[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 24.3.2010

COM(2010) 105 τελικό

2010/0067 (CNS)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

{COM(2010) 104 τελικό}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1. Εισαγωγή

1.1. Ιστορικό της πρότασης

Στις 17 Ιουλίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε, με βάση το άρθρο 61 στοιχείο γ) και το άρθρο 67 παράγραφος 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (νυν άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), πρόταση[1] κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003[2] όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές («Ρώμη III»). Ο κανονισμός έπρεπε να είχε εκδοθεί από το Συμβούλιο με ομόφωνη απόφαση και κατόπιν διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε τη γνώμη του επί της εν λόγω πρότασης στις 21 Οκτωβρίου 2008[3].

Η πρόταση της Επιτροπής εξετάστηκε στο πλαίσιο της επιτροπής θεμάτων αστικού δικαίου (Ρώμη III), αρχής γενομένης τον Οκτώβριο του 2006. Εντούτοις, διαπιστώθηκε έλλειψη ομοφωνίας ως προς όλες τις λύσεις που προτάθηκαν σε σχέση με τους κανόνες για το εφαρμοστέο δίκαιο στο πλαίσιο του κανονισμού, καθώς και ως προς τις προτεινόμενες παρεκκλίσεις. Κατά συνέπεια, στις 5 και 6 Ιουνίου 2008, το Συμβούλιο σημείωσε, αφενός, την έλλειψη ομοφωνίας για την ευόδωση της θέσπισης του κανονισμού «Ρώμη III» και, αφετέρου, την ύπαρξη ανυπέρβλητων δυσχερειών οι οποίες καθιστούν αδύνατη την επίτευξη ομοφωνίας, τόσο επί του παρόντος όσο και στο εγγύς μέλλον. Το Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι στόχοι «Ρώμη III» δεν ήταν δυνατό να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα με την εφαρμογή των συναφών διατάξεων των συνθηκών.

Στις 25 Ιουλίου 2008, το Συμβούλιο σημείωσε τα εξής: ότι τουλάχιστον οκτώ κράτη μέλη είχαν την πρόθεση να καλέσουν την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση ενισχυμένης συνεργασίας και ότι ορισμένα άλλα κράτη μέλη ήταν πιθανό να συμμετάσχουν στη συνεργασία αυτή κατόπιν πρότασης της Επιτροπής· ότι μόνον επίσημο αίτημα των εν λόγω κρατών μελών προς την Επιτροπή θα οδηγούσε στην ενδεχόμενη υποβολή πρότασης από μέρους της Επιτροπής, ούτως ώστε να μπορέσει η κάθε αντιπροσωπία να τοποθετηθεί οριστικά σχετικά με τη σκοπιμότητα της ενισχυμένης συνεργασίας και τη συμμετοχή του εκάστοτε κράτους μέλους σε αυτή· ότι το ενδεχόμενο αίτημα οκτώ τουλάχιστον κρατών μελών προς την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση ενισχυμένης συνεργασίας δεν προδίκαζε την εξέλιξη της διαδικασίας ούτε, ειδικότερα, την έγκριση που θα καλείτο να παράσχει το Συμβούλιο.

Στις 28 Ιουλίου και στις 12 Αυγούστου 2008 και στις 12 Ιανουαρίου 2009, δέκα κράτη μέλη[4] απηύθυναν αίτημα στην Επιτροπή, δηλώνοντας ότι είχαν την πρόθεση να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές και ζητώντας από την Επιτροπή να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο. Στις 3 Μαρτίου 2010, η Ελλάδα απέσυρε το αίτημά της.

Η πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, καθώς και η παρούσα πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση της εν λόγω ενισχυμένης συνεργασίας, τις οποίες η Επιτροπή ενέκρινε από κοινού, συνιστούν την απόκριση της Επιτροπής στο αίτημα των εννέα κρατών μελών, τα οποία εφεξής καλούνται «συμμετέχοντα κράτη μέλη». Η πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περιλαμβάνει αναλυτική αξιολόγηση των νομικών προϋποθέσεων και της σκοπιμότητας καθιέρωσης ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.

2. Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

2.1. Ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας

Στις διεθνούς χαρακτήρα υποθέσεις γαμικών διαφορών, οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των εθνικών δικαίων, ιδίως σε σχέση με τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, προκαλούν μεγάλη νομική αβεβαιότητα. Λόγω της μεγάλης ανομοιογένειας και της περιπλοκότητας των εθνικών κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, είναι ιδιαίτερα δυσχερές για τα «διεθνή ζευγάρια» να προβλέψουν το δίκαιο που θα εφαρμοσθεί σε περίπτωση που κινηθεί διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού. Εξάλλου, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη δεν παρέχουν στους συζύγους καμία δυνατότητα επιλογής του δικαίου που θα εφαρμοσθεί σε διαδικασίες αυτού του είδους, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει στην εφαρμογή ενός δικαίου με το οποίο οι σύζυγοι δεν έχουν στενούς δεσμούς ή σε αποτέλεσμα που δεν ανταποκρίνεται στις θεμιτές τους προσδοκίες. Εξάλλου, η κατάσταση αυτή δεν διευκολύνει ούτε τη συμβιβαστική επίλυση των διαφορών.

Λαμβάνοντας υπόψη τα συναφή τμήματα της αιτιολογικής έκθεσης της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής της 17ης Ιουλίου 2006 («Ρώμη III»), η παρούσα πρόταση κανονισμού στοχεύει στη θέσπιση σαφούς νομικού πλαισίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο να διέπει το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο σε υποθέσεις διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού και να παρέχει στα μέρη ορισμένη ελευθερία επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου. Το μέτρο της ενισχυμένης συνεργασίας καλύπτει αποκλειστικά και μόνο το εφαρμοστέο δίκαιο και όχι το θέμα της διεθνούς δικαιοδοσίας, αντίθετα από την αρχική πρόταση της Επιτροπής, και τούτο προκειμένου να μη θιγεί το δίκαιο της Ένωσης, δηλαδή ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003, στην τροποποίηση του οποίου απέβλεπε η αρχική πρόταση. Το άρθρο 20ε παράγραφος 1, αν και συμπεριλαμβανόταν στις διατάξεις που παρενέβαλε η επιτροπή θεμάτων αστικού δικαίου (Ρώμη III)[5], δεν συμπεριελήφθη τελικά στην παρούσα πρόταση κανονισμού. Ειδικότερα, το εν λόγω άρθρο περιέχει κατ’ ουσία έναν κανόνα σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία και συνδέεται στενά με το άρθρο 7α περί αναγκαστικής δωσιδικίας, το οποίο απερρίφθη ομοίως, δεδομένου ότι αφορούσε και αυτό το θέμα της διεθνούς δικαιοδοσίας.

2.2. Αύξηση της ευελιξίας με την καθιέρωση ενός βαθμού αυτονομίας των μερών

Το πεδίο ελεύθερης βούλησης των μερών στις γαμικές υποθέσεις είναι, προς το παρόν, εξαιρετικά περιορισμένο. Η πρόταση προσδίδει κάποια ευελιξία στο νομικό πλαίσιο, παρέχοντας μέχρι ενός σημείου στους συζύγους την ευχέρεια να επιλέξουν κάποιο άλλο δίκαιο το οποίο θα είναι εφαρμοστέο σε περίπτωση που κινήσουν διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού. Η επιλογή των συζύγων περιορίζεται στα δίκαια που εμφανίζουν στενό σύνδεσμο με τον γάμο, κατά τρόπον ώστε να αποτρέπεται η εφαρμογή δικαίων με τα οποία οι σύζυγοι έχουν ελάχιστη ή ουδεμία σχέση.

Η δυνατότητα των συζύγων να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με αυτά τα ζητήματα θα είναι ιδιαίτερα επωφελής σε περιπτώσεις συναινετικού διαζυγίου. Μια τέτοια ρύθμιση θα παρακινούσε σε μεγάλο βαθμό τα ενδιαφερόμενα ζευγάρια να οργανώσουν εκ των προτέρων τις συνέπειες ενδεχόμενης ρήξης της συζυγικής σχέσης και θα διευκόλυνε τα συναινετικά διαζύγια, πράγμα που έχει καίρια σημασία για τα ζευγάρια με παιδιά. Ο κανονισμός «Ρώμη III» θα συνέβαλλε επίσης στην κοινωνική ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να επιλέξουν το δίκαιο της νέας χώρας κατοικίας τους αντί του δικαίου της ιθαγένειάς τους.

Εισάγονται ειδικές διασφαλίσεις για να κατοχυρωθεί ότι οι σύζυγοι θα έχουν επίγνωση των συνεπειών της επιλογής τους, καθώς και για να προστατεύεται ο πιο αδύναμος εκ των συζύγων.

2.3. Παρεμπόδιση της “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο” εκ μέρους ενός εκ των συζύγων

Η πρόταση ασχολείται τέλος με το πρόβλημα της “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο” εκ μέρους ενός εκ των συζύγων, δηλαδή όταν ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλον έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπόκειται σε συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τα δικά του συμφέροντα. Τούτο ενδέχεται να οδηγήσει στην εφαρμογή ενός δικαίου με το οποίο ο άλλος σύζυγος δεν έχει στενούς δεσμούς ή το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντά του, πράγμα που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες συνδιαλλαγής και αφήνει στενά χρονικά περιθώρια στη διαμεσολάβηση. Η θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αναμένεται να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο”, δεδομένου ότι όποιο και αν είναι το δικαστήριο που θα επιληφθεί της υπόθεσης σε ένα κράτος μέλος, θα εφαρμόσει ένα δίκαιο που προσδιορίζεται στη βάση κοινών κανόνων.

Ελλείψει επιλογής, το εφαρμοστέο δίκαιο προσδιορίζεται με την εφαρμογή μιας διαβάθμισης συνδετικών στοιχείων, η οποία προτάσσει το δίκαιο της συνήθους διαμονής των συζύγων, πράγμα που θα διασφαλίζει ότι η διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού θα διέπεται από μια έννομη τάξη με την οποία το ζεύγος διατηρεί στενούς δεσμούς. Αυτό θα ενισχύσει σημαντικά την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα, τόσο για τους συγκεκριμένους συζύγους όσο και για τα νομικά επαγγέλματα.

Ο κανόνας σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο ελλείψει επιλογής αποσκοπεί στην προστασία του πιο αδύναμου εκ των συζύγων, δεδομένου ότι δίδει το προβάδισμα στην εφαρμογή του δικαίου της συνήθους διαμονής της οικογένειας πριν από τον χωρισμό, όποιο κι αν είναι το δικαστήριο στο οποίο έχει ασκήσει αγωγή ο ένας ή ο άλλος σύζυγος. Συνεπώς, θα επιτρέπει στους συζύγους να προβλέπουν με ευκολία ποιο δίκαιο θα εφαρμοσθεί στη δική τους διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού.

3. Διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και εκτίμηση αντικτύπου του μέτρου της ενισχυμένης συνεργασίας

Πριν από τη δημοσίευση της πρότασης της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2006, πραγματοποιήθηκε ευρύτατη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η τελευταία εκδοχή του κειμένου, η οποία προέκυψε από τις διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο και την οποία η Επιτροπή υιοθετεί εν μέρει στην πρότασή της, δεν διαφέρει ουσιωδώς από την πρόταση της Επιτροπής του Ιουλίου 2006. Συγκεκριμένα, η εκδοχή αυτή προκρίνει τις ίδιες βασικές λύσεις όσον αφορά το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό (π.χ. την ευχέρεια επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου, τη συνήθη διαμονή των συζύγων ως κύριο συνδετικό στοιχείο, την εξαίρεση για λόγους δημόσιας τάξης, κ.λπ).

Η Επιτροπή εκπόνησε εκτίμηση αντικτύπου, η οποία επισυνάφθηκε στην αρχική της πρόταση του Ιουλίου 2006 και η οποία εξακολουθεί να ισχύει όσον αφορά το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου· θα γίνει μνεία στην εν λόγω εκτίμηση[6]. Με την παρούσα πρόταση της Επιτροπής θεσπίζεται ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό. Η διαδικασία της ενισχυμένης συνεργασίας μπορεί να εφαρμοσθεί μόνον ως «ύστατη λύση» κατ’ εφαρμογή του άρθρου 20 παράγραφος 2 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικότερα, η Επιτροπή δύναται να προτείνει ενισχυμένη συνεργασία και το Συμβούλιο δύναται να παράσχει την έγκρισή του μόνον σε σχέση με θέματα με τα οποία έχει ήδη ασχοληθεί το Συμβούλιο και ως προς τα οποία έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι αδύνατη η εξεύρεση άλλης λύσης, με το σκεπτικό ότι «οι επιδιωκόμενοι στόχοι της συνεργασίας αυτής δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρόνο από την Ένωση στο σύνολό της». Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν νομιμοποιείται να μεταβάλει ούτε τον τομέα που καλύπτει η ενισχυμένη συνεργασία, ο οποίος εν προκειμένω είναι το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, ούτε τους θεμελιώδεις κανόνες της σχετικής πράξης, οι οποίοι περιλαμβάνονται στην τελευταία εκδοχή του κειμένου που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο Συμβούλιο. Εξάλλου, το περιεχόμενο της πρότασης της Επιτροπής για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας περιορίζεται από το πεδίο εφαρμογής το οποίο εξειδικεύεται στις αιτήσεις ενισχυμένης συνεργασίας των συμμετεχόντων κρατών μελών, δηλαδή εν προκειμένω το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές. Επομένως, η κατάρτιση νέας εκτίμησης αντικτύπου για το ίδιο θέμα δεν κρίνεται σκόπιμη.

4. Ν ομικά στοιχεία της πρότασης

4.1. Νομική βάση

Τη νομική βάση της παρούσας πρότασης αποτελεί το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το οποίο αναγνωρίζεται στο Συμβούλιο η αρμοδιότητα να θεσπίζει, κατόπιν διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μέτρα για θέματα οικογενειακού δικαίου τα οποία έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις.

Η πρόταση αφορά το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό. Τα θέματα αυτά εμπίπτουν στη σφαίρα του οικογενειακού δικαίου. Οι διατάξεις της πρότασης σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο εφαρμόζονται μόνο σε υποθέσεις διεθνούς χαρακτήρα, δηλαδή, επί παραδείγματι, σε υποθέσεις όπου οι σύζυγοι έχουν διαφορετική ιθαγένεια ή διαμένουν σε διαφορετικά κράτη μέλη ή διαμένουν σε κράτος μέλος του οποίου τουλάχιστον ο ένας εκ των συζύγων δεν έχει την ιθαγένεια. Συνεπώς, εκπληρώνεται η προϋπόθεση των διασυνοριακών επιπτώσεων η οποία προβλέπεται στο άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.2. Αρχή της επικουρικότητας

Οι στόχοι της πρότασης είναι δυνατό να επιτευχθούν μόνο στο επίπεδο της Ένωσης, με τη θέσπιση κοινών κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο, ενδεχομένως μέσω της ανάπτυξης ενισχυμένης συνεργασίας. Οι εν λόγω κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου πρέπει να είναι πανομοιότυποι ούτως ώστε να επιτυγχάνονται οι στόχοι της πρότασης, δηλαδή η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας και της ευελιξίας προς όφελος των πολιτών. Επομένως, μονομερής δράση εκ μέρους των κρατών μελών θα αντέβαινε στους συγκεκριμένους στόχους. Δεν υπάρχει καμία ισχύουσα διεθνής σύμβαση μεταξύ των κρατών μελών η οποία να αφορά το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου στον τομέα των γαμικών διαφορών. Η δημόσια διαβούλευση και η εκτίμηση αντικτύπου που πραγματοποιήθηκαν ενόψει της κατάρτισης της πρότασης της Επιτροπής του Ιουλίου 2006 κατέδειξαν όλο το εύρος των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται με την παρούσα πρόταση, τα οποία αφορούν δεκάδες χιλιάδες πολιτών κάθε έτος. Δεδομένου του χαρακτήρα και της κλίμακας του προβλήματος, οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μόνο σε επίπεδο Ένωσης.

4.3. Αρχή της αναλογικότητας

Η πρόταση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας υπό την έννοια ότι περιορίζεται αυστηρά σε αυτό που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των στόχων της. Η παρούσα πρόταση δεν θα δημιουργήσει οποιαδήποτε νέα οικονομικά ή διοικητικά βάρη για τους πολίτες και συνεπάγεται πολύ περιορισμένο πρόσθετο βάρος για τις οικείες εθνικές αρχές.

4.4. Επιλογή νομικού μέσου

Ο χαρακτήρας και ο στόχος της πρότασης επιβάλλουν την έκδοση κανονισμού. Η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα προϋποθέτουν τη θέσπιση σαφών και ενιαίων κανόνων. Οι προτεινόμενοι κανόνες όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο είναι επακριβείς και λεπτομερείς και δεν απαιτούν μεταφορά στο εθνικό δίκαιο. Αν αφηνόταν στα συμμετέχοντα κράτη μέλη οποιοδήποτε περιθώριο διακριτικής ευχέρειας για την εφαρμογή αυτών των κανόνων, θα υπονομεύονταν οι στόχοι της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας.

4.5. Θέση του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας και της Δανίας

Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν στη συνεργασία επί θεμάτων που υπάγονται στο τρίτο μέρος, τίτλος V, της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός αν εκφράσουν σχετική επιθυμία, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 3 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Δανία δεν συμμετέχει στην έκδοση του προτεινόμενου κανονισμού και δεν δεσμεύεται από αυτόν ούτε υπόκειται στην εφαρμογή του δυνάμει των άρθρων 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση της Δανίας που προσαρτάται στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5. Δημοσιονομικές επιπτώσεις, απλούστευση και συνοχή με τις άλλες πολιτικές της Ένωσης

5.1. Δημοσιονομικές επιπτώσεις

Η πρόταση δεν θα έχει επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της Ένωσης.

5.2. Απλούστευση

Η πρόταση προβλέπει την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών για τους πολίτες και για τα νομικά επαγγέλματα. Ειδικότερα, η εναρμόνιση των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου θα απλουστεύσει σημαντικά τις διαδικασίες, παρέχοντας στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να προσδιορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο στη βάση ενός ενιαίου συνόλου κανόνων, το οποίο θα αντικαταστήσει τους υφιστάμενους εθνικούς κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των συμμετεχόντων κρατών μελών.

5.3. Συνοχή με τις λοιπές πολιτικές και στόχους της Ένωσης

Η πρόταση τηρεί τα θεμελιώδη δικαιώματα και συνάδει με τις αρχές που αναγνωρίζονται, ιδιαίτερα, από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης.

6. Σχολιασμός των άρθρων

Άρθρο 1

Ο προτεινόμενος κανονισμός εφαρμόζεται σε όλες τις καταστάσεις στις οποίες υπάρχει σύγκρουση νόμων, δηλαδή στις καταστάσεις οι οποίες εμπεριέχουν ένα ή περισσότερα στοιχεία αλλοδαπότητας σε σχέση με την εγχώρια κοινωνική ζωή μιας χώρας και στις οποίες ενδεχομένως εμπλέκονται περισσότερα του ενός νομικά συστήματα. Κατά συνέπεια, είναι εφαρμοστέος μόνο σε καταστάσεις διεθνούς χαρακτήρα, π.χ. όταν οι σύζυγοι έχουν διαφορετική ιθαγένεια ή διαμένουν σε διαφορετικά κράτη μέλη ή διαμένουν σε κράτος μέλος του οποίου τουλάχιστον ο ένας εκ των συζύγων δεν έχει την ιθαγένεια («διεθνή ζευγάρια»).

Οι κανόνες που προτείνονται σε σχέση με το εφαρμοστέο δίκαιο αφορούν αποκλειστικά και μόνο το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό και δεν καλύπτουν τη διαδικασία ακύρωσης γάμου, ως προς την οποία δεν κρίνεται ενδεδειγμένη η ελεύθερη βούληση των μερών ούτε η επιλογή άλλων δικαίων πλην του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου. Σε ό,τι αφορά τους κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας, η ακύρωση του γάμου καλύπτεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003, όπως και το διαζύγιο και ο δικαστικός χωρισμός.

Άρθρο 2

Σύμφωνα με το άρθρο 2, ο παρών κανονισμός έχει οικουμενική εφαρμογή, υπό την έννοια ότι οι ενιαίοι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου τους οποίους προβλέπει είναι δυνατό να συνεπάγονται τον προσδιορισμό, αδιακρίτως, του δικαίου ενός συμμετέχοντος κράτους μέλους, του δικαίου ενός μη συμμετέχοντος κράτους μέλους ή του δικαίου ενός κράτους μη μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μια αρχή η οποία είναι βαθιά ριζωμένη στο θετικό δίκαιο των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου και η οποία είναι ήδη διατυπωμένη στη σύμβαση της Ρώμης του 1980, στις συμβάσεις που έχουν συναφθεί στο πλαίσιο της διάσκεψης της Χάγης, καθώς και στους εθνικούς κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των συμμετεχόντων κρατών μελών. Θεσπίζονται ρήτρες διασφάλισης προκειμένου να αποτρέπεται η εφαρμογή σε υποθέσεις διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού αλλοδαπών δικαίων τα οποία αντιβαίνουν στις κοινές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όταν ορίζεται το δίκαιο ενός άλλου κράτους μέλους, το ευρωπαϊκό δικαστικό δίκτυο για αστικές και εμπορικές υποθέσεις μπορεί να χρησιμεύει για την ενημέρωση των δικαστηρίων σχετικά με το περιεχόμενο του αλλοδαπού δικαίου.

Άρθρο 3

Η μεγάλη πλειονότητα των εθνικών κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει μόνον μία λύση σε μία δεδομένη κατάσταση. Η πρόταση στοχεύει να προσφέρει στους συζύγους μεγαλύτερη ευελιξία, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο στο διαζύγιο και στον δικαστικό χωρισμό. Η επιλογή περιορίζεται στα δίκαια με τα οποία οι σύζυγοι έχουν στενούς δεσμούς λόγω της συνήθους διαμονής τους ή της τελευταίας κοινής συνήθους διαμονής τους, εφόσον ένας εξ αυτών συνεχίζει να διαμένει εκεί, το δίκαιο της ιθαγένειας ενός εκ των συζύγων ή το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.

Οι ίδιοι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου πρέπει να εφαρμόζονται στον δικαστικό χωρισμό και το διαζύγιο, δεδομένου ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο δικαστικός χωρισμός αποτελεί ένα αναγκαίο στάδιο που προηγείται του διαζυγίου. Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη που αναγνωρίζουν τον δικαστικό χωρισμό εφαρμόζουν σε αυτόν τους ίδιους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που ισχύουν και για το διαζύγιο.

Αυτή η ενίσχυση της ελεύθερης βούλησης των μερών θα βελτιώσει την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα για τους συζύγους. Είναι σκόπιμη η τήρηση ορισμένων τυπικών απαιτήσεων για να εξασφαλιστεί ότι και οι δύο σύζυγοι έχουν επίγνωση των συνεπειών της επιλογής τους και να προστατεύεται ο πλέον αδύναμος εκ των συζύγων. Η Επιτροπή συμμερίζεται τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σύμφωνα με την οποία πρέπει να αποτραπεί το ενδεχόμενο να οδηγεί η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου από τα μέρη στην εφαρμογή ενός δικαίου το οποίο αντιβαίνει στα θεμελιώδη δικαιώματα και στο δίκαιο της Ένωσης. Το κείμενο περιορίζει συνεπώς την ευχέρεια επιλογής των μερών στις αλλοδαπές διατάξεις δικαίου σχετικά με το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό οι οποίες συνάδουν με τις κοινές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Άρθρο 4

Ελλείψει επιλογής από μέρους των συζύγων, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται σε συνάρτηση με μια κλίμακα διαδοχικών κριτηρίων σύνδεσης, στην οποία η συνήθης διαμονή των συζύγων κατέχει την πρώτη θέση. Αυτός ο ενιαίος κανόνας θα εξασφαλίσει την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα. Η θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αναμένεται να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο”, δεδομένου ότι όποιο και αν είναι το δικαστήριο που θα επιληφθεί της υπόθεσης σε ένα συμμετέχον κράτος μέλος, θα εφαρμόσει το ίδιο δίκαιο, το οποίο προσδιορίζεται στη βάση κοινών κανόνων.

Το γεγονός ότι ο κανόνας αυτός θεμελιώνεται κατά πρώτο λόγο στη συνήθη διαμονή των συζύγων και, ελλείψει αυτής, στην τελευταία συνήθη διαμονή τους, εφόσον ένας εξ αυτών εξακολουθεί να διαμένει εκεί, θα οδηγεί, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, στην εφαρμογή του δικαίου του επιληφθέντος δικαστηρίου (αν και τούτο δεν θα συμβαίνει πάντα, παραδείγματος χάρη όταν ο ένας σύζυγος επιστρέφει στην πατρίδα του και ασκεί εκεί αγωγή ενώπιον δικαστηρίου σύμφωνα με τους κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003). Επομένως, οι περιπτώσεις εφαρμογής αλλοδαπού δικαίου θα είναι περιορισμένες.

Άρθρο 5

Πρόκειται για κανόνα με σκοπό την αποτροπή της διακριτικής μεταχείρισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, στις οποίες το εφαρμοστέο δίκαιο δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν παρέχει στον έναν εκ των συζύγων λόγω του φύλου του ισότιμη πρόσβαση σε διαζύγιο ή σε δικαστικό χωρισμό, θα πρέπει να εφαρμόζεται το δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου.

Άρθρο 6

Η δυνατότητα αναπαραπομπής θα έθετε σε κίνδυνο τον στόχο της ασφάλειας δικαίου. Ο καθορισμός ενός δικαίου σύμφωνα με ενιαίους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σημαίνει κατά συνέπεια ότι καθορίζονται οι ουσιαστικοί κανόνες και όχι οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αυτού του δικαίου.

Άρθρο 7

Ο μηχανισμός της επιφύλαξης δημόσιας τάξης επιτρέπει στον δικαστή να μην εφαρμόζει τους κανόνες του αλλοδαπού δικαίου που έχει καθοριστεί με βάση τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου εφόσον η εφαρμογή του αλλοδαπού δικαίου σε μια δεδομένη περίπτωση θα ήταν αντίθετη προς τη δημόσια τάξη του επιληφθέντος δικαστηρίου. Ο όρος «προδήλως» σημαίνει ότι η χρήση της επιφύλαξης δημόσιας τάξης πρέπει να παραμένει εξαιρετική.

Άρθρο 8

Σε περίπτωση που ένα κράτος αποτελείται από περισσότερες εδαφικές ενότητες που η καθεμιά έχει τους δικούς της κανόνες ουσιαστικού δικαίου για το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, ο παρών κανονισμός πρέπει εξίσου να εφαρμόζεται στις συγκρούσεις νόμων μεταξύ αυτών των εδαφικών ενοτήτων, κατά τρόπο που να κατοχυρώνει την ασφάλεια δικαίου, την προβλεψιμότητα και την ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κάθε κατάσταση που εμπεριέχει σύγκρουση νόμων.

Άρθρο 9

Η υπόψη διάταξη αποβλέπει στη διαφάνεια για τους πολίτες των κανόνων που εφαρμόζονται στα γαμήλια συμβόλαια στα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα τηρεί ενήμερους τους πολίτες για το συγκεκριμένο θέμα, με τη δημοσίευση των πληροφοριών αυτών στον δικτυακό τόπο του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Άρθρο 10

Το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται στις χρονικές παραμέτρους της εφαρμογής της πράξης.

Άρθρο 11

Οι προτεινόμενες διατάξεις αποβλέπουν στην επίτευξη δίκαιης ισορροπίας μεταξύ, αφενός, του σεβασμού των διεθνών υποχρεώσεων των συμμετεχόντων κρατών μελών και, αφετέρου, του στόχου της οικοδόμησης ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης. Η παράγραφος 1 παρέχει στα συμμετέχοντα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου οι οποίοι περιλαμβάνονται στις διμερείς ή πολυμερείς συμβάσεις των οποίων είναι συμβαλλόμενα μέρη κατά τον χρόνο έκδοσης του κανονισμού. Εντούτοις, η συνύπαρξη δύο παράλληλων καθεστώτων – εφαρμογή από ορισμένα συμμετέχοντα κράτη μέλη των διατάξεων συμβάσεων που έχουν κυρώσει και εφαρμογή από τα υπόλοιπα συμμετέχοντα κράτη μέλη των διατάξεων του προτεινόμενου κανονισμού – θα αντέβαινε στην απρόσκοπτη λειτουργία του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης.

Άρθρα 12 και 13

Προκειμένου για τα άρθρα σχετικά με την αναθεώρηση της πράξης, την έναρξη ισχύος της και την εφαρμογή της, πρόκειται για τη χρήση των σχετικών τυποποιημένων διατάξεων.

2010/0067 (CNS)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 81 παράγραφος 3,

την απόφαση [...] του Συμβουλίου, της [...], για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό[7],

την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[8],

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[9],

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Η Ένωση έθεσε ως στόχο να διατηρήσει και να αναπτύξει έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Για την προοδευτική εγκαθίδρυση ενός τέτοιου χώρου, η Ένωση πρέπει να θεσπίσει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις.

(2) Σύμφωνα με το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο θεσπίζει μέτρα για θέματα οικογενειακού δικαίου τα οποία έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις.

(3) Η Επιτροπή εξέδωσε, στις 14 Μαρτίου 2005, Πράσινη Βίβλο σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο και τη διεθνή δικαιοδοσία σε υποθέσεις διαζυγίου. Αυτή η Πράσινη Βίβλος έδωσε λαβή για να διεξαχθεί ευρεία δημόσια διαβούλευση για τις πιθανές λύσεις των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύψουν υπό τις παρούσες συνθήκες.

(4) Η Επιτροπή πρότεινε, στις 17 Ιουλίου 2006, κανονισμό για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές.

(5) Το Συμβούλιο, κατά τη σύνοδό του στο Λουξεμβούργο στις 5 και 6 Ιουνίου 2008, σημείωσε, αφενός, την έλλειψη ομοφωνίας επί της συγκεκριμένης πρότασης και, αφετέρου, την ύπαρξη ανυπέρβλητων δυσχερειών οι οποίες καθιστούν αδύνατη την επίτευξη ομοφωνίας, τόσο επί του παρόντος όσο και στο εγγύς μέλλον. Το Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι στόχοι της πρότασης δεν ήταν δυνατό να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα με την εφαρμογή των συναφών διατάξεων των συνθηκών.

(6) Η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία απηύθυναν εν συνεχεία αίτημα στην Επιτροπή, δηλώνοντας ότι είχαν την πρόθεση να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές και καλώντας την Επιτροπή να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο. Στις 3 Μαρτίου 2010, η Ελλάδα απέσυρε το αίτημά της.

(7) Το Συμβούλιο εξέδωσε στις [...] την απόφαση [...] για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.

(8) Σύμφωνα με το άρθρο 328 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την καθιέρωσή τους, οι ενισχυμένες συνεργασίες είναι ανοιχτές σε όλα τα κράτη μέλη, με την επιφύλαξη της τήρησης των ενδεχόμενων προϋποθέσεων συμμετοχής που ορίζει η απόφαση εξουσιοδότησης. Παραμένουν επίσης ανοικτές ανά πάσα στιγμή, με την επιφύλαξη της τήρησης, επί πλέον των εν λόγω προϋποθέσεων, των πράξεων που έχουν ήδη θεσπιστεί στο πλαίσιο αυτό.

(9) Ο παρών κανονισμός αναμένεται να οδηγήσει στη δημιουργία ενός σαφούς και πλήρους νομικού πλαισίου για το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, να διασφαλίζει στους πολίτες ενδεδειγμένες λύσεις από την άποψη της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας, της ευελιξίας, καθώς επίσης να αποτρέπει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλον προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπαχθεί σε συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τα δικά του συμφέροντα.

(10) Προκειμένου να οριοθετηθεί επακριβώς το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, ενδείκνυται να προσδιορισθούν τα κράτη μέλη τα οποία συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία.

(11) Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται ασχέτως του είδους του επιληφθέντος δικαστηρίου.

(12) Για να παρέχεται στους συζύγους ελευθερία επιλογής ενός εφαρμοστέου δικαίου με το οποίο διατηρούν στενούς δεσμούς, ή, ελλείψει επιλογής, για να εξασφαλίζεται η εφαρμογή ενός τέτοιου δικαίου σε τυχόν διαζύγιο ή δικαστικό χωρισμό των συζύγων, το δίκαιο αυτό θα πρέπει να εφαρμόζεται ακόμη και αν δεν είναι το δίκαιο ενός συμμετέχοντος κράτους μέλους. Οσάκις προσδιορίζεται ως εφαρμοστέο το δίκαιο άλλου κράτους μέλους, το δίκτυο που δημιουργήθηκε με την απόφαση 2001/470/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις[10] μπορεί να χρησιμεύει για την ενημέρωση των δικαστηρίων σχετικά με το περιεχόμενο του αλλοδαπού δικαίου.

(13) Η αύξηση της κινητικότητας των πολιτών προϋποθέτει, αφενός, περισσότερη ευελιξία και, αφετέρου, μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου. Προς επίτευξη του ανωτέρω στόχου, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να ενισχύει την ελεύθερη βούληση των μερών σε θέματα διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού, παρέχοντάς τους μέχρι ενός σημείου την ευχέρεια να επιλέξουν το δίκαιο που θα εφαρμοσθεί σε τυχόν μεταξύ τους διαζύγιο ή δικαστικό χωρισμό. Αυτή η δυνατότητα δεν πρέπει να επεκταθεί στην ακύρωση του γάμου, η οποία συνδέεται στενά με τις προϋποθέσεις κύρους του γάμου και για την οποία η ελεύθερη βούληση των μερών κρίνεται ως μη ενδεδειγμένη.

(14) Οι σύζυγοι θα πρέπει να μπορούν να επιλέξουν το δίκαιο μιας χώρας με την οποία διατηρούν ιδιαίτερους δεσμούς ή το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου ως δίκαιο το οποίο θα εφαρμοσθεί στη διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού. Το δίκαιο που επιλέγουν οι σύζυγοι πρέπει να συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα που καθορίζονται στις συνθήκες και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ευχέρεια επιλογής του δικαίου που θα εφαρμοσθεί σε τυχόν διαζύγιο ή δικαστικό χωρισμό δεν πρέπει να θίγει το υπέρτερο συμφέρον των τέκνων.

(15) Πριν από τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου, είναι σημαντικό να έχουν οι σύζυγοι πρόσβαση σε επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις ουσιώδεις πτυχές του εκάστοτε εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης και σχετικά με τις διαδικασίες που ισχύουν στον τομέα του διαζυγίου και του δικαστικού χωρισμού. Η Επιτροπή, για να διασφαλίζεται η πρόσβαση αυτή σε κατάλληλες και υψηλής ποιοτικής στάθμης πληροφορίες, τις επικαιροποιεί ανά τακτικά χρονικά διαστήματα στο δημόσιο σύστημα ενημέρωσης μέσω του Διαδικτύου το οποίο δημιουργήθηκε με την απόφαση 2001/470/ΕΚ του Συμβουλίου.

(16) Η τεκμηριωμένη επιλογή των δύο συζύγων αποτελεί βασική αρχή του παρόντος κανονισμού. Ο κάθε σύζυγος είναι σκόπιμο να γνωρίζει επακριβώς τις νομικές και κοινωνικές συνέπειες της επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου. Η δυνατότητα επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου με κοινή συμφωνία δεν θα πρέπει να προσβάλλει τα δικαιώματα και την ίση μεταχείριση των δύο συζύγων. Προς το σκοπό αυτό, οι εθνικοί δικαστές θα πρέπει να έχουν επίγνωση της σημασίας μιας τεκμηριωμένης επιλογής των δυο συζύγων ως προς τις νομικές συνέπειες της συναπτόμενης συμφωνίας με αντικείμενο την επιλογή δικαίου.

(17) Θα πρέπει να θεσπισθούν ορισμένες διασφαλίσεις για να κατοχυρωθεί ότι οι σύζυγοι έχουν επίγνωση των συνεπειών της επιλογής τους. Η συμφωνία για την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι έγγραφη και να φέρει ημερομηνία και την υπογραφή αμφοτέρων των συζύγων. Εντούτοις, αν το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους στο οποίο οι δύο σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους προβλέπει πρόσθετους τυπικούς κανόνες, αυτοί θα πρέπει να τηρούνται. Επί παραδείγματι, τέτοιοι πρόσθετοι τυπικοί κανόνες είναι δυνατό να ισχύουν σε ένα συμμετέχον κράτος μέλος στο οποίο η συμφωνία ενσωματώνεται σε γαμήλιο συμβόλαιο.

(18) Μια συμφωνία με αντικείμενο τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου θα πρέπει να μπορεί να συναφθεί και να τροποποιηθεί το αργότερο κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο ή ακόμη και κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας, εφόσον τούτο προβλέπεται από το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να αρκεί ο προσδιορισμός αυτός να καταγραφεί από το δικαστήριο σύμφωνα με το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.

(19) Ελλείψει επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να θεσπίζει εναρμονισμένους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε συνάρτηση με μια κλίμακα διαδοχικών κριτηρίων σύνδεσης, τα οποία στηρίζονται στην ύπαρξη στενού δεσμού μεταξύ των συζύγων και του οικείου δικαίου, έτσι ώστε να κατοχυρώνονται η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα και να αποτρέπονται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλον προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπαχθεί σε συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τα δικά του συμφέροντα. Τα συνδετικά στοιχεία έχουν επιλεγεί κατά τρόπον ώστε η διαδικασία του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού να διέπεται από ένα δίκαιο με το οποίο οι σύζυγοι εμφανίζουν στενούς δεσμούς και βασίζονται κατά πρώτο λόγο στο δίκαιο της συνήθους διαμονής των συζύγων.

(20) Σε ορισμένες περιπτώσεις, στις οποίες το εφαρμοστέο δίκαιο δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν παρέχει στον έναν εκ των συζύγων λόγω του φύλου του ισότιμη πρόσβαση σε διαζύγιο ή σε δικαστικό χωρισμό, θα πρέπει εντούτοις να εφαρμόζεται το δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου.

(21) Λόγοι δημοσίου συμφέροντος θα πρέπει να παρέχουν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, τη δυνατότητα στα δικαστήρια των συμμετεχόντων κρατών μελών να μην εφαρμόζουν αλλοδαπό δίκαιο όταν η εφαρμογή του σε μια συγκεκριμένη περίπτωση θα ήταν προδήλως αντίθετη στη δημόσια τάξη του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου. Παρόλα αυτά, τα δικαστήρια δεν θα πρέπει να έχουν την ευχέρεια να εφαρμόζουν την εξαίρεση που προβλέπεται για λόγους δημόσιας τάξης προκειμένου να μην εφαρμόσουν το δίκαιο άλλου κράτους μέλους, εφόσον κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως στο άρθρο 21 του Χάρτη, το οποίο απαγορεύει κάθε μορφή διακριτικής μεταχείρισης.

(22) Επειδή υπάρχουν κράτη και συμμετέχοντα κράτη μέλη στα οποία συνυπάρχουν δύο ή περισσότερα δικαιϊκά συστήματα ή σύνολα κανόνων τα οποία αφορούν τα ζητήματα που ρυθμίζονται από τον παρόντα κανονισμό, ενδείκνυται να προβλεφθεί μέχρι ποίου σημείου οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού εφαρμόζονται στις επιμέρους εδαφικές ενότητες των εν λόγω κρατών και συμμετεχόντων κρατών μελών.

(23) Δεδομένου ότι οι στόχοι του παρόντος κανονισμού, δηλαδή η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας και της ευελιξίας ― και, κατ’ επέκταση, η διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ― κατά τις διεθνείς διαδικασίες για γαμικές διαφορές, δεν είναι δυνατό να επιτευχθούν επαρκώς με μονομερείς ενέργειες των κρατών μελών λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων του παρόντος κανονισμού και εκτιμάται, συνεπώς, ότι οι στόχοι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, ενδεχομένως μέσω της ανάπτυξης ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των προαναφερθέντων κρατών μελών, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως αυτή διατυπώνεται στο προαναφερθέν άρθρο, ο παρών κανονισμός δεν υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

(24) Ο παρών κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που κατοχυρώνονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως δε από το άρθρο 21 του Χάρτη, το οποίο απαγορεύει κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. Κατά την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, τα δικαστήρια των συμμετεχόντων κρατών μελών οφείλουν να σέβονται τα εν λόγω δικαιώματα και αρχές.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

Κεφάλαιο Ι - Πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 1Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής

1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται, σε περιπτώσεις που εμπεριέχουν σύγκρουση νόμων, στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.

2. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, με τον όρο «συμμετέχον κράτος μέλος» νοείται κάθε κράτος μέλος το οποίο συμμετέχει στην ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό κατ’ εφαρμογή της απόφασης [...] του [Συμβουλίου της [...] για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό].

Άρθρο 2Οικουμενική εφαρμογή

Το καθοριζόμενο από τον παρόντα κανονισμό δίκαιο εφαρμόζεται ακόμα και αν δεν πρόκειται για δίκαιο συμμετέχοντος κράτους μέλους.

Κεφάλαιο II – Ενιαίοι κανόνες σχετικά με το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.

Άρθρο 3Επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου από τα μέρη

1. Οι σύζυγοι μπορούν να επιλέξουν με κοινή συμφωνία ένα από τα ακόλουθα δίκαια ως δίκαιο που θα είναι εφαρμοστέο σε περίπτωση διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό το δίκαιο συνάδει, αφενός, με τα θεμελιώδη δικαιώματα που ορίζονται στις συνθήκες και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, αφετέρου, με την αρχή της δημόσιας τάξης:

α) το δίκαιο του κράτους της συνήθους διαμονής των συζύγων κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας·

β) το δίκαιο του κράτους της τελευταίας συνήθους διαμονής των συζύγων, υπό την προϋπόθεση ότι ο ένας εξ αυτών εξακολουθεί να διαμένει εκεί κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας·

γ) το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας ενός εκ των συζύγων κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας·

δ) το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.

2. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 4, η συμφωνία για τον καθορισμό του εφαρμοστέου δικαίου μπορεί να συναφθεί και να τροποποιηθεί ανά πάσα στιγμή και, πάντως, το αργότερο κατά την υποβολή αγωγής στο δικαστήριο.

3. Η συμφωνία που προβλέπεται στην παράγραφο 2 διατυπώνεται εγγράφως, χρονολογείται και υπογράφεται και από τους δύο συζύγους. Κάθε διαβίβαση διά της ηλεκτρονικής οδού που επιτρέπει μεταγενέστερη πρόσβαση στο περιεχόμενο της συμφωνίας θεωρείται ότι έχει καταρτισθεί γραπτώς.

Εντούτοις, αν το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους στο οποίο οι δύο σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας προβλέπει πρόσθετους τυπικούς κανόνες για τις συμφωνίες αυτού του είδους, αυτοί θα πρέπει να τηρούνται. Αν οι σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε διαφορετικά συμμετέχοντα κράτη μέλη και τα δίκαια των εν λόγω κρατών μελών προβλέπουν ανόμοιους τυπικούς κανόνες, η συμφωνία θεωρείται τυπικώς έγκυρη εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις τις οποίες προβλέπει το δίκαιο μίας από τις εν λόγω χώρες.

4. Εφόσον το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου περιλαμβάνει σχετική πρόβλεψη, οι σύζυγοι δύνανται επίσης να προσδιορίσουν το εφαρμοστέο δίκαιο ενώπιον του δικαστηρίου κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας. Σε αυτή την περίπτωση, ο προσδιορισμός καταγράφεται από το δικάζον δικαστήριο σύμφωνα με το δίκαιο αυτού του ιδίου.

Άρθρο 4 Εφαρμοστέο δίκαιο ελλείψει επιλογής των μερών

Ελλείψει επιλογής σύμφωνα με το άρθρο 3, το διαζύγιο και ο δικαστικός χωρισμός υπόκεινται στο δίκαιο του κράτους:

α) της συνήθους διαμονής των συζύγων κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο· ή, ελλείψει αυτής,

β) της τελευταίας συνήθους διαμονής των συζύγων, υπό την προϋπόθεση ότι η διαμονή αυτή δεν έπαυσε να υφίσταται ένα έτος και πλέον πριν από την υποβολή αγωγής στο δικαστήριο και εφόσον ο ένας εκ των συζύγων εξακολουθεί να διαμένει στο συγκεκριμένο κράτος κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο· ή, ελλείψει αυτής,

γ) της ιθαγένειας των δύο συζύγων κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο· ή, ελλείψει αυτής,

δ) του δικάζοντος δικαστηρίου.

Άρθρο 5 Εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου

Σε περίπτωση κατά την οποία το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο δυνάμει των άρθρων 3 ή 4 δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν παρέχει στον έναν εκ των συζύγων, λόγω του φύλου του, ισότιμη πρόσβαση σε διαζύγιο ή σε δικαστικό χωρισμό, εφαρμόζεται το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.

Άρθρο 6 Αποκλεισμός της αναπαραπομπής

Οσάκις ο παρών κανονισμός ορίζει ότι είναι εφαρμοστέο το δίκαιο ενός κράτους, εννοεί τους κανόνες δικαίου που ισχύουν στο εν λόγω κράτος, εξαιρουμένων των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Άρθρο 7Δημόσια τάξη

Η εφαρμογή μιας διάταξης του δικαίου που καθορίζεται βάσει του παρόντος κανονισμό δεν μπορεί να αποκλεισθεί παρά μόνον εάν αυτή η εφαρμογή είναι προδήλως ασυμβίβαστη με την δημόσια τάξη του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου.

Άρθρο 8Μη ενοποιημένα συστήματα δικαίου

1. Σε περίπτωση που ένα κράτος αποτελείται από περισσότερες εδαφικές ενότητες η καθεμιά από τις οποίες έχει τους δικούς της νομικούς κανόνες για το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, κάθε εδαφική ενότητα θεωρείται ως κράτος για τον σκοπό του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό.

2. Κάθε συμμετέχον κράτος μέλος στο οποίο υπάρχουν περισσότερες εδαφικές ενότητες η καθεμιά από τις οποίες έχει τους δικούς της νομικούς κανόνες για το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό δεν υποχρεούται να εφαρμόζει τον παρόντα κανονισμό στις συγκρούσεις νόμων που αφορούν αποκλειστικά τις εδαφικές αυτές ενότητες.

Κεφάλαιο III - Λοιπές διατάξεις

Άρθρο 9Πληροφορίες υποβαλλόμενες από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη

1. Το αργότερο την [ τρεις μήνες μετά την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή του παρόντος άρθρου ], τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ενημερώνουν, κατά περίπτωση, την Επιτροπή σχετικά με τις εθνικές τους διατάξεις που αφορούν:

α) τους τυπικούς κανόνες οι οποίοι ισχύουν για τις συμφωνίες με αντικείμενο την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου· και

β) τη δυνατότητα προσδιορισμού του εφαρμοστέου δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 4.

Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε μεταγενέστερη τροποποίηση των διατάξεων αυτών.

2. Η Επιτροπή θέτει τις πληροφορίες που της κοινοποιούνται κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 1 στη διάθεση του κοινού με τα κατάλληλα μέσα, ιδίως μέσω του δικτυακού τόπου του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Άρθρο 10Μεταβατικές διατάξεις

1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις αγωγές οι οποίες υποβάλλονται και στις συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 3 οι οποίες συνάπτονται μετά την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή του κανονισμού δυνάμει του άρθρου 13.

Εντούτοις, μια συμφωνία σχετικά με την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου η οποία έχει συναφθεί σύμφωνα με το δίκαιο ενός συμμετέχοντος κράτους μέλους πριν από την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή του παρόντος κανονισμού παράγει ομοίως έννομες συνέπειες, υπό την προϋπόθεση ότι πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 3 πρώτο εδάφιο.

2. Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τις συμφωνίες σχετικά με την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου οι οποίες έχουν συναφθεί σύμφωνα με το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους του οποίου δικαστηρίου έχει επιληφθεί της εκάστοτε υπόθεσης πριν από την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή του παρόντος κανονισμού.

Άρθρο 11Σχέση με ισχύουσες διεθνείς συμβάσεις

1. Ο παρών κανονισμός δεν θίγει την εφαρμογή διμερών ή πολυμερών συμβάσεων των οποίων ένα ή περισσότερα συμμετέχοντα κράτη μέλη είναι μέρη κατά τον χρόνο έκδοσης του παρόντος κανονισμού και οι οποίες διέπουν θέματα τα οποία ρυθμίζονται με τον παρόντα κανονισμό, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των συμμετεχόντων κρατών μελών δυνάμει του άρθρου 351 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, ο παρών κανονισμός υπερισχύει, μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών μελών, των συμβάσεων που αφορούν τα ρυθμιζόμενα από τον παρόντα κανονισμό θέματα και των οποίων είναι συμβαλλόμενα μέρη συμμετέχοντα κράτη μέλη.

Άρθρο 12Ρήτρα επανεξέτασης

Το αργότερο την [ πέντε έτη μετά τη θέση σε εφαρμογή του παρόντος κανονισμού ], η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού. Εφόσον απαιτείται, η έκθεση συνοδεύεται από προτάσεις προσαρμογής.

Κεφάλαιο ΙV - Τελικές διατάξεις

Άρθρο 13Έναρξη ισχύος και ημερομηνία εφαρμογής

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης .

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται από την [ δώδεκα μήνες μετά την ημερομηνία έκδοσης του παρόντος κανονισμού ], με την εξαίρεση του άρθρου 9, που εφαρμόζεται από την [ έξι μήνες μετά την ημερομηνία έκδοσης του παρόντος κανονισμού ].

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις συνθήκες.

Βρυξέλλες, [ημερομηνία]

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

[1] COM(2006) 399.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 (EE L 338 της 23.12.2003, σ. 1).

[3] ΕΕ C 15 Ε της 21.1.2010, σ. 128.

[4] Βουλγαρία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Αυστρία, Ρουμανία και Σλοβενία.

[5] Βλ. έγγρ. 9712/08 του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[6] SEC(2006) 949.

[7] ΕΕ L […] της […], σ. […].

[8] ΕΕ C [...] της [...], σ. [...].

[9] ΕΕ C [...] της [...], σ. [...].

[10] ΕΕ L 174 της 27.06.2001, σ. 25.