Κοινός ευρωπαϊκός χάρτης πορείας για την άρση των μέτρων ανάσχεσης της νόσου COVID-19

(2020/C 126/01)

Κατά τη συνεδρίασή τους στις 26 Μαρτίου 2020 (1), τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεσμεύτηκαν να πράξουν ό, τι είναι αναγκαίο για την προστασία των πολιτών της ΕΕ και την αντιμετώπιση της κρίσης, διαφυλάσσοντας παράλληλα τις ευρωπαϊκές αξίες και τον τρόπο ζωής. Πέραν του επείγοντος χαρακτήρα της αντιμετώπισης της πανδημίας COVID-19 και των άμεσων συνεπειών της, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ζήτησαν να προετοιμαστούν τα αναγκαία μέτρα για την επάνοδο των κοινωνιών και των οικονομιών της Ευρώπης στην ομαλότητα και στη βιώσιμη ανάπτυξη, με ενσωμάτωση, μεταξύ άλλων, της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού, καθώς και να αντληθούν όλα τα διδάγματα από την κρίση.

Ο κοινός ευρωπαϊκός χάρτης πορείας για την άρση των μέτρων ανάσχεσης της νόσου COVID-19, τον οποίο παρουσίασαν η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ανταποκρίνεται στην έκκληση των μελών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για μια στρατηγική εξόδου σε συντονισμό με τα κράτη μέλη, η οποία θα προετοιμάσει το έδαφος για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάκαμψης και πρωτοφανείς επενδύσεις.

1. Εισαγωγή

Ο ταχέως εξελισσόμενος χαρακτήρας της πανδημίας COVID-19 και οι σημαντικές άγνωστες παράμετροι που συνδέονται με τον νέο ιό και τη νόσο είχαν ως αποτέλεσμα πρωτοφανείς προκλήσεις για τα συστήματα υγείας, καθώς και δραματικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο. Η κρίση έχει ήδη στοιχίσει χιλιάδες ζωές και εξακολουθεί να ασκεί τεράστια πίεση στα συστήματα υγείας. Έχουν ληφθεί έκτακτα και πρωτοφανή μέτρα – τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά.

Όλα τα κράτη μέλη απαγόρευσαν τις δημόσιες συγκεντρώσεις, έκλεισαν τα σχολεία (εντελώς ή εν μέρει) και θέσπισαν περιορισμούς στα σύνορα και ταξιδιωτικούς περιορισμούς. Πάνω από το ήμισυ των κρατών μελών της ΕΕ κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Τα περιοριστικά αυτά μέτρα ήταν αναγκαία για να επιβραδυνθεί η διασπορά του ιού και είχαν ως αποτέλεσμα να σωθούν δεκάδες χιλιάδες ζωές. (2) Ωστόσο, το κοινωνικό και οικονομικό κόστος των μέτρων αυτών είναι μεγάλο. Τα μέτρα επηρεάζουν την πνευματική υγεία και αναγκάζουν τους πολίτες να αλλάζουν ριζικά την καθημερινή τους ζωή. Έχουν προκαλέσει τεράστιους κλυδωνισμούς στην οικονομία και έχουν επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, καθώς η λειτουργία ολόκληρων κλάδων έχει διακοπεί, η συνδεσιμότητα έχει περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό, ενώ οι διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού και η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων έχουν διαταραχθεί σοβαρά. Η κατάσταση αυτή προκάλεσε την ανάγκη δημόσιας παρέμβασης για την αντιστάθμιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. (3) Παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί, ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπος θα είναι σοβαρός, όπως αποκαλύπτουν τόσο το κλίμα στην αγορά όσο και η πρωτοφανής εγγραφή σε προγράμματα βραχυπρόθεσμης ανεργίας.

Μολονότι θα χρειαστεί πολύς χρόνος για την επιστροφή στην ομαλότητα, είναι επίσης σαφές ότι τα έκτακτα μέτρα εγκλεισμού δεν είναι δυνατόν να διαρκέσουν επ’ αόριστον. Είναι αναγκαίο να αξιολογείται συνεχώς κατά πόσον τα μέτρα εξακολουθούν να είναι αναλογικά καθώς εξελίσσονται οι γνώσεις μας σχετικά με τον ιό και τη νόσο. Είναι απαραίτητο να υπάρξει σχεδιασμός για τη φάση κατά την οποία τα κράτη μέλη θα μπορούν να αρχίσουν εκ νέου τις οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες, ελαχιστοποιώντας τυχόν επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων και χωρίς υπερβολική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας. Τούτο θα απαιτήσει καλά συντονισμένη προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ και μεταξύ όλων των κρατών μελών.

Ο παρών χάρτης πορείας προβλέπει μια τέτοια προσέγγιση. Βασίζεται στην εμπειρογνωμοσύνη και τις συμβουλές που παρασχέθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και τη συμβουλευτική ομάδα της Επιτροπής για τη νόσο COVID-19 και λαμβάνει υπόψη την εμπειρία και τις προοπτικές ορισμένων κρατών μελών, καθώς και την καθοδήγηση από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Ο χάρτης πορείας περιλαμβάνει συστάσεις προς τα κράτη μέλη, με στόχο τη διατήρηση της δημόσιας υγείας και τη σταδιακή άρση των μέτρων ανάσχεσης για την επιστροφή της κοινωνικής ζωής στην ομαλότητα και την επανεκκίνηση της οικονομίας. Δεν αποτελεί έναυσμα άμεσης άρσης των μέτρων ανάσχεσης, αλλά αποσκοπεί στην παροχή στοιχείων για τη λήψη μέτρων από τα κράτη μέλη και ενός πλαισίου για τη διασφάλιση του συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ και σε διασυνοριακό επίπεδο, ενώ παράλληλα αναγνωρίζεται η ιδιαιτερότητα κάθε κράτους μέλους. Η ιδιαίτερη επιδημιολογική κατάσταση, η εδαφική οργάνωση, οι ρυθμίσεις όσον αφορά τις υπηρεσίες υγείας, η κατανομή του πληθυσμού ή η δυναμική της οικονομίας είναι ορισμένοι από τους παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάσουν τις αποφάσεις των κρατών μελών σχετικά με τον τόπο, τον χρόνο και τον τρόπο άρσης των μέτρων. Θα πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στην κατάσταση των γειτονικών χωρών της ΕΕ.

2. Επιλογή του κατάλληλου χρόνου

Τα περιοριστικά μέτρα που θέσπισαν τα κράτη μέλη ήταν αναγκαία για την καθυστέρηση της εξάπλωσης της επιδημίας και την άμβλυνση της πίεσης που ασκείται στα συστήματα υγείας («επιπεδοποίηση της καμπύλης»). Τα μέτρα αυτά βασίζονται σε διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά της επιδημιολογίας της νόσου και ακολουθούν μια προληπτική προσέγγιση. Επέτρεψαν την εξοικονόμηση πολύτιμου χρόνου για την προετοιμασία των συστημάτων υγείας των κρατών μελών με την προμήθεια, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ΕΕ, βασικών προϊόντων, όπως μέσα ατομικής προστασίας, εργαστηριακός εξοπλισμός, και αναπνευστήρες, και για την έναρξη των προσπαθειών για την ανάπτυξη εμβολίων και πιθανών θεραπειών.

Σύμφωνα με την επικρατέστερη επιστημονική άποψη, τα εν λόγω μέτρα είναι ουσιαστικής σημασίας, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πράγματι ότι ένας συνδυασμός αυστηρών μέτρων ανάσχεσης έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των ποσοστών μετάδοσης και θνησιμότητας (4).

Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής. Ο αριθμός των ενεργών θετικών κρουσμάτων ισούται με τον συνολικό αριθμό των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων μείον τα άτομα που ανέρρωσαν και τους θανάτους.

Απαιτείται περισσότερος χρόνος για να αξιολογηθεί ο πλήρης αντίκτυπος των μέτρων, λαμβανομένης υπόψη της περιόδου επώασης του ιού, της διάρκειας της νόσου και της περιόδου νοσηλείας, της απαιτούμενης υποβολής αναφορών, των διαφορών στην ένταση της διενέργειας διαγνωστικών εξετάσεων και της περαιτέρω ενδεχόμενης εξάπλωσης της νόσου κατά τον εγκλεισμό, όπως μεταξύ των μελών της ίδιας οικογένειας.

Δεδομένου ότι τα μέτρα εγκλεισμού εφαρμόζονται ήδη επί σειρά εβδομάδων, τίθεται εύλογα το ερώτημα σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο χαλάρωσής τους.

Αναγνωρίζεται ευρέως από τους επιδημιολόγους ότι, παρά την εφαρμογή μέτρων εγκλεισμού, ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί και οποιοδήποτε επίπεδο σταδιακής χαλάρωσης του εγκλεισμού θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αντίστοιχη αύξηση των νέων κρουσμάτων. Θα χρειαστεί συνεχής και λεπτομερής παρακολούθηση, καθώς και ετοιμότητα προσαρμογής και εφαρμογής νέων μέτρων, εφόσον είναι αναγκαίο. Είναι επίσης προφανές ότι οι κοινωνίες θα πρέπει να συνυπάρξουν με τον ιό έως ότου βρεθεί εμβόλιο ή θεραπεία. Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητη η σαφής, η έγκαιρη και η διαφανής επικοινωνία με τους πολίτες. Ο συνεχής διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους θα είναι επίσης καίριας σημασίας.

Είναι αυτονόητο ότι οι προϋποθέσεις και τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορούν να αρθούν τα μέτρα ανάσχεσης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δεδομένα που εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου, ιδίως όσον αφορά το επίπεδο μετάδοσης του ιού στις πληγείσες περιοχές, την ανάπτυξη και τη διάρκεια της ανοσίας του πληθυσμού στον ιό, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζονται από τη νόσο οι διάφορες ηλικιακές ομάδες. Η χρήση αξιόπιστων δεδομένων θα ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο λήψης αποφάσεων με βάση εσφαλμένες παραδοχές ή ελλιπείς πληροφορίες λόγω, για παράδειγμα, καθυστερήσεων στην υποβολή αναφορών ή λόγω ελλιπούς διενέργειας διαγνωστικών εξετάσεων σε μολυσμένα άτομα που δεν έχουν εκδηλώσει συμπτώματα ή έχουν εκδηλώσει ήπια συμπτώματα. Οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στον παρόντα χάρτη πορείας βασίζονται στις μέχρι σήμερα διαθέσιμες επιστημονικές γνώσεις. Θα πρέπει να αναθεωρούνται καθώς εμφανίζονται νέα στοιχεία και βελτιώνεται η συγκρισιμότητα των εθνικών δεδομένων και η εναρμόνιση των μεθόδων μέτρησης.

3. Κριτηρια

Τρεις δέσμες κριτηρίων είναι σημαντικές προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσον έχει έλθει η στιγμή να χαλαρώσουν τα μέτρα εγκλεισμού:

1. Επιδημιολογικά κριτήρια που καταδεικνύουν ότι η εξάπλωση της νόσου έχει μειωθεί σημαντικά και έχει σταθεροποιηθεί για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να καταδειχθεί με τη σταθερή μείωση του αριθμού των νέων λοιμώξεων, των νοσηλειών και των ασθενών που νοσηλεύονται σε μονάδες εντατικής θεραπείας.

2. Επαρκής δυναμικότητα του συστήματος υγείας, όσον αφορά, για παράδειγμα, το ποσοστό πληρότητας των μονάδων εντατικής θεραπείας, τον επαρκή αριθμό νοσοκομειακών κλινών, την πρόσβαση στα φαρμακευτικά προϊόντα που είναι απαραίτητα στις μονάδες εντατικής θεραπείας, την ανασύσταση των αποθεμάτων εξοπλισμού, την πρόσβαση σε περίθαλψη των ευπαθών ιδίως ομάδων, τη διαθεσιμότητα δομών πρωτοβάθμιας περίθαλψης, καθώς και την ύπαρξη επαρκούς προσωπικού με κατάλληλες δεξιότητες, αφενός, για παροχή φροντίδας σε ασθενείς που έχουν λάβει εξιτήριο από το νοσοκομείο ή νοσηλεύονται κατ’ οίκον και, αφετέρου, για συμμετοχή στα μέτρα άρσης του εγκλεισμού (π.χ. διεξαγωγή δοκιμών). Το κριτήριο αυτό είναι ουσιαστικής σημασίας, διότι καταδεικνύει ότι τα διάφορα εθνικά συστήματα υγείας μπορούν να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές αυξήσεις κρουσμάτων μετά την άρση των μέτρων. Παράλληλα, είναι όλο και πιθανότερο να κληθούν τα νοσοκομεία να αντιμετωπίσουν σωρεία επιλεκτικών χειρουργικών επεμβάσεων που είχαν αναβληθεί προσωρινά κατά τη διάρκεια κορύφωσης της πανδημίας, οπότε τα συστήματα υγείας των κρατών μελών θα πρέπει να έχουν ανακτήσει επαρκή ικανότητα εν γένει, και όχι μόνο σε σχέση με τη διαχείριση της νόσου COVID-19.

3. Κατάλληλη ικανότητα παρακολούθησης, καθώς και ικανότητα διεξαγωγής μεγάλης κλίμακας δοκιμών για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση της διασποράς του ιού σε συνδυασμό με ιχνηλάτηση των επαφών και με δυνατότητες απομόνωσης των ατόμων σε περίπτωση επανεμφάνισης και περαιτέρω εξάπλωσης των λοιμώξεων. Η ικανότητα ανίχνευσης αντισωμάτων, όταν επιβεβαιώνεται ότι αυτά όντως αφορούν την COVID-19, θα συνεισφέρει συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με το ποσοστό του πληθυσμού που έχει αντιμετωπίσει επιτυχώς την ασθένεια και, εν τέλει, για τη μέτρηση της επίκτητης ανοσίας.

Εναπόκειται στα κράτη μέλη, ανάλογα με τις υποδομές που διαθέτουν, να αποφασίζουν σε ποιο επίπεδο θα πρέπει να αξιολογείται η συμμόρφωση με τα ανωτέρω κριτήρια.

4. Αρχές

Η αποκλιμάκωση των επιβληθέντων για τη νόσο COVID-19 μέτρων κατά τρόπο συντονισμένο είναι ζήτημα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Αφορά όλα τα κράτη μέλη που πλήττονται, αν και σε διαφορετικό βαθμό το καθένα. Η διασπορά του ιού δεν μπορεί να ανασχεθεί εντός των συνόρων και οι μεμονωμένες ενέργειες καταλήγουν, αναπόφευκτα, να είναι λιγότερο αποτελεσματικές. Τα μέτρα ανάσχεσης και η σταδιακή τους χαλάρωση δεν επηρεάζουν μόνο τη δημόσια υγεία αλλά και τις αλυσίδες αξίας υψηλού βαθμού ολοκλήρωσης, καθώς και τα εθνικά και διασυνοριακά συστήματα μεταφορών που είναι αναγκαία για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών και υπηρεσιών. Συνεπώς, κατά την άρση αυτών των μέτρων θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο ολοκληρωμένος χαρακτήρας της ενιαίας αγοράς. Παρόλο που το χρονοδιάγραμμα και οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις θα διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών, είναι αναγκαίο να υπάρχει κοινό πλαίσιο.

Τρεις βασικές αρχές θα πρέπει να καθοδηγούν την ΕΕ και τα κράτη μέλη της:

1. Η δράση που θα αναληφθεί θα πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και να έχει ως επίκεντρο τη δημόσια υγεία: η απόφαση για λήξη των περιοριστικών μέτρων είναι μια πολυδιάστατη πολιτική απόφαση, στην οποία απαιτείται η εξισορρόπηση των οφελών για τη δημόσια υγεία με τις άλλες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Παράλληλα, πρωταρχικός στόχος των αποφάσεων των κρατών μελών θα πρέπει να εξακολουθήσει να είναι η βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προστασία της δημόσιας υγείας. Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται όσο το δυνατόν περισσότερο υπόψη στις αποφάσεις των κρατών μελών, τα δε κράτη μέλη θα πρέπει να είναι διατεθειμένα να αναθεωρήσουν τις προσεγγίσεις τους μόλις εμφανιστούν περισσότερα επιστημονικά στοιχεία.

2. Θα πρέπει να υπάρχει συντονισμός των ενεργειών μεταξύ των κρατών μελών: η έλλειψη συντονισμού όσον αφορά την άρση των περιοριστικών μέτρων ενέχει τον κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων για όλα τα κράτη μέλη και πρόκλησης πολιτικών τριβών. Αν και δεν υφίσταται ενιαία και αδιακρίτως εφαρμοστέα προσέγγιση, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει, κατ’ ελάχιστον, να ενημερώνει τα άλλα κράτη μέλη και την Επιτροπή, σε εύθετο χρόνο, μέσω της επιτροπής υγειονομικής ασφάλειας, πριν ανακοινώσει άρση των μέτρων και να λαμβάνει υπόψη τις απόψεις τους. Η επικοινωνία και η συζήτηση θα πρέπει να πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων ρυθμίσεων για την πολιτική αντιμετώπιση κρίσεων.

3. Η ανάγκη για σεβασμό και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών εξακολουθεί να είναι ουσιώδους σημασίας: βασικός παράγοντας επιτυχίας στην παρούσα φάση είναι η αμοιβαία αξιοποίηση των δυνατών σημείων εκάστου. Τα συστήματα υγείας δεν υφίστανται όλα την ίδια πίεση, υπάρχει δε πληθώρα γνώσεων που μπορούν να ανταλλάσσουν μεταξύ τους οι επαγγελματίες του κλάδου και τα κράτη μέλη· και η αμοιβαία συνδρομή σε περιόδους κρίσης έχει καθοριστική σημασία. Παρόλο που ο συντονισμός και η αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών τέθηκαν υπό αμφισβήτηση στην αρχή της πανδημίας, τις τελευταίες εβδομάδες καταγράφηκαν αυξανόμενα παραδείγματα αλληλεγγύης σε ολόκληρη την ΕΕ, όπως νοσηλεία ασθενών σε μονάδες εντατικής θεραπείας άλλων κρατών μελών, αποστολή γιατρών και νοσηλευτών, εφοδιασμός άλλων χωρών με προστατευτικές στολές και μάσκες, καθώς και αναπνευστήρες. Μέχρι στιγμής, 17 κράτη μέλη έχουν οργανώσει πτήσεις, πολλές από τις οποίες με διευκόλυνση και χρηματοδότηση μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ, για τον επαναπατρισμό καθηλωμένων στο εξωτερικό Ευρωπαίων πολιτών όλων των εθνικοτήτων. Οι κλινικοί γιατροί, μέσω ειδικής επιγραμμικής πλατφόρμας της ΕΕ, ανταλλάσσουν την εμπειρία τους όσον αφορά τη θεραπευτική αγωγή ασθενών με COVID-19. Αυτή είναι η σωστή προσέγγιση και θα πρέπει να συνεχιστεί. (5) Η προσέγγιση αυτή θα δείξει τον δρόμο για τη λήψη περισσότερων μέτρων αλληλεγγύης σε επίπεδο ΕΕ για τη στήριξη ορισμένων κρατών μελών και περιφερειών που είτε θα την χρειαστούν για να αντιμετωπίσουν την πανδημία είτε θα πληγούν περισσότερο από την επακόλουθη οικονομική κρίση. (6)

5. Συνοδευτικά μέτρα

Η επιτυχής διαχείριση της σταδιακής άρσης των υφιστάμενων μέτρων εγκλεισμού απαιτεί συνδυασμό συνοδευτικών μέτρων που θα αφορούν όλα τα κράτη μέλη. Η ΕΕ λαμβάνει μέτρα στήριξής τους προς αυτήν την κατεύθυνση.

1. Συλλογή δεδομένων και σχεδιασμός άρτιου συστήματος υποβολής στοιχείων: η συλλογή και η ανταλλαγή δεδομένων σε εθνικό και υποεθνικό επίπεδο από τις αρχές δημόσιας υγείας, με εναρμονισμένο τρόπο, για την εξάπλωση του ιού, τα χαρακτηριστικά των ατόμων που έχουν προσβληθεί και αναρρώσει και οι πιθανές άμεσες επαφές τους είναι ουσιαστικής σημασίας για την καλύτερη διαχείριση της άρσης των μέτρων. Ταυτόχρονα, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλος αριθμός ατόμων μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί φορείς της νόσου COVID-19 ή να παρουσιάζουν περιορισμένα μόνο συμπτώματα. Συνεπώς, οι πληροφορίες σχετικά με κρούσματα οι οποίες κοινοποιούνται στις υγειονομικές αρχές μπορεί να είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Συνεχίζουν να υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν γνωρίζουμε. Ως εκ τούτου, χρησιμοποιούνται μαθηματικά μοντέλα για την κατανόηση της εξάπλωσης της νόσου COVID-19, καθώς και για την πρόβλεψη και την αξιολόγηση του δυνητικού αντικτύπου των διαφόρων μέτρων ανάσχεσης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Οι φορείς εκμετάλλευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των δικτύων κινητών επικοινωνιών μπορούν να προσφέρουν πληθώρα δεδομένων σχετικά με την κινητικότητα, τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, καθώς και εθελοντικές αναφορές κρουσμάτων ήπιων ασθενειών (π.χ. μέσω της συμμετοχικής παρακολούθησης) και/ή έμμεσων πρώιμων ενδείξεων εξάπλωσης της νόσου (π.χ. αναζητήσεις/αναρτήσεις για ασυνήθιστα συμπτώματα). Τα εν λόγω δεδομένα, εφόσον συλλέγονται και χρησιμοποιούνται σε ανωνυμοποιημένη, συγκεντρωτική μορφή σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων και της ιδιωτικής ζωής, θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας των μοντέλων και των προβλέψεων για την πανδημία σε επίπεδο ΕΕ. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) μπορούν να διαχειριστούν σε κεντρικό επίπεδο τις σχετικές εργασίες συλλογής δεδομένων και μοντελοποίησης.

2. Δημιουργία πλαισίου για την ιχνηλάτηση επαφών και την προειδοποίηση, με τη χρήση εφαρμογών για φορητές συσκευές, που θα σέβονται το απόρρητο των δεδομένων: οι εφαρμογές για φορητές συσκευές οι οποίες προειδοποιούν τους πολίτες για αυξημένο κίνδυνο λόγω επαφής με άτομο που βρέθηκε θετικό στη νόσο COVID-19 είναι ιδιαίτερα σημαντικές στη φάση της άρσης των μέτρων ανάσχεσης, όταν ο κίνδυνος μόλυνσης αυξάνεται καθώς όλο και περισσότερα άτομα έρχονται σε επαφή μεταξύ τους. Όπως παρατηρήθηκε και σε άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν την πανδημία COVID-19, οι εν λόγω εφαρμογές μπορούν να συμβάλουν στη διακοπή των αλυσίδων λοιμώξεων και να μειώσουν τον κίνδυνο περαιτέρω μετάδοσης του ιού. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποτελούν σημαντικό στοιχείο στις στρατηγικές που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, συμπληρώνοντας άλλα μέτρα, όπως η αύξηση της ικανότητας διεξαγωγής δοκιμών. Η χρήση των εν λόγω εφαρμογών για φορητές συσκευές θα πρέπει να είναι προαιρετική για τα άτομα, να γίνεται με βάση τη συγκατάθεση των χρηστών και να συμμορφώνεται πλήρως με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Κατά τη χρήση των εφαρμογών ιχνηλάτησης, οι χρήστες θα πρέπει να διατηρούν τον έλεγχο των δεδομένων τους. Οι εθνικές υγειονομικές αρχές θα πρέπει να συμμετάσχουν στον σχεδιασμό του συστήματος. Η ιχνηλάτηση της άμεσης εγγύτητας μεταξύ των φορητών συσκευών θα πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε ανώνυμη και συγκεντρωτική βάση, χωρίς καμία παρακολούθηση των πολιτών, ενώ τα ονόματα των ατόμων που ενδέχεται να έχουν προσβληθεί δεν θα πρέπει να αποκαλύπτονται σε άλλους χρήστες. Οι εφαρμογές ιχνηλάτησης και προειδοποίησης για φορητές συσκευές θα πρέπει να υπόκεινται σε απαιτήσεις διαφάνειας, θα πρέπει να απενεργοποιούνται μόλις λήξει η κρίση COVID-19, ενώ όλα τα υπόλοιπα δεδομένα θα πρέπει να διαγράφονται. Λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων δικτύωσης, η ευρεία υιοθέτηση πανευρωπαϊκής εφαρμογής αναφοράς, ή τουλάχιστον της διαλειτουργικότητας και της ανταλλαγής αποτελεσμάτων μεταξύ των εφαρμογών αυτών, θα επιτρέψει την πιο αποτελεσματική προειδοποίηση των ενδιαφερομένων και την πιο αποδοτική παρακολούθηση της πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας. Στις 8 Απριλίου 2020, η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση (7) με την οποία θεσπίζει διαδικασία με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη κοινής ευρωπαϊκής προσέγγισης («εργαλειοθήκη») για τη χρήση ψηφιακών μέσων που θα επιτρέπουν στους πολίτες να λαμβάνουν αποτελεσματικά και στοχευμένα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης (8). Η κοινή αυτή προσέγγιση θα συμπληρωθεί με κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής που θα προσδιορίζουν τις σχετικές αρχές προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων. Η εμπιστοσύνη στις εν λόγω εφαρμογές και η προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων κατά τη χρήση των εφαρμογών είναι υψίστης σημασίας για την επιτυχία και την αποτελεσματικότητά τους.

3. Διεύρυνση της ικανότητας διεξαγωγής εξετάσεων και εναρμόνιση των μεθόδων διεξαγωγής εξετάσεων: ελλείψει εμβολίου, ο πληθυσμός πρέπει να προστατεύεται όσο το δυνατόν περισσότερο από τη μετάδοση της νόσου. Ως εκ τούτου, η διαθεσιμότητα διεξαγωγής εξετάσεων σε μεγάλη κλίμακα, που θα μπορούν γρήγορα να παρέχουν αξιόπιστα αποτελέσματα είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας αλλά και προϋπόθεση για την άρση των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης στο μέλλον (και είναι επίσης σημαντική για την αποτελεσματικότητα των εφαρμογών ιχνηλάτησης επαφών όπως περιγράφεται ανωτέρω). Η βελτίωση της διενέργειας διαγνωστικών εξετάσεων στα κράτη μέλη απαιτεί προσέγγιση με τρεις άξονες: α) Ανάπτυξη και αύξηση σταθερής ικανότητας διάγνωσης της νόσου COVID-19, σε νοσοκομεία και μέσω δομών παροχής πρωτοβάθμιας περίθαλψης, περίθαλψης σε επίπεδο κοινότητας και αποκεντρωμένων εγκαταστάσεων διεξαγωγής εξετάσεων, όπου θα έχουν πρόσβαση όλες οι ομάδες κινδύνου και όσοι φροντίζουν ευπαθή άτομα, καθώς και άτομα που παρουσιάζουν συμπτώματα ή είναι σε στενή επαφή με επιβεβαιωμένα κρούσματα. β) Δημιουργία κατάλληλων προγραμμάτων διεξαγωγής εξετάσεων, τα οποία θα διευκρινίζουν ποιες διαγνωστικές εξετάσεις (ή συνδυασμός αυτών) θα πρέπει να διενεργούνται σε ποιο στάδιο και θα ορίζουν προτεραιότητες διενέργειάς τους (για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας, τα άτομα που επιστρέφουν στον χώρο εργασίας τους, οι ηλικιωμένοι σε οίκους ευγηρίας κ.λπ.). Οι διαγνωστικές εξετάσεις θα πρέπει να είναι αποδεκτής ποιότητας και θα πρέπει να διενεργούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει την αμοιβαία αποδοχή των δεδομένων τους εντός των κρατών μελών και μεταξύ αυτών. Η εισαγωγή ορολογικών εξετάσεων για την αξιολόγηση της επίκτητης ανοσίας του πληθυσμού αποτελεί μέρος μιας τέτοιας στρατηγικής. γ) Το ενδεχόμενο διάθεσης προϊόντων αυτοδιάγνωσης θα μπορούσε να εξεταστεί κατόπιν ενδεδειγμένης επικύρωσής τους και διασφάλισης της αξιοπιστίας τους. Ένα δημόσιο σημείο αναφοράς που θα λειτουργεί ως σύνδεσμος και θα παρέχει οδηγίες για τη χρήση τους και την παρακολούθησή τους θα επιτρέπει τις ατομικές διαγνωστικές εξετάσεις ατόμων με συμπτώματα COVID-19, ενώ παράλληλα θα αποφεύγεται η μόλυνση άλλων. Τα μέτρα αυτά θα μειώσουν την πίεση στα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η ευθυγράμμιση των μεθοδολογιών διεξαγωγής εξετάσεων αποτελεί κρίσιμη συνιστώσα αυτής της προσέγγισης και απαιτεί ανταλλαγή εμπειριών για την επίτευξη συγκρίσιμων αποτελεσμάτων ανά την ΕΕ και εντός των περιφερειών των κρατών μελών. Η Επιτροπή παρουσιάζει κατευθυντήριες γραμμές για τις διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις COVID-19 και τις επιδόσεις τους, βάσει διαβούλευσης με το ECDC, το οποίο ασχολήθηκε με τις εξετάσεις στο πλαίσιο της τακτικής επικαιροποιημένης αξιολόγησης κινδύνων στην οποία προέβη. Θα συνεχιστούν οι εργασίες για την εναρμόνιση των προσεγγίσεων όσον αφορά τις επιδόσεις των διαγνωστικών εξετάσεων σε επίπεδο ΕΕ. Η Επιτροπή θα διευκολύνει τη συλλογή όλων των σχετικών επιστημονικών μελετών και θα ενεργεί ως ενιαίο σημείο επαφής για την πρόσβαση των κρατών μελών και των ερευνητών στα δεδομένα και τα αποτελέσματα που προκύπτουν. Σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και σε συνεννόηση με το ECDC, θα δημιουργήσει δίκτυο εργαστηρίων αναφοράς COVID-19 ανά την ΕΕ, καθώς και πλατφόρμα υποστήριξης.

4. Αύξηση της ικανότητας και της ανθεκτικότητας των συστημάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης: η σταδιακή άρση ορισμένων μέτρων εγκλεισμού θα οδηγήσει αναπόφευκτα νέα κρούσματα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι νέοι ασθενείς με COVID-19 να μπορούν να περιθάλπονται με τον ενδεδειγμένο τρόπο από τα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και, ιδίως, σε περίπτωση ανάγκης, από τα νοσοκομεία. Η επαρκής δυναμικότητα των νοσοκομείων και η ισχυρή πρωτοβάθμια περίθαλψη, η προστασία της χρηματοδοτικής ικανότητας του συστήματος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, το καλά εκπαιδευμένο και αποθεραπευμένο προσωπικό στον τομέα της υγείας και η εγγυημένη πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας κατά τη μετάβαση. Η Επιτροπή έχει κινητοποιήσει τα δημοσιονομικά μέσα της ΕΕ για την παροχή πρόσθετων πόρων —συμπεριλαμβανομένου προσωπικού— για τη στήριξη των συστημάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης κατά την καταπολέμηση της κρίσης COVID-19 και, ως εκ τούτου, για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών (9).

5. Συνέχιση της αύξησης της προσφοράς ιατρικού εξοπλισμού και μέσων ατομικής προστασίας: η κρίση λόγω της νόσου COVID-19 οδήγησε σε μαζική αύξηση της ζήτησης για ιατρικό εξοπλισμό και μέσα ατομικής προστασίας, όπως οι αναπνευστήρες, τα διαγνωστικά μέσα (κιτ διενέργειας εξετάσεων) και οι μάσκες. Ωστόσο, η ζήτηση αυτή δεν καλύπτεται πάντα από επαρκή προσφορά. Οι πρώτες εβδομάδες της κρίσης χαρακτηρίστηκαν, ως εκ τούτου, από ανταγωνισμό μεταξύ των κοινών προμηθειών σε εθνικό, περιφερειακό και ενωσιακό επίπεδο, διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγικών περιορισμών, και έλλειψη πληροφόρησης για τις ανάγκες των διαφόρων κρατών μελών. Τα προϊόντα ζωτικής σημασίας δεν φθάνουν στον προορισμό τους ή φθάνουν με σημαντική καθυστέρηση. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών μελών και των διεθνών εταίρων οδήγησε σε σημαντική αύξηση των τιμών. Το γεγονός αυτό ανέδειξε τη σημασία του συντονισμού για την εξασφάλιση επαρκών προμηθειών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη, ενεργεί αναλόγως (10). Η πλέον αποτελεσματική χρήση των διαθέσιμων μέσων ατομικής προστασίας θα πρέπει να βασίζεται στις εξελισσόμενες γνώσεις και συμβουλές (11). Ο ιατρικός εξοπλισμός —όπως οι αναπνευστήρες— αξιολογείται και πιστοποιείται συνήθως από κοινοποιημένο οργανισμό σε εθνικό επίπεδο μέσω αξιολογήσεων της συμμόρφωσης ή μέσω αυτοπιστοποίησης. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Η Επιτροπή καλεί τους κοινοποιημένους οργανισμούς να δώσουν προτεραιότητα στον βασικό ιατρικό εξοπλισμό για την καταπολέμηση της νόσου COVID-19, βάσει καταλόγου που θα συμφωνηθεί με τα κράτη μέλη. Όσον αφορά την αξιολόγηση της ασφάλειας και των επιδόσεων των ιατροτεχνολογικών προϊόντων και των μέσων ατομικής προστασίας, οι εθνικές αρχές θα πρέπει να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές και να επιδιώκουν συναίνεση για κοινές προσεγγίσεις με τη βοήθεια των κοινοποιημένων οργανισμών, κατά περίπτωση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα ενιαίο σημείο επαφής για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με τα μέσα ατομικής προστασίας και τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα για τη σύνδεση των οργανισμών διεξαγωγής δοκιμών και των σχετικών αρχών εποπτείας της αγοράς. Για την εξασφάλιση επαρκών προμηθειών εξοπλισμού και φαρμάκων ώστε να καταστεί δυνατή η άρση των μέτρων εγκλεισμού ενδέχεται να απαιτηθεί βαθμός συνεργασίας υψηλότερος από τον κανονικά επιτρεπόμενο μεταξύ των επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων και με ανταγωνιστές, σε ορισμένα οικοσυστήματα. Η Επιτροπή παρέχει και θα παρέχει, κατά περίπτωση, αντιμονοπωλιακή καθοδήγηση και διαβεβαιώσεις για τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων σε οικοσυστήματα για την υπέρβαση των ελλείψεων σε αγαθά και υπηρεσίες που απαιτούνται ώστε να καταστεί δυνατή η σταδιακή αποκλιμάκωση των μέτρων ανάσχεσης. Η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού θα διασφαλίζουν, μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ECN), τη συνεκτική εφαρμογή της εν λόγω καθοδήγησης στα αντίστοιχα μέτρα επιβολής.

6. Η ανάπτυξη ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού εμβολίου είναι ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη της πανδημίας COVID-19. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη και η επίσπευση της διαδικασίας εισόδου του εμβολίου σε κυκλοφορία είναι ουσιαστικής σημασίας. Η Επιτροπή κινητοποιεί πρόσθετη χρηματοδότηση για την προώθηση της έρευνας για εμβόλιο. Με βάση τις διαθέσιμες επί του παρόντος πληροφορίες και την εμπειρία του παρελθόντος όσον αφορά τα χρονοδιαγράμματα ανάπτυξης εμβολίων, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) εκτιμά ότι ενδέχεται να χρειαστεί ένα έτος για να είναι έτοιμο για έγκριση ένα εμβόλιο κατά της νόσου COVID-19 και να είναι διαθέσιμο σε επαρκείς ποσότητες ώστε να καταστεί δυνατή η ευρεία και ασφαλής χρήση του. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) για τον εξορθολογισμό των κανονιστικών μέτρων, από τις κλινικές δοκιμές έως τις άδειες κυκλοφορίας, ώστε να εξασφαλιστεί η επίσπευση της διαδικασίας και, παράλληλα, να κατοχυρωθεί η ασφάλεια. Θα κατευθύνει την ερευνητική κοινότητα και τη βιομηχανία ώστε να συνενώσουν τις δυνάμεις τους σε μεγάλες κλινικές δοκιμές και θα διερευνήσει τρόπους να στηρίξει την κλιμάκωση της παραγωγής εμβολίων σε μεσοπρόθεσμη βάση. Οι κοινές προμήθειες και η ίση πρόσβαση στα εμβόλια, μόλις θα είναι διαθέσιμα, θα καθοδηγούν τη δράση της Επιτροπής. Σε διεθνές επίπεδο, θα ενισχυθεί η συνεργασία, ιδίως για την προώθηση της πρόσβασης στο εμβόλιο.

7. Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη ασφαλών και αποτελεσματικών θεραπευτικών αγωγών και φαρμάκων, μεταξύ άλλων ιδίως με την αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενων φαρμάκων που επί του παρόντος έχουν εγκριθεί για άλλες νόσους ή παθήσεις, θα μπορούσε να περιορίσει τις επιπτώσεις του ιού στην υγεία του πληθυσμού κατά τους επόμενους μήνες και να επιτρέψει στην οικονομία και την κοινωνία να ανακάμψουν νωρίτερα. Η ΕΕ χρηματοδοτεί την πρόσβαση στην υπερυπολογιστική και στην τεχνογνωσία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης για την επιτάχυνση της ταυτοποίησης των δυνάμει δραστικών μορίων μεταξύ υφιστάμενων φαρμάκων και ενώσεων. Οι κλινικές δοκιμές για τις εν λόγω θεραπευτικές αγωγές έχουν αρχίσει και, όπως και για τα εμβόλια, η Επιτροπή και ο EMA προετοιμάζονται για την επίσπευση των κανονιστικών μέτρων από την κλινική δοκιμή έως την άδεια κυκλοφορίας. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην πραγματοποίηση εκτεταμένων κλινικών δοκιμών, σε ευρωπαϊκό επίπεδο στο μέτρο του δυνατού, καθώς οι τελευταίες είναι απαραίτητες για τη συλλογή των εμπεριστατωμένων στοιχείων που απαιτούνται. Οι κοινές προμήθειες για μεγάλης κλίμακας αγορές των δυνητικών θεραπειών της νόσου COVID-19 βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας.

6. Συστάσεις

Με βάση τις επιστημονικές γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και της συμβουλευτικής ομάδας για τη νόσο COVID-19, η Επιτροπή έχει καταρτίσει σειρά συστάσεων προς τα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο σταδιακής άρσης των μέτρων ανάσχεσης:

1. Η δράση θα είναι βαθμιαία, καθώς τα μέτρα θα αίρονται σε διαφορετικά στάδια και θα πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος μεταξύ των επιμέρους σταδίων (π.χ. ένας μήνας), δεδομένου ότι το αποτέλεσμα της άρσης τους μπορεί να μετρηθεί μόνο με την πάροδο του χρόνου.

2. Τα γενικά μέτρα θα πρέπει προοδευτικά να αντικατασταθούν από στοχευμένα μέτρα. Αυτό θα επιτρέψει τη σταδιακή επιστροφή των κοινωνιών στην ομαλότητα, ενώ θα εξακολουθήσει να προστατεύεται ο πληθυσμός της ΕΕ από τον ιό. Παραδείγματος χάριν: α) Οι πλέον ευπαθείς ομάδες θα πρέπει να προστατεύονται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα: μολονότι δεν υπάρχουν ακόμη πλήρη δεδομένα, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι και τα άτομα που πάσχουν από χρόνιες παθήσεις διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Τα άτομα με ψυχική ασθένεια αποτελούν άλλη μία πιθανή ευπαθή ομάδα. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο λήψης μέτρων για να συνεχιστεί η προστασία τους, ενώ θα πρέπει να αρθούν οι περιορισμοί που ισχύουν για άλλες ομάδες. β) Τα άτομα για τα οποία η διάγνωση είναι θετική ή τα άτομα με ήπια συμπτώματα θα πρέπει να παραμένουν σε καραντίνα και να υποβάλλονται σε κατάλληλη θεραπευτική αγωγή: αυτό θα συμβάλει στη διάσπαση των αλυσίδων μετάδοσης και θα περιορίσει την εξάπλωση της νόσου. Η Επιτροπή θα αναθέσει στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) να επικαιροποιεί τακτικά τις κατευθυντήριες γραμμές του σχετικά με τα κριτήρια για τον τερματισμό της καραντίνας (12). γ) Ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις θα πρέπει να αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα γενικά απαγορευτικά μέτρα: η προσέγγιση αυτή θα επιτρέψει τη στόχευση των πηγών κινδύνου και, παράλληλα, θα διευκολύνει τη σταδιακή επανέναρξη των απαραίτητων οικονομικών δραστηριοτήτων (π.χ. εντατικός και τακτικός καθαρισμός και απολύμανση των μεταφορικών κόμβων και οχημάτων, των καταστημάτων και των χώρων εργασίας, αντί της πλήρους απαγόρευσης υπηρεσιών, και παροχή επαρκών μέτρων ή εξοπλισμού για την προστασία των εργαζομένων ή των πελατών). δ) Οι γενικού χαρακτήρα καταστάσεις έκτακτης ανάγκης με έκτακτες εξουσίες για τις κυβερνήσεις θα πρέπει σταδιακά να αντικατασταθούν από πιο στοχευμένες παρεμβάσεις των κυβερνήσεων σύμφωνα με τις συνταγματικές ρυθμίσεις τους. Με τον τρόπο αυτό, αφενός, θα διασφαλιστούν η δημοκρατική λογοδοσία και η διαφάνεια των μέτρων που λαμβάνονται και η ευρεία αποδοχή τους από το κοινό, και, αφετέρου, θα κατοχυρωθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα και ο σεβασμός του κράτους δικαίου.

3. Η άρση των μέτρων θα πρέπει να αρχίσει με εκείνα που έχουν τοπικό αντίκτυπο και να επεκταθεί σταδιακά σε μέτρα με ευρύτερη γεωγραφική κάλυψη, λαμβανομένων υπόψη των εθνικών ιδιαιτεροτήτων. Με τον τρόπο αυτό θα επιτραπούν η ανάληψη αποτελεσματικότερης δράσης, προσαρμοσμένης στις τοπικές συνθήκες, όπου αυτό είναι σκόπιμο, και η εκ νέου επιβολή περιορισμών, εάν είναι αναγκαίο, σε περίπτωση που προκύψει μεγάλος αριθμός νέων κρουσμάτων (π.χ. με την επιβολή ζώνης υγειονομικής απομόνωσης). Η προσέγγιση αυτή θα επιτρέψει πρώτα τη χαλάρωση των μέτρων που επηρεάζουν αμεσότερα τη ζωή των ανθρώπων. Τέλος, θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να λάβουν καλύτερα υπόψη τις περιφερειακές διαφορές όσον αφορά την εξάπλωση της νόσου COVID-19 στο έδαφός τους.

4. Απαιτείται σταδιακή προσέγγιση για το άνοιγμα των εσωτερικών και εξωτερικών συνόρων μας, με την οποία θα αποκατασταθεί τελικά η ομαλή λειτουργία του χώρου Σένγκεν. α) Οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα θα πρέπει να αρθούν με συντονισμένο τρόπο: Η Επιτροπή συνεργάζεται συνεχώς με τα κράτη μέλη για τον περιορισμό των επιπτώσεων που θα έχει η επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην ελεύθερη κυκλοφορία (13). Καταβάλλει επίσης κάθε δυνατή προσπάθεια για να ελαχιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της τρέχουσας κατάστασης στον τομέα των μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των φορέων εκμετάλλευσης και των επιβατών. (14) Οι περιορισμοί στα ταξίδια και οι έλεγχοι στα σύνορα που εφαρμόζονται επί του παρόντος θα πρέπει να αρθούν μόλις η επιδημιολογική κατάσταση των παραμεθόριων περιφερειών συγκλίνει επαρκώς και εφόσον οι κανόνες κοινωνικής αποστασιοποίησης τηρούνται ευρέως και υπεύθυνα. Κατά το σταδιακό άνοιγμα των συνόρων θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στους διασυνοριακούς και εποχικούς εργαζομένους, ενώ θα πρέπει να αποφεύγεται κάθε διάκριση εις βάρος των μετακινούμενων εργαζομένων της ΕΕ. Τα γειτονικά κράτη μέλη θα πρέπει να παραμείνουν σε στενή επαφή για να διευκολύνουν αυτήν την προσέγγιση σε στενό συντονισμό με την Επιτροπή. Κατά τη μεταβατική φάση, θα πρέπει να ενισχυθούν οι προσπάθειες για τη διατήρηση της απρόσκοπτης ροής των εμπορευμάτων και τη διασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού. Η χαλάρωση των μέτρων περιορισμού των ταξιδιών θα πρέπει πρώτα να εφαρμοστεί στις μετακινήσεις μεταξύ των περιοχών με συγκριτικά χαμηλή αναφερθείσα διασπορά του ιού. Το ECDC, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα τηρεί κατάλογο των περιοχών αυτών. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης λεπτομερέστερες οδηγίες για την προοδευτική αποκατάσταση των υπηρεσιών μεταφορών, της συνδεσιμότητας και της ελεύθερης κυκλοφορίας, αμέσως μόλις το επιτρέψει η υγειονομική κατάσταση, ενόψει επίσης και του προγραμματισμού των ταξιδιών θερινών διακοπών. β) Το άνοιγμα των εξωτερικών συνόρων και η πρόσβαση μη μονίμων κατοίκων της ΕΕ στην ΕΕ θα πρέπει να πραγματοποιηθούν σε δεύτερο στάδιο, ενώ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η διασπορά του ιού εκτός της ΕΕ και οι κίνδυνοι επαναφοράς του. Για τη διασφάλιση των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης που λαμβάνουν τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν είναι αναγκαίο να επανεξετάζεται συνεχώς η ανάγκη περιορισμού των μη αναγκαίων μετακινήσεων στην ΕΕ. (15)

5. Η οικονομική δραστηριότητα θα πρέπει να αποκατασταθεί σταδιακά, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι αρχές και οι επιχειρήσεις θα μπορέσουν να προσαρμοστούν καταλλήλως στις αυξανόμενες δραστηριότητες με ασφαλή τρόπο. Υπάρχουν πολλά μοντέλα (θέσεις εργασίας με σπάνιες διαπροσωπικές επαφές, θέσεις εργασίας που ενδείκνυνται για τηλεργασία, οικονομική σημασία, βάρδιες των εργαζομένων κ.λπ.). Όμως, δεν θα πρέπει να επιστρέψει ολόκληρος ο πληθυσμός στον τόπο εργασίας ταυτόχρονα. Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις λιγότερο απειλούμενες ομάδες και στους τομείς που είναι θεμελιώδεις για τη διευκόλυνση της οικονομικής δραστηριότητας (π.χ. μεταφορές). Καθώς η κοινωνική αποστασιοποίηση θα πρέπει να εξακολουθήσει να τηρείται ευρέως, η τηλεργασία πρέπει να ενθαρρύνεται. Στον τόπο εργασίας, θα πρέπει να τηρούνται οι κανόνες για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία που επιβάλλονται λόγω της πανδημίας. Η Επιτροπή θα δημιουργήσει μια λειτουργία ταχείας ειδοποίησης για τον εντοπισμό των διαταραχών της προσφοράς και της αξιακής αλυσίδας, με βάση, μεταξύ άλλων, υφιστάμενα δίκτυα όπως το Enterprise Europe Network (EEN), συνεργατικούς σχηματισμούς, εμπορικές ενώσεις, απεσταλμένους των ΜΜΕ, καθώς και άλλους παράγοντες, όπως οι κοινωνικοί εταίροι σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Θα επιδιωχθούν οι βέλτιστες διαθέσιμες λύσεις για την αντιμετώπιση αυτών των διαταραχών, οι οποίες μπορούν να οφείλονται στην ασύμμετρη άρση των μέτρων ανάσχεσης (εντός ή εκτός της ΕΕ), στην πτώχευση επιχειρήσεων ή στην παρέμβαση φορέων τρίτων χωρών.

6. Οι συναθροίσεις θα πρέπει να επιτραπούν προοδευτικά. Κατά την εξέταση της καταλληλότερης αλληλουχίας των μέτρων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εστιάζουν στις ιδιαιτερότητες των διαφόρων κατηγοριών δραστηριοτήτων, όπως: α) Σχολεία και πανεπιστήμια (με ειδικά μέτρα όπως διαφορετικές ώρες μεσημβρινού γεύματος, αυξημένος καθαρισμός, μικρότερες αίθουσες διδασκαλίας, αυξημένη προσφυγή στην ηλεκτρονική μάθηση κ.λπ.)· β) Εμπορική δραστηριότητα (λιανική) με πιθανή διαβάθμιση (π.χ. μέγιστος επιτρεπόμενος αριθμός ατόμων κ.λπ.)· γ) Μέτρα κοινωνικής δράσης (εστιατόρια, καφετέριες κ.λπ.), με πιθανή διαβάθμιση (περιορισμένες ώρες λειτουργίας, μέγιστος επιτρεπόμενος αριθμός ατόμων κ.λπ.)· δ) Μαζικές συγκεντρώσεις (π.χ. φεστιβάλ, συναυλίες κ.λπ.). Η βαθμιαία επαναφορά των υπηρεσιών μεταφορών θα πρέπει να προσαρμοστεί στη σταδιακή κατάργηση των ταξιδιωτικών περιορισμών και στη σταδιακή εισαγωγή συγκεκριμένων τύπων δραστηριοτήτων, λαμβανομένου παράλληλα υπόψη του επιπέδου κινδύνου στις εν λόγω περιοχές. Οι εξατομικευμένες μεταφορές χαμηλότερου κινδύνου (π.χ. ιδιωτικά αυτοκίνητα) θα πρέπει να επιτραπούν το συντομότερο δυνατόν, ενώ τα συλλογικά μέσα μεταφοράς θα πρέπει να αρχίσουν να λειτουργούν σταδιακά με εφαρμογή αναγκαίων μέτρων για την υγεία (π.χ. μείωση της πυκνότητας επιβατών στα οχήματα, μεγαλύτερη συχνότητα παροχής υπηρεσιών, παροχή εξοπλισμού ατομικής προστασίας στο προσωπικό των μεταφορών και/ή στους επιβάτες, χρήση προστατευτικών περιφραγμάτων, διάθεση υγρού καθαρισμού/απολύμανσης στους κόμβους μεταφορών και στα οχήματα κ.λπ.)

7. Οι προσπάθειες για την πρόληψη της διασποράς του ιού θα πρέπει να συνεχιστούν: οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης θα πρέπει να εξακολουθήσουν να ενθαρρύνουν τον πληθυσμό να διατηρήσει τις αυστηρές πρακτικές υγιεινής που έχουν καθιερωθεί (χρήση απολυμαντικών, πλύσιμο χεριών, κώδικας συμπεριφοράς για τον βήχα/το φτέρνισμα, καθαρισμός επιφανειών υψηλής επαφής κ.λπ.). Οι κατευθυντήριες οδηγίες για την κοινωνική αποστασιοποίηση θα πρέπει να εξακολουθήσουν να ισχύουν. Θα πρέπει να παρέχονται πλήρεις πληροφορίες στους πολίτες σχετικά με την κατάσταση, ώστε να συμβάλλουν στην ανάσχεση της μετάδοσης του ιού με ατομικά μέτρα και με αίσθημα ευθύνης. Σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες του ECDC (16), η χρήση μη ιατρικών μασκών προσώπου σε δημόσιους χώρους μπορεί να είναι χρήσιμη. Η χρήση μασκών προσώπου σε δημόσιους χώρους θα μπορούσε να εξεταστεί, ιδίως κατά την επίσκεψη σε πολυπληθείς, κλειστούς χώρους, όπως παντοπωλεία, εμπορικά κέντρα, ή κατά τη χρήση των δημόσιων μέσων μεταφοράς. Η χρήση μη ιατρικών μασκών προσώπου που κατασκευάζονται από διάφορα υφάσματα θα μπορούσε να εξεταστεί, ιδίως εάν —λόγω προβλημάτων προσφοράς και χρήσης κατά προτεραιότητα από τους εργαζομένους στον τομέα της υγείας— δεν υπάρχουν διαθέσιμες για το κοινό ιατρικές μάσκες προσώπου. Ωστόσο, η χρήση μασκών προσώπου σε δημόσιους χώρους θα πρέπει να θεωρείται συμπληρωματικό μέτρο και όχι υποκατάστατο των καθιερωμένων προληπτικών μέτρων, όπως η τήρηση φυσικής απόστασης, ο κώδικας συμπεριφοράς για την αναπνοή, η σχολαστική υγιεινή των χεριών και η αποφυγή αγγίγματος του προσώπου, της μύτης, των οφθαλμών και του στόματος. Η χρήση ιατρικών μασκών προσώπου από τους εργαζομένους στον τομέα της υγείας πρέπει να έχει πάντα προτεραιότητα έναντι της χρήσης από την κοινότητα. Οι συστάσεις σχετικά με τη χρήση μασκών προσώπου στην ευρύτερη κοινότητα θα πρέπει να λαμβάνουν προσεκτικά υπόψη την έλλειψη στοιχείων, την κατάσταση όσον αφορά τον εφοδιασμό και τις ενδεχόμενες αρνητικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

8. Η δράση θα πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς και θα πρέπει να αναπτυχθεί κατάσταση ετοιμότητας για την επιστροφή σε αυστηρότερα μέτρα ανάσχεσης εάν καταστεί αναγκαίο, σε περίπτωση υπερβολικής αύξησης των ποσοστών λοίμωξης, καθώς και της εξέλιξης της διασποράς του ιού διεθνώς. Οι αποφάσεις σχετικά με το κατά πόσον ή πότε πρέπει να γίνει η επαναφορά αυστηρότερων μέτρων θα πρέπει να βασίζονται σε επίσημο σχέδιο με τη χρήση σαφών κριτηρίων. Η ετοιμότητα θα πρέπει να συνεπάγεται την ενίσχυση των συστημάτων υγείας, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν πιθανές μελλοντικές εξάρσεις του ιού. Η Επιτροπή θα αναθέσει στο ECDC να παράσχει συμβουλές για μια κοινή προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά μελλοντικούς περιορισμούς της κυκλοφορίας των πολιτών, ενόψει πιθανής αναζωπύρωσης της νόσου, λαμβανομένων υπόψη των μέχρι τώρα διδαγμάτων.

7. Συμπερασμα

Οι επιστημονικές συμβουλές, ο συντονισμός και η αλληλεγγύη στην ΕΕ αποτελούν τις βασικές αρχές σύμφωνα με τις οποίες τα κράτη μέλη θα άρουν επιτυχώς τα ισχύοντα μέτρα εγκλεισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται προσεκτική, συντονισμένη και σταδιακή προσέγγιση. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή διάφορα συνοδευτικά μέτρα για τη μετάβαση σε μια τέτοια φάση. Η Επιτροπή έχει παράσχει και θα εξακολουθήσει να παρέχει εργαλεία σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και κατευθυντήριες οδηγίες, τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για την οικονομική απόκριση. Θα είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να στηρίξουν και να χρησιμοποιήσουν τα μέσα που είναι διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να αναλύει την αναλογικότητα των μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν την πανδημία COVID-19, καθώς εξελίσσεται η κατάσταση, και θα παρεμβαίνει για να ζητεί την άρση των μέτρων που κρίνονται δυσανάλογα, ιδίως όταν έχουν αντίκτυπο στην ενιαία αγορά.

Προκειμένου να εξορθολογιστούν οι προσπάθειες συντονισμού, η Επιτροπή θα είναι έτοιμη να αναπτύξει περαιτέρω κατευθυντήριες οδηγίες, όταν είναι αναγκαίο ή απαιτούμενο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η σταδιακή μετάβαση από τον γενικό περιορισμό. Όσο πιο συντονισμένη είναι μια τέτοια μετάβαση σε επίπεδο ΕΕ, τόσο πιο εύκολα θα αποφευχθούν οι πιο αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις μεταξύ των κρατών μελών και η εφαρμογή των μέτρων σε διάφορα κράτη μέλη θα ενισχυθεί αμοιβαία. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ΕΕ θα λαμβάνουν υπόψη την εξέλιξη της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και τον αντίκτυπο στην ενιαία αγορά. Θα ενημερώνονται από την επιτροπή υγειονομικής ασφάλειας και θα λαμβάνουν υπόψη τις συζητήσεις στο πλαίσιο των ολοκληρωμένων ρυθμίσεων για την αντιμετώπιση πολιτικών κρίσεων.

Η Επιτροπή θα συνεργάζεται επίσης με τα κράτη μέλη για τη συζήτηση μέτρων και πρωτοβουλιών που θα χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο του μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης (17), παρέχοντας στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να υποβάλλουν αιτήματα. Με τον τρόπο αυτό, το μέσο στήριξης έκτακτης ανάγκης θα παράσχει οικονομική στήριξη από την ΕΕ για τη διαχείριση της σταδιακής μετάβασης από την κρίση.

Ο επιτυχής συντονισμός της άρσης των μέτρων ανάσχεσης σε επίπεδο ΕΕ θα έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στην ανάκαμψη της ΕΕ. Υπάρχει ανάγκη για στρατηγικό σχεδιασμό της ανάκαμψης που να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των πολιτών, βάσει του οποίου η οικονομία πρέπει να επιταχύνει τον ρυθμό της και να επανέλθει σε πορεία βιώσιμης ανάπτυξης, ενσωματώνοντας τη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και αντλώντας όλα τα διδάγματα από την τρέχουσα κρίση για την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα της ΕΕ.

(1) https://www.consilium.europa.eu/media/43086/26-vc-euco-statement-el.pdf

(2) Υπηρεσίες της Επιτροπής· Seth Flaxman, Swapnil Mishra, Axel Gandy et al. Estimating the number of infections and the impact of non-pharmaceutical interventions on COVID-19 in 11 European countries («Εκτίμηση του αριθμού των λοιμώξεων και του αντικτύπου των μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων για τη νόσο COVID-19 σε 11 ευρωπαϊκές χώρες»). Imperial College London (2020).

(3) Πέραν των μέτρων που ελήφθησαν σε εθνικό επίπεδο, η Επιτροπή έθεσε ταχέως σε εφαρμογή υποστηρικτικά μέτρα για τη διευκόλυνση των εθνικών δημόσιων δαπανών, π.χ. μέσω του προσωρινού πλαισίου για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης. Η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ θα επιτρέψει επίσης εθνικά επιλεκτικά μέτρα τόνωσης. Σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή έχει παράσχει οικονομική και χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει παράσχει στήριξη νομισματικής πολιτικής. Για επισκόπηση της συντονισμένης οικονομικής αντίδρασης στην έξαρση της νόσου COVID-19, βλ. επίσης τις ανακοινώσεις της Επιτροπής COM(2020) 112 final της 13ης Μαρτίου 2020 και COM(2020) 143 final της 2ας Απριλίου 2020.

(4) Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), “Coronavirus disease 2019 (COVID-19) in the EU/EEA and the UK – eighth update” («Η νόσος από κορονοϊό 2019 (COVID-19) στην ΕΕ / στον ΕΟΧ και στο Ηνωμένο Βασίλειο – όγδοη επικαιροποίηση»), 8 Απριλίου 2020, https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/covid-19-rapid-risk-assessment-coronavirus-disease-2019-eighth-update-8-april-2020.pdf

(5) Στο πλαίσιο αυτό, στις 3 Απριλίου, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες για τη βοήθεια έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για τη διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης (C (2020) 2153 final). Στόχος των κατευθυντήριων οδηγιών είναι να διευκολύνουν τη συνεργασία των κρατών μελών για την παροχή βοήθειας στους ασθενείς που έχουν ανάγκη από ζωτικής σημασίας περίθαλψη, προσφέροντας διαθέσιμη δυναμικότητα νοσοκομειακών κλινών (καθώς και επαγγελματίες του τομέα της υγείας) για να ανακουφιστούν οι υπερβολικά βεβαρημένες εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης στα κράτη μέλη που έχουν ανάγκη, και με την προϋπόθεση ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η λειτουργία των δικών τους συστημάτων υγείας.

(6) Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Αντασφάλισης Ανεργίας, το οποίο πρότεινε η Επιτροπή στις 2 Απριλίου (COM (2020) 139 final), θα στηρίξει όσους εργάζονται και θα προστατεύσει εκείνους που έχασαν τη δουλειά τους κατά τη διάρκεια της κρίσης, ενώ παράλληλα θα μειώσει τις πιέσεις που ασκούνται στα εθνικά δημόσια οικονομικά υπό τις παρούσες συνθήκες.

(7) Σύσταση της 8ης Απριλίου 2020 σχετικά με μια κοινή εργαλειοθήκη της Ένωσης για τη χρήση της τεχνολογίας και των δεδομένων με σκοπό την καταπολέμηση της κρίσης COVID-19 και την έξοδο από αυτή, ιδίως όσον αφορά εφαρμογές για φορητές συσκευές και τη χρήση ανωνυμοποιημένων δεδομένων κινητικότητας [C(2020) 2296 final].

(8) Η Επιτροπή είναι ενήμερη για τις λύσεις που έχουν αναπτυχθεί από ευρωπαϊκές κοινοπραξίες, όπως η Pan-European Privacy-Preserving Proximity Tracing (πανευρωπαϊκή ιχνηλάτηση εγγύτητας με προστασία της ιδιωτικής ζωής) (https://www.pepp-pt.org/).

(9) Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει κινητοποιήσει το Μέσο Στήριξης Έκτακτης Ανάγκης. Το εν λόγω μέσο είναι το εργαλείο γενικού σκοπού της ΕΕ για την καταπολέμηση κρίσεων, το οποίο βασίζεται στην αρχή αλληλεγγύης και επιτρέπει την άνευ προηγουμένου ταχεία, ευέλικτη και άμεση στήριξη. Επιπλέον, η Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού (CRII) προτείνει την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης στα κράτη μέλη για τη λήψη μέτρων άμβλυνσης της πίεσης που ασκείται στα συστήματα υγείας τους και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους με σκοπό την ενίσχυση των ικανοτήτων αντιμετώπισης κρίσεων στα συστήματα υγείας.

(10) Η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για να εξαλειφθούν οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί ενδοενωσιακών εξαγωγών σύμφωνα με το συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι «η έκδοση της απόφασης για την έγκριση των εξαγωγών εξοπλισμού ατομικής προστασίας θα πρέπει να οδηγήσει στην πλήρη και αποτελεσματική άρση κάθε μορφής εσωτερικών απαγορεύσεων ή περιορισμών». Η Επιτροπή δημιούργησε ένα «κέντρο ανταλλαγής πληροφοριών για θέματα ιατρικού εξοπλισμού», το οποίο διευκολύνει τον εντοπισμό των διαθέσιμων προμηθειών, συμπεριλαμβανομένων των διαγνωστικών μέσων, και την αντιστοίχισή τους με τη ζήτηση από τα κράτη μέλη. Αυτό περιλαμβάνει επίσης τη συνεργασία με τη βιομηχανία για την αύξηση της παραγωγής από τους υπάρχοντες κατασκευαστές, καθώς επίσης τη διευκόλυνση των εισαγωγών και την ενεργοποίηση εναλλακτικών τρόπων παραγωγής εξοπλισμού. Η Επιτροπή θα δημιουργήσει ένα σύστημα αναφοράς για να προσδιορίζουν τα κράτη μέλη τις ανάγκες τους σε ιατρικό εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένης της γεωγραφικής χαρτογράφησης. Η Επιτροπή υποστηρίζει τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εξοπλισμού προστασίας με ειδικά έγγραφα καθοδήγησης. Οι πληροφορίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα και την ικανότητα των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης θα γνωστοποιούνται στους φορείς της αγοράς. Επιπλέον, η Επιτροπή διαχειρίζεται σε κεντρικό επίπεδο τη δημιουργία αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης μέσω του rescEU. Από κοινού με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή έχει ήδη εντείνει τις προσπάθειές της με τη δρομολόγηση δράσεων κοινών προμηθειών για διάφορα ιατρικά εφόδια, συμπεριλαμβανομένων διαγνωστικών μέσων. Επίσης, την 1η Απριλίου 2020, εξέδωσε οδηγίες σχετικά με τις επιλογές και τις δυνατότητες ευελιξίας που είναι διαθέσιμες στο πλαίσιο της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις όσον αφορά την αγορά προμηθειών, υπηρεσιών και έργων που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της κρίσης (C(2020) 2078). Επιπλέον, στις 8 Απριλίου 2020, εξέδωσε προσωρινό πλαίσιο για την αξιολόγηση ζητημάτων αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας που αφορούν τη συνεργασία επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης που απορρέουν από την τρέχουσα έξαρση της νόσου COVID-19, προκειμένου να διασφαλιστούν η προμήθεια και η κατάλληλη διανομή βασικών προϊόντων και υπηρεσιών που σπανίζουν κατά τη διάρκεια της έξαρσης της νόσου COVID-19 (C(2020) 3200). Την ίδια ημέρα, εξέδωσε επίσης κατευθυντήριες γραμμές για τη βέλτιστη και ορθολογική προμήθεια φαρμάκων ώστε να αποφευχθούν οι ελλείψεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 (C(2020) 2272 final).

(11) Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC) εξέδωσε, στις 8 Απριλίου 2020, συμβουλές για τη μείωση της μετάδοσης της νόσου COVID-19 από δυνητικά ασυμπτωματικά ή προσυμπτωματικά άτομα μέσω της χρήσης μάσκας προσώπου: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/using-face-masks-community-reducing-covid-19-transmission

(12) Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), Guidance for discharge and ending isolation in the context of widespread community transmission of COVID-19 (Κατευθυντήριες γραμμές για τη χορήγηση εξιτηρίου και τη λήξη της απομόνωσης στο πλαίσιο της ευρείας μετάδοσης της νόσου COVID-19 στην κοινότητα) — πρώτη επικαιροποίηση, 8 Απριλίου 2020, https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/covid-19-guidance-discharge-and-ending-isolation-first%20update.pdf

(13) Η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την άσκηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της έξαρσης της νόσου COVID-19 (C(2020) 2051 final).

(14) Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων κατανομής του διαθέσιμου χρόνου χρήσης για τις αεροπορικές εταιρείες (κανονισμός (ΕΕ) 2020/459 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Μαρτίου 2020 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 95/93 σχετικά με τους κοινούς κανόνες κατανομής του διαθέσιμου χρόνου χρήσης (slots) στους κοινοτικούς αερολιμένες) και εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες για τις πράσινες λωρίδες (C (2020) 1897 final τελικό) και τις εμπορευματικές αερομεταφορές ώστε να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στην ΕΕ (C (2020) 2010 final). Η Επιτροπή έχει επίσης εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα δικαιώματα των επιβατών (C (2020) 1830 final) και σχετικά με τους ναυτικούς, τους επιβάτες και άλλα πρόσωπα που επιβαίνουν σε πλοία (C (2020) 3100 final).

(15) Στις 30 Μαρτίου, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την εφαρμογή του προσωρινού περιορισμού των μη ουσιωδών μετακινήσεων στην ΕΕ (C (2020) 2050 final). Στις 8 Απριλίου εξέδωσε ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής του προσωρινού περιορισμού των μη ουσιωδών μετακινήσεων προς την ΕΕ (COM(2020)148).

(16) https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/using-face-masks-community-reducing-covid-19-transmission

(17) Κανονισμός (ΕΕ) 2016/369, ΕΕ L 70 της 16.3.2016, σ. 1.