Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Η συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων - Η θέσπιση ενός μέσου στη διάθεση των επιχειρήσεων και των δημόσιων αρχών»

(97/C 296/03)

Στις 21 Απριλίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή απεφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Ιουνίου 1997 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Malosse.

Κατά την 347η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 9ης Ιουλίου 1997), η Oικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 99 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ανακοίνωση αυτή καθώς και η ανακοίνωση για την συγκριτική αξιολόγηση (Benchmarking) της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας [έγγρ. COM(96) 463 τελικό] προέρχονται από διάφορες προτάσεις και πρόσφατες ανακοινώσεις σχετικά με το θέμα της αναγωνιστικότητας, και ειδικότερα από την ανακοίνωση «Μία πολιτική βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση» [έγγρ. COM(94) 319 τελικό], καθώς και από το πρόγραμμα δράσης και το συμπληρωματικό χρονοδιάγραμμα [έγγρ. COM(95) 87 τελικό], το οποίο η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε ήδη υποστηρίξει καταρχήν, ζητώντας ταυτόχρονα από την Επιτροπή να καταστήσει πιο χειροπιαστές τις πρωτοβουλίες της. Στη γνωμοδότηση που είχε υιοθετήσει κατά τη συνεδρίαση της 22ας Νοεμβρίου 1997 (εισηγητής ο κ. Petersen) (), η ΟΚΕ εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι «δεν υφίσταται ακόμη καμία ένδειξη σχετικά με τα στάδια που πρέπει να εφαρμοσθούν κατά το σχετικό χρονοδιάγραμμα» Από τότε, δημοσιεύθηκαν δύο ανακοινώσεις σχετικά με την ανταγωνιστικότητα της χημικής βιομηχανίας και την ανταγωνιστικότητα της υπεργολαβίας στους τομείς της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ενδύσεως. Στις σχετικές γνωμοδοτήσεις που εξέδωσε η ΟΚΕ για τις δύο αυτές ανακοινώσεις είχε ειδικότερα εκφράσει τη λύπη της για το αφιλόδοξο περιεχόμενό τους.

1.2. Η ανάγκη βελτίωσης της οικονομικής και ειδικότερα της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταδεικνύεται σε δύο έγγραφα με μεγαλύτερη πολιτική εμβέλεια τα οποία είναι το Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση» της Επιτροπής Delors του 1993 και το «Συμβόλαιο εμπιστοσύνης για την απασχόληση» που υποβλήθηκε το 1996 από την Επιτροπή Santer. Η συμβουλευτική ομάδα για την ανταγωνιστικότητα, υπό την προεδρία του κ. Ciampi, παρουσίασε τα πρώτα πορίσματά της κατόπιν σχετικής αίτησης του Προέδρου Santer. Η πρώτη έκθεση παρέχει κυρίως μία γενική ανάλυση της ανταγωνιστικότητας, όπου τονίζεται ότι η ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μέσο για τη βελτίωση της απασχόλησης και την επίτευξη υψηλότερου επιπέδου ζωής και ευημερίας που θα αυξάνονται χάρη στη βελτίωση των παραγόντων παραγωγικότητας, αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας.

1.3. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να υποβάλει στα κράτη μέλη μία συγκεκριμένη πρόταση δράσης. Πρέπει να τονισθεί ότι η Επιτροπή παρουσίασε ταυτοχρόνως δύο άλλα έγγραφα εγρασίας επί του θέματος αυτού. Το πρώτο αφορά την «Ευρωπαϊκή πολιτική για την προαγωγή της ποιότητας με σκοπό τη βελτίωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας» [έγγρ. SEC(96) 2000] που υποβλήθηκε ως συμπληρωματική προσέγγιση της συγκριτικής αξιολόγησης. Το δεύτερο έγγραφο είναι μία έκθεση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία που δημοσιεύθηκε το 1996. Τέλος, κατά την παρουσίαση του προγράμματος δράσης με σκοπό την προαγωγή της καινοτομίας στις 20 Νοεμβρίου 1996, η αρμόδια Επίτροπος κ. Edith Cresson ανέφερε τη «συγκριτική αξιολόγηση» σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ειδικότερα στον τομέα της ποιότητας ως μέσον για την προαγωγή της καινοτομίας.

1.4. Η ΟΚΕ τονίζει ακόμη μια φορά την έλλειψη συντονισμού και ορατότητας στις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής οι οποίες, οφθαλμοφανώς, πολλαπλασιάζονται και αλληλοκαλύπτονται επί του θέματος αυτού. Προτιμότερο θα ήταν να υπάρξει ένα πλήρες πρόγραμμα δράσης για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας που να περιέχει ακριβές χρονοδιάγραμμα συμπεριλαμβανομένου ενός προγράμματος περί της ποιότητας.

1.5. Με την παρουσίαση συμπληρωματικής ανακοίνωσης στις 16 Απριλίου 1997 (), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταποκρίθηκε μολαταύτα στις ευχές του Συμβουλίου των υπουργών και της ΟΚΕ. Η εν λόγω ανακοίνωση παρουσιάζει πράγματι ένα σφαιρικό κοινοτικό πλαίσιο και συγκεκριμένες προτάσεις δράσεως για τη θέσπιση μηχανισμού συγκριτικής αξιολόγησης των επιδόσεων «Benchmarking» που θα μπορούσε να μεταφρασθεί κατά λέξη ως «βάσεις αναφοράς» ή «έκθεση των επιδόσεων».

2. Η ανάλυση της Επιτροπής για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

2.1. Οι κύριοι λόγοι που αναφέρονται στην ανακοίνωση για να εξηγήσουν την καθυστέρηση της οικονομίας των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι τα χαμηλά επίπεδα των άϋλων επενδύσεων (κατάρτιση και έρευνα ειδικότερα) της καινοτομίας και των πάγιων επενδύσεων σε αγαθά εξοπλισμού. Η αλληλεπίδραση κυρίως μεταξύ των διαφόρων αυτών στοιχείων αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας. Η ανακοίνωση αναφέρει επίσης και δυσχέρειες διαρθρωτικής τάξης όπως η έλλειψη κινητικότητας της εργασίας, το υψηλό κόστος διαχείρισης των μεταφορικών υποδομών, τα υψηλά δημόσια ελλείμματα καθώς και το υψηλό τμήμα των υποχρεωτικών εισφορών επί του ΑΕγχΠ που αυξήθηκε από 34 % σε 43 % στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά το διάστημα 1970-1995.

2.2. Αναλύοντας την ανάπτυξη της βιομηχανίας, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις εξαγωγικές αγορές του ΟΟΣΑ μειώθηκε. Τα μερίδια αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασαν μείωση στην Ανατολική Ασία και τη Λατινική Αμερική που αποτελούν ζώνες με υψηλό βαθμό ανάπτυξης. Κατά τα δέκα τελευταία έτη η προστιθέμενη αξία της βιομηχανίας παρουσίασε μικρότερη αύξηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (2,4 %) σε σύγκριση με τις ΗΠΑ (3 %) ή την Ιαπωνία (3,8 %). Στην Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποιήθηκαν αυξήσεις της παραγωγικότητας στον τομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας ισοδύναμες ή υπέρτερες μόνο στους κλάδους των τροφίμων, των ποτών, του καπνού, του ξύλου και των επιπλώσεων. Οι κλάδοι αυτοί υποστηρίχθηκαν από υψηλότερα επιτόκια σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους.

2.3. Λαμβάνοντας υπόψη τη διάρθρωση των δαπανών, η ανάλυση αποδεικνύει ότι γενικότερα είναι υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: υψηλότερες τιμές για τις τηλεπικοινωνίες και την ενέργεια 7 υψηλότερα επιτόκια κατά τα τελευταία χρόνια σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Αντιθέτως, σε ό,τι αφορά τις μισθολογικές δαπάνες, η ανάλυση δεν δίδει σαφή απάντηση, αναγνωρίζοντας ότι είναι δύσκολο να γίνουν σοβαρές συγκρίσεις λόγω του πολύπλοκου χαρακτήρα της διάρθρωσης του μισθολογικού κόστους. Εντούτοις, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το κατά μονάδα κόστος εργασίας (εξέλιξη της μισθολογικής μάζας που συνδέεται με την παραγωγή) παρουσιάζει ελαφρά μείωση από το 1992. Τα στοιχεία αυτά θα άξιζε να εξηγηθούν και σχολιασθούν από την Επιτροπή.

2.4. Σε ό,τι αφορά τις υλικές και άϋλες επενδύσεις, η καθυστέρηση που παρατηρείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ ανησυχητική. Η ανακοίνωση παρουσιάζει ειδικότερα τα στοιχεία της έρευνας και ανάπτυξης. Η ΟΚΕ κρίνει ότι και εδώ επίσης τα εν λόγω στοιχεία θα έπρεπε να σχολιασθούν περισσότερο, ειδικότερα στον τομέα των επενδύσεων για την ανάπτυξη και έρευνα.

2.5. Στο κεφάλαιο που αφιερώνεται στους «παράγοντες που καθορίζουν τις ανταγωνιστικές επιδόσεις», η Επιτροπή επισημαίνει την κακή λειτουργία των αγορών και την αδυναμία στον τομέα της καινοτομίας ως τις κύριες αιτίες της χαμηλής αποδοτικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σε ό,τι αφορά τη ρευστότητα των αγορών, η ανακοίνωση αναφέρει «χύδην» την έλλειψη ελευθέρωσης σε ορισμένους καίριους τομείς υποδομών (τηλεπικοινωνίες, μεταφορές), τις ανεπάρκειες στη λειτουργία των κεφαλαιαγορών (ειδικότερα τα εμπόδια στη δραστηριότητα των συνταξιοδοτικών ταμείων), την έλλειψη ευελιξίας της αγοράς εργασίας και τα εμπόδια στην επαγγελματική κινητικότητα, τις ρυθμίσεις της αγοράς της εργασίας.

2.6. Στο ίδιο κεφάλαιο σχετικά με τους παράγοντες που καθορίζουν την ανταγωνιστική επίδοση, η Επιτροπή αναπτύσσει τους ανασταλτικούς παράγοντες ως προς την καινοτομία: ανεπαρκείς άϋλες επενδύσεις, ελλείψεις των συστημάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης και ειδικότερα η μη προσαρμογή τους στις ενέργειες των οικονομικών φορέων, έλλειψη κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, αδύναμη ευρωπαϊκή έρευνα η οποία επιπλέον δεν είναι επαρκώς στραμμένη προς την αγορά, δυσκολίες για την αξιολόγηση και διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών, καθυστέρηση στην εφαρμογή των συστημάτων ελέγχου της ποιότητας, ανεπάρκεια των μηχανισμών χρηματοδότησης της καινοτομίας (κεφάλαια κινδύνου, κεφάλαιο έναρξης) και των ΜΜΕ. Από την άποψη αυτή θα ήταν σκόπιμο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη στην ανάλυση για την ανταγωνιστικότητα και μία εδαφική προσέγγιση με βάση τις περιφέρειες.

3. Οι προτάσεις της ΟΚΕ για τη μέτρηση της ανταγωνιστικότητας

3.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει δύο βασικούς παράγοντες για τη μέτρηση του επιπέδου της ανταγωνιστικότητας, δηλαδή την παραγωγικότητα και το ποσοστό απασχόλησης. Εντούτοις, η Επιτροπή αναγνωρίζει στην ανακοίνωσή της ότι οι δύο αυτοί παράγοντες δεν μπορούν από μόνοι τους να καλύψουν το φαινόμενο. Επιβεβαιώνοντας ότι η παραγωγικότητα είναι ένα μέσο για την επίτευξη καλύτερου επιπέδου ζωής και αύξησης της ευημερίας του πληθυσμού, ο βαθμός προστασίας του περιβάλλοντος, η ορθολογική χρήση των ενεργειακών πόρων ή το επίπεδο της εγκληματικότητας μπορούν επίσης να θεωρηθούν ως κριτήρια που πρέπει να ληφθούν υπόψη, όπως επίσης ο βαθμός κοινωνικής προστασίας.

3.2. Έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι στην ανακοίνωση δεν γίνεται καμία αναφορά στις ισοτιμίες και τις νομισματικές διακυμάνσεις εντός και εκτός της ΕΕ. Σε πολυάριθμους βιομηχανικούς τομείς, οι παράγοντες αυτοί αποβαίνουν καθοριστικοί ως προς τα περιθώρια των επιχειρήσεων και τα μερίδιά τους στην αγορά. Πρόκειται όμως για συγκυριακό παράγοντα που δεν εξαρτάται πραγματικά από μία επιχείρηση, έναν τομέα ή μία εδαφική περιοχή.

3.3. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον κίνδυνο που παρουσιάζει μία σφαιρικότατη ανάλυση η οποία περιέχει κατά τρόπο ανάκατο μεγάλο αριθμό παραγόντων οι οποίοι δύσκολα μπορούν να συγκριθούν μεταξύ τους. Η ανταγωνιστικότητα, πράγματι, είναι πάντοτε σχετική και τα αποτελέσματα της ανάλυσης μπορούν να είναι βασικώς διαφορετικά, αναλόγως εάν η σύγκριση γίνεται με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία ή τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας. Για μία επιχείρηση, η ανταγωνιστικότητα μετράται σε σχέση με τους ανταγωνιστές της, ενώ μία εδαφική περιοχή μπορεί να αναλύεται σε σχέση με τις δυνατότητες έλκυσης επενδύσεων ή με τις δυνατότητες δημιουργίας προστιθέμενης αξίας και θέσεων απασχόλησης.

3.4. Οι αναλύσεις της Επιτροπής δίδουν προτεραιότητα στην έννοια της σφαιρικής ανταγωνιστικότητας της ΕΕ σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Η ΟΚΕ εντούτοις φρονεί ότι η υιοθέτηση μιας υπερβολικά σφαιρικής και γενικευμένης προσέγγισης δεν ευνοεί την ανάληψη πρακτικών δράσεων συγκριτικής αξιολόγησης (benchmarking). Σε ό,τι αφορά τις συνθήκες πλαίσιο της ανταγωνιστικότητας, έχει σημασία να επιλέγονται συγκεκριμένοι τομείς που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αντικειμενικής και λειτουργικής ανάλυσης. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να προκριθεί μια προσέγγιση αυτού του τομέα που θα επιτρέπει την ορθή διαφοροποίηση της σχετικής σημασίας των διαφόρων παραγόντων, π.χ. η έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα των βιοτεχνολογιών ή το κόστος του εργατικού δυναμικού και διερεύνηση της αγοράς στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ενδύσεως. Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ τονίζει ότι έχει ενδιαφέρον, στο πλαίσιο μιας εδαφικής προσέγγισης των παραγόντων της ανταγωνιστικότητας, να συνυπολογισθεί η περιφερειακή διάσταση ή της λεκάνης θέσεων απασχόλησης που επιτρέπει να αναλύονται πιο εμπεριστατωμένα οι γενικότερες συνθήκες: τοπική φορολογία, υποδομές, επενδύσεις για την έρευνα, διάδοση με βάση ένα πανεπιστημιακό πόλο, δημιουργία θέσεων απασχόλησης και επιχειρήσεων, ξένες επενδύσεις. Μια υπερβολικά σφαιρική συγκριτική αξιολόγηση (benchmarking) (π.χ. από κράτος σε κράτος ή από σύνολο κρατών σε σύνολο κρατών) θα πλησίαζε πράγματι στις υφιστάμενες αναλύσεις και θα είχε λιγότερα λειτουργικά αποτελέσματα. Σχετικά με την εγκατάσταση ξένων επιχειρήσεων, π.χ. η έννοια της εδαφικής περιοχής είναι συχνά πολύ πιο σημαντική από περιφερειακής απόψεως παρά από κρατικής. Χρειάζεται λοιπόν να υπάρξει προσέγγιση του επιπέδου ανάλυσης με το κατάλληλο επίπεδο λήψεως αποφάσεων που ενδέχεται να είναι διαφορετικά ανάλογα με τα θέματα και τις χώρες (π.χ. στη Γερμανία αρμόδια για την εκπαίδευση είναι τα κρατίδια).

3.5. Πολλά από τα στοιχεία που αναφέρονται στην ανάλυση της Επιτροπής αποτελούν πράγματι παράγοντες ανάπτυξης ή ευημερίας αλλ' όχι υποχρεωτικά και ανταγωνιστικότητας. Πράγματι, επί παραδείγματι, η αποδοτικότητα ενός εκπαιδευτικού συστήματος πρέπει να μετρηθεί σε σύγκριση με τις ανάγκες και τις προσδοκίες ενός πληθυσμού. Οι ανάγκες αυτές μπορούν να διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τη μία στην άλλη χώρα και είναι δύσκολο να καταρτισθεί μία «κλίμακα» των επιδόσεων στον τομέα αυτό. Η ευημερία των πληθυσμών είναι επίσης, καθ'εαυτήν, παράγοντας ανταγωνιστικότητας.

3.6. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή, στο πλαίσιο μιας μετρήσεως όπως η συγκριτική αξιολόγηση, να περιορισθεί σε ένα αυστηρότερο και μεθοδικότερο ορισμό της ανταγωνιστικότητας με άξονα τις τρεις καίριες αρχές:

3.6.1. Μία καθαρή διαφοροποίηση μεταξύ των δράσεων αξιολογικής συγκρίσεως σε επίπεδο επιχείρησης και των δράσεων που αφορούν τις γενικότερες συνθήκες.

3.6.2. Μία ιεράρχηση και μία διαφοροποίηση των παραγόντων ανταγωνιστικότητας: οι γενικότερες συνθήκες ανταγωνιστικότητας (υποδομές, κατάρτιση), η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων (τιμή και παράγοντες «εκτός τιμής» όπως η ποιότητα, η παροχή υπηρεσιών μετά την πώληση κ.λπ.), τα αποτελέσματα της ανταγωνιστικότητας (μερίδια αγορών για τις επιχειρήσεις, δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις εδαφικές περιοχές).

3.6.3. Μία συγκριτική αξιολόγηση διαφοροποιημένη ανάλογα με τις επιχειρήσεις, τους τομείς ή τις περιφέρειες ή τις χώρες με τις οποίες επιζητείται η σύγκριση: παραδείγματος χάριν, για ορισμένους βιομηχανικούς τομείς, το αντικείμενο της συγκριτικής αξιολόγησης θα προσδιορίζεται σε σχέση με τους κυριότερους παγκόσμιους ανταγωνιστές μας, ενώ για τις εδαφικές περιοχές, η συγκριτική αξιολόγηση θα επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών καταστάσεων εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.7. Από τον εν λόγω αυστηρότερο ορισμό, η ΟΚΕ επιλέγει τους εξής δύο τομείς ανάλυσης:

3.7.1. Σε ό,τι αφορά τα εδάφη, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να δώσει προτεραιότητα στο μέτρο της ανταγωνιστικότητας των περιφερειών ή λεκανών θέσεων απασχόλησης (ενδεχομένως μεθοριακών) στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο προσδιορισμός των αιτίων επιτυχίας αυτής ή της άλλης περιφέρειας στο εσωτερικό της ΕΕ και η εφαρμογή των μεθόδων αυτών σε λιγότερο επιτυχημένες περιφέρειες θα είναι εποικοδομητική, έστω και αν πρέπει να συμπεριληφθούν επίσης στη μελέτη εξωτερικές περιφέρειες ή εδάφη με κοινωνικοοικονομικές συνθήκες συγκρίσιμες προς εκείνες της Ε.Ε. στην Ιαπωνία, στην ΗΠΑ, στην Αυστραλία, στην Νέα Ζηλανδία.

3.7.2. Η συγκριτική αξιολόγηση είναι μία μέθοδος που ήδη χρησιμοποιείται ευρέως από τις μεγάλες επιχειρήσεις, και ειδικότερα από τις πολυθενικές. Η δραστηριότητα αυτή εμπίπτει λοιπόν στην αρμοδιότητά τους και δεν μπορεί να είναι καθεαυτήν επιλέξιμη ως δημόσια δράση. Η κοινοτική συμβολή θα πρέπει λοιπόν να τοποθετηθεί σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών και επιλεκτικής προσέγγισης ανά τομέα δραστηριοτήτων, και να συμπληρώνεται από ειδικές αναλύσεις για τις ΜΜΕ και για τη δημιουργία επιχειρήσεων. Στην περίπτωση αυτή, η προσέγγιση που θα ευνοηθεί οφείλει να παραβλέψει κάθε εδαφικό περιορισμό και να συμπεριλάβει τόσο τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με τις εγκαταστάσεις τους σε τρίτες χώρες όσο και τις επιχειρήσεις τρίτων χωρών που έχουν εγκαταστάσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εσωτερικές αναλύσεις των επιχειρήσεων, ειδικότερα των πολυεθνικών θα είναι ως προς τούτο εξαιρετικά εποικοδομητικές προκειμένου να προσδιορισθούν οι καλοί δείκτες.

3.8. Με τη διασταύρωση της εδαφικής και τομεακής προσέγγισης (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και της δημιουργίας επιχειρήσεων), θα μπορούσαμε να έχουμε καθοριστικούς παράγοντες που φωτίζουν τις καλύτερες πρακτικές και τις μεθόδους που πρέπει να ακολουθηθούν για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Στο πεδίο αυτό, και προκειμένου να αποφευχθούν οι σφαιρικές αναλύσεις που δεν επιδέχονται άμεσης χρήσεως, η ΟΚΕ συνιστά στην Ε.Ε., και συγκεκριμένα στο Συμβούλιο και την Επιτροπή, να αναλύσει τους τομείς στους οποίους σκοπεύει να αναλάβει πρωτοβουλίες. Στον τομέα της φορολογίας ή της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς των πρωτοβουλιών της Κοινότητας στον τομέα της περιφερειακής έρευνας και ανάπτυξης, η συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων της Ε.Ε. και των κρατών, σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου, θα μπορούσε να προσφέρει εξαίρετη βοήθεια στη λήψη σχετικής αποφάσεως.

4. Η συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων ή «Benchmarking»

4.1. Η συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων ή «Benchmarking» είναι μία μέθοδος που συνίσταται, μετά από ανάλυση που επιτρέπει να εντοπισθούν οι αποκλίσεις επιδόσεων και τα αίτιά τους, στην αξιοποίηση των μεθόδων που φέρουν τα καλύτερα αποτελέσματα και στη διάδοσή τους. Η μέθοδος αυτή συγγενεύει όντως με ένα μόνιμο μηχανισμό μεταφοράς τεχνογνωσίας και ανταλλαγής των καλύτερων πρακτικών με βάση την οικονομική ανάλυση των όρων και κριτηρίων της ανταγωνιστικότητας.

4.2. Η ΟΚΕ τονίζει το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η μέθοδος αυτή ως αντικειμενική βοήθεια για τη λήψη σχετικής αποφάσεως. Η συγκριτική αξιολόγηση επιτρέπει πράγματι την εδραίωση αντικειμενικών στοιχείων, οι δε ενδιαφερόμενοι φορείς πρέπει να εξαγάγουν τα σχετικά συμπεράσματα. Η μέθοδος αυτή πρέπει οπωσδήποτε να οδηγήσει στη λήψη λειτουργικών αποφάσεων.

4.3. Η ΟΚΕ στηρίζει, συνεπώς, την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εφαρμόσει ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα συγκριτικής αξιολόγησης των επιδόσεων επί τη βάσει εταιρικής σχέσης με τη βιομηχανία και τα κράτη μέλη. Το πρόγραμμα αυτό θα έπρεπε να τεθεί σε εφαρμογή βάσει πρότυπων σχεδίων πάνω στα οποία θα δοκιμασθεί η εγκυρότητα της μεθόδου.

4.4. Η συγκριτική αξιολόγηση ή «Benchmarking» πρέπει να είναι μία συνεχής και εξελικτική διαδικασία διότι η αριστεία και η επίδοση είναι έννοιες σχετικές και βρίσκονται σε συνεχή εξέλιξη. Συνεπώς, δεν έχει νόημα παρά μόνο στη χρονική διάρκεια, στο πλαίσιο πολυετών πρότυπων σχεδίων.

4.5. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η συγκριτική αξιολόγηση είναι η επίτευξη ορισμένης αντικειμενικότητας. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να επιλέγονται μόνο γεγονότα και πραγματικότητες (αντικειμενικά δεδομένα) με στήριγμα τη συναίνεση των ενδιαφερομένων φορέων και εν ανάγκη της κοινής γνώμης. Στο επίπεδο της επιχείρησης θα πρέπει να συμμετέχουν στενά οι μισθωτοί και στο επίπεδο των περιφερειών όλες οι κοινωνικοοικονομικές δυνάμεις. Μόνο με αντικειμενικά στοιχεία και με συναίνεση για τη μέθοδο, θα μπορέσει η συγκριτική αξιολόγηση να φέρει αποτελέσματα. Πράγματι δεν είναι δυνατή η μεταφορά των καλών πρακτικών χωρίς τη συγκατάθεση εκείνων που θα τις θέσουν σε εφαρμογή. Εάν τα κοινοτικά πρότυπα προγράμματα μεριμνήσουν για την εξασφάλιση της αντικειμενικότητας και της συναίνεσης, θα συμβάλουν πραγματικά στη γενικότερη συνειδητοποίηση σχετικά με τους παράγοντες και τα μέσα της ανταγωνιστικότητας.

4.6. Όταν εφαρμόζεται απευθείας στην επιχείρηση, η μέθοδος «Benchmarking» εμπίπτει αποκλειστικώς στην αρμοδιότητά της. Εντούτοις ένας ορισμένος αριθμός προγραμμάτων δημοσίων και ιδιωτικών, επιζητούν να προαγάγουν τη συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων σε επίπεδο μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ειδικότερα το τμήμα εμπορίου και βιομηχανίας στο ΗΒ). Η κοινοτική δράση στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να έγκειται στην οργάνωση ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ κρατών μελών και στη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού δικτύου πληροφόρησης». Η ΟΚΕ προτείνει να εγκαινιασθεί ένα πρότυπο σχέδιο στον τομέα της αρωγής και της ενίσχυσης για τη δημιουργία επιχειρήσεων με βάση την ανάλυση των εργασιών που πραγματοποίησε η ΓΔ ΧΧΙΙΙ στο πλαίσιο των συντονισμένων δράσεων ανταλλαγής καλών πρακτικών. Εκτός των κοινοτικών περιφερειών που έχουν ήδη μελετηθεί, ένας ορισμένος αριθμός χωρών ή περιφερειών στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να επιλεγεί, όπου θα εφαρμοσθούν πρότυπες δράσεις μεταφοράς των καλύτερων πρακτικών.

4.7. Η Επιτροπή προτείνει επίσης τη χρησιμοποίηση της μεθόδου αυτής για την ανάλυση και ανάπτυξη των παραγόντων ανταγωνιστικότητας σε συγκεριμένους τομείς σε όλη την Κοινότητα. Η χημική βιομηχανία, η βιοτεχνολογία, ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ενδύσεως, και η αυτοκινητοβιομηχανία, δεδομένου ότι έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο αναλύσεων σε κοινοτικό επίπεδο, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τους πρώτους ενδιαφερόμενους τομείς. Χρειάζεται λοιπόν να επιλεχθούν με προσοχή οι τομείς και οι όροι σύγκρισης διότι η συγκριτική αξιολόγηση, ως αντικειμενική βοήθεια για τη λήψη σχετικής αποφάσεως, δεν μπορεί να αγνοήσει τις κοινωνικοοικονομικές και πολιτιστικές πραγματικότητες που δικαιολογούν την ύπαρξη διαφορών στις συνθήκες-πλαίσιο της ανταγωνιστικότητας, ιδίως στο κοινωνικό επίπεδο. Η μέθοδος αυτή θα πρέπει επίσης να αναλύσει την αποδοτικότητα και τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων με πολυεθνική στρατηγική, πράγμα που θα επέτρεπε έτσι να μελετώνται επίσης και οι αντίστοιχες στρατηγικές όσον αφορά τη διεθνοποίηση και την αποδοτικότητά τους καθώς και την ελκυστικότητα ορισμένων χωρών ή περιφερειών.

4.8. Σε ό,τι αφορά τις περιφέρειες, η ΟΚΕ προτείνει κατά πρώτο λόγο να εκπονηθεί μία μελέτη για τους σημαντικότερους δείκτες σχετικά με την επίδοση μιας περιφέρειας (με τη βοήθεια επίσης των αποτελεσμάτων των αναλύσεων των μεγάλων επιχειρήσεων). Το δεύτερο στάδιο θα πρέπει να είναι η επιλογή των περιφερειών ή διαμεθοριακών περιφερειών όπου υφίσταται πολιτική, οικονομική και κοινωνική συναίνεση σχετικά με το πείραμα αυτό. Στις περιφέρειες της ΕΕ θα μπορούσαν να προστεθούν συγκρίσιμες περιφέρειες τρίτων χωρών. Η μέτρηση των παραγόντων επίδοσης στις περιφέρειες αυτές, επί τη βάσει δεικτών που θα προέλθουν από τη μελέτη, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε στενή εταιρική σχέση με τους ενδιαφερόμενους κοινωνικοοικονομικούς φορείς. Επί τη βάσει των σχετικών αποτελεσμάτων, θα μπορούσαν να υλοποιηθούν δοκιμαστικά σχέδια μεταφοράς τεχνογνωσίας με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων (άρθρο 10 του ΕΤΠΑ).

4.9. Σε ό,τι αφορά τη συγκριτική αξιολόγηση των γενικότερων οικονομικών συνθηκών που υπερισχύουν στο εσωτερικό της ΕΕ (κόστος και ποιότητα των ουσιαστικών υπηρεσιών - μεταφορά, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες - πληροφόρηση και διοίκηση, γενικότεροι παράγοντες της παραγωγικότητας - κόστος της εργασίας, κόστος του κεφαλαίου, φορολογία - επίπεδο αρμοδιοτήτων και προσόντων, ανάπτυξη της καινοτομίας, αποτελεσματικότητα στον τομέα του περιβάλλοντος), η ΟΚΕ για τους λόγους που αναφέρθηκαν προηγουμένως θα δίδει την προτεραιότητα σε πρότυπες μελέτες για συγκεκριμένους τομείς για τους οποίους οι μελέτες θα επέτρεπαν να βοηθηθεί η λήψη αποφάσεως, σε κοινοτικό επίπεδο, όπως π.χ. στο επίπεδο της αποτελεσματικότητας των ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης, και των δράσεων περιφερειακής ανάπτυξης, στο επίπεδο των συστημάτων φορολογίας που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις ή στο επίπεδο της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς, στο επίπεδο της κινητικότητας της εργασίας. Για μια σφαιρικότερη ανάλυση, θα ήταν ασφαλώς φρόνιμο να λαμβάνονται ως αναφορά εργασίες του είδους «έκθεση για την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα».

4.10. Στα συμπεράσματα της παρούσας ανακοίνωσης, γίνεται αναφορά εξίσου στην ευρωπαϊκή πολιτική για την προαγωγή της ποιότητας που αποτελεί το αντικείμενο ξεχωριστού εγγράφου εργασίας. Προτείνονται πέντε ειδικές δράσεις στο ευρωπαϊκό επίπεδο: ένα ευρωπαϊκό βραβείο ποιότητας, η συγκριτική αξιολόγηση της ποιότητας, μία ευρωπαϊκή εβδομάδα ποιότητας, ένα ευρωπαϊκό παρατηρητήριο ποιότητας, ένα ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα για τους επαγγελματίες της ποιότητας. Η ΟΚΕ επιθυμεί να λάβει λεπτομερέστερες πληροφορίες για το πρόγραμμα αυτό (προϋπολογισμός, πρόγραμμα, συνοχή με τη συγκριτική αξιολόγηση).

5. Συμπεράσματα

5.1. Οι δύο ανακοινώσεις που υποβλήθηκαν στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποτελούν μια ενδεδειγμένη βάση εργασίας για τη θέσπιση μηχανισμού σύγκρισης αξιολόγησης των ανταγωνιστικών επιδόσεων (Benchmarking). Η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί μεγάλη συνοχή μεταξύ της πρωτοβουλίας αυτής και της εφαρμογής των λοιπών κοινοτικών πολιτικών, και ειδικότερα της έρευνας και ανάπτυξης, της καινοτομίας, της πολιτικής για την οικονομική και κοινωνική συνοχή και της πολιτικής για τις επιχειρήσεις.

5.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την ιδέα της συγκριτικής αξιολόγησης ή «Benchmarking» υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται όντως για τον εγκαινιασμό μιας συνεχούς διαδικασίας βάσει αντικειμενικών στοιχείων που αφορά καλώς προσδιορισμένους τομείς κατά τρόπον ώστε να επιβοηθείται η λήψη σχετικής αποφάσεως σε συγκεκριμένους τομείς ή βάσει λειτουργικών προοπτικών που να επιτρέπουν τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών:

5.2.1. βοήθεια για τη λήψη σχετικής αποφάσεως αναφορικά με τις συνθήκες-πλαίσιο, σε τομείς προτεραιότητας που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες και δραστηριότητες της ΕΕ (φορολογία επιχειρήσεων, έρευνα και ανάπτυξη, λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, περιφερειακή πολιτική, υιοθέτηση πολιτικών υπέρ της απασχόλησης και της δημιουργίας επιχειρήσεων, κινητικότητα της εργασίας μέσα στην ΕΕ) 7

5.2.2. βοήθεια για τη λήψη σχετικής αποφάσεως για τους επικεφαλής επιχειρήσεως στο επίπεδο των τομέων όσον αφορά τις βιομηχανικές στρατηγικές, τις εμπορικές στρατηγικές, τον εντοπισμό επενδύσεων 7

5.2.3. εφαρμογή πρότυπων σχεδίων για τη μεταφορά των καλύτερων πρακτικών ειδικώς στο επίπεδο των εδαφικών περιοχών, όσον αφορά τη βοήθεια για τη δημιουργία δραστηριοτήτων, για την τόνωση της τοπικής ανάπτυξης, την ανάπτυξη δραστηριοτήτων κατάρτισης και έρευνας, κατά τρόπο που να ευνοείται η οικονομική ανάπτυξη, και η καινοτομία.

5.3. Η ΟΚΕ εμμένει στην άποψη ότι οι προτάσεις αυτές πρέπει να φέρουν αποτελέσματα τάχιστα. Προτείνει συγκεκριμένα την εφαρμογή δοκιμαστικών πρότυπων σχεδίων των οποίων οι στόχοι και οι λεπτομέρειες λειτουργίας θα προσδιορισθούν κατόπιν διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών και κοινωνικών φορέων. Η ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για τη συμπληρωματική ανακοίνωση της Επιτροπής που ανταποκρίνεται στις ευχές τις δικές της και του Συμβουλίου, και η οποία ανακοίνωση προβλέπει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

5.4. Η ΟΚΕ ζητεί στο πλαίσιο αυτό να συμμετάσχει ενεργώς στην επισήμανση των θεμάτων που επιλέγησαν χάρη στον πειραματισμό, στη μελέτη των κριτηρίων αναφοράς, στην έναρξη και την παρακολούθηση των προτύπων σχεδίων του προγράμματος αυτού. Η ΟΚΕ θα μορούσε να συγκατευθύνει ορισμένες δοκιμαστικές ενέργειες συγκριτικής αξιολόγησης. Τονίζει εδώ την πρωταρχική σημασία που έχει μία πραγματική διασύνδεση των ενδιαφερόμενων οικονομικών και κοινωνικών φορέων ήδη από το αρχικό στάδιο της συγκριτικής αξιολόγησης, με την επιλογή των θεμάτων και τη διαδικασία υλοποίησης, έτσι ώστε να εξασφαλισθούν οι όροι επιτυχίας του εγχειρήματος αυτού.

5.5. Η ΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση να υποβάλει τις πολιτικές της σε συγκριτική αξιολόγηση (Benchmarking) προκειμένου να καταμετρηθεί η αποτελεσματικότητά τους (εσωτερική αγορά, περιφερειακή πολιτική, έρευνα και ανάπτυξη).

5.6. Η ΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των εργασιών μέτρησης της ανταγωνιστικότητας των συνθηκών-πλαίσιο, να ενσωματώσει και την περιφερειακή διάσταση που επιτρέπει τον καλύτερο εντοπισμό των παραγόντων επίδοσης σε πολλούς τομείς: υποστήριξη της καινοτομίας, ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων, διάδοση και χρήση των τεχνολογιών πληροφόρησης...

Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ C 39 της 12. 2. 1996.

() Έγγρ. COM(97) 153 τελικό.