EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 277/102

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων»

COM(2008) 637 τελικό – 2008/0193 (COD)

(2009/C 277/22)

Εισηγήτρια: η κ. HERCZOG

Στις 7 Νοεμβρίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων»

COM(2008) 637 τελικό - 2008/0193 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Απριλίου 2009 με εισηγήτρια την κ. HERCZOG.

Κατά την 453η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Μαΐου 2009 (συνεδρίαση της 13ης Μαΐου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 82 ψήφους υπέρ, 37 κατά και 2 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση νέας οδηγίας με στόχο τη βελτίωση της προστασίας που παρέχεται στις εγκύους, τις λεχώνες και τις γαλουχούσες εργαζόμενες.

1.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της νομοθεσίας προκειμένου να έχουν οι γυναίκες τη δυνατότητα όχι μόνον να ανακάμψουν δεόντως από τον τοκετό, αλλά και να θηλάσουν και να αναπτύξουν έναν ισχυρό δεσμό με το νεογέννητο παιδί τους.

1.3. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ύπαρξη επισφαλών συνθηκών εργασίας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της γαλουχίας είναι εντελώς απαράδεκτη. Κατ' αυτήν την έννοια, οι γυναίκες θα πρέπει να ενθαρρύνονται να ανακοινώνουν την εγκυμοσύνη τους μόλις την αντιλαμβάνονται, προκειμένου να μπορεί να αξιολογηθεί και να εξαλειφθεί οποιοσδήποτε κίνδυνος για την υγεία και την ασφάλειά τους. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης να δοθεί στους κινδύνους που απειλούν τη γονιμότητα τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών, καθώς και στους κινδύνους που υφίστανται για το έμβρυο.

1.4. Η ΕΟΚΕ απευθύνει επίσης έκκληση για την παροχή πρόσθετης στήριξης προς τους γονείς και τα βρέφη που έχουν ειδικές ανάγκες ή αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες συνθήκες, σε περιπτώσεις όπως η γέννηση πρόωρων, ανάπηρων ή άρρωστων βρεφών, οι πολλαπλές γεννήσεις ή η νοσηλεία σε νοσοκομείο, καθώς και η υιοθεσία και η γονική μέριμνα, κλπ.

1.5. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι πρέπει να εξασφαλίζεται σε όλες τις εγκύους εργαζόμενες το δικαίωμα σε άδεια μητρότητας μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον 18 εβδομάδων. Εντούτοις, ζητά από την Επιτροπή να συνεκτιμήσει τις συστάσεις της Κοινωνικής Πλατφόρμας (1), συμπεριλαμβανομένων και εκείνων του Ευρωπαϊκού Λόμπυ Γυναικών, του ΠΟΥ (2) και της UNICEF (3), οι οποίες βασίζονται στα οφέλη που αποκομίζουν τα παιδιά όταν αποκλειστικά θηλάζουν κατά τη διάρκεια των πρώτων έξι μηνών της ζωής τους, ως μέτρο προστασίας της υγείας τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού. Προτείνει, κατά συνέπεια, να επιδιωχθεί η εξεύρεση πρόσθετων νομικών και πρακτικών λύσεων για τη διευκόλυνση του θηλασμού από πλευράς τόπου και χρόνου.

1.6. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εξάλλου ότι η άδεια για λόγους υγείας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν θα πρέπει να έχει καμία επίδραση στη συνολική διάρκεια της αδείας μητρότητας, αλλά καλεί την Επιτροπή να διευκρινίσει σε ποια ακριβώς περίοδο πριν από τον τοκετό αναφέρεται.

1.7. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των εγκύων ή γαλουχουσών εργαζομένων, κατά την έννοια του άρθρου 2 (4) της αρχικής οδηγίας, από τις συνέπειες παράνομης απόλυσης.

1.8. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να επιστρέψουν στην εργασία τους, στην ίδια ή σε ανάλογη θέση υπό ίδιους όρους και συνθήκες, και να επωφεληθούν από κάθε βελτίωση των συνθηκών εργασίας την οποία θα δικαιούνταν κατά το διάστημα της απουσίας τους.

1.9. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά ότι η αμοιβή κατά την άδεια μητρότητας πρέπει να είναι ίση με τον προηγούμενο μισθό. Η εν λόγω διάταξη δεν είναι απλώς αναγκαία, αλλά αποτελεί συγχρόνως και μια μορφή αναγνώρισης της αξίας της μητρότητας.

1.10. Σύμφωνα με τις κοινές αρχές της ευελιξίας με ασφάλεια στην απασχόληση και με την προσέγγιση του κύκλου ζωής, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πρόταση πρέπει να εξεταστεί σε συνάρτηση με τις δυσκολίες που συνεπάγεται η παροχή των αναγκαίων φροντίδων στα παιδιά κάτω των δύο ετών (5). Η χρήση του συμφωνημένου ελαστικού ωραρίου εργασίας για γονείς έχει αποδείξει την αξία της σε αυτό το πλαίσιο.

1.11. Η άδεια μητρότητας, ως μέσο για την προστασία της εγκυμοσύνης και της μητρότητας, πρέπει να διακρίνεται σαφώς από τη γονική άδεια. Το προτεινόμενο διάστημα των 18 εβδομάδων έχει ως πρωταρχικό στόχο να επιτρέψει στις γυναίκες να ανακάμψουν από τον τοκετό και να τους εξασφαλίσει μια ελάχιστη περίοδο θηλασμού, καθώς και χρόνο για την ανάπτυξη δεσμού μεταξύ κάθε μητέρας και του νεογέννητου παιδιού της. Η ΕΟΚΕ εξαίρει τη σημασία της γονικής αδείας η οποία παρέχει και στους δύο γονείς την ευκαιρία να περάσουν επαρκή χρόνο με τα βρέφη τους, θεωρεί όμως ότι η γονική άδεια πρέπει να ακολουθεί την άδεια μητρότητας, επιτρέποντας στους πατέρες να επωφεληθούν και αυτοί από τις δυνατότητες που προσφέρει.

1.12. Η ΕΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας για να προτείνει πρόβλεψη πρωτοβουλιών που θα επιτρέπουν στους παππούδες και στις γιαγιάδες και σε άλλα μέλη του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος να φροντίζουν τα παιδιά, εφόσον οι εργαζόμενοι γονείς το επιθυμούν και υπό την προϋπόθεση ότι αυτό είναι προς το συμφέρον των παιδιών. Ένα τέτοιο μέτρο θα συνέβαλε στην κάλυψη των αναγκών της αγοράς εργασίας, καθώς και στη συμφιλίωση του επαγγελματικού με τον ιδιωτικό/επαγγελματικό βίο. Αυτή η προσωρινή πρόσθετη φροντίδα που προσφέρεται από μέλη της οικογένειας δεν απαλλάσσει το κράτος από την ευθύνη που φέρει για την παροχή ποιοτικά και ποσοτικά επαρκών παιδικών σταθμών.

1.13. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία μιας ολιστικής και συνεκτικής προσέγγισης των εν λόγω θεμάτων, με στόχο την απόκτηση ολοκληρωμένης εικόνας και την επίτευξη οικονομικής και κοινωνικής προόδου. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής φορείς οφείλουν να εξετάσουν τις διαφορετικές ανάγκες, τις συγκρουόμενες αξίες και τα αντικρουόμενα συμφέροντα όσον αφορά τα ακόλουθα θέματα:

— τα δημογραφικά ζητήματα (συμπεριλαμβανομένου του χαμηλού ποσοστού γεννητικότητας και του ραγδαία αυξανόμενου αριθμού συνταξιούχων)·

— τις ανάγκες της αγοράς εργασίας·

— την εκπαίδευση και της δια βίου μάθηση·

— την ισότητα ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες·

— το συνδυασμό του επαγγελματικού, του οικογενειακού και του ιδιωτικού βίου·

— την εξασφάλιση προσβάσιμης, προσιτής και εξαιρετικά ποιοτικής παιδικής μέριμνας·

— την ενεργό συμμετοχή στα κοινά·

— την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών·

— την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού· και

— τη συνεκτίμηση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού (6).

Η ΕΟΚΕ καλεί επομένως τα ευρωπαϊκά όργανα και τα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν την ανάγκη υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης έναντι αυτής της νομοθετικής πρότασης και να αποφύγουν τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της και των επιπτώσεών της.

1.14. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι εάν η πρόταση αποσκοπεί στην επίτευξη καλύτερου συνδυασμού, τότε η άδεια μητρότητας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ανεξάρτητα από το φάσμα των υπολοίπων ήδη υφισταμένων μέσων στους προαναφερθέντες τομείς.

1.15. Από αυτή την άποψη, ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων ως καθοριστικών παραγόντων της αγοράς εργασίας είναι μείζονος σημασίας. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, η κοινωνία των πολιτών οφείλει να αναλάβει και αυτή ενεργό ρόλο στην εν λόγω διαδικασία, διασφαλίζοντας τόσο ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν την οδηγία όσο και ότι στηρίζουν με κάθε μέσο την προαναφερθείσα συνεκτική προσέγγιση.

2. Πλαίσιο

2.1. Η πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 92/85/ΕΟΚ έχει στόχο τη βελτίωση της προστασίας που παρέχεται στις εγκύους, λεχώνες ή/και γαλουχούσες εργαζόμενες. Η προστασία αυτή είναι απαραίτητη για διαφόρους λόγους. Η διάρκεια της αδείας μητρότητας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, που πρέπει να εξετάζονται κατά την κατάρτιση της νομοθεσίας. Η προηγούμενη οδηγία προβλέπει ότι η άδεια μητρότητας πρέπει να έχει ελάχιστη διάρκεια 14 συναπτές εβδομάδες και ορίζει επίσης τις απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας με σκοπό την προστασία των εγκύων, των λεχώνων ή/και των γαλουχουσών εργαζομένων. Οι γυναίκες δεν μπορούν να απολυθούν κατά τη διάρκεια της αδείας μητρότητάς. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 7 της προηγούμενης νομοθετικής πράξης –της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ– μετά το πέρας της αδείας μητρότητας, η γυναίκα δικαιούται να επιστρέψει στην εργασία της ή σε ανάλογη θέση. Οιαδήποτε λιγότερο ευνοϊκή μεταχείρισή της συνιστά διάκριση.

Στον χάρτη πορείας για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών 2006-2010 (7), τέθηκε ως δέσμευση η αναθεώρηση της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας. Η οδηγία 92/85/ΕΟΚ δεν περιελήφθη στη διαδικασία της αναδιατύπωσης και, συνεπώς, πρέπει τώρα να αναθεωρηθεί.

2.2. Τον Μάρτιο του 2006, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επεσήμανε την ανάγκη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ του επαγγελματικού και του ιδιωτικού βίου, με σκοπό την επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης, ευημερίας και ανταγωνιστικότητας, και ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την Ισότητα των Φύλων (8). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει επανειλημμένως τη βελτίωση της υφιστάμενης νομοθεσίας σχετικά με τις εγκύους εργαζόμενες και την παροχή γονικής αδείας, καθώς και τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση του συνδυασμού του επαγγελματικού, του ιδιωτικού και του οικογενειακού βίου. Στις 21 Φεβρουαρίου 2008, στο ψήφισμά του για το δημογραφικό μέλλον της Ευρώπης (9), το Κοινοβούλιο κάλεσε τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν βέλτιστες πρακτικές ως προς τη διάρκεια της αδείας μητρότητας και τον πιθανό αντίκτυπό της στο ποσοστό γεννητικότητας μέσω συντονισμένων δημόσιων πολιτικών, δημιουργώντας υλικό και συναισθηματικό περιβάλλον φιλικό προς την οικογένεια και τα παιδιά. Σε προηγούμενο ψήφισμά του, της 27ης Σεπτεμβρίου 2007 (10), το Κοινοβούλιο ζήτησε επίσης από τα κράτη μέλη να αναληφθεί, αμοιβαία, το κόστος των επιδομάτων γονικής αδείας και αδείας μητρότητας και επιδοκίμασε τη διαδικασία διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους. Απηύθυνε δε έκκληση προς τα κράτη μέλη για την καταπολέμηση των διακρίσεων εις βάρος των εγκύων στην αγορά εργασίας και για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των μητέρων. Τον Μάρτιο του 2008, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε ότι πρέπει να καταβληθούν πρόσθετες προσπάθειες για τον συνδυασμό του επαγγελματικού με τον ιδιωτικό και τον οικογενειακό βίο τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες (11).

Η εν λόγω οδηγία είναι η δέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας - πλαισίου 89/391/ΕΟΚ σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία. Η επί του παρόντος προτεινόμενη τροποποίηση της οδηγίας περιλαμβάνει τη διεύρυνση της νομικής βάσης της με την προσθήκη του άρθρου 141 της Συνθήκης ΕΚ όσον αφορά την ίση μεταχείριση.

2.3. Οι πολίτες και οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών αντάλλαξαν απόψεις με την Επιτροπή και εξέφρασαν την ανησυχία τους για το γεγονός ότι τα παιδιά έχουν πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο στις επαγγελματικές προοπτικές των γυναικών απ’ ό,τι σε εκείνες των ανδρών. Το ποσοστό απασχόλησης των μητέρων με εξαρτώμενα παιδιά είναι μόλις 65 % σε σύγκριση με 91,7 % για τους άνδρες. Οι γυναίκες βρίσκονται αντιμέτωπες με τις συνέπειες των στερεοτύπων σχετικά με τις οικιακές τους ευθύνες και την εργασιακή ικανότητά τους (12). Αυτό μπορεί να έχει ως συνέπεια τη μείωση του αριθμού των γυναικών που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας μετά την απόκτηση τέκνου.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Στην ανακοίνωσή της του 2006 (13) η Επιτροπή ανέφερε ότι τα δικαιώματα των παιδιών αποτελούν προτεραιότητα για την ΕΕ και ότι τα κράτη μέλη δεσμεύονται να εφαρμόζουν τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και τα προαιρετικά πρωτόκολλά της, καθώς και τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας. Τον Μάρτιο του 2006, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από τα κράτη μέλη «να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την ταχεία και σημαντική μείωση της παιδικής φτώχειας και για την παροχή ίσων ευκαιριών σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους προέλευση» (14). Στο πλαίσιο του υπό εξέταση θέματος, τούτο σημαίνει ότι παρέχεται η δυνατότητα σε όλα τα παιδιά να θηλάζουν και να απολαμβάνουν των κατάλληλων φροντίδων σύμφωνα με τις ανάγκες ανάπτυξης τους από τον βασικό κηδεμόνα τους, καθώς και πρόσβαση, όταν κρίνεται σκόπιμο, σε προσιτές, ευέλικτες, ποιοτικές και οικονομικά πρόσφορες βρεφονηπιακές φροντίδες.

3.2. Η πολιτική απασχόλησης της ΕΕ προωθεί μια προσέγγιση της εργασίας που βασίζεται στον βιολογικό κύκλο, αναγνωρίζοντας ότι οι εργαζόμενοι έχουν διαφορετικές ανάγκες και προτεραιότητες στα διάφορα στάδια του βίου τους. Η οδηγία για την προστασία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, της αδείας μητρότητας και της γαλουχίας πρέπει να συνάδει με αυτή τη βασισμένη στον βιολογικό κύκλο προσέγγιση.

3.3. Όπως το έθεσε το Ευρωπαϊκό Λόμπυ Γυναικών: οι διατάξεις περί μητρότητας αφορούν ειδικά τις γυναίκες. Ο τοκετός και οι περίοδοι της λοχείας και του θηλασμού πρέπει να αναγνωρισθούν και ενισχυθούν από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους εργοδότες και την κοινωνία ως σύνολο (15). Η Ευρώπη διαθέτει, πράγματι, ένα νομικό πλαίσιο που απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω φύλου μέσω μιας σειράς νομοθετικών μέτρων. Ωστόσο, οι γυναίκες μειώνουν συχνά τις ώρες εργασίας τους ή λαμβάνουν άδειες μεγαλύτερης διάρκειας για να φροντίσουν τα παιδιά τους, με αποτέλεσμα τη μείωση των αποδοχών τους και των συντάξεών τους. Γι' αυτό απαιτείται καλύτερη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας στα θέματα ισότητας.

3.4. Οι γυναίκες θα πρέπει να έχουν την δυνατότητα να επιλέγουν πότε θα πάρουν την άδεια μητρότητάς τους. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει και οι εργοδότες να είναι σε θέση να προγραμματίσουν τις ανάγκες τους σε ανθρώπινο δυναμικό προκειμένου να αντισταθμίσουν την απουσία τους. Κατά τον εν λόγω προγραμματισμό κρίνεται σκόπιμο να λαμβάνεται υπόψη μια ελάχιστη διάρκεια αδείας (για διάστημα τουλάχιστον έξι εβδομάδων μετά από τον τοκετό) (16).

3.5. Η πρόταση θα παρέχει, στις γυναίκες που επανέρχονται από την άδεια μητρότητας, το δικαίωμα να ζητούν μια ρύθμιση για ένα ελαστικό ωράριο εργασίας και ο εργοδότης θα υποχρεούται να εξετάζει την αίτηση λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες τόσο της εργαζόμενης όσο και τις δικές του. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη διάταξη αυτή.

3.6. Για την επίτευξη των διαφόρων στόχων των στρατηγικών της ΕΕ όσον αφορά την εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας, τους στόχους της Βαρκελώνης, αλλά και τη δημογραφική κατάσταση, την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, την ισότητα ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες και την καλύτερη εξισορρόπηση της εργασίας και του ιδιωτικού βίου, απαιτείται να αποσαφηνιστούν και να εναρμονιστούν περαιτέρω οι εν λόγω στόχοι.

3.7. Η ΕΕ, στην προσπάθειά της να αυξήσει τον αριθμό των εργαζομένων γυναικών (17), πρέπει να προωθήσει ευκαιρίες για το συνδυασμό του επαγγελματικού, του οικογενειακού και του ιδιωτικού βίου κατά τρόπο που να διασφαλίζει τη διαχείριση και την παρακολούθηση, υπό συνθήκες διαφάνειας, των διαφορετικών αναγκών, των ανταγωνιστικών αξιών και των αντικρουόμενων συμφερόντων.

3.8. Πολλά κράτη μέλη θέσπισαν μέτρα για να προωθήσουν έναν καλύτερο συνδυασμό του επαγγελματικού με τον ιδιωτικό και τον οικογενειακό βίο, τα οποία αντανακλούν τις ανάγκες των διαφόρων εθνικών αγορών εργασίας και την ποικιλομορφία των παραδόσεων και πολιτισμών που υπάρχουν στην Ευρώπη. Εάν η εν λόγω πρόταση αποσκοπεί στην επίτευξη καλύτερου συνδυασμού, τότε η άδεια μητρότητας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ανεξάρτητα από το φάσμα των υπολοίπων ήδη υφισταμένων μέσων στους προαναφερθέντες τομείς. Μεταξύ των μέσων αυτών περιλαμβάνονται οι παιδικοί σταθμοί, οι ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας, η γονική άδεια και άλλες μορφές άδειας, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις είναι πιο σημαντικές διότι επιτρέπουν έναν ακόμη καλύτερο συνδυασμό του επαγγελματικού και του οικογενειακού βίου.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η κύρια νομική βάση για την παρούσα πρόταση είναι η υγεία και η ασφάλεια των εγκύων και γαλουχουσών γυναικών. Ωστόσο, υπάρχει ένας λογικός σύνδεσμος μεταξύ της υγείας και της ασφάλειας, αφενός, και i) του δικαιώματος του παιδιού για κατάλληλες φροντίδες, ii) του συνδυασμού οικογενειακού και επαγγελματικού βίου, και iii) των ευκαιριών απασχόλησης και σταδιοδρομίας, αφετέρου. Επιπλέον, η δημογραφική κατάσταση της Ευρώπης απαιτεί μια πολιτική που θα ενθαρρύνει και θα στηρίζει την αύξηση της γεννητικότητας. Τα ζητήματα που εξετάζονται στην παρούσα πρόταση οδηγίας δεν έχουν αυτοτελή υπόσταση· χρήζουν αντιμετώπισης ως σύνθετο θέμα, όπως παρουσιάζονται στις συστάσεις.

4.2. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται να επιδειχθεί στους κινδύνους που απειλούν τη γονιμότητα των γυναικών και των ανδρών. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες πρέπει να προστατεύονται από παράγοντες οι οποίοι ενδέχεται να προκαλέσουν γενετικές μεταλλάξεις που οδηγούν σε στειρότητα και, ακόμη χειρότερα, σε εμβρυικές δυσμορφίες.

4.3. Η άδεια μητρότητας, ως μέσο για την προστασία της εγκυμοσύνης και της μητρότητας, πρέπει να διακρίνεται σαφώς από τη γονική άδεια. Το προτεινόμενο διάστημα των 18 εβδομάδων έχει ως πρωταρχικό στόχο να επιτρέψει στις γυναίκες να ανακάμψουν από τον τοκετό και να τους εξασφαλίσει μια ελάχιστη περίοδο θηλασμού. Παρότι υποστηρίζει την εν λόγω προσέγγιση, η ΕΟΚΕ ζητά να αναζητηθούν περαιτέρω νομικές και πρακτικές λύσεις προκειμένου να παρέχεται στις μητέρες η δυνατότητα θηλασμού και άντλησης γάλακτος, καθώς και επαρκής χρόνος για αποκλειστικό θηλασμό, σε συμφωνία με τις συστάσεις του ΠΟΥ και της UNICEF (18) (π.χ. το δικαίωμα να υπολογίζεται το διάλειμμα για θηλασμό ως χρόνος εργασίας).

4.4. Σε ειδικές περιπτώσεις, – όπως η γέννηση πρόωρων, ανάπηρων ή άρρωστων βρεφών, οι πολλαπλές γεννήσεις ή η νοσηλεία σε νοσοκομείο – η Επιτροπή προτείνει να παρέχουν τα κράτη μέλη άδεια μετ’ αποδοχών μεγαλύτερης διάρκειας, συνεκτιμώντας την ανάγκη ειδικής φροντίδας. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο κατάλογος αυτών των περιπτώσεων δεν θα πρέπει να είναι εξαντλητικός και ότι τα επιμέρους κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν και άλλες περιπτώσεις, όπως π.χ. η καισαρική τομή ή οι μεταγεννητικές επιπλοκές. Πρέπει επίσης να διασφαλίζεται η γονική άδεια σε περιπτώσεις υιοθεσίας και γονικής μέριμνας νεογνών.

4.5. Σύμφωνα με τη Σύμβαση 183 της ΔΟΕ (19), η ΕΟΚΕ αποδέχεται την πρόταση σχετικά με την υποχρεωτική άδεια έξι τουλάχιστον εβδομάδων μετά τον τοκετό, αλλά επιθυμεί να τονίσει ότι αυτές οι έξι εβδομάδες θα πρέπει να θεωρούνται ως το ελάχιστο διάστημα. Το εν λόγω διάστημα είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να παρέχεται στις γυναίκες η δυνατότητα να ανακάμψουν δεόντως από τον τοκετό, να θηλάσουν ευχερώς και να αναπτύξουν έναν ισχυρό δεσμό με το νεογέννητο παιδί τους.

4.6. Λαμβανομένης υπόψη της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (20), η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει μια παράλληλη μελέτη που θα εξετάζει τον αντίκτυπο των προτεινόμενων μέτρων στα παιδιά. Πρέπει να τους παρέχονται οι κατάλληλες φροντίδες και να εξασφαλίζεται η προσωπική τους ευημερία. Η ευημερία των παιδιών και η αξία της παιδικής ηλικίας κατά τη διάρκεια αυτού του εξαιρετικά σημαντικού σταδίου της ζωής είναι από μόνες τους αποφασιστικής σημασίας, ταυτόχρονα όμως τα παιδιά αποτελούν το εργατικό δυναμικό του μέλλοντος και η έλλειψη φροντίδων και στήριξης σε αυτήν την πρώτη περίοδο της ζωής μπορεί να προκαλέσει σχολική αποτυχία και προβλήματα όσον αφορά τη μετέπειτα ένταξη στην κοινωνία.

4.7. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη νέα διάταξη, σύμφωνα με την οποία η αναρρωτική άδεια λόγω ασθενείας ή επιπλοκών που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη δεν θα πρέπει να έχει επίπτωση στη διάρκεια της αδείας μητρότητας, αλλά καλεί την Επιτροπή να διευκρινίσει σε ποια ακριβώς περίοδο πριν από τον τοκετό αναφέρεται. Η σχετική διάταξη της οδηγίας που καλύπτει το εν λόγω ζήτημα δεν πρέπει να είναι διφορούμενη (21).

4.8. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των εγκύων ή γαλουχουσών εργαζομένων, κατά την έννοια του άρθρου 2 (22) της πρότασης, από τις συνέπειες παράνομης απόλυσης.

4.9. Αν και έχει επίγνωση του γεγονότος ότι σε ορισμένες χώρες υπάρχει ανώτατο όριο αμοιβής κατά τη διάρκεια της αδείας μητρότητας που αντιστοιχεί στο ποσό του επιδόματος ασθενείας, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι η μείωση των αποδοχών σε σχέση με τον προηγούμενο μισθό έχει αρνητικό αντίκτυπο και θέτει τις γυναίκες σε μειονεκτική θέση έναντι του βιολογικού τους ρόλου ως μητέρων, ενώ παράλληλα δεν λαμβάνει υπόψη την αξία της μητρότητας. Η μείωση των αποδοχών έχει επίσης, πιο μακροπρόθεσμα, αντίκτυπο κυρίως στα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.

4.10. Η προστασία της απασχόλησης αποτελεί μέσο που θα διασφαλίσει την αύξηση του αριθμού των γεννήσεων, την επαρκή διάρκεια της αδείας και την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. Εν προκειμένω, χρειάζονται ελαστικά ωράρια και ρυθμίσεις. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της οδηγίας: «(…)είναι δυνατόν να επηρεαστούν θετικά οι καμπύλες του ρυθμού γεννήσεων μέσω συνδυασμένων δημόσιων πολιτικών, με τη δημιουργία ενός υλικού και συναισθηματικού περιβάλλοντος που είναι φιλικό στην οικογένεια και το παιδί» (23).

4.11. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον ρόλο των παππούδων και των γιαγιάδων καθώς και των μελών της ευρύτερης οικογένειας που φροντίζουν τα παιδιά και στηρίζουν τις εργαζόμενες γυναίκες. Ο ρόλος που αναλαμβάνουν άλλα μέλη της οικογένειας θα μπορούσε να βοηθήσει στη διατήρηση των οικογενειακών δομών, στη δραστηριοποίηση των ηλικιωμένων και στη μείωση του άγχους των εργαζόμενων γονέων, στην κάλυψη των αναγκών της αγοράς εργασίας, καθώς και στη συμφιλίωση του οικογενειακού με τον επαγγελματικό βίο. Σχετικά με τα ανωτέρω, θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη οι θετικές εμπειρίες από γονεϊκά προγράμματα και πρωτοβουλίες που υποστηρίζονται από όλα τα κράτη μέλη, ακριβώς όπως και τα πολυάριθμα εθνικά προγράμματα (24). Αυτή η προσωρινή πρόσθετη φροντίδα που προσφέρεται από μέλη της οικογένειας δεν απαλλάσσει το κράτος από τη ευθύνη που φέρει για την παροχή ποιοτικά και ποσοτικά επαρκών παιδικών σταθμών.

4.12. Η παροχή υπηρεσιών φροντίδων για παιδιά αποτελεί δυνατότητα απασχόλησης για τις γυναίκες, πρέπει όμως να εξασφαλίζονται η ποιότητα και οι προδιαγραφές αυτών των υπηρεσιών. Σύμφωνα με τους στόχους της Βαρκελώνης, έως το 2010 πρέπει να είναι δυνατή η ανάθεση σε βρεφονηπιακούς σταθμούς του 33 % των παιδιών ηλικίας κάτω των 3 ετών και του 90 % των παιδιών ηλικίας μεταξύ 3 ετών και της ηλικίας έναρξης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη για διαφορετικές μορφές φροντίδων για παιδιά. Επιπλέον ακόμη και εάν τοποθετηθεί σε ημερήσιους βρεφονηπιακούς σταθμούς το 33 %, τι συμβαίνει με τα άλλα 2/3;

4.13. Όσον αφορά την ποιότητα της παροχής φροντίδων για παιδιά, υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τις άτυπες υπηρεσίες φροντίδας των παιδιών που παρέχονται κατ’ οίκον από παραμάνες, βρεφονηπιακές βοηθούς (μπεϊμπισίτερ) και εσωτερικές βοηθούς (au pair), εκ των οποίων πολλές δεν διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα, δεν είναι επισήμως δηλωμένες και παραμένουν εκτός των αναγνωρισμένων συστημάτων ελέγχου. Οι εν λόγω εργαζόμενες δεν εμπίπτουν στο επίσημο σύστημα απασχόλησης, με αποτέλεσμα να στερούνται της δέουσας προστασίας στο χώρο εργασίας τους. Τα κράτη μέλη και οι τοπικές αρχές πρέπει να δεσμευθούν ότι θα διασφαλίσουν την παροχή κάθε μορφής ποιοτικών φροντίδων. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να ζητήσουν τη θέσπιση κανονισμών και τη διασφάλιση της διαφάνειας όχι μόνο για την παροχή επαγγελματικής φροντίδας στα παιδιά αλλά και για όλες τις μορφές παροχής κατ’ οίκον και άτυπων υπηρεσιών φροντίδας, υποστηρίζοντας και απαιτώντας επαγγελματική επιμόρφωση και επίβλεψη. Η παροχή φορολογικών κινήτρων θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση υπηρεσιών φροντίδας καλύτερης ποιότητας. Έχοντας υπόψη τον υψηλό αριθμό γυναικών που απασχολούνται στον τομέα της παροχής υπηρεσιών φροντίδας, η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των προσόντων στον τομέα αυτόν θα μπορούσε να συνεισφέρει επιπλέον και στη συνολική στρατηγική της ΕΕ στον εν λόγω τομέα.

Βρυξέλλες, 13 Μαΐου 2009. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Κοινή θέση της διευθύνουσας ομάδας της Κοινωνικής Πλατφόρμας για τις τροποποιήσεις που επιφέρει η οδηγία που τροποποιεί την οδηγία 92/85/ΕΟΚ για την άδεια μητρότητας, 19 Φεβρουαρίου 2009.

(2) «Ως γενική δημόσια σύσταση για την υγεία, τα βρέφη πρέπει να θηλάζουν αποκλειστικά τους πρώτους έξη μήνες από τη γέννησή τους προκειμένου να επιτευχθεί βέλτιστη υγεία και ανάπτυξη» (Ολοκληρωμένη στρατηγική για τη διατροφή του βρέφους και του παιδιού - A55/15, σημ. 10), στη διεύθυνση: http://www.who.int/nutrition/topics/infantfeeding_recommendation/en/index.html. Βλ. επίσης Michael S. Kramer, Ritsuko Kakuma: The optimal duration of exclusive breastfeeding - A systematic review (Η βέλτιστη διάρκεια του αποκλειστικού μητρικού θηλασμού - Συστηματική επανεξέταση), Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 2002, στη διεύθυνση: http://www.who.int/nutrition/topics/optimal_duration_of_exc_bfeeding_review_eng.pdf.

(3) Βλ. http://www.unicef.org

(4) Βλ: οδηγία 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, Άρθρο 2, «Ορισμοί»: Για τους σκοπούς της οδηγίας σχετικά με την προστασία των εγκύων εργαζομένων, νοούνται ως:

α) έγκυος εργαζομένη, κάθε εργαζόμενη γυναίκα που είναι έγκυος και έχει πληροφορήσει τον εργοδότη της για την κατάστασή της, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και/ή πρακτική·

β) λεχώνα εργαζομένη, κάθε εργαζόμενη γυναίκα που διανύει το στάδιο της λοχείας κατά την έννοια της εθνικής νομοθεσίας και/ή πρακτικής και έχει πληροφορήσει τον εργοδότη της για την κατάστασή της, σύμφωνα με την ανωτέρω νομοθεσία και/ή πρακτική·

γ) γαλουχούσα εργαζομένη, κάθε εργαζόμενη γυναίκα που διανύει το στάδιο της γαλουχίας κατά την έννοια της εθνικής νομοθεσίας και/ή πρακτικής και έχει πληροφορήσει τον εργοδότη της για την κατάστασή της, σύμφωνα με την ανωτέρω νομοθεσία και/ή πρακτική.

(5) Βλ. Lamb, M.E. Ahnert, L (2006): Nonparental child care: Context, concepts, correlates and consequences, (Μη γονική παιδική μέριμνα: πλαίσιο, έννοιες, συσχετισμοί και συνέπειες) στο: W. Damon, R.M. lerner, K.A. Renninger, T.E. Sigel (eds): Handbook of Child Psychology (Vol.4) Child Psychology in Practice, (Εγχειρίδιο παιδοψυχολογίας, 4ος τόμος, Η παιδοψυχολογία στην πράξη), σελ. 950-1016, Hoboken, N.J. and Chichester, Willey.

(6) Στο πλαίσιο της στρατηγικής της Επιτροπής: «Σχετικά με μια στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δικαιώματα του παιδιού» που εγκαινιάστηκε στις 04/07/2006 (στη διεύθυνση: http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/r12555.htm).

(7) Χάρτης πορείας για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών 2006-2010 (COM(2006) 92 τελικό).

(8) Βλ. παράρτημα ΙΙ των συμπερασμάτων της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006 στη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/el/ec/89027.pdf.

(9) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 21ης Φεβρουαρίου 2008 σχετικά με το δημογραφικό μέλλον της Ευρώπης (2007/2156 (INI) (A6-0024/2008), στη διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P6-TA-2008-0066&language=EL.

(10) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2007 για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση - 2007 (2007/2065(INI) (P6_TA(2007)0423) στη διεύθυνση:

http://www.europarl.europa.eu/oeil/FindByProcnum.do?lang=2&procnum=INI/2007/2065.

(11) Βλ. συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών της 13ης και 14ης Μαρτίου 2008 στη διεύθυνση: http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/el/ec/99410.pdf.

(12) Ανακοίνωση της Επιτροπής: «Citizen's Summary – Better maternity leave provisions designed to promote reconciliation of family and working life» (Σύνοψη για τους πολίτες –Βελτίωση των διατάξεων για την άδεια μητρότητας με σκοπό την προώθηση του συνδυασμού οικογενειακού και εργασιακού βίου) (ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=611&langId=en)· Κοινή θέση της Κοινωνικής Πλατφόρμας σχετικά με την αναθεώρηση της οδηγίας 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου της 3ης Ιουνίου 1996 σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια, Ιανουάριος 2009.

(13) Προς μια στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δικαιώματα του παιδιού (COM(2006) 367 τελικό).

(14) Βλ. παράγραφος 72 των συμπερασμάτων της Προεδρίας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006 (πρβλ. υποσημείωση 1 ανωτέρω).

(15) Προτάσεις από το Ευρωπαϊκό Λόμπυ Γυναικών για την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής που τροποποιεί την οδηγία 92/85/ΕΟΚ Ιανουάριος, 2009. σελ. 2.

(16) Βλ. «Ειδικές παρατηρήσεις», σημ. 4.5.

(17) Ειδικότερα μέσω της προαναφερθείσας στρατηγικής της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

(18) Βλ. υποσημειώσεις 2 και 3.

(19) Βλ.: http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convde.pl?C183.

(20) Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία εγκρίθηκε με το ψήφισμα 44/25 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ της 20ής Νοεμβρίου 1989 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου 1990, σύμφωνα με το άρθρο 49. Στη διεύθυνση: http://www2.ohchr.org/english/law/crc.htm.

(21) Νέο άρθρο 8, σημ. 5, αναφορά σε «τέσσερις εβδομάδες ή περισσότερο» (COM(2008)637 τελικό, σελ. 16).

(22) Βλ. υποσημείωση 4.

(23) COM(2008) 637 τελικό, σελ. 1.

(24) See: http://www.coe.int/t/dg3/youthfamily/enfance/parenting_en.asp.