Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/ΕΚ με στόχο το περαιτέρω άνοιγμα των κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό"

(2001/C 116/22)

Στις 25 Σεπτεμβρίου 2000 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 9 Νοεμβρίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Στην 377η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 101 ψήφους υπέρ, 10 κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ χαίρεται για την ευκαιρία που της δίδεται να καταρτίσει γνωμοδότηση για την πρωτοβουλία της Επιτροπής να προτείνει μια οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με στόχο το περαιτέρω άνοιγμα των κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό(1).

1.2. Αν και η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η περαιτέρω ελευθέρωση είναι αναπόφευκτη, ανησυχεί μήπως η σχετική διαδικασία εξελιχθεί σε ελεγχόμενη βάση, με πλήρη μέριμνα για τα συμφέροντα των διάφορων ενεχομένων. Επιπλέον, η ΟΚΕ τρέφει μια πολύ πραγματική ανησυχία για τις παράπλευρες κοινωνικές επιπτώσεις.

1.3. Το κεφάλαιο 2 της παρούσας γνωμοδότησης περιέχει μια σύνοψη του σκεπτικού της Επιτροπής για τα προτεινόμενα μέτρα ελευθέρωσης.

1.4. Στα επόμενα κεφάλαια εξετάζονται θέματα που σχετίζονται με την καθολική υπηρεσία, τον αντίκτυπο στην απασχόληση, την οικονομία και τις παράπλευρες κοινωνικές επιπτώσεις.

1.5. Εν συντομία, η ΟΚΕ βλέπει την περαιτέρω ελευθέρωση σαν μια πολύ περίπλοκη διαδικασία, που σε κάθε βήμα της υπόκειται στον νόμο των αθέλητων συνεπειών. Το status quo έχει εξυπηρετήσει καλά την Ευρώπη. Η αποχώρηση από τη σημερινή θέση θα πρέπει να γίνει με μεγάλη προσοχή. Η ελευθέρωση θα πρέπει να εξαντλήσει τις προθεσμίες που προβλέπει το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα για τις αλλαγές.

2. Κύριες διατάξεις της πρότασης οδηγίας

2.1. "Σκοπός της πρότασης της Επιτροπής είναι να προωθήσει την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών, διασφαλίζοντας, παράλληλα, τη διατήρηση της καθολικής υπηρεσίας. Με τον τρόπο αυτό, τα οφέλη που θα προκύψουν από τον εντονότερο ανταγωνισμό πιστεύεται ότι θα οδηγήσουν στη βελτίωση του επιπέδου της παρεχόμενης υπηρεσίας, τόσο από την πλευρά της ποιότητας όσο και των τιμών που προσφέρονται στους καταναλωτές και στη συνακόλουθη ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η επίτευξη του στόχου αυτού μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερη αν συναφθεί συμφωνία για την πραγματοποίηση ενός σημαντικού βήματος την 1η Ιανουαρίου 2003, παράλληλα με τον καθορισμό ενός χρονοδιαγράμματος για τη λήψη αποφάσεως σχετικά με το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς".

2.2. Μετά το άνοιγμα της αγοράς που προτείνεται για το 2003, ένα περαιτέρω βήμα προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να προταθεί το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2004 και να εγκριθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005, ώστε να αρχίσει να ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2007.

2.3. Οι αλλαγές που προτείνονται για τον Ιανουάριο του 2003 είναι οι εξής:

α) Μείωση των ανώτατων ορίων των υπηρεσιών που παρέχονται κατ' αποκλειστικότητα, στο μέτρο που είναι αναγκαίο για την εξασφάλιση της καθολικής υπηρεσίας, από 350 γραμμάρια σε 50 γραμμάρια για την κοινή εσωτερική αλληλογραφία, την εισερχόμενη διασυνοριακή αλληλογραφία και το διαφημιστικό ταχυδρομείο.

β) Μείωση των ανώτατων ορίων σε 0 γραμμάρια για την εξερχόμενη διασυνοριακή αλληλογραφία.

γ) Καθιέρωση ενός ορισμού των "ειδικών υπηρεσιών" και ελευθέρωσή τους, ανεξάρτητα από το βάρος και την τιμή τους.

δ) Κατάργηση του ορίου τιμής που ισχύει σήμερα για το εξερχόμενο διασυνοριακό ταχυδρομείο και το διαφημιστικό ταχυδρομείο.

2.4. Κατά την άποψη της Επιτροπής, πρόκειται για ένα πολύ σταδιακό βήμα, επειδή ο λόγος της επιλογής του ορίου των 50 γραμμαρίων είναι ότι αντιπροσωπεύει μόνο το 16 % των εσόδων των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και ότι οι ανταγωνιστές δεν θα έχουν εύκολη ή ταχεία πρόσβαση σε αυτά τα έσοδα. Η περαιτέρω μείωση της απασχόλησης (πέρα από την εξελισσόμενη διαδικασία εκσυγχρονισμού) υπολογίζεται από την Επιτροπή σε 2,5 %.

2.5. Αναμένεται ότι η αύξηση του όγκου του διαφημιστικού ταχυδρομείου με ρυθμό άνω του 5 % ετησίως για αρκετά από τα επόμενα έτη θα παράσχει περιθώρια ανάπτυξης τόσο στους υφιστάμενους φορείς όσο και στους νέους ανταγωνιστές. Το όριο των 50 γραμμαρίων προτείνεται για να μπορέσουν όλα τα κράτη μέλη να προβούν στην ελευθέρωση του διαφημιστικού ταχυδρομείου μέχρι αυτό το μέγιστο όριο (πολλά κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη καν ξεκινήσει).

2.6. Όσον αφορά το εισερχόμενο διασυνοριακό ταχυδρομείο, οι όγκοι και η δυσκολία προσδιορισμού της προέλευσής του έκαναν την Επιτροπή να αναβάλει την ανάληψη δράσης μέχρι την περαιτέρω ελευθέρωση μετά το 2003.

2.7. Ο συνολικός αντίκτυπος αυτών των προτάσεων είναι ότι το 50 % των συνολικών εσόδων που αποκομίζουν οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας από τις ταχυδρομικές υπηρεσίες θα παραμείνει εντός του μέγιστου χώρου που μπορεί να ανατεθεί κατ' αποκλειστικότητα, σε σύγκριση με το σημερινό 70 %, πράγμα που σημαίνει ότι θα υπάρξει ένα πρόσθετο άνοιγμα της αγοράς της τάξεως του 20 %. Με βάση την εμπειρία των ταχυδρομικών αγορών που λειτουργούν ήδη σε πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον, η Επιτροπή αναμένει ότι οι σημερινοί αποκλειστικοί φορείς παροχής θα διατηρήσουν μεσοπρόθεσμα το 80-90 % της αγοράς που θα ανοιχτεί στον ανταγωνισμό.

2.8. Η πρόταση της Επιτροπής περιλαμβάνει τη δέσμευση για ένα περαιτέρω στάδιο ανοίγματος της αγοράς το 2007, η εμβέλεια του οποίου θα αποφασισθεί το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005. Αυτή η πρόθεση να συνεχιστεί το άνοιγμα της αγοράς έχει στόχο να λειτουργήσει ως κίνητρο για την προετοιμασία των σημερινών αποκλειστικών φορέων για τον πλήρη ανταγωνισμό. Θα επιδιωχθούν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

α) η ανάπτυξη περαιτέρω μέτρων, τόσο σε λειτουργικό όσο και σε ρυθμιστικό επίπεδο, προκειμένου να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη διατήρηση της οικονομικής βιωσιμότητας των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας χάρη στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους,

β) η ενθάρρυνση των επενδύσεων, ιδίως προς την κατεύθυνση της πλήρους ένταξης στην κοινωνία των πληροφοριών, έτσι ώστε οι σημερινοί αποκλειστικοί φορείς να μπορέσουν να κατακτήσουν ένα ανταγωνιστικό μερίδιο στην ευρύτερη αγορά των επικοινωνιών και της υλικοτεχνικής υποστήριξης,

γ) η εξασφάλιση ισότιμων όρων παιχνιδιού στην εσωτερική αγορά, με την υποβολή όλων των αποκλειστικών φορέων στα ίδια επίπεδα ανταγωνισμού και σε διαφανείς λογιστικές διαδικασίες,

δ) η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ταχυδρομικών υπηρεσιών έναντι του ηλεκτρονικού ανταγωνισμού,

ε) η αποφυγή της εκμετάλλευσης της δεσπόζουσας μονοπωλιακής θέσης των υφιστάμενων αποκλειστικών φορέων. Συμπληρωματικές επιχειρηματικές δυνατότητες μπορούν να επιδιωχθούν μόνο σε ανταγωνιστικό περιβάλλον,

στ) η διευκόλυνση των διεθνικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ των φορέων παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών και των σημαντικότερων πελατών τους.

3. Καθολική υπηρεσία

3.1. Ορισμός

3.1.1. Στην οδηγία του 1997(2) για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες περιέχεται ο εξής ορισμός της καθολικής υπηρεσίας:

" "

3.1.2. Η ΟΚΕ είναι υπέρ αυτού του ορισμού, ο οποίος παραμένει έγκυρος. Η ΟΚΕ θεωρεί την καθολική ταχυδρομική υπηρεσία, ως βασικό στοιχείο της υποδομής της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας.

3.2. Ανάλυση της διακίνησης και των τάσεων

3.2.1. Το γενικό διάγραμμα των όγκων διανομής στην ΕΕ, όπως επιβεβαιώνεται από την Επιτροπή, είναι το ακόλουθο:

- από επιχείρηση προς επιχείρηση 25 %

- από επιχείρηση προς νοικοκυριό 65 %

- από νοικοκυριό προς επιχείρηση 5 %

- από νοικοκυριό προς νοικοκυριό 5 %.

3.2.2. Η διακίνηση από επιχείρηση προς επιχείρηση αντιπροσωπεύει περιέργως μικρό ποσοστό του συνόλου. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει ασφαλώς τον αντίκτυπο των ανταγωνιστικών μεταφορέων (DHL κ.λπ.), των υπηρεσιών μέσω κλητήρων και της ευρείας υιοθέτησης των ηλεκτρονικών επικοινωνιών - τηλεφώνου, φαξ και Ίντερνετ.

3.2.3. Οι αποστολές από επιχείρηση προς νοικοκυριό είναι η κατά πολύ μεγαλύτερη συνιστώσα της ταχυδρομικής διακίνησης. Οι ενεχόμενες επιχειρήσεις είναι, επομένως, οι πιο σημαντικοί πελάτες των ταχυδρομικών υπηρεσιών, με όποιο τρόπο και αν παράγεται η αλληλογραφία (παραδοσιακό ή ηλεκτρονικό). Το μεγαλύτερο μέρος της διακίνησης είναι διαφημιστικό ταχυδρομείο, λογαριασμοί και τραπεζική αλληλογραφία. Για την αλληλογραφία αυτή δεν έχει πάντα σημασία ο χρόνος, με την ιδιαίτερη εξαίρεση των εφημερίδων και των περιοδικών, αλλά μεγάλο μέρος της είναι ευαίσθητο στις τιμές.

Οι ανωτέρω παρατηρήσεις δεν περιλαμβάνουν τα δέματα, τα οποία αντιπροσωπεύουν τη διανομή αγαθών ή υπηρεσιών από τις επιχειρήσεις στα νοικοκυριά. Οι επιχειρήσεις μπορούν να χρησιμοποιούν για τον σκοπό αυτό κανονικές ή προστιθεμένης αξίας υπηρεσίες, ανάλογα με τις ανάγκες τους.

3.2.4. Μόνο το 5 % αυτής της διακίνησης ρέει προς την αντίθετη κατεύθυνση - από νοικοκυριό προς επιχείρηση. Οι εφημερίδες και τα περιοδικά διαβάζονται, η τραπεζική αλληλογραφία ταξινομείται, το διαφημιστικό ταχυδρομείο πετιέται και οι λογαριασμοί δεν πληρώνονται όλοι ταχυδρομικώς. Υπάρχουν οι εναλλακτικές λύσεις της τραπεζικής μεταφοράς, της αυτόματης χρέωσης στον τραπεζικό λογαριασμό, της τηλεφωνικής εντολής στην τράπεζα, καθώς και οι αναδυόμενες τράπεζες του Διαδικτύου. Υπάρχει, επίσης, ορισμένη επιστρεφόμενη διακίνηση ταχυδρομικών παραγγελιών.

3.2.5. Το 5 % που αντιπροσωπεύει η διακίνηση από νοικοκυριό προς νοικοκυριό φαίνεται χαμηλό εκ πρώτης όψεως, αλλά η επιστολογραφία είναι μια θνήσκουσα τέχνη, που έχει αντικατασταθεί από το τηλέφωνο (κυρίως), το φαξ και σε ένα μικρό βαθμό το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Το μεγαλύτερο μέρος της διακίνησης από νοικοκυριό προς νοικοκυριό είναι τυπικές ευχές - γεννήσεις, θάνατοι και γάμοι, Χριστούγεννα και γενέθλια, προσκλήσεις, αποδοχές και ευχαριστίες, και κάρτες διακοπών. Οι επικοινωνίες που έχουν σημασία από άποψη χρόνου συνήθως διεκπεραιώνονται από το τηλέφωνο.

3.2.6. Από την ανωτέρω ανάλυση προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις παράγουν το 90 % της ταχυδρομικής διακίνησης και ότι ένα μέρος της διακίνησης από και προς τα νοικοκυριά δεν είναι σημαντικό από άποψη χρόνου. Οι διανομές για τις οποίες έχει σημασία ο χρόνος διατίθενται ως υπηρεσίες κατεπειγόντων. Στο πεδίο αυτό οι υπηρεσίες μέσω κλητήρων κυριαρχούν στις αποστολές των επιχειρήσεων σε πολλές μεγάλες πόλεις.

3.2.7. Όσο για τις μελλοντικές προβλέψεις, φαίνεται ότι οι περισσότερες διαπροσωπικές επικοινωνίες, επαγγελματικές και ιδιωτικές, θα γίνονται από το τηλέφωνο και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες θα χρησιμοποιούνται για τις τυπικές επικοινωνίες. Τα κινητά τηλέφωνα μεταμορφώνουν και προάγουν τη χρήση του τηλεφώνου.

3.2.8. Η ΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για την κατάσταση της σημερινής γενιάς ηλικιωμένων. Ανησυχεί για την ικανότητά τους να προσαρμοσθούν στις νεότερες μορφές ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Αντιμετωπίζει επίσης με μεγάλη συμπάθεια το γεγονός ότι οι ηλικιωμένοι νοιώθουν άνετα όταν συμπεριφέρονται με οικείους τρόπους. Το τηλέφωνο αποτελεί, ωστόσο, ισχυρή εναλλακτική λύση, ιδίως για εκείνους που δυσκολεύονται πλέον να γράψουν και να διαβάσουν.

3.2.9. Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο θα συνεχίσει να αντικαθιστά την τυπική επαγγελματική αλληλογραφία, αλλά και να εισβάλλει σε κάποιο βαθμό και στην αγορά των προσωπικών επικοινωνιών. Σημειωτέον ότι η τυπική επαγγελματική αλληλογραφία παράγεται όλο και περισσότερο με ηλεκτρονικά μέσα.

3.2.10. H εκτέλεση των παραγγελιών των υπηρεσιών λιανικής πώλησης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου θα παράσχει μια νέα δυνατότητα αποστολής δεμάτων στον τομέα της διακίνησης από επιχείρηση προς νοικοκυριό. Τα διάφορα εμπορεύματα είναι λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά από άποψη χρόνου. Η έκταση της ζήτησης για κάλυψη από τέτοιες υπηρεσίες ενδέχεται να είναι σημαντική για την ανάπτυξη παγκόσμιας κάλυψης μακροπρόθεσμα.

3.2.11. Είναι πιθανό, όσο αναπτύσσονται αυτές οι τάσεις, να αλλάξει η αντίληψή μας για τη φύση και τη διάρθρωση των καθολικών υπηρεσιών.

3.2.12. Σε όλα τα κράτη μέλη υπάρχει καθολική πρόσβαση στην αγορά γραμματοσήμων και επίσης καθολική πρόσβαση στα γραμματοκιβώτια. Οι πιο απαιτητικοί όροι πρόσβασης αφορούν τα δέματα και άλλες υπηρεσίες. Οι υπηρεσίες αυτές χρειάζεται να καταστούν άμεσα διαθέσιμες σε λογική απόσταση από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

3.2.13. Για να είναι ανταγωνιστικές οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, χρειάζεται να χορηγηθεί στη διαχείρισή τους εμπορική ελευθερία όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρέχουν την καθολική πρόσβαση.

3.2.14. Στην εμπορική ελευθερία που θα χορηγηθεί στη διαχείριση των ταχυδρομικών υπηρεσιών θα πρέπει να συγκαταλέγεται και η απόφαση για το πού και το πώς θα παρέχεται καθολική πρόσβαση σε αυτές. Είναι σαφές ότι η κύρια λειτουργία της πρόσβασης στις ταχυδρομικές υπηρεσίες μπορεί να παρασχεθεί σε εγκαταστάσεις οποιουδήποτε είδους, ακόμη και κινητές.

3.3. Η χρηματοδότηση της καθολικής υπηρεσίας

3.3.1. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η μείωση του ορίου των αποκλειστικά παρεχόμενων υπηρεσιών σε 50 γραμμάρια επηρεάζει μόνο το 16 % των ταχυδρομικών αποστολών. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η καθιέρωση οποιουδήποτε ορίου άνω των 50 γραμμαρίων για τις αποκλειστικές υπηρεσίες θα άνοιγε πολύ μικρό κλάσμα της αγοράς για να καταστήσει ελκυστική την είσοδο νέων ανταγωνιστών. Ακόμη και με το όριο των 50 γραμμαρίων, η Επιτροπή περιμένει από τους αποκλειστικούς φορείς να είναι επαρκώς ανταγωνιστικοί στον κλάδο.

Τα σημερινά αποκλειστικά ταχυδρομικά καθεστώτα ισχυρίζονται ότι όλο τους το κέρδος προέρχεται από τη ζώνη αυτού του 16 % και ότι αν το όριο της αποκλειστικότητας μειωθεί σε 50 γραμμάρια, η καθολική υπηρεσία θα κινδυνεύσει, επειδή δεν θα υπάρχει αρκετό κέρδος για την πληρωμή της. Κατά συνέπεια, ισχυρίζονται ότι θα κινδυνεύσουν τόσο η οικονομική ισορροπία του φορέα παροχής της καθολικής υπηρεσίας όσο και το επίπεδο της απασχόλησης.

3.3.2. Η ΟΚΕ γνωρίζει πολύ καλά ότι οι γεωγραφικές και δημογραφικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών συνεπάγονται διαφορετικές οικονομικές υποχρεώσεις της καθολικής υπηρεσίας σε κάθε κράτος μέλος. Φρονεί, όπως έχει ήδη αναφέρει και στο παρελθόν, ότι η απελευθέρωση πρέπει να είναι σταδιακή και ελεγχόμενη.

Γι' αυτό, η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν φρονιμότερο να προβλεφθεί ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ των σημερινών ορίων και εκείνων που προτείνονται από την Επιτροπή και να διενεργηθεί εμπεριστατωμένη μελέτη των επιπτώσεων αυτών των ορίων στην καθολική υπηρεσία και στην ποιότητά της, προκειμένου να υπολογισθεί αντικειμενικά ο κοινωνικός και οικονομικός τους αντίκτυπος π.χ. στην απασχόληση και την συνοχή πριν από την ανάληψη οποιουδήποτε νέου μέτρου.

3.3.3. Η βιωσιμότητα της καθολικής υπηρεσίας θα αυξηθεί, αν μπορέσει να διατηρηθεί η οικονομική της ακεραιότητα. Είναι ουσιώδες να μην αποστραγγιστεί η οικονομική αξία από την καθολική υπηρεσία εξαιτίας της ανάπτυξης παρασιτικών "ειδικών" υπηρεσιών. Ομοίως, οι "υβριδικές" υπηρεσίες δεν θα πρέπει να αποκλειστούν από τις καθολικές υπηρεσίες της αποκλειστικής ζώνης, εκτός εάν πρόκειται για κατεπείγουσες αποστολές. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι ο ορισμός των ειδικών υπηρεσιών που περιέχεται στην πρόταση οδηγίας πρέπει να εξειδικευθεί περισσότερο, προκειμένου να προστατευθεί το οικονομικό περιεχόμενο της καθολικής υπηρεσίας. Πράγματι, ο προτεινόμενος ορισμός είναι τόσο ευρύς ώστε οποιοσδήποτε ανταγωνιστής ορίσει τις υπηρεσίες του ως "ειδικές" θα μπορεί να παρακάμψει τη ζώνη της αποκλειστικότητας, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την οικονομική βιωσιμότητα της καθολικής υπηρεσίας.

3.3.4. Η βιωσιμότητα της νέας υπηρεσίας θα βελτιωθεί επίσης με την εξέταση του κόστους και των τιμολογιακών διαρθρώσεων των σημερινών υπηρεσιών. Θα πρέπει επίσης να εξετασθεί το κόστος της ποιότητας. Μετά την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών κατέστη εμφανής η ανισορροπία μεταξύ της τιμής των τοπικών και της τιμής των υπεραστικών συνδιαλέξεων. Παρόμοιες ανισορροπίες κατά πάσα πιθανότητα υπάρχουν και στις ταχυδρομικές υπηρεσίες. Η βελτίωση της αποδοτικότητας μέσω του ελέγχου του κόστους και της τιμολόγησης θα καταστήσει τους φορείς παροχής των αποκλειστικών υπηρεσιών λιγότερο τρωτούς στην επιλεκτική εκμετάλλευση της αγοράς από τους ανταγωνιστές τους ("cherry picking").

3.3.5. Ένας άλλος κίνδυνος για την ακεραιότητα της καθολικής υπηρεσίας είναι η ελευθέρωση του εξερχόμενου διασυνοριακού ταχυδρομείου. Το μέτρο αυτό ενδέχεται να ενθαρρύνει πρακτικές "αναταχυδρόμησης", ιδίως για τις εσωτερικές ομαδικές αποστολές. Στον βαθμό που απαιτείται για την παροχή της καθολικής υπηρεσίας, το εξερχόμενο διασυνοριακό ταχυδρομείο θα μπορούσε να συνεχίσει να παρέχεται κατ' αποκλειστικότητα εντός των ορίων που θα τεθούν για το βάρος και τις τιμές.

3.3.6. Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ εκφράζει ανησυχίες για τη δυνατότητα κατάχρησης οιασδήποτε δεσπόζουσας θέσης στην αγορά. Η λογιστική πρέπει να είναι διαφανής και οι διασταυρούμενες επιδοτήσεις να αποφεύγονται από κάθε συμμετέχοντα στην αγορά.

3.3.7. Η ΟΚΕ σημειώνει την άποψη της Επιτροπής ότι ένα ταμείο αποζημίωσης θα ήταν αποτελεσματικό μέσο για την αντιστάθμιση κάθε υπολειμματικού κόστους που σχετίζεται με την παροχή της καθολικής υπηρεσίας.

3.4. Καθολική υπηρεσία και ελευθέρωση

3.4.1. H OKE υποστηρίζει τον στόχο της ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών με παράλληλη διασφάλιση της καθολικής υπηρεσίας, σύμφωνα με την οδηγία για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες και τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της Λισσαβώνας.

3.4.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η λειτουργία της καθολικής υπηρεσίας αποτελεί προτεραιότητα και υπογραμμίζει την ανάγκη να διασφαλισθεί ότι η ελευθέρωση δεν θα γίνει υπερβολικά απότομα, διαταράσσοντας έτσι την οικονομική ισορροπία του φορέα παροχής της καθολικής υπηρεσίας και υπονομεύοντας τα συμφέροντα της κοινότητας, τα οποία περιλαμβάνουν την καθολικότητα, τη συνέχεια και την πλήρη πρόσβαση των χρηστών στην υπηρεσία. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες όλων των πελατών, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, για ταχυδρομικές υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, διαθέσιμες σε όλη την Κοινότητα σε προσιτές τιμές.

3.4.3. Κατ' αρχήν, η ΟΚΕ είναι υπέρ της ελευθέρωσης. Δέχεται, επομένως, την απόφαση της Επιτροπής για περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς. Ωστόσο, οι μεταγενέστερες φάσεις πρέπει να εξαρτηθούν από την εμπειρία αυτής της αρχικής και από μία αξιολόγηση της παροχής της καθολικής υπηρεσίας και της προσαρμογής της στις τεχνολογικές εξελίξεις και στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των καταναλωτών.

4. Απασχόληση και οικονομική ανάπτυξη

4.1. Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η ελευθέρωση είναι θεωρητικά ελκυστική. Μπορεί να παραλληλισθεί με την ελευθέρωση του κλάδου των τηλεπικοινωνιών. Αν και οι "μητρικοί" Οργανισμοί Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών σημείωσαν μείωση της απασχόλησης, από την άλλη πλευρά σημείωσαν αύξηση των δραστηριοτήτων τους· οι πελάτες είχαν τεράστια οφέλη από τις νέες τεχνολογίες και υπηρεσίες, ενώ μια πληθώρα νεοσύστατων εταιρειών σε κάθε στάδιο της αλυσίδας αξίας του κλάδου δημιούργησε πολλές νέες θέσεις απασχόλησης. Και όμως, ακόμη και αυτές οι εξελίξεις υπήρξαν καταστροφικές για πολλούς πρώην υπαλλήλους αυτών των οργανισμών.

4.2. Στην περίπτωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, οι τεχνολογικές δυνατότητες είναι συμπληρωματικές των υφιστάμενων υπηρεσιών. Η μετάβαση είναι, επομένως, δυσκολότερο να επιτευχθεί, τόσο για τα σημερινά αποκλειστικά καθεστώτα όσο και για τους υπαλλήλους τους. Κατά συνέπεια, η διαδικασία της ελευθέρωσης πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο προσεκτικότερου χειρισμού και ελέγχου.

4.3. Η απασχόληση στις ταχυδρομικές υπηρεσίες

4.3.1. Εμπειρογνώμονες που εκπροσωπούν τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις ταχυδρομικές ενώσεις αμφισβήτησαν τις στατιστικές βάσεις από τις οποίες συνήγαγε η Επιτροπή τα δεδομένα για την απασχόληση προς επίρρωση της πρότασης οδηγίας. Η δημοσίευση των δεδομένων της Επιτροπής θα βοηθούσε τη συζήτηση των προτάσεών της.

4.3.2. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρέχει η Επιτροπή, οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας απασχολούν σήμερα περίπου 1,3 εκατομμύρια άτομα, ενώ γύρω στις 400000 απασχολούνται σε ιδιωτικούς ταχυδρομικούς φορείς. Υπολογίζεται ότι η απασχόληση θα μειωθεί κατά 8,4 % περίπου στο σύνολο του τομέα μεταξύ 1997 και 2007, ανεξάρτητα από την περαιτέρω ελευθέρωση.

4.3.3. Από τους πέντε κινητήριους μοχλούς της αλλαγής (ζήτηση, υποκατάσταση από ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας, οργανωτικές αλλαγές, αυτοματισμός/νέες τεχνολογίες και ελευθέρωση), η Επιτροπή πιστεύει ότι ο παράγοντας που θα έχει κατά πάσα πιθανότητα τις λιγότερες συνέπειες στα επίπεδα απασχόλησης είναι το άνοιγμα στον ανταγωνισμό.

4.3.4. Η ΟΚΕ δέχεται την άποψη της Επιτροπής ότι:

α) το εργατικό δυναμικό των σημερινών φορέων χρειάζεται να ανακατανεμηθεί και να επανακαταρτισθεί όσον αφορά την κοινωνία των πληροφοριών,

β) το βαθμιαίο άνοιγμα της αγοράς θα επιτρέψει την προοδευτική κατανόηση αυτής της απαίτησης.

4.3.5. Παρόλα αυτά, η ΟΚΕ κάνει έκκληση για σύνεση. Τα κράτη μέλη πρέπει να προγραμματίσουν την ελευθέρωση έτσι ώστε η επόμενη φάση να χρησιμοποιηθεί εποικοδομητικά για τη διαχείριση της ανάπτυξης των ταχυδρομικών υπηρεσιών και της συνακόλουθης δυναμικής του προσωπικού.

4.4. Απασχόληση και οικονομική ανάπτυξη

4.4.1. Η οικονομική πρόκληση - και η οικονομική ευκαιρία - που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη σκιαγραφήθηκε στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας "Προς μία Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης"(3). Η ΟΚΕ καλούσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν γρήγορα μέτρα για την προσαρμογή τους στο "νέο πρότυπο" και την επιτάχυνση της έλευσης της "νέας οικονομίας". Ως προς το θέμα αυτό, η ΟΚΕ συμμερίζεται τις απόψεις που εξέφρασε η Επιτροπή στην Ανακοίνωσή της για τις "Υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη"(4), σύμφωνα με τις οποίες "... ο εξεληκτικός χαρακτήρας της καθολικής υπηρεσίας θα επιτρέψει την πρόσβαση όλων των χρηστών στις υπηρεσίες αυτές".

4.4.2. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες έχουν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο σ' αυτή τη συντελούμενη επανάσταση. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες αποτελούσαν τους τένοντες της παλαιάς οικονομίας, από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά. Τώρα πρέπει να αποτελέσουν το νευρικό σύστημα της νέας οικονομίας. Ο ταχυδρομικός τομέας, ο οποίος παρέχει σημαντική υποδομή επικοινωνιών με υψηλή οικονομική και κοινωνική σημασία, χρειάζεται να αναπτυχθεί παράλληλα με τις σημαντικές μεταβολές που συντελούνται, διαφορετικά θα μείνει πίσω και θα θεωρείται ότι ασχολείται όλο και περισσότερο με την τεχνολογία του χθες.

4.4.3. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες βρίσκονται στο σταυροδρόμι τριών αγορών που είναι ζωτικές για την ευρωπαϊκή οικονομία: επικοινωνία, διαφήμιση και μεταφορές/υλικοτεχνική υποστήριξη. Οι αγορές αυτές είναι ήδη ευρέως ανοιχτές στον ανταγωνισμό και γνωρίζουν ταχεία ανάπτυξη καθοδηγούμενη από τις απαιτήσεις της αγοράς, τις τεχνολογικές αλλαγές και τη σύγκλιση των βιομηχανιών των μέσων μαζικής ενημέρωσης, της τεχνολογίας των πληροφοριών και των τηλεπικοινωνιών. Ειδικότερα, το ηλεκτρονικό εμπόριο δημιουργεί μία τελείως νέα δυνατότητα για τις μεταφορές και την υλικοτεχνική υποστήριξη, καθώς τα αγαθά, ακόμη και τα είδη παντοπωλείου, διανέμονται κατευθείαν στους πελάτες. Αλλάζει έτσι η διάρθρωση της διανομής των ειδών. Αναμένεται ότι οι ταχυδρομικές υπηρεσίες θα βρίσκονται σε καλή θέση για να ανταγωνιστούν, αλλά θα έχουν τη δυνατότητα να το κάνουν μόνο όταν η εσωτερική αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών ανοίξει στον ανταγωνισμό.

4.4.4. Αν οι ταχυδρομικές υπηρεσίες της ΕΕ είναι αναποτελεσματικές, τα αγαθά και οι υπηρεσίες δεν θα διακινούνται με τον βέλτιστο τρόπο ανά την Ένωση, πλήττοντας έτσι την οικονομική ανάπτυξη και τις θέσεις απασχόλησης. Τα οφέλη του ηλεκτρονικού εμπορίου δεν θα υλοποιηθούν πλήρως, αν οι ταχυδρομικές υπηρεσίες της ΕΕ δεν είναι πρώτης τάξεως. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι κατά τη διαδικασία ελευθέρωσης των ταχυδρομικών υπηρεσιών θα πρέπει να ληφθούν πλήρως υπόψη οι επιπτώσεις του τομέα της οικονομίας και της απασχόλησης σε όλους τους τομείς της αγοράς.

5. Παράπλευρα κοινωνικά ζητήματα

5.1. Η έκταση των δραστηριοτήτων της ταχυδρομικής υπηρεσίας, ως πρώτης υπηρεσίας κοινής ωφελείας, έχει δημιουργήσει σε όλες τις περιφέρειες των κρατών μελών μια παρουσία υψηλής πολιτικής και κοινωνικής σημασίας.

5.2. Η παρουσία των ταχυδρόμων παρέχει σημαντική συμβολή στην κοινωνική συνοχή και τον κοινοτικό βίο στις αγροτικές και τις αραιοκατοικημένες περιοχές, όπου τα τοπικά ταχυδρομικά γραφεία έχουν πολιτική και κοινωνική σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ την απλή λειτουργία της παροχής σημείων πρόσβασης στο ταχυδρομικό σύστημα.

5.3. Πράγματι, η αλυσίδα των καταστημάτων που είναι γνωστά ως ταχυδρομικά γραφεία λειτουργεί πλέον ως επιχειρηματική μονάδα χωριστή από την ταχυδρομική επιχείρηση. Τα ταχυδρομεία έγιναν, με την πάροδο του χρόνου, σημεία πώλησης ενός ευρέως φάσματος κρατικών υπηρεσιών όπως τα ταμιευτήρια, η κοινωνική ασφάλιση, η έκδοση αδειών κ.λπ.

5.4. Σε γενικές γραμμές, η τρέχουσα τάση είναι προς τη συρρίκνωση αυτών των υπηρεσιών, καθώς οι ηλεκτρονικές δυνατότητες και τα συστήματα μεταφοράς κεφαλαίων μεταφέρουν τις συναλλαγές έξω από τα ταχυδρομικά γραφεία.

5.5. Από την άλλη πλευρά, πολλές κοινότητες αισθάνονται την απώλεια ενός ταχυδρομικού γραφείου σαν μεγάλη καταστροφή, συχνά έχοντας ήδη χάσει τράπεζες από μηχανήματα αυτόματης ανάληψης, μαγαζιά από σουπερμάρκετ και μπαρ από νόμους κατά της οδήγησης σε κατάσταση μέθης και ναούς από ξεπούλημα. Από ορισμένες απόψεις, αυτή η εξαφάνιση των καταστημάτων στις κωμοπόλεις και τα χωριά δημιουργεί έναν πραγματικό κίνδυνο "κοινωνικού αποκλεισμού".

5.6. Οι καταστάσεις διαφέρουν σε κάθε κράτος μέλος, ανάλογα με παράγοντες όπως η γεωγραφία, η συγκέντρωση του πληθυσμού και η οργάνωση του λιανικού εμπορίου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όπου υπάρχουν προβλήματα "εξαφάνισης" υπάρχει και περιορισμένη πρόσβαση στις δημόσιες συγκοινωνίες, που τα επιδεινώνει.

5.7. Αυτά τα κοινωνικά ζητήματα χρειάζονται επείγουσα δράση. Απαιτούνται τοπικές και εθνικές πρωτοβουλίες και ενδέχεται να χρειαστούν μη συμβατικές λύσεις. Ειδικότερα, υπάρχει περιθώριο για συνεργασία τόσο όσον αφορά τα σημεία πώλησης όσο και τα συστήματα μεταφορών και διανομής και η ταχυδρομική υπηρεσία μπορεί να διαδραματίσει επ' αυτού κάποιον ρόλο.

5.8. Υποστηρίζοντας την ελευθέρωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου σε αυτά τα παράπλευρα κοινωνικά ζητήματα. Έχει ζωτική σημασία να αντιμετωπισθούν παράλληλα με την ελευθέρωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών.

6. Συμπέρασμα

6.1. Τα κυριότερα θέματα υπογραμμίστηκαν στο Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ελευθέρωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών θα πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά και ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος θα πρέπει να είναι μια ενιαία αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών, όπου θα λαμβάνονται υπόψη οι εξής πτυχές:

- η ακεραιότητα, η διατήρηση και η συνεχής ανάπτυξη της καθολικής υπηρεσίας, στην οποία η ΟΚΕ αποδίδει προτεραιότητα,

- η απασχόληση, γενικά, και η απασχόληση των ταχυδρομικών υπαλλήλων, ειδικότερα,

- η φύση και η κλίμακα της συμμετοχής των ταχυδρομικών υπηρεσιών στη νέα οικονομία,

- η διευθέτηση των κοινωνικών ζητημάτων που συνδέονται με την ιστορική παρουσία ταχυδρομικών γραφείων και ταχυδρομικών υπαλλήλων στις αγροτικές και τις αραιοκατοικημένες περιοχές.

6.2. Η ΟΚΕ καλεί, επομένως, την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να αφιερώσουν όλη τους την προσοχή στα θέματα που επισημάνθηκαν και να συμπεριλάβουν στη διαδικασία ελευθέρωσης τη διαχείριση και τον έλεγχο αυτών των θεμάτων.

6.3. Η ΟΚΕ επιμένει ιδιαίτερα ότι η προτεραιότητα πρέπει να είναι η διατήρηση και η ανάπτυξη της καθολικής υπηρεσίας, λαμβάνοντας υπόψη την εξέλιξη των κοινωνικών και οικονομικών αναγκών και των τεχνολογιών, και ότι οι ταχυδρομικές υπηρεσίες θα πρέπει να συμβάλλουν ενεργά στην κοινωνική και οικονομική συνοχή. Για αυτούς τους λόγους θα ήταν σοφότερο να εξετασθεί το ενδεχόμενο ενός ενδιάμεσου σταδίου μεταξύ των σημερινών ορίων και εκείνων που προτείνονται από την Επιτροπή.

6.4. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι προσαρμογές αυτές χρειάζονται χρόνο. Για το λόγο αυτό, δέχεται την πρόταση της Επιτροπής ότι τα προγράμματα για το επόμενο στάδιο της ελευθέρωσης θα πρέπει να υποβληθούν το 2005, μετά από μία επισκόπηση του αντίκτυπου των μέτρων, που θα πραγματοποιηθεί το 2003.

6.5 Η ΟΚΕ υπογράμμισε την ανησυχία που έχουν εκφράσει πολλοί ενδιαφερόμενοι σχετικά με τα δεδομένα της Επιτροπής. Προτρέπει την Επιτροπή να είναι πιο διαφανής ως προς αυτά τα θέματα.

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλέπε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για την ελευθέρωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, ΕΕ C 129 της 10.5.1993 (εισηγητής: ο κ. Pompen) και ΕΕ C 174 της 17.6.1996 (εισηγητής: ο κ. Farnleitner).

(2) ΕΕ L 15 της 21.1.1998: Οδηγία 97/67/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών.

(3) ΕΕ C 117 της 26.4.2000.

(4) COM(2000) 580 τελικό (Παράρτημα Ι).