Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Μια πολιτική για την εδραίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου"

(1999/C 368/21)

Στις 23 Φεβρουαρίου 1999 και με βάση το άρθρο 23, εδάφιο 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε την επεξεργασία γνωμοδότησης σχετικά με "Μια πολιτική για την εδραίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου".

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου, και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Σεπτεμβρίου 1999. Εισηγητής ήταν ο κ. Strasser.

Κατά την 367η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 21ης Οκτωβρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 76 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 15 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην Ευρώπη, οι επιμέρους μορφές της κοινωνικής συνύπαρξης, της εξισορρόπησης των συμφερόντων και της παύσης των συγκρούσεων αναπτύχθηκαν εν μέρει μέσω της ιστορίας και του πολιτισμού. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες επιχείρησαν επιτυχώς για πολλά χρόνια να συνδυάσουν την πολιτική και προσωπική ελευθερία με τη δυναμική της οικονομίας και την κοινωνική συνοχή. Ένα από τα βασικά ερείσματα αυτής της επιτυχίας ήταν η οικονομία της αγοράς, η οποία συμπληρώθηκε προοδευτικά τα προηγούμενα χρόνια από το περιβαλλοντικό στοιχείο. Δικαίως, λοιπόν, γίνεται λόγος περί ενός "ευρωπαϊκού προτύπου".

1.2. Ως μέρος αυτής της αυτόνομης πορείας μέσα στην κοινωνική και οικονομική πολιτική πρέπει να αντιμετωπίσουμε και το γεωργικό πρότυπο, όπως ακριβώς έχουμε κάνει και το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο. Το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο πρέπει να κατανοηθεί σαν ένα πολιτικό πρότυπο και καλύπτει σημαντικά ζητήματα που καλύπτουν ολόκληρη την κοινωνία. Με βάση το πρότυπο αυτό πρέπει να διασφαλισθεί ότι ακόμη και σε τροποποιημένες οικονομικές συνθήκες, προσφέρονται βιώσιμες πολλαπλές δυνατότητες για τους αγρότες. Τούτο αποτελεί μεγάλη πρόκληση, τόσο για τους αγρότες όσο και για τους υπεύθυνους για τη γεωργική πολιτική.

1.3. Οι συνθήκες για τη γεωργική παραγωγή εντός της ΕΕ παρουσιάζουν λόγω των φυσικών και διαρθρωτικών συνθηκών μεγάλες διαφορές. Παρά ταύτα υπάρχουν και αρκετές ομοιότητες, οι οποίες προκύπτουν λόγω του περιορισμένου εδάφους, των απαιτήσεων των κατοίκων καθώς και της ιστορικής και πολιτισμικής εξέλιξης. Το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο είναι αποτέλεσμα των συνθηκών αυτών και στηρίζεται στις ακόλουθες βασικές λειτουργίες και ιδιαιτερότητες:

- μια γεωργία, η οποία χαρακτηρίζεται από εκμεταλλεύσεις που ανήκουν σε οικογένειες ή τις οποίες διαχειρίζονται οικογένειες και αποτελεί αντικείμενο συνεργασίας με τη μορφή συνεταιρισμού,

- μια γεωργία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πρωτοβουλία και την επιχειρηματική ικανότητα των ιδιοκτητών της, και επομένως είναι ανταγωνιστική,

- μια γεωργική παραγωγή, η οποία προσανατολίζεται προς την αρχή της βιωσιμότητας, δηλαδή προς τη διατήρηση των φυσικών συνθηκών διαβίωσης, προς τη διατήρηση της βιολογικής πολυμορφίας και προς την αποφυγή παραγωγικών μεθόδων που υποθηκεύουν το μέλλον,

- μια γεωργία, η οποία εκτός από την παραγωγή έχει και άλλους στόχους, όπως η διατήρηση του τοπίου, των κατοικήσιμων εκτάσεων, της απασχόλησης και του περιβάλλοντος, δηλαδή μια πολύμορφη γεωργία.

Συνεπώς, το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο στηρίζεται σε πολλαπλές βασικές λειτουργίες, οι οποίες βρίσκονται σε μια ισορροπημένη σχέση μεταξύ τους, και τις οποίες εκτελεί ο γεωργός: πρόκειται για λειτουργίες οικονομικού, χωροταξικού, περιβαλλοντικού και κοινωνικού χαρακτήρα.

1.4. Το Συμβούλιο των Υπουργών Γεωργίας της ΕΕ υπογράμμισε κατά τη συνεδρίασή του της 18ης Νοεμβρίου 1997 τη σαφή επιθυμία "να αναπτυχθεί περαιτέρω το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο και να υποστηριχθεί η διαφύλαξη της ταυτότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ". Εν συνεχεία διατυπώνονται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου τα εξής:

"Κατά την άποψη του Συμβουλίου η ευρωπαϊκή γεωργία οφείλει, ως τομέας της οικονομίας, να είναι πολυλειτουργική, διαρκής, ανταγωνιστική και υπαρκτή σε όλη την έκταση της ευρωπαϊκής επικράτειας (καθώς και στις μειονεκτούσες και ορεινές περιοχές). Πρέπει να είναι σε θέση να συντηρεί το πολιτιστικό τοπίο, να διατηρεί το φυσικό χώρο και να ανταποκρίνεται στα προβλήματα και τις απαιτήσεις των καταναλωτών σε θέματα ποιότητας και ασφάλειας των προϊόντων διατροφής, προστασίας του περιβάλλοντος και προστασίας των ζώων."

1.5. Επίσης, οι αρχηγοί των κρατών και των κυβερνήσεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου το Δεκέμβριο του 1997, αναγνώρισαν το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο και εξέφρασαν τη βούληση "να αναπτύξουν το υφιστάμενο ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο και να καταβάλλουν προσπάθειες για τη βελτίωση της εσωτερικής και της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας". Ακόμη, ανέφεραν ότι "η ευρωπαϊκή γεωργία πρέπει να αποτελέσει ένα πολυλειτουργικό, βιώσιμο και ανταγωνιστικό τομέα, ο οποίος να καλύπτει το σύνολο της κοινοτικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειών με ιδιαίτερα προβλήματα(1)."

1.6. Στο "Συνέδριο για την ευρωπαϊκή γεωργία", τον Οκτώβριο του 1998, στη Λιουμπλιάνα, η έννοια "Ευρωπαϊκό πρότυπο της γεωργίας" αποτέλεσε το εναρκτήριο θέμα αυτής της συνεδρίασης. Τόσο οι μεγάλες επαγγελματικές οργανώσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας όσο και οι αντιπρόσωποι του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όχι μόνο διατύπωσαν ρητά τη γνώμη τους για το ευρωπαϊκό πρότυπο σε αυτό το Συνέδριο αλλά και εξέφρασαν τη σαφή επιθυμία τους να ενισχύσουν και να υπερασπιστούν το εν λόγω πρότυπο(2).

2. Μεγάλες διαφορές στη δομή των επιχειρήσεων και στις συνθήκες παραγωγής

2.1. Μεταξύ των 15 κρατών μελών της ΕΕ υπάρχουν μεγάλες διαφορές όσον αφορά τις συνθήκες παραγωγής και τις οικονομικές συνθήκες, τις μορφές και τις δομές της παραγωγής, κυρίως όμως τις δομές των επιχειρήσεων. Μεγάλα τμήματα της Ένωσης (συνολικά το 56 % της έκτασής της), συγκαταλέγονται στις οικονομικά μειονεκτούσες περιοχές με πολύ αυξημένα εδαφικά μειονεκτήματα, ιδίως στις ορεινές, στις αρκτικές και σε ορισμένες παράκτιες περιοχές.

2.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 50 ετών πραγματοποιήθηκε στον γεωργικό τομέα της ΕΕ μια πρώτη τέτοιας κλίμακας διεργασία προσαρμογής σε μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η τεχνική πρόοδος και τα αυξανόμενα έξοδα εργασίας συνέβαλαν σε μια χωρίς προηγούμενο αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από το κεφάλαιο(3). Ταυτόχρονα σημειώθηκε στον τομέα της γεωργίας αύξηση της απόδοσης και της παραγωγικότητας σε άγνωστο μέχρι πρότινος βαθμό. Η αύξηση της απόδοσης και της παραγωγικότητας δεν επέφερε τα τελευταία 40 χρόνια ούτε κατά το ήμισυ αύξηση των τιμών των γεωργικών προϊόντων σε σχέση με το δείκτη τιμών καταναλωτή. Αντί για το ένα τρίτο του εισοδήματός του ο καταναλωτής εντός της ΕΕ διαθέτει σήμερα μόλις το 14 % του εισοδήματός του για τη διατροφή(4).

2.3. Οι προσαρμογές και η μεταβολή των δομών είναι απαραίτητα συνοδευτικά φαινόμενα των μεταβαλλόμενων και αναπτυσσόμενων οικονομιών. Για τη γεωργία και τους παραπλήσιους τομείς ισχύει το ίδιο. Ωστόσο, υπάρχουν και περιορισμοί στις διαρθρωτικές μεταβολές της γεωργίας στην ΕΕ, οι οποίοι δεν πρέπει να λησμονούνται, ιδίως όταν γίνονται συγκρίσεις με την Βόρεια ή τη Νότια Αμερική ή με την Αυστραλία, όπως π.χ.:

- ουσιαστικά πυκνότερος πληθυσμός παντού στην Ευρώπη, γεγονός που επιβάλλει άλλες απαιτήσεις όσον αφορά τη γεωργία, την προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης,

- συχνά μια αγροτική δομή, η οποία δημιουργήθηκε εδώ και πολλές εκατοντάδες χρόνια,

- η γεωργία στις ορεινές περιοχές συχνά δεν επιτρέπει την εκμετάλλευση μεγάλων εκτάσεων,

- η γεωργία είναι κοινωνικώς αποδεκτή στο βαθμό που σέβεται τη φύση και το τοπίο,

- άλλες ηθικές αξίες περιορίζουν έντονα τις δυνατότητες επιλογής ως προς την εκτροφή των ζώων,

- ύπαρξη ισχυρών περιορισμών στην παραγωγή·

- συχνά υπάρχουν αυστηρές διατάξεις για τη μεταβίβαση γαιών, αλλά και περιορισμοί μέσω μέτρων χωροταξικού χαρακτήρα.

2.4. Η αποδοχή του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου συνεπάγεται την ανάγκη να διασφαλιστεί η πολλαπλή λειτουργία της γεωργίας μέσω μιας περαιτέρω μεταβαλλόμενης γεωργικής δομής. Τα κάθε τύπου μεσοπρόθεσμα πλεονεκτήματα που παρέχει η δυνατότητα μιας όλο και λιγότερο δαπανηρής παραγωγής δεν πρέπει να εξασφαλιστούν με το αντίτιμο τομεακών, οικονομικών και μακροπρόθεσμων κοινωνικών μειονεκτημάτων.

2.5. Όπως και οι υπόλοιποι τομείς της οικονομίας έτσι και η γεωργία στην ΕΕ αντιμετωπίζει αύξηση του κόστους, καθώς:

- οι μισθοί αυξάνονται συνολικά·

- τα μέσα εκμετάλλευσης κοστίζουν εν μέρει περισσότερο·

- η ενέργεια κοστίζει περισσότερο·

- δεν είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν όλες οι δυνατότητες των νέων τεχνικών και διαδικασιών παραγωγής (π.χ. γενετική μηχανική) ή η χρήση μέσων παραγωγής (π.χ. ορμόνες στην εκτροφή ζώων)·

- αυστηρότεροι όροι στον τομέα του περιβάλλοντος, της υγιεινής, της προστασίας των ζώων και της φύσης προκαλούν πρόσθετες δαπάνες.

Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι το πρόβλημα αυτό τίθεται σε όλους τους τομείς. Απαιτείται, ωστόσο να ληφθεί υπόψη το εξής: σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι ισχύει για τα ανεπτυγμένα βιομηχανικά προϊόντα, για τα γεωργικό προϊόντα ισχύουν σε επίπεδο παραγωγών οι εκάστοτε ευνοϊκότερες ανταγωνιστικές τιμές. Δεδομένου ότι το αίτημα της κοινωνίας για μια πολυδιάστατη γεωργία συνδέεται άμεσα με την εδαφική εξάρτηση της γεωργικής παραγωγής, η μεταφορά της παραγωγής ή τμημάτων της σε χώρες με χαμηλούς μισθούς ή χαμηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα θα είχε εκτεταμένες συνέπειες για την ΕΕ.

3. Πολλαπλή λειτουργία της ευρωπαϊκής γεωργίας

3.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι σε αυτό το κεφάλαιο της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας θα εξεταστεί η πολυλειτουργικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας μόνο στο βαθμό που αυτό κρίνεται απαραίτητο, διότι η ΟΚΕ ασχολήθηκε κατά κύριο λόγο με το θέμα σε δική της γνωμοδότηση με τίτλο "Η προτεραιότητα των αγροτικών και περιβαλλοντικών στόχων για την πολυλειτουργική γεωργία, όπως αυτή προβλέπεται στην Ατζέντα 2000". Η πολυλειτουργικότητα και το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο αποτελούν το ένα προϋπόθεση του άλλου. Επίσης, η ΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της για την "Ανάπτυξη της υπαίθρου" (ΕΕ C 407 της 28.12.1998).

3.2. Κατά την άποψη της ΟΚΕ ο ρόλος της γεωργίας στην κοινωνία έχει μεταβληθεί σημαντικά στις ευρωπαϊκές χώρες κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Η διαφύλαξη των φυσικών μέσων διαβίωσης, η επιθυμία για φροντίδα του πολιτισμικού τοπίου και η ποιοτική ασφάλεια της διατροφής (υγιεινή τροφή) έχουν κερδίσει έδαφος σε σχέση με τη λειτουργία της παραγωγής και την ποσοτική ασφάλεια του εφοδιασμού.

3.3. Σε αντίθεση με την κατάσταση στις υπερπόντιες χώρες που αποτελούν μεγάλους εξαγωγείς αγροτικών προϊόντων, η γεωργία στα κράτη μέλη της ΕΕ πληροί συγχρόνως, σε μία και μοναδική έκταση, ποικίλες λειτουργίες τις οποίες απαιτεί η κοινωνία. Μεταξύ των λόγων που ελήφθησαν υπόψη για την πραγματοποίηση της μεταρρύθμισης της γεωργικής πολιτικής(5) στο σύνολό της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ανάμεσα στα άλλα ότι: η βασική διαφορά του ευρωπαϊκού προτύπου από το πρότυπο των σημαντικότερων ανταγωνιστών μας συνίσταται στην πολυλειτουργικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας και στο ρόλο που αυτή διαδραματίζει για την οικονομία, το περιβάλλον, την κοινωνία και την φροντίδα του τοπίου. Για το λόγο αυτό πρέπει να διατηρηθεί η γεωργία στην Ευρώπη και να διασφαλιστεί το εισόδημα που προέρχεται από αυτήν.

3.4. Η ΟΚΕ αξιολογεί θετικά το γεγονός ότι η επιτροπή γεωργίας του ΟΟΣΑ σε επίπεδο υπουργών συμφώνησε, μετά από μακρά περίοδο συζητήσεων, στις 6 Μαρτίου 1998, να καθοριστούν στόχοι για την ενίσχυση μιας πολυλειτουργικής γεωργίας(6). Υφίσταται "ευρεία συναίνεση για το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις των χωρών μελών του ΟΟΣΑ οφείλουν να θεσπίσουν το κατάλληλο πλαίσιο ώστε η γεωργία και η διατροφική βιομηχανία", να μπορούν μεταξύ άλλων:

- να προσφέρουν στον καταναλωτή κατάλληλα και αξιόπιστα είδη διατροφής·

- να συμβάλουν στην βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και της ποιότητας του περιβάλλοντος·

- να προωθούν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της υπαίθρου·

- να συμβάλουν στη διατροφική ασφάλεια σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο.

3.5. Αυτό που αναμένουμε από την πολυλειτουργικότητα αποζημιωνόταν κατά το παρελθόν λιγότερο ή περισσότερο ικανοποιητικά από την τιμή των προϊόντων. Με την ελευθέρωση των γεωργικών αγορών και την πτώση των τιμών των γεωργικών προϊόντων, τούτο καθίσταται όλο και λιγότερο εφικτό. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η αποζημίωση των προσφερόμενων υπηρεσιών που δεν πραγματοποιείται μέσω της αγοράς πρέπει, ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας, να γίνεται όλο και περισσότερο με τη μορφή απευθείας πληρωμών, οι οποίες θα πρέπει στο μέλλον να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ΚΓΠ. Προς συμπλήρωση, επιβάλλεται να αναζητηθούν λύσεις όπου οι έμμεσοι χρήστες, όπως, π.χ. ο τουρισμός, προσφέρουν τη συμβολή τους.

4. Οι προσδοκίες της κοινωνίας / Οι καταναλωτές, η γεωργική παραγωγή και η ΚΓΠ

4.1. Η αύξηση της περιβαλλοντικής συνείδησης, οι υψηλότερες απαιτήσεις για υγιεινή διατροφή και η αλλαγή συμπεριφοράς του πληθυσμού σε ό,τι αφορά την ψυχαγωγία θα έχουν ως συνέπεια τη μελλοντική αύξηση των απαιτήσεων, των επιθυμιών και των προσδοκιών έναντι των γεωργών. Όμως, τούτο σημαίνει την αύξηση της ζήτησης για υπηρεσίες, η οποία δεν μπορεί να ικανοποιηθεί παρά μόνον εάν εξασφαλίζονται τα απαραίτητα κονδύλια για την αποζημίωση των εν λόγω υπηρεσιών.

4.2. Περιμένουμε, επίσης, από την ευρωπαϊκή γεωργία να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και στις παγκόσμιες αγορές. Οι τομείς της επεξεργασίας και του εμπορίου, των προϊόντων διατροφής καθώς και οι καταναλωτές αναμένουν έναν μεγαλύτερο προσανατολισμό των τιμών παραγωγής προς τις τιμές των παγκόσμιων αγορών. Χρειάζεται να παρατηρηθεί ότι αυτές οι προσδοκίες αντιτίθενται σε ολοένα πιο έντονο βαθμό με τις συνεχώς αυστηρότερες απαιτήσεις που ισχύουν για τις μεθόδους γεωργικής εκμετάλλευσης, κτηνοτροφίας και παραγωγής προϊόντων διατροφής.

4.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί να δοθούν στις γεωργικές επιχειρήσεις οι κατάλληλες δυνατότητες, ώστε να μπορέσουν να ικανοποιήσουν τις αυξανόμενες απαιτήσεις της κοινωνίας, δηλ. τους αυστηρότερους όρους που ισχύουν για την παραγωγή. Αρμόδιοι για αυτό είναι οι υπεύθυνοι για την γεωργική πολιτική, οι επιχειρήσεις επεξεργασίας, ή το εμπόριο ειδών διατροφής, οι οποίες δεν μπορούν να απαιτούν άριστη ποιότητα για τις συνεχώς χαμηλότερες ανταγωνιστικές τιμές και κυρίως οι καταναλωτές, οι οποίοι με την αγοραστική συμπεριφορά τους μπορούν να προωθήσουν συγκεκριμένους τύπους προϊόντων.

4.4. Ένα άθικτο τοπίο, ένα βιώσιμο περιβάλλον καθώς και η διατήρηση των χώρων εποικισμού θεωρούνται όλο και περισσότερο ως βασικοί πόροι του γεωργικού χώρου. Δεν επιτυγχάνεται πάντοτε χωρίς συγκρούσεις η προσφυγή σε αυτούς τους πόρους των γεωργών, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιούνται περικοπές στην γεωργική παραγωγή.

4.5. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικές προσδοκίες από τη γεωργία και την ΚΓΠ που είναι εν μέρει αντιφατικές και η εξεύρεση λύσης δύσκολη. Αφενός, δημιουργούνται - εύλογα - για λόγους περιβαλλοντικής προστασίας και προστασίας των ζώων, ή για λόγους της ποιότητας της υγείας, όλο και μεγαλύτερες απαιτήσεις από την παραγωγή. Αφετέρου, είναι εξίσου έντονη η απαίτηση για ισχυρότερο ανταγωνισμό στις γεωργικές αγορές και για μείωση των οικονομικών δαπανών για την ΚΓΠ. Η ΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να καταστεί σαφές στην κοινή γνώμη, μέσω μιας εύστοχης ενημερωτικής εκστρατείας ότι το υψηλότερο κόστος δεν μπορεί σε κάθε περίπτωση να απορροφηθεί με τον εξορθολογισμό αλλά αντικατοπτρίζεται στην τιμή παραγωγής ή αντισταθμίζεται με άλλους τρόπους. Ακόμη, πρέπει να επισημανθεί ότι οι υπηρεσίες για το γενικό συμφέρον, δεν είναι χωρίς κόστος.

5. Η ευρωπαϊκή γεωργία υπό την αυξανόμενη πίεση του ανταγωνισμού

5.1. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι η διεθνής κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών και η ελεύθερη οικονομία της αγοράς διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην αύξηση της ευημερίας και ότι είναι απαραίτητες για τα βιομηχανικά κράτη. Οι γενικές αρχές ισχύουν και για τη γεωργία. Αποφασιστικής σημασίας είναι να διεξάγεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεμονωμένων χωρών καθώς και μεταξύ των ηπείρων υπό θεμιτές συνθήκες. Ένα πρόσθετο άνοιγμα της αγοράς με στόχο την εντατικοποίηση των εμπορικών συναλλαγών πρέπει να συνδυαστεί με τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων (π.χ. πρότυπα για την κοινωνική προστασία, την προστασία του περιβάλλοντος και των ζώων) για την επίτευξη θεμιτών συνθηκών ανταγωνισμού στον τομέα των γεωργικών προϊόντων.

5.1.1. Η ΕΕ είναι με διαφορά ο μεγαλύτερος εισαγωγέας στον κόσμο σε γεωργικά προϊόντα και ο δεύτερος σημαντικότερος εξαγωγέας γεωργικών προϊόντων. Το 1996 η ΕΕ κατείχε στις παγκόσμιες εξαγωγές γεωργικών προϊόντων (αποκλειστικά στο ενδοκοινοτικό εμπόριο) ποσοστό 14,6 %(7) και στις εισαγωγές ποσοστό 19,8 %. Σε απόλυτους αριθμούς, η ΕΕ εισήγαγε το 1996 γεωργικά προϊόντα αξίας 83,9 δισεκατ. δολαρίων και εξήγαγε γεωργικό προϊόντα αξίας 62,2 δισεκατ. δολαρίων σε τρίτες χώρες. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, αυτό σημαίνει ότι η γεωργία της ΕΕ αντιμετωπίζει τον διεθνή ανταγωνισμό πολύ δυναμικότερα από ό,τι δείχνουν τα πράγματα και, συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει λόγος για απομόνωση των αγορών της ΕΕ. Όπως τόνισε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για τις "Γεωργικές πτυχές της ανακοίνωσης της Επιτροπής, Ατζέντα 2000"(8) η ΕΕ διαθέτει διεθνώς την πιο ανοικτή αγορά.

5.1.2. Οι γεωργικές αγορές ανήκουν σαφώς σε εκείνες τις αγορές όπου ο ανταγωνισμός αναπτύσσεται από πολλά έτη σχεδόν απεριόριστα, κυρίως μετά την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται συχνά σταθερή πίεση στις τιμές των παραγωγών καθώς και αυξανόμενο προσανατολισμό προς την αγορά και ταυτόχρονη ενίσχυση του διεθνούς ανταγωνισμού.

5.2. Με τον γύρο διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ στην Ουρουγουάη επιτεύχθηκε ένα ποσοτικό άλμα στην απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου γεωργικών προϊόντων. Συγχρόνως περιορίστηκαν έντονα οι δυνατότητες διαμόρφωσης της γεωργικής πολιτικής. Αυτό συμβαίνει όχι μόνον για την εξωτερική προστασία αλλά και για την κλασική ενίσχυση των εξαγωγών, καθώς και για τον τομέα των εσωτερικών μέτρων. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι, ενόψει του επικείμενου γύρου διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ, καθώς και της διεύρυνσης προς Ανατολάς θα οξυνθούν ακόμη περισσότερο οι όροι ανταγωνισμού για τη γεωργία της ΕΕ.

6. Νέες προκλήσεις για τη γεωργία στην ΕΕ

6.1. Τα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στο πλαίσιο του γύρου της Ουρουγουάης - ΓΣΔΕ συμφώνησαν, στο άρθρο 20(9) του Γεωργικού Συμφώνου, να συνεχίσουν τη διαδικασία της σταδιακής περικοπής των ενισχύσεων και των προστατευτικών μέτρων ένα έτος πριν την περίοδο εφαρμογής (υλοποίηση της υποχρέωσης που ανελήφθη στο Γύρο της Ουρουγουάης - ΓΣΔΕ). Ωστόσο, δεν μπορούμε να συμπεράνουμε από το άρθρο 20 του Γεωργικού Συμφώνου του ΠΟΕ ποια βήματα και σε ποια κλίμακα θα πραγματοποιηθούν στον επικείμενο γύρο του ΠΟΕ με σκοπό την περαιτέρω απελευθέρωση.

6.1.1. Η ΕΕ τάσσεται σαφώς υπέρ της διενέργειας ενός νέου Γύρου γενικών διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Η ΕΕ θεωρεί ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών, οι κανόνες για τις επενδύσεις, ένα πολυμερές πλαίσιο για την εφαρμογή των διατάξεων ανταγωνισμού, το εμπόριο, το περιβάλλον, οι τεχνικοί φραγμοί και η γεωργία πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο των διαπραγματεύσεων του τελευταίου Γύρου του αιώνα. Υπάρχει μεγάλη διάσταση μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων. Αναμένεται ότι οι γεωργικές διαπραγματεύσεις θα είναι ιδιαίτερα δυσχερείς. Διαφαίνεται ότι λόγω της διάστασης απόψεων μεταξύ των χωρών της Ομάδας Cairns, των ΗΠΑ, των ευρωπαϊκών χωρών, της Ιαπωνίας και της Κορέας σε σημαντικά ζητήματα γεωργικής πολιτικής, οι δυσκολίες θα είναι ακόμη μεγαλύτερες. Η σύγκρουση θα διαμορφωθεί βάσει δύο διαφορετικών αντιλήψεων. Η μία ομάδα θέλει να επιτύχει την αυστηρή κατάργηση των ενισχύσεων και την πλήρη απελευθέρωση της γεωργίας. Η δεύτερη ομάδα κρατών υποστηρίζει την διασφάλιση της βιωσιμότητας και της πολυλειτουργικότητας της γεωργίας, καθώς και την διατήρηση ενός απαραίτητου βαθμού εξωτερικών προστατευτικών μέτρων και συγκεκριμένων δράσεων γεωργικής πολιτικής. Όσον αφορά τις προοπτικές αυτές, τόσο η Επιτροπή όσο και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών οφείλουν να καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες, προκειμένου να υπερασπίσουν τα θεμιτά συμφέροντα της ευρωπαϊκής γεωργίας και να διασφαλίσουν τις κατάλληλες συνθήκες που θα επιτρέψουν μελλοντικά στη γεωργία να παρέχει πολυλειτουργικές υπηρεσίες.

6.1.2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου, μετά τη λήψη αποφάσεων για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, προέβη στην ακόλουθη δήλωση:

"Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν -ιδιαίτερα σε σχέση με την πτώση των τιμών στήριξης - αποτελούν ουσιαστική συμβολή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων γεωργικών αγορών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι της άποψης ότι τα συμπεράσματα που συνοψίζονται στην Ατζέντα 2000 σε σχέση με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ θα παράσχουν τις βάσεις για την εντολή διαπραγματεύσεων της Επιτροπής για τις επικείμενες πολυμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις-ΠΟΕ."

Η ΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, στις οποίες έγινε λόγος και για τις προοπτικές του εμπορικού γύρου του ΠΟΕ. Στην γνωμοδότησή της με τίτλο "Οι προοπτικές για τη γεωργία που περιέχονται στην Ατζέντα 2000(10) της Επιτροπής" η ΟΚΕ εκφράστηκε υπέρ της άποψης στον επόμενο Γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ να μην γίνουν υποχωρήσεις σχετικά με την αναγκαία έκταση των προστατευτικών μέτρων και τόνισε ότι είναι αναγκαίο να καθιερωθούν παγκοσμίως περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα.

6.2. Η ΟΚΕ παρακολουθεί με μεγάλη προσοχή τις πρωτοβουλίες της Ένωσης σχετικά με τη σύναψη διμερούς ή περιφερειακού συμφώνου για την επεξεργασία συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών. Η πίεση που ασκείται για να συμπεριληφθεί η γεωργία σε τέτοιου είδους ρυθμίσεις ελευθέρων συναλλαγών, είναι τεράστια. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τεθεί το ερώτημα σε ποιο βαθμό συμβαδίζουν οι ρυθμίσεις ελευθέρων συναλλαγών στη γεωργία με το στόχο της διασφάλισης του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός ότι μια περαιτέρω ελευθέρωση των διεθνών συναλλαγών γεωργικών προϊόντων, είτε στο πλαίσιο του ΠΟΕ, είτε μέσω συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, θα ασκήσει τεράστια πίεση στην παραδοσιακή γεωργία πολλών αναπτυσσόμενων χωρών.

6.3. Η διεύρυνση προς τις ΧΚΑΕ θέτει την Ευρώπη αντιμέτωπη με πολύ μεγάλες πολιτικές και θεσμικές προκλήσεις. Η διεύρυνση προς Ανατολάς αποτελεί σε ορισμένο βαθμό πρόκληση και για τη γεωργία. Η ΟΚΕ, σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, διατύπωσε αναλυτικά την άποψή της για το εν λόγω θέμα, ιδιαίτερα δε στη γνωμοδότησή της με τίτλο "Οι συνέπειες της ένταξης των ΧΚΑΕ για την ΚΓΠ(11)".

6.3.1. Η γεωργία, παράλληλα με το περιβάλλον, την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, την παροχή υπηρεσιών και την πυρηνική ασφάλεια, αποτελεί έναν από τους δυσκολότερους τομείς σε ό,τι αφορά τη διεύρυνση προς τις ΧΚΑΕ. Οι επιπτώσεις θα είναι πολλαπλές και από τις δύο πλευρές. Οι πραγματικές επιπτώσεις για τις γεωργικές αγορές στην ΕΕ, οι υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί έναντι του ΠΟΕ, ή ακόμη ο κοινοτικός προϋπολογισμός, εξαρτώνται σε γενικές γραμμές και από τα εξής:

- πότε θα πραγματοποιηθούν οι πρώτες προσχωρήσεις,

- σε ποια μορφή και για ποια περίοδο θα καθοριστούν μεταβατικές ρυθμίσεις, (π.χ. για τη διασφάλιση των πριμοδοτήσεων στο πλαίσιο των κοινών οργανώσεων αγοράς),

- με ποια μορφή και σε ποια έκταση θα εξακολουθήσουν να ισχύουν οι ποσοτικές ρυθμίσεις (ποσοστώσεις, ποσά αναφοράς, κ.λπ.),

- εάν και σε ποια έκταση θα ληφθούν αποφάσεις σχετικά με την εναλλακτική λύση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των επαναχρησιμοποιούμενων πρώτων υλών για βιομηχανικούς σκοπούς.

6.4. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο πληθυσμός θα αυξηθεί από 6 σχεδόν δισεκατ. ανθρώπους σήμερα, σε 8 δισεκατ. στα επόμενα 20 χρόνια. Το γεγονός αυτό θα επιφέρει αναγκαστικά έντονη αύξηση των αναγκών σε είδη διατροφής. Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να δοθεί προσοχή στο πρόβλημα της ανεπαρκούς αγοραστικής δύναμης που θα προκύψει σε ορισμένες χώρες.

Η ευρωπαϊκή γεωργία πρέπει να εκμεταλλευτεί τις δυνατότητες που προσφέρει η αυξανόμενη ζήτηση σε παγκόσμια κλίμακα, κάτι που δεν χρειάζεται να γίνει με οποιοδήποτε αντίτιμο.

7. Πολιτική για την εδραίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου

7.1. Η διατήρηση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου και η αναγκαιότητα προσαρμογής της γεωργίας στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες δεν αποτελεί, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ καμία αντίφαση. Σημαίνει απλώς ότι όχι μόνο δημιουργούνται προκλήσεις σε μεγάλο βαθμό για τους ίδιους τους γεωργούς αλλά ότι προκύπτουν και ιδιαίτερες απαιτήσεις από την κοινή γεωργική πολιτική. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εφαρμογή μιας πολιτικής για την εδραίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου είναι αναγκαία προκειμένου να προωθηθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω το γενικά επιθυμητό γεωργικό πρότυπο μέσω συγκεκριμένων μέτρων. Ωστόσο, τούτο προϋποθέτει ότι οι προσεχείς διαπραγματεύσεις στους κόλπους του ΠΟΕ θα παράσχουν στην ΕΕ και στα κράτη μέλη το απαραίτητο περιθώριο ελιγμών.

7.2. Για να γίνει δυνατό να εξαχθούν τα ορθά συμπεράσματα για το μέλλον, πρέπει να δοθεί καταρχάς απάντηση στο εξής ερώτημα: σε ποιο βαθμό έχει ανταποκριθεί μέχρι σήμερα η ΚΓΠ στο στόχο της διασφάλισης του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου, ή ακόμη σε ποιο βαθμό έχει εκπληρώσει η πρόσφατα μεταρρυθμισμένη ΚΓΠ την εν λόγω απαίτηση; Τίθεται κυρίως το ερώτημα εάν με την αυξανόμενη πίεση του ανταγωνισμού θα μπορούν να εξασφαλισθούν και στο μέλλον οι διάφορες υπηρεσίες μιας πολυλειτουργικής γεωργίας.

7.3. ΚΓΠ: Μεταρρύθμιση του 1992

7.3.1. Η ΚΓΠ προσαρμόστηκε επανειλημμένα στη διάρκεια της ιστορίας της σε μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η πρώτη εκτενής μεταρρύθμιση έγινε το 1992. Στόχοι της ήταν οι ακόλουθοι:

- δέσμευση ενός μεγάλου αριθμού γεωργών, προκειμένου να διατηρηθεί το περιβάλλον και το πρότυπο των γεωργικών οικογενειακών επιχειρήσεων·

- περιορισμός της παραγωγής στο μέγεθος που απαιτείται για την επανεξισορρόπιση της αγοράς·

- εισαγωγή της εκτατικής καλλιέργειας·

- ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της αποτελεσματικότητας του τομέα, ώστε η ευρωπαϊκή γεωργία να μπορέσει να διαφυλάξει το ρόλο της στην παγκόσμια αγορά.

7.3.2. Η ΟΚΕ ασχολήθηκε σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας(12) της με τις συνέπειες της μεταρρύθμισης του 1992 της ΚΓΠ. Διαπίστωσε, μεταξύ άλλων ότι ένα μέρος των στόχων, όπως η περικοπή των πλεονασμάτων, μπορούσαν να οδηγήσουν στην επίτευξη ενός ισχυρότερου συντονισμού της παραγωγής βάσει των οικολογικών απαιτήσεων καθώς και στην επίτευξη ορισμένης σταθερότητας των εισοδημάτων. Ωστόσο, σχολιάζεται αρνητικά το γεγονός ότι δεν κατέστη δυνατόν να ανακοπεί η τάση για περαιτέρω συγκέντρωση στη γεωργική παραγωγή με συνέπεια να μειώνονται με ταχείς ρυθμούς οι θέσεις απασχόλησης στη γεωργία. Αυτό που διαπιστώθηκε στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, ήδη από τις αρχές του 1997, επιβεβαιώθηκε από τις εξελίξεις που ακολούθησαν. Τόσο ο αριθμός των αγροτικών επιχειρήσεων όσο και το μέγεθος της εργατικής δύναμης σημείωσαν μείωση σχεδόν στην ίδια έκταση (3,7 % κατά μέσο όρο ετησίως), όπως και πριν τη μεταρρύθμιση.

7.3.3. Κατά βάση πρέπει να αξιολογηθεί θετικά το γεγονός ότι η αύξηση του εισοδήματος μετά τη μεταρρύθμιση έλαβε ευνοϊκότερη τροπή, από ό,τι κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν. Ωστόσο δεν πρέπει να παραβλεφθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι η αύξηση της καθαρής προστιθέμενης αξίας(13) ανά εργαζόμενο γεωργικής επιχείρησης παρά την αύξηση, λόγω της μεταρρύθμισης, των άμεσων πληρωμών αποτελεί, σε γενικές γραμμές, συνέπεια της εγκατάλειψης της υπαίθρου. Εξάλλου, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η απόσταση μεταξύ γεωργικών και μη γεωργικών εισοδημάτων είναι κατά μέσον όρο η ίδια όπως στο παρελθόν.

7.3.4. Το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο συνδέεται με την πολυλειτουργικότητα. Λόγω των υφιστάμενων προβλημάτων, όπως είναι ο περιορισμός του πολυλειτουργικού χαρακτήρα της γεωργίας λόγω γήρανσης του επικεφαλής της επιχείρησης, εγκατάλειψη της καλλιέργειας εκτάσεων σε ορισμένες περιφέρειες καθώς και οι καταστροφές του περιβάλλοντος εξαιτίας της γεωργικής παραγωγής, δεν μπορεί να προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι οι παρούσες συνθήκες της γεωργικής πολιτικής μπορούν να διασφαλίσουν σε ικανοποιητικό βαθμό το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο. Ωστόσο, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι για την κατάσταση αυτή δεν ευθύνεται μόνο η ΚΓΠ αλλά και η πολιτική των κρατών μελών, κατά τη μεταφορά τόσο των κοινοτικών μέτρων οργάνωσης της αγοράς όσο και των προγραμμάτων ενίσχυσης.

7.4. ΚΓΠ: Μεταρρύθμιση του 1999

7.4.1. Τα μέτρα μεταρρύθμισης που συμφωνήθηκαν στο Βερολίνο θα τεθούν σε ισχύ στις αρχές του επόμενου έτους. Ακόμη και εάν οι μεταρρυθμίσεις είναι μικρότερης έκτασης από αυτές που είχε προτείνει η Επιτροπή, οι συνέπειες τους θα γίνουν μεσοπρόθεσμα πλήρως αισθητές.

7.4.2. Οι μειώσεις των τιμών που αποφασίστηκαν ενισχύουν μεν την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας της ΕΕ σε σχέση με τρίτες χώρες, σημαίνουν όμως, ότι το εισόδημα των απασχολούμενων στη γεωργία που θα προκύψει από την απελευθέρωση των αγορών θα συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο. Οι άμεσες πληρωμές για τα γεωργικό εισοδήματα προσλαμβάνουν μεγαλύτερη αξία στους τομείς όπου η αντισταθμιστική λειτουργία τους συχνά δεν καλύπτεται πλήρως. Ωστόσο, για την οικονομική βιωσιμότητα των γεωργικών επιχειρήσεων είναι απαραίτητη η ανάλογη κάλυψη του κόστους.

7.4.3. Η χορήγηση άμεσων πληρωμών εξαρτάται από την πλήρωση συμπληρωματικών προϋποθέσεων. Τούτο, αφενός, συνεπάγεται μεγαλύτερες διοικητικές δαπάνες και, αφετέρου, μπορεί να έχει ως συνέπεια να πραγματοποιηθεί μόνον ένα μέρος των απαιτούμενων άμεσων πληρωμών.

7.4.4. Η απόφαση που ελήφθη στο Βερολίνο δηλ. να σταθεροποιηθούν οι δαπάνες για την κοινή γεωργική πολιτική στα επίπεδα του 1999 έως 2000, σημαίνει ότι ο οικονομικός χώρος για την κάλυψη των δαπανών είναι πολύ περιορισμένος. Κατά την άποψη της ΟΚΕ το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερες επιπτώσεις στον δεύτερο πυλώνα της κοινής γεωργικής πολιτικής, δηλ. στην πολιτική για την ανάπτυξη του γεωργικού χώρου. Η ΟΚΕ εκφράζει το φόβο ότι σε τελική ανάλυση δεν θα καταστεί δυνατή η επίτευξη του επιθυμητού στόχου που είναι η βιώσιμη ανάπτυξη του γεωργικού χώρου, όπως διατυπώθηκε ήδη στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ "Μεταρρύθμιση/Χρηματοδότηση του ΚΓΠ (Ατζέντα 2000)" (ΕΕ C 407 της 28.12.98. σ. 1156).

7.4.5. Το συμβούλιο των υπουργών γεωργίας καθώς και οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων κατέβαλαν προσπάθειες να ανταποκριθούν με τα μεταρρυθμιστικά μέτρα, αφενός, στις νέες προκλήσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας και, αφετέρου, στις βασικές αρχές, όπως καθορίστηκαν στη Σύνοδο Κορυφής του Λουξεμβούργου. Παρά ταύτα, η ΟΚΕ ανησυχεί για την αυξανόμενη πίεση στο εισόδημα των γεωργών καθώς και για την τάση για περαιτέρω συγκέντρωση.

7.5. Η ΚΓΠ πρέπει να ενισχύει την ιδιωτική πρωτοβουλία και να προωθεί την ανταγωνιστικότητα

7.5.1. Με τη συμφωνία των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ καθορίζονται τουλάχιστον για τα επόμενα χρόνια οι προϋποθέσεις για την γεωργική παραγωγή. Στον επικείμενο Γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ, τόσο ενόψει της αναμενόμενης πίεσης λόγω της πραγματοποιούμενης ελευθέρωσης όσο και ενόψει της διεύρυνσης προς Ανατολάς, η ΚΓΠ θα παραμείνει στο επίκεντρο των συζητήσεων.

Ωστόσο, είναι αποφασιστικής σημασίας το γεγονός ότι όσα θα ακολουθήσουν θα οδηγήσουν σε σύγκλιση ως προς το εξής: ο στόχος της διασφάλισης του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου, δηλ. της πολυλειτουργικότητας της γεωργίας προϋποθέτει ορισμένα συγκεκριμένα μέτρα γεωργικής πολιτικής.

7.5.2. Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο περιλαμβάνει ορισμένες υπηρεσίες, οι οποίες παρέχονται από τους απασχολούμενους στη γεωργία. Αναμφισβήτητα η πολυλειτουργικότητα της γεωργίας αποτελεί σαφές αίτημα της κοινωνίας στα κράτη μέλη της ΕΕ. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η διασφάλιση ενός ικανοποιητικού επιπέδου ζωής των απασχολουμένων στη γεωργία, όπως προβλέπεται και στο άρθρο 33 της Συνθήκης της Ρώμης.

7.5.3. Η ΟΚΕ θεωρεί δεδομένο ότι στο μέλλον, πολύ περισσότερο από ό,τι τα προηγούμενα έτη, οι γεωργοί θα ενθαρρυνθούν να:

- αντιδράσουν εγκαίρως στη μεταβολή της αγοράς και να χρησιμοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες πώλησης,

- να εκμεταλλευτούν στο έπακρο τις δυνατότητες για τεχνική πρόοδο, η οποία αποσκοπεί στη βελτιστοποίηση της παραγωγής και βρίσκεται σε αρμονία με τις αρχές της βιωσιμότητας και πληροί τις οικολογικές απαιτήσεις,

- να μειώσουν τις δαπάνες παραγωγής μέσω της συνεργασίας επιχειρήσεων και με τη μορφή συνεταιρισμού καθώς και να βελτιώσουν τη θέση τους στην αγορά,

- να επιτύχουν αύξηση της προστιθέμενης αξίας μέσω της διαφοροποίησης των προϊόντων, της ποιοτικής παραγωγής και της εύστοχης εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων που προσφέρει η αγορά,

- να εκμεταλλευτούν τις πρόσθετες δυνατότητες ανταγωνισμού, όποτε αυτές προκύπτουν και μπορούν να τις αξιοποιηθούν αποτελεσματικά.

Στόχος των μέτρων της γεωργικής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ ή κρατών μελών, πρέπει να είναι και η υποστήριξη των ίδιων πρωτοβουλιών.

7.5.4. Οι πολλαπλές υπηρεσίες που αναμένονται από την ευρωπαϊκή γεωργία απαιτούν με τη σειρά τους, εκτός από την εφαρμογή νέων μέσων της ΚΓΠ, όπως π.χ. ασφάλιση της συγκομιδής και της απώλειας εισοδήματος, μια πολιτική τιμών και μια πολιτική αγοράς που θα βασίζεται στα τρία βασικά στοιχεία της ΚΓΠ: ενιαία αγορά, κοινοτική προτίμηση και χρηματοοικονομική αλληλεγγύη.

7.5.5. Σημαντικό στοιχείο του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου αποτελεί - όπως έχει ήδη τονισθεί - μια ανταγωνιστική και αποτελεσματική γεωργία. Οι γεωργοί ενθαρρύνονται να αξιοποιήσουν οι ίδιοι τις δυνατότητες αύξησης της ανταγωνιστικότητας. Ο ανταγωνισμός, όμως, δεν συνίσταται μόνο στο ύψος των τιμών, στο οποίο μπορούν να πωληθούν τα προϊόντα, αλλά και στην ποιότητα των γεωργικών προϊόντων, της φήμης των προϊόντων και της προέλευσής τους. Εν όψει της αύξησης του ανταγωνισμού πρέπει οι γεωργοί να υποστηριχθούν ικανοποιητικά στην προσπάθειά τους για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Οι καταναλωτές απαιτούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο παραγωγής, την προέλευση και την ποιότητα. Η επισήμανση αλλά και η δυνατότητα αναδρομικού ελέγχου της παραγωγής τροφίμων αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Οι παραγωγοί που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις αυτές κατορθώνουν να παρακάμψουν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό των τιμών (ο οποίος οφείλεται κυρίως στις συγκεντρώσεις στο εμπόριο των ειδών διατροφής) και να αποκομίσουν μεγαλύτερο κέρδος από τα προϊόντα τους. Ακόμη, πρέπει να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες ενός θετικού καθορισμού προϊόντων βάσει των κοινοτικών κανονισμών για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης(14) και για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας(15)· προς τούτο, αποφασιστική σημασία κατέχει η εξάλειψη - όπου υφίστανται - των διοικητικών φραγμών και των οικονομικών επιβαρύνσεων για τον αιτούντα.

7.5.6. Χάρη στη μεγάλη επιστημονική και γεωργοτεχνολογική πρόοδο, η γεωργική παραγωγή μπόρεσε να σημειώσει τεράστια απόδοση, σε βαθμό που πριν από μερικές δεκαετίες δεν θα μπορούσε κανείς να διανοηθεί. Οι αποδέκτες αυτής της εξέλιξης δεν ήταν μόνον οι ίδιοι οι αγρότες αλλά κυρίως οι καταναλωτές, καθώς και η κοινωνία στο σύνολό της, γεγονός που αποτέλεσε βασική προϋπόθεση για την αύξηση της ευημερίας. Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο για την ευρωπαϊκή γεωργία να μπορέσει και στο μέλλον να εκμεταλλευτεί τις νέες εξελίξεις της τεχνολογίας, κυρίως μέσω της βιοτεχνολογίας. Χρειάζεται, ωστόσο, να δοθεί προσοχή, ώστε να ικανοποιούνται εν προκειμένω οι οικολογικές επιταγές και οι ανάγκες της κοινωνίας σε σχέση με την γεωργική παραγωγή και όχι μόνο να αποφεύγονται τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα που προκαλούν οι περιορισμοί αλλά αντίθετα να αντισταθμίζονται και να εξαλείφονται. Οπωσδήποτε είναι αναγκαίο όπως η Ευρώπη εντείνει τις προσπάθειες στη γεωργική έρευνα για την ανάπτυξη τεχνολογιών του μέλλοντος. Οι προσπάθειες αυτές είναι αναγκαίες και προς το συμφέρον μιας μεγαλύτερης αυτονομίας.

7.5.7. Για να πληρούνται τα αιτήματα για προστασία του περιβάλλοντος, των ζώων, για την ποιότητα των προϊόντων και την υγεία, απαιτούνται κατάλληλες ρυθμίσεις, οι οποίες πρέπει να προσαρμοστούν σε νέες γνώσεις. Όπως αναφέρεται στο σημείο 2.5, οι καταρχήν αυστηρότεροι κανόνες της ΕΕ και οι όροι που επιβάλλονται στην παραγωγή, ενδέχεται να οδηγήσουν σε σημαντικά ανταγωνιστικά μειονεκτήματα για τους γεωργούς. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα ενόψει της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης του εμπορίου γεωργικών προϊόντων. Προκειμένου να διασφαλισθούν συνθήκες θεμιτού ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, πρέπει να ισχύσουν σε όλα τα κράτη μέλη παρόμοιες απαιτήσεις όσον αφορά τα ποιοτικά και περιβαλλοντικά πρότυπα και τα προστασίας των ζώων.

Όπως έχει τονίσει και σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις, η ΟΚΕ θεωρεί ότι σημαντικά πρότυπα για τη γεωργική παραγωγή πρέπει να διασφαλίζονται και μέσω δεσμευτικών κανόνων σε διεθνές επίπεδο, προκειμένου να αποφευχθούν μη αντιμετωπίσιμες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Εκτός αυτού, κατά τη θέσπιση νέων κανόνων για την παραγωγή, δηλ. την προσαρμογή σε νέες γνώσεις ή συνθήκες, απαιτείται να επικρατήσει η λογική ότι πραγματοποιείται μόνον ό,τι κρίνεται απαραίτητο και δεν εφαρμόζεται ό,τι δεν έχει πραγματιστική βάση.

7.6. Διατήρηση των βασικών λειτουργιών των οργανώσεων αγοράς

7.6.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι η παραγωγή γεωργικών αγαθών για την αγορά θα αποτελεί και στο μέλλον βασική πηγή εισοδήματος καθώς και ένα απαραίτητο στοιχείο του ευρωπαϊκού προτύπου. Οι γεωργικές αγορές είναι απαραίτητες ιδιαίτερα σε περίπτωση μείωσης των τιμών. Οι έντονες μειώσεις των τιμών δίνουν συχνά λανθασμένα μηνύματα, οδηγούν προσωρινά σε μεγάλες απώλειες και δεν είναι μακροπρόθεσμα συμφέρουσες για τους καταναλωτές(16). Οι οργανώσεις αγοράς αποτελούν σχετικά ένα δίκτυο ασφάλειας. Δεν πρέπει όμως να έχουν σαν συνέπεια τη στρέβλωση των αγορών. Η γεωργική παραγωγή επιβάλλεται να κατευθύνεται μακροπρόθεσμα προς τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά.

7.6.2. Πρέπει, ωστόσο να διασαφηνιστεί ότι, όπως και στο παρελθόν έτσι και σήμερα απαιτείται να προσαρμοστούν οι οργανώσεις αγοράς στις κατά καιρούς μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς και του ανταγωνισμού. Αυτό, όμως, δεν πρέπει να έχει ως συνέπεια να μη λαμβάνονται υπόψη ορισμένα βασικά συστατικά μιας οργάνωσης αγοράς, π.χ. ρυθμίσεις για τις εξαγωγές και ρυθμίσεις παρέμβασης ή δοκιμασμένα μέσα για τον προσανατολισμό της προσφοράς.

7.6.3. Θεωρείται δεδομένο ότι οι γεωργικές επιχειρήσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη εξαιρέσεις και ορισμένες ιδιαίτερα ευνοϊκές καταστάσεις της αγοράς, στο μέλλον δεν θα είναι σε θέση να παράγουν με βιώσιμο τρόπο σε τιμές της παγκόσμιας αγοράς (βλ. προηγούμενο και επόμενο σημείο). Αντιθέτως, η πολυλειτουργικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας θα αποκτήσει στο μέλλον ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική σημασία. Δεδομένου ότι οι προαναφερθείσες διαφορές δεν θα εξαλειφθούν στο μέλλον αλλά επίσης επειδή αναμένεται να οξυνθούν οι απαιτήσεις που τίθενται στη γεωργική παραγωγή, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη διατήρηση κατάλληλης εξωτερικής προστασίας.

Στο βαθμό που περιοριστεί η εξωτερική προστασία, είναι απαραίτητο να διατηρηθεί η πολυλειτουργικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας και ειδικότερα των κοινών υπηρεσιών των γεωργικών επιχειρήσεων σε επαρκή βαθμό μέσω της ανάλογης αύξησης και της διατήρησης των άμεσων πληρωμών. Το γεγονός αυτό πρέπει να συνεκτιμηθεί όχι μόνον κατά τον επόμενο γύρο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ αλλά και κατά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας ελεύθερης ζώνης συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή ομάδας κρατών.

7.6.4. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να λάβει όλα τα μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι στον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ θα συζητηθεί όχι μόνο μια περαιτέρω μείωση όσον αφορά την εξωτερική προστασία αλλά, και πάλι με στόχο την επίτευξη συνθηκών θεμιτού ανταγωνισμού, η επιβολή της εφαρμογής των ελάχιστων προτύπων στον περιβαλλοντικό και κοινωνικό τομέα σε όλα τα κράτη μέλη του ΠΟΕ, όπως τονίζεται και στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ για τον "Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου(17)". Στο βαθμό που επιτευχθεί πρόοδος στη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων για ένα θεμιτό εμπόριο γεωργικών προϊόντων στα πλαίσια του ΠΟΕ, είναι δικαιολογημένη και περαιτέρω ελευθέρωση των διεθνών συναλλαγών.

7.6.5. Η ασφάλεια και η ποιότητα των τροφίμων, η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών αλλά και οι σωστές συνθήκες διαβίωσης των ζώων, αποτελούν απαιτήσεις του πληθυσμού, οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται ολοένα πιο έντονα υπόψη από την ευρωπαϊκή γεωργία και να ενσωματώνονται στο κοινοτικό δίκαιο μέσω των κατάλληλων διατάξεων. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Επιτροπή προτίθεται να προβάλλει τα ζητήματα αυτά ως σημαντικά αιτήματα στις διαπραγματεύσεις. Στόχος πρέπει να είναι η επίτευξη κανόνων που να εμποδίζουν την καταστρατήγηση αυστηρών κοινοτικών ρυθμίσεων μέσω εισαγωγών που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες, οι οποίες δεν διαθέτουν παρόμοιες αυστηρές ρυθμίσεις, γεγονός που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να τεθούν σε κίνδυνο ολόκληροι τομείς της παραγωγής. Είναι απαραίτητο κάθε κράτος να έχει τη δυνατότητα να ανταποκρίνεται στα σημαντικά αιτήματα των καταναλωτών του. Η ΟΚΕ θεωρεί εύστοχη την θέση σε εφαρμογή της αρχής της πρόνοιας (άρθρο 5, παρ. 7 της Συμφωνίας για τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα) με βάση την ομοιόμορφη αξιολόγηση του κινδύνου στο πλαίσιο του ΠΟΕ, όπως άλλωστε προτείνει και η Επιτροπή.

7.6.6. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας διαφοροποιημένης προσέγγισης όσον αφορά την περαιτέρω ελευθέρωση, ανάλογα με την κατάσταση και τις ανάγκες κάθε επιμέρους τομέα παραγωγής. Επίσης κρίνει αναγκαίο να δημιουργηθούν μηχανισμοί για την αντιμετώπιση των συναλλαγματικών διακυμάνσεων. Απολύτως απαραίτητη είναι, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η παράταση της ισχύος της ειρηνευτικής ρήτρας και μετά το έτος 2003. Το ίδιο ισχύει και για την ειδική προστατευτική ρήτρα που προβλέπεται στο άρθρο 5 της γεωργικής συμφωνίας του ΠΟΕ.

7.6.7. Σε έναν κόσμο που διέπεται από την κατανομή εργασίας, οι εξαγωγές κατέχουν ουσιαστική θέση. Από τα πολλά σημεία που αναφέρονται στην παρούσα γνωμοδότηση, ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι στο μέλλον οι επιστροφές κατά τις εξαγωγές να μπορούν να διαδραματίσουν ορισμένο ρόλο στην οργάνωση αγοράς. Σκοπός είναι, πάντως, να συναφθούν διεθνείς συμφωνίες που περιορίζουν όλους τους τύπους επιδότησης των εξαγωγών όσο το δυνατόν περισσότερο για να καθιερωθούν θεμιτές συνθήκες ανταγωνισμού στις διεθνείς αγορές. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, ωστόσο, ότι:

- η ευρωπαϊκή γεωργία πρέπει να καταβάλλει κάθε προσπάθεια, προκειμένου να χρησιμοποιήσει το γεωγραφικό πλεονέκτημα που διαθέτει στις δικές της αγορές με τέτοιο τρόπο, ώστε να ικανοποιεί πλήρως τις ανάγκες του καταναλωτή για είδη διατροφής (μείωση του βαθμού εξάρτησης από τις εξαγωγές),

- οι εξαγωγικές δυνατότητες χρησιμοποιούνται κυρίως για εκείνα τα προϊόντα, όπου η ευρωπαϊκή γεωργία και η βιομηχανία επεξεργασίας διαθέτουν συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία έχουν ισχυρή αγοραστική ζήτηση σε παγκόσμια κλίμακα και τα οποία μπορούν να εξαχθούν χωρίς αντισταθμιστικές πληρωμές,

- τα μέσα χειρισμού της προσφοράς μπορούν να διασφαλίσουν όχι μόνον την τήρηση των ανειλημμένων υποχρεώσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ αλλά και να εμποδίσουν τις εξαγωγές "με οποιοδήποτε αντίτιμο",

- αποδίδεται προσοχή στην ευρωπαϊκή εξαγωγική πολιτική γεωργικών προϊόντων και βάσει ποικίλων καταστάσεων της γεωργίας στα κράτη αγοραστές και ιδίως στα αναπτυσσόμενα κράτη.

7.6.8. Όσον αφορά τις ενισχύσεις στις εισαγωγές, αναμένεται να διαπιστωθούν σημαντικές διαφορές στον προσεχή γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ. Η γεωργική συμφωνία του ΠΟΕ χαρακτηρίζει σαφώς στο άρθρο 10, παρ. 3 τις εξαγωγικές πιστώσεις και εγγυήσεις ως εξαγωγικές επιδοτήσεις χωρίς ωστόσο να ορίζει κάποια πειθαρχικά μέτρα. Είχε προβλεφθεί σχετική συμφωνία κατά τη φάση εφαρμογής του Γύρου της Ουρουγουάης, χωρίς ωστόσο να δοθεί συνέχεια. Στον επόμενο Γύρο διαπραγματεύσεων δεν πρόκειται να συμφωνηθούν νέοι περιορισμοί στις εξαγωγικές ενισχύσεις, ούτε να ληφθούν τα αντίστοιχα πειθαρχικά μέτρα για τις εξαγωγικές πιστώσεις και εγγυήσεις. Δεδομένου ότι και στο μέλλον, οι τιμές στην παγκόσμια αγορά κατά κανόνα θα είναι χαμηλότερες από τις εσωτερικές τιμές στην ΕΕ, δεν αναμένεται να πραγματοποιηθεί συμφωνία σχετικά με το μέλλον των εξαγωγικών ενισχύσεων.

7.7. Άμεσες πληρωμές με λειτουργικό προσανατολισμό

7.7.1. Η πολυλειτουργικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας περιλαμβάνει παροχές, οι οποίες στο παρελθόν αποζημιώνονταν λιγότερο ή περισσότερο ικανοποιητικά, μέσω της πώλησης των προϊόντων. Τούτο ισχύει όλο και λιγότερο, έτσι ώστε οι άμεσες πληρωμές να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για το εισόδημα των γεωργών. Οι άμεσες πληρωμές έχουν σημαντική λειτουργία, αποτελούν, όμως, μόνον ένα συμπλήρωμα, καθώς ο γεωργός είναι ένας επιχειρηματίας που παράγει για την αγορά και επομένως επιδιώκει να κερδίσει το εισόδημά του σε μεγάλο βαθμό από την πώληση προϊόντων.

7.7.2. Με τη μεταρρύθμιση της γεωργικής πολιτικής το 1992 έγινε ένα σημαντικό βήμα προς την επέκταση των άμεσων πληρωμών, το οποίο σήμερα ενισχύεται συνεχώς. Για τους γεωργούς, αλλά και για τη συνειδητοποίηση της θέσης τους, είναι καθοριστικής σημασίας οι εν λόγω πληρωμές να μην αποτελούν μόνιμο θέμα πολιτικών αντιπαραθέσεων και να ξεκαθαριστεί για ποιο σκοπό καταβάλλονται οι άμεσες πληρωμές καθώς και ότι πρέπει να υπάρξει μακροπρόθεσμη διασφάλισή τους.

7.7.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει σαφώς την αρχή ότι οι άμεσες πληρωμές θα πρέπει να προσανατολίζονται προς τη διαρκή διασφάλιση αυτού του μέσου της ΚΓΠ. Πρέπει επομένως να γίνει ο διαχωρισμός ανάμεσα σε:

- άμεσες πληρωμές ως αποζημίωση για υπηρεσίες κοινού συμφέροντος που δεν έχουν καμία αγοραστική τιμή,

- άμεσες πληρωμές ως αντιστάθμισμα για την πτώση των τιμών, στο βαθμό που τούτο δικαιολογείται,

- άμεσες πληρωμές ως αντιστάθμισμα για σταθερές, μη μεταβαλλόμενες φυσικές δυσχέρειες.

Καθώς η αρχή αυτή κατά την εν λόγω μεταρρύθμιση στην "Ατζέντα 2000" δεν τηρείται πλέον, υπάρχει κίνδυνος, σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ, για πιο μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες.

7.7.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη επαρκούς αιτιολόγησης των άμεσων πληρωμών, προκειμένου να γίνουν καλύτερα αποδεκτές από το κοινό. Ωστόσο, εάν δυσχεραίνουν σταθερά οι προϋποθέσεις χορήγησής τους και λαμβανομένης υπόψη της μείωσης του αριθμού των γεωργών που πληρούν τις εν λόγω προϋποθέσεις, τίθεται το ερώτημα εάν πλέον να εκπληρώνονται οι αρχικοί στόχοι.

Ασφαλώς δεν επιτυγχάνονται οι στόχοι εάν επιβληθούν αυστηρότεροι κανόνες επιλεξιμότητας, οι οποίοι αφενός, δυσχεραίνουν την επίλυση προβλημάτων προσαρμογής και, αφετέρου, εμποδίζουν τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας σε διεθνές επίπεδο. Εξάλλου πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός ότι η διαχείριση των άμεσων πληρωμών, καθώς και άλλων ενισχύσεων, πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική και να μην χαρακτηρίζεται από γραφειοκρατικές ακαμψίες.

7.7.5. Μια απόδειξη ισχύος για την Κοινότητα θα είναι σε ποιο βαθμό θα επιτύχει, στα πλαίσια του επερχόμενου γύρου εμπορικών διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ, να προασπίσει τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Η Επιτροπή έχει κατ' επανάληψη διαβεβαιώσει ότι οι τροποποιημένες ή οι νέες επιδοτήσεις στο πλαίσιο των οργανώσεων αγοράς συμφωνούν με τις απαιτήσεις του "Blue box" και ότι η έντονη προάσπισή τους γίνεται με στόχο μια πιο μακροπρόθεσμη διασφάλισή τους. Η ΟΚΕ θεωρεί απολύτως αναγκαία τη διασφάλιση των πληρωμών, καθώς η διαχείριση της προσφοράς μέσω του "Blue Box" αποδείχθηκε επιτυχής. Επίσης χρειάζεται να διασφαλιστεί το "Green box", επειδή τα "πράσινα μέτρα" αποκτούν αυξανόμενη σημασία, επηρεάζουν ελάχιστα τις εμπορικές συναλλαγές, αλλά αποτελούν απαραίτητο μέσο για την πληρωμή ορισμένων υπηρεσιών της γεωργίας.

7.7.6. Η ενισχυμένη από το 1992 τάση της ΚΓΠ να περιορίσει τις δαπάνες για μέτρα στήριξης των τιμών και να επεκτείνει τις άμεσες πληρωμές ως αντιστάθμισμα, καθιστά το εισόδημα των γεωργών εξαρτώμενο σε μεγάλο βαθμό από τον προϋπολογισμό. Η ΟΚΕ τονίζει ότι πρέπει να εξασφαλιστεί πιο μακροπρόθεσμα η χρηματοοικονομική βάση για τις άμεσες πληρωμές, ώστε να αποκτήσουν οι γεωργοί την απαιτούμενη ασφάλεια.

7.8. Πολιτική για την ανάπτυξη της υπαίθρου

7.8.1. Τα μέτρα μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής πολιτικής για την ύπαιθρο, ο δεύτερος πυλώνας της ΚΓΠ έχουν μεγάλη σημασία. Στην προκειμένη περίπτωση πρόκειται κυρίως για τη συνένωση των υφιστάμενων συνοδευτικών μέτρων στήριξης (περιβαλλοντικό πρόγραμμα και δασοκομία), διαρθρωτικών μέτρων για τη γεωργία (μέχρι σήμερα ως στόχος 5α), καθώς και των παλαιότερων προγραμμάτων στήριξης που περιορίζονται μέχρι στιγμής σε περιοχές στόχους.

7.8.2. Η ΟΚΕ θεωρεί τη συνένωση ουσιαστική γιατί με τον τρόπο αυτό μπορεί να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στον προγραμματικό στόχο για την ενίσχυση της ολοκληρωμένης πολιτικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου, με ιδιαίτερη έμφαση στη γεωργία. Η πολιτική για την ανάπτυξη της υπαίθρου κατέχει σημαντικό ρόλο, δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει τα κλασικά μέσα της ΚΓΠ. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το προβλεπόμενο ύψος του προϋπολογισμού καλύπτει μόνον τις μέχρι στιγμής δαπάνες. Προκειμένου να καλυφθούν οι πραγματικές απαιτήσεις, ιδιαίτερα με στόχο τη διασφάλιση της πολυλειτουργικότητας της γεωργίας σε όλες τις περιοχές της ΕΕ, χρειάζεται ένα ευρύτερο δημοσιονομικό πλαίσιο.

7.8.3. Η θέση των ευρωπαίων γεωργών στις αγορές πρέπει να ενισχυθεί και οι επιχειρήσεις εμπορίας και επεξεργασίας πρέπει ιδίως: να είναι ανταγωνιστικές, προκειμένου να αντεπεξέλθουν στην αυξανόμενη πίεση του ανταγωνισμού. Σχετικά στους συνεταιρισμούς ανήκει μια αποφασιστική λειτουργία. Τα μέτρα στήριξης που προβλέπονται από τη νομοθεσία για την "ανάπτυξη της υπαίθρου" είναι πολύ σημαντικά. Η ΟΚΕ αναμένει μια αποτελεσματική και σύμφωνη με τους τιθέμενους στόχους εφαρμογή τους. Επιπλέον η ΟΚΕ θεωρεί ότι εύστοχα μέτρα εμπορικής προώθησης αποτελούν αξιόλογη βάση για την εδραίωση της θέσης στην εσωτερική αγορά και σε τρίτες αγορές. Ουσιαστικός στόχος πρέπει να είναι η δυνατότητα των γεωργών να επιτυγχάνουν υψηλότερη προστιθέμενη αξία, η ενίσχυση της εκμετάλλευσης ενδογενών πόρων στις περιφέρειες και, κατά συνέπεια, η αειφόρος βελτίωση των οικονομικών συνθηκών στις αγροτικές περιοχές.

7.8.4. Με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ προβλέπεται περαιτέρω αύξηση για τους γεωργούς σε μειονεκτούσες περιοχές, των σημαντικών αντισταθμιστικών πληρωμών. Πρόκειται για ένα μέσο που συμβάλλει ουσιαστικά στη διασφάλιση των γεωργικών μονάδων σε αυτές τις περιοχές. Αυτές οι δοκιμασμένες και αναμφισβήτητα ουσιαστικές άμεσες πληρωμές είναι σχεδιασμένες για να προσφέρουν αντιστάθμισμα για διαρκή φυσικά μειονεκτήματα. Η ΟΚΕ υποστηρίζει να διατηρηθεί η εν λόγω αρχή και να μη συσχετίζεται με άλλους στόχους της ΚΓΠ.

7.8.5. Με στόχο να διατηρηθεί η εκτατική εκμετάλλευση στις μειονεκτούσες περιοχές και να διασφαλιστεί η πολυλειτουργικότητα των αγροτικών επιχειρήσεων, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο το ρόλο της γεωργικής παραγωγής και, συνεπώς, υποστηρίζει συγκεκριμένα μέτρα, μέσω των οποίων η παραγωγή μπορεί να διατηρηθεί σταθερή ακόμη και υπό δυσμενείς συνθήκες. Τούτο ισχύει ιδιαίτερα για ορισμένα προϊόντα για τα οποία δεν υφίσταται εναλλακτική λύση όπως για την γαλακτοπαραγωγή ή την εκτροφή βοοειδών και προβάτων σε συγκεκριμένες περιοχές.

7.9. Συμπληρωματικές ή εναλλακτικές δυνατότητες εισοδήματος και απασχόλησης για τους γεωργούς

7.9.1. Το γεγονός ότι οι γεωργοί κερδίζουν το εισόδημά τους με ποικίλες δραστηριότητες σε διαφορετικούς τομείς, δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η κατάσταση αυτή είναι πολύ χαρακτηριστική λόγω των υφιστάμενων δομών και γεωγραφικών συνθηκών. Η μείωση του γεωργικού εισοδήματος, η οποία παρατηρείται σε μεγάλο αριθμό γεωργικών μονάδων καθώς και οι προσωπικές προσδοκίες εισοδήματος, αποτελούν συχνά λόγους για τους οποίους οι γεωργοί αναζητούν συμπληρωματικές δυνατότητες απόκτησης εισοδήματος.

7.9.2. Οι συμπληρωματικές δυνατότητες απόκτησης εισοδήματος μπορούν να συμβάλλουν στην οικονομική εδραίωση των παραγωγικών μονάδων. Στα προγράμματα για την ανάπτυξη της υπαίθρου πρέπει να δοθεί ουσιαστική βαρύτητα στην απασχόληση εν γένει και στην εξασφάλιση συμπληρωματικών δυνατοτήτων απόκτησης εισοδήματος και συμπληρωματικών πόρων για τους γεωργούς και τις οικογένειές τους. Η ΟΚΕ υποστηρίζει αυτήν τη στρατηγική, στοχεύοντας όμως στην αποτελεσματική εφαρμογή της, απαιτεί τη μείωση των νομικών περιορισμών και κωλυμάτων, καθώς οι στόχοι που έχουν τεθεί δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν μόνον με οικονομική ενίσχυση.

7.10. Η πρόκληση για νέες πρώτες ύλες

7.10.1. Ο εφοδιασμός σε ενέργεια και πρώτες ύλες μαζί με την προσφορά ειδών διατροφής και ζωοτροφών, αποτελούν ανέκαθεν βασική λειτουργία της γεωργίας και της δασοκομίας. Η βιομάζα ως νέα πρώτη ύλη αποκτά όλο και μεγαλύτερη αξία. Οι γεωργοί μπορούν να διαθέτουν βιομάζα ως πρώτη ύλη σε όλο και μεγαλύτερη σημασία. Η δυνατότητα να ληφθεί υπόψη και αυτή η πτυχή δεν πρέπει να εκλαμβάνεται μόνο ως τμήμα της πολυλειτουργικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας αλλά αποτελεί σημαντική συμβολή για το περιβάλλον, την απασχόληση και κυρίως τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου.

7.10.2. Η βιομάζα χρησιμοποιείται σε ορισμένους βιομηχανικούς τομείς ως εναλλακτική πρώτη ύλη. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και διάφορες πρώτες ύλες φυτικής προέλευσης που χρησιμοποιούνται στη χημική βιομηχανία, π.χ. υποκατάστατα απορρυπαντικών, μελάνια εκτύπωσης, φυτικές ίνες για την αυτοκινητοβιομηχανία. Λόγω των υφιστάμενων προβλημάτων στην εναπόθεση απορριμμάτων, ιδιαίτερη σημασία καταλαμβάνει η αυξανόμενη χρήση φυτικών αμύλων ως πρώτη ύλη για την βιομηχανία συσκευασίας. Η ΟΚΕ θεωρεί πολύ θετικές τις εξελίξεις και, συνεπώς, υποστηρίζει την περαιτέρω προώθησή τους, με συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών πτυχών.

7.10.3. Στο πρωτόκολλο του Κυότο(18) η ΕΕ ανέλαβε την υποχρέωση να μειώσει τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου κατά 8 % κατά την περίοδο 2008-2012 σε σχέση με το 1990. Όσον αφορά την εν λόγω δέσμευση, στο Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο "Ενέργεια για το μέλλον -Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας(19)" προβλέπεται διπλασιασμός του μεριδίου των ανανεώσιμων φορέων ενέργειας από 6 % σε 12 % μέχρι το έτος 2010. Η βιομάζα κατέχει στην προκειμένη περίπτωση σημαντικό ρόλο.

7.10.4. Εκτός από τη σημαντική συνέπεια για το περιβάλλον, η μεγαλύτερη χρήση βιομάζας για την παραγωγή ενέργειας, έχει μεγάλη επίδραση και στην απασχόληση. Στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής (και στη μελέτη Teres II)(20) υποστηρίζεται ότι μέχρι το 2010 θα μπορέσουν να δημιουργηθούν 500000 θέσεις εργασίας (καθαρός αριθμός).

7.10.5. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι πέρα από την επαρκή χρηματοδότηση για την ανανεώσιμης πρώτης ύλης, πρέπει να θεσπισθούν κατάλληλα μέτρα για να διευκολυνθεί η χρησιμοποίηση της βιομάζας στον τομέα της ενέργειας και της αξιοποίησης των διαθέσιμων υλών. Τα μέτρα μπορούν να αφορούν τα εξής:

- βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έναντι των ορυκτών πηγών ενέργειας, όπως πράττουν ήδη ορισμένα κράτη μέλη μέσω φορολογικών μέτρων·

- θέσπιση κοινοτικής ρύθμισης για την καθιέρωση βιολογικών καυσίμων, αφού ληφθούν υπόψη οικολογικές και οικονομικές πτυχές·

- παρότρυνση για ενισχυμένη χρήση ρεύματος και θερμότητας από "ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως βιομάζα, αιολική και φωτοβολταϊκή ενέργεια"·

- εξάλειψη των περιορισμών σχετικά με τους ελαιούχους σπόρους προς σπορά με βάση τη συμφωνία Blair-House,

- εξάλειψη των διοικητικών εμποδίων για την καλλιέργεια μη διατροφικών γεωργικών προϊόντων.

Η ΟΚΕ επιθυμεί επίσης την εντατικοποίηση της έρευνας με στόχο να καταστεί η βιομάζα ανταγωνιστικότερη σε σχέση με τις ορυκτές πρώτες ύλες και την ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων αξιοποίησης, π.χ. στη χημική βιομηχανία ή στη βιομηχανία κατασκευής αυτοκινήτων.

8. Συμπεράσματα

8.1. Το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο πρέπει να θεωρηθεί αναπόσπαστο τμήμα της αυτόνομης πορείας που έχει χαραχθεί στον τομέα της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής και αποτελεί ήδη από μία δεκαετία χαρακτηριστικό στοιχείο ορισμένων κρατών μελών. Αποτελεί τον πολιτικό προσανατολισμό μίας γεωργίας που απαρτίζεται από εκμεταλλεύσεις οικογενειακού χαρακτήρα, που στοχεύει στην βιωσιμότητα από οικονομική, κοινωνική και οικολογική άποψη και είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της κοινωνίας, πρόκειται δηλαδή για μία πολυλειτουργική γεωργία.

8.2. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται τη σημασία που έχει το γεγονός ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών αλλά και οι επαγγελματικές οργανώσεις των ευρωπαίων γεωργών αναγνωρίζουν ρητά το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο. Όσο θετική κι αν είναι η αναγνώριση αυτή δεν πρέπει ωστόσο να λησμονείται ότι εκείνο που έχει αποφασιστική σημασία είναι να αντικατοπτρίζεται η αναγνώριση αυτή στην πολιτική πραγματικότητα.

8.3. Η διατήρηση του ευρωπαϊκού γεωργικού πρότυπου δεν πρέπει ωστόσο να ερμηνευθεί ως αντίθεση στην αναγκαιότητα να προσαρμόζονται οι γεωργοί αδιάλειπτα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, στην αναγκαία ανταγωνιστικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ή στον αναγκαίο προσανατολισμό της παραγωγής προς τις απαιτήσεις της αγοράς.

8.4. Πάντως είναι αδιαμφισβήτητο το εξής: το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση στο μέλλον, της πολυλειτουργικότητας της γεωργίας την οποία απαιτεί η κοινωνία. Αν η γεωργία προσανατολίζεται αποκλειστικά προς την διεθνή ανταγωνιστικότητα δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην απαίτηση αυτή.

8.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η "πολιτική για την εδραίωση του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου" είναι αναγκαία για τη διασφάλιση ενός ευκταίου προτύπου γεωργικής πολιτικής μέσω συγκεκριμένων μέτρων. Έχει σημασία να διασφαλίζονται μακροπρόθεσμα οι επιδόσεις μίας πολυλειτουργικής γεωργίας ακόμη και με την αυξανόμενη πίεση του ανταγωνισμού.

8.6. Σημαντικό στοιχείο του ευρωπαϊκού γεωργικού προτύπου είναι η ύπαρξη ανταγωνιστικής και αποδοτικής γεωργίας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί αυτονόητο ότι στο μέλλον οι γεωργοί θα παροτρυνθούν περισσότερο να αξιοποιούν τις υφιστάμενες δυνατότητες για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, τη διατήρηση των πλεονεκτημάτων στις αγορές και των πρόσθετων κερδών και δυνατοτήτων απόκτησης εισοδήματος, τομείς όπου οι ίδιες πρωτοβουλίες πρέπει να υποστηριχθούν κατάλληλα. Για τη βελτίωση της αποδοτικότητας είναι απαραίτητη και η τεχνική πρόοδος. Ακόμη, η ΟΚΕ θεωρεί ορθή και απαραίτητη την πραγματοποίηση των κατάλληλων αντισταθμίσεων, όταν διάφοροι οικολογικοί ή ηθικοί περιορισμοί ή κοινωνικές προσταγές επιφέρουν στις γεωργικές επιχειρήσεις ανταγωνιστικά μειονεκτήματα, τα οποία δεν μπορούν να καλυφθούν με αύξηση των τιμών.

8.7. Με τις δεδομένες συνθήκες παραγωγής στα κράτη μέλη, είναι, ωστόσο, αδύνατο να διασφαλιστεί η πολυλειτουργικότητα της γεωργίας σύμφωνα με τους όρους της παγκόσμιας αγοράς. Οι κανονισμοί ρύθμισης της αγοράς, οι άμεσες πληρωμές με στόχο τη λειτουργικότητα, τα διαρθρωτικά μέτρα για τη γεωργία και τα προγράμματα ενίσχυσης έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ύπαιθρο. Οι υπηρεσίες πρέπει να αμείβονται αντίστοιχα.

8.8. Η ευρωπαϊκή γεωργία πρέπει να προσανατολίζεται και στο μέλλον προς την παραγωγή, να είναι σε θέση να προσφέρει καλά και ποιοτικά είδη διατροφής. Η γεωργία αποκτά αυξανόμενη σημασία ως προμηθευτής πρώτων υλών για τους μη διατροφικούς τομείς, πρέπει να είναι φιλική προς το περιβάλλον, να είναι βιώσιμη αλλά να είναι επίσης σε θέση να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της κοινωνίας. Οι απαιτήσεις που τίθενται έναντι της ευρωπαϊκής γεωργίας είναι εντελώς διαφορετικές από αυτές που αντιμετωπίζει η γεωργία στην αμερικανική ήπειρο, αλλά επιπλέον πρέπει να διασφαλίσει τη θέση της σε ένα σχετικά ακριβό περιβάλλον. Συνεπώς είναι απαραίτητο να διατηρηθεί και στο μέλλον έως έναν βαθμό η εξωτερική προστασία και είναι εξίσου απαραίτητο να διατηρηθούν και ορισμένα άλλα στοιχεία ρύθμισης των οργανώσεων της αγοράς.

Το "ναι" στο γεωργικό πρότυπο σημαίνει όμως ότι κατά τον επόμενο γύρο εμπορικών διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ θα πρέπει να παραμείνουν αδιαμφισβήτητα ορισμένα σημαντικά στοιχεία της ΚΓΠ. Είναι ανάγκη να ισχύει η ακόλουθη σημαντική αρχή: μόνο στο βαθμό που σημειώνεται πρόοδος κατά τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων για δίκαιους όρους ανταγωνισμού στο διεθνές εμπόριο γεωργικών προϊόντων δικαιολογείται η περαιτέρω φιλελευθεροποίηση του διεθνούς εμπορίου.

Βρυξέλλες, 21 Οκτωβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELI

(1) Συμπεράσματα του Συμβουλίου, SN 400/97, σ. 14, 13.12.97.

(2) Έκθεση για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Συνέδριο 1998 που δημοσίευσε η CEA (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Γεωργών), Βρυξέλλες.

(3) Από ποσοστό άνω του 30 % στις αρχές της δεκαετίας του '60 σε ορισμένα κράτη μέλη, ένα μέσο κοινοτικό ποσοστό μόλις υψηλότερο του 5 % του ενεργού πληθυσμού απασχολείται σήμερα στη γεωργία. Πηγή: Eurostat.

(4) Πηγή: Eurostat.

(5) COM (1998) 158 τελικό, ΕΕ C 170 της 4.6.1998, σ. 93.

(6) Ανακοίνωση της συνεδρίασης της επιτροπής γεωργίας, της 6ης Μαρτίου 1998.

(7) Πηγή: Η κατάσταση της γεωργίας στην ΕΕ, Έκθεση του 1997.

(8) ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 71.

(9) Γεωργικό Σύμφωνο του ΠΟΕ, 1994. Στο άρθρο 20 προβλέπεται αξιολόγηση των επιπτώσεων του Γύρου της ΓΣΔΕ της Ουρουγουάης και εισαγωγή ενός "δίκαιου συστήματος προσανατολισμένου στην αγορά για το εμπόριο γεωργικών προϊόντων".

(10) ΕΕ C 73 της 9.3.1998, σ. 71.

(11) ΕΕ C 75 της 10.3.1997, σ. 4.

(12) CES 108/97 "Απολογισμός της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ", ΕΕ C 89 της 19.3.1997, σ. 39.

(13) Καθαρή προστιθέμενη αξία = ακαθάριστη προστιθέμενη αξία σε τιμές αγοράς μείον τις αποσβέσεις, μείον τους φόρους συν τις επιχορηγήσεις.

(14) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 του Συμβουλίου της 14.7.1992 για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων (ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 1).

(15) Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2082/92 του Συμβουλίου της 14.7.1992 για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων (ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 9).

(16) Στη μελέτη της Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο "Προς μια κοινή γεωργική πολιτική και μια πολιτική της υπαίθρου για την Ευρώπη" (Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 5/97), την οποία επεξεργάσθηκαν εμπειρογνώμονες για τη γεωργία, προβλέπεται η θέσπιση μέτρων από το δημόσιο τομέα για τη σταθεροποίηση της αγοράς στη γεωργία λόγω των ακόλουθων ιδιαιτεροτήτων:

- υψηλός κίνδυνος λόγω της εξάρτησης από τις καιρικές συνθήκες και τις διάφορες ζημίες και ασθένειες (κυρίως γεωγραφικά περιορισμένες)·

- υψηλός κίνδυνος όσον αφορά τα κεφάλαια και τις νομισματικές ισοτιμίες (ζήτημα που αφορά το σύνολο του τομέα, που όμως με την θέση σε ισχύ της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, ο κίνδυνος αυτός εξαλείφεται από την εσωτερική αγορά)·

- η μεγάλη διασπορά μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες διαθέτουν ανεπαρκή και μη ευέλικτα επενδυτικά κεφάλαια και οι δυνατότητές τους για τη διαχείριση των ιδιόκτητων γαιών είναι πολύ περιορισμένες·

- η πολύ ισχυρή εξάρτηση από τις εποχιακές και βιολογικές διαδικασίες ανάπτυξης·

- οι παραγωγοί που ως μονάδες διαθέτουν ανεπαρκείς πόρους και πληροφορίες όσον αφορά τη διαχείριση των κινδύνων·

- η υποχρέωση τακτικής προσφοράς προϊόντων για τα αγαθά καθημερινής ανάγκης.

(17) ΕΕ C 101 της 12.4.1999, σ. 43.

(18) Πρωτόκολλο του Κυότο σχετικά με μια Συμφωνία πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές αλλαγές, της 11.12.97.

(19) COM(97) 599 τελικό της 26.11.1997. 'Ενέργεια για το μέλλον - ανανεώσιμες πηγές ενέργειας', Λευκό Βιβλίο για μια κοινή στρατηγική και ένα σχέδιο δράσης.

(20) Teres II, Ευρωπαϊκή Επιτροπή 1997.