ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 30.9.2020 SWD(2020) 320 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου

Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Πολωνία που συνοδεύει το έγγραφο ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου

Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση {COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Περίληψη Οι μεταρρυθμίσεις στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης στην Πολωνία από το 2015 και μετά έχουν αποτελέσει σοβαρή πηγή αντιπαράθεσης, τόσο εντός της χώρας όσο και σε επίπεδο ΕΕ, και έχουν προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες, ορισμένες εκ των οποίων εξακολουθούν να υφίστανται. Οι μεταρρυθμίσεις, που επηρέασαν το Συνταγματικό Δικαστήριο, το Ανώτατο Δικαστήριο, τα τακτικά δικαστήρια, το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο και την εισαγγελική αρχή, έχουν ενισχύσει την επιρροή της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης και, ως εκ τούτου, έχουν αποδυναμώσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Το γεγονός αυτό ώθησε την Επιτροπή να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 7 παράγραφος 1 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (στο εξής: ΣΕΕ) το 2017, που τελεί ακόμη υπό εξέταση από το Συμβούλιο. Το 2019 και το 2020 η Επιτροπή κίνησε δύο νέες διαδικασίες επί παραβάσει με σκοπό τη θωράκιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διέταξε προσωρινά μέτρα προκειμένου να ανασταλούν οι εξουσίες του Πειθαρχικού Τμήματος του Ανώτατου Δικαστηρίου όσον αφορά πειθαρχικές υποθέσεις που αφορούσαν δικαστές. Υπάρχει ανεπτυγμένο νομικό και θεσμικό πλαίσιο για την πρόληψη της διαφθοράς και την προώθηση της διαφάνειας. Ειδικό πρόγραμμα της κυβέρνησης για την καταπολέμηση της διαφθοράς επικεντρώνεται στην παροχή κατάρτισης και καθοδήγησης σε αξιωματούχους. Ωστόσο, έχουν διαπιστωθεί διαρθρωτικές αδυναμίες σε τομείς όπως τα ισχύοντα συστήματα δήλωσης περιουσιακών στοιχείων και οι κανονισμοί για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying). Υπό επεξεργασία βρίσκεται η νομοθεσία για τη διαφάνεια του δημόσιου βίου με στόχο την αναδιοργάνωση βασικών προληπτικών διατάξεων σε μία ενιαία νομική πράξη, όμως οι συνεχείς καθυστερήσεις προκαλούν ανησυχίες. Ανησυχίες έχουν εκφραστεί επίσης σχετικά με την ανεξαρτησία των κύριων θεσμών που είναι αρμόδιοι για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς, ιδίως δεδομένης της υπαγωγής του Κεντρικού Γραφείου για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς στην εκτελεστική εξουσία και του γεγονότος ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης είναι ταυτόχρονα και γενικός εισαγγελέας. Το πολωνικό νομικό πλαίσιο όσον αφορά την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας βασίζεται τόσο σε συνταγματικές εγγυήσεις όσο και σε τομεακή νομοθεσία. Παρόλο που υφίστανται σχετικές εγγυήσεις για τη ρυθμιστική αρχή των μέσων μαζικής επικοινωνίας —το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης— έχουν εκφραστεί ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία της. Ο ρόλος της ρυθμιστικής αρχής περιορίστηκε επίσης με τη μεταρρύθμιση του 2016, με την οποία οι αρμοδιότητες διαχείρισης των πολωνικών δημόσιων μέσων μαζικής επικοινωνίας ανατέθηκαν σε ένα Εθνικό Συμβούλιο για τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (RMN). Το νομικό πλαίσιο για τη διαφάνεια όσον αφορά την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας δεν εφαρμόζεται επί ίσοις όροις σε όλους τους παράγοντες των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Όσον αφορά την προστασία των δημοσιογράφων, η ποινικοποίηση της προσβολής δημόσιων λειτουργών παραμένει προβληματική. Υπό πίεση εξακολουθούν να βρίσκονται άλλες συνιστώσες του συστήματος ελέγχων και ισορροπιών. Έχουν θεσπιστεί μεταρρυθμίσεις με ταχείες νομοθετικές διαδικασίες και με περιορισμένη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη ή περιορισμένη δυνατότητα της αντιπολίτευσης να παίξει τον ρόλο της στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας. Η Πολωνία έχει δραστήρια κοινωνία των πολιτών και ισχυρές επαγγελματικές ενώσεις δικαστών και εισαγγελέων που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Εντούτοις, ορισμένες οργανώσεις έχουν γίνει αντικείμενο δυσμενών δηλώσεων από πολιτικούς. Παρά τις δύσκολες συνθήκες, ο Διαμεσολαβητής συνεχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως θεματοφύλακας του κράτους δικαίου.



I.Σύστημα απονομής δικαιοσύνης Το πολωνικό δικαστικό σύστημα διακρίνεται στα διοικητικά και τα τακτικά δικαστήρια. Το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο και 16 διοικητικά δικαστήρια ασκούν έλεγχο στη δημόσια διοίκηση, μεταξύ άλλων στη νομιμότητα των μέτρων που θεσπίζουν φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και τοπικά όργανα της κεντρικής διοίκησης. Τα τακτικά δικαστήρια, που υπάγονται στην εποπτεία του Ανώτατου Δικαστηρίου, διακρίνονται σε τρία επίπεδα: σε 11 εφετεία, 46 περιφερειακά δικαστήρια και περισσότερα από 300 επαρχιακά δικαστήρια. Οι δικαστές διορίζονται από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας κατόπιν αιτήματος του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου. Το Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο αποφαίνεται κυρίως σχετικά με τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας, απαρτίζεται από 15 δικαστές που επιλέγονται από την Κάτω Βουλή του Κοινοβουλίου (Sejm) για θητεία 9 ετών. Καθήκον του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, σύμφωνα με το Σύνταγμα, είναι να διαφυλάσσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του εισαγγελικού συστήματος, που δεν αποτελεί τμήμα του ανεξάρτητου δικαστικού σώματος, είναι ότι ο γενικός εισαγγελέας και ο υπουργός Δικαιοσύνης είναι το ίδιο πρόσωπο. Το Σύνταγμα προβλέπει την αυτορρύθμιση του επαγγέλματος των δικηγόρων και των νομικών συμβούλων. Ανεξαρτησία Οι μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει τον Νοέμβριο του 2015 στον τομέα της απονομής δικαιοσύνης συνεχίστηκαν. Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν με περισσότερους από 30 νόμους που αφορούν ολόκληρη τη διάρθρωση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, του Ανώτατου Δικαστηρίου, των τακτικών δικαστηρίων, των διοικητικών δικαστηρίων και της εισαγγελικής αρχής. Διάφορες πτυχές της μεταρρύθμισης στον τομέα της απονομής δικαιοσύνης εγείρουν σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά το κράτος δικαίου, ιδίως δε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Αυτό ακριβώς το ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της διαδικασίας του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ που κίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τελεί ακόμη υπό εξέταση από το Συμβούλιο. Ανησυχίες για το κράτος δικαίου στην Πολωνία διατύπωσε επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επιπλέον, έχουν κινηθεί διαδικασίες επί παραβάσει για ορισμένες πτυχές των εν λόγω μεταρρυθμίσεων. Η διαφύλαξη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης στην Πολωνία συμπεριλαμβανόταν στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που της είχαν απευθυνθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2020. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης για τον γενικό πληθυσμό και τις εταιρείες είναι χαμηλό και ακολουθεί φθίνουσα τάση τα τελευταία έτη. Το 34 % του γενικού πληθυσμού θεωρεί την ανεξαρτησία των δικαστηρίων και των δικαστών «αρκετά καλή ή πολύ καλή» για το 2019 και την ίδια άποψη έχει το 27 % των εταιρειών. Ο συχνότερα αναφερόμενος λόγος για την εκλαμβανόμενη έλλειψη ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης σχετίζεται με παρεμβάσεις ή πιέσεις από πλευράς κυβέρνησης και πολιτικών. Ο δημόσιος διάλογος για το δικαστικό σύστημα χαρακτηρίζεται από ισχυρές εντάσεις. Το 2019 τα πολωνικά μέσα μαζικής επικοινωνίας ανέφεραν ότι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι φέρονταν να σχετίζονται με εκστρατεία συκοφαντικής δυσφήμισης κατά δικαστών που επέκριναν ανοιχτά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δικαιοσύνης. Αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβεβαιώνουν τις απαιτήσεις που θέτει το δίκαιο της ΕΕ σχετικά με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Το 2019 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε δύο αποφάσεις με τις οποίες επιβεβαιωνόταν ότι η αμφισβητούμενη από την Επιτροπή νομοθεσία στο πλαίσιο διαδικασιών επί παραβάσει παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ όσον αφορά τις απαιτήσεις για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε κατά των αλλαγών στο καθεστώς συνταξιοδότησης των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την πρόωρη παύση της θητείας του ενός τρίτου περίπου των δικαστών του εν λόγω δικαστηρίου. Επιπλέον, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι η πολωνική νομοθεσία για το νέο καθεστώς συνταξιοδότησης των δικαστών τακτικών δικαστηρίων αντίκειται στο δίκαιο της ΕΕ, ιδίως διότι δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Οι πολωνικές αρχές είχαν ήδη τροποποιήσει την εθνική νομοθεσία πριν από την έκδοση των αποφάσεων. Ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέφυγαν επίσης πολωνικά δικαστήρια με περισσότερες από 10 προδικαστικές διαδικασίες όσον αφορά τη μεταρρύθμιση στον τομέα της δικαιοσύνης. Οι ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία και τη νομιμότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου που είχε εγείρει η Επιτροπή δυνάμει της διαδικασίας του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ δεν έχουν μέχρι στιγμής εξαλειφθεί. Το 2019 ο Διαμεσολαβητής και το Ανώτατο Δικαστήριο συνέχισαν να εκφράζουν ανησυχίες όσον αφορά τη λειτουργία και τη νομιμότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Οι εν λόγω ανησυχίες σχετικά με το Συνταγματικό Δικαστήριο διατυπώθηκαν επίσης από την Επιτροπή της Βενετίας, καθώς και από διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ. Υποθέσεις σχετικά με πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα, ιδίως με ζητήματα που σχετίζονται με τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δικαιοσύνης, έχουν κινήσει ο πρωθυπουργός, η πρόεδρος της Κάτω Βουλής, το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο και το νεοσυσταθέν Πειθαρχικό Τμήμα του Ανώτατου Δικαστηρίου. Σε ορισμένες υποθέσεις που κινήθηκαν από τον γενικό εισαγγελέα και το Πειθαρχικό Τμήμα ζητείται να αξιολογηθεί η συμβατότητα διατάξεων της ΣΕΕ με το Σύνταγμα. Το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο αποτελείται κυρίως από πολιτικά διορισμένα μέλη. Η μεταρρύθμιση του 2018 στον τομέα της απονομής δικαιοσύνης επέφερε αλλαγές στη διαδικασία διορισμού δικαστών-μελών στο Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο. Οι δικαστές-μέλη, οι οποίοι αποτελούν την πλειονότητα των μελών του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, διορίζονται πλέον απευθείας από την Κάτω Βουλή και όχι από ομοτίμους τους, όπως γινόταν παλαιότερα. Για τη νέα σύνθεση του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου δεν λήφθηκαν υπόψη οι συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, και αυτή είναι μια από τις ανησυχίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην αιτιολογημένη πρότασή της που εγκρίθηκε δυνάμει της διαδικασίας του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ σχετικά με το κράτος δικαίου στην Πολωνία. Στις 25 Μαρτίου 2019, κατόπιν αίτησης του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, το Συνταγματικό Δικαστήριο δήλωσε ότι η νέα διαδικασία διορισμού των δικαστών-μελών του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου συμμορφώνεται με το Σύνταγμα. Στις 19 Νοεμβρίου 2019, με αφορμή αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του νεοσυσταθέντος Πειθαρχικού Τμήματος, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι, προκειμένου να είναι πιο αντικειμενική η συμμετοχή Δικαστικού Συμβουλίου στη διαδικασία διορισμού δικαστών από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, θα πρέπει το εν λόγω όργανο να είναι ανεξάρτητο τόσο από τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία όσο και από τον φορέα στον οποίο απευθύνονται οι γνωμοδοτήσεις του. Στις 23 Ιανουαρίου 2020 το Ανώτατο Δικαστήριο, αναφερόμενο στη συγκεκριμένη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξέδωσε απόφαση στην οποία αναφέρεται ότι το νεοσυσταθέν Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο στη νέα σύνθεσή του δεν είναι ανεξάρτητο και επιβεβαιώνεται ότι οι νέοι δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου που επελέγησαν από το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο δεν επιτρέπεται να εκδικάζουν υποθέσεις. Στη συνέχεια, το Συνταγματικό Δικαστήριο εκδίκασε την υπόθεση κατόπιν αίτησης του πρωθυπουργού και της προέδρου της Κάτω Βουλής, με την υποστήριξη του προέδρου της Δημοκρατίας και του γενικού εισαγγελέα, και διαπίστωσε ότι η απόφαση αντίκειται στο Σύνταγμα και στο δίκαιο της ΕΕ. Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο συνέχισε να εφαρμόζει την απόφασή του. Το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο εξακολουθεί να προτείνει στον πρόεδρο της Δημοκρατίας υποψηφίους για διορισμό στο δικαστικό σώμα. Τα δύο νέα τμήματα του Ανώτατου Δικαστηρίου, που συστάθηκαν με τη μεταρρύθμιση του 2018, απέκτησαν νέες εξουσίες το 2019. Το Πειθαρχικό Τμήμα και το Τμήμα Εκτάκτου Ελέγχου και Δημόσιων Υποθέσεων αποτελούνται αποκλειστικά από νέους δικαστές, οι οποίοι διορίστηκαν με αίτημα του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου με τη νέα του σύνθεση. Μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 19ης Νοεμβρίου 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε σε τρεις αποφάσεις ότι το Πειθαρχικό Τμήμα δεν συνιστά ανεξάρτητο δικαστήριο κατά την έννοια του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου. Με τον νόμο της 20ής Δεκεμβρίου 2019 χορηγήθηκε στο νέο Τμήμα Εκτάκτου Ελέγχου και Δημόσιων Υποθέσεων η αποκλειστική εξουσία να αποφασίζει επί ζητημάτων που σχετίζονται με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Το συγκεκριμένο στοιχείο του εν λόγω νόμου είναι ένα από τα σημεία που θίγονται στις διαδικασίες επί παραβάσει που κίνησε η Επιτροπή στις 29 Απριλίου 2020. Το νέο Πειθαρχικό Τμήμα απέκτησε επίσης την αρμοδιότητα να αίρει την ασυλία δικαστών όταν κινούνται ποινικές διαδικασίες εναντίον τους (αρμοδιότητα που προηγουμένως ασκούσαν τα πρωτοβάθμια πειθαρχικά δικαστήρια). Οι νέες αυτές εξουσίες που χορηγήθηκαν στα Τμήματα επικρίθηκαν από ορισμένους εθνικούς φορείς και από την Επιτροπή της Βενετίας. Νέες μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν στο Ανώτατο Δικαστήριο, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία διορισμού του πρώτου προέδρου του. Λίγους μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της τέως πρώτης προέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου, η διαδικασία διορισμού νέου πρώτου προέδρου τροποποιήθηκε με νέο νόμο που θεσπίστηκε από την Κάτω Βουλή (Sejm). Ο νόμος, που τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2020, προβλέπει ότι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διορίζει προσωρινό πρώτο πρόεδρο, ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για τη διοργάνωση της διαδικασίας επιλογής υποψηφίων, και αλλάζει το αναγκαίο ποσοστό απαρτίας για την ψήφιση καταλόγου υποψηφίων για τη θέση. Την 1η Μαΐου 2020 ο πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε προσωρινό πρώτο πρόεδρο μεταξύ των δικαστών οι οποίοι, σύμφωνα με την προαναφερόμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, δεν είναι πλέον εξουσιοδοτημένοι να εκδικάζουν υποθέσεις. Η διαδικασία επιλογής αποτέλεσε αντικείμενο αντιπαράθεσης, ιδίως διότι ο προσωρινός πρώτος πρόεδρος αρνήθηκε να αποκλείσει από τη διαδικασία μέλη του Πειθαρχικού Τμήματος παρά την έλλειψη εγγυήσεων περί της ανεξαρτησίας τους. Στις 26 Μαΐου 2020 ο πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε νέα πρώτη πρόεδρο μεταξύ των δικαστών οι οποίοι, σύμφωνα με την προαναφερόμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, δεν είναι πλέον εξουσιοδοτημένοι να εκδικάζουν υποθέσεις. Το πειθαρχικό καθεστώς για τους δικαστές έχει τροποποιηθεί και χρησιμοποιείται ενεργά. Το πειθαρχικό καθεστώς, το οποίο ουσιαστικά τροποποιήθηκε το 2018, έχει εγείρει ανησυχίες ότι δεν προβλέπει τις απαραίτητες εγγυήσεις για την προστασία της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, καθώς υπάρχει κίνδυνος οι δικαστές να υποστούν κυρώσεις λόγω του περιεχομένου των δικαστικών αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων για αίτηση έκδοσης προδικαστικών αποφάσεων από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, εξακολουθούν να υφίστανται ανησυχίες αναφορικά με την ανεξαρτησία του Πειθαρχικού Τμήματος του Ανώτατου Δικαστηρίου, το οποίο ενεργεί ως δικαστήριο τελευταίου βαθμού για πειθαρχικές υποθέσεις και συγκροτείται αποκλειστικά από δικαστές επιλεγμένους από το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο στη νέα του σύνθεση. Στις 10 Οκτωβρίου 2019 η Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει την Πολωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσβάλλοντας τις νέες αυτές ρυθμίσεις. Το πειθαρχικό καθεστώς καθιστά δυνατή την κίνηση πειθαρχικών διαδικασιών λόγω του περιεχομένου των δικαστικών αποφάσεων ή δηλώσεών τους σχετικά με τη λειτουργία των συνταγματικών οργάνων της Πολωνίας. Στις 8 Απριλίου 2020, κατόπιν υποβολής αίτησης για προσωρινά μέτρα, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διέταξε την Πολωνία να αναστείλει αμέσως την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων σχετικά με τις εξουσίες του Πειθαρχικού Τμήματος για πειθαρχικές υποθέσεις που αφορούν δικαστές. Κατόπιν της διαταγής, το Πειθαρχικό Τμήμα υπέβαλε νομικό ερώτημα στο Συνταγματικό Δικαστήριο, αμφισβητώντας τη συνταγματικότητα των διατάξεων της Συνθήκης επί των οποίων βασίζονταν τα προσωρινά μέτρα. Ο νόμος της 20ής Δεκεμβρίου 2019 διεύρυνε περαιτέρω την έννοια του πειθαρχικού αδικήματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Το ζήτημα αυτό αποτελεί στοιχείο της νέας διαδικασίας επί παραβάσει που κίνησε η Επιτροπή στις 29 Απριλίου 2020. Το νέο πειθαρχικό καθεστώς και ο νόμος της 20ής Δεκεμβρίου 2019 οδήγησαν δικαστήρια άλλων κρατών μελών, στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας εντός της ΕΕ, να αμφισβητήσουν τις δικαστικές εγγυήσεις του πολωνικού συστήματος.

Οι δικαστές υπόκεινται σε πολυάριθμες νέες απαιτήσεις. Ο νόμος της 20ής Δεκεμβρίου 2019 υποχρεώνει όλους τους δικαστές στην Πολωνία να δημοσιοποιούν πληροφορίες προσωπικού χαρακτήρα, όπως συμμετοχή σε ενώσεις, αρμοδιότητες σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς ή συμμετοχή και θέση σε πολιτικά κόμματα πριν από τις 29 Δεκεμβρίου 1989. Οι διατάξεις αυτές εγείρουν ανησυχίες όσον αφορά το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως διασφαλίζονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων. Οι νέες αυτές απαιτήσεις έπονται άλλων απαιτήσεων που είχαν εισαχθεί το 2018 και αφορούσαν την παράταση της ενεργού υπηρεσίας των δικαστών των τακτικών δικαστηρίων, που πλέον αποφασίζεται από το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο. Παρά το γεγονός ότι η αλλαγή αυτή αποτελούσε απόκριση στις διαδικασίες επί παραβάσει, δεν ήταν αρκετή ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του αντικτύπου στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, εξαιτίας των ανησυχιών που σχετίζονταν με το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο. Ο νόμος της 20ής Δεκεμβρίου 2019 εισήγαγε γενική απαγόρευση, σύμφωνα με την οποία τα πολωνικά δικαστήρια απαγορεύεται να αμφισβητούν τις εξουσίες δικαστηρίων, συνταγματικών οργάνων και υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Ο νόμος δεν επιτρέπει στους Πολωνούς δικαστές να εκδίδουν αποφάσεις σχετικά με τη νομιμότητα των δικαστικών διορισμών και με την εξουσία δικαστή να ασκεί δικαστικά καθήκοντα. Η ίδια απαγόρευση ισχύει για δικαστές που κρίνουν τη νομιμότητα της σύνθεσης της έδρας. Οι απαιτήσεις αυτές αμφισβητήθηκαν στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει που κίνησε η Επιτροπή στις 29 Απριλίου 2020. Ο ίδιος νόμος εισήγαγε νέους περιορισμούς όσον αφορά τις δηλώσεις και τις ενέργειες στις οποίες μπορούν να προβαίνουν δικαστές, δικαστήρια και άλλοι ανεξάρτητοι φορείς, οι οποίοι πλέον απαγορεύεται να αμφισβητούν τις εξουσίες δικαστικών και συνταγματικών οργάνων και υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Επιπλέον, ο νόμος επιβάλλει την εν λόγω απαγόρευση όσον αφορά δηλώσεις ή ενέργειες φορέων δικαστικής αυτοδιοίκησης που αμφισβητούν τους δικαστικούς διορισμούς. Οι αλλαγές αυτές έχουν προκαλέσει την ανησυχία εθνικών οργάνων και της Επιτροπής της Βενετίας. Όσον αφορά τους προέδρους δικαστηρίων, μετά την παύση περισσότερων από 70 προέδρων δικαστηρίων από τον υπουργό Δικαιοσύνης, δεν έχουν προταθεί μέσα για την αποκατάστασή τους. Μια υπόθεση για τέτοιες παύσεις έχει υποβληθεί ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το γεγονός ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης είναι ταυτόχρονα και γενικός εισαγγελέας εγείρει ιδιαίτερες ανησυχίες όσον αφορά την εξουσία να εκδίδει εντολές σε μεμονωμένες υποθέσεις και να μεταθέτει εισαγγελείς. Κατόπιν των μεταρρυθμίσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2016, η θέση του γενικού εισαγγελέα συγχωνεύτηκε με εκείνη του υπουργού Δικαιοσύνης. Συνεπώς, ο υπουργός Δικαιοσύνης ασκεί τις εξουσίες του ανώτατου εισαγγελικού αξιώματος, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος έκδοσης εντολών σε εισαγγελείς σε συγκεκριμένες υποθέσεις. Το 2019 η εξουσία του γενικού εισαγγελέα ή των ανώτατων εισαγγελέων να εκδίδουν εντολές σε μεμονωμένες υποθέσεις (όπως για μη άσκηση δίωξης) χρησιμοποιήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις, μεταξύ άλλων σε υποθέσεις πολιτικού ενδιαφέροντος. Η εξουσία αυτή έχει αποτελέσει αντικείμενο επικρίσεων, μεταξύ άλλων και από την Επιτροπή της Βενετίας. Επιπλέον, ο γενικός εισαγγελέας ήδη διαθέτει την εξουσία να αποφασίζει σχετικά με την απόσπαση εισαγγελέων σε άλλη θέση για χρονικό διάστημα έως και 6 μηνών, χωρίς τη συγκατάθεση των τελευταίων και χωρίς να παρέχει αιτιολόγηση. Πέραν αυτού, έχει τη διακριτική ευχέρεια να αναδιανέμει υποθέσεις μεταξύ των εισαγγελέων, γεγονός που προκαλεί την ανησυχία ότι πολιτικοί παράγοντες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διεξαγωγή ποινικών διαδικασιών. Ποιότητα Η χρηματοδότηση του δικαστικού σώματος αυξάνεται σταδιακά από το 2016. Οι δαπάνες της Πολωνίας ανά κάτοικο στα δικαστήρια αντιστοιχεί περίπου στον μέσο όρο της ΕΕ. Ταυτόχρονα, οι γενικές δημόσιες δαπάνες της Πολωνίας για το σύστημα απονομής δικαιοσύνης (συμπεριλαμβανόμενης της εισαγγελικής αρχής και της νομικής συνδρομής) είναι από τις υψηλότερες ως ποσοστό επί του ΑΕΠ. Όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους, ορισμένες θέσεις δικαστών παραμένουν κενές. Επισημαίνεται ότι, πριν από τις αλλαγές στη σύνθεση του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου το 2018, ο υπουργός Δικαιοσύνης καθυστερούσε τη δημοσίευση των κενών θέσεων στα δικαστήρια, που αποτελεί προϋπόθεση προκειμένου να υποβληθούν αιτήσεις για την πλήρωση των θέσεων. Το ζήτημα αυτό τέθηκε από τον Διαμεσολαβητή και από εκπροσώπους δικαστικών ενώσεων , οι οποίοι υποστήριζαν ότι η μειούμενη αποδοτικότητα των δικαστηρίων εξακολουθεί να οφείλεται κυρίως στις ελλείψεις προσωπικού στα δικαστήρια. Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης όσον αφορά την ψηφιοποίηση του δικαστικού συστήματος. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, η Πολωνία βελτίωσε τη διαθεσιμότητα διαδικτυακών πληροφοριών σχετικά με το δικαστικό σύστημα για το ευρύ κοινό. Παρόλο που έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη εισαγωγής εργαλείων ΤΠ στο πλαίσιο των δικαστικών διαδικασιών. Εκκλήσεις για περαιτέρω προσπάθειες για ψηφιοποίηση των δικαστηρίων απηύθυναν ενώσεις δικαστών, ο Διαμεσολαβητής και το Εθνικό Συμβούλιο Δικηγορικών Συλλόγων, οι οποίοι υποδεικνύουν ότι η ελλιπής ψηφιοποίηση ήταν επαναλαμβανόμενο πρόβλημα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Το 2019 τέθηκαν σε ισχύ μεταρρυθμίσεις στη νομική συνδρομή, τα δικαστικά τέλη και την πολιτική δικονομία. Στην Πολωνία παρέχονται δωρεάν νομική συνδρομή και νομικές συμβουλές σε πολίτες που δεν δύνανται να λάβουν συμβουλές επί πληρωμή και που υποβάλουν δήλωση για τον σκοπό αυτό. Επίσης, σχεδιάζεται να δοθεί σταδιακά η δυνατότητα δωρεάν διαμεσολάβησης. Το Εθνικό Συμβούλιο Δικηγορικών Συλλόγων εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τις τροποποιήσεις στον κώδικα πολιτικής δικονομίας που εγκρίθηκαν το 2019, οι οποίες δεν θα συνέβαλαν στην επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών . Αποδοτικότητα Οι συνολικές επιδόσεις των τακτικών δικαστηρίων είναι κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ όσον αφορά τη χρονική διάρκεια των διαδικασιών. Ωστόσο, το 2018 σημειώθηκε αύξηση του εκτιμώμενου χρόνου που απαιτείται για την εκδίκαση αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας, καθώς και μείωση του ποσοστού εκδίκασης τέτοιων υποθέσεων. Παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των εν λόγω υποθέσεων μειώθηκε, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων αυξήθηκε. Η Πολωνία εξακολουθεί να βρίσκεται υπό καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης καθ’ όλη τη διάρκεια αστικών και ποινικών διαδικασιών. Οι επιδόσεις των διοικητικών δικαστηρίων υπερβαίνουν τον μέσο όρο της ΕΕ. Έχει σημειωθεί ελαφρά μείωση στον αριθμό των εισερχόμενων διοικητικών υποθέσεων και στον εκτιμώμενο χρόνο εκδίκασής τους. Το ποσοστό εκδίκασης τέτοιων υποθέσεων παραμένει άνω του 100 %. II.Πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο για την πρόληψη και καταπολέμηση της διαφθοράς είναι, σε μεγάλο βαθμό, θεσπισμένο. Το Κεντρικό Γραφείο για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς είναι ο εξειδικευμένος φορέας για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Συνδυάζει την αρμοδιότητα της συγκέντρωσης πληροφοριών και αστυνομικά καθήκοντα και μπορεί να κινήσει τόσο διοικητικές όσο και ποινικές διαδικασίες. Ο υπό σχεδιασμό νόμος για τη διαφάνεια του δημόσιου βίου αποβλέπει στην αναδιοργάνωση βασικών προληπτικών διατάξεων σε μία ενιαία νομική πράξη. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα στοιχεία, όπως τα τρέχοντα συστήματα δήλωσης περιουσιακών στοιχείων και οι κανονισμοί για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying), θα τροποποιηθούν. Στον τελευταίο δείκτη αντίληψης για τη διαφθορά που δημοσιεύθηκε από την Transparency International (Διεθνής Διαφάνεια), η Πολωνία βαθμολογήθηκε με 58/100 και κατέλαβε τη 12η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την 41η θέση παγκοσμίως. Οι έρευνες του Ευρωβαρόμετρου δείχνουν ότι ο αριθμός των ερωτηθέντων Πολωνών που θεωρούν ότι υπάρχει διαδεδομένη διαφθορά στη χώρα τους (59 %) είναι μικρότερος από τον μέσο όρο της ΕΕ (71 %), ενώ σε ποσοστό 37 % θεωρούν ότι η διαφθορά επηρεάζει προσωπικά την καθημερινή ζωή τους (ενωσιακός μέσος όρος: 26 %). Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, το 49 % των εταιρειών θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη (ενωσιακός μέσος όρος: 63 %) και το 27 % των εταιρειών πιστεύουν ότι η διαφθορά αποτελεί πρόβλημα για την επιχειρηματική δραστηριότητα (ενωσιακός μέσος όρος: 37 %). Το 43 % των ατόμων θεωρούν ότι υπάρχουν, στον τομέα αυτόν, αρκετές επιτυχείς ποινικές διώξεις, ώστε να αποτρέπονται τα άτομα από πρακτικές διαφθοράς (ενωσιακός μέσος όρος: 36 %), ενώ το 26% των εταιρειών πιστεύουν ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις που συλλαμβάνονται για δωροδοκία ανώτερου υπαλλήλου τιμωρούνται δεόντως (ενωσιακός μέσος όρος: 31 %). Μια σχεδιαζόμενη πρωτοβουλία αποσκοπεί στην περαιτέρω ανάπτυξη του νομικού πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Το πολωνικό ποινικό δίκαιο παρέχει στέρεα βάση για τη διερεύνηση, την άσκηση δίωξης και την εκδίκαση αδικημάτων διαφθοράς . Επίσης, η Πολωνία διαθέτει νομικό πλαίσιο για την πρόληψη της διαφθοράς, με αρκετές νομικές πράξεις οι οποίες ρυθμίζουν ζητήματα δεοντολογίας και ακεραιότητας στο Δημόσιο, καθώς και υποχρεώσεις δημοσιοποίησης περιουσιακών στοιχείων και περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων. Ωστόσο, έχουν διατυπωθεί ορισμένες ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά τη δημοσιοποίηση περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων και περιουσιακών στοιχείων. Ο νέος νόμος για τη διαφάνεια του δημόσιου βίου, που αποσκοπεί στην ενίσχυση των υφιστάμενων μηχανισμών για την καταπολέμηση της διαφθοράς και στην ενσωμάτωση των αρχών διαφάνειας σε μία ενιαία πράξη, βρίσκεται σε προηγμένο προπαρασκευαστικό στάδιο. Ένας ακόμη στόχος του νόμου είναι να καταργηθούν ορισμένες ισχύουσες πράξεις ώστε να τυποποιηθούν το υφιστάμενο σύστημα και οι κανόνες δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων. Η πρόταση αποσκοπεί επίσης στην τροποποίηση υφιστάμενων κανόνων για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων και του νόμου για την πρόσβαση σε δημόσιες πληροφορίες, καθώς και στην ενίσχυση των μέτρων για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος . Αλλαγές προτάθηκαν στον ποινικό κώδικα. Στις 14 Ιουλίου 2020 το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικό ένα σχέδιο νόμου του Ιουνίου 2019 για την τροποποίηση του ποινικού κώδικα . Το σχέδιο νόμου πρότεινε αλλαγές στον ορισμό των ατόμων που επιτελούν δημόσιο λειτούργημα και εισήγαγε ευρύτερο ορισμό του «ατόμου που επιτελεί δημόσιο λειτούργημα» ώστε να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, εγχώριες ή αλλοδαπές οργανωτικές ομάδες που διαθέτουν δημόσια κονδύλια, μέλη συμβουλίων ή εκπροσώπους κρατικών επιχειρήσεων, καθώς και οντότητες με μετοχικό κεφάλαιο που ανήκει στην κεντρική κυβέρνηση ή την τοπική αυτοδιοίκηση σε ποσοστό άνω του 50 %. Μεταξύ των προτεινόμενων αλλαγών ήταν η αυστηροποίηση των κυρώσεων για αδικήματα ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας που συνδέονται με περιουσιακά στοιχεία υψηλής αξίας. Ωστόσο, επρόκειτο να διατηρηθούν μηχανισμοί όπως η ρήτρα περί «μη επιβολής κυρώσεων», οι οποίοι προέβλεπαν τη μη επιβολή κυρώσεων στον δωροδοκούντα εφόσον ενημερώσει οικειοθελώς τις αρχές επιβολής του νόμου σχετικά με το αδίκημα. Η GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς του Συμβουλίου της Ευρώπης) διατύπωσε ανησυχίες σχετικά με παραμέτρους του καθεστώτος ασυλιών και με τον αντίκτυπό του στη δίωξη αδικημάτων που σχετίζονται με τη διαφθορά. Το Κεντρικό Γραφείο για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς είναι ο εξειδικευμένος φορέας για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Συνδυάζει αρμοδιότητες συγκέντρωσης πληροφοριών και αστυνομικά καθήκοντα και μπορεί να κινήσει τόσο διοικητικές όσο και ποινικές διαδικασίες. Στα βασικά του καθήκοντα περιλαμβάνεται ο εντοπισμός περιπτώσεων διαφθοράς, ενώ σε περιπτώσεις εύλογης υπόνοιας το Γραφείο μπορεί να διενεργεί ποινικές έρευνες. Έχει αρμοδιότητα να εξακριβώνει δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων και να ελέγχει αποφάσεις που αφορούν δημόσιες συμβάσεις. Είναι επίσης υπεύθυνο για την παρακολούθηση της μη συμμόρφωσης με τους κανόνες περί ασυμβίβαστου όσον αφορά περιορισμούς στις εξωτερικές επιχειρηματικές δραστηριότητες δημόσιων λειτουργών, και για την κίνηση διαδικασιών για την επιστροφή ωφελημάτων που αποκομίστηκαν με μη νόμιμο τρόπο. Επιπλέον, το Γραφείο διαδραματίζει προληπτικό ρόλο και επιβλέπει τον συντονισμό του κυβερνητικού προγράμματος για την καταπολέμηση της διαφθοράς την περίοδο 2018-2020· στους γενικούς στόχους του εν λόγω προγράμματος συμπεριλαμβάνονται η ενίσχυση των κανονισμών για την καταπολέμηση της διαφθοράς και η ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου. Ο προϊστάμενος του Γραφείου διορίζεται από τον πρωθυπουργό για τετραετή θητεία. Το Γραφείο λειτουργεί υπό την εποπτεία του πρωθυπουργού και ενός καθορισμένου «υπουργού-συντονιστή ειδικών υπηρεσιών». Υπό το τρέχον νομικό πλαίσιο, η εν λόγω διαδικασία διορισμού και η υπαγωγή του Γραφείου στην εκτελεστική εξουσία έχει προκαλέσει ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία του Γραφείου και την τελική ανεξαρτησία από την εκτελεστική εξουσία. Τα ζητήματα δεοντολογίας και ακεραιότητας στον δημόσιο τομέα και σύγκρουσης συμφερόντων ρυθμίζονται επί του παρόντος από διάφορες βασικές πράξεις. Η κύρια νομική πράξη για την προώθηση της ακεραιότητας είναι ο νόμος για τον περιορισμό της διεξαγωγής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από άτομα που επιτελούν δημόσιο λειτούργημα, με τον οποίο απαγορεύονται συγκεκριμένες δραστηριότητες και περιορίζονται η κατοχή μετοχών σε επιχειρήσεις και η ιδιότητα του μέλους σε διάφορα διοικητικά συμβούλια. Το διάταγμα σχετικά με το πλαίσιο δεοντολογίας για τη δημόσια διοίκηση καθορίζει τα σχετικά πρότυπα δεοντολογίας, ωστόσο δεν καλύπτει τα ανώτατα στελέχη, οι υποχρεώσεις δεοντολογίας των οποίων ρυθμίζονται γενικά από το Σύνταγμα. Τα υπουργεία επίσης μεριμνούν για την ακεραιότητα του προσωπικού τους σε διαφορετικούς βαθμούς. Η GRECO έχει επισημάνει τα δυνητικά οφέλη μιας συνεκτικότερης πολιτικής και έχει προτείνει την κατάρτιση γενικού σχεδίου ακεραιότητας, την ανάπτυξη κώδικα δεοντολογίας με αυστηρούς μηχανισμούς εποπτείας και επιβολής κυρώσεων, καθώς και την αύξηση της ευαισθητοποίησης σε ζητήματα ακεραιότητας. Επιπλέον, αρκετά άλλα νομικά κείμενα προβλέπουν την υποχρέωση αναφοράς ειδικών περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων, χωρίς όμως σαφή συντονισμό ή ενοποίηση σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Παρόλο που δεν υπάρχει νομικός ορισμός για τη σύγκρουση συμφερόντων σε κοινά δεσμευτικούς νόμους, οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους δημόσιους λειτουργούς καλύπτονται από τον κώδικα διοικητικών διαδικασιών. Όσον αφορά υπουργούς και άλλους ανώτερους αξιωματούχους, τέτοια ζητήματα περιορίζονται σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις που αφορούν περιουσιακά συμφέροντα. Το 2019 το Κεντρικό Γραφείο για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς εξέτασε 2 477 περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων στα Υπουργεία Υγείας και Άμυνας (4 581 το 2018) που αφορούσαν 2 187 άτομα (2 110 το 2018), ενώ 3 υποθέσεις παραπέμφθηκαν στο γραφείο του εισαγγελέα. Δεν υπάρχει ενοποιημένη νομοθεσία ή κεντρικό σύστημα υποβολής και παρακολούθησης δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων. Τα μέλη του Κοινοβουλίου υποβάλλουν δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων σύμφωνα με τον νόμο για την εκτέλεση των καθηκόντων των βουλευτών της Κάτω Βουλής και των γερουσιαστών του Μαΐου του 1996. Ο νόμος για τον περιορισμό της διεξαγωγής επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από άτομα που επιτελούν δημόσιο λειτούργημα προβλέπει την ετήσια δημοσιοποίηση των χρηματοοικονομικών και οικονομικών δραστηριοτήτων των ατόμων σε ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες. Ωστόσο, η νομοθεσία εφαρμόζεται στην πράξη σε πολιτικούς όλων των βαθμίδων, και υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τα αποκλίνοντα συστήματα και πλαίσια που διασφαλίζουν τη δημοσιοποίηση των δηλώσεων. Το 2019 το Κεντρικό Γραφείο για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς διεκπεραίωσε περισσότερους από 90 ελέγχους δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων (69 το 2018), 364 προελεγκτικές αναλύσεις (330 το 2018) και 341 υποθέσεις ελέγχου (320 το 2018). Ωστόσο, οι τροποποιήσεις του νόμου για τη θητεία βουλευτών και γερουσιαστών, που αποσκοπούσαν στη διεύρυνση του καταλόγου των υπόχρεων προσώπων και του εύρους των σχετικών πληροφοριών, σήμερα αμφισβητούνται από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Αν και επικροτεί την ύπαρξη υποχρεώσεων, η GRECO έχει δηλώσει ότι οι ρυθμίσεις της Πολωνίας για τις δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων χρήζουν ενίσχυσης και πρέπει να συμπληρωθούν με έναν ανεξάρτητο και αποτελεσματικό μηχανισμό επανεξέτασης. Στο πλαίσιο αυτό, εκπονείται σχέδιο νόμου που περιλαμβάνει νέο έντυπο δήλωσης περιουσιακών στοιχείων, και το Γραφείο αναπτύσσει ενοποιημένο σύστημα για την αντιμετώπιση της έλλειψης ηλεκτρονικών και αυτοματοποιημένων μεθόδων υποβολής και ελέγχου των δηλώσεων . Υπάρχουν μέτρα για τη ρύθμιση της άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων και της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, και ορισμένες διατάξεις προβλέπουν την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Ο νόμος σχετικά με την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων στη νομοθετική διαδικασία ορίζει σε γενικές γραμμές την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying), θεσπίζει δημόσιο μητρώο και καθορίζει υποχρεώσεις και κυρώσεις για μη καταχωρισμένες δραστηριότητες. Ωστόσο, οι διατάξεις του νόμου περιορίζουν την έννοια της άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων στη νομοθετική διαδικασία. Η GRECO έχει προτείνει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ βουλευτών και εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων, την εισαγωγή αναλυτικών κανόνων για τις αλληλεπιδράσεις με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων και τη δημοσιοποίηση επαρκών πληροφοριών σχετικά με τον σκοπό των εν λόγω επαφών. Η μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα ρυθμίζεται από περίοδο αναμονής διάρκειας ενός έτους, όμως περιορίζεται σε οντότητες για τις οποίες έχουν εκδοθεί ειδικές αποφάσεις από αξιωματούχο. Παράλληλα με τον σχεδιασμό παράτασης της περιόδου, έχει επίσης προταθεί η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής. Ορισμένες νομικές πράξεις περιλαμβάνουν διατάξεις για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, ωστόσο δεν υπάρχει συγκεκριμένη νομοθεσία για το ζήτημα αυτό και έχει υπογραμμιστεί η ανάγκη για ενίσχυση της προστασίας των καταγγελλόντων.

III.Πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας Το νομικό πλαίσιο όσον αφορά την πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας βασίζεται τόσο σε συνταγματικές εγγυήσεις όσο και σε τομεακή νομοθεσία. Το Σύνταγμα εγγυάται την ανεξαρτησία της εθνικής αρχής για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας —το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (KRRiT)— ενώ οι αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής ορίζονται αναλυτικότερα στον νόμο του 1992 για τη ραδιοτηλεόραση. Όσον αφορά το πλαίσιο για την προστασία των δημοσιογράφων, η ελευθερία της έκφρασης προστατεύεται από το Σύνταγμα. Ωστόσο, ταυτόχρονα, ο ποινικός κώδικας περιλαμβάνει τα αδικήματα της προσβολής συμβόλων του κράτους, ανώτερων αξιωματούχων και της θρησκείας. Το Σύνταγμα εγγυάται το δικαίωμα της πληροφόρησης των πολιτών σχετικά με τις δραστηριότητες των δημόσιων αρχών. Το δικαίωμα διευκρινίζεται περαιτέρω στον νόμο της 6ης Σεπτεμβρίου 2001 περί πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες. Το νομικό πλαίσιο παρέχει εγγυήσεις για την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Το Σύνταγμα αναθέτει στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (KRRiT) τον ρόλο της διαφύλαξης της ελευθερίας του λόγου, του δικαιώματος πληροφόρησης και του δημόσιου συμφέροντος στη ραδιοτηλεόραση. Τα μέλη του διορίζονται από το Κοινοβούλιο και από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας. Δεν επιτρέπεται να ανήκουν σε πολιτικό κόμμα, συνδικαλιστική οργάνωση ή να ασκούν δημόσιες λειτουργίες ασυμβίβαστες με το κύρος της θέσης τους. Ο νόμος για τη ραδιοτηλεόραση περιλαμβάνει ειδικό κατάλογο με τις αρμοδιότητες του KRRiT. Η αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων θεσπίζει συγκεκριμένες εγγυήσεις για την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Επί του παρόντος η Πολωνία βρίσκεται σε διαδικασία μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας, κατά τη διάρκεια της οποίας, στις αρχές του φθινοπώρου του 2020, ενδέχεται να προταθεί και να εγκριθεί περαιτέρω ευθυγράμμιση της εθνικής νομοθεσίας με το πλαίσιο της ΕΕ. Η πολωνική ρυθμιστική αρχή των μέσων μαζικής επικοινωνίας μπορεί να δέχεται ακόμη πολιτική επιρροή. Το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας (MPM) 2020 ανέφερε μεσαίο κίνδυνο όσον αφορά την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα της πολωνικής ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας, εκτιμώντας ότι οι διαδικασίες διορισμού στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (KRRiT) δεν περιορίζουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο της πολιτικής επιρροής στα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Για παράδειγμα, δεν διατάχτηκε η παρακολούθηση των εκλογών ώστε να αναλυθεί η κάλυψη των προεκλογικών εκστρατειών για τις ευρωεκλογές και τις εθνικές κοινοβουλευτικές εκλογές του 2019 από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Ομοίως, στην περίπτωση της προεδρικής εκστρατείας του 2020, όπως αναφέρει το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ODIHR) του ΟΑΣΕ, το KRRiT δεν διασφάλισε την ανεξάρτητη παρακολούθηση της εκστρατείας. Επιπροσθέτως, συνεπεία της μεταρρύθμισης του 2016, αφαιρέθηκαν ορισμένες αρμοδιότητες από το KRRiT και ανατέθηκαν στο νεοσυσταθέν Εθνικό Συμβούλιο για τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (RMN), το οποίο είναι πλέον αρμόδιο για τον διορισμό και την παύση των διοικητικών και εποπτικών συμβουλίων της πολωνικής δημόσιας τηλεόρασης (TVP), της πολωνικής δημόσιας ραδιοφωνίας και του πολωνικού πρακτορείου Τύπου. Τον Δεκέμβριο του 2016 το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας έκρινε αντισυνταγματικό τον αποκλεισμό του KRRiT από τη διαδικασία διορισμού της διοίκησης των δημόσιων μέσων μαζικής επικοινωνίας. Εκκρεμεί η εκτέλεση της απόφασης. Το νομικό πλαίσιο για τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας στην Πολωνία δεν εφαρμόζεται επί ίσοις όροις σε όλους τους παράγοντες των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Ειδικότερα, δεν υπάρχουν τομεακές διατάξεις σχετικά με τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Ως εκ τούτου, το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας (MPM) 2020 αξιολόγησε τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας στην Πολωνία ως μεσαίου κινδύνου, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης εφαρμόζονται ορισμένοι ειδικοί κανόνες. Οι κανόνες αφορούν την κοινοποίηση πληροφοριών στον δημόσιο φορέα KRRiT. Υπάρχει έλλειψη κανονιστικών εγγυήσεων που να περιορίζουν τον πολιτικό έλεγχο στα μέσα μαζικής επικοινωνίας στην Πολωνία Οι εγγυήσεις αυτές αφορούν κανόνες για τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ ιδιοκτητών μέσων μαζικής επικοινωνίας και κυβερνώντων κομμάτων, κομματικών ομάδων ή πολιτικών. Από την έρευνα του CBOS (πολωνικό κέντρο έρευνας της κοινής γνώμης) του 2019 προκύπτει ότι η αντίληψη για την ύπαρξη πολιτικής προκατάληψης στα μέσα μαζικής επικοινωνίας είναι διάχυτη. Ωστόσο, όπως αναγνωρίζει το MPM 2020, οι ιδιοκτήτες των μεγαλύτερων μέσων μαζικής επικοινωνίας στην Πολωνία δεν έχουν ανοιχτούς δεσμούς με πολιτικά κόμματα, και τα περισσότερα ειδησεογραφικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών, προβάλλουν διαφορετικές πολιτικές απόψεις. Φαίνεται ότι, κατά την προεδρική εκστρατεία του 2020, ο κυβερνητικός συνασπισμός αναφέρθηκε σε πιθανές νομοθετικές αλλαγές αναφορικά με τη συγκέντρωση μέσων μαζικής επικοινωνίας ξένης ιδιοκτησίας. Αν οι αλλαγές αυτές υλοποιηθούν, ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στην πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας και στην εσωτερική αγορά της ΕΕ. Οι διατάξεις του ποινικού δικαίου μπορεί να επηρεάζουν ορισμένες πτυχές του πλαισίου για την προστασία και τις δραστηριότητες των δημοσιογράφων. Ο ποινικός κώδικας περιλαμβάνει τα αδικήματα της προσβολής συμβόλων του κράτους, ανώτερων αξιωματούχων και της θρησκείας. Η φυλάκιση (ενός έτους το μέγιστο) συγκαταλέγεται μεταξύ των δυνητικών ποινών σε περίπτωση δυσφήμισης που τελείται με μέσα μαζικής επικοινωνίας. Όπως αναφέρουν ορισμένοι εκπρόσωποι δημοσιογράφων, το καθεστώς αυτό αποτελεί αντικείμενο χρόνιων επικρίσεων, καθώς το ζήτημα της δυσφήμισης θα μπορούσε να αντιμετωπίζεται επαρκώς βάσει του πλαισίου αστικής ευθύνης. Στο πλαίσιο αυτό, το MPM 2020 επισημαίνει επίσης ότι τα μέτρα αυτορρύθμισης που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενίσχυση της θέσης των δημοσιογράφων δεν έχουν εφαρμοστεί αποτελεσματικά στην Πολωνία. Ως προς τα θετικά σημεία, ο νόμος για τον Τύπο τροποποιήθηκε και πλέον δεν υποχρεώνει τους δημοσιογράφους να ακολουθούν την εκδοτική γραμμή συγκεκριμένου εντύπου. Ο νόμος δίνει πλέον στον δημοσιογράφο τη δυνατότητα να απορρίψει δεσμευτική εντολή αν αυτή αντιβαίνει τις αρχές της δικαιοσύνης, της αντικειμενικότητας και της επαγγελματικής ακρίβειας. Όσον αφορά την ασφάλεια των δημοσιογράφων, η Πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων εξέδωσε δύο προειδοποιήσεις για την Πολωνία το 2019 και έξι το 2020. Οι προειδοποιήσεις κατατάσσονται στην κατηγορία της παρενόχλησης δημοσιογράφων και την κατηγορία των πράξεων που λειτουργούν κατασταλτικά για την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας . Όσον αφορά την ψηφιακή ασφάλεια των δημοσιογράφων, το MPM 2020 αναφέρει περιστασιακές περιπτώσεις στις οποίες δημοσιογράφοι δέχτηκαν απειλές μέσω παρακολούθησης από την αστυνομία και από υπηρεσίες πληροφοριών, καθώς και περιπτώσεις χρησιμοποίησης τηλεπικοινωνιακών ή διαδικτυακών δημοσιογραφικών δεδομένων χωρίς προηγούμενη γνωστοποίηση. Το τρέχον νομικό πλαίσιο αναγνωρίζει το δικαίωμα της πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες. Ωστόσο, υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά άρνησης της πρόσβασης. Ο νόμος της 6ης Σεπτεμβρίου 2001 για την πρόσβαση σε δημόσιες πληροφορίες υποχρεώνει τις κρατικές αρχές (και άλλες οντότητες) να καθιστούν διαθέσιμες πληροφορίες για ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Σύμφωνα με τον νόμο, το δικαίωμα της πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες περιλαμβάνει το δικαίωμα στην απόκτηση τέτοιων πληροφοριών που περιέχουν επικαιροποιημένα στοιχεία για ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος χωρίς καθυστέρηση. Από τον κανόνα αυτό εξαιρούνται οι διαβαθμισμένες πληροφορίες. Όσον αφορά την εφαρμογή του δικαιώματος αυτού στην πράξη, το MPM 2020 αναφέρει περιπτώσεις άρνησης πρόσβασης σε πληροφορίες σε τοπικό επίπεδο, ιδίως σε πληροφορίες για δραστηριότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης ή για σχεδιαζόμενες επενδύσεις. Άλλες υποθέσεις αφορούσαν την άρνηση χορήγησης πρόσβασης σε δημοσιογράφους σε συζητήσεις σχετικά με εκπαιδευτικές και δικαστικές μεταρρυθμίσεις. IV.Άλλα θεσμικά θέματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (θεσμικά αντίβαρα) Η Πολωνία είναι αντιπροσωπευτική δημοκρατία με απευθείας εκλεγμένο πρόεδρο, με Κοινοβούλιο που απαρτίζεται από δύο σώματα και Συνταγματικό Δικαστήριο που είναι αρμόδιο για τη συνταγματική αναθεώρηση νόμων. Η Κάτω Βουλή έχει την εξουσία λήψης της τελικής απόφασης κατά τη θέσπιση νόμων. Δικαίωμα να προτείνουν νέα νομοθεσία έχουν ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Γερουσία, ομάδα 15 βουλευτών, το Συμβούλιο Υπουργών και ομάδα τουλάχιστον 100 000 πολιτών. Ο ανεξάρτητος Διαμεσολαβητής είναι επιφορτισμένος με τη διασφάλιση των ελευθεριών και δικαιωμάτων ατόμων και πολιτών που διευκρινίζονται στο Σύνταγμα και άλλες κανονιστικές πράξεις. Την περίοδο 2015-2019 χρησιμοποιήθηκε ευρέως η ταχεία θέσπιση νομοθεσίας για σημαντικά ζητήματα, όπως οι μείζονες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στον δικαστικό τομέα. Όσον αφορά τη νομοθεσία για τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της απονομής δικαιοσύνης, το Κοινοβούλιο αφιέρωσε κατά μέσο όρο 18 ημέρες για κάθε νόμο . Ειδικότερα, έχουν διατυπωθεί ανησυχίες για την ταχεία διαδικασία που εφάρμοσε ο νομοθέτης τον Δεκέμβριο του 2019 προκειμένου να εγκρίνει επίμαχες αλλαγές σε νόμους σχετικά με το δικαστικό σώμα, μεταξύ άλλων για τον τρόπο με τον οποίο προτάθηκαν οι αλλαγές στο αρχικό σχέδιο στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι παραβιάστηκαν έτσι οι κανόνες της ορθής νομοθέτησης. Η Επιτροπή της Βενετίας και ο ΟΑΣΕ έχουν επανειλημμένως υπογραμμίσει τη σημασία της προσεκτικής εξέτασης νομοθετικών προτάσεων και τροποποιήσεων, συμπεριλαμβανομένων ουσιαστικών διαβουλεύσεων με ενδιαφερόμενα μέρη, ειδικούς και την κοινωνία των πολιτών, καθώς και τη σημασία του διαλόγου με την αντιπολίτευση. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δημόσιες διαβουλεύσεις είναι υποχρεωτικές μόνο σε περίπτωση νομοθετικής πρότασης που υποβάλλεται από το Συμβούλιο Υπουργών, ενώ για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που υποβλήθηκαν από μέλη του Κοινοβουλίου δεν απαιτείται διαβούλευση. Στις 20 Μαρτίου 2020 η κυβέρνηση κήρυξε κατάσταση επιδημίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Τα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τα μέτρα που επιβλήθηκαν στο πλαίσιο αυτό λόγω του αντίκτυπού τους στα θεμελιώδη δικαιώματα και στις προεδρικές εκλογές. Η κατάσταση επιδημίας εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ, παρά το γεγονός ότι εφαρμόζεται σταδιακή άρση των απαγορεύσεων. Ορισμένα μέτρα που εγκρίθηκαν με σκοπό την αντιμετώπιση της κατάστασης επιδημίας επηρεάζουν αρνητικά τις θητείες συγκεκριμένων κρατικών αρχών, συμπεριλαμβανομένης της Υπηρεσίας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, για την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει. Δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου που διορίστηκαν με τη μεταρρύθμιση του 2017 είναι εξουσιοδοτημένοι να επανεξετάζουν αποφάσεις τακτικών δικαστηρίων σε ορισμένες υποθέσεις 20ετίας. Σύμφωνα με τη νέα διαδικασία έκτακτης προσφυγής, το Τμήμα Εκτάκτου Ελέγχου και Δημόσιων Υποθέσεων είναι εξουσιοδοτημένο να ανατρέπει πλήρως ή εν μέρει οποιαδήποτε τελεσίδικη απόφαση που εκδόθηκε από τακτικά δικαστήρια την τελευταία 20ετία, με ορισμένες εξαιρέσεις. Η εξουσία άσκησης της έκτακτης προσφυγής ανήκει μεταξύ άλλων στον γενικό εισαγγελέα και τον Διαμεσολαβητή. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τις περισσότερες διαδικασίες μέχρι στιγμής τις έχει αιτηθεί ο γενικός εισαγγελέας. Εκφράζεται η ανησυχία ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με πολιτικά κίνητρα . Γενικότερα, η νέα διαδικασία έκτακτης προσφυγής, βάσει ευρέων κριτηρίων, θέτει ζητήματα ασφάλειας δικαίου και αποτελεί μια από τις ανησυχίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην αιτιολογημένη πρότασή της που εγκρίθηκε δυνάμει της διαδικασίας του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ. Οι πρόσφατες εξελίξεις επηρεάζουν αρνητικά τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών . Η Πολωνία έχει ευρεία και δραστήρια κοινωνία των πολιτών που αποτελείται από περισσότερες από 120.000 διαφορετικές ΜΚΟ. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις εξελίξεις, οι ΜΚΟ που τηρούν επικριτική στάση σε πολιτικές της κυβέρνησης στοχοποιούνται με δυσμενείς δηλώσεις από εκπροσώπους των δημόσιων αρχών. Το Εθνικό Ινστιτούτο Ελευθερίας – Κέντρο για την Ανάπτυξη της Κοινωνίας των Πολιτών είναι αρμόδιο για την κατανομή σε ΜΚΟ της κρατικής χρηματοδότησης, καθώς και της ενωσιακής χρηματοδότησης που διανέμεται ανά κράτος. Οι εκπρόσωποι των οργανώσεων αποτελούν μειοψηφία στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στους κόλπους του Ινστιτούτου, ο πρόεδρος του οποίου είναι μέλος της κυβέρνησης. Ο ΟΑΣΕ διαπίστωσε ότι η κυβέρνηση φαίνεται να έχει καθοριστική επιρροή στη διακυβέρνηση και τη λειτουργία του Εθνικού Ινστιτούτου Ελευθερίας και διατύπωσε συστάσεις για το ζήτημα αυτό. Σύμφωνα με την επικαιροποίηση του 2020 της έκθεσης της CIVICUS, το πεδίο δράσης των ΜΚΟ στην κοινωνία των πολιτών έχει συρρικνωθεί. Τα ενδιαφερόμενα μέρη διατύπωσαν ανησυχίες για το γεγονός ότι, προσφάτως, μέλη της Κυβέρνησης πρότειναν νομοθεσία με την οποία οι ΜΚΟ υποχρεώνονται να δημοσιοποιούν τις ξένες επιδοτήσεις που λαμβάνουν και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, οι ΜΚΟ θα θεωρούνται «ξένης προέλευσης». Η απόφαση ορισμένων περιφερειών να αυτοχαρακτηριστούν «ζώνες χωρίς ΛΟΑΔΜ» έχει δημιουργήσει σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητα των τοπικών αρχών να κατανείμουν δίκαια τα κονδύλια της ΕΕ μεταξύ των ΜΚΟ. Ανησυχίες έχουν προκαλέσει ενέργειες της κυβέρνησης με στόχο ομάδες ΛΟΑΔΜ, όπως συλλήψεις και κράτηση ορισμένων εκπροσώπων των ομάδων, και εκστρατείες δυσφήμισης κατά των ομάδων αυτών. Ο Διαμεσολαβητής διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προάσπιση του κράτους δικαίου. Ο Διαμεσολαβητής απέκτησε και πάλι διαπίστευση «Α΄ τάξης» τον Νοέμβριο του 2017 από την Παγκόσμια Συμμαχία των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ΟΗΕ (GANHRI). Η GANHRI υπογράμμισε την ανάγκη για παροχή επαρκούς χρηματοδότησης ώστε ο Διαμεσολαβητής να μπορεί να εκτελεί τα καθήκοντά του αποτελεσματικά. Ο Διαμεσολαβητής έχει εκδώσει γνώμες σχετικά με τη νέα νομοθεσία, μεταξύ άλλων για τις μεταρρυθμίσεις που επηρεάζουν τη λειτουργία του δικαστικού σώματος, και έχει παρέμβει ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου της ΕΕ. Ο Διαμεσολαβητής παρεμβαίνει τακτικά προς υπεράσπιση ατόμων σε υποθέσεις που αφορούν πιθανές παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων . Άλλες δραστηριότητες του Διαμεσολαβητή επικεντρώνονται στην προώθηση προτύπων για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, για το κράτος δικαίου και για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Από το 2016 και μετά ο Διαμεσολαβητής αντιμετωπίζει ένα περιβάλλον με περισσότερες προκλήσεις που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή προϋπολογισμό (επί του οποίου αποφασίζει η Κάτω Βουλή), επικρίσεις από την κυβερνώσα πολιτική πλειοψηφία και προσωπικές επιθέσεις σε ορισμένα μέσα μαζικής επικοινωνίας.



Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά* * Ο κατάλογος των σχολίων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση σχετικά με το κράτος δικαίου του 2020 διατίθεται στον ιστότοπο (ιστότοπος της Επιτροπής). Ανακοίνωση Τύπου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και του Υπουργείου Δικαιοσύνης της 7ης Αυγούστου 2020. https://www.gov.pl/web/srodowisko/nowe-prawo-wzmocni--przejrzystosc-finansowania-organizacji-pozarzadowych . Ανώτατο Δικαστήριο (2019), Γνώμη του Ανώτατου Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 2019 και της 23ης Δεκεμβρίου 2019 για τον νόμο της 20ής Δεκεμβρίου 2019 για την τροποποίηση του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων και ορισμένων άλλων νόμων.

Ανώτατο Δικαστήριο (2020), Δήλωση 50 δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου που διορίστηκαν στο δικαστήριο πριν από τη μεταρρύθμιση του τομέα απονομής δικαιοσύνης. http://www.sn.pl/aktualnosci/SitePages/Wydarzenia.aspx?ItemSID=666-0dc69815-3ade-42fa-bbb8-549c3c6969c5&ListName=Wydarzenia . Ανώτατο Δικαστήριο (2020), Δήλωση της πρώτης προέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου που υποβλήθηκε στο πλαίσιο υπόθεσης με την οποία αμφισβητείται η συνταγματικότητα απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2020, για την εκτέλεση της προδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 19ης Νοεμβρίου 2019 στην υπόθεση A. K., C-585/18. https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/dok?dok=F880008732%2FKpt_1_20_SN_2020_02_28_ADO.pdf . Ανώτατο Δικαστήριο (2020), Δήλωση του προέδρου του Πειθαρχικού Τμήματος του Ανώτατου Δικαστηρίου κατόπιν διάταξης προσωρινών μέτρων. http://www.sn.pl/aktualnosci/SitePages/Wydarzenia.aspx?ItemSID=625-0dc69815-3ade-42fa-bbb8-549c3c6969c5&ListName=Wydarzenia . Ανώτατο Δικαστήριο (2020), Επιστολή του «προσωρινού» πρώτου προέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου με την οποία προτείνει πέντε υποψηφίους στον πρόεδρο της Δημοκρατίας. http://www.sn.pl/aktualnosci/SiteAssets/Lists/Wydarzenia/AllItems/Pismo%20do%20Prezydenta%20RP%20-%20lista%20kandydat%C3%B3w%20na%20stanowisko%20Pierwszego%20Prezesa%20SN.pdf . Ανώτατο Δικαστήριο (2020), Κοινή απόφαση των τριών τμημάτων του Ανώτατου Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2020. http://www.sn.pl/aktualnosci/SitePages/Wydarzenia.aspx?ItemSID=602-0dc69815-3ade-42fa-bbb8-549c3c6969c5&ListName=Wydarzenia . Ανώτατο Δικαστήριο, απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2020 στην υπόθεση III PO 8/18. Ανώτατο Δικαστήριο, απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2020 στην υπόθεση III PO 9/18. Ανώτατο Δικαστήριο, απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020 στην υπόθεση I KZP 1/20. Ανώτατο Δικαστήριο, απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2019 στην υπόθεση III PO 7/18. Διαμεσολαβητής (2019), Ανακοινωθέν σχετικά με την υπόθεση του εισαγγελέα Krasoń και την απόσπασή του χωρίς τη συναίνεσή του. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-pyta-o-uzasadnienie-naglego-przeniesienia-prokuratora-krasonia . Διαμεσολαβητής (2018), Δήλωση της 9ης Οκτωβρίου 2018 που υποβλήθηκε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/ms-%E2%80%9Ezamrozilo%E2%80%9D-etaty-s%C4%99dziowskie-procesy-przed%C5%82uzaja-sie-kolejne-wyst%C4%85pienie-rpo-do-zbigniewa-ziobry . Διαμεσολαβητής (2019), Αίτημα εξαίρεσης δικαστή του Συνταγματικού Δικαστηρίου. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-mozna-wnosic-o-wylaczenie-sedziego-z-powodu-jego-wadliwego-powolania . Διαμεσολαβητής (2019), Ανακοινωθέν σχετικά με τη μη εκτέλεση απόφασης του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου σε σχέση με την κοινοποίηση καταλόγου δικαστών για τη στήριξη των υποψήφιων δικαστών στο Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-dlaczego-kancelaria-sejmu-nie-wykonuje-wyroku-nsa-ws-list-poparcia-do-krs . Διαμεσολαβητής (2020), Ανακοινωθέν σχετικά με τη μη εκτέλεση απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 2016. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-krrit-nie-upomina-sie-o-wykonanie-wyroku-tk-z-2016-ws-malej-ustawy-medialnej . Διαμεσολαβητής (2020), Ανοιχτή επιστολή προς τον πρόεδρο της Δημοκρατίας και την πρώτη πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-do-premiera-i-sn-ws-kontyunowania-dzialan-izby-dysycyplinarnej-mimo-decyzji-tsue . Διαμεσολαβητής (2020), Γνώμη της 7ης Ιανουαρίου 2020 για τον νόμο της 20ής Δεκεμβρίου 2019 για την τροποποίηση του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων και ορισμένων άλλων νόμων. Διαμεσολαβητής (2020), Δήλωση της 8ης Ιανουαρίου 2020 σχετικά με την κατάσταση των ΜΚΟ στην Πολωνία. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-o-wyzwaniach-dla-ngos . Διαμεσολαβητής (2020), Επιστολή που υποβλήθηκε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης στις 9 Ιουνίου 2020. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/koronawirus-rpo-elektronizacja-wymiaru-sprawiedliwosci-niezbedna . Διαμεσολαβητής (2020), Πληροφορίες για τις δραστηριότητες του Διαμεσολαβητή το 2019. https://www.rpo.gov.pl/pl/content/informacja-roczna-rpo-2019 . Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, A. K., C‑585/18, C‑624/18 και C‑625/18.

Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση της 24ης Ιουνίου 2019, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C-619/18. Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz κ.ά., C‑558/18 και C‑563/18. Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2019, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C-192/18. Δικηγορικός σύλλογος, ψήφισμα του Εθνικού Συμβουλίου Δικηγορικών Συλλόγων της 15ης Ιουνίου 2019 (αριθ. 61/2019). Δικηγορικός σύλλογος, ψήφισμα του Εθνικού Συμβουλίου Δικηγορικών Συλλόγων της 12ης Μαρτίου 2020 (αριθ. 155/20) με προσάρτημα. Εικονική επίσκεψη στην Πολωνία στο πλαίσιο της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Information concerning the launching of Article 7(1) TEU procedure against Poland (Πληροφορίες σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ κατά της Πολωνίας). https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_17_5367 . Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019), Πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία επί παραβάσει που κινήθηκε κατά της Πολωνίας και παραπέμφθηκε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 10 Οκτωβρίου 2020. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_19_6033 . Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), EU Justice Scoreboard (Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης). https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/eu-justice-scoreboard_en . Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Information concerning the infringement launched against Poland on 29 April 2020 (Πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία επί παραβάσει που κινήθηκε κατά της Πολωνίας στις 29 Απριλίου 2020). https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_772 . Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Έκθεση χώρας του 2020 για την Πολωνία, SWD(2020)520 final.

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020SC0520&from=EN . Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Κύκλος αποφάσεων Ιουλίου του 2020 για υποθέσεις παράβασης. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/INF_20_1212 . Ευρωπαϊκό δίκτυο δικαστικών συμβουλίων (2018), The position paper of the Board of the ENCJ on the membership of the National Council for the Judiciary of Poland (Έγγραφο θέσης του διοικητικού συμβουλίου του Ευρωπαϊκού δικτύου δικαστικών συμβουλίων σχετικά με την ιδιότητα του μέλους στο Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο της Πολωνίας). https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/News/ENCJ%20Board%20position%20paper%20on%20KRS%20Poland.pdf . Ευρωπαϊκό δίκτυο δικαστικών συμβουλίων (2020), The Position Paper on the Membership of the KRS of the ENCJ setting out the reasons for its proposal to the General Assembly to expel the KRS from the Association [Έγγραφο θέσης σχετικά με την ιδιότητα του μέλους του πολωνικού δικαστικού συμβουλίου (KRS) στο Ευρωπαϊκό δίκτυο δικαστικών συμβουλίων, στο οποίο αιτιολογείται η πρόταση προς τη Γενική Συνέλευση για διαγραφή του KRS από την ένωση]. https://www.encj.eu/node/556 . Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (2020), Πληροφορίες για τις επιμέρους χώρες: Πολωνία (επικαιροποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2019). https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/countries/poland . Ίδρυμα Batory (2018a), Eksperci krytycznie oceniają funkcjonowanie TK. https://www.batory.org.pl/informacje_prasowe/eksperci-krytycznie-oceniaja-funkcjonowanie-tk/ . Ίδρυμα Batory (2019), Pogłębiający się kryzys w Polsce – Kiedy w Europie umiera praworządność. https://www.batory.org.pl/upload/files/Programy%20operacyjne/Forum%20Idei/Poglebiajacy%20sie%20kryzys%20w%20Polsce.pdf . Κάτω Βουλή (2016), Επίσημο ανακοινωθέν της Κάτω Βουλής που δημοσιεύτηκε στις 7 Ιουλίου 2016. http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/komunikat.xsp?documentId=D49AF4B1166B6550C1257FE100489A92 . Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (2020), Report on the Functioning of Democratic Institutions in Poland of 6 January 2020 (Έκθεση της 6ης Ιανουαρίου 2020 σχετικά με τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών στην Πολωνία). http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-DocDetails-EN.asp?FileID=28330&lang=EN . ΟΑΣΕ-ODIHR (2020), Urgent Interim Opinion JUD-POL/365/2019[AlC] [Επείγουσα ενδιάμεση γνώμη αριθ. JUD-POL/365/2019(AlC)].

Ομάδα Επισκόπησης της Εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς (κύκλος 1) (2015). ΟΟΣΑ (2015) Poland: Follow up to the Phase 3 Report and Recommendations (Πολωνία: Συνέχεια στην έκθεση σταδίου 3 και συστάσεις). https://www.oecd.org/daf/anti-bribery/Poland-Phase-3-Written-Follow-Up-Report-ENG.pdf . Πολωνική κυβέρνηση (2018), Κυβερνητικό πρόγραμμα για την καταπολέμηση της διαφθοράς για την περίοδο 2018-2020. https://cba.gov.pl/pl/antykorupc/rzadowy-program-przeciw/3409,Rzadowy-Program-Przeciwdzialania-Korupcji-na-lata-2018-2020.html . Πρόεδρος της Δημοκρατίας (2018), επίσημο ανακοινωθέν. https://www.prezydent.pl/kancelaria/aktywnosc-ministrow/art,1410,mucha-nsa-nie-jest-wlasciwy-doingerowania- . Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2020), Σύσταση του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 2020, σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Πολωνίας του 2020 και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σύγκλισης της Πολωνίας του 2020.

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8440-2020-INIT/el/pdf . Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2016), Poland - Opinion on the Act on the Constitution (Πολωνία — Γνώμη για τον νόμο περί του Συνταγματικού Δικαστηρίου), CDL AD(2016)026-e. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2017), Opinion on the Act on the Public Prosecutor's office, as amended (Γνώμη σχετικά με τον νόμο περί Εισαγγελίας όπως τροποποιήθηκε), CDL-AD(2017)028. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2017), Parameters on the Relationship between the Parliamentary Majority and the Opposition in a Democracy: a checklist (Παράμετροι για τη σχέση μεταξύ κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και αντιπολίτευσης σε μια δημοκρατία: κατάλογος ελέγχου), CDL-AD(2017)031. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2019), Checklist of 24 June 2019 (Κατάλογος ελέγχου της 24ης Ιουνίου 2019), CDL-AD(2019)015. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2020), Poland - Joint Urgent Opinion of the Venice Commission and the Directorate General of Human Rights and Rule of Law (DGI) of the Council of Europe on amendments to the Law on the Common courts, the Law on the Supreme court and some other Laws [Πολωνία — Κοινή επείγουσα γνώμη της Επιτροπής της Βενετίας και της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Κράτους Δικαίου (DGI) του Συμβουλίου της Ευρώπης όσον αφορά τις τροποποιήσεις στον νόμο περί κοινών δικαστηρίων, τον νόμο περί του Ανώτατου Δικαστηρίου και σε ορισμένους άλλους νόμους], CDL-AD(2020)017. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2010), Σύσταση CM/Rec(2010)12 της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη μέλη σχετικά με τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και αρμοδιότητες. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2016), Σύσταση CM/Rec(2016)4 σχετικά με την προστασία της δημοσιογραφίας και την ασφάλεια των δημοσιογράφων και άλλων παραγόντων των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών, CM/Del/Dec(2018)1331/H46-19: H46-19 Bąk (αίτηση αριθ. 7870/04), Majewski (αίτηση αριθ. 52690/99), Rutkowski και άλλοι (αίτηση αριθ. 72287/10) και Jan Załuska, Marianna Rogalska και 398 άλλες αιτήσεις (αίτηση αριθ. 53491/10) κατά Πολωνίας. https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=09000016808fde36 . Συμβούλιο της Ευρώπης: Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2020), δήλωση της 8ης Αυγούστου 2020. https://twitter.com/CommissionerHR/status/1292007235447656448?s=20 . Συνταγματικό Δικαστήριο (2018), Ανοιχτή επιστολή απευθυνόμενη στον δικαστή στον οποίο έχει ανατεθεί θέση στο Συνταγματικό Δικαστήριο. https://tvn24.pl/polska/list-sedziow-trybunalu-konstytucyjnego-do-julii-przylebskiej-ra851319-2389711 . Συνταγματικό Δικαστήριο (2018), Ανοιχτή επιστολή απευθυνόμενη στον δικαστή στον οποίο έχει ανατεθεί θέση στο Συνταγματικό Δικαστήριο. https://oko.press/images/2018/12/List-Se%CC%A8dzio%CC%81w-TK_5.12.2018-r..pdf . Συνταγματικό Δικαστήριο (2018), Ανοιχτή επιστολή υπογεγραμμένη από πέντε δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου. https://archiwumosiatynskiego.pl/wpis-w-debacie/list-pieciorga-sedziow-tk-w-sprawie-istotnych-problemow-wynikajacych-z-dzialalnosci-orzecznictwa-trybunalu-konstytucyjnego-w-2017-roku/ . Συνταγματικό Δικαστήριο (2019), Ανοιχτή επιστολή προσώπου διορισθέντος σε ήδη κατειλημμένη θέση δικαστή του Συνταγματικού Δικαστηρίου, απευθυνόμενη στον δικαστή στον οποίο έχει ανατεθεί η θέση στο Συνταγματικό Δικαστήριο. https://tvn24.pl/polska/sedzia-tk-jaroslaw-wyrembak-stawia-zarzuty-prezes-julii-przylebskiej-apeluje-o-dymisje-ra986349-2299314 . Συνταγματικό Δικαστήριο (2019), Ανοιχτή επιστολή υπογεγραμμένη από δύο συνταξιούχους δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου. http://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/11447 . Συνταγματικό Δικαστήριο (2020), Ανοιχτή δήλωση από ομάδα πρώην δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου. https://wiadomosci.onet.pl/kraj/oswiadczenie-sedziow-trybunalu-konstytucyjnego-w-stanie-spoczynku/0w4enjq .

Συνταγματικό Δικαστήριο, απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2016 στην υπόθεση K 13/16. Συνταγματικό Δικαστήριο, απόφαση της 20ής Απριλίου 2020 στην υπόθεση U 2/20. Συνταγματικό Δικαστήριο, απόφαση της 21ης Απριλίου 2020 στην υπόθεση Kpt 1/20. Συνταγματικό Δικαστήριο, απόφαση της 25ης Μαρτίου 2019 στην υπόθεση K 12/18. Συνταγματικό Δικαστήριο, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2020 στην υπόθεση P 22/19. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 15ης Νοεμβρίου 2017 σχετικά με την κατάσταση του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας στην Πολωνία. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης Ιανουαρίου 2020 σχετικά με τις εν εξελίξει ακροάσεις σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ σχετικά με την Πολωνία και την Ουγγαρία. Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 1ης Μαρτίου 2018 σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να ενεργοποιήσει το άρθρο 7 παράγραφος 1 ΣΕΕ όσον αφορά την κατάσταση στην Πολωνία. Amnesty International (2019), 2019 Report on Poland [Διεθνής Αμνηστία (2019), Έκθεση για την Πολωνία 2019]. https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/poland/report-poland/ . Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor [Κέντρο για την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας (2020), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020]. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 . CIVICUS, Πολωνία, προφίλ χώρας. https://monitor.civicus.org/country/poland/ . Civil Space Watch (2019), The 2019 Civic Space Watch (Παρατηρητήριο του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών 2019). http://civicspacewatch.eu/civic-space-watch-report-2019-%E2%80%A2-success-stories-of-resistance-is-out/ . DoRzeczy(2019), Sejmowa awantura o Bodnara. «Antypolski rzecznik», «to jest kryminał». https://pinkosz.dorzeczy.pl/kraj/113540/sejmowa-awantura-o-bodnara-antypolski-rzecznik-to-jest-kryminal.html . Gazeta Prawna (2018), 21 osobistych instrukcji Zbigniewa Ziobry. Nie oznacza to, że nieformalnych nacisków w ogóle nie ma. https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/1099148,naciski-zbigniewa-ziobro-na-prokuratorow.html . Gazeta Wyborcza (2019), «Minister kontroli, nacisków i ręcznego sterowania. Minister Ziobro dzieli i rządzi w resorcie sprawiedliwości». https://wyborcza.pl/7,75968,24473135,minister-kontroli-naciskow-i-recznego-sterowania-zbigniew.html . GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2012), Third evaluation round – evaluation report on Poland on “Incriminations”, “Transparency of Party Funding” – Evaluation report (Τρίτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Πολωνίας σχετικά με τις «Ενοχοποιήσεις», τη «Διαφάνεια της χρηματοδότησης των κομμάτων» — Έκθεση αξιολόγησης). GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2013), Fourth evaluation round – evaluation report on Poland on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Πολωνίας σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς). GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2014), EU Anti Corruption Report 2014 (Έκθεση της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς για το 2014). GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2019), Fifth evaluation round – evaluation report on Poland on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies [Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Πολωνίας σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς και την προώθηση της ακεραιότητας στις κεντρικές διοικήσεις (ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες) και στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου]. GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2019), Fourth evaluation round – second addendum to the second compliance report including follow-up to the addendum to the evaluation report (Rule 34) on Poland [Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Δεύτερη προσθήκη στη δεύτερη έκθεση συμμόρφωσης συμπεριλαμβανομένης της συνέχειας στην προσθήκη στην έκθεση αξιολόγησης (κανόνας 34) της Πολωνίας].

Helsinki Foundation for Human Rights (2017), Smear campaign against courts continues. [Ίδρυμα του Ελσίνκι για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (2017), Η εκστρατεία δυσφήμισης κατά των δικαστηρίων συνεχίζεται]. https://www.hfhr.pl/en/smear-campaign-against-courts-continues-hfhr-issues-statement/ . Helsinki Foundation for Human Rights (2018), Report on Activities of the Constitutional Tribunal in 2017 [Ίδρυμα του Ελσίνκι για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (2018), Έκθεση για τις δραστηριότητες του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 2017]. https://www.hfhr.pl/trybunal2017 . Helsinki Foundation for Human Rights (2020), Report, The Time of Trial. How do changes in justice system affect Polish judges?» [Ίδρυμα του Ελσίνκι για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (2020), Έκθεση «Η ώρα της ετυμηγορίας. Πώς επηρεάζουν οι αλλαγές στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης τους Πολωνούς δικαστές;»]. https://www.hfhr.pl/en/hfhrs-report-the-time-of-trial-how-do-changes-in-justice-system-affect-polish-judges/ . Iustitia (2020), δήλωση της 9ης Μαΐου 2020. https://www.iustitia.pl/83-komunikaty-i-oswiadczenia/3830-rekomendacje-ssp-iustitia-dotyczace-funkcjonowania-sadow-podczas-pandemii-koronawirusa . Lex Super Omnia (2020), Ανοιχτή επιστολή απευθυνόμενη στον πρωθυπουργό στις 3 Ιουνίου 2020. http://lexso.org.pl/2020/06/10/list-otwarty-do-pana-mateusza-morawieckiego-prezesa-rady-ministrow/ . Lex Super Omnia (2020), Απόφαση της 26ης Απριλίου 2020. http://lexso.org.pl/2020/04/26/uchwala-zarzadu-stowarzyszenia-prokuratorow-lex-super-omnia-z-dnia-26-kwietnia-2020-roku-w-sprawie-obrony-niezaleznosci-prokuratorskiej/ . Onet.pl (2019), Έρευνα Onet. «Φάρμα τρολ στο Υπουργείο Δικαιοσύνης ή "δεν θα σας φυλακίσουμε επειδή κάνετε το σωστό"».

https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/sledztwo-onetu-farma-trolli-w-ministerstwie-sprawiedliwosci-czyli-za-czynienie-dobra/j6hwp7f . Prawo.pl (2019), Finansowe zachęty mają motywować do korzystania z mediacji. https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/mediacja-ministerstwo-sprawiedliwosci-pracuje-nad-zmianami,496489.html . Prawo.pl (2019), Wakaty uderzają w sądy…szczególnie w okręgowe. https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/wakaty-w-sadach-dane-ms-za-2016-2018-r,494093.html . Press.pl (2019), CBOS: dla większości badanych media nie są bezstronne, najgorzej wypada TVP. https://www.press.pl/tresc/57412,cbos_-dla-wiekszosci-badanych-media-nie-sa-bezstronne_-najgorzej-wypada-tvp . Reporters Without Borders, World Press Freedom Index (Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, Παγκόσμιος δείκτης ελευθερίας του Τύπου). https://rsf.org/en/ranking . Reuters (2019), Poland to propose limits on foreign media soon, Kaczynski says (Η Πολωνία έτοιμη να προτείνει σύντομα περιορισμούς για τα ξένα μέσα μαζικής επικοινωνίας, σύμφωνα με τον Kaczynski). https://www.reuters.com/article/us-poland-media/poland-to-propose-limits-on-foreign-media-soon-kaczynski-says-idUSKCN24K0O1 . United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights (2017), Report of Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers on his mission to Poland [Γραφείο του Επιτρόπου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Ηνωμένων Εθνών (2017), Έκθεση του ειδικού εισηγητή σχετικά με την ανεξαρτησία δικαστών και δικηγόρων κατά την αποστολή του στην Πολωνία]. https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G18/084/27/PDF/G1808427.pdf?OpenElement . Wirtualne Media (2020), Lichocka: jesienią Sejm zajmie się dekoncentracją mediów. Czarnecki: trzeba będzie odkupywać je od Niemców. https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/lichocka-jesienia-sejm-zajmie-sie-dekoncentracja-mediow-czarnecki-trzeba-bedzie-odkupywac-je-od-niemcow . Wprost (2019), Krytyka TVP po material o synu Bodnara. «14-latek groził nożem rówieśnikom». https://www.wprost.pl/kraj/10227621/krytyka-tvp-po-materiale-o-synu-bodnara-14-latek-grozil-nozem-rowiesnikom.html .



Παράρτημα II: Επίσκεψη στην Πολωνία Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διεξήγαγαν εικονικές συναντήσεις τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2020 με: ·την Ένωση Δημοσιογράφων (Towarzystwa Dziennikarskiego) ·την Ένωση Πολωνών Δημοσιογράφων (Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich)

·τις Ενώσεις Δικαστών «Iustitia» και «Themis» ·την Ένωση τοπικών και περιφερειακών πολωνικών τηλεοπτικών σταθμών ·την Ένωση Εισαγγελέων «Lex Super Omnia» ·το Ίδρυμα Batory ·το επιμελητήριο εκδοτών ·την οργάνωση Civil Development Forum ·το Συνταγματικό Δικαστήριο ·την οργάνωση Free Courts ·το Ίδρυμα του Ελσίνκι για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ·την οργάνωση Jagiellonian Club ·την Ένωση Τοπικών Εφημερίδων ·το Υπουργείο Δικαιοσύνης ·το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο ·το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης ·το Εθνικό Συμβούλιο για τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας ·το γραφείο του Διαμεσολαβητή ·την Πολωνική Ένωση Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας ·το Ανώτατο Διοικητικό Συμβούλιο ·το Ανώτατο Δικαστήριο