EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 192/28

Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Προς μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων»

2011/C 192/06

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

— φρονεί ότι η ποιότητα των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ συνιστά σημαντική προστιθέμενη αξία της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) και ένα από τα κυριότερα πλεονεκτήματά της στις παγκόσμιες αγορές· εκτιμά, συνεπώς, ότι η πολιτική για την ποιότητα πρέπει να αποτελέσει έναν από τους μείζονες άξονες της ΚΓΠ μετά το 2013 και ζητά να θεσπιστούν, στα πλαίσια της μελλοντικής ΚΓΠ, κατάλληλα εργαλεία για την ενίσχυση, την προώθηση και τη στήριξη της ανάπτυξης συστημάτων ποιότητας·

— κρίνει ότι έχει ζωτική σημασία να διαφυλαχθεί μια ισόρροπη κατανομή της οικονομικής δραστηριότητας σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση διαφοροποιημένα πρότυπα ανάπτυξης· η διαφοροποίηση εντός των αγορών είναι εκείνη που μπορεί να εξασφαλίσει στις λιγότερο ευνοημένες αγροτικές περιοχές τη διατήρηση της γεωργικής τους παραγωγής, χάρη στα συστήματα ποιότητας που ήδη υφίστανται και που είναι σημαντικό να ενισχυθούν και να αναπτυχθούν· η διαφοροποιημένη προσέγγιση των γεωργικών αγορών έχει εξόχως ιδιαίτερη αξία για τα προϊόντα ορεινής παραγωγής, καθώς και για τα τοπικά προϊόντα που διαθέτουν δυνατότητες ανάδειξης χάρη στα σύντομα δίκτυα διανομής·

— πιστεύει, συνεπώς, ότι η προστασία αυτή, με τη μορφή της ένδειξης «προϊόν ορεινής γεωργίας», θα συνέβαλε μακροχρόνια στην οικονομική ανάπτυξη, στη χωροταξική διαχείριση και στην προστασία του περιβάλλοντος·

— εκτιμά ότι η ανάπτυξη των τοπικών συστημάτων τροφίμων προϋποθέτει τη δημιουργία ενός διακριτικού σήματος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και την ανάπτυξη, στα πλαίσια του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ, μηχανισμών που θα ενθαρρύνουν τους παραγωγούς να ενταχθούν σε μια τέτοια λογική και ζητά από την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις που θα συμπληρώσουν αναλόγως τον κανονισμό για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων της Ένωσης·

— πιστεύει ότι η οικονομική επιτυχία και η βιωσιμότητα των γεωργικών προϊόντων που αναδεικνύονται με ειδικά συστήματα ποιότητας συνδέεται άρρηκτα με τη διαχείριση της προσφοράς·

— στο ίδιο πνεύμα με προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της, συνιστά να αποκλείονται οι γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί (ΓΤΟ) βάσει των προδιαγραφών των επίσημων σημάτων ποιότητας·

— θεωρεί, συνεπώς, σκόπιμο να ενισχυθεί η διεθνής προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων.

Εισηγητής ο κ. René SOUCHON (FR/PSE), Πρόεδρος του περιφερειακού συμβουλίου της Auvergne Έγγραφο αναφοράς Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων COM(2010) 733 τελικό

I. ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Α. Η πολιτική για την ποιότητα, θεμελιώδες συστατικό στοιχείο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και κύριο πλεονέκτημα των ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές

1. διαπιστώνει ότι τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων είναι από τα πλέον αυστηρά σε παγκόσμιο επίπεδο·

2. φρονεί ότι η ποιότητα των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ συνιστά σημαντική προστιθέμενη αξία της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) και ένα από τα κυριότερα πλεονεκτήματά της στις παγκόσμιες αγορές·

3. υπενθυμίζει ότι τα συστήματα ποιότητας που προωθούνται συλλογικά αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτισμικής, γεωργικής και γαστρονομικής παράδοσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα συγκεκριμένα συστήματα ποιότητας υπάγονται σε μια συλλογική κληρονομιά που είναι σημαντικό να προστατευθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω·

4. σημειώνει ότι η διαφοροποίηση μέσω της ποιότητας μεγιστοποιεί την προστιθέμενη αξία σε όλο το εύρος της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, ενώ ανταποκρίνεται και σε ισχυρή απαίτηση των καταναλωτών και των παραγωγών της ΕΕ·

5. τονίζει ότι, σε μια συγκυρία κρίσης τιμών των γεωργικών πρώτων υλών, τα διαφοροποιημένης ποιότητας συστήματα διανομής έχουν σταθεροποιητική επίδραση σε τοπικό επίπεδο. Η οργάνωση διαφοροποιημένης ποιότητας συστημάτων διανομής συμβάλλει στην ανάπτυξη των επενδύσεων, της έρευνας και της καινοτομίας και στην εξασφάλιση δίκαιης ανακατανομής της προστιθέμενης αξίας εντός των συστημάτων προς όφελος των παραγωγών.·

6. εκτιμά, συνεπώς, ότι η πολιτική για την ποιότητα πρέπει να αποτελέσει έναν από τους μείζονες άξονες της ΚΓΠ μετά το 2013·

7. θεωρεί καθοριστικό και συνεπώς ζητά να συνεχίσει η ΚΓΠ, μετά το 2013, να κατέχει ενεργό ρόλο στην υποστήριξη υψηλών προδιαγραφών για τα ευρωπαϊκά γεωργικά προϊόντα·

8. πιστεύει ότι η οικονομική επιτυχία και η βιωσιμότητα των γεωργικών προϊόντων που αναδεικνύονται με ειδικά συστήματα ποιότητας συνδέεται άρρηκτα με τη διαχείριση της προσφοράς. Η δυσανάλογη αύξηση του όγκου των παραγόμενων προϊόντων, πέραν από τα συνήθη τμήματα της αγοράς στα οποία τα προϊόντα αυτά είναι αναδεδειγμένα, καταλήγει σε απαξίωση του προϊόντος. Η απαξίωση αυτή επισύρει πτώση των τιμών, που ενδέχεται να οδηγήσει απλούστατα στην εξαφάνιση του προϊόντος. Τα οικονομικά πρότυπα που χαρακτηρίζουν τα συστήματα ποιότητας παρουσιάζουν οικονομικό ενδιαφέρον, για τον μόνο λόγο ότι διαφοροποιούνται από το σύνηθες πρότυπο. Η γενίκευσή τους, και κατά συνέπεια η απαξίωσή τους, καταλήγει κατ’ ανάγκη στην απερήμωση των πιο ευάλωτων εδαφών·

9. διαπιστώνει ότι οι υφιστάμενοι μηχανισμοί δεν παρέχουν δυνατότητες ικανοποιητικής σύνδεσης μεταξύ ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών πόρων για συλλογικές δράσεις που διεξάγονται από ομάδες ή περιφέρειες. Τελικά, μόνον οι κύριες γεωγραφικές ενδείξεις αποδεικνύονται ικανές να κινητοποιήσουν την αναγκαία αυτοχρηματοδότηση που απαιτείται για τη στήριξη με ευρωπαϊκούς πόρους·

Β. Τα συστήματα ποιότητας, μείζων μηχανισμός χωροταξικής διαχείρισης και ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών

διαπιστώνει ότι:

10. τα συστήματα ποιότητας προσφέρουν σε πολλές γεωργικές περιοχές ένα μέσον ένταξης στην παγκοσμιοποίηση, χάρη στην αναγνώριση μιας ιδιαίτερης τεχνογνωσίας και στην προσφορά υψηλής ποιότητας στον καταναλωτή·

11. η διάσταση της χωροταξίας συνιστά καίριο και αναπόσπαστο συστατικό του προβληματισμού περί συστημάτων ποιότητας. Τα συστήματα αυτά συμβάλλουν άμεσα στον οικονομικό δυναμισμό των αγροτικών περιοχών όπου αναπτύσσονται·

12. οι αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζουν ετερογένεια και συναπαρτίζονται από πλήθος τόπων παραγωγής με πολύ διαφορετικά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Επομένως, εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία ως προς το αγρονομικό, εδαφολογικό και κλιματολογικό τους δυναμικό, την υλικοτεχνική υποδομή τους και τις συνθήκες που υφίστανται στην αγορά·

13. ενόψει της παγκοσμιοποίησης και στο σημερινό περιβάλλον διεθνούς ανταγωνισμού, στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές πρέπει να διατίθενται μηχανισμοί, οι οποίοι να τους επιτρέπουν να αναπτύσσουν ιδιαίτερα πρότυπα και να επωφελούνται από μια διαφοροποίηση των γεωργικών τους προϊόντων εντός των αγορών, που να είναι εμφανής για τους καταναλωτές. Έχει, λοιπόν, ιδιαίτερη σημασία α) να διατηρηθούν τα ισχύοντα μέτρα για την αντιστάθμιση του ανταγωνιστικού μειονεκτήματος που υφίστανται οι λιγότερο ευνοημένες περιοχές και β) να έχουν πρόσβαση όλες οι αγροτικές περιοχές της Ένωσης σε μηχανισμούς ανάδειξης που θα διαφοροποιούν τα προϊόντα τους εντός της τοπικής, της ευρωπαϊκής και της διεθνούς αγοράς·

τονίζει ότι:

14. οι ιδιαίτερες και αυστηρότερες προδιαγραφές παραγωγής που χαρακτηρίζουν τα συστήματα ποιότητας επιφέρουν αύξηση του κόστους της παραγωγής και απαιτούν πρόσθετες προσπάθειες από τον παραγωγό. Ο καταναλωτής δέχεται να αμείβει την προσπάθεια αυτή με δίκαιες τιμές, ως αντάλλαγμα για ένα προϊόν που το θεωρεί καλύτερο ή/και τυπικό·

15. οι κανόνες του ανταγωνισμού που ισχύουν σήμερα ευνοούν τις περιοχές που είναι πιο προνομιούχες από άποψη κόστους παραγωγής. Αντιστρόφως, οι λιγότερο ευνοημένες περιοχές υφίστανται ένα μειονέκτημα με βάση την αρχή της ανταγωνιστικότητας μέσω του κόστους·

πιστεύει, επομένως, ότι:

16. έχει ζωτική σημασία να διαφυλαχθεί μια ισόρροπη κατανομή της οικονομικής δραστηριότητας σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση διαφοροποιημένα πρότυπα ανάπτυξης·

17. η διαφοροποίηση εντός των αγορών είναι εκείνη που μπορεί να εξασφαλίσει στις λιγότερο ευνοημένες αγροτικές περιοχές τη διατήρηση της γεωργικής τους παραγωγής, χάρη στα συστήματα ποιότητας που ήδη υφίστανται και που είναι σημαντικό να ενισχυθούν και να αναπτυχθούν·

18. η διαφοροποιημένη προσέγγιση των γεωργικών αγορών έχει εξόχως ιδιαίτερη αξία για τα προϊόντα ορεινής παραγωγής, καθώς και για τα τοπικά προϊόντα που διαθέτουν δυνατότητες ανάδειξης χάρη στα σύντομα δίκτυα διανομής·

II. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Γ. Διαφύλαξη και προώθηση της ποιότητας στις διεθνείς συναλλαγές

19. τονίζει ότι η αναγνώριση των συστημάτων ποιότητας λαμβάνει καθοριστική σημασία στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Η αναγνώριση αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται με διαφορετική λογική από εκείνη που διέπει ένα εμπορικό σήμα. Η αρχή της ονομασίας προέλευσης συνιστά μια αρχή συλλογικής ιδιοκτησίας και κληρονομιάς που διαφέρει από την «ιδιωτικοποιημένη» ιδιοκτησία. Είναι, συνεπώς, σκόπιμο να ενισχυθεί η διεθνής προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων·

20. επαναλαμβάνει, επομένως, όπως και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, τα αιτήματά της για ενίσχυση της αναγνώρισης των γεωγραφικών ενδείξεων και του διεθνούς νομικού πλαισίου που τις διέπει. Η ενίσχυση αυτή αναμένεται να οδηγήσει σε πραγματικά αποτελεσματική και διαρκή προστασία των συστημάτων ποιότητας σε διεθνές επίπεδο·

21. εκτιμά, ειδικότερα, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για βελτίωση της προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων (προστατευόμενη ονομασία προέλευσης —ΠΟΠ— και προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη – ΠΓΕ) στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ)·

22. συνιστά, ιδίως, τα εξής: α. να επεκταθεί σε όλα τα γεωργικά προϊόντα η προστασία του άρθρου 23 της συμφωνίας για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας· β. να δημιουργηθεί πολυμερές μητρώο γεωγραφικών ενδείξεων σε διεθνές επίπεδο· γ. σύναψη διμερών συμφωνιών ΕΕ- ΤΧ για αμοιβαία αναγνώριση όλων των καταχωρισμένων ΠΟΠ και ΠΓΕ

23. εκφράζει, ωστόσο, την ανησυχία της για τους κινδύνους που απορρέουν από ορισμένες υπό διαπραγμάτευση διμερείς συμβάσεις σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση προϊόντων υπό γεωγραφική ένδειξη. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι η σύναψη των εν λόγω συμβάσεων δεν θα οδηγήσει στην είσοδο στην ευρωπαϊκή αγορά προϊόντων προερχόμενων από τρίτες χώρες που θα προστατεύονται από γεωγραφική ένδειξη, για τα οποία όμως το επίπεδο των προδιαγραφών ή των ελέγχων δεν θα είναι εναρμονισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα

24. συνιστά να προσδιοριστούν συγκεκριμένα μέτρα, ώστε να αποφευχθεί η εμπορία εντός της ΕΕ ή η εξαγωγή προϊόντων των οποίων η επισήμανση δεν είναι σύμφωνη με την νομοθεσία ποιότητας για τα αγροτικά προϊόντα της Ε.Ε

Δ. Διασαφήνιση και ενίσχυση του ορισμού των γεωγραφικών ενδείξεων

25. διερωτάται κατά πόσον είναι βάσιμη η τροποποίηση του ορισμού των ΠΟΠ και των ΠΓΕ, έτσι όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο σχέδιο κανονισμού·

26. όσον αφορά τις ενδεχόμενες συνέπειες από την κατάργηση της αναφοράς στα στάδια επεξεργασίας και παρασκευής των προϊόντων, ζητά ρητώς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξασφαλίσει ότι η τροποποίηση αυτή δεν θα οδηγήσει σε μείωση της προστασίας ή σε καταχρηστική χρήση·

27. διερωτάται, επίσης, κατά πόσον είναι χρήσιμο να προβλεφθούν ειδικοί ορισμοί ανά τύπο προϊόντων και υπογραμμίζει ότι η συνεκτίμηση τυχόν ειδικών χαρακτηριστικών που αφορούν τα στάδια παραγωγής συγκεκριμένων τύπων προϊόντων δεν πρέπει να υπονομεύσει τον ενιαίο και συνεκτικό χαρακτήρα του συστήματος γεωγραφικών ενδείξεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

28. ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασαφηνίσει τη διαδικασία που προτίθεται να ακολουθήσει για τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις και συνιστά την πρότερη διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη·

Ε. Προώθηση και διαφοροποίηση των ορεινών προϊόντων

29. επισημαίνει ότι τα προϊόντα της ορεινής γεωργίας διαθέτουν χαρακτηριστική ταυτότητα, αναγνωρίσιμη από τους καταναλωτές ως αντιπροσωπευτική συστημάτων παραγωγής που στην πλειονότητά τους είναι εκτατικά ή/και παραδοσιακά. Τα προϊόντα αυτά συνιστούν δημόσιο αγαθό και αξία για την τοπική οικονομία·

30. υπενθυμίζει ότι οι ορεινές περιοχές αντιπροσωπεύουν το 40 % σχεδόν της ευρωπαϊκής επικράτειας υπό την ευρεία έννοια (1), το 18 % των νοικοκυριών στον γεωργικό τομέα και το 15 % των καλλιεργούμενων γαιών της Ένωσης (2). Επιπλέον, το μερίδιο των ορεινών περιοχών στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόκειται να αυξηθεί με τη διεύρυνση (3)·

31. φρονεί ότι η αναγνώριση των ορεινών προϊόντων και η ειδική σήμανσή τους αποτελεί μέρος μιας πολιτικής που θα πρέπει να ενταχθεί στην συνολική πολιτική ποιότητας των γεωργικών προϊόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς καθυστέρηση και κατά τρόπο που να συνάδει με την αναγνώριση των ορεινών περιοχών εντός της κοινής γεωργικής πολιτικής·

32. πιστεύει ότι η ικανότητα των παραγωγών των ορεινών περιοχών να αναδεικνύουν όσο το δυνατόν καλύτερα τα προϊόντα τους μέσω των συστημάτων ποιότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της δραστηριότητάς τους, δεδομένου ότι το επίπεδο της παραγωγικότητάς τους είναι χαμηλότερο (4), από τις οποίες προκύπτουν άμεσα ποιοτικά οφέλη (5) για τους καταναλωτές.·

33. τονίζει ότι τα ορεινά προϊόντα παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες λόγω του τόπου και των μεθόδων παραγωγής και μεταποίησης (6)·

34. εκτιμά, επομένως, ότι η προστασία της ένδειξης «προϊόν ορεινής γεωργίας» θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη ανάδειξη και προστασία των ορεινών προϊόντων (συμπεριλαμβανομένων και των γεωργικών και των κτηνοτροφικών προϊόντων, καθώς και της επί τόπου μεταποίησής τους), και στη δημιουργία, σε όλα τα κράτη μέλη, ενός τμήματος της αγοράς αφιερωμένου στην ανάδειξη των προϊόντων αυτών, με σχετικά χαμηλό κόστος. Η ανάδειξη αυτή θα συνέβαλε στη διατήρηση και την ανάπτυξη των παραδόσεων, του πολιτισμού και της κληρονομιάς των ορεινών περιφερειών, ενισχύοντας την εδραίωση των κατά τόπους δομών παραγωγής και μεταποίησης·

35. πιστεύει, συνεπώς, ότι η προστασία αυτή, με τη μορφή της ένδειξης «προϊόν ορεινής γεωργίας», θα συνέβαλε μακροχρόνια στην οικονομική ανάπτυξη, στη χωροταξική διαχείριση και στην προστασία του περιβάλλοντος. Οι προκλήσεις αυτές έχουν ύψιστη σημασία σε περιοχές όπου η εγκατάλειψη της γης είναι συνώνυμο υποβάθμισης του περιβάλλοντος, ανάπτυξης του κινδύνου φυσικών καταστροφών, καθώς και αποδυνάμωσης του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτιστικού ιστού·

36. επισημαίνει ότι δεν είναι εύκολο να δοθούν αριθμητικά στοιχεία σε ευρωπαϊκή κλίμακα σχετικά με την αγορά ορεινών προϊόντων, δεδομένου ότι ο όρος δεν έχει οριστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Διαπιστώνεται, ωστόσο, ουσιαστική θετική επίδραση σε ορισμένους κλάδους παραγωγής, όταν προσφέρεται στους ενδιαφερόμενους φορείς η δυνατότητα ιδιαίτερης ανάδειξης. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί ο κλάδος των γαλακτοκομικών προϊόντων της οροσειράς του Massif Central στη Γαλλία (7)·

37. υπενθυμίζει ότι έχει ήδη ταχθεί επανειλημμένως υπέρ της εισαγωγής προαιρετικών αποκλειστικών ενδείξεων για τα προϊόντα της ορεινής γεωργίας και επαναλαμβάνει στην παρούσα γνωμοδότηση το αίτημά της να ληφθούν άμεσα υπόψη τα ορεινά γεωργικά προϊόντα στα πλαίσια της προσεχούς πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ποιότητα·

38. υπογραμμίζει, επίσης, και πάλι, ότι οι περιφερειακές αρχές θα πρέπει να αναλάβουν σημαντικό ρόλο στον ορισμό των εν λόγω ενδείξεων «ορεινό» και στην υποστήριξη για τη δημιουργία των σχετικών κλάδων προϊόντων, στα πλαίσια μιας πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη σε εδαφικό επίπεδο·

ΣΤ. Προώθηση των σύντομων δικτύων διανομής και της άμεσης πώλησης

39. σύμφωνα και με τη γνωμοδότησή της για τα τοπικά συστήματα τροφίμων (8), πιστεύει ότι η προώθηση των μικρής εμβέλειας δικτύων διανομής και της άμεσης πώλησης έχει καθοριστική σημασία. Υπενθυμίζει ότι, στην ίδια αυτή γνωμοδότηση, η ΕτΠ όριζε τα «τοπικά συστήματα τροφίμων» ως συνδυασμό τεσσάρων παραγόντων: δίκτυο διανομής μικρής εμβέλειας· μικρή απόσταση μεταξύ του τόπου παραγωγής και του τόπου κατανάλωσης· συνεκτίμηση των στοιχείων της μεταφοράς, της διανομής, της επεξεργασίας των καταλοίπων, των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, της διάθεσης στην αγορά, της εμπορικής προώθησης και της διαχείρισης της ποιότητας· διαχείριση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Τονίζει ότι τα σύντομα δίκτυα διευκολύνουν την επανεγκατάσταση της τοπικής γεωργικής παραγωγής και την εδραίωσή της στον αρχικό της τόπο, καθώς διευκολύνουν την κατανάλωση των προϊόντων στην τοπική αγορά. Τα σύντομα δίκτυα ευνοούν την ισόρροπη κατανομή της γεωργικής δραστηριότητας στο σύνολο της επικράτειας της Ένωσης και έχουν θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, υπό τον όρο ότι υπάρχει μέριμνα για την προσαρμογή της παραγωγής στη φυσική παραγωγική ικανότητα του εκάστοτε τόπου·

40. τονίζει, επίσης, το οικονομικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα σύντομα δίκτυα, καθώς επιτρέπουν σε ορισμένους παραγωγούς να διαμορφώσουν το εισόδημά τους επωφελούμενοι από τα περιθώρια κέρδους που συνεπάγονται τα μεγάλης εμβέλειας δίκτυα. Οι παραγωγοί αυτοί συνήθως δεν έχουν πολλές δυνατότητες να αντισταθούν στους κανόνες διαπραγμάτευσης και τους όρους εμπορευματοποίησης που επιβάλλουν οι αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, όπου η εμπορική ισχύς εμφανίζει υπερβολική συγκέντρωση·

41. όσον αφορά την προώθηση των σύντομων δικτύων, διευκρινίζει τα εξής: α. το ζητούμενο είναι κυρίως να προωθείται η εγγύτητα μεταξύ τόπου παραγωγής και τόπου κατανάλωσης των τροφίμων, μεταποιημένων ή όχι, και επομένως να ευνοούνται τα όσο το δυνατόν πιο σύντομα —από γεωγραφική άποψη— δίκτυα παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας. Η εγγύτητα αυτή συμβάλλει, συνεπώς, στον περιορισμό των περιττών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούνται από τα υπερβολικά εκτεταμένα και υπερβολικά σύνθετα δίκτυα· β. τα συστήματα άμεσης πώλησης των μικροπαραγωγών στις τοπικές αγορές είναι μέρος των σύντομων δικτύων και πρέπει να ενταχθούν πλήρως στη συνολική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα γεωργικά προϊόντα. Τα σύντομα δίκτυα επιτρέπουν την επανασύνδεση στενών σχέσεων μεταξύ παραγωγού και καταναλωτή. Εξασφαλίζουν, επίσης, τη δυνατότητα ευκολότερου εντοπισμού της προέλευσης των προϊόντων, γεγονός που καθησυχάζει τον καταναλωτή ως προς την προέλευση των προϊόντων που καταναλώνει· γ. η λογική των σύντομων δικτύων δεν περιορίζεται στη μείωση του αριθμού των μεσαζόντων ανάμεσα στον παραγωγό και τον καταναλωτή. Καλείται, πρωτίστως, να προσδώσει δυναμισμό στην τοπική και περιφερειακή αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Τα σύντομα δίκτυα συμπεριλαμβάνουν τους παραγωγούς, τους μεταποιητές και τους διανομείς που είναι εγκατεστημένοι σε τοπικό επίπεδο και που συμβάλλουν όλοι, άμεσα ή έμμεσα, στον δυναμισμό των αγροτικών περιοχών· δ. η λογική αυτή πρέπει κατ’ ανάγκη να συνδυάζεται με την καλύτερη κατανομή της προστιθέμενης αξίας σε όλο το μήκος της αλυσίδας, προκειμένου κυρίως να μπορούν οι παραγωγοί να επωφελούνται και πάλι από το μερίδιο της προστιθέμενης αξίας που τους αναλογεί·

42. εκτιμά ότι η ανάπτυξη των τοπικών συστημάτων τροφίμων προϋποθέτει τη δημιουργία ενός διακριτικού σήματος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και την ανάπτυξη, στα πλαίσια του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ, μηχανισμών που θα ενθαρρύνουν τους παραγωγούς να ενταχθούν σε μια τέτοια λογική·

43. ζητά, συνεπώς, από την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις με στόχο τη δημιουργία νέου λογότυπου και τον καθορισμό διακριτής ταυτότητας για τα τοπικά προϊόντα που διατίθενται στην αγορά στο πλαίσιο τοπικού συστήματος τροφίμων. Αυτά τα στοιχεία αναγνώρισης θα συμπληρώσουν τον κανονισμό για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων της Ένωσης

44. προτίθεται να υποστηρίξει αποφασιστικά τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επέκταση της υποχρεωτικής σήμανσης σχετικά με τον τόπο της γεωργικής παραγωγής του προϊόντος και συμφωνεί με την ανάληψη αντίστοιχων πρωτοβουλιών για την επιβολή της υποχρεωτικής σήμανσης και στις υπηρεσίες εστίασης

45. επισημαίνει ότι το νέο αυτό σήμα θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει λύση για χιλιάδες προϊόντα της τοπικής ευρωπαϊκής παράδοσης, για τα οποία η γεωγραφική ένδειξη δεν είναι η κατάλληλη επιλογή·

46. εξάλλου, επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου στην ανάγκη να προβλεφθεί προσαρμογή των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων, κατά τρόπο που να διευκολύνεται η αγορά τοπικών γεωργικών προϊόντων. Επί του προκειμένου, το άρθρο 26 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ αναφέρεται στη δυνατότητα της αναθέτουσας αρχής να περιλαμβάνει στη συγγραφή υποχρεώσεων κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια·

47. ζητά να τροποποιηθεί το άρθρο 53 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ, ώστε να προβλέπεται ρητώς ο συνυπολογισμός κριτηρίων εγγύτητας ή/και κριτήρια μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) που προκαλούνται από τη μεταφορά των εμπορευμάτων·

48. τέλος, υπογραμμίζει ότι οι περιφερειακές αρχές θα μπορούσαν να είναι οι διαχειριστές του νέου σήματος «σύντομο δίκτυο» που αναφέρεται παραπάνω, δεδομένου ότι είναι σε θέση να αξιολογούν τα τοπικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά των προϊόντων. Οι περιφερειακές αρχές συνιστούν επίσης εταίρο προτεραιότητας για την προώθηση των προϊόντων αυτών, συμπληρωματικά προς τα ευρωπαϊκά Ταμεία·

Ζ. Προώθηση και περαιτέρω ανάπτυξη των εγγυημένων ειδικών παραδοσιακών προϊόντων

49. επισημαίνει ότι το σύστημα των εγγυημένων ειδικών παραδοσιακών προϊόντων συμβάλλει στη διαφύλαξη, ή ακόμη και την ανάπτυξη, ορισμένων παραδοσιακών γεωργικών προϊόντων διατροφής. Στα εγγυημένα ειδικά παραδοσιακά προϊόντα, το μεγαλύτερο μερίδιο της αξίας οφείλεται στον παραγωγό, σε αντίθεση με την συντριπτική πλειονότητα των σημερινών βιομηχανοποιημένων τροφίμων. Τα προϊόντα αυτά συντείνουν, λοιπόν, στην εξασφάλιση ποικιλίας στην προσφορά τροφίμων, καθώς και στην προώθηση του πλούτου της ευρωπαϊκής γαστρονομικής κληρονομιάς·

50. εκτιμά ότι θα ήταν χρήσιμο να διενεργηθεί καταγραφή, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, του συνόλου των προϊόντων που συναπαρτίζουν την ευρωπαϊκή παραδοσιακή μαγειρική. Θα μπορούσε, έτσι, να συγκροτηθεί μια βάση για την ενδεχόμενη αναγνώρισή τους ως εγγυημένων ειδικών παραδοσιακών προϊόντων. Πρόκειται, εξάλλου, για διαδικασία που συνάδει με τη διεθνούς κλίμακας πρωτοβουλία της UNESCO, ενώ θα συνέτεινε στη γενίκευση κάποιων ανάλογων πρωτοβουλιών που έχουν δρομολογήσει διάφορα κράτη μέλη·

Η. Αποκλεισμός των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών από τα προϊόντα ποιότητας

51. στο ίδιο πνεύμα με προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της, συνιστά να αποκλείονται οι γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί (ΓΤΟ) βάσει των προδιαγραφών των επίσημων σημάτων ποιότητας. Ο αποκλεισμός αυτός θα μπορούσε να εφαρμοστεί προοδευτικά στα κράτη μέλη, εντός λογικής προθεσμίας μιας πενταετίας κατ’ ανώτατο όριο, ώστε να μπορούν οι παραγωγοί να λάβουν τα αναγκαία τεχνικά μέτρα. Το χρονικό αυτό διάστημα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη σύσταση των εναλλακτικών δικτύων εφοδιασμού που θα επιτρέπουν την αντικατάσταση των ΓΤΟ ως πρώτων υλών, κυρίως όσον αφορά τις ζωοτροφές·

52. θεωρεί καθοριστική τη ρητή απαγόρευση της χρήσης ΓΤΟ σε όλα τα στάδια παρασκευής προϊόντων υπό επίσημο σήμα ποιότητας. Η απαγόρευση αυτή θα εγγυάται τη μακροχρόνια επιβίωση των παραδοσιακών μεθόδων παραγωγής και των διακριτικών χαρακτηριστικών στα συστήματα ποιότητας·

53. φρονεί, επιπλέον, ότι η απαγόρευση των ΓΤΟ βάσει των προδιαγραφών συνιστά, βραχυπρόθεσμα, απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας των συστημάτων ποιότητας ενώπιον των καταναλωτών·

54. τονίζει ότι η τροποποίηση των προδιαγραφών των επίσημων σημάτων ποιότητας καθίσταται ολοένα και πιο επείγουσα, καθώς αναπτύσσονται ιδιωτικές πρωτοβουλίες, εκτός προϊόντων ποιότητας, που εγγυώνται προϊόντα «χωρίς ΓΤΟ»·

55. τονίζει, επίσης, ότι η ανάπτυξη μιας αγοράς προϊόντων εγγυημένων «χωρίς ΓΤΟ» για τα προϊόντα υπό επίσημο σήμα ποιότητας αντιπροσωπεύει ευκαιρία για τους παραγωγούς, δεδομένου ότι η ζήτηση των Ευρωπαίων καταναλωτών στον τομέα αυτόν είναι ιδιαίτερα έντονη·

56. πιστεύει ότι τα προϊόντα υπό επίσημο σήμα ποιότητας, εγγυημένα «χωρίς ΓΤΟ», καθώς και τα προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας, μπορούν να αναδειχθούν πλήρως ενώπιον των καταναλωτών. Η ανάδειξη αυτή θα εξασφαλίσει, εκ των πραγμάτων, την καλύτερη εμπορευματοποίησή τους μακροπρόθεσμα, γεγονός που θα αντισταθμίζει το τυχόν πρόσθετο κόστος που θα βαρύνει βραχυπρόθεσμα τους παραγωγούς·

57. επισημαίνει ότι ο αποκλεισμός των ΓΤΟ από τα προϊόντα υπό επίσημο σήμα ποιότητας θα πρέπει να συνοδεύεται από μια επιθετική στρατηγική σε θέματα παραγωγής και προμήθειας φυτικών πρωτεϊνών χωρίς ΓΤΟ σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την άποψη αυτή, συνιστά σημαντική ευκαιρία για την ανάπτυξη των πρωτεϊνούχων φυτών στην Ευρώπη, η καλλιέργεια των οποίων παρουσιάζει ευρέως αναγνωρισμένα αγρονομικά και οικολογικά πλεονεκτήματα. Η πολιτική της ανάπτυξης κλάδων πρωτεϊνούχων προϊόντων χωρίς ΓΤΟ πρέπει να εφαρμοστεί μέσα στα πλαίσια της ΚΓΠ, με τη θέσπιση ειδικών γεωργικών-περιβαλλοντικών ενισχύσεων

58. ως εκ τούτου συνιστά να διενεργηθεί μελέτη για την ανάπτυξη καλλιεργειών χωρίς ΓΤΟ πλούσιων σε πρωτεΐνες (μπιζέλια, φούλια) που φαίνεται να αποτελούν τις καλύτερες πηγές (9) για την παραγωγή πρωτεϊνών χωρίς ΓΤΟ.

59. εκτιμά ότι το πρόσθετο κόστος που θα προκύψει από τον αποκλεισμό των ΓΤΟ από τις προδιαγραφές όλων των προϊόντων με επίσημο σήμα ποιότητας μπορεί να ελαχιστοποιηθεί μέσω μιας σταδιακής εφαρμογής σε πέντε χρόνια, ότι αυτό το πρόσθετο κόστος, εφόσον μετακυλιθεί στο σύνολο της αλυσίδας εφοδιασμού, θα είναι ελάχιστο για τον καταναλωτή (της τάξης μερικών λεπτών του ευρώ ανά χιλιόγραμμο) (10) και τέλος, ότι τα περιβαλλοντικά οφέλη που προκύπτουν από τις καλλιέργειες πλούσιες σε φυτικές πρωτεΐνες χωρίς ΓΤΟ θα αντισταθμίσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα το σύνολο αυτού του πρόσθετου κόστους (11)

60. υπογραμμίζει την ανάγκη για επισήμανση των ποιοτικών προϊόντων που προκύπτουν από τη χρήση πρώτων υλών (κρέας, αυγά, γάλα, κλπ.) οι οποίες με τη σειρά τους προέρχονται από μεταποίηση ζωοτροφών με ΓΤΟ, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία μιας μορφής αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ της εσωτερικής παραγωγής χωρίς ΓΤΟ και της διεθνούς παραγωγής, που αντίθετα τους χρησιμοποιεί.

Θ. Έλεγχος της παραγωγής

61. εκτιμά ότι η ρύθμιση και ο έλεγχος της προσφοράς γεωργικών ποιοτικών προϊόντων συνιστούν μείζονα πρόκληση της γεωργικής πολιτικής (12) και ότι τα συστήματα ποιότητας, παρότι δεν υπακούουν στους κανόνες λειτουργίας των τυποποιημένων αγορών, είναι ωστόσο εξίσου εκτεθειμένα στις αστάθμητες διακυμάνσεις των αγορών·

62. πιστεύει ότι η ανάπτυξη και η διατήρηση των συστημάτων ποιότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με μια συντονισμένη πολιτική ελέγχου της προσφοράς. Η άνοδος της παραγωγικότητας ή/και των παραγόμενων ποσοτήτων σε μια δεδομένη περιοχή δεν συνάδει, τις περισσότερες φορές, με τον σεβασμό του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της ποιότητας και των χαρακτηριστικών του προϊόντος·

63. πιστεύει, επίσης, ότι χωρίς έλεγχο της παραγωγής, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των προς πώληση ποσοτήτων οδηγεί ενίοτε σε σημαντική πτώση των τιμών που καταβάλλονται στον παραγωγό, υπονομεύοντας έτσι το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα συγκεκριμένα προϊόντα για τους ενδιαφερόμενους παραγωγούς. Επιπλέον, στις περιοχές με φυσικά μειονεκτήματα, οι παραγωγοί δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την πτώση των τιμών των ποιοτικών προϊόντων αυξάνοντας τις πωλήσεις και, δεδομένου ότι δεν μπορούν να προσαρμοστούν, θα εξαφανιστούν

64. ως εκ τούτου, εκτιμά ότι τα συστήματα ποιότητας στον γεωργικό τομέα πρέπει να υπερβούν τον ανταγωνισμό μόνο σε επίπεδο τιμών και ότι η διατήρηση ενός συστήματος ποιότητας δεν μπορεί να βασίζεται στην αύξηση των πωλήσεων αλλά πρέπει αντίθετα να βασίζεται στην εγγενή ποιότητα των προϊόντων, η οποία δικαιολογεί μια υψηλότερη τιμή την οποία δέχεται να πληρώσει ο καταναλωτής.·

65. ζητά, επομένως, όπως και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, τη σύσταση μηχανισμών ελέγχου της παραγωγής για τα διαφοροποιημένης ποιότητας δίκτυα και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει ειδικούς μηχανισμούς διαχείρισης για τις συγκεκριμένες αγορές·

Ι. Βελτίωση της ενημέρωσης και στήριξη της ανάπτυξης των συστημάτων ποιότητας

66. πιστεύει ότι ο καταναλωτής κατέχει κι αυτός ρόλο ενεργού παράγοντα στην επανεγκατάσταση και την εδραίωση της τοπικής γεωργικής παραγωγής, δεδομένου ότι αυτός είναι που εξασφαλίζει την αμοιβή της·

67. εκτιμά ότι, για να μπορεί ο καταναλωτής να απολαμβάνει ενεργά τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν τα συστήματα ποιότητας, είναι σημαντικό να βελτιωθεί η ενημέρωση σχετικά με τις συνθήκες παραγωγής. Πρέπει να δοθούν στον καταναλωτή τα αναγκαία μέσα ώστε να αναγνωρίζει τους τέσσερις επίσημους ευρωπαϊκούς λογότυπους και να τους διακρίνει από τα ιδιωτικά εμπορικά σήματα που συνδέονται με γεωγραφικές ονομασίες·

68. φρονεί ότι πρέπει να γενικευτεί η χρήση των γραφικών συμβόλων που έχουν θεσπίσει το Συμβούλιο ή η Επιτροπή για την σήμανση ποιοτικών γεωργικών προϊόντων, καθώς και ότι είναι απαραίτητο να ενημερώνονται καλύτερα οι καταναλωτές σχετικά με το περιεχόμενο και την σημασία αυτών των συμβόλων·

69. ζητά να θεσπιστούν, στα πλαίσια της μελλοντικής ΚΓΠ, κατάλληλα εργαλεία για την ενίσχυση, την προώθηση και τη στήριξη της ανάπτυξης συστημάτων ποιότητας·

70. ειδικότερα, απαιτεί να θεσπιστούν μέτρα, στα πλαίσια του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ, για τη βελτίωση ή την αντικατάσταση των υφιστάμενων μέτρων του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) που αφορούν την στήριξη και προώθηση των συστημάτων ποιότητας, και συνιστά τα εξής: α. καλύτερο συνυπολογισμό των δεσμεύσεων των παραγωγών για τα προϊόντα ποιότητας· β. πληρέστερες ενισχύσεις προς τις ομάδες παραγωγών για τα διάφορα στάδια της πιστοποίησης, του ελέγχου, της προώθησης ή ακόμη των προκαταρκτικών μελετών· γ. δυνατότητα χρηματοδότησης των ΠΟΠ και ΠΓΕ υπό μεταβατική προστασία· δ. δυνατότητα χρηματοδότησης των συλλογικών δράσεων που διεξάγονται από περισσότερες της μίας ΠΟΠ ή ΠΓΕ και δυνατότητα επιλεξιμότητας για εθνική και περιφερειακή συγχρηματοδότηση·

ΙΑ. Απλούστευση και βελτίωση της εφαρμογής της πολιτικής για την ποιότητα

71. υπενθυμίζει ότι η δράση της ΕΕ στον τομέα της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων είναι αναγκαία για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας των προϊόντων αυτών και της αξιόπιστης πληροφόρησης των καταναλωτών·

72. χαιρετίζει τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για εκσυγχρονισμό των κανόνων και περιορισμό του διοικητικού φόρτου που βαρύνει τους παραγωγούς, ιδιαίτερα όσον αφορά την καταχώριση των προϊόντων·

73. χαιρετίζει, επίσης, το γεγονός ότι αναγνωρίζεται ο ρόλος και οι ευθύνες των ομάδων παραγωγών όσον αφορά τη διαχείριση των γεωγραφικών ενδείξεων·

74. επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής για απλούστευση και καλύτερη στοχοθέτηση του συστήματος που διέπει τα εγγυημένα ειδικά παραδοσιακά προϊόντα.

Βρυξέλλες, 12 Μαΐου 2011 Η Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Mercedes BRESSO

(1) «Mountain areas in Europe», μελέτη που διεξήγαγε η NORDRegio για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (DG REGIO, 2004).

(2) «Peak performance: New insights into Mountain Farming in the European Union», έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Δεκέμβριος 2009.

(3) «Europe’s ecological Backbone: recognising the true value of our mountains», Σεπτέμβριος 2010, EEA no 6/2010.

(4) «Peak performance: New insights into Mountain Farming in the European Union», έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Δεκέμβριος 2009: «productivity of mountain LFA farms is lower by 28 % as compared to non-mountainous LFAs and 40 % as compared to non-LFA areas».

(5) «La composante milieu physique dans l'effet terroir pour la production fromagère: quelques réflexions à partir du cas des fromages des Alpes du Nord». Jean-Marcel Dorioz, Philippe Fleury,Jean-Baptiste Coulon, Bruno Martin. Περιβαλλοντικό δελτίο του Εθνικού Ινστιτούτου Αγρονομικής Έρευνας της Γαλλίας (INRA) αριθ.40, Ιούνιος 2000 http://www.inra.fr/dpenv/pdf/DoriozD27.pdf

(6) «Produits agroalimentaires de montagne en Europe: résultats, conclusions et réalisations concrètes du projet», Νοέμβριος 2004, σ. 7 και 17.

(7) Ένα νέο εμπορικό σήμα ορεινού γάλακτος που δημιουργήθηκε πρόσφατα αναμένεται να συμβάλει στην ανάδειξη τριών έως τεσσάρων εκατομμυρίων λίτρων γάλακτος κατανάλωσης, δηλ. του ενός τρίτου της παραγωγής του Massif Central: http://www.leprogres.fr/fr/region/la-haute-loire/haute-loire/article/3939334,183/Une-marque-Montagne-pour-le-lait-du-Massif-central.html. Παραδείγματα από την Ελβετία αποδεικνύουν ότι η προστιθέμενη αξία μπορεί να φθάσει έως και στο 30 % σε σύγκριση με το κοινό γάλα κατανάλωσης (περιοδικό Montagna, Ιούλιος 2010). Το ορεινό γάλα αντιπροσωπεύει το 11,5 % της παραγωγής γάλακτος στην Ευρώπη και μία στις πέντε ή έξι γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις. Το κόστος της παραγωγής είναι ανώτερο κατά 12 % σε σύγκριση με την πεδινή παραγωγή, ενώ η αμοιβή της εργασίας είναι κατώτερη από 10 000 EUR/ΜΕΕ (ευρώ ανά μονάδα ετήσιας εργασίας). Οι ενισχύσεις αντισταθμίζουν μόνο σε ποσοστό 34 % τα μειονεκτήματα αυτά. βλ. «Le lait de montagne européen: un symbole menacé», Institut de l’élevage – CNIEL, Μάιος 2009, σ. 7.

(8) Διερευνητική γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών «Τοπικά συστήματα τροφίμων». Υιοθετήθηκε από την Ολομέλεια στις 27 Ιανουαρίου 2011. Εισηγήτρια: η κ. Lenie Dwarshuis-Van De Beek (NL/ALDE), μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της επαρχίας της Νότιας Ολλανδίας.

(9) Επί του παρόντος, αυτά τα δύο προϊόντα παράγονται κυρίως στη Γαλλία (μπιζέλια) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (φούλια).

(10) Milanesi J: Quel avenir pour les filières animales «sans OGM» en France? Illustration par le poulet Label Rouge. 3ο συνέδριο για την έρευνα στις κοινωνικές επιστήμες. INRA SFER CIRAD, 9, 10 και 11 Δεκεμβρίου 2009 – Montpellier, Γαλλία. http://www.sfer.asso.fr/content/download/2981/27271/version/1/file/B3+-+Milanesi.pdf

(11) «La relance des légumineuses dans le cadre d’un plan protéines: quels bénéfices environnementaux?» Επιτροπή της γαλλικής κυβέρνησης για τη βιώσιμη ανάπτυξη, Γαλλία, 2009. http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/E_D15.pdf

(12) Giraud-Héraud Eric, Soler Louis-Georges. Quelle légitimité à des mécanismes de régulation de l'offre dans les appellations d'origine protégée? Στο «Économie rurale» αριθμός 277-278 σελ. 123-134 (2003). http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/ecoru_0013-0559_2003_num_277_1_5441