθησε η ανάλογη σύμβαση 
του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα 
και ο «κοινωνικός χάρτης» που όλα βασίζονται στην 
υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 
Για το λόγο αυτό μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών δεν μπορούν 
να γίνονται, ούτε στο επίπεδο των κρατών μελών ούτε στο 
επίπεδο της Κοινότητας, διακρίσεις λόγω φύλου, ηλικίας, 
φυλής, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων, κοινωνικής κατη­
γορίας ή διακρίσεις άλλης φύσης· η ΟΚΕ τονίζει εκ νέου την 
ανάγκη να αποδεχθεί και να εφαρμόσει το Συμβούλιο τις 
προτάσεις οδηγιών της Επιτροπής που αφορούν τους στόχους 
της κοινωνικής πολιτικής και των προτεραιοτήτων της που 
αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της Ευρώπης των πολιτών. 
Η ΟΚΕ τέλος υπενθυμίζει ότι η Ευρωπαϊκή υπηκοότητα θα 
πρέπει να εξασφαλίζει, και την προστασία των ακόλουθων 
δικαιωμάτων: 
— ελευθερία να ζει κανείς, να εργάζεται, να συνέρχεται, να 
δρα, να σπουδάζει σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΟΚ, 
— να ψηφίζει στον τόπο διαμονής του για τις τοπικές αρχές 
και για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
— ίση προσφυγή στη δικαιοσύνη, 
— προστασία των αξιών και των δικαιωμάτων της οικογέ­
νειας (γονέων και τέκνων), 
— ισότητα ευκαιριών και συνεπώς δικαιωμάτων μεταξύ 
ανδρών και γυναικών, 
— προστασία του πολιτιστικού πλουραλισμού και υποστή­
ριξη των δικαιωμάτων όλων των μειονοτήτων (συμπερι­
λαμβανομένων και των εθνικών), 
— υποστήριξη των πολιτών με εισόδημα χαμηλότερο από 
το ελάχιστο επίπεδο επιβίωσης και των πιο τρωτών και 
μειονεκτικών κατηγοριών (ανάπηροι, ηλικιωμένοι, κλπ.), 
— προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος, 
— πρόσβαση στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κα­
τάρτιση, 
— ενημέρωση, εκπαίδευση και προστασία των καταναλω­
τών, 
— προστασία του ιδιωτικού βίου και της ακεραιότητας του 
ατόμου ειδικότερα κατά τη χρήση των μέσων πληροφο­
ρικής και των τραπεζών δεδομένων. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT