ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Συνεργασία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τρίτες χώρες:H προσέγγιση της Επιτροπής για τη μελλοντική στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Συνεργασία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τρίτες χώρες [1]:H προσέγγιση της Επιτροπής για τη μελλοντική στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων [2]

[1] Εδώ, οι "τρίτες χώρες" περιλαμβάνουν τις αναπτυσσόμενες χώρες, τις χώρες σε μετάβαση και/ή ανασυγκρότηση, τις επονομαζόμενες "αναδυόμενες οικονομίες" και το Μεξικό ως χώρες του ΟΟΣΑ. Ο όρος δεν περιλαμβάνει τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες.

[2] Στο παρόν κείμενο ο όρος τομέας των επιχειρήσεων καλύπτει τις επιχειρήσεις κάθε μεγέθους του ιδιωτικού τομέα και τις επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα που λειτουργούν σύμφωνα με τους όρους της αγοράς.

I. Η σημασία του τομέα των επιχειρήσεων

Έχει κατανοηθεί και εκτιμάται ευρέως πλέον, η σημαντική συνεισφορά που μπορεί να παράσχει ο τομέας των επιχειρήσεων και ειδικά ο ιδιωτικός τομέας στην ανάπτυξη και την καταπολέμηση της φτώχειας, πάνω και πέραν από την κρατική δράση. Οι αντικειμενικές αποδείξεις που στηρίζουν τη διαπίστωση αυτή είναι πλέον πολλές. Πράγματι, σήμερα οι κύριοι διμερείς και πολυμερείς χορηγοί, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών (και των ειδικευμένων αναπτυξιακών οργανισμών τους) και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων Bretton-Woods, καθώς και του ΟΟΣΑ- επιτροπή αναπτυξιακής βοήθειας και ΜΚΟ, συμφωνούν όλοι για τη σημασία της στήριξης του τομέα των επιχειρήσεων και του ιδιωτικού τομέα. Η ευρεία αυτή συναίνεση αντανακλά την αντίληψη ότι η οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί τους πόρους για την καταπολέμηση της φτώχειας και ότι η ανάπτυξη των επιχειρήσεων και ένας δυναμικός ιδιωτικός τομέας είναι ουσιαστικοί παράγοντες για την οικονομική ανάπτυξη προσφέροντας, όπως ήδη κάνουν, την κύρια πηγή απασχόλησης στις αναπτυσσόμενες χώρες, ειδικά όταν περιλαμβάνεται και ο ανεπίσημος τομέας.

Η σημασία της στήριξης του ιδιωτικού τομέα και, ευρύτερα, της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων επιβεβαιώνεται από τις κατευθυντήριες γραμμές που έχουν εκδώσει τα διεθνή αναπτυξιακά ιδρύματα, για παράδειγμα, στους προσανατολισμούς της ΕΑΒ για την Αναπτυξιακή συνεργασία για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα (1995) και στην έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας με τίτλο Στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα (1998) και η Αφρική μπορεί να ανταγωνιστεί - πλαίσιο για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα στην υποσαχάρια Αφρική (Αύγουστος 1998), μαζί με άλλα κείμενα πολιτικών που συντάχθηκαν από τις τράπεζες περιφερειακής ανάπτυξης, την IFC, το τμήμα πολυμερών εγγυήσεων της παγκόσμιας Τράπεζας (MIGA) και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Πράγματι, ο κεντρικός ρόλος του ιδιωτικού τομέα αντανακλάται πλέον στους στόχους πολιτικής των περισσότερων, αν όχι όλων, αναπτυσσόμενων και μεταβατικών οικονομιών, καθώς επίσης σε εκείνους των κύριων διμερών χορηγών και πολυμερών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Ο κεντρικός ρόλος του ιδιωτικού τομέα όσον αφορά την ανάπτυξη, την απασχόληση και την εμπορική ολοκλήρωση επισημάνθηκε επίσης δεόντως στα συμπεράσματα και τις συστάσεις των διασκέψεων των ΗΕ για την χρηματοδότηση της ανάπτυξης (Monterrey, Μάρτιος 2002) και τη βιώσιμη ανάπτυξη (Γιοχάνεσμπουργκ, Σεπτέμβριος 2002). Η Κοινότητα δεσμεύεται να στηρίξει και να εφαρμόσει τις βασικές συστάσεις των διασκέψεων αυτών των ΗΕ, στις οποίες συμμετείχε ενεργά.

Επίσης το πρόσφατα εκκινήσαν NEPAD (New Economic Programme for African Development - Νέο οικονομικό πρόγραμμα για την ανάπτυξη της Αφρικής) εστιάζεται στην κινητοποίηση εσωτερικών και διεθνών πόρων για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, ως μέσο αναζωογόνησης της πάσχουσας οικονομίας της αφρικανικής ηπείρου. Πέραν των διεθνών αυτών δεσμεύσεων, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη η αναπτυξιακή ατζέντα της Ντόχα, που υιοθετήθηκε στην υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ τον Νοέμβριο του 2001 και η οποία επισημαίνει τη σημασία της ένταξης του εμπορίου από τις αναπτυσσόμενες χώρες στις εθνικές αναπτυξιακές πολιτικές τους.

Η παρούσα ανακοίνωση βασίζεται στην ανωτέρω συναίνεση και κατανόηση και έχει σκοπό την απλούστευση, τον εξορθολογισμό και την εναρμόνιση της κοινοτικής στήριξης για την ανάπτυξη του τομέα των επιχειρήσεων και του ιδιωτικού τομέα στις χώρες εταίρους, ενώ παρέχει ένα περιεκτικό σύνολο νέων προτάσεων για εφαρμογή από την Κοινότητα σε τρία διαφορετικά επίπεδα: σε μακροοικονομικό, σε τομεακό και σε επιχειρησιακό επίπεδο.

II. Αποκτηθείσα κοινοτική εμπειρία

Για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων, η Κοινότητα έχει ήδη συστήσει μια ευρεία σειρά μέσων, με ξεχωριστό το καθένα σκοπό, διαδικασίες και νομική βάση. Τα μέσα αυτά συχνά προσαρμόζονται ώστε να πληρούν τις ειδικές απαιτήσεις των χωρών εταίρων, εντός του πλαισίου των διαφόρων συμφωνιών συνεργασίας της Κοινότητας. Επιπλέον, ένας αριθμός σημαντικών περιφερειακών προγραμμάτων είτε εστιάζονται στον ιδιωτικό τομέα, είτε περιλαμβάνουν δραστηριότητες που αφορούν τον ιδιωτικό τομέα.

Ειδικά στην περιοχή της Μεσογείου, η κοινοτική στήριξη έχει λάβει τη μορφή παραδοσιακής χρηματοδότησης προγραμμάτων, τομεακής στήριξης σε εθνικά προγράμματα βιομηχανικού εκσυγχρονισμού, στήριξης της ιδιωτικοποίησης και στήριξης της μεταρρύθμισης των εθνικών δημοσιονομικών και χρηματοοικονομικών συστημάτων. Προσφέρεται επίσης τεχνική βοήθεια, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων για την προώθηση του εμπορίου και των επενδύσεων, για ενδυνάμωση του θεσμικού και νομικού περιβάλλοντος, της διοικητικής αποδοτικότητας, της χρηστής διακυβέρνησης και της χρηματοδοτικής διαφάνειας, καθώς και για την υποβοήθηση δημιουργίας ολοκληρωμένων επιχειρηματικών κέντρων και τοπικών οργανώσεων επιχειρηματιών. Συχνά, η στήριξη στον ιδιωτικό τομέα αναλαμβάνεται σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).

Στην Ασία και τη Λατινική Αμερική, η Κοινότητα διαχειρίζεται το μέσο ALA -INVEST, μέσω του οποίου παρέχεται στήριξη σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) με τη μορφή τεχνικής βοήθειας και προγραμμάτων προώθησης του εμπορίου/επενδύσεων καθώς και προγραμμάτων εταιρικής σχέσης.

Στα Βαλκάνια, ο νέος κανονισμός CARDS, που εκδόθηκε το έτος 2000, παρέχει ένα νέο μεσοπρόθεσμο πλαίσιο προγραμματισμού (2000-2006) για την προώθηση συμφωνιών σταθεροποίησης και σύνδεσης και τη στήριξη δημιουργίας αποδοτικών οικονομιών της αγοράς, βασιζόμενο στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και στην εμπορική ολοκλήρωση τόσο σε διεθνές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Ο κανονισμός TACIS έχει τους ίδιους μεσοπρόθεσμους στόχους για τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ).

Στις χώρες ΑΚΕ η διευκόλυνση PRO-INVEST εστιάζεται κυρίως στη δόμηση ικανοτήτων και στην ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων, στο πλαίσιο στρατηγικών ανακούφισης από τη φτώχεια.

Παρόλα αυτά, έπειτα από διάφορες αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο παρελθόν, ορισμένα μέσα συνεργασίας στον τομέα της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα έχουν διακοπεί (για παράδειγμα τα ECIP, MED -INVEST, EBAS κλπ.). Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί νέα μέσα που τα διαχειρίζεται κυρίως η ΕΤΕπ (η διευκόλυνση FEMIP για τις τρίτες χώρες εταίρους στη περιοχή MED και η επενδυτική διευκόλυνση του Cotonou για την ομάδα των χωρών ΑΚΕ).

III. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης

Η σημασία που αποδίδεται σήμερα στην ανάπτυξη του τομέα των επιχειρήσεων και του ιδιωτικού τομέα διαφαίνεται σαφώς σε πολλά κείμενα που έχουν υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια από την Επιτροπή και το Συμβούλιο. Έτσι, το 1998 εκδόθηκε ανακοίνωση για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στις χώρες ΑΚΕ9 το 1999 το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα για την κοινοτική στρατηγική για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στις αναπτυσσόμενες χώρες ενώ το 2000, στην ανακοίνωση για την κοινοτική αναπτυξιακή πολιτική και την επακολουθήσασα κοινή δήλωση του Συμβουλίου και της Επιτροπής, επισημάνθηκε η σημασία της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα. Όσον αφορά την απασχόληση, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση το 2001 για την προαγωγή θεμελιωδών κανόνων εργασίας και τη βελτίωση της κοινωνικής διακυβέρνησης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, παράλληλα με μία ακόμη ανακοίνωση το 2002 για την κοινωνική ευθύνη των εταιρειών. Επιπλέον, μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής για το εμπόριο και την ανάπτυξη το Σεπτέμβριο του 2002, η Κοινότητα δεσμεύεται να επεκτείνει την πρόσβαση των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών στην αγορά, να ενισχύσει την σχετική με το εμπόριο τεχνική βοήθεια (TRTA) και να διευκολύνει το εμπόριο Βορρά-Νότου και Νότου-Νότου [3].

[3] COM (1998) 667; Ψήφισμα του Συμβουλίου της 21.05.1999; COM (2000) 212, COM (2000) 416, COM (2002) 347 και COM (2002) 513

Ωστόσο, η διοίκηση των υφιστάμενων μέσων για τη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων απαιτεί ουσιαστικούς πόρους και η διασφάλιση της συνοχής τους με άλλα μέσα και δράσεις αποτελεί συχνά ένα δύσκολο έργο. Υπάρχει ανάγκη επαναξιολόγησης του ρόλου και του "modus operandi" της Κοινότητας όσον αφορά την παροχή επίσημης (δηλ. βασιζόμενης σε μη επιστρεπτέες ενισχύσεις) στήριξης στον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος σε πολλές τρίτες χώρες εταίρους εξακολουθεί να είναι πολύ αδύναμος, καθώς και απλούστευσης, εξορθολογισμού και εναρμόνισης των διαθέσιμων μέσων, σε στενή συνεργασία με άλλους διμερείς και πολυμερείς χορηγούς.

Περαιτέρω, αξιολογήσεις πολιτικών, προγραμμάτων και μέσων της Κοινότητας που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια επισημαίνουν την ανάγκη η Επιτροπή να εστιάσει τις ενέργειες και τους πόρους της σε αυτό το οποίο κάνει καλύτερα, δηλ. στην ετοιμασία στρατηγικών και προγραμμάτων, μαζί με στρατηγική αξιολόγηση, και τη διασφάλιση της γενικής συνοχής των πολιτικών και του συντονισμού των χορηγών. Με την αλλαγή του σημείου εστίασης, επιτυγχάνεται καλύτερα η εφαρμογή των πολιτικών και η άμεση χρηματοδότηση, μέσω μίας σειράς γνωστών χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών, ενώ η Επιτροπή θα εξακολουθεί να διατηρεί τη γενική ρύθμιση, εποπτεία και έλεγχο.

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, τα βασικά κείμενα πολιτικής που προαναφέρθηκαν φανερώνουν την ανάγκη για ένα ενιαίο συνεκτικό πλαίσιο, παράλληλα με την παροχή εναρμονισμένης στήριξης για τον τομέα των επιχειρήσεων στο σύνολο των τρίτων χωρών, που να προσφέρει την αναγκαία ευελιξία και προσαρμοστικότητα σε διάφορες περιοχές και προγράμματα.

Με βάση τα ανωτέρω, σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παρουσιάσει προτάσεις για την αναδιοργάνωση και αναδιάρθρωση της κοινοτικής στήριξης για την ανάπτυξη του τομέα των επιχειρήσεων σε τρίτες χώρες.

Οι προτάσεις βασίζονται σε πέντε θεωρήσεις:

(1) Στη σημασία του τομέα των επιχειρήσεων για την ανάπτυξη.

(2) Στην εμπειρία που έχει αποκτήσει η Επιτροπή στη διαχείριση μιας σειράς μέσων, σχεδιασμένων για τη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων και ειδικότερα του ιδιωτικού τομέα.

(3) Στα οφέλη που αποκομίζονται δρώντας σε κοινοτικό επίπεδο

(4) Στην ανάγκη εναρμόνισης μέσων και διαδικασιών, δεδομένης της μεταρρύθμισης των προγραμμάτων παροχής εξωτερικής βοήθειας της Κοινότητας, ώστε να βελτιωθεί η αποδοτικότητα και η υλοποίησή τους.

(5) Στη σαφή κατανόηση του τι κάνει καλύτερα η Επιτροπή και του τι είναι καλύτερο να αναλάβουν οι υπόλοιποι.

Η προτεινόμενη απλούστευση, εξορθολογισμός και εναρμόνιση της διαχείρισης των μέσων αυτών, που θα οδηγήσει στη βελτίωση της συνοχής της εξωτερικής δράσης της Κοινότητας, θα προωθήσει την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των προγραμμάτων παροχής βοήθειας της Κοινότητας. Το γεγονός αυτό θα είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για τις αναπτυσσόμενες ή υπό καθεστώς μετάβασης χώρες μέσου εισοδήματος, όπου υπάρχουν πολλά υποσχόμενες προοπτικές για δυναμική ανάπτυξη της ντόπιας επιχειρηματικότητας και όπου ΜΜΕ της Ευρώπης μπορούν να αναπτύξουν επιχειρηματικές ή εμπορικές δράσεις με τη μορφή εταιρικών σχέσεων (κοινοπραξίες), αδελφοποίησης, μεταφορών τεχνολογίας ή τεχνικής βοήθειας. Αυτή είναι η σημαντική προστιθέμενη αξία την οποία μπορεί να αποφέρει σήμερα η περαιτέρω κοινοτική δράση.

IV. Προτεινόμενη προσέγγιση για τη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων

Αντλώντας τα κατάλληλα διδάγματα από προηγούμενες εμπειρίες στη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων σε τρίτες χώρες, η Επιτροπή έχει σήμερα ταυτοποιήσει πέντε τομείς παρέμβασης ή μέσα στα οποία θα βασίσει τη στήριξη του τομέα των επιχειρήσεων:

1. Γενικός πολιτικός διάλογος και στήριξη, ειδικά όσον αφορά την μακροοικονομική και εμπορική πολιτική, καθώς και τη χρηστή διακυβέρνηση, προσφέροντας το αναγκαίο ρυθμιστικό πλαίσιο, δόμηση ικανοτήτων και συμβουλευτικές υπηρεσίες.

Στόχοι: Τα ανωτέρω καλύπτουν δράση σε μακροοικονομικό επίπεδο και αναφέρονται σαφώς στο ψήφισμα του Συμβουλίου, τον Μάιο του 1999, ως το επίπεδο στο οποίο η Επιτροπή θα πρέπει να επικεντρώσει τις δραστηριότητές της ("Πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την ανάλυση της γενικής πολιτικής και του θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου στο οποίο δραστηριοποιείται ο ιδιωτικός τομέας"). Οι δράσεις της Κοινότητας στον τομέα αυτόν θα έχουν στόχο τη δημιουργία ενός πλαισίου πολιτικής, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, το οποίο θα υποστηρίζει και θα προάγει την ανταγωνιστικότητα, την οικονομία της αγοράς και τη "χρηστή διακυβέρνηση". Η στήριξη αυτή θα περιλαμβάνει τεχνική βοήθεια για τη στήριξη μεταρρυθμίσεων, ειδικά στους τομείς της νομοθεσίας, στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα, στη φορολογία, στις δημόσιες δαπάνες, στις τελωνειακές διαδικασίες και μέτρα για τη διευκόλυνση του εμπορίου, δόμηση θεσμών και διοικητική αποτελεσματικότητα. Επιπλέον, η εφαρμογή κατάλληλης "χρηστής διακυβέρνησης" και μέτρων χρηματοδοτικής διαφάνειας μπορεί να διευκολύνουν την επανένταξη ενός μεγάλου ανεπίσημου τομέα στην επίσημη οικονομία.

Διασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης: Η βοήθεια που μπορεί να παράσχει η Επιτροπή σε τρίτες χώρες ποικίλει από χώρα σε χώρα και θα πρέπει να προσαρμόζεται ώστε να ανταποκρίνεται σε ειδικές ανάγκες εντός του συνεκτικού προγραμματικού πλαισίου που προβλέπεται από τα Κείμενα Στρατηγικής Χώρας και τα Εθνικά Ενδεικτικά Προγράμματα. Μπορεί να λάβει τη μορφή χρηματοδοτικής συνεισφοράς στο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που συμφωνείται με την Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλους χορηγούς. Η διάγνωση και η αξιολόγηση μιας δεδομένης μακροοικονομικής και τομεακής κατάστασης θα οδηγήσει στην ταυτοποίηση προγραμμάτων και δικαιούχων και συνεπώς, στην κινητοποίηση των καταλληλότερων ειδικών μέσων και χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών για την ικανοποίηση των ειδικών ή τοπικών απαιτήσεων. Η ορθή ανάλυση και διάγνωση της κατάστασης θα βοηθήσει επίσης την Κοινότητα να ξεκινήσει πολιτικό διάλογο με τους ντόπιους ομολόγους της για το τι είδους θεσμική στήριξη απαιτείται για την επιτυχή εφαρμογή των μέτρων για τα οποία η Κοινότητα μπορεί να προσφέρει ειδική συνδρομή. Θα πρέπει τηρείται κατά νου ότι, χάρη στο κοινοτικό κεκτημένο, η Κοινότητα διαθέτει αυθεντική εμπειρογνωμοσύνη, την οποία μπορεί να μοιραστεί με τρίτες χώρες εταίρους.

Στα προσδοκώμενα μετρήσιμα αποτελέσματα από την εφαρμογή προγραμμάτων στον τομέα αυτόν περιλαμβάνονται:

- η δημιουργία καλύτερου μικρο/μακροοικονομικού περιβάλλοντος μετρήσιμου μέσω μίας σειράς οικονομικών δεικτών9

- η καλύτερη λειτουργία θεσμών και οργάνωσης και η βελτίωση των τοπικών συνθηκών για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), αποτελέσματα μετρήσιμα μέσω μίας σειράς δεικτών αποτελεσματικότητας9

- η επιτάχυνση της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και η συμβολή του στην προώθηση βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, για παράδειγμα μέσω πρωτοβουλιών που θα στηρίζουν ειδικά προγράμματα ιδιωτικοποίησης ή κοινοπραξίες δημόσιου - ιδιωτικού τομέα. Τα επιτεύγματα στον τομέα αυτόν μπορούν επίσης να μετρηθούν μέσω μίας σειράς ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών.

Για την επίτευξη των ανωτέρω αποτελεσμάτων στον τομέα αυτό παρέμβασης η Επιτροπή προτείνει εστίαση σε τρία μέσα:

* Πραγματοποίηση τεχνικής και οικονομικής ανάλυσης με σημείο εστίασης τις βασικές δυνατότητες και αδυναμίες του ιδιωτικού τομέα σε κάθε δεδομένη κατάσταση, προτείνοντας τομείς παρέμβασης προτεραιότητας και υποδεικνύοντας τις αναγκαίες συνθήκες για την επιτυχία εξωτερικά υποστηριζόμενων δράσεων του ιδιωτικού τομέα.

* Παροχή συμβουλών επί πολιτικών, αναλυτική / διαγνωστική εργασία και θεσμική στήριξη για δόμηση ικανοτήτων, εφαρμογή χρηστής διακυβέρνησης και μέτρων χρηματοδοτικής διαφάνειας, καθώς και ενδυνάμωση του δημόσιου ρυθμιστικού και νομοθετικού πλαισίου, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Βέβαια, χρειάζεται επίσης να ληφθεί υπόψη η επίδραση περιφερειακών εμπορικών ρυθμίσεων μέσω τεχνικής βοήθειας. Η παροχή συμβουλών επί πολιτικών θα πρέπει επίσης να εστιαστεί στους τρόπους και τα μέσα ενίσχυσης του ρόλου και της λειτουργίας των οργανισμών που εκπροσωπούν τον ιδιωτικό τομέα και ενθάρρυνσης των ξένων άμεσων επενδύσεων (ΞΑΕ) και της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας.

* Καθιέρωση και επιβεβαίωση του μέσου του οικονομικού διαλόγου ως σημαντικού φόρουμ που επιτρέπει την παρουσίαση και καθιέρωση γεγονότων και καίριων πολιτικών ζητημάτων, κυρίως όσον αφορά την επιχειρηματικότητα, την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και τις πολιτικές άρσης των μονοπωλίων/ απελευθέρωσης.

* Ταυτοποίηση τοπικών θεσμικών εταίρων (τόσο σε κεντρικό όσο και σε τοπικό επίπεδο) ή ειδικών τομέων παρέμβασης, μέσω επιτόπιων εργασιών που μπορεί να περιλαμβάνουν όλους τους ντόπιους ανθρώπινους πόρους, συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσωπειών της Επιτροπής.

2. Δραστηριότητες προώθησης της επενδυτικής και διεπιχειρησιακής συνεργασίας

Στόχοι: Σκοπός της κοινοτικής στήριξης για την προώθηση επενδύσεων και της μεταφοράς τεχνολογίας από εκβιομηχανισμένες σε αναπτυσσόμενες χώρες θα είναι η ενίσχυση, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, βιώσιμων και φιλικών προς το περιβάλλον επενδυτικών και διεπιχειρησιακών συμφωνιών συνεργασίας, και τούτο με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας και ανταγωνιστικότητας των υπόψη οικονομιών, για την ενίσχυση ιδιαίτερα των εξαγωγικών προοπτικών.

Μία τέτοια στήριξη βασίζεται στην παραδοχή ότι οι περισσότερες τρίτες χώρες εταίροι, αν και σημειώνουν πρόοδο στη βελτίωση του γενικού επενδυτικού τους περιβάλλοντος και στην κινητοποίηση των εγχώριων πόρων τους, εξακολουθούν να χρειάζονται εξωτερική στήριξη, προκειμένου να προσελκύσουν ξένες άμεσες επενδύσεις. Οι ΞΑΕ αποτελούν επίσης σημαντικό μέσο για τη μεταφορά τεχνογνωσίας από βορρά προς νότο και την ανάπτυξη διαχειριστικών δεξιοτήτων. Ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης των εμπλεκόμενων χωρών, η κοινοτική στήριξη μπορεί να περιλαμβάνει την ενδυνάμωση του ρόλου των υπηρεσιών προώθησης επενδύσεων (IPA) και άλλων ιδιωτικών διαμεσολαβητών (εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια, επαγγελματικές ενώσεις, εταιρείες συμβούλων) και φορέων παροχής επιχειρησιακών επενδυτικών υπηρεσιών.

Το πρόγραμμα θα επιδιώξει τη στήριξη δραστηριοτήτων προώθησης των επενδύσεων και του εμπορίου, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων και εταιρικών σχέσεων που θα βοηθήσουν τόσο στην επίτευξη ευρύτερων κοινωνικών στόχων, όσο και στη διευκόλυνση της διαχείρισης της διαδικασίας της εμπορικής ολοκλήρωσης. Οι επιχειρήσεις της ΕΕ θα μπορούσα να παράσχουν κεφάλαια, τεχνολογία, πρόσβαση σε αγορές και τεχνικές/διαχειριστικές δεξιότητες στους εταίρους τους στις χώρες αυτές όπου οι επιχειρηματικοί πόροι είναι σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτοι.

Για τη διασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης θα εξεταστούν πέντε ομάδες δραστηριοτήτων, σύμφωνα με ένα ευέλικτο "modus operandi" (στήριξη αναμένεται να παρασχεθεί απευθείας σε επιχειρήσεις ή οργανώσεις τους και σε άλλους διαμεσολαβητές. Μπορεί επίσης να εξεταστεί και τομεακή στήριξη);

a) Θεσμική ενδυνάμωση

Η πρώτη αυτή ομάδα δραστηριοτήτων θα σχεδιαστεί για τη στήριξη, κυρίως σε περιφερειακή και ομαδική βάση:

- της ανάπτυξης διαμεσολαβητικών σχετικά με επενδύσεις οργανισμών υπεύθυνων για την οργάνωση και πραγματοποίηση συμβάντων προώθησης επιτυχών και βιώσιμων επενδύσεων9

- επικεντρωμένης και περιεκτικής παροχής σε ΜΜΕ επιχειρηματικών αναπτυξιακών υπηρεσιών σχετικών με επενδύσεις (σύμφωνα με τη θετική εμπειρία από τα Euro Info Correspondence Centres σε τρίτες χώρες εταίρους)9

- της ανάπτυξης ρυθμιστικών και εποπτικών δραστηριοτήτων σε τομεακό επίπεδο9

- της ανάπτυξης δεξιοτήτων και συστημάτων πληροφοριών σχετικών με τη διαχείριση προγραμμάτων και συμβάντων9

- της κατάρτισης ντόπιων συμβούλων.

β) Στήριξη σε καίριους τομείς

Η ομάδα αυτή δραστηριοτήτων απευθύνεται σε δικαιούχους και εμπλεκομένους τόσο στις εκβιομηχανισμένες, όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες και περιλαμβάνει

- τη διεξαγωγή περιφερειακών ή εθνικών ερευνών για την ταυτοποίηση καίριων τομέων και τομέων παρέμβασης προτεραιότητας, προκειμένου να βελτιωθεί το επενδυτικό περιβάλλον9

- την προετοιμασία μελλοντικών μελετών και ερευνών για καίριους τομείς ή υποτομείς που ταυτοποιούνται στις υπόψη περιφέρειες και χώρες9

- την ταυτοποίηση της στήριξης προγραμμάτων που πρέπει να παρασχεθεί από οργανισμούς διαμεσολάβησης - και διαβουλεύσεων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από τομεακές ή υποτομεακές συναντήσεις διεπιχειρησιακής συνεργασίας. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην μετέπειτα παρακολούθηση της στήριξης σε επενδύσεις και συμφωνίες συνεργασίας που θα ξεκινήσουν κατά τη διάρκεια των συναντήσεων αυτών.

- την ενίσχυση ντόπιων χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι παίζουν ζωτικό ρόλο στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και του ιδιωτικού τομέα.

γ) Συναντήσεις διεπιχειρησιακής συνεργασίας

Η εναρμονισμένη αυτή προσέγγιση θα παρέχει στήριξη σε καίριους τομείς, με την ενθάρρυνση, μεταξύ άλλων, απευθείας διμερών επαφών μεταξύ επιχειρήσεων, με σκοπό την προώθηση και πραγματοποίηση επενδύσεων και σύναψη συμφωνιών συνεργασίας στους τομείς αυτούς. Για το σκοπό αυτό, η προσέγγιση θα περιλαμβάνει τομεακές και υποτομεακές συναντήσεις προώθησης επενδύσεων για την προώθηση των προγραμμάτων τα οποία θα ταυτοποιηθούν και θα υποστηριχθούν.

δ) Περιφερειακές τομεακές συναντήσεις για την προώθηση επενδύσεων (π.χ. στις εξορύξεις, την γεωργική βιομηχανία, τον τουρισμό)

Οι συναντήσεις αυτές θα καλύπτουν όλες τις χώρες της ΕΕ (ενδεχομένως δε και χώρες εκτός ΕΕ) και την υπόψη αναπτυσσόμενη περιφέρεια (συν άλλες επιλεγμένες τρίτες χώρες, όπου ενδείκνυται).

ε) Υποπεριφερειακές τομεακές συναντήσεις για την προώθηση επενδύσεων

Οι συναντήσεις αυτές καλύπτουν μικρότερους εξειδικευμένους υποτομείς της οικονομίας όπως τα δέρματα, η κηπουρική/ανθοκομία, η ξυλεία/ξυλώδη προϊόντα και τα έπιπλα ή τα χημικά/πλαστικά. Θα οργανώνονται στο πλαίσιο της ομάδας δραστηριοτήτων δόμησης ικανοτήτων, ανάλογα με τη ζήτηση και σε βάση συμμετοχής στο κόστος με πρωτοβουλία του οργανισμού διαμεσολάβησης της Κοινότητας ή της χώρας δικαιούχου.

Εφόσον απαιτείται, συναντήσεις για την προώθηση επενδύσεων μπορεί κατ' εξαίρεση να καλύπτουν το σύνολο μιας χώρας ή πολλές περιοχές και να έχουν πολυτομεακή ή διατομεακή προσέγγιση.

Μπορεί επίσης να ταυτοποιηθούν ορισμένοι " ad- hoc" μηχανισμοί προώθησης που να καλύπτουν τους τομείς και τις δραστηριότητες εκείνες που δεν μπορούν να συμπεριληφθούν σε συναντήσεις για την προώθηση επενδύσεων. Οι τομείς αυτοί είναι οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η υποδομή, τα προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων, οι τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας και άλλα οριζόντια διαχειριστικά ζητήματα (όπως η χρηματοδοτική διαφάνεια σε τομεακό επίπεδο, εποπτικοί και ρυθμιστικοί κανόνες και διαδικασίες, νομοθεσία για τις αδελφοποιήσεις και κοινοπραξίες, σχέσεις επιχειρήσεων-τραπεζών, εφαρμογή θεμελιωδών κανόνων εργασίας και περιβαλλοντικών κανόνων, εισαγωγή εταιριών στο χρηματιστήριο και ζητήματα κοινωνικής ευθύνης των εταιρειών).

3. Διευκόλυνση της χρηματοδότησης επενδύσεων και ανάπτυξη χρηματαγορών

Στόχοι: Το ψήφισμα του Συμβουλίου Ανάπτυξης του Μαΐου του 1999 αναφέρεται στη στήριξη επιχειρήσεων - "με ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές εταιρείες του επίσημου και ανεπίσημου τομέα, που θα διοχετεύεται όσο το δυνατόν περισσότερο μέσω τοπικών διαμεσολαβητών... ". Η καθορισθείσα στρατηγική στοχεύει στην παροχή του κατάλληλου πλαισίου για την παροχή σωστά ανεπτυγμένων και αποδοτικών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Τα χρησιμοποιούμενα μέσα πρέπει να διασφαλίζουν τη διάθεση υψηλής ποιότητας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών αποκλειστικά για ιδιωτικές εταιρείες τόσο στον επίσημο όσο και στον ανεπίσημο τομέα. Πιο συγκεκριμένα, ο γενικός στόχος των μέσων και υπηρεσιών αυτών είναι να κινητοποιήσουν ροές ιδιωτικών αποταμιεύσεων (ντόπιων και ξένων) για τη χρηματοδότηση επενδύσεων που είναι ουσιαστικές για την ανάπτυξη του τομέα των επιχειρήσεων. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην παραδοχή ότι για την ανάπτυξη ενός υγιούς ιδιωτικού τομέα στις αναπτυσσόμενες χώρες παίζει ουσιαστικό ρόλο η ύπαρξη πιο αποδοτικών χρηματαγορών. Βέβαια, οι νέες αυτές διευκολύνσεις χρηματοδότησης επενδύσεων που στηρίζονται από την Κοινότητα δεν θα πρέπει να έχουν στρεβλωτικές επιδράσεις στην εθνική ή διεθνή χρηματαγορά και θα πρέπει να αποφεύγουν να δίνουν λαβή σε αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ δυνητικών δικαιούχων του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα.

Οι διευκολύνσεις χρηματοδότησης επενδύσεων θα συστηθούν με στόχο:

* την κινητοποίηση ιδιωτικών αποταμιεύσεων (ντόπιων και ξένων) για τη χρηματοδότηση επενδύσεων9

* τη διασφάλιση καλύτερης πρόσβασης σε κεφαλαιαγορές για εμπορικές εταιρείες (ιδιωτικές και δημόσιες) που ιδρύονται σε αναπτυσσόμενες χώρες9

* τη στήριξη των δραστηριοτήτων στις χώρες εταίρους, οι οποίες βοηθούν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε κεφαλαιαγορές. Η στήριξη αυτή μπορεί να παρασχεθεί σε συνδυασμό με μέτρα στήριξης που έχουν στόχο τη δόμηση ικανοτήτων9

* τη βελτίωση της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των χρηματοοικονομικών συστημάτων, συμπεριλαμβανομένης της εποπτείας και χρηματοδοτικής ρύθμισης. Η στήριξη αυτή μπορεί να παρασχεθεί σε συνδυασμό με μέτρα στήριξης που έχουν στόχο τη δόμηση ικανοτήτων (βλ. παραπάνω)9

* την ενδυνάμωση των εσωτερικών ρυθμιστικών πλαισίων για τις επενδύσεις και τον ανταγωνισμό9

* την ανάπτυξη καινοτόμων και πιο αποτελεσματικών χρηματοδοτικών μέσων. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται επενδυτικά κεφάλαια, κεφάλαια κινδύνου και πλήρης ή μερική συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο, έκδοση εγγυήσεων για ιδιωτικές (εθνικές ή ξένες) επενδύσεις ή στήριξη κεφαλαίων εγγύησης του ιδιωτικού τομέα καθώς και εταιρικές σχέσεις δημοσίου-ιδιωτών (PPP)9

* την κινητοποίηση γραμμών δανείων και πιστώσεων και διάφορες μορφές υποκείμενων (subordinated) και /ή υπό όρους δανείων.

Διασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης: Κατά την παροχή χρηματοδοτικών πόρων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων, η Κοινότητα θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τις συνθήκες της τοπικής αγοράς. Παρόλα αυτά, όπου κρίνεται σκόπιμο, η Κοινότητα μπορεί επίσης να αποφασίζει, σε συμφωνία με τις χώρες εταίρους, να παράσχει ευνοϊκή χρηματοδότηση βάσει του ειδικού χαρακτήρα ορισμένων δραστηριοτήτων (όπως στην περίπτωση ορισμένων δημόσιων έργων, ή προγραμμάτων με σημαντικές επιδράσεις σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο, ακόμη κι αν είναι ιδιωτικά). Το γεγονός αυτό θα πρέπει να αντανακλάται στις πολιτικές συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ της Κοινότητας και των υπόψη χωρών.

Ένα παράδειγμα της νέας αυτής προσέγγισης δίνεται από το μέσο που είναι γνωστό ως διευκόλυνση επενδύσεων, το οποίο συστήνεται τώρα για τις χώρες ΑΚΕ και θα χρηματοδοτηθεί από το 9ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ). Τέτοια κεφάλαια έχουν σκοπό να προωθούν εμπορικά βιώσιμες επιχειρήσεις καταρχάς στον ιδιωτικό τομέα ή τις δραστηριότητες εκείνες του δημόσιου τομέα που στηρίζουν τον ιδιωτικό τομέα.

Οι επιχειρήσεις θα έχουν απευθείας πρόσβαση στα κεφάλαια ή μέσω διαμεσολαβητών. Οι εργασίες θα πρέπει να περιλαμβάνουν συμμετοχή σε δραστηριότητες ιδιωτικοποίησης και θα πρέπει να έχουν στόχο την κινητοποίηση εσωτερικών και εξωτερικών αποταμιεύσεων, βοηθώντας στη δόμηση των ικανοτήτων των τοπικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και κεφαλαιαγορών και προωθώντας ξένες επενδύσεις. Θα διευκολυνθούν δραστηριότητες συγχρηματοδότησης με ευρωπαϊκά και τοπικά χρηματοδοτικά ιδρύματα.

Ένα άλλο ενδιαφέρον παράδειγμα είναι ο ρόλος της ΕΤΕπ στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης Euro-MED. Μετά από την πρόσφατη υπουργική διάσκεψη κορυφής της ΕΕ στη Βαρκελώνη (Μάρτιος 2002) και την υπουργική διάσκεψη Euro-MED στη Βαλένθια τον Απρίλιο του 2002, ξεκίνησε μια νέα διευκόλυνση επενδύσεων της ΕΤΕπ με στόχο τη σταδιακή αύξηση των δανειακών δραστηριοτήτων της Τράπεζας σε επίπεδα της τάξεως 2 δις ευρώ περίπου ετησίως. Η επενδυτική αυτή διευκόλυνση αναμένεται να καταλήξει σε σημαντική αύξηση των παρεχόμενων δανείων στον ιδιωτικό τομέα. Η ΕΤΕπ παρέχει επίσης κεφάλαια κινδύνου, καθώς και δανειακή στήριξη σε ΜΜΕ (τόσο ευρωπαϊκές όσο και μη ευρωπαϊκές) από τους ίδιους πόρους της, προσφεύγοντας σε εξειδικευμένους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές και χρησιμοποιώντας καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα, όπως συνολικά δάνεια κλπ.

Η Κοινότητα δραστηριοποιείται επίσης στη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα μέσω πολυμερών διαύλων (συγχρηματοδότηση με την Παγκόσμια Τράπεζα, συμπεριλαμβανομένης της IFC, των τραπεζών περιφερειακών ανάπτυξης και εξειδικευμένων οργανισμών ή ταμείων των ΗΕ).

Όσον αφορά τη διαχείριση των μέσων αυτών, η Κοινότητα (δηλ. η Επιτροπή) δεν θα εμπλέκεται άμεσα στην εφαρμογή και διαχείριση χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων, αφού τα προγράμματα αυτά θα εμπίπτουν κανονικά στην αρμοδιότητα εξειδικευμένων ιδρυμάτων όπως της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD) ή άλλων πολυμερών ιδρυμάτων, τα οποία με τη σειρά τους μπορεί να διοχετεύουν τα κονδύλια μέσω άλλων περιφερειακών και / ή εθνικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή θα συνεργάζεται στενά με τα εξειδικευμένα αυτά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και θα έχει ηγετικό ρόλο στον καθορισμό των περιφερειακών στόχων, των χρηματοδοτικών όρων που συνοδεύουν τις επενδυτικές διευκολύνσεις, των κατευθυντήριων γραμμών για την κατανομή των πόρων και στις διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης. Θα στηρίξει επίσης τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις ή πολιτικές στον τομέα αυτόν.

4. Στήριξη για μικρομεσαίες επιχειρήσεις με τη μορφή μη χρηματοδοτικών υπηρεσιών

Στόχοι: Προηγούμενες εμπειρίες και εμπειρικά στοιχεία δείχνουν ότι η παροχή αποτελεσματικών υπηρεσιών ανάπτυξης επιχειρήσεων είναι ζωτικής σημασίας για τη μεγέθυνση των ΜΜΕ και των μικρο-επιχειρήσεων. Το πρόγραμμα της Επιτροπής για τις ΜΜΕ θα ενθαρρύνει τις εταιρείες του ιδιωτικού τομέα να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους, να αποκτήσουν πρόσβαση στη σύγχρονη τεχνολογία, να βελτιώσουν τη διαχείριση και να αναζητήσουν νέες αγορές.

Για τη διασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης ένας αριθμός μέτρων στήριξης θα έχει στόχο τη βελτίωση των μακρο και μικροοικονομικών βάσεων της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ και των μικρο-επιχειρήσεων, ενώ άλλα μέτρα θα εστιαστούν περισσότερο άμεσα στην ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής αγοράς για υπηρεσίες ανάπτυξης επιχειρήσεων. Στις υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνονται:

- αρχική και συνεχής παροχή οδηγιών στις εταιρείες και τις επαγγελματικές ενώσεις (συνήθως βάσει της ζήτησης) ή πιο ενεργητικές στρατηγικές καλυπτόμενες οικονομικά, εν μέρει, από τους δικαιούχους (αρχή της συμμετοχής στο κόστος), αφορώσες το φάσμα των διαθέσιμων υπηρεσιών και τον τρόπο με τον οποίο αυτές αποκτώνται (χρήσιμη επίσης μπορεί να είναι στην περίπτωση αυτή η εμπειρία των Euro Info Correspondence centres ως φορείς παροχής ολοκληρωμένης σειράς υπηρεσιών)

- αναβάθμιση διαφόρων μορφών δεξιοτήτων, για υποβοήθηση εκσυγχρονισμού επιχειρήσεων και ενθάρρυνση της δημιουργίας δικτύων ή συνεργαζόμενων επιχειρήσεων

- παροχή βοήθειας για την ετοιμασία και εφαρμογή επιχειρησιακών σχεδίων

- συντονισμός με άλλα υποπρογράμματα, - π.χ. στήριξη σε εταιρείες - και τις οργανώσεις τους και χρηματοδότηση επενδύσεων σε επίπεδο εταιρείας, σε συνδυασμό με τις παρεχόμενες ευκαιρίες από την ΕΤΕπ.

Η οργάνωση και διαχείριση μέτρων στήριξης μπορεί να γίνεται σε εθνική ή περιφερειακή βάση. Ωστόσο, όταν συμμετέχει και ευρωπαϊκή εμπειρογνωμοσύνη, η Επιτροπή θα εξασφαλίζει μια εναρμονισμένη προσέγγιση στο πλαίσιο κάθε περιοχής.

Πρέπει να καταβληθούν ειδικές προσπάθειες, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, για τη βελτίωση του σημερινού επιπέδου αποτελεσματικότητας των τοπικών χρηματοδοτικών συστημάτων και την αύξηση των δυνατοτήτων των ΜΜΕ να αποκτήσουν πρόσβαση στις διάφορες πηγές χρηματοδότησης. Όπου απαιτείται, θα πρέπει να καταρτιστούν σχέδια εκσυγχρονισμού και να βελτιωθεί η παραγωγική ικανότητα.

Στις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές επιχειρήσεις και στο βιοτεχνικό εμπόριο, αφού συχνά δεν ακολουθείται το ίδιο μοντέλο με τις ταχέως αναπτυσσόμενες ΜΜΕ. Ωστόσο, αυτές είναι ουσιαστικές για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Από την άποψη αυτή, ως σημείο αναφοράς στο διάλογο με τους εμπλεκόμενους τόσο από την Κοινότητα όσο και από τρίτες χώρες-εταίρους, θα πρέπει να χρησιμεύσει ο ευρωπαϊκός χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Φέιρα τον Ιούνιο του 2000.

5. Στήριξη για μικρο-επιχειρήσεις

Στόχοι: Σε πολλές χώρες οι μικρο-επιχειρήσεις προσφέρουν την ιδανική ευκαιρία για συμμετοχή στην οικονομική ανάπτυξη. Πιο συγκεκριμένα, η στήριξη της δημιουργίας και αναβάθμισης μικρο-επιχειρήσεων και συνεταιρισμών, βελτιουμένων έτσι των συνθηκών για αυτοαπασχόληση, μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό τρόπο για την πρόσβαση των φτωχών στις οικονομικές ευκαιρίες και έτσι να καταπολεμηθεί η φτώχεια. Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ανάπτυξη τέτοιων επιχειρήσεων είναι η έλλειψη κατάλληλων τοπικών υπηρεσιών, τόσο χρηματοοικονομικών όσο και μη χρηματοοικονομικών, η απουσία επιχειρηματικής κουλτούρας και πληροφόρησης σχετικά με τις αγορές καθώς και πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς πόρους.

Διασφάλιση εναρμονισμένης προσέγγισης: Πέραν του έργου που πρέπει να επιτελεστεί για τη βελτίωση των μακρο και μικροοικονομικών βάσεων της ανταγωνιστικότητας (βλ. ανωτέρω), η στήριξη των μικρών και μικρο-επιχειρήσεων μπορεί να λάβει τη μορφή9

- δόμησης θεσμών και ικανοτήτων των ιδρυμάτων διαμεσολάβησης που ενεργούν ως η φωνή των μικρο-επιχειρήσεων και ως φορείς παροχής δημόσιων αγαθών9

- ενθάρρυνσης των φορέων μικροχρηματοδότησης για την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών και χρηματοδοτικών προϊόντων, τα οποία να είναι κατάλληλα προσαρμοσμένα στις μεσο- και μακροπρόθεσμες ανάγκες των μικρών και μικρο-επιχειρήσεων9

- υποβοήθησης ένταξης της μικροχρηματοδότησης στα τοπικά χρηματοοικονομικά συστήματα, μέσω της διάχυσης βέλτιστων πρακτικών και προτύπων εκτέλεσης, δημιουργώντας ένα πλαίσιο για ρύθμιση και κατάλληλη εποπτεία, και στήριξης της ανάπτυξης θεσμών9

- βελτίωσης και παρακολούθησης των επιδόσεων των φορέων μικρο-χρηματοδότησης, των μηχανισμών τους διακυβέρνησης και της ικανότητάς τους για εξυπηρέτηση των μικρο-επιχειρήσεων.

Οι δραστηριότητες αυτές θα πραγματοποιηθούν σε στενό συντονισμό (πιθανόν μέσω συγχρηματοδότησης) με πολυμερή όργανα (π.χ. την επιτροπή των υπηρεσιών χορηγών για την ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων, τη συμβουλευτική ομάδα για την παροχή βοήθειας στους φτωχούς , CGAP) και με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, άλλες τράπεζες ανάπτυξης, ταμεία επενδύσεων και άλλα τοπικά και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα). Μπορούν επίσης να συμμετέχουν και τοπικά προγράμματα, ιδρύματα διαμεσολάβησης και φορείς παροχής υπηρεσιών για διασφάλιση της απαραίτητης ανάλυσης αγοράς και παρακολούθησης, αξιολόγησης αναγκών και διαχείρισης.

V. Εκτέλεση και παρακολούθηση

Η Επιτροπή σκοπεύει να διατηρήσει τον πλήρη έλεγχο των πτυχών της πολιτικής, του προγραμματισμού και του σχεδιασμού των πέντε αυτών τομέων παρέμβασης, παράλληλα με την προώθηση, όπου ενδείκνυται, ειδικών δράσεων, συμπεριλαμβανομένης της παροχής τεχνικής βοήθειας. Η γενική παρακολούθηση και αξιολόγηση θα παραμείνουν επίσης υπό τον πλήρη έλεγχο της Επιτροπής.

Όσον αφορά την εφαρμογή και διαχείριση των χρηματοδοτικών μέσων, συμπεριλαμβανομένης της μικροχρηματοδότησης, και μη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών (υπηρεσίες ανάπτυξης των επιχειρήσεων), η Επιτροπή σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει στο έπακρο τους διαμεσολαβητές (που θα επιλεγούν), με τους οποίους θα συνάψει κατάλληλες διαχειριστικές/οικονομικές συμφωνίες ή συμβάσεις.

Οι προτάσεις που εκτίθενται παραπάνω βασίζονται στο συμπέρασμα που αποκομίστηκε από προηγούμενη εμπειρία ότι η διαχείριση των προγραμμάτων αυτών απαιτεί ουσιαστικούς και εξειδικευμένους ανθρώπινους πόρους και ότι μια αποκεντρωμένη προσέγγιση εφαρμόζεται καλύτερα μέσω διαμεσολαβητών παρά από την ίδια την Επιτροπή. Παρόλα αυτά, δεδομένων των θεσμικών ικανοτήτων και ευθυνών της, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να έχει τον έλεγχο των θεμάτων πολιτικής, μεταξύ των οποίων και τις στρατηγικές και τον προγραμματισμό, καθώς και τη γενική παρακολούθηση προγράμματος στήριξης.

Οι πέντε τομείς παρέμβασης ή μέσα που αναφέρονται ανωτέρω είναι γενικής εφαρμογής, δηλ. αφορούν όλες τις περιοχές. Το πλαίσιο στήριξης και τα επιλεγμένα όργανα πρέπει, κατά το δυνατόν, να είναι εναρμονισμένα και εξορθολογισμένα, ώστε να διασφαλίζεται μια συνεκτική προσέγγιση σε όλες τις περιοχές. Ωστόσο, πρέπει να υπάρχει και ένας βαθμός ελαστικότητας στη χρήση των οργάνων αυτών, ώστε να αντανακλούν τόσο τις σημαντικότερες περιφερειακές διαφορές όσο και τις διάφορες πολιτικές και οικονομικές συνδέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των διαφόρων τρίτων χωρών. Για το λόγο αυτό, το προτεινόμενο πλαίσιο για τη στήριξη της ανάπτυξης του τομέα των επιχειρήσεων θα είναι εναρμονισμένο αλλά και ευέλικτο. Κατά συνέπεια, ο επιλεγόμενος συνδυασμός στήριξης /μέσων θα διαφέρει σαφώς από περιοχή σε περιοχή, όπως και ο λεπτομερής τρόπος με τον οποίο θα εφαρμόζεται.

Για την παρακολούθηση της προόδου προτείνεται να εξεταστεί εάν μπορεί να καταρτιστεί μια ομάδα δεικτών όσον αφορά την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα για την αξιολόγηση της διεργασίας των διαρθρωτικών αλλαγών, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας νέων ΜΜΕ, συνεταιρισμών και μικροεπιχειρήσεων, καθώς και της εφαρμογής των πολιτικών.

Η Επιτροπή ολοκληρώνει τώρα την χάραξη μιας περιεκτικής στρατηγικής και προγραμματισμού, βάσει μιας νέας γενιάς Κειμένων Στρατηγικής Χώρας (ΚΣΧ) και εθνικών ενδεικτικών προγραμμάτων (ΕΕΠ), καθώς επίσης και κειμένων περιφερειακής στρατηγικής (ΚΠΣ) και περιφερειακών ενδεικτικών προγραμμάτων (ΠΕΠ) για όλες τις χώρες και τις περιφέρειες με τις οποίες έχει συνάψει συμφωνίες συνεργασίας και παροχής βοήθειας. Τα ΚΣΧ καλύπτουν την περίοδο μέχρι το 2005 ή 2006 και τα ΕΕΠ την περίοδο μέχρι το 2003 ή 2006, ανάλογα με το πρόγραμμα. Οι τρέχουσες προτάσεις για τη διασφάλιση μιας εναρμονισμένης και συνεκτικής προσέγγισης στην ανάπτυξη του τομέα των επιχειρήσεων σχεδιάζεται να ενταχθούν στο ανωτέρω πλαίσιο στρατηγικής και προγραμματισμού το συντομότερο δυνατόν, δηλ. όταν τα ΕΕΠ υποβληθούν σε μείζονα αναθεώρηση. Αυτό θα πραγματοποιηθεί από το 2003 και μετά.

Επιπλέον, η Επιτροπή σκοπεύει να αναπτύξει περαιτέρω τις στρατηγικές της για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα σε τρίτες χώρες. Ένας από τους τομείς προτεραιότητας είναι εκείνος των διαχειριστικών προβλημάτων των κρατικών επιχειρήσεων (ΚΕ), θέμα που βρίσκεται στο επίκεντρο των προγραμμάτων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης σε όλον τον κόσμο κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες. Ως μία από τις κύριες πηγές ευνοϊκής αναπτυξιακής βοήθειας, η ΕΕ έχει από καιρό εμπλακεί στη χρηματοδότηση και μεταρρύθμιση των ΚΕ στις αναπτυσσόμενες και υπό μετάβαση χώρες.

Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι η Κοινότητα έχει να παίξει ένα ρόλο, με την παροχή συμπληρωματικής βοήθειας σε εκείνη των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, για την προαγωγή και στήριξη της ατζέντας των μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, δεδομένων των πολλαπλών ελλείψεων των ιδιωτικοποιήσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες, των ενδεχόμενων επιπτώσεων των αποτυχιών αυτών στην επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας και του σημαντικού ρόλου ορισμένων ευρωπαϊκών εταιρειών στις εταιρικές σχέσεις δημοσίου-ιδιωτών (PPP), η ΕΕ πρέπει να καταστεί ένας περισσότερο ενεργός εταίρος στην προσπάθεια του να καταστούν οι μεταρρυθμίσεις πιο αποδοτικές και αποτελεσματικές. Για το λόγο αυτό, προτείνεται το ζήτημα των ιδιωτικοποιήσεων και των κρατικών επιχειρήσεων να καλυφθεί σε μια ξεχωριστή ανακοίνωση.

Η Επιτροπή θα επιδιώξει επίσης την προώθηση και ανάπτυξη περισσότερο αποδοτικής συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας της Κοινότητας και των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (και άλλων χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών), ειδικά σε τρίτες χώρες εταίρους.