ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης για το 2015 /* COM/2014/0902 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης για το 2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας βιώσει τη χειρότερη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση εδώ και γενιές, η ΕΕ ανέλαβε πολλές πρωτοβουλίες ώστε να θέσει τα θεμέλια μιας πιο υγιούς και βιώσιμης ανάπτυξης στο μέλλον. Όμως, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν τόσο σε εθνικό όσο και ενωσιακό επίπεδο, η ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι ασθενέστερη από ό,τι αναμενόταν πριν από ένα χρόνο Ο δυναμισμός άρχισε να επιβραδύνεται την άνοιξη του 2014. Η οικονομική κρίση πυροδότησε μια διαρκή κοινωνική κρίση και η βραδεία ανάκαμψη αναχαιτίζει τις προσπάθειες για τη μείωση των υψηλών επιπέδων της ανεργίας. Ενώ το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον εξηγεί σε κάποιο βαθμό την παρούσα επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, η ταχύτερη ανάπτυξη στην ΕΕ αναχαιτίζεται και από ειδικούς εσωτερικούς παράγοντες σε κάθε χώρα. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών Η ανάπτυξη εξακολουθεί να αναχαιτίζεται από τον κατακερματισμό των χρηματοπιστωτικών αγορών λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της κρίσης του δημόσιου χρέους, την ανάγκη μείωσης του χρέους των επιχειρήσεων, των νοικοκυριών και του δημόσιου τομέα, την ατελή προσαρμογή των μακροοικονομικών ανισορροπιών και την παραπαίουσα εμπιστοσύνη, λόγω της αβεβαιότητας για τις οικονομικές προοπτικές και τις δεσμεύσεις για θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Η μικρή βελτίωση της παραγωγικότητας, τα χαμηλά επίπεδα επενδύσεων και η υψηλή διαρθρωτική ανεργία περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές της Ευρώπης. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να αντιμετωπίσουν μια σειρά μακροπρόθεσμων τάσεων που επηρεάζουν τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την ανάπτυξη, και ιδίως αυτές που συνδέονται με τις κοινωνιακές και τις δημογραφικές αλλαγές, την παγκοσμιοποίηση, τις μεταβολές της παραγωγικότητας και της τεχνολογίας, τις πιέσεις που ασκούνται στους πόρους και τις περιβαλλοντικές ανησυχίες, καθώς την εν γένει χαμηλότερη ανάπτυξη στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες. Η ανάδειξη της νέας Επιτροπής, με μια φιλόδοξη ατζέντα για την «Απασχόληση, την ανάπτυξη, τη δικαιοσύνη και τη δημοκρατική αλλαγή»[1], είναι η κατάλληλη στιγμή για ένα νέο ξεκίνημα. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για την αναζωπύρωση της ανάπτυξης σε όλη την ΕΕ Η παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τα έγγραφα που τη συνοδεύουν, καθορίζει τη δέσμη μέτρων για την απασχόληση, την ανάπτυξη και τις επενδύσεις που εξαγγέλθηκαν ως πρώτη προτεραιότητα στις κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής για τη σημερινή Επιτροπή. Πλαίσιο 1: Κυριότερα πορίσματα των φθινοπωρινών προβλέψεων της Επιτροπής του 2014 [2] · Η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ αναμένεται να φθάσει σε 1,3 % στην ΕΕ και σε 0,8% στη ζώνη του ευρώ ως σύνολο για το 2014. Το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί με αργό ρυθμό το 2015, φθάνοντας έτσι σε 1,5% και 1,1% αντίστοιχα, παράλληλα με τη βελτίωση της ξένης και της εγχώριας ζήτησης. Για το 2016, αναμένεται επιτάχυνση της οικονομικής δραστηριότητας σε 2,0% και 1,7% αντίστοιχα. · Η ανεργία έφθασε σε 24,6 εκατομμύρια άτομα τον Αύγουστο του 2014, ενώ 5 εκατομμύρια έχουν ηλικία από 15 έως 24 ετών. Η μακροχρόνια ανεργία είναι σε πολύ υψηλό επίπεδο. Τα ποσοστά ανεργίας παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις μεταξύ των κρατών μελών, καθώς το 2014 κυμαίνονταν από 5,1% στη Γερμανία και 5,3% στην Αυστρία έως 24,8% στην Ισπανία και 26,8% στην Ελλάδα. · Η τάση χαμηλού πληθωρισμού αναμένεται να συνεχιστεί το έτος αυτό, με χαμηλότερες τιμές αγαθών, ιδίως για ενεργειακά προϊόντα και τρόφιμα, και δυσμενέστερες οικονομικές προοπτικές σε σχέση με τις αναμενόμενες. Η σταδιακή ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του χρονικού ορίζοντα των προβλέψεων αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού στην ΕΕ, από 0,6% το 2014 σε 1,0% το 2015 και 1,6% το 2016. Οι δείκτες χρέους προς το ΑΕΠ αναμένεται να παρουσιάσουν περαιτέρω μείωση το τρέχον έτος, αν και βραδύτερη σε σχέση με το 2013, από 4,5% το 2011 σε αντίστοιχα 3,0% για την ΕΕ και 2,6% για τη ζώνη του ευρώ. Τα επόμενα δύο χρόνια προβλέπεται να συνεχιστεί η μείωση των δημοσίων ελλειμμάτων, χάρη στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι δείκτες χρέους προς το ΑΕΠ στην ΕΕ και στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να κορυφωθούν το επόμενο έτος φθάνοντας σε 88,3% και 94,8% αντίστοιχα και να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα σε αρκετές χώρες. Στην παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης για το 2015 η Επιτροπή, που ανέλαβε τα καθήκοντά της την 1η Νοεμβρίου 2014, σκιαγραφεί τα βασικά στοιχεία της νέας ατζέντας της για την απασχόληση και την ανάπτυξη. Η αναζωογόνηση της ανάπτυξης μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν εργαστούν από κοινού τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη για να υλοποιήσουν την ευρωπαϊκή κοινωνική οικονομία της αγοράς. Η Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης προσδιορίζει τι περισσότερο μπορεί να γίνει σε επίπεδο ΕΕ για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να επανέλθουν σε υψηλότερους αναπτυξιακούς ρυθμούς και προχωρήσουν προς την κατεύθυνση μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Η υλοποίησή της θα απαιτήσει απόλυτη προσήλωση στη δέσμευση για αλλαγές και διαφορετικής αντιμετώπισης των πραγμάτων σε εθνικό επίπεδο 1. ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Σήμερα, ο κίνδυνος εμμένουσας χαμηλής ανάπτυξης, σχεδόν μηδενικού πληθωρισμού και υψηλής ανεργίας αποτελεί πλέον πρωταρχική πηγή ανησυχίας. Ο αντίκτυπος της κρίσης δεν ήταν μόνο κυκλικός, όπως έδειξε η υποτονικότητα της συνολικής ζήτησης, αλλά είχε επίσης μια σημαντική διαρθρωτική συνιστώσα που επέφερε μείωση της δυνητικής ανάπτυξης στις οικονομίες της ΕΕ Για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η πρόκληση αυτή, οι διαρθρωτικές, δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές πρέπει να συνδυαστούν με μια ολοκληρωμένη, ευνοϊκή για την ανάπτυξη προσέγγιση, με δράσεις τόσο στην πλευρά της ζήτησης όσο και στην πλευρά της προσφοράς των οικονομιών μας. Αυτό απαιτεί δράση σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδίως στο πλαίσιο της G20, όσο και σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Εν τω μεταξύ, στο πλαίσιο της εντολής της και με πλήρη ανεξαρτησία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θα συνεχίζει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη συνολική χάραξη πολιτικής στη ζώνη του ευρώ. Η ΕΚΤ έχει την αποκλειστική ευθύνη για τη νομισματική πολιτική στη ζώνη του ευρώ. Θέσπισε ένα αριθμό σημαντικών μέτρων για την χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής και την ενίσχυση της μετάδοσής της στις ευρύτερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες, ιδίως με το πρόγραμμα αγοράς τίτλων προερχόμενων από τιτλοποίηση (ABS) που άρχισε τον περασμένο Οκτώβριο. Σε συνδυασμό με το πρόγραμμα καλυμμένων ομολόγων και το πρόγραμμα στοχευμένων πράξεων πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης (Targeted Longer-Term Refinancing Operations -TLTRO), ο συνολικός αντίκτυπος αυτών των τριών μέτρων στον ισολογισμό της ΕΚΤ θα είναι σημαντικός. Αναμένεται ότι το μέγεθος του ισολογισμού θα προσεγγίσει το μέγεθος που είχε φθάσει στις αρχές του 2012. Τα μέτρα αυτά αναμένεται να ενισχύσουν την οικονομική δραστηριότητα καθώς παράγουν αποτελέσματα διαμέσου της οικονομίας Οι δημόσιες αρχές, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, θα πρέπει πλέον να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν. Λαμβανομένων υπόψη των διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, η σωστή προσέγγιση αναπόφευκτα διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά εξακολουθεί να εντάσσεται σε μια κοινή ολοκληρωμένη προσέγγιση. Η Επιτροπή συνιστά τρεις βασικούς πυλώνες για την οικονομική και κοινωνική πολιτική της ΕΕ το 2015. Συντονισμένη προώθηση των επενδύσεων: παράλληλα με την παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης, η Επιτροπή προωθεί ένα Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη το οποίο αναμένεται να κινητοποιήσει τουλάχιστον 315 δισ. ευρώ πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου 2015-2017 και να βελτιώσει σημαντικά το συνολικό επενδυτικό περιβάλλον. Ανανέωση της δέσμευσης για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις: έχει καθοριστική σημασία οι χώρες να βγουν από τα χρέη τους και να ενθαρρύνουν τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Η πρόοδος σε επίπεδο EE σε τομείς όπως οι υπηρεσίες, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και η ψηφιακή οικονομία, καθώς και η βελτίωση των συνθηκών για τις επιχειρήσεις, δημιουργεί νέες ευκαιρίες για θέσεις απασχόλησης και ανάπτυξη. Η μείωση της γραφειοκρατίας σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο στο πλαίσιο της Ατζέντας για τη Βελτίωση της Νομοθεσίας έχει καθοριστική σημασία για τη δημιουργία του σωστού κανονιστικού περιβάλλοντος και την προώθηση της επιχειρηματικότητας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αυτό απαιτεί εθνική ανάληψη ευθύνης και δέσμευση σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο καθώς και από τα εθνικά Κοινοβούλια. Ο «εξευρωπαϊσμός» των προσπαθειών αυτών προσφέρει μεγάλο δυναμικό. Δημοσιονομική υπευθυνότητα: παρά τη σημαντική πρόοδο που επιτεύχθηκε στον τομέα της δημοσιονομικής εξυγίανσης, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν τον μακροπρόθεσμο έλεγχο των ελλειμμάτων και των επιπέδων χρέους. Οι δημοσιονομικές πολιτικές πρέπει να είναι διαφοροποιημένες, ανάλογα με την κατάσταση της κάθε χώρας. Τα κράτη μέλη με μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια, θα πρέπει να θεσπίσουν μέτρα για την τόνωση της εγχώριας ζήτησης, με ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις. Επιπλέον, η ποιότητα των δημόσιων οικονομικών θα πρέπει να αναβαθμιστεί βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα των δαπανών και παρέχοντας προτεραιότητα στις παραγωγικές επενδύσεις μεταξύ των δημόσιων δαπανών, αυξάνοντας την αποδοτικότητα του φορολογικού συστήματος και καθιστώντας το πιο υποστηρικτικό για τις επενδύσεις. Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη του συστήματος και επιτρέπει στα κράτη μέλη να εισπράττουν τα φορολογικά έσοδα που τους οφείλονται. Διάγραμμα 1. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση Η ταυτόχρονη δράση και στα τρία μέτωπα έχει καθοριστική σημασία για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, τη μείωση της αβεβαιότητας που αναχαιτίζει τις επενδύσεις και τη μεγιστοποίηση των ισχυρών αλληλοενισχυόμενων αποτελεσμάτων με τη συνέργεια και των τριών πυλώνων. Ειδικότερα, είναι σαφές ότι η ανανέωση της δέσμευσης για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θα είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και την κινητοποίηση επενδύσεων. Για να τεθεί σε εφαρμογή η λογική της νέας ολοκληρωμένης προσέγγισης, η Επιτροπή προτείνει τον εξορθολογισμό και την ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, ώστε να στηριχθούν οι τρεις πυλώνες. Για να ενισχυθεί η σύνδεση μεταξύ των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, των επενδύσεων και της δημοσιονομικής υπευθυνότητας, η Επιτροπή θα παράσχει περαιτέρω καθοδήγηση για βέλτιστη χρήση της ευελιξίας που υπάρχει στους υφιστάμενους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. [3] 2. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Οι χαμηλές επενδύσεις εμποδίζουν την ανάκαμψη της Ευρώπης Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την προώθηση των επενδύσεων στην Ευρώπη. Λόγω της κρίσης, το επίπεδο των επενδύσεων μειώθηκε κατά περίπου 430 δισ. ευρώ από το μέγιστο σημείο που είχε φθάσει το 2007 - πράγμα που αντιπροσωπεύει μείωση κατά 15%. Σε ορισμένα κράτη μέλη, αυτή η μείωση είναι ακόμη πιο δραματική.[4] Οι φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής δείχνουν ότι οι χαμηλές επενδύσεις αναχαιτίζουν την εύθραυστη ανάκαμψη της ΕΕ. Στόχος δεν είναι η επιστροφή στο μέγιστο σημείο του 2007 με το ίδιο είδος επενδύσεων, αφού μάλιστα ορισμένες επενδύσεις προ της κρίσεως δεν ήταν βιώσιμες. Ωστόσο, είναι ανησυχητικό να διαπιστώνεται ότι οι επενδύσεις στην Ευρώπη δεν επανήλθαν πρόσφατα σε κανονικά επίπεδα σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στις ΗΠΑ. Το 2013, οι επενδύσεις ανέρχονταν ακόμη σε 19,3% του ΑΕΠ, περίπου 2 εκατοστιαίες μονάδες κάτω από τον ιστορικό μέσο όρο τους, εάν δεν ληφθούν υπόψη τα έτη που παρουσίασαν ακραίες διακυμάνσεις Η κατάσταση αυτή δημιουργεί στην Ευρώπη ένα επενδυτικό κενό 230 έως 370 δισ. ευρώ κάτω από τις μακροπρόθεσμες τάσεις της. Διάγραμμα 2. Πρόσφατες επενδυτικές τάσεις στην ΕΕ (Πραγματικές ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, ΕΕ-28, σε τιμές του 2013, δισ. ευρώ) Συγχρόνως, δεν καλύπτονται οι μεγάλες ανάγκες σε επενδύσεις. Παραδείγματος χάρη, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις οφείλουν και επιθυμούν να επωφεληθούν από τις τελευταίες τεχνολογίες και να αυξήσουν αποδοτικότητά τους ως προς τη χρήση ενέργειας και πόρων. Τα συστήματα εκπαίδευσης και καινοτομίας είναι λιγότερο καλά εξοπλισμένα και χρηματοδοτούνται λιγότερο από εκείνα των κυριότερων ανταγωνιστών μας. Τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας της ΕΕ πρέπει να εκσυγχρονιστούν για να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της ταχείας γήρανσης του πληθυσμού μας. Ο τομέας της ενέργειας πρέπει να αναβαθμίσει τα δίκτυά του με τις πιο πρόσφατες τεχνολογίες, να ενσωματώσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας. Ο τομέας των μεταφορών μας πρέπει να εκσυγχρονίσει την υποδομή του, να μειώσει τη συμφόρηση των δικτύων και να βελτιώσει τις εμπορικές διασυνδέσεις. Το περιβάλλον μας χρειάζεται καλύτερες εγκαταστάσεις απορριμμάτων, ανακύκλωσης και επεξεργασίας λυμάτων. Και χρειαζόμαστε πιο έξυπνα κέντρα δεδομένων με μεγαλύτερη εμβέλεια και ταχύτερη ευρυζωνική σύνδεση σε όλη την Ευρώπη. Οι ανάγκες αυτές γίνονται αισθητές πολύ έντονα μετά από πολλά χρόνια χαμηλής ή μηδενικής ανάπτυξης, με κίνδυνο συρρίκνωσης ή γήρανσης του παραγωγικού κεφαλαιουχικού αποθέματος της Ευρώπης. Αυτό θα μείωνε ακόμη περισσότερο την ανταγωνιστικότητα και το αναπτυξιακό δυναμικό μας, με σοβαρές επιπτώσεις για την παραγωγικότητά μας και την ικανότητα δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Δεν υπάρχει μόνο μία απάντηση ούτε απλή απάντηση. Αυτές οι χαμηλές επιδόσεις των επενδύσεων οφείλονται σε διάφορους λόγους: μειωμένη εμπιστοσύνη των επενδυτών, χαμηλές προσδοκίες ως προς τη ζήτηση και μεγάλη χρέωση των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών. Σε πολλές περιοχές, οι αβέβαιες προοπτικές και οι ανησυχίες για τον πιστωτικό κίνδυνο εμπόδισαν τις ΜΜΕ να λάβουν χρηματοδότηση για αξιόλογα έργα. Υπάρχουν μεγάλες ιδιωτικές αποταμιεύσεις και επαρκής ρευστότητα, αλλά τα χρήματα αυτά δεν διοχετεύονται στην πραγματική οικονομία της Ευρώπης. Εδώ ακριβώς θα πρέπει να διαδραματίσουν τον ρόλο τους οι δημόσιες αρχές σε όλα τα επίπεδα. Πολλά μπορούν να γίνουν σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο Οι εθνικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην προώθηση των αναγκαίων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, την άσκηση δημοσιονομικής υπευθυνότητας και την προώθηση των επενδύσεων για τη στήριξη της απασχόλησης και της ανάπτυξης. Τα κράτη μέλη που διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια πρέπει να επενδύσουν περισσότερο. Όλα τα κράτη μέλη, αλλά ιδίως εκείνα με πιο περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, θα πρέπει να διασφαλίσουν την αποτελεσματική χρήση των πόρων, να δώσουν προτεραιότητα στις επενδύσεις και τις δαπάνες που συνδέονται με την ανάπτυξη στους προϋπολογισμούς τους, αντλώντας περισσότερους επενδυτικούς πόρους από τα ταμεία της ΕΕ που έχουν στη διάθεσή τους και δημιουργώντας ένα πιο πρόσφορο περιβάλλον για επενδύσεις από ιδιωτικούς φορείς. Τους προσεχείς μήνες δίνεται μια μοναδική ευκαιρία στις εθνικές και περιφερειακές αρχές να κάνουν την καλύτερη δυνατή χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020, καθώς θα είναι διαθέσιμα νέα εργαλεία και μέσα. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ ανέρχεται σε 960 δισ. ευρώ για αυτήν την επταετή περίοδο, που αντιστοιχεί σε 140 δισ. ευρώ ετησίως και ισοδυναμεί με το 1% του ΑΕΠ της ΕΕ. Αρχίζουν να τίθενται σε εφαρμογή σημαντικά προγράμματα της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» (για την καινοτομία και την έρευνα), η διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» (για υποδομές) και COSME (για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ). Αυτό ισχύει και για τη νέα γενιά των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων, τα οποία θα διαθέσουν 350 δισεκατομμύρια ευρώ για νέες επενδύσεις την περίοδο 2014-2020. Αυτό το ποσό θα μετατραπεί σε επενδύσεις άνω των 600 δισ. ευρώ όταν συμπεριληφθεί η εθνική συγχρηματοδότηση. Η σημασία των ταμείων διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά μπορούν να διαδραματίσουν πολύ στρατηγικό ρόλο παντού, αντιπροσωπεύοντας το 10% των συνολικών δημόσιων επενδύσεων κατά μέσο όρο στην ΕΕ Ένα Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη Το Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη που παρουσιάζει η Επιτροπή παράλληλα με την παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης θα συμπληρώσει και θα ενισχύσει τις υπάρχουσες προσπάθειες. Θα κινητοποιήσει τουλάχιστον 315 δισ. ευρώ πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων από τώρα μέχρι τα τέλη του 2017. Κατ' αρχάς, αυτό μπορεί να γίνει μέσω κοινής προσπάθειας των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΤΕ) με τη σύσταση ενός νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων. Ωστόσο, ο αντίκτυπος του Σχεδίου θα έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα πέραν των 315 δισεκατομμυρίων ευρώ, καθώς θα συμμετέχουν περισσότεροι ενδιαφερομένοι φορείς με πρόσθετες εθελοντικές συνεισφορές: τα κράτη μέλη, οι εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, οι περιφερειακές αρχές και οι ιδιώτες επενδυτές θα διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο Έχει σημασία να τονιστεί, ότι στο πλαίσιο της αξιολόγησης των δημόσιων οικονομικών βάσει του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, η Επιτροπή θα λάβει ευνοϊκή θέση όσον αφορά συνεισφορές κεφαλαίου για το νέο Ταμείο. Αυτοί οι πρόσθετοι πόροι θα πρέπει να εστιαστούν κυρίως σε υποδομές, και ιδίως ενεργειακά και ευρυζωνικά δίκτυα, καθώς και σε υποδομές μεταφορών, και ιδίως βιομηχανικά κέντρα· εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία· ανανεώσιμες ενέργειες και ενεργειακή απόδοση. Υπάρχουν τομείς στους οποίους υφίστανται σαφείς ανάγκες και όπου η πρόοδος αναμένεται να οδηγήσει σε μεγάλα οικονομικά και κοινωνιακά οφέλη. Η εφαρμογή του Επενδυτικού Σχείου θα εξυπηρετήσει τρεις αλληλοσυνδεόμενους στόχους πολιτικής: την αντιστροφή των πρόσφατων πτωτικών τάσεων των επενδύσεων και την πρόσθετη προώθηση της απασχόλησης και της ανάκαμψης της οικονομίας της ΕΕ· την πραγματοποίηση ενός αποφασιστικού βήματος προς την κατεύθυνση της κάλυψης των μακροπρόθεσμων αναγκών της οικονομίας μας με την προώθηση της ανταγωνιστικότητας σε στρατηγικούς τομείς· την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης του ανθρώπινου κεφαλαίου μας και της υλικής υποδομής, με ιδιαίτερη έμφαση στις διασυνδέσεις που έχουν ζωτική σημασία για την ενιαία αγορά μας. Αυτό το Επενδυτικό Σχέδιο αναπτύχθηκε λαμβάνοντας υπόψη τα περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια των εθνικών κυβερνήσεων, ώστε να αποφευχθεί η επιβάρυνση των εθνικών δημόσιων οικονομικών. Η δημοσιονομική υπευθυνότητα αποτελεί μέρος της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης που χρειάζεται η Ευρώπη για την ανάκαμψή της από την κρίση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Σχέδιο στηρίζεται σε λύσεις που είναι διαθέσιμες σε επίπεδο ΕΕ και σε εδραιωμένους φορείς και διαδικασίες που θα επιτρέψουν την άμεση επίτευξη αποτελεσμάτων, καθώς και την αυστηρή εκτέλεση και λογοδοσία. Πλαίσιο 2: Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του Επενδυτικού Σχεδίου για την Ευρώπη Το Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη βασίζεται σε τρία αλληλοενισχυόμενας σκέλη: § Κινητοποίηση τουλάχιστον 315 δισ. ευρώ πρόσθετης επενδυτικής χρηματοδότησης από τώρα έως τα τέλη του 2017. § Στοχευμένες πρωτοβουλίες για να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις ανταποκρίνονται στις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας. § Μέτρα για τη βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος, καθιστώντας πιο ελκυστικές τις επενδύσεις στην Ευρώπη Κινητοποίηση τουλάχιστον 315 δισ. ευρώ πρόσθετης χρηματοδότησης για επενδύσεις σε επίπεδο ΕΕ § Θα συσταθεί ένα νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, σε στενή συνεργασία με την ΕΤΕπ, για τη στήριξη στρατηγικών επενδύσεων ευρωπαϊκής σημασίας και της χρηματοδότησης υψηλού κινδύνου για ΜΜΕ και εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης σε όλη την Ευρώπη. § Τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία θα αξιοποιηθούν πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα γίνεται βέλτιστη χρήση των κεφαλαίων της ΕΕ που απομένουν κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Επίσης σημαίνει την αύξηση της μόχλευσης των κεφαλαίων της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 με τον συνολικό διπλασιασμό του μεριδίου των καινοτόμων μηχανισμών χρηματοδότησης και τη μεγιστοποίηση της χρήσης της ιδιωτικής συγχρηματοδότησης. Μέριμνα ώστε να φθάσει η χρηματοδότηση στην πραγματική οικονομία § Θα δημιουργηθεί σε επίπεδο ΕΕ ένας διαφανής δίαυλος έργων ώριμων για χρηματοδότηση, με βάση την έκθεση του Δεκεμβρίου 2014 μιας ομάδας δράσης της Επιτροπής, της ΕΤΕπ και των κρατών μελών. § Θα συνδυαστούν πηγές εμπειρογνωσίας και τεχνικής βοήθειας σε έναν ενιαίο «κόμβο» επενδυτικών συμβουλών για φορείς προώθησης έργων, επενδυτές και αρχές διαχείρισης. § Η Επιτροπή και η ΕΤΕπ, από κοινού με εθνικές και περιφερειακές αρχές, θα συνεργάζονται με φορείς προώθησης έργων, επενδυτές και θεσμικούς ενδιαφερόμενους φορείς για τη διευκόλυνση σημαντικών επενδυτικών έργων. Βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος § Μέτρα για τη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου, σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να καταστεί σαφές και προβλέψιμο, και να δοθούν κίνητρα για επενδύσεις. § Μέτρα για την ανάπτυξη νέων και εναλλακτικών πηγών μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης για την οικονομία και τη μετάβαση προς την Ένωση Κεφαλαιαγορών. § Μέτρα για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς σε βασικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και η ψηφιακή οικονομία 3. ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΔΕΥΣΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και η εξασφάλιση του ορθού κανονιστικού πλαισίου για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις έχουν καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις μπορούν να συμβάλουν στην προσέλκυση ιδιωτικών παραγωγικών επενδύσεων, ιδίως σε βιομηχανίες δικτύου και σε έξυπνη μεταποίηση όπου οι επενδυτικές ανάγκες είναι μεγάλες. Σε επίπεδο ΕΕ, αυτό απαιτεί περαιτέρω εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και την αποφυγή αδικαιολόγητα επιβαρυντικών ρυθμίσεων, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση και τη διασφάλιση της ποιότητας των επενδύσεων σε έρευνα και καινοτομία. Σε επίπεδο κρατών μελών οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συμπληρώνονται από φιλόδοξη εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και εργασίας. ΑΡΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΕΜΠΟΔΙΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών αποτελεί προτεραιότητα. Με περισσότερα από 500 εκατομμύρια καταναλωτές, η ευρωπαϊκή ενιαία αγορά εξακολουθεί να είναι η ισχυρότερη κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι προσπάθειες πρέπει να εστιαστούν στην περαιτέρω ολοκλήρωση των αγορών αγαθών και υπηρεσιών στις οποίες το δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας, ανάπτυξης και καινοτομίας είναι σημαντικό, τόσο μέσω του Διαδικτύου όσο και εκτός αυτού. Σε αυτήν την προσπάθεια, έχει σημασία να αξιοποιηθούν οι συνέργειες μεταξύ της εύρυθμης λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και της βιομηχανίας. Οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν να επωφεληθούν από μια ολοκληρωμένη ενιαία αγορά που προσφέρει τις ίδιες δυνατότητες όπως και οι εθνικές αγορές τους. Μια βαθύτερη ενιαία αγορά θα έχει οφέλη και στην εξωτερική σκηνή. Θα ενισχύσει τη θέση των ευρωπαϊκών εταιρειών σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, θα προσελκύσει επενδύσεις και θα βελτιώσει την ικανότητα της Ένωσης να δημιουργεί ισχυρότερους δεσμούς με νέα κέντρα παγκόσμιας ανάπτυξης μέσω εμπορικών συμφωνιών που ενισχύουν την κανονιστική σύγκλιση με τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους μας. Η Ψηφιακή Ενιαία Αγορά έχει καθοριστική σημασία για την απασχόληση, την ανάπτυξη και την καινοτομία. Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία μετατρέπεται σε ψηφιακή. Οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) δεν είναι απλώς τομέας, αλλά και το θεμέλιο μιας σύγχρονης καινοτόμου οικονομίας. Μια συνδεδεμένη Ψηφιακή Ενιαία Αγορά θα μπορούσε να αποφέρει οφέλη έως και 260 δισ. ευρώ ετησίως με τη μορφή βελτιώσεων της αποτελεσματικότητας.[5] Η ψηφιακή τεχνολογία εισάγει νέους τρόπους παραγωγής αγαθών και παροχής υπηρεσιών από αυτοκίνητα και χημικές ουσίες μέχρι τη λιανική διανομή και την ενέργεια, αναδιαμορφώνοντας τον τρόπο που εργαζόμαστε και μαθαίνουμε. Η εξασφάλιση μιας καλής θέσης στην ψηφιακή οικονομία θα προσδιορίσει τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και την πορεία για μια νέα ανάπτυξη. Οι ψηφιακές υπηρεσίες έχουν ζωτική σημασία για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των βασικών στρατηγικών υποδομών της Ευρώπης, όπως η ενέργεια και οι σιδηρόδρομοι. Και ακόμη σημαντικότερο, προσφέρει τεράστια οφέλη στην κοινωνία – πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και πληροφορίες, ελευθερία έκφρασης, δημιουργικότητα, καλύτερη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και δημόσιες υπηρεσίες. Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμη Ενιαία Ψηφιακή Αγορά. Μόνο το 14% των ΜΜΕ χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο για την ηλεκτρονική πώληση προϊόντων. Μόνο το 12% των καταναλωτών πραγματοποιεί διασυνοριακές αγορές. Οι πελάτες απογοητεύονται όταν δεν τους παρέχεται πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες σε άλλα κράτη μέλη λόγω περιοριστικών επιχειρηματικών πρακτικών ή νομικών εμποδίων. Μόνο όταν θεσπιστούν κοινοί υψηλής ποιότητας ευρωπαϊκοί κανόνες προστασίας των δεδομένων και όταν αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, οι επιχειρήσεις θα είναι σε θέση να αξιοποιήσουν το πλήρες δυναμικό του ψηφιακού τομέα. Περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές ενέργειας είναι απαραίτητες για την επίτευξη μιας ανθεκτικής ενεργειακής ένωσης με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή σύμφωνα με τους στόχους της Ευρώπης 2020 και το πλαίσιο για το κλίμα και το περιβάλλον με ορίζοντα το 2030, που συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Οκτώβριο του 2014, και για την ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Αυτό απαιτεί τη βελτίωση του σχεδιασμού των αγορών ενέργειας, την ενίσχυση των υφιστάμενων μηχανισμών βάσει της αγοράς και τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των ενεργειακών υποδομών. Με τον τρόπο αυτό, η ενέργεια θα μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερα εντός της ΕΕ, θα εξαλειφθούν οι ενεργειακές νησίδες και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα ενταχθούν στο δίκτυο. Η χρηματοδότηση των απαιτούμενων επενδύσεων θα αποτελέσει σημαντική πρόκληση. Ενώ θα παρασχεθεί σημαντική στήριξη από τα διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία της ΕΕ, απαιτούνται καινοτόμοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί για την τόνωση και τη μόχλευση επενδύσεων για τον εκσυγχρονισμό της ενέργειας και την παροχή κινήτρων για επενδύσεις από τα ιδιωτικά νοικοκυριά στην ενεργειακή απόδοση. Απαιτείται φιλόδοξη δράση για τη διασφάλιση ενός κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ που θα στηρίζει την απασχόληση, την ανάπτυξη και τις επενδύσεις. Η Επιτροπή θα προωθήσει κατά προτεραιότητα τις εργασίες της που άρχισαν κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου 2012 με την έναρξη του προγράμματος βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT) – μια γενική επανεξέταση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Σκοπός του είναι να καταστήσει τη νομοθεσία της ΕΕ λιγότερο επαχθή, απλούστερη και λιγότερο δαπανηρή προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ενισχύει τα κανονιστικά εργαλεία που διαθέτει (εκτίμηση αντικτύπου, αξιολόγηση), σε στενή συνεργασία με τα άλλα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η άρση των κανονιστικών φραγμών που προαναφέρθηκαν θα πρέπει να συμβαδίζει με την ανάπτυξη του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων που δημιουργείται με τη συνεργασία της Επιτροπής και της ΕΤΕπ. ΟΙ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ Σε τελική ανάλυση, για τη στήριξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού μας μοντέλου είναι απαραίτητος ο ανασχηματισμός και ο εκσυγχρονισμός των οικονομιών μας. Είναι σημαντικό όλα τα μέλη της κοινωνίας, και ιδίως οι κοινωνικοί εταίροι, να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο και να στηρίξουν δραστήρια την αλλαγή. Η φιλόδοξη εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και εργασίας μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας, την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, συμβάλλοντας έτσι και στην προώθηση των επενδύσεων. Οι μεταρρυθμίσεις συντελούν σε μια διαρκή διαδικασία επανεξισορρόπησης του αναπτυξιακού μας μοντέλου, ελαχιστοποιούν τις αρνητικές επιπτώσεις της αναγκαίας οικονομικής απομόχλευσης από μέρους του ιδιωτικού τομέα και συμβάλλουν στην πρόληψη των επιζήμιων μακροοικονομικών ανισορροπιών. Επιπλέον, μέσω των αποτελεσμάτων τους στην ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και την απασχόληση, εφόσον έχουν θεσπιστεί οι κατάλληλοι δίαυλοι, μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της γενικής κοινωνικής κατάστασης και τη μείωση της φτώχειας, καθώς και στη βιωσιμότητα του ιδιωτικού και του δημόσιου χρέους. Παρά τα επιτεύγματα ορισμένων κρατών μελών — ιδίως των πιο ευάλωτων — απαιτούνται συμπληρωματικές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες σε όλα τα κράτη μέλη. Όπως έχει αποδειχθεί πρόσφατα στην πράξη, οι φιλόδοξες προσπάθειες οδηγούν σε απτά αποτελέσματα (βλέπε Πλαίσιο 3). Πλαίσιο 3: Παραδείγματα αποτελεσματικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη · Στην Ισπανία, τον Δεκέμβριο του 2013, η κυβέρνηση εξέδωσε νόμο που εγγυάται την ενότητα της αγοράς προς όφελος της ελευθερίας κυκλοφορίας και εγκατάστασης των προσώπων καθώς και της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Ο νόμος είναι ένας φιλόδοξος εξορθολογισμός επικαλυπτόμενων νομοθετημάτων στην Ισπανία, για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού της εγχώριας αγοράς και την τόνωση του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων. Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, η μεταρρύθμιση αυτή αναμένεται να αυξήσει το ΑΕΠ κατά ποσοστό μεγαλύτερο από 1,5% σε βάθος χρόνου. · Η Πορτογαλία θέσπισε ορισμένες μεταρρυθμίσεις για την αγορά εργασίας το διάστημα 2011 έως 2013. Ευθυγραμμίστηκε η προστασία των εργαζομένων που απασχολούνται με σύμβαση ορισμένου και αορίστου χρόνου. Η νομοθεσία για τον χρόνο εργασίας έγινε πιο ευέλικτη και ελήφθησαν μέτρα για την καλύτερη προσαρμογή των μισθών σύμφωνα με την παραγωγικότητα σε επίπεδο επιχείρησης. Θεσπίστηκαν μεταρρυθμίσεις όσον αφορά τα επιδόματα ανεργίας και επεκτάθηκε η επιλεξιμότητα. Η δημόσια υπηρεσία απασχόλησης αναδιοργανώθηκε, επανεξετάστηκαν οι υπάρχουσες ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και προστέθηκαν νέα προγράμματα, καθώς και προγράμματα ειδικά για τη νεολαία. Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε κατά περίπου 2 εκατοστιαίες μονάδες μεταξύ του 2013 και του 2014. · Η Πολωνία δρομολόγησε μια φιλόδοξη μεταρρύθμιση για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα. Ελευθερώθηκε η πρόσβαση σε 50 επαγγέλματα — συμπεριλαμβανομένων των δικηγόρων, των συμβολαιογράφων, των κτηματομεσιτών και των οδηγών ταξί — με την πρώτη φάση της μεταρρύθμισης το 2013. Τον Απρίλιο του 2014, το Κοινοβούλιο της Πολωνίας εξέδωσε αποφάσεις για άλλα 91 επαγγέλματα και για τις αρχές του 2015 προβλέπεται η ελευθέρωση 101 επιπλέον επαγγελμάτων. · Η Ιταλία εφάρμοσε ένα σύνολο μέτρων το 2013 με στόχο την τόνωση του ανταγωνισμού και της διαφάνειας στις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Οι πρωτοβουλίες που ανέλαβε η ιταλική κυβέρνηση συνέβαλαν στην αντιμετώπιση του μακροχρόνιου ζητήματος των υψηλών ενεργειακών τιμών στην Ιταλία και, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, έχουν συμβάλει στη μείωση των τιμών για τους τελικούς χρήστες. Για το 2015, η Επιτροπή συνιστά να εστιαστεί η προσοχή σε έναν αριθμό βασικών μεταρρυθμίσεων. Οι επιλεγέντες τομείς έχουν σημασία για όλα τα κράτη μέλη, αν και τα ακριβή μέτρα που πρέπει να ληφθούν θα διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Εντός της ζώνης του ευρώ, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στον καλύτερο συντονισμό ορισμένων από αυτές τις μεταρρυθμίσεις ώστε να ενισχυθούν οι θετικές συνέργειες και να αποφευχθούν οι αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις. Οι τομείς στους οποίους ενδείκνυνται μεταρρυθμίσεις είναι οι εξής: 1. Βελτίωση της δυναμικής των αγορών εργασίας και αντιμετώπιση του υψηλού επιπέδου ανεργίας. Η πιο ανταγωνιστικές και ανθεκτικές χώρες είναι εκείνες στις οποίες οι εταιρείες και οι επιχειρηματίες εκτιμούν και επενδύουν περισσότερο στη συνεχή ανάπτυξη δεξιοτήτων και στις οποίες η καινοτομία ενθαρρύνεται και οι πολίτες μπορούν να κινούνται εύκολα μεταξύ των επαγγελμάτων, των τομέων και/ή των περιφερειών. Οι κανόνες για την προστασία της απασχόλησης και οι θεσμοί πρέπει να παρέχουν το κατάλληλο περιβάλλον για την ενθάρρυνση των προσλήψεων, προσφέροντας ταυτόχρονα σύγχρονα επίπεδα προστασίας τόσο σε αυτούς που έχουν ήδη απασχόληση όσο και σε εκείνους που αναζητούν εργασία. Τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για να αρθούν τα εμπόδια στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, εφόσον απαιτείται με τη μεταρρύθμιση των συστημάτων επίλυσης εργασιακών διαφορών. Θα πρέπει να εντατικοποιηθούν οι μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στη μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στην εργασία, με σκοπό να ενισχυθεί η τόνωση της απασχόλησης. Η μείωση του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας μπορεί να συμβάλει στην άρση των εμποδίων στην απασχόληση που αντιμετωπίζουν όσοι είναι σήμερα άνεργοι, υποαπασχολούνται ή εργάζονται με σύμβαση ορισμένου χρόνου, και να διευκολύνει τη κινητικότητα της εργασίας προς τα πάνω. Η ΕΕ χρειάζεται ειδικευμένο εργατικό δυναμικό σε αναπτυσσόμενους τομείς όπως η ψηφιακή οικονομία, οι πράσινοι τομείς και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Η εκπαίδευση διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εξασφάλιση δεξιοτήτων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η επαγγελματική κατάρτιση και τα συστήματα «διττής εκπαίδευσης» θα πρέπει να αναβαθμιστούν προκειμένου οι νέοι να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες. Η διά βίου μάθηση θα πρέπει να καταστεί βασική προτεραιότητα μέσω της κινητοποίησης φορέων τόσο του δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα, με ευρύτερη πρόσβαση για όλες τις ηλικίες και για όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Είναι επίσης αναγκαία η καλύτερη εκτίμηση των αναγκών σε δεξιότητες σε περιφερειακό και τομεακό επίπεδο. Ειδικότερα, η κατάσταση των νέων και των μακροχρόνια ανέργων απαιτεί αποφασιστική δράση. Τα συστήματα παροχών πρέπει να συνδυάζουν ένα ικανοποιητικό εισόδημα αντικατάστασης με υπηρεσίες ενεργοποίησης και στήριξης, που πρέπει να παρέχονται με γνώμονα τις ατομικές ανάγκες και μέσω ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης. Πρέπει να εξαλειφθούν τα φορολογικά αντικίνητρα για την αναζήτηση απασχόλησης. Η «εγγύηση για τη νεολαία» αντιπροσωπεύει μια φιλόδοξη προσπάθεια που συνδυάζει διάφορα μέσα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων. Ωστόσο, τα διαθέσιμα κεφάλαια, συμπεριλαμβανομένων των 6,4 δισεκατομμυρίων ευρώ από την πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη, και να ενισχυθούν με εθνικά μέσα. Έχουν εγκριθεί μόνο τρία επιχειρησιακά προγράμματα αξίας 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Λιθουανία που επιτρέπουν πληρωμές προχρηματοδότησης σε αυτές τις χώρες. Για να καταστεί δυνατή η έγκριση των περισσότερων από τα σχετικά επιχειρησιακά προγράμματα μέχρι τα τέλη του έτους, τα κράτη μέλη πρέπει να απαντήσουν στις παρατηρήσεις της Επιτροπής το συντομότερο δυνατό. Κατά μέσο όρο, υπάρχουν περίπου 2 εκατομμύρια κενές θέσεις εργασίας στην ΕΕ. Παρόλο που υπάρχουν όρια στη γεωγραφική κινητικότητα, φαίνεται ότι οι εργαζόμενοι δεν εκμεταλλεύονται πλήρως τις ευκαιρίες της ελεύθερης κυκλοφορίας. Για να αρθούν τα εμπόδια θα χρειαστεί να διευρυνθούν οι δυνατότητες μεταφοράς των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων σε όλη την ΕΕ και να βοηθηθούν οι εργαζόμενοι να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές σχετικά με την κινητικότητα, παραδείγματος χάρη μέσω του δικτύου EURES. Συγχρόνως, πρέπει να ληφθούν μέτρα κατά της κατάχρησης των υφιστάμενων κανόνων και για να αποτραπεί η μόνιμη «διαρροή εγκεφάλων» από ορισμένες περιοχές. Καθοριστική σημασία θα έχει η ενίσχυση της συνεργασίας στην ΕΕ για την ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών. Για να υπάρχει υψηλό επίπεδο απασχόλησης οι πραγματικοί μισθοί πρέπει να συμβαδίζουν με τις εξελίξεις της παραγωγικότητας, τόσο σε επίπεδο επιχείρησης και όσο κλάδου. Μερικά κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τη διόρθωση των προ της κρίσης τάσεων των μισθών, με αποτέλεσμα οι μισθοί να αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων είναι καθοριστικός. Οι συλλογικές συμβάσεις θα πρέπει να επιτρέπουν κάποιο βαθμό ευελιξίας προβλέποντας διαφοροποιημένες αυξήσεις μεταξύ των διάφορων κλάδων, καθώς και εντός των κλάδων, ανάλογα με τις συγκεκριμένες εξελίξεις της παραγωγικότητας. 2. Οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα των συντάξεων Σε όλη την ΕΕ θα πρέπει να εξασφαλιστεί τόσο η βιωσιμότητα όσο και η επάρκεια των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν προβεί σε μεταρρύθμιση των δημόσιων συνταξιοδοτικών συστημάτων τα τελευταία έτη, ούτως ώστε τα συστήματα αυτά να τεθούν σε μια πιο υγιή βάση που να επιτρέπει την αντιμετώπιση της γήρανσης της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Ωστόσο, όπως φαίνεται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2014, σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνται περαιτέρω μεταρρυθμίσεις για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και η οικονομική βιωσιμότητα των συντάξεων. Ταυτόχρονα, η επάρκεια των συστημάτων συνταξιοδότησης πρέπει να διατηρηθεί, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ένα αξιοπρεπές επίπεδο εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση. Λόγω της αύξησης του προσδόκιμου ζωής, σε πολλές χώρες θα πρέπει να υιοθετηθεί μια πιο δυναμική άποψη για την ηλικία στην οποία οι εργαζόμενοι θα μπορούν να συνταξιοδοτούνται, μεταξύ άλλων με την πιο συστηματική σύνδεση της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής ώστε να εξασφαλιστεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της διάρκειας του εργασιακού και του συντάξιμου βίου. 3. Ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Οι μηχανισμοί κοινωνικής προστασίας θα πρέπει να είναι αποτελεσματικοί και επαρκείς σε όλα τα στάδια της ζωής ενός ατόμου. Υπάρχει ανάγκη απλούστερων και καλύτερα στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών οι οποίες θα συμπληρώνονται από οικονομικά προσιτές, ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας των παιδιών και εκπαίδευσης, μέτρα για την πρόληψη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, επαγγελματική κατάρτιση και συνδρομή κατά την απασχόληση, στεγαστικά επιδόματα και εύκολα προσβάσιμες υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Τα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης πρέπει να μεταρρυθμιστούν ώστε να παρέχεται ποιοτική περίθαλψη μέσω αποτελεσματικών δομών, περιλαμβανομένων των υπηρεσιών ηλεκτρονικής υγείας. 4. Βελτίωση της ευελιξίας των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών. Ο εκσυγχρονισμός της λειτουργίας των βιομηχανιών δικτύου, η αναβάθμιση των υποδομών και το περαιτέρω άνοιγμα τομέων παροχής υπηρεσιών εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση για τα περισσότερα κράτη μέλη, όπως διαπιστώνεται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που απευθύνθηκαν στα κράτη μέλη το 2014, οι οποίες δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα μέτρα για τη βελτίωση της λειτουργίας των βιομηχανιών δικτύου και στην ενίσχυση του ανταγωνισμού στους τομείς των προϊόντων και των υπηρεσιών, ιδίως δε όσον αφορά τα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα. Η αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας για τους καταναλωτές μπορεί επίσης να αυξήσει την εμπιστοσύνη και να δημιουργήσει ζήτηση στην ενιαία αγορά. Η νομοθεσία της ΕΕ παρέχει ένα πλαίσιο για τον εκσυγχρονισμό σε εθνικό επίπεδο και για να καταστεί η Ευρώπη ελκυστικότερη και ανταγωνιστική ως σύνολο. Τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει πολλές μεταρρυθμίσεις στον τομέα των υπηρεσιών μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας για τις υπηρεσίες το 2006, αλλά πρόσφατα η πρόοδος που σημειώθηκε ήταν πιο άνιση. Η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για τις υπηρεσίες θα βελτιώσει σημαντικά τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών και θα αποφέρει οικονομικό όφελος μέχρι και 1,6% του ΑΕΠ της ΕΕ σε μακροπρόθεσμη βάση, επιπλέον του 0,8% του ΑΕΠ της ΕΕ, βάσει του σημερινού επιπέδου εφαρμογής.[6] Ο μεγάλος αριθμός εξαιρέσεων που εξακολουθεί να υπάρχει συνολικά από τις γενικές αρχές που προβλέπονται στην οδηγία, σε συνδυασμό με τις χρονοβόρες διαδικασίες εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων σε αρκετά κράτη μέλη, συνεχίζουν να αποτελούν τροχοπέδη για την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας και δεν επιτρέπουν την αξιοποίηση όλων των οφελών που προσφέρει. Η επιτάχυνση των εθνικών μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να εστιάζεται στην άρση των ακόλουθων φραγμών: i) δυσανάλογες και αδικαιολόγητες απαιτήσεις αδειοδότησης σε ορισμένα κράτη, ιδίως όσον αφορά τη νομική μορφή και τις απαιτήσεις για την κατοχή συμμετοχικών τίτλων· ii) έλλειψη σαφήνειας της εγχώριας νομοθεσίας όσον αφορά τους κανόνες που ισχύουν για επιχειρήσεις που προσφέρουν διασυνοριακές υπηρεσίες· iii) έλλειψη αμοιβαίας αναγνώρισης· iv) επαχθείς διοικητικές διαδικασίες, με περιθώρια βελτίωσης των επιδόσεων των ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης· iv) άνιση πρόοδος όσον αφορά την εν εξελίξει αμοιβαία αξιολόγηση των επαγγελματικών κανονισμών και τις μεταρρυθμίσεις των νομοθετικά κατοχυρωμένων επαγγελμάτων· v) λοιποί φραγμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να εργάζεται σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη για την άρση αυτών των εμποδίων.[7] 5. Βελτίωση των συνθηκών πλαισίωσης για τις επενδύσεις των επιχειρήσεων. Οι προσπάθειες για την βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος ώστε να καταστεί ευνοϊκότερο για τις επενδύσεις είναι καίριας σημασίας για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, ιδίως στα κράτη μέλη με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια για τη διενέργεια δημόσιων επενδύσεων. Οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η διακυβέρνηση των κρατικών επιχειρήσεων θα πρέπει να σχεδιάζονται προσεκτικά ώστε οι δημόσιες δαπάνες και οι ιδιωτικές επενδύσεις να καταστούν αποδοτικότερες. Οι δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να ανοίξουν περισσότερο, ιδίως με τη χρησιμοποίηση της ενωσιακής νομοθεσίας. Αυτό προϋποθέτει επίσης την ενίσχυση των διοικητικών ικανοτήτων των αναθετουσών αρχών σε επίπεδο σχεδιασμού και υλοποίησης, ιδίως μέσω των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, απαιτείται επίσης βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών και μεγαλύτερη διαφάνεια. Η αποτελεσματική ανακατανομή των πόρων προϋποθέτει επίσης την καλή λειτουργία των πλαισίων αφερεγγυότητας. 6. Βελτίωση της ποιότητας των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ). Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των επενδύσεων Ε&Κ σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο δεδομένου ότι μπορούν να δώσουν το έναυσμα για βιώσιμη ανάπτυξη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στις δημόσιες επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, διασφαλίζοντας την αποτελεσματικότητα και τη μόχλευσή τους όσον αφορά τις ιδιωτικές επενδύσεις. Τα κράτη μέλη πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητα των φορέων Ε&Κ, στην ανάπτυξη της στρατηγικής τους και στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής που εφαρμόζουν, καθώς και στα προγράμματά τους. Ταυτόχρονα, πρέπει να διατηρήσουν τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων για να εξασφαλιστεί ένα ευνοϊκό επενδυτικό περιβάλλον, το οποίο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για επιχειρηματικές επενδύσεις σε Ε&Κ και για ταχέως αναπτυσσόμενες καινοτόμες ΜΜΕ. 7. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Οι δημόσιες διοικήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την πρόκληση της επίτευξης «περισσότερων με λιγότερα μέσα», δηλαδή την ικανοποίηση των δημόσιων αναγκών σε καιρούς πενιχρών προϋπολογισμών, τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος με ελάφρυνση της διοικητικής και κανονιστικής επιβάρυνσης για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες, και την προσαρμογή στις ανάγκες της ψηφιακής οικονομίας. Αυτό εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση στη συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει μια σειρά θεσμικών ή εδαφικών μεταρρυθμίσεων, με τον διττό στόχο της εξοικονόμησης πόρων μέσω του εξορθολογισμού της οργάνωσής τους και της εξασφάλισης μιας ομαλής διαδικασίας λήψης αποφάσεων και εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων μέσω της αποσαφήνισης των αρμοδιοτήτων των διαφόρων θεσμικών ή κυβερνητικών επιπέδων. Επιπλέον, όπως και το πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT) που εφαρμόζεται σε επίπεδο ΕΕ, τα περισσότερα κράτη μέλη πρέπει να επιδιώξουν την απλούστευση και μια περισσότερο ψηφιακή προσέγγιση της δημόσιας διοίκησης. Η εξάλειψη της γραφειοκρατίας και των ρυθμιστικών εμποδίων οδηγεί σε μια πιο ποιοτική, απλή και προσιτή νομοθεσία και προετοιμάζει το έδαφος για ένα περιβάλλον περισσότερο φιλικό για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες, το οποίο με τη σειρά του ενισχύει τις επενδύσεις. Από αυτή την άποψη, η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και η δικαιοσύνη των ανεξάρτητων δικαστικών συστημάτων αποτελεί επίσης σημαντικό προαπαιτούμενο. Υπάρχει σαφής ανάγκη αντιμετώπισης θεμάτων όπως η διάρκεια των διαδικασιών, ο αριθμός των υποθέσεων που εκκρεμούν, η ανεπαρκής χρήση των ΤΠΕ, η προώθηση εναλλακτικών μηχανισμών επίλυσης διαφορών και η ανεξαρτησία των δικαστικών συστημάτων 4. Η ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ Λαμβάνοντας υπόψη τη ραγδαία αύξηση των επιπέδων των ελλειμμάτων και του χρέους σε όλη την ΕΕ κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, χρειάστηκε εκτεταμένη δημοσιονομική εξυγίανση για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών των κρατών μελών και να τεθεί τέρμα στον φαύλο κύκλο μεταξύ των εξελίξεων του δημόσιου χρέους και της χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Χάρη στις σημαντικές προσαρμογές που αναλήφθηκαν τα τελευταία έτη κατέστη δυνατή η μείωση των ελλειμμάτων και η σταθεροποίηση των επιπέδων του δημόσιου χρέους στην ΕΕ. Η σημαντική μείωση του αριθμού των χωρών που υπόκεινται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος – μειώθηκαν σε 11 το 2013 από 24 το 2011 – αντικατοπτρίζει αυτές τις βελτιώσεις της δημοσιονομικής κατάστασης. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός στην ΕΕ αναμένεται τώρα να παραμείνει ουδέτερος τα προσεχή έτη, πράγμα που σημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική δεν θα αποτελεί πλέον ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη. Ωστόσο, το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να είναι πολύ αυξημένο και το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με υψηλό εξωτερικό χρέος, καθιστά τις οικονομίες πιο ευάλωτες σε δυσμενείς αναταράξεις και λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ανάπτυξη. Τέτοιες ανισορροπίες μπορεί να αποτελέσουν απειλή για την ομαλή λειτουργία της ζώνης του ευρώ στο σύνολό της. Η πορεία αύξησης του δημόσιου χρέους πρέπει να αντιστραφεί τα προσεχή έτη, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις των κρατών μελών βάσει του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τον συνδυασμό υπεύθυνων φορολογικών πολιτικών και οικονομικής ανάπτυξης. Πρώτον, ο ρυθμός της δημοσιονομικής προσαρμογής θα πρέπει να διαφοροποιείται ανάλογα με τις δημοσιονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα διάφορα κράτη μέλη. Ενώ εκείνα που αντιμετωπίζουν προκλήσεις βιωσιμότητας θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειες εξυγίανσης, τα κράτη μέλη που έχουν δημοσιονομικά περιθώρια θα πρέπει να τα χρησιμοποιήσουν για τη στήριξη της ανάπτυξης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να κάνουν πλήρη χρήση των πρόσφατα ενισχυμένων εθνικών δημοσιονομικών πλαισίων για να καθορίσουν και να παραμείνουν στη σωστή δημοσιονομική πορεία. Δεύτερον, η σύνθεση των δημοσιονομικών στρατηγικών πρέπει να είναι σχεδιασμένη κατά τρόπο που ευνοεί την ανάπτυξη. Σε αρκετές χώρες, εφόσον εξακολουθεί να συνάδει με τις ανάγκες εξυγίανσης, η έμφαση στη συγκράτηση των δαπανών, ενδεχομένως σε συνδυασμό με περικοπές των πλέον στρεβλωτικών φόρων, μπορεί να συμβάλει στην τόνωση της ανάπτυξης και των επενδύσεων. Πλαίσιο 4: Υπεύθυνη ευνοϊκή για την ανάπτυξη δημοσιονομική εξυγίανση Ο τρόπος με τον οποίο τα κράτη μέλη χειρίστηκαν την δημοσιονομική εξυγίανση δεν ήταν πολύ ευνοϊκός για την ανάπτυξη. Επικεντρώθηκαν υπερβολικά στην αύξηση της φορολογίας, επιλογή που δεν είναι η καλύτερη δυνατή στα περισσότερα κράτη μέλη στα οποία η φορολογική επιβάρυνση είναι ήδη πολύ υψηλή. Στο σκέλος των δαπανών των εθνικών προϋπολογισμών, οι δημόσιες επενδύσεις αποτέλεσαν τον βασικό στόχο των περικοπών, παρά τις δυνατότητες ανάπτυξης που προσφέρουν μεταξύ των δημοσιονομικών δαπανών. Ταυτόχρονα, σε ορισμένα κράτη μέλη τόσο το μέγεθος της απαιτούμενης δημοσιονομικής προσαρμογής και όσο και η δυναμική της χρηματοπιστωτικής κρίσης καθιστούσαν απαραίτητη την προσφυγή σε άμεσες λύσεις. Με την υποχώρηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης και τον μετριασμό του ρυθμού εξυγίανσης, άρχισε να βελτιώνεται η σύνθεση των δημοσιονομικών μέτρων. Αυτό άρχισε ήδη να γίνεται αισθητό το 2014 και μπορεί να διαπιστωθεί επίσης στα σχέδια προϋπολογισμών για το 2015. Η μείωση των επενδυτικών δαπανών άρχισε να επιβραδύνεται, ενώ η σύνθεση των εσόδων καθίσταται πιο φιλική για την ανάπτυξη. Ειδικότερα, στα σχέδια προϋπολογισμών για το 2015 περιλαμβάνονται ορισμένα ευνοϊκά φορολογικά μέτρα που μειώνουν τη φορολογική επιβάρυνση στην εργασία, αν και η εμβέλειά τους είναι περιορισμένη σε σχέση τις προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Από την πλευρά των εσόδων, είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ένα αποτελεσματικό και φιλικό προς την ανάπτυξη φορολογικό σύστημα. Η απασχόληση και η ανάπτυξη μπορούν να ενισχυθούν με τη μετατόπιση του φορολογικού βάρους από την εργασία σε άλλες κατηγορίες φόρων που είναι λιγότερο επιζήμιες για την ανάπτυξη, όπως οι περιοδικοί φόροι επί της ακίνητης περιουσίας, οι περιβαλλοντικοί φόροι και οι φόροι κατανάλωσης, λαμβανομένων υπόψη των δυνητικών διανεμητικών αποτελεσμάτων μιας τέτοιας στροφής. Η υψηλή φορολογική επιβάρυνση της εργασίας αποτελεί μακροχρόνιο πρόβλημα στην Ευρώπη με διαφορές της τάξης του 40% μεταξύ των κρατών μελών στο κόστος πρόσληψης εργαζομένων με τον μέσο μισθό και στις καθαρές αποδοχές των εργαζομένων. Η διεύρυνση των φορολογικών βάσεων, η απλούστευση και η ενισχυμένη διαφάνεια μπορούν επίσης να συμβάλουν στην αύξηση της αποδοτικότητας του φορολογικού συστήματος και τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, καθώς και στην καταπολέμηση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού. Στο σκέλος των δαπανών, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις παραγωγικές δημόσιες επενδύσεις και στα πιο ευνοϊκά για την ανάπτυξη στοιχεία των τρεχουσών δαπανών, ενώ η ταχεία λήψη αποφάσεων με βάση το προτεινόμενο από την Επιτροπή Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη θα βοηθήσει στη στήριξη αυτών των προτεραιοτήτων. Τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας θα πρέπει να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αναλογεί για την καταπολέμηση της φτώχειας και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων προγραμμάτων δαπανών όσον αφορά την επίτευξη των στόχων τους θα πρέπει να ενισχυθεί με τη θέσπιση μεταρρυθμίσεων και άλλων μέτρων, όπως η επανεξέταση των κρατικών δαπανών. Τουλάχιστον οκτώ κράτη μέλη πραγματοποιούν τη στιγμή αυτή ή ολοκλήρωσαν πρόσφατα κάποια μορφή επανεξέτασης των δημόσιων δαπανών: το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιρλανδία, η Δανία, η Ισπανία και η Σουηδία. Η ευρύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων και της εμπειρίας που αποκτήθηκε από τις εν λόγω επανεξετάσεις εντάσσεται στο συνολικό σύστημα διακυβέρνησης. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης αποτελεί το σωστό πλαίσιο που επιτρέπει την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη σε συνθήκες βιώσιμων δημόσιων οικονομικών, με την ευελιξία που ενδεχομένως απαιτείται. Δίνει έμφαση στις εξελίξεις του προϋπολογισμού σε διαρθρωτικούς όρους και όχι μόνο στο ονομαστικό έλλειμμα. Αυτό επιτρέπει να μην συνυπολογίζονται οι εξελίξεις που βρίσκονται εκτός του ελέγχου της κυβέρνησης, είτε αυτές είναι αρνητικές (π.χ. ασύμμετρες κρίσεις) είτε θετικές (π.χ. έκτακτα έσοδα). Αυτό σημαίνει ότι έχουμε καλύτερη εικόνα της υποκείμενης δημοσιονομικής θέσης. Τα κράτη μέλη αξιολογούνται χωριστά, λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη οικονομική τους κατάσταση και τις εθνικές προκλήσεις που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού, ιδίως όσον αφορά τις πολιτικές στον τομέα των συντάξεων και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, καθώς και το επίπεδο του δημοσίου χρέους. 5. ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΑΣ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΕΡΟ ΚΑΙ ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ Η ΑΝΑΛΗΨΗ ΕΥΘΥΝΗΣ Η παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης δρομολογεί τον ετήσιο κύκλο οικονομικής διακυβέρνησης που είναι γνωστός ως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Συνδυάζει παρακολούθηση των δημοσιονομικών, μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ πριν καταρτιστούν για το επόμενο έτος οι εθνικοί προϋπολογισμοί και ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις. Από το 2011, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο χρησιμοποιείται για την εκκίνηση και τον προσανατολισμό σημαντικών δημοσιονομικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη. Παράλληλα με την παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης, η Επιτροπή διενήργησε επανεξέταση της νομοθετικής δέσμης του «εξάπτυχου» και του «δίπτυχου» που ενίσχυσε την οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ.[8] Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο έχει καταστεί σημαντικό μέσο υλοποίησης μεταρρυθμίσεων τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συντονίζουν τις οικονομικές τους πολιτικές και τις προσπάθειές τους για την προώθηση της απασχόλησης, της ανάπτυξης και των επενδύσεων. Ωστόσο, όπως διαπίστωσε η Επιτροπή[9] η ανάληψη ευθύνης εξακολουθεί να μην είναι απόλυτη, με αποτέλεσμα τη μη ικανοποιητική εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων, ιδίως στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Εν όψει των οικονομικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, η Επιτροπή θεωρεί ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για τον εξορθολογισμό και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου· πρέπει να γίνει αποτελεσματικότερο με την ενίσχυση της εστίασης, της σαφήνειάς του και του πολιτικού ρόλου του για το μέλλον, σύμφωνα με την ολοκληρωμένη προσέγγιση που παρουσιάζεται στην παρούσα Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο στη νέα του μορφή θα πρέπει να στοχεύει στον αποτελεσματικότερο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ μέσω αυξημένης λογοδοσίας και μεγαλύτερης ανάληψης ευθύνης από όλους τους φορείς (βλέπε παράρτημα). Ο εξορθολογισμός του Εξαμήνου αποσκοπεί στην μεγαλύτερη ανάληψη πολιτικής ευθύνης, στην αύξηση της λογοδοσίας και στην αποδοχή της διαδικασίας, προκειμένου να ενισχυθεί η αξιοπιστία και η συγκρισιμότητα μεταξύ των κρατών μελών και να βελτιωθεί η εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων. Η συζήτηση για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο έχει επίσης σημασία ενόψει της ενδιάμεσης επανεξέτασης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», που θα παρουσιαστεί για συζήτηση κατά το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2015. Μετά την ανακοίνωση για τον απολογισμό της εφαρμογής της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Μάρτιο[10] και με βάση τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης, την περίληψη των συζητήσεων στο Συμβούλιο και τις παρατηρήσεις που λήφθηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη, η Επιτροπή έχει αρχίσει την ενδιάμεση επανεξέταση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και θα παρουσιάσει τις ιδέες της στις αρχές του 2015. Για να αντιμετωπίσει η ΕΕ με επιτυχία την πρόκληση της απασχόλησης και της ανάπτυξης θα πρέπει να υπάρξει ευρεία συναίνεση ως προς την ορθή κατεύθυνση πολιτικής και ισχυρή υποστήριξη των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών από τους ενδιαφερομένους φορείς. Αυτό σημαίνει ότι τα εθνικά Κοινοβούλια, οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο στην εφαρμογή των πολιτικών που αποφασίζονται σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο. Για τη μεγαλύτερη εμπλοκή των εθνικών Κοινοβουλίων στη διαδικασία, κάθε χρόνο, τα εθνικά Κοινοβούλια και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συναντώνται στη διάρκεια της Κοινοβουλευτικής Εβδομάδας και συζητούν το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο με τη συμμετοχή της Επιτροπής. Υπάρχει επίσης σαφής ανάγκη παρακολούθησης της κοινωνικής προόδου και του αντίκτυπου των μεταρρυθμίσεων σε βάθος χρόνου. Έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες για την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Ειδικότερα, στη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών έχουν συμπεριληφθεί δείκτες απασχόλησης και κοινωνικοί δείκτες και θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως για την καλύτερη κατανόηση της αγοράς εργασίας, των κοινωνικών εξελίξεων και των κινδύνων τους. Η Επιτροπή θα φροντίσει επίσης οι κοινωνικοί εταίροι της Ευρώπης να συμμετέχουν περισσότερο στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Ενώ οι πρώτες ιδέες θα δοκιμαστούν και θα εφαρμοστούν κατά το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2015, τους προσεχείς μήνες θα υποβληθούν και άλλες προτάσεις στο πλαίσιο των εργασιών για την εμβάθυνση της οικονομικής διακυβέρνησης, υπό τον συντονισμό του Προέδρου της Επιτροπής, από κοινού με τους Προέδρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωομάδας.[11] 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για ένα νέο ξεκίνημα στη χάραξη της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ. Στην Ετήσια Επισκόπηση της Ανάπτυξης για το 2015, η Επιτροπή προτείνει η ΕΕ να ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην οικονομική πολιτική, που διαρθρώνεται γύρω από τρεις κύριους άξονες, στους οποίους πρέπει να αναληφθούν δράσεις από κοινού: προώθηση των επενδύσεων, επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και εφαρμογή υπεύθυνης δημοσιονομικής εξυγίανσης που ευνοεί την ανάπτυξη. Ως ζήτημα προτεραιότητας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εγκρίνουν το Επενδυτικό Σχέδιο ύψους 315 δισεκατομμυρίων ευρώ που προτείνεται στο πλαίσιο της παρούσας Ετήσιας Επισκόπησης της Ανάπτυξης. Θα πρέπει να δεσμευτούν να προβούν στις απαραίτητες νομοθετικές τροποποιήσεις που απαιτούνται για τη σύσταση του προτεινόμενου νέου ταμείου πριν από το τέλος του Ιουνίου 2015. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να δεσμευτούν, τουλάχιστον να διπλασιάσουν συνολικά τη χρήση καινοτόμων χρηματοδοτικών μηχανισμών για την υλοποίηση έργων στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων κατά τα επόμενα τρία έτη. Ανάλογα με την κατάσταση κάθε κράτους μέλους, η προτεινόμενη ολοκληρωμένη προσέγγιση θα πρέπει να εφαρμοστεί σε εθνικό επίπεδο με την αντιμετώπιση των δυσκαμψιών της αγοράς εργασίας ώστε να μειωθούν τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, τη συνέχιση της μεταρρύθμισης των συνταξιοδοτικών συστημάτων, τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, τη βελτίωση της ευελιξίας των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών, τη βελτίωση των συνθηκών πλαισίωσης για τις επενδύσεις επιχειρήσεων, τη βελτίωση της ποιότητας των επενδύσεων σε έρευνα, καινοτομία, εκπαίδευση και κατάρτιση και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να συμβάλουν ενεργά στην υλοποίηση των εθνικών μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων. Η μεγαλύτερη συμμετοχή των εθνικών Κοινοβουλίων, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων φορέων στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο είναι απαραίτητη προκειμένου να αυξηθεί η εθνική ανάληψη ευθύνης και η λογοδοσία. Ο εξορθολογισμός του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2015 θα είναι το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Η προτεινόμενη ολοκληρωμένη προσέγγιση απαιτεί την ανάληψη ηγετικού πολιτικού ρόλου από τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με όλους τους φορείς για να εξασφαλίσει την επάνοδο της Ευρώπης σε πορεία βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Εξορθολογισμός και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αφορά τον ετήσιο κύκλο συντονισμού της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής με τον οποίο παρέχεται καθοδήγηση στα κράτη μέλη προτού λάβουν πολιτικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο. Η καθοδήγηση παρέχεται στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και της Διαδικασίας Μακροοικονομικών Ανισορροπιών. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο χρησιμεύει επίσης για την εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αρχίζει κάθε χρόνο με τη δημοσίευση από την Επιτροπή της Ετήσιας Επισκόπησης για την Ανάπτυξη. Παρουσιάζει τις γενικές οικονομικές προτεραιότητες για την ΕΕ. Αποτελεί αντικείμενο συζήτησης με τα άλλα θεσμικά όργανα και τροφοδοτεί τη συζήτηση που καταλήγει στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Τα κράτη μέλη παρουσιάζουν τα ετήσια προγράμματά τους την άνοιξη κάθε έτους. Στη συνέχεια, η Επιτροπή διατυπώνει ειδικές ανά χώρα συστάσεις για κάθε κράτος μέλος, με βάση την αξιολόγηση των εθνικών οικονομικών καταστάσεων και προγραμμάτων. Καλύπτονται όλοι οι σχετικοί τομείς πολιτικής: δημοσιονομική πολιτική, μακροοικονομία και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Οι συστάσεις συζητούνται στο Συμβούλιο και εγκρίνονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, πριν την οριστική τους έγκριση από το Συμβούλιο. Οι συστάσεις θα πρέπει να αντανακλώνται στα σχέδια δημοσιονομικών προγραμμάτων και πολιτικών των κρατών μελών για το επόμενο έτος και θα πρέπει να εφαρμόζονται το προσεχές δωδεκάμηνο. Ενώ το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο έχει ενισχύσει τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ, η περιορισμένη εφαρμογή και ενίοτε η μη εφαρμογή βασικών ανά χώρα συστάσεων έχει θέσει υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητά του. Με τον εξορθολογισμό και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου θα πρέπει να αξιοποιηθούν τα ισχυρά σημεία της διαδικασίας και να διορθωθούν οι αδυναμίες της, με την απλοποίηση διαφόρων σταδίων και των αποτελεσμάτων τους, τη βελτίωση της συνεργασίας και του διαλόγου με τα κράτη μέλη, τον περιορισμό των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων, την ενίσχυση του πολυμερούς χαρακτήρα της διαδικασίας και με την αυξημένη ανάληψη ευθύνης σε όλα τα επίπεδα. Απλούστευση των εγγράφων που συντάσσει η Επιτροπή και περισσότερη ανατροφοδότηση σχετικά με την ανάλυση της Επιτροπής. Η πρακτική από κοινού παρουσίασης της Ετήσιας Επισκόπησης της Ανάπτυξης και της Έκθεσης του Μηχανισμού Επαγρύπνησης το φθινόπωρο κρίνεται ικανοποιητική, καθώς τα δύο έγγραφα αλληλοσυμπληρώνονται και προσδιορίζουν τη συνολική προσέγγιση της ΕΕ για το προσεχές έτος. Ωστόσο, τα δύο βασικά έγγραφα ειδικά για τις χώρες που καταρτίζονται σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας, δηλαδή τα έγγραφα εργασίας που συνοδεύουν τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις και οι εμπεριστατωμένες εκθέσεις που καταρτίζονται ως συνέχεια της Έκθεσης του Μηχανισμού Επαγρύπνησης, παρουσιάζονται επί του παρόντος σε δύο διαφορετικά χρονικά σημεία την άνοιξη. Μια συνολική ενιαία οικονομική αξιολόγηση ανά κράτος μέλος στην οποία παρέχονται οι βάσεις για τις συστάσεις που θα απευθυνθούν στα κράτη μέλη θα βελτίωνε τη συνοχή της διαδικασίας και θα μείωνε τον διοικητικό φόρτο. Αν προβλεπόταν η δημοσίευση των εγγράφων αυτών νωρίτερα – για παράδειγμα τον Μάρτιο – θα υπήρχε μεγαλύτερη διαφάνεια και ενδεχομένως ανατροφοδότηση για την ανάλυση της Επιτροπής. Εξορθολογισμός των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων των κρατών μελών: Οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων που επιβάλλονται στα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι αναλογικές και να έχουν σαφή προστιθέμενη αξία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόζουν την προσέγγιση «tell only once», με την οποία χρησιμοποιούνται από κοινού και εκ νέου οι διαθέσιμες πληροφορίες που συγκεντρώνονται με έγγραφα και επί τόπου αποστολές, ενώ οι εργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο εστιάζονται στην ανάλυση και την επικαιροποίηση του υλικού αυτού. Τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε επίπεδο επικοινωνίας και ανάληψης ευθύνης σε εθνικό επίπεδο εάν επανεστιαστούν, ώστε να προσφέρουν μια πιο στοχοθετημένη εθνική συμβολή στην ανάλυση της Επιτροπής σε προγενέστερο στάδιο και εάν τα εθνικά Κοινοβούλια και οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν στην κατάρτισή τους. Ενίσχυση του πολυμερούς χαρακτήρα της διαδικασίας: Η ανάληψη ευθύνης ως προς το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο από τα κράτη μέλη είναι ακόμη υποτονική τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο Αυτό περιορίζει την ποιότητα της συζήτησης και την μετέπειτα εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων. Σε τομείς όπου τα εργαλεία εποπτείας είναι ισχυρότερα, όπως στον τομέα των δημόσιων οικονομικών και στα δημοσιονομικά πλαίσια, ο βαθμός υλοποίησης είναι αισθητά υψηλότερος. Μια εξορθολογισμένη διαδικασία θα έπρεπε να προβλέπει περισσότερο χρόνο για την εξέταση και τη συζήτηση των κατευθύνσεων που δίνει η ΕΕ. Η έγκαιρη παρουσίαση των ειδικών ανά χώρα αναλύσεων της Επιτροπής θα ήταν και αυτή υποβοηθητική. Επιπλέον, από κοινού με την Προεδρία του Συμβουλίου, θα ήταν δυνατό να ενισχυθεί η διασταύρωση των επιδόσεων και των πολιτικών καθόλη τη διάρκεια του έτους. Η βελτίωση της συγκρισιμότητας των δράσεων πολιτικής και των αποτελεσμάτων τους στα διάφορα κράτη μέλη θα βοηθούσε επίσης στην άσκηση πίεσης από ομότιμους και στην περαιτέρω προώθηση αυτών των πολυμερών θεματικών συζητήσεων. Η ανταλλαγή απόψεων για την παρακολούθηση από μέρους της Επιτροπής της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική στο πλαίσιο της προετοιμασίας των συζητήσεων από το Συμβούλιο των σχεδίων συστάσεων και εν όψει της συζήτησης κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου. Άνοιγμα της διαδικασίας και μεγαλύτερη συμμετοχή άλλων φορέων: Η δημοκρατική νομιμότητα του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου έχει ενίοτε αμφισβητηθεί. Κατά τα τελευταία χρόνια, η Επιτροπή έχει καθιερώσει σταδιακά ένα πιο εμπεριστατωμένο και μόνιμο διάλογο με τα κράτη μέλη, μέσω διμερών συναντήσεων, πιο στοχοθετημένων συζητήσεων στις επιτροπές του Συμβουλίου και περισσότερες τεχνικές αποστολές. Υπήρξαν επίσης βελτιώσεις στην κοινοβουλευτική συμμετοχή. Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατέστη δυνατή η ενεργός συμμετοχή του μέσω του Οικονομικού Διαλόγου, που θεσπίστηκε μέσω της νομοθεσίας του «εξάπτυχου», που προβλέπει συζητήσεις μεταξύ, αφενός, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και, αφετέρου, των κρατών μελών, του Συμβουλίου, της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωομάδας. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο πραγματοποίησε σημαντικές πολιτικές συζητήσεις σε κρίσιμες στιγμές του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η ευαισθητοποίηση των εθνικών Κοινοβουλίων σχετικά με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο έχει αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου χάρη στην εφαρμογή του «διπτύχου» και στην πιο άμεση συμμετοχή της Επιτροπής μέσω παρουσιάσεων και συζητήσεων. Παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, υπάρχουν περιθώρια για ευρύτερο διάλογο, όχι μόνο με τα κοινοβούλια, αλλά και με τους κοινωνικούς εταίρους. Παραδείγματος χάρη, η Επιτροπή θα μπορούσε στο μέλλον να συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο πριν από την παρουσίαση της Ετήσιας Επισκόπησης της Ανάπτυξης και να συνεχίσει τη συζήτηση μετά την έγκρισή της. Με βάση την ανά χώρα ανάλυση, η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να συζητηθούν νέες οριζόντιες πτυχές που προκύπτουν και, κατά περίπτωση, με τους κοινωνικούς εταίρους ώστε να έχουν τις αντιδράσεις τους σχετικά με ζητήματα που είναι επίκαιρα στις διάφορες χώρες. [1] Βλ. Πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για τη νέα Επιτροπή της 15ης Ιουλίου 2014: http://ec.europa.eu/about/juncker-commission/docs/pg_en.pdf [2] Φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2014, 4 Νοεμβρίου 2014 http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2014/pdf/ee7_en.pdf [3] Όπως εξαγγέλθηκε στις «Πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για τη νέα Επιτροπή» της 15ης Ιουλίου 2014. [4] Αυτό ισχύει ιδίως για την Ιταλία (-25%), την Πορτογαλία (-36%), την Ισπανία (-38%), την Ιρλανδία (-39%), και την Ελλάδα (-64%). [5] Μελέτη «Χαρτογράφηση του κόστους της μη Ευρώπης 2014-19» που δημοσιεύτηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούλιο του 2014. [6] J. Monteagudo, A. Rutkowski, D. Lorenzani, The economic impact of the Services Directive: A first assessment following implementation, Economic Papers 456, Ιούνιος 2012, http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/economic_paper/2012/pdf/ecp_456_en.pdf [7] COM(2012) 261 της 8ης Ιουνίου 2012. [8] COM (2014) 905 της 28ης Νοεμβρίου 2014. [9] Οι αξιολογήσεις της Επιτροπής παρουσιάζονται στα ετήσια έγγραφα εργασίας που συνοδεύουν τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις http://ec.europa.eu/europe2020/making-it-happen/country-specific-recommendations/index_en.htm [10] COM(2014) 130 final, «Απολογισμός της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/europe2020stocktaking_en.pdf and http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/europe2020stocktaking_en.pdf [11] Όπως συμφωνήθηκε στη σύνοδο κορυφής της ζώνης του ευρώ της 24ης Οκτωβρίου 2014.