4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/47 
Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την πολιτική για τις ορεινές περιοχές 
(88/C 175/16) 
Στις 23 Φεβρουαρίου 1988 το Προεδρείο της ΟΚΕ ανέθεσε στο τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης την 
επεξεργασία γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με βάση την ενημερωτική έκθεση για την «Πολιτική για 
τις ορεινές περιοχές», που υιοθετήθηκε από το ως άνω τμήμα στις 16 Φεβρουαρίου 1988. 
Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας υιοθέτησε αυτή τη γνωμοδότηση 
στις 19 Απριλίου 1988, με βάση την εισήγηση του κ. Amato. 
Κατά τη 255η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 28ης Απριλίου 1988) η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 35 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή. 
1. Πρόλογος 
1.1. Δεν υπάρχει κοινός ορισμός της έννοιας της ορεινής 
περιοχής στο εσωτερικό της Κοινότητας. Σε αυτή τη γνω­
μοδότηση θεωρείται «ορεινή περιοχή» μία γεωγραφική, περι­
βαλλοντική, κοινωνικο-οικονομική και πολιτισμική ενότητα 
στην οποία τα μειονεκτήματα που προέρχονται από το συν­
δυασμό του υψόμετρου και άλλων φυσικών παραγόντων πρέ­
πει να θεωρούνται σε σχέση με τις κοινωνικο-οικονομικές 
εξαρτήσεις, την κατάσταση εδαφικής ανισορροπίας και το 
επίπεδο περιβαλλοντικής υποβάθμισης. 
1.2. Οι ορεινές περιοχές αποτελούν σημαντικό τμήμα του 
εδάφους της Κοινότητας (περίπου το 28 %) και σ'αυτές ζει 
ακόμη μη αμελητέο τμήμα του πληθυσμού της (περίπου το 
8,5%). 
2. Η σημερινή όψη των ορεινών περιοχών 
2.1. Οι ορεινές περιοχές υπέστησαν τις τελευταίες δεκα­
ετίες αυξανόμενες διαδικασίες οικολογικής φθοράς, που 
συνήθως αποκτούν οριστικό χαρακτήρα. Η απερήμωση των 
ορεινών περιοχών, η παράλογη εκμετάλλευση των βοσκο­
τόπων και των δασών, η ανοργάνωτη ανάπτυξη του του­
ρισμού, η γενικότερη ατμοσφαιρική ρύπανση, η πραγματο­
ποίηση ορισμένων υποδομών επικοινωνιών, η εντατικο­
ποίηση της λειτουργίας των ανοιχτών εγκαταστάσεων 
ορυχείων αποτελούν αιτίες που οδήγησαν στην απώλεια της 
ισορροπίας μεταξύ του ανθρώπου και των ορεινών περιοχών. 
2.2. Οι ορεινές περιοχές είναι μειονεκτικές λόγω των μόνι­
μων φυσικών δυσχερειών και των οικονομικο-κοινωνικών 
καταστάσεων που προκύπτουν απ'αυτές. Αυτό που χαρακτη­
ρίζει με τον πιο σημαντικό τρόπο τη σημερινή κατάσταση 
των ορεινών περιοχών είναι η γεωγραφική και αναπτυξιακή 
ανισορροπία που άρχισε με τη διακοπή της ολοκλήρωσης 
μεταξύ πεδινών και ορεινών περιοχών και με την προοδευτική 
συγκέντρωση των αναπτυξιακών διαδικασιών (γεωργικών και 
βιομηχανικών) στις πεδινές περιοχές. 
2.3. Οι αιτίες αυτών των ανισορροπιών θα πρέπει να αναζη­
τηθούν στους γενικούς μηχανισμούς οικονομίας και στις 
επιπτώσεις που έχουν στις ορεινές περιοχές. Αυτές οι 
επιπτώσεις καθόρισαν ιστορικά, στο εσωτερικό της Κοινό­
τητας, διαφοροποιημένες όψεις των ορεινών περιοχών: α) όλες οι ορεινές περιοχές είναι μειονεκτικές, σε διαφο­
ρετικό βαθμό, λόγω των γεωφυσικών χαρακτηριστικών 
τους. Αυτό σημαίνει ότι εμφανίζουν μόνιμα φυσικά μειο­
νεκτήματα και υπόκεινται σε οικονομικούς και κοινω­
νικούς περιορισμούς που απορρέουν άμεσα από αυτά. 
Ωστόσο δεν είναι αυτός ο παράγοντας που καθορίζει κατά 
κύριο λόγο τις δυσκολίες των ορεινών περιοχών και την 
ανάγκη μιας ειδικής πολιτικής υπέρ των περιοχών αυτών 
β) οι περισσότερες ορεινές περιοχές της Κοινότητας είναι 
και υπανάπτυκτες. Η περιθωριοποίηση των αναπτυξιακών 
διαδικασιών συνδυάσθηκε με τα φυσικά μειονεκτήματα 
και επέτεινε τις αρνητικές επιπτώσεις· 
γ) σε όλες τις περιπτώσεις, οι ορεινές περιοχές στερούνται 
ισορροπίας. Ακόμα και στις περιπτώσεις που υπάρχουν 
καταστάσεις που εμφανίζουν πρόοδο ή φαινομενική ισορ­
ροπία, οι ορεινές περιοχές χαρακτηρίζονται από ανισορ­
ροπία σε ό,τι αφορά τις κυρίαρχες οικονομικές και κοινω­
νικές δυνάμεις. 
3. Ποια πρέπει να είναι η πολιτική για τις ορεινές περιοχές; 
3.1. Ακριβώς λόγω αυτών των χαρακτηριστικών τους οι 
ορεινές περιοχές δεν έχουν ανάγκη μόνο από κίνητρα και 
αντισταθμίσεις αλλά από μια πολιτική που θα διαφοροποιεί 
συνολικά τη σχέση τους με την οικονομία και την κοινωνία. 
Αρχίζουν να εμφανίζονται ορισμένα σημεία αλλαγής των 
εθνικών και κοινοτικών πολιτικών προς αυτή την κατεύ­
θυνση. Αυτές οι πολιτικές θα αναλυθούν στα επόμενα κεφά­
λαια με σκοπό να υπογραμμισθούν οι θετικές προοπτικές και 
να γίνουν προτάσεις παρέμβασης. Επιπλέον μια πολιτική που 
θα ανταποκρίνεται στα σημερινά προβλήματα των ορεινών 
περιοχών θα πρέπει να είναι σε θέση να μεταβάλει το διαρθρω­
τικό υπόβαθρο της ανισορροπίας και ταυτόχρονα να 
προστατεύσει και να αξιοποιήσει τα περιβαλλοντικά χαρα­
κτηριστικά. 
4. Οι πολιτικές για τις ορεινές περιοχές που εφαρμόζονται 
στην Κοινότητα 
4.1. Από την ανάλυση που επιχειρήθηκε στην ενημερωτική 
έκθεση προκύπτει σαφώς ότι ώς τώρα καμία εθνική ή κοινω­
νική πολιτική, ανεξάρτητα από τους λόγους που οδήγησαν 
σ'αυτό, δεν έχει διαδραματίσει συγκεκριμένα ένα σφαιρικό 
αναπτυξιακό ρόλο που να λαμβάνει υπόψη ταυτόχρονα την 
προστασία του περιβάλλοντος και την αξιοποίηση των ορει­
νών περιοχών. 
Αριθ. C 175/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
4.2. Στην ενημερωτική έκθεση (κεφ. V) καθορίζονται και 
αναλύονται τέσσερις μορφές πολιτικών για τις ορεινές περιο­
χές: υπολειμματική, πολιτική της εκμετάλλευσης και του 
αποικισμού, ενισχύσεων, προστατευτική πολιτική δεσμευτι­
κού χαρακτήρα. 
5. Γενικές κατευθύνσεις μιας πολιτικής για τις ορεινές περιο­
χές 
5.1. Έχει νόημα να εξεταστεί μια ορεινή πολιτική που να 
ισχύει για ολόκληρη την Κοινότητα; Η συγκέντρωση του 
συνόλου των πολιτικών και των παρεμβάσεων υπέρ των ορει­
νών περιοχών μέσα σε ένα ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο που 
να ισχύει σε όλη την Κοινότητα ή η σύλληψη ενός συνόλου 
μέτρων και παρεμβάσεων που πρέπει να εφαρμοστούν σε όλες 
τις ορεινές περιοχές θα ήταν όχι μόνο άσκοπες και επιζήμιες 
αλλά και υπέρμετρα φιλόδοξες. Καθώς έχει διαπιστωθεί, το 
πλέγμα των μηχανισμών οικονομικής ανάπτυξης και τα 
φυσικά μειονεκτήματα είχαν για επακόλουθο τη δημιουργία 
ανισορροπιών διαφορετικής ποιότητας και έντασης στις διά­
φορες εθνικές και περιφερειακές πραγματικότητες. Άρα 
επιβάλλεται η επεξεργασία μιας πολιτικής για τις ορεινές 
περιοχές η οποία να μην έχει κεντρική αφετηρία αλλά να 
κλιμακώνεται και να προσαρμόζεται ανάλογα με τις περι­
στάσεις. 
Από την άλλη μεριά οι διάφορες εθνικές πολιτικές που 
εξετάστηκαν στην ενημερωτική έκθεση επιβεβαιώνουν την 
ανάγκη μιας ενοποιημένης ευρωπαϊκής πολιτικής έστω και 
αν αυτή δεν θα είναι μονομερής, η οποία να βασίζεται σε: 
α) καθορισμό κοινών γενικών στόχων για τις ορεινές πολιτι­
κές που εφαρμόζονται στα διάφορα κοινοτικά επίπεδα· 
αυτοί θα πρέπει να κατορθώσουν να εντάξουν σαφώς την 
πολιτική για τις ορεινές περιοχές στη γενική πολιτική 
της Κοινότητας ως αναπόσπαστο τμήμα της. Αυτοί οι 
στόχοι είναι: 
— Διάσωση του φυσικού, ανθρώπινου και πολιτισμικού 
πλούτου των ορεινών περιοχών. 
— Τερματισμός της ερήμωσης των ορεινών περιοχών. 
— Εφαρμογή μιας στρατηγικής ανάπτυξης που δεν θα 
καταπολεμά τα αποτελέσματα των ανισορροπιών αλλά 
επίσης και τις διαρθρωτικές αιτίες. 
— Επικράτηση «ανταγωνιστικών» συνθηκών ζωής στις 
ορεινές περιοχές. 
— Ανάπτυξη της απασχόλησης. 
β) καθορισμό μερικών «κριτηρίων προσανατολισμού» 
απαραίτητων για την αποτελεσματική επίτευξη των στό­
χων που έχουν ορισθεί. Οι προσανατολισμοί αυτοί πρέπει 
να αποτελέσουν τους κύριους άξονες της κοινής προσπά­
θειας, η οποία θα καταβληθεί στα διάφορα επίπεδα από 
την Κοινότητα, τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις 
τοπικές αρχές. Αυτοί είναι: 
— σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση της ανάπτυ­
ξης, με παρέμβαση σε διάφορες πτυχές της ανάπτυξης: 
οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική, οικολογική, 
τεχνολογική, θεσμική, — δράση στις παραγωγικές δομές και δημιουργία νέων 
επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με τη συνένωση 
τοπικών επιχειρηματικών δυνάμεων μαζί με εξωτε­
ρικής προέλευσης ομάδες διαχείρισης, 
— αξιοποίηση όλων των ενδογενών πόρων, τόσο των 
φυσικών όσο και των ανθρώπινων, 
— κατάλληλες και όχι φτωχές τεχνολογίες οι οποίες θα 
εφαρμοστούν ακόμη και μέσω της επιτόπιας ανάπτυ­
ξης δραστηριοτήτων έρευνας στις ορεινές περιοχές, 
— όχι μόνο ισορροπία αλλά και συντονισμός μεταξύ της 
ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος· 
ενώ το περιβάλλον δεν θεωρείται ως εμπόδιο αλλά ως 
πηγή που θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί στην 
αναπτυξιακή διαδικασία, 
— ολοκληρωμένα προγράμματα και σχέδια πρωτοβου­
λίας και δαπανών με το ξεπέρασμα των τομεακών 
παρεμβάσεων και την παροχή κινήτρων κατόπιν αιτή­
σεων, 
— αυτοοργάνωση της ανάπτυξης, που εννοείται ως τρό­
πος συμμετοχής των συλλογικών αρχών των ορεινών 
περιοχών στις επιλογές και στις διαδικασίες ανάπτυ­
ξης, 
— συγκεκριμένη αλληλεγγύη του κοινωνικού συνόλου 
ως μέσο για τη συγκεκριμένη υποστήριξη των διαδι­
κασιών αυτοανάπτυξης. 
6. Προτάσεις για μια κοινοτική πολιτική των ορεινών περιο­
χών 
6.1. Ο ρόλος της κοινοτικής πολιτικής για τις ορεινές πε­
ριοχές 
6.1.1. Η Κοινότητα θα πρέπει να ανταποκριθεί στην απαί­
τηση να επιτευχθεί η ομοιογένεια, επέκταση και ανάπτυξη 
των πολιτικών για τις ορεινές περιοχές, με τον καθορισμό 
και την εφαρμογή μιας ειδικής κοινοτικής πολιτικής. 
6.1.2. Η Κοινότητα θα πρέπει να καθορίσει ένα κοινό πλαί­
σιο γενικών στόχων, κατευθυντήριων κριτηρίων και ειδικών 
περιεχομένων (ως προς αυτό η ΟΚΕ παραπέμπει στα κεφά­
λαια VI και VII της ενημερωτικής έκθεσης). Αυτό θα πρέπει 
να αντιπροσωπεύει το σημείο πολιτικής αναφοράς τόσο για 
τη δράση σχετικά με τις πολιτικές των κρατών μελών όσο 
και για τις άμεσες δικές της παρεμβάσεις. 
6.2. Ο καθορισμός και η οροθέτηση των ορεινών περιοχών 
6.2.1. Είναι αναγκαίο να γίνουν ομοιογενή τα νομικά κρι­
τήρια για την ταξινόμηση των ορεινών περιοχών, που μέχρι 
σήμερα έχουν θεσπισθεί τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από 
την Κοινότητα. Αυτό πρέπει να γίνει και για να αποφευχθούν 
ενδεχόμενες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των 
επιχειρήσεων των διάφορων κρατών μελών. Για να γίνουν τα 
κριτήρια ομοιογενή απαιτείται μια δέσμη κριτηρίων, που θα 
καθορισθούν σε κοινοτικό επίπεδο, και θα περιλαμβάνουν 
τους διάφορους παράγοντες μειονεκτημάτων, φυσικούς και 
κοινωνικο-οικονομικούς, όπως υποδεικνύεται στον ορισμό 
που διατυπώνεται στην παράγραφο 1.1. 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/49 
6.2.2. Οι παράμετροι, που πρέπει να εκτιμηθούν για να 
καθοριστεί η δέσμη των κριτηρίων θα πρέπει να είναι: 
α) τα φυσικά μειονεκτήματα. Δεν περιορίζονται στις μετα­
βλητές που εξετάζονται στην οδηγία 75/268/ΕΟΚ (υψόμε­
τρο, κλίση και συνδυασμός των δύο), αλλά: 
— όσον αφορά το κλίμα πρέπει να εξετάζονται, εκτός από 
το υψόμετρο, το γεωγραφικό πλάτος και η γεωγραφική 
θέση, 
— όσον αφορά τη μορφολογία του εδάφους πρέπει να 
εξετάζονται, εκτός από τις κλίσεις, και άλλα κριτήρια 
όπως το ανάγλυφο και η φύση του εδάφους, κλπ. 
β) τα κοινωνικο-οικονομικά μειονεκτήματα: 
— χαμηλή πυκνότητα του πληθυσμού, 
— απομόνωση λόγω της μεγάλης απόστασης από τα 
αστικά και τα οικονομικο-πολιτικά κέντρα, 
— μεγάλη εξάρτηση του πληθυσμού από τη γεωργική 
δραστηριότητα, 
— ανεπάρκεια διεξόδων προς τις πεδινές περιοχές που 
συνορεύουν με εξωκοινοτικές χώρες με τις οποίες 
υφίστανται δυσκολίες επικοινωνίας. 
γ) ο βαθμός περιβαλλοντικής υποβάθμισης 
6.2.3. Ο συνδυασμός, στις διάφορες καταστάσεις, των μετα­
βλητών που υποδείχθηκαν καθορίζει μια έκταση ως «ορεινή 
περιοχή» με αποτέλεσμα να ποικίλλει το υψόμετρο πέραν του 
οποίου μια περιοχή θεωρείται ορεινή. Γι'αυτό, ο καθορισμός 
παραμέτρων και ο συνδυασμός των διάφορων παραγόντων 
δεν μπορεί να είναι ενιαίος για ολόκληρη την Κοινότητα, 
αλλά πρέπει να προσαρμόζεται στις διάφορες καταστάσεις. 
Πρέπει λοιπόν να γίνονται από τα κράτη μέλη και να προτεί­
νονται στην Κοινότητα, μαζί με τον σχετικό καθορισμό των 
περιοχών. 
6.2.4. Οι περισσότεροι εθνικοί νόμοι και η ίδια η οδηγία 
75/268/ΕΟΚ, αναφέρονται στον καθορισμό των ορεινών περι­
οχών στην επικράτεια των διάφορων κοινοτήτων ή σε μέρος 
τους. Αυτό οδήγησε σε πολλές περιπτώσεις σε κατακερμα­
τισμό της έκτασης που πρέπει να ληφθεί υπόψη. Τα μέτρα για 
τις ορεινές περιοχές θα πρέπει να παρεμβαίνουν σε συμπαγείς 
«όγκους» εδάφους (αφού εξεταστούν επίσης τα προβλήματα 
της ολοκλήρωσης μεταξύ των ορεινών και των πεδινών περιο­
χών) να περιλαμβάνουν την καθ'αυτό ορεινή περιοχή και τις 
ζώνες που είναι άμεσα γειτονικές και οι οποίες αποτελούν 
μ'αυτήν την ίδια γεωγραφική, οικονομική και κοινωνική 
ενότητα. Στη δικαιολογημένη αντίρρηση ότι η διεύρυνση της 
έννοιας των ορεινών περιοχών με περιοχές που δεν είναι 
ορεινές με τη στενή έννοια, θα προκαλούσε κατακερματισμό 
των δημόσιων ενισχύσεων, αντί να συγκεντρώνονται εκεί 
που είναι μεγαλύτερα τα μειονεκτήματα, μπορεί να αντιτάξει 
κανείς τη διαβάθμιση των ενισχύσεων σύμφωνα με μία κλί­
μακα των μειονεκτημάτων στο εσωτερικό των ίδιων περιοχών. 6.3. Ο ρόλος της Κοι νότητας έναντι των κρατών μελών 
Πρόκειται για ρόλο συντονισμού, εναρμόνισης και τόνωσης. 
Θα πρέπει κατά κύριο λόγο να αφορά: 
α) Την γνώση των προβλημάτων των ορεινών περιοχών. Οι 
δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν κατά την επεξεργασία 
της ενημερωτικής έκθεσης λόγω της απουσίας και της 
ανομοιογένειας των στατιστικών δεδομένων και αναλύ­
σεων για τις ορεινές περιοχές, επαληθεύουν την ύπαρξη 
μιας ανυπόφορης κατάστασης που αποκαλύπτει μια πολι­
τική παράλειψη. Χρειάζεται να συγκεντρωθούν ομοιογενή 
στατιστικά στοιχεία για όλες τις ορεινές περιοχές της 
Κοινότητας. Για να γίνει αυτό θα πρέπει τα κράτη μέλη, 
ανάλογα με την περίπτωση, να επανεξετάσουν πλήρως τα 
δεδομένα τους, να τα συμπληρώσουν ή να τα εναρμονί­
σουν· 
β) Την προσαρμογή των εθνικών νομοθεσιών, προκειμένου 
να καταστούν αποτελεσματικές ως προς την επίτευξη των 
στόχων για την ανάπτυξη και την προστασία των ορεινών 
περιοχών και να αποκτήσουν συνοχή στο πλαίσιο των 
στόχων, των κατευθύνσεων και των γραμμών δράσης που 
έχουν καθοριστεί σε κοινοτικό επίπεδο. Το μέσον της 
οδηγίας φαίνεται να είναι το πιο κατάλληλο γι'αυτό το 
σκοπό. Η εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών είναι ιδιαί­
τερα αναγκαία στις διαμεθοριακές ορεινές περιοχές, όπου 
συχνά ορεινοί όγκοι που ανήκουν σε διάφορα κράτη μέλη 
απαιτούν ομοιογενή κριτήρια προγραμματισμού και πα­
ρέμβασης· 
γ) Την υιοθέτηση από την πλευρά των εθνικών οργάνων μιας 
αποτελεσματικής μεθοδολογίας προγραμματισμού καθώς 
και ενός ενεργού ρόλου στην ανάπτυξη των ορεινών πε­
ριοχών. Πρόκειται για ένα σημαντικότατο ρόλο τον οποίο 
μόνο η Κοινότητα μπορεί να αναλάβει μέσω της ενεργού 
και οργανωμένης διάδοσης των γνώσεων και με την ανταλ­
λαγή των διάφορων εμπειριών, την τόνωση (μέσω κανονι­
στικών μέτρων) των εθνικών και περιφερειακών διοική­
σεων καθώς και με τη συμμετοχή των τελευταίων αυτών 
στο πλαίσιο των προγραμμάτων κοινής χρηματοδότησης, 
που διακρίνονται για την καινοτομία όσον αφορά το περι­
εχόμενο τους αλλά προπάντων όσον αφορά τη μεθοδολο­
γία τους. 
6.4. Οι ορει νές περιοχές στα πλαίσια των κοι νοτικών πολιτι­
κών 
6.4.1. Πλήρης αποδοχή της «ορεινής διάστα­
σης» 
Θα πρέπει να ενσωματωθεί η «ορεινή διάσταση» στο πλαίσιο 
των πολιτικών που μέχρι σήμερα την αγνόησαν και να πραγ­
ματοποιηθούν οι αναγκαίες διορθώσεις στις πολιτικές που 
έχουν λάβει υπόψη τη διάσταση αυτή. Στην ενημερωτική 
έκθεση περιγράφεται λεπτομερώς το περιεχόμενο που θα πρέ­
πει να έχουν οι διάφορες τομεακές πολιτικές για να συμ­
βάλουν θετικά στην ανάπτυξη των ορεινών περιοχών. Εδώ 
αναφέρονται ορισμένες από τις κύριες προσαρμογές που θα 
πρέπει να γίνουν στις κοινοτικές πολιτικές. 
6.4.2. Προσαρμογές της Κοινής Γεωργικής 
Πολιτικής (ΚΓΠ) 
Όσον αφορά την ΚΓΠ, η μεταβολή του χαρακτήρα αρωγής 
και ο καθορισμός στόχων ανάπτυξης και εξισορρόπησης 
Αριθ. C 175/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
της ορεινής γεωργίας σημαίνει ότι τίθεται γενικότερο θέμα 
αναμόρφωσης της. Οι κατευθύνσεις που έχει ακολουθήσει 
μέχρι σήμερα η πολιτική της αγοράς και η ανισορροπία που 
υπάρχει μεταξύ αυτής της πολιτικής και της πολιτικής των 
διαρθρώσεων ευνοούν τη γεωργία των ισχυρών περιοχών, 
διευρύνουν το χάσμα με τις αδύναμες περιοχές, και ως εκ 
τούτου δεν συμβιβάζονται με τους στόχους ανάπτυξης και 
εξισορρόπησης της γεωργίας και της οικονομίας των ορεινών 
περιοχών. Ορισμένες εντούτοις διορθώσεις και συμπλη­
ρώσεις θα μπορούσαν να γίνουν ήδη από τώρα, όπως π.χ.: 
α) να καθοριστούν κατευθυντήριες γραμμές και δράσεις για 
μία πολιτική γης της Κοινότητας, με ιδιαίτερη προσοχή 
στις ορεινές περιοχές. Η ΚΓΠ δεν έχει ασχοληθεί αρκετά 
με το θέμα αυτό και το άφησε στην αρμοδιότητα των 
κρατών μελών. Οι αναλύσεις και οι εκτιμήσεις που γίνο­
νται στην ενημερωτική έκθεση (κεφ. VII, παρ. 2) δείχνουν 
επαρκώς ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος της εγγείου 
ιδιοκτησίας αποτελεί προκαταρκτικό όρο για οποιαδή­
ποτε παραγωγική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης και της 
κοινοτικής, στον πρωτογενή τομέα. Δεν μπορεί πλέον να 
αναβληθεί η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του θέματος 
αυτού εκ μέρους της Κοινότητας, με μια κατάλληλη και 
συγκεκριμένη πολιτική· 
β) να προωθηθεί μια πολιτική για την ποιότητα και τυποποί­
ηση των ορεινών προϊόντων, η οποία επίσης θα ευνοεί 
την τοπική βιομηχανία και το εμπόριο· 
γ) να δρομολογηθεί μία πολιτική διαρθρώσεων που θα συμ­
βαδίζει με την προαναφερόμενη πολιτική γης, θα ευνοεί 
δηλαδή τις συμπληρωματικές επενδύσεις, ιδιαίτερα τις 
επενδύσεις στον γεωργικό, το δασικό, τον κτηνοτροφικό 
και τον αγροτουριστικό τομέα· θα προωθεί τις συνεργα­
τικές και συνεταιριστικές μορφές, σύμφωνα με τις κατευ­
θύνσεις της ενημερωτικής έκθεσης (κεφ. VII, παρ. 2). 
Όσον αφορά τις προαναφερόμενες επιχειρήσεις, οι 
ενισχύσεις θα πρέπει να χορηγούνται μόνο με βάση 
προγράμματα που αφορούν πολλές επιχειρήσεις· 
δ) να εξαιρεθούν με κοινοτικές ρυθμίσεις οι ορεινές περιοχές 
— που καθορίζονται με τα κριτήρια της παραγράφου 6.2 
— από κάθε διοικητικό μέτρο (σημερινό η μελλοντικό) 
που θα περιορίζει την παραγωγή (ποσοστώσεις γάλακτος, 
εισφορές συνυπευθυνότητας, κλπ.) και από κάθε ισοδύ­
ναμη δέσμευση, που περιλαμβάνονται στα διαρθρωτικά 
μέτρα [Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 797/85]· 
ε) να εξαιρεθούν οι ορεινές περιοχές από τα μέτρα εκτατικο-
ποίησης των παραγωγών [Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1760/ 
87) και από τα μέτρα για την αγρανάπαυση· 
ζ) να επανεξεταστεί σε βάθος και να αναθεωρηθεί το καθε­
στώς των ΑΠ. Στα προηγούμενα κεφάλαια αναφέρονται 
σημαντικά εναύσματα για μια επανεξέταση. Ορισμένες 
συγκεκριμένες προτάσεις: 
— η αξία της αντιστάθμισης των φυσικών μειονεκτη­
μάτων πρέπει να διαχωρίζεται από την αξία της 
αντιστάθμισης των διαρθρωτικών μειονεκτημάτων, — η αντιστάθμιση των φυσικών μειονεκτημάτων πρέπει 
να αποτελεί τη βάση (βασικό έσοδο) της ΑΠ στην 
οποία θα προστίθονται άλλα ποσά σε συνάρτηση με 
άλλες επιδοτούμενες μεταβλητές. Για να αποφευχθούν 
αλόγιστες σπατάλες θα πρέπει να καθοριστεί, κατά το 
γερμανικό πρότυπο, ένα κατώτατο όριο για τη συμμε­
τοχή, 
— η σωρευτική αντιστάθμιση των διαρθρωτικών μειονε­
κτημάτων πρέπει να είναι υπό προθεσμία και να συν­
δέεται με τα προγράμματα διαρθρωτικής βελτίωσης. 
Στις μικρές επιχειρήσεις πρέπει να χορηγούνται κίνη­
τρα για τη συμμετοχή τους, 
— πρέπει να αλλάξει η μέθοδος καθορισμού της ΑΠ που 
συνδέεται με την Μονάδα μεγάλων ζώων (ΜΜΖ) ή τα 
εκτάρια· η ΑΠ που συνδέεται με την ποσότητα της 
εργασίας (μισθωτής ή όχι) που παρέχεται στην επιχεί­
ρηση φαίνεται πράγματι ότι ανταποκρίνεται περισσό­
τερο στον στόχο επιβράδυνσης της αγροτικής μετανά­
στευσης, είναι περισσότερο δίκαιη όσον αφορά τη 
σχέση μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων, 
παρέχει περισσότερα κίνητρα για απασχόληση. Π.χ. 
οι μεγάλες επιχειρήσεις που ενδεχόμενα αποκλείονται, 
λόγω του κατώτατου ορίου θα μπορούσαν να ευνοη­
θούν από την ΑΠ μόνο για την αύξηση της απασχό­
λησης, 
— η ΑΠ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για λειτουργίες 
που θα μπορούσαν να εξασφαλιστούν με άλλα κοινω-
νικο-διαρθρωτικά μέτρα, όπως π.χ. η συμπλήρωση του 
εισοδήματος των επιχειρήσεων που επηρεάζονται 
αρνητικά από τις προσαρμογές της ΚΓΠ. Για το λόγο 
αυτό πρέπει να αποκρουστούν οι τάσεις για υπερβο­
λική γεωγραφική επέκταση των μειονεκτικών περιο­
χών σε ορισμένες χώρες για να αντισταθμιστούν οι 
αρνητικές επιπτώσεις των ποσοστώσεων γάλακτος και 
της πολιτικής της αγοράς, 
— θα ήταν σκόπιμο να καθορίσουν τα κράτη μέλη και οι 
περιφέρειες του όρους και τα κριτήρια, για τη χρη­
ματοδότηση των ορεινών και άλλων μειονεκτικών 
περιοχών που ενέκρινε η Επιτροπή, η οποία θα πρέπει 
να εξασφαλίσει την εναρμόνιση τους στα πλαίσια κοι-
, νοτικών κριτηρίων (όπως ήδη γίνεται για άλλες κοινο­
τικές δράσεις, π.χ. τις δράσεις του Ευρωπαϊκού Ταμεί­
ου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ))· 
η) να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη ανάλυση των 
αλληλεπιδράσεων μεταξύ των πολιτικών της αγοράς και 
των ειδικών διαρθρωτικών μέτρων, που σε ορισμένες περι­
πτώσεις αλληλοαναιρούνται. Π.χ. μια προσεκτική 
εξέταση προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει να πραγματο­
ποιηθεί σε ορισμένες ορεινές περιοχές για να διαπιστωθεί, 
αν και σε ποιο βαθμό, ορισμένες πολιτικές επιδότησης 
των τιμών (π.χ. για το σκληρό σιτάρι) δεν αντιφάσκουν 
με τον στόχο μιας ολοκληρωμένης ανάπτυξης αυτών των 
περιοχών. 
6.4.3. Προσαρμογές της δασικής πολιτικής 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη γνωμοδότηση 
της της 2ας Ιουλίου 1986 για το έγγραφο εργασίας της Επιτρο-
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/51 
πής σχετικά με τη «Δράση της Κοινότητας στο δασικό 
τομέα» (ι) και στο έγγραφο που το συμπλήρωνε, εκφράζει μεν 
τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη 
μια κοινή δασική πολιτική, δέχεται όμως θετικά τις προτάσεις 
της Επιτροπής και διατυπώνει, μεταξύ άλλων, την παρακάτω 
επιφύλαξη: 
«1.5. Εξάλλου η ΟΚΕ θεωρεί ανεπαρκή την 
εκτίμηση που γίνεται, στην Ανακοίνωση της 
Επιτροπής, για τα ειδικά προβλήματα των δασών 
στις ορεινές περιοχές, για τα οποία είναι αναγκαία 
μια πιο εμπεριστατωμένη εξέταση.» 
Πράγματι στις προτάσεις της Επιτροπής τα προβλήματα που 
αφορούν την παραγωγή των δασών αντιμετωπίζονται με μια 
προσέγγιση που προσανατολίζεται προς τη μονοκαλλιέργεια 
και την κάθετη ολοκλήρωση (τομέας ξυλείας). Η προσέγγιση 
αυτή δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της δασο­
κομίας των ορεινών περιοχών, στις οποίες η οριζόντια παρα­
γωγική ολοκλήρωση και η συμπληρωματικότητα με τις άλλες 
οικονομικές δραστηριότητες έχει μεγάλη σημασία για τα 
εισοδήματα, την απασχόληση και την προστασία του περι­
βάλλοντος. Εξάλλου δεν έχουν ληφθεί τα κατάλληλα 
προστατευτικά μέτρα για τις ζημίες που μπορεί να προκαλέσει 
η δασική εντατική μονοκαλλιέργεια, με ακατάλληλες ουσίες, 
στο περιβάλλον και το ορεινό υδρογεωλογικό σύστημα. Για 
τους λόγους αυτούς ζητήθηκε από την Επιτροπή να επανε­
ξετάσει συνολικά τα προβλήματα της ορεινής δασοκομίας. 
Στα πλαίσια αυτά επίσης πρέπει να εξεταστεί εμπεριστα­
τωμένα το πρόβλημα των πυρκαγιών στα δάση, κυρίως όσον 
αφορά τη πρόληψη τους. 
Η ΟΚΕ σημειώνει με λύπη ότι ενώ πέρασαν δύο και πλέον έτη 
η Επιτροπή δεν έδωσε ακόμα συνέχεια στα προαναφερόμενα 
έγγραφα με συγκεκριμένες κανονιστικές προτάσεις. 
6.4.4. Προσαρμογές της περιφερειακής πολιτι­
κής 
Οι ορεινές περιοχές πρέπει να αποτελέσουν πλέον, κατά 
τρόπο σαφέστερο και πιο συγκεκριμένο, τμήμα της κοινο­
τικής περιφερειακής πολιτικής: 
α) Στα πλαίσια των παρεμβάσεων του ΕΤΠΑ και των κοινο­
τικών πιστωτικών μέσων θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη 
προσοχή, ή και προτεραιότητα, στις δράσεις που αφορούν 
τις ορεινές περιοχές· 
β) Ο κανονισμός του ΕΤΠΑ θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε 
να περιλαμβάνει, και μόνο για τις ορεινές περιοχές, 
ορισμένες παρεμβάσεις που δεν προβλέπονται σήμερα, 
όπως π.χ. στον τομέα των οικοδομικών εργασιών, οι 
οποίες έχουν μεγάλη σημασία για τις δράσεις αναστύ­
λωσης και αξιοποίησης των ιστορικών κέντρων και αγρο­
τικών εγκαταστάσεων, όπως επίσης και για την προστασία 
από τους σεισμούς. Οι παρεμβάσεις αυτές που συνδέονται 
στενά με την τουριστική ανάπτυξη δεν μπορούν να θεω­
ρηθούν ότι ανήκουν στην κατηγορία «Welfare»· 
γ) Ένα κοινοτικό πρόγραμμα για τις ορεινές περιοχές θα 
πρέπει να εφαρμοστεί στα πλαίσια των δράσεων του 
ΕΤΠΑ. Πράγματι, τα προγράμματα αυτά δεν πρέπει να 
αφορούν μόνο τομεακές δραστηριότητες αλλά και τα 
μεγάλα θέματα περιφερειακής ανισορροπίας, εξεταζόμενα 
στην οριζόντια διάρθρωση τους (ανά θέμα). Οι ορεινές 
περιοχές αποτελούν ένα από τα θέματα αυτά. 
(') ΕΕ αριθ. C 263 της 20. 10. 1986. Βάσεις του προγράμματος αυτού πρέπει να είναι: 
— Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Η ανάπτυξη 
των Κέντρων Καινοτομίας και Ανάπτυξης των Επιχει­
ρήσεων (CIPA) θα πρέπει να προωθηθεί ιδιαίτερα στις 
ορεινές περιοχές σύμφωνα με όσα υποδεικνύονται 
στην ενημερωτική έκθεση (Κεφάλαιο ΩΙΙ, παρ. 4). Το 
πρόγραμμα θα έπρεπε να προβλέπει μια συμπληρωμα­
τική δράση για την προώθηση των μέσων στήριξης 
της Έρευνας και της Ανάπτυξης και της καινοτόμου 
τεχνολογίας που προσανατολίζεται στις ορεινές περιο­
χές, και των οποίων μέσων οι τερματικοί βρίσκονται 
στα προαναφερόμενα Κέντρα. Δεν πρόκειται για πρό­
βλεψη υπηρεσιών ή έργων υποδομής που είναι 
δύσκολο να υλοποιηθούν, αλλά απλώς πρόκειται για 
τη δημιουργία σημείων αναφοράς στο υφιστάμενο 
δίκτυο CIPA. Σε εθνικό επίπεδο θα έπρεπε να προωθη­
θεί η σύσταση ενός «Pool», πού θα αποτελείται από 
επιχειρήσεις, κρατικούς οργανισμούς, ερευνητικούς 
φορείς, εξειδικευμένες εταιρίες, το οποίο θα ασκεί 
λειτουργίες σύνδεσης/προώθησης, με δυνατότητες 
περιφερειακών συνδέσεων. Σε κοινοτικό επίπεδο θα 
ήταν εξαιρετικά χρήσιμη η παρουσία μιας «Task-
force» για την τεχνολογική καινοτομία στις ορεινές 
περιοχές, η οποία θα αναπτύσσει μια δράση προώθη­
σης, τόνωσης και διάδοσης των γνώσεων προς όφελος 
των εθνικών «Pools», όπως επίσης και υλοποίησης 
προτύπων προγραμμάτων. 
— Ο τουρισμός. Εκτός από τις δράσεις στήριξης, όπως 
προτείνεται στην ενημερωτική έκθεση (κεφάλαιο VII, 
σελ. 3), πρώτος στόχος του Προγράμματος θα πρέπει 
να είναι η δημιουργία με τη βοήθεια των κρατών 
μελών, και των περιφερειών, ενός χάρτη με τις ροές, 
καθώς και την προσφορά και τις τουριστικές και 
αγροτουριστικές δυνατότητες στις ορεινές περιοχές. 
Αυτό πρέπει να γίνει και με στόχο την πρόβλεψη 
ενδεχόμενων κοινοτικών δράσεων για την αποκα­
τάσταση της ισορροπίας μεταξύ των περιοχών στις 
οποίες η τουριστική εκμετάλλευση είναι υπερβολικά 
μεγάλη και εκείνων των οποίων η εκμετάλλευση είναι 
ανεπαρκής. 
— Η ενέργεια. Όπως συμβαίνει με το Πρόγραμμα 
VALOREN, θα πρέπει να αναληφθεί μια δράση στή­
ριξης και προσανατολισμένης διάδοσης των εναλλα­
κτικών ενεργειών και να εφαρμοσθεί στις ορεινές πε­
ριοχές, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που 
εκτίθενται στην ενημερωτική έκθεση (κεφάλαιο VII, 
παρ. 5). 
— Χωροταξία, έργα υποδομής και αξιοποίηση του 
εδάφους. Αφού το ορεινό έδαφος γίνεται δεκτό ότι 
αποτελεί πράγματι παράγοντα της παραγωγής και της 
ανάπτυξης, σύμφωνα με τα όσα εκτίθενται στην ενημε­
ρωτική έκθεση (κεφάλαιο VII, παρ. 6), το Πρόγραμμα 
θα έπρεπε να προβλέψει μέτρα για την εκπόνηση 
προγραμμάτων ορεινής χωροταξίας για την αποκα­
τάσταση της ισορροπίας, που θα αφορούν και το 
εσωτερικό των ορεινών περιοχών. Ειδικές παρεμ­
βάσεις, προσαρμοσμένες στις διάφορες καταστάσεις 
θα πρέπει να δρομολογηθούν σε διάφορους τομείς: 
υδρογεωλογικό σύστημα, αστικά και παραγωγικά έργα 
υποδομής, πολεοδομική αξιοποίηση των κατοικημέ­
νων κέντρων των ορεινών περιοχών που θα συνδέεται 
με τις παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται κατά των 
Αριθ. C 175/52 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
σεισμών στις σεισμογόνες περιοχές, αναστύλωση μνη­
μείων και κέντρων ιστορικού και καλλιτεχνικού ενδια­
φέροντος, υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και ιδιαίτερα 
μεταφορές και τηλεπικοινωνίες (με βάση το 
πρόγραμμα STAR). 
— Η ενημέρωση για τις μεθοδολογίες προγραμματισμού 
και τις τοπικές και περιφερειακές εμπειρίες ανάπτυξης 
των ορεινών περιοχών. Η ενημέρωση αυτή θα έπρεπε 
να γίνεται προς τις τοπικές και περιφερειακές διοική­
σεις, όπως επίσης και στους ενδιαφερόμενους κοινω­
νικούς εταίρους. Εκτός από τη γραπτή και οπτικοακου­
στική ενημέρωση θα πρέπει να αναπτυχθούν οι ανταλ­
λαγές εμπειριών με τη διοργάνωση συναντήσεων, 
σεμιναρίων, επιμορφωτικών ταξιδιών. 
δ) Στα προετοιμαζόμενα από την Επιτροπή κοινοτικά 
προγράμματα (περιβάλλον και 'Ερευνα και Ανάπτυξη) θα 
πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ειδικά προβλή­
ματα των ορεινών περιοχών. 
6.4.5. Προσαρμογές της τουριστικής πολιτι­
κής 
Δεδομένου ότι δεν υπάρχει ακόμη μια αυθεντική τουριστική 
πολιτική δεν είναι σωστό να γίνεται αναφορά σε ενδεχόμενες 
προσαρμογές της. Το Δεκέμβριο του 1986 το Συμβούλιο 
αποφάσισε να θεσπίσει μια διαδικασία διαβούλευσης και 
συνεργασίας στον τομέα του τουρισμού και εξέδωσε ψήφισμα 
για μια βελτιωμένη εποχιακή και γεωγραφική κατανομή των 
τουριστικών δραστηριοτήτων. Πρόκειται ωστόσο για μέτρα 
τα οποία, παρά το γεγονός ότι κινούνται σε σωστά πλαίσια και 
συμφωνούν με τα μέτρα που αναφέρονται στην ενημερωτική 
έκθεση (κεφάλαιο VII, παρ. 3), παραμένουν ακόμα στο χώρο 
των γενικών προσανατολισμών και των προκαταρκτικών 
δράσεων σε σχέση με μία αυθεντική πολιτική. 
Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής επεξεργάζο­
νται ένα πολυετές πρόγραμμα δράσεων στον τομέα του του­
ρισμού και εύχεται να καθοριστούν σ'αυτό οι ειδικές σχετικά 
με τον τουρισμό προβληματικές για τις ορεινές περιοχές και 
να διατυπωθούν συγκεκριμένες προτάσεις για παρεμβάσεις 
σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της ενημερωτικής έκθεσης 
(κεφάλαιο VII, παρ. 3). 
6.4.6. Προσαρμογές της ενεργειακής πολιτι­
κής 
Τα κοινοτικά προγράμματα επίδειξης ελάχιστα αφορούν τις 
ορεινές περιοχές. Δεν εξετάστηκαν ποτέ τα ειδικά ενεργειακά 
προβλήματα των ορεινών περιοχών. Τα κενά αυτά θα έπρεπε 
να καλυφθούν δίνοντας προτεραιότητα και μεγαλύτερη στή­
ριξη σε σχέδια που πραγματοποιούνται σ'αυτές τις περιοχές 
και καθορίζοντας μια αυθεντική πολιτική ενεργειακής 
ανάπτυξης για τις ορεινές περιοχές, σύμφωνα με τις κατευθύν­
σεις της ενημερωτικής έκθεσης (κεφάλαιο VII, παρ. 5). 
6.4.7. Προσαρμογές των πολιτικών περιβάλλο­
ντος και χωροταξίας 
Μέχρι σήμερα οι ορεινές περιοχές διέπονταν από την κοινο­
τική οικολογική πολιτική μόνο όσον αφορά ιδιαίτερες πτυ­
χές, και δεν αποτέλεσαν ποτέ αντικείμενο ειδικών μέτρων που 
θα τις αντιμετώπιζαν σαν τέτοιες. Στο τέταρτο πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας για το περι­
βάλλον (1987-1992) γίνεται αναφορά στις ορεινές περιοχές, 
για συγκεκριμένες όμως δραστηριότητες γίνεται παραπομπή 
στις δράσεις που επιχειρεί η Κοινότητα για την ορεινή γεωρ­
γία. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση αυτή είναι 
αποσπασματική δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, η 
υποβάθμιση του περιβάλλοντος των ορεινών περιοχών δεν 
είναι αποτέλεσμα μόνο της εγκατάλειψης της γεωργίας αλλά 
και άλλων παραγόντων (υπερεκμετάλλευση των βοσκότοπων, 
ανάπτυξη του τουρισμού, κλπ.). 
Όσον αφορά τις προβλεπόμενες στο τέταρτο πρόγραμμα 
δράσεις, οι οποίες αν και δεν είναι ειδικές για τις ορεινές 
περιοχές έχουν σημαντικές επιπτώσεις σ'αυτές, η ΟΚΕ 
εκφράζει τη χαρά της για την ενίσχυση των δράσεων που 
αποβλέπουν στην προστασία της φύσης και των φυσικών 
πόρων, όπως επίσης και για την προσθήκη του κεφαλαίου 
«Προστασία του εδάφους». Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζεται το 
σοβαρό πρόβλημα της υδρογεωλογικής καταστροφής στις 
ορεινές περιοχές. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι τώρα το πρόβλημα 
αυτό θα αντιμετωπιστεί καταλλήλως στις προτάσεις που θα 
υποβάλει η Επιτροπή για δράση και ειδικότερα: για τη φυσική 
υποβάθμιση, για τη διάβρωση και τους φυσικούς κινδύνους, 
για τις καταχρηστικές χρήσεις του εδάφους και τη σπατάλη 
που απορρέει από δραστηριότητες που απαιτούν χώρο. 
Όσον αφορά την πρόληψη της περιβαλλοντικής υποβάθμι­
σης πολλά αναμένονται από την εφαρμογή της οδηγίας (85/ 
337/ΕΟΚ) για την εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον. 
Η Επιτροπή θα πρέπει να ασκήσει πίεση στα κράτη μέλη, τα 
οποία λίγες εβδομάδες πριν από την προβλεπόμενη προ­
θεσμία δεν έχουν ακόμη ρυθμίσει το θέμα της εφαρμογής. 
Τα παραπάνω ωστόσο δεν αρκούν σε σχέση με το ιστορικό 
καθήκον που έχει αναλάβει η Κοινότητα να προστατεύσει 
την «ορεινή κληρονομιά». Ως εκ τούτου απαιτείται: 
α) η προώθηση μιας κοινοτικής δράσης για την εναρμόνιση 
των εθνικών προστατευτικών ρυθμίσεων, ώστε να προα-
σπισθεί και η αρχή του ανταγωνισμού. Με βάση αυτή την 
εναρμόνιση θα πρέπει να καθοριστούν ορισμένες 
ελάχιστες προδιαγραφές προστασίας του περιβαλλοντι­
κού πλούτου, όπως είναι η προστασία λιμνών και ποτα­
μών, η απαγόρευση της ανοικοδόμησης πάνω από ένα 
συγκεκριμένο ύψος, ένας κώδικας συμπεριφοράς για την 
προστασία των δασών, κλπ.· 
β) η ενίσχυση των δράσεων ενθάρρυνσης και πίεσης της 
Κοινότητας στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες. Τουλά­
χιστον οι ενισχύσεις των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει 
να χορηγούνται μόνο στις περιφέρειες στις οποίες εφαρ­
μόζονται κοινοτικές οδηγίες για την προστασία του περι­
βάλλοντος· 
γ) ο καθορισμός κοινοτικών κανόνων που θα υποχρεώνουν 
τις περιφέρειες και τους τοπικούς οργανισμούς να 
προγραμματίζουν μια οικονομική και χωροταξική 
ανάπτυξη που θα λαμβάνει υπόψη τον παράγοντα περιβάλ­
λον, ως πηγή πόρων και ως περιορισμό. Αυτό σημαίνει 
ουσιαστικά δύο πράγματα: 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/53 
— υποχρέωση για εκτίμηση του αντίκτυπου στο περιβάλ­
λον όχι μόνο για τα επιμέρους σχέδια αλλά και για τη 
φάση προετοιμασίας των οικονομικών και χωροταξι­
κών προγραμμάτων, τόσο σε περιφερειακή όσο και σε 
υποπεριφερειακή βάση, 
— προώθηση ενός οικονομικού και χωροταξικού 
προγραμματισμού που θα έχει ως σημείο εκκίνησης 
την κατάσταση των πόρων του περιβάλλοντος και που 
θα υλοποιείται με βάση γενικούς κανόνες για τη χρη­
σιμοποίηση των πόρων και κατάλληλες μεθοδολογίες 
περιβαλλοντικού προγραμματισμού. Με την έννοια 
αυτή ο προγραμματισμός θα πρέπει να καθορίζει — 
όσον αφορά τη γεωγραφική διάσταση — το κριτήριο 
της φυσικής κλίμακας, το οποίο σε ότι αφορά τις 
ορεινές περιοχές συγκεκριμενοποιείται στην υδρογρα­
φική λεκάνη. 
Τα κριτήρια αυτά θα πρέπει να βρίσκονται στη βάση μιας 
κοινοτικής χωροταξικής πολιτικής, η οποία έχει μεν προα­
ναγγελθεί αλλά δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Στα πλαίσια αυτά 
είναι αναγκαία μια κοινοτική ρύθμιση που θα εναρμονίζει 
τις πολεοδομικές νομοθεσίες και θα βασίζεται σε ορισμένα 
χαρακτηριστικά σημεία: την ρύθμιση της αγροτικής ανοικο­
δόμησης και των ιδιωτικών οικοπέδων, την αποθάρρυνση 
της δεύτερης κατοικίας, την εξισορρόπηση μεταξύ ορεινών 
περιοχών των οποίων η εκμετάλλευση είναι άνιση, πρέπει 
επίσης να εναρμονιστεί το καθεστώς των εκτάσεων 
(εξομοίωση της αξίας γεωργικών και οικοδομήσιμων 
εκτάσεων, κανόνες απαλλοτρίωσης, φορολογικό καθεστώς, 
κλπ.) ώστε να εξασφαλιστεί και ο ανταγωνισμός στο εσωτε­
ρικό της Ενιαίας Αγοράς. 
Στην ενημερωτική έκθεση (κεφάλαιο VII, παρ. 6) γίνεται 
συχνή αναφορά της έννοιας «παραγωγική οικολογία». Από 
την αρχή αυτή πρέπει να εμπνέεται ολόκληρη η ενεργός 
πολιτική περιβάλλοντος που πρέπει να εφαρμόσει η Κοινό­
τητα μέσω των διαρθρωτικών ταμείων, με πρώτο το κοινοτικό 
πρόγραμμα του ΕΤΠΑ για το περιβάλλον, που βρίσκεται στη 
φάση της επεξεργασίας. 
6.4.8. Προσαρμογές της πολιτικής μεταφορών 
Η κοινοτική πολιτική μεταφορών πρέπει να λαμβάνει υπόψη 
τις δύο βασικές ανάγκες των ορεινών περιοχών. Αφενός πρέ­
πει να εξασφαλίζει το κατάλληλο δίκτυο που να ανταποκρί­
νεται στις λειτουργικές ανάγκες των ορεινών πληθυσμών 
και της ανάπτυξης, και αφετέρου να μειώνει όσο το δυνατό 
περισσότερο τις φθορές του περιβάλλοντος. Τα κύρια προ­
βλήματα, με την έννοια αυτή, δημιουργούνται από την κυκλο­
φορία των διερχομένων αυτοκινήτων, των οποίων οι αρνητι­
κές επιπτώσεις στο περιβάλλον (ρύπανση, καταστροφή του 
τοπίου, κλπ.) είναι αναμφισβήτητες, ενώ γενικά είναι 
ελάχιστες οι θετικές επιπτώσεις στην οικονομία των ορεινών 
περιοχών. 
Για τους λόγους αυτούς η κοινοτική πολιτική μεταφορών 
θα έπρεπε να τείνει στον περιορισμό των βαρέων μέσων 
εμπορευματικών μεταφορών και να μετατοπίσει την αύξηση 
αυτών των μεταφορών στους σιδηροδρόμους. Πρέπει να 
αναπτυχθεί η ανταγωνιστικότητα των σιδηροδρόμων και των 
συνδυασμένων μεταφορών. Θα πρέπει συνεπώς να επανε­ξεταστούν τα σχέδια που προβλέπουν την κατασκευή ή την 
επέκταση των αυτοκινητοδρόμων που διασχίζουν ορεινούς 
όγκους ή οροσειρές, και να εκτιμηθεί η ανάγκη υλοποίησης 
τους μόνο μετά τη διερεύνηση όλων των άλλων λύσεων. 
Όσον αφορά τη διεύρυνση της πρόσβασης στις ορεινές πε­
ριοχές θα πρέπει να ενισχυθεί το δευτερεύον σιδηροδρομικό 
δίκτυο. 
Θα πρέπει γενικά να επιδιωχθεί η μείωση της ρύπανσης που 
προκαλείται από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων, με τα 
μέτρα βέβαια που αποτελούν ήδη αντικείμενο κοινοτικών 
ρυθμίσεων (βενζίνη χωρίς μόλυβδο, καταλυτικοί μετατροπείς, 
αποτελεσματικότητα των συστημάτων καύσης, κλπ.) αλλά 
και με τον περιορισμό της ταχύτητας στους δρόμους που 
βρίσκονται στις ορεινές περιοχές. 
Αυτά τα γενικά κριτήρια πρέπει κατ'αρχήν να υιοθετηθούν 
από το πολυετές πρόγραμμα μεταφορικών υποδομών και ιδίως 
όσον αφορά τις μεγάλες ευρωπαϊκές ορεινές διελεύσεις: 
Άλπεις, Πυρηναία, Ελληνικά Όρη, Αππένινα κλπ. 
6.4.9. Προσαρμογές της πολιτικής έρευνας και 
τεχνολογικής καινοτομίας 
Και στον τομέα αυτό δεν φαίνεται να έχει ληφθεί υπόψη η 
«ορεινή διάσταση» και ως εκ τούτου, δεδομένης της αποφα­
σιστικής σημασίας που έχει η έρευνα στην ανάπτυξη των 
ορεινών περιοχών (κυρίως για τη χρησιμοποίηση των δυνητι­
κών πόρων, όπως επανειλημμένα υπογραμμίζεται στην ενημε­
ρωτική έκθεση), θα πρέπει να καλυφθεί το κενό, ειδικότερα: 
— στο κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο επιστημονικής έρευ­
νας, 
— στα κοινά προγράμματα γεωργικής έρευνας, 
— στα προγράμματα μη πυρηνικής έρευνας του Κοινού 
Κέντρου Ερευνών, 
— στα προγράμματα: BRITE (τεχνολογική έρευνα για τη 
βιομηχανία), FAST (προοπτικές της επιστήμης και της 
τεχνολογίας), COST (Ευρωπαϊκή συνεργασία στην 
επιστημονική και τεχνική έρευνα), SPRINT (καινοτομία 
και μεταφορά τεχνολογίας), ECLAIR (αγρο-βιομηχανικές 
τεχνολογίες), FLAIR (τρόφιμα), μη πυρηνική ενέργεια, 
περιβάλλον. 
6.4.10. Προσαρμογές των πολιτικών απασχό­
λησης 
α) Με ιδιαίτερη αναφορά στις ορεινές περιοχές θα πρέπει 
να προωθηθούν και να αυξηθούν οι: 
— δράσεις για τη στήριξη των Τοπικών Πρωτοβουλιών 
Απασχόλησης, 
— δράσεις για το περιβάλλον που δημιουργούν θέσεις 
απασχόλησης, 
— δράσεις στήριξης της εκτός αγοράς απασχόλησης 
(κοινωφελή έργα). 
β) Στα πλαίσια των παρεμβάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινω­
νικού Ταμείου (ΕΚΤ) για τις ορεινές περιοχές θα πρέπει 
ιδιαίτερα να αυξηθούν: 
— τα προγράμματα κατάρτισης και χρηματοδοτικής στή­
ριξης της απασχόλησης (τουλάχιστον τριετή) για ειδι­
κούς σε θέματα ανάπτυξης εργαζομένους, 
Αριθ. C 175/54 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4. 7. 88 
— τα προγράμματα συμπληρωματικής κατάρτισης προ­
σαρμοσμένα στις ανάγκες των ορεινών πληθυσμών, 
— τα προγράμματα κατάρτισης που αποβλέπουν στη 
δημιουργία νέας απασχόλησης ακόμη και μέσω συμ­
βάσεων κατάρτισης-εργασίας, 
— τα προγράμματα κοινωνικο-οικονομικής συγκέντρω­
σης και κινητοποίησης, σύμφωνα με τα αναφερόμενα 
στην ενημερωτική έκθεση (κεφάλαιο VII, παρ. 7). 
γ) Θα πρέπει να προταθούν στις ορεινές περιοχές ορισμένες 
πειραματικές δράσεις του ΕΚΤ για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης (όπως η δράση που πραγματοποιήθηκε στα 
Πυρηναία). 
6.5. Ολοκληρωμένα αναπτυξιακά προγράμματα για τις ορει­
νές πειροχές (ΟΑΠΟΠ) 
6.5.1. Οι τομεακές κοινοτικές πολιτικές και δράσεις, ειδι­
κές ή όχι, που αφορούν τις ορεινές περιοχές θα πρέπει να 
συγκλίνουν, με ενέργειες των κρατών μελών και των περιο­
χών, στα ΟΑΠΟΠ. Σ'αυτά πρέπει να υλοποιηθεί η συμπλη-
ρωματικότητα με τις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές 
σύμφωνα με την ενημερωτική έκθεση (κεφάλαιο VII). Τα 
ΟΑΠΟΠ πρέπει να έχουν υποπεριφερειακές διαστάσεις. 
6.5.2. Θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθεί κοινοτική χρηματο­
δότηση των ΟΑΠΟΠ, ενδεχομένως όχι γενικευμένη αλλά 
που θα στοχεύει στην ανάπτυξη ενός ρόλου προώθησης της 
εθνικής και περιφερειακής πρωτοβουλίας και διάδοσης και 
εναρμόνισης των κατάλληλων μεθόδων προγραμματισμού. 
6.5.3. Για κάθε ΟΑΠΟΠ που χρηματοδοτείται από την 
Κοινότητα θα πρέπει να συνάπτεται μια προγραμματική σύμ­
βαση μεταξύ του κράτους μέλους, της περιφέρειας και άλλων 
φορέων που συμμετέχουν στην υλοποίηση του ΟΑΠΟΠ. 
6.5.4. Θα πρέπει να χρηματοδοτούνται μόνο τα ΟΑΠΟΠ 
στα οποία συμμετέχουν, ήδη από τη φάση του σχεδιασμού, 
διάφοροι κοινωνικοί φορείς. 
6.5.5. Είναι αναγκαίο να συμμετάσχει η Επιτροπή με όλα 
τα απαραίτητα μέσα και την τεχνογνωσία στη φάση του 
σχεδιασμού των ΟΑΠΟΠ. Αυτό πρέπει να γίνει για να 
αποφευχθούν οι δυσχέρειες που συνάντησαν τα Ολοκλη­
ρωμένα Μεσογειακά Προγράμματα και που οι περιφέρειες 
συναντούν κατά τον προγραμματισμό της ολοκληρωμένης 
ανάπτυξης. 
6.6. Οι ορεινές περιοχές στην αναθεώρηση των διαρθρω­
τικών ταμείων 
6.6.1. Δεδομένου ότι δεν προτείνεται η σύσταση πρόσθε­
των κονδυλίων στον προϋπολογισμό όσον αφορά την πολι­
τική για τις ορεινές περιοχές και επειδή το κύριο μέσο χρη­
ματοδότησης της είναι τα διαρθρωτικά ταμεία, θα πρέπει να 
ενταχθούν οι ειδικές δράσεις για τις ορεινές περιοχές στα 
γενικά πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων, όπως καθορί­
στηκε μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών. 6.6.2. Στις περιοχές που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην 
ανάπτυξη τους (στόχος αριθ. 1) οι δράσεις για τις ορεινές 
περιοχές θα πρέπει να έχουν προεξέχουσα θέση. Θα είναι 
έργο της Επιτροπής, με την προοπτική μιας νέας διαδικασίας 
για τον προγραμματισμό των παρεμβάσεων περιφερειακής 
ανάπτυξης, να ευαισθητοποιήσει τις περιφέρειες ώστε να 
δοθεί στις ορεινές περιοχές η σημασία που πρέπει στα νέα 
περιφερειακά προγράμματα ανάπτυξης. 
6.6.3. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το 
Συμβούλιο δεν δέχτηκε την πρόταση της (γνωμοδότηση ΟΚΕ 
1067/87) να ισχύει ο στόχος αριθ. 1 και στις νησιώτικες 
και ορεινές περιοχές (που περιλαμβάνονται σε περιοχές στις 
οποίες το κατά κεφαλή ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) 
δεν υπερβαίνει τον κοινοτικό μέσο όρο). 
6.6.4. Συνεπώς οι παρεμβάσεις για τις ορεινές περιοχές, 
στις περιφέρειες που περιλαμβάνονται μεταξύ εκείνων του 
στόχου αριθ. 1, θα πρέπει να προβλεφθούν στα πλαίσια της 
ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών (στόχος 5). Η πρόβλεψη 
παρεμβάσεων του ΕΚΤ στις ορεινές περιοχές για τους 
στόχους αριθ. 3 και 4, που θα ήταν αποκομμένες από τις άλλες 
διαρθρωτικές παρεμβάσεις, θα οδηγούσε στον κατακερμα­
τισμό τους. 
6.6.5. Υπενθυμίζεται εξάλλου ότι στην προαναφερόμενη 
γνωμοδότηση η ΟΚΕ τονίζει ότι «για τον στόχο αριθ. 5 
το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ θα πρέπει να ενεργούν κατά τρόπο 
περιορισμένο στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές». 
6.6.6. Διευκρινίζεται ότι δεν ταυτίζεται η πολιτική ανάπτυ­
ξης των αγροτικών περιοχών (πολιτική για τον αγροτικό 
χώρο) με την πολιτική για τις ορεινές περιοχές. Εξάλλου 
επειδή αυτή η δεύτερη πολιτική είναι ευρύτερη, δεν μπορεί 
να θεωρηθεί τμήμα της πρώτης. Αντίθετα, η πολιτική για τον 
αγροτικό χώρο πρέπει να αποτελεί τμήμα της πολιτικής για 
τις ορεινές περιοχές. 
6.6.7. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι στη νέα διατύπωση του 
κανονισμού-πλαίσιου της Επιτροπής οι ορεινές περιοχές θα 
έπρεπε να είχαν προτεραιότητα στο εσωτερικό του στόχου 
αριθ. 5α (ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών). Οι προβλε­
πόμενες σχετικές παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι πολύπλευ­
ρες και διατομεακές και να ανταποκρίνονται στα κριτήρια 
ολοκληρωμένης ανάπτυξης και να εμπλέκουν όλα τα διαρ­
θρωτικά ταμεία. Αυτό μπορεί να διευκολύνει την προσέγγιση 
της θέσης της σφαιρικής ανάπτυξης των ορεινών περιοχών, 
όπως υποστηρίζεται σ'αυτή την γνωμοδότηση και στην 
ενημερωτική έκθεση. 
6.6.8. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση και η χρηματοδότηση 
των ΟΑΠΟΠ, αν και δεν είναι ο μόνος, θα πρέπει να είναι ο 
κύριος τρόπος παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων στις 
ορεινές περιοχές, τόσο για το στόχο 1 όσο και για το 
στόχο 5. 
6.6.9. Για το σκοπό αυτό είναι αναγκαίο να προετοιμασθεί 
από τώρα (με την χρησιμοποίηση δηλαδή των υφισταμένων 
μέσων και ρυθμίσεων) η κοινοτική χρηματοδότηση: 
— ορισμένων προτύπων ΟΑΠΟΠ ώστε να δρομολογηθούν 
και να δοκιμαστούν τα προτεινόμενα στη γνωμοδότηση 
αυτή, 
4. 7. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 175/55 
— μελετών και εκπόνησης προγραμμάτων ΟΑΠΟΠ για να 
αναπτυχθεί μια λειτουργία αντιστάθμισης των αδυναμιών 
που υπάρχουν στις εθνικές και περιφερειακές δυνατότη­
τες. 
6.7. Οι ορει νές περιοχές ως προς τις παρεμβάσεις των κοι νο-
τικών μέσων και τη χρηματοοικονομική τεχνική 
6.7.1. Κατά την εκπόνηση προγγραμμάτων ΟΑΠΟΠ πρέ­
πει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις κοινοτικές πιστωτικές 
παρεμβάσεις, οι οποίες θα έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα 
με εκείνες των διαρθρωτικών ταμείων. 
6.7.2. Η κοινοτική δράση σε θέματα χρηματοοικονομικής 
τεχνικής θα πρέπει να αναπτυχθεί, να προσανατολιστεί και 
προσαρμοστεί στις ανάγκες των ορεινών περιοχών. 
6.7.3. Πρέπει να προβλεφθεί από τώρα ένα απόθεμα 
δανείων για τις ορεινές περιοχές. Τα δάνεια αυτά θα πρέπει 
να χορηγούνται από τους ίδιους πόρους της Ευρωπαϊκής 
Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) και από την κατάλληλη χρη­
σιμοποίηση του νέου κοινοτικού μέσου (ΝΚΜ) για τις ορει­
νές περιοχές. Τα εν λόγω δάνεια θα πρέπει να επεκταθούν και 
στις γεωργικές και δασικές δραστηριότητες. 
6.7.4. Στα δάνεια αυτά θα πρέπει να χορηγείται επιδότηση 
επιτοκίου. 
Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1988. 6.8. Ο συντονισμός της κοι νοτικής παρέμβασης 
6.8.1. Στις υπηρεσίες της Επιτροπής θα πρέπει να συσταθεί 
μια διοικητική μονάδα για τις ορεινές περιοχές. 
6.8.2. Καθήκοντα αυτής της διοικητικής μονάδας θα πρέ­
πει να είναι: 
— η εκτίμηση των επιπτώσεων των διάφορων κοινοτικών 
πολιτικών στις ορεινές περιοχές, 
— η επεξεργασία ενός κοινοτικού πλαισίου στόχων, κρι­
τηρίων προσανατολισμού και περιεχομένων ανάπτυξης 
των ορεινών περιοχών, που θα αποτελεί σημείο αναφοράς 
για τις κοινοτικές και εθνικές πολιτικές, 
— η διατύπωση προτάσεων εναρμόνισης των εθνικών πολιτι­
κών και νομοθεσιών, αρχίζοντας από τον ορισμό, την 
ταξινόμηση και την οροθέτηση των ορεινών περιοχών, 
— ο συντονισμός και η ανάπτυξη των παρεμβάσεων των 
διάφορων κοινοτικών πολιτικών για τις ορεινές περιοχές, 
— η προώθηση και ο συντονισμός της κοινοτικής χρηματο­
δότησης των ΟΑΠΟΠ. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT