Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τη «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στον κοινωνικό τομέα»

(98/C 73/23)

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε στις 20 Μαρτίου 1997, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να εκπονήσει γνωμοδότηση με θέμα: «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στον κοινωνικό τομέα».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Οκτωβρίου 1997 (εισηγήτρια: η κ. zu Eulenburg).

Κατά την 350ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 75 ψήφους υπέρ, 6 ψήφους κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΕΤΑΙΡΟΥΣ

Προοίμιο

Η δραστηριότητα των φιλανθρωπικών οργανώσεων αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους. Οι πολλαπλές υπηρεσίες και ιδρύματα έχουν ιστορικές ρίζες. Πέραν της οικονομικής προόδου, παρατηρήθηκαν εξελίξεις που οδήγησαν σε κοινωνικές ανισότητες και στην ένδεια ορισμένων. Η εκβιομηχάνιση που επήλθε τον 19ο αιώνα επέφερε βαθειές αλλαγές στην καθημερινή ζωή των ατόμων. Οι εκκλησίες και οι θρησκευτικές κοινότητές τους, εύποροι πολίτες και ευγενείς, καθώς και κοινωνικές οργανώσεις κάθε είδους, όπως ενώσεις εργαζομένων, ανέλαβαν κοινωνική δράση και δημιούργησαν κοινωνικές υπηρεσίες και ιδρύματα. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το κράτος καθυστέρησε και παρενέβη πολύ αργότερα, ανάλογα με τη διαφορετική ανάπτυξη των εθνικών συστημάτων.

Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις δεν είναι μόνο υπεύθυνες για κοινωνικές υπηρεσίες και ιδρύματα, αλλά προτρέπουν επίσης τα άτομα να αναλαμβάνουν εθελοντικά δεσμεύσεις προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος και να θεωρούν τους εαυτούς τους υπερασπιστές των μη προνομιούχων. Η ιδέα της κοινωνικής δικαιοσύνης καθοδηγεί τη δράση τους.

Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις αποτελούν μέρος του «τριτογενούς τομέα», ο οποίος έχει ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή οικονομία και αποτελεί ένα πολύπτυχο φαινόμενο, το οποίο δεν είναι δυνατόν να οριοθετηθεί με σαφήνεια και κατά τρόπο οριστικό. Οι διαφορές ανάμεσα στις εθνικές πολιτιστικές παιδείες, η διαφορά των επιπέδων δράσης, και κυρίως η πολυμορφία των ενδιαφερόντων (όπως οι πράξεις φιλανθρωπίας των πολιτών, οι φιλανθρωπικές δραστηριότητες των θρησκευτικών κοινοτήτων και οι ενώσεις αλληλοβοήθειας των εργαζομένων) συνέβαλαν ώστε να καταστεί ο «τριτογενής τομέας», ένα φαινόμενο εξαιρετικά πολύπλοκο και εντελώς ανομοιογενές. Αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα τον καθιστά τυπικά ευρωπαϊκό φαινόμενο. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο οφείλει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του σ'αυτόν τον «τριτογενή τομέα».

Ο «τριτογενής τομέας» είναι, επίσης, εκείνο το μέρος της οικονομίας, στο οποίο η επιθυμία συμμετοχής των πολιτών εκφράζεται άμεσα, χωρίς να παραποιείται από τα οικονομικά ή κρατικά συμφέροντα. Σε όλες τις χώρες της Κοινότητας υπάρχουν γενικές «ενώσεις ατόμων», οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ατομική, ελεύθερη και εθελουσία είσοδο, χωρίς την κατοχή μεριδίου σε εταιρικό κεφάλαιο και ατομικά κέρδη. Αυτές οι ενώσεις διακρίνονται σε τρία είδη: τους συνεταιρισμούς, τα σωματεία αλληλοβοήθειας και τα σωματεία. Όσον αφορά τα δύο πρώτα είδη, η είσοδος σ'αυτά συνοδεύεται από το δικαίωμα σε υπηρεσίες και παροχές. Αυτό δεν συμβαίνει και στην περίπτωση των σωματείων, τα οποία ενδιαφέρονται και για άτομα που δεν αποτελούν μέλη τους.

Κατ'αρχήν, η δραστηριότητα των φιλανθρωπικών οργανώσεων απευθύνεται στο σύνολο του πληθυσμού. Οι δικαιούχοι των παροχών είναι άτομα που έχουν υποστεί ορισμένες κοινωνικές αδικίες ή πολίτες που χρειάζονται προσωρινή ή μακροχρόνια κοινωνική βοήθεια. Οι παροχές δεν έχουν κερδοσκοπικό στόχο και δεν μπορούν, επομένως, να επιλεγούν σε συνάρτηση με τα οικονομικά κριτήρια της αγοράς. Μία πρόκληση, την οποία αντιμετωπίζουν επί του παρόντος οι οργανώσεις κοινωνικής ωφελείας, είναι η συστηματική εμπορία της ικανοποίησης των κοινωνικών αναγκών. Εάν τα σωματεία κοινωνικής ωφελείας ήταν πλήρως εκτεθειμένα σε ένα μη ρυθμισμένο ανταγωνισμό με προμηθευτές που έλκονται από το κέρδος, αυτά, ανάλογα με το στόχο τους, θα ασκούσαν τη δραστηριότητά τους μόνο στους κερδοσκοπικούς τομείς των κοινωνικών παροχών. Σ'αυτή την περίπτωση, θα ήταν δύσκολο για τις φιλανθρωπικές οργανώσεις να εκπληρώσουν το έργο της συνολικής κοινωνικής μέριμνας, εξαιτίας του υψηλού κόστους της.

Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις δεν αποτελούν μόνο παρόχους κοινωνικών υπηρεσιών, αλλά μέσω τη συνεργασίας τους με εθελοντές, η οποία είναι συνυφασμένη με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις, οι οργανώσεις αυτές αποδεικνύουν την πίστη τους στο «διάλογο με τους πολίτες». Η οικειοθελής κοινωνική δέσμευση όσο το δυνατό περισσότερων πολιτών είναι απαραίτητη για την οργάνωση και την ανάπτυξη του κοινωνικού συνόλου. Η ιδέα της επικουρικότητας υλοποιείται υπό διάφορες μορφές, όπως οι ομάδες αλληλοβοήθειας, η βοήθεια γειτνίασης, η εθελοντική βοήθεια, η δέσμευση των πολιτών, στις ενορίες και τις κοσμικές ενώσεις. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις αποτελούν το σημείο σύγκλισης της δέσμευσης αυτής.

Χωρίς να αποκλείει τα κοινά χαρακτηριστικά με τις λοιπές «ενώσεις ατόμων», η παρούσα γνωμοδότηση περιορίζεται στις «φιλανθρωπικές οργανώσεις», ως οργανισμούς που έχουν σαν σκοπό τη κοινωνική αλληλεγγύη κατά τον τρόπο με τον οποίο ορίζονται κατωτέρω. Σχετικά, επιβάλλεται ακόμη να ληφθεί υπόψη η ποικιλία των νομικών καθεστώτων βάσει των οποίων πραγματοποιείται η κοινωνική εργασία τους.

1. Εισαγωγή

1.1. Φιλανθρωπικές οργανώσεις υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Κατά κανόνα, αυτές θεωρούνται παντού σημαντικοί παράγοντες κοινωνικής μέριμνας και συγκεκριμένα:

- υπερασπιστές των κοινωνικών δικαιωμάτων 7

- συνήγοροι των μη προνομιούχων και περιθωριοποιημένων ατόμων 7

- πολλαπλασιαστές της εθελουσίας κοινωνικής δέσμευσης 7

- χώροι κοινωνικής προόδου 7

- φορείς καινοτομίας στο πλαίσιο της ανάπτυξης της κοινωνικής βοήθειας 7

- αντιπροσωπευτικές, δημοκρατικές ενώσεις μελών υπό τη μορφή σωματείων ή οργανώσεων με παρεμφερή νομικά καθεστώτα 7

- κοινωφελείς και μη κερδοσκοπικοί φορείς παροχής κοινωνικών υπηρεσιών και ιδρυμάτων.

1.2. Οι ανάγκες, με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες (προσφορά βοήθειας σε περιπτώσεις ύπαρξης κοινωνικών προβλημάτων και προβλημάτων υγείας, εγκατάλειψης, αποκλεισμού, ειδικών αναγκων, κ.λπ.), αυξάνονται συνεχώς και καθίστανται όλο και πιο πολύπλοκες. Με τη δράση τους επηρεάζουν την ποιότητα των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα κοινωνικής μέριμνας και, όσον αφορά την επιλογή των δικαιούχων, συμβάλλουν στην ευρύτερη επέκταση του φάσματος των πελατών του τομέα που είναι προσανατολισμένος προς το κέρδος. Κατ'αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν επίσης στην προώθηση του πνεύματος αλληλεγγύης και ευθύνης στην κοινωνία.

1.3. Η προσφυγή σε εθελοντές αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της εργασίας στις φιλανθρωπικές οργανώσεις. Η εργασία τους είναι πάντα συμπληρωματική της μισθωτής εργασίας και δεν αποτελεί μία εναλλακτική λύση γι' αυτήν, η οποία διασφαλίζει τη συνέχεια και το επαγγελματικό πνεύμα. Η εθελοντική και αφιλοκερδής εργασία δεν αποτελεί ποτέ μία λύση υποκατάστασης, αλλά επιτρέπει τη συμμετοχή των πολιτών στην αποκατάσταση του κοινωνικού συνόλου. Οι εθελοντές διαμορφώνουν την εργασία τους βάσει των ιδέων τους. Η εργασία αυτή αποτελεί ένα από τα μέσα, με τα οποία συγκεκριμενοποιείται η σχέση μεταξύ ελευθερίας και ευθύνης στις δημοκρατικές κοινωνίες.

1.4. Η σημασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων στη γενική οικονομία συχνά υποτιμάται. Κατέχουν μία θέση μεσολαβητή μεταξύ του κράτους και της αγοράς. Ως μη κρατικές οργανώσεις, δεν υποχρεούνται από το νόμο να παρέχουν τις υπηρεσίες τους αλλά το πράττουν εθελοντικά. Σε αντίθεση με την αγορά, δεν επιδιώκουν το κέρδος, όπως οι επιχειρήσεις της ιδιωτικής οικονομίας. Το ιδιαίτερο καθεστώς αυτού του τομέα ενισχύθηκε πρόσφατα και από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, βάσει της οποίας κάθε κράτος μέλος είναι ελεύθερο, από την άποψη του κοινοτικού δικαίου, να παραχωρεί προτεραιότητα σε ιδρύματα αυτού του τομέα έναντι άλλων κερδοσκοπικών επιχειρήσεων. Όπως καταδεικνύεται λεπτομερώς στο παράρτημα 1, οι εν λόγω φιλανθρωπικές οργανώσεις κατέχουν σήμερα μία μη αμελητέα θέση.

1.4.1. Επιπλέον, οι φιλανθρωπικές οργανώσεις είναι σε θέση να συμβάλουν, εν μέρει, και στην ανάπτυξη των αγορών εργασίας που βρίσκονταν σε στασιμότητα ή αναπτύσσονται με αργούς ρυθμούς, δημιουργώντας θέσεις απασχόλησης. Οι πόροι που κινητοποιούνται από τις φιλανθρωπικές οργανώσεις προσφέρουν ιδιαίτερη ωφέλεια, διότι:

- οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται με πολύ ειδικό τρόπο εκεί όπου υπάρχουν πολύ σημαντικά κοινωνικά προβλήματα 7

- συμβάλλουν στη δραστηριοποίηση μεγάλου αριθμού εθελοντών 7

- ενισχύονται από δωρεές εκ μέρους ιδιωτών.

1.5. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις αναγνωρίζονται επίσημα στην ΕΕ (βλέπε παράρτημα 2). Η τελική πράξη της Συνθήκης του Μάαστριχτ περιλαμβάνει τη Δήλωση αριθ. 23, η οποία ορίζει: «Η συνδιάσκεψη τονίζει τη σημασία που έχει, στην επιδίωξη των στόχων του άρθρου 117 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και των διαφόρων φιλανθρωπικών οργανώσεων και ιδρυμάτων, ως φορέων υπευθύνων για κοινωνικές υπηρεσίες και για μονάδες παροχής κοινωνικών υπηρεσιών». Η εν λόγω δήλωση αναγνωρίζεται από την Συνθήκη του Άμστερνταμ σε σχέση με τη διάταξη του άρθρου 117 της ΣΕΚ για την κοινωνική πολιτική, η οποία, με την ενσωμάτωση σ'αυτή και του κοινωνικού πρωτοκόλλου, απέκτησε μία νέα και αποτελεσματικότερη σημασία.

1.6. Επιπλέον, στη Συνθήκη του Άμστερνταμ περιελήφθη και μία δήλωση σχετικά με τις εθελοντικές δραστηριότητες, η οποία ωστόσο δεν περιορίζεται στον τομέα της κοινωνικής εργασίας. Η δήλωση αυτή είναι η εξής: «Η Διάσκεψη αναγνωρίζει ότι οι εθελοντικές δραστηριότητες συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η Κοινότητα θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης των οργανώσεων εθελοντικής παροχής υπηρεσιών εξαίροντας ιδιαίτερα την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών, αλλά και τη συμμετοχή των νέων και των ηλικιωμένων στην εθελοντική δραστηριότητα».

2. Στόχος της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

2.1. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης της ΟΚΕ είναι, αφενός, η ενίσχυση της συνειδητοποίησης όσον αφορά το ρόλο και τη σημασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων ως οικονομικών και κοινωνικών εταίρων στην Ευρώπη, που δραστηριοποιούνται σε διάφορους τομείς της κοινωνικής πολιτικής. Αφετέρου, πραγματοποιούνται συγκεκριμένες προτάσεις για τη λήψη μέτρων με σκοπό την επέκταση της θεσμικής ολοκλήρωσης και συστηματοποίησης της συνεργασίας με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις.

2.2. Το σημείο εκκίνησης της πρωτοβουλίας αυτής είναι η Δήλωση αριθ. 23 «σχετικά με τη συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις» της τελικής πράξης της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Η δήλωση αυτή περιλαμβάνει επίσης τη συνεργασία με όλες τις οργανώσεις, οι οποίες δραστηριοποιούνται στον κοινωνικό τομέα και ανταποκρίνονται στην κοινώς εκφρασθείσα σχετικά άποψη κατά την ακρόαση που διοργάνωσε η ομάδα μελέτης. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ερμηνευθεί ευρέως η έννοια των διοικούμενων από τις φιλανθρωπικές οργανώσεις «ιδρυμάτων και υπηρεσιών», η οποία περιλαμβάνεται στη Δήλωση αριθ. 23. Με τον όρο αυτό νοούνται όλες οι οργανώσεις, οι οποίες συστάθηκαν για ορισμένη χρονική διάρκεια και αναλαμβάνουν, με προοπτική διάρκειας, δράσεις υπέρ κάθε ατόμου που έχει ανάγκη κοινωνικής βοήθειας (για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαφορετικά οργανωμένων φιλανθρωπικών οργανώσεων, βλέπε παράρτημα 2).

2.3. Μόνο μία ανάλογη ερμηνεία της δήλωσης μπορεί να εξασφαλίσει ότι θα ληφθεί υπόψη στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης η πολύμορφη θέση των φιλανθρωπικών οργανώσεων στα κράτη μέλη της ΕΕ. Το ευρύ φάσμα των δραστηριοτήτων των φιλανθρωπικών οργανώσεων καλύπτει την κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη μίας χώρας, από τη δραστηριοποίηση και την ικανότητα των πολιτών για την παροχή βοήθειας στους εαυτούς τους και στους άλλους μέχρι την ανάληψη κοινωφελών ενεργειών στον τομέα της παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Κοινό στόχο όλων των ενεργειών αποτελεί η παροχή σε ανθρώπους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν ορισμένες δυσχερείς καταστάσεις, της βοήθειας που αυτοί χρειάζονται. Είναι ο μόνος δυνατός τρόπος για να αποκτήσει η Δήλωση αριθ. 23, σε κοινοτικό επίπεδο, την επιθυμητή ευρωπαϊκή διάσταση.

2.4. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η έννοια «φιλανθρωπικές οργανώσεις» έχει λάβει στις διάφορες επίσημες γλώσσες της ΕΕ μία ιδιαίτερη σημασία, ανάλογα με την αντίστοιχη γλωσσική παράδοση. Αυτή η έννοια δεν είναι δυνατόν να αντιστοιχεί απόλυτα με την αντίληψη, την οποία έχει ο πληθυσμός της εν λόγω χώρας για τις φιλανθρωπικές οργανώσεις και η οποία εξαρτάται πλήρως από τις πολιτικές και νομικές συνθήκες της χώρας του. Όσον αφορά τον ορισμό της σε επίπεδο ΕΕ, πρόκειται για μία ειδική έννοια του κοινοτικού δικαίου, η οποία απαιτεί μόνιμη ευρωπαϊκή ερμηνεία στην Κοινότητα και τα κράτη μέλη. Και αυτό αποτελεί έναν από τους επιμέρους στόχους της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας της ΟΚΕ.

3. Λόγοι για την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις

3.1. Η αλληλεγγύη και η επικουρικότητα θα πρέπει να αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της εφαρμογής κάθε κοινωνικής πολιτικής. Όσον αφορά τις φιλανθρωπικές οργανώσεις ως φορείς κοινωνικής προστασίας, με την έννοια της αλληλεγγύης και της κοινωνικής συνοχής οι αρχές αυτές δεν αναγνωρίζονται ακόμη πλήρως, σε πολιτικό επίπεδο και σε επίπεδο κοινοτικού δικαίου, στις σχέσεις των εν λόγω οργανώσεων με τους δημοσίους ιθύνοντες της κοινωνικής πολιτικής. Για παράδειγμα, η αρχή της επικουρικότητας δεν ισχύει ακόμη παρά μόνο στις σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών. Όσον αφορά τη θέση ή την αξία των δραστηριοτήτων αυτών των οργανώσεων σε σχέση με τις δραστηριότητες κρατικών, τοπικών ή ιδιωτικών - εμπορικών - ιδρυμάτων, υφίσταται ακόμη σε κοινοτικό επίπεδο μία σειρά αναπάντητων ερωτημάτων. Εντούτοις, παρατηρούνται ορισμένες πρώτες ενδείξεις συνεκτίμησης των αρχών αυτών, όπως, π.χ., η προαναφερθείσα Δήλωση 23 σχετικά με τη «συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις», η οποία δεν θα είχε καμία ιδιαίτερη σημασία χωρίς αυτό το πολιτικό υπόβαθρο όσον αφορά τις δύο εν λόγω αρχές.

3.2. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις διαδραματίζουν ένα σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό ρόλο στα συστήματα κοινωνικής μέριμνας των διαφόρων κρατών μελών, όπως και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκεται στην πορεία της ολοκλήρωσης. Η ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη διότι συγκαταλέγει μεταξύ των μελών της φιλανθρωπικές οργανώσεις με μια κατάλληλη εκπροσώπηση αυτών των ομάδων στην ΟΚΕ ο επιδιωκόμενος διάλογος μεταξύ των πολιτών θα πραγματοποιηθεί καλύτερα.

3.3. Παρά τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των συστημάτων κοινωνικής μέριμνας, συναντάμε στο εσωτερικό των κρατών μελών της Ένωσης, αναμένεται μία αυξανόμενη ομοφωνία σχετικά με το γεγονός ότι είναι καλό να περιλάβει το κράτος στην κοινωνική μέριμνα την παροχή βοήθειας από φιλανθρωπικές οργανώσεις, ως συστατικό μέρος της βοήθειας εκ μέρους του δημοσίου, χωρίς αυτό να περιορίσει την αυτονομία των οργανώσεων αυτών. Εργασία και παροχές των φιλανθρωπικών οργανώσεων έχουν μια συμπληρωματική λειτουργία για την κοινωνική πολιτική αλλά δεν την αντικαθιστούν. Αφενός, είναι δεδομένο ότι τα δημόσια όργανα δεν μπορούν να ανταποκριθούν μόνα τους στις σχετκές ανάγκες και ότι τα απαραίτητα κεφάλαια δεν μπορούν να απελευθερωθούν παρά μόνο χάρη στην αλληλενέργεια μεταξύ δημόσιας αλληλεγγύης και ιδιωτικών πρωτοβουλιών. Αφετέρου, αναγνωρίζεται ότι οι φιλανθρωπικές οργανώσεις μπορούν να παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες συχνά λιγότερο δαπανηρές και πιο αναγκαίες στα ενδιαφερόμενα άτομα.

3.4. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις, υπόκεινται στον ανταγωνισμό των ιδιωτικών και εμπορικών ιδρυμάτων. Ανταπεξέρχονται με ιδιαίτερη επιτυχία, καθώς ο ανταγωνισμός μπορεί να συμβάλει σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και στη βελτίωση των μέσων και των μεθόδων βοήθειας και μπορεί να πραγματοποιείται βάσει κοινών ποιοτικών μέτρων για τις κοινωνικές παροχές, τα οποία ανταποκρίνονται σε σαφώς καθορισμένες ανάλογες ανάγκες. Ωστόσο, η καθιέρωση οικονομικών κριτηρίων αγοράς απορρίπτεται, όταν γίνεται εις βάρος των μη προνομιούχων ατόμων. Το πρότυπο της οικονομίας της αγοράς με την αυστηρή έννοια του όρου, το οποίο προσανατολίζεται προς το ανώτατο κέρδος, δεν γίνεται αποδεκτό στους κοινωνικούς τομείς ως γενική αρχή.

3.5. Ο βασικός λόγος της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας - όπως καταδείχθηκε και από την ακρόαση των οργανώσεων που κλήθηκαν στην πρώτη συνεδρίαση της ομάδας μελέτης - είναι η κοινή πολιτική αναγνώριση του γεγονότος ότι οργανώσεις, όπως οι φιλανθρωπικές, οι οποίες διατηρούν κοινωνικά ιδρύματα και υπηρεσίες στα κράτη μέλη της ΕΕ, ασκούν μία ουσιώδη λειτουργία καθώς επιτρέπουν στη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών να συμμετέχει στην κοινωνική ειρήνη και να επωφελείται από τις κοινωνικές παροχές τις οποίες έχει πραγματικά ανάγκη.

3.5.1. Ένας από τους κινδύνους της τάσης που παρατηρείται σήμερα στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, όπου κυριαρχεί η οικονομία στο σύνολο των κοινονικοοικονομικών διαδικασιών, είναι ο αποκλεισμός όλο και περισσότερων ατόμων από τη βοήθεια αυτή. Ο αποκλεισμός αυτός προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους, η οποία μπορεί να διαφυλαχθεί μόνο αν τους εξασφαλιστεί μία ελάχιστη κοινωνική βοήθεια. Ωστόσο, η αρχή της αλληλεγγύης πρέπει να αποτελεί γνώμονα όλων των κοινοτικών εξελίξεων.

4. Προτάσεις

4.1. Μία από τις βασικές αποστολές των φιλανθρωπικών οργανώσεων είναι να γνωστοποιούν στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης και της νομοθετικής διαδικασίας τις προσδοκίες των αποκλεισμένων της κοινωνίας, οι οποίοι δεν διαθέτουν επαρκή δημόσια εκπροσώπηση. Για το σκοπό αυτό, σε κοινοτικό επίπεδο, πρέπει όσον αφορά τις φιλανθρωπικές οργανώσεις:

- να ζητείται η γνώμη τους και να εισακούεται 7

- να αναγνωρισθεί η ιδιαίτερη σημασία τους ως υπερασπιστών των κοινωνικών δικαιωμάτων και παρόχων κοινωνικών υπηρεσιών 7

- και να ενισχυθεί η συνεργασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων στην Ευρώπη τόσο μεταξύ τους όσο και με την Κοινότητα.

Εν προκειμένω, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το είδος και ο τρόπος συνεργασίας με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις να μην καθορισθούν σύμφωνα με την εσωτερική οργανωτική δομή των επιμέρους Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής. Είναι, επίσης, βέβαιο ότι μέχρι στιγμής δεν υφίσταται καμία ιδιαίτερη θεσμική διάταξη, η οποία να αναφέρεται ρητώς στη Δήλωση 23, δηλαδή στον τομέα κοινωνικής πολιτικής στον οποίο αυτή αναφέρεται. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι παρακάτω προτάσεις δεν είναι δυνατόν παρά να αναφέρονται στην πιθανή ενσωμάτωση της Δήλωσης 23.

4.2. Η Επιτροπή θα μπορούσε να δημιουργήσει σαφέστερες αρμοδιότητες στους κόλπους της Γενικής Διεύθυνσης V «Απασχόληση, εργασιακές σχέσεις και κοινωνικές υποθέσεις», προκειμένου, κατ'αυτόν τον τρόπο, να ανταποκριθεί στην ανάγκη συντονισμού και περαιτέρω ανάπτυξης της συνεργασίας της Κοινότητας με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις. Θα ήταν επίσης σκόπιμο να εξετασθεί ο διαφορετικός ρόλος των φιλανθρωπικών οργανώσεων στα κατ'ιδίαν κράτη μέλη και μάλιστα ανάλογα με τα διαφορετικά καθήκοντά τους στους κατ'ιδίαν τομείς της κοινωνικής εργασίας. Ένα των καθηκόντων επιβάλλεται να είναι η συγκέντρωση επαρκών στατιστικών δεδομένων για το κοινωνικό φαινόμενο των φιλανθρωπικών οργανώσεων στην ΕΕ και μάλιστα στον τομέα της εργασίας των εθελοντών. Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει αν χρειάζεται να δημιουργηθούν ή αν υπάρχουν ήδη τα μέσα για την άσκηση αυτών των καθηκόντων.

4.3. Το ίδιο ισχύει και για τα διοικητικά μέτρα της Γενικής Διεύθυνσης ΧΧΙΙΙ «Πολιτική των επιχειρήσεων, εμπόριο, τουρισμός και κοινωνική οικονομία», αρκεί να εγκριθούν νέες διοικητικές διατάξεις σε αυτή τη ΓΔ με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις οργανώσεις κοινής ωφελείας, στις οποίες θα ήταν δυνατόν να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες των φιλανθρωπικών οργανώσεων ως φορέων κοινωνικών ιδρυμάτων και υπηρεσιών. Γενικά, πρέπει να υπάρξει επαγρύπνηση, ώστε η συνολική διάσταση των δράσεων αλληλεγγύης σχετικά με την κοινωνική πολιτική να μην περιορίζεται προς οικονομικές και βιομηχανικές πτυχές μόνο.

4.4. Η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη, κατά τη χορήγηση των επιδοτήσεών της, την ιδιαίτερη κατάσταση των φιλανθρωπικών οργανώσεων. Οι λεπτομέρειες χορήγησης των επιδοτήσεων είναι ανάγκη να ορισθούν κατά τρόπο ώστε να μην εμποδίζεται, αν μη αποκλείεται, η συμμετοχή των φιλανθρωπικών οργανώσεων. Όσον αφορά τη συγχρηματοδότηση, πρέπει να αναγνωρίζονται όλοι οι συνήθεις πόροι χρηματοδότησης, καθώς και ο χρόνος εργασίας που προσφέρεται εθελουσίως και εθελοντικώς.

4.5. Όσον αφορά την υλοποίηση της συνεργασίας, θα ήταν σημαντικό να προβλεφθεί, βάσει των τρεχόντων προτύπων προγραμμάτων για τη συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις, η συνέχεια της σχετικής πολιτικής προώθησης και ένα ιδιαίτερο πρόγραμμα ενίσχυσης «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις», συνοδευόμενο από το ανάλογο κονδύλιο.

4.5.1. Στόχο προτεραιότητας πρέπει να αποτελεί η ανταλλαγή πληροφοριών και απόψεων για τις καλύτερες δυνατές μορφές (ορθές πρακτικές) συνεργασίας των φιλανθρωπικών οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένων και των τυπικών για αυτές πόρων και ειδικότερα της συνεργασίας τους με εθελοντές.

4.5.2. Αυτές θα μπορούσαν, σε συνδυασμό και με πρακτικά μέτρα εφαρμογής της νομοθεσίας, να συμβάλουν στην ενίσχυση των εθελοντικών υπηρεσιών στην Ευρώπη, όπως προβλέπει η προσφάτως συμπεριληφθείσα στη Συνθήκη του Άμστερνταμ δήλωση.

4.6. Μετά από περίοδο τριών ετών, θα πρέπει, στο πλαίσιο μίας νέας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας, να αξιολογηθούν οι υλοποιήσεις των προτάσεων αυτών και να μελετηθούν οι νέες προτάσεις και πρωτοβουλίες που πρέπει να υποβληθούν τότε.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

Στατιστικά στοιχεία για την οικονομική σημασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων

Όσον αφορά τις φιλανθρωπικές οργανώσεις στην Ευρώπη (και αυτό ισχύει για το σύνολο του τριτογενούς τομέα), υπάρχουν ελάχιστα ακριβή στατιστικά στοιχεία. Σημαντικό πρόβλημα για τα στατιστικά στοιχεία τα σχετικά με τον τριτογενή τομέα και τις φιλανθρωπικές οργανώσεις αποτελούν οι διαφορετικές διαρθρώσεις στις επιμέρους χώρες. Αυτές οι διαφορές απορρέουν από τις διαφορετικές ιστορικές και πολιτικές, αλλά επίσης θρησκευτικές και πολιτισμικές, εξελίξεις. Η απουσία συγκρίσιμων αριθμών συνέβαλε επίσης σημαντικά στην υποτίμηση της κοινωνικής και οικονομικής σημασίας των φιλανθρωπικών οργανώσεων στην ΕΕ.

Οι τρεις πίνακες που παρατίθενται παρακάτω στηρίζονται, κατά κύριο λόγο, στα δημοσιεύματα: Salamon, Laster M. 7 Anheier, Helmut K. 7 Sokolowaki, S. Wojciech, and associates: The Emerging Sector, A Statistical Supplement. - The John Hopkins University Institute for Policy Studies, Baltimore 1996. Το παρακάτω δημοσίευμα της Επιτροπής, το οποίο παραθέτει αριθμητικά στοιχεία, χρησιμοποιείται για την πραγματοποίηση συγκρίσεων: European Communities - Commission (DG XXIII): The cooperative, mutual and non-profit sector in the European Union - Office for Official Publications of the European Communities 1997.

Όλα τα αριθμητικά στοιχεία που παρατίθενται παρακάτω δεν προέρχονται από επίσημη στατιστική έρευνα ή από μία στατιστική έρευνα, την οποία συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν τα κράτη μέλη της ΕΕ. Για να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση των τριών πινάκων, τα βασικά αποτελέσματα που προκύπτουν μπορούν να συνοψισθούν κατά τον ακόλουθο τρόπο.

Παρατηρήσεις

Για να συγκεντρώσει συγκρίσιμα στατιστικά βασικά στοιχεία, το Ίδρυμα Πολιτικών Μελετών John Hopkins της Βαλτιμόρης εγκαινίασε ένα ερευνητικό πρόγραμμα σε διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και πέντε κράτη μέλη της ΕΕ. Η εν λόγω έρευνα έχει ως στόχο την απόδοση με στατιστικά στοιχεία της κοινωνικής και οικονομικής σημασίας του τριτογενούς τομέα. Όσον αφορά την ερευνητική μέθοδο, καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια ώστε τα συγκεντρωθέντα στατιστικά στοιχεία κάθε επιμέρους χώρας, στην οποία πραγματοποιήθηκε έρευνα, να είναι συγκρίσιμα μεταξύ τους.

Στο πλαίσιο της έρευνας του Ινστιτούτου John Hopkins εξετάσθηκε το σύνολο του τριτογενούς τομέα με την ίδια μέθοδο σε πέντε κράτη μέλη της ΕΕ - Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Σουηδία και Η. Βασίλειο (όπως και, μεταξύ άλλων, στην Ουγγαρία, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ). Η έρευνα κάλυψε κοινωφελείς οργανώσεις, οι οποίες

- δεν είναι κερδοσκοπικές,

- διαθέτουν επίσημη διάρθρωση και

- είναι οργανωτικά ανεξάρτητες από το κράτος,

- διαθέτουν ίδια διαχείριση, και

- δεν έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα (υποχρεωτική ιδιότητα μέλους).

Δεν ελήφθησαν καθόλου υπόψη οι παρακάτω οργανώσεις:

- δημόσιες επιχειρήσεις και ιδρύματα (συμπεριλαμβανομένων και των επιχειρήσεων διαχείρισης του δημόσιου τομέα),

- οργανώσεις με βασικά θρησκευτικούς στόχους (π.χ. εκκλησιαστικές διοικητικές αρχές, θρησκευτικές κοινότητες, δόγματα),

- οργανώσεις με βασικά πολιτικούς στόχους (π.χ. πολιτικά κόμματα),

- συνεταιρισμοί (π.χ. ενώσεις παραγωγών και καταναλωτών),

- μορφές οργανώσεων αλληλοβοήθειας (π.χ. σωματεία αλληλοασφάλισης).

Οι οργανώσεις κατατάχθηκαν βάσει ομοιόμορφης ταξινόμησης (Διεθνής Ταξινόμηση των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων, ICNPO) και ταξινομήθηκαν σε δώδεκα κατηγορίες:

1) Πολιτισμός και ψυχαγωγικές δραστηριότητες 7

2) Εκπαίδευση και έρευνα 7

3) Υγεία (Νοσοκομεία, ιδρύματα, γηροκομεία, ψυχιατρικά τμήματα νοσοκομείων και λοιπές οργανώσεις στο χώρο της υγείας) 7

4) Κοινωνικές υπηρεσίες (Ιδρύματα του κοινωνικού τομέα, οργανώσεις προστασίας από καταστροφές, παροχής βοήθειας και οικονομικής υποστήριξης) 7

5) Περιβάλλον 7

6) Ανάπτυξη, στέγαση και απασχόληση (Ιδρύματα για την ανάπτυξη, την κοινωνική εργασία, τη στέγαση, την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση) 7

7) Δικαιώματα, συμφέροντα των πολιτών και των καταναλωτών, πολιτική 7

8) Ιδρύματα, ταμεία, τιμητικά αξιώματα 7

9) Διεθνείς δραστηριότητες 7

10) Θρησκεία 7

11) Οικονομικές ενώσεις, επαγγελματικά σωματεία, συνδικάτα 7

12) Διάφορα.

Η περιγραφόμενη ταξινόμηση επιτρέπει την κατάταξη των δραστηριοτήτων των φιλανθρωπικών οργανώσεων βάσει των αριθμητικών στοιχείων. Λόγω της δραστηριότητάς τους, οι φιλανθρωπικές οργανώσεις που εργάζονται στον κοινωνικό τομέα συγκεντρώνονται κυρίως στις κατηγορίες 3/Υγεία και 4/Κοινωνικές Υπηρεσίες, με επικαλύψεις με την κατηγορία 6/Ανάπτυξη, στέγαση και απασχόληση. Στην κατηγορία 9/Διεθνείς δραστηριότητες, οι δραστηριότητες αναπτυξιακής συνεργασίας ασκούνται επίσης από φιλανθρωπικές οργανώσεις που δρουν στον κοινωνικό τομέα, με επικαλύψεις με την κατηγορία 2/Εκπαίδευση και έρευνα και 7/Δικαιώματα, συμφέροντα των πολιτών και των καταναλωτών, πολιτική και την κατηγορία 8/Ιδρύματα. Μπορούμε βασικά να θεωρήσουμε ως αντιπροσωπευτικά της δραστηριότητας των φιλανθρωπικών οργανώσεων που δρουν στον κοινωνικό τομέα τα στατιστικά δεδομένα σχετικά με τις κατηγορίες Υγεία (ICNPO/3) και Κοινωνικές Υπηρεσίες (ICNPO/4), στις οποίες πρέπει ακόμη να προσθέσουμε την κατηγορία Ανάπτυξη, στέγαση και απασχόληση (ICNPO/6) καθώς και την κατηγορία Διεθνείς δραστηριότητες (ICNPO/8).

Συνολικά προκύπτουν ορισμένοι περιορισμοί: (α) Από τις έντονες διαρθρωτικές διαφορές μεταξύ των χωρών, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως. (β) Από το γεγονός ότι η έρευνα του Ινστιτούτου Πολιτικών Μελετών John Hopkins επιδίωκε την εξέταση του συνόλου του τριτογενούς τομέα και δεν είχε ως βασικό στόχο την περιγραφή των φιλανθρωπικών οργανώσεων. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία για τις φιλανθρωπικές οργανώσεις, βάσει της θεματικής κατάταξης (τις προαναφερόμενες κατηγορίες ICNPO), θα πρέπει να θεωρούνται έμμεσα και, κατά συνέπεια, ελλιπή. (γ) Ο τρίτος περιορισμός είναι περισσότερο θέμα αρχής: Στις ιδιαίτερα σύνθετες κοινωνίες προκύπτουν πολυάριθμα προβλήματα κατάταξης των οργανώσεων και, ως εκ τούτου, ανακρίβειες.

Η έρευνα του Ινστιτούτου John Hopkins είναι μέχρι στιγμής η μόνη η οποία προσφέρει τη δυνατότητα πραγματοποίησης διεθνών συγκρίσεων 7 η επιστημονική της αξία αναγνωρίζεται από όλες τις λεπτομερείς κριτικές μελέτες και η Επιτροπή παραπέμπει σ'αυτήν σε σχετικές προτάσεις της, όπως π.χ. στην «Ανακοίνωση της Επιτροπής για την προώθηση του ρόλου των ενώσεων και ιδρυμάτων κοινής ωφελείας στην Ευρώπη» [COM (97) 241 τελικό].

Από την πλευρά της, η Επιτροπή δημοσίευσε το 1997 τα αποτελέσματα μίας έρευνας για τα σωματεία, τα σωματεία αλληλοβοήθειας και το μη κερδοσκοπικό τομέα στην ΕΕ (παραπομπή σ'αυτήν γίνεται παρακάτω). Τα στατιστικά στοιχεία εξήχθησαν από ερωτηματολόγια που διανεμήθηκαν σε τοπικές και εθνικές κεντρικές οργανώσεις. Τα εν λόγω στατιστικά στοιχεία, και κυρίως τα στοιχεία για το μη κερδοσκοπικό τομέα, είναι ιδιαίτερα γενικευμένα, ταξινομημένα πρόχειρα και, σε καμία περίπτωση, πλήρη. Αντίθετα, σε σύγκριση με την έρευνα της Επιτροπής, η έρευνα του Ινστιτούτου John Hopkins είναι πληρέστερη και λεπτομερέστερα θεματικά ταξινομημένη.

Είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν συγκρίσεις μεταξύ των δύο ερευνών όσον αφορά τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ην. Βασιλείο. (Στην περίπτωση της Ιταλίας, η έρευνα της Επιτροπής παραθέτει στοιχεία από την έρευνα του Ινστιτούτου John Hopkins). Για τις τρεις αυτές χώρες, μπορούμε να συγκρίνουμε τα στοιχεία του τομέα «Υγεία και κοινωνικές υπηρεσίες» με τα στοιχεία των κατηγοριών ICNPO 3/ Υγεία και ICNOP 4/ Κοινωνικές υπηρεσίες της έρευνας του Ινστιτούτου John Hopkins. Αποδιδόμενα σε % επί του ΑΕΠ, τα στοιχεία για τον τομέα «Υγεία και κοινωνικές υπηρεσίες», στην έρευνα του Ινστιτούτου John Hopkins αναφέρουν για τη Γαλλία ποσοστό 1,45 % έναντι ποσοστού 1,39 % στην έρευνα της Επιτροπής, για τη Γερμανία ποσοστό 2,07 % έναντι 1,92 % και για το Ην. Βασίλειο ποσοστό 0,72 % έναντι 0,72 %. Παρά τις μεθοδολογικές διαφορές μεταξύ των δύο ερευνών, τα στατιστικά στοιχεία, κατά κανόνα, συμφωνούν, ενώ αμφότερες οι έρευνες υπογραμμίζουν την οικονομική σημασία των φιλανθρωπικών οργανώσεων.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις στην ΕΕ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Δήλωση αριθ. 23, κονδύλιο του προϋπολογισμού Β 3-4101

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άρχισε να λαμβάνει υπόψη τη Δήλωση αριθ. 23, διαθέτοντας από το 1993, στην πρόβλεψη του προϋπολογισμού των μέσων για τη «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις», ποσό 2 εκατομμυρίων Ecu το 1996. Στον προϋπολογισμό του 1997, προβλέπεται ένα νέο κονδύλιο Β 3-4101 «για τη συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις και με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και ενώσεις για την προστασία των συμφερόντων των ηλικιωμένων ατόμων», ύψους 4 εκατομμυρίων Ecu. Δεν έγινε αποδεκτό από το Κοινοβούλιο ένα νέο κονδύλιο του προϋπολογισμού με τίτλο «Διάλογος σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών», που προτάθηκε για το 1997 από τον κ. Stephen Hughes, πρόεδρο της Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για το 1998, η Επιτροπή - υπό τον απλουστευμένο τίτλο «Συνεργασία με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις» - πρότεινε την ανανέωση ενός αυτόνομου κονδυλίου ύψους 4,5 εκατ. Ecu, το οποίο προβλέπεται να γίνει αποδεκτό από το Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή μετέφερε αυτά τα κονδύλια του προϋπολογισμού σε μία σειρά μέτρων, υπό μορφή αντίστοιχων προγραμμάτων τα οποία εφαρμόστηκαν από διάφορες οργανώσεις. Η συνεργασία με τις ΜΚΟ και τις φιλανθρωπικές οργανώσεις απετέλεσε κατ'επανάληψη αντικείμενο συζητήσεων εκ μέρους των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (βλ. πρόσφατα την ερώτηση του κ. Iversen στην ΕΕ αριθ. C 60 της 26ης Φεβρουαρίου 1997, σ. 101.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Ευρωπαϊκό φόρουμ για την κοινωνική πολιτική, ο ρόλος των ΜΚΟ

Η Δήλωση αριθ. 23 βρήκε εξάλλου μία πρώτη απήχηση στο έγγραφο της Επιτροπής που τιτλοφορείται «Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα Δράσης στον Τομέα της Κοινωνικής Πολιτικής 1995-1997 - έγγρ. COM(95) 134 τελικό». Αναφερόμενο ρητά στη δήλωση αυτή, το έγγραφο αναγγέλλει συγκεκριμένα ένα «Ευρωπαϊκό φόρουμ για την κοινωνική πολιτική», διότι οι «φιλανθρωπικές οργανώσεις καθώς και άλλες αντιπροσωπευτικές οργανώσεις θα πρέπει να γνωμοδοτούν σχετικά με κάθε κοινωνικό ζήτημα». Το φόρουμ αυτό, που έγινε το Μάρτιο του 1996, προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Συναντάμε και πάλι την αναφορά στις οργανώσεις στην «έκθεση των σοφών», που συντάχθηκε με ευκαιρία το φόρουμ αυτό το 1996. Αναφέρεται εκεί: «Καθίσταται απαραίτητο οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και τα ιδρύματα, όπως επίσης, γενικότερα, και οι συλλογικοί φορείς που δρουν στην κοινωνία των πολιτών, να εμπλέκονται στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της κοινωνικής πολιτικής». Θα πρέπει να παραχωρηθεί μία ιδιαίτερη θέση στις φιλανθρωπικές οργανώσεις, οι οποίες αγωνίζονται κατά του αποκλεισμού και της φτώχειας και συμβάλλουν στην επανένταξη των ανέργων (έκθεση, μέρος V, κεφάλαιο 1, Βρυξέλλες 1995 - Φεβρουάριος 1996).

Ωστόσο, στην τελευταία ανακοίνωσή της σχετικά με την κοινωνική πολιτική «Εκσυγχρονισμός και βελτίωση της κοινωνικής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση [έγγρ. COM(97) 102 τελικό]», η Επιτροπή καλεί μόνο τους κοινωνικούς εταίρους (εκτός από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη) να λάβουν εκ νέου θέση και δεν παραχωρεί στις ΜΚΟ παρά μόνο ρόλο εταίρου στο δεύτερο φόρουμ σχετικά με την κοινωνική πολιτική, που προβλέπεται για το 1998. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις δεν αναφέρονται καθόλου και, κατ'αυτόν τον τρόπο, δεν αναγνωρίζονται ως πλήρεις φορείς κοινωνικής προστασίας.

Κοινωνική οικονομία, καθεστώς των ευρωπαϊκών ενώσεων

Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης το ενδιαφέρον της για μία άλλη πτυχή, η οποία αφορά κυρίως τις ενώσεις. Καθώς πρόκειται για συνεταιρισμούς, για σωματεία αλληλοβοήθειας και σωματεία, χωρίς να περιορίζεται στις οργανώσεις που εργάζονται στον κοινωνικό τομέα - η Επιτροπή υπέβαλε για κάθε μία από αυτές τις οργανώσεις οι οποίες συγκεντρώνται κάτω από την ονομασία «κοινωνική οικονομία», σχέδια νομικών μορφών τα οποία θα τους επιτρέψουν να αποκτήσουν μία ευρωπαϊκή νομική μορφή για την άσκηση των δραστηριοτήτων τους.

Κατ'αυτόν τον τρόπο, θα αναγνωρίζεται στις οργανώσεις αυτές μία κοινή ομάδα στόχων και πρακτικών πτυχών, ανεξάρτητα από την πολυμορφία του νομικού καθεστώτος τους. Το καθεστώς αυτό θα εφαρμόζεται κατά προτίμηση σε συνάρτηση με τη νομοθεσία των κρατών μελών. Η Επιτροπή πρότεινε να διαμορφώσει για τις εταιρείες προσώπων ευρωπαϊκού δικαίου μεταβατικά συστήματα μεταξύ αυτών των τριών τύπων οργανώσεων (συνεταιρισμοί, σωματεία αλληλοβοήθειας, σωματεία).

Δεν υπάρχει ωστόσο επί του παρόντος προοπτική για έγκριση εκ μέρους του Συμβουλίου, κυρίως διότι οι οδηγίες σχετικά με τις επιτροπές διαχείρισης στους οργανισμούς αυτού του τύπου οι οποίες υποβλήθηκαν ταυτόχρονα, έδωσαν εκ νέου ώθηση στην πολύμαχη ευρωπαϊκή συζήτηση σχετικά με τη συμμετοχή. Τα πολυετή προγράμματα για την «κοινωνική οικονομία», που υποβλήθηκαν επίσης από την Επιτροπή στο πλαίσιο αυτό, δεν είχαν μέχρι σήμερα τη συγκατάθεση του Συμβουλίου και αυτό για διάφορους λόγους. Το πάγωμα αυτών των προτάσεων ερμηνεύεται επίσης από την ανεπαρκή επίγνωση της ανομοιογένειας των οργανώσεων στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή ωστόσο εφάρμοσε μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή, στηριζόμενη πάνω στα οικονομικά μέσα που είχαν ήδη διατεθεί για το σκοπό αυτό στα διάφορα σχέδια προϋπολογισμού. Κατά τ'άλλα, υπάρχει σε επίπεδο Επιτροπής στις Βρυξέλλες μία «γνωμοδοτική επιτροπή» η οποία συγκεντρώνει τους εκπροσώπους των οργάνωσεων αυτών από όλα τα κράτη μέλη. Στις 6 Ιουνίου 1977, η Επιτροπή υπέβαλε μία ανακοίνωση σχετικά με «Την προώθηση του ρόλου των ενώσεων και ιδρυμάτων κοινής ωφελείας στην Ευρώπη» [έγγρ. COM(97) 241 τελικό], η οποία αναφέρει κυρίως την προαναφερθείσα Δήλωση αριθ. 23, αλλά αναφέρεται σε όλες τις οργανώσεις κοινής ωφελείας (για παράδειγμα στον τομέα του αθλητισμού, του πολιτισμού, κ.λπ.) και στηρίζεται σε μία «Λευκή Βίβλο για τις οργανώσεις, κλπ.», η οποία παρουσιάστηκε ανεπίσημα εδώ και καιρό.

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Το 1992, με ρητή αναφορά στη Δήλωση αριθ. 23, δημιουργήθηκε μία Ευρωπαϊκή Στρογγυλή Τράπεζα των Φιλανθρωπικών Οργανώσεων («European Round Table of Charitable Social Welfare Associations - ETWelfare»), η οποία παρουσιάζεται από το 1996 υπό τη νομική μορφή ενός μη κερδοσκοπικού Ευρωπαϊκού Ομίλου Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ). Με την υποστήριξη της Επιτροπής, το ETWelfare εφάρμοσε για παράδειγμα δύο πρότυπα προγράμματα τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από τα κονδύλια του προϋπολογισμού που παρατέθηκαν πιο πάνω, κυρίως με σκοπό τη βελτίωση της συνεργασίας με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις μέσα από την ανταλλαγή πληροφόρησης μεταξύ των ενώσεων όλων των κρατών μελών. Οι ΜΚΟ που εργάζονται στον κοινωνικό τομέα δημιούργησαν, με σκοπό την προετοιμασία του Φόρουμ για την κοινωνική πολιτική του 1996, ένα «πρόγραμμα των κοινωνικών ΜΚΟ», των οποίων εκπρόσωπος κατά τη διάρκεια της τελικής εκδήλωσης ήταν η κ. Zu Eulenburg, μέλος της ΟΚΕ

Είναι δυνατόν να γίνει διάκριση μεταξύ των τομεακών και διατομεακών οργανώσεων κάλυψης ενός ειδικού τομέα. Ένα καλό παράδειγμα της τομεακής αυτής εργασίας δίνεται από τις κοινότητες δράσης που έχουν διαμορφωθεί στους κόλπους της Κοινότητας και τα κράτη μέλη για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού (Ευρωπαϊκό δίκτυο των οργανώσεων καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, REALPES, Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των εθνικών ενώσεων που εργάζονται με τους άστεγους FEANTSA) και από τις ενώσεις ατόμων και υπευθύνων υπηρεσιών και ιδρυμάτων που εργάζονται στους κόλπους του ευρωπαϊκού φόρουμ για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και του φόρουμ νεολαία. Όλες έχουν αποστολή την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων που βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση, σε οικονομική δυσχέρεια ή σε σύγκρουση και που συνενώνονται για να αντιδράσουν.

Αυτό δεν έχει αποτρέψει την κοινή οργάνωση ορισμένων σημαντικών δράσεων, σε σχέση με τις γενικές απαιτήσεις κοινωνικής πολιτικής. Παράδειγμα η περίπτωση του «Προγγράμματος των ΜΚΟ που εργάζονται στον κοινωνικό τομέα», που δημιουργήθηκε για να προετοιμάσει το φόρουμ για την κοινωνική πολιτική 1996, όπως επίσης και το επόμενο φόρουμ, που προλέπεται για το 1998. Τα δύο αυτά φόρουμ στοχεύυν κυρίως στην ανάπτυξη του διαλόγου με τους κοινωνικούς εταίρους, πράγμα το οποίο απαιτεί μία συνεργασία και ένα συντονισμό των ΜΚΟ που εργάζονται στον κοινωνικό τομέα.

Οι ενώσεις οι οποίες διαχειρίζονται ως φιλανθρωπικές οργανώσεις και ιδρύματα ένα μεγάλο φάσμα κοινωνικών υπηρεσιών και ιδρυμάτων και που με αυτή την ευκαιρία προσφέρουν κοινωνικές παροχές και υπερασπίζουν τα κοινωνικά δικαιώματα των ενδιαφερόμενων ατόμων, κατέχουν μία ξεχωριστή θέση (βλ. για παράδειγμα τη Στρογγυλή Τράπεζα των Φιλανθρωπικών Οργανώσεων - ETWelfare, στην οποία συνεργάζονται οι ομοσπονδίες αυτών των ιδρυμάτων και υπηρεσιών, που προέρχονται σήμερα από 14 κράτη μέλη).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι κάτωθι τροπολογίες που έλαβαν περισσότερο από 25 % των ψήφων που εκφράσθηκαν απορρίφθηκαν κατά τη συζήτηση.

Σημείο 3.2

Να διατυπωθεί ως εξής:

«Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις διαδραματίζουν ένα σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό ρόλο στο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης των διαφόρων κρατών μελών, όπως και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που βρίσκεται στην πορεία της ολοκλήρωσης. Η ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη διότι συγκαταλέγει μεταξύ των μελών συμβούλους που εκπροσωπούν τις φιλανθρωπικές οργανώσεις. Με την κατάλληλη αυτή εκπροσώπηση, η ΟΚΕ αποτελεί την ευρύτερη αντιπροσωπεία της αστικής κοινωνίας και, συνεπώς, μπορεί να εφαρμόσει το "διάλογο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών" και τα συμπεράσματά του. Λόγω μάλιστα της σημερινής της σύνθεσης, είναι σε θέση να εκπληρώσει τα καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί.»

Αιτιολογία

Πλαίσιο της «κοινωνικής αλληλεγγύης»: βλ. αιτιολογία σημείου 3.1 7

Εάν στο διορθωτικό βελτιώθηκε η διατύπωση του σημείου 3.2, η ουσία παρέμεινε η ίδια.

Είναι δύσκολο και εξαιρετικά επικίνδυνο για την ΟΚΕ, λόγω του πλήγματος που θα υφίστατο το κύρος της από την ίδια 7 με βάση τη σοβαρότητα που τη χαρακτηρίζει και την αξιοπιστία που εμπνέουν το σύνολο των εργασιών της και τα μέλη της, πρέπει να γίνει αποδεκτό και να αναγνωρισθεί - όπως γίνεται στο σημείο αυτό:

- ότι η αντιπροσωπευτικότητά της δεν είναι η ενδεδειγμένη, διότι η εκπροσώπηση των οργανώσεων «πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη» (υπονοείται ότι σήμερα δεν είναι) 7

- ότι λόγω της μη ενδεδειγμένης εκπροσώπησης δεν της είναι εύκολο ή της είναι λιγότερο εύκολο (διότι σύμφωνα με το σημείο 3.1 του διορθωτικού «με την κατάλληλη συμμετοχή στις ομάδες αυτές στους κόλπους της ΟΚΕ θα είναι ευκολότερο ...») να εφαρμόσει τον επιδιωκόμενο «διάλογο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών».

Η υποβληθείσα τροπολογία, σε αντίθεση με το προτεινόμενο σημείο 3.2, κρίνει θετική την παρουσία στην ΟΚΕ των εκπροσώπων των οργανώσεων, αφού αναφέρει, ότι χάρη σ'αυτήν η ΟΚΕ διαθέτει την κατάλληλη σύνθεση και μπορεί έτσι να είναι αντιπροσωπευτική της κοινωνίας των πολιτών της οποίας μπορεί να γίνει εκφραστής.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 36, ψήφοι κατά: 47, αποχές: 9.

Σημείο 3.3

Στο τέλος του σημείου αυτού να διαγραφούν τα εξής: «Αφετέρου, αναγνωρίζεται ότι ... στα ενδιαφερόμενα άτομα.»

Αιτιολογία

Δεν ευσταθούν τα όσα αναφέρονται στην πρόταση αυτή, επειδή θα ήταν αδύνατο για τις φιλανθρωπικές οργανώσεις π.χ. να αναλάβουν την παροχή οικιακής βοήθειας ή την κατ'οίκον παράδοση φαγητού σε ηλικιωμένους.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 38, ψήφοι κατά: 40, αποχές: 13.