ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 13.6.2017 COM(2017) 351 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Ετήσια έκθεση του 2016 για τη διαχείριση και τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ



1.3. Βιώσιμη ανάπτυξη: Φυσικοί πόροι (τομέας προϋπολογισμού 2)95 Στον τομέα 2 για το 2016 διατέθηκαν πιστώσεις ύψους 62,5 δισ. EUR, ποσό που αντιπροσωπεύει το 40,2 % του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2016. Ο τομέας 2 καλύπτει τους δύο πυλώνες της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ): Ο πυλώνας I περιλαμβάνει μέτρα στήριξης της αγοράς και άμεσες ενισχύσεις που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ)· και ο πυλώνας II περιλαμβάνει τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Ο τομέας καλύπτει, επίσης, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ), τη διεθνή διάσταση της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑΠ) [δηλ. τις περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας (ΠΟΔΑ) και τις συμφωνίες σύμπραξης βιώσιμης αλιείας (ΣΒΑ)], καθώς και δραστηριότητες στον τομέα του κλίματος και του περιβάλλοντος μέσω του προγράμματος για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα (LIFE). Διάγραμμα: Πάνω μέρος: Κύρια προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν το 2016 από τον τομέα 2 / Κάτω μέρος: ποσοστό για τον τομέα 2 επί του συνολικού προϋπολογισμού του 2016. Όλα τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. EUR. Στήριξη των προγραμμάτων στις προτεραιότητες της Επιτροπής: Οι δράσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του τομέα αυτού, συμβάλλουν στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της Επιτροπής «Απασχόληση, Ανάπτυξη και Επενδύσεις», «Ενεργειακή Ένωση και Κλίμα» και, ως έναν βαθμό, στην προτεραιότητα «Ψηφιακή Ενιαία Αγορά». Επίσης, συμβάλλουν στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης, συνδεόμενες και με την έξυπνη ανάπτυξη και την χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη σε σχέση με τις επενδύσεις που συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την καινοτομία. Η επισιτιστική ασφάλεια και η προώθηση της έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης για τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές της ΕΕ αποτελούν τους κύριους στόχους της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) κατά την περίοδο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020. Τα μέτρα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων επικεντρώνονται στην περαιτέρω βελτίωση της κατάστασης των παραγωγών του πρωτογενούς τομέα στην αλυσίδα τροφίμων, μέσω της ενίσχυσης της ικανότητας του γεωργικού και του αγροτοδιατροφικού τομέα να αντεπεξέρχονται στον ανταγωνισμό στις υπερπόντιες και τις εγχώριες αγορές και μέσω της στήριξης του γεωργικού εισοδήματος με άμεσες ενισχύσεις οι οποίες έχουν πλέον σε μεγάλο βαθμό αποσυνδεθεί από την παραγωγή. Στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της κοινής γεωργικής πολιτικής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχει ως στόχο την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ευημερία των αγροτικών περιοχών, καθώς και τη βιωσιμότητα του αγροτικού περιβάλλοντος. Η βασική προτεραιότητα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας υπό το δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 είναι η προώθηση της εφαρμογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής μέσω της στήριξης περιβαλλοντικά βιώσιμης, αποδοτικής ως προς τους πόρους, καινοτόμου, ανταγωνιστικής και βασιζόμενης στη γνώση αλιείας και υδατοκαλλιέργειας. Άλλοι στόχοι είναι η αύξηση της απασχόλησης και η προαγωγή της εδαφικής συνοχής, η ενίσχυση της διάθεσης στην αγορά και της μεταποίησης προϊόντων αλιείας, καθώς και η στήριξη της εφαρμογής της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής. Το πρόγραμμα LIFE αποτελεί ειδικό χρηματοδοτικό μέσο για τη δράση για το περιβάλλον και το κλίμα, το οποίο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση αναγκών που σχετίζονται με το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα και λειτουργεί παράλληλα με την προσέγγιση ενσωμάτωσης που υιοθετήθηκε για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020, γεγονός που σημαίνει ότι το περιβάλλον και η δράση για το κλίμα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος όλων των βασικών μέσων και παρεμβάσεων. Το πρόγραμμα LIFE αποτελεί σημαντικό μέσο που συμβάλλει στην εκπλήρωση των δεσμεύσεων της ΕΕ σχετικά με την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και την εφαρμογή του θεματολογίου 2030. Η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) κατά τα πρώτα έτη του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020 ήταν εν πολλοίς η αναμενόμενη, καθώς τα μέτρα επιδρούν θετικά στη σταθεροποίηση των γεωργικών αγορών, του γεωργικού εισοδήματος και διασφαλίζουν την παροχή των δημόσιων αγαθών, θέματα που εμπίπτουν στο σύνολό τους στις πολιτικές προτεραιότητες του 2016. Το 2016 ήταν το πρώτο οικονομικό έτος εφαρμογής του νέου συστήματος άμεσων ενισχύσεων στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής 2014-2020. Παρά τις καθυστερήσεις που παρατηρήθηκαν στη διάρκεια του 2016, τα κράτη μέλη κατάφεραν να διαθέσουν άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς οι οποίες έφθασαν σε επίπεδο εκτέλεσης 97,8% επί των κονδυλίων τους, καλύπτοντας περίπου 7 εκατομμύρια γεωργούς και περίπου 90% των χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων της ΕΕ (155,5 εκατομμύρια εκτάρια). Όσον αφορά τον δεύτερο πυλώνα της κοινής γεωργικής πολιτικής, η υλοποίηση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο σε σύγκριση με τα άλλα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) ως προς τους τομείς 1B και 2, χάρη σε ορισμένες ειδικές διατάξεις που αποσκοπούν στην ομαλή μετάβαση από την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, οι οποίες αφορούσαν ιδιαίτερα τα αποκαλούμενα «ετήσια μέτρα» (γεωργοπεριβαλλοντικά και δασοκομικά μέτρα, οργανική γεωργία, καλή μεταχείριση των ζώων, κ.λπ.) τα οποία αντιπροσώπευαν σχεδόν το ήμισυ του συνόλου των επιλέξιμων δαπανών του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης παρουσιάζει επίσης πολύ μεγαλύτερη πρόοδο ως προς το κλείσιμο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης της περιόδου 2007-2013. Πάνω από τα δύο τρίτα των εν λόγω προγραμμάτων είχαν ήδη κλείσει το 2016, ενώ τα εναπομείναντα αναμένεται να κλείσουν το 2017. 1.3.1. Πρόοδος των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020 Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) Σε ό,τι αφορά το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων, στο πλαίσιο του οποίου χρηματοδοτούνται οι άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς και οι σχετικές με την αγορά δαπάνες, η υλοποίηση των προγραμμάτων κατά τα πρώτα έτη του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020 εξελίσσεται κανονικά, παρά την ανάγκη λήψης ορισμένων έκτακτων μέτρων στήριξης της αγοράς που εφαρμόστηκαν κατά τα έτη 2014-2016 (ιδίως δύο δέσμες έκτακτων μέτρων στήριξης των γεωργών της ΕΕ κυρίως στον γαλακτοκομικό τομέα για συνολικό ποσό 1 680 εκατ. EUR στους προϋπολογισμούς των ετών 2015, 2016 και 2017). Δαπάνες σχετικές με την αγορά Στο πλαίσιο της κοινής οργάνωσης αγοράς (ΚΟΑ), τίθενται σε λειτουργία ειδικά προγράμματα στήριξης ανά τομέα σε διάφορα σημεία των αντίστοιχων κύκλων ζωής τους: για παράδειγμα, όσον αφορά τα εθνικά προγράμματα στήριξης του αμπελοοινικού τομέα της περιόδου 2014–2018, πρόκειται για τη δεύτερη περίοδο προγραμματισμού από τη μεταρρύθμιση το 2009, τα μελισσοκομικά προγράμματα εντάσσονται σε τριετή περίοδο προγραμματισμού, με το 2017 να αποτελεί το πρώτο έτος του νέου τριετούς προγράμματος. Σε γενικές γραμμές, η υλοποίηση εξελίσσεται κανονικά, με θετικά αποτελέσματα σε ό,τι αφορά την εκτέλεση στη διάρκεια των ετών. Το σχολικό έτος 2016/2017 είναι το τελευταίο έτος εφαρμογής του καθεστώτος για την προώθηση της κατανάλωσης οπωροκηπευτικών στα σχολεία και του καθεστώτος για την προώθηση της κατανάλωσης γάλακτος στα σχολεία. Τα εν λόγω καθεστώτα έχουν συνενωθεί σε ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, την παροχή πιο επικεντρωμένης στήριξης και την έμφαση στην εκπαιδευτική διάσταση που τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Αυγούστου 2017.

Πρόσθετα μέτρα στήριξης της αγοράς όπως η ενίσχυση της ιδιωτικής αποθεματοποίησης και η δημόσια παρέμβαση για ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα συνέχισαν να εφαρμόζονται. Επιπλέον, λόγω των ιδιαίτερα δυσμενών εξελίξεων στην αγορά τα έτη 2015 και 2016, ελήφθησαν έκτακτα μέτρα στήριξης της αγοράς που περιλάμβαναν στοχευμένη ενίσχυση, έκτακτη ενίσχυση προσαρμογής και ενίσχυση για μείωση της παραγωγής γάλακτος για τους γαλακτοπαραγωγούς. Από το δεύτερο εξάμηνο του 2014 εφαρμόστηκαν έκτακτα μέτρα στήριξης για ορισμένους παραγωγούς οπωροκηπευτικών εξαιτίας του συνεχιζόμενου ρωσικού εμπάργκο στις εισαγωγές ορισμένων γεωργικών προϊόντων από την ΕΕ. Τα ανωτέρω μέτρα συνέβαλαν στην εξισορρόπηση των εν λόγω τομέων. Συνέβαλαν αποτελεσματικά στην αύξηση των τιμών για τους γεωργούς, παρέχοντας εξαιρετικά απαραίτητη στήριξη στους παραγωγούς που επλήγησαν στα κράτη μέλη. Η ευρωπαϊκή γεωργία επέδειξε ανθεκτικότητά μέσα από την εξεύρεση εναλλακτικών αγορών στο εσωτερικό και στο εξωτερικό (συγκεκριμένα στην Ασία και τις ΗΠΑ), όπως καταδεικνύεται από τα στατιστικά στοιχεία για το εμπόριο: η ετήσια αξία των εξαγωγών αγροτοδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ έφθασε το 2016 στο νέο ποσό ρεκόρ των 130,7 δισ. EUR, το οποίο είναι περίπου 1,5% υψηλότερο σε σχέση με το 2015 – αποφέροντας εξαγωγικό πλεόνασμα περίπου 19 δισ. EUR, παρά τις συνεχιζόμενες απώλειες όσον αφορά τη ρωσική αγορά. Εντούτοις, η πτωτική εξέλιξη των τιμών σε ορισμένους ευάλωτους τομείς συνεχίστηκε. Αυτό δικαιολογεί τη συνεχιζόμενη παρέμβαση με σκοπό την εξισορρόπηση της αγοράς και τη στήριξη των παραγωγών όσον αφορά την εξεύρεση εναλλακτικών δυνατοτήτων διάθεσης ή παραγωγής. Ειδική ενίσχυση για τους γαλακτοπαραγωγούς Δεδομένης της πτώσης των τιμών παραγωγού γάλακτος στην ΕΕ κατά το πρώτο εξάμηνο του 2016 και της διαρκούς ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, η Επιτροπή ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο του 2016 τη λήψη ενός έκτακτου μέτρου μείωσης της παραγωγής γάλακτος. Διατέθηκαν 150 εκατ. EUR96 για την ενίσχυση της μείωσης της παραγωγής γάλακτος. Το τελικό ύψος της δαπάνης εξαρτάται από την επιβεβαιωμένη υποστήριξη της εφαρμογής του μέτρου. Τα πιο πρόσφατα επίσημα διαθέσιμα στοιχεία (μέχρι τον Μάιο του 2017) καταδεικνύουν σωρευτική αύξηση των παραδόσεων γάλακτος κατά 2,8 εκατ. τόνους το 2016 στην ΕΕ, π.χ. +4,4% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2015. Έως τον Ιούνιο του 2016, η μέση τιμή του γάλακτος στην ΕΕ είχε μειωθεί κατά 16% σε 25,7 λεπτά/κιλό. Στο πλαίσιο του μέτρου, που εφαρμόστηκε τον Σεπτέμβριο του 2016, 52 000 συμμετέχοντες γεωργοί μείωσαν τις παραδόσεις γάλακτος κατά 852 000 τόνους το 4ο τρίμηνο του 2016 (64% της συνολικής μείωσης της παραγωγής γάλακτος στην ΕΕ τη συγκεκριμένη περίοδο). Διάγραμμα: Αγελαδινό γάλα που συλλέχθηκε στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις της ΕΕ. Πηγή Estat – newcronos. Τελευταία ενημέρωση Ιανουάριος 2017 Παράλληλα, η εξισορρόπηση της αγοράς επέτρεψε την ταχεία βελτίωση των τιμών παραγωγού γάλακτος στην ΕΕ από τον Αύγουστο του 2016, φθάνοντας τον Δεκέμβριο στην ΕΕ σε μέση τιμή 33,05 EUR λεπτά/κιλό (π.χ. αύξηση 29% από τον Ιούλιο). Διάγραμμα: Τιμές αγελαδινού γάλακτος της ΕΕ που καταβάλλονται στους παραγωγούς (σταθμισμένος μέσος όρος για το σύνολο της ΕΕ) Συνοπτικά, η προστιθέμενη αξία της δράσης της ΕΕ επιρρωννύεται από το γεγονός ότι η ενίσχυση για μείωση της παραγωγής γάλακτος: παρείχε χρηματοδοτική στήριξη σε γεωργούς που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ανταμείβοντας όσους προσάρμοσαν την προσφορά στη ζήτηση· συνέβαλε στην αποτελεσματική εξισορρόπηση της αγοράς γαλακτοκομικών προϊόντων της ΕΕ· ως έμμεση συνέπεια της τελευταίας, επηρέασε (σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες97) την ανάκαμψη των τιμών του γάλακτος το δεύτερο εξάμηνο του 2016. Άμεσες ενισχύσεις Όσον αφορά τις άμεσες ενισχύσεις, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων κάλυψε ήδη το 2015 ορισμένα στοιχεία της κοινής γεωργικής πολιτικής της περιόδου 2014-2020, συμπεριλαμβανομένης της σύγκλισης των επιπέδων των άμεσων ενισχύσεων μεταξύ των κρατών μελών ( «εξωτερική σύγκλιση»). Από το οικονομικό έτος 2016, η νέα δομή των άμεσων ενισχύσεων είναι πλέον πλήρως λειτουργική. Τα νέα στοιχεία προάγουν τη δικαιότερη κατανομή των άμεσων ενισχύσεων, την έμφαση στην οικολογική διάστασή τους ώστε να προάγουν τη βιωσιμότητα και να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και την καλύτερη στόχευσή τους, για παράδειγμα, προς νέους γεωργούς, κατόχους μικρών εκμεταλλεύσεων ή γεωργούς που βρίσκονται σε περιοχές με φυσικά μειονεκτήματα. Πέραν των υποχρεωτικών στοιχείων του νέου καθεστώτος άμεσων ενισχύσεων, τα κράτη μέλη ωφελούνται από τον σημαντικό βαθμό ευελιξίας όσον αφορά την εφαρμογή, ακολουθώντας τις βασικές επιλογές τους σχετικά με την εφαρμογή στις οποίες κατέληξαν το 201498. Οι εν λόγω επιλογές επιτρέπουν στα κράτη μέλη να στοχοθετούν τη στήριξη ανάλογα με το δικό τους ιδιαίτερο πλαίσιο. Το 2015 (οικονομικό έτος 2016), πρώτο έτος εφαρμογής του μεταρρυθμισμένου συστήματος, περίπου 7 εκατομμύρια γεωργοί έλαβαν άμεσες ενισχύσεις. Οι συνολικές διαπιστωθείσες εκτάσεις που ενισχύθηκαν καλύπτουν το 90% περίπου των χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων της ΕΕ (155,5 εκατομμύρια εκτάρια).

Ωστόσο, η εν εξελίξει εφαρμογή της μεταρρύθμισης των άμεσων ενισχύσεων επηρέασε το χρονοδιάγραμμα των ενισχύσεων από τα κράτη μέλη το οικονομικό έτος 2016, οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, καθυστέρησαν.

Η νέα οικολογική διάσταση του συστήματος άμεσων ενισχύσεων99, το οποίο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το έτος υποβολής αιτήσεων 2015 (οικονομικό έτος 2016), αποσκοπεί να διασφαλίσει ότι η πλειονότητα των γεωργικών εκτάσεων της ΕΕ καλλιεργούνται σύμφωνα με βασικές φιλικές προς το περιβάλλον και το κλίμα πρακτικές. Το 2015, το 75% των χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων υπόκειτο σε τουλάχιστον μία υποχρέωση οικολογικού προσανατολισμού. Το εκτιμώμενο σύνολο για το έτος υποβολής αιτήσεων 2016 είναι 77%100. Το 2016, η Επιτροπή επανεξέτασε τον τρόπο εφαρμογής του συστήματος κατά το πρώτο έτος101. Στο πλαίσιο της εν λόγω επανεξέτασης εντοπίζονταν αδυναμίες που εμπόδιζαν την ανάπτυξη του πλήρους δυναμικού του συστήματος οικολογικού προσανατολισμού, και εξετάζονταν πιθανές διορθωτικές ενέργειες. Επακολούθως, η Επιτροπή πρότεινε διάφορες βελτιώσεις στη συναφή νομοθεσία102, οι οποίες προορίζονται να εφαρμοστούν από το έτος υποβολής αιτήσεων για άμεσες ενισχύσεις 2018 (2017 για όσα κράτη μέλη το επιθυμούν).



Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, έχουν καταρτιστεί και υλοποιούνται επί του παρόντος και τα 118 προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων από τους δικαιούχους έχουν δημοσιευτεί στο επίπεδο των κρατών μελών και των περιφερειών. Στα τέλη του 2016, το ποσό που είχε δεσμευτεί για έργα και δικαιούχους αντιστοιχούσε σε περίπου 31,9 δισ. EUR. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει 21,3% των συνολικών δημόσιων πιστώσεων που έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο 2014-2020. Όσον αφορά τις ενισχύσεις από τον προϋπολογισμό της ΕΕ προς τα κράτη μέλη, τα αιτήματα των κρατών μελών που ελήφθησαν μέχρι τα τέλη του 2016 ανέρχονταν συνολικά σε 10,1 δισ. EUR, ποσό που αντιστοιχεί στο 10% των συνολικών πιστώσεων για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020. Το 2016, τα κράτη μέλη υπέβαλαν τις ετήσιες εκθέσεις τους υλοποίησης σχετικά με την υλοποίηση του κύκλου προγραμματισμού κατά τα δύο πρώτα έτη , δηλ. το 2014 και το 2015. Παρά την καθυστερημένη έγκριση πολλών προγραμμάτων, κυρίως λόγω της καθυστερημένης θέσπισης του νομοθετικού πλαισίου, η υλοποίηση εξελίσσεται κανονικά. Στην πραγματικότητα, στην περίπτωση του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης, διασφαλίστηκε η ομαλή μετάβαση στη νέα περίοδο προγραμματισμού μέσω της θέσπισης μεταβατικών κανόνων, της παρουσίας ήδη συσταθέντων οργανισμών πληρωμών (δηλ. δεν υπάρχει ανάγκη νέου ορισμού αρχών) και της ευρείας χρήσης πολυετών αναλήψεων υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων των στρεμματικών ενισχύσεων. Όσον αφορά τη μέχρι σήμερα επίτευξη αποτελεσμάτων, μετά από τη σχετικά καθυστερημένη έναρξη που ήταν απαραίτητη για τον καθορισμό της πολιτικής, τα επόμενα έτη αναμένεται σημαντική επιτάχυνση. Τα περισσότερα από τα προγράμματα εγκρίθηκαν το 2015 (το 2014 εγκρίθηκαν μόνο 9 προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης). Ορισμένα αποτελέσματα μπορούν ήδη να επισημανθούν, όπως η επίτευξη σε ποσοστό άνω του 33% των στόχων του 2020 σε ό,τι αφορά τη γεωργική γη που υπάγεται σε συμβάσεις διαχείρισης που συμβάλλουν στη βιοποικιλότητα ή η επίτευξη σε ποσοστό 39% του τελικού στόχου ως προς τον αγροτικό πληθυσμό που καλύπτεται από στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης. 1,6 εκατομμύρια εκτάρια λάμβαναν στήριξη για τη στροφή στη βιολογική γεωργία ή τη διατήρησή της (15,7% των προς στήριξη καλλιεργούμενων εκτάσεων)103. Περίπου 300 επιχειρησιακές ομάδες έχουν ήδη συσταθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα στη γεωργία (ΕΣΚ-AGRI). Τα εν λόγω έργα που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης αποσκοπούν στην προώθηση καινοτόμων λύσεων και ευκαιριών για έναν ανταγωνιστικό και βιώσιμο κλάδο της γεωργίας και της δασοκομίας. Τον Νοέμβριο του 2016 ολοκληρώθηκε ανεξάρτητη μελέτη σχετικά με την εφαρμογή της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας104. Παρότι η μελέτη δεν μπορούσε να παρέχει ολοκληρωμένα συμπεράσματα λόγω του πρώιμου σταδίου εφαρμογής της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας, χαρακτήριζε ωστόσο την υποστήριξη της εφαρμογής του εθελοντικού καθεστώτος (σε 96 από 111 πιθανά σχέδια αγροτικής ανάπτυξης σε 26 κράτη μέλη) ως «εντυπωσιακή», και την προσέγγιση με πρωτοβουλία των γεωργών ως «πραγματικά αξιοσημείωτη» και «ιδιαίτερα εκτιμώμενη από τα ενδιαφερόμενα μέρη». Επιπλέον, η πανευρωπαϊκή προσέγγιση της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας (ΕΣΚ) και η ικανότητα ανταλλαγής διδαγμάτων και σύστασης συμπράξεων μεταξύ των χωρών και των περιφερειών θεωρήθηκαν ως δυνητικά δυναμικές πτυχές της πρωτοβουλίας. Στη μελέτη αναγνωρίζεται το γεγονός ότι υφίσταται στερεά βάση για την εξωτερική συνοχή με άλλες πολιτικές (Ορίζοντας 2020, περιβαλλοντικές και περιφερειακές πολιτικές), αλλά ότι στο παρόν στάδιο υπάρχει ευρεία έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις εν λόγω κοινές ευκαιρίες και συνέργειες. Αυτό σχετίζεται εν μέρει με το γεγονός ότι επί του παρόντος τα ενδιαφερόμενα μέρη θέτουν τις προτεραιότητες όσον αφορά τη χρηματοδότηση της αγροτικής ανάπτυξης. Αναμένεται ότι με την ενοποίηση της διαδικασίας στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και περιφέρειες, οι ευκαιρίες σύνδεσης με σχετικές ενωσιακές πρωτοβουλίες θα καταστούν περισσότερο ορατές μέσω του δικτύου ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας. Η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης και τα προγράμματά της αποτέλεσαν αντικείμενο της μελέτης «Mapping and analysis of the implementation of the Common Agriculture Policy» (Χαρτογράφηση και ανάλυση της εφαρμογής της κοινής γεωργικής πολιτικής), η τελική έκθεση της οποίας δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2016105. Η μελέτη παρέχει ολοκληρωμένη ανάλυση των επιλογών των κρατών μελών σε σχέση με την εφαρμογή στο πλαίσιο των δύο πυλώνων της κοινής γεωργικής πολιτικής κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, καθώς και ποιοτική ανάλυση των πιθανών επιπτώσεων των εν λόγω επιλογών. Επιβεβαιώνει ότι οι νέες δυνατότητες ευελιξίας της κοινής γεωργικής πολιτικής είχαν ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη πολυμορφία στην εφαρμογή, με τα μέτρα να χρησιμοποιούνται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και σε ένα ευρύ φάσμα συνδυασμών. Βασικά πορίσματα της μελέτης αναφέρονται στον περιορισμένο συντονισμό των επιλογών εφαρμογής μεταξύ του πυλώνα 1 (άμεσες ενισχύσεις) και του πυλώνα 2 (στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης) από τα κράτη μέλη, και στο γεγονός ότι οι επιλογές εφαρμογής θεωρείται ότι σχετίζονται ιδιαίτερα με τον γενικό στόχο της κοινής γεωργικής πολιτικής που αφορά τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων στις περιπτώσεις που θεωρήθηκε ότι οι εν λόγω επιλογές είναι σε γενικές γραμμές πιο προσαρμοσμένες στις τοπικές ανάγκες σε σχέση με την προηγούμενη κοινή γεωργική πολιτική. Επιπλέον, παρότι οι επιλογές των κρατών μελών παρουσιάζουν γενικά συνοχή, οι ευκαιρίες για συνέργειες θα μπορούσαν να αξιοποιούνται καλύτερα, ενώ η έλλειψη της κατάλληλης προσαρμογής και στοχοθέτησης των μέσων του πυλώνα 1 και των μέτρων του πυλώνα 2 εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις των επιλογών των κρατών μελών.



Ιδιαίτερη έμφαση στην απλούστευση Στις αρχές του 2015, η Επιτροπή δρομολόγησε μια διαδικασία απλούστευσης μεγάλης κλίμακας, που αφορούσε το γεωργικό κεκτημένο στο σύνολό του. Το 2016, η εν λόγω διαδικασία είχε ως αποτέλεσμα αρκετές αλλαγές στις κατ’ εξουσιοδότηση και εκτελεστικές πράξεις, και πιο συγκεκριμένα: Οι κανόνες που σχετίζονται με το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ) απλουστεύτηκαν, μέσω, μεταξύ άλλων, της θέσπισης προληπτικών, προκαταρκτικών διασταυρούμενων ελέγχων. Ορισμένοι κανόνες σχετικά με τις άμεσες ενισχύσεις έγιναν πιο ευέλικτοι, ιδίως σε ό,τι αφορά την προαιρετική συνδεδεμένη στήριξη. Στον τομέα της κοινής οργάνωσης αγοράς, αρκετοί ανά τομέα κανόνες απλουστεύτηκαν (π.χ. σε σχέση με τη δημόσια παρέμβαση, τους μηχανισμούς ιδιωτικής αποθεματοποίησης και τους μηχανισμούς εμπορίας – άδειες). Οι εν λόγω απλουστεύσεις εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο της ευθυγράμμισης των κανονισμών της Επιτροπής με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας. Η διαδικασία ευθυγράμμισης θα συμβάλει στη μείωση του αριθμού των κανονισμών από πάνω από 200 σε 40. Σε αυτό το στάδιο, 19 νέες νομικές πράξεις δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα, 30 κανονισμοί καταργήθηκαν ως συνέπεια της προαναφερθείσας δραστηριότητας και 57 κανονισμοί χαρακτηρίστηκαν παρωχημένοι. Στο πλαίσιο του αποκαλούμενου «κανονισμού Omnibus», προτάθηκαν αλλαγές στις τέσσερις βασικές πράξεις της κοινής γεωργικής πολιτικής για λόγους απλούστευσης (περιλαμβανομένης της ευελιξίας και της επικουρικότητας). Οι εν λόγω προτάσεις αποτελούν άμεση απόρροια του διεξοδικού ελέγχου της νομοθεσίας της κοινής γεωργικής πολιτικής που πραγματοποιήθηκε το 2015 και επικεντρώνονται στη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης (π.χ. με σκοπό την ενίσχυση της χρήσης των χρηματοδοτικών μέσων) και στις άμεσες ενισχύσεις (με απλουστεύσεις των κανόνων για τους ενεργούς γεωργούς και τους νέους γεωργούς). Στη διάρκεια του 2016 πραγματοποιήθηκε επανεξέταση ορισμένων κανόνων οικολογικού προσανατολισμού μετά το πρώτο έτος εφαρμογής τους προκειμένου, μεταξύ άλλων, να προσδιοριστούν οι ανάγκες απλούστευσης. Ως αποτέλεσμα της επανεξέτασης, η Επιτροπή έχει δρομολογήσει τροποποιήσεις ορισμένων κανόνων οικολογικού προσανατολισμού που καθορίζονται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 639/2014 με σκοπό τον καλύτερο προσδιορισμό των απαιτήσεων των γεωργών, την κατάργηση ορισμένων τεχνικών απαιτήσεων, την παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας για τους γεωργούς ή εναλλακτικών λύσεων στις περιπτώσεις στις οποίες αυτό θα αύξανε το όφελος που απορρέει από τον οικολογικό προσανατολισμό για το περιβάλλον και το κλίμα και θα εναρμόνιζε τις επιλεγμένες απαιτήσεις και προϋποθέσεις. Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, η καθυστέρηση στην έκδοση του κανονισμού για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (Μάιος 2014) παρέτεινε τη διαπραγματευτική διαδικασία με τα κράτη μέλη, η οποία ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2015. Ως εκ τούτου, τα έτη 2015 και 2016 αφιερώθηκαν στην ολοκλήρωση της διαπραγματευτικής διαδικασίας των εν λόγω προγραμμάτων και σε προπαρασκευαστική εργασία για την εφαρμογή, όπως η συγκρότηση των επιτροπών παρακολούθησης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας Έως τον Μάιο του 2017, 17 κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή τον ορισμό αρχών για τη διαχείριση του ταμείου, υποχρέωση που αποτελεί προϋπόθεση για την υποβολή αιτήσεων ενδιάμεσων πληρωμών. Δεδομένου ότι η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας βρισκόταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο στα κράτη μέλη, στις πρώτες τους ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης, που έπρεπε να υποβληθούν έως τις 31 Μαΐου 2016, περιλαμβάνονταν περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με τα επιτεύγματα. Όπως προβλεπόταν στον κανονισμό κοινών διατάξεων για τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, στα τέλη του 2016 η Επιτροπή συνέταξε την πρώτη κοινή ετήσια συνοπτική έκθεση με αποδέκτες τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα, η οποία περιλάμβανε πληροφορίες για το σύνολο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων106. Στην εν λόγω έκθεση παρέχονται πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο επιλογής έργων, το οποίο αποτελεί βασικό βήμα προς την κατεύθυνση της επιτυχούς πραγματοποίησης επενδύσεων αργότερα. Για παράδειγμα, το 80% περίπου των έργων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας που προβλέπονται για την περίοδο αποσκοπούν στην ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας του στόλου και των επιχειρήσεων υδατοκαλλιέργειας. Η έναρξη της εφαρμογής είναι σχετικά βραδεία, καθώς μόνο το 10% των έργων που επιλέχτηκαν μέχρι τα τέλη του 2015 επικεντρώνονται στην ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Το 90% περίπου του συνόλου των έργων που επιλέχθηκαν για στήριξη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας μέχρι τα τέλη του 2015 προωθούν την αποδοτική χρήση των πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος. Τα περισσότερα από τα εν λόγω έργα στοχεύουν στην προστασία και αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας μέσω της σημαντικής αύξησης του φυσικού ελέγχου των εκφορτώσεων και της μείωσης του όγκου των ανεπιθύμητων αλιευμάτων, υποστηρίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής.





Συμφωνίες σύμπραξης βιώσιμης αλιείας (ΣΣΒΑ) Οι συμφωνίες σύμπραξης βιώσιμης αλιείας αποτελούν ορόσημο σε ό,τι αφορά την οργάνωση και τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των εξωτερικών αλιευτικών στόλων. Συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση της διακυβέρνησης της αλιείας στις αναπτυσσόμενες χώρες μέσω έργων που αφορούν τη διαχείριση, την επιτήρηση και τον έλεγχο, την επιστημονική ικανότητα και την έρευνα στον τομέα της αλιείας, και μέσω της στήριξης της παραδοσιακής αλιείας. Στα τέλη του 2016, 14 πρωτόκολλα συμφωνιών σύμπραξης βιώσιμης αλιείας ήταν συνολικά σε ισχύ. Οι διαπραγματεύσεις για την ανανέωση των πρωτοκόλλων με τον Μαυρίκιο και τις Κομόρες έχουν ολοκληρωθεί με επιτυχία (η υπογραφή των τελευταίων εξαρτάται από τις βελτιώσεις που πρέπει να πραγματοποιήσει η εν λόγω χώρα όσον αφορά τη συμμόρφωση προς τη νομοθεσία για την παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία), ενώ σε εξέλιξη εξακολουθούν να βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις με τη Γουινέα-Μπισάου και τη Γκαμπόν. Τέλος, το Συμβούλιο εξέδωσε διαπραγματευτικές οδηγίες ενόψει των νέων συμφωνιών σύμπραξης βιώσιμης αλιείας με την Τανζανία, την Κένυα και τη Γκάνα. Για αυτές τις χώρες έχουν ολοκληρωθεί εξωτερικές αξιολογήσεις ως προκαταρκτικό στάδιο για τη διαπραγματευτική διαδικασία. Οι πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων το 2016 ανήλθαν σε 132 εκατ. EUR και αναλώθηκαν σε ποσοστό 98%. Οι πιστώσεις πληρωμών ανήλθαν σε 130,3 εκατ. EUR και αναλώθηκαν μόνο σε ποσοστό 91%. Αυτό οφείλεται κυρίως σε ορισμένες καθυστερήσεις στην εφαρμογή τομεακών προγραμμάτων στήριξης, τα οποία συμβάλλουν στη βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου της αλιείας σε ορισμένες από τις χώρες-εταίρους της ΕΕ. Πρόγραμμα Life για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα (LIFE) Το 2016, στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, διατέθηκαν 315 εκατ. EUR για τη συγχρηματοδότηση 157 νέων έργων σε 23 κράτη μέλη, τα οποία οδηγούν σε πρόσθετες επενδύσεις ύψους 236 εκατ. EUR107. Τα εν λόγω έργα θα επιδείξουν τις βέλτιστες περιβαλλοντικές πρακτικές και πρακτικές δράσης για το κλίμα σε σειρά θεμάτων (π.χ. περιβάλλον και αποδοτικότητα πόρων, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, φύση και βιοποικιλότητα, μετριασμός της κλιματικής αλλαγής και διακυβέρνηση και πληροφόρηση για το κλίμα) και θα ενισχύσουν τη διάδοση της σχετικής τεχνογνωσίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Μετά την έναρξη ενός ειδικού υποπρογράμματος για την κλιματική αλλαγή, ελήφθησαν πάνω από 300 αιτήσεις για παραδοσιακά έργα με επίκεντρο στόχους που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, εκ των οποίων χρηματοδοτήθηκαν 65, με βάση τα αποτελέσματα των δύο πρώτων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (2014 και 2015). Επίσης το 2016, 52 έργα από δεκαέξι διαφορετικά κράτη μέλη της ΕΕ που είχαν ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2015 επιλέχθηκαν για τα βραβεία LIFE Best108. Τα έργα καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων και αντικειμένων και επιλέχθηκαν βάσει σειράς κριτηρίων όπως η συμβολή τους στην άμεση και μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική βελτίωση, ο βαθμός καινοτομίας και η δυνατότητα μεταφοράς τους, η συνάφεια με την πολιτική της ΕΕ και η οικονομική αποδοτικότητα. Πέραν των έξι ολοκληρωμένων έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη109, το 2016 ξεκίνησαν επτά νέα έργα στον τομέα της φύσης, των υδάτων και του ατμοσφαιρικού αέρα. Παρότι στο παρόν πρώιμο στάδιο εφαρμογής τα τελικά αποτελέσματα των ολοκληρωμένων έργων δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, ορισμένα εξ αυτών διαδραματίζουν σημαντικό καταλυτικό ρόλο σε πρακτικό επίπεδο, δηλ. τον Ιανουάριο του 2017 στην περιοχή Malopolska (Πολωνία) εγκρίθηκε ομόφωνα ένας από τους αυστηρότερους κανονισμούς για τους λέβητες στερεών καυσίμων στην ΕΕ ως αποτέλεσμα ολοκληρωμένου έργου του LIFE (βλέπε παράδειγμα κατωτέρω). Περιοχή Małopolska - σχέδιο ποιότητας του αέρα Τα ολοκληρωμένα έργα LIFE χαρακτηρίζονται από μια ευρεία, φιλόδοξη προοπτική. Μέσα από τον συνδυασμό κονδυλίων από διάφορες πηγές, συνενώνουν ομάδες ενδιαφερόμενων μερών, παρέχοντας τη δυνατότητα στους πολίτες να υπερβούν τους διαρθρωτικούς φραγμούς μέσω μακροπρόθεσμων, βιώσιμων λύσεων. Το έργο Małopolska αποτελεί τυπικό παράδειγμα. Η συμμετοχή των τοπικών αρχών, 50 δήμων και της κοινωνίας των πολιτών είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πρόσθετης μόχλευσης 800 εκατ. EUR στον αρχικό προϋπολογισμό των 15 εκατ. EUR. Το έργο παρέχει τεχνογνωσία, βελτιώνει την οργανωτική ικανότητα και βοηθά την περιοχή να εφαρμόσει ένα σχέδιο για την ποιότητα του αέρα. Μεταξύ των πρώτων αποτελεσμάτων περιλαμβάνεται η νέα νομοθεσία για τις εκπομπές οικιακών λεβήτων που εγκρίθηκε ομόφωνα από το τοπικό Κοινοβούλιο τον Ιανουάριο του 2017, ενώ οι γύρω περιοχές (Σιλεσία, Κάτω Σιλεσία, Μαζοβία, Lodzie και Opolskie) επιθυμούν να πράξουν το ίδιο. Πέραν των επιχορηγήσεων για έργα και οργανισμούς, το πρόγραμμα LIFE στηρίζει τη δράση για το κλίμα μέσω χρηματοδοτικών μέσων. Το χρηματοδοτικό μέσο για την ενεργειακή απόδοση (PF4EE) αναμενόταν αρχικά να στηρίξει συνολικές επενδύσεις ύψους έως 540 εκατ. EUR. Ωστόσο, μετά τις πράξεις που υπογράφτηκαν το 2015 και το 2016 και ενόψει των έργων στο χαρτοφυλάκιο, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων αναμένει τώρα ότι θα πραγματοποιηθούν νέες επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση ύψους 1 δισ. EUR κατά την πιλοτική φάση 2014–2017 (430 εκατ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και 570 εκατ. EUR από χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές), οι οποίες αφορούν 10 κράτη μέλη. Μέχρι τα τέλη του 2016 είχαν υπογραφεί έξι συμφωνίες με ενδιάμεσες τράπεζες. Το 2016, μετά τις παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (έκθεση για τη δήλωση αξιοπιστίας 2014), τέθηκε σε εφαρμογή σχέδιο δράσης με σκοπό να διασφαλιστεί η πραγματοποίηση βελτιώσεων όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE. Τα προβλεπόμενα μέτρα αποδείχθηκαν επιτυχή· σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την καθυστέρηση των πληρωμών για το 2016, το ποσοστό των καθυστερημένων πληρωμών ανέρχεται σε 3,9%. Η εξωτερική αναλυτική μελέτη που υποστηρίζει την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος LIFE για την περίοδο 2014-2020 ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2017.110Η αξιολόγηση διενεργήθηκε σε πρώιμο στάδιο της εφαρμογής του προγράμματος. Τα περισσότερα έργα δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει και σε αυτό το στάδιο δεν υπάρχουν σημαντικά αποτελέσματα προς αξιολόγηση. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση επικεντρώθηκε κυρίως στις εφαρμοζόμενες διαδικασίες και στα αναμενόμενα αποτελέσματα με βάση τον σχεδιασμό του προγράμματος και τη μέχρι στιγμής επιλογή έργων. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν στην εξωτερική μελέτη, παρότι τα ανατεθέντα έργα αναμένεται να υλοποιηθούν σε 4-5 έτη, το πρόγραμμα LIFE εξελίσσεται κανονικά ως προς την επίτευξη των στόχων του. Προκαταρκτικά στοιχεία σχετικά με τις συγκεντρωτικές συνολικές επιδόσεις για τα δύο πρώτα έτη λειτουργίας του προγράμματος LIFE υποδεικνύουν ότι το 70% των οροσήμων στόχων του πολυετούς προγράμματος εργασίας 2014-2017 θα επιτευχθεί, για παράδειγμα, μέσω της στοχοθέτησης της καλύτερης διατήρησης 114 ειδών, 59 οικοτόπων και 85 τόπων Natura 2000. Σύμφωνα με την εξωτερική μελέτη, τα έργα LIFE που έχουν ήδη ξεκινήσει αναμένεται να έχουν τα ακόλουθα αποτελέσματα:

 Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας (περίπου 600 000 MWh/έτος) μέσω λύσεων βέλτιστων πρακτικών.  Αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (περίπου 500 000 MWh/έτος από διάφορες πηγές).  Συμβολή στη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης 59 οικοτόπων και 114 ειδών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και 85 τόπων Natura 2000.  Μείωση των δυσμενών επιδράσεων των χημικών στην υγεία και το περιβάλλον για περίπου 1,6 εκατομμύρια ανθρώπους και για περίοδο 5 ετών.  Εφαρμογή μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή σε 35 εκατομμύρια εκτάρια καθώς και ανάπτυξη λύσεων βέλτιστων πρακτικών προσαρμογής σε διάφορους τομείς. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης, εκτιμάται επίσης ότι το όφελος της κοινωνίας από ορισμένα από τα έργα της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του προγράμματος LIFE για το 2014 θα ανέλθει στα 1,7 δισ. EUR. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει από μόνο του τέσσερις φορές το κόστος του συνολικού προϋπολογισμού του LIFE για το 2014. Η μελέτη επιβεβαίωσε επίσης ότι το πρόγραμμα επιτελεί επαρκώς τον ρόλο του ως καταλύτη, καθώς έχει υπολογιστεί ότι, στην περίπτωση των ολοκληρωμένων έργων και σε ό,τι αφορά τους στόχους για το περιβάλλον και το κλίμα, για κάθε ευρώ που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE, αναμένεται ότι 23 EUR επιπλέον θα χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές. Η προστιθέμενη αξία του προγράμματος LIFE για την ΕΕ αναγνωρίζεται από το σύνολο σχεδόν των ενδιαφερόμενων μερών και το ευρύ κοινό. Αυτό οφείλεται στη στήριξη που παρέχει το πρόγραμμα στη συνεκτική ανάπτυξη και εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας και των πολιτικών για το περιβάλλον και το κλίμα σε ολόκληρη την ΕΕ. Το πρόγραμμα LIFE ανταποκρίνεται επίσης στις διασυνοριακές προκλήσεις, τις οποίες ένα κράτος μέλος δεν είναι πιθανό να αντιμετωπίσει μόνο του. Επιτρέπει τον καλύτερο επιμερισμό των ευθυνών, προωθεί την αλληλεγγύη για τη διαχείριση/διατήρηση των περιβαλλοντικών περιουσιακών στοιχείων της ΕΕ, και αποτελεί σε επίπεδο ΕΕ πλατφόρμα για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και δραστηριοτήτων επίδειξης. Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE στηρίζει δραστηριότητες οι οποίες, λόγω του χαρακτήρα τους, δεν θα χρηματοδοτούνταν σε εθνικό επίπεδο. Επικεντρώνεται σε έργα σχετικά μικρής κλίμακας, τα οποία λειτουργούν στη συνέχεια ως καταλύτης για ευρύτερες δράσεις και την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στα κύρια μέσα της ΕΕ που αφορούν τις δαπάνες. Το πρόγραμμα LIFE δίδει προτεραιότητα σε έργα που μπορούν να αναπαραχθούν και έχουν τη δυνατότητα να οδηγήσουν σε εμπορικά αξιοποιήσιμες λύσεις περιβαλλοντικών προβλημάτων (βλέπε το παράδειγμα παρακάτω). Καινοτόμος τεχνολογία για την παραγωγή ενεργειακά αποδοτικών ηλιακών κυψελών φωτοευαίσθητης χρωστικής χαμηλού κόστους Το εν λόγω σουηδικό έργο απέδειξε τις παραγωγικές δυνατότητες και την επεκτασιμότητα της μεταξοτυπίας ως μεθόδου παραγωγής ηλιακών κυψελών φωτοευαίσθητης χρωστικής (DSC). Η εν λόγω ηλιακή τεχνολογία, σε συνδυασμό με την επιλεγμένη μέθοδο παραγωγής, είναι βιώσιμη και φιλική προς το περιβάλλον, χωρίς τοξικές εκπομπές. Το κόστος παραγωγής ηλιακών κυψελών φωτοευαίσθητης χρωστικής με χρήση της τεχνολογίας του έργου υπολογίστηκε σε 80 EUR/m2 κατά μέγιστο (ο προβλεπόμενος στόχος κόστους). Στη μελέτη υποστήριξης της ενδιάμεσης αξιολόγησης επισημαίνονται επίσης ορισμένες πτυχές που θα μπορούσαν να βελτιωθούν ή να διερευνηθούν περαιτέρω, όπως η απλούστευση των διαδικασιών διαχείρισης επιχορηγήσεων, η ανάγκη ενίσχυσης της επικέντρωσης του στρατηγικού ενδιαφέροντος και η βελτίωση της επικοινωνιακής στρατηγικής με σκοπό την καλύτερη στόχευση του κοινού. Η Επιτροπή σχεδιάζει να αντιμετωπίσει τις εν λόγω πτυχές κατά την επεξεργασία του δεύτερου πολυετούς προγράμματος εργασίας LIFE της περιόδου 2018-2020.

1.3.2. Αποτελέσματα των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013 Πτυχές υλοποίησης Οι άμεσες ενισχύσεις από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων στο πλαίσιο του πρότερου καθεστώτος, πριν από τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής το 2013, υλοποιήθηκαν ομαλά· ο υπολογισμός και οι πιστώσεις για τη στήριξη εκτελέστηκαν εγκαίρως από τις διοικήσεις των κρατών μελών. Οι άμεσες ενισχύσεις καλύπτουν καθεστώτα ετήσιων ενισχύσεων προς γεωργούς τα οποία δεν καλύπτονται από την προσέγγιση του «προγράμματος». Ως εκ τούτου, οι σχετικές προκλήσεις είναι διαφορετικές από αυτές που προκύπτουν από την εφαρμογή μέσων που λειτουργούν βάσει πολυετών «προγραμμάτων». Οι προηγούμενες μεταρρυθμίσεις άμεσων ενισχύσεων και διαφόρων τομέων της γεωργίας, όπως o «διαγνωστικός έλεγχος της κοινής γεωργικής πολιτικής» του 2008, συνεπάγονταν μια διαρκή διαδικασία αποσύνδεσης της στήριξης από την παραγωγή. Παρότι ο υπολογισμός και η κατανομή της στήριξης στους γεωργούς μετά τις μεταρρυθμίσεις αποτέλεσαν δύσκολα εκτελεστικά καθήκοντα, ιδιαίτερα για τις διοικήσεις των κρατών μελών, η εκτέλεσή τους υπήρξε αποτελεσματική όπως καταδεικνύεται εν μέρει από την καλή εκτέλεση του προϋπολογισμού. Για την αγροτική ανάπτυξη (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης), πραγματοποιήθηκε μια σειρά διορθωτικών τροποποιήσεων σε επιμέρους προγράμματα των κρατών μελών καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2007-2013, στο πλαίσιο των οποίων ελήφθησαν υπόψη οι συστάσεις των ενδιάμεσων αξιολογήσεων και ενσωματώθηκαν πρόσθετα κονδύλια για την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων (διαγνωστικός έλεγχος) και της οικονομικής κρίσης (ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας). Οι περισσότερες από τις διαπιστωθείσες τροποποιήσεις αποτελούσαν μετατοπίσεις κονδυλίων μεταξύ μέτρων του ίδιου ή διαφορετικού άξονα, προσαρμογή των στοχευόμενων δικαιούχων και των κριτηρίων επιλεξιμότητας. Οι βασικοί λόγοι για τις τροποποιήσεις του προϋπολογισμού ήταν αλλαγές στις στρατηγικές προτεραιότητες, το χαμηλό ποσοστό απορρόφησης καθώς και η ανάγκη επίλυσης απρόβλεπτων προβλημάτων ή ζητημάτων που προέκυπταν λόγω αλλαγών στο οικονομικό ή το ευρύτερο πλαίσιο της πολιτικής/νομοθεσίας. Το τελικό ποσοστό απορρόφησης για 64 κλειστά προγράμματα από σύνολο 92 προγραμμάτων για την περίοδο 2007-2013 ανέρχεται στο επίπεδο του 99,1%. Μέχρι το 2015, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εκπόνησε πέντε ειδικές εκθέσεις που σχετίζονταν άμεσα με την αγροτική ανάπτυξη111. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις κύριες συστάσεις του Συνεδρίου. Ειδικότερα, οι συστάσεις που σχετίζονται με τη βελτίωση της καθοδήγησης και τη μείωση των εμποδίων όσον αφορά την υιοθέτηση των χρηματοδοτικών μέσων ελήφθησαν υπόψη στο πλαίσιο της τροποποίησης για την απλούστευση της εκτελεστικής πράξης σχετικά με το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 808/2014) τον Απρίλιο του 2016 και της πρότασης της Επιτροπής σχετικά με τον κανονισμό για την τροποποίηση των βασικών τομεακών πράξεων (COM(2016) 605 final). Το 2016, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε την ειδική έκθεση αριθ. 36/2016: Αξιολόγηση των ρυθμίσεων για το κλείσιμο των προγραμμάτων στους τομείς της συνοχής και της αγροτικής ανάπτυξης για την περίοδο 2007-2013. Το Συνέδριο εξέτασε το εάν οι κανόνες και οι διαδικασίες σχετικά με το κλείσιμο παρέχουν μια βάση ώστε η Επιτροπή και τα κράτη μέλη να κλείνουν τα προγράμματα αποτελεσματικά και έγκαιρα. Το Συνέδριο κατέληξε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με το κλείσιμο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης ήταν επίκαιρες και συνεκτικές και αποτελούσαν επαρκή βάση ώστε τα κράτη μέλη να προετοιμάζονται αποτελεσματικά για το κλείσιμο. Επιπλέον, η Επιτροπή παρέσχε αποτελεσματική πρόσθετη στήριξη για την αντιμετώπιση των αναγκών των κρατών μελών. Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (ΕΤΑ, προκάτοχο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας), ο τομέας της αλιείας της ΕΕ έχει υποβληθεί σε σημαντική αναδιάρθρωση, εν μέρει επίσης λόγω της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης η οποία είχε ως αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών του πετρελαίου σε κορυφαία επίπεδα. Οι πρόσφατες χαμηλές τιμές των καυσίμων καθώς και η σταδιακή μείωση του μεγέθους του στόλου της ΕΕ και η περαιτέρω σημαντική αναδιάρθρωση οδήγησαν σε σημαντικές αλλαγές στον τομέα. Κατά τα λίγα τελευταία έτη, ο στόλος της ΕΕ κατέγραψε καθαρά κέρδη ρεκόρ (το 2014 αύξηση 50% σε σχέση με το επίπεδο των κερδών το 2013), ενώ σημειώθηκε πρόοδος σε ό,τι αφορά τη μεγαλύτερη εξισορρόπηση μεταξύ της αλιευτικής ικανότητας και των αλιευτικών δυνατοτήτων σε ολόκληρο τον στόλο της ΕΕ. Η εξωτερική αναλυτική μελέτη που υποστηρίζει την εκ των υστέρων αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας της περιόδου 2007-2013, η οποία ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2016112, κατέδειξε ότι οι συνολικές ενισχύσεις της ΕΕ για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας ανέρχονταν έως τον Μάιο του 2015 στο 71% του συνόλου των ενωσιακών κονδυλίων που είχαν αρχικώς προγραμματιστεί για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (καταβλήθηκαν 2 812 εκατ. EUR). Παρά την ύπαρξη αρκετών διαχειριστικών προβλημάτων, τα οποία είχαν ενίοτε ως αποτέλεσμα την άρση της πιστοποίησης σε σημαντικό βαθμό113 και την αυτόματη αποδέσμευση μέσω της εφαρμογής του κανόνα N+2, τα έγγραφα που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη για το κλείσιμο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας καταδεικνύουν ότι οι ενισχύσεις ανήλθαν στο 90% των προγραμματισμένων ποσών. Ωστόσο, παρότι ο διοικητικός φόρτος εξακολουθεί να θεωρείται υπερβολικά υψηλός από αρκετές διαχειριστικές αρχές κρατών μελών, ο καθορισμός και η κατανομή των διαχειριστικών καθηκόντων θεωρήθηκαν σε γενικές γραμμές ικανοποιητικά στα περισσότερα κράτη μέλη. Στην πλειονότητα των κρατών μελών, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας εφαρμόστηκε κεντρικά, αντικατοπτρίζοντας τη σχετικά μικρή κλίμακα του τομέα και του προγράμματος σε σύγκριση με άλλα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία. Σε μερικά αποκεντρωμένα κράτη μέλη, ορισμένα μέτρα ανατέθηκαν σε περιφερειακούς ενδιάμεσους φορείς. Ο μέσος αριθμός διοικητικών θέσεων εργασίας ανά εκατομμύριο ευρώ του προγραμματισμένου Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας εκτιμάται σε 0,3 ισοδυνάμων πλήρους απασχόλησης (η εκτίμηση βασίζεται σε συνεντεύξεις με τις διαχειριστικές αρχές του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας). Η εξωτερική μελέτη επιβεβαίωσε επίσης ότι το εφαρμοζόμενο σύστημα παρακολούθησης δεν παρείχε αξιόπιστες πληροφορίες και ότι υπήρχαν πολλά κενά στα δεδομένα. Αυτό οδήγησε την Επιτροπή να αναπτύξει νέο κοινό σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας. Το εν λόγω σύστημα, που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, έχει πλέον τεθεί σε εφαρμογή και έχει αρχίσει να παράγει δεδομένα καλύτερης ποιότητας.

Συμβολή στα επιτεύγματα πολιτικής Δεδομένου ότι οι εκ των υστέρων αξιολογήσεις σχετικά με τις επιδόσεις των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης της περιόδου 2007-2013 υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή μόλις στα τέλη του 2016114, η Επιτροπή σχεδιάζει να συντάξει συγκεφαλαιωτική έκθεση υψηλού επιπέδου για το 2017. Κατά συνέπεια, τα επιτεύγματα που αναφέρονται κατωτέρω για τα εν λόγω προγράμματα βασίζονται κυρίως στις διαθέσιμες πληροφορίες παρακολούθησης σχετικά με την υλοποίηση των προγραμμάτων. Έξυπνη ανάπτυξη Κατά την περίοδο 2007-2013, η κοινή γεωργική πολιτική επηρέασε πολύ θετικά την βιωσιμότητα του γεωργικού τομέα, μέσω της διάθεσης πόρων που στόχευαν ειδικά στη βελτίωση των επιδόσεων του τομέα. Η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής του γεωργικού τομέα της ΕΕ σημείωνε αύξηση κατά 0,9% ετησίως, από το 2007 έως το 2013 (και κατά 1,8% ετησίως στην ΕΕ των 13 χωρών115), γεγονός που αποδεικνύει την αποτελεσματικότερη χρήση των συντελεστών παραγωγής. Μέσω της χρηματοδότησης της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη υποστηρίχθηκαν η ανάπτυξη γνώσεων, οι επενδύσεις, διάφορες μορφές συνεργασίας και η καινοτομία. Κονδύλια για τη στήριξη της καινοτομίας διοχετεύτηκαν σε 156 600 γεωργικές εκμεταλλεύσεις που εισήγαγαν νέα προϊόντα ή τεχνολογίες στις γεωργικές επιχειρήσεις τους. Περίπου 3 εκατομμύρια γεωργοί εκπαιδεύτηκαν με επιτυχία και επενδύθηκαν πάνω από 44,8 δισ. EUR για τη στήριξη του εκσυγχρονισμού 430 000 γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Στηρίχθηκαν ή δημιουργήθηκαν σχεδόν 70 000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη, την περίοδο 2007-2013 έλαβαν στήριξη περίπου 2 000 έργα συνεργασίας με επίκεντρο την ανάπτυξη νέων προϊόντων ή νέων τεχνικών. Για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, η εξωτερική αναλυτική μελέτη που υποστηρίζει την εκ των υστέρων αξιολόγηση της περιόδου 2007-2013 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η στήριξη που παρείχε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας συνέβαλε στη συνολική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του στόλου, επισπεύδοντας την έξοδο μέρους του μη κερδοφόρου στόλου, διευκολύνοντας τον εκσυγχρονισμό του υπόλοιπου στόλου, των αλιευτικών λιμένων και των τόπων εκφόρτωσης, και αυξάνοντας την προστιθέμενη αξία των προϊόντων ιχθύων διά της στήριξης επενδύσεων στον τομέα της διάθεσης στην αγορά και της μεταποίησης. Στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας, παρότι σημειώθηκε αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, τα αποτελέσματα δεν ανταποκρίνονταν στους προβλεπόμενους στόχους, καθώς η παραγωγή των υδατοκαλλιεργειών στην ΕΕ παρέμεινε στάσιμη κατά την περίοδο εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας , κυρίως λόγω των μη ευνοϊκών συνθηκών που επικρατούσαν στην αγορά. Σύμφωνα με τη μελέτη περίπτωσης και τις αναλύσεις ανά κατηγορία δαπανών, τόσο οι δικαιούχοι όσο και οι διαχειριστικές αρχές συναινούν στο ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας συνέβαλε στην οικονομική ανθεκτικότητα των δικαιούχων, ιδίως στον τομέα καλλιέργειας οστρακοειδών. Στην ανταγωνιστικότητα των φορέων των έργων συνέβαλαν επίσης και άλλα μέτρα, όπως οι επενδύσεις στη μεταποίηση από τους υδατοκαλλιεργητές, οι πιστοποιήσεις των συστημάτων ποιότητας, κ.λπ. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας στην ανταγωνιστικότητα του τομέα υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ στο σύνολό του μοιάζει να είναι στην καλύτερη περίπτωση αμελητέα116. Όσον αφορά την καινοτομία, η καινοτομία για την αλιεία επικεντρωνόταν συνολικά κυρίως στην επιλεκτικότητα των αλιευτικών εργαλείων, λόγω των κανονιστικών απαιτήσεων και της υποχρέωσης εκφόρτωσης, καθώς και στην απόδοση των καυσίμων, λόγω του υψηλού κόστους τους. Οι καινοτομίες στον τομέα της αλιείας είχαν κυρίως περιβαλλοντικό χαρακτήρα αλλά ωφέλησαν και την ανταγωνιστικότητα του στόλου, ιδίως όσον αφορά τη βελτίωση της απόδοσης των καυσίμων117. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας εισήγαγε επίσης το μέσο τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων (ΤΑΠΤΚ), ως καινοτόμο τρόπο αντιμετώπισης της παρακμής του τομέα αλιείας. Πρόσφατη ανάλυση που διενήργησε το δίκτυο αλιευτικών ζωνών κατέδειξε ότι η τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων είναι ο βασικός μηχανισμός παροχής στήριξης προς τους παράκτιους στόλους μικρής κλίμακας. Προς τους εν λόγω δικαιούχους διοχετεύτηκαν 170 εκατ. EUR, βοηθώντας τους να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισοδήματός τους μέσω του τουρισμού, για παράδειγμα, ή αυξάνοντας την αξία των αλιευμάτων τους διά της αξιοποίησης σύντομων διαδρομών εμπορικής διάθεσης. Βιώσιμη ανάπτυξη Την περίοδο 2007-2013, οι συνολικές ενισχύσεις της κοινής γεωργικής πολιτικής συνδέονταν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% με την αποκαλούμενη «πολλαπλή συμμόρφωση» - συμμόρφωση των γεωργών προς βασικά πρότυπα όσον αφορά το περιβάλλον (καθώς και την ασφάλεια των τροφίμων, την υγεία των ζώων και των φυτών και την καλή μεταχείριση των ζώων)118. Μέρος της συμβολής του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και τη δράση για το κλίμα οφειλόταν στα εν λόγω μέτρα. Επιπλέον, μέσω της στήριξης που παρείχε σε γεωργούς, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων κατέστησε δυνατή τη σταδιακή εγκατάλειψη των δυνητικά επιβλαβών πρακτικών εντατικής παραγωγής. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου του τομέα της γεωργίας (συμπεριλαμβανομένων των εδαφών) συνέχισαν να μειώνονται – σημειώνοντας πτώση 10,1% στην ΕΕ των 28 μεταξύ 2000 και 2014, δηλ. κατά μέσο όρο 0,8% ετησίως. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, διατέθηκαν διάφορες μορφές ενισχύσεων ανάλογα με την περιοχή, ως μέσο ενθάρρυνσης για την υιοθέτηση πρακτικών διαχείρισης που έχουν αποδεδειγμένα θετικό αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα, στο έδαφος, τα ύδατα και τον αέρα, τόσο στον τομέα της γεωργίας όσο και στον τομέα των δασών. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2007-2013, η επιφάνεια που υπαγόταν σε γεωργοπεριβαλλοντικά καθεστώτα αυξήθηκε σε 47 εκατομμύρια εκτάρια, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό μεγαλύτερο του 25% των χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων των χωρών της ΕΕ των 27119 το 2013. Συγκεκριμένα, η στήριξη που έλαβαν οι γεωργοί για τη στροφή στη βιολογική γεωργία ή τη διατήρησή της αφορούσε έκταση 7,7 εκατομμυρίων εκταρίων. Όλα αυτά συνέβαλαν σημαντικά στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων της γεωργίας της ΕΕ. Για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, στην εξωτερική αναλυτική μελέτη που υποστηρίζει την εκ των υστέρων αξιολόγηση της περιόδου 2007-2013 διαπιστώθηκε ότι στο τέλος της περιόδου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας ο στόχος της προσαρμογής της αλιευτικής ικανότητας του αλιευτικού στόλου της ΕΕ στη στήριξη που παρέχει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας από την άποψη της μείωσης της ισχύος μηχανών του στόλου και της ολικής χωρητικότητας είχε επιτευχθεί. Ωστόσο, η επιτευχθείσα πρόοδος σε σχέση με τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων είναι σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα της διαχείρισης των αλιευτικών πόρων, με την καθαρή συμβολή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας να εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σε περίπου 66% των συνολικών μειώσεων της αλιευτικής ικανότητας του στόλου. Ενώ οι περισσότερες διαχειριστικές αρχές αναγνώρισαν ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας συνέβαλε στη μείωση των επιβλαβών περιβαλλοντικών επιπτώσεων της αλιείας, ο βαθμός υιοθέτησης έργων που στόχευαν ειδικά στην προστασία και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας ήταν συγκριτικά περιορισμένος στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας. Αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς το πρόγραμμα στόχευε στην ανάπτυξη της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας (η οποία είτε μείωνε τις επιβλαβείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις ή τουλάχιστον διασφάλιζε τον περιορισμό των εν λόγω επιπτώσεων σε αποδεκτά επίπεδα) παρά στην επίτευξη στόχων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα. Υπήρχαν επίσης άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως το LIFE+, που επικεντρώνονταν ειδικότερα στην προστασία και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας120. Χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη Ο συνδυασμός των άμεσων ενισχύσεων και των μέτρων για την αγορά συνέβαλε στον περιορισμό των απωλειών σε επίπεδο απασχόλησης και υλοποιήσεων.121 Το 2015, το ποσοστό απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές αποκαταστάθηκε στο 65%. Το γεγονός αυτό ήταν σημαντικό για τις 11 εκατομμύρια εκμεταλλεύσεις της ΕΕ, τους 22 εκατομμύρια εργάτες πλήρους απασχόλησης που εργάζονται σε αυτές και για όσους απασχολούνται σε θέσεις που συνδέονται με τον γεωργικό τομέα, όπως για παράδειγμα οι 22 εκατομμύρια απασχολούμενοι στη μεταποίηση τροφίμων, τη λιανική πώληση τροφίμων και σε υπηρεσίες εστίασης, συν όσοι απασχολούνται σε τομείς προηγούμενων και επόμενων σταδίων (απαρτίζοντας έναν τομέα περίπου 44 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας). Ταυτόχρονα, οι άμεσες ενισχύσεις αποσυνδέθηκαν σε σημαντικό βαθμό από την παραγωγή και οι γεωργοί ήταν ελεύθεροι να ανταποκρίνονται στα μηνύματα της αγοράς. Η κοινή γεωργική πολιτική προώθησε επίσης την ισόρροπη εδαφική ανάπτυξη στην ΕΕ, θεσπίζοντας μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, με τα οποία στήριξε σχεδόν 53 000 δράσεις για τη βελτίωση της παροχής βασικών υπηρεσιών σε αγροτικές περιοχές (π.χ. μεταφορές· ηλεκτροδότηση· συντήρηση κατοικιών) κατά την περίοδο 2007-2013. Οι ενισχύσεις που απορρέουν από την εφαρμογή διαφόρων μέτρων αγροτικής ανάπτυξης ωφέλησαν τη συντριπτική πλειονότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των απασχολούμενων σε αυτές εργατών. Αποτελούν στοιχείο κρίσιμης σημασίας για τη διατήρηση των επιπέδων απασχόλησης. 53 000 δράσεις για τη βελτίωση της παροχής βασικών υπηρεσιών σε αγροτικές περιοχές (π.χ. μεταφορές· ηλεκτροδότηση· συντήρηση κατοικιών) Για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας, η εξωτερική αναλυτική μελέτη που υποστηρίζει την εκ των υστέρων αξιολόγηση της περιόδου 2007-2013 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επενδύσεις στη μεταποίηση και τη διάθεση στην αγορά συνέβαλαν στη διατήρηση και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και επέσπευσαν τον εκσυγχρονισμό του κλάδου. Η βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών αλιευτικών ζωνών (άξονας 4) επέτρεψε τη διατήρηση και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και αποτελεί το βασικό μέσο πολιτικής για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε τομείς που εξαρτώνται από την αλιεία. Συνολικά, εκτιμάται ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας συνέβαλε στη δημιουργία περίπου 20 000 θέσεων εργασίας. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία για τις θέσεις εργασίας που διατηρήθηκαν, εκτός σε ό,τι αφορά τον άξονα 4, ο οποίος εκτιμάται ότι συνέβαλε στη διατήρηση περίπου 9 000 θέσεων εργασίας122. Εκτιμάται ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας συνέβαλε στη δημιουργία περίπου 20 000 θέσεων εργασίας.

1.4. Ασφάλεια και ιθαγένεια (τομέας προϋπολογισμού 3)123 Στο πλαίσιο του τομέα 3, ο προϋπολογισμός της ΕΕ συγκεντρώνει μια σειρά προγραμμάτων (4 δισ. EUR που αντιπροσωπεύουν το 2,6% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2016), τα οποία παρέχουν στήριξη για την αντιμετώπιση πιεστικών πολιτικών προκλήσεων, όπως η ασφάλεια, το άσυλο, η μετανάστευση και η ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών, η υγεία και η προστασία των καταναλωτών, καθώς όσες σχετίζονται με τον πολιτισμό και τον διάλογο με τους πολίτες. Η χρηματοδότηση επικεντρώνεται σε έργα από τα οποία θα προκύψουν σημαντικά οφέλη αποδοτικότητας μέσω της συνεργασίας της ΕΕ. Διάγραμμα: Πάνω μέρος: Κύρια προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν το 2016 από τον τομέα 3 / Κάτω μέρος: ποσοστό για τον τομέα 3 επί του συνολικού προϋπολογισμού του 2016. Όλα τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. EUR.



Στήριξη των προγραμμάτων στις προτεραιότητες της Επιτροπής: Τα προγράμματα του τομέα 3 συμβάλλουν κυρίως στην υλοποίηση των προτεραιοτήτων της Επιτροπής Juncker: «Δικαιοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα» και «Μετανάστευση». Παρά τον μικρό προϋπολογισμό, αυτά τα προγράμματα συμβάλλουν στα επιτεύγματα της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Για παράδειγμα, το πρόγραμμα για την υγεία αφορά εξίσου την έξυπνη ανάπτυξη και την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς: χρηματοδοτεί δράσεις για την υιοθέτηση της καινοτομίας στον τομέα της υγείας και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και στηρίζει τα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τις μεταρρυθμίσεις των συστημάτων υγείας τους, ενώ, ταυτόχρονα, συνεχίζει το έργο της προώθησης της υγείας και της πρόληψης ασθενειών και αντιμετωπίζει την τάση αύξησης των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας μέσω δράσεων για την υγεία των ευάλωτων ομάδων, με ιδιαίτερη έμφαση από το 2015 στους πρόσφυγες. Το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης124 συμβάλλει στην χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη μέσω της χρηματοδότησης έργων για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών. 1.4.1. Πρόοδος των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020 Το 2016 αποτέλεσε ένα ακόμη έτος κρίσιμης σημασίας, στη διάρκεια του οποίου η Ευρώπη χρειάστηκε να αποδείξει την ικανότητά της να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της μετανάστευσης και τις απειλές για την ασφάλεια. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι ο αριθμός παράτυπων μεταναστών που συνελήφθησαν στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ μειώθηκε (από 1,8 εκατομμύρια το 2015 σε 0,5 εκατομμύρια το 2016). Ο αριθμός των παράνομων αφίξεων στην Ελλάδα σημείωσε κατακόρυφη πτώση χάρη στην εφαρμογή της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας· ωστόσο, ο αριθμός των παράνομων αφίξεων από τη Λιβύη παραμένει πολύ υψηλός. Στην αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων συμβάλλουν δύο ειδικά ταμεία –συνολικού προϋπολογισμού 11 δισεκατομμυρίων, τα οποία εφαρμόζονται κατά κύριο λόγο (70%) με επιμερισμένη διαχείριση μέσω εθνικών προγραμμάτων καθώς και με άμεση διαχείριση μέσω χρηματοδοτικής βοήθειας έκτακτης ανάγκης: το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ) με τα σκέλη του, δηλ. το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας-Σύνορα και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας-Αστυνομία. Το 2016, επιταχύνθηκε η υλοποίηση και των δύο προγραμμάτων. ΤΑΜΕ– στηρίζει τα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης μέσω δράσεων στους τομείς του ασύλου, της νόμιμης μετανάστευσης και της ένταξης υπηκόων τρίτων χωρών, της επιστροφής, της επανεγκατάστασης και της μετεγκατάστασης Το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης στηρίζει διάφορα είδη έργων:  Έργα στον τομέα του ασύλου: Το 2016, τα κράτη μέλη δαπάνησαν 49,4 εκατ. EUR στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο παρασχέθηκε βοήθεια σε 366 426 αιτούντες άσυλο μέσω διαφόρων έργων που αφορούσαν τα συστήματα υποδοχής και ασύλου (π.χ. νομική συνδρομή και εκπροσώπηση, παροχή συμβουλών κοινωνικής φύσεως, παροχή στοχευμένων υπηρεσιών σε ευάλωτες ομάδες).  Έργα στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης και ένταξης: Το 2016, τα κράτη μέλη δαπάνησαν 43,8 εκατομμύρια στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης για να συνδράμουν 1 602 041 υπηκόους τρίτων χωρών μέσω μέτρων ένταξης όπως η εκπαίδευση και η κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της γλωσσικής κατάρτισης και των προκαταρκτικών ενεργειών για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας, της παροχής συμβουλών και βοήθειας στους τομείς της στέγασης, των μέσων διαβίωσης και της διοικητικής και νομικής καθοδήγησης, της ιατρικής περίθαλψης και της ψυχολογικής φροντίδας στο πλαίσιο εθνικών, τοπικών και περιφερειακών στρατηγικών.:  Έργα στον τομέα της επιστροφής: Με τη στήριξη του ταμείου, τα κράτη μέλη επιτάχυναν σημαντικά τις προσπάθειές τους όσον αφορά την οικειοθελή επιστροφή και τις αναγκαστικές απομακρύνσεις. Το 2016, τα κράτη μέλη δαπάνησαν 105,9 εκατ. EUR, καθιστώντας δυνατή την επιστροφή 26 187 προσώπων μέσω προγραμμάτων οικειοθελούς επιστροφής και την επιστροφή 11 561 προσώπων μέσω επιχειρήσεων απομάκρυνσης, σύμφωνα με τα πρότυπα που καθορίζονται στο ενωσιακό δίκαιο. Το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης χρηματοδότησε επίσης την εφαρμογή ολοκληρωμένης διαχείρισης των επιστροφών (IRMA). Πρόκειται για μια ασφαλή πλατφόρμα που διευκολύνει τον κοινό σχεδιασμό των επιχειρήσεων επιστροφής και συνδράμει τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή σε ό,τι αφορά τη συγκέντρωση και την ανταλλαγή πληροφοριών.  Επανεγκατάσταση: Στις 20 Ιουλίου 2015, τα κράτη μέλη συμφώνησαν να επανεγκαταστήσουν 22 504 άτομα από τρίτες χώρες που έχρηζαν σαφώς διεθνούς προστασίας. Η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, της 18ης Μαρτίου 2016, προβλέπει ότι για κάθε Σύριο που επιστρέφει στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύριος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στην ΕΕ. Συνολικά, το 2016 τα κράτη μέλη επανεγκατέστησαν 14 205 άτομα, αριθμός που αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Σύμφωνα με τον κανονισμό για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, το κράτος μέλος επανεγκατάστασης λάμβανε εφάπαξ ποσό ύψους 10 000 EUR125 ή 6 000 EUR ανά άτομο που επανεγκαθίστατο.  Μετεγκατάσταση: Το 2016, διατέθηκε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 1 040 εκατ. EUR για τη στήριξη της μετεγκατάστασης 160 000 ατόμων για την περίοδο μεταξύ Σεπτεμβρίου 2015 και Σεπτεμβρίου 2017. Σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου για τη μετεγκατάσταση, στο κράτος μέλος μετεγκατάστασης χορηγούνταν εφάπαξ ποσό ύψους 6 000 EUR ανά άτομο που μετεγκαθίστατο και εφάπαξ ποσό ύψους 500 EUR ανά άτομο που μετεγκαθίστατο για την Ιταλία και την Ελλάδα. Αυτό συνέβαλε στην επιτάχυνση του ρυθμού των μεταφορών για λόγους μετεγκατάστασης. Μέχρι τα τέλη του 2016, οι μετεγκαταστάσεις από την Ελλάδα ανέρχονταν κατά μέσο όρο στις 1 000 μηνιαίως, ενώ οι μετεγκαταστάσεις από την Ιταλία ανέρχονταν κατά μέσο όρο στις 700 μηνιαίως. Έως το τέλος του 2016, είχαν μετεγκατασταθεί συνολικά 9 923 άτομα (2 649 από την Ιταλία και 7 274 από την Ελλάδα)· αριθμοί που εξακολουθούν να υπολείπονται του στόχου του Σεπτεμβρίου του 2017.

Το έργο CITIES-GROW («Ένταξη των μεταναστών μέσω της οικονομικής δραστηριότητας των πόλεων») συντονίζεται από το EUROCITIES (το δίκτυο των μεγάλων πόλεων της Ευρώπης). Στο έργο συμμετέχουν 16 ευρωπαϊκές πόλεις: Αθήνα, Βαρκελώνη, Μπέρμιγχαμ, Μπράιτον & Χόουβ, Δρέσδη, Γκντανσκ, Γάνδη, Ελσίνκι, Λισσαβόνα, Μόναχο, Νάντη, Λευκωσία, Ρίγα, Ρότερνταμ, Τάμπερε και Ουτρέχτη. Το έργο αποσκοπεί στην ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ πόλεων που αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις όσον αφορά την ένταξη. Η μία πόλη διαδραματίζει ρόλο καθοδηγητή· μοιράζεται τις εμπειρίες της και παρέχει ανεξάρτητη υποστήριξη στην πόλη υλοποίησης η οποία επιθυμεί να βελτιώσει το επίπεδο της ένταξης και να πραγματοποιήσει αλλαγές. Αμφότερα τα μέρη ωφελούνται από την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, εμπειρογνωμοσύνης και ορθών πρακτικών σχετικά με τον βέλτιστο τρόπο υλοποίησης συγκεκριμένων τοπικών δράσεων με σκοπό την επιτυχή ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών και δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Η κοινή ευθύνη και η συνεργασία μεταξύ των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής και των δικαιούχων και των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών μέσω της διαμόρφωσης δικτύων υποστήριξης διασφαλίζει τη μετάδοση των διδαγμάτων και πέραν του κύκλου ζωής του έργου. Έχουν ήδη οργανωθεί τέσσερα προγράμματα καθοδήγησης:  Αντιστοίχιση αγοραστών και προμηθευτών: πρόσβαση σε δημόσιες και ιδιωτικές συμβάσεις για μετανάστες επιχειρηματίες.  Συνεργασία με επιχειρήσεις, τοπικά πρακτορεία εύρεσης εργασίας και τοπικά εκπαιδευτικά ιδρύματα για την προώθηση της αντιστοίχισης επαγγελματικών δεξιοτήτων με σκοπό την απασχόληση νέων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών.  Υπηρεσίες προώθησης και υποστήριξης των μεταναστών επιχειρηματιών.  Στρατηγικές καταπολέμησης των διακρίσεων στην τοπική αγορά εργασίας. Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τον οργανισμό ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής (EBCG) (ο οποίος συνήθως αναφέρεται ως Frontex) και τα κράτη μέλη συνέχισαν να εργάζονται προς την κατεύθυνση της διατήρησης αποτελεσματικής παρουσίας στη θάλασσα. Ο οργανισμός ανέπτυσσε καθημερινά κατά μέσο όρο πάνω από 600 υπαλλήλους στην Κεντρική Μεσόγειο, ενώ 15 σκάφη, τέσσερα αεροσκάφη και δύο ελικόπτερα ήταν μονίμως ανεπτυγμένα στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης «Τρίτων» καθόλη τη διάρκεια του 2016. Το 2016, στην Κεντρική Μεσόγειο διασώθηκαν 174 500 άνθρωποι. Στην Ανατολική Μεσόγειο, κατά μέσο όρο 760 υπάλληλοι συνέδραμαν καθημερινά την Ελλάδα στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης «Ποσειδών», ενώ καθόλη τη διάρκεια του έτους ήταν ανεπτυγμένα 10-12 θαλάσσια περιουσιακά στοιχεία (περιπολικά σκάφη ανοικτής θαλάσσης και παράκτια περιπολικά σκάφη, παράκτια περιπολικά σκάφη μικρότερου μεγέθους) και άλλος εξοπλισμός (δηλ. ελικόπτερα, περιπολικά, λεωφορεία και οχήματα με ανιχνευτές θερμότητας). Για τη στήριξη των πολιτικών διαχείρισης των συνόρων, τα κράτη μέλη δαπάνησαν το 2016 133,6 εκατ. EUR στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Αυτό επέτρεψε στα κράτη μέλη να αυξήσουν σημαντικά τις επενδύσεις τους στην ικανότητα προστασίας των εθνικών συνόρων, π.χ. μέσω της απόκτησης περιουσιακών στοιχείων υψηλής αξίας τα οποία είναι απαραίτητα για την αποτελεσματική διαχείριση των εξωτερικών συνόρων στο υφιστάμενο πλαίσιο των υψηλών μεταναστευτικών πιέσεων (π.χ. αγορές ελικοπτέρων ή σκαφών μικρότερου μεγέθους, απαραίτητες αναβαθμίσεις ή συντήρηση των συστημάτων ΤΠ). Η υλοποίηση της προσέγγισης των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης («hotspot») συνεχίστηκε στην Ελλάδα και την Ιταλία στο πλαίσιο της προσπάθειας διαχείρισης της προσφυγικής κρίσης. Για τη στήριξη των πολιτικών καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος, τα κράτη μέλη δαπάνησαν το 2016 35 εκατ. EUR στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας για έργα στον τομέα της πρόληψης και της καταπολέμησης του εγκλήματος. Τα εν λόγω κονδύλια ήταν απαραίτητα για τη βελτίωση της ικανότητας των κρατών μελών να αντιμετωπίζουν διασυνοριακά ζητήματα: για παράδειγμα, το 2016, 2 382 αρμόδιοι για την επιβολή του νόμου υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν σε θέματα διασυνοριακού ενδιαφέροντος (τρομοκρατία, οργανωμένο έγκλημα, διαφθορά). Το 2016, τα κράτη μέλη δαπάνησαν 10,88 εκατ. EUR στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας για έργα στον τομέα των κινδύνων και κρίσεων. Τα εν λόγω έργα επικεντρώνονταν στην πρόληψη και την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσεως, συμπεριλαμβανομένης της τρομοκρατίας, καθώς και στους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης.



Αποτελεσματική διαχείριση των συνόρων: Κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης («hotspot») που λαμβάνουν επιχειρησιακή και χρηματοδοτική στήριξη από την Επιτροπή και συναφείς οργανισμούς126. Το 2016, η Ελλάδα δημιούργησε πέντε πλήρως λειτουργικά κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης (στη Λέσβο, τη Λέρο, την Κω, τη Χίο και τη Σάμο). Τα εν λόγω κέντρα είναι συνολικής χωρητικότητας 7 450 θέσεων και χρησιμοποιούνταν για την καταγραφή των μεταναστών. Από τις 20 Μαρτίου 2016, τα κέντρα αυτά προσαρμόστηκαν στις απαιτήσεις της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας προκειμένου να ενισχυθεί η διαδικασία χορήγησης ασύλου και να διευκολυνθούν οι ταχείες επιστροφές από τα νησιά προς την Τουρκία. Έως την 31η Δεκεμβρίου 2016, στην Ιταλία λειτουργούσαν τέσσερα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης (Λαμπεντούζα, Τράπανι, Τάραντας και Ποτσάλο) συνολικής χωρητικότητας 1 600 θέσεων. Επιπλέον, στις 7 Δεκεμβρίου 2016 η Ιταλία ανακοίνωσε ότι επρόκειτο να εφαρμόσει τη διαδικασία των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης σε 15 λιμένες αποβίβασης. Παρά τον πρωτοφανή αριθμό αφίξεων μεταναστών το 2016, η Ιταλία σημείωσε σημαντική πρόοδο σε ό,τι αφορά την καταγραφή και την ταυτοποίηση των μεταναστών, αυξάνοντας το συνολικό ποσοστό λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων σε περίπου 97% για όλο το 2016. Στο τέλος του 2016, όλοι οι μετανάστες που κατέφθαναν στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης ελέγχονταν, υποβάλλονταν σε λήψη των δακτυλικών τους αποτυπωμάτων, καταγράφονταν και ενημερώνονταν σχετικά με τις επακόλουθες διαδικασίες, πιο συγκεκριμένα μέσω των πολλών εκστρατειών ενημέρωσης, της εγκατάστασης περιπτέρων ενημέρωσης, κ.λπ. Πέραν των ελέγχων ασφαλείας, η ροή εργασιών στα κέντρα υποδοχής και η διαδικασία μετεγκατάστασης περιλάμβαναν επίσης ολοκληρωμένους και συστηματικούς ελέγχους της υγείας, ενώ βελτιώθηκαν οι συνθήκες υποδοχής, με ειδική μέριμνα για τις ευάλωτες ομάδες, περιλαμβανομένων των παιδιών.

Μέσο για την παροχή στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της ΕΕ Το 2016, η άφιξη σημαντικού αριθμού προσφύγων στην ΕΕ ώθησε την ΕΕ να θεσπίσει το μέσο για την παροχή στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της ΕΕ (ESI)127 με σκοπό την παροχή στήριξης στις εθνικές αρχές στο πλαίσιο της ανθρωπιστικής τους ανταπόκρισης στην προσφυγική και μεταναστευτική κρίση. Στο ESI διατέθηκαν έως 700 εκατ. EUR για την περίοδο 2016 έως 2018. Το 2016, η Ελλάδα ήταν το μόνο κράτος μέλος που πληρούσε τις δύο προϋποθέσεις επιλεξιμότητας που καθορίζονται στον κανονισμό128· όλες οι δράσεις που έχουν χρηματοδοτηθεί μέχρι σήμερα βάσει του εν λόγω κανονισμού αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κατάστασης στην Ελλάδα. Έως το τέλος του 2016, πάνω από 190 εκατ. EUR χορηγήθηκαν βάσει συμβάσεων σε οργανισμούς του ΟΗΕ, διεθνείς οργανισμούς και μη κυβερνητικές οργανώσεις προκειμένου να παρέχουν στήριξη έκτακτης ανάγκης στους τομείς του νερού, της αποχέτευσης και της υγιεινής, των καταλυμάτων, της υγείας, της προστασίας και της εκπαίδευσης. Παρασχέθηκαν καταλύματα σε πάνω από 35 000 πρόσφυγες και δημιουργήθηκαν 417 χώροι έκτακτης ανάγκης για ασυνόδευτους ανηλίκους. Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ Το 2016, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης ενεργοποιήθηκε 26 φορές προκειμένου να ανταποκριθεί σε καταστροφές εντός και εκτός της Ένωσης. Το κέντρο συντονισμού αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών (ΚΣΑΕΑ) –δηλ. ο επιχειρησιακός κόμβος του μηχανισμού– διευκόλυνε και συντόνιζε την τοποθέτηση 129 εμπειρογνωμόνων και των μέσων αρωγής από τα συμμετέχοντα κράτη130 σε ευρύ φάσμα καταστάσεων κρίσεως. Τον Φεβρουάριο του 2016, στο πλαίσιο του μηχανισμού, και σε συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Επιτροπή δημιούργησε το Ευρωπαϊκό Ιατρικό Σώμα, ως άμεση αντίδραση στα διδάγματα της διεθνούς ανταπόκρισης στην κρίση του ιού Έμπολα. Στήριξη του διαλόγου με τους πολίτες – Ευρώπη για τους πολίτες Το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» συμβάλλει στο να κατανοήσουν οι πολίτες την ΕΕ, την ιστορία και την πολυμορφία της μέσω δύο σκελών. Σε εξέλιξη βρίσκεται ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες», η οποία αναμένεται να οριστικοποιηθεί τους επόμενους μήνες. Το ταμείο εφαρμόζεται με άμεση διαχείριση. Το 2016, από τις 2 496 αιτήσεις που ελήφθησαν, επιλέχθηκαν 396 προτάσεις: Οι 38 στηριζόμενες πρωτοβουλίες του σκέλους «Ευρωπαϊκή μνήμη» ενθάρρυναν τον αναστοχασμό σχετικά τις αιτίες των απολυταρχικών καθεστώτων στη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης και τη μνήμη των θυμάτων των εγκλημάτων τους. Τα 237 έργα αδελφοποίησης πόλεων, τα 30 δίκτυα πόλεων και τα 25 έργα του σκέλους «Συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες και στα κοινά», επικεντρώνονταν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τη μνήμη, την κοινή ιστορία και αξίες καθώς και στη συμμετοχή στα κοινά και στις δημοκρατικές διαδικασίες σε ένα πλαίσιο που επηρεάζεται από την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση και τον συνεχιζόμενο αντίκτυπο της χρηματοπιστωτικής κρίσης.



Πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» Το 2016, το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» (προϋπολογισμού 47,7 εκατ. EUR) συνέβαλε στην περαιτέρω ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης. Επιχορηγήσεις λειτουργίας δόθηκαν σε 13 εταίρους-πλαισίου οι οποίοι είναι δίκτυα της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στους τομείς της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις ή της πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, το «Συμβούλιο Συμβολαιογραφικών Συλλόγων της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή οργάνωση φυλακών και σωφρονιστικών υπηρεσιών, η οργάνωση Fair Trials Europe (αμερόληπτες δίκες - Ευρώπη), η οργάνωση Victims Support Europe (Υποστήριξη των θυμάτων - Ευρώπη), και το ευρωπαϊκό δίκτυο δικαστικών συμβουλίων». Οι επιχορηγήσεις λειτουργίας συνέβαλαν στην περαιτέρω ανάπτυξη της ικανότητας των εν λόγω φορέων και των χρηματοδοτούμενων δραστηριοτήτων, όπως οι δραστηριότητες δικτύωσης και ευαισθητοποίησης, στη στήριξη και συμπλήρωση του έργου της ΕΕ σχετικά με τη χάραξη πολιτικών καθώς και του νομοθετικού της έργου. Πρόγραμμα «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια» Το 2016, το πρόγραμμα «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια» λειτούργησε με προϋπολογισμό 59,9 εκατ. EUR. Δόθηκαν επιδοτήσεις λειτουργίας σε επτά δίκτυα της ΕΕ, όπως τα Women Against Violence (Γυναίκες κατά της βίας), Child Helpline International και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιτρόπων για το Παιδί. Τα εν λόγω δίκτυα δραστηριοποιούνται στον τομέα της πρόληψης και καταπολέμησης όλων των μορφών βίας κατά των παιδιών και των γυναικών και της προστασίας των θυμάτων αυτού του είδους βίας και των δικαιωμάτων του παιδιού. Στον τομέα της εξάλειψης των διακρίσεων, η χρηματοδότηση δόθηκε σε πέντε εταίρους-πλαισίου, για παράδειγμα, στις οργανώσεις Transgender Europe και Age Platform Europe. Στον τομέα της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, η χρηματοδότηση δόθηκε στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά του Ρατσισμού και, στον τομέα της ισότητας των φύλων, στο Ευρωπαϊκό Λόμπυ Γυναικών. Οι δραστηριότητες δικτύωσης και ευαισθητοποίησης συνέβαλαν στην περαιτέρω ανάπτυξη της ικανότητας των εν λόγω φορέων, καθώς επίσης στήριξαν και συμπλήρωσαν το έργο σχετικά με τη χάραξη πολιτικών και το νομοθετικό έργο σε αυτούς τους σημαντικούς τομείς. Πρόγραμμα για τους Καταναλωτές Ο επιχειρησιακός προϋπολογισμός για το πρόγραμμα για τους καταναλωτές το 2016, ύψους 23,7 εκατ. EUR, χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τη στήριξη της ανάπτυξης νομοθεσίας για τους καταναλωτές βάσει τεκμηρίων· την επιβολή και την προώθηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά μέσω της ευαισθητοποίησης και της ανάπτυξης της ικανότητας των καταναλωτικών οργανώσεων. Οι ετήσιες επιδοτήσεις στο δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών (δίκτυο ΕΚΚ) αντιστοιχούν στο ένα τρίτο περίπου του ετήσιου επιχειρησιακού προϋπολογισμού, δεδομένου ότι πρόκειται για σημαντικό δίκτυο παροχής ενημέρωσης και συνδρομής των καταναλωτών με σκοπό να τους βοηθά να ασκούν τα δικαιώματά τους σε ό,τι αφορά τις διασυνοριακές αγορές και να αποκτούν πρόσβαση στις δέουσες διαδικασίες επίλυσης διαφορών. Τρόφιμα και ζωοτροφές Το 2016, η υλοποίηση των 130 εθνικών κτηνιατρικών προγραμμάτων, που χρηματοδοτήθηκαν με 160 εκατ. EUR στο πλαίσιο του προγράμματος για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, εξελίχθηκε όπως προβλεπόταν. Τα εν λόγω προγράμματα στοχεύουν στις μεταδοτικές, συχνά επιζωοτικές ασθένειες και έχουν άμεσες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία λόγω των ζητημάτων ασφάλειας των τροφίμων και λόγω του ότι ορισμένες μεταφερόμενες από τα ζώα ασθένειες μεταδίδονται στους ανθρώπους. Επιπλέον, οι επιζωοτίες μπορούν να έχουν σημαντικό οικονομικό κόστος λόγω της απώλειας εσωτερικών ενωσιακών και εξαγωγικών αγορών και λόγω του άμεσου κόστους ελέγχου των ασθενειών επί των προϋπολογισμών της ΕΕ και των κρατών μελών. Ωστόσο, η εκρίζωση των ασθενειών είναι μακροχρόνια διαδικασία που απαιτεί συνεχείς και συνεκτικές προσπάθειες για μεγάλη χρονική περίοδο. Επίσης το 2016, συγχρηματοδοτήθηκαν 22 εθνικά προγράμματα επισκοπήσεων για τους επιβλαβείς για τα φυτά οργανισμούς (+5 σε σύγκριση με το 2015) με σκοπό να διασφαλιστεί η έγκαιρη ανίχνευση και εκρίζωση των εστιών επιβλαβών οργανισμών. Η παγκοσμιοποίηση του εμπορίου φυτών σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή έχουν αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών. Ως εκ τούτου, η έγκαιρη ανίχνευση και ο έλεγχος είναι απαραίτητα για τον μετριασμό των επιπτώσεων στο εμπόριο και την οικονομία. Πέραν της συγχρηματοδότησης των εθνικών προγραμμάτων, συνεχίζεται η χρηματοδοτική στήριξη έκτακτων μέτρων από την ΕΕ με σκοπό την έγκαιρη καταστολή των ασθενειών των ζώων και των εστιών επιβλαβών οργανισμών. Η έγκαιρη καταστολή είναι σημαντική καθώς οι εστίες μπορούν να έχουν τεράστιο κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, τους εθνικούς προϋπολογισμούς και τον γεωργικό πληθυσμό, σε περίπτωση που δεν αντιμετωπιστούν άμεσα και τεθούν εκτός ελέγχου. Για παράδειγμα, η εστία αφθώδους πυρετού του 2001, η οποία ξεκίνησε στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά εξαπλώθηκε σε άλλες χώρες, εκτιμάται ότι κόστισε έως 12 δισ. EUR.

Τα έκτακτα μέτρα κατά της οζώδους δερματίτιδας αποτέλεσαν σημαντικό επίτευγμα το 2016. Τα εν λόγω μέτρα τέθηκαν άμεσα σε εφαρμογή και είχαν ως αποτέλεσμα την καταστολή των εστιών στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Η ΕΕ ανέλαβε πρόσθετη δράση στο πλαίσιο των έκτακτων μέτρων για τη χρηματοδότηση της άμεσης αγοράς εμβολίων οζώδους δερματίτιδας σε σειρά τρίτων χωρών των Βαλκανίων (Σερβία, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο και Αλβανία) όπου η πραγματοποίηση ταχέων μαζικών εμβολιασμών απέτρεψε την εξάπλωση της ασθένειας βαθιά στο έδαφος της ΕΕ. Η λήψη έκτακτων μέτρων με χρηματοδότηση της ΕΕ εμπόδισε την εξάπλωση της ασθένειας. Η ΕΕ δημιούργησε επίσης τράπεζα εμβολίων οζώδους δερματίτιδας προκειμένου να συνδράμει τα κράτη μέλη μέσω της ταχείας προμήθειας εμβολίων σε περίπτωση υφιστάμενων ή μελλοντικών εστιών για την αντιμετώπιση μελλοντικών κινδύνων. Τα τελευταία δύο έτη, η συγχρηματοδότηση έκτακτων μέτρων από την ΕΕ κατέστησε εφικτή την επιτυχή καταστολή της αφρικανικής πανώλης των χοίρων (ASF) που εισήχθη στο ανατολικό τμήμα της ΕΕ διά των μετακινήσεων αγριόχοιρων από τη Λευκορωσία και την Ουκρανία στα τέσσερα πληγέντα κράτη μέλη. Δεν υπήρξε περαιτέρω εξάπλωση σε άλλα τμήματα των κρατών μελών που επλήγησαν ή σε άλλες χώρες. Η άμεση, καλά στοχευμένη και πολύπλευρη απόκριση της ΕΕ στις εστίες της αφρικανικής πανώλης των χοίρων και της οζώδους δερματίτιδας περιόρισαν τις αρνητικές επιπτώσεις, ενώ οι επιδημίες θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές συνέπειες για την υγεία των ζώων και τη βιωσιμότητα του κλάδου. Πρόγραμμα για την υγεία Το 2016, το πρόγραμμα για την υγεία επικεντρώθηκε κυρίως στην αξιολόγηση της τεχνολογίας υγείας και στη δημιουργία των ευρωπαϊκών δικτύων αναφοράς που βοηθούν εκατομμύρια Ευρωπαίους που πάσχουν από σπάνιες ασθένειες. Τα κονδύλια του προγράμματος για την υγεία χρησιμοποιήθηκαν επίσης για τη στήριξη παρεμβάσεων για τον περιορισμό της εξάπλωσης του Έμπολα και του Ζίκα μέσω της ενίσχυσης της ετοιμότητας και της απόκρισης των κρατών μελών, πιο συγκεκριμένα μέσω των δράσεων της επιτροπής υγειονομικής ασφάλειας (έλεγχοι κατά την είσοδο, ιατρικές εκκενώσεις, πρόληψη της μετάδοσης κατά τις μεταφορές και σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα). Πραγματοποιήθηκαν ορισμένες αναπροσαρμογές, ιδίως η δυνατότητα χρηματοδότησης δράσεων για την αντιμετώπιση ζητημάτων υγείας των προσφύγων ως άμεση απόκριση στην μεγάλη εισροή προσφύγων στα κράτη μέλη της ΕΕ. Χρηματοδότηση ύψους 14 εκατ. EUR διοχετεύθηκε σε έντεκα δράσεις για την ευαισθητοποίηση και την ενίσχυση της δέσμευσης όσον αφορά τη βελτίωση της υγείας των μητέρων και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για τους πρόσφυγες και τις μετανάστριες, σε δράσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των ευάλωτων μεταναστών και των προσφύγων στην Ευρώπη, και σε δράσεις και προγράμματα κατάρτισης για επαγγελματίες του τομέα υγείας και αρμόδιους για την επιβολή του νόμου υπαλλήλους που εργάζονται με μετανάστες και πρόσφυγες. Λαμβάνοντας υπόψη τις συστάσεις της εκ των υστέρων αξιολόγησης του προηγούμενου προγράμματος για την υγεία στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της περιόδου 2007-2013, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εφαρμόζουν σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της παρακολούθησης του προγράμματος και της υποβολής εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο και τα αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης του τρίτου προγράμματος για την υγεία καταδεικνύουν τις αυξημένες δυνατότητες του προγράμματος να στοχοθετεί σημαντικές ανάγκες υγείας σε σχέση με τις οποίες μπορεί να παράσχει προστιθέμενη αξία (όπως η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά, η «ηλ-υγεία» (ηλεκτρονική υγεία) στο πλαίσιο της ψηφιακής ενιαίας αγοράς και της καινοτομίας στον τομέα της υγείας και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης). Κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι το τρίτο πρόγραμμα για την υγεία επιδεικνύει προσαρμοστικότητα στις μεταβαλλόμενες περιστάσεις και τάσεις, για παράδειγμα, σε σχέση με την ανάγκη διαχείρισης κρίσεων. Η μεταναστευτική κρίση του 2015 αποτέλεσε μια πρώτη και πρωτοφανή δοκιμασία της προσαρμοστικότητας του προγράμματος, δεδομένου του πανευρωπαϊκού χαρακτήρα της κρίσης και των πιέσεων που άσκησε στις υφιστάμενες δημόσιες υποδομές υγείας. Από την άποψη των αρνητικών στοιχείων, κατά την αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι η προβολή του προγράμματος ήταν ανεπαρκής και ότι η διάδοση των αποτελεσμάτων του χρήζει βελτίωσης. Πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» Το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» στηρίζει τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας στην Ευρώπη, ιδίως τον οπτικοακουστικό τομέα, με σκοπό την προώθηση της πολιτιστικής και γλωσσικής ποικιλομορφίας και την τόνωση του ανταγωνισμού. Το 56% του προϋπολογισμού αφορά το υποπρόγραμμα «MEDIA», το 31% αφορά το υποπρόγραμμα «Πολιτισμός» και το 13% αφορά τη διατομεακή συνιστώσα. Η προστιθέμενη αξία του προγράμματος για την ΕΕ έγκειται στη συμπληρωματικότητά του με τα εθνικά δημόσια κονδύλια και στη στήριξη που παρέχει στις διακρατικές δραστηριότητες και τη συνεργασία, στην προώθηση οικονομιών κλίμακας καθώς και στο ότι λαμβάνει υπόψη τις χώρες περιορισμένων δυνατοτήτων. Επιπλέον, δεδομένου του αυξανόμενου αριθμού των συμμετεχουσών χωρών της διεύρυνσης και της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας, το πρόγραμμα αναδεικνύεται σε χρήσιμο εργαλείο στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις. Κατά την περίοδο 2014-2016, το πρόγραμμα υλοποιήθηκε όπως προβλεπόταν. Το 2016, υποβλήθηκαν 5 408 αιτήσεις για στήριξη (771 στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Πολιτισμός», 4 363 στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «MEDIA» και 274 στο πλαίσιο της διατομεακής συνιστώσας), εκ των οποίων 2 097 επιλέχτηκαν για χρηματοδότηση (102 για το υποπρόγραμμα «Πολιτισμός», 1 983 για το υποπρόγραμμα «MEDIA» και 12 για τη διατομεακή συνιστώσα).



MEDIA Το υποπρόγραμμα «MEDIA» παρέχει την κύρια χρηματοδοτική στήριξη για την προσαρμογή του οπτικοακουστικού τομέα στην ψηφιακή ενιαία αγορά. Το 2016 ήταν η 25η επέτειος του «MEDIA». Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, το υποπρόγραμμα «MEDIA» αναγνωρίστηκε στον οπτικοακουστικό τομέα σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο ως επωνυμία συνώνυμη της καλλιτεχνικής ποιότητας και της δημιουργικότητας. Για 4ο κατά σειρά έτος, το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας απονεμήθηκε σε ταινία που στήριξε το υποπρόγραμμα «MEDIA», την ταινία «Ο γιος του Σαούλ». Η ταινία «Amy», που συγχρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ, κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ. Για 4ο κατά σειρά έτος, το Όσκαρ για την καλύτερη ξενόγλωσση ταινία απονεμήθηκε σε ταινία σε ταινία που στήριξε το υποπρόγραμμα «MEDIA». Το 2016, το υποπρόγραμμα «MEDIA» παρείχε χρηματοδοτική στήριξη σε ποικίλες πρωτοβουλίες και οπτικοακουστικούς τομείς:  Το αυτόματο σύστημα διανομής διέθεσε 20 εκατ. EUR για τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας μη εθνικών ταινιών προσελκύοντας 52 εκατομμύρια θεατές. Έχει στοχοθετηθεί η προσέλκυση νέων θεατών, για παράδειγμα, μέσω κινηματογραφικών φεστιβάλ. Παράδειγμα αποτελεί το φεστιβάλ Cinekid που διοργανώνεται κάθε χρόνο στη διάρκεια των φθινοπωρινών διακοπών στις Κάτω Χώρες, το οποίο απευθύνεται σε κοινό 50 000 παιδιών μέσα από περισσότερες από 500 οπτικοακουστικές παραγωγές που επιλέγονται από το φεστιβάλ.  Το υποπρόγραμμα «MEDIA» έχει συμβάλει με επιτυχία στην ανάπτυξη νέων ταινιών που μπορούν να προσελκύσουν διεθνές κοινό και αναγνώριση. Μια μικρή επιχορήγηση ανάπτυξης ύψους 33 000 EUR το 2011 είχε ως αποτέλεσμα την παραγωγή της ταινίας Toni Erdmann, η οποία κυκλοφόρησε το 2016 και έκοψε 300 000 εισιτήρια σε 3 εβδομάδες στη Γερμανία, 105 000 εισιτήρια την πρώτη εβδομάδα στη Γαλλία, πωλήθηκε σε 100 περιοχές ανά τον κόσμο και ήταν υποψήφια για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας το 2017.  Το υποπρόγραμμα «MEDIA» στηρίζει το Europa Cinemas, ένα δίκτυο 1 000 ευρωπαϊκών κινηματογραφικών αιθουσών σε 33 ευρωπαϊκές χώρες, στις οποίες προβάλλεται σημαντικό ποσοστό μη εθνικών ευρωπαϊκών κινηματογραφικών ταινιών και στις οποίες παρέχονται δραστηριότητες εκπαιδευτικού περιεχομένου και εμπορικής διάθεσης. Εκτιμάται ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στο δίκτυο αποφέρει κέρδος 13 EUR χάρη στην προσέλκυση νέων θεατών.  Δεδομένου του μεταβαλλόμενου επιχειρηματικού και κανονιστικού περιβάλλοντος, το υποπρόγραμμα «MEDIA» χρηματοδότησε σειρά «συνοδευτικών μέτρων» για τη στήριξη των προσπαθειών του οπτικοακουστικού τομέα να προσαρμοστεί. Για παράδειγμα, καθώς προτείνονται αλλαγές στους κανονισμούς για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας με σκοπό την αύξηση της επιγραμμικής πρόσβασης, το υποπρόγραμμα «MEDIA» στηρίζει τη δημιουργία έτοιμων προς διάθεση καταλόγων ευρωπαϊκού περιεχομένου. Διατέθηκαν συνολικά 108 ευρωπαϊκές ταινίες σε κατά μέσο όρο 10 περιοχές, για σύνολο περίπου 950 επιγραμμικών κυκλοφοριών. Πολιτισμός Στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολιτισμός» το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού διατίθεται σε έργα διακρατικής συνεργασίας. Τα εν λόγω έργα παρέχουν σε οργανισμούς κάθε μεγέθους και είδους τη δυνατότητα να πραγματοποιούν συμπαραγωγές και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη ικανοτήτων επενδύοντας στις δεξιότητες και την εκπαίδευση, ερευνώντας και δοκιμάζοντας νέα επιχειρηματικά μοντέλα και αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις της ψηφιοποίησης. Επιτρέπουν σε μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών και επαγγελματιών του τομέα πολιτισμού να δραστηριοποιούνται και να συνεργάζονται διασυνοριακά (το 2016: 31,5% των έργων). Το πρόγραμμα στηρίζει επίσης 23 πανευρωπαϊκές δομές που βασίζονται σε μέλη και στις οποίες συμμετέχουν 4 000 επαγγελματικές οργανώσεις με σκοπό τη μάθηση από ομοτίμους, την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και την ανάπτυξη ικανοτήτων μέσω του σκέλους «Ευρωπαϊκά δίκτυα» του προγράμματος. Επιπλέον, η νέα δράση «Ευρωπαϊκές πλατφόρμες» έχει δημιουργήσει νέους και πιο ευέλικτους τρόπους προώθησης της διεθνούς σταδιοδρομίας ανερχόμενων καλλιτεχνών. Για παράδειγμα, μια πλατφόρμα 13 μουσικών κέντρων παρουσίασε το έργο 837 μουσικών συγκροτημάτων από 36 διαφορετικές χώρες και τις βοήθησε να αποκτήσουν νέο κοινό σε όλη την Ευρώπη.





Μόνο το 2016, 520 πολιτιστικοί οργανισμοί που αναμενόταν να δημιουργήσουν 1 952 θέσεις απασχόλησης στηρίχθηκαν μέσω έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα «Πολιτισμός» και τα οποία συγκέντρωσαν συνολική χρηματοδότηση ύψους 93,5 εκατ. EUR για δραστηριότητες πολιτιστικής συνεργασίας σε όλη την Ευρώπη, συνδυάζοντας συγχρηματοδότηση της ΕΕ και άλλες πηγές χρηματοδότησης. Στα εν λόγω έργα μπορούν να προστεθούν και τα έως 147 έργα συνεργασίας που επιλέχτηκαν το 2014 και το 2015, στα οποία συμμετείχαν 847 συνολικά πολιτιστικοί οργανισμοί και τα οποία συνέβαλαν στη δημιουργία πάνω από 3 288 θέσεων απασχόλησης, εκ των οποίων 705 μόνιμες. Επί παραδείγματι, ένα έργο με τίτλο «Boosting careers of animation young artists with video mapping» (Προώθηση της σταδιοδρομίας νέων καλλιτεχνών κινουμένων σχεδίων μέσω της χαρτογράφησης βίντεο), χάρη σε επιχορήγηση που δεν υπερβαίνει τα 300 000 EUR, θα δημιουργήσει, στη διάρκεια του κύκλου ζωής του, 11 προσωρινές θέσεις εργασίας και 5 μόνιμες θέσεις εργασίας, καθώς και ευκαιρίες απασχόλησης για περίπου 400 νέους καλλιτέχνες κινουμένων σχεδίων, μέσω της συνεργασίας κλάδων της δημιουργικότητας, δημόσιων ιδρυμάτων και ευρωπαϊκών πανεπιστημιακών σχολών καλών τεχνών και γραφιστικής. 1.4.2. Αποτελέσματα των προγραμμάτων της περιόδου 2007-2013 Το 2016, Επιτροπή δρομολόγησε εκ των υστέρων αξιολογήσεις τριών ταμείων για την περίοδο 2011-2013· το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης (773,09 εκατ. EUR), το Ευρωπαϊκό ταμείο Προσφύγων (654,10 εκατ. EUR) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφών (647,97 εκατ. EUR), τα οποία ήταν οι προκάτοχοι του σημερινού ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ). Η αξιολόγηση αφορά και ένα τέταρτο ταμείο, το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων (1 654,21 εκατ. EUR), του οποίου τα είδη δράσεων υλοποιούνται πλέον στο πλαίσιο του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Τα εν λόγω ταμεία αναφέρονταν από κοινού ως ταμεία SOLID και εφαρμόζονταν από το 2007 έως το 2013 με χρηματοδότηση ύψους 3 729,37 εκατ. EUR, η οποία συνεχιζόταν έως το 2016. Παρότι δεν είναι ακόμα διαθέσιμη η έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής σχετικά με τα κριτήρια αποδοτικότητας, αποτελεσματικότητας, συνάφειας, συνοχής και προστιθέμενης αξίας των ταμείων για την ΕΕ, τα προκαταρκτικά πορίσματα μελετών εξωτερικού αναδόχου σχετικά με τα ποσοστά απορρόφησης (τα οποία εξακολουθούν να υπόκεινται σε επικαιροποιήσεις) και τα επιτεύγματα καθενός εκ των ταμείων καταδεικνύουν ότι: Παρότι η απορρόφηση του προϋπολογισμού που διατέθηκε για τα κράτη μέλη και τις συμμετέχουσες χώρες κατά την περίοδο 2007-2013 παρουσίαζε μέχρι τον Δεκέμβριο του 2016 διακυμάνσεις ανάλογα με το ταμείο και τη χρονική στιγμή, τα ποσοστά απορρόφησης των τεσσάρων ταμείων μπορούν να θεωρηθούν στο σύνολό τους ικανοποιητικά, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των μεταναστευτικών πιέσεων που επέβαλλαν τη διαρκή προσαρμογή των πολιτικών και των δράσεων στις ταχέως μεταβαλλόμενες περιστάσεις. Τα ποσοστά απορρόφησης ανά ταμείο κατά την περίοδο 2007-2013 ήταν κατά μέσο όρο τα ακόλουθα:  Ευρωπαϊκό ταμείο Ένταξης: 69,80%  Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων: 76,10%  Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφών: 69,31%  Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων: 74,66% Οι επιδόσεις των ταμείων SOLID βελτιώθηκαν με την πάροδο του χρόνου: τα ποσοστά απορρόφησης κατά την περίοδο 2011-2013 αυξήθηκαν σημαντικά: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης έφθασε το 77%, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων το 81%, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφών το 81% και το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων το 87%. Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης Η μελέτη του αναδόχου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα επιτεύγματα ήταν ιδιαίτερα σημαντικά όσον αφορά την εφαρμογή των κοινών βασικών αρχών για τη μεταναστευτική πολιτική στην ΕΕ καθώς και όσον αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή της διαδικασίας ένταξης νεοαφιχθέντων υπηκόων τρίτων χωρών στα κράτη μέλη. Το ταμείο στήριξε πολλά έργα που στόχευαν στην παροχή άμεσων υπηρεσιών σε μετανάστες, όπως μαθήματα γλώσσας και συμβουλευτικές υπηρεσίες. Συνολικά, στα έργα που υλοποιήθηκαν την περίοδο 2011-2013 συμμετείχαν τουλάχιστον δύο εκατομμύρια υπήκοοι τρίτων χωρών, δηλ. περίπου το 10% του συνόλου των υπηκόων τρίτων χωρών στην ΕΕ τη συγκεκριμένη περίοδο. Όσον αφορά τον αντίκτυπο, 18 από τα 26 κράτη μέλη διαπίστωσαν την ύπαρξη σημαντικού αντικτύπου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ένταξης στην ανάπτυξη και τη βελτίωση της ποιότητας των εισαγωγικών προγραμμάτων υποδοχής, ενώ παρατήρησαν ότι το εν λόγω Ταμείο είχε αντίκτυπο και στην ενίσχυση των γλωσσικών γνώσεων, την υποστήριξη της αγωγής του πολίτη και την αύξηση των γνώσεων σχετικά με την κοινωνία υποδοχής. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης συνέβαλε σε σημαντικό βαθμό στη διαδικασία ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών στην πλειονότητα των κρατών μελών, καθώς 22 από τα 26 κράτη μέλη θεώρησαν ότι επέτρεψε την υλοποίηση δράσεων οι οποίες διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, υποδεικνύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την υψηλή προστιθέμενη αξία του ταμείου για την ΕΕ. Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφών Τα προκαταρκτικά πορίσματα δείχνουν ότι η συμβολή του ταμείου ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης επιστροφών, και, ειδικότερα, για την καλύτερη εξισορρόπηση των οικειοθελών και των αναγκαστικών επιστροφών. Με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επιστροφών αναπτύχθηκε σειρά καινοτόμων εργαλείων για τη βελτίωση της διαχείρισης επιστροφών στην ΕΕ και στα κράτη μέλη, όπως η ενεργός στήριξη των οικειοθελών επιστροφών και η εφαρμογή πολυμερών προσεγγίσεων που ενισχύουν τους ενδιαφερόμενους φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Το Ευρωπαϊκό ταμείο Επιστροφών παρέσχε μια πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης στο πλαίσιο της οποίας χρηματοδοτήθηκαν νέες δράσεις ή η επέκταση υφιστάμενων δράσεων, συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούσαν την αναλογία μεταξύ των δραστηριοτήτων οικειοθελούς επιστροφής και των επιχειρήσεων αναγκαστικής επιστροφής. Ωστόσο, η αποδοτικότητα των δράσεων που αποσκοπούσαν στην προώθηση της συνεργασίας με τρίτες χώρες υπονομεύτηκε από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η προθυμία των αρχών στις χώρες εταίρους να συνεργαστούν στον τομέα της επιστροφής και της επανένταξης.





Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων Κατά την περίοδο 2011-2013, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων βοήθησε τα κράτη μέλη να παρέχουν συγκεκριμένη υποστήριξη στους αιτούντες άσυλο, μέσω της αντιμετώπισης των επειγόντων προβλημάτων που ανέκυπταν σε καθημερινή βάση. Επιπλέον, τα κράτη μέλη οργάνωσαν επιχειρήσεις επανεγκατάστασης στο πλαίσιο των οποίων μετεγκαταστάθηκαν συνολικά 9 058 άτομα με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά πορίσματα των εκθέσεων του αναδόχου, οι στόχοι του ταμείου είχαν διαμορφωθεί επαρκώς ώστε να καλύπτουν τις περισσότερες από τις υφιστάμενες ανάγκες των κρατών μελών σε σχέση με τη βελτίωση των εθνικών συστημάτων χορήγησης ασύλου (συνθήκες υποδοχής των αιτούντων άσυλο, ένταξη των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, δικαιότερες και αποδοτικότερες διαδικασίες χορήγησης ασύλου). Το Ευρωπαϊκό ταμείο Προσφύγων μπόρεσε να προσαρμοστεί στις αυξανόμενες ανάγκες των κρατών μελών καθόλη τη διάρκεια της περιόδου, και ιδίως στην ανάγκη διατήρησης ικανοποιητικών συνθηκών υποδοχής παρά τις υψηλότερες ροές αιτούντων άσυλο, και επίσπευσης των διαδικασιών χορήγησης ασύλου στις χώρες υποδοχής της ΕΕ, οι οποίες έγιναν πιο επείγουσες με την πάροδο του χρόνου. Σε αυτό το πλαίσιο, η λήψη έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων παρείχε προστιθέμενη αξία σε κράτη μέλη και σε μη κρατικούς φορείς μέσω της προσέλκυσης πρόσθετης χρηματοδότησης χάρη στην οποία κατέστη εφικτή η υλοποίηση έργων τα οποία δεν θα υλοποιούνταν διαφορετικά. Το ταμείο φάνηκε να παρέχει την υψηλότερη προστιθέμενη αξία σε κράτη μέλη που διέθεταν σχετικά πιο περιορισμένη εθνική χρηματοδότηση και λιγότερο ανεπτυγμένα συστήματα χορήγησης ασύλου, και στα οποία συνέβαλε στη μερική (ανα-)διάρθρωση του συστήματος χορήγησης ασύλου. Σε άλλα κράτη μέλη, η προστιθέμενη αξία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων συνίστατο στη δυνατότητα χρηματοδότησης καινοτόμων έργων στο πλαίσιο των οποίων παρέχονταν υπηρεσίες που δεν υφίσταντο προηγουμένως ή επεκτείνονταν τα πεδία εφαρμογής δραστηριοτήτων και αντιμετωπίζονταν οι ανάγκες νέων και πιο ευάλωτων ομάδων στόχων. Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων Τα προκαταρκτικά πορίσματα της έκθεσης του αναδόχου δείχνουν ότι, σε μια περίοδο εφαρμογής λιτότητας στους προϋπολογισμούς και αύξησης των μεταναστευτικών πιέσεων, η χρηματοδοτική στήριξη που παρείχε το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων ήταν απαραίτητη για την υλοποίηση των επενδύσεων που ήταν αναγκαίες για τη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Το ταμείο συνέβαλε κατά καίριο τρόπο στην εφαρμογή του κεκτημένου Σένγκεν, στην υποστήριξη της ανάπτυξης και αναβάθμισης μεγάλων πληροφοριακών συστημάτων, όπως τα VIS131 και SIS II132 σε εθνικό επίπεδο, και στην ικανότητα των κρατών μελών να αναλαμβάνουν την επιτήρηση των συνόρων και να αναπτύσσουν προξενική συνεργασία με τρίτες χώρες. Δεδομένης της ισχνής εθνικής χρηματοδότησης, το ταμείο συνέβαλε ιδιαίτερα στη διασφάλιση της συνεκτικότητας των συστημάτων τα οποία μπορούν να καταστούν επιχειρησιακά και αποδοτικά μόνον εφόσον οριστικοποιηθούν όλες οι δομικές μονάδες (όπως τα SIS II και VIS). Οι δράσεις που συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων στήριξαν αποτελεσματικά τη συνολική αρχιτεκτονική της πολιτικής της ΕΕ για τα σύνορα. Οι νόμιμες διελεύσεις των συνόρων έχουν καταστεί ταχύτερες χάρη στις αυτοματοποιημένες πύλες εισόδου που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων. Τα εθνικά στοιχεία του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των συνόρων για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ έχουν ενισχυθεί σημαντικά, ιδίως σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη και την υλοποίηση των εθνικών στοιχείων του ευρωπαϊκού συστήματος διαχείρισης των συνόρων· εκπαίδευση προξενικών υπαλλήλων και υπαλλήλων των συνόρων· συνεργασία μεταξύ των διαφόρων εθνικών ενδιαφερόμενων φορέων και οργανισμών της ΕΕ που συμμετέχουν στην προστασία των συνόρων και σημαντική αναβάθμιση των βασικών πληροφοριακών συστημάτων. Η προστιθέμενη αξία του ταμείου συνδέεται με τη χρηματοδοτική αλληλεγγύη που καθιερώθηκε μεταξύ των κρατών μελών που αντιμετωπίζουν άκρως διαφορετικές καταστάσεις στα εξωτερικά τους σύνορα. Σε αυτό το πλαίσιο, το ταμείο δημιούργησε μια απτή μορφή αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις μεταναστευτικές πιέσεις στα σύνορα και εκείνων που είναι λιγότερο εκτεθειμένες. Χάρη στον μηχανισμό κατανομής των κονδυλίων, ο κύριος όγκος των πόρων διοχετεύτηκε προς τις πλέον εκτεθειμένες χώρες (κυρίως εκείνες της νότιας Μεσογείου). Τρόφιμα και ζωοτροφές Στις 26 Απριλίου 2016, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε την ειδική έκθεσή του σχετικά με τον έλεγχο επιδόσεων των προγραμμάτων εκρίζωσης των νόσων των ζώων της περιόδου 2009-2014. Το Συνέδριο εξέτασε το εάν τα εθνικά κτηνιατρικά προγράμματα κατέστελλαν επαρκώς τις νόσους των ζώων αξιολογώντας την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή, καθώς και τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προγραμμάτων των κρατών μελών. Η ειδική έκθεση του Συνεδρίου κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή ήταν αξιόπιστη και βασιζόταν σε ορθές τεχνικές συμβουλές, ανάλυση των κινδύνων, και έναν μηχανισμό ιεράρχησης των πόρων κατά προτεραιότητα. Το Συνέδριο αναγνώρισε ότι υπήρξαν ορισμένες αξιοσημείωτες επιτυχίες, για παράδειγμα, μείωση των κρουσμάτων σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στα βοοειδή, της σαλμονέλας στα πουλερικά, και της λύσσας στην άγρια πανίδα. Πρόγραμμα για την υγεία Η εκ των υστέρων αξιολόγηση του δεύτερου προγράμματος για την υγεία οριστικοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2016 και διαβιβάστηκε έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο133 Στην αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι το πρόγραμμα απέδωσε σειρά πολύτιμων αποτελεσμάτων τα οποία συνδέονται σαφώς με τις προτεραιότητες της πολιτικής της ΕΕ για την υγεία και με τις εθνικές προτεραιότητες. Η κύρια προστιθέμενη αξία για την ΕΕ από τα χρηματοδοτηθέντα έργα και τις κοινές δράσεις σχετιζόταν με την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και τη βελτίωση της συνεργασίας μέσω της δικτύωσης όπως, για παράδειγμα, η πανευρωπαϊκή συνεργασία μεταξύ οργανισμών αξιολόγησης της τεχνολογίας υγείας και η μεθοδολογική καθοδήγηση για την αξιολόγηση των καινοτόμων τεχνολογιών υγείας που παρείχε τη δυνατότητα στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αναγνωρίζουν τις καινοτομίες που κάνουν πράγματι τη διαφορά· η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, στον τομέα των σπάνιων ασθενειών, σχετικά με την ανάπτυξη και εφαρμογή εθνικών σχεδίων και την τυποποίηση της ονοματολογίας, που βοήθησαν τα κράτη μέλη στη χάραξη των πολιτικών τους για τις σπάνιες ασθένειες και βελτίωσαν την πρόσβαση των επαγγελματιών του τομέα υγείας στις σχετικές με τις εν λόγω ασθένειες πληροφορίες· η αυξημένη και παρατεταμένη ετοιμότητα των εργαστηρίων όσον αφορά την ανίχνευση ιδιαίτερα μολυσματικών παθογόνων· η βελτίωση των εργαλείων για την υποστήριξη της επιλογής των πλέον οικονομικά αποδοτικών πολιτικών πρόληψης έναντι των καρδιαγγειακών παθήσεων μέσω επιστημονικών στοιχείων και καινοτόμων εργαλείων· η υποστήριξη της επαγρύπνησης σχετικά με τα όργανα μέσω της ανάπτυξης σημαντικών αρχών ορθής πρακτικής και τυποποιημένων εργαλείων αξιολόγησης. Η διάδοση των αποτελεσμάτων των δράσεων παρουσιάζει σημαντικές διαφορές, συνεπώς δεν εξασφαλίζεται συστηματικά ότι καλύπτονται όλα τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη, ή ότι οι αποδόσεις μπορούν να αξιοποιηθούν και να μετατραπούν σε απτά αποτελέσματα και επιπτώσεις. Παρότι οι συνέργειες με το ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ έχουν καταδειχθεί, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης και, πιο συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά άλλα ενωσιακά χρηματοδοτικά μέσα όπως τα διαρθρωτικά ταμεία. 1.5. Η Ευρώπη στον κόσμο (τομέας προϋπολογισμού 4)134 Όσον αφορά τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολογισμού, διατέθηκαν στα προγράμματα του τομέα 4 πιστώσεις 9,1 δισ. EUR, που αντιπροσωπεύουν το 5,9% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2016. Πρέπει να σημειωθεί ότι η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ ενισχύεται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), το οποίο δεν χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, αλλά από άμεσες συνεισφορές των κρατών μελών της ΕΕ. Ο τομέας 4 του δημοσιονομικού πλαισίου καλύπτει όλο το ευρύ φάσμα εξωτερικών δράσεων της Επιτροπής, όπως η αναπτυξιακή βοήθεια, η προενταξιακή ενίσχυση και η ανθρωπιστική βοήθεια ή δράσεις που συμβάλλουν στη σταθερότητα και την ειρήνη, την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αποστολές εκλογικών παρατηρητών και πολλές άλλες.

Διάγραμμα: Πάνω μέρος: Κύρια προγράμματα που χρηματοδοτήθηκαν το 2016 από τον τομέα 4. Κάτω μέρος: Ποσοστό για τον τομέα 4 επί του συνόλου του προϋπολογισμού. Όλα τα ποσά εκφράζονται σε εκατ. EUR. Στήριξη των προγραμμάτων στις προτεραιότητες της Επιτροπής: Τα προγράμματα του τομέα 4 συμβάλλουν στις προτεραιότητες της Επιτροπής Juncker, «η ΕΕ ως παγκόσμιος παράγων» και «Μετανάστευση». Υποστηρίζουν επίσης την εξωτερική διάσταση άλλων πρωτοβουλιών της Επιτροπής Juncker, όπως είναι οι εξής: «Ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή», «Θέσεις απασχόλησης, ανάπτυξη και επενδύσεις»· και «Χώρος δικαιοσύνης και θεμελιωδών δικαιωμάτων με βάση την αμοιβαία εμπιστοσύνη», η οποία εστιάζει ιδιαιτέρως στην ασφάλεια. Πολλές από τις κύριες δράσεις του τομέα 4 το 2016 σχετίζονταν με την πρωτοφανή κλίμακα των ανθρωπιστικών κρίσεων. Κυρίως δε με τις συνεχιζόμενες μεταναστευτικές προκλήσεις στην άμεση γειτονιά της Ευρώπης. Η Ένωση αντιμετωπίζει επίσης τα βασικά αίτια της μετανάστευσης μέσω της συνεργασίας και της παροχής βοήθειας για την ανάπτυξη σε έναν ευρύτερο χρονικό ορίζοντα. Πολλά από τα προγράμματα χαρακτηρίζονται από την ικανότητα ταχείας και ευέλικτης ανταπόκρισης στις μεταβαλλόμενες πολιτικές προτεραιότητες και, ως εκ τούτου, είναι απαραίτητα για την επιτυχή εφαρμογή της συνολικής στρατηγικής της ΕΕ του Ιουνίου του 2016.

Τη διαχείριση και υλοποίηση μεγάλου μέρους της χρηματοδότησης στο πλαίσιο του τομέα 4 αναλαμβάνουν διεθνείς οργανισμοί, όπως οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών, ενώ το υπόλοιπο μέρος υπάγεται είτε στην άμεση κεντρική διαχείριση της Επιτροπής είτε στην έμμεση διαχείριση από τις δικαιούχες χώρες ή σε επιμερισμένη διαχείριση. 1.5.1. Πρόοδος των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020 Το