ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πιθανές επιπτώσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση της μελλοντικής ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων ως προς τη Δημοκρατία της Μολδαβίας σε επίπεδο μετανάστευσης και ασφάλειας Προκαταρκτική εκτίμηση /* COM/2012/0443 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πιθανές επιπτώσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση της μελλοντικής ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων ως προς τη Δημοκρατία της Μολδαβίας σε επίπεδο μετανάστευσης και ασφάλειας Προκαταρκτική εκτίμηση 1 - Εισαγωγή 1.1. Ιστορικό Η Επιτροπή υπέβαλε στις αρχές της Μολδαβίας το σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων στις 24 Ιανουαρίου 2011. Έκτοτε, η Επιτροπή υποβάλλει τακτικά εκθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω σχεδίου δράσης. Η πρώτη έκθεση προόδου υποβλήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2011[1]. Η δεύτερη έκθεση προόδου υποβλήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2012[2]. Στις 22 Ιουνίου 2012, η Επιτροπή υπέβαλε έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας του σχεδίου δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων[3]. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία του σχεδίου δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων, η Επιτροπή κλήθηκε επιπλέον να προβεί σε «ευρύτερη εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων της μελλοντικής ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων σε επίπεδο μετανάστευσης και ασφάλειας όσον αφορά τους μολδαβούς πολίτες που ταξιδεύουν στην ΕΕ». 1.2. Μεθοδολογία Για την εκπόνηση της παρούσας εκτίμησης, η Επιτροπή συνεργάστηκε με τους συναφείς οργανισμούς της ΕΕ και ενδιαφερόμενους των οποίων τις συνεισφορές έκρινε αναγκαίες, και συγκεκριμένα με την Ευρωπόλ, την αποστολή συνοριακής συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Μολδαβία και την Ουκρανία (EUBAM), τον Frontex και το Κέντρο Μεταναστευτικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου (EUI). Στις 12 Οκτωβρίου 2011 η Επιτροπή οργάνωσε συνάντηση με τη συμμετοχή των προαναφερθέντων φορέων. Η Ευρωπόλ[4], η EUBAM[5], ο Frontex[6] και το EUI[7] υπέβαλαν τον Ιανουάριο του 2012 τις εκτιμήσεις τους σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της μελλοντικής ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων σε επίπεδο μετανάστευσης ή/και ασφάλειας. Στην εκτίμηση κλήθηκε να συνεισφέρει και η Δημοκρατία της Μολδαβίας κατά τη συνεδρίαση ανώτερων υπαλλήλων που πραγματοποιήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2011. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας υπέβαλε την εκτίμησή της τον Ιανουάριο του 2012. Το θέμα συζητήθηκε ακολούθως κατά τη συνεδρίαση ανώτερων υπαλλήλων που πραγματοποιήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2012, σε συνέχεια της οποίας υποβλήθηκαν επικαιροποιημένες πληροφορίες. Στις 23 Απριλίου 2012, οργανώθηκε συνεδρίαση παρακολούθησης με τους συναφείς οργανισμούς της ΕΕ και ενδιαφερόμενους, ενώ τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2012 υποβλήθηκαν πρόσθετες παρατηρήσεις και πληροφορίες, οι οποίες ελήφθησαν υπόψη για την οριστικοποίηση της εκτίμησης. Επισημαίνεται στο σημείο αυτό ότι οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν δεν κινούνται όλες απαραιτήτως προς την ίδια κατεύθυνση και ότι, σύμφωνα με τις τρέχουσες πληροφορίες και τις παλαιότερες εμπειρίες, οι πιθανές επιπτώσεις της ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων ως προς τη Δημοκρατία της Μολδαβίας δεν θα είναι ίδιες για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στόχος της παρούσας εκτίμησης, η οποία βασίζεται στις υποβληθείσες παρατηρήσεις, είναι να εντοπίσει τα βασικά φαινόμενα και τις κύριες τάσεις στους τομείς της μετανάστευσης, της κινητικότητας και της ασφάλειας που σχετίζονται με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και τις πιθανές επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει στους εν λόγω τομείς η εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Η εκτίμηση προσδιορίζει ακόμη διάφορα μέτρα των οποίων το ενδεχόμενο εφαρμογής θα πρέπει να εξετάσουν η Δημοκρατία της Μολδαβίας και, όπου απαιτείται, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της. Η παρούσα εκτίμηση αποτυπώνει την κατάσταση ως έχει τον Ιούνιο του 2012. Τα πορίσματα που περιέχονται στο παρόν έγγραφο θα πρέπει να επικαιροποιηθούν ύστερα από τις νομοθετικές, πολιτικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις στις οποίες οφείλει να προβεί η Δημοκρατία της Μολδαβίας σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων (στο εξής: «σχέδιο δράσης»). Η παρούσα εκτίμηση αποτελεί επομένως μια προκαταρκτική αποτύπωση της κατάστασης που επικρατεί κατά το τρέχον στάδιο εφαρμογής του σχεδίου δράσης, δεδομένου ότι τα πράγματα αναμένεται να αλλάξουν και πιθανώς να βελτιωθούν σημαντικά μετά την αποτελεσματική εφαρμογή του. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την προοδευτική εφαρμογή του σχεδίου δράσης και να κοινοποιεί τα πορίσματά της μέσω των τακτικών εκθέσεων που υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. 2 – Συναφή νομικα καθεστώτα σε ισχυ επι του παροντοσ 2.1. Ιστορικό Στόχος του διαλόγου για τις θεωρήσεις ο οποίος διεξάγεται μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας είναι η προετοιμασία του εδάφους για την απαλλαγή των μολδαβών υπηκόων που ταξιδεύουν στον χώρο Σένγκεν από την υποχρέωση θεώρησης σε περίπτωση διαμονής βραχείας διάρκειας. Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης θα διέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 539/2001 περί του καταλόγου τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών, και του καταλόγου των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή. Στο σημείο αυτό υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή υπέβαλε, στις 24 Μαΐου 2011, πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου[8]. Στόχος της εν λόγω πρότασης, η οποία συζητείται επί του παρόντος στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, είναι η θέσπιση μηχανισμού προσωρινής αναστολής της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τρίτη χώρα που περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος ΙΙ του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όπου απαιτείται άμεση αντίδραση για την επίλυση των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ένα ή περισσότερα κράτη μέλη και λαμβάνοντας υπόψη τον συνολικό αντίκτυπο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων δεν επιφέρει αλλαγές στις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής οι οποίες προβλέπονται στον κώδικα συνόρων του Σένγκεν[9] για διαμονή βραχείας διάρκειας και στις εθνικές νομοθεσίες για διαμονή μακράς διάρκειας. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων δεν συνεπάγεται αυτόματο δικαίωμα εισόδου και διαμονής για τους μολδαβούς πολίτες, ούτε κατάργηση του ελέγχου των προϋποθέσεων εισόδου και διαμονής. Συγκεκριμένα, ακόμη και μετά την εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για διαμονή βραχείας διάρκειας, οι μολδαβοί πολίτες, κατά τη διέλευσή τους από τα εξωτερικά σύνορα των κρατών μελών, θα οφείλουν να αιτιολογούν, μεταξύ άλλων, επιδεικνύοντας τα απαραίτητα αποδεικτικά έγγραφα, τον σκοπό και τους όρους του ταξιδιού τους, καθώς και την πρόθεσή τους να εγκαταλείψουν το έδαφος του κράτους μέλους προορισμού τους προτού εκπνεύσει η μέγιστη διάρκεια επιτρεπόμενης παραμονής (90 ημέρες ανά περίοδο 180 ημερών). Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα μειώσει το κόστος και τον χρόνο προετοιμασίας που απαιτούνται για την πραγματοποίηση ταξιδιών στον χώρο Σένγκεν. Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης, η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης αφορά αποκλειστικά και μόνο τους μολδαβούς υπηκόους που διαθέτουν βιομετρικά διαβατήρια. Επομένως, δεν εξετάζονται αναλυτικά οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για τους κατόχους μη βιομετρικών διαβατηρίων. 2.2. Καθεστώς θεωρήσεων που εφαρμόζει η ΕΕ όσον αφορά τη Δημοκρατία της Μολδαβίας Επί του παρόντος, οι μολδαβοί πολίτες υπόκεινται σε υποχρέωση θεώρησης, με εξαίρεση ορισμένες μικρές κατηγορίες ατόμων, που εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη υποχρέωση δυνάμει της συμφωνίας για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων ή δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας (όπως κάτοχοι διπλωματικών και υπηρεσιακών διαβατηρίων και πληρώματα πολιτικών αεροσκαφών). Η έκδοση θεωρήσεων βραχείας διαμονής διέπεται από τη συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και από τον κώδικα θεωρήσεων. Η συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2008. Η μεικτή επιτροπή που παρακολουθεί την εφαρμογή της εν λόγω συμφωνίας έχει θίξει επανειλημμένως το θέμα της απάτης στα αποδεικτικά έγγραφα. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας έχει απαντήσει ότι έχει ορίσει αρμόδιους υπαλλήλους επαφής στους κόλπους των διοικητικών υπηρεσιών της έτσι ώστε τα προξενεία των κρατών μελών να μπορούν να εξακριβώνουν άμεσα τη γνησιότητα ορισμένων κατηγοριών αποδεικτικών εγγράφων. Κατά την πλέον πρόσφατη συνεδρίαση της μεικτής επιτροπής για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων, που πραγματοποιήθηκε στο Τσισινάου στις 23 Μαΐου 2012 με τη συμμετοχή κρατών μελών της ΕΕ, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι σε γενικές γραμμές η συμφωνία εφαρμόζεται ικανοποιητικά. Όσον αφορά τον αριθμό θεωρήσεων βραχείας διαμονής που εκδόθηκαν από τα κράτη Σένγκεν στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, το 2008 εκδόθηκαν 28.911 θεωρήσεις βραχείας διαμονής, το 2009 33.820, το 2010 45.612 και το 2011 49.296 θεωρήσεις. Το 2008 απορρίφθηκε το 12,1% των αιτήσεων έκδοσης θεώρησης βραχείας διαμονής, το 2009 το 10,15%, το 2010 το 11,43%, και το 2011 το 9,7% των συναφών αιτήσεων. Τα ποσοστά αυτά είναι υψηλότερα από τα συνολικά μέσα ποσοστά απόρριψης, τα οποία ανήλθαν σε 6,68% το 2009, σε 5,79% το 2010 και σε 5,5% το 2011. Όσον αφορά τον αριθμό εθνικών θεωρήσεων βραχείας διαμονής που εκδόθηκαν από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κύπρο στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, το 2009 εκδόθηκαν 31.657 εθνικές θεωρήσεις βραχείας διαμονής από τη Βουλγαρία, 65.042 από τη Ρουμανία και 900 από την Κύπρο. Το 2010 εκδόθηκαν 40.898 από τη Βουλγαρία, 92.556 από τη Ρουμανία και 539 από την Κύπρο. Το δε 2011 εκδόθηκαν 52.209 από τη Βουλγαρία και 50.836 από τη Ρουμανία. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία για την Κύπρο όσον αφορά το έτος 2011. Το 2009, τα ποσοστά απόρριψης αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων ανήλθαν σε 7,49% για τη Βουλγαρία, σε 4,45% για τη Ρουμανία και σε 1,52% για την Κύπρο. Το 2010 τα ποσοστά απόρριψης αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων ανήλθαν σε 1,30% για τη Βουλγαρία, σε 6,89% για τη Ρουμανία και σε 7,39% για την Κύπρο. Το 2011 τα ποσοστά απόρριψης αιτήσεων έκδοσης θεωρήσεων ανήλθαν σε 0,58% για τη Βουλγαρία και σε 7,61% για τη Ρουμανία. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για την Κύπρο όσον αφορά το έτος 2011. Το 2011, σύμφωνα με πληροφορίες που παρείχαν ορισμένα κράτη μέλη, οι κύριοι λόγοι απόρριψης ήταν ότι δεν παρεσχέθη αιτιολόγηση του σκοπού και των συνθηκών της προβλεπόμενης παραμονής ή ότι οι παρασχεθείσες πληροφορίες δεν ήταν αξιόπιστες και ότι οι αιτούντες δεν προέβαλαν πειστικά κίνητρα για την επιστροφή τους στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Στις 27 Ιουνίου 2012 υπογράφηκε τροποποίηση της συμφωνίας για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. 2.3. Η συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ και Δημοκρατίας της Μολδαβίας και το καθεστώς επανεισδοχής που εφαρμόζει η Δημοκρατία της Μολδαβίας Συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ και Δημοκρατίας της Μολδαβίας Η συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ και Δημοκρατίας της Μολδαβίας επιταχύνει και διευκολύνει την επιστροφή παράνομων μεταναστών σε αμοιβαία βάση, συμβάλλοντας έτσι στον μετριασμό του κινδύνου της παράνομης μετανάστευσης μεταξύ της Δημοκρατίας της Μολδαβίας και της ΕΕ. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2008. Με τον τρόπο αυτόν, η Δημοκρατία της Μολδαβίας αποδέχθηκε –και εφαρμόζει– σαφείς υποχρεώσεις και προϋποθέσεις σχετικά με την επανεισδοχή υπηκόων της που δεν πληρούν, ή δεν πληρούν πλέον, τις προϋποθέσεις για την είσοδο ή διαμονή στο έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ, καθώς και σχετικά με την επανεισδοχή υπηκόων τρίτων χωρών και απάτριδων που εισήλθαν παράνομα και απευθείας στο έδαφος των κρατών μελών αφού παρέμειναν ή διήλθαν από το έδαφος της Δημοκρατίας της Μολδαβίας ή που κατέχουν θεώρηση ή άδεια διαμονής η οποία έχει εκδοθεί από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Τα κράτη μέλη υποβάλλουν τακτικά εκθέσεις που κάνουν λόγο για συνολικά ικανοποιητική εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Η ικανοποιητική εφαρμογή της συμφωνίας επιβεβαιώνεται και από τις συνεδριάσεις της μεικτής επιτροπής επανεισδοχής, όπου αμφότερες οι πλευρές ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας, χωρίς να έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής ιδιαίτερα προβλήματα. Κατά την πλέον πρόσφατη συνεδρίαση της μεικτής επιτροπής επανεισδοχής, που πραγματοποιήθηκε στο Τσισινάου στις 23 Μαΐου 2012, με τη συμμετοχή κρατών μελών της ΕΕ, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι σε γενικές γραμμές η συμφωνία εφαρμόζεται ικανοποιητικά. Στο πλαίσιο της συμφωνίας επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ και Δημοκρατίας της Μολδαβίας, η τελευταία έχει συνάψει και διμερή πρωτόκολλα εφαρμογής. Πρωτόκολλα εφαρμογής έχουν τεθεί ήδη σε ισχύ με την Αυστρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Γερμανία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Μάλτα, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία. Οι διαπραγματεύσεις με τη Βουλγαρία, την Ιταλία, την Πολωνία και τις Κάτω Χώρες (οι οποίες στις διαπραγματεύσεις εκπροσωπούν επίσης το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο) έχουν ολοκληρωθεί, ενώ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με την Κύπρο, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Στο μέλλον, αναλόγως των αποτελεσμάτων της ανάλυσης που διεξάγεται επί του παρόντος, είναι πιθανό να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τη Φινλανδία, την Ιρλανδία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Συμφωνίες επανεισδοχής με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας έχουν συνάψει ακόμη η Δανία και η Ελβετία. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας σημειώνει σταθερή πρόοδο στον συγκεκριμένο τομέα. Οι σοβαρές προσπάθειες που καταβάλλει προς την εν λόγω κατεύθυνση θα πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στην ταχεία ολοκλήρωση των θεμάτων που εκκρεμούν στις συζητήσεις με τα κράτη μέλη. Καθεστώς επανεισδοχής που εφαρμόζει η Δημοκρατία της Μολδαβίας Εκτός από τη συμφωνία επανεισδοχής με την ΕΕ, η Δημοκρατία της Μολδαβίας έχει συνάψει ήδη ή διαπραγματεύεται επί του παρόντος συμφωνίες επανεισδοχής με αρκετές τρίτες χώρες. Συμφωνίες επανεισδοχής έχουν τεθεί ήδη σε ισχύ με τη Νορβηγία, την Ουκρανία και την ΠΓΔΜ. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας έχει υπογράψει συμφωνίες επανεισδοχής με τη Σερβία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Μαυροβούνιο. Σε εξέλιξη βρίσκονται διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, την Ουκρανία (για την αντικατάσταση της συμφωνίας επανεισδοχής του 1997), την Αλβανία, τη Ρωσική Ομοσπονδία και το Αζερμπαϊτζάν, ενώ ενδέχεται να ξεκινήσουν σύντομα διαπραγματεύσεις με τον Λίβανο. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο έναρξης διαπραγματεύσεων για συμφωνίες επανεισδοχής και με άλλες σημαντικές γειτονικές χώρες διέλευσης, καθώς και με χώρες προέλευσης μεταναστών. 2.4. Συμφωνία τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας μεταξύ Ρουμανίας και Δημοκρατίας της Μολδαβίας Η συμφωνία τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας μεταξύ Ρουμανίας και Δημοκρατίας της Μολδαβίας τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2010. Σύμφωνα με τη δεύτερη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή και τη λειτουργία του καθεστώτος τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας που έχει καθιερωθεί με τον κανονισμό αριθ. 1931/2006[10], η συμφωνία τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας μεταξύ Ρουμανίας και Δημοκρατίας της Μολδαβίας συμμορφώνεται πλήρως προς τον κανονισμό τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας. 2.5. Καθεστώς θεωρήσεων που εφαρμόζει η Δημοκρατία της Μολδαβίας Οι χώρες των οποίων οι πολίτες εξαιρούνται από την υποχρέωση έκδοσης θεώρησης κατά την είσοδό τους στη Δημοκρατία της Μολδαβίας για διάστημα έως και 90 ημερών είναι οι ακόλουθες: όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Καναδάς, η Αγία Έδρα, η Ισλανδία, η Ιαπωνία, η Ανδόρα, το Μονακό, το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία, ο Άγιος Μαρίνος, το Ισραήλ, η Ελβετία, οι ΗΠΑ, η Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, η Λευκορωσία, η Γεωργία, το Καζακστάν, η Κιργιζία, η Ρωσική Ομοσπονδία, το Τατζικιστάν, η Ουκρανία και το Ουζμπεκιστάν. Η υποχρέωση υποβολής αίτησης για θεώρηση έχει καταργηθεί για τους κατόχους διπλωματικών και υπηρεσιακών διαβατηρίων της Αλβανίας, της Βραζιλίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Κροατίας, του Μαυροβουνίου, της ΠΓΔΜ, του Περού, της Σερβίας, της Τουρκίας και του Βιετνάμ (για διαμονή έως 90 ημέρες), και της Κίνας, του Ιράν και του Τουρκμενιστάν (για διαμονή έως 30 ημέρες). Σε εξέλιξη βρίσκονται διαπραγματεύσεις για πιθανή εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης με τη Χιλή, το Μεξικό, τη Σερβία και την Τουρκία. 3 - Πιθανές επιπτωσεισ της μελλοντικησ ελευθερωσησ του καθεστωτοσ των θεωρησεων σε επίπεδο μεταναστευσησ 3.1. Τρέχουσα κατάσταση Μεταναστευτικές ροές γενικά Η Δημοκρατία της Μολδαβίας καταλαμβάνει μία από τις πρώτες θέσεις στον κατάλογο των χωρών που εξαρτώνται από εμβάσματα (4η θέση στην κατάταξη των μεριδίων των εμβασμάτων επί του ΑΕγχΠ[11]) και, κατά συνέπεια, από τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού. Η μετανάστευση στο εξωτερικό θεωρείται σημαντική επιλογή βιοπορισμού. Οι βασικοί προορισμοί των μολδαβών μεταναστών είναι οι χώρες ΚΑΚ (ιδίως η Ρωσική Ομοσπονδία) και τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η Τουρκία, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Ισραήλ αποτελούν επίσης σημαντικούς προορισμούς. Εντός της ΕΕ, οι κύριες χώρες προορισμού είναι η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Γερμανία, η Ρουμανία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Ελλάδα[12]. Σύμφωνα με στοιχεία της EUROSTAT, ο αριθμός των μολδαβών πολιτών που καταγράφονται στα κράτη μέλη της ΕΕ σημειώνει διαρκή αύξηση, από 89.033 το 2006 σε 190.857 το 2011. Η αύξηση αυτή μπορεί να αποδοθεί σε προγράμματα νομιμοποίησης που εφήρμοσαν διάφορα κράτη μέλη καθώς και στην εφαρμογή της συμφωνίας εργασίας του 2011 με την Ιταλία. Για τον λόγο αυτόν, η προαναφερθείσα προοδευτική αύξηση του αριθμού των μεταναστών δεν πρέπει, όπως φαίνεται, να θεωρηθεί απαραιτήτως ως ένδειξη πραγματικής αύξησης των μεταναστευτικών ροών από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Από τους δείκτες που αφορούν τις εκδοθείσες θεωρήσεις, τις τακτικές ροές επιβατών, τις αρνήσεις εισόδου, τη χρήση πλαστών εγγράφων, την παράνομη διαμονή και την παράνομη διέλευση των συνόρων προκύπτει μια μάλλον σταθερή ή μετρίως μόνο αυξητική τάση των μεταναστευτικών κινήσεων των μολδαβών υπηκόων προς την ΕΕ. Όπως προαναφέρθηκε, οι χώρες ΚΑΚ αποτελούν σημαντικό προορισμό για τους μολδαβούς μετανάστες. Όσον αφορά τους παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή του προορισμού (χώρες ΚΑΚ ή ΕΕ), υπάρχουν τρεις σημαντικές παράμετροι: · Τρόπος εισόδου στη χώρα προορισμού: Το κόστος του ταξιδιού στις χώρες ΚΑΚ είναι χαμηλότερο και οι διατυπώσεις περιορισμένες (καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης). · Λόγοι μετανάστευσης εργατικού δυναμικού: Οι μολδαβοί μετανάστες που επιλέγουν τις χώρες ΚΑΚ συνήθως δεν μπορούν να λάβουν θεωρήσεις εισόδου στην ΕΕ και, κατά πάσα πιθανότητα, οι άμεσοι παράγοντες που τους ωθούν να μεταναστεύσουν είναι η φτώχεια και οι χαμηλές προοπτικές απασχόλησης, ενώ οι μετανάστες που επιλέγουν την ΕΕ είναι πιθανότερο να υποστηρίζονται από τα υφιστάμενα δίκτυα μετανάστευσης στις χώρες προορισμού. Η διασπορά ανά την ΕΕ επηρεάζει καθοριστικά τη στρατηγική των υποψήφιων μεταναστών, καθώς η εμπειρία αυτών που έχουν ήδη μεταναστεύσει τους επιτρέπει να εκτιμούν το κόστος, τους κινδύνους και την αποδοτικότητα της παρατεταμένης διαμονής τους. Ο Frontex εκτιμά ότι το 75% των μολδαβών μεταναστών έχουν ήδη εξασφαλισμένη αμειβόμενη απασχόληση στη χώρα προορισμού προτού εγκαταλείψουν τη χώρα τους. Με δυο λόγια, η μετανάστευση εργατικού δυναμικού στις χώρες ΚΑΚ τείνει να είναι λιγότερο προσχεδιασμένη και να εξαρτάται περισσότερο από τις άμεσες ανάγκες, ενώ η μετανάστευση στα κράτη μέλη της ΕΕ εξαρτάται περισσότερο από συμβουλές και από διαθέσιμες ευκαιρίες. · Η διάρκεια της μετανάστευσης: Καθώς το κόστος του ταξιδιού και οι κίνδυνοι παρατυπίας είναι συγκριτικά χαμηλοί στις χώρες ΚΑΚ, η μετανάστευση προς τις τελευταίες έχει μάλλον εποχικό χαρακτήρα. Από την άλλη πλευρά, λόγω των αυξημένων κινδύνων επανεισόδου και του υψηλότερου κόστους του ταξιδιού σε περίπτωση παράνομης εισόδου στην ΕΕ, οι περισσότεροι μετανάστες με προορισμό την ΕΕ εγκαταλείπουν τη Δημοκρατία της Μολδαβίας για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Οι περισσότεροι δε εξ αυτών, όταν παίρνουν την απόφαση να μεταναστεύσουν, έχουν ήδη την πρόθεση να εγκατασταθούν στο κράτος μέλος προορισμού. Συνεπώς, η μετανάστευση προς τις χώρες ΚΑΚ είναι κατά κύριο λόγο κυκλική, ενώ η μετανάστευση προς την ΕΕ έχει περισσότερο μόνιμο χαρακτήρα. Όσον αφορά τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού που μεταναστεύει, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της EUROSTAT για τις άδειες διαμονής, από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας μεταναστεύουν στην ΕΕ ως επί το πλείστον γυναίκες (το 2010 εκδόθηκαν 24.845 άδειες διαμονής σε γυναίκες για την επιτέλεση αμειβόμενης εργασίας έναντι 8.298 αδειών που εκδόθηκαν σε άνδρες[13]). Οι άνδρες επικρατούν αριθμητικά σε αρκετά κράτη μέλη, και με μεγάλη διαφορά στην Πολωνία και την Πορτογαλία. Οι μολδαβοί πολίτες εργάζονται ως επί το πλείστον στους κλάδους των οικιακών εργασιών, των κατασκευών και της γεωργίας, ενώ χαμηλό είναι το ποσοστό των μολδαβών μεταναστών που απασχολούνται σε εξειδικευμένες θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τις αρχές της Μολδαβίας, οι μολδαβοί μετανάστες είναι σχετικά νεαρής ηλικίας, ήτοι από 20 έως 49 ετών[14]. Το ποσοστό των μεταναστών με σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανερχόταν σε 10% το 2010 και παρουσιάζει αυξητική τάση. Τακτικές ροές επιβατών Ο αριθμός των επιβατών που εξέρχονται από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας παρουσιάζει σταθερή αύξηση τα τελευταία χρόνια, τόσο στα χερσαία όσο και στα εναέρια σύνορα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν, στα εναέρια σύνορα καταγράφηκαν 426.129 επιβάτες το 2009, 481.231 το 2010, και 421.459 τα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011, ενώ στα χερσαία σύνορα με τη Ρουμανία, καταγράφηκαν 1.078.024 επιβάτες το 2009, 1.922.753 το 2010, και 1.712.710 τα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011[15]. Παράνομη μετανάστευση Τα ποσοστά απόρριψης θεωρήσεων βραχείας διαμονής παρουσίασαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών Σένγκεν το 2010, καθώς κυμάνθηκαν από 23% στην περίπτωση της Τσεχικής Δημοκρατίας έως 5,3% στην περίπτωση της Γερμανίας. Το 2011 το υψηλότερο ποσοστό απόρριψης καταγράφηκε στην Ιταλία (14,1%) και το χαμηλότερο στη Γερμανία (6,41%). Το μέσο ποσοστό απόρριψης αιτήσεων για θεωρήσεις βραχείας διαμονής σε χώρες Σένγκεν ανήλθε σε 9,7% το 2011, παρουσιάζοντας μείωση σε σχέση με το 2010 (11,43%) και το 2009 (10,15%). Σε κάθε περίπτωση, πάντως, διατηρήθηκε σε υψηλότερα επίπεδα συγκριτικά με το συνολικό μέσο ποσοστό απόρριψης στον χώρο Σένγκεν (5,5%) (βλ. επίσης ενότητα 2.2 ανωτέρω). Οι εθνικές αιτήσεις για θεωρήσεις βραχείας διαμονής που απορρίφθηκαν το 2009 από τα δύο κράτη μέλη εκτός Σένγκεν, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, ανήλθαν αντίστοιχα σε 7,49% και 4,45%. Το 2010 τα ποσοστά απόρριψης ανήλθαν σε 1,3% για τη Βουλγαρία και σε 6,89% για τη Ρουμανία, ενώ το 2011 τα ποσοστά απόρριψης ανήλθαν σε 0,58% για τη Βουλγαρία και σε 7,61% για τη Ρουμανία (βλ. επίσης ενότητα 2.2 ανωτέρω). Το 2011, εντοπίστηκαν στην ΕΕ 3.435 παράνομα διαμένοντες μολδαβοί υπήκοοι, ήτοι 15% λιγότεροι σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2010, ενώ δεν επετράπη η είσοδος στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ σε 1.571 μολδαβούς υπηκόους, ήτοι σε 7% λιγότερους σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2010 (βλ. πίνακα ακολούθως). Δείκτες FRAN για μολδαβούς υπηκόους || || || || || || || || 2009 || % επί του συνόλου της ΕΕ || 2010 || % επί του συνόλου της ΕΕ || 2011 || % επί του συνόλου της ΕΕ || % μεταβολής μεταξύ 2011 και 2010 || || || || || || || Παράνομη διαμονή || 4.182 || 1,0% || 4.023 || 1,1% || 3.435 || 1,0% || -15% Στο εσωτερικό || 3.452 || 1,0% || 3.149 || 1,1% || 2.331 || 0,8% || -26% Στα σύνορα (κατά την έξοδο) || 730 || 1,0% || 874 || 1,5% || 1.104 || 1,6% || 26% Αρνήσεις εισόδου || 1.866 || 1,7% || 1.690 || 1,6% || 1.571 || 1,3% || -7,0% Χερσαία σύνορα || 1.582 || 3,0% || 1.427 || 2,6% || 1.360 || 2,3% || -4,7% Εναέρια σύνορα || 260 || 0,5% || 232 || 0,5% || 200 || 0,4% || -14% Θαλάσσια σύνορα || 24 || 0,5% || 31 || 0,6% || 11 || 0,1% || -65% Εκδοθείσες αποφάσεις επιστροφής || : || δεν υπάρχουν δεδομένα || : || δεν υπάρχουν δεδομένα || 1.463 || 0,6% || δεν υπάρχουν δεδομένα Πραγματικές επιστροφές || : || δεν υπάρχουν δεδομένα. || : || δεν υπάρχουν δεδομένα. || 2.012 || 1,4% || δεν υπάρχουν δεδομένα || || || || || || || Πηγή: Frontex, στοιχεία FRAN της 7ης Μαΐου 2012 Σύμφωνα με τον Frontex, οι περισσότεροι μετανάστες από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας εισέρχονται στην ΕΕ ως επί το πλείστον μέσω των χερσαίων συνόρων, κυρίως λόγω του χαμηλότερου κόστους και του μικρότερου κινδύνου άρνησης της εισόδου. Επί του παρόντος, ο κίνδυνος άρνησης εισόδου στα εξωτερικά εναέρια σύνορα είναι πολύ μεγαλύτερος σε σύγκριση με τα εξωτερικά χερσαία σύνορα. Οι περισσότεροι παράνομοι μετανάστες εισέρχονται στην ΕΕ μέσω των υφιστάμενων σημείων συνοριακής διέλευσης και των συνήθων διαδικασιών, και στη συνέχεια υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής τους σε αυτήν. Έτσι, στην περίπτωση της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, όπως αναφέρουν αρκετά κράτη μέλη, τα περιστατικά παράνομης διέλευσης των συνόρων αποτελούν δευτερεύον ζήτημα (κατά τα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011 εντοπίστηκαν 213 περιστατικά παράνομης διέλευσης των συνόρων στα βασικά τμήματα της εξωτερικής πράσινης συνοριακής γραμμής της ΕΕ). Επιπλέον, από την ετήσια σύγκριση με το 2010 προκύπτει σημαντική μείωση των εντοπισθέντων περιστατικών παράνομης διέλευσης των συνόρων κατά 34%. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το ποσοστό των μολδαβών πολιτών επί του συνολικού αριθμού των περιστατικών παράνομης διέλευσης των συνόρων της ΕΕ παρέμεινε ιδιαίτερα χαμηλό το 2011. Σε επίπεδο τάσεων, ο Frontex αναφέρει σταθερή μείωση του αριθμού των εντοπισθέντων περιστατικών παράνομης διέλευσης των συνόρων από μολδαβούς πολίτες. Επιπλέον, τα ίδια άτομα εμπλέκονται συνήθως σε πολλαπλές παράνομες διελεύσεις των συνόρων. Σύμφωνα με τον Frontex, ο αριθμός των εντοπισθέντων μολδαβών υπηκόων με πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα σημειώνει σταθερή μείωση από το 2009 και μετά (174 το 2009, 114 το 2010 και 45 τα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011). Συνηθέστερη περίπτωση αποτελεί η επίδειξη παραποιημένων ρουμανικών δελτίων ταυτότητας. Η Ευρωπόλ αναφέρει ακόμη πλαστές ιταλικές ταυτότητες και άδειες διαμονής καθώς και ισπανικές άδειες διαμονής (βλ. επίσης ενότητα 4 ακολούθως). Σύμφωνα με τα ποσοτικά στοιχεία που υπέβαλαν οι αρχές της Μολδαβίας, καταγράφεται μείωση του αριθμού των κρουσμάτων χρησιμοποίησης πλαστών δελτίων ταυτότητας και εγγράφων από μολδαβούς πολίτες. Άσυλο Σύμφωνα με την EUROSTAT, ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου που υποβάλλουν μολδαβοί πολίτες στην ΕΕ είναι χαμηλός και μειώνεται διαρκώς (1.110 αιτήσεις ασύλου το 2009, 735 αιτήσεις ασύλου το 2010 και 602 το 2011). Μειωτική τάση παρουσιάζει και ο αριθμός των καταφατικών τελικών αποφάσεων για αιτήσεις παροχής διεθνούς προστασίας που υποβάλλονται από μολδαβούς υπηκόους στα κράτη μέλη της ΕΕ (25 το 2009, 20 το 2010 και 15 το 2011). Σύμφωνα με στοιχεία που έχει συλλέξει ο Frontex, οι περισσότεροι Μολδαβοί υποβάλλουν αίτηση για άσυλο στην Αυστρία, αφού εντοπιστεί η παράνομη διαμονή τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν υποβάλει οι αρχές της Μολδαβίας, ο αριθμός των αιτούντων άσυλο στη Δημοκρατία της Μολδαβίας είναι σχετικά χαμηλός (60 αιτήσεις το 2011, 90 το 2010 και 50 το 2009). Το 2011 χορηγήθηκε καθεστώς πρόσφυγα σε τρία άτομα, ενώ καθεστώς ανθρωπιστικής προστασίας χορηγήθηκε σε είκοσι άτομα (συμπεριλαμβανομένων των απάτριδων). Νόμιμες μεταναστευτικές ροές Τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε ο αριθμός των μολδαβών πολιτών που διαμένουν νομίμως σε κράτη μέλη της ΕΕ (το 2008 – 129.642, το 2009 – 166.977 και το 2010 – 184.501). Από τα στοιχεία που έχει συλλέξει η EUROSTAT προκύπτει ότι οι περισσότερες άδειες διαμονής χορηγούνται για σκοπούς αμειβόμενης δραστηριότητας. Τη δεύτερη θέση καταλαμβάνουν, με αυξητική τάση, οι άδειες που χορηγούνται για λόγους οικογενειακής επανένωσης. Άδειες διαμονής που χορηγήθηκαν για πρώτη φορά σε μολδαβούς πολίτες || Εκπαίδευση || Αμειβόμενη δραστηριότητα || Οικογένεια || Λοιποί λόγοι || Σύνολο 2008 || 2.727 || 36.766 || 10.555 || 8.394 || 58.442 2009 || 2.981 || 21.977 || 10.905 || 9.729 || 45.592 2010 || 2.931 || 34.648 || 16.674 || 1.353 || 55.606 Πηγή: EUROSTAT Σύμφωνα με στοιχεία που έχει συλλέξει το EUI, οι μετανάστες με υψηλή ειδίκευση που βρίσκονται ήδη στην ΕΕ δεν θεωρούν το καθεστώς έκδοσης θεωρήσεων ως πρόβλημα για τους ίδιους, αλλά περισσότερο για τις οικογένειές τους και για τη διατήρηση των οικογενειακών δεσμών. Οι μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών με υψηλή ειδίκευση, και οι τουρίστες δεν γνωρίζουν συνήθως τα δικαιώματά τους (π.χ. δικαίωμα προσφυγής κατά της άρνησης έκδοσης θεώρησης) τα οποία απορρέουν από τη συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και από τον κώδικα θεωρήσεων. Μεταξύ των βασικών λόγων ανησυχίας των μολδαβών μεταναστών με υψηλή ειδίκευση και των οικογενειών τους συγκαταλέγονται οι διαφορετικές πρακτικές που ακολουθούν οι προξενικές αρχές των κρατών μελών της ΕΕ όσον αφορά την εφαρμογή των διατάξεων περί απλούστευσης της έκδοσης θεωρήσεων, γεγονός που επηρεάζει την απόφασή τους όσον αφορά τη χώρα προορισμού. Ως σημαντικά εμπόδια αναφέρονται ακόμη ο χρόνος αναμονής για την έκδοση αποφάσεων σχετικά με τις αιτήσεις χορήγησης θεωρήσεων, το κόστος[16] και η συναφής γραφειοκρατία (έχοντας πάντοτε υπόψη ότι η συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και ο κώδικας θεωρήσεων ισχύουν μόνο για διαμονές βραχείας διάρκειας και δεν αφορούν διαμονές μακράς διάρκειας, οι οποίες διέπονται από την εθνική νομοθεσία). Τέλος, σύμφωνα με την ανάλυση του EUI, το καθεστώς των θεωρήσεων έχει ελάχιστο αντίκτυπο στις ανταλλαγές ερευνητών και φοιτητών, οι οποίοι αδυνατούν πολλές φορές να συμμετάσχουν σε διασκέψεις ή ανταλλαγές λόγω άρνησης ή καθυστέρησης έκδοσης θεώρησης, γεγονός που περιορίζει το πεδίο συνεργασίας και ανταλλαγής ιδεών μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας και υπονομεύει ενδεχομένως τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για να στηρίξει την ανάπτυξη της χώρας και για να τη βοηθήσει να προσεγγίσει τους κανόνες και τα πρότυπα της ΕΕ. Επιπλέον, για τους ίδιους λόγους, τίθενται εμπόδια σε επίπεδο επιχειρηματικών επαφών και συναλλαγών. 3.2. Πιθανές βασικές επιπτώσεις Μεταναστευτικές ροές γενικά Όσον αφορά την εξέταση των πιθανών βασικών επιπτώσεων της ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων στις μεταναστευτικές ροές μεταξύ της Δημοκρατίας της Μολδαβίας και της ΕΕ, επισημαίνεται ότι η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα μειώσει απλώς το κόστος και τον χρόνο προετοιμασίας που απαιτούνται για την πραγματοποίηση ταξιδιών στην ΕΕ. Η μετανάστευση εργατικού δυναμικού στην ΕΕ ή στη Ρωσική Ομοσπονδία είναι πολύ πιθανό να εξακολουθήσει να αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική επιλογή βιοπορισμού. Ανεξάρτητα από τις οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις στη Ρωσική Ομοσπονδία, τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι πιθανό να εξακολουθήσουν να αποτελούν ελκυστική λύση για όσους μεταναστεύουν για λόγους εργασίας, ακόμη κι αν τα κράτη αυτά καταγράφουν μηδενική ή πολύ αργή οικονομική ανάπτυξη. Ομοίως, η ζήτηση για οικιακές εργασίες στα κράτη μέλη φαίνεται να αντέχει σε πιθανές μελλοντικές περιόδους οικονομικής ύφεσης. Το EUI επισημαίνει, πάντως, ότι η δημογραφική κατάσταση της Δημοκρατίας της Μολδαβίας καθιστά σαφές ότι η προσφορά μεταναστών εξαντλείται καθώς η χώρα εισέρχεται σε περίοδο γήρανσης του πληθυσμού, ο ρυθμός της οποίας είναι ο ταχύτερος σε όλη την ΕΕ. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία για τους μολδαβούς μετανάστες στην Πορτογαλία[17], είναι πιθανό να εξακολουθήσει να ισχύει μηχανισμός αυτορρύθμισης των μεταναστευτικών ροών εργατικού δυναμικού, στο πλαίσιο του οποίου η νόμιμη και παράνομη μετανάστευση προς τη χώρα τείνει να αυξάνεται κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλότερης ζήτησης εργατικού δυναμικού και να μειώνεται όταν η σχετική ζήτηση παρουσιάζει κάμψη. Ως εκ τούτου, η διάνοιξη νόμιμων διαύλων μετάβασης στις χώρες προορισμού θα εντείνει κατά πάσα πιθανότητα το κυκλικό πρότυπο μετανάστευσης των μολδαβών υπηκόων που απασχολούνται παράνομα στην ΕΕ. Το EUI σημειώνει ότι οι ίδιοι ρυθμιστικοί μηχανισμοί ίσχυαν και τη δεκαετία του 1990, όταν οι υπήκοοι των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης μπορούσαν να ταξιδεύουν χωρίς θεώρηση στην ΕΕ. Από τα στοιχεία που συνέλεξε το EUI προκύπτει ότι θα υπάρξει αύξηση των προσωρινών και βραχυπρόθεσμων ροών από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας προς την ΕΕ, είτε για επισκέψεις καλή τη πίστει (κυρίως) είτε για βραχυπρόθεσμη απασχόληση. Με βάση παλαιότερες εμπειρίες (π.χ. άρση της υποχρέωσης θεώρησης για πολίτες των κρατών της Κεντρικής Ευρώπης στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ή κατά την προσχώρησή τους στην ΕΕ το 2004), η άρση μέτρων που δυσχεραίνουν την κυκλοφορία συνεπάγεται αύξηση της μετανάστευσης η οποία σταθεροποιείται σε βάθος χρόνου. Το μέγεθος της αύξησης αυτής, όπως μαρτυρά η εμπειρία που έχει αποκομιστεί από την εσωτερική κινητικότητα μετά τις τελευταίες διευρύνσεις της ΕΕ, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται, πέραν της εγγύτητας και του βαθμού ανοίγματος των συνόρων, η ύπαρξη μεταναστευτικών δικτύων, η κατάσταση της αγοράς εργασίας στη χώρα υποδοχής, οι ευκαιρίες στη χώρα καταγωγής και ο ανταγωνισμός από πόλους έλξης πέραν της ΕΕ. Η αύξηση της μετανάστευσης είναι πιθανό να έχει προσωρινό χαρακτήρα, αν και το EUI δεν αποκλείει αύξηση της μετανάστευσης μόνιμου χαρακτήρα, λαμβανομένων υπόψη των προτύπων οικογενειακής επανένωσης που ισχύουν σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Ιταλία). Η διάρκεια της εν λόγω προσωρινής αύξησης είναι δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς εξαρτάται από διάφορες μεταβλητές: τη μεταναστευτική ροπή, τους οικονομικούς πόρους που διατίθενται στον τουρισμό, την κατάσταση της οικονομίας στη Δημοκρατία της Μολδαβίας και στη χώρα προορισμού. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων δεν αναμένεται να επηρεάσει τον χρόνο τον οποίον διαθέτουν οι μολδαβοί μετανάστες που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ για να επισκεφθούν τη χώρα καταγωγής τους, αφενός διότι δεν έχουν ελεύθερο χρόνο για διακοπές και αφετέρου διότι διατρέχουν τον κίνδυνο να χάσουν τις θέσεις εργασίας τους στην ΕΕ. Δεν αναμένεται να υπάρξουν επιπτώσεις στην κυκλικότητα των Μολδαβών που βρίσκονται στην ΕΕ με άδεια διαμονής, καθώς ήδη επί του παρόντος δεν χρειάζονται θεώρηση για να επιστρέψουν στην ΕΕ από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Νόμιμες ροές επιβατών Οι νόμιμες ροές επιβατών αναμένεται να αυξηθούν, καθώς η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα διευκολύνει τα ταξίδια στην ΕΕ και θα μειώσει το κόστος τους. Παράνομη μετανάστευση Η μεταναστευτική πίεση στα σύνορα της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί αντί να μειωθεί εάν επικρατήσουν τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, παρά τον ταχύ ρυθμό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την υψηλή οικονομική ανάπτυξη της χώρας (ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕγχΠ ήταν 7,1% το 2010 και 6,4% το 2011). Σύμφωνα με την EUBAM, ο όγκος της παράνομης μετανάστευσης από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας προς τα κράτη μέλη της ΕΕ αναμένεται κυμανθεί στα ίδια επίπεδα. Ο τρόπος δράσης, οι οδοί διέλευσης και ο αριθμός των παράνομων μεταναστών είναι πιθανό να διαφέρουν από έτος σε έτος, καθώς η μετανάστευση εξαρτάται από διάφορους εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Δεν αναμένεται μεταβολή στην αναλογία μεταξύ κινδύνου άρνησης της εισόδου στα εξωτερικά εναέρια σύνορα και κινδύνου άρνησης στα εξωτερικά χερσαία σύνορα σε περίπτωση άρσης της υποχρέωσης θεώρησης. Οι περισσότεροι μετανάστες θα εξακολουθήσουν να προτιμούν να εισέρχονται στην ΕΕ μέσω των χερσαίων συνόρων και ακολούθως να μεταβαίνουν στα κράτη μέλη προορισμού τους. Όσον αφορά τους προτιμώμενους προορισμούς, οι μολδαβοί μετανάστες είναι πιθανό να συνεχίσουν να προτιμούν τα κράτη μέλη με τις μεγαλύτερες κοινότητες μολδαβών πολιτών. Σύμφωνα με τον Frontex και το EUI, οι μετανάστες από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας είναι πολύ πιθανό να υπερβαίνουν το επιτρεπόμενο διάστημα διαμονής διάρκειας 90 ημερών ανά περίοδο έξι μηνών, εάν διατρέχουν κίνδυνο να χάσουν τη δουλειά τους. Για να αποφύγουν όμως τις αρνητικές συνέπειες του εντοπισμού τους για παράνομη διαμονή, οι μετανάστες είναι πιθανό να προτιμήσουν να εξέρχονται από την ΕΕ και να εισέρχονται σε αυτήν με μεγαλύτερη συχνότητα (περίπτωση στην οποία αναμένεται αύξηση της χρήσης πλαστών σφραγίδων εισόδου/εξόδου). Από την άλλη πλευρά, όπως δείχνει η πείρα που έχει αποκομιστεί από την κινητικότητα εντός των χωρών ΚΑΚ και από την κινητικότητα των υπηκόων ορισμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κατά τη δεκαετία του 1990, η δυνατότητα νόμιμης κυκλοφορίας μπορεί να επηρεάσει την απόφαση των μεταναστών να επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους και να ξαναγυρίζουν στην ΕΕ εντός των προβλεπόμενων χρονικών περιόδων. Στην πράξη, η εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης μπορεί να δώσει στους μολδαβούς υπηκόους που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ και που είναι επί του παρόντος εγκλωβισμένοι στο έδαφός της τη δυνατότητα να εξέλθουν από την παρανομία, εάν καταστούν λιγότερο αυστηρές οι συνέπειες που υφίστανται σε περίπτωση που διαπιστώνεται στα σύνορα, κατά την έξοδό τους από την ΕΕ, ότι έχουν υπερβεί την επιτρεπόμενη περίοδο διαμονής. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που ασχολούνται με την εμπορία ανθρώπων και τη διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης είναι πιθανό να προσαρμόσουν τους τρόπους δράσης τους στο καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και να αυξήσουν ενδεχομένως τις δραστηριότητές τους (βλ. επίσης ενότητα 4). Εάν δεν εφαρμόζονται αυστηρά οι κανόνες έκδοσης και προστασίας των δελτίων ταυτότητας και των ταξιδιωτικών εγγράφων, συμπεριλαμβανομένων των βιομετρικών διαβατηρίων που πληρούν τις προδιαγραφές της ΔΟΠΑ, τα άτομα και οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευθούν τα νομικά κενά. Η EUBAM προβλέπει ότι η Δημοκρατία της Μολδαβίας θα διατηρήσει τη θέση που έχει επί του παρόντος ως χώρα διέλευσης παράνομων μεταναστών προς την ΕΕ. Η EUBAM υποστηρίζει ότι είναι πιθανό η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων να καταστήσει τη Δημοκρατία της Μολδαβίας ελκυστικότερη για τους μετανάστες που προέρχονται από τις χώρες ΚΑΚ και τις χώρες της Κεντρικής Ασίας. Βάσει της προαναφερθείσας εκτίμησης, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Εκ μέρους της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, σε συμφωνία με το σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων: · Συνέχιση της ενίσχυσης των συνοριακών ελέγχων, συμπεριλαμβανομένων της ανάλυσης κινδύνων και των μέτρων επιτήρησης, καθώς και της πρόληψης και της καταπολέμησης της διαφθοράς στα σύνορα, και συνέχιση της ενίσχυσης της συνεργασίας με την EUBAM σε όλους τους τομείς διαχείρισης των συνόρων. · Οργάνωση επαναλαμβανόμενων, στοχοθετημένων εκστρατειών ενημέρωσης για την αποσαφήνιση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων πραγματοποίησης ταξιδιών χωρίς θεώρηση, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών για τους κανόνες που ρυθμίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας της ΕΕ (ακόμη και μέσω της διαδικτυακής πύλης της ΕΕ για τη μετανάστευση) και των ευθυνών σε περίπτωση κατάχρησης των δικαιωμάτων στο πλαίσιο του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. · Τακτική ανταλλαγή με τις αρχές της ΕΕ στοιχείων για χαμένα και κλεμμένα βιομετρικά διαβατήρια, ιδίως μέσω της χρήσης της βάσης δεδομένων της Ιντερπόλ για τα χαμένα και κλεμμένα ταξιδιωτικά έγγραφα. · Θέσπιση και επιβολή αναλογικών, αποτελεσματικών και αποτρεπτικών κυρώσεων σε άτομα που έχουν καταδικαστεί για πώληση ή παραχώρηση των διαβατηρίων τους. · Ενίσχυση του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τις ληξιαρχικές υπηρεσίες με γνώμονα την πρόληψη της καταχρηστικής τακτικής της αλλαγής ονομάτων ή στοιχείων ταυτότητας με σκοπό την απόκτηση νέου διαβατηρίου. Θέσπιση και εφαρμογή ξεκάθαρων κανόνων για τις αλλαγές ονόματος, το δε νομικό πλαίσιο πρέπει να ενισχυθεί και να προβλέπει, μεταξύ άλλων, αποτελεσματικό έλεγχο καθώς και μέτρα ανιχνευσιμότητας. · Πρόληψη και καταπολέμηση της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς. Εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών: · Πρόσθετες προσπάθειες με γνώμονα τη σταδιακή αύξηση του ποσοστού των ταξιδιωτών των οποίων τα βιομετρικά δεδομένα ελέγχονται από τις αρχές ελέγχου των συνόρων των κρατών μελών της ΕΕ. · Πιθανή εφαρμογή νέων λύσεων σε επίπεδο τεχνολογιών πληροφοριών για τον υπολογισμό της συνολικής περιόδου διαμονής σε όλα τα τμήματα των εξωτερικών συνόρων όπου καταγράφονται μεγάλες ροές μολδαβών πολιτών σε πλήρη αρμονία προς τις βασικές αρχές της ανακοίνωσης σχετικά με τα ευφυή σύνορα.[18] · Πρόσθετες προσπάθειες εκ μέρους των κρατών μελών για την υποβολή στην Επιτροπή και στους συναφείς οργανισμούς της ΕΕ αναλυτικών στατιστικών στοιχείων σχετικά με την εφαρμογή των συμφωνιών επανεισδοχής. Άλλα συναφή μέτρα σε επίπεδο κρατών μελών και ΕΕ είναι τα ακόλουθα: · Εναρμόνιση των κανόνων περί καταπολέμησης της παράνομης εργασίας υπηκόων τρίτων χωρών, οι οποίοι θεσπίστηκαν για πρώτη φορά με την οδηγία για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών[19]. · Διευκόλυνση της νόμιμης μετανάστευσης προς την ΕΕ. · Συνέχιση της συνεργασίας με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας με σκοπό τη δημιουργία καλύτερων ευκαιριών απασχόλησης στην ίδια τη χώρα. Άσυλο Διάφορα είναι τα ζητήματα που χρήζουν εξέτασης, προκειμένου να γίνει ορθή εκτίμηση των επιπτώσεων της ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων στον αριθμό των αιτήσεων ασύλου, όπως προκύπτει από την παρελθούσα εμπειρία με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων[20]. Συγκεκριμένα, το χαμηλό επίπεδο ένταξης μειονοτικών κοινοτήτων, ιδίως δε των Ρομά, και η περιορισμένη πρόσβασή τους στη σχολική εκπαίδευση, τη στέγαση, την απασχόληση και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της ροπής καταχρηστικής προσφυγής στα συστήματα χορήγησης ασύλου που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη της ΕΕ. Επιπλέον, η έντονη πολιτική και οικονομική περιθωριοποίηση, οι πολύ περιορισμένες δυνατότητες εξασφάλισης εισοδημάτων σε σύγκριση με την υπόλοιπη κοινωνία, η γεωγραφική εγγύτητα στην ΕΕ, το χαμηλό κόστος πραγματοποίησης ταξιδιών και η στήριξη που παρέχουν τα κράτη μέλη της ΕΕ στους αιτούντες άσυλο έχουν καταστήσει την υποβολή αιτήσεων ασύλου ελκυστική βραχυπρόθεσμη στρατηγική μετανάστευσης για διάφορες κοινότητες των Δυτικών Βαλκανίων. Σημαντικός παράγοντας μπορεί να είναι ακόμη η οικονομική βοήθεια που παρέχεται στα άτομα των οποίων η αίτηση ασύλου απορρίφθηκε για να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Στη Δημοκρατία της Μολδαβίας υπάρχουν αρκετές εθνοτικές μειονότητες. Οι σημαντικότερες εξ αυτών είναι οι Ουκρανοί, οι Ρώσοι, οι Γκαγκαούζοι, οι Βούλγαροι και οι Ρομά (βλ. ενότητα 5). Τα δικαιώματα της μειονότητας των Γκαγκαούζων αναγνωρίστηκαν και κατοχυρώθηκαν συνταγματικά το 1994 με τη θέσπιση ειδικού καθεστώτος αυτονομίας για την αυτόνομη εδαφική μονάδα της Γκαγκαουζίας. Παρότι οι Ρομά είναι σε γενικές γραμμές μειονεκτούσα πληθυσμιακή ομάδα όσον αφορά την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγεία, τις συνθήκες διαβίωσης και τη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, οι αρχές της Δημοκρατίας της Μολδαβίας έχουν αποδείξει τη δέσμευσή τους να βελτιώσουν την κατάσταση της συγκεκριμένης μειονότητας και έχουν σημειώσει πρόοδο προς την κατεύθυνση της στήριξης και της ένταξης της κοινότητας των Ρομά. Έχουν υιοθετήσει μάλιστα σχέδιο δράσης για τη στήριξη των Ρομά, το οποίο καλύπτει το χρονικό διάστημα 2011-2015. Το σχέδιο αυτό εφαρμόζεται επί του παρόντος αφού πρώτα επικαιροποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2012 ώστε να πληροί τις διεθνείς απαιτήσεις. Έχουν οριστεί δε διαμεσολαβητές από την κοινότητα των Ρομά οι οποίοι μεσολαβούν μεταξύ των αρχών και των μειονοτικών κοινοτήτων συμβάλλοντας στην υλοποίηση του σχεδίου δράσης και, γενικότερα, στην καλύτερη ένταξη της μειονότητας των Ρομά. Επομένως, δεν υπάρχουν επί του παρόντος ενδείξεις για αύξηση των αιτήσεων ασύλου εκ μέρους των μολδαβών πολιτών σε περίπτωση ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων, αν και το ενδεχόμενο αυτό δεν μπορεί να αποκλειστεί. Βάσει της προαναφερθείσας εκτίμησης, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Εκ μέρους της Δημοκρατίας της Μολδαβίας: · Οργάνωση επαναλαμβανόμενων, στοχοθετημένων εκστρατειών ενημέρωσης για την αποσαφήνιση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων πραγματοποίησης ταξιδιών χωρίς θεώρηση, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών για τους κανόνες που ρυθμίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας της ΕΕ και των ευθυνών σε περίπτωση κατάχρησης των δικαιωμάτων στο πλαίσιο του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών: · Περαιτέρω σύγκλιση των πολιτικών των κρατών μελών που διέπουν τις διαδικασίες ασύλου, ιδίως όσον αφορά τη διάρκεια των διαδικασιών, τα ευεργετήματα που χορηγούνται στους αιτούντες άσυλο και την πιθανή οικονομική βοήθεια που παρέχεται για να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Νόμιμη μετανάστευση Σύμφωνα με το EUI, αν και ενδέχεται να αυξηθεί ελαφρώς η συχνότητα των ταξιδιών των μεταναστών στην ΕΕ προς τις χώρες καταγωγής τους, ελάχιστες είναι οι πιθανότητες να σημειωθεί αύξηση των ροών νέων μεταναστών από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας προς την ΕΕ. Δεν αναμένεται να υπάρξουν επιπτώσεις στην κυκλικότητα των μολδαβών πολιτών που κατέχουν άδεια διαμονής στην ΕΕ καθώς ήδη, δυνάμει του τρέχοντος καθεστώτος, δεν χρειάζονται θεώρηση για να επιστρέψουν στην ΕΕ από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Ο βασικός παράγοντας που θα επηρεάζει καθοριστικά την απόφαση των μολδαβών μεταναστών να επισκεφθούν ή όχι τη χώρα καταγωγής τους θα είναι η διαθεσιμότητα οικονομικών πόρων (και όχι η απαίτηση απόκτησης θεώρησης). Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα συμβάλει στην ενίσχυση του θετικού αντίκτυπου της μετανάστευσης στην ανάπτυξη, ιδίως μέσω του μετριασμού των αρνητικών συνεπειών της μετανάστευσης σε κοινωνικό επίπεδο, καθώς θα διευκολύνει τη διατήρηση των οικογενειακών δεσμών και την επικοινωνία με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Θα συμβάλει ακόμη στη μείωση του αρνητικού αντίκτυπου για τις οικογένειες που μένουν πίσω, ιδίως δε για τους ανήλικους και τους ηλικιωμένους, καθώς θα είναι ευκολότερο για αυτούς να επισκέπτονται το μέλος της οικογένειας που έχει μεταναστεύσει. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, καθοριστικό παράγοντα θα εξακολουθήσει να αποτελεί η διαθεσιμότητα οικονομικών πόρων. Η διευκόλυνση της πραγματοποίησης βραχυπρόθεσμων ταξιδιών λόγω της ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων θα καταστήσει την ΕΕ ελκυστικότερο προορισμό για μετανάστες με υψηλή ειδίκευση για δύο βασικούς λόγους: αφενός διότι θα διευκολύνει τις επισκέψεις των μελών της οικογένειας, όπως προαναφέρθηκε, και, αφετέρου, διότι θα συμβάλει γενικότερα στη διαμόρφωση θετικότερης εικόνας για την ΕΕ ως προορισμό. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα έχει θετικό αντίκτυπο στις επιχειρηματικές συναλλαγές και δραστηριότητες, στην έρευνα, στην καινοτομία και στην κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών, με μακροπρόθεσμο ευεργετικό αντίκτυπο στην οικονομία. 4 – Πιθανές επιπτωσεισ[21] της μελλοντικησ ελευθερωσησ του καθεστωτος των θεωρησεων σε επιπεδο ασφαλειασ 4.1. Τρέχουσα κατάσταση Σύμφωνα με την Ευρωπόλ, οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος είναι ήδη παρούσες και δραστηριοποιούνται ενεργά σε τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη της ΕΕ. Ορισμένες εμπλέκονται σε καλά οργανωμένες εγκληματικές δραστηριότητες και συνδέονται με το ρωσόφωνο οριζόντιο δίκτυο των «ευγενών κλεφτών» («thieves-in-law»). Άλλες ομάδες είναι μικρότερες σε μέγεθος, με περιορισμένο επιχειρησιακό εύρος, χωρίς δομημένη προετοιμασία και χωρίς γενικότερη στρατηγική. Οι σχέσεις τους με τις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που δραστηριοποιούνται εντός της ΕΕ είναι περιορισμένες. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δεν φαίνεται να έχουν σημαντικό ρόλο στην ιεραρχία του οργανωμένου εγκλήματος στην ΕΕ. Επισημαίνεται ότι οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος διατηρούν στενούς δεσμούς με ομάδες οργανωμένου εγκλήματος από άλλα μέρη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, όπως συμβαίνει με όλες τις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που έχουν τις ρίζες τους στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Ενίοτε έχουν ρόλο μεσάζοντα μεταξύ ομάδων οργανωμένου εγκλήματος από την πρώην Σοβιετική Ένωση και ομάδων οργανωμένου εγκλήματος που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ. Παρατηρείται, επομένως, μια τάση ταξινόμησης των μολδαβικών ομάδων οργανωμένου εγκλήματος μαζί με άλλες εγκληματικές ομάδες στην κατηγορία «ρωσόφωνες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος». Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δραστηριοποιούνται σε διάφορους εγκληματικούς κόμβους της ΕΕ, όπως αναφέρεται στην Αξιολόγηση απειλών του 2011 όσον αφορά το οργανωμένο έγκλημα (OCTA) της Ευρωπόλ[22]. Σύμφωνα με την Ευρωπόλ, οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δραστηριοποιούνται ενεργά στις ακόλουθες εγκληματικές δραστηριότητες κυρίως: εμπορία ανθρώπων, διευκόλυνση παράνομης μετανάστευσης, οργανωμένα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, απάτες με κάρτες πληρωμής, λαθραία διακίνηση τσιγάρων και εγκλήματα στον κυβερνοχώρο. Ορισμένα από τα προαναφερθέντα ευρήματα επιβεβαιώνονται από την ανατροφοδότηση που ελήφθη στο πλαίσιο της «επιχείρησης Akkerman»[23]. i) Εμπορία ανθρώπων Η Δημοκρατία της Μολδαβίας είναι χώρα προέλευσης και, σε μικρότερο βαθμό, χώρα διέλευσης και προορισμού για γυναίκες και κορίτσια με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση, και για άνδρες, γυναίκες και παιδιά με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση[24]. Τα θύματα από τη Μολδαβία φαίνεται να αποτελούν ολοένα και περισσότερο αντικείμενο εκμετάλλευσης για την παροχή καταναγκαστικής εργασίας ή υπηρεσιών, κυρίως ως νοσοκόμες, γκουβερνάντες, και πρόσωπα που φροντίζουν μέλη της οικογένειας ή ηλικιωμένους. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δραστηριοποιούνται κυρίως στην στρατολόγηση θυμάτων, κυρίως για σεξουαλική εκμετάλλευση στην ΕΕ. Σε ορισμένες περιπτώσεις εκμεταλλεύονται οι ίδιες τα θύματα. Οι βασικοί τρόποι δράσης των εμπόρων δεν έχουν αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι υπεύθυνοι στρατολόγησης προσελκύουν τα θύματά τους κυρίως με απάτες και περιστασιακά με τη χρήση βίας[25]. Τα θύματα υποχρεώνονται συχνά να καταβάλουν αντίτιμο για τα απαιτούμενα έγγραφα, που κυμαίνονται από διαβατήρια και δελτία ταυτότητας έως θεωρήσεις, συμβάσεις εργασίας με ιδιοκτήτες νυχτερινών κέντρων και βιβλιάρια υγείας, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το ύψος της χρηματικής οφειλής τους προς τις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος και να παρατείνεται έτσι ο χρόνος εκμετάλλευσής τους. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος χρησιμοποιούν συγκεκριμένες νόμιμες επιχειρηματικές δομές για τη στρατολόγηση και την εκμετάλλευση θυμάτων στην ΕΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι αρχές της Μολδαβίας, η εμπορία ανθρώπων σημειώνει πτωτική πορεία: ο αριθμός των καταγεγραμμένων περιπτώσεων μειώθηκε από 243 το 2006 σε 111 το 2011[26]. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, μείωση παρουσιάζει και ο αριθμός των θυμάτων που εντοπίζονται και στα οποία παρέχεται βοήθεια (από 273 το 2007 σε 98 το 2011)[27]. Πτωτική πορεία ακολουθεί και ο αριθμός των υποθέσεων εμπορίας παιδιών (από 61 υποθέσεις το 2006 σε 23 το 2011)[28]. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι αρχές της Μολδαβίας, χάρη στην εφαρμογή επιχειρησιακών μέτρων διερεύνησης, εντοπίστηκαν και εξαρθρώθηκαν αρκετές εγκληματικές ομάδες που δραστηριοποιούνταν στην εμπορία ανθρώπων και σε συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες[29]. ii) Διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος εμπλέκονται επίσης στην εκμετάλλευση παράνομων μεταναστών από τη Μολδαβία, ήτοι μεταναστών οι οποίοι εισέρχονται, παραμένουν, διαμένουν και εργάζονται παράνομα στη χώρα προορισμού. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος συνεργάζονται στενά με ομάδες οργανωμένου εγκλήματος από γειτονικές χώρες, κυρίως δε από την Ουκρανία, και αλληλοβοηθούνται σε θέματα που άπτονται της μεταφοράς ή της παραποίησης εγγράφων. Όσον αφορά τη διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας, έχουν αναφερθεί περιστατικά χρήσης πλαστών ιταλικών και ρουμανικών δελτίων ταυτότητας, καθώς και ιταλικών και ισπανικών αδειών διαμονής (βλ. ακόμη ενότητα 3 ανωτέρω). Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που ασχολούνται με τη διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης μολδαβών πολιτών έχουν ενεργά μέλη στη Δημοκρατία της Μολδαβίας τα οποία δραστηριοποιούνται στον τομέα της στρατολόγησης πιθανών παράνομων μεταναστών. Μέλη μολδαβικών ομάδων οργανωμένου εγκλήματος έχουν εντοπιστεί ακόμη στην Ουκρανία (όπου εμπλέκονταν στην πλαστογράφηση εγγράφων και δραστηριοποιούνταν ως οδηγοί στα σύνορα μεταξύ Ουκρανίας και Ουγγαρίας) και στη Ρουμανία (όπου ασχολούνταν με την παραχάραξη δελτίων ταυτότητας και διαβατηρίων). Σύμφωνα με στοιχεία, για τη διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης χρησιμοποιούνται νόμιμες επιχειρήσεις. iii) Διακίνηση ναρκωτικών Η Δημοκρατία της Μολδαβίας θεωρείται κυρίως ως οδός διέλευσης και, σύμφωνα με στοιχεία, ως τόπος αποθήκευσης και περαιτέρω επεξεργασίας κοκαΐνης[30]. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι αρχές της Μολδαβίας, καταγράφεται μείωση της διακίνησης ναρκωτικών (από 2.144 ποινικές υποθέσεις το 2007 σε 1.606 το 2011)[31]. Τα ευρήματα στα σύνορα μεταξύ Μολδαβίας και Ουκρανίας το 2011 δίνουν σαφή εικόνα της τρέχουσας κατάστασης όσον αφορά τη διακίνηση ναρκωτικών[32]. iv) Οργανωμένα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος εμπλέκονται σε διάφορα οργανωμένα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, εστιάζοντας κατά κύριο λόγο στην κλοπή φορτηγών, βιομηχανικών και γεωργικών οχημάτων. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος είναι μικρές (τρία έως πέντε μέλη), με στοιχειώδεις τεχνικές και τρόπους δράσης (κυρίως αιφνίδιες επιδρομές, χρήση βίας και ανάγκη εξεύρεσης κλεπταποδόχου μετά τη διάπραξη της ποινικής πράξης). v) Λαθραία διακίνηση αγαθών που υπόκεινται σε υψηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης Η Δημοκρατία της Μολδαβίας, μαζί με την Ουκρανία, και ολοένα και περισσότερο με τη Λευκορωσία και τη Ρωσική Ομοσπονδία, συγκαταλέγεται μεταξύ των βασικών χωρών προέλευσης των τσιγάρων που διακινούνται λαθραία στην ΕΕ τα τελευταία χρόνια. Η τάση αυτή δείχνει μάλιστα να είναι αυξητική. Είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια ότι η Δημοκρατία της Μολδαβίας συνιστά χώρα προέλευσης και διέλευσης των ροών λαθραίων τσιγάρων προς την ΕΕ. Ο ρόλος της δε καθίσταται ολοένα και πιο σημαντικός στον συγκεκριμένο τομέα, καθώς οι τιμές του καπνού αυξάνονται σε πολλές χώρες της ΕΕ, και κυρίως στα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 και το 2007. Τα τσιγάρα που προέρχονται από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας διεισδύουν ολοένα και περισσότερο στις μαύρες αγορές των κρατών μελών της ΕΕ. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο η Επιτροπή ενέκρινε το 2011 σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης τσιγάρων και οινοπνευματωδών ποτών κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της ΕΕ[33]. Η ενίσχυση της συνεργασίας για την πρόληψη και την καταπολέμηση της λαθρεμπορίας προϊόντων καπνού συγκαταλέγεται επίσης μεταξύ των στόχων του στρατηγικού πλαισίου τελωνειακής συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας[34]. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας συγκαταλέγεται μεταξύ των βασικών παραγωγών αυθεντικών τσιγάρων που διακινούνται λαθραία στην ΕΕ. Η δημοφιλέστερη μάρκα «φθηνών λευκών» τσιγάρων παράγεται νόμιμα στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, το Καλίνινγκραντ και την Ουκρανία[35]. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος προμηθεύουν επίσης με πρώτες ύλες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος στην ΕΕ οι οποίες δραστηριοποιούνται στους τομείς της παραγωγής, της συσκευασίας και της διάθεσης παραποιημένων τσιγάρων. Καθώς πρόκειται για δραστηριότητα χαμηλού κινδύνου που αποφέρει μεγάλα κέρδη, είναι κατά πάσα πιθανότητα πιο διαδεδομένη και έντονη από όσο δείχνουν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία. Σύμφωνα με τα ποσοτικά στοιχεία που υπέβαλαν οι αρχές της Μολδαβίας, ο αριθμός των κατασχεθέντων πακέτων τσιγάρων αυξήθηκε από 201.588 πακέτα τσιγάρα το 2008 σε 276.337 το 2011. vi) Παράνομη διακίνηση όπλων Δεν υπάρχουν επί του παρόντος σαφείς ενδείξεις για οργανωμένη παράνομη διακίνηση όπλων και πυρομαχικών στα σύνορα μεταξύ Μολδαβίας και Ουκρανίας. Στα εν λόγω σύνορα κατάσχονται κατά κύριο λόγο κρύα και αεροβόλα όπλα ή κυνηγητικά όπλα με τα αντίστοιχα πυρομαχικά τους, τα οποία εντοπίζονται κατά τη μεταφορά τους από την Ουκρανία στη Δημοκρατία της Μολδαβίας[36]. 4.2. Πιθανές βασικές επιπτώσεις Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων δεν είναι πιθανό να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη συμπεριφορά και στους τρόπους δράσης των «περισσότερο δομημένων» ομάδων οργανωμένου εγκλήματος, καθώς οι τελευταίες είναι ήδη σε θέση, ακόμη και υπό το τρέχον καθεστώς θεωρήσεων, να κινούνται και να δρουν μεταξύ ΕΕ και Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Ωστόσο, δεδομένου ότι ένας από τους λόγους της επιτυχίας τους είναι η εμπειρογνωμοσύνη που παρέχουν για την παράκαμψη των περιορισμών στη χορήγηση θεωρήσεων (ιδίως στο πλαίσιο της εμπορίας ανθρώπων και της διευκόλυνσης της παράνομης μετανάστευσης), η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα μειώσει τη ζήτηση για συναφή εμπειρογνωμοσύνη. Οι «λιγότερο δομημένες» ομάδες οργανωμένου εγκλήματος είναι πιθανότερο να ωφεληθούν περισσότερο από την εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Αν και οι δραστηριότητες των ομάδων αυτών δεν είναι τόσο διευρυμένες, η πρόσβασή τους στην ΕΕ μπορεί να αλλάξει τον ισχύοντα χάρτη της εγκληματικότητας (μπορεί να διευκολύνει π.χ. την ενασχόλησή τους με νέες εγκληματικές δραστηριότητες). Παρότι είναι δύσκολο να γίνει εκτίμηση βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, η έκταση της απειλής που συνιστούν οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος στην ΕΕ θα πρέπει να παρακολουθείται αδιαλείπτως. Η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων ενδέχεται να αλλάξει την τρέχουσα δυναμική των εγκληματικών δραστηριοτήτων. Είναι, πάντως, δύσκολο στο στάδιο αυτό να προβλεφθεί ο βαθμός στον οποίον η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων θα επηρεάσει κάθε εγκληματική δραστηριότητα ξεχωριστά. i) Εμπορία ανθρώπων Όσον αφορά την εμπορία ανθρώπων, η ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα, όπως και στα θύματα και στις οδούς διέλευσης. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δραστηριοποιούνται στον τομέα της στρατολόγησης θυμάτων και της μεταφοράς τους στην ΕΕ. Πιθανή εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης μπορεί να παράσχει στις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος της ΕΕ οι οποίες είναι καλά εδραιωμένες στις αγορές εγκληματικότητας της ΕΕ τη δυνατότητα να παρακάμπτουν τις μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος και να στρατολογούν απευθείας τα θύματά τους. Ταυτόχρονα, καθώς δεν θα χρειάζονται πια βοήθεια για να διασχίσουν παράνομα τα σύνορα, τα δυνητικά θύματα των διακινητών είναι πιθανό να αποπειρώνται πλέον να εισέρχονται μόνα τους στην ΕΕ, με αποτέλεσμα να υποστεί πλήγμα μία από τις βασικές εγκληματικές δραστηριότητες των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος. Μία από τις «υπηρεσίες» που παρέχουν οι διακινητές είναι η μεταφορά θυμάτων στην ΕΕ. Τα θύματα στη συνέχεια πωλούνται σε άλλες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος οι οποίες τα εκμεταλλεύονται. Πιθανή εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης εκμηδενίζει ουσιαστικά την ανάγκη παροχής της συγκεκριμένης «υπηρεσίας», καθώς τα θύματα δεν θα χρειάζονται πια τη βοήθεια των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος. Προκειμένου να αποφύγουν μείωση του αριθμού των θυμάτων και των κερδών τους, οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος θα επιδιώξουν πιθανώς να αναπτύξουν νέες στρατηγικές και να ασχοληθούν με νέες εγκληματικές δραστηριότητες. ii) Διευκόλυνση της παράνομης μετανάστευσης Με την εφαρμογή καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, η Δημοκρατία της Μολδαβίας ενδέχεται να καταστεί ελκυστικότερη για τις διάφορες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που μεταφέρουν παράνομους μετανάστες, χωρίς όμως να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις προς την κατεύθυνση αυτή (βλ. επίσης ενότητα 3 ανωτέρω). iii) Διακίνηση ναρκωτικών Η Δημοκρατία της Μολδαβίας δεν είναι πιθανό, κατά τα φαινόμενα, να εξελιχθεί σε κόμβο διακίνησης ναρκωτικών. Ενδέχεται, πάντως, να αξιοποιηθεί ευκαιριακά για σκοπούς διακίνησης στο πλαίσιο της βόρειας οδού[37], και είναι επίσης πιθανό να χρησιμοποιηθεί από ορισμένες μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος για σκοπούς προσωρινής αποθήκευσης ναρκωτικών. Στα σύνορα μεταξύ Δημοκρατίας της Μολδαβίας και Ουκρανίας είναι πιθανό να εξακολουθήσουν να υπάρχουν οι ίδιοι κίνδυνοι όσον αφορά την παράνομη μεταφορά ναρκωτικών, και ιδίως συνθετικών ναρκωτικών, μέσω σημείων οδικής διέλευσης των συνόρων. iv) Οργανωμένα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας Σημαντικά ενδέχεται να επηρεαστούν πολλές από τις μορφές εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας. Οι μολδαβικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που δραστηριοποιούνται στον τομέα των εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας μπορεί να εκμεταλλευθούν την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων για να συνεργαστούν με ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που δρουν ήδη στην ΕΕ. v) Λαθρεμπορία αγαθών που υπόκεινται σε υψηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης Σημαντικές ενδέχεται να είναι οι επιπτώσεις στη διακίνηση τσιγάρων, η οποία θεωρείται ως εγκληματική δραστηριότητα χαμηλού κινδύνου με εύκολη διαχείριση και μεγάλα κέρδη. vi) Παράνομη διακίνηση όπλων Από τις διαθέσιμες επί του παρόντος πληροφορίες δεν προκύπτουν ενδείξεις για πιθανές επιπτώσεις της εφαρμογής καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης στην παράνομη διακίνηση όπλων. Παρότι το τρέχον επίπεδο κινδύνου όσον αφορά τη διακίνηση όπλων δεν είναι υψηλό σύμφωνα με τους δείκτες κατασχέσεων και τις λοιπές διαθέσιμες πληροφορίες, πρέπει να δοθεί προσοχή στις δυνητικές ευκαιρίες λαθραίας διακίνησης όπλων σε συνδυασμό με την αποθήκευση όπλων και πυρομαχικών στην περιοχή της Υπερδνειστερίας. Βάσει της προαναφερθείσας εκτίμησης, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Εκ μέρους της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, σε συμφωνία με το σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων: · Ενίσχυση της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες. Ενίσχυση της διμερούς και διεθνούς συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών για στατιστικά και αναλυτικά στοιχεία, και τακτικά/επιχειρησιακά στοιχεία/πληροφορίες ασφαλείας, μέσω μέτρων όπως η έναρξη κοινών διασυνοριακών επιχειρήσεων ή η συμμετοχή σε τέτοιες επιχειρήσεις, η σύσταση κοινών ομάδων έρευνας και κοινών ομάδων πληροφοριών ασφαλείας, η διευκόλυνση της ανταλλαγής υπεύθυνων επικοινωνίας σε συναφείς επιχειρήσεις, η παροχή κατάρτισης για τη διεξαγωγή κοινών συνοριακών και τελωνειακών ελέγχων. · Βελτίωση της κατάρτισης και της ανάπτυξης ικανοτήτων σε επίπεδο διεθνούς τελωνειακής συνεργασίας και συνεργασίας για την επιβολή του νόμου, καθώς και της ανταλλαγής πληροφοριών. · Συνέχιση της ενίσχυσης της συνεργασίας με την EUBAM. · Συντονισμός των δραστηριοτήτων ελέγχου στα κοινά σύνορα. Ανταλλαγή πληροφοριών ασφαλείας και ενίσχυση της κοινής εκτίμησης της κατάστασης σε επιχειρησιακό επίπεδο. · Ενίσχυση της συλλογής στοιχείων για τους εγκληματίες και τις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, μέσω της δημιουργίας ή/και της βελτίωσης των εθνικών βάσεων δεδομένων. · Συνέχιση των προσπαθειών βελτίωσης της συλλογής δεικτών δεδομένων και εγκληματολογικών δεδομένων σε όλους τους τομείς της εγκληματικότητας. · Ενίσχυση της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, και ιδίως της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής. · Προτεραιότητα στην εφαρμογή μέτρων κατά της διαφθοράς σε όλους τους τομείς, καθώς και σε σχέση με ευρύτερες πτυχές του κράτους δικαίου. Οι εθνικές αρχές πρέπει να έχουν δυνατότητα πάταξης της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα –κεντρικό, περιφερειακό, τοπικό και τομεακό– με ιδιαίτερο βάρος στις αρχές επιβολής του νόμου και στις τελωνειακές αρχές. · Ενίσχυση της αποτελεσματικής προστασίας των μαρτύρων στον τομέα της εμπορίας ανθρώπων, και περαιτέρω βελτίωση της προστασίας, της παρεχόμενης συνδρομής και της στήριξης των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. Εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών: · Αύξηση του αριθμού και του πεδίου εφαρμογής των επιχειρήσεων που υλοποιούνται στο πλαίσιο διυπηρεσιακής και διεθνούς συνεργασίας, ακολουθώντας την ιεραρχική ταξινόμηση των στόχων από πάνω προς τα κάτω. Η Ευρωπόλ θα μπορούσε να λειτουργήσει στο πλαίσιο αυτό ως πλατφόρμα συντονισμού πολυμερών επιχειρήσεων επιβολής του νόμου. Οι πληροφορίες που συλλέγονται κατά τη διάρκεια των συναφών επιχειρήσεων πρέπει να χρησιμοποιούνται ακολούθως για τη σύνταξη εστιασμένων εκτιμήσεων απειλών και κινδύνων. · Ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορα σε συμφωνία με τον κώδικα συνόρων του Σένγκεν και την ανακοίνωση σχετικά με τα ευφυή σύνορα[38] με σκοπό την εφαρμογή αποτελεσματικού συστήματος εντοπισμού και αντιμετώπισης κρουσμάτων υπέρβασης της επιτρεπόμενης περιόδου διαμονής, καθώς και τον εντοπισμό πιθανών δραστηριοτήτων που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα. · Υλοποίηση ειδικών δράσεων, ιδίως όσον αφορά τους ανήλικους, σε συμφωνία με τη «στρατηγική της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων 2012-2016»[39]. Στο σημείο αυτό επισημαίνεται ότι ο FRONTEX αναμένεται να εκδώσει σύντομα οδηγό κατάρτισης για τους συνοριοφύλακες σχετικά με την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, ενώ η Επιτροπή θα εκδώσει το 2012 κατευθυντήριες γραμμές με θέμα τον εντοπισμό θυμάτων οι οποίες θα προορίζονται για τις προξενικές υπηρεσίες και τους συνοριοφύλακες. Εκ μέρους της ΕΕ, των κρατών μελών και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας: · Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών της Μολδαβίας και των κρατών μελών, καθώς και της ανταλλαγής πληροφοριών με την Ευρωπόλ. · Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών της Μολδαβίας και των αντίστοιχων αρχών των κρατών μελών της ΕΕ σε θέματα προστασίας και συνδρομής, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ο εντοπισμός και η παραπομπή των θυμάτων εμπορίας, καθώς και η ασφαλής επιστροφή τους. · Εφαρμογή διαδικασιών κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων σε συμφωνία με τις αρχές της Μολδαβίας, με γνώμονα την ανάκτηση κλεμμένων περιουσιακών στοιχείων ή των κερδών που έχουν προκύψει από αυτά, και την οικονομική αποδυνάμωση των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος, γεγονός που θα διευκολύνει την εξάρθρωσή τους. · Τακτική εκπόνηση εκτιμήσεων απειλών και ανταλλαγή πληροφοριών για σοβαρά εγκλήματα υπό την αιγίδα της Ευρωπόλ και, όπου απαιτείται, με τη στήριξη της Ιντερπόλ. Συλλογή συγκριτικών στοιχείων για την εγκληματικότητα βάσει κοινώς αποδεκτών δεικτών. · Ενίσχυση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και της κατάρτισης των υπηρεσιών επιβολής του νόμου. · Ενίσχυση της συνεργασίας με τις αρχές της Μολδαβίας για την αντιμετώπιση της λαθρεμπορίας αγαθών που υπόκεινται σε υψηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης. 5 – Οριζόντια ζητήματα Με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Μολδαβίας και οι de facto αρχές της Υπερδνειστερίας, ο συνολικός πληθυσμός της Δημοκρατίας της Μολδαβίας ανερχόταν το 2011 σε περίπου 4.075.000 πολίτες. 5.1. Μειονότητες 5.1.1. Τρέχουσα κατάσταση Η προστασία των μειονοτήτων από τις διακρίσεις κατοχυρώνεται με ειδικές διατάξεις στο σύνταγμα της χώρας, καθώς και με ποινικούς, αστικούς και διοικητικούς νόμους. Τα δικαιώματα των μειονοτήτων ενισχύθηκαν περαιτέρω με τη θέσπιση νομοθεσίας κατά των διακρίσεων στις 25 Μαΐου[40]. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχαν οι αρχές της Μολδαβίας, στη χώρα απαντώνται οι ακόλουθες εθνοτικές μειονότητες: 311.902 Ουκρανοί, 236.087 Ρώσοι, 131.811 Γκαγκαούζοι, 68.928 Βούλγαροι και 14.202 Ρομά[41]. Το σύνταγμα της Μολδαβίας αναγνωρίζει την αυτόνομη εδαφική μονάδα της Γκαγκαουζίας και προάγει τα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματά της, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος του πληθυσμού της να χρησιμοποιεί τη γλώσσα του (γκαγκαούζικα) σε διοικητικό επίπεδο. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας διαθέτει επίσης φιλελεύθερη νομοθεσία σε θέματα γλώσσας, παρέχοντας έτσι στους ρωσόφωνους (στους οποίους συγκαταλέγονται, εκτός από τη ρωσική μειονότητα, ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων μολδαβικής καταγωγής, που αποτελούν την πλειοψηφία, και ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων καταγόμενων από την ουκρανική μειονότητα) το δικαίωμα να λαμβάνουν επίσημες πληροφορίες στη ρωσική γλώσσα και την ευκαιρία να λαμβάνουν εκπαίδευση στη ρωσική γλώσσα. Με δεδομένο το γενικό αυτό πλαίσιο, θέματα μειονοτήτων εγείρονται ως επί το πλείστον μόνο όσον αφορά την κοινότητα Ρομά. Η κυβέρνηση της Μολδαβίας έχει δεσμευθεί να αντιμετωπίσει δραστικά το πρόβλημα αυτό, μέσω του διορισμού διαμεσολαβητών από την κοινότητα Ρομά, με τη βοήθεια της UNICEF και του Συμβουλίου της Ευρώπης, και μέσω της υλοποίησης του σχεδίου δράσης της για τη στήριξη των Ρομά 2011-2015, για το οποίο έχουν δεσμευθεί ειδικά κονδύλια στο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο της χώρας. 5.1.2. Πιθανές βασικές επιπτώσεις Είναι ευρέως αποδεκτό, όπως και από τις τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών που ειδικεύονται σε συναφή θέματα, ότι η κυβέρνηση της Μολδαβίας καταβάλλει σοβαρές προσπάθειες για να βελτιώσει τάχιστα τις επιδόσεις της χώρας στον τομέα της μεταχείρισης των εθνοτικών μειονοτήτων, και ιδίως της μειονότητας των Ρομά. Η ψήφιση του νόμου περί διασφάλισης της ισότητας στις 25 Μαΐου 2012 παρέχει πρόσθετες εγγυήσεις προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Τον Ιούνιο του 2012 εγκρίθηκε σε επίπεδο εργασίας οδικός χάρτης (προς συμπερίληψη στο σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το οποίο αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο τροποποίησης), με σκοπό την παροχή κατευθύνσεων για την εφαρμογή του προαναφερθέντος νόμου, ενώ με κυβερνητικό διάταγμα συστάθηκε, στις 5 Ιουλίου 2012, Συμβούλιο Ισότητας, το οποίο θα αποτελεί σημείο αναφοράς για τα θύματα διακρίσεων. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της μελλοντικής ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων, τα θέματα μειονοτήτων δεν αναμένεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη μετανάστευση και την ασφάλεια. Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε (βλ. ενότητα 4 ανωτέρω), βασικό κριτήριο για τη σύσταση και τη συνεργασία ομάδων οργανωμένου εγκλήματος, μεταξύ άλλων, και στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, είναι η γλώσσα και όχι η εθνοτική καταγωγή. Βάσει της προαναφερθείσας εκτίμησης, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Εκ μέρους της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, σε συμφωνία με το σχέδιο δράσης για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων: · Συνέχιση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης της χώρας για τα ανθρώπινα δικαιώματα 2011-2014 και διαρκής επιδίωξη της συμμετοχής της διεθνούς κοινότητας στην αντιμετώπιση θεμάτων μειονοτήτων. · Διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής νομοθετημάτων κατά των διακρίσεων, σε συμφωνία με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα, ιδίως δε μέσω της έκδοσης ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών και της εύρυθμης λειτουργίας του Συμβουλίου Ισότητας. · Αποτελεσματική και συνεκτική συνέχιση των προσπαθειών της χώρας να εξασφαλίσει τα κονδύλια που απαιτούνται για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης περί στήριξης των Ρομά 2011‑2015. 5.2. Η περιοχή της Υπερδνειστερίας 5.2.1. Τρέχουσα κατάσταση Οι συνταγματικές αρχές της Δημοκρατίας της Μολδαβίας δεν έχουν τον de facto έλεγχο της αποσχισθείσας περιοχής της Υπερδνειστερίας («Υπερδνειστερία») και του κεντρικού τμήματος των συνόρων μεταξύ Ουκρανίας και Μολδαβίας. Οι de facto αρχές του Τιρασπόλ θεωρούν τον Δνείστερο ποταμό ως σύνορο και έχουν αναπτύξει κατά μήκος του, σε διάφορα σημεία της λεγόμενης ζώνης ασφαλείας, δικές τους δυνάμεις συνοριοφυλακής και τελωνειακού ελέγχου. Το Τσισινάου και η διεθνής κοινότητα, η οποία δεν έχει αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της «Υπερδνειστερίας», θεωρούν τον ποταμό Δνείστερο εσωτερικό διοικητικό σύνορο που υπόκειται στον έλεγχο της αστυνομίας. Για φορολογικούς λόγους, κατά μήκος της εσωτερικής διοικητικής συνοριακής γραμμής δραστηριοποιούνται επίσης μολδαβοί τελωνειακοί[42]. Η τρέχουσα κατάσταση δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την αποτελεσματική και αποδοτική διενέργεια ελέγχων. Οι αρχές της Δημοκρατίας της Μολδαβίας αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα κατά τον έλεγχο αλλοδαπών οι οποίοι εισέρχονται στη Δημοκρατία της Μολδαβίας ή εξέρχονται από αυτήν μέσω της «Υπερδνειστερίας». Συγκεκριμένα, οι αστυνομικοί στα εσωτερικά σημεία τελωνειακού ελέγχου δεν διαθέτουν στοιχεία για τους αλλοδαπούς με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν δυσκολίες κατά τον έλεγχο των διαβατηρίων τους και να δυσκολεύονται να κρίνουν εάν πληρούν ή όχι τις προϋποθέσεις εισόδου στη Δημοκρατία της Μολδαβίας (εφαρμογή του καθεστώτος των θεωρήσεων). Βάσει συμφωνίας συνεργασίας που υπογράφηκε τον Ιούλιο του 2010 μεταξύ εκπροσώπων της αστυνομίας από τις δύο πλευρές του Δνείστερου ποταμού, το Τσισινάου και το Τιρασπόλ ανταλλάσουν πληροφορίες για καταζητούμενους και ποινικά μητρώα για άτομα που διαμένουν σε αμφότερες τις πλευρές του ποταμού. Η μεταρρύθμιση του Υπουργείου Εσωτερικών, η σύσταση της συνοριακής αστυνομίας και η έναρξη ισχύος του νόμου περί κρατικών συνόρων της Δημοκρατίας της Μολδαβίας την 1η Ιουλίου 2012[43] είναι πολύ πιθανό να έχουν θετικό αντίκτυπο στην τρέχουσα κατάσταση. Οι αρχές της Μολδαβίας έχουν εκπονήσει σχέδιο για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών μέσω της περιοχής της Υπερδνειστερίας. Επιπλέον, οι τελωνειακοί έλεγχοι κατά μήκος του τμήματος των συνόρων μεταξύ Μολδαβίας και Ουκρανίας που ανήκει στην Υπερδνειστερία διενεργούνται από την Ουκρανία εξ ονόματος της Δημοκρατίας της Μολδαβίας –και σε συνεργασία μαζί της– κατ’ εφαρμογή της συμφωνίας περί κοινού τελωνειακού καθεστώτος που υπογράφηκε το 2005 μεταξύ των δύο χωρών (η οποία εφαρμόζεται με τη βοήθεια της EUBAM). Από τον Ιανουάριο του 2012 η τελωνειακή συνεργασία άρχισε να επεκτείνεται και σε άλλους συνοριακούς ελέγχους. Στο Rososhany-Briceni, στα βόρεια της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, άνοιξε πιλοτικά το πρώτο «σημείο συνοριακού ελέγχου υπό κοινή λειτουργία». Το πιλοτικό αυτό σχέδιο εξαπλώνεται σταδιακά και σε άλλα σημεία συνοριακού ελέγχου στα κοινά σύνορα, με απώτερο σκοπό τη διενέργεια κοινών συνοριακών ελέγχων στο τμήμα των συνόρων που ανήκει στην Υπερδνειστερία από ομάδες αποτελούμενες από μολδαβούς και ουκρανούς συνοριοφύλακες (συνοριακή αστυνομία) και τελωνειακούς. Επιπλέον, η EUBAM παρέχει συνδρομή στις αρχές της Μολδαβίας με γνώμονα την ενίσχυση της χρήσης κινητών μονάδων δίδοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ανάλυση κινδύνων και στην υλοποίηση δραστηριοτήτων βάσει πληροφοριών ασφαλείας. Οι αρχές της Μολδαβίας έχουν δηλώσει έτοιμες να εφαρμόσουν τις συστάσεις της EUBAM ενώ, την 1η Ιουλίου 2012, προέβησαν στη σύσταση συνοριακής αστυνομίας με στόχο τη διενέργεια συνοριακών ελέγχων στην εσωτερική διοικητική συνοριακή γραμμή κατά μήκος του Δνείστερου ποταμού. Όσον αφορά την ασφάλεια των εγγράφων, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες που έχουν υποβάλει οι αρχές της Μολδαβίας, 229.489 πολίτες της Δημοκρατίας της Μολδαβίας που διαμένουν στην περιοχή της Υπερδνειστερίας έχουν προβεί στην έκδοση μολδαβικών διαβατηρίων. Τα 175.764 εξ αυτών είναι ακόμη έγκυρα (ήτοι δεν έχουν λήξει). Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2012, οι αρχές του Τσισινάου εξέδωσαν 2.722 βιομετρικά διαβατήρια σε μολδαβούς πολίτες που διαμένουν στην περιοχή της Υπερδνειστερίας. Το Υπουργείο Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας, σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης και το Υπουργείο Εσωτερικών, έχει αναπτύξει ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για τις διαδικασίες εντοπισμού, σε επίπεδο πρωτογενών εγγράφων, ατόμων από την περιοχή της Υπερδνειστερίας, με βάση πρόσθετες πληροφορίες για τα μέλη της οικογένειας και τους συγγενείς (βασικά έγγραφα γονέων που χρησιμοποιούνται για την έκδοση άλλων εγγράφων, πιστοποιητικά γάμου, κ.λπ.)[44]. Επίσης, ενεργοποιήθηκε εκ νέου η διμερής ομάδα εργασίας οικοδόμησης εμπιστοσύνης για θέματα προσωπικής κατάστασης μετά την εκλογή του «προέδρου» Shevchuk στην «Υπερδνειστερία» τον Δεκέμβριο του 2011, με σκοπό τη διευκόλυνση της μελλοντικής ανταλλαγής πληροφοριών. Επί του παρόντος, η αρμόδια ληξιαρχική εθνική υπηρεσία εφαρμόζει ειδικά μέτρα για την επιβεβαίωση της ιθαγένειας και εκδίδει δωρεάν εθνικά δελτία ταυτότητας στους κατοίκους της περιοχής της Υπερδνειστερίας, σύμφωνα με τον τροποποιημένο νόμο περί ιθαγένειας της 2ας Ιουνίου 2000 και την κυβερνητική απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2005 περί μέτρων ασφαλείας σχετικά με την επιβεβαίωση της ιθαγένειας και τα αποδεικτικά έγγραφα των πολιτών που διαμένουν στην Υπερδνειστερία[45]. Τέλος, ενεργή ήταν, και εξακολουθεί να είναι, η συνεργασία μεταξύ Τσισινάου και Τιρασπόλ σε ποινικές υποθέσεις. 5.2.2. Πιθανές βασικές επιπτώσεις Η κυβέρνηση της Μολδαβίας συνέχισε δραστήρια τις προσπάθειές της για τη λήψη μέτρων με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων στην περιοχή της Υπερδνειστερίας. Η συνεργασία σε θέματα που άπτονται της ελευθέρωσης του καθεστώτος των θεωρήσεων –συμπεριλαμβανομένων των συναφών με τα ανθρώπινα δικαιώματα θεμάτων– τέθηκε ως προτεραιότητα από το Τσισινάου και το Τιρασπόλ για τη θέσπιση μέτρων και την ανάληψη δραστηριοτήτων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, γεγονός που αποτυπώθηκε δεόντως στο πρόγραμμα εργασίας του διαπραγματευτικού μορφότυπου «5+2» για την επίλυση της διένεξης στην Υπερδνειστερία. Εν αναμονή των απτών αποτελεσμάτων που θα προκύψουν από την προαναφερθείσα εντατικοποίηση της συνεργασίας, τα ενδιάμεσα μέτρα που έλαβε το Τσισινάου, ενίοτε και σε συνεργασία με την Ουκρανία, θα εξακολουθήσουν να παρέχουν ένα σαφώς καθορισμένο πλαίσιο το οποίο θα εγγυάται την ασφάλεια εγγράφων και συνόρων. Βάσει της προαναφερθείσας εκτίμησης, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων: Εκ μέρους της Δημοκρατίας της Μολδαβίας: · Ενίσχυση της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες, και κυρίως με την Ουκρανία. · Διαρκής ανάπτυξη της συνεργασίας με την EUBAM και εφαρμογή των συστάσεων της τελευταίας για τη βελτίωση και την εντατικοποίηση της χρήσης κινητών μονάδων[46]. · Συνέχιση της καλής συνεργασίας με τις de facto αρχές του Τιρασπόλ, γεγονός που θα επιτρέψει την ανταλλαγή πληροφοριών για την έκδοση εγγράφων καθώς και για διάφορες πτυχές της επιβολής του νόμου. · Εντατικοποίηση των προσπαθειών αντιμετώπισης ενδεχόμενων προκλήσεων σε επίπεδο ασφάλειας και μετανάστευσης, καθώς και εξεύρεσης πιθανών λύσεων για την ενίσχυση του ελέγχου, με την επιφύλαξη πάντοτε της διαπραγματευτικής διαδικασίας «5+2». [1] Βλ. SEC (2011) 1075 τελικό. [2] Βλ. SWD (2012) 12 τελικό. [3] Βλ. COM (2012) 348 τελικό. [4] Τα πορίσματα που περιέχονται στη συνεισφορά της Ευρωπόλ βασίστηκαν σε πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του ο συγκεκριμένος οργανισμός. Η συνεισφορά της Ευρωπόλ δεν συνιστά διεξοδική εκτίμηση απειλών σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα στη Μολδαβία. [5] Η συνεισφορά της EUBAM εστίασε στην ανάλυση της κατάστασης στα κοινά σύνορα μεταξύ Δημοκρατίας της Μολδαβίας και Ουκρανίας. [6] Η εξειδικευμένη ανάλυση κινδύνων του Frontex βασίστηκε στο κοινό υπόδειγμα ολοκληρωμένης ανάλυσης κινδύνου. Τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από το δίκτυο ανάλυσης κινδύνων του Frontex (FRAN) και από το δίκτυο ανάλυσης κινδύνων του Frontex για τα ανατολικά σύνορα (EBRAN). Χρησιμοποιήθηκαν ακόμη εκθέσεις που έχει εκπονήσει ο ίδιος ο Frontex, στοιχεία που συνέλεξε ο οργανισμός κατά τη διάρκεια κοινών επιχειρήσεων υπό τον συντονισμό του, στατιστικά στοιχεία διαθέσιμα στο ευρύ κοινό, καθώς και πληροφορίες ασφαλείας ανοιχτής πηγής. [7] Τα συμπεράσματα του EUI βασίστηκαν σε πρωτογενή και δευτερογενή ποιοτικά δεδομένα όπως στην έρευνα εμπειρογνωμόνων Delphi που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2011, σε επισκόπηση του νομικού πλαισίου, καθώς και σε ποιοτικές συνεντεύξεις με μολδαβούς μετανάστες στη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία και σε συνεντεύξεις με δυνητικούς μετανάστες στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. [8] Βλ. COM (2011) 290 τελικό. [9] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 562/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2006, για τη θέσπιση του κοινοτικού κώδικα σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (ΕΕ L 105 της 13.4.2006, σ. 1). [10] Βλ. COM (2011) 47 τελικό. [11] Ο ορισμός του μετανάστη που χρησιμοποιείται από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας για τον υπολογισμό των εμβασμάτων είναι ιδιαίτερα ευρύς. Καλύπτει περιόδους διαμονής τουλάχιστον έξι μηνών, ενώ οι περισσότερες χώρες βασίζουν τους υπολογισμούς τους σε περιόδους διαμονής τουλάχιστον δώδεκα μηνών. [12] Συναφή στοιχεία διατίθενται στον δικτυακό τόπο http://www.carim-east.eu/900/moldovan-emigration-stocks-residing-in-the-european-union-by-country-of-residence-most-recent-data-circa-2010. [13] Στοιχεία από 14 κράτη μέλη. [14] Ολοκληρωμένη εικόνα των κοινωνικοοικονομικών στοιχείων διατίθεται στον δικτυακό τόπο http://www.carim-east.eu/database/demographic-and-economic-module/?search=1&fromto=from&cmct=Republic of Moldova&nocmct=European+Union. [15] Τα στοιχεία προέρχονται από τον Frontex. Στις ροές επιβατών από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας περιλαμβάνονται όλες οι εθνικότητες που εξέρχονται από τη χώρα. [16] Επισημαίνεται ότι το κόστος έκδοσης θεώρησης για τις χώρες Σένγκεν παραμένει ιδιαίτερα υψηλό για τους μολδαβούς πολίτες, λαμβανομένου υπόψη του μέσου εισοδήματος της χώρας. Για παράδειγμα, το 2010 το ποσό των 35 ευρώ που απαιτείτο για έκδοση θεώρησης αντιστοιχούσε περίπου στο 34% του μέσου μηνιαίου εισοδήματος. Στο κόστος αυτό προστίθενται οι δαπάνες για τη μετάφραση των αναγκαίων αποδεικτικών εγγράφων. [17] Ανάλυση του Frontex. [18] Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα ευφυή σύνορα - Επιλογές και μελλοντική πορεία, COM (2011) 680 τελικό. [19] Οδηγία 2009/52/EΚ της 18ης Ιουνίου 2009. [20] Εκθέσεις παρακολούθησης της κατάστασης στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων SEC (2011) 659 τελικό και SEC (2011) 1570 τελικό. [21] Η ενότητα αυτή εστιάζει στις εγκληματικές δραστηριότητες που θα μπορούσαν ενδεχομένως να ωφεληθούν από τη δυνατότητα των μολδαβών πολιτών να πραγματοποιούν ταξίδια χωρίς θεώρηση, καθώς και στην εξέταση των πιθανών επιπτώσεων της ελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων στις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος. [22] https://www.europol.europa.eu/content/press/europol-organised-crime-threat-assessment-2011-429. Σημείωση: Οι αρχές της Μολδαβίας συνεισέφεραν στοιχεία στην OCTA 2011, η οποία υποβλήθηκε τον Νοέμβριο του 2011. [23] Η «επιχείρηση Akkerman» είναι μία διυπηρεσιακή και διεθνής κοινή επιχείρηση ελέγχου των συνόρων, την οποία υλοποιούν η EUBAM και η Ευρωπόλ, σε συνεργασία με τις μολδαβικές και ουκρανικές αρχές. Κατά τη διάρκεια δύο επιχειρησιακών φάσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2011 βάσει πληροφοριών ασφαλείας –η δεύτερη φάση πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2011– κατασχέθηκαν λαθραία εμπορεύματα όπως τσιγάρα, οινοπνευματώδη ποτά και κλεμμένα οχήματα, και εντοπίστηκε τελωνειακή απάτη ύψους 3,2 εκατ. ευρώ. Η επιτυχία αυτή αποδίδεται επίσης στην καλύτερη διαρθρωτική οργάνωση της επιχείρησης με γνώμονα την ενίσχυση κυρίως της αποτελεσματικής αξιοποίησης των πληροφοριών ασφαλείας, στη σύσταση ομάδων δράσης ως επιχειρησιακών σκελών της κοινής επιχείρησης ελέγχου των συνόρων, στην ουσιαστική βελτίωση της διεπαφής του Κέντρου Επικοινωνιών και στην περαιτέρω επέκταση της στήριξης που παρέχεται από βασικούς διεθνείς παράγοντες. [24] Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Έκθεση σχετικά με την εμπορία ανθρώπων – Δημοκρατία της Μολδαβίας, Ιούνιος 2012. [25] Τα θύματα προσεγγίζονται είτε απευθείας είτε μέσω γραφείων εύρεσης εργασίας ή αγγελιών που προσφέρουν, κατά κανόνα, απασχόληση στο εξωτερικό (οικιακοί βοηθοί, γκουβερνάντες, σερβιτόρες, αγροτικές εργασίες και άλλες μορφές νόμιμων δραστηριοτήτων) με πολύ καλύτερες απολαβές, όπως υπόσχονται, σε σύγκριση με τους μέσους μισθούς στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Έχουν καταγραφεί, πάντως, αν και σε πολύ χαμηλότερη συχνότητα, και κρούσματα απαγωγής θυμάτων από εμπόρους. Αφού τα θύματα μεταφερθούν παράνομα στην ΕΕ, οι έμποροι τους αφαιρούν τα ταξιδιωτικά και λοιπά έγγραφα που έχουν στην κατοχή τους και τα κρατούν φυλακισμένα σε απομονωμένα μέρη, περιορίζοντας έτσι σημαντικά την ελευθερία κινήσεών τους. Μην γνωρίζοντας τη γλώσσα της χώρας, μην έχοντας τρόπο να αποδείξουν την ταυτότητά τους, τα θύματα είναι διαρκώς υπό τον έλεγχο των εκμεταλλευτών τους και υφίστανται μείζονες παραβιάσεις των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε πολλές περιπτώσεις, τα θύματα ζητούν βοήθεια μέσω των ίδιων των πελατών τους. [26] Περιπτώσεις εμπορίας ανθρώπων (ήτοι αδικήματα καταχωρισμένα στο μητρώο ποινικών υποθέσεων και πληροφοριών εγκληματολογικού χαρακτήρα, όπου καταχωρίζονται μόνο οι υποθέσεις που χαρακτηρίζονται ως εγκλήματα/εγκληματικές πράξεις σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα βάσει του οποίου ασκείται ποινική δίωξη) σε αριθμούς: 243 (2006), 251 (2007), 215 (2008), 185 (2009), 140 (2010), 111 ( 2011). [27] Τα θύματα που εντοπίστηκαν και στα οποία παρασχέθηκε βοήθεια σε αριθμούς: 273 (2007), 158 (2008), 159 (2009), 139 (2010), 98 (2011). [28] Οι περιπτώσεις εμπορίας παιδιών σε αριθμούς: 61 (2006), 47 (2007), 31 (2008), 21 (2009), 21 (2010), 23 (2011). [29] Οι εγκληματικές ομάδες σε αριθμούς: 39 (2006), 40 (2007), 29 (2008), 40 (2009), 22 (2010) και 40 (2011). [30] Τη διακίνηση κοκαΐνης προς την ΕΕ και τη Ρωσική Ομοσπονδία διευκολύνουν και οργανώνουν ρωσόφωνοι που διαμένουν στη Λατινική Αμερική. Τον Ιούνιο του 2010 πραγματοποιήθηκε κατάσχεση μεγάλης ποσότητας κοκαΐνης στο λιμάνι της Οδησσού στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τη φορτωτική, αποστολέας του φορτίου ήταν μια βολιβιανή εταιρεία, ενώ το φορτίο υποτίθεται ότι θα κατέληγε στη διεύθυνση μιας ιδιωτικής εταιρείας με έδρα στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. [31] Οι ποινικές υποθέσεις σε αριθμούς: 2.144 (2007), 2.103 (2008), 1.865 (2009), 1.773 (2010), 1.606 (2011). [32] Το 2011 –σε 60 υποθέσεις– κατασχέθηκαν στα κοινά σύνορα 34,255 κιλά ναρκωτικών. Το 61% της συνολικής ποσότητας των ναρκωτικών εντοπίστηκε εκτός σημείων διέλευσης των συνόρων και στην παραμεθόρια περιοχή. Τα είδη των ναρκωτικών που εντοπίστηκαν τα έτη 2010/2011 είναι τα ακόλουθα: μαριχουάνα: 6,916 κιλά/20,54 κιλά, άχυρο παπαρούνας: 1,21 κιλά/11,34 κιλά, κάνναβη: 0,754 κιλά/2,318 κιλά. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει αύξηση το 2011 έναντι του 2010. [33] Βλ. SEC (2011) 791 τελικό. [34] Το στρατηγικό πλαίσιο εγκρίθηκε από τον πρωθυπουργό Filat και τον Επίτροπο Šemeta μέσω επιστολών που ανταλλάχθηκαν τον Οκτώβριο του 2011. [35] Ως «φθηνά λευκά» τσιγάρα νοούνται στους κόλπους της καπνοβιομηχανίας τα τσιγάρα που παράγονται ανεξάρτητα από τους παραδοσιακούς παραγωγούς καπνού. Πρόκειται για φθηνές μάρκες τσιγάρων οι οποίες παρασκευάζονται μεν νόμιμα, προορίζονται όμως ειδικά για λαθραία διακίνηση, καθώς δεν έχουν νόμιμη αγορά. Η ποιότητά τους είναι συνήθως ικανοποιητική και σταθερή, με αποτέλεσμα να αποτελούν καλή εναλλακτική λύση έναντι των παραποιημένων τσιγάρων η ποιότητα των οποίων παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις. Η αγορά της ΕΕ κατακλύστηκε πρόσφατα από λαθραία τσιγάρα Jin Ling, μια νέα μάρκα πρακτικά άγνωστη στις αρχές πριν από μερικά χρόνια. Τα τσιγάρα Jin Ling είναι τόσο δημοφιλή που συναγωνίζονται πλέον με τα Marlboro για την πρώτη θέση ανάμεσα στις λαθραίες μάρκες τσιγάρων με τις περισσότερες κατασχέσεις στην ΕΕ. Η Imperial Tobacco Limited (ITL) κατέχει την τέταρτη θέση στον κόσμο μεταξύ των μεγαλύτερων διεθνών παραγωγών καπνού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της, περίπου το 20% όλων των παραποιημένων προϊόντων καπνού που θέτουν υπόψη της οι αρχές επιβολής του νόμου παρασκευάζονται παράνομα στην Ουκρανία και στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. [36] Σε σύγκριση με το 2010, το 2011 μειώθηκε κατά 31% ο αριθμός των εντοπισθεισών προσπαθειών παράνομης μεταφοράς πυρομαχικών. Ταυτόχρονα αυξήθηκε κατά 36% ο αριθμός των εντοπισθέντων πυρομαχικών (2011 – 1.995 τεμάχια, 2010 – 1.269 τεμάχια). Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πυρομαχικά μεταφέρονταν από την Ουκρανία στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, κατά κύριο λόγο μέσω χερσαίων σημείων συνοριακής διέλευσης (74 %). Το 2011, σε έξι περιπτώσεις, κατασχέθηκαν 3,65 κιλά εκρηκτικών στα κοινά σύνορα (έναντι τεσσάρων περιπτώσεων και 1,47 κιλών το 2010). Το 2011 εντοπίστηκε μόνο πυρίτιδα (3,65 κιλά), ενώ το 2010, εκτός από πυρίτιδα (1,2 κιλό), εντοπίστηκε και τρινιτροτολουόλιο (0,27 κιλό). Το 90% των παραβατών είναι πολίτες της Δημοκρατίας της Μολδαβίας οι οποίοι μεταφέρουν παράνομα πυρίτιδα με σκοπό το κυνήγι. Όλα τα κρούσματα παράνομης μεταφοράς εκρηκτικών που καταγράφηκαν το 2011 εντοπίστηκαν σε σημεία συνοριακής διέλευσης και αφορούσαν μεταφορά από την Ουκρανία στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Επί της συνολικής ποσότητας όπλων που εντοπίστηκαν, το μεγαλύτερο ποσοστό αντιπροσωπεύουν όπλα ηλεκτροσόκ, αεροβόλα, κρύα και κυνηγητικά όπλα. Εντοπίστηκαν επίσης πυροβόλα όπλα (επτά τεμάχια) και όπλα αερίου (δύο τεμάχια). Όσον αφορά τα άτομα που επιχειρούν να μεταφέρουν παράνομα όπλα, στην πλειοψηφία τους είναι πολίτες της Δημοκρατίας της Μολδαβίας (53%) και της Ουκρανίας (28%). Στα κοινά σύνορα δεν εντοπίστηκαν ραδιενεργά υλικά. Την περίοδο 2010-2011, καταγράφηκαν δύο περιπτώσεις κατάσχεσης ραδιενεργών ουσιών στη Δημοκρατία της Μολδαβίας. Οι ουσίες αυτές προέρχονταν από τη Ρωσία και είχαν διοχετευθεί μέσω Ουκρανίας με σκοπό τη μεταπώληση. [37] https://www.europol.europa.eu/content/press/europol-organised-crime-threat-assessment-2011-429. [38] Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα ευφυή σύνορα - Επιλογές και μελλοντική πορεία, COM (2011) 680 τελικό. [39] Βλ. COM (2012) 286 τελικό. [40] Ο «νόμος περί διασφάλισης της ισότητας» ψηφίστηκε τον Μάιο του 2012. Βλ. COM (2012) 348 τελικό. [41] Σύμφωνα με την απογραφή του 2004, υπάρχουν 12.271 Ρομά (ή 14.202 – υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ των στοιχείων των διαφόρων διαθέσιμων πηγών). Οι αρχές της Δημοκρατίας της Μολδαβίας παραδέχονται, πάντως, ότι είναι δύσκολο να υπολογιστεί ο ακριβής αριθμός, διότι οι Ρομά δεν δηλώνουν συνήθως επίσημα την εθνοτική καταγωγή τους. Οι ηγέτες των κοινοτήτων Ρομά αναφέρουν υψηλότερα ποσοτικά στοιχεία. [42] Επί του παρόντος, υπάρχουν 20 σημεία ελέγχου στη δεξιά όχθη του Δνείστερου ποταμού επί της συνοριακής γραμμής συνολικού μήκους 411 km. Βασικός σκοπός των εν λόγω σημείων ελέγχου είναι η διενέργεια αστυνομικών και τελωνειακών ελέγχων στα άτομα και τα φορτία που διασχίζουν τα σύνορα. Οι έλεγχοι διενεργούνται από την τελωνειακή υπηρεσία και το Υπουργείο Εσωτερικών της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Κατά μήκος της διοικητικής γραμμής με την περιοχή της Υπερδνειστερίας υπάρχουν 16 διεθνή συνοριακά σημεία ελέγχου και έντεκα αστυνομικά τμήματα, συνδεδεμένα ηλεκτρονικώς με τη βάση δεδομένων της Ιντερπόλ για τα χαμένα και κλεμμένα ταξιδιωτικά έγγραφα. Υπάρχουν ακόμη 14 εσωτερικά σημεία τελωνειακού ελέγχου, εκ των οποίων τα δύο ασχολούνται με τις σιδηροδρομικές μεταφορές και δεν διαθέτουν ηλεκτρονική σύνδεση με την προαναφερθείσα βάση της Ιντερπόλ. Υπό μελέτη βρίσκονται επί του παρόντος σχέδια για την ανάπτυξη κοινών σημείων συνοριακού ελέγχου μεταξύ Μολδαβίας και Ουκρανίας κατά μήκος του κεντρικού τμήματος των συνόρων (στο έδαφος της Ουκρανίας). Το πρώτο σημείο συνοριακού ελέγχου υπό κοινή λειτουργία άνοιξε στο Rososhany-Briceni τον Ιανουάριο του 2012, στο πλαίσιο της εφαρμογής πρωτοκόλλου μεταξύ των αντίστοιχων υπηρεσιών των δύο χωρών. [43] Βλ. COM (2012) 348 τελικό. [44] Βλ. COM (2012) 348 τελικό. [45] Βλ. COM (2012) 348 τελικό. [46] Λευκή Βίβλος της EUBAM της 6ης Αυγούστου 2010 η οποία περιέχει αρκετές προτάσεις που βασίζονται στην ανάλυση κινδύνων, σε δραστηριότητες κινητών μονάδων βάσει πληροφοριών ασφαλείας (εσωτερικοί έλεγχοι) και σε μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών επιβολής του νόμου του Τσισινάου και του Τιρασπόλ.