EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 81/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι συμπράξεις της ΕΕ για την ανάπτυξη και οι προκλήσεις που εγείρουν οι διεθνείς φορολογικές συμφωνίες»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2018/C 081/05)

Εισηγητής: ο κ. Alfred GAJDOSIK Συνεισηγητής: ο κ. Thomas WAGNSONNER

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 26.1.2017 Νομική βάση Άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το ειδικευμένο τμήμα 28.9.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 18.10.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 529 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 182/0/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει μια αναπτυξιακή πολιτική η οποία θα είναι μια διαδικασία μεταξύ ισότιμων κρατών και θα διέπεται από σεβασμό και απολύτως νόμιμες αποφάσεις. Η χρηματοδότηση και υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) που συμφωνήθηκαν σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ), απαιτούν διεθνώς συντονισμένες προσπάθειες. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών θα μπορούσε να διαδραματίσει ακόμη ισχυρότερο ρόλο ως το κατάλληλο φόρουμ για φορολογικές υποθέσεις. Έτσι μπορεί να διασφαλιστεί η προσήλωση στους ΣΒΑ της ατζέντας του 2030, καθώς και η ισότιμη συμμετοχή όλων των χωρών.

1.2. Στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών για τη μεταρρύθμιση του διεθνούς φορολογικού δικαίου, π.χ. μέσω του σχεδίου δράσης BEPS (σχέδιο δράσης για τη διάβρωση της φορολογικής βάσης και τη μετατόπιση κερδών) του ΟΟΣΑ, θα πρέπει να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις αυτών των διεθνών μεταρρυθμιστικών διαδικασιών σε σχέση με τους ΣΒΑ και να ληφθούν περισσότερο υπόψη κατά την ανάπτυξη των διεθνών φορολογικών πολιτικών. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης απαιτεί χρηματοδοτική στήριξη. Ωστόσο, πολλές χώρες είναι αντιμέτωπες με μεγάλες προκλήσεις, ιδίως σε ό,τι αφορά την εξασφάλιση εισοδήματος για το κράτος μέσω φορολογικών εσόδων. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, αυτό οφείλεται αφενός στη δυσκολία εφαρμογής των συστημάτων φορολόγησης των μισθωτών υπηρεσιών και φορολογίας του κύκλου εργασιών. Αφετέρου ενδέχεται να τις επηρεάζουν επίσης ο παγκόσμιος φορολογικός ανταγωνισμός στον τομέα της εταιρικής φορολόγησης και κυρίως η διαμόρφωση των συμφωνιών περί διπλής φορολόγησης (ΣΔΦ). Άλλες πτυχές είναι τα όρια δυναμικότητας και η ελλιπής γνωστοποίηση πληροφοριών.

1.3. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει ιδιαιτέρως το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τα κράτη μέλη καταβάλλουν, στο πλαίσιο διεθνών μεταρρυθμιστικών διαδικασιών, σημαντικές προσπάθειες προκειμένου να αντιμετωπίσουν αδυναμίες του διεθνούς φορολογικού συστήματος. Οι προσπάθειες αυτές επικροτούνται και πρέπει να υποστηρίζονται και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά, καθώς και να υποβάλλονται εντέλει σε τακτική παρακολούθηση. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές προωθούνται κατά κύριο λόγο από τις μεγάλες βιομηχανικές χώρες στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ. Θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο τα Ηνωμένα Έθνη θα ήταν ένα καταλληλότερο πλαίσιο, δεδομένης της καθολικής συμμετοχής των αναπτυσσόμενων κυρίως χωρών, ως ένα φόρουμ για την παγκόσμια εξέλιξη της διεθνούς φορολογικής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι η επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τη διεθνή συνεργασία σε φορολογικά θέματα των Ηνωμένων Εθνών αντιμετωπίζει έλλειψη πόρων και προσωπικού. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι στα Ηνωμένα Έθνη.

1.4. Τα μέτρα της ΕΕ σχετικά με τη διεθνή φορολογική διαφάνεια και το σχέδιο δράσης BEPS θα έχουν επίσης αντίκτυπο στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχουν ήδη εκφράσει τη γνώμη τους σχετικά με ζητήματα σημείων τομής μεταξύ φορολογικής και αναπτυξιακής πολιτικής. Επικροτείται επίσης η πλατφόρμα για τη χρηστή φορολογική διακυβέρνηση που συστάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η εργαλειοθήκη που παρουσιάστηκε στο πλαίσιό της ως έγγραφο εργασίας σχετικά με τις δευτερογενείς επιπτώσεις των ΣΔΦ αποτελεί μια ορθή βάση προβληματισμού για τα κράτη μέλη με στόχο την αναθεώρηση των ΣΔΦ που συνάπτονται με τις αναπτυσσόμενες χώρες.

1.5. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι σε μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2015 είχαν ζητηθεί αρκετές βελτιώσεις, οι οποίες δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει εν προκειμένω σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, με διαπιστώσεις που αφορούν κυρίως την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες με στοιχεία σχετικά με τα δημόσια μητρώα δικαιούχων. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι καταρτίζεται κατάλογος με μη συνεργάσιμες φορολογικές δικαιοδοσίες. Προτρέπει να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια για την εφαρμογή των εισηγήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και συνιστά να εξεταστεί προσεκτικά η κριτική που διατυπώνουν οι μη κυβερνητικές οργανώσεις. Είναι σκόπιμο να προωθηθεί η παγκόσμια θέσπιση αυτών των μέτρων μέσω διεθνών φορολογικών συμφωνιών, προκειμένου να βελτιωθούν οι πληροφορίες για τις φορολογικές αρχές σε αναπτυσσόμενες χώρες. Στόχος πρέπει να είναι η παγκόσμια εναρμόνιση των προτύπων, στην εκπόνηση των οποίων θα συμμετέχουν ισότιμα οι αναπτυσσόμενες χώρες.

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί οι διεθνείς φορολογικές πολιτικές των κρατών μελών να συντονιστούν με τους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής, ούτως ώστε να μην προκύπτουν αντιφάσεις μεταξύ των εθνικών φορολογικών πολιτικών και των κοινών αναπτυξιακών προτεραιοτήτων.

1.7. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι αναλύσεις επιπτώσεων σχετικά με τις διεθνείς φορολογικές πολιτικές των κρατών μελών αποτελούν ένα μέσο για να ελεγχθεί ο αντίκτυπος των ΣΔΦ και των προνομιακών φορολογικών καθεστώτων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Θα πρέπει να υποστηριχθούν και να καθιερωθούν ως πάγια πρακτική. Σε ενδεχόμενες συγκρούσεις με ευρωπαϊκές αναπτυξιακές πολιτικές, οι αναλύσεις αυτές θα ήταν χρήσιμες και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι υφιστάμενες ΣΔΦ θα πρέπει να επανεξεταστούν, ενώ οι νέες, προς αναδιαπραγμάτευση, συμφωνίες πρέπει να συναφθούν λαμβάνοντας υπόψη τους εν λόγω προβληματισμούς.

1.8. Η πρότυπη σύμβαση του ΟΟΣΑ για την αποφυγή της διπλής φορολόγησης, η οποία επί του παρόντος εφαρμόζεται ευρύτερα, καταρτίστηκε εσπευσμένα υπό το πρίσμα των συμφερόντων των βιομηχανικών χωρών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη της ΕΕ, κατά τη διαπραγμάτευση των ΣΔΦ με αναπτυσσόμενες χώρες, να λάβουν περισσότερο υπόψη τις ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι με βάση τη σύμβαση του ΟΟΣΑ καταρτίστηκε επίσης μια πρότυπη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, προκειμένου να ρυθμιστεί η φορολόγηση μεταξύ αναπτυσσόμενων και βιομηχανικών χωρών και υπό αυτήν την έννοια να παραχωρηθούν περισσότερα φορολογικά δικαιώματα στα κράτη προέλευσης.

1.9. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις ιδιωτικές επενδύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης, εφόσον αυτές συνάδουν με τους στόχους για τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και με τα σημαντικότερα οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά δικαιώματα, με τις βασικές συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και με την ατζέντα για την αξιοπρεπή εργασία. Η ασφάλεια δικαίου αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την υποστήριξη ενός επιχειρηματικού κλίματος ευνοϊκού για τις επενδύσεις και ως εκ τούτου για τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Δεδομένου ότι τα φορολογικά ζητήματα συνδέονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να καταβάλουν με συνέπεια τους φόρους τους εκεί όπου έχουν παραχθεί τα κέρδη μέσω της προστιθέμενης αξίας (π.χ. παραγωγή, εξόρυξη πρώτων υλών).

1.10. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη, δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν με τις χώρες εταίρους σε ζητήματα που αφορούν τη διάδοση της προοδευτικής φορολόγησης, των μέτρων καταπολέμησης της διαφθοράς και των πολιτικών ανακατανομής, καθώς και στον αγώνα κατά των αθέμιτων χρηματοοικονομικών ροών. Ωστόσο, η φορολογική πολιτική θα έπρεπε να αναδειχθεί σε ακόμη σημαντικότερο στοιχείο της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε περιφερειακά φόρουμ και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε αναπτυσσόμενες χώρες, που δραστηριοποιούνται στον φορολογικό τομέα. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε αναπτυσσόμενες χώρες επιτελούν ελεγκτικό και υποστηρικτικό ρόλο, ακόμη και στο πλαίσιο του φορολογικού τομέα, και επομένως θα πρέπει να συμμετέχουν πιο ενεργά και να υποστηρίζονται δεόντως. Η υποστήριξη των κατάλληλων μέτρων για την ανάπτυξη ικανοτήτων στον φορολογικό τομέα, περιλαμβανομένης της μάθησης από ομοτίμους και της συνεργασίας Νότου-Νότου, θα είχε διαρκή αποτελέσματα στα αναπτυξιακά σχέδια.

1.11. Όσον αφορά την υποχρέωση υποβολής στοιχείων από τις επιχειρήσεις θα πρέπει η χρηστή διακυβέρνηση σε φορολογικά θέματα να θεωρηθεί ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων.

1.12. Η ΕΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση ρητρών χρηστής φορολογικής διακυβέρνησης σε όλες τις σχετικές συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή περιφερειών για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.

1.13. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστεί το ενδεχόμενο, νέες ή αναθεωρημένες συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και αναπτυσσόμενων χωρών να αποτελέσουν την αφορμή να αναλυθούν και οι διμερείς συμβάσεις φορολόγησης. Αυτού του είδους η εξέταση θα πρέπει να επιτευχθεί με εκτιμήσεις επιπτώσεων σχετικά με τον αντίκτυπο των διεθνών φορολογικών πολιτικών των κρατών μελών στους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Πολλές μελέτες (1) εγείρουν το ερώτημα κατά πόσο η διεθνής φορολογική πολιτική των κρατών μελών, ιδίως πολλές διατάξεις που περιέχονται σε διμερείς ΣΔΦ, αντιβαίνουν στους στόχους της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής πολιτικής. Επιπλέον, το γεγονός ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες αποτελούν καθαρούς εξαγωγείς κεφαλαίων προς τις βιομηχανικές χώρες, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ροές κεφαλαίων για λόγους φοροδιαφυγής. Αυτό μπορεί να πλήξει ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες χώρες με χαμηλότερα εισοδήματα, διότι σε αυτές απουσιάζουν πλήρως οι εγχώριες πηγές χρηματοδότησης.

2.2. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της είναι από κοινού οι μεγαλύτεροι χορηγοί πόρων της αναπτυξιακής συνεργασίας και σημαντικοί διαμορφωτές των διεθνών συμφωνιών φορολόγησης. Έχουν δεσμευτεί για την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, μολονότι ο στόχος του 0,7 % του ΑΕΠ επιτεύχθηκε από λίγα μόνο κράτη μέλη. Οι επιπτώσεις του Brexit στην περαιτέρω χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας για την ανάπτυξη είναι ασαφείς. Προβλέπεται ότι θα τονωθούν ιδιαίτερα οι ιδιωτικές επενδύσεις σε σχέση με τους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής. Οι πόροι της Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) εξαρτώνται από τις πολιτικές των χορηγών.

2.3. Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης περιλαμβάνουν για τις αναπτυσσόμενες χώρες, μεταξύ άλλων, την κινητοποίηση εγχώριων πόρων, τη διεθνή υποστήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων όσον αφορά την επιβολή φόρων, τη μείωση των αθέμιτων χρηματοοικονομικών ροών και τη συμμετοχή σε θεσμικά όργανα παγκόσμιας διακυβέρνησης. Από τα ανωτέρω συνάγεται το συμπέρασμα ότι μια σταθερή δημόσια εισοδηματική βάση, ο αγώνας κατά της παράνομης εκροής πόρων και η ισότιμη συμμετοχή όλων των χωρών στη διαμόρφωση των παγκόσμιων φορολογικών κανόνων, αποτελούν σημαντικούς πυλώνες για μια βιώσιμη ανάπτυξη. Παιδιά, γυναίκες και άλλες ευπαθείς ομάδες στις κοινωνίες των αναπτυσσόμενων χωρών ωφελούνται ιδιαίτερα από την ανάπτυξη (2).

2.4. Οι πόροι από τη δημόσια αναπτυξιακή συνεργασία δεν επαρκούν για τη χρηματοδότηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Οι εγχώριοι πόροι είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των Στόχων, όπως συνέβη και με τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας (3). Για την κινητοποίηση αυτών των πόρων πρέπει να βελτιωθεί η επιβολή φόρων και να επιτευχθούν μεγαλύτερα έσοδα από φόρους χάρη στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης.

3. Προκλήσεις για τις αναπτυσσόμενες χώρες

3.1. Η φορολόγηση είναι σταθερότερη πηγή χρηματοδότησης σε σύγκριση με άλλες κατηγορίες εσόδων, ωστόσο, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες από ό,τι βιομηχανικές χώρες για την επίτευξη επαρκών εσόδων από φόρους.

3.2. Τις τελευταίες δεκαετίες ασκήθηκε μεγάλη πίεση για την ελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου με τη μείωση των εισαγωγικών και εξαγωγικών δασμών, προκειμένου να προωθηθούν συνολικά η οικονομική ανάπτυξη, οι επενδύσεις και η ευημερία του πληθυσμού. Αυτός ο καταρχήν θετικός αντίκτυπος διευκολύνει επιπλέον τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, στο βαθμό που αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί από τις φορολογικές αρχές. Ωστόσο, με αυτόν τον τρόπο μειώθηκαν επίσης τα έσοδα των αναπτυσσόμενων χωρών από σημαντικές, εύκολα προσβάσιμες πηγές. Εξάλλου, η ανάπτυξη και οι επενδύσεις πρέπει να αντικατοπτρίζονται και στη διάρθρωση των εσόδων από τις αναπτυσσόμενες χώρες.

3.3. Για την αποκατάσταση των απωλειών, οι αναπτυσσόμενες χώρες θεσπίζουν συχνά φόρους επί των πωλήσεων, οι οποίοι ενίοτε επιδρούν κατά φθίνουσα κλίμακα. Ένα φορολογικό σύστημα με διαφορετικές κατηγορίες φόρων μειώνει την εξάρτηση από επιμέρους κατηγορίες φόρων και διασφαλίζει σταθερά εγχώρια έσοδα.

3.4. Η φορολόγηση της ιδιοκτησίας γης και της περιουσίας είναι συχνά δύσκολα εφαρμόσιμη στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, οι φόροι επί των μισθωτών υπηρεσιών και ο φόρος εισοδήματος αποφέρουν στις αναπτυσσόμενες χώρες, λόγω του χαμηλού εισοδήματος, συγκριτικά χαμηλά μόνο φορολογικά έσοδα. Ο φόρος επί των μισθωτών υπηρεσιών καταβάλλεται κυρίως από τους εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα και τους εργαζόμενους των πολυεθνικών εταιρειών. Σε αυτά προστίθεται επίσης η συχνά εκτεταμένη παραοικονομία.

3.5. Η έκθεση Mbeki συμπεριέλαβε τα έσοδα από φοροαποφυγή στις «αθέμιτες χρηματοοικονομικές ροές» (4). Αυτά φαίνεται να υπερβαίνουν τη ροή πόρων από την αναπτυξιακή συνεργασία (5). Η ενισχυμένη διεθνής συνεργασία των αρχών με σκοπό μεγαλύτερη διαφάνεια και αυστηρότερα νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διακοπή αυτών των χρηματοοικονομικών εκροών. Η διασφάλιση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας στις αναπτυσσόμενες χώρες θα αποτελούσε ένα ακόμη σημαντικό βήμα για να αποφευχθούν οι εκροές κεφαλαίων.

3.6. Η φορολογία των εταιρειών διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στη δομή φορολογικών εσόδων των αναπτυσσόμενων χωρών από ό,τι στις βιομηχανικές χώρες. Για τον λόγο αυτό, οι αναπτυσσόμενες χώρες πλήττονται περισσότερο από τις στρατηγικές φοροαποφυγής. Συγχρόνως, από τη δεκαετία του 1980, μειώνονται παγκοσμίως τόσο τα ονομαστικά όσο και τα πραγματικά επίπεδα των φόρων επί των εταιρειών με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων. Ο φόρος επί των εταιρειών αποτελεί σημαντικό δείκτη του επενδυτικού κλίματος για μια επιχείρηση. Έτσι δημιουργήθηκε ένας διεθνής φορολογικός ανταγωνισμός, ο οποίος προκαλεί περισσότερα προβλήματα στις αναπτυσσόμενες χώρες, λόγω της δομής των φορολογικών εσόδων, από ό,τι στις βιομηχανικές χώρες. Οι λεγόμενες δευτερογενείς επιπτώσεις του φορολογικού ανταγωνισμού εξετάστηκαν ήδη από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) (6). Επιπλέον, σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες είναι εγκατεστημένες και δραστηριοποιούνται λίγες μεγάλες επιχειρήσεις που πραγματοποιούν επενδύσεις, οι οποίες κατέχουν σημαντικό μερίδιο στα συνολικά έσοδα της φορολογίας των εταιρειών.

3.7. Η αξιολόγηση των τιμών μεταβίβασης για διασυνοριακές συναλλαγές μεταξύ εταιρειών ομίλων, σύμφωνα με την αρχή του πλήρους ανταγωνισμού, είναι δύσκολη για τις φορολογικές αρχές. Οι ικανότητες στις αναπτυσσόμενες χώρες δεν επαρκούν, ενώ οι παραποιήσεις για φορολογικούς λόγους των τιμών μεταβίβασης εξακολουθούν να συνιστούν μείζον πρόβλημα.

3.8. Οι ΣΔΦ αποσαφηνίζουν τα φορολογικά δικαιώματα μεταξύ των συμβαλλόμενων χωρών, ρυθμίζουν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των φορολογικών αρχών, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ασφάλεια δικαίου. Επομένως, μπορούν να θεωρηθούν από τις επιχειρήσεις ως κίνητρο για άμεσες ξένες επενδύσεις και, σε τελική ανάλυση, να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη. Οι ΣΔΦ μπορούν όμως να έχουν αντίκτυπο στα φορολογικά δικαιώματα των κρατών προέλευσης. Οι συντελεστές για τους φόρους που επιβάλλονται στην πηγή για άδειες, τόκους και μερίσματα υπολείπονται συνήθως των εγχώριων συντελεστών φορολόγησης. Ορισμένες διατάξεις, όπως ένας σχετικά περιοριστικός ορισμός των μόνιμων επιχειρηματικών εγκαταστάσεων, μπορούν να περιορίσουν τα φορολογικά δικαιώματα. Ασφαλώς και οι αναπτυσσόμενες χώρες ενδιαφέρονται για την πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων, ωστόσο, μπορεί να απολέσουν φορολογικά δικαιώματα. Επομένως, οι συμφωνίες σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών σε φορολογικά θέματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα μέσο επιλογής, όταν μια χώρα χρειάζεται επειγόντως φορολογικές πληροφορίες από άλλα νομοθετικά πεδία.

3.9. Ως σημείο αφετηρίας για τις διαπραγματεύσεις χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές η πρότυπη σύμβαση του ΟΟΣΑ, η οποία είναι περισσότερο προσανατολισμένη στα συμφέροντα των βιομηχανικών χωρών (7). Η πρότυπη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί εναλλακτική λύση για τις αναπτυσσόμενες χώρες και λαμβάνει καλύτερα υπόψη τα συμφέροντά τους (8). Γενικά, προβλέπει την παραχώρηση στα κράτη προέλευσης περισσότερων φορολογικών δικαιωμάτων από ό,τι στη χώρα καταγωγής μιας επιχείρησης παραγωγής.

3.10. Θα μπορούσε να υπάρξει απώλεια φορολογικών εσόδων για τις αναπτυσσόμενες χώρες, εάν οι όμιλοι επιχειρήσεων ενέπλεκαν οντότητες ειδικού σκοπού σε διάφορες χώρες, προκειμένου να προκαλέσουν αντιπαράθεση μεταξύ περισσοτέρων ΣΔΦ που εξοικονομούν φόρους. Θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί δύσκολη για τα κράτη προέλευσης η φορολόγηση των υπηρεσιών και των έμμεσων μεταφορών ιδιοκτησιακού καθεστώτος των εταιρειών λόγω των διατάξεων των ΣΔΦ. Η επιθυμία για ευνοϊκές δυνατότητες όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογίας με σκοπό την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να ληφθεί υπόψη.

3.11. Υπάρχουν μελέτες σχετικά με τις απώλειες εσόδων των αναπτυσσόμενων χωρών. Η ολλανδική ΜΚΟ SOMO υπολογίζει τις ετήσιες απώλειες στα φορολογικά έσοδα από τόκους και μερίσματα, οι οποίες προκύπτουν λόγω των ΣΔΦ μεταξύ των Κάτω Χωρών και 28 αναπτυσσόμενων χωρών, στα 554 εκατ. ευρώ (9). Μια αυστριακή μελέτη διαπίστωσε ότι οι ΣΔΦ θα έπρεπε να υποβληθούν σε ανάλυση επιπτώσεων, διότι οι συμφωνίες αυτές, παρά την ενδεχόμενη αύξηση των επενδύσεων, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απώλειες εσόδων (10). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (Unctad) που περιλαμβάνονται στην ‘Έκθεση 2015 για τις παγκόσμιες επενδύσεις’, διάφορες πολυεθνικές εταιρείες δεν κατέβαλαν περίπου 730 δισεκατ. δολάρια ΗΠΑ στους προϋπολογισμούς των αναπτυσσόμενων χωρών. Παρ” όλα αυτά, αναφέρονται εκτιμώμενες ετήσιες απώλειες φορολογικών εσόδων ύψους 100 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ, τα οποία χάνονται για τις αναπτυσσόμενες χώρες με την πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων μέσω υπεράκτιων κόμβων επενδύσεων (11). Ωστόσο, αυτού του είδους οι απώλειες εσόδων περιορίζουν τους ΣΒΑ που προαναφέρθηκαν.

4. Μέτρα σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο — Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της

4.1. Καταβάλλονται έντονες προσπάθειες για τη στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών στον φορολογικό τομέα, λόγου χάρη στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας “Addis Tax”. Η διεθνής φορολογική πολιτική αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Οι ΣΔΦ συνάπτονται σε διμερή βάση, οι νομοθετικές πρωτοβουλίες της ΕΕ περιορίζονται ουσιαστικά σε μέσα για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς. Σχετικά με τη συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής (ΣΑΠ) (Policy Coherence for Development — PCD) υπάρχει συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της (12). Ο αντίκτυπος του διεθνούς φορολογικού συστήματος στην ανάπτυξη αναγνωρίζεται και αποτελεί αντικείμενο επεξεργασίας επίσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (13). Με γνώμονα τη συνοχή στην αναπτυξιακή πολιτική απαιτείται να εξεταστεί ο αντίκτυπος των φορολογικών πολιτικών της ΕΕ στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες αντιτίθενται στους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής, και, εάν χρειάζεται, να ληφθούν μέτρα.

4.2. Σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών πραγματοποιούνται εργασίες σε φορολογικά ζητήματα, στο πλαίσιο της διαδικασίας “Χρηματοδότηση της ανάπτυξης”, του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου των ΗΕ (Ecosoc), της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για τη διεθνή συνεργασία σε φορολογικά θέματα των ΗΕ, αλλά και σε ειδικευμένους οργανισμούς, όπως η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (Unctad). Με εντολή που δόθηκε από την Ομάδα των 20 (G-20), αποφασίστηκαν εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο ΟΟΣΑ με το πρόγραμμα κατά της μεταφοράς κερδών (“Base Erosion and Profit Shifting”, BEPS). Ουσιαστικά, ο σκοπός ήταν να τεθεί τέρμα στην “αναζήτηση ευνοϊκότερης φορολογικής σύμβασης” και σε επιβλαβείς φορολογικές πρακτικές των κυβερνήσεων (μεταξύ των οποίων τα ευνοϊκά προς τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας φορολογικά καθεστώτα (“Patent Box”) και οι μη διαφανείς “αποφάσεις”), σε ασυμφωνίες στη μεταχείριση υβριδικών μέσων όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση οφειλών καθώς και αναποτελεσματικών τιμών μεταβίβασης και υποχρεώσεων κοινοποίησης. Δεδομένης της σημασίας των εσόδων από τους φόρους επί των εταιρειών για τις αναπτυσσόμενες χώρες αναμένεται ότι το σχέδιο δράσης BEPS θα έχει θετικό αντίκτυπο στις χώρες αυτές.

4.3. Πολλές χώρες που δεν ανήκουν στον ΟΟΣΑ, εκ των οποίων κάποια αφρικανικά κράτη, προσυπογράφουν το συνολικό πλαίσιο του σχεδίου δράσης BEPS του ΟΟΣΑ. 103 χώρες συμφώνησαν τον Ιούνιο του 2017 στην ψήφιση μιας νέας πολυμερούς συμφωνίας BEPS, η οποία εναρμονίζει την ερμηνεία διμερών φορολογικών συμβάσεων κατά την έννοια του σχεδίου δράσης BEPS. Δημιουργήθηκε πλατφόρμα φορολογικής συνεργασίας από τα ΗΕ, τον ΟΟΣΑ, το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, προκειμένου να ενισχυθεί η διεθνής συνεργασία σε φορολογικά ζητήματα. Η πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει στην ύπαρξη μεγαλύτερης συνοχής μεταξύ των εργασιών του ΟΟΣΑ και των οργανισμών των ΗΕ. Κατά πόσο θα επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα, θα πρέπει να παρακολουθείται.

4.4. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες του ΟΟΣΑ στην ανάπτυξη ενός καλύτερου διεθνούς φορολογικού συστήματος. Ωστόσο, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (14) επικρίνουν το γεγονός ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν εκπροσωπούνται στον ΟΟΣΑ με δικαίωμα ψήφου. Οι εν λόγω οργανώσεις προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν μετά την εκπόνηση του σχεδίου δράσης BEPS. Παρομοίως εκφράστηκε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ζήτησε την ενίσχυση των αντίστοιχων οργανισμών των ΗΕ, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ισότιμη διαμόρφωση και μεταρρύθμιση της διεθνούς φορολογικής πολιτικής (15). Σε έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ, εμπειρογνώμονες διατύπωσαν επίσης τις ανησυχίες τους σχετικά με τον αντίκτυπο του σχεδίου δράσης BEPS στις αναπτυσσόμενες χώρες (16).

4.5. Για την αξιολόγηση του αντίκτυπου των μεταρρυθμιστικών ενεργειών και ενδεχομένως για την αναπροσαρμογή τους, θα έπρεπε να ενισχυθούν οι αντίστοιχοι οργανισμοί των ΗΕ, ιδίως η επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τη διεθνή συνεργασία σε φορολογικά θέματα των Ηνωμένων Εθνών, και να τους διατεθούν περισσότεροι πόροι. Σε κάθε περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να παρακολουθήσει την εφαρμογή της πολυμερούς συμφωνίας που υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2017 κατά της μετατόπισης των κερδών και να εξακολουθήσει να δραστηριοποιείται για την ενθάρρυνση της διεθνούς συνεργασίας σε φορολογικά ζητήματα μεταξύ των Ηνωμένων Εθνών, του ΟΟΣΑ και των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

4.6. Τα ισχύοντα μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν επιπτώσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες

4.6.1. Η δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής εφαρμόστηκε σε ζητήματα σχετικά με διεθνείς φορολογικές πολιτικές που υπερβαίνουν την ΕΕ (17). Οι πληροφορίες από την υποβολή δηλώσεων ανά χώρα (18), σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που έχουν ορίσει η ΕΕ, η Ομάδα των 20 (G-20) και ο ΟΟΣΑ, συνιστούν σημαντικό εργαλείο για τις φορολογικές αρχές. Η δημοσίευση στοιχείων από τα κράτη μέλη επιτρέπει σε ένα ευρύτερο κοινό, στο οποίο περιλαμβάνονται επίσης εργαζόμενοι και υπεύθυνοι επενδυτές, να εκτιμήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις καταβάλλουν φόρους εκεί όπου πραγματοποιούνται τα κέρδη τους. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι σε μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2015 είχαν ζητηθεί αρκετές βελτιώσεις, οι οποίες δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει εν προκειμένω σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, με διαπιστώσεις που αφορούν κυρίως την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες με στοιχεία σχετικά με τα δημόσια μητρώα δικαιούχων. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι καταρτίζεται κατάλογος με μη συνεργάσιμες φορολογικές δικαιοδοσίες. Προτρέπει να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια για την εφαρμογή των εισηγήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και συνιστά να εξεταστεί προσεκτικά η κριτική που διατυπώνουν οι μη κυβερνητικές οργανώσεις. Είναι σκόπιμο να προωθηθεί η παγκόσμια θέσπιση αυτών των μέτρων μέσω διεθνών φορολογικών συμφωνιών, προκειμένου να βελτιωθούν οι πληροφορίες για τις φορολογικές αρχές σε αναπτυσσόμενες χώρες. Στόχος πρέπει να είναι η παγκόσμια εναρμόνιση των προτύπων, στην εκπόνηση των οποίων θα συμμετέχουν ισότιμα οι αναπτυσσόμενες χώρες.

4.6.2. Έχει δημιουργηθεί σύστημα αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών σε φορολογικές υποθέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη συμπλήρωση της οδηγίας αμοιβαίας συνδρομής (19). Οι αναπτυσσόμενες χώρες οφείλουν, ωστόσο, να εξακολουθήσουν να συνάπτουν διμερείς συμφωνίες αμοιβαίας συνδρομής με τα ευρωπαϊκά κράτη. Τούτο προϋποθέτει την ανταλλαγή δεδομένων σε αμφότερες τις κατευθύνσεις καθώς και την ασφάλεια των δεδομένων, κάτι που συχνά συνιστά πρόβλημα σε επίπεδο ικανοτήτων για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

4.6.3. Στην ανακοίνωσή της σχετικά με μια εξωτερική στρατηγική για πραγματική φορολόγηση (20), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικεντρώνεται στα ζητήματα που τέθηκαν σε αυτή τη γνωμοδότηση. Στην παρούσα φάση είναι υπό επεξεργασία ένας κοινός κατάλογος της ΕΕ με μη συνεργάσιμες φορολογικές δικαιοδοσίες (21). Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την κατάρτιση ενός τέτοιου καταλόγου. Αντίθετα, μη κυβερνητικές οργανώσεις εκφράζουν μάλλον τις επιφυλάξεις τους σε σχέση με έναν τέτοιο κατάλογο (22). Επίσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε τη διατύπωση ενός ορισμού για τους φορολογικούς παραδείσους που θα ισχύει παγκοσμίως, ο οποίος θα περιλαμβάνει επίσης κράτη μέλη της ΕΕ και τα υπερπόντια εδάφη τους (23).

4.6.4. Η σύσταση για τις φορολογικές συμβάσεις (24) ασχολείται με σημαντικά ζητήματα των ΣΔΦ και προτείνει στα κράτη μέλη να προβλέπουν στις συμβάσεις τους φραγμούς για την αντιμετώπιση της κατάχρησης και της «αναζήτησης ευνοϊκότερης φορολογικής σύμβασης». Ωστόσο, δεν απαιτείται ανάλυση επιπτώσεων των ΣΔΦ, ιδίως όσον αφορά τον αντίκτυπό τους με γνώμονα τη συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής ή τις δευτερογενείς επιπτώσεις. Η ευπρόσδεκτη «Πλατφόρμα για τη χρηστή φορολογική διακυβέρνηση», η οποία επεξεργάζεται διεθνή φορολογικά ζητήματα με τη συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, υπέβαλε έγγραφο εργασίας σχετικά με τις επιπτώσεις αυτές (25). Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη το έγγραφο αυτό.

4.6.5. Οι στρατηγικές φοροαποφυγής συνδέονται συχνά με ένα αδιαφανές ιδιοκτησιακό καθεστώς. Μετά την τροποποίηση της τέταρτης οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (26), δεν δημιουργήθηκαν δημόσια μητρώα με τους πραγματικούς δικαιούχους καταπιστευμάτων και άλλων εταιρικών μέσων. Αυτά τα μητρώα θα βοηθούσαν τις αναπτυσσόμενες χώρες να παρέμβουν σε εικαζόμενες υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και φορολογικής απάτης.

4.6.6. Οι προτάσεις για την κοινή ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιρειών (ΚΕΒΦΕ) αποτελούν αντικείμενο άλλης γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ (27). Όσον αφορά τη συμμετοχή σε διεθνείς φορολογικές συμφωνίες και τη σημασία για τις φορολογικές αρχές των αναπτυσσόμενων χωρών, μια τέτοια συμφωνία — και οι πληροφορίες που απορρέουν από αυτήν — θα αποτελούσε παράδειγμα για τις ΣΔΦ με τρίτες χώρες. Τα στοιχεία εντός της Ευρώπης θα αποτελούσαν, επομένως, ενδείξεις για συγκριτικούς υπολογισμούς στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στόχος πρέπει να είναι η παγκόσμια εναρμόνιση των προτύπων, στα οποία θα πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα οι αναπτυσσόμενες χώρες.

4.6.7. Η ΕΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση ρητρών χρηστής φορολογικής διακυβέρνησης σε όλες τις σχετικές συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή περιφερειών για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.

4.6.8. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστεί το ενδεχόμενο, νέες ή αναθεωρημένες συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και αναπτυσσόμενων χωρών να αποτελέσουν την αφορμή να αναλυθούν και οι διμερείς συμβάσεις φορολόγησης. Αυτού του είδους η εξέταση θα πρέπει να επιτευχθεί με εκτιμήσεις επιπτώσεων σχετικά με τον αντίκτυπο των διεθνών φορολογικών πολιτικών των κρατών μελών στους στόχους της αναπτυξιακής πολιτικής. Θα μπορούσε επίσης να συμβάλει έτσι στην υλοποίηση των απαιτήσεων που απορρέουν από την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

5. Περαιτέρω δράσεις που συνιστά η ΕΟΚΕ

5.1. Σύμφωνα με τη δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής και λόγω της ΣΑΠ των κρατών μελών και της ΕΕ, οι διεθνείς φορολογικές πολιτικές και οι ΣΔΦ των κρατών μελών πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικές αξιολογήσεις αντίκτυπου (28). Για να διασφαλιστεί ο καλύτερος συντονισμός της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ και των φορολογικών πολιτικών των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη, τα οποία διαπραγματεύονται μια ΣΔΦ με μια αναπτυσσόμενη χώρα, λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις εναρμονισμένες αναπτυξιακές πολιτικές της ΕΕ. Υπό αυτήν την έννοια, επικροτείται η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή μέτρων που σχετίζονται με την καταπολέμηση της κατάχρησης φορολογικών συμβάσεων (29). Όσον αφορά τους αναπτυξιακούς στόχους, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει επίσης να διευρυνθεί η δέσμευση της ΕΕ σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών, στην επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τη διεθνή συνεργασία σε φορολογικά θέματα των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και να προωθηθεί η ανάπτυξη ικανοτήτων σχετικά με ένα παγκόσμιο φόρουμ με την ισότιμη συμμετοχή όλων των κρατών.

5.2. Οι μεταβατικές περίοδοι πρέπει να δώσουν τη δυνατότητα σε αναπτυσσόμενες χώρες να συμμετάσχουν σε μέτρα αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών, παράλληλα με την ανάπτυξη ικανοτήτων.

5.3. Όσον αφορά την υποχρέωση υποβολής στοιχείων από τις επιχειρήσεις θα πρέπει η χρηστή διακυβέρνηση σε φορολογικά θέματα να θεωρηθεί ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων.

5.4. Με την επιδιωκόμενη, ενεργότερη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στην ευρωπαϊκή αναπτυξιακή πολιτική, τα ζητήματα που αφορούν προνομιακά φορολογικά καθεστώτα σχετικά με τη συμμετοχή στην αναπτυξιακή πολιτική καθίστανται σημαντικότερα (30). Δεδομένου ότι τα φορολογικά ζητήματα συνδέονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να καταβάλουν με συνέπεια τους φόρους τους εκεί όπου έχουν παραχθεί τα κέρδη μέσω της δημιουργίας προστιθέμενης αξίας (31). Αυτό θα πρέπει να διασφαλιστεί με την υποστήριξη της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα.

5.5. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται γενικά υπόψη ότι, με τη χορήγηση προνομιακών φορολογικών καθεστώτων, δεν υπονομεύεται η υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης.

5.6. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις παρατηρήσεις της σχετικά με ένα δημόσιο μητρώο πραγματικών δικαιούχων τραπεζικών λογαριασμών, επιχειρήσεων, καταπιστευμάτων και συναλλαγών (32) και θεωρεί σκόπιμο να ενθαρρυνθεί παγκοσμίως η θέσπιση αυτών των μέτρων με διεθνείς φορολογικές συμβάσεις. Επιπλέον, τα αναφερόμενα μέτρα θα πρέπει κυρίως να λαμβάνονται υπόψη στις προσπάθειες για την ανάπτυξη ικανοτήτων, προκειμένου να υποστηριχθεί ο αγώνας κατά αθέμιτων χρηματοοικονομικών εκροών από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεδομένης της ανησυχίας ότι πολλές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αναπτυσσόμενες χώρες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της υποβολής εκθέσεων από τα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις παρατηρήσεις της για το θέμα αυτό (33). Η ΕΟΚΕ συνιστά την αξιολόγηση και άλλων, ανάλογων κανόνων, ειδικά όσων καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής τους με βάση τα όρια του ετήσιου κύκλου εργασιών, αναφορικά με τις επιπτώσεις τους στις αναπτυσσόμενες χώρες.

5.7. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη, δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν με τις χώρες εταίρους σε ζητήματα που αφορούν τη διάδοση της προοδευτικής φορολόγησης, των μέτρων καταπολέμησης της διαφθοράς και των πολιτικών ανακατανομής, καθώς και στον αγώνα κατά των αθέμιτων χρηματοοικονομικών ροών (34). Ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες δημιουργούνται οι σχετικές τεχνικές ικανότητες και ικανότητες ανθρώπινων πόρων, προκειμένου να συμμετάσχουν εξολοκλήρου στις διεθνείς συμφωνίες, θα πρέπει ήδη να εξασφαλιστούν δυνατότητες για αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών, έτσι ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που ορίζονται στην κοινή αντίληψη. Η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (35) για την προώθηση περιφερειακών φόρουμ (36) πέρα από την επιτροπή εμπειρογνωμόνων για τη διεθνή συνεργασία σε φορολογικά θέματα των Ηνωμένων Εθνών, έχει αναγνωριστεί και θα πρέπει να ενισχυθεί. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι σε αυτά τα φόρουμ θα υπάρχει ενεργός συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και σταθερές διαδικασίες διαβούλευσης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε αναπτυσσόμενες χώρες επιτελούν ελεγκτικό και υποστηρικτικό ρόλο, ακόμη και στο πλαίσιο του φορολογικού τομέα, και, επομένως, θα πρέπει να υποστηριχθούν δεόντως.

5.8. Το φορολογικό σύστημα μιας χώρας θα πρέπει να συνυπολογίζεται περισσότερο στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας. Με την ανάπτυξη ικανοτήτων θα βελτιωθεί η ικανότητα της δικαιούχου χώρας για αυτοβοήθεια, ενώ θα ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των φορολογικών συστημάτων και η κρατική νομιμότητα. Ιδιαίτερα θετικές ήταν οι εμπειρίες κατά την άμεση ανταλλαγή μεταξύ φορολογικών αρχών με κοινές προκλήσεις (μάθηση από ομοτίμους/«peer-learning») και κατά τη συνεργασία χωρών με παρόμοιες αναπτυξιακές προϋποθέσεις (π.χ. συνεργασία Νότου-Νότου). Κατ’ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η δυνατότητα για αμοιβαίο συντονισμό λόγω κοινών προκλήσεων και καθίσταται δυνατή η ανταλλαγή «βέλτιστων πρακτικών», οι οποίες θα είναι ανάλογες με τις ικανότητες.

5.9. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εξαιρετικά σημαντική τη συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής στον φορολογικό τομέα, δεδομένου ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί στην ΕΕ έχουν διεθνείς επιπτώσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτού του είδους οι επιπτώσεις πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ενώ και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων αναπτυσσόμενων χωρών είναι απαραίτητη.

Βρυξέλλες, 18 Οκτωβρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) Eurodad, The State of Finance for Developing countries, 2014 (Η κατάσταση των οικονομικών στις αναπτυσσόμενες χώρες, 2014)· Braun & Fuentes Double Taxation Treaties between Austria and developing countries, (Συμβάσεις διπλής φορολόγησης μεταξύ Αυστρίας και αναπτυσσόμενων χωρών), Βιέννη 2014· Farny et al. Tax Avoidance, Tax Evasion and Tax Havens (Φοροαποφυγή, φοροδιαφυγή και φορολογικοί παράδεισοι), Βιέννη 2015.

(2) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη φοροαποφυγή και τη φοροδιαφυγή ως προκλήσεις για τη διακυβέρνηση, την κοινωνική προστασία και την ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες χώρες, P8_TA(2015)0265, σημείο 14.

(3) Διεθνής φορέας αναπτυξιακής χρηματοδότησης & Oxfam, Financing the sustainable development goals (Χρηματοδότηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης), 2015.

(4) AU/ECA, Παράνομες χρηματοοικονομικές ροές — Έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για τις παράνομες χρηματοοικονομικές ροές από την Αφρική (Illicit Financial Flows — Report of the High Level Panel on Illicit Financial Flows from Africa), (σ. 23 κ.ε.).

(5) Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS): Η ένταξη των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών και σταθεροποίησης της ΕΕ: Επιπτώσεις στη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή (The inclusion of financial services in EU free trade and association agreements: Effects on money laundering, tax evasion and avoidance), PE 579.326, σ. 15.

(6) ΔΝΤ «Δευτερογενείς επιπτώσεις στη διεθνή φορολόγηση των εταιρειών», («Spillovers in international corporate taxation“), 2014.

(7) Owens & Lang, The Role of Tax Treaties in Facilitating Development and Protecting the Tax Base, (Ο ρόλος των φορολογικών συμβάσεων για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης και την προστασία της φορολογικής βάσης), στο Bloomberg Daily Tax Report, 1η Μαΐου 2013.

(8) Lennard (2009): Το υπόδειγμα φορολογικής σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών σε σύγκριση με το υπόδειγμα φορολογικής σύμβασης του ΟΟΣΑ — Τρέχουσες διαφορές και πρόσφατες εξελίξεις (The UN Model Tax Convention as Compared with the OECD Model Tax Convention — Current Points of Difference and Recent Developments), Asia-Pacific Tax Bulletin, τεύχος 49, αριθ. 08· V. Daurer και R. Krever (2012): Επιλογή μεταξύ των υποδειγμάτων φορολογικής πολιτικής των Ηνωμένων Εθνών και του ΟΟΣΑ: μια περιπτωσιολογική μελέτη για την Αφρική (Choosing between the UN and OECD Tax Policy Models: an African Case Study), έγγραφο εργασίας EUI RSCAS 2012/60.

(9) Mc Gauran, Πρέπει οι Κάτω Χώρες να υπογράψουν τις φορολογικές συμβάσεις με αναπτυσσόμενες χώρες (Should the Netherlands Sign Tax Treaties with Developing Countries), 2013.

(10) Βλέπε υποσημείωση 1 Brown & Fuentes.

(11) Unctad, Έκθεση 2015 για τις παγκόσμιες επενδύσεις (World Investment Report 2015), σ. 200.

(12) COM(2016) 740 final· βλέπε επίσης γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα μια Νέα Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη για την Ανάπτυξη ΕΕ C 246 της 28.7.2017, σ. 71.

(13) C(2016) 271 final, COM(2016) 24 final, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Περισσότερες εισπράξεις, καλύτερες δαπάνες, 2015.

(14) Christian Aid, Ανακοίνωση Τύπου, της 19 ης Ιουλίου 2013, Το σχέδιο δράσης του ΟΟΣΑ σχετικά με τη φορολογική παράκαμψη είναι ένα βήμα προς τα εμπρός, αλλά αποτυγχάνει στις αναπτυσσόμενες χώρες (OECD Action Plan on tax dodging is step forward but fails developing countries)· Oxfam, ανακοίνωση τύπου, της 13ης Νοεμβρίου 2014, Αντίδραση του Oxfam στον οδικό χάρτη του ΟΟΣΑ για ένταξη των αναπτυσσόμενων χωρών στη διεθνή φορολογική μεταρρύθμιση. (Oxfam reaction to OECD’s roadmap to include developing countries in international tax reform)

(15) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα μια Νέα Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη για την Ανάπτυξη ΕΕ C 246 της 28.7.2017, σ. 71.

(16) Crivelli, Ruud De Mooij, Keen, Base Erosion, Profit Shifting and Developing Countries, (Διάβρωση της βάσης, μεταφορά των κερδών και αναπτυσσόμενες χώρες), έγγραφο εργασίας του ΔΝΤ, WP/15/118.

(17) COM(2016) 25 final — 2016/010 (CNS), COM(2016) 26 final — 2016/011 (CNS), βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα “Δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής”, ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 93.

(18) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την “Φορολογική διαφάνεια”, EE C 487 της 28.12.2016, σ. 62.

(19) Βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα “Σχέδιο δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών”, ΕΕ C 133 της 14.4.2016, σ. 17.

(20) Βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα “Δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής”, ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 93.

(21) Διατίθεται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/taxation_customs/tax-common-eu-list_en (τελευταία πρόσβαση: 29/8/2017).

(22) Π.χ. Tax Justice Network (Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης), έκδοση 23.2.2017, απόφαση για τη μαύρη λίστα των υπουργών Οικονομικών: “Διαδικασίες ‘whitewash’ (ασπρίσματος) φορολογικών παραδείσων” (Verdict on Finance Ministers» blacklist: «whitewashing tax havens»).

(23) Βλέπε υποσημείωση 2, σημείο 10.

(24) Βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής», ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 93.

(25) Έγγραφο συζήτησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την «Πλατφόρμα για τη χρηστή φορολογική διακυβέρνηση» («Platform for Tax Good Governance»), Εργαλειοθήκη σχετικά με τις δευτερογενείς επιπτώσεις των φορολογικών πολιτικών της ΕΕ στις αναπτυσσόμενες χώρες (Toolbox spill-over effects of EU tax policies on developing countries), Ιούνιος 2017, Πλατφόρμα/26/2017/EN.

(26) COM(2016) 450 final — 2016/0208 (COD), βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τις «Οδηγίες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες», ΕΕ C 34 της 2.2.2017, σ. 121.

(27) ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 58.

(28) Βλέπε υποσημείωση 2, σημείο 15.

(29) Βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής», ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 93.

(30) Βλέπε Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τη «Θέσπιση της εγγύησης του ΕΤΒΑ και του Ταμείου Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ», ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 62

(31) Βλέπε υποσημείωση 2, αιτιολογική σκέψη A καθώς και σημείο 6.

(32) Βλέπε ειδικότερα γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τις «Οδηγίες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες», ΕΕ C 34 της 2.2.2017, σ. 121.

(33) Βλέπε ιδίως το σημείο 1.11 της Γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ με θέμα την «Φορολογική διαφάνεια», ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 62.

(34) Βλέπε COM(2016) 740 final· και γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα μια Νέα Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη για την Ανάπτυξη ΕΕ C 246 της 28.7.2017, σ. 71.

(35) Βλέπε Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Περισσότερες εισπράξεις, καλύτερες δαπάνες, 2015.

(36) Όπως το «Αφρικανικό φόρουμ Φορολογικής Διαχείρισης» (ATAF/African Tax Administrations Forum), το «Παναμερικανικό Κέντρο των φορολογικών διοικήσεων» (CIAT/Inter-American Center of Tax Administrations) καθώς και το «Παγκόσμιο φόρουμ για τη Διαφάνεια και την Ανταλλαγή Πληροφοριών για Φορολογικούς Σκοπούς» (Credaf/Global Forum on Transparency and Exchange of Information for Tax Purposes).