ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ για την υλοποίηση των προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας κατά την περίοδο 1996-2001

Α. συνοψη και συμπερασματα

1. Τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα (ΔΕΔ) αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για:

* την ισόρροπη και αρμονική ανάπτυξη της ΕΕ σε οικονομικό (λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού) και κοινωνικό (συμβολή στη συνοχή) επίπεδο.

* την ανάπτυξη της οικονομικής συνεργασίας με τρίτες χώρες και την ενίσχυση της πολιτικής σταθερότητας στην ευρωπαϊκή ήπειρο και στις περιοχές που συνορεύουν με αυτή.

2. Ο ρόλος της ΕΕ όσον αφορά τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας (ΔΕΔ-Ενέργειας) είναι να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από τους οικονομικούς φορείς του ενεργειακού τομέα, μέσω:

* του προσδιορισμού έργων κοινού ενδιαφέροντος, σε συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών και των κοινοτικών οργάνων σχετικά με τη χρησιμότητα των έργων αυτών.

* της προώθησης της υλοποίησης έργων κοινού ενδιαφέροντος, με:

- την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών προκειμένου να υπερπηδηθούν διοικητικά εμπόδια.

- τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των οικονομικών φορέων κατά τον προσδιορισμό των έργων καθώς και τη διευκόλυνση της διενέργειας μελετών.

- τη χρήση, κατά περίπτωση, της κοινοτικής χρηματοδοτικής ενίσχυσης και των μέσων δανειοδότησης για την ολοκλήρωση των ρυθμίσεων χρηματοδότησης των έργων, συμπληρωματικώς προς τα ιδιωτικά κεφάλαια.

3. Η υλοποίηση των προσανατολισμών για τα ΔΕΔ-Ενέργειας κατά την περίοδο 1996-2001 επέτρεψε:

* να καθοριστούν 90 έργα κοινού ενδιαφέροντος, εκ των οποίων: 24 τέθηκαν σε λειτουργία κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου, 12 βρίσκονται υπό κατασκευή, 22 βρίσκονται σε διαδικασία εξασφάλισης διοικητικών αδειών και 32 έργα βρίσκονται στο στάδιο μελέτης.

* να χορηγηθεί από τη γραμμή του προϋπολογισμού ΔΕΔ-Ενέργειας για την περίοδο 1995-2001 χρηματοδοτική ενίσχυση για μελέτες και, κατ' εξαίρεση, σε δύο περιπτώσεις, για την επενδυτική φάση, συνολικής αξίας 123 εκατ. ευρώ, τα οποία κατανεμήθηκαν μεταξύ 53 έργων κοινού ενδιαφέροντος, καθώς και να υποστηριχθούν έργα κοινού ενδιαφέροντος από άλλα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα μέσω ενισχύσεων από το ΕΤΠΑ και δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

* άλλες δράσεις για την προώθηση της εκτέλεσης έργων ΔΕΔ-Ενέργειας: για διαδικασίες χορήγησης αδειών (Σύσταση προς τα κράτη μέλη), γενικό συντονισμό μεταξύ των διαφόρων παραγόντων του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα (διοργάνωση δύο διασκέψεων) και συνυπολογισμό της εξωτερικής διάστασης της ανάπτυξης των δικτύων (30 έργα κοινού ενδιαφέροντος περιελάμβαναν τμήματα σε τρίτες χώρες).

4. Με βάση την εμπειρία από την υλοποίηση των προσανατολισμών αυτών, τη συνεχή ανάγκη για τον προσδιορισμό νέων έργων ενεργειακών δικτύων και την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο, τα κύρια θέματα που εξετάζονται για την αναθεώρηση των προσανατολισμών που αφορούν τα ΔΕΔ-Ενέργειας είναι:

* η εισαγωγή πίνακα έργων προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

* ο επανακαθορισμός των προτεραιοτήτων ΔΕΔ-Ενέργειας ώστε να τονισθεί: η ενίσχυση της ελευθέρωσης των ενεργειακών αγορών. η βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού. η ενσωμάτωση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. και η μέριμνα για τις απομακρυσμένες και άκρως απομακρυσμένες περιοχές.

* ο διευρυμένος ορισμός των έργων κοινού ενδιαφέροντος και περισσότερο ευέλικτος μηχανισμός για την επικαιροποίηση του λεπτομερούς καταλόγου έργων.

* να επικαιροποιηθεί ο λεπτομερής κατάλογος έργων.

Β. πλαισιο τησ δρασησ για τα δεδ-ενεργειασ

5. Η παρούσα έκθεση καταρτίζεται σύμφωνα με το άρθρο 10 της απόφασης αριθ. 1254/96/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 1996 για τον καθορισμό συνόλου προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας [1] (απόφαση περί «προσανατολισμών») και το άρθρο 5 της απόφασης του Συμβουλίου αριθ. 391/96/ΕΚ της 28ης Μαρτίου 1996 περί συνόλου δράσεων προς διαμόρφωση ευνοϊκότερου πλαισίου για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων στον τομέα της ενέργειας [2] (απόφαση περί «ευνοϊκού πλαισίου»).

[1] ΕΕ L 161, 29.6.1996, σ. 147-153.

[2] ΕΕ L 161, 29.6.1996, σ. 154-155.

6. Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να αναλύσει την εφαρμογή των δύο αυτών αποφάσεων υπό το πρίσμα των στόχων του άρθρου 154 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

7. Σκοπός της κοινοτικής δράσης για τα ΔΕΔ, όπως ορίζεται από τη Συνθήκη, είναι η προώθηση της διασύνδεσης και της διαλειτουργικότητας των εθνικών δικτύων, καθώς και η πρόσβαση στα δίκτυα αυτά, στο πλαίσιο συστήματος ανοικτών και ανταγωνιστικών αγορών, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης σύνδεσης νησιωτικών, μεσόγειων και περιφερειακών (απομακρυσμένων) περιοχών με τις κεντρικές περιοχές της Κοινότητας.

8. Η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων αποτελεί, κατά συνέπεια, στοιχείο ολοκλήρωσης. Συμβάλλει, αφενός, στην επίτευξη της εσωτερικής αγοράς με την ενίσχυση των δυνατοτήτων συναλλαγών ώστε να καθίσταται δυνατή η πρόσβαση σε ευρύτερη και πιο ανταγωνιστική αγορά. Αφετέρου, η σύνδεση απομακρυσμένων περιοχών με τα διευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη των περιοχών αυτών, προωθώντας με τον τρόπο αυτό την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

9. Επιπλέον, η σύνδεση των διευρωπαϊκών δικτύων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες συμβάλλει στην ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού και της συνεργασίας με τις χώρες αυτές, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται οι χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός το οποίο προλειαίνει το έδαφος για ταχύτερη ενσωμάτωση των οικονομιών τους.

10. Το άρθρο 5 της απόφασης περί «προσανατολισμών» καθορίζει τις γενικές γραμμές δράσης της Κοινότητας στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας, η εφαρμογή των οποίων αναλύεται στην παρούσα έκθεση. Οι γενικές γραμμές είναι:

* ο προσδιορισμός έργων κοινού ενδιαφέροντος, ο οποίος καλύπτεται στο Κεφάλαιο Γ της παρούσας έκθεσης, και

* η διαμόρφωση ευνοϊκότερου πλαισίου για την ανάπτυξη αυτών των δικτύων.

11. Στα άρθρα 2 και 3 της απόφασης του Συμβουλίου αριθ. 391/96/EΚ για τη διαμόρφωση του ευνοϊκότερου πλαισίου, που αναφέρθηκε ανωτέρω, προσδιορίζονται οι δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν στους τομείς της συνεργασίας και της χρηματοδοτικής στήριξης για τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας. Οι πτυχές αυτές αναλύονται στο Κεφάλαιο Δ.

12. Στο Κεφάλαιο Ε εξετάζεται η εξωτερική διάσταση της πολιτικής για τα ΔΕΔ-Ενέργειας.

13. Στο Κεφάλαιο ΣΤ περιγράφεται η αξιολόγηση του προγράμματος ΔΕΔ-Ενέργειας (χορήγηση χρηματοδοτικής στήριξης από τη γραμμή του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ-Ενέργειας σε έργα κοινού ενδιαφέροντος), η οποία πραγματοποιήθηκε από εξωτερικό αξιολογητή.

14. Τέλος, στο Κεφάλαιο Ζ παρουσιάζονται οι προοπτικές για τη μελλοντική ανάπτυξη δράσεων, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης των προσανατολισμών για τα ΔΕΔ-Ενέργειας.

Γ. προσδιορισμοσ των εργων δεδ-ενεργειασ

Τα ειδικά έργα (Έσσεν)

15. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν που έλαβε χώρα τον Δεκέμβριο του 1994, καταρτίστηκε κατάλογος 10 έργων προτεραιότητας (ή ειδικών έργων) στον τομέα της ενέργειας. Το σύνολο των έργων αυτών συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1996.

16. Την περίοδο 1996-2001 επιτεύχθηκε αποφασιστική πρόοδος σε επτά από τα 10 αυτά ειδικά έργα.

17. Πέντε ειδικά έργα που αφορούν το φυσικό αέριο τέθηκαν σε λειτουργία κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Αφορούσαν τους κεντρικούς αγωγούς φυσικού αερίου Αλγερία-Μαρόκο-Ισπανία και Ρωσία-Λευκορωσία-Πολωνία-ΕΕ και τα νέα δίκτυα φυσικού αερίου στην Ελλάδα, την Πορτογαλία και τη νότια και δυτική Ισπανία.

18. Όσον αφορά τα πέντε ειδικά έργα που αφορούν την ηλεκτρική ενέργεια, η κατάσταση είναι λιγότερο θετική. Τέθηκε σε λειτουργία ένα έργο (σύνδεση μεταξύ βόρειας Πορτογαλίας και Ισπανίας), ενώ ένα δεύτερο έργο βρίσκεται στο τελικό στάδιο κατασκευής (διασύνδεση Ιταλίας - Ελλάδας). Τα τρία υπόλοιπα έργα δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν δυσκολίες που αφορούσαν διοικητικές άδειες (για τα έργα Γαλλίας-Ιταλίας και Γαλλίας-Ισπανίας) ή δυσκολίες που οφείλονται στο ότι δεν λήφθηκε τελική απόφαση λόγω της δημιουργίας νέου ρυθμιστικού πλαισίου (για τη σύνδεση μεταξύ του ανατολικού και του δυτικού τμήματος της Δανίας).

Έργα κοινού ενδιαφέροντος

19. Στην απόφαση αριθ. 1254/96/EΚ της 5ης Ιουνίου 1996 σχετικά με τους προσανατολισμούς προσδιορίζονται 43 έργα κοινού ενδιαφέροντος (23 έργα ηλεκτρικής ενέργειας και 20 έργα φυσικού αερίου).

20. Σε αυτό τον κατάλογο προστέθηκαν 31 έργα με την απόφαση αριθ. 1047/97/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1997 [3], εκ των οποίων 16 έργα ηλεκτρικής ενέργειας και 15 έργα φυσικού αερίου, με σκοπό να ληφθούν υπόψη οι ταχείες εξελίξεις στους εν λόγω τομείς και ειδικότερα η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την προσχώρηση της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας.

[3] ΕΕ L 152, 11.6.1997, σ. 12-14.

21. Ο κατάλογος των έργων κοινού ενδιαφέροντος ενημερώθηκε για δεύτερη φορά με την απόφαση αριθ. 1741/99/EΚ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 29ης Ιουλίου 1999 [4], με την οποία προστέθηκαν 16 έργα (5 έργα ηλεκτρικής ενέργειας και 11 έργα φυσικού αερίου) και τροποποιήθηκε η περιγραφή 5 υφιστάμενων έργων.

[4] ΕΕ L 207, 6.8.1999, σ. 1.

Οι κατηγορίες έργων κοινού ενδιαφέροντος

22. Επί του παρόντος, ο κατάλογος έργων κοινού ενδιαφέροντος περιλαμβάνει 90 έργα, 44 έργα ηλεκτρικής ενέργειας και 46 έργα φυσικού αερίου, σε κατηγορίες οι οποίες αντιστοιχούν στις προτεραιότητες που καθορίζονται στην απόφαση περί «προσανατολισμών» του Ιουνίου του 1996.

Για την ηλεκτρική ενέργεια:

α) Σύνδεση απομονωμένων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας: 6 έργα.

β) Ανάπτυξη διασυνδέσεων μεταξύ των κρατών μελών: 14 έργα.

γ) Ανάπτυξη εσωτερικών συνδέσεων σχετιζόμενων με τις διασυνδέσεις μεταξύ κρατών μελών: 13 έργα.

δ) Ανάπτυξη διασυνδέσεων με τρίτες χώρες: 11 έργα.

Για το φυσικό αέριο:

ε) Εισαγωγή του φυσικού αερίου σε νέες περιοχές: 4 έργα.

στ) Σύνδεση απομονωμένων δικτύων φυσικού αερίου: 15 έργα.

ζ) Αύξηση του δυναμικού υποδοχής (υγροποιημένο φυσικό αέριο - ΥΦΑ) και αποθήκευση φυσικού αερίου: 13 έργα.

η) Αύξηση του δυναμικού μεταφοράς (αγωγοί παροχής φυσικού αερίου): 14 έργα.

Η πρόοδος που έχει συντελεστεί όσον αφορά τα έργα κοινού ενδιαφέροντος

23. Το ένα τρίτο των έργων κοινού ενδιαφέροντος εξακολουθούν να βρίσκονται σε προκαταρκτική φάση μελέτης, ενώ σχεδόν το ένα τέταρτο των έργων κοινού ενδιαφέροντος τέθηκαν σε λειτουργία την περίοδο 1996-2001. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται εκτίμηση του πλήθους έργων των κατηγοριών που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο, τα οποία εμπίπτουν στις τέσσερις φάσεις προόδου που συνήθως εξετάζονται.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Έργα που τέθηκαν σε λειτουργία την περίοδο 1996-2001

24. Την περίοδο αυτή τέθηκαν σε λειτουργία συνολικά 24 έργα (5 στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και 15 στον τομέα του φυσικού αερίου), συμπεριλαμβανομένων 6 έργων που είχαν προσδιοριστεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν.

25. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας ολοκληρώθηκαν τα ακόλουθα έργα:

- Σύνδεση απομονωμένων ή ξεχωριστών δικτύων:

α07 Ηνωμένο Βασίλειο (σύνδεση της Νήσου Μαν)

- Διασυνδέσεις μεταξύ κρατών μελών:

β01 Γερμανία - Δανία (σύνδεση μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου).

β10 βόρεια Πορτογαλία - βορειοδυτική Ισπανία. (σχέδιο Έσσεν).

β11 Φινλανδία - Σουηδία (στα βόρεια του κόλπου της Βοθνίας).

- Εσωτερικές συνδέσεις στα κράτη μέλη:

γ03 Κάτω Χώρες (βορειοανατολικά).

- Διασυνδέσεις με τρίτες χώρες:

δ13 Ισπανία - Μαρόκο (σύνδεση μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου).

Πέραν των έργων αυτών τέθηκαν επίσης σε λειτουοργία, διάφορα τμήματα έργων που αφορούσαν εσωτερικές συνδέσεις στην Ιταλία (σχέδιο γ05), την Ισπανία (σχέδιο γ06) και τη Γερμανία (σχέδιο γ12).

Εξάλλου, η σύνδεση της Βόρειας Ιρλανδίας με τη Σκωτία μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου (σχέδιο α01) και η διασύνδεση της Ελλάδας και της Ιταλίας μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου (α04) προβλέφθηκε ότι θα έχουν ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 2001.

26. Όσον αφορά τα δίκτυα φυσικού αερίου, τέθηκαν σε λειτουργία τα ακόλουθα έργα:

- Εισαγωγή της χρήσης φυσικού αερίου σε νέες περιφέρειες:

ε04 Ισπανία (δυτικό τμήμα της χώρας). (έχει σχεδόν ολοκληρωθεί) (Σχέδιο Έσσεν).

ε05 Πορτογαλία. (σχέδιο Έσσεν).

ε06 Ελλάδα (κεντρικός αγωγός και κλάδοι). (σχέδιο Έσσεν).

- Σύνδεση απομονωμένων ή ξεχωριστών δικτύων:

στ02 Ηνωμένο Βασίλειο - Ηπειρωτική Ευρώπη (μέσω Βελγίου).

στ03 Λουξεμβούργο - Γερμανία.

στ06 Πορτογαλία - Ισπανία. (σχέδιο Έσσεν).

στ07 Γαλλία (σύνδεση του βορειοδυτικού και του βόρειου δικτύου).

στ09 Αυστρία - Ουγγαρία. (εν μέρει).

στ10 Αυστρία - Σλοβακία (σύνδεση της Αυστρίας με υπόγειες αποθήκες στη Σλοβακία).

στ11 Αυστρία (εσωτερική σύνδεση) (εν μέρει).

- Αύξηση της χωρητικότητας παραλαβής (ΥΦΑ) και αποθήκευσης:

ζ3 Γαλλία (επέκταση του τερματικού σταθμού ΥΦΑ στη Montoir).

- Αγωγοί παροχής φυσικού αερίου:

η01 Νορβηγία - Γαλλία (κατάληξη στη Δουνκέρκη).

η04 Αλγερία - Ισπανία - Πορτογαλία.

η05 Αλγερία - Τυνησία - Ιταλία.

η07 Ρωσία - Λευκορωσία - Πολωνία - ΕΕ. (1η φάση) (σχέδιο Έσσεν).

η11 Βουλγαρία - Ελλάδα.

η12 Βέλγιο - Γερμανία.

η13 Γερμανία - Τσεχική Δημοκρατία - Αυστρία - Ιταλία (εν μέρει, 94 χλμ. σε λειτουργία).

Ο αντίκτυπος της κατασκευής των έργων ΔΕΔ-Ενέργειας στην απασχόληση

27. Το 1997, έρευνα των φορέων προώθησης 74 έργων που είχαν προσδιοριστεί έως τότε κατέληξε στα ακόλουθα αποτελέσματα:

- εκτίμηση επενδύσεων: 18 δισ. ευρώ στην ΕΕ και 7,8 δισ. ευρώ σε τρίτες χώρες.

- 200.000 ανθρωποέτη για την κατασκευή των έργων συνολικά, για την περίοδο 1995-2005 (στην ΕΕ).

- 11 ανθρωποέτη/εκατομμύριο ευρώ που δαπανήθηκε.

- 45% άμεσα. 55% έμμεσα.

- 80% προσωρινό. 20% μόνιμο προσωπικό.

28. Η κατανομή της απασχόλησης που προέκυψε για την εκτέλεση των 74 έργων ήταν:

- 2/3 για έργα φυσικού αερίου, 1/3 για έργα ηλεκτρικής ενέργειας. σε αντιστοιχία με τις εκτιμήσεις των σχετικών επενδύσεων.

- 48% στις χώρες συνοχής (E, P, EL, IRL).

- πρόσθετη απασχόληση για έργα σε τρίτες χώρες = 1/2 EΕ.

- η εκτίμηση της επίδρασης στην απασχόληση αφορά την κατασκευή των έργων. οι ευρύτερες, ευνοϊκές για τις εθνικές/περιφερειακές οικονομίες, επιπτώσεις δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν ποσοτικά.

Δ. διαμορφωση ευνοϊκου πλαισιου για την αναπτυξη δικτυων ενεργειασ

Η απόφαση του Συμβουλίου για τη διαμόρφωση ευνοϊκού πλαισίου

29. Στην απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη διαμόρφωση ευνοϊκότερου πλαισίου για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων στον τομέα της ενέργειας καθορίζοονται για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα οι ακόλουθες αποστολές:

- προώθηση της τεχνικής συνεργασίας μεταξύ των φορέων.

- προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις διαδικασίες χορήγησης αδειών.

- παροχή χρηματοδοτικής στήριξης στο πλαίσιο του κανονισμού για τη χρηματοδοτική στήριξη των ΔΕΔ. και

- υποστήριξη έργων κοινού ενδιαφέροντος μέσω κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων.

Η σύσταση για τη βελτίωση των διαδικασιών χορήγησης αδειών

30. Κατά την εκτέλεση έργων κοινού ενδιαφέροντος συχνά προκύπτουν δυσκολίες διοικητικής φύσεως που απορρέουν ειδικότερα από τις μακρές περιόδους που απαιτούνται για τη χορήγηση διοικητικών αδειών. Οι διαδικασίες αυτές είναι ορισμένες φορές σύνθετες και όχι επαρκώς διαφανείς.

31. Σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφασης για το «ευνοϊκό πλαίσιο» ανατίθεται στην Κοινότητα το καθήκον να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με σκοπό τη διευκόλυνση της προόδου των διαδικασιών χορήγησης αδειών για τα έργα στον τομέα των ΔΕΔ-Ενέργειας, ώστε να συντομευθούν τα χρονοδιαγράμματά τους.

32. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ήδη μελετήσει ορισμένα από τα προβλήματα αυτά, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Σε συμφωνία με την «Επιτροπή ΔΕΔ-Ενέργειας», η Επιτροπή ενέκρινε στις 14 Δεκεμβρίου 1998 σύσταση απευθυνόμενη στα κράτη μέλη σχετικά με τη βελτίωση των διαδικασιών χορήγησης αδειών για τα διευρωπαϊκά [5] δίκτυα ενέργειας.

[5] ΕΕ L 8, 14.1.1999, σ. 27.

33. Στο έγγραφο αυτό, η Επιτροπή συστήνει τη συνεχή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών καθώς και με τρίτες χώρες προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή ορισμένων από αυτές τις διαδικασίες. Ειδικότερα, η Επιτροπή συστήνει τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση των διαδικασιών που αφορούν διασυνοριακά έργα, ει δυνατόν στο πλαίσιο ενιαίας και συντονισμένης προσέγγισης. Τα μέτρα αυτά αφορούν τη βελτίωση της διαφάνειας των διαδικασιών, την έγκαιρη κοινοποίηση πληροφοριών σχετικά με τα έργα κοινού ενδιαφέροντος, τον συντονισμό των διαφόρων διαδικασιών και την παρουσίαση των εγγράφων σε ολοκληρωμένη μορφή που θα καλύπτει τόσο τεχνικο-οικονομικά όσο και περιβαλλοντικά θέματα.

34. Σύμφωνα με αυτή τη σύσταση, η Επιτροπή προκήρυξε διαγωνισμό για την εκπόνηση μελέτης σχετικά με τις περιβαλλοντικές και τεχνικές πτυχές των διαδικασιών χορήγησης αδειών. Η μελέτη αυτή προβλέπει ότι θα περατωθεί τον Ιανουάριο του 2002.

Η εφαρμογή του κανονισμού σχετικά με τη χρηματοδοτική στήριξη των ΔΕΔ

35. Βάσει του κανονισμού για τη χρηματοδοτική στήριξη των ΔΕΔ, και λαμβάνοντας υπόψη τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα του τομέα, η προτιμητέα μορφή παρέμβασης στον τομέα της ενέργειας είναι η συγχρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας. Κατ' εξαίρεση και όπου αιτιολογείται, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν οι άλλες μορφές παρέμβασης που προβλέπονται από τον κανονισμό περί χρηματοδοτικής στήριξης, ιδίως επιδοτήσεις επιτοκίου, εγγυήσεις δανείων ή επιχορηγήσεις.

36. Από τα 90 έργα κοινού ενδιαφέροντος για τα ΔΕΔ-Ενέργειας, πάνω από το ήμισυ, ήτοι 53 έργα, έλαβαν ενίσχυση κατά την περίοδο 1995-2001 στο πλαίσιο του κανονισμού χρηματοδοτικής στήριξης των ΔΕΔ, εκ των οποίων:

- 3 έργα (επί συνόλου 10) του καταλόγου του Έσσεν.

- 31 έργα (επί συνόλου 44) στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

- 22 έργα (επί συνόλου 46) στον τομέα του φυσικού αερίου.

37. Συνολικά, η Επιτροπή αποφάσισε τη χορήγηση 123 εκατ. ευρώ την περίοδο 1995-2001 σε έργα ΔΕΔ-Ενέργειας. Ο αριθμός των αιτήσεων κατόπιν των οποίων χορηγήθηκε ενίσχυση κατά την περίοδο αυτή ανήλθε σε 140 (138 αιτήσεις συγχρηματοδότησης μελετών και 2 αιτήσεις για επιδότηση επενδύσεων). Συγκεκριμένα, επιδοτήσεις επενδύσεων αποφασίστηκαν για το έργο δ11 (υποθαλάσσια διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των Κάτω Χωρών και της Νορβηγίας): επιδότηση 4,2 εκατ. ευρώ για επιλέξιμο κόστος ύψους 263 εκατ. ευρώ. και για το έργο δ14 (υποθαλάσσια διασύνδεση γραμμής ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Σουηδίας και Πολωνίας ως μέρος του «έργο δακτυλίου της Βαλτικής»): επιχορήγηση ύψους 2,3 εκατ. ευρώ για επιλέξιμο κόστος ύψους 337 εκατ. ευρώ.

38. Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζεται σύνοψη των αποφάσεων της Επιτροπής για τα έργα ΔΕΔ-Ενέργειας (περίοδος 1995-2001).

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο λεπτομερής κατάλογος των δράσεων που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος ΔΕΔ-Ενέργειας κάθε χρόνο (χρήση της γραμμής του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ-Ενέργειας) δημοσιεύεται στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής για τα ΔΕΔ.

39. Τα ποσά χρηματοδοτικής στήριξης που έχουν συμφωνηθεί στις συμβάσεις που έχουν υπογραφεί από την Επιτροπή, ανά κατηγορία έργων ΔΕΔ-Ενέργειας για την περίοδο 1995-2001, παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής χρηματοδοτικής στήριξης χορηγήθηκαν σε έργα των κατηγοριών δ και ζ.

Η χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος και οι παρεμβάσεις από τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα

40. Οι κατ'εκτίμηση αναγκαίες επενδύσεις για την ολοκλήρωση των 74 έργων ΔΕΔ-Ενέργειας που προσδιορίστηκαν το 1997 ανέρχονται σε 18.000 εκατ. ευρώ για έργα στην ΕΕ και 7.800 εκατ. ευρώ για τα τμήματα που βρίσκονται σε τρίτες χώρες.

41. Γενικά, η χρηματοδότηση επενδύσεων σε ΔΕΔ-Ενέργειας στηρίζεται στους πόρους των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων (ίδια κεφάλαια, κεφαλαιαγορά).

42. Στον τομέα αυτό, ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι βασικά να ενεργεί ως:

- φορέας εκκίνησης και επίσπευσης μελετών.

- καταλυτικός παράγοντας για επενδύσεις.

43. Τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα και μηχανισμοί που διατίθενται για την υποστήριξη μελετών ή επενδύσεων όσον αφορά έργα ΔΕΔ-Ενέργειας είναι:

- η γραμμή του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ-Ενέργειας.

- τα Διαρθρωτικά Ταμεία (στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής).

- η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

- το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων.

- τα προγράμματα συνεργασίας με τρίτες χώρες (PHARE - TACIS - MEDA - Synergy).

Λαμβανομένων υπόψη των προτεραιοτήτων των ΔΕΔ-Ενέργειας και του καταλόγου έργων, κάθε μέσο ή μηχανισμός ενεργεί σύμφωνα με τα δικά του κριτήρια.

44. Οι χρηματοδοτικές συνεισφορές της Κοινότητας κατά τη διάρκεια της περιόδου 1996-2000 σε έργα ΔΕΔ-Ενέργειας υπήρξαν σημαντικές. Τα κονδύλια αυτά προήλθαν κυρίως από τα Διαρθρωτικά Ταμεία (περίπου 2 δισεκατ. ευρώ υπό μορφή ενίσχυσης) και από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (περίπου 3 δισεκατ. ευρώ ως δάνεια).

Ε. η εξωτερικη διασταση τησ πολιτικησ για τα δεδ-ενεργειασ

Οι στόχοι

45. Η ανάπτυξη της εξωτερικής διάστασης της πολιτικής για τα ΔΕΔ-Ενέργειας ανταποκρίνεται στις ακόλουθες ανάγκες:

- βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού.

- ενίσχυση των σχέσεων με τρίτες χώρες παραγωγής/διαμετακόμισης ενέργειας.

- ολοκλήρωση δικτύων στην κλίμακα της ευρωπαϊκής ηπείρου και των περιοχών που συνορεύουν με αυτή.

- προετοιμασία για τη διεύρυνση της ΕΕ.

46. Επιπλέον, η ανάπτυξη της εξωτερικής διάστασης της πολιτικής για τα ΔΕΔ-Ενέργειας συμβάλει σε ευρύτερους στόχους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως:

- οικονομική και κοινωνική συνοχή στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, συμβάλλοντας στην πολιτική σταθερότητα.

- περισσότερες εμπορικές συναλλαγές, ανταγωνισμός, βιομηχανική συνεργασία.

47. Όντως, η επέκταση των δικτύων ενέργειας είναι αποφασιστικής σημασίας, όχι μόνο για τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα εξακολουθήσει να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εξωτερικές πηγές, ιδίως όσον αφορά το φυσικό αέριο, αλλά και για τη διεθνή συνεργασία και ανάπτυξη γενικότερα. Οι προοπτικές της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες επιβεβαιώθηκαν κατά την περίοδο 1996-2001, επιδεικνύουν επίσης την αυξανόμενη ανάγκη για σύνδεση και ολοκλήρωση των δικτύων ενέργειας των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών με τα δίκτυα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα έργα κοινού ενδιαφέροντος που περιλαμβάνουν τρίτες χώρες

48. Δεδομένης της εξάρτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από εξωτερικές πηγές ενεργειακού εφοδιασμού, στους προσανατολισμούς για τα ΔΕΔ-Ενέργειας έχει ήδη προσδιορισθεί σημαντικό πλήθος έργων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, για τα οποία απαιτούνται εργασίες σε υποψήφιες για προσχώρηση ή τρίτες χώρες.

49. Επί του παρόντος, 30 έργα ΔΕΔ-Ενέργειας, τα οποία προσδιορίστηκαν μέσω της απόφασης για τους προσανατολισμούς και των αναθεωρήσεων της, αφορούν επίσης τρίτες χώρες (11 στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. 9 για τον τομέα του φυσικού αερίου). Η περιφερειακή τους κατανομή παρουσιάζεται στον ακόλουθο πίνακα:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Για την μελέτη διαφόρων από τα έργα αυτά, ιδίως στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, χορηγήθηκε κατά την περίοδο 1995-2001 κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση υπό το πρόγραμμα ΔΕΔ-Ενέργειας.

Έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος για τρίτες χώρες

50. Προσδιορίστηκαν επίσης έργα δικτύων ενέργειας με πιο περιφερειακή εστίαση, τα οποία είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος για τρίτες χώρες. Αυτό ήταν αποτέλεσμα μελετών και δραστηριοτήτων περιφερειακής συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας, που έλαβαν ενίσχυση στο πλαίσιο των προγραμμάτων PHARE, TACIS, MEDA και Synergy την περίοδο 1995-2001 στις περιοχές της Βαλτικής, των Βαλκανίων, του Εύξεινου Πόντου και της Μεσογείου.

Οι διασκέψεις του Βερολίνου και της Ρίγας

51. Την περίοδο 1996-2001, η Επιτροπή διοργάνωσε δύο σημαντικές εκδηλώσεις: διάσκεψη σχετικά με την «Ανάπτυξη των Διευρωπαϊκών Δικτύων Ενέργειας», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 11-12 Δεκεμβρίου 1997 στο Βερολίνο, καθώς και σεμινάριο ως συνέχεια του 6ου Οικονομικού Φόρουμ του ΟΑΣΕ με θέμα την «Περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ενέργειας στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας και ο ρόλος των Διευρωπαϊκών Δικτύων Ενέργειας», που πραγματοποιήθηκε στις 9 Απριλίου 1999 στη Ρίγα, με συνδιοργανωτές τη Γραμματεία του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) και το Υπουργείο Οικονομίας της Δημοκρατίας της Λεττονίας.

52. Σκοπός της Διάσκεψης του Βερολίνου ήταν η παρουσίαση των σημαντικότερων έργων κοινού ενδιαφέροντος ΔΕΔ-Ενέργειας και η συζήτηση των οικονομικών, τεχνικών, χρηματοδοτικών και διοικητικών θεμάτων που συνδέονται με την υλοποίησή τους. Στόχος της Διάσκεψης ήταν να τονιστεί και να υποστηριχθεί η ώθηση που δημιουργήθηκε από την Κοινότητα και τις εμπλεκόμενες εταιρείες, με τον προσδιορισμό μέσων για την προώθηση της εκτέλεσης των έργων αυτών. Ιδιαίτερη έμφαση στο πλαίσιο της Διάσκεψης δόθηκε στις εξελίξεις που αφορούν τα δίκτυα στις σκανδιναβικές χώρες, στη Κεντρική, Ανατολική και Βορειοανατολική Ευρώπη και στη Μεσόγειο.

53. Σκοπός του σεμιναρίου της Ρίγας ήταν η ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού, των εμπορικών συναλλαγών ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος στην περιοχή της Βαλτικής μέσω της εντατικοποίησης της συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας και μέσω της ενίσχυσης των υποδομών ενέργειας και ειδικότερα των δικτύων ενέργειας.

ΣΤ. αξιολογηση του προγραμματοσ δεδ-ενεργειασ

54. Η εταιρεία Tractebel Energy Engineering επιλέχθηκε, κατόπιν διαγωνισμού, για την διενέργεια αξιολόγησης των δράσεων του προγράμματος ΔΕΔ-Ενέργειας για την περίοδο 1995 - 1998. Η τελική έκθεση υποβλήθηκε τον Οκτώβριο του 1999.

55. Ο φορέας αξιολόγησης έκανε ευνοϊκή αναφορά στον προσδιορισμό του προγράμματος, τους πόρους και την εφαρμογή του και υπέδειξε ότι θα ήταν επιθυμητή η αποκέντρωση ορισμένων αποφάσεων οι οποίες σήμερα λαμβάνονται σε πολιτικό επίπεδο. στο πλαίσιο αυτό, προκύπτει το ζήτημα της απλοποίησης της διαδικασίας προσδιορισμού επιλέξιμων έργων (η οποία επί του παρόντος διέπεται από τη διαδικασία συναπόφασης) με σκοπό να εναρμονιστεί στενότερα με τους κανόνες επιλεξιμότητας που εφαρμόζονται συνήθως στα κοινοτικά προγράμματα (διαδικασία επιτροπολογίας).

56. Στην έκθεση αξιολόγησης τονίστηκε το γεγονός ότι μετά από πέντε έτη εμπειρίας, οι δράσεις που απορρέουν από τη χρήση της γραμμής του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ-Ενέργειας χαίρουν εκτίμησης από τους αποδέκτες τους, καθιστούν δυνατή την επίσπευση της εκτέλεσης των έργων και εξασφαλίζουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, απτά αποτελέσματα (χορήγηση αδειών και έναρξη κατασκευής). Οι αποδέκτες επιβεβαιώνουν ότι το χρήσιμο αποτέλεσμα της κοινοτικής συγχρηματοδότησης είναι ότι καθιστά δυνατή την πλήρη εξέταση των εναλλακτικών λύσεων και τη λεπτομερή μελέτη των λύσεων που επιλέγονται.

57. Άλλα θετικά αποτελέσματα του προγράμματος είναι η εστίαση της προσοχής των αποδεκτών στα επιλέξιμα έργα που προσδιορίζονται στους «Προσανατολισμούς ΔΕΔ-Ενέργειας», η δημιουργία δομών συνεργασίας για διεθνή έργα και η διευκόλυνση των διαπραγματεύσεων και της χρηματοδότησης των έργων μέσω της «σφραγίδας της ΕΕ».

58. Οι επικρίσεις που εκφράστηκαν από τους αποδέκτες αναφέρονται στον πολύπλοκο χαρακτήρα των διαδικασιών επιλογής αιτήσεων και παρακολούθησης των καθώς και οι καθυστερήσεις κατά την καταβολή των πληρωμών. Όσον αφορά το θέμα αυτό, ο αξιολογητής προέβη σε σειρά συστάσεων όσον αφορά τη διαχείριση και την παρακολούθηση του προγράμματος. Συστάσεις σχετικά με την πληρέστερη περιγραφή των δράσεων που λαμβάνουν στήριξη έχουν ήδη υιοθετηθεί στην έκδοση του Εντύπου Αίτησης του Δεκεμβρίου 1999. Οι διαδικασίες χρηματοδότησης και παρακολούθησης των συμβάσεων τελούν υπό αναθεώρηση. Η απλοποίηση των διαδικασιών επιλεξιμότητας είναι ένα από τα κύρια στοιχεία της αναθεώρησης των προσανατολισμών για τα ΔΕΔ-Ενέργειας.

Ζ. προοπτικεσ για την αναπτυξη των δρασεων για τα δεδ-ενεργειασ

59. Όσον αφορά τους κοινοτικούς προσανατολισμούς, είναι απαραίτητη η εξασφάλιση της συνέχειας και η εδραίωση των δράσεων με:

- την αναθεώρηση των προσανατολισμών για τα ΔΕΔ-Ενέργειας ώστε να καθορισθεί κατάλογος έργων προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος στα οποία θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή η Επιτροπή και τα κράτη μέλη,

- την αναθεώρηση των προσανατολισμών ώστε να ληφθούν υπόψη ζητήματα που συνδέονται με την εσωτερική αγορά (σημεία συμφόρησης, διαχείριση υπερφόρτωσης) και την ασφάλεια του εφοδιασμού, την αυξημένη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τις εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες,

- την αναθεώρηση των προσανατολισμών για τα ΔΕΔ-Ενέργειας με σκοπό την απλοποίηση των διαδικασιών:

- υπάρχει, όντως, ανάγκη να προσδιορίζονται νέα έργα κοινού ενδιαφέροντος για τα κράτη μέλη. αυτό οδήγησε, και πιθανότατα θα οδηγήσει και στο μέλλον, στη συχνή ενημέρωση των προσανατολισμών (μία διαδικασία συναπόφασης κάθε δύο έτη), εκτός εάν προβλεφθεί απλούστερη διαδικασία προσδιορισμού.

- αναθεώρηση των σχετικών διατάξεων των προσανατολισμών θα ήταν δυνατόν να ανταποκριθεί στην ανάγκη αυτή, ειδικότερα:

- με τη διεύρυνση της έννοιας των «έργων κοινού ενδιαφέροντος». και

- με την προσαρμογή της διαδικασίας λεπτομερούς προσδιορισμού έργων, μέσω επιτροπολογίας,

- την προώθηση της υλοποίησης των έργων κοινού ενδιαφέροντος και ιδίως εκείνων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο έργων προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

60. Όσον αφορά την εξωτερική διάσταση, είναι απαραίτητη η εντατικοποίηση της δράσης, με έμφαση στην προετοιμασία για προσχώρηση, και ειδικότερα:

- συνέχιση της προσέγγισης περιφερειακής συνεργασίας (Βαλτική, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, Βορειοανατολική Ευρώπη, Μεσόγειος, Εύξεινος Πόντος).

- εστίαση αυτής της περιφερειακής συνεργασίας στον προσδιορισμό και την υλοποίηση των σημαντικότερων έργων περιφερειακού ενδιαφέροντος τα οποία, για τις υποψήφιες χώρες, θα ήταν δυνατόν να ενσωματωθούν στους κοινοτικούς προσανατολισμούς μετά την προσχώρησή τους.

Παράρτημα : Κατάλογος της ισχύουσας κανονιστικής νομοθεσίας για τους προσανατολισμούς των ΔΕΔ Ενέργειας:

α) Απόφαση αριθ. 1254/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 1996, για καθορισμό συνόλου προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας.

(Βασικό κείμενο για τον καθορισμό των προσανατολισμών των ΔΕΔ Ενέργειας).

(Στο παράρτημα προσδιορίζονται 43 έργα).

β) Απόφαση αριθ. 1047/97/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1997 για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1254/96/ΕΚ για καθορισμό συνόλου προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας.

(Προσθήκη 31 νέων έργων).

γ) Απόφαση αριθ. 1741/1999/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Ιουλίου 1999, για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1254/96/ΕΚ για καθορισμό συνόλου προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας.

(Τροποποίηση 5 έργων και προσθήκη 16 νέων έργων).

δ) Απόφαση αριθ. 761/2000/EΚ της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 2000, για την εξειδίκευση της περιγραφής των έργων έργων κοινού ενδιαφέροντος στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας, τα οποία προσδιορίζονται στην απόφαση αριθ. 1254/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε από τις αποφάσεις αριθ. 1047/97/ΕΚ και 1741/99/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

ε) Απόφαση αριθ. 96/391/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1996, περί συνόλου δράσεων προς διαμόρφωση ευνοϊκότερου πλαισίου για την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων στον τομέα της ενέργειας.

στ) Σύσταση αριθ. 1999/28/ΕΚ της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 1998, για τη βελτίωση των διαδικασιών αδειοδότησης που αφορούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας.