ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με τα συμπεράσματα της πενταετούς αξιολόγησης των προγραμμάτων πλαισίων ΕΤΑ

1. Εισαγωγή

Δια του παρόντος εγγράφου, η Επιτροπή ανακοινώνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, τα συμπεράσματα της πενταετούς αξιολόγησης των προγραμμάτων πλαισίων (1995-1999) και τις παρατηρήσεις της επ' αυτών, όπως προβλέπεται στις αποφάσεις σχετικά με το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο στον τομέα της έρευνας [1]. Η αξιολόγηση καλύπτει τις κοινοτικές δραστηριότητες ΕΤΑ που διεξάγονται στο πλαίσιο τριών διαδοχικών προγραμμάτων πλαισίων: αποτελέσματα του 3ου (1990-1994), εφαρμογή και αποτελέσματα του 4ου (1994-1998) και εφαρμογή του πρώτου έτους του 5ου (1998-2002).

[1] Οι αποφάσεις αριθ. 182/1999/EΚ και 1999/64/Ευρατόμ, άρθρο 5 παράγραφος 2, αναφέρουν τα εξής: «Πριν να υποβάλλει πρόταση για 6ο πρόγραμμα πλαίσιο, η Επιτροπή αναθέτει σε ανεξάρτητους ειδικευμένους εμπειρογνώμονες ανωτέρου επιπέδου τη διενέργεια εξωτερικής αξιολόγησης όσον αφορά την υλοποίηση και τα επιτεύγματα των κοινοτικών δράσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά την προ της αξιολόγησης πενταετία, υπό το φως των κριτηρίων που καθορίζονται στο παράρτημα Ι και των επιστημονικών και τεχνολογικών στόχων που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ, καθώς και της εκτέλεσης της παρούσας απόφασης μέσω των ειδικών προγραμμάτων που βασίζονται σε αυτή. Η Επιτροπή ανακοινώνει τα πορίσματα της αξιολόγησης αυτής καθώς και τις παρατηρήσεις της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών». (EΚ)

Η αξιολόγηση εκπονήθηκε από ειδική επιτροπή ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, υπό την προεδρία του κ. Joan Majς. Η επιτροπή διεξήγαγε εμπεριστατωμένη εργασία, βάσει μεγάλης ποικιλίας στοιχείων, περιλαμβανομένων ιδίως παρομοίων αξιολογήσεων που ανελήφθησαν για έκαστο των ειδικών προγραμμάτων που απαρτίζουν το πρόγραμμα πλαίσιο, περίληψη των οποίων επισυνάπτεται ως παράρτημα της εκθέσεως του Ιουλίου 2000.

Η αξιολόγηση αυτή είναι πολύτιμη ενόψει της προετοιμασίας μελλοντικών κοινοτικών δραστηριοτήτων στο πεδίο της έρευνας. Η Επιτροπή θεωρεί ιδιαίτερα χρήσιμο το γεγονός ότι η επιτροπή διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης, ώστε να ληφθούν υπόψη οι πλέον πρόσφατες συνολικές πολιτικές εξελίξεις και πρωτοβουλίες. Οι συστάσεις και οι παρατηρήσεις εντάσσονται σε ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο και συνδέονται ιδιαίτερα με τον στρατηγικό στόχο που έχει τεθεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση από τους αρχηγούς κυβερνήσεων κατά την ευρωπαϊκή συνδιάσκεψη κορυφής της Λισαβόνας το Μάρτιο 2000: «να καταστεί η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία στον κόσμο βασιζόμενη στη γνώση, ικανή για αειφόρο οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή», τα οποία επιτυγχάνονται μέσω συνολικής στρατηγικής που αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, σε «προετοιμασία της μετάβασης σε οικονομία και κοινωνία της γνώσεως, μέσω καλυτέρων πολιτικών για την κοινωνία της πληροφορίας και την Ε&Α, καθώς και μέσω αναβαθμίσεως της διαδικασίας της διαρθρωτικής μεταρρύθμισης για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία και μέσω ολοκληρώσεως της εσωτερικής αγοράς».

Η έκθεση περιλαμβάνει αξιολόγηση της σχέσεως των δραστηριοτήτων προς τις ευρωπαϊκές ανάγκες, την αποδοτικότητα της εφαρμογής και τη συνολική αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο. Επίσης προσφέρει συστάσεις που αφορούν μελλοντικές δραστηριότητες ΕΤΑ σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και εθνικό, συνολικά επίπεδα χρηματοδότησης και πρωτοβουλίες για τη βελτίωση των πλαισιακών συνθηκών για την έρευνα και την καινοτομία.

Στην εισαγωγή του προς την έκθεση, ο Πρόεδρος τονίζει ότι «αποτελεί συνεισφορά στις εργασίες της Επιτροπής και παράκληση προς τους ευρωπαίους ηγέτες, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στα κράτη μέλη, για την ουσιαστική αναθεώρηση της πολιτικής που είναι απαραίτητη, προκειμένου να δοθεί συνεκτική συνέχιση προς τις δηλώσεις που έγιναν στη Λισαβόνα». Σύμφωνα με αυτά, η Επιτροπή θεωρεί την έκθεση ως πολύ ευπρόσδεκτη πηγή αναφοράς για όλους τους παράγοντες της έρευνας.

Στις παρατηρήσεις που ακολουθούν, η Επιτροπή επιδιώκει να ανταποκριθεί σε όλα τα σημεία που τονίζονται στην έκθεση (αναφέρονται εδώ σε πλάγιους χαρακτήρες), τα οποία παρουσιάζονται στο βαθμό του δυνατού σύμφωνα με τη δομή «περιλήψεως και συστάσεων». Επιπλέον, παρουσιάζονται σύντομες παρατηρήσεις επί ορισμένων ειδικών σχολίων που διατυπώνονται στις περιλήψεις των εκθέσεων αξιολόγησης για τα ειδικά προγράμματα. Η Επιτροπή πρόκειται να εξετάσει λεπτομερώς όλα τα συμπεράσματα και τις συστάσεις που αποστέλλονται και να διασφαλίσει κατάλληλη συνέχιση στο πλαίσιο της προετοιμασίας του επομένου προγράμματος πλαισίου.

2. Βασικά συμπεράσματα της Επιτροπής

Από την όλη έκθεση προκύπτουν τρία βασικά μηνύματα:

-Το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει να εντάσσεται σε ευρύτερο συσχετισμό και να αναπτύσσεται σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη και άλλες κοινοτικές πολιτικές, ιδίως υπό την προοπτική της διεύρυνσης.

-Τα προγράμματα πλαίσιο συνολικά υπήρξαν επιτυχή, αποτελώντας σημαντικό έργο και με αντίκτυπο σε στρατηγικούς τομείς που δεν θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί διαφορετικά·

-Το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει τώρα να εξελιχθεί, ώστε να ανταποκριθεί στο νέο πολιτικό συσχετισμό, με έμφαση στην επικέντρωση προσπαθειών, ευελιξίας και αποτελεσματικότητας.

Η Επιτροπή προσυπογράφει πλήρως τα τρία αυτά συμπεράσματα, όπως περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παρόν και στα ακόλουθα κεφάλαια.

Οι εισαγωγικές παράγραφοι της περιλήψεως και των συστάσεων της εκθέσεως αναφέρουν τα εξής:

*"Το πλέον σημαντικό συμπέρασμα της επιτροπής μας είναι ότι το πρόγραμμα πλαίσιο από μόνο του δεν επαρκεί ώστε να εξυπηρετήσει τους στόχους που καθορίστηκαν στην Λισαβόνα. [...] Η επιτροπή μας είναι πεπεισμένη ότι οι απαραίτητες αλλαγές πρέπει να σχεδιαστούν εντός συνολικής στρατηγικής για την Ευρώπη, να αρθρωθούν σε επίπεδο ΕΕ και να στηριχθούν από όλα τα κράτη μέλη."

Η ιδέα συνολικής ευρωπαϊκής στρατηγικής στον τομέα της έρευνας υποβάλλεται από την Επιτροπή, σε πλήρη ευθυγράμμιση προς την συνολική αυτή σύσταση από την ειδική επιτροπή, στην ανακοίνωση με τίτλο «Προς έναν ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο» της 18ης Ιανουαρίου 2000. Από τότε, επικυρώθηκε πολιτικά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο Έρευνας. και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Επίσης, ο ακαδημαϊκός κόσμος, οι επιχειρήσεις και οι χρήστες στήριξαν πλήρως και προσέφεραν πολύτιμες εισφορές στην εφαρμογή της στρατηγικής αυτής.

Βάσει των σημερινών προκλήσεων και της πείρας του παρελθόντος, υπάρχει πράγματι ανάγκη για συνολική πολιτική έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη, η οποία να διασφαλίζει συνεκτικότητα και αλληλεπίδραση μεταξύ εθνικών και κοινοτικών πολιτικών και δράσεων, καθώς και καλύτερη οργάνωση και χρήση των ανθρωπίνων, υλικών και οικονομικών πόρων. Αυτό απαιτεί δράση τόσο σε επίπεδο Κοινότητας όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, όπως επίσης τονίζεται στα συμπεράσματα και στα ψηφίσματα του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι τα μέσα ασκήσεως πολιτικής πρέπει να προσαρμοστούν και να συμπληρωθούν, ώστε να ανταποκρίνονται στη στρατηγική αυτή. Η έννοια του προγράμματος πλαισίου πρέπει να αναθεωρηθεί ουσιωδώς, ώστε να καταστεί κεντρικό μέσο κατά την εφαρμογή του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου, το οποίο να εξυπηρετεί ως μέσο ώθησης και ως καταλύτης για αυξημένη συνεργασία και συμπληρωματικότητα μεταξύ πολιτικών, προγραμμάτων και δραστηριοτήτων σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική πρέπει να είναι σε θέση να εποικοδομεί βάσει άλλων πολιτικών, μέσων και δράσεων, ιδίως στον τομέα της διεύρυνσης, των περιφερειών, της εσωτερικής αγοράς, της εκπαίδευσης και κατάρτισης και της καινοτομίας.

Η εφαρμογή της στρατηγικής αυτής, όπως αυτή εμπεριέχεται στην έννοια του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου, θα αποτελέσει περαιτέρω την βάση για την ύπαρξη στοιχείων εισόδου σε συνολική ευρωπαϊκή στρατηγική, για παράδειγμα μέσω της συνεισφοράς στο ετήσιο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της ανοίξεως, στο πλαίσιο της συνέχισης της ευρωπαϊκής διασκέψεως κορυφής της Λισαβόνας.

3. Το πλαίσιο τησ επομενησ ημερασ

*"Εξακολουθεί να υπάρχει η ανάγκη για τις δραστηριότητες αυτές και πρέπει να συνεχιστούν, αλλά το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος πλαισίου πρέπει επίσης να αυξηθεί, σύμφωνα με την ανάγκη να τηρηθούν οι στόχοι της Λισαβόνας και οι αιτήσεις διευρύνσεως. Η επιτροπή συνιστά τα εξής:

-"Διατήρηση της έμφασης επί της κοινωνικής διαστάσεως και εξακολούθηση της χρήσεως των κεντρικών δράσεων ως τρόπου επικέντρωσης των προγραμμάτων.

-Διατήρηση ισχυρής εμφάσεως στα έργα συλλογικής ΕΤΑ, τα οποία συμπληρώνονται από ποικιλία άλλων δράσεων.

-Τονισμός της αριστείας και της συμμετοχής κορυφαίων ερευνητών.

-Ενθάρρυνση των συμμετεχόντων να προτείνουν "τολμηρότερα" έργα.

-Ενίσχυση μέτρων που ενθαρρύνουν την κινητικότητα των ερευνητών εντός της ΕΕ, καθώς και μεταξύ της ΕΕ και άλλων τόπων.

-Διατήρηση της στήριξης γενικών δραστηριοτήτων ΕΤΑ που παράγουν αρμοδιότητα.

-Αύξηση της εμφάσεως στην έρευνα που απαιτείται για τη στήριξη άλλων πολιτικών της ΕΕ."

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι το πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει να αναθεωρηθεί και να προσαρμοστεί στο νέο πλαίσιο πολιτικής. Ιδίως, οι στόχοι πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις νέες προκλήσεις και πρέπει να επικεντρώνονται στις βασικές ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Διατηρώντας παράλληλα τα καλύτερα στοιχεία του παρελθόντος, το μίγμα μέσων και μεθόδων δράσεως πρέπει να είναι ευέλικτο, καθώς επίσης και να προσαρμόζεται και να διαμορφώνεται ειδικά για έκαστο σύνολο στόχων, περιλαμβανομένου ορισμένου βαθμού «μεταβλητής γεωμετρίας».

Η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη ότι οι κοινωνικοοικονομικοί στόχοι και η σχέση τους με την κοινοτική έρευνα εξακολουθούν να παραμένουν βασικής σημασίας. Η έννοια της κεντρικής δράσεως, που εισάγεται με το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο, απεδείχθη πολύτιμη για την επίτευξη των στόχων αυτών και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί περαιτέρω, όταν αυτό είναι σκόπιμο, ως μέσο επικέντρωσης των δραστηριοτήτων.

Προκειμένου να συνεισφέρει σε στόχους άλλων πολιτικών της ΕΕ, όπως στους τομείς του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης, καθώς και της εκπαίδευσης, η Επιτροπή θα επιδιώξει να εδραιώσει περαιτέρω και να αναπτύξει τη συνεργασία μεταξύ της έρευνας και άλλων πολιτικών της ΕΕ, δημιουργώντας ευθύς εξ αρχής επαρκείς μηχανισμούς συνεργασίας, ιδίως κατά τον καθορισμό στρατηγικών στόχων και για τη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων, αφιερώνοντας περισσότερη προσοχή και πόρους στην κατάλληλη διοχέτευση των αποτελεσμάτων. Η προσέγγιση αυτή δεν πρέπει να περιορίζεται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η έρευνα έχει άμεση σχέση με την οικονομική ανταγωνιστικότητα ή την οικονομική ανάπτυξη. Οι πολιτικές της ΕΕ βοηθούν στην καθιέρωση στρατηγικών ερευνητικών στόχων. Αντίθετα, η έρευνα πρέπει να βοηθά στον καθορισμό στόχων για άλλες πολιτικές, οι οποίες μπορούν να συνεισφέρουν σε βελτιωμένες προϋποθέσεις για την διεξαγωγή έρευνας και συνεργασίας στην έρευνα.

Η Επιτροπή συμφωνεί απόλυτα ότι η επιστημονική και τεχνολογική αριστεία, που ενδεχομένως επιτυγχάνεται με αυξημένη συμμετοχή κορυφαίων ερευνητών, αποτελεί τη βάση για την επίτευξη των καθορισμένων στόχων. Οι μέθοδοι και οι διαδικασίες στη διαχείριση πρέπει να προσαρμόζονται, προκειμένου να ενισχύουν περαιτέρω την αριστεία στην κοινοτική έρευνα.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη για «τολμηρότερα» κοινοτικά έργα, προκειμένου να προωθηθούν η αριστεία και οι νέες ανακαλύψεις. Η εφαρμογή τέτοιου είδους έργων προϋποθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως στόχους καθοριζόμενους με μεγαλύτερη διαφάνεια, περισσότερο ευέλικτες διαδικασίες και επίσης την αποδοχή ενδεχόμενων αποτυχιών. Η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να αναθεωρήσει και να προσαρμόσει τα κριτήρια και τις διαδικασίες, προκειμένου να ενθαρρύνει τον τύπο αυτό δράσεως.

Όσον αφορά τις μεθόδους εφαρμογής, η Επιτροπή, όπως και η ειδική επιτροπή, είναι πεπεισμένη ότι οι συλλογικές δράσεις ΕΤΑ προωθούν την συλλογική προσέγγιση στα προβλήματα και τονώνουν την διακρατική συνεργασία και τη συνεργασία έρευνας/βιομηχανίας, η οποία έχει αποδειχθεί ότι είναι πολύ αποτελεσματική. Είναι απαραίτητο να υπάρξουν προσαρμογές στην έννοια, π.χ. ιδίως προς τη στήριξη «προγραμμάτων» έρευνας και δικτύωση με εθνικά προγράμματα ή επιδίωξη συμπληρωματικότητας με άλλες πηγές χρηματοδότησης, ιδίως προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες προώθησης κέντρων αριστείας και ερευνητικών υποδομών.

Τα μέτρα κινητικότητας αποτελούν άλλου είδους εργαλεία τα οποία υπήρξαν εξαιρετικά εκτιμητέα και αποτελεσματικά στα προγράμματα πλαίσια. Στο μέλλον, τα μέτρα αυτά πρέπει να λάβουν ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα σε σχέση με το παρελθόν και να καταστήσουν την ΕΕ ελκυστική για τους καλύτερους ερευνητές παγκοσμίως. Η Κοινότητα, ως αποτελεσματικό μέσο μεταφοράς γνώσεως, πρέπει να αντιμετωπισθεί με ιδιαίτερη προσοχή.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι υπάρχει ανάγκη γενικής φύσεως δραστηριοτήτων ΕΤΑ. Υπό την προοπτική της προετοιμασίας του εδάφους για την κοινωνία του αύριο και την ανταγωνιστικότητα σε οικονομία που βασίζεται στη γνώση, υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση για περισσότερο μακροπρόθεσμες δραστηριότητες αιχμής ΕΤΑ, που αυξάνουν την αρμοδιότητα, μέσω πολυκλαδικών έργων ή μέσω της δημιουργίας «ανοικτής περιοχής» για τις αναδυόμενες τεχνολογίες.

*"Η ειδική επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι τα υπάρχοντα εργαλεία πολιτικής πρέπει να τύχουν περαιτέρω εκμετάλλευσης, σε αναδιαρθρωμένο και επεκτεταμένο πρόγραμμα πλαίσιο"

Η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη ότι όλες οι σχετικές διατάξεις της συνθήκης πρέπει να τύχουν εκμετάλλευσης, προκειμένου να διασφαλιστεί ευελιξία και καταλληλότητα πεδίου εφαρμογής και κλίμακος των μεθόδων και των δράσεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό υπό την προοπτική της διεύρυνσης. Τα μέτρα πρέπει να αποσκοπούν στην οικοδόμηση ανοικτού συντονισμού μεταξύ κρατών μελών. Μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη δράσεις μεταβλητής γεωμετρίας, μέσω συνεισφοράς της ΕΕ σε εθνικά προγράμματα, συμπληρωματικά προγράμματα κ.λπ. Το ανανεωμένο πρόγραμμα πλαίσιο πρέπει να είναι εξοπλισμένο με κατάλληλο μίγμα μέσων.

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά μεγάλης κλίμακος αναθεώρηση των συστημάτων και των διαδικασιών που χρησιμοποιούνται ώστε να ληφθούν αποφάσεις επί συνολικών στόχων, να καθοριστούν οι μηχανισμοί παράδοσης και η εφαρμογή των προγραμμάτων. [...] Συνιστούμε την έγκριση ευρωπαϊκής στρατηγικής ΕΤΑ στα κορυφαία πολιτικά επίπεδα. Οι αρχηγοί κυβερνήσεων πρέπει στη συνέχεια να εκχωρήσουν την αρμοδιότητα διαμόρφωσης και εφαρμογής της στρατηγικής αυτής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποστηριζόμενη από κατάλληλη συμβουλευτική δομή . [...] η ειδική επιτροπή δεν βλέπει την ανάγκη να εξακολουθήσουν να λειτουργούν οι επιτροπές προγραμμάτων."

Η Επιτροπή αποδίδει μεγίστη σημασία στο γεγονός ότι, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που υπεβλήθησαν από την Επιτροπή, έχει ήδη εγκριθεί πράγματι μια συνολική στρατηγική για την έρευνα σε ύψιστο πολιτικό επίπεδο στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Έχει ήδη δοθεί στην έρευνα κεντρικός ρόλος στο πλαίσιο της κοινωνίας της γνώσεως και η εφαρμογή του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου, αναλόγως των περιστάσεων, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, έχει λάβει πλήρη υποστήριξη. Αυτό θα προκαθορίσει όλη τη μελλοντική κοινοτική δράση στον τομέα της ΕΤΑ.

Η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη ότι πρέπει να καταμεριστούν σαφώς ευθύνες σε όλα τα επίπεδα σχεδιασμού, έγκρισης και εφαρμογής της πολιτικής. Η συνθήκη, καθώς και άλλο παράγωγο δίκαιο, ιδίως η απόφαση του Συμβουλίου για την εκχώρηση των αρμοδιοτήτων εφαρμογής στην Επιτροπή, παρέχουν κατευθυντήριες γραμμές επί του σημείου αυτού. Είναι επίσης σημαντικό ότι οι διάφοροι παράγοντες στην αλυσίδα συνδέονται μεταξύ τους και αλληλεπιδρούν κατά τη διάρκεια των διαφόρων διαδικασιών, προκειμένου να διασφαλίζεται συνεκτικότητα και αντίκτυπος. Η χρήση επιτροπών προγράμματος αποτελεί καθιερωμένη πρακτική σε πολλά τμήματα του προϋπολογισμού της Κοινότητας. Η Επιτροπή επιμένει να διασφαλίσει ότι θα συνεχίσει να έχει πρόσβαση σε υψίστης ποιότητας συμβουλές για τις προτεραιότητες της επιστημονικής πολιτικής και τις στρατηγικές επιλογές.

*"Επανεπεξεργασία υφισταμένων δομών και διαδικασιών, προκειμένου να εκχωρηθούν αρμοδιότητες καθηκόντων σε χαμηλότερο επίπεδο εντός της Επιτροπής ή να προωθηθούν προς τα έξω".

Η Επιτροπή δεσμεύεται πλήρως για τη βελτίωση της διαχείρισης των κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων προς κατευθύνσεις πρακτικών βέλτιστης διαχείρισης, σύμφωνα με την μεταρρύθμιση της Επιτροπής. Η οργάνωση των υπηρεσιών της Επιτροπής πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους μεταβαλλόμενους στόχους, καθώς και τα διαθέσιμα μέσα, επίσης μέσω διευκρίνισης και εκχώρησης αρμοδιοτήτων σε διαφορετικά επίπεδα. Όπου αυτό είναι σκόπιμο και βάσει αναλύσεως κόστους-αποτελέσματος, η Επιτροπή μπορεί να αναθέσει ειδικά καθήκοντα σε άλλους οργανισμούς, πράγμα για το οποίο πρέπει να εφαρμόζονται ακριβή μέτρα ελέγχου.

4. Πέρα από το πλαίσιο

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά την αύξηση του σχετικού μεγέθους των προϋπολογισμών που αφορούν την επιστήμη και την τεχνολογία, σε σύγκριση με άλλους τομείς πολιτικής. Η επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι το ποσοστό του ΑΕΠ που δαπανάται στην ΕΕ για δημόσια και ιδιωτική ΕΤΑ πρέπει να αυξηθεί τουλάχιστον στο 3% κατά τα επόμενα 10 έτη". "Η ειδική επιτροπή συνιστά την χρήση έμμεσων μέτρων, όπως φορολογικά κίνητρα ΕΤΑ στο σύνολο της ΕΕ"

Η Επιτροπή έχει τονίσει ότι η Ευρώπη έχει μείνει πίσω σε σχέση με τους βασικούς ανταγωνιστές μας, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία, όσον αφορά τη χρηματοδότηση της έρευνας και τους ανθρώπινους πόρους. Επομένως, υποστηρίζει ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια, σε επίπεδο Κοινότητας και κρατών μελών, από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, προκειμένου η κατάσταση αυτή να βελτιωθεί. Εννοείται ότι η χρηματοδότηση του δημόσιου τομέα δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί άμεσα ώστε να κλείσει το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ δαπάνης ΕΤΑ του ιδιωτικού τομέα στην Ευρώπη και των ΗΠΑ, αλλά να χρησιμοποιηθούν όλες οι δυνατότητες ώστε να προωθηθούν ιδίως ιδιωτικές δαπάνες, δηλαδή πρέπει να εξετασθούν οι μέθοδοι συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η αξιοποίηση των διδαγμάτων από δραστηριότητες σύγκρισης επιδόσεων.

Μπορεί να είναι σκόπιμη η περαιτέρω ανάλυση των επιπτώσεων των φορολογικών κινήτρων στην προώθηση δαπανών του ιδιωτικού τομέα για ΕΤΑ. Ωστόσο, η κεντρική δράση απ' αυτής της πλευράς πρέπει να αναληφθεί στο επίπεδο των κρατών μελών. Μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος με την προώθηση της συγκρίσεως των επιδόσεων και ανταλλαγές βέλτιστης πρακτικής, για παράδειγμα στον τομέα των ευνοϊκών φορολογικών κινήτρων ΕΤΑ, των διακυβευομένων κεφαλαίων και των κεφαλαίων εκκίνησης. Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα εφαρμοζόμενα μέτρα έχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, πρέπει πάντοτε να τηρούνται οι κοινοτικοί κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Επίσης, πρέπει να δίδεται προσοχή στον κώδικα δεοντολογίας για την φορολόγηση επιχειρήσεων, προκειμένου να αποφεύγεται η δημιουργία στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά. Σε κάποιο βαθμό, μπορεί να τονώνονται έμμεσα μέτρα με κοινοτική δράση, π.χ. η πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής για κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στο γενικό πλαίσιο της τόνωσης της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας που δημιουργούνται από την εσωτερική αγορά.

*"Οι πολιτικές ΕΤΑ στα κράτη μέλη πρέπει να αλληλοενισχύονται και όχι να αλληλοαντιγράφονται."

Υπάρχει αυξανόμενη κοινή κατανόηση, ενισχυόμενη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο Έρευνας, της ανάγκης αλληλεπιδράσεως μεταξύ πολιτικών και προγραμμάτων στα κράτη μέλη και σε κοινοτικό επίπεδο. Σύμφωνα με αυτό, πρόκειται να ξεκινήσει σύντομα σύγκριση επιδόσεων των εθνικών πολιτικών. Η ανάπτυξη μηχανισμών για τη δικτύωση εθνικών και κοινών προγραμμάτων, όπως ζήτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας, πρόκειται να εξετασθεί στην ανακοίνωση για τις κατευθυντήριες γραμμές της μελλοντικής έρευνας στην ΕΕ. Η Επιτροπή πρόκειται να διαδραματίσει καταλυτικό και στηρικτικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό.

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά η στήριξη που παρέχεται στις χώρες αυτές [χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που έχουν υποβάλει αίτηση] για δραστηριότητες ΕΤΑ να διοχετεύεται προσωρινά μέσω των υπαρχουσών επιστημονικών ακαδημιών, μέχρις ότου μπορέσουν να αναπτυχθούν ανταγωνιστικές δομές για την οργάνωση της επιστήμης και της βιομηχανίας."

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η συμμετοχή των χωρών αυτών αποτελεί μεγάλη πρόοδο για την ευρωπαϊκή έρευνα. Ωστόσο, δεν είναι πεπεισμένη ότι η προσέγγιση την οποία προτείνει η ειδική επιτροπή είναι η πλέον κατάλληλη στο σημερινό πλαίσιο. Πολλές από τις χώρες ήδη έχουν επιτελέσει σημαντική πρόοδο, π.χ. μέσω στήριξης της ΕΕ, στην αναδιάρθρωση του επιστημονικού και καινοτόμου τομέα τους, μεταξύ άλλων με την αναθεώρηση των διαστάσεων και του ρόλου των ακαδημιών. Η Επιτροπή είναι υπέρ πληρέστερης προσέγγισης, η οποία θα λαμβάνει υπόψη όλους τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, οι οποίοι πρόκειται να κάνουν χρήση της πείρας που έχει αποκτηθεί, όχι μόνο με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αλλά επίσης με λιγότερο ευνοημένες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά στήριξη για την από πλευράς τους εκπόνηση πολιτικής, τον προγραμματισμό και τη δημιουργία δυναμικότητας στον τομέα της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας.

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά επείγουσα δράση, ώστε να καλυφθούν οι προβλεπόμενες ελλείψεις ειδικευμένου προσωπικού κατά την επόμενη δεκαετία."

Λόγω της αυξανόμενης σημασίας της γνωστικής βάσεως για την κοινωνία μας, γενικά υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις τρέχουσες εκπαιδευτικές ελλείψεις και ελλείψεις ειδικευμένου προσωπικού σε ορισμένους τομείς υψηλής τεχνολογίας και σε ενδεχόμενες ελλείψεις ειδικευμένου προσωπικού που οφείλονται στην γήρανση του πληθυσμού, ακόμα και σε περισσότερο παραδοσιακούς τομείς. Ασκήσεις συγκριτικής αξιολόγησης και βέλτιστης πρακτικής συντονιζόμενες κατά διαφανή τρόπο από την Κοινότητα μπορεί να βοηθήσουν να ξεπεραστεί η κατάσταση αυτή, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στο πλαίσιο αυτό. Θα συνεισφέρουν επίσης σε αυτό ενισχυμένες κοινοτικές δραστηριότητες που αφορούν την ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων μέσω της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών, με έμφαση στις γυναίκες και στους νέους ερευνητές. Αυτά θα περιλάβουν βελτιωμένη διαθεσιμότητα, χρήση και αντίκτυπο των εργαλείων ηλεκτρονικής μάθησης (e-learning).

*"Η ειδική επιτροπή παροτρύνει την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι οι δραστηριότητες που αφορούν την καινοτομία θα έχουν υψηλή προτεραιότητα στον προγραμματισμό των δράσεων που στηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας και τα ταμεία ένταξης για τις χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση"

Η Επιτροπή συμμερίζεται τις απόψεις της ειδικής επιτροπής όσον αφορά την πολιτική καινοτομίας και τη στρατηγική ενός ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου, ο οποίος ξεκινά με πρωτοβουλία της Επιτροπής και τονίζει τη σημασία των δραστηριοτήτων που αφορούν την καινοτομία. Η προώθηση της καινοτομίας είναι και θα παραμείνει κεντρικός στόχος των κατευθυντηρίων γραμμών της Επιτροπής για τη μελλοντική έρευνα στην ΕΕ. Όπως ζήτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας "οι ερευνητικές δραστηριότητες σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ολοκληρωθούν και να συντονισθούν καλύτερα, ώστε να καταστούν όσο το δυνατόν περισσότερο αποτελεσματικές και καινοτόμες". Επίσης, νέες και καινοτόμες διαδικασίες και προϊόντα πρέπει να μπορέσουν να διαπεράσουν τη νέα οικονομία της γνώσεως. Στην πρόσφατη ανακοίνωσή της για την καινοτομία, η Επιτροπή παρουσιάζει πέντε στόχους: συνεκτικότητα των πολιτικών καινοτομίας, περισσότερο επαγωγικά προς την καινοτομία ρυθμιστικά πλαίσια, μέσα ενθάρρυνσης της δημιουργίας και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων, βελτίωση κεντρικών διεπαφών στο σύστημα καινοτομίας και άνοιγμα της κοινωνίας προς την καινοτομία. Στη συνολική αυτή προσέγγιση, τα διαρθρωτικά ταμεία και τα ταμεία ένταξης πρέπει να στηρίξουν τους περιφερειακούς παράγοντες και τις υποψήφιες χώρες, ώστε να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν κατάλληλες πολιτικές έρευνας και καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο.

5. Αξιολόγηση του πλαισίου

*"Η θετική αξιολόγηση εκ μέρους της ειδικής επιτροπής για τις δραστηριότητες κατά τα τελευταία πέντε έτη αποτελεί τη βάση, σύμφωνα με την οποία συνιστάται συνέχιση και επέκταση του προγράμματος πλαισίου".

Κατά τον σχεδιασμό μελλοντικών κοινοτικών δραστηριοτήτων, η Επιτροπή πρόκειται να δώσει έμφαση στην επέκταση και προσαρμογή του προγράμματος πλαισίου στο νέο πολιτικό πλαίσιο και στόχους. Θα αναληφθούν περαιτέρω προσπάθειες για τη βελτίωση της εκτιμήσεως των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων των δραστηριοτήτων ΕΤΑ της ΕΕ.

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά να καταστούν οι διαδικασίες απλούστερες και περισσότερο εύληπτες."

Η πείρα του παρελθόντος και τα προβλήματα της αρχικής φάσεως τα οποία προέκυψαν κατά την εκκίνηση του 5ου προγράμματος πλαισίου αποτέλεσαν το σημείο εστιάσεως της Επιτροπής, ώστε να αναλάβει πρωτοβουλίες για την απλούστευση των διαδικασιών διαχείρισης και να τις καταστήσει περισσότερο φιλικές προς τον χρήστη και αποτελεσματικές. Προς το σκοπό αυτό, δημιουργήθηκε ομάδα εργασίας. Αυτή καθόρισε σειρά θεμάτων προς απλούστευση και εκσυγχρονισμό, τα οποία έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή ή πρόκειται να τεθούν σύντομα. Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη συνεχούς προσοχής και προσπαθειών στον τομέα αυτό.

*"Η ειδική επιτροπή συνιστά επείγουσα ανασύσταση της συνολικής διαχείρισης και διοίκησης του προγράμματος πλαισίου"

Υψηλή προτεραιότητα δόθηκε στην αναθεώρηση της αποτελεσματικότητας της συνολικής διαχείρισης και διοίκησης του προγράμματος. Ο σκοπός είναι να εκσυγχρονιστούν οι διαδικασίες και να διευκρινιστεί ο ορισμός των ευθυνών και των καθηκόντων σε όλα τα επίπεδα.

Η Επιτροπή ευχαριστεί εγκάρδια τον κο J. Majo και τα μέλη της ειδικής επιτροπής για την πολύτιμη αυτή έκθεση, η οποία παρέχει σημαντικό στοιχείο εισόδου κατά την προετοιμασία των μελλοντικών κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων.

Παρατηρήσεις της Επιτροπής επί των πενταετών αξιολογήσεων των ειδικών προγραμμάτων

Οι περιλήψεις των πενταετών αξιολογήσεων των ειδικών προγραμμάτων περιλαμβάνονται στο προσάρτημα Ι της έκθεσης για την πενταετή αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου.

Σύντομες παρατηρήσεις σχετικά με τις περιληπτικές συστάσεις παρατίθενται κατωτέρω (τα οριζόντια ζητήματα εξετάζονται ήδη στις απαντήσεις της Επιτροπής προς την ίδια την έκθεση πενταετούς αξιολόγησης του προγράμματος πλαισίου).

Ποιότητα ζωής και διαχείριση έμβιων πόρων

Η Επιτροπή αναγνωρίζει την τρέχουσα ευρεία διείσδυση των βιολογικών επιστημών και τεχνολογιών, από τη γεωργία και τα τρόφιμα έως την φροντίδα της υγείας, το περιβάλλον και τους βιολογικούς πόρους. Επομένως, η πρόοδος στον τομέα αυτό περιλαμβάνει επίσης τα οικολογικά ζητήματα, τις δεοντολογικές προοπτικές και τον διάλογο με τους υπεύθυνους πολίτες. Ο Επίτροπος Busquin έχει συστήσει ομάδα υψηλού επιπέδου βιολογικών επιστημών για την εξέταση του ζητήματος αυτού. Οι περαιτέρω πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στους τομείς της βιολογικής δεοντολογίας και της εκτίμησης των επιπτώσεων, περισσότερη δικτύωση και κοινή χρήση της βέλτιστης πρακτικής μεταξύ κρατών μελών, ώστε να αυξηθεί το επίπεδο επίγνωσης προς την κοινωνική διάσταση.

Η αναγνώριση εκ μέρους της ειδικής επιτροπής της αξίας της έρευνας που κινείται από την πολιτική (σε κεντρικές δράσεις) είναι ενθαρρυντική. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η προσέγγιση αυτή πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω στο πλαίσιο της εφαρμογής του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου, προσέχοντας ιδιαίτερα τις απαραίτητες συνέργειες με εθνικά προγράμματα, καθώς και την επίτευξη ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας.

Η Επιτροπή σημειώνει επίσης με ενδιαφέρον τη σύσταση για ιδιαίτερη προσοχή σε γενικής φύσεως έρευνα εκ των κάτω προς τα άνω, σε πλέον μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων και κέντρων αριστείας και τη στήριξη κεντρικών ερευνητικών υποδομών, καθώς και σε μεγάλες επιστημονικές εγκαταστάσεις, περιλαμβανομένης της ηλεκτρονικής πρόσβασης. Υποστηρίζεται επίσης η σύσταση για νέες, ευέλικτες και καθοδηγούμενες από τον πελάτη μεθοδολογίες για την εφαρμογή της.

Κοινωνία της πληροφορίας φιλική προς το χρήστη

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι είναι βασικής σημασίας να εξακολουθεί η προώθηση της ΕΤΑ στον τομέα των τεχνολογιών της κοινωνίας της πληροφορίας σε κοινοτικό επίπεδο και σημειώνει την άποψη της ειδικής επιτροπής ότι είναι σκόπιμο να υπάρξει δρόμος εξελικτικής αλλαγής και συμπληρωματικής επικέντρωσης.

Σημειώνει με ενδιαφέρον την πρόταση για την ερμηνεία της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας όσον αφορά την επίτευξη ευρωπαϊκής τεχνολογικής ηγετικής θέσης και ευρύτερης ευρωπαϊκής τεχνολογικής δυναμικότητας, ιδίως στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου και σε πρωτοβουλίες ηλεκτρονικής Ευρώπης (e-Europe).

Η Επιτροπή στηρίζει πλήρως την επιθυμία να βελτιωθεί η απόδοση και η αποτελεσματικότητα επί των οποίων βασίζεται η σύσταση της ειδικής επιτροπής για την ύπαρξη διάκρισης μεταξύ τριών τύπων ΕΤΑ και την διαφοροποίηση, κατά το δοκούν, της διοικητικής προσέγγισης που εφαρμόζεται σε έκαστο εξ αυτών. Η πρόταση αυτή πρόκειται να αναλυθεί περαιτέρω κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του μελλοντικού προγράμματος πλαισίου.

Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην άποψη της ειδικής επιτροπής ότι πρέπει να δημιουργηθούν δεσμοί προς άλλες πρωτοβουλίες και ότι πρέπει να στηριχθεί ο διάλογος επί κεντρικών ζητημάτων, τα οποία θα προκαθορίσουν την εκμετάλλευση της ΕΤΑ. Η πρωτοβουλία για τον ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο θα ενθαρρύνει περισσότερο συντονισμένη εφαρμογή των εθνικών και κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων και επίσης θα προωθήσει τον καλύτερα δομημένο διάλογο μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, μεταξύ άλλων επί κοινωνικών ζητημάτων, όπως η «δεοντολογία των πληροφοριών».

Ανταγωνιστική και αειφόρος ανάπτυξη

Η Επιτροπή σημειώνει την άποψη της ειδικής επιτροπής ότι η κοινωνικοοικονομικά επικεντρωμένη προσέγγιση η οποία ακολουθείται στο 5ο πρόγραμμα πλαίσιο είναι σημαντική, αλλά ενδέχεται να χρειαστεί περαιτέρω διευκρίνιση και ότι ο αντίκτυπος πολλών πρωτοβουλιών ΕΤΑ θα αυξηθεί μέσω της αυξημένης συμμετοχής χρηστών σε όλα τα στάδια εφαρμογής του προγράμματος, μεταξύ άλλων στους τομείς των μεταφορών και των προτύπων, των μετρήσεων και των δοκιμών.

Ευθυγραμμίζεται επίσης πλήρως με την πρωτοβουλία της Επιτροπής για τον ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο ώστε να αυξηθεί ο συντονισμός μεταξύ των δραστηριοτήτων σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, περιλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τη διάδοση αποτελεσμάτων, σύμφωνα με την σύσταση της ειδικής επιτροπής.

Όπως πολύ σωστά αναφέρεται, η ισχυρή και περισσότερο μακροπρόθεσμη ερευνητική δραστηριότητα είναι τεράστιας σημασίας, εφόσον η Ευρώπη και η βιομηχανία της επιθυμούν να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά με τον υπόλοιπο κόσμο. Πρέπει να ευρεθεί ορθή ισορροπία μεταξύ «επιστημονικού και τεχνολογικού επιτεύγματος» και «αυξανόμενης καινοτομίας», επίσης μέσω ιδιαίτερης προσοχής σε «τολμηρά έργα». Η Επιτροπή σημειώνει επίσης τη στήριξη της ειδικής επιτροπής για τη διαφοροποίηση των δράσεων, περιλαμβανομένης της εισαγωγής των «εκδηλώσεων ενδιαφέροντος» για δραστηριότητες πρωτοβουλίας εκ των κάτω προς τα άνω, τις οποίες η ειδική επιτροπή θεωρεί ως χρήσιμη πηγή ιδεών.

Ενέργεια, περιβάλλον και αειφόρος ανάπτυξη

Περιβάλλον και αειφόρος ανάπτυξη

Η ειδική επιτροπή αναφέρει ότι "σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης πρέπει να ανακατευθυνθεί προς γενικής φύσεως δραστηριότητες και μακροπρόθεσμη έρευνα. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, αυτό αποτελεί σημαντικό ζήτημα στα κοινοτικά, καθώς και σε άλλα ερευνητικά προγράμματα. πρέπει να επιτευχθεί κατάλληλη ισορροπία μεταξύ μεσοπροθέσμων έως μακροπροθέσμων δράσεων με χαρακτήρα αποστολής, αφενός και δράσεων σχετιζόμενων με πολιτικές, αφετέρου, κατά τις οποίες ορισμένα ερευνητικά αποτελέσματα σχεδιάζονται για ειδικές ομάδες χρηστών. Επιπλέον, επιδιώκεται ενεργά η αποτελεσματική διάδοση των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Σύμφωνα με τους προσανατολισμούς της Επιτροπής για τον ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο, η θετική αλληλεπίδραση μεταξύ κοινοτικής και εθνικής έρευνας, περιλαμβανομένης εκείνης που διεξάγεται στις υποψήφιες χώρες, πρέπει οπωσδήποτε να προωθηθεί, π.χ. αυτό μπορεί να ισχύει στην εκπόνηση ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής ερευνητικής στρατηγικής. Η ειδική επιτροπή αναφέρει ότι τα τρέχοντα περιβαλλοντικά ζητήματα που εξετάζονται δεν καλύπτουν κατ' ανάγκη εκείνα της διευρυμένης Κοινότητας. ωστόσο, ένας στους επτά αιτούντες κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου εφαρμογής προήρχετο από ίδρυμα εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ενθαρρυντικό να σημειωθεί η άποψη της ειδικής επιτροπής ότι η ΕΕ μπορεί να έχει στρατηγικό ρόλο όσον αφορά την κεντρική περιβαλλοντική υποδομή.

Μη πυρηνική ενέργεια

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι απαιτούνται στρατηγική προσέγγιση και σαφής επικέντρωση. Η συνεχιζόμενη μεσοπρόθεσμη αναθεώρηση του ενεργειακού προγράμματος εργασίας έχει λάβει πράγματι υπόψη τη σύσταση αυτή. Κατά συνέπεια, θα είναι στοχοθετημένοι ορισμένοι επιλεγμένοι τομείς προτεραιότητας, τονίζοντας παράλληλα τις κοινωνικοοικονομικές ανάγκες και την ολοκλήρωση της πολυκλαδικής έρευνας. Η προτεινόμενη βελτιστοποίηση του αντίκτυπου πρόκειται να επιτευχθεί κυρίως με την αύξηση των διαστάσεων και της κρίσιμης μάζας των δράσεων.

Η Επιτροπή επίσης σημειώνει το αίτημα για μεθοδολογίες και τύπους δράσεως, που διασφαλίζουν ευελιξία κατά την εφαρμογή, επιτρέποντας δραστηριότητες ώστε να υπάρχει καλύτερη φροντίδα για τα ανακύπτοντα ερωτήματα και για να επιτυγχάνεται σαφέστερα αναγνωρίσιμος αντίκτυπος.

Πυρηνική ενέργεια

Πυρηνική σύντηξη

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι έχουν προκύψει σημαντικά επιτεύγματα από τον συντονισμό και τη συνεργασία που εξασφαλίζεται από τις ενώσεις μεταξύ της Κοινότητας και των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων. Η Ευρώπη έχει καταστεί ηγετικός παράγοντας στον κόσμο στον τομέα αυτό, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει ορισμένος αριθμός σημαντικών επιστημονικών, τεχνολογικών και τεχνικών ζητημάτων που πρέπει να εξετασθούν, προκειμένου να μπορέσει να υλοποιηθεί εμπορική μονάδα παραγωγής ισχύος. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η ειδική επιτροπή θεωρεί ότι το επόμενο ερευνητικό πρόγραμμα πρέπει να εξακολουθήσει να προσανατολίζεται σε αντιδραστήρα και πρέπει να περιλάβει την έναρξη της κατασκευής της συσκευής "Next step", όπως ο διεθνής θερμοπυρηνικός πειραματικός αντιδραστήρας (ITER). Η Επιτροπή πρόκειται αναθεωρήσει τις διαθέσιμες επιλογές. Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή συμφωνεί ότι η διατήρηση της ηγετικής αυτής θέσεως απαιτεί εκμετάλλευση του JET και ειδικευμένες συσκευές στις ενώσεις μέχρι την επίτευξη της πλήρους αξίας τους.

Η Επιτροπή ζητεί οδηγίες από το Συμβούλιο για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με τρίτους, ενδεχομένως συμπεριλαμβανομένων του Καναδά και των ΗΠΑ, ώστε να προετοιμάσουν από κοινού την μελλοντική δημιουργία νομικού προσώπου για την κατασκευή και τη λειτουργία του ITER, εάν και όταν ληφθεί σχετική απόφαση. Οι οικονομικές δαπάνες και τα οφέλη της εγκατάστασης του ITER στην Ευρώπη, στον Καναδά ή στην Ιαπωνία και δυνατοτήτων εναλλακτικών λύσεων πρόκειται να υποβληθούν σε εκτεταμένη αναθεώρηση.

Πυρηνική σχάση και ακτινολογικές επιστήμες

Ορισμένες από τις συστάσεις ευθυγραμμίζονται πλήρως με την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου και θα ληφθούν προσεκτικά υπόψη, π.χ. η αυξημένη έμφαση στο συντονισμό, στη δικτύωση, στην κατάρτιση κ.λπ.

Θα καταβληθούν προσπάθειες για να διευρυνθεί το πεδίο των μελετών για την τολμηρή διακυβέρνηση, περιλαμβανομένων τόσο των τεχνικών όσο και των κοινωνικών παραγόντων, όπως προτείνει η ειδική επιτροπή.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι υπάρχει ανάγκη βελτίωσης της επικοινωνίας με μη ειδικούς, υπεύθυνους λήψεως αποφάσεων και το κοινό.

Επιβεβαίωση του διεθνούς ρόλου της κοινοτικής έρευνας

Η ειδική επιτροπή, όπως και η Επιτροπή, τονίζει τον ιδιαίτερο ρόλο τον οποίο διαδραματίζουν οι δραστηριότητες του προγράμματος αυτού στην παροχή «βασικών συνεισφορών» τόσο στην κοινοτική πολιτική ΕΤΑ όσο και σε άλλες πολιτικές της ΕΕ.

Κατά την άποψη της Επιτροπής, η έρευνα είναι εκ φύσεως διεθνής και η αριστεία είναι το αποτέλεσμα συνδυασμού ευνοϊκών τοπικών συνθηκών και ανοικτής στάσης προς διεθνείς πηγές γνώσεως. Επομένως, σημαντικό πλεονέκτημα αποτελεί το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα όσον αφορά τον αντίκτυπο των ερευνητικών επενδύσεων και η κυκλοφορία γνώσεως μεταξύ χωρών και περιφερειών στον κόσμο. Ενισχύει τις δυνατότητες της Ευρώπης να συνεισφέρει στην λύση παγκοσμίων προβλημάτων, καθώς και ειδικών περιφερειακών ζητημάτων. Επίσης ενισχύσει τη θέση και το ρόλο της κοινοτικής έρευνας στον διεθνή επιστημονικό και τεχνολογικό χώρο.

Προώθηση της καινοτομίας και ενθάρρυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ

Οι συστάσεις της ειδικής επιτροπής, περιλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τον ορισμό σαφούς στρατηγικού ρόλου και επικέντρωσης σε πελάτες, μέσω των οποίων μπορούν να επιτευχθούν τα μεγαλύτερα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, είναι εποικοδομητικές και χρήσιμες. Η Επιτροπή πρόκειται να τις λάβει υπόψη της κατά την εφαρμογή του τρέχοντος προγράμματος πλαισίου και κατά την προετοιμασία μελλοντικών κοινοτικών δραστηριοτήτων.

Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι οι συστάσεις συμφωνούν με τις προτεραιότητες τις οποίες εκείνη καθορίζει για τον ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο, ιδίως όσον αφορά τις ΜΜΕ και το συντονισμό των καινοτόμων δραστηριοτήτων σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Βελτίωση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού και της κοινωνικοοικονομικής γνωστικής βάσεως

Η Επιτροπή δέχεται ευμενώς το συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα αυτό αποτελεί καλό μέσο για την αποδοχή της προκλήσεως της μετάβασης σε κοινωνία γνώσεως. Επομένως, οι δράσεις για τη στήριξη της κατάρτισης πολύ υψηλής ποιότητας, των μετακινουμένων ερευνητών με διεθνή πείρα, όπως οι υποτροφίες και τα δίκτυα κατάρτισης, πρέπει να τύχουν περαιτέρω αξιοποίησης στα μελλοντικά κοινοτικά προγράμματα. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η έννοια της κινητικότητας, που προς το παρόν επικεντρώνεται στην κατάρτιση ερευνητών, μπορεί να επεκταθεί, για να τονίσει τη μεταφορά γνώσεως και τεχνολογίας. Αυτό μπορεί να αποτελέσει χαρακτηριστικό μελλοντικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή δέχεται ευμενώς τη σύσταση να καταστούν περισσότερο γνωστές οι κοινωνικοοικονομικές ερευνητικές δραστηριότητες και τα αποτελέσματα, σύμφωνα με το νέο πολιτικό πλαίσιο και τους σκοπούς, όπως ορίστηκαν στη Λισαβόνα.

Η Επιτροπή επιθυμεί να τονίσει ότι το πρόγραμμα αυτό συνεισφέρει επίσης στην προώθηση της ελκυστικότητας της Ευρώπης σε ερευνητές και στην αποφυγή της διαρροής εγκεφάλων. Δέχεται ευμενώς τη σύσταση της ειδικής επιτροπής για περισσότερο φιλόδοξη προσέγγιση στην ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή και πρόκειται να αναπτύξει πολιτική για καλύτερη στήριξη της ερευνητικής υποδομής, σε συνεργασία με άλλους ενδιαφερόμενους.

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών

Η Επιτροπή δέχεται ευμενώς το γεγονός ότι η ειδική επιτροπή τονίζει την καταλληλότητα και σχετικότητα της νέας αποστολής του ΚΚΕρ για τη στήριξη της διαμόρφωσης, εφαρμογής και παρακολούθησης της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Σημειώνει με ενδιαφέρον το γεγονός ότι η ειδική επιτροπή εκφράζει την έντονη υποστήριξή της προς την στάση ηυξημένης εξωστρέφειας του ΚΚΕρ και ζητεί ενίσχυση της δικτύωσής του με οργανισμούς στα κράτη μέλη εντός του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου. Αυτό πρέπει να συνοδεύεται με ενίσχυση των διεπαφών του ΚΚΕρ με τους βασικούς πελάτες του. Η ειδική επιτροπή συνιστά επίσης να ληφθεί υπόψη η πλήρης κλίμακα της παροχής στηρίξεως Ε&Τ και όχι μόνο το τμήμα που αφορά την Ε&Α.

Η διαδικασία την οποία έχει αναλάβει το ΚΚΕρ πρέπει να συνεχιστεί. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι η προς τα έξω προβολή του Κέντρου και των επιτευγμάτων του πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω, προκειμένου να επιβεβαιώσει και να αναπτύξει τη θέση του εντός του ευρωπαϊκού συστήματος επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς για την εφαρμογή πολιτικής. Θα εξετάσει περαιτέρω τις συστάσεις αυτές σε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της αποστολής του ΚΚΕρ, που πρόκειται να συνταχθεί στο πλαίσιο της συνεισφοράς της προς την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου.

Η Επιτροπή εκφράζει τις θερμές ευχαριστίες της προς όλες τις ειδικές επιτροπές που εκπόνησαν την πενταετή αξιολόγηση των ειδικών προγραμμάτων για το εις βάθος έργο τους και τις προσπάθειες που κατέβαλαν κατά το πολύπλοκο αυτό καθήκον

Παράρτημα: συμπεράσματα της εκθέσεως της ειδικής επιτροπής εμπειρογνωμόνων σχετικά με την πενταετή αξιολόγηση των προγραμμάτων πλαισίων ΕΤΑ (η πλήρης έκθεση διατίθεται κατόπιν αιτήσεως, η εν λόγω έκθεση είναι επίσης προσπελάσιμη στη διεύθυνση internet http://www.cordis.lu/fp5/5yr_reports.htm).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Συμπεράσματα της πενταετούς αξιολόγησης των προγραμμάτων πλαισίων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, 1995 - 1999

Εισαγωγή του Προέδρου

Οι νέες περιστάσεις ζητούν νέους στόχους. Και οι νέοι στόχοι ζητούν νέα εργαλεία πολιτικής.

Η ειδική επιτροπή μας ορίστηκε για να αξιολογήσει την επίδοση κατά τα τελευταία πέντε έτη ενός εργαλείου, του προγράμματος πλαισίου. Αλλά θεωρήσαμε εαυτούς υποχρεωμένους να προχωρήσουμε πέρα από το σκοπό αυτό.

Στην έκθεσή μας θα εύρετε την αναμενόμενη αξιολόγηση, αξιολόγηση η οποία καταδεικνύει φωτεινά αλλά και επίσης σκοτεινά σημεία. Ελπίζω ότι οι συστάσεις μας αποτελούν χρήσιμη συνεισφορά στο καθήκον προετοιμασίας του επομένου προγράμματος πλαισίου και της λεπτής ρύθμισης του τρέχοντος.

Το κεντρικό μας μήνυμα είναι ότι εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της νέας οικονομικής κατάστασης και να επιτύχει τους στόχους που έθεσαν οι αρχηγοί κυβερνήσεων στη Λισαβόνα, το πρόγραμμα πλαίσιο μόνο του δεν είναι αρκετό για να εφαρμοστεί η ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ). Χρειάζεται να συμπληρωθεί από άλλα εργαλεία.

Η πεποίθησή μου, την οποία συμμερίζονται τα μέλη της ειδικής επιτροπής, είναι ότι οι προκλήσεις αυτές δεν θα αντιμετωπισθούν επιτυχώς χωρίς πραγματική ευρωπαϊκή πολιτική ΕΤΑ, πολιτική η οποία σήμερα δεν υπάρχει. Η βελτίωση και η ενίσχυση του προγράμματος πλαισίου είναι απαραίτητες, αλλά δεν επαρκούν.

Επιτρέψτε μου να επεκταθώ. Η έλλειψη ερευνητικής πολιτικής οφείλεται στην έλλειψη πραγματικής στρατηγικής για το μέλλον της Ευρώπης. Είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε τον τρόπο με τον οποίο οι φιλόδοξοι στόχοι που εγκρίθηκαν στη Λισαβόνα μπορούν να επιτευχθούν, εάν δεν καλυφθεί αυτό το κενό.

Για το λόγο αυτό, σημαντικό μέρος της εκθέσεως αφιερώνεται στις απειλές που αντιμετωπίζουν οι βιομηχανικές και επιστημονικές μας κοινότητες και στις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και, σε συντονισμένη μορφή, σε επίπεδο κρατών μελών. Εξετάζοντας το θέμα από την πλευρά της οικονομίας, η πλέον σημαντική απειλή είναι η Ευρώπη να μείνει ακόμα πιο πίσω σε σχέση με άλλους οικονομικούς χώρους κατά την επόμενη δεκαετία. Εξετάζοντας το θέμα από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας, ο φόβος είναι η Ευρώπη να χάσει τη θέση της ως κέντρου αριστείας για τη δημιουργία γνώσεως. Είμαι πεπεισμένος ότι και οι δύο απειλές είναι ένα και το αυτό.

Η έκθεση αυτή αποτελεί συνεισφορά στο έργο της Επιτροπής και έκκληση προς τους ευρωπαίους ηγέτες, τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ενώσεως όσο και στα κράτη μέλη, για την ουσιαστική αναθεώρηση της πολιτικής, που είναι απαραίτητη προκειμένου να εφαρμοστεί μια συνεκτική συνέχιση των δηλώσεων που έγιναν στη Λισαβόνα.

Περίληψη και συστάσεις

Η ΕΕ αντιμετωπίζει προς το παρόν μεγάλες προκλήσεις. Κατά τη συνεδρίαση του Μαρτίου 2000 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Λισαβόνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε στον εαυτό της το στόχο να καταστεί η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική γνωσεοκεντρική οικονομία στον κόσμο. Αυτό θέτει την πολιτική έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) στο κέντρο των στρατηγικών ανάπτυξης.

Το πλέον σημαντικό συμπέρασμα της ειδικής επιτροπής μας είναι ότι το πρόγραμμα πλαίσιο από μόνο του δεν επαρκεί για να εξυπηρετήσει τους στόχους που καθορίστηκαν στη Λισαβόνα. Αν και υπάρχουν πολλά θετικά σε προηγούμενα και στο τρέχον πρόγραμμα πλαίσιο, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε όπως προχωρούμε προς τη νέα οικονομία ζητούν όχι μόνο το ίδιο το πρόγραμμα πλαίσιο να καταστεί ένα πολύ περισσότερο ευέλικτο μέσο πολιτικής, αλλά επίσης να υπάρξουν και άλλα μέσα και δράσεις.

Η πολιτική ΕΤΑ είναι αδιαρρήκτως συνδεδεμένη με πολιτικές σε άλλους κύκλους, ιδίως στην εκπαίδευση και την καινοτομία. Η ειδική επιτροπή μας είναι πεπεισμένη ότι οι απαιτούμενες αλλαγές πρέπει να σχεδιασθούν στο πλαίσιο συνολικής στρατηγικής για την Ευρώπη, να διαρθρωθούν σε επίπεδο ΕΕ και να στηριχθούν από όλα τα κράτη μέλη.

Το πλαίσιο της επόμενης ημέρας

Το πρόγραμμα πλαίσιο βοήθησε τους ακαδημαϊκούς και βιομηχανικούς εταίρους ανά την ΕΕ να αντιμετωπίσουν προβλήματα σε συνεργασία μεταξύ τους. Συνεισέφερε επίσης στην κατάρτιση ερευνητών και στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής.

Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη για τις δραστηριότητες αυτές και αξίζει να συνεχισθούν, αλλά το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος πλαισίου πρέπει επίσης να αυξηθεί, σύμφωνα με την ανάγκη να τηρηθούν οι στόχοι της Λισαβόνας και οι αιτήσεις διεύρυνσης. Η ειδική επιτροπή συνιστά τα εξής:

-Διατήρηση της εμφάσεως στην κοινωνική διάσταση και συνέχιση της χρήσεως κεντρικών δράσεων, ως τρόπου επικέντρωσης προγραμμάτων.

-Διατήρηση έντονης εμφάσεως στα συλλογικά έργα ΕΤΑ, που συμπληρώνονται από ποικιλία άλλων δράσεων.

-Έμφαση στην αριστεία και στη συμμετοχή ερευνητών αιχμής.

-Ενθάρρυνση στους συμμετέχοντες να προτείνουν «τολμηρότερα» έργα.

-Ενίσχυση μέτρων που ενθαρρύνουν την κινητικότητα των ερευνητών εντός της ΕΕ και μεταξύ της ΕΕ και άλλων τόπων.

-Διατήρηση της στηρίξεως προς ειδικής φύσεως δραστηριότητες ΕΤΑ, που δημιουργούν αρμοδιότητα.

-Αύξηση της εμφάσεως στην έρευνα που απαιτείται για τη στήριξη άλλων πολιτικών της ΕΕ.

Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερα σήμερα στην Ευρώπη. Η συνθήκη ΕΕ επιτρέπει την χρήση άλλων μέσων πολιτικής για τη στήριξη της επιστημονικής και της τεχνολογικής δραστηριότητας. Ορισμένα από αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί, αλλά η ειδική επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι τα υπάρχοντα εργαλεία πολιτικής πρέπει να τύχουν περαιτέρω εκμετάλλευσης σε αναδιαρθρωμένο και επεκτεταμένο πρόγραμμα πλαίσιο.

Η περιορισμένη αυτή χρήση αποτελεί συνέπεια του τρόπου με τον οποίο καθορίζεται και εφαρμόζεται το πρόγραμμα πλαίσιο. Η ειδική επιτροπή συνιστά μεγάλης κλίμακας αναθεώρηση των συστημάτων και διαδικασιών που χρησιμοποιούνται για να ληφθεί απόφαση επί συνολικών στόχων, να καθοριστούν μηχανισμοί παράδοσης και να εφαρμοστούν προγράμματα. Συγκεκριμένα, είμαστε πεπεισμένοι για την ανάγκη να υπάρξει προσεκτική διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων αυτών και να γίνει καταμερισμός ευθυνών γι' αυτές αναλόγως. Συνιστούμε την έγκριση ευρωπαϊκής στρατηγικής ΕΤΑ στα πλέον υψηλά πολιτικά επίπεδα. Οι αρχηγοί κυβερνήσεων πρέπει στη συνέχεια να εκχωρήσουν την αρμοδιότητα διαμόρφωσης και εφαρμογής της στρατηγικής αυτής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στηριζόμενη από κατάλληλη συμβουλευτική δομή.

Οι αλλαγές αυτές θα καταστήσουν απαραίτητο υψηλότερο επίπεδο εμπιστοσύνης των κρατών μελών προς την ικανότητα της Επιτροπής να εκπονήσει αποτελεσματικό πρόγραμμα πλαίσιο. Ιδίως, η ειδική επιτροπή δεν βλέπει ανάγκη να συνεχιστούν οι επιτροπές του προγράμματος.

Σε επίπεδο εφαρμογής, η αναθεώρηση της διαχείρισης και της διοίκησης του προγράμματος πλαισίου πρέπει να επικεντρωθεί σε τρόπους αναδιαμόρφωσης υφισταμένων δομών και διαδικασιών, ώστε να εκχωρηθεί αρμοδιότητα για τα καθήκοντα προς τα κάτω εντός της Επιτροπής ή να προωθηθούν προς τα έξω. Προς το παρόν, υπάρχει υπερβολική επικέντρωση στην τήρηση διαδικασιών και όχι αρκετή έμφαση στη διασφάλιση επίτευξης συνολικών στόχων.

Οι αλλαγές που προτείνονται από την ειδική επιτροπή για να δημιουργηθεί περισσότερο ευέλικτο και εκτεταμένο πρόγραμμα πλαίσιο θα απαιτήσουν στήριξη στα πλέον υψηλά πολιτικά επίπεδα. Αυτό ισχύει, δεδομένου ότι διατυπώνουν επιφυλάξεις ως προς τις βασικές αρχές που διέπουν την λειτουργία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο σύνολό της και όχι μόνο ως προς τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η ερευνητική πολιτική.

Πέρα από το πλαίσιο

Θα είναι απαραίτητο οι αρχηγοί κυβερνήσεων να επανεξετάσουν την προτεραιότητα που έχει δοθεί στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Οι δραστηριότητες αυτές είναι κρίσιμες για την ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσεως που προτάθηκε στη Λισαβόνα. Ως εκ τούτου, η ειδική επιτροπή συνιστά την αύξηση των σχετικών διαστάσεων των προϋπολογισμών που προβλέπονται για την επιστήμη και την τεχνολογία, σε σύγκριση προς άλλους χώρους πολιτικής.

Η ειδική επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι το ποσοστό του ΑΕΠ που δαπανάται στην ΕΕ για τη δημόσια και ιδιωτική ΕΤΑ πρέπει να αυξηθεί τουλάχιστον στο 3% κατά τα επόμενα δέκα έτη. Θα απαιτηθούν υψηλότερα επίπεδα αν δεν υπάρξουν παράλληλες προσπάθειες να αποφευχθεί η επανάληψη προσπαθειών στο σύνολο της ΕΕ. Η δαπάνη ΕΤΑ του ιδιωτικού τομέα θα χρειαστεί να τονωθεί, προκειμένου η Ευρώπη να μπορέσει να παρακολουθήσει τους ανταγωνιστές της. Η ειδική επιτροπή συνιστά τη χρήση έμμεσων μέτρων, όπως φορολογικά κίνητρα ΕΤΑ ανά την ΕΕ, προκειμένου να δοθεί στον υπόλοιπο κόσμο το σήμα ότι η Ευρώπη αποτελεί ελκυστικό τόπο για τη διεξαγωγή ΕΤΑ.

Οι πολιτικές ΕΤΑ στα κράτη μέλη πρέπει μάλλον να αλληλοενισχύονται παρά να αλληλοαντιγράφονται. Κατά την άποψη της ειδικής επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να παίξει κεντρικό ρόλο διευκόλυνσης στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία, για να περιγράψει τα απαιτούμενα βήματα, ώστε να συγκεντρωθούν οι πόροι υποδομής και πολιτικής διανόησης ανά την ΕΕ. Επίσης, η ειδική επιτροπή παροτρύνει όλα τα κράτη μέλη να δώσουν την απεριόριστη στήριξή τους στις προσπάθειες αυτές.

Η διεύρυνση της ΕΕ παρουσιάζει μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες για όλους, αλλά μόνον εφόσον αναληφθούν κατάλληλες δράσεις. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αναμένουν την ΕΕ να αναλάβει την πρωτοβουλία, εφαρμόζοντας ευρωπαϊκή στρατηγική, η οποία λαμβάνει πλήρως υπόψη τις ανάγκες τους. Η ειδική επιτροπή συνιστά να δοθεί στήριξη στις χώρες αυτές για δραστηριότητες ΕΤΑ που θα προωθηθούν προς το παρόν μέσω των υπαρχουσών επιστημονικών ακαδημιών, μέχρις ότου μπορέσουν να αναπτυχθούν νέες ανταγωνιστικές δομές για την οργάνωση της επιστήμης και της βιομηχανίας.

Η ειδική επιτροπή συνιστά την ανάληψη επείγουσας δράσεως, ώστε να αντισταθμιστούν προβλεπόμενες ελλείψεις ειδικοτήτων κατά την επόμενη δεκαετία. Αυτό συνεπάγεται μέτρα για την αύξηση της ελκυστικότητας προς τους νέους των σταδιοδρομιών στο χώρο της επιστήμης, δράσεων που ενθαρρύνουν την εκ νέου κατάρτιση και βημάτων που θα εξασφαλίζουν ότι η εν δυνάμει αύξηση του επιστημονικού ταλέντου ως αποτέλεσμα της διεύρυνσης καλύπτεται πλήρως. Η ειδική επιτροπή στηρίζει επίσης τη δημιουργία γνησίων ευρωπαϊκών κέντρων διδασκαλίας και ερευνητικής αριστείας, ικανών να προσελκύουν τους καλύτερους εγκεφάλους στον κόσμο ώστε να ζήσουν και να εργαστούν στην ΕΕ.

Η καινοτομία αποτελεί άλλο χώρο πολιτικής, στον οποίο απαιτούνται νέες πρωτοβουλίες, ώστε να βελτιώσουν τη θέση της Ευρώπης. Η πολιτική για την καινοτομία συνδέεται με την πολιτική για την ΕΤΑ, αλλά είναι κατά πολύ ευρύτερη, περιλαμβάνοντας οικονομικά θέματα, θέματα αγοράς, νομικά, δημοσιονομικά και πολιτιστικά θέματα και θα απαιτήσει δράσεις εκτός του προγράμματος πλαισίου. Η ειδική επιτροπή στηρίζει τέτοιου είδους προσπάθειες και παροτρύνει την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι δραστηριότητες σχετιζόμενες με την καινοτομία θα έχουν υψηλή προτεραιότητα στον προγραμματισμό δράσεων που στηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία και τα ταμεία ένταξης της Κοινότητας για τις χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση.

Αξιολόγηση του πλαισίου

Η θετική αξιολόγηση της ειδικής επιτροπής των δραστηριοτήτων κατά τα τελευταία πέντε έτη αποτελεί τη βάση για να συσταθεί η συνέχιση και η επέκταση του προγράμματος πλαισίου. Η έμφαση σε έργα συλλογικής ΕΤΑ έγινε πολύ ευμενώς δεκτή από τους ακαδημαϊκούς και βιομηχανικούς συμμετέχοντες, επιτρέποντάς τους να αναλάβουν έργο στρατηγικής σημασίας, το οποίο θα ήταν δύσκολο να αναληφθεί υπό διαφορετικές συνθήκες. Η δικτύωση, οι δραστηριότητες που αφορούν την κατάρτιση και κατάλληλες διαδικασίες για τη συμμετοχή των ΜΜΕ γενικά επίσης θεωρήθηκαν χρήσιμα χαρακτηριστικά του προγράμματος πλαισίου.

Όσον αφορά τη διοίκηση του προγράμματος, πολλοί συμμετέχοντες εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους με τις διαδικασίες υποβολής αιτήσεων και, σε μικρότερο βαθμό, με τις καθυστερήσεις πληρωμών. Η ειδική επιτροπή συνιστά την απλούστευση και την περισσότερο εύληπτη διαμόρφωση των διαδικασιών.

Ο συνολικός προσανατολισμός του πέμπτου προγράμματος πλαισίου επικυρώθηκε από την ειδική επιτροπή, παρά το γεγονός ότι η αρχική εφαρμογή του προγράμματος δεν ήταν ομαλή. Οι νέες δομές των μοντέλων διαχείρισης που τέθηκαν σε εφαρμογή για να διασφαλίσουν επαρκή επικοινωνία εντός και μεταξύ χώρων του προγράμματος δεν λειτούργησαν καλά. Η ειδική επιτροπή συνιστά επείγουσα αναδιαμόρφωση της συνολικής διαχείρισης και διοίκησης του προγράμματος πλαισίου.

Το σύστημα αξιολόγησης μπορεί να θεωρηθεί ως καλώς καθιερωμένο. Η εκτίμηση επιπτώσεων πρέπει να καταστεί ένα από τα πλέον σημαντικά στοιχεία της αξιολόγησης.

Η ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΝΤΑΕΤΟΥΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ

Κος J. MAJΣ (Ισπανία), Πρόεδρος της ειδικής επιτροπής

Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου επιχειρήσεων, Ινστιτούτο Catalΰ de Tecnologνa, Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου, Ευρωπαϊκό ινστιτούτο για τα μαζικά μέσα ενημέρωσης (Dόsseldorf),

Πρώην Υπουργός Βιομηχανίας της ισπανικής κυβέρνησης

Κος S. BARABASCHI (Ιταλία)

Πρόεδρος της FAST-CISAI, πρώην Υπουργός Ε&Τ,

Αντιπρόεδρος της Eurocase, πρώην πρόεδρος της Ansaldo

Ricerche, πρώην πρόεδρος της ESTA, πρώην πρόεδρος της EIRMA

Κα J.E. BELL (ΗΒ)

Καθηγήτρια νευροπαθολογίας, πανεπιστήμιο Εδιμβούργου

Κος H.G. DANIELMEYER (Γερμανία)

Αντιπρόεδρος του γερμανοϊαπωνικού κέντρου, Βερολίνο

πρώην επίτιμος αντιπρόεδρος Siemens AG

Κος Γ. Σ. Αργυρόπουλος (Ελλάς)

Γενικός διευθυντής της ομοσπονδίας ελλήνων βιομηχάνων

Κα S. McKENNA-LAWLOR (Ιρλανδία)

Μέλος της Γερουσίας του εθνικού πανεπιστημίου της Ιρλανδίας και καθηγήτρια πειραματικής φυσικής. ιδιοκτήτρια και διευθύνων σύμβουλος της STIL (Space Technology Ireland Ltd, ΜΜΕ)

Κα F. THYS-CLEMENT (Βέλγιο)

Αντιπρύτανης Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών (ULB),

Προπρύτανης ULB

Κα C. ULLENIUS (Σουηδία)

Πρόεδρος πανεπιστημίου Karlstad,

πρώην αντιπρόεδρος Chalmers University of Technology

Κος Y. FARGE (Γαλλία)

Σύμβουλος γενικού διευθυντού, Centre National de la Recherche

Scientifique (CNRS), πρώην διευθυντής Ε&Α του ομίλου Pechiney

Κος N. WILHJELM (Δανία)

Πρόεδρος- Ανώτερο διοικητικό στέλεχος Industriens Realkreditfond,

πρώην Υπουργός Βιομηχανίας και Εμπορίου

Κος J. VIANA BAPTISTA (Πορτογαλία)

Πρόεδρος της EDIFER, πρόεδρος της ICAT, πρώην μέλος της IRDAC,

Πρώην Υπουργός Δημοσίων Έργων, Μεταφορών και Επικοινωνιών

Κος K. GUY (ΗΒ), Εισηγητής της ειδικής επιτροπής

Διευθυντής της Wise Guys Ltd.