Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Έκθεση από την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το 'Διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών: Έκθεση 1998 σχετικά με την εφαρμογή των προσανατολισμών και τις προτεραιότητες για το μέλλον'(Σύμφωνα με το άρθρο 18 της Απόφασης 1692/96/ΕΚ)"

(1999/C 293/02)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το "Διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών: Έκθεση 1998 σχετικά με την εφαρμογή των προσανατολισμών και τις προτεραιότητες για το μέλλον" (Σύμφωνα με το άρθρο 18 της Απόφασης 1692/96/ΕΚ) (COM(1998) 614 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 4ης Νοεμβρίου 1998 με την οποία ζητήθηκε η γνωμοδότησή της για το θέμα αυτό, σύμφωνα με την πρώτη παράγραφο του άρθρου 198 Γ, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 13ης Ιανουαρίου 1999 να αναθέσει την προετοιμασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 3 "Διευρωπαϊκά δίκτυα, μεταφορές, κοινωνία των πληροφοριών"·

έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και, ειδικότερα, τον Τίτλο XII (Διευρωπαϊκά δίκτυα) και τον Τίτλο XIV (Οικονομική και κοινωνική συνοχή) της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Τίτλος III, Άρθρο Ζ, της Συνθήκης της Ένωσης)·

έχοντας υπόψη την Απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1996, σχετικά με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 60/99 rιv. 1) που υιοθέτησε η επιτροπή 3 στις 15 Απριλίου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση των κ.κ. Valcαrcel Siso και Gustâv·

υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση κατά την 29η σύνοδο ολομέλειας της 2ας και 3ης Ιουνίου 1999 (συνεδρίαση της 3ης Ιουνίου).

1. Εισαγωγή

1.1. Η "οικονομική και κοινωνική συνοχή", έτσι όπως ορίζεται στο Άρθρο Β της Συνθήκης της Ένωσης, αποτελεί ένα από τα καθοριστικά μέσα για την επίτευξη "ισόρροπης και σταθερής οικονομικής και κοινωνικής προόδου" στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.2. Με την προοπτική αυτή της προόδου και ήδη στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, γίνεται ρητός διαχωρισμός μεταξύ "οικονομικής και κοινωνικής συνοχής" (άρθρο 2) και "ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής" (άρθρο 3). Η επακόλουθη αντιμετώπιση και των δύο εννοιών στη Συνθήκη προϋποθέτει:

- ότι όλες οι "κοινοτικές πολιτικές" πρέπει να καταρτίζονται πάντα με συνυπολογισμό της συμβολής τους στην "οικονομική και κοινωνική συνοχή" και

- ότι, επιπλέον, η Ένωση αναγνωρίζει την ανάγκη εισαγωγής συγκεκριμένων πολιτικών που να αποβλέπουν στην "ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής".

1.3. Από την παράλληλη εξέταση του Τίτλου XII (Διευρωπαϊκά δίκτυα) και του τίτλου XIV (Οικονομική και κοινωνική συνοχή) της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, προκύπτει ότι η πολιτική των Διευρωπαϊκών Δικτύων αποτελεί συγκεκριμένο μέσο από το οποίο αναμένεται άμεση συμβολή στο στόχο της συνοχής:

- με την καθιέρωση ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα, με ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών, αγαθών και κεφαλαίων·

- με την ανάπτυξη των απαραίτητων προϋποθέσεων για την ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας και

- με την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, η οποία ορίζεται ως "περιορισμός των διαφορών μεταξύ επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών και της καθυστέρησης των πλέον μειονεκτικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών ζωνών" (η Συνθήκη του Άμστερνταμ προσέθεσε "τις πλέον μειονεκτούσες νήσους").

1.4. Υιοθετώντας τους ειδικούς στόχους και δεσμεύσεις που καθορίζουν τα άρθρα 129 Γ και 129 Δ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και μετά από την επιβεβλημένη διαδικασία συναπόφασης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο υιοθέτησαν, στις 23 Ιουλίου 1996, την απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ, σχετικά με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Με την απόφαση αυτή καθορίζονται αντίστοιχες αποστολές για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

- να ενημερώνει ανά διετία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω προσανατολισμών (άρθρο 18) και

- να υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, ανά πενταετία, και για πρώτη φορά πριν από την 1η Ιουλίου 1999, έκθεση σχετικά με τη σκοπιμότητα ή μη της προσαρμογής των εν λόγω προσανατολισμών·η έκθεση αυτή θα πρέπει να συνοδεύεται, εάν συντρέχει λόγος, από τις κατάλληλες προτάσεις (άρθρο 21).

1.5. Τέλος, εφόσον η υιοθέτηση των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών πρέπει να υποβάλλεται στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών για πρότερη γνωμοδότηση (άρθρο 129 Δ της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας), εξυπακούεται ότι και οι ενδεχόμενες προσαρμογές και προτάσεις, που ορίζει το άρθρο 21 της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ, θα πρέπει να ακολουθούν την ίδια διαδικασία.

2. Ζητήματα διαδικασίας

2.1. Η έκθεση του 1998 για το στάδιο υλοποίησης των προσανατολισμών και για τις μελλοντικές προτεραιότητες στο ζήτημα του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (στο εξής: έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ) συνιστά ένα έγγραφο που, σύμφωνα με τα όσα στο ίδιο αναφέρονται και πέρα από τον απολογισμό της παρούσας κατάστασης στο ζήτημα, έχει στόχο "την έναρξη μιας ευρείας διαδικασίας διαβουλεύσεων, με κατάληξη μια Λευκή Βίβλο για την αναθεώρηση των προσανατολισμών ΔΕΔ-Μ το 1999".

2.2. Παρά τη γενικότητα των λεγομένων, αφήνεται να εννοηθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να εισαγάγει διαδικασία αναθεώρησης των προσανατολισμών πρόκειται για κάτι το διαφορετικό απ' αυτό που ορίζει το άρθρο 21 της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ, ή για το αποτέλεσμα μιας ευρύτερης ερμηνείας του.

2.3. Εάν τα πράγματα έχουν όντως έτσι, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει απαραίτητο να διευκρινίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά τρόπο σαφή και με καθορισμένα χρονικά πλαίσια, τα στάδια και το περιεχόμενο της διαδικασίας αναθεώρησης των προσανατολισμών την οποία προτίθεται να εισαγάγει.

3. Οι κύριοι στόχοι των ΔΕΔ-Μ: ανταγωνιστικότητα και προσβασιμότητα

3.1. Η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ επισημαίνει τον τρόπο κατά τον οποίο η κοινοτική στρατηγική για τα διευρωπαϊκά δίκτυα στηρίζεται σε δύο προϋποθέσεις, οι οποίες προκύπτουν αντίστοιχα από την πρώτη και τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 129 Β.2 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας:

- στο ζωτικό ρόλο που διαδραματίζει η αποτελεσματικότητα των υποδομών των μεταφορών για την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και μακροπρόθεσμα την απασχόληση (στόχοι από α) έως και στ) του άρθρου 2.2 της απόφασης 1692/96/EK) και

- στη βελτίωση της οικονομικής και της κοινωνικής συνοχής, μέσω της διασφάλισης της καλής σύνδεσης των περιφερειακών περιοχών με τα κοινοτικά δίκτυα (στόχοι ζ) και η) της απόφασης 1692/96/EK)·η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ τονίζει τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί στα πλαίσια του Ταμείου Συνοχής για την προώθηση της προϋπόθεσης αυτής.

3.2. Η δεύτερη αυτή προσέγγιση, σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή, έχει αναπτυχθεί περαιτέρω πρόσφατα, στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο "Συνοχή και μεταφορές"(1).

3.3. Εντούτοις, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι δεν είναι σαφές εάν, με τη συγκεκριμένη τεχνική και οικονομική εξέλιξη της κοινοτικής πολιτικής για τα ΔΕΔ-Μ έχει επιτευχθεί η διατήρηση επαρκούς ισορροπίας μεταξύ των συλλογισμών που αφορούν την ανταγωνιστικότητα κι εκείνων που αφορούν τη συνοχή.

3.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η εν λόγω έλλειψη ισορροπίας να οφείλεται σε αποκλειστικά τεχνικούς λόγους. Οπωσδήποτε, όμως, η ΕΤΠ κρίνει σκόπιμο να επισημάνει ότι η διαχείριση της κοινοτικής πολιτικής για τα ΔΕΔ-Μ δείχνει, στην πράξη και προς το παρόν, να συνδέεται περισσότερο με κριτήρια και δείκτες που αφορούν την ανταγωνιστικότητα (κυκλοφοριακός φόρτος, εξάλειψη της κυκλοφοριακής συμφόρησης, διαλειτουργικότητα, άμεση αποδοτικότητα κ.λπ.), παρά με κριτήρια και δείκτες που αφορούν την οικονομική και κοινωνική συνοχή (όπως θα μπορούσαν να είναι, για παράδειγμα, όσα σχετίζονται με την προσβασιμότητα και με την μακροπρόθεσμη κοινωνικο-οικονομική αποδοτικότητα).

3.5. Υπάρχει, βέβαια, η κοινοτική χρηματοδοτική συμβολή στα ΔΕΔ-Μ μέσω του Ταμείου Συνοχής· ακόμη και σ' αυτή την περίπτωση, όμως, οι κοινοτικές ενισχύσεις εξαρτώνται από αξιολογήσεις στις οποίες τα σχετικά με την ανταγωνιστικότητα κριτήρια και δείκτες κατέχουν καθοριστικό ρόλο.

3.6. Άλλο παράδειγμα που δείχνει μια ορισμένη εστίαση των σχετικών κοινοτικών πολιτικών σε στοιχεία που συνδέονται με την ανταγωνιστικότητα, είναι η πολιτική προώθησης της τιμολόγησης της χρήσης των υποδομών. Πρόκειται, αναμφισβήτητα, για "ad hoc" μέσον για τη διαχείριση προβλημάτων δυναμικότητας των υποδομών και ανταγωνιστικότητας σε συνάρτηση με το σύνολο του οικονομικού συστήματος·πρόκειται όμως για μέσον η καταλληλότητα του οποίου είναι αμφίβολη όταν τίθεται το πρόβλημα της διαχείρισης εγγενών ανεπαρκειών προσβασιμότητας και στόχων συνοχής.

3.7. Υπό το πρίσμα των προαναφερόμενων εκτιμήσεων, η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι τα κοινοτικά όργανα και τα κράτη μέλη οφείλουν να καταβάλουν μια πρόσθετη προσπάθεια, σε επίπεδο κατάρτισης, πρακτικής εφαρμογής και διαχείρισης, ώστε να εξισορροπηθεί η εστίαση της κοινής πολιτικής για τα ΔΕΔ-Μ. Η ισορροπία αυτή προϋποθέτει, οπωσδήποτε:

- να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην αξιολόγηση των σχεδίων από την άποψη της δημιουργίας προσβασιμότητας και

- να γίνει κατανοητό ότι η προσβασιμότητα δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να τίθεται αποκλειστικά στο επίπεδο της πρόσβασης στα ΔΕΔ-Μ από τα άλλα εθνικά δίκτυα, αλλά ότι τίθεται και στο εσωτερικό των ίδιων των ΔΕΔ-Μ.

3.8. Εν κατακλείδι, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι η πολιτική των ΔΕΔ-Μ πρέπει να αναλάβει στην πράξη, και ως έναν από τους βασικούς της στόχους, την ευθύνη της δημιουργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενός νέου "χάρτη διαπεριφερειακής προσβασιμότητας". Ένα νέο "χάρτη", ο οποίος, όπως επισημαίνει η προαναφερθείσα πρόσφατη ανακοίνωση με τίτλο "Συνοχή και μεταφορές", θα συμβάλει στον περιορισμό των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών, παρέχοντας ορισμένες διόδους ελάχιστης προσβασιμότητας (η οποία θα αξιολογείται ποσοτικά με αντικειμενικούς δείκτες χρόνου και κόστους), από όλες και προς όλες τις περιοχές της επικράτειας της Ένωσης.

3.9. Και όλα αυτά επειδή, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, ακόμη κι εάν είναι προφανές ότι η γεωγραφική απόσταση αποτελεί γεγονός αναπόφευκτο, είναι απαράδεκτο να συνοδεύεται και από μια πρόσθετη "τιμωρία" για τις απομακρυσμένες περιοχές. Πρέπει να τονισθεί το σημαντικό μειονέκτημα που συνιστούν η χαμηλότερη "θεωρητική ταχύτητα μεταφοράς" και το υψηλότερο "κόστος μεταφοράς ανά μονάδα", σε σχέση με την ταχύτητα και το κόστος ανά μονάδα των οποίων επωφελούνται οι εδαφικές περιοχές που αποτελούν το Κέντρο της Ένωσης ή που γειτνιάζουν μ' αυτό.

3.10. Οπωσδήποτε, η Επιτροπή των Περιφερειών δεν βλέπει καμία αντίφαση ή ασυμβίβαστο, μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, μεταξύ των στόχων που αφορούν την ανταγωνιστικότητα κι εκείνων που αφορούν την προσβασιμότητα, δεδομένου ότι, σε ένα δεύτερο στάδιο, και όταν θα έχουν αναπτυχθεί και οι ειδικές πολιτικές επενδύσεων και απασχόλησης, η βελτίωση της προσβασιμότητας θα σημαίνει πλέον ταυτόχρονα και βελτίωση των ευκαιριών για ανταγωνιστικότητα. Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει απαραίτητο να υπάρχει ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικότητας και συνοχής.

3.11. Η κατανομή των μη επιστρεφόμενων κοινοτικών χρηματοδοτικών ενισχύσεων παρέχει πρόσθετες πτυχές στα προηγούμενα επιχειρήματα και, κατά τη διετία 1996/1997, σύμφωνα με τα στοιχεία της Έκθεσης 1998 ΔΕΔ-Μ, παρουσιάζει αρκετά ανόμοια διάρθρωση ως προς την κατανομή ανά μεταφορικό μέσον:

- Από το κονδύλιο ΔΕΔ-Μ του προϋπολογισμού, το 56,9 % των πιστώσεων χρησιμοποιήθηκαν για τις σιδηροδρομικές μεταφορές και το 20,9 % για συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας, ενώ έμειναν μόνο 15,4 % για τις οδικές μεταφορές και 6,8 % για τα υπόλοιπα και

- Από τις πιστώσεις του Ταμείου Συνοχής και του ΕΤΠΑ, μαζί, το 55,2 % δαπανήθηκε για τις οδικές μεταφορές και το 38,8 % για τις σιδηροδρομικές, και μόνο ένα συμβολικό 0,2 % για συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας και 5,8 % για τα υπόλοιπα.

Λόγω της κατανομής των πόρων στο πλαίσιο του κονδυλίου ΔΕΔ-Μ, το Ταμείο Συνοχής και το ΕΤΠΑ χρηματοδοτούν σχεδόν αποκλειστικά τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές. Ωστόσο, πρέπει να προβλεφθεί ενισχυμένη χρηματοδότηση και για τις φιλικές προς το περιβάλλον εσωτερικές πλωτές μεταφορές από τις προαναφερθείσες μη επιστρεφόμενες κοινοτικές χρηματοδοτικές ενισχύσεις.

3.12. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, η κατανομή αυτή των διαφόρων μη επιστρεφόμενων κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων ανά μεταφορικό μέσον, καθώς και ορισμένα άλλα στοιχεία που είναι εμφανή στην ανάπτυξη των διαφόρων δικτύων, έτσι όπως παρουσιάζονται στην Έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ, καταστούν καταφανή το βαθμό στον οποίο τα προβλήματα που καλείται να επιλύσει η ανάπτυξη των ΔΕΔ-Μ δεν είναι τα ίδια στις διάφορες εδαφικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.13. Από τη μία πλευρά, βρίσκονται οι "κεντρικές περιοχές", όπου τα σημαντικά προβλήματα αφορούν περισσότερο κριτήρια σχετικά με την ανταγωνιστικότητα και τη δυναμικότητα, και όπου η επίδραση των εξωγενών παραγόντων (κυρίως περιβαλλοντικών) είναι καθοριστική. Από την άλλη, βρίσκονται οι "περιφερειακές περιοχές", όπου τα σχετικά με την προσβασιμότητα και τη συνοχή προβλήματα αποκτούν ανυπέρβλητη βαρύτητα και όπου η επίδραση των εξωγενών παραγόντων μπορεί να είναι σχετικά μικρότερη.

3.14. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη, σε συνάρτηση με την επιδιωκόμενη ισορροπία μεταξύ δεικτών και κριτηρίων ανταγωνιστικότητας και προσβασιμότητας, έτσι ώστε οι κοινοτικές πολιτικές για τα ΔΕΔ-Μ να προσπαθήσουν να εξεύρουν, για την κάθε συγκεκριμένη περιοχή, τις συγκεκριμένες λύσεις για τα συγκεκριμένα προβλήματα.

4. Οι δράσεις κατά τη διετία 1996/1997

4.1. Η εισαγωγή της έκθεσης 1998 ΔΕΔ-Μ την χαρακτηρίζει ως έκθεση που επικεντρώνεται στις τάσεις που παρατηρήθηκαν σε θέματα χρηματοδότησης. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η παρούσα έκθεση επιβεβαιώνει ότι τα καθορισθέντα από την απόφαση 1692/96/ΕΚ ΔΕΔ-Μ ενδέχεται να συμπληρωθούν με την προοπτική του έτους 2010.

4.2. Η προαναφερόμενη επιβεβαίωση στηρίζεται στο γεγονός ότι, κατά τη διετία 1996/1997, πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις ύψους 38400 εκατ. Ecu για τα ΔΕΔ-Μ, για σχέδια που προϋποθέτουν συνολικές επενδύσεις ύψους 307 δις Ecu. Δεδομένου ότι οι συνολικές επενδύσεις που απαιτούνται για τα ΔΕΔ-Μ εκτιμώνται σε 400 έως 500 δις Ecu μέχρι το 2010, τα παραπάνω ποσά σημαίνουν ότι ήδη έχουν δρομολογηθεί δράσεις που αντιπροσωπεύουν το 60 % έως 75 % των προβλεπόμενων επενδύσεων. Αναφέροντας τα ποσά αυτά, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να αποδώσει στους κοινοτικούς οργανισμούς τις τιμές που τους αναλογούν για το έργο τους, το οποίο αναγνωρίζει πλήρως.

4.3. Οπωσδήποτε, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει σκόπιμο να τονίσει εδώ ότι η συνεχής παρακολούθηση της ανάπτυξης του ΔΕΔ-Μ επιβάλλεται να αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στους αντίστοιχους ρυθμούς ανάπτυξης του οδικού δικτύου, του σιδηροδρομικού δικτύου και του δικτύου των λιμένων, δεδομένου ότι ο βέλτιστος συντονισμός τους θα είναι απαραίτητος:

- για την ενίσχυση των συνδυασμένων μεταφορών και

- για τον προσανατολισμό της κοινοτικής πολιτικής προς μια θεώρηση από την άποψη του "πελάτη" και προς μια ενιαία θεώρηση των μεταφορών "από πόρτα σε πόρτα".

4.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει επίσης τις θετικές προσπάθειες που έχουν αναπτυχθεί μέχρι στιγμής και να τονίσει την ανάγκη της προώθησης της συμμετοχής ιδιωτικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των υποδομών των μεταφορών. Το ζήτημα δεν είναι απλό, δεδομένου ότι αυτού του είδους οι επενδύσεις παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά υλοποίησης και επεξεργασίας (προθεσμίες, κίνδυνοι κ.λπ.), τα κοινοτικά όργανα, όμως, θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά, εμβαθύνοντας, συστηματοποιώντας και θέτοντας στη διάθεση όλων των ενδιαφερομένων κρατών μελών και κοινωνικο-οικονομικών παραγόντων τις υπάρχουσες εμπειρίες σε θέματα:

- τυπολογίας της κατάρτισης των σχεδίων και

- υφής και διατύπωσης των αμοιβαίων εγγυήσεων που απαιτούνται για την επιτυχία των PPP (εταιρικών σχημάτων του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα).

4.5. Χωρίς να υποτιμά τις υπόλοιπες δράσεις, η Επιτροπή των Περιφερειών οφείλει να τονίσει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκείνων που η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ ονομάζει "οριζόντιες δράσεις". Για τους εξής λόγους:

- Οι προσπάθειες για την επίτευξη της διαλειτουργικότητας, οι οποίες θα πρέπει πάντα να εντάσσονται στο πλαίσιο της συγκεκριμένης οικονομικής σημασίας του προβλήματος αυτού, αποτελούν ξεχωριστή κοινοτική συμβολή στην ανάπτυξη των δικτύων.

- Η στήριξη των δράσεων Ε& Α ενέχει το στοιχείο της πολλαπλής ενίσχυσης των επιδιωκόμενων επιδράσεων, δεδομένου ότι συμβάλλει στην ανάπτυξη των δικτύων, υποστηρίζει τη δημιουργία πρόσθετων οικονομιών και δημιουργεί μια τεχνογνωσία αποφασιστικής σημασίας για το διεθνή ανταγωνισμό.

- Η ανάπτυξη μεθόδων εκπόνησης στρατηγικών περιβαλλοντικών εκτιμήσεων θα επιτρέψει για πρώτη φορά την πρόσβαση των αξιολογήσεων αυτού του είδους σε όλες τις βαθμίδες του συστήματος μεταφορών, εντάσσοντας δεόντως την συνήθη θεώρηση του "έργου" και τις νεωτεριστικές θεωρήσεις του "διαδρόμου" και του "δικτύου" σε ένα ενιαίο σύνολο.

- Η εξέταση των συνδέσεων με τις τρίτες χώρες αποδεικνύεται αποφασιστική, τόσο για την αντιμετώπιση των μελλοντικών διευρύνσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα λιγότερα δυνατά διαρθρωτικά εμπόδια, όσο και για την επίτευξη της βέλτιστης ενσωμάτωσης των δικτύων της Ένωσης στα παγκόσμια συστήματα μεταφορών.

4.6. Οπωσδήποτε, η Επιτροπή των Περιφερειών οφείλει να επισημάνει ότι η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ δεν αναπτύσσει επαρκώς τα προβλήματα και τις δράσεις που αφορούν τη διαλειτουργικότητα, επί της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει αξιόλογες προόδους και η οποία, λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της, αναφέρεται ρητώς και στην ίδια τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (άρθρο 129 Β.2).

4.7. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, η ανάπτυξη της έκθεσης όσον αφορά τη μέθοδο αξιολόγησης της κοινοτικής συμμετοχής στην ανάπτυξη των σχεδίων (διετία 1996/1997) θα έπρεπε να είναι πιο ακριβής ως προς τις εκφράσεις. Η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ έχει την τάση να χαρακτηρίζει ως "συμβολή", τόσο τις μη επιστρεφόμενες επιδοτήσεις (προϋπολογισμός ΔΕΔ-Μ, ΕΤΠΑ, Ταμείο Συνοχής...), όσο και τα πλήρως επιστρεφόμενα δάνεια (ΕΤΕ...). Η αντιμετώπιση αυτή θα μπορούσε να εισάγει σημαντική παρέκκλιση κατά την αξιολόγηση του ρόλου της Κοινότητας, και ως εκ τούτου θα ήταν σκόπιμο να διασαφηνίζεται για κάθε περίπτωση η ακριβής φύση των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων.

4.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ αφήνει, προς το παρόν, κατά μέρους ό,τι αφορά το μέλλον των προσανατολισμών και περιλαμβάνει μόνο μια αναλυτική περιγραφή και αξιολόγηση των δράσεων που ολοκληρώθηκαν κατά τη διετία 1996/1997. Αντίθετα, ούτε περιλαμβάνει ούτε και προαναγγέλλει για την δεύτερη αναλυτική έκθεση περιγραφές ή αξιολογήσεις σχετικά με τους στόχους που έχουν επιτευχθεί και με τα συγκεκριμένα αποτελέσματα των δράσεων αυτών.

4.9. Για παράδειγμα, μεταξύ των διαφόρων εργασιών που αναπτύχθηκαν επί του συγκεκριμένου θέματος, η Επιτροπή των Περιφερειών γνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε το 1996 Μελέτη με τίτλο "Εδαφικές στρατηγικές που συνδέονται με τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών". Στην εν λόγω μελέτη, που περιλαμβάνει την επικράτεια των δεκαπέντε κρατών μελών της Ένωσης, την Ελβετία και τη Νορβηγία, πραγματοποιείται μαθηματική προσομοίωση των ΔΕΔ-Μ και επιχειρείται ποσοτικός προσδιορισμός της παρούσας κατάστασης, καθώς και του ρόλου που θα διαδραματίσει η ανάπτυξη των ΔΕΔ-Μ μέχρι το έτος 2010.

4.10. Για την πραγματοποίηση των αναλύσεων και εκτιμήσεων, η Μελέτη θέσπισε διάφορους δείκτες που σχετίζονται με τους κύριους στόχους των ΔΕΔ-Μ:

- συμβολή στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας·

- συμβολή στην ευρωπαϊκή συνοχή και

- συμβολή σε ένα σχήμα βιώσιμης κινητικότητας.

4.11. Στα τελικά συμπεράσματα της ως άνω μελέτης, αναφέρονται ορισμένοι πιο ενδεικτικοί δείκτες, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι εξής:

- για τις επιβατικές μεταφορές,

- ο όγκος πληθυσμού προς τον οποίο υπάρχει πρόσβαση από κάθε ζώνη της επικράτειας με ταξίδι συντομότερο των 3 ωρών και

- για τις εμπορευματικές μεταφορές,

- ο όγκος πληθυσμού προς τον οποίο υπάρχει πρόσβαση από κάθε ζώνη σε διάφορες χρονικές περιόδους και

- το άμεσο κόστος της πρόσβασης από κάθε ζώνη για συγκεκριμένο όγκο πληθυσμού.

4.12. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι οι εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του ΔΕΔ-Μ, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 18 της Απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ, και η προσεχής έκθεση σχετικά με το κατά πόσον είναι ή όχι σκόπιμο να αναπροσαρμοστούν οι εν λόγω προσανατολισμοί, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 21, θα πρέπει να προβαίνουν σε ανάλυση και αξιολόγηση των ήδη επιτευχθέντων στόχων και των συγκεκριμένων επιδράσεων της κοινοτικής πολιτικής για τα ΔΕΔ-Μ.

4.13. Με την προοπτική αυτή, τα είδη των μηχανισμών που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη "Εδαφικές στρατηγικές που συνδέονται με τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών", οι οποίοι λαμβάνονται εδώ ως παράδειγμα και που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και να τελειοποιηθούν μέσω των "οριζόντιων δράσεων" Ε& Α:

- παραπέμπουν στην άποψη που διατυπώνεται στο σημείο 3.8, σχετικά με τη δημιουργία ενός νέου "χάρτη διαπεριφερειακής προσβασιμότητας" στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο οποίος θα πρέπει να είναι αξιολογήσιμος με αντικειμενικούς μηχανισμούς και

- υποδεικνύουν μια κατεύθυνση προς την οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, θα πρέπει πλέον να εξελιχθούν οι διάφορες εκθέσεις που προβλέπει η απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ.

4.14. Τέλος, θα πρέπει να τονισθεί ότι οι προσανατολισμοί σε θέματα ΔΕΔ-Μ έχουν νόημα μόνον εάν και εφόσον συμβάλλουν αποτελεσματικά στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής βιομηχανίας και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή στο εσωτερικό της Ένωσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η αξιολόγηση της συμβολής αυτής κατά τρόπο συγκεκριμένο και αυστηρό, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιολόγηση, αφενός, της εφαρμογής των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του ΔΕΔ-Μ και, αφετέρου, της μελλοντικής ενδεχόμενης ανάγκης προσαρμογής των εν λόγων προσανατολισμών.

5. Μελλοντικές δράσεις σχετικά με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς (Γενικά θέματα)

5.1. Τα ζητήματα που θίγει η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ κατά την εξέταση των "μελλοντικών δράσεων σχετικά με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς" είναι αφορμή για μια αναδρομή μέχρι τη διαδικασία σχεδιασμού που προηγήθηκε της υιοθέτησης της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ. Η Επιτροπή των Περιφερειών δεν επιχειρεί με τον τρόπο αυτό να συγγράψει ιστορία, αλλά να επισημάνει μια έλλειψη η οποία, εάν καλυφθεί, θα προσφέρει με τη σειρά της έτοιμες λύσεις σε σημαντικό μέρος των ζητημάτων που τίθενται στην έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ.

5.2. Η κοινή πολιτική για τα ΔΕΔ-Μ, έτσι όπως περιγράφεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αποδεικνύεται ιδιαίτερα ασαφής, καθότι δεν δίδεται ορισμός για το τι είναι ή τι θα πρέπει να είναι τα ΔΕΔ-Μ. Για παράδειγμα, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, δεν είναι δυνατό να διακρίνει κανείς στο κείμενο της Συνθήκης:

- εάν πρόκειται για δίκτυα που θα πρέπει να καλύπτουν όλη την επικράτεια της Ένωσης και να αποτελούνται από στοιχεία του ύψιστου ιεραρχικού και λειτουργικού επιπέδου·

- εάν πρόκειται για δίκτυα που θα απαρτίζονται από σύνολο στοιχείων με λειτουργίες "κοινού ενδιαφέροντος", έννοια η οποία θα πρέπει να ορισθεί με ακρίβεια και να αξιολογείται για το εκάστοτε σχέδιο δράσης ή·

- εάν πρόκειται απλά και μόνο για μια αποτελεσματική, συντονισμένη, και συνεκτική μορφή προώθησης της ανάπτυξης των δικτύων των υποδομών των μεταφορών στα κράτη μέλη.

5.3. Μ' αυτές τις αρχικές προϋποθέσεις και σύμφωνα με όσες πληροφορίες διαθέτει η Επιτροπή των Περιφερειών, δεν επετεύχθη, κατά την περίοδο μεταξύ 1992 και 1996, ο προσδιορισμός θεωρητικών και λειτουργικών ορισμών σχετικά με την έννοια των "ΔΕΔ-Μ" (με εξαίρεση ίσως το σιδηροδρομικό δίκτυο μεγάλης ταχύτητας, και τα δίκτυα συνδυασμένων μεταφορών και αερολιμένων, για τα οποία κατεβλήθη μεγαλύτερη προσπάθεια θεωρητικού σχεδιασμού). Οι ορισμοί αυτοί, η έλλειψη των οποίων καθίσταται πλέον καταφανής, είναι καθοριστικής σημασίας για οποιαδήποτε διαδικασία σχεδιασμού και προγραμματισμού δικτύων.

5.4. Πρέπει επίσης να σημειωθεί, πάντα σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή των Περιφερειών, ότι ούτε και κατά τη διαδικασία σχεδιασμού και θέσης σε λειτουργία - που προηγήθηκε της υιοθέτησης της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ - δεν επετεύχθη η εισαγωγή, σε γενικές γραμμές, μιας πραγματικά διατροπικής θεώρησης των ΔΕΔ-Μ.

5.5. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί σχετικά ότι η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις προτάσεις της του 1994, ανέφερε ότι μόνον εάν υπάρχουν σχέδια δικτύων για όλους τους επιμέρους τρόπους μεταφοράς θα μπορέσει να διασφαλισθεί η επιδιωκόμενη διατροπικότητα. Η Επιτροπή των Περιφερειών, όμως, φρονεί ότι η απλή συνύπαρξη δικτύων επιμέρους μεταφορικών μέσων, σχεδιασμένων ξεχωριστά, δεν εξασφαλίζει την διατροπική προσέγγιση. Η διατροπικότητα, αντίθετα, προϋποθέτει ότι το καθένα από τα δίκτυα ενός μεταφορικού μέσου θα πρέπει να έχει σχεδιαστεί εκ των προτέρων, ή να προσαρμοστεί εκ των υστέρων, σε συνδυασμό με όλα τα υπόλοιπα και αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην αμοιβαία συμπληρωματικότητα και στους τρόπους χρήσης του καθενός.

5.6. Τρίτο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη, ακόμη μια φορά, σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή των Περιφερειών: δεν φαίνεται να υπάρχουν ούτε ακριβής ορισμός ούτε και εγκεκριμένη μέθοδος για τον εντοπισμό και την αξιολόγηση του "κοινού ενδιαφέροντος" που αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο σχέδιο ΔΕΔ-Μ. Και όλα αυτά, παρά την επανειλημμένη χρήση της έννοιας του "κοινού ενδιαφέροντος", και σε περιγραφές και στην επιχειρηματολογία (ιδιαίτερα στο άρθρο 7 της απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ).

5.7. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών και προκειμένου να τακτοποιηθεί η κατάσταση που ισχύει ακόμη, είναι απαραίτητο να καταβληθεί τώρα η προσπάθεια σχεδιασμού που δεν πραγματοποιήθηκε πριν από το 1996, με σκοπό να επιτευχθούν τα εξής:

- να προσεγγίσουν περισσότερο τα ΔΕΔ-Μ αυτό που επιδιώκει η Συνθήκη για την Ένωση (να αποτελούν μέσα ενίσχυσης τόσο της ανταγωνιστικότητας όσο και της συνοχής)·

- να στηρίζονται τα ΔΕΔ-Μ σε μια βασική διατροπική θεώρηση και

- τα στοιχεία που απαρτίζουν τα ΔΕΔ-Μ να υπόκεινται σε αυστηρή αξιολόγηση.

5.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η προσπάθεια για τον σχεδιασμό αυτό θα πρέπει να στηρίζεται στην κατάρτιση ενός σαφούς ορισμού όσον αφορά το τι είναι ή τι οφείλει να είναι ένα ΔΕΔ-Μ. Ο ορισμός αυτός, η θέσπιση του οποίου θα μπορούσε να αποτελέσει τον ένα από τους στόχους του ευρέος προβληματισμού που προτίθεται να προκαλέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την αναγγελθείσα υποβολή Λευκού Βιβλίου, θα πρέπει να είναι επαρκώς ακριβής και λεπτομερής ώστε:

- να αποκτήσει η διαδικασία αναθεώρησης των προσανατολισμών τα απαραίτητα αναλυτικά και ποσοτικά "εργαλεία" ώστε το Διευρωπαϊκό Διαλειτουργικό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ)

- να παρέχει δυναμικότητα εκεί όπου υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση ζήτησης,

- να παρέχει επαρκή προσβασιμότητα σε όλες τις περιοχές της κοινοτικής επικράτειας,

- να συμβάλλει σε περιορισμό της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης σε αποδεκτό επίπεδο και

- να ανταποκρίνεται στις βασικές αρχές μιας ανάλυσης κόστους/αποτελεσματικότητας από κοινωνικής πλευράς·

- να προσφέρει τη δυνατότητα της εξέτασης, με αντικειμενικά και συγκρίσιμα επιχειρήματα, του κατά πόσον ένα συγκεκριμένο στοιχείο της υποδομής πρέπει ή όχι να αποτελεί μέρος του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ)·

- να οργανωθεί η ιεράρχηση και η λειτουργικότητα του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ) και του καθενός από τα στοιχεία που το απαρτίζουν (ζεύξεις, σημεία διασύνδεσης και διάδρομοι) και

- να θεσπιστεί ένα γενικό πλαίσιο αναφοράς για την τυπολογία του σχεδιασμού του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ) και για την εξέταση και αξιολόγηση των προτεραιοτήτων ως προς τις δράσεις.

5.9. Τέλος, επιχειρώντας να υποδείξει μεθόδους για την κάλυψη των ελλείψεων που έχουν εντοπιστεί, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει σκόπιμο να προταθεί οι "οριζόντιες δράσεις" Ε& Α να περιλάβουν στον άμεσο προγραμματισμό τους τις κατάλληλες εργασίες που θα οδηγήσουν:

- στην εμβάθυνση του σχεδιασμού και της κατάρτισης των απαραίτητων δεικτών και μεθόδων, προκειμένου να αξιολογείται ανά πάσα στιγμή η συμβολή των ΔΕΔ-Μ στην ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και τη βελτίωση της προσβασιμότητας, δεδομένου ότι η τελευταία αυτή θεωρείται βασικό στήριγμα της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής·

- στην εμβάθυνση του σχεδιασμού και της κατάρτισης των απαραίτητων δεικτών και μεθόδων, προκειμένου να επισημαίνεται και να αξιολογείται ανά πάσα στιγμή το "κοινό ενδιαφέρον" που αντιπροσωπεύουν τα συγκεκριμένα στοιχεία των ΔΕΔ-Μ (διάδρομοι, έργα κ.λπ.) και

- στην εμβάθυνση του σχεδιασμού και της κατάρτισης των απαραίτητων δεικτών και τεχνικών προτύπων για την αξιολόγηση της ενδογενούς ποιότητας των υποδομών των ΔΕΔ-Μ και των υπηρεσιών που προσφέρονται σ' αυτές.

6. Μελλοντικές δράσεις σχετικά με τους κοινοτικούς προσανατολισμούς (Συγκεκριμένα κριτήρια)

6.1. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει ακόμη ένας εκ των προτέρων συγκεκριμένος και λειτουργικός σχεδιασμός του τι οφείλει να είναι το Διευρωπαϊκό Διαλειτουργικό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ), είναι απαραίτητο να δοθούν ορισμένες απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ. Οι παράγραφοι που ακολουθούν παρέχουν ορισμένα κριτήρια σχετικά με το ζήτημα, ως συμβολή στον προβληματισμό που αρχίζει και διαμορφώνοντας "εκ των υστέρων" τις κύριες κατευθυντήριες γραμμές σύμφωνα με τις οποίες, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, θα πρέπει να σχεδιαστεί το Διευρωπαϊκό Διαλειτουργικό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ).

6.2. Η Έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ εξετάζει το ενδεχόμενο μελλοντικής ενίσχυσης των κοινοτικών προσπαθειών για την ανάπτυξη Συστημάτων Διαχείρισης της Κυκλοφορίας και Πλοήγησης (ITS), τα οποία θα παρέχουν τη δυνατότητα της βέλτιστης χρήσης των υφισταμένων υποδομών, περιορίζοντας την έμφαση στη δημιουργία νέων υποδομών.

6.3. Το δίλημμα αυτό που τίθεται, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, δεν ισχύει πάντα για τους λόγους που εξετάζονται παραπάνω στα σημεία 3.12 έως 3.14. Τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ανάπτυξη του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ) δεν είναι ακριβώς τα ίδια στις διάφορες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, μια επιλογή που μπορεί να είναι κατάλληλη για ορισμένες "κεντρικές περιοχές" (η εστίαση των προσπαθειών στην βέλτιστη αξιοποίηση των υπαρχουσών υποδομών μέσω προχωρημένων συστημάτων διαχείρισης), θα μπορούσε να είναι πρόωρη και να δημιουργεί δυσμενείς διακρίσεις έναντι ορισμένων "περιφερειακών περιοχών", όπου υπάρχουν ακόμη φανερές στοιχειώδεις ελλείψεις ως προς τα βασικά στοιχεία ορισμένων υποδομών μεταφορών.

6.4. Η άποψη που εκφράζεται στην έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ, σύμφωνα με την οποία τα έργα προτεραιότητας θα μπορούσαν να συνεχίσουν να εντοπίζονται σε βάση ad hoc, όπως γίνεται μέχρι στιγμής, δημιουργεί έντονες ανησυχίες στους κόλπους της Επιτροπής των Περιφερειών. Οι ανησυχίες αυτές γεννώνται εφόσον η εν λόγω ad hoc διαδικασία παρουσιάζεται, στην έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ, ως εναλλακτική διαδικασία έναντι της συστηματικής προσέγγισης. Επομένως, εάν ο αναγνώστης δεν λάβει υπόψη ή δεν είναι ενήμερος σχετικά με τις συγκεκριμένες προθέσεις της εν λόγω έκθεσης, συμπεραίνει ότι η διαδικασία ad hoc προτείνεται ως συνώνυμη της διακριτικής διαδικασίας ή της διαδικασίας που θα υπόκειται στα στοιχεία που επηρεάζουν άμεσα την εκάστοτε κατάσταση.

6.5. Εάν η διαδικασία ad hoc για τον καθορισμό προτεραιοτήτων πρόκειται να είναι αυτή που προκύπτει από μια τέτοια ανάγνωση της Έκθεσης 1998 ΔΕΔ-Μ, η Επιτροπή των Περιφερειών οφείλει να επισημάνει ότι η επιλογή σχεδίων με διαδικασίες ad hoc (με την έννοια των "διακριτικών") δεν συμβιβάζεται με καμία αυστηρή μέθοδο προγραμματισμού και υλοποίησης σχεδίων. Αντίθετα, ο καθορισμός προτεραιοτήτων, υπό τον όρο ότι αυτές θα μπορούν να αναθεωρηθούν εφόσον μεταβληθούν τα αντικειμενικά κριτήρια βάσει των οποίων προκρίθηκαν ή η αντίστοιχη κοινωνική αξιολόγηση, οφείλει να υπόκειται σε προκαθορισμένους και δεδομένους κανόνες, οι οποίοι θα παρέχουν στη διαδικασία όλη την απαιτούμενη διαφάνεια.

6.6. Προχωρώντας περαιτέρω βάσει του ίδιου συλλογισμού, η Επιτροπή των Περιφερειών δηλώνει ότι η ανάπτυξη μιας συστηματικής προσέγγισης για την επισήμανση διευρωπαϊκών ωφελειών των συγκεκριμένων έργων και διατροπικών διαδρόμων (δεύτερη επιλογή που προτείνει η έκθεση ΔΕΔ-Μ) φαίνεται να αποτελεί ζωτικό βήμα για τον μελλοντικό καθορισμό προτεραιοτήτων στα πλαίσια της αναθεώρησης των προσανατολισμών.

6.7. Ωστόσο, και αντίθετα με τα όσα προτείνει η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ, η Επιτροπή των Περιφερειών δηλώνει επίσης ότι η εν λόγω συστηματική προσέγγιση δεν πρέπει να αποτελεί προσέγγιση εναλλακτική της "επικάλυψης" των υπαρχόντων πυκνών δικτύων με στόχο τη δημιουργία μιας σειράς Διαδρόμων Προτεραιότητας Πολλαπλών μεταφορικών μέσων (τρίτη επιλογή της Έκθεσης 1998 ΔΕΔ-Μ). Αντίθετα μάλιστα, η συστηματική και αυστηρή προσέγγιση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τον εντοπισμό και την επιλογή των εν λόγω Διαδρόμων Προτεραιότητας.

6.8. Για να επιτευχθεί μία πραγματική ισορροπία στην ευρωπαϊκή επικράτεια και να επικρατήσει ένα πιο αρμονικό σχήμα στο σύνολο της Κοινότητας, είναι απαραίτητο να συνδεθούν καλύτερα οι απομεμακρυσμένες, οι νησιωτικές και οι απομονωμένες περιφέρειες με το υπόλοιπο της ΕΕ.

Προς τούτο, θα πρέπει να ληφθούν ως βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και να επιδιωχθεί η ανάπτυξη των λιμένων και η σύνδεσή τους με σιδηροδρομικές γραμμές μεγάλης αποστάσεως. Ως παράδειγμα, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των θαλάσσιων μεταφορών και να βελτιωθεί η συμπληρωματικότητα των περιφερειακών λιμένων, θα πρέπει να διασφαλισθεί η σύνδεση των εν λόγω λιμένων με το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), μέσω οδικών, σιδηροδρομικών και άλλων μέσων μεταφορών, όπως οι πλωτές οδοί και οι γραμμές τροφοδοσίας ("feeders").

Πράγματι, η διατροπικότητα παρουσιάζεται σαν μία πιθανή εναλλακτική λύση στο οδικό δίκτυο κυρίως σε ό,τι αφορά τις μεγάλες αποστάσεις.

6.9. Τέλος, η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι, ακολουθώντας τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τις αυστηρές διαδικασίες σχεδιασμού δικτύων, είναι απαραίτητο να επισημανθούν και να επιλεγούν οι Διάδρομοι Προτεραιότητας Πολλαπλών μεταφορικών μέσων, οι οποίοι θα πρέπει να αποτελέσουν:

- το πρώτο βήμα μιας διαδικασίας για την κατάρτιση μιας πρώτης ιεράρχησης, στο εσωτερικό του ευρύτερου Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ)·

- την κατευθυντήρια γραμμή για την επιλογή έργων προτεραιότητας, διατηρώντας την ισορροπία μεταξύ συμβολής στην ανταγωνιστικότητα και συμβολής στην προσβασιμότητα·

- ένα ισχυρό εργαλείο για το συντονισμό της ανάπτυξης του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ) και

- την καλύτερη εγγύηση όσον αφορά τη συνεκτικότητα των σχεδίων του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ) στα ερχόμενα έτη.

6.10. Το έτος-στόχος κατά το οποίο προβλέπεται να έχουν ολοκληρωθεί τα ΔΕΔ-Μ που περιλαμβάνονται στην απόφαση αριθ. 1692/96/ΕΚ είναι το 2010. Η ερώτηση που τίθεται στην έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ όσον αφορά το εάν η ημερομηνία θα πρέπει να μεταβληθεί ή όχι λόγω της αναθεώρησης των προσανατολισμών είναι, προφανώς και έτσι όπως την αντιλαμβάνεται η Επιτροπή των Περιφερειών, περισσότερο ερώτηση τύπου παρά ουσίας.

6.11. Πράγματι, ατενίζοντας το μέλλον, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει αδιανόητο το ενδεχόμενο να υιοθετήσουν τα ευρωπαϊκά όργανα, το 2006 και με αφορμή τη δεύτερη αναθεώρηση, προσανατολισμούς που να μην έχουν στόχους που να ξεπερνούν τα τέσσερα έτη. Και το κρίνει αδιανόητο δεδομένου ότι οποιοσδήποτε σχεδιασμός υποδομών οφείλει, από την ίδια του τη φύση, να αποτελεί μια συνεχή διαδικασία, η οποία θα πρέπει να προτείνει λύσεις για την προβλέψιμη ανάπτυξη των αναγκών και των κάθε είδους στοιχείων που τις επηρεάζουν.

6.12. Το να λάβει τελικά η συνέχιση αυτή του σχεδιασμού τη μορφή "παράτασης των προθεσμιών" ή τη μορφή νέου διαδοχικού σχεδίου με καθορισμένες προθεσμίες, δεν περιορίζει τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών οργάνων να παρατείνουν τις προθεσμίες σχεδιασμού του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ), διατηρώντας πάντοτε ανοιχτή μια προοπτική δέκα ή δεκαπέντε χρόνων. Έτσι το αντιλαμβάνεται η Επιτροπή των Περιφερειών και έτσι πιστεύει ότι πρέπει να τοποθετηθούν και η πρώτη διαδικασία αναθεώρησης των προσανατολισμών και εκείνες που πρόκειται να επακολουθήσουν.

6.12.a. Ένας πιο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός συμβιβάζεται απόλυτα με την πρόταση της Επιτροπής για αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού ώστε να επιτρέπει την κατάρτιση των ενδεικτικών πολυετών προγραμμάτων, στόχος των οποίων είναι η παροχή ενός πλαισίου μεσοπρόθεσμου προγραμματισμού για τη χρηματοδότηση σχεδίων.

6.13. Όπως προκύπτει από ορισμένες απόψεις που εκτίθενται ανωτέρω, και αντίθετα με τη σχετική τοποθέτηση της Έκθεσης 1998 ΔΕΔ-Μ, η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί τουλάχιστον συζητήσιμη τη μετατόπιση της έμφασης από την κατασκευή υποδομών στην αποδοτικότερη χρήση τους, δυνατότητα την οποία προτείνει η Έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ ως κοινή πολιτική. Αντίθετα, η Επιτροπή των Περιφερειών οφείλει να επιμείνει ότι το ζητούμενο είναι:

- να επιλέγονται οι καταλληλότερες για την εκάστοτε περίπτωση δράσεις, έτσι όπως αναλύεται στα σημεία 3.12 έως 3.14 και

- να λαμβάνεται πάντα υπόψη ότι αποκλειστικός λόγος δημιουργίας των υποδομών είναι να χρησιμοποιούνται, και τούτο είναι που οδηγεί ανά πάσα στιγμή τις εργασίες για την βελτίωση της αξιοποίησής τους για τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών.

6.14. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι η ενοποίηση και η διατροπικότητα των ΔΕΔ-Μ - τα οποία νοούνται όχι ως απλή παράθεση δικτύων ενός μεταφορικού μέσου, αλλά ως προϋποθέσεις ενός κοινού σχεδιασμού - θα πρέπει να αποτελέσουν τα καθοριστικά μέσα για την επικέντρωση και την καταλληλότερη προσέγγιση των προβλημάτων διαλειτουργικότητας, βασικής τεχνικής τυποποίησης και ομοιογένειας υπηρεσιών. Για μία ακόμη φορά, ο εκ των προτέρων σχεδιασμός των ΔΕΔ-Μ, έτσι όπως περιγράφεται στα σημεία 5.1 έως 5.9 αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνολική συνεκτικότητα των διαδικασιών αναθεώρησης των προσανατολισμών.

6.15. Μολονότι τα περιβαλλοντικά ζητήματα έχουν αποφασιστική σημασία για την ανάπτυξη του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ), η Επιτροπή των Περιφερειών δεν διακρίνει σαφώς το συσχετισμό που επιχειρεί η Έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ μεταξύ "προτεραιοτήτων" και "περιβάλλοντος". Όσον αφορά την ερμηνεία, το πρόβλημα έγκειται ίσως στην αναφορά του άρθρου 5 της Απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ στην "ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στην υλοποίηση και ανάπτυξη του δικτύου". Άλλο είναι όμως το να αποτελεί η περιβαλλοντική διάσταση ένα από τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά προτεραιότητα για το σχεδιασμό του Διευρωπαϊκού Διαλειτουργικού Δικτύου Μεταφορών (ΔΔΔ-Μ), και άλλο το να αποτελεί η περιβαλλοντική διάσταση καθοριστικό στοιχείο για την επιλογή συγκεκριμένων προτεραιοτήτων δράσης.

6.16. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, τα περιβαλλοντικά προβλήματα θα επηρεάσουν τον τρόπο κατά τον οποίο πρέπει να υλοποιηθεί ένα έργο, τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν για την επίλυση των εξωτερικών επιπτώσεών του, ακόμη και το ενδεχόμενο να υλοποιηθεί ή όχι ένα έργο (πρόκειται για ακραίες περιπτώσεις που θα πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα της στρατηγικής περιβαλλοντικής ανάλυσης που προβλέπει το Άρθρο 8 της Απόφασης αριθ. 1692/96/ΕΚ). Δεν καθίσταται όμως σαφές το γιατί οι περιβαλλοντικές διαστάσεις θα έπρεπε να επηρεάζουν άμεσα τον καθορισμό των προτεραιοτήτων. Είναι πιθανότατο τα έργα που έχουν μικρότερη επίπτωση να μην είναι ούτε τα πλέον απαραίτητα ούτε τα πλέον επείγοντα (και αντιστρόφως).

6.17. Η έκθεση 1998 ΔΕΔ-Μ θέτει το ζήτημα της ανάγκης ύπαρξης μιας διαδικασίας για την προσαρμογή των κοινοτικών προσανατολισμών σε συνεχώς μεταβαλλόμενες πολιτικές και προτεραιότητες. Μέχρις ενός ορισμένου σημείου, αποτελεί νεωτερισμό η διατύπωση αυτής της ανάγκης στην Έκθεση ως "διαδικασίας που ακολουθείται για την απόσυρση ή την τροποποίηση έργων που περιλαμβάνονται στους προσανατολισμούς". Ο νέος αυτός προβληματισμός, παρότι είναι βέβαια ιδιαίτερα θετικός, έρχεται σε αντίθεση με τις αρχικές διαδικασίες σχεδιασμού των ΔΕΔ-Μ, στις οποίες (ακόμη μία φορά, σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή των Περιφερειών) μόνο κατ' εξαίρεση χρησιμοποιήθηκαν συστηματικές και πιστοποιήσιμες διαδικασίες για να συμπεριληφθούν υποδομές (πέρα από τις τοποθετήσεις που αποφάσιζε το κάθε κράτος μέλος).

6.18. Όσον αφορά το διαδικαστικό αυτό ζήτημα, κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, και όσο παράδοξο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, μόνο η αναφορά σε βασικές έννοιες σχεδιασμού και διαμόρφωσης και σε ορισμένα κριτήρια προτεραιότητας σαφώς και λειτουργικά καθορισμένα δίνει τη δυνατότητα μιας συνεπούς ανταπόκρισης στις μεταβολές των πολιτικών και των κοινωνικών αξιολογήσεων προτεραιότητας.

Βρυξέλλες, 3 Ιουνίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) COM(1998) 806 τελικό.