4. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 251/3 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί της αστικής ευθύνης για τις ζημίες και τις προσβολές του 
περιβάλλοντος που προκαλούνται από τα απόβλητα 
COM(89) 282 τελικό — SYN 217 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή την 1η Σεπτεμβρίου 1989) 
(89/C 251/04) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 100Α, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
Σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι το άρθρο 11 παράγραφος 3 της οδηγίας 84/631/ΕΟΚ 
του Συμβουλίου ('), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την 
οδηγία 86/279/ΕΟΚ (2) προβλέπει, βάσει του άρθρου 100 
της συνθήκης, κοινοτικές ενέργειες για τον καθορισμό των 
προϋποθέσεων αστικής ευθύνης του δημιουργού αποβλήτων 
σε περίπτωση ζημίας που προκαλείται από αυτά ή της 
ευθύνης οποιουδήποτε άλλου προσώπου στο οποίο ενδέ­
χεται να καταλογίζεται η εν λόγω ζημία, καθώς και για τον 
καθορισμό συστήματος ασφάλισης-
ότι το πρόγραμμα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
στον τομέα του περιβάλλοντος του 1987 (3) προβλέπει ότι οι 
εργασίες όσον αφορά το ζήτημα της αστικής ευθύνης και 
της ασφάλειας σχετικά με την διαμεθοριακή κίνηση των 
επικίνδυνων αποβλήτων πρόκειται να ολοκληρωθούν και να 
υποβληθούν οι σχετικές προτάσεις ότι προβλέπει επίσης 
(σημείο 5.3.6) ότι η Επιτροπή σκοπεύει να εξετάσει τις δυνα­
τότητες για πληρέστερο καθορισμό της αστικής ευθύνης 
στον τομέα του περιβάλλοντος-
(') ΕΕ αριθ. L 326 της 13. 12. 1984, σ. 31. 
(2) ΕΕ αριθ. L 181 της 4. 7. 1986, σ. 13. 
(3) ΕΕ αριθ. C 328 της 7. 12. 1987, σ. 6. ότι οι διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών 
όσον αφορά την ευθύνη για τις ζημίες και τις προσβολές του 
περιβάλλοντος που προκαλούνται από τα απόβλητα είναι 
δυνατό να οδηγήσουν σε τεχνητή ροή επενδύσεων και απο­
βλήτων ότι μια τέτοια κατάσταση νοθεύει ενδεχομένως τον 
ανταγωνισμό, επηρεάζει την ελεύθερη κυκλοφορία των 
εμπορευμάτων στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς και 
μπορεί να προκαλέσει ανωμαλότητες στο επίπεδο προστα­
σίας της υγείας, των αγαθών και του περιβάλλοντος- ότι 
επιβάλλεται, επομένως, η προσέγγιση των νομοθεσιών των 
κρατών μελών σ'αυτό τον τομέα-
ότι από την έναρξη ισχύος της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης, 
το άρθρο 100Α έχει αντικαταστήσει το άρθρο 100, ως 
κατάλληλη νομική βάση της συνθήκης για την προσέγγιση 
των εθνικών διατάξεων που έχουν επιπτώσεις στην εσωτε­
ρική αγορά-
ότι η προσέγγιση αυτή πρέπει να εξασφαλίζει υψηλό επί­
πεδο προστασίας τόσο όσον αφορά την αποζημίωση για τις 
ζημίες και προσβολές του περιβάλλοντος όσο και σε σχέση 
με τις προϋποθέσεις για την έγερση σχετικής αγωγής-
ότι το άρθρο 11 παράγραφος 1 της οδηγίας 84/631/ΕΟΚ 
υποχρεώνει το δημιουργό αποβλήτων να λαμβάνει όλα τα 
αναγκαία μέτρα, προκειμένου η διάθεση των αποβλήτων, 
είτε από τον ίδιο είτε μέσω άλλων, να γίνεται με τέτοιο 
τρόπο ώστε να προστατεύεται το περιβάλλον-
ότι η κοινοτική δράση όσον αφορά τη διαχείριση των απο­
βλήτων αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση της δημιουργίας 
και στον έλεγχο των αποβλήτων καθόλη τη διάρκεια του 
κύκλου, από την παραγωγή μέχρι την επεξεργασία τους- ότι 
η εν λόγω δράση αφορά όλα τα είδη των αποβλήτων 
ότι, κατά συνέπεια, το κοινοτικό καθεστώς αστικής ευθύνης 
στον τομέα αυτό δεν πρέπει να περιοριστεί στις ζημίες και 
προσβολές του περιβάλλοντος που επέρχονται κατά τις δια­
συνοριακές μεταφορές επικινδύνων αποβλήτων 
ότι το εν λόγω καθεστώς προϋποθέτει την ύπαρξη επαγγελ­
ματικού κινδύνου-
Αριθ. C 251/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 10. 89 
ότι οι αρχές που προβλέπονται στο άρθρο 130Π παρά­
γραφος 2 της συνθήκης σύμφωνα με τις οποίες πρέπει να 
αναλαμβάνεται προληπτική δράση και ο ρυπαίνων οφείλει 
να πληρώνει μπορούν να καταστούν αποτελεσματικές μόνον 
εάν το κόστος της προκληθείσας ζημίας ή της προσβολής 
του περιβάλλοντος από τα απόβλητα μετακυληθεί στο 
κόστος των αγαθών ή των υπηρεσιών που έχουν δημιουρ­
γήσει τα απόβλητα αυτά και ότι, δεδομένου του κινδύνου 
από την ίδια την ύπαρξη των αποβλήτων, η αντικειμενική 
ευθύνη του δημιουργού αποτελεί την καλύτερη επίλυση του 
προβλήματος* 
ότι, ωστόσο, εάν τα απόβλητα έχουν μεταβιβαστεί νομίμως 
σε εγκεκριμένο φορέα διάθεσης δυνάμει του άρθρου 9 της 
οδηγίας 78/319/ΕΟΚ (') του Συμβουλίου, την ευθύνη φέρει 
ο τελευταίος· 
ότι, προκειμένου να προστατευτούν τα δικαιώματα των 
ζημιωθέντων ο κάτοχος των αποβλήτων οφείλει να γνωρίζει 
την ταυτότητα του παραγωγού, για να μην θεωρηθεί ο ίδιος 
ως δημιουργός τους-
ότι η αποτελεσματική προστασία των ζημιωθέντων προϋπο­
θέτει ότι τα τελευταία είναι δυνατόν να στραφούν για την 
πλήρη επανόρθωση της ζημίας ή προσβολής του περιβάλ­
λοντος, κατά παντός πιθανού υπευθύνου και τούτο ανεξαρ­
τήτως του βαθμού υπαιτιότητας τους" 
ότι η προστασία των προσώπων και του περιβάλλοντος 
απαιτεί να μην περιορίζεται η ευθύνη του δημιουργού απο­
βλήτων με την παρέμβαση άλλων προσώπων που έχουν συμ­
βάλει στην πρόκληση της ζημίας ή προσβολής του περιβάλ­
λοντος ότι, ωστόσο, το συντρέχον πταίσμα του ζημιωθέντος 
μπορεί να ληφθεί υπόψη για την κατανομή, τον περιορισμό 
ή την εξάλειψη της ευθύνης αυτής· 
ότι η προστασία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος 
απαιτεί την επανόρθωση ζημίας που έχει προκαλέσει 
θάνατο ή σωματικές βλάβες" ότι η επανόρθωση αυτή πρέπει 
να εκτείνεται στην περιουσιακή ζημία καθώς και στις προ­
σβολές του περιβάλλοντος · ότι η παρούσα οδηγία δεν επηρε­
άζει την αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης καθώς και κάθε 
άλλης ηθικής βλάβης, που προβλέπεται ενδεχομένως από το 
εφαρμοστέο στη συγκεκριμένη περίπτωση δίκαιο-
ότι, προς το συμφέρον των ζημιωθέντων καθώς και του 
δημιουργού των αποβλήτων, πρέπει να προβλεφθεί ενιαία 
παραγραφή του δικαιώματος αγωγής προς αποκατάσταση 
της ζημίας· 
ότι για να διασφαλίζεται αποτελεσματική προστασία των 
προσώπων και του περιβάλλοντος, δεν πρέπει να προβλέ­
πεται συμβατική ρήτρα παρεκκλίσεων από την ευθύνη του 
δημιουργού έναντι του ζημιωθέντος· 
ότι οι συνθήκες της αγοράς, στο παρόν στάδιο, δεν καθι­
στούν σκόπιμη τη θέσπιση καθεστώτος υποχρεωτικής 
ασφάλισης· 
ότι πρέπει να θεσπισθούν κανόνες σε κοινοτικό επίπεδο για 
να καταστεί δυνατή η αποκατάσταση ζημιών και προ­
σβολών του περιβάλλοντος που προκαλούνται από τα από­
βλητα, εφόσον δεν είναι δυνατή η πλήρης αποζημίωση, ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
ΆρΦρο ί 
Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στην αστική ευθύνη για τις 
προκαλούμενες ζημίες και προσβολές του περιβάλλοντος 
από τα απόβλητα που δημιουργούνται κατά την άσκηση 
επαγγελματικής δραστηριότητας, από τη στιγμή της δημι­
ουργίας τους. 
2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται: 
— στα πυρηνικά απόβλητα που καλύπτονται από εθνικές 
νομοθετικές διατάξεις οι οποίες βασίζονται στη σύμβαση 
για την αστική ευθύνη στον τομέα της πυρηνικής ενέρ­
γειας (Παρίσι, 29 Ιουλίου 1960) και στη συμπληρωμα­
τική σύμβαση αυτής (Βρυξέλλες, 31 Ιανουαρίου 1963), 
καθώς και στα πρωτόκολλα των εν λόγω συμβάσεων, 
— στα απόβλητα και τη μόλυνση που καλύπτονται από τις 
εθνικές νομοθετικές διατάξεις τις βασιζόμενες στη 
διεθνή σύμβαση σχετικά με την αστική ευθύνη για 
ζημίες που οφείλονται σε ρύπανση από υδρογονάν­
θρακες (Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 1969), και στη διεθνή 
σύμβαση σχετικά με τη δημιουργία διεθνούς ταμείου 
αποζημίωσης για ζημίες που οφείλονται στη ρύπανση 
από υδρογονάνθρακες (Βρυξέλλες, 18 Δεκεμβρίου 1971). 
Άρΰρο 2 
1. Κατά την παρούσα οδηγία, νοούνται ως: 
α) «δημιουργός αποβλήτων»: κάθε φυσικό ή νομικό πρό­
σωπο του οποίου η επαγγελματική δραστηριότητα δημι­
ουργεί απόβλητα, καθώς και κάθε πρόσωπο που διε­
νεργεί προκατεργασία, ανάμειξη ή άλλες εργασίες που 
οδηγούν σε μεταβολή φύσης ή της σύστασης των απο­
βλήτων αυτών, μέχρι να προκληθεί η ζημία ή η προ­
σβολή του περιβάλλοντος: 
6) «απόβλητα»: κάθε ουσία ή αντικείμενο όπως ορίζεται 
στο άρθρο 1 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβου­
λίου (2) · 
γ) «ζημία»: 
i) η ζημία που έχει προκληθεί λόγω θανάτου ή σωμα­
τικής βλάβης, 
ii) η περιουσιακή ζημία" 
δ) «προσβολές τον περιβάλοντος»: οι σοβαρές και μόνιμες 
προσβολές του περιβάλλοντος που προκαλούνται από 
μεταβολές της φυσικής, χημικής ή βιολογικής κατά­
στασης των υδάτων, του εδάφους ή/και της ατμό­
σφαιρας εφόσον δεν είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως 
ζημίες κατά την έννοια του στοιχείου γ) ii). 
2. Ως δημιουργός αποβλήτων θεωρείται, αντί του προ­
σώπου που ορίζεται στην παράγραφο 1 στοιχείο α). 
α) το πρόσωπο που εισάγει απόβλητα στην Κοινότητα, 
εκτός από την περίπτωση που έχει προηγηθεί εξαγωγή 
(') ΕΕ αριθ. L 84 της 31. 3. 1978, σ. 43. (2) ΕΕ αριθ. L 194 της 25. 7. 1985, σ. 47. 
4. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 251/5 
τους από την Κοινότητα και, έκτοτε, δεν έχουν υποστεί 
ουσιαστική αλλαγή ως προς τη φύση ή τη σύσταση τους 
μέχρι την επανεισαγωγή τους-
6) το πρόσωπο που έχει διασφαλίσει τον πραγματικό 
έλεγχο των αποβλήτων μέχρι την επέλευση του ζημιο­
γόνου γεγονότος ή της προσβολής του περιβάλλοντος: 
ί) σε περίπτωση που δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει 
σε εύλογο χρονικό διάστημα το δημιουργό που ορί­
ζεται στην παράγραφο 1, 
ii) στην περίπτωση που τα απόβλητα διέρχονται από την 
Κοινότητα, χωρίς να έχουν υποστεί ουσιαστική 
αλλαγή ως προς τη φύση ή τη σύσταση τους πριν την 
επέλευση του ζημιογόνου γεγονότος ή της προσβολής 
του περιβάλλοντος" 
γ) σε περίπτωση που τα απόβλητα εναποτίθενται τακτικά 
σε εγκαταστάσεις, βιομηχανίες ή επιχειρήσεις που έχουν 
λάβει ειδική άδεια δανάμει του άρθρου 8 της οδηγίας 
75/442/ΕΟΚ του άρθρου 6 της οδηγίας 75/439/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου (!) ή του άρθρου 9 της οδηγίας 78/319/ΕΟΚ 
ή που είναι εγκεκριμένες δυνάμει του άρθρου 6 της οδη­
γίας 76/403/ΕΟΚ του Συμβουλίου (2) ο υπεύθυνος της 
εγκατάστασης, της βιομηχανίας ή της επιχείρησης αυτής. 
Άρΰρο 3 
Ο δημιουργός αποβλήτων υπέχει αστική ευθύνη για τις 
ζημίες ή τις προσβολές στο περιβάλλον που έχουν προ­
κληθεί από τα εν λόγω απόβλητα ανεξαρτήτως πταίσματος 
του. 
Άρΰρο 4 
1. Ο ενάγων μπορεί να ζητήσει από τα δικαστήρια: 
α) την απαγόρευση ή αναστολή του ζημιογόνου γεγονότος 
ή της προσβολής στο περιβάλλον 
6) την επιστροφή των δαπανών που προκύπτουν από προ­
ληπτικά μέτρα που λαμβάνονται κατά της ζημίας ή των 
προσβολών του περιβάλλοντος · 
γ) την επιστροφή των δαπανών που προκύπτουν από μέτρα 
που λαμβάνονται για τη θεραπεία των ζημιών κατά την 
έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 1 στοιχείο γ) Π)' 
δ) την αποκατάσταση του περιβάλλοντος στην κατάσταση 
που βρισκόταν αμέσως πριν από το χρόνο επέλευσης των 
προσβολών του περιβάλλοντος ή την επιστροφή των 
δαπανών των συναφών με τα ληφθέντα προς τούτο 
μέτρα' 
ε) την αποζημίωση για τις προκληθείσες βλάβες. 
2. Όταν πρόκειται για την προβλεπόμενη στην παρά­
γραφο 1 στοιχείο δ) αποκατάσταση του περιβάλλοντος, ο 
ενάγων σε περίπτωση προσβολών στο περιβάλλον δύναται 
να ζητήσει την εν λόγω αποκατάσταση ή την επιστροφή 
των συναφών δαπανών, εκτός εάν: 
(') ΕΕ αριθ. L 194 της 25. 7. 1975, σ. 31. 
(2) ΕΕ αριθ. L 108 της 26. 4. 1976, σ. 41. — οι δαπάνες υπερβαίνουν ουσιωδώς το προκύπτον από 
την υπόψη αποκατάσταση όφελος για το περιβάλλον και 
— είναι δυνατόν τα ληφθούν άλλα εναλλακτικά προς την 
επαναφορά του περιβάλλοντος στην προηγούμενη κατά­
σταση του, των οποίων το κόστος είναι σημαντικά 
μικρότερο. 
Στην τελευταία περίπτωση, ο ενάγων μπορεί να ζητήσει την 
εφαρμογή των ανωτέρω άλλων μέτρων ή την επιστροφή των 
συναφών δαπανών. 
3. Η δημόσια αρχή μπορεί να προσφύγει κατά των πρά­
ξεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχεία α), 6) 
και δ) όσον αφορά τις προσβολές στο περιβάλλον. 
4. Εφόσον, κατά το δίκαιο των κρατών μελών, οι φορείς 
που αντιπροσωπεύουν συλλογικά συμφέροντα νομοποι-
ούνται να εγείρουν αγωγή, δεν μπορούν να ζητήσουν από 
τα δικαστήρια παρά μόνο την απαγόρευση ή αναστολή του 
γεγονότος που προσβάλλει το περιβάλλον. Εντούτοις, εάν 
είναι οι ίδιοι σε θέση να λάβουν τα μέτρα που προβλέπονται 
στην παράγραφο 1 στοιχεία 6) και δ) μπορούν να ζητήσουν 
επιστροφή των δαπανών ή αποζημίωση για τις δαπάνες που 
προκύπτουν από τα μέτρα αυτά. 
5. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις σχε­
τικά με τις μη υλικές ζημίες. 
6. Ο ενάγων υποχρεούται να αποδείξει τη ζημία ή τις 
προσβολές του περιβάλλοντος καθώς και την πρόσφορη 
αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των αποβλήτων του δημιουργού 
και της προκληθείσας ζημίας ή, ανάλογα με την περίπτωση, 
τις προσβολές του περιβάλλοντος. 
Άρ<&ρο 5 
Εάν, κατ'εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, για την ίδια 
ζημία ή τις ίδιες προσβολές του περιβάλλοντος ευθύνονται 
περισσότεροι του ενός δημιουργοί αποβλήτων, η ευθύνη 
τους είναι αλληλέγγυα, με την επιφύλαξη των διατάξεων του 
εθνικού δικαίου σχετικά με το δικαίωμα αναγωγής. 
ΆρΦρο 6 
1. Ο δημιουργός των αποβλήτων δεν ευθύνεται κατ' 
εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, εάν αποδείξει ότι η ζημία 
ή οι προσβολές του περιβάλλοντος οφείλονται σε περιστά­
σεις ανωτέρας βίας κατά την έννοια του κοινοτικού δικαίου. 
2. Ο παραγωγός δεν απαλλάσσεται της ευθύνης του λόγω 
του γεγονότος ότι έχει λάβει άδεια από τις δημόσιες αρχές. 
ΆρΦρο 7 
1. Με την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου 
σχετικά με το δικαίωμα αναγωγής, η ευθύνη του δημι­
ουργού δεν περιορίζεται όταν η ζημία ή οι προσβολές του 
περιβάλλοντος προκαλούν ταυτοχρόνως από τα απόβλητα 
και την επέμβαση τρίτου. 
2. Η ευθύνη του δημιουργού αποβλήτων είναι δυνατόν να 
μειωθεί ή να αρθεί, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεκριμένες 
Αριθ. C 251/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 10. 89 
περιστάσεις όταν η ζημία οφείλεται τόσο στα απόβλητα όσο 
και στην υπαίτια συμπεριφορά του ζημιωθέντος ή κάθε 
άλλου προσώπου για τις πράξεις του οποίου ευθύνεται. 
Άρϋρο 8 
Η ευθύνη του δημιουργού, κατ' εφαρμογή της παρούσας 
οδηγίας, δεν είναι δυνατόν να περιοριστεί ή να αρθεί έναντι 
των εναγόντων με συμβατική ρήτρα περιορισμού ή απαλ­
λαγής από την ευθύνη. 
Άρϋρο 9 
1. Τα κράτη μέλη προβλέπουν στις νομοθεσίες τους ότι το 
δικαίωμα αγωγής προς αποκατάσταση της ζημίας που προ­
βλέπεται από την παρούσα οδηγία παραγράφεται μετά την 
πάροδο τριετίας από την ημερομηνία κατά την οποία ο 
ενάγων, δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 1 στοιχείο α), 
διαπίστωσε ή όφειλε να έχει διαπιστώσει τη ζημία ή τις προ­
σβολές του περιβάλλοντος και την ταυτότητα του δημι­
ουργού. 
2. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις διατάξεις της νομοθε­
σίας των κρατών μελών περί αναστολής ή διακοπής της 
παραγραφής. 
Άρϋρο 10 
Τα παρεχόμενα δικαιώματα προσφυγής κατ'εφαρμογή της 
παρούσας οδηγίας παραγράφονται μετά την πάροδο τρια­
κονταετίας από την ημερομηνία κατά την οποία έχει 
επέλθει το ζημιογόνο γενονός ή οι προσβολές του περιβάλ­
λοντας εκτός εάν, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής έχει 
ασκηθεί τέτοια προσφυγή κατά του υπεύθυνου της ζημίας ή 
της προσβολής. 
Άρϋρο 11 
Το Συμβούλιο, μετά από πρόταση της Επιτροπής, καθορίζει 
το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1992, τους όρους και τη 
διαδικασία για την αποκατάσταση των ζημιών και των προ­
σβολών του περιβάλλοντος που καλύπτονται από την 
παρούσα οδηγία στις περιπτώσεις κατά τις οποίες: — δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί ο υπεύθυνος δυνάμει 
της παρούσας οδηγίας, 
— ο υπεύθυνος δεν είναι σε θέση να αποκαταστήσει το 
σύνολο των προκληθεισών ζημιών ή/και των προ­
σβολών. 
Άρϋρο 12 
Η παρούσα οδηγία δεν θίγει: 
α) τα δικαιώματα που είναι δυνατόν σύμφωνα με την 
παρούσα οδηγία, να προβάλει ο προσφεύγων δυνάμει 
των ισχυουσών διεθνών συμβάσεων σχετικά με την 
αστική ευθύνη για τη μεταφορά επικίνδυνων προϊόντων • 
6) τα δικαιώματα που ορίζει η διεθνής σύμβαση περί περιο­
ρισμού της ευθύνης στον τομέα των απατήσεων του ναυ­
τικού δικαίου (Λονδίνο, 19 Νοεμβρίου 1976). 
Άρϋρο 13 
Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις ζημίες και στις 
προσβολές του περιβάλλοντος που έχουν προκληθεί πριν 
από την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή των διατάξεων 
αυτής. 
Άρϋρο 14 
1. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις αναγκαίες νομοθετικές, 
κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφω­
θούν προς την παρούσα οδηγία το αργότερο την 1η Ιανουα­
ρίου 1991. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά. 
2. Οι διατάξεις που θεσπίζονται δυνάμει της παραγράφου 
1 παραπέμπουν ρητά στην παρούσα οδηγία. 
3. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κεί­
μενο των διατάξεων εσωτερικού δικαίου τις οποίες θεσπί­
ζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία. 
Άρϋ'ρο 15 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.