C 517/56

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προώθηση μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για την τεχνητή νοημοσύνη»

[COM(2021) 205 final]

(2021/C 517/08)

Εισηγήτρια: η κ. Marie-Françoise GONDARD-ARGENTI

Διαβούλευση Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1.7.2021 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υιοθετήθηκε από το τμήμα 2.9.2021 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 22.9.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 563 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 235/0/7

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την παρούσα αναθεώρηση του συντονισμένου σχεδίου για την τεχνητή νοημοσύνη, που είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της Επιτροπής με τα κράτη μέλη και ζητεί την εσπευσμένη εφαρμογή της μέσω της δραστηριοποίησης όλων των συναρμοδίων.

1.2. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη συνολική προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά τη στρατηγική της για βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς τεχνητή νοημοσύνη, η οποία βασίζεται στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος αριστείας και εμπιστοσύνης. Οι προτάσεις εκπόνησης σχεδίου και κανονισμών, καθεμία από τις οποίες αναλύεται σε ξεχωριστή γνωμοδότηση, αποτελούν τους δύο πυλώνες για τη θεμελίωση της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης.

1.3. Για να επιτευχθούν τα αναμενόμενα οφέλη ως προς την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία με αποδέκτες ανεξαιρέτως όλους τους Ευρωπαίους πολίτες, το σχέδιο πρέπει να δώσει νέα ώθηση στην εκπαίδευση, εμπερικλείοντας τα ηθικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, τη διά βίου μάθηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων, καθώς και τα ζητήματα της καινοτομίας και της αρωγής των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρότερων εξ αυτών.

1.4. Στον κόσμο της εργασίας, η εμπιστοσύνη είναι το κλειδί της επιτυχίας και η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μέσω του νέου αυτού σχεδίου θα πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στον κοινωνικό διάλογο και στους κοινωνικούς εταίρους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Αν και το ζήτημα των δεξιοτήτων είναι ουσιώδες, ο προβληματισμός θα πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα θέματα που σχετίζονται με την αυτοματοποίηση στον κόσμο της εργασίας.

1.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, εντός του πλαισίου πολιτικής που προτίθεται να θεσπίσει, να ενθαρρύνει σθεναρά τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τον κοινωνικό διάλογο και τον διάλογο μεταξύ των πολιτών ως προς τα θέματα και τα μέσα τεχνητής νοημοσύνης.

1.6. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η εμπιστοσύνη εξαρτάται από το δικαίωμα κάθε εργαζομένου, καταναλωτή ή πολίτη στη δυνατότητα επεξήγησης των αλγοριθμικών διεργασιών, στον βαθμό που αυτές επηρεάζουν τη ζωή και το περιβάλλον του. Το νέο συντονισμένο σχέδιο πρέπει να αποτελεί μέρος αυτής της υποχρεωτικής διαφάνειας και δυνατότητας επεξήγησης, άρρηκτα συνδεδεμένο με το δικαίωμα κάθε πολίτη να προσβάλλει αποφάσεις που λαμβάνονται αποκλειστικά μέσω ενός αλγορίθμου.

1.7. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ μπορεί να καθιερωθεί ως αξιόπιστος παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχει άψογος συντονισμός μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (κοινωνικών εταίρων, καταναλωτών και πολιτών) με σαφή καθορισμό των μεμονωμένων ευθυνών. Με τη διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, μεταξύ αυτών και των κρατών μελών, καθώς και μεταξύ των κρατών μελών, θα μεγιστοποιηθεί η συνολική επίδρασή της και θα επιτευχθεί παράλληλα η ταχεία και άρτια εφαρμογή των επενδυτικών πολιτικών και προγραμμάτων.

1.8. Αν και είναι από τη φύση της παγκόσμια, η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζεται από την κλίμακα στην οποία αναπτύσσεται και εξαρτάται άμεσα από αυτήν. Καθιστώντας τα κράτη μέλη σημαντικούς παράγοντες στην παγκόσμια συνεργασία σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης, το συντονισμένο σχέδιο λειτουργεί σαν ακρογωνιαίος λίθος της ενωσιακής στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη.

1.9. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι το αναθεωρημένο συντονισμένο σχέδιο προτείνει συγκεκριμένες δράσεις για την τόνωση της εφαρμογής των εθνικών στρατηγικών και την αύξηση των συνεργειών. Ωστόσο, αποκτά νόημα μόνο σε στενό συντονισμό με την ευρωπαϊκή στρατηγική δεδομένων —τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων και προστασία του— και την κυβερνοασφάλεια.

1.10. Για να αντισταθμιστεί η έλλειψη δεσμευτικού συντονισμού, η ΕΟΚΕ συνιστά την εγκαθίδρυση μόνιμου μηχανισμού εποπτείας της προόδου που σημειώνεται μέσω των δεικτών επιδόσεων που θα παράγουν όλοι οι συναρμόδιοι.

1.11. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τον Μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και άλλα χρηματοδοτικά μέσα, όπως το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και το ταμείο InvestEU, για την υποστήριξη της ανάπτυξης και της υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης, ιδίως στις μικρές επιχειρήσεις. Μια πρόσφατη έκθεση της ΕΤΕπ δείχνει την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί. ( 1 )

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Επιτροπή σκοπεύει να καταστήσει την ΕΕ κινητήρια δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να είναι ανθρωποκεντρική, ασφαλής, βιώσιμη και αξιόπιστη, χωρίς αποκλεισμούς. Αντλώντας διδάγματα από την κρίση στον τομέα της υγείας, επιδιώκει την επίσπευση των επενδύσεων, την ενίσχυση των ισχυόντων μέτρων και την αυστηρή ευθυγράμμισή τους με σκοπό την προαγωγή των συνεργειών και της ευελιξίας ( 2 ) . Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επείγουσα και αποφασιστική εφαρμογή αυτής της προσέγγισης για την ενίσχυση της εσωτερικής και διεθνούς αριστείας της ΕΕ.

2.2. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πρόοδο που σημειώθηκε από το πρώτο συντονισμένο σχέδιο του 2018. Το επικαιροποιημένο σχέδιο προσδιορίζει με σαφήνεια τις προτεραιότητες: επενδύσεις σε υποδομή και ανταλλαγή δεδομένων, προώθηση της αριστείας με κινητοποίηση της καινοτομίας και των δεξιοτήτων, διασφάλιση της αξιοπιστίας και της διαφάνειας σε όλη την αξιακή αλυσίδα. Η επένδυση ύψους 7 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2019 (+ 30 %) θεωρείται ενθαρρυντική.

2.3. Το συντονισμένο σχέδιο συνάδει με τον σεβασμό των θεμελιωδών και κοινωνικών δικαιωμάτων και της απαγόρευσης των διακρίσεων από τους αλγόριθμους. Η γνωμοδότηση αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτήν που πραγματεύεται την κοινή πρόταση κανονισμού, η οποία πραγματεύεται τις ηθικές πτυχές και θεσπίζει εναρμονισμένους κανόνες ( 3 )

2.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το ηθικό πλαίσιο και ένα σύνολο αναγνωρισμένων και κοινών προτύπων, συνοδευόμενα από συντονισμένο σχέδιο, αποτελούν τους βασικούς και δομικούς καταλύτες και πηγές εμπιστοσύνης για την ενεργό αποδοχή της τεχνητής νοημοσύνης από τους Ευρωπαίους, ενώ παράλληλα διασφαλίζουν το συγκριτικό πλεονέκτημα και το προβάδισμα σε παγκόσμιο επίπεδο.

2.5. Αυτή η εμπιστοσύνη του πολίτη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το δικαίωμα στην εξηγησιμόητα των αλγορίθμων και τη δυνατότητα προσβολής κάθε απόφασης που επηρεάζει τη ζωή του. Θα πρέπει οι φορείς ανάπτυξης και χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και των εφαρμογών της, καθώς και οι χρήστες της, να επιδεικνύουν επαγρύπνηση υπό τη μορφή τακτικών ελέγχων και δοκιμών. Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν τον έλεγχο της απόφασης.

2.6. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για τον κίνδυνο κατακερματισμού που ενέχουν οι ποικίλες εθνικές στρατηγικές και καλεί τα κράτη μέλη να εντείνουν τη συνεργασία τους, ιδίως όσον αφορά την κυβερνοασφάλεια, ένα κρατικό μεν προνόμιο, το οποίο, ωστόσο, αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του σχεδίου, προς το συμφέρον της ΕΕ.

2.7. Η ΕΟΚΕ προκρίνει τη βιώσιμη τεχνητή νοημοσύνη όσον αφορά τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της με την τήρηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών ευθυνών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Οι —πλήρως δικαιολογημένες— φιλοδοξίες της Επιτροπής τής υπαγορεύουν να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη, τον ιδιωτικό τομέα και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών με μέλημα: — να επιταχυνθούν οι επενδύσεις όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη για μια ταχεία και ανθεκτική οικονομική και κοινωνική ανάκαμψη, βασισμένη σε προηγμένες ψηφιακές λύσεις· — να αναπτυχθούν εγκαίρως οι δομές και τα προγράμματα που σχεδιάζονται για να αποδοθεί η θεμιτή ανταμοιβή των πρωτοπόρων της παραγωγής ή της αφομοίωσης τεχνολογίας· — να βελτιστοποιηθεί η συνοχή των πολιτικών για την αποφυγή της διασποράς και την από κοινού αντιμετώπιση αυτής της παγκόσμιας πρόκλησης.

3.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και «Ορίζων Ευρώπη» ύψους τουλάχιστον 1 δισεκατομμυρίου ευρώ ετησίως μεταξύ 2021 και 2027: το αναμενόμενο αποτέλεσμα μόχλευσης θα επιταχύνει τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη ύψους 20 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως κατά την ίδια περίοδο. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα ενισχύσει αυτό το αποτέλεσμα μόχλευσης.

3.3. Δημιουργία των σωστών συνθηκών: δεδομένα και υποδομές

3.3.1. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εντείνουν τη συνεργασία και τον συντονισμό στη διαχείριση της τεχνητής νοημοσύνης: εφαρμογή εθνικών στρατηγικών, ανταλλαγή γνώσεων, ειδημοσύνης και ορθών πρακτικών για την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης και για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων της τεχνητής νοημοσύνης.

3.3.2. Η διαθεσιμότητα, η προσβασιμότητα και η ελεύθερη ροή δεδομένων είναι οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, μαζί με τη στρατηγική για τα δεδομένα, την προστασία δεδομένων και την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η απρόσκοπτη ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων εξαρτάται από τον στενό συντονισμό και την απόλυτη συμμόρφωση με τον ΓΚΠΔ. Όπως η ασφάλεια και η διαφάνεια των δεδομένων, το πρότυπο μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ( 4 ) . Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων και συγκεκριμένων τομεακών χώρων.

3.3.3. Εκτός από ορισμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που δεν εξαρτώνται από δεδομένα, οι επιδόσεις της τεχνητής νοημοσύνης εξαρτώνται άμεσα από τον όγκο, τη συνάφεια και την ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο ένα βελτιστοποιημένο δυναμικό που θα διευκολύνει τις ευέλικτες, διαλειτουργικές και ασφαλείς ανταλλαγές δεδομένων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον προσδιορισμό βασικών τομέων όπως η βιομηχανική παραγωγή, η Πράσινη Συμφωνία, η κινητικότητα, η υγεία, η οικονομία, η ενέργεια, προκειμένου να παρακολουθούνται με ακρίβεια οι εξελίξεις και να αξιολογείται η επιτευχθείσα πρόοδος.

3.3.4. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει: — τους στόχους της σημαντικής αύξησης της διαθέσιμης υπολογιστικής ισχύος στην Ευρώπη για την εκμετάλλευση και αξιοποίηση των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, καθώς και τη δημιουργία και παραγωγή των απαιτούμενων επεξεργαστών στην ΕΕ, σε συνδυασμό με ένα βιώσιμο αναπτυξιακό πρόγραμμα· — την έννοια των δεδομένων γενικού συμφέροντος, όπως τα ανοιχτά δεδομένα των δημοσίων αρχών για να τις επικουρεί ή για να προωθεί την ανταλλαγή δεδομένων που θεωρούνται απαραίτητα (5), σε συνδυασμό με όσα προέρχονται από φορείς που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό έδαφος, με την προϋπόθεση της μη συμμετοχής τους στη βιομηχανική πολιτική.

3.3.5. Η ΕΟΚΕ αναμένει μεγαλύτερη δέσμευση από τα κράτη μέλη στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας για την ανάπτυξη των δομών, των υποδομών και των μέσων που είναι απαραίτητα για το κοινό καλό και για τη συμβολή στην κυριαρχία της ΕΕ στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

3.4. Προώθηση της αριστείας από το εργαστήριο στην αγορά — καινοτομία και συμπράξεις

3.4.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ολιστική προσέγγιση για να καταστεί η ΕΕ ένας τομέας αριστείας, από τη βασική έρευνα και την καινοτομία έως τη διάθεση στην αγορά. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο η ΕΕ και τα κράτη μέλη να εντείνουν τη συνεργασία τους για να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για καινοτομία, επιχειρηματικές προοπτικές για την τεχνητή νοημοσύνη και ανάπτυξη ταλέντων και δεξιοτήτων, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό όραμα που έχει επίκεντρο τον άνθρωπο και την εμπιστοσύνη. Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι οι οριζόντιες δομές συνεργασίας υποστηρίζουν αυτές τις φιλοδοξίες.

3.4.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις φιλοδοξίες της Επιτροπής για διευκόλυνση του πειραματισμού, αύξηση των περιφερειακών κόμβων ψηφιακής καινοτομίας σε συνεργασία με τις εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες και ανταλλαγή εμπειριών. Αυτοί οι κόμβοι καινοτομίας και οι πλατφόρμες κατά παραγγελία διευκολύνουν την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης από τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και συμπληρώνουν μια ειδική οικονομική υποστήριξη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να υποστηριχθούν οι νεοφυείς επιχειρήσεις, οι επεκτεινόμενες επιχειρήσεις και οι παραδοσιακές ΜΜΕ στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

3.4.3. Η ΕΟΚΕ τονίζει, ωστόσο, ότι αυτή η πολιτική των πόλων αριστείας δεν πρέπει να βλάψει την κανονική και μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση των «τυπικών» ερευνητικών εργαστηρίων, από φόβο μην καθυστερήσει η εμφάνιση επαναστατικών τεχνολογιών.

3.4.4. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προωθήσει τα προγράμματα αφομοίωσης για τις οργανώσεις, τις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις, αναπτύσσοντας ειδικά δίκτυα υποστήριξης. Θα ήταν επιθυμητό οι πρωτοβουλίες που έχουν τεθεί σε εφαρμογή για την υποστήριξη της πρόσβασης των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων στην τεχνητή νοημοσύνη ( εγκαταστάσεις δοκιμών και πειραματισμού , κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας και πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης κατά παραγγελία ) να ενισχυθούν και να αξιολογηθούν ως προς τα πρακτικά τους αποτελέσματα έναντι αυτών, με σκοπό τη βελτίωση.

3.4.5. Μια πρόσφατη μελέτη, που ανέθεσε η ΕΟΚΕ, δείχνει κατά πόσον η επέκταση είναι ένα απαραίτητο βήμα —είτε πρόκειται για την πρόσβαση στις απαιτούμενες δεξιότητες, τις πηγές δεδομένων για αλγορίθμους, την απαραίτητη χρηματοδότηση είτε για τη στόχευση μιας αρκετά μεγάλης αγοράς— προς τη διασφάλιση της ταχείας απόσβεσης των δαπανηρών υποδομών. Επομένως, οι φορείς χάραξης πολιτικής πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις και να προτείνουν κατάλληλες πολιτικές. Λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική ζημία που προκλήθηκε από την πανδημία, η υποστήριξη των νεοφυών επιχειρήσεων, των επεκτεινόμενων επιχειρήσεων και των παραδοσιακών ΜΜΕ στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί πλέον επείγουσα υποχρέωση.

3.4.6. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τόσο την ανάπτυξη «δοκιμαστηρίων δεδομένων» για πειραματισμό με νέες ιδέες σε σχεδόν πραγματικές συνθήκες όσο και την προώθηση της ευελιξίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης μια καλύτερη ανταλλαγή αποτελεσμάτων και την αμοιβαία αναγνώρισή τους χωρίς σύνορα.

3.4.7. Η ερευνητική αριστεία αντικατοπτρίζει τα ταλέντα και τις δεξιότητες που υπάρχουν στα εργαστήρια, αλλά και την εμπιστοσύνη των χρηστών στην τεχνητή νοημοσύνη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΟΚΕ ελπίζει τα προγράμματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να δημιουργήσουν ταλέντα παγκόσμιου επιπέδου στην καινοτομία και την επιχειρηματική ανάπτυξη. Καλεί την ΕΕ να εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις που επιτρέπουν τη διατήρηση ταλέντων και την προσέλκυση δεξιοτήτων από το εξωτερικό. Η ΕΟΚΕ θέλει ένα σταθερό και αξιόπιστο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον, το οποίο θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους να υιοθετήσουν την τεχνητή νοημοσύνη προς όφελος της έρευνας και της καινοτομίας.

3.4.8. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αξίζουν να υποστηριχθούν στην εφαρμογή λύσεων τεχνητής νοημοσύνης και να συγκαταλεχθούν μεταξύ των δικαιούχων των κονδυλίων και των πόρων που προορίζονται για την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις κοινωνικές υπηρεσίες, με πλήρη σεβασμό στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και τους κανόνες σχετικά με την επεξεργασία και την αποθήκευση δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των βιομετρικών δεδομένων.

3.5. Διασφάλιση της λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης για τους πολίτες — δεξιότητες και εμπιστοσύνη

3.5.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη στρατηγική της Επιτροπής για τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος αριστείας και ενός οικοσυστήματος εμπιστοσύνης. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί αντικείμενο της λευκής βίβλου που εγκρίθηκε το 2019 ( 6 ) . Με την εκπαίδευση και την κατάρτιση να αποτελούν τα κλειδιά για την ενίσχυση της αριστείας και την αύξηση της εμπιστοσύνης στην τεχνητή νοημοσύνη, εναπόκειται στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης να αντιμετωπίσουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών, από τη βασική γνώση και τη γενική κατανόηση έως την απόκτηση εξειδικευμένης τεχνογνωσίας και υψηλού επιπέδου δεξιοτήτων ( 7 )

3.5.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έγκριση του νέου σχεδίου δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση που εγκρίθηκε από την Επιτροπή για την περίοδο 2020-2027. Θα επιτρέψει την καλύτερη κατανόηση της φύσης και της λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης από το δημοτικό σχολείο έως το πανεπιστήμιο, καθώς και την ανανέωση των δεξιοτήτων.

3.5.3. Η ΕΟΚΕ ελπίζει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν μια προσφορά εκπαίδευσης για την τεχνητή νοημοσύνη που να ενσωματώνει επίσης συναφή ηθικά και περιβαλλοντικά θέματα, και ενθαρρύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών προκειμένου να προωθηθεί η ποικιλομορφία όσον αφορά την πρόσβαση στην κατάρτιση, την ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η χρήση της προς όφελος όλων απαιτεί μια διεπιστημονική προσέγγιση καθώς και διασυνδέσεις.

3.5.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι κοινωνικοί εταίροι αποτελούν ουσιαστικούς παράγοντες στην πρόβλεψη της ανάπτυξης δεξιοτήτων και των μεταβολών στην εργασία. Ο κοινωνικός διάλογος είναι απαραίτητος για την αρωγή των εργαζομένων που επηρεάζονται από την αυτοματοποίηση των καθηκόντων τους.

3.5.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, κοινωνικών εταίρων και σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για το σχεδιασμό και την εφαρμογή νέων προγραμμάτων εκπαίδευσης και συνεχούς κατάρτισης, που στοχεύουν κυρίως σε άτομα που στερούνται απασχόλησης. Απαιτείται κατάλληλη κατάρτιση για τις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις και ΜΜΕ, για επιχειρηματίες και εργαζόμενους.

3.5.6. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, το σχέδιο παραγνωρίζει έναν πιθανό κοινό προβληματισμό για τον κόσμο και το μέλλον της εργασίας ενόψει της αυτοματοποίησης. Η καλλιέργεια της εμπιστοσύνης των εργαζομένων στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί ενισχυμένο κοινωνικό διάλογο, ο οποίος είναι απαραίτητος για την εισαγωγή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν αντίκτυπο στους εργαζόμενους, ιδίως στον τομέα της διαχείρισης ή του ανθρώπινου δυναμικού. Λόγω της πιθανής κατάργησης θέσεων εργασίας, των αυξημένων ανισοτήτων και της αναδιοργάνωσης των παραγωγικών τομέων, κρίνεται απαραίτητο να διασφαλιστεί ο άψογος συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών, με τη στενή συνεργασία εταιρειών, τόπων, κοινωνικών εταίρων και ενδιάμεσων συναρμοδίων, με σκοπό: — την ανάπτυξη προβλεπόμενων, βιώσιμων και θεσμοθετημένων ικανοτήτων στον αυτοματισμό· — την ανάπτυξη καινοτόμων και προληπτικών μηχανισμών για τον μετασχηματισμό των επαγγελμάτων και των δεξιοτήτων· — τον προβληματισμό σχετικά με τη συμπληρωματικότητα, όχι μόνο για την «ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης» στον επαγγελματικό τομέα, αλλά και για τον προσδιορισμό της αλλαγής όσον αφορά τον πολιτισμό και την πρακτική και για τη θέσπιση προτύπων «καλής συμπληρωματικότητας» που ευνοούν την ατομική χειραφέτηση.

3.5.7. Δεδομένου ότι η εμπιστοσύνη είναι ο ακρογωνιαίος λίθος μιας ψηφιακής κοινωνίας, η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαίτερα την προσέγγιση της Επιτροπής σε όλους τους τομείς που αποσκοπούν στη διασφάλιση του γενικού συμφέροντος και ιδίως του συμφέροντος των πολιτών, των καταναλωτών καθώς και των εργαζομένων και των εταιρειών, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας, για την αύξηση του επιπέδου εμπιστοσύνης στην τεχνητή νοημοσύνη: προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, προστασία των δεδομένων, πνευματική ιδιοκτησία και βιώσιμη και αποτελεσματική χρήση των πόρων, χωρίς να παραμελούνται τα κανονιστικά θέματα που σχετίζονται με την καινοτομία. Φαίνεται σημαντικό να εντοπιστούν με ακρίβεια οι πιθανοί κίνδυνοι κατάχρησης της τεχνητής νοημοσύνης και η πρόταση κατάλληλων λύσεων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα που προβλέπει η Επιτροπή για την ενίσχυση της ασφάλειας σε όλους τους τομείς και την προσαρμογή του κανονιστικού πλαισίου στις προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη. Υπενθυμίζει, εν προκειμένω, τον πρωτοποριακό ρόλο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, για παράδειγμα στην εκτίμηση των κινδύνων που ενέχει η αναγνώριση προσώπου.

3.5.8. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τη φιλοδοξία να προωθηθεί σε ολόκληρο τον κόσμο το ευρωπαϊκό όραμα για βιώσιμη και αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη, ενθαρρύνοντας τον ορισμό των παγκόσμιων προτύπων τεχνητής νοημοσύνης και αναπτύσσοντας συμπράξεις και κοινές πρωτοβουλίες με τρίτες χώρες.

3.6. Ανάπτυξη στρατηγικής ηγεσίας σε τομείς με υψηλό αντίκτυπο

3.6.1. Η ΕΟΚΕ εκτιμά τη ρεαλιστική προσέγγιση της Επιτροπής να εστιάσει τις δράσεις της σε τομείς όπου η ηγεσία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης είναι απαραίτητη: κλίμα και περιβάλλον, υγεία, ρομποτική και αυτοματισμός, δημόσιες υπηρεσίες, δημόσια ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και των πολιτικών μετανάστευσης, έξυπνη κινητικότητα, γεωργία και συναφείς τομείς.

3.6.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί βασικό μέσο για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και για τη διαχείριση του περιβάλλοντος, εφόσον παράλληλα διασφαλίζεται ο περιορισμός του πιθανού αρνητικού αντικτύπου των λύσεων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη όσον αφορά το κλίμα, το περιβάλλον και την κατανάλωση ενέργειας. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση συστημάτων ενέργειας και μεταφορών, καθώς και στις βιομηχανικές διαδικασίες και στη γεωργία, προάγει την ενεργειακή απόδοση, την κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων. Είναι ένας παράγοντας παραγωγικότητας και οικονομικής αποδοτικότητας. Η τεχνητή νοημοσύνη παρέχει επίσης τα μέσα για την καλύτερη κατανόηση και τον έλεγχο των κλιματικών και περιβαλλοντικών φαινομένων.

3.6.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην έρευνα όσον αφορά την προέλευση των ασθενειών, την ανάπτυξη νέων μορίων, τον ιατρικό εξοπλισμό και την προηγμένη φροντίδα, ή στους τομείς της έρευνας, της διάγνωσης και της θεραπείας, όπως για παράδειγμα στην καταπολέμηση του καρκίνου. Ο ευρωπαϊκός τομέας δεδομένων για την υγεία, με απόλυτο σεβασμό στην ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης. Η καθημερινή βοήθεια σε ασθενείς, ηλικιωμένους ή άτομα με ειδικές ανάγκες από ρομπότ δείχνει τα οφέλη της αριστείας της ρομποτικής που ασχολείται περισσότερο με την κατάκτηση της γνώσης της διεπαφής μεταξύ ανθρώπων και ρομπότ και λιγότερο με τα τεχνολογικά επιτεύγματα.

Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Artificial intelligence, blockchain and the future of Europe [Τεχνητή νοημοσύνη, αλυσίδα συστοιχιών και το μέλλον της Ευρώπης].

(2) ΕΕ C 240 της 16.7.2019 σ. 51.

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τον κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη (βλέπε σελίδα 61 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

(4) «La norme sans la force: l’énigme de la puissance européenne» [Το πρότυπο χωρίς δύναμη: το αίνιγμα της ευρωπαϊκής ισχύος], Zaki Laïdi, 2005.

(5) Κανονισμός για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση δεδομένων.

(6) ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 87.

(7) ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 46.