[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 27.01.2005

COM(2005)17 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ανασκόπηση πολιτικής περιβάλλοντος 2004

{SEC(2005)97}

1. Εισαγωγή

Στην παρούσα ανασκόπηση πολιτικής περιβάλλοντος (ΑΠΠ) εκτίθενται οι εξελίξεις στην πολιτική περιβάλλοντος της ΕΕ κατά το 2004 και παρέχονται ενδείξεις για το επόμενο έτος (για λεπτομέρειες βλέπε το παράρτημα). Η ΑΠΠ εντάσσεται στη διαδικασία της Λισσαβόνας και με δεδομένο το σημερινό ενδιαφέρον για την ενδιάμεση ανασκόπηση της διαδικασίας της Λισσαβόνας, στη φετινή ανασκόπηση αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στη σχέση μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομίας. Επανεξετάζεται επίσης η πρόοδος με βάση το 6ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (6ο ΠΔΠ), το οποίο συνεχίζει να αποτελεί το γενικό πλαίσιο για την πολιτική περιβάλλοντος της ΕΕ. Στηρίζεται στον πρόσφατο απολογισμό της διαδικασίας του Κάρντιφ για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών μελημάτων[1] και περιλαμβάνει έκθεση για την εφαρμογή της υφιστάμενης περιβαλλοντικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη.

Κατά το περασμένο έτος σημειώθηκαν τα ακόλουθα:

- Η διεύρυνση της ΕΕ, η οποία έχει επιπτώσεις στη μελλοντική πολιτική καθώς τα νέα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν την ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ.

- Έντονος διάλογος για την περιβαλλοντική πολιτική και την ανταγωνιστικότητα στο πλαίσιο της στρατηγικής τής Λισσαβόνας.

- Διάλογος για την αναθεώρηση και την εφαρμογή της πολιτικής τής αειφόρου ανάπτυξης της ΕΕ.

- Δράση για την προώθηση πιο βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένου και του προγράμματος δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

- Προετοιμασία της εμπορίας εκπομπών και των στρατηγικών στον τομέα των κλιματικών αλλαγών για μετά το 2012.

- Προσπάθειες επίτευξης του στόχου τής ΕΕ για την αναστολή των απωλειών βιοποικιλότητας μέχρι το 2010.

- Εξελίξεις στον διοργανικό διάλογο και τις προπαρασκευαστικές εργασίες για το REACH.

- Διαβουλεύσεις για τις θεματικές στρατηγικές που θα υποβληθούν το 2005 με βάση το 6ο ΠΔΠ.

- Παρουσίαση του σχεδίου δράσης για το περιβάλλον και την υγεία στην υπουργική σύνοδο του ΠΟΥ.

2. ΟΙ ΟΙΚΟΓΙΚΑ ΑΠΟΔΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΑΥΞΗΜΕΝΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Κύρια σημεία

Πέρυσι, στις πολιτικές συζητήσεις της ΕΕ κυριάρχησαν οι προβληματισμοί για την ανταγωνιστικότητα, στο πλαίσιο των οποίων έχει τώρα επιτευχθεί ευρεία συμφωνία σχετικά με τη συμβολή των οικολογικών καινοτομιών και της αποδοτικότητας των πόρων στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και στις εμπορικές ευκαιρίες που προσφέρουν.

Έχουν αναληφθεί εργασίες για την υιοθέτηση καλύτερης νομοθεσίας τόσο για την βελτίωση της χρήσης των εκτιμήσεων των επιπτώσεων όσο και για την απλοποίηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας έτσι ώστε να μεγιστοποιηθεί η αποδοτικότητα της νέας νομοθεσίας από πλευράς κόστους.

Η έκθεση Κοκ τόνισε τον ρόλο της περιβαλλοντικής αειφορίας και της κοινωνικής συνοχής στην αναπτυξιακή διαδικασία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη θα μπορούσε να επωφεληθεί από την διάθεση καινοτόμων και οικολογικά αποδοτικών προϊόντων και διαδικασιών.

Στο πλαίσιο άλλων εξελίξεων καταβλήθηκε προσπάθεια μεγιστοποίησης της συμβολής του περιβάλλοντος στην αύξηση του ΑΕΠ και της απασχόλησης:

- Σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες της Επιτροπής.

- Η Ολλανδική προεδρία τόνισε τη σημασία των οικολογικών καινοτομιών για μια «Καθαρή, Έξυπνη και Ανταγωνιστική» Ευρώπη.

- Σημειώθηκε πρόοδος στις διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς για τις θεματικές στρατηγικές της Επιτροπής στους τομείς της διαχείρισης των φυσικών πόρων και της πρόληψης και ανακύκλωσης των αποβλήτων. Αυτές θα συμβάλουν επίσης στην υιοθέτηση καλύτερης νομοθεσίας.

- Η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές για τις εθνικές και τοπικές αρχές στον τομέα των οικολογικών δημόσιων συμβάσεων.

Νέες διαπιστώσεις[2]

Διατίθενται όλο και περισσότερα νέα στοιχεία που δείχνουν ότι η περιβαλλοντική πολιτική και οι οικολογικές καινοτομίες είναι δυνατόν να προωθήσουν την οικονομική ανάπτυξη και να διατηρήσουν και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας συμβάλλοντας στην ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Υφίσταται αναπτυσσόμενη διεθνής αγορά για περιβαλλοντικά προϊόντα και υπηρεσίες, που εκτιμάται σε πάνω από 500 δις ευρώ το 2003. Στον τομέα των οικολογικών βιομηχανιών απασχολούνται στην Ευρώπη πάνω από 2 εκατομμύρια άτομα και ο τομέας συνεχίζει να αυξάνεται κατά περίπου 5% ετησίως. Υφίστανται πολλά υποσχόμενες εμπορικές ευκαιρίες για τα οικολογικώς αποδοτικά προϊόντα. Η εμφάνιση μεγάλων δυναμικών οικονομιών όπως εκείνες της Βραζιλίας, της Ινδίας ή της Κίνας ασκεί όλο και μεγαλύτερες πιέσεις στους φυσικούς πόρους και αυξάνει τις παγκόσμιες εκπομπές ρύπων, ενώ ταυτόχρονα απαιτεί βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση και αποδοτικότητα χρήσης πόρων τόσο στις χώρες αυτές, όσο και στην Ευρώπη. Χώρες όπως η Κίνα αναγνωρίζουν τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς στην ταχεία οικονομική ανάπτυξη όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ευαισθητοποίηση ως προς την ανάγκη αειφόρου ανάπτυξης κι έτσι ανοίγουν ενδιαφέρουσες αγορές για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

Για παράδειγμα πρόσφατες εκθέσεις δείχνουν ότι :

- Η καθαρή επίπτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στην απασχόληση είναι ουδέτερη ή ελαφρά θετική.

- Οι οικολογικές βιομηχανίες έχουν επιδόσεις καλύτερες από την υπόλοιπη οικονομία.

- Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης αυξάνουν την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και μειώνουν τις οικονομικές απώλειες από το ευμετάβλητο των τιμών του πετρελαίου, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και την σπάταλη πεπερασμένων πόρων.

- Οι επιπτώσεις που έχουν στην ανταγωνιστικότητα οι δαπάνες για τον έλεγχο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις είναι γενικά περιορισμένες.

- Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις και επενδυτές εκδηλώνουν ενεργό ενδιαφέρον για τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και αρκετές πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η χρηστή περιβαλλοντική διαχείριση συνδέεται με μεγαλύτερη αποδοτικότητα, καλύτερες οικονομικές επιδόσεις και με το άνοιγμα νέων αγορών.

Προβλέψεις για το 2005

Αρκετά μέτρα θα έχουν ως στόχο να βοηθήσουν την ΕΕ να αξιοποιήσει πλήρως τη συμβολή της σύγχρονης περιβαλλοντικής πολιτικής στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Για παράδειγμα:

- Οι δεσμεύσεις της ΕΕ και των κρατών μελών για εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

- Η μελέτη του τρόπου με τον οποίο θα επιτευχθεί καλύτερη ενσωμάτωση του κόστους στην κοινωνία.

- Οι θεματικές στρατηγικές για την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων και την πρόληψη και την ανακύκλωση των αποβλήτων.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με άλλες χώρες για την προώθηση μιας πιο αειφόρου ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, θα αναπτύξει διάλογο με αναδυόμενες οικονομίες όπως η Κίνα, που έχουν τις ίδιες απόψεις όσον αφορά την αειφόρο ανάπτυξη, για να προωθήσει τις διεθνείς δράσεις που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων του περιβάλλοντος, να περιορίσει τον ανταγωνισμό που στηρίζεται στην υποβάθμιση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων και να προωθήσει την καθιέρωση των οικολογικών καινοτομιών και τη χρήση πιο αειφόρων προϊόντων και διαδικασιών.

Σημαντικές είναι επίσης και οι συνεχιζόμενες εργασίες για την απλοποίηση και τη βελτίωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, ο περιορισμός των απωλειών της βιοποικιλότητας, και η βελτίωση της κατανόησης που έχουμε για τις σχέσεις μεταξύ περιβάλλοντος και υγείας μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα να ενισχύσουν τη βελτίωση του περιβάλλοντος και της ποιότητας της ζωής μας.

3. ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ, ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

Οι κλιματικές αλλαγές, η απώλεια της βιοποικιλότητας, και οι επιπτώσεις του περιβάλλοντος στην υγεία περιλαμβάνονται στις κύριες προτεραιότητες του 6ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον

3.1. Κλιματικές αλλαγές

Κύρια σημεία

Η κύρωση του πρωτοκόλλου του Κιότο από τη Ρωσία σημαίνει πως αυτό θα αρχίσει να ισχύει από τις αρχές του 2005.

Η Επιτροπή έχει προετοιμάσει το μεγαλύτερο σύστημα εμπορίας εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στον κόσμο, με την έκδοση του κανονισμού για τα μητρώα, των κατευθυντήριων γραμμών για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων και με την έγκριση των 21 εθνικών σχεδίων διάθεσης αδειών εκπομπής στις ενεργειοβόρες εγκαταστάσεις. Το πρόγραμμα, το οποίο θα επιτρέψει να επιτευχθεί μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου με το μικρότερο δυνατό κόστος, άρχισε την 1η Ιανουαρίου 2005.

Προκειμένου να βοηθήσει στην καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών η Επιτροπή συνέχισε να προωθεί την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών πτυχών σε άλλους τομείς πολιτικής, ιδίως στις μεταφορές και την αναπτυξιακή βοήθεια. Πρόσφατα υπέβαλε επίσης τρεις προτάσεις για την προώθηση της αποδοτικότερης κατανάλωσης ενέργειας.

Νέες διαπιστώσεις 2

Οι τελευταίες πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και οι νέες διαθέσιμες διαπιστώσεις όσον αφορά την πιθανή κλίμακα και τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών αποτελούν αιτία συνεχιζόμενου προβληματισμού. Σημειώθηκε μικρή μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, η οποία όμως δεν είναι επαρκής για να τεθεί η ΕΕ των 15 στη γραμμική πορεία προς την επίτευξη των στόχων της στο πλαίσιο του Κιότο. Συνολικά 12 από τα 25 κράτη μέλη έχουν εκπομπές πάνω από αυτήν την γραμμική πορεία.

Οι τάσεις σε ορισμένους τομείς παραμένουν προβληματικές. Οι τελευταίες στατιστικές δείχνουν πως η αύξηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τον τομέα των μεταφορών συνεχίστηκε, και οι εκπομπές αυτές θα υπερβούν κατά σχεδόν 22% τα επίπεδα του 1990 στην ΕΕ των 15 το 2002, ενώ μέχρι σήμερα η αύξηση των εκπομπών από τις μεταφορές δεν έχει αποδεσμευτεί από την οικονομική ανάπτυξη.

Κατά τη διάρκεια του έτους προέκυψαν νέα στοιχεία για το πιθανό κόστος της αποτυχίας αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων από ερευνητικά έργα που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα. Ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως το κύμα καύσωνα τού 2003, αναμένεται να εμφανίζονται συχνότερα με τις κλιματικές αλλαγές. Μέχρι το 2050 οι κλιματικές αλλαγές είναι δυνατόν να οδηγήσουν το 15% ως 37% όλων των ειδών σε εξαφάνιση. Οι παγετώνες λειώνουν γοργά, γεγονός που θα επηρεάσει την τροφοδοσία σε πόσιμο νερό, την άρδευση, και την λειτουργία των υδροηλεκτρικών σταθμών σε όλη την Ευρώπη, για να μην αναφέρουμε το χειμερινό τουρισμό στις Άλπεις. Αυτό συμβάλλει σε αύξηση του κόστους ασφάλισης και των μη ασφαλισμένων ζημιών. Οι οικονομικές απώλειες από ακραία καιρικά φαινόμενα, που οφείλονται εν μέρει στις κλιματικές αλλαγές, έχουν αυξηθεί από ετήσιο μέσο όρο κάτω των 5 δις δολαρίων ΗΠΑ σε 11 περίπου δις δολάρια ΗΠΑ κατά την τελευταία εικοσαετία.

Προβλέψεις για το 2005

Το πρόγραμμα για το 2005 περιλαμβάνει τρεις γενικούς στόχους:

- Αναβάθμιση των μέτρων εφαρμογής για την υλοποίηση των δεσμεύσεων του Κιότο.

- Έναρξη της διεθνούς συζήτησης για τα παγκόσμια μέτρα μείωσης των εκπομπών που θα ισχύσουν μετά το 2012.

- Προετοιμασία προσαρμογής στις αναπόφευκτες κλιματικές αλλαγές.

3.2. Βιοποικιλότητα

Κύρια σημεία

- Η δημιουργία του δικτύου Natura 2000 των προστατευόμενων περιοχών στην ΕΕ των 15 προχώρησε ουσιαστικά με την έγκριση των καταλόγων των οικοτόπων στις περιφέρειες του Ατλαντικού και της Ηπειρωτικής Ευρώπης. Στις αρχές του 2005 αναμένεται η έκδοση απόφασης της Επιτροπής για μια εναπομένουσα βιο-γεωγραφική περιοχή (Μεσόγειος). Οι περιοχές που επιλέγονται για να καλύψουν ενδιαιτήματα και είδη με ευρωπαϊκή διάσταση ως προς τη διατήρηση, καλύπτουν το 17% περίπου της επικράτειας της ΕΕ των 15. Η διεύρυνση συνοδεύτηκε από νέες προκλήσεις και την προσθήκη νέων πόρων βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης και μιας νέας βιο-γεωγραφικής περιοχής (Παννονική). Σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά τον καθορισμό περιοχών στα νέα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του 2004. Δημοσιεύτηκε μια ανακοίνωση της Επιτροπής για τη χρηματοδότηση του Natura 2000. Στις προτάσεις για τους κανονισμούς για την αγροτική ανάπτυξη και τα διαρθρωτικά ταμεία για την περίοδο 2007-2013 συμπεριελήφθησαν σημαντικές νέες δυνατότητες συγχρηματοδότησης.

- Στο συνέδριο του Malahide τον Μάιο του 2004 έγινε προφανές ότι υπάρχει σαφής συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων σχετικά με τα μέτρα τα οποία απαιτείται να ληφθούν για την προστασία της βιοποικιλότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Από τη συνάντηση προέκυψαν οι κατά προτεραιότητα στόχοι για την υλοποίηση της δέσμευσης να ανακοπεί η υποβάθμιση της βιοποικιλότητας στην ΕΕ μέχρι το 2010.

- Στο συνέδριο του Bergen-op-Zoom τον Νοέμβριο του 2004 προσδιορίστηκαν περαιτέρω δράσεις προτεραιότητας για την διατήρηση των πουλιών.

- Οι προτάσεις για την πολιτική της αγροτικής ανάπτυξης μετά το 2006 αποδίδουν υψηλότερη προτεραιότητα στις περιβαλλοντικές υπηρεσίες της γεωργίας.

Σε διεθνές επίπεδο, το 2004 χαρακτηρίστηκε από αρκετές σημαντικές αποφάσεις για παγκόσμια δράση με στόχο τον περιορισμό της υποβάθμισης της βιοποικιλότητας:

- Η 7η συνδιάσκεψη των μερών (COP7) τής Σύμβασης των ΗΕ για την βιοποικιλότητα υιοθέτησε πρόγραμμα εργασίας για την συγκρότηση εθνικών και περιφερειακών συστημάτων προστατευόμενων περιοχών στην ξηρά μέχρι το 2010 και στη θάλασσα μέχρι και 2012, καθώς και για δείκτες αξιολόγησης της προόδου προς τον παγκόσμιο στόχο για σημαντικό περιορισμό του ρυθμού των απωλειών βιοποικιλότητας μέχρι το 2010.

- Στην πρώτη συνάντηση των μερών του πρωτοκόλλου της Καρθαγένης για την βιοασφάλεια αποφασίστηκαν οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης και οι μηχανισμοί συμμόρφωσης για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ).

- Τα μέρη της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο απειλούμενων ειδών (CITES) συμφώνησαν να ενισχύσουν τους ελέγχους του εμπορίου για ορισμένα απειλούμενα είδη, συμπεριλαμβανομένου και ενός προγράμματος δράσης για το παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντος.

Νέες διαπιστώσεις 2

Μελέτες που πρωτοδημοσιεύθηκαν το 2004 έδειξαν ότι στο ήμισυ από τα 5.743 γνωστά είδη αμφιβίων του πλανήτη (τα αμφίβια αποτελούν καλούς δείκτες βιοποικιλότητας) εμφανίζεται μείωση και ότι το ένα τρίτο απειλείται με εξαφάνιση, γεγονός που δείχνει πιθανώς δραματική απώλεια ειδών. Δείχνουν επίσης ότι περίπου για το 43% των ειδών πτηνών της Ευρώπης δημιουργούνται ανησυχίες πλέον όσον αφορά τη διατήρησή τους.

Η ενσωμάτωση των μελημάτων όσον αφορά την βιοποικιλότητα σε άλλους τομείς πολιτικής προχωρεί. Η βιολογική γεωργία συνεχίζει να επεκτείνεται παρόλο που αυτό συμβαίνει με αργότερο ρυθμό. Αυξάνει επίσης και το ποσοστό των γεωργικών δαπανών που διατίθεται για την ανάπτυξη της υπαίθρου και για προγράμματα αγρο-περιβάλλοντος. Η υπεραλίευση παραμένει πρόβλημα και η αποκατάσταση ορισμένων αποθεμάτων αποδεικνύεται δυσκολότερη απ’ ό,τι αναμενόταν.

Προβλέψεις για το 2005

- Το 2005 η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ανακοίνωση για την πολιτική στον τομέα της βιοποικιλότητας, που θα στηρίζεται στις συστάσεις των συνεδρίων του Malahide και του Bergen-op-Zoom.

- Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει την ανάπτυξη του δικτύου Natura 2000 συμπεριλαμβανομένης και της επέκτασης του στα νέα κράτη μέλη, καθώς και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Στο γενικό πλαίσιο των προτάσεων της Επιτροπής για τις δημοσιονομικές προοπτικές της περιόδου 2007-2013 θα συνεχιστούν οι εργασίες παγίωσης της κοινοτικής συγχρηματοδότησης του δικτύου Natura 2000 με στόχο να ενισχυθεί η εξεύρεση των απαραίτητων κονδυλίων στο πλαίσιο των κρατών μελών.

- Θα αρχίσει η υλοποίηση του προγράμματος δράσης της Επιτροπής για τα βιολογικά τρόφιμα και τη βιολογική γεωργία.

- Με την θαλάσσια θεματική στρατηγική θα προταθεί πλαίσιο για την συγκρότηση και υλοποίηση προσέγγισης με βάση το οικοσύστημα για τη διαχείριση των θαλασσών και των ωκεανών.

3.3. Περιβάλλον και Υγεία

Κύρια σημεία

Το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για το περιβάλλον και την υγεία σχεδιάστηκε έτσι ώστε να καλυφθούν γνωστικά κενά, να προσδιορισθούν νεοεμφανιζόμενα ζητήματα και να βελτιωθεί η επικοινωνία. Παρουσιάστηκε στο συνέδριο του ΠΟΥ για το περιβάλλον και την υγεία στη Βουδαπέστη, όπου οι υπουργοί περιβάλλοντος και υγείας από 52 χώρες ενέκριναν το πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον και την υγεία των παιδιών για την Ευρώπη (CEHAPE), για το οποίο η Επιτροπή εξέφρασε την υποστήριξη της.

Η συζήτηση για το REACH, την πρόταση της Επιτροπής για ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο για τις χημικές ουσίες, συνεχίστηκε στο Συμβούλιο (Περιβάλλοντος και Ανταγωνιστικότητας) και στο Κοινοβούλιο. Το συνέδριο εργασίας που οργάνωσε η προεδρία για την εκτεταμένη αξιολόγηση των επιπτώσεων του REACH, κατέληξε στο συμπέρασμα πως το κόστος του συστήματος αντισταθμίζεται κατά μεγάλο μέρος από τα οφέλη, γεγονός που επιβεβαιώνει το γενικό συμπέρασμα της αξιολόγησης επιπτώσεων της Επιτροπής. Η συζήτηση επέτρεψε τον προσδιορισμό μέτρων για τη διευκόλυνση της εφαρμογής και κατά συνέπεια της μείωσης του κόστους, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα πλήρη οφέλη από το αυξημένο επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Προχώρησαν επίσης οι προετοιμασίες εφαρμογής όπως και η σύναψη εταιρικών σχέσεων με τους εμπλεκόμενους φορείς που εργάζονται για να εξασφαλίσουν την πρακτική εφαρμογή και να ελαχιστοποιήσουν το κόστος του συστήματος. Οι προετοιμασίες αφορούν επίσης τη δημιουργία συστήματος πληροφορικής και την προώθηση της σύνταξης κατευθυντήριων γραμμών για τη βιομηχανία και τα κράτη μέλη.

Το Ευρωπαϊκό Μητρώο Ρυπογόνων Εκπομπών (EPER), το πρώτο πανευρωπαϊκό δημόσιο μητρώο εκπομπών στην ατμόσφαιρα και το νερό από βιομηχανικές εγκαταστάσεις, εξασφάλισε στο κοινό καλύτερη πρόσβαση στις περιβαλλοντικές πληροφορίες.

Η Κοινότητα επικύρωσε μια πανευρωπαϊκή συμφωνία των ΗΕ και συμμετείχε σε μια δεύτερη συνδιάσκεψη για την εξάλειψη της ρύπανσης από έμμονους οργανικούς ρύπους (POPs). Αυτές οι τοξικές ουσίες που μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις, παραμένουν στο περιβάλλον, και συσσωρεύονται στην τροφική αλυσίδα.

Νέες διαπιστώσεις 2

Ποσοστό περίπου 2 ως 8% των ασθενειών στην ΕΕ των 25 είναι δυνατόν να αποδοθούν σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, ιδίως στην ρύπανση της ατμόσφαιρας και την ηχορύπανση από τις μεταφορές.

Χρειάζεται να γίνουν περισσότερα για να αντιμετωπιστούν οι γνωστές απειλές κατά της υγείας, όπως η υπερβολική έκθεση σε ατμοσφαιρικούς ρύπους, για παράδειγμα τα μικρο-σωματίδια και το όζον, και στα μη ασφαλή όρια του υδράργυρου στα θαλασσινά.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ επενδύουν ήδη σε έρευνα και μελέτες για να βελτιώσουν την κατανόηση, συμπεριλαμβανομένης της βιολογικής παρακολούθησης των ανθρώπων, επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον στα βαρέα μέταλλα, τις διοξίνες, τα PCB, τους ενδοκρινικούς διαταράκτες, καθώς και στο άσθμα και τις αλλεργίες. Όμως, επειδή δεν χρησιμοποιούν γενικά την ίδια μεθοδολογική προσέγγιση, τα αποτελέσματα είναι δύσκολο να συγκριθούν μεταξύ τους.

Προβλέψεις για το 2005

Οι εργασίες για την συλλογή των πληροφοριών που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των απειλών που θέτουν στην ανθρώπινη υγεία οι ουσίες που βρίσκονται στο περιβάλλον θα συνεχιστούν:

- Θα γίνει προσπάθεια να επιτευχθεί συμφωνία όσον αφορά τον προτεινόμενο κανονισμό REACH για να εξασφαλιστεί αυστηρότερη αξιολόγηση και έλεγχος των χρησιμοποιούμενων χημικών ουσιών.

- Εφαρμογή του προγράμματος δράσης της ΕΕ για το περιβάλλον και την υγεία, για να υλοποιηθούν δράσεις στον τομέα της παρακολούθησης της ανθρώπινης βιολογίας, της έρευνας, και της πληροφόρησης για το περιβάλλον και την υγεία.

Εντωμεταξύ η Επιτροπή θα προτείνει μέτρα για να περιορίσει την έκθεση στον υδράργυρο, τα φυτοφάρμακα και την ατμοσφαιρική ρύπανση με στρατηγικές που θα δημοσιευθούν το 2005.

4. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

Κύρια σημεία

Παρόλο που η νομοθεσία της ΕΕ έχει συμβάλει εκτεταμένα στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος, στη δημιουργία συνθηκών ισότιμου ανταγωνισμού για τις εταιρείες σε όλη την ΕΕ και στην προώθηση νέων εμπορικών ευκαιριών, υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο βελτίωσης. Η πλήρης εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της EE από τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των νέων κρατών μελών, παραμένει μια πρόκληση. Οι υποθέσεις που αφορούν το δίκαιο του περιβάλλοντος συνεχίζουν να αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο όλων των ανοιχτών υποθέσεων μη εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας στην ΕΕ των 25. Το 2004 η Επιτροπή ανέλυσε τους κύριους προβληματικούς τομείς (απόβλητα, νερό, προστασία της φύσης και αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων) και καταρτίζει τώρα προγράμματα δράσης με στόχο να βελτιώσει το ποσοστό συμμόρφωσης.

Σωστή εφαρμογή σημαίνει τόσο την έγκαιρη θέσπιση της σωστής εθνικής νομοθεσίας, όσο και τη δημιουργία της απαραίτητης υποδομής. Απαιτείται επίσης να πραγματοποιούνται επιθεωρήσεις και να αναλαμβάνεται δράση κατά των παρανομούντων. Τα κοινοτικά κονδύλια πρέπει να συνεχίσουν να ενεργούν ως καταλύτες για τις απαιτούμενες επενδύσεις στα κράτη μέλη.

Η συνεχιζόμενη δέσμευση της Επιτροπής για καλύτερη νομοθεσία αποβλέπει στην παραγωγή κοινοτικής νομοθεσίας που να είναι σαφέστερη και ευκολότερη στην εφαρμογή, και που να ενθαρρύνει την υιοθέτηση των πιο αποδοτικών λύσεων από πλευράς κόστους-οφέλους. Η Επιτροπή συνεχίζει να προωθεί εθελοντικές προσεγγίσεις όπου ενδείκνυται και ξεκίνησε αξιολόγηση των προγραμμάτων EMAS και οικολογικού σήματος.

Κατά την εκπόνηση νέας νομοθεσίας η Επιτροπή προσπαθεί να προβλέψει τα προβλήματα, να μειώσει τις διοικητικές επιβαρύνσεις, να ελαχιστοποιήσει το κόστος συμμόρφωσης και να μεγιστοποιήσει τις νέες ευκαιρίες. Προς το σκοπό αυτό χρησιμοποιεί αξιολογήσεις των επιπτώσεων, δημόσιες διαβουλεύσεις και αναλύσεις σε βάθος.

Η ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε άλλους τομείς πολιτικής και σε τομεακές αποφάσεις πρέπει να συνεχισθεί για να επιτευχθούν τα πολλά περιβαλλοντικά και ευρύτερα οφέλη που δεν μπορούν να επιτευχθούν αποκλειστικά μέσω της περιβαλλοντικής πολιτικής. Στον απολογισμό της περιβαλλοντικής ενσωμάτωσης στο πλαίσιο της διαδικασίας του Κάρντιφ, περιλαμβάνονται συστάσεις για την ανανέωση της διαδικασίας ενσωμάτωσης, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν πλήρη εφαρμογή της οδηγίας για την στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση.

Προβλέψεις για το 2005

Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν πλήρως την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η Επιτροπή θα επικεντρώσει την προσοχή της στους κύριους τομείς στους οποίους συναντώνται τα περισσότερα προβλήματα. Άλλα ζητήματα που θα εξεταστούν είναι η απλοποίηση της νομοθεσίας, οι απαιτήσεις για παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι εξελίξεις στην περιβαλλοντική πολιτική σε επίπεδο ΕΕ καθώς και σε εθνικό επίπεδο κατά το περασμένο έτος επιβεβαιώνουν ορισμένες τάσεις που εντοπίσθηκαν στην ανασκόπηση περιβαλλοντικής πολιτικής για το 2003:

Διαδικασία της Λισσαβόνας και περιβάλλον:

- Το περιβάλλον και οι οικολογικές καινοτομίες αποτελούν ζωτικό στοιχείο της στρατηγικής της Λισσαβόνας, λόγω της συμβολής τους στην αειφόρο οικονομική ανάπτυξη και στην μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ. Αυτή η συμβολή συνεπάγεται ιδίως:

- Περαιτέρω βελτίωση της οικολογικά αποδοτικότερης χρήσης ενέργειας και πόρων που θα έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερη παραγωγικότητα όσον αφορά τους πόρους και μειωμένη καταπόνηση του περιβάλλοντος.

- Η επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων που έχουν ήδη συμφωνηθεί για την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών και την ενεργειακή αποδοτικότητα, καθώς και για πιο βιώσιμες μεταφορές, απαιτεί μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα μέτρα:

- Καλύτερη πληροφόρηση των εταιρειών και των πολιτών της ΕΕ σχετικά με προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες που μας βοηθούν να αντιμετωπίσουμε τις κλιματικές αλλαγές και τις περιβαλλοντικές απειλές.

- Καλύτερο συσχετισμό και αποτίμηση του πλήρους κόστους για το σύνολο της κοινωνίας των διαφόρων πηγών ενέργειας και των διαφόρων προϊόντων και υπηρεσιών, όπως των υπηρεσιών μεταφοράς και κινητικότητας, για να αντιμετωπισθεί η διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση με πιο βιώσιμο τρόπο.

- Προώθηση οικολογικά αποδοτικών καινοτομιών σε όλους τους τομείς της οικονομίας, κυρίως μέσω της πλήρους υλοποίησης του προγράμματος δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες (ETAP). Τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν χάρτες για την υλοποίηση του ETAP και να ενθαρρυνθούν να αναπτύξουν προγράμματα δράσης για οικολογικές δημόσιες συμβάσεις. Επιπλέον απαιτείται μεγάλη προσπάθεια σε ολόκληρη την Ευρώπη για να επιτευχθεί πραγματική πρόοδος στον τομέα της ενεργειακής αποδοτικότητας.

- Διατήρηση της θέσεως της ΕΕ έναντι των ανταγωνιστών της, όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία, στον τομέα των οικολογικών καινοτομιών. Η παγκόσμια ζήτηση οικολογικών καινοτομιών αυξάνεται καθώς οι αναδυόμενες οικονομίες όπως η Κίνα ευαισθητοποιούνται όλο και περισσότερο στο γεγονός ότι η ταχεία ανάπτυξή τους μπορεί σύντομα να ανασταλεί λόγω περιβαλλοντικών περιορισμών. Οι περιβαλλοντικές τεχνολογίες και οι νέες καινοτομίες απαιτούνται για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης. Η έρευνα και οι «παρακινδυνευμένες» δραστηριότητες επίδειξης πρέπει να τύχουν δημόσιας στήριξης παρόμοιας με αυτήν που παρέχουν οι ανταγωνιστές της ΕΕ.

Το περιβάλλον στην ΕΕ …

- Το 6ο ΠΔΠ παρέχει σταθερό πλαίσιο μέχρι το 2012 για τις κοινοτικές περιβαλλοντικές πολιτικές, καθώς και για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών πτυχών στις τομεακές πολιτικές. Οι τέσσερις κύριες προτεραιότητές του – κλιματικές αλλαγές, βιοποικιλότητα, πόροι, περιβάλλον και υγεία – θα απαιτήσουν δράσεις στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης προοπτικής. Υπάρχουν επίσης τομείς για τους οποίους απαιτούνται βραχυπρόθεσμες δράσεις, καθώς η μη ανάληψη δράσης τώρα μπορεί να οδηγήσει στο μέλλον σε υψηλό κόστος ή σε ανεπανόρθωτες βλάβες και σε χαμένες ευκαιρίες για λύσεις αποδοτικές από πλευράς κόστους.

… και στον κόσμο

- Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί την διεθνή συνεργασία για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης, επιδιώκοντας να αντιμετωπίσει διεθνή και διασυνοριακά περιβαλλοντικά προβλήματα, να προωθήσει την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ όσον αφορά παγκόσμια ζητήματα και να εξασφαλίσει την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε όλους τομείς εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας, της αναπτυξιακής και εμπορικής πολιτικής και της πολιτικής καλής γειτονίας.

Το επόμενο έτος

- Το 2005 η Επιτροπή θα αρχίσει ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής που θα διαμορφώσουν την πολιτική περιβάλλοντος της ΕΕ κατά τα επόμενα χρόνια:

- Τις ανακοινώσεις για την κλιματική πολιτική της ΕΕ μετά το 2012 (Φεβρουάριος 2005) και για τα οικονομικά μέσα αντιμετώπισης των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών στην αεροπορία.

- Την ανακοίνωση για την πολιτική στον τομέα της βιοποικιλότητας.

- Τις θεματικές στρατηγικές στους τομείς της ποιότητας του αέρα, της χρήσης των πόρων, καθώς και την πρόληψη και την ανακύκλωση αποβλήτων, το θαλάσσιο περιβάλλον, την χρήση φυτοφαρμάκων, το αστικό περιβάλλον και το έδαφος.

Επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην καλύτερη εφαρμογή …

- Το πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής έχει πλέον διαμορφωθεί καλά και περιλαμβάνει ορισμένες σημαντικές περιβαλλοντικές νομοθετικές πράξεις. Στο μέλλον, παράλληλα με την προτεινόμενη νέα νομοθεσία, το ενδιαφέρον πρέπει να εστιαστεί περισσότερο στην υλοποίηση των υφιστάμενων πολιτικών και στην εφαρμογή της υπάρχουσας νομοθεσίας. Έχουν ήδη τεθεί και συμφωνηθεί οι στόχοι και οι δεσμευτικοί κανόνες. Τώρα είναι η σειρά των κρατών μελών να εφαρμόσουν αυτές τις πολιτικές και να αποδώσουν τα οφέλη στο σύνολο της κοινωνίας. Η Επιτροπή θα καταβάλει αυξημένες προσπάθειες συνεργασίας με τα κράτη μέλη για να επιτευχθεί καλύτερη εφαρμογή.

… και στην συνεχή βελτίωση της διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής

- Η περιβαλλοντική πολιτική στηρίζεται όλο και περισσότερο στην καλύτερη γνώση και στην επιστήμη. Ωστόσο υφίστανται ακόμη πολλά κενά στις γνώσεις μας, καθώς και αβεβαιότητες, και αυτό απαιτεί να συνεχισθούν οι προσπάθειες ανάπτυξης των γνώσεών μας. Απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες στην έρευνα και ανάπτυξη για να καλυφθούν τα κενά αυτά, τόσο στα κράτη μέλη όσο και σε ολόκληρη την ΕΕ. Τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας πρέπει να επανεξετάσουν την συνεχώς φθίνουσα σχετική προτεραιότητα που αποδίδεται στην έρευνα στους τομείς του περιβάλλοντος και της ενέργειας.

- Απαιτείται η ανάπτυξη αποτελεσματικότερου και πιο διαφανούς κοινού συστήματος περιβαλλοντικής πληροφόρησης με βάση σύγχρονες τεχνολογίες. Ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να καλύπτει τις εθνικές και τις πανευρωπαϊκές ανάγκες αλλά και τις ανάγκες όλων των πολιτών της ΕΕ στην διευρυμένη Ένωση. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος με τα εκτεταμένα δίκτυά του μπορεί να παίξει χρήσιμο ρόλο στο πλαίσιο αυτό.

- Η Επιτροπή αγωνίζεται συνεχώς να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται και εφαρμόζεται η περιβαλλοντική πολιτική. Η χρήση της αξιολόγησης των επιπτώσεων και οι εκτεταμένες διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς αποτελούν ήδη κοινές πρακτικές. Τα παραδοσιακά νομοθετικά μέσα ενισχύονται με μέσα που στηρίζονται στην αγορά, καθώς και άλλα μέσα για τη μεγιστοποίηση των ευκαιριών για πλήρη και αποτελεσματική από πλευράς κόστους εφαρμογή. Αυτές οι μικτές προσεγγίσεις απαιτείται να συνεχιστούν και να αναπτυχθούν τόσο σε κοινοτικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο των κρατών μελών. Το 2005 στο πλαίσιο των θεματικών στρατηγικών θα αναλυθούν ιδιαίτερα προσεγγίσεις τόνωσης των περιβαλλοντικών καινοτομιών, της αποτελεσματικότητας από πλευράς κόστους και της ενσωμάτωσης.

- Η διαδικασία της νομοθετικής απλοποίησης πρέπει να συνεχιστεί για να μειωθεί η διοικητική επιβάρυνση του δημόσιου τομέα και των επιχειρήσεων, με ταυτόχρονη διατήρηση υψηλού επιπέδου περιβαλλοντικών προτύπων και την εξασφάλιση συνθηκών ισότιμου ανταγωνισμού στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς. Απαιτούνται δράσεις τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Οι θεματικές στρατηγικές που προβλέπονται για το 2005 προσφέρουν μοναδική ευκαιρία να πραγματοποιηθεί περαιτέρω πρόοδος στον τομέα της νομοθετικής απλοποίησης.

Για να ικανοποιηθούν οι προσδοκίες των πολιτών της ΕΕ

- Η περιβαλλοντική πολιτική αφορά επίσης και την ποιότητα ζωής. Σχετίζεται άμεσα με τις ζωές των ανθρώπων. Από καιρού εις καιρό πανευρωπαϊκές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών της ΕΕ επιθυμούν να αποδοθεί μεγαλύτερη σημασία στο περιβάλλον και αναμένουν την λήψη αποφάσεων για την εξασφάλιση καλύτερης ποιότητας περιβάλλοντος και υπηρεσιών στο επίπεδο της ΕΕ. Κατά συνέπεια η ισχυρή ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική αποτελεί προτεραιότητα για τους πολίτες της ΕΕ και τους πλησιάζει στην Ευρώπη.

- Η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση να χρησιμοποιήσει τις ευκαιρίες και τους περιορισμούς που θέτει το περιβάλλον στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αυτό αποτελεί σημαντικό όρο για τη βελτίωση της ευημερίας και την εξασφάλιση δικαιότερου μέλλοντος. Η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει δεσμεύσεις σήμερα τόσο για την ίδια, όσο και διεθνώς.

[1] COM(2004)394.

[2] SEC(2005)97.