Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου με την οποία καθορίζονται μίνιμουμ κριτήρια περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων στα κράτη μέλη"

(1999/C 169/05)

Στις 9 Φεβρουαρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Απριλίου 1999 με βάση έκθεση της εισηγήτριας, κας Sanchez Miguel, και των συνεισηγητών, κ. Ρezzini και κας Santiago.

Κατά την 363η σύνοδο ολομέλειάς της της 28ης και 29ης Απριλίου 1999 (συνεδρίαση της 28ης Απριλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 84 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η εφαρμογή και η εποπτεία της συμμόρφωσης προς τους περιβαλλοντικούς κανόνες που έχουν κοινοτική διάσταση έχουν ανατεθεί στα κράτη μέλη, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Ωστόσο, λόγω των όλο και συχνότερων επιθέσεων που δέχεται το περιβάλλον, είναι σκόπιμο να διενεργηθεί ένας προβληματισμός σχετικά με την ανάγκη να εντείνουν οι αρμόδιες κοινοτικές αρχές, όχι μόνο την έκδοση κανόνων για την εναρμόνιση των διάφορων σχετικών εθνικών νομοθεσιών, αλλά και τη δημιουργία κοινοτικών συστημάτων ενημέρωσης και ελέγχου της πρακτικής εφαρμογής των κοινοτικών περιβαλλοντικών κανόνων στα κράτη μέλη.

1.2. Επισημαίνεται ότι ήδη στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου για το περιβάλλον (1) εξαγγέλλονταν μέτρα εναρμόνισης των συστημάτων ελέγχου που υπήρχαν στα κράτη μέλη, βάσει του καθορισμού ορισμένων μίνιμουμ κριτηρίων για τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις, τα οποία θα προτείνονταν από το δίκτυο IMPEL (2). Στη γνωμοδότησή της για αυτήν την ανακοίνωση (3), η ΟΚΕ διερωτήθηκε γιατί δεν ασχολείται και με αυτό το θέμα ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, αφού διαθέτει λεπτομερείς πληροφορίες για την κατάσταση στα κράτη μέλη.

1.3. Τα μέτρα που προβλέπει η παρούσα πρόταση της Επιτροπής καθιστούν εμφανή την αναγκαιότητα αυτής της εναρμόνισης. Η πρόταση αποσκοπεί στον καθορισμό ορισμένων μίνιμουμ κριτηρίων για τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις που πραγματοποιούνται στα κράτη μέλη, στους διάφορους τομείς στους οποίους επιμερίζεται η αρμοδιότητα ως προς αυτό το θέμα. Τα κριτήρια αυτά - τα οποία έχουν προταθεί από το δίκτυο IMPEL - αφορούν την περιοδικότητα, τις απαιτούμενες πληροφορίες, τη δημοσιότητα των δεδομένων κ.λπ. Επιπλέον, η πρόταση αποσκοπεί στην καθιέρωση ορισμένων μίνιμουμ κανόνων για τη διάδοση των αποτελεσμάτων, και συγκεκριμένα στους πολίτες γενικά και στις περιβαλλοντικές οργανώσεις ειδικότερα.

1.4. Πρέπει να επισημανθεί, ωστόσο, ότι στο πρώτο στάδιο το πεδίο εφαρμογής της πρότασης είναι περιορισμένο, από την άποψη ότι αφορά τη ρύπανση του αέρα, του ύδατος και του εδάφους από συγκεκριμένες πηγές που ρυθμίζονται από την κοινοτική νομοθεσία (τις λεγόμενες "ελεγχόμενες εγκαταστάσεις"), χωρίς να συμπεριλαμβάνονται οι διάχυτες πηγές ρύπανσης.

1.5. Η επιθεώρηση αυτών των εγκαταστάσεων συνίσταται στην επαλήθευση της συμμόρφωσής τους προς την κοινοτική περιβαλλοντική νομοθεσία και προς τις σχετικές διατάξεις που έχουν εκδώσει για τον τομέα της καθεμιάς τους οι εθνικές αρχές. Ως "περιβαλλοντική επιθεώρηση" νοείται, επίσης, η παρακολούθηση των επιπτώσεων των ελεγχόμενων εγκαταστάσεων στο περιβάλλον, ώστε να μπορέσουν να γίνουν συστάσεις σχετικά με τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

1.6. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι θεσπίζονται δύο τύποι επιθεωρήσεων: οι συνήθεις επιθεωρήσεις, που εκτελούνται σύμφωνα με ένα προσχεδιασμένο πρόγραμμα, και οι ονομαζόμενες έκτακτες επιθεωρήσεις, που εκτελούνται σε περιπτώσεις διαμαρτυρίας ή ατυχήματος.

1.7. Η νομική βάση στην οποία στηρίζεται η πρόταση της Επιτροπής είναι το άρθρο 130 Ρ και το άρθρο 130 Σ της συνθήκης, που αναφέρονται στην εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος, αν και θα ήταν επίσης εφαρμοστέα τα άρθρα 155, 169 και 171, που αναθέτουν στην Επιτροπή την αρμοδιότητα να εποπτεύει τη μεταφορά των κοινοτικών κανόνων στις εσωτερικές έννομες τάξεις των κρατών μελών.

1.8. Είναι απαραίτητο να υπογραμμισθεί ότι το έργο της επιθεώρησης αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Γι' αυτό η Επιτροπή υιοθέτησε ως μέσο τη σύσταση, η οποία ορίζει τους μίνιμουμ κανόνες για τις υφιστάμενες (ή τις προς καθιέρωση) επιθεωρήσεις στα κράτη μέλη, ώστε να μην παρέμβει στην κυριαρχία τους ως προς αυτό το θέμα.

2. Παρατηρήσεις σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα

2.1. Σχετικά με την ενημέρωση του κοινού (άρθ. IV.1 και προπαντός IV.2), η οποία αποτελεί τομέα όπου εφαρμόζονται όσα προβλέπονται στην οδηγία 90/313/ΕΟΚ σχετικά με την ελεύθερη πρόσβαση στις πληροφορίες για το περιβάλλον, η ΟΚΕ πιστεύειότι πρέπει να δοθεί περισσότερη έμφαση στη δημόσια διάδοση των δραστηριοτήτων επιθεώρησης και, προπαντός, να οριοθετηθεί ευκρινώς το νόμιμο δικαίωμα αίτησης αυτών των πληροφοριών, διότι στην πράξη υπάρχει συχνά άρνηση χορήγησής τους.

2.2. Όσον αφορά τα κριτήρια που προτείνει η Επιτροπή για τις επιθεωρήσεις (άρθ. V), η ΟΚΕ προτείνει να προστεθεί ότι οι αρμόδιες για τις επιθεωρήσεις αρχές θα πρέπει να εφαρμόζουν στις επιχειρήσεις που έχουν προσχωρήσει εθελοντικά στο σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS) (4) τις ίδιες μεθόδους επιθεώρησης που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο του EMAS. Αυτό θα διευκόλυνε την προσχώρηση και άλλων επιχειρήσεων σ' αυτό το σύστημα, που σε ορισμένες χώρες της ΕΕ χρησιμοποιείται πολύ σπάνια μέχρι σήμερα.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το άρθρο VIII της σύστασης σχετικά με τις εκθέσεις επί των δραστηριοτήτων επιθεώρησης, διότι θεωρεί θετικό το περιεχόμενό του, από την άποψη ότι επιτρέπει την επαλήθευση του βαθμού συμμόρφωσης προς τους κανόνες. Συμφωνεί, επίσης, με τα μέτρα που προτείνονται για τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

2.4. Όσον αφορά τις έκτακτες επισκέψεις επιθεώρησης (άρθ. V.3), πρέπει να θεωρηθεί ότι μπορούν να διαδραματίσουν θεμελιώδη προληπτικό ρόλο, διότι η συνεργασία των οικολογικών ενώσεων και των πολιτών θα επιτρέψει τον καλύτερο έλεγχο της συμμόρφωσης προς τους κανόνες. Θα πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν επ' αυτού οι οργανώσεις εκπροσώπησης των εργαζομένων, διότι αυτοί υφίστανται άμεσα τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης προς τους περιβαλλοντικούς κανόνες και διαθέτουν περισσότερες γνώσεις από τους άλλους πολίτες. Γι' αυτό, θα πρέπει να προστεθεί στο άρθρο V.3 της σύστασης μια νέα παράγραφος, όπου θα αναγνωρίζεται το δικαίωμα καταγγελίας από μέρους των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των εργαζομένων των επιχειρήσεων και εγκαταστάσεων που υπόκεινται σε επιθεώρηση.

2.5. Η δημοσιότητα των εκθέσεων για τις επιθεωρήσεις (άρθ. VI.2) θα μπορούσε να βελτιωθεί, αν οι εκθέσεις αυτές εντάσσονταν σε ένα ευρωπαϊκό μητρώο, σαν αυτό που ζήτησε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου για το περιβάλλον (5). Το έργο αυτό θα μπορούσε να το αναλάβει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.

2.6. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να συμπεριληφθεί μια σύσταση σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών (άρθ. ΙΙΙ.2), αφού η ανταλλαγή πληροφοριών, όπως και η διενέργεια κοινών επιθεωρήσεων, θα έχουν καλύτερο αντίκτυπο στο περιβάλλον, δεδομένου ότι για πολλούς φυσικούς πόρους, το νερό, τον αέρα κλπ. δεν υπάρχουν σύνορα. Σχετικά η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τησημασία της διεύρυνσης αυτής της συνεργασίας στα υποψήφια κράτη μέλη, για να διευκολυνθεί η απαραίτητη προσαρμογή του συνόλου της περιβαλλοντικής τους νομοθεσίας στο κοινοτικό κεκτημένο.

2.7. Στο ίδιο πλαίσιο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να θεσπισθούν μίνιμουμ κριτήρια για την εναρμόνιση της κατάρτισης των επιθεωρητών.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί την προτεινόμενη σύσταση θετική για την καλή λειτουργία της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, αλλά πιστεύει πως η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει και τα μεταγενέστερα προβλεπόμενα στάδια και, ιδιαίτερα, τις επιθεωρήσεις των διάχυτων πηγών ρύπανσης.

3.2. Για να μειωθούν οι υπάρχουσες ανομοιομορφίες όσον αφορά τα καθήκοντα επιθεώρησης μεταξύ των κρατών μελών, είναι επίσης σημαντικό να διασφαλισθούν ορισμένα κριτήρια ομοιογένειας των περιβαλλοντικών επιθεωρητών, ιδίως όσον αφορά τους επαγγελματικούς τίτλους και την κατάρτισή τους, όπως γίνεται ήδη μέσω του IMPEL.

3.3. Όσον αφορά το σημείο VII σχετικά με τη διερεύνηση των σοβαρών δυστυχημάτων και ατυχημάτων, θα ήταν σκόπιμο να παρέμβει η Επιτροπή, σεβόμενη την αρχή της επικουρικότητας, και να καλύψει τις ελλείψεις που ενδέχεται να έχουν οι επιθεωρήσεις σε ορισμένα κράτη μέλη, χρησιμοποιώντας τα άρθρα της συνθήκης που επιτρέπουν την επαλήθευση της μεταφοράς και εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας.

3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να επιμείνει στην εναρμόνιση μεταξύ των κριτηρίων της διαδικασίας του EMAS και των κριτηρίων των προβλεπόμενων επιθεωρήσεων, ούτως ώστε να αποφευχθεί η επανάληψη γραφειοκρατικών διαδικασιών, αλλά προπαντός επειδή θα μπορούσε να προξενήσει ρεύμα εθελοντικής εφαρμογής μεταξύ των ΜΜΕ, καθώς μπορούν ευκολότερα να προσαρμοσθούν στα εθελοντικά κριτήρια. Κατ' αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαν να εναρμονιστούν, επίσης, καλύτερα οι πληροφορίες που προκύπτουν από τους δύο τύπους επιθεωρήσεων.

3.5. Σύμφωνα με τη θέση που είχε υποστηρίξει παλαιότερα στη γνωμοδότησή της σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου για το περιβάλλον, η ΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να επιμείνει στη συγκέντρωση των πληροφοριών που προκύπτουν από τις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις σε ένα ευρωπαϊκό μητρώο, που θα μπορούσε να ανατεθεί στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Το μητρώο αυτό θα μπορούσε να είναι ανεξάρτητο από τα εθνικά μητρώα που προβλέπονται στο σημείο VI.2 της πρότασης σύστασης, ούτως ώστε να βελτιωθεί η ενημέρωση όλων των οργανισμών που ενδιαφέρονται για το περιβάλλον.

3.6. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να συντάξει ενδιάμεσο απολογισμό σχετικά με την εφαρμογή της σύστασης μετά δύο έτη. Αν είναι δυνατόν επιβάλλεται να εξετασθεί κατά πόσον είναι σκόπιμη η θέσπιση μιας γενικής οδηγίας.

Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) COM(96) 500 τελικό της 22.10.1996.

(2) Δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εφαρμογή και την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

(3) ΕΕ C 206 της 7.7.1997.

(4) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93 του Συμβουλίου - ΕΕ C 168 της 10.7.1993.

(5) ΕΕ C 206 της 7.7.1997.