ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Αποτελεσματικότητα : Μέτρο της σχέσης μεταξύ των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων και των καθορισθέντων στόχων.

"Αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει" : Σύμφωνα με αυτή την αρχή, το κόστος της διαχείρισης αποβλήτων βαρύνει τον αρχικό παραγωγό αποβλήτων ή τους τρέχοντες ή προηγούμενους κατόχους αποβλήτων (πηγή: οδηγία περί αποβλήτων).

Αστικά απόβλητα : Απόβλητα που συλλέγονται από τις δημοτικές αρχές ή για λογαριασμό τους και η διάθεσή τους πραγματοποιείται μέσω του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων. Το μεγαλύτερο μέρος της ροής των εν λόγω αποβλήτων προέρχεται από νοικοκυριά, μολονότι σε αυτά περιλαμβάνονται και "παρόμοια" απόβλητα από πηγές όπως το εμπόριο, οι επαγγελματικοί χώροι και τα δημόσια ιδρύματα. Τα αστικά απόβλητα αποτελούνται, για παράδειγμα, από βιοαποικοδομήσιμα υλικά, χαρτί, πλαστικό, γυαλί, μέταλλα, υφάσματα κ.λπ. (πηγή: Eurostat).

Βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα : Οποιοδήποτε απόβλητο που είναι σε θέση να υποστεί αναερόβια ή αερόβια αποσύνθεση, όπως είναι τα απόβλητα τροφών και κηπουρικής, το χαρτί και το χαρτόνι.

Διαρθρωτικά μέτρα : Στην παρούσα έκθεση, οι παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής.

Διοικητικά μέτρα : Στην παρούσα έκθεση, μέτρα που έχουν θεσπιστεί μέσω νομοθεσίας, τα οποία απαιτούν από τους παραγωγούς αποβλήτων, τους οργανισμούς διαχείρισης αποβλήτων και/ή τους δήμους να τηρούν ορισμένες απαιτήσεις, όπως η εφαρμογή ενός συστήματος αδειοδότησης και επιθεώρησης για τις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, η θέσπιση χωριστής συλλογής αποβλήτων στην πηγή τους ή η συμμόρφωση με πρότυπα ποιότητας για την παραγωγή προϊόντων λιπασματοποίησης.

ΕΕ των 12 : Τα κράτη μέλη που έχουν προσχωρήσει στην ΕΕ στο πλαίσιο των προσχωρήσεων του 2004 (10 κράτη μέλη) και του 2007 (δύο κράτη μέλη).

ΕΕ των 27 : Τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ενημερωτικά μέτρα : Στην παρούσα έκθεση, μέτρα που αφορούν την παροχή πληροφοριών με στόχο την ενθάρρυνση της εφαρμογής ορθών πρακτικών διάθεσης αποβλήτων από το κοινό, οι οποίες συνεισφέρουν στην αποτελεσματικότητα της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων. Δύο παραδείγματα είναι οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης και οι εκπαιδευτικές στρατηγικές.

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα : Έγγραφο που εγκρίνεται από την Επιτροπή και λαμβάνει τη μορφή ενός συνεκτικού συνόλου προτεραιοτήτων, το οποίο περιλαμβάνει πολυετή μέτρα που καλύπτουν μεγάλο αριθμό έργων.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) : Χρηματοδοτικό μέσο σχεδιασμένο για την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ υλοποιούνται κυρίως μέσω επιχειρησιακών προγραμμάτων και ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού που καλύπτουν μεγάλο αριθμό έργων.

Μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών (Instrument for Structural Policies for Pre-Accession, ISPA) : Χρηματοδοτικό μέσο για την ενίσχυση των υποψήφιων χωρών στην προετοιμασία τους για την προσχώρηση. Παρέχει ενίσχυση για έργα υποδομών στους τομείς προτεραιότητας της ΕΕ που αφορούν το περιβάλλον και τις μεταφορές. Μετά την προσχώρηση, τα έργα ISPA μετατράπηκαν σε έργα του Ταμείου Συνοχής.

Οικονομικά μέτρα : Στην παρούσα έκθεση, τα μέτρα που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την παροχή οικονομικών κινήτρων για την επιλογή λιγότερο επιβλαβών επιλογών για τη διαχείριση αποβλήτων σύμφωνα με την πολιτική διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ (για παράδειγμα ανακύκλωση αντί απόρριψης σε χώρους υγειονομικής ταφής). Σε αυτά συγκαταλέγονται τα τέλη "πληρωμής κατά την απόρριψη", καθώς και οι φόροι διάθεσης αποβλήτων.

Περίοδος προγραμματισμού : Το πολυετές πλαίσιο εντός του οποίου σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι δαπάνες των διαρθρωτικών μέτρων.

Στραγγίσματα : Οποιοδήποτε υγρό ρέει διά μέσου των αποτεθέντων αποβλήτων.

Ταμείο Συνοχής : Χρηματοδοτικό μέσο σχεδιασμένο για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω της χρηματοδότησης περιβαλλοντικών έργων και έργων στον τομέα των μεταφορών στα κράτη μέλη με κατά κεφαλήν ΑΕΠ που υπολείπεται του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ.

Τέλος διάθεσης αποβλήτων : Τιμή που χρεώνεται από τους δήμους στα νοικοκυριά για τη συλλογή, επεξεργασία και διάθεση των αποβλήτων. Τα τέλη διάθεσης αποβλήτων υπολογίζονται με διάφορους τρόπους ανά δήμο, με βάση τα τετραγωνικά μέτρα των διαμερισμάτων ή των κατοικιών, τον αριθμό των ατόμων στα νοικοκυριά, την κατανάλωση πόσιμου νερού, το βάρος ή τον όγκο των παραγόμενων αποβλήτων κ.λπ.

Φόρος διάθεσης αποβλήτων : Οικονομικό μέτρο σχεδιασμένο με σκοπό την αύξηση του κόστους απόρριψης σε χώρους υγειονομικής ταφής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, του κόστους αποτέφρωσης, ούτως ώστε να παρέχονται κίνητρα για ανακύκλωση. Ο φόρος, ο οποίος καταβάλλεται ανά τόνο διατεθέντων αποβλήτων, χρεώνεται επιπλέον των τελών απόρριψης σε χώρους υγειονομικής ταφής και/ή των τελών αποτέφρωσης.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Το 2010 κάθε πολίτης της ΕΕ των 27 παρήγαγε κατά μέσο όρο περίπου 500 κιλά αστικών αποβλήτων, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις εάν δεν συλλεγούν, υποβληθούν σε επεξεργασία και διατεθούν κατάλληλα. Ωστόσο, η κατάλληλη διαχείριση των αποβλήτων μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της χρήσης των πόρων, καθώς τα αστικά απόβλητα αποτελούν πηγή πρώτων υλών. Ως εκ τούτου, η ΕΕ έχει καθιερώσει κοινά πρότυπα και επιμέρους στόχους υπό τη μορφή οδηγιών για τη διαχείριση αστικών αποβλήτων, και συγχρηματοδοτεί υποδομές διαχείρισης αποβλήτων σε συγκεκριμένες περιφέρειες.

II. Στο επίκεντρο του ελέγχου του Συνεδρίου τέθηκε η συγχρηματοδότηση των υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων από την ΕΕ και εξετάστηκε κατά πόσον η χρηματοδότηση βοήθησε αποτελεσματικά τα κράτη μέλη να επιτύχουν τους στόχους της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ. Το Συνέδριο αξιολόγησε απευθείας τις επιδόσεις ενός δείγματος 26 υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και εξέτασε την επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ, καθώς και την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων στις οκτώ περιφέρειες όπου βρίσκονται οι υποδομές. Εξετάστηκε επίσης και ο ρόλος της Επιτροπής.

III. Το Συνέδριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ενώ σχεδόν σε όλες τις επιλεγμένες περιφέρειες παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στη διαχείριση των αποβλήτων, ωστόσο η αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης διαρθρωτικών μέτρων για υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων παρεμποδίστηκε από την ανεπαρκή εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων:

α) Οι επιδόσεις των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τις στρατηγικές συλλογής αποβλήτων. Στους χώρους υγειονομικής ταφής η εναπόθεση των αποβλήτων γινόταν χωρίς κατάλληλη επεξεργασία και γενικότερα τα ποσά που προορίζονταν για την κάλυψη των δαπανών παύσης της λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας ήταν ανεπαρκή.

β) Η διαβίβαση πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με την επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ παρεμποδίστηκε από την αξιοπιστία των δεδομένων, δυσχεραίνοντας την παρακολούθηση από την Επιτροπή. Μολονότι σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες παρατηρήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στη διαχείριση των αποβλήτων, η κατά κεφαλήν παραγωγή αποβλήτων αυξήθηκε σε έξι από τις οκτώ περιφέρειες που ελέγχθηκαν. Στις δύο περιφέρειες οι οποίες συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ, τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα συλλέγονταν χωριστά και οι φόροι για τους χώρους υγειονομικής ταφής εφαρμόζονταν ευρύτερα, με αποτέλεσμα τη μείωση της εξάρτησης από την απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής. Γενικά τα απόβλητα απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς επαρκή επεξεργασία.

γ) Η αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης της ΕΕ δεν ήταν η μέγιστη λόγω της ανεπαρκούς εφαρμογής συνοδευτικών ενημερωτικών, διοικητικών και οικονομικών μέτρων. Η εφαρμογή των εν λόγω συνοδευτικών μέτρων δεν αποτελούσε προϋπόθεση για τη λήψη επιχορήγησης από την ΕΕ. Αδυναμίες παρατηρήθηκαν επίσης στο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα απόβλητα και στις κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ.

IV. Το Συνέδριο συνιστά:

α) Τα κράτη μέλη πρέπει να εστιάσουν σε υποδομές διαχείρισης αποβλήτων που επεξεργάζονται απόβλητα διαχωρισμένα στην πηγή και να διασφαλίσουν την επεξεργασία των αποβλήτων στους χώρους υγειονομικής ταφής πριν από τη διάθεσή τους, ενώ θα πρέπει επίσης να διαθέτουν επαρκή χρηματοοικονομική εγγύηση για την κάλυψη των δαπανών παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας. Η Επιτροπή πρέπει να ζητά την υλοποίηση των εν λόγω συστάσεων από τα κράτη μέλη πριν από τη χορήγηση της οικονομικής στήριξης της ΕΕ.

β) Τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν αξιόπιστες και πλήρεις βάσεις δεδομένων διαχείρισης αποβλήτων και η Επιτροπή πρέπει να ελέγχει την αξιοπιστία των στατιστικών στοιχείων που λαμβάνει από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο σύνδεσης της οικονομικής στήριξης της ΕΕ με την επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ.

γ) Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν ενημερωτικά, διοικητικά και οικονομικά μέτρα για τη στήριξη των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών. Συγκεκριμένα, τα κράτη μέλη πρέπει να δώσουν περισσότερη προσοχή στη συμμετοχή και τη συμμόρφωση του κοινού, να εστιάσουν στην εφαρμογή της χωριστής συλλογής, συμπεριλαμβανομένων των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων όταν αυτό είναι οικονομικά αποδοτικό, και να εφαρμόσουν φόρο απόρριψης σε χώρους υγειονομικής ταφής, καθώς και κίνητρα μέσω τελών για την ενθάρρυνση της πρόληψης και της ανακύκλωσης των αποβλήτων. Η Επιτροπή πρέπει να ζητά την υλοποίηση των εν λόγω συστάσεων από τα κράτη μέλη πριν από τη χορήγηση της οικονομικής στήριξης της ΕΕ· πρέπει να εφαρμόζονται μειωμένα ποσοστά ενίσχυσης όταν δεν εφαρμόζεται η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει".

δ) Η Επιτροπή θα πρέπει να βελτιώσει το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ περί αποβλήτων και τις κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή πρέπει να προτείνει επιμέρους στόχους πρόληψης των αποβλήτων, να διευκρινίσει την έννοια της επεξεργασίας πριν από τη διάθεση, να εξετάσει τη δυνατότητα ανάπτυξης προτύπων ποιότητας της ΕΕ για τα προϊόντα λιπασματοποίησης σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να παράσχει κατάλληλη καθοδήγηση και να διαδώσει βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά τη μεθοδολογία που πρέπει να χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των δαπανών παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας για τους χώρους υγειονομικής ταφής.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΕ

1. Η ευρωπαϊκή κοινωνία είναι πιο εύπορη την τελευταία δεκαετία, με αυξημένα επίπεδα κατανάλωσης και παραγωγής. Το 2010 κάθε πολίτης της ΕΕ παρήγαγε κατά μέσο όρο 502 κιλά αστικών αποβλήτων, από 304 κιλά στη Λετονία έως 760 κιλά στην Κύπρο (βλέπε γράφημα 1).

2. Εάν τα αστικά απόβλητα δεν συλλεγούν, υποβληθούν σε επεξεργασία και διατεθούν με τον κατάλληλο τρόπο, αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία και μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στον αέρα (μέσω των αερίων του θερμοκηπίου), στο έδαφος (μέσω στραγγισμάτων λόγω παράνομης απόρριψης ή λόγω ανεπαρκούς ελέγχου των χώρων υγειονομικής ταφής) και στα ύδατα (μέσω της επαφής των υδάτων με τα απόβλητα και της διείσδυσης των τελευταίων σε υδροφόρους ορίζοντες ή επιφανειακά ύδατα), καθώς και προβλήματα με οσμές.

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟ 2010 ΑΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Eurostat.

3. Η κατάλληλη διαχείριση των αποβλήτων μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της χρήσης των πόρων, καθώς τα αστικά απόβλητα αποτελούν πηγή πρώτων υλών. Το χαρτί, το χαρτόνι, τα μέταλλα, το γυαλί και το πλαστικό μπορούν να ανακυκλωθούν και τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα που μετατρέπονται σε προϊόντα λιπασματοποίησης πλούσια σε θρεπτικά συστατικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη γεωργία ως βελτιωτικό εδάφους. Τα υπόλοιπα απόβλητα μπορούν να αποτεφρωθούν (ανάκτηση ενέργειας) ή να απορριφθούν σε χώρους υγειονομικής ταφής.

4. Στο παράρτημα Ι παρέχεται γράφημα το οποίο παρουσιάζει τα βασικά στοιχεία της διαχείρισης των αστικών αποβλήτων. Τα ακόλουθα είδη εγκαταστάσεων σε συνδυασμό με τη συλλογή αποβλήτων (χωριστή ή μη διαχωρισμένη στην πηγή), απαρτίζουν το σύνηθες σύστημα διαχείρισης αστικών αποβλήτων:

α) εγκατάσταση διαλογής: μια εγκατάσταση που προορίζεται για το διαχωρισμό ανακυκλώσιμων υλικών, όπως χαρτί και χαρτόνι, γυαλί, συσκευασίες και μέταλλα, μέσω χειροκίνητων ιμάντων διαλογής και/ή αυτόματων διαδικασιών, όπως με τη χρήση ροής αέρα ή οπτικών διαχωριστών·

β) εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης: εγκαταστάσεις σχεδιασμένες για την επεξεργασία βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων. Οι εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης εκτελούν μια αερόβια βιολογική διαδικασία για τη μετατροπή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων σε σταθερό κοκκώδες υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βελτιωτικό εδάφους, ενώ οι εγκαταστάσεις αναερόβιας ζύμωσης χρησιμοποιούν χημικά για να βοηθήσουν τη διαδικασία αποσύνθεσης. Σε αυτή την περίπτωση, απουσία αέρα, τα βακτήρια επενεργούν στα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα μετατρέποντάς τα σε βιοαέριο πλούσιο σε μεθάνιο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας·

γ) εγκατάσταση μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας: εγκατάσταση που συνδυάζει τη διαλογή με μια μορφή βιολογικής επεξεργασίας, όπως η λιπασματοποίηση ή η αναερόβια ζύμωση. Στο στάδιο της μηχανικής επεξεργασίας διαχωρίζονται τα βιοαποικοδομήσιμα και ξηρά μέρη των αποβλήτων και σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται διαλογή των ανακυκλώσιμων. Στη συνέχεια το βιοαποικοδομήσιμο υλικό υφίσταται βιολογική επεξεργασία·

δ) αποτεφρωτής: εγκατάσταση που προορίζεται για την καύση αποβλήτων με ή χωρίς ανάκτηση ενέργειας·

ε) χώρος υγειονομικής ταφής: ένας χώρος για τη διάθεση των αποβλήτων που εναποτίθενται εντός ή επί του εδάφους.

5. Η απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια επιλογή διαχείρισης αποβλήτων στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, μολονότι η ανάκτηση ενέργειας και ιδιαίτερα η ανακύκλωση έχουν κερδίσει έδαφος τα τελευταία έτη (βλέπε γράφημα 2).

6. Προκειμένου να μειωθεί ο αρνητικός αντίκτυπος των αστικών αποβλήτων στο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία και να προαχθεί μια πιο αποδοτική χρήση των πόρων, η ΕΕ έχει καθιερώσει γενικές αρχές και κοινά πρότυπα και επιμέρους στόχους υπό τη μορφή οδηγιών για τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ ΤΟ 2010

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Eurostat.

7. Το πλαίσιο της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ θεσπίστηκε με την οδηγία της 15ης Ιουλίου 1975 [1]. Σύμφωνα με την ανωτέρω οδηγία, η πολιτική διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ βασίζεται στην προώθηση της πρόληψης, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης των αποβλήτων. Εάν δεν είναι δυνατόν να προληφθεί η παραγωγή των αποβλήτων, πρέπει να ανακτούνται όσο το δυνατόν περισσότερα υλικά, κατά προτίμηση μέσω της ανακύκλωσης, και η απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής να χρησιμοποιείται ως ύστατη λύση. Με την ανωτέρω οδηγία εισήχθη και η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει". Η οδηγία για τα απόβλητα του 2008 [2] ανέπτυξε περαιτέρω τις ανωτέρω αρχές θεσπίζοντας μια υποχρεωτική πυραμίδα ιεράρχησης πέντε βημάτων για τα απόβλητα (βλέπε γράφημα 3).

8. Η οδηγία για τα απόβλητα συμπληρώθηκε από ορισμένες οδηγίες που αφορούσαν ειδικά τις μεθόδους επεξεργασίας των αποβλήτων (απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής [3] και αποτέφρωση [4]) ή συγκεκριμένα ρεύματα αποβλήτων, όπως οι συσκευασίες [5] ή ο ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός [6]. Οι εν λόγω οδηγίες ορίζουν ποσοτικούς επιμέρους στόχους που πρέπει να πληρούνται από τα κράτη μέλη όσον αφορά το ποσοστό της εκτροπής των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικής ταφής, τα ποσοστά ανακύκλωσης και ανάκτησης συσκευασιών και τη χωριστή συλλογή αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Οι προθεσμίες για τη συμμόρφωση με τους επιμέρους στόχους παρατάθηκαν για ορισμένα κράτη μέλη προκειμένου να ληφθεί υπόψη η αρχική τους κατάσταση στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων (βλέπε πίνακα 1).

ΓΡΑΦΗΜΑ 3

ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΙΕΡΑΡΧΗΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

9. Η αποτελεσματικότητα της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων μπορεί να βελτιωθεί μέσω συνοδευτικών μέτρων όπως η διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ο ανασχεδιασμός διοικητικών διαδικασιών ή η θέσπιση οικονομικών κινήτρων ή αντικινήτρων. Ενίοτε οι ανωτέρω δράσεις απαιτούνται βάσει της νομοθεσίας, όπως η ανάγκη επαρκούς ενημέρωσης των καταναλωτών, όμως σε άλλες περιπτώσεις συνιστούν το αποτέλεσμα της εμπειρίας στη διαχείριση αστικών αποβλήτων, όπως η εφαρμογή ενός φόρου διάθεσης αποβλήτων ή η χωριστή συλλογή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΛΗΡΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

Πηγή: Οδηγίες περί αποβλήτων της ΕΕ.

Οδηγίες | Επιμέρους στόχοι |

Οδηγία περί υγειονομικής ταφής | Γενικός επιμέρους στόχος: Τα βιοαποικοδομήσιμα αστικά απόβλητα που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής πρέπει να μειωθούν στο 75 %, 50 % και 35 % της συνολικής ποσότητας των παραγόμενων βιοαποικοδομήσιμων αστικών αποβλήτων το 1995, μέχρι το τέλος του 2006, του 2009 και του 2016 αντίστοιχα. |

Ειδικός επιμέρους στόχος για την Πορτογαλία και τη Ρουμανία: Οι προθεσμίες έχουν οριστεί για το τέλος του 2010, του 2013 και του 2020 αντίστοιχα. |

Οδηγία για τις συσκευασίες | Γενικός επιμέρους στόχος: Έως το τέλος του 2008, τουλάχιστον το 60 % σε βάρος των απορριμμάτων συσκευασίας πρέπει να ανακτηθεί και πρέπει να ανακυκλωθεί από 55 % κατ’ ελάχιστο έως 80 % κατά μέγιστο. Επιπλέον, πρέπει να επιτευχθούν οι κατωτέρω ελάχιστοι επιμέρους στόχοι ανακύκλωσης για τα υλικά που περιέχονται στα απορρίμματα συσκευασίας: 60 % κατά βάρος για το γυαλί, 60 % κατά βάρος για το χαρτί και το χαρτόνι, 50 % κατά βάρος για τα μέταλλα, 22,5 % κατά βάρος για τα πλαστικά και 15 % κατά βάρος για το ξύλο. |

Ειδικός επιμέρους στόχος για την Πορτογαλία: Έως το τέλος του 2005 η ανάκτηση των απορριμμάτων συσκευασίας έπρεπε να φτάσει το 50-65 %, ενώ το 25-45 % κατά βάρος του συνόλου των υλικών συσκευασίας που περιέχονται στα απορρίμματα συσκευασίας έπρεπε να ανακυκλώνεται (με ελάχιστο ποσοστό 15 % κατά βάρος για κάθε υλικό συσκευασίας). Ο γενικός επιμέρους στόχος του 2008 έπρεπε να επιτευχθεί έως το 2011. |

Ειδικός επιμέρους στόχος για τη Ρουμανία: Ο γενικός επιμέρους στόχος του 2008 πρέπει να επιτευχθεί έως το 2013 με ενδιάμεσους επιμέρους στόχους. |

Οδηγία σχετικά με τα απόβλητα ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού | Έως το τέλος του 2006 έπρεπε να επιτευχθεί κατά μέσο όρο από τα νοικοκυριά χωριστή συλλογή τουλάχιστον τεσσάρων κιλών αποβλήτων ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού ετησίως ανά κάτοικο. |

Ειδικός επιμέρους στόχος για τη Ρουμανία: Έως το τέλος του 2006, του 2007 και του 2008 έπρεπε να επιτευχθεί από τα νοικοκυριά κατά μέσο όρο χωριστή συλλογή τουλάχιστον δύο, τριών και τεσσάρων κιλών αποβλήτων ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού αντίστοιχα ετησίως ανά κάτοικο. |

ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

10. Σε ορισμένες περιφέρειες, τα κράτη μέλη μπορούν να ζητήσουν την οικονομική στήριξη της ΕΕ για υποδομές στον τομέα της διαχείρισης αστικών αποβλήτων μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ταμείου Συνοχής (ΤΣ). Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006, 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ από αυτά τα ταμεία προορίζονταν για υποδομές αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων. Κατά την περίοδο 2007-2013, η συνεισφορά της ΕΕ στις υποδομές αποβλήτων θα αυξηθεί σε 6,2 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων περίπου το 70 % θα διατεθεί στα κράτη μέλη της ΕΕ των 12. Τα ποσά της ΕΕ που έχουν προβλεφθεί ανά κράτος μέλος και για τις δύο περιόδους προγραμματισμού αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ.

11. Οι συγχρηματοδοτούμενες υποδομές υλοποιούνται βάσει επιμερισμένης διαχείρισης και η Επιτροπή αναλαμβάνει την τελική ευθύνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ [7]. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, πέραν της έγκρισης των επιχειρησιακών προγραμμάτων, η Επιτροπή ενέκρινε τις αιτήσεις που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη για όλα τα έργα του Ταμείου Συνοχής και για τα έργα του ΕΤΠΑ με συνολικό κόστος που υπερέβαινε τα 50 εκατομμύρια ευρώ (μεγάλα έργα). Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, εκτός από την έγκριση των προγραμμάτων, μόνο τα έργα με κόστος που υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ πρέπει να εγκριθούν από την Επιτροπή [8].

12. Δύο Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής [9] διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον τομέα των αστικών αποβλήτων:

α) Η ΓΔ Περιβάλλοντος είναι υπεύθυνη για την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων. Υποχρεούται να παρακολουθεί την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας (όπως την επίτευξη συγκεκριμένων επιμέρους στόχων) και συμβουλεύει τη ΓΔ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής κατά την εξέταση της ποιότητας των προτάσεων επιχειρησιακών προγραμμάτων και των μεγάλων έργων [10]·

β) Η ΓΔ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής είναι υπεύθυνη για τον προϋπολογισμό της ΕΕ στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής, από τον οποίο μπορούν να συγχρηματοδοτούνται έργα υποδομών διαχείρισης αποβλήτων.

13. Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006, μέσω των διαρθρωτικών μέτρων συγχρηματοδοτήθηκαν τα ακόλουθα είδη υποδομών διαχείρισης αποβλήτων: εγκαταστάσεις διαλογής (βλέπε εικόνα 1), εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης (βλέπε εικόνα 2), εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας, συστήματα χωριστής συλλογής και χώροι υγειονομικής ταφής (κατασκευή νέων και παύση λειτουργίας και εξυγίανση παλαιών) (βλέπε εικόνα 3). Τα ανωτέρω είδη υποδομών αναμένεται να συνεισφέρουν στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ για την εκτροπή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικής ταφής και για την αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης (βλέπε πλαίσιο 1).

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ

Μια εγκατάσταση διαλογής στην Πορτογαλία (RESITEJO), με δυναμικότητα 9000 τόνων ετησίως, είχε στόχο την ανάκτηση απορριμμάτων συσκευασίας, χαρτιού και γυαλιού που προηγουμένως διαχωριζόταν στην πηγή σε μια ομάδα δήμων. Τα ανακυκλώσιμα υλικά, τα οποία διαχωρίζονταν χειροκίνητα, πωλούνταν στους φορείς ανακύκλωσης και τα υπόλοιπα απόβλητα μεταφέρονταν σε παρακείμενο χώρο υγειονομικής ταφής. Το κόστος του έργου που ήταν επιλέξιμο για τη στήριξη της ΕΕ ήταν 2,28 εκατομμύρια ευρώ, με 1,71 εκατομμύρια συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ.

Στη Ρουμανία, μια εγκατάσταση λιπασματοποίησης (Râmnicu Vâlcea) είχε στόχο την επεξεργασία βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που συλλέγονταν χωριστά από νοικοκυριά, καθώς και πράσινων καταλοίπων από δημοτικά πάρκα και τη μετατροπή τους σε προϊόντα λιπασματοποίησης. Με δυναμικότητα επεξεργασίας 14400 τόνων αποβλήτων ετησίως, η εγκατάσταση ήταν σχεδιασμένη για να συνεισφέρει στην εκτροπή βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικών αποβλήτων σύμφωνα με τους επιμέρους στόχους της οδηγίας περί υγειονομικής ταφής. Η υποδομή ήταν μέρος ενός έργου ολοκληρωμένης διαχείρισης αποβλήτων ύψους 14,67 εκατομμυρίων ευρώ, για το οποίο η ενίσχυση της ΕΕ ανήλθε σε 11 εκατομμύρια ευρώ.

Ένα έργο στην Ισπανία (Alt Empordà) αφορούσε την επέκταση ενός χώρου υγειονομικής ταφής χωρητικότητας 1167603 m3, καθώς και τη βελτίωση των υφιστάμενων τμημάτων του από την άποψη της συλλογής και επεξεργασίας αερίων και στραγγισμάτων για τη μείωση του περιβαλλοντικού αντικτύπου της εγκατάστασης. Το κόστος του έργου ήταν 5,71 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 4,57 εκατομμύρια προήλθαν από το Ταμείο Συνοχής.

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

14. Κύριος στόχος του ελέγχου ήταν να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων μέσω διαρθρωτικών μέτρων ως τρόπος βοήθειας προς τα κράτη μέλη ώστε να επιτύχουν τους στόχους της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ.

15. Το Συνέδριο εξέτασε τις ακόλουθες τρεις ερωτήσεις:

α) Υπήρξαν επιτυχείς οι υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων;

β) Επετεύχθησαν οι στόχοι της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ σε περιφερειακό επίπεδο [11];

γ) Θεσπίστηκαν μέτρα για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της χρηματοδότησης της ΕΕ;

16. Τα κριτήρια αξιολόγησης που χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο επεξηγούνται περαιτέρω στην έκθεση, μετά από κάθε ερώτημα (βλέπε σημεία 20, 21, 35 και 45). Όπως συμβαίνει συνήθως στους ελέγχους επιδόσεων, λαμβάνουν υπόψη τα παραδείγματα ορθής πρακτικής που παρατηρούνται στον σχετικό τομέα (βλέπε σημείο 9).

17. Ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε οκτώ περιφέρειες τεσσάρων κρατών μελών (Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ρουμανία). Στο επίκεντρο του δείγματος των υποδομών που υποβλήθηκαν σε έλεγχο τέθηκαν κράτη μέλη και περιφέρειες που έλαβαν υψηλό επίπεδο οικονομικής στήριξης από την ΕΕ για τη διαχείριση αποβλήτων κατά τη διάρκεια των περιόδων προγραμματισμού 2000-2006 και 2007-2013 και όπου ήταν διαθέσιμος ικανοποιητικός αριθμός ολοκληρωμένων έργων κατά την περίοδο του ελέγχου, ούτως ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους. Στο παράρτημα ΙΙΙ αναφέρεται η κατάσταση των υποδομών που ελέγχθηκαν και των επιχειρησιακών προγραμμάτων που εξετάστηκαν.

18. Ο έλεγχος βασίστηκε στην αξιολόγηση:

α) των επιδόσεων δείγματος 26 υποδομών διαχείρισης αποβλήτων που συγχρηματοδοτήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 [12]: πέντε εγκαταστάσεις διαλογής, επτά εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης ή αναερόβιας ζύμωσης, επτά εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας και επτά χώρους υγειονομικής ταφής·

β) της επίτευξης των στόχων της ΕΕ για τα στερεά αστικά απόβλητα στις οκτώ περιφέρειες που ελέγχθηκαν·

γ) της εφαρμογής συνοδευτικών μέτρων στις περιφέρειες του δείγματος, καθώς και του ρόλου της Επιτροπής για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της χρηματοδότησης της ΕΕ.

19. Ο έλεγχος έλαβε χώρα μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 2011. Τα αρχεία των έργων αποτέλεσαν αντικείμενο ελέγχου στην Επιτροπή και στα τέσσερα κράτη μέλη του δείγματος και πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με το προσωπικό της Επιτροπής, τις αρχές των κρατών μελών και τους φορείς εκμετάλλευσης των υποδομών. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε όλες τις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων του δείγματος. Το Συνέδριο είχε τη συνδρομή ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων με γνώσεις στον τομέα της διαχείρισης των αστικών αποβλήτων. Τα κριτήρια του ελέγχου θεσπίστηκαν με τη βοήθεια εξωτερικών εμπειρογνωμόνων και συζητήθηκαν με την Επιτροπή κατά τον σχεδιασμό του ελέγχου.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΥΠΗΡΞΑΝ ΕΠΙΤΥΧΕΙΣ ΟΙ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ;

20. Οι επιδόσεις των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών πρέπει να συμμορφώνονται με τον τεχνικό σχεδιασμό, την αίτηση χρηματοδότησης και με κοινώς αποδεκτά πρότυπα.

21. Σύμφωνα με την οδηγία περί αποβλήτων, οι υποδομές διαχείρισης αποβλήτων πρέπει να είναι σχεδιασμένες και να λειτουργούν με στόχο τη διασφάλιση της επεξεργασίας και διάθεσης των αποβλήτων χωρίς κίνδυνο για τα ύδατα, τον αέρα και το έδαφος και χωρίς να προκαλούνται προβλήματα θορύβου ή οσμών. Επιπλέον, η οδηγία περί υγειονομικής ταφής απαιτεί τη θέσπιση χρηματοοικονομικής εγγύησης για την κάλυψη των δαπανών παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας για περίοδο τουλάχιστον 30 ετών, καθώς οι δυνητικές περιβαλλοντικές απειλές εκτείνονται και πέραν της φάσης λειτουργίας.

22. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον:

α) οι συγχρηματοδοτούμενες υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων ήταν αποτελεσματικές από την άποψη της επίτευξης των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων·

β) η λειτουργία των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων είχε προκαλέσει περιβαλλοντικά προβλήματα.

Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΙΚΙΛΛΕΙ, ΑΛΛΑ ΟΣΕΣ ΛΑΜΒΑΝΑΝ ΑΔΙΑΧΩΡΙΣΤΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΙΧΑΝ ΜΕΙΩΜΕΝΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΔΙΑΛΟΓΗΣ

23. Οι πέντε εγκαταστάσεις διαλογής που εξετάστηκαν από το Συνέδριο, οι οποίες είχαν σχεδιαστεί για τη συλλογή απορριμμάτων συσκευασίας (και σε ορισμένες περιπτώσεις χαρτιού και γυαλιού) διαχωρισμένων στην πηγή από τα νοικοκυριά, γενικά είχαν ικανοποιητικές επιδόσεις σε σχέση με τον τεχνικό σχεδιασμό τους και κοινώς αποδεκτά πρότυπα από την άποψη της αναλογίας εισροών/εκροών [13] και της ποιότητας των συλλεγέντων υλικών:

α) ανέκτησαν μεταξύ 50 % και 74 % των απορριμμάτων συσκευασίας που έλαβαν·

β) η ποιότητα των υλικών που ανακτήθηκαν ήταν συνήθως σύμφωνη με τις προδιαγραφές της αγοράς και συνεπώς ήταν δυνατόν να πωληθεί.

24. Ωστόσο, τρεις από τις πέντε εγκαταστάσεις διαλογής λειτουργούσαν στο 106 % με 154 % της ονομαστικής τους δυναμικότητας μετά από έξι με επτά έτη λειτουργίας λόγω αδυναμιών στο στάδιο σχεδιασμού των υποδομών. Σε μία περίπτωση η εγκατάσταση εξυπηρετούσε μεγαλύτερο αριθμό δήμων από αυτόν που είχε προγραμματιστεί αρχικά και σε δύο περιπτώσεις η ποσότητα των αποβλήτων που συλλέγονταν χωριστά στην πηγή υπερέβαινε την αρχική πρόβλεψη. Η υπερφόρτωση δημιουργεί κίνδυνο μείωσης του λόγου των ανακτηθέντων υλικών, καθώς και αδυναμίας τήρησης των προτύπων ποιότητας που ορίζονται από τις εταιρείες ανακύκλωσης για τα ανακτηθέντα υλικά.

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΖΥΜΩΣΗΣ

25. Οι επιδόσεις των επτά εγκαταστάσεων λιπασματοποίησης ή αναερόβιας ζύμωσης που προορίζονταν για την επεξεργασία βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων για την παραγωγή προϊόντων λιπασματοποίησης ήταν διαφορετικές ανάλογα με την περίπτωση. Το Συνέδριο παρατήρησε ότι:

α) η ποσότητα των προϊόντων λιπασματοποίησης που παρήχθησαν σε σύγκριση με την ποσότητα των αστικών αποβλήτων που εισήχθησαν στις εγκαταστάσεις υπολειπόταν του αρχικού επιμέρους στόχου σε τέσσερις από τις επιλεγμένες εγκαταστάσεις (στις εν λόγω εγκαταστάσεις η αναλογία εισροών/εκροών κυμαινόταν από 1 % έως 22 %), με αποτέλεσμα σημαντικές ποσότητες υπολειμματικών αποβλήτων να καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής·

β) σε δύο εγκαταστάσεις η ποιότητα των προϊόντων λιπασματοποίησης που παράγονταν ήταν κατώτερη των στόχων που είχαν τεθεί στις αιτήσεις, ιδίως όταν προέρχονταν από μεικτά απόβλητα, ως αποτέλεσμα της υψηλής περιεκτικότητας σε βαρέα μέταλλα, λόγω της οποίας περιοριζόταν η καταλληλότητά τους για άλλες χρήσεις, όπως για τη γεωργία. Σε μια τρίτη εγκατάσταση, ο φορέας εκμετάλλευσης έλεγξε την περιεκτικότητα σε βαρέα μέταλλα μόνο κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους λειτουργίας και όχι τα επόμενα τέσσερα έτη·

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΤΥΧΟΥΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

Μια πορτογαλική εγκατάσταση λιπασματοποίησης (LIPOR), η οποία εξυπηρετεί κατά προσέγγιση ένα εκατομμύριο κατοίκους, λάμβανε μόνο διαχωρισμένα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα, είτε επρόκειτο για απόβλητα τροφών και κηπουρικής είτε για πράσινα κατάλοιπα. Ο φορέας εκμετάλλευσης της εγκατάστασης, μέσω μεθόδων όπως η ανάπτυξη εκστρατειών ευαισθητοποίησης, εστίασε στην κατάλληλη διαλογή και συλλογή βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων για τη βελτίωση της ποιότητας των πρώτων υλών που προορίζονταν για λιπασματοποίηση. Το 2010 η εγκατάσταση παρήγαγε 10027 τόνους προϊόντων λιπασματοποίησης υψηλής ποιότητας, οι οποίοι πωλήθηκαν εύκολα στη μέση τιμή των 71,8 ευρώ ανά τόνο.

γ) στις πέντε από τις επτά εγκαταστάσεις του δείγματος το παραγόμενο προϊόν λιπασματοποίησης ήταν δύσκολο να πωληθεί λόγω της ελλιπούς ανάπτυξης της αγοράς για τα εν λόγω προϊόντα [14] και της ανεπαρκούς ποιότητάς του. Τελικά το προϊόν της λιπασματοποίησης διετίθετο για λιγότερο από ένα ευρώ ανά τόνο. Σε δύο περιπτώσεις είχε συσσωρευθεί απόθεμα παρά το γεγονός ότι η παραγωγή υπολειπόταν σημαντικά του επιμέρους στόχου·

δ) δύο εγκαταστάσεις λειτουργούσαν σε ποσοστό 10 % χαμηλότερο από την ικανότητά τους, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που συλλέγονταν χωριστά δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν, δεδομένου ότι ήταν αναμεμειγμένα με άλλα είδη αποβλήτων και έπρεπε να απορριφθούν απευθείας σε χώρους υγειονομικής ταφής. Αντιθέτως, δύο άλλες εγκαταστάσεις ήταν υπερφορτωμένες, καθώς λειτουργούσαν στο 102 % και 119 % της ικανότητάς τους.

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ

26. Έξι από τις εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας που ελέγχθηκαν ήταν σε λειτουργία. Ωστόσο, η έβδομη, που βρίσκεται στην Απουλία, η οποία ολοκληρώθηκε το 2003 δεν λειτουργούσε κατά την περίοδο του ελέγχου εξαιτίας σημαντικών προβλημάτων κατά την ανάθεση της σύμβασης εκμετάλλευσης και καθυστερήσεων στην εξασφάλιση των αναγκαίων αδειών. Από το 2003 και εξής, η εγκατάσταση τελούσε υπό συντήρηση με κόστος 3,5 εκατομμυρίων ευρώ (ή 24 % του συνολικού επενδυτικού κόστους) με τη στήριξη του κράτους μέλους.

27. Πέντε από τις έξι λειτουργικές εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας που ελέγχθηκαν προορίζονταν για την επεξεργασία μεικτών αποβλήτων (συμπεριλαμβανομένων των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων). Το Συνέδριο παρατήρησε πολύ χαμηλές επιδόσεις από την άποψη των ανακτηθέντων υλικών και της εκτροπής των αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικής ταφής. Από άποψη επιδόσεων, οι εν λόγω έξι εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας υποδιαιρούνται σε τρεις ομάδες:

α) μια εγκατάσταση μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας συνεισέφερε σαφώς στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ και ιδιαίτερα στην εκτροπή των αποβλήτων από τους χώρους υγειονομικής ταφής, μολονότι δεν πέτυχε πλήρως τους επιμέρους στόχους που είχαν οριστεί στον τεχνικό σχεδιασμό της (βλέπε πλαίσιο 3)·

β) μια άλλη εγκατάσταση μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας είχε μεικτό επίπεδο επιδόσεων. Ήταν επιτυχής όσον αφορά την αποστολή του ξηρού τμήματος των αποβλήτων σε εξωτερική εγκατάσταση για την παραγωγή καυσίμου από απορρίμματα, ενώ λιγότερο από 50 % των αποβλήτων που εισέρχονταν στην εγκατάσταση απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής. Ωστόσο, εκτός από μια μικρή ποσότητα ανακτηθέντων μετάλλων, δεν πραγματοποιούνταν καμία άλλη ανάκτηση υλικών και τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα δεν ανακυκλώνονταν, καθώς όλο το προϊόν που παραγόταν από τη διαδικασία κατέληγε σε χώρους υγειονομικής ταφής·

γ) σε τέσσερις εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας δεν είχε περιοριστεί σημαντικά η ποσότητα των αποβλήτων που απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε πλαίσιο 4)·

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΤΡΟΠΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΕΕ

Μια εγκατάσταση μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας στην Ισπανία (Sant Adrià de Besòs) λάμβανε μόνον υπολειμματικά απόβλητα, καθώς τα απορρίμματα συσκευασίας, το γυαλί, το χαρτί και το χαρτόνι και τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα συλλέγονταν χωριστά μέσω ειδικών κάδων που διατίθεντο σε όλο τον πληθυσμό της περιοχής που καλύπτεται από την εγκατάσταση. Εκεί το ξηρό κλάσμα διαχωριζόταν από τα βιολογικά απόβλητα. Τα υπόλοιπα ξηρά απορρίμματα, μετά την ανάκτηση των υλικών που είναι κατάλληλα για πώληση σε φορείς επανεπεξεργασίας, όπως το γυαλί, το πλαστικό, τα μέταλλα, το χαρτί και το χαρτόνι αποτεφρώνονταν και πραγματοποιούνταν ανάκτηση της ενέργειας σε μια εγκατάσταση στο ίδιο συγκρότημα διαχείρισης αποβλήτων. Τα βιοαπόβλητα υποβάλλονταν σε αναερόβια επεξεργασία για την παραγωγή βιοαερίου, το οποίο χρησιμοποιούνταν στη συνέχεια ως πηγή ενέργειας. Ως αποτέλεσμα της διαδικασίας, το 2010, η ανάκτηση υλικών ανερχόταν σε ποσοστό 8 % των υπολειμματικών αποβλήτων που εισέρχονταν στην εγκατάσταση σε σύγκριση με το ποσοστό 10 % που αναφερόταν στην αίτηση, τα βιοαποικοδομήσιμα υλικά για βιολογική επεξεργασία σε 20 % έναντι του προγραμματισμένου 26,5 % και τα υπολειμματικά απόβλητα για αποτέφρωση σε 70 % έναντι 63,5 %.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ-ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟΥΣ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΣΥΝΕΙΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΚΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ

Σε τρεις ιταλικές εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας (Villacidro, Olbia και Cerignola) ο φορέας εκμετάλλευσης απέρριπτε σε χώρους υγειονομικής ταφής όλα τα προϊόντα της επεξεργασίας, ήτοι το ξηρό κλάσμα χωρίς ανάκτηση υλικών και το παραγόμενο προϊόν, που ανέρχονταν συνολικά σε 68 %, 82 % και 93 % των αποβλήτων που εισέρχονταν στις αντίστοιχες εγκαταστάσεις. Η ποσότητα των αποβλήτων που κατέληγαν σε χώρους υγειονομικής ταφής μειωνόταν μόνο κατά τις απώλειες της επεξεργασίας (όπως η εξάτμιση ή η παραγωγή στραγγισμάτων). Σε δύο από τις εγκαταστάσεις τα συγχρηματοδοτηθέντα μηχανήματα για την παραγωγή καυσίμων προερχόμενων από απορρίμματα σε μία περίπτωση δεν τέθηκαν σε λειτουργία και στην άλλη αποσυναρμολογήθηκαν λόγω έλλειψης υποψήφιων αγοραστών για τα καύσιμα. Η μονάδα μηχανικής διαλογής της τρίτης εγκατάστασης δεν είχε χρησιμοποιηθεί επί έξι έτη μετά την έναρξη λειτουργίας της εγκατάστασης, καθώς δεν ήταν πλέον αναγκαία γιατί τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα συλλέγονταν χωριστά στην πηγή.

Επιπλέον, οι τρεις εγκαταστάσεις ήταν υπερφορτωμένες και ως αποτέλεσμα το 13 %, 52 % και 65 % των αποβλήτων που λάμβαναν οι εγκαταστάσεις δεν υφίστατο καμία επεξεργασία και απορριπτόταν άμεσα με υψηλή περιεκτικότητα σε βιοαποικοδομήσιμη ύλη, καθώς σε δύο περιπτώσεις τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα δεν συλλέγονταν χωριστά στην πηγή.

Η τέταρτη εγκατάσταση αυτής της ομάδας (Linares, Ισπανία) είχε εφαρμόσει την ανάκτηση υλικών και τα παραγόμενα προϊόντα λιπασματοποίησης δεν απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφήςμ αλλά χρησιμοποιούνταν σε δημόσια έργα και στη γεωργία. Εντούτοις, οι επιμέρους στόχοι ανάκτησης δεν ικανοποιούνταν: ανακτώνταν μόνο το 6 %-9 % των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων και μόνο το 4 % των ανακτήσιμων υλικών έναντι στόχου 25 %-28 % και 7 %-8 % αντίστοιχα. Ως αποτέλεσμα, το 85 % των αποβλήτων που εισέρχονταν στην εγκατάσταση απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής με μεγάλη περιεκτικότητα βιοαποικοδομήσιμης ύλης. Το παραγόμενο προϊόν ήταν δύσκολο να πωληθεί και περίπου το 50 % της συνολικής παραγωγής της εγκατάστασης ήταν αποθηκευμένο κατά την περίοδο του ελέγχου.

ΧΩΡΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

28. Όσον αφορά τους επτά επιλεγέντες χώρους υγειονομικής ταφής, το Συνέδριο παρατήρησε ότι η ποσότητα των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που κατέληγε σε χώρους υγειονομικής ταφής κυμαινόταν από 31 % έως 55 % του συνόλου των αποβλήτων που κατέληγε σε χώρους υγειονομικής ταφής, ως αποτέλεσμα της αναποτελεσματικής επεξεργασίας των εν λόγω αποβλήτων:

α) σε πέντε από τους επτά χώρους υγειονομικής ταφής που ελέγχθηκαν τα απόβλητα απορρίπτονταν χωρίς να υποστούν καμία επεξεργασία. Ακόμα και αν τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα συλλέγονταν χωριστά σε τρεις από τους πέντε χώρους υγειονομικής ταφής, σε δύο περιπτώσεις πάνω από 90 % των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων είχε μολυνθεί από μη βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα και ως αποτέλεσμα κατέληξαν αμέσως σε χώρους υγειονομικής ταφής·

β) τα απόβλητα που απορρίπτονταν στους άλλους δύο επιλεγμένους χώρους υγειονομικής ταφής υφίσταντο επεξεργασία σε εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας πριν από τη διάθεσή τους. Ωστόσο, οι δύο εγκαταστάσεις επεξεργασίας δεν είχαν ικανοποιητικές επιδόσεις. Μία από τις εγκαταστάσεις ήταν υπερφορτωμένη (το 52 % των παραληφθέντων αποβλήτων αποστέλλονταν απευθείας σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς επεξεργασία). Η δεύτερη εγκατάσταση δεν είχε επιτύχει τον επιμέρους στόχο ανάκτησης βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που αναφερόταν στο τεχνικό σχέδιο και ως αποτέλεσμα τα απόβλητα απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής με υψηλή περιεκτικότητα σε βιοαποικοδομήσιμη ύλη (βλέπε πλαίσιο 4).

ΣΧΕΔΟΝ ΟΛΕΣ ΟΙ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΠΛΗΡΟΥΣΑΝ ΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΑ ΔΥΟ ΤΡΙΤΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΔΕΝ ΔΙΕΘΕΤΑΝ ΤΗΝ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΓΓΥΗΣΗ ΓΙΑ ΔΑΠΑΝΕΣ ΠΑΥΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΜΕΡΙΜΝΑΣ

29. Για 25 από τις 26 υποδομές διαχείρισης αποβλήτων που επελέγησαν, από την εξέταση των δεδομένων που πραγματοποίησε το Συνέδριο προέκυψε ότι γενικά οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις στον αέρα, τα ύδατα και το έδαφος παρακολουθούνταν. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα έργα συμμορφώνονταν με τις αντίστοιχες άδειες. Μια εγκατάσταση δεν είχε τεθεί ακόμα σε λειτουργία κατά την περίοδο του ελέγχου (βλέπε σημείο 26).

30. Ωστόσο, κατά την περίοδο του ελέγχου, σε δύο από τους επτά ελεγχθέντες χώρους υγειονομικής ταφής τα αέρια που προέκυπταν από την αποσύνθεση των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων δεν συλλέγονταν για επεξεργασία ή καύση, όπως απαιτείται από την οδηγία περί υγειονομικής ταφής (βλέπε πλαίσιο 5). Τα ανεξέλεγκτα αέρια χώρου υγειονομικής ταφής μπορούν να μολύνουν την ατμόσφαιρα, να επηρεάσουν τη βλάστηση και να προκαλέσουν εκρήξεις.

31. Επίσης, το Συνέδριο παρατήρησε προβλήματα όσον αφορά τα εφαρμοστέα όρια για τις εκπομπές οσμών που καθορίζονται στις εθνικές περιβαλλοντικές άδειες στο ένα τρίτο των υποδομών, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων λειτουργίας τους. Στο ένα τρίτο των επιλεγμένων υποδομών παρατηρήθηκε έλλειψη παρακολούθησης των οσμών. Δύο από τις εγκαταστάσεις που δεν παρακολουθούσαν τα επίπεδα οσμών τους λάμβαναν ταυτόχρονα συγχρηματοδότηση από την ΕΕ για συμπληρωματικά έργα για την αντιμετώπιση προβλημάτων οσμών.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΔΥΟ ΧΩΡΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΔΕΝ ΔΙΕΘΕΤΑΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ´H ΚΑΥΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ

Σε έναν από τους χώρους ταφής στην Ιταλία (Cavallino), τα απόβλητα εναποτίθεντο επί τρία έτη και κατά την περίοδο του ελέγχου το ποσοστό αξιοποίησης ήταν περίπου 70 %. Τα αέρια που εκλύονταν ως αποτέλεσμα της αποσύνθεσης της βιοαποικοδομήσιμης ύλης απελευθερώνονταν στην ατμόσφαιρα χωρίς να υποστούν επεξεργασία ή καύση επειδή η κατασκευή της υποδομής για τη συλλογή αερίων δεν είχε ολοκληρωθεί.

Σε έναν χώρο υγειονομικής ταφής στη Ρουμανία (Piatra Neamt), σχεδόν δύο χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας του, το Συνέδριο παρατήρησε ότι δεν υπήρχε σύστημα συλλογής αερίων χώρου ταφής και ούτε τελούσε υπό κατασκευή ή σχεδιασμό.

Οι εν λόγω δύο χώροι υγειονομικής ταφής λάμβαναν σημαντική ποσότητα βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων ως αποτέλεσμα της απουσίας επεξεργασίας ή της ελλιπούς επεξεργασίας τους πριν από τη διάθεση, γεγονός που καθιστούσε τη συλλογή και επεξεργασία ή καύση των αερίων ακόμα σημαντικότερη για την προστασία της ατμόσφαιρας.

32. Ωστόσο, το ήμισυ των υποδομών που είχαν προβλήματα στη διαχείριση των οσμών δεν άλλαξαν τις λειτουργικές διαδικασίες ή δεν πραγματοποίησαν συμπληρωματικές επενδύσεις για την επίλυση των εν λόγω προβλημάτων (βλέπε πλαίσιο 6).

33. Οι δυνητικές επιπτώσεις της λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής στο περιβάλλον δεν περιορίζονται στην περίοδο λειτουργίας της υποδομής, καθώς οι πιθανές διηθήσεις στραγγισμάτων και οι εκπομπές αερίων χώρου ταφής διαρκούν για δεκαετίες μετά τη διάθεση των αποβλήτων. Γι’ αυτό τον λόγο, η οδηγία περί υγειονομικής ταφής απαιτεί τη διατήρηση ποσών για την κάλυψη των δαπανών παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας για περίοδο τουλάχιστον 30 ετών. Ωστόσο, πέντε από τους επτά επιλεγέντες χώρους υγειονομικής ταφής δεν διέθεταν επαρκή χρηματοοικονομική εγγύηση για αυτό τον σκοπό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ποσότητες που κατέληγαν όντως σε χώρους υγειονομικής ταφής, ανεξάρτητα από τη μεθοδολογία υπολογισμού τους, δεν ήταν επαρκείς για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας κατάλληλης χρηματοδότησης μετά την παύση λειτουργίας των χώρων υγειονομικής ταφής, για την αποτροπή μακροπρόθεσμων απειλών για το περιβάλλον, όπως η μόλυνση των υπογείων υδάτων από τη διήθηση στραγγισμάτων στο έδαφος ή η ρύπανση της ατμόσφαιρας από εκπομπές αερίων χώρου ταφής.

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΡΟΠΩΝ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΟΣΜΩΝ

Σε δύο εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης/αναερόβιας ζύμωσης (Valorsul, Πορτογαλία και Gironés, Ισπανία) παρατηρήθηκαν προβλήματα οσμών από την ανεξάρτητη παρακολούθηση. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης οι φορείς εκμετάλλευσης πραγματοποίησαν αλλαγές στη διαδικασία λειτουργίας, όπως τροποποίηση του προγράμματος και του χρονοδιαγράμματος της μετατροπής σε προϊόντα λιπασματοποίησης ή στη συντήρηση, για παράδειγμα των βιολογικών φίλτρων. Σε μία από τις εγκαταστάσεις εφαρμόστηκε ένα σύστημα αναφοράς που επιτρέπει στους κατοίκους να διαμαρτύρονται για δυσάρεστες οσμές μέσω SMS στον φορέα εκμετάλλευσης.

Σε δύο από τους χώρους υγειονομικής ταφής στην Πορτογαλία (Residouro και Baixo Tâmega) καταγράφηκαν καταγγελίες σχετικά με προβλήματα οσμών κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών λειτουργίας. Εγκαταστάθηκαν συστήματα εκπομπής αποσμητικών που ενεργοποιούνταν όταν ήταν απαραίτητο.

34. Το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης σημαντικές διαφορές στις μεθοδολογίες που εφαρμόζονται στις περιφέρειες για τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματοοικονομικής εγγύησης, με αποτέλεσμα τον υπολογισμό πολύ διαφορετικών ποσών (που κυμαίνονται από 370000 ευρώ έως 4180000 ευρώ για ένα χώρο υγειονομικής ταφής χωρητικότητας περίπου 1,4 εκατομμυρίων m3). Οι εν λόγω μεθοδολογίες δεν διασφαλίζουν σε ικανοποιητικό βαθμό τη διάθεση επαρκούς χρηματοδότησης για την κάλυψη των δαπανών παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας για περίοδο 30 ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η χρηματοοικονομική εγγύηση προσδιορίστηκε με βάση το κόστος των υποδομών χώρων υγειονομικής ταφής, ενώ σε άλλες το ποσό ορίστηκε λαμβάνοντας υπόψη τη χωρητικότητα του χώρου υγειονομικής ταφής, την επιφάνειά του ή τους τόνους που εναποτίθενται.

ΕΠΕΤΕΥΧΘΗΣΑΝ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ;

35. Η χρηματοδότηση υποδομών αστικών αποβλήτων μέσω διαρθρωτικών μέτρων πρέπει να βοηθά τις δικαιούχους περιφέρειες να πληρούν τους στόχους της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων που ορίζονται στις οδηγίες της ΕΕ. Συγκεκριμένα, πρέπει να ενθαρρυνθεί η πρόληψη των αστικών αποβλήτων, οι περιφέρειες πρέπει να αυξήσουν το ποσοστό χωριστής συλλογής προκειμένου να μπορούν να συμβάλλουν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ11 για την ανακύκλωση και την ανάκτηση και πρέπει να μειωθεί η εξάρτηση από την τελική διάθεση σε χώρους υγειονομικής ταφής.

36. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον:

α) η κατάσταση όσον αφορά την πρόληψη των αστικών αποβλήτων βελτιωνόταν στις περιφέρειες του δείγματος·

β) οι περιφέρειες είχαν αυξήσει το ποσοστό χωριστής συλλογής, είχαν συμβάλει στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ για συγκεκριμένες ροές αποβλήτων και είχαν μειώσει την εξάρτησή τους από τους χώρους υγειονομικής ταφής·

γ) είχαν εξαλειφθεί οι παράνομες απορρίψεις και τα απόβλητα υπόκειντο σε επεξεργασία πριν από τη διάθεσή τους σε χώρους υγειονομικής ταφής.

ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

37. Μετά τις επισκέψεις του σε οκτώ περιφέρειες στα τέσσερα κράτη μέλη του δείγματος, το Συνέδριο παρατήρησε ορισμένες ασυνέπειες όσον αφορά την κοινοποίηση της επίτευξης των επιμέρους στόχων της ΕΕ. Τα δεδομένα που διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή δεν ήταν δυνατόν να αντιστοιχιστούν σε όλες τις περιπτώσεις με τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα στα κράτη μέλη. Οι εν λόγω ασυνέπειες είναι πιθανόν να καταστήσουν δύσκολη για την Επιτροπή την αξιολόγηση της επίτευξης των επιμέρους στόχων της ΕΕ για τα απόβλητα (βλέπε πλαίσιο 7). Η Επιτροπή ελέγχει τη συνέπεια των στοιχείων που λαμβάνει, αλλά δεν αξιολογεί την αξιοπιστία τους.

38. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν συγκεντρώνει πληροφορίες σχετικά με τη συμβολή των περιφερειών στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ, παρά το γεγονός ότι σε έξι από τις οκτώ περιφέρειες όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη καταρτίζονται σχέδια διαχείρισης αποβλήτων σε περιφερειακό επίπεδο, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τους επιμέρους στόχους της ΕΕ. Η διαβίβαση πληροφοριακών στοιχείων σε εθνικό επίπεδο μπορεί να υποκρύπτει αποκλίσεις στις επιδόσεις διαχείρισης αποβλήτων σε ένα κράτος μέλος, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ανδαλουσίας και της Απουλίας σε σύγκριση με τη συνολική κατάσταση στην Ισπανία και την Ιταλία αντίστοιχα.

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΚΑΤΕΣΤΗ ΔΥΝΑΤΗ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΜΕ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΙΒΑΣΤΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Στην Ισπανία, όσον αφορά την επίτευξη του επιμέρους στόχου της οδηγίας για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων, το Υπουργείο Περιβάλλοντος είναι αρμόδιο για την ενοποίηση των δεδομένων από τις περιφέρειες και τη διαβίβασή τους στην Επιτροπή. Η Ανδαλουσία ανέφερε ότι η ποσότητα βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που απορρίφθηκαν σε χώρους υγειονομικής ταφής το 2009 ανήλθε σε 500000 τόνους, ενώ βάσει των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου το Συνέδριο υπολόγισε ότι η ποσότητα θα έπρεπε να είναι περίπου 1800000 τόνοι. Ως αποτέλεσμα, το 2009 στην Ισπανία απορρίφθηκε σε χώρους υγειονομικής ταφής το 58 % των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων που παρήχθησαν το 1995 και όχι το 47 % όπως είχε αναφερθεί στην Επιτροπή και η χώρα δεν κατάφερε να επιτύχει τον επιμέρους στόχο υγειονομικής ταφής του έτους, που είχε οριστεί σε 50 %.

Στην Πορτογαλία, όπου δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα σε περιφερειακό επίπεδο σχετικά με την επίτευξη των επιμέρους στόχων που ορίζονται στις οδηγίες της ΕΕ, από τα δεδομένα που διαβιβάστηκαν σε εθνικό επίπεδο στην Επιτροπή προέκυψε συμμόρφωση με την οδηγία για την υγειονομική ταφή για το έτος 2006, καθώς και με την οδηγία για τις συσκευασίες για το 2005. Ωστόσο, από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου προκύπτει ότι ο επιμέρους στόχος της οδηγίας για την υγειονομική ταφή για το 2006 δεν επετεύχθη και ότι οι επιμέρους στόχοι της οδηγίας για τις συσκευασίες για το 2005 επίσης δεν επετεύχθησαν όσον αφορά την ανακύκλωση πλαστικών συσκευασιών (κατά 46,95 %).

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΥΞΗΘΗΚΕ ΣΕ ΕΞΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

39. Σε αντίθεση με την τάση που παρατηρήθηκε για τον μέσο όρο της ΕΕ των 27, η οποία καταδεικνύει ότι, παρά τη συνεχή οικονομική ανάπτυξη έως το 2008, η παραγωγή αστικών αποβλήτων έχει σταθεροποιηθεί σε περίπου 520 κιλά/άτομο από το 2000, η κατά κεφαλήν παραγωγή αποβλήτων αυξήθηκε σε έξι από τις περιφέρειες του δείγματος. Στις άλλες δύο περιφέρειες, τη Σαρδηνία και την Καταλονία, σταθεροποιήθηκε. Το 2009 η κατά κεφαλήν παραγωγή αποβλήτων στο ήμισυ των περιφερειών του δείγματος υπερέβη τον μέσο όρο της ΕΕ των 27, καθώς και τον μέσο όρο του αντίστοιχου κράτους μέλους, κάτι που δεν συνέβαινε το 2000 σε καμία από τις περιφέρειες του δείγματος.

ΜΟΝΟ ΤΟ ΕΝΑ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΥΞΗΣΑΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΧΩΡΙΣΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ, ΜΕΙΩΣΑΝ ΤΗΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

40. Μόνο σε δύο από τις επιλεγείσες περιφέρειες, στη Σαρδηνία και την Καταλονία, πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος στη χωριστή συλλογή και την εκτροπή από τους χώρους υγειονομικής ταφής. Το Συνέδριο παρατήρησε αύξηση στο ποσοστό χωριστής συλλογής για τη Σαρδηνία από 2 % το 2000 σε 43 % το 2009 και για την Καταλονία από 13 % σε 38 % για την ίδια περίοδο. Ως αποτέλεσμα, παρατηρήθηκε επίσης μείωση στην απόρριψη αστικών αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου από 74 % σε 23 % για τη Σαρδηνία και από 64 % σε 39 % για την Καταλονία (βλέπε γράφημα 4) [15].

41. Στις δύο ανωτέρω περιφέρειες παρατηρήθηκε μείωση των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής σε κιλά κατά κεφαλήν, ενώ ο εν λόγω δείκτης παρέμεινε σχεδόν σταθερός ή αυξήθηκε στις άλλες έξι περιφέρειες του δείγματος (βλέπε γράφημα 5).

ΓΡΑΦΗΜΑ 4

ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΣΟΣΤΏΝ ΧΩΡΙΣΤΉΣ ΣΥΛΛΟΓΉΣ ΚΑΙ ΑΠΌΡΡΙΨΗΣ ΑΣΤΙΚΏΝ ΑΠΟΒΛΉΤΩΝ ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΉΣ ΤΑΦΉΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΊΓΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΎ ΤΟΥ 2000 ΚΑΙ ΤΟΥ 2009 [16]

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει δεδομένων που διατίθενται από την Επιτροπή και σε επίπεδο κρατών μελών.

ΓΡΑΦΗΜΑ 5

ΑΠΌΒΛΗΤΑ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΊΦΘΗΚΑΝ ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΉΣ ΤΑΦΉΣ ΚΑΤΆ ΚΕΦΑΛΉΝ (KG) ΤΟ 2000 ΚΑΙ ΤΟ 2009 [17]

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει δεδομένων που διατίθενται από την Επιτροπή και σε επίπεδο κρατών μελών.

42. Οι ίδιες περιφέρειες, η Σαρδηνία και η Καταλονία, είναι οι μοναδικές που συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ για συγκεκριμένα είδη αστικών αποβλήτων:

α) όσον αφορά την εκτροπή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων από χώρους υγειονομικής ταφής, μόνον η Σαρδηνία και η Καταλονία συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της οδηγίας για την υγειονομική ταφή. Δύο άλλες περιφέρειες δεν συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ, ενώ για ακόμη τέσσερις ως προθεσμία επίτευξης του επιμέρους στόχου είχε οριστεί το 2010. Κατά την περίοδο του ελέγχου δεν υπήρχαν δεδομένα για το 2010, αλλά από την τάση κατά τα έτη πριν από το 2010 δεν προέκυπτε αύξηση της εκτροπής των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων [18] (βλέπε πίνακα 2)·

β) όσον αφορά τους επιμέρους στόχους της οδηγίας για τις συσκευασίες, η κατάσταση που παρατηρήθηκε διέφερε σημαντικά ανά περιφέρεια. Η Καταλονία, η Σαρδηνία και η Ανδαλουσία συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ. Στις άλλες πέντε περιφέρειες δεν διενεργήθηκε ειδική παρακολούθηση σε επίπεδο περιφερειών. Βάσει δεδομένων των κρατών μελών, το Συνέδριο εκτιμά ότι οι εν λόγω περιφέρειες ήταν απίθανο να συνέβαλλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ, λόγω του χαμηλού ποσοστού χωριστής συλλογής·

γ) πέντε από τις οκτώ περιφέρειες του δείγματος [19] δεν συνέβαλαν στην επίτευξη του επιμέρους στόχου της ΕΕ για τη χωριστή συλλογή ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ο οποίος έπρεπε να επιτευχθεί το 2006 σύμφωνα με την οδηγία σχετικά με τα απόβλητα ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, μολονότι γενικά παρατηρήθηκε θετική τάση. Η Καταλονία είχε ήδη συμβάλει το 2006, ενώ η Σαρδηνία και η Απουλία το 2009 και το 2010.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΜΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΙΠΤΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΒΙΟΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΜΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΗΧΘΗΣΑΝ ΤΟ 1995

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει δεδομένων που διατίθενται από την Επιτροπή και σε επίπεδο κρατών μελών.

| 2006 | 2009 |

Περιφέρειες του δείγματος | Ποσοστό | Επιμέρους στόχος | Ποσοστό | Επιμέρους στόχος |

ES-Καταλονία | 69 % | < 75 % | 45 % | < 50 % |

IT-Σαρδηνία | 59 % | < 75 % | 36 % | < 50 % |

IT-Απουλία | 84 % [2222] | < 75 % | 85 % | < 50 % |

ES-Ανδαλουσία | 87 % | < 75 % | 93 % | < 50 % |

Πορτογαλία [1111] | 79 % | ά.α. | 78 % | < 75 % [5555] |

RO-Nord-Est | 56 % [3333] | ά.α. | 69 % [3333] | < 75 % [5555] |

RO-Sud-Vest | 75 % [4444] | ά.α. | 87 % | < 75 % [5555] |

ΟΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΑΠΟΡΡΙΨΕΙΣ ΕΞΑΛΕΙΦΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ, ΑΛΛΑ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟΡΡΙΠΤΟΝΤΑΝ ΣΕ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

43. Σύμφωνα με δεδομένα που διέθεσαν οι ελεγχθείσες περιφέρειες, κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2009, οι παράνομες απορρίψεις είτε είχαν εξαλειφθεί είτε ο αριθμός τους είχε μειωθεί σημαντικά:

α) σε τέσσερις περιφέρειες, σύμφωνα με τα δεδομένα που παρείχαν οι αρμόδιες αρχές, δεν λάμβαναν χώρα παράνομες απορρίψεις κατά την περίοδο του ελέγχου·

β) στις υπόλοιπες τέσσερις περιφέρειες εφαρμόζονταν ακόμα παράνομες απορρίψεις, ιδίως στις δύο περιφέρειες που επελέγησαν στη Ρουμανία, όπου το 2009 η συλλογή αστικών αποβλήτων κάλυπτε μόλις το 54 % και το 33 % του πληθυσμού. Η έλλειψη συλλογής αστικών αποβλήτων σε αυτές τις δύο περιφέρειες ήταν ιδιαίτερα αισθητή στις αγροτικές περιοχές.

44. Στις περιφέρειες που ελέγχθηκαν τα αστικά απόβλητα συνήθως απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς κατάλληλη επεξεργασία, παρά το γεγονός ότι η οδηγία για την υγειονομική ταφή ορίζει ότι τα απόβλητα που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής πρέπει να υφίστανται επεξεργασία για τη μείωση της ποσότητας των αποβλήτων ή των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία ή για το περιβάλλον. Το Συνέδριο παρατήρησε τα ακόλουθα:

α) τα αστικά απόβλητα συνήθως απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς επεξεργασία σε τέσσερις από τις περιφέρειες του δείγματος [20]. Επιπλέον, στις ανωτέρω περιφέρειες διαπιστώθηκε ότι η χωριστή συλλογή βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων λάμβανε χώρα σε πολύ περιορισμένο αριθμό δήμων, με αποτέλεσμα απόβλητα με υψηλά επίπεδα βιοαποικοδομήσιμης ύλης να καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής·

β) σε μία περιφέρεια, η επεξεργασία πριν από τη διάθεση κάλυπτε απόβλητα που παράγονταν μόνον από το 40 % περίπου του συνολικού πληθυσμού της περιφέρειας. Ωστόσο, η εν λόγω έλλειψη επεξεργασίας μετριαζόταν έως ένα βαθμό χάρη στο γεγονός ότι η χωριστή συλλογή βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων πραγματοποιούνταν στο μεγαλύτερο τμήμα της περιφέρειας·

γ) στις υπόλοιπες τρεις περιφέρειες υπήρχαν περισσότερες εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας που επεξεργάζονταν τα απόβλητα πριν από τη διάθεσή τους, αλλά γενικά δεν είχαν επιτευχθεί οι προσδοκώμενες επιδόσεις (βλέπε πλαίσιο 8).

ΘΕΣΠΙΣΤΗΚΑΝ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ;

45. Για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών, πρέπει να λαμβάνονται ενημερωτικά, διοικητικά και οικονομικά συνοδευτικά μέτρα, όπως εκστρατείες ευαισθητοποίησης, πρότυπα ποιότητας και προγράμματα χωριστής συλλογής ή "πληρωμής κατά την απόρριψη" και φόροι υγειονομικής ταφής (βλέπε σημείο 9), ώστε να ενθαρρύνεται η πρόληψη και η ανακύκλωση των αποβλήτων σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων της ΕΕ (βλέπε γράφημα 3). Η χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει την εφαρμογή τέτοιου είδους συνοδευτικών μέτρων. Πρέπει να εφαρμόζεται κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο και κατευθυντήριες οδηγίες.

ΠΛΑΙΣΙΟ 8

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΟΠΟΥ ΥΠΗΡΧΑΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΑΛΛΑ ΟΙ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΕΣ

Σε μία από τις περιφέρειες του δείγματος, 22 από τους 28 χώρους υγειονομικής ταφής που λειτουργούσαν κατά την περίοδο του ελέγχου δέχονταν απόβλητα που είχαν υποστεί πρότερη επεξεργασία από εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας. Ωστόσο, οι εν λόγω εγκαταστάσεις δεν πληρούσαν τους επιμέρους στόχους απόδοσής τους. Κατά μέσο όρο, το 76 % των αποβλήτων που εισέρχονταν στις 23 εγκαταστάσεις επεξεργασίας της περιφέρειας το 2008 απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής, με υψηλή περιεκτικότητα σε βιοαποικοδομήσιμη ύλη παρά τη διαδικασία επεξεργασίας· στην περίπτωση της ελεγχθείσας εγκατάστασης (Linares, Ισπανία), η ανάκτηση βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων ανερχόταν σε ποσοστό μόλις 6 %-9 % αντί του επιμέρους στόχου σχεδιασμού που ήταν 25 %-28 %.

46. Το Συνέδριο εξέτασε εάν:

α) είχαν θεσπιστεί ενημερωτικά, διοικητικά και οικονομικά μέσα σε επίπεδο κρατών μελών και/ή περιφερειών για τη στήριξη των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και εάν η Επιτροπή ενθάρρυνε την εφαρμογή τους κατά την έγκριση επιχειρησιακών προγραμμάτων ή έργων·

β) το κανονιστικό πλαίσιο και οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ ήταν πιθανόν να μεγιστοποιήσουν την αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης της ΕΕ.

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΩΝ, ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΟΙΚΙΛΛΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

47. Γενικά στις περιφέρειες όπου βρίσκονταν οι υποδομές διαχείρισης αποβλήτων του δείγματος υπήρχαν στοιχεία που αποδεικνύουν τη διεξαγωγή συμπληρωματικών ενημερωτικών δραστηριοτήτων, όπως εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού ή δημοσίευση των κατευθυντήριων οδηγιών διαχείρισης των αποβλήτων. Στο πλαίσιο 9 περιγράφεται μία τέτοια περίπτωση.

ΠΛΑΙΣΙΟ 9

ΈΝΑ ΚΑΛΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΠΩΣ Η ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ

Μία από τις εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης στην Πορτογαλία (Lipor) τελούσε υπό την εκμετάλλευση μιας εταιρείας παροχής υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων (χωριστή συλλογή και επεξεργασία) σε οκτώ δήμους που αντιστοιχούν περίπου σε ένα εκατομμύριο κατοίκους. Καθώς η εταιρεία θεωρούσε την επικοινωνία και τα υψηλά ποσοστά συμμετοχής σημαντικούς παράγοντες για την επιτυχία της διαχείρισης των αποβλήτων, όλες οι δραστηριότητές της συνδυάζονταν με προσπάθειες ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης του κοινού. Συγκεκριμένα, η κατασκευή της εγκατάστασης λιπασματοποίησης συνοδεύτηκε από εκστρατείες επικοινωνίας και ευαισθητοποίησης, καθώς και από μια ειδική στρατηγική μάρκετινγκ για τα προϊόντα λιπασματοποίησης. Διεξάγονταν τακτικά έρευνες ικανοποίησης του κοινού, δημιουργήθηκε μια δωρεάν τηλεφωνική γραμμή ενημέρωσηςμ ενώ δημοσιεύθηκαν και διανεμήθηκαν κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση αποβλήτων. Όλες οι ανωτέρω προσπάθειες είχαν ως αποτέλεσμα τον ικανοποιητικό διαχωρισμό των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων στην πηγή από τα νοικοκυριά και το εμπόριο, γεγονός που επέτρεψε την παραγωγή και πώληση προϊόντων λιπασματοποίησης υψηλής ποιότητας (βλέπε πλαίσιο 2).

48. Ωστόσο, το Συνέδριο παρατήρησε τα ακόλουθα:

α) σε καμία από τις περιφέρειες του δείγματος οι αρμόδιες αρχές δεν αξιολογούσαν την επιτυχία των ενημερωτικών εκστρατειών τους και δεν είχαν οριστεί εξαρχής μετρήσιμοι επιμέρους στόχοι·

β) στις δύο περιφέρειες που επελέγησαν στη Ρουμανία, παρά τη διεξαγωγή ορισμένων εκστρατειών ευαισθητοποίησης, σχεδόν όλα τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα που είχαν συλλεγεί χωριστά είχαν μολυνθεί και ήταν αναγκαία η απευθείας απόρριψή τους σε χώρους υγειονομικής ταφής αντί της επεξεργασίας τους στις εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

49. Όπως απαιτείται από την οδηγία περί αποβλήτων, οι οκτώ περιφέρειες εφάρμοζαν ένα σύστημα έκδοσης αδειών για τις εγκαταστάσεις που πραγματοποιούν επεξεργασία αποβλήτων. Κατά την περίοδο του ελέγχου, όλες οι υποδομές υπόκειντο σε επιθεωρήσεις από τις αρμόδιες αρχές. Ωστόσο, οι εν λόγω επιθεωρήσεις περιορίζονταν στην αξιολόγηση των πιθανών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και δεν κάλυπταν τις επιδόσεις των εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων (βλέπε πλαίσιο 6).

50. Όσον αφορά τη χωριστή συλλογή, το Συνέδριο διαπίστωσε σημαντικές αποκλίσεις στην εφαρμογή της στις περιφέρειες και τους δήμους που εξυπηρετούνταν από τις ελεγχθείσες υποδομές διαχείρισης αποβλήτων. Μολονότι η διαχωρισμένη συλλογή απορριμμάτων συσκευασίας, χαρτιού και χαρτονιού και γυαλιού εφαρμοζόταν ευρέως, συμβάλλοντας στις καλές επιδόσεις που παρατηρήθηκαν στις ελεγχθείσες εγκαταστάσεις διαλογής, η χωριστή συλλογή βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων ήταν ικανοποιητική μόνο σε δύο περιφέρειες. Οι εν λόγω περιφέρειες συνέβαλαν στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ όσον αφορά την εκτροπή για τα βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα και κατάφεραν να μειώσουν το κατά κεφαλήν βάρος των αποβλήτων που απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε σημεία 41 έως 42). Στις υπόλοιπες έξι περιφέρειες, η χωριστή συλλογή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων κατά γενικό κανόνα δεν εφαρμοζόταν ή δεν ήταν αποτελεσματική. Ως εκ τούτου, οι εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης που επεξεργάζονταν μεικτά ή βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα που δεν είχαν διαχωριστεί κατάλληλα στην πηγή δεν είχαν ικανοποιητικές επιδόσεις.

51. Τα γραφήματα εμφαίνουν ότι η εφαρμογή χωριστής συλλογής είναι αντιστρόφως ανάλογη με το ποσοστό των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε γράφημα 6).

52. Όσον αφορά τα πρότυπα ποιότητας των προϊόντων λιπασματοποίησης, το Συνέδριο παρατήρησε ότι, κατά την περίοδο του ελέγχου, τέσσερις περιφέρειες δεν διέθεταν κανένα σχετικό πρότυπο και για τις υπόλοιπες τέσσερις περιφέρειες τα επιτρεπτά όρια συγκέντρωσης βαρέων μετάλλων στα προϊόντα λιπασματοποίησης διέφεραν σημαντικά και ήταν λιγότερο αυστηρά από αυτά που αναφέρονται στα σχέδια κατευθυντήριων οδηγιών της ΕΕ. Η έλλειψη προτύπων ποιότητας συνέβαλε στις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης στην πώληση των προϊόντων λιπασματοποίησης.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6

ΑΝΤΊΣΤΡΟΦΗ ΣΧΈΣΗ ΜΕΤΑΞΎ ΤΗΣ ΧΩΡΙΣΤΉΣ ΣΥΛΛΟΓΉΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΣΟΣΤΟΎ ΑΠΟΒΛΉΤΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΊΠΤΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΉΣ ΤΑΦΉΣ [21]

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει δεδομένων που διατίθενται από την Επιτροπή και σε επίπεδο κρατών μελών.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

53. Βάσει της επισκόπησης των τελών διαχείρισης αποβλήτων που χρεώνουν οι δήμοι στα νοικοκυριά σε τουλάχιστον τρεις μεγάλους δήμους που εξυπηρετούνται από κάθε υποδομή του δείγματος, το Συνέδριο κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

α) σε όλες τις περιπτώσεις, τα τέλη ήταν ενιαία [22] και δεν βασίζονταν σε προγράμματα πληρωμής κατά την απόρριψη ούτως ώστε να λαμβάνουν υπόψη την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" και να αποτρέπουν ή να περιορίζουν την παραγωγή αποβλήτων·

β) ορισμένοι δήμοι, μολονότι δεν διέθεταν πρόγραμμα πληρωμής κατά την απόρριψη, εισήγαγαν στα τέλη στοιχεία για την ενθάρρυνση της ανακύκλωσης (βλέπε πλαίσιο 10).

54. Η θέσπιση ενός φόρου διάθεσης αποβλήτων που επιβαρύνει τους δήμους [23] ανά τόνο αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής και/ή αποτεφρώνονται επιπλέον του συνήθους κόστους υγειονομικής ταφής και/ή αποτέφρωσης αποτελεί ένα ακόμα οικονομικό κίνητρο για αλλαγή συμπεριφοράς. Πέντε από τις οκτώ περιφέρειες του δείγματος έχουν καθιερώσει τον εν λόγω φόρο διάθεσης αποβλήτων για την προώθηση επιλογών διαχείρισης αποβλήτων που είναι λιγότερο επιβλαβείς για το περιβάλλον. Οι δύο περιφέρειες με το υψηλότερο επίπεδο φόρου υγειονομικής ταφής είχαν το χαμηλότερο ποσοστό αποβλήτων που διατέθηκαν σε χώρους υγειονομικής ταφής το 2009 (βλέπε γράφημα 7) και τις σημαντικότερες βελτιώσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2009. Προκειμένου να ενθαρρύνουν τη χωριστή συλλογή, δύο περιφέρειες συνέδεσαν το ύψος του φόρου διάθεσης αποβλήτων με το ποσοστό χωριστής συλλογής που επετεύχθη σε κάθε δήμο (βλέπε πλαίσιο 11).

ΠΛΑΙΣΙΟ 10

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΕΛΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ

Προκειμένου να ενθαρρύνουν την ανακύκλωση, ορισμένοι δήμοι στην Καταλονία καθιέρωσαν εκπτώσεις στα τέλη διαχείρισης αποβλήτων που καταβάλλουν τα νοικοκυριά βάσει της οικιακής λιπασματοποίησης, της χρήσης κέντρων συλλογής ή της συμμετοχής σε εκστρατείες ευαισθητοποίησης. Το ποσοστό χωριστής συλλογής που επετεύχθη από τους εν λόγω δήμους (39 %) ήταν υψηλότερο από το ποσοστό που παρατηρήθηκε σε δήμους που δεν εφάρμοσαν οικονομικά κίνητρα (29 %). Άλλοι δήμοι στην Καταλονία κατά τον προσδιορισμό των τελών έλαβαν υπόψη την αναλογία των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής ούτως ώστε τα νοικοκυριά στους εν λόγω δήμους να επωφεληθούν από τη μείωση του κόστους υγειονομικής ταφής.

ΓΡΑΦΗΜΑ 7

ΦΌΡΟΣ ΔΙΆΘΕΣΗΣ ΑΠΟΒΛΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΣΟΣΤΌ ΑΣΤΙΚΏΝ ΑΠΟΒΛΉΤΩΝ ΠΟΥ ΔΙΑΤΈΘΗΚΑΝ ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΉΣ ΤΑΦΉΣ ΤΟ 2009 [24]

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει δεδομένων που διατίθενται από την Επιτροπή και σε επίπεδο κρατών μελών.

ΠΛΑΙΣΙΟ 11

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΡΡΙΠΤΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΩΡΟΥΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ‘Η ΑΠΟΤΕΦΡΩΝΟΝΤΑΙ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΧΩΡΙΣΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΠΟΥ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΔΗΜΟ

Από το 2005 για την προώθηση της χωριστής συλλογής των αποβλήτων στην πηγή, η Σαρδηνία θέσπισε ένα τέλος για τα απόβλητα που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής ή αποτεφρώνονται βάσει του ποσοστού χωριστής συλλογής που επιτυγχάνεται από κάθε δήμο. Για παράδειγμα, το 2010, εάν το ποσοστό χωριστής συλλογής έφτανε σε επίπεδο μεταξύ 50 και 60 %, εφαρμοζόταν απαλλαγή φόρου 20 %. Εάν η χωριστή συλλογή υπερέβαινε το 60 % οι δήμοι εξασφάλιζαν απαλλαγή φόρου 40 %. Ωστόσο, εάν το ποσοστό χωριστής συλλογής ήταν λιγότερο από 50 % (ή 40 % ανάλογα με τον αριθμό των κατοίκων του δήμου), χρεωνόταν επιπλέον πρόστιμο ύψους 5,16 ευρώ/τόνο.

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ´H ΕΡΓΩΝ, Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

55. Η χρηματοδότηση μέσω διαρθρωτικών μέτρων δεν επηρέασε την εφαρμογή ενημερωτικών, διοικητικών και οικονομικών συνοδευτικών μέτρων. Η Επιτροπή ζητούσε περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με τα εν λόγω μέσα στο πλαίσιο της λήψης απόφασης σχετικά με τη συγχρηματοδότηση υποδομών διαχείρισης αποβλήτων:

α) για τη χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ, το Συνέδριο παρατήρησε ότι 9 από τα 10 επιχειρησιακά προγράμματα που επελέγησαν δεν περιείχαν πληροφορίες σχετικά με ειδικά διοικητικά μέτρα ούτε ανέφεραν φόρους διάθεσης αποβλήτων ή άλλα είδη τελών διαχείρισης αποβλήτων για τα νοικοκυριά (κατ' αποκοπή ποσό ή βάσει προγραμμάτων πληρωμής κατά την απόρριψη)·

β) μολονότι κάθε έργο του Ταμείου Συνοχής αξιολογήθηκε και εγκρίθηκε μεμονωμένα από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006, το Συνέδριο παρατήρησε ότι το επίπεδο λεπτομερειών σχετικά με τα συνοδευτικά μέτρα που ζητούσε η Επιτροπή από τα κράτη μέλη δεν διασφάλιζε κατά γενικό κανόνα την ύπαρξή τους πριν από τη χορήγηση της χρηματοδότησης της ΕΕ.

56. Οι εκθέσεις εφαρμογής που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη του δείγματος για τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις των οδηγιών περί αποβλήτων της ΕΕ περιέχουν ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τα εν λόγω συνοδευτικά μέτρα (π.χ. πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του φόρου υγειονομικής ταφής, επιθεωρήσεις, ενημέρωση του κοινού κλπ.). Ωστόσο, το Συνέδριο δεν παρατήρησε καμία σχέση μεταξύ της αξιολόγησης των εκθέσεων εφαρμογής από τη ΓΔ Περιβάλλοντος και της χρηματοδότησης των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων από την ΕΕ, που αποτελεί ευθύνη της ΓΔ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής: τα κράτη μέλη που δεν διαβίβασαν πληροφοριακά στοιχεία στην Επιτροπή ή που υπέβαλαν ελλιπείς εκθέσεις επωφελούνταν με τον ίδιο τρόπο από τη χρηματοδότηση υποδομών διαχείρισης αποβλήτων μέσω διαρθρωτικών μέτρων.

57. Η έλλειψη σχέσης μεταξύ της χρηματοδότησης της ΕΕ και της ύπαρξης συνοδευτικών μέτρων ήταν ιδιαίτερα σημαντική όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει", που είναι μία από τις αρχές στις οποίες βασίζεται η περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ [25]. Η εν λόγω αρχή θεσπίστηκε από την οδηγία περί αποβλήτων του 1975 [26], η οποία συμπεριλήφθηκε στη συνέχεια σε άλλες ειδικές οδηγίες σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων, όπως στην οδηγία για την υγειονομική ταφή [27]. Σύμφωνα με τους κανονισμούς της πολιτικής Συνοχής και με τις εσωτερικές κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής, η οικονομική στήριξη της ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εφαρμογή της αρχής μέσω διαφοροποιημένων ποσοστών ενίσχυσης [28].

58. Η εν λόγω αρχή των διαφοροποιημένων ποσοστών ενίσχυσης αναπτύχθηκε περαιτέρω από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2006 σε ένα τεχνικό έγγραφο [29] το οποίο ορίζει ότι εάν η χρηματοδότηση ενός έργου περιλαμβάνει σύστημα χρεώσεων (όπως χαμηλές κατ’ αποκοπή χρεώσεις), οι οποίες δεν βασίζονται στην πραγματική κατανάλωση πόρων και δεν παρέχουν τα αναγκαία οικονομικά μέσα για την κατάλληλη συντήρηση της υποδομής ή για την κάλυψη του λειτουργικού κόστους και μεγάλου μέρους του κόστους από τη μείωση της αξίας, το ποσοστό ενίσχυσης πρέπει να μειώνεται. Στις περιπτώσεις αυτές, το προτεινόμενο ποσοστό ενίσχυσης πρέπει κανονικά να είναι το αναφερόμενο στη στήλη 5 του παραρτήματος IV.

59. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, μολονότι για τις επιλεγείσες υποδομές το λειτουργικό κόστος και το κόστος από τη μείωση της αξίας δεν καλύπτονταν από το τέλος διαχείρισης αποβλήτων που επιβάρυνε τα νοικοκυριά, η Επιτροπή δεν εφάρμοσε την αρχή διαφοροποιημένου ποσοστού ενίσχυσης μέσω της μείωσης του ποσοστού συγχρηματοδότησης. Κατά συνέπεια, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις το ποσοστό συγχρηματοδότησης που χορηγήθηκε ήταν υψηλότερο από αυτό που έπρεπε να είχε εφαρμοστεί σύμφωνα με την αρχή των διαφοροποιημένων ποσοστών ενίσχυσης (βλέπε παράρτημα IV). Ορισμένοι δήμοι δεν επέβαλλαν κανένα τέλος στα νοικοκυριά για τη διαχείριση των αποβλήτων.

60. Τα τέλη που επιβάλλονταν από τους δήμους στα νοικοκυριά για τη διαχείριση των αποβλήτων διέφεραν σημαντικά, ακόμα και εντός της ίδιας περιφέρειας (βλέπε πίνακα 3). Οι διαφορές, που σε ορισμένες περιπτώσεις έφταναν έως και 300 % εντός της ίδιας περιφέρειας, δεν μπορούσαν να εξηγηθούν αποκλειστικά βάσει των διαφορών στο μέσο εισόδημα των νοικοκυριών και στο επίπεδο προσιτότητάς τους ή στο κόστος διαχείρισης αποβλήτων μεταξύ των δήμων του δείγματος.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΤΕΛΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΑ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΟ 2009 ‘Η ΤΟ 2010

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, βάσει των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου.

Περιφέρεια | Χαμηλότερο τέλος | Υψηλότερο τέλος | Διαφορά σε % |

ES-Καταλονία | 40,25 ευρώ ανά νοικοκυριό | 166,50 ευρώ ανά νοικοκυριό | 314 % |

IT-Σαρδηνία | 1,02 ευρώ ανά m2 επιφάνειας | 3,3 ευρώ ανά m2 επιφάνειας | 224 % |

IT-Απουλία | 1,57 ευρώ ανά m2 επιφάνειας | 2,62 ευρώ ανά m2 επιφάνειας | 67 % |

ES-Ανδαλουσία | 69,60 ευρώ ανά νοικοκυριό | 94,36 ευρώ ανά νοικοκυριό | 36 % |

PT-Norte | 0 ευρώ | 76,20 ευρώ ανά νοικοκυριό | - |

PT-Lisboa Vale do Tejo | 0 ευρώ | 70,38 ευρώ ανά νοικοκυριό | - |

RO-Nord-Est | 8,69 ευρώ κατ’ άτομο (οι υποδομές του δείγματος εξυπηρετούσαν μόνον έναν δήμο) | ά.α. |

RO-Sud-Vest | 16,2 ευρώ κατ’ άτομο (οι υποδομές του δείγματος εξυπηρετούσαν μόνον έναν δήμο) | ά.α. |

ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΗΚΑΝ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΣΤΟ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΕ ΠΕΡΙ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΕ

61. Το κανονιστικό πλαίσιο για τα απόβλητα και οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ μπορούν να συνεισφέρουν στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της χρηματοδότησης της ΕΕ. Το Συνέδριο διαπίστωσε αδυναμίες σ’ αυτό τον τομέα.

ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΔΕΝ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΝΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

62. Η ιεράρχηση των αποβλήτων της ΕΕ που περιλαμβάνεται στην οδηγία περί αποβλήτων αναφέρει την πρόληψη ως πρώτη επιλογή διαχείρισης των αποβλήτων. Το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον [30] περιλάμβανε έναν γενικό στόχο για την ουσιαστική μείωση της παραγωγής και διάθεσης αποβλήτων.

63. Εντούτοις, οι επιμέρους στόχοι που ορίζονται στις οδηγίες της ΕΕ στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων αφορούν αποκλειστικά την ανακύκλωση, την ανάκτηση και την εκτροπή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων από χώρους υγειονομικής ταφής και δεν αναφέρονται στην πρόληψη ή τη μείωση των αποβλήτων (βλέπε σημείο 39).

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΗΣ

64. Σύμφωνα με την οδηγία περί υγειονομικής ταφής μόνο τα απόβλητα που έχουν υποστεί επεξεργασία πρέπει να απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Ωστόσο, η οδηγία δεν είναι αρκετά σαφής όσον αφορά το τι συνεπάγεται η εν λόγω επεξεργασία και εάν ως επεξεργασία νοείται η μείωση της ποσότητας των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής ή απλώς η μείωση του όγκου τους [31].

65. Η εν λόγω έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά την έννοια της επεξεργασίας πριν από την απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή διαφορετικών στρατηγικών σε εθνικό και/ή σε περιφερειακό επίπεδο. Για παράδειγμα, σε μία από τις περιφέρειες του δείγματος δόθηκε έμφαση στις εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας των οποίων οι επιδόσεις όσον αφορά τη μείωση των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής δεν ήταν ικανοποιητική. Σε άλλες δύο περιφέρειες, όταν επιτυγχάνονταν υψηλά επίπεδα χωριστής συλλογής, θεωρούνταν ότι τα απόβλητα είχαν υποστεί επεξεργασία και μπορούσαν να μεταφερθούν άμεσα στους χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε σημεία 28 και 44).

ΈΛΛΕΙΨΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ

66. Η ΕΕ συγχρηματοδοτούσε εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης και στις οκτώ περιφέρειες του δείγματος. Ωστόσο, κατά την περίοδο του ελέγχου τέσσερις από τις περιφέρειες που ελέγχθηκαν δεν διέθεταν πρότυπα ποιότητας για τα προϊόντα λιπασματοποίησης. Στις τέσσερις υπόλοιπες περιφέρειες, τα επιτρεπτά επίπεδα συγκέντρωσης βαρέων μετάλλων διέφεραν σημαντικά (βλέπε σημείο 52).

67. Το γεγονός ότι πρότυπα ποιότητας για τα προϊόντα λιπασματοποίησης σε εθνικό/περιφερειακό επίπεδο είτε δεν υπήρχαν είτε, εάν υπήρχαν, διέφεραν σημαντικά, παρεμπόδισε την ανάπτυξη αγοράς προϊόντων λιπασματοποίησης, με αποτέλεσμα οι φορείς εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πώληση των παραγόμενων προϊόντων λιπασματοποίησης. Δεν υπάρχουν πρότυπα ποιότητας των προϊόντων λιπασματοποίησης σε επίπεδο ΕΕ.

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΓΓΥΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΥΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

68. Όσον αφορά τη χρηματοοικονομική εγγύηση για την κάλυψη του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές στις μεθοδολογίες που εφαρμόστηκαν για τον υπολογισμό του στις έξι περιφέρειες όπου ελέγχθηκαν χώροι υγειονομικής ταφής, με αποτέλεσμα τα ποσά να διαφέρουν σημαντικά για έναν χώρο υγειονομικής ταφής της ίδιας χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να μην επαρκεί πάντα για την κάλυψη του συνολικού κόστους για περίοδο 30 ετών, όπως απαιτείται δυνάμει της οδηγίας περί υγειονομικής ταφής. Η ΕΕ δεν έχει παράσχει κατευθυντήριες οδηγίες στα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο εκτίμησης του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας ούτε έχει προαγάγει την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα (βλέπε σημεία 33 και 34).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

69. Σχεδόν σε όλες τις επιλεγείσες περιφέρειες διαπιστώθηκαν κάποιες βελτιώσεις στη διαχείριση των αποβλήτων, αλλά η αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης διαρθρωτικών μέτρων για υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων στη συμβολή της επίτευξης των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ από τα κράτη μέλη παρεμποδίστηκε από την ανεπαρκή εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων, καθώς και από αδυναμίες στους κανόνες και τις κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ. Κατά την αξιολόγηση επιχειρησιακών προγραμμάτων ή έργων για τα οποία ήταν υπεύθυνη, η Επιτροπή δεν ενθάρρυνε την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων. Η επιτυχία των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών εξαρτάται από την ύπαρξη αποτελεσματικής χωριστής συλλογής στην πηγή, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις δεν συνέβαινε. Μολονότι σε όλες τις περιφέρειες του δείγματος παρατηρήθηκαν βελτιώσεις στη διαχείριση των αποβλήτων, μόλις το 25 % πέτυχε τους στόχους της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ, κυρίως εκείνες που είχαν θεσπίσει συνοδευτικά μέτρα.

ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

70. Οι επιδόσεις των συγχρηματοδοτούμενων υποδομών εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τις στρατηγικές συλλογής αποβλήτων:

α) οι εγκαταστάσεις διαλογής με στόχο την ανάκτηση απορριμμάτων συσκευασίας που είχαν διαχωριστεί στην πηγή από τα νοικοκυριά είχαν ικανοποιητικές επιδόσεις (βλέπε σημεία 23 έως 24)·

β) γενικά οι εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης που επεξεργάζονται βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα που συλλέγονται χωριστά (όταν δεν είχαν μολυνθεί) είχαν καλύτερες επιδόσεις από τις εγκαταστάσεις που επεξεργάζονται αδιαχώριστα απόβλητα, όπου οι επιδόσεις ήταν ανεπαρκείς (βλέπε σημείο 25)·

γ) οι εγκαταστάσεις μηχανικής-βιολογικής επεξεργασίας που λάμβαναν απόβλητα αδιαχώριστα στην πηγή δεν κατάφεραν γενικά να συνεισφέρουν στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ, καθώς η πλειονότητα των αποβλήτων που εισήλθαν στις εγκαταστάσεις απορρίφθηκαν σε χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε σημεία 26 και 27).

71. Τα απόβλητα διατίθεντο είτε μετά από ανεπαρκή επεξεργασία είτε χωρίς καθόλου επεξεργασία σε όλους τους χώρους υγειονομικής ταφής του δείγματος, με αποτέλεσμα υψηλή περιεκτικότητα βιοαποικοδομήσιμης ύλης να καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής (βλέπε σημείο 28).

72. Σχεδόν όλες οι υποδομές που ελέγχθηκαν πληρούσαν τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Ωστόσο, πέντε από τους επτά επιλεγέντες χώρους υγειονομικής ταφής δεν είχαν θεσπίσει επαρκή χρηματοοικονομική εγγύηση για την κάλυψη του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας. Παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στη μεθοδολογία που χρησιμοποιούνταν για τον προσδιορισμό του ύψους της απαιτούμενης χρηματοοικονομικής εγγύησης. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα ποσά που ορίστηκαν θα ήταν ανεπαρκή για την κάλυψη όλων των σχετικών δαπανών (βλέπε σημεία 29 έως 34).

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

α) Τα κράτη μέλη οφείλουν:

i) να εστιάσουν στις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων που επεξεργάζονται απόβλητα διαχωρισμένα στην πηγή (συμπεριλαμβανομένων βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων όταν αυτό είναι οικονομικά αποδοτικό)·

ii) να διασφαλίζουν ότι τα αστικά απόβλητα που διατίθενται σε χώρους υγειονομικής ταφής έχουν προηγουμένως υποβληθεί σε επεξεργασία·

iii) να μεριμνούν ώστε οι χώροι υγειονομικής ταφής να διαθέτουν επαρκή χρηματοοικονομική εγγύηση για την κάλυψη του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας για περίοδο τουλάχιστον 30 ετών, ο υπολογισμός του οποίου πρέπει να βασίζεται σε κατάλληλη μεθοδολογία.

β) Η Επιτροπή πρέπει να ορίσει ως προϋπόθεση για τη συνεισφορά της ΕΕ την εφαρμογή των ανωτέρω συστάσεων από τα κράτη μέλη.

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

73. Το Συνέδριο παρατήρησε σημαντικές αδυναμίες όσον αφορά τη διαβίβαση πληροφοριακών στοιχείων εκ μέρους των κρατών μελών σχετικά με την επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να μην είναι σε θέση να αξιολογήσει σε όλες τις περιπτώσεις εάν οι επιδόσεις των κρατών μελών ήταν σύμφωνες με τους επιμέρους στόχους της ΕΕ για τα απόβλητα. Η Επιτροπή ελέγχει τη συνέπεια των στοιχείων που λαμβάνει, αλλά δεν αξιολογεί την αξιοπιστία τους και δεν συγκεντρώνει πληροφορίες σχετικά με την επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ σε περιφερειακό επίπεδο (βλέπε σημεία 37 έως 38).

74. Μολονότι σχεδόν σε όλες τις επιλεγείσες περιφέρειες διαπιστώθηκαν ορισμένες βελτιώσεις στη διαχείριση των αποβλήτων:

α) η κατά κεφαλήν παραγωγή αποβλήτων αυξήθηκε σε έξι από τις οκτώ περιφέρειες του δείγματος, μολονότι η πρόληψη ήταν θεμελιώδης στόχος στην ιεράρχηση των δράσεων της ΕΕ σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων (βλέπε σημείο 39)·

β) μόνο στο ένα τέταρτο των περιφερειών του δείγματος διαπιστώθηκε σημαντική αύξηση του ποσοστού χωριστής συλλογής με αποτέλεσμα τη μείωση της εξάρτησης από την υγειονομική ταφή και τη συμβολή στην επίτευξη των επιμέρους στόχων της ΕΕ (βλέπε σημεία 40 έως 42)·

γ) γενικά τα απόβλητα απορρίπτονταν σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς να έχουν υποβληθεί σε κατάλληλη επεξεργασία ή και χωρίς καμία επεξεργασία (βλέπε σημείο 44).

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

α) Τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν αξιόπιστες βάσεις δεδομένων διαχείρισης αποβλήτων, ώστε να παρακολουθούν την πρόοδό τους όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ και να υποστηρίζουν τη διαβίβαση πληροφοριακών στοιχείων στην Επιτροπή.

β) Η Επιτροπή πρέπει να αξιολογεί την αξιοπιστία των δεδομένων που λαμβάνει από τα κράτη μέλη.

γ) Η Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο σύνδεσης της οικονομικής στήριξης της ΕΕ με την επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ.

ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΘΕΣΠΙΣΤΗΚΑΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ

75. Η αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης της ΕΕ δεν ήταν η μέγιστη λόγω της ανεπαρκούς εφαρμογής συνοδευτικών μέτρων.

76. Η ανάπτυξη ενημερωτικών, διοικητικών και οικονομικών συνοδευτικών μέτρων διέφερε σημαντικά μεταξύ των περιφερειών του δείγματος:

α) Το υψηλό επίπεδο ευαισθητοποίησης και η προθυμία του κοινού να συμμετάσχει σε προγράμματα διαχείρισης αποβλήτων φαίνεται ότι αποτέλεσαν σημαντικούς παράγοντες για την επιτυχία των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων, ιδίως όσον αφορά τον διαχωρισμό των αποβλήτων στην πηγή από τα νοικοκυριά. Σε καμία από τις περιφέρειες του δείγματος οι αρμόδιες αρχές δεν στάθμισαν τα αποτελέσματα των ενημερωτικών μέτρων που είχαν εφαρμόσει (βλέπε σημεία 47 έως 48).

β) Μόνον οι περιφέρειες που είχαν υλοποιήσει τη χωριστή συλλογή των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων στην πηγή συνέβαλαν στην επίτευξη των σχετικών επιμέρους στόχων εκτροπής της ΕΕ (βλέπε σημεία 50 έως 51).

γ) Τέσσερις από τις οκτώ περιφέρειες του δείγματος δεν διέθεταν κανένα πρότυπο ποιότητας για τα προϊόντα λιπασματοποίησης και στις υπόλοιπες τέσσερις περιφέρειες το αποδεκτό όριο συγκέντρωσης βαρέων μετάλλων διέφερε σημαντικά, με αποτέλεσμα την ανεπαρκή ανάπτυξη αγοράς για τα προϊόντα λιπασματοποίησης που παράγονταν από τις εγκαταστάσεις λιπασματοποίησης και αναερόβιας ζύμωσης του δείγματος (βλέπε σημείο 52).

δ) Απεδείχθη ότι η εφαρμογή οικονομικών μέσων μέσω τελών ή φόρων διάθεσης αποβλήτων είχε σημαντικό αντίκτυπο στις επιδόσεις των έργων και των περιφερειών όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων (βλέπε σημεία 53 έως 54).

ε) Η Επιτροπή δεν ενθάρρυνε την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων, ιδίως της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει", καθώς δεν διαπιστώθηκε ότι εφαρμόστηκαν διαφοροποιημένα ποσοστά ενίσχυσης στα έργα του δείγματος (βλέπε σημεία 55 έως 60).

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

α) Τα κράτη μέλη οφείλουν:

i) να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού και της συμμετοχής του σε προγράμματα διαχείρισης αποβλήτων, ιδίως όσον αφορά τον διαχωρισμό των αποβλήτων στην πηγή από τα νοικοκυριά. Τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται από εκστρατείες ευαισθητοποίησης και από εκπαιδευτικές στρατηγικές πρέπει να υπόκεινται σε συστηματικές μετρήσεις·

ii) να εστιάσουν στην εφαρμογή της χωριστής συλλογής, συμπεριλαμβανομένων βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων όταν αυτό είναι οικονομικά αποδοτικό, με στόχο τη μεγιστοποίηση των επιδόσεων των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και την πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων της πολιτικής διαχείρισης αποβλήτων της ΕΕ·

iii) να καθιερώσουν οικονομικά μέσα στη διαχείριση των αποβλήτων για την προώθηση της πρόληψης και της ανακύκλωσης των αποβλήτων, και συγκεκριμένα μέσω ενός φόρου διάθεσης αποβλήτων, προγραμμάτων πληρωμής κατά την απόρριψη και άλλων κινήτρων στα τέλη που καταβάλλουν τα νοικοκυριά.

β) Η Επιτροπή οφείλει:

i) να ορίσει ως προϋπόθεση για τη συνεισφορά της ΕΕ την υλοποίηση των ανωτέρω συστάσεων από τα κράτη μέλη·

ii) όσον αφορά την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει", κατά την έγκριση επιχειρησιακών προγραμμάτων, να απαιτεί από τα κράτη μέλη την εφαρμογή μειωμένων ποσοστών ενίσχυσης όταν τα τέλη διαχείρισης αποβλήτων που επιβαρύνουν τα νοικοκυριά δεν καλύπτουν το λειτουργικό κόστος και ένα μεγάλο μέρος του κόστους από τη μείωση της αξίας της διαχείρισης των αστικών αποβλήτων. Η Επιτροπή πρέπει να εφαρμόζει η ίδια την ανωτέρω αρχή κατά την έγκριση μεγάλων έργων.

77. Βελτιώσεις στο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και στις κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ μπορούν να συνεισφέρουν στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της χρηματοδότησης διαρθρωτικών μέτρων για υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων. Το Συνέδριο διαπίστωσε:

α) ότι οι επιμέρους στόχοι των οδηγιών της ΕΕ δεν επικεντρώνονται στην πρόληψη των αποβλήτων, μολονότι η πρόληψη είναι η πρώτη επιλογή διαχείρισης σύμφωνα με την οδηγία περί αποβλήτων (βλέπε σημεία 62 έως 63)·

β) ότι η έννοια της επεξεργασίας πριν από τη διάθεση δεν είναι σαφής, με αποτέλεσμα την ύπαρξη διαφορετικών στρατηγικών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο (βλέπε σημεία 64 έως 65)·

γ) έλλειψη προτύπων ποιότητας για τα προϊόντα λιπασματοποίησης σε επίπεδο ΕΕ, παρά την απουσία ή ασυνέπεια των προτύπων που διατίθενται σε επίπεδο κρατών μελών, η οποία παρεμπόδισε την ανάπτυξη μιας αγοράς για τα προϊόντα λιπασματοποίησης (βλέπε σημεία 66 και 67)·

δ) έλλειψη καθοδήγησης σχετικά με τη μεθοδολογία που πρέπει να χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας των χώρων υγειονομικής ταφής (σημείο 68).

ΣΥΣΤΑΣΗ 4

Η Επιτροπή οφείλει:

α) να προτείνει επιμέρους στόχους πρόληψης των αποβλήτων σύμφωνα με την πυραμίδα ιεράρχησης των αποβλήτων της ΕΕ·

β) να αποσαφηνίσει την έννοια της επεξεργασίας πριν από τη διάθεση που περιλαμβάνεται στην οδηγία περί υγειονομικής ταφής, προκειμένου να διασφαλιστεί μια συνεκτική προσέγγιση από τα κράτη μέλη·

γ) να εξετάσει τη δυνατότητα ανάπτυξης προτύπων ποιότητας για τα προϊόντα λιπασματοποίησης σε επίπεδο ΕΕ από κοινού με τα κράτη μέλη για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης αγοράς προϊόντων λιπασματοποίησης·

δ) να παράσχει κατάλληλη καθοδήγηση και να διαδώσει τις βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τη μεθοδολογία που πρέπει να χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του κόστους παύσης λειτουργίας και μετέπειτα μέριμνας των χώρων υγειονομικής ταφής που πρέπει να καλύπτεται από τη χρηματοοικονομική εγγύηση·

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα II, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Harald NOACK, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 24ης Οκτωβρίου 2012.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Οδηγία 75/442/ΕΟΚ, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ L 194 της 25.7.1975, σ. 39), όπως τροποποιήθηκε το 1991 από την οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Μαρτίου 1991 (ΕΕ L 78 της 26.3.1991, σ. 32) και όπως κωδικοποιήθηκε στη συνέχεια από την οδηγία 2006/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 2006 (ΕΕ L 114 της 27.4.2006, σ. 9), η οποία καταργήθηκε από την οδηγία 2008/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Νοεμβρίου 2008 (ΕΕ L 312 της 22.11.2008, σ. 3).

[2] Οδηγία 2008/98/ΕΚ.

[3] Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1999, περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων (ΕΕ L 182 της 16.7.1999, σ. 1).

[4] Οδηγία 2000/76/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Δεκεμβρίου 2000, για την αποτέφρωση των αποβλήτων (ΕΕ L 332 της 28.12.2000, σ. 91), η οποία καταργήθηκε από την οδηγία 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, περί βιομηχανικών εκπομπών (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17).

[5] Οδηγία 94/62/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1994 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας (ΕΕ L 365 της 31.12.1994, σ. 10), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2004/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004 (ΕΕ L 47 της 18.2.2004, σ. 26), και από την οδηγία 2005/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2005 (ΕΕ L 70 της 16.3.2005, σ. 17).

[6] Οδηγία 2002/96/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, σχετικά με τα απόβλητα ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΕΕ L 37 της 13.2.2003, σ. 24), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2003/108/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Δεκεμβρίου 2003 (ΕΕ L 345 της 31.12.2003, σ. 106) και από την οδηγία 2008/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2008 (ΕΕ L 81 της 20.3.2008, σ. 65). Η εν λόγω οδηγία αναδιατυπώθηκε με την οδηγία 2012/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) (ΕΕ L 197 της 24.7.2012, σ. 38).

[7] Άρθρο 17, παράγραφος 1, ΣΕΕ και άρθρο 317 της ΣΛΕΕ.

[8] Από την 1η Ιανουαρίου 2007 έως την 25η Ιουνίου 2010 το ποσό ήταν 25 εκατομμύρια ευρώ για το περιβάλλον.

[9] Μια άλλη γενική διεύθυνση, η ΓΔ ESTAT, είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος και την παροχή σχετικών στατιστικών στοιχείων στις λοιπές υπηρεσίες της Επιτροπής. Η εν λόγω ΓΔ είναι ο κύριος πάροχος στατιστικών σχετικά με τα απόβλητα, των οποίων κύριος χρήστης είναι η ΓΔ Περιβάλλοντος.

[10] Κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006 η ΓΔ Περιβάλλοντος συνέδραμε συμβουλευτικά τη ΓΔ Περιφερειακής και Πολεοδομικής Πολιτικής και στην περίπτωση των αιτήσεων έργων του Ταμείου Συνοχής.

[11] Οι οδηγίες περί αποβλήτων της ΕΕ θέτουν γενικούς και επιμέρους στόχους σε επίπεδο κρατών μελών. Εντούτοις, επειδή γενικά οι περιφέρειες είναι υπεύθυνες για την κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων και έχουν λάβει οικονομική στήριξη από την ΕΕ για υποδομές στον τομέα της διαχείρισης αστικών αποβλήτων, η συνεισφορά τους στην επίτευξη των γενικών και επιμέρους στόχων της ΕΕ αξιολογήθηκε στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου.

[12] 15 υποδομές διαχείρισης αποβλήτων επωφελήθηκαν από την οικονομική στήριξη του Ταμείου Συνοχής (συμπεριλαμβανομένων πέντε πρώην εγκαταστάσεων ISPA στη Ρουμανία όταν η χώρα βρισκόταν στη διαδικασία προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Η επιχορήγηση εγκρίθηκε από την Επιτροπή. 11 από αυτά ήταν έργα του ΕΤΠΑ που περιλαμβάνονταν σε επιχειρησιακά προγράμματα και εγκρίθηκαν από τις αρμόδιες διαχειριστικές αρχές.

[13] Λόγος που αντιστοιχεί στην αναλογία μεταξύ των τόνων αποβλήτων που υπόκεινται σε επεξεργασία στην εγκατάσταση και των τόνων ανακτηθέντων υλικών.

[14] Η ύπαρξη κατάλληλης αγοράς προϊόντων λιπασματοποίησης προϋποθέτει την ύπαρξη προτύπων ποιότητας των εν λόγω προϊόντων, την υπόδειξη ενδεχόμενων κατάλληλων χρήσεων και τη διεξαγωγή εκστρατειών ευαισθητοποίησης με στόχο την προώθηση της χρήσης προϊόντων λιπασματοποίησης.

[15] Η ανάλυση των αποτελεσμάτων που επετεύχθησαν από την περιφέρεια Sud-Vest στη Ρουμανία είναι επηρεασμένη από την έλλειψη αξιόπιστων βάσεων δεδομένων σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων στο κράτος μέλος, ιδίως όσον αφορά το ποσοστό χωριστής συλλογής.

[16] Για την περιφέρεια Nord-Est στη Ρουμανία, το ποσοστό απόρριψης σε χώρους υγειονομικής ταφής καλύπτει απόβλητα που συνελέγησαν κατά την περίοδο 2003-2009 και το ποσοστό χωριστής συλλογής την περίοδο 2004-2009· για την Ανδαλουσία, το ποσοστό χωριστής συλλογής αναφέρεται στην περίοδο 2002-2008 και για την περιφέρεια Sud-Vest, τα ποσοστά απόρριψης αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής και χωριστής συλλογής αντιστοιχούν στην περίοδο 2006-2009.

[17] Για την περιφέρεια RO-Nord-Est τα δεδομένα αναφέρονται στο 2003 και το 2009 και για την περιφέρεια RO-Sud-Vest στο 2007 και το 2009.

[18] Για την Πορτογαλία ήταν διαθέσιμα μόνο δεδομένα σε εθνικό επίπεδο.

[19] ES-Ανδαλουσία, RO-Nord-Est και RO-Sud-Vest. Όσον αφορά τις δύο περιφέρειες της Πορτογαλίας που συμμετείχαν στο δείγμα, Lisboa e Vale do Tejo και Norte, δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα σε επίπεδο περιφερειών. Εντούτοις, το κράτος μέλος δεν πέτυχε τον επιμέρους στόχο συνολικά.

[1111] Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τις δύο περιφέρειες, παρά μόνο σε επίπεδο κράτους μέλους.

[2222] Δεδομένα για το 2008.

[3333] Πρέπει να προστεθούν και τα αστικά απόβλητα που δεν συνελέγησαν, τα οποία ανέρχονται σε 35 % και σε 27 % αντίστοιχα της συνολικής παραγωγής αστικών αποβλήτων.

[4444] Δεδομένα για το 2007.

[5555] Επιμέρους στόχος για το 2010.

[20] Πρέπει να σημειωθεί ότι παραχωρήθηκε συμπληρωματική προθεσμία για τη Ρουμανία έως το 2017 προκειμένου να διασφαλίσει τη συμμόρφωση όλων των υφιστάμενων χώρων υγειονομικής ταφής με τις απαιτήσεις της οδηγίας για την υγειονομική ταφή.

[21] Για τις περιφέρειες RO-Nord-Est και RO-Sud-Vest, το ποσοστό υγειονομικής ταφής υπολογίστηκε μόνο βάσει των συλλεγέντων αποβλήτων.

[22] Τα τέλη υπολογίζονταν βάσει των τετραγωνικών μέτρων των διαμερισμάτων ή των σπιτιών, βάσει του αριθμού των ατόμων ανά νοικοκυριό, της κατανάλωσης πόσιμου νερού ή ενός συνδυασμού των ανωτέρω παραγόντων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ποσότητα αποβλήτων που παράγονταν από κάθε νοικοκυριό.

[23] Καθώς και τους ιδιώτες, σε περίπτωση διάθεσης σε χώρους υγειονομικής ταφής.

[24] Για τις περιφέρειες ES-Ανδαλουσία και IT-Απουλία, τα δεδομένα αναφέρονται στο 2008. Για τις περιφέρειες RO-Nord-Est και RO-Sud-Vest, στο ποσοστό των αποβλήτων που απορρίφθηκαν σε χώρους υγειονομικής ταφής δεν λαμβάνονται υπόψη τα απόβλητα που δεν συνελέγησαν.

[25] Άρθρο 191, παράγραφος 2, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ενοποιημένη έκδοση).

[26] Άρθρο 15 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ, άρθρο 15 της οδηγίας 91/156/ΕΟΚ, άρθρο 15 της οδηγίας 2006/12/ΕΚ και άρθρο 14 της οδηγίας 2008/98/ΕΚ.

[27] Άρθρο 10 της οδηγίας 1999/31/ΕΚ.

[28] Άρθρο 29 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999 περί γενικών διατάξεων για τα διαρθρωτικά Ταμεία: "Η συμμετοχή των Ταμείων διαφοροποιείται με την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει"".Άρθρο 52 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2006, περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999:"Η συνεισφορά των Ταμείων μπορεί να διαφοροποιείται μέσω της εφαρμογής της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει"".Άρθρο 55 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006: "Κατά τον υπολογισμό της επιλέξιμης δαπάνης για έργα που παράγουν έσοδα, η διαχειριστική αρχή λαμβάνει υπόψη την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει"".

[29] The new programming period 2000-2006: Technical paper 1 — Application of the polluter pays principle — Differentiating the rates of Community assistance for Structural Funds, Cohesion Fund and ISPA infrastructure operations ( 6.12.1999) (Η νέα περίοδος προγραμματισμού 2000-2006: Τεχνικό έγγραφο 1 — Εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει" — Διαφοροποίηση των ποσοστών κοινοτικής ενίσχυσης για τα διαρθρωτικά ταμεία, το Ταμείο Συνοχής και τις υπηρεσίες υποδομών ISPA ( 6.12.1999)).

[30] Ανακοίνωση από την Επιτροπή προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (COM(2001) 31 τελικό).

[31] Το άρθρο 6, στοιχείο α), της οδηγίας 1999/31/ΕΚ αναφέρει "μειώνοντας την ποσότητα των αποβλήτων ή τους κινδύνους για την υγεία του ανθρώπου ή για το περιβάλλον", ενώ το άρθρο 2, στοιχείο η), αναφέρει "προκειμένου να περιοριστούν ο όγκος ή οι επικίνδυνες ιδιότητές τους, να διευκολυνθεί η διακίνησή τους ή να βελτιωθεί η ανάκτηση χρήσιμων υλών".

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΩΣ ΤΗΝ ΤΕΛΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ

+++++ TIFF +++++

Συμπληρωματικεσ σημειωσεισ για το γραφημα

Σύμφωνα με την οδηγία περί αποβλήτων,

Πρόληψη: μέτρα τα οποία λαμβάνονται προτού μία ουσία, ένα υλικό ή ένα προϊόν καταστούν απόβλητα, και τα οποία μειώνουν: την ποσότητα των αποβλήτων, τις αρνητικές επιπτώσεις των παραγόμενων αποβλήτων στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία ή την περιεκτικότητα των υλικών και προϊόντων σε επικίνδυνες ουσίες.

Επαναχρησιμοποίηση: κάθε εργασία με την οποία προϊόντα ή συστατικά στοιχεία που δεν είναι απόβλητα χρησιμοποιούνται εκ νέου για τον ίδιο σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκαν.

Ανακύκλωση: οιαδήποτε εργασία ανάκτησης με την οποία τα απόβλητα μετατρέπονται εκ νέου σε προϊόντα, υλικά ή ουσίες που προορίζονται είτε να εξυπηρετήσουν και πάλι τον αρχικό τους σκοπό είτε άλλους σκοπούς. Περιλαμβάνει την επανεπεξεργασία οργανικών υλικών αλλά όχι την ανάκτηση ενέργειας και την επανεπεξεργασία σε υλικά που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα ή σε εργασίες επίχωσης.

Ανάκτηση: οιαδήποτε εργασία της οποίας το κύριο αποτέλεσμα είναι ότι απόβλητα εξυπηρετούν έναν χρήσιμο σκοπό αντικαθιστώντας άλλα υλικά τα οποία, υπό άλλες συνθήκες, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν για την πραγματοποίηση συγκεκριμένης λειτουργίας, ή ότι απόβλητα υφίστανται προετοιμασία για την πραγματοποίηση αυτής της λειτουργίας, είτε στην εγκατάσταση είτε στο γενικότερο πλαίσιο της οικονομίας.

Διάθεση: οιαδήποτε εργασία η οποία δεν συνιστά ανάκτηση, ακόμη και στην περίπτωση που η εργασία έχει ως δευτερογενή συνέπεια την ανάκτηση ουσιών ή ενέργειας.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΡΟΟΡΙΖΟΜΕΝΗ ΓΙΑ ΕΡΓΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 2000-2006 |

Κράτος μέλος | ΤΣ (αστικά και βιομηχανικά απόβλητα) | ΤΣ (περιβάλλον σε σχέση με τα απόβλητα) | ΕΤΠΑ | ΣΥΝΟΛΟ | % επί του συνόλου |

Ισπανία | 1393087080 | 75120816 | 220099852 | 1688307748 | 36,78 |

Ελλάδα | 365649728 | 0 | 297647168 | 663296896 | 14,45 |

Πορτογαλία | 385910757 | 8908090 | 51652744 | 446471591 | 9,73 |

Ιταλία | 0 | 0 | 313677576 | 313677576 | 6,83 |

Ουγγαρία | 176848871 | 27958830 | 15167782 | 219975483 | 4,79 |

Γερμανία | 0 | 0 | 197557502 | 197557502 | 4,30 |

Πολωνία | 74031202 | 29438760 | 91424570 | 194894532 | 4,25 |

Λιθουανία | 90372374 | 16563950 | 1446008 | 108382332 | 2,36 |

Ρουμανία | 0 | 107489325 | 0 | 107489325 | 2,34 |

Γαλλία | 0 | 0 | 103931777 | 103931777 | 2,26 |

Ιρλανδία | 6903275 | 0 | 80617000 | 87520275 | 1,91 |

Σλοβενία | 62572651 | 20331730 | 0 | 82904381 | 1,81 |

Τσεχική Δημοκρατία | 47345000 | 0 | 16328485 | 63673485 | 1,39 |

Λετονία | 32405111 | 22928732 | 7538163 | 62872006 | 1,37 |

Διασυνοριακή συνεργασία της ΕΕ | 0 | 0 | 56691788 | 56691788 | 1,24 |

Βουλγαρία | 0 | 51800193 | 0 | 51800193 | 1,13 |

Κύπρος | 0 | 28722415 | 0 | 28722415 | 0,63 |

Εσθονία | 23096673 | 0 | 2389009 | 25485682 | 0,56 |

Σλοβακία | 0 | 0 | 22870561 | 22870561 | 0,50 |

Ηνωμένο Βασίλειο | 0 | 0 | 16864095 | 16864095 | 0,37 |

Μάλτα | 11723250 | 0 | 3166065 | 14889315 | 0,32 |

Διαπεριφερειακή συνεργασία της ΕΕ | 0 | 0 | 13985683 | 13985683 | 0,30 |

Φινλανδία | 0 | 0 | 6222300 | 6222300 | 0,14 |

Βέλγιο | 0 | 0 | 5706707 | 5706707 | 0,12 |

Κάτω Χώρες | 0 | 0 | 5680360 | 5680360 | 0,12 |

Δανία | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Λουξεμβούργο | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Αυστρία | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Σουηδία | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ | 2669945972 | 389262841 | 1530665195 | 4589874008 | 100,00 |

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 2007-2013 |

Κράτος μέλος | Προβλεπόμενο ποσό από την ΕΕ | % επί του συνόλου |

Πολωνία | 1311253636 | 21,01 |

Ρουμανία | 792840872 | 12,71 |

Τσεχική Δημοκρατία | 520258572 | 8,34 |

Ισπανία | 462015554 | 7,40 |

Ελλάδα | 432176450 | 6,93 |

Σλοβακία | 3