Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαδικασία εδραίωσης της Δημοκρατίας στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων"

(2004/C 73/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της τής 8ης Απριλίου 2003, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 265 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, πέμπτο εδάφιο, να ανατεθεί στην επιτροπή "εξωτερικές σχέσεις" η κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα "Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διαδικασία εδραίωσης της Δημοκρατίας στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων"·

λαμβάνοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 13ης Φεβρουαρίου 2003, με τίτλο "Πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και προτεραιότητες της Επιτροπής των Περιφερειών για το 2003" (CdR 6/2003 fin)(1)·

λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτικές προτεραιότητές της για την περίοδο 2002-2006, με βάση τις οποίες εκτιμάται ότι η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί ένα μοναδικό γεγονός το οποίο θα εξασφαλίσει ειρήνη και σταθερότητα και θα ενισχύσει τη διαδικασία ολοκλήρωσης σε ολόκληρη την Ευρώπη·

λαμβάνοντας υπόψη τις προτεραιότητες της Ελληνικής Προεδρίας όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, ο οποίες εκτίθενται στο πρόγραμμα εργασίας της 13ης Ιανουαρίου 2003·

λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 20 και 21 Μαρτίου 2003, με θέμα την προσέγγιση της Ένωσης όσον αφορά την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, στα οποία επιβεβαιώνεται ότι "Το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται εντός της ΕΕ. Για να εξασφαλιστεί απαιτούνται σθεναρή βούληση και διαρκείς προσπάθειες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύεται να υποστηρίξει πλήρως κάθε ενέργεια των χωρών με στόχο την εδραίωση της Δημοκρατίας και της σταθερότητας και την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης"·

λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2002, στα οποία αναφέρεται ότι "το Συμβούλιο υπογραμμίζει την αποφασιστικότητά του να υποστηρίξει τις προσπάθειες [των Δυτικών Βαλκανίων] να πλησιάσουν περισσότερο την ΕΕ"·

λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira, της 19ης και 20ής Ιουνίου 2000, αναγνώρισε ότι οι χώρες που συμμετέχουν στη "διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης" είναι "εν δυνάμει υποψήφια κράτη μέλη της ΕΕ"·

λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας, της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000, στα οποία διευκρινίζεται ότι κύριος στόχος της Ένωσης είναι "η κατά το δυνατόν πληρέστερη ενσωμάτωση των χωρών της περιοχής στον κύριο πολιτικό και οικονομικό κορμό της Ευρώπης" και ότι η "διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης είναι το κεντρικό στοιχείο της πολιτικής [του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου] στα Βαλκάνια"·

λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων του Μαΐου 1999, όπου επιβεβαιώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να ανοίξει διάλογο με την Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενόψει της πλήρους ένταξής της στις ευρωπαϊκές διαρθρώσεις·

λαμβάνοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με θέμα "Ετήσια στρατηγική πολιτικής για το 2004", η οποία υιοθετήθηκε στις 5 Μαρτίου 2003 και υποβλήθηκε, στις 12 Μαρτίου, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, από τον Πρόεδρο κ. R. Prodi, όπου διευκρινίζεται ότι "η Ένωση θα παγιώσει τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης για τα δυτικά Βαλκάνια, τα οποία ενδέχεται να οριστούν ως δυνητικά μελλοντικά μέλη όταν οι προϋποθέσεις το επιτρέπουν"·

λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 2002 με τίτλο "Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη - Πρώτη ετήσια έκθεση" (COM(2002) 163 τελικό)·

λαμβάνοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 26ης Μαΐου 1999 "σχετικά με τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης για χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης - Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και Αλβανία" (COM(1999) 235 τελικό)·

λαμβάνοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2666/2000 (πρόγραμμα Cards) του Συμβουλίου της 5ης Δεκεμβρίου 2000 για την παροχή βοήθειας προς την Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Κροατία, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας·

λαμβάνοντας υπόψη τα άρθρα 4 και 7 της απόφασης 1999/468/ΕΚ που αφορούν τις διαδικασίες τροποποίησης των ενδεικτικών πολυετών προγραμμάτων και των ετήσιων προγραμμάτων δράσης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2666/2000 (πρόγραμμα Cards)·

λαμβάνοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 101/2003 rev. 2) το οποίο υιοθετήθηκε στις 18 Ιουλίου 2003 από την επιτροπή "Εξωτερικές σχέσεις" (εισηγητής: ο κ. Giancarlo Galan, Πρόεδρος της περιφέρειας του Veneto (I-PPE))·

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1. ότι το 1999, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε μία μακροπρόθεσμη προσέγγιση για την ανάπτυξη των χωρών της περιοχής, η οποία ονομάστηκε "Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ)", με σκοπό την στήριξη της μετάβασης προς τη δημοκρατία των χωρών αυτών, μετά από δεκαετίες με μη δημοκρατικό πολίτευμα, κατάσταση η οποία επιδεινώθηκε εξαιτίας της μακράς σύρραξης του 1999·

2. ότι η σταθεροποίηση των Βαλκανίων και η λύση των εντάσεων που τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αναστατώσει τα εδάφη αυτά, αποτελεί στόχο προτεραιότητας της ΕΕ, ο οποίος είναι σύμφωνος με την πολιτική βούληση να διαδραματίσει η Ένωση, σε διεθνή κλίμακα, στην εξωτερική πολιτική, έναν ρόλο ολοένα πιο αποτελεσματικό·

3. ότι, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της περιφερειακής προσέγγισης που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υιοθετήσει για την Νοτιοανατολική Ευρώπη, η ανακοίνωση της Επιτροπής της 26ης Μαΐου 1999 (COM(1999) 235 τελικό) υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να χορηγηθεί μεγαλύτερη στήριξη υπέρ του εκδημοκρατισμού και της ανάπτυξης του εμπορικού και πολιτικού διαλόγου, καθώς και υπέρ της σταθεροποίησης της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, της οικονομικής ανάπτυξης και της περιφερειακής συνεργασίας·

4. ότι η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης απαιτεί, από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων, να καταβάλλουν συνεχείς προσπάθειες προκειμένου να μπορέσει να διατηρηθεί η πορεία που χαράχθηκε και να πραγματοποιηθούν οι δέουσες προετοιμασίες για την πλήρη ολοκλήρωση της ΕΕ, όπως αναγνωρίζει η πρώτη ετήσια έκθεση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 2002 (COM(2002) 163 τελικό)·

5. ότι η ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο "Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας" (COM(2003) 104 τελικό), διευκρινίζει ότι "η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο της δημιουργίας ενός νέου μέσου για τη γειτνίαση που θα βασίζεται στις θετικές εμπειρίες από την προαγωγή της διασυνοριακής συνεργασίας με τα προγράμματα Phare, Tacis και Ιnterreg. Το μέσο αυτό θα επικεντρώνεται σε διασυνοριακά θέματα, στην προαγωγή της περιφερειακής και υπο-περιφερειακής συνεργασίας και στη βιώσιμη ανάπτυξη στα ανατολικά σύνορα", καθώς και ότι "παρόμοια δεδομένα ισχύουν για τις διασυνοριακές πτυχές του προγράμματος Cards στα δυτικά Βαλκάνια"·

6. ότι το έγγραφο εργασίας της Ελληνικής Προεδρίας της 13ης Ιανουαρίου 2003 υπογραμμίζει ότι "τα Βαλκάνια αποτελούν κεντρική προτεραιότητα για την ελληνική προεδρία. Μετά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης για τη διεύρυνση και με δεδομένη την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην περιοχή, αλλά και τον εύθραυστο χαρακτήρα της, είναι σημαντικό τα Βαλκάνια να παραμείνουν ψηλά στις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ένωση πρέπει να αναλάβει όλο και περισσότερο τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή, στηρίζοντας τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την ολοκλήρωση. Η ευρωπαϊκή προοπτική, που θα καταλήξει στην ένταξη, πρέπει να είναι ορατή και αξιόπιστη στους λαούς της περιοχής". Στο ίδιο έγγραφο τονίζεται εξάλλου ότι "καθώς τα Δυτικά Βαλκάνια περνούν από τη σταθεροποίηση και την ανοικοδόμηση στη σύνδεση και στη βιώσιμη ανάπτυξη, και καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται με την ένταξη δέκα νέων μελών, πρέπει να σταλεί ισχυρό μήνυμα στις κυβερνήσεις και τους λαούς της περιοχής, το οποίο θα επαναβεβαιώνει την υποστήριξη της ΕΕ προς την ευρωπαϊκή τους στόχευση, ως εν δυνάμει υποψήφια μέλη, θα τους συνδράμει στις σχετικές προσπάθειές τους και θα αποσαφηνίζει περαιτέρω την πορεία που καλούνται να διανύσουν"·

7. ότι ο Πρόεδρος της Επιτροπής κ. Romano Prodi, με επιστολή του της 21ης Ιανουαρίου 2003 (prod.D/1029/03 SG (2003) D/228189), την οποία απηύθυνε στον Πρωθυπουργό της Ιταλίας κ. Silvio Berlusconi και στον Πρωθυπουργό της Ελλάδος κ. Κώστα Σημίτη, τόνισε εκ νέου ότι η διαδικασία σταθεροποίησης των βαλκανικών χωρών, ενόψει της προσεχούς προσχώρησής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των κατάλληλων μέσων, αποτελεί μία προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία χαρακτήρισε την εξάμηνη Ελληνική Προεδρία και η οποία θα πρέπει να χαρακτηρίσει και την προσεχή Ιταλική Προεδρία·

8. ότι η δολοφονία του Πρωθυπουργού της Σερβίας κ. Zoran Djindic, στις 12 Μαρτίου 2003, κατέδειξε με έκδηλο τρόπο πόσες προσπάθειες είναι ακόμη απαραίτητες στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων και πόσο απαραίτητο και επείγον είναι να ενισχυθεί η συνεργασία σε όλα τα επίπεδα και να επιταχυνθεί η διαδικασία προσχώρησης των χωρών της Βαλκανικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση·

9. ότι οι θετικές ενδείξεις, όπως η επίσημη υποβολή της αίτησης προσχώρησης της Κροατίας που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 21 Φεβρουαρίου 2003 και η προσχώρηση της Σερβίας και του Μαυροβουνίου στο Συμβούλιο της Ευρώπης στις 3 Απριλίου 2003, αντιπροσωπεύουν, για τις χώρες, αυτές ένα σημαντικό στάδιο στον δρόμο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και θα πρέπει να υποστηριχθούν·

10. ότι οι άμεσες υποχρεώσεις που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναλάβει στο πλαίσιο των αστυνομικών επιχειρήσεων στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, αποτελούν απτή απόδειξη των δεσμεύσεων που η Ένωση έχει αναλάβει σε αυτή την περιοχή της Ευρώπης·

11. ότι το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 20ής και 21ης Μαρτίου 2003, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, επιβεβαίωσε εκ νέου ότι "Το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται εντός της ΕΕ. Για να εξασφαλιστεί απαιτούνται σθεναρή βούληση και διαρκείς προσπάθειες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύεται να υποστηρίξει πλήρως κάθε ενέργεια των χωρών με στόχο την εδραίωση της Δημοκρατίας και της σταθερότητας και την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης"·

12. ότι η συμβολή των ευρωπαϊκών τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διαδικασία εκδημοκρατισμού της περιοχής έχει ουσιαστική σημασία, δεδομένου ότι παρουσιάζει ενδιαφέρον για την ανθρώπινη διάσταση, τη δημοκρατία και την συμμετοχή των πολιτών, τα οποία αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την συγκεκριμενοποίηση του συμφώνου σταθερότητας·

13. ότι η Επιτροπή των Περιφερειών έδωσε έμφαση, στις προτεραιότητές της για το 2003, στην ανάγκη ανάπτυξης, σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, των δυνατοτήτων των υποψήφιων για ένταξη χωρών, δεδομένου ότι η επιτυχία της ένταξης θα εξαρτηθεί, κατά πολύ, από τον βαθμό προετοιμασίας των τοπικών και περιφερειακών αρχών τους. Η σκέψη αυτή μπορεί να επεκταθεί και στα Δυτικά Βαλκάνια και για το λόγο αυτό έχει θεμελιώδη σημασία και πρέπει να καταδειχθεί ο ρόλος που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

14. ότι με την έγκριση, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των προγραμμάτων Ιnterreg IIIA, Ιταλία-Ανατολική Αδριατική, Interreg IIIA Ιταλία-Αλβανία, Interreg IIIA Ελλάδα-Αλβανία, διατέθηκαν σημαντικοί χρηματοδοτικοί πόροι στα κράτη μέλη για την διασυνοριακή συνεργασία τους με τις χώρες της Βαλκανικής, σε σύγκριση με τους περιορισμένους κοινοτικούς πόρους που διατέθηκαν στις χώρες αυτές υπέρ της στήριξης της διασυνοριακής συνεργασίας τους με τα κράτη μέλη·

15. ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την ανακοίνωσή της COM 393 του Ιουλίου 2003 με θέμα "Ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο μέσο γειτνίασης", πρότεινε πρόσφατα μία σημαντική κατεύθυνση για τη βελτίωση της κοινοτικής πολιτικής για τα νέα εξωτερικά σύνορα που θα προσδιοριστούν μετά τη διεύρυνση του 2004. Τούτη θα επιφέρει τη σημαντική αύξηση της συνεργασίας με την περιοχή των Βαλκανίων και της Μεσογείου. Κατά την περίοδο μεταξύ του 2004 και του 2006 τα υφιστάμενα μέσα συνεργασίας όπως το Ιnterreg, το Phare-CBC, το Cards και το MEDA θα είναι καλύτερα συντονισμένα με τη δημιουργία "Προγραμμάτων Εγγύτητας" που θα εκπονηθούν το 2004. Η κατεύθυνση αυτή αποτελεί το σημαντικότερο βήμα για την αποτελεσματική εφαρμογή των κοινών σχεδίων για τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, εφόσον η Επιτροπή προβλέπει ότι 955 M ευρώ διατίθενται για το σκοπό αυτό·

υιοθέτησε, κατά την 52η σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Νοεμβρίου 2003 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Παρατηρήσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. τονίζει ότι σαφώς δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι η διαδικασία διεύρυνσης έχει λήξει με την ολοκλήρωση των κεφαλαίων που έχουν σχέση με την φάση της ένταξης μιας πρώτης ομάδας υποψήφιων χωρών στην ΕΕ·

1.2. υπενθυμίζει τα όσα υποστήριξε ο Πρόεδρος της Επιτροπής της ΕΕ κ. Romano Prodi κατά την σύνοδο ολομέλειας της ΕΤΠ της 3ης Φεβρουαρίου 2003, όπου υπογράμμισε ότι προσφέρθηκε στις βαλκανικές χώρες μία σαφής ευρωπαϊκή προοπτική και ότι, αυτή τη στιγμή, καταρτίζεται ένα κοινό πρόγραμμα για να συνοδεύσει τις χώρες αυτές στη σημαντική φάση της προσέγγισης. Είναι συνεπώς απαραίτητο να υπάρξει προθυμία συμμετοχής στον διοργανικό διάλογο, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών φορέων στο εν λόγω πρόγραμμα·

1.3. τονίζει ότι με την ένταξη της Σλοβενίας και της Ουγγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα σημερινά εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (χερσαία σύνορα της Ελλάδος και θαλάσσια σύνορα της Ιταλίας) με τις χώρες των Βαλκανίων θα διευρυνθούν περαιτέρω·

1.4. φρονεί ότι έχει εξαιρετική σημασία να δοθεί έμφαση στην στήριξη υπέρ της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, που η ΕΕ παρέχει στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας, με σκοπό να πραγματοποιηθούν οι προετοιμασίες που είναι απαραίτητες για την πλήρη ενσωμάτωσή τους στην Ένωση·

1.5. υπενθυμίζει ότι η υιοθέτηση και η εφαρμογή της κατάλληλης νομοθεσίας προκειμένου οι χώρες αυτές να προσεγγίσουν τα ευρωπαϊκά πρότυπα είναι σημαντική και αποτελεί μία καλή προετοιμασία για την μελλοντική ένταξή τους στην Ένωση·

1.6. τονίζει ότι είναι απαραίτητο να παγιωθούν σταδιακά οι σχέσεις με την ΕΕ και ότι θα ήταν σκόπιμο να διασφαλιστεί, ανάλογα με την πρόοδο που σημειώνεται, η ένταξή τους μέσω της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να επιταχυνθεί στις διάφορες χώρες η καλλιέργεια ενός κλίματος που θα ευνοήσει την οικονομική ανάκαμψη και την πολιτική σταθερότητα, και θα εγγυάται τις αξίες της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της προστασίας των μειονοτήτων·

1.7. θεωρεί ότι, σε ό,τι αφορά τον στόχο της πλήρους ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η σύγκλιση προς το κοινοτικό κεκτημένο, στο πλαίσιο της εφαρμογής των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, αποτελεί πρωταρχικό στόχο, μολονότι δεν είναι ακόμη δυνατό να οριστεί για τις χώρες αυτές μία ημερομηνία προσχώρησης·

1.8. τονίζει ότι για να επιτευχθούν οι στόχοι που μόλις αναφέρθηκαν, είναι απαραίτητη τόσο η ενεργός συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, όσο και η βελτίωση των μέσων που η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει στη διάθεση των εν λόγω χωρών, στα οποία συγκαταλέγονται το πρόγραμμα Cards και το πρόγραμμα Ιnterreg III·

1.9. υπογραμμίζει ότι στις χώρες όπου υφίστανται διαφορετικές εθνότητες πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την εξεύρεση καινοτόμων λύσεων που να ευνοούν την συμβίωση και τον σεβασμό των θεμελιωδών αρχών που έχουν αναγνωριστεί διεθνώς·

1.10. παρατηρεί ότι, για να σταθεροποιηθεί η κατάσταση στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη, θα ήταν χρήσιμο να εξεταστεί το παράδειγμα των αρχών του συντάγματος του Βελγίου·

1.11. σημειώνει ότι οι συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης που έχουν συναφθεί με τις χώρες της περιοχής των Βαλκανίων χρειάζεται να υποστηριχθούν σθεναρά από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρώπης, δεδομένου ότι η ανάπτυξη στην περιοχή αυτή πρέπει να ενισχυθεί μέσω του διαλόγου και μιας πολυμερούς και διμερούς συνεργασίας·

1.12. διευκρινίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να διαδραματίζουν έναν ολοένα σημαντικότερο ρόλο στην διαδικασία εκδημοκρατισμού των Δυτικών Βαλκανίων, για το λόγο, επιπλέον, ότι θα κληθούν να συμβιώσουν και να διαχειριστούν σχέσεις ολοένα στενότερες με τις χώρες της περιοχής·

1.13. υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν, στο πλαίσιο αυτό, έναν ρόλο όχι μόνον πρωτεύοντα, αλλά και μοναδικό, σύμφωνα με μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την αρχή της επικουρικότητας, η οποία ορίζει ότι πρέπει να εντοπίζεται το καλύτερο δυνατό επίπεδο διαχείρισης, οι δε εν λόγω φορείς μπορούν να διασφαλίζουν σχέσεις με διάρκεια και με τον κατάλληλο προσανατολισμό·

1.14. τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν στρατηγικό ενδιαφέρον να εδραιωθούν σχέσεις με διάρκεια, με τα αντίστοιχα επίπεδα διακυβέρνησης στα Δυτικά Βαλκάνια. Στο υποεθνικό επίπεδο, όντως, είναι που διαπιστώνονται οι ανάγκες του τόπου και προσδιορίζονται οι προτεραιότητες και τα επείγοντα θέματα που απαιτούν έγκαιρη παρέμβαση και τα οποία μπορούν ακριβώς να αντιμετωπιστούν με τη βοήθεια των κοινοτικών προγραμμάτων·

1.15. εξαίρει την αποτελεσματικότητα μιας προσέγγισης "εκ των κάτω προς τα άνω", η οποία συμβάλλει στην ενίσχυση της ανάπτυξης της διαδικασίας εκδημοκρατισμού· ένας περιορισμός της αυτονομίας των τοπικών και περιφερειακών αρχών με δράσεις των κεντρικών ή διεθνών διοικήσεων είναι αντίθετη προς αυτή την προσέγγιση·

1.16. τονίζει ότι είναι σημαντικό να αναπτυχθεί και να εδραιωθεί η δημοκρατία σε τοπική κλίμακα, μέσω της διασυνοριακής συνεργασίας, καθώς και να γίνεται μεγαλύτερη χρήση του προγράμματος "Euroregions", ένας από τους προορισμούς του οποίου είναι η διασφάλιση της ειρήνης και της ανάπτυξης·

1.17. θεωρεί ότι οι τοπικοί και περιφερειακοί παράγοντες των εν λόγω χωρών είναι ή πρόκειται να γίνουν εταίροι των τοπικών και περιφερειακών αρχών της ΕΕ και, συνεπώς, είναι απαραίτητο, από τώρα και στο εξής, να διευκολυνθούν ο διάλογος και οι διαδικασίες συνεργασίας·

1.18. τονίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές προκειμένου να θέσουν σε εφαρμογή τις απαιτούμενες πρωτοβουλίες για την προσαρμογή των διοικητικών τους διαρθρώσεων στα ευρωπαϊκά πρότυπα ούτως ώστε να αναπτυχθεί ο διάλογος με τα υποεθνικά επίπεδα της ΕΕ και να διασφαλιστεί ότι οι αρχές αυτές θα είναι σε θέση να εφαρμόσουν τις ευρωπαϊκές πολιτικές: συνεπώς οι δράσεις υπέρ της "δημιουργίας θεσμικών δομών" έχουν προτεραιότητα·

1.19. υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την ενίσχυση της δημοκρατίας σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο και την στήριξη της διαδικασίας αποκέντρωσης, μέσω της ενδυνάμωσης της διαβίβασης των πληροφοριών απευθείας στους φορείς του υποεθνικού επιπέδου και της ισχυροποίησης της συμμετοχής τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων·

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. είναι της γνώμης ότι δεν είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί ότι οι πέντε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων παρουσιάζουν αρκετά διαφορετικές καταστάσεις μεταξύ τους και ότι, συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να προσαρμόσει με ευέλικτο τρόπο τα διάφορα μέσα της στις επιμέρους πραγματικότητες στα Βαλκάνια με σκοπό την διασφάλιση της σταθερότητας και του εκδημοκρατισμού, ούτως ώστε να διευκολυνθεί μία αποτελεσματική διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης·

2.2. υπογραμμίζει τη σημασία που έχει για την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων χρηματοδότησης που προορίζονται για την περιοχή αυτή, καθώς και για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων της τρέχουσας διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η στήριξη την οποία παρέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της ΕΕ στις αντίστοιχες αρχές των Βαλκανίων·

2.3. θεωρεί απαραίτητο να αξιοποιείται περισσότερο η μοναδική ικανότητα που διαθέτουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να πραγματοποιούν διάλογο και να εδραιώνουν σχέσεις με διάρκεια. Πρόκειται για προνομιούχους "διαύλους επικοινωνίας", χάρη στους οποίους μπορεί να εξασφαλιστεί η μεταφορά γνώσεων και μοναδικών εμπειριών και οι οποίοι επιτρέπουν την δημιουργία συνεργιών μεταξύ των χωρών της ΕΕ και των χωρών των Βαλκανίων. Οι συνεργίες αυτές συνεπάγονται την ανάπτυξη εκ των κάτω προς τα άνω και την καλλιέργεια δεσμών μεταξύ των οικονομικών και βιομηχανικών τομέων των δύο πλευρών, καθώς και σχέσεων, τόσο επίσημων όσο και ανεπίσημων, ανάμεσα στις δύο πραγματικότητες, οι οποίες θα τους επιτρέψουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες και θα συμβάλουν στο να γνωριστούν καλύτερα και να ενισχύσουν τους ήδη υπάρχοντες δεσμούς·

2.4. φρονεί ότι είναι απαραίτητο τα μέσα στήριξης που προβλέπονται από τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης - ιδιαίτερα δε το πρόγραμμα Cards - τα οποία αφορούν την υπό εξέταση περιοχή, να προβλέπουν μία γραμμή δράσης αφιερωμένη στην ανάπτυξη της δημοκρατίας μέσω της συνεργασίας των υποεθνικών φορέων·

2.5. υπενθυμίζει ότι, όπως κατέδειξε το έγγραφο εργασίας της Ελληνικής Προεδρίας, που ήδη αναφέρθηκε, για τα Δυτικά Βαλκάνια: "Η βοήθεια της ΕΕ προς τα Δυτικά Βαλκάνια στο πλαίσιο του προγράμματος Cards συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη της περιοχής (...). Ανάμεσα στις επιλογές που θα πρέπει να εξετασθούν είναι η ενίσχυση των στοιχείων του προγράμματος που στοχεύουν στην ενσωμάτωση στις δομές της ΕΕ, περιλαμβανομένων και της υποστήριξης στην εγκαθίδρυση θεσμών και της εισαγωγής στοιχείων διαρθρωτικών παρεμβάσεων με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής (...), και η περαιτέρω στήριξη της περιφερειακής συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της διασυνοριακής"·

2.6. τονίζει ότι, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να αυξηθεί η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών φορέων στην διασυνοριακή συνεργασία, να ενισχυθεί η προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω και να ενδυναμωθεί η ικανότητα προγραμματισμού, εφαρμογής και παρακολούθησης των εν λόγω φορέων, σε ό,τι αφορά τα προγράμματα που έχουν σχέση με την υπό εξέταση περιοχή (Cards), καθίσταται απαραίτητη μία μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών περιφερειακών αρχών ή/και των εκπροσώπων τους στο κοινοτικό πλαίσιο, τόσο κατά τη φάση προγραμματισμού, όσο και κατά την φάση της θέσης σε εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών, κυρίως μέσω του Δικτύου των Εθνικών Ενώσεων Τοπικών Αρχών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (NALAS-SEE) που έχει αναπτύξει η Μόνιμη Διάσκεψη των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών της Ευρώπης (CPLRE)·

2.7. υπογραμμίζει ότι, σε ό,τι αφορά τον προγραμματισμό, θα μπορούσε να οριστεί ένας σημαντικότερος ρόλος για τις εν λόγω αρχές, από τα αρχικά ήδη στάδια της φάσης προετοιμασίας, της αναθεώρησης των εξαετών σχεδίων και του προσδιορισμού των ετήσιων δραστηριοτήτων. Κατά δε την φάση της θέσης σε εφαρμογή, θα μπορούσε να προβλεφθεί η συμμετοχή τους στις επιμέρους Επιτροπές·

2.8. είναι της γνώμης ότι, σε ό,τι αφορά τα πιο πάνω, θα ήταν, κατά συνέπεια, απαραίτητη η θέσπιση, στο πλαίσιο του Cards, ειδικών μέσων, με σκοπό την ολοκλήρωση του εν λόγω προγράμματος, σύμφωνα με τις επιτυχείς εμπειρίες που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών προγραμμάτων που αφορούν τρίτες χώρες, ιδιαίτερα δε στο πλαίσιο του προγράμματος Phare-CBC·

2.9. θεωρεί ότι στο πλαίσιο του προγράμματος Cards θα ήταν, για παράδειγμα, σκόπιμο να εξεταστεί η περίπτωση κατάρτισης ενός ειδικού προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας (Cross Border Cooperation (CBC)), ανάλογου με εκείνο που υιοθετήθηκε με επιτυχία από το πρόγραμμα Phare για τις ΧΚΑΕ που συνορεύουν με κράτη μέλη (το οποίο προέβλεπε τη δημιουργία ενός ειδικού μέσου, του Phare-CBC)·

2.10. προτείνει τη βελτίωση του προγράμματος Cards, μέσω της δημιουργίας ενός τμήματος Cards-CBC που θα είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στην ανάπτυξη των σχεδίων εξωτερικής διασυνοριακής συνεργασίας (με τα κράτη μέλη), με σκοπό να καλυφθεί μία τεράστια έλλειψη του ίδιου του προγράμματος, το οποίο δεν προβλέπει επαρκείς πόρους για την ανάπτυξη των σχεδίων, ακόμη και ενόψει της προσεχούς ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση δύο επιπλέον γειτονικών χωρών (της Σλοβενίας και της Ουγγαρίας), οι οποίες έρχονται να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κράτη μέλη που συνορεύουν με τα Βαλκάνια (την Ελλάδα και την Ιταλία)·

2.11. υπογραμμίζει ότι είναι σκόπιμο να προβλεφθούν διάφορες μορφές ενσωμάτωσης μεταξύ του νέου αυτού μέσου διασυνοριακής συνεργασίας Cards-CBC και του προγράμματος χρηματοδότησης υπέρ των χωρών μελών του Ιnterreg, προκειμένου να καταρτιστεί ένα ενιαίο σχέδιο που θα βασίζεται σε έγγραφα κοινού προγραμματισμού, πράγμα που θα διευκολύνει σημαντικά τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων αρχών που εμπλέκονται στην αποτελεσματική ολοκλήρωση των Βαλκανίων·

2.12. ενθαρρύνει την ενίσχυση των προγραμμάτων αδελφοποίησης μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων, ακόμη και στο πλαίσιο του Cards. Πράγματι, το πρόγραμμα αυτό παρέχει τη δυνατότητα να αναληφθεί μια άμεση ειδική δράση στην περιοχή, με σκοπό να παρασχεθούν στις εν λόγω κοινότητες οι δυνατότητες και τα μέσα που απαιτούνται για την αυτόνομη διάρθρωση και διαχείρισή τους, γεγονός που θα επιτρέψει την επί τόπου ανάπτυξη δραστηριοτήτων και αρμοδιοτήτων·

2.13. προτείνει, κατά τον προγραμματισμό της περιόδου 2004-2006, να διατεθεί τουλάχιστον το 20 % των πόρων του προγράμματος Cards που προβλέπονται για την τριετία 2004-2006, υπέρ της διασυνοριακής συνεργασίας με τα κράτη μέλη, ακόμη και μέσω της θέσπισης ενός ειδικού μέσου Cards-CBC, σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού (EK) αριθ. 2666/2000 (πρόγραμμα Cards) που προβλέπει την δυνατότητα τροποποίησης του τριετούς προγραμματισμού "αναλόγως της πείρας και της προόδου κατά την εφαρμογή των συμφωνιών σταθεροποίησης και σύνδεσης, προκειμένου ιδίως για την περιφερειακή συνεργασία"·

2.14. προτείνει, πάντοτε με βάση το άρθρο 3 του ιδίου κανονισμού (αριθ. 2666/2000: πρόγραμμα Cards), να διατεθεί τουλάχιστον το 5 % των πόρων του προγράμματος Cards που προβλέπονται για την τριετία 2004-2006 υπέρ της ανάπτυξης των προγραμμάτων αδελφοποίησης "Cards-twinning", προκειμένου να εξασφαλιστεί μία σταθερή χρηματοδοτική βάση που θα επιτρέψει να επιτευχθούν με αποτελεσματικότερο τρόπο οι στόχοι του εκδημοκρατισμού και της ταχείας εναρμόνισης του θεσμικού συστήματος της περιοχής των Βαλκανίων, πράγμα που θα επισπεύσει την ένταξη των εν λόγω χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση·

2.15. συνιστά να υποστηρίξει το πρόγραμμα Cards την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των τοπικών αρχών, στο πλαίσιο του προγράμματος του Οργανισμού Τοπικής Δημοκρατίας (LDA). Το εν λόγω πρόγραμμα, το οποίο θεσπίστηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, θέτει σε εφαρμογή, από το 1993, συγκεκριμένα σχέδια στον τομέα της τοπικής δημοκρατίας, του διαπολιτισμικού διαλόγου και της διασυνοριακής συνεργασίας, με βάση μία συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών, κυρίως των χωρών της ΕΕ και δέκα πόλεων των δυτικών Βαλκανίων.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 128 της 29.5.2003, σ. 53.