ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 2006

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα ανακοίνωση ακολουθεί την πρόταση της Επιτροπής για τα δημοσιονομικά μέσα και τις προτεραιότητες πολιτικής για την περίοδο 2007-2013. Περιγράφει τις προθέσεις της Επιτροπής για μια νέα γενιά κοινοτικών προγραμμάτων κινητικότητας και συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση που θα αντικαταστήσουν τα προγράμματα Σωκράτης, Leonardo Da Vinci και Tempus ΙΙΙ όταν θα λήξουν στο τέλος του 2006. Δείχνει πώς η νέα γενιά θα συμβάλει στις προτεραιότητες της Επιτροπής για την περίοδο έως το 2013, και ιδίως στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σταθερότητας και ευημερίας στις γειτονικές χώρες.

Η νέα γενιά θα συνίσταται στα ακόλουθα:

- ένα νέο ολοκληρωμένο πρόγραμμα κινητικότητας και συνεργασίας στη δια βίου μάθηση για τα κράτη μέλη της ΕΕ, τις χώρες του ΕΟΧ/ΕΖΕΣ και τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες, το οποίο θα καλύπτεί τόσο την εκπαίδευση όσο και την κατάρτιση. και

- ένα νέο πρόγραμμα Tempus Plus για τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και χωρών που συνορεύουν με την Ένωση και τις σημερινές χώρες Tempus, το οποίο θα καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Τα νέα προγράμματα θα ανταποκρίνονται στις σημαντικές εξελίξεις πολιτικής του τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι οποίες σημειώθηκαν από τη δημιουργία της σημερινής γενιάς προγραμμάτων, στο τέλος της δεκαετίας του 90, μέχρι σήμερα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας του 2000 έθεσε το βασικό στόχο να καταστεί η Ευρώπη η βασισμένη στη γνώση ανταγωνιστικότερη οικονομία παγκοσμίως μέχρι το 2010, με, παράλληλα, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε κεντρικό ρόλο για την επίτευξη αυτού του στόχου. Οι διακυβερνητικές διαδικασίες που δρομολογήθηκαν στη Μπολόνια και στην Κοπεγχάγη αποσκοπούν στη βελτίωση της συνοχής, της ποιότητας και της δυνατότητας μεταφοράς στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση, και αναγνωρίζουν ρητά το σημαντικό ρόλο που θα διαδραματίσουν τα κοινοτικά προγράμματα στην επιτυχία τους. Το 2003, η Επιτροπή δρομολόγησε μια στρατηγική σχετικά με τους "νέους γείτονες", προκειμένου να ενισχύσει την ευημερία, τη σταθερότητα και την ασφάλεια των χωρών που συνορεύουν με τη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλες αυτές οι σημαντικές εξελίξεις πολιτικής και οι υπόλοιποι παράγοντες που εξετάζονται στην ανακοίνωση πρέπει να αντικατοπτρίζονται στο σχεδιασμό των νέων προγραμμάτων.

Σύμφωνα με την αυξανόμενη σημασία της συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, και ανταποκρινόμενη στη μαζική μη ικανοποιούμενη ζήτηση, η νέα γενιά των εσωτερικών και εξωτερικών προγραμμάτων θα είναι πολύ πιο φιλόδοξη από ό,τι η σημερινή, όπως αποσαφηνίζει η νέα πρόταση δημοσιονομικών προοπτικών της Επιτροπής. Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τη δια βίου μάθηση θα σημειώσει πολύ σημαντική αύξηση των αποκεντρωμένων δράσεων κινητικότητας για τους πολίτες και των εταιρικών σχέσεων μεταξύ ιδρυμάτων. Οι στόχοι του θα περιλαμβάνουν:

- Τουλάχιστον το 10% των μαθητών και των εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο Comenius 2007-13.

- Τουλάχιστον 3 εκατομμύρια φοιτητές του Erasmus μέχρι το 2010.

- Τουλάχιστον 150.000 εκπαιδευομένους του Leonardo ετησίως μέχρι το 2013.

- Τουλάχιστον 50.000 ενηλίκους οι οποίοι θα φοιτούν και θα διδάσκουν στο εξωτερικό ετησίως μέχρι το 2013 και συμμετοχή τουλάχιστον ενός στους πέντε παρόχους διαρθρωμένης εκπαίδευσης ενηλίκων σε ευρωπαϊκή συνεργασία μέχρι το τέλος του προγράμματος.

Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα υποδιαιρείται σε τέσσερα τομεακά προγράμματα: Comenius για τη σχολική εκπαίδευση. Erasmus για όλα τα είδη εκπαίδευσης σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Leonardo Da Vinci για την αρχική και τη συνεχή επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. και Grundtvig για την εκπαίδευση των ενηλίκων. Προκειμένου να ενισχυθούν οι συνέργειες μεταξύ εκπαίδευσης και κατάρτισης και να ικανοποιηθούν καλύτερα οι ανάγκες όσον αφορά τις προτεραιότητες πολιτικής και τη διάδοση, το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα περιλαμβάνει ένα εγκάρσιο πρόγραμμα, το οποίο θα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη πολιτικής (συμπεριλαμβανομένης της συλλογής και ανάλυσης των στοιχείων), την εκμάθηση γλωσσών, τις νέες τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ICT), καθώς και τη διάδοση. Αυτό θα επιτρέψει μια πιο στρατηγική και συντονισμένη προσέγγιση από εκείνη των σημερινών προγραμμάτων.

Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα περιλαμβάνει επίσης ένα νέο πρόγραμμα Jean Monnet, το οποίο θα επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αυτό θα εμπεριέχει την τρέχουσα δράση Jean Monnet, για την προώθηση της πανεπιστημιακής διδασκαλίας και της έρευνας για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, καθώς και την υποστήριξη των σημαντικών ευρωπαϊκών οργανισμών και ενώσεων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Το νέο πρόγραμμα Tempus Plus θα βασίζεται στην επιτυχημένη προσέγγιση Tempus, η οποία μέχρι σήμερα περιοριζόταν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και οδήγησε στην ανάπτυξη συστημάτων και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των χωρών εταίρων. Το Tempus Plus θα επεκτείνει αυτή τη δράση σε ολόκληρο το φάσμα της δια βίου μάθησης: στα σχολεία, στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στην εκπαίδευση των ενηλίκων. Το πρόγραμμα θα αποτελείται από μέτρα για τη στήριξη του εκσυγχρονισμού των συστημάτων, τη χρηματοδότηση της κινητικότητας των ατόμων, καθώς και τη στήριξη πολυμερών σχεδίων. Στόχος του προγράμματος θα είναι:

- η στήριξη της κινητικότητας τουλάχιστον 100.000 ατόμων μέχρι το 2013.

Η αναλυτική νομοθετική πρόταση της Επιτροπής για τα νέα προγράμματα που παρουσιάζεται στην παρούσα ανακοίνωση θα δημοσιευθεί το καλοκαίρι του 2004, ως μέρους ενός εκτενούς πακέτου νομοθετικών σχεδίων για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.

Εισαγωγή

Τα υπάρχοντα κοινοτικά προγράμματα στον τομέα της κινητικότητας και της συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση λήγουν όλα το 2006 [1]. Η Επιτροπή θα εγκρίνει εντός του τρέχοντος έτους τις λεπτομερείς νομοθετικές προτάσεις της για μια νέα γενιά προγραμμάτων τα οποία θα υλοποιηθούν παράλληλα με τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές. Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει, υπό το φως της προσφάτως δημοσιευθείσας ανακοίνωσης της Επιτροπής «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης ένωσης 2007-2013, [2] τη λογική η οποία τεκμηριώνει τις προσεχείς νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής, τη διάρθρωσή τους με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, τα κύρια χαρακτηριστικά τους και την ευρεία χρήση των χρηματοδοτικών μέσων που προτείνονται σ' αυτήν. Επίσης, παρουσιάζει τη βασική συμβολή που θα προσφέρει η οργανωμένη ευρωπαϊκή συνεργασία σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της Επιτροπής για τη νέα περίοδο δαπανών, και ιδίως στη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία θα οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε ηγετική θέση στην οικονομία και την κοινωνία της γνώσης και θα βοηθήσει την ενίσχυση σταθερών και ευημερών σχέσεων με τις γειτονικές μας χώρες. Τίποτα στην παρούσα ανακοίνωση δεν προδικάζει το τελικό περιεχόμενο των νομοθετικών προτάσεων που θα εγκριθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων και των δημοσιονομικών πτυχών τους.

[1] Απόφαση αριθ. 382/1999/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 146 της 11.6.1999) (Leonardo Da Vinci). απόφαση αριθ. 253/2000/ΕΚ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 28 της 3.2.2000) (Σωκράτης). απόφαση αριθ. 1999/311/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 120 της 8.5.1999) (Tempus).

[2] COM(2004) 101.

Η παρούσα ανακοίνωση καλύπτει δραστηριότητες τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών όσο και εξωτερικές δραστηριότητες στις οποίες θα συμμετέχουν οι νέες γειτονικές χώρες και άλλες τρίτες χώρες που καλύπτονται σήμερα από το Tempus ΙΙΙ. Υποδιαιρείται σε έξι μέρη.

- Το πρώτο μέρος παρουσιάζει τις κύριες πολιτικές εξελίξεις και εξελίξεις πολιτικής που έχουν επιτευχθεί με τη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτισης από τη θέσπιση της σημερινής γενιάς κοινοτικών προγραμμάτων το 1999/2000 και μετά, οι οποίες επηρεάζουν το σχεδιασμό της νέας γενιάς προγραμμάτων.

- Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει εν συντομία τη συνεχή και αυξανόμενη ανάγκη για κοινοτική δράση στους τομείς της εκπαίδευσης και κατάρτισης, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ.

- Το τρίτο μέρος καλύπτει την εμπειρία από τα ίδια τα προγράμματα, εστιαζόμενο στις ενδιάμεσες αξιολογήσεις των τρεχόντων προγραμμάτων και στις δημόσιες διαβουλεύσεις για τη μελλοντική τους ανάπτυξη.

- Το τέταρτο μέρος περιγράφει την πρόταση για το νέο εσωτερικό πρόγραμμα - ένα «ολοκληρωμένο πρόγραμμα» για την κινητικότητα και τη συνεργασία στη δια βίου μάθηση που συνδυάζει τις δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης και παρουσιάζει λεπτομερώς τα κύρια χαρακτηριστικά τους και τα προβλεπόμενα αποτελέσματα.

- Το πέμπτο μέρος εξηγεί την πρόταση για το νέο εξωτερικό πρόγραμμα, τους κύριους προσανατολισμούς που ενέκρινε η Επιτροπή και τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου προγράμματος Tempus Plus, καθώς και τα προβλεπόμενα αποτελέσματά του.

- Το έκτο μέρος παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν οι προτάσεις για τα νέα προγράμματα στο στόχο της Επιτροπής να απλουστευθούν τα μέσα προκειμένου να βελτιωθούν τα αποτελέσματα.

Μέρος Ι - το πολιτικό πλαίσιο

Η διαδικασία της Λισσαβώνας

1.1 Η Ευρώπη έχει δεχθεί τις προκλήσεις της κοινωνίας γνώσης. Τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης υψηλής ποιότητας αποτελούν θεμελιώδη και απαραίτητη προϋπόθεση για μια ανταγωνιστική κοινωνία βασισμένη στη γνώση. Η παγκοσμιοποίηση και οι τεχνολογικές και δημογραφικές αλλαγές συνεπάγονται την ανάγκη για συνεχή επικαιροποίηση, προκειμένου να παραμείνει η Κοινότητα ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο και να αποφύγουν οι πολίτες την ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Ως εκ τούτου ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης της Κοινότητας χαρακτηρίστηκε, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, και από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια που ακολούθησαν, κεντρικό μέρος της κοινοτικής στρατηγικής, και πιο πρόσφατα στις Βρυξέλλες τον Οκτώβριο του 2003. Από τη Λισσαβώνα και μετά, η κοινοτική πολιτική για την εκπαίδευση και την κατάρτιση έχει αποκτήσει μια άγνωστη μέχρι σήμερα δυναμική: πρέπει να συμβάλει ουσιαστικά στην επίτευξη του στόχου να καταστεί η Ευρώπη η ανταγωνιστικότερη παγκοσμίως βασιζόμενη στη γνώση οικονομία μέχρι το 2010 με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.

1.2 Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση (ΕΣΑ) πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σ' αυτή τη διαδικασία, μαζί με την έρευνα και την καινοτομία και την ανάπτυξη μιας κοινωνίας με λιγότερους αποκλεισμούς και πολιτικών για βιώσιμη αύξηση. Η συμβολή της ΕΣΑ στην ανάπτυξη ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας και στις πτυχές της εκπαίδευσης και της κατάρτισης που σχετίζονται με την απασχόληση ήταν σημαντική. Υποστηρίζεται ιδιαίτερα μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), το οποίο, όπως σημειώνει η τρίτη έκθεση για τη συνοχή [3], αντιπροσώπευε το ένα τρίτο των δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων την περίοδο 1994-1999. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 ενισχύθηκε η σχέση μεταξύ της ΕΣΑ και του ΕΚΤ και το ΕΚΤ, με προϋπολογισμό ύψους 60 δισεκατομμυρίων ευρώ, είναι το κύριο μέσο στήριξης του πλαισίου πολιτικής που παρέχει η ΕΣΑ.

[3] A new partnership for cohesion: convergence, competitiveness, cooperation (Μια νέα σύμπραξη για τη συνοχή: σύγκλιση, ανταγωνιστικότητα, συνεργασία), COM(2004) 107.

Η διαδικασία στόχων - βελτίωση των ευρωπαϊκών συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης

1.3 Μετά την αποφασιστική σύνοδο κορυφής της Λισσαβώνας σημειώθηκαν πολλές σημαντικές εξελίξεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση σε επίπεδο ΕΕ. Για πρώτη φορά πραγματοποιείται ουσιαστική πολιτική συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο στους εν λόγω τομείς και καταβάλλεται προσπάθεια να ενσωματωθούν όλες οι πρωτοβουλίες σε συνεκτικές πολιτικές για την εκπαίδευση και την κατάρτιση τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Οι πολιτικές και οι δομές υφίστανται μεταρρυθμίσεις, κατά τρόπον ώστε να συγκλίνουν στους κύριους στόχους της ΕΕ. Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή όχι μόνο στις ενδοευρωπαϊκές πτυχές αυτών των πολιτικών αλλά και στη θέση της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης και κατάρτισης παγκοσμίως.

1.4 Το Συμβούλιο υπέβαλε την άνοιξη του 2001 έκθεση σχετικά με τους συγκεκριμένους στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, στην οποία προσδιορίστηκαν τρεις κύριοι στόχοι για το 2010: αύξηση της ποιότητας της εκπαίδευσης και κατάρτισης που παρέχεται στην Ευρώπη. βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και κατάρτιση σε όλα τα στάδια της ζωής. και άνοιγμα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στον ευρύτερο κόσμο, έτσι ώστε να μπορούν οι πολίτες να προετοιμαστούν καλύτερα για τη μελλοντική τους ζωή. Αυτοί οι τρεις κύριοι στόχοι υποδιαιρούνται σε 13 λεπτομερέστερους στόχους - οι οποίοι κυμαίνονται από τη βελτίωση της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών μέχρι την αύξηση της ελκυστικότητας της μάθησης, και από την εξασφάλιση της βέλτιστης χρήσης των πόρων μέχρι την προώθηση της συνεργασίας και της κινητικότητας. Με αυτό συνδέεται μια νέα διαδικασία για τον προσδιορισμό και τη συλλογή δεικτών για τη μέτρηση της προόδου προς την κατεύθυνση των διαφόρων συμφωνηθέντων στόχων. Η Επιτροπή έχει προσδιορίσει 29 τέτοιους δείκτες και το Συμβούλιο συμφώνησε το Μάιο του 2003 για την καθιέρωση πέντε ευρωπαϊκών σημείων αναφοράς για την πρόοδο προς την κατεύθυνση των στόχων του 2010.

Δια βίου μάθηση

1.5 Παράλληλα, η έννοια της δια βίου μάθησης υπογραμμίστηκε και αναπτύχθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισσαβώνας και της Φέιρα. Έπειτα από εκτενείς διαβουλεύσεις σχετικά με υπόμνημα της Επιτροπής, επιτεύχθηκε ομοφωνία σχετικά με ένα νέο υπόδειγμα μάθησης το οποίο θέτει το μαθητευόμενο στο κέντρο της διαδικασίας μάθησης και δίνει έμφαση στη σημασία των ίσων ευκαιριών και στην ποιότητα και την καταλληλότητα της διαθέσιμης μάθησης. Ο αριθμός επεκτείνεται από την προσχολική ηλικία μέχρι την ηλικία μετά τη συνταξιοδότηση και περιλαμβάνει ολόκληρο το φάσμα της επίσημης, άτυπης και ανεπίσημης μάθησης. Η ιδιότητα του ενεργού πολίτη, η προσωπική ικανοποίηση και η κοινωνική ένταξη, καθώς και οι πτυχές της απασχολησιμότητας και της προσαρμοστικότητας που σχετίζονται με την απασχόληση, είναι αμοιβαίως υποστηριζόμενοι στόχοι.

1.6 Η κοινή ενδιάμεση έκθεση προς το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2004, η οποία συμφωνήθηκε στο Συμβούλιο Εκπαίδευσης στις 26 Φεβρουαρίου 2004, καλεί όλα τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν συνεκτικές και ολοκληρωμένες εθνικές στρατηγικές για τη δια βίου μάθηση μέχρι το 2006. Αυτές οι στρατηγικές πρέπει να προάγουν αποτελεσματικότερα τις εταιρικές σχέσεις μεταξύ των βασικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων, των κοινωνικών εταίρων και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε όλα τα επίπεδα. να επικυρώνουν την προγενέστερη μάθηση προκειμένου να παρέχεται κίνητρο στους ανθρώπους να μάθουν. και να δημιουργούν περιβάλλοντα μάθησης που θα είναι ανοικτά, ελκυστικά και προσβάσιμα σε όλους, και ιδιαίτερα στις μειονεκτούσες ομάδες.

Ο μεταβαλλόμενος κόσμος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης - η διαδικασία της Μπολόνια

1.7 Ο πανεπιστημιακός κόσμος μεταβάλλεται με μεγάλη ταχύτητα υπό τις συνδυασμένες πιέσεις των νέων απαιτήσεων της κοινωνίας της γνώσης τόσο στα σημερινά όσο και στα νέα κράτη μέλη, η ερευνητική κοινότητα αυξάνεται συνεχώς παγκοσμίως, όπως και οι εθνικοί στόχοι για συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτοί οι στόχοι γενικά δεν συμβαδίζουν με ανάλογες αυξήσεις των πόρων για τη διδασκαλία ή την έρευνα, και, ως εκ τούτου, συνεπάγονται αλλαγές στην οργάνωση και την ισορροπία των εργασιών που πραγματοποιούνται στα πανεπιστήμια. Παράλληλα, τα κράτη μέλη αναζητούν όλο και περισσότερο τρόπους βελτίωσης της ποιότητας και της καταλληλότητας της διδασκαλίας και της έρευνας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και της αποτελεσματικότητας και της διοίκησής τους. Τα συστήματα και τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι όλο και λιγότερο "προστατευμένα" πίσω από τα εθνικά σύνορα και όλο και περισσότερο ανοικτά στον ανταγωνισμό και τις πιέσεις από εξωγενείς παράγοντες [4].

[4] Για λεπτομερέστερη ανάλυση, βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής «Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της γνώσης», COM(2003) 58 τελικό.

1.8 Η δημιουργία ενός συνεκτικού, συμβατού και ελκυστικού ευρωπαϊκού τομέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σύμφωνα με τη δήλωση της Μπολόνια του 1999 είναι το κύριο διαρθρωτικό μέσο για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και έχει κερδίσει όλο και περισσότερο τη συμμετοχή της Κοινότητας κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Οι στόχοι της δήλωσης της Μπολόνια αντικατοπτρίζουν με πολλούς τρόπους τους στόχους των ίδιων των προγραμμάτων της Ένωσης στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένου και του επιπέδου του διδακτορικού, και, συνεπώς, είναι φυσικό και αναγκαίο να υπάρχει στενότερη σύνδεση. Αυτό είναι εμφανές σε τομείς όπως η διασφάλιση της ποιότητας, το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ακαδημαϊκών μονάδων (ECTS), η προώθηση της κινητικότητας και η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης.

Αύξηση της ποιότητας και της ελκυστικότητας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης -η διαδικασία της Κοπεγχάγης

1.9 Ανταποκρινόμενο στην απαίτηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης για δράση στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης παρόμοια με εκείνη που προβλέπει η δήλωση της Μπολόνια, το Συμβούλιο εξέδωσε το Νοέμβριο του 2002 ψήφισμα για μεγαλύτερη συνεργασία στην επαγγελματική κατάρτιση. Αυτό οδήγησε στην έγκριση, από τους Υπουργούς 31 χωρών, τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και την Επιτροπή, της "Δήλωσης της Κοπεγχάγης", μιας συμφωνίας για την ανάπτυξη μεγαλύτερης ευρωπαϊκής συνεργασίας σε πολλούς τομείς της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Οι τομείς αυτοί περιλαμβάνουν τη διαφάνεια των προσόντων και δεξιοτήτων, τη διασφάλιση της ποιότητας, τη μεταφορά ακαδημαϊκών μονάδων, τις κοινές αρχές για την επικύρωση της άτυπης και ανεπίσημης μάθησης και το δια βίου προσανατολισμό.

1.10 Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά την εφαρμογή της δήλωσης της Κοπεγχάγης. Η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση για ένα ενιαίο πλαίσιο για τη διαφάνεια των επαγγελματικών προσόντων και ικανοτήτων (Europass) το Δεκέμβριο του 2003 [5]. Αναπτύχθηκε ένα κοινό πλαίσιο διασφάλισης της ποιότητας, συμπεριλαμβανομένου ενός κοινού πυρήνα κριτηρίων ποιότητας και ενός συνεκτικού συνόλου δεικτών. Επιπλέον, τέθηκαν τα θεμέλια για ένα σύστημα μεταφοράς μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση.

[5] COM(2003) 796 τελικό.

Μια μεταβαλλόμενη Ένωση με νέα σύνορα

1.11 Οι πολιτικές για την εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν λειτουργούν απομονωμένες. έχουν να διαδραματίσουν επίσης ρόλο στην ανάπτυξη δεσμών με τους γείτονές μας. Οι σχέσεις με τις χώρες που συνορεύουν με τη διευρυμένη Ευρώπη είναι πολύ σημαντικές. Στην ανακοίνωσή της σχετικά με τη διευρυμένη Ευρώπη, η Επιτροπή δηλώνει: "Η ΕΕ έχει καθήκον, όχι μόνον απέναντι στους πολίτες της και στους πολίτες των νέων κρατών μελών αλλά και απέναντι στους σημερινούς και μελλοντικούς της γείτονες, για την εξασφάλιση της συνέχισης της κοινωνικής συνοχής και του δυναμισμού της οικονομίας. Η ΕΕ πρέπει να δράσει με στόχο την προώθηση της περιφερειακής και υποπεριφερειακής συνεργασίας και ολοκλήρωσης που αποτελούν προϋποθέσεις για την πολιτική σταθερότητα, την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας και των κοινωνικών διαχωρισμών, στο κοινό μας περιβάλλον" [6]. Η εμβάθυνση και η διεύρυνση της συνεργασίας στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης αποτελούν ουσιαστικό μέρος αυτού του καθήκοντος.

[6] COM(2003) 104 τελικό, σ. 3. Οι χώρες που καλύπτονται από αυτήν την πολιτική είναι οι ακόλουθες: στη νότια Μεσόγειο: Αλγερία, Αίγυπτος, Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανος, Λιβύη, Μαρόκο, Παλαιστινιακή Αρχή, Συρία, Τυνησία. και η Ρωσία και τα Δυτικά Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (Ουκρανία, Μολδαβία, Λευκορωσία).

Μέρος ΙΙ - Η ανάγκη κοινοτικήσ δράσησ

2.1 Υπό το φως των μεγάλων αυτών φιλοδοξιών πολιτικής και προόδου πρέπει να αξιολογηθούν οι μελλοντικές ανάγκες κοινοτικής δράσης. Η μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο δεν θα γίνει ποτέ η βάση για την ανταγωνιστικότερη βασιζόμενη στη γνώση κοινωνία εάν δεν καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την εξάλειψη της ασυμβατότητας και της έλλειψης συνοχής μεταξύ των, μετά τη διεύρυνση, 25 διαφορετικών συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπου τα προσόντα και οι δεξιότητες δεν θα αναγνωρίζονται πέρα από τα σύνορα και όπου η μεθοδολογική αριστεία σε μια χώρα παραμένει άγνωστη σε άλλες. Απαραίτητο συμπλήρωμα για την ενιαία αγορά και το κοινό νόμισμα είναι ένα εργατικό δυναμικό που θα μπορεί να κάνει χρήση της επαγγελματικής και γεωγραφικής κινητικότητας. Χρειάζεται μια συνεκτική στρατηγική, μέσω της οποίας τα κράτη μέλη θα μαθαίνουν το ένα από το άλλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ένωση χρειάζεται να αναλάβει την ευθύνη της λειτουργίας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. αντίθετα, η πλήρης ευθύνη για την οργάνωση, το περιεχόμενο και τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης πρέπει να παραμείνει στα κράτη μέλη. Θα έχουν εν προκειμένω την πλήρη υποστήριξη των διαρθρωτικών ταμείων, και ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, τα οποία είναι τα κύρια χρηματοδοτικά μέσα στον εν λόγω τομέα. Σ' αυτό το πλαίσιο, το ΕΚΤ θα παρέχει στήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας και της αποδοτικότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και για την επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Τα κράτη μέλη θα μπορούν επίσης να εκμεταλλευτούν την επόμενη γενιά κοινοτικών πρωτοβουλιών.

2.2 Τα διαρθρωτικά ταμεία λειτουργούν μέσω αρχών που ορίζονται από τα κράτη μέλη. Ωστόσο, δράσεις που υποστηρίζονται πιο άμεσα από την ΕΕ μπορούν επίσης να συμπληρώσουν τις δραστηριότητες σε όλα τα κράτη μέλη στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και μπορούν να επιτύχουν αποτελέσματα που είναι διαθέσιμα μόνο μέσω κοινοτικής δράσης και σε κοινοτικό επίπεδο. Η εξασφάλιση της κινητικότητας όχι μόνο των φοιτητών, των εκπαιδευομένων, των ενήλικων μαθητών, των εκπαιδευτικών, των εκπαιδευτών και των ακαδημαϊκών, αλλά και των πρακτικών και των ιδεών, αποτελεί σημαντικό τομέα στον οποίο οι δράσεις μόνον των κρατών μελών δεν θα παράγουν τα αναγκαία αποτελέσματα. και αυτό είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης, δεδομένου ότι συνεπάγεται την άμεση διαβίβαση και εμπειρία των νέων προσεγγίσεων και δεξιοτήτων και, εξίσου σημαντικό, προάγει τα δίκτυα των ιδρυμάτων που συνεργάζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.3 Η σημασία της κινητικότητας και των εταιρικών σχέσεων σ' αυτό το πλαίσιο πολλές φορές υποτιμάται. Η διεθνική σύγκριση σε επίπεδο συστημάτων είναι ένα πολύ αποτελεσματικό μέσο προώθησης των αλλαγών. οι συζητήσεις σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνας PISA αποτελούν εν προκειμένω παράδειγμα. Οι δράσεις ανταλλαγών και κινητικότητας έχουν παρόμοιο αποτέλεσμα, αλλά στα άτομα, και με κατεύθυνση από τη βάση προς τα πάνω. Οι ανταλλαγές, η κινητικότητα και οι διεθνικές εταιρικές σχέσεις φέρνουν τους συμμετέχοντες σε επαφή με αυτά που κάνουν και μπορούν να κάνουν άλλοι και τους επιτρέπουν να δουν τη δική τους απόδοση υπό νέο πρίσμα. Σ' αυτό το πλαίσιο, οι ανταλλαγές και η κινητικότητα δίνουν απάντηση σε μια από τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης: πώς να δώσουν στους εκπαιδευτικούς κίνητρα να επανεξετάσουν και να αναβαθμίσουν την επαγγελματική τους πρακτική καθώς και για να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες ανάγκες τους.

2.4 Αυτό το διεθνικό και ατομικό στοιχείο είναι εκείνο που διακρίνει τον αντίκτυπο των προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης από τις διάφορες δράσεις για τη βελτίωση της ποιότητας στον τομέα οι οποίες αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο, και ορισμένες από τις οποίες υποστηρίζονται και από την Ένωση μέσω των διαρθρωτικών ταμείων. Αυτές οι δράσεις, συχνά εξαίρετες όσον αφορά το σχεδιασμό και την εκτέλεσή τους, συνήθως παραμένουν εντός ενός εθνικού ή περιφερειακού πλαισίου. έτσι, το στοιχείο της εξωτερικής και ατομικής σύγκρισης συχνά δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο [7]. Η έρευνα σχετικά με τον αντίκτυπο των διεθνικών ανταλλαγών το επιβεβαιώνει. Πράγματι, οι φοιτητές του Erasmus δηλώνουν εν γένει ότι η εμπειρία τους από την ανταλλαγή είναι η σημαντικότερη νέα εμπειρία στη ζωή τους. Κατ' αυτή την έννοια, τα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι παράγοντες αλλαγής και εκσυγχρονισμού στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης της Ένωσης.

[7] Η κοινοτική πρωτοβουλία Interreg είναι μια αξιοσημείωτη εξαίρεση. Στοχεύει στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής σε ολόκληρη την Ένωση, υιοθετώντας την ισόρροπη ανάπτυξη της ηπείρου μέσω διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας. Αυτή η συνεργασία μπορεί να είναι στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, ανάλογα με τις ανάγκες των ενδιαφερόμενων περιοχών.

2.5 Η συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν αποτελεί για την ΕΕ εσωτερικό απλώς ζήτημα. Η εξωτερική διάσταση, η οποία ως γνωστό ενσωματώθηκε στο πρόγραμμα Tempus και, προσφάτως, επεκτάθηκε μέσω του Erasmus Mundus, υπαγορεύει ένα εξίσου σημαντικό και ιδιαίτερο σύνολο αναγκών. Η συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο στην υπηρεσία της ενίσχυσης των σχέσεων με τις τρίτες χώρες και της επίτευξης αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των χωρών της ΕΕ και εκείνων που βρίσκονται πέρα από τα σύνορά μας, και ιδιαίτερα, αλλά όχι αποκλειστικά, εκείνων που αποτελούν τις χώρες της "νέας γειτονίας" της διευρυμένης Ένωσης. Και μόνο για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό να ενισχύσουμε τις δραστηριότητές μας εν προκειμένω στο μέλλον. Αλλά, τα οφέλη είναι ακόμη μεγαλύτερα. Οι αξιολογήσεις του Tempus έχουν δείξει ότι η συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση είναι βασική για τη μετάβαση των χωρών που μπορεί βραχυπρόθεσμα να είναι υποψήφιες για προσχώρηση. Επίσης, τα οφέλη δεν βρίσκονται όλα σε μια κατεύθυνση. Είναι σημαντικό να καταστούν τα συστήματά μας όλο και περισσότερο ανοικτά στον υπόλοιπο κόσμο, να μπορούμε να μάθουμε από αυτόν και να απορροφήσουμε βέλτιστες πρακτικές οπουδήποτε και αν βρίσκονται, προκειμένου να επιτύχει η ΕΕ το στόχο που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης το 2002 να καταστεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς όσον αφορά την ποιότητα στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

2.6 Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι σημαντικό να συνεχίσει τα κοινοτικά προγράμματα εσωτερικής και εξωτερικής συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση τα προσεχή έτη, να τα ολοκληρώσει με βάση την ενοποιητική αρχή της δια βίου μάθησης και, πράγματι, να αυξήσει τον όγκο και το πεδίο εφαρμογής τους σημαντικά, όπως εξηγείται στα μέρη τέσσερα και πέντε της παρούσας ανακοίνωσης.

2.7 Το νέο πλαίσιο προγραμμάτων κοινοτικής δράσης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση πρέπει επίσης να ανταποκρίνεται σε ένα φάσμα πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών παραγόντων. Αυτές οι προκλήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά την εκπαίδευση και την κατάρτιση. και μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, άλλα μέσα -και ιδίως εκείνα των πολιτικών απασχόλησης και συνοχής- έχουν τη χρηματοδοτική υπεροχή. Ωστόσο, η συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει να προσφέρει μια μοναδική και πολύτιμη συμβολή.

Κινητικότητα

2.8 Η διεθνική κινητικότητα των ανθρώπων ωφελεί την Ευρώπη στο σύνολό της. Εμπλουτίζει τους εθνικούς πολιτισμούς και ενισχύει την πολιτιστική, εκπαιδευτική και επαγγελματική εμπειρία των συμμετεχόντων. Η εμπειρία αυτή είναι όλο και περισσότερο αναγκαία λόγω των σημερινών περιορισμένων προοπτικών απασχόλησης και της αγοράς εργασίας που απαιτεί μεγαλύτερη ευελιξία και προσαρμοστικότητα στις αλλαγές. Και, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η κινητικότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα ο οποίος οδηγεί στην αλλαγή των συστημάτων μέσω της άμεσης ανταλλαγής εμπειριών. Αναγνωρίζοντας την όλο και μεγαλύτερη σημασία της, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν το 2001 σύσταση σχετικά με τη διευκόλυνση της κινητικότητας όλων όσων σχετίζονται με την εκπαίδευση και την κατάρτιση [8]. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η νέα γενιά προγραμμάτων θα είναι ένα από τα σημαντικότερα μέσα για την αύξηση του όγκου και της ποιότητας της διεθνικής κινητικότητας και, ως εκ τούτου θα την υιοθετήσει ως σημαντικό μέρος των νομοθετικών της προτάσεων.

[8] ΕΕ L 215 της 9.8.2001.

Εκμάθηση γλωσσών

2.9 Μετά το Ευρωπαϊκό Έτος Γλωσσών το 2001, η Επιτροπή διοργάνωσε δημόσια διαβούλευση με θέμα "Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας", με βάση την οποία υπέβαλε σχέδιο δράσης για την εκμάθηση γλωσσών [9]. Το εν λόγω σχέδιο επικεντρώνεται σε τρεις κύριους τομείς: επέκταση των πλεονεκτημάτων της δια βίου εκμάθησης γλωσσών σε όλους τους πολίτες, βελτίωση της διδασκαλίας των γλωσσών και δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικότερου προς τις άλλες γλώσσες. Η Ένωση, με το διεθνικό και πολύγλωσσο χαρακτήρα της, θεωρείται από τους πολίτες της προαγωγός (και εγγυήτρια) της γλωσσικής πολυμορφίας.

[9] COM(2003) 449 τελικό.

Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας

2.10 Η Κοινότητα υποστηρίζει την ανάπτυξη της παιδαγωγικής που συνδέεται με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας εδώ και πολλά χρόνια και με διάφορους τρόπους, και πιο πρόσφατα με τη δράση Minerva του προγράμματος Σωκράτης και με τη θέσπιση του προγράμματος εLearning [10]. Καθώς ο αντίκτυπος της επανάστασης της πληροφορίας και της επικοινωνίας διαδίδεται στην κοινωνία, θα καταστεί όλο και πιο σημαντικό για όλους τους πολίτες, ανεξαιρέτως, να είναι εξοικειωμένοι με τη χρήση αυτών των τεχνολογιών.

[10] Απόφαση αριθ. 2318/2003/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 345 της 31.12.2003.

Κοινωνικές αλλαγές

Η τρίτη έκθεση της Επιτροπής για τη συνοχή προσδιόρισε πολλές προκλήσεις για τη διευρυμένη Ένωση. Όσον αφορά την επένδυση σε ανθρώπους, και ιδιαίτερα σε ανθρώπινο κεφάλαιο, η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη να επικεντρωθούν οι παρεμβάσεις συνοχής και άλλων κοινοτικών μέσων -όπως τα κοινοτικά προγράμματα για τη συνεργασία και την κινητικότητα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης- στους ακόλουθους τέσσερις κύριους τομείς:

Μια γηράσκουσα κοινωνία χρειάζεται περισσότερο χρόνο μάθησης

2.11 Η γήρανση της κοινωνίας συνεχίζεται. Η δημογραφική πυραμίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης βαραίνει όλο και περισσότερο στην κορυφή της καθώς τα ποσοστά επιβίωσης αυξάνουν και το βάρος συνταξιοδότησης και υγειονομικής περίθαλψης αυξάνει αντιστοίχως. Αυτό το θέμα εξετάστηκε στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 2003 [11], οι οποίες καλούν τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πολιτικές για ενεργό γήρανση, καθώς και να θέσουν συγκεκριμένο στόχο για το ποσοστό απασχόλησης των ηλικιωμένων εργαζομένων.

[11] COM(2003) 170 τελικό.

Μια ταχέως εξελισσόμενη αγορά εργασίας

2.12 Η παγκοσμιοποίηση και η οικονομία που βασίζεται στις νέες γνώσεις έχουν επιφέρει δραματικές και ταχείες αλλαγές στην αγορά εργασίας της ΕΕ. Όπως συνιστούν οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση και οι γενικοί προσανατολισμοί οικονομικής πολιτικής [12], τα συστήματά εκπαίδευσης και κατάρτισης που διαθέτουμε πρέπει να παρέχουν στο ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό τις απαραίτητες δεξιότητες ώστε να ανταποκρίνεται στις αλλαγές. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά σ' αυτή τη διαδικασία, τόσο προσφέροντας στους πολίτες την ευκαιρία να επικαιροποιούν τις δεξιότητές τους και να αποκτούν νέες μέσω περιόδων μελέτης και κατάρτισης στο εξωτερικό όσο και προωθώντας την ποιότητα και την προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης μέσω μιας διαδικασίας συνεργασίας και ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

[12] Απόφαση αριθ. 578/2003/ΕΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 197 της 5.8.2003.

Μια πιο πολύμορφη κοινωνία

2.13 Οι κοινωνίες στην ΕΕ εξακολουθούν να γίνονται πιο πολύμορφες πολιτιστικά και να αλληλοσυνδέονται περισσότερο με άλλες, ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης και των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας, αφενός, και ως αντίκτυπος της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς και της μετανάστευσης, αφετέρου. Αυτό θέτει ως προτεραιότητα την ανάπτυξη διαπολιτιστικής κατανόησης και σεβασμού και την αποτύπωση και ενίσχυση των συνηθειών της ιδιότητας του ενεργού πολίτη. Παράλληλα, υπάρχει μια αυξανόμενη ανάγκη βαθύτερης κατανόησης της φύσης της ευρωπαϊκής ταυτότητας από τους πολίτες μας.

Συμβολή στην κοινωνική ένταξη

2.14 Η αρχική εκπαίδευση είναι η διέξοδος προς τις μελλοντικές αλλαγές ζωής. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι αρνητικές αρχικές εμπειρίες με την επίσημη εκπαίδευση δεν οδηγούν τους ανθρώπους να γυρίσουν την πλάτη τους στη μάθηση για το υπόλοιπο της ζωής τους. Αντίθετα, πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να παρέχονται σ' εκείνους που εγκαταλείπουν την εκπαίδευση χωρίς βασικά προσόντα εναλλακτικές νέες ευκαιρίες πρόσβασης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Προκειμένου να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, θα χρειαστούν καινοτόμες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και ειδικευμένες υπηρεσίες προσανατολισμού, διασυνδέσεις με τις τοπικές επιχειρήσεις και άλλα μέτρα για τη δημιουργία περιβάλλοντος μάθησης που να παρέχει κίνητρα, μέσα στο οποίο να μπορεί μια νέα εκπαιδευτική ευκαιρία να αναπτύξει το πλήρες δυναμικό της.

Εκπαιδευτικές εξελίξεις στην εκπαίδευση και τηv κατάρτιση

Τριτοβάθμια εκπαίδευση - Tempus και Erasmus Mundus

2.15 Η κοινοτική πολιτική για τις χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης επικεντρώθηκε εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, μέσω του προγράμματος Tempus, στα ιδρύματα και συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, λόγω του ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διαδικασία κοινωνικής και οικονομικής μετάβασης καθώς και για την πολιτιστική ανάπτυξη. Αποτελούν, επίσης, κοιτίδες εμπειρογνωμοσύνης και ανθρώπινων πόρων και εκπαιδεύουν τις νέες γενιές των πολιτικών, διοικητικών και επιχειρηματικών ηγετών. Το εν λόγω πρόγραμμα, το οποίο αρχικά σχεδιάστηκε για τις χώρες που εγκατέλειπαν τον κομμουνισμό (συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων από τις σημερινές προσχωρούσες χώρες), επεκτάθηκε, σε διάφορα στάδια, προκειμένου να συμπεριλάβει τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και τις μεσογειακές χώρες. Σήμερα λειτουργεί σε 27 χώρες, που εκτείνονται από τη Μογγολία μέχρι το Μαρόκο.

2.16 Μολονότι το πρόγραμμα Tempus είναι ουσιαστικά προσανατολισμένο στην παροχή βοήθειας στις χώρες εταίρους, παρέχει επίσης στα κράτη μέλη καλύτερη πρόσβαση στους τομείς της γνώσης στους οποίους το υψηλότερο επίπεδο ανάπτυξης επιτεύχθηκε εκτός Ένωσης και δημιουργεί βιώσιμες και αμοιβαία επωφελείς εταιρικές σχέσεις.

2.17 Το Tempus είναι η ναυαρχίδα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τις ανταλλαγές με χώρες εκτός ΕΕ και τις χώρες ΕΖΕΣ/ΕΟΧ καθώς και τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Αλλά, δεν είναι το μόνο. Το 1995, έγιναν ειδικές συμφωνίες για ανταλλαγές στην ανώτατη εκπαίδευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και τον Καναδά και η Επιτροπή έχει και η ίδια θεσπίσει άλλα προγράμματα, με βάση την εμπειρία των κύριων εσωτερικών προγραμμάτων, με τη λατινική Αμερική (ALFA και AlBan), και με τις χώρες της Ασίας (Asia-link), καθώς και δοκιμαστικά προγράμματα με την Ιαπωνία, την Αυστραλία, και τη Νέα Ζηλανδία.

2.18 Τελευταία αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η σημασία της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ως παράγοντας διεθνοποίησης, και, συνεπώς, οικονομικής ανάπτυξης. Τα πανεπιστήμια εμπλέκονται σε σκληρό ανταγωνισμό για το ποιος θα βρει τα καλύτερα ταλέντα, και ιδίως στον τομέα της έρευνας. και ο ανταγωνισμός αυτός δεν περιορίζεται στην ΕΕ, αλλά είναι παγκόσμιος. Το πρόγραμμα Erasmus Mundus [13] θα προωθήσει τα ευρωπαϊκά πτυχία μεταπτυχιακών σπουδών (μάστερ), που λειτουργούν από πολυεθνικούς ομίλους πανεπιστημίων, με ένα σχετικό πρόγραμμα υποτροφιών το οποίο απευθύνεται στους καλύτερους φοιτητές από τον υπόλοιπο κόσμο. Αντιπροσωπεύει μια πρώτη απάντηση της Ένωσης σ' αυτό το φαινόμενο.

[13] Απόφαση αριθ. 2317/2003/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 345 της 31.12.2003.

Μελλοντικές ανάγκες

2.19 Το σύνολο των παραγόντων που υπογραμμίζουν την πολιτική συνεργασίας της ένωσης με τους κοντινούς γείτονές της (και τις υπόλοιπες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Tempus) μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

- Η εκπαίδευση και η κατάρτιση είναι βασικοί αναπτυξιακοί παράγοντες για τους κοντινούς γείτονές μας και τους εταίρους μας. Η Ευρώπη έχει συμφέρον να προαγάγει τη δημοκρατία, την ευημερία και τη σταθερότητα που δεν μπορούν να εξασφαλιστούν μόνο με την ανάπτυξη. Η συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση έχει να διαδραματίσει εν προκειμένω σημαντικό ρόλο στην αναπτυξιακή βοήθεια της Ένωσης.

- Οι διαπροσωπικές επαφές, οι οποίες αποτελούν μέρος της εξωτερικής διάστασης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, γίνονται όλο και περισσότερο κατανοητές, καθώς συμβάλλουν στο διαπολιτιστικό διάλογο, και, μέσω της επιρροής τους στα συστήματα, έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο από τις προτάσεις μεμονωμένων ατόμων. Παρέχουν επίσης στην Ένωση ένα πολύτιμο εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας, το οποίο δημιουργεί μια ευρύτερη κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων του πολιτισμού και της κληρονομιάς μας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις χώρες εταίρους ως μέσο για να εμπλουτίσουν τα δικά τους συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

- Οι επαφές με συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης των χωρών εταίρων μέσω προγραμμάτων ανταλλαγών και συνεργασίας αναπτύσσουν συνέργειες και σημεία σύγκλισης με τα συστήματα εντός της Ένωσης και, ως εκ τούτου, αυξάνουν την ελκυστικότητά τους στις χώρες εταίρους.

2.20 Το πρόγραμμα Tempus έχει αποδείξει την αξία του όσον αφορά τη συμβολή στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις χώρες εταίρους, στην υιοθέτηση στενότερων δεσμών μεταξύ των χωρών της ΕΕ και εκείνων εκτός Ένωσης, καθώς και στην προετοιμασία των χωρών για το καθεστώς της υποψήφιας χώρας. Είναι ένα ισχυρό μέσο που έχει μεγάλο δυναμικό επέκτασης. Έχει αποδείξει ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα στην ΕΕ (και εκείνοι που τα διαχειρίζονται) έχουν τόσο την ικανότητα όσο και τη βούληση να βοηθήσουν τους εταίρους τους να αναπτύξουν τα δικά τους συστήματα.

2.21 Ωστόσο, μολονότι η συμβολή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ανάπτυξη είναι σημαντική, στις χώρες με συνολικά χαμηλότερο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης η βελτίωση της βασικής εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι απαραίτητο συμπλήρωμα. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν επηρεάζει από μόνη της όλους τους πολίτες και μπορεί να διαδραματίσει περιορισμένο μόνο ρόλο στη συνολική ανάπτυξη μιας χώρας και του λαού της και στη γαλούχηση της εποικοδομητικής σχέσης της με την Ένωση. Η διεύρυνση της ΕΕ αλλάζει θεμελιωδώς το πολιτικό, γεωγραφικό και οικονομικό βάρος της ΕΕ στον κόσμο και στις γειτονικές περιοχές, και, αντίστοιχα, απαιτεί μια πολιτική έναντι των νέων γειτόνων της Ευρώπης, η οποία θα οδηγήσει σε ευρύτερη και ουσιαστικότερη συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Εάν οι φιλοδοξίες της Ένωσης είναι υψηλές, όπως πιστεύει η Επιτροπή ότι θα πρέπει να είναι, η Ένωση πρέπει να είναι προετοιμασμένη να προχωρήσει πέρα από την τριτοβάθμια εκπαίδευση και να καλύψει συνολικά τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, δεδομένου ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος που μπορεί να εξασφαλίσει το μέγιστο αντίκτυπο. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αναπτύξουμε το Tempus πέρα από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, έτσι ώστε να συμβάλει στη βελτίωση όλων των στοιχείων της διαδικασίας της δια βίου μάθησης, από τα σχολεία -μέσω της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης- μέχρι το πανεπιστήμιο και την εκπαίδευση των ενηλίκων.

Μέρος ΙΙΙ - η εμπειρία των προγραμμάτων

Η εμπειρία του Σωκράτης και του Leonardo Da Vinci - ενδιάμεσες αξιολογήσεις

3.1 Η Επιτροπή έχει αποκομίσει ουσιαστική εμπειρία από τα προγράμματα στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Η πιο πρόσφατη και σημαντική εισροή στοιχείων είναι οι εκθέσεις ενδιάμεσης αξιολόγησης για τις τρέχουσες φάσεις του Σωκράτης και του Leonardo Da Vinci, οι οποίες δημοσιεύθηκαν το Μάρτιο του 2004 [14]. Τα κύρια μηνύματα είναι τα ακόλουθα:

[14] COM(2004) 153 και COM(2004) 152.

- Η κάλυψη και η εστίαση των δράσεων των προγραμμάτων θεωρούνται, σε γενικές γραμμές, πολύτιμες και κατάλληλες.

- Οι διοικητικές και οι χρηματοδοτικές διαδικασίες έχουν βελτιωθεί από την πρώτη φάση και μετά, αλλά θεωρούνται ακόμα δυσανάλογα επιβαρυντικές και αργές. Ομοίως, ορισμένες διαδικασίες αξιολόγησης [15] χρειάζονται επανεξέταση.

[15] Ιδιαίτερα η διαδικασία Leonardo Da Vinci "Β".

- Υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη συνέργεια και συνοχή μεταξύ των δράσεων και των προγραμμάτων.

- Τα καλά αποτελέσματα στο πλαίσιο των προγραμμάτων δεν διαδίδονται ικανοποιητικά.

- Υπάρχει ανάγκη για ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των προγραμμάτων και των εξελίξεων πολιτικής.

- Οι υπερβολικές λεπτομέρειες στις ισχύουσες νομοθεσίες περί των προγραμμάτων προκαλούν προβλήματα εφαρμογής.

Η εμπειρία του προγράμματος Tempus ΙΙΙ - Ενδιάμεση αξιολόγηση

3.2 Τα κύρια μηνύματα που προκύπτουν από την έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης του Tempus [16] είναι τα ακόλουθα:

[16] COM(2004) 157.

- Το Tempus προσαρμόστηκε καλά στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της Ευρώπης και των χωρών εταίρων του Tempus κατά τη διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών.

- Οι σημαντικές κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις συνεχίζονται και ενισχύουν την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στις μεταρρυθμίσεις στην κατάρτιση και την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

- Χρειάζεται μεγαλύτερη έμφαση στην κινητικότητα, τη διάδοση των αποτελεσμάτων, το διάλογο με τις εθνικές αρχές και την αποτελεσματικότερη διαρθρωτική παρέμβαση στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

- Ο επαναπροσανατολισμός του προγράμματος προς μια στρατηγικότερη προσέγγιση αύξησε τον αντίκτυπό του στη νομοθεσία των χωρών εταίρων και οδήγησε σε μια πιο ανοικτή θεώρηση και διάθεση για διεθνή συνεργασία στις εν λόγω χώρες.

Δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξη των προγραμμάτων

3.3 Υπό το φως των εξελίξεων πολιτικής που προαναφέρθηκαν, η Επιτροπή προέβη μεταξύ Νοεμβρίου 2002 και Μαρτίου 2003 σε ευρεία διαβούλευση με όλους τους ενδιαφερομένους στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και των προγραμμάτων για τους νέους. Καταρτίστηκε λεπτομερής έκθεση για την Επιτροπή από το Pτle Universitaire de Nancy-Metz, η οποία υπάρχει στο Διαδίκτυο [17]. Τα κύρια συμπεράσματα είναι τα ακόλουθα:

[17] Στο δικτυακό τόπο: http://europa.eu.int/comm/dgs/ education_culture.

- Μεγάλος ενθουσιασμός για τα προγράμματα, και ιδίως για τα μέτρα σχετικά με την κινητικότητα.

- Πίστη ότι τα προγράμματα θα συμβάλουν στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας καθώς και στη διδασκαλία γλωσσών, και έντονη εκδήλωση ενδιαφέροντος για την περιφερειακή διάσταση των δράσεων των προγραμμάτων.

- Πολύ ισχυρή αίσθηση ότι τα προγράμματα είναι γραφειοκρατικά, μη ευέλικτα και υπερβολικά περίπλοκα, ιδίως όσον αφορά το πολύ μικρό ποσό των περισσότερων επιχορηγήσεων.

- Αίσθηση ότι οι αποκεντρωμένες διαδικασίες (εκείνες τις οποίες διαχειρίζονται οι εθνικοί φορείς των συμμετεχουσών χωρών) είναι απλούστερες και φιλικότερες προς τους ενδιαφερομένους από ό,τι εκείνες τις οποίες διαχειρίζεται άμεσα από την Επιτροπή.

Μέρος IV - Εσωτερική πολιτική: Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την κινητικότητα και τη συνεργασία στη δια βίου μάθηση

Προσανατολισμοί για τη νέα γενιά προγραμμάτων

4.1 Η Επιτροπή έχει εξετάσει τα διάφορα στοιχεία που προαναφέρθηκαν, υπό το φως της εντολής για χάραξη πολιτικής που της έδωσαν τα διαδοχικά Ευρωπαϊκά Συμβούλια, των δικών της απόψεων πολιτικής και της εμπειρίας από τα τρέχοντα και τα προηγούμενα προγράμματα, και προτείνει τα ακόλουθα:

- Να διατηρηθούν, στην παρούσα φάση, ξεχωριστά προγράμματα που θα επικεντρώνονται στην ΕΕ [18], αφενός, και στις γειτονικές χώρες, αφετέρου. Αυτή η αρχιτεκτονική κρίνεται ότι λαμβάνει κατά τον καλύτερο τρόπο υπόψη το γεγονός ότι το είδος και ο σκοπός των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση είναι, όπως αναλύθηκε παραπάνω, διαφορετικής φύσης στα διαφορετικά αυτά πλαίσια.

[18] Συμπεριλαμβανομένων των χωρών του ΕΟΧ/ΕΖΕΣ και των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών μόλις συναφθούν οι κατάλληλες συμφωνίες.

- Υπό το φως της όλο και αυξανόμενης ενοποίησης μεταξύ των δράσεων και των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε ολόκληρη την ΕΕ, και της εμφάνισης του υποδείγματος της δια βίου μάθησης, υπάρχουν σημαντικά οφέλη τα οποία μπορούν να προκύψουν από την ενοποίηση των τομέων τους οποίους καλύπτουν τα προγράμματα Σωκράτης και Leonardo Da Vinci σε μια ενιαία δομή. Ένα τέτοιο συνδυασμένο πρόγραμμα θα μπορούσε να υποστηρίξει καλύτερα τις εξελίξεις πολιτικής στις συμμετέχουσες χώρες, να ανταποκριθεί αποτελεσματικότερα στις ανάγκες των χρηστών του και να οδηγήσει σε μεγαλύτερη απλούστευση και αποτελεσματικότητα σε επίπεδο εφαρμογής του προγράμματος, ιδίως δε σε τομείς οι οποίοι υπερβαίνουν τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ εκπαίδευσης και κατάρτισης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα προτείνει ένα "ολοκληρωμένο πρόγραμμα", το οποίο θα καλύπτει τόσο την εκπαίδευση όσο και την κατάρτιση στην ΕΕ.

- Στο ολοκληρωμένο αυτό πρόγραμμα, η σημασία της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην επίτευξη του στόχου της Λισσαβώνας, η θέσπιση των διαδικασιών της Μπολόνια και της Κοπεγχάγης, η διαδικασία των στόχων και οι σχετικές εξελίξεις πολιτικής που προαναφέρθηκαν καταδεικνύουν στο σύνολό τους την ανάγκη για σαφέστερα μέσα υποστήριξης της εξέλιξης της πολιτικής. Άλλες σχετικές πρωτοβουλίες πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο (π.χ., το πρόγραμμα eLearning ή η πρωτοβουλία Europass) θα πρέπει να ενσωματωθούν επίσης. Τέλος, η Επιτροπή κρίνει σκόπιμο να ενσωματωθεί η δράση Jean Monnet στην ευρεία δομή που προσφέρει το ολοκληρωμένο πρόγραμμα, μαζί με τη στήριξη των βασικών ιδρυμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα, όπως το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ίδρυμα (Φλωρεντία) και το Κολέγιο της Ευρώπης (Μπρυζ και Natolin), προκειμένου να τεθεί η χρηματοδότηση των εν λόγω δραστηριοτήτων και ιδρυμάτων σε ένα σταθερότερο και στρατηγικότερο πλαίσιο από ό,τι στο παρελθόν και να επιτραπούν συνέργειες μεταξύ των εν λόγω δράσεων στον τομέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και συνεργασίας στην εκπαίδευση και την κατάρτιση γενικότερα.

- Προκειμένου να διαδραματίσει η ευρωπαϊκή συνεργασία στην εκπαίδευση και την κατάρτιση τον πλήρη ρόλο της και να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη σημασία του τομέα σε κάθε κράτος μέλος και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή θα προτείνει ένα πολύ ουσιαστικότερο πρόγραμμα για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.. Οι περισσότερες αλλαγές πραγματοποιούνται στις αποκεντρωμένες δράσεις του προγράμματος, και ιδίως στον τομέα της διεθνικής κινητικότητας των επιμέρους πολιτών, όπου επέρχονται αλλαγές απευθείας στους επίσημους εθνικούς φορείς κάθε χώρας, οι οποίοι διαθέτουν λεπτομερή γνώση των εθνικών συνθηκών και γνωρίζουν καλύτερα πώς θα ικανοποιηθούν οι ανάγκες των επιμέρους χρηστών των προγραμμάτων.

- Στην επόμενη περίοδο προγραμματισμού, ο ετήσιος προϋπολογισμός για το προτεινόμενο ολοκληρωμένο πρόγραμμα ενδέχεται να αυξηθεί κατά τέσσερις φορές σε σύγκριση με το σημερινό επίπεδο. Η χρηματοδότηση σ' αυτό το επίπεδο θα επιτρέψει την επίτευξη ενός συνόλου φιλόδοξων αλλά ρεαλιστικών στόχων, οι οποίοι συνάδουν με την πολιτική σημασία του νέου προγράμματος. Οι στόχοι αυτοί εξηγούνται παρακάτω στις παραγράφους 4.4 έως 4.7.

- Το πρόγραμμα πρέπει να απλουστευθεί και να γίνει πιο ευέλικτο. Η νέα σχετική νομοθεσία πρέπει να περιοριστεί στους τομείς δραστηριότητας και στους γενικούς τύπους δράσης που θα υποστηριχθούν, ενώ οι λεπτομέρειες εφαρμογής θα οριστούν σε μεγάλο βαθμό στις κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος σε συμφωνία με την επιτροπή του προγράμματος.

- Θα πρέπει επίσης να υπάρχουν κατά το δυνατόν κοινά σημεία μεταξύ των επιμέρους προγραμμάτων. Κάθε πρόγραμμα εντός του ολοκληρωμένου πλαισίου θα χαρακτηρίζεται από το ίδιο σύνολο γενικών δράσεων (κινητικότητα, σχέδια, δίκτυα κ.λπ.), πράγμα που θα επιτρέψει μεγαλύτερη συνοχή και δυνατότητα μεταφοράς μεταξύ τους. Στη θέση του σημερινού περίπλοκου συστήματος επιτροπών και υποεπιτροπών προγραμμάτων, θα υπάρχει μια ενιαία επιτροπή προγράμματος, η οποία θα συνεδριάζει με διαφορετικές συνθέσεις (π.χ. σχολεία, επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση) κατά περίπτωση. Κάθε σύνθεση θα έχει όλες τις σχετικές αρμοδιότητες ώστε να εξαλειφθούν οι καθυστερήσεις που οφείλονται σήμερα στην υποχρέωση να παραπέμπονται ορισμένα θέματα σε διάφορες επιτροπές διαδοχικά.

- Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα είναι ανοικτό στη συμμετοχή όλων των χωρών που συμμετέχουν σήμερα στα προγράμματα Σωκράτης και Leonardo και μπορεί να επεκταθεί στην Ελβετία και στα Δυτικά Βαλκάνια [19]. Περαιτέρω ευελιξία θα επιτρέπει τη χρήση μέχρι 1% του προϋπολογισμού του προγράμματος για τη χρηματοδότηση της συμμετοχής ιδρυμάτων από μη συμμετέχουσες χώρες, όταν κάτι τέτοιο θα προσθέτει αξία στη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Πρόκειται για σημαντική εξέλιξη σε σχέση με την τρέχουσα γενιά, όπου για κάθε πρόγραμμα διατίθεται το πολύ μικρό των 250.000 ευρώ προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η σχετική δράση και οι διαδικασίες εφαρμογής συνεπάγονται τόσο μεγάλο φόρτο ώστε δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ στο πρόγραμμα Leonardo.

[19] Το πρόγραμμα Tempus Plus θα συμβάλει στην προετοιμασία των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων για την συμμετοχή τους, στη συνέχεια, στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα.

Ο σχεδιασμός του προγράμματος

4.2 Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα περιλαμβάνει τέσσερα χωριστά τομεακά προγράμματα: για τη σχολική εκπαίδευση (Comenius), για την τριτοβάθμια εκπαίδευση (Erasmus), για την αρχική και τη συνεχή επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (Leonardo Da Vinci) και για την εκπαίδευση ενηλίκων (Grundtvig). Η κάλυψή τους θα βασίζεται στα υπάρχοντα προγράμματα, αλλά, με ορισμένες προσαρμογές. Εκτός από τα τέσσερα τομεακά προγράμματα, θα υπάρχουν και δύο οριζόντια προγράμματα. Το "εγκάρσιο πρόγραμμα" θα καλύπτει τα διατομεακά θέματα: στήριξη της ανάπτυξης πολιτικής. εκμάθηση γλωσσών. νέες τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας. και διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. Το πρόγραμμα Jean Monnet θα υποστηρίξει ένα ευρύ φάσμα ιδρυμάτων και δραστηριοτήτων επικεντρωμένων στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση: δράση Jean Monnet, παροχή λειτουργικών επιχορηγήσεων για ένα σύνολο βασικών ιδρυμάτων και παροχή λειτουργικών επιχορηγήσεων για τις ευρωπαϊκές ενώσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

4.3 Μια σημαντική διαφορά μεταξύ της σημερινής γενιάς και του ολοκληρωμένου προγράμματος θα είναι η κλίμακα της δραστηριότητας. Η Επιτροπή θα προτείνει πολύ σημαντική αύξηση των αποκεντρωμένων δράσεων, και ιδίως της κινητικότητας και των εταιρικών σχέσεων, προκειμένου να επιτευχθούν διάφοροι αριθμητικοί στόχοι που παρουσιάζονται παρακάτω. Σε όλα τα προγράμματα θα αντιπροσωπεύεται η αλλαγή αυτή από το σημερινό επίπεδο δραστηριότητας. Μια τέτοια πρόταση θα διαθέτει επίπεδο πόρων που θα είναι ανάλογο προς τις σχετικές φιλοδοξίες [20] και προς την αυξανόμενη πολιτική σημασία αυτού του είδους δράσης, και που θα ανταποκρίνεται στη μαζική μη ικανοποιούμενη ζήτηση των ευρωπαίων πολιτών. Είναι σαφές ότι μια τέτοια σημαντική αύξηση των αποκεντρωμένων δράσεων θα απαιτήσει την ενίσχυση του δικτύου των εθνικών φορέων που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή τους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα προβλέψει την αύξηση του επιπέδου στήριξης που παρέχει στους εν λόγω φορείς.

[20] Η απόφαση για το πρόγράμμα Σωκράτης περιλαμβάνει ήδη το στόχο της επίτευξης ποσοστού 10% των πανεπιστημιακών φοιτητών και 10% των μαθητών σχολείων, αλλά οι πόροι που διατίθενται στο πρόγραμμα είναι κατά πολύ λιγότεροι από εκείνες που θα επέτρεπαν την επίτευξη αυτών των στόχων. Το σημερινό επίπεδο δραστηριότητας αντιπροσωπεύει ποσοστό 2-3% του πληθυσμού των μαθητών σχολείων και 3-4% του πληθυσμού των πανεπιστημιακών φοιτητών.

Τα τέσσερα τομεακά προγράμματα -Comenius, Erasmus, Leonardo Da Vinci, Grundtvig

4.4 Όσον αφορά το πρόγραμμα Comenius, προτείνεται να συνεχιστεί ευρέως το υπάρχον φάσμα δράσης, όπως σήμερα. Θα καλύψει την κινητικότητα των ατόμων, τις σχολικές εταιρικές σχέσεις, τα πολυμερή σχέδια, τα δίκτυα Comenius και τα συνοδευτικά μέτρα. Οι δράσεις αποκεντρωμένης κινητικότητας και εταιρικών σχέσεων θα αυξηθούν σε όγκο με συντελεστή τέσσερα, έτσι ώστε να επιτευχθεί η συμμετοχή του 10% των μαθητών σε κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες (εταιρικές σχέσεις και κινητικότητα) και 10% των εκπαιδευτικών σε δραστηριότητες κινητικότητας κατά τη διάρκεια της επταετούς εφαρμογής του ολοκληρωμένου προγράμματος.

4.5 Η πιο εμφανής προτεινόμενη αλλαγή στο πρόγραμμα Erasmus είναι μια πολύ σημαντική αύξηση της κινητικότητας των φοιτητών και των εκπαιδευτικών. Σήμερα συμμετέχουν στην κινητικότητα του Erasmus περίπου άνω των 120.000 φοιτητές ετησίως. Σύμφωνα με το νέο πρόγραμμα, το ποσοστό αυτό θα πρέπει να αυξηθεί σε περίπου 375.000 ετησίως, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος των τριών εκατομμυρίων φοιτητών Erasmus μέχρι το 2010. Παράλληλα, η μέση επιχορήγηση ανά φοιτητή έχει παραμείνει αμετάβλητη από το 1993 στο επίπεδο των 150 ευρώ μηνιαίως. Αυτό αντιπροσωπεύει μείωση κατά 25% της αξίας σε πραγματικούς όρους. Είναι σαφές ότι ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς μια σημαντική αύξηση στο επίπεδο της επιχορήγησης. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, το μέσο μηνιαίο επίπεδο επιχορήγησης θα αυξηθεί σε 250 ευρώ. Η κινητικότητα των εκπαιδευτικών προβλέπεται να αυξηθεί σε 40.000 ετησίως, από το σημερινό επίπεδο των περίπου 18.000, με παρόμοια αύξηση του επιπέδου της επιχορήγησης. Θα ενσωματωθούν επίσης στο πρόγραμμα οι τοποθετήσεις φοιτητών και προσωπικού των πανεπιστημίων σε θέσεις εργασίας.

4.6 Η νέα πρόταση προγράμματος προβλέπει διάφορες αλλαγές για το Leonardo Da Vinci. Οι τοποθετήσεις για τους εκπαιδευομένους θα αυξηθεί σημαντικά σε 150.000 ετησίως μέχρι το τέλος του προγράμματος, εν σχέσει με το σημερινό επίπεδο των περίπου 45.000. Παρόμοια αύξηση προβλέπεται και για την κινητικότητα των εκπαιδευτών. Η τρέχουσα δράση δοκιμαστικών σχεδίων θα αναδιαμορφωθεί προκειμένου να επικεντρωθεί η μεταφορά της τεχνολογίας από μία ή περισσότερες χώρες σε άλλες και η διαχείριση των εν λόγω σχεδίων θα αποκεντρωθεί και θα ανατεθεί εξ ολοκλήρου στους εθνικούς φορείς και δεν θα γίνεται από κοινού με την Επιτροπή όπως συμβαίνει σήμερα. Τα δίκτυα Leonardo θα εισαχθούν στο νέο πρόγραμμα, προκειμένου να εστιαστούν σε θέματα κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος, όπως ομοίως συμβαίνει με τα θεματικά δίκτυα του Erasmus. Θα υπάρξει μια νέα δράση "εταιρικών σχέσεων" Leonardo προκειμένου να προωθηθεί η ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης μεταξύ παρόχων κατάρτισης. Επίσης, θα συνεχιστούν οι δραστηριότητες και τα συνοδευτικά μέτρα των σχεδίων.

4.7 Στο πλαίσιο του Grundtvig προτείνονται νέες δράσεις κινητικότητας προκειμένου να υποστηριχθεί η κινητικότητα των ενήλικων εκπαιδευομένων, οι ανταλλαγές προσωπικού, η ευρωπαϊκή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η επέκταση των ευκαιριών κατάρτισης για τους εκπαιδευτές ενηλίκων που προβλέπει η τρέχουσα δράση Grundtvig. Δεδομένης της πρόβλεψης δημογραφικών αλλαγών για την επόμενη δεκαετία, είναι σημαντικό να καταστεί η ευρωπαϊκή διάσταση της κινητικότητας διαθέσιμη όχι μόνο στους νεότερους πολίτες και στους εκπαιδευτικούς που δραστηριοποιούνται στη διδασκαλία ή την κατάρτισή τους αλλά και στους ενηλίκους στο πλαίσιο της δια βίου μάθησης γενικότερα. Στόχος είναι να επωφεληθούν τουλάχιστον 50.000 ενήλικοι από αυτή την κινητικότητα ετησίως και, μέχρι το τέλος του προγράμματος, τουλάχιστον ένας στους πέντε παρόχους διαρθρωμένης εκπαίδευσης ενηλίκων να έχει συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή συνεργασία. Τα μέσα για την επίτευξη αυτών των στόχων θα είναι οι επιχορηγήσεις κινητικότητας και οι ευρωπαϊκές εταιρικές σχέσεις μάθησης. Οι κεντρικές δραστηριότητες του Grundtvig θα περιλαμβάνουν στρατηγικά σχέδια καθώς και σχέδια συνεργασίας μικρότερης κλίμακας, και, αντιστοίχως, δίκτυα, κύκλους μαθημάτων κατάρτισης και συνοδευτικά μέτρα.

Το εγκάρσιο πρόγραμμα

4.8 Το εγκάρσιο πρόγραμμα αντιπροσωπεύει μια από τις καινοτομίες του ολοκληρωμένου προγράμματος. Σκοπός του είναι να παρέχει καλύτερη στήριξη από εκείνη που κατέστη δυνατόν μέχρι σήμερα για τη συνεργασία σε θέματα που δεν εντάσσονται εύκολα σε κάποιο από τα τομεακά προγράμματα ή που έχουν δυνητικό ενδιαφέρον και αντίκτυπο σε ολόκληρο πρόγραμμα.

4.9 Η βασική δραστηριότητα ανάπτυξης πολιτικής θα προσφέρει μια πιο σταθερή και ολοκληρωμένη πηγή στήριξης των εργασιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο που σχετίζονται άμεσα με τις βασικές προτεραιότητες πολιτικής. Η εν λόγω δραστηριότητα θα επιτρέψει στην Κοινότητα να επιτύχει την παρακολούθηση της διαδικασίας των στόχων και να δώσει λύση στο θέμα της δια βίου μάθησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να επενδύσει καταλλήλως στη συλλογή και ανάλυση των στατιστικών στοιχείων και των δεικτών, να στηρίξει τα πειραματικά σχέδια για τη δοκιμή ιδεών για πολιτικές αιχμής (με τρόπο παρόμοιο με εκείνο του σχεδίου "Tuning") και να στηρίξει τα κατάλληλα σημεία αναφοράς και τις κατάλληλες αναλυτικές δομές που υποστηρίζουν τις δράσεις του προγράμματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.10 Η βασική δραστηριότητα της εκμάθησης γλωσσών σχεδιάστηκε ως συμπλήρωμα της εκτενούς γλωσσικής δραστηριότητας που ενσωματώνεται στα τομεακά προγράμματα, όπως περίπου το 30% της κινητικότητας και των εταιρικών σχέσεων του Comenius. Ανταποκρίνεται σε ένα σαφές μήνυμα των δημόσιων διαβουλεύσεων σχετικά με τα μελλοντικά προγράμματα και το σχέδιο γλωσσικής δράσης, ότι οι γλώσσες θα πρέπει να αποτελούν υψηλή προτεραιότητα εμφανούς, ουσιαστικής και υποδειγματικής στήριξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η βασική δραστηριότητα της εκμάθησης γλωσσών επικεντρώνεται σε πτυχές της εκμάθησης γλωσσών που εκτείνονται σε περισσότερους από έναν τομείς, όπως η ανάπτυξη γενικού υλικού εκμάθησης γλωσσών, δικτύων στους τομείς της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας, καθώς και εμπορικής προώθησης, διαφήμισης και πληροφόρησης. Ομοίως, η βασική δράση για τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) θα επικεντρωθεί σε διατομεακές δραστηριότητες που στοχεύουν στην ανάπτυξη καινοτόμου περιεχομένου, υπηρεσιών, παιδαγωγικών προτύπων και πρακτικών δια βίου μάθησης που βασίζονται στις ΤΠΕ. Θα εφαρμοστεί μέσω πολυμερών σχεδίων και δικτύων και μέσω άλλων δράσεων όπως η παρατήρηση, η συγκριτική ανάλυση και η ανάλυση της ποιότητας.

4.11 Η βασική δραστηριότητα της διάδοσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων είναι εντελώς νέα ως αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος και αποσκοπεί στο να καταστήσει τη διαδικασία της διάδοσης και της κεφαλαιοποίησης των αποτελεσμάτων και προϊόντων του προγράμματος πιο συστηματική και αποτελεσματική από ό,τι στο παρελθόν, με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος Leonardo Da Vinci. Τόσο η δημόσια διαβούλευση όσο και οι εκθέσεις αξιολόγησης επικεντρώνονται στη διάδοση/αξιοποίηση ως βασική αδυναμία της εφαρμογής των υφιστάμενων προγραμμάτων. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η Επιτροπή θα δημιουργήσει μια ειδικά επικεντρωμένη δραστηριότητα, με ιδιαίτερους πόρους και σαφείς στόχους, η οποία θα επιτρέψει την εξασφάλιση ικανοποιητικής εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα και θα προσφέρει την αναγκαία συνέχεια χρηματοδότησης προκειμένου να καταστεί η δράση αποτελεσματική σε μακροχρόνιο επίπεδο. Η δράση θα εφαρμοστεί με πολυμερή σχέδια και με τη συνεργασία και τη μελέτη των στοιχείων, των ορθών πρακτικών και των προϊόντων που θα προκύψουν από το πρόγραμμα.

Το πρόγραμμα Jean Monnet

4.12 Το πρόγραμμα Jean Monnet θα αποτελείται από τρεις βασικές δραστηριότητες που θα επικεντρώνονται όλες σε πτυχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: η ίδια η δράση Jean Monnet, στήριξη ειδικών ευρωπαϊκών ιδρυμάτων και στήριξη ευρωπαϊκών ενώσεων στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

4.13 Η δράση Jean Monnet θα συνεχίσει τις πολύτιμες εργασίες που έχει πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα και θα συγκεντρώσει τη στήριξη της έρευνας για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που χρηματοδοτείται μέχρι σήμερα από τη γραμμή Α -3022 του προϋπολογισμού. Θα εξακολουθήσει να στηρίζει τις έδρες Jean Monnet, τις ενώσεις καθηγητών, άλλους εκπαιδευτικούς και ερευνητές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που ειδικεύονται στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, τους νέους ερευνητές του τομέα, δραστηριότητες πληροφόρησης και τη δημιουργία πολυμερών ερευνητικών ομάδων.

4.14 Η βασική δραστηριότητα για τη στήριξη των Ευρωπαϊκών Ιδρυμάτων θα συνίσταται στην παροχή λειτουργικών επιχορηγήσεων σε οργανισμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σ' αυτούς πρέπει να συμπεριλαμβάνονται το Κολέγιο της Ευρώπης στη Μπρυζ και το Natolin, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ίδρυμα στη Φλωρεντία, η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Δικαίου στην Τρέβη και το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Δημόσιας Διοίκησης στο Μάαστριχτ. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα προτείνει χρηματοδότηση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κολεγίου για μεταδιδακτορικές σπουδές στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ίδρυμα, το οποίο θα επικεντρώνεται σε προηγμένη έρευνα στους τομείς ειδίκευσής του. Περαιτέρω επιχορηγήσεις λειτουργίας θα παρασχεθούν σε ιδρύματα σε ανταγωνιστική βάση κατόπιν υποβολής προτάσεων.

4.15 Στο πλαίσιο της τρίτης βασικής δραστηριότητας, θα δοθούν επιχορηγήσεις για τη στήριξη των τρεχουσών δαπανών των ευρωπαϊκών ενώσεων που δραστηριοποιούνται στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, και οι οποίες ενεργούν ως ευρωπαϊκοί όμιλοι εθνικών και περιφερειακών ενώσεων, κατ' επιλογήν, σε ανταγωνιστική βάση κατόπιν υποβολής προτάσεων.

Μέρος V - Εξωτερική πολιτική: tempus plus

5.1 Η Επιτροπή πιστεύει ότι η Ένωση θα πρέπει να προσφέρει στις σημερινές χώρες του Tempus ένα πρόγραμμα με κάλυψη παράλληλη με εκείνη του ολοκληρωμένου προγράμματος για τη δια βίου μάθηση, μολονότι τα μέσα και η δομή του πρέπει να διαφέρουν σημαντικά. Συνεπώς, η Επιτροπή προτείνει όχι απλώς την ανανέωση του προγράμματος Tempus αλλά τη δημιουργία του "Tempus Plus" - ενός προγράμματος που αντιμετωπίζει τις ευρύτερες αυτές ανάγκες σε ένα διαρθρωτικό πλαίσιο που βασίζεται στις επιτυχίες του Tempus, αλλά προσθέτει τις νέες διαστάσεις που απαιτούν οι αξιολογήσεις και το νέο περιεχόμενο. Ως εκ τούτου, θα καλύψει, εκτός από τον παραδοσιακό τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης του Tempus, και τους τομείς των σχολείων, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και της εκπαίδευσης ενηλίκων. Για να καλυφθεί μια τέτοια μεγάλη αύξηση του πεδίου εφαρμογής θα απαιτηθεί σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού.

5.2 Όσον αφορά το γεωγραφικό πεδίο κάλυψης, η Επιτροπή πιστεύει ότι το σύνολο των χωρών του Tempus θα πρέπει να εξακολουθήσουν να επωφελούνται από τη συνεργασία και τη βοήθεια που έχει προσφέρει το Tempus. Ωστόσο, ενδέχεται να μην κριθεί πλέον κατάλληλο να αντιμετωπίζονται όλες στην ίδια βάση. Το Tempus Plus θα πρέπει να επιτρέψει την επιλογή των τομέων συνεργασίας με βάση τις ανάγκες και προτεραιότητες κάθε μιας από τις χώρες εταίρους. Συνεπώς, το πλήρες φάσμα της συνεργασίας σε όλους τους τομείς μπορεί να είναι κατάλληλο για ορισμένες, ενώ για άλλες να αποτελεί μέγιστη προτεραιότητα για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Με τη χρήση αυτής της σπονδυλωτής προσέγγισης, αναμένεται ότι το Tempus Plus θα γίνει ένα προνομιούχο μέσο για την ανάπτυξη της πολιτικής σχετικά με τους "νέους γείτονες" που προβλέπει η ανακοίνωση της Επιτροπής [21] του 2003.

[21] COM(2003) 104 τελικό.

5.3 Το Tempus Plus θα πρέπει επίσης να είναι ανοικτό στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η προοπτική των οποίων για ενδεχόμενη προσχώρηση στην Ένωση επιβεβαιώθηκε από το Συμβούλιο της Κοπεγχάγης το Δεκέμβριο 2002 και πιο πρόσφατα στη σύνοδο κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων τον Ιούνιο του 2003. Και εδώ, η στενότερη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης αποτελεί σημαντικό στοιχείο της συνολικής στρατηγικής για την ανάπτυξη. Όπως ακριβώς το πρόγραμμα Tempus διευκόλυνε τη μετάβαση των σημερινών προσχωρουσών χωρών στα κύρια κοινοτικά προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, έτσι και τα Δυτικά Βαλκάνια, τα οποία εισήλθαν στην τρέχουσα φάση του Tempus προσφάτως θα πρέπει να εξασφαλίσουν την πρόσβαση σ' αυτό το είδος υποστήριξης. Προφανώς, όταν οι επιμέρους χώρες μεταφερθούν στο εσωτερικό ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα αποσυρθούν από το Tempus Plus.

Tempus Plus - ένα πρόγραμμα παροχής βοήθειας για τη δια βίου μάθηση

5.4 Το προτεινόμενο πρόγραμμα Tempus Plus θα πρέπει, συνεπώς, να βασίζεται, όπως και το Tempus, στη συνεργασία μεταξύ των συστημάτων και ιδρυμάτων της ΕΕ και των ομολόγων τους στις επιλέξιμες χώρες. Στόχοι του θα είναι:

- η υιοθέτηση της ανάπτυξης ανθρώπινων πόρων και ανθρώπινου κεφαλαίου, και ιδίως με σκοπό την προώθηση της μεταρρύθμισης και της ανάπτυξης των συστημάτων δια βίου μάθησης στις χώρες εταίρους.

- η αύξηση της ποιότητας και των δυνατοτήτων των ιδρυμάτων και οργανισμών που παρέχουν τη δια βίου μάθηση στις χώρες εταίρους.

Σκοπός θα είναι η στήριξη της κινητικότητας 100.000 ατόμων σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος Tempus Plus.

5.5 Θα διαιρείται σε τέσσερις τομείς, κάθε ένας από τους οποίους θα βασίζεται στις εργασίες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στις χώρες εταίρους και θα έχει ως σκοπό να τις υποστηρίξει στις αναπτυξιακές εργασίες ως εξής:

- Τομέας των συστημάτων. Ο τομέας αυτός θα υποστηρίξει τις εργασίες των χωρών εταίρων σε τομείς που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στο σύνολό τους, όπως τα ζητήματα και πλαίσια προσόντων. η διαχείριση και η ανάπτυξη πολιτικών. η πρόβλεψη των αναγκών και πιθανών λύσεων. και η προώθηση της ευελιξίας και της διαπερατότητας μεταξύ διαφόρων μερών των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Θα προαγάγει επίσης τη σύγκλιση μεταξύ των συστημάτων δια βίου μάθησης των χωρών εταίρων και εκείνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Τομέας των σχολείων. Αυτός θα υποστηρίξει τις χώρες εταίρους σε τομείς όπως το περιεχόμενο, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προσόντα. η απόκτηση των βασικών δεξιοτήτων -ανάγνωση, αριθμητική, γλώσσες- καθώς και δεξιοτήτων στους τομείς των τεχνολογιών της πληροφορίας, των εταιρικών σχέσεων, των κοινωνικών και διαπολιτισμικών δεξιοτήτων και των δεξιοτήτων μάθησης. και η κατάρτιση εκπαιδευτικών.

- Τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ο τομέας αυτός θα βασιστεί στην υπάρχουσα δραστηριότητα Tempus με σκοπό να υποστηρίξει τις χώρες εταίρους στις μεταρρυθμίσεις της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων που αποσκοπούν στη δημιουργία περαιτέρω δυνατοτήτων καθώς και σε μέτρα για τη σύγκλιση, στην ισότητα της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στην καλύτερη ανταπόκριση στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και στην αύξηση της ικανότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να συμβάλει στην εν γένει οικονομική ανάπτυξη.

- Τομέας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ο οποίος θα συμπεριλάβει και την εκπαίδευση των ενηλίκων. Αυτός θα υποστηρίξει τις χώρες εταίρους σε τομείς όπως η παροχή ευκαιριών μάθησης, προκειμένου να ικανοποιηθούν ανάγκες των ενήλικων εκπαιδευομένων. η αμοιβαία αναγνώριση και η διαβίβαση των προσόντων και της μάθησης, και ιδίως της άτυπης και ανεπίσημης μάθησης. η ενίσχυση των συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και εκπαίδευσης ενηλίκων. η προώθηση της ιδιότητας του ενεργού πολίτη, της ενεργούς γήρανσης και της κοινωνικής συνοχής και ένταξης. ή η βελτίωση του επαγγελματικού προσανατολισμού και της παροχής συμβουλών.

5.6 Τα διαθέσιμα μέσα για τη στήριξη αυτή θα είναι τεσσάρων ειδών:

- Μέτρα για τα συστήματα: αυτά θα συμβάλουν στην ανάπτυξη και τη μεταρρύθμιση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στις χώρες εταίρους, καθώς και στην ενίσχυση της ποιότητας και την αύξηση της σύγκλισής τους με εκείνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα λειτουργήσουν σε θέματα που θα συμφωνηθούν με τις χώρες εταίρους και θα καλύψουν θέματα όπως η υποστήριξη της ανάπτυξης και της μεταρρύθμισης της πολιτικής, τα συστήματα και η ανάπτυξη δυνατοτήτων (συμπεριλαμβανομένων και εκείνων μέσω της κινητικότητας), οι μελέτες και η έρευνα, η παροχή συμβουλών από εμπειρογνώμονες, τα συνέδρια, τα σεμινάρια καθώς και οι δραστηριότητες κατάρτισης και ανάπτυξης.

- Κοινά σχέδια: αυτά θα είναι παρόμοια με τα κλασικά σχέδια του Tempus. Θα επιτρέψουν στα ιδρύματα της ΕΕ και των χωρών εταίρων να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να εργαστούν μαζί σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Θα περιλαμβάνουν τα σχέδια κοινής διδασκαλίας, αλλά και άλλους τομείς όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα, το υλικό διδασκαλίας και εκμάθησης, τα θέματα διοίκησης και η κατάρτιση εντός της υπηρεσίας. Αυτό το είδος δράσης θα περιλαμβάνει επίσης την κινητικότητα των φοιτητών και του προσωπικού, η οποία, όπως πιστεύει η Επιτροπή (και δείχνουν οι αξιολογήσεις), θα αυξηθεί σημαντικά. Θα περιλαμβάνουν επίσης μια δράση σχετικά με τα δίκτυα, η οποία θα μπορεί να λειτουργεί είτε ανεξάρτητα είτε σε σχέση με τα δίκτυα που θα υποστηρίζονται από το ολοκληρωμένο πρόγραμμα.

- Κινητικότητα: εκτός από την κινητικότητα που θα υποστηριχθεί από τα κοινά σχέδια, αυτή η δράση θα προσφέρει περαιτέρω ευκαιρίες για τη βελτίωση της συνεργασίας και την αύξηση της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ της Ευρώπης και των γειτόνων της. Η κινητικότητα θα πραγματοποιείται μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των χωρών εταίρων σε κάθε επίπεδο του προγράμματος. Θα περιλαμβάνει την ατομική κινητικότητα (στο πλαίσιο των τρεχουσών επιχορηγήσεων για την ατομική κινητικότητα του Tempus) καθώς και την ομαδική κινητικότητα.

- Συνοδευτικά μέτρα: αυτά θα συμβάλουν στην ανάπτυξη κοινής κατανόησης και συνεργασίας στη δια βίου μάθηση. Μπορεί να περιλαμβάνουν ανταλλαγές εμπειριών για θέματα πολιτικής. παρατήρηση και ανάλυση των πολιτικών και των συστημάτων. ανάπτυξη δεικτών και σημείων αναφοράς και στατιστικών ερευνών. καθώς και δραστηριότητες πληροφόρησης και διάδοσης.

Αυτοί οι τέσσερις τύποι μέσων σχηματίζουν ένα πακέτο που προσφέρει τόσο στις χώρες εταίρους όσο και στην ΕΕ μια ποικιλία τρόπων να αλληλεπιδρούν και να μεταρρυθμίζουν. Η λειτουργία τους θα απαιτήσει σημαντική εμπειρογνωμοσύνη και, όπου απαιτείται, η Επιτροπή θα προσφύγει στην εμπειρία του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.

ΜΕΡΟΣ VI - ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ

6.1 Στην ανακοίνωσή της για τις οικονομικές προοπτικές, η Επιτροπή υπογράμμισε τη σημασία της χρήσης της αναθεώρησης της νομοθεσίας περί των προγραμμάτων που θα γίνει το 2007 προκειμένου να απλουστευθεί ο σχεδιασμός και η λειτουργία των κοινοτικών μέσων. Τα δύο νέα προγράμματα που αναφέρονται στην παρούσα ανακοίνωση θα συμβάλουν σημαντικά στην κατεύθυνση αυτή. Από την επίσημη προοπτική μόνο, αντιπροσωπεύουν μείωση όσον αφορά τον αριθμό των νομικών βάσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση από επτά, που είναι σήμερα, σε τρεις - τα δύο προγράμματα εδώ και το πρόγραμμα Erasmus Mundus, το οποίο εγκρίθηκε τόσο πρόσφατα που δεν θα ήταν σκόπιμο να τροποποιηθεί στην παρούσα φάση. Ομοίως, αντιπροσωπεύει μείωση από δεκαπέντε γραμμές του προϋπολογισμού σε τρεις.

6.2 Ωστόσο, είναι ακόμη σημαντικότερο το γεγονός ότι τα νέα προγράμματα -και ιδίως το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τη δια βίου μάθηση- θα είναι απλούστερα για το χρήστη, για πολλούς λόγους. Πρώτον, η διαχείριση μεγαλύτερου ποσοστού των δράσεων θα γίνεται με αποκεντρωμένο τρόπο μέσω των εθνικών φορέων- άνω του 80% του προϋπολογισμού του προγράμματος. Η δημόσια διαβούλευση [22] έδειξε ότι οι χρήστες θεωρούν αυτή τη μέθοδο διαχείρισης πιο φιλική προς το χρήστη από ό,τι η άμεση διαχείριση σε κοινοτικό επίπεδο, δεδομένου ότι οι φορείς είναι εξοικειωμένοι με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα τους και μπορούν να ανταποκρίνονται αμέσως με την κατάλληλη γνώση και στην εθνική τους γλώσσα. Δεύτερον, οι νομοθετικές αποφάσεις θα συντάσσονται με πολύ λιγότερο λεπτομερή τρόπο, πράγμα που θα καθιστά ευκολότερη τόσο την κατανόηση του περιεχομένου τους όσο και την προσαρμογή τους στις μελλοντικές εξελίξεις του τομέα. Τρίτον, η Επιτροπή θα συμπεριλάβει στο σχέδιο νομοθεσίας μια διάταξη που θα προβλέπει ότι οι χρηματοοικονομικές και διοικητικές υποχρεώσεις των δικαιούχων πρέπει να είναι ανάλογες προς το μέγεθος της επιχορήγησης, π.χ. μέσω της αυξημένης χρήσης κατ' αποκοπήν επιχορηγήσεων, με σκοπό να επιτευχθεί σημαντική απλούστευση των διαδικασιών. Ο στόχος εν προκειμένω είναι να ικανοποιηθεί το αίτημα της δημόσιας διαβούλευσης για μείωση της περιπλοκότητας, που θεωρείται ευρέως η αρνητικότερη πτυχή των εν λόγω προγραμμάτων.

[22] Βλ. παράγραφο 3.3. της παρούσας ανακοίνωσης.

6.3 Η Επιτροπή θεωρεί αυτά τα μέτρα σημαντικό βήμα για την απλούστευση των προγραμμάτων, αλλά βεβαίως όχι το τέλος της διαδρομής. Η Επιτροπή ενδιαφέρεται να δεχθεί προτάσεις σχετικά με το πώς θα μπορούσαν να απλουστευθούν περαιτέρω τα προγράμματα και η λειτουργία τους και να τις συμπεριλάβει στα σχέδια των προτάσεών της. Μπορεί, πράγματι, να απαιτηθούν εν προκειμένω τροποποιήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού της Κοινότητας ή των λεπτομερειών εφαρμογής του, για παράδειγμα, αλλά κανένα πιθανό σενάριο δεν θα πρέπει να αποκλειστεί στην παρούσα φάση.

Επόμενα βήματα και χρονοδιάγραμμα έγκρισησ

Η Επιτροπή υποβάλλει το παρόν νομοθετικό έγγραφο προκειμένου να δημοσιοποιήσει κατά το δυνατόν ενωρίτερα τις προθέσεις της για την επόμενη γενιά προγραμμάτων στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Δεδομένης της μακράς διάρκειας των συζητήσεων που απαιτούνται για τέτοιες προτάσεις, η οποία αντικατοπτρίζεται στο χρόνο που χρειάζεται για την ολοκλήρωση της διαδικασίας συναπόφασης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, είναι αναγκαίο να αρχίσουν οι συζητήσεις όσο το δυνατόν συντομότερα, έτσι ώστε να υπάρχει πραγματική δυνατότητα να εγκριθεί το τελικό κείμενο στις αρχές του 2006 και να μεσολαβήσει, κατά το δυνατόν, ένα ολόκληρο έτος μέχρι την εφαρμογή των νέων προγραμμάτων. Η Επιτροπή ευελπιστεί να υποβάλει τις επίσημες νομοθετικές προτάσεις της πριν από τις διακοπές του καλοκαιριού του 2004.