1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων εστιάζεται στην πρόληψη και καταπολέμηση του εγκλήματος, καθώς και στην προστασία και αρωγή των θυμάτων. Με σκοπό να συμβάλει στην επίτευξη αυτών των στόχων και στην ενίσχυση της καταπολέμησης της παράτυπης μετανάστευσης, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία 2004/81/ΕΚ, για τη χορήγηση προσωρινού τίτλου παραμονής στους υπηκόους τρίτων χωρών που είναι θύματα εμπορίας ανθρώπων ή συνέργειας στη λαθρομετανάστευση, οι οποίοι συνεργάζονται με τις αρχές για την έρευνα και τη δίωξη των φερόμενων ως σωματεμπόρων.

Στα δέκα έτη που έχουν παρέλθει από την έκδοση της παρούσας οδηγίας, έχουν ληφθεί σχετικά μέτρα στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ για την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων. Η παρούσα ανακοίνωση λαμβάνει υπόψη την πρόοδο που έχει σημειωθεί και παρέχει επικαιροποιημένη επισκόπηση για τα κύρια νομικά και πρακτικά ζητήματα που συνδέονται με την εφαρμογή της οδηγίας 2004/81/ΕΚ.

Στις 5 Απριλίου 2011, εκδόθηκε η οδηγία 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της. Μολονότι η οδηγία 2004/81/ΕΚ θεσπίζει ειδικούς κανόνες σχετικά με τις άδειες διαμονής και τη μεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών που συνεργάζονται με τις αρχές, η οδηγία 2011/36/ΕΕ εφαρμόζεται ως οριζόντιο πλαίσιο τόσο για τους πολίτες της ΕΕ όσο και για πολίτες εκτός ΕΕ. Η οδηγία αυτή ενισχύει ορισμένες από τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στην οδηγία 2004/81/ΕΚ, μεταξύ των οποίων και ένα ενισχυμένο πλαίσιο προστασίας και αρωγής για τα παιδιά. Ως εκ τούτου, τα δύο κείμενα πρέπει να εξετάζονται από κοινού. Επιπλέον, το 2012 η Επιτροπή παρουσίασε τη στρατηγική της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων για την περίοδο 2012-2016, η ενδιάμεση έκθεση της οποίας υποβάλλεται σε δέσμη από κοινού με την παρούσα ανακοίνωση.

Στην πρώτη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας 2004/81/ΕΚ το 2010, η Επιτροπή είχε επίσης αναφερθεί σε ορισμένες εν εξελίξει πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στην ενίσχυση των δικαιωμάτων των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, οι οποίες έχουν στο μεταξύ ολοκληρωθεί. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για την έκδοση οδηγίας σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας το 2012 και την ολοκλήρωση του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου τον Ιούνιο του 2013, για τον καθορισμό κοινών προτύπων και την ενίσχυση της συνεργασίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η δίκαιη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο.

Ένα από τα προβλήματα που επισημαίνονταν στην έκθεση της Επιτροπής του 2010 ήταν η περιορισμένη διαθεσιμότητα συγκρίσιμων δεδομένων. Έκτοτε, έχουν δημοσιευθεί δύο νέα έγγραφα εργασίας της Eurostat σχετικά με την εμπορία ανθρώπων. Επιπλέον, από το 2010 μέχρι σήμερα, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης έχει δημοσιεύσει οκτώ ad hoc ερωτήματα σχετικά με την εμπορία ανθρώπων, καθώς και μια εστιασμένη μελέτη με θέμα «Identification of victims of trafficking in human beings in international protection and forced return procedures» (Ταυτοποίηση των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων στις διεθνείς διαδικασίες προστασίας και αναγκαστικής επιστροφής).

Τα τελευταία διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία δείχνουν ότι, στην ΕΕ, 856 πρώτες άδειες διαμονής χορηγήθηκαν το 2013, 1.124 το 2012 και 1.194 το 2011. Σύμφωνα με το τελευταίο έγγραφο εργασίας της Eurostat σχετικά με την εμπορία ανθρώπων, στα 23 κράτη μέλη που ήταν σε θέση να παράσχουν στοιχεία καταγράφηκαν 2.171 πολίτες εκτός ΕΕ ως βεβαιωμένα ή εικαζόμενα θύματα εμπορίας ανθρώπων το 2012 και 2.002 ως βεβαιωμένα ή εικαζόμενα θύματα το 2011. 19 κράτη μέλη υπέβαλαν στοιχεία για το 2011 και το 2012 σχετικά με τον αριθμό των θυμάτων στα οποία χορηγήθηκε προθεσμία περίσκεψης, τα οποία ανήλθαν σε 1.110 το 2012 και σε 1.011 το 2011.

2.ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας 2011/36/ΕΕ, ο σχετικός ορισμός της «εμπορίας ανθρώπων» για την εφαρμογή της οδηγίας 2004/81/ΕΚ είναι εκείνος που αναφέρεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 2011/36/ΕΕ.

Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν την οδηγία 2004/81/ΕΚ σε όλους τους ενδιαφερόμενους υπηκόους τρίτων χωρών, μεταξύ άλλων και στις περιπτώσεις παράτυπης εισόδου στο έδαφός τους.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2, τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να εφαρμόσουν την οδηγία και σε εκείνους που αποτέλεσαν αντικείμενο παράνομης διακίνησης ανθρώπων, δηλαδή με τη διευκόλυνση παράνομης εισόδου, διέλευσης και διαμονής, όπως ορίζονται στην οδηγία 2002/90/ΕΚ. Δέκα κράτη μέλη έχουν κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας.

Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 3 επιτρέπεται στα κράτη μέλη να περιλαμβάνουν τα παιδιά εντός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας. Όλα τα κράτη μέλη το έχουν πράξει πλην της SK, ενώ στη LT τα παιδιά περιλαμβάνονται υπό ειδικές προϋποθέσεις.

3.ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

Η έγκαιρη ταυτοποίηση των θυμάτων είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας, διότι επιτρέπει στα θύματα να ενημερωθούν αμέσως για τα δικαιώματά τους, να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους και να σκεφθούν πριν αποφασίσουν αν θα συνεργαστούν με τις αρχές.