Σύνοψη

Μετά τη μεταβίβαση της κυριαρχίας του Χονγκ Κονγκ στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας το 1997, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τα κράτη μέλη της παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς την εξέλιξη της πολιτικής και οικονομικής κατάστασης στην Ειδική Διοικητική Περιοχή του Χονγκ Κονγκ (ΕΔΠ), σύμφωνα με την αρχή «μία χώρα, δύο συστήματα». Σύμφωνα με τη δέσμευση που ανέλαβε το 1997 έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή δημοσιεύει ετησίως έκθεση σχετικά με τις εξελίξεις στο Χονγκ Κονγκ. Η παρούσα έκθεση είναι η δέκατη έβδομη και καλύπτει τις εξελίξεις που σημειώθηκαν το 2014. Η ΕΕ εμμένει στην πολιτική της για «μία ενιαία Κίνα» και υποστηρίζει την αρχή «μία χώρα, δύο συστήματα» και την εφαρμογή της στην πράξη.

Η ΕΕ πιστεύει ότι, παρά τις δυσκολίες, η αρχή «μια χώρα δύο συστήματα» συνέχισε να εφαρμόζεται απρόσκοπτα το 2014, προς όφελος του Χονγκ Κονγκ, της Κίνας στο σύνολό της, καθώς και της διεθνούς κοινότητας.

Η Δικαιοσύνη εξακολούθησε να αποδεικνύει την ανεξαρτησία της και να σέβεται απαρέγκλιτα το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Κατά τη μεγάλη εκστρατεία πολιτικής ανυπακοής, το κράτος δικαίου εξακολούθησε να αποτελεί την κατευθυντήρια αρχή για την κυβέρνηση, τους οικονομικούς φορείς και τον πληθυσμό γενικότερα. Η δράση κατά της διαφθοράς παρέμεινε σημαντική, όπως φαίνεται από την καταδίκη δύο προσωπικοτήτων υψηλού κύρους και από τους θετικούς δείκτες χρηστής διακυβέρνησης. Εάν εξαιρέσουμε δύο περιστατικά, η συμπεριφορά της αστυνομίας κατά τους τρεις μήνες διαδηλώσεων υπέρ της δημοκρατίας ήταν επαγγελματική και η χρήση βίας λελογισμένη. Η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης εξακολούθησε να γίνεται σεβαστή, έστω και αν οι επιθέσεις κατά εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης συνιστούν αυξανόμενο λόγο ανησυχίας. Το οικονομικό σύστημα της ελεύθερης αγοράς εξακολούθησε να λειτουργεί αποτελεσματικά και το Χονγκ Κονγκ παρέμεινε ένα ανταγωνιστικό διεθνές επιχειρηματικό κέντρο και ο κύριος κόμβος για επιχειρηματικές συναλλαγές με την ηπειρωτική Κίνα.

Το Χονγκ Κονγκ διανύει κρίσιμο στάδιο της δημοκρατικής του ανάπτυξης, με πρωτοφανείς διαμαρτυρίες και πιο πολωμένες και έντονες συζητήσεις, που φέρνουν στο φως τόσο πολιτικές όσο και κοινωνικοοικονομικές διαχωριστικές γραμμές. Η ΕΕ επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της για ενίσχυση της δημοκρατίας, που περιλαμβάνει το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τα θεμελιώδη δικαιώματα, τη διαφάνεια και την ελευθερία ενημέρωσης και έκφρασης στο Χονγκ Κονγκ.

Ως ενδιαφερόμενος φορέας για το μέλλον του Χονγκ Κονγκ και σύμφωνα με τον Θεμελιώδη Νόμο, η ΕΕ υποστηρίζει την καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας για την εκλογή του Ανώτατου Διοικητή το 2017 και για το Νομοθετικό Συμβούλιο το 2020. Η ΕΕ υποστηρίζει επίσης την επιθυμία του πληθυσμού του Χονγκ Κονγκ για υψηλό βαθμό πολιτικής συμμετοχής και πραγματική δυνατότητα επιλογής κατά την εκλογή του Ανώτατου Διοικητή το 2017 και μετέπειτα. Μια υπεύθυνη διακυβέρνηση συμβάλλει στη σταθερότητα και την ευημερία, συντελεί στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών και εξασφαλίζει τη διατήρηση της θέσης και της ανταγωνιστικότητας του Χονγκ Κονγκ ως βασικού διεθνούς επιχειρηματικού κέντρου. Η καθολική ψηφοφορία θα προσφέρει στην κυβέρνηση μεγαλύτερη δημόσια στήριξη και νομιμότητα κατά την πορεία επίτευξης των οικονομικών στόχων του Χονγκ Κονγκ και την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων.

Η ΕΕ ευελπιστεί ότι, μέσω του εποικοδομητικού διαλόγου, το Χονγκ Κονγκ θα μπορέσει να επιτύχει έγκαιρη συμφωνία επί ενός εκλογικού συστήματος που θα είναι δημοκρατικό, δίκαιο, ανοικτό και διαφανές. Μετά τη συμφωνία, η ΕΕ ευελπιστεί επίσης ότι η διαδικασία καθιέρωσης της καθολικής ψηφοφορίας για την εκλογή όλων των μελών του Νομοθετικού Συμβουλίου το 2020 θα ξεκινήσει χωρίς καθυστέρηση.

Τηρουμένης της αρχής της εθνικής κυριαρχίας, η ΕΕ είναι πρόθυμη να συνεργαστεί για θέματα σχετικά με τη μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των διακοινοβουλευτικών ανταλλαγών και της ανταλλαγής πρακτικών εμπειριών όσον αφορά τη δημοκρατική ανάπτυξη.

Πολιτικές εξελίξεις

Η καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας για την εκλογή του Ανώτατου Διοικητή το 2017 παραμένει το κύριο εσωτερικό ζήτημα του Χονγκ Κονγκ. Σύμφωνα με τον Θεμελιώδη Νόμο της ΕΔΠ Χονγκ Κονγκ, ο Ανώτατος Διοικητής και το Νομοθετικό Συμβούλιο πρέπει να ακολουθήσουν συνταγματική διαδικασία πέντε σταδίων. Η κυβέρνηση της ΕΔΠ έκανε το πρώτο βήμα στις 15 Ιουλίου 2014, όταν ο Ανώτατος Διοικητής Leung Chun-ying υπέβαλε έκθεση στη Μόνιμη Επιτροπή του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου της Κίνας (NPCSC), προτείνοντας τη μεταρρύθμιση του συστήματος εκλογής του Ανώτατου Διοικητή. Η πρόταση βασιζόταν σε πεντάμηνη δημόσια διαβούλευση, η οποία κατέληξε σε 124 700 γραπτές προτάσεις.

Σύμφωνα με την έκθεση του Ανώτατου Διοικητή, το βασικό θέμα συζήτησης ήταν η ανακήρυξη των υποψηφίων. Πρότεινε οι υποψήφιοι να προταθούν από μία επιτροπή ανάδειξης υποψηφίων αποτελούμενης από 1 200 μέλη, όπως ορίζεται στον Θεμελιώδη Νόμο. Απέρριψε την ιδέα ανακήρυξης των υποψηφίων από πολίτες ή πολιτικά κόμματα, την οποία είχαν υποστηρίξει τα κόμματα της δημοκρατικής παράταξης με το σκεπτικό ότι η ανάδειξη υποψηφίων από επιτροπή δεν ανταποκρίνεται στους δημοκρατικούς κανόνες και στην ουσία αποκλείει τους υποψηφίους της δημοκρατικής παράταξης.

Μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, η ομάδα της κοινωνίας των πολιτών «Occupy Central with Love and Peace» διοργάνωσε ανεπίσημο δημοψήφισμα στις 20-29 Ιουνίου. Ψήφισαν περίπου 800 000 άτομα, αριθμός που υπερέβη κατά πολύ τις προσδοκίες, και η συντριπτική πλειοψηφία τάχθηκε υπέρ της ανακήρυξης των υποψηφίων από πολίτες ή πολιτικά κόμματα. Τον Αύγουστο, η φιλοκυβερνητική οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών «Alliance for Peace and Democracy» συγκέντρωσε 1,5 εκατομμύριο υπογραφές κατά της εκστρατείας της «Occupy Central» και υπέρ της κυβερνητικής γραμμής· υπέγραψαν μεταξύ άλλων ο Ανώτατος Διοικητής Leung Chun-ying και άλλοι ανώτεροι υπάλληλοι.

Η συζήτηση τροφοδοτήθηκε περαιτέρω με τη δημοσίευση, στις 10 Ιουνίου 2014, μίας λευκής βίβλου από το Κρατικό Συμβούλιο της Κίνας με τίτλο «Η πολιτική 'μία χώρα, δύο συστήματα' στην πράξη, στην ΕΔΠ του Χονγκ Κονγκ». Στη λευκή βίβλο υπογραμμίζεται ότι ο υψηλός βαθμός αυτονομίας του Χονγκ Κονγκ υπόκειται στην εξουσία της κεντρικής κυβέρνησης, η οποία έχει εκτεταμένες εξουσίες διακυβέρνησης της ΕΔΠ, και τονίζεται η ανάγκη να διαφυλαχθούν τα κινεζικά συμφέροντα από πλευράς κυριαρχίας, ασφάλειας και ανάπτυξης. Στη λευκή βίβλο σημειώνεται επίσης ότι η «αγάπη για τη χώρα» αποτελεί βασική πολιτική απαίτηση για τα στελέχη της διοίκησης του Χονγκ Κονγκ, συμπεριλαμβανομένων των δικαστών και του λοιπού δικαστικού προσωπικού. Μολονότι οι εκπρόσωποι της κεντρικής κυβέρνησης διαβεβαίωναν ότι η λευκή βίβλος αναφέρει απλώς την υφιστάμενη κατάσταση και δεν συνιστά νέα πολιτική, πολλοί στο Χονγκ Κονγκ την θεώρησαν ως προσπάθεια να μειωθεί ο «υψηλός βαθμός αυτονομίας» του Χονγκ Κονγκ και να υπονομευθεί η ανεξαρτησία του συστήματος απονομής δικαιοσύνης του Χονγκ Κονγκ.

Στις 31 Αυγούστου 2014, η NPCSC αποφάσισε ομόφωνα σχετικά με το πλαίσιο για τις πρώτες εκλογές του Χονγκ Κονγκ για την ανάδειξη του Ανώτατου Διοικητή το 2017 με βάση το σύστημα «ένα πρόσωπο, μία ψήφος». Σύμφωνα με το πλαίσιο, μόνο δύο ή τρεις υποψήφιοι, οι οποίοι θα λάβουν τουλάχιστον 601 ψήφους από την επιτροπή ανάδειξης υποψηφίων που αριθμεί 1 200 μέλη, θα μπορούν να θέσουν υποψηφιότητα για το αξίωμα του Ανώτατου Διοικητή. Η επιτροπή ανάδειξης υποψηφίων, η οποία ακολουθεί το πρότυπο της σημερινής εκλογικής επιτροπής, θα υποδιαιρείται σε τέσσερις τομείς και τα μέλη της θα επιλεγούν από περίπου 250 000 ψηφοφόρους - άτομα και νομικά πρόσωπα

Η απόφαση της NPCSC θεωρήθηκε ευρέως πιο περιοριστική από ό,τι αναμενόταν -αδικαιολόγητα, σύμφωνα με τις ομάδες της αντιπολίτευσης. Ο Δικηγορικός Σύλλογος του Χονγκ Κονγκ την περιέγραψε ως «αδικαιολόγητα περιοριστική». Η κυβέρνηση και ο Πρόεδρος του Νομοθετικού Συμβουλίου τόνισαν ότι η απόφαση της NPCSC εξακολουθεί να παρέχει πολλά περιθώρια ευελιξίας που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την ενίσχυση του δημοκρατικού χαρακτήρα του εκλογικού συστήματος.

Η σημαντικότερη αντίδραση στην απόφαση της NPCSC ήταν μια εκστρατεία που οργανώθηκε από διάφορες ομάδες σπουδαστών και άλλων ακτιβιστών υπέρ της δημοκρατίας η οποία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο. Στις 27 Σεπτεμβρίου ακτιβιστές μπλόκαραν βασικές οδικές αρτηρίες στο Χονγκ Κονγκ και διαδηλωτές περικύκλωσαν τα κτίρια του κοινοβουλίου και τα κυριότερα κυβερνητικά κτίρια. Η χρήση δακρυγόνων από την αστυνομία, στις 28 Σεπτεμβρίου, σε κλίμακα που θεωρήθηκε δυσανάλογη από πολλούς παρατηρητές, οδήγησε σε μαζικές διαδηλώσεις έως και 100 000 ατόμων. Παρά τα μεμονωμένα περιστατικά βίας, οι διαδηλωτές ήταν ως επί το πλείστον ειρηνικοί και η χρήση αστυνομικής βίας ελάχιστη. Οι διαδηλώσεις σταδιακά μειώθηκαν εν μέσω αυξανόμενης δημόσιας αποδοκιμασίας. Κατόπιν δικαστικών αποφάσεων, τα οδοφράγματα απομακρύνθηκαν -το τελευταίο στις 15 Δεκεμβρίου.

Η κυβέρνηση άργησε να συνεργαστεί με τους διαδηλωτές και να προσπαθήσει να καταλήξει σε συμβιβασμό. Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, διάφοροι διεθνείς ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Ban Ki-moon, του Πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου David Cameron και της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Catherine Ashton, προέβησαν σε δηλώσεις με τις οποίες καλούσαν και τις δύο πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να αναζητήσουν ειρηνικά μέσα για την επίλυση του πολιτικού αδιεξόδου.

Μολονότι οι διαδηλώσεις είχαν αρχικά πολιτικό χαρακτήρα, στη συνέχεια έφεραν στο φως σημαντική κοινωνικο-οικονομική δυσαρέσκεια. Βάση αυτής τη δυσαρέσκειας ήταν καθημερινά προβλήματα και μία αίσθηση, ιδίως μεταξύ των νέων, ότι περιθωριοποιούνται οικονομικά από ένα πολιτικό σύστημα που θεωρούν ότι ευνοεί τα συμφέροντα της επιχειρηματικής ελίτ, η οποία ενδιαφέρεται πρωτίστως για τη διατήρηση καλών σχέσεων με την κεντρική κυβέρνηση.