EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/106

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών ό — Η EE, η Αφρική και η Κίνα: για έναν τριμερή διάλογο και για τη συνεργασία»

COM(2008) 654 τελικό

2009/C 318/21

Εισηγητής: ο κ. Luca JAHIER

Στις 17 Οκτωβρίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την:

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Η EE, η Αφρική και η Κίνα: για έναν τριμερή διάλογο και για τη συνεργασία»

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Σεπτεμβρίου 2009 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. JAHIER.

Κατά την 456η σύνοδο ολομέλειας της 30ής Σεπτεμβρίου και 1ης Οκτωβρίου 2009 (συνεδρίαση της 1ης Οκτωβρίου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 145 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές.

1. Συστάσεις και συμπεράσματα

1.1 Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η Κίνα επιδεικνύει ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την Αφρική έχοντας καταστεί ο τρίτος τη τάξει οικονομικός και εμπορικός εταίρος της χάρη στη σταθερή αύξηση του όγκου των εμπορικών συναλλαγών, των επενδύσεων και των εταιρικών σχέσεων που έχει συνάψει με τις περισσότερες αφρικανικές χώρες. Η Ευρώπη αντιθέτως, αν και παραμένει ο σημαντικότερος οικονομικός εταίρος της Αφρικής, έχει αρχίσει να χάνει το προβάδισμά της στον σύγχρονο πολυπολικό κόσμο, στον οποίο οι αναδυόμενες χώρες προσπαθούν να δημιουργήσουν μια νέα ισορροπία, αποκτώντας η καθεμία συγκριτικό πλεονέκτημα. Επειδή η Αφρική παραμένει ένας εγγύς χώρος με αμοιβαία συμφέροντα, η παρέμβαση άλλων δυνάμεων υποχρεώνει την Ευρώπη να επαναπροσδιορίσει την εταιρική προοπτική των σχέσεών της με την Αφρική.

1.2 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για διεξαγωγή τριμερούς διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ, της Κίνας και της Αφρικής. Πρόκειται στην ουσία για έναν στόχο αναγκαίο και αναπόφευκτο, παρά το γεγονός ότι η έκβαση του διαλόγου κάθε άλλο παρά βέβαιη και απρόσκοπτη θα πρέπει να θεωρείται. Η ΕΟΚΕ εκτιμά τόσο την πραγματιστική και προοδευτική προσέγγιση όσο και τη σημασία των τεσσάρων προτεινόμενων τομέων: ειρήνη και ασφάλεια, υποδομές, αξιοποίηση των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος, γεωργία και επισιτιστική ασφάλεια.

1.3 Ωστόσο, μια τριμερής συνεργασία έχει νόημα μόνο αν είναι αποτελεσματική και ισότιμη. Θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη η βασική αιτία της ασυμμετρίας των υφιστάμενων συσχετισμών. Η Κίνα είναι ένα ενιαίο, μεγάλο κράτος που διαπραγματεύεται με κάθε αφρικανικό κράτος, ενώ η ΕΕ αρκετά συχνά δυσκολεύεται να εκφραστεί με μία φωνή στις σχέσεις τις με την αφρικανική ήπειρο. Αν και ούτε η κινεζική παρουσία στην Αφρική είναι απρόσκοπτη, πολλές αφρικανικές κυβερνήσεις τείνουν να προτιμούν τη σύμπραξη με το Πεκίνο, το οποίο μπορεί να ανταποκριθεί με μεγαλύτερη ετοιμότητα στα αιτήματά τους χωρίς όρους ή γραφειοκρατική κωλυσιεργία.

1.4 Προκειμένου να υπάρξει μια αποτελεσματική συνεργασία επιβάλλεται πρωτίστως να διαπιστωθούν τόσο το πραγματικό ενδιαφέρον όλων των εμπλεκόμενων μερών για την προτεινόμενη στρατηγική όσο και η ουσιαστική συμμετοχή τους στον τριμερή διάλογο. Η Επιτροπή και το Συμβούλιο οφείλουν ωστόσο να αναλάβουν κάθε αναγκαία πρωτοβουλία ώστε να δοθούν οι κατάλληλες απαντήσεις στις σχετικές προτάσεις. Επίσης, απαιτείται: — η ΕΕ να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες ώστε η δράση της να είναι ενιαία τόσο στον οικονομικό όσο και στον διπλωματικό τομέα καθώς και στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας μέσω μιας μακρόπνοης και πιο δυναμικής γεωστρατηγικής προσέγγισης, να προωθήσει σθεναρά την κοινή στρατηγική ΕΕ-Αφρικής που αποφασίστηκε στη Λισσαβώνα, και να αυξήσει τις πιστώσεις. — οι κυβερνήσεις της Αφρικανικής Ένωσης να αποδώσουν μεγαλύτερη σημασία στα μακροπρόθεσμα οφέλη που θα μπορούσε να αποκομίσει η χώρα τους μέσω μιας σύμπραξης με την ΕΕ και την Κίνα, περιορίζοντας την επιδίωξη άμεσων πλεονεκτημάτων εκ μέρους της εκάστοτε τοπικής ηγεσίας. Για τον λόγο αυτό πρέπει να υποστηριχθούν οι χώρες αυτές στη χάραξη και εφαρμογή μακροπρόθεσμων αναπτυξιακών στρατηγικών περιφερειακής και παναφρικανικής εμβέλειας. — να ζητηθεί από την Κίνα να δεσμευτεί ότι αυτή η τριμερής συνεργασία, καθώς και οι αντίστοιχες διμερείς που συνάπτει με μεμονωμένα αφρικανικά κράτη, θα αποδειχθούν επωφελείς για το σύνολο της τοπικής κοινωνίας και του πληθυσμού και όχι μόνο για τις τοπικές ηγεσίες.

1.5 Η επιδίωξη της αειφόρου τοπικής ανάπτυξης συνεπάγεται συγκεκριμένα: — την ενίσχυση της τοπικής προστιθέμενης αξίας. — την ανάπτυξη νέας κοινωνικής υποδομής, λαμβάνοντας υπόψη τις ήδη υφιστάμενες δομές. — την αποτελεσματική μεταφορά δεξιοτήτων και τεχνολογιών. — την προώθηση της ανάπτυξης των τοπικών και περιφερειακών αγορών, των τοπικών επιχειρήσεων και, γενικότερα, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. — την προαγωγή εταιρικών σχέσεων μεταξύ ξένων και τοπικών επιχειρήσεων — τη μη επιδείνωση της κατάστασης των δυσβάσταχτων μακροπρόθεσμων δανείων και γενικότερα την ενίσχυση των τοπικών και περιφερειακών θεσμικών οργάνων.

1.6 Ένας ισότιμος διάλογος και συνεργασία θα πρέπει να εγγυώνται σε κάθε εμπλεκόμενο εταίρο τη δυνατότητα να συμπεριλάβει στην ημερήσια διάταξη ακόμα και τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα ή αυτά που παρουσιάζουν αποκλίνουσες ερμηνείες και ανησυχίες. Με δεδομένο το περιεχόμενο της απόφασης του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κρίνεται ότι η συμπερίληψη σημαντικών ζητημάτων όπως η δημοκρατική διακυβέρνηση, τα ανθρώπινα δικαιώματα και ο ρόλος της κοινωνίας πολιτών –τα οποία προς το παρόν απουσιάζουν από την ανακοίνωση– στην προτεινόμενη διαδικασία θα συμφωνούσε ακόμα περισσότερο με το πνεύμα τόσο της στρατηγικής της Λισσαβώνας του 2007 όσο και της Συμφωνίας της Κοτονού του 2000 περί εταιρικής σχέσης ΕΕ-ΑΚΕ.

1.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπογραμμίσει τη ζωτική σημασία της ουσιαστικής συμμετοχής στον τριμερή διάλογο του συνόλου των μη κρατικών εμπλεκόμενων φορέων και ιδίως του ιδιωτικού τομέα, των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των αγροτών, καθώς και των ενώσεων προστασίας των δικαιωμάτων των γυναικών και των καταναλωτών. Ο ρόλος των εν λόγω φορέων έχει αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της επιτυχίας των Συμφωνιών της Λομέ και της Κοτονού. Συνεπώς, αυτό το πλαίσιο συμμετοχής διαφόρων κοινωνικοοικονομικών φορέων στις σχέσεις ΕΕ-Αφρικής όχι μόνο δεν πρέπει να υποστεί κυρώσεις ή να τεθεί σε κίνδυνο, αλλά πρέπει να αξιοποιηθεί κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η ΕΟΚΕ καλεί ωστόσο την Επιτροπή να ενσωματώσει το σημείο αυτό στη δική της πρόταση.

1.8 Δεδομένης της πολυμερούς προσέγγισης της ΕΕ και του αυξανόμενου ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για την Αφρική, η τριμερής συνεργασία ΕΕ-Κίνας-Αφρικής θα μπορούσε να συμπεριλάβει και τις Ηνωμένες Πολιτείες με την προοπτική μιας πληρέστερης, αποτελεσματικότερης και πιο ισότιμης σύμπραξης ιδιαίτερα στους προαναφερθέντες τομείς, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται η δυνατότητα επέκτασης της συνεργασίας και σε άλλα πεδία.

2. Εισαγωγή

2.1 Η Αφρική μεταβάλλεται τάχιστα. Παρότι αντιπροσωπεύει ακόμη μόλις το 2 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ και λιγότερο από το 1 % της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής, η αφρικανική ήπειρος αρχίζει να ακολουθεί εκ νέου το ρεύμα της παγκοσμιοποίησης μετά από δεκαετίες γεωπολιτικής και οικονομικής περιθωριοποίησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να είναι ο πρώτος οικονομικός εταίρος της εν λόγω ηπείρου, αλλά η Αφρική δέχεται ολοένα και περισσότερες προτάσεις από τους «αναδυόμενους χρηματοδότες», κυρίως από την Κίνα, αλλά και από την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, τις μεγάλες χώρες της Λατινικής Αμερικής και τα κράτη του Περσικού Κόλπου. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για την αφρικανική ήπειρο, με πρώτιστο μέλημα να εξασφαλίσουν ασφαλή ενεργειακά αποθέματα και να καταπολεμήσουν την απειλή της τρομοκρατίας. Παρά το γεγονός ότι το 40 % του αφρικανικού πληθυσμού ζει ακόμη κάτω από το όριο της φτώχειας, η Αφρική εκλαμβάνεται πλέον ολοένα και λιγότερο ως «απελπισμένη ήπειρος» και θεωρείται ολοένα και περισσότερο ως «νέος ορίζοντας» που παρέχει αναπτυξιακές και επιχειρηματικές ευκαιρίες.

2.2 Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας σημειώθηκαν σημαντικές πολιτικές καινοτομίες στην αφρικανική ήπειρο: η δημιουργία της Αφρικανικής Ένωσης (ΑΕ), σε συνδυασμό με την έναρξη του στρατηγικού της σχεδίου 2004-2009 και την ανάπτυξη νέων ικανοτήτων παρέμβασης για τη διευθέτηση των συγκρούσεων· η ενίσχυση των περιφερειακών οικονομικών κοινοτήτων· τα προγράμματα για την οικονομική ανάπτυξη (NEPAD - Νέα εταιρική σχέση για την ανάπτυξη της Αφρικής) και για τη δημοκρατική διακυβέρνηση (APRM - Αφρικανικός Μηχανισμός Αξιολόγησης από Ομοτίμους).

2.3 Το σύνολο των αλλαγών αυτών είχαν ως αποτέλεσμα –όπως επανειλημμένα επισημάνθηκε από τον Επίτροπο Louis Michel (1)– την ανανέωση του διεθνούς ενδιαφέροντος για την Αφρική που διαρθρώνεται γύρω από τρεις κύριους άξονες: τα οικονομικά συμφέροντα, τα θέματα ασφάλειας, καθώς και τα ζητήματα που σχετίζονται με την άσκηση επιρροής και τα νέα γεωστρατηγικά συμφέροντα.

2.4 Από οικονομικής πλευράς, παράλληλα με τον ανταγωνισμό για την πρόσβαση και τον έλεγχο των φυσικών πόρων της αφρικανικής ηπείρου –αρχής γενομένης από την ενέργεια – η προσοχή έχει επίσης στραφεί στις τεράστιες δυνατότητες που παρέχει ακόμη η εσωτερική αφρικανική αγορά, όπου ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών ανήλθε σε 6 %, σε συνδυασμό με χαμηλό πληθωρισμό και με μια ενάρετη διαδικασία για τη σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους.

2.5 Σε αμφότερους τους εν λόγω τομείς, η Κίνα επέδειξε τεράστια αποφασιστικότητα και ικανότητα πραγματοποίησης μακροπρόθεσμων (2) διαρθρωτικών επενδύσεων, μεταβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τους ιστορικούς δεσμούς που άρχισε να αναπτύσσει με τις χώρες της Αφρικής κατά τη δεκαετία του '50. Πράγματι, από τα μέσα της δεκαετίας του '90 και εξής, η Κίνα –παρότι συνεχίζει να προωθεί τη συνεργασία Βορρά-Νότου μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών – έχει στρέψει περισσότερο την προσοχή της στις οικονομικές ευκαιρίες που παρέχει η Αφρική και έχει συνάψει φιλικές σχέσεις με όλες σχεδόν τις αφρικανικές χώρες. Η ηπειρωτική διάσταση της νέας κινεζικής προσέγγισης επιβεβαιώθηκε με τη δημιουργία, από το Πεκίνο, του Φόρουμ Συνεργασίας Κίνας-Αφρικής (FOCAC) (3)· οι σύνοδοι κορυφής του εν λόγω φόρουμ που πραγματοποιούνται ανά τριετία (Πεκίνο 2000, Αντίς Αμπέμπα 2003, Πεκίνο 2006 καθώς και η σύνοδος κορυφής που προβλέπεται να διεξαχθεί τον Δεκέμβριο του 2009 στο Σαρμ Ελ Σεΐκ της Αιγύπτου) έχουν διαμορφώσει τον ρυθμό και τη συνεχή εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ της Κίνας και των αφρικανικών χωρών. Η ανανεωμένη κινεζική στρατηγική έναντι της Αφρικής επισημοποιήθηκε το 2006 με τη δημοσίευση της «Λευκής Βίβλου» για την πολιτική της Κίνας στην Αφρική (4).

2.6 Η ριζική αλλαγή σκηνικού σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες ώθησε την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναθεωρήσει και εκείνη την πολιτική της έναντι της Αφρικής. Η εν λόγω διαδικασία κατέληξε στην υιοθέτηση, τον Δεκέμβριο του 2007 στη Λισσαβώνα, μιας νέας κοινής στρατηγικής ΕΕ-Αφρικής για την οποία η ΕΟΚΕ είχε την ευκαιρία να καταρτίσει μια μεστή και συγκροτημένη γνωμοδότηση (5).

2.7 Καθώς αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον και η επιθυμία της Κίνας και της Ευρώπης για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην Αφρική, ο τρόπος κατά τον οποίο σημαντικοί φορείς θα διαμορφώσουν μελλοντικά τον άξονα της δράσης τους εγείρει ερωτηματικά και προσδοκίες σχετικά τόσο με τις προφανείς προοπτικές του ανταγωνισμού όσο και με τα πιθανά περιθώρια συνεργασίας. Απαιτείται πράγματι να συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι –ενώ σε απόλυτους όρους η ΕΕ και η Κίνα κατέχουν αντιστοίχως την πρώτη και την τρίτη θέση μεταξύ των εμπορικών εταίρων και των ξένων επενδυτών– το ειδικό βάρος των εμπορικών σχέσεων Ευρώπης-Αφρικής έχει μειωθεί κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, ενώ εκείνο των σχέσεων Κίνας-Αφρικής έχει αυξηθεί εντυπωσιακά (6).

2.8 Ανήσυχη λόγω της «πληθωρικής» παρουσίας της Κίνας στην Αφρική και συγχρόνως ορμώμενη από την υιοθέτηση ψηφίσματος σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (7) τον Απρίλιο του 2008, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε πριν από μια διετία μια συγκροτημένη προσπάθεια για την εξέταση του θέματος αυτού, σε συνδυασμό με σημαντικές πρωτοβουλίες για τη διεξαγωγή εκτεταμένων διαβουλεύσεων (8), με στόχο την κατανόηση του αντίκτυπου των διαδικασιών που βρίσκονται εν εξελίξει και τη διερεύνηση των ενδεχόμενων δυνατοτήτων για τριμερή διάλογο μεταξύ της ΕΕ, της Κίνας και της Αφρικής.

3. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης

3.1 Στην ανακοίνωση προτείνεται η αναζήτηση αποτελεσματικότερων τρόπων, προκειμένου να διευκολυνθεί μια διαδικασία διαλόγου και ισομερούς συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ, της Κίνας και της Αφρικής. Κύριος στόχος της Επιτροπής είναι να προαχθεί η αμοιβαία κατανόηση και να καταστεί δυνατή η ανάληψη κοινών και συντονισμένων δράσεων σε στρατηγικούς τομείς, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται πρωτίστως από τα αφρικανικά θεσμικά όργανα.

3.2 Η ανακοίνωση βασίζεται σε μια ρεαλιστική και προοδευτική προσέγγιση επικεντρωμένη κυρίως σε μια προοπτική ανάληψης δεσμεύσεων και επίτευξης αποτελεσματικού συντονισμού σε τομείς οι οποίοι θεωρούνται καθοριστικοί για την προαγωγή της σταθερότητας και της ανάπτυξης στην αφρικανική ήπειρο. Αυτοί οι τομείς είναι οι εξής: — Ειρήνη και ασφάλεια στην Αφρική, με πρώτιστο μέλημα την ενδυνάμωση της συνεργασίας με την Αφρικανική Ένωση και την Κίνα στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, προκειμένου να υποστηριχθεί η ανάπτυξη της αφρικανικής αρχιτεκτονικής ειρήνης και ασφάλειας και να ενισχυθούν οι ικανότητες της Αφρικανικής Ένωσης όσον αφορά τη διαχείριση των ειρηνευτικών επιχειρήσεων. — Υποστήριξη για τις υποδομές στην Αφρική, οι οποίες αποτελούν τη σπονδυλική στήλη της ανάπτυξης, των επενδύσεων και του εμπορίου για την περαιτέρω βελτίωση τη διασυνδεσιμότητας και της περιφερειακής ολοκλήρωσης, ιδίως στους τομείς των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών και της ενέργειας. — Αειφόρος διαχείριση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, η οποία –ενισχύοντας τη σύνδεση με πρωτοβουλίες όπως η EITI (Πρωτοβουλία Διαφάνειας των Εξορυκτικών Βιομηχανιών), η FLEGT (Επιβολή της Δασικής Νομοθεσίας, Διακυβέρνηση και Εμπόριο), η διαδικασία Kimberley για τη διαφάνεια στην αδαμαντοβιομηχανία– καθιστά δυνατή την καθιέρωση διαφανέστερων διαδικασιών και προωθεί τη μεταφορά τεχνολογίας και την αύξηση των επενδύσεων, προκειμένου να καταπολεμηθεί η αλλαγή του κλίματος και να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. — Γεωργία και επισιτιστική ασφάλεια, με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας και των επιπέδων παραγωγής του γεωργικού τομέα στην Αφρική –κυρίως μέσω της γεωργικής έρευνας και καινοτομίας παραγωγής στην Αφρική, του ελέγχου των ζωονόσων και της ασφάλειας των τροφίμων– στο πλαίσιο του Συνολικού Προγράμματος Γεωργικής Ανάπτυξης της Αφρικής (CAADP).

3.3 Πρόθεση της Επιτροπής είναι η ανάπτυξη του διαλόγου και των διαβουλεύσεων σε όλα τα επίπεδα (σε εθνικό, περιφερειακό και ηπειρωτικό επίπεδο, καθώς και στο πλαίσιο του διμερούς διαλόγου EE-Κίνας), προκειμένου να προαχθεί η αμοιβαία κατανόηση των αντίστοιχων πολιτικών και προσεγγίσεων μεταξύ των υπευθύνων για τη χάραξη των πολιτικών των τριών ενδιαφερομένων εταίρων και να καταστεί, κατ’ αυτόν τον τρόπο, δυνατή η ανάπτυξη των δυνατοτήτων συνεργασίας. Συγχρόνως, η εν λόγω διαδικασία θα συμβάλει στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της αναπτυξιακής βοήθειας, σύμφωνα τόσο με τη Διακήρυξη του Παρισιού, της 2ας Μαρτίου 2005, όσο και με τα συμπεράσματα του σεμιναρίου που πραγματοποιήθηκε στην Άκρα, τον Σεπτέμβριο του 2008.

3.4 Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδέχθηκε και ενέκρινε τις κυριότερες συστάσεις που διατυπώνονται στην ανακοίνωση, με το σκεπτικό ότι αυτός ο τριμερής διάλογος «θα συμβάλει στη στήριξη των προσπαθειών στις οποίες έχουν αποδυθεί η Αφρική και η διεθνής κοινότητα προς χάριν του εκδημοκρατισμού, της πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης, της χρηστής διακυβέρνησης και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (9) και συνέστησε την ενδελεχέστερη εξέταση των προτάσεων και την εφαρμογή συγκεκριμένων προτάσεων.

3.5 Εντούτοις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει με ανησυχία και απογοήτευση το γεγονός ότι, μέχρι στιγμής, ούτε η Κίνα ούτε η ΑΕ έχουν λάβει θέση επισήμως ως προς την πρόταση της ΕΕ για τριμερή διάλογο. Ακόμα και στην τελευταία σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας, δεν υπήρχε στην ημερήσια διάταξη το θέμα της συνεργασίας με την Αφρική, παρά τη σχετική πρόταση της ανακοίνωσης της Επιτροπής (10). Συνεπώς, δεν υπάρχουν προς το παρόν απτές αποδείξεις της βούλησης της Κίνας και της ΑΕ περί αποδοχής της πρότασης της ΕΕ.

4. Θετικά στοιχεία

4.1 Η ανακοίνωση περιλαμβάνει διάφορα αξιόλογα και θετικά στοιχεία που αφορούν πιο συγκεκριμένα τα εξής: — την υιοθέτηση μιας προσέγγισης βασισμένης στο διάλογο και διαπνεόμενης από πνεύμα ανταλλαγής, η οποία εμπίπτει στο πλαίσιο της πολιτικής που απαιτείται για την επιδίωξη συντονισμού μεταξύ των δωρητών και των βασικών ενδιαφερομένων εταίρων· — την επίδειξη ρεαλισμού κατά την επιλογή τεσσάρων τομέων που είναι αδιαμφισβήτητης στρατηγικής σημασίας και παρέχουν άφθονες ευκαιρίες για την ανάληψη δράσης· — την προοδευτική προσέγγιση που προτείνεται για την επίτευξη αυτής της τριμερούς συνεργασίας, με την οποία επιδιώκεται η αξιοποίηση του συνόλου των ήδη υπαρχουσών δομών αντί της δημιουργίας μιας ακόμη, πολλοστής και δαπανηρής, πολυμερούς δομής.

4.2 Ειδικότερα όσον αφορά το δεύτερο σημείο, οι τέσσερις επιλεγόμενοι τομείς είναι αδιαφιλονίκητα ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της αφρικανικής ηπείρου, ενώ το ίδιο ισχύει –παρότι με διαφορετικό τρόπο– και όσον αφορά τα συστήματα των διμερών σχέσεων Κίνας-Αφρικής και Ευρώπης-Αφρικής.

4.3 Η αναζωπύρωση ορισμένων συγκρούσεων και η εύθραυστη φύση των ήδη υφισταμένων ειρηνευτικών διαδικασιών, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο εμφάνισης νέων μορφών ολοκληρωτισμού ή/και περιοχών όπου υπάρχει φόβος να κρύβονται βάσεις τρομοκρατών, καθιστούν εξαιρετικά σημαντική τη συνεργασία για τη διατήρηση και την προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται να επιδειχθεί στην υποστήριξη της αφρικανικής αρχιτεκτονικής ειρήνης και ασφάλειας, καθώς και στις δράσεις της ΑΕ για τη διατήρηση της ειρήνης μέσω της δημιουργίας υποδομής, της επιμόρφωσης και της παροχής υλικοτεχνικής ή/και οικονομικής υποστήριξης.

4.4 Εντούτοις, η συνεργασία για τη διατήρηση και την προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τη διεξαγωγή συγκεκριμένου διαλόγου σχετικά με τους κανόνες που διέπουν το εμπόριο και τη διοχέτευση όπλων, ιδιαίτερα στην περίπτωση κυβερνήσεων και παρακρατικών ένοπλων ομάδων που εμπλέκονται σε συγκρούσεις οι οποίες βρίσκονται εν εξελίξει ή/και που διαπράττουν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (11), κατά τρόπο ώστε να εισαχθεί και στην τριμερή σχέση Κίνας-Ευρώπης-Αφρικής ένα ζήτημα η συζήτηση του οποίου έχει ήδη αρχίσει στην έδρα του ΟΗΕ.

4.5 Η ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται εκ νέου στις επενδύσεις σε υποδομές –οι οποίες είχαν παραμεληθεί για μεγάλο διάστημα από την ευρωπαϊκή συνεργασία, αλλά αποτελούν εντούτοις τον κεντρικό άξονα της κινεζικής προσέγγισης στην Αφρική– έχει στρατηγική σημασία για δύο λόγους. Κατ’ αρχάς, η ύπαρξη κατάλληλων υποδομών είναι απαραίτητη τόσο για την εξασφάλιση της πρόσβασης και της μεταφοράς των πρώτων υλών ή των προϊόντων που διατίθενται στις αφρικανικές αγορές, όσο και στην επίτευξη αυτών των μορφών πραγματικής και αποτελεσματικής περιφερειακής ολοκλήρωσης που αποτελούν ζωτικές συνιστώσες της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης στην Αφρική. Η βελτίωση των υποδομών ή η δημιουργία τους εκ του μηδενός αποτελεί επιπλέον σαφή προτεραιότητα πολυάριθμων αφρικανικών κυβερνήσεων η οποία δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από την εκάστοτε τοπική ικανότητα χρηματοδότησης και οικονομικής βιωσιμότητας (12).

4.6 Η σημασία που έχει η αειφόρος διαχείριση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων είναι αυταπόδεικτη, όσον αφορά όχι μόνον το διεθνές πλαίσιο της αλλαγής του κλίματος, αλλά και όλες τις πτυχές που σχετίζονται με τις συνθήκες εκμετάλλευσης, μεταφοράς και χρήσης των φυσικών πόρων της αφρικανικής ηπείρου, ιδίως δε των ορυκτών και των ενεργειακών πόρων.

4.7 Στη διάρκεια των τελευταίων ετών η συζήτηση επικεντρώθηκε κατ’ εξοχήν στις περιβαλλοντικές και εργασιακές συνθήκες που επικρατούν στα εργοτάξια τα οποία είτε τελούν υπό κινεζική διαχείριση είτε συνδέονται με κινεζικές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητες στην Αφρική, όπως τεκμηριώνεται επαρκώς σε μια μελέτη του African Labour Research Network (Αφρικανικό Ερευνητικό Δίκτυο Εργασίας) (13). Δεν πρέπει ωστόσο να λησμονηθεί το γεγονός ότι η ίδια συζήτηση είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθεί και όσον αφορά πολλές ευρωπαϊκές ή διακρατικές επιχειρήσεις. Το πρόβλημα της συμμόρφωσης προς τα διεθνή πρότυπα καθώς και το πρόβλημα της διαφάνειας (14), κατά τη σύναψη και την εφαρμογή των συμβάσεων που υπογράφονται με τις αφρικανικές κυβερνήσεις αφορά επομένως στον ίδιο βαθμό την Κίνα, την Ευρώπη και την Αφρική και θα πρέπει, ως εκ τούτου, να καταστεί αναπόσπαστο τμήμα του τριμερούς διαλόγου για την αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος, αλλά και του διαλόγου με θέμα την υποστήριξη των υποδομών στην Αφρική.

4.8 Η αναγνώριση του κεντρικού ρόλου της γεωργίας και της επισιτιστικής ασφάλειας συμπεριλήφθηκε επιτέλους εκ νέου στις προτεραιότητες των βασικών δωρητών όσο και στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής για την Αφρική. Εντούτοις, η εν λόγω προσοχή απαιτείται να εκφραστεί επειγόντως σε έμπρακτες ενέργειες οι οποίες θα πρέπει να τύχουν μακροπρόθεσμης υποστήριξης και να αφορούν το σύνολο της αγροτικής ανάπτυξης, διασφαλίζοντας την πλήρη συμμετοχή των αγροτικών πληθυσμών, τη συμμετοχή των γεωργικών οργανώσεων, καθώς και την πρόσβαση στους φυσικούς πόρους και τη διαχείρισή τους.

4.9 Από αυτήν την άποψη, είναι χρήσιμο να εισακουστεί η έκκληση που διατυπώθηκε πρόσφατα κατά τη σύνοδο κορυφής των αγροτικών οργανώσεων των πέντε αφρικανικών περιφερειών, η οποία διοργανώθηκε στη Ρώμη από την COLDIRETTI (Confederazione Nazionale Coltivatori Diretti), και στην οποία επισημάνθηκε η τεράστια αύξηση που σημείωσε η αγορά καλλιεργήσιμων εκτάσεων στην Αφρική και σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες εκ μέρους χωρών όπως η Νότια Κορέα, η Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και η Ιαπωνία (15) που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τον δικό τους εφοδιασμό σε τρόφιμα και ύλες για την παραγωγή βιοκαυσίμων.

4.10 Η συνεργασία στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί ως έναυσμα για διάλογο σχετικά με άλλα σημαντικά ζητήματα, όπως η τήρηση των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας, η προστασία των ευπαθέστερων ομάδων και η διαφύλαξη της υγείας. Σχετικά με αυτό το τελευταίο θέμα, απαιτείται να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διαμόρφωση κοινών στρατηγικών για την καταπολέμηση των τριών μεγάλων επιδημιών (16) – της ελονοσίας, του HIV/AIDS και της φυματίωσης – που αποτελούν ήδη αντικείμενο διεθνούς συνεργασίας σε πολυμερή φόρουμ.

4.11 Όσον αφορά τον ρόλο των αφρικανικών θεσμικών οργάνων στη διαδικασία τριμερούς διαλόγου, η κεντρική θέση της Αφρικανικής Ένωσης, όπως και των περιφερειακών οικονομικών οργανώσεων και των επιμέρους κρατών, επικροτείται πλήρως. Η δυνατότητα συμμετοχής στον ετήσιο διάλογο EE-Κίνας για την Αφρική που παρέχεται στην τρόικα της Αφρικανικής Ένωσης είναι επίσης σημαντική, όπως άλλωστε αξιοσημείωτη είναι και η ιδέα να ανατεθεί στην Επιτροπή της Αφρικανικής Ένωσης στην Αντίς Αμπέμπα ένας διαμεσολαβητικός ρόλος στο πλαίσιο των τακτικών τριμερών διαβουλεύσεων. Τα στοιχεία αυτά ανταποκρίνονται δεόντως στην ανάγκη –την οποία έχει ήδη επισημάνει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η στρατηγική ΕΕ-Αφρικής» (17)– να υπάρξει σαφής ανάληψη ευθύνης εκ μέρους των θεσμικών οργάνων της Αφρικής προκειμένου να ενισχυθεί η κυριαρχία και η νομιμότητά τους και να επιτευχθούν πραγματικά ισορροπημένες εταιρικές σχέσεις. Ωστόσο, επιβάλλεται να διασφαλιστεί ότι η Αφρικανική Ένωση συμμερίζεται και ακολουθεί τις ίδιες προτεραιότητες καθώς και ότι αυτές θα μετατραπούν το ταχύτερο δυνατόν σε συγκεκριμένα σχέδια δράσης.

4.12 Η επιδίωξη τριμερούς διαλόγου μεταξύ της ΕΕ, της Κίνας και της Αφρικής καθίσταται ακόμη σημαντικότερη εάν ληφθεί επιπλέον υπόψη η έλξη που ασκεί το Πεκίνο στην εν λόγω ήπειρο. Κατά την άποψη πολλών αφρικανικών κυβερνήσεων, η Κίνα αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση διότι κατόρθωσε να νικήσει τη φτώχεια, να εξαλείψει τις ασθένειες και να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή σε διάστημα που αντιστοιχεί μόλις σε μία γενιά. Ο αγώνας της Κίνας κατά της φτώχειας ξεκίνησε πρωτίστως από τις αγροτικές περιοχές, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη και στην αύξηση της παραγωγικότητας στον γεωργικό τομέα· η στρατηγική αυτή θα μπορούσε κάλλιστα να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα και των αφρικανικών χωρών (18). Η έλξη που ασκεί η Κίνα επιτείνεται περαιτέρω και από το γεγονός ότι η χώρα αυτή δεν φέρει αποικιακές μνήμες, ενώ εξακολουθεί να θεωρεί εαυτήν ως αναπτυσσόμενη χώρα και να απορρίπτει τη λογική που διέπει τη σχέση «δωρητή-δικαιούχου», η οποία ιστορικά χαρακτηρίζει περισσότερο τον χώρο του ΟΟΣΑ. Τα εν λόγω χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με την ευρεία διαθεσιμότητα κεφαλαίων για την πραγματοποίηση επενδύσεων ή για την χορήγηση δανείων στις αφρικανικές κυβερνήσεις, παρέχουν στο Πεκίνο ένα σαφές πλεονέκτημα όσον αφορά τις σχέσεις του με την Αφρική.

5. Αρνητικά στοιχεία

5.1 Συγχρόνως, όμως, υπάρχουν και ορισμένα αρνητικά στοιχεία στις σχέσεις Κίνας-Αφρικής που δημιουργούν ανησυχίες στους εξωτερικούς παρατηρητές και θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου στο πλαίσιο της διαδικασίας τριμερούς συνεργασίας που προτείνει η Επιτροπή.

5.2 Η διαρκώς αυξανόμενη κινεζική παρουσία στην Αφρική εμφανίζει ωστόσο και ορισμένα «σκοτεινά σημεία», όπως η επιστροφή της τοπικής ηγεσίας και της αστικής άρχουσας τάξης σε συγκεντρωτικές πρακτικές με συνέπεια την ανησυχητική περιθωριοποίηση του αφρικανικού ιδιωτικού τομέα, τη διακύβευση των ήδη ελάχιστων κοινωνικών κεκτημένων των αφρικανικών συνδικάτων, καθώς και μια οξεία υποβάθμιση των εργασιακών συνθηκών του ντόπιου εργατικού δυναμικού. Μια πραγματικά ισότιμη εταιρική σχέση θα πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα και στους τρεις εταίρους –ΕΕ, Κίνα και Αφρική – να θέτουν στην ημερήσια διάταξη ακόμη και τα πλέον αμφιλεγόμενα θέματα ή τα θέματα για τα οποία υφίστανται αποκλίνουσες εκτιμήσεις και απόψεις.

5.3 Εάν συγκριθούν οι τέσσερις τομείς συνεργασίας που προτείνει η Επιτροπή με τα οκτώ ζητήματα προτεραιότητας που τίθενται στο σχέδιο δράσης της στρατηγικής ΕΕ-Αφρικής που εγκρίθηκε στη Λισσαβώνα (19), διαπιστώνεται η απουσία στην ανακοίνωση σημαντικών θεμάτων ζητημάτων όπως η δημοκρατική διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα ή η αξιοπρεπής εργασία. Η ενσωμάτωση, εκ μέρους της ΕΕ, των εν λόγω θεμάτων και του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στον τριμερή διάλογο θα ήταν περισσότερο σύμφωνη τόσο με τη στρατηγική της Λισσαβώνας όσο και με τη Συμφωνία της Κοτονού (20), η οποία υπεγράφη το 2000 και διέπει τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ.

5.4 Οι στρατηγικές παρέμβασης στην Αφρική της ΕΕ και της Κίνας διαφέρουν. Ενώ η ΕΕ παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειάς της με τη μορφή δωρεών –θέτοντας, ωστόσο, ολοένα και περισσότερους πολιτικούς όρους (σεβασμός των δημοκρατικών κανόνων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των συμβάσεων της ΔΟΕ, καταπολέμηση της διαφθοράς και προώθηση πρακτικών ορθής διακυβέρνησης, καθώς και συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών) και έχοντας ως στόχο τη μείωση της φτώχειας– η Κίνα χορηγεί κατά κανόνα δάνεια με ευνοϊκούς όρους τα οποία αποσκοπούν σε μεγάλο βαθμό στην κατασκευή υποδομών και προβλέπουν ως εγγύηση τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Επιπλέον, τα κινεζικά δάνεια θέτουν συχνά ως όρο την επιλογή κινεζικών επιχειρήσεων, αγαθών και ορισμένες φορές ακόμη και κινεζικού εργατικού δυναμικού, με διάφορες μορφές «εξαρτημένης βοήθειας» οι οποίες έχουν πλέον περιέλθει σε αχρηστία στις χώρες του ΟΟΣΑ. Τέλος, οι ίδιοι κανόνες του χώρου του ΟΟΣΑ όσον αφορά την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων, σε πολλές περιπτώσεις, ευνοούν τις εταιρείες των αναδυόμενων χωρών, με επικεφαλής την Κίνα.

5.5 Η κινεζική προσέγγιση είναι γενικώς περισσότερο της αρεσκείας της αφρικανικής άρχουσας τάξης, λόγω του γεγονότος ότι παρουσιάζεται άνευ όρων και δεν επιβραδύνεται από τις ευρωπαϊκές γραφειοκρατικές επιβαρύνσεις. Τούτο όμως ενέχει έναν διττό κίνδυνο: να ευνοήσει μια μορφή εκτεταμένης νέας δανειοληψίας με μακροπρόθεσμα δυσβάσταχτες συνέπειες και να επιτείνει την εξάρτηση των οικονομιών των διαφόρων επιμέρους χωρών από τις μονοκαλλιέργειες και από τις εξαγωγές τους που με τη σειρά τους υπόκεινται στις διακυμάνσεις των τιμών που παρατηρούνται στις διεθνείς αγορές.

5.6 Η Ευρώπη, από την πλευρά της, παρότι εξακολουθεί να είναι ο σημαντικότερος οικονομικός και εμπορικός εταίρος της Αφρικής, δυσκολεύεται ωστόσο να εκφραστεί με μια ενιαία φωνή, αλλά και να διαμορφώσει και να διατηρήσει μια πραγματικά συνολική συνοχή των πολιτικών της σε τομείς όπως η ανάπτυξη, το εμπόριο, οι εξωτερικές σχέσεις ή η ασφάλεια. Ακόμα και επί τόπου υφίστανται πολλοί περιορισμοί στον συντονισμό των δράσεων των διαφόρων κρατών μελών με απώλεια αντικτύπου και αποτελεσματικότητας.

6. Ορισμένες πρόσθετες δυσκολίες

6.1 Παράλληλα με τους προαναφερθέντες όρους που θέτει η ΕΕ στις σχέσεις με την Αφρική, υπάρχουν και άλλα στοιχεία που καταδεικνύουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις της Ευρώπης και της Κίνας, στοιχεία τα οποία οι αφρικανικές κυβερνήσεις δεν διστάζουν να επισημάνουν: — τα διάφορα προβλήματα που ανέκυψαν στις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών χωρών σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη των Συμφωνιών Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης (ΣΟΕΣ), προς τα οποία αντιδιαστέλλεται το σταδιακό και ιδιαίτερα προβεβλημένο άνοιγμα της κινεζικής αγοράς στα αφρικανικά προϊόντα, χωρίς δασμούς (ο αριθμός των εν λόγω προϊόντων αναμένεται να έχει ανέλθει από 190 το 2006 σε 440 το 2010)· — την ισχυρή και ορατή δέσμευση της κινεζικής κυβέρνησης για την κατασκευή υποδομών, σχολείων, νοσοκομείων και δημόσιων κτηρίων, σε αντίθεση με τα συχνά ημιτελή έργα που ανελήφθησαν στο πλαίσιο προγενέστερων ευρωπαϊκών παρεμβάσεων· — την πολύ σαφέστερη ανταπόκριση της Κίνας στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και επιμόρφωσης στον γεωργικό, τον ιατρικό, τον επιστημονικό και τον πολιτιστικό τομέα, σε συνδυασμό με την παροχή πολυάριθμων ευκαιριών στους αφρικανούς σπουδαστές να φοιτήσουν σε κινεζικά πανεπιστήμια και κέντρα κατάρτισης· — την πληθώρα μεταποιημένων προϊόντων κινεζικής προέλευσης με, ενίοτε, ελλιπή τήρηση των διεθνών προτύπων για την ασφάλεια των προϊόντων και με σοβαρές συνέπειες στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον – τα οποία κατακλύζουν σταδιακά τις αγορές και τα νοικοκυριά ολόκληρης της αφρικανικής ηπείρου, συχνά δε με καταστροφικές συνέπειες για ορισμένους συγκεκριμένους τομείς τοπικής παραγωγής, όπως ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας (21).

6.2 Η τρέχουσα διεθνής οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση συνηγορεί υπέρ της διερεύνησης του θέματος των πιθανών επιπτώσεων στην Αφρική (22). Οι συνέπειες της παγκόσμιας ύφεσης, ο περιορισμός των εξαγωγών, το κλείσιμο πολλών αγορών λόγω προστατευτισμού και η μείωση των τιμών πολυάριθμων πρώτων υλών διαμορφώνουν μια ανησυχητική κατάσταση. Ως εκ τούτου, τα επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας, όπως η μείωση του δημοσίου χρέους και των δημοσίων ελλειμμάτων, η αύξηση των επενδύσεων σε υποδομές και ο ανταγωνισμός όσον αφορά τις εν λόγω επενδύσεις ή η εξυγίανση των φορολογικών συστημάτων, καθώς και οι προσπάθειες διεύρυνσης της ποικιλίας των εθνικών παραγωγικών δομών, διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο.

6.3 Όσον αφορά την κρίση, η Κίνα έχει πρόσφατα εκ νέου επιβεβαιώσει και μάλιστα αυξήσει όλες τις δεσμεύσεις της τόσο στον τομέα της βοήθειας και της δανειοδότησης όσο και στον τομέα των επενδύσεων (23). Η ΕΕ προσπαθεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει, αλλά κάποια κράτη μέλη έχουν ήδη περιορίσει δραστικά τους πόρους και τις διμερείς χρηματοδοτικές υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο εθνικών νόμων περί προϋπολογισμού του 2009· ανάλογες δε, αν όχι μεγαλύτερες, μειώσεις αναμένονται για τους προϋπολογισμούς του 2010. Ενώ, όπως έχει διατυπωθεί σε όλες τις πρόσφατες συνόδους κορυφής απαιτούνται νέοι πόροι.

6.4 Στις σχέσεις ΕΕ-Αφρικής και Κίνας-Αφρικής ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι διάφορες μεταναστευτικές παράμετροι, οι οποίες, ιδίως στην περίπτωση των κινέζων υπηκόων που εγκαθίστανται σε αφρικανικές χώρες, δεν έχουν ακόμα μελετηθεί επαρκώς. Η έναρξη ενός διαλόγου με θέμα τη μορφή, την κλίμακα και την ενδεχόμενη αλληλεξάρτηση αυτών των μεταναστευτικών κυμάτων θα μπορούσε να συμβάλει στην κατανόηση της πιθανής επίδρασής τους στην ανάπτυξη της αφρικανικής ηπείρου.

6.5 Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ κρίνει ιδιαίτερα θεμελιώδες το πολυσύνθετο ζήτημα που αφορά τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών κοινωνίας, το οποίο όχι μόνον θεωρείται ζωτικής σημασίας εκ μέρους της ευρωπαϊκής πλευράς (24), αλλά έχει πλέον καταστεί εντελώς αναπόσπαστο τμήμα όλων των εταιρικών σχέσεων με την Αφρική, κυρίως μετά από τη σύναψη της Συμφωνίας της Κοτονού. Επί του παρόντος δεν φαίνεται να αποδίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτό το ζήτημα στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ της Κίνας και της Αφρικής, αλλά ούτε και στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων της Κίνας με τις επιμέρους χώρες. Οι τέσσερις τομείς συνεργασίας που προσδιορίζονται από την Επιτροπή προσφέρονται για μια ευρεία και διαρθρωμένη συμμετοχή όλων των μη κρατικών φορέων, και ιδίως των επιχειρηματιών, των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των γεωργικών ενώσεων καθώς και των ενώσεων προστασίας των δικαιωμάτων των γυναικών και των καταναλωτών. Ο ρόλος τους στις αφρικανικές κοινωνίες, όπως και στο οικονομικό γίγνεσθαι και στους πολιτικούς συσχετισμούς –ο οποίος έχει αναγνωριστεί και διευρυνθεί χάρη στην επιτυχία των διαδικασιών που δρομολογήθηκαν με τις Συμφωνίες της Λομέ και της Κοτονού– διατρέχει πλέον τον κίνδυνο να απολέσει τη βαρύτητά του και να καταστεί εκ νέου δευτερεύων, αν οι διμερείς και τριμερείς διάλογοι περιοριστούν σε διακυβερνητικό επίπεδο· τούτο δε, ενώ πρόκειται για έναν ρόλο που πρέπει να εκληφθεί ως σημαντικό πλεονέκτημα που θα πρέπει να αξιοποιηθεί και να προβληθεί καταλλήλως.

6.6 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τον προβληματισμό της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση δεν κάνει την παραμικρή αναφορά στο εν λόγω ζήτημα ούτε στην δυνατότητα συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων και γενικότερα των μη κρατικών φορέων στη σχετική διαδικασία.

Βρυξέλλες, 1η Οκτωβρίου 2009. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Βλέπε ειδικότερα: Louis MICHEL, «Afrique-Europe: l'indispensable alliance», Pro-manuscripte, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Δεκέμβριος 2007.

(2) Δεν πρόκειται μόνο για φυσικούς πόρους, υποδομές και εμπόριο. Η μεγαλύτερη τράπεζα της Κίνας, η Industrial Land Commercial Bank of China, εξαγόρασε το 20 % της Standard Bank, της σημαντικότερης τράπεζας της Νότιας Αφρικής και ολόκληρης της ηπείρου εκταμιεύοντας 5,6 δισ. δολάρια ΗΠΑ. Πρόκειται για τη σημαντικότερη επένδυση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στην Αφρική από έναν ξένο όμιλο.

(3) Πρβλ. τον επίσημο δικτυακό τόπο του Focac, www.focac.org/eng/

(4) China’s African policy, 12 Ιανουαρίου 2006, http://www.focac.org/eng/zgdfzzc/t463748.htm

(5) ΕΕ C 77 της 31.3.2009 σελ. 148-156, «Η στρατηγική ΕΕ-Αφρικής», εισηγητής: ο κ. DANTIN.

(6) Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ, ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Αφρικής –ο οποίος το 1995 αντιστοιχούσε στο 45 % του συνολικού αφρικανικού εμπορίου– μειώθηκε σε ποσοστό ελάχιστα υψηλότερο του 30 %, ενώ η Κίνα από το ασήμαντο ποσοστό του 1995 έφθασε σήμερα σε ποσοστό που ανέρχεται περίπου σε 27 %. Το 2008, το ύψος των εμπορικών συναλλαγών Κίνας-Αφρικής ανήλθε σε 106,8 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, υπερβαίνοντας έτσι –μια διετία νωρίτερα από το αναμενόμενο διάστημα και με αύξηση της τάξεως του 45 % έναντι του προηγούμενου έτους– τον στόχο των 100 δισεκατομμυρίων έως το 2010 που είχε εξαγγελθεί στη σύνοδο του Πεκίνο το 2006. Πρβλ. και Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Παραρτήματα της ανακοίνωσης της Επιτροπής, SEC(2008) 2641 τελ.

(7) H πολιτική της Κίνας και ο αντίκτυπός της στην Αφρική, έγγρ. αναφοράς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: A6-0080/2008/P6_TA-PROV(2008)0173, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Μαρτίου 2008, εισηγήτρια: η κ. Ana Maria GOMES.

(8) Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η διάσκεψη που διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 28 Ιουνίου 2007, με τη συμμετοχή περισσοτέρων από 180 υπευθύνων για τη χάραξη πολιτικών, εμπειρογνωμόνων και διπλωματών προερχόμενων από την Αφρική, την Κίνα και την Ευρώπη, με θέμα: «Partners in competition? The EU, Africa and China» (Εταίροι στον ανταγωνισμό; ΕΕ, Αφρική και Κίνα).

(9) Βλέπε τα Συμπεράσματα της 2902ης συνεδρίασης του Συμβουλίου «Γενικές Υποθέσεις και Εξωτερικές Σχέσεις», της 10ης Νοεμβρίου 2008.

(10) 11η Σύνοδος κορυφής ΕΕ-Κίνας, Πράγα 20 Μαΐου 2009, Επισυνάπτεται το τελικό ανακοινωθέν.

(11) Πρβλ. την έκθεση και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που προαναφέρθηκε, 2008, A6-0080/2008/P6_TA-PROV(2008)0173, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Μαρτίου 2008, εισηγήτρια: η κ. Ana Maria GOMES.

(12) Σχετικά με αυτό το θέμα μπορεί να ανατρέξει κανείς στις συζητήσεις και τις αποφάσεις της 12ης συνόδου κορυφής της Αφρικανικής Ένωσης, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 26 Ιανουαρίου έως τις 3 Φεβρουαρίου 2009 στην Αντίς Αμπέμπα και είχε ως κύριο θέμα την «Ανάπτυξη των υποδομών στην Αφρική» - www.africa-union.org

(13) A. Yaw Baah - H. Jaunch, Chinese investment in Africa, a labour perspective, ALRN, May 2009, http://www.fnv.nl/binary/report2009_chinese_investments_in_africa_tcm7-23663.pdf

(14) Πρβλ. Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης (Tax Justice Network) με θέμα: «Breaking the curse: how transparent taxation and fair taxes can turn Africa’s mineral wealth into development», http://www.taxjustice.net/cms/upload/pdf/TJN4Africa_0903_breaking_the_curse_final_text.pdf

(15) Οι ενδιαφερόμενες οι οργανώσεις αναφέρθηκαν στην αγορά, μόνον κατά το 2008, εκτάσεων ανερχόμενων σε 7,6 εκατομμύρια εκτάρια του εδάφους, καθώς και στις γεωργικές συμφωνίες που σύναψε η Κίνα με διάφορες αφρικανικές χώρες, Πρβλ.: http://www.coldiretti.it/docindex/cncd/informazioni/314_09.htm και L. Cotula, S. Vermeulen, R. Leonard, J. Keeley, Land grab or development opportunity? – Agricultural investment and international land deals in Africa, FAO-IFAD-IIED, May 2009.

(16) ΕΕ C 195 της 18.8.2006, σελ. 104-109, «Μία απαραίτητη προτεραιότητα στην Αφρική: η άποψη της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών», εισηγητής: ο κ. BEDOSSA.

(17) ΕΕ C 77 της 31.3.2009 σελ. 148-156, όπως έχει αναφερθεί ανωτέρω.

(18) Η Κίνα, η οποία διαθέτει ποσοστό μόλις 7 % των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, τρέφει το 22 % του παγκόσμιου πληθυσμού, έχει ουσιαστικά κερδίσει τη μάχη για την καταπολέμηση της έσχατης ένδειας, του αναλφαβητισμού και των πιο καταστροφικών ασθενειών και επιδημιών, ενώ έχει κατορθώσει να μειώσει το ποσοστό παιδικής θνησιμότητας. Σύμφωνα με τον Martin Ravallion («Are there lessons for Africa from China's success against poverty?», The World Bank, Policy Research working paper αριθ.o4463, Ιανουάριος 2008), η Αφρική θα μπορούσε να αντλήσει σημαντικά διδάγματα από μια προσεκτική ανάλυση των βασικών συνιστωσών της κινεζικής ανάπτυξης. Βλέπε Παράρτημα 2.

Πρβλ και R. SANDREY, H. EDINGER, The relevance of Chinese agricultural technologies for African smallholder farmers: agricultural technology research in China, Centre for Chinese Studies, Stellenbosch University, April 2009, http://www.ccs.org.za/downloads/CCS%20China%20Agricultural%20Technology%20Research%20Report%20April%202009.pdf

(19) Ειρήνη και ασφάλεια· δημοκρατική διακυβέρνηση και ανθρώπινα δικαιώματα· εμπόριο, περιφερειακή ολοκλήρωση και υποδομές· εταιρική σχέση για την υλοποίηση των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας·ενέργεια, κλιματικές αλλαγές, μετανάστευση, κινητικότητα και απασχόληση· επιστήμες, κοινωνία της πληροφορίας και διάστημα.

(20) Πρβλ. άρθ. 9 (1).

(21) Πρβλ. σχετικά με αυτό το σημείο την ενδιαφέρουσα έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας του 2007 με τίτλο: «Africa's Silk Road».

(22) Βλέπε σχετικά τη ανακοίνωση με θέμα «Στήριξη των αναπτυσσομένων χωρών για να αντιμετωπίσουν την κρίση» COM(2009) 160 τελικό και την σχετική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ.

(23) Πρβλ. τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στο ταξίδι που πραγματοποίησε στα μέσα Φεβρουαρίου 2009 ο κινέζος Πρόεδρος Hu Jintao σε τέσσερις αφρικανικές χώρες (Μαλί, Σενεγάλη, Τανζανία και Μαυρίκιος).

(24) ΕΕ C 110 της 0.5.2006, σελ. 68-74, «Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στις σχέσεις ΕΕ-Κίνας», εισηγητής: ο κ. SHARMA.