Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Προπαρασκευή της εφαρμογής του πρωτοκόλλου του Κυότο"

(2000/C 57/13)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την προπαρασκευή της εφαρμογής του πρωτοκόλλου του Κυότο 19.5.1999 COM(1999) 230 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 28 Μαΐου 1999, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το θέμα αυτό σύμφωνα με το άρθρο 265, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 2ας Ιουνίου 1999 σύμφωνα με την οποία ανατίθεται στην επιτροπή 4 - χωροταξία, αστικά θέματα, ενέργεια, περιβάλλον - η προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη τη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος στο πλαίσιο της τρίτης συνδιάσκεψης των συμβαλλομένων μερών (COP3) της 1-10.12.1997 στο Κυότο όπου εγκρίθηκε το πρωτόκολλο σχετικά με τη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ενίσχυση των περιβαλλοντικών πτυχών στην ενεργειακή πολιτική της Κοινότητας (COM(1998) 571 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τις κλιματικές μεταβολές και την ενέργεια της 11.9.1997 (CDR 104/97 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τη Λευκή Βίβλο με τίτλο "Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας" (CΟΜ(97) 599 τελικό της 16 Ιουλίου 1998) (CDR 57/98 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Περιβάλλον και απασχόληση: οικοδόμηση μιας βιώσιμης Ευρώπης", 19 Νοεμβρίου 1998 (CDR 75/98 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Στρατηγικές προσχώρησης ως προς το περιβάλλον: Πώς θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση της διεύρυνσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης" (CΟΜ(1998) 294 τελικό της 19 Νοεμβρίου 1998) (CDR 267/98 fin)(4)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με τίτλο "Μεταφορές και εκπομπές CO2 - διαμόρφωση κοινοτικής προσέγγισης" της 11 Μαρτίου 1999 (CDR 230/98 fin)(5)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης της επιτροπής 4 (CDR 295/99 Rev. 1) που εγκρίθηκε ομόφωνα στις 7 Οκτωβρίου 1999 (Εισηγητής: ο κ. Hannu Penttillä (FIN) ΕΣΚ)·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 31η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Νοεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 18ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 19 Μαΐου 1999 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την προπαρασκευή της εφαρμογής του πρωτοκόλλου του Κυότο.

1.2. Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή εκφράζει την επιθυμία για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κυότο. Θα πρέπει να επικυρώσουν το πρωτόκολλο του Κυότο όσο το δυνατό περισσότερα συμβαλλόμενα κράτη. Η εφαρμογή των διατάξεων που περιέχει θα πρέπει να αρχίσει στην ΕΕ.

1.3. Σύμφωνα με την Επιτροπή, για τη μείωση των εκπομπών αερίων πρέπει να αναληφθούν αποτελεσματικές και συντονισμένες δράσεις και να ληφθούν μέτρα και να χαραχθούν πολιτικές τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

1.4. Η Επιτροπή θεωρεί ότι την κύρια ευθύνη για την μείωση των εκπομπών αερίων φέρουν τα κράτη μέλη τα οποία πρέπει να επιταχύνουν τη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων για την εφαρμογή των μέτρων.

1.5. Η Επιτροπή κρίνει ότι τα μέτρα που λαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο πρέπει να συμπληρώνουν τις εθνικές δράσεις. Στη σύνοδο κορυφής του Ελσίνκι το 1999 θα πρέπει να συμφωνηθεί η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων (ιδιαίτερα των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου) σε όλους τους τομείς της πολιτικής. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι είναι επιτακτική ανάγκη να ληφθούν αποφάσεις για τη φορολόγηση της ενέργειας και να διατυπωθούν προτάσεις για τους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών.

1.6. Η Επιτροπή παραδέχεται ότι οι περιβαλλοντικές συμφωνίες θα συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και αναμένει τις απόψεις των ενδιαφερόμενων κλαδικών οργανώσεων εντός του 1999.

1.7. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα συστήματα παρακολούθησης και εξακρίβωσης είναι σημαντικά για την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων για τις εκπομπές αερίων τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

1.8. Οι ευέλικτοι μηχανισμοί της συμφωνίας του Κυότο είναι ιδιαίτερα σημαντικοί και πρέπει να οργανωθούν ευρείες διαβουλεύσεις για την εμπορία των εκπομπών με τις ομάδες των ενδιαφερομένων. Βάση θα πρέπει να είναι οι προτάσεις που έχει διατυπώσει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο.

1.9. Η Επιτροπή προτείνει τη ρύθμιση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης των επενδύσεων για τη μείωση των εκπομπών και τη μεταφορά τεχνολογίας μέσω της ΕΤΕ και της ΕΤΑΑ καθώς και με τη δημιουργία ειδικής πηγής πιστώσεων. Η χρήση της δημόσιας αναπτυξιακής βοήθειας σε σχέδια για τη μείωση των εκπομπών απαιτεί, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, περαιτέρω εξέταση και την ενεργό συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών.

1.10. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, κατά τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ πρέπει να δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις ώστε να μπορέσουν οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες να υλοποιήσουν τους στόχους για τη μείωση των εκπομπών.

1.11. Το κύριο θέμα της 4ης συνδιάσκεψης των συμβαλλομένων μερών του Μπουένος Άϊρες (1998) ήταν οι δράσεις που συμφωνήθηκαν στο Κυότο καθώς και η εξέταση των ευέλικτων μηχανισμών και η περαιτέρω ανάπτυξή τους.

1.12. Για την μείωση των εκπομπών αερίων των αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών και για τη διατήρηση των δεξαμενών άνθρακα, προβλέπονται για τις χώρες που έχουν υπογράψει τη σύμβαση ειδικά μέτρα, μεταξύ άλλων ευέλικτοι μηχανισμοί όπως η εμπορία των εκπομπών (ΕΕ), η από κοινού υλοποίηση έργων (ΚΥ) και οι μηχανισμοί καθαρής ανάπτυξης (ΜΚΑ), των οποίων έχουν ετοιμαστεί οι κανόνες εφαρμογής και εξετάστηκαν στις συνδιασκέψεις των συμβαλλομένων μερών (COP5 και COP6) της UNFCCC (σύμβαση πλαίσιο των ΗΕ για τις κλιματικές αλλαγές) που πραγματοποιήθηκαν στη Βόννη το 1999 και θα ολοκληρωθούν στη Χάγη το 2000.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντική την ανακοίνωση για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κυότο και επείγοντα τα προτεινόμενα μέτρα.

2.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου στα έμβια όντα και στις συνθήκες διαβίωσης της ανθρωπότητας, κυρίως μακροπρόθεσμα, είναι γενικά αναγνωρισμένες. H συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας του πλανήτη και η τήξη των πάγων ανεβάζουν τη στάθμη της θάλασσας. Επίσης στην επικράτεια της ΕΕ ενδέχεται να σημειωθούν απρόβλεπτες αλλαγές στις περιφέρειες. Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις κλιματικές αλλαγές, όπως τα αιφνίδια τοπικά καιρικά φαινόμενα και οι εκτεταμένες καταστροφές που συνεπάγονται, μπορούν να οδηγήσουν σε απελπισία τους ανθρώπους και να προκαλέσουν σοβαρές οικονομικές ζημιές.

2.3. Σύμφωνα με τις αναλύσεις της Επιτροπής και τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, η ΕΕ αντιμετωπίζει δυσκολίες να μειώσει κατά 8 % τις εκπομπές πριν τα έτη 2008-2012 όπως συμφωνήθηκε στη διάσκεψη των ΗΕ στο Κυότο το 1997. Αντί να μειωθούν, οι εκπομπές αυξήθηκαν από το 1994. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα αυξηθούν κατά 6 % έως το 2010. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η μείωση των εκπομπών στις βιομηχανικές χώρες πρέπει να είναι της τάξεως του 30-35 % εάν δεν θέλουμε να αυξηθεί η θερμοκρασία της γης πάνω από 1,5° Κελσίου πριν το 2100.

2.4. Η εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κυότο είναι θέμα αξιοπιστίας για μια προοδευτική, καινοτόμο και φιλόδοξη πολιτική της ΕΕ για το κλίμα. Οι δυσκολίες της ΕΕ να μειώσει τις εκπομπές είναι σοβαρό πρόβλημα σε σχέση τόσο με τις χώρες που δεν αναφέρονται στο παράρτημα 1 όσο με τις άλλες χώρες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία.

2.5. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δημιουργούνται από όλους σχεδόν τους τομείς οικονομικών δραστηριοτήτων όπως είναι η ενέργεια, οι μεταφορές, η βιομηχανία, τα νοικοκυριά και η γεωργία. Οι εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας με ορυκτές πρώτες ύλες και ιδιαίτερα οι μεταφορές είναι οι κυριότερες πηγές αύξησης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

2.6. Ιδιαίτερα η έντονη αύξηση των μεταφορών επιβατών και εμπορευμάτων απειλεί τους στόχους μείωσης των εκπομπών της ΕΕ, παρόλο που οι αυτοκινητοβιομηχανίες έχουν εκπονήσει ειδικά προγράμματα για τη μείωση των καυσαερίων των αυτοκινήτων. Κατά τα έτη 1986-1996 η κατανάλωση ενέργειας στον τομέα των μεταφορών αυξήθηκε κατά 40 % και αναμένεται να αυξηθεί ακόμη κατά 30 % πριν το έτος 2010.

2.7. Σύμφωνα με την έκθεση του 1999 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για την κατάσταση του περιβάλλοντος, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα της βιομηχανίας αναμένεται αντιθέτως να μειωθούν κατά 15 % μεταξύ των ετών 1990-2010. Οι εκπομπές από τον οικιακό και τον τριτογενή τομέα προβλέπεται να παραμείνουν σταθερές τα επόμενα έτη. Στον κλάδο της παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας οι εκπομπές μπορεί να διατηρηθούν στα επίπεδα του 1990 τουλάχιστον έως το 2010.

2.8. Η κατάσταση των υποψήφιων προς ένταξη χωρών καθώς και των άλλων γειτονικών χωρών της ΕΕ που η οικονομία τους βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο δείχνει ότι έχουν μειωθεί οι εκπομπές της βιομηχανίας ενώ έχουν αυξηθεί οι εκπομπές από τις μεταφορές. Οι περισσότερες από τις υποψήφιες χώρες έχουν υπογράψει τη συμφωνία του Κυότο.

Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, οι γειτονικές της ΕΕ με μεταβατική οικονομία χώρες καθώς και οι άλλες χώρες που δεν αναφέρονται στο παράρτημα της 1 της συμφωνίας του Κυότο αποτελούν ένα σύνολο και για τη μείωση των εκπομπών τους χρειάζονται την υποστήριξη της Κοινότητας.

2.9. Η ΕΤΠ θεωρεί δύσκολη την αντιμετώπιση της πρόκλησης της μείωσης των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου. Για το λόγο αυτό απαιτούνται νέες διαφοροποιημένες ομάδες φορέων. Για την επιβράδυνση των κλιματικών αλλαγών και για τη συμμόρφωση με τη συμφωνία του Κυότο απαιτούνται σε τοπικό και σε εθνικό επίπεδο αποφάσεις και δράσεις μεγάλης εμβέλειας για τη στήριξη της οικονομικής και κοινωνικής βιώσιμης ανάπτυξης σε κοινοτική κλίμακα. Κατά τη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων, καθώς και για τις δυνατότητες επιρροής, πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η γνώμη των πολιτών.

2.10. Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου είναι ένα θέμα παγκόσμιας εμβέλειας. Δεν περιορίζεται μόνο στην περιβαλλοντική πολιτική ή στην πολιτική ενέργειας ή μεταφορών με βάση τη βιώσιμη ανάπτυξη. Δυνάμει της Συνθήκης του Άμστερνταμ η γεωργική, περιβαλλοντική, κοινωνική πολιτική και η πολιτική για τα διαρθρωτικά ταμεία των κρατών μελών θα πρέπει να ενσωματωθούν στην ενεργειακή και περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας καθώς και στα διάφορα προγράμματα έρευνας και χρηματοδότησης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στο πρωτόκολλο του Κυότο καθοριστικής σημασίας τομείς προτεραιότητας είναι η παραγωγή ενέργειας, η βιομηχανία, οι μεταφορές και η γεωργία. Η Επιτροπή αποφάσισε να προσθέσει στον κατάλογο αυτό τα νοικοκυριά και τον τομέα των υπηρεσιών. Στον τομέα των υπηρεσιών υπάγονται πολλές δημόσιες υπηρεσίες (π.χ. παιδικοί σταθμοί, σχολεία, κοινωνική πρόνοια και περίθαλψη, κ.λπ.), οι οποίες παρέχονται κυρίως σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Ο τομέας των υπηρεσιών αποτελεί ωστόσο μια πολύ ευρεία έννοια. Περιλαμβάνει δραστηριότητες διαφόρων ειδών και μεγάλο αριθμό φορέων. Ακραία παραδείγματα αποτελούν τα κομμωτήρια που απασχολούν 1 έως 2 άτομα, οι πολυεθνικές εταιρίες συμβούλων, οι ιδιοκτήτες ταξί και τα ξενοδοχεία.

3.2. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους όσον αφορά την ποσότητα των εκπομπών, τις πηγές των εκπομπών καθώς και τις οικονομικές και τεχνικές δυνατότητες μείωσης καθώς και όσον αφορά το χρονικό διάστημα υλοποίησης των πρωτοβουλιών τους. Ωστόσο είναι μεγάλη η επιλογή μέσων σε τοπικό επίπεδο.

3.3. Συχνά οι δήμοι και οι περιφερειακές αρχές είναι αρμόδιες για την παραγωγή και διανομή ενέργειας, το χωροταξικό και αστικό σχεδιασμό, το σχεδιασμό των συγκοινωνιών και τις αντίστοιχες κατασκευές, τις δημόσιες μεταφορές, τον καθαρισμό των λυμάτων και την επεξεργασία των αστικών στερεών αποβλήτων.

3.4. Επίσης σε ορισμένα κράτη μέλη οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο για την εφαρμογή της εθνικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας με μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντός τους. Οι τοπικές αρχές χορηγούν, για παράδειγμα, στους διάφορους φορείς νόμιμες άδειες εκπομπών, ελέγχουν και παρακολουθούν τις εκπομπές και συμμετέχουν όσο το δυνατό περισσότερο στις συμβουλευτικές εργασίες.

3.5. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα πρέπει να επιλύονται εκεί που εμφανίζονται. Οι τοπικές αρχές αποτελούν τον καλύτερο εμπειρογνώμονα και είναι ο πλησιέστερος στον πολίτη φορέας για την επίλυση πολλών θεμάτων που αφορούν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με κοινωνικές επιπτώσεις. Συχνά τα οφέλη των μέτρων είναι, σε τοπικό επίπεδο, ορατά είτε άμεσα είτε έμμεσα και για το λόγο αυτό τυγχάνουν ευρείας αποδοχής.

3.6. Τα διάφορα μέσα για την πρόληψη των κλιματικών αλλαγών έχουν διάφορα και πολλαπλά οφέλη για τους πολίτες. Για παράδειγμα, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα σε μια βιομηχανική ή αστική περιοχή με επιβαρημένη κυκλοφορία έχει θετικές συνέπειες στην υγεία, στην ποιότητα ζωής και στην ευμάρεια των κατοίκων της.

3.7. Η μείωση των αερίων του θερμοκηπίου που καταστρέφουν το όζον στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας θα συμβάλει στη βελτίωση της παραγωγικότητας της γεωργίας και της δασοκομίας και στη μείωση των βλαβερών συνεπειών των υπεριωδών ακτίνων στην ανθρώπινη υγεία.

3.8. Τα μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωση των εκπομπών βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων. Σε αυτά περιλαμβάνονται: η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της παραδοσιακής παραγωγής ενέργειας και διανομής, ο διπλασιασμός της συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας, η αποδοτικότητα της ενέργειας, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο διπλασιασμός της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και η προώθηση της οικολογικής αγοράς. Η παραγωγή ενέργειας για εμπορικούς σκοπούς είναι καθοριστικής σημασίας για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πολλοί παραγωγοί έχουν ήδη στραφεί στη χρήση της ανανεώσιμης ενέργειας, κυρίως δε για λόγους γοήτρου. Επειδή η αγορά ενέργειας έχει απελευθερωθεί, οι καταναλωτές μπορούν να ζητήσουν ενέργεια που να παράγεται σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.

3.9. Εν προκειμένω επείγει ο περιορισμός των περαιτέρω αυξανόμενων εκπομπών CO2 από τη οδική κυκλοφορία και, ειδικά, η εφαρμογή της συμφωνίας για το περιβάλλον με το Σύνδεσμο Ευρωπαίων Αυτοκινητοκατασκευαστών. Εν τω μεταξύ, αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες για την εξοικονόμηση καυσίμων. Αυτές καθιερώνουν, όμως, καύσιμα καλύτερης ποιότητας απ' ό,τι προβλέπει η οδηγία 98/70/ΕΚ. Με καύσιμα απαλλαγμένα θείου καθίσταται δυνατό οι αυτοκινητοπαραγωγοί να εισάγουν στην αγορά νέες μορφές κινητήρων, αποδοτικών από πλευράς ενέργειας, π.χ. κινητήρες με απευθείας έγχυση βενζίνης.

3.10. Η ανάπτυξη και η παραγωγή νέων τεχνολογιών για το περιβάλλον και την ενέργεια καθώς και η προώθηση και η έρευνα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την πρόληψη των κλιματικών αλλαγών συμβάλλουν στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Παράδειγμα τούτου αποτελεί η βιομηχανία της Δανίας που βασίζεται στην αιολική ενέργεια.

3.11. Με την παροχή υπηρεσιών στους κατοίκους τους, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν σημαντικό καταναλωτή ενέργειας και σημαντικό φορέα όσον αφορά την χρήση της ενέργειας και τις εκπομπές. Η θέρμανση των κτιρίων, η ψύξη, ο φωτισμός και οι τοπικές τεχνικές υποδομές όπως ο φωτισμός των δρόμων ή η επεξεργασία των υδάτων και των λυμάτων καταναλώνουν σημαντική ποσότητα ενέργειας. Για παράδειγμα, έχει σημειωθεί σημαντική μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στα δημόσια κτίρια με προσαρμογές και αλλαγές στο χρόνο χρήσης που βασίζονται σε ελέγχους της ενέργειας. Η επιλογή νέου είδους λαμπτήρων και λύσεων φωτισμού για τους δρόμους συμβάλλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας. Η κατανάλωση ηλεκτρισμού κατά την άντληση καθαρών και ακάθαρτων υδάτων έχει μειωθεί με τη χρήση μεταλλακτών συχνότητας.

3.12. Η ΕΤΠ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί για τη μείωση των εκπομπών ενδέχεται να έχουν αρνητικές διαρθρωτικές συνέπειες για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και για το δυναμισμό τους. Απαιτείται η ελαχιστοποίηση των επιβλαβών οικονομικών συνεπειών και η εξασφάλιση της αποδοχής των μέτρων τόσο σε εθνικό όσο και κοινοτικό επίπεδο.

3.13. Οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για συμπληρωματικά μέτρα που θεσπίστηκαν με τους ευέλικτους μηχανισμούς του Πρωτοκόλλου του Κυότο έχουν ως ένα βαθμό επιβραδύνει τις εθνικές και κοινοτικές πολιτικές και την ανάληψη πρωτοβουλιών στην πράξη. Τα κράτη μέλη της ΕΕ - καθώς και οι άλλες χώρες που αναφέρονται στο παράρτημα 1, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων - δεν έχουν εμπειρία όσον αφορά την εμπορία των εκπομπών. Η εμπορία εκπομπών απαιτεί αξιόπιστες στρατηγικές, έλεγχο και εθνικά πειράματα.

3.14. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι η εφαρμογή σε διεθνές επίπεδο των διατάξεων του Κυότο - εμπορία εκπομπών, μηχανισμός κοινής εφαρμογής και καθαρής ανάπτυξης - συμβάλει σε στην αποτελεσματική, από άποψη κόστους, προστασία του κλίματος. Για το λόγο αυτό πρέπει να διασαφηνιστούν το ταχύτερο δυνατό οι κανόνες για το διεθνές εμπόριο εκπομπών. Εν προκειμένω ενδείκνυται και η συμμετοχή επιχειρήσεων. Επίσης είναι αναγκαία η διατύπωση προτάσεων για ένα "Early Crediting System", βάσει του οποίου να καταστεί δυνατή η δημιουργία σχεδίου για το κλίμα στο πλαίσιο του μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης από την έναρξη της περιόδου εφαρμογής του προϋπολογισμού του Κυότο (2008-2012).

3.15. Τα κράτη μέλη, η ΕΕ και τα χρηματοδοτικά ιδρύματα έχουν αρκετή εμπειρία για να βοηθήσουν τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και τις άλλες ΧΚΑΕ μέσω της κοινής εφαρμογής των μέτρων για τη μείωση των εκπομπών.

3.16. Εξάλλου οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της ΕΕ έχουν επαφές με τις τοπικές αρχές των υποψήφιων χωρών και των άλλων γειτονικών περιοχών. Η τεχνογνωσία των μετρήσεων και των ελέγχων των εκπομπών, καθώς και η εμπειρία των υφιστάμενων πρακτικών μπορούν να μεταφερθούν σε αυτές τις χώρες ώστε να μπορέσουν να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

3.17. Σε πολλά κράτη μέλη, οι τοπικές αρχές διαθέτουν τις απαραίτητες πληροφορίες και μέσα για τον έλεγχο των εκπομπών αερίων όπως είναι οι στατιστικές και τα προγράμματα υπολογισμού των εκπομπών σύμφωνα με τις συστάσεις της IPPC. Παραδείγματα και εμπειρίες ορθών πρακτικών ελέγχου και συγκεκριμένων μεθόδων για τη μείωση των εκπομπών θα μπορούσαν να συλλεχθούν και να μεταβιβαστούν μέσω των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών τόσο στο εσωτερικό της ΕΕ όσο και στις γειτονικές περιοχές.

3.18. Τα σχέδια CDM τα οποία συνδέονται άμεσα με τις αναπτυσσόμενες χώρες είναι επίσης κατάλληλα για τα μέτρα σταθεροποίησης των δεξαμενών άνθρακα στα προγράμματα αναδάσωσης, για παράδειγμα.

3.19. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για την επίτευξη μειώσεων των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ρυθμίσεις (ειδικά όρια εκπομπών, ειδική χρήση της ενέργειας ή ποσοστώσεις εκπομπών και άδειες), μηχανισμοί τιμών (φόροι, πληρωμές, εμπορία εκπομπών), εθελοντικές διαδικασίες συμφωνίας και οι σχετικοί με αυτές οικονομικοί μηχανισμοί στήριξης είναι χρήσιμοι και απαραίτητοι για την προώθηση π.χ. των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την από κοινού παραγωγή ενέργειας.

3.20. Η εφαρμογή φορολογίας για την ορθολογική χρήση της ενέργειας και το περιβάλλον στα κράτη μέλη της ΕΕ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα για την υλοποίηση της πολύ γνωστής αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει".

3.21. Η υλοποίηση δράσεων για τη μείωση των εκπομπών με μεθόδους που να αποδίδουν σε σχέση με το κόστος τους, είναι κατ' αρχήν και γενικά κατανοητή, η εκκίνησή τους είναι όμως προβληματική. Συχνά παραμένει ασαφές εάν η σχέση κόστους/οφέλους αναφέρεται στην οικονομική βιωσιμότητα των μεμονωμένων φορέων ή γενικότερα στα οικονομικά οφέλη της κοινωνίας και για ποιά περίοδο. Είναι σημαντική η ενσωμάτωση του εξωτερικού κόστους των μέτρων στις επενδύσεις για τη μείωση των εκπομπών.

3.22. Η αξιολόγηση και η οριοθέτηση του κόστους και του κοινωνικού οφέλους (εξοικονόμηση) που απορρέουν από τη μείωση όλων των εκπομπών αερίων που προκαλούν του φαινόμενο του θερμοκηπίου παραμένει δυσχερής. Ορισμένες από τις επιπτώσεις δεν είναι καν γνωστές, και κατά συνέπεια είναι αδύνατο να εκτιμηθούν.

3.23. Στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας της ΕΕ λαμβάνονται σοβαρά υπόψη τα θέματα που αφορούν το κλίμα. Κατά την εφαρμογή του προγράμματος πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι θέσεις των τοπικών και περιφερειακών φορέων.

3.24. Οι απαιτήσεις για τις περιόδους αποπληρωμής των απαραίτητων επενδύσεων για τη μείωση των εκπομπών διαφέρουν από φορέα σε φορέα. Για παράδειγμα, μια μακρά περίοδος αποπληρωμής 10 έως 20 χρόνων είναι αποδεκτή για επενδύσεις βασικής υποδομής όπως είναι μια εγκατάσταση παραγωγής ενέργειας. Αντιθέτως επενδύσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας από ΜΜΕ ή βιομηχανικές επιχειρήσεις απαιτούν βραχυπρόθεσμες περιόδους αποπληρωμής από 2 έως 4 έτη. Ωστόσο το ερώτημα είναι αν πρέπει να αναπτυχθούν οι δυνατότητες παραγωγής ενέργειας ή να μειωθεί η παραγωγή ενέργειας. Τα κίνητρα για μακροπρόθεσμο οικονομικό σχεδιασμό, τα κεφάλαια και τα σχετικά ακίνδυνα σχέδια των παραγωγών διαφέρουν εξ ολοκλήρου από τα σχέδια φορέων που αναλαμβάνουν οικονομικούς κινδύνους.

3.25. Οι εθελοντικές συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ ομάδων φορέων με τα σχετικά οικονομικά πακέτα στήριξης αποτελούν μια καλή κατεύθυνση για τη μείωση των εκπομπών. Ένα πολλά υποσχόμενο παράδειγμα είναι το πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που εκπόνησε η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Η συμφωνία ενδέχεται να είναι αποτελεσματικότερη όταν εμπλέκονται λιγότεροι και ισχυρότεροι φορείς. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν να συναφθούν τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο.

3.26. Όσον αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας, σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχει η δυνατότητα σύναψης συμφωνίας μεταξύ των τοπικών αρχών και της κυβέρνησης. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα αποτελεσματικών εθελοντικών συμφωνιών στον τομέα επεξεργασίας των αποβλήτων. Ενδεχομένως οι πιο γνωστές συμφωνίες είναι οι σχετικές με τα συστήματα ανακύκλωσης και επιστροφής μπουκαλιών και κουτιών αλουμινίου των βιομηχανιών αναψυκτικών, με τη συλλογή ελαστικών αυτοκινήτων σε συνεργασία με τους εισαγωγείς και κατασκευαστές ελαστικών, καθώς και με την συλλογή χαρτιού, απορριμμάτων συσκευασίας και γυαλιού.

3.27. Ωστόσο για την αλλαγή των συνηθειών του καταναλωτικού κοινού απαιτείται συνεχής ενημέρωση και αλλαγή της συμπεριφοράς του μέσω π.χ. της ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της παροχής συμβουλών. Χρειάζεται περισσότερη κατάρτιση σε διάφορα επίπεδα. Οι εγκαταστάσεις ενέργειας, οι οργανώσεις, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα καθώς και οι διάφορες αρχές μπορούν να δώσουν τις σωστές συμβουλές σε αυτές τις ομάδες στόχους. Η εκπαίδευση σε πολύ μικρή ηλικία θα έχει επίσης οφέλη μακροπρόθεσμα. Τούτο είναι πολύ σημαντικό για την αναχαίτιση του φαινομένου του θερμοκηπίου.

3.28. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η γενική ευαισθητοποίηση για τις κλιματικές αλλαγές και η ενσωμάτωση των θεμάτων που αφορούν την ενέργεια και το περιβάλλον στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων σε τοπικό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Το πρόγραμμα Altener για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και τα τοπικά και περιφερειακά γραφεία ενέργειας που στηρίζονται από το πρόγραμμα SAVE II έχουν αποδειχτεί χρήσιμοι δίαυλοι διάδοσης πληροφοριών.

3.29. Η μέτρηση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και ο έλεγχος της αύξησής τους σύμφωνα με τις συστάσεις της IPPC (διακυβερνητική επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος) είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή κάθε κράτους μέλους στην υλοποίηση των στόχων αυτών. Ο έλεγχος των εκπομπών έχει συνεπώς τοπική και περιφερειακή διάσταση και είναι απαραίτητος σε όλους τους τομείς δραστηριότητας. Η ύπαρξη στοιχείων για την κατάσταση όσον αφορά τις εκπομπές και τις σχετικές αλλαγές θα οδηγήσει στη λήψη των κατάλληλων μέτρων σύμφωνα με τις ανάγκες και τους στόχους.

3.30. Εκστρατείες για την προστασία του κλίματος που έχουν ξεκινήσει εθελοντικά από πόλεις και περιφέρειες όπως η εκστρατεία του Διεθνούς Συμβουλίου Τοπικών Πρωτοβουλιών για το Περιβάλλον "Πόλεις για την προστασία του κλίματος" και διάφορα τοπικά προγράμματα βιώσιμης ανάπτυξης (LA 21) σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αποτελούν μια καλή ευκαιρία για τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων προστασίας του κλίματος και την ενσωμάτωση της βιώσιμης ανάπτυξης στη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο που είναι κοντά στον πολίτη. Για παράδειγμα θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν διαγωνισμοί για τον εντοπισμό και την παρουσίαση ορθών πρακτικών σε τοπικό επίπεδο.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Κυότο και η επίτευξη της μείωσης κατά 8 % των εκπομπών όπως ορίζεται σε αυτό απαιτεί τη λήψη μέτρων σε εθνικό και σε κοινοτικό επίπεδο.

4.2. Η ΕΤΠ καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι να καθορίσει συγκεκριμένες δράσεις έτσι ώστε να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη διεργασία ολοκλήρωσης των πολιτικών σχετικά με τα θέματα του περιβάλλοντος και του κλίματος και τη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

4.3. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι, λόγω της πρόκλησης που αποτελεί η μείωση των εκπομπών, είναι απαραίτητη η αυξημένη συμμετοχή των διαφόρων τοπικών φορέων στις εθνικές στρατηγικές για το κλίμα.

4.4. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν σημαντικές δυνατότητες να επηρεάσουν βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τα θέματα που αφορούν τα αέρια του θερμοκηπίου και οι απόψεις τους συγκλίνουν σε πολλά κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό οι θέσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στις εθνικές στρατηγικές για το κλίμα και οι αρχές αυτές πρέπει να θεωρούνται σημαντικοί φορείς σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

4.5. Οι στόχοι της ΕΕ είναι ο διπλασιασμός της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (12 % έως το 2010), ο διπλασιασμός της συνδυασμένης παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η σημαντική αύξηση της χρήσης του φυσικού αερίου. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να επιταχυνθεί η υλοποίηση των στόχων αυτών. Η ΕΤΠ κρίνει επίσης ότι η ΕΕ πρέπει να έχει ως στόχο την αύξηση του μεριδίου των εναλλακτικών καυσίμων, π.χ. του υγραερίου, της βιομεθανόλης, της αιθανόλης και του μεθυλεστέρα κράμβης.

4.6. Η ΕΤΠ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής τα εθνικά πειράματα για την εμπορία των εκπομπών να αρχίσουν πολύ πριν την προθεσμία του 2008. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει ωστόσο την πρωταρχική ανάγκη θέσπισης από κάθε χώρα μέτρων προστασίας του κλίματος, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κυότο.

4.7. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι, όσον αφορά τους ευέλικτους μηχανισμούς του πρωτοκόλλου του Κυότο, είναι σημαντική μια ολοκληρωμένη πολιτική για την αναπτυξιακή βοήθεια και τη μείωση των εκπομπών. Εν προκειμένω δεν θα πρέπει να αγνοηθεί ο ανθρωπιστικός ρόλος της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας.

4.8. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι εκτός από τους ευέλικτους μηχανισμούς του πρωτοκόλλου του Κυότο οι οποίοι πρέπει να εφαρμοστούν διεθνώς, η από κοινού υλοποίηση έργων και οι μηχανισμοί καθαρής ανάπτυξης συμπληρώνουν τις δράσεις των χωρών που έχουν υπογράψει τη συμφωνία και φυσικά πρέπει να συμμετάσχουν οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, οι χώρες που η οικονομία τους βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο και οι χώρες που δεν αναφέρονται στο παράρτημα 1 της συμφωνίας του Κυότο στη διαδικασία συνεργασίας για τη μείωση των εκπομπών καθώς και στις δράσεις που έχουν αναληφθεί από τις τοπικές αρχές.

4.9. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφασίσουν γρήγορα για το ελάχιστο όριο φορολόγησης της ενέργειας.

4.10. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο για τη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου μπορούν να επιλυθούν με την παροχή εθνικών και κοινοτικών χρηματοδοτήσεων.

4.11. Μια ολοκληρωμένη ανάλυση κόστους-οφέλους όσον αφορά την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και μια αξιολόγηση των κοινωνικών επιπτώσεων απαιτεί μεγαλύτερη χρηματοδότηση της έρευνας και της κατάρτισης. Οι απόψεις των τοπικών και περιφερειακών φορέων πρέπει να ληφθούν υπόψη στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα.

4.12. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να προωθηθεί η διαδικασία συμφωνιών για την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Η ΕΤΠ προτρέπει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να αρχίσουν το σχετικό διάλογο και να υποστηρίξουν τις περιφέρειες που καταβάλλουν προσπάθειες για την προστασία του κλίματος του πλανήτη.

4.13. Σε εθνικό και σε κοινοτικό επίπεδο πρέπει να υποστηριχθεί αποφασιστικά κάθε δράση που προωθεί αποτελεσματικά την υλοποίηση των στόχων για τη μείωση των εκπομπών όπως είναι οι εθελοντικές δράσεις, οι εκστρατείες, τα προγράμματα και οι διαγωνισμοί.

4.14. Για να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τις μεταφορές, πρέπει να εξασφαλιστεί η οικονομική ενίσχυση για την ανάπτυξη μορφών μεταφοράς για την ικανοποίηση τοπικών αναγκών όπως είναι οι σιδηροδρομικές και δημόσιες μεταφορές, καθώς και οι πεζόδρομοι και οι ποδηλατοδρόμοι.

Βρυξέλλες, 18 Νοεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

(1) ΕΕ C 379, 15.12.1997, σ. 11.

(2) ΕΕ C 315, 13.10.1998, σ. 5.

(3) ΕΕ C 51 της 22.2.1999, σ. 41.

(4) ΕΕ C 51 της 22.2.1999, σ. 33.

(5) ΕΕ C 198 της 14.7.199, σ. 3.