Αριθ. C 298/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27. 11. 89 
τικές περιοχές. Έτσι τα χρήζοντα βοηθείας ηλικιωμένα 
άτομα θα παραμένουν στο γνώριμο περιβάλλον τους. Το ίδιο 
ισχύει και για τα μειονεκτούντα άτομα. 
3.9. Η αναδιάρθρωση των διαρθρωτικών ταμείων και των 
οικονομικών παροχών προς τον αγροτικό χώρο 
3.9.1. Το Συμβούλιο συμφώνησε στις 11 και 12 Φεβρουα­
ρίου 1988 το διπλασιασμό των πιστώσεων υποχρεώσεων για 
τα διαρθρωτικά ταμεία μέχρι το 1993. Η ΟΚΕ επικροτεί το 
γεγονός αυτό. Από τα αναπτυξιακά κριτήρια όμως εξαιρείται 
η γεωργία σε εκτεταμένες περιοχές της Κοινότητας. Η ΟΚΕ 
καλεί συνεπώς το Συμβούλιο και την Επιτροπή όπως για την 
ανάπτυξη της γεωργίας και του αγροτικού κόσμου σύμφωνα 
με τους στόχους 1, 5α και 5β προβλέψουν επαρκή χρηματο­
δοτικά μέσα. Σήμερα η οικονομική υποδομή για την ανάπτυξη 
της γεωργίας στις λεγόμενες 5 περιφέρειες β είναι περισσό-
Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1989. 
Η ανακοίνωση της Επιτροπής για «το μέλλον του αγροτικού 
κόσμου» και η ανακοίνωση για «το περιβάλλον και τη γεωρ­
γία» έχουν μεταξύ τους έκδηλη συνάφεια. Η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή έλαβε υπόψη τη λογική αυτή συνάφεια 
εκδίδοντας δύο ιδιαίτερες γνωμοδοτήσεις, τις οποίες όμως 
κατάρτισε ταυτόχρονα μια και η αυτή υποεπιτροπή. 
Η ΟΚΕ έλαβε γνώση με ενδιαφέρον και ικανοποίηση των 
εργασιών που πραγματοποιούνται σχετικά με την ευρωπαϊκή 
εκστρατεία για τον αγροτικό κόσμο που οργανώθηκε από το 
Συμβούλιο της Ευρώπης το 1987 και 1988, τα αποτελέσματα 
της οποίας συμπίπτουν, σε πολυάριθμα σημεία, με τις απόψεις 
της ΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότηση. τερο από ανεπαρκής. Η Κοινότητα θα πρέπει να διαθέσει τις 
πιστώσεις, που εξοικονομήθηκαν στον τομέα των παρεμ­
βάσεων, για τη γεωργική διαρθρωτική πολιτική. 
4. Συμπεράσματα 
4.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση περιγράφτηκαν ορισμέ­
νες δράσεις αναγκαίες για το μέλλον του αγροτικού χώρου. 
Η ΟΚΕ έχει συνείδηση του γεγονότος ότι πολλές από αυτές 
τις δράσεις θα επιβαρύνουν αρκετά των φορολογούμενο και 
συνεπώς δεν είναι δυνατό να εφαρμοσθούν όλες ταυτοχρόνως. 
Η ΟΚΕ ζητεί, επομένως, από την Επιτροπή να προβεί σε 
ανάλυση κόστους ωφέλειας αφού ληφθούν υπόψη οι δαπάνες 
που απορρέουν μακροπρόθεσμα από την εγκατάλειψη του 
χώρου και τα κοινωνικά προβλήματα ώστε να τεθούν οι καλύ­
τερες δυνατές προτεραιότητες. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 
1.1. Οι φυσικοί κατακλυσμοί διαταράσσουν σοβαρά το 
περιβάλον. Επιβάλλεται λοιπόν η πρόληψη τους, ο έλεγχος 
και ο περιορισμός των συνεπειών τους. 
Το βάρος της ευθύνης πέφτει: 
— σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα όπως η παραγωγή, η 
κατανάλωση κ.λ.π., Γνωμοδότηση για το περιβάλλον και τη γεωργία 
(89/C 298/11) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, στις 13 Δεκεμβρίου 1988 σύμφωνα με τα άρθρα 
20, τέταρτη παράγραφος, και 17, του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το 
περιβάλλον και τη γεωργία. 
Η υποεπιτροπή «Αγροτικός κόσμος/Περιβάλλον και γεωργία» στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών, κατάρτισε το σχέδιο γνωμοδότησης της στις 26 Ιουλίου 1989 με βάση την 
έκθεση του εισηγητή, κ. Burnel. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά τη 269η σύνοδο ολομελείας της, συνεδρίαση 
της 27ης Σεπτεμβρίου 1989, ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
^Μ^ επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.^^Ι 
^σε ορισμένες νομοθετικές, κανονιστικές και δημοσιονο­
μικές αποβάσεις, 
^σε ορισμένες βιομηχανικές, ^εωρ^ικες, πολεοδομικές, 
χωροταξικές επιλογές, 
^σε ορισμένους τρόπους ^ωής, οι οποίοι δενλαμβάνουν 
συστηματικάυπό^ητηνπρωτεΰουσαθεση και ευθύνη του 
ανθρώπου μέσα στην οικονομία και την καθημερινή ^ωή. 
Ρια το λό^οαυτό,ηΟικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, 
ήδη από τις πρώτες γραμμές της παρούσας γνωμοδότησης 
που ασχολείται με τη μελέτη των σχέσεων μεταξύ περιβάλλο-
ντοςκαι^εωρ^ίας, υπενθυμίζει ότιηπροστασία του περιβάλ 
λοντος πρέπει να ε^ετά^εται σφαιρικά. Επιβεβαιώνει ότι οι 
^εωρ^οί δεν πρεπεινα θεωρούνται ως οι πρώτοι, και ούτε 
μάλιστα οι μόνοι, υπεύθυνοι ^ια τη διασάλευση της ισορρο­
πίας και τη χειροτέρευση του φυσικού περιβάλλοντος. 
^Εναπρόβληματόσομε^άληςπροτεραιότηταςόσοκαιη 
προστασία του περιβάλλοντος εμπίπτει στη συλλογική 
ευθύνη και αλληλε^ΰη καθώς και στην προσωπική ευθύνη. 
Ρ^. ^τηνεισα^ω^ή της ανακοίνωσης της ^ια^το περιβάλω 
λον και τη ^εωρ^ία^ηΕπιτροπήθί^ει απευθείας το θέμα της 
^ελι^ης της ^εωρ^ίας και της αναμόρφωσης της Κοινής 
Ρεωπ^ικής Πολιτικής ^ΚΡΗ)^. 
Ρ1Ρ Η Επιτροπή υπενθυμίζει καίρια ότι οι ^εωρ^οί επί 
μακρό χρονικό διάστημα γενικά, διαβίωναν και έρχονταν 
σε αρμονία με τη ^ΰση, πράγμα που επέτρεπε τη διατήρηση 
ενός σταθερού οικολογικού ισο^ίου^.Οι άνθρωποι ^αρ-
τώνταν από τη ^ΰση^ια να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα 
προςτο^ειν. 
Εκ τοΰτων,ηΕπιτροπή εκείτο συμπέρασμα ότι οι ^εωρ^οί 
^διαδραμάτιζαν αποφασιστικό ρόλο ^ια τη διατήρηση του 
εδάφους και την προ^ΰλα^η της ^ΰσης^. 
Ρ11 Αναγνωρίζοντας αυτή την αναλλοίωτη αλήθεια,η 
Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι ^εωρ^ικες δραστηριότητες είναι 
εκείνες που συ^νά αποτρέπουν τις καταστροφικές οικολο^ι-
κεςσυνεπειες από τιςοποίες απειλούνται οιπεριο^ες που 
απερημώνονται και εγκαταλείπονται από τον πληθυσμός. 
1^.1 Π Επιτροπή προσθέτει ότι ανη^εωρ^ία^νωρί^ει 
μια μεγάλη τεχνολογική ώθηση, υφίσταται εντούτοις, όπως 
και κάθε άλλη δραστηριότητα,την πίεση των οικονομικών 
περιορισμών. Θαήτανλοιπόνάτοποαλλάκαιμάταιο να 
απομονωθείη^εωρ^ίααπότιςλοιπεςδραστηριότητεςΗσ^ΰει 
βεβαίως το αντίθετο. 
1.1^. Π Κοινότητα, επειδή είναι υποχρεωμένη να εξεύρει 
λΰση στο πρόβλημα των πλεονασμάτων της παρ^ω^ής, 
οδηγήθηκε στην εξέταση του ρόλου της ^εωρ^ίας στην οίκο 
νομία και την κοινωνία. 
Αό^οι αποτελεσματικότητας και αντικειμενικότητας της 
υπανόρευσανναλάβει ταυτόχρονα υπόνητεσσεριςπρα^ματι-
κότητες^ ^την οικονομική πρα^ματικότητα^εωρ^ικες τιμες,^εωρ-
^ικά έσοδα, ..., 
^την κοινωνική πραγματικότητας κοινωνική και υ^ειονο 
μική προστασία, κατάρτιση,απασχόληση..., 
^τηνκοινωνιολο^ική,πολιτιστική,ι^υ^ολο^ική και ανθρω­
πιστική πραγματικότητας δημο^ρα^ία, τρόποι και συνθή-
κες προσωπικής και οικογενειακής ^ωής, επικοινωνίες, 
κατοικία, προστασία των παραδοσιακών α^ιών..., 
^την οικολογική πραγματικότητας προστασία της φυσικής 
κληρονομιάς καιτουπεριβάλλοντοςσεσ^εση με την 
ποιότητατης^ωήςκαιτηνπροστασίατηςυ^είαςτου 
ανθρώπου. 
Ρ1^. Π Επιτροπή συνο^ει τη ^ιλοσο^ία της διασαφηνί­
ζοντας ότι ^τα μέτρα που πρέπει πλέον να ληφθούν ^ια να 
ε^ασ^αλισθείοκαλΰτεροςελε^ος της παρα^ω^ής πρέπει να 
διαμορφωθούν με τρόπο που να ε^ασ^αλί^ει ότι οιαδήποτε 
μελλοντική πρόοδος στον τομέα αυτό επιτυγχάνεται σε αρμό 
νία με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις και ότιτοπεριβαλ 
λοντικό ισόβιο θα αποκατασταθείς. 
ΡΙ^.Ρ Καταλήγει με μια αισιόδοξη παρατήρηση επιβε­
βαιώνοντας ότι οι συνθήκες είναι ^σήμερα ευνοϊκότερες ^ια 
ναεντα^θεί το πρόβλημα του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της 
προσαρμογής του παραγωγικού δυναμικού στις απαιτήσεις 
τηςα^οράς^. 
^.1^. Πρόκειται ^ια μια ^ιλοσο^ία και μια στάση που 
συμμερί^εταιηΟικονομική και Κοινωνική Επιτροπή^^ουν 
σωστή κατεύθυνση και είναι στραμενες προς το μέλλον. 
Εντούτοις, λυπάται πολΰ ^ια το ^ε^ονός ότι εως σήμερα 
πολλές προτάσεις της Επιτροπής εί^αν περιορισμένο χαρα­
κτήρα, ^ς προς την ουσία,ηανάλη^η δράσης εναπόκειται 
στην πρωτοβουλία των κρατών μελών. 
Ρ1^. Ρια το λό^ο αυτό, είναι επιτακτική ανάγκη να ληφ­
θούν δί^ως καθυστερήσεις και αδυναμίες όλα τα μέτρα ε^αρ 
μο^ής που επιβάλλονται. Π ΟΚΕ ε^ει επανειλημμένως 
εκφραστεί σχετικά. Κάνοντας αυτόσυ^νάε^ειτονίσειάλλοτε 
το χαλαρό χαρακτήρα ορισμένων διατάξεων και άλλοτε την 
ανεπάρκειατωνμεσωνπουδιατίθενται^ιατηνε^αρμο^ή 
τους, είτε αυτό άπτεται της αρμοδιότητας της Επιτροπής,ή 
της αρμοδιότητας των κρατών μελών 
εαυτόν τον τομέα, όπως και σε άλλουςηπολιτική βούληση 
πρέπει ναείναι μεγαλύτερη απ^ό,τι είναι τώρα λαμβανομένων 
υπό^η των διακυβευόμενων συμφερόντων. 
ΡΙ^.Ρ Πρέπει συνεπώς^ 
— νασταθμισθεί κατάπόσοοιπροτάσειςπουυποβάλλει 
τώραηΕπιτροπή αποτελούν πράγματι στοιχείο της γραμ­
μής ^ιλοσο^ίας που διατυπώνει, 
^ και να εκτιμηθεί κατά πόσο είναι ικανά τα μέτρα αυτά να 
βοηθήσουν ^εωρ^οΰς και μη ^εωρ^οΰς να ανταποκριθούν 
στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Αιακυβεΰονταιη 
ποιότητα της ^ωής και το επίπεδο της υγείας και, κατά 
συνέπεια, το μέλλον καιηευτυ^ία των λαών. 
Ρ^.1 ^Οσονα^ορά την καθολικότητα του, το πρόβλημα 
τίθεταιαπό τηνάπο^η τωνπροσωπικώνκαι συλλογικών 
ευθυνών, του σεβασμού των τρίτων, της δικαιοσύνης και της 
αλληλε^ΰης. 
Αριθ. C 298/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11.89 
1.3. Είναι σκόπιμο να υπενθυμισθούν εν συντομία οι ση μα-
ντικότερες θέσεις που έχει λάβει ήδη η ΟΚΕ. 
1.3.1. Η ΟΚΕ έχει ενσωματώσει σε σταθερή βάση τη διά­
σταση «περιβάλλον» στις γνωμοδοτήσεις αυτές. Η συλλο­
γιστική σχετικά με τους νέους προσανατολισμούς της Κοινής 
Γεωργικής Πολιτικής κατέστησε δυνατή τη διεξαγωγή συζη­
τήσεων για τη σχέση μεταξύ περιβάλλοντος και γεωργίας. 
1.3.2. Η ΟΚΕ έχει εκδώσει πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις 
στις οποίες έχει διατυπώσει πολλές παρατηρήσεις και έχει 
λάβει πολυάριθμες θέσεις: γνωμοδότηση για τις προοπτικές 
της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (1985), γνωμοδότηση για 
την τροποποίηση των κανονισμών σε θέματα γεωργικών διαρ­
θρώσεων (1986), γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για διάφορες 
προτάσεις για την εφαρμογή της Ενιαίας Πράξης στο γεωρ­
γικό τομέα (1987) γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης 
του Συμβουλίου για την πρόληψη των προσβολών του περι­
βάλλοντος με δράσεις στους τομείς της εκπαίδευσης και της 
κατάρτισης (1988), γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας 
του Συμβουλίου για την εκούσια ελευθέρωση γενετικώς τρο­
ποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον (1988). 
1.3.3. Μπορούν να συνοψισθούν οι ακόλουθες θέσεις της 
ΟΚΕ και να υπενθυμίσει: 
1.3.3.1. Ότι η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία σε 
μια επιθετική πολιτική για το περιβάλλον. «Τάσσεται λοιπόν 
υπέρ εθελοντικών και επικοδομητικών μέτρων για τη βελ­
τίωση του περιβάλλοντος» 
1.3.3.2. Ότι, επίσης, η ΟΚΕ παροτρύνει την ενσωμάτωση 
μιας πολιτικής για το περιβάλλον στους νέους προσανα­
τολισμούς της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής: 
— τονίζοντας το ρόλο της γεωργίας στην προστασία του 
γεωργικού περιβάλλοντος, 
— και επιβεβαιώντας ότι είναι αναγκαίο να περιορισθούν οι 
γεωργικές πρακτικές που μπορούν να προκαλέσουν ζημίες 
στο αγροτικό περιβάλλον. 
1.3.3.3. Η ΟΚΕ έχει τονίσει τη σημασία που έχει να 
αναπτυχθεί μια πολιτική ποιότητας των προϊόντων μάλλον 
παρά να αυξηθούν τα παραγόμενα προϊόντα: 
«Οι αυξήσεις όμως της παραγωγής δεν μπορούν πια να 
εκφράζονται σε αυξημένες ποσότητες, αλλά πρέπει να 
προσανατολίζονται στην αύξηση της αποτελεσματικό­
τητας των χρησιμοποιούμενων συνετελεστών της παρα­
γωγής. Πρέπει επίσης η παραγωγή να στραφεί σε προϊ­
όντα υψηλής ποιότητας, να βελτιωθούν οι συνθήκες εργα­
σίας και να αναπτυχθούν μέθοδοι καλλιέργειας και κτη­
νοτροφίας που να συμβιβάζονται με την προστασία του 
περιβάλλοντος.» 
Με την προοπτική αυτή, η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενθάρρυν­
σης εναλλακτικών συστημάτων γεωργικής παραγωγής. 1.3.3.4. Η ΟΚΕ έχει εκφράσει την επιθυμία να ενταθούν οι 
προσπάθειες στον τομέα της έρευνας, της ενημέρωσης του 
κοινού και της κατάρτισης: 
«Ζημιές που προκαλούνται στο περιβάλλον από τη γεωρ­
γία μπορούν να αποφευχθούν μέσω της συστηματικής 
ενημέρωσης και εκπαίδευσης των παραγωγών επιζήμιων 
για το περιβάλλον προϊόντων.» 
1.3.3.5. Έχει τονίσει έντονα την ανάγκη να προβλεφθεί 
μια ειδική ανταμοιβή των υπηρεσιών οικολογικής φύσης που 
προσφέρουν οι γεωργοί καθώς και το όφελος που προκύπτει 
για την προστασία του περιβάλλοντος από τη διατήρηση 
ενός ελάχιστου επιπέδου πληθυσμού σε πολλές από τις πιο 
όμορφες περιοχές της Κοινότητας. 
1.3.3.6. Τέλος η ΟΚΕ αναγνωρίζει την υποχρέωση να 
θεσπιστούν «κοινοί κανόνες (προσέγγιση των νομοθεσιών 
όσον αφορά τη χρήση των προϊόντων επεξεργασίας φυτικών 
προϊόντων, λιπαρών ουσιών, ορμονών ...)» και την ανάγκη 
να υπαχθούν «τα εισαγόμενα προϊόντα στους ίδιους κανόνες 
με τα προϊόντα που προέρχονται από την Κοινότητα. 
1.4. Η προστασία του περιβάλλοντος αντλεί τη σημασία 
της από το σεβασμό του ανθρώπου. Αποτελεί καθοριστικής 
σημασίας παράγοντα για την ποιότητα της ζωής. 
1.4.1. Οι άνθρωποι ενεργούν με τρόπο που ενδέχεται να 
έχει αλόγιστες και επιζήμιες επιδράσεις στο περιβάλλον, ενώ 
θα έπρεπε να ενεργούν σωστά και θετικά. Επιδεινώνουν ή 
προστατεύουν τους φυσικούς πόρους και το χώρο. Με τον 
τρόπο αυτό εξυπηρετούν το συμφέρον του συνόλου ή το 
ζημιώνουν. 
1.4.2. Ενώ ο υπερπληθυσμός ορισμένων περιοχών αυξάνει 
τους κινδύνους, αντίθετα, στις γεωργικές ζώνες, η δραστική 
μείωση του γεωργικού, κυρίως, πληθυσμού, αποβαίνει εις 
βάρος της συνεχούς συντήρησης της φύσης, δεδομένου ότι, 
όπως έχει αποδειχθεί, εάν οι άνθρωποι συμβάλλουν στη μό­
λυνση και την καταστροφή του περιβάλλοντος, είναι εντού­
τοις οι μόνοι που μπορούν να το διατηρήσουν και να το 
προστατεύσουν (βλ. 1.3.3.5). 
1.4.3. Η εκπαίδευση και η ενημέρωση έχουν καθοριστική 
θέση μεταξύ των λύσεων που απαιτεί η προστασία του αγρο­
τικού και αστικού περιβάλλοντος. 
Είναι μια άποψη που η ΟΚΕ έχει ήδη τονίσει επειδή έχει 
επίγνωση του γεγονότος ότι, εκτός από το τεχνικό τους 
περιεχόμενο που οπωσδήποτε έχει αποφασιστική σημασία, η 
εκπαίδευση μαζί με την ενημέρωση πρέπει να περιλαμβάνει 
και μια παράμετρο ηθικής και κοινωνικής αγωγής. 
1.4.4. Όσον αφορά ειδικότερα την αμοιβαία σχέση του 
περιβάλλοντος με τη γεωργία, μπορούν να διατυπωθούν πέντε 
παρατηρήσεις: 
— Η γεωργία αποτελεί μια δυναμική πτυχή της οικονομικής 
δραστηριότητας και της κοινωνικής ζωής. Υπόκειται λοι­
πόν στους νόμους της αγοράς. 
27.11.89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/43 
— Οι γεωργοί έχουν δικαίωμα — όπως όλοι οι εργαζόμενοι 
— να ζουν, όπως και οι οικογένειες τους, από τον καρπό 
της εργασίας τους, που θα πρέπει να εκτιμάται ως προς 
την οικονομική και κοινωνική της αξία. 
— Η συμβολή τους στη διατήρηση του περιβάλλοντος 
αποτελεί συνέπεια των δραστηριοτήτων τους και της επαγ­
γελματικής τους ευθύνης. Στις περιοχές όπου οι γεωργικές 
δραστηριότητες εξαφανίζονται ή όπου ανακόπτεται ο ρυθ­
μός τους σημαντικά, πρέπει να εξευρεθούν και κατάλληλα 
μέσα για τη συντήρηση της φύσης και την προστασία 
της χλωρίδας και της πανίδας. 
— η χρήση, για επαγγελματικούς σκοπούς, ορισμένων προϊ­
όντων εγκυμονεί αδιαμφισβήτητους κινδύνους για τον 
άνθρωπο. Συχνά τα πρώτα θύματα παρόμοιων προϊόντων 
βρίσκονται μεταξύ των χρηστών τους. Για το λόγο αυτό 
επιβάλλεται να αναπτυχθεί η ενημέρωση και η κατάρτιση 
και να θεσπισθούν οι κατάλληλες ρυθμίσεις με στόχο κάθε 
φορά την αποτελεσματικότητα της κατάρτισης και της 
ενημέρωσης. 
Η ίδια παρατήρηση ισχύει για τους καταναλωτές και τους 
κατοίκους των περιοχών που αντιμετωπίζουν κίνδυνο, κυρίως 
όσον αφορά τον τομέα της κατάρτισης και της ενημέρωσης 
που πρέπει να είναι αντικειμενική και προσιτή σε όλους. 
1.5. Όσον αφορά τα διακυβευόμενα συμφέροντα, τα προ­
βλήματα που θέτει το δίδυμο «περιβάλλον-γεωργία» θα επιλυ­
θούν ασφαλώς με συγκεκριμένα μέτρα, αλλά και στα πλαίσια 
σφαιρικών πολιτικών ενεργειών: ορισμένες ζημίες στο περι­
βάλλον, που προκαλούνται από τη μια ή την άλλη γεωργική 
δραστηριότητα, έχουν την προέλευση τους σε στάδια που 
προηγούνται της παραγωγής (π.χ. καθορισμός των τεχνο­
λογιών και των μέσων παραγωγής, στόχοι της παραγωγής 
κλπ). 
Διατυπώνονται τρία ερωτήματα τα οποία αρμόζει να εξετα­
σθούν στα πλαίσια της προστασίας του περιβάλλοντος: 
1.5.1. Ο απώτερος σκοπός της οικονομίας, δηλαδή η θέση 
του ανθρώπου ως παραγωγού και καταναλωτή (ρόλος, βαθμός 
αυτονομίας, παραγματικές ευθύνες ...)· 
1.5.2. Η αξία που αποδίδει κανείς στη ζωή (τόσο των άλλων 
όσο και στη δική τους) και, κατά συνέπεια, «το τίμημα που 
είναι κανείς πρόθυμος να πληρώσει», για να την προστατεύσει 
και να τη βελτιώσει με αλληλεγγύη (τόσο με οικονομική 
συμβολή όσο και με την αποδοχή κανόνων, μερικές φορές, 
περιοριστικών) αλλά απαραίτητων, εφόσον τίθεται σε αμφι­
σβήτηση το κοινό καλό. 
1.5.3. Η σημασία της ελευθερίας που περιορίζεται στα όρια 
των δικαιωμάτων των άλλων και στην υποχρέωση που έχουν 
οι υπεύθυνοι μιας ζημίας για επανόρθωση της. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Οι γεωργικές δραστηριότητες μπορεί, ανάλογα με την 
περίπτωση, να προκαλέσουν υποβάθμιση του περιβάλλοντος 
ή, αντίθετα, να συμβάλουν στην προστασία του περιβάλλο­
ντος. 
Επομένως, τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να προσαρμόζονται 
ανάλογα με τις διάφορες καταστάσεις. 2.2. Ο έλεγχος των επιπτώσεων των γεωργικών δραστηριο­
τήτων 
2.2.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ των κινήτρων και των προ­
σανατολισμών που αποσκοπούν στη διόρθωση ή τον περιο­
ρισμό των τεχνικών παραγωγής που είναι επικίνδυνες για το 
περιβάλλον και τους πληθυσμούς. 
2.2.2. Ορισμένα ήδη ισχύοντα μέτρα και άλλα που προτεί­
νονται από την Επιτροπή αποτελούν ενδιαφέρουσα δέσμη 
που θα μπορούσε να αναδιοργανωθεί και να συμπληρωθεί για 
να καταλήξουν σε μια πράγματι συνεκτική πολιτική. Σχετικά 
επισημαίνονται και οι επιπτώσεις που έχει η υπερβολική 
χρήση ύδατος από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, η οποία 
ενδέχεται να θέσει σε ορισμένες περιοχές σε κίνδυνο την 
ισορροπία των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. 
2.3. Αξιολόγηση των επιπτώσεων επί τον περιβάλλοντος που 
συνεπάγονται οι χωροταξικές δραστηριότητες 
2.3.1. Τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή όσον αφορά τη 
χρήση γαιών είναι θετικά. 
2.3.2. Οι προτάσεις αυτές είναι βεβαίως απαραίτητες για 
κάθε εγγειοβελτιωτική δραστηριότητα: ανακατανομή γαιών, 
αποξήρανση - άρδευση, εκδάσωση. Η εφαρμογή αυτών των 
μέτρων θα επιτρέψει τον περιορισμό των επικίνδυνων ή αρνη­
τικών επιπτώσεων που συνεπάγονται οι δραστηριότητες 
αυτές. 
2.4. Περιορισμός των αρνητικών επιπτώσεων που συνεπάγε­
ται η χρήση φυτοϋγειονομικών προϊόντων 
2.4.1. Η Επιτροπή προτείνει: 
— αναθεώρηση των αδειών χρήσης ορισμένων προϊόντων ή 
ουσιών, 
— θέσπιση αυστηρότερων προδιαγραφών δράσεως, παραγω­
γής και εμπορίας, 
— έλεγχο της επισήμανσης. 
2.4.2. Τα μέτρα αυτά είναι θετικά. Πράγματι, η ΟΚΕ επιθυ­
μεί να βελτιωθεί η ενημέρωση του γεωργού. Για τους χρήστες 
ενός προϊόντος υπάρχει στενή σχέση μεταξύ ενημέρωσης και 
υπευθυνότητας. 
Η ΟΚΕ θεωρεί επίσης θετικό το γεγονός ότι η Επιτροπή 
θα ελέγξει αν πιο επικίνδυνα είδη μέσων καταπολέμησης 
διανέμονται και χρησιμοποιούνται εφεξής από άτομα που δεν 
έχουν επαρκή επαγγελματικά προσόντα, εξοπλισμό και τις 
κατάλληλες εγκαταστάσεις. 
2.4.3. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συμπληρωθούν με τρεις 
ακόμη δράσεις: 
— με την ένταση των ερευνητικών προσπαθειών με στόχο 
την εφαρμογή μιας πραγματικής προστασίας του περιβάλ­
λοντος: έρευνα νέων ενεργών ουσιών, πρόγραμμα ολοκλη­
ρωμένης καταπολέμησης, κλπ., 
Αριθ. C 298/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 27.11. 89 
— με τον ορισμό δράσεων διάδοσης των πληροφοριών και 
ανάπτυξης που θα υποστηρίζονται από γεωργούς που 
συνενώνονται εθελοντικά για να περιορισθεί η υπερβο­
λική χρήση των φυτούγειονομικών προϊόντων και για να 
λαμβάνουν υπόψη οι γεωργοί τις επιταγές αναφορικά με 
τη διατήρηση του περιβάλλοντος, 
— με την προώθηση της κατάρτισης των γεωργών. 
2.5. Μείωση της υπερβολικής χρήσης των ορυκτών λιπα­
σμάτων 
2.5.1. Η ρύπανση από τα νιτρικά άλατα οφείλεται κυρίως 
σε ορισμένες ευαίσθητες ζώνες στη γεωργική δραστηριότητα. 
Ανεξάρτητα από την προέλευση της, αυτή η μορφή ρύπανσης 
είναι πάντοτε επιβλαβής για το περιβάλλον και τους πλη­
θυσμούς. 
2.5.2. Είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί το συντομότερο 
δυνατό προσεκτική διαχείριση των ποσοτήτων αζώτου που 
διασκορπίζονται από τους γεωργούς καθώς και να διορθωθούν 
σφάλματα που διαπράττονται συχνότερα. Θα ήταν χρήσιμο 
λοιπόν να παρέχονται στους γεωργούς ακριβείς πληροφορίες 
για τις εκπομπές του αζώτου ατμοσφαιρικής προέλευσης. 
2.5.3. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης της Επιτροπής 
που συνιστά την ενεργό και εκούσια συμμετοχή των γεωργών 
προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι για τη μείωση της 
διαρροής νιτρικών αλάτων. Σχετικά, υπευθυμίζονται οι προ­
τάσεις που διατύπωσε η ΟΚΕ αναφορικά με τη χρησιμο­
ποίηση «οικονομικών μέσων της πολιτικής περιβάλλοντος» 
στη γνωμοδότηση της για το τέταρτο πρόγραμμα δράσης για 
την κοινοτική πολιτική περιβάλλοντος». Θα πρέπει ειδικό­
τερα να ενταθεί η έρευνα σχετικά με τις μεθόδους διασκορπι­
σμού, της συχνότητας του και τις επιπτώσεις του κύκλου του 
αζώτου. 
2.6. Έλεγχος της συγκέντρωσης βιομηχανικής κτη­
νοτροφίας 
2.6.1. Η συγκέντρωση βιομηχανικής κτηνοτροφίας μεγά­
λης κλίμακας δύναται επίσης να αποτελέσει πηγή ρύπανσης, 
ιδίως στο επίπεδο του υδροφόρου ορίζοντα, εκτός άλλων 
δυσάρεστων καταστάσεων όπως η οσμή. 
2.6.2. Αν η σχέση μεταξύ του μεγέθους των γεωργικών 
εκμεταλλεύσεων και των μέγιστων δυνατοτήτων ενσωμάτω­
σης των αποβλήτων στο έδαφος της εκμεταλλεύσεως δεν είναι 
αρμονική, θα απαιτηθεί επεξεργασία των αποβλήτων και (ή) 
μεταφορά των και διασκορπισμός των σε άλλες εκμεταλλεύ­
σεις. 
2.6.3. Επίσης η ΟΚΕ κρίνει ότι ενδείκνυνται τα μέτρα που 
προτείνει η Επιτροπή, δηλαδή: 
— η δημιουργία νέων παραγωγικών μονάδων, ή η σημαντική 
επέκταση των ήδη υπαρχουσών, με την προϋπόθεση ότι 
θα έχει πραγματοποιηθεί μελέτη των επιπτώσεων στο περι­
βάλλον και θα έχει χορηγηθεί άδεια, 
— ο περιορισμός της χρήσης των ζωικών λιπασμάτων 
ανάλογα με την ικανότητα απορρόφησης των καλλι­
εργειών, — η προσκόμιση αποδείξεων ότι έχει πραγματοποιηθεί 
επεξεργασία και (ή) μεταφορά και ο διασκορπισμός 
αποβλήτων σε περίπτωση πλεονάσματος λιπάσματος σε 
άλλες εκμεταλλεύσεις ή μείωση της έντασης της κτη­
νοτροφικής παραγωγής. 
2.6.4. Τα μέτρα αυτά όπως και τα μέτρα για τα φυτοφαρ-
μακευτικά προϊόντα και τα λιπάσματα θα πρέπει να συνο­
δεύονται από το τρίπτυχο έρευνα-ανάπτυξη-κατάρτιση. 
Επιπλέον η αρχή του «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να 
εφαρμόζεται σε περίπτωση πρόκλησης ζημίας στο περιβάλ­
λον. 
2.6.5. Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι η υφιστάμενη ανισορροπία 
μεταξύ του όγκου των ζωικών αποβλήτων και των διαθέσιμων 
γεωργικών γαιών στις περιοχές εγατάστασης των βιομηχανι­
κών κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων δημιουργεί σοβαρό 
πρόβλημα. Η ανισορροπία αυτή είναι συνέπεια των συστη­
μάτων εκτροφής, βάσει συμπυκνωμένων ουσιών των οποίων 
τα συστατικά στην πλειοψηφία των εισάγονται. Ζητεί αμέσως 
από την Επιτροπή να μελετήσει τη λήψη μέτρων που εν­
δείκνυνται για τον περιορισμό της μαζικής χρησιμοποίησης 
παρόμοιων τύπων ζωοτροφών, (βλ. σημ. 1.3.3.6). 
2.7. Λ ντιμετώπιση της ερημοποίησης των γαιών: προώθηση 
των οικονομικών δραστηριοτήτων που είναι κατάλληλες 
για τις μειονεκτικές γεωργικές ζώνες 
2.7.1. Η διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας αποτε­
λεί βασικό όρο για την ισορρροπία του περιβάλλοντος σε 
πολλές μειονεκτικές ζώνες: ο πολλαπλασιαμός των πυρ­
καγιών, η καταστροφή του χαρακτήρα του τοπίου με τη 
δασική μόνο καλλιέργεια ή τον πολλαπλασιασμό της χερσο-
ποίησης αποτελούν, μεταξύ άλλων, πραγματικούς κινδύνους, 
(βλ. σημ. 1.4.2). 
2.7.2. Η διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας πρέπει 
να στηριχθεί: 
2.7.2.1. Σε μια σφαιρική πολιτική για την εκτατικοποίηση 
της γεωργικής παραγωγής που απαιτεί την άρση των 
εμποδίων που παρεμβάλλονται στην εκτατικοποίηση λόγω 
κυρίως της υπάρχουσας ακαμψίας όσον αφορά τη φορολογία, 
τις διάφορες ρυθμίσεις κλπ. Η Επιτροπή στην ανακοίνωση 
της κάνει υπαινιγμούς για την ύπαρξη μιας παρόμοιας πολιτι­
κής. Η ΟΚΕ επιθυμεί να διατυπώσει η Επιτροπή σαφέστερες 
σχετικές προτάσεις. Στα πλαίσια της εν λόγω πολιτικής θα 
πρέπει να ληφθούν μέτρα που να περιορίζουν τη φυσική 
τάση για εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας στις 
μειονεκτικές ζώνες. 
2.7.2.2. Στην ενθάρρυνση των πολλαπλών δραστηριοτήτων 
και της συμπληρωματικότητας μεταξύ των γεωργικών και των 
άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων (ιδίως των τουριστικών 
και δασικών) στις προβληματικές ζώνες. 
2.7.2.3. Στην παρακίνηση για μια παραγωγή ποιότητας που 
θα διασφαλίζεται με επισήμανση και ονομασίες προέλευσης. 
Στις προβληματικές ζώνες οι γεωργοί κατόρθωσαν συχνά να 
διαφυλάξουν ταυτόχρονα μια παράδοση προϊόντων ποιότητας 
με πρακτικές που σέβονταν πάντοτε το περιβάλλον. Ο καθορι-
27.11. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 298/45 
σμός της επισήμανσης για την ποιότητα και την προέλευση 
των προϊόντων στις περιοχές αυτές, — παράλληλα με την 
τήρηση ενός λεπτομερούς τετραδίου προδιαγραφών — θα 
αξιοποιούσε το κεκτημένο αυτό και θα συνέβαλε στη διατή­
ρηση των δραστηριοτήτων με υψηλή προστιθέμενη αξία. 
Η ΟΚΕ εκφράζει την επιθυμία να αναπτυχθούν παρόμοιες 
πολιτικές ποιότητας για την αξιοποίηση των προϊόντων που 
προέρχονται από τις μειονεκτικές γεωργικές ζώνες. 
2.7.2.4. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενθάρρυνσης της αποκα­
λούμενης «βιολογικής» γεωργίας. Ζητεί επίσης να προταθεί 
από την Επιτροπή ένα προσαρμοσμένο κανονιστικό πλαίσιο 
που θα διευκρινίζει τα χαρακτηριστικά του είδους αυτού γε­
ωργίας, θα καθορίζει ποια είναι η επίδραση του στο περιβάλ­
λον, θα εγγυάται την ποιότητα των προϊόντων και θα προστα­
τεύει τους καταναλωτές από την απάτη. 
2.7.2.5. Η διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας στις 
μειονεκτικές ζώνες προϋποθέτει ότι θα πρέπει να λαμβάνονται 
υπόψη οι φυσικοί, ανθρώπινοι και κοινωνικοί παράγοντες 
που δύνανται να επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής στις 
περιοχές αυτές. 
2.8. Να συνδεθούν οι γεωργοί με μια πολιτική προστασίας 
του περιβάλλοντος 
2.8.1. Δεδομένου ότι οι γεωργοί οφείλουν να διαδραματί­
σουν πρωταρχικό ρόλο για τη διατήρηση του περιβάλλοντος 
θα πρέπει να εφαρμοσθούν πολιτικές ανταμοιβής των για τις 
υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος που παρέχουν στα πλαίσια 
της διατήρησης του περιβάλλοντος (βλ. σημ. 1.3.3.5). 
2.9. Η προστασία των ευαίσθητων ζωνών 
2.9.1. Η Επιτροπή τονίζει τον κίνδυνο αλλοίωσης που δια­
τρέχουν ορισμένοι βιότοποι και τον κίνδυνο εξαφάνισης των 
Βρυξέλλες, 27 Σεπτεμβρίου 1989. ειδών στις ευαίσθητες περιοχές και ιδιαιτέρως στους υδρό-
τοπους. Έχουν ληφθεί κοινοτικά μέτρα με τα οποία καθιε­
ρώνεται η καταβολή αποζημίωσης ανά εκτάριο στους γεωρ­
γούς οι οποίοι αναπτύσσουν γεωργικές πρακτικές οι οποίες 
είναι σύμφωνες με το περιβάλλον. 
Δυστυχώς, τα μέτρα αυτά είναι πολύ περιορισμένης εφαρμο­
γής. Θα πρέπει να επανεξετασθούν οι λεπτομέρειες των ώστε 
να καταστεί δυνατή η επέκταση των. 
2.9.2. Επανερχόμενη στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις 
της (βλ. 1.3.3.5 και 1.4.4.3) η ΟΚΕ τονίζει το εξαιρετικά 
μεγάλο ενδιαφέρον που παρουσιάζει, για τις ευαίσθητες 
ζώνες, η εφαρμογή καταβολής αποζημίωσης στους γεωργούς 
που δίνουν προτεραιότητα στην προστασία και αξιοποίηση 
του περιβάλλοντος με γνώμονα το κοινό όφελος, π.χ. με 
την αποφυγή ρύπανσης της ατμόσφαιρας, τη διατήρηση των 
φυσικών τόπων και τη διευκόλυνση πρόσβασης του κοινού 
στην εκμετάλλευση των. 
2.10. Είναι ανάγκη να διευρυνθεί η έννοια της συμβάσεως 
μεταξύ των γεωργών και του συνόλου για την προστα­
σία του περιβάλλοντος 
2.10.1. Οι συμβάσεις αυτές που συνάπτονται μεταξύ των 
γεωργών και των διαφόρων αρχών θα πρέπει να συνδέουν το 
δικαίωμα παραγωγής με ρήτρες αναφερόμενες στην ποιότητα 
και διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. 
2.10.2. Εφόσον συνάπτονται σε τοπικό, περιφερειακό και 
εθνικό επίπεδο μπορούν να εφαρμόζονται, για παράδειγμα, 
στη συντήρηση των δρόμων, των φρακτών, των χιονοδρο­
μικών στίβων, τη διατήρηση των κατοικίδιων ζώων που τεί­
νουν να εκλείψουν, την αξιοποίηση της χαμηλής βλάστησης 
των δασών, την εκθάμνωση κλπ. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE