Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την «Ενίσχυση της μεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Προτάσεις για την εφαρμογή μιας Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης»

(96/C 126/03)

Στις 18 Ιουλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Στην επιτροπή 8, «Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή, Κοινωνική Πολιτική, Δημόσια Υγεία», ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ. Εισηγητής ορίσθηκε ο κ. Vannino Chiti.

Κατά τη 10η σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Νοεμβρίου 1995 (συνεδρίαση της 16ης Νοεμβρίου 1995), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Έγγραφα αναφοράς

Για την κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης η ΕΤΠ έλαβε υπόψη της τα ακόλουθα έγγραφα:

- την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 19ης Οκτωβρίου 1994, COM(94) 427 7

- την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 8ης Μαρτίου 1995 που ανταποκρίνεται στο αίτημα κατάρτισης ειδικών προτάσεων που διατυπώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν, COM(95) 72 7

- τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως καταρτίσθηκε από το Συμβούλιο στις 12 Ιουνίου 1995 και επισυνάπτεται στα «Συμπεράσματα της Προεδρίας» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καννών στις 26-27 Ιουνίου 1995 7 SN 211/95.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η μεσογειακή λεκάνη αποτελεί ζώνη στρατηγικής σημασίας τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για τα κράτη μέλη της, σημερινά ή μελλοντικά, και στη λεκάνη αυτή πρέπει να δομηθεί μία ισχυρή οικονομική ζώνη, που να μπορεί να συμβάλει στην περιφερειακή ισορροπία της Ένωσης.

Πρόκειται για περιοχή υψηλής δημογραφικής πυκνότητας (οι τρίτες μεσογειακές χώρες θα έχουν 231 εκατ. κατοίκους το 2010 και περίπου 400 εκατ. το 2035) στην οποία δεν μπορεί να θεωρεί κανείς ότι οι σημερινές οικονομικές και κοινωνικές ανισορροπίες, καθώς και οι πηγές έντασης, θα μειωθούν από μόνες τους. Στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής σύμπραξης, έτσι όπως αυτή προτείνεται στο έγγραφο της Επιτροπής, θα πρέπει να τονιστεί η μεγάλη διαφορά που υπάρχει μεταξύ των μελλοντικών πρωταγωνιστών του οικονομικού, κοινωνικού, και πολιτιστικού διαλόγου που πρόκειται να αναπτυχθεί. Το σύνολο των Τρίτων Μεσογειακών Χωρών δεν αποτελεί ένα ομοιογενές σύνολο από οικονομικής, πολιτικής, πολιτιστικής και κοινωνικής πλευράς.

Οι διαφορές μεταξύ των Τρίτων Μεσογειακών Χωρών οφείλονται στο μέγεθός τους, στις φυσικές πρώτες ύλες, στο επίπεδο κατάρτισης του εργατικού δυναμικού, στις υποδομές, στις δυνατότητες ανάπτυξης των διαφόρων τομέων.

Συνεπώς, το σύνολο των ΤΜΧ αποτελεί περιοχή με μεγάλες διαφορές, για την οποία η προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η περιφερειακή ενοποίηση.

Τέλος, πρέπει να ληφθεί υπόψη η διαφορά όσον αφορά την αντίληψη και το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη.

Στην περιοχή αυτή συσσωρεύονται σοβαρά προβλήματα, υψηλές εντάσεις, πραγματικές συγκρούσεις. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι ορισμένες από τις πιο μεγάλες κρίσεις που ενδιαφέρουν την Ευρώπη εμφανίστηκαν ακριβώς στη Μεσόγειο: ο εμφύλιος πόλεμος στο Λίβανο, οι πιο μεγάλες συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής, η κρίση της πρώην Γιουγκοσλαβίας, η κρίση της Αλγερίας, κ.λπ. Θα πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να επεκταθούν οι κρίσεις αυτές στην Ευρώπη και κυρίως είναι αναγκαία και σκόπιμη η συνεργασία πριν συμβεί αυτό παρά η εκ των υστέρων παρέμβαση.

Στα πλαίσια αυτά, επικροτείται η επίτευξη της συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινιακής αρχής για την προώθηση ενός συγκεκριμένου ειρηνευτικού σχεδίου 7 λόγω της σημασίας που έχει αυτή η ειρηνευτική διαδικασία, καθώς και των προοπτικών συνεργασίας που μπορεί να δημιουργήσει, είναι απαραίτητο για την Ευρώπη, αφού ήδη συνέβαλε στην προώθηση του διαλόγου και των διαπραγματεύσεων, να διαδραματίσει τώρα έναν αποτελεσματικό ρόλο οικονομικής συνεργασίας τόσο με το Ισραήλ όσο και με τον αραβικό πληθυσμό της Παλαιστίνης.

Παρά τις επανειλημμένες και σοβαρές προσπάθειες των ευρωπαϊκών χωρών, οι σχέσεις των κρατών στις δύο όχθες της Μεσογείου, καθώς και οι προοπτικές ανάπτυξης των χωρών της νότιας όχθης δεν βελτιώθηκαν τα τελευταία είκοσι χρόνια. Υπάρχει, αντίθετα, γενική έλλειψη ισορροπίας μεταξύ των δύο ακτών της μεσογειακής λεκάνης που οδηγεί στην ανάπτυξη αρνητικών φαινομένων μετανάστευσης, ανεργίας, κοινωνικών εντάσεων, θρησκευτικών συγκρούσεων και, κυρίως, τρομοκρατίας.

Αυτά τα προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπισθούν τώρα όχι μόνο με πολιτικά (ή ακόμη και στρατιωτικά) μέτρα, αλλά με αποτελεσματικά οικονομικά μέτρα προσανατολισμένα προς την ανάπτυξη.

Οι προσπάθειες να επιβληθεί η ανάπτυξη εκ των άνω έχουν αποτύχει σταθερά και η μόνη αποτελεσματική εναλλακτική λύση σήμερα είναι η προώθηση μιας ανάπτυξης από τη βάση, πράγμα που έχει επαληθευθεί στις περιφέρειες της βόρειας ακτής της Μεσογείου.

Για το λόγο αυτό, γίνεται απόλυτα δεκτή η προτεραιότητα που αναφέρεται στο έγγραφο της Επιτροπής, δηλαδή η δημιουργία μιας ζώνης πολιτικής σταθερότητας και ασφάλειας μέσω τριών προτεραιοτήτων δράσης: υποστήριξη της οικονομικής μετάβασης, υποστήριξη μιας καλύτερης οικονομικής και κοινωνικής ισορροπίας, υποστήριξη της «περιφερειακής ολοκλήρωσης». Ειδικότερα, είναι αποδεκτός και ιδιαίτερα σημαντικός ο στόχος της επίτευξης, έως το 2010, μιας περιοχής «ελεύθερων συναλλαγών», όπως επίσης φαίνεται αρκετά πειστική και η βαθμιαία διαδικασία της επίτευξής του. Θα πρέπει, για τούτο, να ληφθούν, επίσης, υπόψη οι μεγάλες διαφορές ως προς το επίπεδο ανάπτυξης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΤΜΧ. Σημασία μεγάλη έχει, επίσης, η διασύνδεση των οικονομικών και κοινωνικών πτυχών και της ανάπτυξης και της ασφάλειας, προκειμένου να επιτευχθεί μια συνολική συμφωνία-πλαίσιο η οποία θα αποτρέψει τον κίνδυνο επιστροφής σε απλές διμερείς σχέσεις.

Η μεσογειακή πολιτική εντάσσεται στο πλαίσιο της στρατηγικής της ενίσχυσης των σχέσεων της ΕΕ. Επικεντρώνεται, αφενός, στην υποδοχή στους κόλπους της ΕΕ των ΧΚΑΕ, της Μάλτας και της Κύπρου και, αφετέρου, στη βελτίωση των σχέσεων συνεργασίας με τις άλλες παραμεθόριες περιοχές όπως η Βαλτική και η υπόλοιπη Ανατολική Ευρώπη. Η μεσογειακή πολιτική, όπως δηλώθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου τον Απρίλιο του 1995, είναι, συνεπώς, συμπληρωματική της πολιτικής του ανοίγματος προς τα κράτη της κεντροανατολικής Ευρώπης, τα οποία, λόγω της ιστορίας και του πολιτισμού τους, ανήκουν στον ευρωπαϊκό πυρήνα.

3. Η ευρωμεσογειακή εταιρική σχεσή: εκτιμήσεις

3.1. Σε γενικές γραμμές, οι προτεραιότητες δράσης που προτείνονται από την Επιτροπή στα πλαίσια του συνολικού ευρωπαϊκού προγράμματος φαίνεται να συμβάλουν επαρκώς στην επίτευξη των οικονομικών και κοινωνικών στόχων που αποτελούν τη θεμελιώδη βάση μιας μεγαλύτερης πολιτικής σταθερότητας και ασφάλειας σε όλη τη μεσογειακή λεκάνη.

3.2. Εντός του συνολικού αυτού πλαισίου θα πρέπει να επισημανθούν ορισμένα σημεία προβληματισμού και εμβάθυνσης ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερο το σύνολο του προγράμματος.

Τα σημεία αυτά είναι:

1) Η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Όσον αφορά τα πιο γενικά θέματα που αναφέρονται στο έγγραφο της Επιτροπής είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι επανειλημμένα τονίζονται τα προβλήματα της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων που αποτελούν απαραίτητες συνθήκες για μια οργανική σχέση συνεργασίας και συμφωνίας. Η ανάπτυξη και η ενίσχυση της δημοκρατίας αποτελούν απαραίτητες συνθήκες για την ίδια την ανάπτυξη και είναι εξίσου ουσιαστικές για το άνοιγμα νέων ελπίδων και νέων ευκαιριών για διάλογο στη Μεσόγειο. Στα πλαίσια αυτά, οι εν λόγω στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μόνο με πραγματική ενίσχυση ενός συστήματος τοπικών αρχών εκλεγμένων δημοκρατικά και ικανών να λειτουργήσουν συγκεκριμένα για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών τους.

2) Συνεργασία για την ασφάλεια

Τα φαινόμενα του οργανωμένου εγκλήματος, της διακίνησης ναρκωτικών και της τρομοκρατίας, που πλήττουν και τις μεσογειακές χώρες ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την εσωτερική ασφάλεια των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμη και ορισμένα θετικά αποτελέσματα πολιτικής ολοκλήρωσης, όπως η κατάργηση των ελέγχων στα σύνορα, μπορεί να υποστούν τις συνέπειες, όπως αποδεικνύεται από τα πρόσφατα γαλλικά μέτρα. Είναι, συνεπώς, απαραίτητο τα θέματα εσωτερικής ασφάλειας να καταστούν ουσιαστικό στοιχείο της νέας ευρωμεσογειακής συνεργασίας.

Επίσης, είναι σκόπιμο να ενισχυθούν οι προσπάθειες για άμβλυνση της παράνομης μετανάστευσης, για την οποία θα πρέπει να συναφθούν συμφωνίες συνεργασίας όσον αφορά τις ανταλλαγές πληροφοριών και τη διαχείριση των ενδεχόμενων επαναπατρισμών.

3) Οι χρηματοδοτικοί πόροι

Κατά πρώτο λόγο, είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι το σχέδιο της Επιτροπής διαθέτει πιστώσεις που φαίνονται συνολικά περιορισμένες και οι οποίες στη διάρκεια των δύο διαδοχικών αναδιαρθρώσεων περιορίστηκαν από 5,5 δισεκατ. Ecu του αρχικού εγγράφου σε 4,7 εκατ. Ecu στο έγγραφο του Συμβουλίου των Καννών.

Συνεπώς, είναι σημαντικό να διασφαλισθεί για τους στόχους αυτούς η αντίστοιχη υποστήριξη της ΕΤΕ. Εξάλλου, η δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών που θα υλοποιηθεί βαθμιαία και με την υιοθέτηση μέτρων για να αποφευχθούν ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες και νέες δυσαρμονίες στην περιοχή και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν φαίνεται να αρκεί από μόνη της για να εξέλθει η Μεσόγειος από μία κρίση που θα μπορούσε να επεκταθεί σε όλη την ήπειρο.

Για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων που έθεσε η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι συνεπώς απαραίτητο να δοθεί προτεραιότητα σε πρότυπα σχέδια τα οποία θα προκαλέσουν ανάπτυξη κατά τομείς και περιοχές και τα οποία θα βασίζονται στην αποκεντρωμένη συνεργασία 7 τούτο θα συμβεί εφόσον καταβληθούν από κοινού προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών, των περιφερειών και των τοπικών αρχών, ώστε να επιτευχθεί η ευνοϊκή συνέργεια χάρη σε πρωτοβουλίες που συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ανάπτυξη της μεσογειακής ζώνης.

Η χρηματοδοτική και οργανωτική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν επαρκεί από μόνη της για να προωθήσει τις διαδικασίες ενδογενούς ανάπτυξης των μεσογειακών χωρών 7 στη διασύνδεση των επιχειρήσεων, των επιχειρηματικών κατηγοριών, των πανεπιστημίων, των περιφερειών και των τοπικών αρχών βρίσκεται το δυναμικό που θα δραστηριοποιήσει τις διαδικασίες που είναι αναγκαίες για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Μεσογείου.

4) Η εμπειρία των προηγούμενων προγραμμάτων

Ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για την ενίσχυση των ευρωμεσογειακών πολιτικών αποτελούν οι παρελθούσες εμπειρίες και οι εμπειρίες των μεσογειακών προγραμμάτων που βρίσκονται ήδη υπό εξέλιξη (MED URBS, MED Campus, MED Invest, MED Media). Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά ως προς τη λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητά τους, με σκοπό να κατανοηθεί καλύτερα ποια προβλήματα θα πρέπει να προσεχθούν ιδιαίτερα από ένα συνολικό προγραμματισμό όπως είναι αυτός που προτείνει η Επιτροπή.

Χρειάζεται, επίσης, προσπάθεια για να διευκρινισθούν, στην οπτική αυτή, τα μέσα παρέμβασης που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα των τρίτων μεσογειακών χωρών όπως, επίσης, οι τρόποι με τους οποίους το σύνολο των χωρών και των περιφερειακών και τοπικών κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να συμβάλει στο πρόγραμμα.

Ειδική προσοχή θα πρέπει να αποδοθεί στο μέλλον σ'αυτά τα προγράμματα, για τα οποία έχουν δεσμευθεί αποτελεσματικά πολλοί φορείς και όργανα όλης της Ευρώπης και τα οποία αποτελούν ήδη ένα σημαντικό πυρήνα πρωτοβουλιών συνεργασίας. Όσον αφορά τη μελλοντική ανάπτυξή τους αυτή θα πρέπει να διασφαλιστεί μέσα στο συνολικό πλαίσιο της ευρωμεσογειακής σύμπραξης για να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των δικτύων που έχουν συγκροτηθεί και για να υποστηριχθούν πλήρως οι αποκτηθείσες ικανότητες.

5) Η συνεργασία στο οικονομικό πεδίο

Ουσιαστικό ρόλο για την ανάπτυξη των οικονομιών των μεσογειακών χωρών και της ίδιας της απασχόλησης μπορεί να αποτελέσουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Στα πλαίσια αυτά, χρειάζεται να είναι σε θέση να προωθήσουν συμπράξεις στις οποίες θα συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς αναπτύσσοντας όλο και πιο στενές μορφές συνεργασίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων των ΤΜΧ. Για τούτο, σκόπιμο είναι να ευνοηθεί στις ΤΜΧ η δημιουργία τοπικών συστημάτων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων με την ενίσχυση της μεταφοράς και της δημιουργίας «προϊόντων της περιοχής» (κατάρτιση, μεταφορά τεχνολογίας, διαδικασία καινοτομίας και πειραματισμών, πιστοποίηση, στάδια εμπορίας, εφαρμοσμένη έρευνα), καθώς και τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τα δίκτυα υπηρεσιών των ευρωπαϊκών χωρών. Τα συστήματα αυτά μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων αποτελούν ένα πολύπλοκο πλέγμα θεσμών, αξιών, και γνώσεων που θα πρέπει κατ'ανάγκη να συνδεθεί με επαρκώς οργανωμένες τοπικές κοινότητες για τη διαχείριση των εξωτερικών σχέσεων επιχειρήσεων και των κοινωνικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών που προσφέρονται στους εργαζόμενους.

Άλλο εξίσου ουσιώδες ζήτημα είναι οι υποδομές σύνδεσης που αποτελούν βασική προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη και την εντατικοποίηση των σχέσεων των δύο ακτών της μεσογειακής λεκάνης.

Στο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υποτιμάται ο ρόλος του τουρισμού ο οποίος, αντιθέτως, για ιστορικούς, καλλιτεχνικούς, πολιτιστικούς και περιβαλλοντικούς λόγους αντιπροσωπεύει ένα σημαντικότατο δυναμικό οικονομικών πόρων και απασχόλησης το οποίο, όμως, συμπυκνώνεται σήμερα σε ορισμένους μήνες και σε ορισμένα κέντρα, με κίνδυνο την επιδείνωση των προβλημάτων και όχι την εξάπλωση της ευημερίας. Υπό την έννοια αυτή, πρέπει, επίσης, να σχεδιασθούν παρεμβάσεις υποδομών στο πλαίσιο της αρχής της μακρόπνοης ανάπτυξης.

Ο τουρισμός είναι σημαντικό στοιχείο ανάπτυξης, όχι μόνον οικονομικής αλλά και κοινωνικής και πολιτικής, εφόσον δίνει τη δυνατότητα «αναγνώρισης των διαφορών» (πολιτισμοί, τόποι και τρόποι ζωής). Είναι, συνεπώς, ανάγκη να ενθαρρυνθεί ένας τουρισμός «επαφής» με τους πολίτες των διαφόρων κρατών. Εξάλλου, δεδομένης της αμφισημίας του φαινομένου, ο τουρισμός θα πρέπει να εξετασθεί σφαιρικά, εφόσον μπορεί να συμβάλει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη και, ταυτόχρονα, στην προστασία του περιβάλλοντος και την ταυτότητα ενός τόπου ή στην υποβάθμιση και εξαφάνισή τους.

Είναι προφανές ότι η ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων πρέπει να στηριχθεί στην κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και στην ενίσχυση νέων πρωτοβουλιών από απόψεως υπηρεσιών υψηλής ποιότητας και ενημέρωσης.

6) Τα περιβαλλοντικά προβλήματα

Το περιβάλλον είναι ένα πολύ λεπτό θέμα σε μια κλειστή και ιδιαίτερα ευπαθή θάλασσα όπως είναι η Μεσόγειος, η οποία απειλείται συνεχώς από τη διέλευση πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και χημικά προϊόντα. Σκόπιμο είναι να τονισθεί το γεγονός ότι τα επίπεδα ασφαλείας υπερβαίνονται σε μεγάλο βαθμό και ότι πρέπει να υιοθετηθεί κοινή δράση για να διασφαλισθεί ένα κατώτατο όριο ασφαλείας.

Πρόκειται για φυσικό πόρο που διατρέχει μεγάλο κίνδυνο καταστροφής και που πρέπει να ποστατευθεί με όλα τα ενδεδειγμένα μέσα, όπως υπογραμμίσθηκε στη Διάσκεψη της Βαρκελώνης, αρχής γενομένης από τη δημιουργία ενός δικτύου εγκαταστάσεων υψηλής τεχνολογίας για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας (VTS) που να καλύψει σταδιακά όλη τη Μεσόγειο.

Mέγιστη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα προβλήματα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκαλούνται από τις ανθρώπινες εγκαταστάσεις 7 από τις υπερβολικές συγκεντρώσεις, στο χώρο και το χρόνο, του τουριστικού ρεύματος 7 από τη χρήση χημικών προϊόντων στη γεωργία και στη βιομηχανία. Αποφασιστικές επίσης είναι οι προκλήσεις που τίθενται από τους κινδύνους ερήμωσης και από την ανάγκη εφαρμογής ενός συστήματος διαφοροποιημένης και ορθολογικής χρήσης των υδάτινων πόρων.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει, επίσης, να δοθεί στην κατάσταση εκμετάλλευσης των υδάτινων πόρων της Μεσογείου με πρόβλεψη μέτρων τα οποία, λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα της τοπικής αλιείας, θα ευνοούν την υιοθέτηση μέτρων για την ορθολογική διαχείριση των αλιευτικών πόρων με ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών προστασίας και αύξησης της παραγωγής των παράκτιων ζωνών. Υπό το πρίσμα αυτό, εδραιώνονται σήμερα οι δυνατότητες παρέμβασης μέσω των υποβρύχιων φραγμών που ορίζουν τις εναλλακτικές γραμμές παραγωγής (μυτιλοτροφία και οστρεοκαλλιέργεια) ή παράκτιας θαλασσοκαλλιέργειας για την ολοκλήρωση της παραδοσιακής παραγωγικότητας.

Οι πρωτοβουλίες έρευνας και παρακολούθησης που αφορούν τη Μεσόγειο και που βρίσκονται σήμερα διάσπαρτες στο σύνολο της μεσογειακής λεκάνης θα πρέπει να οργανωθούν και να συντονισθούν σε ένα ενιαίο κυβερνητικό επίπεδο που δεν μπορεί να είναι άλλο από τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες μπορούν να διαδραματίσουν εποικοδομητικά αυτό το ρόλο από κοινού με τις ενδιαφερόμενες περιφερειακές και τοπικές αρχές. Ειδικότερα, η Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει τον καλύτερο συντονισμό των υφιστάμενων προγραμμάτων και τη μεταγενέστερη εφαρμογή τους, μέσω της απαιτούμενης ενίσχυσης των πρωτοβουλιών με περισσότερα θετικά αποτέλεσματα.

Η ανάπτυξη των οικονομιών προς το εξωτερικό, την οποία εύχεται και η Επιτροπή των Περιφερειών, πρέπει να πραγματοποιηθεί σε αρμονία με τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Με βάση την αρχή της μακρόπνοης ανάπτυξης, θα πρέπει να αναπτυχθούν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα χωρίς να παραμεληθούν τα στοιχειώδη περιβαλλοντικά συμφέροντα (περιβαλλοντικό ντάμπινγκ).

7) Οι αστικές συγκεντρώσεις

Ένα από τα κυριότερα προβλήματα των ΤΜΧ είναι η ανάπτυξη των μεγάλων πόλεων που προκαλεί μια εκρηκτική αύξηση των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων. Από το φαινόμενο αυτό μπορεί να συναχθούν δύο συμπεράσματα: αφενός, η σημασία της συνεργασίας των πόλεων των ΤΜΧ και των πόλεων της Ευρώπης και, αφετέρου, η ανάγκη ενίσχυσης των αγροτικών πολιτικών τόσο από την άποψη του εκσυγχρονισμού της γεωργίας όσο και των δράσεων στους τομείς της υγείας, των υδάτινων πόρων, της εκπαίδευσης και των κοινωνικών υπηρεσιών.

Όλα αυτά τα στοιχεία εξηγούν τη σημασία, αφενός, της εισαγωγής συγχρόνων συστημάτων διαχείρισης και κατάλληλων υποδομών στις αστικές περιοχές και, αφετέρου, της ανάγκης ενίσχυσης των αγροτικών πολιτικών. Και στις δύο περιπτώσεις, η συνεργασία των δήμων και των αγροτικών κοινοτήτων των ΤΜΧ και των δήμων και των αγροτικών κοινοτήτων της Ευρώπης, αποκτά πρωταρχική σημασία.

8) Γεωργία και ύπαιθρος

Ο αγροτικός κόσμος και, ειδικότερα, η γεωργική δραστηριότητα, διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στις ΤΜΧ όχι μόνον από οικονομική, αλλά και από κοινωνική και πολιτιστική άποψη.

Πρέπει να ενθαρρυνθεί η εγκατάσταση πληθυσμών σε εδάφη με ξηρό ή ημίξηρο κλίμα ή σε γεωγραφικές περιοχές που παρουσιάζουν δυσχέρειες, και συχνά δεν διαθέτουν ένα κατώτατο επίπεδο υπηρεσιών, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματικό αντιστάθμισμα στις ζημίες που προκαλεί η εγκατάλειψη γαιών και η δυσαρμονία λόγω εσωτερικών και εξωτερικών μεταναστευτικών κυμάτων. Είναι, συνεπώς, ανάγκη να προωθηθούν δράσεις που να επιτρέπουν όχι μόνο τη διασφάλιση ενός βιοτικού επιπέδου κατάλληλου για τα άτομα που ασκούν δραστηριότητες στο γεωργικό τομέα, αλλά και τη διατήρηση των πόρων, με υιοθέτηση των προσανατολισμών της μακρόπνοης ανάπτυξης. Πρέπει, συνεπώς, να αναληφθούν ειδικές πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του επιπέδου των διαρθρώσεων και των υπηρεσιών στην ύπαιθρο, για την αύξηση της αποτελεσματικότητας του παραγωγικού και εμπορικού γεωργοδιατροφικού συστήματος και, τέλος, για την υιοθέτηση των τεχνολογιών (μέθοδοι καλλιέργειας, εγκαταστάσεις επεξεργασίας, κλπ.) που να επιτρέπουν την καλύτερη δυνατή διατήρηση των ήδη σπανιζόντων περιβαλλοντικών πόρων.

9) Ο πολιτισμός και οι θρησκείες

Ένα θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί αποφασιστικά είναι το ζήτημα της διαφοροποίησης των πολιτισμών των ΤΜΧ και της Ευρώπης: πρόκειται για πολιτιστικές και θρησκευτικές διαφορές που θεμελιώνονται στην ιστορία και απαιτούν κυρίως την αμοιβαία αναγνώριση καθώς και την ανταλλαγή των απαραίτητων γνώσεων για ένα πραγματικό διάλογο μεταξύ των χωρών της μεσογειακής λεκάνης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι θρησκευτικές οργανώσεις, οι πολιτιστικοί φορείς και τα πανεπιστήμια, έχουν καθοριστικό ρόλο στο διάλογο αυτό που στόχο έχει να αξιολογήσει τον πλούτο και την ποικιλία της ιστορικής αυτής κληρονομιάς, αλλά και να αναγνωρίσει την ταυτότητα που επί αιώνες χαρακτήριζε τους παράκτιους πολιτισμούς της Μεσογείου και που άφησε ανεξίτηλα σημάδια.

Επιπλέον, στο πλαίσιο των προγραμμάτων σύμπραξης με τις τρίτες μεσογειακές χώρες, σημαντική θέση θα πρέπει να δοθεί στην υποστήριξη της εφαρμογής μιας δημόσιας εκπαίδευσης η οποία βοηθά την ανάπτυξη της αυτονομίας, της κρίσης και του κριτικού πνεύματος, από την πιο μικρή ηλικία.

Θα πρέπει, τέλος, να θεωρηθεί ότι η μεσογειακή περιοχή υπήρξε η περιοχή στην οποία εμφανίστηκαν οι τρεις κυριότερες μονοθεϊστικές θρησκείες της ανθρωπότητας μεταξύ των οποίων έχει μεγάλη σημασία να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί ο διάλογος, η επαφή και ο αμοιβαίος σεβασμός, μέσω της στήριξης της δημιουργίας επιστημονικών, ακαδημαϊκών και πολιτιστικών φορέων με τη δυνατότητα να προωθήσουν το διάλογο.

10) Η ενίσχυση και η διεύρυνση της συνεργασίας

Από την άποψη της μεθόδου, οι στόχοι που τίθενται για τη μεσογειακή πολιτική θα πρέπει να στηριχθούν στη συνεργασία των περιφερειών και των τοπικών αρχών του Βορρά και του Νότου της μεσογειακής λεκάνης. Η πτυχή αυτή δεν λαμβάνεται επαρκώς υπόψη ενώ, αντιθέτως, είναι αποφασιστική όπως προέκυψε από την εμπειρία της συνεργασίας των περιφερειών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Θα πρέπει, επίσης, να επεκταθεί και στη συνεργασία των διαφόρων εκπροσώπων της κοινωνίας (ΜΚΟ, οικονομικές και επαγγελματικές οργανώσεις, κοινωνικά κινήματα, κ.λπ.) για να αναλλαγούν εμπειρίες και να αντιμετωπισθούν κοινά προβλήματα.

11) Ο προσανατολισμός της ευρωμεσογειακής σύμπραξης προς τους μετανάστες που υπάρχουν στην Ευρώπη Σχετικά με την τελευταία αυτή πτυχή πρέπει να υπάρξει αξιόλογη εμβάθυνση του θέματος της παρουσίας στις ευρωπαϊκές χώρες μεταναστών που προέρχονται από τις ΤΜΧ. Πρόκειται για την εκτίμηση και τη σύγκριση των ζητημάτων που αφορούν την παρουσία των μεταναστών στις πόλεις και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, τα προβλήματα που τίθενται για την υποδοχή τους, οι σχέσεις που διατηρούν με τις χώρες προέλευσης, οι δυνατότητες της συμβολής των μεταναστών στην ενίσχυση της μεσογειακής πολιτικής, οι απαιτήσεις τεχνολογικής επιμόρφωσης που θέτουν και, τέλος, στο κοινωνικό πεδίο, η ανάγκη παραχώρησης στους μετανάστες που διαμένουν στην Ευρώπη, του δικαιώματος του εκλέγειν στις δημοτικές εκλογές.

Η προσοχή προς τους μετανάστες που υπάρχουν ήδη στις πόλεις της Ένωσης, μπορεί να επιτρέψει στο συνολικό πρόγραμμα μια ταχύτερη εφαρμογή και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, διευκολύνοντας τις μεταφορές τεχνικής και οργανωτικής γνώσης 7 προωθώντας γόνιμες σχέσεις προς την κατεύθυνση των πρωτοβουλιών οικονομικής και εμπορικής κοινοπραξίας 7 διευκολύνοντας την ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών στο επίπεδο των κοινωνικών και των πολιτιστικών υπηρεσιών.

Εντούτοις, το πρόβλημα της μετανάστευσης πρέπει να αντιμετωπισθεί ριζικά στις ΤΜΧ όχι μόνο με τη στήριξη της διαδικασίας οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και με την πρόβλεψη καλύτερων συνθηκών διαβίωσης. Και στον τομέα αυτό, η συμβολή των περιφερειών, των ΟΤΑ, και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, μπορεί να είναι σημαντική με την αξιοποίηση της εμπειρίας τους όσον αφορά τις υπηρεσίες υποδοχής, τις υπηρεσίες των τοπικών φορέων, τις φροντίδες που παρέχονται στα παιδιά και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, την υγιεινή και την πρόληψη και, ακόμη, την κατάρτιση και την υποστήριξη των εκπαιδευτών.

12) Ο ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών

Από τη σκοπιά της Επιτροπής των Περιφερειών, η Μεσόγειος αποτελεί θεμελιώδες θέμα το οποίο εντάσσεται σε μια στρατηγική που ορθώς ως αποτέλεσμα είχε την εστίαση της προσοχής στις γειτονικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και Μεσόγειος), με συνέπεια την ανάπτυξη του ρόλου της διαπεριφερειακής συνεργασίας και της συνεργασίας των τοπικών αρχών και των πόλεων. Συγκεκριμένη μαρτυρία αυτής της προσοχής παρέχει η ειδική προσπάθεια για τα μεσογειακά ζητήματα που εκφράστηκε με τις πρωτοβουλίες που έλαβαν οι δύο μεγαλύτερες ενώσεις περιφερειών (ΑRE) και τοπικών αρχών (CCRE) για τη συνεργασία αυτή: στη Μαδρίτη τον Απρίλιο του 1995 και στη Βαρκελώνη το Μάρτιο εφέτος. Η προσοχή προς τις γειτονικές περιοχές αποτελεί πράγματι αναγκαιότητα για τις περιφερειακές και τοπικές αρχές δεδομένου ότι πολλά από τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα των περιοχών αυτών μεταφέρονται στις ευρωπαϊκές τοπικές καταστάσεις: αρκεί να σκεφθεί κανείς τα δραματικά ζητήματα εξορίστων που δημιουργήθηκαν μετά την πτώση των πρώην κομμουνιστικών χωρών και της πρώην Γιουγκοσλαβίας (και τα οποία αντιμετώπισαν η Γερμανία, η Αυστρία και η Ιταλία κυρίως), καθώς και τα ζητήματα της μετανάστευσης από τις μεσογειακές χώρες που αφορά πλέον το σύνολο της Ευρώπης η οποία, χωρίς μια ριζική τροποποίηση των συνθήκων ζωής στις χώρες προέλευσης δεν μπορεί παρά να αυξηθεί περισσότερο.

Για όλα αυτά τα ζητήματα υπάρχει άμεσο ενδιαφέρον της Επιτροπής των Περιφερειών να εκφράσει την άποψή της και τη θέση της στις διάφορες φάσεις λήψης αποφάσεων και χάραξης πολιτικής και να εκφράσει τις δικές της εκτιμήσεις και απόψεις ενόψει της Διάσκεψης της Βαρκελώνης, και, τέλος, να συμμετάσχει ενεργώς στην εφαρμογή των πολιτικών αυτών με τη δέουσα και επωφελή για την Ευρώπη δέσμευση.

13) Η γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση με τίτλο «Ενίσχυση της μεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης: προτάσεις για την εφαρμογή μιας ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης»

Η Επιτροπή των Περιφερειών:

α) Συμφωνεί πλήρως με την αντίληψη για τη στρατηγική σημασία που έχει η λεκάνη της Μεσογείου στην προοπτική της ανάπτυξης του συνόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και την πρωταρχική απαίτηση να θεωρηθούν η ειρήνη, η σταθερότητα, και η ευημερία ως στόχοι που θα πρέπει να επιδιωχθούν στις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και με τις τρίτες μεσογειακές χώρες.

β) Επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει καμία αντίφαση ανάμεσα στη διεύρυνση της ΕΕ προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και τη μεσογειακή πολιτική, δεδομένου ότι, παρά τη διαφορετική προοπτική, οι πολιτικές αυτές εντάσσονται στη συνολική στρατηγική της Ένωσης.

γ) Συμφωνεί, επίσης, με την πρόταση ανάπτυξης ενός συνολικού σχεδίου σύμπραξης της Ευρώπης και των μεσογειακών χωρών που να βασίζεται στους βασικούς στόχους της μετάβασης και του οικονομικού εκσυγχρονισμού, της καλύτερης κοινωνικής ισορροπίας και της περιφερειακής ολοκλήρωσης και, παράλληλα, επιδιώκει την προοδευτική δημιουργία μιας περιοχής ελεύθερων συναλλαγών που θα περιλαμβάνει όλες τις χώρες της μεσογειακής λεκάνης.

δ) Υποστηρίζει την επιλογή σύμφωνα με την οποία κατά την υλοποίηση της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης θα πρέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση να ζητήσει από τις αρχές των ΤΜΧ να δεσμευτούν απόλυτα όσον αφορά τη θέσπιση και το σεβασμό στις χώρες τους των θεμελιωδών αξιών εντός κράτους δικαίου, κυρίως των δικαιωμάτων του ανθρώπου, των γυναικών, των παιδιών, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της τήρησης του διεθνούς δικαίου. Οι στρατηγικές αυτές πρέπει να στηρίζονται από διάλογο που να ευνοεί την αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη. Στα πλαίσια αυτά, απαιτεί ειδική προσοχή καθώς και δέσμευση όλων των ευρωπαϊκών οργάνων για την παγίωση των περιφερειακών και τοπικών αρχών που έχουν εκλεγεί δημοκρατικά, χωρίς τις οποίες κατ'αρχήν δεν είναι δυνατή ούτε η ανάπτυξη ούτε η συνεργασία.

ε) Υποδεικνύει στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΤΜΧ να διατεθούν στο πρόγραμμα Ευρωμεσογειακής Σχέσης οι κατάλληλοι πόροι σε σχέση με τους στόχους που έχουν τεθεί, είτε με αύξηση της χρηματοδοτικής προσπάθειας του προϋπολογισμού της Ένωσης και των δυνατοτήτων παρέμβασης της ΕΤΕ 7 είτε με την προώθηση μεγαλύτερης δυνατής συμμετοχής των ενδιαφερόμενων θεσμικών οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών φορέων στο πρόγραμμα αυτό.

στ) Συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να δώσουν συνέχεια στην Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη της Βαρκελώνης για την εφαρμογή του ευρωμεσογειακού προγράμματος με την παροχή ενδεδειγμένης θεσμικής στήριξης, με την οποία να συνδέονται το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο των Υπουργών και οι εκπρόσωποι της Επιτροπής των Περιφερειών, και τη διάθεση μίας μόνιμης γραμματείας.

ζ) Φρονεί ότι θα πρέπει να ενταχθούν κατά προτεραιότητα στην εξωτερική συνεργασία, και άρα και στην ευρωμεσογειακή πολιτική, τα θέματα της εσωτερικής ασφάλειας και της μετανάστευσης λαμβανομένων υπόψη κυρίως των απειλών λόγω του οργανωμένου εγκλήματος, της διακίνησης ναρκωτικών και της τρομοκρατίας.

η) Προτείνει να διευρυνθούν όσο γίνεται περισσότερο οι ευκαιρίες και οι πρωτοβουλίες συνεργασίας των περιφερειών και των τοπικών αρχών της Ευρώπης και των αντίστοιχων περιφερειών και τοπικών αρχών των μεσογειακών χωρών, προκειμένου να επαναληφθούν οι θετικές εμπειρίες συνεργασίας που πραγματοποιήθηκαν με τις περιοχές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

θ) Απαιτεί να προωθηθούν περαιτέρω στο συνολικό πλαίσιο της ευρωμεσογειακής σύμπραξης τα ήδη εκτελούμενα προγράμματα συνεργασίας με τις μεσογειακές χώρες. Η ΕΤΠ ζητεί ειδικά να αποτελέσει το Interreg αναφορά για τις διαμεθοριακές δράσεις συνεργασίας των κρατών μελών και των ΤΜΧ, καθώς και των μεσογειακών χωρών.

ι) Εκφράζει την ευχή να δοθεί, στο πλαίσιο του προγράμματος, μεγαλύτερη προσοχή στην πολιτιστική και θρησκευτική πολυμορφία και στην ενίσχυση των πρωτοβουλιών για συναντήσεις και διάλογο με τη στήριξη της δημιουργίας κάθε είδους επιστημονικού, ακαδημαϊκού, και εκπαιδευτικού φορέα που μπορεί να βοηθήσει τη γνωριμία, τις ανταλλαγές και την κατανόηση των λαών 7 συγκεκριμένα ζητεί, στο πλαίσιο της ευθύνης των κρατών και της ευρωμεσογειακής σύμπραξης, να προβλεφθεί στήριξη για τη δημιουργία στις ΤΜΧ των μέσων για την εφαρμογή συστημάτων δημόσιας εκπαίδευσης που θα βοηθήσουν τους πολίτες από την πιο μικρή ηλικία, να αναπτύξουν κριτικό πνεύμα και αυτόνομη προσωπικότητα.

ια) Υποδεικνύει την ενίσχυση των πρωτοβουλιών συνεργασίας των συστημάτων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, ειδικότερα με τη συνδρομή των εμπορικών επιμελητηρίων, τόσο εκείνων που προσανατολίζονται στη βελτίωση των υποδομών σύνδεσης της Ευρώπης και των μεσογειακών χωρών, όσο και εκείνων που προορίζονται για την τουριστική αξιοποίηση, κυρίως με ενίσχυση της συνεργασίας για τον τουρισμό στη Μεσόγειο που στόχο θα έχει να ενθαρρύνει τις δράσεις σύμπραξης με συσχέτιση της ζήτησης, των επενδύσεων και των γνώσεων και να εξασφαλίσει τη συνολική αναζωογόνηση της προσφοράς στη Μεσόγειο.

ιβ) Υπογραμμίζει τη θεμελιώδη σημασία της εκπαίδευσης σε όλες τις πτυχές της ως βασικής κινητήριας δύναμης για την ανάπτυξη τόσο των δικαιούχων χωρών, όσο και των μεταναστών που ζουν στην Ευρώπη. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την Επιτροπή η οποία υπογραμμίζει τη σημασία της ενθάρρρυνσης που δόθηκε στην ένταξη των νέων και, ιδιαίτερα, των γυναικών στην αγορά εργασίας. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει, επίσης, τη σημασία της κατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού η οποία θα πρέπει να εφαρμόζεται τόσο στις χώρες για τις οποίες προορίζεται η παρέμβαση, όσο και στους μετανάστες που ζουν στην Ευρώπη.

ιγ) Υποδεικνύει να εξετασθούν με τη μεγαλύτερη δυνατή προσοχή οι ευκαιρίες που προσφέρονται από την παρουσία, στις πόλεις και τις περιφέρειες της Ευρώπης, μεταναστών από τις μεσογειακές χώρες, οι οποίοι αποτελούν φυσική «γέφυρα» για την ενίσχυση και την ανάπτυξη των πρωτοβουλιών συνεργασίας που προβλέπονται από το πρόγραμμα.

ιδ) Ζητεί επιτακτικά να ληφθούν υπόψη τα περιβαλλοντικά προβλήματα της μεσογειακής λεκάνης και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ασκήσει τον πιο προσεκτικό δυνατό έλεγχο ως προς τους κινδύνους περαιτέρω ρύπανσης 7 τους κινδύνους εξάπλωσης της ερήμου σε ευρύτατες ζώνες της περιοχής, καθώς και ως προς τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις διαδικασίες αστικής συγκέντρωσης. Για το σκοπό αυτό, προτείνεται η δημιουργία ενός μεσογειακού οργανισμού για το περιβάλλον, την ίδρυση του οποίου θα αναλάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι τρίτες χώρες που συμμετέχουν στην Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη της Βαρκελώνης και στον οποίο θα μπορούν να προσχωρήσουν οι μεσογειακές περιφέρειες.

ιε) Υπογραμμίζει, επίσης, τη σημασία εφαρμογής του προγράμματος Local Agenda 21 που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος. Οι επιτόπιες λύσεις που εφαρμόζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τη μακρόπνοη ανάπτυξη. Η κεκτημένη εμπειρία των ευρωπαϊκών χωρών θα πρέπει να διατεθεί για την επίλυση των προβλημάτων της μεσογειακής λεκάνης.

ιστ) Υπογραμμίζει το άμεσο ενδιαφέρον της ΕΤΠ να εκφράσει τις θέσεις και τις απόψεις της στην προσεχή Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη της Βαρκελώνης, με τρόπο ώστε να μεταφέρει στο κατάλληλο θεσμικό επίπεδο την προσοχή που επιδεικνύουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές της Ευρώπης οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις στις μεσογειακές χώρες.

ιζ) Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί να ληφθεί υπόψη κατά την εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων προγραμμάτων της διαδικασίας ολοκλήρωσης και συνεργασίας στη Μεσόγειο.

ιη) Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί, επίσης, να ληφθεί υπόψη σε όλες τις πολιτικές της Μεσογείου όλων των παράκτιων κρατών της.

Βρυξέλλες, 16 Νοεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Jacques BLANC