[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 4.4.2007

COM(2007) 158 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

από το Μοντερέι στην ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη : η τήρηση των υποχρεώσεών μας

{COM(2007) 163 τελικό}{COM(2007) 164 τελικό}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 3

1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τήρησε τις συνολικές δεσμεύσεις της για την αύξηση της βοήθειας το 2006 – ωστόσο η τήρηση των προσεχών προθεσμιών απαιτεί συμπληρωματικές και τακτικές προσπάθειες 4

2. Η βοήθεια για το εμπόριο θα πρέπει να αυξηθεί ώστε να επιτρέψει στις αναπτυσσόμενες χώρες να επωφεληθούν από το άνοιγμα της αγοράς – ένα πρόγραμμα υλοποίησης είναι απαραίτητο 5

3. Η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής βοήθειας πρέπει να αυξηθούν – η Επιτροπή πρότεινε έναν κώδικα συσμπεριφοράς σχετικά με την κατανομή της εργασίας 6

4. Συμπέρασμα 7

Εισαγωγή

Τον Δεκέμβριο του 2005, υιοθετώντας την ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έθεσε την ανάπτυξη στο επίκεντρο της εξωτερικής της δράσης και της έδωσε μια άνευ προηγουμένου πολιτική διάσταση. Για πρώτη φορά ένα κοινό όραμα, το οποίο δεσμεύει το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο, την Επιτροπή και καθένα από τα είκοσι επτά κράτη μέλη, παρέχει στη δράση της Ένωσης το απαραίτητο πλαίσιο αναφοράς για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τη φτώχεια και την αύξηση των ανισοτήτων στον κόσμο και για να μελετήσει με μεγαλύτερη συνέπεια τις παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η αλλαγή του κλίματος, η ενέργεια, η μετανάστευση, η ασφάλεια και η κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης. Πρόκειται για σημαντική διάσταση της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη η οποία εντάσσεται πλέον στους γενικούς στόχους της ΕΕ.

Αν και αναγνωρίζει τη σημασία και την ποικιλία των μέσων δράσης για την ανάπτυξη, η ΕΕ αποφάσισε να αυξήσει ουσιαστικά την προσπάθεια παροχής βοήθειας, την οποία θεωρεί πιο απαραίτητη από ποτέ για να επιταχυνθεί η πρόοδος για την επίτευξη των στόχων της χιλιετίας.

Μετά τη διάσκεψη του Μοντερέι για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, το 2002, η Ένωση ανέλαβε την υποχρέωση να αυξήσει την παρεχόμενη αναπτυξιακή βοήθεια. Ανέλαβε, συγκεκριμένα, τη δέσμευση να αφιερώσει συλλογικά στην αναπτυξιακή βοήθεια, το 2006, το 0,39% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός της και το 2010 το 0,56%, ώστε να φθάσει το 0,7% το 2015. Συμβάλλοντας ενεργά στην έγκριση της δήλωσης του Παρισιού για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας, η Ένωση ανέλαβε επίσης τη δέσμευση να μεταρρυθμίσει ριζικά το σύστημά της για την παροχή βοήθειας.

Αναγνωρίζοντας ότι οι χώρες εταίροι διαδραματίζουν τον πρωταρχικό ρόλο στην ανάπτυξή τους, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναλαμβάνει τη δέσμευση να παράσχει κατάλληλα προσαρμοσμένη βοήθεια η οποία να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες τους. Η ΕΕ συμβάλλει στην όλη διαδικασία επενδύοντας στους κοινωνικούς τομείς, στις υποδομές, στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις, και στηρίζοντας τις προσπάθειες για χρηστή διακυβέρνηση.

Έτσι, χαράσσεται ένα πρωτόγνωρο πολιτικό πλαίσιο μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο συνδυάζει τη βοήθεια και τον πολιτικό διάλογο. Η Ευρώπη οφείλει να διακριθεί. Η επιρροή της πρέπει να είναι ανάλογη με τους πόρους που παρέχει.

Το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Επιτροπή να διασφαλίσει την παρακολούθηση της εκπλήρωσης αυτών των υποχρεώσεων. Με βάση τις τελευταίες αναλύσεις, η Επιτροπή διατυπώνει σήμερα τρεις προτάσεις για να διασφαλίσει ότι θα εκπληρωθούν στο ακέραιο οι ανειλημμένες υποχρεώσεις.

1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τήρησε τις συνολικές δεσμεύσεις της για την αύξηση της βοήθειας το 2006 – ωστόσο η τήρηση των προσεχών προθεσμιών απαιτεί συμπληρωματικές και συντονισμενεσ προσπάθειες

Το 2002, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε, συγκεκριμένα, τη δέσμευση να αφιερώσει συλλογικά, το 2006, στην αναπτυξιακή βοήθεια το 0,39% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός της. Η ΕΕ διέθεσε, το 2006, στην αναπτυξιακή βοήθεια το 0,42% του συλλογικού της ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος.

Για να εκτιμηθεί αυτή η προσπάθεια, είναι χρήσιμα τα ακόλουθα συγκριτικά στοιχεία:

- το 2006, η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ ανήλθε σε 48 δισ. ευρώ, ποσό κατά πολύ υψηλότερο από το ποσό των 35 δισ. το 2004 και των 45 δισ. το 2005,

- η βοήθεια ενός κράτους μέλους υπερέβη το 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός του.

- τα δέκα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 και που χορηγούσαν πολύ χαμηλά ποσά ενίσχυσης διπλασίασαν έκτοτε τη συνεισφορά τους, αποδεικνύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τη δέσμευσή τους όσον αφορά το κοινοτικό κεκτημένο και τη βούλησή τους να επιτύχουν τους ατομικούς τους στόχους.

- η προσπάθεια αυτή για βοήθεια αντιπροσωπεύει 100 ευρώ περίπου ανά Ευρωπαίο πολίτη ετησίως και 40 ευρώ ανά άτομο που ζει με λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Σε σύγκριση με τα στοιχεία αυτά, η βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών αντιπροσωπεύει το 0,17% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος και ισοδυναμεί με 53 ευρώ ανά Αμερικανό πολίτη· για την Ιαπωνία, οι αριθμοί αυτοί είναι αντίστοιχα 0,25% και 69 ευρώ.

Στη συλλογική αυτή προσπάθεια υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Αν και ορισμένα διαθέτουν πάνω από το 0,80% του εθνικού τους εισοδήματος στην ανάπτυξη, υπερβαίνοντας κατά πολύ τους πιο φιλόδοξους στόχους, άλλα, αντίθετα, ευρίσκονται πολύ πιο κάτω από το μέσο όρο ή από τους δικούς τους στόχους ή μείωσαν τη βοήθειά τους το 2006, σε σύγκριση με το 2005. Επίσης είναι σαφές ότι ένα μεγάλο μέρος της πρόσθετης ενίσχυσης παίρνει τη μορφή ελάφρυνσης του χρέους. Κατά τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να συνεχιστεί η αύξηση της αναπτυξιακής βοήθειας συνολικά και συγχρόνως να μειωθεί η ελάφρυνση του χρέους.

Όσον αφορά την κατανομή της βοήθειας της Ένωσης, η προτεραιότητα που παρέχεται στην Αφρική υλοποιείται, εφόσον το ήμισυ τουλάχιστον της ευρωπαϊκής βοήθειας χορηγείται ήδη σ’ αυτή την ήπειρο, στην οποία, από το 2010, θα χορηγηθούν 10 επιπλέον δισ. ευρώ βοήθειας.

Συνολικά, η ΕΕ ευρίσκεται, επομένως, σε καλό δρόμο για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της έως το 2010, αν και οι τάσεις αυτές και τα αποτελέσματα θα επιβεβαιωθούν μόνο με την ικανότητα κινητοποίησης της πολιτικής και δημόσιας στήριξης. Η αύξηση της βοήθειας ορισμένων κρατών μελών που σημειώθηκε μέχρι σήμερα είναι αποτέλεσμα εν μέρει της διαγραφής χρεών ή άλλων μεμονωμένων παρεμβάσεων, κυρίως στον ανθρωπιστικό τομέα. Για να συνεχιστεί η αύξηση των προϋπολογισμών βοήθειας, θα πρέπει μελλοντικά να κινητοποιηθούν νέες ροές προγραμματιζόμενης βοήθειας.

Ο θετικός αυτός, αλλά διαφοροποιούμενος απολογισμός και η ανάγκη να παρακολουθείται προσεκτικά η εξέλιξη των προϋπολογισμών βοήθειας της Ένωσης αναγκάζουν την Επιτροπή να συστήσει σε κάθε κράτος μέλος να καταρτίσει, πριν από το τέλος του 2007, ένα χάρτη πορείας που θα προβλέπει σταδιακή αύξηση των ροών δημόσιας βοήθειας από σήμερα έως το 2010 και το 2015, ούτως ώστε να προληφθεί οποιαδήποτε απόκλιση σε σχέση με τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί τόσο σε συλλογικό, όσο και σε ατομικό επίπεδο.

2. Η βοήθεια για το εμπόριο θα πρέπει να αυξηθεί ώστε να επιτρέψει στις αναπτυσσόμενες χώρες να επωφεληθούν από το άνοιγμα τησ αγοράσ – ένα πρόγραμμα υλοποιησησ είναι απαραιτητο

Το μερίδιο των φτωχότερων χωρών παραμένει οριακό στο διεθνές εμπόριο παρά τις δασμολογικές προτιμήσεις που ισχύουν γι’ αυτές, ιδίως στην ευρωπαϊκή αγορά. Πέρα από την τεχνική βοήθεια στην εφαρμογή των εμπορικών πολιτικών (περιλαμβανομένων, για παράδειγμα, των τελωνειακών πολιτικών), τα τελευταία χρόνια συμφωνήθηκε ότι είναι απαραίτητο να ενταχθεί στις στρατηγικές συνεργασίας μια στήριξη στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στις υποδομές που συνδέονται με το εμπόριο, αλλά και για να εκλείψουν οι άλλοι περιορισμοί στην προσφορά.

Τον Δεκέμβριο του 2005, η ΕΕ ανέλαβε τη δέσμευση να αυξήσει συλλογικά τη βοήθειά της για το εμπόριο σε 2 δισ. ευρώ ετησίως από το 2010 για το σύνολο των αναπτυσσόμενων χωρών, ήτοι 1 δισ. ευρώ κοινοτικής βοήθειας στο οποίο θα προστεθεί 1 δισ. ευρώ διμερών ενισχύσεων των κρατών μελών.

Μετά από πρόσκληση του Συμβουλίου τον Οκτώβριο του 2006, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με μια κοινή στρατηγική βοήθειας για το εμπόριο. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η στρατηγική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα βασικά στοιχεία:

- την αναγγελθείσα αύξηση του ύψους της ενίσχυσης της ΕΕ για το εμπόριο, ώστε να φθάσει τα 2 δισ. ευρώ ετησίως από το 2010. Η Επιτροπή ευρίσκεται σε καλό δρόμο ώστε να τηρήσει τη δική της δέσμευση. Τα κράτη μέλη, για να τηρήσουν τη δική τους δέσμευση, θα πρέπει να φθάσουν τα 600 εκατ. ευρώ το 2008. Εάν δεν συμβεί αυτό, θα πρέπει να προβλεφθούν ειδικά μέτρα για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση,

- τη χορήγηση σημαντικού τμήματος αυτών των πόρων στις χώρες ΑΚΕ στο πλαίσιο των Συμφωνιών Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης (ΣΟΕΣ). Η στρατηγική θα πρέπει να διευκρινίζει το ποσό που προβλέπεται για τις χώρες ΑΚΕ,

- διαδικασία προσδιορισμού των αναγκών των χωρών εταίρων με βάση τις δικές τους εκτιμήσεις, καθώς και τους υφιστάμενους διεθνείς μηχανισμούς. Η συμμετοχή των φορέων της κοινωνίας των πολιτών και του ιδιωτικού τομέα είναι βασική σ’ αυτές τις διαδικασίες και πρέπει να διευκολύνεται. Επίσης, θα πρέπει να εξασφαλιστεί η διάρκεια των μέτρων και μεταρρυθμίσεων που υποστηρίζει η ΕΕ,

- αποτελεσματικότερη βοήθεια με την πραγματοποίηση των μεταρρυθμίσεων που έχουν αναγγελθεί, και ιδίως πρόοδος όσον αφορά τον κοινό προγραμματισμό, την κατανομή της εργασίας, την εναρμόνιση και αποτελεσματικότερους τρόπους βοήθειας όπως η δημοσιονομική βοήθεια και οι συγχρηματοδοτήσεις,

- η σύσταση από τις περιφέρειες ΑΚΕ περιφερειακών ταμείων για την κάλυψη των αναγκών που θα αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο των ΣΟΕΣ και για τη στήριξη της περιφερειακής ολοκλήρωσης με τη συνεκτική διοχέτευση της ευρωπαϊκής βοήθειας. Η «Εταιρική σχέση Υποδομή για την Αφρική"», που δημιουργήθηκε το 2006, αποτελεί την πρώτη πρωτοβουλία αυτού του τύπου, στην οποία ήδη πολλά κράτη μέλη συνεισφέρουν, και τα υπόλοιπα καλούνται να συμμετάσχουν σ’ αυτή την κοινή προσπάθεια.

3. Η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής βοήθειας πρέπει να αυξηθούν – η Επιτροπή πρότεινε έναν κώδικα συμπεριφοράς σχετικά με την κατανομή της εργασίας[1]

Η εξάπλωση και η αύξηση των δραστηριοτήτων συνεργασίας για την ανάπτυξη κατά τα τελευταία έτη οδήγησε σε ένα σύνολο πολύπλοκο και δαπανηρό, όσον αφορά τη διαχείριση, για τις χώρες εταίρους.

Η προσπάθεια εναρμόνισης, την οποία ενθαρρύνει ενεργά η Επιτροπή, ευρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας του Παρισιού για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας, την οποία η Ένωση ενστερνίστηκε απόλυτα.

Σχετικά με αυτό, τρία είναι τα βασικά θέματα:

- η κατανομή της εργασίας. Η Επιτροπή πρότεινε έναν κώδικα συμπεριφοράς της ΕΕ, ευέλικτο και σε εθελοντική βάση, με στόχο την ενθάρρυνση της συμπληρωματικότητας μεταξύ των χορηγών, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα,

- η συμμετοχή στα προγράμματα συνεργασίας και η εναρμόνισή των προγραμμάτων αυτών με τις στρατηγικές και τις διαδικασίες των χωρών εταίρων. Οι αρχές αυτές επικυρώθηκαν στη δήλωση του Παρισιού και στην Ευρωπαϊκή Συναίνεση. Ωστόσο, η πραγματικότητα απέχει πολύ ακόμα από αυτές. Όχι μόνο δεν τηρείται ο κύκλος του προϋπολογισμού των χωρών, αλλά και ένα πλήθος από όρους υπονομεύει τη συνέχεια και την προβλεψιμότητα της βοήθειας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ήλθε η στιγμή να εφαρμοστεί η έννοια της «σύμβασης» που συνδέεται με απτά αποτελέσματα όσον αφορά τους στόχους της χιλιετίας, αντί του ετήσιου ελέγχου των παραδοσιακών όρων κάθε χορηγού,

- οι τρόποι παροχής βοήθειας. Θα πρέπει σύντομα να δίνεται προτίμηση στη βοήθεια για πρόγραμμα και στη δημοσιονομική βοήθεια, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται άλλες μορφές βοήθειας όταν θεωρούνται καταλληλότερες. Η κατάτμηση της βοήθειας και η ύπαρξη πολλών μικρών έργων, όπως για παράδειγμα, στην Τανζανία όπου, μόνο στον τομέα της υγείας, συνυπάρχουν 600 έργα κάτω του 1 εκατ. ευρώ το καθένα, συνεπάγονται σαφώς επιπλέον κόστος και μικρότερη αποτελεσματικότητα.

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα πρέπει να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο σημαντικότερης προόδου όσον αφορά τον κοινό προγραμματισμό των διμερών και κοινοτικών ενισχύσεων.

4. Συμπέρασμα

Η ΕΕ ανέλαβε, στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, φιλόδοξες δεσμεύσεις για την ανάπτυξη αποφασίζοντας να αυξήσει σταδιακά την ενίσχυσή της ώστε να φθάσει το 0,7% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος το 2015 – δηλαδή 164 ευρώ ανά Ευρωπαίο πολίτη και ανά έτος – και λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα για να αυξηθεί η συνολική αποτελεσματικότατα των ευρωπαϊκών ενισχύσεων εν γένει.

Πρέπει να περάσουμε από τα λόγια στην πράξη. Αυτό απαιτεί τήρηση των δεσμεύσεων και πολιτική βούληση. Δεν πρόκειται να μεταβάλουμε τη θεσμική ισορροπία στο πλαίσιο της Ένωσης ούτε να διευρύνουμε τις αρμοδιότητες της Επιτροπής στον τομέα της ανάπτυξης. Πρέπει όμως η Ευρώπη να καταστεί ισχυρότερη, αποτελεσματικότερη και να παράσχει καλύτερες προοπτικές στους πιο ευάλωτους και ασθενέστερους λαούς του πλανήτη. Για να εξασφαλίσει αυτή την προοπτική, η Ευρώπη πρέπει να ενεργήσει συλλογικά.

[1] COM(2007) 72.